Bazar təhlili

**Bazar təhlili** () — müəyyən bir bazarın və konkret sənaye sahəsinin cəlbediciliyini, strukturunu və dinamikasını öyrənən analitik tədqiqat prosesidir. Bazar təhlili sənaye təhlilinin bir hissəsi hesab olunur və daha geniş mənada qlobal mühit təhlilinin tərkibinə daxildir. Bu təhlillər vasitəsilə şirkətin güclü və zəif tərəfləri, eləcə də imkan və təhlükələri müəyyən edilə bilər. Bu amillər birlikdə SWOT analizinin əsasını təşkil edir və nəticədə müəssisə üçün uyğun biznes strategiyalarının hazırlanmasına kömək edir.

Bazar təhlili həmçinin müəssisənin planlaşdırma fəaliyyətlərini istiqamətləndirmək məqsədilə aparılan sənədləşdirilmiş bazar araşdırması kimi də başa düşülür. Bu tədqiqatlar şirkətlərin inventar səviyyəsi, satınalma siyasəti, işçi qüvvəsinin artırılması və ya azaldılması, istehsal sahələrinin genişləndirilməsi, kapital avadanlıqlarının alınması, reklam və təşviqat fəaliyyətləri kimi qərarların qəbul edilməsində mühüm rol oynayır.

## Bazar seqmentasiyası
Bazar seqmentasiyası fərqləndirilmiş bazar təhlilinin əsasını təşkil edir. Diferensiasiya bazar tədqiqatında mühüm rol oynayır. Bunun əsas səbəblərindən biri məhsul və xidmətlərin artan rəqabət nəticəsində bazarda doyma səviyyəsinə çatmasıdır. Müasir istehlakçılar daha fərdi məhsul və xidmətlər tələb edir və bazardakı məhsul çeşidi haqqında əvvəlkindən daha məlumatlıdırlar.

Bu səbəbdən bazarın müxtəlif qruplara bölünməsi — yəni seqmentləşdirilməsi zəruri hesab olunur. Bazar seqmentasiyası geniş bazar araşdırması tələb edir, çünki bazarın düzgün seqmentlərə ayrılması üçün onun strukturu və fəaliyyət mexanizmləri haqqında geniş məlumat əldə edilməlidir.

Bazar strukturları və prosesləri haqqında aparılan araşdırmalar nəticəsində “relevant bazar” (müvafiq bazar) müəyyən edilir. Müvafiq bazar ümumi bazarın bir hissəsi olub, şirkətin öz fəaliyyətini yönəltdiyi sahəni ifadə edir. Bu bazarı müəyyənləşdirmək və təsnif etmək üçün bazarın klassifikasiyası və ya seqmentasiyası aparılır.

## Bazar təhlilinin ölçüləri
Bazar təhlilinin əsas məqsədi bazarın həm indiki, həm də gələcək cəlbediciliyini müəyyən etməkdir. Müəssisələr bazarın gələcək perspektivlərini qiymətləndirmək üçün inkişaf edən imkan və təhlükələri, həmçinin öz güclü və zəif tərəflərini nəzərə alırlar.

Bazar təhlili çərçivəsində aşağıdakı məsələlər araşdırılır:

* bazarın ölçüsü və inkişaf tempi  
* rəqabət mühiti  
* istehlakçı davranışı  
* qiymət formalaşması  
* texnoloji dəyişikliklər  
* hüquqi və institusional mühit  

Bundan əlavə, bazar təhlili bazarda təklif və tələb arasındakı qarşılıqlı təsiri də araşdırır.

## Tətbiqi
Müəssisələr bazar təhlilinin nəticələrindən strateji qərarların qəbul edilməsində istifadə edirlər. Bu nəticələr təşkilatın investisiya strategiyasının müxtəlif istiqamətlərinə təsir göstərə bilər. Xüsusilə aşağıdakı sahələrdə dəyişikliklərə səbəb ola bilər:

* inventar səviyyələrinin tənzimlənməsi  
* işçi qüvvəsinin artırılması və ya azaldılması  
* istehsal və xidmət obyektlərinin genişləndirilməsi  
* kapital avadanlıqlarının alınması  
* reklam və təşviqat strategiyalarının hazırlanması  

Beləliklə, bazar təhlili müəssisələrin bazarda daha effektiv fəaliyyət göstərməsi və rəqabət üstünlüyü əldə etməsi üçün mühüm analitik alət hesab olunur.

## İstinadlar