open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qanuni Sultan Süleyman bulağı

**Qanuni Sultan Süleyman Bulağı** — Bulaq klassik üslubda üç qanadlı daşdan inşa edilmişdir. Qanuni Sultan Süleyman, 1566-cı ildə, Zigetvar səfərinə çıxarkən Kurşunlu Han və Qanuni Sultan Süleyman Körpüsü ilə birlikdə Memar Sinan tərəfindən inşa edilmişdir. Hələ də içmə və istifadə etmə suyu baxımından fəal vəziyyətdədir. Bulağın yanında Sokullu Mehmet Paşa Məscidi yer alır.

Bulaq llassik üslubda üç qanadlı kəsmə daşdan inşa edilmişir. Orta qanad digərlərinə nəzərən bir az daha geniş və yüksəkdir. Yan qanadlar orta hissəyə görə bucaqlı olaraq geridə qalmaqdadır. Beşik tonozu xatırladan bir üst örtüyü vardır. Üç hissəni birləşdirən sadə bir lülə vardır. Kilid yaşlarında bir rozet olan iti kəmərli nişlər halındakı qanadların içərisinə kiçik ayna daşları yerləşdirilmişdir. Basıq iti kəmərlərin üzəngi daşları daxili hissədən yivlidir. Mərkəzdə iştirak edən iti kəmərli nişin içərisində, iki yanında dalğalı kaşkəmər motivi və təpəsində yanlardakinə görə daha kiçik kəmər motivi içində bir rozet olan iki sətirlik 68X123 smlik daş üzərinə həkk ilə Kartuşlar içərisinə alınmış sülüs yazım texnikası ilə yazılmış kitabəsi yer almaqdadır.

Kitabədə Kartuşlar arasında qalan boşluqlar bitki bəzəmələrlə doldurulmuşdur. Kitabənin ayna daşında yenə qabartma şəklində kəmər motivi və dairəvi qabartma ortasında burması var. Aynanın xaricinin iki yanında daha kiçik basma bir mərmər plaka görülməkdədir. Yan qanadlarda qabartmalı bir ayna daşı və burmaları görülməkdədir.

## Həmçinin bax
* Qanuni Sultan Süleyman Körpüsü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.restorasyonforum.com/mimar-sinan-eserleri/buyukcekmece-kanuni-sultan-suleyman-cesmesi-t2558.0.html 
* http://yolgecen.wordpress.com/2010/01/03/kanuni-sultan-suleyman-cesmesi/
Ortaköy hamamı

**Xosrov Kəndxuda Hamamı, Ortaköy Hamamı** — XVI əsrdə vəziriazam Qara Əhməd Paşanın Kahyası Xosrov Kəndxuda tərəfindən inşa etdirilən ikili hamam, Memar Sinanın əsəridir. İnşa tarixi qəti olaraq bilinməməkdədir. Soyunmalıq qismi, yan-yana, üzərləri iki böyük qübbəylə örtülü iki kvadrat məkandan ibarətdir. Bu hissənin arxasında, biri beşik vault, digərləri Reflektor tonozlarla örtülü vahidlər; ılıqlıq və hela bölümleri yer alır. Istilik məkanı, bir-birlərinə bir böyük kəmərlə açılan iki kiçik qübbəli məkan və bunlara iki istiqamətdən bağlı, arxadakıları qübbə, yandakılar vault örtülü üç hissədən meydana gəlmişdir. Ən arxada isə ortada qübbə, yanlarda beşik vault örtülü su anbarı və külhan var. Quruluşun iki böyük qübbəsi səkkizbucaqlı kasnaklara oturdulmuş və quruluş ətraflı kirpi saçakla əhatə edilmişdir. Hamam söküntü daş və tuğlayla inşa edildikdən sonra üzəri sıvayla örtülmüşdür. Dənizə baxan cəbhəsinə daha sonra yeni bir bölüm əlavə quruluş, orijinal memarlıq vəziyyətindən çox bir şey itirmədən günümüzə qədər qalmışdır.

Tikinti 1990-cı illərə qədər hamam olaraq istifadə edilməkdə idi. 2001-ci ildə tamamlanan bərpasında sonra bir müddət restoran və gecə klubu olaraq işlədildi. Bu gün dizayn atelyesi olaraq istifadə edilməkdədir. Özgün funksiyasını itirmiş olsa da XVI əsr görünüşünü qoruyaraq bu günə çatmış Memar Sinan hamamlarındandır.

Ortaköy Hamamı Səmavi Eyicənin hazırladığı hamam tipologiyasına görə kiçik qübbəli istiliyə açılan yan-yana iki hissəli dizaynıyla, "E" tipi olaraq qəbul edilməkdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.sinanasaygi.org/eserler.asp?action=eserDetay&ID=71
Dekompozisiya

**Dekompozisiya** —  hər hansı bir sistem  üzərində aparılan əməliyyatın uğurla  həyata keçirilməsi üçün onun hissələrə bölünməsi. Məsələn, obektin ayrıca layihələnən hissələrə bölünməsi, xidmət zonası, verilən sistemin ayrica riyazi təsvirinin və ya fiziki təzahürünə baxılması və s.

Layihələndirmə məsələlərində hesablama zamanı və kontroller şəbəkələrində alqoritm və proqramların düzgün paylanması üçün qurğunun ayrı-ayrı hissələrə bölünməsi tələb olunur. Bu proses dekompozisiya adlanır. Proses layihə-texnoloji baza və verilmiş xarakteristikalar üzrə hesablamalarda istifadə olunan proqram blokları əsasında həyata keçirilir.

Məsələn, layihələndirmədə mürəkkəb obyektlərin (qurğu, proqram) verilən optimallaşma kriteriləri üzrə dekompazisiyasını tələb edir. Bu zaman dekompazisiyada optimallıq kriterisi kimi istifadə olunan sistemlərin minimal qiyməyi və məsələdə istifadə olunan hesablamaların minimum sayı istifadə olunur. Məsələnin həllində proqram və alqoritmlərin paralel qollarının birgə işinə və istifadə olunan sistemin yaddaş həcminə, onun giriş və çıxışlarına məhdudiyyət qoyulur.

Sistemli analizdə dekompozisiya məsələsinin uğurlu həlli üçün sistem hissələrə elə bölünməlidir ki, sistemin xüsusiyyətləri itməsin.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Aqreqatlaşma
Faktor analizi

**Faktor analizi** — dəyişənlərin qiymətləri arasında qarşılıqlı əlaqələri öyrənmək üçün nəzərdə tutulan çoxölçülü metoddur. Qəbul edilir ki, məlum dəyişənlər naməlum dəyişənlərdən və təsadüfi səhvlərdən az asılıdırlar.

## Faktor analizinin məqsədi
*Dəyişənlər arasında qarşılıqlı əlaqənin müəyyən olunması (dəyişənlərin təsnifatı)
*Verilənlərin təsviri üçün vacib olan dəyişənlər sayının azaldılması

Analiz zamanı öz aralarında korelyasiya olunmuş dəyişənlər bir faktorda birləşirlər. Nəticədə faktorların sadə və anlamlı strukturu əldə olunur. 

## Faktor analizinin tipləri
*Determinə olunmuş (funksional) – nəticə göstəruicisi faktorların həndəsi cəmi kimi verilir
*Stoxastik (korelyasiya) – faktor və nəticəvi göstəricilər arasında əlaqə dəqiq deyil və ehtimala söykənir.
*Düz (deduktiv) – ümumidən fərdiyə
*Əksinə (induktiv) –fərdidən ümumiyə
*Birpilləli və ikipilləli
*Statistik və dinamik

## Həmçinin bax
* Sistem
## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti

**Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti** — Azərbaycan Respublikasında incəsənətin teatr, kino və musiqi sahələrində böyük yaradıcılıq uğurları qazanmış sənətkarlara verilən fəxri ad. Əməkdar artisti adı, adətən, əvvəl Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi və ya Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adlarına layiq görülmüş sənətkarlara verilir.

## Döş nişanı və vəsiqəsi

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikasının əməkdar artistlərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar artistlərinin siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının xalq artisti

## İstinadlar
Edmonton

**Edmonton** — Kanadanın Alberta əyalətinin Kalqaridən sonra ikinci ən böyük şəhəri və paytaxtı. 2011-ci ilin siyahıalmasına görə əhalisi 812.201 nəfərdir.

## İqtisadiyyat
Şimali Amerika materikinin ən böyük ticarət mərkəzi olan "West Edmonton Mall" bu şəhərdə yerləşir.

## Təhsil
Şəhərdə Alberta Universiteti yerləşir.

## İdman
Şəhərin ən güclü hokkey klubu "Edmonton Oilers"dir və Milli Hokkey Çempionatında mübarizə aparır.

## Din

## Qalereya

Alberta Terminals Edmonton Alberta Canada 01A.jpg
Canadian Imperial Bank of Commerce Edmonton.jpg
Central Business District of Edmonton.jpg
Commonwealth Stadium Edmonton Alberta Canada 01A.jpg
Edmonton (7974376770).jpg
National Institute for Nanotechnology University of Alberta Edmonton Alberta Canada 03A.jpg


## Həmçinin bax
* Edmonton İctimai Kitabxanası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt 
* Edmonton portalı
* Alberta Universitetinin rəsmi saytı
Kadis

**Kadis** (fi. Gadir,  yun. Gádeira,  la.  Gades, ər. کادیس
) — İspaniyanın cənub-qərbində, Əndəlüs bölgəsindəki Kadis əyalətinin paytaxtı, ada üzərində yerləşən şəhər. Madriddən 651&nbsp;km, Sevilyadan 124&nbsp;km, Uelvadan 219&nbsp;km uzaqlıqdadır. Şəhər İspaniya donanmasına ev sahibliyi edir. Eyni zamanda Kadis rayonunun paytaxtıdır.

Kadis şəhəri bir çox qədim abidəyə ev sahibliyi etdiyi üçün İspaniyanın əhəmiyyətli turistik şəhərlərindən biridir.

## Adı

*Kadis* sözü finikiya dilində olan *Gadir* sözündən əmələ gəlmişdir və "divarlar" və ya "divarlarla əhatə olunan müdafiə" deməkdir.

## Əhali

1000 nəfər

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:500 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:160
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:20 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:4 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1842 text:1842
 bar:1857 text:1857
 bar:1860 text:1860
 bar:1877 text:1877
 bar:1887 text:1887
 bar:1897 text:1897
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1940 text:1940
 bar:1950 text:1950
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011

PlotData=
 color:d width:15 align:left

 bar:1842 from:0 till: 54
 bar:1857 from:0 till: 71
 bar:1860 from:0 till: 72
 bar:1877 from:0 till: 65
 bar:1887 from:0 till: 63
 bar:1897 from:0 till: 70
 bar:1900 from:0 till: 69
 bar:1910 from:0 till: 67
 bar:1920 from:0 till: 77
 bar:1930 from:0 till: 76
 bar:1940 from:0 till: 88
 bar:1950 from:0 till: 100
 bar:1960 from:0 till: 118
 bar:1970 from:0 till: 136
 bar:1981 from:0 till: 158
 bar:1991 from:0 till: 157
 bar:2001 from:0 till: 133
 bar:2011 from:0 till: 125

PlotData=

 bar:1842 at: 54 fontsize:s text: 54 shift:(-5,5)
 bar:1857 at: 71 fontsize:s text: 71 shift:(-5,5)
 bar:1860 at: 72 fontsize:s text: 72 shift:(-5,5)
 bar:1877 at: 65 fontsize:s text: 65 shift:(-5,5)
 bar:1887 at: 63 fontsize:s text: 63 shift:(-5,5)
 bar:1897 at: 70 fontsize:s text: 70 shift:(-5,5)
 bar:1900 at: 69 fontsize:s text: 69 shift:(-5,5)
 bar:1910 at: 67 fontsize:s text: 67 shift:(-5,5)
 bar:1920 at: 77 fontsize:s text: 77 shift:(-5,5)
 bar:1930 at: 76 fontsize:S text: 76 shift:(-5,5)
 bar:1940 at: 88 fontsize:S text: 88 shift:(-5,5)
 bar:1950 at: 100 fontsize:S text: 100 shift:(-10,5)
 bar:1960 at: 118 fontsize:S text: 118 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 136 fontsize:S text: 136 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 158 fontsize:S text: 158 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 157 fontsize:S text: 157 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 133 fontsize:S text: 133 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 125 fontsize:S text: 125 shift:(-10,5)


:Mənbə: INE - Instituto Nacional de Estadística, İspanya
:[Mənbə:Holland vikipediyası](http://nl.wikipedia.org/wiki/Cádiz_(stad))

## Qalereya


Gades.jpg|Peykdən görünüş
Cadiz palace.jpg|Bələdiyyə binası
Palacio de la Aduana, Cádiz, España.jpg|Aduana sarayı
Cádiz, harbour.jpg|Liman
Cádiz acebuche silvestre.JPG|Divarlar


## İstinadlar
Marko Polo (teleserial, 2014)

***Marko Polo***  — venesiyalı səyyah Marko Polonun Monqol imperiyasının, xüsusilə Yuan dövlətinin böyük hökmdarı olan Xubilay xanın sarayındakı ilk illəri haqqında çəkilmiş ABŞ televiziya serialı. Şou 12 dekabr 2014-cü ildə "Netflix"də başlayıb. Seriyaların ssenarist və yaradıcısı Con Fuskodur və baş rolda Lorenzo Riçelmidir. İstehsalçı şirkət "Weinstein" kompaniyasıdır. 2015-ci il yanvarın 7-də "Netflix" serialı 10 seriyalıq ikinci sezon üçün uzatmışdır.

## İstehsal
Serialın çəkilməsi ilk olaraq "Starz"da başladı. "Starz" 2012-ci ilin yanvarından seriyaların çəkilməsinə başladı. Çində serialın çəkilməsinə cəhd uğursuz alınanda proyekt "Weinstein" şirkətinə geri verildi. Neftliks 90 milyon dollar xərclə 10 seriyalıq sezon çəkdi. Proyekt 2014-cü ilin yanvarında "Netflix" kanalında rəsmi olaraq elan edildi. Yakim Roninq və Espen Sendberq  icraçı prodüser kimi fəaliyyət göstərdilər və pilot seriyanın ("The Wayfarer") və ikinci seriyanın ("The Wolf and the Deer") rejissorluğunu etdilər. Seriyalar İtaliyada, Qazaxıstanda və Malayziyadakı "Pinewood" studiyasında çəkildi.

Dublyor Cu Kun şounu döyüş xoreoqrafı Bret Çanla birlikdə işləməyi planlayırdı. Ancaq Bret Çan Malayziya Hava Yolları reys 370 qəza edərkən öldü.

Xubilay xanın arvadı Kraliça Çabi rolu üçün hazırlaşarkən Coan Çen Cak Vezefordun "Monqol kraliçalarının gizli tarixi" kitabını oxudu, çünki o, performansının həmin dövrün mədəniyyətini əks etdirməsini istəyirdi.

## Seriyalar


## İctimaiyyət tərəfindən qəbulu
Rotten Tomatoesda şou 4.6/10 ortalama reytinqlə 26 şərhə əsaslanaraq 27% reytinq aldı.  Metacriticdə şou tənqidçilərdən 21 şərhdə 100 baldan 48 aldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Marco Polo'' Netfliksdə
*
Oriental metal

**Oriental metal** ( — şərq metalı) — XX əsrin 90-cı illərində folk metalın İsrail və Sinqapurda yaranan yarımjanrı.

Oriental metal, özündə oriental elementlər istifadə edən heavy metal növüdür. Əsasən yerli Orta Şərq musiqi elementlərini saxlayır. Oriental metal olaraq qiymətləndirilən ilk albom Salemin Creating Our Sins albomudur.

## Bu növü davam etdirən əhəmiyyətli qruplar
*  Arallu (1997-ci ildən)
*  Distorted (1993-cü ildən)
*  Melechesh (1993-cü ildən)
*  Orphaned Land (1991-ci ildən)
*  Salem (1985-ci ildən)
*  Amaseffer (2004-cü ildən)
*  Rudra (1992-ci ildən)
*  Ayas (1987-ci oldən)
*  Dogma
*  Oaksenham
*  Re De U
*  Voodoo Kungfu
*  Amogh Symphony
*  Narjahanam (2004-cü ildən)
*  Langsuyr
*  Bilocate (2003-cü ildən)
*  Khalas
*  Odious
*  Al-Namrood
*  Janaza
*  Myrath
*  Kenitra
*  Arkan
*  Kartikeya
*  Shokran
*  Parallax (2011-ci ildən)
Vanitas

**Vanitas** (, hərfi mənada — "fanilik, məğrurluq") — ənənəvi olaraq kompozisiya mərkəzinin insanın kəlləsi olduğu Barokko dövrü rəssamlığının alleqorik Natürmort janrı. Belə rəsmlər, natürmortun inkaşafının ilkin mərhələsi olub həyatın çox qısa olduğunu, həzzin faniliyini və ölümün labüdlüyünü xatırlatmaq üçün nəzərdə tutulurdu. Əsasən XVI и XVII əsrlərdə daha çox Flandiriyada və Niderlandiyada geniş vüsət almışdır. Janrı ayrı-ayrı nümunələrinə Fransa və İspaniyada da rast gəlinir.

Termin Bibliyadaki () *[[Vanitas vanitatum et omnia vanitas]]* ("Faniliyin faniliyi, dedi Ekklesiast, faniliyin faniliyi, — hər şey fanidir!").

## Atributları

Tablolarda rast gəlinən simvollar insan həyatının fani və həzzlərin və nailiyyətlərin keçici olduğunu xatırlatmaq məqsədi güdürdü:

* Kəllə — Ölümün qacılmaz olduğunu xatırladır. Portretin hər-hansı br insanın yalnız əksi olduğu anologiyası ilə kəllə də həmçinin nə zamnsa diri başın formasıdır. Tamaşaçı onu "əks" kimi qəbul etməlidir, o daha dəqiq insan həyatının fani olduğunu simvolizə edir.
* Çürük meyvələr — qocalmann rəmzidir. Dəymiş meyvələr məhsuldarlıq, bolluq məcazi mənada zənginlik və rifahi simvolizə edir. Bəzi meyvələrin öz mənası var: günah armud, pomidor, sitrus meyvələri, üzüm, ərik və əlbəttə alma ilə ifadə edilir. Əncir, gavalı, albalı, alma və şaftalı erotik mətnalı məna daşıyır.
* Güllər (solmuş); Qızılgül — Veneranın gülü, sevgi və seksin gülü, insana aid hər şey kimi məğrurluğu ifadə edir. Lalə — ölümcül günah olan tənbəlliyin rəmzi tiryəkin hazırlandığı sakitləşdirici vasitə. Dağ laləsi — XVII ci əsrdə Niderlandda kolleksiya obyekti, düşüncəsiz davranışın, məsuliyyətsizlik və Allah tərəfindən verilmiş bəxşişdən ağılsız istifadəni simvolizə edir.
* taxıl cücərtisi, sarmaşıq və zeytun budağı (az halda) — yenidən törəmə və həyatın dövranı simvolu.
* Dəniz balıqqulağı, bəzən canlı ilbizlər —
Qırmızı Şeytan İdman Klubu

1997-ci ildə Vadim Finkelşteyn tərəfindən Sankt-Peterburqdə yaradılmış qarışıq döyüş məktəbidir.Fyodor Yemelyanenko,Aleksandr Yemelyanenko kimi tanınmış məşhur idmançılar bu idman klubunda döyüş sənətləri ilə məşğul olmuş və bu kulubun rəhbərliyi altında bir çox döyüşlərin keçirmişlər.

## Həmçinin bax
* UFC
* Pro FC
* Pride FC
* Qarışıq döyüş sənəti
Qviana

**Qviana** (, , ) — Cənubi Amerikanın şimal-şərq sahilində yerləşən region. Bura 4 ərazi dahildi:
*Qayana (keçmiş Britaniya Qvianası) — Qayana dağları və Koranteyn çayı arasında yerləşən dövlət.
*Surinam (Keçmiş Niderland Qvianası) — Koranteyn və Maroni çayları arasında yerləşən dövlət.
*Fransa Qvianası — Fransanın dənizaşırı regionu, Maroni və Oyapok çayları arasında yerləşir.
*Venesuela Qvianası — Venesuelanın cənub-şərqində yerləşən və Qayanaya bitişik olan region.
Hakan Ünsal

**Hakan Ünsal** () — Türkiyə milli futbol komandasının və Qalatasaray klubunun sabiq oyunçusu. Hazırda TRT 1 kanalında şərhçi kimi fəaliyyət göstərir.

## Karyerası
Futbola Sinopun Ayancıq Gəncliksporda başlamışdır. 1991-ci ildə Həvəskar liqada oynayan Əmlak Bankı Eyüpspora transfer olmuş və 2 il bu klubun şərəfini qoruduqdan sonra 1993-cü ildə Karabükspora keçmişdir. 1994-cü ildə Qalatasaraya transfer olduqdan sonra 2002-ci ili Blekbern Roversdə keçirərək yenə Qalatasaraya qayıtmışdır. 2005-ci ildə Çaykur Rizəspora keçdikdən sonra karyerasını bitirmişdir.

## Oyun tərzi
Bir hücuma meyilli müdafiəçi olan Hakan Ünsal sol cinah boyunca oyuna hakim ola bilən futbolçu olmuşdur. Fiziki gücünə görə və "vəhşi" oyununa görə fərdi mübarizələrdə çox ayaq üstə qala bilmişdir. Məsələn, 2000-ci ildə UEFA Avropa Superkuboku uğrunda oynanılan Qalatasaray-Real Madrid oyununda topu meydanın mərkəzindən cərimə meydanına gətirərək komandasına penalti qazandıra bilmişdir.

## Karyerasından sonra
Karyerasına bitirdikdən sonra futbol şərhçisi kimi işləməyə başlamışdır.

## Uğurları

### Klubda
* **[[UEFA Çempionlar Liqası 2000/2001]]** (Qalatasaray): ¼ final
* **[[UEFA Avropa Liqası]] 1999–2000** (Qalatasaray): çempion
* **[[UEFA Superkuboku]] 2000** (Qalatasaray): çempion

### Milli komandada
* **[[FİFA Dünya Kuboku 2002]]**: 3-cü yer
* **[[UEFA Avropa Kuboku 2000]]**: ¼ final

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ayancuk.com Ayancuk 
* Rəsmi saytı
* TFF.org
* MacKolik.com
Yəzdanizm

**Yəzdanizm** kürdlərin psevdotarixi təklif edilən İslamdan əvvəlki dini idi. Termini kürdlərin "orijinal" dini hesab etdiyi dini təmsil etmək üçün kürd və belçikalı alim Mehrdad İzadi təqdim edib və təklif edib.

İzadinin sözlərinə görə, Yəzidilik, Yarsanlıq və Kürd Ələviliyi məzhəblərində Yəzdanlıq indi də davam etdirilir.

İzadi bu termini "semit" deyil, "aryan" xarakterinə malik olan "islamdan minilliklər əvvələ qalmış" inanc sistemini ifadə etmək kimi təklif edir.

Yəzdaniliyin ayrı bir din kimi anlayışı bir sıra alimlər tərəfindən mübahisələndirilmişdir. Riçard Foltz Yəzdaniliyi və ya “Mələklər Kultu”nu İzadinin “icad edilmiş dini” hesab edir ki, bu din Foltsa görə “əsl dini tarixdən daha çox müasir kürd milli hisslərinə borcludur”.

İranlı antropoloq Ziba Mir-Hüseyni qeyd etdi ki, “ən diqqətçəkən hadisə Yarsanizmi İslamdan uzaqlaşdırmaq və ona sırf kürd şəcərəsi vermək həvəsi ilə məzhəbin çox qədim bir dinin məzhəbi olduğunu iddia edən İzadinin (1992) işidir ki, bu, “Mələk” adlandırır.” dövlətlər, "əsas etibarilə qeyri-semit dindir, Zaqrosun yerli dini təməlini örtən Aryan üst quruluşu ilə. Kultu və ya onun hər hansı bir təriqətini İslam kimi tanımaq sadəcə olaraq İslamdan minilliklər öncəsi olan din haqqında məlumatsızlıqdan doğan səhvdir”.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Izady, Mehrdad R. (1992), The Kurds: A Concise Handbook, Taylor & Francis, ISBN 0-8448-1727-9
* Kjeilen, Tore (2007), "Yazdanism", Encyclopaedia of the Orient, lexicorient.com
Qunnar Nordal

**Qunnar Nordal** (; 19 oktyabr 1921, Hernerfors — 15 sentyabr, 1995, Alqero) — hücumçu mövqeyində oynamış İsveç futbolçusu. Beynəlxalq futbol tarixi və statistikaları federasiyasının keçirdiyi sorğuya əsasən o, "Dünyanın ən yaxşı futbolçuları" siyahısında 46-cı yeri tutur, "Avropada XX əsrin ən yaxşı futbolçuları" siyahısında isə 36. "Milan" klubunun məşhur Gre-No-Li hücüm üçlüyünün bir hissəsi idi və bu klubun tarixi ərzində ən çox qol vuran oyunçusudur. İsveç millisində 33 oyun keçirmiş və 43 qol vurmuşdur. 1948-ci ildə isə millinin heyətində Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi olmuşdur. 291 oyuna 210 qol vurmaqla İtaliya A Seriyasının üçüncü bombardir oyunçusudur. 5 dəfə Seria A-da bombardir olub. Futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra məşqçilik etməyə başlamışdır.

## Uğurları
### Futbolçu kimi
*İsveç çempionu: 1945, 1946, 1947, 1948
*İsveç kubokunun qalibi: 1945
*Olimpiya Oyunlarının qızıl medalçısı: 1948
*İtaliya A Seriyasının qalibi: 1951, 1955
*Latın Kubokunun qalibi: 1951, 1956

### Şəxsi
*Milanın tarixi ərzində ən çox qol vuran oyunçu
*İsveçrədə ilin futbolçusu: 1947
*Olimpiadanın futbol üzrə turnirinin bobmardiri: 1948
*İsveçrə çempionatının bombardiri: 1943, 1945, 1946, 1948
*İtaliya çempionatının bombardiri: 1950, 1951, 1953, 1954, 1955

## Əlavə məlumat
*Oyunçunun İsveç millisində vurduğu qollar
*«World Futbol» saytındaki profili
*«FİFA» saytında profili 

## İstinadlar
Aforoz

**Aforoz** — Bir şəxsi mənsub olduğu dindən məhrum etmək; onu dindən kənarlaşdırmaq.

## Haqqında
Kəsmə sözü dini hakimiyyət orqanları tərəfindən xristian dinindən olan bir şəxsi icmanın dinindən məhrum etməklə bir növ qınamadır.

Qovulma hər hansı bir şəxsin yaşadığı cəmiyyətdən və onunla münasibətdən kənarlaşdırılması deməkdir. Türk Dil Qurumunun məlumatına görə, qadağan sözü xristianlıqda kilsə tərəfindən qovulmanın cəzası kimi istifadə olunur. İstisna sözü incimiş adamla danışmamaq, maraqlanmamaq, sakitləşməmək mənalarında da işlənir.

**Kənarlaşma nə deməkdir?**

yanğın; Xristian dini vəzifəli şəxs tərəfindən üzvü olduğu dini icmadan xaric edilmiş, xaric edilmiş, xaric edilmiş hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Excommunication, the Ban, Church Discipline and Avoidance'' (from ''Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia'' Online)
* Ostracism on Trial: The Limits of Individual Rights (Amish) 
* ''Catholic Encyclopaedia'' on excommunication
* The two sides of excommunication 
* Episcopal Church of America excommunication
* Jehovah's Witnesses press release regarding expulsion of child molesters
Laliş məbədi

**Laliş məbədi** () — yezdanizm dini inancını əsas məbədi. Yezidilər üçün həcc məkanı hesab edilən müqəddəs yer. 
Laliş və ya Lalişa olaraq adlandırılan məbəd, İraqın şimalında, Mosul şəhərindən 60&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşməkdədir. Yezidilərin əsas fiqurlarından olan Şeyx Adi bin Müsafirinin məzarı məbədin daxilində yerləşir.

Yezidi olan bir şəxs ən azı həyatında bir dəfə olmaqla, Laliş məbədinə doğru 6 günlük həcc ziyarətini gerçəkəşdirməlidir. Bura gələn yezidilər müxtəlif dini rituallar icra edir və günşə doğru ibadətlər edirlər. Bölgədə yaşayan yezidilər isə illik təşkil edilən *İçitma bayramı* münasibətilə məbədə axın edirlər. Yezdanizm inancında ən müqəddəs yerlərdən biri olduğuna inanılan məbədə və ətrafına ayaqqabı ilə daxil olmaq qadağandır.

Yezidilər bayramlarda və xüsusi günlərdə ailəlikcə məbədi ziyarət edərək, ətrafını süpür və təmizləyirlər. Bununla da hər bir yezidinin məbədə xidmət etməli olduğu fikiri aşılanır. Mələk Tavusa inanmaqları səbəbindən İraq Şam İslam Dövləti tərəfindən kafir elan edilən yezidilərin 500 nəfərə yaxını 2014-cü ilin avqust ayında Sinjar qətliamı əsnasında öldürmüşdür. Bu səbəbdən İraqda İŞİD nəzarəti altında olan bölgələrdən qaçan yezidilər, Laliş məbədinə gərək burada sığınmaq məcburiyyətində qalmışdılar.
Şeyx Adi bin Müsafir

**Şeyx Adi bin Müsafir** (; ) - Yezdanizm inancının əsas filosoflarından biri. Yezidilər tərəfindən müqəddəs olaraq qəbul edilən şəxs. Şeyx Adi bin Müsafir *Adâvv’îyye* Sufi təriqətinin qurusucu hesab olunur. 1075-1162-ci illər arasında yaşamışdır. Qısaca **Şeyx Adi** olaraq adlandırılan *Şeyx Adi bin Müsafir* bu gün Livan ərazisində yerləşən Bekka vadisində 1075-ci ildə dünyaya gəlmişdir. Dönəminin tanınmış filosları Əbu Hamid əl-Qəzali və Qadiriyyə təriqətinin qurucusu olan 
Əbdülqadir Gilaniin əsərlərindən təsirlənmişdir. 1116-cı ildə Məkkəni ziyarət etdikdən sonra, İraqın şimalında yerləşən Laliş məbədində yaşamağa başlamışdır. 1162-ci ildə vəfat etməsinin ardından həmin məbəddə dəfn olunmuşdir.
Ağabala Ramazanov

**Ağabala Ramazanov** () — azərbaycanlı futbol məşqçisi və keçmiş professional futbolçu. O, Azərbaycan milli futbol komandasında və ən son "Səbail" klubunda hücumçu kimi çıxış edib.

## Karyera
Ramazanov futbola "Neftçi" klubunun U-19 komandasında başlayıb. O, 2011-ci ildə "Neftçi"nin böyüklər üçün heyətinə keçmiş, daha sonra 2012-ci ildə "Xəzər Lənkəran"a transfer olunmuşdur.

2015-ci ilin iyun ayında Ramazanov "Xəzər Lənkəran"dan “Sumqayıt”a keçib. O, 2016-cı ildə “İnter Bakı” klubunda çıxış edib və 2017-ci ilin yanvarında “Qarabağ”a transfer olunub. 24 may 2018-ci ildə “Qarabağ” klubu Ramazanovun müqavilə müddətinin başa çatdığını, onun klubu tərk etdiyini bildirib. 

Ramazanov 26 may 2018-ci il tarixində "Səbail" ilə müqavilə imzalayıb. 

4 iyun 2021-ci ildə o, "Zirə" ilə 1,5 illik müqavilə imzalayaraq kluba qoşulub. Ramazanov 2022-ci ilin may ayının sonunda “Zirə”dən ayrılıb.

Ramazanov 2024-cü ilin iyununda karyerasını sonlandırana qədər “Səbail” klubunda çıxış etmişdir. 4 sentyabr 2024-cü ildə "Zirə" klubu Ramazanovun klubda məşqçi kimi çalışacağını bildirib. 6 mart 2025-ci ildə klubun Ramazanovla müqavilə imzaladığı və onun əsas komandanın məşqçilər korpusunda yer alacağı açıqlanıb.

## Şəxsi həyatı
Ağabala Ramazanov Azərbaycan millisinin keçmiş futbolçusu olan Zaur Ramazanovun kiçik qardaşıdır.

## Karyera statistikası

### Beynəlxalq

## Uğurları
### Klub
; Neftçi
* Azərbaycan Premyer Liqası (1): 2011/2012
; Qarabağ
* Azərbaycan Premyer Liqası (1): 2016/2017
; Xəzər Lənkəran
* Azərbaycan Superkuboku (1): 2013
### Beynəlxalq
;U-23 Azərbaycan yığması
* İslam Həmrəyliyi Oyunları: (1) 2017

## İstinadlar
Oyunçuların sayı (futbol)

thumbnail|right
**Üçüncü** futbol qaydaları meydanda oyunçuların sayını və oyunçuların dəyişdirilmə üsülünü müəyyən edir.

## Oyunçuların sayı
Futbolda iki komanda bir biri ilə qarşılaşır və hər biri, qapıçıda daxil olmaqla, 11 oyunçulardan ibarətdir. Hər komandada ən azı 7 oyunçu olmalıdır, əks halda oyun başlaya bilməz. Ehtiyat oyunçuların sayı isə, yarışın reqlamenti müəyyənləşdirir, amma üç-yeddi civarında olmalıdır.

## Əvəzləmələrin maksimum sayı
*FİFA və ya başqa milli federasiyalarının bayrağı altında keçirilən oyunlarda, maksimal əvəzləmə üçə bərabərdir.
*Milli liqaların oyunlarında əvəzləmə maksimum altıya qaldırıla bilər
*Qalan oyunlarda isə iki komanda arasında razılaşmaya əsasən daha çox əvəzləmə etmək olar, amma hakim oyun başlamdan öncə xəbər olunmalıdı. Əgər hakim xəbərdar olmasa və yaxud komandaları ortaq razılaşmaya gələ bilmədilərsə,onda 6 əvəzləmədən artığ əvəzləmə etmək olmaz.

Hər bir halda ehtiyat oyunçuların adları oyun öncəsi müəyyən edilməlidir. Əgər oyunçu hakimə verilən siyahıda yoxdursa, o, oyunda iştirak edə bilməz.

## Dəyişiklik proseduru
*Hakim əvəzləmə haqda bildiriş almalıdır
*Əvəzləmə ancaq oyun dəyandıqda baş verə bilər və yeni oyunçu meydanın ortasından girməlidir
*Ehtiyat oyunçu meydana daxil olmağı üçün, əvəz etdiyi futbolçu oyundan çıxmalıdır. Bundan sonra əvəz edilən oyunçu oyunun qalan vaxtında iştirak edə bilməz.
*Hər ehtiyat və əvəz olunan oyunçu hakimin yurisdiksiyasına tabedir, oyunda iştirak edib etmədiyindən aslı olmayaraq.

## Qapıçının əvəz edilməsi
Hər bir oyunçu,oyun durduqda, qapıçı mövqəyəsinə əvəz oluna bilər. Əgər sahə oyunçusu qapıçı ilə dəyişdirilibsə, bu ümumi əvəzləmə sayına təsir göstərmir. Qapıçı və sahə oyunçu əvəzləmələri qeyri-məhdud sayda etmək olar.

## Qayda pozuntuları və cəzalar
Əgər ehtiyat oyunçu meydana icazəssiz giribsə, oyun dəyanır, ehtiyat oyunçu sarı kartla cəzalanır və meydanı tərk etmək göstərişini alır. Oyun qarşı komandanın, oyun dəyanmasından öncə topun olduğu yerdən, sərbəst zərbəsi ilə yenidən davam edir.

İcazəsiz qapıçı dəyişilməsində isə oyun davam edir və onun növbəti dəyanacağında hər iki oyunçuya sarı kart göstərilir.

## Əsas heyətin və ehtiyatın qovulmuş oyunçuları
Əgər oyunçu oyunun baçlmasından öncə qovuldusa, onda onu ehtiyat olan oyunçuların biri ilə əvəz etmək olar, əvəzetmə limiti bu zaman qalır. Amma əgər oyunçu oyun gedişində qırmız vərəqə alırsa, onda komanda azlıqda oyunu davam etdirməlidir.

## Mənbə
* *The International Football Association Board.* Правила игры. — Zurich, Switzerland, 2016/17. — 207 с. (*rusca*)
Tacura körfəzi

**Tacura** (, ) — Afrikanın şərq sahillərində yerləşən körfəz. Aden körfəzinin (Hind okeanı) ən ucqar qərb hissəsidir.

Babülməndəb boğazından cənub-qərbdədi, Cibuti və Somalinin sahiliərini əhatə edir. Körfəzin girişində Muça və Maskali adlı adalar yerləşirlər.

Cibuti, Tacura və Obok körfəzin əsas limanlarındandılar.

## İstinadlar
Vagil

**Vagil** — Rusiyada çay, Sverdlovsk vilayəti ərazisində axır. Çayın mənbəsi Tavda çayının sol sahilindən 650 kilometr məsafədədir. Çayın uzunluğu — 117 kilometr, üst sahəsi — 3830 km²-dir.

## Mənbə
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 11. Средний Урал и Приуралье. Вып. 2. Тобол/ Под ред. В. В. Николаенко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 240 с.
Abdal Mehmet türbəsi

**Abdal Mehmet türbəsi** — Abdal məscidinin qarşısında yerləşən türbə 1450-ci ildə Sultan II Murad tərəfindən Bursada tikdirilmişdir. Kvadrat planlı türbənin üstü səkkizbucaqlı bir halqaya oturan, kənardan güllə örtülü günbəz ilə örtülü olub türbəyə beşik tonozlu qapalı bir eyvandan girilir. Türbədə Abdal Mehmetə aid bir sanduqə yerləşir. Abdal Mehmet baş müridi Başçı İbrahim Əfəndi ilə yaxın dostluq etmiş, onun duası ilə zəngin olmuşdur. Zəngin olanda türbəsinin qarşısında Abdal Məscidini tikdirmişdir. Övliya Çələbi, Abdal Türbəsini yoldan keçənlərin dincəlib ibadət etdikləri gözəl bir bina kimi tərif edir.

## Xarici keçidlər
* http://www.seyyahcelebi.com.tr/abdal-mehmed-turbesi.html
* http://m.bursa.com.tr/places.php?place_id=156&category_id=1
* http://www.mustafacambaz.com/details.php?image_id=16747
Qəhrəman Qaraqaşlı

**Qəhrəman Tağı oğlu Qaraqaşlı** () — Azərbaycanın ilk etnoqrafçı-alimlərindən biri, tarix elmləri namizədi (1964).

## Həyatı

Qəhrəman Qaraqaşlı 1 may 1899-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1918-ci ildə şəhər gimnaziyasını bitirdikdən sonra, müəllimlik etmiş, 1922-1926-cı illərdə "Yeni yol" qəzetinin məsul katibi işləmişdir.

1927-ci ildə gənc alim Qəhrəman Qaraqaşlı Qərbi Azərbaycanda ayrımların kimliyini araşdırırdı. Ona bir ekspedisiya vermişdilər. Sonra bu mövzuda məruzə etdi. Məruzənin başlıca nəticəsi açıqlandı. Bütün komponentlər və göstəricilər sübut edirdi ki, ayrımlar türkdürlər. Amma bu ekspedisiyaya pul qoyan, Azərbaycanı öyrənən cəmiyyətin idarə heyəti bu məruzədən qəti şəkildə narazı qaldı. Çünki, onlar Moskvanın xətti ilə davranmalıydılar. Ona görə də Qəhrəman Qaraqaşlının məruzəsinin çapı bir müddət geriyə atıldı – 1929-cu ilə kimi üzə çıxarılmadı.

## Əsərləri

* Очерк по истории развития движения нового алфавита и его достижения. Казань: Издание ВЦК НТА, 1928  (F. Ağazadə ilə birgə).
* Об айрумах. № 8 Вып. 1. Баку: Общества Обследования и Изучения Азербайджана, 1929.
* Материальная культура Азербайджанцев северо-восточной и центральной зон малого Кавказа (историко-этнографическое исследование). Баку: Изд-во Акад. наук Азерб. ССР, 1964.

## İstinadlar
Adilə Sultan Qəsri

**Adilə Sultan Qəsri** —  İstanbulun Üsküdar bölgəsində,  Validəbağ qoruğu içində yer alır. Sultan Əbdüləziz tərəfindən kiçik bacısı Adilə Sultan üçün 1853-cü ildə tikdirilmişdir. Dördkünc planlı binanın girişinə iki qollu görkəmli pilləkənlərdən çıxılır. Qəsrin birinci və ikinci mərtəbələrində böyük orta dəhliz-salon var. Giriş istər birinci mərtəbədə, istərsə də ikinci mərtəbədə dəhlizə açılır. Bu məkanlar, dəhlizdən üç pillə və müqəvvalarla ayrılmışdır. Əvvəl otaq, böyük otaqlar və servis-gözləmə otaqları ilə bağlantılıdır. Hazırda müəllim evi kimi istifadə edilir. "Hababam Sinfi"nin ilk film seriyaları burada çəkilmişdir və otaqlardan biri Hababam Sinfi Muzeyi olaraq düzəldilmişdir.
 
Memarı: Paris saint-barbe memarlıq məzunu Nigoğos Amirə Tayın, ya da qısaca Nigoğos bəydir.

## İstinadlar

* http://www.mekanist.net/istanbul/cafe/validebag-adile-sultan-kasri-ogretmenevi
* https://eksisozluk.com/adile-sultan-kasri--282533
Aleksandr Yemelyanenko

**Aleksandr Yemelyanenko** () — məşhur Rusiyalı döyüşçü.

## Həyatı
Qardaşı Fyodor Yemelyanenko ilə birlikdə məşqlərə başlayan Aleksandr Döyüş Sambosu üzrə dəfələrlə beynəlxalq turnirlərin və dünya yarışlarının qalibi olmuşdur.2003-cü ildən MMA döyüşləri üzrə yarışlarda iştirak edən idmançı keçirdiyi 30 döyüşdən yalnız 7-də səkkiz künclü rinqi məğlub tərk etmişdir.

2007-ci ildən rusiyalı xanım Olqa ilə evlilik yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Aleksandr Yemelyanenko
Danika Makkellar

**Danika Makkellar** (; 3 yanvar 1975, Kaliforniya, ABŞ) — ABŞ aktrisası, kitab yazıçısı və riyaziyyatçı.

2001-2013-ci illərdə Mayk Verta ilə evli olub. 2013-cü ildən Skot Svesloski ilə evlidir.

## İstinadlar
Mansi (voqul)

**Mansi dili** (köhnə adı **voqul dili** Vagil (Voqulka) — mansi dilində Vool) çayının adından götürülüb) — mansi xalqının dili. Mansilər fin-uqor dilləri ailəsinin uqor yarımailəsinin ob-uqor qrupuna aiddir. Təxmini hesablamara görə mansi dilini ana dili kimi 37,1 % təşkil edir. Rus dilini doğma dil kimi 62 %, 1 %-dən azı sibir-tatar dili, komi, xantı və nenes dillərini qəbul edir. Tədqiqatlara görə mansı dili ural dillərindən ən çox macar dilinə yaxınır. Oxşarlıq leksikda, qramatikada və fonetikada özünü göstərir.

## Dialektlər
4 dialekt qrupu var:
* Şimal (Sosva, Lyapin və Yuxarı Lozva çayları sahillərində)
* Qərb (orta və aşağı Lozva, Pelm)
* Şərq (Konda üzrə)
* Cənub (Tavda üzrə).

Ərazi böyülüyünə görə dialektlər arasında fərq çox güclüdür. Sosvin və kondin dialketlər arasında fərq isə həddən artıq böyükdür. Ədəbi mansı dilinin əsası kimi sosvin dialekti götürülüb.

## İstinadlar

## Mənbə
* Mansi dilində nəşrlərin elektron kolleksiyası
* Центр изучения хантыйского языка. Бюджетное учреждение Ханты-Мансийского автономного округа — Югры "Обско-угорский институт прикладных исследований и разработок"

## Xarici keçidlər
Topxana qəsri

thumbnail|2013-cü il

**Tophane Qəsri** — Topxanədə, Necatibəy Prospekti üzərində və Nusretiyə Məscidinin yanındadır. Köhnə Topxanə Meydanının ən əhəmiyyətli elementlərindən biridir.

Sultan Əbdül-Məcid tərəfindən İngilis memar Uilyam Ceyms Smitə inşa edilən binanın tikintisi 1852-ci ildə başa çatdırılmışdır. Qəsr, padşahların Topxanədəki hərbi obyektləri səfərləri və ya şəhəri dəniz yolu ilə səfərə gələn xarici dövlət adamlarının qarşılanması zamanı istifadə edilən bir məkan olmuşdur. Rus Çarının qardaşı Qrandük Konstantin Sultan Əbdül Məcid tərəfindən burada qəbul edilmiş, Osmanlı-Yunan müharibəsinə son qoyan 1897-ci il beynəlxalq konfransı və Lozanna Müqaviləsi sonrası Beynəlxalq Boğazlar Komissiyası Topxanə Qəsrində toplanmışdır.
 
Qəsr dənizə paralel, dördkünc planlı və iki mərtəbəli bir binadır. Xarici səthindəki bəzəklər, ikinci mərtəbədəki konsollara oturdulan barokko üslub çıxıntılar, əl işləmələri tavan bəzəmələri və mərmər buxarıları qəsrin ən cəlbedici xüsusiyyətləri arasındadır.

## İstinadlar
* http://wowturkey.com/forum/viewtopic.php?t=53699
* https://ru.foursquare.com/v/tophane-kasr%C4%B1/51edc6d97dd2bfd1facc31c4
* http://www.tas-istanbul.com/portfolio-view/tophane-kasri/
Teofil Qotye

**Teofil Qotye**(; ) — Fransa yazıçısı, şairi, tənqidçisi.

## Həyatı
Teofil Qotye "Sənət sənət üçündür" nəzəriyyəsinin tərəfdarı idi. "Parnak" ədəbi məktəbinin rəhbəri olmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Произведения Теофиля Готье на Lib.ru
* Теофиль Готье
* Шарль Бодлер о Теофиле Готье
Quançilər

**Quançilər**— Kanar adalarının yerli sakinləri.

## Ümumi məlumat
Kanar adalarında 3 min il bundan əvvəl məskunlaşmış quançilər hardan gəldiyi hələ də məlum deyildir.Quançi-bunlar ağ dərili,uzun boylu,mavi gözlü və kürən saçlı insanlar olubdur.

Arxeoloqlar hələ də onlar haqqında tutarlı bir bilgiyə sahib deyillər.Adada yaşayan tayfa hətta donanmaya belə sahib olmayıb.Buna baxmayaraq onlar bir arxipelaqdan digərinə asanlıqla üzərək gedərmiçlər.
"Quançi" sözünün mənası isə "vulkanın uşaqları" mənasını verir. Qədim əfsanələrə görə isə öyrənmək olar ki, bu tayfanın əcdadı Terenifdəndir. Bu kanar adalarındakı ən yüksək vulkandır.Quançilər özlərinin dələrək düzəltdiyi mağaralarda yaşayırdılar.Tayfa sakinləri heyvan dərisindən olan paltarlarda gəzirdilər.Bəzən isə tamamilə çılpaq.Quançilər gələcək nəsilə qarşı çox qayğıkeş davranırdılar. Lakin bu müasir nəsil üçün bir qədər qəribə görünür.Bütün qızları onlar xüsüsi yerə göndərirdilər.Hansı ki, onlar ərə gedənə qədər burda olurdular.Bu yer "mone " adlanırdı.Hazırlıq bundan ibarət idi ki, burda onlar qızları 100 kiloya qədər kökəldirdilər. Məhz bu ənənə onlarda gözəllik etalonu hesab olunurdu.
Quançilərin bir-biri ilə əlaqə saxladığı danışıq dili isə adamı heyrətləndirir. Tayfanın iki sakini bir-birinin yaxınlığında dayanaraq heç bir söz demədən sadəcə dodaqlarını tərpədirdilər. Bununla belə onlar bir-birini çox yaxşı başa düşürdülər. Uzaq məsafədən isə onlar müxtəlif intonasiya və fitlərlə əlaqə saxlayırdılar.Bunlar müxtəlif uzunluqda olurdu.

Normandiyalı Jan de Betankur yazırdı:"Bu adada möhtəşəm bir dilə sahib uzun boylu insanlar yaşayır. Onlar təkcə dodaqları ilə danışır.Sanki heç dilləri yoxdur. Tayfanın əfsanəsinə görə onların əcdadalarını rəhbəri tayfa sakinlərinin hamısın dilini kəsməyi əmr etmişdir ki, onların heç biri allahların dilində daha çox danışa bilməsinlər."

Ən maraqlısı burasındadır ki,fitin köməyi ilə onlar hətta 15 km məsafədən belə əlaqə yarada bilirlərmiş.Quançi tayfasını özü çoxdan yer üzündən silinmişdir. Kanar adalarının sakinləri isə çoxdan müxtəlif tayfalarla və dünyanın müxtəlif xalqları ilə qarışmışdır.

Daha maraqlı bir fakt ondadır ki, onların nəhəng Bardino adlı itləri olmuşdur.Bu cinsin böyük bərəlmiş gözləri və hirsli xasiyyəti olmuşdur. Bu itlər onları qoruyurdular. Quançilərdən fərli olaraq bu cinsin törəmələri hələ də Kanar adalarında vardır.

Qunçilər də misirlilər kimi ölülərdən mumiya düzəldirdilər.Tədqiqatçı Eliot Smit öz kitabında yazırdı:" Quançi tayfasının sakinlərindən biri öldükdə onu dərin bir mağaraya aparır və bir daşın üzərinə qoyurlar. Daha sonra bütün daxili orqanlarını təmizləyirdilər.Daha sonra onlar bədəni duzlu su ilə yuyur, quzu yagı sürtürdulər. Sonra ölmüş adamın bədənini 15 gün ərzində günəşin altinda qurudurdular. Meyit tamamilə quruduqdan sonra isə onu qoyun dərisinə bükürdülər və yaşayış yerinə yaxın mağarada yerləşdirirdilər."
Qədim tayfadan hələ divar yazıları qalmışdır.Alimlərdən heç biri hələ də bu yazıların sirrini açmağa müvəffəq olmamışdır.Bu yazılar dünyadakı heç bir dilə oxşamır. Divardakı yazıların hasablamalara görə təqribən 2-2,5 min il yaşı vardır.
Salyan sultanlığı

**Salyan sultanlığı** — bir çox Azərbaycan xanlıqları kimi Əfşarlar imperiyasının şahı Nadir şah Əfşarın ölümündən sonra yaranmışdır. Sultanlıq şimaldan Şirvan, cənubdan Talış, qərbdən Cavad xanlıqları, şərqdən isə Xəzər dənizi ilə həmsərhəd idi.

## Tarixi
Salyan xanlığı 1747-ci ildə yaradılmışdır. Mərkəzi Salyan şəhəri idi.

1747-ci ildə Nadir şahın ölümündən sonrakı dövrlərdə Azərbaycanda xaotik formada yaranmağa başlayan yeni xanlıqlar və sultanlıqlar dövründə Quba xanı 1-ci Hüseynin uzaq qohumu olan İbrahim Rüdbari Salyanda öz hakimiyətini bərpa edərək Quba xanlığından ayrıldığını və özünün müstəqil xan olduğunu elan edir. Amma çox keçmir ki, Rüdbarilərin hakimiyyətindən narazı qalan Salyanın əhalisi Quba xanlığından yardım istəyir. O zamanlarda hələ Quba xanlığının taxtına oturmamış vəliəhd Fətəli xan 1757-ci ildə başçılıq etdiyi döyüşçü dəstələri ilə salyanlıların köməyinə gəlir. İbrahim Rüdbarini Salyandan qovur. Beləliklə, İbrahim Rüdbarinin 8 illik hakimiyyətinə son qoyulur və Salyan sultanlığı yenidən Quba xanlığının tərkibinə keçir. 1757-ci ildən 1768-ci ilə qədər Salyanın hakimi Kəlbəli sultan olur. Ondan sonra 1782-ci ilə qədər Salyanın sultanı Qubad sultan olur. 1782-ci ildən 1791-ci ilə qədər Salyanın xanı olmuş Şeyxəli xan isə sonradan Quba xanı olmuşdur.

1760-cı ildə Salyanda olan səyyah Biberşteyn öz yazılarında göstərir: "Salyanın əhalisi çoxdur və onların əksəriyyəti zəngin və varlı yaşayırlar. Burada Kür çayında balıq ovundan yaxşı gəlir əldə olunur. Vətəgələrin çoxusu Astarxan vilayətindən gələn tacirlərə icarəyə verilmişdir. İcarə haqqı ildə 50 min gümüş pulla ölçülür" 1774-cü ilin yayında Qaytaq üsmisi Əmir Həmzə Qubaya hücumu və Dərbənd qalasını mühasirədə saxlayan zaman Fətəli xan Salyana sığınır və 10 ay burda yaşayır və qoşun toplayır.

Tarixi mənbələrdə göstərilir ki, Miladi təqvimi ilə 1795-ci ildə Ağa Məhəmməd şah Qacar 60 minlik qoşunla Qafqaz üzərinə yürüş edir. Şamaxı istiqamətində hücum zamanı Qacar ordusu Salyanda ciddi müqavimətlə rastlaşır. Qanlı döyüşlərdə şah ordusu çoxsaylı itkilər verdikdən sonra şəhər əhalisinin böyük bir hissəssi öldürülmüş, Salyan şəhəri isə tamamilə yandırılıb dağıdılmışdır. 1797-ci ildə isə Quba xanı Hüseynəli xan təşəbüsü ilə Salyanın aşağı kəndləri olan Boyat və Qaraimanlı kəndlərinin əhalisi Salyana köçürülmüş və şəhər yenidən tikilməyə başlanmışdır. Həmin kəndlər indi Neftçala rayonunun ərazisindədir.

## Hakimləri

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xanlıqları
* Salyan mahalı

## Mənbə
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Alfons Dode

**Alfons Dode**(; 1840—1897) — fransız yazıçısı, dramaturqu.

## Həyatı

Alfons Dode əsasən yumor üslubunda yazıb-yaradan məşhur fransız yazıçısıdır. O, 1840-1897-ci illərdə yaşayıb yaratmışdır.Özünəməxsus orijinal, yeni və maraqlı yazı tərzi olan Alfons Dodenin yaşadığı dövr Avropa tarixinin həm ictimai-siyasi baxımdan, həm də ədəbi-mədəni mühitin formalaşması baxımından ən mürəkkəb dövrlərdən biri idi.1869-cu ildə Alfons Dode ən məşhur romanı olan “Taraskonlu Tartarenin qeyri-adi macəraları” adlı trilogiyasını yazıb.
 
Qadınlara qarşı diqqətcil olan və eşq macəraları yaşamağı xoşlayan Alfons Dode heç vaxt ağlına belə gətirməzdi ki, Jüli Alyar adlı bir qadın onun həyatının günəşinə çevriləcək. Yazıçının həyat fəlsəfəsinə görə, qadınlara bağlanmaq, ailə həyatı qurmaq yaradıcılıqla bir araya sığmır. Ona görə də yazıçı qəti olaraq evlənməməyə qərar veribmiş. Lakin sehrli gülə, tilsimli çiçəyə bənzəyən Jüli, elə ilk görüşdə yazıçının, necə deyərlər, ağlını başından çıxarır, gənc yazıçını özünə məftun edir, onun ürəyinə hakim kəsilir. Elə həmin an Alfons Dode heç zaman evlənməmək barədəki vədini unudur və...
 
Məlumatlara görə, son dərəcə ağıllı, yüksək təhsil görmüş Jüli Alyerin özü də yazıçı idi. Maraqlıdır ki, Alfons Dode sonralar yazdığı əsərlərin bir sətrini də Jüliyə oxumamış, onun senzurasından keçməmiş çap etdirməyib.
 
Deyilənlərə görə, bir gün Dode ilə onun gözəl xanımı və ilham pərisi Jüli arasında çox böyük bur qalmaqal yaşanır. Mübahisə qızışır, əsəblər tarıma çəkilir, ehtiraslar dağ çayları kimi coşub-daşır... Elə bu zaman Dode üzünü arvadına tutaraq deyir: “Əzizim Jüli, bilirsənmi nə var, mənə elə gəlir ki, bizim bu savaşımız gözəl bir roman üçün mövzu ola bilər”. 
 
Xanım Jüli isə bu sözləri eşidən kimi, bir an əvvəlki qalmaqalı unudaraq: - Əzizim Dode - deyə ərinə məhəbbətlə müraciət edir, mənə isə elə gəlir ki, bu roman elə bu saat yazılmağa başlanmalıdır.
 
Yazıçının oğlu Leon sonralar atası haqqında yazdığı xatirələrdə qeyd edir ki, onun anası - xanım Jüli atasının həyatında həmişə əvəzsiz rol oynayıb. Əgər Jüli olmasaydı, Dode də olmazdı.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Anadoluhasarı

**Anadolu Qalası** (**Gözəl Qala olaraq da tanınır**) — İstanbulun Anadoluhasarı səmtində, Gögsü Dərəsinin İstanbul Boğazına töküldüyü yerdədir.

Anadolu Qalası, 7.000 kvadratmetrlik sahə üzərində, Boğazın ən dar nöqtəsi olan 660 metr məsafədəki bölgəsinə 1395-ci ildə, İldırım Bəyazid tərəfindən inşa edilmişdir. Cenevizlilər, Bizansla birlik olub Qara Dənizdə (Göz, Quba və Amasra-da) koloniyalar qurmuşdular. Bu səbəblə, Boğaz keçidi Cenevizlilər üçün həyati əhəmiyyət daşıyırdı. Eyni vəziyyət Osmanlılar üçün də mövcud idi. Qarşı sahildə, İstanbulun Avropa səmtində yerləşən Rumeli Qala isə, 1451-1452-ci illər arasında II Mehmet tərəfindən bu xarici ölkələrin gəmilərinin keçidlərini nəzarətdə saxlamaq məqsədilə inşa etdirilib. II Mehmed, Rumeli Qalasını tikərkən bu qalaya kənar qala divarlar birləşdirmişdir.

Anadolu Qala, daxili və xarici qala ilə bu qalaların qala divarlarından ibarətdir. İç qala düzbucaq şəkilli dörd mərtəbəli bir qüllədir. İlk tikilişində bir giriş qapısı olmadığı üçün, qülləyə iç qala divarlarına uzanan bir asma körpüdən girilirdi. Üst qatlarına da içəridəki taxta pilləkənlərlə çıxılırdı.
 
İç qala divarları xarici qalanın şimal-şərq və şimal-qərb guşələrini birləşdirilir. Bu qala divarlar üç metr qalınlığındadır. İç qala divarlarla birləşən kənar qala divarlarının üzərində bir çox kəmər və qala divarları qorumaq üçün tikilmiş üç qala yerləşir. Əsl qalanın qala divarları şərq-qərb istiqamətində 65 mt, Şimal-cənub istiqamətində 80 metr boyunca uzanır. Qala divarların qalınlığı 2.5 metrdir. Xarici qala divarlarda topların yerləşdirildiyi barmaqlıqlar var. Anadolu Hasarının əsl qalasında və iç qala divarlarında, araları xərclə doldurulmuş blok daşlar istifadə edilmişdir.

Anadolu Hasarı İstanbulun fəthindən sonra hərbi əhəmiyyətini itirmiş, ətrafı zamanla bir yaşayış bölgəsi halına gəlmişdir. Bu gün bəzi hissələri viranə olan Anadolu Hasarının ortasından yol keçir.

## İstinadlar
* http://www.ahisar.com/
* http://harika.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=362 
* Anadolu Hisarı
Qubad sultan

**Qubad sultan Kəlbəli sultan oğlu** (?-1782) — Salyan sultanlığının hakimi.

## Həyatı

Qubad sultan Kəlbəli sultan oğlu Quba xanı Fətəli xanın yaxın əyanlarından idi. Salyan hakimi Kəlbəli sultanın oğludur. Atasının vəfatından sonra, 1768-ci ildə  Fətəli xan tərəfindən Salyana hakim təyin olunmuşdu.

Qubad sultan dövründə Salyanın iqtisadiyyatı dirçəlmiş, ticarət inkişaf etmişdi.

## İstinadlar
Milli Osmanlı Teatrı

**Milli Osmanlı Teatrı** — Milli Həvəskaran Səhnəsi, ya da Səhnə Milliye Osmaniye olaraq da bilinir. II Məşrutə dövründə yaradılan çoxsaylı həvəskar teatr kollektivlərindən biri olan Milli Osmanlı Teatrının qurucusu Rəşad Yaxınlaşdır. Dövrün önəmli oyunçularını özündə toplayan bu teatr əldə etdiyi gəliri xeyriyyə işlərinə xərcləmişdir. Rəhbərləri arasında Benliyan Əfəndi və Vefik Bəy kimi adlar da olmuşdur.

İcmanın ilk oyunu Namiq Kamalın məşhur abidə Vətən Yaxud Silistreydi. Oyunun baş rolunu Rəşid Rza, Zəkiyyə rolunu Pisləyir Xanım, başqa rolları də İbnürrefik Əhməd Nuru ilə Abdürrezzak və Çıracıyan bölüşmüşlər. Bir dəfə Hərbi Nəzarəti (bu gün İstanbul Universiteti Mərkəz Binası) parkında həqiqət əsgərlər və toplarla oynanmış bu oyun ki böyük əks-səda doğurmuşdur, İttihad və Tərəqqi Cəmiyyəti xeyrinə nümayiş etdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.babylon.com/definition/Milli_Osmanl%C4%B1_Tiyatrosu/Turkish
* http://www.semrademir.com.tr/ii-mesrutiyet-donemi-turk-tiyatrosu-ve-tiyatro-eserleri/
Mari dili

**Marı dili** (və ya **Düzən-şərq marı dili**) — fin-uqor dillərindən biri. marılar arasında, əsasən Marı El və Başqırdıstanda yayılıb. Ruslar XX əsrədək onların dilini yanlış olaraq "çeremis dili" adlandırırdılar.

Fin-Perm dilləri qrupuna aiddir. Marı Eldən başqa Vyatka çayı sahillərində və Urala qədər ərazidə yayılıb, bir neçə dialekti vardır.

Düzən-şərq mari dili dağ marı dili ilə və rus dili ilə yanaşı Marı El Respublikasının dövlət dillərindən biridir.

Təqribi sayı 450 min nəfərdən çoxdur.

## Əlifba
Marı dilinin əlifbası XVIII əsrin ortalarında yaranıb. İndiki əlifba bir qədər dəyişikliklərlə 1870-ci ildən istifadə edilir.

Marı dilində "Ончыко" ("İrəli"), "Пачемыш" ("Arı") jurnalları, "Кугарня" ("Cümə"), "Марий Эл", "Чолман" ("Kama") və "Морко мланде" ("Morka torpağı") qəzetləri çıxır.

## Mədəniyyətdə
2012-ci ildə ekranlara tam marı dilində çəkilmiş Rusiya istehsalı olan "Небесные жёны луговых мари" ("Luqovı marılarının səma arvadları") adlı film çıxdı.

## Ədəbiyyat
* Троицкий В. П., Черемисско-русский словарь, Казань, 1894 (горн. и лугов.);
* Васильев В. М., Записки по грамматике народа мари, Казань, 1918 (горн. и лугов.);
* Шорин В. С., Маро-русский словарь горного наречия, Казань, 1920;
* Кармазин Г. Г., Материалы к изучению марийского языка, Краснококшайск, 1925 (лугов.);
* Его же, Учебник марийского языка лугово-восточного наречия, Йошкар-Ола, 1929;
* Васильев В. М., Марий Мутэр (словарь горн. и лугов.), Центриздат, М., 1929;
* Castrén M. A., Elementa grammaticae tscheremissicae, Kuopio, 1845 (горн.);
* Wiedemann F., Versuch einer Grammatik der tscheremissischen Sprache, SPB, 1847 (горн.);
* Budenz J., Erdei és hegyi cseremisz szótár, Pest, 1866 (мар., венг., лат. словарь, горн. и лугов.);
* Szilasi M., Cseremisz szótár, Budapest, 1901 (мар., венг., нем. словарь горн. и лугов.);
* Ramstedt C., Bergtscheremissische Sprachstudien, Helsingfors, 1902 (кроме текстов мар., нем. словарь, горн.);
* Beke О., Cseremisz nyelvtan, Budapest, 1911 (грам. горн. и лугов.);
* Räsänen M., Die tschuwassischen Lehnwörter im Tscheremissischen, Helsinki, 1920;
* Lewy E., Tscheremissische Grammatik, Lpz., 1922 (лугов.);
* Wichmann Y., Tscheremissische Texte mit Wörterverzeichnis und grammatikalischem Abriss, Helsingfors, 1923 (кроме текстов словарь и грам. очерк, горн. и лугов.);
* Räsänen, Die tatarischen Lehnwörter im Tscheremissischen, Helsinki, 1923.

## Mənbə
* Сайт Кадзуто Мацумуры о марийском языке 
: на нём лугово-марийско-русско-японский словарь
* Электронные марийские словари, марийские словари онлайн. Марийская грамматика
* Электронные марийские словари онлайн.
* Большой марийско-русский словарь онлайн. 
* Mari Multilingual Dictionary 
* Финно-угорская электронная библиотека 
* Электронная коллекция изданий на марийском языке

## İstinadlar