open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Himiko

**Himiko** (yaponcaː 卑弥呼; ) — Yaponiyanın erkən dövlət qurumlarından birinin hakimi (173-250).

## Haqqında
Himiko barədə məlumat verən yeganə etibarlı yazılı mənbə Çin tarixi salnaməsi "3 şahlığın yazıları" əsərdir. Bu əsərin xüsusilə "Şərq varvarları haqqında bölməsi"ni qeyd etmək olar. Həmin əsər təxminən 297-ci ildə yazılmışdır. Bu əsərdə Yaponiya arxipelaqının  sakinlərinin - "Va insanları"nın (倭人 — «karlik insanlar) sosial təşkili, həmçinin "Qadın hökmdar Himikonun hakimiyyəti dövrü təsvir olunur.  O, çin mənbələrində Yamatay ölkəsinin şaman və Yaponiyanın asılı ölkələrinin hakimi  kimi xatırlanır. Çin salnamələri qeyd edir ki, 239-cu ildə Himikonun Çin sülaləsi - Veyə (220-265) hədiyyələr göndərməsi barədə məlumat verilir.

243-cü ildə Himikonun ikinci dəfə hədiyyələrlə öz nümayəndəsini Loyana göndərməsi barədə məlumat verilir. Sonuncu dəfə isə 248-ci ildə Çinə Himiko tərəfindən hədiyyələr göndərilməsindən bəhs edilir.

Eramızın əvvəllərində Yaponiya adaları ərazisində yaşayan kumaso (xayato) (Şikoku adasında və Kyüsyü adasının cənubunda), tenson (Kyüsyü adasının şimalında), icumo (Xonsyu adasında, Noto yarımadasının mərkəzində) və emişi (eco) (Xonsyu adasının şimal-şərqində) tayfalarını göstərmək olar. Bu tayfalar arasında gedən fasiləsiz müharibələr nəticəsində yapon xalqının təşəkkülü prosesi başlamış və ibtidai icma quruluşunun dağılması posesi sürətlənmişdi.

II əsrin sonlannda Yaponiyada ilk tayfa ittifaqları meydana gəlir. Bu tayfa ittifaqları içərisində ən güclüsü - mərkəzi Kinai rayonu olan Yamatay adlanan tayfa ittifaqı idi. Tayfa ittifaqına Himiko (173-250) adlı qadın başçılıq edirdi. Yamatay tayfa ittifaqının daxili iqtisadi vəziyyəti ağır olmuşdur. Koreyanın orta əsrlər dövrünə aid olan Silla salnaməsində 193-cü ildə yaponların aclıq keçirməsi haqqında məlumat verilir. İqtisadi çətinliklərlə yanaşı, Yamatay tayfa ittifaqı siyasi problemlərlə də üzləşmişdir. Belə ki, kumaso tayfası Koreya yarımadasından kömək alaraq, Yamatay tayfa ittifaqına qarşı hərbi yürüşlər təşkil etmişdi. 247-ci ildə isə Himiko Çin tərəfindən müdafiə edilən xayato tayfasının hücumlarını dəf etməli olmuşdu. Himiko evli deyildi. Onun məiyyətini tənh qadınlar təşkil edirdi. Onun hüzuruna gəlib gedən yeganə kişi müşaviri olan qardaşı idi. O heç vaxt insanlar arasına çıxmazdı. Ölümündən sonra məzarı ətrafında 1000 qulu öldürülərək qəbri ətrafında dəfn edilmişdir.

250-ci ildə Himikonun ölümündən sonra onun qardaşı özünü hökmdar elan etmişdi. Lakin digər tayfaların başçıları onun hakimiyyətini tanımamış və tayfalararası müharibələr başlanmışdı. Nəticədə, hakimiyyətə Himikonun 13 yaşlı qızı İyo gəlmişdi.

## İstinadlar
Hohensollernlər

**Hohensollernlər** () — Şvabiya mənşəli alman sülaləsi, Brandenburq kürfürstləri, daha sonra Prussiya kralları sülaləsi, 1871-ci ildən 1918-ci ilə qədər Hohensollern sülaləsindən olan Prussiya kralları eyni zamanda Almaniyanın kayzerləri idi. Hohenzollernlərin Hohensollern-Siqmaringenlər katolik budağı Rumıniyada 1866-1947-ci illərdə hökm sürmüşdür.

## Həmçinin bax
*Sülalələrin siyahısı
Abel Sançes: bir iztirabın tarixçəsi

## Müəllif
İspaniyada 98 Nəslinin qabaqcıl yazıçılarından, filosof Miqel de Unamuno, roman, esse, hekayə, teatr və müxtəlif şeirlərin müəllifidir. Salamanka Universitetində professor, müxtəlif dövrlərdə üç dəfə rektor olmuşdur. Həyat və yaradıcılığında, doqmatik fikirlərə, faşizmə qarşı mövqe ortaya qoymuş, bu səbəbdən Primo de Rivera rejimi tərəfindən sürgün edilmişdir. İkinci Respublika zamanı Salamankadan millət vəkili seçilmişdir. Frankist hərəkat zamanı əvvəlcə üsyana dəstək versə də, sonradan baş verənlər onu məyus etmiş və bu qərarından peşman olduğunu açıqca bildirmişdir. 1936-cı ildə General Frankonun qərarıyla ev həbsinə alınmış, qısa müddət sonra isə evində vəfat etmişdir.

XX əsrdə Avropada, ekzistensializm fəlsəfəsinin qabaqcıl təmsilçilərindən sayılan Unamuno Tanrı, inanclar, insan mənəviyyatı və xarakteri kimi bəşəri yüklü mövzuları öz əsərlərində oxucularına çatdırmışdır.

## Əsər
Uşaqlıqdan bəri bir-birlərini tanıyan, birlikdə böyümüş iki dost — Abel və Xoakin arasında gənclik illərində yaranmış davranış, xasiyyət fərqi, daha sonra isə Abelin Xoakinin sevdiyi bir qızla, Xoakinin qohumu Elena ilə evlənməyi, Xoakində Abelə qarşı dərin bir kin, nifrət duyğusu yaradır. Xoakinə görə Abel gizli gizli Xuakinin ağlını, dərrakəsini, bacarıqlarını bəyənmir, ona üstdən aşağı baxır və paxıllıq edir.

Abel rəssam, Xoakin isə həkimdir və hər ikisi öz peşələrində olduqca uğurludur. Onların ikisi istənilən məclisdə, istənilən yerdə bir birləri haqda yüksək fikirlər səsləndirirlər. Xoakin Abel haqqındakı mötəbər fikirlərini onu alçaltmaq niyyəti ilə edir daim və Abelin də ona qarşı bu cür davrandığına inanır. Xoakin öz daxilindəki dərin kindən bəzən iyrənir, bəzən onu sorğulayır və Abelə olan hisslərini analiz edərkən, Habil və Qabilin hekayəsindəki Qabilin Habilə olan hissləri arasında müəyyən paralellik görür, beləcə Tanrının insanlığa verdiyi müəyyən mənfi hissləri, həmçinin Tanrının insanlara olan münasibətini mühakimə və təhlil edir.

## İstinadlar
Dariya Vraçeviç

**Dariya Vraçeviç** () () Serbiyalı müğənni. 2019 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində Serbiyanı
Подигни глас (Rise your voice) mahnısı ilə təmsil etmiş və 109 xalla 10-cu sırada qərarlaşmışdır.

## Həyatı

## Musiqi karyerası

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Büşkə (Sərdəşt)

**Büşkə** () - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə əhali yaşamır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avstriya–Prussiya müharibəsi

**Avstriya-Prussiya müharibəsi** (Almaniya tarixində həm də **Alman müharibəsi** və **Yeddihəftəlik müharibə**, İtaliya tarixində isə **Üçüncü istiqlaliyyət müharibəsi** kimi tanınır) — 1866-cı ildə Prussiya krallığı və İtaliya ilə Avstriya imperiyası arasında baş vermiş hərbi münaqişə.

Müharibədə ümumilikdə 29 dövlət bilavasitə iştirak etmiş, onlardan 13-ü Avstriya, 16-sı Prussiya tərəfində olmuşdur. Müharibə yeddi həftə davam etmişdir (15 iyun - 26 iyul 1866). Avstriya iki cəbhədə vuruşmaq məcburiyyətində qalmış, 1856-cı ildən bəri texnoloji çatışmazlığı və siyasi təcrid edilməsi onun bu müharibədə məğlubiyyətinə səbəb olmuşdur. 3 iyul 1866-cı ildə baş vermiş Sadova döyüşündə general-feldmarşal Moltkenin komandanlıq etdiyi Prussiya qoşunları Avstriya ordusunu darmadağın etdilər. 

Avqustun 23-də bağlanmış Praqa sülh müqaviləsinə görə, Avstriya Holşteyni Prussiyaya verdi və Alman Birliyini tərk etdi. 1866-cı il müharibəsinin siyasi nəticəsi Avstriyanın rəhbərliyi altında Alman dövlətlərini birləşdirməkdən imtina etməsi və Almaniyadakı hegemonluğunu Şimali Alman İttifaqına, yeni bir konfederativ dövlət quruluşuna rəhbərlik edən Prussiyaya keçməsi oldu.

## İstinadlar
Olav Byaland

**Olav Byaland** (; ) - Norveçli xizək çempionu və qütb araşdırmaçısı idi. O, Amundsenin Cənub qütbünə ekspedisiyasının tərkibində Cənub qütbünə çatan ilk 5 adamdan biri kimi tarixə düşmüşdür.

## Həyatı
Olav Olavsen Byaland Norveçin Telemark əyalətində yerləşən Morqedal şəhərindəki Syondre Byaland fermasında dünyaya göz açmışdır. Əsrin sonunda Byaland Hemmesteveit qardaşlarla birlikdə Norveçin ən yaxşı xizəkçiləri arasında idi. 1902-ci ildə o, Skandinaviya ölkələri arasında keçirilən və bu günə qədər Skandinaviya xizəkçiliyində klassik tədbirə çevrilmiş Holmenkollen Xizək Festivalında qalib gəlmişdir. 1909-cu ildə Byaland beş nəfərlə birlikdə Fransaya Avropanın ən yaxşı xizəkçiləriylə yarışmaq üçün dəvət edilmişdi.

Bu səyahətində o, təsadüfən Roald Amundsenlə qarşılaşdı. O vaxta qədər xeyli uğur qazanmış Amundsen Byalandı gələcəkdə baş tutacaq Şimal qütb ekspedisiyasına dəvət etdi. Byaland bu təklifdən çox həyəcanlanmış və Şimal qütbünə çatacaqlarına inanmışdı. Ancaq, onlar 7 iyun 1910-cu ildə Norveçin Oslo şəhərini Robert Skottla Antarktik qütbü uğrunda yarışmaq üçün tərk etmişdilər.

Byaland çox bacarıqlı dülgər idi və səyahət zamanı Osloda alınmış prefabrikat xizəklərin (Skott da öz ekspedisiyası üçün eyni xizəklərdən alsa da, onları modifikasiya etməmişdi) çəkilərini onların ümumi gücünü çox da azaltmadan 88 kq-dan 22-kq-a endirə bilmişdi. Balina buxtasından qütbə və geriyə olan əsil xizək səyahətində Byaland itlər arxasından qaçsın deyə öndə gedən olaraq istifadə edilmişdi. O, həmçinin arxasınca gələnlərin onu izləyə bilməsi üçün ərazidə mükəmməl düz xətlər çəkirdi. Qütb yarışındankı uğurlu qayıdışdan sonra Amundsen Byalanddan onunla Şimalşərq keçidini tədqiq etmək üçün gəlməyini istəsə də, Byaland bu təklifi geri çevirdi.

Sonrakı illərdə Byaland Telemarka qayıtdı və Amundsendən aldığı borc pulla böyük uğur qazanmış xizək fabrikası qurdu. O, 1961-ci ildə, 88 yaşında öldüyü zaman tarixdə Cənub qütbünü ilk fəth etmiş beş insandan biri, Antarktidada ən çox yaşamış və ekspedisiya liderlərinin şərəfinə onların adı verilmiş olan "Amundsen-Skott" stansiyasının tikintisi daxil olmaqla, Beynəlxalq Coğrafiya İli elmi təşkilatının əldə etdiyi naliyyətlərə şahidlik etmiş tək insan idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 50th Anniversary of Amundsens Expedition
* Bjaaland lights Torch 1952 Olympics Games 

## Həmçinin bax
Tatsuya Nakaday

— Yaponiya aktyoru və rejissoru.

## Həyatı

### İlk illəri
1932-ci ilin dekabr ayının 13-də Tokio şəhərində  adı ilə dünyaya gəlib.

Nakaday çox kasıb bir ailədə dünyaya gəldiyi üçün ali təhsil ala bilməmişdi və aktyor olmağa qərar vermişdi. O, Amerika filmlərini izləyir, Con Ueyn və Marlon Brando kimi aktyorlara pərəstiş edirdi.

Günlərin birində, Tokioda geyim mağazasında kargüzarlıq edən bir gənc Masaki Kobayaşinin diqqətini cəlb edir və "Qalın divarlar arxasında" ("Qalın divarlı otaq"/ "Qalın divar") filmində baş rolu ifa etmək üçün dəvət alır. Beləcə, çox illər davam edəcək dostluğun başlanğıcı qoyulur.

### 1954–hazırda
1954-cü ildə Nakaday "Yeddi samuray" filmində bir neçə saniyəlik şəhərdə gəzən samuray obrazını canlandıraraq qarşımıza çıxır. Texniki olaraq "Yeddi samuray" filmi onun debütü hesab olunur. Çünki "Qalın divar" filminin buraxılması (release) mübahisli məsələlərin nəticəsində 3 il müddətinə saxlanılır. Bir aktyor kimi onun böyük uğuru Kobayaşinin rejissorluğu ilə ekranlaşdırılan "Qara nehr" filmində canlandırdığı gənc bir yakuza – Co obrazı ilə gəlir. Nakaday 1960-cı illərdə Kobayaşi ilə işləməyə davam edir və "Harakiri"dəki yaşlı ronin Hanşiro Tsuqumo roluna görə ilk "Blue Ribbon" mükafatını qazanır.

Nakaday Masaki Kobayaşi ilə birgə *"Harakiri"*, *"Kvaydan"*, *"Samuray üsyanı*" və *"İnsan yaşamının şərtləri"* trilogiyası kimi şah əsərlər də daxil olmaqla 11 film ərsəyə gətirir. Karyerası dövründə Nakaday Yaponiyanın məşhur rejissorlarının filmlərində rol alıb. O, Kihaçi Okamotonun (岡本 喜八) (o cümlədən, məşhur *"Taleyin qılıncı"*, *"Öldür!"*) 9, Qoşa Hideonun (五社 英雄) 9 (*"Qoyokin"*), İçikava Konun (市川崑) 6 (*"Alov"*, *"Açar"*), Akira Kurosavanın 6 (*"Cangüdən",* *"Cəsur samuray"*, *"Cənnət və cəhənnəm"*, "*Döyüşçünün kölgəsi" (影武者 ⌈Kagemuşa⌉)*, *"Ran"*), Mikio Narusenin (成瀬 巳喜男) 5 (*"Qadın pilləkənla qalxanda"*) və Hiroşi Teşiqaharanın (勅使河原 宏) 2 filmində (*"Yadın üzü"*) çəkilmişdir. Bunun başlıca səbəbi isə o idi ki, Nakadai Yaponiya kino sənayesinin heç bir nəhəng şirkəti ilə uzunmüddətli layihələrini imzalamır və istədiyi təklifi qəbul etməkdə sərbəst idi.

O, Koci Yakuşo, Mayumi Vakamura, Toru Masuoka, Azusa Vatanabe, Kenişi Takito və s. kimi gələcək perspektivli gənc aktyorların müəllimidir.

## Mükafatları
* "Harakiri"dəki yaşlı ronin Hanşiro Tsuqumo roluna görə ilk "Göy lent mükafatını qazanır.
* 1980-ci ildə Akira Kurosavanın "Döyüşçünün kölgəsi" filmində oğru və daimyo Takeda Şinqen obrazını canlandırır və bu iki obraz ona ikinci, ən yaxşı kişi roluna görə "Blue Ribbon Award" mükafatını qazandırır.
* 2015-ci ildə Mədəniyyət Ordeni ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Hirotuqu Akaike

**Hirotuqu Akaike** (yaponcaː 赤 池 弘 次, d. 5 noyabr, 1927, Fujinomiya, Şizuoka (prefekturası), v. 4 avqust, 2009, İbaraki, Yaponiya) — Yapon alimi və statistiki. 

1970-ci illərin əvvəllərində yeni informasiya kriteriyalarını təklif etmişdir. 

## Haqqında

### Təhsili
Hirotuqu Akaike 5 noyabr, 1927-ci il tarixində Yaponiyanın Şizuoko prefekturasının Fujinomiya şəhərində fermer ailəsində anadan olub. 

1970-ci illərin əvvəllərində o, hazırda Akaike-nin informasiya meyarı adlandırılan yeni informasiya meyarını təklif edib. Bu meyar modellərin qiymətləndirilməsi üçün bir çox sahələrdə geniş tətbiq tapmışdır.

O, 1952-ci ildə Tokio Universitetinin riyaziyyat üzrə balakavriatını bitirib. 1961-ci ildə Tokio Universitetində fəlsəfə doktorluğu elmi dərəcəsi almışdır. 

### Fəaliyyəti
1952-1994-cü illərdə Yaponiya Statistik Riyaziyyat İnstitutunda işləyib. 1962-ci ildə birinci tədqiqat şöbəsinin ikinci tədqiqat bölməsinin müdiri olub. 1973-cü ildə 5-ci bölmənin müdiri olub. 1985-ci ildə Nəzarət və Sistem-analiz üzrə direktor olub. 1986-1994-cü illərdə İnstitutun direktoru olmuşdur. 1988-ci ildə Multidisiplinar elmlər məktəbində Statistika elmləri üzrə kafedra müdiri olub. 

1970-ci ilin ortalarından 1980-ci ilin ortalarınadək TIMSAC proqram paketini genişləndirmişdir. 1971-ci ildə (“an information criterion”) adı ilə Akaikenin informasiya meyarını (AİC) yaradıb. Bu, bir neçə statistik modeldən birinin seçilməsinə əsaslanan meyardır. Eyni dövrdə, Akaike məlumat meyarına dəyişikliklər hazırlayıb. 1994-cü ildə Statistik Riyaziyyat İnstitutunun fəxri professoru olub 

Hirotuqu Akaike 4 avqust, 2009-cu ildə Yaponiyanın İbaraki prefekturasında pnevmaniya xəstələyindən dünyasını dəyişib. 

## Təltif və mükafatları
1972-ci ildə İşikava mükafatı ilə təltif olunub.  

1980-ci ildə Okoçi Memorial Texnologiya mükafatı ilə təltif olunub.  

1989-cu ildə Asahi mükafatı ilə təltif olunub. 

1989-cu ildə Bənövşəyi lent medalı ilə təltif olunub. 

1996-cı ildə Yapon statistik cəmiyyətinin mükafatı ilə təltif olunub.  

2000-ci ildə Müqəddəs xəzinənin ikinci dərəcəli ordeni ilə təltif olunub.  

2006-cı ildə Kyoto mükafatı ilə təltif olunub.

## Üzvü olduğu qurumlar
1981-ci ildən Amerikan Statistika Assossasiyasının üzvü olub. 

1983-cü ildən Kral Statistika cəmiyyətinin üzvü olub. 

1985-ci ildən Elektrik və Elektronika Mühəndisləri İnstitutunun üzvü olub. 

1988-ci ildən 1991-ci il 7 iyul tarixinə qədər Yaponiya elmi şurasının üzvü olub.  

1989-cu ildən Riyazi Statistika İnstitutunun üzvü olub. 

## İstinadlar
Yohannes Yakobsen

**Yohannes Viktor Bek Yakobsen** (; ) — Danimarka güləşçisi, Avropa çempionu.

## Həyatı
1898-ci ildə Kopenhagendə anadan olmuşdur. 1926-cı ildə Avropa Çempionatının qalibi oldu. 1928-ci ildə Amsterdamda keçirilən Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi və Yunan-Roma güləşi üzrə 4-cü yeri tutdu, sərbəst güləş üzrə isə 10-cu oldu.

1932-ci ildə səhhətində problemlərinə görə vəfat etdi.

## Xarici keçidlər
*Yohannes Yakobsen  — Sports-Reference.com Olimpiya statistikası (ing.)
*Yohannes Yakobsen — International Wrestling Database saytında profili (ing.)
Yakobsen

**Yakobsen** () — Skandinaviya soyadı.

Soyadın məşhur daşıyıcıları:

* Solveyk Qunberq Yakobsen  (1913 — 1996) — Antarktidada doğulmuş ilk şəxs.
* Yohannes Yakobsen (1898 – 1932) — Danimarka güləşçisi, Avropa çempionu.
* Kristofer Yakobsen (d.1994) — Danimarkalı futbolçu.
Marie Kondo

**Marie Kondo** (yaponcaː 近藤 麻 理 恵, ) — Yaponiyanın dünyaca məşhur dizayneri, təşkilatçı məsləhətçisi.

## Haqqında
Marie Kondo 1984-cü il, oktyabrın 9-da anadan olub. Yaponiyanın dünyaca məşhur dizayneri, təşkilatçı məsləhətçisi və bestsellerlərin müəllifidir.

O, koreya, çin, fransız, alman və ingilis, rus dilinə tərcümə olunaraq, kütləvi şəkildə milyonlarla nüsxəsi satılmış təşkilatçılıq haqqında 4 kitab yazıb. Xüsusilə, onun "Həyatı dəyişən "yığışdırma" (toplamaq) möcüzəsi": yaponların lazımsız əşyaları atma və təşkilatçılıq sənəti" (2011) adlı kitabı 30-dan çox ölkədə çap olunub.Kitab Yaponiyada və Avropada bestseller olub və 2014-cü ildə ABŞ-də nəşr edilib. Marie Kondo 2015-ci ildə *"Times"ın "100 ən nüfuzlu insanları"* siyahısına daxil edilib.

Kondo uşaqlıqdan təşkilatlandırma işlərinə maraq göstərirdi. Orta məktəbdə oxuyanda sinif yoldaşları bədən tərbiyəsi dərsində oynayarkən Kondo kitab rəflərini düzəltmək üçün sinifdə qalardı. Sinifdə müəyyən vəzifələri görmək üçün namizədliyi seçilərkən də o, nə sinif nümayəndəsi və ya ev heyvanlarını yemləyən şəxs olmaq və bu kimi öhdəlikləri götürmək istəmirdi. Bunun əvəzində, o, kitabları düzəltməyə davam etmək üçün kitab rəfi meneceri olmaq istəyərdi.

O, şinto ibadətgahında həyatının beş ilini xidmətçi qız kimi keçirib. 19 yaşında, Tokioda qadınların xristian universitetində sosiologiya tələbəsi olarkən öz konsaltinq biznesini qurub.

## Şəxsi həyatı
Kondo 2012-ci ildən *Takumi Kavahara* ilə evlidir.Evliliyə qədər Kavahara Osakada satış və marketinq sahəsində işləyirdi. Kondonun işləri böyüyəndə o öz işindən imtina edib həyat yoldaşının meneceri olmuş və son nəticədə bu gün "Konmari Media LLC-nin baş direktorudur. Kondo ilə ailə qurduqdan sonra Kavahara Tokioda yaşamağa başlamış, daha sonra isə San-Fransiskoya getmişdir. 2019-cu ildən ailəsi ilə birlikdə Los-Ancelesdə yaşayır. Cütlüyün iki övladı var.

## KonMari metodu
Kondonun təşkilatlandırma üsulu KonMari metodu (daha ətraflı videoda) olaraq bilinir. KonMari üsulu əşyaların hamısını kateqoriyalar üzrə, bir kateqoriyadan olan əşyaları bir dəfəyə bir yerə toplamaq və sonra yalnız "xoşbəxtik" (ときめく) gətirənləri saxlamağa əsaslanır. Yapon dilində bu söz *tokimeku* kimi ifadə olunur – ürəyi döyündürən mənasında işlənir. Bu barədə öz çıxışında belə demişdirː

## İstinadlar
Oşikoçi Mitsune

**Oşikoçi Mitsune** (yaponcaː 凡河内 躬恒, ) - Erkən Heyan dövründə sarayda inzibatçı, məşhur vaka şairi.

## Haqqında
Erkən orta əsrlərdə yapon şairlərinin sosial tərkibi müxtəlif idi. Burada imperatorlara, feodallara, kəndlilərə rast gəlmək olurdu. Hətta şairlər içərisində rahiblər belə var idi.  Saray inzibatçısı olan Oşikoçi Mitsunenin vaka şairi kimi tanınması da bu baxımdan dövrün qanunauyğunluğuna müvafiqdir.

Oşikoçi Mitsune 859-cu ildə anadan olub.

Yaponiya üçün xarakterik cəhətlərdən biri təbiəti seyr etmək ənənəsidir (“見” {mi} “baxmaq” heroqlifi ilə qeyd olunur). Məs., hanami (花見) – çiçəkləri seyr etmək, xüsusilə də, sakuranın çiçəklənməsi prosesi; tsukimi (月見) – ayı seyr etmək. Bəlkə də buna görə Yaponiya poeziyasında təbiətin, çiçəklərin təsvirinə daha geniş yer verilir, onlar simvollara çevrilirlər. Bənövşəyi və çəhrayı rəngdə olan haqi çiçəkləri Yaponiyada payızın ənənəvi rəmzi hesab olunur.

Yuxarıda verilən şeirin müəllifi isə *Oşikoçi Mitsunedir.* Oşikoçi Mitsune 794-1185-ci illəri əhatə edən Xeyyan dövrünün erkən mərhələsində sarayda inzibatçı, məşhur vaka şairi (859-925) olub. Onun adı, həmçinin, “36 ölməz şair” siyahısına daxildir.

Oşikoçi Mitsuneni Kai, İzuki, Avacidə əyalətlərinə qubernator kimi çalışıb. O, Kiotoya qayıtdıqdan sonra imperator Dayqonun (897-930) fərmanı ilə şairlər birliyinin başçısı təyin edilmiş və köhnə zadəgan ailəsindən olan  Ki-no Tsurayuki`nin (866-945) başçılığı altında imperial poetik antologiyasının (Kokin Vakaşu) tərtibində iştirak edib. Kokin Vakasyu Köhnə və yeni yapon şeirlərinin toplusuna verilən addır. Bu topluda VIII əsrin ikinci yarısı - X əsrin əvvəllərinin sadəcə tanınmayan şairlərinin 1100 şeiri toplanmışdır. Külliyatın hər bir 20 vərəqi müəyyən bir mövzuya - ilin fəsillərinə, məhəbbətə və başqa mövzulara həsr olunmuşdur.

Oşikoçi Mitsunenin Yaponiya poeziyasına verdiyi töhfələr mühüm əhəmiyyət kəsb edir: rəsmi antologiyalara Oşikoçi Mitsunenin 193 şeiri daxil edilmişdir. Oqura Hyakunin işşu-ya (小倉百人一首) daxil olan vaka-sı onun daha da məşhur olmasına səbəb olmuşdur. Vaka şeiri hərfən yapon musiqisi anlamını verir və orta əsrlərdə yapon şeir janrına verilən addır. Bu janr Xeyyan dövründə meydana çıxaraq Yapon poeziya üslubunu həmin dövrdə ədəbiyyatda üstün rola malik Çin poeziyası janrı kansidə fərqləndirmək məqsədi daşıyırdı.

Oşikoçi Mitsune 925-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Vesteros

**Vesteros** () - İsveçdə şəhər. Vestmanland lenində eyni adlı kommunanın mərkəzi. Paytaxt Stokholmdan100 km qərbdə Melaren gölünün sahilində yerləşir.

## Tarixi

Vesteros İsveç və Şimali Avropanın ən qədim şəhərlərindən biridir. Adı Vestra Aros (Qərbi Aros) adından yaranmışdır. Ərazi eramızın 1000-ci ilinədək Şimal Vikinqləri dövründə məskunlaşmışdır.

İsveçdə arxeoloqlar tərəfindən aşkar edilmiş ən böyük kurqan olan Anundsxöq Vesterosdan bir qədər aralıda yerləşir. Xöq () sonluğunun qədim skandinaviya dilindən mənası "kurqan" deməkdir. Abidə eramızın 500-ci ilinə aiddir. Eni 68 metr olub,uzunluğu isə 9,1 metrdir.

Artıq orta əsrlərdə Vesteros İsveçin ən böyük şəhərlərindən birinə çevrilmişdi. Həmçinin şəhər yepiskopluq mərkəzlərindən idi. Burada bir monastır və kafedral tikilmişdi. 1623-cü ildə isə Vesterosda İsveçdə ilk gimnaziya tikilmişdir.

XVIII və XIX əsrlərdən etibarən şəhərdə tərəvəzçilik, əsasəndə xiyar bitkisinin yetişdirilməsi böyük vüsət almışdır. O dövrdən Vesteros "Qurkstaden" (Xiyarlar şəhəri) ləqəbini almışdır.

## İqtisadiyyat
Vesteros lenin əsas sənaye və ticarət mərkəzlərindəndir. Şəhərdə elektrotexnika, maşınqayırma, yüngül və yeyinti sahələri inkişaf etmişdir.

Şəhər, turistləri və yeni sakinləri, habelə yerli universitet kollecinə, Melardalen Universitetinə tələbələri cəlb etmək üçün Melaren sahilində sahilində yerləşən Vasteros mənasını verən "Västerås - Mälarstaden" kimi ad təbliğ edilir. Bundan başqa şəhərin bir çox rayonlarında aparılan abadlaşdırma işləri vasitəsi ilə həm yerli əhali, həm də turistlər üçün komfort şərait yaradılmağa çalışılır. Melaren sahilində rekreasiya zonaları yaradılmışdır.

## İdman
Vesterosda ən məşhur idman növü bendidir (topla oynanan hokkey). Şəhərin eyni adlı kimandası ölkə çempionatının liderlərindən sayılır. Bendli yarışlarını keçirmək üçün 2007-ci ildə Haakonplan və ABB Arena stadionları istifadəyə verilmişdir. 2009-cu ildə Vesteros Bendi üzrə dünya çempionatına ev sahibliyi etmişdir.

Həmçinin Vesterosun eyni adlı futbol komandası vardır (Vesteros İdman Klubunun tərkib hissəsi).https://www.vskfotboll.nu İsveçin gücünə görə ikinci liqasında - I Divizionda çıxış edir. Klub oyunlarını tutumu 7044 olan Svedbank Park stadionunda keçirir. Bundan başqa şəhəri daha aşağı liqalarda Skilyebo, Franke, İFK Vesteros, Srianska, İK Vesteros və Qideonsberq klubları təmsil edir.

## İstinadlar
İraq–İsrail münasibətləri

**İsrail–İraq münasibətləri** — rəsmi diplomatik münasibətlərə malik deyillər. Səbəb isə İraqın İsraili hüququnu baxımından tanımamasıdır. İraq 1948-ci ildə yeni yaranmış yəhudi dövlətinə müharibə elan etdi və o vaxtdan bəri iki ölkə arasındakı münasibətlər ən yaxşı halda neytral olaraq qaldı. İraq ordusu 1967 və 1973-cü illərdə İsrailə qarşı bir sıra müharibələrdə iştirak etdi. 1981-ci ildə İsrail, İraqın yeni bir hücumundan qorxaraq, Bağdadın cənub-şərqindəki əl-Tuvaytda qurulan İraq nüvə reaktorunu, onun milli təhlükəsizliyinə təhdid olduğunu iddia etdi. İraq buna cavab vermədi. Körfəz müharibəsi zamanı İraq, o dövrdə İsrailin onun üçün heç bir təhlükə olmadığına baxmayaraq İsrailə 39 modifikasiya edilmiş Skat ballistik raketini atır. İsrail ABŞ-nin təzyiqi altında bu təxribata cavab vermədi.
## Tarixi
### İsrail müstəqilliyindən 2003-cü il İraq müharibəsinə qədər
İngilislər tərəfindən 1940-cı illərdə İraqdan çıxarılan keftin daşımnması üçün neft kəməri inşa edilmişdir. İraqın qərbindən Transiordaniya və Fələstinə qədər uznan bir kəmər idi. 1948-ci ildə İsrailin müstəqilliyini elan etdikdən sonra dərhal müharibə başladı: İraq, Transiordaniya və digər ərəb ölkələri İsrailə hücum etdilər. Bu boru kəmərinin bağlanmasına səbəb oldu və İraq neftinin daşınması Suriya vasitəsilə gerçəkləşdirilıməyə başlanıldı.

1948-ci ildən bəri İsrail və İraq barışmaz düşmənlərdir. Texniki olaraq Bağdad 1948-ci ildən bəri İsrail ilə davam edən müharibə vəziyyətindədir. İraq 1948 və 1967-ci illərdə İsrail ilə müharibələrə qoşun göndərdi. İraq 1973-cü ildə Yom Kippur müharibəsində Suriya ordusuna kömək etdi.

Hərbi fəaliyyət 1981-ci ildə Osirak nüvə reaktorunun məhv edilməsi ilə yendən alovlandı. İsrail Səddamın nüvə silahını inkişaf etdirmək üçün bu reaktordan istifadə edə biləcəyini bildirdi. İraq buna cavab vermədi.

Körfəz müharibəsi zamanı, 1991-ci ildə İraq İsrail üzərində 39 Skat raketi atdı.

1995-ci ildə İngilis yazıçısı Niqel Eştonun sözlərinə görə, İsrailin Baş naziri İshaq Rabin İordaniya Kralı Hüseyn vasitəsi ilə Səddam Hüseynə bir mesaj göndərdi və onunla görüşməsini istədi. Rabin ümid etdi ki, İraqla bağlanmış sülh müqaviləsi İran və Suriyanı da bu işi görməyə ruhlandıracaq. Rabin noyabr ayında öldürüldü, buna görə hökumətlər arasındakı əlaqə dayandırıldı. Rabin əvvəllər 1992-ci ildə Brembl Buş əməliyyatına rəhbərlik etmişdir. Sayeret Matkal komendoslarının köməyi ilə Səddam Hüseyni aradan götürmək planı uğursuz olmuşdur.

Səddam Hüseyn ərəb dünyasında Fələstin tərəfdarı olduğu üçün böyükl hörmətə malik idi. Fələstin partizanlarını və hərbi təşkilatlarını dəstəkləyirdi. İkinci intifada zamanı İraq Fələstin şəhidlərinin ailələrinə, o cümlədən intiharçılara pul yardımı göndərdi.

## İstinadlar
İsrail–Tailand münasibətləri

**İsrail–Tailand münasibətləri** — İsrail və Tailand arasında diplomatik və mədəni əlaqələr. Hər iki ölkə 1954-cü ilin iyun ayından etibarən rəsmi münasibətlər qurmuşlar. İsrailin Banqkokdakı səfirliyi 1958-ci ildə açılmışdır. 1996-cı ildən bəri Tailandın Təl-Əvivdə bir səfirliyi fəaliyyət göstərir. 2014-cü ildə Tailand və İsrail ikitərəfli diplomatik münasibətlərin 60 illiyini qeyd etdilər.
## Tarixi
28 dekabr 1972-ci ildə Qara Sentyabr Fələstin terror təşkilatının dörd üzvlü bir qrupu, Banqkokdakı İsrail səfirliyinə girib səfiri və bir neçə qonağını girov götürdü. Tailand hökumətinin iki üzvü, Dauee Çullasapya və Çatiçai Çoonhavan, daha sonra 1988-ci ildə Xarici İşlər Naziri və daha sonra Baş Nazir olmuş, habelə Misirin Taylanddakı səfiri Mustafa El Assaui girovların sərbəst buraxılması barədə danışıqlar apardılar. Terrorçuların Qahirəyə uça biləcəyinə zəmanət olduqlarını bildirdilər. O dövrdə İsrailin baş naziri olan Qolda Meir Tailand hökumətini diplomatik istedadı və münaqişəni qansız həll etdiyi üçün yüksək qiymətləndirdi.

2004-cü ilin yanvar ayında Şahzadə Maha Çakri Sirindhorn, Xon Kanq Universitetində yüksək məhsuldarlıq əldə etmək üçün İsrail-Tailand ortaq bir müəssisə açdı. Bu ölkədə Tailand-İsrail Ticarət Palatası, Tailand-İsrail Dostluq Fondu və daimi yaşayan kiçik bir israilli icma da vardır. 2011-ci il daşqınlarından sonra İsrail su mütəxəssislərini Tailanda göndərdi. Şahzadə Çulabhorn Mahidal iki ölkə arasında elmi əməkdaşlığın inkişafı proqramında iştirak edir. 2012-ci ildə hər iki ölkə ticarət müqaviləsi imzaladı. Tailandın İsraildəki səfiri hazırda Cukr Boon Lonqdır. İsrailin Taılanddakı səfiri isə Şimon Rodeddir.
## Əməkdaşlıq
2018-ci ilin iyul ayında İsrailin krallığındakı səfiri Meir Şlomo, Tham Luang mağarasında məktəblilərin xilas edilməsi üçün əməliyyat keçirildiyi Khun Nam Nang Milli Qoruğuna baş çəkdi. Səfir Şlomo vəziyyəti qiymətləndirmək və İsrailin verə biləcəyi yardım miqdarı məsələsini həll etmək üçün İsrail hökumətinin başçısı Benyamin Netanyahu adından oraya gəldi. Son 30 ildir Tailandda yaşayan bir israilli, 53 yaşlı Rafael Aruş və oğlu xilasetmə əməliyyatına kömək edən könüllülərdən biri oldu.

2019-cu ilin fevral ayında 20 yüksək vəzifəli məmurdan ibarət Tailand nümayəndə heyəti (Tayland Səhiyyə Nazirliyinin Baş direktoru və onun rəhbərliyinin digər iki nümayəndəsi, habelə dövlət dərman idarəsinin tam rəhbərliyi) böyüməkdə olan tibbi sirr təcrübəsini öyrənəcək və ölkələr arasında əməkdaşlıq imkanlarını qiymətləndirmək üçün İsrailə səfər etdi. Bu sahədə olan işlərlə əlaqədar 2019-cu ilin əvvəlindən etibarən Tailandda marixuananın tibbi və tədqiqat məqsədləri üçün istifadəsi qanuni elan edildi.
## Hərbi əməkdaşlıq
2018-ci ilin iyul ayında İsrail Aeronautics şirkəti tərəfindən Taylanda Dominator UPA-ın tədarükü üçün 30 milyon dollar məbləğində ikitərəfli müqavilə imzalanmışdır.

## İstinadlar
Ket çayı

**Ket çayı** — Sibir ərazisindən axan çay, Obun sağ qolu.
## Coğrafiya
Uzunluğu - 1621&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi - 94,2 min km²-dir. Başlanğıcını Ob-Yenisey su ayrıcısından götürür. Qərbi Sibir düzənliyi boyunca, Krasnoyarsk diyarı və Tomsk vilayətinin ərazisindən axır. Orlovka çayının axınından əvvəl çay dolama olaraq axır. Aşağı axarlarda isə çoxlu kanallara bölünür. Ket Oba iki qola birləşir - Toqur Ket və Kopılov Keti.

Orta illik axını 560 m³/s-dir. İldə 17.7&nbsp;km³ su baxıdır. May-avqust aylarında gursululuq müşahidə olunur. Oktyabrın sonları - noyabrın əvvəlində çay donur. Aprelin axının sonu - mayın əvvəlində dondan azad olur.
## Qolları
**Sağ qolları** - Şaytanka, İvaşkova, Soçur, Kelma, Ozernaya, Çaqiseyka, Toqolika, Orlovka, Lisisa, Krasnaya (?), Alset, Kuzurova, Nalımya, Panovskaya, Çiçulina, Tododya, Eltyreva, Parqa, Pinqasan, Kolosok, Pikovka, Payduqina.

**Sol qolları** - Malaya Ket, Krasnaya (?), Yeremskaya, Kelçiqeyka, Mendel, Sterlyajya, Elovaya, Olyonka, Kassayqa, Katayqa, Layqa, Poludenovka, Utka, İnquzet, Karbinskaya Anqa, Suyqa, Kasatka, Sunqoto, Pizik.
## Yaşayış məntəqələri
Yaşayış məntəqələri (Böyük və Kiçik Ketin birləşməsindən sonra): Makovskı, Aydara, Katayqa, Ust-Ozernoye, Stepanovka, Makzır, Klyukvinka, Belıy Yar, Yudino, Ust-Reşka, Rodionovka, Tipsino, Novoselovo, Volkovo, Toqur.
## Tarixi
XIX əsrin sonlarında Ket hövzəsinə aid olan Lomovataya hövzəsinin çayını Yeniseylə birləşdirən Ob-Yenisey kanalı tikildi. Su yolu praktik əhəmiyyət daşımadı və 1917-ci ildə bağlandı.
## İstinadlar
Ceyms Tisso

**Jak-Jozef (Ceyms) Tisso** (, , ) — karyerasının çox hissəsini İngiltərədə keçirən bir fransız rəssamı.

## Uşaqlığı və gəncliyi
Tisso 1836-cı il oktyabrın 15-də Fransanın Nant şəhərində bir italyan əsilli ailənin uşağı olaraq dünyaya gəlmişdi. Atası Marşel Teodor Tisso bacarıqlı bir pərdəlik parça ticarətçisi və anası Mariye Durand isə bir şapqaçı idi. Tisso da anası kimi çox gənc yaşlarında katolik dininə keçdi. Tissonun Nantdan ilham alaraq gənc yaşlarında liman və gəmi rəsmlərini çəkdiyi düşünülür. 17 yaşında rəssam olmağı seçdi. Atası bu qərarı dəstəkləməsə də, nəticədə ona rəssam olmağa icazə verdi.

## Karyerası
1856 və ya 1857-ci illərdə incəsənət təhsilini davam etdirmək üçün Parisə getdi. Təxminən 1863-cü ildə Tisso qəflətən orta əsrlər tərzi portretlərini və müasir həyatın təsvirlərini rəsmlərində göstərməyə başladı. Bu dövrdə Tisso qəflətən yüksək tənqidi bəyənmə aldı və çox danışıldı. Sürətlə özünü uğurlu bir sənətkar olmağa həsr etdi. Alfred Stevens və Klod Mone kimi yapon rəsmləri və paltarlarından təsirlənmış, bəzilərini rəsmlərində qeyd etmişdi. Fransa–Prussiya müharibəsində vuruşdu. 1871-ci ildə naməlum səbəblərdən Parisdən Londona yola düşdü. Rəsmləri *"Vanity Fair"* jurnalında, eləcə də Kral Akademiyasında sərgiləndi.

## Qaleriya

Fayl:Tissot Garden Bench.jpg|"Bağça skamyası"
Fayl:The Return of the Prodigal Son James Tissot.jpeg|"Prodigal oğlunun dönüşü"
Fayl:James Tissot - Captain Frederick Gustavus Burnaby.jpg|Kapitan Frederik Qustavus Burnabi
Fayl:James Tissot - Le rendez vous secret.JPG|"Gizli görüş"
Fayl:James Tissot - Hide and Seek.jpg|"Gizlət və Axtar", 1877
Fayl:La femme Préhistorique.JPG|"Tarixdən əvvəlki qadın"
Fayl:James Tissot - The Circle of the Rue Royale - Google Art Project.jpg|"Royal Street-in dairə eyvanı (Kral küçəsinin dairəsi)", 1868
Fayl:James Tissot - Bad News.jpg|"Pis xəbərlər"
Fayl:James Tissot - A Little Nimrod.jpg|"Balaca Nimrod"
Fayl:James Tissot - Kathleen Newton In An Armchair.jpg|" Bir Kürsüdə Kathleen Newton"
Fayl:James Tissot - Hush!.jpg|"Tələsin"
Fayl:James Tissot - Seaside.jpg|"Dənizkənarı"
Fayl:Brooklyn Museum - The Lost Drachma (La drachme perdue) - James Tissot - overall.jpg|"İtmiş Draxma", 1886-1894


## Həmçinin bax
* Qustav Dore
* Arman Qiyomen
* Pol Sezan
* Mark Şaqal
* Lui Dager

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ceyms Tissonun 206 əsəri
* Ceyms Tisso: Məsihin həyatı. Bruklin Muzeyində sərgi 2009
* Ceyms Tissonun bibliya sənəti
Robert Rupp

**Robert Rupp** (; ) — almaniyalı Yunan-Roma güləşçisi, Avropa çempionu.

1925-ci ildə Avropa Çempionatının gümüş medalını qazandı. 1926-cı ildə Avropa çempionu oldu. 1929-cu ildə yenidən Avropa Çempionatının gümüş medalını qazanmağı bacardı.

## Xarici keçidlər

* Robert Rupp —International Wrestling Database saytında profili (ing.)
Çətindaq

**Çətindaq** Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.

## Toponimikası
Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. Ləlvər dağının yaxınlığında, Qaraqaya ilə yanaşı, sıldırım yamaclı dağın adıdır. Azərbaycan dilində çətin ("zirvəsinə qalxmaq mümkün olmayan" mənasında) və dağ sözlərindəndir.

## Həmçinin bax
Gürcüstan Respublikası

## Xarici keçid

banker.az

## İstinad
İsrail–Tacikistan münasibətləri

**İsrail–Tacikistan münasibətləri** — Tacikistan və İsrail arasında beynəlxalq ikitərəfli tarixi, diplomatik, ticari, hərbi, mədəni və digər münasibətlər.

Hal-hazırda 1992-ci ilin aprel ayından etibarən ölkələr arasında tam diplomatik əlaqələr qurulub. İsrail Tacikistanda Özbəkistandakı səfirliyində işləyən qeyri-rezident səfir vastəsi ilə təmsil olunur. İsrailin Tacikistandakı səfiri Karmela Şamirdir (2014-cü ildən).

## Tarixi
1989-cu ildə Tacikistan Sovet Sosialist Respublikasında 15000 yəhudi yaşadığı halda bu gün ölkədə demək olar ki, heç bir yəhudi qalmamışdır. Bütün yəhudilər (əsasən Buxara) ABŞ-a və İsrailə köç etmişlər. 2006-cı ildə Tacikistan hökuməti tərəfindən ölkədə qalan yeganə sinaqoq və yəhudi məktəbi dağıdılmışdır.

İki ölkə arasındakı münasibətlər 1992-ci ildə, Tacikistan müstəqillik qazandıqdan sonra başlamışdır. Lakin fələstinlilər və iranlıları dəstəkləyən əhali buna etiraz etmişdir. Tacikistan İran ilə sıx iqtisadi, sosial və mədəni əlaqələrdə olan bir müsəlman ölkəsidir. İranın nüvə proqramını dəstəkləyir, İrana tətbiq olunan beynəlxalq sanksiyaların əleyhinədir və eyni zamanda BMT-də İsrailə qarşı mübarizədə fələstinlilərin tərəfinə fikir ifadə edir Bütün bunlara baxmayaraq, İsrail Tacikistanla Orta Asiyada yəhudi dövlətinə qarşı ittifaq yaranmasının qarşısını almaq üçün münasibətləri davam etdirməyə çalışır.
1992-ci ildə münasibətlər qurulduqdan sonra Tacikistan prezidenti İsrailin Rusiyadakı səfiri ilə görüşdü və təcili olaraq yəhudi dövlətinin köməyinə ehtiyac duyduğunu bildirdi: iqtisadi, texniki və elmi.

Tacikistanın Fələstinə və İrana verdiyi dəstək səbəbindən iki ölkə arasındakı siyasi münasibətlər hələ də sərin olaraq qalır. Tacikistan hökuməti israilli həmkarlarını BMT və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında səs verərək Tacikistanın Fələstin və İrana dəstəyini qəbul etməli olduqlarına inandırmağa çalışır. İsrailin bu iki ölkə ilə münasibətləri onunla Tacikistan arasında tam hüquqlu münasibətlərə imkan vermir.

İsrail, Tacikistana əməliyyatlar aparmaq üçün həkimlər göndərir və yerli su mütəxəssisləri yetişdirir. 2013-cü ilin fevral ayında hər iki ölkənin Xarici İşlər Nazirlikləri ikitərəfli məsləhətləşmələr apardılar və Anlaşma Memorandumu imzaladılar. Gələcəkdə də məsləhətləşmələri davam etdirmək niyyətlərini ifadə etdilər. 2013-cü ilin iyul ayında İsrail iş adamları Düşənbədə olmuş və ikitərəfli iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi məqsədilə Tacikistan Xarici İşlər Nazirinin müavini ilə görüşmüşdür.

## Əməkdaşlıq
Ölkələr əsasən kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq edirlər. Tacikistanda kənd təsərrüfatı ÜDM-in 23% -ni gətirir və ölkə əhalisinin 75% bu sahədə işləyir. Ancaq ölkənin çox az ərazisi kənd təsərrüfatına yararlıdır. Səbəb isə geniş ərazilərin dağlıq bölgə olmasıdır.

## Ticarət
2009–2013-cü illərdə İsraildən Tacikistana ixrtacın illik dövriyyəsi 400 000 dollar olmuşdur. Əks istiuqamətdə isə cəmi 5 000 dollar təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Kristofer Kerz

**Kristofer Metyu Kerz** (, ) — sonuncu dəfə 20 aprel 1990-cı ildə görünən Minnesota ştatının İqan şəhərindən itkin düşümüş amerikalı yeniyetmə. Tərkedilmiş nəqliyyat vasitəsi itkin düşdükdən iki gün sonra tapıldı. O, amerikan rok qrupu Soul Asylumun "Runaway Train" adlı musiqi videosunda yer alıb.

## İtkin düşməsi
20 aprel 1990-cı ildə Kerzin xəstə olduğu üçün evdə qaldığı bildirildi. 1988-ci ilə məxsus mavi rəngli Dodge Caravan markalı ailə avtomobili həmin gün valideynləri evə qayıdarkən yoxa çıxdı. Onlar Kerzdən itkin düşməsə 6-ya kimi geri qayıdacağını bildirən qeyd tapdılar — bu qəribə idi, çünki qeyddə "itkin düşmək" sözünün altından iki dəfə xətt çəkilmişdi. Kerz baxmayaraq ki, heç bir sursat götürməmişdi, onunla bərabər 20 ölçülü O. F. Mossberg & Sons ov tüfəngi var idi. Səlahiyyətlilər onun silahdan imtina edə biləcəyini düşündülər, lakin bundan əmin deyildilər. Furqon iki gün sonra 22 aprel 1990-cı ildə Minnesota ştatı, Qrand-Rapids şəhəri yaxınlığında tərk edilmiş şəkildə tapıldı.

## Kristoferin axtarışı
Kristoferin itkin düşməsindən sonra afişalar paylandı və onu tapmaq üçün geniş axtarışlar aparıldı. 2004-cü ildə İqan Polis Departamentinə Kerzi tapmağa çalışmağı dayandırmağı təklif edən anonim bir məktub gəldi və məktubda bildirildi ki, o, hazır olduqda evə qayıdacaq. Polis məlumatın həqiqiliyini təsdiqləyə bilmədi.

Ceykob Ervin Vetterlinq cinayəti həll edildikdən sonra 2016-cı ilin sonlarında işə yenidən maraq artdı. Kerzin yaşına uyğun yeni fotoşəkilləri yaradıldı və itkin düşmüş şəxslərin afişaları o şəkillərlə birlikdə paylanıldı. Ailə həmçinin hadisə ilə bağlı mediaya müsahibələr verdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Disappearance of Christopher Kerze
* Disappearance of Christopher Kerze
* Disappearance of Christopher Kerze
Svetlana Savitskaya

**Svetlana Yevgenyevna Savitskaya** (; ) — sovet komonavtı, açıq kosmosa çıxmış ilk qadın kosmonavt, Valentina Tereşkovadan sonra dünyada ikinci kosmonavt qadın, iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1982, 1984).

## Həyatı

## İstinadlar
Taal gölü

**Taal** — Filippində şirin sulu göl. Göl Luson adasında yerləşir. Batanqas əyalətinə aiddir. Göl əsasən nəhəng Taal kalderinin çuxurunda yerləşir. Taal kalderi 500 000—100 000 il əvvəl baş vermiş nəhəng püskürmə zamanı formalaşmışdır. Taal gölü ölçüsünə görə Filippinin üçüncü gölüdür (Bay və Lanao göllərindən sonra). Gölün mərkəzində eyni adlı vulkan mənşəli Taal adası (Taal vulkanı) yerləşir. Vulkanik adanın kraterində kiçik göl yerləşir. Bu, dünyadakı adada (Luson) yerləşən gölün (Taal gölü) içində olan adanın daxilində qeydə alınan ən böyük göldür. Maraqlıdır ki, bu gölün mərkəzində də çox kiçik ada - Point-vulkanı var. Point-Vulkanı dünyada fəaliyyətdə olan ən kiçik vulkan və ya adada yerləşən gölün daxilindəki adada olan digər göldəki ən böyük adadır.

### Taal vulkanı
left|thumb|Ərazinin relyefi
Taal vulkanı dünyanın ən kiçik aktiv vulkanlarından biri hesab olunur. Ən qədim püskürmə tarixi 100-500 min il əvvəl hesab olunur. Keçmiş vulkan konusu parçalanmış və yerində böyük kalder formalaşmışdır. Kalder tədricən su ilə dolaraq Taal gölü yaranmış. Növbəti püskürmələr nəticəsində gölün ortasında sahəsi 23 km² olan ada - yeni vulkan konusu yaranmışdır. 1572-ci ildə vulkan dəfələrlə püskürmüş və nəticədə yeni kraterdə növbəti göl formalaşmışdır.

1911-ci il 30 yanvar tarixində XX əsrin ən güclü püskürməsi baş vermiş və 1335 nəfərin ölümünə səbəb olmuşdur. 10 dəqiqə müddətin 10 km məsafədə olan bütün canlılar tələf olmuşdur. 400 km-dən tüstünü və külü müşahidə etmək olurdu. Püskürmə pele püskürmə tipinə aid olunur. Püskürmə kraterlə yanaşı yamaclardanda qeydə alınmışdır. Püskürmə zamanı lava yox, kül və qızmar par havaya atılırdı. 1965-ci ildə baş vermiş püskürmədə 200 nəfər həlak olmuşdur. Sonuncu püskürmə 1977-ci ildə qeydə alınmış.

## Qorunması
Taal gölü hövzəsində ilk dəfə olaraq 1967-ci ilin 22 iyulunda, № 235 deklarasiya ilə Taal vulkanı hissəsi milli park elan edilmiş. Milli parkın sahəsi 62 292 hektar idi. 7586 nömrəli respublika qanuna və ya Qorunma Ərazilərin Milli İnteqrasiya Sisteminə (NIPAS) əsasən 1992-ci ildə ərazi xüsusi «Qorunan Taal vulkanı landşaftı» statusunu almış. 16 oktyabr 1996-cı ildən № 906 deklarasiyaya əsasən milli parkın ərazisi genişləndirilmişdir.

## Şəkillər

Şəkil:Taal lake wide.jpg|Yüksəklikdən gölün görünüşü
Şəkil:Taal lake.JPG|Dumanlı havada gölün görünüşü
Şəkil:Taal lake.jpg|Taal vulkanının görünüşü
Şəkil:Lac Taal.png|Ərazinin kosmosdan görünüşü
Şəkil:Taal lake vicinity.png|Bölgənin inzibati bölgüsü

## İstinadlar
Almaniya Şərqi Afrikası

**Almaniya Şərqi Afrikası** () — müasir Tanzaniya, Burundi və Ruanda ərazilərini əhatə edən Afrikadakı alman koloniyası.

## Tarixi
Bu hissələrdə almanların fəaliyyətinin başlanğıcı 1884-cü ildə qoyuldu, o zaman Almaniya hökuməti "Alman Kolonizasiyası Cəmiyyətinə" rəhbərlik edən Karl Petersin şirkətinə alman maraqlarını qorumaq üçün ərazini inkişaf etdirmə hüququ verdi. 1890-cı ildə Abuşirinin üsyanı başladı. Alman hökuməti Hermann Vissmann başçılığı ilə qoşun göndərməyə məcbur oldu və buradakı mülklərini koloniyaya çevirib Cəmiyyətdən aldı.

Almanların dövründə torpaqlar becərilməyə başlandı, dəmir yolları çəkildi, yerli əhali üçün məktəblər tikildi, lakin Almaniya heç vaxt müstəmləkədən iqtisadi gəlir götürmədi: əksinə Şərqi Afrika Almaniya hökumətindən subsidiya almağa davam etdi. İnzibati qaydada koloniyanın rəhbərliyi qəbilələrin liderləri ilə münasibətlərə əsaslanırdı (müstəmləkəçiliyin ilk 20 ilində almanlar yerli tayfaların müstəmləkəçilərə qarşı qiyamlarını daim yatırtmaq məcburiyyətində qaldılar).

Alman kolonistləri Almaniya Şərqi Afrikasına fəal şəkildə köçdülər: 1903-cü ildə onların sayı 650, 1914-cü ildə isə 5,5 min nəfər idi. Birinci Dünya müharibəsi dövründə koloniyanın silahlı qüvvələrinə (3 min avropalı və 11 min yerli sakindən) 1914-1918-ci illərdə İngilis və Portuqaliya müstəmləkə qoşunlarına qarşı döyüşlər uğurla davam etdirən polkovnik fon Lettov-Forbek rəhbərlik edirdi. Daha sonra Belçika Konqosundan edilən hücum və qaynaq çatışmazlığı səbəbiylə geri çəkilməyə məcbur oldu. Kiçik bir dəstə ilə, fon Lettov-Forbek, Mozambik və şimali Rodeziya ərazisinə qədər irəlilədi, burada Almaniya və Antanta arasında barışıq imzalanmasını öyrəndikdən sonra atəşkəs əmrini verdi. Birinci Dünya müharibəsi başa çatdı və bununla da müstəmləkə Almaniyasında düşmənə təslim olmayan yeganə silahlı dəstənin komandiri oldu. Daha sonra Alman Şərqi Afrika döyüşlərində iştirak edən yerli əsgərlər Veymar Respublikası və AFR hökumətlərindən pensiya aldılar.

1919-cu il Versal sülh müqaviləsinə görə Alman Şərqi Afrika ərazisi bölündü: qərb hissəsi Belçikaya (Ruanda-Urundi), qalan hissəsi koloniyanın adını Tanqanika olaraq dəyişdirən İngiltərənin ixtiyarına verildi. Sonuncusu 1961-ci ildə müstəqillik qazandı.

## Həmçinin bax

* Afrikanın kolonial bölünməsi

## İstinadlar
Vasyuqan bataqlığı

**Vasyuqan bataqlığı** — Dünyanın ən böyük bataqlıqlarından biri. Qərbi Sibirdə, Ob və İrtış çayları arasında, əsasən Tomsk vilayətinin daxilində yerləşən Vasyugan düzənliyinin ərazisində yerləşir. Ərazisinin bir hissəsi Novosibirsk və Omsk, Tümen vilayətləri və Xantı-Mansi muxtar dairəsində yerləşir

2007-ci ildən bəri Vasyuqan bataqlıqları UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil olmaq üçün namizəd olmuşdur.
## Təsviri
Bataqlığın sahəsi 53 min km² (müqayisə üçün: İsveçrənin sahəsi 41 min km²), qərbdən şərqə qədər uzunluğu 573 km, şimaldan cənuba isə 320 km-dir.
Vasyuqan bataqlığı təxminən 10 min il əvvəl yaranmış və bu gündə belə davamlı olaraq artmaqdadır. Son 500 il ərzində müasir ərazilərinin 75% formalaşmışdır. Bataqlıqlar bölgədəki təmiz su mənbəyidir (su ehtiyatı 400 km³). Burada 800 minə yaxın kiçik göl var. Bir çox çaylar bataqlıqlardan qaynaqlanır, xüsusən: Ava, Bakçar, Bolşoy Yuqan, Vasyuqan, Demyanka, İksa, Karqat, Kyunqa , Nyurolka, Kiçik Tartaş, Tartaş, Kiçik Yuqan, Om, Parabel, Parbiq, Tara, Tui, Uy, Çay, Çertal, Çizhapka, Çuzyk, Çulym, Şeqarka, Şiş.
Bataqlıqda torfun böyük ehtiyatları var. Tədqiq olunan torf ehtiyatı 1 milyard tondan çoxdur, ortalama meydana gəlmə dərinliyi 2,4 m, ən yüksəyi isə 10 m-dir.

Vasyuqan bataqlığı nadir canlılarında daxil olduğu çoxsaylı faunaya ev sahibliyi edir. Bataqlıqlarda xüsusən şimal maralı, Ağquyruq dəniz qartalı, Çay qaraquşu, şahin yaşayır. Əhəmiyyətli miqdarda sincab, sığın, samur, ağ kəklik, Avropa norkası, adi susamuru və adi Sibir porsuğu yayılmışdır. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki növləri geniş ərazini əhatə edir. Yabanı bitkilər geniş yayılmışdır: cır qaragilə, mərcanı, Rubus chamaemorus.

İndi bataqlıq neft və qaz yataqlarının kəşfiyyatı və istismarı ilə əlaqədar olaraq fauna və florası təhlükə altındadır. Bundan əlavə Baykonur kosmodromundan buraxılan vasitələrdən düşən yanmamış heptil qalıqları ərazini çirkləndirir.

Yaz aylarında bataqlıqlar, hətta ixtisaslaşmış avadanlıq üçün demək olar ki, keçilməzdir. Neft sahələrinə və kəşfiyyat sahələrinə yük daşınması qışda həyata keçirilir.
## Vasyuqan qoruğu
2006-cı ildə Vasyugan yasaqlığı tşkil olunur.

2017-ci ilin sentyabr ayında Tomsk vilayətinin Bakçarski rayonunda, Novosibirsk vilayətinin Ubinski və Şimal bölgələrində yerləşən Novosibirsk vilayətinin ehtiyat və bitişik bataqlıqları əsasında Vasyugan qoruğu formalaşdırılır.

2018-ci ilin iyun ayında o vaxt Kuznetsk Alatau Təbiət Qoruğunun direktoru olmuş Aleksey Vasilçenko Vasyugan qoruğunun rəhbəri təyin edildi və bu andan etibarən hər iki ehtiyatı idarə etmək üçün yeni yaradılan Kuznetsk Alatau və Vasyugan qoruğu Federal Dövlət Büdcə Qurumunun rəhbəri oldu. Vasyugan qoruğunu idarə edən bu idarəetmə qurumunun filialı Tomskda yerləşməsi planlaşdırılır.

Vasyuqan qoruğunun sahəsi 614,8 min hektardır.

18 dövlət müfəttişinin heyəti ştatına sahibdir - 9 nəfər Novosibirskdən və 9 nəfəri Kemerovo vilayətindən seçilir.

## İstinadlar
Nailə Əsgərzadə

**Nailə Əsgərzadə** (ru. Наиля Аскер-пук-заде; tam adı: *Nailə Vaqif qızı Əsgərzadə*; ) — Azərbaycan əsilli Rusiya jurnalisti və televiziya aparıcısı.

## Həyatı
1987-ci dekabrın 13-də ildə Bakıda alim və həkim ailəsində doğulub.

2019-cu il dekabrın 2-də Rusiya siyasətçisi Aleksey Navalnının Korrupsiya ilə Mübarizə Fondu (KMF) iddia edib ki, Nailə Əsgərzadə Bombardier Global 6000 biznes təyyarəsindən və 62 metrlik SEA&US yaxtasından istifadə edir. KMF habelə Nailə Əsgərzadəyə aid olan daşınmaz əmlakı araşdırıb. Daşınmaz əmlakın vahid dövlət reyestrindən iki çıxarışdan məlum olur ki, 2015-ci ildən Nailə Əsgərzadə Moskva ətrafındakı "Jukovka-3" kotec qəsəbəsində 53 sot torpaq sahəsinə və sahəsi 923 kvadratmetr olan evə sahibdir. Fond bildirir ki, 2019-cu ilin aprelində Rusiyada mediaya nəzarət edən Roskomnadzor internet resurslarda Rusiyanın VTB dövlət bankı və onun rəhbəri Andrey Kostin, habelə Nailə Əsgərzadə barədə minədək materiala çıxışı bloklayıb. Aprelin 4-də baza nəşri bildirirdi ki, "Yandeks. Dzen" axtarış mühərriki əvvəlcə VTB-yə, sonra isə Nailə Əsgərzadəyə məxsus olan yüz milyonlarla dollarlıq mənzil barədə araşdırmanı internetdən silib.

## İstinadlar
I Georq (Böyük Britaniya kralı)

**I Georq** (; ; ) — Böyük Britaniya və İrlandiya kralı, Hannover kürfürstü. Hannover sülaləsindən olan ilk Britaniya monarxıdır.

Kürfürst Ernst Avqust və Sofiya von Hannoverin ilk övladı kimi 1660-cı ildə Hannoverdə dünyaya gəldi. Atasından və əmilərindən bir çox ünvan və mal-mülk miras aldı. Bütün gənclik illəri boyunca müharibələrdə iştirak etdi və parçalanmış alman mülklərini özünə tabe etdi.

1682-ci ildə əmisi qızı Sofiya Doroteya ilə evləndi. Bu nigahdan 2 övladı olsa da, 1694-cü ildə cütlük boşandı. Bundan başqa məşuqəsi Melusina von Şulenburqdan doğulan 3 nigahdan kənar qızı da vardı.

* II Georq
* Sofiya Doroteya

Anası Sofiya von Hannover İngiltərə kralı I Ceymsin nəvəsiydi və öncə anasının, ardından Britaniya kraliçası Anna Stüartın ölümüylə Britaniya taxt-tacına dəvət edildi. Onun hakimiyyəti illərində monarxiya zəiflədi və ölkə baş nazirin tabeliyindəki müasir hökumət kabineti tərəfindən idarə olundu. Mərhum kraliça Anna Stüartın katolik ögey qardaşını taxta çıxarmaq istəyənlərlə mübarizə apardı. 1727-ci ildə doğulduğu Hannoverə etdiyi səyahət əsnasında vəfat etdi. Ölkə xaricində dəfn olunan son Britaniya monarxıdır.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Georq Gerinq

**Georq Gerinq** (; ) — almaniyalı Yunan-Roma güləşçisi, Avropa çempionu, Olimpiya Oyunları mükafatçısı.

1903-cü ildə Frankental şəhərində anadan olmuşdur. 1926-cı ildə Avropa çempionatında qızıl medal qazandı. 1928-ci ildə Amsterdam Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı. 1929-cu ildə yenidən Avropa çempionu oldu. 1930 və 1931-ci illərdə Avropa Çempionatlarında bürünc mükafatları qazandı. 1932-ci ildə Los-Anceles Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi, amma orada yalnız 4-cü yeri tuta bildi. 1936-cı ildə Berlin Olimpiya Oyunlarında sərbəst güləş növündə çıxış etdi, amma orada yalnız 7-ci oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Georq Gerinq  — *Sports-Reference.com* saytında Olimpiya statistikası (ing.)
* Georq Gerinq — *International Wrestling Database* saytında profili (ing.)