open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miyandab nahiyəsi

**Miyandab mahalı** —  XIV əsr- inzibati nahiyə. Urmiya xanlığının bölgələrindən biri. 

## Tarixi
Elxanilər dövləti Azərbaycan vilayətinin Marağa tüməninin nahiyəsi olmuşdur.

1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Marağa livası nahiyəsi

1724-ci ilin icmal dəftərinə görə Təbriz əyalətinə tabe olan Marağa livası Miyandab nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi: Mərkəzi Miyandoab (''Qoşaçay'') şəhəridir.

İran İslam Respublikasının Qərbi Azərbaycan ostanının (vilayətinin) 14 şəhristanından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Miyandoab (''Qoşaçay'') şəhəridir.
## Əhalisi

### Şəxsiyyətləri

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Muğam fəlsəfəsi (kitab)

**Muğam fəlsəfəsi** — Könül Bünyadzadənin 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun layihəsi olaraq nəşr etdiyi kitab.

## Məzmun
Kitabda Universal Səsin bir təzahürü olaraq təqdim edilən muğam əsasən düşüncə tərzi kimi araşdırılır. Bu məqsədlə onunla fəlsəfi cərəyanlar, xüsusilə təsəvvüf arasında fəlsəfi müqayisələr aparılır. Muğamın milli düşüncə tarixi ilə paralel şəkildə tədqiq edilməsi milli təfəkkürün bir sıra əhəmiyyətli məqamlarına da aydınlıq gətirir.

Müasir dövrün ruhuna uyğun olaraq kitabda həmçinin muğamın multikultural mahiyyəti də araşdırılır. Bununla çox əhəmiyyətli bir həqiqət vurğulanmış olur: öz təsir gücünə və daşıdığı missiyaına görə muğam Azərbaycanın “yumşaq gücüdür”.

Kitab mütəxəssislər, gənc araşdırmaçılar və geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## Kitabın strukturu
* MUĞAM–MİLLİ TƏFƏKKÜRÜN NADİR İNCİSI KİMİ
* MUĞAM–TƏFƏKKÜR TƏRZİ KİMİ
* MUĞAM VƏ TƏSƏVVÜF: PARALELLƏR VƏ ORTAQ NÖQTƏLƏR
* MUĞAM–DƏYƏRLƏRİN QORUYUCUSU
* MUĞAMIN MULTİKULTURAL MAHİYYƏTİ

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://doi.org/10.33864/MTFZK.2019.57
Beyləqan Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Beyləqan Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1980-ci ildə Heydər Əliyevin regionlarda tarix-diyarşünaslıq muzeylərinin yaradılması haqqında verdiyi tarixi qərardan sonra, 1981-ci ildə yaradılmış muzey.

## Muzeyin tarixi
1981-ci ildə yaradılan muzeyin binası uzun illər istismar olunduğundan fiziki aşınmaya məruz qalmışdı. Bundan başqa, muzeyin ekspozisiyası SSRİ dövrünün tərtibatı əsasında qurulmuşdu.

## Muzeyin eksponatları
2018-ci ildə muzeyin 1050 kvadratmetrlik yeni binasında ekspozisiya zalı, iki xidməti otaq, bir fond otağı, 60 yerlik konfrans zalı, 12 yerlik dəyirmi masa zalı, bir texniki otaq mövcud idi.

Muzeyin fondunda və kolleksiyasında tunc, dəmir dövrünə aid, erkən orta əsr və orta əsrlərə aid gil və saxsı qablar, şirli və şirsiz qab nümunələri, XIX əsrə aid mis qablar və s. eksponatlar var. Ekspozisiya salonunda Beyləqanın qədim dövrdən bu günə qədər olan siyasi və ictimai tarixi, maddi-mədəniyyət nümunələri, mədəni-iqtisadi həyatı, fotolar və tarixi məlumatlar nümayiş etdirilir. Ən uzunömürlü eksponat e.ə. II–III minilliyə aid güldanlardır. Bardaq və güldanlar olan digər eksponatlar isə e.ə. I minilliyə və eramızın V əsrinə qədər Soltanbud, Paytakaran şəhər xarabalıqlarından tapılıb.

Muzeyin əsas fondunda 6087-dən çox eksponat var. İl ərzində muzeyə təxminən 30 000-dən çox tamaşaçı gəlir.
Dirəcrud nahiyəsi

**Dirəcrud mahalı** —  XIV əsrdə mövcud olmuş inzibati nahiyə, Təbrizin bölgələrindən biri.

## Tarixi

1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Təbriz sancağı nahiyəsi

1724-ci ilin icmal dəftərinə görə Təbriz əyalətinə tabe olan Təbriz livası Səracu nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi: Mərkəzi Dirəcrud şəhəridir.

## Əhalisi
Ağacəri: Qaraqoyunlu ulusuna bağlı olan Ağacərilər, Maraş bölgəsindəki ormanlarda yaşarkən, 15-ci
yüzildə Qaraqoyunlu oymaqlarıyla birlikdə Azərbaycana köç etdilər. Bunlar, 1727-də Ərdəbilin Həştərud, Marağanın Səracu, İrəvanın Gərni, Təbrizin Səidabad ilə Dirəcrud nahiyələrində öz adlarını daşıyan kəndlərdə məskun idilər.

Dirəçilər (Dəriçilər): 1727-ci il etibarilə Marağa (Qavdan nahiyəsi) və Təbriz (Sərdsəhra, Xıtay, Dehxarqan, Dirəcrud və Mehranərud nahiyələri) yörələrində təsadüf edilən bu oymaq, Anadoludakı Atçəkənlərə bənzər, dəriçiliklə məşğul olan bir məslək təşəkkülü olaraq görünməkdədir. 

Dirəçi tayfasına bağlı oymaqlar: Aqça, Qasım, Məkin və digər Qasım (Qavdan), Dəbbağan və Əmir (Sərdsəhra), Məlik (Xıtay), Hacılu, İmani, Mirzə (Dehxarqan), Həmzə, Həsənbəg, İskəndər, Kəbir, Nəbarbəg (Dirəcrud), Dirəçi, İskəndərdir (Mehranərud).
### Şəxsiyyətləri

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dehxarqan nahiyəsi

**Dehxarqan mahalı** —  XIV əsr-1990 inzibati nahiyə. Marağanın bölgələrindən biri. Mərkəzi Dehxarqan (indiki Azərşəhr) şəhəridir.

## Tarixi
Elxanilər dövləti Azərbaycan vilayətinin Marağa tüməninin nahiyəsi olmuşdur.

1724-ci ilin icmal dəftərinə görə Təbriz əyalətinə Təbriz livası tabe olan  nahiyə

### Şəxsiyyətləri

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağcaqala livası

**Ağcaqala livası**— 1724 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Tiflis əyalətində inzibati–ərazi vahidi.  İnzibati mərkəzi Ağcaqala idi.

Ağcaqala livası nahiyəyə bölünürdü. Pənbək nahiyəsi ,Taşır nahiyəsi

* Baydar nahiyəsi 

## Mənbə

## Həmçinin bax

* Tiflis əyaləti

## İstinadlar
Somxit livası

**Somxit livası**— 1724 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Tiflis əyalətində inzibati–ərazi vahidi.  İnzibati mərkəzi Somxit idi.

Somxit livası nahiyəyə bölünürdü. Baratlı nahiyəsi ,Tumanis nahiyəsi, Dəmirçihəsənli nahiyəsi,
## Mənbə

## Həmçinin bax

* İrəvan əyaləti

## İstinadlar
Sədərək Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Sədərək Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunda fəaliyyət göstərən tarix-diyarşünaslıq muzeyi.

## Muzeyin tarixi
Muzey 1978-ci il fevral ayının 23-də Ölkəşünaslıq muzeyi olaraq yaradılmış, 2000-ci il 26 iyun tarixdən isə *Sədərək Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi* kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. 2010-cu ildə Heydərabad qəsəbəsində bu mədəniyyət müəssisəsi üçün yeni bina ucaldılıb.
İkimərtəbəli muzey binası 2 ekspozisiya zalı, fond və iş otaqlarından ibarətdir. 2002-ci ildə muzeyin 4 bölməsi, 613 eksponatı olub.

## Muzeyin eksponatları
Muzey arxeologiya, etnoqrafiya, tətbiqi sənət, xalçaçılıq, qədim silahlar, kənd təsərrüfatı alətləri, numizmatika, flora və fauna bölmələrindən ibarətdir. Muzeyin fonduna 2500-ə yaxın eksponat daxildir. Onlardan 1464-ü ekspozisiyada nümayiş etdirilir. Muzeydə numizmatika məmulatları, saxsı qablar və gildən hazırlanmış məişət və təsərrüfat alətləri, qədim toxuculuq alətləri, xalçalar və digər dəyərli eksponatlar nümayiş olunur.

## İstinadlar
Alla Kudlay

**Alla Kudlay** (d. 23 iyul 1954, Losınivka, SSRİ) — Ukrayna müğənnisi, Ukraynanın Xalq Artisti (1997).
## Albomları
* Роксолана (1990)
* Красива жінка незаміжня (1995)
* Казковий полон (1996)
* Коханка (1998)
* Гуцулка Ксеня (1998)
* Колискова для коханого (2004)
* Спасибо за любовь (2005)
* Друзям (2007)
Xuan Hormaçea

**Xuan Hormaçea Doqfiş** () — İspaniya siyasətçisi, Kantabriya Muxtar Bölgəsinin 3-cü və 5-ci prezidenti.

## Bioqrafiya
Xuan Hormaçea Doqfiş 5 iyun 1939-cu ildə İspaniyanın Santander şəhərində anadan olmuşdur.

### Siyasi həyat
Siyasi karyerasına 1973-cü ildə başlayan Hormaçea həmin il Santander Şəhər Şurasının müşaviri təyin edilmişdi. Daha sonra 1976-cı ildə bələdiyyə sədrinin birinci müavinliyinə qədər yüksəldi. 1977-ci il ümumi seçkilərindən sonra o, vəzifəsini qısa zamanda Santander bələdiyyə başçılığına qədər yüksəltməyə nail oldu. 1983-cü ildə Xalq Koalisiyasının müstəqil başçısı seçilən Hormaçea muxtar hökumətə sıçrayış edənə qədər, yəni, 1987-ci ilə qədər bələdiyyə başçısı vəzifəsini icra etdi.

#### 3-cü Prezidentlik dövrü (1987-1990)
1987-ci ildə keçirilən Kantabriya prezident seçkilərində namizəd olan Xuan Hormaçea seçkilərdə yüksək səs toplayaraq Kantabriya Muxtar Bölgəsinin 3-cü prezidenti oldu. Prezidentlik dövründə Xose Maria Aznarın da arasında olduğu partiya üzvləri barədə narahatlıq doğuran açıqlamalar verdi. Bu da milli rəhbərlikdən dəstəyin azalmasına səbəb oldu. Dəstək getdikcə azalanda Hormaçeanın prezidentlik hökmü itirdi. 1990-cı ildə keçirilən növbəti prezident seçkilərində artıq Xalq Partiyası, Kantabriya Sosialist Partiyası, Kantabriya Regionalist Partiyası, Mərkəzi Sosial-Demokrat Partiyası və digər partiyalar ona dəstək verməkdən imtina etdi. Nəticədə, Hormaçea növbəti prezident seçkilərində yüksək səs toplaya bilmədi.

#### 5-ci Prezidentlik dövrü (1991-1995)
Yüksək dəstəyin olmamasına baxmayaraq, 1991-ci ildə daha da öndə olan Hormaçea seçkilərdə qalib gəldi və yenidən ofisinə qayıtdı, yəni, Kantabriyanın 5-ci prezidenti olmağa haqq qazandı. Səlahiyyət müddəti bitmədən, 1994-cü ildə məhkəməyə verildi və barəsində cinayət işi açıldı. Hormaçea 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. 24 oktyabr 1994-cü ildə Hormaçea bir neçə işçilərini və müşavirini işdən azad etdi. 1 il sonra isə tədricən prezidentlikdən istefa verdi. Bundan sonra əfvdən yararlanaraq həbs müddəti bitdi.

#### Son illəri
Hormaçea yenidən prezidentliyə namizəd olmaq istədi, lakin, məhkəmə qərarı ilə geri çəkilməyə məcbur oldu.

28 may 1995-ci ildə artıq parlament üzvlüyündən də azad olan Hormaçea bununla da, mübahisələrlə dolu olan siyasi karyerasını sona çatdırdı. 1998-ci ildə 8 il də diskvalifikasiya cəzasına məhkum edildi. 2002-ci ildə yenidən müttəhim olaraq məhkəməyə verildi və sonra onun cəzası ləğv olundu.

## Ölümü
Kantabriyanın 3-cü və 5-ci prezidenti Xuan Hormaçea Doqfiş 1 dekabr 2020-ci ildə İspaniyanın Kantabriya Muxtar Bölgəsinin Santander şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Xəzər qapısı

**Xəzər qapısı** () — qədim mədəniyyətlər dövründən bəri iki dar sahil keçidini təyin edən tarixi və coğrafi ad. Keçid vastəsi ilə şimalın ibtidai icma şəraitində yaşayan köçəri tayfaları qədim Əhəməni, Midiya və Mesopotamiyanın zəngin əkinçilik mədəniyyətlərinə çıxış əldə edir. Sonralar ayrı-ayrı qaynaqlarda “Xəzər qapısı”, “Alban qapısı”, “Hun keçidi”, “Qafqaz qapısı”, “Dərbənd qapısı” kimi müxtəlif adlar daşımış həmin keçidin qədim dövr və orta əsrlərdə böyük hərbi-strateji əhəmiyyəti olmuş, onu əldə saxlamaq bu regionun dövlətlərinin həmişə diqqət mərkəzində dayanmışdı.

Belə keçidlər Xəzər bölgəsinin təbii relyefində iki əsas yerdə əmələ gəlmişdir. Dərbənd bölgəsində, Xəzər dənizinin qərb sahili ilə Qafqaz silsiləsinin kənarı arasında enən sahil zolağı olan Alban qapıları (Klavdius Ptolemey tərəfindən adlandırırdı) var idi. Xəzər dənizinin o biri tərəfində, İranın müasir Gürgan ərazisində, Gürgan qapısı yerləşir. Həm bunları, həm də digərlərini qorumaq üçün Fars hökmdarları bir sıra güclü müdafiə istehkamları qurmuşlar. Dərbəndin cənubunda yerləşən Dərbənd səddi və dənizin digər tərəfində uzunluğu 200&nbsp;km-ə qədər olan Böyük Gürgan səddi buna misaldır.

Ancaq heç bir sədd fars imperioyalarını xarici işğalçıların istilasından qurtarmamışdır. Xəzər qapısı vastəsi ilə makedoniyalılar (Makedoniyalı İskəndərin rəhbərliyi ilə), daha sonra ərəblər cənubdan, köçəri türk tayfaları, daha sonra Rusiya imperiyasının ordusu şimaldan keçmişlər. Böyük İpək Yolu karvanları bu keçiddən keçirdi.

Orta əsr ədəbiyyatında (İskəndər, Marko Polo, Con Mandevil) qapıların inşaatçısı Makedoniyalı İskəndər olaraq göstərilir və bu ərazilərə İskəndəriyə deyirilir.
## İstinadlar
How Heavy Are the Dumbbells You Lift?

***How Heavy Are the Dumbbells You Lift?*** () və ya orijinal adı ilə  – Yabako Sandroviç tərəfindən yazılan idman manqa seriyası. Seriya, 2016-ci ilin avqust ayından bəri Shogakukan nəşriyyatının *Ura Sunday* jurnalında və və *MangaONE* tətbiqində nəşr olunur. Doga Kobo tarafından istehsal olunmuş anime seriyası adaptasiyası 2019-ci ilin iyulun sentyabrına qədər yayımlanıb.

## Məzmun
17 yaşlı orta məktəb şagirdi Hibiki Sakura adi, lakin qarınqulu bir qızdır. Yavaşca genişlənən belinin paltarında problem yaratdığını başa düşərək yaxınlıqdakı idman salonuna yazılmaq qərarına gəlir. Orada əzələ fetişinə sahib olan və eyni zamanda liseyinin tələbə şurasının rəhbəri olan Akemi Soryuin adlı bir qızla tanış olur. Akemi, Hibikini çox sayda maço kişi sayının çox olmasına baxmayaraq salonda qeydiyyatdan keçir. Burada Maçio adlı məşqçi Hikibi mükəmməl bədən axtardığına inandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''How Heavy Are the Dumbbells You Lift?'' *Ura Sunday* saytında 
*  
*
Stepan Zelinski

**Stepan Pavloviç Zelinski** (rus. *Степана Павловича Зелински* 

## Həyatı
İrəvan progimnaziyasının hazırlıq sinfinin müəllimi olmuşdur.

1881-ci ildə «Qafqaz ölkəsi və xalqlarının təsviri üçün materiallar» (SMOMPK) məcmuəsinin birinci sayında çap olunmuş «İrəvan şəhəri» (54 səhifə), «Dərəçiçək» (14 səhifə), «Tatar atalar sözləri, məsəlləri, tapmacaları və qadın adları» (19 səhifə) adlı məqalələrində İrəvan şəhərinə və çevrəsinə dair əhəmiyyətli məsələlər yer almışdır. S.P.Zelinskinin qeyd olunan məcmuənin 1882-ci ilə aid ikinci sayında verilmiş «İrandan köçürülüb İrəvan quberniyasının Naxçıvan qəzasında yerləşdirilmiş ermənilərin məişətindən etnoqrafik oçerklər» adlı zəngin informasiya tutumuna malik məqaləsi də qayəsi etibarilə İrəvan şəhəri və çevrəsi haqqında yazılanların davamı təsiri bağışlayır.

* «Гoрод Эривань» məqaləsi. (54 səhifə) 1881
* «Dərəçiçək» (14 səhifə), 
* «Tatar atalar sözləri, məsəlləri, tapmacaları və qadın adları» (19 səhifə)
*  Экономический быт. гос. крестьян ШаруроДаралагезского уезда Эриванской губернии
* «İrandan köçürülüb İrəvan quberniyasının Naxçıvan qəzasında yerləşdirilmiş ermənilərin məişətindən etnoqrafik oçerklər» 1882
* “Erməni xalq aşığı Vartan Xoyskinin nəğməsi” (Vartan Xoyski Cənubi Azərbaycanın Xoy şəhərindən Azərbaycanda  məskunlaşdırılan ermənilərdəndir – H.H.) adlı məqaləsi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dəlmə bağları

**Dəlmə bağları** — İrəvan şəhərində vaxtı ilə yerləşən .Bağ.
Təpəbaşı hissəsinə aid Zənginin o biri tərəfində, Dərəbağla üz-üzə yerləşən Dəlmə məhəlləsi qeyd edilir.  

7 mart 1902-ci ildə Cəlil Məmmədquluzadə "Dəlmə bağları" haqqındakı ilk məqaləsini "Kaspi" qəzetinə göndərmişdir.

Dəlmə-İrəvan şəhərinin kənarında, şəhərin cənub-qərbində Zəngi çayının sahilində yerləşir. Çox münbit torpağı olan bu yerdə Dəlmə arxı ilə suvarılan çoxlu meyvə-üzüm bağları vardır. Sayı 60-a çatan bu bağları xüsusi şəxslər – əməksevər yerli tatarlar (azərbaycanlılar) salmışdır. 

Dəlmə bağları ərazisində XVI-XVII əsrlərin şərab anbarı olmuşdur.

## 1918-1920

İrəvan sakini, uzun illər məsul vəzifələrdə çalışan, hazırda haqq dünyasına qovuşan Musa Vəlibəyovun dediklərindən:

-Kişiləri yığarkən qaçıb həyətdəki qoz ağacının başına çıxıb gizləndim. Gecə o başdan qaçdım Dəlmə bağlarına ən hündür bir ağaca çıxdım onun başında qaldım. Qadın-uşaqları çılpaqladıqdan sonra ermənilər onları azərbaycanlıların Dəlmə bağlarınadakı damlarına doldurub od vurub yandırdılar. Arvad-uşağın çığırtısı bütün dərəni götürürdü. Damlar yanır yanğın sönənə qədər inilti, sızıltı səsi kəsilmirdi.

## Həmçinin bax
*İrəvan xanlığı

## İstinadlar
Dəyanət işləri üzrə rəhbərlik (Türkiyə)

** Dəyanət işləri üzrə rəhbərlik** — 3 mart 1924-cü il tarixində Şəriət və Vəqflər Nazirliyinin yerinə qurulan, İslam dininin inancları, ibadətləri və əxlaqi prinsipləri ilə əlaqəli işlərin aparılması, cəmiyyəti din haqqında maarifləndirmə və ibadət yerlərinin idarə olunması ilə məşğul olan qurum. Mustafa Kamal Atatürkün əmri ilə 429 saylı qanuna əsasən Türkiyə Cümhuriyyətinin Baş Nazirliyinə bağlı bir təşkilat olaraq quruldu. 9 iyul 2018-ci ildə ölkənin prezidentlik sisteminə keçməsi ilə təşkilat da Cümhuriyyət başçılığının tabeliyinə keçdi.

Konstitusiyanın 136-cı maddəsində belə bir bənd yer alır:  

 

2020 üçün illik büdcəsi 11.519.609.000 Tl təşkil edir.  

## Təşkilat sturukturu

### Daimi formullar

* Din İşləri üzrə Ali Komitəsi;
* Quranın araşdırılması və Qiraət Şurası

### Xidmət bölmələri

* Dəyanət Xidmətləri üzrə ümumi müdirlik;
* Təhsil Xidmətləri üzrə ümumi müdirlik;
* Həcc və Ümrə Xidmətləri üzrə ümumi müdirlik;
* Dini Nəşrlər üzrə ümumi müdirlik;
* Xarici Əlaqələr üzrə ümumi müdirlik;
* İnsan Resursları üzrə ümumi müdirlik;
* İdarəetmə Xidmətləri üzrə ümumi müdirlik;
* Rəhbərlik və Araşdırma şöbəsi;
* Strateji İnkişaf üzrə müdirlik;
* Hüquq məsləhətçisi;
* Xüsusi katiblik;
* Mətbuat və İctimaiyyətlə Əlaqələr məsləhətçiliyi şöbəsi

## Qurumun rəhbərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* Teleqram'da http://t.me/diyanetbasin
Təpəbaşı məhəlləsi

**Təpəbaşı məhəlləsi** — İrəvanın qədim məhəllələrindən biri.

## Haqqında
Zəngi çayı ilə Şəhri məhəlləsinin arasındakı təpəlikdə yerləşirdi. Bu məhəllə şəhərin qərb hissəsini əhatə edirdi. Təpəbaşı
məhəlləsini Şəhri məhəlləsindən İrəvanın adlı-sanlı adamlarının çoxsaylı bağları ayırırdı. Hüseynqulu xana məxsus məşhur Xan bağı da burada yerləşirdi.

1728-ci ildə tərtib olunmuş osmanlı "Müfəssəl dəftər"ə görə, bu dövrdə İrəvan şəhəri 4 məhəllədən ("Köhnə şəhər", "Dəmirbulaq", "Dərəkənd", "Təpəbaşı") ibarət olmuşdu.

## 1831-ci ildə Təpəbaşı məhəlləsi
İrəvan şəhəri aşağıdakı hissələrdən ibarətdir:
* 1. Şəhər hissəsi
* 2. Təpəbaşı hissəsi
* 3. Dəmirbulaq hissəsi
Təpəbaşı hissəsinə aid olanlar:
* 1) Kənəkir yolundan solda yerləşən Abihəyat məhəlləsi;
* 2) Zəngi çayının solunda, Kənəkir kəndindən aşağıda yerləşən Qızılqala məhəlləsi;
* 3) Zənginin həmin tərəfində, Qızılqala məhəlləsindən aşağıda yerləşən Dərəbağ məhəlləsi;
* 4) Körpüdən yuxarıda, həmin yerdə yerləşən Dərəkənd məhəlləsi;
* 5) Zənginin o biri tərəfində, Dərəbağla üz-üzə yerləşən Dəlmə məhəlləsi;
* 6) Noraguğ məhəlləsi;
Bütün bu məhəllələr bağlardan ibarətdir və qış vaxtı buralarda heç kim yaşamır.
Təpəbaşı hissəsi — 594 ailə, 1.333 kişi, 1.264 qadın, cəmi 2.537 nəfər
Təpəbaşı hissəsi Azərbaycan türkləri:
* 1 xan ailəsi, 4 kişi, 2 qadın, cəmi 6 nəfər
* 12 bəy ailəsi, 43 kişi, 28 qadın, cəmi 71 nəfər
* 6 mirzə ailəsi, 33 kişi, 16 qadın, cəmi 49 nəfər
* 20 molla ailəsi, 69 kişi, 48 qadın, cəmi 117 nəfər
* 10 seyid ailəsi, 21 kişi, 25 qadın, cəmi 46 nəfər.
* Ermənilərdə:
* 3 məlik ailəsi, 13 kişi, 13 qadın, cəmi 26 nəfər
* 8 ruhani ailəsi, 32 kişi, 23 qadın, cəmi 55 nəfər
* Cəmi 63 ailə, 227 kişi, 165 qadın, 192 nəfər.

## Həmçinin bax
* Təpəbaşı məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Caliber.az mission landed in Armenia: investigation into the footsteps of vandals — Exclusive photo facts
* Ermənistan vandalizmi ilə bağlı Azərbaycanın UNESCO-ya müraciətinin MƏTNİ
* İrəvanda yağış yağanda ermənilər niyə qorxurdu?
Kevin Sistrom

**Kevin Sistrom** () – Amerikalı kompüter proqramçısı və mütəxəssisi.

Kevin Sistrom Mayk Kriqer ilə birlikdə dünyanın ən böyük foto paylaşma saytı olan İnstaqramın qurucusudur. Sistrom, 2016-cı ildə ABŞ üzrə tərtib olunmuş "Ən Zəngin Sahibkarlar" siyahısına daxil edilmişdir. Onun CEO-su olduğu İnstaqram, 2017-ci ilin sentyabr ayından etibarən aylıq 800 milyon istifadəçisi olan, o cümlədən sürətlə böyüyən bir platformaya çevrildi. 24 sentyabr 2018-ci ildə İnstaqramın baş direktoru vəzifəsindən istefa vermişdir.

## Həyatı
Kevin Sistrom 1983-cü ilin 30 dekabrında Hollistonda (Massaçusets ştatı) anadan olmuşdur.

Anası Diana "Zipcar" şirkətində marketoloq kimi çalışmışdır. O həm də birinci dot-kom balonu zamanı "Monster and Swaipt"də işləyib. Atası Duqlas isə, "TJX" kompaniyasında kadr xidmətləri üzrə vitse-prezident vəzifəsində çalışıb. Kevinin ana nənəsi və babası Henkokda Birinci icma kilsəsinin üzvləri idilər. Uşaqlıqda Sistrom "Doom 2" kompüter oyununda özünəməxsus səviyyələr yaratmış və dostları ilə proqramın köməyi ilə onların kompüterində siçanın göstəricisini idarə etməyə və şəbəkə ilə əlaqəni kəsməyə imkan yaradan AOL messencerinin vasitəsi ilə zarafat etmişdir. Kevin həm də orta məktəbdə təhsil aldığı zaman Bostondakı "Boston Beat" mağazasında işləmişdir.

2002-ci ildə Kevin kompüter proqramlaşdırmasını dərindən öyrəndiyi, Massaçusest ştatındakı, Konkordda yerləşən Middlseks özəl məktəbini, 2006-cı ildə isə idarəetmə üzrə magistr dərəcəsini aldığı Stenford Universitetini bitirdi. Stenfordda təhsil aldığı zaman Sistrom "Siqma Nyu" tələbə cəmiyyətinin üzvü idi. Üçüncü kursun qış periodunu fotoqrafiyanı öyrəndiyi Florensiyada keçirdi.

Start-up sahəsindəki ilk təcrübəsini Sistrom 12 digər tələbə ilə birlikdə Stenford universitetindəki Mayfield Fellows Program təqaüd proqramında iştirak məqsədilə seçilən zaman qazanmışdı.

## İstinadlar
Lori əyaləti

**Lori əyaləti** — (Vilâyet-i Lori) Osmanlı İmperiyası tərkibində Cənubi Qafqazda inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Lori şəhəri idi. 

## Lori əyaləti
25 iyul 1590-cü il (22 ramazan 998-cı il) tarixli icmal dəftəri qeydlərinə görə *Lori əyaləti* Lori, Axtala, Pəmbək, Taşır və Arpalı livalarından ibarət idi.

## Lori bəylərbəyləri
* Bosnalı Potur li bəy
* Nozər paşa
Tasık və Həmzəçəməni nahiyələri
## Qəzaları

## İstinadlar
Səlim xan Şəmsəddinli

**Səlim xan Şəmsəddinli** — XVII əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş Səfəvi hərbçisi və dövlət məmuru. O, türkmən Şəmsəddinli tayfasının mənsubu olmuşdur.

## Həyatı
Şəmsəddinli tayfasının mənsubu olan Səlim xan Ahalsıxın hakimi kimi xidmət etmişdir. Onun hakimliyinin mərkəzi Mesxeti olmuşdur. Bura həmçinin, Mesxeti, Masq və ya Meşxiya da adlandırılır. Onun bu vəzifədəki xidmət illəri 1623-1627-ci illəri əhatə edir. Bu vəzifədən ayrıldıqdan sonra o, həmçinin Şəmsəddinli tayfasının torpağı yerləşən Qarabağ bəylərbəyliyində də uzun illər çalışmışdır.

Oğlu olan İsmayıl onu 1629-cu ildə atasını hər iki vəzifədə də əvəz etmişdir. İsmayıl 1629-cu ildən həm atasının əvəzinə tayfa başçısı, həm də Şəmsəddinli bölgəsinin hakimi olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Qarabağ bəylərbəyliyi
## İstinadlar
Azər Mikayılov

**Azər Əmrah oğlu Mikayılov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Quru Qoşunlarının mayoru; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Azər Əmrah oğlu Mikayılov 1980-ci il, avqustun 1-də Kəlbəcər rayonunun Quzeyçirkin kəndində anadan olub.

1997-ci ildə tam orta təhsilini başa vurub. 1998–2002-ci illərdə Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alıb. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Səfər Əbiyevin 26 iyul 2002-ci il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 18 il ərzində motoatıcı taqım komandiri, kəşfiyyat bölüyünün kəşfiyyat taqım komandiri, kəşfiyyat bölüyünün komandiri, kəşfiyyat bölməsinin rəisi — qərargah rəisinin kəşfiyyat üzrə köməkçisi, kəşfiyyat bölməsinin zabiti — bölmə rəisinin müavini (kəşfiyyatın planlaşdırılması üzrə), hərbi hissənin kəşfiyyat bölməsinin rəisi, hərbi hissənin qərargah rəisinin əməliyyat üzrə baş köməkçisi, tabor komandirinin müavini, hərbi hissənin döyüş hazırlığı bölməsinin rəisi, hərbi hissənin qərargah rəisi — tabor komandirinin müavini vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə "Şücaətə görə", 1-ci, 2-ci və 3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalları, "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918–2008)" yubiley medalı, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 8-də Füzuli rayonu ərazisində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Yevlax Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Füzulinin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. Nuray adında bir qızı və Musa adında bir oğlu oğlu var.

## İstinadlar
Pənbək nahiyəsi

**Pənbək nahiyəsi** — XIV əsr-XIX əsrlərdə inzibati nahiyə. Borçalının bölgələrindən biri. Adı Pəmbək dağ silsiləsi nın adındandır.

## Tarixi

1724 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Tiflis əyalətinin Ağcaqala livasının nahiyəsi.

## Kəndləri

 
## Əhalisi

### Şəxsiyyətləri

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adil İsmayılov

**Adil Əlviz oğlu İsmayılov** () — hüquqşünas, ictimai xadim, vəkil, Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü. 1990-cı və 2000-ci illərdə məşhur məhkəmə proseslərinin iştirakçısı.

## Həyatı
Adil Əlviz oğlu İsmayılov 1957-ci il iyulun 5-də Göyçay şəhərində anadan olmuşdur. Bakı şəhərində S.S.Axundov adına 172 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. 1973–1978-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil almışdır.

İki övladı var: İsmayıl İsmayılzadə və Mikayıl İsmayılzadə

2020-ci il dekabrın 3-də Adil İsmayılov koronavirusdan vəfat etmişdir.

## Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildən prokurorluq orqanlarında başlamışdır. Sumqayıt şəhər prokurorluğunda baş müstəntiq, daha sonra 1983-cü ildə Baş Prokurorluqda mühüm işlər üzrə müstəntiq kimi çalışmışdır. 1991-ci ilin sentyabrında öz xahişi ilə prokurorluq orqanlarından ayrılaraq vəkil olaraq fəaliyyətə başlamışdır.1995-ci ildə "ADİSAD" hüquq firmasını təsis etmişdir.

Vəkil kimi bir sıra məşhur məhkəmə proseslərində iştirak etmişdir. Adil İsmayılov 1993-cü ildə həbs edilən İsa Qəmbərin, keçmiş daxili işlər naziri İskəndər Həmidovun vəkili olub.

Adil İsmayılov 2008-ci ildə "Qanuni Absurdlar" adlı kitab yazmışdır.Kitabda Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsindəki boşluqlar,bu Məcəllə ilə başqa Məcəllə arasındakı bəzi ziddiyətli məqamlar müəllif tərəfindən özünəməxsus şəkildə şərh edilmişdir.

2005-ci ildə "Qara kəmər" əməliyyatında DİN generalı Zakir Nəsirovun, 2006-cı ildə Macarıstanda azərbaycanlı hərbçi Ramil Səfərovun, 2015-ci ildə "MTN işi"ndə general Sübahir Qurbanovun hüquqlarını müdafiə edib.

Sonuncu işində isə Azərbaycanın keçmiş baş prokuroru Eldar Həsənovun vəkili idi. Fəaliyyət göstərdiyi vəkil qurumu, "Hümbətov və partnyorları" vəkil bürosu idi.

Adil İsmayılov vəkillik fəaliyyəti ilə yanaşı ictimai xadim kimi də tanınır və periodik olaraq dövrü mətbuatda məqalələr ilə çıxış edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Adil ismayılov: "Elçibəy deyirdi ki, "bizim hərəkat yüzilliklər üçün nəzərdə tutulub""
* Adil İsmayılov haqqında cəza qərarı ləğv olundu
* Adil İsmayılov Gəncə qiyamından yazdı — "Bunun bir adı var…"
Keçəçi ailəsi

**Keçəçi ailəsi** — Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu və Səfəvi dövlətinin idarə olunmasında mühüm rol oynamış və müxtəlif dövrlərdə mühüm vəzifələr tutmuş üzvləri olan zadəgan ailəsi.

## Tarixi
Keçəçi ailəsi Təbriz şəhərində məskunlaşan zadəgan ailəsidir. Ailənni adı həmçinin, bəzi mənbələrdə Kuçəçi və ya Kukaçi deyə də qeyd olunur. Ailənin adı tarixi mənbələrdə XV əsrdən XVIII əsrə qədər qeyd olunur. Ailənin ilk məşhur nümayəndəsi Məhəmməd Zəkəriyyə Keçəçidir. O, Ağqoyunlu dövlətində vəzir vəzifəsində çalışmış, lakin sonradan Səfəvi iperiyasının şahı I İsmayılın (1501-1524) tərəfinə keçmişdir. Şah I ismayıl da onu özünə vəzir təyin etmişdir. Zəkəriyyə Keçəçi 1512-1513-cü ildə vəfat etmişdir. 

Zəkəriyyənin oğlu Cəlaləddin Məhəmməd Təbrizi  1523-cü ildə Şah İsmayıl tərəfindən vəzir təyin edilmiş və I Şah Təhmasibin ilk vəziri olmuşdur. Lakin o, bu vəzifədə çalışarkən Rumlu tayfasına mənsub olan Div Sultan Rumlu tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Bu hadisə İsgəndər bəy Münşinin əsərində belə təsvir edilir::Süleyman şanlı xaqanın vəfatı və hümayun cənnətməkan şahın cülusundan sonra Xacə Cəlaləddin Məhəmməd Keçəçi o həzrətin əmriylə vəzarət rütbəsi ilə şərəfləndi. Vəzirlik dövründən heç bircə il keçməmişdi ki, iqtidar sahibli vəkil Div Sultan Rumlu onunla yola getmədi, aralarında dava-dalaş tozu yüksəldi, onun tutulub yandırılması haqda fərman verildi. Xacəni kətana büküb yandırdıqları vaxt öz halına münasib bu beyti dedi: 

*Bəla küncündə əyləşdim və əndamım alovlandı,**Kim əyləşsə bəla küncündə əyləşsin gərək böylə*

Cəlaləddin Təbrizi qətlə yetirildikdən sonra onun yerinə Cəfər Savcı təyin edilmişdir. Zəkəriyyənin qardaşı oğlu Məhəmməd bəy Keçəçi Səfəvi şahzadəsi Bəhram Mirzənin katibi olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Məhəmməd Zəkəriyyə Keçəçi
* Cəlaləddin Təbrizi Keçəçi

## İstinadlar
Zəfər Muzeyi

**Zəfər muzeyi** — Bakı şəhərində yerləşən Zəfər parkının aşağısında muzey.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 03 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan xalqının Vətən müharibəsində göstərdiyi misilsiz qəhrəmanlığın və qazandığı möhtəşəm tarixi zəfərin nümayiş etdirilməsi, şəhidlərin əziz xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Bakı şəhərində Vətən müharibəsi memorial kompleksinin və Zəfər muzeyinin yaradılması qərara alınmışdı.

27 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva Bakıda inşası davam etdirilən Zəfər parkında olmuşdular. 8 noyabr 2024-cü ildə Prezident İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva və oğulları Heydər Əliyev 2024-cü ildə noyabrın 8-də Bakıda Zəfər parkının açılışında iştirak etmişdilər. Həmin tarixdə parkın aşağısında Zəfər muzeyi artıq inşa edilmişdi, onun tərtibatı gedirdi.

8 noyabr 2025-ci il tarixində, Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsində qazandığı Zəfər Gününün 5-ci ildönümündə, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə muzeyin açılışı baş tutmuşdu.

## Xüsusiyyətlər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Vətən müharibəsi
İlya İvanov

**İlya İvanoviç İvanov** (; ) — süni mayalanma və heyvanların növlərarası hibridləşdirilməsi sahəsində ixtisaslaşmış rus və sovet bioloqu idi. Üç dişi şimpanzeni insan sperması ilə toxumlayaraq insan meymun hibridini yaratmaq üçün mübahisəli cəhdləri ilə məşhurdur (nəticəsiz).

## Tərcümeyi-halı
İlya İvanoviç İvanov, Rusiyanın Kursk quberniyasının Şiqrı şəhərində anadan olub. 1896-cı ildə Xarkov Universitetini bitirmiş və 1907-ci ildə tam professor olmuşdur. Askania-Nova təbiət qoruğunda, Dövlət Təcrübə Baytarlıq İnstitutunda (1917–1921, 1924–1930), Ev Heyvanlarının Reproduksiyası Tədqiqatı Mərkəzi Təcrübə Stansiyasında (1921–1924) və Moskva Ali Zooteknik İnstitutunda (1928–1930) tədqiqatçı kimi işləmişdir.

20-ci əsrin əvvəllərində İlya İvanov süni mayalanma və at yetişdirmə üçün praktiki istifadəsini mükəmməlləşdirdi. Bu texnologiyanın bir ayğının 500-ə qədər dişi dölləməsini (təbii gübrələmə ilə 20–30 əvəzinə) təmin etdiyini sübut etdi. Nəticələr həmin zaman üçün sensasiyalı idi və İvanovun stansiyasına dünyanın bir çox yerindən at yetişdirənlər gəlirdi.

Sovet elmi dünyasında ümumi bir siyasi sarsıntı zamanı İvanov və primat tədqiqatları və təcrübələrində iştirak edən bir sıra elm adamları mövqelərini itirdilər. 1930-cu ilin yazında İvanov baytarlıq institutunda siyasi tənqidlərə məruz qaldı. Nəhayət, 13 dekabr 1930-cu ildə İvanov həbs edildi . Beş il sürgünə Alma Ataya məhkum edildi, burada Qazaxıstan Baytarlıq-Zooloq İnstitutunda 20 mart 1932-ci ildə insultdan ölümünə qədər çalışdı. Məşhur fizioloq və psixoloq İvan Pavlov onun üçün nekroloq yazdı.

## İnsan-meymun hibridləşdirmə təcrübələri
İvanovun araşdırmalarının ən mübahisəli hissəsi insan meymun hibridini yaratma cəhdidir. Hələ 1910-cu ildə Qrazda Dünya Zooloqlar Konqresinə bir təqdimat vermişdi və burada süni mayalanma yolu ilə belə bir hibrid almağın mümkünlüyünü izah etmişdi.

1920-ci illərdə İvanov insan / insan olmayan meymun hibridini yaratmaq üçün bir sıra təcrübələr həyata keçirdi. Üç dişi şimpanze insan sperma ilə mayalandırıldı, lakin hamiləlik yarada bilmədi. 1929-cu ildə qeyri-insani meymun sperma və insan könüllülərinin iştirakı ilə bir sıra təcrübələr təşkil etdi, lakin son orangutanının ölümü ilə təxirə salındı.

## Populyar mədəniyyətdə
2011-ci ildə *Dark Matters: Twisted But True fantastik sənədli televiziya serialının ilk mövsümü, birinci hissəsində*, İvanovun insan meymunlarının hibridləşməsinə dair nəzəriyyələrinin yer aldığı "Meymun-Adam Ordusu" adlı bir hissə səhnələşdirilmişdir.

## Həmçinin bax
* Aleksandr Boqdanov
* Yevgenika

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* (Rusca) KoMok qəzetindəki məqalə
* (Rusca) Böyük Sovet Ensiklopediyasındakı məqalə
* NYT op-ed piece reprinted by University of Florida
* (Rusca) Зачем человеку кентавр? Tonos.ru saytından
* Stalinin yarı adamı, yarı meymun haqqında mif
Səfəvilərin Gürcüstan hakimlərinin siyahısı

**Səfəvilərin Gürcüstan hakimlərinin siyahısı** — Səfəvi imperiyasına tabe olan Gürcüstan torpaqlarını idarə edən Səfəvi canişinlərinin, hakimlərinin vassal xanlarının siyahısı. Bu siyahıda Səfəvi Gürcüstanının fərdi hakimləri göstərilmişdir. Bu əyalət iki şərqi Gürcüstan çarlığına bölünürdü — Kartli və Kaxetiya çarlığı. Bura həmçinin, Samtsxe knyazlığının da bir hissəsi daxil idi. Tiflis Səfəvi hakimiyyətinin mərkəzi idi. Bura həmçinin Kartlinin paytaxtı və Səfəvi zərbxanasının yerləşdiyi şəhər idi.

Bölgədəki Səfəvi hakimiyyəti gürcü Baqrationi sülaləsindən hakimlərin təyin edilməsi vasitəsiylə həyata keçirilirdi. Bu hakimlər bəzən islamın şiə məzhəbinə keçirilirdi. Tiflisdə I Şah İsmayılın hakimiyyətinin əvvəlindən Səfəvi qarnizonu cəmləşdirilmişdi. Davud xan (XI David) Səfəvi tərəfindən təyin edilən ilk Səfəvi hökmdarıdır. O, 1562-ci ildə Kartli taxtına çıxmışdır. Bu Gürcüstanda iki əsr davam edəcək Səfəvi hakimiyyətinin başlanğıcı oldu.

## Səfəvi valiləri, xanları və vassalları

### Kartlidə

### Kaxetiyada

### Samtsxe-Mesxeti
Səfəvilərin topçubaşılarının siyahısı

**Səfəvilərin topçubaşılarının siyahısı** — Səfəvi imperiyasının artilleriya korpusuna rəhbərlik edən komandanların siyahısı. Topçubaşı artilleriya batareyasına (topxana) nəzarət edirdi və onun səlahiyyətində olan məsələlərə artilleriya bölmələrini lazimi hissələrlə təmin etmək də var idi. 

Topçubaşına yardım edən və ona tabe olan aşağı rütbəli qərərgah da var idi. Topçubaşı terminindən bəzən imperiyanın müxtəlif vilayət və şəhərlərindəki lokal artilleriya bölmələrinin komandanları üçün də istifadə edilmişdir. 

## Topçubaşılarının siyahısı

### I İsmayılın hakimiyyəti dövrü

* Həmzə bəy (1507)
* Mahmud bəy (1516)

### I Təhmasibin hakimiyyəti dövrü

* Ustad Şeyxi bəy (1528-1529)
* Şeyx Əli (1538-1529)
* Dərviş bəy (1551-1552)
* Süleyman bəy (1556-1557)

### Məhəmməd Xudabəndə hakimiyyəti dövrü

* Murad xan (1580-1581)

### I Abbasın hakimiyyəti dövrü

* Qeyçiqarı xan (1605-1606)
* Bərxudar bəy (1610)

### I Şah Səfinin hakimiyyəti dövrü

* Murtəzaqulu bəy (1637-1638)
* Murad bəy (1642)

### II Şah Abbasın hakimiyyəti dövrü

* Murad bəy (1642)
* Məhəmməd bəy (1649
* Hüseynqulu xan
* Qələndər Soltan Çulə Çağatay (1660-1661)

### I Şah Süleymanın hakimiyyəti dövrü

* Nəcəfqulu bəy (1669-1679) 
* Məhəmməd Hüseyn bəy (1679-?)
* Musa bəy (1692)
* Əbdülrəzzaq bəy (1693-1695)

### Şah Sultan Hüseynin hakimiyyəti dövrü

* Əbdülrəzzaq bəy (1693-1695)
* Əbdi Ağa (1697-1695)
* Əliqulu xan (1711-1714)
* Mohebbəli xan (1716-1721) 
* Əhməd xan (1721)
* Məhəmmədəli xan (1722) 
* Onun oğlu (adı məlum deyil, 1722) {{efn|Məhəmmədəli xanın 1722-ci ilin iyununda vəzifəsindən kənarlaşdırılmasından sonra onun əvəzinə bu vəzifəyə 7 yaşlı oğlu təyin edilmişdir.

### II Şah Təhmasib hakimiyyəti dövrü

* Emin xan (1728-1729)
* Tahir bəy (1730-1731)
* Məhəmmədqulu xan (1731-1732)
* Yarbəy xan (1732)

### III Şah Abbasın hakimiyyəti dövrü

* Yarbəy xan (1732)
* Mehdi xan (1733)

## Qeydlər

## Həmçinin bax
* Səfəvi imperiyası

## İstinadlar
Rev (dağ)

**Rev** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonununda dağ. Xaçin və Qarqar çaylarının suayrıcında yerləşir. Hündürlüyü 1309 m. Rev toponimik termin kimi bir çox xalqların dilində “astana”, “yüksəklik”, “sığınacaq”, “daşlı çöl” mənalarında işlənir. Oronimi “yuksəklik” kimi izah etmək olar.

## İstinadlar
Sarışgöl

**Sarışgöl** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonununda göl. Şirin sulu axarlı göldü. Zardaxaç kəndi yaxınlığında, 1400 m. yüksəklikdə yerləşir. Hidronim sarışln (rəng) və göl sözlərindən düzəlib, "suyu sarı rəngə çalan göl" mənasındadır.

## İstinadlar
Təbriz paxlavası

**Təbriz paxlavası** () - Təbriz şəhərinə aid olan paxlava növü ki dad və bişirilmə qaydasına görə İstanbul paxlavasına çox bənzəyir.
## Lazım olan ərzaqlar

* Yufka xəmiri
* 200 qram püstə içi
* 200 qram qoz içi
* 1 çay qaşığı darçın
* 1/4 stəkan şəkər tozu
* Yarım çay qaşığı hil tozu
* 50 qram kərə yağı yağlamaq üçün
### Şərbəti üçün

* 3/4 stəkan şəkər
* 3/4 stəkan su
* 3/4 stəkan bal
## Hazırlanma qaydası
İlk olaraq sobanı 170 dərəcə üstünə qoyun. Püstəni və qozu bir əl dəyirmanı ilə döyün. Püstənin bir miqdarın8 paxlava üzünün bəzədilməsi üçün ayırın və qalanını qoz, darçın, hil və şəkərlə qarışdırıb və ayrı bir qabda saxlayın.
Yağlamağı asanlaşdırmaq üçün yağı çox incə bir temperaturda bir az əridin. Uyğun bir qabın içini kərə yağı və bir fırça ilə bir az yağlayın. Bir qat xəmir çıxarıb və qabıın içini düzləşdirin və xəmiri kərə yağı ilə yağlayın.
Qabın içinə bir qat xəmir səpib və üzərinə kərə yağı çəkin. Xəmirin üstündəki Püstə, qoz, darçın və hil ilə eyni maddələri qarışdırıb və üzərinə başqa bir xəmir qoyub xəmiri yenidən yağlayın.
Başqa bir xəmir qatını qoyub və yenidən yağlayın. Orta maddələrin qarışığını yenidən xəmirin üzərinə töküb və xəmiri yenidən qoyun və yağlayın. Qoz və püstə qarışığını yenidən üzərinə tökün.
Bıçaqla yağladıqdan sonra xəmiri dördbucaq şəklində kəsin və sobaya qoyun.170&nbsp;°C-də təxminən 45 dəqiqə bişirin ki qızılı rəngə dönsün.Bütün xəmirləri dördbucaq şəklində kəsib sobaya qoyun.
Qızıl rəngə çevrildikdən sonra sobadan götürün və paxlavaları tamamilə ayrılana qədər bıçaqla kəsib ayırın.

### Şərbətin hazırlanması
Şərbəti üçün şəkər, su və balı qarışdırıb və 5 dəqiqə odun üstünə qoyun, şərbətin durulaşmasına diqqət edin.
## İstinadlar

Dilgərm
Sunca

**Sunca** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonununda çay. Xocalı çayının sağ qoludur. Qarabağ xanı Mehdiqulu xanın (1806-1822) saldırdiği Xankəndidə 1847-ci ildə çar hökuməti Sunca polkunu (polkun adı Rusiyadakı Terek çayının sağ qolu olan Sunca çayının adından yaranmışdır) yerləşdirmişdi. Polkun kazarmaları çayın kənarında idi. Çay həmin dövrdön polkun adı ilə adlanmışdır.

## İstinadlar
Vardacur

**Vardacur** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

1992-ci ilin fevral ayından Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında idi. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Tarixi
Qəsəbə ərazidəki eyniadli çayın adını almışdır. Hidronim türk dillərindəki var (yarğan, dərə, çay yatağı) və İran dillərindəki cur (su, çay) komponentlərindən düzəlib, “yarğandan, dərədən axan çay” mənasındadır.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Taleh Kərimov

**Taleh Adil oğlu Kərimov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Quru Qoşunlarının mayoru; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Qubadlının azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Taleh Adil oğlu Kərimov 1985-ci il, martın 6-da Sumqayıt şəhərində anadan olub.

2003-cü ildə Sumqayıt şəhərində "İstedad" liseyindən məzun olub. 2003-2007-ci illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alıb. 2008-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Səfər Əbiyevin 22 iyun 2007-ci il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 13 il ərzində motoatıcı taborun qərargah rəisinin kəşfiyyat üzrə köməkçisi - kəşfiyyat taqımının komandiri, kəşfiyyat bölməsi rəisinin məlumatların toplanması üzrə köməkçisi, hərbi hissənin kəşfiyyat rəisi - kəşfiyyat bölməsinin rəisi, Kəşfiyyat Baş İdarəsinin Kəşfiyyat İdarəsinin Planlaşdırma və əlaqələndirmə şöbəsinin qoşun kəşfiyyatı bölməsinin baş zabiti vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə 2-ci və 3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə", Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 və 95 illiyi, həmçinin "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalları ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Füzulinin və Qubadlının azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına hərbi hissənin kəşfiyyat bölməsinin rəisi vəzifəsində qatılıb. Oktyabrın 31-də Qubadlı rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə", "Qubadlının azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi.

## İstinadlar
Bibop

**Bibop** və ya **bop**, melodik bir quruluşdan daha çox  harmonik bir quruluş üzərində qurulmuşdur və sürətli templə improvizasiyayla xarakterizə edilən caz növüdür. 1940-cı illərin başlarında və ortalarında Amerika Birləşmiş Ştatlarında ortaya çıxmışdır.
Cartoon Network Too

**Cartoon Network Too** — Turner Broadcasting-ə məxsus vaxtilə yayımlanmış Böyük Britaniya telekanalı. CN Too Cartoon Network-un qardaş kanallarından biri olmuşdur və kanalın proqramları Cartoon Network-də göstərilən əsas verilişlərin təkrarı idi. Gündüz bu telekanalda *Ben 10: Alien Force* və *Star Wars: The Clone Wars* kimi ekşn-macəra serialları təqdim olunurdu. Axşam saatları və gecəyarısı arası saatlarda isə çox da uzun olmayan şoular yayımlanırdı (məsələn, *Skatoony*). Cartoon Network Too 1 aprel 2014-cü ildə yayımını başa vurmuşdur.

## Tarixçə

### 2006–2007; Yayıma başladığı vaxtlar
24 aprel 2006-cı il Nick Jr. Too Cartoon Network Too-nun "Sky" kabel televiziyasında yayıma başladığı günə təsadüf etdi. Kanal, həmçinin "SCTV Digital" kabel şəbəkəsində də fəaliyyətə başlamışdır. Cartoon Network Too saat 3-dən 7-ə kimi yayımlanırdı. Telekanalın yayım tezlikləri "TCM" və "TCM 2" kanalları ilə bölüşülmüşdü.

İlk aylarda Cartoon Network Too-da Hanna-Barbera tərəfindən istehsal olunmuş "Deksterin Laboratoriyası" , "Güclü Qızlar", "Coni Bravo", "Yaramaz Yarışlar", "Ed, Edd və Eddi", "Qorxaq İt", "Kramp Əkizlər" və "İnək və Toyuq" kimi cizgi filmləri nümayiş etdirilirdi.

### Cartoonito bloku
2006-cı ilin sentyabrından başlayaraq Cartoon Network Too-nun yayımının 16 saatından 9 saatı, səhər saat 6:00-dan günorta saat 15:00-a qədər yayımlanan Cartoonito bloku ilə bölüşdürüldü. Cartoon Network Too-nun yayım vaxtı 15:00-dan 19:00-a qədər oldu, ilk vaxtlar aktual yayım 15:00 və 18:00 arası =, daha sonra isə 15:00 və 19:00 arası oldu. Qalan vaxt isə Cartoonito-nun yayım müddətində cəmləşdi.

### 2007–2014; Cartoon Network Too 24 saatlıq bir kanal kimi
2007-ci ilin mayında Cartoon Network Too-nun keçmiş versiyası bağlandı. Sonra eyni gün saat 15:00-da Toonami daimi bağlandı və Cartoon Network Too öz yayımına köçürüldü. Cartoonito isə "TCM 2" ilə paylaşılan original vaxt lisenziyasına əsasən yayımına davam etdi. Turner Broadcasting System Europe Toonami izləyicilərinə Telekanalın bağlanacağını 3 həftə əvvəl xəbərdarlıq etdi. Cartoon Network Too Toonami-nin keçmiş peyk və kabel yayımlarıda öz yerini tutmağa başladı.

2007-ci ilin iyununda Cartoon Network Too "Top Up TV" kabel-operatorunda yayıma başladı. 2009-cu ilin iyun ayında Telekanal silindi, lakin Cartoon Network yayımı tamamladı. 2010-cu ilin iyununda kanal "SCTV Digital" şəbəkəsində yayımını dayandırdı. May 2012-ci ildə Kanalın loqosu dəyişildi.

1 aprel 2014-cü il kanal yayımını başa vurdu və son yayımlanan cizgi filmi *Skatoony* olmuşdur. Cizgi filminin tanıtımı 2007-ci ildə Cartoon Network-də göstərildi. Artıq Cartoon Network+1-də yarımçıq olaraq göstərilirdi.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* CNToo.co.uk
Timoti (tısbağa)

**Timoti** (; 1839 — 3 aprel 2004) — Böyük Britaniya Krallıq donanması gəmilərinin maskotu. Dişi bir Aralıqdənizi tısbağası. Krım müharibəsinin son şahidi.

Timoti 1854-cü ildə Kurtene nəslindən olan kapitan Con Everard tərəfindən portuqaliyalı bir pirat gəmisində tapılır. Krım müharibəsində Sevastopolun bombalanmasına qatılan HMS Queen gəmisinin, daha sonra HMS Princess Charlotte və Nankin yelkənli gəmilərinin maskotu olur.

1892-ci ildə quruya gətirildikdən sonra Timoti Devon qraflığında, Poudereme qəsrində yaşayır. Yalnız 1926-cı ilədə sahibləri Timotinin erkək deyil, dişi olduğunu müəyyən edirlər.

Tısbağa 3 aprel 2004-cü il tarixində 165 yaşında ölür və qalada basdırılır. Timotinin ölümü, İngiltərənin ən yaşlı sakininin öldüyünü elan edən əsas ingilis mediasında böyük bir xəbərə səbəb olur.

## İstinadlar
Səma dəfni ayini

**Səma dəfni ayini** — mərhumun cəsədini havada asmaqla həyata keçirildiyi dəfn edilmənin ən qədim dini ayinlərindən biri. Ayinin dini motivasiyası müxtəlif xalqlar üçün fərqli olmuşdur.

## Ümumi məlumat
Səma dəfn mərasimi qədim dövrlərin bir çox xalqı arasında mövcud olmuşdur. Bu gün Cənubi Amerikanın bəzi tayfaları arasında da müşahidə edilir.

Bəzi xalqlar üçün ayin bütün ölülərlə əlaqəli, bəzilərində isə yalnız bu və ya digər səbəbdən "seçilmişlər" lə əlaqəli şəkildə yerinə yetirilmişdir.

Bu ayin haqqında ən qədim istinadlardan biri Nimfodorun mesajıdır (e.ə. III əsr). O, özünün "Barbar qanunları" əsərində yazırdı:

## Zərdüştlük

Qədim zərdüştlər ölü cəsədini yırtıcı quşlar tərəfindən ziyafət üçün Dahma adlanan bir tikiliyə qoyulmalı olduğuna inanırdılar, çünki cəsədlərin basdırılması və ya yandırılması qədim dində qadağan edilmişdir. Səbəb isə suyun və torpağın çirklənməsinə səbəb olacağını düşünmələridir.

## Gürcülər üçün səma dəfni ayini
1814-cü ildə David Baqrationi "Gürcüstan tarixi" kitabında məlumat verdi:

## Şimali Amerikalılar arasında səma dəfni
Hava dəfn mərasiminin Şimali Amerikadakı hinduların bəzi qəbilələri arasında mövcud olduğu da bilinir. Mərhumun cəsədi ya bir ağacın içində olan və ya üç metr yüksəklikdə dirəklərə qaldırılan xüsusi bir platformaya qoyulurdu. Ölünün yanına o biri dünyaya aparılması üçün silahlar və qidalar qoyulur.

## Mokşanlarda səma dəfni
"Mokşan koy" adlanan ənənəvi mokşan dininə uyğun olaraq, qədim dövrlərdə ölülər cəsədin bükülərək ağacdan asıldığı bir ker içində dəfn edilirdi. Belə bir dəfn urlya və ya urksprya adlanırdı. Daha sonra onları meşə qəbiristanlığında basdırmağa başladılar (Kalmakuja). Yaxınlıqda böyüyən dörd ağacdan bir blok evi düzəldilir və nəş əmələ gələn hündür kötüklərin üzərinə qoyulurdu. Çərçivədə bir dam düzəldilir, mərhumun cəsədi kerin içərisinə qoyulurdu. Vəftiz dövründə Kalmakujalar yandırıldı. Bundan sonra dəfn yeraltı hala gəlirdi.

## Yaponlarda səma dəfni
Yaponiyada və Okinavada qədim dövrlərdən bəri iki mərhələli dəfn mərasimi tətbiq olunur və birinci mərhələ "hava dəfni" olur. Səma dəfni sonradan Buddizm ayinləri ilə əvəz edilmişdir.

## Atla dəfn
Saxa ərazisində ata pərəstiş mövcud olduğundan səma dəfni ayini zamanı insanın yanında atın başı və dırnağı ağacdan asılır.

## İstinadlar
Mehmet Rüfət Börəkçi

**Mehmet Rüfət Börəkçi** (; ) — Türk din adamı, siyasətçi, Dəyanət işləri üzrə rəhbər (1924–1941).

Ankaranın görkəmli şəxsiyyəti kimi Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə və Mustafa Kamal Atatürkə dəstəyini əsirgəməyən Türkiyə Çümhuriyyətnin ilk Dənanət işləri üzrə başçısıdır. Müəyyən dövrlərdə millət vəkili də olmuşdur. 23 aprel — 27 oktyabr 1920)

## Həyatı
1860-cı ildə Ankaranın Beynam bölgəsində anadan olub. Atası Börekçizade Əli Kazım Əfəndi Ankara alimlərindən biridir. İlk və orta təhsilini Ankarada başa vurduqdan sonra ali təhsil almaq üçün İstanbula getmiş, burada Beyazit mədrəsəsinin professorlarından Atıf Əfəndinin mühazirələrinə qatılmış və dini ali elmləri öyrənərək diplomla təltif edilmişdir.

## Fəaliyyəti
İlk vəzifəsinə Ankaradakı Fazliye Mədrəsəsində müəllim kimi başladı. 10 oktyabr 1898-ci ildə Ankara Apelyasiya Məhkəməsinin üzvü, 25 noyabr 1908-ci ildə Ankara müftisi təyin edildi. 1911-ci ildə bir müddət Sivrihisar ilçesinin icra başçısı vəzifəsini icra etdi.

## İstinadlar
İnterahamve

**İnterahamve** (ruand. *Interahamwe* — "birlikdə hücum edənlər") — Ruanda soyqırımı (1994) fəalları kimi tanınan hutu ekstremistlərin 30.000-dən ibarət silahlı yığma qoşunu.

## Tarixi
Ruanda Vətənpərvərlər Cəbhəsi (RVC) hakimiyyətə gəldikdən sonra, İnterahamve birlikləri Zair ərazisinə çəkilmişlər və orada üsyançı qruplaşmalar yaratdılar. Böyük Afrika müharibəsi zamanı Konqo Demokratik Respublikası tərəfində vuruşurdular.

## Şəxslər
* Teoneste Baqosora — 18 dekabr 2008-ci ildə Ruanda Beynəlxalq Cinayət Tribunalı tərəfindən İnterahamveni təşkil etdiyi də daxil olmaqla bir sıra cinayətlərə görə ömürlük həbs cəzasına məhkum edildi.
* Froduald Karamira — İnterahamvenin yaradılmasında və silahlanmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır.
* Jorj Rutaqanda — İnterahamvenin liderlərindən biri.

## Həmçinin bax
* Ruanda soyqırımı

## İstinadlar