open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artur Vanetsyan

**Artur Qaqikoviç Vanetsyan** (, ) — Ermənistan dövlət siyasi xadimi, general-mayor, 10 may 2018-ci il tarixindən 16 sentyabr 2019-cu il tarixinədək Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin direktoru, 22 sentyabr 2018-ci ildən Ermənistan Futbol Federasiyasının prezidenti.

## Həyatı
8 dekabr 1979-cu ildə İrəvanda anadan olmuşdur. 1995-ci ildə Yerevanda 2 nömrəli orta məktəbi bitirib. 1997–1999-cu illərdə Ermənistan Silahlı Qüvvələrində xidmət edib. 1999-cu ildə Ermənistan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını, 2003-cü ildə Sankt-Peterburq Xarici İqtisadi Əlaqələr, İqtisadiyyat və Hüquq İnstitutunu (qiyabi) bitirmişdir. Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Akademiyasını fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

2000-ci ilin dekabr ayında Ermənistanın milli təhlükəsizlik orqanlarında vəzifə səlahiyyətinə daxil olmuşdur. 2002-da Rusiya FTX Akademiyasında yenidən hazırlıq keçdi. 2015-ci ildə Ermənistan prezidentinin fərmanı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilmiş, həmçinin Milli Təhlükəsizlik Şurasının və Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi tərəfindən dəfələrlə mükafatlandırılmışdır. 2016–2018-ci illərdə İrəvan üzrə Milli Təhlükəsizlik Xidməti İdarəsinin rəis müavini vəzifəsində çalışıb. 10 may 2018 – 16 sentyabr 2019-cu ildə Ermənistan MTX rəhbəri olaraq çalışıb. Bu vəzifədən istefa verdikdən sonra *Vətən* (Ayrenak) partiyasını qurub və həmin partiyasının sədri seçilib və baş nazir Nikol Paşinyana qarşı siyasi fəaliyyətə başlayıb.

### Hərbi rütbələri
Artur Vanetsyan aşağıdakı illərdə müvafiq hərbi rütbələrə yüksəlib:
* 2000-ci il, leytenant
* 2001-ci il, baş leytenant
* 2003-cü il, kapitan
* 2006-cı il, mayor
* 2009-cu il, Polkovnik-leytenant
* 2017-ci il, polkovnik
* 2019-cu il, general-mayor

## MTX direktoru vəzifəsində
10 may 2018-ci il tarixdə Ermənistan prezidentinin fərmanı ilə Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin direktoru təyin edilib. İşlədiyi dövrdə, xüsusən də Ermənistanın keçmiş hakimiyyət orqanlarına qarşı cinayət işi, daha fəal və açıq işlə əlaqədar olaraq, Vanetsyan xeyli reytinq qazandı və Paşinyanın zəif komandasının ən güclü kadrlarından biri hesab edildi. Bu müddətdə baş nazir Nikol Paşinyan tərəfindən ona general-mayor rütbəsi verildi. Vəzifədə olan zaman onun gizli səs yazısının üstü açıldı. Orada Vanetsyan KTMT Baş katibi, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin keçmiş qərərgah rəhbəri Yuri Xaçaturovun həbsinin Rusiya ilə ciddi problemlərə səbəb olacağını xəbərdar edirdi.

2019-cu il sentyabrın 16-da Vanetsyan MTX rəhbəri vəzifəsindən istefa verib. İddialara görə Ermənistan Vanetsyan və baş nazir Paşinyan bundan bir neçə gün öncə olduqca vacib söhbət edib. Paşinyan Vanetsyana deyib ki, MTX Robert Köçəryan, Serj Sarkisyan, Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin sədri və hakimlərə qarşı materiallar toplamalıdır, lakin Vanetsyan bundan imtina edib. Onun yerinə bu vəzifəyə müvəqqəti olaraq Eduard Martirosyan təyin edilib.

## Şəxsi həyatı
Evlidir, 2 oğlu var. Böyük oğlu Artyom İrəvan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil alır.

## İstinadlar
2040

## Gözlənilən hadisələr
* BMT-nin proqnozlarına görə, Serbiya və qonşusu Bolqarıstan 2040-cı ilədək əhalilərinin 40 faizini itirə bilərlər.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Məcidabad (Məlikan)

**Məcidabad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Məlikan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 543 nəfər yaşayır (136 ailə).

## İstinadlar
Yaşayış binası (Əli bəy Hüseynzadə küçəsi, 51)

**Əli bəy Hüseynzadə küçəsi, 51 ünvanında yerləşən yaşayış binası** – Gəncə şəhərində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi. Gəncə üçün xarakterik olan *“[[Günbəzli ev]]”*lərin dövrümüzə çatmış azsaylı nümunələrindən biridir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

1:3 metr ölçülü evin üstü günbəzlə örtülmüşdür. Adətən bu cür dam örtüyünə malik evlərin (Nizami 33 və Şəddadilər 24) düzbucaqlı təməl planı tərəflərin nisbətinə görə kvadrata yaxın olsa da, Əli bəy Hüseynzadə küçəsi, 51 ünvanında yerləşən yaşayış binasında bu qanunauyğunluq pozulmuşdur. Bununla evin interyerinin həllində də daha sadə dizayna üstünlük verilmiş, divarlar yalnız gəc üzərində sqraffito tipli oyma ilə bəzədilmişdir. 

Fayl:Ə. Hüseynzadə küçəsi 51 ünvanındakı günbəzli evin birinci və ikinci mərtəbəsinin planı.jpg|Birinci və ikinci mərtəbələrin planı
Fayl:Gəncə şəhərindəki Ə. Hüseynzadə küçəsi 51 ünvanındakı günbəzli evin kəsimi.jpg|Evin kəsimi
Fayl:Gəncə şəhərindəki Ə. Hüseynzadə küçəsi 51 ünvanındakı günbəzli evin günbəzli və tağtavanlı otaqlarının kəsimi.jpg|Yan kəsimdə günbəzli (ikinci mərtəbə) və tağtavanlı (birinci mərtəbə) otaqların görünüşü


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yaşayış binası (İsmət Qayıbov küçəsi, döngə 1, ev 3)

**[[İsmət Qayıbov]] küçəsi, döngə 1, ev 3 ünvanında yerləşən yaşayış binası** – Gəncə şəhərində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi. Gəncə üçün xarakterik olan *“[[Günbəzli ev]]”*lərin dövrümüzə çatmış azsaylı nümunələrindən biridir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmiş   evin fasadı uzun ardıcıllığa malik olmaqla pəncərə yerləri ilə hissələrə bölünmüşdür. Pəncərə yerləri kiçik qabarıqlığa malik pilyastrlarla çərçivələnir. Pəncərə yerləri üstündəki atmalar oxvari tağ formasına malik olmaqla, timpanları fiqurlu kərpic hörgüsü ilə doldurulmuşdur. Hörgünün birinci sırası xeyli qabağa çıxan kəmər xüsusiyyəti daşımaqla fasadın həcmini qeyd edir və ona dəqiqlik gətirir.

Ümumilikdə ev kifayət qədər hündür kürsü üzərində inşa edilmişdir. Kürsü fasad tərəfdən əla işlənsə də döşəmə altı üçün istifadə olunmamışdır. Fasadın əsas memarlıq həlli sakit düz divarlar və xeyli qabağa çıxan karnizin (incə işləməli taxta kronşteynlər üzərində) kontrastına əsaslanır.

Memarın bu tikilidə yüksək bədii zövqlə tətbiq etdiyi müxtəlif hörgü tipləri fasadı əhəmiyyətli dərəcədə zənginləşdirən fakturadır. 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yaşayış binası (Nizami küçəsi döngə 4, ev 3)

**Nizami küçəsi döngə 4, ev 3 ünvanında yerləşən yaşayış binası** – Gəncə şəhərində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi. Gəncə üçün xarakterik olan *“[[Günbəzli ev]]”*lərin dövrümüzə çatmış azsaylı nümunələrindən biridir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmiş ev, fasad və planının həll edilməsinə görə, İsmət Qayıbov küçəsi, döngə 1, ev 3 yerləşən yaşayış binasını xatırladır. Evin interyeri fasadla müqayisədə daha zəngin həll edilmişdir. Otaq boyunca uzanan ləmlərin üstündə dayaz niş sırası keçir. Nişlər bir-birindən alebastr çəpərlər vasitəsiylə ayrılmışdır; otaqdakı buxarı da zəngin bəzədilmişdir.  
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yaşayış binası (Nizami küçəsi, dalan 5, ev 33)

**Nizami küçəsi, dalan 5, ev 33 ünvanında yerləşən yaşayış binası** – Gəncə şəhərində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi. Gəncə üçün xarakterik olan *"[[Günbəzli ev]]"*lərin dövrümüzə çatmış azsaylı nümunələrindən biridir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Evin fasadları sadə və lakonikdir. Fasad divarı gəclə üzlənmişdir; sonradan əlavə edilmiş və bütün fasad boyunca uzanan taxta veranda yaxşı işlənmiş detalları ilə diqqət cəlb edir.

Evin planı kifayət qədər sadədir. O, orta örçülü bir otaqdan ibarətdir. Xidməti otaqlar ehtimal ki, əlavə tikililərdə yerləşmişdir. Evin interyeri, fasadla müqayisədə daha zəngin həll edilmişdir. İnteryerdə divarlar yerli mənşəli açıq tonlu gəc məhlulu ilə üzlənmişdir; kəsişmə yerlərində tünd xəttlər keçir ki, bu da tağın konstruksiyasını vurğulayır. 

Otağın bütün perimetri boyunca *"[[ləmə]]"* adlandırılan tağçalar yerləşdirilmişdir. Pəncərə və qapı yerləri tağça və cumaxudan adlanan nişlər vardır. Ləmənin altında geniş divar rəsmi sırası keçir. Divar rəsmi təkrarlanan nəbati naxışdan ibarətdir. Təkrarlanan elementlər arasında yerləşdirilmiş tağlarn içində nar və qızılgül tumurcuqları arasında quş təsvirləri verilmişdir. Bu xətdən yuxarıda oxşar nəbati naxışlı daha bir xətt keçir. Niş və girişlər arasındakı divarlar da oxşar naxışlı divar rəsmləri ilə bəzədilmişdir. 

İnteryerin tamamlanmasında ləmə və camaxudanlara düzülən rəngarəng qab-qacaq, tağçalara yığılan gözəl tikməli ipəklərlə üzlənmiş yorğan-döşək və parlaq rəngli palazlardan istifadə edilirdi. 

Fayl:Nizami küçəsi, dalan 5, ev 33 divar rəsmi.jpg|Evin günbəz kəmərini bəzəyən nəbati naxış
Fayl:Nizami küçəsi, dalan 5, ev 33 plan.jpg|Evin planı
Fayl:Nizami küçəsi, dalan 5, ev 33 yan kəsimi.jpg|Evin yan kəsimi
Fayl:Nizami küçəsi, dalan 5, ev 33.jpg|Evin ümumi fasadının L. Bretanitskiy və Ə. Salamzadənin "Kirovabad" kitabında verilmiş təsviri.



## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yaşayış binası (Şəddadilər küçəsi, 24 A)

**Şəddadilər küçəsi 24 A ünvanında yerləşən yaşayış binası** – Gəncə şəhərində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi. Gəncə üçün xarakterik olan *"[[Günbəzli ev]]"*lərin dövrümüzə çatmış azsaylı nümunələrindən biridir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Bina planda kvadrata yaxın düzbucaqlı formasına malikdir. Bir otaqlı evin üstü günbəzlə örtülmüşdür. Qapı və pəncərə yerlərinin uğurlu yerləşdirilməsi nəticəsində binanın sadə fasadı olduqca canlı görüntü əldə etmişdir.

Digər günbəzli evlərdə olduğu kimi, bu binada da memar evin interyerinin həllinə daha çox diqqət yetirmişdir. Şəddadilər küçəsi 24 A ünvanındakı evin interyeri sqraffito tipli oyma ilə zəngin bəzədilmişdir. Ağ ornament təsviri dərin tünd boz fonla kontrastda yaxşı qəbul edilərək kompozisiyanın tamlığı ilə diqqət cəlb edir.

Divar boyunca yerləşən ləmədən yuxarıda 25–30 sm dərinlikli niş yerləşir. İncə alebastr çətiri çəpəri ilə ayrılmış niş, oxvari tağ formasında tamamlanır. 

Evlərin interyerlərində bu cür nişlər, kuzə, badə və dekorativ boşqab kimi interyer elementlərinin yerləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulurdu.

Fayl:Şəddadilər küçəsi 24 A ünvanındakı günbəzli evin fasad təsviri və mərtəbələrinin planı.jpg|Evin Ə. Salamzadə tərəfindən çəkilmiş ümumi görünüşü və planları
Fayl:Gəncə şəhəri Şəddadilər küçəsi 24 A ünvanındakı günbəzli evin kəsimi.jpg|Yan kəsimdə günbəzli (ikinci mərtəbə) və tağtavanlı (birinci mərtəbə) otaqların görünüşü
Fayl:Şəddadilər 24A divar naxışı.jpg|Evin interyerini bəzəyən divar naxışı



## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yaşayış binası (Nizami küçəsi, 133)

**Nizami küçəsi 133 ünvanında yerləşən yaşayış binası** – Gəncə şəhərində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi. 

## Memarlıq xüsusiyyətləri

İki mərtəbəli tikilinin ikinci mərtəbəsində düz divar səthi pilyastrlarla hissələrə bölünmüş, onlar arasında isə fasad boyunca pəncərə yerləri yerləşdirilmişdir. Pəncərə yerlərinun yükü yarımdairəvi tağlar vasitəsiylə bölünmüşdür. Binanın aşağı mərtəbəsinin fasadı daha sadə həll edilməklə həm də yerə yaxınlığı ilə diqqət çəkir.

Evin fasdının düz səthi taxtadan hazırlanmış karnizlə tamamlanır ki, bu da Gəncənin verandası olmayan bütün evləri üçün xarakterik xüsusiyyətlərdən biridir. Gəncənin iqlim xüsusiyyətləri evlərdə kölgə yaradılmasını tələb edirdi ki, bu da əsasən taxta karnizlər vasitəsiylə həyata keçirilirdi. Daha sonrakı dövrə aid evlərdə isə böyük sahəli eyvanlar tikilirdi.  

Fayl:Nizami küçəsi 133.jpg|Ümumi fasad görünüşü
Fayl:Nizami küçəsi 133 plan.jpg|Evin planı


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yaşayış binası (Əhməd Cəmil küçəsi, 27)

**Əhməd Cəmil küçəsi, 27 ünvanında yerləşən yaşayış binası** – Gəncə şəhərində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

İki mərtəbəli tikilinin birinci mərtəbəsinin qalın divarları yarımdairəvi tağ şəklində mərtəbələr arası tavan örtüyünə keçir. Dar pəncərə kənarları, divar qalınlığında yerləşdirilmiş və zirzəmiyə aparan daxili pilləkən sərt təəssürat yaradır.

İkinci mərtəbənin atmosferi isə tamamilə fərqlidir. Burada çoxlu təmiz havanın olduğu açıq veranda və üzüm tənəklərinin yaşıl yarpaqları canlılıq görüntüsü formalaşdırır.

Xeyli qabağa çıxan incə oymalı taxta karnizləri zərif işləməli kapitelə malik taxta sütunlar saxlayırlar.  Konstruktiv baxımdan əsaslandırılmış taxta detallar yalnız bu tikilidə deyil, Gəncənin digər mülki memarlıq nümunələrində də xarakterik xüsusiyyət rolunu oynayır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yaşayış binası (Şəhəryanı küçəsi, 144)

**Şəhəryanı küçəsi, 144 ünvanında yerləşən yaşayış binası** – Gəncə şəhərində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Evin qalın divərləri daxildən əhəmiyyətli dərəcədə yarılaraq, divar daxili şkaf yerləri yaradılıb. İnteryerin əsas diqqət çəkən iştirakçısı güclü profilləndirilmiş çərçivəyə malik olan və daşıyıcı divarda yerləşdirilmiş buxarıdır. Ləmə üsərində yerləşdirilmiş küncləri kronşteynli dayaz nişlər divar səthini tamamlayır.

Daşıyıcı divar içində yerləşdirilmiş pilləkən yayda istirahət üçün nəzərdə tutulmuş dam verandasına aparır. Günəşin yüksək vaxtı evin şüa tutan divarlarında pəncərə yerləri yoxdur ki, bu da gün ərzində otaqlarda sərin havanı saxlamağa imkan verir.

Dama aparan pilləkənin şüavari həll edilmiş giriş yeri üzərində incə profillənmiş tağ yerləşir. Yaxşı kölgələnmiş səliqəli verandanın ritmik düzülmüş, özünəməxsus kronşteynli səkkizguşəli taxta sütunları və incə yonma işli taxta çəpərləri tikilinin fasadının xarakterik xüsusiyyətlərini formalaşdırır. 

Fayl:Şəhəryanı 144.jpg|Evin ümumi görünüşü
Fayl:Şəhəryanı 144 plan.jpg|Evin planı


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yaşayış binası (Sabir küçəsi, 53)

**Sabir küçəsi, 53 ünvanında yerləşən yaşayış binası** – Gəncə şəhərində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Gəncənin dövrümüzə çatmış tarixi evləri ilə müqayisədə Sabir küçəsi, 53 ünvanında yerləşən evin planlaşdırılmasında otaqların ənənəvi yerləşdirilməsi xüsusiyyətindən qaçaraq, plana daha kompakt görünüş verilməyə çalışmışdır. Konstruktiv xüsusiyyətləri baxımından isə, ev, həmdövrü olduğu digər oxşar tikililərdən fərqlənmir.

Memarlıq-fəza kompozisiyası baxımından ümumi həcmin nisbətləri yaxşı olsa da, ayrı-ayrı detalların, xüsusilə taxta hissələrin işlənməsi, kərpic hörgünün formalı istifadəsi və sair digər həmdövr abidələrlə müqayisədə daha zəifdir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Kürəbulaq (Məlikan)

**Kürəbulaq** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Məlikan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 196 nəfər yaşayır (59 ailə).

## İstinadlar
Alekto (mifologiya)

**Alekto** — (  Ἀληκτώ də  — bağışlamaz, amansız, barışmaz, və heç vaxt istirahət etməyən) Yunan mifologiyasında intiqam ilahəsi, Ereblə Nyuktanın üç qızından biridir (Furi ya Erini) (və ya "nigahsız gecənin qızı") və Uranın axtalanmasından fışqıran qan damlalarından dünyaya gəlib . Meger və Tisifon bacılarıdır . Onu Virgildəki Gera da çağırır .

## Müasir mədəniyyətə təsiri
* 1901-ci ildə kəşf edilən Saturn peykindəki Dion krateri asteroid Alecto (465) Alektonun şərəfinə adlandırılıb.
* Harry Potter haqqındakı film və kitablar seriyasının qadın personajlarından biri Alekto adını daşıyır..

## Qeydlər
Azərbaycan ləzgiləri

[thumb|right|220px|[Quba qəzası|Quba qəzasının (indiki Qusar rayonu) Laza kəndindən olan ləzgilər, 1880-ci il]]
**Azərbaycan ləzgiləri** () və ya **Quba ləzgiləri** () — tarixən Azərbaycanın bəzi şimal bölgələrində yaşayan ləzgi etnik qrupunun bir hissəsi. Say baxımından onlar ikinci (Azərbaycan türklərindən sonra) millətdir və ölkənin ən böyük milli azlığıdır. Əksəriyyəti üçün ana dili ləzgi, nisbətən az qismi üçün isə Azərbaycan və rus dilləridir.

## Demoqrafiyası
### Müasir dövr
1897-ci ildə Rusiya imperiyasında aparılan əhalinin siyahıyaalması zamanı Azərbaycan ərazisində ləzgi dilində danışan əhalinin sayı 63.700 nəfər olmuşdu, bu da ümumi əhalinin 3,5%-ni təşkil edirdi. 1905-1907-ci illərdə erməni quldur dəstələrinin Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi qırğınlar zamanı ən çox itkiyə məruz qalan millətlərdən biri də ləzgilər olublar. 

## İstinadlar
Tsay İnven

**Tsay İnven** (; ; ) — Tayvan siyasətçisi, 20 may 2016-cı ildən Çin Respublikasının Prezidenti.

## Həyatı
1978-ci ildə Tayvan Milli Universitetinin Hüquq Kollecini bitirib. 1980-ci ildə Kornell Universitetinin Hüquq Məktəbində magistr dərəcəsi alıb. 1984-cü ildə London İqtisadiyyat Məktəbində hüquq üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır.

Londondan qayıtdıqdan sonra Taybey universitetlərində hüquq fənnini tədris etmişdir. 1990-cı illərdə Tayvanın ÜTT-na daxil olması ilə bağlı danışıqlarda tərəf oldu. Prezident Li Denhuenin dövründə (1996–2000) Tayvan Milli Təhlükəsizlik Şurasında təhlükəsizlik müşaviri olmuşdur. 2000-ci ilin mayından 2004-cü ilin mayınadək Çin Xalq Respublikası ilə əlaqələr üzrə hökumət naziri olub. 2004-cü ildə Demokratik Proqressiv Partiyaya (DDP) üzv olub.

2004-cü ilin dekabrından 2006-cı ilin yanvarına qədər — Qanunverici Yuan üzvü olub. 2006-cı ilin yanvar ayında Çin Respublikası Baş nazirinin müavini təyin edildi, 2007-ci ilin mayında bütün kabinet ilə birlikdə Baş nazir Su Çjuençan istefa verdi. 20 may 2008-ci ildə DPP sədri seçildi. 2012-ci il prezident seçkilərində DPP-yə namizəd oldu. 2012-ci ildə 45,6% səs alaraq prezident seçkilərində uduzdu və partiya lideri olaraq istefa verdi. 2014-cü ilin may ayında yenidən partiya sədri seçildi.

## İstinadlar
Xristianlıqda kilsə

**Xristian kilsəsi** () — kilsənin yaradıcısı İsa Məsihin Tanrı və Xilaskar olması kimi ortaq bir inancla birləşən xristianların dini icması. Dini araşdırmalarda, kilsə ümumi bir etiqad əsasında birləşən, ayrı bir icma və ya ümumdünya xristian icmalarının birliyi olaraq xristianlar birliyini ifadə edir.
Feyzabad (Əfqanıstan)

**Feyzabad** — Əfqanıstanda şəhər.Feyzabad şəhəri 7 kvadrat kilometr əraziyə malikdir və cəmi 44.421 nəfər əhaliyə malikdir və dəniz səviyyəsindən 1.254 metr yüksəklikdədir.

## İstinadlar
Bahavalpur

**Bahavalpur** — Pakistanın Pəncab vilayətinin mərkəzi. Həmçinin ən böyük 12-ci şəhəri.

## İstinadlar
Georgi Kutoyan

**Georgi Kutoyan** (, ) — Ermənistan dövlət siyasi xadimi, hüquqşünas, 2016-2018-ci illər arası Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin direktoru.

## Həyatı
Georgi Kutoyan 1981-ci ildə İrəvanda anadan olub.

### Təhsili
1997-2002 -ci illərdə Rostov Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil alıb və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2002-2005- ci illərdə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının fəlsəfə və hüquq institutunda aspiranturanı bitirib. Hüquq elmləri namizədidir. 2007-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Tafts Universitetinin Fletçer hüquq və diplomatiya məktəbini bitirib. 2002-2010 -cu illərdə Erməni-Rus (slavyan) Universitetində, Ermənistanın dövlət idarəçilik akademiyasında, Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasında elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. 2005-2006 -ci illərdə Ermənistan Baş Prokurorluğunun elmi-tədris mərkəzinin elmi işçisi, daha sonra hüquq və struktur islahatları şöbəsinin prokuroru vəzifəsində çalışıb. Kutoyan 2019-2020-ci tədris ili üçün Kembric Universitetində təhsil almaq üçün *Cambridge Trust Scholarship* təqaüdünə layiq görülmüşdü.

### Peşəkar fəaliyyəti
Georgi Kutoyan 2006-2007-ci illərdə Ermənistan ombudsmanının baş məsləhətçisi, 2008-2010-ci illərdə Ermənistan ombudsman aparatının baş hüquq məsləhətçisi vəzifəsini tutub. 2010-2011-ci illərdə vəkil fəaliyyəti ilə məşğul olub.

Sonra Kutoyan 2011-2016-cı illərdə Ermənistanın keçmiş prezidenti Serj Sarkisyanın köməkçisi işləyib. O, xüsusilə hüquqi məsələlər barədə ona məsləhətlər verib. 2016-cı ilin fevralında Sarkisyan Kutoyanı Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi vəzifəsinə təyin edib. Onun bu vəzifəsi uzun sürmədi, 2018-ci ilin may ayında baş verən məxməri inqilab sonrası baş verən hakimiyyət dəyişikliyindən sonra Kutoyan istefaya göndərildi. Maraqlıdır ki, Georgi Kutoyan təhsil aldığı səbəbilə hərbi xidmətdən yayınsa da, ona MTX direktoru olduğu zaman prezident tərəfindən general-mayor rütbəsi verilmişdi.

## Ölümü
2020-ci il yanvarın 17-də İrəvanda qaynatasına məxsus evdə onun güllələnmiş vəziyyətdə meyidi aşkar edilib. Kutoyan gicgahından dəyən güllə ilə ölüb. Kutoyanın ölümü ilə bağlı əsas versiya intihardır, lakin keçmiş xüsusi xidmət orqanı direktorunun qətlə yetirildiyi də istisna edilmir. Keçmiş dövlət qulluqçusu evli idi və 4 yaşlı oğlu qalıb.

## İstinadlar
Azərbaycan rəqs havaları (kitab)

**Azərbaycan Rəqs Havaları** *()*- Azərbaycan-sovet bəstəkarı Səid Rüstəmovun 1937-ci ildə nəşr etdirdiyi xalq rəqs melodiyalarını nota köçürdüyü toplu və ya kitab. Kitabda 30 ədəd xalq rəqsləri yer alır.

## Yaranma tarixi
1930-cu illərdə Səid Rüstəmov başqa folklor nümunələri ilə yanaşı, xalq rəqs melodiyalarını da nota köçürməklə məşğul olmuş və 1937-ci ildə "Azərbaycan xalq rəqsləri" toplusunu nəşr etdirmişdir. SSRİ dövrü olmasına baxmayaraq kitabın ilk səhifəsində musiqişünas Viktor Belyayev yazır:

## Kitabda yer alan rəqslər

## Qeydlər

## Mənbə
* Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyası

## Həmçinin bax
* Səid Rüstəmov

## İstinadlar
Təzəkənd Şeyxülislam (Məlikan)

**Təzəkənd Şeyxülislam** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Məlikan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 149 nəfər yaşayır (38 ailə).

## İstinadlar
Peç

**Peç** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Peç (Macarıstan) — Macarıstanda şəhər.
* Peç (Kosovo) — Kosovoda şəhər.
Freya Allan

**Freya Allan** (*tam adı:* ; ) — İngiltərə aktrisası. Netflixdə yayımlanan *[[Cadugər (teleserial, 2019)|Cadugər]]* teleserialındakı Sintra şahzadəsi Sirilla roluna görə tanınır.

## Həyatı
Freya Allan Oksfordşirdə anadan olub. Oksfordda Hedinqton Məktəbində təhsil alıb. Bakingemşirdə Bekonsfilddə Milli Film və Televiziya Məktəbində təhsilini davam etdirib. Burada təhsil aldığı dövrdə *Mavi quş* () və *Milad ağacı* () qısa filmlərində rol almışdır. Freya Allan Bornmut İncəsənət Universitetində təhsil alarkən *Kapitan Firs* () qısa filmində Linda obrazını canlandırmışdır.

## Fəaliyyəti
Allan Polşa yazıçısı Andjey Sapkovskinin *"[[Cadugər (romanlar seriyası)|Cadugər]]"* romanından adaptasiya olunmuş, fentezi-dram janrında çəkilmiş, Netflixdə yayımlanan *[[Cadugər (teleserial, 2019)|Cadugər teleserialı]]*nda Henri Kavill ilə birlikdə rol almışdır. Serialın çəkildiyi müddət ərzində Allan səkkiz ay Budapeştdə yaşamışdır. Allanın 2020-ci ilin əvvəllərində Londonda istehsal olunacaq və 2021-ci ildə debüt edəcək *Cadugər*in ikinci sezonunda da çəkiləcəyi gözlənilir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kürəkən Mehmed Əli Paşa

**Mehmed Əli Paşa** () — Sultan Əbdülməcid səltənətində 7 ay 12 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı
1813-cü ildə Həmşin kəndində (Rizə vilayətinin Çayeli mahalı) anadan olmuşdur. Atası Hacı Ömər Ağa idi. Uşaq ikən atası ilə İstanbula gələrək kaptanpaşa Pabuççu Əhməd Paşanın xidmətinə girir. Mehmed ölümündən sonra Əndəruna girmişdir.

Mehmed Əli Paşa 1845-ci ildə Sultan II Mahmudun qızı və Sultan I Əbdülməcidin bacısı Osmanlı şahzadəsi Adilə Sultanla (1826–1899) evlənərək "Damat" (Sultanın kürəkəni) titulu almışdır.

1845–1847-ci, 1848–1849-cu, 1851-ci, 1855–1858-ci, 1858–1853-cü, 1866–1867-ci illərdə Damad Mehmed Əli Paşa altı dəfə Osmanlı imperiyasının kaptan-ı dəryası kimi xidmət etmişdir. 1847-ci ildə Məclisin üzvü olmuşdur.

1849–1851-ci, 1853–1854-cü illərdə də sərkərdə vəzifəsini tutmuşdur.

## Mənbə
* Şer‘iyye Sicilleri Arşivi, Kısmet-i Askeriyye Mahkemesi, nr. 1809, vr. 64–65, 73–74;
* Şer‘iyye Sicilleri Arşivi, Rumeli Kazaskerliği, nr. 584, vr. 24;
* Ahmed Rifat, *Verdü’l-hadâik*, İstanbul 1283, s. 48–52;
* Tayyarzâde Atâ, *Târih*, İstanbul 1292, II, 175–182;
* M. Destrilhes, *Confidences sur la Turquie*, Paris 1855, s. 83, 89, 97–124;
* Mehmed Selâhaddin, *Bir Türk Diplomatının Evrâk-ı Siyâsiyyesi*, İstanbul 1306, s. 312–314;
* É. A. Thouvenel, *Nicolas Ier et Napoléon III*, Paris 1891, s. 97–98, 141–146;
* Cevdet, *Tezâkir*, I, 13–17, 23, 27, 31–32, 35–39, 53–55;
* *Âdile Sultan Dîvânı* (haz. Hikmet Özdemir), Ankara 1996, s. 270–278;
* Mehmed Süreyyâ, *Sicill-i Osmanî* (haz. Nuri Akbayar, s.nşr. Seyit Ali Kahraman), İstanbul 1996, III, 956–957;
* a.mlf., *Nuhbetü’l-vekāyi‘*, İstanbul 1290, s. 81, 85, 120;
* Lutfî, *Târih*, VI, 54;
* Fatma Aliye Hanım, *Ahmed Cevdet Paşa ve Zamanı*, İstanbul 1332, s. 92, 99–103, 122;
* *Mecelle-i Umûr-ı Belediyye*, I, 921, 923–924;
* Ali Fuat [Türkgeldi], *Ricâl-i Mühümme-i Siyâsiyye*, İstanbul 1928, s. 16–18, 21, 63;
* a.mlf., *Mesâil-i Mühümme-i Siyâsiyye* (haz. Bekir Sıtkı Baykal), Ankara 1987, I, 315–320;
* İbnülemin, *Son Sadrıazamlar*, I, 9, 59–61, 63–73;
* Ali Akyıldız, *Tanzimat Dönemi Osmanlı Merkez Teşkilâtında Reform: 1836–1856*, İstanbul 1993, s. 250–251;
* Kemal Beydilli, "Mustafa Reşid Paşa", *DİA*, XXXI, 349.

## İstinadlar
Əhməd Arif Hikmət Əfəndi

**Əhməd Arif Hikmət Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Həyatı
Tam adı Seyid Hacı Əhməd Arif Hikmət Əfəndidir. 1786-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Atası İbrahim İsmet bəy padişah lll Selim dönəmində nakib-ül-eşraf https://tr.wikipedia.org/wiki/Nak%C3%AEb%C3%BC%E2%80%99l_e%C5%9Fr%C3%A2f və kazaskerhttps://tr.wikipedia.org/wiki/Kazasker idi. Böyük babası və babası dövlət adamları olub vəzirlik rütbəsinə qədər yüksəlmişdilər.

## Mənbə
* Ârif Hikmet, Dîvân-ı Ârif Hikmet Beyefendi (nşr. Mehmed Zîver), İstanbul 1283;
* Şem‘dânîzâde, Müri’t-tevârîh (Aktepe), III, 40, 46;
* Vâsıf, Târih (İlgürel), s. 237, 256–257;
* Şehâbeddin Mahmûd el-Âlûsî, Ârif Hikmet: hayâtühû ve meâsirüh (nşr. Muhammed el-Hatrâvî), Beyrut 1403/1983;
* Fatîn, Tezkire, s. 70–71;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 129–131;
* Ahmed Cevdet Paşa, Belâgat-ı Osmâniyye, İstanbul 1303, s. 171, 193, 203;
* Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 42, 188;
* Sicill-i Osmânî, I, 130;
* Gibb, HOP, IV, 350–355;
* Fatma Aliye, Ahmed Cevdet Paşa ve Zamanı, İstanbul 1332, s. 31–33, 43 vd., 50–55, 104;
* Osmanlı Müellifleri, II, 327 vd.;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 590;
* İbnülemin, Son Asır Türk Şairleri, s. 636–646;
* Yusuf Sağlam, Şeyhülislâm Arif Hikmet Bey’in Arapça Divanı Tercümesi (mezuniyet tezi, 1947), İÜ Ed.Fak. Türkoloji Seminer Kitaplığı, nr. 1468;
* Harputlu İbrâhim Efendi, ed-Dürrü’l-muntaẓam fî menâḳıbı ʿÂrifi’l-Ḥikem, Ârif Hikmet Ktp., nr. 3847, s. 85;
* İsmail Cerrahoğlu, "Şeyhulislâm Arif Hikmet ve Medine-i Münevverede Kurduğu Kütüphane", AÜİFD, XXX (1988), s. 111;
* Fevziye Abdullah Tansel, "Ârif Hikmet Bey", İA, I, 564–568;
* R. Mantran, "Arif Hikmet Bey", EI2 (İng.), I, 630.

## İstinadlar
Şərqi Aralıq Dənizi qaz kəməri

**Şərqi Aralıq Dənizi qaz kəməri** (yaxud **EastMed layihəsi**) - Aralıq dənizinin şərqindən İtaliyaya qədər çəkilməsi planlaşdırılan təbii qaz boru kəməri. 2019-cu ilin 20 mart tarixində ABŞ-nin dövlət katibi Mayk Pompeonun iştirakıyla Yunanıstan, yunan Kipri və İsrailin hökumət rəhbərləri arasında Şərqi Aralıq Dənizi (EastMed) qaz boru xəttinin çəkilməsi barədə müqavilə imzalanıb. Müqaviləyə əsasən, Yunan Kiprinin cənubundan hasil olunacaq təbii qaz Kiprdən dənizlə Yunanıstanın Krit adasına, oradan Yunanıstanın əsas ərazisinə, buradan isə İtaliyaya çəkiləcək qaz boru xətti vasitəsilə nəql olunacaq. Avropa Birliyi tərəfindən dəstəklənən layihəyə ilkin olaraq 34.5 milyon avro vəsait ayrılıb. Layihənin ümumi dəyərinin 7 milyard dollar olacağı və 7 il ərzində başa çatacağı proqnozlaşdırılır. Ancaq Liviya ilə Türkiyə arasındakı memaranduma əsasən, qaz kəməri Türkiyənin iqtisadi zonasından çəkilməlidir və buna görə Şərqi Aralıq Dənizi Qaz Forumunun rəhbərləri Ankara ilə razılaşmalı olacaqlar.

## İstinadlar
Milli Təhlükəsizlik Xidməti (Ermənistan)

**Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti** (Azərbaycan mətbuatında **MTX**; , *Hayastani Azqayin Anvtanqutyan Tsarayutyun*) — Ermənistan milli təhlükəsizliyi, kəşfiyyat, sərhəd mühafizəsi, informasiya təhlükəsizliyi — kriptoqrafiya, o cümlədən Ermənistan Baş Nazirinin mühafizəsinə cavabdeh dövlət qurumu.

## Tarixi
Ermənistan Respublikasının 1991-ci ilin sentyabr ayında SSRİ-nin tərkibindən ayrılmasından sonra, yeni hökumətin qərarı ilə 4 dekabr 1991-ci ildə keçmiş SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi Milli Təhlükəsizlik üzrə Dövlət İdarəsi adını almışdır. İdarənin ilk rəisi general-mayor Husik Suren Harutyunyan olmuşdur. O, bu vəzifədə 1992-ci ilin fevral ayına qədər qalmışdır.

Ermənistan hökumətinin müvafiq qərarına əsasən 1996–1999-cu illər arasında, Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi və Daxili İşlər Nazirliyi birləşdirilmişdir. 17 dekabr 2002-ci ildə, prezident Robert Koçaryan Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin yaradılması haqqında fərman vermişdir. 2004-cü ildə 12 il Müdafiə Nazirliyinin tərkibində olan Sərhəd Mühafizə Xidməti MTX-nin tərkibinə verilmişdir.

## İstinadlar
Böyük Məcidiyə məscidi

**Böyük Məcidiyə məscidi** — İstanbulda XIX əsrə aid məscid. Əsas adı **Ortaköy məscidi** olan bu bina İstanbul boğazının Rumeli sahilində, Ortaköy limanında yerləşir. Məscidə “böyük” deyilməsinin səbəbi isə eyni padşah tərəfindən inşa etdirilən və Çırağan məscidi olaraq da bilinən Kiçik Məcidiyə məscidindən fərqlənməsidir.

## Haqqında

## Qalereya

Fayl:Istanbul asv2020-02 img62 Ortaköy Mosque.jpg|Günbəz
Fayl:DSC04854 Istanbul - Ortaköy camii - Mirhab - Foto G. Dall'Orto 30-5-2006.jpg|Mehrab
Fayl:Istanbul 06 25 09 0215.jpg|Məscidin eksteryeri


## İstinadlar

* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, II, 119-122;
*a.e.: İstanbul Câmileri ve Diğer Dînî-Sivil Mi‘mârî Yapılar (haz. Ahmed Nezih Galitekin), İstanbul 2001, s. 524-526; 
*Mehmed Râif, Mir’ât-ı İstanbul, İstanbul 1314, I, 289-290; 
*Konyalı, İstanbul Âbideleri, s. 80-81; 
*Semavi Eyice, “İstanbul’un Minareleri”, Türk San‘atı Tarihi Araştırma ve İncelemeleri, İstanbul 1963, I, 40; 
*a.mlf., Ortaköy:Tarih, Sosyal ve Mimari Doku, İstanbul 1991, s. 11-14; 
*Halûk Şehsuvaroğlu, Asırlar Boyunca İstanbul, İstanbul, ts., s. 228; 
*Pars Tuğlacı, Osmanlı Mimarlığında Batılılaşma Dönemi ve Balyan Ailesi, İstanbul 1981, s. 198-202; 
*Oktay Aslanapa, Osmanlı Devri Mimarisi, İstanbul 1986, s. 449; 
*Afife Batur, Batılılaşma Döneminde Osmanlı Mimarlığı, İstanbul 1986, s. 1062-1063; 
*a.mlf., “Ortaköy Camii”, Dünden Bugüne Beşiktaş (ed. Nuri Akbayar), İstanbul 1998, s. 168-170; 
*a.mlf., “Ortaköy Camii”, DBİst.A, VI, 143-144; Tahsin Öz, İstanbul Camileri, Ankara 1987, II, 51; 
*Faruk Kartın, “Ortaköy Camii Tamir ve Onarımı”, Rölöve ve Restorasyon Dergisi, sy. 1, Ankara 1974, s. 87-98; 
*Selçuk Batur, “Ondokuzuncu Yüzyılın Büyük Camilerinde Son Cemaat Yeri ve Hünkar Mahfili Sorunu Üzerine”, Anadolu Sanatı Araştırmaları, sy. 2, İstanbul 1970, s. 101-102.
Kiçik Məcidiyə məscidi

**Kiçik Məcidiyə məscidi** — İstanbulda XIX əsrə aid məscid. Əsas adı **Çırağan məscidi** olan bu bina İstanbul boğazının Rumeli sahilində, Ortaköy yaxınlığında, Çırağan sarayının qarşısında və Yıldız sarayını əhatə edən meşənin boğaz girişində yerləşir. Məscidə “kiçik” deyilməsinin səbəbi isə eyni padşah tərəfindən inşa etdirilən və Ortaköy məscidi olaraq da bilinən Böyük Məcidiyə məscidindən fərqlənməsidir.

## Haqqında

### Tarixi
Giriş qapısının üstündə yerləşən və dövrün şairlərindən Əhməd Sadiq Zivər bəy tərəfindən yazılan 4 sətirlik mənzum kitabəyə görə, məscid 1848-ci ildə Osmanlı padşahı Sultan Əbdülməcid tərəfindən inşa etdirilmişdir. Erməni yazar Parsek Tuğlacıyana görə, məscidin memarı Dolmabağça sarayının memarlarından Nikoqos Balyandır. Ancaq Nikoqosun qardaşı Sarkis Balyan, 1857-ci ildə nəşr olunan bir məqalədə Çırağan məscidinin Karpet Balyan tərəfindən inşa olunduğunu qeyd edir. Bu məsələylə bağlı dəqiqi məlumat olmasa da, məscidin dövrün erməni əsilli məşhur memar ailəsi Balyan ailəsi tərəfindən inşa olunduğu dəqiqdir. Dövrün tarixi qeydlərində, məscidin təməlinə müsəlmanların müqəddəs hesab etdiyi Kəbədən torpaq gətirilib qarışdırıldığı qeyd olunur.

Məscid, qarşısındakı sahildə yerləşən və yenə Sultan Əbdülməcid tərəfindən sökülüb yenidən inşa etdirilən Çırağan sarayının bir bölümü olaraq inşa etdirilmişdir. Ancaq həm yerləşim yerini, həm də strukturunu nəzərə alsaq, məscidin Çırağan və yaxınlıqdakı Yıldız sarayının xidmətçiləri tərəfindən istifadə edildiyini qeyd edə bilərik.

### Memarlıq xüsusiyyətləri
Kiçik Məcidiyə məscidi sadə kvadrat planlı, üzəri tək gümbəzli və tək minarəli barokko üslubunda inşa edilmişdir. Biri önündəki meydana, digəri isə birbaşa məscidə açılan 2 qapısı var. Ümumilikdə 1600 m2-lik ərazini əhatə edən məscidə həyətə açılan qapıdan girdikdə sağda və solda bir ədəd olmaq üzrə 2 qəsr-i hümayun yerləşir. Qəsr-i hümayun Osmanlı memarlığına xas olan, padşahın istirahəti və önəmli görüşlərin keçirilməsini nəzərdə tutan binadır. Məscidin ümumi görüntüsü klassik türk memarlığına uyğun deyil. Məscidin ən qeyri-adi tərəfi isə minarəsidir. Belə ki, sadə və yuvarlaq tipli gövdəni taclandıran şərəfə bölümü sadə çıxıntılar və qotik uslübdakı sütunlarla bəzədilmişdir.

Məscidin inetryeri isə qəsr-i hümayunlar kimi dövrün memarlıq xüsusiyyətlərinə uyğun bəzədilmişdir. Minbər və kürsü çəhrayı daşdan hazırlanmış, mehrab isə sadə üslübda inşa olunmuşdur.

## Qalereya

Fayl:Mihrab of Küçük Mecidiye Mosque, Istanbul.jpg|Məscidin interyeri-1
Fayl:İstanbul 5466.jpg|Məscidin interyeri-2
Fayl:Central dome of Küçük Mecidiye Mosque, Istanbul.jpg|Məscidin gümbəzi


## İstinadlar

* Mehmed Râif, Mir’ât-ı İstanbul, İstanbul 1312, s. 290;
* Konyalı, *İstanbul Âbideleri*, s. 62-63;
* Semavi Eyice, “İstanbul Minareleri”, Türk San‘atı Tarihi Araştırma ve İncelemeleri, İstanbul 1963, I, 31-132, rs. 122;
* Tahsin Öz, İstanbul Camileri, Ankara 1965, II, 46;
* Pars Tuğlacı, Osmanlı Mimarlığında Batılılaşma Dönemi ve Balyan Ailesi, İstanbul 1981, s. 196-198;
* Kevork Pamukçiyan, “Nikoğos Balyan”, *İst.A*, IV, 2092-2093.
Bənayim (Məlikan)

**Bənayim** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Məlikan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 309 nəfər yaşayır (81 ailə).

## İstinadlar
Nüsrətiyə məscidi

**Nüsrətiyə məscidi** — İstanbulda XIX əsrə aid məscid. Əsas adı **Topxana məscidi** olan bu bina İstanbul boğazının Rumeli sahilində, Bəyoğlunda yerləşir.

## Haqqında

## Qalereya

Fayl:İstanbul, Nusretiye Camii, Tophane (Nusretiye) Saat Kulesi 1860-1890 yılları.jpg|Nüsrətiyə məscidi, XIX əsrin sonu
Fayl:Central dome interior of Nusretiye Mosque.jpg|Günbəz
Fayl:İstanbul 4952.jpg|Məscidin interyeri
Fayl:Nusretiye Camii.JPG|Məscidin eksteryeri


## İstinadlar

* Hüseyin Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘: İstanbul’un Câmileri ve Diğer Dînî-Sivil Mi‘mârî Yapılar (haz. Ahmed Nezih Galitekin), İstanbul 2001, s. 461-463; 
* R. Walsh - Th. Allom, Constantinople and the Scenery of the Seven Churches of Asia Minor, London 1838, s. 75; 
* Mehmed Râif, Mir’ât-ı İstanbul, İstanbul 1314, s. 354-358; 
* Halil Edhem [Eldem], Camilerimiz, İstanbul 1932, s. 97-98; 
* İzzet Kumbaracılar, İstanbul Sebilleri, İstanbul 1938, s. 51; 
* Konyalı, İstanbul Âbideleri, s. 79-80; Doğan Kuban, Türk Barok Mimarisi Hakkında Bir Deneme, İstanbul 1954, s. 34; 
* Semavi Eyice, Istanbul, Petit guide à travers les monuments byzantins et turcs, İstanbul 1955, s. 107; 
* a.mlf., “İstanbul Minareleri”, Türk San‘atı Tarihi Araştırma ve İncelemeleri, İstanbul 1963, I, 67; 
* Celâl Esad Arseven, Türk Sanatı Tarihi, İstanbul, ts. (Maarif Basımevi), II, 423-427; 
* Tahsin Öz, İstanbul Camileri, İstanbul 1965, II, 50; 
* A. Süheyl Ünver, “Osmanlı Türkleri İlim Tarihinde Muvakkithaneler”, Atatürk Konferansları V: 1971-1972, Ankara 1975, s. 248; 
* Pars Tuğlacı, Osmanlı Mimarlığında Batılılaşma Dönemi ve Balyan Ailesi, İstanbul 1981, s. 29-33; 
* Oktay Aslanapa, Osmanlı Devri Mimarisi, İstanbul 1986, s. 430-435; 
* G. Goodwin, A History of Ottoman Architecture, New York 1987, s. 417-418; 
* Affan Egemen, İstanbul’un Çeşme ve Sebilleri, İstanbul 1993, s. 667-670; 
* Kazım Hacımeyliç, Yesârîzade Mustafa İzzet Efendi’nin İstanbul’daki Ketebeli Kitabeleri (yüksek lisans tezi, 1994), MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, s. 22-24; 
* Ömer Faruk Şerifoğlu, Su Güzeli: İstanbul Sebilleri, İstanbul 1995, s. 160-163; 
* Betül Bakır, Mimaride Rönesans ve Barok, Ankara 2003, s. 80-81; 
* Ahmet Vefa Çobanoğlu, “Beyoğlu’ndaki Camiler”, Geçmişten Günümüze Beyoğlu, İstanbul 2004, I, 353-354; 
* Selçuk Mülayim, “Nusretiye’nin Açılışı”, 60. Yaşına Sinan Genim’e Armağan, Makaleler, İstanbul 2005, s. 498-507; 
* Yasemin Suner, “Nusretiye Camii”, DBİst.A, VI, 105-107 (kışlanın ve caminin eski resimleri ve gravürleri için bk. Çelik Gülersoy, İstanbul II: Tophane, Fındıklı, Kabataş).
Şeyxülislam (dəqiqləşdirmə)

*Şeyxülislam  
*Şeyxülislam ordeni  
*Şeyxülislam (Məlikan) 
*Şeyxülislam (Həştrud) 
*Təzəkənd Şeyxülislam (Məlikan)
Rodriqo Qoes

**Rodriqo Silva de Qoes** () — qısaca Rodriqo olaraq bilinən Real Madrid FK-nun braziliyalı hücum oyunçusu.

## Klub karyerası
### Santos

San-Paulu-da Osasko-da doğulan Rodriqo, 2011-ci ildə Santos FK-nun aşağyaş komandasına qatıldı.Rodriqo başlanğıcda Futzal komandasında çıxış edirdi. 2017-ci ilin mart ayında Peru-nun Sporting Cristal'a qarşı Libertadores Kuboku matçı üçün meneceri Dorival Júnior tərəfindən ilk komandaya çağrıldı. 21 iyul 2017-ci ildə Rodrygo beş illik müqaviləni qəbul etdikdən sonra ilk peşə müqaviləsini imzaladı. Noyabrın 1-də müvəqqəti menecer Elano tərəfindən əsas komandaya yüksəldi. 

### Real Madrid

15 iyun 2018-ci ildə Real Madrid, Rodriqonun transferi üçün Santos FK ilə razılığa gəldi, oyunçu 2019-cu ilin iyununda Los Blancos-a qoşuldu və 2025-ci ilə qədər müqaviləni imzaladı.  İddialara görə, ödəniş 45 milyon avro idi. Santos 40 milyon avro aldı. 25 sentyabr 2019-cu ildə Rodrygo ilk matçına çıxdı və liqada ilk qolunu Osasuna'ya bir dəqiqə içində vurdu. 6 noyabr 2019-cu il, 18 yaş 301 gün olan Rodriygo, 2019-20 UEFA Çempionlar Liqasında qrupun dördüncü oyununda Qalatasaray-a qarşı  3 qol vurdu.

### Milli komanda

30 mart 2017-ci ildə Rodriqo Braziliya U-17 komandasna dəvət alır.

7 mart 2018-ci ildə komanda yoldaşı Yuri Alberto ilə birlikdə U-20 komandasına çağrılır. Lakin hər ikisi də klub prezidentinin istəyindən sonra komandadan ayrılır.

2019-un noyabrında Rodriqo Qoes ilk dəfə olaraq Braziliya millisinin əsas komandasına dəvət alır. Səudiyyə Ərəbistanı-nın  Ər-Riyad şəhərindəki çempiyonat oyunuda (Argentina millisinə qarşı) son 20 dəqiqə Villyanı əvəz etdi.


## İstinadlar
Farah Zeynəb Abdullah

**Farah Zeynəb Abdullah** (*tam adı:* ; ) — Türkiyə aktrisası və müğənnisi.
## Həyatı
Farah 17 avqust 1989-cu ildə İstanbulun Beşiktaş səmtində dünyaya göz açmışdır. Anası Gülay Makedoniya, Türkiyə (Krımdan) və Bosniya əsillidir. Atası Osman İraq türkmanlarındandır (Ərbildən). Müharibənin başlaması ilə atası Osman hələ uşaq olarkən ailəsi Türkiyəyə miqrasiya edir. Osman türk əsillidir və ərəb dilini bilmir. Bununla belə, İraqda hərbi xidmət keçmişdir. 

Farahın iki qardaşı var. Atasının işi ilə əlaqədar ailəsi Londona köçənədək orta təhsilini Sen-Mişel fransız liseyində almışdır. Hazırda öz işi ilə əlaqədar İstanbulda yaşasa da, Farahın bütün ailə üzvləri İngiltərədədir.
## Fəaliyyəti
2010-cu ildə Kent Universitetində təhsil alarkən ** türk serialından təklif alır. Nəticə olaraq, həmin serialda 2 sezon, 79 bölümdə çəkilir. Həmçinin, 2011-ci ildə Antalya Televiziya Mükafatlarında ən yaxşı köməkçi aktrisa nominasiyası üzrə qalib gəlir.

2013-cü ildə Kıvanç Tatlıtuğ ilə birgə Yılmaz Ərdoğanın *[[Kəpənəyin röyası (film, 2013)|Kəpənəyin röyası]]* filmində rol alır. Film Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən 2014 Oskar mükafatına namizəd seçilir. Filmdəki roluna görə Farah 18-ci Sadri Alışık Kino və Teatr Mükafatlarında köməkçi aktrisa nominasiyasını qazanır. 

2014-cü il Farah üçün olduqca gərgin və yorğun keçir. İlk öncə Engin Akyürek ilə *Bi Küçük Eylül Meselesi* filminə çəkilir. Filmin premyerası Sevgililər günü keçirilir. Daha sonra Kıvanç Tatlıtuğ ilə birlikdə ikinci dəfə *[[Qurd Səyid və Şura (teleserial, 2014)|Qurd Səyid və Şura]]* serialında kamera qarşısına keçir. Həmin ilin yayında ara verməyən Farah, rejissor Çağan İrmakın *Unutsam, pıçılda* adlı musiqili-romantik filmində rol alır. Xədicə/Aypəri rolu filmdə aktrisalıq və müğənnilik istedadını nümayiş etdirən və tamaşaçı auditoriyasını heyrətləndirməyi bacaran Faraha bir neçə mükafat qazandırır.

2015-ci ildə *Barbi*nin türk versiyasında *Şahzadə Azra* rolunu səsləndirir. 2015-ci ilin sonlarında rejissor Yılmaz Ərdoğanla ikinci dəfə əməkdaşlıq edərək *[[Turş almalar (film, 2016)|Turş almalar]]* filminə çəkilir və Muazzez rolunu canlandırır. Film 2016-cı il 28 oktyabrda Türkiyədə, noyabr ayının əvvəllərində isə Avropada nümayiş olunur.

2016-cı il iyul ayının sonlarında sosial mediada Farahın məşhur türk serialı *[[Möhtəşəm Yüz İl Kösəm (teleserial, 2015)|Möhtəşəm Yüz İl Kösəm]]*də çəkiləcəyi ilə bağlı xəbərlər yayılır. Bir neçə gün sonra aktrisanın macar şahzadəsi Farya Betlen rolu ilə seriala daxil olacağı öz təsdiqini tapır. Serialın ilk bölümü 18 noyabr 2016-cı ildə Türkiyə telekanalı FOX-da yayımlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tisifona

**Tisifon** (  Τισιφόνη "qətl üçün qisas alan ") — qədim yunan mifologiyasında erinilərdən biridir. Uranın axtalanması zamanı axan qan damlalarından yaranıb . Virgil'in təsvirinə görə, Hadesdə bir dəmir qüllədə oturur .

## Digər Tisifonalar
Evriidin "Alkmeon Korinfdə" faciəsində — TisifonaAlkmeonun anadan olanda adı Manto olan qızıdır. Qardaşı ilə birlikdə atası tərəfindən təhsil almaları üçün Korinf Kralı Kreona verilmişdir. Tisifona böyüdükcə o qədər gözəlləşdi ki, Kreonun arvadı ərinin qızı həyat yoldaşı edəcəyindən qorxaraq onu kölə olaraq satdı. Tisifonanın öz qızı olduğundan şübhələnməyən Alkmeon onu satın aldı; yalnız sonra, Korinfdə uşaqları nı aparmaq üçün peyda olduqda həqiqəti öyrəndi (Apollod). III 7, 7).

## Ədəbiyyatda və sənətdə
* J. F. Ramonun " Hippolit və Arisiya " (1733) operasının xarakterlərindən biridir.
* Maskaradda İ. V. Hötenin (1831) " Faust " fəlsəfi dramında görünür.
* David Veberin "Qəzəbli yol" adlı fantastik romanının xarakteridir (kosmik komandanın ruhunda yer alır).
* A. B. Ryabininin"Sfenksin tapmacası" romanının personajıdır .

## Astronomiyada
* Tisifona asteroidi onun şərəfinə adlandırılmışdır (466) .

## Qeydlər
İbrahim Hilmi Paşa

**İbrahim Hilmi Paşa** ()  — III Səlim və IV Mustafa səltənətlərində ümumilikdə 8 ay 20 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı

## Mənbə

* Çelebizâde Âsım, Târih, İstanbul 1282, I, 119-121, 211-212, 231, 300; 
* Câbi Said, Târih (haz. M. A. Beyhan), Ankara 2000, s. 111, 114, 122, 138; 
* İmam Mehmed Efendi, Cerîde, Süleymaniye Ktp., Zühdü Bey, TY, nr. 453, vr. 31b, 33a, 34a-b; 
* Abdülfettah Şefkat Bağdâdî, Zeyl-i Hadîka (Hadîkatü’l-vüzerâ içinde), s. 13-15 (azil ve tayin tarih ve sıraları sıhhatli değildir); 
* Vâsıf, Târih, İÜ Ktp., TY, nr. 6013, vr. 149a, 287b; 
* Yayla İmâmı Risâlesi: Târîh-i Vekāyi-i Selimiyye (haz. Fahri Ç. Derin, TED, III, [1973] içinde), s. 213-272; 
* Cevdet, Târih, VIII, 69, 103, 134-135, 186 vd., 189, 347-348; 
* Mustafa Necib, Târihçe, İstanbul 1280, s. 21, 64, 84-85; 
* W. Zinkeisen, Geschichte des osmanischen Reiches in Europa, Gotha 1859, VI, tür.yer.; 
* Schlechta-Wssehrd - O. Freiherr von, Die Revolutionen in Constantinopel in den Jahren 1807 und 1808, Wien 1882, s. 65, 73, 127-130; 
* Sicill-i Osmânî, I, 154 (azil ve tayin tarih ve sıraları sıhhatli değildir); 
* İ. Hakkı Uzunçarşılı, Meşhur Rumeli Âyânlarından Tirsinikli İsmail, Yılıkoğlu Süleyman Ağalar ve Alemdar Mustafa Paşa, İstanbul 1942, s. 54, 60-62, 65-69, 107; 
* a.mlf., “Nizâm-ı Cedid Ricâlinden Kadı Abdurrahman Paşa”, TTK Belleten, XXXV/138 (1971), s. 245-302; 
* Danişmend, Kronoloji, IV, 84-86, 88-89; V, 69; 
* Mufassal Osmanlı Tarihi, İstanbul 1962, V, 2799, 2805, 2810, 2819, 2864-2865.
Kürəkən İbrahim Paşa türbəsi

**Kürəkən İbrahim Paşa türbəsi** – İstanbulun Fateh rayonunda XVII əsrin əvvəllərinə aid türbə.

Türbə 1603-cü ildə Dalğıc Əhməd ağa tərəfindən inşa edilmişdir. Səkkizbucaqlı və tək gümbəzli planla inşa olunan türbənin giriş cəbhəsi xaric, bütün cəbhələrində altlı-üstlü pəncərələri var.

Türbədə 2 mərmər məzar sandığı yerləşir. Bunlardan kavuk papaqlı olanı Sultan Mehmed səltənəti sədrəzəmlərindən Bosniyalı İbrahim Paşaya, digəri isə paşanın gənc yaşda vəfat edən oğluna aiddir.

## Mənbə

*Taş İstanbul - Damad İbrahim Paşa türbesi
Qabaqulaq İbrahim Paşa

**Qabaqulaq İbrahim Paşa** () — I Mahmud dönəmində 7 ay 19 gün Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamı.

## Həyatı

## Mənbə

* Destârî Sâlih Tarihi (nşr. Bekir Sıtkı Baykal), Ankara 1962, s. 32-34, 36, 37, 41, 43-45; 
* 1730 Patrona İhtilâli Hakkında Bir Eser: Abdi Tarihi (nşr. Faik Reşit Unat), Ankara 1943, s. 53, 60, 62-64; 
* Dilâver Ağazâde Ömer, Zeyl-i Hadîkatü’l-vüzerâ, İstanbul 1271, s. 38-40; 
* Subhî, Târih, vr. 16b, 17a, 18a, 20a, 22b, 26a-27a, 44b; 
* Şem‘dânîzâde, Müri’t-tevârîh (Aktepe), I, 16 vd., 19, 21, 23, 24, 29; 
* Ayvansarâyî, Vefeyât-ı Selâtîn, s. 14; Müstakimzâde, Tuhfe, s. 51-52; 
* Ferâizîzâde, Gülşen-i Maârif, İstanbul 1252, II, 1255, 1258-1264; 
* Hammer, HEO, XIV, 245-250; 
* Sicill-i Osmânî, I, 128; 
* Danişmend, Kronoloji, IV, 21-22, 475-476; 
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/1, s. 215, 218; 
* Münir Aktepe, Patrona İsyanı: 1730, İstanbul 1958, s. 172, 173, 175; 
* Kāmûsü’l-a‘lâm, I, 562.
Dəmirçi (Məlikan)

**Dəmirçi** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Məlikan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1.018 nəfər yaşayır (229 ailə).

## İstinadlar
Səməd

**Səməd** — Azərbaycanlı kişi adı.

* Səməd Vurğun — Azərbaycan şairi, Azərbaycanın ilk xalq şairi (1956).
* Səməd bəy Mehmandarov — Rusiya İmperator ordusunun tam artilleriya generalı.
* Səməd Abbasov (alim) — 
* Səməd Əliyev — 

## Həmçinin bax
* Səmədli
* Səmədov
* Səmədzadə
Morfem

**Morfem** (yun. *morphe* — forma) — sözün leksik və ya qrammatik mənası olan hissəsi (kök, şəkilçi, yaxud önşəkilçi). Termin elmə Boduen de Kurtene tərəfindən daxil edilmişdir.

Dilin mənalı hissələri, yəni kök, leksik və qrammatik şəkilçilər ayrı-ayrılıqda morfem adlanır. Sözün quruluşunu öyrənmək üçün onu tərkib hissələrinə ayırırlar. Sözün ayrılıqda işlənə bilən və leksik mənaya malik olan hissəs kök adlanır. Sözün kökü ∏ işarəsi ilə göstərilir. Sözün ayrılıqda işlənə bilməyən və leksik mənası olmayan hissəsi isə şəkilçi adlanır.

## İstinadlar
Habsburq monarxiyası

**Habsburq monarxiyası** — Habsburqlar sülaləsinin Avstriya budağının hakimiyyəti altında olan konqlomerat dövlətlərin qeyri-rəsmi adı.

Adətən Avstriya ersherosqu I Ferdinandın 1526-cı ildə Çexiya və Macarıstan taxtlarını ələ keçirməsindən 1804-cü ildə Avstriya imperiyasının yaranmasına qədər olan dövrlə əlaqəli olaraq istifadə olunur. "Habsburq monarxiyası" termini də 1276-cı ildən (Avstriyada Habsburg hakimiyyətinin başlanğıcı) 1918-ci ilə qədər (Avstriya-Macarıstanın süqutu) qədər geniş mənada istifadə edilə bilər. 1804-cü ilə qədər Habsburqların hakimiyyəti altındakı ərazilər vahid rəsmi ada malik deyildi.

Habsburg imperatorluğu, İspaniya, İspaniya Hollandiyası, Franş-Konte, Lombardiya, Neapol krallığı, Siciliya, Sardiniya və İspaniyanın Amerikan mülkləri də daxil olmaqla Müqəddəs Roma İmperatoru V Karl hakimiyyəti altındakı dövlət qurumlarının məcmusuna istinad etmək üçün geniş istifadə olunur. Habsburq sülaləsindən olan monarxlar da 1439–1806-cı illərdə Müqəddəs Roma İmperatoru idilər. (1740–1745-ci illər istisna olmaqla).

## Ədəbiyyat
* Steed, Henry Wickham et al. A short history of Austria-Hungary and Poland (). — 1914.
Fonem

**Fonem** ( «səs»)— sözün mənasını dəyişən səsdir. Məsələn, tələ – dələ, zaman – saman, dağ – sağ, çağ – bağ – tağ, kal – kol və s.

Dilimizdə dil vahidləri müstəqil və qeyri-müstəqil olmaqla iki yerə bölünür. Müstəqil dil vahidləri (söz, cümlə) dilin formalaşmasında aparıcı rol oynayır. Qeyri-müstəqil dil vahidləri isə söz və ya cümlənin (müstəqil dil vahidlərinin) formalaşması vasitəsi kimi çıxış edir. Fonem belə bir qeyri-müstəqil dil vahidlərindən hesab olunur.

Azərbaycan dilinin fonem tərkibində 15 sait və 25 samit vardır. Bu 40 fonem Azərbaycan əlifbasında 32 hərflə işarə edilir.
Azərbaycan dilində 9 qısa (i,ü,e,ö,ə,a,o,u,ı), 6 uzun (i:,e:,ö:,ə:, a:,u:) sait vardır. Uzun saitlər bu dil üçün səciyyəvi deyil, onlar demək olar ki, yalnız alınma sözlərdə çox az hallarda işlənir.
Fonetik vurğu, bir qayda olaraq, sonuncu hecaya düşür. Fonematik vurğunun yeri sözün mənasından asılı olaraq dəyişmir: alma' — 'alma. Omoqraflarda vurğu mənanı dəyişir: 'alma-alma', g'əlin-gəl'in.
Azərbaycan dilində söz əvvəlində işlənməyən 2 fonem var: ı saiti və ğ samiti.

## İstinadlar