Dəmir Hacıyev

**Hacıyev Dəmir Vahid oğlu** () — biologiya elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü, Əməkdar Elm Xadimi, zoologiya, paleontologiya, stratiqrafiya, tibbi biologiya sahəsində tanınmış alim.

## Həyatı
Dəmir Vahid oğlu Hacıyev 29 yanvar 1929-cu ildə Qax rayonunun İlisu kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası alim-paleontoloq Hacıyev Vahid Hüseynəli oğlu respublikanın müxtəlif ali təhsil müəssisələrində, eləcə də elmi sovet və partiya idarələrində çalışmışdır. Anası – N.Nərimanovun qardaşı qızı Xanım Salman qızı Nərimanova müəllimə olmuşdur.  
Dəmir Hacıyev 1946-cı ildə məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olub, 1952-ci ildə İnstitutu bitirib uşaq cərrahı ixtisasına yiyələnmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Dəmir Hacıyev 1961-ci ildə “Eldar bozqırı­mın üst sar­mat hipparion faunası” mövzu­sun­da nami­zəd­lik dissertasiyasını müdafiə etmiş və bu işinə görə o, biolo­giya üzrə elm­lər doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüş­dür. 1963-cü ildə Azərbay­can Dövlət Univer­sitetinin Onurğalılar zoologiyası kafedra­sında professor vəzifə­sinə seçilmiş, 1964-cü ildə professor elmi adını almış­dır. 

Dəmir Hacıyev 1964-cü ildən əmək fəaliyyətini Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda davam etdirmiş və “Ümumi biologiya və genetikanın əsasları” kafedrasının müdiri vəzifəsinə seçilmişdir. 1965-ci ildən 1969-cu ilədək kafedraya rəhbərliklə yanaşı, ADTİ-nin elmi işlər üzrə prorektoru olaraq da çalışmışdır. 1967-1968-ci illərdə D.Hacıyev Səhiyyə Nazirliyinin Elmi Şurasının sədri, 1968-1970-ci illərdə Azərbaycan EA Geologiya İnstitutunun Paleobiologiya şöbəsinin müdiri olmuşdur. 

Azıx mağarasında tapılan alt çənə sümüyünün insan təkamülündə yerini Dəmir Hacıyev müəyyən edib. O çənə sümüyünün 350-400 min il əvvəl yaşamış 18–22 yaşlı qadına məxsus olduğunu müəyyənləşdirmişdir. 

Qeyri-adi tədqiqat və təşkilati keyfiyyətlərə malik olan Dəmir Hacıyev Azərbaycan EA Geologiya İnstitutunun təkamül paleontologiyası laboratoriyasının rəhbərliyi ona həvalə olunmuş, eyni zamanda Azərbaycan EA-nın Biologiya şöbəsinin akademik-katibinin müavini, həmçinin biologiya üzrə Ali Attestasiya Komissiyasının ekspert komitəsinin sədri vəzifələrində çalışmışdı. 1971-1974-cü illərdə isə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun təhsil və elmi işlər üzrə prorektoru olmuşdur. 1972-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akade­mi­yasının müxbir üzvü seçilmişdir. 

Dəmir Hacıyevin elmi nailiyyətləri beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır. 12 monoqrafiya və 120 elmi məqalənin müəllifidir, xaricdə peşəkar dairələrdə tanınmışdı. 1958-ci ildən o, İllinois Elmlər Akademiyasının (ABŞ), 1996-cı ildən isə Nyu-York Elmlər Akademiyasının (ABŞ) üzvü olmuşdur.  
### Əsərləri
* Qazıntı halında tapılan kərgədanların qabırğalarının travmatik zədələnməsi.
* Qazıntı halında tapılan Binəqədi canavarlarının sümüklərində raxit zədələnmələrin əlamətləri.
* Qazıntı halında tapılan dördüncü dövr canavarında spondilozun deformasiyası fenomeni.
* Binəqədi ibtidai öküzünün üst çənəsinin osteomeliti.
* Biologiya (Praktiki məşğələlər üçün dərslik), Bakı, 1991.
* Tibbi biologiya (Dərslik), Bakı, 1993.
* Biologiya üzrə 1000 test, Bakı, 1993.
* Molekulyar biologiya və tibbi genetikaya aid məsələlər kitabı, Bakı, 1994.
* Hüceyrə səviyyəsində genetik hadisələr, Bakı, 1996.
* İnsanın xromosom və molekulyar xəstəlikləri, Bakı, 1996.
* Hüceyrə biologiyasının molekulyar aspektləri, Bakı, 1996.
* Molekulyar səviyyədə genetik hadisələr, Bakı, 1996.
* Qədim Azərbaycanda kəllə trepanasiyası.
* Yerüstü yırtıcıların beyninlərin xarici relyef strukturunun bəzi xüsusiyyətləri.
* Nadir hallarda yarasalarda çoxdöllülük.
* Forestye xəstəliyinin paleontologiyası və müqayisəli patologiyası.
* Binəqədi asfalt gölündə qazıntı halında tapılan heyvan qalıqlarında amin turşuları.   
* İnsan ekologiyası və biosferin mahiyyəti, Bakı, 1994.

## Mükafatları
*  — "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı (1970)
*  — "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1971)
*  — Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (1981)
* Vavilov ad. Qırmızı medal (1983)
* Ekologiya sahəsində nailiyyətlərinə görə diplom və Həsən Əliyev ad. mükafat (1996)
## Ölümü
Hacıyev Dəmir Vahid oğlu 20 iyun 1999-cu ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Azərbaycanlı paleontoloq Dəmir Hacıyev
* Hacıyev Dəmir Vahid oğlu