open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xətibzadə Yəhya Paşa

**Xətibzadə Yəhya Paşa** (ö. avqust 1755) — Osmanlı sultanı III Əhməd və I Mahmud dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Atası Əyyubsultan məscidinin xətibi Mustafa Əfəndidir (ö. 1728). Həkimoğlu Əli Paşanın xidmətinə girərək, həm kəndxudası, həm də kürəkəni oldu. Onun ilk sədarəti dönəmində 1732-ci ilin mayında sədarət naibi oldu və 1733-cü ilin yanvarında baş miraxur, 1734-cü ildə vəzirliklə İrəvan, 1735-ci ilin iyulunda Trabzon, 1736-cı ilin mayında Özi valisi oldu.

1737-ci ilin mayında şərq cəbhəsindəki döyüşlərin birində əsir düşmüş, 1740-cı ildə bağlanan atəşkəslə azadlığa buraxılmışdır. 1741-ci ilin martında Bursa valisi, həmin ilin mayında Misir bəylərbəyi, 1743-cü ilin mayında kaptan-ı dərya, həmin ilin noyabrında Belqrad mühafizəsi ilə vəzifələndirildi. 1744-cü ilin dekabrında Sultan Əhmədin qızlarından Salehə Sultanla nigahlandı.

1746-cı ilin avqustunda Rumeli, 1748-ci ildə Aydın, həmin ilin noyabrında Mosul, dekabrında isə Rumeli və Diyarbəkir, 1749-cu ildə Anadolu, 1753-cü ildə Vidin, 1754-cü ilin sentyabrın yenidən Rumeli, 1755-ci ilin iyulunda Yanya valisi oldu. Son vəzifəsində ikən 1755-ci ilin avqustunda vəfat etdi.

İlk evliliyindən Əli bəy adlı oğlunun, Salehə Sultanla olan evliliyindən isə 2 qızının olduğu bilinir. Qardaşı İbrahim bəyi isə ögey qızı Fatma xanım Sultanla evləndirmişdir.

## Övladları

* **Əli bəy**
* **Əminə xanım Sultan** (1750-12 may 1823) — İsmayıl Zühdü Paşa ilə evləndiyi, Əyyubsultanda dəfn olunduğu bilinir.
* **Ayşə xanım Sultan** (1751-1754) — Əyyubsultanda dəfn olunduğu bilinir.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani V cild, səh. 303

## İstinadlar
Azərbaycan füqərası

**Azərbaycan füqərası** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində gündəlik leqal bolşevik qəzeti.

## Tarixi
İlk nömrəsi 8 dekabr 1919-cu ildə, sonuncu – 62-ci nömrəsi 8 mart 1920-ci ildə Bakıda çıxmışdır. Redaktoru Əliheydər Qarayev olmuşdur. "*Azərbaycan füqərası*" partiyanın məqsəd və vəzifələrini zəhmətkeşlərə izah edir, onları sovet hakimiyyəti uğrunda mübarizə üçün səfərbərliyə alırdı. 49-cu nömrəsində Azərbaycan kommunist təşkilatlarının 1920-ci ildə keçirilən 1-ci qurultayı haqqında məlumat verilmişdir. Azərbaycanda fəhlə və kəndlilərin həyat və mübarizəsinə geniş yer verən "*Azərbaycan füqərası*" kütlələrin beynəlmiləlçilik və Sovet Rusiyası ilə dostluq ruhunda tərbiyə edilməsində fəaliyyət göstərmişdir. "*Azərbaycan füqərası*" Azərbaycan fəhlə və kəndlilərinin Sovet Rusiyasının həyatı ilə tanış edir, Qızıl Ordunun vətəndaş müharibəsi cəbhəsindəki qələbələri haqqında yazılar dərc etmişdir. 1920-ci ilin martında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin təzyiqi ilə bağlanmışdır.

## İstinadlar
Azərbaycan hökumətinin əxbarı

**Azərbaycan hökumətinin əxbarı** (آذربایجان حکومتینین اخباری) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin (1918–1920) orqanı. 1918-ci ildə Gəncədə Azərbaycan dilində, 1919-cu ildən isə Bakıda Azərbaycan və rus dillərində nəşr olunmuşdur. "*Azərbaycan hökumətinin əxbarı*"nda, əsasən, qərar, qanun və sərəncamlar dərc edilirdi.

## İstinadlar
Azərbaycan Şair və Ədiblər Cəmiyyəti

**Azərbaycan Şair və Ədiblər Cəmiyyəti** () — İranda ədəbi təşkilat.

## Tarixi
### Şairlər məclisi
"Şairlər məclisi" təşkilatı Vətən yolunda qəzetinin redaksiyasında yaradılıb. Cəmiyyətin ilk iclası 1945-ci il yanvarın 7-də keçirilib və onun sədri Mir Mehdi Etimad seçilib. Şairlər məclisi cəmiyyəti "Şairlər məclisi" jurnalı nəşr etdirirdi. Bu jurnalın cəmi 4 nömrəsi işıq üzü görsə də onlar sonradan toplanıb bir kitab halında çap olunub. 424 səhifəlik bu kitabda 80 şairin 300-dən artıq şeiri və 34 şair haqqında qısa bioqrafik məlumat dərs olunub.

Cəmiyyətin Ərdəbil şöbəsi Balaş Azəroğlu tərəfindən yaradılıb. Ərdəbildəki şöbəyə İbrahim Zakir, Əli Tudə, Doktor Piri, Fəxrəddin Nuri kimi şairlər üzv olublar. Cəmiyyətin Ərdəbil şöbəsinin üzvləri ayda bir dəfə iclas keçirirdilər. Bu iclaslarda bəyənilən ədəbi nümunələr isə Ərdəbildə çap olunan "Yumruq", "Cövdət" qəzetlərində və "Ziddi-faşist" vərəqlərində çap olunurdu.

### Azərbaycan Şair və Ədiblər Cəmiyyəti
Azərbaycan Şair və Ədiblər Cəmiyyəti 1946-cı ilin əvvəllində Təbrizdə "Şairlər məclisi" əsasında təsis edilmiş, həmin ilin dekabrınadək fəaliyyət göstərmişdir. Cəmiyyətə İran Azərbaycanı milli azadlıq hərəkatında, yəni Azərbaycan Milli Hökumətinin qurulmasında iştirak edən, yaxud ona rəğbət bəsləyən şair və yazıçılar qəbul olunurdu. Əli Fitrət, Balaş Azəroğlu, Mirmehdi Etimad, İbrahim Zakir, Əli Tudə, Mədinə Gülgün, Mir Mehdi Çavuşi, İsmayıl Cəfərpur və başqaları onun fəal üzvləri idilər. Şeir, nəsr, dramaturgiya, tənqid, gənc qələmlər bölmələri var idi. İran Azərbaycanının Zəncan, Ərdəbil, Urmiyə və sair şəhərlərində şöbələri təşkil edilmişdir. Cəmiyyət "*Günəş*" adlı jurnal buraxırdı.

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Təbrizdə fəaliyyət göstərən "Şairlər və yazıçılar cəmiyyəti" 1947-ci ildən etibarən Bakıda, "Azərbaycan Yazıçılar Cəmiyyəti" adı ilə fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Balaş Azəroğlu da bu cəmiyyətin sədri seçilib.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti

**Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti** — Azərbaycanın təbii sərvətlərini, iqtisadiyyatını, tarixini, fəlsəfəsini, incəsənəti və s. öyrənən elmi mərkəz.

## Tarixi
Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti (ATTC) 1923-cü ildə Nəriman Nərimanovun təşəbbüsü ilə yaradılmış, 1929-cu ilədək fəaliyyət göstərmişdir. 1925-ci ildə Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin tabeliyində verilmişdir. Respublika ərazisini planlı və hərtərəfli tədqiq etmək üçün Naxçıvan MSSR (Naxçıvanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti), DQMV və qəza mərkəzlərində cəmiyyətin şöbələri yaradılmışdır. Leninqradda ATTC tarix bölməsinin xüsusi şöbəsi var idi. Cəmiyyətin işində Səməd ağa Ağamalıoğlu, Tağı Şahbazi Simurğ, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Cəlil Məmmədquluzadə, Bəkir Çobanzadə, İvan Meşaninov və başqaları yaxından iştirak etmişlər. 1925–1929-cu illərdə ATTC-nin "*Xəbərləri*" nəşr olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

## İstinadlar
Kürəkən Ağa Mehmed Paşa

**Ağa Mehmed Paşa** (ö. 1771) — Osmanlı sultanı III Mustafa dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Əslən Nişli olub, Hacı Hüseyn Paşanın bacısı oğludur. Dayısının kəndxudası olaraq xidmət etdikdən sonra 1758-ci ildə baş durnaçı, 1762-ci ilin mayında yeniçəri ağası oldu. 1 noyabr 1763-cü ildə vəzir rütbəsiylə sədarət naibi, həmin ilin dekabrında isə kaptan-ı dərya təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 1764-cü ilin mayında Sultan Əhmədin qızlarından Salehə Sultanla nikahlandı. Nikahın ardından 1765-ci ilin fevralında Vidin, aprelində Anadolu və Bosniya, 1766-cı ilin martında Rumeli valisi oldu. 1769-cu ilin mayında Hotin sərdarı təyin edildi ancaq həmin ilin sentyabrında vəzirliyi geri alınaraq Şumnuya sürgün edildi. 1770-ci ildə vəzirliklə Hələb bəylərbəyi olsa da, bölgədə aldığı sərt tədbirlər səbəbilə, ertəsi il yeniçərilər tərəfindən qətlə yetirildi.

## Mənbə
* Sicill-i Osmani IV cild, səh. 8

## İstinadlar
Vaynay Sadayuki

– Yaponiya balıq seleksiyaçısı. Heç bir balığın yaşaya bilməyəcəyi düşünülən Tovada gölü üçün alabalıq cinsi yetişdirməsinə görə tanınır.

1858-ci ildə Yaponiyanın Mutsu əyalətində (hazırda Akita prefekturası) anadan olub. 1884-cü ildə Tovada gölü üçün iki karp cinsi yetişdirsə də, uğur qazana bilməyib. 1902-ci ildə Hokkaydonun Şikotsu gölündən gətirilmiş nerkaları gölə uyğunlaşdırmağa çalışıb. 1905-ci ildə nəhayət göl üçün balıq cinsi yetişdirməyi bacarıb. Daha sonra Yaponiyada bir çox balıq yaşamayan gölə də bu cinsi təqdim edib. Yetişdirdiyi balıq cinsi onun şərəfinə **Vaynay alabalığı** kimi tanınır.

1922-ci ildə ölmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Kiçik Mustafa Paşa

**Kiçik Mustafa Paşa** () — Osmanlı sultanı III Əhməd, I Mahmud, III Osman və III Mustafa dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Doğum tarixi bilinmir. Atası Lalə dövrünün sədrəzəmi Nevşəhərli İbrahim Paşanın qardaşı Xəlil ağadır. 1711-ci ildə atasının vəfatından sonra qardaşı Əli ağa ilə birlikdə əmisinin himayəsinə girdi. Saraya alınaraq Əndərunda təhsil aldı. Ardından baş qapıçı və miraxur vəzifələrində xidmət etdi. 1728-ci ilin mayında vəzir rütbəsi alaraq Sultan Əhmədin qızlarından Zeynəb Sultanla nigahlandı. O əsnada hələ 8 yaşında olan sultanın toy mərasimi 5 il sonra baş tutdu.

1730-cu ildə baş tutan Patrona Xəlil üsyanı əsnasında ailəsindən bəzi şəxslərin və bəzi mühüm dövlət adamlarının görülməmiş işgəncələrlə qətlə yetirilməsinə şahid oldu və əqli xəstəliyə tutuldu. Bu səbəblə vəzifələrindən azad edilib uzun müddət müalicə edildi. Ardından 1746-cı ilin oktyabrında vəzirliklə Trabzon, 1748-ci ilin mayında Adana valisi oldu. 1757-ci ildə xanımının qardaşı III Mustafanın taxta cülusu ilə paytaxta çağırıldı. 1759-cu ilin iyununda Hələb bəylərbəyi təyin edilsə də, ertəsi il təqaüdə ayrıldı. 1760-cı ilin avqustunda Anadolu, 1761-ci ildə Bursa və Saloniki valisi, 1762-ci ilin avqustunda kaptanı-dərya oldu. 1763-cü ilin aprelində vəzifədən alındı və yenidən qübbə vəzirliyinə gətirildi. Bu vəzifədə ikən 11 fevral 1764-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi əmisinin Şahzadəbaşı məscidindəki məzarının yanına dəfn olundu.

Öncəki evliliyindən Yusif bəy adlı oğlunun olduğu bilinir.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani IV cild, səh. 181

## İstinadlar
Silahdar Yaqub Paşa

**Silahdar Yaqub Paşa** () — Osmanlı sultanı III Əhməd və I Mahmud dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Əsli və doğum tarixi bilinmir. Əndərunda yetişmiş, 1730-cu ildə baş silahdar olmuşdur. 1733-cü ilin oktyabrında vəzir rütbəsiylə Anada valisi, 1735-ci ildə Hanya, 1740-cı ilin iyununda Hələb bəylərbəyi təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 19 fevral 1743-cü ildə Sultan Əhmədin qızlarından Əsma Sultanla nigahlandı. Nigahın ardından dərhal Adanaya təyin edilsə də, yolda ikən vəfat etdi.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani V cild, səh. 308

## İstinadlar
"21 Azər" medalı

**"21 Azər" medalı** ― 1946-cı ildə təsis edilmiş və Azərbaycan Milli Hökuməti tərəfindən milli-demokratik hərəkatda iştirak edən 20 min nəfərin təltif edildiyi medal. Milli Hökumətinin dağılmasından sonra medalın verilməsi də dayandırılıb.

## Haqqında
Azərbaycan Demokrat Firqəsinin rəsmi orqanı olan Azərbaycan qəzetində bu medalın təsis edilməsi haqqında bunlar yazılıb:

## Həmçinin bax
* "Zəfər" ordeni
* Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

## İstinadlar
Nazım Axtılı

**Nazım Axtılı** — XVIII əsr ləzgiəsilli Azərbaycan şairi. Əsl adı Məhərrəm olan şair Səfəvilər Dövlətinin Şirvan bəylərbəyliyinə aid Axtı kəndində anadan olub. O, Nazım Axtılı və Şair Axtılı təxəlüssü ilə yazıb yaratmışdır.

## Həyatı
Nazım Axtılının şəxsi həyatı barədə mənbələrdə demək olar ki, məlumat yoxdur. Onun əsl adının Məhərrəm olduğu və Səfəvilər Dövlətinin Şirvan bəylərbəyliyinə aid Axtı kəndində anadan olduğu məlumdur. XVIII əsrdə Səfəvilər Dövləti, Əfşar imperiyası və Quba xanlığı dövründə yazıb yaratdığı məlumdur.

## Yaradıcılığı
Yaradıcılığına gəldikdə isə şair "Nazim Axtı" və "Şair Axtı" təxəllüsü ilə yazıb. Molla Pənah Vaqiflə mehriban münasibətdə idi. Nazimin sevgi lirikası klassik üslubda yaradılıb. Aşiqin ülvi obrazı ənənəvi bədii vasitələrlə formalaşır. "Bir məhliqə" poemasında lirik qəhrəman sevgilisi ilə qovuşmağın yeganə yolunu mənəvi aşınmada görür. Nazim həm də qəzəllər yazıb. Onun qəzəllərində məhəbbət, sosial və didaktik motivlər canlı səslənir. Onlarda kompozisiya və tematik rəngarənglik ilə xarakterizə olunur. Onlar hissələrə bölünmürlər.

Onların hər birində vizual vasitələrin cəmləndiyi və bu motivin bir beytdən digərinə köçürüldüyü motiv var. "Artıqsan" ("Sən daha yaxşısan") qəzəlində mədh etmə üslubundadır. Mərkəzdəki bütün beytlər bu motivə münasibətdə bir-biri ilə paralellər təşkil edir. Bu qəzəlin tiraj, rədif, ritm, ölçü ilə yanaşı, beytləri də paralellik üsulu ilə bağlanır. Beytdən beytə keçən tərif motivi ancaq şifahi görkəmini dəyişir. Beytlər arasındakı əlaqə lirik qəhrəmanın hisslərinin məxfiliyini də artırır. Sevgilisinə üz tutaraq onun tərənnümü üçün bədii vasitələr seçməklə məşğuldur.

Monolitlik "Mərhəba" qəzəli üçün də xarakterikdir. Burada əsas yeri lirik qəhrəmanın tərənnümü tutur. "Tərk dünya eynəyib sığınmışam mövlaya mən" qəzəlində şairin kainatdan narazılığı, zamandan şikayətləri ifadə olunur. Dünyada özünə yer tapmır, bu da onu xarici aləmdən uzaqlaşmaya aparır. Qəzəldə dünyadan uzaqlaşma, mənəvi tənhalıq motivini ehtiva edən və mövzu qarşısında yer alan məlumatlar tədricən dünyanı tərk edərək ünsürlərin qanunlarına tabe olaraq özünə gedən və tənha qalan şəxsdə cəmləşir..

Nazim didaktik-tərbiyəvi xarakterli qəzəllər də yazıb. Onlarda şair insanın mənfi cəhətlərini pisləyir. "İstər" qəzəlində onun diqqət obyekti mahiyyəti rəzilliklərdən ibarət olan şəxsdir. Qəzəl vəfa — vəfasızlıq, rahatlıq — əzab, ədəb — ədəbsiz, həyasız — həyasız və başqa antonim sözlər nisbətində qurulub.

"Nə faidə" ("Nə fayda") qəzəli də insanın mənfi cəhətlərinin ifşasına həsr edilib. Bu qəzəl təkcə mənfi cəhətləri deyil, həm də müsbət cəhətləri olan bir insandan bəhs edir. Bununla belə, pis yaxşıdan üstündür. Əsərlərini ənənəvi janrlarda və klassik üslubda yaradan Nazim Axtılı real həyatla, xalq məişəti ilə bağlı problemlər qoyur. İctimai qanunun və asayişin bəşəri pisliklərini kəskin şəkildə pisləyən şair insan və cəmiyyətin xeyirxahlıq və harmoniya səltənəti arzusundadır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Kürəkən Ələddin Paşa

**Kürəkən Ələddin Paşa** (ö. yanvar 1813) — Osmanlı sultanı III Səlim dönəmində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Atası I Əbdülhəmid dönəminin vəzirlərindən Seyid Əhməd Paşa idi. Atası Sultan Mustafanın qızlarından Xədicə Sultanla evli olsa da, Ələddin Paşa onun öncəki evliliyindən dünyaya gəlmişdir.

Saray xidmətinə alınaraq baş qapıçı, ardından 1801-ci ildə vəzir rütbəsilə Qaraman bəylərbəyi təyin edildi. 1802-ci ilin sentyabrında Sivas, 1803-cü ilin fevralında Ərzurum, həmin ilin sentyabrında Anadolu bəylərbəyi təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 3 fevral 1804-cü ildə Sultan Əbdülhəmidin qızlarından Hibətullah Sultanla nigahlandı. Nigahdan bir müddət sonra vəzifədən alınsa da, 1807-ci ilin iyununda yenidən Anadoluya təyin olundu. Sultan Mustafanın taxtdan devrilməsinin ardından 1809-cu ildə bütün vəzifələrindən azad edilib, xanımıyla birlikdə Üsküdardakı köşkünə çəkildi. 1813-cü ilin yanvarında burada vəfat etdi.

## Mənbə

* Sicil-i Osmani I cild, s. 246.

## İstinadlar
Qurban Sultanov

**Qurban Camal oğlu Sultanov (Soltanov)** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR sənaye tikintisi naziri (1969–1972).

## Həyatı
Qurban Camal oğlu Sultanov 22 mart 1919-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Tbilisi şəhərindəki Zaqafqaziya Dəmiryol Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutunda təhsil almış, buranı 1941-ci ildə bitirmişdir. 1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi zamanı Rostov, Taqanroq, Nikolayev, Brno, Bratislava, Praqa və başqa şəhərlərin azad edilməsində iştirak etmiş, 1945-ci ilin oktyabr ayında kapitan rütbəsində ordudan tərxis edilmişdir.

Müharibədən qayıtdıqdan sonra Qurban Sultanov 1946–1948-ci illərdə Azərbaycan Dəmiryolu Həmkarlar İttifaqı komitəsində şöbə müdiri, Azərbaycan Kommunist Partiyasının Bakı Komitəsində və Mərkəzi Komitədə təlimatçı vəzifəsində işləmişdir. Daha sonra yenidən istehsalata qayıtmış, "Azərdəniznefttikinti" sistemində məsul vəzifələrdə çalışmışdır.

1961-ci ilədək Azərbaycanın tikinti təşkilatlarında rəhbər işlərdə işləyən Qurban Sultanov 1962-ci ildən Azərbaycan tikinti nazirinin müavini, həmin nazirliyin 3 nömrəli trestinin müdiri olmuşdur. 1969-cu ilədək Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Quraşdırma və Xüsusi Tikinti İşləri İdarəsinin rəisi, 1969–1972-ci illərdə Azərbaycan SSR sənaye tikintisi naziri vəzifələrində işləmişdir. 1972-ci ilin may ayından Azərbaycan energetika müəssisələri tikintisi trestinin mühəndisi olmuşdur. 1974-cü ildən uzun müddət Azərbaycan SSR Tikinti Materialları Sənayesi Nazirliyinin tabeliyindəki Bakı şifer kombinatının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

Qurban Sultanov Böyük Vətən müharibəsi illərində "Qırmızı ulduz", 1-ci və 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordenləri və medallarla, 1966-cı ildə isə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir. 1964-cü ildə ona "Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı" fəxri adı verilmişdir. Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuş və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı (7–8-ci çağırış) seçilmişdir.

Qurban Sultanov 30 sentyabr 1999-cu ildə vəfat etmişdir. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Ailəsi
Qurban Sultanov III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri Ələddin Sultanovun qardaşı, 1-ci dərəcəli baş dövlət vergi xidməti müşaviri Hidayət Sultanovun atası, ictimai-siyasi xadim Yaşar Əliyevin qayınatası, Ombudsman Səbinə Əliyevanın babasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Əhməd Fəthi Paşa

**Əhməd Fəthi Paşa** (d. 1801 - ö. 24 fevral 1858) — Osmanlı sultanı II Mahmud və Sultan Əbdülməcid dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Rodoslu Hafiz Əhməd ağanın oğlu olub, atasının vəfatından 1 ay sonra, 1801-ci ildə Rodos adasında dünyaya gəldi. 1809-cu ildə Əndəruna alınaraq burada yetişdirildi. 1826-cı ildə hərbi təlimlərə başladı və 1829-cu ildə qolağası, ardından mayor rütbələrinə yüksəldi. 1830-cu ilin avqustunda miralay təyin edildi və zabitliyə yüksəldi. 1835-ci ilin iyununda yenicə taxta çıxan Avstriya imperatoru I Ferdinandı təbrik məqsədilə müvəqqəti səfir ünvanıyla Vyanaya göndərildi. Həmin ilin noyabrında döndü və 1836-cı ilin avqustunda daimi Vyana səfiri təyin edildi. 1837-ci ilin iyulunda vəzir rütbəsi aldı və vəzifələri arasına Aydin valiliyi əlavə olundu. Ancaq həmin ilin oktyabrında səfirlikdən azad edildi.

1838-ci ilin fevralında London səfiri, həmin ilin aprelində Paris səfiri seçildi. İngiltərə kraliçası Kraliça Viktoriyanın 28 iyun 1838-ci ildə keçirilən tacqoyma mərasimində Osmanlı imperiyasının nümayəndəsi olaraq iştirak etdi. 1839-cu ildə İstanbula döndü və 8 yanvar 1840-cı ildə ticarət naziri təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 8 avqust 1840-cı ildə Sultan Mahmudun qızlarından Atiyə Sultanla nigahlandı.

1842-ci ilin aprelində üzv seçildiyi məclisin 8 noyabr 1843-cü ildə rəisi seçildi. 12 noyabr 1844-cü ildə vəzifədən alındı və 20 mart 1845-ci ildə hərb naziri təyin edildi. Həmin ilin 10 avqustunda əlavə olaraq Topxana müşirliyinə gətirildi. 25 iyul 1852-ci ildə vəzifədən azad olunsa da, 26 fevral 1853-cü ildə ticarət naziri və həmin ilin 8 mayında yenidən Topxana müşiri seçildi. 9 sentyabr 1857-ci ildə vəzifədən alınsa da, həmin ilin 22 oktyabrında üçüncü dəfə Topxana müşiri təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 24 fevral 1858-ci ildə vəfat etdi. Cənazəsi Sultan Mahmud türbəsinin bağçasına dəfn edildi.

Ayşə Şəmsinur xanımla (ö. 4 iyul 1881) olan ilk nigahından Mehmed Bəsim Paşa və Mahmud Cəlaləddin Paşa adlı 2 oğlu, Yeganə xanım və Əminə Güzidə xanım adlı 2 qızı dünyaya gəlmişdir. Oğlu Mahmud Cəlaləddin Paşa Sultan Əbdülməcidin qızlarından Cəmilə Sultanla nigahlanmışdır. Qızı Əminə Güzidə xanım isə saray məmurlarından Əyinli Səid Paşayla evlənmişdir. 

Atiyə Sultanla olan nigahından isə Səniyə xanım Sultan və Fəridə xanım Sultan adlı 2 qızı dünyaya gəlmişdir.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani II cild, səh. 188

## İstinadlar
Elnur Əliyev (siyasətçi, 1983)

**Elnur Əliyev Aydın oğlu** () — Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin birinci müavini (2022-ci ildən), iqtisadiyyat nazirinin müavini (2020–2022), vergilər nazirinin müşaviri (2017–2020-ci illər).

## Həyatı
Elnur Əliyev 1983-cü il iyunun 4-də Gəncə şəhərində anadan olub.

Evlidir, 2 övladı var.

1998–2002-ci illər – Bakı Dövlət Universitetində təhsil alıb, hüquq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

2002–2006-cı illər – Bakı Dövlət Universitetində cinayət hüququ, cinayət prosesi və kriminalistika ixtisası üzrə magistr dərəcəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

2008–2009-cu illər – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "2007–2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı" çərçivəsində Böyük Britaniyanın London Kral Kollecində beynəlxalq biznes hüququ üzrə magistr təhsili alıb.

## Əmək fəaliyyəti
2005–2009-cu illər – İqtisadi İnkişaf Nazirliyində məsləhətçi, aparıcı məsləhətçi, sektor müdiri vəzifələrində çalışıb.

2010–2013-cü illər – Nazirlər Kabineti yanında "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi rəisinin köməkçisi vəzifəsində çalışıb.

2013–2017-ci illər – Təhsil Nazirliyində nazir köməkçisi, şöbə müdirinin müavini, şöbə müdiri, aparat rəhbəri vəzifələrində çalışıb.

2017 – 2020-ci illər – Vergilər nazirinin müşaviri vəzifəsində çalışıb.

13 may 2020-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə İqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

17 mart 2021-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun Himayəçilik Şurasının üzvü təyin edilib.

30 mart 2021-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Bakı Metropoliteni" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının sədri təyin edilib.

30 mart 2021-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "BakuBus" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının sədri təyin edilib.

30 mart 2021-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Azərbaycan Hava Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının üzvü təyin edilib.

23 iyul 2021-ci il – Azərbaycan Respublilkası Hökuməti və Rusiya Federasiyasının Sankt-Peterburq Hökuməti arasında iqtisadi və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiyanın həmsədri təyin edilib.

10 fevral 2022-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə İqtisadiyyat nazirinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilib.

11 iyul 2020-ci il – Sahibkarlığın İnkişafı Fondunun Müşahidə Şurasının sədri təyin edilib.

30 dekabr 2020-ci il – İqtisadiyyat Nazirliyinin Apelyasiya Şurasının sədri təyin edilib.

## İstinadlar
Nyu-York ştatındakı şəhərlərin siyahısı

Bu siyahıda ABŞ-nin Nyu-York ştatındakı şəhərlər yer alır.

__MÜNDƏRİCATYOX__

## Şəhərlərin siyahısı

## Əhali və ərazi
Ştatın ən böyük əhaliyə və əraziyə sahib şəhəri Nyu-Yorkdur. Ən az əhalisi olan şəhər isə Şerrilldir. Ən az ərazisi olan şəhər isə Mekanikvilldir.

## İstinadlar
Amsterdam (Nyu-York)

**Amsterdam** — ABŞ-nin Nyu-York ştatında yerləşən şəhər. Şəhərin əhalisi 2020-ci ilin statistikalarına əsasən 18 219 nəfərdir.

## Əhali
15 mart 2010-cu ildə siyahıya almada məlum oldu ki, şəhərdə 11 487 şəxs, 5 176 ev və 3 027 ailə var. Əhalinin 79%-ni ağdərililər, 11,3%-ni afro-amerikalılar, 0,3%-ni yerli amerikalılar, 5,2%-ni asiyalılar, 0,1%-ni Sakit okean adalıları, 1,1%-ni isə digər qruplar təşkil edir.

Şəhərdə əhalinin 25%-i 18 yaşdan kiçik, 15,8%-i isə 65 yaş və yuxarıdır.

## Ərazi
ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi məlumata əsasən şəhərin ümumi ərazisi 16,3 km2-dir. Ərazinin 15,4 km2 hissəsi quru, 0,9 km2 hissəsi isə sudur.

## İstinadlar
Auborn

**Auborn** — ABŞ-nin Nyu-York ştatında yerləşən şəhər. 2020-ci ildə şəhərin əhalisi 26866 nəfər idi.

## Ərazi
ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi məlumata əsasən şəhərin ümumi ərazisi 21,8&nbsp;km²-dir. Ərazinin 21,6&nbsp;km² hissəsi quru, 0,2&nbsp;km² hissəsi isə sudur.

## Əhali
2000-ci ildə aparılan siyahıyaalma nəticəsində məlum oldu ki, şəhərdə 28574 şəxs, 11411 ev və 6538 ailə vardır. Əhalinin sıxlığı hər km²-a 1315-dir. Əhalini 88,57%-ni ağdərililər, 7,59%-ni afroamerikalılar, 0,29%-ni yerli amerikalılar, 0,57%-ni asiyalılar, 0,02%-ni Sakit okean adalıları, 1,41%-ni isə digər qruplar təşkil edir.

Şəhərdə 11411 ev mövcuddur. Bunların 28,1%-i 18 yaşdan kiçik övladları ilə birlikdə yaşayır, 37,3%-i evli cütlük olaraq yaşayır, 14,7%-i həyat yoldaşı olmayan qadın olaraq tək yaşayır, 42,7%-i isə subay vəziyyətdə yaşayır.

Əhalinin 22,8%-i 18 yaşdan kiçik, 9,3%-i 18-24 yaş aralığında, 30,3%-i 25-44 yaş aralığında, 19,8%-i 45-64 yaş aralığında, 17,8%-i isə 65 yaş və yuxarıdır. Ortalama ya 37-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarapapaq dili

Azərbaycan türkcəsinin qarapapaq dialekti kimi də adlandırılan **qarapapaq dili** — müxtəlif mənbələrə görə türk dillərinin oğuz qoluna daxil olan qarapapaqların dilidir. Azərbaycanın şimal-qərbində, Gürcüstanın cənubunda və Türkiyənin şərqində yayılmışdır.

## Ümumi məlumat
1897-ci ildə Rusiya imperiyasının ilk ümumi siyahıyaalınmasında "Qarapapaq" ayrıca dil kimi qeyd edilmişdir . Lakin müasir qarapapaqlar Azərbaycan dilinin qarapapaq ləhcəsində danışırlar .

## İstinadlar
Annanı kəşf etmək (serial, 2022)

***Annanı kəşf etmək*** — Anna Sorokinin həyatından bəhs edən və Cessika Presslerin Nyu-York jurnalında dərc olunan və "Anna Delvi Nyu *Yorkun* əyləncə dünyasının insanlarını necə aldatdı" adlı məqaləsindən ilhamlanaraq Şonda Rayms tərəfindən istehsal olunmuş  dram janrında  Amerikan miniserialıdır.Serial 11 fevral 2022-ci ildə Netflix -də yayımlanıb.  Anna Sorokin rolunu  Culiya Qarner canlandırır.Serial, tamaşaçılar və tənqidçilərdən əsasən müsbət rəylər aldı, xüsusilə Culiya Qarnerin aktyorluğu bəyənilib.

## Rollarda

* Culiya Qarner — Anna Delvi rolunda

* Anna Chlumsky — Vivian Kent rolunda

* Arian Moayed — Todd Spodek rolunda

* Keti Loues Reyçel — Uilliams rolunda

* Aleksis Floyd — Neff Davis rolunda

* Anders Holm — Cek rolunda

* Anna Diver — Smit Maud rolunda

* Ceff Perri — Lou rolunda

* Terri Kinni — Barri rolunda

* Lavern Koks — Kasi Dyuk rolunda
Əli Qalib Paşa

**Əli Qalib Paşa** () — Osmanlı sultanı Sultan Əbdülməcid dönəmində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Atası Sultan Əbdülməcidin sədrəzəmlərindən Qoca Mustafa Rəşid Paşa idi. Sədarət məktubdarı olaraq xidmət etməsinin ardından 1851-ci ilin avqustunda Sultan Əbdülməcidin qızlarından Fatma Sultanla nişanlandı. Nişanın ardından Əli Paşa vəzir rütbəsiylə məclis üzvlüyünə təyin edildi. 3 il davam edən nişanlılığın sonunda atası sədarətdən alınmış, bu səbəblə nigahın ləğv olunması haqqında şaiyələr yayılmışdı. Qızının məyus olduğunu görən Sultan Əbdülməcidin əmriylə cütlük 2 avqust 1854 tarixində evləndirildi. Cütlüyün nigahı xirqeyi-səadət otağında şeyxülislam Əhməd Arif Hikmət Əfəndi tərəfindən bağlandı.

Yeni evli cütlük Sultan Əbdülməcidin hədiyyə etdiyi Baltalimanı sarayında məskunlaşdı. Sultan Əbdülməcid kürəkəninə brilyant üzük və inci təsbeh hədiyyə etdi. Lakin Fatma Sultan bu evlilikdə xoşbəxt ola bilmədi. Belə ki, cütlüyün Cəmilə adlı ilk övladları bir neçə gün sonra vəfat etmişdi. Bu acı itkinin ardından 1857-ci ildə Fatma Sultan və əri ağır xəstəliyə düçar oldu və uzun müddət davam edən müalicənin ardından sağaldılar.

1855-ci ilin yanvarında Tənzimat məclisi üzvü, 1857-ci ilin mayında xarici işlər naziri, həmin ilin avqustunda əvkaf naziri, 1858-ci ilin mayında ticarət naziri oldu. Ancaq 1858-ci ilin sentyabrında Beykozdan Baltalimanındakı sahil sarayına qayıqla keçərkən gəmiylə toqquşmuş, baş verən qəzada həlak olmuşdur. Cəsədi bir neçə gün sonra Beykoz sahillərində tapılmış, cənazəsi bir neçə ay öncə vəfat edən atasının türbəsinə dəfn edilmişdir.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani II cild, səh. 208

## İstinadlar
İbrahim Haqqı Ərzurumi

**Ərzurumlu İbrahim Haqqı** () — türk sufi nümayəndəsi, sosioloq və alim. Marifətnamə əsərinin yazarıdır.

## Həyatı
Kiçik yaşlarında atasını sonra isə anasını itirən İbrahim Haqqı bir müddət əmisinin yanında yaşamışdır və bu müddət ərzində təhsilinə davam etmişdir. 1747-ci ildə İstanbula gələrək sultan I Mahmud ilə görüşmüşdür. Sonra yenidən Ərzuruma qayıdan İbrahim Haqqı davamlı olaraq dini və elmi mövzularla maraqlanmışdır. İbrahim Haqqı 1780-ci il 22 iyunda ölmüşdür. Məzarı Siirt ilinin Tillo ilçəsində yerləşir.

## Fəaliyyəti
Ümumilikdə on beş əsər yazan İbrahim Haqqının ən əsas əsərləri Divan və Marifətnamədir.

Ərzurumlu İbrahim Haqqı astronomiya, fizika, psixologiya, sosiologiya və din sahələrində bir çox fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mərifətnamə

**Marifətnamə **— Ərzurumlu İbrahim Haqqının ikinci əsas əsəri.

Əsər ensiklopediya formasındadır. 1757-ci ildə yazılmışdır. Əsər bir önsöz, üç böyük bölmə və bir sonsözdən ibarətdir. Önsöz tamamilə din mövzusundadır.

## Hissələr
Birinci hissədə Allahın varlığından və birliyindən danışılır. Həmçinin maddələrdən, filizdən, bitkilərdən və insanlardan da danışılır. Sonrakı hissələrdə həndəsə, astronomiya və təqvim mövzuları yer alır.

İkinci hissədə anatomiya və fiziologiya kimi elmlərdən danışılır. İnsan bədəni haqqında müxtəlif bənd şəklində şeirlərdə yer alır. Bölmənin sonunda ruh, sağlamlıq və ölüm haqqında geniş məlumatlar vardır.

Üçüncü hissədə isə dindən və fəlsəfədən danışılır. Həmçinin valideynlərə qarşı sevgidən, müəllim-şagird münasibətlərindən, ər-arvad münasibətlərindən, dotlardan, qonuşulardan və bir çox mənəvi mövzulardan da söz açılır.

## İstinadlar
Beason

**Beason** — ABŞ-nin Nyu-York ştatında yerləşən şəhər. 2020-ci ilin statistikalarına əsasən şəhərin əhalisi 13769 nəfərdir.

## Ərazi
ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi məlumata əsasən şəhərin ümumi sahəsi  13&nbsp;km²-dir. Ərazinin 12&nbsp;km² hissəsi quru, 0,26&nbsp;km² hissəsi isə sudur.

## Əhali
2000-cu ilin statistikasına əsasən şəhərin əhalisi 13808 nəfərdir. Şəhərdə 5091 ev və 3360 ailə vardır. Əhalinin tərkibini 68,37% ilə ağdərililər, 31,63% ilə afroamerikalılar, 1,31% ilə asiyalılar, 0,31% ilə yerli amerikalılar, 6,92% ilə isə digər etnik qruplar təşkil edir. Şəhərdə Sakit okean adalıları yoxdur.

## İstinadlar
Bataviya

**Bataviya **— ABŞ-nin Nyu-York ştatında yerləşən şəhər. 2020-ci ilin statistikalarına əsasən şəhərin əhalisi 15600 nəfərdir.

## Ərazi
ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi məlumata əsasən şəhərin ümumi sahəsi 13,6&nbsp;km²-dir. Ərazinin 13,4&nbsp;km² hissəsi quru, 0.2&nbsp;km² hissəsi isə sudur.

## Əhali
2000-ci ilin statistikalarına əsasən şəhərdə 16256 şəxs, 6457 ev və 3867 ailə vardır. Əhalinin tərkibi 90,23% ilə ağdərililərdən, 5,43% ilə qaradərililər və yaxud afroamerikalılardan, 0,48% ilə yerli amerikalılardan, 0,87% ilə asiyalılardan, 0,02% ilə Sakit okean adalılarından, 1,06% ilə digər etnik qruplardan ibarətdir.

## İstinadlar
Əmin Xınalıqlı

**Əmin Xınalıqlı** — XVIII-XIX əsrlərdə yaşamış Xınalıq əsilli Azərbaycan şairi.

## Həyatı və fəaliyyəti
Dədə Əmin Xınalıqlı Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Gülüstan” ədəbi dərnəyində iştirak etmişdir. Şair qoşma janrında şeirlər yazıb. Şeirlərində zəmanədən şikayət, ədalətsizliyə, varlanmaq ehtirasına qarşı tənqid çox güclüdür. Xınalıqlı Dədə Əmin xalq həyatı ilə sıx bağlı olduğundan şeirlərində ictimai motivlər güclüdür. Onun “Getdi” qoşmasında fəlsəfi düşüncələr fonunda sosial motivləri önə çıxır.
*<br>Təkəbbür dağların həmrahi olan*
*<br>Vədə tamam oldu, qarıdı getdi,*
*<br>Çəkildi zimistan, yaz bəhərləndi.*
*<br>İsti havasında əridi, getdi.*

*<br>Ustadın dinləyən nəsihət aldı,*
*<br>Heyif, günüm keçdi, ömrüm azaldı,*
*<br>Bülbül qönçə üçün zarıncı qaldı,*
*<br>Bağçalar dolusu bar idi getdi.*

*<br>Haqqın tərəfdarı danışmaz yalan,*
*<br>Eyləməz özgənin malını talan,*
*<br>Hər kəsə dünyada son nəsib olan*
*<br>Beş arşın ağ idi, sarıdı getdi.*

*<br>Biyarı cənnətdə iqrar imansız,*
*<br>Doğrusun dəyirək, şəksiz-gümansız,*
*<br>Neçələri gördüm ac dil, amansız,*
*<br>Çoxları dövləti varıdı getdi.*

*<br>Haqqı özü yaratdı əriş-zəmini,*
*<br>Bu anlaşılmaz fitnə fellər damını,*
*<br>Soruşsalar Xınalıqlı Əmini,*
*<br>Deyin: bu dünyada var idi, getdi.*



Dədə Əminin başqa bir şeirində *("Döndü)* əsas yeri yenə də sosial motivlər tutur.
*<br>Cahillər ahilin qədrini bilməz,*
*<br>Ay ağalar, yaman zamana döndü,*
*<br>Gördüyünü xalqa söyləyə bilməz,*
*<br>Bu könlümün qəmi dumana döndü.*

*<br>Alıcı alıcı tərlanım uçdu əlimdən,*
*<br>Qurtara bilmədim fitnə-fəlindən,*
*<br>Dad eylərəm çərxi-fələk əlindən,*
*<br>Yandı kabab bağrım büryana döndü.*

*<br>Müqəddəs sandığın doğru yol getməz,*
*<br>Kasıbı dinləməz, bir kömək etməz,*
*<br>Cahillər yanında sağ sözün ötməz,*
*<br>Dağdan ağır başım samana döndü.*

*<br>Haqqı sevən yola dost doğru gəlir,*
*<br>Bir kamil ustaddan nəsihət alır,*
*<br>Özünü bilməyən səni nə bilir?!*
*<br>Heyif, elif qəddim kalsana döndü.*

*<br>Bülbül avazlar, qönçəli bağlar,*
*<br>Düşmənin tənəsi sinəmi dağlar,*
*<br>Xınalıqlı Əminə ah çəkib ağlar,*
*<br>Heyif ola, halım yamana döndü.*



O, tanınmış şair-aşıq Xaltanlı Xağının müasiri olmuş, onunla deyişmələr aparmışdır.

## Ədəbiyyat

* 
* Hacıbala Mollabəyli (Bədəlov) “Daş yaddaşlı Xınalıq”. Bakı: “Müəllim” nəşriyyatı, 2020 – 168 səh.
Hüseyn Quliyev (diplomat)

* Hüseyn Quliyev (diplomat, 1939) — general-mayor, SSRİ-nin İrandakı səfirinin 1-ci müavini, SSRİ-nin Türkiyə konsulunun köməkçisi.
* Hüseyn Quliyev (diplomat, 1946) — Azərbaycanın Özbəkistanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## Həmçinin bax
* Hüseyn Quliyev
* Hüseyn (ad)
* Quliyev
Zeynəb Bastık

**Zeynəb Bastık** () — Türkiyə müğənnisi.

## Həyatı
Zeynep Bastık 8 iyul 1993-cü ildə Çanaqqalada anadan olub. Üç yaşında ikən ailəsi İzmirə köçəndə orta və liseyi burada bitirib. O, nənəsi tərəfindən alban əsillidir. 2010-cu ildə İzmirdə "Jackpot" adlı cover qrupu ilə professional musiqiyə başlayıb. 2012-ci ilə qədər bu qrupla İzmir, Əskişəhər, Bursa kimi şəhərlərdə səhnə aldı. O, bir müddət Anadolu Alovunda rəqqasə kimi də iştirak edib. Murat Dalkılıçın "Luzumsuz Savaş" mahnısının vokalisti kimi çıxış edib və üç il Dalkılıçın vokalisti kimi davam edib. Dalkılıçın dəstəyi ilə 2014-cü ildə ilk sinqlı "Fırça"nı buraxdı. Daha sonra Dalkılıç vokalçılığını tərk edərək solo karyerasına davam edib. O, reper Ezelin "Fəlakət" mahnısının coveri ilə gündəmə gəlib. O, bu coverdan başqa Fikri Karayel, Harun Kolçak, Ümit Sayın kimi adların mahnılarını səsləndirib və YouTube-da yayımlayıb. Bu örtüklər onun tanınmasında təsirli oldu. 2019-cu ilin iyun ayında Anıl Piyancı ilə birlikdə "İstifadə etmək düzgündürmü?" Singli buraxıldı. O, həmçinin gənclər üçün "*Adı Mutluluk*", "*Yasak Elma*", "*Sil Baştan*" və "*Umuda Kelepçe Vurulmaz"* serialında rol alıb. 2019-cu ildə Adidas və 2020-ci ildə Elidor-un reklam siması oldu. 2021-ci ildə Exxen-də yayımlanan *Zeynep Bastık* və *Konukları* proqramını təqdim etdi.

## Filmoqrafiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
"Səttarxan" ordeni

**Səttarxan ordeni** — 1946-cı ildə təsis edilmiş və sentyabrın 12-də Azərbaycan Demokrat Firqəsinin yaranmasının bir illiyi münasibətilə, Azərbaycan Milli Hökuməti tərəfindən milli-demokratik hərəkatda iştirak edən 10 nəfərin təltif edildiyi orden. Milli Hökumətinin dağılmasından sonra ordenin verilməsi də dayandırılıb.

Təltifetmə mərasimi Arazın o tayında filmində qeydə alınıb.

## Təltif edilənlər
"Səttarxan" ordeni ilə yalnız 10 nəfər təltif edilib.

* Cəfər Kavian
* Qulam Yəhya
* Məhəmməd Biriya
* Məmi Dehqan
* Mirqasım Çeşmazər
* Mir Rəhim Vilayi
* Mirzə Rəbi Kəbiri
* Nüsrətullah Cahanşahlı
* Sadıq Padiqan
* Zeynalabidin Qiyami

## İstinadlar
Kürəkən Nuri Paşa

**Mehmed Nuri Paşa** () — Osmanlı sultanı Sultan Əbdülməcid və Sultan Əbdüləziz dönəmində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Atası Sultan Əbdülməcid dönəmi dövlət adamlarından Arif Paşa idi. Gənc yaşda saraya girdiyi bilinsə də, tutduğu vəzifələr haqqında yetərli məlumat yoxdur. 24 mart 1859-cu ildə Sultan Əbdülməcidin qızlarından Fatma Sultanla nigahlandı. Nigahın ardından sultanın Baltalimanındakı sarayında yaşamağa başlayan cütlüyün Sultanzadə Mehmed Fuad bəy (ö. iyul 1862) adlı oğlu və Əminə Lütfiyə xanım Sultan (ö. 13 avqust 1865) adlı qızı dünyaya gəlsə də, hər iki övladı uşaq yaşlarında vəfat etdi.

30 may 1876-cı ildə Sultan Əbdüləzizin taxtdan endirilməsi və 5 gün sonra tutulduğu Fəriyyə sarayında şübhəli şəkildə qətlə yetirilməsində yaxından iştirak etdi. 1881-ci ildə Sultan Əbdülhəmidin əmriylə aparılan Ulduz məhkəmələrinin nəticəsində Sultan Əbdüləzizi qətlə yetirən Pəhləvan Mustafa, Cəzayirli Mustafa və Hacı Mehmed ağaların etiraf etməsiylə, onları şəxsən Nuri Paşanın vəzifələndirdiyi aşkarlandı.

Bundan başqa sabiq sultanın qətlə yetirilməsinin ardından yanında can-fəşanlıq edən anası Validə Pərtəvniyal Sultanın üzərindəki zinyət əşyalarının Darüssəadə ağası Süleyman ağa vasitəsilə Nuri Paşaya təslim edildiyi aşkarlandı. Nuri Paşa isə öz ifadəsində bu zinyət əşyalarını, eləcə də saray çevrilişinin ardından Dolmabağça sarayının hərəminə edilən basqında əldə edilən digər qənimətlərin böyük bir hissəsini yeni validə sultan Şövqəfza Sultana təslim etdiyini etiraf etdi.

Bundan başqa saray hərəminə edilən basqının ardından hərəmdə tutulan kəniz və xidmətçilərin saraydan atılmasıyla, eləcə də çevrilişdə iştirak edən ordu mənsublarına ödəniləcək mükafatların təyin edilməsiylə vəzifələndirildiyi aşkarlandı.

29 iyun 1881-ci ildə tamamlanan məhkəmə soruşdurmasının nəticəsində Sultan Əbdülməcidin digər kürəkəni Mahmud Cəlaləddin Paşa və təqsirləndirilən digər 7 şəxslə birlikdə edama məhkum olundu. Ancaq Sultan Əbdülhəmid tərəfindən canları bağışlanaraq edam qərarı ömürlük sürgünlə əvəz olundu. Digər təqsirləndirilən şəxslərlə birlikdə Taifə sürgün edildi. Öncəliklə Fatma Sultan zorla ərindən boşandırıldı. Ancaq məhkəmə prosesi əsnasında yaşadığı stres səbəbilə ağlını itirdi və bu halda ikən sürgünə yollandı. Sürgün olunduqları Taif qalasında çevrilişin əsas üzvləri olan Mithat Paşa və Mahmud Cəlaləddin Paşa gizlicə edam olunmuş, Nuri Paşaya isə dəliliyi səbəb göstərilərək əl vurulmamışdır. Sürgündə çox yaşamadı və 21 iyul 1890-cu ildə həbs tutulduğu qalada vəfat etdi.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani I cild, səh. 25, 28, 29.

## İstinadlar
Rəhman Hacıyev (jurnalist)

**Rəhman Tofiq oğlu Hacıyev**  və ya **Rəhman Hacı** (17 aprel 1980, Bakı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti, Qarabağ Dirçəliş Fondunun İdarə Heyətinin sədri.

## Bioqrafiya
Rəhman Tofiq oğlu Hacıyev 17 aprel 1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1987-1997-ci illərdə Bakı şəhəri, 63 saylı orta məktəbdə oxuyub. 1997-2003-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin “Beynəlxalq münasibətlər” fakültəsində bakalavr və magistr pilləsi üzrə təhsil alıb. Universiteti qırmızı diplomla bitirib.

2002-2008-ci illərdə MBASK Sığorta Şirkətinin İdarə Heyətinin üzvlüyü də daxil olmaqla həmin şirkətdə müxtəlif vəzifələrdə işləyib. 2008–2018-ci illərdə “Media Prima” şirkətinin təsisçisi, yazar Qrem Uilsonla bərabər bir sıra kitab layihələrinin həyata keçirilməsində məsləhətçi və redaktor qismində iştirak edib.

2009-2021-ci illərdə “The First News” xəbər portalının (1news.az) baş redaktoru və direktoru olub. Həmçinin, 2011-2021-ci illərdə paralel olaraq Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinnin “Bakinskiy Raboçiy” qəzetinin baş redaktoru olub.

2016-2021-ci illərdə Azərbaycanda ən böyük həvəskar futbol turnirlərini təşkil edən MFL SPORTS MMC (www.mfl.az) şirkətinin direktoru və həmtəsisçisi olub.

2018-ci ildən indiyə kimi Sabah Futbol Klubunun İdarə Heyətinin üzvüdür.

2018-ci ildən Azərbaycan Respublikası Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvüdür.

2020-ci ilin 22 iyulunda Azərbaycan Respublikasında kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Prezidenti tərəfindən "Əməkdar jurnalist" adı verilib.

4 fevral 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Qarabağ Dirçəliş Fondunun İdarə Heyətinin sədri təyin edilib.

Azərbaycanda istedadlı kadrların seçilməsi, inkişaf etdirilməsi iddiası ilə keçirilən "Yüksəliş" müsabiqəsinin mentorlarından biri olub.

Nigar Əli ilə ailəlidir, 2 qızı var.

## Biblioqrafiya
### Kitablar
*(məsləhətçi və redaktor)*
* *Ilham: Portrait of a President (2011)*  
* *Heydar, the Rise and Fall and Rise Again of Heydar Aliyev and Azerbaijan (2013)*   
* *Azerbaijan Democratic Republic: A Dream that Never Died (2018)* 

## İstinadlar

## Mənbə

* 

## Xarici keçidlər

* Simonyan və Solovyov Qarabağ Dirçəliş Fondunun sədrinin hesabını BLOKLADI - FOTO
* De Byazi də eyni nəticəyə görə kənarlaşdırılmalı idi" - Rəhman Hacı AFFA-nın qərarını tənqid etdi - FOTO
Nərimanov rayonu (dəqiqləşdirmə)

* Nərimanov rayonu — Bakı şəhərinin inzibati bölgüsünə daxil olan şəhər rayonu.
* Nərimanov rayonu — Azərbaycan SSR-in inzibati bölgüsünə daxil olmuş Xanlar rayonunun 8 avqust 1930-cu ildən 29 noyabr 1938-ci il tarixinədək rəsmi adı.

## Həmçinin bax
* Nəriman Nərimanov
* Nərimanov
Əzizbəyov rayonu (dəqiqləşdirmə)

* Əzizbəyov rayonu — Bakı şəhərinin inzibati bölgüsünə daxil olan Xəzər rayonunun 1966-cı ildən 11 may 2012-ci ilədək istifadə olunmuş rəsmi adı.
* Əzizbəyov rayonu — Ermənistan SSR-in inzibati bölgüsünə daxil olan Vayk rayonunun 12 oktyabr 1956-cı ildən 1991-ci ilədək istifadənolunmuş rəsmi adı. 
* Əzizbəyov rayonu — Bakı şəhərinin inzibati bölgüsünə daxil olan Qaradağ rayonunun 1963-cü ildən 1966-cı ilədək istifadə olunmuş rəsmi adı.

## Həmçinin bax
* Əzizbəyov
* Məşədi Əzizbəyov
Mikroskop Media

**Mikroskop Media** — 6 fevral 2018-ci ildə jurnalist Cavid Abdullayev və Fatimə Kərimova tərəfindən yaradılmış media orqanı. Əsasən izahedici materiallar, fakt yoxlama və müstəlif video formatlarda materiallar dərc olunan media orqanı həm də mütəmadi olaraq müxtəlif mövzularda infoqrafikalar dərc edir.

Baş ofisi Latviyanın Riqa şəhərindədir.

Əsasən video və infoqrafika, eləcə də yazı formatında materiallar dərc olunur.

Azərbaycanda ilk dəfə Mikroskop Media informasiya agentlikləri və xəbər saytlarında dərc olunan kriminal xəbərlər əsasında 2019-cu il ərzində ölkədə ailə üzvləri tərəfindən döyülən və öldürülən qadınların sayı barədə statistika dərc edib.

Sayt Azərbaycan və ingilis dillərində fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* web
* Facebook
* Twitter
* Instagram
* YouTube
Qışlaq-i Çataməqulam (Biləsuvar)

**Qışlaq-i Çataməqulam** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 19 nəfər yaşayır (4 ailə).

## İstinadlar
Nildə ölüm (film, 2022)

**Nildə ölüm** (*)* — Aqata Kristinin 1937-ci ildə yazdığı eyniadlı əsərinə əsaslanan ingilis-amerika triller filmi. 

## İlk baxış
Film COVID-19 pandemiyası səbəbi ilə planlanan tarixdən fərqli vaxtda - 11 fevral 2022-ci ildə yayımlandı.

## Həmçinin bax

* Nildə ölüm (film, 1978)

## İstinadlar
Artur Veyli

**Artur David Veyli** (; ) – ingilis tərcüməçi və şərqşünas. Klassik Çin və Yaponiya ədəbiyyatını tərcümə edərək Qərb oxucuları ilə tanış etməsinə görə tanınır. O, həm çin, həm də yapon dilindən tərcümələr etmişdir.

## Həyatı
Artur Veyli 1889-cu ildə yəhudi əsilli ailədə doğulmuşdur. Əsl soyadı **Şlos** olsa da, Birinci Dünya müharibəsi zamanı düşmən kimi ayrı-seçkilik yaşamamaq üçün soyadını dəyişdirib. Reqbi məktəbində (1903-06) təhsil aldıqdan sonra Kembric Kral Kollecinə (1907-10) daxil olub. Lakin görmə qabiiliyyəti zəif olduğu üçün məzun olmadan təhsili tamamlaya bilməyib. Çin və yapon dilləri üzrə öz-özünə təhsil verdikdən sonra Britaniya muzeyində köməkçi kimi işləməyə və tərcüməçiliklə məşğul olmağa başlayıb.

Veyli heç vaxt ştatlı universitet vəzifəsini qəbul etməyib və həyatı boyunca Asiyaya səyahət etmədən imtina edib. Yaponiyadan qonaqlar qəbul etməyi sevsə də, yaponca danışmağı öyrənməyib və müasir Yaponiya ədəbiyyatına çox az maraq göstərib. Musiqi və konkisürmə ilə məşğul olmağı sevirdi.

## Karyerası
Çin dilindən etdiyi ilk tərcümə olan "Çin şeirləri" 1916-cı ildə nəşr olunub. Çin dilindən tərcümə karyerasının böyük hissəsini əhatə edir. Bu dildən tərcümə etdiyi əhəmiyyətli əsərlərə "170 çin şeiri" (1918), "Yol və onun gücü" (1934), "Mahnılar kitabı" (1937), "Konfutsinin analektləri" (1938), "Po Tszuyinin həyatı və dövrü" (1949) daxildir. Yapon dilindən tərcümə isə karyerasının daha kiçik hissəsini təşkil edir. Yapon dilindən tərcümə etdiyi əsərlərə "Yapon poeziyası: Uta" (1919; "Manyoşu"dan və imperatorluq antologiyalarından seçmə vaka şeirləri; əsərin əvvəllərində orijinal şeirləri oxumaq üçün qrammatika qeydləri də verilib), "Yaponiyanın no tamaşaları" (1921), "Gencinin hekayəsi" (1925-33; 6 cild şəklində), "Sei Şonaqonun yastıq kitabı" (1928; orijinal əsərin dörddə biri) və "Böcəkləri sevən xanım" (1929) aiddir.

Veyli Çin və Yaponiya incəsənəti haqqında geniş yazılar yazıb. O, Qərb dünyasında Zen buddizmi və onun incəsənətlə əlaqəsi haqqında yazı yazan ilk şəxslərdən biridir. Onun yapon dilindən tərcümələri müasir standartlar üzrə qüsurlu hesab olunur. No tamaşalarının tərcüməsi qarışıqdır;  "Gencinin hekayəsi" isə orijinal əsərin vacib hissəsini buraxır. Veyli tərcüməçilikdə müstəqil olmağı sevirdi; ancaq diqqətini cəlb edən və ingilis dilinə tərcümə edərkən çox sayda izahedici qeydlərə ehtiyac duymayan əsərləri tərcümə edirdi. O, inanırdı ki, inandırıcılıq üçün tərcüməyə ingilis stili də əlavə etmək lazımdır.

İngilis dilinə etdiyi tərcümələr başqa Avropa dillərinə də tərcümə olunub və Bertolt Brext kimi yazıçılara təsir göstərib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Çılə şəv

**Çılə şəv** — Dekabrın 21-dən 22-nə keçən gecə qeyd olunan talış milli bayramı. Çıla şəv ilin ən uzun gecəsində *(qış bərabərliyi)* qeyd olunur və talış təqvim döngüsündə xüsusi yer tutur. Bayram, talış mifologiyasına görə Xeyirin Şər üzərində qələbəsini və ilin ən sərt vaxtı olan qışı, ardınca yeni il, bahar, təbiətin oyanışı ərəfəsində qüvvələrin yenidən doğulmasını qeyd edir.

## Etimologiya
"Çılə şəv" iki talış sözü olan "çıl" – qırx və "şəv" – gecə sözlərindən olub, hərfi mənada "qırxıncı gecə" və ya "qırx gecə" mənasını verir. Çillə gecəsi sözü azərbaycan dilinə məhz talış dilindən keçmədir.

## Qeyd olunması
Bu gecədə böyüklər dan yeri sökülənə qədər qədər uşaqlara xalq nağılları, əfsanələr danışır, uşaqlar isə mahnı oxuyur, müxtəlif oyunlar, əyləncələr təşkil edirlər. Bayrama qədər kəsilməsi üçün hər evdə ən azı bir qarpız saxlanılır, əgər qarpız yoxdursa, o gecə kəsilən balqabaq və ya qovun da ola bilər. Qarpız və ya balqabaq, Günəşi simvollaşdırır. Adətə görə insanlar sübh tezdən Günəşin doğulması Xeyirin, Şər üzərində qələbəsini təcəssüm etdirir. Talışların daha bir qədim adətinə görə, həmin gecə yeyilən qovun, balqabaq yaxud qarpız bütün xəstəliklərə qarşı kömək edir.

## İstinadlar
Leyla xanım ziyarətgahı

**Leyla xanım ziyarətgahı** — Bilgəhdə Şirvanşahlar dövrünə aid məscid.

## Haqqında

Leyla Xanım ziyarətgahı Bakının Bilgəh kəndindədir. VII imam Həzrət Museyi-Kazım əleyhissəlamın qızı Leyla xanım ziyərətgahının memarı Mahmud ibn Səd olub. Şirvanşah II Fərruxzad tərəfindən 1281-1282-ci illərdə inşa etdirilib.

Əsas ibadət zalının sahəsi 12x12 metrədir. Yonulmuş sal daşlardan tikilib. Əsas giriş qapısından içəridə dəhliz yerləşib. Dəhlizin sağ və sol tərəfində yardımçı otaqlar yerləşib. İbadət zalı iki hissəyə-kişilər və qadınlar şöbəsinə ayrılıb. Qadınlar şöbəsi iki mərtəbəlidir. Hər mərtəbənin sahəsi 36 kvadratmetrdir. Tavan sütunlar üzərində dayanıb. Sütunlar tağlarla bir-birinə birləşib. Yerdən tavanadək hündürlüyü 7 metr, yerdən günbəzədək isə 10 metrdir. Günbəzdə iki gözlük qoyulub. Mehrabı üzərində ərəb dilində daş kitabə həkk olunub.

Sovetlər dövründə bağlanaraq anbar kimi istitadə olunub. 1989-cu ildə təmir olunaraq fəaliyyəti bərpa edilib.Təmir-bərpa işləri zamanı məscid üçün eyvan da tikilib.

## Həmçinin bax

* Bibiheybət məscidi
* Rəhimə xanım ziyarətgahı
* Pir Həsən ziyarətgahı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://sabunchu-ih.gov.az/page/130.html
* 
* https://kataloq.gomap.az/az/all-poi/culture/sanctuary/8e8699d8d56611e0ad4900226424597d
Nasuhzadə Əli Paşa

**Nasuhzadə Əli Paşa** () — Osmanlı sultanı II Mahmud dönəmində kaptan-ı dərya olan dövlət xadimi.

İndiki Albaniya sahillərində doğulub böyümüş, burada ticarət gəmilərinə kaptan olmuşdur. Dənizçilik bilgisi səbəbilə Kiçik Hüseyn Paşanın kaptanlığı dönəmində tərsanəyə alınaraq yetişdirilmiş, 1810-cu ildə kaptan olmuşdur. Ardından Albaniya sahillərini qorumaq məqsədilə Prevezəyə göndərilmişdir. Uzun illər dənizlərdə xidmət etdikdən sonra 15 noyabr 1821-ci ildə vəzir rütbəsiylə kaptan-ı dərya təyin edildi, Ancaq çox keçmədən 20 aprel 1822-ci ildə Saqqız adası yaxınlığında baş verən qəzada şəhid düşdü. Cənazəsi Saqqız adasında dəfn edildi.

## Mənbə
* Sicill-i Osmani I cild, səh. 307.

## İstinadlar
Qara Mehmed Paşa (1810)

**Qara Mehmed Paşa** (ö. 12 dekabr 1810) — Osmanlı sultanı II Mahmud dönəmində kaptan-ı dərya olan dövlət xadimi.

Kaptan-ı dərya Kiçik Hüseyn Paşanın kəndxudası olub, 1810-cu ildə baş miraxur, 18 noyabr 1810-cu ildə kaptan-ı dərya təyin edildi. Ancaq təyinatının dördüncü günü ağır xəstəliyə tutuldu və 12 dekabr günü vəfat etdi. Cənazəsi Əyyubsultanda Kiçik Hüseyn Paşanın yanına dəfn edilmişdir.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani IV cild, səh. 32.

## İstinadlar