open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beryx decadactylus

**Beryx decadactylus** — həmçinin *alfonsino*, *uzunüzgəcli beriks, qırmızı çapaq* və ya *imperador* kimi tanınan, Beryciformes dəstəsinə aid dərin su berycid balığı növü.

## Xüsusiyyətlər
Bu növ demək olar ki, bütün dünyada mülayim və subtropik okean sularında tapıla bilər, lakin nadir hallarda rast gəlinir. Adətən dərin dəniz mərcanları ilə əlaqələndirilir və dəniz dağları üzərində sürülər əmələ gətirir. Yetkin fərdlər dəniz dibində ov axtarır və əsasən balıqlar, başayaqlılar və xərçəngkimilərlə qidalanır. Fəsilənin digər üzvləri kimi, bu növ də xeyli uzunömürlüdür və fərdlər 69 ilə qədər, bəlkə də daha uzun müddət yaşaya bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Braziliya qısaxəzlisi

**Braziliya qısaxəzlisi** — Braziliyadan olan və beynəlxalq səviyyədə tanınan ilk pişik növü. Bu növ, öz çevikliyi və zərif görünüşü ilə fərqlənir.

## Təsvir
Brazilya qısaxəzli pişiyi orta ölçülü, çevik bir pişikdir. Bu növ, *Amerikan qısa xəzli pişiyindən* zərif və incə görünüşü ilə fərqlənir, lakin Siam pişikləri qədər arıq deyil. Xəzi qısa və dəriyə yaxındır, müxtəlif rəng və naxışlarda ola bilər. Gözlər arasındakı məsafə bir gözün ölçüsünə bərabər olmalıdır. Brazilya qısa xəzli pişikləri ifadəli gözlərə malikdir. Uzunluğu hündürlüyündən daha çoxdur. Erkəklərin başları dişilərdən daha böyükdür.

## İstinadlar
Julka və Jemçujina

**Julka** və **Jemçujina** — kosmonavt-itlər.

Julka və Jemçujina 1960-cı il dekabrın 22-də SSRİ-nin Baykonur Kosmodromundan "Sputnik-7–1" peyki ilə "Vostok 1K №&nbsp;6" kosmik gəmisi ilə orbitə qalxdılar. (itlərin adları dəyişdirilib və onlar "Julka" və "Alfa", həmçinin "Kometa" və "Şutka" idi). Gəminin göyərtəsində siçanlar, siçovullar və digər kiçik heyvanlar da olub. Julka daha əvvəl 2 iyul 1959-cu ildə R-2A geofiziki raketində uçmuşdur.

Buraxılışdan bir müddət sonra reaktiv daşıyıcının üçüncü pilləsində qaz generatorunun sıradan çıxması səbəbindən gəmi kursdan çıxıb. Raketin kosmosa çatmayacağı bəlli oldu və 214 km yüksəklikdə Tura kəndindən 65 km cənub-qərbdə enmə modulunun təcili ayrılması baş verdi. Bir qrup xilasedici və elm adamı təcili olaraq bu əraziyə uçdu, lakin axtarışın çətinlikləri və həddindən artıq aşağı hava temperaturu səbəbindən enmə modulu yalnız dekabrın 25-də tapıldı. Gəmidəki qalan heyvanlar ölməsinə baxamayaraq Julka və Jemçujina sağ qalmışdı. Julka akademik Oleq Qazenko tərəfindən sahiblənildi və təxminən 14 il onunla yaşadı. Julkanın müqəvvası Oleq Qazenkonun Memorial Ofisində nümayiş etdirilir.
## İstinadlar
Yasin Babayev

**Yasin Nağı oğlu Babayev** () — kimyaçı alim, professor, kimya elmləri doktoru, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

## Həyatı
Yasin Babayev 1948-ci il iyunun 20-də Ordubad şəhərində anadan olub. 1965-ci ildə orta məktəbi, 1971-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini bitirib. 1967–1976-cı illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Qeyri-üzvi və fiziki kimya institutunda laborant, baş laborant və mühəndis vəzifələrində çalışıb.

1976-cı ildən etibarən əmək fəaliyyətini Naxçıvan Dövlət Universiteti ilə davam etdirib. 1978-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək kimya elmləri namizədi, 2005-ci ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini alıb. 1986-cı ildə dosent, 2010-cu ildə isə professor elmi adı alıb.

## Elmi-pedaqoji fəaliyyəti
* 1987–1989-cu illərdə Elmi-tədqiqat bölməsinin rəisi,
* 1990–1999-cu illərdə Kimya kafedrasının müdiri,
* 1998–1999-cu illərdə magistratura üzrə məsul şəxs,
* 2000–2008-ci illərdə Təbiətşünaslıq fakültəsinin dekanı,
* 2008–2016-cı illərdə Regionun inkişaf problemləri elmi-tədqiqat laboratoriyasının müdiri olub.

167 elmi məqalənin, 4 kitabın (onlardan ikisi dərslikdir), 4 patentin müəllifidir. 3 fəlsəfə doktorunun elmi rəhbəri olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Naxçıvan Dövlət Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Naxçıvan Dövlət Universitetinin rəsmi saytı
Karl Ameriks

**Karl Piter Ameriks** (; ) — amerikalı filosof.

O, Notr-Dam Universitetində fəlsəfə üzrə fəxri professor MakMaxon-Xənk kimi tanınırdı.
## Təhsili və karyerası
Ameriks bakalavr dərəcəsinə 1969-cu ildə Yel Universitetində yiyələnib. Elmi rəhbəri Karstena Haresin dəstəyi ilə 1973-cü ildə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə yiyələnib. 1973-cü ildə Notr-Dam Universitetində çalışmağa başlayıb və orada qırx ildən çox dərs deyib.

O, İmmanuel Kantın fəlsəfəsinin ən qabaqcıl alimlərindən biri hesab olunurdu, XIX əsr Qərb fəlsəfəsi və qitə fəlsəfəsi tarixinə dair geniş əsərlər yazmışdır. Ameriks, həmçinin "Fəlsəfə Tarixində Kembric Mətnləri" seriyasının redaktorlarından biri olub. 2009-cu ildə Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

## Biblioqrafiyası
**Kant's Theory of Mind: An Analysis of the Paralogisms of Pure Reason* (Oxford: Clarendon Press, 1982; expanded ed., 2000)
**Kant and the Fate of Autonomy: Problems in the Appropriation of the Critical Philosophy* (Cambridge: Cambridge Univ. Press, 2000)
**Interpreting Kant’s Critiques* (Oxford: Clarendon Press, 2003)
**Kant and the Historical Turn: Philosophy as Critical Interpretation* (Oxford: Clarendon Press, 2006)
**Kant's Elliptical Path* (Oxford: Clarendon Press, 2012)
**Kantian Subjects: Critical Philosophy and Late Modernity (Oxford, 2019)
**Kantian Dignity and its Difficulties (Oxford, 2024)''

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография преподавателя Университета Нотр-Дам
Holokostun inkarı

**Holokostun inkarı** və ya **Holokost inkarı**— İkinci Dünya müharibəsi zamanı Nasist Almaniyası başda olmaqla digər Ox dövlətləri tərəfindən beş-altı milyon yəhudinin sistematik bir formada məhv edilməsini inkar edən bir fikir məktəbidir. Tarixi revizionistlər və Holokostu inkar edənlər nasist konsentrasiya düşərgələrində qaz kameralarının mövcudluğunu və Adolf Hitlerin əsas niyyətlərindən birinin bütün Avropa yəhudilərini öldürmək olduğu iddiasını inkar edirlər.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 26 yanvar 2007-ci il tarixli 61/255 saylı qətnaməsi ilə Holokostun tarixi hadisə kimi inkar edilməsini pisləmişdir.

## Qəribə məlumatlar

1 fevral 2011-ci ildə təxminən 150 xristian, İslam və iudaist din xadimindən ibarət olan bir qrup Auşvitz həbs düşərgəsinə səfər etmişdir. Müsəlmanlar adından Bosniya və Herseqovinanın Rəis-ül-Üləması Mustafa Çeric çıxış etmişdir. Çeriç, holokostu və ya Srebrenitsada müsəlmanlara qarşı həyata keçirilmiş qətliamı inkar edənlərin bu cinayətdə şərik olduqlarını bildirmiş və əlavə etmişdir: *“Biz gənc nəsillərə demokratiya və insan haqlarını qiymətləndirməyi bacarmağı öyrətməli, onları nifrət, dözümsüzlük və etnik münaqişələri rədd etməyə təşviq etməliyik ki, Auşvitz və Srebrenitsa bir daha təkrarlanmasın”*

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
;Holokostun inkarı haqqında 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* )  As well as the story of the Irving case, this is an excellent case study on historical research.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*   Actual text of the judgment in the Irving case.
* 
* 
* 
* 
*   Debunking Holocaust revisionism.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 

;Holokostu inkar edənlər tərəfindən 

* 
* 
* 
* 
*   "Gauss" is a pseudonym for Germar Rudolf, the founder of "Theses & Dissertations Press."
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*An online lecture by Ephraim Kaye, of Yad Vashem 
*When Denying History is Incitement to Violence, By Robert Rozett of Yad Vashem
*The Wiener Holocaust Library&nbsp;– The World's Oldest Holocaust Memorial Institution
*The Nizkor Project&nbsp;– responses to Holocaust denial
*66 questions and answers on Holocaust denial—the Nizkor Project
*The Holocaust History Project&nbsp;– documents and essays on the Holocaust and its denial
*Holocaust Education & Archive Research Team (HEART)
*Holocaust Denial: An Online Guide to Exposing and Combating Anti-Semitic Propaganda Published by the Anti-Defamation League
*Holocaust Denial on Trial, Documents and resources relating to the David Irving vs. Penguin Books and Deborah Lipstadt trial
*United States Holocaust Memorial Museum
*Absence of Humanity Exhibit – The Breman Museum
*Denial of the Holocaust and the genocide in Auschwitz from the online web site
*Holocaust Denial Laws and Other Legislation Criminalizing Promotion of Nazism by Prof. Michael J. Bazyler
Qenbudo Muzeyi

– Yaponiyanın Hyoqo prefekturasının Toyooka şəhərində yerləşən geologiya muzeyi. Muzey Sanin Kayqan Milli Parkının tərkib hissəsinə daxil olan Qenbudo Parkının girişində və Kinosaki onseninin yaxınlığında yerləşir.

## Tarixi və muzey binası
Qenbudo Muzeyi 1971-ci ildə açılmışdır. 2016-cı ilin martında muzeydə yenidənqurma işləri başlamışdır. 24 mart 2018-ci ildə muzeyin yeni binası istifadəyə verilmişdir. Yeni muzey 800 milyon yenə başa gəlmişdir.

Muzeyin eksteryeri heksaqonal sütunların formasında inşa olunmuşdur. Muzey kompleksi beş tikilidən ibarətdir: bu say Qenbudo Parkında yerləşən mağaraların sayını əks etdirir. Tikililərin düzülüşü də mağaraların yerləşməsinə əsasən müəyyənləşdirilmişdir. Şimalda yerləşən 2 tikili muzey kimi, cənubda yerləşən 3 tikili restoranlar və suvenir mağazaları kimi fəaliyyət göstərir. Muzeyin ümumi sahəsi 1500 m² təşkil edir.

## Ekspozisiya
Muzeyin əsas mövzusu Qenbudo mağarasıdır. Burada müxtəlif qayalar, süxurlar, minerallar və fosillərlə yanaşı, ənənəvi Toyooka toxuculuğuna aid olan məhsullar sərgilənir. Muzeyin kolleksiyasına 4000-dən çox eksponat daxildir və onlardan 1500-ü sərgilənir. Muzeyin birinci mərtəbəsi Qenbudo mağarasına həsr olunmuşdur. Burada "Tacimanın üç dağı", "Qəribə daşlar kolleksiyası" və "Yerin möcüzələri" kimi sərgi guşələri yerləşir. Birinci mərtəbədə bazalt qayaları, Sanin Kayqan Milli Parkı və burada yaşamış insanların gündəlik həyatı haqqında məlumatlar verilir, Kiryu əl işləri, Sanin sahillərində tapılmış və 7,6 metr ölçüsündə olan steqodon fosili və Sanin Kayqan Milli Parkının qayaları sərgilənir. Qəribə daşlar kolleksiyası guşəsində gülləri və peyzaj mənzərələrini xatırladan qayalar nümayiş etdirilir. Sualtı vulkan püskürməsi nəticəsində yaranmış Neodani xrizantama qayaları bu sərginin əsas mövzusudur.

Muzeyin ikinci mərtəbəsi minerallar və fosillər bölmələrindən ibarətdir. Minerallar bölməsində dünyanın müxtəlif yerlərindən gətirilmiş amazonit, rodoxrozit kimi nadir minerallar nümayiş etdirilir. Burada kankan daşından hazırlanmış və özünəməxsus səsi olan musiqi alətini görmək olar. Minerallar bölməsində qaranlıqda işıq saçan minerallar üçün ayrıca guşə yaradılmışdır. Fosillər bölməsində triseratops və pterozavr fosilləri, eləcə də, Amerikada kəşf edilmiş tirannozavr skeleti sərgilənir.

## Qalereya

ティラノサウルス（玄武洞ミュージアム）.jpg|Tirannozavr
玄武洞ミュージアムアジアゾウ.jpg|Steqodon
玄武洞ミュージアム外観.jpg|Eksteryer
Toyooka Kiryu Handiwork Koriyanagi.jpg|Kiryu əl işləri


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Səadət Əncüməni

**Səadət Əncüməni** () — İstanbul şəhərində təbrizli məşrutəçi tacirlər tərəfindən formalaşdırılmış təşkilat.

## Haqqında
Səadət Əncüməni 1908-ci ildə İran Milli Məclisinin topa tutulmasından sonra Osmanlı imperiyasının İstanbul şəhərində fəaliyyət göstərən təbrizli məşrutəçi tacirlər tərəfindən formalaşdırılmışdır. Bu təşkilar Cənubi Azərbaycandan olan xəbərləri Nəcəf ruhanilərinə, eləcə də dünyanın fərqli nöqtələrinə çatdırmaqla məşğul idi. Eyni zamanda bu əncümən tərəfindən toplanan maliyyə yardımları məşrutəçilərin maliyə baxımından dəstəklənməsində önəmli rol oynamışdır. Nəcəf hövzəsindən bəzi din alimləri əncümənlə əlaqə formalaşdıraraq ianə adı altında Təbrizdə mühasirədə olan məşrutəçilər üçün yardımlar toplanmasına icazə vermişdilər.

Əncümən ilk formalaşdığı zaman 30 nəfərdən ibarət idi. Bunlardan 10 nəfəri tacir, 20 nəfəri isə əsnaf idi. Əncümənin həftədə iki görüşü keçirilirdi. Məclisin topa tutulmasından sonra Tiflis və Bakıya qaçmağa məcbur olmuş siyasətçilər burada Çar Rusiyasının təzyiqi ilə üzləşdikləri üçün siyasi fəaliyyətlə məşğul ola bilmədikdən sonra tədricən İstanbula yönəlməyə başlamışdılar. Beləliklə, İstanbula gələnlər bu əncümənə qatılırdılar.

Tarixçi Rəhim Əliyev Səadət Əncüməninin Osmanlı imperiyasında hakimiyyıtə gəlmiş Gənc Türklər hərəkatına yaxın olduğunu bildirir. Onun fikrincə, Nəcəfdə yaşayan İran azərbaycanlısı din xadimi Əsədullah Mamağaninin İstanbula gətirilməsi və ona 1908-ci ilin noyabrında əncümənin rəhbərliyinin tapşırılması da bununla bağlı idi. Çünki Mamağani Gənc Türklər ilə əlaqəyə sahib idi. İstanbulda əncümənin "Siruş" (1909-1910)  adlı qəzeti nəşr edilirdi. Qəzetin heyətinə Seyid Məhəmməd Tofiq, Əliəkbər Dehxuda ("Suri-İsrafil" qəzetinin aparıcı müxbiri) Əhməd bəy Ağaoğlu və Yəhya Dövlətabadi daxil idilər.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə İranda başlamış olan inqilabçıların Bakı və İstanbulda cəmləşən qruplar tərəfindən müxtəlif vasitələrlə dəstəkləndiyini bildirir. Belə qruplardan biri olaraq da Səadət Əncüməninin adını çəkir.

## Həmçinin bax
* Təbriz üsyanı (1908–1909)
* Azərbaycan Milli Əncüməni
## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
*
Brus Buffer

**Brus Antoni Buffer** (; ) — amerikalı peşəkar qarışıq döyüş sənətləri yarışlarında rinq aparıcısıdır. UFC tədbirlərində rəsmi oktaqon aparıcısı kimi çıxış edir. O, yayımlarda "Oktaqonun Veteran Səsi" kimi təqdim olunur. Bufferin məşhur ifadəsi "It's time!" () sözləridir; bu ifadəni UFC turnirlərində əsas döyüşdən əvvəl səsləndirir. O, boks və peşəkar güləş rinq aparıcısı Maykl Bufferin ögey qardaşıdır. Onların birgə şirkəti olan "The Buffer Partnership"in prezidenti və icraçı direktorudur. Buffer Tang Soo Do döyüş sənətində qara kəmərə sahibdir və keçmişdə kikboksçu kimi döyüşlərə çıxıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Zara (kənd)

**Zara** və ya **əl-Zara** () — Suriyanın şimal-qərbindəki Hüms mühafəzəsinin inzibati tərkibində, Hümsün qərbində yerləşən kənd. 

Suriya Mərkəzi Statistika Bürosunun məlumatına görə 2004-cü il siyahıyaalınmasında kəndin əhalisi 4 336 nəfər olmuşdur. Bu əhali sayı ilə Zara 2004-cü ildə 62 069 nəfər əhalisi olmuş, 40 yaşayış məntəqəsindən ibarət Talkalax nahiyəsində yerləşən ikinci ən böyük yaşayış məntəqəsi olub. Şəhərin əhalisi əsasən sünni müsəlmanlardır.

## Tarixi
1838-ci ildə Zaranın əhalisi türkmanlardan ibarət olduğu qeyd olunmuşdur. Kənd əl-Hüsndən qərbdə, əsasən ələvilərin və xristianların məskunlaşdığı ərazidə yerləşən bir neçə türkman kəndlərindən biri idi.

## Bürc Zara
Zara kəndində Roma dövrü məbədinin qalıqları üzərində inşa edilmiş və "Bürc Zara" kimi tanınan orta əsr qülləsi yerləşir. Qülə 12-ci əsrin əvvəllərində səlibçilər tərəfindən tikilib. Bürc Zara müsəlman ordularına qarşı passiv müdafiə vasitəsi kimi xidmət edirdi və Krak de Şevalye, Safita, Marqat və Tərtusdakı daha güclü və daimi qalalar ilə sıx əlaqəli idi. Qüllə orta əsrlər latın və ərəb salnaməçilərinin diqqətindən kənarda qalıb.

Bürc Zara  yaşıllıqlarla əhatə olunmuş 121 kvadratmetrlik torpaq planı olan kiçik podium üzərində tikilib. Binanın ətrafında çox qədim məbədi dağıntıları var. Qüllənin özü əsasən bazalt daşlardan tikilmiş, yalnız ağ əhəng daşından ibarət olan qapı və tağlarının kənarları, çox güman ki, məbədin qalıqlarından götürülmüşdür. Günümüzə qüllənin sadəcə şimal divarı gəlib çatıb və burada tağların, qapının və pilləkənlərin qalıqları var.

## İstinadlar
Am İsrael xay

"**Am İsrael xay!**" (, ) — yəhudi həmrəyliyini və qardaşlığını ifadə edən, yəhudi xalqının davamlılığını təsdiqləyən ivrit dilində şüar.

Bu ifadə SSRİ yəhudilərinin hüquqları uğrunda mübarizə aparan tələbə təşkilatının fəaliyyəti ilə bağlı populyarlaşmışdır. 1965-ci ildə yəhudi mahnı müəllifi Şlomo Karlebax Nyu-Yorkda keçirilən həmrəylik mitinqi üçün mahnı yazmışdır. O vaxtdan bəri bu ifadə, xüsusilə İsrailin müharibələri və fəlakət dövrlərində yəhudilərin ruhunu və birliyini gücləndirmək üçün tez-tez istifadə olunur.

ABŞ-nin yəhudi nəşri olan "*The Forward*"a görə, "Am İsrael xay" şüarı İsrailin hazırkı dövlət himni "Hatikva"dan sonra ikinci yerdə olaraq "yəhudi xalqının himni"dir.

## Yaranması
"Am İsrael xay" şüarının bir versiyası 1895-ci ildə sionist mahnı kitabında ortaya çıxmışdır. Sonradan bu ifadə müxtəlif melodiyalara qoyulmuş və 1927-ci ildə "*Popular Jewish Melodies*" nəşrində notlarla çap edilmişdir. Şüar sionist ədəbiyyatında, xüsusən nəsrdə də populyarlıq qazanmışdır.

"Am İsrael xay" ifadəsi 1933-cü ildə nasist rejiminə qarşı iqtisadi boykot yolu ilə mübarizə aparmaq üçün çağırılmış İkinci Ümumdünya Yəhudi Konfransında qeyd edilmişdir. Sionist liderlərdən biri olan Stiven Semyuel Vayz son nitqini dinləyicilərə belə yekunlaşdırmışdır:

"Am İsrael xay" mahnısı təxminən 1938-ci ildə Çikaqoda tərtib edilmiş "*Songs of My People*" mahnı kitabına daxil edilmişdir.

20 aprel 1945-ci ildə Bergen-Belsen həbs düşərgəsinin azad edilməsindən beş gün sonra, Britaniya ordusunun ravvini Lesli Hardman keçmiş məhbuslardan bir neçə yüz nəfərlə Şabbat mərasimi keçirmişdir. BBC radiosunun jurnalisti Patrik Qordon Vokerin mərasimi yazdığını bilən yəhudi hərbi ravvin mərasimin sonunda bir qrupun sionist himni "Hatikva"nı ifa etməsindən sonra "Am İsrael xay! İsrail övladları hələ də yaşayır" deyə elan etmişdir.

1945–1946-cı illərdə Münhendə keçmiş Müqəddəs Ottilyen həbs düşərgəsinin orkestrin konsert səhnəsinin ön hissəsində "Am İsrael xay" sözləri həkk olunmuşdur.

1948-ci ildə amerikalı jurnalist Kventin Reynolds bildirmişdir ki, naməlum bir şəxs qədim Roma dövrünə aid, 66–73-cü illərdə baş tutmuş Yəhudi müharibəsində Romanın Yerusəlimi fəth etməsinin xatirəsinə ucaldılmış Titus tağında "Am İsrael xay" ifadəsini oymuşdur. Ehtimal edilir ki, bu yazı İkinci Dünya müharibəsi zamanı həkk olunmuşdur.

## İstinadlar
ABŞ-nin İranın nüvə obyektlərinə zərbələri

22 iyun 2025-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti Donald Tramp bəyan etdi ki, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri və ABŞ Hərbi Donanması İrandakı bir çox nüvə obyektlərinə, o cümlədən Fürdov uran zənginləşdirmə müəssisəsi, Nətənz nüvə obyekti və İsfahandakı qeyri-müəyyən əraziyə hücum edib. Bu hücumda Northrop B-2 Spirit gizli bombardmançılarının daşıdığı onlarla 30.000 funtluq GBU-57A/B MOP bombalarından, həmçinin sualtı qayıqlardan atılan Tomahawklardan istifadə elədi.

Bu nüvə obyektləri İranın ən əhəmiyyətli uranın zənginləşdirilməsi mərkəzlərindən biridir. İyunun 13-dən bəri davam edən İran–İsrail müharibəsi İran və İsrail arasında geniş döyüşlərə səbəb olub.

## İstinadlar
Aqustiniya

Aqustiniya - erkən təbaşir dövründə, təqribən 116-110 milyon il əvvəl Cənubi Amerikada yaşamış dinozavr. Aqustiniya əsasən indiki Argentinanın sahilyanı düzənliklərində yaşayıb. 15 metr uzunluqda olduğu güman edilir. Aqustiniyan nəhəng kütləsinə baxmayaraq otyeyən dinozavrlar qrupuna aid idi

## Kəşfi və adlandırılması
Adını mənası Aqustin Martinellin kələzidir. 

## Təsviri
Aqustiniyanın qalıqlarının tam şəkildə deyil, parçalanmış formada tapılması onun haqqında dəqiq bi rşey deməyi çətinləşdirir.  

Kürək hissəsi iki cərgə uzanan uzun çıxıntılar ilə örtülüb. Çıxintılar boyun və quyruq boyunca qısalaraq davam edir. Güman edilir ki, aqustiniya bədəni zirehvari löhvələr ilə deyil, sadəcə çıxıntılar ilə qorunub. 

## Sinifləndirilməsi

## İstinadlar
Muslimgauze

**Brin Cons** (; ) və ya səhnə adı ilə **Muslimgauze** — Britaniya elektron musiqiçisi. Yaradıcılığında müsəlman və Fələstin lehinə fikirləri ifadə etmişdir.

Cons "Muslimgauze" adı altında çıxan onlarla albomu ilə məhsuldar bir musiqiçi olmuşdur, lakin heç vaxt meynstrim uğur qazana bilməmişdir. Onun musiqisi bir tənqidçi tərəfindən "noyz anderqraund sahəsində ən heyrətləndirici və unikal musiqilərdən biri" kimi təsvir edilmişdir.

## Həyatı
Brin Cons 17 iyun 1961-ci ildə Mançesterdə anadan olmuşdur. 1982-ci ildə musiqiyə başlayan Consun ilk layihəsi "E.g Oblique Graph" adlanırdı, lakin Livan müharibəsinin başlaması onda dərin təsir buraxməşdır. Xəbərləri izləyərək Yaxın Şərq problemini və münaqişənin köklərini araşdırmağa başlamışdır. Müsəlman olmayan və şərqli köklərə malik olmayan Cons yaradıcılıq fəaliyyətini müsəlman dünyasının müdafiəsinə yönəltmişdir.

1983-cü ildə "*Kabul*" albomunda yer alan "*Muslim Gauze Muslim Prayer*" treki yeni layihəsinin adı olan "Muslimgauze"a ilham vermişdir. Buna baxmayaraq, o, islam dininə keçməmiş və heç vaxt Yaxın Şərqə səfər etməmişdi. O, hətta Avstraliyanın "Extreme Records" səsyazma şirkətinin xərcləri ödəməklə Fələstini ziyarət etmək təklifini rədd etmiş, işğal olunmuş əraziyə getməyəcəyini bildirmişdi.

Musiqiçinin öz sözlərinə görə, o, musiqisində kompüter, sempler və s. kimi rəqəmsal avadanlıqlardan istifadə etməmiç, analoq avadanlıqlarla işləmiş və çox vaxt özünün çaldığı perkussiyalardan istifadə etmişdir. Canlı səsyazmalar aparır, sonra onları redaktə edirdi. Onun musiqisində səsin kəskin təhrifləri, gözlənilməz səs yüksəlmələri və ya sükut anları tez-tez rast gəlinirdi.

30 dekabr 1998-ci ildə Brin Cons naməlum xəstəliklə Mançester xəstəxanasına yerləşdirilmişdir. Məlum olmuşdur ki, o, nadir qan xəstəliyindən əziyyət çəkirdi və bu, ağır pnevmoniyaya səbəb olmuşdu. Müalicə nəticəsiz qalmış və 14 yanvar 1999-cu ildə Brin Cons vəfat etmişdir.

## Diskoqrafiyası
"Muslimgauze"un diskoqrafiyası çox genişdir. 32 leybldə 90-dan çox orijinal albom mövcuddur. Ümumi diskoqrafiyası 150-dən çox reliz və təqribən 2000 kompozisiyanı əhatə edir.
Brin Cons elektron musiqi səhnəsinin inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.

Cons nadir hallarda canlı çıxışlar edirdi, ümumilikdə 10-dan az konsert vermişdi.

Ölümündən sonra çoxlu sayda nəşr olunmamış material qalmışdır və albomlar hazırda da nəşr olunmağa davam edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Muslimgauze: The Messenger official site
*Muslimgauze: The Messenger Facebook group
*Arabbox fansite
*
*Muslimgauze at Rate Your Music
*Muslimgauze at Bandcamp
Fürdov uran zənginləşdirmə müəssisəsi

**Fürdov uran zənginləşdirmə müəssisəsi**, rəsmi adı — **Şəhid Əli Məhəmmədi adına nüvə müəssisəsi** (), — İranın Qum şəhərindən 30 kilometr şimalda yerləşən yeraltı uran zənginləşdirmə müəssisəsidir. Obyekt keçmiş İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun bazası üzərində qurulub və İran Atom Enerjisi Təşkilatının nəzarəti altındadır. Bu, İranda ikinci uran zənginləşdirmə müəssisəsidir (digəri Nətənz Nüvə müəssisəsidir).

2025-ci ilin 13 iyununda obyekt İsrail Hava Qüvvələri tərəfindən bombalanmış, 21 iyunda isə ABŞ ordusu tərəfindən hədəflənmışdir. ABŞ prezidenti Donald Tramp obyektin "tamamilə məhv edildiyini" iddia edib.

## Tarixçə
Fürdov müəssisənin tikintisinə 2006-cı ildə başlanılsa da mövcudluğu Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinə (BAEA) yalnız 21 sentyabr 2009-cu ildə, obyektin qərb kəşfiyyat xidmətləri tərəfindən aşkar edilməsindən sonra İran tərəfindən bildirilmişdir. Qərb rəsmiləri İranı bu obyekt barədə vaxtında məlumat vermədiyinə görə sərt tənqid etmişdir. ABŞ prezidenti Barak Obama isə Fürdovun ABŞ tərəfindən izlənildiyini söyləmişdir. İran rəsmilərinin sözlərinə görə, gec açıqlama İranin BAEA ilə bağladığı Təhlükəsizlik Müqaviləsinə zidd deyil, çünki həmin müqaviləyə əsasən İran bu tipli müəssisələrin qurulduğunu nüvə materialının əldə edilməyinə ən uzağı 180 gün qalmış bəyan etməlidir. BAEA isə İranın 2003-cü ildə bağladığı razılaşmaya əsasən, obyektin tikintisinə qərar verdiyi ərəfədə bunu bəyan etməli olduğunu bildirmişdir.

İran rəsmiləri müəssisənin dağın dərinliyində inşa edilməsini İsrailin bu cür obyektlərə təkrar-təkrar hücum etmək hədələrinə bağlayır. İsrail isə, öz növbəsində, bu obyektlərin nüvə silahı istehsalında istifadə oluna biləcəyinə inanır.

2013-cü ilin noyabrında yüzlərlə iranlı, əsasən Şərif Texnologiya Universitetinin tələbələri, İran Atom Enerjisi Təşkilatının rəhbəri Əli Əkbər Salehi və bir neçə məclis nümayəndəsi ilə birlikdə Fürdov Uran zənginləşdirmə müəssisəsinin ətrafında insan zənciri yaradaraq İran nüvə proqramına dəstək nümayişi keçirmişlər.

2016-cı ildə İran obyektə S-300 zenit raket sistemləri yerləşdirib.

**2025-ci il hava hücumları**

13 iyun 2025-ci ildə İsrail Hava Qüvvələri Fürdov obyektinə hava hücumu həyata keçirmişdir. İranın dövlət mətbuatına görə, bu hücumda obyektin yerüstü hissələrinə zərər dəymişdir, lakin yeraltı zənginləşdirmə qurğularına ciddi zərər dəyməmişdir. 21 iyun 2025-ci ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri də Fürdov obyektinə hücum etmiş və Prezident Donald Trump, obyektin tamamilə məhv edildiyini iddia etmişdir. İran hökuməti isə müəssisənin əvvəlcədən təxliyə edildiyini və böyük bir partlayışın baş vermədiyini bildirmişdir.

## İstinadlar
Qunkanmaki

– suşinin bir növü. Noriyə bükülmüş düyünün üzərisinə qırmızı kürü kimi inqredientlərin əlavə olunması ilə hazırlanır. Formaca döyüş gəmisini xatırladığı üçün bu cür adlanmışdır.

## Tarixi
Qunkanmakinin 1941-ci ildə Tokionun Qinza rayonunda yerləşən "Ginza-Kyubee" restoranının baş aşpazı tərəfindən ixtira olunduğuna inanılır. Rəvayətə görə müştərilərdən biri Hokkaydodan gətirdiyi dəniz kirpilərini aşpaza göstərmiş və onlardan suşi hazırlamasını istəmişdir. O, məhsulun görünüşünü korlamamaq üçün ənənəvi suşi hazırlamaq metodundan istifadə etməmiş, bunun yerinə düyünün ətrafını nori ilə örtmüşdür. Digər versiyaya görə müştəri aşpazdan qırmızı kürülü suşi hazırlamasını istəmiş və aşpaz kürünü əzməmək üçün bu suşi növünü ixtira etmişdir.

## Hazırlanması
Qunkanmaki sirkəyə qoyulmuş düyünün noriyə bükülməsi və üzərisinə qırmızı kürü, dəniz kirpisi və ya tuna kimi dəniz məhsullarının əlavə olunması ilə hazırlanır. Uşaqlar üçün hazırlanan variantda əlavə inqredient kimi mayonez və qarğıdalıdan istifadə olunur.

## Qalereya

Natto and okra Sushi in Kamakura.jpg|Nattolu qunkanmaki
Siroebi siraebi gunkan sushi.jpg|Ağ krevetkalı qunkanmaki
Kanimiso gunkanmaki.jpg|Yengəcli qunkanmaki
Corn gunkanmaki of Moriya Sakanaya Uohei.jpg|Qarğıdalılı qunkanmaki


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Felzit

**Felzit** () — ilkin olaraq mikrokristal feldşpat növləri üçün istifadə edilən bir termin olub, sonradan əsasən feldşpat tərkibli maqmatik süxurların kripto və mikrokristal əsas kütləsinə də şamil edilmişdir. Hazırda bu termin mikrokristal maqma tərkibli vulkanik (və ya hipabisal) normal və aşağı alkalik süxurlar üçün tətbiq olunur və onlar riolit və dasit süxurlarının müxtəlif növlərinin nümayəndələridirlər.

Felzitlər adətən porfirik teksturaya və afanitik mikrokristallik və ya kriptokristallik struktura malik olurlar və əsasən kalium feldşpatı (ortoklaz) və kvarsdan ibarət kriptoqranulyar kütlədirlər. Bəzən tərkibində plaqioklaz, piroksen, biotit və digər minerallar da olur, əsas kütləsi isə mikrofelzit və ya şüşəyə bənzər strukturda olur. Felzit tərkibli riyolit və dasitlər neft kimyasında qranit və plagioqranitlərə oxşayırlar.

Rusiya Petroqrafiya Məcəlləsinə əsasən, felzitlər ayrıca olaraq maqmatik süxur növü deyildirlər, əksinə, turşu tərkibli vulkanik süxurların kristallaşma dərəcəsini və onların tekstura və struktur xüsusiyyətlərini özlərində əks etdirirlər (porfirlər, vitrofirlər, porfiritlər və s. kimi), buna görə də vulkanik süxurların adlandırılması zamanı bu termindən istifadə edilməməsi tövsiyə olunur.

## Fiziki xassələri

Sıxlıq 2200-2400 kq/m³, ərimə temperaturu 1470-1500 °C, xüsusi elektrik müqaviməti 104 Ohm·m. Konsentratlı sulfat turşusuna turşu müqaviməti 98,5-99,3%. CaO udma 80-120 mq/q məhlul.

## Rəng

Felzit adətən sarımtıl və ya qırmızımtıl rəngli, bəzən yaşılımtıl çalarlarda ola bilən və tərkibində rəngli qatışıqlar ola bilən yüngül mikrokristal qayadır.

## Yerləşməsi

Felzitin sənaye əhəmiyyətli yataqları Ermənistan, Şimali Qafqaz, Almaniya, Macarıstan, Zakarpatye, habelə Hindistanın Karnataka ştatında məlumdur. Qütb Uralında felzitin beşdən çox yatağı və mədəni aşkar edilmişdir: Obrivistoye, Felzitovoye, Çentralnoye (Mərkəz), Yujnoye (Cənub) və digərlərində felzit ehtiyatları çox böyükdür. Yalnız Rusiya Federasiyasının Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsində yerləşən (2020-ci ilin məlumatına əsasən) yataq və mədənlərdəki felzitin ümumi təxmin olunan resursları 956,5 milyon m³ təşkil edir. Felzit açıq üsulla çıxarılır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Фельзит // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
*
Yumurta düşməsi sindromu

**Yumurta düşməsi sindromu '76** (*YDS '76*) — Quşlarda, xüsusən toyuqlarda, ördəklərdə, qazlarda görülən xəstəlikdir. Bu xəstəlik, sağlam görünən yumurta qoyan quşlarda yumurta istehsalının və yumurta qabığının keyfiyyətinin ani olaraq düşməsi ilə xarakterizə olunur. Əvvəlcə bu xəstəlik sadəcə "yumurta düşməsi sindromu" olaraq adlandırılırdı, lakin hazırda, ördəklərdə flavirusun səbəb olduğu və "duck egg drop sindromu" adlandırılan yeni xəstəliklə qarışıqlığı nəzərə alaraq, adı, "Yumurta Düşməsi Sindromu '76" olaraq istifadəsi qərarlaşdırılmışdır.

## Tarix
İlk dəfə 1974-cü ildə Hollandiyada aşkar edilmişdir və virus 1976-cı ildə Şimali İrlandiyada izolyasiya edilmişdir. Sonradan, bu xəstəlik İrlandiya, Hollandiya, Fransa və Böyük Britaniya kimi Avropa ölkələrində problemə çevrilmişdir. Hindistan, Banqladeş, Cənubi Amerika, İndoneziya, Yaponiya və Afrika kimi bölgələrdə də epidemiyalar baş vermişdir. O vaxtdan bəri, Yumurta Düşməsi Sindromu '76 dünyada quşçuluq və yumurta istehsalı şirkətləri üçün qlobal bir təhdid olaraq tanınır.

## İstinadlar
Larsen sindromu

**Larsen sindromu** (, *LS*) — 1950-ci ildə Larsen və əməkdaşları tərəfindən kəşf edilən, böyük oynaqların çıxıqları və üz anomaliyaları ilə xarakterizə olunan, doğuşdan gələn pozğunluq.

## Səbəblər
Larsen Sindromu, filamin B genindəki mutasiyalar nəticəsində yaranır. Filamin B, hüceyrə sitoskeletinin strukturunu və fəaliyyətini tənzimləyən zülaldır. Bu zülal, xüsusilə, oynaqların və skeletin inkişafında mühüm rol oynayır. Mutasiyalar nəticəsində filamin B zülalının funksiyası pozulur və bu da oynaqların həddindən artıq hərəkətliliyinə, skelet deformasiyalarına və digər orqan sistemlərində problemlərə səbəb olur.

## İstinadlar
Gecə yemək sindromu

**Gecə yemək sindromu** — Yuxudan oyanaraq və ya axşam yeməyindən sonra təkrarlanan gecə yemək epizodları ilə xarakterizə olunan sindrom. Yeməyi şüurlu şəkildə, bilərəkdən yemək, bu pozğunluğu "Yuxu ilə əlaqəli yemək xəstəliyindən" (SRED) fərqləndirən əsas xüsusiyyətdir. Gecə yemək sindromu, həddindən artıq yemək xəstəliyi ilə bir qədər oxşarlıqlara malik olsa da, gecə yeyilən qida miqdarının çox olmaması və ya qida qəbulu üzərində nəzarətin itirilməməsi fərq yaradır.

## Tarix
İlk dəfə 1955-ci ildə Albert Stunkard tərəfindən təsvir edilmişdir və hal-hazırda DSM-5-in "Digər Müəyyən Edilmiş Qidalanma və Yemək Xəstəlikləri" (OSFED) kateqoriyasına daxildir. Gecə Yemək Sindromu ilə bağlı ən son ədəbiyyatın böyük hissəsi DSM-5-dəki son dəyişikliklər səbəbindən son illərdə nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Kuhliidae

**Kuhliidae** — Hind-Sakit okean regionunda yayılmış Centrarchiformes dəstəsinə aid olan şüaüzgəcli balıqlar fəsiləsi (Kuhliidae). Bu fəsilə bir cinsdə (Kuhlia) təqribən 12 növdən ibarətdir. Əksəriyyəti euryhalin (müxtəlif duzluluqda yaşaya bilən) olub, çox vaxt şirin və duzlu su qarışığı olan sularda tapılır, lakin cinsə dəniz və ya şirin suya məxsus növlər də daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Micropterus

**Micropterus** *(qara xanı balığı)* — Şimali Amerikanın şirin su balıqlarının bir cinsi. Ümumi olaraq qara bass adlanır. Onlar günəş balıqları fəsiləsi olan Centrarchidae-yə aiddir və Perciformes dəstəsinə daxildir. Bəzən səhvən *"qara alabalıq"* adlandırılırlar, lakin alabalıq adı daha düzgün şəkildə Salmonidae fəsiləsinin (Salmoniformes dəstəsi) bəzi potamodrom üzvlərinə aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mücahiddin Zeynalabidin

**Mücahidəddin Zeynalabidin** (tam adı: *Mücahidəddin Zeynalabidin Əli ibn Şah Şüca,* ; ) — Müzəffəri hökmdarı.

Atası Şah Şücanın ölümündən sonra, onun vəsiyyətinə əsasən 1384-cü ildə taxta çıxdı. Lakin həmin vəsiyyətə uyğun olaraq Yəzd Şah Yəhyanın, Kirman isə İmadəddin Əhmədin əlində idi. Onun qısa səltənət dövrü Müzəffəri əyanları ilə münaqişədə keçdi. Əmir Teymur sürətlə İran vilayətlərini bir-birinin ardınca fəth edərkən Müzəffəri sülaləsi daxili münaqişələr ilə məşğul idi.

## Hakimiyyəti
Zeynalabidin taxta çıxanda Şah Yəhya paytaxt Şirazı ələ keçirmək üçün ordusu ilə Yəzddən yola düşdü. Lakin tərəflər arasında sülh imzaladı və Şah Yəhya Zeynalabidinə tabelik bildirdi. Bundan sonra sultan Zeynalabidin Kirmanı ələ keçirmək üçün ordu göndərsə də, ordusu 1385-ci ildə İmadəddin Əhməd tərəfindən məğlubiyyətə uğradıldı.

1387-ci ilin oktyabrında Azərbaycanı ələ keçirən Əmir Teymur Zeynalabidinin yanına elçi göndərərək onu öz yanına dəvət etdi. Amma Zeynalabidin bu təklifi qəbul etmədi və Əmir Teymurun elçilərini həbs etdirdi. Əmir Teymur bundan xəbər tutduqda Müzəffərilər üzərinə hərəkətə keçdi və əvvəlcə İsfahanı, daha sonra isə Şirazı tutdu. Zeynalabidin isə Şustərə çəkildi. Lakin burada Şustər hakimi Şah Mənsur tərəfindən həbsə atıldı. Əmir Teymur Şirazda olarkən İmadəddin Əhməd və Şah Yəhya onun xidmətinə gəldilər. Lakin Səmərqənddə üsyan qalxması səbəbindən Əmir Teymur Şirazda çox qalmadı, Kirmanı İmadəddin Əhmədə, Farsı isə Şah Yəhyaya verərək 1388-ci ildə Mavəraünnəhrə yola düşdü.

Daha sonra zindandan qaçan Zeynalabidin İsfahana hərəkət etdi. Buradan Şirazı ələ keçirmiş Şah Mənsur üzərinə yürüş təşkil etsə də, döyüşdə məğlub oldu və İsfahana çəkildi. 1390-cı ilin əvvəllərində Şah Mənsurun İsfahana hərəkət etməsindən sonra, buranı da tərk edərək Xorasana hərəkət etdi. Zeynalabidin Reyə çatanda şəhər valisi Musa Cokar onu həbs edərək Şah Mənsurun yanına göndərdi. Zeynalabidin Müzəffəri adətinə uyğun olaraq, Şah Mənsur tərəfindən kor edilərək İsfahana göndərildi.

1393-cü ildə Əmir Teymurun əmri ilə Zeynalabidin və Sultan Şebli istisna olmaqla bütün Müzəffərilər sülaləsinin üzvləri edam edildilər. Zeynalabidin və Sultan Şebli isə Teymurilərin paytaxtı Səmərqəndə göndərildi.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Pirson sindromu

**Pirson sindromu** — Mitoxondrial xəstəlik olaraq, sidereoblastik anemiya və ekzokrin pankreas disfunksiyası ilə xarakterizə olunur. Sindrom adətən uşaq yaşlarında ölümcül olur. Yetkinlik yaşına qədər sağ qalan bir neçə xəstədə tez-tez "Kerns-Seyr" sindromunun əlamətləri inkişaf edir. Sindrom mitoxondrial DNT-də delesiya nəticəsində yaranır. Pearson sindromu çox nadir hallarda müşahidə edilir. Dünyada bu günə kimi yüzə yaxın hal qeydə alınıb.

## Tarix
Pirson sindromu ilk dəfə 1979-cu ildə körpələri əhatə edən ölümcül bir pozğunluq kimi Hovard Pirson tərəfindən təsvir edilmişdir. Hazırda bu, çoxsaylı sistemlərə təsir edən nadir bir vəziyyət kimi tanınır. Onun səbəb olduğu delesiyalar on il sonra aşkar edilmişdir.

## Diaqnoz
Pirson sindromunun diaqnozu qoyularkən həkim ya sümük iliyi biopsiyası toplayaraq sindromun əlaməti olan sidereoblastik anemiya axtarışı edə bilər, ya da nəcis nümunəsindəki yağ miqdarını ölçə bilər. Genetik testlər də bir seçimdir ki, bu zaman mitoxondrial DNT-dəki mutasiyaların, xüsusən delesiyaların və ya duplikasiyaların müəyyən edilməsi Pirson sindromunun diaqnozunu təsdiqləyir.

## İstinadlar
Mikania laxa

*  — Mikania chevalieri bitki növünün sinonimi.
*  — Mikania angularis bitki növünün sinonimi.
Karst çoban iti

**Karst çoban iti** ( və ya "*kraševec*") — Sloveniya mənşəli çoban iti növü. Bu irq, "Beynəlxalq Kinologiya Federasiyası" (FCI) tərəfindən tanınır.

## Xüsusiyyətlər
Orta ölçülü bir itdir və uzun, "dəmir bozu" rəngində tüklərə malikdir. Kəlləsi, üz hissəsindən bir qədər uzundur. Kəllənin uzunluğu 13–14 sm, üz hissəsinin uzunluğu isə 11–12 sm olmalıdır. Burun, göz qapaqları və dodaqlar qara rəngdədir. Gözlər badam formasında olub, ya şabalıdı, ya da tünd qəhvəyi rəngdədir. Qulaqları dik deyil, əksinə yastıdır və orta ölçüdədir. Boyun ətrafında uzun və qalın tüklər var. Quyruğu normal vəziyyətdədir, lakin ucunda yüngül bir əyilmə var. Erkək itlərin hündürlüyü 57–63 sm, dişilərin isə 54–60 sm arasındadır. Erkəklərin çəkisi 30–42 kq, dişilərin isə 25–37 kq arasında dəyişir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Portuqal pointeri

**Portuqal pointeri** — Ov iti kimi inkişaf etdirilmiş it növü. Bu it, ov zamanı ov heyvanının yerini işarə edən (pointing) it növlərindən biridir. Əsasən qırmızıayaq kəklik ovunda istifadə olunur.

## Xüsusiyyətlər
Portuqal pointeri orta ölçülü bir itdir. Hündürlüyü 54–60 sm, çəkisi isə erkəklərdə 20–27 kq, dişilərdə isə 16–22 kq arasında dəyişir.
Konformasiya şoularında qiymətləndirilərkən, itlər iş qabiliyyətini yaxşılaşdıran xüsusiyyətlərinə görə qiymətləndirilir və standartdan kənara çıxmalar cəzalandırılır. İtlər kvadrat quruluşa malikdir. Quyruğun yarısı və ya üçdə iki hissəsi kəsilir. Xəzi qısa və kobuddur, qulaqlar və üzdə isə məxməri tüklər müşahidə edilir. Portuqal Pointerinin alt xəzi yoxdur. FCI tərəfindən tanınan standart rənglərə açıq sarı, qırmızı-sarı və sarı daxildir. Həm tək rəngli, həm də ağ işarələrlə ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Portuqal çoban iti

**Portuqal çoban iti** (, hərfi mənada "*Serra de Aires iti*") — orta ölçülü çoban iti növüdür. Bu növ Portuqaliyanın yerli regional itlərindən biridir. Portuqal dilindəki ad, Alentejo bölgəsindəki Montforte yaxınlığında yerləşən "Serra de Aires" dağını ifadə edir. Bu növ, tüklü üzü və canlı davranışı səbəbilə "cão macaco" ("makak iti", "meymun iti") ləqəbi ilə tanınır.

## Xüsusiyyətlər
Orta ölçülü bir itdir. Erkəklərdə hündürlük 45–55 sm, çəki isə 17–27 kq arasında dəyişir (dişilər bir qədər kiçik olur). İtin bədəni uzundur və alt hissəsi xəzi olmayan uzun tüklərə malikdir. Tüklərin qalınlığı orta səviyyədədir və keçi tükü kimi görünür. Alt xəzinin olmaması, bu itin iş iti kimi ekstremal hava şəraitinə daha az davamlı olmasına səbəb olur. Tipik tük rənglərinə sarı, şabalıdı, boz, açıq qəhvəyi, boz və qara rənglər daxildir. Bəzən qəhvəyi işarələr olur. Tüklər arasında ağ tüklər ola bilər, lakin böyük ağ ləkələr olmamalıdır. Quyruğu uzun olmalıdır. Təbii qısa quyruq növ standartına görə uyğunsuz hesab edilir. Bu o deməkdir ki, belə itlərin yetişdirilməsi tövsiyə edilmir və quyruqsuz itlər növ çempionatlarında iştirak edə bilməz. Çeviklik yarışları, itaət, nümayiş, izləmə və otarma yarışlarında iştirak edə bilər. Otarma instinktləri və təlim qabiliyyəti qeyri-rəqabətli otarma testlərində ölçülə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Daxili və xarici xassələr

Elm və mühəndislikdə **daxili xassə** müəyyən bir subyektin özündə və ya daxilində mövcud olan xüsusiyyətdir. **Xarici xassə** isə xarakterik olaraq subyektə xas olmayan xüsusiyyətdir. Məsələn, kütlə hər hansı fiziki obyektin daxili xüsusiyyətidir, çəki isə cismin yerləşdiyi qravitasiya sahəsinin təsirindən asılı olaraq dəyişən xarici xassəsidir. Daha dəqiq nümunə ilə izah etsək, 70 kq kütləli cismin Aydakı çəkisi, təxminən, 114 N *([[Nyuton (ölçü vahidi)|Nyuton]])*, Yerdəki çəkisi isə 686 N-dır. Deməli, bu, onun xarici xassəsidir. Cismin kütləsinin isə həm Ayda, həm Yerdə 70 kq olması onun daxili xassəsini göstərir və bu xarici təsirlərlə dəyişmir.

## Elm və mühəndislikdə tətbiqləri

Materialşünaslıqda daxili xassə materialın miqdarı və ya formasından asılı deyil, məsələn, materialın böyük və ya kiçik hissəciklərdən ibarət olması onun daxili xassəsini dəyişdirmir. Daxili xassələr, əsasən, materialın kimyəvi tərkibindən və quruluşundan asılıdır. Xarici xassələr isə qarşısı alına bilən kimyəvi çirklənmələrin və ya struktur qüsurlarının mövcudluğundan asılı olaraq bir-birindən fərqlənir.

Biologiyada daxili təsirlər orqanizmin və ya hüceyrənin daxilindən yaranır. Bunlara avtoimmuniteti və ya daxili immuniteti misal göstərmək olar.

Elektronikada və optikada cihazların və ya ümumi cihaz sisteminin daxili xassələri onun elə bir halıdır ki, ona müxtəlif növ nasazlıq və qüsurlar təsir göstərə bilmir. Bu cür qüsurlar adətən dizayn, istehsal zamanı və ya cihazın ifrat dərəcədə işlədilməsi nəticəsində yaranır və çox zaman arzuolunmaz xarici xassələrin yaranmasına səbəb olur. Həm daxili, həm də xarici xüsusiyyətlərin müəyyən edilməsi, optimallaşdırılması və idarə edilməsi müasir elektrik və optik sistemlərin yüksək performansına və etibarlılığına nail olmaq üçün zəruri olan mühəndislik vəzifələrindəndir.

## İstinadlar
Tobin Bell

**Tobin Bell** (, **Cozef** **Henri Tobin-kiçik**  ) — amerikalı aktyor.  Mişar film seriyasındakı seriyalı qatil Con Kramer rolu ilə tanınır.

## Bioqrafiya
7 avqust 1942-ci ildə Nyu-Yorkun Queens şəhərində anadan olub və Massaçusets ştatının Veymut şəhərində böyüyüb. Anası Eilen Bell Tobin istedadlı Britaniya əsilli aktrisa idi. Tobinin bir qardaşı və bacısı var.

Bell çox vaxt cani və ya seriyalı qatil rolunu oynayır və onun bütün rolları sakit və ölümcül səslə xarakterizə olunur; o, Unabomber: Əsl Hekayə televiziya filmində Sidney Pollakın Möhkəm və Unabomber Teodor Kaçinski filmində qatil rolunu oynayıb; və 2004-cü ildə Mişar  filmi və onun davamı olan Mişar II, Saw III, Mişar III, Mişar IV, Mişar V, Mişar VI, Mişar 3D, Mişar 10 filmlərində hiyləgər "oyunlar" vasitəsilə başqalarına həyatın dəyərini öyrənməsini istəyən seriyalı qatil manyak Con Kramer rolunu oynamışdır.

2006-cı ildə o, MTV Film Mükafatını "Ən Yaxşı Bədxah" nominasiyası üzrə qazandı, 2007-ci ildə eyni kateqoriyaya görə yenidən eyni mükafatı qazandı və "ən yaxşı cəllad" kateqoriyasında Fuse TV /Fangoria mükafatını aldı  .

İki oğlu var. O, 25 illik evliliyindən sonra 2018-ci ilin yanvarında anası Elizabetdən ayrılıb.

## İstinadlar
Fauna Europaea

**Fauna Europaea** — bütün yaşayan çoxhüceyrəli Avropa quru və şirin su heyvanlarının elmi adlarını və yayılmasını əhatə edən bir verilənlər bazasıdır.

O, Pan-Avropa Növlər Direktoriyaları İnfrastrukturu (PESI) daxilində heyvan taksonomiyası üçün standart taksonomik mənbə kimi xidmət edir. 2020-ci ilin iyun ayına olan məlumata görə, Fauna Europaea verilənlər bazasında 235,708 takson adı və 173,654 növ adı olduğu bildirilmişdir.

Onun yaradılması ilkin olaraq Avropa Komissiyası tərəfindən maliyyələşdirilmişdir (2000–2004). Layihə Amsterdam Universiteti tərəfindən əlaqələndirilmiş və 2004-cü ildə ilk versiyası istifadəyə verilmişdir. Berlin Təbiət Tarixi Muzeyi (Museum für Naturkunde) 2013-cü ildə veb portalın hostinqini (idarəsini) öz üzərinə götürmüşdür və 2015-ci ildə yeni bir veb portal istifadəyə verilmişdir.

## Xarici keçidlər
* 
*  PESI – a taxonomic backbone for Europe

## İstinadlar
Ticarət sərgisi

**Ticarət yarmarkası** vəya **ticarət sərgisi** — müəyyən bir sənayedəki şirkətlərin ən son məhsullarını və xidmətlərini nümayiş etdirdiyi sərgidir. Burada  şirkətlər ən son məhsul və xidmətlərini nümayiş etdirə, sənaye tərəfdaşları və müştərilərlə görüşə, rəqiblərin fəaliyyətini öyrənə və son bazar tendensiyalarını və imkanlarını araşdıra bilər.

İstehlakçı sərgilərindən fərqli olaraq, yalnız bəzi ticarət sərgiləri ictimaiyyət üçün açıqdır, digərlərində isə yalnız şirkət nümayəndələri (ticarət üzvləri, iş adamları) və mətbuat nümayəndələri iştirak edə bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Yarmarka

## Xarici keçidlər

*
Mikania boliviensis

*  — Mikania schultzii bitki növünün sinonimi.
*  — Mikania vitifolia bitki növünün sinonimi.
Xaç anası

**Xaç anası** (; ) — 2020-ci ildə rejissor Jan-Pol Salom tərəfindən çəkilmiş fransız filmidir.

Filmin ssenarisi Hannelor Kayrenin eyniadlı romanı əsasında yazılmışdır. Filmin ssenarisinin də müştərək yazıçısı olan romanın müəllifi, Jan-Pol Salom ilə bərabər Ən Yaxşı Film Adaptasiya sahəsində 2021-ci il Sezar nominasiyasını da əldə etmişdirlər.

## Süjet xətti

Pasyans Portfe Fransanın polis məntəqələrindən birinin narkotiklərlə mübarizə bölməsində ərəbcə-fransızca tərcüməçi işləyir. Narkotik satıcılarından birinin anasını tanıdığını müəyyənləşdirdiyi zaman, Pasyans dostunu müdafiə etmək üçün polis bölməsində olan gücündən istifadə etmək qərarına gəlir və özünü narkotik alveri dünyasına daha dərindən cəlb edir.

## Rollarda

*İzabell Yupper — Pasyans Portfe
*Frederik Jirardo — Filipp
*İris Bri — Hortenziya Portfe 
*Rebekka Marder — Qabriell Portfe

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ədliyyə Nazirliyi (Fransa)

**Fransa Ədliyyə Nazirliyi** — Fransa hökumətinin aşağıdakı sahələrə cavabdeh olan qurumudur:

*məhkəmə icraatına, onun fəaliyyətinə və idarə olunmasına nəzarət;
*məhkəmə şurasının sədr müavini qismində iştirak etmək (məhkəmə fəaliyyətinə nəzarət edir və prokurorluğun fəaliyyəti üzrə tövsiyələr verir);
*prokurorluq orqanlarına nəzarət;
*penitensiar (həbsxana) sistem;
*mülki və ya cinayət qanunvericiliyinə və prosedurlarına aid olan qanunverici aktlar.

## Büroları və İdarələri

*Nazir kabineti 
*Baş Katiblik - İdarəetmə Aparatı (Adminstrasiya) 
*Baş Müfəttişlik İdarəsi
*Məhkəmə Administrasiyası İdarəsi
*Mülki Ədliyyə İdarəsi
*Dövlət İttihamçısı İdarəsi 
*Fransa Həbsxana Xidməti
*Yetkinlik yaşına çatmayanların işləri üzrə İdarə
*Mühasibat uçotu və Büdcə İdarəsi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* 

## Xarici keçidlər

* Ministry of Justice
Mikania amara

*  — Mikania parviflora bitki növünün sinonimi.
*  — Mikania cordifolia bitki növünün sinonimi.
Eupatorium scandens

*  — Mikania chenopodiifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Mikania scandens bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio deltoideus bitki növünün sinonimi.
*  — Mikania lagoensis bitki növünün sinonimi.
Border teryeri

**Border teryeri** — Böyük Britaniya mənşəli kiçik və kobud tüklü teryer növü. Bu cins, Anqlo-Şotlandiya sərhədindən yayılmışdır və eyni bölgədən olan "Dandi Dinmont teryeri" və "Bedlinqton-teryer" ilə qohumdur. Bu itlər ənənəvi olaraq tülkü ovunda istifadə edilmiş və "Northumberland" bölgəsindəki "Border Hunt" ov təşkilatı ilə işləmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Border teryeri atlar və digər tülkü ovu itləri ilə bərabər hərəkət edə biləcək qədər uzun ayaqlara və tülkülərin yuvalarına girə biləcək qədər kiçik bədənə malikdir. Tülkü ovunda onların əsas vəzifəsi tülküləri yuvalarından çıxarmaq idi ki, ovçular onlara asanlıqla atəş aça bilsinlər. Geniş kəlləsi, orta uzunluqda ağız hissəsi və güclü dişləri var. Başın yan tərəflərində yerləşən V-formalı qulaqlar yanaqlara doğru sallanır. Ümumi rəngləri boz-qonur, mavi-qonur, qırmızı və ya buğda rəngində ola bilir. Tükləri qısa və az miqdarda olur. Quyruğu orta qısalıqda, əsasda qalın və uca doğru incələn formadadır. Erkəklər 33-41 sm hündürlüyə və 5,9-7 kq çəkiyə malik olur. Dişilər isə 28-36 sm hündürlükdə və 5,2-6,4 kq çəkidə olur. Border teryerinin ikiqat tük örtüyü var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Phalaris

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Burqos pointeri

**Burqos pointeri** — İspaniyanın yerli it növü. Kastiliya bölgəsindən, xüsusilə Burqos əyalətindən yayılmış bu möhkəm cins, ov üçün istifadə edilir və bəzi əlamətdar xüsusiyyətlərə malikdir.

## Tarix
Bu cinsin tarixi XVI əsrə qədər uzanır və Kastiliya yaylasından yayılmışdır. Bu cinsin digər oxşar qrup itlərinin yaradılmasında iştirak etdiyi ehtimal edilir. Burqos Pointerinin, "Sabueso Español" və "Pachón Navarro" (Perros de Punta Ibericos kimi də tanınır) cinslərinin qarışığından yaranmış olduğu güman edilir. 1 yanvar 1996 ildə "United Kennel Club" tərəfindən tanınmıştır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Boykin spanyeli

**Boykin spanyeli** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının, Cənubi Karolina ştatının Uoteri çayı bataqlıqlarında vəhşi hind quşu və ördək ovu üçün yetişdirilmiş orta ölçülü bir it növü.

## Tarix
Boykin spanyelinin ilk nümunəsi, 1900-cü illərin əvvəllərində Cənubi Karolina ştatının Spartanburq şəhərində bir bankir tərəfindən tapılmış kiçik bir spanyel növü it idi. Aleksandr Uayt adlı şəxs bu iti evinə gətirdi və onun ov qabiliyyətini kəşf etdi. Daha sonra bu it, Uaytın dostu Lemuel Uayteker Boykinə göndərildi. Boykin, müxtəlif növləri çarpazlaşdıraraq bu cinsi inkişaf etdirdi və cins onun adını daşıyır.
1977-ci ildə "Boykin Spanyeli Cəmiyyəti" yaradıldı və 1979-cu ildə nəsillər kitabı tərtib edildi. 1980-ci ildən etibarən bu kitab "bağlanmışdır", yəni yalnız cəmiyyət tərəfindən qeydə alınmış valideynlərdən doğulan köpəklər qeydiyyata alına bilərdi. Boykin Spanyeli, 1985-ci ildə "United Kennel Club" tərəfindən tanındı.
2007-ci ildə "Boykin Spanyeli Klubu və Yetişdiricilər Assosiasiyası" (BSCBAA), "American Kennel Club" tərəfindən bu cinsin rəsmi klubu olaraq tanındı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bohemiya çoban iti

**Bohemiya çoban iti** () — Çexiya Respublikasının qədim çoban iti növü. 2019-cu ildən etibarən Bohemiya çoban iti, FCI (Beynəlxalq Kinoloji Federasiya) və AKC (Amerika Kinoloji Klubu) tərəfindən müvəqqəti olaraq tanınmışdır. Bu növ, xüsusilə Çexiyanın Çod bölgəsi (Domažlice ətrafı) ilə əlaqələndirilir və tarixi boyu sərhəd keşikçisi, çoban iti və ov iti kimi istifadə edilmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Bohemiya çoban iti, orta ölçüdə, düzbucaqlı bədən quruluşuna malik bir itdir. Hündürlüyü 48-55 sm, çəkisi isə 15-25 kq arasındadır. Uzun və qalın tükləri, zəngin alt tükləri ilə birlikdə sərt hava şəraitinə davamlıdır. Əsas rəngi "qara və qəhvəyi"dir. Kiçik, iti və dik qulaqları, uzun və zərif boyun xətti ilə fərqlənir. Yüngül və rahat gedişi, bu növün tipik xüsusiyyətlərindəndir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər