open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Səbuhi Abdullazadə

**Səbuhi Mübariz oğlu Abdullazadə** () — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan "Sumqayıt" klubunda və Azərbaycan milli futbol komandasında yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar azərbaycanlı futbolçu.

## Klub karyerası

### Sumqayıt FK
Səbuhi Abdullazadə futbol oynamağa 2007-ci ildə, 5 yaşında, Sumqayıtın "Təhsil" İEOUGIM-də başlayıb. İlk məşqçisi Ağamusa Bağırov olub. Sumqayıt FK akademiyasının yetirməsidir. Akademiyanın 11, 13, 15 və 17 yaşa qədər yaş qruplarında çıxış edib.

2018-ci ilin iyun ayında əvəzedicilərin ("Sumqayıt-2") heyətində çıxış etməyə başlayıb və 2018/19 illər mövsümün yekunlarına əsasən, ölkə çempionatının bürünc medallarını qazanıb.

2 dekabr 2017-ci il tarixinndə, 15 yaşında olarkən, XIV turun oyunları çərçivəsində "Kəpəz"lə keçirilmiş qarşılaşmanın 83-cü dəqiqəsində meydana daxil olan Abdullazadə, Premyer Liqada debüt edərək, 2017/2018-ci il mövsümündə əsas heyətdə çıxış etmiş ən gənc futbolçu olaraq Azərbaycan futbolunun tarixinə düşüb.

2019-cu ilin iyul ayında Sumqayıt təmsilçisi Abdullazadə ilə 3 illik müqavilə imzalayıb.

### Qarabağ FK
2017-ci ilin dekabr ayında, icarə əsasında "Qarabağ"ın U-19 komandasına keçib və bu komandanın heyətində 15 oyun keçirərək, ölkə çempionatının gümüş medallarını qazanıb. 2018-ci ilin iyun ayında komandadan ayrılaraq, yenidən Sumqayıta qayıdıb.
### Türkiyə və Xorvatiya
Gənc yaşlarında olmasına baxmayaraq, Türkiyənin "Trabzonspor" və Xorvatiya klublarında baxışda olub.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Azərbaycan Superkuboku görüşləri daxildir.

## Azərbaycan Kuboku
29 noyabr 2017-ci il tarixində ölkə kubokunda debüt oyununu keçirib. 2017/18-ci illər mövsümünün ilk mərhələsində keçirilmiş "Sumqayıt" 3:0 "Sabah" qarşılaşmasında 90 dəqiqə meydanda olub.

## Milli komanda

### U-17
10 oktyabr 2017-ci ildə Avropa çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində keçirilmiş İrlandiya yığması ilə qarşılaşmada, 17 yaşadək futbolçulardan ibarət milli futbol komandamızın heyətində debüt edib. 90 dəqiqə meydanda olub.

### U-21
10 oktyabr 2019-cu ildə Avropa çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində keçirilmiş Fransa yığması ilə qarşılaşmada, 21 yaşadək futbolçulardan ibarət milli futbol komandamızın heyətində debüt edib. Oyunun 77-ci dəqiqəsində meydana çıxıb.

### Əsas heyət
Səbuhi Abdullazadə millinin əsas heyətində 22 mart 2025-ci ildə Azərbaycanın Haitiyə 0-3 hesabı ilə məğlub olduğu yoldaşlıq oyununda debüt edib. O, matçın 68-ci dəqiqəsində  Coşqun Diniyevi əvəz edərək oyuna daxil olub.

## Uğurları
* 2017/18-ci illər mövsümü - "Qarabağ" FK, U-19 - gümüş medal;
* 2018/19-cu illər mövsümü - "Sumqayıt" FK, Birinci Divizion - bürünc medal;
* 2018/19-cu illər mövsümü - "Sumqayıt" FK, Azərbaycan Kubokunun finalçısı;

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*PFL - Professional Futbol Liqasının saytında profili 
*#28 Sabuhi Abdullazada profili transfermarkt saytında
Təteşle rayonu

**Təteşle rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Yuxarı Təteşle kəndidir.
## Coğrafiyası
Rayon Başqırdıstanın şimal hissəsində, Perm vilayəti ilə sərhəddə yerləşir. 1935-ci ildə qurulan rayonun ərazisi 1376 km²-dir.

Rayonun ərazisi Pribelskaya təpəli düzənliyi daxilindədir. İqlimi mülayim kontinental, rütubətlidir. Rayonun şərq kənarından Bıstrı Tanıl çayı, şimal-qərbdən isə Arey çayı ilə axır. Açıq boz meşə torpaqları 51,6 min ha (rayonun 37%) ərazisini əhatə edən enliyarpaqlı və iynəyarpaqlı meşələr üstünlük təşkil edir. Faydalı qazıntıları neft, kərpic gili, qum yataqları ilə təmsil olunur.
## Tarixi
31 yanvar 1935-ci ildə Yanaul və Baltas rayonlarının bir hissəsindən meydana gəlir. 1 fevral 1963-cü ildə ləğv edilir və Yanaul rayonua birləşdirilir. 30 dekabr 1966-cı ildə yenidən bərpa edilir.

Rayonun mövcud olduğu ilk aylarda partiya və sovet orqanları quruluir. 24 fevral 1935-ci ildə tatar dilində regional qəzet və həmin ilin oktyabrın 1-dən udmurt dilində başqa bir qəzet nəşr olunmağa başlayır.
## Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə:

2024 - 21,32 min nəfər.

2035 - 18,04 min nəfər.

;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: başqırdlar -  60,1 %, udmurdlar - 21,5 %, tatarlar - 14,9 %, ruslar - 1,9 %, maerilər — 1,3 %, digər millətlərdən olanlar - 0,3 %.
2010-cu il siyahıyaalmasına görə əhalinin 62,8% -i üçün ana dili tatar, 21.1% udmurt, 11.5% başqırd, 3.1% rus və 1.2% maridir. 
## Yerli özünü idarəetmə
Təteşle rayonu ərazisinə 14 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 75 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## Sosial sfera
Rayonda 53 ümumtəhsil məktəbi, o cümlədən 16 orta, 26 kütləvi kitabxana, 51 klub müəssisəsi, mərkəzi rayon və 2 kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Tatar dilində - "Tәтəşле хәбәрләре" , udmurt dilində "Oşmes" qəzetlər nəşr olunur.
## İqtisadiyyat
Rayonda kənd təsərrüfatı inkişaf etmişdir. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların sahəsi 75,4 min ha-dır (rayon ərazisinin 54,7% -i):əkin sahələri - 60,9 min ha, biçənək sahələri - 1.7 min ha, otlaqlar - 12.6 min ha. Kənd təsərrüfatının əsas ixtisaslaşma sahəsi: maldarlıq və taxılçılıq. Rayon ərazisində respublikada 4000 başlıq böyük mal-qara yemləmə kompleksi var.

## İstinadlar
Tuymazı rayonu

**Tuymazı rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Tuymazı şəhəridir.
Tuymazı rayonu Buqulma-Bələbəy dağının mərkəzində, Başqırdıstanın "qərb qapısı" adlanan bölgədə yerləşir. Respublikanın Şaran, Buzdək, Bələbəy və Yermekeyevo rayonları ilə, qərbdə Tatarıstan Respublikası ilə həmsərhəddir. Ufaya olan məsafə 176 km-dir.

Rayonun sahəsi 240 min hektardır (respublikanın rayonları arasında 21 yeri tutur).
## Coğrafiyası
Rayon Başqırdıstanın qərbində yerləşir. Qərbdə Oktyabrski şəhər dairəsi və Tatarıstan Respublikası ilə həmsərhəddir. Rayon 1930-cu ildə təsis edilmişdir. Rayon Buqulma-Bələbəy dağının mərkəzi hissəsini tutur. Burada neft, qum daşları, gips, kərpic xammalı, aqronom filizləri aşkar edilmişdir. İk çayı rayonun qərb hissəsində, Kidaş çayı cənub hissəsində, Usen çayı mərkəzi və şimal-qərb hissəsində axır. Ərazi isti, quraq aqroiqlim bölgəsinə daxildir. Usen çayının aşağı axınları boyu ərazilər Ural çöllərinə tipik olan qara torpaqlara sahibdir. Meşələr 75,276 ha, əkin sahələri 76,631 ha, biçənəklər 15.415 ha, otlaqlar - 40.876 ha ərazini tutur.
## Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə:

2024 - 135,99 min nəfər.

2035 - 138,58 min nəfər.
;Urbanizasiya
Rayon halisi 132 mindən çoxdur. Bunun 68 mindən çoxu Tuymazi şəhərində, 64 min nəfər isə kənd yerlərində yaşayır (respublikanın rayonları arasında əhalinin sayına görə 1 yer və şəhərlər daxil olmaqla isə 4 yeri tutur), əhalinin sıxlığı - 55, 1 nəfər/km² təşkil edir
;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: tatarlar -  38,5 %, başqırdlar - 33,7 %, ruslar - 22,8 %, çuvaşlar - 1,5 %, maerilər — 1,4 %, digər millətlərdən olanlar - 2,1 %.

## Yerli özünü idarəetmə
Nuriman rayonu ərazisinə 1 şəhər və 18 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 114 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## KİV
Rayonda «Tuymazinski vestnik» adlı rus və tatar dillərində qəzet nəşr olunur.

Həftədə üç dəfə "Tuymazı" televiziya şirkəti rus dilində "Obyektiv" informasiya və xəbər proqramını yayımlayır.

## İstinadlar
Ufa rayonu

**Ufa rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Ufa şəhəridir (rayon ərazisinə daxil deyildir.).

## Tarixi
Ufa qəzası 1922-ci ildə ləğv edilmiş və onun torpaqlarında Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Ufa kantonu qurulmuşdur.

Rayon Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin və Başqırdıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Xalq Komissarları Sovetinin 20 avqust 1930-cu il tarixli qərarı ilə keçmiş Ufa quberniyasının Ufa qəzasının ərazisində qurulmuşdur.

1935-ci ilin yanvar ayında Ufa brayonundandən 23 kənd icmasının daxil olduğu yeni İqlin rayonu ayrılır.

Böyük Vətən müharibəsi dövründə general M.Şaimuratovun komandanlığı altında əfsanəvi 112-ci Başqırd süvari diviziyası qurulur.

## Coğrafiyası
Rayon Başqırdıstanın mərkəzi hissəsində, Ufa, Urşak, Dyoma və Ağıdel çaylarının axdığı yerdə yerləşir. Təbii ehtiyatları neft, kərpic gili, qum və çınqıl yataqları ilə təmsil olunur. Rayon Respublikanın nəqliyyat mərkəzidir. Rayonun ərazisindən Orenburq, İnza, Maqnitoqorsk və Blaqoveşçenskə qədər filialları olan elektrikləşdirilmiş Trans-Sibir dəmir yolu ilə keçir. Başqırdıstan Respublikasının əsas neft kəmərləri burada bir araya gəlir. Tümen bölgəsini Rusiyanın Avropa hissəsi ilə birləşdirən çox sayda neft və qaz boru kəməri rayon ərazisindən keçir. Federal magistral M-5 "Ural", M-7 "Volqa", R-240 Ufa - Orenburq, regional magistral Ufa - Yanaul xətləri rayonun 
əsas yol infrastrukturunu təşkil edir. Aqidel və Ufa çaylarında mövsümi naviqasiya mümkündür.
## Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə:

2024 - 100,08 min nəfər.

2035 - 120,48 min nəfər.
;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: ruslar -   45,2 %, tatarlar - 33,9 %, başqırdlar - 14 %, çuvaşlar - 2 %, ukraynalılar — 1,2 %, digər millətlərdən olanlar - 1,6 %.
## Yerli özünü idarəetmə
Ufa rayonu ərazisinə 19 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 89 yaşayış məntəqəsi daxildir
## İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı əraziləri rayonun 68,5% -ni tutur. Ufa brayonu respublika paytaxtının sakinlərini təzə tərəvəz, süd, ət, yumurta ilə təmin etməkdə mühüm rol oynayır. Əsas kənd təsərrüfatı istehsalçılarından biridir. Aqrar sektorda 9 dövlət və bələdiyyə unitar kənd təsərrüfatı müəssisəsi, 2 quşçuluq ferması, 2 kənd təsərrüfatı firması, Milovskoye təcrübə təsərrüfatı, Ufa təcrübə təsərrüfatı, Energetik kənd təsərrüfatı ferması və 58 kəndli təsərrüfatı ilə təmsil olunur. Ümumilikdə rayonda 700-ə yaxın sahibkarlıq subyekti vardır. Bunlardan ən böyüyü Alekseyevski və Şemyak sovxozu, Başqırd və Ufa quşçuluq təsərrüfatlarıdır.

## Təhsil
Rayonda 40 ümumtəhsil məktəbi, 83 nömrəli Mixaylovskoye Peşə Liseyi vardır.

## KİV
1931-ci ildən etibarən regional «Ufinskie nivı» qəzeti nəşr olunur. Rusiyanın Qızıl Mətbuat Fonduna daxildir.

## İstinadlar
Fyodorovka rayonu (Başqırdıstan)

**Fyodorovka** () — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Fyodorovka kəndidir.
## Coğrafiyası
Rayon Başqırdıstan Respublikasının cənub-qərbində, Uralın quraq çöl zonasında yerləşir. Qərbdən Orenburq vilayətinin Şarlıkski rayonu ilə, şimaldan Sterlibaş ilə, cənubdan Köyörqəze ilə, şərqdən Mələeuz rayonları ilə həmsərhəddir. Rayonun ümumi sahəsi 1693 km² -dir. Regional mərkəz Ufadan 230 km məsafədə yerləşir.
## Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə:

2024 - 15,99 min nəfər.

2035 - 13,68 min nəfər.
;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: tatarlar -  31,9 %, ruslar - 23,1 %, başqırdlar - 20 %, çuvaşlar - 12,2 %, mordvalar — 10,4 %, digər millətlərdən olanlar - 2,4 %.
Rusiya Federasiyasında əhalinin 10% -dən çoxunda beş millətin nümayəndəsi olan yeganə inzibati rayondur. Bu baxımından sıradakı digər 2 rayon fərqlənir: şəhər rayonları, Mahaçqala və Kaspiysk şəhər dairələri.

## Yerli özünü idarəetmə
Nuriman rayonu ərazisinə 14 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 68 yaşayış məntəqəsi daxildir
## Sosial sfera
Rayonda 40 ümumtəhsil məktəbi, o cümlədən 13 orta məktəb, uşaq incəsənət məktəbi, musiqi məktəbi, 23 kütləvi kitabxana, 32 klub və 4 xəstəxana vardır.
## İqtisadiyyat
Rayon kənd təsərrüfatı istiqamətlidir. Sənaye və emal zəif inkişaf etmişdir. Kərpic xammalı, qum və çınqıl, tikinti daşı yataqları vardır. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların sahəsi 136,2 min ha, əkin sahələri - 91,3 min ha, biçənəklər - 7,9 min ha, otlaqlar - 36.9 min ha təşkil edir.
## Nəqliyyat

Sterlibaş - Fedorovka - Mələuz, Fedorovka - Sterlitamak, Fedorovka - Dedovo - Ermolayevo magistral yolları rayon ərazisindən keçir.
## KİV
«Aşkadarskie zori» qəzeti rus, tatar və başqırd dillərində nəşr olunur.
## Tanınmış şəxsləri
Xabibulla Baxtiqareyeviç Abdyuşev  - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

Radif Qaleeviç Akçurin - milli güləş üzrə dünya çempionu.

Nikolay Timofeyeviç Antoşkin - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Pyotr Yakovleviç Baklanov - iqtisadçı-coğrafiyaçı, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki.

Gennadi Semyonoviç Kazanin - geofizik, Arktik dəniz kəşfiyyat ekspedisiyasının baş direktoru.

İvan Nikolaeviç Antipov-Karataev - Sovet torpaqşünas alimi, Moskva Dövlət Universitetinin professoru (1940), Kliment Oxridski adına Sofiya Universitetinin fəxri doktoru (1947), Tacikistan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1951).

## İstinadlar
Nikolay Zarudnı

**Nikolay Alekseyeviç Zarudnı** (;) – rus ornitoloqu və səyyahı. 
 
## İşləri
* Орнитологическая фауна Оренбургского края («Записки Императорской Академии Наук», 1888; удостоена премии академика Брандта).
* Экскурсия по Северо-Восточной Персии и птицы этой страны (ib., 1900).
* О нахождении Melivora indica в Закаспийской области (Yevgeni Aleksandroviç Bixnerlə birlikdə, ib., 1892).
* Орнитологическая фауна области Аму-Дарьи между гг. Чарджуем и Келифом («Bulletin de la Société impériale des naturalistes de Moscou», 1890).
* Oiseaux de la Contrée Trans-Caspienne (ib., 1885).
* Recherches zoologiques dans la Contrée Trans-Caspienne (ib., 1890).
* Материалы для орнитологической фауны Северной Персии (ih., 1891).
* Note sur une nouvelle espèce de mésange (ib., 1893).
* Материалы для фауны амфибий и рептилий Оренбургского края (ib., 1895).
* Заметки по фауне млекопитающих Оренбургского края (ib., 1895).
* Предварительный краткий отчет о поездке в Персию в 1900—1901 гг. ("Записки Императорского Русского Географического Общества, 1902).
* Птицы Восточной Персии : Орнитол. результаты экскурсии по Вост. Персии в 1898 г. (ib., 1903).
* О гадах и рыбах Восточной Персии (ib., 1904).
* Орнитологическая фауна Восточной Персии (ib.).
* Путешествие по Западной Персии в 1903—1904 гг. (ib.).
* Птицы Псковской губернии («Записки Императорской Академии Наук» по физико-математическому отделу. Т. 25, № 2. 182 с. СПб. 1910).
* Ряд статей в «Ежегоднике Зоологического Музея Императорской Академии Наук», «Трудах Санкт-Петербургского Общества натуралистов», «Ornithologische Monatsberichte» и «Ornithologisches Jahrbuch».
## Ədəbiyyat
* Nikolay Zarudnı

## İstinadlar
Pakistanda prezident seçkiləri (2007)

**Pakistan prezident seçkiləri (2007)** — 6 oktyabr 2007-ci ildə Pakistanda prezident seçkiləri keçirildi. Bu, 2008-ci ildə keçiriləcək növbəti ümumi seçki üçün parlamentin dağılmasından əvvəl idi. Pakistan qanunverici orqanının çoxluğu Pərviz Müşərrəfi seçdi. Müşərrəfin qələbəsinin yaxın yekdilliklə iki əsas siyasi müxalifət lideri Navaz Şərif və Benazir Bhuttonun olmaması ilə mümkün oldu. Navaz Şərif, seçkidən əvvəl Pakistana qayıtmağa cəhd göstərmişdi, lakin mövcud rejimlə on il müddətində Pakistan və onun siyasətindən kənarda qalması ilə bağladığı müqaviləni kobud şəkildə pozduğuna görə hakim hökumət tərəfindən sürgün edildi. Benazir Bhutto da seçkilər üçün Pakistana qayıtmaq niyyətində olduğunu bildirmişdi, lakin nəticədə bunu etməmək qərarına gəlmişdi. Qərarının Müşərrəflə etdiyi bir razılaşmanın nəticəsi olduğu çox güman edilirdi.

## Həmçinin bax
* Bənazir Bhutto
* Nəvaz Şərif
* Pakistan prezident seçkiləri (2004)
* Pərviz Müşərrəf

## İstinadlar
Pakistanda prezident seçkiləri (2008)

**Pakistan prezident seçkiləri (2008)** — Prezident seçkiləri 6 sentyabr 2008-ci ildə Pakistanda keçirildi. Pakistan Seçki Kolleci — Senatın, Milli Məclisin və Tehsil (bölgə) Baş Məclisinin birgə iclası, Prezident Pərviz Müşərrəfin istefasından sonra yeni bir prezident seçdi. Konstitusiyanın tələb etdiyi kimi, Müşərrəfin istefası ilə Məhəmməd Mian Samro Pakistan Senatının sədri vəzifəsindən avtomatik olaraq 18 avqust 2008-ci ildə prezident vəzifəsinə təyin edildi. Konstitusiya 30 gün ərzində yeni bir prezidentin Məclis tərəfindən seçilməsini tələb etdi; Samro Müşərrəfə sadiq hesab olunurdu və onun bu seçkidə yer alacağına əmin idi.

## Həmçinin bax
* Asif Əli Zərdari
* Pakistan prezident seçkiləri (2004)
* Məhəmməd Mian Samro

## İstinadlar
Pakistanda prezident seçkiləri (2013)

**Pakistan prezident seçkiləri** — Pakistanın 12-ci prezidentini seçmək üçün 30 iyul 2013-cü ildə Pakistanda prezident seçkiləri keçirildi. Mövcud Prezident Asif Əli Zərdarinin səlahiyyət müddəti 8 sentyabr 2013-cü ildə başa çatacaqdı; və buna görə Pakistan Konstitusiyasının 41-ci maddəsi seçkilərin 8 avqust 2013-cü ildən gec olmayaraq keçirilməsini tələb edirdi. Pakistanın Seçki Kolleci — Senatın, Milli Məclisin və Tehsil (bölgə) Baş Məclisinin birgə iclası, ikinci dəfə vəzifəyə gəlməkdən imtina edən prezident Zərdarinin yerinə yeni prezident seçilməsi tapşırıldı. Pakistan Xalq Partiyası və müttəfiqləri prezident seçkisini boykot etdikdən sonra iki namizəd: Pakistan Müsəlman Liqası (N) tərəfindən dəstəklənən Mamnun Hüseyni və Pakistan Təhriki İnsaf tərəfindən dəstəklənən Vəcuhuddin Əhməd oldu. Aqralı Məmnun Hüseyn 432 səs çoxluğu ilə prezident seçildi. Seçkilər Pakistan tarixində ilk dəfə 2013-cü il Baş Seçkiləri ilə başlayan tarixi və demokratik bir keçidini tamamlayaraq, hazırkı Prezidentin vəzifədə olduğu dövrdə bir mülki Prezidentin seçildiyini göstərdi.

## İstinadlar
Pakistanda prezident seçkiləri (2018)

**Pakistanda Prezident seçkiləri** 4 sentyabr 2018-ci ildə Pakistanın Lahor, Kəraçi, İslamabad, Pişəvər və Kvetta şəhərlərində keçirildi.
{| class="wikitable"

Pakistan Müsəlman Liqası (N) partiyasının hazırkı prezidenti Məmnun Hüseyn ikinci 5 illik müddətə təkrar seçilmək hüququ qazandı, ancaq rədd edildi. Onun hazırkı müddəti 9 sentyabr 2018-ci ildə başa çatdı. 25 iyul 2018-ci ildə Pakistanda Milli Məclis üzvlərini seçmək üçün ümumi seçkilər edildi. Yeni seçilmiş məclis üzvləri yeni Prezidenti seçdilər.

4 sentyabr 2018-ci ildə Arif Alvi Pakistanın 13-cü Prezidenti seçildi.

## İstinadlar
Türkdilli Ölkələr Əməkdaşlıq Günü

**Türk Dövlətləri Əməkdaşlıq Günü** – hər il 3 oktyabr tarixində qeyd edilməkdədir.

## Haqqında
3 oktyabr 2009-cu ildə IX Türkdilli Ölkələr Dövlət Rəhbərləri Zirvəsində iştirakçı dövlətlər olan Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə tərəfindən imzalanan və Türk Şurasının yaranmasına gətirib çıxaran Naxçıvan müqaviləsi imzalandı.

Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstan arasında 3 oktyabr tarixində imzalanan Naxçıvan müqaviləsi nəticəsində bu müqavilənin imzalanma tarixi olan 3 oktyabrda Türkdilli Ölkələr Əməkdaşlıq Günü Elan edilmiş və hələ də qeyd edilməkdədir.

Türkdilli Ölkələrin Əməkdaşlıq Şurası Quruluşu haqqında Naxçıvan Sazişi "3 oktyabr 2009 tarixində Türkiyə ilə Azərbaycan arasında Qazaxıstan və Qırğızıstan arasında imzalanan Türk Dili, bu Sazişin imzalanmasının ildönümünün tarixinin hər il Əməkdaşlıq Günü olaraq qeyd olunduğunu söylədi.

Həyata keçirdiyimiz Türkdilli Ölkələrin Əməkdaşlıq Gününün 10 illiyi, Türk Şurası (Türk Şurası) VII. Özbəkistanın sammitdə tamhüquqlu üzvü kimi iştirakının və Türk Şurası Avropa Ofisinin fəaliyyətə başlamasının şahidi olduğumuz bir dövrdə qeyd edirik ki, əməkdaşlığımız möhkəmlənsin.

Son 10 ildə Türk Şurasının institusionalizasiya istiqamətində mühüm addımlar atıldı; Bundan əlavə, Şuranın əməkdaşlıq etdiyi TÜRKPA, TÜRKSOY, Türk Akademiyası, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu, Türk İş Şurası və Türk Şurası Ümumi Ticarət və Sənaye Palatası vasitəsilə üzv ölkələr arasındakı əlaqələr daha geniş bir şəkildə genişləndirildi.

Dost və qardaş Türk Cümhuriyyətlərinin ortaq dilindən, tarixindən və mədəniyyətindən güc alaraq, Türk Şurası Avrasiya coğrafiyasında sülh, sabitlik və rifaha mühüm töhfələr vermək üçün gələcəyə doğru irəliləyir. 15 oktyabr 2019-cu ildə VII. Sammitdə Özbəkistan Türk Şurasının tamhüquqlu üzvü kimi iştirak etmişdir. Zirvədə Türk Dünyasını birləşdirmək səylərinə görə Qazaxıstanın qurucu prezidenti Elbas cənab Nursultan Nazarbayevə Türk Dünyası Ali ordeni təqdim edildi. Cənab Nazarbayevə də Prezidentimizin təklifi ilə Türk Şurasının fəxri prezidenti adı verildi. Türk Şurasına üzv dövlətlər arasında Birgə İnvestisiya Fondunun yaradılması ilə bağlı texniki-iqtisadi əsaslandırma ilə prosesin sürətləndirilməsi barədə qərarın qəbul edildiyi Zirvə Bəyannaməsində, TK üzv dövlətlərinin Sülh Fəvvarələri Əməliyyatımızı dəstəklədiyi ifadə edildi.

10 aprel 2020-ci ildə, COVID-19 ilə mübarizədə ölkələr arasında həmrəyliyi və koordinasiyanı artırmaq məqsədilə Türk Şurasının üzvü / müşahidəçi ölkələrin və Türkmənistanın dövlət / hökumət başçılarının iştirakı ilə Türk Şurasının Fövqəladə Video Konfransı Zirvəsi keçirildi.

## Həmçinin bax
* Naxçıvan müqaviləsi
* Türk Dövlətləri Təşkilatı

## İstinadlar
Zühtü Müridoğlu

**Zühtü Müridoğlu** () ― Türkiyə heykəltaraşı.

## Həyatı
Zühtü Müridoğlu 1924-1928-ci illərdə Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin tələbəsi olmuşdur, burada İhsan Özsoy onun müəllimlərindən biri olmuşdur. Bu universiteti bitirdikdən sonra təhsilini Avropada davam etdirmək üçün təqaüd qazandı və Parisə getdi. Orada Luvr nəzdində sənət tarixi və Sarbonnada estetika üzrə təhsil almışdır. Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Muridoğlu 1932-1936-cı illərdə müəllim işləmişdir. O, "D Grubu" ("D qrupu") adlı rəssamlar kollektivinin yaradıcılarından biri idi. 1936-cı ildə İstanbul Arxeologiya Muzeyində heykəltaraş kimi çalışmışdır. 1939-cu ildə Ankara Qazi Pedaqoji İnstitutunda müəllimlik etməyə başlamış və daha sonra alma materdə, İstanbuldakı Gözəl Sənətlər Universitetində işləmişdir. 1947-1949-cu illərdə o, yenidən Parisdə yaşayırdı, amma yenə Gözəl Sənətlər Universitetinə qayıtdı və burada ona şəxsi emalatxana verildi. 1955-ci ildə ağac emalı emalatxanası açdı, 1969-cu ildə isə professor oldu. Muridoğlu 1971-ci ildə təqaüdə çıxsa da, uzun müddət ərzində yaradıcılıq fəaliyyəti ilə əvvəlki kimi məşğul olmağa davam edirdi. 1977-ci ildə Sedat Simavi Vəqf Mükafatı və 1981-ci ildə Atatürk Sənət Mükafatını almışdır.

1932-ci ildə abidələrin dizaynına həsr olunmuş ilk fərdi sərgisini keçirdi. 1953-cü ildən sonra Muridoğlu əsərlərini əsasən mücərrəd istiqamətində yaradırdı. O, ağac budaqları kimi bir çox təbii materialdan istifadə edirdi. 1975-ci ildən sonra o, əvvəlki tərzinə qayıtdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Əlizamin Sadıqov

**Əlizamin Sadıqov** (tam adı: *Sadıqov Əlizamin*;) — Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Terapevtik Klinikasının Pulmonologiya şöbəsinin müdiri, professor

## Həyatı və təhsili
1983-cü ildə Azərbaycan Tibb Universtetinin Müalicə-profilaktika fakültəsində təhsil alıb.
1991–1994-cü illərdə Sankt-Peterburq Tibb Elmləri Akademiyasında Pulmonologiya üzrə aspirantura keçib.
2000–2003-cü illərdə Ak. İ. P. Pavlov ad. Sankt-Peterburq Dövlət Tibb Universitetində Pulmonologiya üzrə doktorantura keçib.
2010-cu il Barselona Universteti, Döş qəfəsi İnstitutu, Barselona, İspaniya
2011-ci il Sart-Telman Universiteti Pulmonoloji təbabət
2011-ci il Praqa Universiteti Yuxu təbabəti (Sleep Medicine)
2012-ci il Arizona Universiteti, Pulmonar təbabət, Arizona, ABŞ
Robert Weol Sohn Universiteti, Pulmonar təbabət, Nyu Cersi, ABŞ
Vayskof Universiteti, İnvaziv Pulmonologiya

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
1983–1986-cı illər Naxçıvan Muxtar Respublikasında həkim-terapevt kimi çalışıb.
1987–1991-ci illərdə Salyan rayon Mərkəzi xəstəxanasında, Reanimatologiya və İntensiv terapiya şöbəsində çalışıb.
1995–2000-ci illərdə Salyan rayon Ağciyər xəstəlikləri dispanserində çalışmışdır.

### Elmi fəaliyyəti
200-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. 60 jurnal məqaləsinin müəllifidir. 110 məqalə xarici ölkələrin müxtəlif tibb jurnallarında və toplumlarında dərc edilib. 11 monoqrafiyanın müəllifidi. Müxtəlif elmi konfranslarda və konqreslərdə 100-dən çox çıxışlar edib (Stokholm, İsveç 2007, Berlin, Almaniya 2008, Vyana, Avstriya 2009, Amsterdam, Hollandiya 2011, Denver, Kolorado, ABŞ 2011, Barselona, İspaniya 2012, San-Fransisko, ABŞ 2012, Filadelfiya, ABŞ 2013, Vyana, Avstriya 2013, Münxen, Almaniya 2014, San-Diyeqo, ABŞ 2014);
Azərbaycan Tibb Universitetində Pulmonologiya kafedrasında mütəxəssis məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərir və eyni zamanda tədris sahəsində çalışır, yerli və xarici tələbələrə mühazirələr oxumuşdur.

## Təltif və mükafatları
* 2014-cü ildə Amerika Emfizema Fondu-nun Kloud Lambert adına mükafatını alıb;
* 2015-ci ildə Amerika Torakal Cəmiyyətinin Beynəlxalq Tədris mükafatına layiq görülüb (Denver, Kolorado, ABŞ);

## Üzvü olduğu təşkilatlar
* 
* Amerika Torakal Cəmiyyətinin, Amerika Döş Qəfəsi Həkimləri Kollegiyasının, Amerika Həkimlər Kollegiyasının, Avropa Respirator Cəmiyyətlərinin, Avropa Allerqoloqlar və İmmunoloqlar Cəmiyyətinin üzvü

## Xarici keçidlər
* İspaniyada qalan və orada COVID-19 xəstələrinin müalicəsinə başlayan pulmonoloq Əlizamin Sadıqovla MÜSAHİBƏ
* "Azərbaycanda tibb sahəsində bir dənə də olsun, normal elmi iş yoxdur" — Amerika Həkimlər Kollegiyasının ekspertindən ilginc açıqlamalar

## İstinadlar
Osun-Osoqbo

**Osun-Osoqbo** və ya **Osun-Osoqbo müqəddəs** **meşəsi** — Nigeriyanın Osun ştatında, Osoqbo şəhərindən kənarda, Osun çayının sahilində yerləşən müqəddəs bir meşədir.

Osun-Osoqbo geniş şəhərləşmədən əvvəl əksər Yoruba şəhərlərinə qonşu olan müqəddəs meşələrin sonuncusudur. Qlobal əhəmiyyətini və mədəni dəyərini nəzərə alaraq, UNESCO 2005-ci ildə Osun-Osoqbonu Ümumdünya irsi siyahısına daxil etmişdir.

1950-ci illərdə Osun-Osoqbonun darmadağın edildiyi görüldü: ziyarətgahlara laqeyd yanaşılmış, xüsusi vəzifələr və sanksiyalar zəiflədiyi üçün keşişlər bağçanı tərk etmişdilər. Balıqçılıq, ovçuluq və bağda ağacların kəsilməsi kimi qadağan edilən fəaliyyətlər avstriyalı Suzanna Vanqerin gələrək ərazidə davam edən təhqirləri dayandırmasına qədər dəvam etdi.

Yerli xalqın dəstəyi ilə Venqer, torpaq möhtəkirlərinə meydan oxumaq, brakonyerləri dəf etmək, ziyarətgahları qorumaq və müqəddəs məkanı yenidən Osoqbonun "müqəddəs ürəyi" olaraq bərpa etmək üçün uzun müddət davam edən "Yeni Müqəddəs İncəsənət" hərəkatını qurdu.

## Osun-Osoqbo festivalı
Hər il avqust ayında meşədə Osun-Osoqbo festivalı qeyd olunur. Festival hər il minlərlə Osun ibadətçilərini, izləyiciləri və həyatın bütün sahələrindən turistləri cəlb edir.

Osoqbo əhalisi üçün avqust, bayramlar, şəhərin ənənəvi təmizlənməsi və insanların əcdadları və Osoqbo Krallığının qurucuları ilə yenidən görüşməsinin ayıdır.

Osun-Osoqbo festivalının 700 ildən çox bir tarixə sahib olduğu güman edilir. Festivalın başlanğıcını qeyd edən bir hadisə haqqında fikirlər vardır. Bir dəfə, Olutimehin adlı böyük bir ovçunun başçılığı ilə köçən bir qrup insan, özlərini aclıqdan qurtarmaq üçün Osun çayının sahilində yerləşdi. Bu zaman çayın kənarında dayanan Olutimehin önündən, sudan Osun ilahəsi göründü və insanları xüsusi bir yerə (indiki Ozoqbo şəhəri) aparmasını istədi. İlahə, bütün qrupu qorumağı və ona illik bir qurban müqabilində rifah gətirəcəyini vəd etdi. Qrup təklifi qəbul etdi. Bu gün Osun çayı ilahəsinə edilən illik qurban hələ də Osun-Osoqbo Festivalı olaraq qeyd olunur.

## İstinadlar
İstiqamət rulu

[thumb|200px|Modern bir gəmi sükanı və [pəri]]

Gəmi sükanı, dəniz nəqliyyatı və avianəqliyyat vasitələrində defolt hərəkətini həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulan şaquli stabilizatordakı nəzarət səthi. Gəmi sükanının iki növü mövcuddur - hidravlik və joystick.

## Aviasiyada
[200px|thumb|İstiqamə sükanı ([yaşıl) və hərəkət oxu]]

Təyyarələrdə sükanı hündürlük sükanından ayırmaq üçün çox vaxt istiqamət sükanı terminindən istifadə olunur.

Uçuş zamanı təyyarənin bütün hərəkətləri təyyarədəki təzyiq paylanmasından asılıdır. Sabit qanadlı bir təyyarə üçün əsas nəzarət səthləri, bu səthlərin axına qarşı dayanması və onu pozması, bununla da yüksək təzyiq zonası yaratması prinsipi ilə işləyirlər. Nəzarət səthləri işlədikdə, təyyarənin iki əks tərəfindəki təzyiq simmetriyası pozulur, bu da istənilən hərəkəti təmin edir.

### İş prinsipi
thumb|200px|İstiqamət sükanının hərəkətlərinin təsiri

Gəmi sükanı, ümumiyyətlə, quyruqun arxa kənarına yerləşdirilir. Pilot sol pedala basanda sükan sola dönür və rulda yüksək təzyiq zonası yaranır. Sükan sıfıra çatmayana qədər (notrlanmadıqca), təyyarə əyilməyə davam edir. Bəzi təyyarələrdə rulda trim nişanı vardır.

### İkinci təsirləri
Təkcə gəmi sükanının təyyarədə meydana gətirdiyi ikinci bir təsir vardır. Gəmi sükanına görə əyilmə hərəkəti baş verdikdə, bir qanadın sürəti xətti sürət digərindən daha yüksək olduğuna görə sürətli qanadda daha çox daşınma alınır. Buna görə kiçik bir yuvarlanma hərəkəti də meydana gəlir. Adətən, investor və sükanlar birlikdə istifadə olunur, çünki sükanlar və investorların bu interaktiv işləri kiçik təyyarələrdə çox effektli olur. Yenə bu effekt avtomat pilot sistemli uçuş nəqliyyat vasitələrində müşahidə edilmir.
İrem Karamete

**İrem Karamete** () — Türkiyə rapira qılıncoynatması idmançısı. 2013 Aralıq dənizi Oyunlarının bürünc medalçısı. 2016 Yay Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı.

## Həyatı
İrem idmançı ailəsində anadan olmuşdur, atası Mehmet Karamete, Almaniyanın qılıncoynatma komandası və 1976 və 1984 Olimpiadalarında çıxış edən həyat yoldaşı Niliyə məşqçilik etmişdir. İremin böyük bacısı Merve qılıncoynatma ilə məşğul olmuş və millinin heyətində çıxış etmişdir. İstanbulda yerləşən Özyeğin Universitetini bitirmişdir.

İrem 10 yaşında qılıncoynatma ilə məşğul olmağa başladı. 2008-ci ildə beynəlxalq yarışlarda debüt etdi. 2013-cü ildən qılıncoynatma dünya çempionatlarında müntəzəm olaraq çıxış edir. 2014-cü ildə o, Türkiyə çempionu oldu. 2015 Qılıncoynatma Dünya Kubokunun mərhələlərində bir neçə mükafat qazanmışdır.

2016-cı ildə Rio-de-Janeyroda keçirilən debüt olimpiadasında İrem 1/16 final mərhələsin 3-cü hissəndə mübarizəni dayandırmışdır. O, fransız qılıncoynadan İsaore Tibyusa 6:15 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Əsas nəticələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* İrem Karametenin profili Beynəlxalq Qılıncoynatma Federasiyasının saytında
* İrem Karametenin profili Avropa Qılıncoynatma Federasiyasının saytında
*
Rotadan çıxma

Rotadan çıxma ümumiyyətlə istiqamət dəyişdirmə deməkdir. Hər hansı bir istinad nöqtəsinə nisbətdə bir bucaqda hərəkət edən bir obyektin hərəkət bucağı dəyişdikdə o obyekt rotadan çıxmış sayılır.

Aviasiya sahəsindəki “yaw” ifadəsinin Azərbaycanca ekvivalenti ilə uyğun gələn hərəkət adıdır, ancaq yalnız təyyarələrdə deyil, bütün nəqliyyat vasitələrində sağa və ya sola dönməyə aiddir. Təyyarələr quyruqlarındakı sükanları ilə və gəmilər isə gövdələrinin aşağı hissəsində olan sükanla dönürlər.

Elmi dünyada qəbul edilən hər hansı bir nəzəriyyə və ya qanunu pozmaq və ya səhvini sübut etmək üçün də bu addan istifadə olunur. Məsələn, zamanda səyahət fizikanın iki əsas qanunu olan Kvant mexanikası və Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə ziddir. Həmçinin səbəb prinsipi ilə də ziddiyyət təşkil edir. Günlərin bir günündə kimsə zamanda səyahət etmiş olarsa, bu bütün məlum fizika qanunlarının əsasını təşkil edən kvant mexanikası və ümumi nisbilik nəzəriyyəsini məhv edəcək, beləliklə də bütün məlum fizika qanunları da etibarsız olacaqdır. Bunun sonunda Kvant mexanikası və Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi rotadan çıxacaq, başqa sözlə etibarını itirəcəkdir.
Aslanxan Gövhər

**Aslanxan Gövhər** () — şair.

## Həyatı və təhsili
1847-ci ildə Ordubad rayonun Tivi kəndindən anadan olmuşdur. Nəsirov soyadlı yoxsullaşmış bəy ailəsində doğulmuş, əvvəlcə Məşədi Muxtar adlı ruhaninin yanında oxumuş, sonra isə Ordubadda mədrəsə təhsili almışdır.

1906-cı ildə Tivi kəndində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti

### Pedaqoji fəaliyyəti

Bir müddət Ordubadda və Qarabağda müəllimlik etmişdir.

### Bədii yaradıcılığı

Gəncliyində Ordubadda Gövhər adlı qız aşiq olmuş və onun adını özünə təxəllüs götürmüşdür. Ordubaddakı "Əncüməni-şüəra" ədəbi məclisinin fəal üzvlərindən olmuş, əsasən, aşıq şeir tərzində yazmışdır. lirikasında əsasən, şairin şəxsən tanıdığı gözəllər (Mələk, Nərgiz və b.) realistcəsinə vəsf olunur. Yaradıcılığında ictimai mövzular da əhəmiyyətli yer tutut. Şair sosial ədalətsizliyi, yoxsullarına ağır güzəranını hakim təbəqələrin zülmünü təsvir və tənqid etmişdir. Şeirlərində bədbinlik, ümidsizlik, zəmanədən şikayət motivləri də öz əksini tapmışdır.

## Ədəbiyyat
* Qədimov Ə, Aslanxan Gövhər, Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi Əsərləri (humanitar seriya), 1999,№4.

## Mənbə
*
GMM Grammy

**GMM Grammy Public Company Limited** (Tay dili: จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ və ya **G"MM' Grammy**) Taylandın ən böyük media konqlomeratı əyləncə şirkətidir. Tayland əyləncə sənayesinin 70 faiz payına iddia edir. Grammy sənətçilərinə Thongchai McIntyre, Silly Fools və Loso daxildir. Şirkət musiqi biznesi ilə yanaşı, konsert istehsalı, rəssam menecmenti, film və televiziya istehsalı və nəşriyyatı ilə də məşğul olur.

## İstinadlar
Kunta Kinteh adası

**Kunta Kinteh** və ya köhnə adları ilə **Ceyms** və ya **Müqəddəs Andrev adası** — Qambiyadakı Qambiya çayında ada. Çayın mənsəbindən  məsafədə yerləşən adada Ceyms qalası yerləşir.

## Tarix

Adanın Avropa ilə qarşılıqlı əlaqəsi 1456-cı ilin mayında, italyan kəşfiyyatçılar Alvis Kadamosto və Antoniotto Usodimarın rəhbərlik etdiyi Portuqaliyalı bir ekspedisiyanın adaya çıxması ilə başlamışdır. Ekspedisiyya dənizçilərdən Andrev adındakı birini adada basdırır və ona ilk avropa adını, Müqəddəs Andrev adını verir. Həmçinin Dioqo Qomez də, 1458-ci il ekspedisiyasında Müqəddəs Andrev adasına lövbər salmışdır. Portuqaliyalı bir yaşayış məskəni olan San Dominqo 15-ci əsrdə, Qambiya çayının şimal sahilində, St Andrew adası ilə üzbəüz qurulmuşdur.

## Miras
Ada Qərbi Afrika qul ticarətində əhəmiyyətli bir tarixi yer olaraq, əlaqəli ərazilərlə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya irsi olaraq siyahıya alınmışdır. Kunta Kinteh adası ağır eroziya keçirir və qalanın aktiv olduğu bu müddət ərzində ölçüsünün təxminən 1/6 hissəsi qalmışdır. Adada hələ də ingilislərin bir neçə inzibati binasının dağıntıları, kiçik bir bənd və bir neçə Afrika baobabı ağacı qalmışdır. Dağıntılar bir qədər sabitləşdirilmişdir və qorunur. Ada aşağı hündürlüklü olduğundan, yüksək dalğalanma və fırtınalar zamanı bəzən sağ qalan bəzi quruluşlar ziyan görə bilər.

## Mənbə

* Gray, J. M. (1940). *A History of the Gambia*. Cambridge: Cambridge University Press. (republished 2015).

### İstinadlar

*
Maykl Blumberq

**Maykl Rubenz Blumberq** (;) — Amerikalı iş adamı, siyasətçi, xeyriyyəçi və yazıçıdır. "Bloomberg L.P"-nin müəyyən hissəsinin sahibi və həmtəsisçisidir. 2002-ci ildən 2013-cü ilə qədər Nyu-York şəhərinin meri olub və 2020-ci ildə Demokratik prezidentliyə namizəd idi.

Blumberq Massaçusets ştatının Medford şəhərində anadan olub,Cons Hopkins Universiteti və Harvard Biznes Məktəbini bitirib. Karyerasına 1981-ci ildə öz şirkətini qurmadan əvvəl "Salomon Brothers"-ın qiymətli kağızlar brokerliyində işləməyə başlamışdır. Bu şirkət, "Bloomberg L.P." , "Bloomberg Terminal" ilə tanınan maliyyə məlumatları, proqram təminatı və media firmasıdır. Blumberq iyirmi ilini SEO və baş direktor olaraq keçirdi. 2019-cu ildə Forbes təxmini 55,5 milyard dollar xalis dəyəri ilə onu dünyanın 9-cu ən varlı adamı olaraq sıraladı. The Giving Pledge yaradılandan sonra, Blumberq bu xeyriyyə şirkətinə 8.2 milyon dollar vəsait ianə verdi.
## İstinadlar
DMG Media

**DMG Media** – Böyük Britaniyada qəzet qrupu. Lord Rotermirin 1922-ci ildə yaratdığı "Deyli meyl ənd ceneral trast" nəşriyyat korporasiyasına daxildir. İdarəsi Londondadır. "Associated Newspapers Ltd" 3 qəzet nəşr edir (2004). Gündəlik "Deyli meyl" ("Daily Mail") qəzetinin əsası 1896-cı ildə qoyulmuşdur, tirajı 2,3 mln. nüsxədir. "Meyl on sandi" ("Mail on Sunday") bazar günü nəşri 1982 ildə yaradılmış, tirajı 2,2 mln. nüsxədir. "İvninq standard" ("Evening Standard") London axşam qəzeti 1827-ci ildən nəşr olunur, tirajı 440 min nüsxədir. Nəşrlərin üçü də Böyük Britaniyanın mərkəzi qəzetləri içərisində oxucu dairəsinin ("orta sinfin" konservativ, yaxud mərkəzçi düşüncəli hissəsi) stabilliyi ilə seçilir.

## İstinadlar
Aldan ulusu

**Aldan ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Aldan şəhəridir.
## Tarixi
Rayon 5 may 1930-ci ildə qurulmuşdur.
## Coğrafiyası
Rayon Saxa Respublikasının  cənubunda, Aldan qalxanında yerləşir. Burad yaşı 3 milyard ildən çox olan ən qədim kristal qaya formasiyaları üzə çıxır. Rayonun ərazisi 156,8 min km²-dir. Bölgədəki ən yüksək nöqtə 2.264 m-dir (Qonam çayının yuxarı hissəsində olan bir dağ).

Rayonun böyük çayları: Aldan, Unqra, Timpton, Qonam, Uçur, Amqa. Bütün çaylar sürətli axına malikdir. Bölgə çökəkliklər və qarışıqlarla zəngindir. Keçid qabiliyyəti III və IV mürəkkəblik kateqoriyasına aiddir. Aldan çayının naviqasiya hissəsi 1773 km-dir. Çay vadiləri demək olar ki, zəif inkişaf etmişdir.

Əhalinin təbii həyat şəraitinin qiymətləndirilməsinə görə, rayon şimaldan 1000 km məsafədə yerləşən Mərkəzi və Şimal-Qərbi Yakutiyanın düz ərazilərindən əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır. Tibbi coğrafi rayonlaşdırma məlumatlarına görə, ərazi çətin kompensasiya ilə əlverişsiz olaraq təsnif edilir. Yeni gələnlər üçün tövsiyə olunan yaşayış müddəti 3 ilə 6 ildir. Tam uyğunlaşma yalnız yerli əhali üçün mümkündür və əhalinin az bir hissəsini təşkil edir: 3.86% - saxalar, 4.11% - evenklər.
## Əhalisi
;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: ruslar -   78,95 %, evenklər - 4,86 %, saxalar - 3,70 %, ukraynalılar — 3,6 %, tatarlar - 1,12 %, evenlər - 0,64 %, ermənilər - 0,63%, digər millətlərdən olanlar - 5,16 %.
## Yerli özünü idarəetmə
Aldan ulusu ərazisinə 4 şəhər və 3 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 19 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat
### Sənaye
İqtisadiyyatda aparıcı yer mədənçıxarma - qızıl mədəni, tikinti materialları istehsalı, mexaniki təmir və motor nəqliyyat müəssisələri, ağac emalı, zərgərlik, qida sənayesi tutur.

Çinlilər tərəfindən bir dağ-mədən sahəsində qızıl hasil olunur. Ancaq hasilat ətraf mühitin qorunmasına və təhlükəsizliyinə kifayət qədər diqqət yetirmədən həyata keçirilir. Yerli sakinlər qızıl mədənçilərinin hərəkətlərinin "yerli xalqın yerli köçəri quruluşu" üçün təhlükə yaratdığından qəzəblənirlər.
## İstinadlar
Allayıaxa ulusu

**Allayıaxa ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Çokurdax şəhər tipli qəsəbəsidir.
## Coğrafiyası
Respublikanın şimal-şərqində, Şimal Qütb dairəsindən kənarda, İndigirka çayının aşağı axarında yerləşir. Şimalda Şərqi Sibir dənizi, şərqdə Aşağı Kolıma ilisi, cənub-şərqdə Orta Kolıma ulusu, cənubda Abıy ulusu, qərbdə Ust-Yana ulusu ilə həmsərhəddir. Ulusun çox hissəsi Yana-İndigirka və Kolıma ovalığında yerləşir. Cənubda - Polous silsiləsi, Ulaxan-Sis silsiləsi, şərqdə - Kondakov dağları tərəfindən əhatə olunur. Rayonun sahəsi 107,3 min km²-dir.

Böyük çaylar çoxsaylı qollara sahibdir:İndigirka, Allayıaxa, Beryolyox, Böyük Erça, Xroma, Şandrin və başqaları. Rayon çoxlu göllərə sahibdir. Bunlardan ən böyüyü Moqotoevo, Ojoqino, Bakul, Soluntax və s. göstərmək olar. 
### İqlimi
Yanvar ayının orta temperaturu -32 ilə -38&nbsp;°C (-26 -36&nbsp;°F), iyulun orta temperaturu şimalda +4&nbsp;°C (39&nbsp;°F) , cənubda + 12&nbsp;°C (54&nbsp;°F) arasında dəyişir.

## Tarixi
Rayon 20 may 1931-ci ildə qurulmuşdur.

## Əhalisi
;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: saxalar -   39,0 %, ruslar - 31,7 %, evenlər - 20,0 %, yukagirlər - 2,56 %,ukraynalılar — 1,67 %, evenklər - 1,18 %, buryatlar - 0,92 %, çukçalar - 0,56 %, digər millətlərdən olanlar - 5,16 %.
2010-cu il siyahıyaalmasına görə, rayonun ümumi əhalisi 3050 nəfərdir. Çokurdax əhalisi isə bu sayın 77,6% -ni təşkil etmişdir.

## Yerli özünü idarəetmə
Allayıaxa ulusu ərazisinə 1 şəhər və 5 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 7 yaşayış məntəqəsi daxildir. Yaşayış məntəqələri:Vorontsovo, Nıçalax, Oyotunq, Olenoqorsk, Ruskoe-Uste, Çkalov, Çokurdax.

## İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatının əsasını balıqçılıq təşkil edir. Əsas fəaliyyət formaları isə şimal maralı bəsləməsi, balıqçılıq və xəz ticarətidir. Ərazidə qalay və qızıl yataqları vardır.

## Polentologiya
2009-cu ildə Allayıaxa ulusunda, suyun səviyyəsindən təqribən 9 metr yüksəklikdə və sahil yamacının damından təxminən 2 metr aşağıda, 6-7 aylıq mamont qalığı tapılır. Bədənin uzunluğu 158.5 sm, hündürlüyü 60 sm, çəkisi təxminən 100 kq təşkil edir.
## İstinadlar
Hüseyn Namiq Orkun

**Hüseyn Namiq Orkun** (d. 15 avqust 1902, İstanbul, Osmanlı imperiyası – 23 mart, 1956, Ankara, Türkiyə Respublikası) – türk tarixçi, dilçi. Türklük, türkçülük və türk dünyası haqqında əsərlər yazmışdır.

## Həyatı
1902-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Orta təhsilini Nişantaşı Sultanisində tamamlamışdır. İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakültəsinin tarix bölməsini bitirdikdən sonra Budapeşt Universitetinin fəlsəfə fakültəsində türkologiya təhsili almışdır. Gyula Nemethin tələbəsi olmuşdur. Türk soyunun 20-ci əsrdə yaşamaqda olan qolları haqqındakı “Türk dünyası” adlı əsərini Budapeştdə yazmışdır. Əsər 1932-ci ildə Türkiyədə nəşr edilmişdir.

1930-cı ildə təhsilini tamamlamış və Qazi Təhsil İnistitutunda tarix müəllimliyinə təyin edilmişdir. İnistitutda, Polis Kollecində, Dövlət Konservatoriyasında və Tibb fakültəsində uzun illər türk tarixi və inqilab dərsləri vermişdir.

Müəllmiliklə yanaşı, türk dili və tarixi üzrə araşdırmalar etmişdir. Yayımları arasında türk əfsanələri və dastanları, türk boyları ilə əlaqəli araşdırmalar, türklük və türkçülük ilə əlaqəli düşüncə yazıları, yayım tənqidləri və tanıdmaları yer almışdır.

1944-cü ildə irqçilik-turançılıq məhkəməsində mühakimə edilmişdir. Bir il həbsdə qaldıqdan sonra bəraət almışdır. Həbsdən çıxdıqdan sonra səhhətində problemlər yaşayan Orkun 1956-cı ildə Ankarada həyatını itirmişdir.

## Əsərləri
* Peçenekler, 1933
* Atilla ve Oğulları, 1933
* Oğuzlara Dair, 1935
* Hunlar, 1938
* Türk Tarihinin Bizans Kaynakları, 1938
* Osmanlıların Aslına Dair, 1939
* Türk İstilası Devrinde Macaristan ve Avusturya'da Casuslar, 1939
* Türk Sözünün Aslı, 1940
* Eski Türk Yazıtları (4 cilt), 1936-1941
* Prens Kalyanamkara ve Papamkara Hikâyesinin Uygurcası, 1940
* Türk Efsaneleri, 1943
* Yeryüzünde Türkler, 1944
* Türkçülüğün Tarihi 1944
* Türk Tarihi (4 cilt), 1946
* Eski Türklerde Evcil Hayvanların Tarihçesi, 1954 

## Həmçinin bax
* İrqçilik-Turançılıq məhkəməsi 

* Hüseyn Nihal Atsız

## İstinadlar
Amma ulusu

**Amma ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.
İnzibati mərkəzi Amma kəndidir.

## Coğrafiyası
Mərkəzi Yakutiyanın cənub-şərqində yerləşir. Şimaldan Çurapçı ulusu, şərqdən və cənub-şərqdən Ust-Mayski ulusu ilə, cənubdan və qərbdən Aldan ulusu ilə, şimal-qərbdən Xanqalas və Meqino-Kanqalas ulusları ilə həmsərhəddir. Rayonun sahəsi 29,4 min km²-dir.

### Təbii şərait
Amma çayının orta axarında, Prilenski yaylasında yerləşir.

Yanvarda orta temperatur −38 … — 42 ° C, iyulda + 16 … + 18 ° C təşkil edir. Yağıntı ildə 200–250 mm-dir.

## Tarixi
Ulusun mərkəzi 1652-ci ildə rus kəndli fermerləri tərəfindən Amqinskaya qəsəbəsi olaraq qurulan Ammadır. Saxalıların yerli sakinlərinin əkinçilik mədəniyyətinə qoşulduğu ilk rayonlardan biridir. 12 dekabr 1911-ci ildə Rusiya imperiyası Senatının qərarı ilə Amqinski ulusu Boturuski ulusundan ayrılaraq müstəqil ulusa çevrilir. Rus yazıçısı İvan Qonçarov 1854-cü ildə saxadan keçərkən rayon mərkəzində olmuşdur.

Çağdaş ulus 9 yanvar 1930-cu ildə müasir sərhədlərdə qurulmuşdur.

## Əhalisi
;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: saxalar — 91,79 %, ruslar — 4,92 %, evenklər — 1,26 %, evenlər — 0,75 %, digər millətlərdən olanlar — 0,83 %.

## Yerli özünü idarəetmə
Amma ulusu ərazisinə 14 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 21 yaşayış məntəqəsi daxildir. Yaşayış məntəqələri:Abaqa, Alançı, Amma, Betyunçı, Boluqur, Bulun, Yefemov, Mixaylovka, Miyandiqi, Olom-Kyuyole, Onnyos, Pokrovka, Promkombinat, Saqatay, Sulqaççı, Serqe Bes, Telyultya, Uoray, 2 Çakır, Çapçılqan, Emissı.

## İqtisadiyyat
İqtisadiyyatda aparıcı yer kənd təsərrüfatına aiddir. Əsas sənaye heyvandarlıqdır (ətlik və südlük maldarlıq, at yetişdirmə), dənli bitkilər, kartof, tərəvəz və yem bitkiləri becərilir. Kənd təsərrüfatı ərazisi 106 min ha-dır.

Amqinski ulus, ən az maaş alan uluslardan biridir: respublikada orta səviyyənin 49% -i. Bununla birlikdə iqtisadi inkişaf göstəricilərində davamlı artım müşahidə edilmişdir.

### Nəqliyyat
Ulusun mərkəzi Amma kəndi Yakutsk milli magistral yolu üzərində yerləşir.

Amma kəndində bir çay limanı, bir də üçuş meydançası vardır.

## İstinadlar
Stabilizatorun arxa tərəfi

Stabilizatorun arxa tərəfi, hər hansı bir qanad profili üstündən axan havanın qanadı tərk etdiyi kənara, yəni art kənara verilən addır. Flap, qanadcıq kimi komponentlər stabilizatorun arxa tərəfində yerləşir.
Nəcmətdin Xəlil Onan

**Nəcmətdin Xəlil Onan** (d. 1902, Çatalca, Kocaeli – ö. 17 avqust 1968, İstanbul) – türk şair, müəllim, elm xadimi, ədəbiyyat tarixçisi.Türk ədəbiyyatının artıq klassikləşmiş əsəri olan və türk ordusunun Çanaqqala döyüşündəki müdafiəsini yad edən "Bir yolçuya" şerini qələmə alan şairdir.

## Həyatı
1902-ci ildə Çatalcada anadan olmuşdur. Atası Düyün-i Umumiyyə məmuru Xəlil Hilmi bəy idi. Orta təhsilini Vəfa liseyində tamamlamışdır. 1919-cu ildə Darülfünun Ədəbiyyat fakültəsində olan imtahanı verərək Türk dili və ədəbiyyatı fakültəsinə qəbul olmuşdur. Cənab Şahabətdin, Fuad Köprülü, Fərid Kam, Yusif Şərif, Yahya Kamal, Hüseyn Daniş kimi ədəbiyyatçıların tələbəsi olmuşdur. Lakin İstanbulun işğalından sonra məktəb müvəqqəti olaraq qapadıldıqdan sonra milli mübarizəyə qatılmaq üçün Ankaraya qaçmışdır. Ankara təlimatgahında zabit vəkili olmuş, Anadolu Agentliyinin Sivas sevisində çalışmış, milli mübarizə sonlandıqdan sonra İstanbula gələrək təhsilini sonlandırmış və 1924-cü ildə məzun olmuşdur. Bir müddət təkrar Anadolu Agentliyində və özəl məktəblərdə çalışmışdır. 1929-cu ildən etibarən İzmir, Adana, Ankara illərində bir çox liseydə ədəbiyyat müəllimliyi və lisey müdirlüyü etdikdən sonra maarif müfəttişi olmuşdur.

1942-1946-cı illərdə Ali Təhsil Ümumu Müdirliyi etmiş, Ankara Universiteti Dil və Tarix-Coğrafiya fakültəsində qədim türj ədəbiyyatı professoru olaraq təyin edilmişdir. 1959-cu ildə isə universitetdəki vəzifəsindən təqaüdə ayrılmışdır. 18 avqust 1968-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

## Ədəbi fəaliyyəti
Nəcmətdin Xəlil yazı həyatına əruz vəznində şerlər yazaraq başlamışdır. İlk şerləri Nədim jurnalında nəşr edilmişdir. Əruzu buraxıb, heca vəznində şerlər yazmağa başladığında şerlərini Dərgah və Həyat jurnallarnda nəşr etdirmişdir. Şerlərini 1927-ci ildə v 1933-cü ildə nəşr etdirdiyi iki kitabda toplamışdır. Eşq, təbiət və milli hisslər ilə əlaqəli şerlər yazmışdır. Son dövr şerlərində Yahya Kamal Beytalı təsiri hiss olunur. “İşləyən yara” adlı romanı kitab olaraq nəşr edilməmiş, lakin 1932-ci ildə Vakit qəzetində hissə-hissə yayımlanmışdır. Orta məktəblər üçün dil bilgisi kitabları da hazırlamışdır.

## Əsərləri
### Şer kitabları
# Çakıl Taşları (1927)
# Bir Yudum Daha (1933)
# Bir Yolcuya (1960)

### Digər kitabları
# Dilbilgisi (1928), 2 cilt
# Dilbilgisi (1934)
# Dilbilgisi (1943), İlkokullar için
# İzahlı Divan Şiiri Antolojisi (1940, 1946)
# Namık Kemal’in Talim-i Edebiyatı Üzerine Bir Risalesi (1950)
# Leyla ve Mecnun (1956), Fuzuli’nin eserinin tenkidi

### Romanları
# İşleyen Yara (yayımlanmadı)
#  Kolejli Nereye (1977)

### Haqqında yazılanlar
* Necmettin Halil Onan - Abdülkadir Hayber (ISBN 975-17-0198-8)

## İstinadlar