open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dress-kod

**Dress-kod** () — müəyyən bir təşkilatda,  müəssisədə işləyərkən və ya tədbirdə iştirak edərkən tələb olunan vahid geyim forması.

=Tarixçə=
"Dres-kod" termini ilk dəfə Böyük Britaniyada işlənib. Bu termin tez bir zamanda bütün dünyaya yayıldı. Şəxsin müəyyən bir peşə qrupuna aid olduğunu göstərmək üçün istifadə edilir.

=Kodlar=
* *Court dress* — müvafiq saray tərəfindən diktə edilən saray geyimi.
* *Formal (Full formal, Full dress, Formal attire)* — qadınlar üçün bal paltarı, kişilər üçün ggündüz *Morning dress* açıq frak və yaxud kostyumla açıq jilet və qalstuk, axşam isə *White tie* - qara frak və ağ kəpənək.
* *Semi-formal (Smoking, Le Smoking)* — qadınlar üçün koktey geyimləri (gündüz) və gecə paltarları (axşam), kişilər üçün isə tünd kəpənəklə smokinq. 
* *Informal (Cocktail (old-shttp://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Dress-kod&action=edittyle) or Business attire)* — rəsmi geyim.
* *Smart casual (Business casual (old-style), Cocktail (new style), Executive Casual, Corporate Casual)* — qadınlar üçün cins, bluza ilə yubka, tərzdən asılı olaraq kəmər, pencək, gödəkçə və sviter. Kişilər üçün isə şalvar (cins) və köynək, mokasin tipli tufli və kəmər.
* *Business casual (Dressy, Resort Casual, Country Club, Casual chic, Semi-casual, Neat casual)* — qadınlar üçün kapri, uzun şort və ya polo ilə parça şalvar, kişilər üçün isə köynək və ya polo kəmər və tufli ilə pambıq parçadan şalvar.
Yeroşibu Əsir Düşərgəsi

**Yeroşibu Əsir Düşərgəsi** — Kiprdə mövcud olmuş əsir düşərgəsi, adanın cənub hissəsində yerləşirdi. Burada, 1974-cü ildə Yunanlar tərəfindən əsir alınan Kipr türkləri saxlanırdı. Ən az 329 adamın burada olduğu məlum idi. Bunların hamısı kişi idi və əksəriyyəti Baf ətrafında əsir götürülmüşdü.

25 sentyabr 1974-cü ildə Kipr türklərinin əlində olan 214 əsir yunan ilə dəyişdirildilər. Əsirlərdən 274 nəfər adanın terk hissəsinə, 16 nəfər cənubdakı kəndlərdə olan ailələrinin yanına getdilər. Əsirlərin 39 nəfəri isə 21 sentyabr 1974-cü il tarixində sərbəst buraxıldılar.

## İstinadlar
Məhəmməd Hüseyn Təntavi

**Məhəmməd Hüseyn Təntavi** (; ) — Misir feldmarşalı, Misir müdafiə naziri; Misir Ərəb Respublikası Silahlı Qüvvələri Ali Şurasının Sədri. 11 fevral 2011 -ci ildə Silahlı Qüvvələrin Ali Şurasının sədri, erkən seçkilərə qədər Misir dövlətinin müvəqqəti başçısı oldu.

Təntavi orduya 1956-cı ildə qoşullub və üç dəfə İsrailə qarşı aparılan müharibədə iştirak edib.

Misirin artıq sabiq prezidenti Hüsnü Mübarək devriləndən sonra ölkəni Silahlı Qüvvələrin Ali Şurası İdarə edir. Bu şuranın rəhbəri isə Misirin müdafiə naziri, general-feldmarşal Məhəmməd Hüseyn Təntavi idi.

Məhəmməd Hüseyn Təntavi 1935-ci il oktyabrın 31-də anadan olub. 1956-cı ildən ordudadır. Ərəb-İsrail müharibələrində, o cümlədən Körfəz müharibəsində iştirak edib. 1991-ci ildən müdafiə naziri, Silahlı Qüvvələrin Ali Şurasının sədri olub. General-feldmarşal idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buvaysar Saytiyev

**Buvaysar Saytiyev** () — sərbəst güləş üzrə 3 dəfə olimpiya, 6 dəfə dünya və 6 dəfə Avropa çempionu olmuş, çeçen əsilli Rusiya güləşçisi.

Buvaysar Saytiyev 74 çəki dərəcəsində Özbəkistanlı rəqibi Soslan Tigiyevi məğlub edərək 2008-ci il Pekin Olimpiadasında 3-cü dəfə olimpiya çempionu olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nigar Camal

**Nigar Camal** (doğum adı: **Nigar Aydın qızı Mütəllimzadə**; ) — Azərbaycanlı müğənni. 2011-ci ildə Eldar Qasımovla birgə Azərbaycanı Almaniyanın Düsseldorf şəhərində baş tutan 56-cı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etdi və yarışmanın qalibi oldu.

## Həyatı
Nigar Camal 7 sentyabr 1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1985-ci ildən 1986-cı ilə qədər o, uşaq solist ansamblının solisti olub. 1988–1996-cı illərdə musiqi məktəbində təhsil alan zaman isə Nigar Camal bir sıra mahnılar bəstələyib. Daha sonra o, 1995/1996-cı il mövsümündə "Pöhrə" müsabiqəsinə qatılıb və həmin müsabiqənin fəxri diplomuna layiq görülüb. 1997-ci ildə Nizami rayonunda yerləşən 203 saylı tam orta məktəbi bitirən Nigar Camal Xəzər Universitetinin "İqtisadiyyat və menecment" fakultəsinə daxil oldu və 2001-ci ildə həmin təhsil ocağını bitirdi.

4 ildən sonra o, Türkiyəli Haluk Camal ilə ailə həyatı qurdu və Birləşmiş Krallığın London şəhərində yaşamağa başladı. 2014-cü ildə isə Nigar Camal həyat yoldaşından ayrıldı və Azərbaycana qayıtdı. Bu nikahdan Nigar Camalın 2006-cı il doğulmlu Jasmin və 2008-ci il doğumlu Səidə adında iki qız övladı var.

## Karyerası

### [[2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|56-cı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]
Nigar Camal 2010-cu ildə 56-cı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil etmək üçün milli seçim turlarına qatıldı. O, seçim turunun sonuncu, 7-ci həftəsində səhnəyə çıxdı. Dekabrın 27-dən 31-nə qədər baş tutan həftənin sonunda Nigar Camal 12 ifaçı sırasında İlhamə Qasımova ilə birgə yarım-final şousuna vəsiqə qazandı. Yanvarın 10-dan 14-nə qədər keçirilən yarım-final şousunda isə Nigar Camal finala vəsiqə qazanan 5 ifaçıdan biri oldu.

### Albomları
* "Play With Me"

### Sinqlları

## İstinadlar
Eldar Qasımov

**Eldar Qasımov** () — azərbaycanlı müğənni, Nigar Camal ilə birlikdə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin 2011-ci ildə qalibi. Azərbaycanda "ilin adamı" (2011).

## Həyatı
Eldar Qasımov 4 iyun 1989-cu ildə Bakı şəhərində doğulub. Ata xətti ilə ulu nənəsi — SSRİ Xalq artisti Mərziyyə Davudova, ulu babası — aktyor və Azərbaycanın ilk kinorejissorlarından biri, Azərbaycan SSR Xalq artisti Abbas Mirzə Şərifzadə, nənəsi — Azərbaycan SSR Xalq artisti Firəngiz Şərifovadır.

1995-2006-cı illərdə Bakı şəhəri, 160 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. 2001-2005-ci illərdə 2 saylı musiqi məktəbinin fortepiano sinfində təhsil almış və məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 2004-2008-ci illər tələbə mübadiləsi proqramı üzrə keçirilən müsabiqədə qalib gəlmişdir. Almanca sərbəst danışa bilir və bir neçə ay Almaniyada yaşamışdır. 2008-ci ildə alman vokal məktəbində aktyor ustalığı və səhnə nitqini öyrənmişdir. 2006-2010-cu illərdə Bakı Slavyan Universitetinin tələbəsi olmuşdur. Beynəlxalq əlaqələr və regionşünaslıq fakültəsində təhsil almışdır. Universiteti qırmızı diplomla bitirmiş, 2010-cu ildə isə BSU-nun beynəlxalq əlaqələr ixtisası üzrə magistratura pilləsinə qəbul olunmuşdur.

## İctimai baxışları
2019-cu ildə şəxsi İnstagram hesabında etdiyi paylaşımla LGBT-yə dəstək olduğunu ifadə etmişdir.

## Diskoqrafiya

### Sinqllar

### Albomlar

### Kliplər

## Filmoqrafiya
* Qorxma, mən səninləyəm! 1919
* Oxşarabad

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Facebook səhifəsi
* Instagram səhifəsi
* Youtube kanalı
* Twitter hesabı

## Həmçinin bax

* Running Scared

## Şəcərəsi
2011-ci il Əlcəzair iğtişaşları

**2011-ci il Əlcəzair iğtişaşları** — 12 fevral Əlcəzairin paytaxtı Əlcəzair şəhərində aksiyaçılarla polislər arasında qarşıdurma gedir. Lent.az-ın "France 24" telekanalına istinadən verdiyi məlumata görə, aksiyaçılar Əlcəzair prezidenti Abdelaziz Buteflikanın istefasını tələb edir, "Buteflika-rədd ol!" şüarları səsləndirirlər. Polis indiyə qədər 20 nəfəri saxlayıb. "France Presse" agentliyi isə artıq 2 min nəfərin polis səddini yardığı barədə məlumat yayıb. Misir ssenarisinin təkrarlanacağından qorxan Əlcəzair hakimiyyəti müxalifətə demokratik azadlıqların genişlənməsi, iş yerlərinin açılması və hökumət dəyişikliyi tələbi ilə kütləvi aksiya keçirməyə icazə verməsə də, insanlar küçələrə çıxıblar.

Etiraz aksiyalarını müxalifət partiyalarının koalisiyası, sivil təşkilatlar və qeyri-rəsmi həmkarlar ittifaqları təşkil edəcək.

Bundan öncə müxalifət dünən paytaxtda keçirilən nadir nümayişin iştirakçılarını alqışlamışdı. Həmin bu nümayiş küçələrə on minlərlə polisin çıxarılmasına baxmayaraq baş tutmuşdu.

Tunis və Misirdə baş verən xalq üsyanlarından ruhlanan 2000-ə yaxın fəal paytaxtın 1 May meydanında toplaşaraq prezident Əbdüləziz Butelfikanın istefasını tələb ediblər. Bir çox fəallar polis barrikadalarını yararaq meydana çata bilmişlər.

Əlcəzair hökuməti müxalifətin nümayişinin qarşısını almaq üçün küçəyə 30 min polis çıxarmışdı. Polislər meydana daxil olan nümayişçilərin şəhərin içərisi ilə yürüş keçirməsinin qarşısını alıblar.

Əlcəzairdə isə 30 ildən çoxdur hakimiyyətdə olan Əbdüləziz Buteflikanın istefasını tələb edən nümayişçilər polisin müqavimətini qıraraq paytaxtın mərkəzi meydanını tutub. Polis şəhərin mərkəzi meydanına gedən yolları bağlasa da, bir qrup aksiyaçı səddi yararaq meydana girib.
Əlcəzair müxalifəti ölkədə islahatlar aparılmasını tələb edir. Hakimiyyət 19 ildir ki, ölkədə tətbiq olunmuş fövqəladə vəziyyət rejiminin ayın sonunda ləğv ediləcəyini vəd verib.

Əlcəzair hökuməti ölkədə 19 ildir ki, davam edən fövqəladə vəziyyət rejimini ləğv edib. Qeyd edək ki, yanvarın sonlarından başlayaraq müxalif "Mədəniyyət və Demokratiya Uğrunda Yığıncaq" Partiyası tərəfindən paytaxt Əlcəzairdə kütləvi aksiyalar təşkil olunmağa başlanılıb. Aksiya iştirakçıları 1992-ci il fevralın 9-dan prezidentin əmri ilə tətbiq olunan və 1993-cü il fevralın 6-da parlament tərəfindən müddəti uzadılan fövqəladə vəziyyət rejiminin ləğv edilməsini, aksiya iştirakçılarının azadlığa buraxılmasını, bahalıq və işsizlik probleminin həllini tapmasın, kütləvi informasiya vasitələri üçün azad şəraitin yaradılmasını tələb edirlər.

Fevralın əvvəlində prezident Əbdüləziz Buteflika bəyan edib ki, Əlcəzair hakimiyyəti yaxın vaxtlarda fövqəladə vəziyyət rejimini ləğv edəcək, paytaxt istisna olmaqla, ölkənin bütün ərazisində mitinq və yürüşlərin keçirilməsinə icazə verəcək. O, dövlət televiziya və radio kanallarında bütün siyasi partiyalara efir vaxtı ayrılacağını da bildirib. Qənd və yağın qiymətinin 41 faiz aşağı salınacağı da verilən vədlər sırasındadır.

## İstinadlar
Əsgər haqqında ballada

**"Əsgər haqqında ballada"** () — rejissor Qriqori Çuxrayın filmi.

## Məzmun
Böyük Vətən müharibəsi. Gənc əsgər Alyoşa Skvorsov cəbhə bölgəsində qəhrəmanlıq göstərir. O, düşmənin iki tankını məhv edir. Komandanlıq onu ordenə təqdim etmək barədə qərar qəbul edir, lakin Alyoşa xahiş edir ki, ordenin yerinə ona anası ilə görüşmək üçün məzuniyyət verilsin. Evə aparan yol isə çox uzun və çətinliklərlə dolu olur. Yol o qədər uzun olur ki, Alyoşanın evdə olmağa vaxtı qalmır. O, sadəcə olaraq anası ilə görüşür və təzədən cəbhəyə qayıdır. Yola çıxarkən o, anasına təkcə bu sözləri deyir: "Mən qayıdacağam, ana!"

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifləri:** Valentin Yejov, Qriqori Çuxray
: **Quruluşçu rejissor:** Qriqori Çuxray
: **Operatorlar:** Vladimir Nikolayev, Era Savelyeva
: **Rəssam:** Boris Nemeçek
: **Bəstəkar:** Mixail Ziv

### Rollarda
: Vladimir İvaşov – Alyoşa Skvorsov
: Janna Proxorenko – Şura
: Antonina Maksimova – Alyoşanın anası
: Nikolay Kryuçkov – general
: Yevgeni Urbanski – əlil
: Elza Lejdey – Vasyanın arvadı
: Mariya Kremnyeva
: Valentina Telegina
: Valentina Markova
: Yevgeni Teterin
: Vladimir Pokrovski
: Georgi Yumatov
: Gennadi Yuxtin
: Aleksandr Kuznesov
: Yevgeni Yevstiqneyev
: Valentin Brıleyev
: Lev Borisov
: Leonid Çubarov
: Vladimir Kaşpur
: Valentin Abramov
: Mixail Dadıko
: Semyon Svaşenko
: Nina Menşikova – teleqrafçı

## Xarici keçidlər
* "Баллада о солдате" на сайте russiancinema.ru 
* "Баллада о солдате" на сайте "RUSKINO. RU"
* 
* 
* 
*
Verst

**Verst** () — keçmiş rus uzunluq ölçü vahidi. 500 sajenə, 1066,781 metrə bərabərdir. 

1 **verst** = 1066 m = 3500 fut.

## İstinadlar
Ennio Flayano

**Ennio Flayano** (; ) — İtaliya jurnalisti, yazıçı və ssenarist.

## Həyatı

Ennio Flayano 5 mart 1910-cu ildə anadan olmuşdur. Əvvəl memar işləsə də, sonradan jurnalistliyə başlamış və “Cineillustrato”, “Oggi”, “Il Mondo”, “Il Corriere della Sera”, “L'europeo”, “L'espresso” kimi məşhur italyan mətbuatı ilə sıx əməkdaşlıq etmişdir. Onun ilk pyesi “La guerra spiegata ai poveri” 1946-cı ildə ərsəyə gəlmişdir.

“Öldürmək zamanıdır” romanına görə 1947-ci ildə “Streqa” mükafatına layiq görülmüşdür. Romandakı hadisələr 1935-1936-cı illər İtaliya-Efiopiya müharibəsində cərəyan edir. İtalyan zabiti təsadüfən efiopiyalı qadını öldürür və sonra buna görə cavab verməli olur.

Ennio Flayano bir çox filmlərin ssenari müəllifi olmuşdur. Tullio Pinelli ilə birlikdə rejissor Federiko Fellininin 10 filminin ssenarisini yazmışdır. Bu filmlərin sırasına “Varyete işıqları” (1950), “Ağ şeyx” (1952), “Ana uşaqları” (1953), “Yol” (1954), “Fırıldaqçılar” (1955), “Kabiriyanın gecələri” (1957), “Şirin həyat” (1960), “Bokaçço-70” (1962), “Səkkiz yarım” (1963), “Cülyetta və ruhlar” (1965) filmlərini aid etmək olar. Ennio Flayano 3 dəfə “Oskar” mükafatına (1958, 1962, 1964) namizəd olmuşdur.

Ennio Flayano 20 noyabr 1972-ci ildə Romada 62 yaşında vəfat etmişdir.
 
## Filmoqrafiya

# Yol (film, 1954) / La Strada
# Kabiriyanın gecələri (film, 1957) / Le notti di Cabiria
# Şirin həyat (film, 1960) / La Dolce Vita
# Səkkiz yarım (film, 1963) / 8 ½

## İstinadlar
“6 aprel” Hərəkatı

**"6 aprel" Hərəkatı** () -  Əl-Məhəllə əl-Kübra şəhərində 6 apreldə tətilə hazırlaşan işçiləri dəstəkləmək üçün 2008-ci ilin payızında misirli gənclər tərəfindən yaradılan təşkilat.

## İstinadlar
Unitar dövlət

**Dövlət** — vahid, ayrılmaz dövlət olub ərazisinin hər hansı siyasi müstəqilliyə malik olmayan inzibati ərazi vahidlərinə bölünməsi ilə xarakterizə edilir. Unitar dövlət (latın dilində "unus" - "vahid", "tək" deməkdir) – sadə, bəsit, vahid dövlətdir ki, onun tərkibi bir qayda olaraq inzibati ərazi vahidlərindən (vilayət, mahal, rayon, departament və s.) ibarətdir. Unitar dövlətə aşağıdakı xüsusiyyətlər xasdır:

* Ölkənin bütün ərazisində qüvvədə olan vahid konstitusiya 
* Yüksək dövlət hakimiyyəti orqanlarının vahid sistemi 
* Ölkənin bütün ərazisinə şamil edilən yurisdiksiyası
* Vahid hüquqi sistem 
* Bələdiyyə orqanlarının ümumdövlət hakimiyyət orqanlarına tabe edilməsi.

Unitar dövlətin iki tipi mövcuddur: mərkəzləşdirilməmiş və mərkəzləşdirilmiş. Birinci tipdə, regional orqanlar mərkəzi orqanlardan asılı olmayaraq formalaşır ona görə də onlar arasında hüquqi münasibətlər desentralizasiya (mərkəzləşdirilməmiş) əsasları üzərində qurulur. (Böyük Britaniya, Yeni Zelandiya, Yaponiya, İspaniya, İtaliya). İkinci tipə elə unitar dövlətlər aiddir ki, burada mərkəz (Niderland, Qazaxıstan, Özbəkistan) tərəfindən təyin olunan vəzifəli şəxslərin vasitəsilə regional orqanların mərkəzə tabeçiliyi həyata keçirilir. Dövlət quruluşunun unitar forması dünyada daha geniş yayılmışdır.   Belə dövlətlərdə federasiyadan fərqli olaraq vahid konstitusiya, dövlət hakimiyyətinin vahid ali nümayəndəli orqanları, vahid hökuməti, vahid vətəndaşlığı, vahid maliyyə-kredit və pul sistemi və s. olur. Ayrı hallarda milli azlıqlar olduqda unitar dövlətin tərkibinə muxtar dövlət quruluşunun xüsusi statusundan istifadə edən bir və ya bir neçə siyasi ərazi vahidi də daxil ola bilər. Muxtar qurumların mövcudluğu belə dövlətlərin unitarizminə heç bir xələl gətirmir.

## Mənbə
*Politologiya lüğəti. Bakı,2007. səh.334
## Həmçinin bax
* Federasiya
Suverenlik

**Suverenlik**, **suverenitet** ( — ali hakimiyyət) – ölkənin daxilində və ondan kənarda müstəqilliyin ifadəsi kimi dövlətin siyasi və hüquqi xüsusiyyəti olub onun öz daxili və xarici funksiyalarını azad və sərbəst şəkildə dövlətin konstitusiyası və qanunları, beynəlxalq hüququn hamılıqla tanınmış prinsipləri və normaları əsasında həyata keçirmək, habelə xalqın sərbəst və müstəqil şəkildə öz idarəetmə formasını müəyyən etmək hüququndan ibarətdir.
NATO kod adı

**NATO kod adları** () — Sovetlər İttifaqı (müasir Rusiya), Çin və nadir hallarda digər ölkələrin hərbi və aviasiya texnikasını adlandırmaq üçün NATO-nun istifadə etdiyi adlar.

Kod adları müəyyən qayda ilə ingilis dilindəki sözlərdən təyin edilərək, silahların rəsmi-qəliz adlarından fərqli olaraq, çox asan və dəqiq başa düşməni təmin edir. Adların verilməsi Hava Standartlaşdırmalarının Koordinasiya Komitəsi (Air Standardization Coordinating Committee-ASCC) tərəfindən yerinə yetirilir. Bu komitəyə ABŞ, Böyük Britaniya, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiya daxildir.

## Adlandırma qaydaları

NATO kod adlandırmasında hər bir texnika daxil olduğu növün ingilis dilində adının baş hərfinə uyğun olaraq başlayır.

### Kod adları

* **A** — hava-hava tipli raketlər (**A**ir-to-**A**ir missiles)
* **B** — bombardman təyyarələri (Bomber)
* **C** — yük təyyarələri (Cargo)
* **F** — qırıcı təyyarələr (Fighter)
* **G** — yer-hava tipli raketlər (**G**round-to-Air)
* **H** — vertolyot (Helicopter)
* **K** — hava-yer tipli raketlər (Air-to-Surface missiles, rus dilindəki **"X"** hərfinin ingilis transkripsiyasındakı **"Kh"**-nın ilk hərfi).
* **M** — başqa kateqoriyalara daxil olmayan, müxtəlif məqsədlər üçün nəzərdə tutulan təyyarələr (Miscellaneous)
* **S** — yer-yer tipli raketlər (**S**urface-to-**S**urface missiles)

### Təyyarələr

* **F** – döyüş təyyarələri (**F**ighter aircraft)
* **B** – bombardmançı təyyarələr (**B**omber aircraft)
* **C** – mülki/sərnişin təyyarələri (**C**ommercial aircraft)
* H -- helikopter (**H**elicopters)
* **M** – digər tipli təyyarələri (**M**iscellaneous)

## Xarici keçidlər
* Sovetlər və Rusiyaya məxsus raket və təyyarələrin adlandırılması siyahısı
Nəbz

**Nəbz** ( — zərbə) — ürəkdə qan dövranı ilə əlaqədar arteriya divarlarının təkanvari rəqsi və ya qanı ürəkdən aparan damarların arteriyaların ritmik zərbələri nəbz adlanır . Daha geniş anlamda nəbz dedikdə qan-damar sistemində ürəyin fəaliyyəti ilə bağlı istənilən dəyişikliklər başa düşülür və buna görə də klinikada nəbzi arterial, venoz və kapilyar nəbzlərə ayırırlar.
İnsan bədənində dəri səthinə yaxın yerləşən aşağıdakı arteriyalar üzərində nəbzi əllə təyin etmək mümkündür:
* sağ və sol daxili yuxu arteriyaları boğaz nahiyəsində
* sağ və sol qoltuq arteriyaları qoltuq çuxuru nahiyəsində
* sağ və sol dirsək arteriyaları — dirsək çuxuru nahiyəsində
* sağ və sol mil arteriyaları — bilək nahiyəsində
* sağ və sol bud arteriyaları — qasıq nahiyəsində
* sağ və sol dizaltı arteriyaları — dizaltı çuxur nahiyəsində
* sağ və sol dal qamış arteriyları — topuq nahiyəsində
*  — ayaqdarağı nahiyəsində
Nəbzin əllə təyin edildiyi nahiyələr tibbi nöqteyi nəzərdən böyük əhəmiyyət kəsb edirlər.
Arxeopteriks

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Paleontoloqlar Peruda  fəsiləsinə aid quşun qalıqlarını aşkar ediblər. Mütəxəssislər onun yaşinin 10 milyon il olduğunu müəyyənləşdiriblər. Qeyd edək ki, alimlərin **arxeopteriks** adlandırdığı ilk quş 150 mln il əvvələ aid edilir.

Peru Təbiət Tarixi Muzeyinin əməkdaşı Mario Urbinin dediyinə görə, bu quşun qanadlarının açıq vəziyyətdə ölçüsü 6 metrə çatırmış. Əsasən okean balıqlarıyla qıdalanan bu canlı növü Yerdə 50 mln il əvvəl peyda olub və təqribən, 2,5 mln il əvvəl nəsli kəsilib. Onların məhvinə iqlim dəyişiklikləri səbəb olub: rütubətli və isti iqlimdə yaşamağa vərdiş etdikləri üçün quru və soyuq iqlimin gəlişi onların axırına çıxıb.

Alimlər quşun anatomik quruluşunda bir neçə xüsusi əlamətin olduğunu deyirlər. Onun dimdiyinin uc hissəsində ovu yaxşı tutmağa kömək edən iti dişləri olub. Qanadları uzun olsa da müasir quşlardakından fərqli olaraq, uçuş zamanı o qədər də effektiv işləyə bilmirmiş.

## Sinonimləri
*  Meyer, 1857 
*  (Meyer, 1857) 
*  Meyer, 1861 
*  (Meyer, 1857) Wagner, 1861 
*  Anon., 1861 [*lapsus*]
*  Wagner, 1862 
*  Woodward, 1862 
*  (Woodward, 1862) [*lapsus*]
*  (Owen, 1862) 
*  Owen, 1862 
*  Owen, 1862 [*lapsus*]
*  Egerton, 1862 [*lapsus*]
*  Owen, 1863 
*  Vogt, 1879 [*lapsus*]
*  Dames, 1897
*  Dames, 1897 
*  (Dames, 1897) Petronievics, 1917
*  Petronievics, 1917 
*  Lambrecht, 1933 [*lapsus*]
*  Lambrecht, 1933 [*lapsus*]
*  Owen, 1862 *fide}} Lambrecht, 1933 <small>[*lapsus*]</small>
*  (Dames, 1897) *fide}} Lambrecht, 1933? [*lapsus*]
*  Ostrom, 1970 [*lapsus*]
*  (Meyer, 1857) Ostrom, 1972 
*  di Gregorio, 1984 [*lapsus*]
*  Howgate, 1984
*  (Howgate, 1984) Howgate, 1985
*  Wellnhofer, 1993

## Həmçinin bax

* Mikroraptor
* Sinornitozavr

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aydın Məmmədov (iqtisadçı)

**Aydın İsrafil oğlu Məmmədov** () — tanınmış Azərbaycan iqtisadçısı, professor (1986), Rusiya Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının müxbir üzvü (1991), AMEA-nın müxbir üzvü (2001).

## Həyatı
Aydın Məmmədov 1941-ci ildə Goranboy rayonunun, Dəliməmmədli şəhərində anadan olub. O, ali təhsilini 1960–1965-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində alıb. Universitetin Kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatı fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib, kafedrada assistent işləyib.

## Elmi fəaliyyəti
Aydın Məmmədov 1967-ci ildə istehsalatdan ayrılmaqla K. A. Timiryazev adına Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının aspiranturasına qəbul olunub. Nəzərdə tutulan müddətdə (1970-ci il) aspiranturanı bitirən A. Məmmədov "Azərbaycan SSR-də pambığın məhsuldarlığının iqtisadi – statistik təhlili və uzunmüddətli proqnozlaşdırılması" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi elmi dərəcəsini alıb.

0, 1985-ci ildə AKTİ-nin kənd təsərrüfatının iqtisadiyyatı kafedrasının müdiri kimi 15 ilə yaxın apardığı tədqiqat işini ümumiləşdirərək "Regional aqrar-sənaye komplekslərində qarqlı iqtisadi əlaqələrin təkmilləşdirilməsi" (Azərbaycan SSR-in materialları əsasında) mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək iqtisad elmləri doktoru alimlik dərəcəsi alıb. O, 1986-cı ildə professor elmi adına layiq görülüb.

Aydın Məmmədov 1991-ci ildə Rusiya Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının, 2001-ci ildə isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilib. Onun rəhbərliyi altında 10 nəfər elmi işçi namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Habelə Aydın Məmmədov 150 çap vərəqi həcmində 100-dək elmi və elmi-metodik əsərlərin müəllifi olub. Alim AFR, Böyük Britaniya, İran, Rumıniya və s. kimi ölkələrdə aqrar iqtisadiyyatın problemlərinə həsr edilmiş müxtəlif müşavirə, simpozium və konfransların iştirakçısı olub.

## Əmək fəaliyyəti
Aydın Məmmədov AKTİ-nin kənd təsərrüfatının iqtisadiyyatı kafedrasının müdiri, fakültə dekanı, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin eksperti Aydın İsrafil oğlu Məmmədov aqrar-sənaye kompleksinin iqtisadiyyatı və idarə edilməsinin nəzəri və metodoloji istiqamətində yerinə yetirdiyi geniş əhatəli və dəyərli tədqiqat işləri ilə Azərbaycanda və onun hüdudlarından kənarda da aparıcı iqtisadçı alim kimi tanınmışdı.

A. Məmmədov Milli Məclisin Aqrar məsələlər üzrə daimi komissiyasında ekspert-işçi qrupunun rəhbəri olmuşdur. A. Məmmədovun rəhbərlik etdiyi ekspert-işçi qrupu "Aqrar islahatın əsasları haqqında", "Sovxoz və kolxozların islahatı haqqında" və digər qanun layihələrinin ilkin variantlarının hazırlanmasında iştirak etmişdir.

## Ölümü
Aydın Məmmədov 2003-cü ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar
Club Tracks EP (volume 1)

**Club Tracks EP** xorvatiyalı musiqiçi Dj Sineddin üçücü albomudur.

## Albom haqqında

Alboma Dj Sinedd tərəfindən əvvəllər yazılmış mahnılarla yanaşı yeni mahnılar da yer alıb. Albomun bütün mahnılarının müəllif hüququ Dj Sinedd-ə məxsusdur. Dj Sinedd blogunda bildirmişdi ki, albomun relizi 1 aprel tarixində olacaq, lakin daha sonradan o reliz tarixini 15 maya keçirdi. Albomun relizi ilə bağlı heç bir tədbir planlaşdırılmamışdı. Albom Xorvatiyanin rəqs albomlari arasinda 6-cı, Azərbaycanda isə 3-cü  pilləyə qədər qalxdi. Bu günə qədər albom 11.000 nüsxə ilə satılıb.

## Trek siyahısı

## Xarici keçidlər
*Dj Sinedd səhifəsi
*Club Tracks EP release

## Həmçinin bax
Çin teatrı

**Teatr sənəti** Çin xalqının mənəvi həyatında teatr sənəti mühüm yer tutur. Çin musiqili teatrı (opera) ustalıqla yazılmış mətn və həyata keçirilmə texnikası ilə musiqi, oxuma, rəqs, akrobatika və hərb sənəti təmrinləri elementlərini özündə birləşdirir. Ənənəvi Çin operasında şərtilikdən geniş istifadə olunur, simvolika aktiv tətbiq edilir. Belə ki, məsələn, evə girmə və ya çıxma, pilləkənləri qalxma və ya enmə və s. xüsusi hərəkətlərlə təsvir edilir.

Çin ənənəvi teatr formalarından ən mötəbəri Pekin operasıdır. Onun musiqisi, əsasən, zərb alətlərinin böyük emosional effekt yaratdığı orkestr musiqisidir. Əsas zərb alətləri qonq və barabanlardır. Həmçinin ağac və bambukdan hazırlanmış şıx-şıxlardan, simli alətdən (Pekin skripkası) də istifadə olunur.

Çin üçün teatr sənətinin yeni forması, meydana gəlməsi 1906-cı ilə aid edilən danışıq dramıdır, hazırda bu incəsənət növü geniş yayılmışdır. 2000-ci ildən artıq tarixi olan kukla teatrı Çin tamaşaçısı tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanır.

## İstinadlar
Talışlı

**Talışlı** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonundan 10 km şimal-qərbdə Haftoni qəsəbə inzibati ərazi vahidində yerləşən kənd.

## Tarixi
Haftoni və həmçinin XX əsrin ortalarından yaşayış məntəqələrinə çevrilmiş digər qonşu ərazilər (Ləj, Haftoni, İstisu (Qamo)) Karpoviç adlı, millətcə polyak və yaxud yəhudi olan şəxsə məxsus imiş. Rusiya imperiyasında baş verən 1905–1907-ci il inqilabından sonra ölkədə olan gərginliyi nəzərə alaraq, Karpoviç 1910-cu ildə ona məxsus əraziləri Hacı İsaya satır. Səksəninci illərin axırına qədər rəsmi adının olmamasına (ərazi Haftoni qəsəbəsinə aid olub) baxmayaraq, yerli camaat arasında kəndin iki adı işlənmişdir; "Karpoviç" və "Hacıkənd".

## Coğrafiyası və iqlimi
Talışlı Talış dağlarının ətəyində yerləşir.

## İstinadlar
Ömər Şərif

**Ömər Şərif** () — Misirli Hollivud aktyoru. Amerika və Avropa filmlərinin baş rollarının aktyoru kimi məşhurdur.

## Həyatı
10 aprel 1932-ci ildə Misirin İsgəndəriyyə şəhərində anadan olub.

Bir çox dilləri bilir.

## Münasibət

Ömər Şərif bir açıqlamasında keçmiş Misir lideri Hüsnü Mübarəkin hakimiyyətindən narazı qaldığını bildirmişdi.

## Filmoqrafiya

#Məzəli qız (film, 1968) / Funny Girl
#Makkennanın qızılı (film, 1969) / Mackenna's Gold
#Çingiz xan (film, 1965) / Genghis Khan
#Qan xətti (film, 1979) / Bloodline

## İstinadlar
MedlinePlus

**MedlinePlus** — ABŞ Milli Tibb Kitabxanası (National Library of Medicine, NLM) tərəfindən təmin olunan sağlamlıq və dərmanlar haqqında pulsuz informasiya mənbəyi, geniş saytdır. İspan və İngilis dillərində istehlakçılar (xəstələr və sairə) üçün tibbi məlumat bazasıdır. Veb sayt NLM, Milli Sağlamlıq İnstitutu (National Institue of Health, NIH), digər ABş dövlət orqanları və əlaqəli qurumlardan əldə etdiyi informasiyanı təqdim edir. 2015-ci ildə 400 milyon insan MedlinePlus istifadə etmişdir.
Diseases Database

**Xəstəliklərin məlumat bazası** (**The Diseases Database**) — xəstəliklər, simptomlar, dərman preparatlarının qarşılıqlı münasibətləri haqqında informasiyaları əks etdirən ödənişsiz sayt. Bu baza Londonda yerləşən və çox da böyük olmayan Medical Object Oriented Software Enterprises Ltd şirkəti tərəfindən saxlanılır.

## Xarici keçidlər
* Saytın məlumatlar bazası
Christian Science Monitor

**Christian Science Monitor** (tələffüzü "Krisçen Sayens Monitor") — bazar ertəsindən cümə gününə qədər İnternetdə gündəlik olaraq çap olunan beynəlxalq qəzet. 1908-ci ildə Xristian Elmi Kilsəsinin qurucusu Meri Beyker Eddi tərəfindən qurulmuşdur.

Qəzetdə beynəlxalq xəbərlər və ABŞ cəmiyyətində baş verən aktual hadisələri işıqlandırır. KSM-in "Ana Forum" səhifəsində gündəlik dini məqalələr yer alır, lakin onlar dinə dönüş platforması olmadıqlarını bildirilər.

28 oktyabr 2008-ci ildə redaktor Con Yemma, Christian Science Monitor veb nəşrinə diqqət ayırmaq üçün çap nəşrlərin dayandırılacağını bildirdi. KSM həftəlik çap nəşri əvəzinə daha çox beynəlxalq xəbərlərə fokuslanan gündəlik xəbərlər dərgisi nəşr edəcək.

*Christian Science Monitor* adına baxmayaraq dini mövzulu qəzet deyil və öz himayəçi kilsəsinin doktrinasını təbliğ etmir. Lakin qurucusu Eddinin istəyi ilə Christian Science Monitor qəzetinin hər sayında gündəlik dini məqalələr yer alır. Eddi həmçinin qəzetin başlığına *Xristian Elmi* kəlməsininin daxil edilməsini tələbi ilə çıxış etdi, bu da əvvəlcə dini mənsubiyyətə istinadın dünyəvi dinləyiciləri özündən uzaqlaşdıracağına inanan onun bəzi məsləhətçilərinin etirazı ilə qarşılandı. Eddi, Christian Science Monitor-un missiyasının "heç kimə zərər verməmək və bütün insanlığa xeyir-dua vermək" olduğunu açıqladı.

Qəzet gurultuluqdan çəkinən və qeyri-isterik jurnalistika markası ilə fərqlənməklə məşhurdur. 1997-ci ildə ABŞ-nin Orta Şərqdəki siyasətini tənqid edən *Washington Report on Middle East Affairs* jurnalında Christian Science Monitor haqqında İslamı və Orta Şərqi obyektiv və məlumatlandırıcı şəkildə yaydığı üçün tərifləyici bir məqalə yayımlandı.

2006-cı ildə qəzetin ştatdankənar qəzet müxbiri Cill Keroll Bağdadda qaçırıldı və 82 gün sonra salamat buraxıldı.

## İstinadlar
Ənvər Sadat

**Məhəmməd Ənvər əs-Sadat** ( *Muḥammad ʾAnwar as-Sādāt*; ) — Misir hərbi və dövlət xadimi, Misirin 3-cü prezidenti (1970–1981), marşal (1973). Nobel Sülh mükafatı laureatı (1978).

1978-ci ildə İsraillə Kemp-Devid sülh müqaviləsini imzalamış və ərəb dünyasında kəskin etirazlarla qarşılanmışdır.

## Həyatı
Ənvər Sadat 1918-ci il 25 dekabrda, əl-Minufiyyə şəhərinin Mit Əbülkövm kəndində doğulmuşdur. Orta təhsilini bitirdikdən sonra hərbi məktəbə daxil oldu. 1938-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirdi.

## Həmçinin bax
* Ənvər Sadatın öldürülməsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Camal Mübarək

**Qamal Mübarək** () — Misirin eks-prezidenti Hüsnü Mübarəkin oğlu.

## Həyatı
O da həmçinin Qahirədəki Amerika Unversitetində təhsil alıb. "Bank of Amerika"da işləyib.

2000-ci ildə hakim Milli – Demokrat Partiyasının katibliyinə daxil olub. 2002-ci ildə partiyanın siyasi komitəsinin rəhbəri təyin olunub. Elə həmin illərdə onun atasından sonra hakimiyyətə hazırlandığı barədə şayiələr yayılmağa başlayıb. 2010-cu ildə Hüsnü Mübarək xəstə olarkən şayiə yayılır ki, özünün varisi kimi Qamalı elan edəcək. Bununla bağlı Misirdə narazılıq başlanır. Etiraz aksiyası keçirilir. Qamal partiya tərəfindən 2011-ci ildə prezidentliyə ən uyğun namziəd kimi baxılırdı. 
 
Qamal bir dəfə prezident olmayacağı barədə bəyanat verib. 2004-cü ildə verdiyi müsahibələrin birində o, hakimiyyətin varislik yolu ilə dəyişməsinin əleyhdarı olduğunu vurğulayıb. Qamal 2007-ci ildə Misir biznesmenin qızı Hədiqə Əl Qammalla ailə qurub. 2011-ci ilin yanvarında Misirdə başlanan etirazlardan sonra ölkəni tərk edərək Londona gedib. Maraqlıdır ki, müsəlman adətlərinin ciddi şəkildə icra olunduğu Misirdə Qamalı bir dəfə də olsun məsciddə dua edən görməyiblər. 
Təəccübli deyil ki, Misirdə çoxları üçün Qamal Mübarək dünyəvi həyat tərzinin təcəssümü sayılır. O avropasayağı geyinir və ingilis dilində təmiz danışır.

Misirin eks-prezidenti Hüsnü Mübarəkin oğlu Camal Mübarək zəhər içərək intihar etməyə çalışıb. Şarm-əş-Şeyxdəki iqamətgahında huşsuz vəziyyətdə tapılıb. Dərhal oraya çağırılan ailənin həkimi oğul Mübarəki həyata qaytara bilib.

## İstinadlar
Həsən əl-Bənna

**Həsən Bənna** () — Misirin ictimai-siyasi xadimi, Müsəlman qardaşlar təşkilatının banisi.

## Həyatı
1906-cı ildə Misirin Mahmudiyyə qəsəbəsində, sərmayədar Əhməd ibn Əbdürrəhman Bənnanın ailəsində doğulmuşdur. Ata İslamı öyrənsin deyə oğlunu Rəşadiyyəyə göndərir. Həsən ər-Rəşad Məktəbində Məhəmməd Zəhranın nəzarəti altında təhsilə başlayır. Burada Qurani-Kərimi hifz etməyə başlayan Əl-Bənna hifzini tamamlamadan Hazırlıq Məktəbinə keçir və ev şəraitində hifz fəaliyyətinə yiyələnir. Bu arada "Əxlaq və Ədəb Cəmiyyəti"ni qurur və cəmiyyətə nəzarəti öz öhdəsinə alır. Çox keçməmiş bir neçə mömin dostu ilə əl-ələ verib "Əmrun bil-məruf və nəhyun ənil-münkər" vəzifəsini həyata keçirmək üçün "Məni Mühərrəmat" ("Haramların yasaqlanması") cəmiyyətini qurur.
Hazırlıq Məktəbindən sonra Dəmənhur İbtidai Sinif Müəllimi Məktəbinə daxil olur.

Əl-Bənna Dəmənhurda olduğu dövr ərzində fiqh, təfsir, hədis, İslam qanunvericiliyinin tarixi və hikmətləri, məzhəb, firqə və bunlarla bağlı ətrafında toplananlardan mükəmməl dərs aldı. 17 yaşında olarkən bu məktəb də tamamlanır və həmin il Qahirəyə gedərək, Darül-Ülum Fakültəsinə daxil olur. 1927-ci ilin iyununda bu fakültəni də bitirir və İsmailiyyəyə müəllim təyin edilir. 1928-ci ilin mart ayında altı dostu, Hafiz Əbdülhəmid, Əhməd əl-Husəri, Fuad İbrahim, Əbdürrəhman Həsəbullah, İsmail İzz və Zəki əl-Məğribi ilə Müsəlman Qardaşlar Birliyini ("Cəmaətül-İxvanil-Müslimin") yaradır. Həsən Əl-Bənna 1949-cu il 12 fevralda qətlə yetirilərək, şəhid olmuşdur.

## Həmçinin bax

* Seyid Qütb
* İbn Qəyyim əl-Cövziyyə
* Əbüləla Mövdudi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Parastacidae

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Bu fəsiləyə aid çay xərçənglərinə Cənub Yarımkürəsinin mülayim zonalarında — Cənubi Amerika, Avstraliya və Madaqaskar adasında  rast gəlinir.

## Cinsləri
* *[[Astacoides]]*
* *[[Astacopsis]]*
* *[[Cherax]]*
* *[[Engaeus]]*
* *[[Engaewa]]*
* *[[Euastacus]]*
* *[[Geocherax]]*
* *[[Gramastacus]]*
* *[[Paranephrops]]*
* *[[Parastacoides]]*
* *[[Parastacus]]*
* *[[Samastacus]]*
* *[[Tenuibranchiurus]]*
* *[[Virilastacus]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çiyələkağacı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Archeria

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rododendron

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi. 

## Maraqlı faktlar
Bu bitki Nepalda ölkənin milli bitkisi hesab olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Emmanuel Kulio

**Xuan Emmanuel Kulio** () — Türkiyənin "Galatasaray" futbol klubunun argentinalı futbolçusu.

## Futbol kariyerası
Kulio 19 yaşında futbol oynamağa başlamışdır. Əvvəllər isə tikintidə işləmişdir. O, 16 sentyabr 2008-ci il tarixində UEFA Çempionlar Liqasında "AS Roma" futbol klubu ilə oyunda vurduğu iki qolla komandasına qalibiyyəti gətirir və matçın ən yaxşı oyunçusu adlandırılır.

## "CFR Cluj"dakı oyunları
* Liga I (2): 2007–08, 2009–10
* Romanian Cup (3): 2008, 2009, 2010
* Romanian Supercup (2): 2009, 2010

## "Galatasaray"da oyunları
Culionu transfer etmək üçün "Galatasaray" futbol klubu "Cluj" klubuna 2 milyon avro məbləğ ödəyir. 6 yanvar 2010 tarixində "Galatasaray" ilə 2013–2014 futbol sezonunun sonuna kimi müqavilə bağlayır. Türk klubundakı oyunu ilə tez bir zamanda azarkeşlərin rəğbətini qazanır.

## İstinadlar
Krasnoznamensk

* Krasnoznamensk (Moskva vilayəti) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Moskva vilayətinə daxildir.
* Krasnoznamensk (Kalininqrad vilayəti) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Kalininqrad vilayətinə daxildir.
Henri Pelham

**Henri Pelham** (, ) — Britaniyanın dövlət xadimi, viqlər partiyasının üzvü, Britaniyanın 3-cü baş naziri.

## Bioqrafiya
Henri Pelham siyasətçi ailəsində anadan olub. 1717-ci ildə o, Siford şəhərindən parlamentə üzv qəbul olunur. 1724-cü ildən Robert Uolpolun hökumətinə daxil olur və istefasına qədər orada qalır.

Partiyaların koalisiyası sayəsində Pelem 1743-cü ildə Böyük Britaniyanın baş naziri, Birinci və Kansler Xəzinadar lordu olur. Birinci il real hakimiyyət dövlət katibi Con Karteleta məxsus olsa da, hökumətin sonrakı vacib fəaliyyətində əsas rolu Pelem və onun böyük qardaşı Tomas Pelem-Holls oynayır. Pelemin hakimiyyəti dövründə Böyük Britaniya bir neçə kolonial müharibələrdə iştirak etmişdir. Ən əsas hadisələrdən biri 1752-ci ildə təqvimin dəyişilməsi oldu. Belə ki, Böyük Britaniya qriqorian təqvimi qəbul etdi. İlin başlanğıcı 25 martdan 1 yanvara keçirildi.

Pelemin ölümündən sonra hökumətin baş-naziri onun qardaşı Tomas oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pelemin bioqrafiyası . Böyük Britaniyanın hökumət vebsaytı.
Soğd

**Soğd** — Orta Asiyada geniş tarixi və coğrafi bir məkan.

## Tarixi
Monqol istilası sırasında yüz minlərcə Soğdun Orta Asiyadan qərbə və cənuba doğru köçdükləri və kiçik bir əhalinin tarixi torpaqlarında qaldıqları güman olunur. Tacikistan dağlarında öz dilini qoruyan təxmini 30 nəfər qalmışdır.

## Həmçinin bax
* Soğdlular
* Soğd dili

## İstinadlar

## Qaynaqlar
* F. Grenet: Zhang Guangda, The Last refuge of the Sogdian Religion: Dunhuang in the Ninth and Tenth Century, in: Bulletin of the Asian Institute, 10, 1996, 175-186.

## Xarici keçidlər
* The Peoples of the Red Book - The Yaghnabis
Qardiner siyahısı

**Qardiner siyahısı** () Britaniya misirşünası Sir Alan Qardiner () Qədim Misir dillinin qrammatikası əsasında 26 alt qrup şəklində təsnifata salmış olduğu heroqliflərin siyahısı. Bura 763 Qədim Misir heroqlifi daxil edilmişdir. 
## A – Kişi və məşğulluğu

## B – Qadın və məşğuliyyət

## C – İnsan cildində tanrılar

## D – İnsan bədəninin hissələri

## E – Məməli heyvanlar

## F – Məməli heyvanların bədən hissələri

## G – Quşlar

## H – Quş bədəninin hissələri

## İ – Suda-quruda yaşayanlar və sürünənlər

## K – Balıqlar və onun bədən hissələri

## L – Onurğasızlar və digər heyvanlar

## M – Ağaclar və digər bitkilər

## N – Səma, yer və su

## O – Bina və onun hissələri

## P – Qayıq və onun hissələri

## Q – ölü üçün əşyalar

## R – Məbəd

## S – Taclar

## T – Müharibə, ov və döyüş

## U – Təsərrüfat və sənətkarlıq

## V – Kəndir, lif, səbət və s.

## W – Daş və gil qablar

## X – Xəmir, cörək və s.

## Y – Yazı, oyunlar və musiqi

## Z – Həndəsi fiqurlar

## AA – təsnifatsız heroqliflər

## Mənbələr
*Budge, Sir E.A.Wallis,  *An Egyptian Hieroglyphic Dictionary, in Two Volumes,* Sir E.A.Wallis Budge, (Dover Publications, Inc. New York), c 1920, Dover Edition, c 1978.  (Large categorized listings of Hieroglyphs, Vol 1, pp. xcvii–cxlvii (97–147) (25 categories, 1000+ hieroglyphs), 50 pgs.)
*A.H. Gardiner, *Catalogue of the Egyptian hieroglyphic printing type, from matrices owned and controlled by Dr. Alan*  (1928).
*A.H. Gardiner, "Additions to the new hieroglyphic fount (1928)", *The Journal of Egyptian Archaeology* 15 (1929), p.&nbsp;95.
*A.H. Gardiner, "Additions to the new hieroglyphic fount (1931)", *The Journal of Egyptian Archaeology* 17 (1931), pp.&nbsp;245–247.
*A.H. Gardiner, *Supplement to the catalogue of the Egyptian hieroglyphic printing type, showing acquisitions to December 1953*  (1953).
*A.H. Gardiner, *[[Egyptian Grammar: Being an Introduction to the Study of Hieroglyphs]]*. 3rd Ed., pub. Griffith Institute, Oxford, 1957 (1st edition 1927), pp.&nbsp;438&ndash;548 (pdf).
*Wilkinson, Richard,  *Reading Egyptian Art, A Hieroglyphic Guide to Ancient Egyptian Painting and Sculpture,* Richard H. Wilkinson, with 450 Illustrations, (Thames & Hudson Ltd, London), c 1992.

## Xarici keçidlər

* Hieroglyphen-Fonts der Gardiner-Liste 
* Hieroglyphen-Unterstützung in MediaViki
StarCraft

**"StarCraft"** (hərfi mənada "ulduz sənəti") — "Blizzard Entertainment" tərəfindən yaradılmış hərbi strateji videooyun. Oyunun elmi-fantastik əhvalatı 26-cı əsrdə vaqe olur. Həmin vaxtda üç kosmik irq arasında (terranlar, protosslar və zerqlər) müharibə gedir.

Oyunun bir əlavə ("StarCraft: Brood War") və iki rəsmi addonu var. Cənubi Koreyada "StarCraft", xüsusilə "StarCraft: Brood War" üzərində peşəkar yarışlar keçirilir.

## Geympley
"StarCraft"da oyunçu üç irqdən biri seçilməlidir. Hər bir irq öz fərqli qabiliyyətlərinə malikdir, lakin qüdrət cəhətindən bütün irqlər nisbətən bərabərdir. Oyunun məqsədi rəqib bazanı yaxud bir neçə bazaları dağıtmasıdır. İrqlərin hərbi potensialı toplanmış minerallar və qaza əsaslanır. Oyunçu bir baza və dörd fəhlə ilə başlanır. Terranlarda, yaxud insanlarda, həmin fəhlələr SCV (Space Construction Vehicle), protosslarda probalar, zerqlərdə isə dronlar adlanır. Fəhlələr minerallar və qaz toplayıb, müxtəlif qurmalar tikirlər. Protosslarda həmin qurmalar teleportasiya ilə, zerqlərdə isə dronların mutasiya nəticəsində meydana gəlir. ""StarCraft"ın bəzi xəritələrində rəqibi raş taktikası ilə məğlub etmək mümkündür. Həmin taktika tez hücuma yönəldilmiş iqtisadiyyata əsaslanır.

Bütün irqlərin silahları (həm incidici, həm də qoruyucu) apqreydə malikdir. O zamanda onların zərəri və qoruyucu qabiliyyətləri artılır. Bəzi hərbi vahidlər görünməzliyə malikdir və ancaq rəqib detektorlarla aşkar olunur (peşəkar yarışlarlarda həmin vahidləri kommentatorlar görürlər).
Elmi fantastika

**Elmi fantastika** — ədəbiyyatın və təsviri sənətin bir janrı. Bu janrda mövzu gələcəkdə baş verir və adətən, elmi faktlara əsaslanır. Elmi fantastika bir növ insanlığın gələcəyini təxmin etməyə cəhd göstərir. Beləcə, bəzi müəlliflər öz əsərlərində yeni elmi terminlər ixtira edirlər. Ədəbiyyatşünaslar elmi fantastikanın bir janr olaraq tam formalaşmasını XX yüzilliyin 20-ci illərinə aid edirlər.

## Elmi fantastikanın tarixi və inkişafı

* Qədim dövrlər — yunan mifologiyasında Ay və ulduzlara səyahət mövzuları.
* XVII-XVIII əsrlər — İohann Kepler və Sirano de Berjerak kimi yazıçılar fərziyyələrə əsaslanan elmi hekayələr yazırdılar.
* XIX əsr — Jül Vern və Herbert Vells kimi yazıçılar elmi fantastikanın əsasını qoydular.
* XX əsr — İsaak Asimov, Rey Bredberi və Artur Klark janrı daha da inkişaf etdirdi və elmi fantastikanı kütləvi populyar etdi.

## Elmi fantastikanın əsas özəllikləri

* Elmi əsaslandırma — hekayələr mövcud və ya gələcək elmi prinsiplərə əsaslanır.
* Texnoloji inkişafa dair görüş — süni intellekt, kosmos səyahəti və robot texnologiyaları kimi mövzular işlənilir.
* İnsanlığın gələcəyi haqqında fərziyyələr — toplumun inkişafı, sosial dəyişikliklər və etik problemlər.
* Fantastik, lakin məntiqli dünya — utopiya və ya distopiya ssenariləri.

## Elmi fantastikanın kino və televiziyada rolu

* "Ulduz müharibələri" — kosmik opera janrının ən tanınmış nümunəsi.
* "Matris" — süni intellekt və virtual reallıq mövzusunda kiberpank əsəri.
* "Qara güzgü" — gələcəyin texnologiyalarının insan həyatına təsirini göstərən serial.
* "Ulduz yolu" — kosmik səyahət və elmi fantastikanın birləşdiyi mədəni fenomen.

## İstinadlar
Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları

"Ağ Olimpiadalar" adlanan ilk yarışlar 2010-cu ildə Sinqapurnın Sinqapur şəhərində keçirilib.

## Olimpiadaların keçirildiyi yerlər
Milli Dəyişiklik Cəmiyyəti

Məhəmməd Əl-Baradei tərəfindən yaradılıb. 2009-cu ildə BAEA direktoru vəzifəsindən gedən əl-Baradey Misirdə siyasi fəaliyyətə başlayacağını bəyan etdi. Az bir vaxtda Misirin tanınmış jurnalistləri, yazıçılar, siyasətçilər, sənətçilər və başqa tanınmış şəxslər əl-Baradeyin yaratdığı hərəkata qoşuldular. Qeyd edək ki, hələ iki il əvvəl əl-Baradey Misirdə həm parlament (2010-cu ildə keçirildi), həm də prezident (bu il keçirilməsi planlaşdırılır) seçkilərində iştirak edəcəyini bəyan etdi.

## İstinadlar
Təhrir meydanı

thumb|right|Təhrir meydanı
**Təhrir meydanı**( *Mīdān at-Taḥrīr*, )- Azadlıq meydanı anlamını daşıyan meydan, Misirin paytaxtı Qahirədə yerləşir.

## Həmçinin bax
* Misir inqilabı (2011)

## Xarici keçidlər
*BBC:Təhrir meydanı geniş açılı şəkillərin slayd göstərişində
Sultan Tahir Cəlayır

**Sultan Tahir Cəlayır ibn Sultan Əhməd ibn Sultan Hüseyn ibn Şeyx Üveys Cəlairi** (?-?) — Əlincə qalası nın hakimi.

## Həyatı
Cəlairi hökmdarı Sultan Əhməd [1382–1410, fasilələrlə]Əmir Teymurun ilk yürüşü dövründə (1386) Cəlairilərin xəzinəsini, öz ailəsini, oğlu Tahiri 300-ə qədər döyüşçü ilə Əlincə qalasında yerləşdirib Bağdada çəkilmişdi. Sultan Tahir 14 ilə yaxın qalanın müdafiəsinə başçılıq etmiş, son nəticə də Şəki və gürcü qoşun hissələrinin köməyi ilə mühasirədən çıxmış və xəzinəni götürüb yaxın adamları ilə birlikdə Bağdada getmişdir.

## Ədəbiyyat
* Piriyev V. Z., Teymurun və Toxtamışın Azərbaycana yürüşləri və işğalçıla raqarşı mübarizə,
Azərb. EA-nın Xəbərləri (tarix, fəlsəfə və hüquq seriyası), 1983, № 1.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Cəlairilər sülaləsi
Vaspurakan

**Vaspurakan**, **Basoropeda** – əsasən, Van gölünün c.-q.-in dəki və Urmiya gölünün şm.-q.-in dəki torpaqlardan başlanıb, indiki Nax. MR-in c.-q. hissəsini əhatə edən əraziyə qədərki bölgədə tarixi vilayət.

## Tarixi
Vaspurakan torpaqları e. ə. II əsrin əvvəllərinədək Atropatenaya məxsus idi. Buna görə də bəzi mənbələr də Vaspurakan Şimali (və ya Yuxarı) Midiya da adlanırdı. Strabonun məlumatına görə e. ə. II əsrin əvvəllərində Ermənistan çarları midiyalıların hakimiyyəti altında olan bəzi torpaqları tutmuşdular. Güman ki, Vaspurakan da həmin dövrdə işğal edilmişdi. Sonralar Vaspurakan gah müstəqil, gah Parfiya Arşakilərinin, daha sonralar isə Sasanilərin tabeliyində olmuşdur.

Son tədqiqatlara görə, Vaspurakan adı 6–7 əsrlərdən tez olmayaraq meydana gəlib. 591-ci il Bizans-İran müqaviləsinə görə Vaspurakan, elə cə də Sünik və Dəbil siyasi baxımdan İrana tabe edildi.

Alban əyaləti Sünikin vilayətlərindən olan Naxçıvan və Qoğtən (Ordubad ərazisi) də bu tarixdən Vaspurakanın tərkibinə qatıldı. Mehranilər sülaləsinin Albaniyada dövlətçiliyi bərpa etmələri ilə (7 əsrin 30-cu illəri) Naxçıvan və Qoğtən yenidən Albaniyanın tabeliyinə keçdi. VII əsrin 2-ci yarısında başlanan ərəb istilaları nəticəsində yaranan Ərəb xilafətinin tərkibinə daxil edilmiş Vaspurakan ərəb mənbələrində Basfurracan (Busfaracan) adı ilə qeydə alındı. Ərəb istilalarına Xüsusi əsər həsr etmiş tarixçi əl-Bəlazurinin (9 əsr) məlumatına görə Basfurracan ərəblərin Cənubi Qafqazda tutduqları yerləri özündə birləşdirən yeni inzibati-ərazi bölgüsünə daxil edilmişdi. Burada və digər ərəb mənbələrində həmin bölgüyə əsasən Nəşavə (Naxçıvan) Arran vilayətinə aid edilən Basfurracanın əsas şəhəri adlandırıldı. 9 əsrdə Naxçıvan Azərbaycanın digər bölgələri ilə birlikdə Sacilər dövlətinin tərkibinə daxil edildi. Vaspurakan isə erməni feodal nəsli Artsrunilərin xanədanına çevrildi. 11 əsrin 1-ci yarısında adı çəkilən xanədan Bizans imperiyasına qatıldı.

## Vaspurakan ərəb mənbələrində
Busfurracan, Basfurcan (erkən orta əsr qaynaqlarınada Vapurakan)- Arranının əyaləti. Yaqut əl- Həməviyyə görə, Basfurcan (Arran ərasində əyalət (Kura), əsas şəhəri Nəşavə, bura həmçinin Nakcəvandır" (Naxçıvan)..

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Vael Qonim

Google" korporasiyasının Yaxın Şərq bölməsinin top-meneceri Vael Qonim İran müxalifətinə müraciət edib. İran müxalifətçiləri fevralın 14-də Tehranda etiraz yürüşünə çıxmağa hazırlaşırlar. "İranlılara məsləhət görərdim ki, vaxtılə biz onlardan öyrəndimiyiz təki, indi də onlar bizdən öyrənsinlər. Xalq istəyəndə hər şeyə nail ola bilər. Məqsədlərimizə inanırıqsa, birləşmişiksə, istənilən arzularımızı gerçəkləşdirə bilərik", - Qonim deyib. O, etiraf edib ki, Misir prezidenti Hüsni Mübarəkə qarşı kütləvi xalq etirazlarını hər vasitə ilə genişləndirməyə çalışıb.

İki həftə həbsxanada olan Qonim Misir ictimaiyyətinin tələblərindən sonra azad edilib və xalq hərəkatının liderlərindən birinə çevrilib.
Müşahidəçilər hesab edirlər ki, prezident Hüsni Mübarəkin istefasından sonra yaradılacaq keçid hökumətində Qonim nazir postu ala bilər.

Vael Qonim isə siyasətçi olmayacağını, inqilab başa çatandan sonra işinə qayıdacağını deyib.

## Həmçinin bax
* Misir inqilabı (2011)
Misir heroqlifləri (B qrupu)

B qrupuna 7 oturmuş qadın heroqlif daxildir. Burada doğuş da çöməlmiş şəkildə göstərilmişdir. Bu həm də Qədim Misirdə doğuş zamanı vəziyyəti göstərir.
Misir heroqlifləri (C qrupu)

**Misir heroqlifləri (C qrupu)** — C qrupuna demək olar ki, bütün Qədim Misir tanrıların oturmuş, profildən olan təsvirli 20 heroqlif daxildir. Burada tanrılar başlarına qoyulmuş rəmzlərlə və ya tamamilə heyvan başları ilə təqdim olunur.