open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zonalı əritmə üsulu

**Zonalı əritmə üsulu** — bərk kristallik maddələrin ərimə üsuludur, o tərkibində olan aşqarların bərk və maye fazada müxtəlif cür həll olmasına əsaslanır. Bu metod istiqamətlənmiş kristallaşma üsulundan fərqli olaraq zonalı əritmə üsulunda nümunənin kiçik bir hissəsi əridilir və bu ərimiş hissə kütlə boyu kiçik sürətlə yerini dəyişir. Bu zaman təmizlənəcək maddədə olan aşqarlar növündən asılı olaraq kütlənin başlanğıc və ya son hissəsinə toplanır. Proses bir neçə dəfə təkrar olunmaqla təmizlənəcək kütlə yüksək təmizlik dərəcəsinə gətirilir. Aşqar tərkibindən asılı olaraq bu üsulun köməyi ilə təmizlik dərəcasi 0,00005–0,000006, bəzən isə daha artıq olan maddələri almaq mümkündür. Aşqar maye fazada yaxşı həll olduğu halda, kristal maye sərhəddində aşqarın yenidən paylanması baş verir, maye fazada aşqarın miqdarı artır və o maye faza ilə birlikdə hərəkət edərək tədricən zonanın yerdəyişmə istiqamətində yığılmağa başlayır. Nəticədə aşqar ilkin nümunənin bir hissəsində toplanır. Aşqar maye fazada pis həll olan halda isə proses nəticəsində aşqar nümunənin əks tərəfində toplanır. Xüsusi hal olaraq bəzən aşqarın maye və bərk fazada eyni cür həll olması halına da rast gəlinir. Belə maddələri zonalı əritmə üsulu ilə təmizləmək mümkün olmur.
Zonalı əritmə metodu böyük effektivliyə malikdir. Metod 1952-ci ildə V. C. Pfann tərəfindən təklif olunmuşdur və o vaxtdan bəri böyük populyarlıq qazanmışdır. Hal hazırda bu metod 1500-dən artıq maddənin təmizlənməsində istifadə olunur.
Prosesi həyata keçirmək üçün təmizlənəcək maddə odadavamlı materialdan hazırlanmış qayığın içərisinə yerləşdirilir. Ərimə temperaturunun yüksək, prosesin getdiyi temperaturda kimyəvi cəhətdən passiv olması qayığın seçilməsinə qoyulan əsas tələblərdən biridir.
Proses aşağıdakı kimi aparılır. Havasız və ya inert atmosferə yerləşdirilmiş nümunənin bir hissəsi əridilir, sonra ərimiş zona külçə boyunca hərəkət etməyə başlayır. Ərimiş zonanın uzunluğu külçənin uzunluğundan asılıdır və bir neçə santimetr təşkil edir. Maddə ya induksiya cərəyanı, ya da müqavimət sobasına istilik verilməsi ilə əridilir. Bir qayda olaraq hərəkət sürəti saatda bir neçə millimetrdən bir neçə santimetrə qədər olur. Hərəkət, ya hərəkətsiz sobadan qayığı dartaraq, ya da qızma zonasının dəyişdirilməsi ilə həyata keçirilir. Bəzən effektivliyi yüksəltmək üçün ya zonanın sayını, ya da zonada keçidlərin sayını artırırlar.

## İstinadlar
* D. Пфанн. Зонная плавка -— М.: Мир, 1970–360 с
* Мюллер Г. Выращивание кристаллов из расплава. Конвекция и неоднородности — М.: "МИР", 1991. — 149 с. — ISBN 5-03-002101-9
* Херрингтон Е. Зонная плавка органических веществ — М.: Мир,1965–260 с.
İngiltərə Milli Futbol Superkuboku 1976

1976-cı il İngiltərə Milli Futbol Superkuboku matçı ölkə çempionu olmuş "Liverpul" və  İngiltərə Federasiya Kubokunun qalibi "Sauthempton" klubları arasında Uembli stadionunda təşkil olunmuşdur.

Matç 14 avqust tarixində Londonda yerləşən Uembli stadionunda 76,500 tamaşaçı qarşısında oynanılırdı.

Matçda yeganə qolu "Liverpul"un tərkibindən Con Benjamin Toşak vurmuşdur.

## Oyunun nəticələri
İqliməuyğunlaşma

**İqliməuyğunlaşma** — orqanizmlərin yeni həyat şəraitinə uyğunlaşması. İki cür iqliməuyğunlaşma ayırd edilir: 
# orqanizmlərin maddələr mübadiləsinin dəyişməsi ilə gedən uyğunlaşma; 
# növün genetik quruluşunun dəyişilməsi ilə gedən uyğunlaşma. 

İqliməuyğunlaşma populyasiya genofondunun zənginliyi ilə müəyyən olunur. İqliməuyğunlaşma mədəni bitkilərin və heyvanların arasında aparıldıqda süni iqliməuyğunlaşma, yabanı bitkilərin və vəhşi heyvanların növləri arasında (heyvanların miqrasiyası, bitkilərin insan, heyvan, külək və s. vasitəsilə təsadüfən başqa sahələrə aparılması) baş verdikdə isə təbii iqliməuyğunlaşma hesab olunur. İqliməuyğunlaşmanın öyrənilməsi və inkişafında Ç.Darvinin böyük rolu olmuşdur. İqliməuyğunlaşma təlimini İ.V.Miçurin və M.F.İvanov inkişaf etdirmişdir. Bitkilərdə iqliməuyğunlaşma həmişə arealın genişlənməsinə səbəb olur. Azərbaycannda Amerika aqavası, palmanın bir neçə növü, Şimali Amerika ağ akasiyası, atşabalıdı, yapon stifnolobiumu və s. bitkilər iqlimə uyğunlaşdırılmışdır. Azərbaycan faunası iqliməuyğunlaşma nəticəsində xeyli dəyişmişdir (bataqlıq qunduzu, yenot, xallı maral və s.). Kənd təsərrüfatı heyvanlarının iqlimə uyğunlaşdırılması uzun müddətli, mürəkkəb əhlilləşdirmə şəraitində keçir və bu prosesdə insan əməyinin rolu böyükdür.

## İqlim optimumu
Canlı orqanizmlər üçün temperatur rejimi və rütubətliyin miqdar parametrlərinin vaxta və əraziyə görə bir-birinə uyğun gəlməsi.

## İqlim rayonlaşması
Eyni iqlim şəraitinə görə ərazini (vilayət, ölkə və s.) qurşaq, zona, vilayət və daha kiçik rayonlara bölünməsi.

## Xarici keçidlər
* İQLİM VƏ İNSAN CƏMİYYƏTİ 

## Həmçinin bax
* İqlim

## İstinadlar
İnqridiyentlər

**İnqridiyentlər** — Bitki qruplaşmasında həmişə iştirak edən, ancaq dominantlıq etməyən komponentlər. Dominantların yaratdığı mühitə uyğunlaşan birillik bitkilərdir. İnqridiyentlər əlverişsiz illərdə bəzən inkişaf etməyərək torpaqda sağlam toxum halında qalır. Tipik inqriyentlər çöl, yarımsəhra və digər arid regionların fitosenozlarına xasdır. Optimal rütubətliyə malik olan rayonlarda inqridiyent. birillik bitkilər olub meşə qırma yerlərində v ə yanğına məruz qalan sahələrdə inkişaf edir. İnqridiyent bitki qruplaşmalarında böyük rol oynaya və mühüm praktiki əhəmiyyətə malik ola bilər. İnqridiyent termini Polşa botaniki Y. Paçovski (1917) tərəfindən irəli sürülmüşdür. 

## İstinadlar
Ömür payı. Səməndər Rzayev (film, 2015)

**Ömür payı. Səməndər Rzayev** — rejissor Tahirə Hüseynovanın 2015-ci ildə Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.

## Məzmun
Filmdə görkəmli teatr və kino aktyoru, Azərbaycanın əməkdar artisti Səməndər Rzayevin 70 illik yubileyinə həsr olunur.

## Film haqqında
Filmdə "Həyatın dibində", "Sizə deyib gəlmişəm", "Közərən ocaqlar", "Evləri köndələn yar", "Yollar görüşəndə...", "Dəli yığıncaqı", "İblis", "Kreysr sonatası" teatr və televiziya tamaşalarının, "Uşaqlığın son gecəsi", "Nəsimi", "Tütək səsi", "Od içində", səsləndirdiyi "İstintaq", "Babək", "Babamızın babasının babası", "Qara gölün cəngavərləri", "Bəyin oğurlanması", "Bağ mövsümü" filmlərinin kadrlarından eləcə də "Bulağ" radioverilişindəki səsdən istifadə edilmişdir.

Filmdə Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC-nin arxiv materiallarından, eləcə də Siyavuş Kərimi, Faiq Sücəddinov, Aygün Səmədzadə və xarici bəstəkarların musiqilərindən istifadə edilmişdir.

## Səhvlər
* *Orfoqrafik:* Titrlərdə "Sizə deyib gəlmişəm", "Yollar görüşəndə...", "Dəli yığıncağı" teatr və televiziya tamaşalarının adları səhvən "Sizi deyib gəlmişəm", "Yollar görüşəndə", "Dəli yıgıncagı" kimi yazılmışdır.
* *Orfoqrafik:* Titrlərdə "Od içində", "Uşaqlığın son gecəsi" filmlərinin adları səhvən "Od içində vahə", "Uşaqlıgın son gecesi" kimi yazılmışdır.
* *Orfoqrafik:* Titrlərdə "Babamızın babasının babası" filmində Babamızın ədatından sonra səhvən vergül qoyulmuşdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Rübabə Səməndər
:**Quruluşçu rejissor:** Tahirə Hüseynova
:**Quruluşçu operator:** Elşən Rafiqoğlu
:**Montaj:** Hüseyn Hüseynov
:**Assistentlər:** Mikayıl Əjdəroğlu, Qafur Sədiyev, Samir Məlikov
:**Səs operatoru:** Əliabbas Qasımov
:**Mətni oxuyan:** Elxan Rza
:**İnzibatçı:** Məlahət Əhməd
:**Redaktor:** Səyavuş Məmmədov
:**Filmin direktoru:** Kənan Quliyev
:**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkarlar:** Siyavuş Kərimi, Faiq Sücəddinov, Aygün Səmədzadə

### Rollarda
:Elxan Rza
:Rübabə Səməndər
:Murad Əhmədli

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə

## Həmçinin bax
İkinci Dünya müharibəsi zamanı keçirilən konfransların siyahısı

**İkinci dünya müharibəsi zamanı keçirilən konfransların siyahısı** (, ) — İkinci Dünya müharibəsi zamanı, antihitler dövlətləri tərəfindən keçirilən konfransların siyahısı. Siyahıda antihitler dövlətləri tərəfindən İkinci Dünya müharibəsi zamanı (1939 — 1945) təşkil edilən konfranslar göstərilmişdir. 1941-ci və 1945-ci illər arasında 23 konfrans keçirilmişdir. Bu konfransların 16-a Vinston Çörçill, 12-ə Franklin Delano Ruzvelt, 7-ə isə İosif Stalin qatılmışdır. Franklin Delano Ruzvelt, daha sonralar isə Harri Truman ilə əlaqədar əhəmiyyətli müharibə zamanı konfrans sessiyalarının bəzilərinin kod adları, konfrans sayına istinad edərək mənalarının bir parçası olaraq sıralı bir ədədə sahib olan cihazlara və ya alətlərə istinad olan bir adlandırma serialına sahib idi: 1-ci *ARCADIA*, 2-ci *SYMBOL*, 3-cü ***TRI'''DENT'', 4-cü ***QUAD**RANT'', 5-ci (yoxdur), 6-cı ***SEXTA*'NT*, 7-ci *EUREKA*, 8-ci ***OCTA**GON*, 9-cu *ARGONAUT* (*CRICKET* və *MAGNETO*) və 10-cu *'TERMINAL**. **Qalın yazı*' ilə göstərilmiş konfranslar [[Amerika Birləşmiş Ştatları]], [[Böyük Britaniya]] və [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ]] liderlərinin hamısının qatıldığı konfransları göstərir.

*Rənglərin izahı:''

## Qalereya

Fayl:Prince of Wales-5.jpg|Atlantik Konfransı, Argentina, Nyufaundlend, 1941
Fayl:Casablanca-Conference.jpg|Kasablanka Konfransı, Kasablanka, Mərakeş, 1943
Fayl:Quebec conference 1943.png|Birinci Kvebek Konfransı, Kvebek, Kanada, 1943
Fayl:Cairo conference.jpg|Qahirə Konfransı, Qahirə, Misir, 1943
Fayl:Teheran conference-1943.jpg|Theran Konfransı, Tehran, İran, 1943
Fayl:Roosevelt Inonu Churchill.jpg|İkinci Qahirə Konfransı, Qahirə, Misir, 1943
Fayl:Yalta Conference 1945 Churchill, Stalin, Roosevelt.jpg|Yalta Konfransı, Yalta, Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı, 1945
Fayl:Trumanstalin.jpg|Potsdam Konfransı, Potsdam, Almaniya, 1945
Fayl:UnitedNations.gif|Birləşmiş Millətlər Təşkilatının San Fransisko Konfransı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının quruluş sazişinin imzalanması, 26 İyun 1945


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* What major conferences were held during World War II?, Franklin Delano Ruzveltin Prezident Kitabxanasının rəsmi saytı
* Amerika Birləşmiş Ştatları Hərbi Tarix Ordu Mərkəzi
** Planning for Coalition Warfare, 1941 -1942
** Strategic Planning for Coalition Warfare, 1943 -1944 
** Washington Command Post: The Operations Division 
** Appendix C: Principals at the international conferences January 1943—September 1944
Chansi

**Chansi** — Hindistanın mərkəzi hissəsində, Uttar-Pradeş ştatında şəhər.

## Əhalisi
Əhalisi 427,5 min (2007).

## Coğrafiyası
Malva platosunun şimal-şərq hissəsində, Camni çayının (*[[Camna]] çayının qolu*) sol sahilindədir. Mühüm dəmiryol və avtomobil yolları qovşağı.

## Tarixi
1613-cü ildə Orçha racəsinin əmri ilə əsası qoyulmuş qalanın ətrafında yaranmışdır. Strateji əhəmiyyətinə görə Chansini Bundelk handın qapıları adlandırırlar. 17-ci əsrdən 19-cu əsrin ortalarınadək eyniadlı racəliyin paytaxtı olmuşdur. Lakşmi Bainin başçılığı ilə Hindistanda xalq üsyanının (1857–59) mərkəzlərindən biri idi.

## Memarlığı
Chansidə qala (1613), Rani-Mahal sarayı (1769–96, hazırda muzeydir), Maha- Lakşmi məbədi; Bundelkhand Universiteti (1975), Mühəndis-texnologiya institutu, Dövlət muzeyi var.

## Sənayesi
Qara metallurgiya, dəmiryol texnikasının təmiri üzrə müəssisələr fəaliyyət göstərir. Kustar sənətkarlıq (*ipək məmulatların istehsalı və s*.), xalçaçılıq inkişaf etmişdir. Chansi yaxınlığında Orçha şəhəri (əsası 16-cı əsrin əvvəllərində qoyulmuşdur), 16–17-ci əsrlərə aid sarayları, məbədləri və məqbərələri olan qala yerləşir.  

## Qalereya

Plateform-Railway Station Jhansi.JPG|Chansi metro stansiyasının platforması
Jjjhansi.jpg|Chansi otlağı
Mlb jhansi.jpg|MLB tibbi kolleci
Amy Johnson jason india.jpg|Emi Conson


## Həmçinin bax
* Cammu
* Caypur
* Cəbəlpur
* Cəmşidpur
* Dehli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Chansi
* Chansi rəsmi internet səhifəsi 
*
Nato (müğənni)

**n. A. T.o**. (Və ya doğum adı ilə: Natalya Şevlyakova, ) — rus və gürcü mənşəli müğənni. Ümumiyyətlə kliplərində göründüyü üzrə bir müsəlman kimi niqablıdır. Tacik, Fars və Özbək dillərini çox yaxşı dərəcədə bilir və o dillərdə müxtəlif mahnıları vardır. Yaxını İvan Şapovalov tərəfindən kəşf edilmişdir.

Mahnılarının mövzusu ümumiyyətlə döyüş, sülh, terrorizm mövzulu olub dünyaya ictimai mesaj verməkdir. 11 Sentyabr hücumlarının ildönümündə, Moskvada 2004-cü ildə bazara çıxmışdır. İlk çıxdığından sonra müəyyən bir müddət şəxsiyyəti gizli tutulmuş və deşifrə edilməmişdir. Muborakşo Mirzoşoyev adlı Tacik mənşəli bir bəstəkar tərəfindən bəstələnən "Çor Cavon" ("Чёр джавон") adlı mahnısı, n. A. T.o.'nun ən məşhur mahnısıdır. İlk çıxdığı zaman bütün dünyanın duyduğu bir mahnıdır.

## Mahnıları
# Чоржавон (Chorzhavon) — 03:40
# Бе Умиде (Be Umide) — 03:43
# Ратминда (Ratminda) — 02:39
# Нолои (Noloi) — 04:04
# Ветер Моря (Veter Morya) — 04:06
# Джуни Ман (Dzhuni Man) — 03:30
# Чаки (Chaki) — 03:07
# Твалеби (Tvalebi) — 04:57
# Хиду (Hidu) — 03:06
# Чоржавон (Chorzhavon) (JS16Mix) — 03:43
Filipp Zimmermann

**Filipp Zimmermann** (; ) — dünyanın ən çox istifadə edilən e-poçt şifrləmə proqramı Pretty Good Privacy (PGP) yaradıcısıdır. O, VoIP şifrləmə protokollarında, xüsusilə də ZRTP və Zfone ilə işləyir. Zimmermann, qlobal şifrli kommunikasiya şirkəti Silent Circle-in həmtəsisçisi və baş alimidir.

## Həyatı
Filipp Zimmermann 12 fevral 1954-cü ildə Camden şəhərində anadan olmuşdur. Atası beton qarışdırıcı yük maşını sürücüsü idi. Filipp Zimmermann 1978-ci ildə Boca Ratonda Florida Atlantik Universitetindən kompüter elmləri üzrə dərəcə alıb və bundan sonra San Fransisko Körfəzi ərazisinə köçdü. 1980-ci illərdə, Zimmermann, Boulder şəhərində bir proqram mühəndisi olaraq çalışmış və hərbi siyasət analitiki olaraq Nüvə Silahları Dondurma Kampaniyasının bir hissəsi olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Amerikalı proqramçı Filipp Zimmermann 1991-ci ildə o, elektron formada təsvir edilən informasiya üzərində şifrləmə əməliyyatlarını yerinə yetirməyə imkan verən PGP (Pretty Good Privacy) proqramını yaratmışdır. Zimmerman Beynəlxalq Kriptoqrafik Araşdırmalar Assosiasiyasının (International Association of Cryptologic Research), Kompüter Assosiasiyasının (Association for Computing Machinery) və Proqramlaşdırma Azadlığı Liqasının (League for Programming Freedom) üzvüdür.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
Karlhaynz Brandenburq

**Karlhaynz Brandenburq** (; ) — Alman elektrik mühəndisi və riyaziyyatçıdır.

## Həyatı
Karlhaynz Brandenburq 20 iyun 1954-cü ildə Erlangen şəhərində anadan olmuşdur

## Fəaliyyəti
Alman tədqiqatçısı Karlhaynz Brandenburq MP3 musiqi formatının yaradıcılarından biridir. MP3 formatının üstünlüyü ondadır ki, o, səs fayllarını keyfiyyətini saxlamaqla 10 dəfəyə yaxın sıxmağa imkan verir. İlk dəfə o, Syuzan Veqanın "Tom’s diner" mahnısını MP3 formatında kodlaşdırmışdır. Hazırda Brandenburq Almaniyanın ən nüfuzlu elmi tədqiqat müəssisələrindən biri olan Fraunqover İnstitutunun (Fraunhofer-Institute) şöbə müdiri vəzifəsində çalışır.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Larri Uoll

**Larri Uoll** (; ) — Amerikalı kompüter proqramçısı. Perl proqramlaşdırma dilini müəllifi.

## Həyatı
Larri Uoll 27 sentyabr 1954-cü ildə (Kaliforniya), Los-Ancelesdə anadan olmuşdur. Sonra Bremertonda yaşamışdır. 1976-cı ildə Seattle Sakit okean universitetində ali təhsil almış, kimya və musiqi sahəsində ixtisaslaşmış, bir neçə ildən sonra universitetin hesablama mərkəzində işləyən bir bakalavr Təbii və Süni dillərdə dərəcəsi almışdır.

## Fəaliyyəti
Amerikalı proqramçı, linqvist, Perl proqramlaşdırma dilinin müəllifi Larri Uoll "Usenet" elanlar lövhəsinin və "Unix" əməliyyat sisteminin, məşhur "Patch" proqramının da müəllifidir. O, 1998-ci ildə azad proqram təminatının inkişafına görə "Free Software Foundation" fondunun mükafatına (Free Software Foundation Award for the Advancement of Free Software) layiq görülərək fondun ilk laureatı olmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yakub Jezniçak

**Yakub Jezniçak** (; ) — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş Polşa futbolçusu. Polşa milli futbol komandasının keçmiş üzvü.

## Karyerası

### Klub
Erkən illərindən Jezniçak müdafiənin mərkəzi cinahında çıxış etmişdir. O, Legiya Varşava klubunda iki il davamlı çıxış etdikdən sonra ilk klubu olan *Vidzev Lodz* klubuna icarəyə verilmişdir. Yakub 2006-07 mövsümünün sonuna qədər bu klubda çıxış etmişdir. O, növbəti mövsümdə yenidən Legiya Varşava klubuna geri dönmüşdür.

6 iyul 2017-ci ildə Jezniçak Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Qarabağ klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

## Milli karyerası
Yakub Jezniçak bir müddət Polşa U-21 komandasında çıxış etmişdir. O, həmçinin Polşa milli futbol komandası ilə üç yoldaşlıq görüşündə də iştirak etmişdir.

## Uğurları
;Qarabağ
* Azərbaycan Premyer Liqası (2): 2017/2018, 2018/2019

;Legiya Varşava
* Ekstraklasa (5): 2005–06, 2012–13, 2013–14, 2015–16, 2016–17
* Polşa Kuboku (6): 2007–08, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2014–15, 2015–16
* Polşa Superkuboku (1): 2008

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rasim Abuşev

**Rasim Fərzi oğlu Abuşev** (15 oktyabr, 1963, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Sovet və Azərbaycan futbolçusu. 
Azərbaycan yığmasının heyətində 40 oyun keçirdmişdir.

## Həyatı
Bakı yaxınlığında anadan olub və orada böyüyüb. Hərbi xidmət zamanı respublika birinciliyində ordu komandasında oynayırdı. Buna görə böyük futbola artıq yetkin yaşda başladı. Əvvəlcə ikinci liqada çıxış edən Bakının "Gənclik" komandasında oynayırdı, yarım ildən sonra isə "Neftçi"də.

Yuxarı liqada ilk oynunu Kiyevdə yerli "Dinamo" komandasına qarşı keçirtdi, oyun heç-heçə bitdi.

1997-ci ilin yazında həmin vaxt Ağdamın "Qarabağ" klubunun oyunçusu Rasim Azərbaycan yığması ilə birgə Kiprdə məşq edirdi. Onlardan başqa orada Dinamo Stavropol komandasının təmsilçiləri var idilər ki, onlar Azərbaycan futbol federasiyası ilə "ağ-mavilər"in düşərgəsinə keçmək barədə məsələni həll etdilər.

Stavropol Dinamosunun heyətində uzun müddət ərzində oynadı və tez-tez kapitan sarğısı ilə meydana çıxırdı, sonradan "Jemçujina Budyonnovsk" klubunda çıxış etməyə başladı, xaricdə son klubu Kafkaztransqaz oldu.

2004-cü ilin avqustunda Nazim Süleymanovun dəvətini qəbul edərək "Xəzər-Lənkəran"ın heyətinə qatıldı. İlk oynunu "Bakı" komandasına qarşı keçirtdi və 0:2 hesabı ilə məğlub oldu, elə ilk oyunundan sonra karyerasını bitirdi.

Karyerasını bitirdikdən sonra Rusiyada məşqçi işlədi. 2008-ci ildə Andrey Mulikov ilə birlikdə "Dinamo Stavropol"u çalışdırırdı.

Ailəlidi, 3 oğlu var

## Milli yığma karyerası
Azərbaycan yığması yaranandan sonra heyətə daim çağırılırdı. 1993-dən 1999-cu ilə qədər millidə 40 oyun keçirtdi və 3 qol vura bildi.

## Xarici keçidlər
* ''National Football Teams'' saytında statistikası (*ing*)
Vild-Donald Gerye

**Vild-Donald Gerye** (31 mart 1989-cu ildə anadan olub) — Haitili peşəkar futbolçu. Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Zirənin futbolçusu. Yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edir. O, 2014 FİFA Dünya Kuboku təsnifat mərhələsində iştirak etmişdir.

## Karyerası

### Klub
6 iyul 2017-ci ildə Gerye Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Qarabağ klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

Vild-Donald Gerye Qarabağ klubu ilə debütünü 11 iyul 2017-ci ildə UEFA Çempionlar Liqasının ikinci təsnifat mərhələsində Samtredia klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, ikinci hissədə oyuna daxil olmuş və 83-cü dəqiqədə qolla yadda qalmışdır. Həmin görüşdə Qarabağ rəqibinə 5-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

2021-ci ildə Ağdam təmsilçisi Geryeni qış fasiləsində komandanın düşərgəsinə gec qoşulduğu üçün əvəzedici heyətə göndərmiş və 20 min dollar cərimə etmişdi. Bundan sonra oyunçunun müqaviləsinə qarşılıqlı razılıq əsasında xitam verilib.

2023-cü ilin əvvəlində futbolçu “Sumqayıt” futbol klubu ilə razılıq əldə edib.

## Karyera statistikası

### Klub

### Milli komanda qolları
:*Nəticələr və qollar Haiti hesablamasının birinci siyahısındadır.*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kris Villok

**Kristofer Antoni Villok** (31 yanvar 1998, London, İngiltərə) — **Kris Villok** kimi də tanınan, Portuqaliya təmsilçilərindən olan Benfika klubunda və İngiltərə U-19 milli komandasında hücumçu kimi çıxış edən peşəkar İngiltərə futbolçusu.

## Klub karyerası

### Arsenal
Villok 5 yaşı olarkən Arsenal akademiyasına qəbul olunmuşdur. O, 2014-cü ildə 16 yaşı olarkən yoldaşlıq oyunları üçün əsas komandaya dəvət almış və klubun baş məşqçisi Arsen Venger futbolçunu "çox maraqlı bir futbolçu" kimi təsvir etmişdir. Villok 2015-16 mövsümünün sonunda Aston Villa klubuna qarşı Emireyts Stadionunda keçirilən U-21 Premyer liqanın final görüşündə həm qolla, həm də iki məhsuldar ötürmə ilə yadda qalmışdır. O, əsas komanda ilə debütünü 20 sentyabr 2016-cı ildə Nottingem Forest klubuna qarşı Liqa Kuboku görüşündə etmişdir.

### Benfika
30 iyun 2017-ci ildə Villok son Portuqaliya çempionu olan Benfika klubu ilə beş illik müqavilə imzalamışdır.

## Milli karyerası
Villok 2017-ci ilin iyun ayında Gürcüstanda keçirilən 2017 U-19 Avropa Çempionatında iştirak etmək üçün İngiltərə millisinə dəvət almışdır.

## Şəxsi həyatı
Villokun iki qardaşı da futbolla məşğul olur. Onun böyük qardaşı Matti Mançester Yunayted klubunun, kiçik qardaşı Co isə Arsenal klubunun futbolçusu.

## Uğurları
;Arsenal
*U21 Premyer liqa 2 pley-off: 2016

## Həmçinin bax
* Arsenal

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
*England profile at The FA
Kiperort yarımadası

**Kipeport** () — Fin körfəzinin şimal sahilində yerləşən yarımada. İnzibati cəhətdən Kalininqrad vilayətinin Vıborq rayonu ərazisinə daxildir. Üstəlik Karel bərzəxinin qərb hissəsini təşkil edir. Hazırda yarımadanın bir hissəsi yasaqlıq elan edilmişdir.

## Coğrafiya
Şimal-şimal-qərb istiqamətdə uzanır. 18&nbsp;km məsafədə uzanır. Şimal-şərqdən Klyuçevskays buxtası və cənub-qərbdən Berkezund boğazı ilə əhatələnir. Yarımadanın son ucunda Bolşoe gölü yerləşir. Uzunluğu 1,2&nbsp;km, eni 200 metr təşkil edir. Yarımadanın ən ucqar şimal nöqtəsi Letnıy burnudur.

## Tarixi
Yarımada Vıborq körfəzini təbii qalaya çevirir. Körfəz dəfələrlə qanlı döyüşlərə şahidlik etmişdir.

## Adı
Rus-İsveç müharibəsi zamanı yarımada *Kiperort burnu* olaraq adlandırılır. Bu isə  sözündən törəmişdir.

1917-ci ildə Böyük Finlandiya Knyazlığı müstəqil olduqdan sonra ərazi **Koyvisto** () adlandırılır. 1944-cü ildə isə yarımada SSRİ tərəfindən işğal edilir. 1948-ci ildə yarımadanın adı Kiperort yarımadası olaraq adlandırılır.
## İstinadlar

## Mənbə
* Vıborq yasaqlığı
Albanopolis (Qafqaz)

200px|thumb|right|Qız qalası yaxınlığında Müqəddəs Varfolomeyi anma mərasimi
**Albanopolis** – xristian ənənəsinə görə həvari Varfolomeyin çarmıxa çəkildiyi, böyük ehtimalla Qafqazda olan şəhər.

## Tarixi mənbələr
XVIII agioqraferi Albin Batler () "*Müqəddəslərin həyatları*" əsərində qeyd edir:

Ancaq Batler qeyd edir ki, Hindistan yunan və latın müəlliflərdən tərəfindən laqeydliklə Ərəbistan, Efiopiya, Liviya, Parfiya, Persiya və midiyalıların torpağına tətbiq edilən addır.

## Yeri
Buna baxmayaraq, Albanopolisin yerləşdiyi yer olaraq ən azı üç yer təklif edilib: Dərbənd, Başkaledeki Albayraq (Türkiyə) və Bakı. Bakının Albanopolis olmaq ehtimalı böyükdür. Çünki Azərbaycan Respublikası tarixən Albaniya adlanırdı.

## Həmçinin bax

* Müqəddəs Varfolomey kilsəsi

## İstinadlar
Fənarizadə Muhiddin Çələbi

**Fənarizadə Muhiddin Çələbi** () — Osmanlı alimi, müdərrisi və şeyxülislamı.

## Həyatı
İlk Osmanlı şeyxülislamı Molla Fənarinin oğlu Yusif Bali Fənarinin nəvəsi, Rumeli başqazısı Ələddin Əli Fənarinin oğlu olub, Bursada dünyaya gəlmişdir. Doğum tarixi bilinməsə də, təqribən 1480-ci ildə dünyaya gəldiyi məlumdur. Əvvəlcə atasından, ardından Xətibzadə Muhiddin və Əfdalzadə Həmiddin Əfəndidən dərslər aldı. 1495-ci ildə təhsilini bitirib, ailəsinin ad-sanından istifadə edərək İstanbulda yeni tamamlanmış Atik Əli Paşa mədrəsəsində müdərris təyin olundu. Daha sonra Bursada və 1513-cü ildə Sahn-ı Səman mədrəsəsində müdərris oldu.

1519-cu ildə Ədirnə, 1520-ci ildə isə İstanbul qazılığına gətirildi. 1523-cü ildə Anadolu, 1524-cü ildə isə Rumeli qazəsgəri seçildi. 15 il davam edən Rumeli qazəsgərliyi dönəmində dövrün bəzi siyasi hadisələrinə qarışdı. Sədrəzəm Piri Mehmed Paşanın əleyhinə Xain Əhməd Paşa tərəfindən tərtiblənən bir məsələnin araşdırılmasında vəzifələndirilmiş, ancaq Əhməd Paşa tərəfdarı olan Muhiddin Çələbi bu məsələdə ədalətsiz davranaraq araşdırmanın sonunu Piri Mehmed Paşanın əleyhinə nəticələndirmişdir. Ancaq Molla Qabiz məsələsindəki yetərsizliyi səbəbilə gözdən düşmüş və sədrəzəmlə padşahın etibarını itirmişdir.

Muhiddin Çələbinin İbrahim Paşanın edamından sonra sədarətə gətirilən Ayaz Mehmed Paşa ilə münasibətləri korlandı. Korfu adası səfəri əsnasında 12 oktyabr 1537 tarixində təqaüdə çıxarılan Muhiddin Çələbi əvvəlcə həccə getdi, daha sonra Ayaz Mehmed Paşanın vəfatından istifadə edərək yenidən nüfuzunu artırmağa başladı. 1543-cü ildə Əbdülqədir Çələbinin vəfatının ardından şeyxülislam seçildi. 2 il 10 ay müddətinə bu vəzifədə qalan Muhiddin Çələbi yaşlılığı səbəbilə və öz arzusuyla vəzifədən azad edildi. 7 yanvar 1548 tarixində vəfat edən Muhiddin Çələbi Əyyub Sultan məscidində dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Sehî, Tezkire, s. 29–30;
* Celâlzâde, Tabakātü’l-memâlik, vr. 110a, 173a, 201a;
* Âşık Çelebi, Mesâirü’ş-şuarâ, vr. 119a.b;
* Latîfî, Tezkire, s. 307;
* Mecdî, Şekāik Tercümesi, s. 200, 387–389;
* Peçuylu İbrâhim, Târih, I, 89;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 23;
* Leknevî, el-Fevâǿidü’l-behiyye, s. 183;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 367–375;
* Danişmend, Kronoloji, II, 95–96, 432–433;
* R. C. Repp. The Müfti of Istanbul, Oxford 1986, s. 263–272;
* J. R. Walsh, "Fenārī-zāde", El2 (İng.), II, 879.
Kənd təsərrüfatı ziyanvericiləri

## Kənd təsərrüfatı ziyanvericiləri

Kənd təsərrüfatı baxımından faydalı olmayan orqanizm, qiymətli bitki növlərinə, heyvanlara və ya onların məhsuluna ziyan vurur, insanın sağlamlığına təhlükə yaradır. Kənd təsərrüfatı ziyanvericiləri böyük iqtisadi itki verir. "Ziyanvericilərin" çoxu həşəratlar arasında olur. Ən qorxulu həşərat növlərindən danadişi, kolorad kartof böcəyi, ağ amerika böcəyi, yemişan kəpənəyi, payızlıq buğda və Mamestra brassicae, həlqəvi ipəksarıyanı, məməlilərdən gəmiricilər (siçanlar, siçovullar, taxıl siçanı, sünbülqıran) və s. göstərmək olar. Kənd təsərrüfatı ziyanvericilərinə qarşı kompleks profilaktiki, o cümlədən aqro və meşə texniki, mexaniki, fiziki, kimyəvi və bioloji təbdirlər sistemi hazırlanmışdır. 

## Kənd təsərrüfatının kimyalaşdırılması
Kimyəvi gübrələr tətbiq etməklə torpağın münbitliyini artırmaq, heyvan yemlərinə kimyəvi əlavə qatmaqla heyvandarlığın məhsuldarlığını yüksəltmək, həmçinin pestisidlərin köməyilə zərərverici və xəstəliklərlə mübarizə aparmaq üzrə elmi cəhətdən əsaslanmış tədbirlər sistemi. Kənd təsərrüfatının kimyalaşdırılması düzgün təşkil edilmədikdə (kimyəvi maddələrin texnologiyasına düzgün əməl edilmədikdə) ətraf mühitin (torpaq, su hövzəsi, hava) və kənd təsərrüfatı ərzaqlarının çirklənməsi üçün olduqca təhlükəli mənbəyə çevrilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ziyanvericilər, məmurlar və milyonlar 
* Kənd, meşə və balıqçılıq təsərrüfatı statistikası

## Həmçinin bax
* Meşə ziyanvericiləri
Kimyəvi meliorasiya

**Kimyəvi meliorasiya** — Torpağın xassələrini yaxşılaşdırmaq və kənd təsərrüfatı bitkilərinin məhsuldarlığını yüksəltmək üçün torpağa kimyəvi təsir göstərmək üsulları sistemi. Kimyəvi meliorasiya üsulları: torpaqda yüksək turşuluğa qarşı əhəngli gübrələrdən istifadə edilməsi. (əsasən çimli podzol torpaqlar üçün; torpağın gipslənməsi (şorakətli torpaqlar üçün) – qələviliyi azaltmaq üçün torpağa gips verilir; torpağın turşulaşdırılması (neytral və qələvi reaksiyalı torpaqlar üçün), bu məqsədlə torpağa natrium 2-sulfat verilir. (bəzi bitkilər üçün, məs. çay bitkisi); Kimyəvi meliorasiyaya həmçinin melorasiya olunan torpağı tam yaxşılaşdırmaq üçün yüksək dozada mineral və üzvi gübrələrin verilməsi də aid edilir. Kimyəvi meliorasiya adətən hidrotexniki meliorasiya ilə birlikdə aparılır. (məs. şorakət torpaqların yuyulması).

## Kimyəvi optium
Torpaq və su mühitində orqanizmin maksimum məhsuldarlığını təmin edən kimyəvi elementlərin tərkibi və nisbəti.

## Həmçinin bax
* Meliorasiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kənd təsərrüfatı meliorasiyası
Sakit Alıyev

**Sakit Alıyev** () — müdafiəçi mövqeyində oynamış sovet və Azərbaycan futbolçusu.

## Həyatı
Onun peşəkar səviyyədə ilk klubu Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Tovuzun "Turan" komandası olmuşdur. Klubda keçirdiyi 5 il ərzində 1993/94 mövsümündə Azərbaycan çempionluğunu qazanmışdır.

Azərbaycan yığmasında yeganə oynunu Slovakiyaya qarşı keçirtmişdir.

1997/98 mövsümündə Gəncənin "Kəpəz" komandasının futbolçusu idi, sonra yenidən "Turan"a qayıtdı və orada 39 yaşında futbolçu karyerasını başa vurdu.

Avrokuboklarda 4 oyunda iştirak etmişdir — "Turan"ın heyətində UEFA Kubokunun 1994/95 mövsümündə 2 oyun və "Kəpəz"in heyətində 1997/98 Kuboklar Kubokunda 2 oyun.

## Məşqçi karyerası
Məşqçilik karyerasına "Turan"ın o zamanki baş məşqçi Naci Şensoyun assistenti kimi başlamışdır, 2006-cı ilin yanvarında türkiyəli mütəxəssis istefaya göndərildi, Alıyev isə komandanın baş məşqçisi təyin olundu. Baş məşqçi kimi 1,5 mövsüm işlədi.

2008-ci ildə "A" kateqoriyalı məşqçilik lisenziyasını qazandı.

2009/10 mövsümündə "Turanın" məşqçisi oldu, 2010-cu ilin iyunundan isə yenidən komandaya başçılıq etdi. Azərbaycan Premyer Liqasının 2010/11 mövsümün 7-ci turunda səfərdə "Bakı" komandasına 3:1 məğlubiyyətdən sonra baş məşqçi postunu tərk etdi. Həmin vaxt komanda 3 oyun heç-heçə edərək və 4 oyunu uduzaraq, turnir cədvəlində sondan əvvəlki pillədə qərarlaşırdı. Alıyevin yerini Revaz Dzodzuaşvili tutdu, hansı ki əvvəl klubda məsləhətçi məşqçi vəzifəsində çalışırdı.

2010-cu ilin oktyabrında "Turan" uşaq məktəbinin məşqçisi oldu, az sonra isə əsas komandanın məşqçi vəzifəsinə qayıtdı.

## Nailiyyətləri

### Çempionat
* Azərbaycan çempionu: 1993/94 ("Turanın" heyətində), 1997/98 ("Kəpəzin" heyətində)
* Azərbaycan çempionatının gümüş mükafatçısı: 1994/95 ("Turanın" heyətində)
* Azərbaycan çempionatının bürünc mükafatçısı: 1992, 1993 ("Turanın" heyətində)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''FootballFacts.ru'' saytında profili
* ''soccerdatabase.eu'' saytında profili
Konstruktiv coğrafiya

## Konstruktiv coğrafiya
Konstruktiv coğrafiya terminini akademik İ. P. Gerasimov (1966) təklif etmişdir. Tətbiqi coğrafiya tədqiqatlarından fərqli olaraq konstruktiv coğrafiya tədqiqatlarında aktual problemlərin müvəffəqiyyətlə həlli üçün fundamental elmi işlərlə yanaşı, həm də yeni geosistem yaratmaq və ya rekonstruksiya etmək istiqamətində konstruktiv işlər görülməsi nəzərdə tutulur. Konstruktiv coğrafiya çərçivəsində coğrafi məsələlərin həllinin ümumi gedişi hazırlanır, xüsusi nəzəri modellər və fikirlər formalaşır, "təbiət-texnika" və "təbiət-insan"ərazi sisteminin qanunauyğunluqları d ərk edilir, mürəkkəb təbii-təsərrüfat obyektləri layihələşdirilir, mümkün kritik (böhranlı) vəziyyətlərin proqnozları hazırlanır. Konstruktiv coğrafi istiqamətində bir tərəfdən insanı əhatə edən mühitin elmi işlərlə aşkar edilən yeni imkanlarının məqsədyönlü konstruksiya edilməsinə, istehsal gücünün inkişafında cəmiyyətin artmaqda olan tələbatının tam təmin olunması marağına əhəmiyyət verilir. Digər tərəfdən cəmiyyət və təbiətin qarşılıqlı əlaqəsinin optimallaşdırılmasının elə bir forması axtarılır ki, o, "təbiət-cəmiyyət" sisteminin özünü dağılmağa doğru aparmasın.

## İstinadlar
Xain Əhməd Paşa

**Xain Əhməd Paşa** () — Sultan Süleyman Qanuni dövrü vəzirlərindəndir.

## Həyatı
I Səlim dövründə saraya alınmış, təhsilini bitirdikdən sonra miraxur rütbəsi almışdır. 1516-1517-ci illərdə Məmlüklərə qarşı çıxılan səfərlərdə iştirak etmiş, 1519-cu ildə Rumeli bəylərbəyliyinə yüksəldi. Ardından Sultan Süleyman Qanuni ilə birlikdə Belqrad səfərinə qatılmış, Böyürdələn qalasının alınmasında (8 iyul 1521) önəmli rol oynamışdır. Belqrad səfərindəki uğurları səbəbilə vəzirlik rütbəsilə mükafatlandırıldı. Rodos səfərinə əvvəlcə üçüncü vəzir olaraq qatılmış, ancaq səfər əsnasında səfərin sərdarı olaraq təyin olunmuşdur. Yunanca bildiyi üçün Rodos cəngavərləri ilə birbaşa danışıqlara girmiş, təslim olma şərtlərini müzakirə etmişdir.

Sədrəzəm Piri Mehmed Paşanın əleyhinə çıxmış və onun sədarətdən alınmasında mühüm rol oynamışdır. Ancaq saray qanunlarına uyğun olmayaraq bu vəzifəyə İbrahim ağa gətirilmiş, bunun ardından öz istəyilə Misir hakimi təyin olunmuşdur (19 avqust 1523).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tüp Canköy yarımadası

**Tüp Canköy** () — Krımın şimal-şərqində yerləşən yarımada. İnzibati cəhətdən Krım Muxtar Respublikasının Canköy rayonu ərazisinə daxildir. 

## Coğrafiyası
Yarımadanın səthi hamardır. Canköydən şimal-şərqdə Sivaş körfəzinə doğru uzanır. Cənubdan şimala uzanır. Tüp-Tərxan yarımadasından Roqaçinski körfəzi ilə ayrılır. Onun uzunluğu 20 km, eni 2-4 km arasında dəyişir. Maksimal hündürlük 18,6 metrdir.

## Əhalisi
Yarımadada yerləşən yaşayış məntəqələri: Ermakovoe (1945-ci ilə qədər - Totou), Medvedevka, Turqenev və Peredmestnoe. Yarımadada yerləşən keçmiş yaşayış məntəqələri:Candevlet, Yeni Bukeş, Kamkalı və Mixaylovka

## İstinadlar
Trafaret

**Trafaret** – [ital. trafaretto – deşilmiş]:

* bir yerə köçürülməli olan şəkil və ya yazı nümunəsi kəsilmiş nazik lövhə. Məsələn, naxışlı trafaret. Belə lövhənin (lövhəciyin) vasitəsilə alınan şəkil, yazı; 
* basmaqəlib, şablon; 
* üzərində çap olunan hərf, işarə və ya rəsm elementlərinə uyğun kəsikləri (boşluqları) olan lövhə.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Bakı, "İnformasiya Texnologiyaları", 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər
Photoshopda trafaret hazırlanması 

Çoxlaylı trafaretlər haqqında
Kompüterin formal modeli

1936-cı ildə alqoritmlərin yerinə yetirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş **kompüterin formal modeli,** amerikalı alim Emil Post (Emil Leon Post), praktiki modeli isə ingilis riyaziyyatçısı Alan Türinq (Alan Turing) tərəfindən eyni zamanda yaradılmışdır.

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
İnkar

**İnkar** (*inversiya*,  — *çevriliş* sözündən, *məntiqi "YOX"*) məntiqdə — hökmlər üzərində vahid bir əməliyyat, nəticəsi orijinala "əks" olan bir qərar (müəyyən mənada). Qərarın qarşısında **¬** işarə və ya **—** ilə göstərilir.
## Məntiq, Fəlsəfə və Qrammatikada
*məntiq əməllərindən biri; məntiqi nəticələrdə “doğru deyil” ifadəsi kimi işlədilir;
*fəlsəfi kateqoriya. Materialist dialektikaya görə, inkar inkişafın zəruri momenti, şeylərin keyfiyyət dəyişkənliyinin şərtidir;
*qrammatikada əşyanın, keyfiyyət əlamətlərinin, hərəkət və ya vəziyyətin yoxluğunu, eləcə də narazılıq, etiraz bildirən kateqoriya.

Həm klassik, həm də intuisistik məntiqdə "ikiqat inkar"  \neg \neg A qərarın nəticəsidir A, yəni bir teatoloji var:  A \rightarrow \neg \neg A .

Əks ifadəsi  \neg \neg A \rightarrow A  klassik məntiqdə doğrudur (ikiqat inkar qanunu), lakin intuisistik cəhətdən tutmur. Yəni, istədikləri ifadənin rədd edilməsi, klassik məntiqdən fərqli olaraq, intuisistik bir sübut kimi xidmət edə bilməz. İki məntiqi sistem arasındakı bu fərq ümumiyyətlə əsas hesab olunur.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R.. Şükürlü S., Kazımova S. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan terminlər. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Edvard Albert Feygenbaum

**Edvard Albert Feygenbaum** (; ) — hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış amerikalı alim.

Edvard Albert Feygenbaum 20 yanvar 1936-cı ildə anadan olmuşdur. 1994-cü ildə o, Rac Reddi (Raj Reddy) ilə birgə süni intellekt sahəsində, xüsusilə ekspert sistemləri ilə bağlı apardığı tədqiqatlarda əldə etdiyi nailiyyətlərə görə, Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Təşkilat (dəqiqləşdirmə)

* Təşkilat – idarəetmənin sistemin elementlərinin hərəkətini əlaqələndirilməkdən, onun hissələrinin qarşılıqlı uyğunluğuna nail olmaqdan ibarət olan tərkib hissəsi;
* Təşkilat – birgə fəaliyyət göstərməkdən ötrü insanların müəyyən struktur daxilində birləşməsi forması;
* Təşkilat – müəyyən edilmiş funksiyaları yerinə yetirməli, məsələləri həll etməli olan təşkilat;
* Təşkilat – hər hansı proqramı, yaxud məqsədi birlikdə həyata keçirən, eləcə də müəyyən edilmiş üsul və qaydalar əsasında fəaliyyət göstərən insanların birliyi.
* Təşkilat (serial) — serial
Cənubi Anyuy silsiləsi

**Cənubi Anyuy silsiləsi,** Anyuy silsiləsi — Rusiya Federasiyasının Çukotka Muxtar Dairəsi ərazisində dağ silsiləsi.

## Haqqında
Sibirin şimal şərqində, Böyük və Kiçik Anyuy (Kolıma çayının qolları) çayları arasındadır. Uzunluğu təqribən 380 *km*. Hündürlüyü 1779 *m*-ədəkdir. Qranit intruziyaları ilə yarılmış Üst Yura və Trias yaşlı qumdaşı, şist və argillitlərdən ibarətdir. Qədim buzlaşma izləri var. Yamaclarında tundra bitkiləri, çay dərələri boyunca nadir qaraşam meşələri, zir vələrində dağ-tundra landşaftı yayılmışdır.

## Həmçinin bax
* Çukotka Muxtar Dairəsi

## İstinadlar
Pəmbək distansiyası

**Borçalı distansiyası** () — Rusiya imperiyası tərkibində mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. Rusiya İmperiyasına daxil olan Gürcüstan quberniyasının Tiflis qəzası (1804-cü ilədək Loru qəzası adlanırdı) tərkibində  1801 –  1840-cı illərdə mövcud olmuşdur.

## Tarixi hadisələrin xronologiyası

## Qeydlər




## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Pəmbək
* Pəmbək sultanlığı

## Xarici keçidlər
Şəmşəddil

**Tarixi yaşayış məntəqələri**

* Zəyəm mahalı
* Şəmşəddil mahalı
* Şəmşəddil sultanlığı
* Şəmşəddil sultanlığı (kitab) 
* Şəmşəddil distansiyası
* Şəmşəddil rayonu (Şəmşəddin rayonu)
* Nəsib sultan Şəmsəddinli
Cənubi Buq

**Cənubi Buq** — Ukraynanın cənub qərbində çay.

## Sahəsi
Uzunluğu 806&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 63,7 min km2.**

## Coğrafiyası

Podol yüksəkliyi və Qaradənizyanı ovalıqla axır. Qara dənizin Dnepr limanına tökülür. Yuxarı axını bataqlıqlaşmış ərazidən keçir; orta axınında astanalar var. Əsas qolları: sağdan Kolıma, Savranka; soldan Sinyuxa, İnqul. Qarışıq mənbədən qidalanır. Ortaillik su sərfi Aleksandrovka kəndi yaxınlığında 87,6 m³/san. Noyabrdan fevraladək donmuş olur. Fevralın sonu mayın əvvəlinə qədər gursuludur. Cənubi Buq hövzəsində ümumi sah. 268&nbsp;km² olan 4 min göl və su anbarları var. Mənsəbindən Vinnıtsia şəhərinədək gəmiçiliyə yararlıdır. Balıq (suf, durnabalığı, xulbalıq, çömçə balığı) ovlanır. Suvarmada istifadə olunur. SES-lər var. Xmel nitski, Xmilnık, Vinnıtsia, Hayvoron, Pervomaysk, Voznesensk, Mikolayiv şəhərləri Cənubi Buq sahilindədir.

## Qalereya

Southern Bug under ice.JPG|Qışda donması
Rika Ploska vpadaye v Pivdenny Bug, Khmelnitsky, 2005 07 28.jpg|Ploska çayının Cənubi Buq çayına tökülməsi
South Bug Vinnitsa 2006 G1.JPG|Vinnitsada
Ship M I Pirogov Vinnitsa 2006 G2.jpg|Çayqayığı


## Həmçinin bax
* Qara dəniz
* Volqa
* Kolıma
* Vinnıtsia

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cənub Buq salçılıq
Barbara Liskov

**Barbara Liskov** (; ) — hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış amerikalı alim.

## Həyatı
7 noyabr 1939-cu ildə  anadan olmuşdur. Liskov 2008-ci ildə proqramlaşdırma dillərinin və sistem dizaynının nəzəri və praktiki əsasları sahəsinə verdiyi töhfələrə görə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.

## Ədəbiyyat
*Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Bul dəyişəni

**Bul dəyişəni** – kompüter proqramında: mümkün iki qiymətdən birini alan dəyişən. Kəmiyyətlərin müqayisəsinin nəticələrini hər dəfə yadda saxlamaq lazım gəldikdə Bul dəyişənləri çox faydalı olur.

**Bul ifadəsi** – iki Bul qiymətindən (doğru – true və yalan – false) birini verən ifadə; bəzən məntiqi və ya şərti ifadə də deyilir. Belə ifadələrin tərkibinə  (böyükdür) kimi nisbət operatorlarının istifadə olunduğu müqayisələr və Bul ifadələrinin məntiqi kombinasiyaları daxil ola bilər. 

**Bul məntiqi** – məntiqi qiymətlərin (“doğru”, “yalan”) emalı ilə bağlı olan anlayış. Bir çox proqramlaşdırma dilləri qabaqcadan “doğru” və “yalan” qiymətlərini təyin etməklə Bul verilənlərindən istifadə edir; başqa dillərdə isə Bul qiymətləri tam ədədlər vasitəsilə təyin olunur ki, bu zaman, adətən, (həmişə yox) “0” “yalan” qiymətinə, “0 deyil” isə “doğru” qiymətinə bərabər tutulur. 

**Bul axtarışı** – verilənlər bazasında Bul operatorlarından istifadə etməklə axtarışdır. \

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Tarif (iqtisadiyyat)

**Tarif** termini aşağıdakı mənalarda istifadə olunur:

* rəsmən müəyyən edilmiş ödünc, vergi, rüsum, maaş və s. miqdarı (cədvəli). Məsələn, əmək haqqı tarifi, poçt tarifi;
* müəssisələrə (təşkilatlara) və əhaliyə göstərilən sənaye və qeyri-sənaye xüsusiyyətli müxtəlif xidmətlərin ödənilməsi dərəcəsi, ödəniş norması;
* idarələrə, müəssisələrə, təşkilatlara və vətəndaşlara müxtəlif istehsal və qeyri-istehsal xidmətlərinə görə verilən ödəmə məzənnəsi sistemi.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Bakı, "İnformasiya Texnologiyaları", 2009, 201 s.


Tariff Rates in Japan (1870-1960).gif|Yaponiyada tarif dərəcələri (1870-1960)
Tariff Rates in Spain and Italy (1860-1910).gif|İspaniya və İtaliyada ortalama tarif dərəcələri (1860-1910)
Stiven Artur Kuk

**Stiven Artur Kuk** () — 14 dekabr 1939-cu ildə hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış amerikalı alim, NP-tamlıq nəzəriyyəsinin müəllifi **Stiven Artur Kuk** (Stephen Arthur Cook) anadan olmuşdur. Kuk 1982-ci ildə hesablama nəzəriyyəsinin bir bölməsi olan mürəkkəb hesablamalar nəzəriyyəsi sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərə görə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Karlos Slim

**Karlos Slim Elu** () — livan əsilli meksikalı biznesmen.

## Həyatı
Karlos Slim Elu 28 yanvar 1940-cı ildə livan əsilli meksikalı biznesmen **Karlos Slim Elu** (Carlos Slim Helu) anadan olmuşdur. "Forbes" jurnalının 2010-cu il üçün olan statistik verilənlərinə görə o, dünyanın ən varlı 100 şəxsi arasında birinci yeri tutmuşdur. Latın Amerikasının ən varlı şəxsi olan Elu öz sərvətini "Teléfonos de México", "Altria Group", "Telcel" və "América Móvil" kimi rabitə şirkətlərində işləyərək əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
B-ağac

**B-ağac **– ağacşəkilli struktur.Kompüter elmində B-ağacı çeşidlənmiş məlumatları saxlayan və loqarifmik zamanda axtarışlara, ardıcıl girişlərə, əlavələrə və silinməyə imkan verən, özünü tarazlayan ağac məlumat strukturudur. B-ağacı ikili axtarış ağacını ümumiləşdirir və ikidən çox uşağı olan qovşaqlara imkan verir.[2] Digər özünü balanslaşdıran ikili axtarış ağaclarından fərqli olaraq, B ağacı verilənlər bazası və fayl sistemləri kimi nisbətən böyük məlumat bloklarını oxuyan və yazan saxlama sistemləri üçün yaxşı uyğun gəlir. 
## Vəzifəsi
B-ağaclardan verilənlər bazasının indekslərinin yaradılmasında istifadə olunur. Sadə indeksli strukturda indeksin qiymətləri və onların yazılarından və ya sətirlərindən ibarət göstəricilər ardıcıl qaydada, adətən, artan sıra ilə saxlanılır. İndekslənən verilənlər bir neçə yazıda saxlanılarsa, onda indeksin böyük qiymətlərinin axtarışı həddindən artıq çox vaxt apara bilər. B-ağac indeks strukturunda xüsusi elementlər nəzərdə tutulur ki, bütün ağaca baxmadan sadə indeksin istənilən elementini verilənlər bazasında tez axtarıb tapmaq mümkün olsun. Şəkildən göründüyü kimi, ağacın birinci qatında (kökdə) sonrakı qatda olan hər bir blokun maksimal qiymətini göstərən elementlər olur; ağacın ən aşağı qatında verilənlərin yazılarını göstərən sadə indeks yerləşir. Konkret qiymətin axtarışı zamanı verilənlər bazası, sadəcə olaraq, ağacın bütün qatlarını gəzir və lazım olan yazının və ya sətrin göstərişilərini özündə saxlayan sadə indeks elementlərini axtarır.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Ciro d'İtaliya

thumb|267x267px|Maqlia Rosa
**“Ciro D İtalia”** (“İl Giro d, İtalia” — “İtaliya Turu”) – mövsümün üç ən böyük velosiped yarışından. Ümumiyyətlə may ayında başlayıb üç həftə davam etməkdədir. Etaplar hər il dəyişir. Daha əvvəl Sardiniya və Siciliya Adalarında da yarışılmıştır. Etaplar sprint etap, dağ etap, zamana qarşı etabı olmaqla üç növdür. Ortalama 21 mərhələdən ibarətdir.

## Tarixi
1909-cu ildən “La Gazzetta dello Sport” qəzetinin təşəbbüsü ilə keçirilir. İtaliya yolları ilə (mərhələləri Fransa, Avstriya və b. ölkələrdə ümumi məsafəsi təqribən 3500 *km*-dir (21 mərhələ), finişi Milan şimaldadir. İlk qalib – L. Qanna (İtaliya). Ən çox qələbə qazananlar: A.Binda, F. Koppi (hər ikisi – İtaliya), E. Merks (Belçika) (hamısında 5 qələbə). M. Çipollini 42 dəfə mərhələ yarışlarının qalibi olmuşdur. Velosiped yarışı zamanı ən fəal idmançılar üçün bir neçə nominasiya nəzərdə tutulmuşdur: lider üçün (çəhrayı mayka), ən yaxşı sprinter (tünd qırmızı) və “dağ kralı” üçün (yaşıl).  

## Həmçinin bax
* Velosiped idmanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Turun rəsmi internet səhifəsi 
* İtaliya velosiped turu haqqında
Briefcase

**Briefcase**– Windows əməliyyat sistemində: özü və başqa qovluq arasında faylların iki sadə üsulla sinxronlaşmasını dəstəkləyən xüsusi qovluq. Windows 95 sistemindən tətbiq olunmağa başlayıb. Briefcase fərdi kompüterlərin mobil istifadəçiləri üçün nəzərdə tutulub. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Alan Kurtis Key

**Alan Kurtis Key** (; ) — amerikalı kompüter sistemləri nəzəriyyəsi sahəsi üzrə alim.

## Həyatı
17 may 1940-cı ildə hesablama sistemləri nəzəriyyəsi üzrə amerikalı mütəxəssis, obyektyönümlü proqramlaşdırmanın və qrafik interfeysin ilk tədqiqatçılarından biri, Smalltalk proqramlaşdırma dilinin müəllifi Alan Kurtis Key anadan olmuşdur. Key "Hər uşağa bir laptop" (One Laptop Per Child) layihəsinin müəlliflərindən biridir. 2003-cü ildə müasir obyektyönümlü proqramlaşdırma dillərinin inkişafındakı ideyalarına görə, "Smalltalk" dilinin yaradılmasına və fərdi kompüterlər sahəsinin inkişafına verdiyi töhfələrə görə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
Thecina

**Thecina** () — ibtidailərin amöbozoylar tipinin yarımdəstəsi.

* Az-çox düzgün konturlu qalınlaşmış, çox vaxt uzunsov, ovalvarı və ya yelpikşəkilli amöblərdir. Qialin zonası enlidir. Amöblərin şaxələnməsi nadir hallarda baş verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Biomimetika

**Biomimetika** - qədim yunan sözü olub *BİOS* həyat, *MİMESİS* imitasiya deməkdir. Biomimetika təbiətdə olan sistem və modellərin insanların çətin problemlərinin həlli üçün imitasiyasıdır.    Biomimetika makro və nano miqyasda vacib problemlərin həlli üçün yeni texnologiyaların hazırlanmasına imkan və şərait yaradır. İnsanlar daima həyatlarında olan problemlərin həlli üçün cavabı təbiətdə axtarır. Təbiət texniki problemləri özü həll edir: öz-özünə şəfa qabiliyyəti, ətraf mühitə təsir və müqavimət, hidrofobluq, tolerantlıq, günəş enerjisi və s. 

Biomimetikanın ən erkən nümunələrindən biri insanların quşların uçuşunu öyrənməsi olmuşdur. Leonardo da Vinci (1452-1519) "Uçan maşın" yaratmağa heç vaxt nail olmasa da, quşların anatomiyasını və uçuşunu müşahidə etmiş və "uçan maşın" haqqında çoxsaylı qeydlər etmiş və öz müşahidələrinə əsasən eskizlər yaratmışdır. Wright qardaşları isə 1903-cü ildə göyərçinlərin uçuşundan ilham alaraq ilk dəfə ağır uçan təyyarə yaratmışdılar. 

Biomimetika termin kimi 1950-ci ildə Amerika alimi biofizik Otto Şmidt tərəfindən istifadə olunmuşdur. Bu, onun doktorluq dissertasiyası zamanı idi, o, kalmarın sinir sistemini izləyərək bu sistemə uyğun bir cihaz yaratmağa çalışmışdır. Alim bu sahədə 1957-ci ilə qədər yeni tədqiqatlar apararaq təbii sistemləri tədqiq edərək onları imitasiya edən yeni cihazlar yaratmış və “Biomimetik” termindən istifadə etməyə başlamışdı. 

Analoji termin “Bionika” 1960-cı ildə Cek E Stil tərəfindən düşünülmüşdür. Stil bionikanı belə izah edirdi: “biaonika təbiət sistemlərindən və onların analoqlarından bəhrələnərək yaradılmış sistemlər haqqında elmdir”. 

1974-cü ildə Şmitt tərəfindən istifadə edilmiş “biomimetika” termini Vebster lüğətinə daxil edilmişdi.
## Ədəbiyyat