open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mihay Horvat

**Mihay Horvat** () — Macarıstan siyasi və dini xadimi, tarixçi, Macarıstanda 1848-1849-cu illər inqilabının fəal iştirakçısı. Təhsil və Din Naziri (1849).
## Bioqrafiya
Seqeddəki gimnaziyanı bitirmiş, sonra dini təhsil almışdır. 1844-47-ci illərdə Terezianumda macar dilindən dərs demişdir. 1848-ci ildən yepiskop olur.

1849-cu ilin yanvarında Vesprem qraflığından Debrecen şəhərindəki Macarıstan Dövlət Məclisinin deputatı seçilir. 1849-cu ilin may ayından Bertalan Semere inqilabi hökumətinin üzvü idi və burada Ruhani İşlər və Təhsil Naziri vəzifəsində çalışır.

Macarıstan inqilabının məğlubiyyətindən sonra ölkədən mühacirət edir. İsveçrə, Fransa, Belçika və başqa ölkələrdə yaşayır.

1851-ci ildə Avstriya məhkəməsinin qərarı ilə o, ölüm cəzasına məhkum edilir. 1866-cı ildə amnistiyaya düşür və 1867-ci ildə Macarıstana qayıdır. Gələcəkdə o, Deak partiyasının tərəfdarı olur.
## Yaradıcılığı
Horvat geridə mühüm tarixi və jurnalistik irs qoyub. Əsərlərinin böyük əksəriyyətində 1848-49-cu illər Macarıstan inqilabı hadisələri, habelə müəllifin özünün şahidi və birbaşa iştirakçısı olduğu inqilabdan əvvəlki Macarıstanın həyatı nəzərdən keçirilir və qiymətləndirilir. Horvatın tarixi yazıları, mahiyyətcə, inqilabın mütərəqqi rolunu və siyasi əhəmiyyətini dərk etməklə, həmin illərin hadisələrinin xroniki təsviridir. Eyni zamanda, orta zadəganların siyasi mövqelərində qalaraq, Horvat inqilabdakı sinfi mübarizə faktlarını susdurdu, onu yalnız "birləşmiş macar xalqının" avstriyalılara qarşı mübarizəsinə ixtisar etdi. Horvat öz əsərlərində macar zadəganlarının öz imtiyazlarından könüllü imtina etməsi və kəndlilərin təhkimçilikdən azad edilməsi haqqında inqilab zamanı qurulmuş əfsanəyə də dəstək verirdi.
## Seçilmiş yazılar
"Macarıstan tarixindən 1823-cü ildən 1848-ci ilə qədər 25 il" ().
“1848-49-cu illərdə Macarıstanın müstəqillik uğrunda mübarizəsinin tarixi” ().
## İstinadlar
Kruşinyana məscidi

**Kruşinyana məscidi** — Polşanın Podlaskiye voyevodalığının Kruşinyana kəndində yerləşən taxta məscid. Bu ölkənin ən qədim tatar məscididir.
## Tarix
Kruşinyana kəndi Polşa kralı III Yan Sobieski tərəfindən Osmanlı İmperiyasına qarşı müharibədə Birlik tərəfində iştirak edən tatarlara təhvil verilmişdir. Tatar əhalisi məskunlaşdıqdan sonra tatarlar ilk dəfə 1717-ci il tarixli sənəddə adı çəkilən məscidi tikdirdilər. İndiki məscid böyük ehtimalla XVIII əsrin ikinci yarısında və ya XIX əsrin birinci yarısında (binanın dəqiq tikilmə tarixi məlum deyil) keçmiş məscidin yerində tikilmişdir. 1846-cı ildə bina təmir edilir, bu barədə məlumat məscidin qadınlara aid girişində daş lövhədə var.

2008-ci ildə Polşanın Mədəniyyət və Milli İrs Nazirliyi tərəfindən maliyyə ayrılması nəticəsində taxta bina mühafizə sistemi ilə təchiz edilmişdir.

16 mart 2010-cu ildə Uels şahzadəsi Çarlz Kruşinyanadakı məscidi ziyarət etmişdir.

Polşa Prezidentinin 22 oktyabr 2012-ci il tarixli sərəncamına əsasən (20 noyabr 2012-ci ildə dərc edilib və qüvvəyə minib) Kruszinyanadakı məscid Polşa tarixinin abidələrindən biri (Pomnik historii) kimi tanınıb. 

2014-cü ildə Polşada islamofob hücumlar zamanı məscidin divarı donuz təsviri ilə kirlənib və yaxınlıqdakı qəbiristanlıq şiddətli qraffitilərlə təhqir edilib.
## Məscidin təsviri
Tünd yaşıl rəngli taxta bina xristian kilsəsinə bənzəyir. Binanın içərisinə xalçalar düzülüb, divarlara Qurandan sitatlar həkk olunub. Məscidin üç qülləsi var, onlardan ikisi minarə kimi xidmət edir. Planda bina 10x13 m ölçüdə düzbucaqlı formasına malikdir. İnteryer biri qadınlar, digəri isə kişilər üçün iki hissəyə bölünür. Qadın girişi binanın əsas oxu boyunca yerləşdirilib. Kişilərin girişi yan tərəfdədir. Qadın bölməsi kişilərin ibadət zalından xeyli kiçikdir və kişilər bölməsindən taxta arakəsmə ilə ayrılır, oradan təxminən 1 metr hündürlükdə otağın uzunluğu boyunca uzanan hissə kəsilir və şəffaf bir arakəsmə ilə örtülür. Kişilərin ibadət zalının ön tərəfindəki divarda cənub-şərqi Məkkəyə doğru istiqamətləndirərək, müqəddəs kitabların saxlandığı mehrab olan kiçik bir yuva var.

## İstinadlar
Ana Vətən çağırır!

***"Ana Vətən çağırır!"*** () — Rusiyanın Volqoqrad şəhərindəki Mamayev kurqan üzərində yerləşən "Stalinqrad döyüşünün qəhrəmanları" abidə-ansamblının kompozisiya mərkəzi olan heykəl. Heykəl sovet sosialist realizmi üslubunda hazırlanıb. Abidə heykəltaraş Yevgeni Vuçetiç və tikinti mühəndisi Nikolay Nikitin tərəfindən hazırlanmış və 1967-ci ildə dünyanın ən hündür heykəli elan edilmişdir.  hündürlüyündəki "Vətən çağırır!" abidəsi Avropada və Asiyadan kənarda olmaqla şərq yarımkürəsində ən hündür heykəl olmaqla birlikdə, postamentlər nəzərə alınmadıqda həm də dünyadakı ən hündür qadın heykəlidir. Postament nəzərə alınarsa, bu status Nyu-Yorkdakı Azadlıq heykəlinə aiddir.

## Tikinti
Heykəltəraş Yevgeni Vuçetiç və mühəndis Nikolay Nikitinin işi olan heykəl əlində qaldırılmış qılıncla irəli addımlayan  hündürlüyündə qadın fiqurundan ibarətdir. Heykəl oğul və qızlarını düşməni dəf etməyə, hücuma qayıtmağa çağıran Vətənin alleqorik obrazıdır.

Abidənin tikintisinə 1959-cu ilin may ayında başlanılmış və 15 oktyabr 1967-ci ildə başa çatdırılmışdır. "Ana Vətən çağırır!" inşası başa çatdığı zaman dünyanın ən hündür heykəli idi. Heykəldə bərpa işləri 1972-ci ildə aparılmış, qılınc tamamilə paslanmayan poladdan ibarət olan yenisi ilə əvəz olunmuşdur.

Çox güman ki, Vuçetiç fiquru disk atıcı Nina Dumbadzedən, üzünü isə həyat yoldaşı Veradan ilhamlanaraq yonub. Müxtəlif mənbələrə görə, heykəl üçün Valentina İzotova və ya Yekaterina Qrebneva pozalar vermişdir. Heykəlin Parisin Zəfər tağındakı "Marselya" fiquru ilə paralel olduğu da güman edilir.

Heykəl gecələr proyektorlarla işıqlandırılır. "Ana Vətən çağırırı!" 9 may 2018-ci ildə Rusiyada 72-ci Qələbə Günü münasibətilə "Böyük Qələbənin İşığı" adlı işıq şousunun bir hissəsi kimi işıqlandırılmışdır.

## Xatirə

Təpənin başlanğıcından abidəyə 200 addım məsafə var ki, bu da Stalinqrad döyüşünün 200 gününü simvolizə edir. Heykəl həm Volqoqrad vilayətinin indiki bayrağında, həm də gerbində əks olunub.

Abidənin ərazisində Sovet İttifaqının marşalı Vasili Çuykov, Stalinqrad döyüşündə alman ordusunun və onların müttəfiqlərinin 225 əsgər və zabitini qətlə yetirmiş İkinci dünya müharibəsi dövrünün məşhur rus snayperi Vasili Zaytsev də dəfn olunub.

Abidə Maqnitoqorskdakı *[[Arxa cəbhə memorialı|"Arxa cəbhə"]]* və Berlindəki "Sovet müharibə memorialı" abidələrindən triptixin mərkəzi hissəsidir. Məlumdur ki, Ural ətrafında düzəldilmiş qılınc daha sonra Vətən tərəfindən Stalinqradda qaldırılmış və Berlindəki qələbədən sonra yerə atılmışdır.
## İstinadlar
Tadeuş Tanski

**Tadeuş Tanski** (; ) —  Polşalı avtomobil dizayneri, ixtiraçı, mexaniki mühəndis. Polşalı rəssam və dizayner Çeslav Tanskinin oğlu.

## Bioqrafiya
Birinci Dünya müharibəsi başlamazdan əvvəl o, Parisə köçür, burada maşınqayırma ixtisası üzrə təhsil alır və Ali Elektrik Məktəbində təyyarə mühərrikləri üzrə ixtisaslaşır. Müharibə illərində müxtəlif hərbi təyyarələr üçün bir sıra mühərriklər layihələndirib hazırlamış, həmçinin L. Bordon şirkətində zirehli texnikaları geniş şəkildə öyrənmişdir. Daha sonra Armstronq Uitvortda da mühəndis kimi çalışmışdır.
1919-cu ildə Polşaya qayıdır və Hərbi İşlər Nazirliyində Avtomobil bölməsində işləməyə başlayır. Sovet-Polşa müharibəsi zamanı, 1920-ci ildə o, məşhur Ford-T-nin şassisi əsasında Polşanın ilk Ford FT-B zirehli avtomobilini düzəldir. Bu tipli 16 maşın hazırlanır.

Müharibədən sonra Tadeuş Polşa silah sənayesində, xüsusən də Kazimej Meger tərəfindən dəvət olunduğu Centralne Warsztaty Samochodowe şirkətində işləyən mühəndislər arasında qalır. Orada 1922-ci ildə o, Polşanın ilk kütləvi istehsalı olan CWS T-1 avtomobilini hazırlayır və sonra istehsalına rəhbərlik edir. Müharibə İdarəsinin səbəb olduğu gecikmələr, avtomobilin 1928-ci ilə qədər istehsalına icazə verilməməsi demək idi və 1931-ci ilə qədər təxminən 800 ədəd avtomobil istehsal edilir. Onlar əsasən ordu və administrasiya tərəfindən satın alınır (birincisini Prezident İqnasi Moşçiçki alır). Otuzuncu illərin Tadeuş sonunda ən məşhur Polşa dizaynerlərindən biri və çoxsaylı avtomobillərin, yük maşınlarının və artilleriya traktorlarının dizaynerlərindən biri olaraq qalır.
İyirmi il iş tapmaqda çətinlik çəkir, buna səbəb onun ekssentrik təbiəti və inadkarlığı olur. O, əsasən qısamüddətli müqavilələr və mühəndislik strukturlarının inkişafı üzrə müsabiqələrdə qalibiyyət hesabına yaşayırdı. Məsələn: sahə radiogeneratorunu idarə etmək üçün iki silindrli, hava ilə soyudulmuş, 750cc mühərriklər üçün müsabiqədə iştirak edir. Duqlas da daxil olmaqla, dünyanın hər yerindən bir çox avtomobil şirkəti müsabiqəyə qatılır. TTadeuş Tanski mühərriki bir növ bolt və qayka ilə dizayn etmişdir. Müraciət üçün son tarixdən 24 saat əvvəl onu tamamlayır. Qələbə mühərriki işə salındığı andan ən uzun müddət işləyənə verilir. Duqlas mühərriki 400 saatdan sonra dayanır, Tanskinin mühərriki 1000 saatdan sonra dayanır.

Tadeuş Tanski həyat yoldaşı üçün avtomatik fotoşəkillərin işlənməsi üçün bir cihaz hazırlayır və dostu üçün daha sonra özü uçmağı öyrəndiyi təyyarəni təkmilləşdirir.

1939-cu il Polşa müdafiə müharibəsi və İkinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra Tadeuş Tanski Almaniyanın işğalı altında olan Polşada qalır. 3 iyul 1940-cı ildə, Qeyri-adi sakitləşdirmə hərəkətinin qızğın vaxtında almanlar tərəfindən həbs edilir və Auşvitz həbs düşərgəsinə göndərilir. Düşərgədə almanlar ona əməkdaşlıq təklifi edir, lakin Tanski qəti şəkildə bu təklifi rədd edir. O, 23 mart 1941-ci ildə öldürülür.
## İstinadlar

## Mənbə
* Tadeusz Tański. Zapomniany geniusz motoryzacji 
* Tański i Gabaud po powrocie z rajdu
Konsulluq

**Konsulluq** — konsulun idarəsidir. Diplomatik missiya növüdür, həmin xarici ölkənin (ev sahibi dövlət) paytaxtında dövlətin əsas nümayəndəliyinə, adətən səfirliyə tabedir. **Konsulluq** termini təkcə konsulun ofisinə deyil, həm də konsulun və konsulun əməkdaşlarının yaşadığı binaya aid edilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Neyroendokrin şiş

**Neyroendokrin şişlər** (NET) endokrin (hormonal) və sinir sistemlərinin hüceyrələrindən yaranan yenitörəmələrdir. Onlar ən çox bağırsaqda baş verir, burada əsasən karsinoid şişlər kimi adlanır, lakin mədəaltı vəzi, ağciyər və bədənin qalan hissəsində də olur.

## İstinadlar
İolanta Ulyeva

**İolanta Yevgenyevna Ulyeva** (; )— Qazaxıstanlı yüngül atlet, güllə və disk atma üzrə mütəxəssis.

O, 1990-2000-ci illərdə Qazaxıstan millisinin atletika yığmasında çıxış edib, dördqat Mərkəzi Asiya Oyunları çempionu, Şərqi Asiya Oyunlarının bürünc medalı sahibi, qapalı məkanlarda keçirilən Asiya çempionatının iki dəfə gümüş mükafatçısı, respublika əhəmiyyətli çempionatların dəfələrlə qalibi, üç dəfə Yay Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı olub. O, Karaqandanı təmsil edib. Qazaxıstan Respublikasının beynəlxalq dərəcəli idman ustasıdır. Atletika üzrə məşqçidir.
## Həyatı və nailiyyətləri
İolanta Ulyeva 27 iyul 1976-cı ildə Qazaxıstan SSR-in Karaqanda vilayətində anadan olub.

O, beynəlxalq səviyyədə ilk uğurunu 1994-cü ildə Qazaxıstan milli komandasında Cakartada keçirilən yeniyetmələr arasında Asiya çempionatında çıxış edərək güllə atıcılığı üzrə gümüş medal qazanaraq əldə etmişdi.

1997-ci ildə o, güllə atmada Alma Atada keçirilən Mərkəzi Asiya Oyunlarının qalibi olub.

1999-cu ildə Bişkekdə keçirilən Orta Asiya Oyunlarında güllə və disk atmada bütün rəqiblərini üstələyib.

2000-ci ildə güllə atıcılığında ilk dəfə Alma Atada Qazaxıstan çempionatının qalibi olub. Bir sıra uğurlu çıxışları sayəsində o, Sidneydə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında ölkəni tımsil etmək hüququnu qazandı. İlkin seçmə mərhələsində o, zərbəni 16,38 metr itələdi ki, bu da finala çıxmaq üçün kifayət etmədi.

2001-ci ildə Osakada keçirilən Şərqi Asiya Oyunlarında bürünc medal qazandı, Edmontonda keçirilən dünya çempionatında göstərdiyi performansla diqqət çəkdi və Pekində keçirilən Dünya Universiadasında səkkizinci yeri tutdu.

2002-ci ildə Kolomboda keçirilən Asiya çempionatında beşinci oldu.

2003-cü ildə Manilada keçirilən Asiya çempionatında yeddinci oldu, Düşənbədə keçirilən Mərkəzi Asiya Oyunlarının qalibi oldu və Parisdə keçirilən dünya çempionatında uğur qazandı.

2004-cü ildə Tehranda keçirilən Asiya çempionatında gümüş medal qazanıb. Afinada keşirilən Olimpiya Oyunlarında iştirak edib, ilkin seçmə mərhələdə 14.88 nəticəni əldə etdiyi üçün, finala çıxa bilmədi.

2005-ci ildə İnçxonda keçirilən Asiya çempionatında yeddinci yeri tutub.

2006-cı ildə Dohada keçirilən Asiya Oyunlarında o, beşinci olub.

2007-ci ildə, Osakada keçirilən Dünya çempionatında çıxış edib.

2008-ci ildə Dohada keçirilən Asiya çempionatında gümüş medal qazanıb. 2008-ci ildə Pekində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında o, 15,49 metr məsafəyə zərbə endirsə də, finala çıxa bilməyib.

İolanta Ulyeva idman karyerasını 2010-cu il, mövsümünün sonunda başa vurdu.

İdmandakı nailiyyətlərinə görə o, “Qazaxıstan Respublikasının beynəlxalq dərəcəli idman ustası” fəxri adına layiq görülüb.

Sonradan o, Karaqandada bizneslə məşğul olan İolanta, yüngül atletika üzrə olimpiya ehtiyatlarının Karaqanda Regional ixtisaslaşdırılmış uşaq-gənclər məktəbində məşqçi kimi də çalışıb.

## İstinadlar
Atatürkün türk gəncliyinə xitabı

**Gəncliyə müraciət** — Mustafa Kamal Atatürk tərəfindən, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının II Böyük Qurultayında 20 oktyabr 1927-ci ildə "Nitq" adlı əsərinin yaranmasına səbəb olan nitqinin sonunda türk gəncliyinə xitabən söylədiyi mətndir. Nitqin yekun hissəsini təşkil edir.

Xitab, Nitqin "Türk gəncliyinə qoyduğum əmanət" başlıqlı bölməsindədir. "Türkiyə istiqlalı" və "Türkiyə Cümhuriyyəti" anlayışlarına əsaslanan bir mətndir.
Cəmi 15 cümlədən ibarətdir, onlardan on üçü tam, ikisi isə elliptik cümlədir.
Mətn "Ey türk gəncləri!" ilə başlayır, "Sizə lazım olan güc damarlarınızdakı nəcib qandadır!" ilə bitir.

Mustafa Kamal bu müraciəti ilə türk millətinin gələcəyi olan gənclərə keçmişdə yaşanan bəlaların bir daha təkrarlanmaması üçün həyati tövsiyələr verib.
Birinci Dünya müharibəsində Osmanlı İmperiyasının məğlubiyyəti ilə ortaya çıxan qaranlıq mənzərənin təsviri ilə başlayır. Bu çətin şəraitdə belə türk gəncliyinin borcunun Türk istiqlalını və cümhuriyyətini əbədi olaraq qorumaq və müdafiə etmək olduğu bildirilir. Mustafa Kamal bir növ siyasi vəsiyyətnamə olan gənclərə müraciətini oxuyarkən çox təsirlənmiş və göz yaşlarını saxlaya bilməmişdi.
Atatürkün Xüsusən Gənclərə Müraciət bölməsini oxuyarkən etdiyi çıxış ictimaiyyətdə və xüsusən də gənclərdə böyük həyəcan yaratmış və Təhsil Nazirliyi 1927-ci il oktyabrın 26-da qəbul edilmiş qərarla məktəblərdə bütün siniflərdə "Gənclərə müraciət"in asılmasına qərar vermişdi.

1928-ci il yanvarın 13-də alınan qərarla Türkiyədə dərsliklərə, kitablara salınmış və əhəmiyyətli təhsil ocaqlarına asılmışdır.

## İstinadlar
Aleksandr Qernqross

**Aleksandr Alekseyeviç Qernqross** (; ) – Rusiya İmperator Ordusunun hollanəsilli generalı. Rus-yapon müharibəsində diviziya və korpus komandanı kimi iştirak etmişdir. Müharibədən sonra ordunun aparıcı üzvlərindən biri olmuşdur.

## Həyatı və fəaliyyəti
Aleksandr Qernqross hollanəsilli Baltika almanlarına mənsub olan ailədə doğulmuşdur. 1868-ci ildə hərbi xidmətə daxil olmuş, Riqa Piyada Məktəbini bitirmişdir. 1877–1878-ci illərdə Rusiya-Osmanlı müharibəsində iştirak etmişdir.

### Rus-yapon müharibəsi
Qernqross Rus-yapon müharibəsində Birinci Sibir Ordu Korpusunun tərkibində olan 1-ci Sibir atıcı alayının komandanı olmuş və Telissu döyüşündə iştirak etmişdir. Daha sonra korpusunun komandanı olmuş və Lyaoyan döyüşündə döyüşmüşdür. Şahe döyüşü zamanı Şərq bölüyünün əsgərləri ilə yaradılmış xüsusi birliyə başçılıq etmiş və 16 oktyabr 1905-ci ildə Şa çayının cənubunda yerləşən Putilov, eləcə də, Ağac yüksəkliklərini ələ keçirməyi bacarmışdır. Qısa fasilədən sonra 1905-ci ilin fevralında yenə Birinci Sibir Ordu Korpusunun komandanı olmuş və Mukden döyüşündə iştirak etmişdir. O, müharibənin sonuncu quru döyüşündə Yaponiyanın Üçüncü Ordusuna qarşı döyüşmüş, lakin dəstək almadığı üçün geri çəkilməyə məcbur olmuşdur.

Mancuriyadakı hərbi bacarıqlarına görə müharibədən sonra tanınmış hərbçiyə çevrilmiş və 1911-ci ildə ordunun baş qərargahının başçısı təyin olunmuşdur. O, bu vəzifəni 1914-cü ilin martına kimi tutmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Cinsi həvəs

**Cinsi həvəs** — cinsi obyektlərə və ya fəaliyyətlərə maraq, ya da cinsi obyektləri axtarmaq və ya cinsi fəaliyyətlə məşğul olmaq həvəsi ilə xarakterizə olunan emosiya və motivasiya vəziyyəti. Bu, növün çoxalmasına yönəlmiş bioloji instinktlər əsasında yaranan istək və onlarla bağlı duyğu və həyəcan kompleksidir. Buraya xromosomlann genetik dəsti, beyinin diensefalit şöbəsi, daxili sekresiya vəzilərinin inkişafı və fərdi psixo-sosial təcrübənin formalaşması ilə bağlı olan cinsi əlaqəyə meyil daxildir. Avstriya psixoloqu, psixiatrl və nevropatoloqu Ziqmund Freyd cinsi həvəs anlayışını ifadə edən "libido sexualis" terminini təklif etmişdir. Cinsi həvəs əsasən şərtsiz reflekslərlə tərənnüm olunan təbii instinktdir və nəslin davam etdirilməsinə yönəlmişdir. Cinsi əlaqə zamanı həzzalma bu instinktin güclənməsi üçün təbii xüsusiyyətdir. Bioloji cəhətdən cinsi həvəs-in gücü və davamlılığı androgen hormonların, xüsusən də kişi və qadında böyrəküstü vəzilərdən, kişidə toxumluqlardan, qadında yumurtalıqlardan qana ifraz edilən testesteronun miqdarından asılıdır. "cinsi həvəs" məfhumu heyvanlarda çoxalma və cütləşmə ilə bağlı bir sıra davranış komplekslərini özündə əks etdirir. Dişi heyvanın yumurtalığındakı yumurtalar yetişmiş, özləri isə mayalanmaya hazır olduqları zaman erkəklə yaxınlıq axtarırlar. Heyvanlarda cinsi həvəs və bunun nəticəsi olan cütləşmənin yeganə məqsədi yetişmiş yumurtaların mayalanmasıdır.

## İstinadlar
Rəşid Bucədra

**Rəşid Bucədra** (, ; ) — Əlcəzair yazıçısı və ssenaristi.

## Həyatı
Rəşid Bucədra 5 sentyabr 1941-ci ildə indiki Əlcəzairin Əyn-Bəyda şəhərində anadan olmuşdur. O, 1965-ci ildə Sorbonna Universitetini bitirmişdir. Bucədra əsərlərini fransız və ərəb dillərində yazmışdır. O, əsərlərində Əlcəzairdə hökm sürən orta əsrlərə xas mənfi adət-ənənələrə qarşı çıxmış ("*Günəş zərbəsi*", 1972), bəzən Qərb mədəniyyətini tənqid etmişdir ("*Aşkar təcavüz üçün ideal topoqrafiya*", 1975). "*İnadcıl ilbiz*" ("L’Escargot entete", 1977), "*1001 ilin həsrəti*" ("Les 1001 annees de la nostalgic", 1979) romanları müasir Əlcəzairin həyatından bəhs edir. "*Kubok sahibi*" ("Le vainqueur de coupe", 1981), "*Yağış*" ("La pluie", 1987), romanları subyektiv-psixoloji manerada yazılmışdır. O, "*Cəbəlüttariqin fəthi*" ("La Prise de Gibraltar", 1987), "*Həyatın əsl üzü*" ("La vie ä l’endroit", 1997) tarixi romanlarının, kinossenarilərin müəllifidir.

## Əsərləri

**Pour ne plus rêver*, poems with drawings by Mohammed Khadda, ÉNA, 1965; SNED, 1981.
**La Répudiation*, Denoël, 1969; Gallimard Folio, 1981.
**La Vie quotidienne en Algérie*, Hachette, 1971.
**Naissance du cinéma algérien*, Maspero, 1971.
**L'Insolation*, Denoël, 1972; Gallimard Folio, 1987.
**Journal Palestinien*, Hachette, 1972.
**L'Escargot entêté*, Denoël, 1977.
**Topographie idéale pour une agression caractérisée*, Denoël, 1975; Gallimard Folio, 1986.
**Les 1001 Années de la nostalgie*, Denoël, 1979; Gallimard Folio, 1988.
**Le Vainqueur de coupe*, Denoël, 1981; Gallimard Folio, 1989.
**Extinction de voix*, poèmes, SNED, 1981.
**Le Démantèlement*, Denoël, 1982.
**La Macération*, Denoël, 1984.
**Greffe*, Denoël, 1985.
**La Pluie*, Denoël, 1987.
**La Prise de Gibraltar*, Denoël, 1987.
**Le Désordre des choses*, Denoël, 1991. 
**[[Front islamique du salut|Fis]] de la haine*, Denoël, 1992; Gallimard Folio, 1994.
**[[Timimoun]], Denoël, 1994; Gallimard Folio, 1995.
**Mines de rien*, théâtre, Denoël, 1995.
**Lettres algériennes*, Grasset, 1995; Le Livre de Poche, 1997.
**La Vie à l'endroit*, Grasset, 1997; Le Livre de poche 1999.
**Fascination*, Grasset, 2000; Le Livre de poche 2002.
**Cinq Fragments du désert*, Barzakh, 2001; Éd. de l’Aube, 2002.
**Les Funérailles*, Grasset, 2003.
**Peindre l’Orient*, Éd. Zulma, 2003.
**Hôtel Saint Georges*, Éd. Dar El-Gharb, 2007.
**Les Figuiers de Barbarie'', Grasset, 2010 (Winner of the Prix du Roman Arabe).

## İstinadlar
Yemilian Bukov

**Yemilian Nestoroviç Bukov** (, ; ) — SSRİ-Moldava şairi.

## Həyatı
Yemilian Nestoroviç Bukov 8 avqust 1909-cu ildə Rusiya imperiyasının Bessarabiya quberniyasında yerləşən Yeni Kiliya şəhərində (indiki Ukrayna) anadan olmuşdur. O, 1931–1936-cı illərdə Buxarest Universitetində təhsil almış, mütərəqqi Rumıniya jurnalları ilə əməkdaşlıq etmişdir. Bukov "*Zəhmət qaynayır*" (1932), "*Günəşin sözü*" (1937), "*Çin*", "*Səni görürəm, Moldaviya*" (1942), "*Dnestrdə bahar*" (1944), "*Bu gün, sabah*" (1967), "*Həyat ağacı*" (1974) kitablarının müəllifidir. Bukovun "*Ölkəm*" (1947) poeması, "*Reut şəhəri*" (1956) mənzum roman, "*Dunay - narahat sular*" (1956; 1957 ildə "*Dalğalanan Dunay*" adı ilə tamaşaya qoyulmuşdur) pyesi, "*Magistral*" (1969) romanı və s. əsərləri var. O, Azərbaycan haqqında şeirlər yazmışdır. "*Səməd*" poeması Səməd Vurğuna həsr edilmişdir.

## İstinadlar
Cəbəl-Lübnan

**Cəbəl-Lübnan**, **Livan dağı** və ya **Livan silsiləsi** (, *jabal lubnān*, ; , **, , *ṭūr lewnōn* ) — Livanda dağ silsiləsi. Bu horst təxminən 160 kilometr uzunluğundadır və şərqdə yerləşən Anti-Livan silsiləsi ilə paralel olaraq ölkə daxilində Aralıq dənizi sahilləri boyunca cənubdan şimala doğru uzanır.

## Etimologiya
Cəbəl-Lübnan adı "*LBN*" sami kökünə gedib çıxır və "ağ" mənasını verir. Ehtimal edilir ki, bu ad qarla örtülü dağlara istinad edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lyubomir İvanoviç

** Lyubomir İvanoviç ** () — Serb rəssamı və Serbiya Kral Akademiyasının üzvü. İlk serb impressionistlərindən biri hesab olunur.

## Bioqrafiya
Lyubomir İvanoviç Serb Rəsm Məktəbində, daha sonra Belqradda Beta Vukanoviç və Risto Vukanoviçin İncəsənət və Sənətkarlıq Məktəbində oxuyub (1899-1905). Gənc rəssam ilk dəfə əsərlərini 1904-cü ildə ilk Yuqoslaviya rəsm sərgisində nümayiş etdirib. 1905-ci ildə Münhenə gedir və Anton Azbenin özəl rəssamlıq məktəbinə və Akademiyaya daxil olur (1905-1909). Təhsilini başa vurduqdan sonra Lyubomir İvanoviç vətənə qayıdır və gimnaziyada müəllim işləyir. Birinci Dünya müharibəsi illərində İvanoviç xəstəxanada tibb köməkçisi idi. Bu dövrdə o, bir-iki əsər yaratmağa müvəffəq olur: 1915-ci ildə geri çəkilən ordunun anını əks etdirən “Uçuş” və “Düşmüş Əsgər” adlı rəsm. Müharibədən sonra Lyubomir İvanoviç Belqraddakı İncəsənət və Sənətkarlıq Məktəbində rəsm professoru olur. Belqradda Rəssamlar Assosiasiyasının yaradıcılarından biri (1919) və "Lada" bədii birliyinin üzvü olmuşdur. 1922-ci ildə Serbiya Kral Akademiyasının (sonralar Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyası) üzvü olur. 1940-1945-ci illərdə Belqraddakı İncəsənət Akademiyasında qrafika və qravüra professoru vəzifəsində çalışmışdır. Rəssamın əsərlərini ölkə daxilindəki rəsm qalereyalarında və muzeylərində görmək olar. Lyubomir İvanoviç bəzi əsərləri Milan Yovanoviç Stoimiroviçin kolleksiyasındadır.

## Rəssamın işi


Fayl:Ljubomir Ivanović - Žena u enterijeru, 1916,.jpg|thumb|İnteryerdəki qadın, 1916
Fayl:Ljubomir Ivanović - Soko Banja.jpg|thumb|Soko Banya, 1930
Fayl:Ljubomir Ivanović - Poprsje žene sa šeširom.jpg|thumb|Şapkalı qadın
Fayl:Ljuba Ivanovic - Portal Ljubostinje, crtez m.jpg|thumb|plan Lubostinje Portalı
Fayl:Ljuba Ivanović (1882-1945) - Bela Crkva, 1937.jpg|thumb|Ağ kilsə, 1937
Fayl:Ljuba Ivanović (1882-1945) - Glava, 1920-1922.jpg|thumb|Rəhbər 1920-1922
Fayl:Ljuba Ivanović (1882-1945) - Portret Mladog Muškarca, 1940.jpg|thumb|Bir gəncin portreti 1940
Fayl:Ljuba Ivanović (1882-1945) - Motiv Iz Južne Srbije, 1936.jpg|thumb|Cənubi Serbiyadan motiv 1936
Fayl:Lj.Ivanović Tri figure.JPG|thumb|Üç adam
Fayl:Lj.Ivanović Drvo.JPG|thumb|Ağac qrafikası
Fayl:Lj.Ivanović Stare kuće 1938.jpg|thumb|Köhnə evlər, rəsm, 1938
Fayl:Lj.Ivanović Unutrašnjost manastirske crkve 1938.jpg|thumb|Monastır kilsəsinin interyeri rəsm-1938
Fayl:Мотив од Кратово.jpg|thumb|Kratovodan motiv 1939
Fayl:Мотив од Битола (Теке).jpg|thumb|Bitola (Teke) motivi 1927
Fayl:Мотив од Охрид.jpg|thumb|Ohriddən motiv 1927



## Ədəbiyyat

* Народна енциклопедија – српско- хрватско- словеначка, приређивач и уредник др Станоје Станојевић, Zaqreb 1925—1929.
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Buşatlilər

**Buşatlilər** və ya **Buşatilər** () — Osmanlı imperiyasında alban feodal sülaləsi.

## Tarixi
Buşatlilər orta əsrlərdə Albaniyanın şimalında və Çernoqoriyada çobanlıqla məşğul olan Buşati qəbiləsinin törəmələridir. Buşat adı "mbë fshat" (kəndin yuxarısı) sözünün birləşməsidir. Bu, onların köçəri çoban olmalarına işarədir. Buşatilər XV əsrdə daimi məskunlaşmağa başlamış və bu proses XVI əsrin sonlarında başa çatmışdır. Onların məskunlaşmasına Buşatli ailəsinin formalaşdığı Şkoderdə Buşat kəndi daxildir. Digər bir hissəsi Piperi tayfasının gələcək ərazisində Bukumiri tayfası ilə birlikdə məskunlaşmışdır. Burada onlar tədricən XVI əsrin sonlarında yeni, daha böyük tayfanın bir hissəsi olmuşdular. 1497-ci il dəftərində onların adı Piperidə 35 ailə ilə "katun Buşat" kimi hallanır.

Buşatli ailəsi öz mənşəyini XVII əsrin əvvəllərində Buşatidə islamı qəbul etmiş Beqay qardaşlığına əsaslandırır. Bu ailənin dövlət xadimləri, sərkərdələri və liderləri öz statuslarını və siyasi məqsədlərini təbliğ etmək üçün onların mənşəyi haqqında müxtəlif nəzəriyyələr irəli sürmüşdülər. Övliya Çələbi öz zamanında onların mənşəyini və statusunu Fateh Mehmed dövrünə bağlayan Yusif bəy Plakunun nəslindən olmaları haqqında bir rəvayət yazmışdır. Şkoder paşalığı dövründə Qara Mahmud paşa orta əsrlərdə İvan Çernoyeviçin hakim olduğu torpaqlara doğru genişlənməyə çalışmışdır. O, iddiasını qanuniləşdirmək və gücləndirmək üçün İvanın müsəlman oğlu İskəndər bəy Çernoyeviçin nəslindən gəldiyinə dair başqa bir nəzəriyyə irəli sürmüşdür.

Albaniya milli hərəkatı yüksəlişdə olan dövrdə başqa bir nəzəriyyə ortaya çıxmışdır. Şəmsəddin Saminin qeyd etdiyi bu nəzəriyyəyə görə, Buşatlilər tarixi feodal Dukagini sülaləsinin nəslindən idilər.

Qara Mahmud paşa 1775-ci ildən Osmanlı imperiyasının Şkoder paşalığının hakimi idi. O, Çernoqoriya və Dalmasiya da daxil olmaqla müstəqil Albaniya krallığını yaratmağa cəhd göstərmişdir. Buşatlilər daxili siyasəti üçün dini dözümlülük, feodal çəkişmələrinin məhdudlaşdırılması, maarifin (Şkoderdə kitabxananın yaradılması) və ticarətin inkişafı səciyyəvidir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* Pllumi, Zef. Frati i Pashallarëve Bushatli të Shkodrës:(Át Erasmo Balneo):(1756-1788); kronikë e gojdhanë. Botime Françeskane, 2004.
* Stavri, N. Pashalleku i Shkodrës nën sundimin e Bushatllive në gjysmën e dytë të shekullit të XVIII, 1757–1796.(La Pachalik de Shkodër sous les Bushatli à la deuxieme moitié du XVIIIe siècle. Résumé.). 1964.
Bustani

**Bustani** ( / ALA-LC: *Bustānī*) — Livan ədəbiyyatçıları və maarifçiləri ailəsi. Ərəb mədəniyyətinin inkişafında və ərəb ədəbi dilinin yeniləşdirilməsində mühüm rol oynamışlar. Nisbə olan bu ad ərəbcə bağ sözündən (orta farsca "bōyestān" sözündən alınma) əmələ gəlmiş, ən azı XV əsrə aid olduğu güman edilir.

## İstinadlar
Butrus Bustani

**Butrus Bustani** (; ) — maruni məzhəbli Livan filoloq-ensiklopediyaçısı və maarifçisi. O, ərəb intibahı ideyalarının ifadəçisi hesab edilir.

Bustani birinci Suriya milliyətçisi hesab olunur.

## Həyatı
Butrus Bustani 1819-cu ilin yanvarında anadan olmuşdur. O, 1847-ci ildə "Elm və incəsənəti öyrənən Suriya cəmiyyəti"nin banisi olmuş, ərəb jurnalistikasının yaradıcısı hesab edilir. Bustani 1863-cü ildə Beyrutda Milli məktəbin əsasını qoymuşdur. 1870 ildən "*Əl-Cüneynə*" ("*Bağ*") qəzetini, "*Əl-Cənnən*" ("*Bağban*")jurnalını, "*Əl-Cənnə*" ("*Cənnət*") həftəliyini dərc etdirmişdir. Çoxlu məqalə və məruzələr ("*Qadın təhsili haqqında*", 1848; "*Ərəblərin ədəbiyyatı haqqında*", 1856 və s.) yazmışdır. Ərəb dilində "*Mühit əl-mühit*" ("*Ümmanlar ümmanı*", 1867–1870) izahlı lüğətini hazırlamışdır. İlk ərəb ensiklopediyası "*Dairət ül-maarif*"in ("*Bilik dairəsi*", 1876–1883) naşiridir. Dərslik və müntəxəbatların, həmçinin "*Napoleonun həyatı*" (1868), "*Ərəb və Avropa ictimai qaydalarının müqayisəsi*" (1869) əsərlərinin müəllifi və tərtibçisidir.

## İstinadlar
Səlim Bustani

**Səlim Bustani** (; ) — Livan jurnalisti, yazıçısı və siyasi xadim. O, ərəb tarixi romanının banilərindən biri hesab edilir.

## Həyatı
Səlim Bustani 28 dekabr 1848-ci ildə indiki Livanın Əbeyh kəndində anadan olmuşdur. O, Butrus Bustani və Rahil Atanın doqquz övladının ikincisi idi. Bustani fransız, ingilis, türk və ərəb dillərini öyrənmişdir. Onun romanları Suriya tarixinin mühüm hadisələrinə həsr olunmuşdur. Bustani "*Əl-Cənnən*" jurnalında və "*Dairət ül-maarif*" ensiklopediyasında çalışmışdır.

## İstinadlar
Süleyman Bustani

**Süleyman Bustani** ( / ALA-LC: *Sulaymān al-Bustānī*, ; ) — Osmanlı ərəblərindən olan ədəbiyyatçı, jurnalist, siyasi xadim.

## Həyatı
Süleyman Bustani 22 may 1856-cı ildə indiki Livanda anadan olmuşdur. O, Butrus Bustaninin nəvəsidir. Bustani  Beyrutda Milli məktəbin məzunu olmuşdur. O, 1904-cü ildə Homerin "*[[İliada]]*"sını ərəb dilinə tərcümə etmişdir. Müəllifin klassik ərəb poeziyasının "*İliada*" ilə müqayisəsi zamanı meydana gələn şərhləri və tədqiqatları da bu nəşrdə verilmişdir. Bustani "*Dairət ül-maarif*"in nəşrini tamamlamışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Brockelmann С. Geschichte der arabischen Literatur. — Bd 2. — Leipzig, 1949.
* *Крачковский И. Ю.* Избр. соч. — Т. III. — М.—Л., 1956.
Serbiyanın dövlət rəmzləri

**Serbiya Respublikasının dövlət rəmzləri** — Serbiyanın və Serb xalqının və ya Serb mədəniyyətinin simvolları olan Serbiyanın xüsusi fərqləndirici obyektləridir. Bu simvollar bunlardır: Dövlət Bayrağı, Dövlət Gerbi, Dövlət Himni. Rəsmi statusu olmayan, lakin milli və ya beynəlxalq səviyyədə tanınan başqa simvollar da var.

## Serbiya Respublikasının rəsmi dövlət rəmzləri

## Digər simvollar

## İstinadlar
Cumblatlar

**Cumblatlar** və ya **Canbolatlar** (, orijinalı ; mənası – "polad canlı" və ya "polad ruhlu") — XVIII əsrdən Livan tarixində mühüm rol oynamış, Cəbəl-Lübnan vilayətindən olan dürzi nəsli. Onlar yerli əmirlər və Osmanlı idarəçiliyinə qarşı 1778–1788-ci, 1822-ci, 1841-ci illərdə baş verən üsyanlara rəhbərlik etmişdilər. XX əsrdə Cumblatların ən tanınmış nümayəndəsi druz icmasının lideri və Mütərəqqi Sosialist Partiyasının (MSP, 1949) banisi Kamal Cumblat (1917–1977) idi. O, solçu olmaqla Livanda siyasi vəzifələrin konfessional mənsubiyyətə görə bölüşdürülməsinə qarşı çıxış edirdi. Cumblatlar 1969-cu ildən MSP-də ölkənin sol təşkilatları və Fələstin milli hərəkatı ilə ittifaqa girmişdilər. Cumblatlar Livanın daxili münaqişələrində (1958, 1975–1976) fəal iştirak etmişdilər. Kamal Cumblatın 16 mart 1977-ci ildə öldürülməsindən sonra Cumblatların və Livanın dürzi icmasının başçısı onun oğlu, 1970- ci illərdə Livanda vətəndaş müharibəsi gedişində Suriyanın dəstəklədiyi sol-müsəlman alyansının tərkibində fəaliyyət göstərən Vəlid Cumblat olmuşdur. Vətəndaş müharibəsi 1990-cı ildə qurtardıqdan və partiya milislərinin silahsızlaşdırılmasından sonra Vəlid Cumblatın nüfuzu azalsa da, XXI əsrin əvvəllərində Cumblatlar Livanın siyasi səhnəsində güclərini qoruyub saxlaya bilmişlər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
*
Böyük Livan

**Böyük Livan dövləti** (; ), sonrakı adı ilə **Livan Respublikası** ( **; ) — Birinci Dünya müharibəsindən sonra Osmanlı imperiyasının keçmiş ərazilərində, Millətlər Liqasının qərarı ilə Fransaya bu ərazi üçün mandat verildikdən sonra Fransanın mandatının bir hissəsi. Bundan əvvəlki dövrdə Livan Beyrut vilayətinin mərkəzi hissəsində muxtar bir qurum kimi Böyük Suriya adlanan ərazinin bir hissəsi idi.

General Quro Livan ilə cənub və qərb sərhədlərində bir neçə Suriya kəndini parçalayaraq Livana birləşdirmiş, paytaxtı Beyrut təyin edərək indiki sərhədləri ilə dövlətin qurulmasını elan etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  (note: see also summary here)
* 

## Xarici keçidlər
* A concise history of Lebanon
* Glossary -- Lebanon
* Milestone Dates in Lebanon's Modern History
* Library of Congress - Research - Country Studies - Lebanon - The French Mandate
I Bəşir Şihab

**I Bəşir Şihab** () — XVIII əsrin əvvəllərində Cəbəl-Lübnanı idarə etmiş Livan hakimi. O, Şihab ailəsinin ikinci hakimi və ümumiyyətlə sülalənin banisi hesab edilir.

## İstinadlar
Dağlıq Livan əmirliyi

**Dağlıq Livan əmirliyi** və ya **Cəbəl-Lübnan əmirliyi** () — 1516-cı ildən 1840-cı ilə qədər indiki Livanın cənubundakı dağlıq vilayətlərdə mövcud olmuş əmirlik.

## Tarixi
Osmanlı sultanı I Səlim Mərcidabık döyüşündə döyüşündə məmlükləri məğlub etdikdən sonra Məən sülaləsindən I Fəxrəddinə Livanın cənubunda torpaqlar vermişdir. Bu torpaqlarda əmirlik yaradılmışdır. I Fəxrəddin Bab-ı Ali vassalı idi və sultan üçün vergi toplamaq üçün onun ərazisində vəzifələr yerinə yetirirdi. I Fəxrəddin və II Fəxrəddin ilkin əmirliyin ərazisini xeyli genişləndirdilər. Məənilər 1516-cı ildən 1697-ci ilə qədər Cəbəl-Lübnanda hökmranlıq etmişdilər. Həmin il bu sülalənin sonuncusu Əmir Əhməd kişi övladı olmadan vəfat etmişdir. Bundan sonra əmirliyin vassalları Heydər Şihabı yeni əmir seçmişdilər. Şihab sülaləsi 1697-ci ildən 1840-cı ilə qədər əmirliyi idarə etdi. 1840-cı ildə əmirliyin ərazisi ingilis-türk qoşunları tərəfindən tutulmuş və sonuncu əmir II Bəşir sürgün edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Mannheim, Ivan. Syria & Lebanon. — Footprint travel Guides., 2001. — С. 567.. — ISBN 1-900949-90-3.
* Hitti, Philippe K. The origins of the Druze people and Religion. — Bibliobazaar LLC., 2008. — С. 23-24.. — ISBN 1-4346-8537-3.

## Xarici keçidlər

* История. Ливан
İrena Kşivitskaya

**İrena Kşivitskaya** () — Polşalı feminist, yazıçı, tərcüməçi, cinsi təhsil, kontrasepsiya və ailə planlamasını təbliğ edən qadın hüquqları müdafiəçisi.
## Bioqrafiya
### Şəxsi həyat
İrena Qoldberq ailəsinin (solçu yəhudi ziyalıları, Polşa Sosialist Partiyasının liderləri) Polşadan sürgün edildiyi Sibirin Yeniseysk şəhərində anadan olub. Sürgün zamanı atası vərəm xəstəliyinə tutulmuş və ailə Polşaya qayıtdıqdan üç il sonra vəfat etmişdir. İrena yəhudi sosial demokrat partiyası Bundun əsas simalarından biri olan anası və ögey atası Ekutel Portni tərəfindən tolerantlıq və rasionalizm ruhunda tərbiyə olunub.

1922-ci ildə qız Varşava Universitetinin Polşaşünaslıq fakültəsini bitirir. Universitet illərində o, "Yasəmən budağı" () adlı ilk essesini nəşr etdirir.

1923-cü ildə İrena sosioloq və qadın hüquqları müdafiəçisi Lüdvik Kşivitskinin oğlu Yeji Kşivitski ilə evlənir. Kşivitski ailəsi açıq nikaha daxil olmaq qərarına gəlir və toydan qısa müddət sonra İrena məşhur alman şairi və dramaturqu sevgilisi Valter Hasenklever ilə Korsikaya gedir. Daha sonra ərinin yanına qayıdır, ona Peter (1927) və Andrey (1937) adlı iki oğul verir. Ümumiyyətlə evliliyi olduqca uğurlu hesab edir.

## Feminist fəaliyyət
XIX əsrin 20-ci illərində İrena Kşivitskaya qadınların azadlığı, cinsi təhsil hüququ, çoxarvadlılıq və homoseksual münasibətlər uğrunda mübarizəyə başlayır və abortun qanuniləşdirilməsinə çalışırdı. O, bir neçə romanın müəllifi olur, həmçinin HG Wells, Max Frisch, Friedrich Dürrenmattın bir sıra əsərlərini polyak dilinə tərcümə edir. Polşa feminizmi tarixində ən maraqlı ədəbi və siyasi sənədlərdən biri onun "Kişi sivilizasiyasının alaqaranlığı" () romanı hesab edilə bilər.
## İstinadlar
Dominika Kroys

**Dominika Kroys** (; ) —  Polşa dövlət xadimi və diplomatı. 2019-cu ilin noyabr ayından Polşanın BMT-nin Vyana ofisində daimi nümayəndəsidir.

## Bioqrafiya
Dominika Kroys 1972-ci ildə anadan olub. O, Yagellon Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmiş, 2006-cı ildə həmin universitetdə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır, , Korrupsiya Probleminə Qarşı Beynəlxalq İctimai Hüquq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. O, həmçinin Vyana Diplomatik Akademiyasında təhsil alıb. Polyak dilindən əlavə ingilis, fransız və alman dillərini mükəmməl bilir. Xorvat, ispan və rus dillərində danışır.

## Fəaliyyəti
1999-cu ildə Dominika Kroys Polşa Xarici İşlər Nazirliyində işə başlayıb. O, Berlindəki Səfirlikdə Avropa İttifaqı məsələləri üzrə ikinci katib (2001-2005), sonra Polşanın BMT-nin Vyanadakı Bürosu və beynəlxalq təşkilatlar yanında Daimi Nümayəndəliyinin birinci katibi, müşaviri və birinci müşaviri, təhlükəsizlik, nüvə silahı, terrorizm və silahların yayılmaması üzrə inkişaf məqsədlərinə rəsmi yardım (2006-2010) məsul vəzifələrdə çalışıb. Kroys eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Transmilli Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə Konvensiyasının İştirakçı Dövlətlərin Konfransı Rəhbərinin müavini vəzifəsində çalışıb. Xarici İşlər Nazirliyində Avropa İttifaqı, hüquq və müqavilə məsələləri və xarici siyasət strategiyası və planlaşdırma departamentlərində çalışıb. Daha sonra Avropa İttifaqının Vyanada Beynəlxalq Təşkilatlar yanında Nümayəndəliyində Avropa Xarici Fəaliyyət Xidmətində (2011-2015) və Avropa Təhlükəsizlik Siyasəti və Şərqi Avropa ilə Əlaqələr üzrə məsul ATƏT ilə Əlaqələr üzrə Koordinator (2015-2019) işləyib. 10 oktyabr 2019-cu il tarixində Polşanın Vyanadakı BMT Bürosu və Beynəlxalq Təşkilatlar yanında Daimi Nümayəndəsi təyin edilmişdir. O, missiyasına 2019-cu ilin noyabrında başlayıb.

## İstinadlar
Pyotr Hofmanski

**Pyotr Yuzef Hofmanski** (; ) — Polşalı hüquqşünas, cinayət hüququ üzrə mütəxəssis, hüquq professoru. 2015-ci ildən Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin hakimi. Bundan əvvəl Pyotr Hofmanski Avropa Şurasında məsləhətçi işləyib. 11 mart 2021-ci ildən Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin sədri fəaliyyət göstərir.

## Bioqrafiya
1956-cı ildə Poznanda anadan olub. 1978-ci ildə Nikolay Kopernik Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. 1981-ci ildə fəlsəfə doktoru, 1990-cı ildə isə hüquq elmləri doktoru almışdır. Polşa Respublikası Prezidentinin 14 aprel 1997-ci il tarixli qərarı ilə ona hüquq professoru elmi adı verilmişdir. 1990–2002-ci illərdə Belostok Universitetində cinayət hüququ kafedrasının professoru olub, cinayət və cinayət prosessual hüququndan dərs deyib. 2003-cü ildən Yagellon Universitetində Cinayət Prosessual Departamentinin rəhbəridir. 1996–2015-ci illərdə Polşa Ali Məhkəməsinin hakimi olub.

2014-cü ilin dekabrında Nyu-Yorkda 2002-ci ildən fəaliyyət göstərən bu qurumun tarixində ilk qütblü kimi 2015–2024-cü illər müddətinə Haaqa Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin hakimi seçilib. Andiçmə mərasimi 2015-ci il martın 10-da Haaqada baş tutub. 11 mart 2021-ci ildə o, ICC-nin prezidenti seçildi. 2014-cü ildə Şərqi Avropa dövlətlərinin regional qrupundan "A" siyahısı üzrə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin hakimi seçilib.

## Şəxsi həyat
Pyotr Hofmanski polyak, ingilis və alman dillərini mükəmməl bilir. Evlidir və üç qızı var.

## Nəşrlər
Onun elmi maraqları cinayət prosesinin səmərəliliyi, cinayət prosesində fərdi hüquqların müdafiəsi, o cümlədən məcburiyyət tədbirlərinin tətbiqi ilə bağlıdır. O, 300-ə yaxın elmi məqalənin, o cümlədən Cinayət Prosessual Məcəlləsinə geniş şərhin müəllifi və həmmüəllifidir. Onun nəşrlərinin çoxu alman və ya ingilis dillərində yazılmış və nəşr edilmişdir.

## Mükafatları
2000-ci ildə Gümüş Xaç mükafatını alır.

## İstinadlar
Dövlət qurumu

**Dövlət orqanı** və ya **dövlət qurumu** dövlətin idarə edilməsi və fəaliyyətinə cavabdeh olan orqandır. Dövlət qurumları müxtəlif növlərdə olur. Fərqli istifadələrə baxmayaraq, dövlət qurumları çox vaxt nazirlikdən və hökumət tərəfindən yaradılan digər təşkilatlardan ayrıdır.
Aleksander Robertus Todd

**Aleksander Robertus Todd** ( ) — İngilis üzvi kimyaçısı, London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1942), kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1957), Britaniya İmperiyasının Cəngavəri (1954)

## Həyat və fəaliyyəti
2 oktyabr 1907-ci ildə Qlazqoda anadan olub.
Qlazqo Universitetini bitirdikdən sonra 1931-ci ildə Frankfurt Universitetində, 1933-cü ildə isə Oksfordda fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır. Sonra bir sıra təhsil ocaqlarında, elmi müəssisələrdə çalışıb.
1938-ci illərdə Mançester Universitetində kimya laboratoriyalarının direktoru, daha sonra 1944-cü ildən  Kembric Universitetində üzvi kimya professoru vəzifələrində işləmişdir.
1952-1964-cü illərdə hökumətin Elmi Siyasət Məsləhət Şurasının sədri olub. 1960-1962-ci illər ərzində Böyük Britaniya Kimya Cəmiyyətinin prezidenti vəzifəsini icra edib.
1957-ci ildə   “ Nukleozidlər və ko-fermentlər ilə əlaqəli tədqiqatlarına görə “ Nobel mükafatı alıb.
1975-1980-ci illərdə London Kral Cəmiyyətinin prezidenti kimi fəaliyyətini davam etdirib.
1955-ci ildə ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının , 1982-ci ildə isə SSRİ Elmlər Akademiyasının  əcnəbi üzvü seçilib.

Aleksander Robertus Todd 10 yanvar 1997-ci ildə Kembricdə vəfat edib.
## Əsas işləri
Aleksander Robertus Toddun əsas əsərləri - nukleozidlərin və nuklein turşularının kimyasına dair - bu tip kimyəvi birləşmələrin quruluşu və sintezi üsulları haqqında müasir fikirlərin əsasını təşkil edib. A.R.Todd sintetik üzvi kimya, təbii birləşmə kimyası və B12 vitamininin quruluşu və sintezi də daxil olmaqla digər tədqiqatlar da aparmışdır.
## Şəxsi həyatı
1937-ci ildə Aleksander Robertus Todd, 1936-cı il Nobel mükafatı laureatı olan  Henri Hallet Dalenin qızı Alison Sarah Dale ilə evləndi. Bu nigahdan onun bir oğlu Alexander Henry və iki qızı Helen Jean və Hilari Alison olub. Onun həyat yoldaşı  Alison Sarah Dale 1987-ci ildə vəfat edib.
## İctimai fəaliyyəti
1992-ci ildə “İnsanlığa Xəbərdarlıq”  imzaladı.
## Mükafatları
* 1949-cu ildə - Devi medalı
* 1954-cü ildə - Bayker mühazirəsi
* 1955-ci ildə - Kral medalı
* 1957-ci ildə - Nukleozidlər və nuklein turşuları üzrə tədqiqatlara görə kimya üzrə Nobel mükafatı
* 1963-cü ildə - Silliman mühazirəsi
* 1966-ci ildə Robert Robinson Mükafatı
* 1970-ci ildə - Kopli medalı
* 1978-ci ildə - SSRİ Elmlər Akademiyasının M.V.Lomonosov adına Böyük Qızıl medalı
## İstinadlar
Ayşənur İslam

**Ayşənur İslam** () — türk siyasətçisi və müəllimi.

25 dekabr 2013-cü ildə Ərdoğanın üçüncü kabinetində Ailə və Sosial Siyasət naziri vəzifəsinə təyin edilib və 28 avqust 2015-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışıb.
## Həyatı
Ayşənur İslam 16 yanvar 1958-ci ildə İstanbulun Üsküdar səmtində Mehmet İslam və Cahidə İslamın ailəsində anadan olub. O, Ankara Universitetində türk ədəbiyyatı təhsili alıb və həmin universitetdə magistr dərəcəsinə də yiyələnib. Qazi Universitetindən isə fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır.

Ayşənur Yılmaz 2005-ci ildə dosent elmi adına yiyələnib. İslam Ankara Universiteti, Kırıkkale Universiteti və Başkənd Universitetində pedaqoq kimi çalışıb.  On kitabın və 40-a yaxın nəşrin müəllifidir. 

O, Ədalət  və İnkişaf Partiyasından keçmiş millət vəkili Mərvə Kavakçının da qayınatası olan Nadir Lətif İslamın gəlinidir. Həyat yoldaşı Bahadır İslam həkimdir, yardım təşkilatlarında könüllü işləyir. O, 2010-cu ildə Qəzzə bölgəsinə humanitar yardım aparan gəmilərə hücum basqınında iştirak edən MV Mavi Mərmərə gəmisində olub.

İslamın bir övladı var.

## Siyasi karyerası
Ayşənur İslam hakim Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP) vasitəsilə siyasətə qədəm qoyub, 2011-ci ildə keçirilən ümumi seçkidə Sakarya vilayətindən millət vəkili olaraq Türkiyə Böyük Millət Məclisinə seçilib.

26 dekabr 2013-cü ildə Türkiyədə, 2013-cü il korrupsiya qalmaqalından sonra bir gün əvvəl, dekabrın 25-də açıqlanan on yeni adla Ərdoğanın kabinet dəyişikliyi zamanı Fatma Şahinin yerinə Ailə və Sosial Siyasət naziri vəzifəsinə başladı.

Onun kabinetə daxil olmasında prezident Abdullah Gülün də rolu olduğu bildirilib. O, dövlət qulluqçusu olduğu müddətdə prezidentin baş katibi Mustafa İsenlə birgə çalışıb. O, sosial siyasətdə də çox bacarıqlıdır.

## İstinadlar
Muzaffer Kılıç

**Ahmet Muzaffer Kılıç** (1895, İstanbul - 14 iyul 1959) — türk əsgəri və siyasətçisidir.
O, 1918-ci il avqustun 7-dən noyabırın 13-nə kimi 4 ay, ikinci dəfə 16 may 1919-cu il - 1 iyul 1927-ci il tarixləri arasında 8 il, ümumilikdə 8 il 4 ay olmaqla iki dəfə Mustafa Kamal Atatürkün müvəkkili kimi xidmət etmişdir.
## Həyatı
O, İstanbulun Silivrikapı məhəlləsində, Qafqaz əsilli Topqapı sarayı Nizamiyə Batalyonunun komandiri mayor Əli Rıza bəyin oğlu olaraq dünyaya gəlib.
1911-ci ildə Kuleli Hərbi Liseyinə daxil olmuş və həmin vaxt sonuncu kursda oxuyarkən 28 iyul 1914-cü ildə Birinci Dünya müharibəsi başlamışdır.
1914-cü il oktyabrın 29-da Osmanlı İmperiyasının da müharibəyə qaşılması ilə orduda yeni birliklər yaradıldığı üçün böyük sayda zabitə ehtiyac yaranıb.
Artan zabit ehtiyacını ödəmək üçün daha əvvəl bağlanmış Pangaltıdakı Hərbi Akademiyada tələbələr üçün açılan qısamüddətli zabit hazırlığı kursuna qatılıb.
Təxminən 10 aya yaxın davam edən təlimdən sonra 14 iyul 1915-ci ildə 1330 (1914)-N.35 qeydiyyat nömrəsi ilə 1-ci Ordu Komandanlığına zabit müavini (ikinci leytenant) rütbəsində təyin edilmiş və artilleriya alayında akkumulyator komandiri vəzifəsinə təyin edilmişdir.
O, Artilleriya Məktəbində imtahan vermiş və zabit olmaq üçün kafi olduğu üçün məzun edildikdən sonra leytenant rütbəsinə qəbul olunmuşdur.
Sərəncamında olan artilleriya batareyası ilə Mərmərə dənizindən İstanbul Sarayburnuya qədər irəliləyərək limandakı nəqliyyat gəmilərini bombalamaq istəyən düşmən sualtı qayıqlarının qarşısını almaq tapşırılmışdı.
Qeydiyyat nömrəsinin ortasındakı “N” hərfi onun Kuleli Hərbi Liseyini zabit namizədi kimi bitirdiyini və hazırlıq kursunda iştirak etdiyini göstərir.
1919-cu il mayın 19-da 7-ci Ordu Qrupunun komandanı Mustafa Kamal Paşa Türk Qurtuluş Savaşını başlamaq üçün Samsuna gedərkən 18 nəfərlik ətrafı arasında Cevat Abbas (Gürer) köməkçi, Müzəffər bəy isə ikinci köməkçi idi.
Müzəffər bəy Mustafa Kamal Paşa ilə Samsuna getdikdən sonra Ərzurum, Sivas qurultayları və Türkiyə Böyük Millət Məclisinin açılışından sonra bütün Qurtuluş Savaşı boyunca Mustafa Kamal Paşadan ayrılmamış, onun yanında və onun əmrində olmuşdur.
Cümhuriyyət elan edildikdən sonra 4 noyabr 1923-cü ildə Mustafa Kamal Paşanın imzası ilə prezident müşavirliyinə təyin edilir.

22 aprel 1925-ci ildə Prezident Mustafa Kamal Paşa və Nazirlər Şurasının qərarı ilə beynəlxalq silah və sursat ticarətinə nəzarət üçün Cenevrədə keçirilən konfransda Türkiyəni təmsil etmişdir.
Kapitan rütbəsində olarkən 8 il 4 ay davam edən xidmətindən sonra məzuniyyət götürür və Mustafa Kamal Paşanın icazəsi ilə iki il Ankara Hüquq Məktəbində hüquq təhsili alır.

Məktəbi bitirdikdən sonra yenidən Mustafa Kamal Paşanın icazəsi ilə hərbi xidmətə getmiş və 16 illik hərbi xidmətdən sonra prezidentin xəbəri ilə 1930-cu il yanvarın 19-da ordudan istefa verərək İstanbulda məskunlaşmışdır.
İstanbul Şəhər Şurasının üzvü, İstehsalçı və Ankara Anonim Türk Sığorta Şirkətinin Meneceri vəzifələrində çalışıb.

O, TBMM 5-ci Dövr Giresun millət vəkilidir. O, “Qırmızı zolaqlı” İstiqlal medalının sahibidir.

## İstinadlar
Elçin Ağayev (alim)

**Elçin Kamil oğlu Ağayev** () — Azərbaycan alimi, ümumi cərrah, tibb elmləri doktoru (2014), professor (2015), Azərbaycan Tibb Universitetinin Ümumi cərrahlıq kafedrasının müdiri (2017), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı (2021) laureatı.

## Həyatı
Elçin Ağayev 20 oktyabr 1962-ci ildə Saatlı rayonunun Mollavaizli kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini 1970–1980-ci illərdə Saatlı rayonu Səməd Vurğun adına orta məktəbdə almışdır. Orta məktəbi fərqlənmə attestatı ilə bitirərək Azərbaycan Tibb Universitetinin müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olmuş və 1986-cı ildə məzun olmuşdur. 1986–87-ci illərdə Musa Nağıyev adına Bakı şəhəri Kliniki Təcili Tibbi Yardım Xəstəxanasında cərrahlıq ixtisası üzrə bir illik internatura keçmişdir. 1987–90-cı illərdə Saatlı Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında cərrah vəzifəsində çalışmışdır.

1990–94-cü illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin Ümumi cərrahlıq kafedrasının aspirantı, 1994-cü ildə assistenti, 2011-ci ildə dosenti, 2015-ci ildə professoru, 2017-ci ildə isə həmən kafedranın müdiri vəzifəsinə seçilmişdir.

2021-ci ilin aprelin 9-da Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Elçin Ağayev "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Ailəlidir, iki övladı var.

## Fəaliyyəti

### Elmi fəaliyyəti
Elçin Ağayev 1994-cü ildə *"Hemodinamikanın və homeostazın müxtəlif vəziyyətlərində bağırsaq anastomozlarının bitişməsi"* mövzusunda namizədlik, 2015-ci ildə isə *"Bağırsaqların təcili və təxirəsalınmaz rezeksiyasından sonrakı erkən nəticələrin yaxşılaşdırılması yolları"* mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiət etmişdir. 2004-cü ildə dosent, 2015-ci ildə isə professor elmi adına layiq görülmüşdür. O, çap olunmuş 150 məqalə və tezisin, 1 dərsliyin, 2 metodiki tövsiyənin, 1 tədris-metodiki vəsaitin, 4 tədris vəsaitinin, 1 monoqrafiyanın və 2 ixtiranın müəllifidir.

### Kliniki fəaliyyəti
Elçin Ağayev 1983-cü ildən kliniki fəaliyyətlə məşğuldur. 2022-ci ildə Səhiyyə Nazirliyinin Cərrahiyyə Üzrə Baş Mütəxəssisi təyin edilmişdir. Kliniki fəaliyyəti əsasən qarın və döş boşluğu orqanlarının kəskin və xroki cərrahi xəstəlikləri zamanı aparılan açıq və laparoskopik əməliyyatların icrası ilə bağlıdır.

## İstinadlar
28 iyun (dəqiqləşdirmə)

* 28 iyun — Qriqorian təqvimində ilin 179-cu günü.
* 28 iyun (teleserial, 2016) — teleserial.