open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yüksəliş adası

**Yüksəliş adası** () — Atlantik okeanın mərkəzi hissəsində (7º57' c.e. 14º22' q.u.) ada. 1501-ci ildə portuqaliyalılar tərəfindən kəşf edilmişdir. Sahəsi 88&nbsp;km2. Səthi sönmüş vulkanların (təqr. 35) kraterləri ilə örtülü platodur. Hünd. 875 m-ə çatır. Tropik meşələr və çoxlu dəniz quşları var. İnzibati cəhətdən Askenson adası Müqəddəs Yelena adasının tərkibində daxildir. Müqəddəs Yelena, Yüksəliş və Tristan-da-Kunya adaları ilə Böyük Britaniyanın dəniz əraziləri'nin bir hissəsi kimi idarə olunur. İnzibati mərkəzi və portu Corctaun şəhəridir.
Haiti

**Haiti Respublikası** ( və Haiti kreol : *Repiblik Ayiti*) — Karib dənizində Haiti adasının qərbində yerləşən ada ölkəsidir. Ölkənin yeganə quru sərhədinə malik qonşusu Haitinin şərqində yerləşən Dominikan Respublikasıdır.https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/#geography Haiti Respublikası qərbdə Kuba və Yamaykayla, şimalda isə Baham Adaları ilə su sərhədlərinə malikdir.https://www.worldatlas.com/maps/haiti Vest-Hind regionunda 11.4 milyon əhali sayı ilə birinci yerdə qərarlaşır. 27750 km2  ərazisiylə regionda ən böyük 3-cü ölkədir. Ölkənin paytaxtı Port-o-Prensdir və ölkənin şərq sahilində-Qonav körfəzində yerləşir.https://www.worldatlas.com/maps/haiti

1492-ci ildə Xristofor Kolumbun bölgəyə gəlişindən öncə adada Taino xalqı yaşayırdı. X.Kolumbun gəlişiylə birlikdə bölgə 1697-ci ilə qədər ispan koloniyası olmuşdur. İndiki Haiti dövlətinin ərazisi olan bölgə İspaniya tərəfindən Fransaya verilir. Beləliklə adanın qərbi Santo Dominqo adlandırılır və fransız koloniyasına çevrilir. Kolonial rejimdən sonra 1804-ci ildə müstəqilliyini əldə edərək bölgədə ilk müstəqil dövlətlərdən biri olur. 

İlk müstəqil olduğu vaxtlardan günümüzə qədər ölkədə hər zaman siyasi qeyri-stabillik müşahidə edilmişdir. 2004-cü ildə baş verən hərbi çevriliş və 2010-cü ildəki Haiti zəlzələsi ölkənin iqtisadi və siyasi vəziyyətini daha da pisləşdirmiş, ölkənin stabilliyini dərindən sarsmışdır.https://www.britannica.com/topic/history-of-Haiti Haiti Respublikası BMT-nin və Karib Ölkələri Birliyinin qurucularından biridir.https://research.un.org/en/unmembers/founders Həmçinin ölkə BVF və ÜTT-nin də üzvüdür. Tarixi olaraq kasıb və qeyri-stabil olan Haiti Amerika qitəsində ən aşağı İnsan İnkişaf İndeksinə sahib olan ölkədir.https://hdr.undp.org/data-center/country-insights#/ranks

## İqtisadiyyat
Haitinin milli pulu qurd adlanır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Hər şeyi və heç nəyi olmayan ölkə 

## Xarici keçidlər
Kokos adaları

**Kokos adaları** () və ya digər adıyla **Kilinq adaları** — Cənub-Şərqi Asiyada Hind okeanında yerləşən və Avstraliyaya bağlı olan adalar qrupudur.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 1997-ci ilin iyulunda 617 nəfər idi. 1984-cü ildəki səsvermə ilə xalq Avstraliyanın tərkibinə keçməyə üstünlük vermişdir. 1609-cu ildə kapitan  tərəfindən kəşf edilən adaları bu səbəbdən  adaları olaraq da bilinir.

## Coğrafiya
Kokos adalarının sahəsi 14 kvadrat kilometr, sahillərinin uzunluğu 26&nbsp;km, dəniz səviyyəsindən ən hündür yerin hündürlüyü 5 metrdir. Kokos adalarının bitki örtüyü kokos palmalarından ibarətdir. 9 ay boyunca cənub-şərq küləkləri və orta yağışlı hava hökm sürür.

## Dil
Adaların rəsmi dili ingilis dilidir, ancaq malay dili də istifadə olunur.

## Din
Əhalinin 80% malaylar olduğu üçün dini çoxluğunu müsəlmanlar təşkil edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kayman adaları

**Kayman Adaları** və ya həmçinin **Kaymanova adaları** () — **Kayman** adalarında yerləşən Karib dənizinin Vest-Hindistanın Böyük Britaniyanın dəniz əraziləri. Rəsmi adı — Kayman adası (KY, CYM).

## Coğrafiya
Kayman adaları Yamaykadan 290 km şimal-qərbdə yerləşir. Üç adanın (Böyük Kayman, Kiçik Kayman və Kayman-Brak) ümumi sahəsi — 260 km².

## Hökumət
Ölkənin hazırkı baş naziri — Olden Mak-Loflin (V.2013 etibarən)

## Demoqrafiya
1970-ci ildə keçirilmiş siyahıyaalmaya görə Kayman adalarında 10 068 sakin yaşayırdı; 2010-cu ildəki siyahıyaalmada əhalinin sayı artıq 55 036 nəfərə gəlib çatdı.2015-ci ilin ehtimalına görə, burada 57 minlik əhali var.

## Dil
Ölkənin həm rəsmi, həm də danışıq dili — ingilis dilidir.

## İstinadlar
Məmməd Quliyev (aktyor)

**Məmməd Allahverdi oğlu Quliyev** () — Azərbaycan teatr aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1974).

## Həyatı
Məmməd Quliyev 15 mart 1914-cü ildə Naxçıvanda doğulub. Bəzi mənbələrdə doğum tarixinin 8 dekabr 1912-ci il olduğu qeyd olunur. Səməd Mövləvi Məmməd Allahverdi oğlu Quliyevi yuxarı siniflərdə oxuyanda teatra dəvət edib. O, əsasən, opera və operetta tamaşalarında xorda oxuyub, epizod rollarda səhnəyə çıxıb. Opera artisti olmaq arzusu ilə orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakıya gələrək Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbinə daxil olub. Diplom alandan sonra bir müddət Opera və Balet Teatrında işləyib. Burada ikinci dərəcəli partiyalar oxuyub.

Məmməd Quliyev 1943-cü ildə Naxçıvana gəlib və DMDT-nin truppasına aktyor götürülüb.

11 sentyabr 2001-ci ildə Naxçıvanda vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Aktyor istedadı xarakterik rollarda daha əlvan formada təcəssüm tapıb. Tipik məişət rollarını
da bacarıqla oynayıb. Dərviş, Müller, Rüstəm Zal ("Şeyx Sənan", "Şeyda" və "Səyavuş", Hüseyn Cavid), Pirqulu, Həmzə, Belakurov ("Aydın", "Vəfalı Səriyyə" və "Yaşar", Cəfər Cabbarlı), İbrahim xan ("Vaqif", Səməd Vurğun), Qurban ("Pəri cadu", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Naib ağa ("Dəli yığıncağı", Cəlil Məmmədquluzadə), Əlimərdan ("Eşq və intiqam", Süleyman Sani Axundov), Mirzə Cəlil ("Sizi deyib gəlmişəm", Anar), Kral ("Sevilya ulduzu", Lope de Veqa), Naçalnik ("Qaçaq Nəbi", Süleyman Rüstəm), Gəray bəy ("Komsomol poeması", İsgəndər Coşqun), Şahbazov ("Göz həkimi", İslam Səfərli), Pristav ("Qatır Məmməd", Zeynal Xəlil), Qodun ("Hücum", Boris Lavrenyov), Balvazov ("Həmyerlilər", Altay Məmmədov), Gəncə hökmdarı ("Məhsəti", Kəmalə Ağayeva), Salmanov ("Toy", Sabit Rəhman), Şahmar ("Vətən", Abdulla Şaiq) rolları Məmməd Quliyevin yaradıcılığının başlıca mahiyyətini xarakterizə edən rollardır. Səsinin təravəti uzun illər itməyən aktyor müxtəlif quruluşlarda Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" (Nofəl və Məcnunun atası), "Əsli və Kərəm" (Keşiş) operalarında, "Məşədi İbad" (Sərvər), "Arşın mal alan" (Əsgər) operettalarında, Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmovun "Durna" (Murad), Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmovun ("Beş manatlıq gəlin" (Qiyas) musiqili komediyalarında solist-aktyor kimi çıxış edib.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 21 iyun 1965
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 1 iyun 1974

## Filmoqrafiya
* Tale yükü

## İstinadlar
Gernsi

**Gernsi** (*Sarniya*;  ,  , ) — Çannel adaları hissəsi kimi ingilis Kanalında bir ada. Əhalinin sayı 62 711 nəfərdir (2014). Paytaxt Peter Port. Rəsmi dillər — ingilis, fransız. Gernsi Britaniya tacının əsas sahibidir, lakin Böyük Britaniyanın bir hissəsidir. Gernsinin tac mülkiyyətinin tərkibi, eyni ada adasına əlavə, digər kiçik adaları da əhatə edir.

Gernsi AB-nin bir hissəsidir, ancaq AB gömrük ərazisinin bir hissəsidir.

Gernsi öz domeninə malikdir.

## İstinadlar
Roza Cəfərxanova

**Roza Heydər qızı Cəfərxanova** () — Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2000). Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdüçüsü

## Həyat və fəaliyyəti
Ordubad rayonunda anadan olub. On dörd yaşından dram dərnəyində çıxış edib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o vaxt Ordubadda yenicə açılmış Dövlət Dram Teatrına (1949-cu ilin əvvəllərində bağlanıb) aktrisa götürülüb. Bu teatrda Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" (Asya), "O olmasın, bu olsun" (Gülnaz), "Ər və arvad" (Minnət xanım) operettalarında, Səməd Vurğunun "Vaqif" (Gülnar), Abdulla Şaiqin "Vətən" (Gözəl), Səməd Vurğunun "Fərhad və Şirin" (Şirin), Süleyman Sani Axundovun "Eşq və intiqam" (Qəmər) dramlarının tamaşalarında oynayıb. 1945-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb. Roza Heydər qızı Cəfərxanova 1948-ci ilin oktyabrından Naxçıvan teatrında işləyib.

15 noyabr 1984-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar artisti və 28 oktyabr 2000-ci ildə xalq artisti fəxri adları ilə təltif olunub. 2002-ci ildə isə Prezident təqaüdçüsü olub.

Aktrisa iki yüzdən artıq lirik, dramatik və komik rolda səhnəyə çıxıb. Dram əsərlərinin tamaşalarında Pəri ("Pəri cadu", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Yetər ("Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Cəvahir ("Nakam qız", Aleksandr Şirvanzadə), Ana ("Astana", Aleksandr Dudarev), Həyat ("Həyat", Mirzə İbrahimov), Pəri, Susanna, Dilbər, Sitarə, Sona, Solmaz, Yaxşı ("Solğun çiçəklər", "Aydın", "Sevil", "Nəsrəddin şah", "1905-ci ildə", "Od gəlini" və "Almaz", Cəfər Cabbarlı), kabato ("Xanuma", Aksenti Saqareli), Zəhra, Çin qızı ("Şeyx Sənan" və "Səyavuş", Hüseyn Cavid), Pəri ("Qız atası", Əfqan Əsgərov), İradə ("Göz həkimi", İslam Səfərli), Hökmdar ("Pompeyin Qafqaza yürüşü", Nəriman Həsənzadə), operettalarda Sənəm, Xala ("Məşədi İbad" və "Arşın mal alan", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Züleyxa ("Ulduz", Sabit Rəhman və Süleyman Ələsgərov), Səlbi ("Beş manatlıq gəlin", Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmov), Şölə xanım ("Özümüz bilərik", Şıxəli Qurbanov və Süleyman Ələsgərov) səhnə obrazları aktrisanın daha uğurlu yaradıcılıq işləri sayılır.

Xalq artisti Əkbər Qardaşbəyovun həyat yoldaşı olub.

## Filmoqrafiya
# Tale yükü

## İstinadlar
Ağababa Bünyadzadə

**Ağababa Bünyadzadə** () — Azərbaycan opera müğənnisi (bariton), Azərbaycan SSR xalq artisti (1955).

## Həyatı
Ağababa Bünyadzadə Bakıda doğulub. 23 yaşında Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının xor heyətinə işə götürülüb. 1938–1939-cu illərdə Moskvadakı Qnesinlər adına Musiqi Məktəbinin vokal şöbəsində təhsil alıb. Oradan qayıdaraq opera teatrının truppasına qəbul olunub. Eyni zamanda sənət ocağının nəzdindəki studiyada həm oxu tərzini təkmilləşdirib, həm də aktyorluq sənətinin xüsusiyyətlərini mənimsəyib.

Ağababa Bünyadzadə yeniyetmə yaşlarından bədii özfəaliyyətdə müğənni kimi çıxış etməklə yanaşı, dram dərnəyində aktyor olub. Üzeyir bəy Hacıbəyovun qəhrəmanları Əsgərin (Arşın mal alan) və Sərvərin (O olmasın, bu olsun) ariyalarını oxuyub, klassik dünya operalarına maraq göstərib.

Ağababa Bünyadzadənin bəstəkarlardan Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" (Nofəl), "Koroğlu" (Həsənxan və Alı), Reynqold Qlierin "Şahsənəm" (Xan), Fromonotal Jak Qalevinin "Kardinal qızı" (Rudjiero), Müslüm bəy Maqomayevin "Şah İsmayıl" (Aslan şah), Niyazinin "Xosrov və Şirin" (Şapur), Qara Qarayev və Cövdət Hacıyevin "Vətən" (Mərdan), Zaxari Paliaşvilinin "Daisi" (kiazo), Coakkino Rossininin "Sevilya bərbəri" (Fiqaro. Librettonun tərcüməçiləri Məmməd Səid Ordubadi və Əfrasiyab Bədəlbəylidir), Jorj Bizenin "Karmen" (Eskamilyo. Librettonun tərcüməçisi Nigar Rəfibəylidir), Pyotr Çaykovskinin "Mazepa" (koçubəy), Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Nizami" (Hökmdar), Cahangir Cahangirovun "Azad" (Yavər), Zülfüqar bəy Hacıbəyovun "Aşıq Qərib" (Şahvələd), Cüzeppe Verdinin "Aida" (Amonasro), "Otello" (Yaqo), "Traviata" (Jorj Jermon), "Riqoletto" (Marullo), Vasif Adıgözəlovun "Ölülər" (Şeyx Nəsrulla) operalarında ifa etdiyi partiyalar öz dramatik vüsəti, psixoloji tamlığı, səslə hərəkətin üzvi vəhdəti ilə seçilib.

Ağababa Bünyadzadə Opera və Balet Teatrında 1967-ci ildə Müslüm bəy Maqomayevin "Şah İsmayıl" operasını tamaşaya hazırlayıb.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 30 aprel 1955
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943
* "Lenin" ordeni — 9 iyun 1959
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 25 fevral 1946

## Filmoqrafiya
* Doğma xalqıma (film, 1954)
* Üzeyir ömrü (film, 1981)

## İstinadlar
Mürsəl Bədirov

**Mürsəl Tağı oğlu Bədirov** () — Azərbaycanın bariton səsli opera müğənnisi, Azərbaycan SSR Xalq artisti (1979).

## Həyatı
Mürsəl Bədirov 27 oktyabr 1931-ci ildə Dağıstanda anadan olub. O, orta təhsilini Dağıstanda alıb. 1951-ci ildə Azərbaycan Milli Konservatoriyasının Vokal şöbəsinə daxil olub. Tələbə vaxtı opera tamaşalarında epizodik rollarda oynayıb. 1956-cı ildə təhsilini başa vuran Mürsəl Bədirov Opera və Balet Teatrında solist kimi fəaliyyət göstərib.

Mürsəl Bədirov teatrda işlədiyi illərdə bir çox tamaşalarda fərqli obrazları canlandırıb. O, Jorj Bizenin "Karmen" (Eskamilo və Morales, Dankayro), Pyotr Çaykovskinin "Yevgeni Onegin" (Onegin), Cakomo Puççininin "Toska" və "ÇioÇio-San" (Sezar Anjelotti, Şarples), Şarl Qunonun "Faust" (Valentin), Sergey Raxmaninovun "Aleko" (Aleko), Leo Delibin "Lakme" (Frederika), İvan Dzerjinskinin "İnsanın taleyi" (Andrey Sokolov), Rucero Leonkovallonun "Məzhəkəçilər" (Silvio), Boris Zeydmanın "Alay oğlu" (Əsgər) operalarında ifa edib.

Mürsəl Bədirov həmçinin azərbaycanlı bəstəkarların da yaradıcılığına müraciət etmişdir. O, Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Koroğlu" (Alı), "Leyli və Məcnun" (Nofəl), Müslüm bəy Maqomayevin "Şah İsmayıl" (Qoca ərəb), Cahangir Cahangirovun "Azad" (Xan və Həcir), Fikrət Əmirovun "Sevil" (Atakişi), Ramiz Mustafayevin "Vaqif" (Eldar), Süleyman Ələsgərovun "Bahadır və Sona" (Soltan) operalarında ifa edib.

Opera müğənnisi Mürsəl Bədirov 1972-ci ildən etibarən Konservatoriyanın vokal kafedrasında çalışıb. Habelə 1992-ci ildə professor elmi adını alıb.

## Ölümü
Mürsəl Bədirov 2003-cü il fevral ayının 26-da Bakı şəhərində vəfat edib.

## Mükafatları
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR Əməkdar artisti" fəxri adı — 29 iyun 1964
* "Azərbaycan SSR Xalq artisti" fəxri adı — 23 fevral 1979
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 3 dekabr 2001

## Filmoqrafiya
* Sevil (film, 1970)

## İstinadlar
Əlihüseyn Qafarlı

**Əlihüseyn Əbdülrəhim oğlu Qafarlı** () — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1960).

## Həyatı
Əlihüseyn Əbdülrəhim oğlu Qafarlı 15 mart 1911-ci ildə Bakıda dənizçi ailəsində anadan olub. Yeddiillik təhsil alıb. On altı yaşında Bakı Dənizçilər Evinin nəzdindəki dram dərnəyinə üzv olub. 1929-cu ilin payız teatr mövsümündə Bakı Türk İşçi Teatrının truppasına aktyor götürülüb. Yeni forma və üslub, məzmun və ifadə vasitələri sorağı ilə eksperimentlər aparan, həm uğur qazanan, həm müvəffəqiyyətsizliyin acısını dadan teatr bütün təzadlara baxmayaraq formalaşmaya doğru inamla addımlayırdı. Teatrın repertuar simasını müəyyənləşdirən tamaşalarda Əlihüseyn Qafarlı da oynayırdı. Bu kollektiv 1933-cü ildə Gəncə şəhərinə köçürülüb.

Əlihüseyn Qafarlı on ilə yaxın Gəncə Dövlət Dram Teatrında çalışıb. 1942-ci ildən ömrünün sonuna qədər (az fasilə ilə) Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında və kollektivin ansambl kimi fəaliyyət göstərdiyi truppada aktyor işləyib.

Aktyor 5 oktyabr 1961-ci ildə Bakıda vəfat edib.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 24 may 1960
* "Şərəf nişanı" ordeni — 9 iyun 1959

## İfa etdiyi əsas rollar
**Gəncə Dövlət Dram Teatrında**

* Şeyx Abuzər ("Şeyx Sənan", Hüseyn Cavid)
* Aydın və Dövlət bəy ("Aydın", Cəfər Cabbarlı)
* Salmanov, Bərbərzadə ("Toy" və "Xoşbəxtlər", Sabit Rəhman)
* Professor ("Bahar", Məmmədhüseyn Təhmasib)
* Qurban kişi, İsgəndər əmi ("Həyat" və "Məhəbbət", Mirzə İbrahimov)
* Şapur, Kürd Musa ("Fərhad və Şirin" və "Vaqif", Səməd Vurğun)
* Şvandiya ("Düşmənlər", Konstantin Trenyov)
* Qoca Moor ("Qaçaqlar", Fridrix Şiller)
* Teodoro ("Nə yardan doyur, nə əldən qoyur", Lope de Veqa)
* Brabansio və Yaqo ("Otello", Vilyam Şekspir)

**Musiqili Komediya Teatrında**

* Soltan bəy, Mərcan bəy, Məşədi İbad ("Arşın mal alan", "Ər və arvad" və "Məşədi İbad", Üzeyir Hacıbəyov)
* Muradxan bəy ("Əlli yaşında cavan", Zülfüqar Hacıbəyov)
* Quluş bəy ("Ürəkçalanlar", Məmməd Səid Ordubadi və Fikrət Əmirov)
* Dursun ("Durna", Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmov)
* Filipo ("Bayadera", İmre Kalman)
* Əlimərdan ("Gözün aydın", Məhərrəm Əlizadə və Fikrət Əmirov)
* Gülümsərov ("Ulduz", Sabit Rəhman və Süleyman Ələsgərov)
* Hacı Qara ("Hacı Qara", yaxud "Xəsis", Şəmsi Bədəlbəyli və Vasif Adıgözəlov ilə Ramiz Mustafayev)
* Dilavərzadə ("Rəisin arvadı", Məhərrəm Əlizadə və Səid Rüstəmov)
* Kərbəlayı Hüseynəli ("Beş manatlıq gəlin", Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmov)

## Filmoqrafiya
* Qəribə əhvalat (film, 1960)

## Qeydlər

## İstinadlar
Niyaz Şərifov

**Niyaz Səttar oğlu Şərifov** () — Azərbaycan teatr rejissoru, aktyor, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1974).

## Həyatı
Yaradıcılığı əsasən MKT ilə bağlı olan Niyaz Səttar oğlu Şərifov 16 mart 1914-cü ildə Bakıda doğulub. Bədəl bəy Bədəlbəyovun məktəbində əvvəlcə birinci dərəcəli pillədə dörd il təhsil alıb və beş il isə ikinci dərəcəli təhsil sistemində oxuyub. Bakı Teatr Məktəbini bitirib və tələbəlik illərindən BTİT-də aktyorluq edib. Bu teatr 1933-cü ildə Gəncəyə köçüb və Niyaz Şərifov bir sıra mədəniyyət ocaqlarında çalışıb. 1938-ci il-də ADMKT yaradılanda oraya əvvəlcə texniki rejissor, sonra isə quruluşçu rejissor götürülüb. Müəyyən fasilələrlə ömrünün sonuna qədər bu kollektivdə işləyib. Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif edilib.

Niyaz Şərifov MKT-də Məhərrəm Əlizadə və Soltan Hacıbəyovun "Qızılgül" (1945 və 1967), Məhərrəm Əlizadə və Fikrət Əmirovun "Gözün aydın" (1946), Kərim Kərimov və Zakir Bağırovun "Kəndimizin mahnısı" (1959), Zülfüqar bəy Hacıbəyovun "Evliykən subay" (1960), "Əlli yaşında cavan" (1972), Məhərrəm Əlizadə və Əşrəf Abbasovun "Səndən mənə yar olmaz" (1963), Novruz Gəncəli və Şəfiqə Axundovanın "Ev bizim, sirr bizim" (1965 və 1979), Məcid Şamxalov və Zakir Bağırovun "Qaynana" (1965), Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmovun "Beş manatlıq gəlin" (1969), Ədil İsgəndərov və Əşrəf Abbasovun "Dağlar qoynunda" (1970), Məhərrəm Əlizadə və Nazim Əliverdibəyovun "Nazxanım naz eləyir" (1974), Məhərrəm Əlizadə və Ramiz Mustafayevin "Qonşumuzda bir oğlan var" (1976), Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmovun "Durna" (1976), Cahangir Məmmədov və Əşrəf Abbasovun "Həyətim mənim, həyatım mənim" (1977), Salam Qədirzadə və Süleyman Ələsgərovun "Gurultulu məhəbbət" (1980) musiqili komediyalarına quruluş verib.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 3 aprel 1974

## Filmoqrafiya
# Ulduz (film, 1964)
# Mən mahnı qoşuram (film, 1979)
Yusif Bağırov

**Yusif Məmməd oğlu Bağırov** () — Azərbaycan teatr və kino rejissoru, Gəncə Dövlət Dram Teatrının quruluşçu (1952–1956) və baş rejissoru (1966–1995), Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1982).

## Həyatı
Yusif Bağırov 20 yanvar 1924-cü ildə Bakıda anadan olub. İlk təhsilini Bakıda alıb. 1941-ci ildə Bakı Teatr Texnikumuna olsa da, cəbhəyə yollanaraq təhsilini yarımçıq qoyur. 1945-ci ildə müharibədən qayıtdıqdan sonra Bakı Teatr Texnikumunun aktyorluq fakültəsində Mehdi Məmmədov, Məhərrəm Haşımov və Aleksandr Tuqanov və başqalarından dərs alaraq təhsilini davam etdirir. Burada təhsil aldığı müddətdə Ağasadıq Gəraybəylidən səhnə texnikası, Kazım Ziyadan isə səhnə danışıqları istiqamətində məsləhətlər alır. Yusif Bağırov 1947-ci ildə Bakı Teatr Texnikumunu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun (hazırkı Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) rejissorluq fakültəsinə daxil olur və buranı 1952-ci ildə başa vurur. Diplom işi olaraq Ağəli Dadaşovun səhnələşdirmiş olduğu Mir Cəlal Paşayevin "Dirilən adam" əsərini tamaşaya hazırlayaraq ilk debütünü həyata keçirir.

Yusif Bağırov təhsilini başa vurduqdan sonra fəaliyyətini Gəncə Dövlət Dram Teatrına bağlamış, 1952–1956-cı illərdə teatrın quruluşçu rejissoru, 1966–1995-ci illərdə isə baş rejissoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Yusif Bağırov 1956-cı ildən 1966-cı ilə qədər Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləyib. Həmin illərdə "Koroğlu", "Kölgələr sürünür", "Əhməd haradadır?", "Mən rəqs edəcəyəm" bədii filmlərinin ikinci rejissoru kimi fəaliyyət göstərib. Ümumiyyətlə, Yusif Bağırov karyerası ərzində 100-dən artıq bədii filmi Azərbaycan dilinə dublyaj edib. 1959-cu ildə Şəmsi Bədəlbəyli ilə birgə Fikrət Əmirovun "Gözün aydın" əsərini Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının səhnəsində tamaşaya hazırlayıb. Rejissor, həmçinin 1961–1963-cü illərdə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda aktyor sənətindən dərs deyib.

Yusif Bağırov Gəncə Dövlət Dram Teatrında 33 illik fəaliyyəti dövründə yüzlərlə əsərə quruluş vermiş və onlar Gəncə Dövlət Dram Teatrının repertuarının əsasını təşkil etmişdir.

Rejissor 15 avqust 1995-ci ildə Gəncədə vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* Kölgələr sürünür (film, 1958)
* Koroğlu (film, 1960)
* Əmək və qızılgül (film, 1962)
* Əhməd haradadır? (film, 1963)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Məmmədağa Dadaşov

**Məmmədağa Ağarəhim oğlu Dadaşov** () — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1957). GTT-nın yaradıcılarındandır. Aktyor kimi xarakterik və tipik obrazların ifasında nailiyyətlərə daha çox müvəffəq olub.

## Həyatı
Məmmədağa Ağakərim oğlu Dadaşov 12 aprel 1912-ci ildə Bakıda doğulub. Səhnəyə ilk dəfə on dörd yaşında, oxuduğu məktəbdə çıxıb. 40 saylı pioner dəstəsinin dram dərnəyinə üzv olub. GTT məhz həmin dərnəyin bazası əsasında yaranıb və truppanın ilk aktyorlarının sırasında Məmmədağa Dadaşov da olub. Ömrünün sonuna qədər səhnədən və bu kollektivdən ayrılmayıb.

Məmmədağa Dadaşov komediya, faciə, dram əsərlərində və nağıl-tamaşalarda müxtəlif səciyyəli rollar oynayıb. Azad ("Azad", Əyyub Abbasov), Valer, Leandr ("Zorən təbib" və "Skapenin kələkləri", Jan Batist Molyer), Vəhşi pişik ("Özbaşına gəzən pişlk", Reyhard kiplinq), El oğlu ("E1 oğlu", Abdulla Şaiq), Çingiz ("Nərgiz", Mirmehdi Seyidzadə), Məhkəmə sədri ("Müfəttiş", Nikolay Qoqol), Ağa Zaman, Məşədi Qurban, Hatəmxan ağa ("Molla İbrahimxəlil kimyagər", "Xırs quldurbasan" və "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah", Mirzə Fətəli Axundzadə), Hacı Saleh ("Tamahkar", Süleyman Sani Axundov), İmran ("Anacan", Yusif Əzimzadə), Nüsrət ("Yaşar", Cəfər Cabbarlı), Simnar xan ("ÇİÇəkiİ dağ", Məmmədhüseyn Təhmasib), Casus ("Qavroş", Viktor Hüqonun "Səfillər" romanı əsasında səhnələşdirənləri Zəfər Nemətov və Əli İsmayılov), Qasım xan ("Əlvida, Hindistan!", Qeybulla Rəsulov), Milan Hersoqu, Montekki ("iki veronalı" və "Romeo və Cülyetta", Vilyam Şekspir), Mirbağır ağa ("Yarımçıq şəkil", Adil Babayev), Molla Səfi ("Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Mirzə Qoşunəli ("Bəxtsiz cavan", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Jandarına polkovniki ("Ovod", Etil Voyniç), Tağı müəllim ("Şirinbala bal yığır", Salam Qədirzadə) rollarında özünün aktyorluq bacarıq və qabiliyyətini daha ifadəli şəkildə göstərə bilib.

Aktyor Bakıda 1996-cı ildə vəfat edib.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 27 fevral 1954
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

## Ailəsi
Məmmədağa Dadaşov Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti Kübra Dadaşovanın və Rauf Dadaşovun atası, aktrisa Anya, Səbinı, Dilarə Dadaşöva babasıdır.

## Filmoqrafiya
# General (film, 1970)
# Dədə Qorqud (film, 1975)
# Yol əhvalatı (film, 1980)
# Köç (film, 1986)
#Sən nə üçün yaşayırsan
Vasili Nikolski

**Vasili Alekseyeviç Nikolski** (; ) — Azərbaycan-sovet opera müğənnisi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1934).

## Həyatı
Aydın və ifadəli bas səsi olan müğənni Vasili Alekseyeviç Nikolski Rusiyanın İvanovo
vilayətinin Şuya şəhərində doğulub. Moskva konservatoriyasını 1907-ci ildə bitirib. Ali təhsil
alandan sonra Moskvanın, Kiyevin, Odessanın, Tiflisin opera teatrlarında işləyib. 1919-cu ildə
Bakıya gəlib və 1952-ci ilə qədər ADOBT-nın solisti olub.

Vasili Nikolski Bakı teatrında Həsən kişi, Aslan şah ("Nərgiz" və "Şah İsmayıl", Müslüm
Maqomayev), İbrahim xan ("Koroğlu", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Bəhram ("Şahsənəm", Reynqold
Qlier), Pimen və Boris Qodunov ("Boris Qodunov", Modest Musorqski), Susanin, Ruslan ("İvan
Susanin" və "Ruslan və Lüdmila", Mixail Qlinka), Don Bazilio ("Sevilya bərbəri", Coakkino
Rossini), Koçubəy ("Mazepa", Pyotr Çaykovski), Nilakanta ("Lakme", Leo Delib), Dəyirmançı ("Su
pərisi", Aleksandr Darqamıjski), Qalitski ("Knyaz İqor" Aleksandr Borodin), Mefistofel ("Faust",
Şarl Quno), Lindor ("Hofmanın nağılları", Jak Offenbax), German, Henri: ("Tanqayzer" və
"Leonqrin", Rixard Vaqner), Sen Bari ("Qu qenotlar", Cakomo Meyerber), Çub ("Traviata",
Cüzeppe Verdi), Famusov və Skalozub ("Ağıldan bəla", Boris Zeydman) Qaspar ("Kornevil
zəngləri", Rober Plaket), Knyaz Quda ("Demon", Anton Rubişteyn), Stansiya nəzarətçisi ("Stansiya
nəzarətçisi", Vladimir Kryukov) partiyalarını ifa edib.
1941-ci ildən 1962-ci ilə qədər müəyyən fasilələrlə konservatoriyada pedaqoji fəaliyyət
göstərib.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 25 may 1934
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 17 aprel 1938

## Filmoqrafiya
* Səbuhi (film, 1941)

## Ədəbiyyat
* 
*
Selsi şkalası

**Selsi şkalası** (şərti işarəsi: **°C**) — Beynəlxalq Vahidlər Sistemində (BS) Kelvin şkalası ilə bərabər geniş istifadə olunan istilik ölçü vahidi.

Selsi şkalası 1742-ci ildə bu temperatur ölçü sistemini ilk dəfə təklif etmiş İsveç alimi Anders Selsinin (1701-1744) şərəfinə adlandırılmışdır. Onun təklif etdiyi şkalada suyun donma temperaturu 0°, qaynama temperaturu isə 100° müəyyən edilmişdi.

Lakin sonradan digər məşhur İsveç alimi Karl Linney (1707-1778) (bəzi mənbələrə görə isə Martin Ştremer) bu şkalanı bizim bu gün adət etdiyimiz şəklə salmışdır. Belə ki, o suyun donma temperaturunu 0°, qaynama temperaturunu isə 100° kimi təklif etmişdir.

Bu şkalanın tətbiqi barədə ilk yazılı qeyd 1745-ci ildə Karl Linneyin öz tələbəsi Samuel Naklerə yazdığı məktub hesab edilir. Məktubda Linney Uppsala Universitetinin Botanika bağında qeydə aldığı temperatur fərqləri barədə tələbəsini məlumatlandırır.

Əvvəllər Selsi şkalasında dərəcənin təyin olunması standart atmosfer təzyiqinin müəyyən edilməsindən asılı idi, çünki, suyun donma və qaynama temperaturları atmosfer təzyiqi ilə birbaşa bağlıdır. Bu hal hər hansı ölçü vahidinin standart olaraq qəbul edilməsi üçün əlverişli deyil.

Buna görə də Kelvin şkalasının temperaturun ölçülməsi üçün əsas ölçü vasitəsi kimi qəbul edilməsindən sonra Selsi şkalasında 1 dərəcənin müəyyən edilməsi qaydası dəyişmişdir. Yeni qaydaya görə Selsi şkalasında 1 dərəcə 1 Kelvinə bərabərdir. Selsi şkalasında 0 dərəcə elə müəyyən edilmişdir ki, suyun üçlü nöqtəsi (suyun eyni anda maye, qaz və bərk halda ola biləcəyi temperatur) 0,01° S-yə bərabərdir. Nəticədə Selsi və Kelvin şkalaları arasında bir-birinə nəzərən 273,15 vahid fərq vardır.

: *°C = K - 273,15*
: *K = °C + 273,15*

## Digər temperatur ölçü sistemləri ilə müqayisə

## Həmçinin bax

* Farenheyt şkalası
* Santiqrat
Karl Linney

**Karl Linney** (isveç *Carl von Linné*, lat. *Carolus Linnaeus*; ) — canlı orqanizmlərin təsnifləşdirilməsinin əsasını qoymuş məşhur İsveçli həkim, naturalist və fizik.

## Həyatı
1739-cu ildən İsveç Kral Elmlər Akademiyasının üzvü, onun yaradıcılarından biri, 1762-ci ildən Paris Elmlər Akademiyasının və bir sıra digər elmi cəmiyyətlərin və akademiyaların üzvü olmuşdur.

## Mənbə
* Əli Hüseynov, Məcnun Babayev. "Məşhur biologiya alimləri", Bakı, "Maarif", 2002. səh.6.

## İstinadlar
Bərklik

**Bərklik** — bir cismin digər cismə batmasına qarşı yönəlmiş müqavimət. Bərklik yalnız bərk cismlərə yox, həm də yumşaq cismlərə aid edilir. Bərklik, materialın daxili deformasiyaya və kəsilməyə qarşı müqaviməti ilə xarakterizə olunan möhkəmlikdən fərqlidir.

Bərklik materialın bir çox xassələri haqqında fikir yürütmüyə imkan verir. Məsələn, bərkliyi məlum olam materialın səthində baş verə biləcək yeyilməni əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq olar. Bərk şüşələr az cızılırlar, bərk dişli çarxlar yavaş yeyilirlər. Kəsici alətin materialını seçdikdə bərklik böyük rol oynayır. Bərk kəskilər daha uzunömürlülyə malikdirlər.

## Ölçmə üsulları
Bərkliyi ölçmək üçün bir neçə üsul mövcuddur:

* *Brinel* üsulu zamanı metallik kürə səthə sıxılır və müəyyən vaxtdan sonra səthdə alınan izin diametri ölçülür. Bərklik bu halda kürəyə qoyulmuş qüvvə ilə alınan izin sahəsi arasındakı asılılıq kimi hesablanır. Bərkliyin vahidi kqc/mm2-dır. Bu üsulla tapılan bərklik HB ilə işarə edilir. Burada H - hardness (ingiliscə bərklik), B - şkalanın adıdır.
* *Rokvel* üsulu ilə ölçmədə səthə metallik kürə və ya konus batırılır. Bu üsulla təyin olunan bərklik ölçüsüzdür və HR, HRB, HRC, HRA ilə işarələnir. Bərklik HR = 100 − kd ilə hesablanır. Burada d yük göütürlüdükdən sonra ucluğun materiala daxil olma dərinlyidir, k isə əmsaldır. Beləliklə sonsuz bərk səthdə HR 100 olur, yumşaq materiallarda isə bərklik hətta mənfi qiymət ala bilər.
* *Vikkers* üsulu ilə ölçmədə bərklik sətə dördkünclü almaz piramidanı batırmaqla təyin edilir. Bərklik piramidaya qoyulan yük və izin sahəsi (burada sətdə yaranan izin sahəsi yox, piramidanın metalın içərisinə daxil olan hissəsinin sahəsi götürülür) arasındakı nisbət ilə təyin edilir. Ölçmə vahidi kqc/mm²-dir. Bu üsulla alınan bərklik HV ilə işarə edilir.
* *Şor* üsulu ilə bərklik yaydan asılmış kürəni səthdən itələməsi və ya iti uclu almaz iynənin materialın səthinə batma dərinliyi ilə müəyyən edilir. Bu üsulla alınan bərklik HSD ilə işarələnir.
* *Kuznetsov-Qerber-Rebinder* üsulu zamanı yaydan asılmış materialın rəqslərinin sönməsi zamanı əsas götürülür.
* *Moos* üsulunda araşdırılan səthin əvvəlcədən standartlaşdırılmış on mineral ilə cızılması və eyni zamanda bu on materialın hansılarının araşdırılan material tərəfindən cızılması təyin olunur.
Meral Konrat

**Meral Konrat** () — türkiyəli aktrisa, müğənni və aparıcı.

## Həyatı
Krım tatarı ailəsində dünyaya gəlib. Marmara Universitetində təhsil aldığı ilk illərdə reklam çarxlarına çəkilib, daha sonra isə kino sahəsinə keçid edib. Aktyorluqdan savayı o, həmçinin, model, aparıcı kimi də fəaliyyət göstərib və hətta "*İtiraf Ediyorum"* adlı albom çıxartmışdır. 2004-cü ilə qədər 10 il Türkiyənin TGRT kanalında aparıcı olub. Sonuncu iş yeri Karadeniz TV kanalıdır.

Azərbaycan tamaşaçısına daha çox "Təhminə" kinosundakı Təhminə roluna görə tanışdır. 30 ildən sonra "Elçilik" adlı filmdə yenidən Azərbaycan tamaşaçısının qarşısına çıxacaq.

## Mükafatları
* Ankara Film Şenliyi, 1989, Ümid Verən Yeni Oyuncu nominasıyasında: *Üçüncü Göz*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Meral Konrat: Avtomobilimi güllələdilər — Türk şou maqazin — ARB TV
* Meral Konrat: "Fəxrəddin Manafovun məndən üzr istəməsini gözləyirəm" — MÜSAHİBƏ
* "Təhminə" filminin "Təhminə"si: "Fəxrəddinlə Zülfiyyə məni aldatsa da…" — FOTOLAR
* Fəxrəddin Manafov "Təhminə"dən danışdı — "O, məni maraqlandırmır"
* Meral Konrat: "Fəxrəddinlə, Zülfiyyə məndən üzr istəməlidir" (VİDEO)
* `Təhminə` qalmaqalına son qoyuldu
* Ramiz Fətəliyev Meral Konratın yalanını açdı — "Ona qonarar verilib"
Qarakilsə petroqlifləri

**Qarakilsə qayaüstü təsvirləri** — Zəngəzur mahalının Qarakilsə rayonu ərazisində qayaüstü təsvirlərdir. Bu təsvirlər iki qrupa ayrılır:

* e.ə. 5–4-cü minilliklərə aid
* e.ə. 3–2-ci minilliklərə aid.

Həmin təsvirlərdə bölgənin ovaxtkı heyvanat aləmi, ibtidai insanın ov alətləri və s. öz əksini tapmışdır. Bütün Zəngəzur mahali kimi Qarakilsə ərazisi də qədimdən türk-oğuz tayfalarının ana yurdu olmuş, bura ermənilərin kütləvi axını 19-cu əsrin əvvəllərində bölgənin Rusiya tərəfindən işğalından sonra başlamışdır.

## Həmçinin bax
* Zəngəzur
* Göyçə
* Basarkeçər

## Mənbə
* Сисиан (справочник-путеводитель), Ереван, 1987,
* Ə. Ələkbərli. Qədim Türk-Oğuz yurdu — "Ermənistan", В.1994,

## İstinadlar
Şimşək

**İldırım ** — göy gurultusu və şimşəkdən ibarət, səma ilə yer arasındakı elektrik boşalmasıdır.

**Şimşək** — bir buludun bazası ilə yer arasında, iki bulud arasında və ya bir bulud içində elektrik boşalarkən yaranan qırıq xətt formasındakı müvəqqəti işıqdır.

Havada olan su buxarı kondensasiya etdikdə və yuxarı qalxan hava axını kondensasiya etmiş həmin damcıların içərisindən sürətlə keçdikdə onları parçalayır, müsbət və mənfi ionlara ayırır. Həmin ionlar buludun müxtəlif sahəsinə yığıldıqda qüvvətli elektrik sahələri əmələ gəlir. Bir buludun müsbət (və ya mənfi) qütbü ilə digər buludun mənfi (və ya müsbət) qütbü və ya yer arasında gərginlik müəyyən həddə çatanda havada deşilmə baş verir. Bu zaman buludda olan mənfi yüklər yerə, yerdə olan müsbət yüklər isə buluda tərəf axmağa başlayır. Sürətli axın zamanı güclü parıltı (şimşək) görünür və gurultu səsi eşidilir. Gurultu havanın sürətli genişlənməsi və partlayışı nəticəsində baş verir. Boşalmada cərəyanın şiddəti 500 min amper, gərginlik isə 109 volt ola bilir.İldırımın işığı parlaq və gözqamaşdıran olur, əyri xətlərlə bir neçə km gedir, çoxlu qollara bölünür ki, bu da **şimşək** adlanır.

## Mənbə
* Coğrafiya ensiklopediyası (I cild). Eminov Z.N./Səmədov Q.M.

## Xarici keçidlər
Möhkəmlik

**Möhkəmlik** — material xassəsi olub, onun plastiki deformasiya və kəsilməyə qarşı göstərdiyi mexaniki müqavimətini təsvir edir. Gərginlik-deformasiya-diaqramından vacib texniki möhkəmlik parametrləri tapılır. Materialın tərkibindən, temperaturundan, təsir edən yükdən və təsir sürətindən asılı olaraq müxtəlif möhkəmlik qiymətləri əldə edilir.

Təsir edən yükün növündən asılı olaraq fərqlənirlər:

*statik və dinamik möhkəmlik (məsələn, sükutda duran, uzunmüddətli dözümülülük),  
*yükün təsir istiqamətindən asılı olaraq yaranan möhkəmlik(sıxılma və dartılma),
*həmçinin əyilmə, sınma və kəsilmə möhkəmlikləri.

Dartılmada aşağıdakı anlayışlardan istifadə edilir:
* **[[Dartılma möhkəmliyi]]**
** İşarəsi, metallar üçün: R_m
** Vahidi: N/mm² ( və ya = MPa)
* və **[[Axıcılıq həddi]]** 
** İşarəsi, metallar üçün: R_p və ya R_e
** Vahidi: N/mm² (= MPa)

## İstinadlar
Abış Əhməd

**Abış Əhməd** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanında yerləşən şəhər. Təbrizdən 273 kilometr şimal-şərqdə yerləşir və Hurand şəhərilə 54 kilometr məsafəsi var.

Şəhərin qədim adı *Əhmədli / Əhmədlu* olmuşdur. Kənd qalası və Şahzadə Qasım imamzadəsi şəhərin tarixi abidələrindəndir.

## Əhalisi
Şəhərdə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 2329 nəfər yaşayır (526 ailə).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kartlis Deda

**Kartlis Deda** (gürcücə: ქართლის დედა; "Gürcüstanın Anası") — Gürcüstan paytaxtı Tiflis şəhərinin simvolu hesab edilən heykəl.

Tiflisin yaradılmasının 1500 illiyi münasibətilə, 1958-ci ildə Sololaki təpəsində ucaldılıb. Gürcü heykəltaraş Elquca Amaşukelinin yaratdığı bu alüminium heykəlin hündürlüyü 20 metrdir. Heykəl əynində gürcü milli geyimi olan qadın fiqurudur. Gürcü milli xarakterini  sərgiləyən heykəlin bir əlində şəhərə dost kimi gələnlərə şərab süzmək üçün kuzə, digər əlində düşmən kimi gələnləri qarşılamaq üçün qılınc vardır.

## İstinadlar
Türkmənçay

* Türkmənçay (İran) — indiki İran İslam Respublikasının Şərqi Azərbaycan ostanında, Miyanə şəhəri yaxınlığında kiçik şəhərcik. Yerli əhali tərəfindən Tühmən kimi tanınır.
* Türkmənçay müqaviləsi — İkinci Rusiya-İran müharibəsi nəticəsində 1828-ci il 10 fevralda Rusiya ilə İran arasında Türkmənçay kəndində bağlanmış müqavilə.
Akropol

**Akropol** (qədim yunancadan *aκρόπολις* - yuxarı şəhər) — Afinanın mərkəzində hündürlüyü 156 metrə çatan qayalıq meydançada 3 min illik tarixə malik memarlıq abidələri ilə zəngin açıq muzeydir.

Qədim Afina dövlətinin həm dövlət, həm də dini mərkəzi sayılırdı. Afinalılar Akropoldakı müqəddəs məbədlərin və qeyri tikililərin bərpa olunmasına və qorunub saxlanmasına ciddi fikir verirdilər. Perikl zamanında Akropolun bərpası üçün xeyli vəsait ayrılmış, tikintiyə minlərlə sənətkar və qul cəlb edilmişdir. İndiyə qədər gəlib çatan bir çox tarixi abidələr də məhz elə o dövrdə inşa olunmuşdur. Akropolun əhəmiyyətini artıran mühüm amillər sırasında təbii ki, dünya memarlığının nadir inciləri olan Panteon, Afina və Erektion məbədləri də vardır ki, bu tarixi abidələrin böyük hissəsi günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Məsələn, yunan memarlığının ən böyük əsəri hesab edilən Panteon məbədinin xarici görünüşündə istifadə olunan heykəltəraşlıq nümunələri yunan sənətinin ən yüksək zirvəsi kimi qəbul edilir.

Tarixən Afinanın həm hərbi, həm də dini mərkəzi rolunu oynayan Akropolun görkəmli yerində şəhərin hamisi ilahə Afinanın şərəfinə ucaldılmış Parfenon məbədi yerləşir.

Akropolun aşağı hissəsində isə bir zamanlar Afinanın ticarət və mülki mərkəzi hesab olunan qədim Aqora yerləşir.

Keçmişdə Sokrat və Platon kimi görkəmli filosoflar gəzinti və söhbət üçün məhz bu məkanı seçmişdilər. Aqora ərazisində yerləşən memarlıq abidələri müxtəlif tarixi dövrlərə aiddir. Burada hətta eramızdan əvvəl XI əsrə aid abidələrə də rast gəlmək mümkündür.

## Bərpası
Sənayenin ətraf mühitə vurduğu ziyanın aradan qaldırılması ilə bağlı hazırlanan böyük bərpa proqramı çərçivəsində 1980-ci ildən etibarən Akropolda mütəmadi bərpa işləri həyata keçirilir.

## Həmçinin bax
* Afina
* Yunanıstan
* Afina Akropolu

## İstinadlar
Basmınc

**Basmınc** (yerli xalqın ləhcəsində *Vasmış*) () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanında şəhər. Basmınc Təbriz şəhərindən 10 kilometr cənub-şərqdə yerləşir.

Əhalisi 10,736 (2006–cı il əhalinin siyahıya alınmasına görə) nəfərdir. Əhali sayına görə Şərqi Azərbaycan ostanının 22-ci şəhəri sayılır.

Basmınc suğatları (sovqatları) qali, Liqvan pendiri və Basmınc xiyarıdır (yerpənək-gülbəsər).

## Həmçinin bax
Azərşəhr

**Azərşəhr**- () (əski adı *[[Tufarqan]]/Xarqan/Dehxarqan*) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında şəhər. Təbrizdən 60 kilometr cənub-qərbdə və Urmu gölünün şərqində, Səhənd dağının qərbində yerləşir və Tehran şəhəri ilə 684 kilometr məsafəsi var.

2006-cı il siyahıya alınmasına əsasən şəhərin əhalisinin sayı 36,475 nəfərdir. Əhali sayına görə Şərqi Azərbaycan ostanının səkkizinci böyük  şəhəri sayılır.

Əski adı **Tufarqan** olan şəhərin adı dəyişdirilərək Dehxarqan, daha sonra isə *Azərşəhr* olaraq adlandırılmışdır.

Azərşəhrin tanınmış sovqat və çərəzləri ləpə və cəvizdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Təbriz
* Cənubi Azərbaycan
Əhməd Qaya

**Əhməd Qaya** (; ) — Türkiyə müğənnisi.

## Həyatı
28 oktyabr 1957-ci ildə Malatyada kürdəsilli beş uşaqlı bir ailənin ən kiçiyi olaraq doğulub.

## Ölümü
11 noyabr 2000-ci ildə Parisdə ürək tutması nəticəsində vəfat etmişdir.

## Albomları
* 1985: *Ağlama Bebeğim*
* 1985: *Acılara Tutunmak*
* 1986: *Şafak Türküsü*
* 1986: *An Gelir*
* 1987: *Yorgun Demokrat*
* 1988: *Başkaldırıyorum*
* 1989: *Resitaller-1*
* 1989: *İyimser Bir Gül*
* 1990: *Resitaller-2*
* 1990: *Sevgi Duvarı*
* 1991: *Başım Belada*
* 1992: *Dokunma Yanarsın*
* 1993: *Tedirgin*
* 1994: *Koçero* (Selda Bağcan ilə)
* 1994: *Şarkılarım Dağlara*
* 1995: *Beni Bul*
* 1995: *Ya Rıza Şimdi*
* 1996: *Yıldızlar ve Yakamoz*
* 1998: *Dosta Düşmana Karşı*

### Ölümündən sonra yayımlanan albomları
* 2001: *Hoşçakalın Gözüm*
* 2002: *Dinle Sevgili Ülkem*
* 2003: *Biraz da Sen Ağla*
* 2005: *Kalsın Benim Davam*
* 2006: *Gözlerim Bin Yaşında*
* 2010: *Ülkemde Son Turnem*
* 2014: *…bir eksiğiz*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* Resmi facebook səhifəsi
* Rəsmi twitter səhifəsi
* Rəsmi youtube kanalı
* Rəsmi google plus səhifəsi
Bəxşayş

**Bəxşayş** və ya **Baxşeyiş** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanında şəhər. Təbrizdən 120 kilometr şimal-şərqdə, Heris şəhərinin cənub-qərbində yerləşir. Əhalisi ۵٬۷۵۲ (2006–ci il əhali sayına görə) nəfərdir. Əhali sayına görə Şərqi Azərbaycanın otuz dördüncü böyük  şəhəri sayılır.

Bəxşayş Azərbaycanın əski şəhərlərindəndir və dindarlıqa məşhur olubdur. İranlı şair Pərvin Etisaminin əsli bu şəhərdəndir.

Hal-hazırda Bəxşayş öz xalçaları ilə dünyada məşhurdur.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*Azərbaycan
*Bakı
*Təbriz
Blue

**Blue** (Blu) — britan boyz-bend. "Blue" qrupu 2001-ci ildə yaranmış İngilis pop qrupudur. Qrupun 4 üzvü vardır. Bunlar Li Rayan, Simon Uebb, Dankan Ceyms və Antoni Kostadır. Qrupun 4 albomu var: All Rise, One Love, Guilty və Best of Blue. Hal-hazırda qrup üzvləri solo fəaliyyət göstərir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi vebsaytı
* 4everblue.ch — Site dédié au groupe BLUE 
* Antoni Kostanın rəsmi vebsaytı 
* U Make me Wanna (video klip)
Ağasəlim Çildağ

**Ağasəlim Çildağ** (*əsl adı:* Səlimov Ağasəlim Əliağa oğlu; ) — meyxana ustası, "Şöhrət" ordeni laureatı.

## Həyatı
Ağasəlim Əliağa oğlu Səlimov (Çildağ) 1930-cu ildə Bakının Maştağa kəndində anadan olub. Anasının adı Fatimə xanımdır.

Ona yol göstərən qəzəlxan Əliağa Vahid və möhtəşəm söz ustadı Ağahüseyn Əfzun olmuşdur.

Ağasəlim Çildağ 8 aprel 2008-ci ildə 78 yaşında şəkər xəstəliyindən vəfat etmişdir.

Meyxanaçı Ağamirzənin dayısıdır.

## Mükafatları
* "Şöhrət" ordeni — 2 mart 2006

## Filmoqrafiya
* "Fransız" (film, 1995)

## İstinadlar
Dəniz quldurluğu

**Dəniz quldurluğu** və ya **piratlıq** — orta əsrlərdə dəniz quldurları tərəfindən okean və dənizlərdə, əsasən, ticarət gəmilərinə qarşı həyata keçirilən quldurluqdur. Dəniz quldurlarını, adətən, "flibustyer", "bukanyer", "kaper", "pirat" adlandırırdılar. Latınca "pirat" sözü "taleyini sınayan" deməkdir.

## İstinadlar
Almaniya şairlərinin siyahısı

## Almaniya şairləri (siyahı)
* Avqust Henrix Hoffman fon Fallersleben
* Anqelus Silezius
* Kölnlü Arxipiita
* Roza Auslender
* Hartman fon Aue
* Henrix Bebel
* Volf Birman
* Oskar Blümental
* İohannes Bobrovski
* Volfqanq Borxert
* Sebastyan Brant
* Bertold Brext
* Qotfrid Avqust Bürger
* Georq Büxner
* Lüdviq Byörne
* Beda Veber
* Fridrix Vilhelm Veber
* Frank Vedekind
* Kristof Martin Viland
* Yulius Volf
* Volfram fon Eşenbax
* Vilhelm Qazenklever
* Georq Qeym
* Henrix Heyne
* Heynrix fon Feldeke
* Henrix fon Morungen
* Stefan Georqe
* İohann Qotfrid Herder
* Rayxenaulu German
* Paul Gerdxard
* Marina Gerşenoviç
* İohann Volfqanq Höte
* Qottfrid Strasburqski
* Qotfrid fon Neyfen
* Durs Qrünbayn
* İohann Xristian Günter
* İohann Xristian Fridrix Hölderlin
* Simon Dax
* Annette Droste-Xülsxoff
* Feridun Zaimoğlu
* Maks Zaydel
* Dmitri Mixayloviç Zaks
* Nelli Zaks
* Fridrix fon Zallet
* Henrix Zeydel
* Leo Zekendorf
* Karl Yozef Zimrok
* Anton Bernhard Karl Zommer
* Frans Anton İosif İqnats Mariya fon Zonnenberq
* Maks Kalbek
* Fridrix fon Kanits
* Samuel Karox
* Qustav Kastropp
* Aleksandr Kaufman
* Teobald Körner
* Viktor Kestner
* İohann Fridrix Kind
* İohann Klay
* Mattias Kaludius
* Henrix fon Kleyst
* Evald Xristian Kleyst
* Herman Kletke
* Susanna Yekaterina fon Klettenberq
* Xristian Avqust Henrix Klodius
* Fridrix Qotlib Klopştok
* Albert Knapp
* Lüdviq Knapp
* Evstaxiy Knobelsdorf
* Frans fon Kobell
* Lüdviq Kozeqarten
* Konrad Pop
* Konrad Şenk
* Konrad fon Fussesbrunen
* Kristian Yakob Kontessa
* Karl Filipp Kons
* Avqust Kopiş
* İohann Andrey Kramer
* Fridrix Karl Kreys
* Karl Fridrix Kreçmann
* İohann Fridrix fon Kronek
* Fridrix Adolf Krummaxer
* Mozes Efraim Ku
* Kvirin Kulman
* Kürenberq
* Xansi Kürş
* Lüdviq Köler
* Qadamar Laber
* Lambert Gersfeldski
* Lamprext Nemetski
* Avqust Fridrix Ernst Lanqbeyn
* Samuil Qotqold Lanqe
* Ernst Lanqe
* Karl Fridrix Mayer
* Aqnes Migel
* Minnezinger
* Volfqanq Müller fon Köninqsvinter
* Vilhelm Müller
* Gerta Müller
* Fridrix Müller
* Xayner Müller
* Baltazar Münter
* Eduard Mörike
* Fridrix Albert Frans Kruq fon Nidda
* Novalis
* Oskar Panissa
* Oskar Pastior
* Avqust fon Platen
* Karl Vilhelm Ramler
* Reynmar fon Xaqenau
* Hans Rozenblüt
* Otto Rokett
* Georq Rollenqxaqen
* Fridrix Rükkert
* Georq Sabinus
* Hans Saks
* Valafrid Strabon
* Yoko Tavada
* Tangeyzer
* Gerxard Tersteqen
* Lüdviq İohann Tik
* Valentin Tilo
* Ernst Toller
* Lüdviq Uland
* İohann Lüdviq Faber
* Georq Fabrisius
* Paul Fleminq
* Hildeqarda Bingenskaya
* Filipp fon Sezen
* Paul Tsex
* Karl Siqler
* Daniel Çepko
* Qalsan Çinaq
* Adelbert fon Şamisso
* Erika Şvalm
* Kurt Şvitters
* İohann Kristof Fridrix Şiller
* Konrad fon Ştoffel
* Hans Heyns Evers
* Yozef fon Eyxendorf
* İohann Peter Ekkerman
* Aleksandr Yunq
* Yakob van Qoddis

## İstinadlar
Cəngavər ordeni

**Cəngavər ordeni** — Orta əsrlərdə Fransada və digər Avropa ölkələrində mövcud olmuşdur.

## Həmçinin bax
*Malta ordeni
*Məbəd cəngavərləri
*Tevton ordeni
Malta ordeni

**Malta ordeni** (**İoannitlər ordeni**, **Hospitalyerlər ordeni**) tam rəsmi adı - *[[Müqəddəs İohann]]ın Qüdslü, Rodoslu və Maltalı hospitalyerlərinin suveren hərbi ordeni*.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Beynəlxalq hüquqa görə Malta ordeni dövlət deyil, dövlətəbənzər qurum olmuşdur 
* http://www.neplaneta.ru/radio_mayak_30_01_05.shtml 
* http://armor.kiev.ua/army/hist/orden-gospital.shtml
* Г.Росси. Ağ xaç cəngavərləri
* Ordenin sənədləri

## Həmçinin bax
* Cəngavər ordeni
* Tampliyerlər
* Tevton ordeni
Halal pullar (film, 2008)

## Məzmun
Film aktyor həyatından bəhs edir. Maraqlısı odur ki, filmdə baş verən hadisələr bir teatrın həyatdakı səhnəsini canlandırır. Yəni filmin qəhrəmanı olan Rasim teatr rejissorudur. Ancaq teatr bağlandığından rejissor və aktyor heyəti işsiz qalıb. Bunlar imkansızlıq üzündən fırıldaqçılıqla məşğul olmağa başlayırlar. Əllərindən də yalnız rol oynamaq gəldiyindən çörəkpulu qazanmaq üçün həmin bu fırıldaq aktyorlar obrazlarını elə həyatdaca yaratmağa məcbur olurlar. Yəni, həyatda olan hadisələri görüb həyatın səhnəsində hər biri öz rolunu oynayır. Film nikbin sonluqla bitir.

## Film haqqında
Filmin çəkilişləri 3 aya yaxın davam edib.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Elmar Kərimov
:**Quruluşçu rejissor:** Emin Mirabdullayev
:**Quruluşçu operator:** Kənan Məmmədov
:**Bəstəkarlar:** Rəşad Haşımov, Ənvər Sadıqov
:**Səs rejissoru:** Teymur Kərimov
:**İkinci rejissor:** Kamran Məmmədov
:**Prodüser:** Müşfiq Hətəmov

### Rollarda
:Ramiz Əzizbəyli — Rasim
:Nuriyyə Əhmədova
:Vüsal Murtuzəliyev — Azad
:Azər Axşam — Hamlet
:Arif Quliyev
:Arif Qasımov
:Rafael İsgəndərov
:Murad Dadaşov — türk vətəndaşı
:Ramiz Sərkərov
:Tamara Babayeva-Nigar
:Rəfael Dadaşov — Tariyel
:Samir Ələsgərov
:Fərid Rzayev
:Camal Həşimov
:Bəhram Bağırzadə
:Cavid İmamverdiyev
:Kənan Məmmədov
:Emin Mirabdullayev

## Həmçinin bax

* 2008-ci ilin Azərbaycan filmləri

## İstinadlar

## Xarici keçid

* Tahirə. Eminin “Halal pullar”ı: Rejissor Murad Dadaşovun istedadına təəccüblənib. Şərq.- 2007.- 23 yanvar.- S. 14.
* Halal pullar (2008)
Yamçı

**Yamçı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanında şəhər.

Təbrizdən 130 kilometr şimal-qərbdə yerləşir və Mərənd şəhərilə 55 kilometr məsafəsi var.

Yamçı əhalisinin dili Şərqi Azərbaycan şəhərləri kimi, Azərbaycan Türkcəsidir.

Əhalisi 9,320 (2006–cı il əhali sayına görə) nəfərdir. Əhali sayına görə Şərqi Azərbaycan ostanının iyirmi dördüncu böyük şəhəri sayılır.

## Həmçinin bax
Hurand

**Hurand** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında bir şəhər, Hurand şəhristanının inzibati mərkəzi.
Təbriz və Əhər şəhərlərinin şimal-şərqində yerləşir. Əhali sayına görə Şərqi Azərbaycanın 42-ci böyük şəhəri sayılır.

2013-cü ilədək Əhər şəhristanının tərkibində yerləşirdi, habelə həmin şəhristanın *Hurand bəxşinin* mərkəzi idi. 2013-də şəhər statusunu qazandıqdan sonra, keçmiş Hurand bəxşinin ərazisi ilə Əhər şəhristanının tərkibindən çıxdı və ayrıca bir şəhristan mərkəzi olaraq təyin olundu. Hazırda Hurand şəhristanının inzibati mərkəzidir.

## Həmçinin bax

* Hurand şəhristanı
* Qaradağ mahalı
* Şərqi Azərbaycan ostanı
Sibel Özkan

**Sibel Özkan** (d. 3 mart 1988 - Afyonqarahisar) — ağırlıq qaldırma zalında mübarizə aparan türkiyəli idmançı.

## Həyatı
9 avqust 2008-ci il Pekin Yay Olimpiya Oyunlarının Türkiyə yığmasına 48 kq çəkidə gümüş medal qazandıraraq ilk Olimpiya medalını eldə etmişdir.
Day.az

**Day.az** — 2003-cü ildən fəaliyyət göstərən Azərbaycan informasiya saytı. Sayt rus dilində fəaliyyət göstərir. 2009-cu ilin fevral ayına qədər saytın sahibi Anar Məmmədxanov, baş redaktoru Elnur Baimov olub.

11 avqust 2008-ci ildə, səhər saatlarında Day.az və "anspress.com" saytlarının informasiya serveri Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının təlimatı ilə rus xakerləri tərəfindən dağıdılsa da, axşama yaxın serverlərin işini bərpa etmək mümkün olmuşdur. Xakerlərin məqsədi Rusiya–Gürcüstan müharibəsinə aid informasiya saytlarının bloklanması olub.

2009-cu il fevralın 18-də saytda layihələrin fəaliyyəti dayanıb. Əvvəlcə saytlarda layihənin başa çatması barədə məlumat yerləşdirilsə də, daha sonra layihələrin fevralın 25-də fəaliyyətə başlayacağı barədə məlumat verilib. Lakin fevralın 24-də layihənin satıldığı məlum olub. Saytın təsisçisi Anar Məmmədxanov portalın fəaliyyətinin dayandırılmasını saytın texniki problemlərlə üzləşməsi ilə izah edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Azərbaycan xəbər saytlarının siyahısı
* Trend İnformasiya Agentliyi
* AzerNews

## Xarici keçidlər

* Day.az
* 
* 
* DAY.AZ VƏ TODAY.AZ HAKİMİYYƏTİN NƏZARƏTİNƏ KEÇDİ
* DAY.AZ YENİDƏN FƏALİYYƏTDƏ!!!