open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filadelfiya əhvalatı (film, 1940)

**"Filadelfiya əhvalatı"** () — rejissor Corc Kyukorun filmi.

## Məzmun

Yüksək təbəqədən olan varlı gözəl Treysi Samanta Lord ikinci dəfə nikaha girməyə hazırlaşır. O, öz adı ətrafında heç bir hay-küy eşitmək istəmir. Lakin sarı mətbuat jurnalının naşirinin etdiyi şantajın köməyilə öz reportyorlarının toyda iştirakına nail olur. Müxbirlər sensasiya gözləyirlər. Və onlar heç kimin gözləmədiyi hadisələrin şahidinə çevrilirlər. Treysi başa düşür ki, adaxlısını sevmir və jurnalistlərin birindən xoşlanır.

## Film haqqında

:*Filmin çəkilişləri bir aydan azacıq artıq müddətdə aparılmışdır. Çəkilişlər 1940-cı ilin 5 iyulunda başlamış və 14 avqustunda başa çatmışdır.
:*1956-cı ildə filmin "Yüksək təbəqə" adlı rimeyki çəkilmişdir. Həmin filmdə baş rolu Qreys Kelli ifa edirdi.

## Mükafatlar və nominasiyalar

### Mükafatlar

#### [[1940]]-cı ilin "[[Oskar mükafatı|Oskar]]" mükafatı:

:Ən yaxşı kişi roluna görə – Ceyms Stüart
:Ən yaxşı uyğunlaşdırılmış ssenariyə görə – Donald Oqden Stüart

### Nominasiyalar

#### [[1940]]-cı ilin "[[Oskar mükafatı|Oskar]]" mükafatı:

:Ən yaxşı film
:Ən yaxşı rejissor işinə görə – Corc Kyukor
:Ən yaxşı qadın roluna görə – Ketrin Hepbern
:Ən yaxşı ikinci plan qadın roluna görə – Rut Hassi

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Ssenari müəllifləri :** Filip Berri, Donald Oqden Stüart, Uoldo Solt
:**Rejissor :** Corc Kyukor
:**Operator :** Cozef Ruttenberq
:**Bəstəkar :** Frans Vaksman
:**Prodüser :** Cozef Leo Mankeviç

### Rollarda

:Ketrin Hepbern – Treysi Samanta Lord
:Keri Qrant – Dekster Heven
:Con Hovard – Corc Kittric
:Ceyms Stüart – Makkoli Konnor
:Rut Hassi – Elizabet İmbri
:Roland Yanq – Villi
:Meri Neş – Marqaret Lord
:Con Hollidey – Set Lord
:Virciniya Veydler – Dina Lord
:Henri Deniell – Sidni
Qaçay Səfərov

**Qaçay Mənsum oğlu Səfərov** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948).

## Həyatı
1930–1976-cı illərdə Bərdə, Füzuli, Cəbrayıl, Göyçay, Ağdam rayonlarındakı MTS-də traktorçu, briqadir, mexanik, baş mühəndis, Cəbrayıl "Azərkəndtexnika birliyi" şöbəsində təmir emalatxanasının müdiri və s. vəzifələrdə işləmişdir.

1947-ci ildə pambıqçılıq sahəsində yülsək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur.

Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVII, XXVIII qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur.

## İstinadlar
Straight Into Love

**Straight Into Love** — (Azərbaycanca: Düz Sevginin İçinə) Sloveniyanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

## İstinadlar
Týr

**Týr** — Farer adalarından folk metal qrupu. Demək olar ki, onların musiqi predmetləri qədim Skandinaviya (Nordic) bilikləri, mifologiyası, tarixi haqqındadır. Qrupun adı Skandinaviyada (Norse) haqq-ədalət allahının adından götürülüb. 1998-ci ilin yanvarında yaranıb. Qrup üzvləri Kopenhagendə yaşayırlar.

## Qrup üzvləri

### Hazırkı üzvləri
* Heri Joensen (aparıcı vokalist, gitara, 1998-ci ildən)
* Gunnar H. Thomsen (bas, 1998-ci ildən)
* Terji Skibenæs (gitarist, 2001-ci ildən)
* Amon Djurhuus (təbil, dumbul, 2013-cü ildən)

### Keçmiş üzvləri
* Jón Joensen – aparıcı vokalist, gitarist (1998–2000)
* Pól Arni Holm – vokalist (1998–2002)
* Allan Streymoy – vokalist (2002)
* Ottó P. Arnarson – gitarist (2004)
* Kári Streymoy (təbil, dumbul, 1998–2013)

## Albomları
* How Far to Asgaard (yanvar 2002)
* Eric the Red (27 iyun 2003)
* Ragnarok (22 sentyabr 2006)
* Land (30 may 2008)
* By the Light of the Northern Star (29 may 2009)
* The Lay of Thrym (27 may 2011)
* Valkyrja (may 2013)

## Xarici keçidlər
* Bioqrafiyası
Madelayn Montano

**Madelayn Montano**  () — voleybolçu.

## Həyatı və karyerası

Məktəbli vaxtlarında basketbolla maraqlansa da sonradan voleybolla məşğul olur. 1996-cı ilə qədər uşaq yığmasında oynayır. Əvvəlcə 2 il ölkəsinin çempionatında forma geyir. Daha sonra Argentinanın "San Fernando de Katamarka" klubuna transfer olur. Bir il burda oynadıqdan sonra təhsilini davam etdirmək qərarına gəlir. 17 yaşında Mayami kolleclərinin birində hərbi psixologiya üzrə təhsil alır. Kollecdə oxuduğu müddətdə həm də voleybol oynamağa davam edir. Əksər ABŞ voleybolçularının yetişdiyi "Amerika Kolleclər arası Çempionat"ın 2002-ci ildə qalibi olur. Təhsilini başa vurduqdan sonra o, Yunanıstanın "Aris Saloniki" klubundan təklif alır. 2 illik müqavilə bağlayır və oynadığı 1-ci mövsümdə liqanın 3-cüsü olur. Növbəti 2005/2006-cı il mövsümündən sonra Madelayn ana olmaq qərarına gəlir. Və 2 illik voleyboldan uzaqlaşır. 2008-ci ildə karyerasına geri qayıdan voleybolçu bu dəfə Yunanıstanın "İraklis" klubunda oynayır. 
2009-cu ildə Cənubi Koreyadan təklif alır və "KT&G Daejeon" klubuna transfer olunur. Koreyada karyerasının yüksəliş dövrü başlayır. 2011-ci ildə bir oyunda 53 xal yığmaqla dünya rekorduna imza atır. Bundan sonra Kolumbiya Millisinə dəvət alır. Daha sonra öz rekordundan 1 xal artıq 54 xal toplamaqla yenidən diqqət mərkəzinə düşür (Hazırkı dünya rekordu 55 xaldır). Avropanın ən güclü çempionatlarından təklif alan Montano üstünlüyü Rabitə Bakıya verərək 2012-ci ildə 1 illik müqavilə imzalayır. 2013-cü ildə Türkiyənin Qalatasaray Daikin klubuna transfer olunur. Mövsümün ortasında hepatit virusu aşkarlanır və o bir neçə aylıq fasilə verməli olur. Mövsüm sonunda yenidən meydana qayıdan Made növbəti il üçün seçimini Fənərbaxçadan yana edir. 1 oğlu var.

## Xüsusiyyətləri

*Boy: *185 sm*
*Çəki: *68 kq*
*Mövqe: *Hücumçu*
*Blok yüksəkliyi: *310 sm*
*Hücum yüksəkliyi: *338 sm*
*Nömrə: *7*

## Oynadığı klublar

## Uğurları

### Klublar ilə
* NJCAA Milli Çempionatı - 1-ci yer (Mayami Dade Kolleci), 2002
* Yunanıstan Liqası - 3-cü yer (Aris Saloniki), 2004/05
* Cənubi Koreya V-Liqası - 1-ci yer (KT&G Daejeon) 2009/10
* FIVB Dünya Klublararası Çempionat - 2-ci yer (Rabitə Bakı), 2012
* Çempionlar Liqası - 2-ci yer (Rabitə Bakı), 2013
* Azərbaycan Superliqası - 1-ci yer (Rabitə Bakı), 2013

### Şəxsi mükafatları

* MVP (Ən dəyərli oyunçu) - Cənubi Koreya V-Liqa (2009/10)
* Ən məhsuldar - Cənubi Amerika Çempionatı (2011)
* Ən məhsuldar - Cənubi Amerika Olimpiyadaya təsnifat turniri (2012)
* Ən məhsuldar - Çempionlar Liqası (2012/13)
* MVP (Ən dəyərli oyunçu) - Azərbaycan Superliqası (2012/2013)

## İstinadlar
Yarım parçalanma müddəti

**Yarım parçalanma müddəti** (T1/2) — orqanizmdə dərman preparatının miqdarının 50%-ə (yarıya) qədər azalması üçün tələb olunan müddət və ya zaman.
Müxtəlif dərman preparatlarında bu müddət müxtəlif olur. Beləki aspirin və ibuprofen preparatlarında yarım parçalanma müddəti təxminən 4, piroksikamda isə 24 saatdır.

C_{t} = C_{0} e^{-kt} \,

* *C<sub>t</sub>* müddətdən sonra miqdarı *t*
* *C<sub>0</sub>* İlkin miqdarı (*t*=0)
* *k* azalma dərəcəsi

## İstinadlar
Anadolu Universiteti

**Anadolu Universiteti** (AU) — 1958-ci ildə yaranmış, 1982-ci ildən isə Anadolu Universiteti adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Xarici əlaqələri
Qafqaz Universitetlər Birliyinin üzvüdür.

## Həmçinin bax
* Anadolu Universiteti Simfonik Orkestri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Anadolu Universiteti Kampus Rəhbəri 
* Anadolu Universiteti Facebook Page
Kris Hemsvort

**Kris Hemsvort** () — Avstraliya aktyoru. Daha çox "Thor" (2011) və "Qisasçılar" (2012) filmləri ilə tanınır.

2013-cü ildə, "Qisasçılar" və "Ağca və Ovçu" (2012) filmlərində oynadığı rollara görə "*People’s Choice*" mükafatını qazanmışdır.

## Filmoqrafiya
* Spayderhed (film, 2022)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Selva

**Selva** (,  — meşə) — Ekvatorial meşələr-selva adlanır, Amazon və Orinoko ovalığının, Braziliya və Qviana yaylalarının xeyli hissələrini tutur. Afrika meşələrindən sahəsinin, rütubətliyin, bitki və heyvanlar aləminin çox olması ilə fərqlənir.

## Bitki örtüyü

Bitki örtüyü çoxmərtəbəli olub, seyba, kakao, heveya, palma və qovun ağaclarından ibarətdir.

## Torpaqları

Torpaqları qırmızı-sarı ferraritdir.

## Heyvanlar aləmi

Heyvanları ilanlar (anakonda, boa), meymun, kisəlilər, yaquar və s.

## Selvalar
* Selva Cənubi Amerikada
* Meksikada Selva
* Selva Konqoda
* Selva Yeni Qvineyada

## Xarici keçidlər
* Tropik meşələr
* Comunidad Nativa de Queros Selva Perú Cusco 
* Portal Selva Lluviosa (ing.).
* Yağışlı Selva  (ing.).
Filmfare Ən Yaxşı Köməkçi Aktyor Mükafatı

**Filmfare Ən Yaxşı Köməkçi Aktyor Mükafatı** — Filmfare Mükafatlarına daxil olan və hər il Filmfare tərəfindən Hind filmlərində köməkçi rolda yer alan gözəl performans göstərən kişi aktyorlara verilən mükafatdır.

## İstinadlar
Cascada

**Cascada** — 2004-cü ildə qurulmuş olan Almaniyanın Avrodens qrupu.

Cascada Almaniyanı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Glorious" mahnısı ilə təmsil edib və Almaniyaya 21-ci yeri qazandırıb.

## İstinadlar
Naxçıvan bayrağı

**Naxçıvan bayrağı** — Azərbaycan bayrağından fərqli bir Naxçıvan bayrağı ola bilməz. Azərbaycan Respublikasının sahib olduğu bütün dövlət simvolları Naxçıvan Muxtar Respublikasınada aitdir. Hal-hazırda Azərbaycan bayrağı olaraq istifadə edilən mavi, qırmızı və yaşıl rəngli bayraq, ilk dəfə 1988-ci ildə Naxçıvanda istifadə edilməyə başlamışdır və 1990-cı illərin əvvəlində rəsmi bayraq olaraq qəbul edilmişdir. Azərbaycan Respublikasında isə, eyni bayraq bir neçə ay sonra təkrar istifadə edilməyə başlamışdır.

Sözü gedən bayraq ilk dəfə 1918-ci ildə, Azərbaycan Demokratik Respublikası dövründə qəbul edilmişdir.
Balayar Sadiq

**Balayar Sadiq** () — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı və beynəlxalq "Rəsul Rza" mükafatı laureatı.

## Həyatı
Əliyev Balayar Sadıq oğlu 1965-ci ildə Lerik rayonunda anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib.

İlk şeiri 1983-cü ildə "Lənkəran" qəzetində çap olunub.

Şair Balayar Sadiq 2004-cü ildə Lənkərandan Bakıya köçüb.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

## Kitabları
* "Sərkərdə", "Şuşa nəşriyyatı", 1996
* "İgidliyin Bəxtiyar zirvəsi", "Təbriz nəşriyyatı", 1997
* "Ömürün hünər nəğməsi", "Təbriz nəşriyyatı", 1998
* "Ulu dağlar oğlu", "Hərbi nəşriyyat", 1999
* "Arzumanın döyüş yolu", "Adiloğlu nəşriyyatı", 2001
* "Rembo Elxan", "Hərbi nəşriyyat", 2002
* "Sərkərdə ömrünün işığı", "Əbilov, Zeynalov oğulları nəşriyyatı", 2002
* "Dağların Bəxtiyar oğlu", "Planet-press nəşriyyatı", 2004
* "Dağların oğul harayı", "Nasir nəşriyyatı", 2005
* "Müdrikliyin zirvəsi", "Əbilov, Zeynalov oğulları nəşriyyatı", 2007
* "Allahın unutuğu adam", "Yazıçı nəşriyyatı", 2010
* "Hünər simfoniyası", "MHS-poliqraf nəşriyyatı", 2010
* "Qeyrət qalasıdır vətən sərhədi", "Apostrof nəşriyyatı", 2012
* "Vətən ətirli olmur", "MBM nəşriyyatı", 2013
* "Ömrün gəraylı çağları", "MBM nəşriyyatı", 2014
* "İşıqlı adam", "MBM nəşriyyatı", 2015
* "Küsəkəran", "Elm və təhsil nəşriyyatı", 2015
* "Gözəllik işığı", "MBM nəşriyyatı", 2015
* "Payız məktubları", "MBM nəşriyyatı", 2016
* "Qızılbaş fəsli", "Elm və təhsil nəşriyyatı", 2018.

## Mükafatları
* Prezident təqaüdü
* "Qızıl qələm" mükafatı
* "Beynalxalq Rəsul Rza" ədəbi mükafatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Balayar Sadiqin bloqu
Sony Interactive Entertainment

**Sony Interactive Entertainment** — videooyun sənayesinin müxtəlif sahələrində ixtisaslaşmış videooyun şirkəti. Şirkət 1993-cü il noyabrın 16-da Yaponiyanın paytaxtı Tokioda qurulub. Əvvəllər orijinal PlayStation videooyun sisteminin istehsalı ilə məşğul idi.

## İstinadlar
Potyomkin kəndi

**Potyomkin kəndi** — tarixi mif.

Rəvayətə görə 1787-ci ildə Qriqori Potyomkin kraliça II Yekaterinada müsbət təəssürat yaratmaq məqsədilə kraliçanın Osmanlı imperiyasından ilhaq edilmiş Krıma səfəri zamanı Dnepr çayı boyunca saxta evciklər tikdirmiş və bununla da idarə etdiyi ərazidə firavanlığın hökm sürdüyünü göstərməyə çalışmışdı. Gözdən pərdə asmaq funksiyası daşıyan bu fırıldaq əməli tarixə "Potyomkin kəndi" adı ilə düşmüşdür.

Bu qəfil "nailiyyətlər" nəinki kraliçanı, onunla bir yerdə səyahətə qoşulmuş xarici ölkə zadəganlarını, onlara inkoqnito qoşulmuş Avstriya İmperatoru II İosifi də heyrətləndirmişdi.

Baxmayaraq ki, bu əfsanə hesab edilr, amma "potyomkin kəndləri" ifadəsi sonradan görüntü yaratmaq, görüntü yaratmaqla aldatma və fırıldaqçılıq ifadəsinə çevrilmişdir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mutizm

**Mutizm** ( — lal, dinməz) — psixatriyada və nevrologiyada xəstənin suala cavab verməməsi, ünsiyyətsizlik kimi bir hal.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hiram Abas

**Mustafa Hiram Abas** (1932, İstanbul — 26 sentyabr 1990, İstanbul).

1932-ci ildə İstanbulda doğuldu. 1957-ci ildə Ankara Universiteti Siyasi Məlumatlar Fakültəsini bitirdi. Müfəttişlik vəzifəsindən sonra ehtiyat zabit olan və M İ T-də işə başlayan Hiram Abas 12 mart dövründə M İ T-də böyük vəzifələrdə olan Abbas, 1978-ci ildə Namiq Kamal Ersun'un tasfiyesiyle əlaqəli olaraq öz istəyiylə təqaüdə ayrıldı.

1983-cü ildə ikinci dəfə Milli İstihbarat Təşkilatına dönən Abbas, 1988-ci ildə nümayiş olunan MİT hesabatı hadisəsində məsul görülərək, hesabatı qələmə alan Mehmet Eymür'le passiv vəzifəyə alınmaq tələb edilib, ikinci dəfə təşkilatdan öz istəyi ilə ayrıldı. Qorqud Eken ilə abi qardaş, köhnə M İ T məsləhətçisi və general-leytenant Mehmet Fuad Doğu ilə ata oğul əlaqəsi içində olduğu müxtəlif kitablarda belrtilmiştir.

Amerika silah firmalarının Türkiyə nümayəndəliyini edən bir şirkətdə çalışarkən 26 sentyabr 1990 səhəri işinə getmək üçün yola çıxdığında uğradığı sui-qəsddə həyatını itirdi. Evinin yaxınlığında, bələdiyyə işçisi kimi geyinmiş insanların açdığı çarpaz atəşin ortasında qalan Abas, hadisə yerində öldü. Cinayəti DEV-SOL üstlense də, Hiram Abasın faili məchul iddiası tozlu rəflərdə çürüyüb getmişdir.

Kurtlar Vadisindəki köhnə xarakterlərdən Aslan Akbeyin* (Aslan Amca-serialdakı gerçək adı: Abbas Ustaoğlu)* Hiram Abası təmsil etdiyi irəli sürülür.

## Populyar mədəniyyətdəki yeri
Soner Yalçın Hiram Abasın da içində olduğu və ya bilvasitə olaraq əlaqəli olduğu həqiqi hadisələrdən ilhamlanaraq 1999-cu ildə Bay Pipo adlı bir araşdırma kitabı yazmışdır.

## İstinadlar
Owl City

Adam Young 5 iyul 1986-cı ildə ABŞ-də anadan olub. Musiqiçidir. İlk albomu "Ocean Eyes" (Okeanın gözləri) adlanır (2009). Digər albomları: "Maybe I'm Dreaming", "Sky Sailing", "The Midsummer Station", "All Things Bright and Beautiful", "Of June"

Əsl adı:Adam Young

Ləqəbi:Owl city

## Mahnıları
* Fireflies
* Good Time (Carly Rae Jepsen ilə)
* Vanilla Twilight
* Hello Seattle
* Shooting Star
* When Can I See You Again?
* The Bird and the Worm
* To The Sky
* On the Wing
* Umbrella Beach
* Sunburn
* Gold
* Strawberry Avalanche
* Bombshell Blonde
* Angels
* Honey and the Bee
* I'm coming after you
* Panda Bear
* Silhouette
* Speed of Love
* Dear Vienna
* Embers
* The Yatch Club
* Early Birdie
* The Airway
* Eternety
* The Airway
* Bright Eyes
* Dementia
* Verge
* Everything Me
Lev Maneviç

**Maneviç Lev Yefimoviç** (1898-1945) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## Həyatı
Maneviç Lev Yefimoviç 20 avqust 1898-ci ildə Belorusiyanın Mogilyov vilayətinin Çausı rayonunda dünyaya göz açıb. Lev Yefimoviç uşaq ikən öz valideynləri ilə Bakıya gəlmiş və şəhərin Qara şəhər adlanan hissəsində oxumuş və sonra zavodda işləmişdir.

M.Frunze adına Hərbi Akademiyanı və Jukoski adına Hərbi Hava Akademiyasını bitirmişdir. Hərbi rütbəsi polkovnik olub.

Lev Maneviçin sonrakı həyatı hərbi xidmətə həsr olunmuşdur. İkinci dünya müharibəsi illərində antifaşist istiqamətində hərbi kəşfiyyatçı olmuş və həbs edilərək polkovnik Starostin adı ilə hərbi düşərgədə (Almaniyada) saxlanılırdı.

1943-cü ildə İtaliya əks-kəşfiyyatçıları tərəfindən hitlerçilərə verilmişdir. Mauthauzen, Melk və Ebenze hərbi əsir düşərgələrində saxlanılmışdır. Amerikanlar tərəfindən azad olunduqdan sonra vərəm xəstəliyindən 12 may 1945-ci ildə vəfat etmişdir.

1945-ci ilin bayramı günlərində hərbi düşərgədə məhv edilmişdir. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı ona ölümündən sonra verilmişdir.

## İstinadlar
Stupor

**Stupor** ( "keylik, uyuşuqluq") — tibbdə, xüsusilə psixatriyada  hərəki pozğunluğun bir növü. Mutizm (səssizlik) hərəkətsizliyi, taqətsizlik, halsızlıq, qıcığa qarşı reaksiya sönüklüyü.

Stuporoz hallar:
*Kakatonik stupor
*Reaktiv stupor
*Depressiv stupor
## Həmçinin bax
* Koma
* Diabetik koma
* Somnolens
* Sopor
Robototexnika

**Robototexnika** — texnologiya ilə bağlı bir sahə olaraq, robotları, onların dizayn edilməsini, qurulmasını, idarə edilməsi metodlarını, informasiya emalı üçün yaradılan kompüter sistemlərini öyrənir. Dünyanın bir çox ölkələrində bu elm sahəsinin inkişafına böyük dəstək vardır. Bu sahənin inkişafı öz növbəsində, sənayenin avtomatlaşdırılmasının sürətli inkişafına təsir göstərir. Çünki bu texnologiyalar sənayedə insan faktorunun gücünü azaltmağa kömək edir.

Bu texnologiyaya maraq ən qədim zamanlardan mövcuddur. Çünki insanlar özləri yox, öz yerlərinə başqalarını işlətmək istəmişlər. Bu problem başlanğıcda qul əməyindən istifadə ilə həll olunsa da son bir neçə yüz ildə robotlar və digər avtomatlaşdırılmış sistemlər onların yerini almışdır. Bu sahəyə marağın ən qədim zamanlardan olmasına baxmayaraq, robototexnikanın araşdırılmasına və bir elm kimi öyrənilməsinə 20-ci əsrdən başlanmışdır.

Günümüzdə robototexnika elmi bir çox sənaye, məişət və sosial problemlərin həlli üçün istifadə edilir.

## Etimalogiyası
Robototexnika sözü "robot" sözündən əmələ gəlmişdir. Robot sözü ilk dəfə 1920-ci ildə Çex yazıçısı Karel Čapek () tərəfindən yazılan və səhnələşdirilən R. U. R. (Rossum's Universal Robots — ) əsərində istifadə olunmuşdur. Bu sözün kökü slovak dilindəki "robota" sözündən gəlir və mənası qul, kölə deməkdir.

Amma Karel Capek bu şərəfə özünü layiq görmür. Oksford İngilis dili lüğətinə yazdığı qısa məktubunda bu sözün onun qardaşı Josef Capekin () yaradıcılığı olduğunu bildirib.

Oksford İngilis dili lüğətinə əsasən "robototexnika" sözünü ilk dəfə yazılı olaraq İsaac Asimovun () 1941-ci ildə çap olunmuş "Yalançı" (əsl adı ) elmi-fantastik hekayəsində istifadə olunub. O dövrdə elektrik texnologiyalarını öyrənən sahə çox məşhur idi və elektrotexnika () adlanırdı. Buna istinadən İsaac Asimov robotları öyrənən elmin də robototexnika () adlandırdı. Sonradan nəşr olunan əsərlərində İsaac Asimov bu sözü daha öncə yazdığı "Yalançı" (əsl adı ) adlı digər əsərində istifadə etdiyini bildirsə də biz bununla razılaşmırıq. Çünki "Yalançı" (əsl adı ) əsəri, "Yalançı" (əsl adı  digər əsərindən 5 ay öynə nəşr edilmişdir .

## Tarixi
Robotlar ilk dəfə televiziya ekranlarına 1927-ci ildə çıxıb. Fritz Langın prodürerliyi ilə çəkilmiş bu filmdə alman aktrisası Brigitte Helmin canlandırdığı "maşın insan" (alman. *Maschinenmensch*) obrazı tarixdə ilk robot obraz hesab olunur.

1942-ci ildə İsaac Asimov Robototexnikanın Üç Qanununu formalaşdırdı.

1948-ci ildə Norbert Wiener kibernetikanın və robototexnika sahəsindəki araşdırma işlərinin ilk praktiki nəticələrini ortaya qoydu.

İlk tam avtonom robot XX əsrin ikinci yarısında hazırlanıb. İlk rəqəmsal və proqramlanabilən robot da elə bu dönəmdə 1961-ci ildə düzəldilib və sənayedə tətbiq edilib. Unimate adlanan bu robotun işi qəliblərə tökülüb bərkidilmiş metal hissələrinin çıxarılıb yığılmasında istifadə olunub. Günümüzdə bunun kimi bir çox sənaye robotları müxtəlif zavod və fabriklərdə geniş istifadə edilir. Onlar istehsalatda, yükdaşımada və digər sahələrdə istifadə olunur.

## İstinadlar
Lusiano Hak

**Lusiano Hak** (; ) — Braziliya müğənnisi.

## Həyatı
3 sentyabr 1971-ci ildə Sao Pauloda doğulub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dinə Qaripova

**Dinə Fəhim qızı Qaripova** (; ) — tatar Rusiya müğənnisi, Rusiya "Birinci" kanaldakı "Голос" () müsabiqəsin qalibi, Tatarıstan Respublikasının əməkdar artisti.

Dina 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Rusiyanı "What If" mahnısı ilə təmsil edib və Rusiyaya 5-ci yeri qazandırıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mehdioğlu xanlığı

**Mehdioğlu xanlığı** — 1500-cü illərin sonlarında Qara Mehdi xan tərəfindən yaradılmışdır. Haqqında çox məlumat mövcud deyil. 13 kənddən ibarət idi. Qara Mehdi xan Aşağı Cenqutay kəndini paytaxt seçmişdi. 1741-ci ildə II Əhməd xan Nadir şahın ordusuna məğlub olmuşdu. I Mahmuddan əmir-əmiran (bəylərbəyi) titulunu almışdı. 1867-ci ildə son xan Rəşid xan Rusiya imperiyasına təslim oldu və xanlıq Temirxan Şura vilayətinin bir hissəsi oldu.

## Xanları
# Qara Mehdi (~1590)
# I Əhməd xan (~1637)
# II Mehdi (XVII əsr)
# Pir Məhəmməd (XVIII əsrin əvvəlləri)
# III Mehdi (~1732)
# II Əhməd xan (1735–1749)
# IV Mehdi (1749–1773)
# Əli Sultan (1773–1807)
# Əhmədxan Hacı Xan (? — 1796)
# Həsən Xan (1809–1818)
# Əhməd Xan (1820–1843)
# Nuh-Bikə (1843–1855)
# İbrahim Xan (1855–1859)
# Rəşid Xan (1859–1867)
Epic Records

**Epic Records** — Sony Music Entertainment-ə məxsus ABŞ musiqi şirkəti.

## Törəmə leybllar
Epic Records-un keçmiş və hazırkı törəmə leyblları:
* 550 Music (fəaliyyət göstərmir)
* MJJ Music (fəaliyyət göstərmir)
* Epic Street — hip-hop janrı ifaçıları üçün yaradılıb.
* Daylight Records
* Beluga Heights — prodüser Conatan "J.R." Rotem tərəfindən yaradılıb.
* DC Flag Records
* Glowworm Records
* Hidden Beach Records — R&B və soul musiqisi üzrə ixtisaslaşıb.
* Okeh Records — Okeh leyblının relizlərinin yenidən nəşri üçün nəzərdə tutulub.
* Portrait Records (fəaliyyət göstərmir)
* Ruthless Records (fəaliyyət göstərmir) — Eazy-E və Cerri Xeller tərəfindən 1987-ci ildə yaradılan hip-hop leyblı.
* Work Records (fəaliyyət göstərmir) — "WORK" və "The WORK Group" kimi də tanınır. Əvvəllər Chaos Recordings kimi idarə olunub.

## Epic Records-un ifaçıları
*Epic Records-un keçmiş və indiki ifaçılarının siyahısı üçün bax: [[Epic Records ifaçılarının siyahısı]]*

## Epic Records rəhbərliyi
* Çarli Uolk — Epic Records-un prezidenti.
* Nik Rafael — Epic Records-un Böyük Britaniya şöbəsinin idarəçisi. 
* Co Çarrinqton — Epic Records-un Böyük Britaniya şöbəsinin rəhbəri.

## Xarici keçidlər
* Epic Records-un rəsmi saytı
* Sony Music, Epic ana şirkəti.
* Epic Records Myspace-də 

## Həmçinin bax
* Səsyazma leyblları siyahısı
Filipp Senderos

**Filipp Senderos** (; ) — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş İsveçrə keçmiş futbolçusu.

Senderos peşəkar karyerasına "Servett" klubunda başlayıb, daha sonra gənc yaşlarında İngiltərənin "Arsenal" klubuna keçdi. O, şimali London klubunda 7 mövsüm ərzində 116 oyuna çıxmış və 2005-ci ildə Federasiya Kubokunu qazanmışdır. "Milan" və "Everton" klublarında icarə əsasında çıxış etdikdən sonra o, 2010-cu ildə "Fulhem"ə keçdi və burada dörd mövsüm oynadı. Senderos daha sonra İspaniya, İngiltərə, Şotlandiya, İsveçrə və ABŞ-nin klublarında qısa mövsümlər keçirdi.

2005–2016-cı illərdə İsveçrənin əsas milli komandasında Senderos 57 oyuna 5 qol vurmuşdur. O, üç FİFA Dünya Kuboku və UEFA Avro 2008-də İsveçrəni təmsil etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт 
* Статистика на Soccerbase 
* Профиль  на 4thegame.com
* Профиль  на arsenal.com
Dijon

**Dijon** (IPA:  *[diʒɔ̃]*) Fransanın şərqində bir şəhər olaraq, Kot-d'Or departamentin və Burqon bölgəsinin paytaxtıdır.

Dijonun *Divio* adıyla Lyondan Parisə olan yolda Roma qəsəbəsi kimi əsəsı qoyulmuşdur. XI əsrin əvvəlindən XV əsrin sonuna qədər əyalət Burqon hersoqunun evi olmuşdur, və Dijon böyük güclü və varlı yer idi, həm də Avropanın incəsənət, təhsil və elm ən böyük mərkəzlərindən biriydir.

## Məşhur yaşayanlar
*Jan-Filip Ramo () - fransız bəstəkarı və barokko dövrünün musiqisinin nəzəriyyəçisi;
*Aleksandr Qüstav Eyfel () - fransız mühəndisi, metal konstruksiya planlaşdırılması üzrə mütəxəssis;
*Feliks Trüta () - fransız rəssamı;
*Elizabet dö la Trinite () - Roma-katolik kilsəsinə xoşbəxt, **  rahibəsi, mistik;
*Arno Kordye () - fransız damaçısı, Fransanın çoxqat çempionu.
Vərziqan (dəqiqləşdirmə)

;Özbəkistan 
*Vərziqan (Özbəkistan) 

;İran 
*Vərziqan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının şəhərlərindən və Vərziqan şəhristanının mərkəzidir. 
*Vərziqan (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
*Vərziqan şəhristanı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının 20 şəhristanından biri.
Glorious

**Glorious** — (Azərbaycanca: Şərəfli) Almaniyanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

## İstinadlar
Elayca Vud

**Elayca Cordan Vud** (; ) — ABŞ aktyoru. "Üzüklərin hökmdarı kinotrilogiyasında Frodo Beggins rolunu canlandırmağında dünya şöhrəti qazanmışdır.

## Həyatı
Elayca Vud 1981-ci il yanvarın 28-i ABŞ-nin Ayova ştatında anadan olmuşdur. Ailənin üç uşağından ikincisidir. Bacısı  Hannah Blessinq Vud da aktrisa kimi tanınır. Uşaq yaşlarında piano dərsləri almışdır.

## Mükafatları
* 1994: ŞoVest "İlin gənc ulduzu" mükafatı
* 1998: Hollivud Reporter Yonqstar mükafatı - Ən yaxşı gənc aktyor

## Filmoqrafiya
* 2001: Üzüklərin hökmdarı: Üzük qardaşlığı
* 2002: Üzüklərin hökmdarı: İki qala
* 2003: Üzüklərin hökmdarı: Kralın qayıdışı
* 2014: Açıq pəncərələr
* 2016: Etibar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Nelson Rokfeller

**Nelson Rokefeller** (8 iyul 1908–26 Yanvar 1979) — Amerikalı iş adamı, xeyriyyəçi, siyasətçi, 1974–1977-ci illərdə Amerika Birləşmiş Ştatlarının 41-ci vitse-prezidenti və 1959–1973-cü illərdə Nyu-Yorkun 49-cu Qubernatoru kimi xidmət etmişdir. Nelson varlı Rokefellər ailəsinin üzvü, həmçinin incəsənət kolleksiyası yığan idi.

## Xarici keçidlər

* Rockefeller Archive Center: Archived papers of the Special Studies Project, 1956–1960. 
* http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=R000363 ABŞ Konqresinin tərcümeyi-hallar kataloqu
* Spartacus Educational Biography 
*Finding aid for the Nelson Rockefeller Oral History, Dwight D. Eisenhower Presidential Library
Nathuram Qodse

**Nathuram Vinayak Qodse** (; 19.5.1910–15.11.1949) — Hindistanlı siyasətçi, ekstremist, Mahatma Qandinin qatili.

## Həyatı
Nathuram Qodse 19 may 1910-cu ildə Puna dairəsinin (indiki Maxaraştra ştatı) Baramati şəhərində anadan olub. Hindistan millətçi təşkilatlarında üzvülüyə malik idi.

Mahatma Qandinin öldürülməsinin səbəbi onun Britaniya Hindistanının Hindistan Respublikasına və Pakistana bölünməsinə müqaviməti idi. Bu səbəbdən, xüsusən Hindistanın Pakistan hökumətinə ayrılma müqaviləsində nəzərdə tutulduğu kimi 550 milyon rupi ödəməsini israr edən də Qandi olmuşdur. Qodse, radikal hinduların tərəfdarı olaraq (millətçi Hindu Maxasabxa hərəkatının fəalı idi), Qandinin bu adımını xəyanət kimi qiymətləndirirdi.

## Qandinin qətli
Qodse 1948-ci il 30 yanvar tarixində axşam ibadəti vaxtı yaxın məsafədən Beretta M1934 markalı tapançadan üç dəfə atəş açaraq Mahatma Qandini qətlə yetirmişdir. Qətli törətdikdən sonra qaçmağa çalışsa da, ətrafdakı insanlar tərəfindən yaxalanmış və məhkəmə tərəfindən edama məhkum edilmişdir. 1949-cu il 15 noyabr tarixində sui-qəsdin təşkilatçısı olduğu sübut edilən Narayan Apte ilə birlikdə asılmışdır. Sui-qəsdin daha 4 iştirakçısı müxtəlif müddətlərə, o cümlədən Nathuramın qardaşı Qopal Qodse 18 il həbs cəzasına məhkum edilmişdir.

Hazırda Hindistanda Nathuramın bu qətli Hindistanın maraqları üçün törətdiyini hesab edən bir çox insan onu milli qəhrəman hesab edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Time'' jurnalının 2000-ci ilin fevralında Qopal Qodse ilə müsahibəsi 
* Eyewitness to Gandhi assassination 
*
Təkəoğulları bəyliyi

**Təkəoğulları bəyliyi** — Rum Səlcuqlu dövlətinin süqutundan sonra Antalyada və ona yaxın bölgələrdə yaranmış Anadolu bəyliyi.

## Tarixi
Antalyanın adı Türkiyə Respublikasına qədər Təkə olaraq qalmıştır. Şimalda olan Həmidoğulları bəyliyi ilə qonşu idilər. Antalyada yerləşən Təkə yarımadası öz adını Təkəoğullarından götürmüşdür.

Fələküddin Dündar bəy, atası İlyas və babası Həmid, Səlcuqlar dövründə bir uc bəyi idilər. Dündar bəyin qardaşı Yunus bəy Antalya və Korkuteli mərkəzli Təkəoğulları bəyliyini qurdu. Bəyliyin şimalında Həmidoğulları bəyliyi yerləşirdi.

İranda hakimiyyət sürən Hülakü hökmdarı Bahadur xanın sərkərdələrindən olan Əmir Çobana Anadoluda tabe olmayanlar içində Dündar bəy də vardı. Əmir Çoban, Hülakülər imperiyasında hakimiyyəti tam ələ keçirdikdən sonra oğlu Dəmirdaşı Anadoluya vali göndərdi. Dəmirdaş Anadoluya gəldikdən sonra kəndliləri özünə tabe etməyə çalışdı. Həmid bəy fürsətdən istifadə edərək Dündar bəyin tutulmasını təşkil etdi və Dündar bəy öldürüldü. Həmid bəyə köməklik göstərən Yunus bəyin oğlu Mahmud bəy Təkəoğulları bəyliyinə hakim təyin edildi.

Təkəoğullarının kökü bilinməsə də, Əbülqazi, Təkə ilə birlikdə Sarık və Yomut oymaqlarını "Dış Salur" (taşki Salur) adı altında təsvir etmiş və onların 10-cu əsrdə indiki Türkmənistan ərazisindəki Kürən-Dağ və Balkan bölgəsində yaşadıqlarından bəhs etmişdir.

### Bəylər

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Ariel Şaron

**Ariel Şaron** (; ) — İsrailin keçmiş baş naziri, diplomat. Müxalif Kadima Partiyasının qurucusu və ilk lideri olub.

## Həyatı
4 yanvar 2006-cı ildə Ariel Şaron beyin qanaması keçirərək xəstəxanaya aparıldı. Ehud Olmert baş nazirliyə təyin edildi. Bu tarixdən sonra Ariel Şaron bir daha şüurunu qazana bilmədi. Səkkiz illik komadan sonra Ariel Şaron 11 yanvar 2014-cü ildə vəfat etdi. O, dövlət dəfn idi və onun təsərrüfat üzrə növbəti ikinci həyat yoldaşı Lilly dəfn edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Ariel Şaron 1982-ci ildə Livan vətəndaş müharibəsi zamanında müdafiə naziri vəzifəsində idi. Müşahidəçilər İsrailin gözləri önündə həyata keçirilən Səbra və Şətila qırğınından Ariel Şaronu günahkar bilirdilər. Ariel Şaronun 2000-ci ildə Qüdsdəki El Aska məscidinə ziyarəti və verdiyi bildiriş fələstinlilərin 2-ci İntifadasının başlanmasına səbəb oldu.

Ariel Şaron mart 2001-ci ildən aprel 2006-cı illər arasında baş nazir vəzifəsində çalışdı. Fələstin probleminə gəncliyinə görə daha mülayim bir yanaşma sərgilədi. 2004-cü ildə İsrailin fələstinlilərlə razılaşma stoluna oturmadan tək tərəfli bir şəkildə Qəzzadan geri çəkilməsinə qərar verdi. Bu qərar Ariel Şaronun başçısı olduğu Likud Partiyasında xüsusilə köhnə baş nazir Benjamin Netanyahunun liderliyindəki bir qrupun müxalifətinə gətirib çıxardı. Bu səbəbdən Ariel Şaron özüylə eyni fikirdəki bir qrup siyasətçiylə birlikdə Likuddan ayrılaraq Kadima Partiyasını qurdu.

## İstinadlar
Mirzə Hüseyn xan Kəsmai

**Mirzə Hüseyn xan Kəsmai** (1865-1920)—şair, jurnalist, rəssam, Məşrutə hərəkatının üzvü.

## Həyatı
Mirzə Hüseyn xan Ağa Məhəmməd İbrahim oğlu 1865-ci ildə Gilan ostanının Kəsma kəndində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.

Mirzə Hüseyn xan Məşrutə inqilabı dövründə Rəştdən İran Milli Məclisinə vəkil seçilmişdi. O, vəkilliyini namizəd verərkən Məhəmməd Əmin Rəsulzadə yazırdı: "Parlaman vəkilliyinə namizədlər:
Ağayi [[Seyid Həsən] Tağızadə](https://az.wikipedia.org/wiki/Seyid_H%C9%99s%C9%99n_Ta%C4%9F%C4%B1zad%C9%99), Hüseynqulu xan Nəvvab, Vüsuqüddövlə, Ağa Mirzə Əli Məhəmmədəli xan, Ağa Mirzə Əli Məhəmməd xan, Müstəşarüddövlə, Həkimülmülk, Müizüssultan, Mirzə Hüseyn xan Kəsmai, Zəkaülmülk, Mirzə İbrahim xan Münşizadə, Əmidülhükəma, Müxbirülmülk, Əsədüllah mirzə, Muxtarüddövlə, Doktor Vəliyullah xan, Vəhidülmülk, Nizamülhükəma Möhsün mirzə, Mirzə Əbdülqasım xan, Rzaqulu xan rəisi-darülfünun, Sahib Nəsəq, Hacı Əminüzzərb, Fəhmülmülk, Doktor Mənuçöhr xan və digərləri.
Adları zikr olunan bu namizədlər ki, əksər siyahılarda vardırlar – hamısı mütərəqqi tərbiyəşödə cavanlardır ki, çoxlarının sinni 30-35-dən o tərəfə keçməmişdir.
Bu adamlar məsləkən bütün hürriyyətpərəstdirlər".

Mirzə Hüseyn xan dəfələrlə mitinqlərdə iştirak etmişdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə yazır "Nəticeyi-mücmiləsini teleqraf ilə xəbər vermiş olduğumuz bu mitinqdə 8 minə qərib əhali şərakət ediyordu. İki yerdə natiq kürsüsü qurulmuş, cəmaət məscidvari oturub məclisin iftitahini ürək tappıltısı ilə gözləyir idi. Axşamçağı saət beş radələridi ki, əncüməni-əyaləti sədri olan Hacı Məhəmməd Rza Ağa meydanın bir tərəfində vaqe imarətin balkonunda bir heyəti-külliyyə ilə qərarlaşmış üləma arasından ayağa qalxıb aram və təənni ilə söylədiyi müxtəsər bir nitqində bugünkü məclisin nədən ötrü çağırıldığını bəyan ilə məclisə iftitah verdi və müfəssəl ərzihalın təqdimi kürsü üstündə müntəzir olan Hüseyn Kəsman cənablarının öhdəsinə olduğunu ixtar edincə, məzkur Kəsman cənabları nitqə başladılar. Əlhəq bu adam olduqca natiqdir, sözləri aydın, mətləbi kəskin, səsi yüksəkdir. Məlumati-lazimədən dəxi ari deyildir. Sözlərindən ciddiyyət tökülüyor".

Mirzə Hüseyn xan 1920-ci ildə Kəsma kəndində vəfat edib.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar
Hacı Məhəmmədəli Badamçı

**Hacı Məhəmmədəli Hacı Məhəmmədtağı oğlu Badamçı** ()—Məşrutə hərəkatının üzvü.

## Həyatı
O, Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Ticarətlə məşğul idi.

1920-ci ildə vətənin xilası uğrunda gizli də olsa mübarizə aparan İDP Azərbaycan əyalət təşkilatına, onun Təbriz komitəsinə Mirzə Əli Çayçı, Mirzə Əli xan Postxana, Hacı Məhəmmədəli Badamçı başçılıq edirdi.

Hacı Məhəmmədəli Badamçı 1924-cü ildə Berlində çıxan "İranşəhr" nəşriyyatında Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin bioqrafiyasını çap etdirmişdi.

Hacı Məhəmmədəli Badamçı 1939-cu ildə vəfat edib.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Çelyabinsk meteoriti

**Rusiyadakı 2013 il meteorit düşməsi** fevralın 15-də saat 09:20 bir neçə bölgələrində baş verdi. Meteoritin zərbə dalğası bir neçə binaların şüşələri sındırdı, nəticədə bir mindən çox adam yaralandı.

Meteorit 18&nbsp;km/s sürətlə düşərək, qamaşdırıcı işıq yaratdı və 15–25&nbsp;km yüksəklikdə partladı. Sonra meteoritin bir neçə fraqment tapıldı.

## Xarici istinadlar

*Rusiyada meteorit düşüb - VİDEO
Robert Kalina

**Robert Kalina** () — T 382 dizaynının yaradıcısı və Avstriya Milli Bankının işçisi. Onun yaratdığı T 382 dizaynı 1996-cı ildə Avro banknotlarının yarışında qalib olmuşdur. 

Kalina həmçinin Azərbaycan manatının, Suriya funtunun, Bosniya və Herseqovina markının da dizaynlarının müəllifidir.

## Həmçinin bax
Azərbaycan valyutası

## Xarici keçidlər
Nataliya Kelli

**Nataliya Kelli** — 18 dekabr 1994-cü ildə Hartford, Konnektikut ştatında, Amerika Birləşmiş Ştatlarında anadan olan Avstriya müğənnisidir. Nataliyanın atası Amerikalı, anası isə Braziliyalıdır.

Nataliya Kelli 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsveçin Malmö şəhərində Avstriyanı  "Shine" mahnısı ilə təmsil edib.

## İstinadlar
Marko Menqoni

**Marko Menqoni** () — italyan müğənni. 2009-cu ilin «X Factor» şousunun italyan versiyasının qalibi. MTV Europe Music Awards-da 2010-cu ilin "Avropanın ən yaxşı artisti" seçilmişdir. 2013-cü ilin Sanremo Musiqi Festivalının qalibi və İtaliyanın «Avroviziya 2013» Mahnı Müsabiqəsində təmsilçisi. Malmödə keçirilən müsabiqədə Markonun ifa etdiyi L'Essenziale mahnısı finalda İtaliyaya 7-ci yeri qazandırdı. 2023-cü ildə Menqoni Sanremo Musiqi Festivalına ikinci dəfə qatılaraq "Due vite" mahnısı ilə yenə festivalın qalibi olur və İtaliyanı Liverpulda keçirilən 2023 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edərək 4-cü yerdə qərarlaşır.

## Albomlar
* 2011 – *Solo 2.0*
* 2013 – *Pronto a correre*
* 2015 – *Parole in circolo*
* 2015 – *Le cose che non ho*
* 2018 – *Atlantico*
* 2021 – *Materia (Terra)*
* 2022 – *Materia (Pelle)*
* 2023 – *Materia (Prisma)*

## İstinadlar
Atçılar

**Atçılar** — Qars ilinin Arpaçay ilçəsinin Mərkəz bucağında kənd.

## Tarixi
Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasında Troitskoye kəndi 1841-ci ildə salınmışdı. 1882-ci ildə Rusiya imperiyasının Qars vilayətinin Zərişad şöbəsində, Qars çayı sahilində Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasının Troitskoye kəndindən köçürülmüş duxoborlar tərəfindən Novo-Troitskoye () kəndi salındı. 1918-ci ildə Qars vilayətinin Osmanlı imperiyasının nəzarətinə qaytarılması ilə 1918–1921-ci illərdə duxoborlar bu kənddə yaşamaqdan imtina edərək hazırkı Rusiya FR-nın Rostov vilayətinin Azov rayonuna köçərək orada Novotroitskoye kəndini saldılar. 1921-ci ildə boş qalmış kənd ərazisinə türklər köçürüldü, kəndin adı isə dəyişdirilərək Atcılar () adlandırıldı.

## Coğrafiyası
Kənd Qars ilinin inzibati mərkəzi Qars şəhərindən 66 km, Arpaçay ilçəsinin inzibati mərkəzi Arpaçay qəsəbəsindən 24 km uzaqlıqda yerləşir.

## Əhalisi
31 dekabr 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 269 nəfər daimi əhali yaşayır. Kənd əhalisi əsasən kürdlərdən və azərbaycanlılardan ibarətdir.

### Milli tərkibi
1886-cı ilə olan məlumata əsasən Rusiya İmperiyasının Qars vilayətinin Zərişad şöbəsinin Duxobor kənd cəmiyyətinin Troitskoye kəndində 216 nəfər əhali yaşayırdı, onların hamısını etnik ruslar (**[[duxoborlar]]**) təşkil edirdi. 1 yanvar 1894-cü il tarixinə olan məlumata əsasən milli tərkibi duxoborlardan ibarət kənd əhalisinin sayı artaraq 269 nəfər olmuşdu.

1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata görə, Qars vilayətinin Qars qəzasına daxil olan Novo-Troitskoye kəndində əsasən etnik ruslardan (**[[duxoborlar]]dan**) ibarət hər iki cinsdən toplam 324 nəfər əhali yaşayırdı.

## Xarici keçidlər
* Türkiye Haritası ında bax: Atçılar Köyü Haritası

## İstinadlar
Den Kueyl

**Den Kueyl** — ABŞ-lı siyasətçi. 1989-1993-cü illərdə, Prezident Corc H.U. Buşun hakimiyyəti dövründə ABŞın 44-cü vitse-prezidenti vəzifəsində çalışmışdır.

## External links

*ABŞ Konqresinin tərcümeyi-hallar kataloqu
Cüstanilər

**Cüstanilər sülaləsi** — 805–919-cu illər arasında İranın Deyləm bölgəsində mərkəzləri Rey şəhəri olmaq üzrə hökm sürən xanədan.

## Tarixi
Abbasilərin bir çox əyalətə eyni ailədən valilər göndərmək məcburiyyətində qaldıqları bir dönəmdə gücləndilər.

Geniş bir bölgəyə hökm edən sülalənin ilk idarəçisi Mərziban bin Cüstan oldu. Təsirlərini Salukilərə qapdırana qədər Abbasilərə bağlı olaraq Qəzvin, Gilan və Zəncan bölgələrini idare etdilər. Ünlü tarixçi Cüveyninin bildirdiyinə göre məşhur Əlamut qalası 860-cı ildə I Cüstan dövründə inşa edilməyə başlanmışdır.

## Hakimləri
* Mərziban bin Cüstan (805 —)
* Cüstan I bin Merzüban (−866)
* Vəhsudan bin Cüstan (866–903)
* Cüstan II bin Vəhsudan (903–913)
* Əli bin Vəhsudan (913–919)

## İstinadlar
Qazan köşkü

**Qazan köşkü** — Cəlilabad rayonunun Musalı kəndinin şimal-şərqində Talış dağlarının şimal qurtaracağında yerləşmiş tarixi abidə. 

Qazan köşkü abidəsi stəkanvari, qala tipli müşahidə məntəqəsidir. Azərbaycan tarixinin zənginliyi ilə öyünməsinə baxmayaraq burda demək olar ki, dəqiq tarixi araşdırma aparılmamışdır. Bəzi məlumatlara görə və tarixi qaynaqlara görə qazan köşkünün XIII əsrə, Hülaki hökmdarı Qazan xana (1295-1304) aid olduğunu deməyə əsas verir. Bu qala haqqında məlumata Qazan xanın vəziri olmuş tarixçi, alim Fəzlüllah Rəşidəddinin "Came ət-təvarix" ("Tarixlər toplusu") kitabında rast gəlinir. Qalanın hündür,strateji mövqedə inşa olunması onun müşahidə məntəqəsi kimi istifadə olunmasını sübut edir.
Keyko Matsui

**Keyko Matsui** (; qızlıq familiyası — **Doi**, ) — nyu eyc və caz üslublarında ifaçılıq edən yapon pianoçu və bəstəkar.

## Həyatı
Yapon mövhumatına görə əgər uşağı harasa onun beşinci ad günündən sonra gələn iyunda apararsan, bu onun həyatın böyük hissəsi olacaq. Keykonun anası — Emiko Doi, yapon ənənəvi rəqslərinin müəllimi qızının beş yaşı olanda iyun ayında onu fortepiano dərsinə gətirdi. Kiekoya birinci dərsi çox xoşuna gəldi.

Keyko orta məktəbdə yaxşı oxuyurdu və bir neçə dəfə sinfinin prezidenti seçilinmişdi. O vaxt onun sevdiyi musiqiçilər Stivi Uander, Sergey Raxmaninov, Moris Jarr, Yan Sibelius və s. idilər.

Yapon Qadınlar Universitetın uşaq mədəniyyəti fakültəsini bitirmiş. Birinci şəxsi öyrətmənnən bir neçə il öyrənib, Yamaha Music Foundation-da musiqi ilə məşğul olub. Keyko ən yaxşı tələbə olub və 17 yaşı olanda o, Yamaha System-dən birinci dəfə səs yazılması haqqında təklif alıb. O ildə Keyko birinci dəfə ciddi, film üçün kompozisiyanı yazmışdı. Bundan sonra o, "Cosmos" adlı caz qrupu yaradıb, bu qrupnan dörd albom buraxdı. 1991-ci ildə Oasis Awards mərasimdə Matsui ilin ən yaxşı caz qadın artisti kimi mükafatı almış.

Keyko Matsui MCA şirkəti ilə iki albom buraxandan sonra White Cat, Countdown, Unity və axırda Narada şirkətinə keçdi.

## Diskoqrafiya

## İstinadlar
Yakobinlər

**Yakobinlər** () — Fransanın inqilab tarixində mövcud olmuş fransız siyasi cərəyanının — yakobinlər klubunun (club des Jacobins) üzvüləri. 1793–1794-cü illərdə yakobinlər diktaturasının qurucuları. Klub 1789-cu ildə milli şuranın bretonlu deputatlar fraksiyası əsasında, Parisin Müqəddəs Yakob dominikan kilsəsində yaradıldığı üçün yakobinlər adlandırılmışdır. Yakobinlər klubu fransız inqilabının gedişində böyük təsir qüvvəsinə malik olmuşlar. Məhz fransız inqilabı yakobinlər klubunun təsiri ilə inkişaf etmiş və onun taleyi ilə birlikdə məğlub olmuşdur. Yakobinlərin hakimiyyəti dövründə bir sıra radikal reformlar və kütləvi terrorlar həyata keçirilmişdir. Yakobinlər klubuna 3 cərəyan (partiya) daxildir:
* Jorj Jak Dantonun rəhbərlik etdiyi sağlar;
* Maksimillian Robespyerin başçılıq etdiyi mərkəzçilər;
* Jan Pol Maratın (ölümündən sonra Jak Rene Eberin və Pyer Qaspar Şomettin) rəhbərlik etdiyi sollar.

1791-ci ilə qədər yakobinlər ələlxüsus Maksimillian Robespyerin başçılıq etdiyi mərkəz konstitusiyalı monarxiyanın, ölkənin bütövlüyünün, milli müdafiənin əksinqilabçılara və daxili terrora qarşı gücləndirilməsinin tərəfdarı olaraq, 2 iyun 1793-cü ildə əvvəl jirondistləri sonra isə ebertistlər və dantonistləri devirərək, Maksimillian Robespyerin 9 termidor çevrilişinə qədər mühüm siyasi qüvvəyə çevrilmişlər. Yakobinlər Maksimillian Robespyerin edamından sonra termidorlar və royalistlər tərəfindən təqiblərə məruz qalırlar. 1794-cü ilin noyabrında yakobinlər klubu bağlanılır. Yakobinlər klubunun rəsmi adı: "Tam və bölünməz respublika dostları cəmiyyəti", devizi: "Azad yaşamaq və ölmək" — . XIX əsrdə yakobinlər termini nəinki klub mənsublarına, hətta onları müttəfiqlərinə, eləcə də radikal siyasi cərəyanlara da şamil edilirdi.

## Yaranması
Yakobinlər klubu öz mənbəyini Breton klubundan — Baş ştatların açılışına qədər Versalda bir neçə Bretani deputatlarının yığıncağından götürmüşdür. Kral və Milli şura Parisə köçdükdən sonra Breton klubu dağılır və ona daxil olan deputatlar Parisdə şəxsi evlərdə yığıncaqlarını keçirirlər. Daha sonra yığıncaqlar Milli şuranın toplandığı manejin yaxınlığındakı kirayə götürdükləri dominikan ordeninə məxsus Müqəddəs Yakob monastrında keçirilir. Yığıncaqlarda bir neçə monaxın iştirak etdiyinə görə royalislər onları lağa qoyaraq yakobinlər adlandırmağa başlamışlar. Yakobinlər özləri isə klublarını "Konstitusiya dostları cəmiyyəti" adlandırırdılar. Əslində isə yakobinlərin siyasi amal və idealları konstitusiyalı monarxiya olmuşdur. Onlar monarxist olsalar da qanunu oz devizləri hesab edirdilər. Klubun açılma tarixi 1789-cu ilin dekabrına təsadüf etsə də onun nizamnaməsi Barnav Antuan tərəfindən tərtib edilərək 8 fevralın 1790-cı ildə qəbul olunmuşdur.

## Qəzeti
Klub öz qəzetini nəşr etdirir. Onun redaktorluğu Orlean hersoqunun oğlu Şoderlo de Lakloya tapşırılır. Qəzet isə orlanizm "Manitoru" adlandırılır. Burada XVI Lüdovikə müxalif fikir və məlumatlar dərc edilir.
Dünbililər

**Dünbililər** və ya **dümbülülər** — İranın Xoy və ətraf vilayətlərdə yaşayan türk tayfasıdır.  

## Tarixi
Dünbili eli ilk olaraq XI əsrdə ərəb coğrafyaçıların Suriya ilə bağlı məlumatlarda adı çəkilir. Belə ki Səlcuqların içində gəlib Anadoluda, Azərbaycanda, Suriyada yerləşmişlər. Şərəf xan Bidlisiyə görə Dünbililər sonradan az bir qismi yezidiliyi, qəbul etdiyini qeyd edir. Onun qeydinə görə Dünbili bəyləri Sökmənabad mahalını idarə edirdilər. Yenə bir ara Həkkari bəyliyini də Səfəvilərin yardımıyla ələ keçirmişdilər.

Şərəf xan, Dünbililəri Kurmanci ləhcəsində danışan əşirətlər arasında sayır. Bu isə təbiidir. Onlar o dönəmdə artıq bir qismi kürdləşmişdir. Hələ də Ərzurum, Urmiya və İraqdakı Dünbililər Osmanlının Anadoluya köçürdüyü kürd kurmancıların içində assimilyasiyaya məruz qalaraq Kurmanci kürdcəsində danışmağa başladı. Hətta sonralar bir bölümü Yezidilik inancına sahibdir. Salmas və Xoy bölgesinde yaşayanlar isə Azərbaycan türkcəsini unutmadılar və, bu gün də Azərbaycan dilində danışırlar.

Lakin Oğuzların Eymür boyundan gəlir Dümbüli tayfası. Sonradan bir hissəsi kürdləşmişlər. 

Dünbili elinin nümayəndələri XVIII əsrdə Xoy xanlığı və Təbriz xanlığının yaranmasında fəal iştirak etmişdilər. Nəslin nümayəndəsi Cəfərqulu xan Dünbili və oğlu İsmayıl xan Dünbili Şəki xanlığını idarə etmişdilər.

1728-ci il tarixli
“İrəvan əyalətinin icmal dəftəri” ndə Sədərək nahiyəsində dümbülü əşirətinin Xatunkəhriz, Molla Xəlil, İsaxan, Dərəbəy,
Yaqutxan, Söyüdlü, Hacı İslam, Bəy, Öküzbatır kəndlərində yaşadığı qeydə alınmışdır (“Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri”. Bakı, 2001, s.361-362).

## Mənbə

* Şerefhan: Şerefname (çev.: Mehmet Emin Bozarslan), İstanbul 1971.
* Minorsky, V. : The Kurds, Encyclopaedia of Islam, Leiden, 1927.
* Malmisanij, M.: Kırd, Kırmanc, Dimili veya Zaza Kürtleri, Deng Yayınları, Kasım 1996
* Roşan Lezgîn: Toplumsal Kürt Gruplarından Zazalara Genel Bir Bakış
* Dimili kürtleri (almanca)
* Iranica: "Donbolî"

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Xoy xanlığı
*Təbriz xanlığı
*Şəki xanlığı
*Xoyskilər
*Abraxanovlar
Deyləm

**Deyləm** (, ) — Xəzər dənizinin qərbindəki dağlıq bölgənin tarixi adı. Şərqindəki Təbəristan (bugünkü Mazandaran) qərbindəki Gilanda geniş anlamla tarixi Deyləm bölgəsini əhatə edir.

## Tarixi
Deyləm (Gilan) hakimi Mərzban ibn Məhəmməd axırıncı Saci hökmdarı Deysəmə (Sacilər dövlətində hakimiyyəti ələ keçirən qulam) 941-ci ildə qalib gəlib ölkənin paytaxtı Ərdəbili ələ keçirdi. Mərzban ibn Məhəmməd Salarilər (941–981) sülaləsindən olduğu üçün bu dövlət Azərbaycan tarixində Salarilər dövləti kimi tanınır. Mərzban ibn Məhəmməd çətin mübarizə şəraitində Sacilər dövlətinin hakimiyyəti altında olan Azərbaycan torpaqlarına sahib olaraq öz səltənətini möhkəmləndirməyə çalışırdı. Onun məqsədi Azərbaycanın qədim sərhədlərinin bütövlüyünə nail olmaq idi. Salarilər dövlətinin paytaxtı Ərdəbil şəhəri idi. Salarilər, çox keçmədən, Azərbaycanın şimal-qərb torpaqlarını və Şirvanşahlar dövlətini də özlərindən asılı hala saldılar, Dərbəndi ələ keçirdilər. Salarilərin qoşunu maaşla saxlanlan süvari və piyada dəstələrindən ibarət idi.

Beləliklə, Salarilər dövləti şimalda Dərbənd keçidindən başlayaraq, cənubda Dəclə və Fərat çaylarının yuxarılarına qədər, şərqdə Gilan da daxil olmaqla Xəzər]sahillərindən, qərbdə Ermənistan və Şərqi Gürcüstan da daxil olmaqla geniş əraziləri əhatə edən bir dövlətə çevrildi. Bununla, sacilərdən sonra Salarilər sülaləsinin hakimiyyəti illərində yenidən bütün Azərbaycan torpaqları vahid dövlət daxilində birləşdi. Bu da təbii olaraq, bütün ölkə miqyasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına, sənətkarlıq və ticarətin tərəqqisinə, xarici ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə müsbət təsir göstərdi.

Salarilərin hakimiyyəti illərində Xəzər dənizində Azərbaycanın ticarət gəmiləri üzməyə başladı. Bütün Yaxın və Orta Şərqdə iqtisadi və hərbi-siyasi rolu daha da artdı, müxtəlif etnik qrupların Azərbaycan xalqı ilə qaynayıb-qarışması prosesi sürətləndi. Bununla belə, Mərzban ibn Məhəmmədin ölümündən sonra onun oğulları ilə qardaşı Vəhsudan arasında hakimiyyət üstündə gedən daxili çəkişmələr mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsinə səbəb oldu. Xəzərsahili Azərbaycan vilayətlərinin tez-tez rusların basqınlarına məruz qalması, 944-cü ildə Bərdənin qarət olunması və şəhər əhalisinə dəhşətli divan tutulması Salarilər dövlətinin süqutunu daha da sürətləndirdi.
Xınıs

**Xınıs** (; ) — Ərzurum ilinin ilçəsi.

## Tarixi
Bölgənin məskunlaşma tarixi bizim eradan əvvəl 1400-cü ilə aiddir. 1242-ci ildə elxanlılar sülaləsi tərəfindən zəbt edildi. 1502-ci ildə Səfəvilər tərəfindən tutuldu. bölgədə yaşayan türkmanlar İrana və Azərbaycana köçürüldü. Qızılbaşların tərkibində Xınıslı oymağı adlı bir qrup vardı. 1555-ci ildən sonra bölgə Osmanlı imperiyasının tərkibinə keçdi. Azərbaycandakı Xınıslı kəndləri Xınıs bölgəsi ilə bağlıdır.

## Coğrafiyası

## Əhalisi
2007-ci il əhali sayına görə bölgənin əhalisi 32.059 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Hınıs Belediyesi
* Hınıs Kaymakamlığı