open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycandakı ticarət mərkəzlərinin siyahısı

Bu səhifədə Azərbaycanda yerləşən **ticarət mərkəzlərinin siyahısı** verilmişdir.

## Siyahı
### Bakı

### Gəncə

## Həmçinin bax
* Azərbaycandakı supermarket şəbəkələrinin siyahısı

## İstinadlar
Argophyllum heterodontum

**Argophyllum heterodontum** — Argophyllaceae ailəsinə aid olan və yalnız Şimali-Şərqi Kvinslendin kiçik bir hissəsində endemik olan bitki. A. lejourdani növü ilə oxşarlıq göstərir və 2018-ci ildə təsvir edilərək adlandırılmışdır.

## Təsviri

2–6 m hündürlüyündə böyüyən dağınıq bir kol bitkisidir. Yeni böyüyən hissələr pas rəngində tükcüklərlə örtülmüşdür və budaq ucundan 10 sm uzaqda olan yerlərdə bu tüklər krem-ağ rənginə çevrilir. Yarpaqları 35 mm uzunluğa qədər olan saplaqlar üzərində yerləşir, sadə, növbəli, üst tərəfi yaşıl, alt tərəfi isə gümüşü ağ rəngdədir. Yarpaqlar elliptikdən yumurta formasına qədər dəyişir, kənarları dişlidir və orta damarın hər iki tərəfində 6–10 yan damar vardır. Yarpaqların ölçüsü 14 sm uzunluğa və 5.5 sm enə qədərdir. 

Çiçəklənmələr yarpaq qoltuqlarında yaranan çətirşəkilli dəstələrdir. Onlar sıx, yunu xatırladan tüklərlə örtülmüşdür və uzunluğu 9 sm qədər ola bilər. Kiçik çiçəklər radial simmetriyaya malikdir. Meyvəsi təxminən 4 mm uzunluğunda və 5 mm diametrində olan bir kapsuladır.

## Taksonomiyası

Bu növ avstraliyalı botanistlər Entoni Bin (Anthony Bean) və Paul Forster tərəfindən 2018-ci ildə Argophyllum cinsindəki bir neçə yeni növ ilə birlikdə ilk dəfə təsvir edilmişdir. Onların "Argophyllum J.R.Forst. & G.Forst. (Argophyllaceae) cinsinin Avstraliyada taksonomik icmalı" adlı məqaləsi Austrobaileya jurnalında dərc olunmuşdur. Tip nümunəsi 2003-cü ildə Forster tərəfindən Kernsdən (Cairns) təxminən 20 km cənubda yerləşən Volşs Piramiddə (Walshs Pyramid) toplanmışdır.

## Etimologiya

Argophyllum cinsinin adı qədim yunan dilində “arqos” (Árgos – ağ və ya parlaq) və “fullon” (phúllon – yarpaq) sözlərindən götürülmüşdür. Bu, yarpaqların alt hissəsinin ağ rəngini ifadə edir.  Növün adı olan “heterodontum” isə “héteros” (fərqli) və “odóntos” (diş) sözlərindən yaranmışdır. Bu ad yarpaq kənarındakı dişlərin müxtəlif ölçülərdə olmasına işarə edir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Australasian Virtual Herbarium-da — xəritəsi
* Flickriver-də — şəkilləri
Opta Sports

**Opta Sports**, əvvəllər **Opta Sportsdata**, daha çox **Opta** kimi tanınan, Britaniya idman analitikası şirkətidir. Opta, liqa və federasiyalardan tutmuş yayımçılara və mərc oyunları saytlarına qədər müştərilərə 70-dən çox ölkədə 30-dan çox idman növü üzrə məlumat təqdim edir. Şirkət 1996-cı ildə yaradılıb, 2013-cü ildə Perform Group tərəfindən alınıb. Öz növbəsində, Perform Group şirkətini 2019-cu ildə satın alan Vista Equity Partners şirkəti, onu STATS MMC ilə birləşdirərək Optanın hazırkı ana şirkəti olan Stats Perform  şirkətini yaradır.

## Tarixi
Opta Index Limited şirkəti 1996-cı ildə, İngiltərə Premyer Liqasının futbol matçlarını təhlil etmək üçün yaradılıb və 1996-97 mövsümünün televiziya yayımlarını həyata keçirtmək üçün Sky Sports ilə müqavilə bağlayıb. Növbəti mövsümdə Opta, liqanın özü üçün rəsmi statistika təminatçısı olur və Carling şirkəti ona sponsorluq edir. 1999-cu ilin iyununda Opta internet mərc oyunları xidməti Sports Internet Group tərəfindən 3,9 milyon funt sterlinqə alınır. Sky Group 2000-ci ildə Sports Internet Group  şirkətini əldə edir  və Opta'nı Aidan Cooney tərəfindən təsis edilən, məlumat xidməti olan Sportingstatz Limited şirkətinə satır.

Opta 2006-cı ildə futbol matçları üçün real vaxt rejimində məlumat toplama prosesində debüt edir və bu, müxtəlif idman növləri üzrə yeni məlumat təkliflərinin genişlənməsinə səbəb oldu. 2011-ci ildə şirkət Nyu-Yorkda ofis açaraq ABŞ bazarına daxil olur və Major League Soccer ilə əməkdaşlıq etməyə başlayır.

## Ofisləri
Opta'nın baş ofisi Londondadır və əlavə ofisləri Avropada Limerick, Aveiro, Münhen, Bassano del Grappa, Milan, Paris, Madrid və Amsterdamda yerləşir. Şirkət 2011-ci ildə Nyu-York və Sidneydə də ofislərini açır. 

## Vebsaytı
* 

## Ədəbiyyat
## İstinadlar
404 Media

***404 Media*** — texnologiya və internet xəbərlərinə fokuslanmış onlayn jurnal. O, hakerlik, seks sənəti, onlayn icmalar və təmir hüququ hərəkatı kimi mövzuları əhatə edir. Jurnalın işçilərinin, yəni jurnalistlərin mülkiyyətindədir.

2024-cü ildə media sənayesindəki ixtisarlardan bəhs edən məqalədə Financial Times 404 Media-nı sənayedəki "ekzistensial böhran" şəraitində uğurlu yeni media təşəbbüsü adlandırıb. Məqalədə nəşrin "texnoloji sektor haqqında diqqəti cəlb edən hekayələri" ilə tanındığı və gəlirliliyi vurğulanıb. 25 iyul 2024-cü ildə Electronic Frontier Foundation 404 Medianın müxtəlif mövzular üzrə "incə araşdırma hesabatları, dərin araşdırma xüsusiyyətləri, bloqları" üçün üç 2024 EFF Mükafatından birini qazandığını elan etdi.

## Tarixi
404 Media "Vice Media"nın "Motherboard" saytı iflas etdikdən sonra, 2023-cü ildə buranın keçmiş işçiləri tərəfindən təsis edilib. 404 Media-nın qurucu üzvləri arasında Motherboard-un keçmiş baş redaktoru Ceyson Kobler, baş redaktorlar Emanuel Mayberq və Samanta Kol və yazıçı Cozef Koks var idi.

2024-cü ilin noyabrında 404 Media jurnalın internet saytında ayda iki məqaləsini birgə dərc etmək üçün Wired ilə müqavilə bağladı.

## Biznes modeli
Kaliforniyada Dark Mode LLC adı ilə qeydiyyatdan keçmiş 404 Media işçilərinə məxsusdur və Defector Media və Hell Gate kimi təşkilatlardan ilhamlanmış bir modeldir. Şirkət iki ödənişli abunəlik, 100 və 1000 dollarlıq illik planlar təklif edir.

2024-cü ilin yanvar ayında veb-sayt süni intellekt (Sİ) məqalə spinnerlərinin saytın məzmunundan istifadə etməsinin qarşısını almaq üçün e-poçt ünvanı tələb etməyə başladı.

## İstinadlar
Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)

**Ana Vətən Partiyası**( türk. Anavatan Partisi , qısaca ANAP ) — Türkiyədə siyasi partiya olub.

1983-cü ildə Turqut Özal tərəfindən təsis edilib.
2009-cu ilin oktyabrında Demokrat Partiyası ilə birləşdi.
ANAP sağ mərkəzçi neoliberal və liberal mühafizəkar partiya hesab olunurdu ki, o, hökumətin iqtisadiyyatda oynaya biləcəyi rolun məhdudlaşdırılmasını dəstəkləyir, həmçinin özəl kapital və sahibkarlığı və bəzi ictimai din ifadələrini dəstəkləyir.
Sosial siyasətdə islami dəyərləri vurğulayırdı, lakin islamçı partiyalarla müqayisədə fərqli, müasir İslam anlayışını təmsil edirdi; iqtisadi siyasətdə liberallaşma və azad bazar iqtisadiyyatının tərəfdarı idi.
O, bir növ neo-mühafizəkarlığın tərəfdarı idi və cəmiyyətin liberallaşdırılmasını vurğulayırdı.
Xüsusilə 1991-ci ildən, Turqut Özalın yerinə Məsut Yılmaz keçdikdən sonra bir çox liberal islahatlar aparıldı.
1983-cü ildə Türkiyədə keçirilən ümumi seçkilərdə Özalın rəhbərlik etdiyi yeni Ana Vətən Partiyası qalib gəldi.
Partiya İslam dirçəlişi və dünyəvi liberalların potensial pozucu qarışığından ibarət olsa da, o, çoxluq hökuməti qura bildi və qısa müddət ərzində demokratiya bərpa olundu.
## Qurucuları

## Liderləri
Partiyanın baş icraçı üzvü *genel başkan* adlanır. O, iki ildən bir keçirilən partiya qurultaylarında partiya nümayəndələri tərəfindən seçilib. Yardıldığı 1983-cü ildən 2009-cu ilə qədər partiyanın yeddi lideri olub:

* Turqut Özal (20 may 1983 - 31 oktyabr 1989)
* İldırım Ağbulud (16 noyabr 1989 - 15 iyun 1991)
* Məsud Yılmaz (15 iyun 1991 - 4 noyabr 2002)
* Əli Talib Özdəmir (18 noyabr 2002 - 3 oktyabr 2003)
* Nəsrin Nas (15 oktyabr 2003 - 21 mart 2005)
* Ərkan Mumcu (2 aprel 2005 - 26 oktyabr 2008)
* Saleh Uzun (26 oktyabr 2008 - 31 oktyabr 2009)
(Liderin istefası və ya fəaliyyət qabiliyyətini itirməsi ilə yenisinin seçilməsinə qədər olan dövrlərdə partiyanın mərkəzi komitəsi kollektiv şəkildə lider kimi çıxış edirdi.)

## İstinadlar
Diablada

thumb|right|270 px|Karnavalda şeytan kostyumu
[thumb|right|270 px|[Oruro (Boliviya)|Oruro karnavalında Diablada rəqsi]]
**Diablada** və ya **Danza de Diablos** (; ) — adı rəqqasların geydiyi şeytan maskaları və kostyumlarından götürülən,  And Altipadolarında oynanılan ənənəvi Cənubi Amerika rəqsi.

Xüsusilə XVII əsrdə İspaniyanın hakimiyyət orqanları ənənəvi dini rəqsləri qadağan etdikdən sonra, bu cür rəqslərin ifası xristian ayinləri adı altında davam etdirilirdi.
## Təsviri
Əvvəlcə diblada "şeytanların rəqsi" () adlanırdı. Rəqsin özü indikindən qat-qat sadə ifa olunurdu. Müxtəlif adətlərin birləşdirilməsi prosesi 1789-cu ildən 1944-cü ilə qədər davam etdi, bu proses zamanı "Şeytan ekstrasiyası"ndan ibarət maskarad qrupu yarandı ki, bu qrup da "Diablada" adlandı.

Bu gün bu hərəkətlər çəhrayı şalvarda, ilan və əjdaha rəsmləri ilə işlənmiş məxmər papaqlarda, şəhər küçələrində gəzən buynuzlu, qabarıq gözlü, çıxıntılı dişli komik və qorxulu maskalarda "şeytan" rəqqaslarının uzun məsafədə hərəkət etdiyi parada bənzəyir. Parad tam 10 gün davam edir. Bütün küçələrdə maskarad geyimində insanlar gəzirlər. Bütün bu dəliliklər Arxanqel Mixaylen Lüsifer üzərində qələbəsi ilə nəticələnən teatr tamaşası və hər kəsin bir-birinə su "bombaları" atmağa başladığı "su döyüşü" ilə başa çatır.
## Yaranması
Rəqs xeyr və şər qüvvələrin qarşıdurmasını əks etdirir və bir çox fərqli elementləri; həm İspan konkistadorlarının gətirdiyi ənənəvi katolik obyektləri, həm də And hindularının adətlərini birləşdirir. Burada söhbət ilk növbədə dini mərasimlərdən gedir, məsələn, Uru xalqının tanrısı Tivanın (onların bulaq, göl və çaylarının qoruyucusu), dağların tanrısı Tuo Supainin şərəfinə keçirilən Llama-Llama rəqsi, eləcə də Ançançuya həsr olunmuş Aymaran bulağı ritualı (mağaraların qorxulu digər iblis ruhu) və s. Boliviyada xristianlığın yayılmasından sonra hind kult personajlarının - Yerin anası Paçami və "dağların atası" Tuo Supainin obrazları Müqəddəs Məryəm və İblis fiqurlarına çevrildi.

## Yayılması
Rəqsin mənşəyi və və rəqsin Boliviya, Çili və Perudakı əsas festivalların önəmli parçası olması, bu ölkələrin tarixçiləri arasında əsas mübahisə mövzusudur.
Bu rəqs And dağlarının əhalisi (Boliviyanın qərbi, Perunun cənubu, Argentina və Çilinin şimalı), eləcə də Argentina, ABŞ və Avstriyanın Boliviya diasporalarında geniş yayılmışdır. Diablada rəqsi əsasən Oruro karnavalında (Boliviya), Müqəddəs Kandelariasda (Peru), Argentinanın şimalındakı kiçik karnavallarda və Çilidəki Müqəddəs Tiranda rəqs edilir. Ekvadorda Diablada pillarena adlı xüsusi bir rəqs növü də var.

## İstinadlar
Senecio microdontus

*  — Ligularia sagitta bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio adscendens bitki növünün sinonimi.
Ətçəkən maşın

**Ətçəkən maşın**, xırda və ya bişirilmiş ət, balıq, tərəvəz kimi yeməkləri incə doğramaq və ya qarışdırmaq üçün bir mətbəx aparatıdır. Ev və sənaye ət çəkən maşınları mövcuddur. İlk ətçəkən maşın XIX əsrdə Karl Drays tərəfindən icad edilmişdir.

## İstinadlar
BMW i

**BMW i** — BMW-nin hibrid və elektrik avtomobillərinə cavabdeh olan törəmə şirkəti. Şirkət 2011-ci ildə yaradılıb və şirkət ilk dəfə 2013-cü ildə tam elektrik avtomobili olan i3 və plug-in hibrid idman avtomobili olan i8-i təqdim edib. Hər iki modelin konsept versiyaları 2009-cu ildə Frankfurt avtosalonunda təqdim edildi. 2016-cı ilin iyul ayından BMW, plug-in hibrid avtomobillərini "iPerformance" adlandırmağa başladı.

## Modellər

Fayl:BMW_i3_01.jpg|link=Dosya:BMW_i3_01.jpg| BMW i3
Fayl:2015_BMW_i8_(20039281571)_(2).jpg|link=Dosya:2015_BMW_i8_(20039281571)_(2).jpg| BMW i8
Fayl:BMW_i7_out_by_Augustas_Didzgalvis.jpg|link=Dosya:BMW_i7_out_by_Augustas_Didzgalvis.jpg| BMW i7
Fayl:BMW_i7_in_by_Augustas_Didzgalvis.jpg|link=Dosya:BMW_i7_in_by_Augustas_Didzgalvis.jpg| BMW i7
Fayl:BMW_iX_IAA_2021_1X7A0204.jpg|link=Dosya:BMW_iX_IAA_2021_1X7A0204.jpg|alt=BMW iX| BMW IX
Fayl:BMW_iX3,_Paris_Motor_Show_2018,_IMG_0497.jpg|link=Dosya:BMW_iX3,_Paris_Motor_Show_2018,_IMG_0497.jpg| BMW iX3


## İstinadlar
Two Hands

***Two Hands*** — ABŞ musiqi qrupu Big Thief-in dördüncü studiya albomu. 11 oktyabr 2019-cu ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Sapalpa (Oklahoma)

**Sapalpa** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Oklahoma ştatının Krik və Talsa qraflığında şəhər.

## Demoqrafiya

2009-cu il 26 noyabr tarixində şəhərin əhalisi 20,836 nəfər idi. 

### 2010 siyahıyaalınması
2010-cu il martın 15-də aparılan siyahıyaalınmaya əsasən şəhərin əhalisi 17353 nəfər idi.

### 2000 siyahıyaalınması
2000-ci il aprelin 1-də  aparılan siyahıyaalınmaya əsasən şəhərin əhalisi 16331 nəfər idi.

## Mənbə
Island (Oven Palet albomu)

**Island** — Kanada musiqiçisi  beşinci studiya albomu. 22 may 2020-ci ildə "Domino Recording Company" tərəfindən buraxılıb. Albom 2020-ci ildə Polaris musiqi mükafatına namizəd göstərilib.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
It's Album Time

***It's Album Time*** — Norveç dicey-prodüseri  debüt studiya albomu. 8 aprel 2014-cü ildə "Olsen Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
GNX

***GNX*** — ABŞ repçisi Kendrik Lamarın altıncı studiya albomu. 22 noyabr 2024-cü ildə sürpriz olaraq buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
V Ağa Xan

**Rəhim Ağa Xan** () — ismaili ardıcılları arasında Mövlana, İmam dini titulu ilə və başqa yerlərdə Ağaxan kimi tanınır. V — Müsəlman İsmaili — Nizari icmasının 50-ci imamı (mənəvi rəhbəri). Ağa Xan Məhəmmədin əmisi oğlu və kürəkəni Əli şiə İslamında imam sayılan Əli və Məhəmmədin birinci evliliyindən olan qızı Əlinin həyat yoldaşı Fatimə vasitəsilə İslam peyğəmbəri Məhəmmədin birbaşa nəslindən olduğunu iddia edir.

## Həyatı

## Həmçinin bax
* İsmaililər
* Ağaxan (titul)
* III Ağaxan
* IV Ağa Xan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zəhəbi

**Əbu Abdullah Şəmsəddin Məhəmməd ibn Əhməd ibn Osman əz-Zəhəbi ət-Türkmani əl-Faruqi əd-Dəməşqi** (; ) — XIII–XIV əsrlərdə yaşamış müsəlman hədisşünas, tarixçi və bioqraf.

## Bioqrafiyası
Şamda doğulmuş və hicri 748-ci ildə vəfat etmişdir. O, Şafii fiqhinin davamçısı olmuş və kəlamda hədis alimlərinə meyil etmişdir. Onun "*Siyəri-Aləmün-nubəla*" kitabı rical elmi haqqındadır. O, rical elmində çox sərt olmuşdur.

## Əsərləri
Zəhəbi 300-ə yaxın əsər müəllifidir. Bu əsərlərdən bəziləri bunlardır: *[[Tarix əl-İslam|Tarixul-İslam]]* (XX cild), *[[Siyəru Aləmin-Nubəla|Siyəri-Aləmin-nubəla]]* (XX cild), *[[Təlxis əl-Müstədrək]]*, *Kitabül-Ərş*, *əl-Ərbain fi sifəti rəbbil-aləmin*, *Tənqihut-Təhqiq*, *[[Tarix əl-İslam]]*, *Müxtəsərül-Ətraf*, *Düvəlül-İslam*, *Təzkiratul-hüffaz*, *Mizənül-itidəl*, *Mərifətül-qurra*, *Kitabül-Ulum*, *Tibbin-Nəvəvi* və s.

## Həmçinin bax
* İbn Kəsir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Archontophoenix cunninghamiana

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels və Kvinslend bölgələrinin şərq sahillərinə endemikdir.

## Təsviri
Tək gövdəli olub, 30 m hündürlüyə qədər və 30 sm diametrə çata bilir. Tac gövdəsi təxminən 140 sm uzunluğunda olub, yaşıl və ya bənövşəyi-yaşıl rəngdədir.  Tac təxminən 9-12 yarpaqdan (və ya budaqdan) ibarətdir, hər biri təxminən 4–4,5 m uzunluğundadır və təxminən 90 cüt yarpaqcıqdan ibarətdir.  Yarpaqların distal ucunda yerləşən yarpaqcıqlar adətən yarım burulmuş olur ki, bu da onları daha çox şaquli vəziyyətdə saxlayır. Yarpaqcıqların ölçüsü maksimum 100 sm uzunluqda və 10 sm enindədir. 

Çiçəkləri çəhrayı, yasəmən və ya bənövşəyi rəngdədir. Erkək çiçəkləri maksimum 6 mm uzunluqda, dişi çiçəkləri isə təxminən 5 mm uzunluğunda olur.

Yuvarlaq meyvəsi təxminən 10–15 mm diametrində olan bir çəyirdəyə çevrilir. Meyvələr yetişdikdə parlaq qırmızı rəngdə olur və tək toxum ehtiva edir.

## Taksonomiyası
Bu növ ilk dəfə 1858-ci ildə alman botaniki Herman Vendland (Hermann Wendland) tərəfindən təsvir edilmiş və ona Ptychosperma cunninghamianum adı verilmişdir. 17 il sonra Vendlendin həmvətəni Karl Qeorq Oskar Drud (Carl Georg Oscar Drude) ilə birlikdə bu təsviri nəzərdən keçirərək növə hazırkı kombinasiyanı vermişdir. 

## Etimologiyası
Cinsin adı qədim yunan dilində “arxon” (ἄρχων) sözündən götürülüb, "başçı" və ya "hakim" mənasını verir. Bu ad Vendland və Drud tərəfindən bu palmaların "kral əzəmətini" vurğulamaq üçün yaradılmışdır. “Cunninghamiana” növ epiteti isə Vendland tərəfindən ingilis botanik Allan Kanningemin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Ekologiyası
Onun yarpaqları həşəratlar və ya gəmiricilər kimi makrofauna üçün yuva mühiti yaratmır, buna görə də şəhər mühitləri üçün uyğun bir ağac hesab edilir. Avstraliyaya son buz dövründə okean səviyyəsinin azalması nəticəsində 45,000 il əvvəl yaranmış quru körpüsü vasitəsilə gəliblər, lakin ehtimal olunan "doğma" mühiti qədimdə İndoneziya olub.

Bu növ dekorativ bitki kimi istifadə edildiyi bir çox ərazidə zərərli alaq otuna çevrilmişdir. 

ABŞ-da bu palma San Luis Obispodan Meksika sərhədinə qədər və Mərkəzi, həmçinin Cənubi Florida böyük hissəsində geniş şəkildə becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Australasian Virtual Herbarium-da — xəritəsinə bax
* iNaturalist-də observatoriyasına bax
* Flickriver-da — şəkillərinə bax
* Vendlendin orijinal təsviri *Ptychosperma cunninghamianum* üçün Biomüxtəliflik İrs Kitabxanasında 

## Həmçinin bax
Janet Afari

**Janet Afari** (d.1958, Nyu-York, ABŞ) — feminist fəal, tarixi, dini və qadınlara dair mövzuların tədqiqatçısı. O, Kaliforniya Santa Barbara Universitetinin qlobal din və müasirlik üzrə Melliçampa kafedrasının rəhbəri və professor.

## Bioqrafiyası
Tehran Universitetində magistr dərəcəsi almışdır. 1991-ci ildə Ann Arborda Miçiqan Universitetində Tarix və Yaxın Şərq tədqiqatları üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır. Afary Kaliforniya Santa Barbara Universitetində professor yoldaşı olan Kevin B. Anderson ilə evlənmişdir.

Onun tədqiqat sahələrinə müasir İran siyasəti və gender, müasir Yaxın Şərqdə seksuallıq, konstitusionalizm, vətəndaş azadlıqları, Yaxın Şərqdə ictimai sfera, Yaxın Şərqin kinosu və populyar mədəniyyəti, qlobal feminizm, feminist nəzəriyyəsi, müasir Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanı incəsənət və folkloru daxildir. O, İran Konstitusiya İnqilabı ilə bağlı araşdırmalarında müəllifi kimi tanınır. Onun məqalələri The Nation, The Guardian və çoxsaylı elmi jurnallarda və redaktə edilmiş kolleksiyalarda dərc olunub.

Afary Kaliforniya Santa Barbara Universitetində dinşünaslıq professorudur. O, əvvəllər Purdue Universitetində Tarix Departamentində və Qadın Araşdırmaları fakültəsində dərs demişdir. 1980-ci illərdə Kaliforniya İran Yəhudi Assosiasiyasının koordinatoru vəzifəsində çalışmışdır. O, Beynəlxalq İran Araşdırmaları Cəmiyyətinin, Yaxın Şərq Qadın Araşdırmaları Assosiasiyasının və Amerika Tarixi Assosiasiyasının Tarixdə Qadınlar üçün Əlaqələndirmə Şurasının prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.

## Təltif və mükafatları
Miçiqan Universitetində dissertasiya işinə görə O, Xorasa X.Rekhem adına təqaüdlə mükafatlandırılmışdır.

Afari 2008/2009-cu təhsil illərində Los Ancelesdə Kaliforniya Universitetində elmi əsərinə görə Balzana təqaüdü beynəlxalq fondu tərəfindən Keddi / Balzana təqaüdünə layiq görülmüşdür.

Almaniyada iranşünaslıq sahəsindəki tədqiqatlarına görə Dehxuda təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## Əsərləri

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Kitabları

* 
* 
* 
* *Pregnancy and Miscarriage in Qatar: Women, Reproduction and the State (Sex, Family and Culture in the Middle East)*, 2020 (Contributor)
*  
* 
* 
*  (Winner of the British Society for Middle East Studies Annual Book Prize)
* 
*  (Winner of the Latifeh Yarshater Book Award for Iranian Women's Studies, 2006)
* 
* 
* 

## İstinadlar
Süsən Babayi

**Süsən Babayi** (*farsca: سوسن بابایی,* d. 1954) — İran əsilli incəsənət tarixçisi və kurator;

## Bioqrafiya
O, daha çox erkən müasir dövrün fars və İslam incəsənəti ilə bağlı tədqiqatları ilə tanınır. O, Səfəvilər sülaləsinin incəsənəti və memarlığı haqqında çoxsaylı tədqiqatların müəllifidir. Onun tədqiqatı multidissiplinar yanaşmanı ehtiva edir və urbanizm, imperiya araşdırmaları, transkultural vizuallıq və ekzotizm anlayışları kimi mövzuları tədqiq edir.

Babayi Harvard Universitetinin Sakler Muzeyində (2010), Miçiqan Universitetində İncəsənət Muzeyində (tərtibat işi, 2002–2006) və Smit Kolleci İncəsənət Muzeyində (1998) sərgilər üzərində işləmişdir.

1979-cu ildən 2013-cü ilə qədər ABŞ-da, 2013-cü ildən sonra isə Londonda yaşamışdır. Londonda olarkən fəaliyyətini davam etdirdiyi Kurtland İncəsənət İnstitutunda Dr. Endryu V.Melonun İran və İslam incəsənəti üzrə oxucusu olmuşdur.

## Kitabları
* *Persian Drawings in the Metropolitan Museum of Art* with Marie Lukens Swietochowski (New York: Metropolitan Museum of Art, 1989) 
* *Slaves of the Shah: New Elites of Safavid Iran* co-edited and co-authored with Kathryn Babayan, Ina Baghdiantz and Massumeh Farhad) (London: I.B. Tauris, 2004) 
* *Isfahan and its Palaces: Statecraft, Shi'ism and the Architecture of Conviviality in Early Modern Iran* (Edinburgh: University of Edinburgh Press: 2008) 
* *Shirin Neshat* co-authored with Rebecca Hart and Nancy Princenthal) (Detroit Institute of Arts, 2013) 
* *Persian Kingship and Architecture: Strategies of Power in Iran from the Achaemenids to the Pahlavis* co-edited with Talinn Grigor (I.B. Tauris, 2015) 
* *The Mercantile Effect: On Art and Exchange in the Islamicate World during the 17th and 18th Centuries* co-editor with Melanie Gibson (forthcoming; Chicago; University of Chicago Press, 2017)
* *The Idea of Iran: post-Mongol polities and the Reinvention of Iranian Identities* editor (forthcoming; London: I.B. Tauris, 2018–19)
* *The Idea of Iran: Crisis and Renewal in the Age of Mongol Prestige* editor (forthcoming; London: I.B. Tauris, 2018–19)

## Sərgiləri

* *Persian Drawings in the Metropolitan Museum of Art* co-curated with Marie Lukens Swietochowski. Metropolitan Museum of Art (1989)
* *Islamic Art from the Permanent Collection* Smith College Museum of Art (1998)
* *Treasures of Islamic Art from UMMA Collections* University of Michigan Museum of Art (2002-2006)
* *Strolling in Isfahan* guest curator Sackler Museum, Harvard University (2010)
* *Eid al-Fitr: Breaking the Fast* curator Calouste Gulbenkian Museum (2017)
* *Noruz: Feasting in Spring* curator Calouste Gulbenkian Museum (2017)

## İstinadlar
Elnur Bağırov

**Elnur Şəmistan oğlu Bağırov** () — Azərbaycan iqtisadçısı və marketinq mütəxəssisi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinin sədri (2025-ci ildən).

## Həyatı
Elnur Şəmistan oğlu Bağırov 1973-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1991–1996-cı illərdə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində Tikinti iqtisadiyyatı və idarə edilməsi ixtisası üzrə təhsil almışdır.

Əmək fəaliyyətinə 1995-ci ildə "Philip Morris" şirkətində başlamış, 2000-ci ilədək burada maliyyə və marketinq sahəsi üzrə müxtəlif vəzifələrdə, 2001–2002-ci illərdə isə "Coca-Cola" şirkətində Azərbaycan, Gürcüstan, Türkmənistan üzrə media meneceri vəzifəsində işləmişdir. 2003–2021-ci illərdə "Imperial Tobacco" şirkətinin Azərbaycandakı nümayəndəliyində marketinq üzrə menecer, daha sonra isə nümayəndəliyin rəhbəri olaraq fəaliyyət göstərmişdir. 2021-ci ildən Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətində İstehlak bazarına nəzarət şöbəsinin müdiri olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 dekabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin rəis müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. 27 avqust 2024-cü ildə bu qurum əsasında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyi yaradılmış və 12 fevral 2025-ci ildə Elnur Bağırov həmin agentliyinin sədri təyin edilmişdir.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Linda Qarland

**Linda Qarland** (d.13 oktyabr 1955) — Kvinslend Universitetinin alimi və professor; Onun tədqiqatında əsas diqqət son antik dövr və Bizans Cəmiyyətində qadın obrazlarına yönlənib.

## Bioqrafiyası
Professor Linda Qarland hazırda Avstraliyanın Kvinslend Universitetinin Tarix və Fəlsəfi Tədqiqatlar Məktəbində Klassiklər üzrə fəxri dosentidir. O, Nyu İnqlənd Universitetində (Avstraliya) Qədim və Orta əsrlər tarixi üzrə professordur. Qarland həm də  Nyu İnqlənd Universitetində, Yeni Cənubi Uelsdə dərs deyir və Armideyldə Nyu İnqlənd Universitetində Humanitar Elmlər Məktəbinin Rəhbəri vəzifəsində çalışır.

Professor Qarland Klassik antik dövrdən erkən orta əsrlərə qədərki tarixi tədqiq edir. Onun tədqiqatları qadınlara, xüsusən də imperiyanın şahzadələrinə və imperatorlara, onların Bizans dövründə ailə və cəmiyyətdəki əlaqələri və statusuna yönəlmişdir. Eyni zamanda, o, Nyu İnqlənd Universitetində professor Metyu Dillion ilə əməkdaşlıq etmiş və Qədim Yunanıstan və Romanın sosial və tarixi sənədlərini toplamışdır.

## Kitabları

* *Ancient Rome: social and historical documents from the early Republic to the death of Augustus* (2015). 
* *Questions of Gender in Byzantine Society* (2013). 
* *The Ancient Greeks: History and Culture from Archaic Times to the Death of Alexander* (2012). 
* *Basileia: Essays on Imperium and Culture in Honour of E.M. and M.J. Jeffreys* (2011). 
* *Byzantine Women AD 800–1200: Varieties of Experience* (2006). 
* *Ancient Rome: from the Early Republic to the Assassination of Julius Caesar* (2005). 
* *Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium AD 527-1204* (1999). 
* *Conformity and Non-Conformity in Byzantium* (1997). 
* *Social and Historical Documents from Archaic Times to the Death of Socrates (c. 800–399 BC)* (1994). 

## İstinadlar
Anaksaqor (krater)

**Anaksaqor** — Ayın səthində yerləşən böyük bir krater. Bu krater Ayın şərqində yerləşir və xüsusilə görüntülənə bilən ərazisi ilə diqqət çəkir.

## Xüsusiyyətlər

Anaksaqor krateri Ayın şərq sahilində Böhran dənizi (Mare Crisium) adlanan sahənin cənub-qərb hissəsində yerləşir. Bu kraterin diametri təxminən 35 kilometr ətrafındadır və dərinliyi təxminən 2,8 km civarındadır. Kraterin ətrafında müxtəlif kiçik çöküntü və qayalıqlar var, bu da onu daha maraqlı və tədqiqat üçün uyğun hala gətirir.

Anaksaqor Ayın səthindəki ən qədim kraterlərdən biri olmaqla yanaşı, onun xarici görünüşü və təbii xüsusiyyətləri ilə də astronomların diqqətini çəkir. Bu krater eyni zamanda Ayın geoloji keçmişini və yaranma proseslərini araşdırmağa kömək edən bir nümunədir.

## Tədqiqat əhəmiyyəti

Anaksaqor NASA-nın Apollo missiyalarının və digər kosmik tədqiqat missiyalarının əsas hədəflərindən biri olmuşdur. Kraterin ətrafında geoloji və mineral tədqiqatları aparılmış, kraterin formalaşma prosesi və zamanla necə dəyişməsi öyrənilməyə çalışılmışdır. Ayın səthindəki kraterlər adətən göy cisimlərinin Ayla toqquşmaları nəticəsində yaranır. Krater bu tip proseslərin izlərini daşıyan önəmli bir strukturdur.

Bu kraterin tədqiqi Ayın geoloji tarixini və geoloji inkişafını başa düşmək üçün mühüm məlumatlar təqdim edir. Kraterin tərkibindəki materiallar Ayın ilkin dövrlərindəki mineral və material tərkibini anlamamıza kömək edir. Tədqiqatçılar kraterin səthindəki fərqli təbəqələri və materialları analiz edərək, Ayın ilkin tarixini və zamanla necə dəyişdiyini daha yaxşı başa düşürlər.

## Adın mənşəyi

Kraterin adı yunan filosofu və alim Anaksaqorun şərəfinə verilmişdir. Anaksaqor e.ə. 5-ci əsrdə yaşamış və təbiət fəlsəfəsində, xüsusilə göy cisimləri və kosmos haqqında ilk nəzəriyyələr irəli sürən alimlərdən biri olmuşdur. O, Ayın və Günəşin təbiətini, həmçinin onların necə hərəkət etdiyini izah etməyə çalışmışdır.

Krater göy hadisələri və təbiət qanunları ilə bağlı elmi yanaşmalar inkişaf etdirmişdir. O, günəşin bir ulduz olduğunu və Ayın öz işığını günəşdən aldığını irəli sürmüşdür, bu da o dövr üçün yeni bir anlayış idi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*  Exposed Fractured Bedrock in the Central Peak of the Anaxagoras Crater, LRO article, 16 April 2010
Virciniya Halas Makkaski

**Virciniya Halas Makkaski** (; ) — 1983-cü ildən 2025-ci ildəki ölümünə qədər Milli Futbol Liqasındakı "Çikaqo Bearz" klubunun sahibi olmuş amerikan futbol səlahiyyətlisi. O, "Çikaqo Bearz"ın təsisçisi olan Corc Halasın qızı idi və 1983-cü ildə atasının ölümündən sonra klubun mülkiyyətini miras olaraq əldə etmişdi. Klub onun rəhbərliyi altında 1986-cı ildə Superboulun qalibi olmuşdur.

## Erkən həyatı
O, "Çikaqo Bearz"ın təsisçisi və sahibi olan Corc Halas ilə Minni Buşinq Halasın ailəsində anadan olmuşdur və ailənin ən böyük uşağı idi. Virciniya atasının yanında işləmək üçün Dreksel Universitetində biznesin idarəedilməsi ixtisası üzrə təhsil alıb. O, yerli Pi Siqma Qamma qadın tələbə təşkilatının, katolik tələbələri birləşdirən Nyumen Klubunun, qadın tələbə təşkilatlarını birləşdirən Milli Panhelenik Konfransının və Gənc Xristian Qadınlar Assosiasiyasının aktiv üzvü idi. 

Onun "Bearz" ilə bağlı ilk xatirəsi iki yaşında olarkən atası ilə birlikdə klubun nümayiş oyunları turuna səyahət etməsidir. Virciniyanın getdiyi ilk Milli Futbol Liqası (MFL) matçı isə o, 8 yaşında ikən 1932-ci il mövsümünün pleyoff oyunu olub. O, həmçinin həmin mövsüm ilk dəfə qapalı məkanda keçirilmiş MFL matçında və "Bearz"ın çempion olduğu 1940 MFL final oyununda tamaşaçılar arasında olub. 

## Şəxsi həyatı və ölümü
Makkaski atasının təsisi etdiyi klub haqqında danışmaqdan çəkinən və biznes fəaliyyətini nadirən müzakirə edən biri kimi tanınırdı. O, 1943-cü ildə Ed Makkaski ilə evlənmişdir və onların 11 övladı, 21 nəvəsi, 40 nəticəsi və 4 kötükcəsi var. Makkaski Roma-Katolik kilsəsinə mənsub idi və həyatında "iman, ailə və futbol"un ayrılmaz olduğunu hesab edirdi.

Virciniya Makkaski 5 yanvar 2023-cü ildə 100 yaşını qeyd etmiş və 6 fevral 2025-ci ildə, 102-ci doğum günündən bir ay sonra vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Huma Natiq

**Huma Natiq** (d. 26 may, 1934, Urmiya, İran – ö. 1 yanvar, 2016, Paris, Fransa) —  İran tarixçisi, Tehran Universitetinin tarix professoru idi. 

## Bioqrafiyası
Human Natiq 26 may 1934-cü ildə İranda Pəhləvi rejimi mövcud olduğu illərdə Qərbi Azərbaycan ostanlığına daxil Urmiya şəhristanında doğulub. 

İranın müasir tarixi üzrə mütəxəssis olub vəfatına qədər sonradan  siyasi fəaliyyətinə görə köç etdiyi Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yaşayıb. O, 1978-cu ildə başlamış İran İslam inqilabının fəallarından biri olub. İnqilab başa çatdıqdan sonra o, Tehran Universitetindən xaric edilmiş və Parisə köçməyə məcbur olmuşdur. Sorbonnada İranşünaslıq üzrə professor vəzifəsinə təyin edilmişdir. Sorbonnada Qacarlar dövründə İran tarixinə dair bir neçə məqalə dərc etdirmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Huma Natiq siyasi fəaliyyətinə Parisdə tələbə olarkən başlayıb, onu “feminist və Milli Cəbhənin sol qanadına rəğbət bəsləyən” biri kimi təsvir ediblər. Nə qədər qəribə olsa da, İranda 1979-cu il inqilabı zamanı o, fundamentalist islamçıları dəstəkləyirdi və bütün qadınları hicab geyinməyə çağırırdı. O, İranlı Tələbələr Konfederasiyasının üzvü olub və həmin təşkilata ilk qoşulan qadınlardan biri idi. İran İslam İnqilabından sonra o, İran Xalq Fədai Partizanları Təşkilatı ilə əməkdaşlıq edib və təşkilatın parçalanmasından sonra azlıq fraksiyasının tərəfinə keçib.

## İstinadlar
Demokratiya ocağı

**Demokratiya ocağı** və ya **Kanune Demokrasi** — 1943-cü ildə Təbrizdə yaradılmış təşkilat. Təşkilatın hədəfi İran Konstitusiyasında yazılmış demokratik azadlıqların əməli olaraq həyata keçirilməsini, Azərbaycanda əyalət əncümənlərinin bərpasını, Azərbaycanın iqtisadi və mədəni inkişafı üçün dövlətin daha çox diqqət ayırmasını təmin etmək olub.****  

## Haqqında
1941-ci ilin avqust sentyabr aylarında Britaniya və SSRİ qoşunları İrana daxil oldular. 1941-ci il sentyabrın 17-də Rza Pəhləvi taxtından imtina edərək İranı tərk etdi. Bundan sonra ölkə ərazisində həbsdə olan siyasi məhbuslar azadlığa buraxıldılar və müxtəlif siyasi təşkilatlar yaranmağa başladı. Demokratiya ocağı təşkilatı 1943-cü ilin yayında Təbrizdə yaradılıb. Təşkilatın qurucuları Hilal Nasiri, Mir Mehdi Çavuşi, Xəlil Azərbadiqan, Hüseyn Rizvan, Cəfər Əxgəri olub. Təşkilatın sədri Xəlil Azərbadiqan seçilib. Təşkilat İran Konstitusiyasında yazılmış demokratik azadlıqların əməli olaraq həyata keçirilməsini, Azərbaycanda əyalət əncümənlərinin bərpasını və Azərbaycanın iqtisadi və mədəni inkişafı üçün dövlətin daha çox diqqət ayırmasını tələb edirdi. Təşkilatın əsas üzvləri ziyalılar və kəndlilər idi. Mircəfər Pişəvəriyə görə "Demokratiya ocağı" təşkilatının tək səhvi fəhlə sinfini təşkilata cəlb edə bilməməkləri olub. Təşkilat əsasən Təbriz və Üskü şəhərində fəaliyyət göstərib. Təşkilatın proqramında Tudə Partiyasından fərqli olaraq kəndlilərə pulsuz torpaq paylayacaqları qeyd edilmişdi.  Təşkilat İranda XIV Məclis seçkilərində uğur qazana bilmədiyi üçün getdikcə nüfuzdan düşdü. 1944-cü ilin noyabr ayında Tudə Partiyası ilə birləşdi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan cəmiyyəti
* Azərbaycan Zəhmətkeşlər Təşkilatı

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Həsən Urəngi

**Həsən Urəngi** və ya **Həsən Orəngi** () — siyasətçi, ictimai xadim. Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə səhiyyə naziri.

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra həbs olunub. Sonrakı həyatı haqda məlumat yoxdur.

## Haqqında
Həsən Urəngi 1910-cu ildə Təbrizdə anadan olub. 1945-ci ilin may ayında Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasının 25 illiyi münasibətilə Cənubi Azərbaycandan Bakıya dəvət olunmuş nümayəndə heyətinin üzvlərindən biri olub. 1945-ci il noyabrın 19-da Təbrizdə yaradılmış "Sovet Azərbaycanı dostları" cəmiyyətinin idarə heyətinə üzv seçilib.

1945-ci il noyabrın 20-də Təbrizdə Ərk teatrında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başladı. Həsən Urəngi də Azərbaycan Xalq Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. 1945-ci il dekabrın 12-də Azərbaycan Milli Hökuməti qurulub. Həsən Urəngi qurulmuş hökumətdə Səhiyyə naziri təyin olunub.

Səhiyyə naziri olduğu dövrdə 35 xəstəxana, poliklinika, ambulatoriya tikildi. Kəndlərdə 38 tibb məntəqəsi yaradıldı. Xəstəxana çarpayılarının sayı 800-ə, həkimlərin sayı isə 200-ə çatdırıldı. Tibb bacıları hazırlamaq üçün Təbriz Universitetində tibb fakültəsi və üç illik Tibb texnikumu açılıb. Orta tibb işçiləri hazırlamaq üçün 5–6 aylıq kurslar açılıb. Milli Hökumət dağılana qədər bu kursları 120 tibb işçisi bitirmişdi. İran hökuməti 1945-ci ildə Azərbaycan səhiyyəsi üçün 32 min tümən ayırmışdırsa, Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə səhiyyəyə 5 milyon tüməndən çox vəsait ayrıldı.

1946-cı il dekabrın 11-dən etibarən İran ordusu iri şəhərlərə girməzdən əvvəl bu şəhərlərdə ərbabların quldur dəstələri eləcə də mülki geyimli jandarmalar qırğınlar törətməyə başladılar. Bu dəstələr Tehran radiosu tərəfindən "İran vətənpərvərləri" adlandırılırdılar. Dəstələrin əsas məqsədi demokratların məhv edilməsi və şah qoşununun şəhərlərə girişini təmin etmək idi. Təbriz və Azərbaycanın digər şəhərləri talana və qırğınlara məruz qaldılar. Azərbaycan Milli Hökuməti süqut etdi. Minlərlə insan həbs olundu. Baş verən qırğınlarda ADF üzvləri, fədailər eləcə də tanınan şairlərdən Əli Fitrət, Sədi Yüzbəndi, Cəfər Kaşif və Məhəmmədbağır Niknam qətlə yetirildilər. 1946-cı il dekabrın 14-də ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən dəstəklənən İran ordusu Təbrizə daxil oldu. Bundan sonra da qırğınlar və talan davam etdi. Həsən Urəngi 1947-ci il yanvarın 16-da şah qoşunları tərəfindən həbs olunub. Sonrakı həyatı haqda məlumat yoxdur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Hermina de Qraaf

**Hermina de Qraaf** *(nid. Hermine de Graaf-Jonkers, d.* 13 mart, 1951, Vinsxoten, –  24 noyabr, 2013, Byoynen) — Niderland yazıçı.

## Bioqrafiyası
O, Amsterdam Universitetində Holland dili və ədəbiyyatı üzrə təhsil alıb və Venraydakı keçmiş Boşveld Kollecində holland dilini tədris edib. 1984-cü ildə o, "Een kaart, niet het gebied" (Ərazi deyil, xəritə) adlı qısa hekayələr toplusu ilə debüt etmiş və bu əsərinə görə "ən yaxşı debüt" nominasiyasında Qertyan Lyubberxyozen mükafatına layiq görülmüşdür.  Bu toplusundakı hekayələrin əksəriyyəti əvvəllər Hollands Maandblad-da nəşr olunub. 1985-ci ildən de Qraaf özünü tamamilə yazıçılığa həsr etmişdir. AKO ədəbi mükafatına namizəd olmuş və F.Bordeveyk mükafatına layiq görülmüşdür.  "Aanklacht tegen bekend" (Tanınmış şəxsə qarşı ittiham) (1987) qısa hekayələr toplusu geniş ictimaiyyət üçün yenilik olmuşdur. "Algemeen Dagblad" jurnalında dərc olunan rəyin üstündəki başlıqda deyilirdi: "Hermine de Qraafın ustalığı". Bu topludakı mövzular ilk iki toplu ilə müqayisədə daha fərqli idi. Əgər bundan əvvəl o, hekayələrini qəhrəmanlarının “inadkar gənc ruhuna” diqqəti yönəldirdisə, “Naməlumun ittihamı”nda o, təkcə başqa personajları deyil, həm də ətraf aləmi hadisələrin içərisinə cəlb etməyə nail olur.

Üçüncü hekayələr toplusunun uğurundan sonra de Qraaf özünü daha uzunmüddətli işə həsr etdi. Onun "Evin qaydaları" (1987) povesti və ilk romanı olan "Stella Kleyn" (1990) çoxlu təriflərə layiq görüldü, lakin sonrakı romanları bir o qədər də uğur qazanmadı. Bundan başqa 1997-ci ildə onun Meylenhoff nəşriyyatındakı  da daimi redaktoru Vouter Tiqes vəfat etdi. Yeni redaktorla münasibətlə bir o qədər də yaxşı nəticə vermədi və nəşriyyatla əməkdaşlığı pisləşdi. 2001-ci ildə Hermina de Qraaf De Geusda işləyən redaktor Reynjyan Mulderin dəvəti ilə iş yerini dəyişdi. Bir il sonra onun sonuncu romanı -“Anam və göyərçin, yaxud konki sürməkdən necə əl çəkdim” əsəri nəşr olundu.

## Biblioqrafiyası

* *Een kaart, niet het gebied* (1984) (debuut) (bekroond met de Geertjan Lubberhuizenprijs)
* *De zeevlam* (1985)
* *Aanklacht tegen onbekend* (1987) (in 1988 bekroond met de F. Bordewijk-prijs)
* *De regels van het huis* (1987)
* *De maan* (1988)
* *Stella Klein* (1990)
* *Alleen de heldere uren* (1991)
* *Vijf broden en drie vissen* (1994)
* *Onhandige gebaren* (1995)
* *De weg naar het pompstation* (1996)
* *Een dag in december* (1997)
* *Mijn moeder en de duif* (2002)

## İstinadlar
Hayke Görtemaker

**Hayke B. Görtemaker** (d.1964, Benshayme, Hessen, Qərbi Almaniya) — alman tarixçi, daha çox İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı dövr alman jurnalisti və yazıçısı Marqret Boveri və Adolf Hitlerin həyat yoldaşı Eva Braunun bioqrafiyasının müəllifi kimi tanınmış tədqiqatçı.

## Bioqrafiyası
Görtemaker İndiana ştatının Bluminqton şəhərindəki İndiana Universitetində (ABŞ) tarix, iqtisadiyyat və alman filologiyası üzrə təhsil alıb və 2004-cü ildə Marqret Boveri haqqında dissertasiya işi üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb. (Marqret Boveri: Nasist diktaturasından Federativ Respublikaya qədər transformasiya prosesində jurnalistika və siyasət). Berlində tarixçi və yazıçı kimi fəaliyyət göstərir. O, "Alman həyatı. Marqaret Boverinin tarixi" (2005), "Eva Braun. Hitler ilə həyat" (2010) və "Hitlerin məhkəməsi" əsəri də daxil olmaqla 130-dan çox müxtəlif nəşriyyat tərəfindən nəşr edilmiş, 13 dilə tərcümə edilmiş, təxminən 2600 kitabxana fondunda qorunub saxlanılan 30 əsərin müəllifidir. Die Zeit jurnalında qeyd edilrdi ki, Hayek Görtemaker "rejimin fürerbunkerlə Berqhof arasındakı xaoslu son günlərini ustalıqla" təsvir edir.

Münhendə C.H.Bek nəşriyyatı tərəfindən çap edilmiş kitabı - "Eva Braunː Hitler ilə həyat" Braunun ilk elmi bioqrafiyası olaraq dünyanın 11 dilinə tərcümə edilib. Der Spegelin məlumatına əsasən, ciddi akademik yanaşma ilə Görtemaker oxucuları əyləndirən çoxlu lətifələrdən əsərini arındıra bilmişdir. Görtemaker Potsdam-Mittelmark rayonunda, Berlindən bir qədər aralıda yerləşən Klaynmahnovda yaşayır. Alman tarixçi, Potsdam Universitetinin keçmiş vitse-kansleri Manfred Görtemakerlə ailəlidir.

## Filmoqrafiyası
Hayke B. Görtemaker aşağıdakı filmlərin ərsəyə gəlməsində iştirak edibː

* 2010: *History*, TV series, episode: *Eva Hitler – Die wahre Geschichte*
* 2011: *Geheimnisse des Dritten Reichs*, TV sənədli filmi
* 2012: *Alltag unterm Hakenkreuz*, TV sənədli filmi
* 2012: *History*, TV series, episode: *Hitler, wie ich ihn sah – Die Fotografen des Diktators*
* 2021: *Wie kam Hitler an die Macht?* 2-part TV sənədli filmi
* 2022: *Rise of the Nazis*, TV sənədli filmi

## Əsərləri (seçmə)

* *Ein deutsches Leben. Die Geschichte der Margret Boveri, 1900–1975.* Beck, Munich 2005, .
* *Margret Boveri : Journalismus und Politik im Transformationsprozeß von der NS-Diktatur zur Bundesrepublik* doctoral thesis, Free University, Berlin 2004
* *Eva Braun. Leben mit Hitler.* (in German) Beck, München 2010, .
* *Eva Braun : Life with Hitler*. (transl. Damion Searls) Vintage Books, New York 2011. 
* *Hitlers Hofstaat. Der innere Kreis im Dritten Reich und danach.* (in German) Beck, Munich 2019, .
* *Hitler's Court: The Inner Circle of The Third Reich and After*. Pen & Sword Military Ltd, Barnsley 2021, .
* *Die Tafeln als potentielles Arbeitsfeld der Sozialpädagogik*. Rhombos, Berlin 2010, .
* *Hitler, wie ich ihn sah - Die Fotografen des Diktators* (Hitler, how I saw him - Photographs of a Dictator). DVD. 3sat, Mainz 2012.

## İstinadlar
Qabon gürzəsi

**Qabon gürzəsi** (Bitis gabonica) — Həmçinin Qabon əqrəbi kimi tanınan, Afrika qitəsinin sub-Sahara bölgəsinin yağış meşələrində və savannalarında tapılan iri və yüksək dərəcədə zəhərli bir gürzə növü.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Keeping Gaboon Vipers
Alan Fletçer

**Alan Fletcher** () — Avstraliya aktyoru. Xüsusilə televiziya seriallarındakı rolları ilə tanınır. Həmçinin müğənni və musiqiçidir.
 adlı musiqi qrupunun solisti olub.  teleserialındakı Dr. Karl Kenedi rolu ilə Avstraliyada məşhurlaşıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Antoniadi şkalası

**Antoniadi şkalası** — Astronomiya sahəsində, xüsusən teleskopla müşahidə edilən obyektlərin, xüsusilə də planetlərin görüntü keyfiyyətini və atmosferik şəraiti qiymətləndirmək üçün istifadə olunan bir ölçü sistemi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Barbara Duden

**Barbara Duden** (d. 1942, Qreyfsvald) -  Alman tibb tarixçisi, gender tədqiqatları üzrə alim və Hannover Universitetinin fəxri professoru.

## Bioqrafiyası
Barbara Duden Alman tibb tarixçisidir. O eyni zamanda gender məsələləri üzrə tədqiqatlar aparır. Hannover Universitetinin fəxri professorudur. O "Courage" jurnalının yaradıcılarından biridir. Bu jurnal 1976-1984-cü illərdə nəşr edilib. Qərbi Berlində yayılıb və həmin dövr qadınlar hərəkatı haqqında məlumatlandırma işində mühüm rol oynamışdır. Onun atası alman filoloq Konrad Dudenin nəticəsidir.

## Biblioqrafiyası

* *Geschichte unter der Haut. Ein Eisenacher Arzt und seine Patientinnen um 1730.* Klett-Cotta, Stuttgart 1987, .
* *The Woman Beneath the Skin. A doctor's patients in eighteenth-century Germany.* Aus dem Deutschen von Thomas Dunlap. Harvard University Press, Cambridge, MA/ London 1991, .
* *Der Frauenleib als öffentlicher Ort. Vom Mißbrauch des Begriffs Leben.* (= Luchterhand Essay Band 9). Luchterhand, Hamburg 1991, .
* *Disembodying Women. Perspectives on pregnancy and the unborn*. Aus dem Deutschen von Lee Hoinacki. Harvard University Press, Cambridge/London 1993, .
* *Auf den Spuren des Körpers in einer technogenen Welt*. VS Verlag Fur Sozialwissenschaften 2002, .

## İstinadlar
Arcetri Astrofizika Rəsədxanası

**Arcetri Astrofizika Rəsədxanası** — İtaliyanın Florensiya şəhərinin yaxınlığında, Arcetri ərazisində yerləşən və astrofizika sahəsindəki önəmli tədqiqat mərkəzlərindən biri. Bu rəsədxana astronomiya və astrofizika sahələrində aparılan tədqiqatlar ilə böyük əhəmiyyət kəsb edir və bu sahədəki tarixi inkişafı ilə tanınır. Rəsədxana özünün kəşfiyyatları və texnoloji nailiyyətləri ilə İtaliya və dünya miqyasında tanınmışdır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara başlı ibis

**Qara başlı ibis (Threskiornis melanocephalus)** – Həmçinin **Şərq ağ ibisi, Hindistan ağ ibisi** və **qara boyunlu ibis** kimi də tanınır. İbis fəsiləsinə (Threskiornithidae) aid olan və Hindistandan qərbdə, şərqdə Yaponiyaya qədər, həmçinin Cənub və Cənub-Şərqi Asiyada yuva quran su quşu.
Öz arealı daxilində qara boynu və başı olan ümumi ağ lələkli yeganə yerli ibis növüdür. Aşağıya əyilmiş dimdik və ayaqlar da qara rəngdədir. Çox vaxt bataqlıq növü kimi adlandırılsa da, qara başlı ibis müxtəlif təbii və süni yaşayış yerlərində yemlənir. Bu ibis növü yalnız yağış mövsümündə yuva qurur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fort Sanders döyüşü

**Fort sanders döyüşü** - Amerika Vətəndaş Müharibəsinin Knoxville Kampaniyasının həlledici qarşıdurması. Döyüş 29 noyabr 1863-cü ildə Tennessi ştatının Knoxville şəhərində baş verib. Konfederasiya general-leytenantı Ceyms Lonqstritin hücumları İttifaq general-mayoru Ambrose Burnside-in müdafiə xəttlərini yarmağa müvəffəq olmadı, bu isə birtərəfli itkilərə səbəb oldu və bu döyüş Knoxville mühasirəsinin sonunun başlanğıcı hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Noksvil kampaniyası

**Noksvil kampaniyası** () — 1863-cü ilin payızında, ABŞ Vətəndaş müharibəsi dövründə, Noksvil şəhərini və onunla birgə Konfederasiyanın şərq və qərb arasında əlaqələndirən dəmir yolunu ələ keçirmək və Cənub Ordusunun Birinci Korpusu, general-leytenant Ceyms Longstritin komandanlığında, Şimali Virciniya Ordusuna qaytarılmaq məqsədilə keçrilmiş bir sıra döyüşlər və hərbi manevrlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sink Ports Konfederasiyası

**Sink Ports Konfederasiyası** (*/sɪŋk pɔːrts/ sink ports*) və ya **Beş Liman** - Cənubi-şərqi İngiltərədə yerləşən, əsasən Kent və Sussex bölgələrindəki, bir xarici üzvü (Brightlingsea) isə Essexdə olan sahil şəhərlərindən ibarət tarixi bir qrup. Adı köhnə fransız dilində və "beş liman" mənasını verir və ilkin beş üzvünə (Hastings, New Romney, Hythe, Dover və Sandwich) işarə edir.

Konfederasiya əvvəlcə hərbi və ticarət məqsədləri üçün yaradılmışdı, lakin indi tamamilə ceremonial bir qurumdur. Limanlar İngiltərə Kanalının qərb sahilində yerləşir, burada Avropa qitəsinə keçid ən dar hissədir. Cinque Ports sakinlərinə Portsmen deyilir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tomas Telli

**Tomas Vaşinqton Telli** (;) — Fisk Universitetinin kimya professoru və Afrika-Amerika xalq mahnılarının kolleksiyaçısı.
## Erkən həyatı və təhsili
Tomas Vaşinqton Telli 9 oktyabr 1868-ci ildə Tennessi ştatının Şelbivil şəhərində anadan olub. O, keçmiş kölələr Çarlz Vaşinqton və Lusinda Tellinin səkkiz uşağından biri olub.

Telli altı il dövlət məktəbində oxuduqdan sonra, təhsilini Tennessi ştatının Neşvill şəhərindəki Fisk Universiteti kollecində davam etdirib. Həmçinin, Fisk Universitetində bakalavr təhsilini başa vurduqdan sonra, burada 1893-cü ildə magistr dərəcəsini də əldə edib. 1888-ci ildən başlayaraq Fisk musiqi proqramında iştirak edən Tomas "Yeni Fisk Yubiley müğənniləri" və "Motsart cəmiyyəti", eləcə də "Fisk Birliyi Kilsəsi" ilə birlikdə oxuyub. O, həmçinin bir neçə mövsüm Fisk xoruna da dirijorluq edib.

Telli 1899-cu ildə Uolden Universitetindən elmlər doktoru dərəcəsi almışdır. Doktoranturasını bitirdikdən sonra Telli 1914-1916-cı illərdə Harvard Universitetinin aspirantura proqramlarında iştirak etməyə davam etdi, dissertasiyasını illər sonra Çikaqo Universitetində 1931-ci ildə, 61 yaşında müdafiə etdi.  Dissertasiya işinin mövzusu "Bor hidridlərinin quruluşu ilə bağlı nəzəriyyələr" olub.
### Şəxsi həyatı
28 avqust 1899-cu ildə Ellen Yunis Roberts ilə evlənən Tomasın bu evlilikdən iki qız övladı dünyaya gəlib.

## Maraqları
### Kimya
Telli qaradərililərin təhsil aldığı bir neçə kollecdə: 1891-ci ildə Missisipi ştatının Lorman şəhərindəki *Alcorn A&M Kolleci*; 1893-cü ildə Florida ştatının Tallahassi şəhərindəki *Florida A&M-də*; 1900-cü ildə Alabama ştatının Taskiqi şəhərindəki Taskiqi Universitetində müəllim kimi çalışmışdır.

1903-1942-ci illərdə Telli Fisk Universitetində kimya və biologiyadan dərs demiş, həmçinin, 25 il Fiskdə kimya kafedrasına rəhbərlik etmişdir.
### ''Negro Folk Rhymes (Wise and Otherwise)'' Zənci müdrik kəlamları
Telli ömrünün sonlarında kəndlərdə qaradərililərin xalq mahnılarını toplamağa başladı. Tellinin 1922-ci ildə nəşr olunan ilk toplusunda, *Negro Folk Rhymes (Wise and Otherwise)* 349 dünyəvi xalq mahnısı toplanmışdır. Afroamerikalı bir alim tərəfindən ərsəyə gətirilmiş ilk belə kolleksiya kimi məşhur olan kitab o dövrdə "o sahənin şah əsəri" kimi qəbul edilirdi.  Bu, təkcə afro-amerikan dünyəvi xalq mahnılarının ilk toplusu deyil, həm də Tennessinin müxtəlif xalq mahnılarının toplusu idi.  *Negro Folk Rhymes*1991-ci ildə yenidən nəşr edildi. Tellinin musiqi haqqında nəşr edilmiş digər əsərlərinə *The Origin of Negro Traditions* və *A Systematic Chronology of Creation* daxildir.

*Negro Folk Rhymes*-in nəşri afroamerikalı şeirlərinin öyrənilməsində dönüş nöqtəsi oldu. Kitabın nəşr edilməzdən əvvəl qaradərililərin folkloruna az diqqət yetirilirdi. Tellinin kitabı, Hovard Odam və Qay Consonun sonrakı kolleksiyası ilə birlikdə hər iki əsərə diqqət çəkdi.

## İstinadlar