Black Sabbath

**Black Sabbath** — 1968-ci ildə Birminhem, İngiltərədə qurulmuş ilk heavy metal qrupu. Qrupun öz adını daşıyan "Black Sabbath" albomunu ilk heavy metal albomu hesab etmək olar. Bu albom doom metal musiqisinin sonrakı inkişafı üçün bönövrə qoymuşdur. Qrup bir çox üzv dəyişməsi yaşamış olmasına baxmayaraq, illər boyunca qrupun tək dəyişməyən üzvü Tony Iommi olmuşdur. Ümumilikdə 22 musiqiçi ən az bir dəfə olmaqla Black Sabbath-da fəaliyyət göstərmişdir. Qrupun 9 albomu Böyük Britaniya albom siyahılarında ilk onluğa daxil olmuşdur. Artıq 2000-ci ildə Black Sabbath albomlarının ümumi tirajı 100 milyona yaxınlaşdı.
1995-ci ilə qədər qrup yeni albom buraxmırdı və 1970-ci illərin "klassik" tərkibi ilə yalnız konsertlərdə bir araya gəlirdi. Qrup üzvlərinin əksəriyyəti solo fəaliyyətiylə məşğul olurdular. Beləliklə, 2011-ci il 11 noyabr tarixində əfsanəvi Los-Anceles klubu olan *"Whisky a Go Go"*-da keçirilən mətbuat konfransında Ozzi Ozborn, Toni Ayomi, Qizer Batler və Bil Uord yeni albomu öz sevənləri ilə paylaşır. Hansı ki bu albomun dəstəyi ilə 2012-ci ildə irihəcmli turnirlər nəzərdə tutulur.
SSRİ-nin siyasəti nəticəsində Black Sabbath da çoxlu digər qruplar kimi qadağan olunmuş qruplar siyahısına düşdü. Xüsusilə Black Sabbath-ın adına satanizm, qara magiya və s. yazıldı. Qrupun yaradıcılığının təsviri üçün xarakterik nümunə *"Trezvost i Kultura"* jurnalında adlarının çəkilməsidir.

Praktiki olaraq yaradılan obrazın dəyişdirilməsinə ilk cəhd 1937-ci ildə *"Rovesnik"* jurnalında nəşr edilmiş Sergey Kastalskinin "Ola biləcək, lakin olmamış məhkəmə prosesi" məqaləsi oldu.

"Melodiya" şirkəti 1989-cu ildə qrupun erkən işlərini "Black Sabbath" adı ilə yığma-plastinka (LP) şəklində buraxdı. Yığmaya "Black Sabbath" albomundan 3 kompozisiya ("Black Sabbath", "N. I. B.", "Behind The Wall Of Sleep"), həmçinin "Paranoid" albomundan 5 kompozisiya ("Planet Caravan", "Paranoid", "Electric Funeral", "Fairies Wear Boots" и "Iron Man") daxil olmuşdur.

## Heyət
**Orijinal və son heyət**
* Toni Ayommi – gitara 
* Ozzi Osborn – vokal, harmonika 
* Bill Vord — zərb alətləri 
* Gizer Batler – bas-gitara 

### keçmiş üzvləri
**Sessiya musiqiçiləri**

* Deyv Uolker — vokal (1977)
* Ronni Ceyms Dio — vokal (1979–1982, 1991–1992, 2007) †
* Ceff Nikols — klavişli alətlər (1979–2004, 2007)
* Vinni Appisi — zərb alətləri (1980–1982, 1991–1993, 1998, 2007)
* İen Gillan — vokal (1982–1984)
* Biv Biven — zərb alətləri (1983–1984, 1987)
* Devid Donato — vokal (1984–1985)
* Erik Singer — zərb alətləri (1985–1987)
* Deyv Spits — bas-gitara (1985–1986, 1987)

* Qlenn hyuz — vokal (1985–1986)
* Rey Gillen — vokal (1986–1987)
* Robert Deysli — bas-gitara (1986)
* Toni Martin — vokal (1987–1991, 1993–1997)
* Terri Çayms — zərb alətləri (1987)
* Co Bört — bas-gitara (1987)
* Kozi Pauell — zərb alətləri (1988–1991, 1994–1995) †
* Nil Marrey — bas-gitara (1989–1991, 1994–1995)
* Bobbi Rondinelli — zərb alətləri (1993–1994, 1995)
* Mayk Bordin — zərb alətləri (1997)

### Keçmiş illərin sessiya və ya dəvət olunmuş musiqiçiləri
* Rik Veykman — klavişli alətlər (1973)
* Cerald Vudroff — klavişli alətlər (1975, 1976)
* Don Eyri — klavişli alətlər (1978)
* Con Elstar — dodaq qarmonu (1978)
* Ceff Fenholt — vokal (1985)
* Qordon Kopli — bas-gitara (1985)
* Brayan Mey — gitara (1988)
* Lourens Kottl — bas-gitara (1988–1989)
* Ice-T — vokal (1994/1995)
* Bred Vilk — zərb alətləri (2013)

### Turlarda müşayiət edənlər
* Rob Helford — vokal (1992, 2004)
* Şennon Larkin — zərb alətləri (1997)
* Vinni Appisi — zərb alətləri (1998)
* Adam Veykman — klavişli alətlər (2004–2006, 2011–2017)
* Tommi Klayftos — zərb alətləri (2012, 2013–2017)

### Zaman şkalası


ImageSize = width:1200 height:auto barincrement:18
PlotArea = left:100 bottom:80 top:10 right:10
Alignbars = justify
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/08/1969 till:01/01/2014
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy

Colors =
  id:guitar   value:blue       legend:Gitara
  id:vocals   value:red        legend:Vokal
  id:bass     value:green      legend:Bas
  id:drums    value:purple     legend:Zərb_alətləri
  id:keys     value:gray(0.4)  legend:Klavişli_alətlər
  id:lines1   value:black      legend:Studiya_albomu
  id:bars     value:gray(0.93)
  id:lines2   value:gray(0.5)  legend:Konsert_albomu

Legend = orientation:vertical position:bottom columns:1
BackgroundColors = bars:bars
ScaleMajor = unit:year increment:2 start:1970
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1970

BarData =
  bar:Tony   text:Toni Ayommi

  bar:Ozzy   text:Ozzi Osborn
  bar:Dave   text:Reyv Uolker
  bar:Ronnie text:Ronni Ceyms Dio
  bar:Ian    text:İen Gillan
  bar:Glenn  text:Qlenn Hyuz
  bar:Ray    text:Rey Gillen
  bar:Tony2  text:Toni Martin

  bar:Geezer text:Gizer Batler
  bar:Spitz  text:Deyv Spits
  bar:BobD   text:Bob Deysli
  bar:Burt   text:Co Bört
  bar:Neil   text:Nil Marrey

  bar:Geoff  text:Ceff Nikolls

  bar:Bill   text:Bill Uord
  bar:Vinny  text:Vinni Appisi
  bar:Bev    text:Biv Biven
  bar:Singer text:Erik Singer
  bar:Terry  text:Terri Çayms
  bar:Cozy   text:Kozi Pauell
  bar:Bobby  text:Bobbi Rondinelli
  bar:Bordin text:Mayk Bordin

PlotData=
  width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
  bar:Tony   from:01/08/1969 till:01/11/2006 color:guitar
  bar:Tony   from:11/11/2011 till:end color:guitar

  bar:Ozzy   from:01/08/1969 till:16/08/1977 color:vocals
  bar:Dave   from:16/10/1977 till:16/01/1978 color:vocals
  bar:Ozzy   from:16/01/1978 till:01/02/1979 color:vocals
  bar:Ronnie from:15/06/1979 till:16/11/1982 color:vocals
  bar:Ian    from:16/12/1982 till:04/03/1984 color:vocals
  bar:Ozzy   from:13/07/1985 till:01/06/1985 color:vocals
  bar:Glenn  from:01/08/1985 till:23/03/1986 color:vocals
  bar:Ray    from:25/03/1986 till:01/03/1987 color:vocals
  bar:Tony2  from:01/03/1987 till:01/12/1987 color:vocals
  bar:Tony2  from:01/05/1988 till:16/08/1990 color:vocals
  bar:Ronnie from:16/08/1990 till:01/03/1991 color:vocals
  bar:Ronnie from:01/10/1991 till:13/11/1992 color:vocals
  bar:Ozzy   from:15/11/1992 till:15/11/1992 color:vocals
  bar:Tony2  from:01/02/1993 till:01/12/1995 color:vocals
  bar:Ozzy   from:01/03/1997 till:01/03/2006 color:vocals
  bar:Ronnie from:01/03/2006 till:01/11/2006 color:vocals
  bar:Ozzy   from:11/11/2011 till:end color:vocals

  bar:Geezer from:01/08/1969 till:01/04/1979 color:bass
  bar:Geoff  from:01/04/1979 till:01/02/1980 color:bass
  bar:Geezer from:01/02/1980 till:15/11/1984 color:bass
  bar:Geezer from:01/06/1985 till:13/07/1985 color:bass
  bar:Spitz  from:01/08/1985 till:01/10/1986 color:bass
  bar:BobD   from:01/10/1986 till:01/01/1987 color:bass
  bar:Spitz  from:01/07/1987 till:01/08/1987 color:bass
  bar:Burt   from:01/11/1987 till:01/12/1987 color:bass
  bar:Neil   from:01/05/1989 till:16/08/1990 color:bass
  bar:Geezer from:16/08/1990 till:01/10/1994 color:bass
  bar:Neil   from:01/10/1994 till:01/12/1995 color:bass
  bar:Geezer from:01/03/1997 till:01/11/2006 color:bass
  bar:Geezer from:11/11/2011 till:end        color:bass

  bar:Bill   from:01/08/1969 till:18/08/1980 color:drums
  bar:Vinny  from:16/08/1980 till:16/11/1982 color:drums
  bar:Bill   from:01/06/1983 till:01/08/1983 color:drums
  bar:Bev    from:01/08/1983 till:04/03/1984 color:drums
  bar:Bill   from:01/06/1985 till:13/07/1985 color:drums
  bar:Singer from:15/07/1985 till:01/01/1987 color:drums
  bar:Bev    from:01/03/1987 till:01/07/1987 color:drums
  bar:Terry  from:01/07/1987 till:01/12/1987 color:drums
  bar:Cozy   from:01/07/1988 till:01/08/1991 color:drums
  bar:Vinny  from:01/10/1991 till:01/11/1992 color:drums
  bar:Bobby  from:01/02/1993 till:01/07/1994 color:drums
  bar:Bill   from:01/08/1994 till:01/10/1994 color:drums
  bar:Cozy   from:01/10/1994 till:01/08/1995 color:drums
  bar:Bobby  from:01/08/1995 till:01/12/1995 color:drums
  bar:Bordin from:01/03/1997 till:01/06/1997 color:drums
  bar:Bill   from:11/11/1997 till:01/03/2006 color:drums
  bar:Vinny  from:01/03/2006 till:01/11/2006 color:drums
  bar:Bill   from:11/11/2011 till:15/05/2012 color:drums
  bar:Geoff  from:01/01/1985 till:31/08/1991 color:keys
  bar:Geoff  from:01/01/1993 till:31/05/2004 color:keys
  bar:Geoff  from:01/03/2006 till:01/11/2006 color:keys
  width:2.5 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
  bar:Tony   from:21/06/1971 till:25/08/1976 color:keys
  bar:Geezer from:25/08/1972 till:25/08/1976 color:keys
  bar:Geoff  from:04/12/1997 till:31/05/2004 color:guitar

LineData =

  at:13/02/1970 color:lines1 layer:back
  at:18/09/1970 color:lines1 layer:back
  at:21/07/1971 color:lines1 layer:back
  at:25/09/1972 color:lines1 layer:back
  at:01/12/1973 color:lines1 layer:back
  at:28/07/1975 color:lines1 layer:back
  at:25/09/1976 color:lines1 layer:back
  at:28/09/1978 color:lines1 layer:back
  at:25/04/1980 color:lines1 layer:back
  at:04/11/1981 color:lines1 layer:back
  at:07/08/1983 color:lines1 layer:back
  at:28/01/1986 color:lines1 layer:back
  at:01/11/1987 color:lines1 layer:back
  at:24/04/1989 color:lines1 layer:back
  at:20/08/1990 color:lines1 layer:back
  at:22/06/1992 color:lines1 layer:back
  at:31/01/1994 color:lines1 layer:back
  at:08/06/1995 color:lines1 layer:back
  at:10/06/2013 color:lines1 layer:back

  at:19/12/1970 color:lines2 layer:back  
  at:16/03/1973 color:lines2 layer:back
  at:06/08/1975 color:lines2 layer:back  
  at:31/12/1981 color:lines2 layer:back
  at:24/04/1982 color:lines2 layer:back
  at:13/04/1994 color:lines2 layer:back
  at:04/12/1997 color:lines2 layer:back




### Sessiya zaman xətti


ImageSize = width:1200 height:auto barincrement:18
PlotArea = left:100 bottom:80 top:10 right:10
Alignbars = justify
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/09/1973 till:01/01/2014
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy

Colors =
  id:vocals   value:red        legend:Vokal
  id:bass     value:green      legend:Bas
  id:drums    value:purple     legend:Zərb_alətləri
  id:keys     value:gray(0.4)  legend:Klavişli_alətlər
  id:lines1   value:black      legend:Studiya_albomları
  id:bars     value:gray(0.93)
  id:lines2   value:gray(0.5)  legend:Konsert_albomları

Legend = orientation:vertical position:bottom columns:1
BackgroundColors = bars:bars
ScaleMajor = unit:year increment:2 start:1974
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1974

BarData =
  bar:Donut  text:Devid Donato
  bar:Jeff   text:Ceff Fenholt

  bar:Gordon text:Qordon Kopli
  bar:Cottle text:Lourenss Kottl

  bar:Rick   text:Rik Ueykman
  bar:Gerald text:Cerald Vudroff
  bar:Airey  text:Don Eyri
  bar:Geoff  text:Ceff Nikolls
  bar:Adam   text:Adam Ueykman

  bar:Tommy  text:Tommi Klayftos
  bar:Wilk   text:Bred Uilk

PlotData=
  width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
  bar:Donut  from:01/04/1984 till:16/10/1984 color:vocals
  bar:Jeff   from:16/01/1985 till:16/05/1985 color:vocals

  bar:Gordon from:15/07/1985 till:01/08/1985 color:bass
  bar:Cottle from:01/08/1988 till:01/04/1989 color:bass

  bar:Tommy  from:19/05/2012 till:10/05/2013 color:drums
  bar:Tommy  from:01/07/2013 till:end        color:drums
  bar:Wilk   from:20/05/2013 till:20/06/2013 color:drums
                
  bar:Rick   from:01/09/1973 till:01/01/1974 color:keys
  bar:Gerald from:01/06/1976 till:25/09/1976 color:keys
  bar:Airey  from:01/01/1978 till:28/09/1978 color:keys
  bar:Geoff  from:01/02/1980 till:31/12/1984 color:keys
  bar:Geoff  from:01/09/1991 till:31/12/1992 color:keys
  bar:Adam   from:01/06/2004 till:01/03/2006 color:keys
  bar:Adam   from:19/05/2012 till:end        color:keys

LineData =

  at:01/12/1973 color:lines1 layer:back
  at:28/07/1975 color:lines1 layer:back
  at:25/09/1976 color:lines1 layer:back
  at:28/09/1978 color:lines1 layer:back
  at:25/04/1980 color:lines1 layer:back
  at:04/11/1981 color:lines1 layer:back
  at:07/08/1983 color:lines1 layer:back
  at:28/01/1986 color:lines1 layer:back
  at:01/11/1987 color:lines1 layer:back
  at:24/04/1989 color:lines1 layer:back
  at:20/08/1990 color:lines1 layer:back
  at:22/06/1992 color:lines1 layer:back
  at:31/01/1994 color:lines1 layer:back
  at:08/06/1995 color:lines1 layer:back
  at:10/06/2013 color:lines1 layer:back

  at:06/08/1975 color:lines2 layer:back  
  at:31/12/1981 color:lines2 layer:back
  at:24/04/1982 color:lines2 layer:back
  at:13/04/1994 color:lines2 layer:back
  at:04/12/1997 color:lines2 layer:back




## Diskoqrafiya
* *[[Black Sabbath (albom)|Black Sabbath]]* (1970)
* *[[Paranoid (albom)|Paranoid]]* (1970)
* *[[Master of Reality]]* (1971)
* *[[Black Sabbath Vol. 4]]* (1972)
* *[[Sabbath Bloody Sabbath]]* (1973)
* *[[Sabotage (Black Sabbath albomu)|Sabotage]]* (1975)
* *[[Technical Ecstasy]]* (1976)
* *[[Never Say Die!]]* (1978)
* *[[Heaven and Hell (albom)|Heaven and Hell]]* (1980)
* *[[Mob Rules]]* (1981)
* *[[Born Again (Black Sabbath albomu)|Born Again]]* (1983)
* *[[Seventh Star]]* (1986)
* *[[The Eternal Idol]]* (1987)
* *[[Headless Cross]]* (1989)
* *[[Tyr (albom)|Tyr]]* (1990)
* *[[Dehumanizer]]* (1992)
* *[[Cross Purposes]]* (1994)
* *[[Forbidden (albom)|Forbidden]]* (1995)
* *[[13 (Black Sabbath albomu)|13]]* (2013)

### Yığma albomları (toplu)
* We Sold Our Soul for Rock N' Roll (1975)
* The Sabbath Stones (1996)
* Symptom of the Universe (2002)
* Black Box (2004)
* Black Sabbath: Greatest Hits 1970–1978 (2006)
* Black Sabbath: The Dio Years (2007)
* The Rules of Hell (2008)
* Greatest Hits (2009)
* Iron Man: The Best of Black Sabbath (2012)

### Konsert albomları (live)
* Live Evil (1982)
* Cross Purposes Live (1995)
* Reunion (1998)
* Past Lives (2002)
* Live at Hammersmith Odeon (2007)

## Qeydlər

## İstinadlar