open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hivi

**Hivi** (;  sözünün abreviaturası) — İkinci Dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqını işğal etməyə çalışan nasistlərin  hitlerçi qüvvələr ilə əməkdaşlıq edən sovet qruplarını izah edən termin. Daha sonra işğal altındakı Şərqi Avropa bölgələrindəki yerli xalqlar üçün də istifadə edildi. Adolf Hitler istəksizcə sovet vətəndaşlarının Nasist Almaniyasının işğal edilmiş arxa bölgələrində işlədilməsinə icazə vermək qərarına gəlmişdir. Onların bir çoxu qısa müddətdən sonra hərbi hissələrə köçürüldü.

Onlar Sovet hərbi əsirlərinə qarşı nasistlərin törətdikləri cinayətlərin bir hissəsi olaraq bir çox insanın ölümünə görə məsuliyyət daşıyırdılar cavabdeh idilər.

## Haqqında

1942-ci ilin sonlarında Hiwi qrupları 2-ci Panzer Ordusunun 134-cü Piyada Diviziyasının 50 faizini və Stalinqrad döyüşündəki 6-cı Ordunun 25 faizini təşkil edirdi. 1944-cü ilə qədər onların sayı 600.000-ə qədər artmışdı. Sovet İttifaqında yaşayan kişilər və qadınlar bu könüllü qruplara qəbul edilirdilər. Bir usta hiwi qrupu praktik olaraq normal nasist qoşunlarından ayırd edilməz idi və çox zaman bütün ordu qüvvələrində xidmət etmişdirlər.

1941-ci ilin sentyabrından 1944-cü ilin iyul ayına kimi SS birbaşa Sovet hərbi əsir düşərgələrində hiwi kimi işləyən minlərlə kollaborsionist köməkçi polisi işə götürdü. Təlimdən sonra Nasist Almaniyasında və General-Qubernatorluqda və işğal altındakı keçmiş Sovet torpaqları ərazilərində “xidmətə” göndərildilər.

Bir misalda, alman SS və polisi, Lublinin cənub-şərqindəki *Trawniki*ni kəndində qurulan Trawniki həbs düşərgəsində 1944-cü ilin sonundan əvvəl 5,082 Hiwi mühafizəçisini yetişdirdi. Bu insanlar keçmiş Sovet vətəndaşları və əsasən Ukrayna mənşəlidirlər. Travnikilər əsl təlim məqsədi olan son həllin bütün ölüm məntəqələrinə göndərilmişdirlər. Belec, Sobibor, II Treblinka, Varşava (üç dəfə), Czostochowa, Lublin, Lvov, Radom, Krakov, Białystok (iki dəfə), Majdanek, eləcə də Auschwitz və Trawniki də yəhudilərin edam edilməsində fəal rol oynamışdırlar.
Yıldız İrengün

**Yıldız İrengün** () — klassik türk musiqi bəstəkarı, müğənni və şərhçi.

## Həyatı
16 sentyabr 1938-ci ildə Ankarada anadan olub. Anası Xədicə, atası Muhittin bəydir.

Ailənin böyüyü, ikisi qız, dördü oğlan olan Yıldız İrengün təhsili Ankara Dumlupınar İbtidai məktəbində başladı.

Ankaradakı orta məktəbi və liseyi bitirmiş İsmet Paşa Qızlar İnstitutu. İlk evliliyini 1958-ci ildə etdi, 1961-ci ildə boşandı və 1966-cı ildə Mithat İrengün ilə evləndi.

İki uşaq anası Bahar və Gültekin olan Yıldız İrengün, uzun illər TRT Baş İdarəsi Təsisat və Tətbiq şöbəsində çalışmış, TRT-dən ayrılmış və karyerasını xüsusi bir şirkətdə davam etdirərək təqaüdə çıxmışdır.

Orta məktəbdə oxuyarkən, Ankara Radio Uşaq Saatları proqramında canlı yayımda mandolin çaldı və Erdoğan Çaplı və Nurullah Şevket Taşkıranın təşəbbüsü ilə Radio Uşaq Saatları proqramlarına davam etdi.

Orta və lisey tələbat dövründə, musiqi müəlliminin istəyi ilə Qızlar Texniki Müəllim Məktəbi xoruna rəhbərlik etdi və 5 il məktəb xorunu davam etdirdi.

Xarici dildə oxumağı çox sevdiyindən, sözləri düzgün tələffüz etmək üçün İngilis və İtalyan kurslarına qatıldı.

Yıldız İrengün 1990-cı ildə itirdiyi ikinci həyat yoldaşı Mithat İrengünün dəstəyi və təşviqi ilə əsərlər bəstələməyə başladı və 1975-ci ildə təsadüfi ofisdə Hülya Bağ adlı ilk kompozisiyanı hazırladı.

Erol Sayan, Selahattin Altınbaş və Metin Everesdən bəhrələndi. Antaliyada yaşayan Yıldız İrengün uzun illər özəl uşaq bağçalarında və ibtidai məktəblərdə musiqi və alətlər də öyrətmişdir.

Mandolin, melodika, akkordeon, orqan, oud və fortepianoda ifa edən Yıldız İrengün musiqi dərsləri verdi. Yıldız İrengünün 100-ə yaxın kompozisiyası var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yıldız İrengün Resmi Facebook Sayfası
Nasist Almaniyası və Faşist İtaliyası ilə kollaborsionizm

**Hitler koalisiyasının [[Kollaborsionizm|kollaborsionisti]] — ** İkinci Dünya müharibəsində Berlin-Roma-Tokio oxu qüvvələri tərəfindən işğal edilən ölkələrdə millətçilik, etnik nifrət, antikommunizm, antisemitizm və opportunizm kimi məqsədlər üçün bir araya gələrək işğalçı qüvvələrlə əməkdaşlıq edən təşkilatlardır. Bu qrupların bir çoxu müharibə cinayətləri, insanlığa qarşı cinayətlər və ya Holokost altında qırğınlar etmişdi. Sovet İttifaqı daxilində Hiwi, Trawniki, Schutzmannschaft və Şərq legionları kimi kollaborsionist legionlar yaradılmışdı. Bu kollaborsionist Sovet vətəndaşları bir çox insanın ölümünə, o cümlədən nasistlərin Sovet hərbi əsirlərinə qarşı törətdikləri cinayətlərə görə məsuliyyət daşıyırdılar.

Kollaborsionizm məğlub bir dövlətin əhalisi ilə qələbə çalmış bir qüvvənin nümayəndələri arasındakı əməkdaşlıq deməkdir. Stanley Hoffmann əməkdaşlığı könüllü və könüllü (zərurətdən faydalanmaq) kimi fərqləndirmişdir. Hoffmanna görə, əməkdaşlığı “pislik” və “ideoloji” olaraq bölmək olar; köhnə düşmənə qəsdən xidmət etmək, ikincisi, arzu olunan daxili dəyişikliklərin qalibi hesab olunan xarici qüvvə ilə işbirliyinin qəsdən müdafiəsidir. Bunun əksinə olaraq Bertram Gordon, qeyri-ideoloji və ideoloji kollaborsionizmə istinad edərək kollaborsionizm terminindən istifadə edir.

Kollaborsionizm İkinci Dünya müharibəsi dövründə Berlin-Roma-Tokio oxu qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş ölkələrdə ideoloji, maddi və ya hərbi baxımdan Nasist Almaniyasına, İtaliya Krallığına (və İtaliya Sosial Respublikasına) və ya Yaponiya İmperiyasına dəstək olmaq deməkdir. Müharibədən sonra əməkdaşlıq etdikləri müəyyənləşdirilmiş şəxslərə böyük cəzalar verildi və onlara satqın damğası vuruldu.
Opportunizm

**Opportunizm**, **fürsətçilik** və ya **mənfəətçilik** — hadisələrdən eqoist üstünlüklər götürməyi qarşına məqsəd qoyan şüurlu siyasət və praktikadır. Digər şəxslərin qarşılaşacaqları prinsiplərə və nəticələrə minimal əhəmiyyət verir. Opportunist hərəkətlər yalnız öz maraq dairəsi ilə kifayətlənir. Termin: insan fərdlərinə, canlı orqanizmlərə, qruplara, icmalara, üslublara, davranışlara və gündəliyə tətbiq edilə bilər. Opportunizm və ya opportunist davranış biologiya, iqtisadiyyat, oyun nəzəriyyəsi, etika, psixologiya, sosiologiya və siyasətdə vacib bir anlayışdır. Fürsətçilik, şəraitdən istifadə etmək və ya fürsət olduğu zaman şəxsi maraqları digər maraqlardan üstün tutmaq üçün istifadə olunan şüurlu siyasət və ya təcrübədir. Fürsətçiliyə mənfi baxıla bilər, lakin o, problemin həllinə praktiki yanaşma kimi də nəzərdən keçirilə bilər ki, bu zaman burada daha yaxşı ümumi nəticə əldə etmək üçün bəzi prinsiplər bilərəkdən pozula bilər. Fürsətçilik insanların özləri üçün minimum xərclə qazanclarını maksimum səviyyəyə çatdıra bildikləri, davranışları üzərində müvafiq nəzarətin olmadığı və ya seçim etmək və hərəkət etmək üçün təzyiq altında olduqları hallarda baş verə bilər. Bununla bərabər, fürsətçiliyi fürsət axtarmaq və ya fürsətlərdən istifadə etməklə qarışdırmaq olmaz. Fürsətçilik fürsətlərə şəxsi mənafe baxımından yanaşmağı və bəzən də qeyri-etik formada cavab verməyi əhatə edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Natali Harrovell

**Natali Harrovell** () — 2017-ci ildə ilk dəfə Qadınlar Super Liqasının Grand Finalında oynamış İngilis regbi liqasının oyunçusu idi.  Harrovell Featherstone Rovers-də oynamış və "qadın klub komandasının əsas üzvü" olaraq qəbul edilmişdir", İngiltərə Reqbi Liqası üçün də 3 qapaq keçirdi. O, virusla xəstəxanaya yerləşdirilib və 2019-cu ilin dekabrında vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* league star killed by virus had already wrapped her kids' Christmas gifts''  (Mirror Co.uk Gazetesi)
*
İnsanlıq əleyhinə cinayətlər

**İnsanlıq əleyhinə cinayətlər** — qəsdən öldürmə, qəsdən xəsarət yetirmə, işgəncə, əzab və ya əsarət, şəxs azadlığından məhrum etmə, elmi təcrübələrə məruz qalma, cinsi təcavüz, uşaqlara qarşı cinsi istismar, məcburi hamiləlik, məcburi fahişəlik. Bu, cəmiyyətin bir hissəsinə qarşı bir plana uyğun olaraq siyasi, fəlsəfi, irqi və ya dini motivlərin sistematik şəkildə işlənməsidir.

Bu konsepsiya İkinci Dünya müharibəsindən sonra geniş istifadə olunur. Bu termin ilk olaraq 28 may 1915-ci ildə İngiltərə, Fransa və Rusiyanın, Türkiyədəki ermənilərin qətl edildikləri iddiasıyla nəşr etdikləri bəyannamədə yer almışdır. İkinci Dünya müharibəsindən sonra qəbul edilən Nürnberq Beynəlxalq Hərbi Cinayət Məhkəməsinin yurisdiksiyasında (səlahiyyətində) bəşəriyyətə (insanlığa) qarşı cinayətlər də sayılmışdır. Tərifi və əhatə dairəsi mübahisəli olmasına baxmayaraq, həm beynəlxalq, həm də milli şəkildə cəzalandırılması üçün qaydalar qəbul edilmişdir. İnsanlıq əleyhinə olan cinayətlər quruluş baxımından motivasiya və intensivlik meyarları ilə adi cinayətlərdən fərqlənir, həm də prosedur baxımından fasilələrə məruz qalmırlar.

Roma Statusu 1998-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının konfransında beynəlxalq səviyyədə kollektiv şəkildə törədilən insanlığa qarşı cinayətləri mühakimə etmək və cəzalandırmaq məqsədilə qəbul edilmiş və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi 2002-ci il iyulun 1-dən vəzifəsinə başlamışdır.

Nürnberq Beynəlxalq Hərbi Cinayət Məhkəməsi, nasistlərin sovet əsirlərinə qarşı etdikləri cinayətlərin insanlığa qarşı cinayətlərə örnək olmasına dair qərar çıxarıb.

## Xarici keçidlər
Çongyeçon

**Çongyeçon** — Cənubi Koreyanın Seul şəhərində yerləşən çay olaraq, Han çayı su sisteminə aiddir və Cunqnanqçonun bir qoludur. Mənbəyi Jongno-gu 'Cheongun-dongda yerləşən  Baekundong vadisidir.  Cənuba axan Samiteong'un petite kombinatı qaldırdığı ifadə edildi. Buradan şərqə dönərək, Seulun ənənəvi şəhərini keçin və Hanyang Universiteti Seul Kampüsünün yanında Jungnangcheon'a axın. 

Mənbədən ölçülən əsas axının uzunluğu 10.92-dir. &nbsp; km, su hövzəsi sahəsi 50.96 &nbsp; km² və ya 2.50 Baekdong Vadisinin kənarından başqa &nbsp; Km hissəsi Yapon müstəmləkə hakimiyyətindən bəri tamamilə aşdı və çayın funksiyasını effektiv itirərək digər istifadələrə yönəldildi. Hal hazırda çay Seulun ortasındakı Cheonggye Plazadan gündə 40.000 kubmetr süni şəkildə axıdılması şəklində saxlanılır. 

Mənşə vadisi Seul Böyükşəhər Şəhərinin bir abidəsi olaraq təyin olundu. &nbsp; Km  hissəsindən Seul Müəssisələri Korporasiyasının nəzarəti altında park kimi istifadə olunur.

## İstinadlar
Makqolli

**Makqolli** Koreyanın ənənəvi içkisi olaraq, **takcu** və ya **nonqcu,** **cecu, hvecu** da adlanır. Adətən düyü və buğdaya maya əlavə edib mayalandırmaqla hazırlayırlar.

Fermentasiya zamanı spirt mayalandırması ilə birlikdə laktik turşu bakteriyaları da mayalanır. Makqollinin spirt tərkibi təxminən 6–8%-dir. Qlutenli düyü, arpa, buğda unu və s.-in buxarda bişirilərək soyudulmasından sonra maya və suyu qarışdıraraq sabit temperaturda mayalandırır və alkoqol mayesini süzüb hazırlayırlar. Bu zaman düyü mayesinisüzmədən düyü düyünün üzərinə çıxan hissəni donqdonqcu adlandırırlar.

## Adı
Makgeolli adı makgeolli (sap) və felin gövdəsindən əmələ gəlmiş şifahi isimdən (ger-, "membran, diqqətsizlik, diqqətsizlik") ibarətdir və i isim şəkilçisi əlavə edir.

Buludlu görünüşünə görə **Makgeolli,** Cheongju'dan fərqli olaraq **Takju** adlanır. Makgeolli üçün başqa bir ad fermerlər arasında içki ənənəvi populyarlığını əks etdirən ferma evidir.

## Ətraflı
Makgeolli, digər alkoqollu içkilərdən nisbətən daha çox qida ehtiva edir. Tərkibində vacib amin turşuları lizin, triptofan, fenilalanin, metionin, B qrupu vitaminləri (vitaminlər B1, B2, B6, niasin, fol turşusu), C vitamini, laktik turşu, tartar turşusu, limon turşusu, limon turşusu, spirt, ester, turşu, aldegid və s. .

Makgeolli edilməsi, maya kömək əlavə fermentasiya, həmçinin şorba (麴Kouk şorba) adlanır. Taxılın xəmirində bir maya kalıbı olan bir məhsula aiddir. 6 ~ 70-ci illərdə, mayanın vahidliyi və kütləvi istehsalına görə, makgeolli adətən keçmişdə unikal və turş olduğu qəbul edilir. Ayrıca, maya növündən asılı olaraq , makgeollinin dadı bir qədər dəyişir.
Bomont

**Bomont**  — Texas ştatının cənub-şərqində (ABŞ) yerləşən şəhər Hyuston-dan 125&nbsp;km şərqdə və Luiziana ilə 35&nbsp;km qərb sərhədində, Neçes çayının qərb sahilində yerləşir.

## Ümumi məlumat
Bomont Jefferson County mərkəzi rayonudur. ABŞ-nin siyahıyaalma bürosuna əsasən, 2010 — cu ilin siyahıyaalmasına görə Bomont əhalisi 118 296 nəfər təşkil edirdi. 1881-ci ildə şəhər statusunu almışdır. Texas şəhərləri arasında Bomont sakinlərin sayına görə 24-cü yerdədir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Bomont böyük bir gəmiqayırma mərkəzinə çevrildi.

19-cu əsrin sonlarında çay portu, çəltiktəmizləmə və ağac emalı sənayesi mərkəzi idi. 20-ci əsrin əvvəllərindən neft hasilatı (1933-cü ilədək) və neftayırma, kükürd hasilatı (1950-ci ilədək) mərkəzidir. Lamar universiteti (1923), Tarix kitabxanası (1926); "Klifton stimbot" (hərbi-tarix, 1836), Texas yanğınsöndürənləri (1927) muzeyləri, Cənub-Şərqi Texas rəssamlıq muzeyi, Bomont rəssamlar ittifaqı (rəsm qalereyası), T.A.Edison muzeyi, C.Cey muzeyi (Texasın ilk sakinlərinin həyatını əks etdirən ekspozisiya), Enerji muzeyi (Spindltop neft yatağının tarixi), Qladis-Siti ("neft həyəcanı" dövrü şəhərciyinin ekspozisiyası) və s. muzeylər fəaliyyət göstərir. Cənubi Texas yarmarkası (1907-ci ildən hər il oktyabr ayının ortalarında; qaramal, kənd təsərrüfatı məhsulları ticarəti; sərhədyanı zonanın mətbəxinə aid yeməklərin ("teksmeks") və s. satışı; 2003-cü ildə gələnlərin sayı 440 mindən çox olmuşdur) keçirilir. Port-Artur və Orinc şəhərləri ilə birlikdə Qızıl üçbucaq — Meksika körfəzi sahilində mühüm sənaye rayonu əmələ gətirir. İşləyənlərin təqr. 10%-i (aqlomerasiyada 20%-indən çoxu) sənayedə çalışır. Neft-kimya və kimya sənayesinin iri müəssisələri fəaliyyət göstərir; boru və neft avadanlığı istehsal olunur. Ağac emalı, yeyinti sənayesi inkişaf etmişdir. Kənd təsərrüfatı rayonu (çəltikçilik, heyvandarlıq) mərkəzidir.

2005-ci və 2008-ci illərdə Rita və Ayk Bomont və ətraf rayonlarda baş vermiş qasırğaların təsiri nəticəsində şəhərə ciddi ziyan dəymişdir.

## İstinadlar
Şutsmanşaft

Schutzmannschaft, Köməkçi polis (sözün həqiqi mənasında: "qoruyucu" və ya "mühafizə dəstələri"; və ya qısaca, Schuma) Henrix Himmler tərəfindən 25 iyul 1941-ci ildə Sovet İttifaqı və Baltikyanı ölkələrin işğalı zamanı Ordnungspolizeiyə bağlı olan kollaborsionist köməkçi polis dəstələridir. 1941-ci ilin sonlarında təxminən 45.000 nəfər Schutzmannschaft birliklərində xidmət etmişdir. 1942-ci ildə Schutzmannschafte təşkilatı təxminən 300.000 nəfərlik üzvü ilə müharibədə döyüşlərin sayının təxminən yarısına çatdı.

Schutzmannschaften köməkçi polis batalyonları (Schutzmannschaft-Bataillonen) üçün bir nüfuza sahib idi. Xüsusilə Nasistlərə qarşı müqavimətlərlə mübarizə aparmaq və nasist hücumuna dəstək vermək üçün yaradılan bu batalyonların bir çoxu Holokosta qatıldı və minlərlə yəhudini öldürdü. Ümumiyyətlə, batalyonlar könüllü birliklər idi və birbaşa müharibəyə qarışmırdılar. Ümumilikdə təxminən 200 batalyon yaradılmışdır. Hər bir batalyonun təxminən 500 nəfərlik qüvvəsi var idi, lakin faktiki quvvəlei çox dəyişirdi.

Faşistlərin Sovet hərbi əsirlərinə qarşı törətdikləri cinayətlər kontekstində bir çox insanın ölümünə görə məsuliyyət daşıyırlar.
Slovenská pošta

**Sloveniya poçtu** () — Slovakiyada poçtun çatdırılmasına cavabdeh olan Slovakiya dövlət poçt şirkəti. 1 yanvar 1993-cü ildə Slovakiya suverenliyini və müstəqilliyini elan etdikdən sonra təsis edilmişdir. 1 oktyabr 2004-cü il tarixində açıq ictimai məhdud məsuliyyətli cəmiyyətə çevrilərək tamamilə dövlət nəzarəti altına keçmişdir. Şirkət Slovakiya Nəqliyyat, Tikinti və Regional İnkişaf Nazirliyi tərəfindən idarə olunur.

Slovenská pošta ölkənin hər tərəfində 1566 filiala sahibdir. Üstəlik ölkənin ən böyük poçt şirkətləri arasında 3-cü yeri tutur. Poçt çatdırılma ilə yanaşı poçt markaları istehsalı ilə məşğul olan şirkət, öz muzeyinə sahibdir. Şirkətin baş ofisi Banska-Bistritsada yerləşir.
## Tarixi
Slovenská pošta 1 yanvar 1993-cü ildə poçt və telekommunikasiya idarəsinin (Slovakiya Správa pôšt a telekomunikácií) üç hissəyə bölünməsindən sonra təsis edilmişdir: Slovenská pošta, Slovenské telekomunikácie (indiki Slovak Telekom) və Poštovlu novinov. .p. (indi Prvá novinová spoločnosť, a.s.).

20 sentyabr 2004-cü ildə Slovakiya Nəqliyyat, Poçt və Telekommunikasiya Nazirliyinin qərarı ilə açıq bir məhdud məhsuliyyətli cəmiyyətə çevrildi. Qərar 1 oktyabr 2004-cü ildə qüvvəyə minir. 2006-cı ildə Moody's reytinq agentliyi Slovenská pošta-ya 2014-cü ildə təsdiqlənən Aaa-nın ən yüksək kredit reytinqini verir.

2013-cü ildə üç ildə ilk dəfə poçt şöbəsi növbəti il üçün trendi qoruyaraq (vergilərdən əvvəl 4.91 milyon avro qazanc) maliyyə ilini müsbət xalis mənfəət göstəriciləri ilə başa vurur. 2015-ci ildə PPB-də (adını dəyişmiş Poštová poisťovňa, a.s.) 20% pay əldə etməklə sığorta bazarına girir.
## İş qiymətləndirilməsi
### Mükafatlar
*2008-ci ildə Slovenská pošta STN EN 9001: 2001 və STN EN ISO 14001: 2005 poçt xidmətləri üçün standartların tələblərinə uyğunluğuna görə Keyfiyyət İdarəetmə və Ətraf Mühitin İdarə Edilməsi Sertifikatını alır. Eyni zamanda insan resursları sahəsində yenilikçi bir layihə üçün HR Gold mükafatının qalibi qazanır.
*2013-cü ildə Slovenská pošta keyfiyyətə görə "Národná cena Slovenskej republiky" mükafatına layiq görüldü və EFQM standartlarına uyğun olaraq yüksək qiymətləndirildi.
*2014-cü ildə SOPK Etik İş Mükafatını qazanır.
### Cərimələr
2016-cı ildə Slovenská pošta rəsmi olaraq 12 dəqiqə gözlədikdən sonra müştəri xidməti tələblərinə cavab verməməsinə görə Elektron Rabitə və Poçt Xidmətlərinin Tənzimlənməsi İdarəsi tərəfindən 3500 Avro cərimə edildi. Uğursuzluğun səbəblərindən biri kadr çatışmazlığı idi.
## Qalereya

PostaSTUROVO.JPG|Ştruvoda Slovenská poštanın №1 filialı;
Presov Slovakia 1253.JPG|Preşovdakı filial;
Dunaszerdahely021.JPG|Dunayska Stredadakı №1 filialı
Slovak postbox in Bratislava.jpg|Bratislavadakı poçt qutusu
Postovy TAZ.jpg|Slovenská poštanın xidməti maşını

## İstinadlar
İntizam polisi (nasist Almaniyası)

**Ordnungspolizei** (qısası: OrPo ya Orpo, formasının rənginə görə Grüne Polizei) — Nasist Almaniyasının normal polisi. 1936-cı ildən 1943-cü ilə qədər intizam polisi polis generalı Kurt Dalyuqe () tərəfindən idarə olunmuş, onun üstündə isə Reyxsfürer-SS və Almaniya Daxili İşlər Nazirliyində Alman Polisi rəisi vəzifəsini icra edən Henrix Himmler dayanmışdı. 1943-cü ilin yayından etibarən isə Vaffen-SS və Polis generalı Alfred Vünnenberq İntizam Polisi İdarəsinin (Ordnungspolizei) başçısı olmuşdur.

İntizam polisinin əməkdaşları bir sıra hərbi cinayətlərdə, o cümlədən Holokost, Porajmos (roman soyqırımı) və xəstə məhbusların edamı kimi kütləvi qətllərdə icraçı qüvvə kimi iştirak etmişdirlər.

Nasist Almaniyası dövründə xüsusilə 1936-1945-ci illər arasında Sicherheitspolizei (SiPo) ilə birlikdə rejimin qorunmasında mühüm rol oynamışdır.

Faşistlərin yəhudilərə və Sovet hərbi əsirlərinə qarşı törətdikləri cinayətlər kontekstində bir çox şəxs Ordnungspolizei üzvləri tərəfindən edam edilmişdir.

## Həmçinin bax

Reichssicherheitshauptamt
İnçxon

**İnçxon** (, keçmiş adı **Çemulpo** () — Koreya Respublikasındakı Koreya yarımadasındakı şəhər və liman. Sarı dənizin Kanxvaman körfəzindəki Seul avanportu. İnçxon Seul və Busan şəhərlərindən sonra Koreya şəhərləri arasında əhalinin sayına görə üçüncü yeri tutur. İnçxon, ölkənin ən vacib nəqliyyat mərkəzidir, çünki şəhər yarımadanın qərb sahilindəki ən böyük limana və ölkənin ən böyük hava limanı olan İnçxona da sahibdir. 21-ci əsrdə şəhər ölkənin ən hündür binalarından biri olan Şimal-Şərqi Asiya Ticarət Qülləsinin (305 m) yerləşdiyi Yeni Songdo City futuristik yüksək texnoloji layihəsi ətrafında mərkəzləşmiş beynəlxalq bir biznes mərkəzinə çevrilmişdir.

## İstinadlar
Zelensi qoruğu

**Zelensi** — Sloveniyanın ucqar şimal-qərbində təbiət qoruğu. Qoruq Kranska Qora şəhəri yaxınlığında yerləşir. Sava çayının (Dunayın qolu) mənbəyi olan bataqlı-göl ərazisi məhs buradadır. Gölün suyu isə Nadiza bulağı (Nadiža, Tamar) ilə qidalanır. Su dərinliyi 2 metr olan göldən keçir. Yaz və yay aylarında ətraf ərizilər yaşıllığa qərq olur. Ona görə də ərazinin adı Zelensi (yaşıllıq) adlandırılmışdır.

## Geologiyası
Yuxarı Sava dərəsi buzlaq fəaliyyəti nəticəsində formalaşmışdır. Zelensi ərazisində kütləvi göl çöküntülərinə rast gəlinir. Ehtimal olunur ki, Zelinsi ərazisi qədim Koren gölünün yatağı olmuşdur. Ölçüsü böyük olan bu göl buzlağın geri çəkilməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. Göl suyunun səviyyəsi tədricən düşmüş və sonda ancaq kiçik Zelensi mənbəyi qalmışdır. Göl suyunun illik temperaturu  5-6 °C arasında dəyişir. Göldən çıxan su sonradan Blate bataqlığını yaradır. Bataqlığın eni 200 metr, uzunluğu isə 1 km-dir.

## Tarixi
1992-ci ildə Zelensi ərazisi təbiət qoruğu elan edilmişdir. Geoloji özəllikləri ilə yanaşı bölgədə yetərincə nəsli kəsilməkdə olan heyvan və bitki növləri mövcuddur. Zelensi qoruğunun sahəsi 47 hektardır. Qoruq ərazisində məlumat lövhələri olan cığırlar, müşahidə meydançaları və qüllələri var. Ərazinin əsrarəngiz gözəllikləri rəssam Ladislau Beneşin diqqətini cəlb etmişdir.

İngilis kimyaçısı və fiziki Hemfri Devi XIX əsrdə bölgəni ziyarət etmiş və yazmışdır:« Daha çox məni Zelensi vadisinin gölləri valeh etdi. Mən Avropada belə gözəl bir yer görmədim».

## Florası
Yazın əvvəlində bitki örtüyü canlanan bu bölgədə əsasən su kənarı bitkilər üstünlük təşkil edir: cil, qızılağac, söyüd. Çiçəkli bitkilərdə yetərincə geniş yayılıb: Üçyarpaq suyoncası ( *Menyanthes trifoliata* ), Qaymaqçiçəyi ( *Batrachium sp* ) və s.

## Faunası
Su hövzələrində farel balığı əsasən gündəcələrlə qidalanır.

## Mənbə

* Decree on Declaration of Zelenci Springs as a Nature Reserve, *Official Gazette* nos. 53/92, 17/94, *Official Gazette of Upper Carniola*, no. 32/96 (Odlok o razglasitvi Zelencev za naravni rezervat, Uradni list št. 53/92, 17/94, Uradni vestnik Gorenjske, št. 32/96)
* Sinfo (Jan 2006)  http://www.ukom.gov.si/fileadmin/ukom.gov.si/pageuploads/Sinfo/2006-januar.pdf 

## İstinadlar
Sicherheitspolizei

**Sicherheitspolizei** (Təhlükəsizlik Polisi) (qısa adı: Sipo) Nasist Almaniyasında terror, müxalifət, əks kəşfiyyat və dövlətə qarşı edilmiş cinayətlərlə məşğul olan polis bölməsi.

Sicherheitspolizei, faşistlərin Sovet hərbi əsirlərinə qarşı törətdikləri cinayətlər kontekstinin önəmli bir hissəsini icra etmişdir.

## Həmçinin bax

Reichssicherheitshauptamt
Tatyana Mokşanova

**Tatyana Mokşanova** ( ) — Erzyan şairəsi, tərcüməçi. Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü (2014-cü ildən). Mordoviya Respublikası başçısının gənc müəlliflər üçün ədəbi mükafatı laureatıdır (2006).
## Bioqrafiyası

Tatyana Mokşanova 9 yanvar 1984-cü ildə Samara vilayətinin Şantalinski rayonu Baqan kəndində anadan olub. 2001-ci ildə Baqaninskaya orta məktəbini bitirib. 2006-cı ildə N. P. Oqaryov adına Mordoviya Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin Erzyan filialını fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

A. E. Vaneevin xatirəsinə Fin-Uqor Xalqlarının II Ədəbi Universitetinin iştirakçısı (Sıktıvkar), "Kitabxanadakı etnoqrafik məktəb" Respublika Təhsil Layihəsi (Podlesnaya Tavla, Mordoviya) və "Rusiya Federasiyasının mədəni məkanında milli ədəbiyyat" mövzusunda dəyirmi masa (Qazan), Rusiya Xalqlarının Milli Ədəbiyyat Festivalı (Nijni Novqorod, Bolşoy Boldino kəndi), «Sibir ktabı» beynalxalq festivalı (Novosibirsk).

Mordoviyanın Valentina Mişanina, Evdokia Tereşkina, Tamara Barqova, Tatyana Razqulyaeva, Olqa Susoreva kimi yazıçıları ilə yanaşı gənc müəllif Tatyana Mokşanova "Mordoviya qadın nəsri" müəlliflər siyahısına daxil edilmişdir.

Udmurt, rus, macar, ukrayna müəlliflərinin əsərlərini erzyan dilinə tərcümə edir.

Erziyan dilli “Çilisema” jurnalında şöbə müdiri işləyir. Hal-hazırda Finn-Uqor Ədəbiyyatı Bölməsinin aspirantıdır.

Əsərləri "Şentalinskiye Vesti", "Slobodski kurantı", "Okruqa", "Erzyan Mastor", "Valdo Oyme", "Erzyanskaya pravda" qəzetlərində dərc və Syatko jurnalında dərc olunmuşdur.

Hazırda Saranskda yaşayır.
## Yaradıcılıq

### Kitablar
* Мокшанова Т. Эрьгекерькс : стихть / Татьяна Мокшанова; [артыцясь В. И. Федюнин]. — Саранск : «Красный Октябрь» типографиясь, 2006. — 41,  с.
* Мокшанова Т. Толонь лопат : стихть / Татьяна Мокшанова. — Саранск, 2010. — 80,  с. — Мордов.-эрзя яз. — ISBN 978-5-7493-1494-6. 
## Kollektiv nəşrlər
* «Uralsdan Nevaya»  - "Liliya" kitabxanası , Çelyabinsk: "Kniqa" mətbəəsi, 2001
* «Mon vayqelem» - Saransk: Mordoviya Kitab Nəşriyyatı, 2005.- 128 s. - ISBN 5-7595-1675-2.
* «İlk damcılar» - Samara:  "Ofort" MMC mətbəəsi, 2005
* «Ədəbi Sentyabr» - Saransk: "Kniqa" nəşriyyatı, 206
* «Eskelks» - Saransk: Mordoviya Universiteti Mətbuatı, 2008
* «Erzian Valske» - Kiyev: Erzian Val Noldamo Kudes, 2011.- 64 s. Erzya. (2Ros = Erz) 6-5
* «Teshks» - Saransk: Rusiya Ədəbi Fondu, 2004
* «Rusiya xalqlarının çağdaş ədəbiyyatı».  Uşaq ədəbiyyatı. Antologiya. - M .: Rusiya Federasiyasında Ədəbiyyat, Kitab Nəşri və Oxuma Dəstəyi üzrə Təşkilat Komitəsi; Sosial-iqtisadi və intellektual proqramlar fondu; Birləşmiş Humanitar Nəşriyyatı, 2017 .-- 608 s. ISBN 978-5-94282-801-1.
## Həmçinin bax
*  Мокшанова — «Аволь инже»
*   Татьяна Мокшанова — Тенядо (авт. Эрюш Вежай)
*  Татьяна Мокшанова ловны стихензэ
*  Татьяна Мокшанова — Валморот

## İstinadlar
Göyərçinada

**Göyərçinada** () — Türkiyənin qərbində, Aydın ili, Kuşadası ilçəsinə daxil olan kiçik ada. Ada ensiz süni bərzəxlə materikə birləşir. Bu yolun uzunluğu 350 metr (1 150 fut) təşkil edir.

## Adının etimologiyası
Quşadası ilçəsi, Hacı Feyzullah məhəlləsində yerləşən adada keçmişdə başda göyərçinlər olmaq üzrə çox sayda quş var idi. Bu da Göyərçinada və ya Quşadası adlarının kökləri haqqında bizə məlumat verməkdədir.

## Tarixi
Adada quş adası adı ilə tanınan qala vardır. Bu ada Quşadası körfəzinə açılır. Bizans dönəmində Scala Nouva adıyla anılan Quşadası 1390-cı idə Osmanlı imperiyası tərəfindən ələ keçirilir. 1402-ildə Teymur tərəfindən alınan qala Osmanlıda çoxhakimiyyətlilik dövrü sonrası 1413-cü ildə I Mehmed tərəfindən Osmanlı torpaqlarına qatılmışdır. Quşadası körfəzinin ağzında limanı koruyan bir məqamda qala inşa edilmişdir. Keçmişdə bir çox sahil şəhərlərində olduğu kimi burada da denizden gələbiləcək hücumlara qarşı inşa edilir. Qalanın divarları İlyas Ağa tərəfindən inşa edilmişdir. Qüllənin inşası ilə Xeyrəddin Barbarossa tapşırır. 1671 tarixində Quşadası və çevrəsini ziyarət edən məşhur Osmanlı səyyahı Övliya Çələbi Səyahatnaməsində Quşadası və Göyərçinada qalası haqqında önəmli məlumatlar vermişdir. 1768–1774 Osmanlı-Rus müharibəsi dövründə yunan üsyanlarından qorunmaq məqsədilə qalaya daxili divarlar çəkilir (1770). 1834-cü ildə qalada yenidən bərpa işləri aparılır. Hündürlüyü 3 metrə (9,8 fut) çatan qala divarları, adanı bütünlüklə əhatələmişdir. Tikintidə istifadə olunan daş materialları İlançıburnu karxanasından gətirilmişdir. Qalaya giriş şərq hissədəndir. Burada iki qüllə vardır. Şimal hissədə yerləşən qüllə beş bucaqlıdır, cənubdakı isə silindirikdir. Qalanın qapılarının üstündəki yazı yeri boşdur. Şimal qülləsindəki kitabə dörd sətirdən ibarətdir və hicrətin 1242-ci ili qeyd olunur (1826-cı il). Qala 2020-ci ildə Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir. Quşadası körfəzinin ağzında limanı qoruyan bir məqamda inşa edilən qalaya turizm cəlb etmək məqsədilə 1950-ci illərin sonunda bir bənd inşa edilir. Bununlada ada materikə birləşir.

## İstinadlar
Təhlükəsizlik xidməti (SD)

**Təhlükəsizlik xidməti (SD)** () — Nasist Partiyası və SS-in, həmçinin RSHA-nın (Silahlı Polis Kəşfiyyat İdarəsi) tabeliyində olan alt təşkilat.

Sicherheitsdienst 1931-ci ildə Henrix Himmler tərəfindən Nasist Partiyasının öz kəşfiyyat və təhlükəsizlik qurumuna ehtiyacının olması inancı ilə quruldu və İkinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə Gestapo ilə birlikdə RSHA-nın nəzarəti altında idi. Himmler 1942-ci ildə SD-nin rəhbərliyinə gəlmiş və növbəti il Ernst Kaltenbrunneri əvəz etmişdir. SD ilə Almaniyanın hərbi kəşfiyyat orqanı Abwehr arasında hər zaman ciddi bir rəqabət var idi, lakin bu rəqabət 1944-cü ilin iyununda Himmler tərəfindən SD-də Abwehr-in əridilməsi ilə sona çatmışdır. SD, Nürnberq Məhkəmələrində cinayət təşkilatı olaraq tanınmış və bu da zəruri sayılan bütün üzvlərinin və idarəçilərinin məhkəmə tərəfindən istintaqa cəlb edilməsinə səbəb olmuşdur.

Sicherheitsdienst nasistlər tərəfindən Sovet hərbi əsirlərinə qarşı törədilən cinayətlərin çoxunu icra etmişdir.

## Biblioqrafiya

* 
* 
* 
* 
*  
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*  
*  
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*
Tisza plitəsi

**Tisza plitəsi** — müasir Avropada tektonik plitə və ya mikroplitədir. Ortadunay düzənliyinin iki əsas qabıq blokları olan Pelso və Tisza plitələri Kaynozoy dövrü ərzində dəyişən ölçülərin səbəb olduğu mürəkkəb proseslərə məruz qalmışdır. Aralıq tektonik blokunun şimala doğru hərəkəti həm Pelso, həm də Tisza bloklarının şərqə doğru yerdəyişməsi və fırlanmasına səbəb olmuşdur. Zaqrab-Hernab xətti Afrika mənşəli Pelso ilə Avrasiya mənşəli Tisza plitəsi arasında yerləşən qədim bir plitədir.

## İstinadlar
Abver

**Abver** () — “müdafiə” (hərbi mənada) deməkdir və  Üçüncü Reyxin casus təşkilatının adıdır. İkinci Dünya müharibəsi illərində Alman ordusunun xəbər xidməti idi. Üç hissədən ibarət idi:

*Hərbi, texniki, siyasi və iqtisadi casusluq
*Təxribat
*Əks kəşfiyyat tədbirləri.

Admiral Vilhelm Canaris 1938-ci ildən 1944-cü ildə fürer Adolf Hitlerə edilmiş sui-qəsdə kimi təşkilatın rəhbəri olmuşdur. Canarisin sui-qəsddə iştirak etdiyini iddia edən Hitler bu təşkilatı SS təşkilatının tərkibindəki Sicherheitsdienstə daxil etmişdir.

## Rəhbərləri

*Polkovnik Friedrich Gempp (1921-1927)
*Mayor Günther Schwantes (1927-1929)
*Podpolkovnik Ferdinand fon Bredow (1929-1932)
*Kommader Konrad Patzig (1932-1935)
*Admiral Vilhelm Canaris (1935-1944)
*Polis general-mayoru Valter Şellenberq (1944-1945)
Planitsa

**Planitsa** () — Sloveniyanın şimal-qərbində, Rateke sərhəd kəndindən cənuba uzanan Alp vadisidir. Daha cənubda, dərə Triqlav Milli Parkında populyar bir gəzinti yeri olan Tamar Vadisinə qədər uzanır. Planica xizəklə atlayış ilə məşhurdur. İlk belə təpə 1930-cu ildən əvvəl Ponca dağının yamacında qurulub. 1933-cü ildə İvan Rozman xizəklə atlayış idman növünü yaradan Stanko Bloudekin şərəfinə "Bloudek nəhəngi" adlanan daha böyük bir təpə tikdi. 100 metrdən yuxarı ilk xizək atlamasına burada, 1936-cı ildə Avstriyalı Sepp Bradl nail oldu. O dövrdə bu vadi dünyanın ən böyük atlayış təpəsi idi.

## İstinadlar
Uzunada

**Uzunada** () — Türkiyənin İzmir ili, Urla ilçəsi ərazisinə daxil olan ada. İzmir körfəzinin orta qismində yer alır. Türkiyənin sahəsinə görə dördüncü ən böyük adasıdır.

## Etimologiyası
Antik yunancada adı Drymoussa (Δρυμούσσα) olan ada, ayrıca Makronisi ("uzun ada") və ya Englezonisi adı ilə adlandırılmışdır. Bəzi mənbələrdə Köstən adası olaraq da adı keçərlidir.

## Tarix
Qədim Yunan tarixçisi Fukidid Uzunadanın Spartalı admiral Astuocosun bəzi gəmilərinin Peloponnes müharibəsinin iyirminci ilində səkkiz gün sığındığı üç adadan biri olduğunu xatırladır.

Eramızdan əvvəl 188-ci ildə Apamea müqaviləsi imzalanandan sonra ada Klazomenai şəhərinə verilir.

1914-cü ildə adada təxminən 2000 yunan yaşadığı məlumdur.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Kral Dəniz Qüvvələrinin Aralıq dənizi Donanması 1916-cı ilin aprelində adanı işğal edir. Ada 12 sentyabr hərbi çevrilişindən sonra Nəcməddin Ərbakan və Alparslan Türkeşin sürgün edildiyi yerdir. Bu gün onların qaldığı yerlər yay aylarında sosial bir obyekt kimi istifadə olunur. Adaya hazırda Hərbi Dəniz Bazası Komandanlığı heyəti və xidməti şəxslərin ailələri istisna olmaqla giriş qadağadır.

## Coğrafiya
Şimali-cənub istiqamətində 9 km olan uzunluğu və maksimal 5 km enə sahibdir. Adanın sahəsi 25,39 km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu isə 31 kilometrə yaxındır. Bu göstərici ilə Türkiyənin sahə baxımından dördüncü böyük adasıdır. Urla və Karaburun sahillərinə yaxın ərazidə yerləşir. İzmir körfəzinin mərkəzi hissəsində qərarlaşır. Buxtadan dağ şəklində yüksələn adanın ən yüksək nöqtəsi 189 m olan Barbaros təpəsidir. Ada dənizdəki Tolos priçalı ilə materiklə əlaqə qurulmasına imkan verir.

## İstinadlar
Primula carniolica

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Sloveniya üçün endemikdir.

## Təsviri
3–12 santimetr (1.2–4.7 düym) hündürlüyünə qədər böyüyür və gövdəsi əsasən 1–4 santimetr (0.39–1.57 düym) genişliyində olur. Kökləri, gövdəsi və yarpaqları parlaq yaşıl rəngdə, ətlidir və fəsilənin digər nümayəndələrində görünən örtüyə malik deyil. Çiçəklər 20-25 mm enində və açıq-qırmızı, gül rəngi və ya bənövşəyi rəngindədir. Bitki çiçəkləri aprel-may ayları arasında çiçəkləyir.

Bitkinin yayıldığı ərazi Sloveniyanın 5,000 km2 (1,900 mil2) sahəsi ilə məhdudlaşır. Bitki şimala baxan nəm Əhəng daşı qayalarında, 900-1000 m hündürlüyündəki çəmənlik və yarğanlarda bitir.

Bu, 1922-ci ildən bəri Sloveniyada qorunan bir növdür və çiçəkləri dərmək qadağandır. *Primula carniolica* nadir hallarda becərilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gerzey mədəniyyəti

**Qerzey mədəniyyəti** və ya **II Naqada mədəniyyəti** - Qədim Misirdə sülalədən öncəsi dövrə aid olan arxeoloji mədəniyyət. Təxminən eramızdan əvvəl 3600-3200 illər arasını əhatə edir və enolit mərhələsinə aid edilir.

## Ümumi məlumat
Qerzey mədəniyyəti Amrat dövründən sonra başlayaraq Naqada arxeoloji irsinin ikinci mərhələsini əhatə edir və buna görə II Naqada adlandırılır. Qerzey ismi ilk artefaktın əldə edildiyi əl-Qirza məntəqəsi ilə bağlıdır.

Bu mədəniyyətin mövcud olduğu illər üzərində müxtəlif fikirlər vardır. Bəziləri e.ə 3600-3200 intervalını, digərləri isə e.ə 3500-3200 illər aralığını göstərirlər. Bu mülahizələrdə olan fərqlər ilkin Qerzey artefaktının aid olduğu ilin müəyyən edilməsindəki problemlərlə bağlıdır.

Ümumi Naqada mədəniyyətinin üç hissəyə təsnifatı ilk dəfə 1894-cü ildə britaniyalı tarixçi Flinders Pitri tərəfindən verilmişdir. Mədəniyyətlər arasındakı fərqlər qablar üzərindəki ornamentlərdəki fərqlər ilə bağlıdır. Qerzey saxsı qablarında heyvan, təbiət bağlı rəsmlər, heroqlifə bənzər işarələr tapılmışdır. Amrata nisbətən burda əl işləri daha mürəkkəb formaya malikdir.

İnsanlar əkinçilik, maldarlıq, ovçuluq, balıqçılıq, bağçılıq və dullusçuluqla məşğul olurdular. Mis və daşdan hazırlanan əmək əşyaları daha da mükəlməlləşmişdi. Bundan başqa əl-Qirzada insan  fiqurları, bəzək əşyaları, kosmetika palitrası, fil sümüyü, daş qablar tapılmışdır. İki qəbrdə tapılan dəmir muncuqlar tarixdə ilk dəfə bəzək əşyalarında dəmirdən istifadə olunma halını göstərir.

Aşkara çıxarılan dəfn yerlərində əmək və bəzək əşyaları, fiqurlar, heyvan sümükləri aşkarlanmışdır.

Abidosda aparılan qazıntılar nəticəsində əldə edilən yadelli tapıntılar əhalinin ticarətlə məşğul olduğunu göstərir. Şərab qabları üzümçülük və şərabçılığın inkişaf etdiyi Levant bölgəsi, Qebel əl-Arakdan tapılmış bıçaq dəstəyi Mesopatamiya, gümüş isə Kiçik Adiya ilə olan əlaqələrdən xəbər verir.

Qerzey mədəniyyətinin sonu təxminən Yuxarı və Aşağı Misirin birləşməsi dövrünə düşür.

## Periodizasiya
Qerzey mədəniyyəti üç perioda bölünür:

*Erkən period - e.ə 3600-3500
*Orta period - e.ə 3500-3400
*Son period - e.ə 3400-3300

## İstinadlar
Kollaborasionizm

**Kollaborasionizm** ( — əməkdaşlıq) — düşmən ilə şüurlu, könüllü və qəsdən əməkdaşlıq etmək, onun maraqlarına xidmət, dövlətinə zərər vermək.
Pinargözü mağarası

**Pinargözü** (, *suyun gözü*) — Türkiyənin cənub-qərbində mağara. Mağara Isparta ilində yerləşir. Pinargözü mağarası Yenişarbademli ilçəsindən 11 km qərbdədir. Mağara uzunluğu 10-16 km-dir. Uzunluğuna görə mağara Türkiyədə birinci, Avropada isə ikincidir. Mağara girişi 1550 metr yüksəklikdə, Dedegel dağının yamacındadır. Giriş ölkənin Qızıldağ milli parkının ərazisindədir.  Mağara daxilində çay, göl və şəlalə mövcuddur. Mağara daxilində olan suyun temperaturu 4–5 °C-dir. Mağara havasının temperaturu  5 ° C-dir. Mağara girinşində sürətli axım mövcuddur və daima güclü külək əsir. Küləyin sürəti 166 km /s-dır.  Mağara stallaktit və stalaqmitlərlə zəngindir. Mağara daxili sona qədər tədqiq olunmayıb. Hər il mağara daxilində yeni ərazilər aşkar olunur. Pınargözü mağarası Tavr dağlarının karst proselərinin güclü getdiyi bölgədədəir. Ümumi sahəsi 40 000 km²-dir. Ərazinin süxurları əsasən trias yaşlıdır. Mağaraya giriş məhdudiyyəti var.

## Kəşfi
Pinagözü mağarası ilk dəfə 1964-cü ildə türklərin «mağaraların atası» adlandırdığı Temuçin Aygen tərəfindən kəşf edilmişdir. Onun mağara daxilinə yürüşü giriş yaxınlığında su dolması və ya sifon yaranması səbəbi ilə dayandırılmışdır. Fransız və türk speleoloqları ilk dəfə olaraq sifon hissəni keçərək mağaranın daxilinə girə bilmişlər (1965). 1992-ci ilə kimi aparılan tədqiqatlar nəticəsində mağara uzunluğunun 12 km olması müəyyənləşdirildi. 2011-ci ildə fransız tədqiqatçılar elan etdilər ki, mağara 16 km uzunluğa malikdir. 2015-ci ilin avqustunda türk speleoloqları bəyanat verdilər ki, fransızların göstərdiyi məlumat özünü doğrultmadı. Araşdırma nəticəsində onlar mağara uzunluğunun 10,5 km olduğunu müəyyən etmişdilər.

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Pakistan gömrük bəyannaməsi

**Pakistan Bəyannaməsi** — (İndi və ya Heç Olmayacaq; Biz Həmişəlik Yaşayacağıq və ya məhv olacağıq?) Adlı kitabça Çaudhri Rəhmət Əli tərəfindən yazılmış və çap edilmiş,  28 yanvar 1933-cü ildə Pakstan sözü ("i" hərfi olmadan) ilk dəfə istifadə olunmuşdu və 1932-ci ildə isə Üçüncü Dəyirmi Masa konfransının nümayəndələrinə yayılmışdı. 

## Gizlədilmiş məktub
Kitabça 1933-cü ildə Londonda keçirilən Üçüncü Dəyirmi Masa konfransındakı İngilis və Hindistan nümayəndələrinə təqdim etmək üçün yaradıldı. 

Bu, tək Rəhmət Əlinin imzaladığı 28 Yanvar 1933-cü il tarixli gizli məktubu 3-cü Humberstone Yolundan ünvanlandı.Məktubda bəyan edir: 

"Hindistanın beş şimal birliyində - Pəncab, Şimal-Qərb Sərhəd (Əfqan) əyalətində, Qucarat, Kəşmir, Sind və Bəlucistan bölgələrində yaşayan otuz milyon "Pakstan" müsəlmanları adından bir müraciəti əlavə edirəm. Bu, Hindistanın digər sakinlərindən fərqli olaraq milli statuslarının tanınması tələbini Pakistana dini, sosial və tarixi zəmində ayrıca Federal Konstitusiya verilməsi ilə təcəssüm etdirir."
## Nəticə
Sonrakı məktublarda, Pakistandan başqa Çaudri, Banqistan və Osmanistan kimi alt qitədə bir sıra digər müsəlman dövlətlərinin də qurulmasını təklif etdi. Şərqi Hindistandakı Şərqi Benqal və Assamdakı keçmiş müsəlman vilayətlərinin Banqistan, benqal, əssam, və bihar dillərində danışan müsəlmanlar üçün müstəqil bir müsəlman dövləti olmasını təklif etdi. Ayrıca Heydərabad əyalətinin Osmanistan adlı bir İslam monarxiyasına çevrilməsini təklif etdi. 

3 iyun 1947-ci ildə Müsəlman Liqasının İngilis bölmə planını qəbul etməsindən sonra, 6 gün sonra "Böyük Xəyanət" adı verilən bir planla, İngilis planının rədd edilməsini və Pakistan planının qəbul edilməsini istədi. 1933-cü ildə hazırladığı "İndi ya da əsla" adlı kitabında hazırladığından daha kiçik bir şey Pakistan üçün bədbəxtlik idi.  Cinnahı daha kiçik bir Pakistanı qəbul etdiyinə görə qınadı,  və onu "Qırılma-e-Əzam" adlandırdığı deyilir.  Sonda İngilis planı qəbul edildi və Əlinin planı rədd edildi.  Əli hər zaman Pakistanın belə "kiçik" yaranmasından narazılığını dilə gətirmişdi. 

Kembric Universitetinin professoru Mian Əbül Haq, 1935-ci ildən sonra Rəhmət Əlinin zehni quruluşunun "böyük nasist əsərləri" nin çox sayda keçidini bildiyini "araşdırması nəticəsində dəyişdiyini" söylədi. 

## İstinadlar
Folksdoyçe

**Folksdoyçe** (; ) — vətəndaşlıqdan asılı olmayaraq Nasist Almaniyası terminologiyasında "Almanların insan və ya irq baxımından" (Etnik Almanlar) tərifi idi. Bu termin nasistlər tərəfindən almanları vətəndaşlıq yox, irqləri əsasında təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir və beləliklə, yəhudi olmadıqları təqdirdə, Nasist Almaniyasının hüdudlarından kənarda yaşayan almanları da əhatə edirdi.

Almaniyada yaşayan Alman vətəndaşı olan İmperiya Almanlarından (Reichsdeutsche) fərqli olaraq, Volksdeutsche termini 1936-cı ildən bəri digər ölkələrdə yaşayan Alman vətəndaşlarını göstərmiş Auslandsdeutsche (xaricdəki almanlar, alman köçəriləri) termini ilə də ziddiyyət təşkil edir. "İmperiya Almanı" və "Etnik Alman" (Volksdeutsche) arasındakı fərq, Almaniyada və ya başqa bir bölgədən olmasına baxmayaraq Etnik Alman olaraq adlandırılanların, Almaniyada işləmək və ya səs vermək üçün qanuni vətəndaşlıqlarını təsdiq edən sənədlərinin olmaması idi. Bu sənədlər Almaniya tərəfindən Birinci Dünya müharibəsi dövründə və ya sonrasında itirilmişdir.

Volksdeutsche, nasistlərin hazırladığı xüsusi mədəni, sosial və tarixi meyarlara əsaslanaraq dövlət daxilindəki azlıqlar da daxil olmaqla "irqi" qruplara bölündü.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı əsir götürülmüş və Volksdeutsche kimi təyin olunaraq müəyyənləşdirilmiş şəxslər sərbəst buraxılmışdırlar. Bəziləri Trawniki qruplarına daxil edilmişdirlər.
Qaz kamerası

[thumb|250px|[Daxau həbs düşərgəsi|Daxauda qaz kamerası]]
**Qaz kamerası** edamın icra üçün istifadə olunan bir üsuldur. Bağlı bir otaqdan və içinə qoyulmuş zəhərli və ya asfiksiyalı (boğucu) qazlardan ibarətdir. Bu otaq üçün ən çox istifadə olunan qaz hidrogen siyaniddir; karbon qazı və karbonmonoksit də istifadə edilə bilər.

## Tarixi
1789-cu ildə Böyük Fransa inqilabının əvvəlində istifadəyə verilmişdi, lakin təsiri İkinci Dünya müharibəsi əsnasında artan məhkumların dar otaqlarda zəhərli CO qazı ilə öldürülməsi ilə üzə çıxdı. Qaz kameralarının əsas istifadəsi müharibənin sonunda döyüşdən qaçan əsgərləri cəzalandırmaq və ya müharibədə əsir düşən düşmən qüvvələrini zərərsizləşdirmək olmuşdur. Bununla birlikdə, 1939-1943-cü illərdə yəhudi soyqırımı kimi tanınan qırğınlarda və əsir düşmüş qaraçıların öldürülməsində qanunsuz olaraq istifadə edilmişdir.

Bu zəhərli qazların kəşfi, qaz kameralarının kəşfindən təxminən 122 il sonra, 1911-ci ildə məşhur fizik Albert Eynşteyn tərəfindən universitet tezis mövzusu olaraq hazırlanmışdır. Almaniya və Fransadan başqa, qaz kameraları da Böyük Britaniya Hərbi Akademiyasında verilən əmrə itaətsizlik cinayəti zamanı ciddi olmamaq təqdirində tələbənin huşunu itirməsi üçün istifadə olunurdu. Ancaq onun ləğvi 1982-ci ildə baş tutmuşdur. Nəhayət, sonuncu dəfə 1942-ci ildə İkinci Dünya müharibəsindən qaçmış Kaly France adlı şəxsin öldürülməsi üçün istifadə edildi, ancaq riskli olduğu üçün yalnız cinayətkarlara tətbiq edilirdi, ancaq sonradan yalnız ağır cinayətlər edən insanlar üçün istifadə edilmişdi. Vətən cinayətini törədənlər üçün qismən istifadə edilmişdir (dövlətin sirrini açmaq, dövləti, milləti, bayrağı təhqir etmək). Bu cəza növü Avropa Senatı tərəfindən 17 noyabr 1982-ci ildə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi tərəfindən “istifadə məqsədini aşması” səbəbi ilə ləğv edilmişdir.

## İstifadə edən ölkələr
[thumb|sağ|Qaz kameralarının [ABŞ-də istifadəsi  ]]

1920-ci illərin əvvəllərində ABŞ-də ölüm hökmləri almış məhbuslar üçün qaz kameralarından istifadə edilirdi. Yəhudi qırğınları zamanı almanlar genosid proqramının bir hissəsi olaraq kütləvi edam üçün genişmiqyaslı qaz kameralarından istifadə etmişdirlər. Qaz kameralarının Şimali Koreyada da istifadə edildiyi haqqında söz-söhbətlər dolaşır.

Qaz kameraları heyvan evtanaziyası üçün istifadə olunur, bunun üçün onlara ölümcül bir karbon qazı verilir. Bəzən kiçik heyvanları bunlarla anesteziya edirlər.
Krubay bulağı

**Krubay bulağı** — Şərqi Serbiyada, Pemorav dairəsində su bulağı. Krupay çayının sağ axarında,  yüksəklikdə yerləşir.

Krubay bulağı Serbiyanın şərqində, Pemarov rayonundakı karst bulaqlarına daxildir. Suyun temperaturu 9–11 °C-dir. 435 metr uzunluğunda olan bulaq axını əvvəlcə şimala doğru axır və 130 metrdən sonra Krupay çayı ilə birləşmədən 300 metr daha davam etmək üçün istiqamətini qərbə dəyişir. Anbar tikildikdən sonra, hündürlüyü 3 m olan Krupay bulağı 40 m uzunluğunda və 17 m enində yeni göl görünüşünü qazandı. Onun suyu çox cəlbedici şəlalə ilə göldən axır.

1998-ci ildə aparılan hərtərəfli speleoloji tədqiqatlar mağarada əhəngdaşının əriməsinə səbəb olan süsusi bölmə aşkar etdi. Bənddən çay üzərində qurulmuş qurğulara axan su dik astana və şəlalələr üzərindən keçir. Bulağın hidroloji rejimi və su həcmi kifayət qədər sınaqdan keçirilməmişdir. Karst bulaqlarının əksəriyyəti kimi, Krupay bulağında da il ərzində su həcmi dəyişkəndir. Bəndin və qurğuların inşaatına qədər 26 °C temperaturunda isti su axını müşayiət olunan bulaqda axının sürəti saniyədə 6–10 litr idi.

Krupay çayı və ətrafındakı 9 hektar ərazi Serbiya Respublikası tərfindən təbiət abidəsi kimi qorunur. Serbiya Respublikası Hökumətinin Fərmanı ilə (Serbiya Respublikasının Rəsmi Qəzeti, № 9/95) burada "Krubaysko Vrelo" təbii abidəsi qurulmuşdur və Ətraf Mühitin Mühafizəsi Qanunu əsasında, Görkəmli əhəmiyyətə malik olan təbii miras üçün bura Serbiyanın ən önəmli karst ehtiyatlarından biridir.

## Qalereya

Крупајско врело.jpg
Споменик природе Крупајско врело 002.JPG
Крупајско врело нестварне боје.jpg


## İstinadlar
Macarıstan–Polşa münasibətləri

**Polşa–Macarıstan münasibətləri** — Macarıstan və Polşa arasındakı xarici əlaqələrin kökləri orta əsrlərə gedir. Ənənəvi olaraq iki xalqın yaxın münasibətləri vardır. Onların tarixlərində ortaq hökmdarlar və vahid bir din mövcud olmuşdur. Hər iki ölkə martın 23-də "qardaşlıq" münasibətlərini qeyd edir. Macarıstanın Varşavada bir səfirliyi, Krakovda bir konsulluğu, Lodz və Poznanda iki fəxri konsulluğu vardır. Polşanın Budapeştdə bir səfirliyi mövcuddur. Hər iki ölkə eyni gündə (12 mart 1999-cu il) Avropa İttifaqına qoşulmuşdur. Üstəlik eyni zamanda NATO-nun tamhüquqlu üzvləridir.
## Tarixi

Polşa və Macarıstan arasındakı münasibətlər orta əsrlərə gedib çıxır. Polşa və Macarıstan kral ailələrinin nümayəndələri bir-birləri ilə evlənirdilər. Məşhur Macar kralı I Ladislaus yarı polyak olmuşdur. I Böyük Lyudovik 1342-ci ildən Macarıstan və Xorvatiya kralı, 1370-ci ildən 1382-ci ildə ölümünə qədər Polşa kralı olmuşdur. O, Macarıstan və Xorvatiya kralı titulunu atası I Kraldan Anjou-Sicilinin evindən  və Polşa kralı titulunu əmisi, Böyük III Kasimir (Piast sülaləsinin sonuncusu) miras alır. Kral Kasimirin qanuni övladları yox idi; yəqin bu səbəbdən sülalə davamlılığını təmin etmək və qeyri-müəyyənliyin qarşısını almaq üçün Polşa taxtını qardaşı oğluna təhvil verir. Onun qızı I Luidovika Polşa kraliçası haxtını miras alaraq, Polşa tarixindəki ən məşhur monarxlardan biri olur. XV əsrdə iki ölkə yenidən qısa müddətə bir monarxın iyirmi yaşlı Kral Vladislav III Varnençikin nəzarəti altında olur. O, Osmanlı İmperiyası ilə döyüşdə vəfat edir. 16-cı əsrdə Polşa əhalisi Macarıstan zadəganı Stefan Batorini öz kralı olaraq seçir.

## Qardaşlıq günü

12 mart 2007-ci ildə macarıstan parlamenti 23 martı  olaraq elan etdi. Səsvermədə 324 nəfər lehinə səs verdi. üstəlik heç kəs nə əleyhinə səsindən istifadə etmədi, nə də buna etiraz etmədi. Dörd gün sonra Polşa parlamenti akklamasiya ilə 23 martı «Polyak-macar qardaşlığı günü» elan edir.
## Macar inqilabı
Budapeştdə Polşa Oktyabr İnqilabını dəstəkləyən bir tələbə nümayişi və Macarıstanda oxşar islahatların aparılması 1956-cı il Macarıstan inqilabına səbəb olmuş hadisələrdən biri idi. İnqilab dövründə polyaklar macarlara qan verərək dəstəyini nümayiş etdirdilər. Polşa Qırmızı Xaç Cəmiyyəti hava yolu ilə Macarıstana 44 ton dərman göndərdi. Daha böyük miqdarda yardım avtomobil və dəmir yolu ilə daşındı.

## İstinadlar
Hatı Çırpan

**Hatı Çırpan** (), həmçinin **Satı Kadın** kimi də tanınır — Türkiyə siyasətçisi, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 1935-ci il parlament seçkilərində seçilən ilk qadın üzvlərindən biri.

## Həyatı
1890-cı ildə Kahramankazan ilçəsində doğulmuşdur. Atasının adı Kara Mehmet Efendi, anasının isə Emine Hanım idi.

18 iyul — 23 avqust 1934-cü il tarixləri arasında reallaşdırılan İkinci Dil Qurultayından () əvvəl, 16 İyulda Prezident Mustafa Kamal Atatürk ekskursiya üçün Ankaradan 50&nbsp;km uzaqda olan Kazan kəndinə (o dövrdə Ankara ilinin Kızılcahamam mahalının bir hissəsi idi) yollandı. Bu ekskursiya zamanı Atatürk Kazanın kənd muxtarı olan Satı Kadınla tanış oldu. O, Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi dövründə dörd il döyüşən bir kəndli qadın idi. Onunla söhbət etdikdən sonra Atatürk Satı Kadınnın nailiyyətləri və intellektinə rəğbət bəslədiyini etiraf etdi.

Afet İnanın sözlərinə görə, Atatürk onunla görüşdükdən sonra demişdir: "Bax bu parlament üzvü kimi uğur qazana biləcək qadındır". Satı Kadının uğurlu seçki kampaniyasını Atatürkün özü sponsorluq etdi və dəstəklədi. Sonradan o dövrdə Hattiler sivilizasiyası ilə maraqlanan Atatürkün məsləhəti ilə o, birinci adını Hatı olaraq dəyişdirdi, bundan başqa onun əvvəlki adı türk dilində "satmaq" və ya "satın almaq" mənasını verirdi. 1934-cü ildə qəbul olunan və bütün türk vətəndaşlarının soyadı olmasını tələb edən Soyadı qanununa görə o, Çırpan soyadını seçdi.


Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|1935-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinə seçilən 18 qadın millət vəkili.
Fayl:Sati Kadin at the rostrum of TBMM.jpg|Türkiyə Böyük Millət Məclisinin tribunasında çıxış edərkən


## İstinadlar