open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elmi idrak

**Elmi idrak** – özünün xüsusi məqsədləri, xüsusilə də yeni biliklərin alınması və yoxlanılması metodları ilə xarakterizə olunan tədqiqat.

**Elmi idrak metodologiyası** – elmi-tədqiqat fəaliyyətinin prinsipləri, formaları və üsulları haqqında təlim.

**Elmi informasiya** – idrak prosesində alınan, təbiətin, cəmiyyətin və təfəkkürün obyektiv inkişaf qanunauyğunluqlarını əks etdirən və müxtəlif ictimai-təcrübi fəaliyyət sahələrində istifadə edilən məntiqi informasiya.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
2017-18 Qəbələ FK mövsümü

**2017-18 Qəbələ FK mövsümü** — Azərbaycanın top klublarından olan Qəbələ klubunun Azərbaycan Premyer Liqasında 12-ci, ümumilikdə isə 13-cü mövsümüdür. Onlar Premyer Liqada, Azərbaycan Kubokunda və 2017-18 Avropa Liqasının birinci təsnifat mərhələsində iştirak edəcəklər.

## Transferlər

### Yay

**Gələnlər:**

**Gedənlər:**

## Heyəti

### Kirayə

## Yoldaşlıq oyunları

## Turnirlər

### Azərbaycan Premyer Liqası

#### Nəticələrin icmalı

#### Nəticələr

#### Liqa cədvəli

### Azərbaycan Kuboku

### UEFA Avropa Liqası

#### Təsnifat mərhələsi

## Heyət statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Gabala FC Website
*Gabala FC at UEFA.com
*Gabala FC at Soccerway.com
*Gabala FC at National Football Teams.com
Elmi aparat

**Elmi aparat**  – elmi işdə müəllifin istifadə etdiyi vəsait və materiallar (göstəricilər, biblioqrafiya, lüğətlər, şərhlər və s.).

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Elmi

**Elmi** — 1)elmə aid, elmlə əlaqədar. Məsələn, elmi əsər, elmi fəaliyyət, elmi kəşf; 2)elmi prinsiplərə əsaslanan, elmi tələblərə cavab verən, elmi məqsəd daşıyan. Məsələn, elmi nəzəriyyə, elmi mühazirə, elmi ekspedisiya, elmi konfrans. Elmi-fantastik – elmi əsaslar üzərində qurulmuş fantastikaya aid olan. Elmi-kütləvi – elm və texnikanın nailiyyətləri ilə geniş oxucu kütləsini aydın və sadə bir dillə tanış edən. Məsələn, elmi-kütləvi ədəbiyyat, elmi-kütləvi mühazirələr. Elmi-nəzəri – həm elmi, həm nəzəri əhəmiyyəti olan, həm elmi, həm nəzəri mahiyyət daşıyan. Məsələn, elmi-nəzəri məsələ, elmi-nəzəri konfrans. Elmi-texniki – texniki elmlər sahəsinə aid olan. Məsələn, elmi-texniki ədəbiyyat.

**Elmi fəaliyyət** – yeni biliklərin əldə olunmasına və tətbiqinə yönəldilən fəaliyyət, o cümlədən fundamental, tətbiqi elmi tədqiqat.

**Elmi hesabat** – metodikaların, tədqiqatın gedişinin, elmi-tədqiqat və təcrübə-konstruktor işlərində alınmış nəticələrin, həmçinin elmi qənaətlərin ətraflı təsvirini əhatə edən, çap olunmuş və ya məruzə edilmiş elmi sənəd. Bu sənədin təyinatı (rolu) yerinə yetirilmiş iş başa çatdıqda və ya digər müddətlərdə onu hərtərəfli işıqlandırmaqdır.

**Elmi idarəetmə** – əməyin elmi təşkilinə, sistemli təhlilə, qərarların qəbul edilməsinin elmi əsaslandırılmış üsullarına əsaslanan idarəetmədir.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Klin adası

**Klin** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.

## Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Şimal Torpağı Arxipelaqının şərq hissəsində, Axmatov körfəzinin şimal-şərqində yerləşir. Bolşevik adasında yerləşən Dalnı burnundan 400 m cənub-şərqdə yerləşir. Klin adasının şimalından cənuba 1 km məsafədə uzanır. Səthi hamardır. Gözlə seçilən yüksəklik yoxdur.

## Xəritə
* Xəritə
Kosistıy adası

**Kosistıy** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.

## Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Şimal Torpağı Arxipelaqının mərkəxi hissəsində, Oktyabr İnqilabı adasının şimalında yerləşir. Kosistıy adasından 2 km qərbdə Blijnıy adasında yerləşir. Bu iki ada arasında Ostyovnaya buxtası əmələ gəlir. Adada yerləşən Sapoq Dalnı burnundan 3,5 km boyunca Razdole buxtası yerləşir.
Uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 2,1 km, eni 700 m təşkil edir. Adanın səthi hamardır. Adada göl və çay yoxdur.

## Xəritə
* Xəritə
Lesli Deyli

**Lesley Dali** (d. 28 iyun 1966; Bedford, Birləşmiş Krallığ) — Avstraliyanı təmsil edən batut gimnastı. Lesley Dali, 2004-cü ildə Avstraliyanı XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

## Karyerası
Lesley Dali, 2004-cü ildə Avstraliya bayrağı altında Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların təsnifat mərhələsində Dali, 58.90 xal topladı və 16 idmançı sırasında 14-cü yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

## İstinadlar
Blijnıy adası

**Blijnıy** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.

## Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Şimal Torpağı Arxipelaqının mərkəzi hissəsində, Oktyabr İnqilabı adasının şimalında Fiqurnıy burnundan 300 m aralıda yerləşir. Bir qədər uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 1,8 km, eni 1,3 m təşkil edir. Adanın səthi hamardır. Mərkəzi hissəsində 47 metr hündürlüyə sahibdir. Adada göl və çay yoxdur. Blijnıy adasından şərqdə Kosistıy adası, 500 m şimal-şərqdə Sredniy adası yerləşir.

## Xəritə
* Xəritə
Yusif Əmənzadə

**Yusif Əmənzadə** () — riyaziyyat elmləri doktoru (1959), professor (1961), Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1968).

## Həyatı
Yusif Əmənzadə 18 fevral 1914-cü ildə Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Neft-mədən fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş və həmin institutda assistentlikdən kafedra müdiri vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. Bu illər ərzində Yusif Əmənzadə elmlər namizədi və elmlər doktoru elmi dərəcələrini almışdır. 

## Əmək fəaliyyəti
Yusif Əmənzadə 1959-cu ildən ömrünün axırına qədər Bakı Dövlət Universitetində “Nəzəri mexanika” kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Habelə AEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun Elastikliyyət nəzəriyyəsi şöbəsinin rəhbəri vəzifəsini icra etmişdir. 1972-ci ildə SSRİ-nin Mexanika üzrə Milli Komitəsinin üzvü olmuşdur.

## Elmi fəaliyyəti
Yusif Əmənzadə 1959-cu ildə riyaziyyat üzrə elmlər doktoru elmi dərə­cəsini, 1961-ci ildə professor elmi adını almışdır. O, 1968-ci ildə AEA-nın müx­­­­bir üzvü seçilmişdir. O, 150-dən çox elmi məqalə çap etdirmişdir. Y.Ə. Əmənzadə 40-dan çox elmlər namizədi və 5 elmlər doktoru yetişdirmişdir.

Bakı Dövlət Universitetində deformasiya olunan bərk cisim mexanikasının əsasını Azərbay­can EA-nın müxbir üzvü, Y. Ə. Əmənzadəə qoymuşdur. Onun elmi marağı əsasən hissə-hissə bircins elastiki mühitdə gərginlik deformasiya vəziyyətinin tədqiqi və elastiklik nəzəriyyəsinin kontakt məsələləri ətrafında toplanmışdır. Bu sahədə onun tərəfindən əsaslı nəticələr alınmış, yeni həll üsülları tapılmış və bu məsələlərin ədədi həlli verilmişdir. 

Yusif Əmənzadə, N.İ. Musxelişvili və D.İ. Şermanla birlikdə məsə­­lə­lərin həlli prosse­sin­də xətti cəbri tənliklərin sonsuz sistemlərinin kvazitəkrarlanmasını sübut edən ilk azərbaycanlı alim olmuşdur. Onun tərəfindən boşluğa malik tirin əyilmə mərkəzinin koordinatları bir burulma funksiyası vasitəsi ilə verilmişdir. Boşluğa malik yarımmüstəviyə ştambın təsiri məsələsi onun tərəfindən qoyulmuş və həll edilmişdir. O, sonlu mühitdə çat məsələsinin analitik həlli üsülunu vermiş və laylı müxtəlif cinsli elastiki cisimlər üçün analitik həll üsülunu inkişaf etdirmişdir. Onun axırıncı tətqiqatları elastiki örtüklərin variasiya üsulu ilə həllinə həsr edilmişdir.

### Müəllifi olduğu dərslikər
* "Elastiklik nəzəriyyəsi" (rus dilində və ingilis dillərində);
* "Nazik elastik örtüklər nəzəriyyəsi üzrə ümumi kurs";
* "Elastiklikl nəzəriy­yəsi­nin hamarlılıq məsələsi";
### Monoqrafiyaları
Yusif Əmənzadə "SSRİ-də elastik­lik nəzəriyyəsinin əlaqə məsələrinin həlli" adlı monoqrafiyanın həmmüəllifi olmuşdur. 

## Ölümü
Yusif Əmənzadə 1982-ci ildə Bakı şəhə­rində vəfat etmişdir.

## Mənbə
А. Н. Боголюбов. Математики Механики. — Киев, Наукова думка, 1983 

## Xarici keçidlər

* AMEA-nın müxbir üzvü Yusif Əmən oğlu Əmənzadə
* AMEA-nın müxbir üzvü Yusif Əmən oğlu Əmənzadə

## İstinadlar
Lovefoxxx

**Lovefoxxx** (; ; ; ) — Braziliyalı müğənni. Əsasən İndi-rok və Sinti pop üslubunda mahnılar ifa edir. *Lovefoxxx* Braziliya yaponlarındandır və ailəsi San-Paulu şəhərinə yerləşmiş yapon icmasına mənsubdur.

## İstinadlar
Fernanda Takay

**Fernanda Takay** () — Braziliyalı müğənni və mahnı yazarı.

Əvvəllər Belo Horizonte şəhərində yaradılmış *Pato Fu* rok qrupunun vokalist və gitaristi kimi tanınmışdır. 2007-ci ildən etibarən solo karyerasına başlayıb. 2011-ci ildə Atom ™, Toshiyuki Yasuda və Moreno Veloso ilə birlikdə *Red Hot+Rio 2* albomu üçün *Águas de Março* parçasını hazırlamışdır. Albomdan əldə edilən gəlirin QİÇS virusuna qarşı məlumatsızlığın aradan qaldırılmasın və mümkün qorunma tədbirləri ilə bağlı layihələrin həyata keçirilməsinə yönləndiriləcəyi bildirilib.

## Həyatı
1971-ci ilin 25 avqust tarixində Braziliyanın Serra do Navio bölgəsində anadan olan Fernanda Takay gənc yaşlarında ölkənin önəmli şəhərlərindən biri olan Belo Horizonteyə köçmüşdür. Fernanda Takay Braziliya yaponlarındadır. Ata tərəfi yapon, ana tərəfi isə yerli portuqal dillində danışan braziliyalılardandır. 2007-ci ildə solo karyerasına başlamasına baxmayaraq, musiqi sahəsində ilk addımlarını atdığı *Pato Fu* rok qrupu ilə də əməkdaşlığını davam etdirməkdədir.

## Diskoqrafiya

### Pato Fu
* *Rotomusic de Liquidificapum* (1993)
* *Gol de Quem?* (1994)
* *Tem Mais Acabou* (1996)
* *Televisão de Cachorro* (1998)
* *Isopor* (1999)
* *Ruído Rosa* (2001)
* *Toda Cura para Todo Mal* (2005)
* *Daqui Pro Futuro* (2007)
* *Música de Brinquedo* (2010)
* *Não Pare Pra Pensar* (2014)

### Solo
* *Onde Brilhem os Olhos Seus* (2007)
* *Luz Negra* (2009)
* *Fundamental* (2012)
* *Na Medida do Impossível* (2014)

## İstinadlar
Sol ayağım (kitab)

**Sol ayağım** — Kristi Braunun 5 iyun 1932-ci ildə Dublində serebral iflic olmasından sonra 1954-cü ildə yazdığı avtobioqrafik əsər.

## Məzmun

Kristi Braun dünyaya beyin iflici qurbanı olaraq gəlmişdir. Lakin hərəkət edə bilməyən bəxtsiz körpədə gələcəkdə irland ədəbiyyatının nəhəngləri arasında öz yerini tutacaq yazıçının parlaq təxəyyül və həssaslığa malik ağılı gizlənirdi.

Bu, Kristi Braunun həyat hekayəsidir. O, uşaqlıq illərinin oxumağı, yazmağı, rəsm çəkməyi və nəhayət, sol ayağının barmağı ilə çap etməyi öyrənmə mübarizəsini xatırlayır. Bu üslubda o, bestseller olan "Hər gün nisgil" romanını yazmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sol ayağım (film, 1989)

## Xarici keçidlər
* parlaqimzalar.az
Sredniy adası (Laptevlər dənizi)

**Sredniy** —  Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Şimal Torpağı Arxipelaqının mərkəzi hissəsində, Oktyabr İnqilabı adasından 2,3&nbsp;km şimalda, Ostrovnaya buxtası regionunda Blijnıy adasından 400 m şimal-şərqdə yerləşir. 
Uzunluğu 450 m təşkil edir. Adanın səthi hamardır.
## Xəritə
*Xəritə
Bəhram Əliyev

* Bəhrəm Əliyev (meliorator) — meliorator.
* Bəhram Əliyev (solist) — solist.
* Bəhram Əliyev (riyaziyyatçı) — riyaziyyatçı.

## Həmçinin bax
* Bəhram
* Bəhrəm
* Əliyev
Elmi kütləvi ədəbiyyat

**Elmi kütləvi ədəbiyyat** – elm, onun yaradıcıları haqqında əsərlər. Elmi kütləvi ədəbiyyata fundamental və tətbiqi elmlərin əsaslarından, aktual problemlərindən, elm xadimlərinin həyatından, səyahətlərdən bəhs edən müxtəlif janrlı əsərlər daxildir.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Elmi şura

**Elmi şura** – Azərbaycan Respublikasında ali məktəb və elmi idarələrdə elmi-tədqiqat işlərinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən məşvərətçi orqan. Ali məktəbin (fakültənin) elmi şurası tədris planını, elmi-tədqiqat və təlim-tərbiyə məsələlərini müzakirə edir, boş yerləri tutmaq üçün müsabiqə və seçkilər keçirir, müəllimləri və elmi işçiləri elmi ad almağa təqdim edir. Doktorluq və namizədlik dissertasiyası müdafiə etmək hüququ verən ixtisaslaşdırılmış elmi şuralar ən qabaqcıl elmi-tədqiqat idarələrində və ali məktəblərdə yaradılır. Elmi şuranın tərkibinə rektor (dekan), direktor, direktor müavini, elmi katib, görkəmli alimlər, partiya və həmkarlar ittifaqı təşkilatlarının nümayəndələri daxil olurlar. Elmi-tədqiqat idarələrində yaradılan elmi-texniki şuraların da fəaliyyət dairəsi təqribən eynidir.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Elmi-tədqiqat

**Elmi tədqiqat** – nəticələri anlayış, qanun və nəzəriyyələr sistemi şəklində meydana çıxan məqsədyönlü dərkedilmə.

**Elmi-tədqiqat işləri** – mövcud olan biliklərin genişləndirilməsi və yenilərin əldə edilməsi, elmi fərziyyələrin yoxlanılması, təbiətdə və cəmiyyətdə təzahür edən qanunauyğunluqların müəyyən edilməsi, elmi ümumiləşdirmələrin, layihələrin elmi əsaslandırılması məqsədilə həyata keçirilən elmi axtarışlar, tədqiqatlar, sınaqlara bağlı olan fəaliyyət.

**Elmşünaslıq** – elmin yaranma, inkişaf, fəaliyyət, diferensiasiya və inteqrasiya qanunauyğunluqlarını, elmi fəaliyyətin struktur və dinamikasını, onun cəmiyyətin digər sosial institutları, maddi və mənəvi həyat sahələri ilə qarşılıqlı əlaqəsini öyrənən elm.

## Həmçinin bax

* Tədqiq
* Tədqiqat və inkişaf
* Elmi-tədqiqat institutu
* Elmi metod

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Elmi-texniki fəaliyyət

**Elmi-texniki fəaliyyət** – texnoloji, iqtisadi, sosial, humanitar problemlərin və digər mühəndis problemlərinin həll edilməsi, vahid sistem kimi elmin, texnikanın və istehsalatın fəaliyyətinin təmin olunması üçün yeni biliklərin əldə edilməsinə və tətbiqinə yönələn fəaliyyət.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Elmi təşkilat

**Elmi təşkilat** – təşkilati-hüquqi və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq fəaliyyət göstərən hüquqi şəxs, habelə əsas elmi və elmi-texniki fəaliyyət elmi işçilərin hazırlığını həyata keçirən elmi işçilərin ictimai birliyi.

**Elmi rəhbər** – elmlər namizədi elmi dərəcəsi almaq üçün çalışan aspiranta və ya dissertanta elmi məsləhət və istiqamət verməkdən ötrü təyin edilmiş yüksək ixtisaslı mütəxəssis (adətən elmlər doktoru). Elmi rəhbər aspirantla (dissertantla) birgə iş planı tərtib edir, ümumi nəzəri ədəbiyyatı mənimsəməkdə ona köməklik göstərir. Fərdi planda nəzərdə tutulmuş bütün işlər elmi rəhbərin nəzarəti altında yerinə yetirilir. Tamamlanmış dissertasiya elmi rəhbərin müsbət rəyini aldıqda müdafiəyəyə təqdim edilir.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Bahar palçıq vulkanı

**Bahar (Ələt) palçıq vulkanı** — Xəzərətrafı düzənliyin dəniz sahili ilə qovuşduğu bir hissədə, Qobustan qəsəbəsindən 15&nbsp;km cənub-şərqə, Daşgil antiklinal quruluşunun  cənub-şərq qurtaracağında yerləşmiş, 28 m mütləq yüksəkliyə malikdir. 

## Ümumi məlumat
Bahar palçıq vulkanı mərkəzi hissədə məhsuldarqat, ətraf  hissədə isə Ağcagil və Abşeron süxurlarından təşkil olunmuşdur. Bu palçıq vulkanı  1853, 1859, 1882, 1886, 1908, 1909, 1911, 1912, 1926 və 1967-ci ildə püskürmüşdür. Püskürmə zamanı səthə yayılmış brekçiyanın eni 70–80 m, tutduğu sahə 20 ha, brekçiyanın orta qalınlığı 3 m, ümumi həcmi isə 370 min m³ olmuşdur, ən iri dilinin uzunluğu 350 m-dir. Bu palçıq vulkanının kökü üst Təbaşir çöküntülərinə qədər çatır ( Ə.Ə.Yaqubov və b. 1970).

Bahar palçıq vulkanının yastan (krater) hissəsi əsasən hamar, şimal-şərq kənarı isə kələ kötürdür. Brekçiya valları demək olar ki, yox dərəcəsindədir. Nisbi yüksəkliyi 5–8 m-ə çatan ayrı-ayrı kiçik vallar bir neçə metr məsafədən artıq uzanır. Son 1967-ci il püskürməsindən ayrılmış brekçiya axını vulkan səthini hamarlanmışdır. Kiçik çatlar axın səthində kələ kötürlük yaranmışdır. 15–20 m yüksəkliyində "palçıq şəlaləsi" yerləşir. 

Bahar palçıq vulkanında eroziya denudasiya, arid denudasiya, ətək hissələrində eol akkumlyasiya və abrasiya akkumlyasiya kimi müasir relyef əmələ gətirici proseslər üstünlük təşkil edir. Bahar palçıq vulkanının landşaftında özünə məxsus müxtəliflik vardır. Son 1967-68-ci il püskürmələrindən  ayrılmış təzə brekçiya örtüyü əsasən onun krater hissəsinin və eləcə də cənub-qərb yamacını əhatə edir. Brekçiya açıq göy rəngə çalan süxurlardan (gil, qumdaşı, qum və s.) ibarətdir, səthi kələ kötürdür.

Palçıq vulkanının təzə brekçiyası hələlik aşınmaya məruz qalmamışdır.Bitki örtüyündən tam məhrumdur. Bu axınlardan şimalda olan sahədə, brekçiya üzərində çox seyrək kəngiz kolluqlarına rast gəlinir. Çox ehtimal ki, bu brekçiya 1926-cı ildə vulkanın püskürdüyü məhsuldur.

## Həmçinin bax
* Vulkan
* Ələt
* Palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Palçıq vulkanları
Vilkiski adaları (Laptevlər dənizi)

**Vilkiski adaları** — İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.

## Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Tereza Klavenes körfəzinin girəcəyində, Taymır yarımadasının şərq sahili boyunca 1–4 km məsafədə yerləşir. Qrupa daxil adalar:
* Qazaxıstan adası () qrupun ən şimal (77 ° 20'20.53 "N 106 ° 15'35.16" E) nöqtəsini təşkil edir.
* Özbəkistan adası () maksimum hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 37 m (77 ° 18'49.41 "N 106 ° 25'08.64" E) təşkil edir.
* Udobnıy adası () maksimum hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 47 m-dir. (77 ° 18'27 "N 106 ° 04'43" E)
* Sredniy adası () maksimum hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 39 m-dir (77 ° 15'29 "N 105 ° 55'09" E)
* Sliyanie adası () maksimum hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 18 m-dir
* Kuropaçiy adası () Taymır yarımadssının sahilində (77 ° 13'59 "N 105 ° 37'02" E)

## Xəritə
* Xəritə
Avtomatlaşdırılmış istehsal

thumb|Avtomatlaşdırılmış istehsal
**Avtomatlaşdırılmış istehsal** (computer-aided manufacturing ) – istehsal prosesinin avtomatlaşdırılmasında kompüterlərin tətbiqi. CAM vasitələrindən istər kiçik istehsalatda, istərsə də irimiqyaslı robotlaşdırılmış yığım xətlərində istifadə olunur. İstehsalatda CAM-sistemlərində çox zaman kompüterlər yox, xüsusi avadanlıqlar və proqramlar tətbiq olunur. 

## Ədəbiyyat

İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər

 CAM / Computer-Aided Manufacturing

computer aided manufacturing (CAM)   

 What is CAD/CAM?
Koşi əlaməti

**Teorem.** Tutaq ki, müsbət hədli \sum\limits^{\infty}_{n=1}a_{n} ədədi sırası verilib və aşağıdakı limit var:
\lim\limits_{n\rightarrow \infty}\sqrt[n]{a_{n}}=l.
Onda baxılan sıra l olduqda yığılır, l>1 olduqda isə dağılır.
Qeyd edək ki, l=1 olduqda sıra yığıla da bilər, dağıla da bilər.

(,) m m x y ,(,) m m m x + h y + hy¢ nöqtələri üçün toxunanın meyl bucağının orta tangensi tapılır.

## Xarici keçidlər
Г.М. Фихтенгольц. КУРС ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОГО И ИНТЕГРАЛЬНОГО ИСЧИСЛЕНИЯ. ТОМ 1. 616С
Ekosistemin qida xarakterinə görə quruluşu

Ekosistemdə canlılar qidalanma xüsusiyyətinə görə bu cür qruplaşırlar:

**[[Avtotroflar|Avtotrof]] canlılar (**trofe-yem deməkdir) sərbəst qidalanan canlılardır. Onlar günəş enerjisindən və qeyri-üzvi birləşmələrdən oksidləşmə reaksiyası nəticəsində ayrılan enerjidən istifadə edib, ətraf mühitin mineral komponentləri (karbon qazı, birləşmə halında olan azot, kükürd və s.) hesabına öz hüceyrələrinin üzvü maddələrini sintez edir, yəni biokütləsini yaradırlar. Belə canlılara ilk produsentlər deyilir, yaşıl bitkilər, fotosintezedici prokariot mikroorqanizimlər, hemosintezedici bakteriyalar buraya aiddir. Deməli ekosistemdə üzvü maddə və onunla bağlı enerji yaradan canlılar avtotrof orqanizimlərdir.

**[[Heterotroflar|Heterotrof]] canlılar-** başqa canlılnı yeyənlərdir.  Bunlar fotosintez və hemosintez  nəticəsində yaranan üzvü maddələri yeməklə onların parçalanması və çürüməsi nəticəsində alınan enerji hesabına yaşayırlar. Heterotrof orqanizimlər enerji baxımından şərti olsa da iki böyük qrupa ayrılırlar:
# Konsumentlər-yəni hazır üzvü maddə yeyənlər, heyvanlar, həşaratyeyən və parazit bitkilər.
# Redusentlər-mikrokansumentlər, yəni ölü orqanizimləri yeyənlər. Onlar ölü orqanizimləri çürüdüb mineral qalıqlara qədər parçalayırlar. Üzvü birləşmələrin karbon turşularına, suya və mineral komponentlərə (anion və kationlar) qədər parçalanması prosesi redusentlərin köməyi ilə sürətlənir.Nəticədə ölü orqanizimlərin tərkibindəki biogen elementlər bioloji dövrana qayıdır və dəfələrlə istifadə edilir.
Heteretrofların konsumentlərə və redusentlərə ayrılması şərtidir. Bu bölgü ekosistemdə  canlıların arasındakı nisbi mənada qapalı qida zəncirini göstərmək üçündür (produsent-konsument-redusent-produsent.

## Həmçinin bax
* Ekosistem
* Produsent

## İstinadlar
Media Access Control

**Media Access Control** (*MAC*) — şəbəkə qurğularının ötürmə mühitinə irişmə metodunu təsvir etmək üçün ümumi termin. Çox zaman lokal şəbəkələrə (LAN) aid işlədilir. Yeddi səviyyəli ISO/OSI modelində kanal səviyyəsinin aşağı altsəviyyəsinə aid edilir. Mühitə erişmə metodlarının, kadrların formatının, ünvanlamanın spesifik xüsusiyyətlərini göstərir. Rabitə kanalına çoxlu erişmələri dəstəkləyir, informasiya və idarəedici kadrların qəbulunu və verilişini həyata keçirir, ötürülmə xətalarını aşkarlayır. IEEE 802.3 standartında təyin olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elmi-texniki tərəqqi

**Elmi-texniki tərəqqi** – 1)elmin nailiyyətlərindən istifadə etməklə istehsalın texniki səviyyəsinin yüksəldilməsi; 2)istehsal proseslərinin səmərəliliyinin və keyfiyyətinin yüksəldilməsi, insanların tələbatlarının daha yaxşı ödənilməsi məqsədilə təsərrüfatda, istehsalda elm və texnikanın, texnologiyanın ən yeni nailiyyətlərinin tətbiqi.

**Elmi-texniki informasiya** – elmi, elmi-texniki, istehsalat və sosial-ictimai fəaliyyət nəticəsində yaradılan sənədlərə və faktlara dair informasiyalar.
“İnformasiya texnologiyası” termininin mənası 1970-ci illərin sonuna yaxın –informasiyanın emalı üçün müasir elektron texnikasından istifadə olunduğu zamandan müəyyən oldu. İnformasiya texnologiyası bütün hesablama və rabitə texnikasını, qismən məişət
elektronikasını, televiziya və radio verilişlərini əhatə edir. O, sənayedə, idarəetmədə, ticarətdə, təhsildə, tibbdə və hərbi sahədə öz tətbiqlərini tapır.İnformasiya texnologiyası nəzəri olaraq tətbiqi elmdir, praktiki olaraq verilənlərin konkret texniki emal sistemlərinin təşkili və layihələndirilməsi üzrə mühəndis fəaliyyətidir.
Nəzəri olaraq İT - nin mənbələri aşağıdakılardır:
* Sistem texnikası;
* hesablama sistemləri nəzəriyyəsi;
* proqramlaşdırma texnologiyaları;
* verilənlər bazası nəzəriyyəsi;
* erqonomika;
* dizayn və informasiya – texnoloji profilli digər elmlər.
İnformasiya texnologiyasında tədqiqat obyekti mexaniki və proqram vasitələri deyil, insan fəaliyyətidir, yəni onun insan – kompüter – sosial mühit sistemində təsirləridir. Söhbət insanmaşın sistemləri modellərinin təşkilindən və çevrilməsindən gedir. Bu modellərdə təşkil, istifadə və təkmilləşmə üzrə fəaliyyət birləşir və ayrılmaz surətdə qarşılıqlı əlaqədədir.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
## İstinadlar
Kompüter terminalı

**Kompüter terminalı** () — verilənləri kompüterə daxil etmək və alınan nəticələri çıxışa vermək üçün elektron, yaxud elektromexaniki qurğu (adətən, monitor klaviatura ilə). İlk terminallar teletayp makinaları idi. İndi də çox iri kompüter sistemlərində fərdi kompüterlərdən terminal kimi istifadə olunur.

**Terminal emulyasiyası** – kommunikasiya proqramı vasitələri ilə istifadə olunan terminaldan fərqli terminalın mübadilə protokolunun və komandalarının təqlid edilməsi. Fərdi kompüterləri meynfreymlərə qoşmaq üçün də istifadə olunur.

**Terminalla iş seansı** – terminaldan bilavasitə istifadəyə sərf olunan zaman.

**Sonlandırmaq** – prosesin, yaxud proqramın sona çatması. Sonlandırma normal da ola bilər, qəzalı da. İkinci hal istifadəçinin komandası, aparat və ya proqram təminatında olan xətalar səbəbindən baş verə bilər.

**Rezident proqram** – MS-DOS əməliyyat sistemində: icra olunmadıqda (işini sona çatdırdıqda) da yaddaşa yüklənmiş qalan proqram. Bu, başqa proqramların müəyyən məsələləri yerinə yetirərkən ona tez müraciət etmələri üçün önəmlidir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Epistolyar roman

thumb|Afra Benin "Zadəganla bacısının sevgi məktubları" (1684) romanının ilk nəşrinin titul vərəqi

**Epistolyar roman** – [yun. epistole – məktub] ictimai xadimlərin və ya ayrı-ayrı şəxslərin mətbuatda dərc edilərək, ədəbiyyata və ictimai həyata daxil olmuş məktubları. Məktub formasında yazılmış elmi, ədəbi və publisist əsərlər də epistolyar ədəbiyyata aid edilir.

**Epistolyar** – 1)məktub şəklində yazılmış; 2)bir yazıçının, mütəfəkkirin, şairin məktublar məcmusu.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Bezu teoremi

**Bezu teoremi** — f(x) çoxhədlisini (x-a) ikihədlisinə bölünməsindən alınan qalıq haqqında teorem.

**Teorem**: f (x)=a_{0}+a_{1}x+ \dots +a_{n}x^{n} çoxhədlisinin (x-a) ikihədlisinə bölünməsindən alınan qalıq bu çoxhədlinin x=a olduqda aldığı qiymətə bərabərdir.
Bezu teoremi onu ilk dəfə isbat etmiş fransız riyaziyyatçısı Eyten Bezunun (1730-1783) şərəfinə adlandırılmışdır.

## Xarici keçidlər
* Теорема Безу и разложение многочлена на множители
* Г.М. Фихтенгольц. КУРС ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОГО И ИНТЕГРАЛЬНОГО ИСЧИСЛЕНИЯ. ТОМ 1. 616С
Etiket

**Etiket** (fr.etiquette – mərasim, təşrifat) — 1)ictimai yerdə, başqa şəxslərin yanında, onlarla ünsiyyətdə olduqda davranış qaydaları; 2)malın, eksponatın və s.-nin üstünə yapışdırılan, üzərində onun adını, qiymətini və digər parametrlərini göstərməklə malı müşayiət edən yarlıq; 3)monarxların saraylarında diplomatik dairələrdə və s.-də qəbul edilmiş davranış qaydaları; 4)hər hansı bir cəmiyyətdə qəbul edilmiş davranış və nəzakət forması; 5)özünü necə aparmaq barədə qoyulmuş ciddi və möhkəm qaydalar.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Xəzər xulu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Morfoloji əlamətləri
Bədəni uzunsov olub, quyruğa getdikcə çox nazikləşir. Başının hündürlüyü eninə bərabərdir, başı aşağı əyilmiş şəklindədir, aşağı vəziyyətdə olub, qarın tərəfinin səthi səviyyəsində yerləşir. Ön burun dəlikləri üst dodağa yaxındır. Quyruq üzgəcinin qurtaracağı kəsik şəklindədir. Birinci bel üzgəcində uzunsov ləkə olur. Alnının eni gözünün diametrindən azdır.  Daldakı burun dəlikləri gözün ön kənarından uzaqda yerləşir.

## Yayılması
Xəzər xulu Azərbaycan sahillərinin şimal hissəsində - Yalama, Xudat, Xaçmaz və Siyəzən rayonlarında yayılmışdır. Cənuba doğru getdikcə sayı azalır, Kürətrafı rayonunda tək - tək təsadüf edilir.

## Çoxalması
Xəzər xulunun maksimal uzunluğu 34.5 sm çatır. Dişilər 2 ilə qədər, erkəklər isə 3 ilə qədər yaşayır.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Xval xulunun heç bir təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Entuziast

**Entuziast** — bütün qüvvəsi ilə, böyük şövq və həvəslə işləyən adam. Məsələn, bütün qüvvə və həvəsini bir işə verən, bir şeyin coşğun pərəstişkarı olan adam.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Epoxa

**Epoxa** ( — «dayanacaq») —  təbiətdə, cəmiyyətdə, elmdə, incəsənətdə və s. sahələrdə mühüm fərqləndirici xüsusiyyətləri ilə səciyyələnən müəyyən dövr; inkişafda keyfiyyətcə yeni dövr. 

Tarixdə bu **dövr** dən az bir vaxtdır; məsələn, İntibah dövrü.

**Epoxial** ( – «duracaq») –  dövr təşkil edən, çox mühüm, çox əhəmiyyətli, çox böyük.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Lavrov adası

**Lavrov adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Laptevlər dənizinin ərazisində, Bolşevik adasının şimalından 1,5&nbsp;km şimal-şərqdə, Pyatiuqlovka, Nezametnaya və Krasivaya çaylarının mənsəbində yerləşir. Burada Zakrıtaya və Deryuqin buxtaları yerləşir. Lavrov adası ilə Bolşevik arasında iki ada yerləşir:600 metr aralıda Novıy adası, 500 m aralıda isə adsız adası yerləşir.

## Təsviri
Lavrov adası cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru uzanır. Uzunluğu 6&nbsp;km, eni 1,4&nbsp;km təşkil edir. Gözlə seçiləcək yüksəklik yoxdur. Bununla belə şərqində yüksəklik 6, qərbində 10 metr təşkil edir. Şərq qutaracağında geodeziya məntəqəsi yerləşir. Ada qürb araşdırmaçısı, 1821–1824-cü illər Fyodr Petroviç Litkenin ekspedisiyasında iştirak etmiş admiral Mixail Andreyeviç Lavrovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Xəritə
* Xəritə

## İstinadlar
Terminator

**Terminator** – terminator ~ терминатор ~ sonlandırıcı ~ sonlandırıcı, magistral kabeldən keçən siqnalların əks olunmasının qarşısını almaq məqsədilə həmin siqnalların boğulması üçün kabelin hər iki ucuna quraşdırılan rezistorlu konnektor. Terminatorlardan, adətən, SCSI kabellərində və koaksial şəbəkə kabellərində istifadə olunur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Etap

**Etap** – [fr. etape – məntəqə] 1)yolun, məsafənin bir hissəsi; 2)hər hansı keyfiyyət dəyişikliyi və ya hadisə ilə bağlı olan dövr; 3)hər hansı prosesin bir mərhələsi; 4)deologiya növü mənəviyyat haqqında təlim; 5)hər hansı bir ictimai qrupun, peşənin mənəviyyatı.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Prudensial

**Prudensial** — bankın təhlükəsiz fəaliyyətinin təmin edilməsinə istiqamətlənmiş normativlərə, qaydalara, tələblərə və göstərişlərə əsaslanmış düşünülmüş davranış, idarəetmə və nəzarət üsuludur

## Məqsəd
Prudensial hesabatlıq məqsədləri üçün istifadə olunan kapital olmaqla, ölkənin Mərkəzi Bankının normativ xarakterli aktları ilə müəyyən etdiyi birinci dərəcəli və ikinci dərəcəli kapitala daxil olan elementlərin cəmi və onlardan tutulmaların fərqidir.

## Xarici keçidlər
* Pensiya 

* Pul 

## İstinadlar
Hacı Şəfi məscidi

**Hacı Şəfi məscidi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kəndində yerləşən məscid. Məscid kəndin mərkəzində, “Karvansara” məhəlləsində yerləşən meydanın şimal tərəfində, üzü qibləyə inşa olunmuşdur. Yerli əhalinin dediyinə görə məscid kəndin mötəbər şəxsiyyətlərindən olan Hacı Şəfi tərəfindən inşa etdirildiyi üçün “Hacı Şəfi məscidi” adlanır.

## Memarlıq quruluşu
Məscidin girişi cənub tərəfdəndir. Qadınlara və kişilərə aid olmaqla 2 qapısı vardır. Daxildən uzunu 17,4 metr, eni 10,7  metr (186 m²), hündürlüyü 4 metrdir. Binanın tavanı 4x2=8 dirəyin üstündə oturub. Şimal divarın qarşısında qadınlar üçün ikinci mərtəbə düzəldilib.

## Kitabəsi
Məscid binasının bayır tərəfdən cənub divarının qərb tərəfində, təxminən 2 metr yüksəklikdə divara yaşıl rəngli başdaşı üzərində həkk edilmiş kitabə qoyulmuşdur. Kitabə güclü şəkildə aşındığı üçün mətnin tam oxunması mümkün olmamışdır. Kitabədən ancaq aşağıdakı sözlər oxunmuşdur: ***“[[Quran]] XVIII-88... oğlu, mərhum, günahları bağışlanmış Şeyxülislam Kərbəlayi Fəthullah... 930-cu il” (10.11.1523-28.10.1524-cü il).***

Bu kitabənin tarixinə əsasən məscidin tarixini XVI əsrə aid etmək olar.

## Mənbə
* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: “Əcəmi” Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
Novıy adası

**Novıy adası** —  Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Bolşevik adasının şimal-şərqində, Zakrıtaya buxtasının şimal-şərqində, Pyatiuqlovka çayının mənsəbində yerləşir. Novıy adasınln şərqində Lavrov adası, cənub-şərqdə isə adsız ada yerləşir. 
Şərqdən qərbə doğru uzanır. Səthi hamardır. Yüksəklik yoxdur.

## Xəritə
*Xəritə
Qalmaz palçıq vulkanı

**Qalmaz palçıq vulkanı** — (199 m) Azərbaycan ərazisində olan iri palçıq vulkanlarından biridir.

## Haqqında
**Qalmaz palçıq vulkanı** - Ələt dəmiryol stansiyasından 15 km. cənub-qərbdə yerləşir. Morfologiyaya görə, mütləq yüksəkliyi 195 m olan iri kəsik konusdur. 
Vulkanın ətəkləri çoxlu sayda dərin dik sıldırımlı dərələrlə kəsilmişdir. Vulkanın zirvəsi 700*500 m olan iri çökmüş kaldera şəklindədir. Onun konusvari gövdəsi geniş düzənlik üzərindən ucalır. Qalmaz palçıq vulkanı oval şəklində olub, şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətində 3,5 km-dən artıq məsafədə uzanır. Onun ən enli hissəsi 2 km-dən artıqdır. 
Qalmaz palçıq vulkanı eyni adlı braxiantiklinalın çatma hissəsində, uzununa və eninə istiqamətli tektonik sınmaların kəsişdiyi sahədə yerləşir. Onun püskürdüyü brekçiyalardan ən qədimi üst Yura yaşlı çöküntüləridir. Bundan əlavə həmin brekçiyada üst Təbaşir, Paleogen, orta Miosen, Pont yarusu, Məhsuldarqat, Ağcagil, Abşeron və aşağı Dördüncü dövr süxurları da iştirak edir (Ə. Ə. Yaqubov, Ə. Ə. Əlizadə, M. M. Zeynalov, 1971).

Qalmaz palçıq vulkanının krater hissəsi cənub-şərqdə yerləşib, elips şəklinə yaxındır. Onun qərb hissəsində dörd, cənub və şimal hissələrində isə iki iri krater valı vardır. Püskürmə zamanı kraterin qabarmış hissəsi sonralaradan yatdıqca onun ətrafında krater valları yaranır. Onların axını əsasən şərqə doğru istiqamətlənmişdir. Əsas püskürmə ocaqları qərbdə olduğundan, vulkan kraterində şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru meyillik yaranmışdır. vulkanın fəaliyyəti zəiflədikcə, əsas püskürmə ocağında çökmə baş verdiyindən onun qərbində daha çox kənar valları yaranır. Belə hal bir neçə başqa palçıq vulkanları krateri üçün də səciyyəvidir.

Brekçiya axınları şərq ətəkdə geniş sahə tutur. Onlar şimaldan cənuba 2 km-dən artıq, qərbdən şərqə doğru isə 1,5 km-dən artıq bir məsafədə uzanır. Onların səthi (xüsusilə cənub hissədə) yarğanlarla parçalanmışdır. Vulkanın ətək hissəsi prolüvial, brekçiya axınları konusu, delüvial çöküntüləri yaratdığı zəif dalğalı maili düzənlikdə haşiyələnir.

## Həmçinin bax
* Palçıq vulkanı
* Vulkan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Palçıq Vulkanları
Cuğağıl dağı

**Cuğağıl dağı** — Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 970,4 m). Nehrəm platosunun cənub-şərq kənarında zirvə, Gülüstan (keçmiş Cuğa) kəndindən 2&nbsp;km şimal-qərbdədir. Orta Eosenin  Lütet mərtəbəsinə aid Dərəlik lay dəstəsinin maili yatan çökmə süxurlarından təşkil olunmuş yastı zirvəli günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Darıdağ-Aza qalxımının geniş cənub-qərb qanadını mürəkkəbləşdirən ikincidərəcəli submeridional istiqamətli Cuğa antiklinalının maili qərb qanadında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dirixle funksiyası

**Dirixle funksiyası** – [0;1] parçasında təyin olunmuş, arqumetin rasional qiymətlərində 0, arqumentin irrasional qiymətlərində 1 qiymətini alan funksiya. Dirixle funksiyası [0;1] parçasının bütün nöqtələrində kəsilən funksiyadır. Bu funksiyanı alman riyaziyyatçısı Dirixlenin adı ilə bağlıdır. Dirixle funksiyası aşağıdakı kimi də təyin etmək olar:
\lim\limits_{m\rightarrow \infty}\left(\lim\limits_{n\rightarrow \infty}\cos^{2n}(m!\pi x) \right).

## Mənbə
* M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.
Beril

**Beril** — mineral, Al2Be3[Si6O18]. 

## Haqqında
Beril adətən 5-7% qədər Na, Li, K, bəzən Rb, Cs, (OH) daşıyır. Heksaqonal təbaşirləri prizmatik, tək-tək, bəzi hallarda druzlar şəklində rast gəlir. Ayrılma {0001} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqat: kip, dənəvər. Rəngi adətən ağ, yaşılımtıl, sarımtıl. Parıltı: şüşəli. Sərtlik 7,5-8. Xüsusi çəkisi 2,8. Qranit və qranit peqmatitlərin boşluqlarında, kvars-muskovitli damarlarda, pla­gioklazit və qreyzenlərdə tapılır. Növ müxtəlifliyi: Natriumlu beril bassit, vorobyevit, qoşeit, rosterit, morqanit, heliodor. Berillium filizidir. Xoş rəngli şəffaf növləri (akvamarin və zümrüd) qiymətli bəzək daşıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Astagəl qiymətləndirmə

**Astagəl qiymətləndirmə ** () – qiymətləndirmə əməlini yalnız gərəkli olduqda və yalnız müəyyən həddə kimi yerinə yetirməyə imkan verən proqramlaşdırma metodikası. Astagəl qiymətləndirmə çox böyük cədvəlləri və siyahıları kifayət qədər tez və səmərəli emal etməyə imkan verir. Məsələn, əgər proqram A cədvəlinin 2 sütunu ilə B cədvəlinin 4 sütununun nə dərəcədə eyni olub-olmamasını müəyyənləşdirməlidirsə, astagəl qiymətləndirmə sütunları, uyğunsuzluğu aşkarlayanadək və ya sütunlardan birinin sonuna varanadək element-element tutuşduran proqram kimi gerçəkləşdirilir (əks halda, əgər proqram hər iki sütunu tam emal etməli olsaydı, bu artıq vaxt olardı).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Astagəl qiymətləndirmə
Bəzək daşları

**Bəzək daşları -** yüksək sərtliyi, gözəl rəngi, yaxud naxışları ilə seçilən, cilalanan və pardaxlanan şəffaf, rəngsiz və rəngli qiymətli, yarımqiymətli minerallar və süxurlar. Zərgərlikdə, bədii və dekorativ məmulatlar hazırlanmasında istifadə edilir. Bəzək daşları üç sinifə bölünürlər: I sinifə – nefrit, lazurit, sodalit, amozonit, rodonit, malaxit, avanturin, dağ billuru, kvars, əqiq, yəşəm, vezuvian, çəhrayı kvars və b.; II sinifə — lepidolit, serpentin, selenit, obsidian, mərmər oniks, diatomit, fluorit, kəhrəba və s.; III sinifə — gips, mərmər, porfirlər, bəzi kvarsitlər, labrodorit, aqalmatolit, steatit və b. daxildir.

## Həmçinin bax
* Kiçik Qafqaz
* Zərgərlik
* Daş Salahlı bentonit gili

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Makroassembler

**Makroassembler** (ing. macro assembler, ru. макроассемблер) — makroəvəzləməni və makrogenişlənməni yerinə yetirməyə imkan verən assembler; yəni bir neçə göstərişdən ibarət makros təyin etmək olar və sonra onun adını proqramda istifadə etməklə həmin operatorların yenidən yazılmasından qurtulmaq olar. Məsələn, swap (yerdəyişmə) adlandırılan aşağıdakı makrokomanda iki dəyişənin qiymətini bir-biri ilə əvəzləyir:

* macrof swap,2
* ldx %1
* ldl %2
* stx %2
* sty %1
* endm
* swap

swap makrosunu təyin etdikdən sonra proqrama “swap a,b” tipli komanda əlavə etmək olar; translyasiya zamanı bu komanda makrosun komandalar ardıcıllığı ilə əvəzlənəcək.

## Ədəbiyyat
İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Çaxmaqlı (dağ, Culfa)

**Çaxmaqlı dağı** — Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 1060,5 m). Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərbə ayrılan  Dəmirlidağ-Göydağ  qolunun uzaq cənub-qərb qurtaracağında, Qaradərə çayının adsız sağ qolunun sahilində, Ağlar silsiləsinin şimal ətəyində alçaq zirvə. Dizə kəndindən 7,3&nbsp;km şimal-qərbdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Dərəlik lay dəstəsinin terrigen çöküntülərindən təşkil olunmuş  yastı zirvəli günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid  Darıdağ-Aza qalxımının geniş şimal-şərq qanadını mürəkkəbləşdirən ikincidərəcəli maili Toğluca antiklinalının cənub-qərb qanadında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Zırnel dağı
* Maparax
* Cuğağıl dağı
* Havuş dağı
* Əjdaha dağı

## İstinadlar
Bircins tənlik

**Bircins tənlik** f funksiyası bircins funksiya olduqda f(x_{1},x_{2},\dots, x_{n})=0 şəklində tənlik.

Əgər f(\lambda x_{1},\lambda x_{2},\dots, \lambda x_{n})=\lambda^{m} \cdot f(x_{1},x_{2},\dots, x_{n})olarsa, (\lambda \in R, m \in N) f funksiyasına m tərtibli bircins funksiya deyilir. x_{1}=x_{1}(t),x_{2}=x_{2}(t),\dots x_{n}=x_{n}(t), olarsa, verilən bircins tənlik birdəyişənli olur. Əgər f funksiyası çoxhədlidirsə,bu çoxhədlinin bütün hədlərinin qüvvətləri m-ə bərabər olur. 

Məsələn, 3^{2t}-5\cdot 6^{t}+6\cdot 2^{2t}=0 tənliyi x=3^{t} və y=2^{t} dəyişənlərinə görə 2 tərtibli bircins tənlikdir. 

## Xarici keçidlər
* Г.М. Фихтенгольц. КУРС ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОГО И ИНТЕГРАЛЬНОГО ИСЧИСЛЕНИЯ. ТОМ 1. 616С
Poliana Okimoto

**Poliana Okimoto** () — Braziliyanı təmsil edən üzgüçü. Poliana Okimoto, 2012 və 2016-cı illərdə Braziliyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. 2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadasında bürünc medal qazanan Poliana Okimoto, Dünya Çempionatlarında 1 qızıl, 1 gümüş və 2 bürünc medala sahib olub.

O, həm də 2013-cü ildə Braziliyada "İlin qadın idmançı", FINA-nın versiyasında isə "İlin üzgüçü" seçilib.

## Karyerası

### 2012 London Olimpiadası
Poliana Okimoto, 2012-ci ildə Braziliya bayrağı altında Birləşmiş Krallığın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların finalında mübarizə aparan Okimoto, finişi qət edə bilmədi.

### 2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadası
Poliana Okimoto növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2016-cı ildə elə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların finalında mübarizə aparan Okimoto, 1 saat, 56 dəqiqə, 51.40 saniyə nəticə göstərdi və 25 idmançı sırasında 3-cü yeri tutaraq Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

## İstinadlar
Ldinka adası

**Ldinka adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Komsomoles adasının şimal-şərqində, Molotov və Morskoy buzlaqları arasında yerləşir. Dairəvi formaya malikdir. Diametri 600 metrdir. Gözlə his ediləcək yüksəklik yoxdur. Ətrafı qumlu sayla əhatələnmişdir.

## Xəritə
* Xəritə
Ədədi aralıqlar

Aşağıdakı bərabərsizliklərlə təyin olunan ədədi çoxluqlar:
* [a;b]=\{x| a\leq x\leq b \} — "a,b parçası"
* (a;b)=\{x| a — "a,b intervalı"
* [a;b)=\{x| a\leq x — "a,b yarımintervalı"
* (a;b]=\{x| a — "a,b yarımintervalı"
* [a;+\infty)=\{x| a\leq x \} — "a, müsbət sonsuzluq şüası"
* (a;+\infty)=\{x| a — "a, müsbət sonsuzluq açıq şüası"
* (-\infty;b]=\{x| x\leq b \} — "mənfi sonsuzluq b şüası"
* (-\infty;b)=\{x| x — "mənfi sonsuzluq b açıq şüası"
* (-\infty;+\infty)=R — "Bütün həqiqi ədədlər çoxluğudur.
a<b olduqda a<x<b münasibətini ödəyən bütün həqiqi ədədlər çoxluğuna (a;b)intervalı deyilir.

## İstinadlar
Aydaş silsiləsi

**Aydaş silsiləsi** — Culfa rayonu ərazisində cənub-qərb yamacı sıldırımlı alçaqdağlıq silsilə. Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb ətəyində, Dəmirlidağ-Göydağ qolunun davamında yerləşən Darıdağ (Dağüstü) silsiləsinin şimal istiqamətli Şahqaraş qolundan şərqə ayrılan Ağlar şaxəsinin eyniadlı ayrılması. Qaradərəçayın sağ sahili boyu onun sağ qolları arasında şimal-qərb istiqamətində uzanır. Ən yüksək zirvəsinin hünd. 1160,0 m, ümumi uzunluğu 4&nbsp;km-dir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinə aid Arısu və Gilançay lay dəstələrinin çökmə və qismən də vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Darıdağ-Aza qalxımının geniş şimal-şərq qanadını mürəkkəbləşdirən ikinci dərəcəli eyniadlı maili sinklinalın cənub-qərb qanadında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Diksiya

**Diksiya** () — 
# Sözlərin tələffüz tərzi; tələffüz.  
# Diktə etmək.  
# Səlis və aydın diksiya nitq mədəniyyətinin əsas elementi.  
# Tələffüzdə aydınlıq dərəcəsidir (danışıqda, ifadə, bədii qiraətdə). Diksiya aktyor, müğənni, diktor, natiq və lektor üçün çox vacibdir. Diksiya xüsusi məşğələlər vasitəsilə təkmilləşdirilir.

## Ədəbiyyat
R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Bakı,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Ayıdərəsi dağı

**Ayıdərəsi dağı** — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 3115,0 m). Zəngəzur silsiləsindəki Qapıcıq yüksəkliyindən (3905,2 m) cənub-qərbə ayrılan Xəzəryurd qolunun suayırıcısında zirvə. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarını yarıb çıxan eyniyaşlı, şimal-şərqə istiqamətlənmiş, uzunsov Qaranquş andezit-dasit intruziyası hüdudlarında sıldırım yamaclı yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının şimal-qərb kənarında izlənilən şimal-şərq və şimal-qərb istiqamətli qırılmaların kəsişmə düyününə aid edilir.

## Həmçinin bax
* Ağrıdağ
* Ağqaya (Babək rayonu)
* Qoşundaş dağı
* Güllüdağ
* Quşdaş dağı
* Çaxmaqlı

## İstinadlar
Biogenetik qanun

**Biogenetik qanun** – orqanizmlərin fərdi inkişafı (ontogenez) və növlərin təkamül tarixinin (filogenez) qarşılıqlı münasibətlərini izah edən konsepsiya.

Biogenetik qanunun E. Hekkel (Haeckel) orqanizmlərin fərdi və tarixi inkişafı arasındakı asılılığı belə ifadə etmişdir: hər bir orqanizmin ontogenezi onun əcdadının filogenezinin qısa və yığcam təkrarını (rekapitulyasiya) təmsil edir. Hekkelə görə, təkamül prosesində yeni əlamətlərin yaranması orqanizmlərin fərdi inkişafının sonunda yeni mərhələlərin əlavə olunması yolu ilə baş verir, əvvəlki yaşlı vəziyyət isə ondan (sonuncudan) əvvəlki embrional mərhələyə çevrilir. Ontogenezdə əcdad əlamətlərinin təkrarlanması bununla əlaqədardır. Beləliklə, ontogenezin formalaşmasının səbəbi filogenezdir. Fərdi inkişaf sonsuz uzana bilməz, buna görə də filogenetik mərhələlərin embriogenezdə təkrarlanması tədricən qısalmış olur. Ç. Darvin (1859) göstərmişdir ki, təbii seçmə orqanizmlərin ontogenezinin bütün mərhələlərinə təsir edərək onların hər birinin xarici şəraitin xüsusiyyətlərinə uyğunlaşmasına səbəb olur. E. Hekkel rüşeym və sürfələrin spesifik uyğunlaşmasını senogenez adlandırmış, bunların arasında embrional rüşeymlərin formalaşma yerinin dəyişilməsini (heterotopiya), onların inkişafının müddət və templərini (heteroxroniya) ayırd etmişdir. Fərdi inkişafda senogenezin yaranması sayəsində konservativ əlamət və proseslərin təkrarlanma qaydası pozulur. E. Hekkel güman edirdi ki, bütöv filogenetik mərhələlər ontogenezdə ardıcıl təkrarlanır və bunun sayəsində növün tarixi inkişafının gedişini yenidən yaratmaq olar. Bu məqsədlə o, embriologiya, müqayisəli anatomiya və paleontologiyanın nəticələrini tutuşdurmaya əsaslanan üçlü paralellik üsulundan istifadə etməyi təklif etmişdir. Sonralar göstərilmişdir ki, olduqca tez-tez rast gələn senogenezlərə görə orqanizmlərin ontogenezdə inkişafının filogenetik mərhələlərinin tam təkrarlanması mümkün deyildir. Reallıqda yalnız ayrı-ayrı orqanizm və strukturlar üçün rekapitulyasiyalar müşahidə edilir. A. N. Severtsovun filembriogenez nəzəriyyəsinə görə, orqanizmlərin təkamülü fərdi inkişafın istənilən mərhələsinin irsi dəyişkənlikləri əsasında baş verir; filogenez ontogenez ardıcıllıqlarının sırasıdır, Biogenetik qanunun isə orqanizmlərin fərdi və tarixi inkişaf münasibətlərinin yalnız xüsusi halıdır və o, ontogenezin təkamülü zamanı, onun sonuncu mərhələlərinin – anaboliyaların əlavəsi (calağı) vasitəsilə yalnız bəzi orqanlar üçün yerinə yetirilir.

## Həmçinin bax
* Orqanizm
* Filogeniya
* Embrion
* Ontogenez

## Mənbə
*
Fokus (Həndəsə)

**"Fokus"** sözü latın dilində **"ocaq"**, **"od"** deməkdir. Bu termini elmə Kepler daxil etmişdir(1604). O bu sözü ərəblərdən tərcümə etmişdir. Ərəblər parabolanın  foksuna **"alışma nöqtəsi"**, parabolanın özünə isə **"alışdırıcı güzgü"** deyirlər.  Kepler bu termini ellipsin və hiperbolanın fokuslarına da aid etmişdir.

# Ellipsin foksu - Ellips müstəvinin, verilmiş iki nöqtəsindən məsafələri cəmi sabit olan nöqtələr çoxluğudur. Həmin iki nöqtə ellipsin fokusları adlanır.

# Parabolanın foksu - Parabola, müstəvinin verilmiş nöqtəsindən və verilmiş düz xəttindən  eyni məsafədə olan nöqtələr çoxluğudur. Həmin nöqtə parabolanın foksu adlanır.
# Hiperbolanın foksu - Hiperbola müstəvinin verilmiş iki nöqtəsindən məsafələri fərqinin modulu sabit olan nöqtələr çoxluğudur. Həmin iki nöqtəyə hiperbolanın fokusları deyilir.

**Ədəbiyyat**

1. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.
Binomial əmsallar

**Binomial əmsallar** — Nyuton binomunun açılışında alınan çoxhədlinin əmsalları. Yəni (a+b)^{n}= \sum ^{n}_{k=0} C_{n}^{k}a^{n-k}b^{k} düsturunda C_{n}^{k} ədədləri.

C_{n}^{k}=\frac{n!}{k!(n-k)!}, n!=1\cdot 2 \cdots n (n=0,1,2,\ldots,0!=1)

Binomial əmsalların aşağıdakı xassəsi var

C_{n}^{k}+C_{n}^{k+1}=C_{n+1}^{k+1}

Bu xassə əsasında Paskal üçbucağı qurulur. Binomial əmsalların bir sıra xassələri var. Məsələn,
C_{n}^{k}=C_{n}^{n-k}, \sum^{n}_{k=0}C_{n}^{k}=2^{n},\sum^{n}_{k=0}(-1)^{k}C_{n}^{k} və s.

## Ədəbiyyat
# Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti
# Г.М. Фихтенгольц. КУРС ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОГО И ИНТЕГРАЛЬНОГО ИСЧИСЛЕНИЯ. ТОМ 1.