open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taştıp aymağı

**Taştıp aymağı** (xakasca:*Таштып аймағы / Taştıp aymağı*) —  Rusiya Federasiyasının Xakasiya Respublikasında rayon səviyyəsində adminstrativ orqan. Mərkəzi Taştıp kəndidir.

## Tarixi
Rayon 1924-cü ildə Yenisey quberniyasının Minusinsk rayonunun iki volostu əsasında - Tashtypskaya və Seyskaya, 25 may 1925-ci ildən Xakassky dairəsinin tərkibinə daxil olmuş və bu da öz növbəsində Sibir ərazisinin bir hissəsi olmuşdur. Rayonun tərkibinə 10 kənd məclisi daxil idi. Sərhədlər və inzibati bölgülər dəfələrlə dəyişdirilib. 1963-cü ildə rayonun ərazisi yenidən qurulmuş Abazin sənaye rayonu ilə Abaza kəndində bir mərkəz və kəndin mərkəzi olan Əskiz kənd təsərrüfatı bölgəsi arasında bölündü. Askiz. 1965-ci ildə rayon yenidən əvvəlki sərhədlərinə qaytarıldı, ancaq 1968-ci ilə qədər rayon mərkəzi Abaza şəhəri oldu. 1968-ci ildə rayon mərkəzi statusu ilə geri qaytarıldı. Tashtyp. XX əsrin sonu - XXI əsrin əvvəlləri. Mahala 9 kənd məclisi və 1 şəhər məclisi daxil idi (1966-cı ildə Abaza kəndinə fəhlə kəndi statusu verildi). 2003-cü ildə Abaza şəhəri respublika əhəmiyyətli bir bələdiyyə statusu alaraq mahaldan ayrıldı. Belə bir bölgüdən sonra bölgədə əsasən kənd təsərrüfatı müəssisələri qaldı. Bölgə iqtisadiyyatı ən yüksək inkişafına 1970-ci illərin sonu və 1980-ci illərin əvvəllərində çatdı. Abakan mədənçıxarma idarəsi, Abazinski ağac emalı və ağac emalı zavodları, Xakasski və Maturski ağac emalı müəssisələri, Abazinski tikiş fabriki, Abazinsky, Tashtypsky, Arbatsky, Tashtypsky təmir-tikinti şöbəsi və digərləri kimi böyük müəssisələr fəaliyyət göstərirdi.Hazırda bəzi müəssisələr yerləşir. iflas vəziyyətində, digərləri mülkiyyətlərini dəyişdirdilər. 01.01.2003, rayon Tashtyp mahalının bələdiyyəsinə çevrildi.

## Coğrafiya
Taştıp aymağı Xakasiyanın cənub qismində yerləşir. Krasnoyarsk krayı, Kemerova oblastı, Altay Respublikası və Tıva Respublikası ilə rayon sərhədi vardır. Sahəsi 20.290&nbsp;km²2-dir.

## Əhalisi
2010-cu il siyahıyaalmasının nəticəsinə görə, 16.582 nəfərdir. Ortalama əhali sıxlığı km başına 0.8 nəfərdir.

### Etnik tərkibi
1989-cu ilin siyahıyaalmasına görə:
*Ruslar - 73.2  %
*Xakaslar - 21.2  %
*Ukraynalılar - 1.4  %
*Almanlar - 0.9  %

## Həmçinin bax
* Xakasiya
* Ağban piltiri aymağı
* Altay aymağı 
* Şira aymağı
* Ashıs aymağı
* Pii aymağı

## İstinadlar
Sen-Marten-d'Er

**Sen-Marten-d'Er** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Sen-Marten-d'Er kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.

INSEE kodu — 38421. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 38105  nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 206 ilə 610 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 490&nbsp;km cənub-şərqdə, Lion 100&nbsp;km cənub-şərqdə, Qrenobldan 4&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:40000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:618
  bar:1806 from:0 till:616
  bar:1821 from:0 till:760
  bar:1831 from:0 till:726
  bar:1841 from:0 till:1107
  bar:1851 from:0 till:1040
  bar:1861 from:0 till:1066
  bar:1872 from:0 till:1325
  bar:1881 from:0 till:1546
  bar:1891 from:0 till:1641
  bar:1901 from:0 till:1776
  bar:1911 from:0 till:1988
  bar:1921 from:0 till:2508
  bar:1931 from:0 till:4656
  bar:1946 from:0 till:5944
  bar:1954 from:0 till:6839
  bar:1968 from:0 till:33605
  bar:1982 from:0 till:35188
  bar:1990 from:0 till:34341
  bar:1999 from:0 till:35777
  bar:2006 from:0 till:35217
  bar:2012 from:0 till:38105


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Marten-d'Er haqqında ümumi məlumat
Arno Danjua

**Arno Danjua** (;) — fransız riyaziyyatçısı,Fransa Elmlər Akademiyasının Prezidenti (1962)

## Həyatı və təhsili

Arno Danjua 5 may 1884-cü ildə Oş,dep-t Jerdə anadan olmuşdur. Paris Ali normal məktəbi bitirmişdir.
### Ölümü

21 fevral 1974-cü ildə Paris şəhərində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti

### Pedaqoji fəaliyyəti

Monpelye (1909-1917), Utrexta (1917-19), Strasburq (1919-22) və Paris (1922-25) universitetlərində dərs demişdir. Paris Univeristetinin professoru olub.

### Elmi fəaliyyəti

Əsas elmi işləri həqiqi və kompleks dəyişənli funksiyası nəzəriyyəsi, kvazi-analitik funksiyalar, topologiya, çoxluqların deskriptiv nəzəriyyəsinə aiddir. Analiz məsələlərinin həlli üçün həm topoloji, həm də metrik üsullardan istifadə etmişdir. İnteqral anlayışının ümumiləşdirilmələrindən biri Danjuanın adı ilə bağlıdır.

## Üzvü olduğu təşkilatlar

* Paris Elmlər Akademiyası — 1942
* SSRİ Elmlər Akademiyası — 1971

## İstinadlar
Altay aymağı

**Altay aymağı**  (xakasca:*Алтай аймағы / Altay aymağı*) —  Rusiya Federasiyasının Xakasiya Respublikasında rayon səviyyəsində adminstrativ orqan. Mərkəzi Bozyar və ya digər adı ilə Ağyar kəndidir.

## Sözün kökü
Altay sözünu etimologiyası ilə bağlı çox müxtəlif fikirlər irəli sürülmüşdür. Aymaq sözü isə Sibir türkləri və monqol cəmiyyətlərində bölgə, rayon kimi mənalara gəlir.

## Tarixi
SSRİ dövründə 1944-cü ilin yanvar ayında SSRİ Ali Soveti rəhbərliyində orqan sərhədlərinin tənzimlənməsi ilə əlaqədar olaraq yaradılmışdır. Kolxozların yayılmasıyla birlikdə türk olmayan əhalinin sayı artmıdşır. Bölgənin mərkəzi olan Bozyar (Ağ Yar və ya Huba çar) Abakan çayının sahilində yerləşir.

## Coğrafiya
Altay aymağı Abakan-Yenisey arasında Koybal bozqırında yerləşur. Coğrafi mövqe olaraq Xakasiya Respublikasının şərq hissəsindədir. Şərqdə Yenisey çayının sağ sahilində olub, Krasnoyarsk əyaləti ilə Xakasiya arasındakı sərhədləri ayırmışdır. Qərbdə Abakan çayı ilə aymaq sərhədləri ayrılmış və orada Ağban piltiri aymağı yerləşmişdir. Cənubda Pii aymağı, şimalda Xakasiyanın paytaxtı Abakan şəhəri ilə həmsərhəddir. Bölgənin sahəsi  1736&nbsp;km²-dir. Aymaqlar içərisində sahəsinə görə VIII yerdədir. Abakan havalimanından 25&nbsp;km məsafədə yerləşir. Bölgənin sahəsi içində Novo-Mixaylovskoye neft və qaz sahələri, Altay gölü sahillərində Altay Terapötik Palçıq Sanotoriyası bir çox xəstəliyin dərmanı hesab edilir.

## Adminstrativ bölgü
Altay aymağında 19 yaşayış məntəqəsi vardır. Bunlardan 9-ü kənd mərkəzidir.

## Əhali
2015-ci ildə həyata keçirilmiş siyahıyaalmaya görə, bölgənin əhalisinin sayı 25.962 nəfərdir.

### Etnik tərkibi
Bölgədə əhali qarışıq formada məskunlaşmışdır. Türk qruplarından xakas türkləri, slavyan qruplarından ruslar, ukraynalılar vardır. Erməni və azərbaycanlı əhali də yaşamqdadır.

## İqtisadiyyat
Bölgədə başlıca iqtisadi məşğuliyyət kənd təsərrüfatıdır. Mədən yataqlarında ən çox kömür çıxarılır. Bölgə kpmür ehtiyyatları ilə zəngindir. 

## Səhiyyə
Yerli türk xalqlarının əsasən, təbii qıdalarla bəslənmələrinə görə xəstəlik səviyyəsi aşağıdır. 1940-cı illərdə ilk səhiyyə mərkəzləri tikilmişdir.

## Nəqliyyat
Bölgədən Abakan-Sayanoqorsk və Abakan-Bəy (Pii) magistr yolları keçməkdədir.

## Turizm
Türk boylarının tarixinin günümüzə uzantılarını araşdırmaq istəyən araşdırmaçılar üçün xakasların yaşayışı, mədəniyyəti, dili, sözlü tarixləri turizm çəkiçiliyidir. Ətrafda pozulmamış təbiət xüsusilə diqqət çəkəndir. Izıh kəndi ətraflarında tarixi-mədəni abidələr vardır. Izıh Çaataş (Yeni daş) adlı kurqan Oçur kəndindədir.

## Həmçinin bax
* Xakasiya
* Ağban piltiri aymağı
* Pii aymağı 
* Şira aymağı
* Ashıs aymağı
* Taştıp aymağı

## İstinadlar
Quti Xatun məqbərəsi

**Quti Xatun Məqbərəsi** — orta əsrlərə aid Azərbaycan memarlıq abidəsi

## Tarixi
XIV əsrdə Qarabağlar memarlıq kompleksində inşa edilmişdir. Tədqiqatçıların fikrincə, kompleksin qoşa minarələrini bağlayan baştağın (monqol hökmdarı Sultan Əbu Səidin 1316–35 dövründə tikilmişdir) üzərində Elxanilər sülaləsinin və dövlətinin banisi Hülaku xanın arvadı Quti xatunun adının yazılması məqbərənin onun şərəfinə inşa olunduğunu göstərir. Bax Qarabağlar türbəsi.

## Mənbə
*
Çolpon Sultanbekova

**Çolpon Aalıyevna Sultanbekova** (; ) — Qırğızıstan siyasətçisi, beşinci və altıncı çağırış Cogorku Keneşin üzvü, Qırğızıstanın vitse baş naziri.

## Həyatı
Çolpon Sultanbekova 19 avqust 1969-cu ildə Bişkekdə anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Miçurinski Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirdi. 2006-cı ildə Qırğızıstan Dövlət Hüquq Akademiyasının hüquq fakültəsini bitirdi.. 2007-ci ildə K. Dikambaev adına Qırğızıstan Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasının beynəlxalq münasibətlər ixtisasını bitirmişdir.

Sultanbekova Bayaman Erkinbayev ilə evli idi, lakin 21 sentyabr 2005-ci ildə onun evinin yanında güllələlədilər.

### Karyerası
Sultanbekova 1995-ci ildə Oş şəhərində "Palvan" MMC-nin baş direktoru olmamışdan əvvəl Cəlal-Abaddakı ZAQS-da işləmişdir. 2000-2001-ci illər arasında Qırğızıstan Qadınlar Konqresinin prezidenti olmuşdur, 2005-ci ildə isə "Qadınların Eko-Harmoniyası" QHT-ni təsis etdi.

Sultanbekova "Respublika" siyasi partiyasının üzvüdür. 2005-ci ildə ərinin öldürülməsindən sonra, 2006-cı ildə keçirilən əlavə seçkilərdə Kadamcay seçki dairəsini təmsil edərək parlamentdə yer üçün namizədliyini irəli sürdü, ancaq məğlub oldu. 2005-ci ildə "Aliş" Beynəxalq Kəmər Güləşi Federasiyasının prezidenti seçildi, onun ərinin bu təşkilatla əlaqələri var idi.

Sultanbekova 2010-cu il parlament seçkilərində Cogorku Keneşin üzvü seçildi. Təhsil, elm, mədəniyyət və idman komitəsinin üzvü oldu, 2012-ci ildə isə gənclər siyasəti komitəsinin sədri təyin edildi. 2013-cü ilin oktyabr ayında parlamentin vitse-spikeri seçildi. 25 yanvar 2015-ci ildən 22 yanvar 2017-ci ilədək Avropa Şurası Parlament Assambleyasının üzvü olmuşdur.

9 noyabr 2016-cı ildə parlament Sultanbekovanın baş nazir Sooronbay Jeenbekov yanında Sosial Məsələlər üzrə müavini vəzifəsinə namizədliyini təsdiqlədi, bu vəzifədə o, Gülmirə Kudayberdiyevanı əvəzlədi.

## Mükafatları
* Qırğızıstan Respublikasının Fəxri Fərmanı, FILA ordeni

## İstinadlar
Minqora

**Minqora** — Pakistanın Hayber-Paxtunxva əyalətində şəhər.Pakistanlı Feminist və qadın hüquqları qoruyucusu Məlalə Yusəfzay burada anadan olub,Əhalinin əsasını puştunlar təşkil edir.Pakistanın ən böyük 26-cı şəhəridir.
## Tarixi

Bir çox Buddist qalıqları və oymalar  Cambil çayı vadisində olan Minqora yaxınlığında aşkar edilmişdir. Panrda eramızın I əsrinə aid bir stupa və monastır qazılmışdır. Loe Banr, Butkara II və Matalai'de, İtalyan arxeoloqlar e.ə.1520 ilə e.ə.170 arasında olan 475 Aryan qəbirini və iki at skeletini qazdılar. Əliqramada Svat çayının qarşı tərəfində, Səidi Şərif hava limanının yaxınlığında, Gandhara məzar mədəniyyətinə aid bir yer İtalyan arxeoloqları tərəfindən tapılıb və eramızdan əvvəl 1000-ci ilə aiddir.

2007-ci ildə Taliban üsyanının yüksəlişi zamanı Minqora, əsasən Minqoradakı ənənəvi mədəniyyətə təsir edən Taliban tərəfindən işğal edildi. Bir il sonra yaraqlı lider Fəzlullah, daha sonra Məhəmmədi, Mingoradan təxminən beş kilometr uzaqlıqda yerləşən Mamdheri kəndində pirat FM kanalını qurdu. Sonradan Fazlullah, Siqar vadisində, Minqoranın hamısını əhatə edən Pakistan Təhriki Təlibanın lideri oldu. Yerli müğənnilər və rəqqasələr, Taliban tərəfindən vəhşicəsinə vurularaq öldürüldü və bədənləri Minqora'nın əsas yol dairəsinə atıldı.

2009-cu ildə Rah-i-Raast əməliyyatı Minqoranı yenidən Pakistanın nəzarətinə verdi.
## İstinadlar
Sen-Marten-de-la-Klüz

**Sen-Marten-de-la-Klyuz** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.

INSEE kodu — 38115. Kommunanın 2006-cı il üçün əhalisi 617 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 330 ilə 941 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 500&nbsp;km cənub-şərqdə, Lion 110&nbsp;km cənub-şərqdə, Qrenobldan 24&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:1344
  bar:1968 from:0 till:1353
  bar:1975 from:0 till:1425
  bar:1982 from:0 till:1511
  bar:1990 from:0 till:1798
  bar:1999 from:0 till:1810


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Marten-de-la-Klyuz haqqında ümumi məlumat
Sen-Marten-le-Vinu

**Sen-Marten-le-Vinu** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Qrenobl-2 kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.

INSEE kodu — 38423. Kommunanın 2007-ci il üçün əhalisi 5 348 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 205 ilə 1 299 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 480&nbsp;km cənub-şərqdə, Lion 95&nbsp;km cənub-şərqdə, Qrenobldan 2&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:600 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:6000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:753
  bar:1806 from:0 till:723
  bar:1821 from:0 till:734
  bar:1831 from:0 till:891
  bar:1841 from:0 till:1204
  bar:1851 from:0 till:1076
  bar:1861 from:0 till:1124
  bar:1872 from:0 till:1140
  bar:1881 from:0 till:1565
  bar:1891 from:0 till:1013
  bar:1901 from:0 till:958
  bar:1911 from:0 till:900
  bar:1921 from:0 till:1022
  bar:1931 from:0 till:1647
  bar:1946 from:0 till:1903
  bar:1954 from:0 till:2672
  bar:1968 from:0 till:5843
  bar:1982 from:0 till:5251
  bar:1990 from:0 till:5139
  bar:1999 from:0 till:5187
  bar:2006 from:0 till:5331


## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Brotterode, Almaniya(1993)
*  Maribabuqu, Mali (1998)
*  Belşeşti, Rumıniya (1998)
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Marten-le-Vinu haqqında ümumi məlumat
Lizbirt Mergel Yatağı

**Lizbirt Mergel Yatağı** — Şərur rayonu ərazisində, Naxçıvan şəhərindən 30 km şimal-qərbdə, Lizbirt çayının orta axınındadır.

## Haqqında

Geoloji quruluşunda Üst Tabaşirin Kampan mərtəbəsinin mergel, əhəngli mergel və gilli mergel tərkibli karbonat-terrigen süxurları iştirak edir. Yatağın tektonik quruluşunda yerli əhəmiyyət daşıyan şimal-qərb. İstiqamətli antiklinal və sinklinal qırışıqlıq qeyd olunur. Sahəsi 3,5 km2, faydalı qatın orta qalınlığı 20,5 m- dir. Mergel, bəzi əlavələr edilməklə, sement istehsalına yararlıdır. Yatağın sənaye ehtiyatı 169 milyon tondur.

## Mənbə

*
Sen-Myuri-Montemon

**Sen-Myuri-Montemon** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Muayan Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.

INSEE kodu — 38430. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 342 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 320 ilə 2600 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 490&nbsp;km cənub-şərqdə, Lion 105&nbsp;km cənub-şərqdə, Qrenobldan 17&nbsp;km şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:400 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:350
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:247
  bar:1968 from:0 till:150
  bar:1975 from:0 till:150
  bar:1982 from:0 till:193
  bar:1990 from:0 till:259
  bar:1999 from:0 till:314
  bar:2006 from:0 till:339
  bar:2012 from:0 till:342


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Myuri-Montemon haqqında ümumi məlumat
Kommando Spezialkräfte

**Kommando Spezialkräfte** (KSK) — Almaniya Silahlı Qüvvələrinə məxsus xüsusi təyinatlı qüvvələrdirlər. 1996-cı ildə qurulmuşdur. Bunlar briqada ölçüsündədirlər. Baş qərargah Əməliyyat Qüvvələri, Dəstək Qüvvələri və İnkişaf Qrupu olaraq 4 hissəyə bölünürlər. Onlar Əfqanıstanda ISAF kontekstində əməliyyatlarda iştirak etmişdirlər.

## İstinadlar
0-cı Ölçü (0D)

**Sıfırölçülü fəza, 0-cı ölçü və ya 0D** riyaziyyatda müəyyən bir topoloji məkana bir ölçü təyin edilməsinin bir neçə qeyri-bərabər anlayışından birinə görə sıfır ölçüsü olan bir topoloji məkandır.

0-cı ölçü, ümumiyyətlə bizim haqqında tez-tez fikirləşmədiyimiz bir ölçüdür**.** Nöqtələr, 0-cı Ölçüdə düzgün başa düşə biləcəyimiz yeganə varlıqlardır. Onların nə ölçüləri, nə qalınlığı, nə uzunluğu, nə də hündürlükləri mövcuddur. Onlar eyni zamanda həm ola biləcəkləri qədər böyük, həm də ola biləcəkləri qədər kiçik ola bilərlər. Əgər 0-cı Ölçüdə bir kub mövcud olsaydı, həmin kub sadəcə nöqtə olaraq görünərdi. Həmçinin, kubun istənilən tərəfə doğru uzadılmış bütün ölçüləri eyni olardı, çünki 0-cı Ölçüdəki varlıqların ölçüsü mövcud deyil.

## İstinadlar
Qızıllılar

**Qızıllılar**- türk tayfası

## Tarixi

Kəngər tayfasından olmuşlar (bax Kəngərlər). XVIII əsr-XIX əsrlərə aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan kəngər mənşəli bir sıra qol və tirələrin içərisində qızıllı nəslinin də adı çəkilir. Azərbaycan hökmdarı Nadir şah Əfşarın hakimiyyəti illərində (1736-1747) Naxçıvandakı Qızıllılara inzibati cəhətdən öz aralarından çıxmış vəkil və ağsaqqal rəhbərlik edirdilər. Naxçıvan diyarının və Dərələyəz mahalının ayrı-ayrı kəndlərində qızıllı nəslinin qızılbaşlıq, qızıllı-Pirhəsən qolları məskunlaşmışdır.Maldarlıqla məşğul olmuşdur.

## Mənbə
*
Merinalar

**Merina** (həmçinin **Imerina,** **Antimerina** və ya **Hova**) — Madaqaskarda sayına görə ən böyük etnik qrup. Merinalar ölkənin on səkkiz rəsmi etnik qrupundan biridir. Onların mənşəyi əsasən eramızın V əsrindən əvvəl gələn Malaylar və yüzillər sonra gələn ərəblər, afrikalılar və digər etnik qrupların qarışığıdır. Merinalar Madaqaskarın rəsmi Malagasi dilinin Merina ləhcəsində danışırlar.

Merina xalqı ən çox adanın mərkəzində rast gəlinir. 18-ci əsrin sonlarından başlayaraq Merina suverenləri, nəzarət altındakı siyasi bölgəni daxili paytaxtlarından, adalara doğru genişləndirdilrə. Kral I Radamanın dövründə bütün ada onların hakimiyyəti altında birləşdi. Fransızlar 1883-1885-ci illərdə Merina xalqı ilə iki müharibə etdi. Fransızlar 1895-ci ildə Madaqaskarı işğal edərək 1895-96-cı illərdə müstəmləkəyə çevirdilər və 1897-ci ildə Merina monarxiyasını ləğv etdilər.

Merina xalqı iyerarxik kastalarla, miras qalmış peşələr və endogamiya ilə sosial təbəqələşmişdir. Merina xalqının əsas və uzun müddət xidmət edən monarxlarından biri və ya ikisi kraliçalar idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
*
Parfiyalı Muza

**Muza** (), **Parfiyalı Muza** () və ya **Feyamuza** — Parfiya imperiyasının məlikəsi (e.ə. 2–b.e. 4). Əslində İtaliyadan gətirilmiş bir kölə olan Muza Roma imperatoru Avqust (e.ə.27–b.e. 14) tərəfindən Parfiya şahanşahı IV Fraata (e.ə. 37–2) hədiyyə kimi verilir. O, tez bir zamanda IV Fraatın məlikəsi və sevimli arvadına çevrilir, daha sonra şahanşah olacaq Fraatakın anası olur. O, e.ə. 2-ci ildə IV Fraatı zəhərləyir və oğlu V Fraat ilə imperiyaya hakimlik edir. Buna baxmayaraq, onların hakimiyyəti qısaömürlü olur. Parfiya aristokratiyası Muzanı oğlu ilə birlikdə Romaya qaçmağa məcbur edir və III Orod şah seçilir.

Muza İran tarixində üç qadın hakimdən birincisi idi. Onlardan digərləri VII əsrdə yaşamış, Sasanilər imperiyasına hakimlik etmiş Borandoxt (630) və Azərmedoxt (630–631) bacıları idi.

## Həyatı
### Güclənməsi
Muza əslən İtaliyadan olan bir kölə idi. O, e.ə. 53-cü ildə Karr döyüşündə itirilən akvilalar, eləcə də sağ qalmış bütün müharibə əsirləri əvəzində IV Fraatın oğurlanmış oğlunun qaytarılması haqqında olan bir müqavilənin imzalanması şərəfinə e.ə. 20-ci ildə Roma imperatoru Avqust (e.ə.27–b.e. 14) tərəfindən Parfiya şahanşahı IV Fraata (e.ə. 37–2) hədiyyə kimi verilir. Parfiyalılar bu mübadiləni şahzadəni geri almaq üçün verilən kiçik bir qurban hesab edirdi. Emma Struqnell irəli sürür ki, Oktavian Avqust Muzanı Parfiyaya casusluq etmək, ya da ki Parfiya şahanşahına təsir göstərmək üçün göndərir. O, əlavə edir: Avqust Parfiyaya potensial bir ağır hücum həyata keçirməyi, oranı Romanın bir vilayətinə çevirməyi arzulayırdı". Əvrəman perqamentlərinə görə, IV Fraatın o vaxt daha dörd məlikası var idi. Onlar Olenyer, Kleopatra, Bazeyrta və Bisteybanaps idi. Muza tez bir zamanda IV Fraatın məlikəsi və sevimli arvadına çevrilmişdir. Onun oğlu Fraatak (aha sonra V Fraat) e.ə. 19-cu ildə anadan olmuşdur. Taxt-tacı öz oğlu üçün qorumaq istəyən Muza e.ə. 10/9-cu ildə IV Fraatla danışır ki, oğullarının dördünü Romaya göndərsin və varislik üstündə münaqişə baş verməsin.

## Mənbə
### İstinadlar

### Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Ambuhimanqa

**Ambuhimanqa** () — Madaqaskarda təpə və ənənəvi istehkam tipli kral yaşayış məntəqəsi (rova). Ərazi paytaxt Antananarivunun təxminən  şimal-şərqində yerləşir. Təpə və üstündəki rova Merina xalqının mədəni kimliyinin ən əlamətdar simvolu və prekolonial Merina Krallığının ən vacib və ən yaxşı qorunan abidəsi hesab olunur. Divarlanmış tarixi kənddə bir neçə əsas monarxın iqamətgahları və dəfn yerləri var. Merina krallığının on iki müqəddəs təpəsindən biri olan ərazi güclü milli kimlik hissi ilə əlaqələndirilir və mənəvi və müqəddəs xüsusiyyətlərini həm ritual praktikada, həm də ən azı dörd yüz ildir mövcud olan məşhur təxəyyülündə qoruyub saxlayır. Bura həm də Madaqaskardan və başqa yerlərdən zəvvarların gəldiyi bir ibadət yeri olaraq qalır.
Mayis Qasımov

**Mayis Ələkbər oğlu Qasımov** () — Azərbaycan bioloqu, biologiya elmləri doktoru (1998), professor.

## Bioqrafiya
Mayis Qasımov 6 iyun 1939-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. ADU-nin biologiya fakültəsini bitirib. Botanika üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Hazırda AMEA-nın Botanika İnstitutunda aparıcı elmi işçidir.

## Elmi fəaliyyəti
1973-cü ildə o, "Azərbaycanın boyaq bitkiləri və onların xalçaçılıq sənayesində istifadə olunması" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Əldə etdiyi elmi nəticələrin nəzəri və praktiki əhəmiyyətinə görə 1974-cü ildə Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatına layiq görülmüşdür. 1974-cü ildə təbii boyaqların xalçaçılıq sənayesində tətbiqinə görə Azərbaycan "İxtiralar va səmərələşdiricilər Komitəsi"nin fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur. 1987-ci ildə Moskva Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisində əldə etdiyi elmi-praktiki nəticələrin nümayişinə I dərəcəli diplom və qızıl medala layiq görülmüşdür. Elə həmin ildə "SSRI-nin ixtiraçı alimi" adı verilmiş va döş nişanı ilə təltif edilmişdir.

M. Qasımov tərəfindən 230 elmi əsər, 8 monoqrafiya, 2 kitab, 1 metodik vəsait çap olunmuş, 20-yə yaxın patent alınmış, 70-dən artıq səmərələşdirici təklif işlənib-hazırlanmış və istehsalatda tətbiqinə nail olunmuşdur. 600-dən artıq elmi-populyar əsəri yazılıb dərc edilmişdir. 2017-ci ildə yüksək maraq kəsb edən "Boyaqçılıq" adlı sonuncu kitabı çapdan çıxmışdır.
Fəzlullah

**Fəzlullah** və ya **Fəzəl Həyat** () — Təhrik-i Nəvaz-i Şəriət-i Məhəmməd-inin lideri,dini xadim.

## Şəxsi həyatı
Fəzlullah, (əsl adı Fəzəl Həyat) 1974-cü ildə Pakistan, Hayber-Paxtunxvanın Suvat bölgəsindəki Yasəfzay tayfasından olan Babukarxel qəbiləsində, bir Puştun Biladar xanın ailəsində anadan olmuşdur. Təhrik-i-Nəfaz-i-Şəriət-i-Məhəmmədinin qurucusu Sufi Məhəmmədin qızı ilə evlənmişsi. Fəzullahın Sufi Məhəmməd Mədrəsədə tələbə olduğu üçün Sufi Muhammmadın qızını qaçırdığı barədə şayiələr var. ABŞ-da bir xəbər kanalı olan MSNBC, 2008-ci ilin yanvarında Fəzlullahın şəklini əldə etmişdi.

## İstinadlar

## Qeydlər
Akkoş gölü

**Akkoş gölü, Lebyaji** () — Kazan şəhərinin Kirov rayonu ərazisində yerləşən göllər sistemi. Dörd müstəqil su hövzəsinə bölünür — Kiçik, Böyük, İşıqlı, Quru Akkoş. Göllər öz aralarında kiçik axınlarla əlaqəlidir. Göllər dayaz suludur. Orta dərinlik — 1,1 m, maksimum dərinlik — 3,9 metrdir. Göllər sisteminin özünə məxsusluğu odur ki, onlar yer altı suların səviyyəsindən yüksəkdə yerləşir və yeraltı sularla qidalana bilmir. Göllər sistemi Kazan şəhərinin 12&nbsp;km-də yerləşir və şəhər əhalisinin sevimli istirahət məkanı hesab olunur.

## Ümumi məlumat
Göl səthinin sahəsi — 2,6&nbsp;km²-dir. Göl səthi dəniz səviyyəsindən 69,3 metr yüksəklikdə yerləşir. Yudin Karerı yaradılandan sonra (onun səviyyəsi Akkoş gölündən 10 metr aşağıda yerləşir), eləcə də Qorko avtomobil yolunun yenidən rekonstruksiyazı nəticəsində (gölə tökülən axının qarşısı kəsilmiş) Akkoş gölü qurumağa başladı. Zaman keçdikcə göl dibində meşə örtüyü formalaşdı.

23 sentyabr 2008-ci ildə Kiçik Akkoşügölünü su ilə dolduran nasos stansiyası işə salındı. Eyni zamanda Kiçik Akkoşla Böyük Akkoşla olan əlaqəni bəndlə kəsdilər. Bu tədbirlərdən sonra Kiçik Akkoşun səviyyəsinin düşməsi dayandı. Məhs bu göl ərazinin əsas rekrasiya mərkəzi idi. Digər göllərin quruması isə davam edirdi.

20 aprel 2017-ci ildə göllər sistemində ekoloji reabilitasiya işləri həyata keçirilməyə başlanıldı. İşıqlı və Böyük Akkoş göllərində göl dibinin qazılması işlərinə başlanıldı. Onların dərinlikləri 4 metrə çatdırıldı. Göl dibindən 900 min ton qum çöküntüsü çıxarıldı. Kiçik və Böyük Akkoş arasında bənd təmir edildi. Göl dibinin bentonit hidroizolyasiyası və geotekstil işlər həyata keçirildi. Quru Akkoş gölündə reabilitasiya işləri aparılmadı və göl dibi bitən ağaclardan təmizlənmədi. Son illərin məlumatına görə Quru Akkoş tam qurumuşdur.

Göllər sistemi Yudinski gölünün suyu ilə boru kəməri ilə doldurulur. Planlaşdırılan su səthinin sahəsi 28 hektardır. Böyük və Kiçik Göllərin sahilində çimərlik zonaları qurulur

## İstinadlar
Mirdasilər sülaləsi

**Mirdasilər sülaləsi** () — Hələb əmirliyini (1024–1080) idarə etmiş sülalə.

## Xarakteristika
Mirdasilər əsrlər boyu Şimali Suriyadan yaşamış ərəb əsilli Banu Kilab tayfasından idilər. Sülalənin hökmranlıq etdiyi ərazilərin əhalisi kimi onlar da şiə idilər. Buna baxmayaraq, onlar səlcuq türklərinin Suriyada güclənməsinlər sonra sünniliyi qəbul etdilər.

Mirdasilər Suriyanın X əsrin axırların və XI əsrin əvvəllərində muxtariyyət və ya müstəqillik əldə edən digər ərəb tayfalarından fərqli olaraq, şəhərlərin inkişaf edilməsi ilə maraqlanırdılar. Nəticədə, Hələb şəhəri çiçəklənmə dövrünü yaşayır. Mirdasilər xristianlara qarşı olduqca tolerant yanaşırdı. Onlar xristian tacirlərini Hələb ərazisindən keçməyə icazə vermiş, hətta xristian vəzirlər təyin etmişdir. Bu siyasət dövlətin Bizans imperiyası ilə yaxşı münasibətlərinin olması ilə nəticələnmiş, ancaq müsəlman əhali tərəfindən pis qarşılanmışdır.

Mirdasilərin erkən tarixi Bizans və Fatimilər dövlətlərinin daimi təzyiqi ilə xarakterizə edilir. İkitərəfli diplomatiyadan və hərbi qüvvədən istifadə edərək uzun müddət hakimiyyətdə qala bilmişdir.

Mirdasilərin yüngül ərəb süvarilərində üstünlüyü var idi və onlar regiondakı tayfalar tərəfindən dəstəklənirdi. Bizans və Fatimilər tədricən səlcuq türkləri ilə əvəz olunmuşdur. Yüngül türk süvariləri ərəbdəkilərdən daha üstün idi. Buna görə də Mirdasilər türk muzdlular götürürdü. Bu isə daha çox problemə səbəb olurdu.

## Qeydlər

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* The Shia Rulers of Banu Ammar, Banu Mardas and the Mazidi
Ovuc daşlayıcı

thumb|Ovuc daşlayıcı
thumb|Batareya əsaslı ovuc daşlayıcısı

**Ovuc daşlayıcı** (danışıq dilində **Laqonda **adıyla tanınır), cilalama və doğrama məqsədilə işlənən səyyar elektrik alətdir. Memarlıqda, metal işçiliyində, taxtaçılıqda və dülgərlikdə daha çox işlənilir.

Ovuc daşlayıcılar elektrik və ya benzin motorları, eləcə də sıxılmış hava əsasında işləyə bilər. Alət işə salınanda ovuc daşlayıcının başlığı üstündəki diski hərəkətə başladır. 
[thumb |Ovuc daşlayıcı istifadə edən ''[Technisches Hilfswerk'' üzvü]]

## Tarixi
Ovuc daşlayıcı 1954-cü ildə Steinheim an der Murr adlı Almaniya şəhərində Ackermann + Schmitt (FLEX-Elektrowerkzeuge GmbH) şirkəti tərəfindən icad edilib, və bu səbəbdən uzun zaman çox ölkələrdə bu aləti sadəcə "Fleks" () adlandırırdılar. 1970-ci illərdə SSRİ ərazisinə gətirilən modellərinin çoxusun Bolqarıstanda istehsal olduğuna görə aləti "Bolqarka" () adlandırmağa başladılar, lakin sovet xalqları leksikonlarından başqa bu söz həmin mənada heç bir dildə işlənmir.

## İstinadlar
Pun dili

**Pun dili** və ya **puni dili** — sami dilləri ailəsindən Finikiya dilinin ölmüş bir növü. Şimal-qərb Afrikasında və bir neçə Aralıq dənizi adalarında klassik antik dövr boyunca Puni xalqı tərəfindən, eramızın 8-ci əsrindən eramızın 6-cı əsrinə qədər danışılmışdır.

## İstinadlar
Nijnekamsk rayonu

**Nijnekamsk rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayon respublikanın mərkəzində yerləşir. 
Kama çayının sağ sahilində yerləşir.
Rayonun inzibati mərkəzi Nijnekamsk kəndidir.
## Coğrafiyası
Rayon Tukay, Zəy, Almətə, Novoşeşminsk, Çistopol, Mamadış, Alabuqa rayonları ilə həmsərhəddir.

Rayonun şimal və qərbdəki sərhədlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi təbii su maneəsi olan Kama çayı və Kuybışev su anbarı boyunca uzanır. Rayonun digər böyük çayları Şeşma, Zəy, Kiçuy, Uratmadır.
## Tarixi
1920-ci ilə qədər rayon ərazisi Ufa vilayətinin Minzələ qəzasının bir hissəsi olur. 1920-ci ildə Minzələ qəzası yeni qurulan Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibinə daxil olur.

10 avqust 1930-cu ildə Şeremetevski rayonu (Şeremetyevka kəndi inzibati mərkəz olmaqla) qurulur. Bu rayon Nijnekamskın demək olar ki, bütün torpaqlarını özündə birləşdirir, bircə rayonun hazırkı ərazisinin şimaıl hissəsi artıq şimal hissəsini Çallı rayonuna aid idi. Çallı rayonuna aid olan bu hissədə neft-kimya zavodları kompleksi sayəsində yeni bir şəhərin inşası edilir.

Rayonların genişləndirilməsi üçün inzibati-ərazi islahatları zamanı 1963-cü ilin əvvəllərində Şeremetevski rayonu ləğv edilir, ərazi Çelninski və Çistopol rayonlarına verilir. Bununla birlikdə 12 yanvar 1965-ci ildə rayon indiki Nijnekamsk ərazisi də daxil olmaqla, Nijnekamsk rayonu adı ilə bərpa edilir.

## Əhali

;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Nijnekamsk şəhəri) rayon əhalisinin 92,15% -i yaşayır.

	
;Milli tərkib
Rayon əhalisi tatarlar (50,2%), ruslar (43,9%), çuvaşlar (2,5%) və başqırdlardan (0,7%) ibarətdir.
## Yerli özünü idarəetmə
Nijnekamsk rayonu ərazisinə 2 şəhər və 15 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 129 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat
Tatarıstan Respublikasında Nijnekamsk rayonu iqtisadi baxımdan ikinci, ərazi baxımından üçüncü ən böyük rayondur. Tatarıstanda sənaye istehsalının 23% -i və ixracın 30% -i rayonun üzərinə düşür. Nijnekamsk rayonu Rusiyadakı ən böyük neft-kimya sənayesi mərkəzidir: onun ərazisində Nijnekamskneftekhim, Nijnekamskçina, TAIF-NK, TANECO, Management Company Kamaglavstroy və digər ASC şöbələri vardır. 
## İstinadlar
Nurlat rayonu

**Nurlat rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayon respublikanın cənubunda yerləşir. 
kama çayının sağ sahilində yerləşir.
Rayonun inzibati mərkəzi Nurlat kəndidir.
## Coğrafiyası
Rayon respublikanın cənubunda yerləşir. Respublikanın Əlki, Alekseyevsk, Aksubay, Çirmeşən rayonları, Samara vilayəti (Koşkinski və Çelno-Verşinski rayonları) və Ulyanovsk vilayəti (Novomaluklinski rayonu) ilə həmsərhəddir.

Ən böyük çayları: Bolşaya Çirmeşən, Kondurca, Bolşaya Sulça.

Rayon ərazisindən keçir Moskva - Ulyanovsk - Ufa dəmir yolu keçir.

## Tarixi
1920-ci ilə qədər rayonun ərazisi Kazan vilayətinin Çistopol qəzasına və Samara vilayəytinin Melekess qəzasına daxil idi. 1920-1928-ci illərdə Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Çistopol kantonu və Samara vilayətinin Melekess qəzasına, 1928-1930-cu illərdə Çistopol kantonu daxil olur.

10 avqust 1930-cu ildə Oktyabrski rayonu olaraq təsis edilmişdir.

16 iyul 1958-ci ildə ləğv edilmiş Telman rayonunun ərazisinin çox hissəsi rayonun bir hissəsi olur.

1963-1965-ci illərdə rayonun sərhədləri böyük dəyişikliklərə məruz qalır: əvvəlcə islahat çərçivəsində ləğv edilmiş ərazilərin genişlənməsi, sonra islahat zamanı ləğv edilmiş ərazilərin bərpası.

19 avqust 1987-ci ildə Əlki rayonu ərazisinin bir hissəsi (Yeni Tumba kəndi) Nurlat rayonuna birləşdirilir.

10 dekabr 1997-ci ildə Oktyabrski rayonu Nurlat rayonu olaraq adlandırılır.
## Əhali

;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Nurlat şəhəri) rayon əhalisinin 57,69% -i yaşayır.
;Milli tərkib
Rayon əhalisi tatarlar (51,8%), çuvaşlar (25,3%), ruslardan (21,6%) ibarətdir.
## Yerli özünü idarəetmə
Nijnekamsk rayonu ərazisinə 1 şəhər və 26 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 83 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## Təhsil
Nurlat rayonunun təhsil sisteminə 41 orta məktəb, 1 gimnaziya, 3 əsas məktəb, 7959 şagirdin təhsil aldığı 15 ibtidai məktəb, 156 şagirdin əhatə etdiyi 8 nömrəli xüsusi ümumi təhsil internat məktəbi, 1 əlavə təhsil müəssisəsi daxildir. 2007-ci ildə rayonda yeni tip bir təhsil müəssisəsi açılır: 158 uşağın təhsil aldığı Tatar İbtidai məktəb-bağçası "Alsu" adlanır. 
## İstinadlar
Novoşeşminsk rayonu

**Novoşeşminsk bələdiyyə rayonu** (, ) — Rusiya Federasiyasının Tatarıstan Respublikası tərkibində inzibati ərazi vahidi və bələdiyyə (bələdiyyə rayonu).

İnzibati mərkəz Kazan şəhərindən 197&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşən Novoşeşminsk kəndidir.

## Coğrafiyası
Çeremşan, Aksubay, Çistay, Nijnekamsk və Əlmət rayonları ilə həmsərhəddir.

Burada axan ən böyük çaylar Çişmə və Kiçuydur.

## Tarixi
1920-ci ilə qədər rayon Çistopol qəzasının bir hissəsi idi, 1920-1930-cu illərdə Çistopol kantonuna aid idi

Rayon 10 avqust 1930-cu ildə yaranmışdır. 1 fevral 1963-cü ildə ləğv edildi və ərazisi Almetyevsk və Çistopol rayonlarına verildi. 26 aprel 1983-cü ildə rayon yenidən quruldu.

## Əhalisi

Etnik tərkibi

49 % — ruslar, 44 % — tatarlar, 2 % — çuvaşlar, 5 % — digər millətlərin nümayəndələri.

## Nəqliyyat
Rayonun şimalında R-239 federal yolu ("Kazan – Orenburq – Qazaxıstan sərhədi") yerləşir. 16K-1267 ("Azeyevo (R-239) – Novoşeşminsk – Çeremşan – Şentala") və 16K-1255 ("Novoşeşminsk – Şeremetyevka") əsas regional yollar hesab olunur.

Rayonun qərbində və cənubunda "Qərbi Avropa — Qərbi Çin" magistral yolu çəkilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tatarıstanın bələdiyyələr portalında Novoşeşminsk rayonu administrasiyasının saytı (*rusca*)
* TatCenter.ru saytında rayon haqqında məlumat (*rusca*)
* Novoşeşminsk rayonunun təhsil şöbəsinin saytı (*rusca*)
Nəsir Şibl əd-Dəvlə

**Əbükamil Nəsir ibn Saleh ibn Mirdas** (), ləqəbi **Nəsr Şibl əd-Dəvlə** (; "*Sülalənin aslan balası*"; ) — Hələb əmirliyinin Mirdasilər sülaləsindən olan ikinci əmiri (1029–1038). O, Mirdasilər sülaləsinin banisi Saleh ibn Mirdasın ən böyük oğludur. Nəsir Əl-Ükvanə döyüşündə atası ilə birlikdə vuruşur. Əl-Ükvanə Fatimilər ilə aparılan döyüşdə həlak olur. Nəsir daha sonra qardaşı Timəl Müizz əd-Dəvlə ilə birlikdə əmirliyə rəhbərlik edir. Gənc əmirlər çox keçmədən Bizans imperatoru III Roman tərəfindən həyata keçirilmiş hücum ilə üzləşir. Azsaylı bədəvi süvarilərinə rəhbərlik edən Nəsir Azəz döyüşündə Bizans ordusunu məğlub edir.

Nəsir bu qələbədən sonra Timəli Hələb şəhərindən qovur və ölkəni Bizans vassalına çevirir, ancaq Fatimilər ilə də münasibətləri yaxşı saxlamağa çalışır. O, 1037-ci ildə Fatimi süzerenliyini qəbul edir. Buna görə də ona Homs şəhərinin nəzarəti verilir, hansı ki, bir neçə il əvvəl itirilmişdi. Suriya qubernatoru Anuştəkin Nəsirin Homsu almasına etiraz edir. O, 1038-ci ildə Həma şəhərinə doğru yürüş edir və şəhərin yaxınlıqlarındakı döyüşdə Nəsiri öldürür. Timal Nəsirin xələfi olur, ancaq Hələb bir neçə həftə sonra Anuştakin tərəfindən fəth edilir. Buna baxmayaraq, Mirdasilər sülaləsinin hakimiyyəti bərpa edilir.

Nəsir Hələb şəhərini müasirləşdrir və dövlətin paytaxtına çevirir. Hələb şəhəri müsəlman kəndlilərin axınına uyğunlaşmaq üçün yerli xristian vəzirin köməyi ilə genişləndirilir. Nəsirin hakimiyyəti əmirliyin Şimali Suriya hissəsində idi. Dövlətin Cəzirədəki qalalrı Timəlin nəzarəti altında idi.

## Həyatı
Nəsir Mirdasilər sülaləsinin banisi Saleh ibn Mirdasın ən böyük oğlu idi. 1025-ci ildə Hələb mərkəzli Mirdasilər əmirliyi Şimali Suriya, Qərbi Cəzirə və Mərkəzi Suriyanı əhatə edirdi. O, baxmayaraq ki, əmirliyi müstəqil şəkildə idarə etdi, 1029-cu ildə Fatimilərin süzeranlığını qəbul edir. O, 1029-cu ildə Anuştəkin əl-Dizbariyə qarşı müttəfiqi Cərrahi əmiri Həsən ibn Müfərrici dəstəkləyir. 1029-cu ilin may ayında Əl-Ükvanə döyüşü baş verir. Bədəvi müttəfiqlər məğlub olur, Saleh və ən kiçik oğlu həlak olur, Mirdasilərin Mərkəzi Suriyadakı torpaqları isə itirilir.

Nəsir atası ilə birlikdə vuruşur, ancaq Əl-Ükvanədən qaçır və Hələb şəhərinə, kiçik qardaşı Timəl Müizz əd-Dəvlənin yanına qayıdır. Saleh ölməzdən bir il əvvəl Timəli öz varisi seçir. Buna baxmayaraq, Nəsir və Timəl əmirliyi birlikdə idarə edir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat

*
* 
*
*
*
*
*
Pitrəç rayonu

**Pitrəç rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayon respublikanın şimal-qərbində yerləşir. 
Kazan şəhəri, Biektau, Arça, Teləçe, Balık Bişməse, Layiş rayonları ilə həmsərhəddir.
Rayonun inzibati mərkəzi Pitrəç kəndidir.
## Tarixi
Rayonun ərazisi 1920-ci ilə qədər Layiş və Kazan qəzalarının, 1920-1927-ci illərdə Layiş və Arça kantonlarının, 1927-1930-cu illərdə - Arça kantonunun tərkibinə daxil idi.

Pitrəç rayonu 10 avqust 1930-cu ildə qurulmuşdur.
## Əhali
;Milli tərkib
Rayon əhalisi tatarlar (57%) və ruslardan (40%) ibarətdir.
## Yerli özünü idarəetmə
Pitrəç rayonu ərazisinə 21 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 74 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## Sosial sfera
Rayonda 29 ümumtəhsil məktəbi, 13 məktəbəqədər təhsil müəssisəsi, 1 internat məktəbi və Lenin-Kokuşkinski peşə məktəbi fəaliyyət göstərir.

Səhiyyə sahəsində poliklinika, xəstəxana və reanimasiya şöbəsi, 4 tibbi ambulatoriyası vardır.
## İqtisadiyyat
Rayonda "Press" MMC kənd təsərrüfatı texnikası istehsal edən müəssisə fəaliyyət göstərir. Bölgənin digər iri müəssisələrinə Agrofirm AK Bars-Pestretsi, Pestretsstroy, Tamle MMC və digərləri daxildir.

Taxıl, paxlalı bitkilər, yazlıq buğda, qışıəq çovdar və kartof yetişdirilir. Ətıik və südlük heyvandarlıq, quşçuluq, atçılıq inkişaf etmişdir.

2012-ci ildə büdcə gəlirləri 544 355 rubl, xərcləri 539 837 rubl təşkil etmişdir..

## Nəqliyyat
Rayonun əsas yolları: M-7 (Volqa) "Moskva - Kazan - Ufa", Şali - Soroçiye Qorı (R-239 M-7-dən Kama çayı üzərindəki körpüyə qədər olan hissədə), Kazan - Lenino-Kokuşkino - Tyulyaçi - Şemordan (Kukmara, Vyatskiye Polyanı), Köhnə Şiqaleevo - Pitrəç - Kulaevo (M-7).

Rayon ərazisində "Qərbi Avropa - Qərbi Çin" nəqliyyat dəhlizinin (Yoşkar-Ola - Şali hissəsi) inşa edilməsi planlaşdırılır. Rayon ərazisində dəmiryolu şəbəkəsi yoxdur.
## Tanınmış şəxsləri
İvan Yeqoroviç Avdeev - Priyutovo kəndində anadan olmuşdur (indi yoxdur) - SSRİ-nin əməkdar sınaq pilotu.

Pyotr Mixailoviç Qavrilov - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Alvidino kəndində anadan olub.
## KİV
Rayonda "Alqa" adlı rus və tatar dillərində qəzet buraxılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт Пестречинского муниципального района
* Пестречинский район на портале TatCenter.Ru
Sayanoqorsk

**Sayanoqorsk** (1975-ci ilə qədər — *Oznaçennoye kəndi*) — Rusiya Federasiyası, Xakasiya Respublikasında yerləşən bir şəhər. Sayanoqorsk şəhər dairəsinin inzibati mərkəzidir. Ərazi və əhali baxımından bölgədə üçüncü yeri tutur.

Əhalisi 47 358 nəfərdir. (2018).

## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
Şəhər Yeniseyin sol sahilində, Abakandan 80 km cənubda, Yujsib üzərindəki Kamışta dəmiryol stansiyasından 45 km şərqdə yerləşir. Şəhər çöl zonasında, Kiçik Karak, Böyük Karak, Main, Çeryomuşki və Boqoslovka kəndləri ilə birlikdə dağ tayqası zonasında yerləşir. İqlimi kontinentaldır.
İllik yağıntının miqdarı 250–300 mm arasında dəyişir. Yağıntı əsasən isti aylarda düşür. İyulun orta temperaturu: +18,6 ° C, yanvar ayının orta temperaturu isə −17.0 ° C-dir. Temperaturun + 10 dərəcədən çox olduğu 160 gün vardır.

## Mədəniyyət

### Kinoteatrlar
Şəhərdə "İttifaq" kinoteatrı, "Sputnik" ticarət mərkəzində yerləşən 2 kinoteatr salonu vardır.

### Muzeylər
Şəhərdə Sayanogorsk diyarşunaslıq muzeyi vardır. Muzey fondunda 28 900 ədəd ibtidai və ikinci dərəcəli eksponat saxlanılır. Bəzi eksponatlar "Antikalar" zalında və "Hərbi Şöhrət Zalında" daimi sərgilərdə təqdim olunur.

### Kitabxanalar
Şəhərdə altı kitabxana vardır.

### Təhsil
Şəhərdə 9 məktəb, bir lisey (keçmiş 7 nömrəli məktəb), Sayanogorsk Politexnik Kolleci, Sayanski İqtisadiyyat, İdarəetmə və İnformatika Kolleci var. Sibir Federal Universitetinin Sayano-Şuşensk filialı Çeryomuşki kəndində yerləşir.

## İqtisadiyyat

### Sənaye
Şəhərin əsas sənaye müəssisələri:
Sayanogorsk Alüminium Zavodu — ilkin alüminium və onun əsasında ərintilərin istehsalı (1985-ci ildən);

Rusal Sayanal zavodu — alüminium folqa və onun əsasında qablaşdırma materialları istehsalı (1995-ci ildən);

Xakasski Alüminium Zavodu — ilkin alüminium və onun əsasında ərintilərin istehsalı (2006-cı ilin dekabr ayından);

"Müvəqqəti İstismar İdarəsi" ASC — sənaye dəmir yolu nəqliyyat müəssisəsi;

"FGC UES Xakasskoye PMES" Sibir filialı;

Promstroy MMC ;

Sayanmoloko zavodu.

### Energetika
Sayano-Şuşenskaya su-elektrik stansiyası (1 dekabr hidraviqatorun 18 dekabr 1978-ci ildə istismara verilməsi),

Mainskaya su elektrik stansiyası.

### Banklar
Sayanogorskda 12 kommersiya bankının ofisi fəaliyyət göstərir:

Asiya Sakit Okean Bankı,

Şərq Express kankı

Rosbank

Rusiya Kənd Təsərrüfatı Bankı

Sberbank,

Sovkombank,

Xakas Bələdiyyə Bankı,

Xoum kredit kankı,

Orta Asiya Bankı,

Poçt bankı.

## İstinadlar
Çernoqorsk

**Çernoqorsk** () — Rusiya Federasiyası, Xakasiya Respublikasında yerləşən bir şəhər. Eyni adlı şəhər dairəsinin inzibati mərkəzidir. Xakasiya Respublikanın paytaxtı olan Abakan şəhərindən sonra əhali baxımından ikinci ən böyükl şəhərdir: 75,067 nəfər. (2018).

Rusiya Federasiyası Hökumətinin 29 iyul 2014-cü il tarixli 1398 nömrəli “Tək sənaye şəhərlərinin siyahısının təsdiq edilməsi haqqında” qərarı ilə Çernoqorsk şəhəri “Rusiya Federasiyasının ən çətin sosial-iqtisadi vəziyyəti olan tək sənaye sahəli bələdiyyələri (tək sənaye şəhərləri)” kateqoriyasına daxil edilmişdir.
## Coğrafiyası
Çernoqorsk Abakandan 16&nbsp;km şimal-qərbdə, Minusinsk çökəkliyində, Abakan çölünün şimal kənarında, Podkuninski silsiləsindən cənubda yerləşir. Şəhərin şərq sərhədi boyunca Abakan çayının Yeniseyə qarışdığı yerdən şərqə təqribən beş kilometrə qədər olan P257 "Yenisey" federal magistral yolu uzanır.
## Tarixi
Şəhərin tarixi 1907-ci ildə Vera Arsenievna Balandina tərəfindən təsis edilmiş kömür mədəninin işə salınmasından başlayır. Mədənin yanında iki daxma, çoxlu sayda qazma və bir xəstəxanadan ibarət Çernoqorski Kopi adlı işçi kəndi qurulur. 1930-cu illərə qədər kənddə mədən sənayesi məktəbi, mədəniyyət mərkəzi, uşaq bağçaları, məktəb açılır və su təchizatı həyata keçirilir. Sənaye müəssisələri arasında mədəndən əlavə mərkəzi elektrik stansiyası, mexaniki emalatxanalar, çörək bişirmə zavodu, kərpic zavodu, dülgərlik emalatxanası istifadəyə verilir.

20 yanvar 1936-cı ildə Çernoqorskie Kopi kəndi və Minusinsk kömür hövzəsinin bir neçə işçi kəndinin birləşməsindən sonra yaşayış məntəqəsi qəsəbə rəsmi status alır və Çernogorsk şəhəri adlandırlır.

SSRİ NKVD-nin ilk əmək düşərgəsi 1942-ci ildə Çernoqorskda meydana gəlir. 1953-cü ilə qədər şəhərdə fərqli həbs rejimi olan on bir düşərgə var idi və Memorial beynəlxalq cəmiyyətinə görə onlarda olan məhbusların sayı 12000-ə çatırdı. Məhkumların əməyi əsasən mədənlərdə istifadə olunurdu. İş növbələri 12 saat davam edir, suyun içində diz üstündə işləməli olurdular. Mexanizasiyanın səviyyəsi çox aşağı idi. 1955-ci ildə Çernoqorskda əmək düşərgə sistemi ləğv edilir.

1980-ci illərə qədər şəhər Krasnoyarsk ərazisinin sənaye mərkəzlərindən biri olur. Şəhərin əsas müəssisələri arasında bir neçə mədən, kəsik, ağac emalı zavodu, dəmir-beton məhsulları istehsalı zavodu var idi. Şəhərin iqtisadiyyatını yüngül və toxuculuq sənayesi müəssisələri təşkil edirdi: süni dəri fabriki, yunun ilkin emalı zavodu və s.

1990-cı illərdə dəmir-beton konstruksiyalar fabriki, İskoj fabriki, Sibir fabriki, Xakasski inşaat materialları fabriki (Şərqi Sibirdə ən böyük müəssisə), ağac emalı fabriki və digərləri fəaliyyətini dayandırır.

## İstinadlar
Yaqub Kalqay

**Əmir Hüseyn Yaqub Kalqay** () – Türkiyə siyasətçisi və Türkiyə Böyük Millət Məclisinin VIII çağırış deputatı.

## Həyatı
Yaqub Kalqay 1 yanvar 1887-ci ildə Krımın Bağçasaray şəhərində doğulmuşdur. İlk təhsilini Mülkiyə məktəbində almışdır.

## Fəaliyyəti
İstanbul Şehremaneti Elm Heyəti mühəndisliyi, Samsun Sivas Dəmir Yolu İnşaat mühəndisliyi, Canik Sanjesi Yolu və Körpülər Baş mühəndisliyi, Mülki Dəmir Yolları və Limanları Hərbi Nəzarət Ümumi müdirliyi, Dəmiryol İnşaat Baş məsləhət və İnşaat və İstismar müdirliyi, Samsun Sivas Dəmiryol İnşaat və İstismar müfəttişi, Kayseri, İzmir Əməliyyatı Müfəttiş, Filyoz Zonquldağ Dəmiryol İnşaat müdirliyi, Nafifa Dəmiryolları İnşaat Elm Heyəti baş mühəndisliyində və.s kimi qurumlarda çalışmışdır.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin VIII çağırış deputatı olmuşdur.

## İstinadlar
Evrim Ağacı

**Evrim Ağacı** (''azərb.'' Təkamül Ağacı), 5 Noyabr 2010 tarixində Çağrı Mert Bakırcı rəhbərliyi ilə Yaxın Şərq Tekniki Universitetində "Biologiya və Genetika Cəmiyyəti" tərəfindən qurulmuş bir markadır. Evrim Ağacı, Türkiyə təkamül biologiyasında ən böyük təşəbbüsdür. İşi Avropa Təkamül Biologiyası Cəmiyyəti (ESEB) tərəfindən dəstəklənir.

Rəsmi veb saytı, Türkiyənin ən çox ziyarət edilən elm saytları arasında. Sosial media və veb saytı ziyarətçiləri baxımından Türkiyənin ən çox ziyarət edilən elmi veb saytıdır. Azərbaycan, ziyarətçilər baxımından ilk 3 ölkə arasındadır.

## Mənbə


## Xarici keçidlər

* Evrim Ağacı Əsas Səhifəsi

## Həmçinin bax

* Təkamül
* Təkamül biologiyası
* Türkiyə Elmi və Texnoloji Tədqiqat Şurası
* Türkiyə Elmlər Akademiyası