open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daşbaşı dağı

**Daşbaşı dağı**  – Ordubad  rayonu ərazisində dağ (hünd. 1708,8 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Səfərdərə (3826,4 m) yüksəkliyindən cənub-qərbə ayrılan Xoşkeşin qolunda zirvə. Üstüpü kəndindən  3,5&nbsp;km qərbdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Dərəlik lay dəstəsinin çökmə süxurlarından təşkil olunmuş kəsik konusa bənzər, cənub yamacı sıldırımlı yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzi strukturu olan Şurud-Vənənd sinklinalının cənub-qərb  qanadını mürəkkəbləşdirən ikincidərəcəli Daşbaşı  asimmetrik antiklinalın tağ hissəsində yerləşir. Zirvəsindən antiklinalın tağını yaran şimal-qərb istiqamətli əks-fay qırılması keçir.

## Həmçinin bax:
* Abdal (dağ)
* Cuğağıl dağı
* Bəzəkli dağı
* Bağırsaq dağı
## İstinadlar
Daşburun dağı

**Daşburun dağı** — Sədərək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1239,4 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyinin şimal-qərbində, Sədərək düzünün şimal kənarındakı Bulaqbaşı silsiləsindən cənub-şərqə ayrılan eyniadlı qolun suayırıcısında zirvə. Sədərək kəndindən 2&nbsp;km şimal-şərqdədir. Orta Devonun Jivet mərtəbəsinin üst yarımmərtəbəsinə aid Arpaçay lay dəstəsinin əhəngdaşılarından təşkil olunmuş qərb yamacı sıldırımlı konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-qərb qurtaracağında, Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin gömülmüş cənub-qərb cinahında, cavan çöküntülər altından yer səthinə çıxan Dəhnə-Vəlidağ qalxımının şimal tektonik blokuna aid edilir və geoloji quruluşda şimal-şərq istiqamətli fay qırılmaları ilə kiçik bloklara parçalanmış eyniadlı sinklinalın nüvə hissəsində yerləşir. 

Daşburun dağı el arasında digər adı ilə Əjdəkan dağı adlanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ərkit

**Ərkit** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd. Ərkit kəndi «„Ərkit kənd sovetliyinə“» daxildir.
## Əhali
Milli tərkibi: Azərbaycanlılar və Tabasaranlılar. Dini baxımdan islam dininin sünni məzhəbində etiqad edirlər.
2010-cu ildə əhalisi 608 nəfər təşkil etmişdir.

## Yerləşməsi
Xuçni kəndindən 6&nbsp;km şərqdə yerləşir.
## İstinadlar
Bağırsaqdərəçay

**Bağırsaqdərəçay** — Şərur rayonu ərazisində çay. Arazın sol qolu.

## Haqqında
Uzunluğu 33&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 117 kv.km.-dir. 1860 m hündürlükdən başlanır. Əsasən, yağış suları ilə qidalanır. İlin çox vaxtı quruyur. Dolanbac olduğu üçün Bağırsaqdərə adlanır.

## İstinadlar
Başkəndçay

**Başkəndçay** — Culfa rayonu ərazisində çay. Əlincəçayın sol qolu.

## Haqqında
2400 m. hündürlükdən başlanır. Uzunluğu 14&nbsp;km. Əsasən, yeraltı sular və qar suları ilə qidalanır. Yağış sularının rolu azdır.

Adını yerləşdiyi kəndin adından almışdır.

## İstinadlar
Daşqala mağarası

**Daşqala mağarası** və ya **Sirab mağarası** – Babək rayonu ərazisində mağara. Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Aracı (3071,6 m) yüksəkliyindən cənub-qərbə ayrılan Dibəkli qolunun eyni istiqamətli Qırxlardağ şaxəsindən qərbə uzanan Qarabaş ayrılmasının qurtaracağında Sarıdağ (1725,0 m) və Qaraqaya (1438,0 m) dağları arasında uzanan və Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid qumdaşı, argillit və əhəndaşılardan təşkil olunmuş tirənin sıldırımlı cənub yamacındadır. Sirab kəndindən 4,2 km şimalda yerləşir. Mağaranın əhəndaşı karnizi altında qeyri-korbanat süxurlarda əmələ gəlməsi onun klastokarst mənşəli olduğuna dəlalət edir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-qərb cinahında izlənilən Göynük-Vayxır dərinlik qırılmasının enmiş cənub-qərb qanadında yerləşir.

## İstinadlar
Dəlikdağ

**Dəlikdağ** — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1782,2 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Yağlıdərə yüksəkliyindən (3825,9 m) cənub-qərbə ayrılan Girdəni qolunun qərb istiqamətli Yoxuş şaxəsində  zirvə. Düylünçayın sol sahilində, Üstüpündən 1,5&nbsp;km şimal-şərqdədir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsi nin üst hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş, cənub və şimal yamacları sıldırımlı yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzi strukturu olan Şurud-Vənənd sinklinalının şimal-şərq  qanadında yerləşir.

**DƏLİKDAŞ DAĞI –** Ordubad rayonu ərazisində Dəlikdağın *yerli əhali arasında işlədilən başqa adı.*

## Həmçinin bax:
* Ağdağ (Culfa rayonu)
* Bərdik dağı
* Acıçeşmə dağı

## İstinadlar
Kənan Abdullaxanlı

**Kənan Abdullaxanlı** () — Azərbaycanlı para-cüdoçu. Kənan Abdullaxanlı, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında gümüş medal qazanıb.

## Karyerası
Kənan Abdullaxanlı 2016-cı ildə XV Yay Paralimpiya Oyunlarına qatıldı. 1/8 final mərhələsində Ukrayna idmançısı Aleksandr Pominovu 101:000 hesabı ilə məğlub edən Kənan Abdullaxanlı, 1/4 final mərhələsində Cənubi Koreya cüdoçusu Qvanqqeun Çoiyə 000:101 hesabı ilə məğlub oldu və təsəlliverici qrupa vəsiqə qazandı. Bu mərhələdə o, İran idmançısı Həmid Əlizadəni 000:000 hesabı ilə məğlub etsə də, həlledici görüşdə Özbəkistan cüdoçusu Şirin Şaripova 000:001 hesabı ilə məğlub oldu və XV Yay Paralimpiya Oyunlarını 5-ci yerdə başa vurdu.

Kənan Abdullaxanlı 2017-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. +100 kiloqram çəki dərəcəsində o, Türkiyə idmançısı Dursun Hayranı 0000:0003 hesabı ilə məğlub etdi və həlledici, final görüşünə vəsiqə qazandı. Finalda görüşündə isə Kənan Abdullaxanlı, Özbəkistan cüdoçusu Şirin Şaripova 000:011 hesabı ilə məğlub oldu və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında

## İstinadlar
Dəmirlidağ

**Dəmirlidağ**  – Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 3368,2 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında, Əlincəçayın Dəmirlisu qolunun mənbə hissəsində zirvə. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Biləv lay dəstəsinin andezitli porfirit lava-brekçiyalarından təşkil olunmuş cənub-qərb yamacı sıldırımlı günbəzvari yüksəklikdir. Cənub-qərb yamacında andezitli porfirit tərkibli iki subvulkanik kütlə açılır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-şərq qurtaracağında müşahidə edilən Kolanısu antiklinalının şimal qanadında yerləşir. Yamaclarında şimal-şərq və şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılmaları, həmçinin dioritli porfirit daykaları izlənilir.

## Həmçinin bax:
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Cindağ (Ordubad)
* Almalıdağ
## İstinadlar
Dəstəbaşı dağı

**Dəstəbaşı dağı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 830,6 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Azərməsçid aşırımından (3474,7 m) cənub-qərbə ayrılan Uçurdağ qolunun qurtaracağında zirvə. Vənəndçayın sol sahilində, Dəstə kəndindən 1,9&nbsp;km şimaldadır. Alt  Eosenin İpr mərtəbəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş yastıtəpəli  yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzi strukturu olan  Şurud-Vənənd sinklinalının cənub-qərb  qanadında yerləşir. Şimal-şərq yamacında şimal-qərb istiqamətli fay qırılması müşahidə olunur.

## Həmçinin bax:
* Abdal (dağ)
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Cindağ (Ordubad)
## İstinadlar
Nikolay Zolotarevski

**Nikolay İvanoviç Zolotarevski** (). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1981), Stalin mükafatı laureatı (1951).

## Həyatı
Nikolay Zolotaryevski 1910-cu ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. Xüsusi baş aviasiya konstruksiyası, kosmos, gəmiqayırma üçün əhəmiyyətli obyektlərin, nüvə enerjisi, elektronika və digər sənaye tikilməsi, eləcə də sosial infrastrukturun tikintisi ilə məşğul olub. 27 ildən çox SSRİ-nin ən böyük hərbi tikinti təşkilatlarından birinə rəhbərlik edib.

## Mükafatları
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (6 iyun 1981)
* Stalin mükafatı (1951)
* 3 dəfə "Lenin" ordeni
* "Oktyabr inqilabı" ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Qırmızı Ulduz" ordeni
* medallar

## İstinadlar
Hidroqraflar adası

**Hidroqraf adası** — Kara dənizində Nordenşeld arxipelaqı tərkibinə daxil olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Rusiya Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Coğrafiya
Kara dənizində, arxipelaqın şimalında yerləşən ada. Heç bir qrupa daxil deyildir. Ruskiy adasının cənub-şərqində yerləşir. Ada arasında məsafə 10 metrlərə bərabərdir. Adalar qarasında qumlu say vardır. Görünür adalar əvvəllər bir olmuşdur.

Adadan 2 km-dən bir qədər artıq məsafədə Şileyko adası, 4,5 km cənubda isə — Yermolov adası yeerləşir. Ətrafında çixlu kiçik adalara vardır. Şimal-şərqində Opasnaya buxtası yerləşir. Materikdən 90 km məsafədə yerləşir.

## Təsviri
Ada Ruskiy adası boyunca uzanır. Adanın uzunluğu 2,8 km, eni isə maksimal yerdə 1,3 km təşkil edir. Adada yüksəklik yoxdur. Burada dörd elə də böyük olmayan göl vardır. Göllərin üçü laqun xüsusiyyəti daşıyır. Dördüncü isə adanın mərkəzində yerləşir və dənizlə çayla birləşir.

## Xəritə
* Xəritə
Dəvəboynu dağı

**Dəvəboynu dağı** — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 3563,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında Gilançayın mənbə hissəsində zirvə. Orta Eosenin İpr mərtəbəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş konusvari yüksəklikdir. Şimal-qərb yamacında andezitli porfirit lava-brekçiyaları açılır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının  Şahbuz seqmentinin cənub-şərq qurtaracağında müşahidə edilən  Boyəhməd-Dəvəboynu antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir. Zirvə hissəsindən şimal-qərb istiqamətli əks-fay qırılması keçir.

## Həmçinin bax:
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Cindağ (Ordubad)
* Almalıdağ

## İstinadlar
Kosmodrom

**Kosmodrom** (; ; ) kosmik gəmilərin qalxdığı və endiyi bazadır.

Böyük kosmik mərkəzlərdə bir çox uçuş kompleksi birdən çox fərqli növdəki uçuş aləti üçün uyğunlaşıblar. Kosmik bazalar uçuşları dəstəkləmək və ya qanadlı uçuş alətlərinin enə bilməsi məqsədiylə uçuş zolağı da ehtiva edir.

## Xarici əlaqələr
* Overview of rocket launch sites worldwide – astronautix.com
Dibəkli dağı

**Dibəkli dağı** – Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 2678,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Aracı yüksəkliyindən (3071,6 m) cənub-qərbə ayrılan eyniadlı qolun suayırıcısında zirvə. Alt Pliosen yaşlı Biçənək lay dəstəsinin andezit, andezit-dasit, bazalt lavaları və piroklastlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Toğluqaya-Üçqardaş maili əyilməsinin hüdudlarında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Cindağ (Ordubad)
* Bəysal dağı
## İstinadlar
UEFA Avropa Liqası 2014/2015

**UEFA Avropa Liqası 2014/2015 ** — UEFA tərəfindən təşkil olunmuş 44-cü UEFA Avropa Liqası adı altında isə 6-cı mövsümünü keçirən Avropanın orta klubluu futbol turniri.

## Assosiasiyaların komandalara ayrılması
UEFA Avropa Liqası 2014/2015 turnirində UEFAya üzv 54 assosiasiyadan 195 komanda iştirak edird.

Belə ki UEFA Avropa Liqası 2012/2013 mövsümündə yerlər aşağıdakı tərzdə bölünür:

* 1–6-cı və 10–51-ci yerləri bölüşdürən assosiasiyalardan (Lixtenşteyndən başqa):3 komanda
* 7–9-cu yerləri bölüşdürən assosiasiyalardan: 4 komanda
* 52–53-cü yerləri bölüşdürən assosiasiyalar : 2 komanda
* Cəbəli-Tariq və Lixtenşteyndən assosiasiyalarından: 1 komanda
* UEFA Çempionlar Liqasının üçüncü təsnifat mərhələsində uduzan: 15 komanda
* UEFA Çempionlar Liqasının pley-off mərhələsində uduzan: 10 komanda
* UEFA Çempionlar Liqasının qrup mərhələsində üçüncü yerləri tutan: 8 komanda
* UEFA feyr-pley reytinqində birinci üç yer tutan: 3 komanda

### Assosiasiyaların reytinqi

### İştirakçı klubların siyahısı
Mötərizədəki yazı komandanın öz çempionatında son mövsümündə tutduğu yeri göstərir.

## Püşkatma
Püşk atmanın bütün prosedurları İsveçrənin Non şəhərində UEFA-nın qərargahında keçiriləcək.

## İstinadlar
Dikdaş dağı

**Dikdaş dağı –** Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 1411,0 m). Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb ətəyində, Dəmirlidağ-Göydağ qolunun davamında yerləşən Darıdağ (Dağüstü) silsiləsinin  cənub-şərq istiqamətli Pilələr  qolunun   suayırıcısında zirvə. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Dərəlik lay dəstəsinin çökmə süxurlarından təşkil olunmuş, cənub və cənub-şərq yamacları sıldırımlı konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid  Darıdağ-Aza qalxımının  geniş şimal-şərq qanadını mürəkkəbləşdirən ikincidərəcəli Pilələr sinklinalının cənub-qərb qanadında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Ağdağ (Culfa rayonu)
* Cuğağıl dağı
* Ağrıdağ
## İstinadlar
Biçənəkçay

**Biçənəkçay** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində çay. Naxçıvançayın sol qolu.

## Haqqında
Mənsəbindən 69&nbsp;km məsafədə ona tökülür. Uzunluğu 7&nbsp;km., hövzəsinin sahəsi 16 kv. km.-dir. Əsasən qar və qrunt suları ilə qidalanır.

## İstinadlar
Diridağ (Ordubad)

**Diridağ** — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 2528,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Azərməsçid aşırımından (3474,7 m) cənub-qərbə ayrılan  Uçurdağ qolunda zirvə  Vənəndçayın sol sahilində, Pəzməri kəndindən 1,5&nbsp;km cənub-şərqdədir. Mehri-Ordubad batolitinin Orta Eosen yaşlı qabbro-qranit formasiyasına aid qranodiorit və adamellitlərdən təşkil olunmuş  günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb qanadında yerləşir.

## Həmçinin bax
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Cindağ (Ordubad)
* Almalıdağ

## İstinadlar
Biləvçay

**Biləvçay** — Şərur rayonu rayonu ərazisində, Arpaçay hövzəsində müvəqqəti axarlı çay.

## Haqqında
Dərələyəz silsiləsinin cənub-qərb yamacından, 2175 m hündürlükdən başlanır. Uzunluğu 10&nbsp;km.-dir. Əsasən yeraltı sular və yağış suları ilə qidalanır. Şərur düzənliyində torpağa hoparaq itir.

## Adının etimalogiyası
Hidronim yerli əhalinin dilindəki bil (ovuc) və av/əv (su) sözlərindən düzəlib, "ovucla içilən su, bulaq suyu" mənasındadır.

## İstinadlar
Boyəhməddərəsiçay

**Boyəhməddərəsiçay** — Culfa rayonu ərazisində çay. Əlincəçayın qolu.

## Haqqında
Əlincəçayın mənsəbindən 52&nbsp;km məsafədə ona tökülür. Uzunluğu 6&nbsp;km., hövzəsinin sahəsi 7 kv. km-dir. Əsasən bulaq suları ilə qidalanır.

## Adının etimalogiyası
Oykonim qazaxların boyəhmədli tayfasının adındandır. Etnotoponimdir.

## İstinadlar
Bərzigər

***BƏRZİGƏR*** *(far. ﺒﺮزﮔﺮ – əkinçi sözündən) – [[Orta əsrlər|orta əsrlərdə]] [[Yaxın Şərq|Yaxın Şərq ölkələrində]], o cümlədən [[Azərbaycan|Azərbaycanda]] torpaqsız, yaxud aztorpaqlı icarədar kəndli.* 

Bərzigər bilavasitə mülkədar torpağını icarəyə götürdükdə alınan məhsul 3 hissəyə (dövlət, torpaq sahibi və icarədar arasında) bölünürdü. Bərzigərlər bəzən mülkədarın icarəyə götürdüyü dövlət torpaqlarında da işləyirdilər. Torpağın becərilməsi ilə əlaqədar xərci mülkədar çəkirdi. Bəzi tədqiqatçıların ehtimalına görə, mülkədar torpağın becərilməsi üçün qoyulan xərci götürdükdən sonra məhsulun üçdə biri  Bərzigər , qalanı isə dövlətə və icarədar mülkədara çatırdı. Orta əsrlərdə, xüsusilə 13– 14 əsrdərdə Azərbaycanda çoxlu  bərzigər vardı.  

## İstinadlar
Dizəzinə dağı

**Dizəzinə dağı** – Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1091,4 m).

Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Aracı zirvəsindən (3071,6 m) cənub-qərbə ayrılan Dibəkli qolunun Qırxlardağ şaxəsinin qərb istiqamətli Əshabi-Kəhf ayrılmasının qurtaracağında, Nəcəfəlidizə kəndindən 1,4&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşən alçaq tirənin suayırıcında yastı yüksəklik.

Alt Miosenin Sakaraul mərtəbəsinə aid Qızılboğaz lay dəstəsinin çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Saltaq-Kotandağ antiklinalının cənub-qərb qanadında yerləşir. Zirvəsindən və cənub-qərb yamacından şimal-qərb istiqamətli fay qırılmaları keçir.

## Həmçinin bax:

* Bağırsaq dağı
* Alçalan dağı
* Ardıc dağı

## İstinadlar
Ciqandərəçay

**Ciqandərəçay** — Ordubad rayonu ərazisində çay. Düylünçayın sol qolu.

## Haqqında
Uzunluğu 10&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 21 kv.km-dir. Əsasən qar suları və yeraltı sularla qidalanır. Təsərrüfata xeyli ziyan vuran struktur və qeyri-struktur sel hadisələri olur. 

## İstinadlar
Düylünçay

**Düylünçay** — Ordubad rayonu ərazisində çay, Arazın sol qolu.

## Haqqında
Uzunluğu 30 km, hövzəsinin sahəsi 124 kv.km-dir. Zəngəzur silsiləsindən (2400 m hündürlükdə) başlanır. Parağaçay və Mesxet çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir və 660 m. yüksəklikdə, Dəstə kəndi yaxınlığında Araza tökülür. Qar, yağış suları və yeraltı sularla qidalanır. Martın axırından iyuna qədər gur sulu olur. Güclü yaz-yay daşqınları müşahidə edilir. Aşağı axınında suvarmada istifadə olunur.

## Adın etimalogiyası
Tədqiqatçıların fikrincə, oykonim dü (fars. "iki") və Gilan komponentlərindən ibarət olmalıdır. Ehtimal ki, kəndin əhalisi Gilandan gəlmədir. Ordubadın 20 km.-liyində Xarabagilan (yerli əhali Xarabacilan adlandırır) adlı xarabalıq var. Arazın sol qollarından biri Düylün, digəri Gilan adlanır.

## Körpülər
Düylünçay üzərində **Məzrə körpüsü** tikilmişdir. Körpünün uzunluğu 5 paqonometrdir. 1996-cı ildə inşa edilmişdir. Körpünün tikilməsi ilə Məzrə, Düylün kəndləri ilə magistral yola çıxış əldə etmişdir.

## İstinadlar
Bərəkəveyh Zəncani

**Bərəkəveyh Zəncani** — X əsr  Azərbaycan şairi.  

Ərəb dilində yazmışdır. Həyat və yaradıcılığı haqqında məlumat azdır. “Sülul” təxəllüsü ilə tanınmışdır.

Əbu Mənsur Səalibi Bərəkəveyh Zəncaninin görkəmli ərəb alimi Bədi əz-Zaman əl-Həmədanidən eşitdiyi bəzi şeirlərini tərtib etdiyi topluya daxil etmişdir. Şeirlərində məhəbbət duyğuları ilə yanaşı didaktik motivlər, incə yumor da əksini tapmışdır. İnsanları həyatdan, gözəllikdən zövq almağa, xeyirxahlığa səsləyən şeirlərində folklora bağlılıq hiss olunur. 

## Mənbə

## Ədəbiyyat
# Mahmudov  M. Ərəbcə yazmış azərbaycanlı şair və ədiblər (VII–XII əsrlər). B., 1983.

## Xarici keçidlər
Dolanan dağı

**Dolanan** — Şərur rayonu ərazisində, Dərələyəz silsiləsindən şimal-qərbə ayrılan Saraybulaq qolunun cənub-qərb istiqamətli Ağsal şaxəsində, Arpaçay su anbarının sol sahil yamacında, Şahbulaq kəndindən 3 km şimalda dağ (hünd. 1660,3 m). Üst Permin Murqab regiomərtəbəsinə aid Şahbulaq lay dəstəsinin əhəngdaşılarından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı, konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Qızılqaya-Dolanan sinklinalının nüvə hissəsində yerləşir. Zirvəsindən submeridional istiqamətli fay qırılması keçir. Yamaclarında şimal-şərq və şimal-qərbə uzanan qırılmalar müşahidə olunur.

Yerli əhali bəzən dağı Dolanay dağı adlandırır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çənnəbçay

**Çənnəbçay** — Ordubad rayonunda çay. Gilançayın qolu.

## Haqqında
1050 metr hündürlükdən başlanır. Uzunluğu 9&nbsp;km-dir. Qar, yağış suları və yeraltı sularla qidalanır.

## Adın etimalogiyası
Türk dillərində çən "çəngəlin ağzı, haçalanmış bir şey" mənasında işlənir. Hidronim "suyun haçalandığı yer, suayrıcı" mənasındadır.

## İstinadlar
Riçard Harris

**Riçard Harris** () İrlandiyalı aktyor, müğənni, teatr prodüseri, film rejissoru və yazıçıdır.

Karyerası boyunca bir çox film və tamaşada rol alan Harrisin ən çox bilinən rollarından biri 1967-ci il filmi Kamelotdakı Kral Artur rolu və sonrasındakı 1982-ci il Broadway nümayişindəki performanslarıdır. Həmçinin, son performanslarından biri olan Harri Potter film seriyasının ilk iki filmindəki Albus Dambldor rolu ilə də tanınır. 1970-ci il filmi At adlı adamda kübar və məhbusu, 2000-ci il filmi Qladiatorda İmperator Mark Avrelini, 2002-ci il filmi Apokalipsisdə Əziz Conu və 1997 istehsalı Notrdam qozbelində müşketyor və Klod Frollonu canlandırdı. Harrisin musiqiçi olaraq İngiltərə və ABŞ siyahılarında 1968-ci il qeydi Cimmi Uebin mahnısı "Mak Artur Park" ilə ilk 10-luğa girdi. Şöhrətinin zirvədə olduğu 1960 və 1970-ci illərdə sənətdəki qabiliyyəti qədər həddindən artıq alkoqol və nizamsız həyatı ilə tanınırdı.

## İstinadlar

## Xarici əlaqələr
* 
* http://www.harrisbar.ie/ 
* http://www.richardharris.de/
Donuzqıran dağı

**Donuzqıran dağı** – Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 3392,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında, Gilançayın mənbə hissəsində zirvə. Orta Eosenin  andezitli porfirit lavalarından təşkil olunmuş, sıldırım yamaclı konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz  seqmentinin cənub-şərq qurtaracağında müşahidə edilən  Boyəhməd-Dəvəboynu antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir. Şimal-qərb yamacında şimal-şərq istiqamətli fay qırılmaları izlənilir.

## Həmçinin bax:
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Cindağ (Ordubad)
* Almalıdağ

## İstinadlar
Duzdağ (Naxçıvan)

**Duzdağ –** Kəngərli rayonu ərazisində dağ (hünd. 1153,8 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısındakı Qaraquş yüksəkliyindən (2600,5 m) cənub-şərqə ayrılan Dərələyəz-Qapısı (Anabadgədik) qolunun uzaq cənub qurtaracağında, eyniadlı platonun hüdudlarında zirvə. Naxçıvan şəhərindən 10–12&nbsp;km şimal-qərbdədir. Yarımsəhra landşaftı var. Üst Miosenin Sarmat regiomərtəbəsinə aid Duzdağ lay dəstəsinin maili yatan və duzsaxlayan çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Dağın cənub yamacında istismar edilən duz yatağı yerləşir. Burada 1967-ci ildə baş vermiş uçqun nəticəsində qədim (e.ə. 3-2-ci minilliklər) daşduz mədəni aşkar olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin mərkəzi hissəsində, Duzdağ sinklinalının şimal-qərb qanadında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Xarxat dağı
* Elti dağı
* Maparax
* Qırxlardağ

## İstinadlar
Mahmudoba nekropolu

**Mahmudoba nekropolu** — Şahbuz rayonundakı eyni adlı kəndin cənubunnda Dəmir dövrünə aid arxeoloji abidə. 

## Nekropolun tədqiqi
* Yerüstü tədqiqatlar zamanı qəbiristandan gil qab parçaları (çəhrayı, bozumtul rəngli küpələr, təkayaqlı vaza tipli qab hissələri və s.) və digər maddi-mədəniyyət nümunələri tapılmışdır.    
* Materialların təhlilindən qəbiristanın e.ə. 1-ci minilliyə aid olması ehtimal edilir.   

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Muğanlı nekropolu

**Muğanlı nekropolu** — Şərur rayonunun Muğanlı kəndi yaxınlığında orta əsrlərə aid abidə.

## Haqqında
Hazırda abidənin yerüstü əlamətləri itmiş, yerləşdiyi sahə əkin yerinə çevrilmişdir. Yerli əhalinin məlumatına görə, burada vaxtilə qəbirüstü qoç daşlar olmuşdur; onlardan biri Şərur Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyiindədir. Qoç daşlara əsasən 15–16-cı əsrlərə aid edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Parçı nekropolu

**Parçı nekropolu** — Şərur rayonunda, Parçı yaşayış yeri yaxınlığında orta əsrələrə aid arxeoloji abidə. 

## Haqqında
Buradakı torpaq qəbirlər hazırda tamamilə itmiş, qəbirüstü sinə daşları, başdaşıları isə saxlanılmamışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, müsəlman qəbirlərindən ibarət idi. Hazırda nekropolda üç otaqlı İmamzadə məqbərəsi saxlanılmışdır. Abidə Parçı yaşayış yeri ilə həmdövrdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Püsyan nekropolu

**Püsyan nekropolu** — Şərur rayonunda eyniadlı kəndin cənub-şərqində antik dövrə aid arxeoloji abidə.

## Haqqında
O, Püsyan kəndinin cənub-şərqində yerləşir. Hər tərəfdən əkin sahələri ilə əhatə olunub. Nekropolun yaxınlığından torpaq yol keçir. Yerüstü əlamətləri olmadığından sahəsini dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Dağıdılmış abidələrə əsasən demək olar ki, 1200 kv.m-dən artıq sahəni əhatə edib Nekropol 1981-ci ildə kanal qazılarkən təsadüfən aşkar olunmuş, dağıntı zamanı aşkar edilmiş materiallar Şərur rayon tarix-diyarşünaslıq muzeyinə aparılmışdır. 1987-ci ildə meliorasiya işləri görülərkən nekropolda daha bir neçə qəbir dağıdılmışdır. Dağıntı zamanı aşkar olunmuş abidələr daş qutu və torpaq qəbirlərdən ibarətdir. Onlar tamamilə dağıdıldığından formasını müəyyən etmək mümkün olmamışdır. Skeletlər şərq-qərb istiqamətində bükülü vəziyyətdə olmuşdur. İstər qəbirlərin forması, istərsə də aşkar olunmuş materiallara görə Püsyan nekropolu Qafqaz Albaniyasının qəbir abidələri ilə oxşardır. Belə abidələr Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində Naxçıvan şəhəri, Şıxmahmud, Camaldın, Uzunoba, Ağbulaq və başqa yerlərdən məlumdur. Püsyan nekropolundan aşkar edilmiş arxeoloji materiallar gil qablar və onların sınıqlarından ibarətdir. Onlar küpə, dolça, kasa, çaynik tipli qablardan ibarət olub sarı rəngdə bişirilmişdir. Küpə tipli qablar gen ağızlı, qabarıq gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Onların ağzının kənarından gövdəsinin yuxarı hissəsinə birləşən lentşəkilli formalı və ortası batıq qulpları var. Küpələrdən bəzisinin üzəri sarı rənglə anqoblanaraq yüngülcə cilalanmışdır. Bəzi küplərin ağzı yanlardan içəriyə doğru əyilib. Çaynik tipli qablar formaca müxtəlifdir. Birinci tip çayniklər küpələrlə eyni formada olub qulpunun əks tərəfində silindrik lüləyi vardır. Lüləyi ağzının kənarından bir qədər yuxarı qalxmışdır. İkinci tip çayniklər lüləyinin formasına görə birincidən fərqlənir. Bu çayniklərin lüləyi Naxçıvanın qədim çayniklərini xatırladır. Lüləyinin arxa hissəsi ağzının kənarı ilə birləşir. Püsyan nekropolundan tapılmış materiallar Azərbaycanın Son Antik dövr abidələri üçün xarakterikdir. Aşkar edilmiş arxeoloji materiallara əsasən nekropolu e.ə. I-b.e.I əsrinə aid etmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əcnəvir dağı

**Əcnəvir dağı -** Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd.2878,1 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Soyuqdağ yüksəkliyindən (3147,5 m) cənub-qərbə ayrılan Kotam qolunun suayırıcısında zirvə. Mehri-Ordubad batolitinin Orta Eosen yaşlı qabbro-qranit formasiyasına aid hibridləşmiş qranodioritlərindən təşkil olunmuş  sıldırım yamaclı yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb qanadına aiddir.

## Həmçinin bax:
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Cindağ (Ordubad)
* Almalıdağ

## İstinadlar
Ələngəzdağı

**Ələngəzdağ**  – Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 2369,9 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Qazangöldağ yüksəkliyindən (3829,2 m) ayrılan Ağdağ qolunun cənub-qərb istiqamətli eyniadlı  şaxəsinin suayırıcısında, Nəsirvaz kəndindən 1,2&nbsp;km şimalda zirvə. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin şimal-şərq cinahında Zəngəzur qalxım zonası ilə təmas zolağında müşahidə edilən  eyniadlı sinklinalın şimal-şərq qanadında yerləşir. Zirvə hissəsində Kələki lay dəstəsinin süxurlarını yaran andezitli porfirit tərkibli kiçik subvulkanik kütlə müşahidə edilir. Cənub-şərq yamacında şimal-şərq istiqamətli fay qırılmaları izlənilir.

**ALANGÖZDAĞ ** – Ordubad rayonu ərazisində Ələngəz dağının (hünd. 2369,9 m) yerli əhali arasında işlədilən başqa adı.

## Həmçinin bax:
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Cindağ (Ordubad)
* Almalıdağ

## İstinadlar
Andreyevka (Dağıstan)

**Andreyevka** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda yerləşən kənd. Andreevka kəndi «„Bir may“» inzibati vahidliyinə daxildir.
## Əhali
Əhalisi 326 nəfərdir (2010). Milli tərkibi: azərbaycanlılar, dargilər, tabasaranlılar. Dini baxımdan islam dininin  həm sünni həm də şiə məzhəbində etiqad edirlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Карта России: Республика Дагестан, Дербентский район Спутниковая карта
Əl-Ələmeyn

**Əl-Ələmeyn**  () — Misirin şimalında şəhər. İsgəndəriyyədən 106&nbsp;km qərbdə yerləşir. Əhalisi təxminən 2.413 nəfərdir (2006). Şəhər İkinci dünya müharibəsi zamanı Əl-Ələmeyn döyüşləri ilə yadda qalmışdır.

## Qalereya

Porto Marina (El Alamein).jpg|Dəniz portu
El Alamein 1942 - British infantry.jpg|Əl-Ələmeyn döyüşü 
El Alamein Deutsches Kriegsgraeberdenkmal.jpg|Əl-Ələmeyndə alman memorial abidəsi.
Египет48.jpg|İkinci dünya müharibəsi dövründə alman topu.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uzantı

**1.Uzantı** – faylın adında: faylın adını tamamlamaq və ya faylı təsvir etmək məqsədilə onun adına artırılan simvollar yığını. Məsələn, MS-DOS əməliyyat sistemində faylın adı səkkizədək simvoldan, sonra nöqtədən (.) və uzunluğu üçədək olan uzantıdan ibarət olur. Uzantını istifadəçi də verə bilər, proqram da (məsələn, MYDATA.NEW); ikinci halda bu uzantı həmin proqram üçün xüsusi anlam daşıyır. Məsələn, uzantısı BAS olan fayllar, adətən, BASIC dilinin proqramları olur, uzantıları COM və EXE olan fayllar isə MS-DOS sisteminin yükləyə və başlada bildiyi icra (çalışdırılabilən) proqramlardır.

**2. [[Genişləndirmə]]** – hesablama texnikasının müxtəlif (çeşidli) sahələrində bu termin fərqli anlamlar daşıya bilər. Məsələn, o, hər hansı konkret yığına əlavə simvollar artırmaq üçün istifadə olunan kodların istifadə olunan kodların genişləndirilmiş yığını ola bilər. Proqramlaşdırmada genişləndirmə, proqramın imkanlarını artıran və ya onun səmərəliliyini yüksəldən proqram və ya proqram modulu ola bilər.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı
Rıbzavod-51

**Rıbzavod-51** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda yerləşən kənd. Rıbzavod-51 kəndi «„Bir may“» inzibati vahidliyinə daxildir.
## Əhali
Milli tərkibi: Azərbaycanlılar, Darginlər. Dini baxımdan islam dininin  həm sünni həm də şiə məzhəbində etiqad edirlər.
## Coğrafiya
Bir may çökəkliyində, Dərbənd şəhərindən 37&nbsp;km şimal-qərbdə, Xəzər dənizi sahillərində yerləşir.

## Mənbə
* Topoqrafik xəritə K-39-XIII — 1 : 200 000
* Topoqrafik xəritə K-39-61 — 1 : 100 000
* Администрация Дербентского района

## İstinadlar
İnteqrasiya (informatika)

**İnteqrasiya** 1.(ing. integration ~ ru. интеграция ~ tr. tümleştirme) – hesablamalarda: müxtəlif əməliyyatların, proqramların və ya kompüterlərin aparat vasitələrinin komponentlərinin bir funksional vahiddə uzlaşdırılmış birləşməsi. Bax: INTEGRAL MODEM, INTEGRATED SOFTWARE, ISDN. 2. elektronikada: sxem elementlərinin bir mikrosxemdə yığılması prosesi. Bax: INTEGRATED CIRCUIT. 3. riyaziyyatda: (kobud şəkildə) fiqurun sahəsinin və ya cismin həcminin tapılması kimi təsvir oluna bilən prosedur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Genişlənəbilən dil

**Genişlənəbilən dil** – sintaksisinin və semantikasının genişlənməsinə və ya dəyişdirilməsinə imkan verən kompüter dili. Sözün ən geniş anlamında dillərin əksəriyyəti genişlənəbiləndir (prosedurların və funksiyaların daxiledilməsi imkanları nəzərdə tutulur), ancaq dəqiq anlamda bu termini yalnız geniş yayılmış dillərin bir neçəsinə (məsələn, Forth dilinə) aid etmək olar ki, onlar proqramçıya dilin özünü dəyişərək, yeni variantını yaratmağa imkan verir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı
Artırılmış yaddaş

**Artırılmış yaddaş** – Intel firmasının 80286/386/486 mikroprosessorlarının olduğu kompüterlərdə 1 Mbayt ın üstündə yerləşən operativ yaddaş. Bu yaddaşa ancaq prosessor təhlükəsiz (386/486 prosessorlarında virtual) rejimdə işləyən zaman müraciət mümkün olur. Ardırılmış yaddaş adi MS-DOS proqramları üçün əlçatmazdır, ancaq OS/2 və Windows proqramlarına açıqdır; ancaq prosessoru lazım olan müddətdə qorunmuş rejimə keçirən proqram təminatının köməyilə həmin yaddaşı MS-DOS proqramları üçün də əlçatan etmək olar.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı
İkinci Əl-Əlameyn döyüşü

**İkinci Əl-Əlameyn döyüşü** (; ) — İkinci dünya müharibəsi zamanı, 1942-ci ilin oktyabr-noyabr aylarında baş vermiş döyüş. General Bernard Montqomerinin komandanlığı altında ingilis ordusu Misirin Əl-Əlameyn kəndi yaxınlığında italyan-alman birləşmələrinin mühasirəyə alıb məğlub etmişdir. Noyabrda general Dvayt Eyzenhaverin komandanlığı altında ABŞ qoşunları Mərakeşdən Şimali Afrikaya çıxarıldı. İtalyan-alman qoşunları təslim oldu.

## Xarici keçidlər
* The fate of the Italians in the battle as reported by TIME MAGAZINE 
* The war time memories of Pte. Sid Martindale 1st Battalion Argyll & Sutherland Highlanders 
* Official History of Australia in the Second World War Volume III – Tobruk and El Alamein Chapters 14 −15
* The 3rd Hussars (9th Armoured Brigade) at El Alamein 
* Royal Engineers Museum 
* German Minefields at Alamein (October – November, 1942)
* El Alamein in ''Egypt Today'' (where to stay etc)
* Second Battle of El Alamein
Prezentasiya

**Prezentasiya** – [lat. presentation – təqdim etmə, tamaşa] 1)təqdimat; 2)yeni yaradılan müəssisəni, firmanı, layihəni, istehsal olunmuş məhsulu, əmtəəni, xidməti, yaradıcı işi, yenidən təşkilatlanmış şirkəti dəvət edilmiş şəxslərə rəsmi təqdim edən mərasim. Prezentasiyaya adətən, özünü təqdimetmənin təşkilatçısı olan firmanın maraqlı olduğu işgüzar dairələrin nümayəndələri, dövlət orqanlarının təmsilçiləri, ictimai fəaliyyətlə məşğul olan adamlar, jurnalistlər və s. dəvət olunur; 3) mal və xidmətin nümayişi ilə yanaşı, teatr və ya konsertin təqdimatı, nahar, attraksion və s. ibarət tədbirlər sistemi; 4) köçürmə vekselinin onun üzrə ödəniş etməli olan şəxsə təqdim edilməsi

## Ədəbiyyat

R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Genişləndirilmiş ASCII yığını

**Genişləndirilmiş ASCII yığını** – kodları ASCII yığınının 128–255 (onaltılıq 80h–FFh) aralığında olan hər hansı simvollar yığını. Genişləndirilmiş ASCII yığınının standart yığından fərqi odur ki, o, sabit deyil və kompüterdən, əməliyyat sistemindən, proqramlardan, şriftlərdən, qrafik simvollar yığınından asılı olur. Standart ASCII yığını bütün kompüterlərin işləməli olduğu ən vacib simvolları (hərfləri, rəqəmləri və durğu işarələrini) əhatə edir, genişləndirilmiş ASCII yığınına isə vurğulu hərflər, qrafik simvollar və xüsusi simvollar kimi əlavə 128 simvol daxildir. Genişləndirilmiş ASCII yığınını kodlaşdırmaq üçün baytda olan səkkiz bitin hamısından (standart ASCII yığınında 7 bitdən) istifadə olunur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı
İntellektual verilənlər bazası

**İntellektual veilənlər bazası** (, , ) – sərbəst müəyyən olunmuş və birmənalı olmayan termin; adətən, informasiyanı məntiqi, təbii və əlverişli üsullarla emal edən verilənlər bazalarının idarəolunması sistemlərini təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bundan başqa, intellektual verilənlər bazasında axtarış təkcə ənənəvi üsullarla deyil, həm də qabaqcadan göstərilmiş qaydaların, əlaqələrin və hətta verilənlərin təhlilinin köməyilə aparılır. İntellektual verilənlər bazalarına ekspert sistemləri, hipermedia və hipermətn sistemləri, eləcə də informasiyanın interaktiv seçilməsi vasitələri aiddir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* http://www.amazon.com/dp/0471503452 Intelligent Databases
Naxçıvan Bəy Drujinası

**Naxçıvan Bəy Drujinası** — Naxçıvan və İrəvan bəy ailələri nümayəndələrindən yaradılmış hərbi hissə.

## Tarixi
1853-cü ilin sonlarında təşkil olunmuşdur. Drujinanın yaranmasının təşəbbüskarı və ilk komandiri o zaman podporuçik rütbəsini daşıyan sonuncu Naxçıvan xanı Ehsan xanın oğlu Kalbalı xan Naxçıvanski olmuşdur. 1854-cü ilin iyununda Krım müharibəsi dövründə Çingil yüksəkliklərində baş verən döyüşlərdə göstərdiyi rəşadətə görə Kalbalı xan 4-cü dərəcəli “Müqəddəs Georgi” ordeni ilə təltif edilmişdir. Həmin il imperator I Nikolay şəxsən Kalbalı xanın adına döyüş bayrağı göndərmişdir. 

Sonralar Osmanlılara qarşı bütün əməliyyatlarda irəvanlılar da bu drujinanın yüzlüklərində çıxış etmişdir. Qafqaz Hərbi-Tarix Muzeyinin “Bələdçi” kitabındakl məlumata görə 1874-cü ildə general-mayor rütbəsi almış Kalbalı xan Naxçıvanski qeyri-süvari nizami briqadasının komandiri təyin olunmuş və Naxçıvan bəy yüzlükləri bu bayraqla 1877-78-ci illər hərbi əməliyyatlarında iştirak etmişlər. Bayraq qumaşı (145x120 sm) dörkünç mavi qanovuz ipəyindəndir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Naxçıvan xanlığının iki bayragı tapıldı
Miçurino

**Miçurin adına kənd** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda yerləşən kənd. Rıbzavod-51 kəndi ""Bir may"" inzibati vahidliyinə daxildir.

## Əhali
Milli tərkibi: Azərbaycanlılar, Tabasaranlılar, Darginlər. Dini baxımdan islam dininin  həm sünni həm də şiə məzhəbində etiqad edirlər.

## Coğrafiya
Dərbənd şəhərindən 32 km şimal-qərbdə, Dərvaqçayın mənsəbində, Xəzər dənizi sahillərində yerləşir.

## Küçələri

## Mənbə
* Topoqrafik xəritə K-39-XIII — 1 : 200 000
* Topoqrafik xəritə K-39-61 — 1 : 100 000
* Администрация Дербентского района
* У самого синего моря 
* Карта России: Республика Дагестан, Дербентский район Спутниковая карта

## İstinadlar
İnteraktiv qrafika

**interaktiv qrafika** ( ing. interactive graphics ~ ru. интерактивная графика ~ tr. etkileşimli bilgisayar grafiği) – istifadəçinin kompüterdə qrafik obrazları çox zaman siçan və ya coystik kimi qurğuların köməyilə dəyişdirə və idarə edə bilməsindən ibarət iş üsulu. İnteraktiv qrafika kompüter sistemlərinin oyunlardan tutmuş avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinədək (CAD) çox geniş diapazonunda tətbiq olunur. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Primitiv

**Primitiv** – [lat. primitivus – birinci] 1) çox sadə, yerinə yetirilməsinə, quruluşuna görə mürəkkəb olmayan; 2) həddən artıq sadələşdirilmiş, lazımi qədər dərin olmayan; 3)inkişaf etməmiş, məhdud.

## Ədəbiyyat
R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
İntellektual terminal

**İntellektual terminal** (; ; ) – öz yaddaşı, prosessoru, proqramlaşdırılan avadanlıqları olan və əsas prosessordan asılı olmadan müəyyən funksiyaları yerinə yetirə bilən terminal. Fərdi kompüter terminal emulyasiyası vasitələrindən və ya kommunikasiya proqram təminatından istifadə etdikdə onu intellektual terminal hesab etmək olar. Ancaq, adətən, intellektual terminallar daxil edilən verilənləri yalnız ekrana və ya printerə yönəldə bilir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Aralıq baş hərflər

**Aralıq baş hərflər** (ing. intercaps) — sözün ortasında baş hərflər; məsələn, PostScript. Bax: CAMEL NOTATION, PASCAL NOTATION. Şirkətlər öz əmtəə nişanlarında belə qeyri-adi yazılışdan istifadə etdiyəndən, o, orfoqrafik cəhətdən düzgün hesab edilir.

Belə qeyri-adi yazılışı heç də hamı qəbul etmək istəmir. Vaxtilə bir şirkət öz adının yeganə düzgün yazılışının "envös" olduğunu iddia edirdi. Buna baxmayaraq, demək olar ki, hamı onun adını Envos kimi çap edirdi. Bu hekayənin mənəvi tərəfi ondadır ki, belə adlardan ticarət markalarında və loqotiplərdə istifadə etmək lazım deyil. Doğrudan da, əgər şirkətin adının yazılışı çox çətindirsə, bu onun aşkar çatışmazlığıdır – jurnalistlər ona, sadəcə, məhəl qoymaya bilər.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Qrif

* Qrif — vəzifəli adamın imzası olan möhür; 
* Qrif — üzərində imza nümunəsi, hər hansı mətni və yaxud digər əlyazması olan möhür, ştempel, habelə belə möhürün və ya ştempelin sənəddə izi, şəkli; 
* Qrif — sənədin və ya nəşrin üzərində edilən qeyd (yazı): bu qeyd həmin sənəddən və yaxud dərc olunmuş nəşrdən xüsusi qaydada istifadə edilməli olduğunu bildirir; 
* Qrif — kitabların, nəşrlərin və sənədlərin üzərində onların istifadə spesifikası, xarakteri, xüsusiyyətlərini və xüsusi saxlanma şəraitlərini göstərən (müəyyən edən) xüsusi rəsmi yazı.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Eksployt

**Eksployt** ( - "istismar etmək") — proqram təminatında olan zəif yerlərdən istifadə edən və əməliyyat sisteminə hücumu həyata keçirmək üçün tətbiq olunan kompüter proqramı, proqram kodunun fraqmenti və ya komandalar ardıcıllığı.
Hücumun məqsədi həm sistem üzərində nəzarəti ələ almaq (səlahiyyətləri artırmaq), həm də onun fəaliyyətini pozmaq ola bilər (DoS hücumlar).

## Təsnifat
Zəif yerləri olan proqram təminatına giriş imkanı almaq metodundan asılı olaraq eksploytlər iki yerə bölünür: uzaq (REMOTE) və lokal (LOCAL).

* *Uzaq eksployt* şəbəkədə işləyir və zəif yeri olan sistemə qabaqcadan girmədən mühafizədə olan zəiflikdən istifadə edir. 
* *Lokal eksployt* isə qabaqcadan giriş (adətən, ən yüksək hüquq) almaqla bilavasitə zəif yeri olan sistemdə başladılır.

Eksployt hücumu əməliyyat sisteminin müxtəlif komponentlərinə yönələ bilər: server proqramlarına, müştəri proqramlarına və ya əməliyyat siteminin modullarına. Serverdə olan zəif yerlərdən istifadə etmək üçün eksploytun ziyanverici kodun olduğu sorğu formalaşdıraraq serverə göndərməsi kifayətdir. Müştəri kompüterindəki zəif yerlərdən istifadə etmək bir qədər çətindir: bunun üçün istifadəçini saxta serverə qoşulmanın zəruriliyinə inandırmaq lazımdır.

Eksployt ilkin mətnlər, icra modulları, yaxud zəif yerlərdən istifadənin sözlə təsviri şəklində yayıla bilər. O, istənilən kompilyasiya və ya interpretasiya olunan proqramlaşdırma dilində (çox zaman C/C++, Perl, PHP, HTML+JavaScript) yazıla bilər. Zəif yerlərin aşkarlanması haqqında informasiya həm eksploytun yazılması üçün, həm də zəifliklərin aradan qaldırılması üçün istifadə oluna bilər.

## Növlər
Eksploytlər adətən istifadə etdikləri zəifliyin növünə, yerli/uzaqdan olması və eksploytin icrasının nəticəsi (məsələn, EoP, DoS, saxtakarlıq) kimi təsnif edilir və adlandırılır (siyahı üçün zəifliklərə baxın). Sıfır gün eksploytləri təklif edən sxemlərdən biri xidmət kimi eksploytdir.

### Zero-click (Sıfır-klik)
Sıfır klik hücumu, işləmək üçün heç bir istifadəçi qarşılıqlı əlaqəsi tələb olunmayan istismardır, yəni heç bir düyməyə və ya maus klikinə basılmır. 2021-ci ildə kəşf edilən FORCEDENTRY, sıfır klik hücumunun nümunəsidir.

2022-ci ildə NSO Group-un fərdlərin telefonlarını sındırmaq üçün hökumətlərə sıfır klik istismarları satdığı bildirilir.

## Həmçinin bax
* Kibertəhlükəsizlik
* Virus proqramları
* Shellcode

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Wikimedia Commons-da [kompüter təhlükəsizliyi istismarları](https://en.wikipedia.org/wiki/Exploit%20(computer%20security)) ilə bağlı media
İnterfeys

**İnterfeys** () — iki elementin qarşılıqlı təsirini təmin edən qovuşma nöqtəsi. Hesablama texnikasında çeşidli interfeyslər ən müxtəlif səviyyələrdə gerçəkləşdirilib: proqramlarla səmərəli işləməyə imkan verən ən aşkar qrafik istifadəçi interfeyslərindən (GUI) tutmuş, qurğularla kompüterin komponentlərinin qarşılıqlı ələqəsini təmin edən, çox zaman görünməz olan, ancaq çox gərəkli aparat vasitələri interfeyslərinədək. İstifadəçi interfeysləri istifadəçinin kompüterlə səmərəli "ünsiyyətini" təmin edən qrafik təsvir sistemlərindən, komandalardan, sorğulardan və s. ibarət olur.

## Növləri
İstifadəçi interfeysinin üç əsas növü vardır (onların bir-birini inkar etməsi vacib deyil):
* Komanda sətri interfeysi (COMMAND-LINE INTERFACE), məsələn, MS-DOS əməliyyat sistemində A:> və ya C:>) istifadəçini komandanı daxil etməyə "dəvət edir".
* Çağdaş tətbiqi proqramların əksəriyyətində istifadə olunan menyu sisteminə əsaslanan interfeys istifadəçiyə lazım olan komandanı siyahıdan ya müəyyən klavişləri basmaqla, ya da siçan vasitəsilə seçməyi təklif edir.
* Qrafik istifadəçi interfeysi (GRAPHICAL USER INTERFACE), "pəncərə" sistemləri adlandırılan (proqramları, sənədləri və digər elementləri pəncərə şəklində göstərən) sistemlərin vacib özəlliyidir; sistemin elementlərini simgələr (ICON) kimi göstərməklə bəzi ənənəvi üsullardan və məcazlardan (məsələn, iş masası və onun aksessuarlarından) istifadə edir.

Proqram təminatının daha "dərin" səviyyələrində digər interfeys növləri də, məsələn, tətbiqi proqramın konkret əməliyyat sistemi ilə işləməsini təmin edən interfeys vardır; daha dərinlikdə isə əməliyyat sisteminin işini kompüterin aparaturası ilə korrelyasıya etməyə imkan verən interfeys mövcuddur. Kompüterin aparat vasitələrində interfeys dedikdə, lövhələr (kartlar), bağlayıcılar (CONNECTORS) və xarici qurğuları kompüterlə birləşdirən başqa qurğular nəzərdə tutulur. Məsələn, kompüterin printerlə, sərt disklərlə və digər qurğularla qarşılıqlı əlaqəsini təmin edən RS-232-C və SCSI kimi verilənlərin ötürülməsinin standart interfeysləri vardır.

İnterfeys – birləşmə, təmas, əlaqə yeri və ya üsulu. Bu termin elm və texnikanın müxtəlif sahələrində istifadə olunur. Hesablama texnikasında interfeyslər bütün müasir informasiya sistemlərinin qarşılıqlı təsirinin əsasıdır. Əgər hər hansı bir obyektin (fərdi kompyüterin, proqramın, funksiyanın) interfeysi dəyişmirsə, bu obyektin digər obyektlərlə qarşılıqlı təsir prinsiplərini dəyişdirmədən onun özünü modifikasiya etmək imkanı yaranır. Məsələn, Windows-un bütün proqramları eyni interfeysə malikdirlər. Hesablama sistemində qarşılıqlı təsir istifadəçi, proqram və aparat səviyyələrində həyata keçirilə bilər. Bu təsnifata uyğun olaraq istifadəçi interfeysi – istifadəçinin müxtəlif qurğularla ünsiyyətdə istifadə etdiyi vasitələr məcmusudur.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R.. Şükürlü S., Kazımova S. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan terminlər. Bakı: İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Bakı nəşriyyatı, 2017, 996 s.
Nöqtəli parabüzən

**Nöqtəli parabüzən** () — qara parlaq rənglidir, özündən dərin və aydın bilinməyən nöqtələri var.

## Biologiyası
Qara parlaq rənglidir, özündən dərin və aydın bilinməyən nöqtələri var. Sarımtıl başında iri mürəkkəb qara gözləri aydın nəzərə çarpır. Ağız hissəsi sarımtıldır. Buğumlu həssas bığcıqları aydın görünür. Forması uzunsovdur. Kiçikdirlər, 3 cüt (6 ədəd) buğumlu ayaqları var. 1-1,5&nbsp;mm-dir, yabanı bitkilərdə və bütünlükdə aqrosenozlarda yayılıb. 
Əsasən aran zonada isti günlərdə daha çox və kütləvi olaraq müşahidə olunur. İldə iki nəsil verir. Xəzəlin altında qışlayır. Tor gənəciyi ilə intensiv qidalanırlar. Sürfələri və yaşlı formaları təbii şəraitdə zərərvericini 80-90 faizə qədər məhv edə bilirlər.

## Yayılması
Nöqtəli parabüzən Azərbaycanın, o cümlədən də MR-in bütün təbii zonalarında yayılıb.

## Ədəbiyyat
#Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A.Mehdiyev, M.M.Seyidli, 42
#Ümumi entomologiya I-II hissələr. Ağayev B.İ. Bakı 1979-1981
#Naxçıvan MR-da yayılan parabüzənlər (Coleoptera, Coccine elidae) və onların bioloji mübarizədə istifadə imkanları. Mehdiyev A.M.

## İstinadlar
Növbələnmə

**Növbələnmə** (ing. interlacing ~ ru. чередование ~ tr.örgülü tarama) – rastr darama displeyində istifadə olunan texnologiya; burada elektron şüası elektron görüntüsünün bütün tək sətirlərini bir keçiddə, bütün cüt sətirləri isə növbəti keçiddə təzələyir. Növbələnmə ekranın fosfor örtüyünün görüntünü qısa zaman müddətində “saxlamaq” xassəsinə, eləcə də insan gözünün işığın parlaqlığındakı sezilməyən fərqlərin ortalanması və ya qatışdırılması bacarığına əsaslanır. Növbələnmədə təkcə ekranda əks etdirilən sətirlərin sayı iki dəfə azalmır, həm də zaman vahidində ekrana verilən (çıxarılan) informasiyanın həcmi iki dəfə azalır. Yəni, əgər ekranın şaquli açılış tezliyi 60 Hs isə, onda ekranın hər bir ayrıca sətri yalnız saniyədə 30 dəfə yenilənir, ancaq, bununla belə, yenilənmə tempinin bir saniyədə 60 dövrə ekvivalentliyi təmin edilir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
İnterlivinq, növbələnmə

**İnterlivinq, növbələnmə** ( ing. interleaving ~ ru. интерливинг, чередование ~ tr. araya ekleme) – diskdə ardıcıl oxunan sektorların yanaşı yerləşməsinin vacib olmamasına əsaslanan təşkilat forması. Disk (xüsusən, sərt disk), adətən, elə sürətlə fırlanır ki, oxuma-yazma başcığı növbəti sektorun üzərində olanadək kompüter əvvəlki sektorun verilənlərini emal edib qurtara bilmir. Ona görə də ardıcıl oxunan sektorların elə yerləşməsindən istifadə olunur ki, kompüter verilənləri emal etməyə hazır olduqda lazım olan sektorun həmin an başçığın yanında olması ehtimalı böyük olsun. Məsələn, növbələnməsi 1-1 (arada heç bir sektor yoxdur) olan adi ardıcıllığın (1, 2, 3) əvəzinə, sektorları 3-1 növbələnməsi ilə (1, 12, 7, 2, 13, 8, 3, ...) yerləşdirmək olar (bu zaman ardıcıl sektorların arasında iki başqa sektor olur). Növbələnmə lazım olan sektorun orta gözləmə zamanını azaltmaqla, verilənlərə erişməni sürətləndirir. Sektorların növbələnməsi diski formatlayan utilit vasitəsilə, diskin verilmiş kompüterdə istifadəsi üçün təşkil olunur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.