Boeing 777

**Boeing 777** (geniş yayılmış adı ilə **Triple Seven**) — Boeing Commercial Airplanes tərəfindən hazırlanıb istehsal edilən, Amerika mənşəli uzun mənzilli enli füzelyajlı sərnişin təyyarəsidir. Boeing 777 dünyanın ən böyük iki mühərrikli geniş gövdəli sərnişin təyyarələrindən biri və ən çox istehsal olunan geniş gövdəli modellərdən biri kimi tanınır.

Boeing 777, Boeing-in iki mühərrikli 767 və dörd mühərrikli 747 təyyarələri arasındakı boşluğu doldurmaq, həmçinin köhnəlmiş DC-10 və L-1011 kimi üç mühərrikli təyyarələrin yerini almaq məqsədilə layihələndirilmişdir. Səkkiz böyük aviaşirkətin məsləhətləri əsasında inkişaf etdirilən proqram, United Airlines-ın sifarişi ilə 1990-cı ilin oktyabrında başladılmışdır. Prototip təyyarə 1994-cü ilin aprelində təqdim edilmiş, ilk uçuşunu isə həmin ilin iyununda həyata keçirmişdir. Boeing 777 1995-ci ilin iyununda United Airlines-da kommersiya xidmətinə daxil olmuşdur.

Boeing 777 üç sinifli konfiqurasiyada adətən 301–368 sərnişin tutumuna malikdir; uçuş mənzili isə təxminən 10000-16000 km aralığında dəyişir. Təyyarə iri ölçülü turbofan mühərrikləri, maili qanad ucları, hər əsas eniş şassisində altı təkər və dairəvi gövdə kəsiyi ilə xarakterizə olunur. Boeing 777, həmçinin fly-by-wire idarəetmədən istifadə edən və quyruq səthlərində karbon kompozit material tətbiq edən ilk Boeing sərnişin təyyarəsi sayılır.

Orijinal Boeing 777-nin maksimal qalxma çəkisi 247-299 ton aralığında olmuş və iki fərqli gövdə uzunluğunda istehsal edilmişdir: 777–200 və onun artırılmış mənzilli 777–200ER variantı. 1998-ci ildə isə 10,1 metr daha uzun 777–300 modeli təqdim olunmuşdur. Bu seriya sonradan "777 Classics" kimi tanınmış və GE90, PW4000 və ya Trent 800 mühərrikləri ilə təchiz edilmişdir.

## İnkişaf tarixi
Boeing 777 proqramı 1990-cı ildə başladılmış, 1995-ci ildə isə ilk dəfə kommersiya uçuşlarına çıxmışdır. Model 300–400 oturacaq tutumlu seqmentdə geniş yayılmış, kabin rahatlığı, etibarlılıq və yanacaq səmərəliliyi ilə bir çox aviaşirkətin əsas uzaq məsafə parklarında yer almışdır. Daha uzun mənzilli variantlar 2000-ci ildə bazara çıxarılmış, ilk təhvilatlar isə 2004-cü ildən həyata keçirilmişdir. Ümumi sifariş sayı 2.300-dən çoxdur və 777 dünya üzrə 70-dən çox operator tərəfindən istifadə edilir.

## Konstruktor xüsusiyyətləri
Boeing 777 böyük diametrli turbofan mühərriklər, yüksək aerodinamik səmərəli qanadlar, gücləndirilmiş eniş şassisi və müasir elektron idarəetmə sistemləri ilə seçilir.

### Mühərriklər
777 modelləri sərnişin yerləşimindən asılı olaraq təxminən 301–550 arası sərnişin daşıya bilir. Mühərrik seçimlərinə aşağıdakılar daxildir:
* **Pratt & Whitney:** PW4074, PW4077, PW4077D, PW4084, PW4090
* **Rolls-Royce:** Trent 800 seriyası (777–200/200ER/300), Trent 8104/8115 (777–200LR/300ER)
* **General Electric:** GE90 (müxtəlif versiyalar), 777X ailəsi üçün GE9X

### Qanadlar
Boeing 777-də səsdən aşağı sürətlərdə yüksək aerodinamik səmərəlilik üçün optimallaşdırılmış qanadlar tətbiq olunur. Qanadlar eyni zamanda böyük yanacaq tutumu təmin edən çən kimi də fəaliyyət göstərir.

### Uçuş paneli və idarəetmə sistemləri
Boeing 777-nin idarəetməsi əsasən elektron siqnallar vasitəsilə həyata keçirilir (**fly-by-wire**). Kokpitdə çoxfunksiyalı maye-kristal ekranlar yerləşir və təhlükəsizlik/yardım sistemləri ilə inteqrasiya olunur.

## Modelləri
Boeing 777 ailəsi daxilində əsas sərnişin və yük variantları:
* 777–200
* 777–200ER
* 777–200LR
* 777–300
* 777–300ER
* 777F
* 777–8
* 777–9
* 777X (yeni nəsil)

## Operatorlar
Boeing 777 təyyarələrini ən geniş istifadə edən operatorlar arasında Emirates və United Airlines xüsusi yer tutur. Bununla yanaşı, dünya üzrə çoxsaylı aviaşirkətlər 777 ailəsinin müxtəlif variantlarından istifadə edir.

## Qiyməti
2013-cü il üzrə bəzi variantların kataloq qiymətləri (mənbəyə əsasən):
: **777–200:** 178–195 milyon ABŞ dolları
: **777–200ER:** 205,5–261,5 milyon ABŞ dolları
: **777–200LR:** 237,5–296,0 milyon ABŞ dolları
: **777–300:** 210–234 milyon ABŞ dolları
: **777–300ER:** 257,0–320,2 milyon ABŞ dolları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Boeing.com