Hutovo Blato Təbiət Parkı

**Hutovo Blato** — Bosniya və Herseqovinada yerləşən təbiət qoruğu və quş qoruğu. Bura ilk növbədə Krupa çayının yeraltı su sisteminin yaratdığı bataqlıq ərazilərdən ibarətdir.

Deransko gölü və Svitavsko gölünü ayıran Ostrvo əhəngdaşı massivindən qidalanır. Qoruq *BirdLife İnternational*-ın Əhəmiyyətli Quş Bölgələri siyahısındadır. Həm ölçüsü, həm də müxtəlifliyi baxımından bölgədəki ən böyük qoruqdur. Deransko gölünün ətrafındakı Aralıq dənizi bataqlıqları buranı daimi ev halına gətirən 240-dan çox köçəri quş və onlarla insanın yaşadığı yerdir. Köç mövsümündə on minlərlə quş göl və ətrafını doldurur.

## Bataqlıq ərazilər
Neretva çayının son 30&nbsp;km boyunca yerləşən dərə və həmçinin çayın özü möhtəşəm mənzərəni əhatə edir. Qoşqularının, Trebižat və Bregava çaylarının məcrasından aşağıda, dərə 20.000 hektar ərazini əhatə edən bir allüvial əraziyə yayılmışdır. Bosniya və Herseqovinadakı 7.411 hektar ərazidə olan yuxarı vadiyə Hutovo Blato deyilir.

### Ramsar ərazisi
Neretva Deltası 1992-ci ildən Ramsar, 2001-ci ildən isə Hutovo Blato olaraq tanınıb. Hər iki sahə dövlət sərhədi ilə bölünmüş təbii bir qurum olan vahid Ramsar ərazisini təşkil edir.  *BirdLife İnternational* tərəfindən həyata keçirilən Əhəmiyyətli Quş Bölgələri Proqramı, Xorvatiya və Bosniya və Herseqovinada qorunan əraziləri əhatə edir.

### Hutovo Blato Təbiət Parkı
1995-ci ildən bəri Hutovo Blato *Hutovo Blato Təbiət Parkı* olaraq qorunur və dövlət orqanı tərəfindən idarə olunur. Bütün zona insanın təsirindən yaxşı qorunur və bir çox bitki və heyvan üçün vacib bir yaşayış yeridir. Tarixi məkan olan Qədim Hutovo Blato qalası Təbiət Parkının ərazisində yerləşir.

Hutovo Blato Təbiət Parkı  Bosniya və Herseqovinanın cənub-qərb hissəsində, Mostar şəhərindən 30&nbsp;km və Xorvatiya sərhədi yaxınlığında yerləşir. Təxminən 7,411 ha ərazini əhatə edir və Avropanın ən zəngin bataqlıq ehtiyatlarından biridir. 1995-ci ilə, kantonal qorunan ərazi qurulana qədər Hutovo Blato əsasən ovçuluq və balıqçılıq turizmi üçün məşhur ərazini təmsil edirdi. Hər qış 200-dən çox quş növü bu toxunmamış təbiət içərisində sığınacaq tapır. Ziyarətçilər dincəlmək, təbiətdə istirahət, idman-balıqçılıq, velosiped idmanı və əsas turistik cazibə – **[[Safari|foto safari]]** üçün buranı ziyarət edirlər. Hutovo Blato Təbiət parkında park haqqında məlumat verən və ətraf mühitin biliklərinin artırılması və təbii irsin qorunmasına ehtiyac olan bir tədris yolu da mövcuddur.

### Qornye Blato - Deransko gölü
Parkın orijinal formasını saxlayan və demək olar ki, toxunulmayan hisəssidir. Qornye Blato Deransko gölü sərhədində karstik su mənbələri ilə yaranmış təpələrin yaxınlığında yerləşir. Neretva və Krupa çayı və 5 göldən (Škrka, Deranja, Jelim, Orah, Drijen) əmələ gəlmiş, daim su altında qalan böyük hissələrlə hidro-geoloji cəhətdən bağlanır və geniş meşəli bağlar və ağaclar ilə təcrid olunur. Beləliklə ərazidəki ən maraqlı qorunan ərazini təmsil edir.

### Krupa çayı
Krupa çayı Neretvanın sol qolu və Hutovo Blatonun əsas su axınıdır. Çayın  uzunluğu 9&nbsp;km, orta dərinliyi  isə 5 metrdir. Krupa çayının əsl mənbəyi yoxdur, lakin  Deransko gölünün qoludur. Krupa çayı həm də Avropadakı nadirbir çaydır, çünki çay hər iki yolla: həm mənbədən mənsəbə, həm də mənsəbdən mənbəyə axır. Bu, suyun yüksək səviyyədə olması və çox miqdarda su səbəbindən Neretva çayı Krupa çayını əks istiqamətə itələmisi ilə baş verir.
Fayl:Hutovo blato6.jpg|Hutovo Blato bataqlığı
Fayl:Hutovo Blato, mokrad a vyznamne hnizdiste ptactva v jizni He.jpg|Qornye Blato - Deransko gölü
Fayl:Hutovo Blato, celkovy pohled na podzim.jpg|Donye Blato - Svitavsko gölü
Fayl:Rijeka krupa 3.JPG|Krupa çayı


## Biomüxtəliflik

### Endemik və otoxtonik balıqlar
### Quş növləri
13 aprel 2001-ci ildə qeydə alınan növlərin sistematik siyahısı:

* *[[Kiçik maygülü|Tachybaptus ruficollis]]* (kiçik maygülü )
* *[[Böyük maygülü|Podiceps cristatus]]* (böyük maygülü)
* *[[Böyük qarabatdaq|Phalacrocorax carbo]]* (böyük qarabatdaq)
* *[[Kiçik qarabatdaq|Microcarbo pigmeus]]* ( *kiçik qarabatdaq*)
* *[[Kiçik ağ vağ|Egretta garzetta]]* (kiç ağ vağ )
* *[[Boz vağ|Ardea cinerea]]* (boz vağ)
* *[[Kürən vağ|Ardea purpurea]]* (kürən vağ)
* *[[Boz ördək|Anas strepera]]* (boz ördək)
* *[[Yaşılbaş ördək|Anas platyrhynchos]]* (yaşılbaş ördək)
* *[[Cırıldayan cürə|Anas querquedula]]* (cırıldayan cürə)
* *[[İlanyeyən|Circaetus gallicus]]* (ilanyeyən)
* *[[Bataqlıq belibağlısı|Sirk aeruginosus]]* (bataqlıq belibağlısı)
* *[[Adi sar|Buteo buteo]]* (adi sar)
* *[[Adi qaşqaldaq|Fulica atra]]* (adi qaşqaldaq)
* *Philomachus pugnax*
* *[[Fiyu ilbizcüllüt|Tringa glareola]]* (fiyu ilbizcüllüt)
* *[[Göl qağayısı|Larus ridibundus]]* (göl qağayısı)
* *[[Xəzər qağayısı|Larus cachinnans]]* (xəzər qağayısı)
* *[[Tachymarptis melba]]* (Tachymarptis melba)
* *[[Kənd qaranquşu|Hirundo rustica]]* (kənd qaranquşu)
* *[[Ağ quyruqsallayan|Motacilla alba]]* (ağ quyruqsallayan)
* *[[Qərb bülbülü|Luscinia megarhynchos]]* (Qərb bülbülü)
* *[[Qamış bülbülü|Cettia cetti]]* (qamış bülbülü)
* *Silvia cantillans*
* *Silvia atricapilla*
* *Aegithalos caudatus*
* *Remiz pendulinus*
* *[[Boz qarğa|Corvus cornix]]* (boz qarğa)
* *[[Ev sərçəsi|Passer domesticus]]* (ev sərçəsi)
* *Fringilla coelebs*
* *Serinus serinus* 
* *Emberiza cirlus* 
* *Miliaria calandra*

## Arxeoloji və tarixi ərazilər
### Hutovo qalası tarixi ərazisi
Tarixi ərazi olan  Hutovo qalası Təbiət Parkının ərazisində yerləşir.

2008-ci ilin payızında Hutovo Blato ərazisindəki intensiv qazıntılardan sonra Mostar Universiteti (Bosniya və Herseqovina  və Lund Universitetinin (İsveç) arxeoloqları İlliryalılara aid ticarət postunun iki min ildən çox yaşı olduğu düşünülən ilk izlərini tapdılar. Tapıntı Avropa üçün bənzərsizdir və arxeoloqlar Desilonun, əhəmiyyətli bir ticarət postu və İlliryalılar ilə Romalılar arasında əhəmiyyətli təmas yeri olduğu qənaətinə gəlmişlər. Arxeoloqlar ərazidə eramızdan əvvəl I əsrə aid yaşayış yerinin xarabalıqlarını, ticarət məntəqəsi kimi fəaliyyət göstərən bir liman qalıqlarını və şərab amforaları ilə dolu olan çox sayda batmış qayıqlar aşkar etmişlər. Lund Universitetindən elmlər doktoru elmi dərəcəsi almış və Roma şərab amforaları üzrə ixtisaslaşmış arxeoloq Adam Lindhagen deyir ki, bu İllirya bölgələrindən gələn bütün dövrlərin ən vacib tapıntısıdır.

## Həmçinin bax

* Mostar körpüsü

## İstinadlar