open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nino Burcanadze

**Nino Burcanadze** () — Gürcü siyasətçisi və dövlət xadimi.

## Həyatı
Nino Burcanadze 1964-cü il də Kutaisidə doğulub.

O, Tbilisi Dövlət Universitetinin (TDU-nun) Hüquq Fakültəsini 1986-cı ildə bitirib və daha sonra 1990-cı ildə Beynəlxalq Hüquqda doktorantura ilə bitirdiyi Moskva Dövlət Universitetində təhsil alıb. 1991-ci ildə o, Tiflis Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Hüquq Fakültəsinin dosenti olub. Eyni zamanda, o, Gürcüstan Parlamenti və Ətraf Mühitin Mühafizəsi və Təbii Ehtiyatlar Nazirliyi üçün beynəlxalq hüquq üzrə ekspert-məsləhətçisi kimi çalışıb.

## İstinadlar
Konevski adası

**Konevski adası** — Xəzər dənizinin şimal-qərbində, Volqa çayının deltasında yerləşən ada. İbzibati cəhətdən Rusiyanın Həştərxan vilayəti ərazisinə qərarlaşır.

Konevski adası akkulmyativ xüsusiyyət daşıyır. Volqa çayının deltasında dəniz suyunun enməsi sayəsində yaranmışdır. Konevski adasının ən hündür nöqtəsi şimal-şərq hissədə yerləşir. Maksimal hündürlük 60 sm-dir (−27,6 m).
Quru sahəsinin böyük qismi qamışlıqlarla örtülüdür. 1979-cu il məlumatına görə adanı. Şimal-şərqində kiçik meşə sahəsi olmuşdur.
Bataqlaşım sahələrlə hərəkət edərkən adanın daxilində dərin quyu vardır ki, burada Karp balıqları qışlayır.

Burada 1960-cı il məlumatına görə sayları 500–3000 arası cüt olan Qarabatdaq quşu yuva qurur. 2002-ci il məlumatına görə isə artıq yuva qurma şərtləri olduqca pisləşmişdir.

## İstinadlar
Canni İnfantino

**Covani Infantino** () — FİFA-nın IX prezidenti.

## Həyatı
Covani Infantino 23 mart 1970-ci ildə İsveçrədə anadan olub. Hal-hazırda FIFA -nın prezidentidir.

2000-cı ildə UEFA ilə işləməyə başlayıb və UEFA-nın Hüquqi İşlər Direktoru olub. Yanvarın 2004-də Klubu Lisenziyalaşdırma Şöbəsinə təyin olunub.

26 fevral 2016-cı ildə o, 3 il müddətinə FİFA Prezidenti seçilib. İtalyan mənşəlidir. O, İtalyan, Fransız və Alman dillərində sərbəst danışa bilir. Universitetdə hüquq təhsili alıb və həmçinin İngilis, İspan və Ərəb Dillərində bilir.

## İstinadlar
UEFA Avropa Kuboku 2016 E qrupu

**UEFA Avropa Kuboku 2016 E qrupunda** Belçika, İtaliya, İrlandiya və İsveç mübarizə aparır. İtaliya bu qrupda yeganə Avropa çempionudur. Komanda 1968-ci ildə Avropanın ən güclüsü olub. Oyunlar 13 və 22 iyun 2016-cı il aralığında keçiriləcək.

## Komandalar

;Qeydlər

## Turnir cədvəli

## Oyunlar
:*Bütün oyunlar Mərkəzi Avropa Yay vaxtı ilə ([[UTC+2]])*

### İrlandiya və İsveç


### Belçika və İtaliya


### İtaliya və İsveç


### Belçika və İrlandiya


### İtaliya və İrlandiya


### İsveç və Belçika


## Komandların posterləri

File:Belgium Euro 2016 poster.png|Belçika
File:İtaly Euro 2016 poster.png|İtaliya
File:İreland Euro 2016 poster.jpg|İrlandiya
File:Sweden Euro 2016 poster.png|İsveç


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*UEFA Euro 2016 Group E
Albaniya Futbol Assosiasiyası

** Albaniya Futbol Assosiasiyası** (, və ya FSHF) - Albaniyada futbolun rəhbər orqanıdır. Assosiasiya Albaniyanın Tirana şəhərində yerləşir. Assosiasiyanı Albaniya Super Liqası, Birinci Divizion, İkinci Divizion Üçüncü Divizion, Albaniya Kuboku və Superkubokunun milli futbol liqası təşkil edir.Albaniyanın qadınlardan ibarət milli futbol komandası, Albaniya qadınların futbol çempionatı və Albaniya Qadınlar arası futbol Kuboku da assosasiyanın nəzarəti altındadır. Assosiasiya, nəznində U-21, U-19 və U-17-lərdən ibarət Albaniya milli futbol komandası fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Albaniya futbol Assosiasiyası 1930-cu il İyunun 6-da təsis edilib, 12 İyun 1932-ci ildə FİFA-a qoşulub və 1954-cü ildə isə UEFA-a üzv seçilib.

14 mart 2008-ci ildə Albaniya futbol Assosiasiyasına FİFA tərəfindən "ağır siyasi müdaxilə"edilərək fəaliyyəti dayandırılımışdır.Bu o deməkdir ki, milli komandaların rəsmi oyunlarda oynamağı qadağan olunub,FIFA-nın - sanksiyası nümayəndələrin və hakimlərin oynlarını qadağan etdi.Qadağa sonradan aradan qaldırılıb siyasi müdaxilələrə aydınlıq gətirilib,27 may 2008-ci ildə  Albaniya Polşaya qarşı dostluq oyunu keçirmişdir.

FSHF-ın hazırkı prezidenti Armand Dukadır, 2002-ci ildən bu vəzifədə olub və 2010-ci ildə üçüncü müddətə seçkilərdə qalib gəlib.

2009-cu ildə Albaniya hökuməti və FSHF-ın arasında Qemal Stafa Stadionunun mülkiyət kimi verilməsində  ziddiyyətlər yaranmışdər.UEFA , stadionu FSHF mülkiyyətinə verilmişdir.2011-ci il fevral ayında qərara alınmışdır ki,60M Avro civarında olan yeni stadionun 75%-i FSHF-ın 25%-i isə Albaniya hökumətinin olacaq.

## Ofisləri
*Tirana *(Qərargah)*
*Durrës *(Regional Ofisi, 2011)*
Shkodër-Regional Offisi

## Komandalar UEFA Yarışlarında

### Milli Komandalar [[UEFA]] Yarışlarında

## İstinadlar
Kurt Georq Kizinqer

**Kurt Georq Kizinqer** (; ) - alman iqtisadçısı, dövlət xadimi. 1966-1969-cu illərdə Almaniya Federativ Respublikasının Federal Kansleri, "böyük koalisiya"nın lideri, 1958-1966-cı illərdə Baden-Vürtemberqin baş naziri, 1967-1971-ci illərdə Xristian Demokrat İttifaqının sədri olmuşdur.

## Ədəbiyyat

* Philipp Gassert: *Kurt Georg Kiesinger 1904–1988. Kanzler zwischen den Zeiten*. DVA, München 2006,  (Rezension Daniela Münkler und Benjamin Obermüller, rezensionen.ch, 19. Juli 2006, S. 31).
* Mixael Feldkamp: ''Katholischer Studentenverein Askania-Burgundia im Kartellverband Katholischer Deutscher Studentenvereine (KV) zu Berlin 1853–2003''. (PDF) Eine Festschrift herausgegeben von der K.St.V. Askania-Burgundia, Berlin 2006.
* Otto Rundel: *Kurt Georg Kiesinger. Sein Leben und sein politisches Wirken*. Kohlhammer, Stuttgart 2006, .
* Günter Buchstab, Philipp Gassert, Peter Thaddäus Lang (Hrsg.): *Kurt Georg Kiesinger 1904–1988. Von Ebingen ins Kanzleramt*. Herder, Freiburg 2005, im Auftrag der Konrad-Adenauer-Stiftung, .
* Reinhard Schmoeckel, Bruno Kaiser: *Die vergessene Regierung. Die große Koalition 1966–1969 und ihre langfristigen Wirkungen.* Bouvier Verlag, Bonn 2005, .
* Maria Keipert (Red.): *Biographisches Handbuch des deutschen Auswärtigen Dienstes 1871–1945.* Herausgegeben vom Auswärtigen Amt, Historischer Dienst. Band 2: Gerhard Keiper, Martin Kröger: *G–K.* Schöningh, Paderborn u.&nbsp;a. 2005, .
* Albrecht Ernst: *Kurt Georg Kiesinger 1904–1988. Rechtslehrer, Ministerpräsident, Bundeskanzler.* Begleitbuch zur Wanderausstellung des Hauptstaatsarchivs Stuttgart, Stuttgart 2004, .
* Joachim Samuel Eichhorn: Durch alle Klippen hindurch zum Erfolg: Die Regierungspraxis der ersten Großen Koalition (1966–1969) (Studien zur Zeitgeschichte, Band 79); München 2009.

## İstinadlar
Samson xan

**Samson xan** (; ; doğ.1776 - 1849) — Qacarlar ordusunun generalı.

## Həyatı
Samson Yakovleviç Makintsev 1776-cı ildə Rusiya imperiyasının Qafqaz xəttində anadan olmuşdu. Əsgər övladıdır. 24 sentyabr 1799-cu ildə Nijeqorod Draqun alayında hərbi xidmətə başlamışdı. Qafqaz cəbhəsinə göndərilmişdi.

Samson Makintsev vaxmistr rütbəsində 1802-ci ildə ordudan qaçıb Qacarlar tərəfə keçdi.Naib (leytenant) rütbəsində İrəvan piyada alayında xidmət etməyə başladı. O, rus fərarilərini orduya cəlb edib, yeni qoşun (Nizami-cədid) hissəsi yaratdı. Ordu komandanı, şahzadə Abbas mirzə Qovanlı-Qacar onun hissəsinə baxarkən bəyəndi. Ona yavər (mayor) rütbəsi verildi. Sonra özü yaratdığı qoşun hissəsini rus və qafqaz əsilli əsgərlərin hesabına genişlətdi. Şahzadədən sərhəng (polkovnik) rütbəsi və xan ünvanı aldı. Onun başçılıq etdiyi alay "Bahaduran" (qəhrəmanlar) adlandı.

A. Qriboyedovovun başçılığı ilə İrana gedən Rus missiyasının başlıca vəzifələrindən biri "rus batalyonu"-nun geri qaytarılması idi. 1804-1813-cü illər müharibəsi zamanı əsir düşmüş rus əsgərləri Təbrizə gətirilmiş, burada onlardan xüsusi batalyon yaradılmışdı. Batalyona Borisoqleb polkunun vaxmistri Samson Yakovleviç Makintsev komandanlıq edirdi. Batalyonun döyüşçüləri "bahaderan" da adlandırılırdı. A. Qriboyedov bahadırların qaytarılmasına xüsusi canfəşanlıqla girişmişdi. Abbas mirzə ilə görüşdə də bu məsələni vurğulamışdı. A. Qriboyedov əsirlərdən 70 nəfəri geri qaytarmağa nail olmuşdu. Lakin rus əsgərləri yalnız müharibə zamanı deyil, dinc dövrdə də fərarilik edirdi. Eduard Uillok erməni Sadıq vasitəsilə Qarabağdakı 42-ci yeger polkunun bəzi əsgərlərinin İrana qaçmasına nail olmuşdu. Bu fakt da A. Qriboyedovu qəzəbləndirmiş və naşılıq göstərərək ingilis missiyasına nota ilə müraciət etmiş, diplomatik dairələrdə narazılıq yaratmışdı.

Samson xan 1849-cu ildə vəfat edib.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu,  Qacarlar dövrünün hərbçiləri,  Bakı, "Mütərcim", 2013. 334 səh.

## Həmçinin bax
* Yusif xan Gürcü
Liviya səhrası

**Liviya səhrası** () —  Şimali Afrikada, Saxaranın şimal-şərqində yerləşən səhra.

## Coğrafi yerləşməsi və təbii xüsusiyyətləri
left|alt=|thumb
Liviyanın səhrasının sahəsi 2 milyon km² təşkil edir. Qərbdən Əl-Haruc-əl-Asvad massivi, cənub-şərqdə Tibesti öndağlığı və Ennedi platosu, şərqdən isə Nil çayı ilə əhatələnir. Liviyanın şərqi, Misirin qərbi və Sudanın şimalını əhatə edir. Səhra okean və materik qabığı üzərində yerləşir. Şimalı düzənlik düzənlikdir və dyunlarla örtülüdür. Dyunların uzunluğu 650&nbsp;km, hündürlüyü 300 metrdir. Şimal-şərində çökəkliklər yerləşir. Afrikanın ən çökək hissəsi 133 metr olan Kattar çökəkliyidir. Bəzi hissələrdə qrunt suları səthə çıxaraq El-Fayn, Dahla, Harqa, Kufra, Farafra və digər vahələrini əmələ gətirir. Səhranın əsas hissəsi tropik, şimalı isə subtropikdir. Yanvar ayının orta temoeraturu 12-18&nbsp;°C, iyul ayının isə 28 — 35&nbsp;°C arasında dəyişir. Orta illik temperatur 15 — 16&nbsp;°C təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı 100&nbsp;mm, bəzi hissələrdə isə 25&nbsp;mm-dir. Bəzən isə illərlə yağıntı yağmır.

Vaxtı ilə ərazi savanna, bəlkə də tropik meşələrlə örtülü olmuşdur. Səhranın əsasən sakinləri kərtənkələ və ilanlardan ibarətdir. Bitkilər aləmi:acılıqotu, səhra akasiyası, yulğun, yovşan və s.

## Əhalisi və təsərrüfatı
Səhra əhalisinin böyük hissəsini liviyalılar və berberlər (mozabitlət, tuareqlər) təşkil edir. Əhali əsasən vahələrdə yaşayırlar. Vahələrdə xurma palması, ərik və  naringi bitkiləri əkilir. Səhrada insanlar maldarlığın müxtəlif sahələri inkişaf etdirilir (qoyun, keçi, dəvə). Son zamanların illərlə sürən quraqlığı təsərrüfata ağır zərbə vurur. Bahariyə vahəsində dəmir filizi ehtiyatı vardır. Səhradan Mərkəzi Afrikadan Aralıq dənizinə gedən karvan yolunun üzərində yerləşir.

## Maraqlı fakt
* 13 sentyabr 1922 ildə Əl-Əziziyə şəhərində (Liviya səhrasının şimal-qərbində) dünyanın kölgədə ən isti havası qeydə alınmışdır. Havanın temperaturu 57,7&nbsp;°C (136&nbsp;°F) təşkil etmişdir
* Liviya səhrasında gizli şəkildə Liviyanın keçmiş dövlət başçısı Müəmmar Qəddafi dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Astolf de Küstin

Markiz **Astolf de Küstin** (, 18 mart 1790, Niderviller — 25 sentyabr 1857, Fervak) —fransız aristokrat, səyyah, yazıçı, monarxisti.

## Həyatı
Markiz de-Küstin 1790-cı il martın 18-də anadan olmuşdur. Babası və atası M. Robespyer (1758–1794) gilyotininin qurbanlarından idi. Küstin 1830-cu illərdə siyasətçi və yazıçı kimi məşhurlaşmışdı. Rusiyaya da səyahət etmiş, "Rusiya 1839-cu ildə" kitabını yazmış, Rusiya gerçəkliyi haqqında obyektiv fikrə gəlmişdi. Nikolayın taxta çıxdığı gün qvardiya qiyama qalxır. İmperator və imperatriçə orduda üsyan haqqında ilk xəbərdəcə təkcə saray kilsəsinə yola düşür və orada, mehrabın pilləsində diz çökərək, əgər qiyamçılar üzərində təntənəyə nail ola bilməyəcəklərsə, taxt-tacda öləcəklərinə allah qarşısında and içiblər. İmperator mitropolitin əsgərləri sakitləşdirmək cəhdlərinin əbəs olduğunu artıq bildiyinə görə təhlükəni ciddi hesab edirdi: Rusiyada mənəvi hakimiyyətin sakitləşdirmək gücündə olmadığı həyəcan ciddi hesab olunur. İmperator özünü xaçlı bayraqla örtərək zühurü və sifətinin sakit, enerjili ifadəsilə qiyamçıları tabe edəcəyini nəzərə alaraq ora yollandı. О özü bu səhnəni mənə söyləyib, lakin təəssüf ki, mən söhbətimizin gözlənilməz şəkil almasına görə həyəcanlandığımdan hekayətin əvvəlini unutmuşam. Mən onu о andan bərpa edəcəyəm ki, yaddaşımda aydın saxlanılmışdır.

## Kitablar
* *Olivier* ("Оливье") — 1826
* *Aloys ou le Religieux du mont Saint-Bernard* ("Алоис, или священник с горы Сен-Бернар") — 1829
* *Mémoires et voyages, ou lettres écrits à diverses époques, pendant des courses en Suisse, en Calabre, en Angleterre et en Écosse* ("Мемуары и путешествия, или письма, написанные в разные времена, во время поездок в Швейцарию, Калабрию, Англию и Шотландию") Paris, 1830
* *Béatrix Cenci* ("Beatriçe Çençi" pyesi) — 1833
* *Le Monde comme il est* ("Свет как он есть") — 1835
* *L’Espagne sous Ferdinand VII* ("Испания при Фердинанде VII") — 1838
* *La Russie en 1839* ("Россия в 1839 году") — 1839
* *Romuald ou la Vocation* ("Ромуальд, или Призвание") — 1848
* *Lettres à Varnhagen d’Ense et Rachel Varnhagen d’Ense* — 1870

## İstinadlar
Say Tvombli

**Say Tvombli** (); 25 aprel 1928 - 5 iyul 2011)—ABŞ rəssamı, heykəltəraşı.

## Həyatı
Say Tvombli 1928- ci il aprel ayının 25-də ABŞ-nin Virciniya ştatında anadan olmuşdu. 1947 -1949-cu illərdə Bostonda oxumuşdu.Frans Klaynın şagirdlərindəndir.

Amerika abstraktsionisti Say Tvombli özünəməxsus üsluba malikdir. Onun 1970-ci ildə çəkdiyi əsər 69.6 milyon dollara satılıb.

### Ölümü
Say Tvombli 2011-ci ilin 5 iyul tarixində Romada vəfat etmişdir.

## Şəxsi sərgiləri

## Xarici keçidlər
* Gagosian Gallery
* Работы в музеях мира
* ArtNet
* ArtFacts
* Cy Twombly: Comprehensive collection of more than 150 images of artist’s works with biography, articles and exhibition information.
Villi Brandt

**Villi Brandt** (; ) — alman dövlət xadimi, 1969–1974-cü illərdə Almaniya Federativ Respublikasının Federal Kansleri, Nobel sülh mükafatı laureatı (1971).

## Həyatı
Villi Brandt (əsl adı: Herbert Ernst Karl Fram) 18 dekabr 1913-cü ildə Lübekdə anadan olmuşdur.

1930-cu ildə, hələ məktəbdə oxuyarkən Almaniya Sosial-Demokrat Partiyasının (ASDP) Gənclər təşkilatına üzv olmuşdur. 1931-ci ildə yeni yaranmış ifrat sol Sosialist Fəhlə Partiyasına keçmişdir. Hitler diktaturası bərqərar olduqdan sonra (1933-cü il, yanvar) sonra Villi Brandt təxəllüsü ilə gizli iş aparmış, aprel ayında isə Norveçə qaçmışdır. 1940-cı ilin aprelində Norveç Almaniya tərəfindən işğal olunduqdan sonra hərbi əsir düşərgəsinə düşmüşdür. 1940-cı ildə gizli şəkildə İsveçə keçmişdir. Stokholmda *"İsveç-Norveç mətbuat bürosu"*nu təsis etmişdir. 1945-ci ildə Almaniya təslim olduqdan sonra Skandinaviya qəzetlərinin müxbiri qismində Berlinə gəlmişdir.

1948-ci ilin əvvəllərində Almaniya Sosial-Demokrat Partiyasının (ASDP) idarə heyətinin üzvü seçilmiş, 1948–1949-cü illərdə Qərbi Berlində onun nümayəndəsi olmuşdur. 1949–1957-ci illərdə Qərbi Berlin bundestaqı və senatının deputatı seçilmişdir. 1950-ci illərin əvvəllərində Almaniya Sosial-Demokrat Partiyasının lideri K.Şumaxerin antikommunist kursunu dəstəkləyərək partiyanın sağ cinahına keçmişdir. 1957–1966-cı illərdə Qərbi Berlinin burqomistri olmuşdur. 1958–1963-cü illərdə Berlin böhranı zamanı SSRİnın və Almaniya Demokratik Respublikasının siyasətini kəskin tənqid etmişdir. 1964-cü ilin fevralında Almaniya Sosial-Demokrat Partiyasının sədri seçilmişdir. 1969–1974-cü illərdə AFR kansleri olmuşdur.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 4-cü cild. Bakı, 2013. səh 503.

## Biblioqrafiya
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* The Federal Chancellor Willy Brandt Foundation 
* Willy-Brandt-Forum in Unkel
* Official Biography of Willy Brandt  by Chancellor Willy Brandt Foundation
* Adam Sneyd, "Brandt Commission" in Globalization and Autonomy Online Compendium, edited by William D. Coleman and Nancy Johnson
* Biography of Willy Brandt
* Willy Brandt and the unification of Europe from Center for European Studies collection
* Ubben Lecture at DePauw University

## İstinadlar
Qarbine Muqurusa

**Qarbine Muqurusa** İspan professional tennis oyunçusu. Tennisə 3 yaşında başlayan Muqurusa tek qadınlar sıralamasında  2-ci sırada yer alaraq karyerasının ən yüksək dərəcəsinə çatmışdır.

## Karyerası

#### Təklər: 2 (1 çempion, 1 ikincilik)
Karl Landsteyner

**Karl Landsteyner** (; ) — Yəhudi milliyətindən olan Avstriya mənşəli amerikalı immünolog və patoloq. Başlıca qan qruplarını tapması və qan nəqlinin tibbdə sadə bir əməliyyat halına gəlməsini təmin edən ABO qan qrupları sistemini inkişaf etdirməsi ilə 1930 Nobel Fiziologiya və ya Tibb Mükafatını almışdır.

## Həyatı
Karl Landsteyner 14 iyun 1868-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyasında, Vyana şəhərində anadan olmuşdur.

1922-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarına köçmüşdür.

Karl Landsteyner 26 iyun 1943-cü ildə ABŞ-də, Nyu-York şəhərində vəfat edib.

## Fəaliyyəti
Karl Landsteyner 22 nəfərdə apardığı işdə eritrositlər və serum arasındakı reaksiyaları tərif edərək 1901-ci ildə nəticələrini dərc etmişdir. O, əvvəllər A, B, C olmaq üzrə üç qan qrupu təyin etdi. 1902-ci ildə tələbələri olan Decastello və Sturli 155 nəfəri əhatə edən daha geniş bir araşdırma ilə qan qrup sistemini A, B, O, AB olaraq xarakterizə etdilər.

## Mükafatları
Karl Landsteyner 1930-cu ildə insanın qan qruplarını kəşf etdiyinə görə tibb üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Helmut Şmidt

**Helmut Şmidt** (; ) - alman dövlət xadimi. 1974-1982-ci illərdə Almaniya Federativ Respublikasının federal kansleri olmuşdur.

## İstinadlar
Aqriate

**Aqriate** (, korsika dili: *desertu di l’Agriate*) — Korsika adasının şimal-qərbində yerləşən yarımsəhra. San-Forenzo sahillərindən İzolya-Rosaya qədər sahəni əhatə edir. Səhranın sahəsi 150 km² ərazini əhatə edir. Cənubda Saxaradan gələn küləklərin təsirinə məruz qalır. XIX–XX əsrlərdə heyvandarlığın hesabına sahəsi genişlənmişdir. Ən hündür nöqtəsi İfana dağıdır (479). Yay ayları ərazi tamamən quruyur. Yaz və qış ayları isə leysan ola bilir.

Aqriate Korsikanın insansız əraxilərindən biridir. Buradan hətta magistral yollar belə keçmir. Burada yalnız torpaq yollarla hərəkət etmək olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Agriate sur le site du Conservatoire du littoral
* Photos de l'Agriate, panoramiques, hébergements dans les Agriates.
* Agriate, Site de concertation sur la gestion du territoire Agriate.
* Aqriate
Kolanı mahalı

**Kolanı mahalı** — Qarabağ xanlığının 25 mahalından biri.

## Qısa bilgi
* Sahəsi -
* Əhalisi — Kolanılar
* Yaranması — 1747-ci il
* Mərkəzi— Gərravənd obası
* Sərhədləri —Qərbdən Xaçın mahalı, şimaldan Qaraçorlu mahalı, şərqdən Çiləbörd mahalı, cənubdan Cavanşir mahalı.

## Kolanı mahalının tarixi
Kolanı mahalı xanlıq dönəmində yaranıb. Tarixən Uşacıq kəndindən Tərtər çayı boyu, Göyçə sərhəddinə qədər uzanan ərazidə məskunlaşan kolanılar zaman-zaman gah Çuxur Səd, gah da Qarabağ bəylərbəyliyinə bağlı olmuşlar. Pənahəli xan Sarıcalı-Cavanşir bu camaatı birdəfəlik Qarabağa aid etdi. Kolanı başçılarından İman bəy Allahveys bəy oğlu Gərravənd ilk Qarabağ xanına xidmət etmişdi.

İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşirin hakimiyyəti dönəmində tanınmış kolanı bəyləri: Əli bəy Sədir bəy oğlu Gərravənd, Qələndər bəy Sədir bəy oğlu Gərravənd, Lələ bəy Əmirxan bəy oğlu Gərravənd, Turab bəy Çıraq bəy oğlu Gərravənd, Teymurxan bəy Allahveys bəy oğlu Gərravənd, İsaxan bəy Allahveys bəy oğlu Gərravənd, Tanrıqulu bəy Umud bəy oğlu Gərravənd, Novruz bəy Umud bəy oğlu Gərravənd, Mirzə Həsən bəy Ata bəy oğlu Şıxavənd, Qəhrəman bəy Şərif bəy oğlu Şıxavənd, Bayraməli bəy Sırxavənd, Kazım bəy Papravənd və başqaları.

Mehdiqulu xan Sarıcalı-Cavanşir Kolanı camaatına inanır, arxalanırdı. 1822-ci ildə İrana qaçarkən özü ilə Kolanı camaatından xeyli adam götürmüşdü. Qaçqınlıqda olarkən məsləhətləşdiyi ruhanilərin arasında Molla Əskər Vəli oğlu Sırxavənd-Kolanı və Molla Mustafa Mustafa oğlu Şıxavənd-Kolanı da vardı. Cilovdarı İsmayıl bəy Qəhrəman bəy oğlu Kolanı idi. Məktublarını çox vədə qasid Əliməhəmməd Zaman oğlu ilə çatdırırdı.

Mehdiqulu xanla İrana qaçan adlı-sanlı kolanılar: Ağa bəy Həsən bəy oğlu Şıxavənd, Mirzəxan bəy Qara bəy oğlu Şıxavənd, Qaytaran bəy Qəhrəman bəy oğlu Şıxavənd və başqaları.
Mahalın ərazisində Kolanı еlinə daxil olan obalar qərar tuturdular. Bu obaları sıralayaq: Gərravənd—I, Gərravənd—II, Gərravənd—III, Şıxavənd, Papravənd, Sırxavənd…

Kolanı mahalı 1840-cı ildə ləğv edildi. Yeni yaranan Şuşa qəzasının Çiləbörd sahəsinə bağlandı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Kolanı mahalı, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 9, səh.44–49.

## Həmçinin bax
* Qarabağ xanlığı
* Kolanı eli
Mahal

**Mahal** — tarixən Azərbaycan və şərq ərazi bölgüsündə tətbiq edilmiş inzibati ərazi vahidi.

## Tarixi
Səfəvilər dövlətində əyalətlər vilayətlərə bölünürdü. Vilayətlərə hakimlər rəhbərlik edirdilər. Hakimlərin xan, bəzən də sultan titulu olurdu. Vilayətlər qəzalara bölünürdü. Qəzalara hakim və qazı başçılıq edirdi. Qəzalar mahallara ayrılırdı. Mahallara naiblər, bəzi hallarda isə məliklər rəhbərlik edirdilər. Mahallar nahiyələrə ayrılırdı. Nahiyələrə bəylər başçılıq edirdilər. Nahiyələr kənd və obalara bölünürdülər.
Artyom Fedetski

**Artem Andriyeviç Fedetski** (; anadan olub 26 Aprel 1985, Novovolınsk, Ukrayna SSR, SSRİ) — Müdafiənin sağ cinahında mübarizə aparan Ukrayna futbolçusu. Hal-hazırda Ukrayna Premyer Liqasında mübarizə aparan Dnepr Dnepropetrovsk FK klubunda çıxış edir. 2008-ci ili Xarkiv FK klubunda çıxış etdikdən sonra 2008-09 mövsümündə Şaxtyor Donetsk FK klubuna transfer olmuşdur. 2009 və 2012 mövsümləri arasında Ukrayna Premyer Liqası komandalarından Karpati Lvivə kirayələnmişdir.

## Milli komanda

### Milli komanda qolları
:*Nəticələr və qollar Ukrayna hesablamasının birinci siyahısındadır.*

## Uğurları
Metalist Xarkov FK ilə Şaxtyor 2-2 heç-heçə zamanı rəqiblərinə qarşı bazar günü — 17 avqust 2008-ci ildə ev oyununu oynadıqdan sonra Fedetskyi Ukrayna Premyer Liqasında beşinci turun ən yaxşı sağ yarımmüdafiəçisi kimi UA-Futbol tərəfindən təyin edilmişdir. UEFA Avropa Liqasının 3-cü təsnifat mərhələsində Qalatasaray PFK-a qarşı oyunda son dəqiqədə vurduğu qolla Karpati Lvivə UEFA Avropa Liqasının Qrup mərhələsinə vəsiqə qazandırmışdır.

**Şaxtyor Donetsk FK**
* UEFA Kuboku: 2009

**Dnepr Dnepropetrovsk FK**
*UEFA Avropa Liqası (1): İkinci 2014–15

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Статистика на сайте Украинской Премьер-лиги 
* 
*
Tomas Heyden Çörç

**Tomas Riçard MakMillen** (; 17 iyun 1960) — ABŞ aktyoru, "Oskar" mükafatı laureatı.

## Xarici keçidlər

*
Əcanan nahiyəsi

**Əcənan mahalı** — XIV əsr- əsr-1840 inzibati nahiyə. Qarabağda tarixi-coğrafi  bölgə.

## Ümumi məlumat
Mahal  qərbdə Küpara mahalı,  şimalda Bağabürd mahalı,  şərqdə isə  Sisyan mahalı ilə  həmsərhəd idi.

Mahalın mərkəzi Xalac obası idi. Mahalın son naibi, kələntər Hacı Ağalar bəy Sarıcalı-Cavanşir idi.

Mahalda Xalac, Noraşenik, Arçazur, Axtaxana, Xоtanan, Çоbanlı, Оxtarlı, Tavrus, Qaradığa adlı kəndlər qərar tuturdu.

1593-cü ildə tərtib olunmuş Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftərinə görə İsgəndərqalası livasının nahiyəsi

*1. Məragid erm. kəndi (12 ailə) 
*2. Sərhəng erm. kəndi (8 ailə) 
*3. Pərəvatum azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*4. Kön azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*5. Küdkün azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*6. Bağavirçi azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*7. Umran azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*8. Qarakənd azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*9. Halızor azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*10. Pənc azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*11. Açağu azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*12. Vənk azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*13. Karxana kəndi. Kəndin Turğan məzrəəsi azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*14. Uğurbağı kimi tanınan Uğurdüzü və Hacılar azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*15. Qaramanlı. BaĢqa adı Qazançıdır azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*16. Yuxarı Tüfəng azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*17. NoreĢəng erm. kəndi (7 ailə) 
*18. Dərtəni erm. kəndi (5 ailə) 
*19. Çanaqçı azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*20. Qaradiğə. BaĢqa adı Hürünlərdir azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*21. Dovrus azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*22. Oxtarlı azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*23. Çobanbağı azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*24. ġeyxili azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*25. Külül azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*26. ġərvinlər azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*27. Hacətgah azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*28. Xotənan erm. kəndi (17 ailə) 
*29. Axıraxana azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*30. Arçezor azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*31. Zorur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*32. Tacəddinli azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*33. ġeyxlər azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*34. Ġncəvar azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*35. ġəhərcik azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*36. Toğul  azərb. kəndi dağıdılıb) 

## Mahalın tarixindən
Qədim-qayım Qarabağın mahallarından biri də Əcənan-Türk idi.  Əcənan-türk  mahalı orta çağda Əcənan nahiyəsi adlanırdı. 1593-cü ildə Osmanlı hökuməti tərəfindən nahiyənin kəndləri, məzrələri siyahıya alınıb.

Mahal qədim Əcənan nahiyəsinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdı. Mahalın mərkəzi Xalac obası idi.

Əcənan mahalı 1840-cı ildə ləğv olunub, sahə kimi Şuşa qəzasına bağlandı. 1867-ci ildə Zəngəzur qəzasına verildi.

## Əcanan mahalının naibləri

## İstinadlar

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Əcənan mahalı, Bakı: "Soy" dərgisi №3, 2012, səh. 102-110.

## Həmçinin bax
*Qarabağ xanlığı
*Qafan rayonu
Küpara mahalı

**Küpara mahalı** — Qarabağda tarixi-coğrafi bölgə.

## Ümumi məlumat
Mahal qərbdə Əcanan  mahalı, şimalda Bağabürd  mahalı, şərqdə isə Sisiyan  mahalı ilə həmsərhəd idi.

Mahalın mərkəzi Həkərək kəndi idi. Mahalın son naibi Məlik Parsadan idi.

Mahalda Həkərək, Sirkətas, İrəsvəng, Çaynı, Mülkiçan, Sevakar adlı kəndlər qərar tuturdu.

## Mahalın tarixindən
Qədim-qayım Qarabağın mahallarından biri də Küparə idi. Küparə mahalı orta çağda Kuhparə nahiyəsi adlanırdı. 1593-cü ildə Osmanlı hökuməti tərəfindən nahiyənin kəndləri, məzrələri siyahıya alınıb.

Mahal qədim Kuhparə nahiyəsinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdı. Mahalın mərkəzi Həkərək kəndi idi.

Küparə mahalı 1840-cı ildə ləğv olunub, sahə kimi Şuşa qəzasına bağlandı. 1867-ci ildə Zəngəzur qəzasına verildi.

## Küpara mahalının naibləri

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Küparə mahalı, Bakı: "Soy" dərgisi № 4, 2012, səh. 100–107.

## Həmçinin bax
* Qarabağ xanlığı
* Qafan rayonu
Şeyx Rüknəddin Məhəmməd Sücasi

**Şeyx Rüknəddin Məhəmməd Sücasi** o, **Şeyx Rüknəddin Əbü’l-Qənaim Qənimət ibn Müfəzzəl Sücasi** kimi də tanınır. (?-1211)—Azərbaycan alimi.

## Həyatı

Şeyx Rüknəddin Məhəmməd Zəncan vilayətinin Sücas qəsəbəsində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini doğma yurdunda almışdı.

XII-XIII əsrlərdə yaşamış fütuvvət şeyxi idi. O, Şeyx Qütbəddin Əbhərinin müridi və xəlifəsi olmuşdu. Şeyx Qütbəddin Əbhərinin mürşidi isə məşhur Şeyx Əbu’n-Nəcib Əbdülqahir Sührəvərdi (öl. 1178) idi.

Şeyx Rüknəddin Məhəmməd Sücasi "Sührəvərdiyyə" və "Əbhəriyyə" təriqətlərində mürid, sonra mürşid olmuşdu.Əkməlul-məayih Höccətüllah fi’l-xalq xəlifət-i Rəbbi’l-aləmin Qütbül-aləm Sultanul-arifin bürhanul-mühaqqiqin əbul-Qənaim Rüknül-millə vəddin əl-Sücasi kimi Şərqdə tanınmağa başladı. 

Şeyx Rüknəddin Sücasi Bağdadda yaşamış və buradakı "Dərəcə" xanəgahında mənəvi tərbiyə və irşadla məşğul olmuşdu. "Dərəcə" xanəgahını Abbasi xəlifəsi Müstərşid-Billahın (1118-1135) vəziri Cəlalüddövlə Həsənin oğlu Şərəfüddövlə Əli tikdirmişdi. Bu xanəgah Dəclə çayının qərb sahilində yerləşirdi.

1211-ci ildə Şeyx Rüknəddin Sücasinin vəfatından sonra onun yerinə Şeyx Əvhədəddin Kirmani keçmişdir .

## Müridləri

* Şeyx Şəhabəddin Mahmud Əhəri
* Şeyx Əsiləddin Şirazi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Sufizm

## Xarici keçidlər
Production IMS

və ya sadəcə **Production IMS** — Yaponiya animasiya studiyası və istehsal müəssisəsi. 14 fevral 2013-cü ildə *[[Anime International Company]]* studiyasının keçmiş əməkdaşı tərəfindən qurulmuşdur. Baş qərargahı Tokionun Nerima xüsusi rayonunda yerləşir.

## İşləri
### Anime serialları
* *[[Inari, Konkon, Koi Iroha]]* (15 yanvar 2014 – 19 mart 2014)
* *[[Date A Live|Date A Live II]]* (11 aprel 2014 – 13 iyun 2014)
* *[[Gonna be the Twin-Tail!!]]* (9 oktyabr 2014 – 25 dekabr 2014)
* *[[The Testament of Sister New Devil]]* (7 yanvar 2015 – 25 mart 2015)
* *[[Castle Town Dandelion]]* (2 iyul 2015 – 17 sentyabr 2015)
* *[[The Testament of Sister New Devil|The Testament of Sister New Devil Burst]]* (9 oktyabr 2015 – 11 dekabr 2015)
* *[[Active Raid]]* (7 yanvar 2016 – ) – Orange studiyası ilə
* *[[Hundred (ranobe)|Hundred]]* (4 aprel 2016 – )
* *[[High School Fleet]]* (9 aprel 2016 – )
* *[[Hybrid x Heart Magias Academy Ataraxia]]* (iyul 2016 – )

### Tammetrajlı animelər
* *[[Sora no Otoshimono Final: Eternal My Master|Heaven's Lost Property Final: Eternal My Master]]* (26 aprel 2014)
* *[[Date A Live|Date A Live: Mayuri Judgement]]* (22 avqust 2015)

### OVA-lar
* *[[The Testament of Sister New Devil]]* (26 yanvar 2016)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*
Musiqi antropologiyası

**Musiqi antropologiyası** — musiqi termini.

Musiqi antropologiyası 1964-cü ildə ABŞ etnomusiqişünası və mədəniyyət antropoloqu Alan P. Merriamın "Musiqi antropologiyası" adlı kitabında irəli sürülmüş termindir. O ,bu kitabında musiqini  antropoloji perspektivdən tədqiq etmək , öyrənmək metodu haqda nəzəriyyə yürütmüş və bu nəzəriyyəni sonralar inkişaf etdirmişdir.

## İstinadlar
Musiqi icmalı

**Musiqi icmalı** və ya **Musiqili revyu** — XX əsrdə musiqili teatrın bir qolu olaraq, üzə çıxmış və inkişaf etmişdir.

## Musiqi icmalı müasir dövrdə
Musiqi icmalı müasir dövrdə həm Şərq, həm də Qərb Musiqişünaslığı və jurnalistikada geniş yayılmışdır. Gündən-günə yenilənən musiqi texnologiyaları sayəsində musiqi icmalı öz janr mahiyyətini genişləndirmişdir. Belə ki, hazırda musiqi icmalı dedikdə hər yeni gün istehsal edilən CD-disklərin və ya hər yeni gün səhnədə ifa olunan konsertin və ya opera və balet tamaşasının premyerasından dərhal sonra mətbuatda işıqlandırılması başa düşülür. Bu cür yayım musiqi icmalının vacib tərkib hissəsinə çevrilmiş və onu mahiyyətcə musiqi tənqidinə yaxınlaşdırmışdır.

## İstinadlar
Akkona (səhra)

**Akkona** () — İtaliyanın  Siena vilayəti, Toksana regionunda yerləşən səhra. İllik yağıntının miqdarı 600&nbsp;mm təşkil edir. İllik günəşli günlərin miqdarının çoxluğu və isti küləklər buxarlanmanı yüksək edir. İllik yağıntının miqdarı 22&nbsp;°C təşkil edir.

Orta əsrlərdə səhrada Monte-Oliveto-Macore monastrı inşa edilmişdir.
Çiçək Abbas

**Çiçək Abbas** () — Sinan Çətinin rejissoru olduğu, İlyas Salmanın baş rolda oynadığı 1982-ci ildə çəkilən Türkiyə filmi.

## Mövzu
Çiçək Abbas (İlyas Salman), Şakir adında (Şənər Şən) bir minibus sürücüsünün yanında müavindir. Şakir şorgözün biridir. Abbas isə tam tərsinə saf-sadə biridir. Tək xəyalı minibusçu olmaq və aşiq olduğu və patronunun da evlənmək istədiyi qızla (Pəmbə Mutlu) evlənməkdir. Abbas sınıq-salxaq bir minibusu sələmçidən borclanaraq alır və çalışaraq borcunu ödəməyə başlayır. Bu sırada patronun ayrıldığı nişanlısı ilə bir-birlərinə aşiq olurlar. Şakir bunu həzm edə bilmir və Abbasın minibusunun təkərlərini və motorunu oğurlayır. Zor duruma düşən Abbas borcunu ödəyə bilmir və sələmçi minibusu geri istəyir. Şakir Abbasın aşiq olduğu qızla evlənmək üçün işə başlayır və qızın atası (İhsan Yücə), iqtisadi durumu daha yaxşı olduğu için qızını ona verir. Nikah günü Şakirin bacısı (Ayşən Qruda) Abbasa yardım edir və Abbas sevdiyi qızı nikah masasından qaçırır.

## Aktyorlar

## Xarici keçidlər
*
Sarı Mercedes

**Sarı Mercedes**— Tunc Okanın rejissoru olduğu, İlyas Salmanın baş rolda oynadığı 1992-ci ildə çəkilən Türkiyə filmi.

## Mövzu
Orta Anadoluda yaşayan Bayram adlı gənc bir az pul-para qazanmaq üçün Almaniyaya gedir. Yetim Bayram orda süpürgəçilik edir, əl-ayaq işlərinə baxır, yemir-içmir, pul toplayır, axırda qızıl sarısı bir "Mersedes" markalı avtomobil alır və təşər-təşər öz şəxsi avtomobili ilə üz qoyur vətəninə tərəf. Türkiyənin sərhəd qapısına dirənənə qədər Bayramın və sarı maşının başına heç nə gəlmir, amma sərhəddən içəri keçəndən sonra Bayramın qara saatları başlayır. Əvvəlcə maşınının burnundakı ulduzu oğurlayırlar, sonra tıxacda arxa stopunun şüşəsini qırırlar, daha sonra öndə gedən yük maşınının təkərindən çıxan daş sarı "Mersedes"in ön şüşəsinə dəyib yumruq boyda ağ ləkə əmələ gətirir. Lap axırda Bayramın yoluna kombayn çıxır və o sürətlə kombayna girməmək üçün maşını yoldan sapdırır, maşın dərəyə aşır. Bayramın "Balqız" adı verdiyi təzə avtomobil əzik-əzik, cırıq-cırıq olur, qırx ilin istismardan çıxarılıb qaraja atılmış maşınlarına dönür.

Filmdə bir detal qabarıq verilib. Bayram yol boyu irəlilədikcə hər 5–10 kilometrdən bir sağda, solda qəzaya uğramış maşınları görür və başını bulaya-bulaya deyir: "Bu nə məmləkət ya?"

## Aktyorlar
* İlyas Salman — Bayram Ünal
* Valerie Lemoine — Kezban
* Savaş Yurttaş — Veli
* Saadet Gürses — Solmaz
* Serra Yılmaz — Gümrük memuru
* Menderes Samancılar — İbrahim
* Filiz Küçüktepe — Veli'nin Karısı
* Hakkı Kıvanç
* Hikmet Karagöz -Vapurdaki Garson
* Tuncay Akça — Otopark Kahyası
* Ferdi Akarnur — Gardaki adam
Murrey şamı

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid bitki yarımnövü.

## Arealı
Şimali Amerikanın şimal-qərbində bitir. 

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 25 m-ə qədər olan, düz, piramida çətirli ağacdır. Gövdəsi nazik, açıq-qonur rəngli, hamardır, diametri 40 sm-dir. Açıq yaşıl rəngli, uzunluğu 5-7 sm olan iynəyarpaqları cüt-cüt yerləşən cod, çox vaxt burulmuş formalıdır. 4-5 il yaşayır. Qozaları qonur və ya qırmızı-qonur rəngli, uzunsov-yumurtavarı formalıdır, uzunluğu 6 sm-dir. Zoğa yapışıb, budaqlarda 10 ilə qədər qalır. Alt budaqları tez məhv olur, ancaq ağacda uzun müddət qalır. Qışda ağacın sıx çətiri çoxlu qarı uzun müddət üzərində saxladığına görə, qar əriyən vaxt ağırlıq nəticəsində ağacların kökündən qopmasına səbəb olur. Soyuğa və kölgəyə davamlıdır, tez böyüyür, torpağa az tələbkardır, ancaq rütubətli tropaqlarda yaxşı inkişaf edir. Mədəni şəraitdə 1854-cü ildən becərilir. 

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aviasiya qəzaları və insidentləri

[300px|thumb|[F-16 qəza anında.]]
**Aviasiya qəzası** — bir təyyarənin, vertolyotun uçuşu əsnasında meydana gələn qəza.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Aviation Safety Network Established in 1996. The ASN Safety Database contains descriptions of over 15800 airliner, military and corporate jet aircraft accidents/incidents since 1921.
*Bureau of Aircraft Accidents Archives Established in 2000. The B3A contains descriptions of over 22,000 airliner, military and corporate jet aircraft accidents since 1918.
*National Transportation Safety Board Accident Database & Synopses
*Aviation Statistics  Statistical and geospatial analysis of general aviation accidents.
Bud sinirinin blokadası

**Bud sinirinin blokadası** — periferik regional anesteziya metodu olub, əsasən aşağı ətraflarda aparılan xüsusilə diz oynağının süni protezlə əvəz ediməsi, diz qapağınn çarpaz bağ aparatının plasik əməliyyatlarından sonrakı ağrılara qarşı müalicə üsulu kimi tətbiq edilir. Bu zaman blokada müvafiq qasıq nahiyəsindən — bud arteriyası üzərində təyin olunan nəbzdən 1,5 sm lateral nöqtədən xüsusi iynə vasitəilə yerli keyləşdirici preparat yeridilməklə əldə edilir. Uzunmüddətli müalicə üçün isə xüsusi iynənin mənfəzindən kateter yridilir. Kateter oma kələfindən ayrılan bud sinirinin düz yanına yerləşdirilir. Xüsusi portatip infuziya nasosu ilə kateterə davamlı olaraq yerli keyləşdirici preparat yeridilir. Bu zaman anesteziyanın müddəti tətbiq olunan preparatın təsir qüvvəsindən, həcmindən, inyeksiyanın dəqiq icra edilməsindən asılı olaraq qısala və uzana bilir.

Bu blokada üsulu ilk dəfə 1973-cü ildə Winnie tərəfindən təbiq edilmişdir. Bu metoda bəzən "üçü birində" mtodu da deyilir. Belə ki, bir inyeksiya ilə üç sinir: bud siniri, , qapayıcı sinir birlikdə blokada edilir.
Ilk dəfə 1980-ci ildə Rozenplat kateter vasitəsilə uzunmüddətli müalicə üsulunu tətbiq etmişdir.

## Ümumi texniki aspektlər
Regional anesteziya müşahidə manitoru altında (EKQ, arterial təzyiq, pulsoksimetr) tam sterillik göznəlilməklə icra edilməlidir. İlk olaraq müdaxilə olunacaq nahiyə tibbi benzin vasitəsilə yağsızlaşdırılmalı, dezinfeksion məhlulla üç dəfə yuyulmalı və steril materialla izolə olunmalıdır. Punksiya olunan yer yerli keyləşdirici inyeksiyası ilə infiltirasiyalaşdırılır. Ultrasəs müayinəsi ilə sözü gedən sinirlər vizuallaşdırılaraq xüsusi iynənin köməyi ilə bud sinirinin dövrəsinə yerli keyləşdirici məhlul yeridilir. Bəzən ültrasəs müayinəsi ilə yanaşı sinirlərin yerini təyin etmək üçün mikroelektrik sinir stimulyatorlarından da istifadə edilir. 0,3–0,5 mA/0,1 ms şiddətli impulslara verilən cavab refleksə əsasən lokalizasiya müəyyən edilir. Bud siniri üçün xarakterik cavab refleksini anesteziyalogiyada "rəqs edən diz qapağı" adlandırırlar.

### Fəsadlar
* Punksiya yerinin infeksiyalaşması
* Qonşu magistral damarların zədələnməsi, qansızmalar (hematomalar)
* Yerli keyləşdiricinin damar daxili inyeksiyası
* Sinir zədələnmələri;
* Allergik reaksiya; anafilaktik şok

## İstifadə olunan preparatlar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Regional anesteziya
* İntraskalenar blokada
* Qoltuq blokadası
Marsel dönüşü

**Marsel dönüşü**, bəzən **Marsel ruleti**, **360** və ya **Rulet** — futbolda dribblinq fəndi. Dieqo Maradona və Zinəddin Zidan bu hərəkətin ən görkəmli istifadəçisi olduqlarlarından, bu dribblinqə arada *Maradona dönüşü* və ya *Zidan dönüşü* də deyilir.

## İstinadlar
Rabona

**Rabona** — futbolda dribblinq fəndi. Bu fənd zamanı, topsuz ayağı digər ayağın arxasından gətirərək topa zərbə vurulur. 

## Tarixi
İlk dəfə 1948-ci ildə Estudiantes də la Plata və Rosario Central arasında oynanan matçda Argentinalı hücum oyunçusu Rikardo İnfantenin istifadə etdiyi bu fənd futbolçular tərəfindən estetik ortalar və paslar çıxarmada istifadə edilir.

## İstinadlar
Əqrəb zərbəsi

**Əqrəb zərbəsi** — futbolda fiziki fənd. 1995-ci ildə Kolumbiya milli futbol komandasının qapıçısı Rene İquitanın imza atdığı qeyri-adi zərbə futbol tarixinin ən yaddaşlarda qalan məqamlarından hesab olunur. 

## İstinadlar
Panenka (penalti)

**Panenka** — futbolda 11 metrlik cərimə zərbəsini yetirmək üçün fənd.

## Tarixi
1976-cı il Avropa Çempionatının finalında, Qərbi Almaniya və Çexoslovakiya komandaları qarşılaşdı. Oyunun əsas vaxtı 2–2 hesabı ilə başa çatdığı üçün, əlavə vaxt artırıdı. Əlavə vaxtda da qalib müəyyənləşmədikdə, penalti zərbələrinə keçilir. İlk 3 qarşılıqlı penalti zərbəsi qol ilə nəticələndi. Çexoslavakiya 4-cü penaltini də qola çevirdi amma alman futbolçu isə zərbəni dəqiq vura bilmədi. Növbəti zərbə üçün topun arxasına Çexoslavakiyalı yarımmüdafiəçi, Antonin Panenka keçdi. Əgər Panenkanın bu zərbəsi qolla nəticələnsə, onun ölkəsi Avropa çempionu olacaqdı. Hətta ekran başındakı azarkeşlərin də, həyacandan titrədiyi bir zamanda, Panenka, soyuqqanlılıqla topu göylə, yüngülcə qapının mərkəzinə göndərdi. Almaniyanın qapıcısı sol tərəfə uzanması ilə qol oldu və Çexoslavakiya avropa çempionu oldu. Amma hamı Panenkanın penalti zərbəsini müzakirə edirdi. Əgər qapıçı yerində qalsa idi, asanlıqla bu topu tutardı və Panenkanın bu zərbəsi çox gülməli görünərdi. Pele bu zərbə haqqında belə demişdi: "Belə penaltı zərbəsi vurmaq üçün ya dahi olmalısan, ya da axmaq". Futbol tarixində bir ilkə imza atan Panenka, futbola yeni bir elemet gətirdi və bu zərbə "Panenka penaltisi" kimi adlandı. Düzdür sonralar bir çoxları bu penalti zərbəsindən istifadə etdi. 2006-cı il dünya çempionatının finalında Zidan "panenka penaltisi" ilə qapıçı Buffonu məyus etdi. Həmçinin Totti və Pirlo da futbolda "panenka penaltisi"nə müraciət edən futbolçulardandır.

## İstinadlar
Avtobus (futbol taktikası)

**Avtobus** () və ya "avtobus saxlamaq" () — futbolda oyun taktikası.

## Tarixi
Termin ilk dəfə 2004-cü ildə Joze Mourinyo tərəfindən istifadə olunub.

## İstinadlar
Narın qumlar (səhra)

**Narın qumlar səhrası** (, ) — geniş ərazini əhatə edən və barxanlarla zəngin olan səhra.

Səhra Xəzərönü çökəklikdə Volqa (İdil) və Ural (Yayıq) çayları arasında yerləşən ərazini əhatə edir. Narın qumlar səhrası 40 min. km² ərazini əhatə edir. Vaxtı ilə göl dibini təşkil etdiyindən narın qumlarla örtülmuşdur.

Səhranın bir qismi ot və kollarla örtülür. Qum fırtınaları səhra üçün xarakterikdir. Şirin su mənbələri səhtə yaxındır.

Qumlar Qərbi Qazaxıstan vilayətinin *Xan Ordası meşəliyinin* daxilinə doğru hərəkət edir. Bəzi hissələrdə barxanlar kiçik təpələr əmələ gətirir. Burada maksimal barxanların hündürlüyü 13 metrdir. Qırmızı-sarı rəngə malik qumlar balıqqulağı ilə zəngindir.

Səhra Batpaysağır, Terektiqum, Jamanqum, Orda, Bozanay, Qosdəulet və Menteke kimi massivlərə bölünür. Şimal-şərqini Qamıs-Samar düzənliyi əhatə edir.

İqlimi kontinentaldır. Yanvar ayının orta illik temperaturu −10,4 ; −12,2 °C, iyulda 34,9–34,5 °C təşkil edir. Orta illik yağıntının miqdarı 214–246 mm-dir. Qar örtüyünün qalınlığı 10 sm keçmir. Buxarlanma yağıntıdan 5–6 dəfə çoxdur. Sirin sular 1,5–2 metr dərinlikdə yerləşir. Yaz ayları Sarıözen və Qaraözen çayları səhraya axır.

Səhrada cuzqun, gəvən, yulğun, ayrıqotu, yovşan və digər kol bitkiləri bitir. Nadir hallarda qızılağac, əsməqovaq, qovaq kimi ağaclara rast gəlinir. Burada sünbülqıran, dovşan, ərəbdovşanlar kimi canlılar yaşayır. Narın qumlar səhrasının ərazisində "*Orda*" *geobotanik yasaqlığı* təşkil edilmişdir.

## Tarixi
Narın qumlar səhrasının ərazisi 19-cu əsrdə Bökey ordasının yerləşdiyi ərazi idi.

1887-ci ildə səhra ərazisində Jasküs və Qandıağaş ayrıqlarından, 16,895 hektar ərazini əhatə edən meşəçilik sahəsi təşkil olunması planlaşdırılmışdı, və qalan yerlərdə oralarda vaxtilə mövcud olan ağaclıq ərazidən qalmış ağaclıq bitki örtüyünün məhv olmasını qabaqcadan xəbərdar etmək üçün nəzarətin güclənməsinə qərar verilmişdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Франц Фридрихович Шперк "*Опыт хронологического указателя литературы об Астраханском крае*" (СПб., 1892, стр. 212).
* Нарын құмы // Қазақ энциклопедиясы, 7 том.
Tauqum

**Tauqum** (yəni *Dağqum*)() — Mərkəzi Asiyada, Qazaxıstanda yerləşən səhra. Balxaş-Alagöl dərəsində, Balxaş gölü və İli çayının cənubunda qərarlaşır. Səhranın sahəsi 10 000&nbsp;km² təşkil edir. Uzunluğu 240&nbsp;km, eni isə 40–60&nbsp;km arasında dəyişir. Qum dyunlarının hündürlüyü 10—15 metrdir.
## Flora
Səhrada cuzqun, ayrıqotu, saksaul, yovşan və s. bitkilər bitir.

Taukumun cənub sərhədlərindən kol-ağac tipli bitkilərə rast gəlinir. Tuqay meşələri məhz bu bölgədə yerləşir. Tuqay meşələrində müxtəlif növ heyvanlara rast gəlinir.

## İqlim
Yayı uzun sürür. İyul-avqust ayının orta temperaturu 24 - 26 ° С, bəzən isə 40° С. təşkil edir. Yağıntı əsasən aprel, sentyabrın sonu, oktyabr ayları düşür. Yay ayları yağıntı nadir hallarda müşahidə edilir.

## İstinadlar
Jalqum

**Jalkum** — Qazaxıstannın Alma-Ata ərazisində, Önbalxaş massivində qərarlaşır. Balxaş gölünün cənubunda, Karatal və Ağsu çayları arasında qərarlaşır. Səhra şimalda Lyuqqum səhrasına keçir. Bien çayını suları səhrada filtrizasiya edir. Ərazi şoranlıqlaşmışdır

## İstinadlar
Lyuqqum

**Lyuqqum** — Mərkəzi Asiya ərazisində yerləşən (Qazaxıstan) səhra. Balxaş-Alagöl dərəsində qərarlaşır. Balxaş gölünün cənubunda, Karatal və Ağsu çayları arasında yerləşir. Səhra cənubda Jalqum səhrasına keçir

## İstinadlar
Dəhnə (səhra)

**Dəhnə** və ya **Kiçik Nefud** () — Yaxın Şərqdə, Ərəbistan yarımadasının mərkəzində yerləşən səhra. Səhra ensiz (20–70&nbsp;km) və uzunsov formada yayılmışdır. 1200&nbsp;km şimaldan cənub-şərqə uzanır. Şimaldan Böyük Nefud səhrası və cənub-şərqdən isə Rub-əl-Xali səhrası ilə birləşir. Qərbdən Tuvayk dağları ilə əhatələnir. Şərqdən Əl-Xasa səhrasına keçir. 100 qərbdə Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyad şəhəri yerləşir.

## İstinadlar
Leyla Luik

**Leyla Luik** (d. 14 oktyabr 1985) — Estoniya idmançısı. Olimpiadalar tarixində iştirak edəcək ilk üçəmin üzvü. Bacıları Liina və Lili Luikdir.

Leyla bacıları ilə birlikdə 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında idman yerişi (21,1&nbsp;km) və 10&nbsp;km məsafələrə marafon yarışında iştirak edəcəklər.

## İstinadlar
Luik

**Luik** — Estoniya soyadı.

* Leyla Luik — Estoniya idmançısı.
* Liina Luik — Estoniya idmançısı.
* Lili Luik — Estoniya idmançısı.
Ruud Qullit

**Ruud Qullit** () — Niderlandlı futbolçu və məşqçi. 1988-ci ilin Avropa çempionu. 1992-ci il Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı. 1987-ci ilin Qızıl top mükafatının sahibi. Milan futbol klubu və Niderland millisindəki çıxışları ilə tanınır.

## Həyatı
Ruud Qullit 1 sentyabr 1962-ci il tarixində Amsterdam şəhərində anadan olmuşdur. Qullitin valideynləri Surinamdan olan emiqrantlar idi. Atası Corc Qullit məktəbdə iqtisadiyyatdan dərs deyirdi və öz rəsmi ailəsi ilə yaşayırdı. Ruudun anası isə Corc Qullitin məşuqəsi Mariya Dil idi. O, Amsterdam Dövlət Museyində xadimə işləyirdi. Buna baxmayaraq, atası Ruudu və anasını saxlayırdı, Ruud isə öz ögey qardaş və bacıları ilə tez-tez təmasda olurdu.

Futbol oynamağı Qullit Amsterdamın Yordan rayonunda öyrənmişdi. 1970-ci ildə o Meerboyz yeniyetmə klubuna üzv olur. Ruudun 10 yaşı olanda, ailəsi Yordandan Amsterdamın Aud Vest rayonuna köçür. Burada o, küçədə futbol oynayaraq, Frank Raykard ilə tanış olur. Həmin zaman Ruud qaradərili olduğuna görə tənqidlərə məruz qalır.

## İstinadlar
Marek Hamşik

**Marek Hamşik** () — Hücumameylli yarımmüdafiəçi mövqeyində oynayan slovakiyalı peşəkar futbolçu. Napoli futbol komandasının kapitanı və Slovakiya milli futbol komandasının vitse kapitanıdır.

Karyerasına 2004-cü ildə Slovan Bratislavada başladıqdan 1 il sonra İtaliyanın Breşiya komandasına keçmişdir. 2007-ci ildə A Seriyasına təzəcə qayıdan Napoliyə transfer edilmiş və orada start heyət oyunçusuna çevrilmişdir. Onun enerjisi, liderlik, yaradıcılıq qabiliyyətləri və yarımmüdafidən qol vəziyyəti yaratma təsəvvürü komandaya iki İtaliya kuboku, bir İtaliya Superkuboku, UEFA Çempionlar Liqasına vəsiqə və 2014-15-ci il UEFA Avropa Liqasının yarımfinalına vəsiqə qazandırmasında rol oynamışdır. Milli komandada o, Slovakiyanı 2010-cu il Dünya Çempionatında təmsil etmiş və komandası qrup mərhələsinin son matçında sabiq çempion İtaliyanı məğlub edərək səkkizdə bir finala vəsiqə qazanmışdır. 2016-cı il Avropa Çempionatında da Hamşik əsas heyətdə yer almışdır. 

Çıxışlarına görə, Hamşik həmçinin bir çox fərdi mükafatın da qalibi olmuşdur. O, beş dəfə Slovakiyanın ən yaxşı futbolçusu seçilmiş və 2008-ci ildə A Seriyasının Ən Yaxşı Gənc Futbolbolçusu mükafatını qazanmışdır. 2011-ci ildə A Seriyasında İlin komandasının tərkibində, həmçinin 2015-ci ildə Avroliqada mövsümün komandasında yer almışdır. 2013-cü ildə Hamşik Bloomberg tərəfindən Avropada ən yaxşı səkkizinci futbolçu seçilmişdir.  

## Klub karyerası

### İlk illəri
Banska Bistrikada boya-başa çatmasına baxmayaraq, Marek heç vaxt əsas yerli komanda olan Dukla Banska Bitrikada forma geyməmişdir. Əvəzində kiçik gənclər komandası olan Jupie Podlavice'da oynamağa başlamışdır. 2002-ci ildə Slovakiyanın aparıcı futbol komandalarından olan Slovan Bratislava ilə müqavilə imzalamışdır. Burada 6 oyun keçirmiş və 1 qol vurmuşdur.  

2004-cü ildə 17 yaşlı gənc istedad kimi 500.000 €-ya Breşiyaya transfer olunmuşdur. A Seriyasındakı debüt matçında komandası səfərdə Kiyevo Veronaya 3-1 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Növbəti mövsümdə, Breşiya çempionatı 19-cu pillədə başa vurur və B Seriyasına düşür. 2005-06-cı illərdə o, Breşiyada 24 oyun keçirir və komandası mövsümü 10-cu pillədə başa vurur. 2006-07 mövsümündə isə Marek baxımlı oyun sərgiləyərək, 40 oyuna 10 qol vurur. 

## İstinadlar
Böyük Nefud

**Böyük Nefud** () — Yaxın Şərqdə, Ərəbistan yarımadasının şimalında yerləşən səhra. Səhra 290&nbsp;km uzunluğa, 225&nbsp;km enə malikdir. Səhranın sahəsi 103 600&nbsp;km² təşkil edir. Böyük Nefud səhrası özünün qəfil güclü küləkləri ilə məşhurdur. Səhranın qumları qırmızıdır. Böyük Nefud Rub-əl-Xali və Dəhnə səhraları ilə birləşir.
 
Akaba şəhərini ələ keçirməzdən öncə ərəb üsyançılarının başçısı Auda ibn Tayi limana zəif qorunan hissədən türk ordusuna hücum təşkil edir. Bu ordu Böyük Nefud səhrasını keçdikdən sonra çətinliklə şəhərə yaxınlaşmışdırlar. Tomas Edvard Lourens Auda ibn Tayi Akabaya hücum etməyə inandıra bilir. Hücum nəticəsində şəhər ərəblərin əlinə keçir. Bu hadisə əsnasında  «Ərəbstanlı Lourens» filmi çəkilmişdir.

## İstinadlar
Əlcəzair səhrası

**Əlcəzair səhrası** () —  Afrikanın şimalında yerləşən səhra. Saxaranın bir hissəsini özündə əhatə edir. Əlcəzairin isə 80 % əhatə edir.

Səhranın sahəsi 3 500 000&nbsp;km² təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Saxara

## Xarici keçidlər
* Organic components of Algerian desert dusts
* Algerian Wonderland Desert
* Health care in the Algerian desert
Meri Enn Maklaud

**Meri Enn Maklaud**  (, ) - ABŞ milliarderi və siyasətçisi,45-ci ABŞ Prezidenti Donald Trampın anası.

## Həyatı
10 may 1912-ci ildə  Lyuis adasında Stornovey, Şotlandiyada anadan olub. 1930-cu ildə 18 yaşında Nyu-Yorka bayram şənliklərinə gedir və orada inşaatçı Frederik Krist Trampa rast gələrək orada qalır. Toyları 1936-cı ildə olub.

Orta məktəbdə səkkiz sinif təhsil alıb. Evdar qadın olub.
8 avqust 2000-cil də Nyu-Yorkda vəfat edib .

## İstinadlar