open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arzuman körpüsü

**Arzuman körpüsü** — Zəngəzur mahalının Qarakilsə (02.03.1940-cı ildən — Sisian) rayonunun Dərəbas kəndində yerləşən və orta əsrlərə aid birtağlı daş körpüdür.

## Haqqında
Dərəbas kəndi qədimdən Türk-Oğuz boylarının yurdu olmuşdur. Yazılı mənbələrdə adı 844-cü ildən çəkilən və ətrafı qədim qəbir və abidələrlə zəngin olan Dərəbas ("Dərə başı" anlamında) kəndinin adı və Arzuman körpüsünün adı türkcədir. Dərəbas kəndinə ilk ermənilər XIX əsrin əvvəllərində İrandan və Türkiyədən köçürülüb gətirilmişlər.

## Toponimi
Dərəbaş kəndi yaxınlığından keçən dağ çayı üzərində yerləşən Arzuman körpüsü, adını onu tikdirən şəxsdən almışdır. Lakin həmin şəxsin kimliyi haqqında məlumat yoxdur. Körpünün tikilmə tarixi mənbələrdə orta əsrlərə aid edilir. Orta əsrlər memarlığının incəliklərini özündə əks etdirən bu körpü estetik görünüşü ilə fərqlənir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Arzuman körpüsündə istifadə olunan daşlar təbii formada olsa da, tağbəndə düzülən daşlar xüsusi səliqə ilə yonulmuşdur. Körpünün tağbəndini tamamlayan daş cərgəsi ümumi hörgü səviyyəsindən geri çəkilmiş, ikinci hörgü cərgəsi isə 5–6 sm önə çıxarılmışdır. Bu texniki xüsusiyyət nəticəsində körpü tağbəndində relyefli haşiyə yaranmış və onun estetik görünüşünü daha da artırmışdır.

## Tarixi əhəmiyyəti
Arzuman körpüsü bu günə qədər yaxşı vəziyyətdə qalmışdır. Körpünün yaxınlığında orta əsrlərə aid məzarlıq da mövcuddur, bu da ərazinin qədim yaşayış məskəni olduğunu göstərir. XIX əsrin əvvəllərində İrandan buraya köçürülmüş ermənilər körpüdə yenidənqurma işləri aparmış və onu erməni abidəsi kimi təqdim etmişlər.

## Həmçinin bax
* Dədəli körpüsü
* Sənain körpüsü
* Alıxan pəyəsi körpüsü
* Həsənkənd körpüsü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Total Drama

**Total Drama** —  və  tərəfindən yaradılmış Kanada cizgi serialı. Kanadada 8 iyul 2007-ci ildə Teletoon telekanalında yayımlanmışdır. Serial  realiti şousunu parodiya edir.

Hər mövsüm bir qrup gənc qalib olmaq uğrunda mübarizə aparır. Mükafat və toxunulmazlıq qazanmaq üçün həm komanda şəklində həm də tək başına müsabiqələrdə iştirak edirlər. Təxminən yarışın ortalarında komandalar parçalanır və üzvləri bir-birləri ilə rəqabət aparmağa məcbur edilirlər. Müsabiqənin iştirakçıları bir-birlərinə dəstək olsalar onlar dərhal oyundan kənarlaşdılırlar. Serialın birinci mövsümündə müsabiqənin finalında qalib gələn iştirakçıya 100,000 Kanada dolları ödənilib. Serial altı mövsümdən ibarətdir: Island, Action, World Tour, Revenge of the Island və Total Drama Island.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Girətağda daş abidə

**Girətağda daş abidə** — Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Yuxarı Girətağ kənd qəbiristanlığında yerləşən daş abidədir.

## Haqqında
Qədimdən Türk-Oğuz boylarının yurdu olan Yuxarı Girətağ kəndindəki bu abidə yerli əhali arasında Beldaşı adı ilə də tanınır. Bu daş-abidənin belində bir ədəd uzun ox şəkli həkk olunmuş, daşın bir üzündə əlində nizə, çiynində ox-yay olan atlı təsvir edilmişdir. Atlı əlindəki nizəni atın ayaqları altında əzilənəjdahanın ağzına yeritmişdir. Daşın digər üzündə əlindəki silahla dağ təkəsini nişan almış ovçu təsvir edilmişdir. Bu ov səhnəsindən yuxarıda su kuzəsi və qalxan şəkilləri həkk olunmuşdur. Bir qədər aşağıda ikinci qalxan şəkli təsvir edilmişdir. Yuxarı Girətağ kəndinə ermənilər ilk dəfə Qərbi Azərbaycan türklərinin 1988-ci il deportasiyasından sonra məskən salmışdılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Belkanto

** Belkanto **( — "gözəl oxuma" və ya "gözəl mahnı") — bir neçə italyan oxuma stili ilə əlaqədar mənalara malik bir termindir.

19-cu əsrin ortalarına qədər bu termin musiqiçilik "məktəbi" ilə əlaqələndirilmirdi, amma 1860-cı illərin əvvəllərində yazıçılar bu termini 1830 illərdən bəri sıradan çıxmağa başlayan oxuma stilini təsvir etmək üçün istifadə etməyə başladılar. Buna baxmayaraq, "nə musiqi lüğətləri, nə də ümumi lüğətlər 1900-cü ildən əvvəl [bel kanto]nu müəyyən etməyə cəhd göstərmədilər". Bu termin 21-ci əsrdə qeyri-müəyyən və ikimənalı olaraq qalır və tez-tez itirilmiş mahnı ənənəsinə istinad etmək üçün istifadə olunur.

## Terminin tarixi
Bugünkü anlayışda bel canto termini 18-ci və 19-cu əsrin əvvəllərində Avropanın çox hissəsində üstünlük təşkil edən italyan mənşəli vokal üslubuna aiddir.
19cu və 20ci əsrin sonuna aid mənbələr "bizi düşünməyə vadar etdi ki, belkanto gözəlliyi və ton bərabərliyi, leqato ifadəliyi və viviyetiv passajları ifa etmək bacarığı ilə məhdudlaşırdı, lakin müasir mənbələr [18-ci əsrin sonu və 19-cu əsrin əvvəlləri] çoxşaxəli ifa tərzinin bu xarakteristikalarla mədudlaşmadığını bildirir.
## Həmçinin bax
* Mariya Kallas
* Motsart
* Franko Korelli
* Pavarotti
*Belkanto (film)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Maria Callas masterclass at Juilliard Part 1 (October 11, 1971)
* How to sing Bel Canto I
* How to sing Bel Canto II
Qanlı kilsə

**Qanlı Kilsə** və ya **Müqəddəs Məryəm Kilsəsi** — İstanbulda yerləşən pravoslav kilsəsidir. İstanbulda Osmanlı dövründə məscidə çevrilməyən və yunanların ibadətinə buraxılan Bizans dövründən qalmış yeganə kilsədir. Fatih səmtində hündür divarlar arxasında olan kilsə ümumiyyətlə ictimaiyyətə açıq deyil.

## Tarixi
7-ci əsrin əvvəllərində İstanbulun beşinci təpəsində Bizans imperatoru Maurikiosun qızı şahzadə Sopatra və onun dostu Eustolia tərəfindən monastır tikilmişdir, lakin monastır Dördüncü Səlib yürüşündən sonra qurulan Latın İmperiyası dövründə dağıdılıb.

1261-ci ildə şəhər Bizanslılar tərəfindən yenidən ələ keçirildikdən sonra Georgios Akropolitesin qayınatası və VIII Mixailin dayısı İsaakios Doukas, eyni yerdə sadə bir mərtəbəli monastır tikdirmişdi.

1281-ci ildə İmperator VIII Mixayılın qeyri-qanuni qızı və Monqol Elxanlı hökmdarı Abaqa xanın həyat yoldaşı Maria Despina Palaiologina ərinin ölümündən sonra İstanbula qayıdır. Maria Despina monastır və kilsəni günümüzə gəlib çatan formada tikdirdi və Ktētorissa (qurucu) titulunu aldı. Bu tarixdən etibarən monastır və kilsəyə **Mouchliōtissa** (yunanca "monqolların") ləqəbi verildi.

1453-cü ildə İstanbulun fəthindən sonra kilsə Sultan II Mehmet tərəfindən Fateh məscidinin memarı Christodoulos'un anasına bağışlanmışdı.

## Həmçinin bax
* Alman lüteran kilsəsi (Gədəbəy)
* Müqəddəs İohann kilsəsi (Göygöl)
* Alman lüteran kilsəsi (Şəmkir)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qabaxlı qoç heykəlləri

**Qabaxlı qoç heykəlləri** (Qabaxlı kənd qəbirüstü qoç daşları) — Dərələyəz mahalının Keşişkənd (06.12.1957-ci ildən — Yeğeqnadzor) rayonunun Qabaxlı kəndinin aşağısındakı köhnə qəbiristanlıqda mövcud olmuş qəbirüstü qoç daşlarıdır.

## Haqqında
Abidənin XIV yüzilin əvvəllərinə aid olduğu ehtimal edilir. Qabaxlı kənd sakini Kamil Dərələyəzlinin şəklini çəkib gətirdiyi belə qoç abidələrindən birinin üstündəki ərəbdilli yazını professor Məşədixanım Nemətova oxumuşdur: "Yoluxucu xəstəliyə tutuldu, Allaha sənalar olsun. Haqverdi bəy… vəfat etdi ..9-cu ildə".

Qədimdə Türk-Oğuz boylarının yurdu olmuş Qabaxlı kəndinə Qərbi Azərbaycan türklərinin 1988-ci il deportasiyasından sonra ermənilər köçürülmüşlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Bununis abidəsi

**Bununis abidəsi** — Zəngəzur mahalının Qarakilsə (02.03.1940-cı ildən — Sisian) rayonunun Bununis kəndində yerləşən qəbirüstü daş abidədir. Abidə 1321-ci ildə knyaz Orbelianın xatirəsinə ucaldılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
II Bohemond (Antioxiya knyazı)

**II Bohemond** () () — 2-ci Antioxiya knyazı.

Atası ilk Antioxiya knyazı I Bohemond, anası isə Fransa kralı I Filippin qızı Konstansa idi. Hələ 4 yaşında ikən atası vəfat etdi və anası onu da alaraq İtaliyaya - Torontoya döndü. Burada atasının mülklərinə sahibləndi. Antioxiya knyazlığı isə onun adından bir neçə naib tərəfindən idarə edildi.

1126-cı ilin payızında Antioxiyaya qayıdan II Bohemond hakimiyyəti ələ aldı. Yaxınlıqdakı müsəlman əmirliklərinə qarşı uğurlu hərbi səfərlər təşkil etdi. Ancaq Edessa qrafı Kurtenaylı Joslenlə olan ədavəti səbəbilə, mərkəzi hakimiyyət zəiflədi, zəngi hakimi İmadəddin Zəngi Mosul və Hələbi işğal etdi. Digər tərəfdən 1128-ci ildə onun yoxluğundan istifadə edən Siciliya kralı II Rocer Toronto bölgəsini işğal etdi.

1130-cu ildə Kilikiya çarlığı üzərində planladığı səfər əsnasında Danişməndi hakimi Məlik qazi tərəfindən məğlub edildi və döyüş meydanında həlak oldu. Kəsilən başı isə mumyalanaraq Abbasi xəlifəsinə göndərildi.

## Mənbə

* Asbridge, Thomas (2000). *The Creation of the Principality of Antioch, 1098–1130*. Boydell Press. ISBN 978-0-85115-661-3
* Barber, Malcolm (2012). *The Crusader States*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9
* Brown, Gordon S. (2003). *The Norman Conquest of Southern Italy and Sicily*. McFarland&Company, Inc. ISBN 978-0-7864-1472-7
* Lilie, Ralph-Johannes (1993). *Byzantium and the Crusader States, 1096–1204*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820407-7
* Runciman, Steven (1989b). *A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06162-8

## İstinadlar
Konstansa (Antioxiya knyaginası)

**Konstansa** () () — 3-cü Antioxiya knyaginası.

Atası Antioxiya knyazı II Bohemond, anası isə Qüds kralı II Baldvinin qızı Alisa idi. Hələ 2 yaşında ikən atası döyüşdə həlak oldu və onun yeganə övladı olaraq Konstansa knyagina elan edildi. İlk öncə anası Alisa onun naibəsi təyin edilsə də, daha sonra yerli əsilzadələr buna qarşı çıxdılar. Onların istəyi ilə balaca knyaginaya ana-babası olan Qüds kralı II Baldvin naiblik etdi. Ancaq cəmi 1 il sonra kral vəfat etdi və naiblik vəzifəsi 1131-ci ildə onun xələfi və balaca qızcığazın dayısı Fulka həvalə edildi.

Yaranan siyasi çəkişmələri önləmək məqsədilə, Konstansa 1136-cı ildə hələ 8 yaşında ikən özündən 23 yaş böyük Puatyeli Raymondla evləndirildi. Cütlük knyazlığı birlikdə idarə etdilər. Gələcəkdə bu nigahdan 4 övladı dünyaya gələn Konstansa, ərinin 1149-cu ildə döyüş meydanında həlak olmasının ardından dul qaldı. 1153-cü ildə əslən fransız olan cəngavər Şatilyonlu Reynaldla evləndi və bu evlilikdən gələcəkdə Macarıstan kraliçası olacaq olan bir qız dünyaya gətirdi.

Ərinin 1160-cı ildə əsir düşməsinin ardından Konstansa hakimiyyəti təkbaşına əldə etməyə çalışdı. Ancaq Qüds kralı III Baldvin buna qarşı çıxdı və knyaginanın böyük oğlu Bohemondu taxtın rəsmi varisi elan etdi. Buna baxmayaraq Konstansa kürəkəni olan Bizans imperatoru I Manuelin də dəstəyini alaraq Antioxiyada hakimiyyəti təkbaşına ələ aldı. Buna baxmayaraq cəmi 3 il sonra - 1163-cü ildə ağır xəstələndi və ölümündən bir neçə gün öncə böyük oğlu Bohemondun lehinə taxtdan çəkildi.

## Mənbə

* Asbridge, Thomas (2000). *The Creation of the Principality of Antioch, 1098–1130*. Boydell Press. ISBN 978-0-85115-661-3
* Barber, Malcolm (2012). *The Crusader States*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9
* Brown, Gordon S. (2003). *The Norman Conquest of Southern Italy and Sicily*. McFarland&Company, Inc. ISBN 978-0-7864-1472-7
* Lilie, Ralph-Johannes (1993). *Byzantium and the Crusader States, 1096–1204*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820407-7
* Runciman, Steven (1989b). *A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06162-8

## İstinadlar
Meqazəlzələ

**Meqazəlzələ** — yer qabığının plitələri arasında, zonanın bir tektonik plitəsinin digəri ilə toqquşması zamanı çökmüş plitə sərhədlərində (konvergent sərhədlərində) subduksiya zonalarında baş verən zəlzələdir. Bu tip zəlzələ Yer planetində baş verən ən güclü zəlzələdir, maqnitudası 9,0-dan yuxarıdır. Heç bir başqa məlum aktiv fəaliyyət növü bu miqyasda təsvir edilmir.

## Terminologiya
Yer qabığın qırılmalarında plitənin bir hissəsi digərinə nisbətən yuxarıya doğru hərəkət edir və təkan kimi adlanan hərəkət növüdür. "Meqatəkan" termininin ümumi qəbul edilmiş mənası yoxdur, lakin plitələrin bir-birinə qarşı son dərəcə nəhəng üstəgəlməsini təsvir etmək üçün istifadə olunur.

## Ərazi
Ən böyük subduksiya zonası Sakit və Hind okeanlarına aiddir və Sakit Okean Qurşağının vulkanik fəaliyyəti ilə bağlıdır. Bu zonada baş verən zəlzələlər okean dibini deformasiyaya uğratdığı üçün əksər hallarda sunami ilə nəticələnir. Onların bir neçə dəqiqəyə qədər müəyyən müddət ərzində güclü titrəyişlərlə müşayiət olunduğu məlumdur.

## 20-ci əsrin əvvəllərindən başlayaraq ən güclü zəlzələlər

## Həmçinin bax
* Zəlzələ
* Tektonik plitələr
* Sakit okean
* Maqnituda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Earthquake Hazards Program
* Giant Megathrust Earthquakes
Türkiyə İşçi Partiyası

* Türkiyə İşçi Partiyası (1961)
* Türkiyə İşçi Partiyası (2010)
* Türkiyə İşçi Partiyası (2017)
* İşçi Partiyası (Türkiyə)
Dark Passage

***Dark Passage*** – 2003-cü ildə yaradılmış Türkiyə kiberidman klubu. Ölkənin ən qədim kiberidman klubudur. "League of Legends" və "Valorant" komandaları fəaliyyət göstərir. Əvvəllər "Counter-Strike: Global Offensive", "Zula", "Point Blank", "Starcraft", "FİFA" komandaları da mövcud olmuşdur.

## Tarixi
Klub 2003-cü ildə Ertuğ Okçuoğlu tərəfindən yaradılmışdır.

## ''League of Legends''
*"Dark Passage"* 2013-cü ildən Türkiyə Çempionluq Liqasından çıxış edir. Klub 2013 və 2014 mövsümlərində həm qış, həm yaz, həm yay turnirlərinin qalibi olaraq ardıcıl 6 çempionluq yaşamış, həmin mövsümlərin böyük final turnirlərinin də qalibi olmuşdur. Komanda 2013-cü ildə Bolqarıstanda keçirilmiş Balkan liqasının finalında Serbiya çempionu "Kalu OP" klubunu məğlub etmiş, xaricdə kubok qazanan ilk türk klubu olmuşdur. 2014-cü ildə Dünya çempionatına qatılmağa haqq qazanan ilk türk klubu olsa da, *"[[Samsung White]]"*, *"[[Edward Gaming]]"* və *"[[Ahq Esports]]"* klubları ilə düşdüyü qrupdakı bütün oyunlarını uduzmuşdur.

2015 mövsümündən etibarən Türkiyə Çempionluq Liqası yeni formata keçmişdir. *"Dark Passage"* həmin mövsümün qış splitinin finalında *"[[Beşiktaş Esports|Beşiktaş]]"* klubuna məğlub olsa da, yay splitinin finalında "Beşiktaş"dan revanş alaraq çempion olmuşdur. 2016 mövsümünün yay splitində finala çıxaraq *"[[SuperMassive]]"* klubuna 3–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Həmin mövsüm komandanın heyətində Caps da çıxış etmişdir. Bu mövsümdən etibarən komanda bir daha Türkiyə Çempionluq Liqasının finalına çıxa bilməmiş, sadəcə 2020 və 2022 mövsümlərində yarımfinal oynamışdır.

### Heyət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İdris Qədimov

**İdris Xəlil oğlu Qədimov** () — sovet-Azərbaycan hərbçisi, tibb xidməti polkovnik-leytenantı. 9 may faşizm üzərində qələbə qazanılmasında böyük rolu olan azərbaycanlı.

## Ailəsi
İdris Qədimov Şəmkirin tanınmış Qədimovlar (Bədirbəylilər) (əvvəlki adla Bədirbəylilər) nəslindəndir.

* Atası Xəlil ağa Qədimov (1897–1943) Azərbaycanda Sovet işğalına qarşı üsyanlar (1920-22), Şəmkir üsyanı sonrası sürgünə göndərilmiş mülkədarlar sırasında idi.
* Əmisi Zeynal ağa Qədimov daşnaklara qarşı xalq üsyanının rəhbərlərindən olub.
* Dayısı oğlu tanınmış filologiya üzrə elmlər doktoru Firudin Hüseynovdur.

## Təhsili
Orta təhslini müvəfəqiyyətlə bitirən İdris Qədimov ali təhslini 1942-ci ilin avqustunda infeksion xəstəliklər ixtisası üzrə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetində tamamlamışdır.

## İkinci Dünya müharibəsi illərində
İdris Qədimov, sanitar-tibb bölümündə kiçik həkim vəzifəsində çalışaraq, döyüş şəraitində, mərdliklə və cəsarətlə yaralı əsgər və zabitlərə yüksəkixtisaslı tibbi yardım göstərirmişdir.

İdris Qədimov 23.06.1943-cü ildən 08.08.1943-cü ilədək Qərb Cəbhəsində alayın kiçik həkimi; 08.08.1943-cü ildən 01.10.1944-cü ilədək 3-cü Belorus cəbhəsində alayın kiçik həkimi;
01.10.1944-cü ildən 09.05.1945-ci ilədək Qərb Cəbhəsi, Xüsusi Hərbi rayonda alayın kiçik həkimi vəzifələrində çalışmışdır.

07.04.1945-ci ildən 10.04.1945-ci ilədək Koeniqsberq şəhəri uğrunda gedən son döyüşlərdə İdris Qadimov 200-dən çox insana tibbi yardım göstərmişdir. O, 21 qan və qan əvəzedicisi, 8 vagosimpatik blokada, 25 anesteziya sındırmalarından ibarət 2 tibbi köçürmə əməliyyatı etmişdir. Bunlar ağır yaralar üçün cərrahi tədbirlər sırasına daxildir.

## İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı illərdə
Müharibədən sonra İdris Qədimov Klaypeda (Litva SSR) şəhərində yerləşən Hərbi Hospitalda həkim kimi çalışmışdır.

## İstinadlar

Azərbaycan Qəzeti, 08.05.2025, s.13 |https://www.azerbaijan-news.az/storage/documents/pdf/1-16pdf_1746656470.pdf

## Xarici keçidlər
* İdris Xəlil oğlu Qədimov
* İdris Xəlil oğlu Qədimov
Ankara universitetlərinin siyahısı

**Ankaradakı universitetlərin siyahısı** adlı məqalədə Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində yerləşən universitetlərin siyahısı təqdim olunub.
## Dövlət universitetləri

## Özəl universitetlər

## Bağlanan universitetlər

## Həmçinin bax

* İstanbul universitetlərinin siyahısı
* Türkiyə universitetlərinin siyahısı
* Türkiyənin təhsil sistemi
## İstinadlar
Konrad səthi

**Konrad səthi** — seysmik dalğaların sürətinin artması ilə müəyyən edilən yer qabığının qranit (yuxarı) və bazalt (aşağı) təbəqələrini ayıran səth və ya sərhəd. Konrad səthindən keçərkən uzununa seysmik dalğaların sürəti təxminən 6-dan 6,5 km/s-ə qədər kəskin şəkildə artır. Bir sıra yerlərdə səth izlənilmir və seysmik dalğaların sürətləri dərinliyə doğru tədricən artır. Bəzən, əksinə, sürətlərin kəskin artmasının bir neçə səthi izlənilir.

Konrad səthi materik qabığının müxtəlif bölgələrində 15–20 km dərinlikdə izlənilir, lakin okean qabığının altında rast gəlinmir.

## Yaranması
1925-ci ildə Alp dağlarında zəlzələni tədqiq edərkən səthi mövcudluğunu təyin etmiş Avstriya geofiziki V. Konradın şərəfinə adlandırılmışdır.

Bununla belə, 1960-cı illərdən başlayaraq bu nəzəriyyə geoloqlar arasında fəal şəkildə mübahisə edilir, çünki Konrad səthi dəqiq geoloji əhəmiyyəti hələ də aydınlaşdırılmayıb. Kola dərin quyunun qazılması zamanı da müəyyən edilməmişdir. Amfibolit fasiyasından qranulit fasiya metamorfizminə keçidi təmsil etməsi ehtimalını Vredefort strukturunun yuxarı mərkəzi hissəsinin və onu əhatə edən Kaapvaal kratonunun müşahidələri ilə təsdiq edilmişdir.

## Haqqında
Konrad səthi materik qatın yuxarı və aşağı təbəqələri arasındakı sərhəd hesab olunur. 20-ci əsrin ortalarına qədər kontinental bölgələrdə yer qabığının üst hissəsi qranit kimi (sial, silisium-alüminium üçün) turş süxurlardan, aşağı hissəsi isə daha çox maqneziumla zəngin bazalt kimi (sima, silisium-maqnezium üçün) əsasi süxurlardan ibarət olduğu düşünülürdü. Beləliklə, o dövrün seysmoloqları Konrad səthi kimyəvi cəhətdən fərqli iki təbəqənin — sial və simanın açıq təmasına uyğun olduğunu hesab etmişlər.

## Həmçinin bax
* Moxoroviçiç sərhədi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bohemond

**Bohemond**	— ad.

* I Bohemond — 1098-1111-ci illərdə hakimiyyətdə olan Antioxiya knyazı.
* II Bohemond — 1111-1130-cu illərdə hakimiyyətdə olan Antioxiya knyazı.
* III Bohemond — 1163-1201-ci illərdə hakimiyyətdə olan Antioxiya knyazı.
* IV Bohemond — 1201-1216 və 1219-1233-cü illərdə hakimiyyətdə olan Antioxiya knyazı.
* V Bohemond — 1233-1252-ci illərdə hakimiyyətdə olan Antioxiya knyazı.
* VI Bohemond — 1252-1268-ci illərdə hakimiyyətdə olan Antioxiya knyazı.
Aleksandru Maksim

**Aleksandru Maksim** (; ) — Qaziantep FK-dən icarə əsasında Super Liqada çıxış edən Beşiktaş klubunda və Rumıniya millisində hücuma meyilli yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən rumıniyalı peşəkar futbolçu.

## İstinadla
Raymond-Rupen (Antioxiya knyazı)

**Raymond-Rupen** () () — 6-cı Antioxiya knyazı və Erməni Kilikiya çarı.

Atası Antioxiya knyazı III Bohemondun böyük oğlu və varisi Raymond, anası isə Erməni Kilikiya çarı I Levonun yaxın qohumu Alisa idi. Atasının 1197-ci ildə vəfatından bir neçə ay sonra dünyaya gəlmişdir. Doğulduqdan sonra babası III Bohemond onu yeni varisi təyin etmək istəsə də, yerli əsilzadələr uzun müddətdir Kilikiya çarlığı ilə gedən müharibələr səbəbilə bu azyaşlı uşağın taxt varisi seçilməsinə etiraz etdilər. Nəticədə anası Alisa oğlunu da alaraq Kilikiyaya qaçdı. Burada I Levondan aldığı dəstəklə Antioxiya knyazlığı üzərində haqq iddia etməyə başladı.

1211-ci ildə I Levon onu ortaq çar elan edərək Kilikiyanın bir hissəsinin idarəsini ona verdi. Əldə etdiyi siyasi güc və Antioxiyada yaranan daxili çəkişmələr nəticəsində 1216-cı ildə knyazlığı ələ keçirdi. Ancaq burada çox qala bilmədi və 1219-cu ildə yerli əhali tərəfindən qovuldu. Elə həmin il mühüm dəstəkçisi I Levonun vəfatıyla Antioxiya knyazlığı üzərindəki bütün taxt iddialarından əl çəkdi. Üstəlik, I Levon ölüm döşəyində ikən taxtını doğma qızı İzabellaya vəsiyyət edərək vəfat etdi. Beləcə, Raymond-Rupen ələ keçirildi və ölümünədək həbs tutuldu.

## Mənbə

* Asbridge, Thomas (2000). *The Creation of the Principality of Antioch, 1098–1130*. Boydell Press. ISBN 978-0-85115-661-3
* Barber, Malcolm (2012). *The Crusader States*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9
* Brown, Gordon S. (2003). *The Norman Conquest of Southern Italy and Sicily*. McFarland&Company, Inc. ISBN 978-0-7864-1472-7
* Lilie, Ralph-Johannes (1993). *Byzantium and the Crusader States, 1096–1204*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820407-7
* Runciman, Steven (1989b). *A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06162-8

## İstinadlar
Ferdinand Lassal

**Ferdinand Lassal** (; ) — Almaniya filosofu, hüquqşünası, iqtisadçısı, təşviqatçısı və siyasətçisi, Almaniya sosial-demokratiyasının və lassalçılığın banisi.

## Həyatı
Ferdinand Lassal 11 aprel 1825-ci ildə Breslauda anadan olmuşdur. O, Almaniyada 1848–1849-cu illər inqilabında iştirak etmişdir. Ümumalmaniya fəhlə ittifaqının (1860) yaradıcılarındandır. Onun fəhlələri birliyə təşviq etməsi marksizm–leninizm baniləri tərəfindən müsbət qiymətləndirilmişdir. Karl Marksın "*Qota proqramının tənqidi*" və Vladimir Leninin "*Fəlsəfə dəftərləri*" əsərlərində Lassalın baxışlarının tənqidi təhlili verilmişdir. Lassal 31 avqust 1864-cü ildə, Cenevrədə bir dueldə aldığı ağır yaralardan vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* .
* .
* .
* .
* 
* Eduard Bernstein, ''Ferdinand Lassalle as a Social Reformer.'' Eleanor Marx Aveling, trans. London: Swan Sonnenschein, 1893.
* William Harbutt Dawson, ** London: Swan Sonnenschein, 1891.
* David Footman, *The Primrose Path: A Biography of Ferdinand Lassalle.* London: Cresset Press, 1946.
* Arno Schirokauer, *Lassalle: The Power of Illusion and the Illusion of Power.* Eden and Cedar Paul, trans. London: George Allen and Unwin, 1931.

## Xarici keçidlər

*
IV Bohemond (Antioxiya knyazı)

**IV Bohemond** () və ya **Təkgöz Bohemond** () () — 5-ci Antioxiya knyazı və 7-ci Tripoli qrafı.

O, Antioxiya knyazı III Bohemondun ilk evliliyindən doğulan oğlu idi. Tripoli qrafı III Raymondun varisi yox idi və ölümündən qısa müddət öncə qohumu olan Antioxiya knyazının böyük oğlu Raymondu öz varisi elan etmişdi. Buna baxmayaraq, ataları böyük oğlu Raymondu öz taxtı üçün varis seçmişdi və onun yerinə kiçik oğlu Bohemondu 1189-cu ilin payızında Tripoliyə göndərdi. Beləliklə, o, IV Bohemond adıyla Tripoli qrafı oldu. Ancaq ertəsi il Səlahəddin Əyyubinin Antioxiyanın böyük bir hissəsini işğal etməsi bölgədəki siyasi tarazlığı pozdu.

1197-ci ildə böyük qardaşı Raymondun vəfatıyla Antioxiyada yenidən vərasət mübarizəsi başladı. Belə ki, qardaşı Erməni Kilikiya çarı I Levonun qohumuyla evli idi və geridə Raymond-Rupen adlı bir oğlu qalmışdı. Yerli əsilzadələr isə uzun müddətdir Kilikiya çarlığı ilə gedən müharibələr səbəbilə bu azyaşlı uşağın taxt varisi seçilməsinə etiraz edirdilər. Nəticədə, atasının 1201-ci ildə vəfatının ardından IV Bohemond şəhər sakinləri, Malta ordeni və Tampliyerlərin də dəstəyini alaraq Antioxiya knyazlığını ələ keçirdi. Beləliklə, Antioxiya knyazlığı və Tripoli qraflığı birləşdi.

Erməni Kilikiya çarı I Levonun hücumları önləmək məqsədilə, IV Bohemond Rum sultanı I İzzəddin Keykavus və Əyyubilərin Hələb əmiriylə ittifaq qurdu. Ancaq daxildə baş verən çaxnaşmalar səbəbilə, 1216-cı ildə mərhum qardaşının sürgündəki oğlu Raymond-Rupenin bölgəni işğal etməsinin qarşısını ala bilmədi. Gedən mübarizənin sonunda 1219-cu ildə hakimiyyətini yenidən bərpa etdi.

Elə həmin il vəfat edən Erməni Kilikiya çarı I Levonun yerinə oğullarından Filippi taxta çıxarmaq istəsə də, yerli ermənilər bunu qəbul etmədi və mərhum çarın 3 yaşlı qızı İzabella taxta çıxarıldı. Bölgədə sülhü təmin etmək məqsədilə, oğlu Filippi yeni kraliçayla evləndirsə də, davam edən siyasi çaxnaşmalar səbəbilə oğlu 1224-cü ildə Kilikiyada həbs olundu. Buna cavab olaraq müttəfiqi olan Rum sultanı I Keyqubadla birlikdə bölgəyə hücum etsə də, oğlunun 1225-ci ildə öldürülməsinin qarşısını ala bilmədi.

## Mənbə

* Asbridge, Thomas (2000). *The Creation of the Principality of Antioch, 1098–1130*. Boydell Press. ISBN 978-0-85115-661-3
* Barber, Malcolm (2012). *The Crusader States*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9
* Brown, Gordon S. (2003). *The Norman Conquest of Southern Italy and Sicily*. McFarland&Company, Inc. ISBN 978-0-7864-1472-7
* Lilie, Ralph-Johannes (1993). *Byzantium and the Crusader States, 1096–1204*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820407-7
* Runciman, Steven (1989b). *A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06162-8

## İstinadlar
V Bohemond (Antioxiya knyazı)

**V Bohemond** () () — 7-ci Antioxiya knyazı və 8-ci Tripoli qrafı.

O, Antioxiya knyazı IV Bohemondun ilk evliliyindən doğulan oğlu idi. Atasının vəfatının ardından 1233-cü ildə həm Tripoli qraflığı, həm də Antioxiya knyazlığını ələ keçirdi. Atasının apardığı siyasəti davam etdirən V Bohemond Tampliyerlərin dəstəyilə qonşu Erməni Kilikiya çarlığı ilə mübarizə apardı. Ancaq Fransa kralı IX Lüdovikin vasitəçiliyi ilə tərəflər arasında sülh təmin edildi.

V Bohemond hələ taxta çıxmadan əvvəl 1225-ci ildə atasının apardığı evlilik siyasətinin bir nəticəsi olaraq, dul Kipr kraliçası Şampaniyalı Alisa ilə evlənmişdi. Məqsəd doğulacaq yeni bir övladla Kipr krallığında taxt iddiası irəli sürmək idi. Ancaq cütlüyün övladı olmadı və 5 iyul 1227-ci ildə boşandılar. Onun ikinci evliliyi isə 1235-ci ildə Roma papası III İnnokentin qohumu olan Senili Lusiya ilə baş tutdu və cütlüyün bu nikahdan 2 övladı dünyaya gəldi.

V Bohemond 1252-ci ilin yanvarında vəfat etdi. Hələ 15 yaşında olan oğlu VI Bohemond anası Lusiyanın naibəliyi altında hakimiyyətə gətirildi.

## Mənbə
* Asbridge, Thomas (2000). *The Creation of the Principality of Antioch, 1098–1130*. Boydell Press. ISBN 978-0-85115-661-3
* Barber, Malcolm (2012). *The Crusader States*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9
* Brown, Gordon S. (2003). *The Norman Conquest of Southern Italy and Sicily*. McFarland&Company, Inc. ISBN 978-0-7864-1472-7
* Lilie, Ralph-Johannes (1993). *Byzantium and the Crusader States, 1096–1204*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820407-7
* Runciman, Steven (1989b). *A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06162-8

## İstinadlar
Mamadu Mbaye

**Mamadu Mbaye** () – İspaniya klubu olan Kadizin seneqallı futbolçusu.

## Klub karyerası

### Kadiz
"Kadiz"in heyətində ilk matçına 7 yanvar 2021-ci ildə keçirilən "Pontevedra"–"Kadiz" matçında çıxıb. Matç 0–0 hesabı ilə bitib (penaltilər seriyası 4–5) hesablı "Kadiz"in qələbəsi ilə başa çatıb. 9 iyun 2022-ci ildə Mamadu Mbaye "Kadiz" ilə müqaviləsini 2024-cü ilə qədər uzatdı. "Kadiz"in heyətində ilk liqa matçına 10 sentyabr 2022-ci ildə keçirilən "Kadiz" – "Barselona" matçında çıxıb. Matça start heyətdə başlayan **Mbaye** 90 dəqiqə meydanda qalıb. Matç "Barselona"nın 0–4 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

## Karyera statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhməd Yener

**Əhməd Yener** (; ) — Türkiyə hüquqşünası. Türkiyə Yüksək Seçki Komissiyasının sədri (26 yanvar 2023 – h.h).

## Həyatı və karyerası
13 aprel 1966-cı ildə Beypazarında doğuldu. Ankara İmam Xətib Liseyi və İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirdi. Ankara hakim namizədi kimi karyerasına başladı. Sırası ilə Baykan, Yığılca, Sivrihisar, Osmaniye ve Kırıkkale hakimi vəzifələrində çalışdı.

22 dekabr 2011-ci ildə Ali Məhkəmənin üzvlüyünə seçildi. O, Ali Məhkəmənin 21-ci Mülki Kollegiyasının üzvüdür. 16 yanvar 2020-ci ildə Yüksək Seçki Komissiyasına üzv seçildi və 24 yanvarda fəaliyyətə başladı. 26 yanvar 2023-cü ildə qurumun sədri seçildi.

## Şəxsi həyatı
Evli və 3 uşaq atasıdır. Əmək hüququ sahəsində 4 kitabı yayımlanmışdır.

## İstinadlar
Nick Jr.

**Nick Jr.** — məktəbəqədər uşaqlar üçün Nickelodeon kanalıdır.

## Haqqında
Kanal 2 fevral 1999-cu ildə **Noggin** adı ilə yayıma başlamışdır. 28 sentyabr 2009-cu ildə kanal indiki adını almışdır. Kanal İngiltərə, Yunanıstan və Almaniya kimi bir çox ölkədə yayımlanır. Yayım olmayan ölkələrdə Nickelodeon kanalının nəsli kimi yayımlanır. Kanal Viacom-a məxsusdur. Onun qərargahı ABŞ-dadır.

## Xarici keçidlər
Mark de Kokerey-Valmenye

**Mark de Kokerey-Valmenye** və ya **Mark De Kakkere-Valmenir** (; ) — Fransa neonasist fəalı, cinayətkarı və terrorçusu. O, 2018-ci ildə yaranandan 2022-ci ildə ləğv olunana qədər ifrat sağçı "Paris zuavları" qruplaşmasının qurucusu və lideri hesab olunur. Kokerey İkinci Qarabağ müharibəsində Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfində vuruşmuş və faktla bağlı Azərbaycanda onun haqqında cinayət işi başlanılmışdır.

## Həyatı
Mark de Kokerey-Valmenye 1997-ci və ya 1998-ci ildə anadan olmuşdur. O, Fransa zadəgan soyuna mənsub militant ənənəvi katolik Kokerey ailəsindəndir. Kokerey keçmiş Fransa Hərəkatı fəalı və Miriam de Kakarey-Valmenyerin oğludur. Onun əmisioğlu "*[[Hamı üçün nümayiş]]*"in üzvüdür və 2020-ci il bələdiyyə seçkilərində Le-Man üzrə "*Milli mitinq*" siyahısına rəhbərlik edir. O, həm də ənənəçi fundamentalist keşiş Rejis de Kokerey-Valmenyenin qardaşıoğludur.

Gənclik illərində skaut hərəkatının üzvü idi. O, iki illik ədəbi hazırlıq siniflərini bitirmiş, sonra NEOMA Biznes Məktəbində təhsil almışdır. Kokerey 2021-ci ildə oradan idarəetmə və insan resursları ixtisası üzrə məzun olunmuşdur. Daha sonra müxtəlif sahələrdə bir neçə müvəqqəti iş tapşırığı ilə getmiş, lakin zorakı ifrat sağ hərəkata bağlılığına görə özünü işsiz qalmışdır.

2020-ci ilin payızında Mark de Kokerey-Valmenye İkinci Qarabağ müharibəsində Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfində Azərbaycana qarşı iştirak vuruşmuşdur. Faktla bağlı Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğunda Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 100.2 (təcavüzkar müharibəni aparma), 120.2.1 (cinayətkar birlik–təşkilat tərəfindən qəsdən adam öldürmə), 318.2-ci (Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədini qanunsuz olaraq keçmə) və digər maddələri ilə cinayət işi başlanılmışdır.

Mark de Kokerey-Valmenye 21 yanvar 2022-ci ildə antifaşist hərəkatının simvolu olan bir Paris barına 2020-ci ildə hücum etdiyinə görə bir il həbs cəzasına məhkum olunmuşdur. 

## İstinadlar
II Joslen (Edessa qrafı)

**II Joslen** () () — sonuncu Edessa qrafı. Atası Edessa qrafı I Joslen, anası isə Kilikiya çarı I Konstantinin qızı Beatrisa idi. 

Hələb yaxınlığındakı bir qala uğrunda gedən döyüşlərdə ağır yaralanan I Joslen idarəni oğlu II Joslenə təhvil verərək vəfat etdi. Bu əsnada Ön Asiyada güclənən zəngilər Hələb və Mosul torpaqlarını ələ keçirmiş, Edessa bölgəsi üçün təhlükə yaratmağa başlamışdılar. 1144-cü ildə Edessa qalasını mühasirəyə alan zəngilər 24 dekabrda qalanı ələ keçirdilər. Canını zorla xilas edən II Joslen 1146-cı ilin oktyabrında hakimiyyəti bərpa etmək üçün yenidən ayaqlansa da, cəmi 1 ay sonra yenidən məğlub edildi. 1150-cı ildə zəngilər tərəfindən əsir alındı və gözlərinə mil çəkilərək Hələbə aparıldı. Burada 1159-cu ildəki ölümünədək əsir tutuldu.

## Mənbə

* Elisseeff, N. (1991). "Manbidj". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E. & Pellat, Ch. (eds.). *The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume VI: Mahk–Mid*. Leiden: E. J. Brill. pp. 377–383. ISBN 978-90-04-08112-3
* Nicholson, Robert L. (1969) [1955]. "The Growth of the Latin States, 1118-1144". In Setton, Kenneth M.; Baldwin, Marshall W. (eds.). *A History of the Crusades, Volume I: The First Hundred Years* (Second ed.). Madison, Milwaukee, and London: University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-04834-9
* Fink, Harold S. (1969) [1955]. "The Foundation of the Latin States, 1099-1118". In Setton, Kenneth M.; Baldwin, Marshall W. (eds.). *A History of the Crusades, Volume I: The First Hundred Years* (Second ed.). Madison, Milwaukee, and London: University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-04834-9

## İstinadlar
Bahadır Yenişəhərlioğlu

**Bahadır Nahid Yenişəhərlioğlu** () — Türkiyə aktyoru, hüquqçu, yazıçı. Ədalət və İnkişaf Partiyasından 28-ci çağırış Manisa millətvəkili.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
V Lev (imperator)

**V Leo** ()() — Bizans imperatoru.

812-813-cü illərdə Bulqar çarı Krum xana qarşı çıxdığı səfərlərdə məğlub olan Bizans imperatoru I Mixailin taxtdan çəkilməsi nəticəsində paytaxt Konstantinopolda siyasi boşluq yarandı. O əsnada imperiya ordularında general rütbəsində xidmət edən erməni əsilli general Leo dərhal əmrindəki birliklərlə ordudan qaçdı və paytaxta gələrək tərtiblədiyi saray çevrilişi nəticəsində özünü imperator elan etdi. Cəmi bir il sonra böyük oğlu Sumbat dinini dəyişərək Ortodoks xristianlığı qəbul etdi və ortaq monarx elan olundu.

Sələfi olan I Mixail və bütün ailəsi fərqli kilsələrə sürgün edildilər. Oğulları isə xədim edilərək taxt hüququndan məhrum edildilər. İlk növbədə bulqarlarla illərdir davam edən müharibəyə son qoyuldu. Ancaq 820-ci ildə sadiq generalı Pəltək Mixailin tərəfdarlarının qurduğu sui-qəsdlə öldürüldü və II Mixail taxta çıxarıldı.

Geridə qalan oğulları dərhal xədim edildilər və mərkəzdən uzaqlaşdırıldılar.

## Mənbə

* Lymberopoulou, Angeliki (2011). *Images of the Byzantine World: Visions, Messages and Meanings : Studies Presented to Leslie Brubaker*. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 978-1409407768
* Jenkins, Romilly James Heald; America, Medieval Academy of (1987). *Byzantium: The Imperial Centuries, AD 610–1071*. University of Toronto Press. ISBN 978-0802066671

## İstinadlar
II Mixail (imperator)

**II Mixail** () və ya **Pəltək Mixail** () () — Bizans imperatoru. Amorianlar sülaləsinin banisidir.

İndiki Türkiyənin Afyon bölgəsində yerləşən Amorian yaşayış məskənində dünyaya gəlmişdir. Bu səbəblə Amorianlar sülaləsinin banisi hesab olunur. Bizans imperatoru I Mixailin ordusunda xidmət edərkən erməni əsilli general Leoyla birləşərək paytaxt Konstantinopola hücum etdi. V Leonun taxta çıxmasını dəstəkləsə də, taxt dəyişikliyinin ardından gözdən düşdü və saraydan uzaqlaşdırıldı. Bu səbəblə 820-ci ildə ona qarşı tərtiblənən saray çevrilişi ilə hakimiyyəti ələ aldı.

Hakimiyyəti boyunca üsyan edən slavyan xalqlarıyla mübarizə apardı. Siciliya adasının müsəlmanlar tərəfindən işğalı və Kirt adasının ələ keçirilərək Krit əmirliyinin yaradılması məhz onun səltənətində baş verən mühüm siyasi hadisələrdir.

## Mənbə

* Kohen, Elli (2007). *History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire*. University Press of America. p. 72. ISBN 978-0761836247

## İstinadlar
Ağamirzə (ad)

**Ağamirzə** — kişi adı.

* Ağamirzə
* Ağamirzə Əhmədov
* Zərgər Məşədi Ağamirzə
* Ağamirzə Bəşirov
* Ağamirzə Gülməliyev
* Ağamirzə Quliyev
* Ağamirzə Canmirzəyev

## Həmçinin bax
* Ağasəlim
* Ağakərim (ad)
* Ağamir
Ağasəlim

**Ağasəlim** — kişi adı.

* Ağasəlim Çildağ
* Ağasəlim Atakişiyev
* Ağasəlim Abdullayev
* Ağasəlim Mircavadov
* Ağasəlim Bağırov
* Ağasəlim Ələsgərov
* Ağasəlim Əfəndiyev

## Həmçinin bax
* Ağakərim (ad)
* Ağamirzə (ad)
Ağakərim (ad)

**Ağakərim** — kişi adı.

* Ağakərim
* Diktator Ağakərim
* Ağakərim İsrafilbəyli
* Ağakərim Şərifov
* Ağakərim Şərifov (teatrşünas)

## Həmçinin bax
* Ağasəlim
* Ağamirzə (ad)
Bigender

**Bigenderlik** (*bi-*,  — "iki dəfə" və ya "ikiqat" və *gender*,  ;"ikili cins") — qeyri-binar gender şəxsiyyəti, bir insanın iki fərqli gender kimliyinə (eyni zamanda və ya növbə ilə) malik olduğu vəziyyət. Məsələn, bigender olanda insan özünü həm ikili qadın, həm də kişi, qadın və qeyri-binar şəxsiyyət, *neytrois* və agender və s. hiss edə bilər. Bəzi hallarda onların gender rolu özünü dərk etməsi (sosial cins, cinsiyyəti) əhval-ruhiyyədən, həmsöhbətdən, ətraf mühitdən asılı olaraq dəyişir.

Buna oxşar trigender anlayışları var — üç eynilik və poligender (,   — "çoxsaylı"; sinonimlər: omnigender və pangender) — cinsi kimliklər toplusu (adətən dörd və ya daha çox).

Bigenderlik şəxsiyyət pozğunluğu ilə qarışdırılmamalıdır, çünki bigender bütöv bir insanı xarakterizə edən anlayışdır, lakin cəmiyyətdə müxtəlif cinslərin sosial rolunu oynayır.

Bigenderlik cinsi oriyentasiyanın göstəricisi deyil. Bigender hər hansı bir fərd kimi hər cür cinsi oriyentasiyaya sahib ola bilər.

1991-ci ildə San Fransisko Sağlamlıq Departamentinin araşdırması göstərdi ki, transseksual insanlar arasında kişi cinsi təyin olunmuş insanların 3%-dən az hissəsi və qadın cinsi təyin olunmuş insanların 8%-dən azı özlərini bigender insanlar kimi tanıyır .

## Təsvir
Bigenderlik özünü identifikasiyası adətən kişi və qadının eyni anda özünü identifikasiyası və ya kişi və qadın cinsi ifadəsi arasında hərəkət kimi başa düşülür.

## Dəyişən gender uyğunsuzluğu
2012-ci ildə tədqiqatçılar Vilayanur S. Ramaçandran və Laura K. Keys, gender dəyişikliklərinin onlar üçün adətən arzuolunmaz və qeyri-iradi olduğunu, başqa cinsdə qalmağı üstün tutduqları zaman meydana çıxdığını bildirən bigender adamların bir hissəsini araşdırdılar. Tədqiqatçılar bu vəziyyəti *dəyişən gender uyğunsuzluğu* (DGU) adlandırdılar .

Ramaçandran və Keys, həmçinin bu cür insanlar arasında bipolyar pozğunluğu olanları müəyyən etdi (32 nəfərdən 9 nəfər). Bundan əlavə, bu insanlar arasında əhali üçün orta göstəricidən əhəmiyyətli dərəcədə daha çox ambidekstriya var idi .

Keys və Ramaçandrana görə, bu məlumatlar bigenderlik üçün bioloji əsasın, eləcə də psixoloji insula və hipotalamus ilə qarşılıqlı əlaqəsi olduğunu göstərir. Onlar belə bir nəticəyə gəlmişlər ki, "beyin əlaqəsi, vegetativ reaksiya, hormonların sərbəst buraxılması və dinamik cinsi təmsil arasında koordinasiya bir çox bigender insanların yaşadığı cins dəyişikliyi hissini yarada bilər."

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* M. Schneider: *[http://www.apa.org/topics/transgender.html#whatdoes Gender Kimliyi, Gender Variasiyası və İnterseks Şəraitləri üzrə APA İşçi Qrupu] .* 2008
* K. Clements: *[http://hivinsite.ucsf.edu/InSite?page=cftg-02-02 San Fransisko Xalq Sağlamlığı Departamenti] .* 1999
* Alexander Regh: *[https://web.archive.org/web/20121215032011/http://www.transmann.de/informationen/transfaq.shtml#1 Trans* — FAQ v. 3.03]*
III Mixail (imperator)

**III Mixail** () və ya **Sərxoş** **Mixail** () () — Bizans imperatoru.

Hələ atasının sağlığında 16 may 840-cı ildə cəmi 5 aylıq körpə ikən ortaq imperator elan edildi. Atasının vəfatının ardından 2 yaşında taxta çıxarıldı. Anası Teodora naibə olaraq xidmət göstərdi.

## Mənbə

* Kohen, Elli (2007). *History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire*. University Press of America. p. 72. ISBN 978-0761836247

## İstinadlar
I Vasiley (imperator)

**I Vasiley** () və ya **Makedoniyalı** **Vasiley** () () — Bizans imperatoru. Makedoniya sülaləsinin banisidir.

Makedoniya əyalətində kasıb kəndli ailəsində dünyaya gəlmişdir. Daha sonra Bizans imperatoru III Mixailin qohumlarından birinin xidmətinə alındı və beləcə, sarayda əlaqə qurdu. Daha sonra sarayda yüksəldi və imperatorun məşuqələrindən biriylə evləndirildi. Evlənməsinə baxmayaraq xanımının imperatorla olan sevgi macəralarına göz yumdu və bu vasitəylə sarayda gücləndi. Hətta bu vəziyyət o qədər ağırlaşdı ki, bu xanımın dünyaya gətirdiyi ilk övladı və daha sonra taxta çıxacaq olan VI Leonun atasının kim olduğu hələ də bilinmir.

Çox keçmədən sezar titulu aldı və mühüm rəqiblərini aradan qaldırdı. İmperatora yaxınlaşan Vasiley 866-cı ildə özünü ortaq imperator elan etdirdi. Cəmi bir il sonra imperator sui-qəsdlə öldürüldü və I Vasiley taxta çıxarıldı.

Hakimiyyət illəri Bizans imperiyasının çiçəklənmə dövrü olaraq qəbul edilir. 869-cu ildə oğulları Konstantini, 870-ci ildə Leonu, 879-cu ildə isə Aleksandrı ortaq imperator elan edərək ailəsinin taxt iddialarını gücləndirdi. Onun səltənətində Konstantinopolda güclü memarlıq işləri görüldü. Nea Eklezya kilsəsi məhz onun sifarişiylə inşa edilmişdir. 

Ölümünün ardından oğlu və ya oğulluğu VI Leo hakimiyyətə gəldi.

## Mənbə

* Živković, Tibor (2013). "On the Baptism of the Serbs and Croats in the Time of Basil I (867–886)" (PDF). *Studia Slavica et Balcanica Petropolitana* (1): 33–53
* Treadgold, Warren T. (1997). *A History of the Byzantine State and Society*. Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 9780804726306
* Tougher, S. (1997). *The Reign of Leo VI (886–912): Politics and People*. Leiden: Brill Publishers. ISBN 9004108114
* Tobias, Norman (2007). *Basil I, Founder of the Macedonian Dynasty: A Study of the Political and Military History of the Byzantine Empire in the Ninth Century*. Lewiston, NY: The Edwin Mellen Press. ISBN 978-0-7734-5405-7
* Mango, Cyril (1986). *The Art of the Byzantine Empire 312–1453: Sources and Documents*. University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-6627-5
* Kazhdan, Alexander; Cutler, Anthony (1991). "Vita Basilii". In Kazhdan, Alexander (ed.). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford and New York: Oxford University Press. pp. 2180–2181. ISBN 0-19-504652-8
* Jenkins, Romilly (1987). *Byzantium: The Imperial Centuries, AD 610–1071*. Toronto, Ontario: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-6667-4
* Brubaker, Leslie (1999). *Vision and Meaning in Ninth-Century Byzantium: Image as Exegesis in the Homilies of Gregory of Nazianzus*. Cambridge University Press. ISBN 9780521621533

## İstinadlar
Transgender

**Transgender** — daxili hissləri doğulduğu cinsə uyğun gəlməyən fərd. Trans şəxslər xarici görünüşlərini gender kimliklərinə uyğunlaşdırmaq üçün hormon terapiyası və əməliyyatlar keçirməyi seçə bilər, digərləri isə buna ehtiyac duymaya bilər. Transseksual termini transgender cəmiyyətində çoxları tərəfindən köhnəlmiş termin kimi qəbul edilir. Bu termin tarixən cinsiyyət əməliyyatı keçirmiş şəxsləri damğalamaq məqsədilə istifadə edilmişdir.

Psixoloji cəhətdən transgender fərdlər gender disforiyası ilə qarşılaşa bilər, hansı ki, fərdin daşıdığı bədən onda narahatlığa səbəb olur. Transgender fərdlərin mövcudluğunda ictimai amillər də mühüm rol oynayır. Müxtəlif gender kimliklərini daha çox qəbul edən və təsdiqləyən cəmiyyətlərdə transgender fərdlər özlərini daha rahat və həqiqi şəxsiyyətlərini ifadə etməkdə dəstək hiss edə bilərlər.
Daşburun (Beyləqan)

**Daşburun** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

## Həmçinin bax
* Beyləqan rayonu

## İstinadlar
Qusar FK

**Qusar FK** — Azərbaycanın Qusar rayonunu təmsil edən, yarım peşəkar statuslu futbol klubudur. Klub 2022-2023-cü il futbol mövsümündə Azərbaycan Region Liqasının çempionu olmuşdur
Çinar FK

**Çinar FK** və ya rəsmi adı ilə **Çinar Futbol Klubu** — Azərbaycanın Zəngilan rayonunu təmsil edən futbol klubu. Klub 2022/2023-cü il futbol mövsümündə Azərbaycan Region Liqasının gümüş medalını əldə etmişdir.
VI Leo (imperator)

**VI Leo** () () — Bizans imperatoru.

Atasının kimliyi müəmmalı olsa da, Makedoniya sülaləsinə mənsub ikinci Bizans imperatoru hesab edilir. Sələfi kimi o da Bizans mədəniyyətinin inkişafına təkan vermişdir. Buna baxmayaraq bulqarlar və ərəblərə qarşı mübarizədə məğlub olmuşdur.

## Mənbə
* Treadgold, Warren (1997). *A History of the Byzantine State and Society*. Stanford, California: Stanford University Press. ISBN 0-8047-2630-2
* Kazhdan, Alexander, ed. (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8
* Gregory, Timothy, E., *A History of Byzantium*, Blackwell Publishing, 2005 

## İstinadlar
Ahmet Tarık Tekçe

**Ahmet Tarık Tekçe** () — türk kino aktyoru.

## Həyatı
Ahmet Tarık Tekçe 1920-ci il dekabrın 15-də İstanbulda anadan olub. Atası ağır cinayət hakimi Hikmət bəy idi. O, xatirələrində dörd qardaş olduqlarını, 5 yaşında ikən məhəllə məktəbinə başladığını və həmin il məhəllədə vəbaya tutulan 40 uşaqdan yeganə sağ qalanın özü olduğunu söyləyib. Qardaşlarından biri də 350-dən çox filmdə rol aldığı bildirilən aktyor Necip Tekçedir. Memduh Ün, filmlərdə kiçik rollar oynamağa başlamazdan əvvəl futbolçu olan Necip Tekçedən başqa, jurnalist Cemil Tekçenin qardaşı olduğunu bildirir. Qalatasaray Liseyi məzunu olan Tekçe, Mətin Toker ilə sinif yoldaşıdır. Atasının təşəbbüsləri ilə Dənizyollarının Camialtı Atelyesində və Haliç Mayak Əhali İdarəsində çalışmış, sonralar 'Pəndispanya' adı ilə 'Adalar-Paravan' adlı yumoristik qəzet çıxarmışdır. Böyükada əsilli Tekçenin ilk filmi olan 'Tuzak' filminə görə 'Adalar' qəzetini satdığı bildirilir. Tekçe, 1948-ci ildə filmlərə başladı. Həmin il Faruk Kenç, Tuzak filmi üçün Suavi Tedü ilə görüşdü. Ancaq Tedü ilə anlaşa bilməyən Kenç, Tekçenin atasının yönləndirməsi ilə filmdə Ahmet Tarık Tekçeyə rol vermək qərarına gəlir.

Bu tarixdən sonra Tekçe eyni zamanda kino və jurnalistika ilə məşğul olmağa başladı. O, 1952-ci ildə bir partiya sədrinin əleyhinə yazdığı məqaləyə görə Paşakapısı Həbsxanasında bir ilə yaxın həbsdə qaldı. Azadlığa çıxandan sonra özünü bütünlüklə kinoya həsr etdi. Teatr sənətçisi Nezihe Beceriklidən ayrılan Tekçe dövrünün məşhur köməkçi kişi aktyorları arasında idi. Tekçe Nevzat Pesenin təqdimatı ilə Öztürk Serengil ilə cütlük təşkil edir. Onlar birlikdə 150-yə yaxın filmdə rol alıblar. Hətta Serengil Tekçenin meneceri kimi də fəaliyyət göstərib. O, 300-dən çox filmdə rol alıb.

## İstinadlar
Sadri Alışık

**Sadri Alışık** ; ) — türk teatr aktyoru, kino aktyoru və komediya aktyoru.

1964-cü ildən etibarən Turist Ömər və Ofsayt Osman obrazları ilə tanınıb. O, həyatı boyu 200-dən çox filmdə rol alıb.

## Həyatı
5 aprel 1925-ci ildə İstanbul, Paşabahçe, Beykozda anadan olub. Anası Saffet Xanım, atası isə Kapitan Rafet bəydir. Uşaqlıq illərində teatra maraq göstərib. Məktəb tamaşalarında rol alıb. O, ilk dəfə 1939-cu ildə Eminönü İcma Mərkəzində həvəskar kimi səhnəyə çıxıb. Beykoz Orta Məktəbini (indiki Ziya Ünsel İbtidai məktəbi), sonra İstanbul Oğlan Liseyini bitirib.

Sadri Alışık 1964-cü ildən etibarən Turist Ömər və Ofsayt Osman obrazları ilə tanınıb. O, həyatı boyu 200-dən çox filmdə rol alıb. Alışıkın son filmi 1994-cü ildə Qızıl Portağal Mükafatını aldığı "Yengeç Sepeti" () filmi olub.

1995-ci il martın 18-də vəfat edib. O, Zəncirliquyu qəbiristanlığıında dəfn edilib. Türkiyədə Alışıkın adına özəl teatr və mədəniyyət mərkəzi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* SinemaTürk Profili 
* SinemaPark Profili{
* Sadri Alışık (Filmden kesim)
* sinematik.blogspot.com
* (Gumusperde.com Online Sadri Alisik Filmleri)
* Sadri Alışık Filmlerinden Kesitler
* TSA´de Sadri Alışık
Matienlər

**Matienlər** və ya **matianlar **(, ) — qədim dövrdə Urmiya gölü ətrafında yaşamış tayfa, Atropatena dövlətinin sakinləri. E.ə. VI əsrdən e.II əsrinədək, yəni təxminən 8 əsr ərzində,  9 antik müəllifin yazılarında matientlər Urmiyaətrafı ərazilərdə qeyd olunub.

## Məskunlaşma
E.ə.VI - V əsr mənbələrində  Miletli Hekateyin və Herodotun məlumatlarinda matienlərin məskunlaşma ərazisi geniş idi. Belə ki, onların vilayətlərindən şimal-qərbdə Araks (Araz) çayı mənbə alırdı, bir qədər cənubda Tiqr (Dəclə) çayı axırdı, sonra Böyük Zab, sonra onların vilayətinin ərazisindən mənbə alan Kiçik Zab axırdı, vilayətin ən cənub sərhədi Diyala çayının mənbələrinə çatırdı.  Bundan başqa matienlərin Halis (Qızılirmaq) çayı axdığı ərazilərdə də məskunlaşmaları haqda məlumatlar mövcuddur.
Daha sonrakı dövrdə mənbələrin məlumatlarına əsaslanaraq matienləri Urmiya gölünün şimal, şərq və cənub sahillərində məskunlaşdığını demək olar.

## İstinadlar
Şamuil

**Şamuil**, (ivr. שמואל הנביא) həmçinin **İşmuil** və ya **Samuel** — Bibliya hakimlərindən Şaulun dövründə İsrail Birləşmiş Krallığına keçiddə və yenidən monarxiyanın Şauldan Davuda keçməsində əsas rol oynayan ibranicə İncil rəvayətlərində əsas fiqurlardan biri.

## İstinadlar
Ələyəz məbədi

**Ələyəz məbədi** — Dərələyəz mahalının Keşişkənd (06.12.1957-ci ildən — Yeğeqnadzor)
rayonunun Ələyəz kəndinin şərqində yerləşən alban xristian məbədidir.

## Haqqında
XIII yüzildə tikildiyi ehtimal olunan və planı düzbucaq şəklində olan bu günbəzli məbədin ətrafı geniş qəbiristanlıqla əhatələnmişdir. Qəbiristanlığın çox hissəsi hazırda bağ və əkin sahələrinə çevrilmişdir. Qəbirüstü sənduqə və daşların üzərindəki yazılardan onların 1301, 1318, 1325, 1342, 1345, 1349-cu illərə aid olduqları anlaşılır. Məbədin cənub tərəfində qəbiristanlıqda böyük sərdabənin divarlarının qalıqları var idi. Qədimdən Türk-Oğuz boylarının yurdu olan Ələyəz kəndinə (11 ailədə 58 nəfər) 1828–1829-cu illərdə İrandan ermənilər  köçürülüb gətirilmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya