open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simuzər Hətəmova

**Simuzər Rza qızı Hətəmova** () — Azərbaycan aktrisası, opera müğənnisi, muğam ifaçısı (xanəndə), Naxçıvan Muxtar SSR əməkdar artisti (1962).

## Həyatı
Simuzər Hətəmova 23 fevral 1923-cü il tarixində (bəzi versiyalara görə 1921-ci və ya 1925-ci ildə) Ağdamda anadan olmuşdu.

Uşaqlıqda Ağdam pionerlər və məktəblilər evində vokal qrupunun üzvü idi. 1938-ci ildə, təqribən 15 yaşı olanda, Moskvada Azərbaycan incəsənəti dekadasında çıxış etmişdi.

Gənc yaşından Ağdam dram teatrında işləməyə başlamışdı. Orada "Arşın mal alan" musiqi kamediyasında "Telli", "Əsli və Kərəm" operasında "Əsli", "Arşın mal alan"da "Gülçöhrə", "Fərhad və Şirin"də "Şirin", "Solğun çiçəklər"də "Sara", "Leyli və Məcnun" operasında "Leyli", "Aşıq Qərib" operasında "Şahsənəm" kimi rolları ifa etmişdi.

Böyük Vətən müharibəsi dövründə Simuzər Hətəmova tez-tez sənət dostları ilə birgə qastrollarda əsgərlər qarşısında konsertlər verirdi.

1955-ci ildən M. F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında işləyirdi. Orda ilk rolu "Leyli" ("Leyli və Məcnun") oldu. Bu rolun bir çox ifaçıları kimi, Simuzar Hətəmova zamanla "Leylinin anası" rolunun ifaçısı oldu.

Simuzər Hətəmovanın "Ərəbzəngi" rolunu ifa etdiyi "Şah İsmayıl" operasının 1957-ci ilin yazısı günümüzə çatıbdır. 1958-ci ildə bu operanın radio-montajı hazırlanmışdı, orada Simuzər Hətəmovaya "Ərəbzəngi" rolu verilmişdi.

Azərbaycan incəsənəti və ədəbiyyatının inkişafı sahəsindəki görkəmli xidmətlərinə görə və Moskva şəhərində Azərbaycan incəsənəti və ədəbiyyatı ongünlüyü ilə əlaqədar olaraq, SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 9 iyun 1959-cu il tarixli Fəramanı ilə Simuzər Hətəmova "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdi.

1962-ci ildə Simuzər Hətəmova Naxçıvan Muxtar SSR əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdü.

1974-cü ildə "Gəlin qayası" operasında "Ana" rolunu ifa etmişdi.

1977-ci ildə "Aşıq Qərib" operası lentə köçürülmüş, orada Simuzər Hətəmova "Qəribin anası" rolunu ifa etmişdi.

Simuzər Hətəmova 11 noyabr 2005-ci ildə Bakıda vəfat etmişdi.

## İstinadlar
Qara üzlü qarabatdaq

**Qara üzlü qarabatdaq (''Phalacrocorax fuscescens'')** — Qarabatdaqlar fəsiləsinin orta ölçülü nümayəndəsi. Üst hissəsi, o cümlədən üz dərisi və dimdiyi qara rəngdədir, alt hissəsi isə ağdır. Bu növ cənubi Avstraliyanın sahil bölgələrinə endemikdir.

## Təsvir
Qara üzlü qarabatdaqın üst bədəni tünd-qəhvəyi lələklərlə örtülüdür, alt hissəsi isə ağ rəngdədir və zəif zolaqlıdır. Digər qarabatdaq növləri kimi, qaraüzlü qarabatdaq da uzun qarmaqlı dimdiyi, pərdəli ayaqları və tək rəngli lələkləri olan iri su quşudur. Bu, cənub-qərbi Avstraliyada tapılan ən iri qarabatdaqlardan biridir. Bədəninin yuxarı yarısı qara, alt hissəsi isə ağ rəngdədir. Üzü çılpaq və qara rəngdədir, bu da onun "qaraüzlü" adlanmasının səbəbidir. Quyruğu, ayaqları və budları da qara rəngdədir. Bel lələkləri parlaq olur, dimdiyi isə tünd boz rəngdədir və ucunda qabarıq qarmaq var. Gözləri mavi-yaşıl rəngdədir. Uçarkən başını bədəni ilə eyni səviyyədə və ya aşağıda saxlayır və qanadlarını xaç şəklində tutur.

Oxşar görünüşlü növlərə "pied qarabatdaq" (bir qədər iri) və "kiçik pied qarabatdaq" (bir qədər kiçik) daxildir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaraqulaq meşə bildirçini

**Qaraqulaq meşə bildirçini** ***(Odontophorus melanotis)*** — "Galliformes" dəstəsinə aid quş növü. Yaxın zamana qədər bu növün "Phasianidae" fəsiləsinə aid olduğu düşünülürdü, lakin araşdırmalar yalnız uzaq qohumluq əlaqəsinə malik olduğunu sübut etdi. Nəticə etibarilə, qaraqulaq meşə bildirçini "Odontophoridae" fəsiləsinə və daha dəqiq desək, "Odontophorus" cinsinə aid edilmişdir.

Bu növ haqqında məlumatlar məhduddur, lakin qaraqulaq meşə bildirçini meşəyə uyğunlaşmış, monoqam, nisbətən iri, qırqovula bənzər quşlar olaraq təsvir edilir. Onlar Mərkəzi Amerikanın tropik və subtropik meşələrində yaşayır. Həşərat və meyvə ilə qidalanırlar və tək-tək və ya kiçik qruplarla rast gəlinir.

## Təsvir
Qaraqulaq meşə bildirçini (Odontophorus melanotis) Mərkəzi Amerikada tapılan bir quş növüdür. Bədəni tünd qəhvəyi və ya qara rəngdədir, döş nahiyəsi isə qırmızımtıldır. Bu quşun ən xarakterik xüsusiyyətləri arasında ləkəsiz şabalıdı rəngli baş və kəkili, qara üz və boğaz nahiyəsi vardır. Qara dimdiyi, mavi-qara ayaqları və göz ətrafında bənövşəyi rəngli çılpaq halqa var. Dişilər erkəklərə bənzəyir, lakin göz ətrafındakı halqa mavi-qara rəngdədir, başın yan tərəfləri daha tünd və şabalıdı rənglər daha solğundur.
Qaraqulaq meşə bildirçini, "Rufous-fronted wood quail" (Odontophorus erythrops) ilə çox oxşar görünüşə malikdir, lakin "Rufous-fronted wood quail"in ağ boğaz zolağı var ki, bu xüsusiyyət qaraqulaq meşə bildirçinin də yoxdur.
## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aenictus

**Aenictus** — Köhnə Dünya tropik və subtropiklərində yayılmış böyük bir ordu qarışqası cinsi.

Dünyanın ən böyük qarışqa cinslərindən biri olmaqla, təxminən 181 növü ehtiva edir.

## Biologiya və yayılma
Bu cinsin hazırda 181 növü var və onlar Şərqi Aralıq dənizi, Afrotropik, Şərq, Hind-Avstraliya və Avstraliya bölgələrində yayılmışdır. Növlərin əksəriyyəti tropikdir, quru yaşayış yerlərinə malikdir, torpaqda, yarpaq zibilində yem axtarır, Cənub-Şərqi Asiya növlərinin əksəriyyəti yerdə, bəziləri isə ağaclarda yem axtarır və digər qarışqa növlərini və termitləri ovlayırlar.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Con Masker

**Con Eduard Masker** (; ) — Amerikalı animator, film rejissoru, ssenarist və film prodüseri.

## Erkən həyatı
Masker ABŞ-ın İllinoys ştatının Çikaqo şəhərində, irland bir katolik ailəsində səkkiz uşağın ikincisi olaraq dünyaya gəlib. Onun atası Robert C. Masker 40 ildən artıq müddətdə "Illinois Bell Telepho" şirkətində çalışıb və 2008-ci ildə 84 yaşında vəfat edib. Anası Coan T. Masker (ata soyadı Lalli) isə 2011-ci ildə 81 yaşında dünyasını dəyişib.

Masker İllinoysda yerləşən Loyola Akademiyasında təhsil alıb, daha sonra Şimal-Qərb Universitetinin (Northwestern University) Vaynberq İncəsənət və Elm Kollecini bitirib. Orada ingilis dili üzrə ixtisaslaşaraq universitetin qəzetində – "Daily Northwestern"də (Gündəlik Şimal-Qərb) karikaturalar çəkib. Sonra o, Kaliforniya İncəsənət İnstitutunda (California Institute of the Arts — CALARTS) İncəsənət üzrə magistr dərəcəsi alıb. Burada o, məşhur Disney animatoru, Piter Pen (1953), Xanım və Avara (Lady and the Tramp, 1955) və "Zadəgan pişiklər" (The Aristocats, 1970) kimi cizgi filmlərinin nəzarətçi animatoru olan Frank Tomasın yanında iki illik təcrübə keçib.

## Karyera
Masker 1981-ci ildə "Tülkü və Ov iti" (The Fox and the Hound) cizgi filmində çalışarkən Ron Klements ilə tanış olub. Burada o, Klements və Kliff Nordberqin rəhbərliyi altında obraz animatoru kimi işləyib. Masker və Klements daha sonra "Qara Qazan" (The Black Cauldron) filmində hekayə sənətçiləri kimi birlikdə çalışıb, lakin layihədən uzaqlaşdırılıblar.

Klementsin Eve Titusun "Baker küçəsinin Basili" adlı uşaq kitab seriyasının animasiya film adaptasiyası üçün təklifi qəbul edildikdən sonra, Masker və digər hekayə sənətçisi Barni Mettinson (Burny Mattinson) ilkin rejissorlar olaraq təyin edilib. Lakin istehsal müddətinin qısaldılması və ssenarinin bir neçə dəfə yenidən yazılması nəticəsində, Roy E. Disney Mettinsonu həm rejissor, həm də prodüser kimi təyin edib, Ron Klements isə əlavə rejissor kimi layihəyə cəlb olunub.

"Böyük Siçan Detektivi" cizgi filmi üzərində işləyərkən, yeni təyin olunmuş "Disney"in baş icraçı direktoru Maykl Aysner (Michael Eisner) və sədri Cefri Katzenberq (Jeffrey Katzenberg) animasiya heyəti üçün ilk dəfə "qonq şousu" adlı fikir sessiyası təşkil etdilər. Burada yalnız beş yeni ideya tələb olunurdu. Klements Hans Kristian Andersenin "Kiçik su pərisi" nağılının adaptasiyasını və "Xəzinə Adası kosmosda" adlı futuristik bir ideya təklif etdi. Hər iki təklif əvvəlcə Katzenberq və Aysner tərəfindən rədd edildi. Lakin ertəsi səhər Katzenberq Klementsə yaxınlaşaraq ilkin ideyasını genişləndirməsini istəyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Myrmelachista

**Myrmelachista** — Formicinae yarımfəsiləsinə aid olan Neotropikal bir qarışqa nəsli.

Bu nəsil yalnız Neotropikal regionda yayılmışdır. Onların biologiyası ilə bağlı məlumatlar olduqca məhduddur.

## Yaşayış yeri və yayılması
Bu nəsil yalnız Neotropikal regionda mövcuddur və nəsilə daxil olan növlərin 41%-i Braziliyada tapılmışdır. Bu nəsilə aid qarışqalar əsasən ağaclar üzərində yaşayır və xüsusi olaraq gövdə boşluqlarında və budaqlar arasında yuva qururlar. Bu qarışqa növləri bəzi mirmekofit bitkilərlə və ya Coccidae və Pseudococcidae növləri ilə mürəkkəb qarşılıqlı əlaqələr qura bilərlər. Myrmelachista növlərinin biologiyası ilə bağlı məlumatlar az olsa da, məlumdur ki, bu növlər əsasən bitkilərin çiçək xaricindəki nektarları və heyvan mənşəli zülallarla qidalanır.

## Təsvir
Myrmelachista növləri 9 və 10 buğumlu antennalara malikdir. 9 buğumlu antennalı Myrmelachista növləri əsasən Mərkəzi Amerika və Karib regionunda yayılmışdır (Cənubi Amerikada yalnız iki 9 buğumlu növ məlumdur), halbuki 10 buğumlu antennalı növlər əsasən Cənubi Amerikada tapılmışdır (Meksika və Mərkəzi Amerikada yalnız üç 10 buğumlu növ məlumdur). Myrmelachista qarışqalarının sürfələri uzunsov və adi görünüşlüdür, lakin yuvalarında sürfələri asmaq üçün bioloji funksiyaya malik ola biləcək bir neçə çıxıntılı tükə malikdirlər.

## Təsnifat
Myrmelachista növlərinin təsnifatı olduqca mürəkkəb bir prosesdir, çünki eyni növə aid olan, lakin fərqli koloniyalardan gələn fərdlər arasındakı morfoloji fərqlər bəzən onların fərqli növlər kimi səhvən qiymətləndirilməsinə səbəb ola bilər.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dorylus

**Dorylus** — Həmçinin **sürücü qarışqaları, safari qarışqaları** və ya **siafu** kimi tanınan, əsasən mərkəzi və şərqi Afrikada tapılan böyük bir ordu qarışqası cinsi.

## Etimologiya
Siafu termini suahili dilindən alınmış sözdür və yerli Bantu xalqları tərəfindən bu qarışqaların müxtəlif növlərini təsvir etmək üçün istifadə edilən çoxsaylı oxşar sözlərdən biridir. Keçmiş Ecitoninae yarımfəsiləsinin (indi Dorylinae) Yeni Dünya üzvlərindən fərqli olaraq, bu cinsin üzvləri qazdıqları və bir neçə gün və ya üç aya qədər məskunlaşdıqları yeraltı boşluqlarda müvəqqəti yeraltı bivouaclar əmələ gətirirlər. Həmçinin, bəzi Yeni Dünya ordu qarışqalarından fərqli olaraq, sürücü qarışqaları digər qarışqa növlərinin ixtisaslaşmış yırtıcıları deyil, bunun əvəzinə müxtəlif artropodlardan ibarət pəhrizlə daha ümumidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əli Novruzov

**Əli Məmmədnəbi oğlu Novruzov** () — Azərbaycan təyyarəçisi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1963).

## Həyatı
Əli Məmmədnəbi oğlu Novruzov 14 avqust 1925-ci ildə Bakı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə, Böyük Vətən müharibəsi dövründə, Bakı şəhərinin Caparidze rayonundakı 1 nömrəli məktəbin 8-ci sinfini bitirmişdir. Daha sonra 4 nömrəli sənət məktəbinə göndərilmişdir.

Əmək fəaliyyətinə təhsilini başa vurduqdan sonra, 1943-cü ilin may ayında Bakıdakı Leytenant Şmidt adına zavodda tornaçı kimi başlamışdır. 1943-cü ilin noyabr ayında xüsusi çağırışla hərbi xidmətə cəlb olunmuş və Ağstafa şəhərində yerləşən Mülki Hava Donanmasının (MHD) 3-cü aviasiya eskadrilyasının tədris bölməsində təhsil almışdır. Buradakı təhsilini 1944-cü ilin avqustunda uğurla başa vurmuş və Bakıda yerləşən MHD-nin 5-ci tədris-məşq dəstəsində təhsilini davam etdirmişdir.

Əli Novruzov 1945-ci ilin fevral ayından hazırkı Hacıqabul şəhərində yerləşən 222-ci xüsusi təyinatlı aviasiya dəstəsinin, 1948-ci ilin fevral ayından 1949-cu ilin yanvar ayınadək Bakı sanitar-nəqliyyat aviasiya qrupunun pilotu olmuşdur. 1949-cu ildə Rostov-na-Donu şəhərində Lİ-2 təyyarəsi üzrə ikinci pilot kimi təkrar hazırlıq kursu keçmiş, həmin ilin avqust ayından etibarən Mülki Hava Donanmasının 9-cu hava nəqliyyatı dəstəsində Lİ-2 təyyarəsinin ikinci pilotu kimi çalışmışdır. 1953-cü ilin aprel ayında Ulyanovsk şəhərindəki Ali Uçuş Hazırlığı Məktəbini bitirdikdən sonra Mülki Hava Donanmasının 107-ci hava dəstəsinə keçərək İL-12 və İL-14 təyyarələrində hava gəmisi komandiri və təlimatçı olmuşdur.

1958-ci ildə Ulyanovsk şəhərində İL-18 təyyarəsinin komandiri kimi təkrar hazırlıq kursu keçmiş, 1959-cu ildən 107-ci aviasiya dəstəsində İL-18 təyyarəsinin komandiri vəzifəsində çalışmışdır. 1961-ci ildə bir neçə ay xarici ezamiyyətdə olmuş, Əfqanıstan Krallığında dövlət tapşırıqlarını yerinə yetirmişdir. 1959-cu ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. 1966-cı ildə pilot-komandir kimi uçuş fəaliyyətini başa vurmuş və həmin ilin oktyabrından Azərbaycan Mülki Aviasiya İdarəsində kadrlar şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1968-ci ilin iyun ayında isə təqaüdə çıxmışdır. Əli Novruzov havada ümumilikdə 4 milyon kilometrdən çox məsafə qət etmişdir. PO-2, Lİ-2, İL-12, İL-14 və İL-8 təyyarələri üzrə 15 min saat uçuş yerinə yetirmişdir.

1960-cı ilin iyul ayında sərnişin təyyarəsində baş vermiş yanğının qarşısını almışdır.

Əli Novruzov mülki aviasiya sahəsindəki nailiyyətlərinə görə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 16 aprel 1963-cü il tarixli Fərmanı ilə "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı" adına ("Lenin" ordeni və "Oraq və çəkic" medalı təqdim edilməklə) layiq görülmüşdür. "Əmək igidliyinə görə" medalı və aviasiya nişanları ilə mükafatlandırılmışdır. Qulluq vəzifələrini yerinə yetirərkən göstərdiyi xidmətə görə 19 avqust 1960-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

Əli Novruzov 24 fevral 1993-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Ləzgi (rəqs)

**Ləzgi** () — Xarəzm özbək xalq mahnısı və rəqsi. "Ləzgi" sözü deyiləndə vurğu burada "i" hərfinin üzərinə düşür.

Xarəzm rəqsi olan ləzgi rəqsi həm Özbəkistanda, həm də xaricdə böyük populyarlıq qazanmışdır. Rəqs, enerjili və çox temperamentli rəqs növünə aiddir. Xarəzm rəqqasları rəqsin əvvəlində ritmik rəqs etsələr də, rəqsin sonuna doğru temp demək olar ki, yüksək olur.
## Tarixi və ifa olunması
Musiqi qısa giriş və üç hissədən ibarətdir. Rəqs yavaş və sadə hərəkətlərlə başlayır - əvvəlcə barmaqlar, qollar, çiyinlər, sonra bütün bədənin hərəkəti sürətlənməyə başlayır. Sonlara doğru rəqsin tempi mürəkkəb hərəkətlərlə sürətlənir. Musiqinin tempinin dəyişməsi və bütün mənzərənin sürətlənməsi ilə rəqsin tempi daha da sürətlənir və nəhayət bitir.

Kişi (döyüş və qəhrəmanlıq ruhunda) və qadın (lirik, şən) rəqsləri fərqlənir. Hal-hazırda Xarəzmdə ləzgi rəqsinin 9 növü vardır. Bunlar "Dütar ləzgi", "Surnay ləzgi", "Kastanetli ləzgidir (kayrak)", bundan əlavə, XX əsrin ortalarından başlayaraq ləzgi rəqsi - yalla: "Kimni sevar yorisan" ("Kimin sevgilisisən?", K.Otaniyazov), "Loyıq" ("Layiq", A.Atacanov və M.Rəhimov), "Sani zing birena" ("Sən yeganəsən", O.Xaytova, B.Jumaniyozov), "Qal-qal" ("Gedək", B.Həmdəmov), "Xorəzmnin ləzgisi" ("Xarəzm ləzgisi", O.Otajonov), "Uyna-uyna" ("Rəqs elə, rəqs elə", K.Rəhmonov) və s. yaradılmışdır.

Ləzgi bu gün ən məşhur Xarəzm rəqsidir. Bu rəqs yarı bükülmüş ayaqlarda hərəkətlər, cingiltili zəngin səsi ilə çiyinlərin və qolların titrəməsi ilə xarakterizə olunur.

Xarəzmdə rəqsin 9 növü var, yəni mükəmməl (ideal) ləzgi (), dutarın melodiyası ilə ləzgi (), surnaya ləzgi () və s. məşhurdur.

2019-cu ilin dekabr ayında ləzgi rəqsi Özbəkistanın mədəni irsinin elementi kimi bəşəriyyətin şifahi və qeyri-maddi mədəni irsinin şah əsərləri siyahısına daxil edilib.

## Mahnının tanınmış ifaçıları
Ləzgi əvvəlcə musiqisiz mahnı idi. Ləzgi mahnısının sözlərini ilk dəfə Özbəkistanın xalq artisti Kamilcan Otaniyazov bəstələyib, ifa edib. Daha sonra isə digər sənətçilər, SSRİ xalq artisti Məlikə Kolontarova, Xulkar Abdullayeva, Firuzə Cumaniyozova, Özbəkistan SSR xalq artisti Otajon Xudayşukurov, Maral İbrahimova və Botir Kodirov da öz ifalarını ediblər.

## Populyarlığı
Özbəkistanın birinci prezidenti İslam Kərimov xüsusilə özbək milli şənliklərində ifa olunan ləzgi rəqsinin böyük həvəskarı idi.

## Həmçinin bax
* Ləzgihəngi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
* Лазги Малика Каландарова ижросида (архив) 
* Malika Kalantarova&nbsp;— Lazgi 
*  
* Iroda Sapayeva&nbsp;— Lazgi (Official HD video) 
* Gulsanam Mamazoitova&nbsp;— Lazgi // Гулсанам Мамазоитова&nbsp;— Лазги 
* Dilso’z&nbsp;— Lazgi // Дилсуз&nbsp;— Лазги 
* Leyla&nbsp;— Lazgi // Лейла&nbsp;— Лазги 
* Maral Ibragimova-Lazgi 2013 
* Feruza Jumaniyozova — Voy-voy Lazgi // Феруза Жуманиёзова — Вой-вой Лазги 
* Surnay lazgi
Bayrək Quşçuoğlu

**Bayrək Quşçuoğlu** () — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Bayrək Quşçuoğlunun hansı tarixdə yaşayıb-fəaliyyət göstərdiyi dəqiq bəlli deyil. Gah onun XIV əsr, gah XV və ya XVI əsr şairi olduğu deyilmişdir. Lakin alimlər daha çoxluqla onun XV–XVI əsrlərə aid olduğunu göstərirlər.

Onu şeirlərinin ruhu, forması və məzmununa görə dövründə liderə çevrilmiş, Səfəvilər dövlətini qurmuş Şah İsmayıl Xətaiyə bənzəyir. Elə bu da bizi bu fikrə gətirməyə imkan verir ki, Bayrək Quşçuoğlu bütün yaradıcılıq ruhu, əsərlərinin ideya-estetik məzmunu və s. ilə Şah İsmayıl Xətai ilə yaxın bir zamanda, bir dövrdə yaşamışdır.

Bayrək Quşçuoğlu bədii əsərləri ilə Azərbaycan ədəbiyyatını zənginləşdirmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Aynur Cəlilova. "Bayrək Quşçuoğlu". Bakı, "Səda", 2005
Seçim feminizmi

**Seçim feminizmi** () — qadınların seçim azadlığını vurğulayan feminizm ifadələrini təsvir edən tənqidi termin. Bu yanaşma “qeyri-mühakiməedici” olmağa və mümkün qədər çox tərəfdaş cəlb etməyə çalışır, lakin tənqidçiləri bunu feminizmin siyasiləşdirilməsinin qarşısını almaq cəhdi kimi görürlər.

Baxmayaraq ki, seçim feminizmi fərdiyyətçiliyə əsaslanır, o, fərdiyyətçi feminizmdən fərqlənir, çünki məqsədyönlü şəkildə bir hərəkat deyil. Bu anlayış neoliberalizm və postfeminizm ilə əlaqələndirilmişdir.

## Mənşəyi
Linda Hirşman bu termini ilk dəfə “*Getting to Work: A Manifesto for Women of the World*” (2006) kitabında istifadə etmişdir. O, evdar qadınların guya sərbəst seçim etdikləri iddiasına qarşı çıxaraq bu anlayışa qarşı olmuşdur. Hirşmanın əsas arqumenti, qadınların karyera arzularından imtina edərək evdə qalmasının cəmiyyətə vurduğu zərərlərə əsaslanırdı.

Seçim feminizmi", orijinal feminist hərəkatın kölgədə qalmış qalıqlarıdır. Bu, qadınlara onların seçimlərinin – məhdudlaşdırılmış seçimlərin belə – yaxşı seçimlər olduğunu deyir.

Cinsiyyət araşdırmaları üzrə tədqiqatçı Mixael Fergunson “Seçim feminizmi və siyasətdən qorxu” adlı məqaləsində bildirir ki, seçim feminizmi feminizmin radikal, istisnaedici və mühakiməedici olması ilə bağlı ittihamlara cavab olaraq meydana gəlmişdir. Bu cərəyan, ənənəvi feminist yanaşmaya alternativ olaraq, bəzən postfeminizmə yaxınlaşaraq onun əksinə çevrilməyə çalışır.

## Əsas xüsusiyyətləri
Seçim feminizmi bir baxış bucağı kimi üç mühüm xüsusiyyətə malikdir:
# Azadlığı fərdi seçim etmək qabiliyyəti kimi görür, zorakılığı isə seçim imkanının olmaması ilə izah edir. Nəticə etibarilə, bir qadın hər hansı bir addımı öz seçimi kimi təqdim etdiyi müddətcə, bu, onun azadlığının ifadəsi hesab olunur.
# Qadınların azadlığını qiymətləndirməyin yeganə meyarı fərdi seçim olduğu üçün, qadınların etdikləri seçimləri mühakimə etməkdən çəkinmək lazımdır. Bu yanaşmaya görə, bir qadın özünün təzyiq altında qalmasını seçə bilməz; etdiyi hər bir seçim azadlığının ifadəsidir və buna görə də bərabər dərəcədə dəstəklənməlidir.
# Bu azadlıq anlayışı müəyyən bir tarixi narrativə əsaslanır. Seçim feministlərinə görə, keçmişdə qadın hərəkatları sayəsində qadınlar bu gün öz seçimlərini sərbəst şəkildə edə bilirlər.

Ferguson, seçim feminizmində liberal fərdiyyətçiliyin güclü təsirini müəyyən edir. O, Emi Riçards, Cennifer Baumqardner, Naomi Vulf və Rebekka Uoker kimi feministləri seçim feminizminin nümayəndələri kimi qeyd edir.

## Həmçinin bax

* Liberal feminizm
* Dodaq boyası feminizmi
* Postfeminizm
* Feminizmin üçüncü dalğası
* Qurban feminizmi

## İstinadlar
Piter Prinql

**Piter Prinql** () — Kanadalı musiqiçi və teleaparıcı. Uşaqlığında Kanada Opera Şirkətində soprano müğənnisi idi.

1996-cı ilə qədər o, pop musiqisi ifa edirdi. Bundan başqa, Prinql müxtəlif musiqi alətlərində çala bilər, o cümlədən, termenvoksda. 2014-cü ildə *YouTube* kanalında buraxdığı videosunda Piter Prinql gişqudi adlı Şumer musiqi alətində oynayıb Gilqameş dastanından bir hissəni oxuyub. Həmin video internetdə böyük maraq cəlb edib.

## Adı

Vaxtı ilə Piter Prinql müxtəlif adlar altında fəaliyyət göstərirdi. Bəzi internet forumlarında səhvən iddia olunurdu ki, onun əsl adı Devid Mürreydir və güya o, müğənni Enn Mürreyin qardaşıdır. Həqiqətən də, Enn Mürreyin belə adlı qardaşı var idi. Lakin, o musiqiçi yox, cərrah idi və o, 2021-ci ildə dünyasını dəyişib.

## Həyatı

Prinql altı yaşında Kanada Opera Şirkətinin uşaq xorunda oxumağa başlayıb. 1960-cı illərdə o, Torontodan Nyu Yorka köçüb, orada lyutnya, Hindistanda isə surbahar çalmağa öyrənmişdi. Bundan sonra daha bir neçə il ərzində, Prinql müxtəlif ölkələrdə yaşayıb və fərqli adları altında mahnıları və kino musiqisi yazırdı. 1975-ci ildə, o Los Ancelesə köçərək *Warner Records* şirkəti ilə müqavilə imzalamışdı və 1976-cı ildə onun öz adı altında olan ilk albomu üzə çıxıb. 1980-ci ildə Prinql Monreala köçüb və ingilis və fransız dillərində pop mahnıları buraxmağa davam etmişdi.

1985-ci ildə o, bir sıra başqa Kanadalı musiqiçi ilə Efiopiyada aclığa qarşı *Les Yeux de la faim* adlı xeyriyyə sinqlı buraxmışdı. 1968-ci ildə isə, Prinql QİÇS-ə qarşı xeyriyyə konsertində iştirak etmişdi.

O, bir müddət "Miss Teen Canada" gözəllik müsabiqəsinin müntəzəm aparıcısı və TVA kanalında varyete proqramlarının aparıcısı idi.

1998-ci ildə Prinql yenidən meydana çıxdı. Bu dəfə, termenvoks ifaçısı olaraq. O, iki müstəqil termenvoks albomu buraxıb, bu alətlə həm solo, həm də Monreal Kamera Orkestrı ilə birgə konsert ifa etmişdi.

2007-ci ildən bəri Piter Prinql öz YouTube kanalında müxtəlif qədim dastanları və poemaları ifa edir. O cümlədən, Gilqameş dastanı, və hördi gördi musiqi aləti ilə ifa etdiyi Beovulf dastanı.

## Diskoqrafiya

**Peter Pringle* (1976)
**Rain Upon The Sea* (1981)
**Magicien* (1981)
**Fifth Avenue Blue* (1982)
**Pour Une Femme* (1982)
**Souris-Moi* (1984)
**Fantasies* (1984)
**Chansons d'amour (1984)
**Pauvre Casanova* (1985)
**Noel Coward: A Portrait* (1987)
**Le Jeu d'amour* (1991)
**Le Secret du Cantique des Cantiques* (1992)
**Comme j'étais - comme je suis!* (1996)
**Many Voices* (2003)
**A Theremin Jewel Box*
**Dancing Alone* (2021)


== Mükafatları ==

* 1978 və 1982. Ən perspektivli kişi müğənni üçün *Cuno* mükafatı.
* 1986. Ən yaxşı orijinal mahnı üçün *Cini* mükafatı (Kevin Hanter ilə *Tobi Maktiq* filmi üçün yazdığı *Cold As Ice'' mahnısı).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* YouTube kanalı
* Discogs saytında diskoqrafiyası
İmperator incəsənət akademiyası

**İmperator incəsənət akademiyası** () və ya qeyri-rəsmi olaraq **Sankt-Peterburq İncəsənət Akademiyası** — Rusiya imperiyasının paytaxtı olmuş Sankt-Peterburqda yerləşən bir incəsənət akademiyası idi. Akademiya 1757-ci ildə Moskva İmperator Universitetinin yaradıcısı olan İvan Şuvalov tərəfindən Üç Əsilzadə İncəsənət Akademiyası adı altında yaradılmış, daha sonra isə bu akademiyanın adı imperatriça Yelizaveta tərəfindən İmperator Rəssamlıq Akademiyası olaraq dəyişdirilmişdir. 25 ildən sonra — 1789-cu ildə isə akademiyanın binası Neva çayının sahilində yerləşən yeni bir binaya köçürülmüşdür . Akademiya neoklassik üslubu və texnikanı təbliğ etmiş və özünün perspektivli tələbələrini əlavə təhsil almaq üçün Avropa dövlətlərinin paytaxtlarına göndərmişdir. İncəsənət xadimlərinin özlərinə müvəffəqiyyətli bir karyera qurmaları üçün, bu akademiyada təhsil almaları şərt halına gəlmişdi.

Rusiya inqilabından sonra 1918-ci ildə akademiya rəsmi olaraq ləğv edilmiş və adı bir neçə dəfə adı dəyişdirilmişdir. Akademiyada təhsil pulsuz edilmişdi. Ölkənin müxtəlif regionlarından buraya təhsil almağa gəlmiş tələbələr hər il bir neçə yer uğrunda bir-birləri ilə qızğın mübarizə aparırdılar. 1947-ci ildə bu milli təşkilat Moskvaya köçürülmüş və onun sənət kolleksiyasının böyük bir hissəsi Ermitaj muzeyinə aparılmışdır. Leninqraddakı bina Rusiyanın aparıcı realist rəssamlarından biri olan İlya Repinin şərəfinə İlya Repin adına Leninqrad Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutuna həsr olunmuşdur. 1991-ci ildən Sankt-Peterburq Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutu kimi tanınır və fəaliyyət göstərir.

## Biblioqrafiya
* 
* *Sergei V. Ivanov. Unknown Socialist Realism. The Leningrad School.* – Saint Petersburg: NP-Print Edition, 2007. – p.&nbsp;447. , .
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Петербург. Академия художеств и её обитатели. Часть 1
* Академия художеств и её обитатели. Часть 2
Leonid Bretanski

**Leonid Bretanitski** (, ) — sovet sənətşünası, Yaxın və Orta Şərq üzrə memarlıq və incəsənət tədqiqatçısı, Azərbaycan SSR EA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun baş elmi işçisi, sənətşünaslıq doktoru. O, sovet incəsənət tarixinin görkəmli nümayəndələrindən biri hesab edilir.

## Bioqrafiyası

Leonid Bretanitski 23 iyul 1914-cü ildə Odessada musiqiçi, skripkaçı və sonradan Bakı Konservatoriyasının professoru olmuş Semyon Bretanitskinin ailəsində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə Bretanitski Azərbaycan Dövlət Politexnik İnstitutunun memarlıq fakültəsini bitirmişdir.

Azərbaycanın memarlıq abidələri gənc Bretanitskidə Şərq memarlığına qarşı böyük bir maraq hissi oyatmış, bunun sayəsində Leonid Semenoviç Leninqraddakı Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunun aspiranturasına daxil olaraq burada professor Nikolay Baklanovun rəhbərliyi altında təhsil almışdır. Bu dövrdə Bretanitski Dövlət Ermitaj Muzeyinin Şərq şöbəsi ilə əməkdaşlıq etmişdir. Məhz bu dövrdə onun elmi baxışları formalaşmışdır.

Müharibədən sonrakı ilk illərdə Bretanitski Bakı buxtasının dibindən tapılmış istehkamlar və Qarabağlar türbəsi kimi tikililər haqqında bir sıra elmi əsərlər dərc etdirmişdir. Bretanitski həmçinin də, Mərkəzi Asiyanın memarlıq abidələrini də tədqiq etmiş, Tacikistan arxeoloji ekspedisiyasının işində iştirak etmişdir. 1949-cu ildə birinci dəfə olaraq Bretanitski Şərq ölkələrinin memarlığında mövcud olmuş olan memarlıq məktəblərini ayrı-ayrılıqda müəyyən etmişdir.

1951-ci ildən etibarən Leonid Bretanitski Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunda Azərbaycan memarlığı abidələrinin bərpasının elmi problemləri laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir.

Leonid Semenoviç Bretanitski 27 iyun 1979-cu ildə vəfat etmişdir.

## Ailəsi
* Həyat yoldaşı&nbsp;— Lüdmila Karaqiçeva-Bretanitski, musiqişünas və pedaqoq, Azərbaycan SSR əməkdar artisti.
** Qızı&nbsp;— Alla Bretanitski&nbsp;— musiqişünas və tənqidçi.

## Bəzi əsərləri
* Архитектура средневекового Азербайджана в специальных работах советских ученых.&nbsp;— Известия Академии наук Азербайджанской ССР, 1950, №&nbsp;10.
* Архитектурные школы средневекового Азербайджана (XII—XV&nbsp;вв.).&nbsp;— Искусство Азербайджана, т. II.
* Дворец шекинских ханов.&nbsp;— ААО.
* Значение трудов русских ученых XIX века в изучении азербайджанского зодчества.&nbsp;— Известия Академии наук Азербайджанской ССР, 1951. №&nbsp;9.
* Выдающийся памятник зодчества Средней Азии (рецензия).&nbsp;— «Советская архитектура», т. IV. — М., 1953.
* Архитектурные школы и проблемы стиля в зодчестве средневекового Азербайджана (XII—XV&nbsp;вв.)&nbsp;— В кн.: Исследования по истории культуры народов Востока. — М.-Л. 1960.
* Архитектурные школы средневекового Азербайджана и проблема стиля в зодчестве стран Переднего Востока. — М. 1960.
* Зодчество Азербайджана XII—XV&nbsp;вв. и его место в архитектуре Переднего Востока. — Л., 1961.
* Баку: Архитектурно-художественные памятники.&nbsp;— Л.; М.: Искусство, 1965.
* Художественное наследие Переднего Востока эпохи феодализма. — М., 1988.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* 
*
Padel (dəqiqləşdirmə)

**[[Padel]]** — Meksikada yaranmış tennisə əsaslanan raketka idman növü.

**Padel** aşağıdakı mənalarda da işlədilə bilər:

## Soyadlar
* Con Padel (1913-1999) — Britaniyalı psixoanalitik və klasssist;
* Oliver Padel — tarixçi və toponimika üzrə mütəxəssis, Con Padelin oğlu;
* Rut Padel — Britaniya klassik ədəbiyyat üzrə mütəxəssis, şair və jurnalist, Con Padelin qızı;

## Başqa

* Padel, Hindistanın Maharaştra ştatı, Sindhudurq əyalətı, Devqad tehsilində kənd.
Sonya Brentyes

**Sonya Brentyes** (d. 1951) — orta əsrlər dövrü İslam tarixində xəritəçəkmə və riyaziyyat sahəsindəki işi ilə tanınan alman elm tarixçisi, riyaziyyat tarixçisi və kartoqraf.

## Təhsili və fəaliyyəti
Brentyes arxeoloq, şərqşünas və islamşünas bir ailədə anadan olub. O, Helqa Vilke Brentyesin qızıdır.

O, 1973-cü ildə Drezden Texniki Universitetindən riyaziyyat üzrə diplom almış və 1977-ci ildə orada doktorluq dərəcəsini tamamlamışdır. Onun doktorluq dissertasiyası – *Xətti optimallaşdırma tarixinin başlanğıcdan müstəqil riyazi nəzəriyyə kimi formalaşmasına qədər tədqiqi – 20-ci əsrdə riyazi fənlərin yaranması probleminə dair bir araşdırma* – xətti proqramlaşdırma tarixini araşdırırdı və Hans Vussinq onun elmi rəhbəri olmuşdur.

O, 1982-ci ildə Halle-Vittenberq Martin Lüter Universitetindən Yaxın Şərq Araşdırmaları üzrə ikinci diplom, 1989-cu ildə Leypsiq Universitetindən ikinci doktorluq dərəcəsi  və 1991-ci ildə həmin universitetdən habilitasiya almışdır.

1976-1997-ci illərdə Leypsiq Universitetinin Karl Sudhoff Tibb və Elm Tarixi İnstitutunda dosent kimi çalışmış, 1980-ci ildən daimi vəzifəyə keçmişdir. Daha sonra Maks Plank Elm Tarixi İnstitutu, Frankfurt Göte Universitetinin Elm Tarixi İnstitutu və Oklahoma Universitetində müxtəlif tədqiqat vəzifələrində çalışmışdır. 2004-cü ildə Ağa Xan Universitetinin Müsəlman Sivilizasiyalarının Araşdırılması İnstitutunda dosent vəzifəsini tutmuşdur. 2007-ci ildən Münhen Lüdviq Maksimilian Universiteti, Sevilya Universiteti və Maks Plank Elm Tarixi İnstitutunda tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərir və 2012-ci ildən Maks Plank Elm Tarixi İnstitutuna bağlıdır.

## Tanınma
Brentyes 1995-ci ildə Beynəlxalq Elm Tarixi Akademiyasının müxbir üzvü, 2002-ci ildə isə tamhüquqlu üzvü oldu. O, 26 iyul 2021-ci ildə Praqada keçirilən Beynəlxalq Elm və Fəlsəfə Tarixi Konqresində Beynəlxalq Riyaziyyat Tarixi Komissiyası tərəfindən verilən iki Kennet O. Mey Mükafatı medalından birini aldı.

## Əsərləri

* *Ibn Sina (Avicenna): Der fürstliche Meister aus Buchara* (with Burchard Brentjes, Teubner, 1979)
* *Travellers from Europe in the Ottoman and Safavid Empires, 16th–17th Centuries: Seeking, Transforming, Discarding Knowledge* (Ashgate, 2010)
* *Globalization of Knowledge in the Post-Antique Mediterranean, 700–1500* (edited with Jürgen Renn, Routledge, 2016)
* *1001 Distortions: How (Not) to Narrate History of Science, Medicine, and Technology in Non-Western Cultures* (edited with Taner Edis and Lutz Richter-Bernburg, Ergon Verlag, 2016)
* *Teaching and Learning the Sciences in Islamicate Societies (800–1700)* (Brepols, 2018)

## İstinadlar
Tehsil

**Tehsil** ( ,     dilindən *əldə etmə, toplama*), həmçinin **taluk** və ya **mandal** — Hindistan və Pakistanda inzibati bölgü vahidi.

Tehsil, əsasən onun mərkəzi olan bir şəhərdən və bir sıra kəndlərdən ibarətdir. Bəzən bir tehsilin tətkibinə əlavə şəhərlər də daxil ola bilər. Tehsil şurası öz yurisdiksiyasında olan kəndlər və bələdiyyələr üzərində müəyyən vergi və inzibati səlahiyyətlərə malikdir, torpaq və bununla bağlı inzibati məsələlərdə əsas icra hakimiyyəti orqanıdır. Ən yüksək vəzifəli şəxs *tehsildar* və ya daha az formal olaraq *talukdar* və ya *taluka muktiarkardır* .

## Hindistan

"*Taluka*" və ya "*taluk*" termini yalnız Qücərat, Qoa, Maharaştra, Kerala, Tamilnad və Karnataka kimi bir neçə ştatda, "*Tehsil*" termini isə əsasən şimal ştatları olan Pəncab, Haryana, Uttar-Pradeş, Uttarakhand, Himaçal Pradeş, Madhya-Pradeş və Racastanda istifadə olunur. Andhra Pradeş ştatinda əvvəllər "*talukalar*" terminindən istifadə edirdi, lakin indi onlar "*mandallar*" ilə əvəz edilmişdir. Təhsil sözünü ifadə etmək üçün çox vaxt *TK* abreviaturundan istifadə olunur .

Hər bir taluk və ya tehsil daha böyük bir dairənin bir hissəsidir, o da öz növbəsində ştat və ya federal ərazisinin bir hissəsidir. Bəzi hallarda, müəyyən ştatların tehsilləri *sub-rayon* adlanan kiçik qruplar şəklində təşkil olunur. Bir tehsil daxilindəki kənd birlikləri “*hoblis*” adlanır.

Tehsil səviyyəsində fəaliyyət göstərən dövlət orqanları *[[Pançayat|panchayat]] samiti* adlanır.

Taluk həmçinin də böyük mülkün adı idi, sahibinə isə *talukdar* deyilirdi.

## Pakistan
Taluka termininin üstünlük təşkil etdiyi Sind əyalətini çıxmaq sərtilə, Pakistanın bütün ərazisində əsasən tehsil terminindən istifadə edilir. Pakistan yerli hakimiyyət iyerarxiyasında tehsil, dairənin (*zila/zilla*) tərkib hissəsi olmaqla ikinci yerdədir. Hər bir tehsil öz növbəsində bir neçə kənd şuralarına bölünür.

## İstinadlar
Pentapus

***Pentapus*** – "Apple II" üçün hazırlanmış shoot 'em up videooyunu. 1983-cü ildə "Turning Point Software" tərəfindən buraxılmışdır. Oyun astronom Karl Saqanın oğlu Ceremi Saqan tərəfindən hazırlanmışdır. Oyunda oyunçu Pentapus tərəfindən idarə olunan orduya qarşı döyüşür.

## Geympley
Oyunda oyunçu "Stargeyt" adlı silahı hərəkət etdirir. Bu silah düşməni məğlub edə bilsə də, bombalara qarşı dözümsüzdür və beş canı var. Oyun dörd çətinlik səviyyəsində oynanılır: K səviyyəsi və 1–3-cü səviyyələr. K səviyyəsi yavaş geympley ehtiva edir və uşaqlar üçün nəzərdə tutulub. Hər səviyyədə oyunçu üç düşmən dalğasını məğlub etməli və daha sonra Pentapusla döyüşməlidir. Oyunu coystiklə oynamaq mümkündür, fasilə sisteminə malikdir və yüksək nəticələri diskdə yadda saxlamaq mümkündür.

## Qəbul

"Pentapus" haqqında rəylər qarışıq olmuşdur. Tənqidçilər oyunun yeniliyini və çətinliyini bəyənmişdirlər. "Creative Computing" oyunu "həyəcanlı" adlandırmış, səs və qrafiklərin möhtəşəm olduğunu, eləcə də, arkade formatı üçün maraqlı tvistlər ehtiva etdiyini bildirmişdir. "Electronic Games" tənqidçisi Rik Teverbo oyunun təxəyyülünü bəyənmişdir. O, oyunu "Galaxian" ilə müqayisə etsə də, hətta təcrübəli "Galaxian" oyunçusunun belə çaşdırmaq üçün kifayət qədər yeni strategiyanın olduğunu qeyd etmişdir.

"SoftSide Magazine" tənqidçisi Ceff Harlbört oyunu "cəlbedici" hesab etsə də, təcrübəli arkade oyunçularının məyus olacağını qeyd etmişdir. O, oyundakı silahı bəyənməmiş, hərəkət idarəetməsinin çox ləng olduğunu demişdir. Mənfi rəylər əsasən dizayn barəsində olmuşdur. "Electronic Fun" tənqidçisi Corc Kopp oyunun çətin olduğunu, lakin bu çətinliyin geympleylə yox, dizaynla bağlı olduğunu demişdir. "The Book of Apple Software" oyunun döyüş sisteminin ədalətliliyini tənqid etmiş, silahın hücum zamanı heç vaxt təhlükəsizlikdə olmadığını bildirərək oyunda sağ qalmağın bacarıqdan yox, şansdan asılı olduğunu demişdir.

## İstinadlar
Yekaterina Avdeyeva

**Yekaterina Avdeyeva** (, ) — Rus yazıçısı, naşir, rus xalq nağıllarının naşiri, folklorşünas, ev təsərrüfatına dair kitabların müəllifi. Sibir folklorunu toplayan ilk folklorşünas.

## Həyatı
Tacir ailəsində doğulub. Atası Aleksey Yevseyeviç Polevoy, Şərqi Sibirdə ilk fayans fabrikini quran Rusiya-Amerika şirkətinin görkəmli nümayəndəsi olub.

Uşaqlıqda İrkutskda yaşayıb. O, sistemli təhsil almayıb. On beş yaşında o, İrkutskdan olan taciri Pyotr Petroviç Avdeyevlə evlənir və onunla 1804-cü ildə Kyaxtaya köçür. Ancaq onlar burada bir ilə yaxın yaşayırlar. Yekaterina demək olar ki, bütün gəncliyini Sibirin müxtəlif yerlərində gəzərək keçirdir.

1815-ci ildə əri Pyotr vəfat edir və Yekaterina dul qalır. 1820-ci ildə Kursk şəhərinə köçür, sonra isə Moskva, Odessa və Tartu şəhərlərində yaşayır. 1841-ci ildə Sankt-Peterburqa köçür. 1863-cü ildən isə Novqorod yaxınlığında, icarəyə götürdüyü fermada yaşayır. 1861-ci ildən ölümünə qədər Ədəbiyyat fondundan təqaüd alır.

21 iyul 1865-ci ildə vəfat edir və Tartudakı Raadi qəbiristanlığında dəfn edilir.

## Ədəbi fəaliyyəti
Yazmağa və nəşr etməyə gec başlayır. İlk əsəri olan "Sibir haqqında qeydlər və qeydlər. Köhnə rus mahnılarının əlavəsi ilə" 1837-ci ildə Moskvada nəşr edilir. Kitabın ön sözününün müəllifi, Yekaterinanın kiçik qardaşı olan, yazıçı Ksenofont Polevoy olur. Kitab çex, alman, ingilis dillərinə tərcümə edilir və ədəbiyyatşünas Aleksander Pipin tərəfindən Rusiyada ilk "düzgün etnoqrafik" kitablardan biri adlandırılır. Onun "Vətən qeydləri" və müxtəlif məcmuələrdə çap olunmuş esselərdən tərtib etdiyi "Köhnə və yeni rus həyatı haqqında qeydlər" (Sankt-Peterburq, 1842) kitabları da da etnoqrafik xarakter daşıyır.

Yekaterina Avdeyeva, "Təcrübəli rus evdar qadının kitabçası" (Sankt-Peterburq, 1842; 1877-ci ilə qədər dəfələrlə təkrar nəşr olunub), "Cib yemək dəftəri" (Sankt-Peterburq, 1842; 9-cu nəşr — 1871), "Tibb evinin tam kitabı…" və "Peterburqun sirri ilə ev təsərrüfat kitabı" (1818) adlı məşhur kitabların müəllifidir. Bu və buna bənzər nəşrlərin kommersiya uğuru onun adı ilə oxşar saxta kitabların nəşrinə səbəb oldu.

O, həmçinin "Rus mahnı kitabı və ya məşhur yazıçıların ən yaxşı və ən sevimli mahnıları, romansları və vodevil kupletləri toplusu" (Sankt-Peterburq, 1848) və "Təcrübəli rus evdar qadınının yemək kitabı…" (5-ci nəşr, 1912-ci ildə nəşr olunan N. N. Maslov tərəfindən əlavə edilmişdir) nəşr etdi.

"Otechestvennıe zapiski" jurnalı Avdeevanın "Rus əfsanələri. "Əsgərin arvadı" (1847), "Dəhşətli tufan" (1848) kimi əsərlərini çap edib.

Yekaterina Avdeyeva 1844-cü ildə Sankt-Peterburqda "Uşaqlar üçün rus nağılları, dayə Avdotya Stepanovna Çerepevanın söylədiyi" kitabını nəşr etdirir. Çox sevilən bu kitab 1881-ci ilə kimi 8 dəfə nəşer edilir. Onun qələmə aldığı və bu nəşrə daxil etdiyi yeddi rus xalq nağılı ("Qurd və keçi", "Qurd və tülkü", "Zəncəfil çörək adam", "Pişik, tülkü və xoruz" və s.) uşaqların ibtidai sinif oxu repertuarında möhkəm yer tutur. Avdeyevanın yazdığı nağıllar Aleksandr Afanasyevin "Rus xalq nağılları"na daxil edilmiş və Vladimir Propp bu nağılları "xalqın ağzından çıxan ilk orijinal qeyd" adlandırmışdır.

## İstinadlar
Əbu Leys Səmərqəndi

**Əbu Leys Nəsr ibn Məhəmməf ibn Əhməd ibn İbrahim əs-Səmərqəndi** (; ) — Hənəfi məzhəbi fəqihi, təfsir və hədis alimi.

## Bioqrafiyası
Səmərqənddə dünyaya gəldiyi ehtimal olunan Əbu Leys, "İmamul-xuda" ləqəbi ilə də tanınır. Atasından etdiyi rəvayətlər nəzərə alınsa, ilk müəlliminin atası olduğunu demək mümkündür. Fiqh sahəsində isə əsas müəllimi "Kiçik Əbu Hənifə" ləqəbi ilə tanınan Əbu Cəfər Hinduvanidir. Elmi şəcərəsi bu yolla Əbu Yusifə qədər gedib çıxır. Əbu Leys Səmərqəndə, Bəlxə, Buxaraya səfər etmişdir. Bu şəhərlərdən başqa Bağdada da getmişdir Oraya gedərək Məhəmməd ibn Məhəmməd ibn Səhl ən-Nisaburidən hədis rəvayət etmişdir. Əbu Leysin digər müəllimləri bunlardır:
* Xəlil ibn Əhməd əs-Siczi,
* Əməş,
* Əbu Bəkir Məhəmməd ibn Fəzl əl-Buxari.
Yetişdirdiyi tələblərdən bəziləri bunlardır:
* Loğman ibn Hakim ibn Fəzl,
* Əbu Bəkir Məhəmməd ibn Əbdürrəhman ət-Tirmizi,
* Əli ibn Əhmed ər-Rəzzaz. Əbu Leysdən hədis rəvayət etmişdir.
Əbu Leys Səmərqəndi xüsusilə moizə, nəsihət və elmihal sahələrindəki əsərləri sayəsində İslam dünyasının ən tanınmış alimlərindən birinə çevrilmişdir. Onun yazdığı əsərlərin bir çoxu Əndəlüsdən İndoneziyaya qədər yayılmış və əsrlər boyu İslam dünyasının bir çox yerində müsəlman cəmiyyətlərinin İslam anlayışına və dini həyatına dərindən təsir etmişdir. Əsərləri müxtəlif müsəlman icmalarının dillərinə tərcümə edilən Əbu Leys şöhrətinin yayıldığı bölgələrdə böyük bir övliya kimi qəbul edilmiş, onun üçün türbələr tikilmişdir. Vəfat etdiyi tarixlər haqqında ziddiyyətlər olsa da onun 21 oktyabr 983-cü ildə vəfat etdiyi güman edilir.

## Əsərləri
Əbu Leys Səmərqəndinin müxtəlif elmlər haqqında yazdığı çoxsaylı əsərləri vardır. Bunlardan biri də *"Tənbehül-qafilin"*dir. Bu əsər vəz və nəsihətlə əlaqədar olub, 94 fəsildən ibarətdir. Əbu Leys Səmərqəndinin yazdığı digər əsərləri bunlardır:

* Təfsirül-Quran.
* Hizanatül-fiqh. Hənəfi məzhəbinin fiqh hökmlərini izah edən bir əsərdir.
* Uyun əl-məsail fil-füru. Fiqh elminə dair bir kitabdır.
* Sirr əl-Vəhy. Meracla əlaqədar bir əsərdir.
* Kurrətül-uyun və müfərrih əl-qəlb əl-məhzun. Böyük günahları izah edən bir əsərdir.
* Şərhül-Fiqh əl-Əkbər. Əbu Hənifənin yazmış olduğu əsərin şərhidir.
* Tuhfətül-ənam fi mənaqib əl-Əimmə əl-ərbəzi əl-Ələm. Əhlis-Sünnə məzhəbinin dörd imamı izah edilməkdədir.
* Dəqaiq-ül-əxbar fi zikr əl-Cənnə vən-Nar. Cənnət və Cəhənnəmi izah edən bir əsərdir.
* əl-Fətava.
* Müxtəlifür-rəvayə.
* ən-Nəvazil fil füru.
* əl-Müqəddimə fis-salat.
* Bəyanu əqidətil-üsul.
* Təsisül-fiqh.
* Şərül-İslam.
* əl-Məarif fi şərhis-səhaif.
* Təsisün-nəzər.
* Risaləül-marifə vəl-imam.
* Risalə fil-hikəm.
* Kutün-nəfs filmǝarif əl-ərkanil-xəms.
* əl-Lətaifil-müstəxrəcə min Səhih-əl-Buxari.
* Risalə fil-fiqh.

## İstinadlar
İlya Karqareteli

**İlya (İa) Georgiyeviç Karqareteli** (; ) — Gürcü və Sovet bəstəkarı, folklorşünası, müğənnisi (tenor) və pedaqoq. Gürcüstan SSR əməkdar artisti (1938).
## Həyatı
Gəncliyində Lado Aqniaşvilinin xalq xorunda oxuyuyub. O, gürcü xorunun dirijoru Yozef Ratildən solo oxuma dərsləri alıb. 1885-ci ildən bu xorda solo oxumağa başlayıb. İlya Karqareteli  1889-1895-ci illərdə Moskva Filarmoniyasının Musiqili-Dram Məktəbinin vokal-nəzəri şöbələrində təhsil alıb. 1889-1891-ci illərdə Karqareteli Moskvada gürcü musiqisi axşamlarının təşkilatçısı olub.

İlya Karqareteli 1896-cı ildən Tiflis Opera Teatrının solisti, 1905-ci ildən isə həmin teatrın direktoru olub. O, ilk dəfə Gürcüstan səhnəsində həm Qərbi Avropa, həm də rus bəstəkarlarının bir sıra operalarını tamaşaya qoyub. 1903-cü ildə Gürcüstan Filarmoniyasının təşkilində fəal iştirak etmişdir. 1910-cu ildə Gürcü Xor Cəmiyyətini yaradıb. İlya Karqareteli 1910-cu ildən Tiflis İlahiyyat Seminariyasında xanəndəlik və musiqi fənnindən, 1922-1925-ci illərdə isə Gürcüstan Konservatoriyasında musiqi tarixi və nəzəriyyəsindən dərs deyib.

Karqareteli ilk gürcü romanslarının müəllifidir. Onun məşhur romansları arasında: İlya Çavçavadzenin şeirləri əsasında “Ah, gözəllik”, Nikoloz Barataşvilinin və başqalarının şeirləri əsasında “Göz yaşlarımı qurudacağam” var. İlya Karqareteli üç gürcü xalq mahnısı toplusunu (1899, 1909, 1921) toplayıb nəşr etdirib. O, Gürcü xalq musiqisini toplamaqla məşğul olub, araşdırıb və təbliğ edib. İlya Karqareteli həmçinin etnoqrafik mühazirələr və konsertlərin təşkili ilə də məşğul olub.

O, təkbaşına və Valerian Quniya ilə əməkdaşlıq edərək Avropa bəstəkarlarının operalarının librettolarını gürcü dilinə tərcümə edib. Onun tərcümə etdikləri əsərlər arasında Anton Rubinşteynin “İblis”, Pyotr Çaykovskinin “Maçalar kraliçası”, Coakkino Rossininin “Sevilya bərbəri”,Şarl Qunonun “Faust”, Cakomo Puççininin “Bohemiya”, Cüzeppe Verdinin “La Traviata”,  “Riqoletto”, “Otello”, “Bal maskarad” operaları var.

## Ədəbi əsərləri
* Gürcü musiqisi haqqında.&nbsp;— М., 1893.
* Gürcü musiqisi haqqında: (M.İppolitov-İvanovun “Gürcü xalq mahnısı və onun indiki vəziyyəti” əsəri ilə bağlı) // Yeni baxış. 1895. №&nbsp;3855.
* Gürcü musiqisi // Мoabe. 1895. №&nbsp;11. 
* Dünyəvi şeir və mahnı // İveriya. 1902. №&nbsp;145. 
* Gürcü xalq musiqisinə dair oçerklər.&nbsp;— Tiflis, 1901.
* Gürcü musiqisinin tarixinə dair qısa oçerk // Qafqaz Xəbərləri, III hissə&nbsp;— Tiflis, 1903.
* Gürcü xalq mahnıları və şeirləri.&nbsp;— Tiflis, 1909.
* Xalq mahnısı və onun mədəni və sosial əhəmiyyəti // Transqafqaz nitqi. 1912. № Q, Musiqi ensiklopediyası&nbsp;— Tiflis, 1933. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Музыкальный энциклопедический словарь / Гл. ред. Г.&nbsp;В.&nbsp;Келдыш.&nbsp;— М.: Советская энциклопедия, 1990.&nbsp;— с. 237&nbsp;— ISBN 5-85270-033-9
* Аракишвили Д., Иа Каргаретели, «Литература да хеловнеба», 1949, No 14. 
* Гевашели Л., Иа Каргаретели, Тб., 1959. 

## Xarici keçidlər
* КАРГАРЕТЕЛИ Иа (Илья) Георгиевич советский композитор, фольклорист, певец (тенор), обществ. деятель. Засл. деят. искусств Груз. ССР (1938)
* საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
Sürücülük

**Sürücülük** — avtomobillər, motosikletlər, yük maşınları və avtobuslar da daxil olmaqla, quru nəqliyyat vasitələrinin idarə olunması və hərəkət etdirilməsi prosesi. İctimai yollarda nəqliyyat vasitəsi idarə etmək icazəsi müəyyən şərtlərin yerinə yetirilməsinə əsaslanır və sürücülər hərəkət etdikləri yerdə müəyyən edilmiş yol və nəqliyyat qanunlarına əməl etməlidirlər.

"Sürücülük" sözünün etimologiyası XV əsrə gedib çıxır. Terminin mənası XV əsrdə əsasən heyvanların minik vasitəsi kimi idarə edilməsindən başlayaraq XIX əsrdə avtomobillərə aid edilməyə başlamışdır. XV əsrdən etibarən sürücülük bacarıqları da inkişaf etmiş, fiziki, zehni və təhlükəsizlik bacarıqları sürücülük üçün zəruri olmuşdur. Sürücülük üçün tələb olunan bacarıqların bu inkişafı yalnız sürücüyə deyil, həm də avtomobilin idarəolunma qabiliyyətinə aid olan sürücülük qanunlarının tətbiqi ilə müşayiət olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
Qəza (dəqiqləşdirmə)

**[[Qəza]]** — insan tərəfindən birbaşa səbəb olunmayan, qeyri-iradi və adətən arzuolunmaz hadisə. Həmçinin bu mənaları ifadə edə bilər:

* Qəza (inzibati-ərazi vahidi)
* Qəza (islam)

## Həmçinin bax
* Qəzza
Lurdes Aqapito

**Lurdes de Aqapito Visente** Britaniyalı kompüter elmləri üzrə alim və akademikdir. O, London Universitet Kollecinin  Kompüter Elmləri Departamentində 3D Görmə professorudur və burada videodan 3D dinamik səhnələrin anlaşılması mövzusunda fəaliyyət göstərən tədqiqat qrupuna rəhbərlik edir.

Aqapito, Synthesia adlı proqram təminatı şirkətinin həmtəsisçisidir və Britaniya Maşın Görmə Assosiasiyasının İcraiyyə Komitəsinin seçilmiş üzvüdür.

## Təhsili və fəaliyyəti
Aqapito 1996-cı ildə İspaniyanın Madrid Komplutense Universitetində kompüter elmləri üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. 1997–2000-ci illərdə Oksford Universitetinin Robototexnika Tədqiqat Qrupunun Active Vision Lab laboratoriyasında postdoktorantura üzrə tədqiqatçı olmuşdur. 1997–1999-cu illər arasında Avropa İttifaqının Mariya Küri Postdoktorantura Tədqiqat Təqaüdünə layiq görülmüşdür. 2001-ci ildə Aqapito Londonun Kvin Meri Universitetində müəllim kimi fəaliyyətə başlamışdır. 2007-ci ildə baş müəllim, 2011-ci ildə isə kompüter görməsi sahəsində dosent olmuşdur. 2008-ci ildə, HUMANIS (Human Motion Analysis from Image Sequences – Şəkil Ardıcıllıqlarından İnsan Hərəkətinin Təhlili) layihəsi üçün Avropa Tədqiqat Şurasının Müstəqil Gənc Tədqiqatçı Qrantını qazanmışdır. 2013-cü ildə o, London Universitet Kollecinin Kompüter elmləri departamentinə qoşulmuşdur. 2017-ci ildə, Aqapito Synthesia adlı proqram təminatı şirkətinin həmtəsisçisi olmuşdur. Şirkət video sintezi daxil olmaqla, məzmun yaradılması üçün alətlər təklif edir. O, Britaniya Maşın Görmə Assosiasiyasının İcraiyyə Komitəsinin seçilmiş üzvü, Görmə və İmkanlandırma Elmləri Qrupunun və Tərs Problemlər Mərkəzinin üzvüdür.

## Tədqiqatları
Aqapitonun əsas tədqiqat maraqları kompüter görməsi sahəsinə aiddir. Xüsusilə, o, tək hərəkətli kameradan qeydə alınan videolardan 3D məlumat çıxarılması üzərində işləyir.

Onun erkən tədqiqatları statik səhnələr (hərəkətdən quruluş) üzərində cəmlənmişdi. Daha sonra isə hərəkət edən qeyri-sərt obyektlərin 3D formasını qiymətləndirmək kimi çətin bir məsələyə yönəldi (qeyri-sərt hərəkətdən quruluş).

Aqapito, qeyri-sərt obyektlərin izlənməsi, sıx optik axın qiymətləndirilməsi, qeyri-sərt videoların qeydiyyatı, deformasiyaya uğrayan və oynaq quruluşların 3D rekonstruksiyası, həmçinin qeyri-sərt dinamik səhnələrin sıx 3D modelləşdirilməsi mövzularında çoxsaylı elmi işlər nəşr etdirmişdir.

## Seçilmiş mükafatları

* 1997–1999 – Aİ (Avropa İttifaqı) Mariya Küri postdoktorantura tədqiqat təqaüdü;
* 2008–2014 – Avropa Tədqiqat Şurasının Müstəqil Gənc Tədqiqatçı Qrantı;
* 2014 – Kompüter Görmə və Nümunə Tanıma Konfransı, Avropa Kompüter Görmə Konfransı və Asiya Kompüter Görmə Konfransında sahə üzrə sədr;
* 2016 – Kompüter Görmə və Nümunə Tanıma Konfransının proqram sədri;
* 2020 – Britaniya Maşın Görmə Konfransının proqram sədri.

## İstinadlar