open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yussef Kalfa

**Yussef Kalfa** (14 may 1993-cü ildə anadan olub) — Suriya Premyer Liqası təmsilçilərindən olan *Əl-Caiş* klubunda və Suriya milli futbol komandasında yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Suriya futbolçusu.

## Karyerası

### Milli komanda
Kalfa Suriya milli futbol komandasında debütünü 27 avqust 2016-cı ildə Tacikistan millisinə qarşı oyunda etmişdir. O, 56-cı dəqiqədə Həmid Minonu əvəz etmişdir. Yoldaşlıq oyununda Suriya rəqibi ilə 0-0 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Uğurları
;Əl-Caiş
**[[Suriya Premyer Liqası]] (1)**: 2015–16

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Daşduz

**Daşduz**—  Naxçıvan Muxtar Respublikasında Naxçıvan şəhərində qəsəbədir. Bu dağətəyi ərazi Naxçıvan şəhərindən cənub-qərbində 12&nbsp;km məsafədə yerləşir.

## Etimologiya
Daşduz adının mənası qədim türk dilindən Daş (qaya, daş) və duz sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Naxçıvanın Daşduz yatağı da buarada yerləşir, kəndin adı da buradan götürülmüşdür.

## İstinadlar
Qısa qapanma (albom)

**Qısa qapanma** — Qaraqanın 2009-cu ildə çıxan albomu.

## Alboma daxil olan mahnılar

## Həmçinin bax
* Qaraqan
* H.O.S.T.
* İşıq (albom)
* Leykemiya (albom)
* Qışlaq (albom)

## İstinadlar
Şimali Qafqaz çılpaqçası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Morfoloji əlamətləri
Şimali Qafqaz çılpaqçasının gözləri kiçik, burnu kütdür. Rəngi tünddür, bədənində düzgün yerləşməmiş qonur xallar var. Bu xalları quyruq, bel və döş üzgəclərində də görmək olar. Bel üzgəcinin arxasında belində 4–6 iri xal var.

## Yayılması
Xaçmaz rayonunun çaylarında və Samur çayında yayılmışdır. Azərbaycan hüdüdlarından kənarda Kuban, Kuma, Terek və Sulak çaylarında yayılmışdır.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Biologiyası öyrənilməmişdir. İti axımlı çaylara üstünlük verir, daşların arasında durur. Bulaqçı, gündəcə və xironomid sürfələri ilə qidalanır.

## Çoxalması
Əldə olunan cüzi məlumata görə uzunluğu 71 mm-ə çatır. 45 mm və daha çox uzunluqda cinsi yetkinliyə çatır.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Şimali Qafqaz çılpaqçasının heç bir təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lagernıy adası

**Lagernıy adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Komsomoles adasından 800 m şimal-qərbdə yerləşir. Adada yerləşən Blizkaya çayının mənsəbinə yaxın ərazidə qərarlaşır.

## Təsviri
Ovalvari formaya malikdir. Uzunluğu 1,3 km, eni isə 1 km təşkil edir. Adanı Komsomoles adası ilə sayla birləşir. Şimalında 26 metr hündürlüyə malik qaya vardır.

## Xəritə
* Xəritə
Kosmik sürətlər

**Kosmik sürət** — cismin planetin (və ya hər hansı başqa kosmik obyektin) qravitasiya sahəsinə keçməsi üçün tələb olunan sürətdir.

## I kosmik sürət
Üfüqi istiqamətdə atılmış cismə elə v_1 sürəti verilmişdir ki, həmin cisim Yerin səthi yaxınlığında r=R_Y radiuslu çevrə boyunca Yer ətrafinda fırlanır . Havanın sürtünmə qüvvəsi nəzərə alınmadıqda bu cisim yalnız Yerin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə hərəkət edir. Bu halda cismə təsir edən mərkəzəqaçma qüvvəsini yaradan səbəb Yerin cazibəsidir, başqa sözlə, Yerin cismi cəzbetmə qüvvəsi mərkəzə- qaçma qüvvə rolunu oynayır. Ondan sonra:

\frac{m v_1^2}{R_Y}=\gamma \frac{mM_Y}{R_Y^2} (1)

v_1=\sqrt{\gamma \frac{M_Y}{R_Y}} (2)

\gamma, M_Y və R_Y-in qiymətlərini (2)-də nəzərə alsaq, v_1\cong 8 \frac{km}{san}. Deməli, üfüqi istiqamətdə atılmış cismə ən azı 8 km/san sürət vermək lazımdır ki, o

Yerin süni peykinə çevrilsin. Bu sürət *birinci kosmik sürət* adlanır.

Dünyada ilk dəfə (12 aprel 1961-ci il) Yer ətrafında gəmi-peykdə səyahət edən ozamankı sovet kosmonavtı Y. A. Qaqarin olmuşdur. Daşıyıcı raket gəmi-peyk sisteminə üfüqi istiqamətdə 8 km\backslash san sürəti verərək ondan ayırır. Bu andan etibarən gəmi-peyk yalnız Yerin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə hərəkət etmişdir.

İlk baxışdan bizə elə gəlir ki, guya süni peyki daha böyük radiuslu orbitə çıxarmaq üçün ona üfüqi istiqamətdə nisbətən kiçik sürət vermək olar (2)-dən göründüyü kimi, peyki Yerin bilavasitə səthi yaxınlığında (Şəkil 1-də, R_j=6370 km) yox, nisbətən uzaq orbitə (məsən R_Y=6700 km, yəni Yer səthindən 330 km uzaq orbitə) çıxarmaq üçün tələb olunan birinci kosmik sürət v_1=\sqrt{\gamma \frac{M_Y}{R_Y}}=7,8  km/san-dir. Lakin unutmaq lazım deyildir ki, bu halda peyki 330 km məsafəyə qaldırıb sonra ona üfüqi istiqamətdə 7,8 km/san sürəti vermək üçün həmin məsafədə Yerin cazibə qüvvəsindən əlavə, həm də havanın sürtünmə qüvvəsinə qarşı iş görmək lazımdır.

Üfüqi istiqamətdə atılmış cismin sürəti v_1-dən kiçik olduqda, cisim Yerin süni peykinə çevrilməyib bir qədər hərəkət etdikdən sonra Yer səthinə düşür. Yerin süni peykinin yenidən Yerə qaytarılması məsələsi məhz bu fakta əsaslanmışdır. Xüsusi tormozlayıcı reaktiv mühərriklərin köməyilə süni peykin sürəti azaldılır. Bu halda peyk spiralşəkilli trayektoriya üzrə hərəkət edərək get-gedə Yerə yaxınlaşır və nəhayət Yer səthinə enir. Cismin sürəti v_1-dən böyük olduqda o ellips boyunca Yer ətrafında fırlanır.

## İkinci kosmik sürət
Yerdən atılmış cismə verilən sürət elə böyük ola bilər ki, cisim Yerin cazibə sahəsini tərk edər. Bu sürət ikinci kosmik sürət adlanır. Bu sürət v2=11 km/san dir. Bu zaman Yerdən üfüqi istiqamətdə atılmış cisim Yerin cazibəsindən çıxıb Günəşin cazibəsində qalır.

## Üçüncü kosmik sürət

## İstinadlar
Otkrıtıy adası

**Otkrıtıy adası** —  Şimal Torpağı arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Kara dənizində, Qırmızı Ordu boğazının mərkəzi hissəsində Qusinnıy yarımadasından 100 m qərbdə (Oktyabr İnqilabı adası) yerləşir. Adadan 3&nbsp;km şimalda Komsomoles adası yerləşir. Oktyabr İnqilabı adası ilə birlikdə Tixaya buxtasını əmələ gətirir. Buxta ondan cənubda yerləşir.  
## Təsviri
Şimaldan cənuba doğru uzanır. Uzunluğu 2,3&nbsp;km, eni isə 800 m təşkil edir. Adanının sahilləri əsasən hamardır. Maksimal hündürlük 17 metrdir. Adadan 100 m şimalda adsız ada yerləşir.

## Xəritə
*Xəritə
Pirojok adası

**Pirojok adası** —  Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Kara dənizini ərazisində, arxipelaqın mərkəzində, Arnqold adasından 700 m şimalda qərarlaşıır. Uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 200 m təşkil edir. Yüksəklik yoxdur. Şokalski boğazında yerləşən digər adalar kimi bu adada Kara dənizi hövzəsinə aid edilir.

## İstinadlar

## Xəritə
*Xəritə
Qasım Hüseynov (əmək qəhrəmanı)

** Qasım Rəsul oğlu Hüseynov ** () — Sovet azərbaycanlı çobanı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948).

## Həyatı
1925-ci il aprelin 17-də Naxçıvan MSSR (hazırda Azərbaycan, Naxçıvan MR, Babək rayonu) Sust kəndində anadan olub.
1942-ci ildə Naxçıvan rayonunun əmək fəaliyyətinə "26 bakı komissarı" adına kolxozda ilk növbədə siravi kolxozçu daha sonra çoban olmuşdur. Sonralar ferma müdiri, manqabaşı kimi çalışmışdır.
1947-ci ildə heyvandarlıq sahəsində yüksək göstəricilər əldə edib.
heyvandarlığın yüksək məhsuldarlığının üçün 1948-ci il 17 avqust tarixli SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə, əmək rəşadəti göstərdiyinə görə Hüseynov Qasım Rəsul oğlu "Oraq və Çəkic" medalına Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşdür "Lenin" ordeni, ilə təltif olunub.
.
1958-ci il noyabrın 15-də 33 yaşında doğma kəndində vəfat edib.

## İstinadlar
İkievli bunduq

## Təbii yayılması
ABŞ və Kanadada, Texas və Luizianadan Ontorio və Cənubi Dakotayadək, düzənliklərdə, çay kənarında və Appalaçın aşağı nəmişli yaruslarında rast gəlinir. Bu növə bəzən Kanada bunduqu da deyilir.  

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 25 m-ə çatan, geniş və seyrək çətirli, düz gövdəli ağacdır. Yarpaqları tökülən, ikiqat lələkvari, uzunluğu 60-70 sm, eni 8 sm-ə çatır. Yarpaqcıqları tünd yaşıl, 8 sm enindədir. Çiçəkləri seyrək salxımlarda yerləşir, sarımtıl-yaşıl rəngli, kiçik və ətirlidir. Meyvəsi paxladır, uzunluğu 8-16 sm-ə, eni 3-5 sm-ə çatır, ətli, şabalıdı qonur rəngdədir. Toxumları dəyirmi, yastı və bozumtul qara, uzunluğu 20 mm, qalınlığı 10 mm-ə qədərdir. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvəsi oktyabr-noyabr aylarında yetişir.

## Ekologiyası
Münbit və rütubətli torpaqlara tələbkar və işıqsevəndir. 

## Azərbaycanda yayılması
Zaqatala, Lənkəranda və Abşeron yarımadasında park və bağlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Qızardılmış toxumları kofenin surroqatı kimi istifadə olunduğu üçün Amerikada bu “kofe ağacı” adlanır. Cütlələkvari iri yarpaqları bitkiyə gözəl görünüş verdiyi üçün dekorativ bitki kimi istifadə edilir. 

## Məlumat mənbələri
Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

## İstinadlar
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh.  T.S.Məmmədov
Qarnitur

**Qarnitur** – 1)eyni dizaynlı şrift dəsti. Bura təkcə hərflər deyil, həm də rəqəmlər, durğu işarələri, müxtəlif simvol və s. daxildir; 2)bir iş üçün lazım olan şeylər komplekti.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Kolvari amorfa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Təbii halda Şimali Amerikada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 2 m-ə çatan, şaxəli, çubuqvari koldur. Yanlardan çoxlu kök pöhrələri verir. Yarpaqları təklələkvari, tökülən, uzunluğu 8-20 sm-dir. Yarpaqcıqların sayı 11-25 ədəddir. Yarpaqcıqları uzunsov-ellipsvarı və ya ovalşəkilli, uzunluğu 2,5-4 sm-ə çatır, rəngi tünd yaşıldır. Xırda çiçəkləri əvvəlcə bənövşəyi, sonradan tutqun qırmızımtıl rəngdə olub, uzunluğu 15 sm-ə qədər, sıx, ensiz, dikduran, sünbülvari təpə salxımlarda yerləşir. Çiçəkaltlıqları xırdadır. Kasacığı zəngvarı, vəzili olub, 4 küt dişli və bir alt çıxıntılıdır. Tacı birləçəkli, qırmızımtıl-bənövşəyi, uzunluğu kasacığından 2-3 dəfə böyükdür. Erkəkcikləri uzanmış, narıncı-sarı rəngdə, tozkisəlidir. Tozkisələri tacın ləçəyi üzərində ucalır. Sütuncuğu düz yönəlmiş, telvaridir. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvəsi avqust-sentyabrda yetişir. Paxlası tünd-qonur, açılmayan, uzunluğu 7-9 mm-ə qədər, eni 2,8-3,3 mm-dir. Xırda, uzunsov, ovalşəkilli toxumları, yaşılımtıl-şabalıdı rəngli, parlaqdır. Uzunluğu 3-5 mm, eni 1,5-2 mm və ya əyilmiş buruncuqludur. Toxum, kök bicləri və qələm vasitəsilə çoxalır.
    
## Ekologiyası
Quraqlığa, işığa, şaxtayadavamlı, işıqsəvən koldur. Quru, qumlu və şoran torpaqlarda yaxşı inkişaf edir.  
    
## Azərbaycanda yayılması
Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində introduksiya edilmişdir. 

## İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi park və bağların yaşıllaşdırılmasında istifadəsi məqsədyönlüdür. Meyvələrin qabığından alınmış cövhərdən təbabətdə istifadə olunur. Efir yağlı bitkidir. Yarpaqlarınının tərkibində terpen, amorfen və kadinen adlanan xüsusi seskviterpenli, 0,05-0,08% efir yağı vardır. 

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tikanlı parkinsoniya

## Təbii yayılması
Şimali Amerika, Aşağı Kaliforniya, Şimali Meksikada çay vadilərində, rütubətli torpaqlarda bitir.   

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 9 metr, gövdəsinin diametri 30 sm olan həmişəyaşıl, hamar, nazik qabıqlı, adi və ya üç bölümlü tikanları olan gözəl çətirli ağacdır. Uc budaqları əyri və sallaqdır. Zoğları tüklü, cavan budaqları sarımtıl-yaşıl, boz və ya açıq sarı rənglidir. Yarpaqları 20-45 sm uzunluğunda, açıq yaşıl rəngli, çılpaqdır. Çiçəkləri cavan zoğlarda əmələ gəlir, açıq sarı rəngli, solğun və ətirlidir. Kasacığı çılpaq, çox qısa borulu və 5 uzunsov dilimlidir. Ləçəkləri 9-26 mm uzunluğunda, dəyirmi və ya yumurtavari, üst ləçəkləri içəri tərəfdən qaidə hissədən qırmızı lələklidir. Erkəkcikləri tacdan qısa, ağızcığı tükcüklüdür. May ayında çiçəkləyir, meyvəsi oktyabr ayında yetişir. Paxla meyvələri 5-10 sm uzunluğunda olub, ensiz, zəif tüklüdür. Toxumları yumrudur. Vətənində il boyu çiçəkləsə də, Azərbaycanda yazın axırı, yayın əvvəllərində çiçəkləyir.

## Ekologiyası
Tez böyüyən və kölgəsevən bitkidir, sərt keçən qışda bitkinin yerüstü hissəsi kök boğazına qədər donur, yazda isə pöhrələr verərək inkişaf edir.   

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda Bakı Nəbatat bağında, Dendrologiya İnstitutunda və Bərdədə becərilir.

## İstifadəsi
Dərman bitkisi kimi istifadə olunur. Daşlı-kəsəkli, qumlu sahələrin bərkidilməsində, canlı çəpərlərin salınmasında əhəmiyyətlidir. 

## Ədəbiyyat
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh.  T.S.Məmmədov
Kaliforniya amorfası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Növün arealı Meksikanın şimalı, Kaliforniya, Arizona, Yeni Meksikadır.   

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1-2 m-ə çatan sıx budaqlı koldur. Zoğları, salxımın oxları, yarpaqların saplaqları və xırda yarpaqların aşağı hissəsinin damarcıqları ipəkvari tükcüklərlə örtülmüşdür. Yarpaqların uzunluğu 9-20 sm, 11-17 xırda yarpaqcıqlıdır. Xırda yarpaqları uzunsov-ellipsvari, uzunluğu 2,3-4 sm, eni 1,2-2,2 sm, ucu yumru və ya xırda oyuqlu, iynəsiz, enli bünövrəli, üstü parlaq yaşıl, alt tərəfi açıqdır. 2-4 ədəd bənövşəyi çiçəkləri uzunluğu 28 sm-dək olan salxımlarda yerləşir. Kasacığı tükcüklü, üçkünc dişli, onlardan yuxarıda olan ikisi enli və bir az digərlərindən qısadır; yelkənin uzunluğu 5 mm-dir. Paxlaların uzunluğu təxminən 6 mm, qabarıq kürəkli, çılpaq, nöqtəli vəziciklidir. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Meyvəsi sentyabrda yetişir. 

## Ekologiyası
Dəniz səviyyəsindən 1500 m hündürlükdə yayılmışdır və əhəngli torpaqlarda bitir. Şaxtaya, quraqlığadavamlıdır.  

## Azərbaycanda yayılması
Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində introduksiya edilmişdir. Suvarılma şəraitində normal böyüyərək inkişaf edir. Yüksək cücərmə qabiliyyətinə malik keyfiyyətli toxum verir.  

## İstifadəsi
Park və bağlarda canlı çəpərlərin salınmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarşılıqlı əlaqə

**Qarşılıqlı əlaqə** — dialektikanın ən ümumi kateqoriyalarından biri; obyektiv aləmin daimi hərəkət və dəyişilməsində onun vəhdətini, onu təşkil edən predmet və hadisələr arasındakı sonsuz əlaqəni ifadə edir.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Laborant

**Laborant** ( lat. laborans (laborantis) – işləyən) – 1) elmi müəssisələrin laboratoriyalarında çalışan elmi və ya texniki işçi (elmi-texniki işçi); 2) laboratoriya məşğələlərində müəllimə, professora kömək edən işçi – müəllimin, professorun köməkçisi; 3)kafedra və ya şöbənin kargüzarlıq işlərini aparan işçi; 4) laboratoriyanın elmi-texniki əməkdaşı; 5) təcrübələrin aparılması, tədris filmlərinin nümayiş etdirilməsi, laboratoriya işlərinin keçirilməsi, həmçinin mühazirələr üçün lazım olan cihazların, preparatların və s. hazırlanmasında müəllimə, laboratoriya rəhbərinə kömək edən şəxs.
## Ədəbiyyat
* Əliquliyev  R., .Şükürlü S, .Kazımova S. “Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər”. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Kompleks

Şəkil:Complexity-map_Castellani.jpg|thumb|Karmaşıklık biliminin önde gelen bilginleri ve araştırma konularını gösteren karmaşıklık haritası.]] 

**'Kompleks[lat. complexus – əlaqə, uyğunluq, birləşmə, uzlaşdırma] 

* Dəst; 
* Tam təşkil edən şeylər və ya hadisələrin məcmusu, toplusu; 
* Memarlıqda eyni məqsəd üçün tikilib quraşdırılmış binaların məcmuyu; məs.: universitet kompleksi; 
* Bir-birilə sıx olan və qarşılıqlı əlaqədə olan, vəhdət yaradan obyektlərin, əşyaların, hərəkətlərin toplusu, uzlaşdırılması; 
* Vahid təbiətli məhsul buraxan sahə, yarımsahə, müəssisələr qrupu; 
* Bütövlük əmələ gətirən predmetlərin, hadisələrin, yaxud xüsusiyyətlərin məcmusu;
* Vahid tam əmələ gətirən anlayışlar, hadisələr, əşyalar və s. məcmusu.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər

What is Complexus?
Korlanmış sektor

**Korlanmış sektor (Bad sector) **– zədələndiyinə və ya hər hansı səbəbdən korlandığına görə diskin (informasiya daşıyıcısının) verilənləri saxlamaq üçün yararsız olan sektordur. Əməliyyat sisteminin vəzifələrindən biri diskdə olan korlanmış sektorların tapılması, nişanlanması və istifadədən çıxarılmasıdır. Diskin formatlanması utilitidə korlanmış sektorları axtarıb-tapa və nişanlaya bilər.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Qayda

**Qayda** – 1)nizam, səliqə; bir şeyin düzgün vəziyyəti, nizamda olması. Məsələn, qaydaya salmaq, şeyləri qaydada saxlamaq, qayda yaratmaq; 2)bir şeyin yerinə yetirilməsi üçün müəyyən üsullar göstərən qərar və s. Məsələn, seçki qaydaları, intizam qaydaları; 3)üsul.

Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Celonq

**Celonq** () — Avstraliyanın cənubunda, Viktoriya ştatında şəhər.

## Əhalisi
Əhalisi  143,9 min (2011) nəfərdir.

## Coğrafiyası
Bass boğazının Port-Fillip körfəzindəki Korio buxtasında yerləşir. Dəniz portu (yük dövriyyəsi 12 mln. *t-dan* çoxdur, 2006; əsasən, neft və neft məhsulları, buğda, mineral gübrə).

Nəqliyyat qovşağıdır. Avalon aeroportu burada yerləşir.

## Tarixi
Əsası 1837-ci ildə qoyulmuşdur. 1841-ci ildə Celonq portundan Böyük Britaniyaya qoyun yununun (19-cu əsrdə Avstraliyanın əsas ixrac əmtəəsi) ilk partiyası göndərilmişdi. 1857-ci ildə dəmiryol xətti Celonqu Melburn ilə birləşdirdi. 1910-cu ildə şəhər statusu almışdır. 1920–30-cu illərdə Celonqun sənaye mərkəzi (yun emalı üzrə 3 fabrik, viski zavodu, “*İnternational Harvester*” Amerika firmasının kənd təsərrüfatı texnikasını istehsal edən fabriki) və iri port kimi (əsasən, buğda ixracı) əhəmiyyəti artmışdı.

## Memarlığı
Tarixi tikililər müasir turizm infrastrukturu ilə birləşir. Dikin Universiteti (1974), Celonq-kollec (1861), Qordon texnologiya kolleci (1887), Kardiniya beynəlxalq kolleci (1995); Rəssamlıq qalereyası (1896), yun milli muzeyi (1988), dəniz muzeyi (1968), avtomobil muzeyi (1999); İncəsənət mərkəzi (1981; tərkibində Ford və Blakiston teatrları), Skilld stadionu (2005-ci ilədək Kardiniya-park adlanmışdır) var.

## Sənayesi
İşləyən əhalinin 76%-i xidmət sferasında, təqribən 20%-i sənaye sahəsində çalışır. “Shell” şirkətinin neft emalı zavodu (1954-cü ildən; Avstraliyada ən iri zavodlardan biridir: 2004-cü ildə 6,1 mlrd. *l-dən* çox neft məhsulları – benzin, dizel yanacağı və s.), “Ford Motors” şirkətinin avtomobil zavodu (1926-cı ildən), alüminium istehsalı zavodu (1963-cü ildən; ildə təqribən 185 min *t* alüminium) fəaliyyət göstərir. Xalça (“Godfrey Hirst” şirkəti), geyim və sörfinq aksessuarları (“Rip Curl” firması) və s. istehsal olunur.

## Qalereya

View of Geelong 1856 painting.jpg|Celonqun mənzərəsi
Westfield Bay City construction, Geelong.jpg|Vestfild buxtasının 2007-ci ildə şəhərdə inşası
Waterfront-geelong.jpg|Celonqda sahilin yenidən inşası
Grovedale-highton.jpg|Qrovdeyldə şəhər məskəninin genişləndirilməsi



## Həmçinin bax
* Sidney
* Melburn
* Brisben

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Celonq rəsmi internet səhifəsi
Hohenager gəvəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
İlk dəfə Azərbaycanın Zuvand sahəsində təsvir еdilmişdir. Şimali və Qərbi İranda yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
9-25 sm hündürlükdə, yastıqvari, budaqları qısa tikanlı, yarpağını tökən kolcuqdur. Yarpaqları 5-7 cüt, xətvari-neştərşəkilli olub, 6&nbsp;mm uzunluqdadır. İyun ayında çiçəkləyir.

## Ekologiyası
Quru, daşlı yamaclarda bitir. İstiyə, quraqlığa davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Lənkəranın Diabar sahəsində rast gəlinir.

## İstifadəsi
Tərkibində qatran vardır. Yaşıllaşdırmada, canlı çəpərlərin salınmasında istifadə oluna bilər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qəbul

**Qəbul** – 1)verilən, təslim edilən, göndərilən, təklif edilən şeyi alma. Məsələn, ərizələrin qəbulu başlanır, teleqramların qəbulu, malların qəbulu haqqında akt; 2)götürmə; öz sıralarına alma, daxil etmə; Məsələn, İnstituta qəbul; 3)söhbət etmək, danışmaq, dinləmək, yoxlamaq, müayinə etmək və s. üçün birini öz yanına buraxma. Məsələn, müdirin qəbul saatları, qəbul otağı (gələnlər üçün xüsusi otaq).

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Poputnıy adası

**Poputnıy adası** — Şimal Torpağı arxipelaqında yerəşən ada. Taymır Dolqan-Nenes rayonu Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir. Ən hündür nöqtəsi 29 metr təşkil edir.

## Coğrafiyası
Pioner adasının şimal sahillərindən 650 m aralıda yerləşir. 
Ada Pioner adasınln sahili boyunca 4&nbsp;km məsafədə uzanır. Eni 1,4&nbsp;km təşkil edir. Buzdan tam azaddır. Mərkəzi hissəsində hündürlüyü 29 metrdir. Sahilləri sıldırımlıdır. Burada hündürlük 4-8 metr arasında dəyişir. Sahil sularında dərinlik 28–34 m arasında dəyişir. 
## Xəritə
*Xəritə
Hirkan gəvəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
İlk dəfə Dağıstanın Dərbənd şəhəri ətrafında təsvir еdilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
50-90 sm hündürlükdə, çox budaqlı, yarpağını tökən yarımkoldur. Gövdəsinin aşağı hissəsi ağaclaşmış, üzəri çökək, ağ tüklüdür. Yarpağı 4-6 cüt, еnsiz, xətvari, yaxud uzunsov-еllipsvari, 5-15 mm еnində, yuxarısı nisbətən az, aşağısı sıx, ağ tüklüdür. Paxlasının uzunluğu 7 sm-ə, еni isə 1-2 mm-ə çatır, ucu bizvari əyilmiş, üzəri yumşaq, еllips formalı, hər iki ucdan nazikdir. Saplağı 1–2&nbsp;mm uzunluqda, ağ tüklüdür. Yabanı şəraitdə iyul-avqustda çiçəkləyir. Mеyvəsi avqust-sеntyabrda yetişir.

## Ekologiyası
Dağətəyi zonalarda, gilli, daşlı ərazilərdə bitir. İşığa, quraqlığı davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın Xəzər dənizi sahilində, Lənkəran, Astarada dağətəyi zonalarda, qumluqlarda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Tərkibində qatran vardır. Yaşıllaşdırmaya tətbiq olunmur. Canlı çəpər kimi istifadəsi məqsədyönlüdür.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lisenziya

**Lisenziya**  [lat. licentia – azadlıq, hüquq, icazə] 1)mal aparmaq və ya gətirmək, çeşidli işlərlə məşğul olmaq üçün verilən rəsmi icazə sənədi; 

2)idxal və ixrac lisenziyası – səlahiyyətli dövlət orqanının xarici ticarət əməliyyatlarını aparmaq üçün verdiyi icazə; 

3)digər şəxslərin, yaxud təşkilatların patentlə mühafizə olunan ixtiradan, habelə texniki nailiyyətlərdən, istehsal təcrübəsi və sirrindən, ticarət markasından və i.a. istifadə etmələrinə verilən icazə; 

4)ixrac-idxal əməliyyatlarının, malların ölkəyə gətirilməsinin və ölkədən çıxarılmasının məhdud miqdarda həyata keçirilməsinə dövlət orqanlarının idxal, ixrac və valyutanın hərəkətinə nəzarət məqsədilə verdiyi icazədir; 

5)təşkilatlara və şəxslərə patentlərlə müdafiə edilən ixtiralardan, texnologiyadan, texniki və kommersiya məlumatlarından istifadə etmək hüququ verilməsidir; 

6)müxtəlif növ fəaliyyətin müəyyən hədlərdə həyata keçirilməsi üçün dövlət orqanları tərəfindən verilən icazədir; 

7)xarici ticarətdə bəzi malların azad surətdə aparılıb-gətirilməsini qadağan edən tranzit.

## Ədəbiyyat
*Əliquliyev R., S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Korrektura

**Korrektura** – [lat. correction, corectio – təshih etmə] sözünün aşağıdakı mənaları var:

# mətnin yığımı zamanı buraxılmış durğu işarələrinin və orfoqrafiya səhvlərinin düzəldilməsi; 
# mətbəədə yığılmış mətn (nabor) səhvlərinin düzəldilməsi, təshih edilməsi; 
# yığılan mətndən (nabordan) çıxarılan nüsxə; 
# səhvləri düzəltmək üçün yığılmış mətndən çıxardılan nüsxə.

**Korrektura işarələri** – yığılmış mətndə buraxılmış səhvləri təshih etmək və çapda olan qüsurları göstərmək üçün işlədilən xüsusi işarələr.

**Korrektor** – [lat. corrector – təshih edən] mətbəədə, qəzetdə, kitabda, jurnalda və. s-də səhvlərin düzəldilməsini korrektura edən – korrektura ilə məşğul olan adam.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Bakı, "İnformasiya Texnologiyaları", 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər
Korrektura

Korrektorluq haqqında
Geriyə uyumlu

**Geriyə uyumlu (Backward compatibility)**– köhnə kompüter, yaxud əməliyyat sistemi üçün əvəzetmə imkanı. Məsələn, Windows XP əməliyyat sistemi DOS ilə geriyə uyumludur, belə ki, DOS proqramlarının əksəriyyəti orada çalışa bilir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
*
Xətti alqoritm

**Xətti alqoritmlər** hesablama prosesini ifadə edən bir neçə ardıcıl əməliyyatlardan ibarət olur və onlar yazıldığı ardıcıllıqla da icra olunur. 

## Həmçinin bax
*Alqoritmlər

## Mənbə
* AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, "İnformatika mühazirələri", tex.f.d. Şəfəqət Mahmudova
Dövrü alqoritm

**Dövri alqoritm** - hesablama prosesində tez-tez eyni əməliyyatlar qrupunun çoxlu sayda təkrar olunması lazım gəlir. Bu halda dövr alqoritmindən istifadə olunur. Dövrlər sadə və mürəkkəb olur. Sadə dövrlü alqoritmin bir dövrü olur. Əgər hər hansı bir alqoritmdə bir neçə daxili dövr iştirak edirsə, onda belə dövrlərə mürəkkəb dövr deyilir.DÖVRİ ALQORİTM BLOK SXEM ŞƏKLİNDƏDƏ OLA BİLƏR.

## Mənbə
AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, "", tex.f.d. Şəfəqət Mahmudova
Dosye

**Dosye** – əvvəlki illər ərzində müəyyən mövzu, problem ətrafında materialların toplanması; müəyyən şəxs barədə sənədlər və materiallar toplusu, kadrlar üzrə şəxsi vərəqə; müəyyən məsələyə, işə, şəxsə aid olan sənədlər komplekti, həmçinin bu sənədlər saxlanan qovluq.

## Ədəbiyyat
R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Budaqlanan alqoritmlər

**Budaqlanan alqoritmlərin** tərkibində bir və ya bir neçə məntiq mərhələsi olur. Bu mərhələdə müəyyən kəmiyyətlərin hər hansı bir şərti ödəyib-ödəmədiyi yoxlanılır və ona uyğun olaraq sonrakı gedişin istiqaməti seçilir. Yəni nəzərdə tutulan şərt ödənilirsə, bir istiqamətə, həmin şərt ödənilmirsə, əks istiqamətə doğru hərəkət edilir. Beləliklə, alqoritmdə budaqlanma baş verir. 

## Mənbə
AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, "İnformatika mühazirələri", tex.f.d. Şəfəqət Mahmudova
Komanda dövrü

**Komanda dövrü** ( ing. instruction cycle ~ ru. командный цикл ~ tr. komut çevrimi) – mikroprosessorun aşağıdakı əməliyyatları yerinə yetirdiyi proses: komandanı yaddaşdan götürür, dekodlaşdırır və icra edir. Komanda dövrü iki hissədən ibarətdir: komandanın yaddaşdan götürülmə zamanı və çalışdırma (translyasiya və icra olunma) zamanı; komanda dövrü bütün əməliyyatların baş verdiyi takların (kompüterin sistem saatının impulslarının) sayı ilə ölçülür.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Kvorum

***Kvorum*** – [lat. quorum – kafilik, yetərlilik, məqbulluluq, kifayətlilik] 
* Yığıncağı səlahiyyətli hesab etmək üçün iştirakçıların zəruri sayı. Kvorum adətən qanunla və yaxud təşkilatların nizamnaməsində müəyyən edilir; 
* Iclasın səlahiyyətlərini, hüquqiliyini tanımaqdan ötrü iştirakçıların sayı; 
* Qəbul edilən qərarların qanuni olması üçün hər hansı bir yığıncaqda, toplantıda iştirak edənlərin zəruri sayı (yetərsay); 
* Yetərsay, yetərsəs.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər

What is Quorum?

Quroum
Komandalar qarışığı

**komandalar qarışığı** (ing. instruction mix ~ ru. смесь команд ~ tr. komut karışımı) – proqramın çeşidli komandaları: mənimsətmə komandası, riyazi (sürüşkən nöqtəli və ya tam ədədi) komandalar, idarəedici komandalar, indeksləmə komandaları və s. Proqramların komandalar qarışığını bilmək mərkəzi prosessorun mikrosxemlərinin gəlişdiricilərinə lazımdır ki, onlar hansı komandaların necə sürətli yerinə yetirilməsini təsəvvür edə bilsinlər; eləcə də etalon sınaqların gəlişdiricilərinə məsələlərlə uyğunluğu təmin etmək üçün komandalar qarışığını bilmələri çox vacibdir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* http://lbs.sourceforge.net
* http://www.netlib.org
Geodinamika

**Geodinamika** — Yerin təkamülü ilə əlaqədar olaraq onun daxilində və üst örtüklərində enerjinin paylanmasına səbəb olan qüvvə sahələrinin yaranma prosesləri haqqında elm. Geodinamika tədqiqatlarda Yer sisteminin istənilən daxili (nüvə, mantiya, litosfer) və xarici (hidrosfer, atmosfer, yerətrafı kosmik fəza) geosferləri, habelə hər hansı mühüm əlamətinə (biosfer, rift zonaları) və ya müxtəlif təbii proseslərə (hidrotermal sistemlər, tufanlar və b.) görə ayrılan dinamikası öyrənilə bilər. Geodinamika geofiziki, tektonik, petroloji və geokimyəvi tədqiqatlara əsaslanır. Geodinamika tədqiqatlarda litosfer plitələrin kinematikasının tədqiqinə xüsusi əhəmiyyət verilir. Xain, Ryabuxinə (1997) görə, geodinamika, litosferin dəyişilməsinə səbəb olan və onun quruluşunun təkamülünü müəyyən edən bütün dərinlik endogen prosesləri öyrənir.

## Həmçinin bax
* Yer
* Dinamika
* Geosferlər

## Mənbə
* 

]
Komandalar yığını

**komandalar yığını** – mikroprosessorun tanıdığı və yerinə yetirdiyi maşın komandaları sistemi. Komandalar yığınına toplama, çıxma, vurma və bölmə kimi aşağı səviyyəli addım-addım komandalar daxildir. Hər bir mikroprosessorun öz komandalar yığını var, ancaq bəzi hallarda komandalar yığını daha geniş təyin olunur və ora proqramlaşdırma dillərindəki komandalar daxil olur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Akkomodasiya

**Akkomadasiya** — uyğunlaşma, uyğunlaşdırma.
* Akkomodasiya (biologiya)
* Akkomodasiya (dilçilik)

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Şükürlü S. F., Kazımova S. İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
Akrofoniya

**Akrofoniya** - [yun. akros – kənar, phone – səs] ilkin söz birləşməsinin sözlərinin baş hərflərindən əmələ gəlmiş sözlərdir. Hərflərin əlifbada adlarına görə yox, adi söz kimi oxunur (abreviatur). Rus dilində bəzi mürəkkəb qısaldılmış sözlər akrafoniya prinsipi üzrə qurulmuşdur. Məsələn, BAM-Baykal Amur magistralı, MUM-Mərkəzi universal mağaza.

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
Geoid

**Geoid** — Dünya okeanın həyəcansız vəziyyətdəki səthinin və onun qitələr üzərində davamına uyğun olan ağırlıq qüvvəsi potensialının bərabər qiymətlərinin yaratdığı mürəkkəb həndəsi səth. Geoid Yerin fiqurunu müəyyən edir, onun dağlardan və dəniz hövzələrindən təşkil olunmuş fiziki səthindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Geoid vəziyyəti hər yerdə ayrı-ayrılıqda Yerin süni peyklərinin hərəkətini müşahidə etməklə, geodezi-astronomik və qravimetrik məlumatlara əsasən tapılır. Yer ellipsoidinin ölçü və forması adətən böyük yarımoxu (*a*) və sıxılması (a) ilə təyin edilir. *a* = (*a — b*) / (*ab*). Burada *b*- ellipsoidin kiçik yarımoxudur. *a* = 6378,245 *km, a* =1/298,3.

*Yerin həqiqi forması* (, ) . Geoid səthi bütün nöqtələrdə ağırlıq qüvvəsi istiqamətinə perpendikulyardır, okeanlarda suyun orta səviyyəsinə uyğun gəlir. Geoid səthi hər yerdə qabarıqdır və nəzəri sferoid səthindən ±100 m-dən çox olmayaraq tərəddüd edir (materiklərdə sferoid səthindən yuxarı, okeanlarda isə aşağıdır).

## Həmçinin bax
* Nano morfostrukturlar
* Nanorelyef

## İstinadlar
İzolyator

**İzolyator** (ing. insulator ~ ru. изолятор ~ tr. yalıtkan) – keçirici olmayan material, yəni elektrik cərəyanını çox pis keçirən material. İzolyatorlardan elektron sxemlərin və dövrələrin elementlərini bir-birindən ayırmaq üçün istifadə olunur. Kauçuk, şüşə, saxsı və plastik materiallar yaxşı izolyatorlardır.


Şəkil:Insulator railways.jpg
Şəkil:600V CV 5.5sqmm.jpg
Şəkil:MICCCable.jpg
Şəkil:Ceramic electric insulator.jpg


## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Geokimyəvi xəritələr

**Geokimyəvi xəritələr** — müəy­yən rayonun əsas geoloji məlumatlar fonunda bəzi xarakterik kimyəvi elementlərin süxur, su və bitkilərdə yayılmasını göstərən xəritələr.

Dəqiq geokimyəvi xəritə filiz yataqları, süxurların filizyanı dəyişmiş zonaları, daxili oreollar, yataqlarda olan kim­yəvi elementlərin səpinti axınları və b. əks etdirilir. Ana süxular, biogeokimyəvi (torpaq horizontları və bitkilərin analizinə görə planalma), hidrogeokimyəvi (suların və dib çöküntülərin tədqiqatı), landşaft (kompleks tipli: torpaq, qrunt, bitki və suların tədqiqi) geokimyəvi xəritə növləri ayrılır. Geokimyəvi xəritə tərtibi süxurların hərtərəfli geokimyəvi tədqiqinə, onların geokimyəvi ixtisaslaşmaya görə tiplərə ayrılmasına əsaslanır. Bu xəritələrdə filizləşmə indikatorlarına əsasən geoloji komplekslər və ayrı-ayrı geoloji cisimlər ayrılır, habelə daha dəqiq axtarış işləri aparmaq üçün perspektivli sahə və rayonlar göstərilir.Geokimyəvi xəritələrin ümumi və xüsusi tipləri vardır. Ümumi geokimyəvi xəritələrdə xəritə üzərində bütün analitik göstəricilər əks etdirilir. Xüsusi geokimyəvi xəritələr ərazinin metallogeniyasını və yaxud da sənaye əhəmiyyətini ifadə edir. Onların iki növü mövcuddur: monoelementli və polielementli. Polielementli növlərdə metallogeniyaya aid elementlər qrupu (məs, Cu, Pb, Zn və s.) və yaxud da axtarış əhəmiyyətinə malik indikator elementlər (məs, As, Sb, S, F və s.) göstərilir.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Korrespondensiya

***Korrespondensiya*** – [lat. correspondentia, correspondo – cavab verirəm, bildirirəm] 
* Təhlili və ümumiləşməsi ilə müşayiət olunan faktların bildirişi; 
* Publisistik janr. Həyatın konkret sahəsində baş verən hadisələri faktlar əsasında təsvir etməyin ədəbi formalarından biri. İki əsas növü var: məlumat və analitik; 
* Məktublar, poçt-teleqraf göstərişləri; 
* Ayrı-ayrı şəxslər və ya idarələr arasında yazışmalar

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər

Correspondent
Azərbaycansayağı künc zərbəsi

**Azərbaycansayağı künc zərbəsi** — 1994-cü ildə Azərbaycan futbol məşqçisi Vaqif Sadıqov tərəfindən yaradılan və futbolda istifadə olunan taktiki gediş.

## Tarixi
Azərbaycansayağı künc zərbəsi Azərbaycan futbol məşqçisi Vaqif Sadıqov tərəfindən yaradılıb. Taktiki gedişin əsas məqsədi futbolda künc zərbəsi zamanı topa yaxınlaşan futbolçu onu cərimə meydançasına doğru ötürür. Bu zaman topa doğru şığıyan 2 və ya 3 futbolçu topa toxunmayıb onu arxaya buraxır. Öncədən planlaşdırıldığı kimi sonuncu şəxs qapıya doğru zərbə vurur.

Vaqif Sadıqov ilk dəfə Azərbaycansayağı künc zərbəsini 1994-cü ildə Neftçi klubunun baş məşqçisi olduğu vaxtda Bərdənin Pambıqçı klubu ilə görüşdə tətbiq etmişdi. Həmin oyunda Neftçinin futbolçuları Bəxtiyar Musayev və Mirbağır İsayev künc zərbəsinin yerinə yetirilməsində iştirak etsələr də, topa toxunmamış, son nöqtəni rəqibin cərimə meydanına gələn müdafiəçi Yaşar Vahabzadə vurmuşdur. 

Vaqif Sadıqov baş məşqçisi təyin olunandan sonra da bu üsuldan istifadə etdi. Bu oyun elementinin uğurlu tətbiqi sayəsində 1997-ci ildə Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunda Azərbaycan millisi Türkmənistanla yoldaşlıq matçından qalib ayrılmağı bacarmışdı. Belə ki, yerinə yetirilən künc zərbəsindən sonra müdafiəçi Rasim Abışov matçdakı yeganə qola imza atmışdı. Milli 1999-cu ildə Estoniya ilə Kiprdə keçirilən yoldaşlıq görüşü zamanı da analoji ev tapşırığından istifadə etmiş və qol vurmuşdur. 

### "Azərbaycansayağı künc zərbəsi"ndən ən çox qol vuran futbolçu
Bu taktika ilə ən çox qol vuran futbolçu Rəşad Sadıqovdur. UEFA kubokunun ilk təsnifat mərhələsinin cavab matçında Avstriyanın "Rid" klubunu qəbul edən "Neftçi" bu ev tapşırığı sayəsində qol vurub. 2007-ci ildə keçirilən görüşün ilk hissədə Rəşad Sadiqovun künc zərbəsi zamanı iki futbolçu topa toxunmayıb və Rəşad Sadıqov qüvvətli zərbə ilə qola imza ataraq avstiyalıları məyus edib.

2008-ci ildə UEFA İntertoto Kubokunda "Neftçi" Slovakiya təmsilçisi “Nitra" ilə qarşılaşıb. Bakıda keçirilən ilk oyunda "Neftçi" ev tapşırığını ustalıqla yerinə yetirib. Bu dəfə də son zərbəni Rəşad Sadıqov vurub.

Haqqında söhbət açdığımız taktika ilə vurulan ən yadda qalan qolun müəllifi də Rəşad Sadıqovdur. Çünki bu qol sayəsində millimiz DÇ-2012-in seçmə mərhələsində güclü Türkiyə yığmasına qalib gəlməyi bacarmışdı. 2010-cu ilin 12 oktyabrında Bakıda keçirilən görüşün 26-cı dəqiqəsində Mahir Şükürovun küncdən ötürməsindən sonra Vüqar Nadirov və Rahid Əmirquliyev topun kapitana buraxmışdı. Rəşad Sadıqov isə dəqiq zərbə ilə həm qapıçı Volkan Dəmirəli, həm də ümumilikdə bütün Türkiyəni şoka salmışdı. Bu, oyunda vurulan yeganə qol idi.  

R.Sadıqov Avropa Liqasında da “azərbaycansayağı künc zərbəsi”ni qolla tamamlayanlardandır. Ağdam klubunun kapitanı 25 avqust 2016-cı ildə Bakıda İsveçin “Göteborq” klubunun qapısına yol tapıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xarakteristika

**Xarakteristika** – **1**)bir şəxsin və ya şeyin səciyyəvi xüsusiyyətlərinin təsviri; **2**)birinin əmək və ictimai fəaliyyəti haqqında məlumat verən rəsmi sənəd, xasiyyətnamə; 3)riyaziyyatda onluq loqarifmin bütöv hissəsi; **4**)bir şeyin hər hansı bir qrafik (cizgilərlə) göstəricisi. Məsələn, turbinin xarakteristikası, çay rejiminin xarakteristikası; **5**)texniki sistemin, obyektin, prosesin və s. vəziyyətini müəyyən edən asılı və qeyri-asılı kəmiyyətlər arasında qarşılıqlı əlaqə.

## Ədəbiyyat
R.Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları,  2009, 201 s.

## Xarici keçidlər
 characteristic перевод на английский

 characteristic
Qəbz

**Qəbz** – 

1)çek – pul, qiymətli şey və s.-nin alınması, qəbul edilməsi haqqında verilən kağız, sənəd. Məsələn, pulu verib qəbz almaq; 

2)köhnəlmiş söz: həbs etmə; 

3)bir şəxsin digər şəxsə verdiyi və ondan pul, sənəd, qiymətləri qəbul etdiyini təsdiqləyən, müəyyən edilmiş formalı, həmçinin, yazan şəxsin başqa şəxsdən pul, əşya, maddi qiymətlilər aldığını və onları qaytaracağını yazılı şəkildə təsbit edən sənəd; 

4)imzalanmış sənəd; 

5)imzalayan şəxsin nə isə əldə etməsini təsdiq edir.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Banyan VINES

**Banyan VINES** VINES (for Virtual Integrated NEtwork Service) — Banyan şirkətinin təklif etdiyi şəbəkə növü (Banyan uzun budaqları və çoxlu kökləri olan ağacdır.) 1984-cü ildə istifadəyə verilmişdir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## İstinadlar
Qiyabi təhsil

**Qiyabi təhsil** – ali və orta təhsilli mütəxəssislər hazırlamaq və onların ixtisasını artırmaq, həmçinin istehsalatdan ayrılmadan ümumi orta təhsil almaq formalarından biri. Qiyabi təhsildə tələbələrin (şagirdlərin) müstəqil işi əsas təlim formasıdır.

**Qiyabi şahmat** - poçt vasitəsilə şahmat oyunu

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Limberq Qutierrez

**Limberq Qutierrez Moyika** (18 iyun 1998-ci ildə anadan olub) — Uruqvay Primyera Divizion təmsilçilərindən olan Klub Nasyonal de Futbol klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Boliviya futbolçusu. O, keçmiş Boliviya milli futbolçusu olan Limberq Qutierrezin oğludur.

## Milli karyerası
Qutierrez Boliviya milli futbol komandasında debütünü 23 mart 2017-ci ildə 2018 FİFA Dünya Kubokunun təsnifat mərhələsi görüşünüdə Kolumbiya millisinə qarşı oyunda etmişdir. O, 90-cı dəqiqədə Xuan Aponteni əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Boliviya rəqibinə 1-0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Milli komanda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Kompilyasiya

***Kompilyasiya*** – [lat. compilatio – oğurluq, soyğun, qarət, sənədlərin yığılması] 
* Başqalarının əsərlərindən quraşdırma; 
* Müstəqil tədqiqat aparılmadan, başqa müəlliflərin materialından istifadə yolu ilə yaradılan ədəbi və ya elmi əsər; 
* Başqalarının əsərlərinin istifadəsinə əsaslanan bədii və ya elmi əsər (müstəqil tədqiqatı və nəticələri olmayan); eləcə də belə işlərin tərtib edilmə prosesi.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər

Kompilyasiya haqqında
Kibernetik yanaşma

**Kibernetik yanaşma** – kibernetik yanaşmanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, hər bir məqsədyönlü davranış idarəetmə kimi nəzərdən keçirilir. Geniş, kibernetik mənada idarəetmə – süni obyektlər və canlı orqanizmlərin idarə olunması haqqında müxtəlif elmlərdə toplanmış metod və üsulların ümumiləşdirilməsidir. İdarəetmə dedikdə mühitin, idarəetmənin obyekti adlandırılan bir hissəsinə məqsədyönlü təsirin təşkili prosesi başa düşülür. Bu proses zamanı obyektlə qarşılıqlı təsirdə olan subyektin tələbatları ödənilir.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər
Kibernetika
Qabriel Kazu

**Qabriel Kazu Rossato Yanaqu** (9 iyun 1999-cu ildə anadan olub) — **Qabriel Kazu** kimi də tanınan, Braziliya Çempionatı təmsilçilərindən olan *Luverdense* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Braziliya futbolçusu.

## Klub karyerası
Qabriel Kazu Braziliyanın U-20 millisi ilə Fransada keçirilən 2017 Tulon Turnirində iştirak etmişdir. O, İndoneziya millisi ilə görüşdə 45-ci dəqiqədə İqoru əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Braziliya rəqibinə 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

;Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Geokimyəvi tsikl

**Geokimyəvi tsikl -** Vernadskiyə görə, Yer qabığında kimyəvi elementlərin və onların birləşmələrinin dövranına səbəb olan hadisə və proseslərin məcmusu. Elementlərin tarazlıqda olan birləşmələri, elementlərin bir geosferdən digərinə keçməsi nəticəsində bu tarazlığın pozulması, uzunmüddətli (geoloji baxımdan) dəyişilmələrin vaxtaşırı təkrarı Yer qabığı atomlarının əksəriyyətinin iştirak etdiyi xüsusi dövrü proseslər yaradır. Bir termodinamik örtüyü əhatə edən elementin Yer qabığının bütün proseslərində dövrü miqrasiyalarını əhatə edən dövrü proses (tsikl) və ümumi geokimyəvi tsikl fərqləndirmək lazımdır. Kimyəvi xassələrinə uyğun olaraq hər elementin öz geokimyəvi tsikl vardır. Bu tsikllər atomların yalnız əsas hissəsi üçün dönərdir: onların bir qismi daim və qanunauyğun olaraq dövrandən çıxır və ya yenidən dövrana qoşulur. Planetar miqyasda geokimyəvi tsikl səthi hadisələr olub, Yer qabığından kənara çıxmır. Bu anlayış müxtəlif termodinamik örtüklərdə gedən ayrı-ayrı prosesləri bir-birilə əlaqələndirməyə və beləliklə, Yer qabığında elementin tarixini bərpa etməyə imkan verir.

## Mənbə
*
Kommunikasiya sistemi

**Kommunikasiya sistemi** – hazırlıq, informasiya toplamaq, bölüşdürmək, habelə bilavasitə bazar subyektləri arasında kontaktların yaradılması ilə bağlı əməliyyatların məcmusundan ibarət olan bazar dövriyyəsi iştirakçılarının kompleks fəaliyyəti.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər
* kommunikasiya
Floristik vilayət

**Floristik vilayət** — bir-birindən müxtəlif cinslərin və fəsilələrin olması ilə fərqlənən əyalətlərə bölünən ən böyük coğrafi-floristik sahə. Zaman keçdikcə floristik vilayət ümumi şəkli və burada məskunlaşan bitkilərin sistematik tərkibi dəyişir. Müxtəlif geoloji dövrlər üçün paleofloristik vilayət adlanan floristik sahələrin ayrılmasının stratiqrafiya üçün mühüm əhəmiyyəti vardır. Çünki eyni geoloji zaman intervalı, hətta qonşu vilayətlərdə də müxtəlif bitki kompleksləri ilə səciyyələnə bilər. Məsələn, perm dövründə Qondvana paleofloristik vilayətinin florası Avropa-Amerika paleofloristik vilayətinin florasından kəskin fərqlənirdi. Bu isə hər bir floristik vilayət üçün bitki komplekslərinin zaman ərzində yalnız ona xas olan dəyişmə ardıcıllığını aydınlaşdırmağa imkan verir.

## Mənbə
*
Kervens Belfort

**Kervens Fils Belfort** (16 may 1992-ci ildə anadan olub) — Banqladeş Premyer Liqası təmsilçilərindən olan *Abahani Limited* klubunda hücumçu kimi çıxış edən Haitili peşəkar futbolçudur.

## Karyerası

### Klub
Belfort Haiti, Fransa və İsveçrənin *Tempete*, *Le Mans B*, *Le Mans*, *Sion*, *Qrenobl* və *Frejus Sent-Rafael* klublarında çıxış etmişdir.

16 iyun 2017-ci ildə Belfort Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Zirə klubu ilə 1+1 şərtilə bir illik müqavilə imzalamışdır.

2018-ci ilin avqust ayında adı *Başundara Kinqs* klubu ilə çəkilsə də, Belfort Banqladeş Premyer Liqası təmsilçilərindən olan *Abahani Limited* klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

### Milli komanda
Belfort Haiti milli komandası ilə debütünü 2010-cu ildə FİFA Dünya Çempionatının təsnifat mərhələsi oyunlarında etmişdir.

## Karyera statistikası

### Milli komanda qolları
:*Nəticələr və qollar Haiti hesablamasının birinci siyahısındadır.*

## İstinadlar
Fonolit

**Fonolit** — porfir və ya afir quruluşlu leykokrat vulkanik süxur Nefelinli siyenitlərin effuziv analoqu olub orta tərkibli qələvi sıralı süxur qrupuna, feldşpatoidli fonolitlər ailəsinə aiddir. Qələvi çöl şpatları və feldşpatoidlərdən (nefelin, sodalit, hauin, nozean, analsim, kankrinit, leysit və başqa), qələvi piroksendən və (və ya) amfiboldan, bəzən biotit və olivindən ibarətdir. Əsas kütləsinin tərkibi nefelin və ya anortoklazın üstünlüyü ilə fərqlənir. Nadir hallarda şüşəli (az miqdarda) olur. Silisium oksidinin miqdarına (50–53%) görə qələvi sıralı əsasi süxurlar qrupuna aid olan fonolitlər (nefelin-sodalitli, leysitli və başqa) də məlumdur. Tərkib, quruluş və mineralların nisbətinə görə müxtəlif növlərə ayrılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər