open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lakonizm

**Lakonizm** — Sparta şəhərinin də daxil olduğu Yunan şəhər-dövləti Lacedaemondan yaranan bir ifadə başqa sözlə termin. Qısa və konkret ifadələrdən istifadə edərək bir fikri ifadə etmək üçün istifadə olunan nitq üslubudur. Termin həm də sözlərdən çox hərəkəti vurğulayan düşüncə tərzini təsvir etmək üçün istifadə olunur.

Lakonik ifadələr, stoisizm kimi bəzi fəlsəfi sistemlərdə minimalizmə inananlar arasında geniş yayılmışdır.

## Tarix
Digər antik Yunan şəhərləri ilə müqayisədə təhsilə, incəsənətə və ədəbiyyata daha az və bayağı diqqət yetirən Spartalılar sözlərində daha qısa sözləri istifadə etmələri ilə tanınırdılar. Platon "Protaqor" adli dialoqda spartalıların az və konkret söz istifadə etməklərinin onların yetərsiz ədəbiyyat bilgilərinin nəticəsi olduğu iddiasını rədd edir və onların əslində öz müdrikliklərini gizlədərək özlərini axmaq göstərdiklərini, başqalarının gözündə isə yalnız bu sözlərlə seçildiklərini deyir. Döyüşlərdə cəsarət göstərsələr də, həmsöhbətlərini hətta bir neçə kəlmə ilə heyrətə gətirirlər, hədəfini vuran mütəxəssis atıcılar kimi. Məlumdur ki, Sokrat spartalıların qanunlarını yüksək qiymətləndirirdi. Chenaeli Mayson və Spartalı Xilon Yunanıstanın yeddi müdrikinin arasında ki iki spartalı şəxsiyyətdirlər.

## Lakonik ifadə və münasibət nümunələri

### Spartalı
* Spartalıların vətənlərini işğaldan necə qoruya bildiklərini soruşduqda, Likurq belə cavab verdi: " Kasıb qalmaqla və hər insanın öz vətəndaşından daha çox şeyə sahib olma arzusunu yox etməklə."
* Böyük bir ordu ilə döyüşmək üçün çox az adamla gələn Leonidasdan niyə belə etdiyini soruşduqda o belə cavab verdi: "Əgər rəqəmlər vacib olsaydı, bütün Yunanıstan bu ordunun kiçik bir hissəsi ilə belə qarşı qarşıya gəlməzdi; amma cəsarət vacibdirsə bu rəqəm kifayətdir". baş verib. Oxşar suala onun cavabı belə oldu: "Məndə çoxlu orduya sahibəm, çünki onların hamısı öldürüləcək".
* Mühasirəyə alındığını bilən Leonidas döyüşün üçüncü və sonuncu gününün səhəri öz müharibə yoldaşlarını ruhlandırdı və dedi: "Yaxşı yeyin, çünki bu gecə həmçinin Hadesdə yeyəcəyik".
* Leonidas bir spartalıdan müharibə haqqında sonuncu çıxışı etməsini istədikdə, spartalı imtina edərək dedi: : "Mən bura döyüşmək üçün gəlmişəm, elçi kimi davranmaq üçün deyil." Leonidas başqa bir spartalıya da eyni xahişlə müraciət etdi və ondan belə cavab aldı: "Mən burada qalıb bacardığım qədər vəzifəmi yerinə yetirəcəyəm və beləliklə xəbər daha yaxşı olacaq".

### Tarixdən başqa nümunələr
* Çingiz xan 1219-cu ildə məğlub olan düşməni Xorəzm şahına dedi: "Sən müharibəni seçdin. "Nə olacaq, nə olacaq və nə olacağını biz yox, yalnız Allah bilir".
* Koreya müharibəsi zamanı Çin ordusunun Amerikalı Chesty Puller komandanlığı altında Birləşmiş Millətlər Təşkilatı qüvvələrinə hücumundan sonra komandirin şərhi : "Bir müddətdir ki, düşmən axtarırıq. Nəhayət onları tapdıq. İndi onlarla onların əhatəsindəyik. Bu, işləri asanlaşdırır".

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
Fərid Bədəlov

**Fərid Bədəlov** — azərbaycanlı futbolçu.

## Həyat və Karyerası
Fərid Bədəlov 1994-cü ildə Bakıdan anadan olmuşdur. Uşaq vaxtlarından Bədəlovda futbola böyük maraq var idi. 2004-cü ildə futbol üçün ilkin addımlarını atmağa başladı. Onun futbola marağınn artmasına İtaliyalı qapıçı olan Canluici Buffonun da təsiri vardır. Bədəlov U16 yaş qrupu üzrə Azərbaycan millisində də forma geyinmişdir.

O 2023-cü ildə qırmızı vərəqə alması ilə gündəmə gəlmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan futbolçularının siyahısı
* Futbolçu

## İstinadlar
K-700

**K-700** və ya **Kirovets** — Sovet ümüm təyinatlı traktor. Traktor Kənd təsərrüfatı (torpağın şumlanması, səpin, diskləşdirilməsi, şumlanması) istifadəsi üçün nəzərə tutulub.

Buraxılma tarixi: 13 iyul 1962 – 1 fevral 2002

Çəkisi: 12 t

Uzunluğu: 7235mm

Eni: 2530mm

Hündürlüyü: 3225mm
Fələstin Qeysəriyyəsi

**Qeysəriyyə** ( ;  ) — müasir İsrailin Aralıq dənizi sahilində yerləşən qədim şəhəri.

## Şəhərin adı
Şəhər Yəhudi kralı Böyük Hirod tərəfindən Roma imperatoru Sezar Avqustun şərəfinə *Qeysəriyyə* adlandırılmışdır, o, əvvəllər yəhudilərə itirdiyi torpaqları ona vermişdi.

## Şəhərin tarixi
Şəhərin tarixi finikiyalılar liman yaxınlığında kiçik bir qəsəbə qurduqları zaman, Əhəməni hakimiyyəti dövrünün sonlarına (e.ə. IV əsrin ortalarına) gedib çıxır və onu Şarşon qalası (yunan dilində Straton qalası) adlandırırdılar. Eramızdan əvvəl 96-cı ildə Qeysəriyyə Yəhudi kralı Aleksandr Yanna tərəfindən fəth edildi və bununla da yəhudi yaşayış məntəqəsinə çevrildi. 63-cü ildə Roma sərkərdəsi Pompey tərəfindən Yəhudeya fəth edildikdən sonra Straton Qülləsi yenidən qeyri-yəhudi yaşayış məntəqəsinə çevrilir.

## İstinadlar
Köhnə rejim

**Köhnə rejim** () və ya **inqilabaqədərki Fransa** — Fransada təxminən XVI əsrin sonu - XVII əvvəlindən mövcud olan və Böyük Fransa inqilabına qədər davam edən siyasi və sosial-iqtisadi rejimi xarakterizə edən tarixşünaslıq termini. Fransız tarixçisi P. Huberin yazdığı kimi, “Köhnə rejimin monarxiyası Fransanın XVI əsrin ikinci yarısında dağılmasına səbəb olan vətəndaş müharibələrində yaranmışdır.” Bununla belə, onun bəzi xüsusiyyətləri daha əvvəl yaranmışdır.
İnter Xaçmaz FK

**İnter FK** - və ya rəsmi şəkildə **İnter Xaçmaz Futbol Klubu**. 2018-ci ildə Xaçmazda qurulan qadın futbol klubudur.  Klub 2023/2024-cü il futbol mövsümündə "Qızlar Yüksək Dəstəsi"ndə mübarizəyə davam edir. 

## Tarixi
**İnter Futbol Klubu** 2018-ci ildə yaradıldı. İlk adı "Üçgün" olub. Qızların futbola olan marağı Xaçmazda klubun "Yüsək Qızlar Liqasıda" fəaliyyətinə təkan verdi. 

**Mart 2023** - 17 yaşadək qadın futbolçulardan ibarət Azərbaycan milli komandasının Avropa çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində Bosniya və Herseqovinada keçirəcək oyunlar üçün Xaçmaz təmsilçisinin 4 futbolçusu da dəvət olunmuşdur.

## Futbolçular

## Uğurları
### U17
**U17 liqası**
:  **Gümüş medal (1)**: (*2023/2024*) 

## İstinadlar
Şəmsəddin Əhməd

**Şəmsəddin Əhməd** (; ) — Banqladeş istiqlal müharibəsində öldürülən və Banqladeşdə şəhid hesab olunan Şərqi Pakistan həkimi.

## Həyatı
Əhməd 1 avqust 1920-ci ildə Britaniya Racının Silhet əyalətinin Ambarxana şəhərində benqal müsəlman ailəsində anadan olub. Atası İmanəddin Əhməd Dəmir Yolları Nazirliyində işləyib, anasının adı isə Rəşidə Begüm olub. O, 1939-cu ildə Silhet Hökumət Liseyində təhsilini başa vurmuş, 1941-ci ildə isə Murari Çand Kollecində İncəsənət ixtisasına yiyələnmişdir. O, 1946-cı ildə Kəlküttə Tibb Kollecini MBBS (Tibb üzrə cərrahiyyə bakalavrı) dərəcəsi ilə bitirmiş və Birləşmiş Krallıqdakı Kral Həkimlər və Cərrahlar Kollecindən Kral Cərrahlar Kollecinin Təqaüdünü qazanmışdır.

## Xatirəsi
Silhet Tibb Kollecinin yataqxanası olan Doktor Şəmsəddin Hall, onun adını daşıyır. 14 dekabr 1997-ci ildə Banqladeş Poçt İdarəsi onun xatirə markalarını buraxmışdır.

## İstinadlar
Cek Sautvort

**Cek Sautvort** () — İngilis futbolçu. Üç dəfə İngiltərə millisində çıxış edən, "Blackburn Rovers" və " Everton"da forma geyinən futbolçu 1990–1991 və 1893–1994-cü illərin mövsümlərində oynadığı liqanın bombardiri olub.

## Karyerası

### İlk illəri
O, 7 yaşında olanda İnkerman klubunda futbol oynamağa başlayıb.

### Blackburn Rovers
İlk dəfə 1888-ci ilin sentyabrında futbol liqasında peşəkar şəkildə oynadı. O, liqada debütünü 15 sentyabr 1888-ci ildə Akrinqtona qarşı keçirdi. Sautvort Blekbern üçün ilk het-trikini noyabrda Burnli ilə oynayarkən edib. Blekbern İngiltərə Kuboku matçında Aston Villa ilə qarşılaşdı və Southworth'un 4 qol vurduğu matçda 8–1 qalib gəldi. Blekbern liqanı 4-cü yerdə başa vurub. Sautvort 22 oyuna çıxıb və 17 qol vurub. O, Blackburn-un bombardiri oldu.

Sautvort İngiltərə ilə matçlarda 3 qol vurub.23 fevral 1889-cu ildə Uelə qarşı debüt etdi və ilk matçında qol vurmağı bacardı. Qarşılaşma 4:1 hesablı qələbə ilə başa çatıb. Southworth daha sonra Uels və Şotlandiya ilə matçda qol vurdu.

Sautvortun forması 1889–1990 mövsümündə uğurla davam etdi. Sautvort Ewood Parkda West Bromwich Albion ilə matçda da het-trik edib və matç 9:1 hesablı qələbə ilə başa çatıb. Sautvort bu mövsüm 22 qol vuraraq liqanın bombardiri oldu. Blekburn liqanı 3-cü yerdə başa vurub.

1890–91 mövsümü Derbi Kaunti ilə matçla başladı. Sautvort matçda het-trik edib, lakin matç 8–5 hesablı məğlubiyyətlə başa çatıb. Yeni ilin əvvəlində Derbi Kaunti ilə qarşılaşmada Blackburn 8–0 hesabı ilə qalib gəlib və Sautvort yenidən het-trik etməyi bacarıb.

Blackburn 1891-ci ildə İngiltərə Kubokunun finalına yüksələ bildi. Qarşılaşmada 3–1 hesabı ilə qalib gələn Blekbern çempion olub. Blekbern son 8 ildə 5-ci dəfə İngiltərə Kubokunu qazanmağı bacarıb.

Blackburn növbəti mövsümü liqada 9-cu yerdə bitirdi. Sautvort 58 oyunda 22 qol vuraraq Blackburn-un bombardiri oldu.

Blackburn bu dəfə liqanı 9-cu yerdə başa vurub. O, Southworth-da 10 qol vurmağı bacardı. Blekbern 1892–93 mövsümündəki kimi məhsuldar deyildi. Mövsümün sonunda Blekbern maliyyə çətinliyi ilə üzləşdi və Southworth-u 400 avroya Evertona satdı.

Sautvort 5 il ərzində Blekbern üçün 108 liqa matçına çıxıb və 97 qol vurub.

### Everton illəri
Blakburn-dan ayrıldıqdan sonra dərhal komandaya təsir etdi və azarkeşlərin sevimlilərindən birinə çevrildi. O, ilk mövsümündə 22 matçda 27 qol vurub. Sautvort həmin mövsüm məqsədinə çatsa da, Everton liqanı məyusedici 6-cı yerdə başa vurdu.

Növbəti mövsümdə ayağından aldığı ciddi zədədən sonra futbolu tərk etməli oldu. O, "Everton"da keçirdiyi 2 mövsümdə ümumilikdə 31 oyun keçirib və 36 qol vurub.

## Futboldan sonra
Onun istedadı təkcə futbolla məhdudlaşmırdı.Jack Southworth həm də bacarıqlı musiqiçi idi. O, karyerasını Mançester Halle Orkestrində peşəkar skripkaçı kimi davam etdirib.

Southworth 1956-cı ildə 89 yaşında vəfat etdi.

## Uğurlar
**[[Blekbörn Rovers FK|Blackburn Rovers]]**

* FA Kuboku Çempionatı: 1890, 1891
* Qızıl Ayaqqabı: 1891–1991

**[[Everton FK|Everton]]**

* Qızıl ayaqqabı: 1893–1994
## Xarici keçidlər
Damla Çakıroğlu

**Damla Çakıroğlu** () — Damla 2018-ci ildə dünyasını dəyişən Türk Telekom komandasının keçmiş məşqçisi Merih Çakıroğlunun qızıdır. O, həmçinin Türkiyə 20 yaşadək qızlardan ibarət milli voleybol komandasının kapitanı olub.

TVF Gözəl Sənətlər və İdman Liseyini (Türkiyə Voleybol Federasiyası Gözəl Sənətlər və İdman Liseyi) bitirdikdən sonra 2011–2012 mövsümündə İBA TED Ankara Kolleci komandasına transfer olunub və Qadın Voleybol üzrə Türkiyə 1-ci Liqasında oynamağa başladı. O, 2015-ci ilin yayında Eczacıbaşı Vitraya, 2017-ci ilin yayında isə Fənərbaxçaya transfer olunub.2019-cu ildə aldığı zədədən sonra 2021-ci ildə aktiv voleybol həyatına son qoyub.

## Şəxsi həyat
Damla Çakıroğlu 10 sentyabr 2021-ci ildə idmançı (professional basketbolçu) olan Melih Mahmutoğlu ilə evləndi.

## Nailiyyətləri

### Fərdi
* 2011 Avropa Gənclər Olimpiya Oyunları — 
* 2011 FIVB Qızlar arasında Gənclər Dünya Çempionatı — 
* 2012 Gənc qızlar arasında voleybol üzrə Avropa çempionatı — 
* 2015 Qadınların Avropa Voleybol Liqası – 

### Milli komanda
* *2011 FIVB Qızlar arasında Gənclər Dünya Çempionatı — Ən Dəyərli Oyunçu]]*
* *2012 Qızlar arasında Voleybol üzrə Avropa Çempionatı — Ən Dəyərli Oyunçu*

## İstinadlar
Zər

**Zər** — işarəli tərəfləri olan, atmaq üçün nəzərdə tutulan, oyunlarda təsadüfün mənbəsi kimi işlənilən alət.

Ənənəvi zər kub formasında olur və beləliklə, altı tərəflidir.

## Tarix

Zərlər yazılı tarixdən əvvəl dövründən bəri mövcuddur və onların mənşəyi naməlumdur. Ehtimal olunur ki, falçılıq üçün işlənilən falus sümükləri zərlərin əcdadlarıdır. Qədim Misirə aid olan senet oyunu (e.ə. 3000 - b.e. II əsri) üçün ikitərəfli taxta zər kimi işlənilirdi. Ən qədim (e.ə. 2800 - 2500) zər tapıntısı İranın Şəhr-i Suxtedə aşkar olunan nərdə oxşar oyunun hissəsi idi.

Riqveda, Atarvaveda, Mahatbarata və Buddanın oynamadığı oyunların siyahısı kimi qədim hind mənbələrində zərli oyunlar qeyd olunur.

Həm domino, həm də oyun kartları Çində zərin yeni formaları kimi yaradılmışdı.

## İstinadlar
Akdoğan gölü

**Akdoğan Gölü** — Türkiyədə göl. Türkiyənin şərqində, Muş vilayətinin Varto rayonunda yerləşir. 
## Coğrafiya
Göl, Akdoğan dağlarının qərbində yerləşir.

## Mənbə
Akdoğan dağları

**Akdoğan dağları** — Varto, Bulanıq, Xınıs və Qaraçoban rayonlarının kəsişdiyi Muş və Ərzurum sərhədinin sıfır nöqtəsində yerləşir. Akdoğan gölünün şərqində yerləşir. Onun hündürlüyü 2879 metrə çatır.

## İstinadlar
Herbari

**Herbari** (,  — "ot" sözündəndir) qurudulmuş bitki Kolleksiyasıdır.

Herbarinin hazırlanması:bitki yarpağını bir kitabın və ya dəftərin içinə qoyulur. Bir müddət sonra bitki quru olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şah (dəqiqləşdirmə)

* Şah — Yaxın və Orta Şərqin bəzi ölkələrində və Dehli sultanlığında monarxın titulu.
* Şah (şahmat termini) — Şahmat termini.
* Şah (şahmat) — Şahmat fiquru.
Kristian Benteke

**Kristian Benteke Liolo** () — Belçika milli komandasının futbolçusudur. Şimali Amerikanın MLS komandalarından biri olan DC Yunayted-də oynayır.

## Milli komanda
Benteke 2007-ci ildə Cənubi Koreyada keçirilən yeniyetmələr arası dünya çempionatında Belçikanın 17 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandası ilə 3 oyunda 1 qol vurub.

O , Belçika millisində debüt oyununu 19 may 2010-cu ildə Brüsseldə Bolqarıstana qarşı keçirmişdir. Bundan əlavə, Kortrijkdə oynadığı zaman məşqçisi Georges Leekens millinin baş məşqçisi idi. O, ilk qolunu 15 avqust 2012-ci ildə Hollandiyaya 4:2 hesabı ilə qalib gəldiyi oyunda vurdu.

## İstinadlar
Andre Ayev

**André Morgan Rami Ayew** (d. 17 dekabr 1989; Seklin, Fransa) — Qana milli futbolçusudur . O , "El-Sadd" da oynayır. Müxtəlif vaxtlarda Fransanın Marsel, Loryan, İngiltərənin Vest-Hem Yunayted, Suonsi Siti, Türkiyənin Fənərbaxça klublarında oynayıb.

## İstinadlar
Merilin Monronun ağ paltarı

Merilin Monro 1955-ci ildə Billy Wilder tərəfindən çəkilmiş *"The Seven Uear Itch"* filmində ağ paltar geyinmişdi. Kostyum dizayneri Uilyam Travilla tərəfindən hazırlanmış və filmin ən məşhur səhnəsində geyinmişdir. Bu paltarın küləkli havada təsviriötən əsrin fillmoqrafiyasında ən simvolik görüntülərindən biri kimi hesab edilmişdir.

## İstinadlar
Tofiq Kənan

**Tofiq Kənan** (; ) — qabaqcıl fələstinli həkim, tibb tədqiqatçısı, etnoqraf və Fələstin millətçisi. O, Osmanlı imperiyası dövründə Beyt Jalədə doğulub və Birinci Dünya müharibəsi zamanı Osmanlı ordusunda tibb zabiti kimi xidmət edib. Britaniya hakimiyyəti dövründə o, 1944-cü ildə yaradılmış Fələstin Ərəb Tibb Assosiasiyasının ilk prezidenti və 1948-ci il müharibəsindən əvvəl, müharibə zamanı və sonrası Yerusəlimdə bir neçə xəstəxananın direktoru vəzifəsində çalışıb. Tibbi karyerası ərzində o, Fələstində tropik təbabət, bakteriologiya, malyariya, vərəm və sanitar vəziyyət kimi mövzularda otuz yeddidən çox elmi işin müəllifi olub və cüzam xəstəliyinin müalicəsi üçün tədqiqatlara töhfə verib.

Fələstin folkloruna, xalq inanclarına və xurafatlarına dərin maraq göstərən Kənan müalicəvi və qoruyucu xüsusiyyətlərə malik olduğuna inanılan 1400-dən çox amulet və talismanik əşyalar toplayıb. Onun bu obyektlər və digər məşhur xalq adətləri və təcrübələri haqqında dərc etdirdiyi təhlillər ona etnoqraf və antropoloq kimi tanıdıb. Onun müxtəlif kitabları və ingilis və alman dillərində 50-dən çox məqaləsi Fələstin və Yaxın Şərq irsinin tədqiqatçıları üçün dəyərli mənbə rolunu oynayır. Kənan ərəbcə də əsərlər nəşr etdirirdi və ivrit dilini mükəmməl bilirdi.

Açıq sözlü ictimai xadim olan Kənan, İngilis imperializmi və sionizmi ilə mübarizə aparmaq üçün Fələstin məsələsi ilə bağlı iki kitab yazdı. O, 1939-cu ildə Britaniya hakimiyyət orqanları tərəfindən həbs edildi. Həyatının son iyirmi ilini faciələrlə keçirtdi: Cerəşdə baş verən qəzada oğlunu itirdi, 1948-ci il müharibəsi zamanı Qüdsdəki ailə evi dağıdıldı və klinikasını itirdi.

Kənan İordaniya hakimiyyəti altında Şərqi Qüdsdə həyatını və karyerasını yenidən bərpa edə bildi. O, əvvəlcə iki il İçərişəhərdəki monastıra sığınıb, sonra Zeytun dağında yerləşən Avqusta Viktoriya xəstəxanasına direktor təyin edildi və 1964-cü ildə təqaüdə çıxandan ölümünə qədər ailəsi ilə birgə burada yaşadı.

## Həyatı
Osmanlı İmperatorluğu dövründə Fələstinin Beyt Jalə kəndində doğulan Kənan uşaqlıq illərində Qüds yaxınlığında alman missionerləri tərəfindən qurulan Şneller məktəbində təhsil alıb. Onun atası Beçara da orada təhsil almış, Beyt Jalədə ilk Lüteran kilsəsini, YMCA və birgə təhsil məktəbini qurmuş və Fələstindəki Alman Protestant Missiyasının ilk ərəb pastoru olmuşdur. Anası Katarina Beyrutdakı Alman uşaq evində böyümüş və Beçara ilə Qüdsdəki xəstəxanada işləyərkən tanış olmuşdur.

Kənan 1898–1899-cu illərdə Suriya Protestant Kollecində (indiki Beyrut Amerika Universiteti) tibb təhsili almaq üçün Beyruta getdi. Atası gəlişindən az sonra sətəlcəm xəstəliyindən vəfat etdiyi üçün oxuyarkən işləməli oldu və 1905-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirdi.

## Tibbi karyera
Beyrutdan Yerusəlimə qayıdan Kənan, 1906-cı ildə qabaqcıl həkimin olmadığı bir dönəmdə Dr. Adalbert Eysler (1848–1919) ilə birlikdə Alman Diakonat xəstəxanasında işləməyə başladı.

## İstinadlar
Seyfulla Əsədullayev

**Seyfulla Qüdrət oğlu Əsədullayev** () — ədəbiyyatşünas, əməkdar elm xadimi.

## Həyatı
Seyfulla Qüdrət oğlu Əsədullayev 1924-cü ildə anadan olmuşdur. 1942–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. 1947–1949-cu illərdə Bakı Slavyan Universitetində təhsil almışdır. 1951-ci ildə ADPU-nu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1956–1959-cu illərdə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində Filologiya fakültəsinin Rus sovet ədəbiyyatı tarixi kafedrasının aspirantı olmuşdur. 1959–1966-cı illərdə Azərbaycan Dillər İnstitutunda müəllim, baş müəllim, dosent, dekan müavini, fakültə dekanı vəzifələrində çalışmışdır.

1959-cu ildə namizədlik, 1970-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1971-ci ildə professor elmi adı almışdır.

1966-cı ildən BDU-da kafedra müdiri vəzifəsində işləmişdir (Rus ədəbiyyatı tarixi kafedrası (1967–1984); Müasir rus ədəbiyyatı kafedrası (1984–2011). Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Beynəlxalq Ədəbi Tənqidçilər İttifaqının üzvü olmuşdur.

O, rus ədəbiyyatı, ədəbiyyat nəzəriyyəsi və rus-Azərbaycan ədəbi əlaqələrini tədqiq etmişdir.

20 monoqrafiya, 2 kitab və 500-dən artıq ədəbi-tənqidi məqalənin müəllifidir. Rəhbərliyi ilə 26 elmlər namizədi, 11 elmlər doktoru hazırlanmışdır.

## Təltifləri
Əməkdar elm xadimi adına və "Şöhrət" ordeninə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cabir

**Cabir** — Azərbaycanlı adı.

* Cabir Novruz — Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi.
* Cabir İmanov — Azərbaycan aktyoru, "Parni iz Baku" KVN komandasının üzvü.
* Sabah əl-Əhməd əl-Cabir əs-Sabah — Küveyt Dövlətinin Əmiri.
* Cabir Abdullayev — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007).
* Cabir ibn Həyyan — Ərəb və ya Türk əsilli əlkimyaçı, həkim, əczaçı.
* Cabir ibn Əflah — ərəb riyaziyyatçısı və astronumu.
Cim

**Cim** — ad.

* Cim Morrison — Amerikalı musiqiçi və bəstəkar
* Cim Cons — Keşiş, Xalqlar məbədi dini cərəyanının qurucusu.
* Cim Heyni — ABŞ aktyoru
* Cim Batler — Birləşmiş Ştatları təmsil edən stolüstü tennisçi.
* Cim Abrahams
* Cim Personz
Cəlal

**Cəlal** — ad.

* Cəlal Əliyev (siyasətçi) — azərbaycanlı elm, dövlət və siyasi xadim; Professor
* Cəlal Bayramov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri.
* Cəlal Vəzirov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri
* Cəlal Tələbani — İraq prezidenti (2005–2014).
* Cəlal Ağayev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri
* Cəlal Mahmudov — texnika elmləri doktoru, professor.
* Cəlal İslamov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Enn

**Enn** — ad.

* Enn Heteuey — amerikalı aktrisa.
* Enn Dörsi — ABŞ-nin Azərbaycandakı keçmiş səfiri (2006–2009).
* Enn Rays — ABŞ yazıçısı.
* Enn Sallivan —
* Enn Linç Botta
* Enn Makbet
* Enn Metyus Martin
* Enn Qrayms

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fabio

**Fabio** — ad.
	
* Fabio Kvalyarella — İtaliyalı peşəkar futbolçu
* Fabio Kannavaro — İtalyan futbolçusu.
* Fabio Maqrini — İtaliyalı kişi ağır atlet.
* Fabio Vieyra – İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Arsenalın futbolçusu.
* Fabio Rovazzi — İtaliya aktyoru, EDM müğənnisi, rapper, rejissor, ictimai xadim, televiziya aparıcısı.
Frans

**Frans** — ad.

* Frans (müğənni) — İsveç müğənnisi və bəstəkarı.
* Frans Adam —
* Frans Cozef Qal —
* Frans Kafka —
* Frans Rayxelt
* Frans Bopp
* Frans fon Holshausen
* Frans van Anraat
Ənqa

**Ənqa** ( *əl-ʿənqaʾ*) — əfsanəyə görə, Qaf dağında yaşayan mifik bir quş.

## Həmçinin bax
* Simurq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fəqan

**Fəqan** — Azərbaycanlı adı.

* Fəqan Quluzadə 
* Fəqan Zalov — Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin kiçik miçmanı.
* Fəqan Umudov — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu.
* Fəqan Əliyev — texnika elmləri doktoru, Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının prezidenti
George

**George** — ad.

* George Çerney — Rumıniyalı kişi ağır atlet.
* George Peebles — Yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş Şotlandiya futbolçusu və baş məşqçisi
* George Yonashiro — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Georgi Georgiyev
* Georgi Vılkoviç
* Georqi Malaşxiya
* George Ritzer
Moris Kendall

**Moris Corc Kendall** (; ) — ingilis riyaziyyaçısı, statistik.

## Həyatı
Ketterinqdə anadan olub. Kembricdəki Sent Con Kollecində riyaziyyat üzrə təhsil alıb və riyaziyyat üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1929-cu ildə. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində () dövlət qulluğuna daxil olmuş, burada statistikanın istifadəsi ilə maraqlanmışdır. Onun ilk işlərindən biri faktor analizindən istifadə etməklə məhsuldarlığı tədqiq etməsi olmuşdur. 1934-cü ildə Kral Statistika Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir. 1949-cu ildən London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər Məktəbində müəllim olmuş, 1961-ci ildən iki il Kral Statistika Cəmiyyətinə rəhbərlik etmişdir. Daha sonra o*,* Beynəlxalq Statistika İnstitutunun və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının himayəsi altında keçirilən *Ümumdünya doğumluluq sorğusu* () layihəsinə rəhbərlik etmişdir. .1980-ci ildə xəstəlik səbəbindən təqaüdə çıxdı.

Moris Kendall statistika və ehtimal nəzəriyyəsi üzrə çoxsaylı əsərlərin müəllifidir. Dərəcə korrelyasiyası əmsallarından biri onun adını daşıyır .

## Əsərləri
* The advanced theory of statistics, 1943
* Rank correlation methods, 1948.
* An introduction to the theory of statistics, 1968.
* Studies in the history of statistics and probability, 1969/

* *Юл Джордж Эдни, Кендэл Морис Дж.* Теория статистики / Пер. с англ. Под ред. Ф. Д. Лившица. — 14-е изд., пересмотр. и расшир. М. : Госстатиздат, 1960. — 779 с. : черт.
* *Кендэл Морис Дж., Стьюарт Алан.* Теория распределений. М.: Наука, 1966. — 566 с.
* *Кендэл Морис Дж., Стьюарт Алан.* Статистические выводы и связи. М.: Наука, 1973. — 899 с.
* *Кендэл Морис Дж., Стьюарт Алан.* Многомерный статистический анализ и временные ряды. М.: Наука, 1976. — 736

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Maurice George Kendall — Moris Kendallın tərcümeyi-halı )
Keyt

**Keyt** — ad.

* Keyt Qunter — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu.
* Keyt Huper — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu.
* Keyt Bekinseyl — ingilis kinoaktrisası.
* Keyt Hadson — ABŞ aktrisası.
* Keyt Nelson — Birləşmiş Ştatları təmsil edən bədii gimnast.
* Keyt Apton — amerikalı model və aktrisa.
* Keyt Bristol — ABŞ aktrisası.
ARF6

**ARF6** — (ing. ADP ribosylation factor 6) 14-cü xromosomun qısa qolunda insanlarda tapılan tək gen tərəfindən kodlanmış zülal. Zülalın polipeptid zəncirinin uzunluğu 175 amin turşusu, molekulyar çəkisi isə 20.082-dir.

ARF6 çox vaxt bioloji membranların və transmembran protein yüklərinin daşınmasında iştirak edən çoxlu hüceyrə funksiyalarına malikdir. ARF6 xüsusi olaraq plazma membranı zülallarının endositozunda və həmçinin daha az dərəcədə plazma membranı zülallarının təkrar emalında iştirak edir.
## Funksiyası

Bu gen, Ras super ailəsinin bir hissəsi olan insan ARF gen ailəsinin bir üzvünü kodlaşdırır.

ARF genləri vəba toksininin ADP-ribosiltransferaza fəaliyyətini stimullaşdıran və vezikulyar ticarətdə və fosfolipaz D-nin aktivatoru kimi rol oynayan kiçik guanin nukleotid bağlayan zülalları kodlayır. Bu genin məhsulu plazma membranında lokallaşdırılır və vezikulyar daşınma, membranın lipidlərinin yenidən qurulması və aktiniumun yenidən qurulmasına səbəb olan siqnal yollarını tənzimləyir. Bu genin psevdogeni 7-ci xromosomda yerləşir.

ARF6 reseptorların aktivləşdirilməsindən sonra βarrestin ilə qarşılıqlı təsir göstərə bilər.
## Qarşılıqlı əlaqələri

ARF6-nın aşağıdakılarla qarşılıqlı əlaqədə olduğu göstərilmişdir:

* Arrestin beta 1
* ARFIP2
* CHRM3
* EXOC5
* KIAA0090
* Rac1
## İstinadlar

## Ədəbiyyatı

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Alessandro Abate

**Alessandro Abate** () — İtaliyadan olan  rəssam, dekorator və bütün İtaliya kilsələrində olan çoxsaylı freskaların müəllifi.

## Haqqında
Alessandro Abate 25 noyabr 1867-ci ildə Kataniyada anadan olub. İlk bədii təhsilini Siciliyada rəssam Antonino Qandolfo və qravüraçı Françesko di Bartolodan almışdır. 
1893-cü ildə müəllimi Françesko di Bartolonun verdiyi maliyyə dəstəyi sayəsində təhsilini Neapolda rəssam Vinçenzo Marinelli ilə davam etdirib.
Təhsilini Romada, Tətbiqi Sənətlər Akademiyasında başa vurub.
Alessandro Abate məşhur akvarel, mənzərə və portret rəssamı idi. 1902-ci ildə Alessandro Abate Romada İncəsənət və Sənaye Muzeyinin təşkil etdiyi müsabiqədə qalib gəlib.
Rəssamın karyerası 1890-cı ildə Kataniyada Bellini Sərgisi, 1895-ci ildə Roma Dövlət Sərgisi, 1902-ci ildə Turində keçirilən Müasir Dekorativ Sənət Sərgisi və Siciliya Kənd Təsərrüfatı Nailiyyətlərinin Sərgisi kimi yerli və milli səviyyəli sərgilərdə iştirak  etməsi ona böyük uğur qazandırıb. 
1897-ci ildə Raffaello Ogettinin rəhbərliyi altında İncəsənət və Sənaye Muzeyində Roma İncəsənət Məktəbindən qızıl medal və yüz lirə qazanmışdır. 
Tez bir zamanda  Siciliyanın aparıcı Modern rəssamı kimi tanındı. 

1920-1940-cı illərdə Tripoli, İsgəndəriyyə və Tunisdə dövlət iqamətgahlarını bəzəyərək dövlət sifarişləri üzərində işləyirdi. Santyaqo de Çili və Parisdə keçirilən sərgilərdə iştirak edib və  çoxsaylı mükafatlar qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Alessandro Abate, pittore dovizioso. Galleria Roma. — Статья об Алессандро Абате на сайте «Римская галерея». Архивировано из оригинала 11 августа 2011 года. (итал.)
Raya

**Raya** — qadın adı.
	
* Raya Mustafayeva — Azərbaycanda ilk ornitoloq qadın, biologiya elmləri namizədi.
* Raya Nəcəfova — kimyaçı alim, professor, kimya üzrə elmlər doktoru.
Neft məhsulları

**Neft məhsulları** neft emalı zavodlarında emal edildiyi üçün xam neftdən (neftdən) alınan materiallardır. Neftin böyük hissəsi neft məhsullarına çevrilir ki, bunlara bir neçə yanacaq sinfi daxildir.

Xam neftin tərkibinə görə və bazarın tələbindən asılı olaraq neft emalı zavodları müxtəlif növ neft məhsulları istehsal edə bilir. Neft məhsullarının ən böyük payı müxtəlif növ mazut və benzinin payına düşür ki, onlar da "enerji daşıyıcıları" kimi istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* APİ dərəcəsi

## İstinadlar
Arrestin beta 1

**Arrestin beta 1**  **ARRB1** kimi də adlanır — insanlarda 11-ci xromosomun qısa qolunda olan tək bir gen tərəfindən kodlanmış zülal.
## Funksiyası

Beta-arrestin zülal ailəsinin üzvlərinin G zülalı ilə əlaqəli reseptorların agonist vasitəçiliyi ilə desensitizasiyasında iştirak etdiyi və hormonlar, neyrotransmitterlər və ya duyğu siqnalları kimi stimullara hüceyrə reaksiyalarının spesifik şəkildə yatırılmasına səbəb olduğu düşünülür.

Arrestin beta 1 sitozolik zülaldır və beta-adrenergik reseptorların beta-adrenergik reseptor kinaz (BARK) vasitəçiliyi ilə desensibilizasiyasında kofaktor kimi çıxış edir.

Arrestin beta 1 mərkəzi sinir sistemi ilə yanaşı, periferik qan leykositlərində yüksək səviyyədə ifadə edilir və beləliklə, BARK/beta-arrestin sisteminin reseptor vasitəçiliyi ilə immun funksiyalarının tənzimlənməsində böyük rol oynadığına inanılır.

Alternativ olaraq, arrestin beta 1-in müxtəlif izoformlarını kodlayan birləşdirilmiş transkriptlər təsvir edilmişdir, lakin onların dəqiq funksiyaları məlum deyil. Beta-arrestinin aralıq maddələri birləşdirən və reseptorları klatrin vasitəçiliyi ilə endositoza birləşdirərək G-protein siqnalını yönləndirə bilən bir çərçivə rolunu oynadığı göstərilir.
## Qarşılıqlı əlaqələri

Arrestin beta 1 ilə qarşılıqlı əlaqədə olanlar:

* ARF6,
* PTHLH,
* DVL2
* Mdm2,
* OPRD1,
* PSCD2, və
* RALGDS.
## İstinadlar

## Ədəbiyyatı

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Bellyache

"**Bellyache**" — amerikalı müğənni Billi Aylişin "Don't Smile at Me" mini-albomunda yer alan mahnı. Mahnı mini-albomdan ikinci sinql kimi 24 fevral 2017-ci ildə Darkroom və Interscope Records tərəfindən buraxılmışdır.
Ocean Eyes

**"Ocean Eyes"** — 2015-ci ildə yazılmış musiqi əsəri. 19 noyabr 2015-ci ildə "SoundCloud" platformasında, 18 noyabr 2016-cı ildə isə "Darkroom" və "Interscope Records" şirkətləri vasitəsilə rəsmi yayımlanıb. Müəllifi və bəstəkarı Finneas Okonnell, ifaçısı Billi Aylişdir. Əsər ilkin olaraq F. Okonnellin qrupu üçün nəzərdə tutulsa da, sonradan Billi Aylişə təqdim edilib. Mahnı həm B. Aylişin "*[[Don't Smile at Me]]*" minialbomuna (2017), həm də "*Everything, Everything*" filminin (2018) səs yazıları toplusuna daxil edilib.
Sivilizasiyanın beşiyi

**Sivilizasiyanın beşiyi** — bu və ya digər sivilizasiyanın başqa ərazilərdəki digər sivilizasiyalardan asılı olmayaraq yarandığı məkan və mədəniyyətdir. Şəhər tipli yaşayış məskənlərinin formalaşması cəmiyyətin “sivil” kimi səciyyələndirilə bilən ilkin xüsusiyyətidir. Sivilizasiyanın digər xüsusiyyətlərinə oturaq və ya qeyri-köçəri əhali, monumental memarlıq, sosial təbəqələrin və bərabərsizliyin mövcudluğu, ünsiyyət üçün yazı sisteminin yaradılması daxildir. Daha sadə cəmiyyətlərdən sivilizasiyanın mürəkkəb cəmiyyətinə keçid tədricən baş verir.

Alimlər ümumilikdə sivilizasiyanın altı beşiyinin olduğunu qəbul edirlər. Belə ki, Mesopotamiya, Qədim Misir, Qədim Hindistan  və Qədim Çinin Köhnə dünyada ən erkən sivilizasiyalar olduğu hesab edilir. Yeni dünyada isə sivilizasiyanın beşiyi sahilyanı Perunun Karal-Supe sivilizasiyası və Meksikanın Olmek sivilizasiyasıdır. Sivilizasiyanın bütün beşikləri yaşayış vasitələri baxımından kənd təsərrüfatından asılı olmuşdur (ehtimal ki, əvvəlcə dəniz ehtiyatlarından asılı ola bilən Karal-Supe istisnadır). Onların hamısı mərkəzləşdirilmiş hökuməti, siyasi liderləri, kahinləri və sivilizasiyanın şəhər mərkəzlərinin ictimai məsələlərini dəstəkləmək üçün kənd təsərrüfatı məhsulu istehsal edən fermerlərin (kəndlilərin) fəaliyyətindən asılı olmuşdur.

Nisbətən az formal olaraq, "sivilizasiyanın beşiyi" termini Yunanıstan və ya Roma kimi digər tarixi qədim sivilizasiyalara istinad etmək üçün də istifadə olunur. Lakin, onları "Qərb sivilizasiyasının beşiyi" adlandırmaq daha doğru olardı.

## İstinadlar
No Time to Die

"**No Time to Die**" — 2021-ci ildə buraxılmış Ceyms Bond filmi "*[[Ölməyə vaxt yoxdur]]*"un soundtreki. Mahnı amerikalı müğənni Billi Ayliş tərəfindən ifa olunmuşdur. O, mahnını qardaşı Finneas ilə birlikdə yazıb. Orkestr Hans Zimmer tərəfindən idarə olunub, prodüserliyi Finneas O'Konnell və Stiven Lipson tərəfindən edilib. Mahnı 13 fevral 2020-ci ildə Darkroom və Interscope Records tərəfindən buraxılıb. Billi Ayliş Ceyms Bond filmi üçün mahnı yazan ən gənc sənətçi olmuşdur. Billi mahnıya görə "Qremmi", "Qızıl Qlobus" və "Oskar" mükafatlarına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
My Boy

"**My Boy**" — amerikalı müğənni Billi Aylişin mahnısı. Mahnı onun ilk mini-albomu "Don't Smile at Me"dən altıncı sinqldır. 28 iyul 2017-ci ildə Darkroom və Interscope Records tərəfindən buraxılıb. Mahnı Aylişin qəlbini qıran oğlanlar haqqındadır.
Copycat

"**Copycat**" — amerikalı müğənni Billi Aylişin mahnısı. Onun ilk mini-albomu "Don't Smile at Me"dən dördüncü sinqldır. 14 iyul 2017-ci ildə Darkroom və Interscope Records tərəfindən buraxılıb. Ayliş mahnını qardaşı Finneas O'Konnell ilə birlikdə yazıb. Mahnı onun etdiyi hər şeyi kopyalayan hansısa insan haqqındadır.
Idontwannabeyouanymore

"**Idontwannabeyouanymore**" — amerikalı müğənni Billi Aylişin ilk mini-albomu "Don't Smile at Me"dən mahnı. Mahnını Ayliş qardaşı Finneas O'Konnell ilə birlikdə yazıb. Mini-albomdan beşinci sinql kimi 21 iyul 2017-ci ildə Darkroom və Interscope Records tərəfindən buraxılıb.
Köhnə dünya

**Köhnə dünya** — 1492-ci ildə Amerikanın kəşfinə qədər avropalılara məlum olan dünyanın üç hissəsinin — Avropa, Asiya və Afrikanın ümumi adıdır. Adətən Yeni dünyaya qarşı qoyulur. Başqa sözlə, Köhnə dünya Afro-Avrasiyadır.

## Təsviri
Köhnə dünya Xristofor Kolumbun səyahətindən əvvəl avropalılara məlum olan torpaq hissələrindən ibarətdir: Avropa, Asiya, Afrika və ətraf adalar. Bu termin Amerika və Okeaniyanı nəzərdə tutan Yeni dünyaya qarşıdır.

O dövrdə avropalılar Asiya və Afrikanın daxili ərazilərini fəal şəkildə tədqiq etməsələr də, onun mövcudluğu hətta Yaponiya və Cənubi Afrikada da məlum idi, buna görə də onlar həm də Köhnə Dünya hesab olunurlar. Antarktida nə Köhnə, nə də Yeni Dünya hesab olunur, çünki terminlər onun avropalılar tərəfindən kəşfindən əvvəldir.

Bioloji nöqteyi-nəzərdən Köhnə dünya orqanizmlərinə Avrasiya və Afrikada, Yeni dünya orqanizmlərinə isə Amerikada rast gəlinir. Köhnə və Yeni dünyalar arasındakı fərq şərablara da aiddir: müvafiq olaraq, Avropa şərabları Köhnə dünya şərabları, Amerika və Okeaniyada istehsal olunan şərablar isə Yeni dünya şərabları kimi təsnif edilir.

Arxeologiya və ümumi tarix kontekstində "Köhnə dünya" termini Tunc dövründən bəri mədəni təmasda olan, əsasən mülayim zonada ilk sivilizasiyaların paralel inkişafına səbəb olan dünyanın hissələrini əhatə edir. təxminən 45 və 25-ci paralellər arasında, Aralıq dənizi bölgəsində, Mesopotamiya, İran yaylası, Hindistan yarımadası və Çin bölgəsində.

Bu bölgələr İpək yolu ticarət yolu ilə bağlanmış və Tunc dövründən sonra fərqli bir perioda - dəmir dövrünə keçmişlər. Mədəni cəhətdən Dəmir dövrü mədəni, fəlsəfi və dini inkişaflarla müşayiət olundu və nəticədə Qərbi Köhnə dünyada tarixi ellinizmin yaranmasına səbəb oldu. Köhnə dünyanın şərq hissəsində bu proseslər təxminən eyni vaxtda Zərdüştilik, İbrahim dinləri, Hinduizm, Buddizm, Caynizm, Konfutsiçilik və Daosizmin mənşəyində dayanırdı.

## İstinadlar

*
Ptolemeyin xəritəsi

**Ptolemeyin xəritəsi** — qədim yunan alimi Klavdi Ptolemeyin “Coğrafiya” traktatına əlavə edilmiş dünya xəritəsi. Adı çəkilən traktat eramızın 150-ci ilində yazılmışdır. Xəritədə coğrafi koordinatları ilə birgə təxminən 8000 şəhər və yaşayış məntəqəsi göstərilir.

İlkin xəritələr itsə də, traktatın özü XIII-XIV əsrlərin sonunda aşkar edilmişdir. Coğrafi kəşflər dövründən əvvəl Ptolemeyin xəritəsi avropalılar üçün əsas coğrafi məlumat mənbəyi kimi xidmət etmişdir. Məhz onun təsvirlərinə əsaslanaraq, İntibah dövrünün kartoqrafları dünyanın itirilmiş xəritəsini yenidən qurmağı bacarmışdılar.
## İstinadlar
Meggi Beyrd

**Meggi Mey Beyrd** () — amerikalı aktrisa, senarist və teatr müəllimi. Beyrd Kolorado ştatında musiqi ifa edərək böyümüş, Yuta Universitetində rəqs və teatr üzrə təhsil almışdır. Məzun olduqdan sonra Nyu-Yorka köçüb və burada Brodvey teatrında tamaşalar etmişdir. Onun televiziyadakı ilk rolu 1981-ci ildə yayımlanan "*Another World*" sabun operasında olmuş, film debütü isə 1989-cu ildə çəkilmiş "*An Innocent Man*" filmində olmuşdur.

## Həyatı
Meggi Beyrd 29 mart 1959-cu ildə Kolorado ştatının Fruta şəhərində anadan olub. Gənc yaşlarında piano və gitara çalmağı öyrənib. 1977-ci ildə məktəbi bitirmiş, bunun ardınca təhsilinə davam etmək üçün Yuta Universitetinə daxil olmuşdur. Təhsilini başa vurduqdan sonra  Nyu-York şəhərinə köçərək Brodvey tamaşalarında çıxışlar etmişdir. Meggi 1991-ci ildə Los-Ancelesə köçüb, o, "*L.A. Law*", "*Murphy Brown*", "*Walker, Texas Ranger*" və "*Picket Fences*" daxil olmaqla müxtəlif film və seriallarda çəkilmişdir.

## Şəxsi həyatı

Meggi Alyaskada çıxış edərkən tanış olduğu aktyor Patrik O'Konnell ilə 1995-ci ildə ailə həyatı qurub. Evliliyindən iki il sonra oğlu Finneas dünyaya gəlmişdir. Onun qızı Billi Ayliş 2001-ci ilin dekabrında Los-Ancelesin Highland Park bölgəsində anadan olub. O, və həyat yoldaşı övladlarına evdə təhsil veriblər.

## Filmoqrafiya

* Six Feet Under (2005) | Epizod: "A Coat of White Primer"
* Sümüklər (2009) | Epizod: "Double Trouble in the Panhandle"
* Buz dövrü: Mamont miladı (2011)
* Billi Ayliş: Dünya bir az bulanıqdır (2021)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Everything I Wanted

"**Everything I Wanted**" — amerikalı müğənni Billi Ayliş və onun qardaşı Finneas O'Konnell tərəfindən yazılmış mahnı. 13 noyabr 2019-cu ildə Darkroom və Interscope Records tərəfindən buraxılıb, sonralar dekabr ayında "When We All Fall Asleep, Where Do We Go?" albomunun yenidən buraxılmış versiyasına əlavə olunub.
My Future

"**My Future**" — amerikalı müğənni Billi Aylişin ikinci studiya albomu "Happier Than Ever"dən ilk sinql. 30 iyul 2020-ci ildə qardaşı Finneasın ad günündə buraxılıb.
Therefore I Am

"**Therefore I Am**" — amerikalı müğənni Billi Aylişin ikinci studiya albomu "Happier Than Ever"dən ikinci sinql. 12 noyabr 2020-ci ildə Darkroom və Interscope Records tərəfindən buraxılıb.
Biz haradan gəlmişik? Biz kimik? Biz hara gedirik?

**“Biz haradan gəlmişik? Biz kimik? Biz hara gedirik?"** () — Pol Qogenin ən məşhur rəsmlərindən biri. 1897-1898-ci illərdə Taitidə yaradılmış bu əsər hal-hazırda ABŞ-ın Massaçusets ştatının Boston şəhərindəki Təsviri sənət muzeyindədir .

## Tarixi
Pol Qogen 1891-ci ildə Taitiyə doğma Fransadan daha təbii və sadə bir cəmiyyət axtarmaq üçün gəlmişdi. Fərdi mifologiyasını ifadə edən bir neçə başqa rəsm əsəri ilə yanaşı, o, bu rəsmə 1897-ci ildə başlamış və 1898-ci ildə tamamlamışdır. Rəssamın özü bu əsərini fikirlərinin ülvi zirvəsi hesab edirdi. Əsəri bitirdikdən sonra o, arsen qəbul edərək intihara cəhd etmiş, lakin doza çox böyük olduğundan şiddətli qusma rəssamın həyatını xilas etmişdi. 

Rəsmin hazırda yerləşdiyi Boston təsviri sənət muzeyinin kuratorları yeni faktlar aşkar olunduqca rəsmin sahiblik tarixinə dair qeydlərini daim dəyişirlər. 1899-cu ildə Qogen tablonu Parisə Corc Daniel de Monfreydə göndərmişdir. Daha sonra o, 1936-cı ildə Nyu Yorkdakı Mariya Harriman Qalereyası tərəfindən satın alınana qədər bir neçə digər Parisli və Avropalı dilerlərə, kolleksiyaçılara satılmışdı. Boston təsviri sənət muzeyi onu 16 aprel 1936-cı ildə Mariya Harriman Qalereyasından alıb.

Rəsm Sidni və Ester Rabb Qalereyasının bir hissəsi olan Tompkins kolleksiyasında (1870-ci ildən 1900-cü ilə qədər Avropa incəsənətini nümayiş etdirən) Təsviri İncəsənət Muzeyində (36.270 nömrə) nümayiş olunur. Tablonun hündürlüyü 1,5 metr, uzunluğu isə 3,6 metrdir.

## Stili və təhlil
Qogen əvvəllər çəkməyə çalışdığı bu rəsm əsərini bitirdikdən sonra intihar etməyi planlaşdırırdı. O qeyd etmişdir ki, rəsmə sağdan sola baxılmalıdır - sağ tərəfdəki üç əsas fiqur qrupu əsərin adında verilən sualları təsvir edir. Uşağı olan üç qadın həyatın başlanğıcını təmsil edir; orta qrup yetkinliyi - gündəlik mövcudluğu simvolizə edir; son qrupda isə, rəssamın planına görə, “ölümə yaxınlaşan yaşlı qadın var: sanki barışmış və düşüncələrinə təslim olmuş kimi görünür”, onun ayağındakı “qəribə bir ağ quş... sözlərin mənasızlığını təmsil edir”. Arxa fondakı mavi büt, Qogenin "o biri dünya" kimi təsvir etdiyi ideyanı təmsil edir. Bütövlükdə bu rəsm əsəri haqqında Qogen bunları söyləmişdir: “İnanıram ki, bu rəsm bütün əvvəlki əsərlərimdən üstündür və həm də heç vaxt bundan daha yaxşı və ya buna bənzər bir şey yaratmayacağam” .

Əsər Qogenin innovativ post-impressionist üslubunun göstəricisidir; onun sənəti boya və qalın fırça işləmələrinin dəqiq istifadəsini, impressionizm prinsiplərini vurğulayır və eyni zamanda emosional və ya ekspressionist gücü çatdırmağa çalışırdı. O, XX əsrin digər avanqard cərəyanları, o cümlədən kubizm və fovizmlə birlikdə ortaya çıxmışdır.

## Həmçinin bax

* Həyatın mənası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qogenin cavabsız sualları: Biz kimik?
Hartmut Miçel

**Hartmut Miçel** () — alman biokimyaçısı, 1988-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı.
ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1996), London Kral Cəmiyyətinin (2005 il), Çin Elmlər Akademiyasının (2000 il) əcnəbi üzvü.

## Bioqrafiya və elmi işi
Hartmut Miçel 18 iyul 1948-ci ildə Lüdviqsburqda anadan olub. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Tübingen Universitetində biokimya üzrə təhsil alıb, 1974-cü ildə oranı bitirib. Təhsilinin son ilində o, Dieter Osterheltin laboratoriyasında çalışıb, burada halobakteriyaların ATPase aktivliyini tədqiq edib.
Artıq Osterheltin laboratoriyasında postdok kimi Miçel o dövrdə həll olunmayan membran zülalının kristallaşması problemi ilə məşğul olurdu. 1970-ci ildə Osterhelt bakteriorhodopsini kəşf etdi və onun təsir mexanizmini təklif etdi. 1978-ci ildə H. Miçel təsadüfən dondurucuya qoyulan bakteriorhodopsinin kiçik şüşəvari cisimlər əmələ gətirdiyini müşahidə etdi.
Bu müşahidədən istifadə edərək və Osterheltin dəstəyini cəlb edərək, o, növbəti ili bakteriorhodopsinin kristallarını əldə etməyə çalışdı, baxmayaraq ki, o zaman membran zülalını kristallaşdırmaq rəsmi olaraq qeyri-mümkün hesab olunurdu. H. Miçel sonda bakteriorhodopsinin kristallarını əldə etməyi bacarsa da, onların qeyri-müntəzəm olduğu və rentgen şüalarının difraksiya tədqiqatları üçün uyğun olmadığı üzə çıxdı. Bakteriorhodopsinlə işləməkdən bezən Hartmut Miçel digər membran zülallarını təcrid etmək üçün hazırladığı üsulları tətbiq etmək qərarına gəldi. 1971-ci ildə o, bənövşəyi Rhodopseudomonas viridis (indiki Blastochloris viridis) bakteriyasından fotosintetik reaksiya mərkəzinin yaxşı kristalını əldə edə bildi.
1972–1985-ci illərdə H. Miçel Robert Huber və Yohan Dayzenhofer ilə birlikdə bakterial fotosintetik reaksiya mərkəzinin dəqiq strukturunu əldə edə bildi və bunun üçün hər üçü 1988-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatı aldı.
1987-ci ildən Almaniyanın Frankfurt-Mayn şəhərində Maks Plank adına Biofizika İnstitutunda membranların molekulyar biologiyası departamentinin direktoru və Frankfurt İohan Volfqanq Höte Universitetində biokimya professoru olmuşdur.

## Sosial fəaliyyəti
1992-ci ildə "İnsanlığa Xəbərdarlıq"ı imzaladı.
2016-cı ildə o, Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərə (GMO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzaladı.

## Əsas nəşrləri
J. Deisenhofer, O. Epp, K. Miki, R. Huber və H. Miçel. Rhodopseudomonas viridis-in fotosintetik reaksiya mərkəzində 3Å qətnamədə zülal alt bölmələrinin quruluşu // Təbiət: jurnal. — 1985. — Cild. 318, nömrə 6047. – səhifə-618–624. — doi: 10.1038/318618a0.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Napoleon məcəlləsi

**Napoleon məcəlləsi** (), həmçinin **Mülki məcəllə** () —  mülki hüququn genişmiqyaslı sistemə salınmasını təmsil edən və dünyanın bir çox ölkələrində sonrakı kodifikasiya prosesinə güclü təkan verən Fransanın fundamental qanunvericilik aktı.

XIX əsrin əvvəllərində Fransa Respublikasının ilk konsulu Napoleon Bonapartın təşəbbüsü ilə işlənib hazırlanmış və qəbul edilmişdir. Bu günə qədər də dəyişikliklər və əlavələrlə qüvvədədir. Məcəllənin hazırlanmasında məqsəd Fransada qüvvədə olan, həm hüquqi adətləri, həm də müxtəlif tənzimləmələri özündə birləşdirən xaotik və müxtəlif mülki hüquq mənbələrini əvəzləmək idi. Yeni məcəllə fiziki şəxslərin statusu, nikah və ailə münasibətləri, mülkiyyət hüquqları, vərəsəlik və öhdəliklər haqqında institusional sistemə uyğun qurulmuş hüquq normalarını özündə əks etdirən üç (hazırda beş) kitabdan ibarət idi.

Böyük Fransa inqilabından dərhal sonra qəbul edilmiş Napoleon kodeksi Fransa hüququnun müxtəlif mənbələri - Roma hüququ, adət-ənənələr, kral fərmanları, habelə inqilabi qanunvericilik arasında bir növ kompromis idi; əlavə olaraq onun tərtibində hüquq elminin nailiyyətlərindən geniş istifadə edilmişdir. Məcəllə mövcud sinfi fərqləri və imtiyazları rədd edərək, yeni burjua cəmiyyətinin formalaşmasının əsaslarından biri kimi öz normalarında ailə münasibətlərinin dünyəviləşdirilməsini, mülki əməliyyatlarda iştirakçıların bərabərliyini, xüsusi mülkiyyətin toxunulmazlığını, mülki müqavilələr bağlamaq azadlığı və eyni zamanda nikah və ailə haqqında XVIII-XIX əsrlərin başlanğıcı üçün xarakterik olan patriarxal baxışları təsbit etdi. Hüquq texnologiyası nöqteyi-nəzərindən məcəllə özünün ahəngdar təqdimatı, çevikliyi, tərtibat və təriflərin aydınlığı ilə seçilir ki, bu da mütərəqqi normalarla yanaşı, Avropa, Amerika və dünyanın digər ərazilərində onlarla ölkənin hüquq sistemləri tərəfindən mənimsənilməsinin əsas səbəblərindən biri olmuşdur.
Mülk (Zəngəzur)

**Mülk** — keçmiş Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, sonralar keçmiş Mehri (Meğri) rayonunun, hazırkı Sünik mərzinin ərazisində mövcud olmuş kənd. Mehri (Meğri) qəsəbəsindən 16–18 km şimal-qərbdə yerləşirdi. Qafqazın beşverstlik xəritəsində qeydə alınmışdır. Kəndin adı Stepan Zelinskinin siyahısında "Mülkəçap" kimi qeydə edilmişdir.

## Etimologiyası
Toponim ərəb dilində "mülkiyyət, mal-mülk, malikanə", "torpaq sahəsi, malikanə, daşınmaz əmlak" mənasında işlənən "mülk" sözü əsasında əmələ gəlmişdir.

## Əhalisi
Kənddə 1914-cü ildə 90 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni silahlı birləşmələrinin hücumuna və kütləvi qırğınlarına məruz qoyulmaqla kənddən qovulmuşlar. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra azərbaycanlılardan sağ qalanlar tarixi-etnik torpaqlarına qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 56 nəfər, 1926-cı ildə 48 nəfər, 1931-ci ildə 78 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Kollektivləşmə ilə bağlı XX əsrin 30-cu illərin axırlarında kənd ləğv edilmişdir. Hazırda xarabalıqdır.

## İstinadlar
Əcili

**Əcili** və ya **Acılu** – Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, sonralar keçmiş Qafan rayonunun, hazırkı Sünik mərzinin ərazisində mövcud olmuş kənd. Qafan şəhərindən 14 km şimal-qərbdə, Oxçuçayın sağ qolu olan Əfsərli çayının sağ sahilində yerləşirdi. Erməni mənbələrində "Acılu", "Acrlu", "Acrli", "Tunis Acilu" formalarında qeyd edilir.

## Etimologiyası
Toponim "acurlu" (acılu) türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 79 nəfər, 1873-cü ildə 134 nəfər, 1886-cı ildə 153 nəfər, 1897-ci ildə 126 nəfər, 1908-ci ildə 335 nəfər, 1914-cü ildə 100 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni silahlı birləşmələrinin hücumuna və kütləvi qırğınlarına məruz qoyulmaqla kənddən qovulmuşlar. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra azərbaycanlılar öz evlərinə qayıda bilmişdilər. Burada 1922-ci ildə 124 nəfər, 1926-cı ildə 94 nəfər, 1931-ci ildə 78 nəfər, 1959-cu ildə 69 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Sakinləri qonşu Müsəlləm kəndinə köçürülmüş və 1960-cı ildə kənd ləğv edilmişdir. Hazırda xarabalıqdır.

## İstinadlar
Oxçu Şabadini

**Oxçu Şabadini** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, sonralar keçmiş Qafan rayonunun, hazırkı Sünik mərzinin ərazisində mövcud olmuş kənd. Qafan şəhərindən 4 km şimalda, Oxçuçayın sahilində yerləşirdi.

## Etimologiyası
Toponim türkmənşəli "oxçu" etnonimi ilə, türk dilində "uçurum, yamac, dağın döşü", "iki dağarası çökəklikdə yüksəklik" mənasında işlənən "çap" (→şab) sözündən və monqol dilində "maldar köçərinin təsərrüfatı" mənasında işlənən "adin" sözündən əmələ gəlmişdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 65 nəfər, 1873-cü ildə 371 nəfər, 1886-cı ildə 582 nəfər, 1897-ci ildə 433 nəfər, 1904-cü ildə 789 nəfər, 1914-cü ildə 516 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni silahlı birləşmələrinin hücumuna və kütləvi qırğınlarına məruz qoyulmaqla kənddən qovulmuşlar. Bundan sonra kənd ləğv edilmişdir. Hazırda xarabalıqdır.

## İstinadlar
Doktor Nazim

**Doktor Nazim** və ya **Selanikli Məhməd Nazim Bəy** () — türk siyasətçisi, həkimi, 22 iyul 1918 – 8 oktyabr 1918-ci il tarixləri arasında Maarif Naziri, 1915–16-cı illərdə isə Fənərbaxça İK prezidenti. İttihad və Tərəqqi Cəmiyyətinin qurucu liderlərindən və Gənc türklər inqilabının öndə gedən simalarından biridir. O, Hərbi Tibb Məktəbində oxuyarkən İttihad və Tərəqqi Partiyasının və sonradan Osmanlı imperyasiyasının bir dövrünə hakim olacaq Təşkilati Məxsusənin qurulmasında və təşkilatlanmasında və Osmanlı cəmiyyətində böyük bir çevrilmə gətirən məşrutiyyətin yenidən elan edilməsində çox mühüm rol oynayan azsaylı idarəçilər arasında idi.

1893-cü ildə Parisə gedərək 14 il cəmiyyətin inkişafı və Konstitusiya Monarxiyasının yenidən elan edilməsi üçün çalışıb.

## İstinadlar
Dəlləkli (Zəngəzur)

**Dəlləkli** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, sonralar keçmiş Qafan rayonunun, hazırkı Sünik mərzinin ərazisində mövcud olmuş kənd. Tsav kəndindən 2 km qərbdə yerləşirdi.

## Etimologiyası
Kəndin adı Dəlləkli nəsil adı əsasında yaranmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 118, 1905-ci ildə 336, 1914-cü ildə 276 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni silahlı birləşmələrinin hücumuna və kütləvi qırğınlarına məruz qoyulmaqla kənddən qovulmuşlar. Sonradan kənd ləğv edilmişdir. Hazırda xarabalıqdır.

## İstinadlar