Göydələn

**Göydələn** ― yüksək tikili. Göydələnlər üçün minimum hündürlük 305 metr (1000 fut) hesab olunur. Göydələn sözünün İngilis dilindəki qarşılığı olan "skyscraper" sözü (göy qazan), XIX əsrin axırlarında Nyu-Yorkdakı xalqın böyük tikililərdən kütləvi şəkildə qorxması nəticəsində yaranmışdır. ABŞ-də göydələnlərin ən aşağı hündürlüyü ənənəvi olaraq 153 metr (500 fut) hesab olunur.

Polad, dəmir-beton, su nasosları və liftlər göydələnlər üçün ən vacib inkişaflara səbəb olmuşdur.

Göydələnlərin ağırlığı daşıyan sistemləri digər tikililərdən əsaslı dərəcədə çox fərqlənir. 4 mərtəbəyə qədər olan konstruksiyalar yalnız divarlarla dəstəklənə bilərlər, lakin göydələnlər polad karlaslar tərəfindən dəstəklənməsi lazım olan böyük tikililərdir. Divarlar bu polad karkaslardan pərdə kimi asılırlar — hətta memarlıqda bu polad karkaslar tərəfindən dəstəklənən şüşə ilə örtülmüş hündür tikililərə "pərdə divarları" deyilir. Küləklər üçün xüsusi şərtlər nəzərə alınır.

## Adlandırma
İngilis ilə fransız dillərindəki adları "göy qazan" deməkdir və bu iki dildən digər dillərə kütləvi miqyasda hərfi tərcümə ilə keçmişdir.

* Afrikanca: wolkekrabber ("bulud qazan")
* Almanca: Wolkenkratzer ("bulud qazan")
* Belarusca: небаскроб [nebaskrob] ("göy qazan")
* Bosnaca: neboder ("göy dağıdan")
* Bolqarca: небостъргач [nebostırgaç] ("göy qazan")
* Çincə: 摩天大楼|摩天大樓 [mótiān dàlóu] ("göy qazan böyük bina")
* Çexcə və Slovakca: mrakodrap ("bulud qazan")
* Danca: skyskraber ("bulud qazan")
* İndoneziyaca və Malayca: pencakar langit ("göy qazan")
* Esperanto: nuboskrapulo ("göy qazan")
* Estonca: pilvelõhkuja ("bulud qıran")
* Farsca: آسمانخراش [âsmânhrâş] ("göy qazan")
* Flamanqca: wolkenkrabber ("bulud qazan")
* Fincə: pilvenpiirtäjä ("bulud dəstəkləyən")
* Fransızca: gratte-ciel ("göy qazan")
* İvritcə: גורד שחקים [gored sh'khakim] ("göy qazan")
* İngiliscə: skyscraper ("göy qazan")
* İspanca: rascacielos ("göy qazan")
* İsveçcə: skyskrapa ("göy qazan")
* İtalyanca: grattacielo ("göy qazan")
* İslandca: skýjakljúfur ("göy yaran")
* Yaponca: 摩天楼 [matenrou] ("göy qazan qüllə")
* Katalonca: gratacel ("göy qazan")
* Litvanca: dangoraižis ("göy qazan")
* Kürdcə: balexane ("əndamlı bina")
* Macarca: felhőkarcoló ("bulud qazan")
* Makedonca: облакодер [oblakoder] ("bulud qazan")
* Norveçcə: skyskraper ("bulud qazan")
* Polyakca: drapacz chmur ("bulud qazan")
* Portuqalca: arranha-céu ("göy qazan")
* Rumınca: zgârie-nori ("göy qazan")
* Rusca: небоскрёб [neboskryob] ("göy qazan")
* Serbcə: небодер [neboder] ("göy dağıdan")
* Slovencə: nebotičnik ("göy ovan")
* Türkcə: gökdelen ("sky-piercer")
* Ukraynaca: хмарочос [xmaroços] ("göyə dırmaşan")
* Vyetcə: nhà chọc trời ("göy dürtmələyən")
* Yunanca: ουρανοξύστης [uranoksístis] ("göy qazan")

## Tarix
1884–1885-ci illərdə Çikaqoda inşa edilmiş on mərtəbəli "Home Insurance" (Ev sığortası) binası ilk göydələn hesab olunur. Bugünkü şərtlərlə ilk göydələn Nyu-Yorkdakı "Woolworth Building"dir.

XIX əsrin sonlarında Nyu-York, Çikaqo və Londonda, 1930-cu illərin əvvəllərindən etibarən isə Cənubi Amerikada (San Paulo, Buenos Ayres) və Asiyada (Şanxay, Honq Konq, Sinqapur) göydələnlər inşa olunmağa başlanmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
*  
*Judith Dupré. *Skyscrapers: A History of the World's Most Extraordinary Buildings-Revised and Updated.* (2013). Hachette/Black Dog & Leventhal. 2013 ed.:  
**Skyscrapers: Form and Function*, by David Bennett, Simon & Schuster, 1995.
* 
* Willis, Carol, *Form Follows Finance: Skyscrapers and Skylines in New York and Chicago*. Princeton Architectural Press, 1995. 224 P. 
* Van Leeuwen, Thomas A P, *The Skyward Trend of Thought: The Metaphysics of the American Skyscraper*, Cambridge: MIT Press, 1988.

## Xarici keçidlər

* Council on Tall Buildings and Urban Habitat
* SkyscraperCity construction updates magazine
* Skyscraper definition on Phorio Standards
* Skyscraper Museum
* SkyscraperPage Technical information and diagrams