open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bədheybətlər şirkəti

**Bədheybətlər şirkəti** () — 2001-ci il ABŞ istehsalı animasiya filmi. "Pixar'" studiyası tərəfindən hazırlanıb. Rejissoru Piter Dokterdir. Ssenari müəllifi Endrü Stenton və Den Qersondur. Film "*Bədheybətlər şirkəti*"də çalışan iki yoldaş, Ceyms P. "Salli" Sallivan və onun ən yaxşı dostu Mayk Vazovskinin hekayəsindən bəhs edir.

## Məzmun
Salli və Maykın peşəsi insanların yaşadığı dünyaya keçid açaraq uşaqları qorxutmaqdır, şirkət bu sayədə onların qışqırığından enerji əldə edir. Bədheybətlər bu işi təhlükəli hesab edirlər, uşaqların ölümcül olduğuna inandıqları üçün onlara toxunmurlar. Bir gün səhvən insan dünyasına aparan qapı açıq qalır və Monstropolisə balaca qız uşağı daxil olur. Bunu öyrənib təlaşlanan Salli və Mayk uşağı heç kimin xəbəri olmadan öz dünyasına qaytarmalıdırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Pixar website
* 
* 
* 
*
Katalin Kariko

**Katalin Kariko** () — macar mənşəli ABŞ biokimyaçısı.  Dryu Vaysman ilə *"[[COVID-19]]-a qarşı effektiv mRNT peyvəndlərinin hazırlanmasına imkan verən nukleozid bazası modifikasiyaları ilə bağlı kəşflərə"* görə 2023-cü il Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı.

## Həyatı
Orta məktəbdə o, bəzi fənlərdə fərqlənir və Moritz Zsigmond İslahat Gimnaziyasını bitirir. Seqed Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi aldıqdan sonra Kariko tədqiqatlarını davam etdirdi və Macarıstan Bioloji Tədqiqatlar Mərkəzinin Biokimya İnstitutunda postdoktorluq təqaüdünə başladı. 1985-ci ildə o, əri və iki yaşlı qızı ilə Macarıstandan ABŞ-a getdi.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük gözlər (film)

**Böyük gözlər** () — 2014-cü il ABŞ istehsalı bioqrafik-dram filmi. Film Tim Börtonun rejissorluğu ilə çəkilib. Ssenari müəllifi Skott Aleksandr və Larri Karaşevskidir. Baş rollarda Emi Adams və Kristof Valts çıxış edir. 1950–1960-cı illərdə keçən film, rəssam Marqaret Kin və onun partneri Volter Kinin münasibətlərindən bəhs edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Tropiko

**Tropiko** () — Entoni Mendlerin Adəm və Həvva əsasında çəkdiyi musiqili qısametrajlı film. Üç hissədən ibarət olan filmin ssenari müəllifi Lana Del Reydir. Del Rey Həvva və Məryəm rolunda, Şon Ross isə Adəm rolunda çıxış edir. Film Del Reyin "Paradise" mini-albomunda buraxdığı üç mahnıdan ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Tropico'' at The Internet Movie Database
*
İnsan aurası

**İnsanın aurası** ( "əlamət") — bir sıra müxtəlif ezoterik inanclarda və Şərq dinlərində — insanın ruhunun təzahürüdür. Aura real mövcud olan obyekt deyil və buna görə də heç bir elmi fənnin öyrənilmə predmeti deyildir, lakin bu konsepsiyanın müxtəlif yalançı elmi sahələr çərçivəsində, məsələn, biosahələr anlayışlarında istifadə halları tez-tez olur.

Dini və ezoterik ənənələrdə və əfsanələrdə aura insanın başının və bütün bədəninin ətrafındakı parıltıdır. Xüsusi, mistik gücün əlaməti olaraq görülə bilər

Mistik ədəbiyyatda o, yalnız ekstrasensor qavrayışla görünən, bütün insan bədənini əhatə edən parlaq oval forma kimi təsvir edilir; təsviri sənətdə — hale kimi.

Ezoterizmdə, parapsixologiyada və Yeni çağda insan bədənini bir hale kimi əhatə edən və bir-biri ilə əlaqəli bir neçə təbəqədən ibarət olan, adətən müxtəlif rənglərdə təmsil olunan bir sahədir.

Bəzi hallarda, subyektlərin sinestetik vəziyyətləri ilə müşayiət olunan patologiyaların səbəb olduğu qavrayış hadisələri onlar tərəfindən "insanın aurasının görünüşü" kimi şərh olunur.

Qərb (katolik) və Şərq (pravoslav) xristian incəsənətinin əsərlərində halenin aura ilə heç bir əlaqəsi yoxdur: Qərbdə hale müqəddəsə salehlik üçün yüksək mükafatı simvollaşdırır; şərqdə hale – nurlu çevrə, övliya sifətinin nuraniliyinə işarədir. Pravoslav xristianlığın bir görünüşü var, ona görə ikonalardakı hale müqəddəsdən çıxan Favor işığının təsviridir .

## Şərq fəlsəfələrində insan aurasının quruluşu

Auranın quruluşu hinduizmin şərq fəlsəfələrində ən ətraflı şəkildə təqdim olunur. Müxtəlif məktəblərdə beşdən yeddiyə qədər "qabıq" və ya "gövdə" qeyd olunur. Ən çox fərqlənənlər bunlardır: efir, astral (duyğular dünyası), zehni (düşüncələr dünyası), kazual (səbəb və ya karmik), buddik (ruh) və atmik (daha yüksək və ya həqiqi "Mən") bədənləri . Dini şərq fəlsəfələrinə görə, "qabıqların" bütövlüyünün və ya formasının pozulması xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur və onların aradan qaldırılması üsulları nəfəs məşqləri, meditasiya və digər yoqa üsullarıdır.

## Müasir tədqiqat
Parapsixologiyanın, alternativ və ya enerji təbabətinin müasir inkişafı insan sistemlərinin fəaliyyətinin yalançı elmi modellərinin inkişafına və sözdə olanlar arasında funksional əlaqələrin ehtimal olunan auranın təbəqələri, çakralar və endokrin sistemin ayrı-ayrı orqanlarının işi və ya xəstənin ümumi vəziyyəti eksperimental qurulmasına gətirib çıxarır.

## Tənqidi
Auraların varlığına dair elmi sübutlar haqqında məlumat yoxdur. İnsanların ətrafında çox rəngli halelərlə rəngli fotoşəkilləri göstərən bir çox mənbə var. Lakin peşəkar redaktəni reallıqda çəkilmiş fotoşəkildən ayırmaq mümkün deyil. (Həmçinin bax Barnum effekti)

## İstinadlar
Şüuraltı

**Şüuraltı** və ya **təhtəlşüur** () — şüurda birbaşa əks olunmadan və birbaşa şüurlu idarəetmə ilə yanaşı baş verən psixi prosesləri ifadə edən termin.

Termin elmə 1889-cu ildə Pyer Jane tərəfindən fəlsəfi dissertasiyada daxil edilmişdir.

## Tarixi
"Şüuraltı" termini avstriyalı psixiatr Ziqmund Freydin psixoanalizin yaradılması ilə bağlı ilk işində istifadə edilmişdir, lakin sonda "şüursuzluq" () termini ilə əvəz edilmiş, onun tərəfindən əsasən basdırılmış, sıxışdırılmış məzmun sahəsini təyin etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Freydin davamçıları, məsələn Jak Lakan, zehni həyatı təsvir edərkən “yuxarıda/aşağıda” olan təsvirləri tamamilə tərk etdilər.

O, ayrıca “şüursuz” anlayışı kimi meydana çıxmışdır ( ), şüursuzluğun şərti sinonimini ifadə edir, lakin şüur tərəfindən idarə olunmayan avtomatik (o cümlədən refleks ) hərəkətləri xarakterizə edir ( I.Pavlov, D.Uznadze ).

Karl Qustav Yunqun “İnsan və onun simvolları” kitabının birinci fəsli yanlış olaraq rus dilinə “Şüuraltı məsələsinə dair” kimi tərcümə olunub, buna görə də rusdilli mühitdə belə bir fikir formalaşıb ki, “Karl Qustav Yunq” yenidən şüuraltı termininə müraciət etdi”  .

"Şüuraltı" termini əvvəllər koqnitiv psixologiyada beynin avtomatik düşüncələri qeyd etdiyi "sürətli yaddaş" sahəsinə istinad etmək üçün istifadə edilmişdir. Bu zaman beyin təkrar-təkrar çox vaxt sərf etmir, yavaş-yavaş bu düşüncəni düşünərək, “sürətli” yaddaşa yazılan əvvəlki alqoritm əsasında dərhal qərar verir .

*

## İstinadlar
Plasebo

**Plasebo** ( — «əmin olacam»)

1) aşkar dərman xassələri olmayan, qiymətləndirilən təsirin xəstənin dərmanın effektivliyinə inamı ilə təhrif oluna biləcəyi tədqiqatlarda dərmanı simulyasiya etmək üçün istifadə edilən maddə.

2) aşkar dərman xassələri olmayan, daha təsirli dərmanın olmadığı hallarda xəstənin rifahını yaxşılaşdırmaq üçün dərmanı təqlid etmək üçün istifadə olunan maddə.

Bəzən plasebo kapsulu və ya tableti "cəfəngiyyat" adlanır.

Plasebo maddə kimi, eksperimental preparatdan xaricdən fərqlənməyən fizioloji cəhətdən qeyri-aktiv maddədən istifadə etmək tövsiyə olunur. Məsələn, bitki mənşəli qarışıqlarda aktiv maddənin təsirini öyrənərkən, eyni qarışıqdan aktiv komponent olmadan istifadə etmək lazımdır. Təcrübənin dizaynından asılı olaraq, başqa bir dərman plasebo kimi istifadə edilə bilər.

'''Plasebo effekti''' termini əslində neytral olan hansısa effektin effektivliyinə inanması səbəbindən insanın rifahının yaxşılaşmasına aiddir. Dərman qəbul etməklə yanaşı, belə bir təsir, məsələn, birbaşa təsiri müşahidə olunmayan müəyyən prosedurların və ya məşqlərin həyata keçirilməsi ola bilər.

## İstinadlar
Anna Konkl

**Anna Konkl** ( ) — amerikalı aktrisa, yazıçı və rejissor. O, Maya Erskin ilə birlikdə yaratdığı "*[[PEN15]]*" serialı ilə tanınır. Bu işinə görə 2019-cu ildə "Praymtaym Emmi" mükafatına namizəd göstərilib.

## Həyatı
Anna Konkl 7 aprel 1987-ci ildə Vermont ştatında yerləşən Rendolf şəhərində doğulub. O, 1994-cü ildə valideynləri ilə birlikdə Massaçusetsin Scituate şəhərinə köçüb. O, gənc yaşında ikən valideynləri boşanıb.

Anna Nyu-York Universitetinin nəzdində yaradılmış Tiş İncəsənət Məktəbinə daxil olub. Burada o, musiqili teatr üzrə təhsil alıb. Sonuncu kursda oxuyarkən Universitetin təşkil etdiyi təhsil proqramı çərçivəsində Amsterdama yollanıb. Burada o, digər tələbə Maya Erskin ilə dostlaşıb. İkisi sonralar "*[[PEN15]]*" serialını yaradıblar.

## Filmoqrafiyası

## İstinadlar
Proskopiya

**Proskopiya** və ya **prekoqnisiya** (, *prae-* - pre- və *cognitio* - təsəvvür, bilik ) — ekstrasensor qavrayış forması. Gələcək hadisələr haqqında bilik əldə etmək üçün hipotetik paranormal qabiliyyəti (prekoqnitiv kəşfiyyat ) və ya başqa bir insanın gələcək düşüncələri (prekoqnitiv telepatiya), faktiki biliklərə əsaslanaraq məntiqi nəticələr və proqnozlar vermək qabiliyyəti ilə eyni deyil  .

Təbiətin məlum qanunlarından nəzəri cəhətdən çıxarıla bilməyən və eksperimental olaraq təsdiq olunmayan qabaqcadan tanınma hadisəsinin parapsixoloji izahları, Popperin saxtalaşdırılma meyarına uyğun gəlmədiyi üçün akademik elmi ictimaiyyət tərəfindən rədd edilir . Prekoqnisiyanın mövcudluğuna inamın yayılması ənənəvi olaraq yaddaşın təbiətinə təsir edən xurafatların təsiri və müəyyən hadisələrin baş vermə ehtimalını mühakimə etmək qabiliyyəti ilə izah olunur   .

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* *Александров Е. Б.* «Естествознание в мире духов» // В защиту науки : Бюллетень / [отв. ред. Е. Б. Александров] ; сост. Е. Б. Александров, Ю. Н. Ефремов ; Комиссия РАН по борьбе с лженаукой и фальсификацией научных исследовани. — 2015. — № 16. — С. 14—29.
* *Васильев Л. Л.* Таинственные явления человеческой психики. — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Госполитиздат, 1963. — 168 с.
* *Горбовский А. А.* Пророки? Прозорливцы? — М. : Знание, 1991. — 48 с. — (Новое в жизни, науке, технике. Сер. Знак вопроса ; № 1). — .
* *Хэнзел Ч..* Парапсихология = ESP: A Scientific Evaluation / пер. с англ. Ф. В. Широкова; послесл. А. И. Китайгородского. — М. : Мир, 1970. — 320 с. — (В мире науки и техники).
* *Saltmarsh H. F.* The Future and Beyond : Evidence for Precognition and the Survival of Death. — L. : Hampton Roads Publishing, 2004. — 312 p. — .
* *Zohar, Danah.* Through the Time Barrier : Precognition and Modern Physics. — L. : David & Charles, 1983. — .
Zener kartları

**Zener kartları** — 1930- cu illərdə psixoloq Karl Zener () tərəfindən qavrayışın paranormal formalarını və ya insan qabiliyyətlərini, məsələn, öncəgörmə qabiliyyətini öyrənmək üçün yaradılmış 5 müxtəlif şəkildən (dairə, xaç, dalğavari xətlər, kvadrat, ulduz) ibarət kart dəsti.

## Eksperimental istifadəsi
Təcrübə apararkən eksperimentator yaxşı qarışdırılmış kart dəstindən istifadə edir, kartlardan birini çəkir və test subyektinin cavabını yazır. İmtahanda iştirak edən şəxs seçilmiş kartda təsvir olunan simvolu düzgün müəyyən etməlidir. Təcrübə kart dəsri bitənə qədər davam edir.

Çox vaxt eksperimentin şəffaflığını təmin etmək üçün eksperiment zamanı üçüncü tərəf müşahidəçisi iştirak edir. Bəzən imtahan verən şəxsdən mümkün qəsdən və ya istəmədən siqnalların qarşısını almaq üçün imtahan verən şəxs ayrıca otağa yerləşdirilə bilər.

Təcrübə zamanı cavabdan dərhal sonra subyektə nəticə (doğru/yanlış) bildirilərsə, onun “kartla sayma” üsulundan istifadə etməsi ehtimalı var. Bu strategiyadan istifadə edərkən, bir şəxs artıq düşmüş birləşmələr haqqında məlumatdan istifadə edərək, müəyyən bir kartın düşmə ehtimalını hesablayır. Həmçinin, zəif qarışdırılmış göyərtə təcrübənin düzgünlüyünə təsir göstərə bilər.

Bu günə kimi Zener xəritələrinin onlayn versiyaları hazırlanmışdır  .

## Test nəticələrinin şərhi
Sıfır hipotezi olaraq, biz fərziyyəni seçdik ki, əgər kartlar dəstdən tamamilə təsadüfi düşərsə, heç bir paranormal qabiliyyəti olmayan bir şəxs dəstin təxminən 20% -ni düzgün təxmin edəcək (hər beşinci kart). Güman edilir ki, təxmin edilən kartların faizi nə qədər çox olarsa, subyektin “xüsusi” qabiliyyətlərə malik olma ehtimalı bir o qədər çox olar.

## Həmçinin bax

* Parapsixologiya
* Ekstrasensor qavrayış
* Telepatiya
Mister və missis Smit (serial)

**Mister və missis Smit** () — Françeska Sloan və Donald Qlover tərəfindən yaradılmış cəsus serialı. Baş rollarda Donald Qlover və Maya Erskin çıxış edir. Serial 2 fevral 2024-cü ildə Amazon Prime Video-da yayımlanıb. 2005-ci ildə çəkilmiş eyniadlı filmin elementlərini daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Dryu Vaysman

**Dryu Vaysman** (; ) — RNT tədqiqatlarına verdiyi töhfələrlə tanınan amerikalı immunoloq, biokimyaçı və tibb alimidir. Katalin Kariko ilə birlikdə *"[[COVID-19]]-a qarşı effektiv [[Ribonuklein turşusu|mRNT]] peyvəndlərinin işlənib hazırlanmasına imkan verən nükleozid bazası modifikasiyaları ilə bağlı kəşflərə"* görə 2023-cü il Fiziologiya və Tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı.

Onun işi effektiv mRNT peyvəndlərinin, xüsusilə BioNTech/Pfizer və Moderna-nın COVID-19 peyvəndinin hazırlanmasına kömək etmişdir. Weissman Pensilvaniya Universitetinin Perelman Tibb Məktəbində tibb professorudur. O və tədqiqatçı yoldaşı Katalin Kariko Lasker-DeBakey Klinik Tibbi Tədqiqat Mükafatı (2021) daxil olmaqla, çoxsaylı mükafatlara layiq görülüblər.

## Həyatı
Leksinqtonda (Massaçusets) yəhudi-italyan ailəsində anadan olub. Atası Harold Weissman mühəndis və kosmik peyklər üçün optik güzgülər hazırlayan şirkətin qurucusu, anası Aidel Weissman (née Greco) diş gigiyenası idi. Beş yaşında Drew Weissman-a 1-ci tip şəkərli diabet diaqnozu qoyuldu və gündəlik insulin inyeksiyalarına, eləcə də tez-tez qan şəkəri testlərinə ehtiyac onun elmə və tibbə marağına səbəb oldu.

O, 1981-ci ildə Brandeis Universitetində bakalavr və magistr dərəcələrini alıb, burada biokimya və enzimologiya üzrə ixtisaslaşıb və Cerald Fasmanın laboratoriyasında çalışıb.

O, 1987-ci ildə doktorluq və fəlsəfə doktoru dərəcələrini aldığı Boston Universitetində immunologiya və mikrobiologiya üzrə magistratura işini tamamladı. Weissman daha sonra Beth Israel Deaconess Tibb Mərkəzində rezidentura kursunu bitirdikdən sonra Milli Sağlamlıq İnstitutunda (NIH) Milli Allergiya İnstitutunun hazırkı direktoru Anthony Fauci və yoluxucu xəstəliklər (İngiliscə: Milli Allergiya və Yoluxucu Xəstəliklər İnstitutu) yanında təqaüd aldı.

## Mükafatlar və fəxri fərmanlar
* 2020 — Rosenstiel Mükafatı
* 2021 — Prince Mahidol Mükafatı[az]
* 2021 — Dr. Biotibbi Tədqiqat üçün Paul Janssen Mükafatı[az]
* 2021 — Asturiya Şahzadəsi Mükafatı
* 2021 — BBVA Foundation Sərhədləri Bilik Mükafatı[18]
* 2022 — Tibbi Sıçrayış Mükafatı
* 2022 — Benjamin Franklin medalı
* 2022 — Jesse Stevenson-Kovalenko medalı
* 2022 — Klinik Tibbi Tədqiqat üçün Lasker-DeBakey Mükafatı
* 2022 — Yaponiya Mükafatı
* 2022 — Beynəlxalq Gairdner Mükafatı
* 2022 — Robert Koch Mükafatı
* 2022 — Warren Alpert Foundation Mükafatı[az]
* 2023 — Jonathan E. Rhoads Medalı Tibbdə Görkəmli Nailiyyətə görə
* 2023 — Fiziologiya və ya Tibb üzrə Nobel Mükafatı

## İstinadlar
Süni intellekt bumu

**Süni intellekt bumu** () — süni intellekt sahəsində davam edən sürətli və görünməmiş inkişaf dövrü. Generativ süni intellekt yarışı 2016 və ya 2017-ci ildə OpenAI-nin yaradılması ilə ciddi şəkildə başlayan bu bumun əsas komponentidir. OpenAI-nin yaradıcı AI sistemləri, məsələn müxtəlif GPT modelləri (2018-ci ildən başlayaraq) və DALL-E (2021) bunun idarə edilməsində mühüm rol oynamışdır.

2022-ci ildə böyük dil modelləri çatbot tətbiqləri üçün istifadə oluna biləcək şəkildə təkmilləşdirildi. Mətndən şəklə çevirən modellər elə bir nöqtədə idi ki, yaratdıqları insan tərəfindən yaradılmış təsvirlərdən demək olar ki fərqlənmirdi və nitq sintezi proqramı insan nitqini səmərəli şəkildə təkrarlaya bilirdi.

2022-ci ilin sonu və 2023-cü il ərzində onlarla yeni veb-sayt və AI çatbotları ortaya çıxdı, çünki Big Tech bazarda möhkəmlənməyə çalışırdı və süni intellekt alətlərinin hər yerdə görünməmiş artımına səbəb oldu.

Süni intellekt bumuna ictimai reaksiya qarışıq olub, bəzi tərəflər süni intellektin yaratdığı yeni imkanları, onun bəşəriyyətə fayda gətirmək potensialını və mükəmməlliyini tərifləyir, digər tərəflər isə onu iş təhlükəsizliyini təhdid etdiyinə, cavablarında "anlaşılmaz" olduğuna və proqramlaşdırma suallarına səhv cavab verməsinə görə qınayıblar.

## Dil modeli
GPT-3, OpenAI tərəfindən 2020-ci ildə yayımlanan insan tərəfindən yazıldığını müəyyən etmək çətin olan yüksək keyfiyyətli mətn yaratmağa qadir olan böyük bir dil modelidir. ChatGPT-də GPT-3.5 adlı təkmilləşdirilmiş versiyadan istifadə edilib. O daha sonra detallə cavabları və bir çox elmi mövzudakı aydın cavabları ilə diqqəti cəlb edib. GPT-4 adlı yeni versiya 14 mart 2023-cü ildə yayımlanıb və Microsoft Bing axtarış sisteminə inteqrasiya olunub. Digər dil modellərinə Google-un PaLM modeli və Meta Platforms-un LLaMA kimi modellər aid edilə bilər.

2023-cü ilin yanvarında birdilli mətnləri təkmilləşdirmək üçün süni intellektə əsaslanan DeepL Write yayımlandı.

## Həmçinin bax
* Suni intellektin qışı
* Suni intellektin tarixi
* Süni sinir şəbəkələrinin yaranma tarixi
* Hayp siklı
* Texnoloji təklik

## İstinadlar
Samuel Conson

**Samuel Conson** (; ) — ingilis ədəbi tənqidçisi, leksikoqrafı və maarifçilik dövrünün şairi, Britannikaya görə adı 18-ci əsrin ikinci yarısında ingilisdilli dünyada çox geniş yayılmışdır .

## Bioqrafiya
Xırda tacirin oğlu olmudur. Heç bir maddi və mənəvi dəstək olmadan, Turet sindromundan əziyyət çəkən Conson yorulmadan yoluna davam etmiş və gərgin iş sayəsində ədəbi aləmdə görkəmli mövqe qazanmışdır. 1735-ci ildə o, varlı, 45 yaşlı bir dul qadınla evləndi, onun vəsaiti ilə məktəb açdı (tələbələr arasında gənc Devid Qarrik də vardı, sonradan görkəmli aktyor).

Conson paytaxta köçdükdən sonra yazılmış (Yuvenalın təqlidi ilə) "London" şeiri papanın tərifini qazandı. Bunun ardınca Consonu həmin illərin aparıcı ingilis şairi kimi tanıdan, gənclik satirasında daha uğurlu bir cəhd, "İnsan arzularının boşuna" (1749) izlədi. Bundan əvvəl, 1738–1744-cü illərdə qondarma adlar altında "Cənablar jurnalı"nda parlament müzakirələrinin gedişini işıqlandırır, bir çox başqa nəşrlərdə çap etdirərək, ədəbi işçi kimi çörək pulu qazanırdı.

## Ədəbiyyat
* Ammerman, David (1974), In the Common Cause: American Response to the Coercive Acts of 1774, New York: Norton,  .
* Arnold, Matthew (1972), Ricks, Christopher, ed., Selected Criticism of Matthew Arnold, New York: New American Library, OCLC 6338231 
* Bate, Walter Jackson (1977), Samuel Johnson, New York: Harcourt Brace Jovanovich, ,  .
* Bate, Walter Jackson (1955), The Achievement of Samuel Johnson, Oxford: Oxford University Press, OCLC 355413 .
* Bloom, Harold (1998), Hester Thrale Piozzi 1741–1821, in Bloom, Harold, Women Memoirists Vol. II, Philadelphia: Chelsea House, с. 74–76, ,  .
* Bloom, Harold (1995), The Western Canon, London: Macmillan,  .
* *Wharton T. F.* S. Johnson and the theme of hope. N. Y., 1984;
* *Reddick A.* The making of Johnson’s dictionary. 2nd ed. Camb., 1996;
* *Босуэлл Дж.* Жизнь С. Джонсона. М., 2003.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
12 may 1994-cü il tarixli atəşkəs sazişi

**12 may 1994-cü il tarixli atəşkəs sazişi** — Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı (1988–1994) Bişkek protokolunun imzalanmasından bir neçə gün sonra bir tərəfdən Ermənistan və tanınmamış Dağlıq Qarabağ Respublikası, digər tərəfdən Azərbaycan tərəfindən bağlanmış üçtərəfli atəşkəs sazişi.

Müqaviləni 9 may 1994-cü ildə Məmmədrəfi Məmmədov (Azərbaycan tərəfdən), 10 may 1994-cü ildə Serj Sarkisyan (Ermənistan tərəfdən), 11 may 1994-cü ildə Samvel Babayan (Dağlıq Qarabağ Respublikası tərəfdən) imzalamışdır.. Müqavilənin əsas müddəası 12 may 1994-cü il saat 00:01-dən etibarən tam atəşkəsin təmin edilməsi və hərbi əməliyyatların dayandırılması idi. Heç bir strateji əhəmiyyət kəsb etməyən müntəzəm toqquşmalara və qarşılıqlı atəşə baxmayaraq, 2016-cı ilin aprelində vəziyyətin əhəmiyyətli dərəcədə gərginləşməsinə qədər, ümumiyyətlə, atəşkəsə əməl olunmuşdur. 2020-ci ildə münaqişə zonasında İkinci Qarabağ müharibəsi başlamışdır və noyabrın 9-dan 10-na keçən gecə üçtərəfli bəyannamənin imzalanması ilə başa çatmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Сайт Казимирова В. М., руководителя посреднической миссии России, полномочного представителя Президента Российской Федерации по Нагорному Карабаху, и сопредседатели Минской группы ОБСЕ от России
* Полный текст Бишкекского протокола на сайте Владимира Казимирова
* 25 лет принуждения Азербайджана к миру. Международная практика: от соглашения о перемирии к межгосударственному мирному договору между Республикой Арцах и Азербайджанской Республикой
Yun Fosse

**Yun Fosse** (; ) — norveçli yazıçı və dramaturq, O, Henrik İbsendən sonra ən çox ifa olunan Norveç dramaturqudur. Tez-tez "yeni İbsen" olaraq adlandırılan Fossenin əsərləri XIX əsrdə İbsen tərəfindən qurulan dramatik ənənənin müasir davamını təmsil etdiyi qeyd edilir. Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatıdır (2023).

## Həyatı
Yon Fosse 1959-cu il sentyabrın 29-da anadan olmuşdur. Hekayə, roman, pyeslərlə yanaşı, esse və şeirlər yazır. Zəngin yaradıcılığı “Septologiya” silsilə romanları, 40-dan çox pyes, hekayələr, şeir və esseləri əhatə edir. İndiyədək onun əsərləri 40-dan çox dilə tərcümə edilmişdir. 2022-ci ildə ingilis dilinə tərcümə edilən “Yeni ad: Septologiya VI-VII” romanı Buker mükafatının qısa siyahısına düşmüşdür. Yon Fosse həmçinin bədii tərcümə ilə məşğuldur.

Yun Fossenin əsərlərində, əsasən, adi həyat həqiqətləri, insanın daxili aləmi, şimal insanının az ünsiyyətə girməsi, çətin zamanlardakı seçimləri kimi mövzulara toxunulur.

Nobel Komitəsi 2023-cü ilin oktyabrın 5-də Norveç dramaturqu Yun Fossenin ədəbiyyat sahəsində Nobel mükafatına layiq görüldüyünü elan edib. Qərarın əsaslandırıcı hissəsində deyilir ki, yazıçı "anlaşılmaz olanı ifadə etməyə imkan verən yenilikçi pyesləri və nəsrinə görə" bu mükafata layiq görülüb.

## Təltifləri
1992 Nynorsk Ədəbiyyat Mükafatı

1996 İbsen Mükafatı

1997 Aschehoug Mükafatı

1999 Soren Gyldendal Mükafatı

1999 Dobloug Mükafatı

2000 Nestroy Teatr Mükafatı

2000 Nordic Dramaturq Mükafatı

2003 Norsk kulturråds ærespris

2003 Nynorsk Ədəbiyyat Mükafatı

2003-cü ildə Fransanın Mérite Milli Ordeninin şavalyeri

2004 Diktartavla Mükafatı

2005 Brage Mükafatı

2005 Müqəddəs Olav Norveç Kral Ordeninin komandiri

2006 Anders Jahres Mədəniyyət Mükafatı

2007 İsveç Akademiyası Nordic Mükafatı

2007 Federal Ailə İşləri Nazirliyinin Deutscher Jugendliteraturpreis

2010 İbsen Mükafatı

2012 Hədəf Mükafatı

2014 Ədəbiyyat üzrə Avropa Mükafatı

2015 Nordic Şurasının Ədəbiyyat Mükafatı

2016 Willy Brandt Mükafatı

2019 Nynorsk Ədəbiyyat Mükafatı

2021 Bədii ədəbiyyat üçün Brage Mükafatı

2023 Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Belarus-1221

**Belarus-1221** — Minsk Traktor Zavodunun 20 aprel 1998-ci ildən istehsal etdiyi təkərli traktor modeli.

Traktor altı silindrli turbo doldurma ilə və D-260 dizel mühərriki ilə təchiz edilmişdir.

Traktor Rusiyada keçirilən "Ən yaxşı kənd təsərrüfatı maşını 2017" müsabiqəsinin "Ən yaxşı traktor" kateqoriyasında qalibi olmuşdur.

## İstinadlar
Həzrət Süleymanov

**Həzrət Əbdürrəhman oğlu Süleymanov** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, SSRİ Tədarük Nazirliyinin Azərbaycan SSR müvəkkili (1942–1953), Azərbaycan Kommunist Partiyası Göyçay Rayon Komitəsinin birinci katibi (1940–1942).

## Həyatı
Həzrət Əbdürrəhman oğlu Süleymanov 1902-ci ildə Zaqatala dairəsinin İlisu kəndində anadan olmuşdur. 9 yaşında Bakıya gələrək natamam təhsil almışdır. Əmək fəaliyyətinə 1917-ci ildə tərcüməçi olaraq başlamış, 1920-ci ildə Qax Nahiyə İnqilab Komitəsinin sədri olmuşdur. 1923-cü ildə istehlak kooperasiyası sistemində işləməyə göndərilmiş, 1931-ci ilədək Zaqatala İstehlak Cəmiyyətinin sədri olmuşdur.

Həzrət Süleymanov 1931-ci ildə Zaqatala Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri təyin edilmiş, 1934-cü ildə isə "Azərittifaq"ın rəyasət heyətinin üzvü seçilərək çörək ticarəti və tədarük idarələrinə başçılıq etmişdir. 1938-ci ildə Göyçay Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1940-cı ildə isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Göyçay Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir. 1942-ci ildən SSRİ Xalq Tədarük Komissarlığının (1946-cı ildən SSRİ Tədarük Nazirliyinin) Azərbaycan SSR müvəkkili, 1953-cü ildən isə Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı və tədarük nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. Həzrət Süleymanov Sov.İKP MK yanında Ali Partiya Məktəbində təhsil almış, buranı 1953-cü ildə bitirmişdir. 1962-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsi sədrinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Həzrət Süleymanov Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin II, IV və V çağırış deputatı seçilmişdir. "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı", 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordenləri ilə, bir sıra medallarla, eləcə də Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin qızıl medalı ilə təltif edilmişdir.

Həzrət Süleymanov 1970-ci ilin avqust ayında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
MTZ-5

**MTZ-5 "Belarus"** (*MTZ-5 "Belarus*) 1956–1962-ci illərdə Minsk Traktor Zavodu tərəfindən istehsal olunan universal sıralı təkərli traktorların markasıdır. MTZ-5 təkərli traktorlarının ilk nümunələri 1956-cı ilin yanvarında Minsk Traktor Zavodunda istehsal edildi və bir az sonra traktor kütləvi istehsala buraxıldı və konveyerə qoyuldu. MTZ-5, 1953–1957-ci illərdə zavod tərəfindən istehsal olunan 36 at gücünə malik, o illərdə məşhur olan MTZ-2 traktoru əsasında hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Taya mağaraları

və ya  – Yaponiyanın Yokohama şəhərində yerləşən süni mağaralar şəbəkəsi. Cosen məbədinin tərkibinə daxildir.

## Tarixi
Qədim dəfnetmə mağarasının ərazisində yerləşdiyi güman olunan Taya mağaralarının tarixi məbədin qurulduğu 1532-ci ildən əvvələ aiddir. Bu tunellər Kamakura dövründə (1185–1333) qazılmış və Mantra sektasına mənsub olan buddistlər tərəfindən asketik təlim yeri kimi istifadə olunmuşdur. Onlar burada meditasiya ilə məşğul olarkən divarlara müxtəlif buddist qabartma naxışları həkk etmişdirlər. Mağaraların tağlarında və qum daşı divarlarından ibarət dar keçidlərində buddist ilahları və mifoloji varlıqları, eləcə də, sanskritcə işarələrin təsvirləri yerləşir.

Edo dövründə baş vermiş zəlzələ nəticəsində mağaraların tağlı tavanının bir hissəsi çökmüşdür və mağaralar uzun müddət tərk edilmiş vəziyyətdə qalmışdır. 1830-cu ildə yerli kəndlilərin çəltik zəmilərini suvarmaq üçün mağarada yerləşən bulağın suyunu çəkməyə başlamışdırlar. Bu, buddist keşişlərinin mağaralara qayıtmasına və təlimlərinə davam etmələrinə səbəb olmuşdur.

1927-ci ildə mağaralar ictimaiyyətə açılmışdır. Buna baxmayaraq, keşişlər burada təlim keçməyə davam edirlər.

## Xüsusiyyətlər
Mağaranın  adı ilə tanınan bulağı mürəkkəb tunel sistemi boyunca axır və bəzi divarlardan aşağı tökülür. Bulağın keşiş Kukayın daş heykəlinə həsr olunmuş müqəddəs otaqdan keçən hissəsinə Almaz suyu adı verilmişdir. Almaz suyunun xəstəlik sağaldıcı və arzuları həyata keçirmə xüsusiyyətlərinə malik olduğuna inanılır. Başqa bir inanca görə mağaranı ziyarət etmək ruhu və bədəni arındırır.

## Qalereya

Yugadou Sakae-my Kanagawa 2023 Feb 6 various 16 48 47 804000.jpeg
Yugadou Sakae-my Kanagawa 2023 Feb 6 various 16 47 51 069000.jpeg
Yugadou Sakae-my Kanagawa 2023 Feb 6 various 16 48 29 712000.jpeg
Yugadou.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Fərdiyyətçi anarxizm

**Fərdiyyətçi anarxizm** — fərdi şüur və fərdi marağa heç bir kollektiv orqan və ya dövlət orqanı tərəfindən əngəl törədilməməli olduğunu müdafiə edən anarxizm modeli.

Fərdi anarxizm, sosialist, kollektivist və kommunalist hərəkatların ümumi mülkiyyət ideyasına qarşı mülkiyyətin fərdlərin əlində olmasını müdafiə edir. Qodvin xeyriyyəçilik ideyasını müdafiə edərkən hər bir fərdin öz əməyi və əmlakı üzərində fərdi söz sahibi olmaq hüququnu da ifadə edirdi və zamanla hökumətin kiçilməsinə səbəb olacaq mütərəqqi rasionalizmə inanırdı ki, bu da son nəticədə dövlətin ləğvinə səbəb olmalı idi.

Bu fəlsəfənin tanınmış adlarından biri olan Maks Stirner həm də ilk fərdiyyətçi anarxistdir. Ştirnerin fəlsəfəsi fərdiyyətçi anarxizmin eqoist formasıdır; Onun fikrincə, Allahı, dövləti, əxlaqi qaydaları və cəmiyyəti nəzərə almadan istədiyi kimi hərəkət edən şəxsin cəmiyyət üzvləri qarşısında heç bir məsuliyyəti yoxdur. Ştirnerə görə hüquqlar insan şüurunda qorxudur və cəmiyyət deyə bir şey yoxdur; "Fərdlər onun reallığıdır." O, mülkiyyəti hüquqlara deyil, gücə malik olan varlıqlar kimi görür. Stirner, mərhəmətsizliyə hörmət ediləcəyi eqoistlərin birliyini insanları bir araya gətirəcək bir təşkilat modeli olaraq görür.

Boston anarxistləri fərdiyyətçi anarxizmin fərqli, daha az radikal formasını müdafiə edirdilər. Onlar azad bazarları və xüsusi mülkiyyəti dəstəkləyirdilər. Onlar azadlığın və mülkiyyətin qorunmasının şəxsi müqavilələrlə təmin edilməsinin tərəfdarı idilər. Bundan əlavə, əmək haqqının mübadilə edilməsini nəzərdə tuturdular , lakin onlar dövlət inhisarında olan kapitalizmin (dövlət zəmanəti altında inhisar kimi müəyyən edilir) əməyin ödənilməsini təmin etməyəcəyi barədə xəbərdarlıq edirdilər.

Hələ 19-cu əsrdə Amerika fərdiyyətçiləri arasında müxtəlif məsələlərdə fikir ayrılıqları yaranıb və buna görə də fərdiyyətçi anarxizm baxımından konkret bir nəzəriyyədən danışmaq mümkün görünmür. Məsələn, Taker əqli mülkiyyət hüquqlarına qarşı çıxdığı halda; Spuner dəstəkləyir. Taker torpağın yalnız istifadə edildiyi ölçüdə mülkiyyət hüququnu müdafiə etdiyi halda, Bayinqton və Spuner mülkiyyətə dair belə bir məhdudiyyətin olmadığını qeyd edirdilər.

19-cu əsrdə Taker və bəzi digər anarxistlərin təbii hüquqlar ideyasını tərk edərək Stirnerin fəlsəfəsi işığında "eqoizmi" qəbul etdilər. Bu əsrdən sonra "individualist anarxizmin çiçəklənmə dövrü sona çatdı." Lakin fərdiyyətçi anarxizm daha sonra Mörri Rotbard tərəfindən 20-ci əsrdə inkişaf etdirildi. Əsrin ortalarında bu cərəyan anarxo-kapitalistlər tərəfindən müxtəlif dəyişikliklərlə daha geniş kontekstdə azadlıq hərəkatlarından biri kimi qəbul edildi.

## İstinadlar
Ekzistensial anarxizm

**Ekzistensial anarxizm** — Bəzi müşahidəçilər hesab edir ki, ekzistensializm anarxizmin fəlsəfi bazasını təşkil edən ən bir ünsürdür. Anarxist tarixçi Peter Marshall (1946 —) iddia edir ki, "ekzistensialistlərin fərdi, azad seçim və mənəvi məsuliyyətə vurğu etməsi ilə anarxizmin əsas prinsipləri arasında sıx əlaqə var".

## İstinadlar
Eqoist anarxizm

**Anarxo-eqoizm** fərdi anarxizmin təsirli formasıdır. Fərdiyyətçi anarxizmin ən qədim tanınmış müdafiəçilərindən biri olan Maks Ştirnerin 1844-cü ildə yazdığı *Uniqueness and Property" əsəri* anarxo-eqoist fəlsəfəsinin əsas mətnidir. Onun fikrincə, Allahı, dövləti, əxlaqi qaydaları və cəmiyyəti nəzərə almadan istədiyi kimi hərəkət edən şəxsin cəmiyyət üzvləri qarşısında heç bir məsuliyyəti yoxdur. Ştirnerə görə hüquqlar insan şüurunda qorxudur və cəmiyyət deyə bir şey əslində mövcud deyil; "Fərdlər onun reallığıdır." O, mülkiyyəti hüquqlara deyil, gücə və gücə malik olan varlıqlar kimi görür. Stirner eqoistlərin birliyini insanları bir araya gətirəcək bir təşkilat modeli olaraq görür.

## İstinadlar
Sol libertarianizm

**Sol libertarianizm** və ya **sol libertarizm** fərdi azadlıq və sosial ədalətə əsaslanan müxtəlif yanaşmaları ehtiva edir. Sol libertarizm şəxsi mülkiyyət ideyasını qəbul edir, lakin təbii sərvətlərin şəxsi və ya dövlət mülkiyyətləşdirilməsi ilə qəti şəkildə razılaşmır. Sol libertarianlar iddia edirlər ki, demək olar ki, bütün təbii ehtiyatlar; torpaq, neft, qızıl və ya meşələr hamı üçün ortaq olan kollektiv mülkiyyətdir. Sol liberterlərin fikrincə, sadəcə olaraq sözügedən təbii sərvətləri kəşf edən və ya onu emal edən şəxs olmaq bu təbii sərvət üzərində tam şəxsi mülkiyyət hüququ qazanmağa əsas vermir.

Sol libertarizm və ya libertar sol, Roderik Lonq tərəfindən "libertarizmin ənənəvi olaraq solun anlayışları kimi qəbul edilənlərlə birləşməsi, reinteqrasiyası kimi başa düşülür. Buraya işçilərin səlahiyyətlərinin artırılması, plutokratiyaya qayğı, feminizm, sosial bərabərliyin müxtəlif formaları və s. daxildir"

Sol libertarizm tez-tez üst-üstə düşən üç əlaqəli düşüncə məktəbinə istinad etmək üçün istifadə olunur: geolibertarizm, Ştayner-Vallentin məktəbi və sol bazar anarxizmi .

## İstinadlar
Libertarian sosializm

**Libertar sosializm** və ya **libertarian sosializm** (bəzən eyni ideologiya olmasa da, **sosialist anarxizmi** adlanır.), nəzarətsiz, iqtisadi və ya sosial təbəqələri olmayan, fərdi azadlıq və bərabərliyə əsaslanan, əldə etmək və istifadə etmək üçün bərabər imkanlar təmin edən bütün növ anarxist xüsusiyyətləri özündə cəmləyən sosializm anlayışıdır.

Bu idealogiyaya görə, bərabərlik və azadlıq ancaq xüsusi mülkiyyətə son qoymaqla mümkün olacaq. ilk növbədə istehsal imkanları və resurslar bütün cəmiyyəti əhatə edəcək şəkildə paylaşdırılmalıdır. Bununla belə, libertar sosializm qeyri-qanuni hakimiyyəti müəyyənləşdirmək, onu tənqid etmək və son nəticədə onun ictimai həyatın hər sahəsində mövcudluğunu aradan qaldırmaq məqsədi daşıyır.

İdarəetmə sosializminə digər yanaşmalar dövlətdə və ya siyasi partiyalarda hökmranlıq yaratmaq üçün iqtisadiyyat və dövlət idarəçiliyi sahələrində fəaliyyət göstərdiyi halda; Libertar sosialistlər, birliklər, peşə palataları, fəhlə şuraları, bələdiyyələr, vətəndaş məclisləri (məclisləri) və s. kimi birbaşa demokratiyanın həyata keçirilə biləcəyi qeyri-bürokratik sahələrə diqqət yetirirlər. Libertar sosialistlər dövlət quruluşunu kapitalist sinfi hökmranlığının divarları və qalası kimi qəbul edirlər.

Libertar sosializm kimi təsvir edilən siyasi fəlsəfəyə anarxizmin anarxo-kommunizm, anarxo-kollektivizm, anarxo-sindikalizm, tərəfdaşlıq, sosial ekologiya, özünüidarəetmə və şura kommunizmi kimi variantları daxildir. Bəzi mənbələr libertar sosializmi anarxizm və **sosialist anarxizmi** ilə qismən və konnotativ şəkildə əlaqələndirirlər. Lakin bu anlayışlar arasında müəyyən fərqlər də mövcuddur.

## İstinadlar
Ekspropriativ anarxizm

**Ekspropriativ anarxizm**  () — Argentina və İspaniyada bəzi anarxist qrupları tərəfindən həyata keçirilən və oğurluq, soyğunçuluq, fırıldaqçılıq və valyuta saxtakarlığını ehtiva edən təcrübəyə verilən addır. Həyata keçirilən quldurluqlar "burjuaziyaya qarşı zəbt" adlanırdı. Bu hərəkat 1920–1935-ci illər arasında zirvəyə çatdı və onun ən məşhur praktikantları arasında Buenaventura Durruti, Fransisko Askaso, Severino Di Ciovanni, Miquel Arkangel Roşinya və Lusio Urtubia var idi. Fransız qeyri-leqalizmindən onunla fərqlənirdi ki, o, həyat tərzi kimi deyil, inqilabi fəaliyyətləri maliyyələşdirmək, anarxist təbliğatını dəstəkləmək və anarxist məhbusların azad edilməsini təmin etmək kimi siyasi məqsədlərə nail olmaq məqsədi daşıyırdı.

## Nümunələr
Miquel Arkangel Roşinya və Andres Vazkez Paredes Argentinada olarkən Buenaventura Durruti və Los Solidarios ilə əməkdaşlıq etmişdilər; lakin sonra onlar Sakko və Vanzettinin edamına cavab olaraq Birləşmiş Ştatların maraqlarına qarşı bir sıra bombalı hücumlar təşkil etdilər. Bu kampaniyada məşhur italyan qulduru Severino Di Ciovanni də iştirak etdi. Onlar Antonio Moretti və Visente Moretti ilə birlikdə 1927-ci ilin oktyabrında Buenos-Ayresdəki Rouson xəstəxanasına qarət təşkil etdilər və 141.000 peso məbləğində pul ələ keçirdilər. Tarixçi Osvaldo Bayerin sözlərinə görə, Roşinya bu pulu Argentina valyutasının saxtalaşdırılmasını maliyyələşdirmək üçün istifadə etdi.

Moretti qardaşları və Durruti tərəfindən məsləhət görülən üç katalon qarətçi Montevideoda Kambio Messinanı soymağa qərar verdi. Ancaq bu soyğunda üç nəfər həyatını itirdi və cəmi 4000 peso ələ keçirildi. Nəhayət onlar həbs olundular, lakin tezliklə həbsdən qaçmağa nail oldular. Di Ciovanni, qismən quldurluq və anarxist təbliğat yolu ilə maliyyələşdirdiyi Kulmine adlı jurnal nəşr etməyə başladı. Anarxist-sindikalist nəşr olan "La Protesta" Di Ciovanni və qrupunu sərt şəkildə tənqid etməyə, onu casusluqda və polis agenti olmaqda ittiham etməyə başladı. Roşinya isə bu ərəfələrdə hələ də qarət etməyə davam edirdi, lakin onun əsas məqsədi anarxist məhbuslara kömək etmək idi.

20. Əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərən Rewolucyjni Mściciele (*İnqilabçı Qisasçılar*) və Chernoe Znamia (*Qara Bayraq*) kimi qruplar öz fəaliyyətlərini maliyyələşdirmək üçün quldurluqdan istifadə edirdilər.

Lucio Urtubia, müsadirəçi anarxizm təcrübəsi ilə məşhur olan ispan anarxist idi. Onu Robin Hudla müqayisə etdilər.

## İstinadlar
A24

**A24** — müstəqil filmlərin və serialların istehsalı və paylanması üzrə ixtisaslaşmış ABŞ film şirkəti. 2012-ci ildə Deniel Kats, Devid Fenkel və Con Hodces tərəfindən təsis edilib. Şirkət Manhettendə yerləşir.

## Filmləri
* Spring Breakers (2013)
* The Spectacular Now (2013)
* Düşmən (2013)
* Dərinin altında (2013)
* Locke (2014)
* Ex Machina (2014)
* Room (2015)
* Turun sonu (2015)
* Xərçəng (2015)
* The Witch (2016)
* Sahildəki adam (2016)
* Amerikalı şirincə (2016)
* Moonlight (2016)
* Yaşıl otaq (2016)
* A Ghost Story (2017)
* Yaxşı vaxt (2017)
* Florida layihəsi (2017)
* Parəbüzən (2017)
* The Disaster Artist (2017)
* İrs (2018)
* Səkkizinci sinif (2018)
* Heç vaxt geri dönməyəcəyik (2018)
* 90-cı illərin ortası (2018)
* Midsommar (2019)
* Mayak (2019)
* Dalğalar (2019)
* Uncut Gems (2019)
* Minari (2021)
* The Green Knight (2021)
* After Yang (2021)
* X (2022)
* Hər şey hər yerdə və bir anda (2022)
* Meyitlər meyitlər meyitlər (2022)
* Gülməli səhifələr (2022)
* Perl (2022)
* Günəşdən sonra (2022)
* Balina (2022)
* Bo qorxur (2022)
* Past Lives (2023)
* Talk to Me (2023)
* Yuxu ssenarisi (2023)
* Televizorun parıldadığını gördüm (2024)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mubi

**Mubi** — müstəqil filmləri izləməyə imkan yaradan onlayn striminq platforması və film şirkəti. Platforma kinosevərlərin dünyanın hər yerindən bilinməyən filmləri kəşf edə və qiymətləndirə biləcəyi bir məkan yaratmaq məqsədilə türk iş adamı və kino həvəskarı Efe Çakarel tərəfindən təsis edilmişdir. Mubi yalnız diqqətlə seçilmiş film kolleksiyasını nümayiş etdirərək özünü digər platformalardan fərqləndirir. Mubi-nin Kann Film Festivalı, Berlinale və digər nüfuzlu film tədbirləri ilə tərəfdaşlığı abunəçilərə başqa yerlərdə asanlıqla əldə olunmayan filmlərə baxmağa imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Üsyançı anarxizm

**Üsyançı anarxizm** və ya **qiyamçılıq** — hədəfləri inqilabi zorakılıq, silahlı mübarizə, hərəkət və təbliğat yolu ilə dövlətin təxribatçı tənqidini irəli sürməkdir. Üsyançı anarxizm həm fərdiyyətçi, həm də daha az dərəcədə sosial anarxizmdən təsirlənir. Bununla belə, Müasir qiyamçı anarxistlərin əksəriyyəti fərdiyyətçi, Eqoizm və ya inqilabdan çox qeyri-qanunilikdən üsyana və akselerasiyaçılığa qədər post-sol anarxist inanclar toplusu ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar
Rene

**Rene** — ad.
	
* Rene Genon — fransız filosof, mistik yazıçı.
* Rene İgita — Kolumbiyalı futbolçu
* Rene Kassen — İnsan Hüquqları Haqqında Ümumi Bəyannamənin müəllifi
* Rene Defonten — fransız botaniki
* Rene Russo — ABŞ aktrisası.
* Rene Rillon — Fransalı keçmiş peşəkar velosiped yarışçısı.
* Rene Vaqner (üzgüçü) — Lüksemburqlu keçmiş üzgüçü.
* Rene Dekart — fransız filosofu və riyaziyyatçısı, fiziki və fizioloqu.
* Rene Laennek — fransız həkimi və anatomu
* Rene O'Konnor — Amerika pop və ritm-end-blüz müğənnisi.
* Rene Uellek — Çexiyalı-Amerikalı ədəbiyyatşünas, tənqidçi
* Rene Koti — 1954–1959 illərdə Fransa Respublikasının 17-ci prezidenti.
* Rene Hobua
Endonevrium

**Endonevrium** (həmçinin endoneurial kanal, endonevrial qabıq, endonevrial boru və ya Henle qabığı adlanır) — periferik sinir sistemindəki hər bir miyelinli sinir lifinin miyelin qabığının ətrafındakı zərif birləşdirici toxuma təbəqəsi. Onun tərkib hissələrinə **endonevrial hüceyrələr** deyilir.

Qapalı sinir lifləri ilə endonevriya sinir dəstəcikləri adlanan qruplara yığılır. Hər bir dəstəcik perineurium adlanan öz qoruyucu qabığındadır.

Kifayət qədər böyük sinirlərdə, hər biri öz qan tədarükü və piy toxuması olan bir neçə dəstəcik başqa bir qişada — epineuriuma yığıla bilər.
## Endoneurial maye

Endonevriumda az miqdarda zülal olan endoneurial maye kimi tanınan maye var. Periferik sinir sistemində endoneurial maye konseptual olaraq mərkəzi sinir sistemindəki serebrospinal maye ilə bərabərdir.

Periferik sinir zədələri adətən ətrafdakı toxumalara artan miqdarda endonevrial maye buraxır. Bunlar maqnit rezonans nevroqrafiyası ilə aşkar edilə bilər və bununla da periferik sinirlərin zədələrinin yerini müəyyən etməyə kömək edir.
## Endonevrium siniri

Endonevrium siniri lifi boyunca uzununa uzanır, lakin arakəsmələrin perineuriumun ən daxili təbəqəsindən içəriyə keçdiyi kəsiklərlə. Onun tərkibində nazik lifli birləşdirici toxuma, kollagen var.

Bu quruluş uzanmış hüceyrələr şəbəkəsi yaratmaq üçün təşkil edilmiş kapilyar damarları dəstəkləməyə xidmət edir. Bədənin digər hissələrinin bəzi sinir komponentləri ətrafında, məsələn, Koxlear sinirinin (eşitmə siniri) keçid zonasının periferik tərəfindəki Şvann hüceyrələrinin ətrafında oxşar strukturlar yaranır.
## Həmçinin bax

* Akson
* Sinir sistemi
## Xarici keçidlər
* Histology 
* Diagram 

## İstinadlar
Güclü olan haqlıdır

**Güclü olan haqlıdır** və ya **Güclü olan istədiyini əldə edər** həm təsviri, həm də göstərişli mənaları ilə əxlaqın mənşəyi haqqında aforizmdir

Təsviri olaraq, bu fikir cəmiyyətin doğruya və yanlışa baxışının hakimiyyətdəkilər tərəfindən müəyyən edildiyini və "Tarixi qaliblər yazır " kimi bir məna daşıdığını iddia edir. Yəni, bütün insanların yaxşı və pis haqqında şəxsi fikirləri olsa da, ancaq maneələri və düşmənləri dəf edəcək qədər güclü olanlar öz ideyalarını həyata keçirə, öz standartlarını bütövlükdə cəmiyyətə diktə edə bilər. Montaque *kratokratiyanı* (  "güclü" deməkdir) fiziki zorakılıq və ya demaqoq manipulyasiya yolu ilə nəzarəti ələ keçirmək üçün kifayət qədər güclü olanlar tərəfindən məcburi gücə əsaslanan bir hökumət modeli kimi təyin edirdi.

Bu fikir totalitar rejimlərin kredosu kimi təsvir edilir. Sosioloq Maks Veber "İqtisadiyyat və cəmiyyət" əsərində dövlətin gücü ilə onun mənəvi nüfuzu arasındakı münasibətləri təhlil edirdi . Beynəlxalq siyasətin realist alimləri bu ifadəni hakimiyyətin suveren dövlətlər arasında münasibətləri müəyyən etdiyi " təbiət qanunu" kimi təsvir etmək üçün istifadə edirlər.
Diktablanda

***Diktablanda*** — iddia edildiyi kimi vətəndaş azadlıqlarının məhv edilmədiyi, qorunduğu diktatura. Dictablanda sözü ispan dilindəki "diktadura" (diktatura) sözünün bir variantıdır, "dura" ayrılıqda "sərt", "blanda" isə "yumşaq" deməkdir.

## Termin
Dictablanda termini ilk dəfə 1930-cu ildə İspaniyada istifadə edilmişdir. Damaso Berenguer hakim diktator hökumətini ələ keçirdi və əvvəlki lideri Migel Primo de Rivera i Orbanexa tərəfindən həyata keçirilən bəzi sərt tədbirləri geri götürərək ölkədəki gərginliyi azaltmağa çalışdı. Eyni termin Fransisko Frankonun rəhbərliyi altında İspaniya Dövlətinin son illərini və Meksikada İnqilabçı İnstitusional Partiyasının (PRI) hakim olduğu 70 illik dövrü təsvir etmək üçün də istifadə edilmişdir. Bundan başqa , Auqusto Pinoçet rejimi və hökuməti haqqında da müxtlif mənbələrdə istifadə olunub.

Analoji olaraq, eyni termin Portuqal dilində ditabranda və ya ditamole kimi tərcümə olunur. 2009-cu ilin fevralında Braziliyanın *"Folha de S. Paulo"* qəzeti 1964–1985-ci illərdə hakimiyyətdə olan hərbi çevriliş hökumətini "ditabranda" kimi tənqid edən redaktor məqalə dərc edərək, mübahisələrə səbəb olmuşdu.

İspan dilində "diktablanda" termini digər dillərdə tez-tez qeyri-liberal demokratiyaya istinad edən "demokratiya" və "diktadura" ifadəsi olan "demokratura" termini ilə ziddiyyətli hesab edilir.

Uruqvayda 1942-ci ildə Alfredo Baldomirin qısamüddətli diktaturası Qabriel Terranın sərt diktaturasından fərqli olaraq "diktablanda" kimi qəbul edilirdi.
## İstinadlar
Hirami Əhməd Paşa məscidi

**Hirami Əhməd Paşa məscidi** — Şərqi Roma dövrünə aid dini binadır. Tikinti tarixi məlum deyil. Onun tikilmə tarixinin 11-12-ci əsrlər olduğu təxmin edilir. 1455-ci ildə Rum Ortodoks Patriarxlığı Pammakaristos Monastırına köçəndə buradakı rahibələr tərəfindən qurulmuşdur. 1586-cı ildə Hirami Əhməd Paşa tərəfindən məscidə çevrilmişdir.
Qapalı çarpaz planlı tikililər növü olan, narteks və apsis çıxıntıları ilə birlikdə uzunluğu 15 metrdən çox olmayan bu kiçik tikili çox yaxşı vəziyyətdə günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Ortada pəncərəsi olan hündür nağara günbəzi, şərq tərəfdə biri böyük, ikisi kiçik üç apsislidir.
Bina İstanbulda, Fatih səmtində, divarlarla əhatə olunmuş şəhərin ən mühafizəkar bölgələrindən biri olan Çarşamba məhəlləsində yerləşir.

## Tarixi
1453-cü ildə Konstantinopolun fəthindən əvvəl bu kilsə haqqında heç bir məlumat yoxdur. Tikinti üslubu binanın 12-ci əsrə aiddir.
16-cı əsrin sonunda Sultan III Muratın dövründə əvvəllər Yeniçərilər Ağası olan Hirami Əhməd Paşa Pammakaristos kilsəsini məscidə çevirdi. O, Müqəddəs Yəhya kilsəsi ilə də eyni şeyi etdi, rahibəxananı bağladı və rahibələri qovdu. Kiçik bina 20-ci əsrin əvvəllərində xarab oldu. 1961-ci ildə diqqətlə bərpa edildi və yenidən İslam ibadətinə açıldı.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
300px|thumb|1870-ci illərdə məscid.
Bina kərpic və daşla hörgüdən tikilib. Narteks daxil olmaqla cəmi 15 metr (49 fut) uzunluğundadır. Şimal və cənubdakı xaçın qolları örtülmüş, içərisi üçlü pəncərələrlə işıqlandırılmışdır. Üç apsis yarımdairəvidir. Mərkəzi apsis çöldə uzanır və böyük bir pəncərə ilə açılır, başlıqları olan iki sütunla üç hissəyə bölünür. Diakonika məscidin mehrabı kimi yenidən istifadə edilmişdir. Məscidin minarəsi yoxdur.
Bərpadan əvvəl bina çox pis vəziyyətdə idi: narteks demək olar ki, tamamilə dağılmışdı, sütunlar yoxa çıxmışdı və rəsmlər demək olar ki, görünmürdü. Çatışmayan dörd sütun, mənşəyi məlum olmayan qədim sütunlarla əvəz edilmişdir. Bina heç vaxt sistematik tədqiqat obyekti olmayıb.

Şəkil:Hirami Ahmet Pasha Mosque 6184.jpg|Hirami Əhməd Paşa Məscidinin xarici görünüşü
Şəkil:Hirami Ahmet Pasha Mosque 9729.jpg|Hirami Əhməd Paşa Məscidinin xarici görünüşü
Şəkil:Hirami Ahmet Pasha Mosque 9731.jpg|Hirami Əhməd Paşa Məscidinin xarici görünüşü
Şəkil:Hirami Ahmet Pasha Mosque6 180.jpg|Hirami Əhməd Paşa Məscidinin xarici görünüşü
Şəkil:Ahmet Pasha Mosque 6178.jpg|Əhməd Paşa Məscidinin xarici görünüşü
Şəkil:Hirami Ahmet Pasha Mosque 6179.jpg|Əhməd Paşa Məscidinin xarici görünüşü
Şəkil:Hirami Ahmet Pasha Mosque 6182.jpg|Əhməd Paşa Məscidinin xarici görünüşü
Şəkil:Hirami Ahmet Pasha Mosque 9732.jpg|Əhməd Paşa Məscidi sütunu
Şəkil:Hirami Ahmet Pasha Mosque 9733.jpg|Əhməd Paşa Məscidi sütunu
Interior of Hirami Ahmet Pasha Mosque I, 2019-07-10.jpg|Məscidin daxili 1/4
Interior of Hirami Ahmet Pasha Mosque II, 2019-07-10.jpg|Məscidin daxili 2/4
Interior of Hirami Ahmet Pasha Mosque III, 2019-07-10.jpg|Məscidin içi 3/4
Interior of Hirami Ahmet Pasha Mosque IV, 2019-07-10.jpg|Məscidin içi 4/4


## İstinadlar
Yosip Runyanin

**Yosip Runyanin** (;) — Serb əsilli Avstriya-Macarıstan, Xorvatiya himninin bəstəkarı.
## Həyatı
Runyanin 8 dekabr 1821-ci ildə Serb ailəsində anadan olub və Vinkovtsidəki Serb Pravoslav Pentikost kilsəsində vəftiz olunub. Təhsilini Vinkovtsidə, sonra isə Sremski Karlovtsidə alıb. O, Xorvatiya Hərbi Sərhəd rayonundakı sərhəd boyunca Qlina şəhərində kursant kimi İmperator Ordusunda xidmət etmişdir.

Qlinada xidmət edərkən kapitan rütbəsinə yüksələn Yosip Qlina hərbi orkestrinin rəqqasəsindən dərs alaraq fortepianoda mükəmməl ifa etməyi öyrənir. Orada İllirist dairələri ilə tanış olan Yosip, görkəmli şair Antun Mixanoviçlə də məhz burada tanış olur. Xorvat musiqişünası Yosip Andreyasa görə, həvəskar musiqiçi olan Runyanin, 1846-cı ildə Qaetano Donizettinin *Lucia di Lammermoor* operasının üçüncü pərdəsindən olan *"O sole piu ratto a sorger t'appresta"* ariyasından ilham alaraq Mixanoviçin vətənpərvər xorvat *"Horvatska domovina"* poeması üçün musiqi bəstələyib.

Onun *"Ljubimo te naša diko"* mahnısı Donizettinin *"L'elisir d'amore"* əsərindən ilhamlanaraq bəstələnib. 

Mixanović və Runyanin tərəfindən Xorvatiya himni ilk dəfə 1891-ci ildə Xorvat-Slavoniya sərgisi zamanı Zaqreb küçələrində səslənəcəkdi, buna görə də hər iki şəxs yalnız ölümdən sonra şöhrət qazana biliblər. İtaətkar əsgər olan Runyanin sonradan polkovnik rütbəsini qazanıb.

Runyanin, 1864-cü ildə 43 yaşında artıq təqaüdə çıxmış kapitan Toma Perkoviçin qızı ilə evləndi.  Birinci Banate alayının nümayəndəsi kimi 1865-ci ildə Xorvatiya parlamentinə daxil olub.

Təqaüdə çıxdıqdan sonra Novi Sad şəhərinə köçən Runyanin 2 fevral 1878-ci ildə 57 yaşında vəfat edir. O, Serb Pravoslav Kilsəsi qəbiristanlığında dəfn edilib.

## İrsi

Xorvatiyada Runyanin adına bir neçə məktəb var, xüsusilə Vinkovçidə Yosip Runyaninin adına Musiqi məktəbi (*Osnovna glazbena škola Josipa Runjanina*) fəaliyyət göstərir.
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yosip Runyaninin həyatı və ölümü