open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dakar

**Dakar** — Seneqalın paytaxtı.

Seneqalın payataxtında çoxlu universitetlər, mədəniyyət mərkəzləri, muzeylər fəaliyyət göstərir. Dakar Rəssamlıq muzeyi şəhərin qürur mənbəyidir. Qore adasındakı Tarix muzeyi də diqqətəlayiqdir. Paytaxtda Qərbi Afrikanın ən böyük mədəniyyət mərkəzləriondən biri Daniel Sorano Teatrı fəaliyyət göstərir.

## Qardaş şəhərlər
*  Enn Arbor, Miçiqan, ABŞ
*  Bakı, Azərbaycan
*  Vaşinqton, ABŞ
*  Duala, Kamerun

## İstinadlar
Konstantin Fransua Volney

**Konstantin Fransua Volney** () —Fransa maarifçisi və şərqşünası.

## Həyatı
Volney qrafı. Fransız filosof, tarixçi, şərqşünas və siyasətçi. Atasından qalan soyadı olan *Boisgrais*'i sonradan Voltaire və Ferneyi birləşdirərək yaratdığı *Volney* olaraq dəyişdirmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Henri Tomas Bokl

**Henri Tomas Bokl** (, 24 noyabr 1821 — 29 may 1862) — İngilis tarixçisi və sosioloqu. Şahmatçı kimi də tanınmışdır.

## Həyatı
"İngiltərədə sivilizasiya tarixi" adlı kitabın müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''The life and writings of Henry Thomas Buckle'', Vol. I, Alfred Henry Huth, 1880, (D. Appleton & Co., NY)
* Biography and quotes on Perceptions.com 
* Entry on Encyclopedia.com
Adolf Bastian

**Adolf Bastian** (; ) — Alman etnoqrafı, səyyahı və filosofu.

## Həyatı
Alman təkamül məktəbinin nümayəndəsi Adolf Bastian (1826–1905) ixtisasca həkim idi. О, ömrünün üçdə birini səyahətlərdə keçirmiş və demək olar ki, dünyanın hər yerində olmuşdu. Səyahətləri zamanı çoxlu etnoqrafik materiallar toplamışdı ki, bu da onun yaratdığı və başçılıq etdiyi "Berlin Xalqşünaslıq muzeyi"nin təşkili üçün əsas olmuşdu. "Tarixdə insan" və "Adi təfəkkür" əsərlərində onun insanların eyni təfəkkür qabiliyyətinə malik olması və bəşər mədəniyyətinin vahidliyi haqqında fikirlər əsas yer tuturdu. О, həm də "Antropologiya, etnoqrafiya və tarixəqədərki dövr" cəmiyyətinin yaradılmasının fəal təşəbbüskarı olmuş və bu cəmiyyətin nəşr etdirdiyi etnoloji jurnalın redaktoru olmuşdu. Bastianın "Adi təfəkkür" əsəri nə qədər qarışıq və mürəkkəb olsa da mütərəqqi idi. İnsan nəslinin və şüurunun
vahidliyi, əqli tərəqqi, onun ətraf mühitdən asılılığı о dövr üçün əsas ideyalar idi. Bastian xarici aləmin təsiri üzərində dayansa da, bütün bəşər tarixini psixologiyaya, adi və xalq təfəkkürünün formalaşmasına qurban vermək onun ideyalist baxışlarından irəli gəlirdi. Onun materializmdən və idealizmdən yüksəkdə durmaq ideyası sadəlövhlük olub о, digər təkamülçülərə nisbətən daha çox idealist
xarakter daşıyırdı.

## İstinadlar
Henrix Şurts

**Hеnriх Şurts**(1863–1903) — аlmаn еtnоlоqu.

## Həyatı
İlkin ictimаi fоrmаlаrın öyrənilməsi məsələsində аlmаn еtnоlоqu Hеnriх Şurts tаmаmilə yеni fikirlərə söykənmişdi. Bеlə ki, əvvəllər еtnоlоqlаr ilkin ictimаi fоrmаlаrdаn dаnışаrkən аilə, nikаh və qаn qоhumluğu münаsibətindən bəhs еdirdilər, Şurts isə qеyd еdirdi ki, gеridə qаlmış хаlqlаrın həyаtındа tаmаmilə yеni tipli ictimаi münаsibətlər – kişilər ittifаqı mövcud оlmuşdur. Bu, qаn qоhumluğu münаsibətləri оlmаyıb, kişilərin ibtidаi, dаhа gеniş ictimаi birliklərinin yаrаnmаsı üçün bаşlаnğıc idi.

## Xarici keçidlər
Zveniqovo

**Zveniqovo** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Mari El Respublikasınə daxildir.

## İstinadlar
Con Ferquson Mak-Lennan

**Con Ferquson Mak-Lennan**(14 oktyabr 1827–16 iyun 1881) — İngilis etnoloqu.

## Həyatı
Təkamül məktəbinin önündə ingilis təkmülçüləri gedirdi. Onların arasında ixtisasca hüquqşünas olan C.F.Mak-Lennan (1827–1881) 1865-ci ildə "İbtidai nikah" adlı kitabını nəşr etdirmişdi. O, bu kitabda bəşər tarixinin bütün dövrlərində nikahın və ailənin formalarını tədqiq edir, geridə qalmış xalqlarda ailə-nikah adətlərini təkamülçülük ideyası zəminində izah etməyə çalışırdı. O, qızların qaçırılması yolu ilə yaranan nikah formasına, eqzoqamiya, poliandriya, qohumluğun ana xətti ilə hesablanması kimi ilkin adətlərə materialistcəsinə yanaşırdı. O, hesab edirdi ki, nəsildə yeni doğulan qız uşaqları, əməyi az məhsuldar olduğuna görə öldürülürdülər. Bu səbəbdən də nəsil daxilində nikah əlaqəsinə girmək üçün qadın çatışmır və bir neçə kişi bir qadınla nikahda olmaq məcburiyyətində qalırdı. Bu poliandriya adlanırdı ki, Mak-Lenan onun iki tipini müəyyənləşdirmişdi: nairi tipinə görə ərlər bir-birinə qohum deyil, tibet tipinə görə isə ərlər hətta doğma qardaş idilər.

Poliandriya şəraitində nəsil ana xətti ilə hesablanırdı. Çünki, qadının bir neçə əri olduğundan, doğulmuş uşağın atasının kimliyinin müəyyən edilməsi çətinlik törədirdi. Digər tərəfdən, qəbilədə qadın çatışmadığından, yad qəbilələrdən zorakı yolla qadınları qaçırırdılar. Bu da nəticə etibarilə ona gətirib çıxarırdı ki, qəbilə daxilində evlənmək qadağan edilirdi. Belə bir qayda eqzoqamiya adlanırdı. Qeyd edək ki, eqzoqamiya və endoqamiya adətlərindən ilk dəfə məhz Mak-Lennan bəhs etmişdir.

Qəbilədə qadınların və kişilərin sayı bərabərləşdikdə endoqamiyaya keçid baş vermiş və qohumluğun qadın xətti ilə hesablanmasından kişi xətti ilə hesablanmasına keçilmişdir. Əsərdə matriarxat və patriarxat adətləri də əsaslandırılırdı. Xatırladaq ki, Mak-Lennanın bu fikirləri daha öncə İsveçrə alimi Baxovenantikin mifoloji ədəbiyyata əsaslanaraq yazdığı "Ana hüquq" əsərində əksini tapmışdır. Lakin onun əsərləri geniş yayılmadığından, Mak-Lennan özü bu kitabla 1866-cı ildə tanış olmuşdu. Müəllifin "Heyvan və bitkilərə pərəstiş haqqında" əsərində isə totemizm və ibtidai din tarixi şərh olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Con Lebbok

**Con Lebbok** (; ) — İngilis etnoloqu və arxeoloqu.

## Həyatı
Arxeoloq və etnoloq Con Lebbok (1834-1913) 1865-ci ildə yazdığı "Tarixəqədərki dövr" və 1868-ci ildə yazdığı "Mədəniyyətin başlanğıcı" adlı əsərlərində öz təkamülçü fikirlərini ortaya qoymuşdur. O, bəşər tarixini yaratmaq üçün arxeologiya və etnoqrafiyanı əsas vasitə hesab edir, geoloji metodlardan faydalanmağı zəruri sayırdı. O, "Mədəniyyətin başlanğıcı" əsərində insan
cəmiyyətinin və mədəniyyətin inkişafı məsələsinə xüsusi diqqət yetirirdi. Ailə və nikahın tarixi inkişaf məsələsi onu daha çox maraqlandırırdı. C.Lebbok nikahın ilkin formasının kommunal (icma) nikah olduğunu göstərərək yazırdı ki, hər bir icmanın qadınları və kişiləri bir-biri ilə ər-arvad
münasibətlərində olurdular. Sonralar bu kommunal nikah qızların qaçırılması yolu ilə fərdi nikaha keçdi və bu yolla eqzoqamiya əmələ gəldi. Lebbok dinin inamların inkişafı məsələsinə də toxunur və bildirirdi ki, bir çox xalqların hələ də dini yoxdur, ateizm mərhələsində yaşayırlar, müəyyən
mərhələlərdə isə bütpərəstlik, Totemizm, Şamanizm və antropomorfizm (yəni Allahı insan şəklində təsəvvür etmək) mövcud olmuşdur.

## Xarici keçidlər
Şota İataşvili

**Şota İataşvili** () — gürcü şair, yazıçı, tərcüməçi və tənqidçidir. Yeddi şeirlər kitabının, roman və üç hekayə kitabının müəllifidir. “Qafqaz evi” Gürcüstan mədəni əlaqələr mərkəzində işləyir, “Alternativ” ədəbiyyat jurnalının redaktorudur. 2007-ci ildə ilin ən yaxşı şerlər kitabına görə “Saba” mükafatına, 2009-ci ildə “Kiyev dəfnəsi” beynəlxalq mükafatına layiq görülüb. Əsərləri 12 dilə tərcümə edilib.

## Ədəbiyyat
* Şota İataşvili. Veriya bağçasındakı kafe *(şeirlər, poema, məqalə, söhbət)*./ "525 Kitab" seriyası. - Bakı: Mütərcim, 2009

## Xarici keçidlər
* Kult.az saytına müsahibəsi
Pterodactylus antiquus

**** () — **Pterodactylus antiquus** cinsinə aid heyvan növü.

## Sinonimləri
* Sömmering, 1812
* Sömmering, 1816
* Cuvier, 1809
* Ritgen, 1826
* Wagner, 1837
* Muenster, 1842
* Meyer, 1850
* (Cuvier, 1809) Giebel, 1852
* (Wagner, 1837) Meyer, 1859
* Meyer, 1861
* (Wagner, 1837) Seeley, 1871
* (Sömmering, 1816) Lydekker, 1888

## Mənbə
Banksiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Proteyaçiçəklilər

**** () — bitki sırası.

## Fəsilələri
* Nelumbonaceae (lotus)
* Platanaceae ? (plane trees)
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tirannozavr

**** () —  aləminin  tipinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Tirannozavr 66,3-67,8 milyon il bundan əvvəl Şimali Amerika ərazisində yaşamış ən nəhəng yırtıcılardan olub. İlk dəfə olaraq 1874-cü ildə Artur Leis Kolorado ştatının yaxınlığında tirannozavrın dişlərini aşkar etsə də, hansı canlıya aid olduğunu bilmir. Daha sonra isə 1905-ci ildə H.F.Osborn nəhəngin skeletini tapır və onu Tirannozavr adlandırır. Tirannozavr quru üzərində yaşamış ən nəhəng canlılardan biri olub, Qolotip AMNH 502-nin uzunluğu 10,6m, boyu 3,4 m çəkisi 7 ton olaraq hesablanıb. Nisbətən tam olan skeletlərdən ən böyüyü isə Skotti ləqəbli örnəkdir. Onun uzunluğu 13 metr, çəkisi 9 ton, boyu 4,4 metr olaraq hesablanıb. Tirannozavr reksin çəkisi 6-10 ton arası olub.

*  Cope, 182
*  Osborn, 195
*  ? (Gilmore, 196) Bakker, Williams & Currie, 1988
*  (Paul, 1988) Olshevsky, 1995 [originally *[[Aublysodon]]*]
*  995

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Doris

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
* *[[Doris alboranica]]* Bouchet, 1977
* *[[Doris atypica]]* (Eliot, 1906)
* *[[Doris bertheloti]]* (d'Orbigny, 1839)
* *[[Doris bicolor]]* (Bergh, 1884)
* *[[Doris bovena]]* Er. Marcus, 1955
* *[[Doris caeca]]* (Valdés, 2001)
* *[[Doris cameroni]]* (Allan, 1947)
* *[[Doris chrysoderma]]* Angas, 1864
* *[[Doris claurina]]* (Er. Marcus, 1959)
* *[[Doris falklandica]]* (Eliot, 1907)
* *[[Doris flabellifera]]* Cheeseman, 1881
* *[[Doris fontainii]]* d'Orbigny, 1837
* *[[Doris fretterae]]* T. E. Thompson, 1980
* *[[Doris granulosa]]* (Pease, 1860)
* *[[Doris ilo]]* (Er. Marcus, 1955)
* *[[Doris immonda]]* Risbec, 1928
* *[[Doris kerguelenensis]]* (Bergh, 1884)
* *[[Doris kyolis]]* (Ev. Marcus & Er. Marcus, 1967)
* *[[Doris laboutei]]* (Valdés, 2001)
* *[[Doris lugubris]]* (Gravenhorst, 1831)
* *[[Doris marmorata]]* Risso, 1818
* *[[Doris morenoi]]* Ortea, 1989
* *[[Doris nobilis]]* Odhner, 1907
* *[[Doris ocelligera]]* (Bergh, 1881)
* *[[Doris pseudoargus]]* Rapp, 1827
* *[[Doris pseudoverrucosa]]* (Ihering, 1886)
* *[[Doris sticta]]* (Iredale & O'Donoghue, 1923)
* *[[Doris sugashimae]]* (Baba, 1998)
* *[[Doris tricolor]]* (Baba, 1938)
* *[[Doris verrucosa]]* Linnaeus, 1758
* *[[Doris granosa]]* Bergh, 1907
* *[[Doris montereyensis]]* Cooper, 1862
* *[[Doris odhneri]]* |MacFarland, 1966
* *[[Doris odonoghuei]]* Steinberg, 1963
* *[[Doris stikta]]* (Ireland & Donoghue, 1923)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Russulales

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid göbələk dəstəsi.

## Fəsilələri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Quşçanaqlılar

**** () —  aləminin  tipinə aid heyvan dəstəsi.

Quşçanaqlılar bitki ilə qidalanan dinozavrlardır; ikişaxəli qasıq sümüklərindən ibarət olan dördşüalı çanaq nahiyəsi və nisbətən inkişaf etmiş qabaq ayaqları olmuşdur. Bəzilərində dişlərinin sayı 1000-ə çatır. Həyat tərzinə görə quşçanaqlı dinozavrlar amfibiotik — quruda və dayaz kontinental su hövzələrində yaşamağa uyğunlaşmış ikiayaqlı, zirehi olmayan (iqvanodontid, ördəkburun), quşayaqlı dinozavrlara və yerüstü dördayaqlı və ikiayaqlı, bədənləri sümük lövhəcik, buynuz törəmələri və buynuzlarla örtülmüş çanaqlılara (steqozavrlar, ankilozavrlar, seritopslar) bölünürlər. Quşçanaqlı dinozavrlar (Gec Yura — Gec Təbaşir) bataqlıqlı meşələrdə və sahil sularında yayılmışdı. Alt Təbaşir çökmələrində qalıqları tapılan iqvanodontların (*İquanodon*) bədəninin uzunluğu 5 m-ə çatırdı; dal ayaqları üçbarmaqlı olmuşdur. Bəzi formalarda ətraf barmaqları üzgəc pərdəsi ilə bir-birinə birləşmişdir (*Saurolophus*). Yura dövründə yaşamış, uzunluğu 6 m-ə çatan steqozavrlar dördayaqlı, kiçik kəlləli heyvanlar idi. Onların bel hissəsində skelet sümüyü ilə əlaqəsi olmayan iki cərgə iri sümük lövhələri, quyruğun üzərində isə sivri sümüklər yerləşirdi (*Stegosaurus*). Təbaşir dövründən ankilozavrlar və ya çanaqlı dinozavlar məlumdur. Bunlar gödək ayaqlı, üzəri qalın sümük lövhəcikləri və mizraqla örtülmüş enli və yastı bədənli heyvanlar idi. Talaurusun (*Talarurus*) sümük lövhəciklərlə örtülmüş çanağının uzunluğu 6 m-ə çatır. Sonuncu nümayəndəsi Gec Təbaşir seratopsları və ya buynuzlu dinozavrlardır. Bunlar bədənin 1/3 hissəsini təşkil edən iri kəlləli, boyun nayihəsini mühafizə edən özünəməxsus sümük "yaxalığı" olan çox iri dördayaqlı heyvanlar idi. Buynuzlu dinozavrların fossil halda yumurtaları tapılmışdır. Təbaşir dövrünün sonlarında dinozavrlar təmamilə məhv olmuşdur.

## Alt qrupları
* †Fabrosauridae
* †Heterodontosauridae
* †Lesothosauridae
* †Pisanosauridae
* †Genasauria
** †Cerapoda
** †Thyreophora

## Təsnifatı
* **Ornithischia** dəstəsi
** *[[Eocursor]]* cinsi
** *[[Pisanosaurus]]* cinsi
** Fabrosauridae fəsiləsi
** Heterodontosauridae fəsiləsi
** Lesothosauridae fəsiləsi
** **[[Thyreophora]]** yarımdəstəsi
*** Scelidosaurus fəsiləsi
*** **[[Stegosauria]]** infradəstəsi
*** **[[Ankylosauria]]** infradəstəsi
** **[[Cerapoda]]** yarımdəstəsi
*** **[[Ornithopoda]]** infradəstəsi
**** Hypsilophodontidae fəsiləsi
**** Hadrosauridae fəsiləsi
*** **[[Pachycephalosauria]]** infradəstəsi
*** **[[Ceratopsia]]** infradəstəsi

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

## Xarici keçidlər
* Ornithischia , from Palæos. (cladogram, characteristics)

## Həmçinin bax
Torosaurus

Torosaurus, Şimali Amerikanın Təbaşir ərazisinin meşəlik ərazilərində və savannalarında məskunlaşan tarixdən əvvəlki ot yeyən heyvan idi. Maraqlı görünüşünə görə "Bull Lizard" kimi də tanınır və buynuzlu dinozavrlar, seratopsidlər kateqoriyasına daxildir. Onun fosil qalıqları Cənubi Dakota, Yuta, Texas, Vayominqdə tapılıb və 70 milyon il əvvəl Mezozoy dövrünə aid Üst Təbaşir dövrünə aiddir. Paleontoloq Otniel Çarlz Marş onların üzərində aparılan təhlillərə əsasən bu növün təsvirini vermiş və onu Torosaurus latus adlandırmışdır. Torosaurus dinozavrının əsas özəlliyi kubok kimi geyilən nəhəng, çox geniş yaxasındadır, o, bütün heyvanlar aləmində zamanla məlum olan ən böyük kəlləni tamamlayır və təsvir edir. Seratopsidlərin

digər növləri ilə müqayisədə Torosaurusun yaxası, müdafiə və ya bəzək rolu olan buynuzlar, çıxıntılar və sümük düyünləri olmayan hamar bir kənara malik olması ilə unikal idi.
Malpigiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qullar (Qusar)

**Qullar** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Şirvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
* Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Etimologiyası
Oykonim qəd. türkdilli bulqarlann, peçeneqlərin və qıpçaqların tərkibində olmuş kul tayfasının adındandır Gürcüstanda Ağ qullar, Dağıstanda Qullar, Qərbi Sibirdə Kullar (XVII əsrdə), XVI əsrdə Qazan xanlığmda Kul və b. toponimlər qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 313 nəfər əhali yaşayır. 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Bakı quberniyası, Quba qəzası, Qusar şöbəsi, Zeyxur kənd cəmiyyəti tərkibinə daxil olan Qullar kəndində 44 evdə sünni etiqadlı müsəlman tatarlardan (azərbaycanlılardan) ibarət  174 nəfər (92 nəfəri kişilər, 82 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik tatarlardan ibarət hər iki cinsdən toplam 128 nəfər əhali yaşayırdı.

## Həmçinin bax
* Qusar rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Qullar

Qullar — bir neçə kəndin adı:

## Azərbaycan Respublikasında
* Qullar — Ağdam rayonunda kənd.
* Qullar — Balakən rayonununda kənd.
* Qullar — Bərdə rayonununda kənd.
* Qullar — Qusar rayonununda kənd.

## Dağıstan Respublikasında

*Qullar — Dərbənd rayonunda kənd.

## Gürcüstan Respublikasında
*Yuxarı Qullar — Aşağı Kartli mxaresinin Sarvan bələdiyyəsində kənd.
Behcət Patsolli

**Behcət Patsolli** () — Kosovo prezidenti, "Yeni Kosovo uğrunda Alyans" partiyasına rəhbər, dünyanın ən zəngin albanı.

## İstinadlar
Nikola Anelka

**Nikola Sebastyan Anelka** () — Fransa peşəkar futbol məşqçisi və forvard mövqeyində oynamış keçmiş futbolçu.

## İstinadlar
M4

**M4** — ABŞ istehsalı olan avtomat. M16A2 avtomatı bazasında Colt’s Manufacturing Company şirkəti tərəfindən konstruksiya edilib. Döyüş maşınları və hərbi texinka ekipajları üçün nəzərdə tutulub. Hərbi maşınlar və texnika üçün nəzərdə tutulmasına baxmayaraq ABŞ xüsusi əməliyyat komandanlığı (SOCOM) avtomatı xüsusi əməliyyatlar üçün seçib.

## 5.56 mm-lik M4A1 avtomatı
İstehsalçı ölkə: ABŞ

İstehsalçı firma: Colt’s Manufacturing Company

Növü: avtomat

İstehsal tarixi: 1994 – davam edir

İstismar tarixi: 1994 – davam edir

Ağırlığı: 2.91 kq (Boş olarkən); 3.4 kq (Dolu olarkən)

Uzunluğu: 840 mm

Lülənin uzunluğu: 370 mm

Lülənin kalibri — 5.56 mm

Giliz: 5,56×45 mm NATO

Atış tipi: Qaz dövriyyəsi

Nişangah məsafəsi – 600 metr

Təsirli atəş məsafəsi – 360 metr

Güllənin zədələyici təsir məsafəsi – 600 metr

Güllənin maksimal uçuş məsafəsi – 800 metr

Güllənin başlanğıc sürəti – 880 metr/saniyə

Atəş tezliyi – 700–950 atəş/dəqiqədə

Atəş rejimi – üçlü atəş, avtomatik və tək-tək

Daraqın tutumu – 30 ədəd

Nişangah – Dioptrik

Üzərinə qoşula bilən qumbaraatan – M203

M4A1 və AK-74M əslində bu iki silah bir-birinə zidd döyüş sistemləri üzərinə hazırlanmışlar. M4A1 avtomatı AK-74M kimi dayanıqlı bir silahdır, lakin AK-74M-dən daha çox baxım tələb edir və bahalıdır. Bununla yanaşı 5.56 mm-lik mərmilər işlədir. Bu mərmilərdə hədəfi öldürmək yerinə ağır və yüngül yaralayır. AK-74M isə 5.45 mm-lik mərmilər istifadə edir ki, bu atrıq ölüm deməkdir. AK seriyası silahların M seriyası silahlar üzərində daha bir üstünlüyü xərc tələb etməməsi, ucuz olması və quma, palçığa, suya girdikdən sonra belə işləməsidir.

## Variantları
* M4A1 1994-cü ildə konstruksiya olunub. Digərlərindən fərqi bitməyən atəş rejimli olmasıdır
* M4-ün özüdolan variantı vətəndaşlar üçün nəzərdə tutulub
* SOPMOD M4 Accessory Kit — ABŞ Hərbi dəniz flotunun yerdə keçirilən əməliyyatları üçün nəzərdə tutulub

## İstifadə edən ölkələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* M4 artsgun saytında
* M4 Weapon at ua saytında
Fuad İsmayılov

**Fuad İsmayılov** () — Azərbaycan diplomatı.

## Həyatı
Fuad İsmayılov 1968-ci il aprelin 26-da Bakı şəhərində doğulub.

Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. Prezident Adminstrasiyasında, Azərbaycanın xaricdəki müxtəlif diplomatik missiyalarında çalışıb. 2005-ci ildə Azərbaycanın Avstriyada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib. Fuad İsmayılov həmçinin Azərbaycanın ATƏT-də, bir sıra beynəlxalq təşkilatlarda daimi nümayəndəsi, Slovakiya və Sloveniyada səfiri olub.

2011-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Fuad İsmayılovun vəfatından sonra, həyat yoldaşı 2013-cü ilin martında Cavid Qurbanov ilə ailə həyatı qurub.

## İstinadlar
Aşıq İslam Yarpızlı

**Əmirzadayev İslam Məhəmmədəli oğlu** () — Azərbaycanlı aşıq.

## Həyatı
1910-cu ildə Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Yarpızlı kəndində anadan olub.

Anası Qaratel mahalın Daşkənd kəndində yaşamış "Dərzilər" nəslindən Məsimin qızı olmuşdur.

1943-cü ildə Aşıq İslam Böyük Vətən Müharibəsinə səfərbər olunmuş, İrana göndərilən hərbi hissənin tərkibində İrana getmiş və bir daha geri qayıtmamışdır.

Daşkəndli el şairi Muxayıl Göyçəli (1918–1944) Aşıq İslamın dayısı Budağın oğludur. Qeyd olunan qohumluq əlaqələrinə görə Aşıq İslam Daşkəndlə sıx təmasda olmuş, həftələrlə kənddə qalmış və toy məclisləri, el şənlikləri keçirmişdir. Elə bu səbəbdən də ustad aşıqlardan biri olan Aşıq İslam Yarpızlı Daşkənddən Aşıq Abbasəli Xəlilovun (1913–2007) və Aşıq Abbasəli Nəzərovun (1919–1992) ustadı olmuş, onların aşıq kimi yetişməsində əvəzsiz rol oynamışdır. Aşıq İslam Muxayıl Göyçəliyə də saz havalarını və ifaçılığı öyrətsə də, o aşıq kimi yox, el şairi kimi tanınmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Araz Yaquboğlu, "Aşıq İslam Yarpızlının həyat və yaradıcılığı haqqında", (elmi məqalə), "Filologiya məsələri" elmi toplusu, № 2, 2011-ci il, səh.350–354.
* http://az.wikisource.org/wiki/Aşıq_İslam_Yarpızlının_həyat_və_yaradıcılığı_haqqında

## Xarici keçidlər
* http://www.dgtyb.org/news/1350.html 
* http://azab.az/arasdirma/166-aedq-dslam-yarpdzldndn-hjjyat-vjj-yaraddcdlddd.html
Rio-Antirio körpüsü

thumb|right|Rio-Antirio körpüsünün sxemi|400px

thumb|right|Rio-Antirio körpüsünün xəritədəki yeri|400px

**Rio-Antirio körpüsü** () – Yunanıstanın Rio və Antirio şəhərlərini birləşdirən, 2880 metr uzunluğunda körpü.

Körpü rəsmi olaraq Yunanıstanın keçmiş baş naziri Xarilaos Trikupisin () adını daşıyır. 19-cu əsrdə yaşamış Xarilaos Trikupis Rio və Antirio şəhərləri arasında körpünün tikilməsini təklif edən ilk şəxsdir. Layihənin ümumi dəyəri 630 milyon avro təşkil eləmişdir. Körpünün tikilməsinin 10%-ni özəl şirkətlər, 45%-ni Yunanıstan dövləti, 45%-ni də Avropa İttifaqı maliyyələşdirmişdir.

19 iyul, 1998-ci ildə Yunanıstan baş naziri Kostas Simitisin və Yunanıstan prezidenti Kostis Stefanopulos iştirakı ilə Rio – Antirio körpüsünün təməli atıldı. 2004-cü il avqustun 12-də, layihə müddətindən 4 ay tez, eyni zamanda 2004 Yay Olimpiya Oyunları açılış ərəfəsində körpü tamamlandı.

## İstinadlar
2011-ci il Hindistan iğtişaşları

**2011-ci il Hindistan iğtişaşları** — Şərq ölkələrinin əksəriyyətini bürümüş etiraz hərəkatının tərkib hissəsidir.

2011-ci ilin fevral ayında Hindistanın paytaxtı Yeni Dehli şəhərinin küçələrinə 100 mindən çox insan axışıb. Onlar işsizliyin və ərzaq məhsullarının qiymətinin artırılmasının qarşısının alınmasını tələb edirlər. Bu, yüksək vəzifəli hökumət məmurlarının korrupsiya qalmaqalında adlarının hallanması fonunda son illər Hindistanda hökumət əleyhinə keçirilən ən böyük kütləvi aksiyadır.

## İstinadlar
XML

**Extensible Markup Language** (genişlənən işarələmə dili, qısaca **XML**) — həm insanlar həm informasiya əməliyyat sistemləri tərəfindən asanca oxuna biləcək sənədlər yaratmağa yarayan, W3C tərəfindən təyin olunmuş bir standartdır. Bu xüsusiyyəti ilə məlumat saxlamanız yanında fərqli sistemlər arasında məlumat mübadiləsi etməyə yarayan bir ara format vəzifəsi də görər. SGML'in sadələşdirilmiş bir alt hinidir. 

**XML** - ing. *<eks-em-el> (Extensible Markup Language* – genişlənəbilən nişanlama dili) – World-Wide Web sənədlərini formatlaşdırmaq üçün metadil, SGML dilinin altçoxluğu. Con Bosak’ın (Jon Bosak) rəhbərliyi altında işlənib hazırlanıb və 1998-ci ildə W3C tərəfindən təklif olunub. XML verilmiş mövzu sahəsinin sənədlərinin spesifikasını nəzərə alan nişanlama dilləri yaratmağa imkan verir (məsələn, MathML, XLink, SMIL, XSL və s.). XML-sənədi iki hissədən ibarətdir: istifadə olunan dilin təyinindən və sənədin özündən. Dilin təyini DTD şablonları vasitəsilə verilir və istər sənədin olduğu faylda, istərsə də ayrıca saxlanıla bilər. 

## İnkişafı
XML-in dizayneri, HTML-i də hazırlamış olan Tim Berners Leedir. Dilin təşkil edilməsi də W3C 'nin məhsuludur. Kompleks kod yazımı şəklində görünən kataloqu, əslində bir qrafikdir.

## İstifadəsi
Hal-hazırda bir çox proqram, digər proqramlarla məlumat mübadiləsini XML formatı üzərindən etməkdədir. Bundan başqa XMLi əsas format olaraq istifadə tətbiqlərə, məlumat tabanlarına rast gəlmək mümkündür.

Microsoft 'un inkişaf etdirdiyi . NET texnologiyasında istifadə edilən DataSet obyektləri XML formatındadır. Bundan başqa, XML, ofis tətbiqlərinin alt quruluşu halına gətirilmişdir.

Məzmunun, sənəd quruluşunun və şəklin bir-birindən ayrı ələ alınması XMLi Verilənlər bazasının idarəetmə sistemlərinin ideal formatı halına gətirmişdir.

## XML fayllarını işləmə
#### Sax
Hadisə əsaslı, leksik işləmə. Faylda içərisindəki hər düyün bir geri-bəsləmə (*callback*) funksiyası vasitəsi ilə istəkçi koda tanınır. Bu quruluşu səbəbiylə olduqca sürətli və təsirlidir, ancaq XML faylından təsadüfi düyün nəqliyyatı olduqca çətindir; Hədəf düyünləri çatmaq üçün, hər dəfə faylı ən başından işləmək məcburiyyətindəsiniz.

## Nümunə
XML sənədləri ağac məlumat quruluşunda olarlar. Müstəqil quruluşu yaradarkən, məzmun və ya im xüsusiyyəti olaraq, ya da iki im arasında göstərilir (bax. nümunə). Quruluşla əlaqədar detallar DTD (Document Type Definition), ya da XML Schema adı verilən xarici sənədlər ilə təyin olunur. Aşağıdakı nümunə bir XML sənədində məlumatın necə nəzərdə tutulduğunu göstərir.

```xml
<istifadeciler>
   <istifadeci id="1">
       <ad>A</ad>
       <soyad>B</soyad>
   </istifadeci>
   <istifadeci id="2">
       <ad>C</ad>
       <soyad>D</soyad>
   </istifadeci>
   <istifadeci id="5">
       <ad>E</ad>
       <soyad>F</soyad>
   </istifadeci>
   <istifadeci id="8">
       <ad>G</ad>
       <soyad>H</soyad>
   </istifadeci>
   <!- Comments-->
 </istifadeciler>
```


 element, attribut,**C**elementin tərkibi, Komment adlanır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər

*
Milad Qəzzafi

**Milad Qəzzafi** — Müəmmər əl-Qəzzafinin oğulluğa götürdüyü övladı

1986-cı ildə amerikalılar Qəzzafinin qərargahını bombardman edərkən Liviya liderinin sağ qalmasında Miladın rolu olub. 

## Mənbə

*Qəzzafilər
Aişə Qəzzafi

**Aişə əl-Qəddafi** (; ) — Müəmmər əl-Qəzzafinin övladlarından biri, yeganə qızı, Liviyanın BMT İnkişaf Proqramındakı keçmiş xoşməramlı səfiri.

Liviya rəhbərinin yeganə qızıdır. İraqın sabiq rəhbəri Səddam Hüseynin vəkillər qrupunun hüquqi işlər üzrə müşaviri olub. 2006-cı ildən əmisi oğlu, polkovnik Əhməd-əl-Qəzzafi-əl-Qəhsiyə ilə nikahda olan Aişə üç övlad anasıdır. Hazırda "Vəetəsəmu" xeyriyyə fondunun rəhbəridir.

2011-ci ildə Liviyada baş vermiş hadisələrlə bağlı olaraq BMT-nin xoşməramlı səfiri statusundan məhrum edilmişdir.

Qardaşlarından fərqli olaraq, Aişə Qəzzafi çox soyuqqanlı təsir bağışlayır. Liviya vətəndaş müharibəsinin ilk günlərində o, "Son insan və son gülləmizə qədər döyüşəcəyik. Kişilər həlak olarsa, biz əlimizə silah alacağıq. Kişi olmayan yerdə kişi mənəm" deyə bildirmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qəzzafilər 
* Qəzzafinin uşaqları – Aişə və qardaşları  (qafqazinfo.az saytında)
Asfodelinakimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Cinsləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cotto

**Cotto di Bondone** (; ) – Orta əsrlər İntibah dövrünün Protorenesans mərhələsinin çox görkəmli italyan rəssam və heykəltəraşı.

## Həyatı
Cotto di Bondone və ya sadəcə Cotto təxminən 1266-cı ildə Florensiya ətrafında Kolle de Vespinyano kəndində kəndli ailəsində dünyaya gəlib. Çimabuenin tələbəsi olub. Çimabuenin kiçik çoban Cottonun çöldə qoyun çəkməsini görməsi və onun istedadına heyran olması haqqında hekayət artıq ədəbi əfsanəyə çevrilmişdir.

1304-1306-cı illərdə Cotto özünün ən məşhur əsərlərini – Paduya şəhərindəki del Arena kapellasının monumental divar rəsmlərini yaradır. Kapellanın divarlarında üç cərgədə yerləşdirilmiş freskalarda rəssam İsa peyğəmbərin və Müqəddəs Məryəmin həyatından bəhs edən əfsanələrin təsvirlərini verir. Bunlardan "İsanın meyiti üstündə ağlaşma"da iştirakçıların hisslərini, baş vermiş faciəni böyük ustalıqla canlandırması freskanı Cottonun şah əsərlərindən biri edir. Həmin cərgədəki "İudanın öpüşü" freskası gərgin və dramatik bir anı: insan xəyanətini əks etdirərək, böyük bəşəri hisslər doğurur və rəmzi məna daşıyır. Cottonun yaradıcılığı İtaliya boyakarlığının sonrakı əsrlərdə inkişafına böyük təsir göstərmişdir. Siyena məktəbi çərçivəsində yaranmış əsərlərdə qotika və Bizans sənətinin təsiri çox güclü olmuşdur. Elə buna görədir ki, onların boyakarlıq əsərlərində fon əvvəlki kimi saya, çox vaxt qızılı rəngdə, təsvirlər isə dekorativ və kiçildilmiş ölçülərdədir. Siyena məktəbinin ən görkəmli nümayəndələri Duçço, Simone Martini və Ambrocco Lorensetti kimi boyakarların yaradıcılığı məhz bu keyfiyyətləri ilə fərqlənir.

## Qalereya

Giotto Scrovegni 26 entry into Jerusalem detail.jpg
Presentation of the Virgin - Capella dei Scrovegni - Padua 2016.jpg
Giotto, 1267 Around-1337 - Maestà - Google Art Project.jpg


## İstinadlar
Sədi Qəddafi

**Sədi Qəddafi** () — Müəmmər əl-Qəddafinin övladlarından biri, Liviya Futbol Federasiyasının rəhbəri

Liviya ordusunun komandanlarından birinin qızı ilə evlənib. Əvvəllər futbolla məşğul olan Səid bir müddət İtaliya komandalarından birində futbol da oynayıb. Hazırda Liviya Futbol Federasiyasının rəhbəridir. Futboldan ayrılandan sonra kino sənəti ilə də məşğuldur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Qəzzafilər
Mötəsim Qəddafi

**Mötəsim Billah əl-Qəddafi** () — Müəmmər əl-Qəddafinin övladlarından biri, Liviya ordusunun polkovniki.

Bir neçə il əvvəl atasına qarşı çevrilişə cəhd göstərib, məğlubiyyətə uğradıqdan sonra Misirə qaçıb. Atası onu bağışladıqdan sonra isə yenidən Liviyaya qayıdıb. Qəddafinin təhlükəsizlik işləri üzrə müşaviri və ordu komandanlarından biri olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qəzzafilər
Hannibal Qəzzafi

**Hannibal əl-Qəddafi** () — Muəmmər əl-Qəddafinin övladlarından biri.

## Həyatı
Hannibal Qəzzafi 1976-cı ildə anadan olub.

Hannibal Qəzzafi vaxtı ilə Liviya Milli Dəniz Nəqliyyatı Şirkətində çalışıb. 

2005-ci ildə Parisdə hamilə qız dostuna zor tətbiq etməkdə və onu döyməkdə günahlandırılıb. 

2008-ci ildə İsveçrənin Cenevrə şəhərində iki qulluqçusuna hücum çəkdikdən sonra həbs edilib. 

Mülk girovu qarşılığında azadlığa buraxıldıqdan sonra Liviya hökuməti bu ölkədə fəaliyyət göstərən İsveçrə şirkətlərini qovub, eyni zamanda İsveçrə mallarına sanksiya tətbiq etmişdir.

2025-ci il oktyabrın 17-də Livan məhkəmələri 11 milyon dollar girov müqabilində on il həbsdə olan Hannibal Qəddafinin azadlığa buraxılmasına qərar verib.https://www.mosaiquefm.net/fr/actualites-internationales/1470303/liban-hannibal-kadhafi-libere-sous-caution

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Qəzzafilər
Xəmis Qəddafi

**Xəmis əl-Qəddafi** (; ) — Müəmmər əl-Qəddafinin övladlarından biri.

Hərbi təhsilini Rusiyada alıb, polis zabitidir. Özəl hərbi dəstənin komandanıdır. 2011-ci ilin fevralında Liviyanın Benqazi şəhərində Qəzzafi hakimiyyətinə etiraz edən aksiyaçılara qarşı silahlı əməliyyatlara komandanlıq edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Qəzzafilər
Seyf əl-Ərəb əl-Qəzzafi

**Seyf əl-Ərəb əl-Qəddafi** () — Müəmmər əl-Qəddafinin yeddi oğlundan altıncısı.

Liviya rəhbərinin bu oğlu haqda geniş məlumat yoxdur. Onun Almaniyanın Münhen Texniki Universitetində təhsil aldığı məlumdur. 2011-ci il Liviya iğtişaşları zamanı atası tərəfindən Benqazidəki üsyanı yatırtmaq üçün göndərildiyi, lakin burada üsyançıların tərəfinə keçdiyi bildirilir.

2011-ci il aprel ayının 30-da NATO qüvvələrinin bombardmanı nəticəsində 3 övladı ilə birgə həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Məhəmməd Qəzzafi

**Məhəmməd əl-Qəddafi** () — Muəmmər əl-Qəddafinin övladlarından biri, Liviya Olimpiya Komitəsinin rəhbəri, Liviya Poçt Şirkətinin icraçı direktoru, Kosmik Kommunikasiya və Mobil Telefonları İdarəsinin rəisi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Qəzzafilər
Qızılı stafilokokk

**Qızılı stafilokokk** () kürə şəkilli, fakultativ anaerob, qrammüsbət kokklara aid bakteriya. Stafilokokklar hərəkətsizdir və spor əmələ gətirmirlər. Əsasən üzüm giləsini xatırladan bakteriyaların ölçüsü 0.8 1.2 mikrondur.  təbiətdə hər yerdə yayılmış, belə ki, 25–30% insanlarda heç bir simptom büruzə vermədən, dəri örtüyündə əsasən qasıq nahiyyəsində və tənəffüs yollarında xüsusən ağız-burun boşluğunda aşkar edilirlər. Bu halı təbabətdə klinik əlamətlərsiz patogen mikrobların kolonizasiyası ya işğalı adlandırırlar. Qızılı stafilakokk əksər insanın vücudunda kalonizasiya yaradaraq əlverişli şəraiti — immun sisteminin zəifləməsini gözləyir. Bu zaman  həyat üçün təhlükəli ağciyər sətəlcəmi, endokardit, toksiki şok sindromu və sepsis kimi hallara səbəb ola bilir. Xüsusən də bu bakteriyalar antibiotiklərə qarşı güclü müqavimət — multirezistentlik əldə etdikdən sonra daha təhlükəli olurlar. Bəzən onların bədəndən eliminasiya edilməsi bıyük bir problemə çevrilir.

## Adı
Bakteriyanın adı Staphylococcus aureus iki qədim yunan ,  (mənası üzüm deməkdir), ,  (mənası çəyirtdək ya buğda dənəsi deməkdir) və latın  (mənası qızılı deməkdir) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Qoyun qanlı aqarda karotenoid piqment stafiloksantinin hesabına qızılı sarı koloniyalar əmələ gətirdiyinə görə ona qızılı stafilokokk adı verilmişdir.

## Multirezistent növləri
Qızıli stafilokokkların antibiotiklərə qarşı qazanmış olduqları davamlılığa görə aşağıdakı növlərı mövcuddur.
* MRSA = Methicillin-rezistent Staphylococcus aureus və ya metisillinə davamlı qızılı stafilokokk (MDQS)
* MRE = Multirezistent patogen və ya hədsiz davamlı törədici (HDT)
* ORSA = Oxacillin-rezistent Staphylococcus aureus və ya oksasillinə davamlı qızılı stafilokokk (ODQS)
* VISA = Vancomycin-intermediate Staphylococcus aureus
* VRSA = Vancomycin-rezistent Staphylococcus aureus və ya vankomisinə davamlı qızılı stafilokokk (VDQS)
* MRSA = Multi-rezistent Staphylococcus aureus və ya hədsiz davamlı qızılı stafilokokk (MDQS)
Hədsiz davamlı qızılı stafilokokk — MRSA dedikdə  bakteriyasının hal hazırda mövcud olan β-Lactam qrupundan olan antibiotiklərə qarşı hədsiz davamlı ştammları nəzərdə tutulur.

## İstinadlar

## Mənbələr
## Xarici keçidlər
* Antibiotikaresistenznetzwerk Südwest 
* ''MRSA net'', Seite mit zwei Bereichen für Öffentlichkeit und Fachpersonal 
* ''MRSA Netzwerk Ostwestfalen — Lippe'', Seite mit Bereichen für Fragen von Angehörigen und Betroffenen 
* Infoseite der Uni Köln zu MRSA
* Der wichtigste Erreger im Zusammenhang mit der chronischen/rezidivierenden Furunkulose
* MRSA: Neuer Problemkeim  *www.sueddeutsche.de*, vom 17. Januar 2008
* SARI Antibiotika-Anwendung und Resistenzentwicklung auf deutschen Intensivstationen
* New Strategy Cracks Staph Bacterium's "Golden Armor," Making It Vulnerable To Treatment 
* www.badische-zeitung.de, ''Ratgeber Gesundheit und Ernaehrung'', 6. September 2010, Michael Brendler: ''Problemkeime im Krankenhaus'' mit Übersicht zu Fallzahlen in Südwest-Baden-Württemberg im Jahr 2010
* ''Staphylococcus aureus — Krankenhauskeim mag menschliches Blut'', bei Spiegel.de
World Wide Web Consortium

**Ümumdünya Hörümçək Toru Konsorsiumu** ( ya da qısaca **W3C**) — ümumdünya hörümçək toru üçün əsas beynəlxalq standartlar təşkilatı. 1994-cü ildə təsis edilmişdir və Tim Berners-Li tərəfindən idarə olunur. Konsorsium ümumdünya hörümçək toru üçün standartların işlənib hazırlanmasında birgə fəaliyyət göstərən tam ştatlı işçiləri təmin edən üzv təşkilatlardan ibarətdir. 5 mart 2023-cü il tarixinə olan məlumata görə, W3C-nin 462 üzvü var idi. W3C həmçinin, təhsil və təbliğatla məşğul olur, proqram təminatı hazırlayır və internet haqqında müzakirələr üçün açıq forum rolunu oynayır.

## Tarixi
"World Wide Web Consortium" (W3C) 1994-cü ildə Tim Berners-Li tərəfindən 1994-cü ilin oktyabrında Avropa Nüvə Tədqiqatları Təşkilatından (CERN) ayrıldıqdan sonra yaradılmışdır. Bu, Avropa Komissiyası və Müdafiə Təkmil Araşdırma Layihələri Agentliyinin (DARPA) dəstəyi ilə Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) Kompüter Elmləri Laboratoriyasında yaradılmışdır. DARPA internetin sələflərindən biri olan ARPANET-ə öncülük etmişdi. 2004-cü ilə qədər Texnologiya Meydanında yerləşirdi, sonra Stata Mərkəzinə köçmüşdü.

İlk növbədə CERN-in W3C-nin Avropa filialına ev sahibliyi etməsi nəzərdə tutulmuşdu. Bununla belə, CERN informasiya texnologiyalarına deyil, hissəciklər fizikasına diqqət yetirmək istəyirdi. 1995-ci ilin aprelində Fransa Kompüter Elmləri və Avtomatlaşdırma üzrə Tədqiqatlar İnstitutu W3C-nin Avropa üzrə ev sahibi olmuşdu. Keyo Universitetinin Tədqiqat İnstitutu 1996-cı ilin sentyabrında Asiya üzrə ev sahibi olmuşdu. 1997-ci ildən başlayaraq W3C bütün dünyada regional ofislər yaratmışdır. 2009-cu ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, onun Avstraliya, Benilüks ölkələri (Belçika, Niderland və Lüksemburq), Braziliya, Çin, Finlandiya, Almaniya, Avstriya, Yunanıstan, Honkonq, Macarıstan, Hindistan, İsrail, İtaliya, Cənubi Koreya, Mərakeş, Cənubi Afrika, İspaniya, İsveç və 2016-cı ildən etibarən Birləşmiş Krallıq və İrlandiyada ofisləri var.

2013-cü ilin yanvarında Beyhan Universiteti Çin üzrə ev sahibi olmuşdur.

2022-ci ildə "W3C WebFonts" İşçi Qrupu xüsusi endirilə bilən şriftlər, veb və TV cihazları üçün tipoqrafiya üçün şrift texnologiyasını standartlaşdırdığına görə Milli Televiziya İncəsənəti və Elmləri Akademiyasından "Emmi" mükafatını qazanmışdır.

## Birliyin standartlarına uyğun gələn şəbəkə brauzerləri
* Mozilla Firefox
* Opera
* Internet Explorer
* Apple Safari
* Google Chrome

## Birliyin müəyyən etdiyi standartlar
* HTML
* MathML
* XHTML
* XML
* SVG
* PNG

## Həmçinin bax
* CSS
* HTML
* MathML
* WebRTC
* XHTML
* XML

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* About the World Wide Web Consortium
* W3C Technical Reports and Publications
* W3C Process Document
* W3C History
* How to read W3C specs
Ceyms Freyzer

**Ceyms Freyzer** () — ingilis etnoloq və folklorçu.

## Həyatı
Böyük ingilis etnoloqu və folklorçusu Ceyms Freyzerin (1854–1941) əsərlərinin əksəriyyəti din tarixinə həsr olunmuşdur. Freyzeri məşhurlaşdıran 12 cildlik "Qızıl budaq" kitabında insan ruhuna inam, onun müxtəlif formalara keçməsi, onların bitkilərdə təcəssümü, aqrar ayinlər, ağaclara sitayiş, tabu adətləri, magiya, saflaşma ayinləri, insanın qurban veriləməsi, müqəddəs nikah və s. haqda danışılır. Müəllif tərəfindən irəli sürülən tarixi və etnoloji fikirlər bir faktın — qədim İtaliyada Nemoy Dionisi məbədində kahin vəzifəsi ilə bağlı özünəməxsus vərəsəlik adətinin izahına yönəlmişdi. Belə ki, bu vəzifəni tutmaq istəyən qabaqcadan qorunan ağacın budağını qırmalı və öz sələfini öldürməli idi. Məhz bu qəribə adəti izah etmək istəyi Freyzeri 12 qalın cilddən ibarət "Qızıl budaq" kitabını yazmağa vadar etmişdir. Freyzerin əsas ideyası bəşəriyyətin əqli inkişafının ardıcıl mərhələləri haqda ümumi nəzəriyyə idi. О üç ümumi tarixi mərhələni müəyyən etmişdi. Onlardan birincisi cadugərlik (magiyа) mərhələsidir. Bu dövrdə insan heç bir ruh və ya allah haqda düşünmədən özünün cadugər qüvvəsinə, yəni yağışı yağdırmaq və kəsdirmək qabiliyyətinə, vəhşi heyvanları rəqslə aldatmaq, düşmənə kənardan zərər yetirmək, sevgi hissini beyinə yeritmək qabiliyyətinə malik olduğuna inanırdı. Din mərhələsi adlanan ikinci mərhələdə insan artıq öz xəyali qüdrətinə inanmır və bunları ruhun və tanrının fövqəltəbii qüdrəti ilə izah edir və onlara dua ilə müraciət etməyə başlayır. Üçüncü elmi mərhələdə insan bu nəticəyə gəlir ki, nə о, nə də allah yerdəki varlıqların hərəkətini idarə etmir. Bunlar təbiətin qanunauyğunluqlarıdır. Əlavə olaraq qeyd edə bilərik ki, bioloji cərəyan etnoqrafiya elmində mühüm cərəyanlardan biri olaraq, insanın bioloji varlıq olmağı faktını təsdiq edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Работы Фрэзера 
* Фрэзер Д. Золотая ветвь. Исследование магии и религии.
* Фрэзер Д. Фольклор в Ветхом Завете.
* Фрэзер Д. Труды Психеи.
Vilhelm Şmidt

**Vilhelm Şmidt** (*Tam adı:* ; ) — Alman etnoqrafı.

## Həyatı
Avstriyada diffuzionizmin katolik kilsəsinin atası (pateri) Vilhelm Şmidtin (1868–1954) başçılıq etdiyi "Mədənitarixi məktəb" və ya "Vyana məktəbi" cərəyanı mövcud idi.

Şmidtin nəzəriyyəsinin üç başlıca mənbəyi var idi:
* Qrebnerin "mədəni dairələr sxemi";
* Kollmanın "piqmey" nəzəriyyəsi;
* Endriyu lenqin allah-ataya əzəli etiqad konsepsiyası.

Şmidtin məqsədi etnologiya elmini kilsə ehkamlarına
yönəltməkdən ibarət idi. О, Endriyu Lenqin "Dinin yaradılması
haqda" əsərini din haqda elmdə çevriliş hesab etmiş, bu
kitablardan istifadə edərək, elmi faktların köməyi ilə "ilahi
kəşflər" barədə kilsə ehkamlarının və "İncil" ənənələrinin
doğruluğunu sübut etməyə çalışmış, bütün əməyini və biliyini
"ibtidai monoteizm" nəzəriyyəsinin yaradılmasına sərf
etmişdir. Şmidt əsas ideyalarını 12 cilddən ibarət "Allah
ideyasının təşəkkülü", "Piqmeylər haqqında" (1910) və
"Bəşəriyyətin ilk pilləsində mülkiyyət" əsərlərində insanların
yarandığı dövrdən başlayaraq xüsusi mülkiyyətə sahib
olmalarını əsaslandırır. О, Vyana məkstəbi nümayəndələrinin
İtaliya və Avstraliya katolik dairələrinin baxışlarını əks
etdirirdi. V. Şmidt və onun davamçıları V. Koppers, M. Quze-
inde, P. Şebestian ibtidai icma dövründə xüsusi mülkiyyətin,
patriarxal ailənin, monoteizmin olduğunu iddia edirdilər. Onlar
dövrü mədəniyyəti 7 əsas mədəni dairənin "qarışması"
məhsulu kimi səciyyələndirir, bu sahədə Afrika piqmeylərinə
müraciət edirdilər.

V. Şmidt Papa ХII Piy pater tərəfindən Vаtikаndakı
Lateran etnoqrafiya muzeyinə direktor təyin edilmişdi.
Duffizionizm АBŞ-da о qədər də əhəmiyyətli
istiqamət deyildi. Onun bu qitədə ilk rüşeymləri Frans Bоasın
təkamülçü baxışlarını tənqid edərək Qrebnerin ideyalarıyla
razılaşması oldu. Belə ki, eyni mədəni amillər müxtəlif coğrafi
regionlarda yarana bilməzdi. Hər bir yerli mədəniyyətin
inkişafı üçün diffuziya mühüm əhəmiyyətə malik idi.

## İstinadlar
KHTML

**KHTML** — KDE layihəsi daxilində yaradılmış olan, bir çox şəbəkə skaneri proqramın mərkəzində olan və səhifələri şərh ekrana əks etdirən əsas komponentlər. 

## Dəstəklədiyi standartlar
* HTML 4.01
* CSS 1
* CSS 2.1 (paged media xaric)
* CSS 3 selektor və bəzi digər xüsusiyyətlər
* PNG, MNG, JPEG, GIF qrafik formatları
* DOM 1, 2 və qismən 3
* ECMA-262/JavaScript 1.5
* Qismən SVG

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Konqueror

**Konqueror** — "Linux"un KDE ön qurğulu olaraq yer verilmiş şəbəkə skaneri.

Könüllülər tərəfindən inkişaf etdirilməkdədir. Çox Unix əməliyyat sistemində çalışmaqdadır. "Konqueror" adı, məşhur şəbəkə skanerlərinin adlarından,*Navigator* və *Explorer*' dən ilham alınaraq qoyulmuşdur. İngiliscədə *Fateh* mənasını verən *Conqueror* sözü seçilmiş, bütün KDE proqramlarının adları K hərfiylə başladıldığı üçün *Konqueror* olaraq dəyişdirilmişdir.

Konqueror, əslində Linux üçün inkişaf etdirilmiş olsa da fərqli platformalarda da çalışır. BSD, Solaris və son olaraq da Windows dəstəkləri əlavə olunmuşdur. Windows dəstəyi bu an üçün məhdud olsa da, tam dəstəyin Konqueror 4.0 ilə təmin edilməsi planlaşdırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Konuqeror — Pardus-Wiki
Rəna Əffəndi

**Rəna Rüstəm qızı Əffəndi** () — azərbaycanlı fotoqraf, quruluşçu rəssam.

## Həyatı və fəaliyyəti
Rəna Əffəndi 1977-ci ildə Bakıda anadan olub. Entomoloq Rüstəm Məmməd-Əmin Əffəndinin qızıdır. Azərbaycan Dillər Universitetini bitirərək uzun müddət tərcüməçi işləyib. Uşaqlıqdan rəsm və fotoqrafiyaya böyük marağı olub. 2001-ci ildən sənədli fotoqrafiya ilə məşğuldur. 2005-ci ildən tərcüməçi işindən ayrılaraq fotoqrafiya ilə daha ciddi məşğul olmağa qərar verib. Rəna Əffəndi "Fifty Crows" Beynəlxalq sənədli fotoqrafiya Fondunun keçirdiyi müsabiqənin mükafatçısı, habelə Azərbaycanda "İlin fotorəssamı" mükafatının laureatıdır, müxtəlif ölkələrdə təşkil olunan sərgilərdə iştirak edib. 2007-ci ildə Amerikanın Photo District News jurnalı Rəna Əffəndini dünyada 30 ən məşhur fotoqraf siyahısına daxil edib. Onun fotoları Le Monde, Le Figaro, Liberation, Courrier International, Newsweek, Days Japan, Reponse Photo, "Oqonek", "Ekspert" i "Bolşoy Qorod" jurnallarında dərc edilib. Rəna Əffəndi Photographer.ru qalereyasının müəllifi Azərbaycan Fotoqraflar Birliyinin üzvüdür.

## Sərgi və layihələri
*2006 Personal sərgi, 18-ci Beynəlxalq, Visa Pour L’image fotojurnalistika sərgisi, Perpinyan, Fransa 
*2006 Personal sərgi, Les Imagiques festivalı, Bordo, Fransa
*2009 "Pipe Dreams" adlı fotokitab

## Mükafatları
*2004 "Fifty Crows" Beynəlxalq sənədli fotoqrafiya fondunun mükafatçısı, ABŞ. Azərbaycanda ilin fotorəssamı.
*2005 World Press Photo-da ustad-dərslərin iştirakçısı
*2006 "Getty Images" qrantı
*2007 İnqe Morat premiyasının finalçısı, Magnum Photos, Fransa
*2009 Magnum Fondu Qafqaz üzrə Fotoqraf mükafatı
*2011 Prince Claus mükafatı
*2011 Magnum Fondu qrantı

## Filmoqrafiya
#Sahə (film, 2010)

## Xarici keçidlər
*http://www.refendi.com/
Dünyanın həyat keyfiyyətlərinə görə şəhərləri

**Dünyanın həyat keyfiyyətlərinə görə şəhərləri** - Bu göstəricilərə geniş spektr iqtisadi, sosial, mədəni və ekoloyi parametrlər aiddir. Burada şəhər təsərrüfatlarının ümumi stabilliyi, səhiyyə xidmətinin səvuyyəsi, təhsilin keyfiyyəti, nəqliyyat infrastrukturunun vəziyyəti, şəhər iqliminin və suyun təmizliyi, həmçinin mədəni-əyləncə şəbəkəsinin inkişafı nəzərdə tutulur.

2011-ci il üçün dünyanın həyat keyfiyyətlərinə görə ən yaxşı şəhəri Kanadanın Vankuver şəhəri müəyyənləşib. Bu reytinqi 23 fevral 2011-ci ildə Londonda nüfuzlu  *Economist Intelligence Unit* tədqiqt  təşkilatı elan edib.

## İstinadlar
Əhəd Abıyev

**Əhəd Mikayıl oğlu Abıyev** () — Daşkəsən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2011–2023), Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi I, II və III çağırış deputatı.

## Həyatı
Əhəd Abıyev 1958-ci il yanvarın 15-də Masallı rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun iqtisadiyyat və planlaşdırma fakültəsini və "Təfəkkür" Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə Masallı Konserv Zavodunda başlamışdır. 1977–1979-cu illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.

1979–1980-ci illərdə Azərbaycan Avtomobil Nazirliyinin 1 saylı tikinti-quraşdırma idarəsində usta, 1980–1982-ci illərdə Bakı şəhər Mənzil İdarəsində texnik, 1982–1984-cü illərdə "Azərittifaq" Universal bazasında iqtisadçı, 1984–1991-ci illərdə Bakı şəhər Soveti İcraiyyə Komitəsində böyük müfəttiş, böyük iqtisadçı, 1991–1995-ci illərdə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti əhalinin sosial müdafiəsi və məşğuliyyəti şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

Rus və ingilis dillərini bilir. Ailəlidir, iki övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Birinci, ikinci və üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. Parlamentdəki fəaliyyəti dövründə Milli Məclisin Regional məsələlər daimi komissiyasının üzvü, Azərbaycan-Portuqaliya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Əlcəzair, Azərbaycan-Hindistan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 fevral 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə Daşkəsən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## Təltifləri
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 yanvar 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İcra hakimiyyətinin başçısı
Raziyə İsayeva

**Raziyə İsayeva** () — Xəzər Universitetinin rektoru (2025).

## Həyatı

Raziyə İsayeva 10 oktyabr 1978-ci ildə Gürcüstannın Qardabani rayonun Kosalı kəndində anadan olmuşdur. 1985-ci ildə Kosalı kənd orta məktəbinə getmiş və 1995-ci ildə oranı bitirmişdir. 1995-ci ildə Xəzər Universitetinin iqtisadiyyat və menecment fakültəsinə daxil olmuş və 1999-cu ildə oranı *Biznesin idarə olunması /Beynəlxalq iqtisadi əlaqələr* ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1999-cu ildə daxil olaraq 2002-ci ildə Xəzər Universitetinin iqtisadiyyat və menecment fakültəsinin *İdarəetmə /Biznesin təşkili və idarə olunması* üzrə magistr dərəcəsini bitirir.

## Fəaliyyəti
O, 1999 – 2001-ci illərdə Xəzər Universitetində qadın araşdırmalar mərkəzinin koordinatoru, 2001-ci ildə Xəzər Universitetində İnkişaf Mərkəzinin assistenti, 2001 – 2004-cü illərdə Peşə İnkişaf Mərkəzinin Direktoru, 2004–2005-ci il AZPETROL Ltd şirketində İnsan resurslarının idarə olunması departamentinin direktor müavini, 2005-ci il Amorgo Management & Consulting-də İnsan resurslarının idarə olunması və administrativ departamentinin direktor müavini, 2005 – 2006-cı il AZPETROL Ltd şirkətində İnsan resurslarının idarəolunması və administrativ departamentinin direktoru, 2007-ci il Nurgun Şirkətlər Qrupunda Psixologiya və Menecment üzrə trener, 2007–2010-cu il Açıq Cəmiyyət İnstitutunun Ali Təhsilə Dəstək Proqramında Akademik Təqaüd Proqramının olkə üzrə koordinatoru vəzifəsində işləmişdir.

Raziyə İsayeva 2010-cu ildən Xəzər Universiteti İnkişaf Mərkəzinin Direktorudur.

2025-ci ildə Xəzər Universitetinin rektoru təyin edilib.

## Keçdiyi təcrübələr
Raziyə İsayeva Bakıda və Gürcüstanda bir çox treninqlərdə iştirak etmişdir.

## İstinadlar