open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xaçkar

**Xaçkar** – Erməni mədəniyyətinin ayrılmaz hissələrindən biri olan xaçkarlar vəfat etmiş adamların xatirəsinə ucaldılırdı. Ermənilərin tarixən bir millət kimi formalaşmalarında və varlıqlarını qorumalarında kilsə mühüm rol oynadığından erməni mədəniyyətində xaçqarların ağırlığı hiss edilməkdədir.

## Şəkillər

Fayl:Khachqar10.jpg|
Fayl:Amenaprgich khatchkar at Sourp Nshan church in Beirut.JPG|Beyrutda erməni xaçkarı
Fayl:Armenian Catholicossate of Cilicia - khatchkar.jpg|Kilikiyada erməni xaçkarı


## Həmçinin bax
* Artaşesin sınır daşları
* Erməni memarlığı
* Erməni Qriqoryan Kilsəsi
* Böyük Ermənistan
Sabunçu

;Azərbaycanda
* Sabunçu rayonu — Bakıda rayon.
* Sabunçu (qəsəbə) — Bakının Sabunçu rayonunda şəhər tipli qəsəbə.
* Sabunçu (Zaqatala) — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

;Ermənistanda
* Sabunçu (Talin) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Talin rayonunda kənd.
* Sabunçu (Qəmərli) — İrəvan quberniyasında kənd.

;Bulaqlar, çaylar
* Sabunçu — Bakı şəhəri, Sabunçu qəsəbəsində mineral bulaqlar. Suyu isti və kükürdlüdür.
* Sabunçu — Zaqatala rayonunda çay. Qaraçayın sağ qoludur.
Suraxanı

**Suraxanı** və ya **Köhnə Suraxanı** — Suraxanı rayonunda yaşayış məntəqəsi. Qəsəbədə dəmiryolu stansiyası da mövcuddur.

## Tarixi

## Əhalisi
1893-cü il statistikasına görə Suraxanının əhalisi tatlardan ibarətdir..

Qəsəbədə sovetlər dönəmində ruslar da üstünlük təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Kələzağ

## İstinadlar
Yasamal (dəqiqləşdirmə)

* Yasamal rayonu
* Yasamal (yaşayış massivi)
* Yeni Yasamal
* Yasamal gölü
* Yasamal vadisi
* Yasamal (İraq)
* Yasamal — Şamaxı rayonu ərazisində çay. 
* Yasamal — Gədəbəy rayonunda aşırım.
* Yasamal dərəsi — Abşeron yarımadasının cənub-qərb kənarında, uzunsov qapalı dərə.  
* Yasamal keçidi — Abşeron yarımadasında Yasamal dərəsindən Yasamal platosuna qalxan yoxuş ustundə süni açılmiş keçid.
Panteon (Roma)

**Panteon** (yun. *Πάνθεον,* *πάντεζ* — bütün və *θεόζ* — tanrı lat. Pantheon) — Bütün allahlara həsr edilmiş məbəd, Qədim Roma memarlığının görkəmli abidəsi

Panteon e.ə. II əsrdə qədim Roma memarlığının intibah dövründə, imperator Adrianın zamanında, Mark Vipsani Aqripp tərəfindən hələ iki əsr öncə inşa olunmuş Panteonun yerində ucaldılmışdır. Bunu üzərindəki latın yazısı "М. AGRIPPA L F COS TERTIUM FECIT" də sübut edir.

Panteonun kərpic və beton potondası diametri 43 m-dən bir qədər çox olan yarım sferik künbəzlə (antik dövrün ən böyük mühəndis nailiyyətlərindən sayılır) örtülüdür. Klassik aydınlığı, daxili mühitinin bütöv kompozisiyası, bədii obrazlılığı ilə seçilir. İstisna edilmir ki, inşasında dövrünün mahir memarlarından sayılan dəməşqli Apollodor iştirak etmişdir.

Bu butpərəst məbədi 1 noyabr 609-cu ildən kilsəyə çevrilərək bu günümüzə kimi qorunmuş və yaxşı vəziyyətdə saxlanılmışdır. Məhz buna görə də 1 noyabr katolik və protestantlar tərəfindən bütün müqəddəslər günü kimi qeyd olunur.

Panteonda İtaliyanın bir çox məşhur adamları: Rafael, kral Viktor II Emmanuel və I Umberto dəfn edilmişdir. Damında olan yarıq Panteonun özəl xüsusiyyətlərindəndir.

## Şəkillər

Fayl:Einblick Panorama Pantheon Rom.jpg|Panteonun daxili interyeri 
Fayl:Roma-pantheondentro.jpg|Panteonun damının yarığı 


## Ədəbiyyat
* Falk Spirallo Reiseführer Rom, Auflage 2007
* Rom, DuMont Reiseverlag, Auflage 2006

## İstinadlar
E.ə. 65

## Hadisələr
* Romalılar Qanıq çayı sahilində baş vermiş döyüşdə albanları məğlub etdilər.
* Qney Pompey Albaniyaya soxuldu. Kür sahilində baş vermiş döyüşdə Alban hökmdarı Oroyz məğlub olub, geri çəkildi.

## Doğumlar
* 8 dekabr — Horas (Quintus Horatius Flaccus) – Latın şairi.
* Horatsi

## Vəfatlar

## İstinadlar
İlin adamı

**İlin adamı**:
* İlin adamı (Time) — Time jurnalının versiyasına görə ""İlin şəxsi" laureatlarının siyahısı.
* İlin adamı (film) () — Robin Uilyamsın iştirakı ilə kinokomediya, ABŞ, 2006-ci il. Rejissor — Barri Levinson.
* Azərbaycanda ilin adamı mükafatı — 2001-ci ildə Azərbaycanın Milli QəhrəmanıÇingiz Mustafayev adına Fond və ANS Şirkətlər Qrupu tərəfindən təsis edilib.
Union Lüksemburq FK

**Union** — Lüksemburqun futbol klubu.

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak
21 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
* **Lüksemburq çempionu (6)** — 1926/1927, 1961/1962, 1970/1971, 1989/1990, 1990/1991, 1991/1992
* **Lüksemburq kubokunun qalibi (10)** — 1946/1947, 1958/1959, 1962/1963, 1963/1964, 1968/1969, 1969/1970, 1985/1986, 1988/1989, 1990/1991, 1995/1996

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rasinq Lüksemburq FK

**Rasinq** — Lüksemburqun futbol klubu

## Tarixi
2005-ci ildə yaranmışdır.

## Avropa kuboklarında iştirak
1 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
* **Lüksemburq çempionatı**
** **Gümüş medal (1)** - 2007/2008
Vahid Ələkbərov

**Vahid Ələkbərov** (tam adı: *Vahid Yusifoviç Ələkbərov*; ) — Azərbaycanlı milyarder. İqtisad elmləri doktoru. Rusiyanın "LUKoyl" neft şirkətinin təsisçisi və eks-prezidenti

## Həyatı
Vahid Ələkbərov 1 sentyabr 1950-ci ildə Bakının o vaxtkı Razin qəsəbəsində anadan olmuşdur. Atası Yusif Ələkbərov müsəlman azərbaycanlı, anası isə rus kazak tayfalarından olan Tatyana Fyodrovna xristian idi.

Əmək fəaliyyətinə Məşədi Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) təhsil aldığı vaxt "Kaspromneft" müəssisəsinin 2 nömrəli mühəndis-texnoloji xidmətində neft və qaz hasilatı üzrə operator kimi başlayan Ələkbərov, SSRİ neft və qaz sənayesi nazirinin müavini, daha sonra nazirin birinici müavini olub. 1991-ci ilin sonunda Perm, Volqoqrad və Majeyski zavodları ilə Lanqenpasneftqaz, Urayneftqaz və Koqalımneftqaz (sonradan bu üç zavodun baş hərfləri "LUKoyl" şirkətinin adına çevrildi) arasında müqavilənin imzalanmasına nail olaraq, Rusiyada ilk neft konsernini yaradıb. 1993-cü ildən indiyədək Lukoyl şirkətinə prezidentlik edir. "Şərəf nişanı" və Dostluq ordenləri, "Qərbi Sibirin dərinliklərinin öyrənilməsi və neft-qaz kompleksinin inkişaf etdirilməsinə görə" medalı ilə təltif olunub, iqtisad elmləri doktorudur. O, dünyada rəsmən milyarder kimi tanınan yeganə azərbaycanlıdır. 2021-ci ildə ABŞ-nin "Forbes" jurnalının tərtib etdiyi dünyanın ən varlı adamlarının siyahısında 66-cı yeri tutub. Ələkbərovun sərvəti 24.9 milyard dollar həcmində qiymətləndirilir.

Forbes jurnalının 2024 və 2025-ci il üzrə Rusiyanın ən varlı adamları siyahısında birinci yeri tutur.

## İctimai fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında iqtisadi münasibətlərin və qarşılıqlı əlaqələrin inkişafında xüsusi xidmətləri olmuşdur.

## Mükafatları
* "Şərəf nişanı" (1986)
* "Dostluq" ordeni
* 29.08.2000 —  "Şöhrət" ordeni.
* 30.08.2010 —  "Şərəf" ordeni.
* IV dərəcəli "Vətən qarşısında xidmətlərinə görə" (2005) ordeni
* I dərəcəli "Madar atlısı" ordeni (Bolqarıstan, 2006),
* "Qərbi Sibirdə yerin təkinin mənimsənilməsi və neft-qaz kompleksinin inkişafına görə" medalı (1978)
* *31.08.2020 —  "Dostluq" ordeni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* https://www.facebook.com/ElekberovVahid
* Vahid Ələkbərov-Forbes.com
* Vahid Ələkbərovun bioqrafiyası 
* http://bizplus.az/vahid-ələkbərov-haqqinda/
Həqiqətin ağzı

## Məzmunu və tarixçəsi
**"Həqiqətin ağzı"** (it. Bocca della Verità) — üzərində Triton (və ya Okean) təsvir olunmuş antik dairəvi mərmər üzlükdür. Təxminən e.ə. IV əsrə aiddir. XVII əsrdən etibarən Romanın Müqəddəs bakirə Məryəm (it. Santa Maria in Cosmedin) kilsəsinin girişində qoyulmuşdur. 1,75 m diametrə, 19 sm qalınlığa, 1200–1300 kq çəkiyə malik bu üzlük çox güman ki, hər hansısa fəvvarənin bir hissəsi olmuşdur. Orta əsrlərdən etibarən yalan detektoru kimi tanınır: belə ki, yalançı əlini onun ağzına soxarsa, ilahi onu dişləyə bilər.
Bir çox məşhur filmlərin ("Roma tətilləri"-(ing. "Roman Holiday")-Uilyam Uayler (baş rollarda: Qreqori Pek, Odri Hepbern), "Şirin həyat"-(it. "La Dolce Vita")-Federiko Fellini (baş rolda: Marçello Mastroyanni), "Dəlicəsinə vurulmuş"-(it. "Innamorato pazzo")-Kastellano, Pipolo (baş rollarda: Adriano Çelentano və Ornella Muti) rejissorları "Həqiqətin ağzı"na dəfələrlə müraciət etmişlər.

## Mənbələr
* Falk Spirallo Reiseführer Rom, Auflage 2007
* Rom, DuMont Reiseverlag, Auflage 2006
* Henze, Anton Kunstführer Rom, Auflage 1994 ISBN 3-15-010402-5
Trevi fəvvarəsi

**Trevi fəvvarəsi** () — Romada yerləşən ən böyük fəvvarə. Hündürlüyü 25,9 m, eni 19,8 m olmaqla dünyanın ən məşhur fəvvarələrindən biri sayılır. Fəvvarə 1732–1762-ci illərdə məşhur italyan memarı Nikola Salvi tərəfindən barokko və klassik üslubların sintezi əsasında inşa edilmişdir.

Romanın əsas gözəllik simvolu sayılır. Üç yolun və ya üç yeraltı su axarının kəsişdiyi yerdə yerləşməsinə görə Trevi (tərc. *üç yol*) adlandırılmışdır.

## Məzmunu
Poli sarayının () nəhəng fasadına söykənməsi onu saray-fəvvarə kompleksi kimi də səciyyələndirir. Əsasən dəniz mövzusunda işlənmiş memarlıq abidəsi dənizdən çıxan qanadlı atların, tritonların qoşulduğu balıqqulağını xatırladan arabanı idarə edən mifik dəniz allahı Neptun və digər alloqrafik fiqurlardan, sağ cinahda Roma əsgərlərinə bulağın (Romaya ilk su arxı məhz bu *"Akva Vercine"* (lat. *Acqua* — su, *Vergine* — qız; "Qız bulağı") bulağından çəkilmişdir) yerini göstərən cavan qız barelyefindən ibarətdir.

## Tarixçəsi
Trevi fəvvarəsinin tarixi imperator Avqustla əlaqəlidir. Avqustun kürəkəni Aqrippa "Qız bulağı"ndan Panteona su arxı çəkdirmişdir. Orta əsrlərə qədər fəaliyyət göstərən bu arx XII əsrdə papa VIII Urban və XV əsrdə papa V Nikolay tərəfindən təmir etdirilmişdir.

Trevi fəvvarəsi ilə bağlı bir inam mövcuddur ki, kim fəvvarəyə başı üzərindən xırda pul atarsa, Romaya bir daha səfər edəcəkdir.

Bir çox məşhur filmlərdə ("Roma tətilləri" (ing. ; baş rolda: Odri Hepbern), Federiko Fellininin "Şirin həyat" (; baş rolda: Marçello Mastroyanni), "Dəlicəsinə aşiq" (; baş rollarda: Adriano Çelentano və Ornella Muti) Trevi fəvvarəsinə dəfələrlə müraciət edilmişdir.

## Şəkil qalereyası

Fayl:Fontana di Trevi by TC.jpg
Fayl:Fontaine Trevi detail (2).jpg
Fayl:Roma12(js).jpg
Fayl:Fontana di Trevi 005.jpg
Fayl:Trevi-Brunnen abends.jpg
Fayl:Trevi - l'asso di coppe 1000270.JPG
Fayl:Roma-fontaditrevi01.jpg
Fayl:Fontana di Trevi Detail 01.jpg


## Mənbələr
* Falk Spirallo Reiseführer Rom, Auflage 2007
* Rom, DuMont Reiseverlag, Auflage 2006

## Xarici keçidlər
* Roman Bookshelf — Fontana di Trevi, vedute del XVIII e XIX Secolo
* L'Acquedotto Vergine in Roma sotterranea
* La città dell'acqua 

## Həmçinin bax
Maurisio Sabilyon

**Maurisio Alberto Sabilyon Penya** (; 11 noyabr 1978, Kuimistan, Santa-Barbara) — Honduras futbolçusu, "Marafon" futbol klubunun və Honduras milli futbol komandasının müdafiəçisi.

"Marafon"da çıxış edən müdafiəçi 6 dəfə Honduras çempionu olub. 2005-ci ildən başlayaraq yığma komandaya cəlb olunub.

## Mənbə
* Honduras yığmasının daha iki oyunçusu "Xəzər-Lənkəran"a gəlir!
Olimpiya Lyublyana FK

**Olimpiya (Lyublyana)** — Sloveniyanın futbol klubu

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak

9 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
Smederevo FK

**Sartid (Smederevo)** — Serbiyanın futbol klubu

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak
2 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qrasshopper Sürix FK

**Qrashoppers Klub Sürix** — İsveçrənin futbol klubu.

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak

35 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
Differdanj 03 FK

**"Differdanj 03"** — Lüksemburqun futbol klubu.

## Tarixi
Klubun yaranma tarixi 2003-cü il hesab edilir. Həmin vaxt klub iki komandanın birləşməsi nəticəsində fəaliyyətə başlayıb. Belə ki, 2003-cü ildə "Red Boys Differdanj"la "AS Differdanj" birləşəndə birincilər II, ikincilər isə III liqada mübarizə aparırdılar. İki klubun birləşməsindən əvvəl isə "Red Boys Differdanj" 6 dəfə ölkə çempionu olmuş, 15 dəfə də kuboku qazanmışdır.

2003/2004 mövsümündən Lüksemburqun II divizionunda mübarizəyə başlayan "Differdanj 03" iki il sonra çempion kimi elitaya vəsiqə əldə edib.

## Uğurları
2008/2009 və 2014/2015 mövsümlərində Lüksemburq çempionatının gümüş medalını qazanan komanda 4 dəfə də – 2009/2010, 2010/2011, 2013/2014, 2014/2015 mövsümlərində ölkə kubokunun qalibi olub.

## UEFA turnirlərində
2007-ci ildən avrokuboklarda çıxış etməyə başlayan "qırmızı-qaralar" 2009/2010 mövsümündən bəri Avropa arenasında müntəzəm çıxış edir. Bu müddətdə onlar bir dəfə UEFA Avropa Liqasında pley-off mərhələsinə qədər irəliləyiblər. Belə ki, 2011/2012 mövsümündə "Levadiya"nı mübarizədən kənarlaşdırıb, "Olimpiakos"a hər iki oyunda 0:3 hesabları ilə məğlub olsa da, rəqibi danışılmış oyunlar səbəbindən turnirdən kənarlaşdırıldığından lüksemburqlular pley-off mərhələsinə vəsiqə qazanaraq, bu mərhələdə də PSJ-yə məğlub olublar.
 
2013/2014 mövsümündə Avroliqanın III təsnifat mərhələsinə qədər "Laçi" və "Utrext"i üstələyiblər.

## Baş məşqçisi
Klubu fransalı Paskal Karzaniqa çalışdırır.

## Stadionu
Klub ev oyunlarını 2400 tamaşaçı tutumuna malik olan "Munisipial de la Ville" stadionunda keçirir.

## Heyəti
Komandanın heyətində 24 futbolçu var ki, onlardan 8-i əcnəbidi. Belə ki, Fransadan 6, Tunis və Belçikadan isə 1 oyunçu "Differdanj 03"ün formasını geyinir.

## İstinadlar
Erik Norales

**Erik Norales** () — Honduras futbolçusu.

180 sm boya malik müdafiəçi Hondurasın müxtəlif yığmalarında oynayıb. U-20 və U-23-də özünü yaxşı tərəfdən göstərən Erik əsas komandaya da cəlb olunur. Bunadək U-20-nin heyətində 2005-ci ildə Hollandiyada baş tutan dünya birinciliyinin final mərhələsində də oynayıb. Burada 13 matça 2 qol vuran futbolçu 2008-ci ildə Pekində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında və bu il təşkil olunan KONKAKAF "Gold Cup" turnirlərində əsas yığmanın şərəfini qoruyub. Özü də komandasını Pekinə məhz Norales çıxarıb. O, Olimpiya Oyunlarının seçmə mərhələsinin yarımfinalında oyunsonrası seriyada həlledici zərbəni vurmaqla, Pekinə vəsiqəni təmin edib.

2006-cı ildə "Vida"dan "Deportivo Marafon"a keçmişdir.

Xəzər-Lənkəran klubunun transfer siyahısındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Honduras yığmasının daha iki oyunçusu "Xəzər-Lənkəran"a gəlir!
Sürix FK

**Sürix FK** — İsveçrənın futbol klubu

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak

23 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
Niva Vinnitsa PFK

**Nıva (Vinnıtsya)** — Vinnitsa şəhərini təmsil edən Ukraynanın peşəkar futbol klubu. "Nyva" adı "taxıl tarlası" deməkdir. Klub ilk dəfə Sovet İttifaqında 1958-ci ildə yaradılıb və 2005 və 2012-ci illərdə ləğv edilib, lakin 2015-ci ildə yenidən Nyva-V adı ilə yaradılıb və 2018-ci ildə Nyva adlandırılıb.

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak
1 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları

## Hazırkı heyət
10 avqust 2023-cü il tarixi üçün.

## İstinadlar
Dnepr FK

**Dnipro FK** () — Ukraynanın futbol klubu

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak

## Şəkillər

Şəkil:Dnipro Stadium Opening.jpg|240px
Şəkil:Dnipro Dnipropetrovsk 2010 07 10.jpg|10.07.2010-cu il
Metallurq Donetsk FK

**Metalurğ (Donetsk)** — Ukraynanın futbol klubu. 

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak

4 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
Krivbas FK

**Krivbas (Krivay Roq)** — Ukrayna futbol klubu.

## Avropa kuboklarında iştirak

2 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## İstinadlar
Soqdiana Cizak FK

**Soqdiana (Cizak)** — Özbəkistanın futbol klubu

## Tarixi

1970-ci ildə yaranıb.

## Asiya kuboklarında iştirak

## Uğurları
Erik Kantona

**Erik Kantona** (
, ) — Fransalı futbolçu.

## Həyatı
Kantona Fransaya köçmüş italyan və ispan əsilli ailənin övladıdır.

## Karyerası
Futbolçu karyerası ərzində "Oser", "Olimpik" (Marsel), "Bordo", "Montpellier", "Nimes", "Lids", "Mançester Yunayted"in formalarını geyinmişdir. 45 dəfə Fransa yığmasına dəvət almış və 20 qola imza atmışdır. 1997-ci ildə karyerasını bitirmişdir.

## İstinadlar
Lokomotiv Daşkənd FK

**Lokomotiv (Daşkənd)** - Özbəkistanın futbol klubu

## Tarixi

2001-ci ildə yaranıb.

## Asiya kuboklarında iştirak

## Uğurları
Tomori Berat FK

**Tomori (Berat)** — Albaniyanın futbol klubu

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak
1 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sidney FK

**Sidney FK** — Avstraliyanın futbol klubu.

## Tarixi
2004-cü ildə yaranıb.

## Qitə kuboklarında iştirak

## Uğurları

## İstinadlar
Metallist Xarkov FK

**Metallist** — Ukraynanın Xarkov şəhərini təmsil edən futbol klubu.

## Tarixi
Klub 1925-ci ildə Xarkov Paravozqayırma Zavodunun nəzdində yaradılıb. Komanda 1925-1936-cı illərdə **XPZ**, 1939-cu ildə **"Zenit"**, 1939-1946-cı illərdə yenidən **XPZ**, 1946-cı ildə **"Traktor"**, 1946-1956-cı illərdə **"Dzerjinets"**, 1956-1966-cı illərdə **"Avanqard"** adları ilə çıxış edib. 1967-ci ildən indiki adı ilə fəaliyyət göstərir.

1947-1949-cu illərdə "Dzerjinets" adı ilə və 1956-cı ildə şəhərin digər təmsilçisi "Lokomotiv"in yerinə "Avanqard" adı ilə SSRİ çempionatına qoşulmuşdur. Həmin ildən bəri SSRİ çempionatının müxtəlif dəstələrində oynayan "Metallist" 1988-ci ildə ölkə kubokunu qazanmaqla avrokuboklarda debüt etmək imkanı əldə etmişdir.

## Avropa kuboklarında iştirak
2 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
1983-cü ildə ölkə kubokun finalçısı olan xarkovlular digər uğurlarını müstəqillik illərində əldə edib.

1992-ci ildən çıxış etdikləri Ukrayna miqyaslı yarışlarda ilk turnirdə kubokun finalına yüksələn "Metallist" ölkədə "bürünc komanda" imici qazanıb. Onlar ardıcıl 6 il Ukrayna çempionatının 3-cüsü olublar. 2006/2007 mövsümündən başlayan "bürünc illər" onları avrokubokların iştirakçısına çevirib.

## İstinadlar
Sağlamlıq evləri

**Sağlamlıq evləri** və ya **Dar-üş-şəfa** — Qazan xanın vəziri, orta əsrlər Azərbaycanının görkəmli tarixçisi, islahatçı və dövlət xadimi Rəşidəddinin təşəbbüsü və tanınmış Azərbaycan təbibi Mahmud ibn İlyasın iştirakı ilə "Sağlamlıq evləri" - çağdaş anlamda özünəməxsus klinik mərkəzlər şəbəkəsi. 

Mərkəzi "Sağlamlıq evi" Təbrizdə yaradılmış və öz ətrafında bütün şərqdən alimlər cəmləşdirmiş, belə demək mümkünsə, "Elmlər Akademiyası"nın nəzdində yerləşirdi. Baş tibb məktəbi də burada idi. Rəşidəddin özünün məşhur "Tarix" əsərində göstərirdi ki, Təbrizdə elmin demək olar ki, bütün sahələrinin 500-dən artıq nümayəndəsi çalışırdı. Onlar buraya Hindistandan, Misirdən, Çindən, ərəb ölkələrindən və dikər dövlətlərdən gəlmişdilər. Burada həmçinin 6000-ə qədər tələbə də təhsil alırdı. Elə oradaca göstərilir ki, Təbrizdə kitabxanalar və müxtəlif elmi idarələr təşkil olunmuşdu.

Burada səhiyyənin təşkilində həlledici rolu həkim-alim Mahmud ibn-İlyasın elmi istedadı və təşkilatçılıq bacarığı oynamışdı. Təsadüfi deyil ki, Rəşidəddin Mahmud ibn İlyası "öz dövrünün Əflatunu, öz əsrinin Ərəstunu" adlandırmışdı. Yaxın Şərqdə ilk "Sağlamlıq evi" hələ çox-çox qabaq İbn Sinanın təşəbbüsü ilə yaradılmışdı. Şirvanda belə bir müalicə mərkəzinin -Məlhəm Tibb Akademiyasının - yaradıcısı isə görkəmli həkim-alim Ömər ibn-Osman Kafiəddin idi. O, məşhur şair Xaqani Şirvaninin əmisi idi. Görünür, onun təcrübəsi Mahmud ibn İlyas və onun əməkdaşları tərəfindən Azərbaycanda "Sağlamlıq evləri" yaradılarkən geniş istifadə olunmuşdur. Belə ki, öz səyahətlərindən birini təsvir edərkən Mahmud ibn İlyas yazır ki, vətənə dönəndə "Şirvan haqqında danışmaq, Kafiəddindən aldığı nəsihətləri yada salmaq məqsədi ilə yolüstü Bağdadda böyük həmyerlimə baş çəkdim, Şirvan haqqında xatirələr həmişə bizim üçün xoşdur." 

## İstinadlar
Pusan Ay Park FK

**Pusan Ay Park** — Cənubi Koreyanın futbol klubu.

Klubun ev stadionu 12 349 nəfərin yerləşə biləcəyi Busandakı Qudeok Stadionudur.

## Tarixi

1979-cü ildə yaranıb.

O, K Liqası 1-i dörd dəfə (1984, 1987, 1991 və 1997) və Koreya Kubokunu bir dəfə (2004) qazanıb. O, həmçinin Liqa Kubokunu üç dəfə (1997 Adidas Kuboku, 1997 Prospecs Kuboku və 1998 Philip Morris Koreya Kuboku) və hər birini bir dəfə Asiya Klub Çempionatı (1986) və Afrika-Asiya Klub Çempionatı (1986), AFC Çempionlar Liqası elitasının sələfi qazanıb. Klub 1979-cu ilin noyabrın 22-də təsis edilib və 1983-cü il dekabrın 3-də Koreyanın 3 saylı peşəkar klubuna çevrilən Saehan Automobile Futbol Klubu adı ilə başlayıb.

## Asiya kuboklarında iştirakı

## Uğurları
Seul FK

**Seul** — Cənubi Koreyanın futbol klubu.

## Tarixi

1983-cü ildə yaranıb.

## Asiya kuboklarında iştirak

## Uğurları
London Universitet Kolleci

**London Universitet Kolleci** () — Londonun mərkəzində, Qover küçəsində () yerləşən London Universitetinin ilk və ən iri məktəbi.

Əsası 1826-cı ildə qoyulan və London Universiteti adlanan məktəb İngiltərədə yaradılmış üçüncü ali təhsil ocağı hesab olunur.

Kollec Britaniyanın "Universitetlərin Rassel Qrupu", "G5" adlanan elit universitetləri sırasına, Avropa Universitetləri Assosiasiyasına və Avropa Tədqiqat Universitetləri Liqasına daxildir. London Universitetinin digər məktəbləri ilə birlikdə, London Universitet Kolleci (LUK) Oksford və Kembric Universitetləri ilə yanaşı "Qızıl üçbucaq" adlı üçlük yaradır.

London Universitet Kollecinin ştatına 53 London Kral Cəmiyyəti, 51 Britaniya Akademiyası, 15 Kral Mühəndislik Akademiyası və 117 Tibb Elmləri Akademiyasının üzvləri daxildir. Ali məktəbin keçmiş və indiki tələbələri, fakültə üzvlərindən 29u Nobel mükafatına layiq görülmüşdür (fəxri məzunlar və elmi işçilər nəzərə alınarsa, 40 Nobel mükafatı laureatı). İki məzun və hal-hazırkı fakültə üzvlərindən biri Riyaziyyat üzrə Filds medalına layiq görülmüşlər.

Böyük Britaniya universitetləri arasında dövlət büdcəsindən maliyyələşən (araşdırmalara ayrılan büdcə hissəsindən) universitetlərin ilk üçlüyünə daxil olan LUK (UCL) son illərdə ABŞ-nin Yel Universiteti ilə birgə multidisiplinar əməkdaşlığa başlamışdır.

## Reytinqi

## Məşhur məzunları
*Çaim Herzog – İsrailin 6-cı prezidenti
*Terri Devis – Avropa Şurasının Baş katibi
*Yan Luder – London şəhərinin meri
*Əbdül Rəhman Əlqosaibi – Səudiyyə Ərəbistanının İngiltərədəki səfiri
*Bryan Devis – İngiltərə Lordlar Palatasının üzvü
*Con Uaytinqdeyl – Marqaret Tetçerin məsləhətçisi, parlamentin üzvü
*Jan Vinsent-Rostovski – Polşa Respublikasının maliyyə naziri
*Juniçiro Koizumi – Yaponiyanın sabiq Baş naziri
*Teraşima Munenori – Yaponiyanın sabiq xarici işlər naziri
*Mahatma Qandi – Hindistan Müstəqillik Hərəkatının başçısı
*Edvin Montaqu – Hindistanın sabiq dövlət katibi
*Otto Hahn – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Vilyam Ramsey – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Sir Vilyam Braqq – riyaziyyat və fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Rabindranat Taqor – ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (Hindistan)
*Ulf von Euler – tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Endryu Huksli – tibb və psixologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Sir Bernard Katz – tibb və psixologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Piter Medavar – tibb və psixologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Bert Sakmann – tibb və psixologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Fransis Krik – tibb və psixologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı

## Mənbə
*Lamiyə Əliyeva, ''Dünya universitetləri: London Universitet Kolleci'' , "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 11.11.2009, № 44. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yens Leman

**Yens Leman** () — Almaniya futbolçusu

Yens Lemann Almaniya millisinin veteranı sayılır. O, 1988-ci ildən yığmada 61 oyun keçirib və 3 dünya çempionatının (1998, 2002 və 2006) iştirakçısı olub. 40 yaşlı idmançı 2009/2010 sezonun sonunda idmanla vidalaşmaq qərarını açıqlayıb.

## İstinadlar
Vüqar Nadirov

**Vüqar Nadirov** () — Azərbaycanlı baş məşqçi. O,  Azərbaycan milli futbol komandasının keçmiş hücumçusudur.

## Həyatı

12 iyun 1987-ci ildə Ağdam rayonunun Seyidli kəndində anadan olmuşdur. Atası Ərşad Nadirov Ağdam batalyonu komandirlərindən biri olub və Qarabağ müharibəsində  şəhid olmuşdur.

## Karyerası

## Uğurları

### Klub
; Qarabağ
*Azərbaycan Premyer Liqası
** Qızıl (2): 2013-14, 2014-15
** Gümüş (1): 2012-13
** Bürünc (2): 2009-10, 2010-11

### Şəxsi
* "Qarabağ" futbol klubu "İlin ən yaxşısı" mükafatı: 2012

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Şəxsi bloqu 

## Həmçinin bax
Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı

**Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı** () — 1801–1922-ci illərdə mövcud olmuş suveren dövlət.
## İstinadlar
Jambıl Kukeyev

**Jambıl Kukeyev** (; ; 20 sentyabr 1988) — Qazaxıstan futbolçusu.

## Karyerası

### Klub karyerası
Karyerasına Çesna klubunda başlayıb. Daha sonra müxtəlif vaxtlarda Jeleznodorojnik, Astana, Rahat, Almatı klublarında çıxış edib. 2008-ci ildən Lokomotivin şərəfini qoruyur. 2006-cı ildə Qazaxıstan çempionu olub. 2008-ci ildə isə Qazaxıstan çempionatının ən yaxşı gənc futbolçusu adını qazanıb.

Kukeyev Lokomotivi tərk etmək istəyir. Çünki gənc futbolçunun komandanın baş məşqçisi Sergey Yuranla münasibətləri istənilən səviyyədə deyil. Hətta bir müddət əvvəl açıqlama verən futbolçu bildirib ki, Yuran komandanın daxilində ona qazax dilində danışmağı qadağan edib.

### Milli komanda karyerası
Kukeyev eyni zamanda Qazaxıstan milli komandasının da şərəfini qoruyub. Millidə keçirdiyi 13 görüşdə 1 qol vurub. Futbolçu millidəki yeganə qolunu Uembli stadionunda İngiltərə millisinin qapısına vurub. Bu qol həm də keçmiş postsovet ölkələrindən olan futbolçuların Uemblidə İngiltərə millisinin qapısına vurduğu ilk qol kimi tarixə düşüb.

## İstinadlar
Rusiya mətbəxi

## Tarixi
Qədimdə rus mətbəxinin əsasını müxtəlif suplar, sıyıqlar, xəmir məmulatları təşkil edirdi. XVIII əsrdə Fransadan dəvət olunan aşpazlar rus mətbəxinə sosiska, omlet, kotlet, kompot gətirdilər. Ukraynadan Rusiya mətbəxinə donuz və dana əti bulyonunda hazırlanmış borş daxil olur və bu günə kimi əsas yeməklərdən biri sayılır. Kartofun hələ geniş yayılmadığı dövrlərdə əsas qarnir şalğam (turp) sayılırdı. Tərkibinə xama və kəsmik əlavə olunan yeməklər rus mətbəxinin əsas atributlarındandır. Xaricdə rus mətbəxi, əsasən blinləri, kürüsü və pelmenləri ilə tanınır. Balıqdan müxtəlif yeməklər hazırlanır. Ən nəfis balıq çökə hesab olunur. Balıq suda bişirilib dəfnə yarpağı əlavə olunaraq uxa adlanan sup halında, qızardılmış, sobada bişirilmiş, içinə göbələk və müxtəlif yarmalar doldurulmuş halda süfrəyə verilir. Həmçinin qurudulmuş, hisə verilmiş, duza qoyulmuş müxtəlif balıq növləri də əsas menyuya daxildir. Balıq kürüsünü həm çiy, həm də bişirilmiş şəkildə yeyirlər. Rus mətbəxinin milli desertinə bişmiş alma və başqa bişirilmiş meyvələr daxildir. Bundan başqa, şirin un məmulatlarından qalac (kömbə) və pryanik məşhurdur.

## İstinadlar
Matryoşka

**"Matryoşka"** — ən geniş yayılmış suvenirlərdən biri, rus istehsalı olan oyuncaq növü.

## Yaranma tarixi
“Matryoşka”nın yaranma tarixi 1890-cı ilə təsadüf edir. Hesab olunur ki, bu oyuncaqlar ilk dəfə həmin il Moskvada uşaq təhsil emalatxanasında düzəldilib. 
Bu oyuncağın adı “Matryona” sözündən götürülüb, mənası “ailənin anası” deməkdir.

Bu oyuncaq taxtadan əl işi olaraq düzəldilir və üzərinə müxtəlif rəngli boyalarla naxışlar vurulur. Xüsusilə ənənəvi rus paltarı olan sarafan geymiş körpələr şəklində boyanır. İç-içə keçən, getdikcə kiçilən, dekorativ bir suvenir olaraq istifadə edilə bilən və ya uşaqların maraqla tək-tək açıb oynadıqları bu oyuncaqların xüsusilə işləmələri göz oxşayır. Naxışların hər biri incə iş tələb edən diqqətlə hazırlanır. Oyuncağın özü 6 və daha çox sayda olur. Hər birinin içərisində özündən balacası yerləşir. Belə ki, oyuncaqların ortasından açdığınızda başqa bir oyuncaq çıxır, başqasını açanda yenə başqa biri çıxır və beləcə davam edir. Ən axırıncı balaca matryoşka isə açılmır.
“Matryoşka”ların üzərinə vurulan xüsusi bəzək növü “xoxloma” adlanır. Başlanğıcını XVII əsrdən götürmüş bu rəngkarlıq nümunəsi, əsasən qızılı fonda qara və qırmızı boyalarla quşüzümü, dağ çiyələyi, müxtəlif çiçək və budaq rəsmləri çəkməkdən ibarətdir. Hərdən quş, heyvan və balıq şəkilləri də çəkilir.

“Matryoşka” oyuncaqları həm oymaçı, həm də şəkil sənəti baxımından bu gün Rusiyanın imici və ruhu sayılır.

## Düzəldilməsi
İlk növbədə uyğun ağac növü seçilir. Yumşaqlığı səbəbindən əsasən cökə, daha az isə qızılağac istifadə olunur. Ağaclar ən çox yazın əvvəlində kəsilir. Qabığı soyulur, amma tam yox. Beləliklə, odun quruyanda çatlamır. Sonra odunlar yaxşı havalandırılan yerdə bir neçə il saxlanılır.

Ağac o zaman emal olunur ki, o nə tam nəm, nə də tam quru olsun. Hər bir parça bir neçə mərhələdən keçir. Birinci ən balaca  matryoşka düzəldilir. Onun içi dolu olur. Növbəti prosesdə birincinin girə biləcəyi boyda 2-ci matryoşka düzəltmək lazımdır. Alt və üst tərəflər kəsilir, ilk öncə alt tərəf hazırlanır. Alt və üst tərəfin içi yonularaq boşaldılır və kiçik matryoşka daha böyük olanının içərisinə yerləşdirilir. Bu proses bir neçə dəfə daha böyük matryoşkalar üçün təkrarlanır.


First matryoshka museum doll open.jpg|Matryoşka
УФА-ЛАДЬЯ. АРТ.РЕМЕСЛА. СУВЕНИРЫ 15.jpg|Matryoşka


## Həmçinin bax
*Daruma (kukla)

## İstinadlar
Eratosfen

**Kirenalı Eratosfen** () — Qədim yunan riyaziyyatçısı, filosofu, astronomu, coğrafiyaşünası.

Coğrafiya elminin yaradılmasında və inkişafında misilsiz xidmətləri olan dahi mütəfəkkirdir. O, ilk dəfə olaraq elmə coğrafiya anlayışını gətirmiş, ilk coğrafiya kitabını ("Geoqrafiya") yazmışdır. Sonralar coğrafiya elmi "Yeri təsvir edirəm" mənasını verən bu kitabın adı ilə tanınmışdır. Eratosfen həmçinin ilk dünya xəritəsinin müəllifidir. Onun tərtib etdiyi xəritədə Avropa, Ön Asiya və Şimali Afrika quru parçaları, Aralıq dənizi, Atlantik okeanı, Qırmızı dəniz, Şərq və Şimal okeanları, o vaxt insanlara məlum olan adalar və s. təsvir olunmuşdur. Eratosfen Yerin ölçülərini də hesablamışdır. Onun aldığı nəticələr müasir ölçülərə çox yaxındır. Riyaziyyatda sadə ədədlərin tapılması üsulunu vermişdir. Bu üsul "Eratosfen Şəbəkəsi" və ya "Eratosfen qəfəsi" adı ilə tanınır. Kubun ikiqat böyüdülməsi məsələsinin həlli üçün cihaz yaratmışdır. Riyaziyyatçı olmasına baxmayaraq, onun fəlsəfəyə və musiqiyə dair də əsərləri var. Eratosfen şəbəkəsi aşağıdakı kimi yaradılır:
* Əvvəlcə 2-dən N-ə qədər ədədlər yazılır.
* Əvvəlcə 2-dən başqa 2-yə bölünən ədədlər pozulur.
* Daha sonra 5-ə, 7-yə, 11-ə və s. bölünenler pozulur.
* Proses davam edir və 2 ilə N arasında sadə ədədlər qalır.

## Mənbə
Məktəblinin coğrafiya lüğəti. Bakı.2006. Səh.95

## İstinadlar
Qjel

**Qjel** – rus farforu olub, adını yarandığı Qjel şəhərindən götürüb. Adı ilk dəfə 1328-ci ildə çəkilir. Farfordan düzəldilmiş qablar, oyuncaqlar ağ və mavi rəngli boyalarla bəzədilir.

## İstinadlar
Balalayka

**Balalayka** () — üçsimli rus xalq musiqi aləti. 6 sm-dən 1,7 m-ə qədər böyüklükdə olur.

Balalayka rus xalqının musiqi simvolu sayılır. Yaranma tarixi təxminən XVII əsr hesab olunur. Güclü, ancaq yumşaq səsi var.

## İstinadlar
CEV Kuboku (kişilər)

**CEV Kuboku** kişilər arasında 1972-ci ildən keçirilir. Turnir ilk vaxtlar Challange Kuboku adlandırılsa da daha sonralar CEV Kuboku adını almış və Azərbaycanca tələffüzdə Çev kuboku kimi məşhurlaşmışdır.

## Çempionlar

## İstinadlar
Mahir Şükürov

**Mahir Şükürov** (12 dekabr 1982) — Azərbaycanlı keçmiş futbolçu.

## Uğurları

: **Azərbaycan çempionatı**
:  ***Qızıl medal (1): 2012/2013***
:  ***Gümüş medal (3): 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008***
:  ***Bürünc medal (1): 2004/2005***
: **Azərbaycan Kuboku**
:  ***Qızıl medal (3): 2006/2007, 2007/2008, 2012/2013***
: **Azərbaycan Superkuboku**
:  ***Gümüş medal (1): 2013***
: **Birlik Kuboku**
:  ***Qızıl medal (1): 2008***
## Milli komanda karyerası
Azərbaycan milli futbol komandasında 2004-cü ilin 8 sentyabrında Vyanada 2006 FİFA Dünya Kubokunun seçmə mərhələsi çərçivəsində Avstriya ilə oyunda debut edib. 2010-cu ildə bir daha yığmada oynamamaq qərarına gəlib. Daha sonradan yenidən milliyə qayıdıb. Artıq milliyə çağırılmır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Profil - İnter Bakı
*Profil - Affa.Az
*Milli Futbol Komandası
Mezoskopik fizika

**Mezoskopik fizika** - qatı hal fizikasının bir hissəsi olub, sistemin mikroskopik və makroskopik ölçüləri arasındakı aralıq ölçüdə xassələrini öyrənən sahədir. 1981-ci ildə Van Kampen tərəfindən daxil edilmişdir.

Bir çox effekt və hadisələr var ki, onlar yalnız mezoskopik ölçüdə mövcuddur. Makroskopik fizikadakı bir sıra qanunlar mezoskopik fizikada ödənmir, məsələn, müqavimətlərin dövrənin paralel və ardıcıl qoşulmasında toplanması qaydası mezoskopik fizikada daha mürəkkəb qayda ilə əvəz olunurlar. 

## Mezoskopik fizikanın maraqlı sahələri
*Kvant nöqtəsi
Çjan Zilin

**Çjan Zilin** — 2007-ci ilin Dünya Gözəli

## Uğurları
*Çin Gözəli - 2007
*Dünya Gözəli - 2007
Fil xəstəliyi

**Fil xəstəliyi** və ya **elefantiaz** – İnsan bədəninin hər hansı bir hissəsinin hədsiz böyüməsi.

Fil xəstəliyi filarioidea ailəsinə daxil olan qurdlar tərəfindən törədilən parazitar xəstəlikdir. Bu xəstəlik parazitar xəstəliklərə aid olub, onu törədən qurdlar maralların orqanizmində yaşayır, ağcaqanadlar tərəfindən yayılır. Əgər alimlər maralların orqanizmində bu qurdun inkişafının qarşısını ala bilsə, insanlar arasında bu xəstəliyin qarşısını da almış olacaqlar. Tibdə elefantiyazis adlanan xəstəliyin açması "kobudcasına genişlənən üzvlər"dir. Bu xəstəlik kobudca genişlənmiş, ya da şişmiş ayaqlar və qollara sahib dramatik insan fotoşəkillərindən bilinir. İnfeksiyalı dişi ağcaqanad bir insanı dişlədiyində mikrofilarya deyilən qurd sürfələrini qana sala bilər. Mikrofilarya təkrar-təkrar törəyir və uzun illər boyu yaşaya biləcəyi qan dövranı yoluna yayılır. Sıx görülən xəstəlik əlamətləri infeksiya sonrası illər boyu görünmür. Parazitlər qan damarlarına yerləşdiyi kimi qan dövranını məhdudlaşdıra bilər və ətrafındakı toxumalarda qanın yığılmasına səbəb ola bilər.
Tropik zonalarda rast gəlinən fil xəstəliyi (limfatik filariya) ağcaqanadlar tərəfindən törədilir. Bu xəstəlikdən dünyada 120 milyon insan əziyyət çəkir və bunlardan 40 milyonu ağır vəziyyətdədir. Yoluxmuş dişi ağcaqanad insan qanını sorarkən sürfələr qana keçir və bununla da bütün bədənə yayılır. Sürfələr əsasən limfatik toxumaları zədələyir, beləliklə, onların normadan artıq böyüməsinə gətirib çıxarır. Nəticədə bu xəstəlik zamanı qızdırma və güclü ağrılar baş verir. Hipertrofiyaya uğramış ayaqlar, əllər, sinə və cinsiyyət orqanları, bu xəstəliyin ümumi simptomlarından sayılır. İnfeksiyanın ən ümumi görülən əlamətləri isə həddindən artıq dərəcədə böyümüş qollar, qıçlar, genitalya və sinələrdir.

## Mənbə
* 10 ən qorxulu və qəribə xəstəliklər
Hipertrixoz

**Hipertrixoz və ya qulyabani xəstəliyi** — həddən artıq tüklənmə.

Bu xəstəlik üzdə uzun və qara tüklərin çıxması ilə müşahidə olunur. Xəstəlik insanı canavara bənzətdiyi üçün, bu xəstəliyə canavar sindromu da deyirlər. Xəstəlik insanın müxtəlif sahələrinin həddən artıq tüklənməsi ilə büruzə olunur.

## Mənbə
* 10 ən qorxulu və qəribə xəstəliklər 

## Həmçinin bax
Kaiane Aldorino

**Kaiane Aldorino** — 2009-cu ilin Dünya Gözəli

## Uğurları
* Cəbəllütariq Gözəli - 2009
* Dünya Gözəli - 2009
Borgeze qalereyası

**Borgeze qalereyası** () — Romanın Borgeze villasına aid bir saray tikilisi. 1903-cü ildən dünyada misli bərabəri olmayan eksponat kolleksiyasına malik bir muzeydir. Qalereya ilk olaraq kardinal Sçipion Kaffarelli-Borgeze (1576–1633) tərəfindən yaradılmış, sonralar Markantino IV Borgeze (1730–1800) tərəfindən yeniləşdirilərək hazırkı müasir formasına salınmışdır. Birinci mərtəbə heykəl, ikinci mərtəbə isə şəkil qalereyası üçün nəzərdə tutulmuşdur.

1803-cü ildə Kamillo Filippo Lüdovik Borgeze Napoleonun bacısı Paulina Bonapartla nikaha girdikdən sonra qalereyanın bir çox əsərlərini satmağa məcbur edilmişdir ki, bunlardan bir çoxu hazırda Luvr muzeyinin inciləri sayılırlar. Beləliklə, qalereya ümumilikdə 154 heykəl, 160 büst, 170 relyef, 30 sütun və çoxlu sayda güldandan məhrum olmuş olur.

## Heykəl qalereyası
Libbi Trikket

**Libbi Trikket** (28 yanvar 1985, Taunsvil, Kvinslend)  — avstraliyalı idmançı, üzgüçülük üzrə üçqat olimpiya çempionu. 17 yaşından ölkəsinin şərəfini qoruyur.

## Uğurları

Trikket 2008-ci il Pekin Olimpiya oyunlarında 100 metr məsafəyə üzgüçülüyün batterfləy növündə qızıl medal əldə edib.

İdmançı son medalını bu il İtaliyanın Roma şəhərində keçirilən Dünya çempionatında əldə etmişdi. O, 100 metr məsafəyə batterfləy üsulla üzmədə bürünc medala sahib çıxmışdı. Libbi Trikket bir daha yarışlarda iştirak etməyəcəyini açıqlayıb.

## İstinadlar
Müqəddəs Mələk qəsri

**Müqəddəs Mələk qəsri** (ital. *Castel Sant'Angelo* - "Müqəddəs Mələk qəsri") - Romada yerləşən memarlıq abidəsi.

Sərdabə kimi tikilmiş qəsrdən Roma papasının iqamətgahı, həbsxana kimi istifadə olunmuş, hazırda isə muzeyə çevrilmişdir.

## Tarixçəsi

İmperator Adrian özü və ailəsi üçün sərdabə kimi 135-ci ildə tikintisinə başlamış, ölümündən sonra xələfi Antonin Piy tərəfindən 139-cu ildə bitirilmişdir. Sərdabə 84 m uzunluğa malik dördkünc özül üzərində diametri 64 və hündürlüyü 20 m olan silindrik formada inşa edilmişdir. Burada Adriandan Septimemə qədər bütün imperatorların qəbirləri yerləşmişdir. Romada Avreli divarları tikildikdən sonra ondan hərbi istehkam kimi istifadə olunmuşdur.

Rəvayətə görə 590-cı ildə taun epidemiyası zamanı Papa Böyük Qriqori qəsrinin üzərində Mələk Mikayılı qılıncını qınına qoyarkən görmüş və o vaxtdan qəsr Müqəddəs Mələk qəsri adlandırılmağa başlanmışdır.

Orta əsrlərdə qəsr Vatikanla 800 metrlik dəhliz (ital. *Passetto*) vasitəsilə əlaqələndirilmişdir. Roma papaları onu sonradan əsl qəsrə çevirmişlər. VII Klement 1527-ci ildə V Karl Romanı zəbt edərkən məhz burada sığınacaq tapmışdır.

## Sərdabədə dəfn olunanlar

* İmperator Adrian və xanımı Sabina
* İmperator Antonin Piy və xanımı Faustina
* İmperator Lusi Ver
* İmperator Mark Avreli
* İmperator Kommod
* İmperator Septimi Sever
* İmperator Mark Avreli Antonin Bassian (tarixdə daha çox Karakalla kimi tanınır)

İmperator Adrianın qəbri üzərində özünə aid epitafiya həkk olunmuşdur

ANIMULA VAGULA BLANDULA  
HOSPES COMESQUE CORPORIS  
QUAE NUNC ABIBIS IN LOCA  
PALLIDULA RIGIDA NUDULA  
NEC UT SOLES DABIS IOCOS.
 
* Tərcümə

*Həlim ruhum, azmış ruhum*
*Bədənimin yol yoldaşı və qonağı*
*Tərk edib tələsdiyin yer,*
*Solğun, kimsəsiz və sükutdur, oralarda*
*Vərdişincə zarafat edə bilməzsən.*


## İnteryeri

Fayl:Castel Sant'Angelo hall of Apollo 03.jpg
Fayl:Castel Sant'Angelo interior 01.jpg
Fayl:Castel Sant'Angelo interior 02.jpg
Fayl:Castel Sant'Angelo library 02.jpg
Fayl:Castel Sant'Angelo room with treasure chests.jpg
Fayl:Castel Sant'Angelo treasury room 02.jpg
Fayl:Castel Sant'Angelo treasury room 01.jpg
Fayl:Clement VII bathroom SantAngelo.jpg


## Mənbələr
# Heinz-Joachim Fischer: „Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt", DuMont, Köln 2001, S. 351–352. ISBN 3-7701-5607-2
# Falk Spirallo Reiseführer Rom, Auflage 2007
# Rom, DuMont Reiseverlag, Auflage 2006

## İstinadlar
Aleksandr Saçivko

**Aleksandr Saçivko** (; ; ) - Belarus futbolçu.

Yarımmüdafiəçidir. Hal-hazırda Dinamo Minsk klubunda çıxış edir. 21 yaşadək futbolçulardan ibarət Belarus milli komandasının formasını geyinir.

## İstinadlar
Torpedo Kutaisi FK

**Torpedo** — Gürcüstanın futbol klubu.

## Tarixi

1946-cı ildə yaranmışdır.

## Uğurları

## İstinadlar
Malıbəyli kənd teatrı

**Malıbəyli kənd teatrı** — Şuşa rayonu Malıbəyli kəndində yaranmış teatr.

Malıbəyli kənd teatrının ilk tamaşası Sultan Məcid Qənizadənin "Axşam səbri xeyir olar" vodevili olmuşdur. Bu tamaşa 1909-cu il noyabrın 7-də səhnəyə qoyulmuşdur.

O vaxtlar Malıbəylidə müəllimlik edən Məmməd Qarayevin rəhbərliyi ilə kənd ziyalıları müxtəlif mədəni-kütləvi tədbirlər həyata keçirirdilər. Məktəbdə təşkil olunmuş ilk teatr tamaşası da onun təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə baş tutub. İlk teatr tamaşası o vaxt Novo-Çerkassk Politexnik İnstitutunda təhsil alan, maddi cəhətdən çox kasıb olan və məktəbdən qovulmaq təhlükəsi ilə üzləşən Mirhəsən Vəzirovun xeyrinə təşkil olunub. Məktəb binasının böyük zalında göstərilən tamaşada Məmməd Qarayev baş rolda, müəllimlərdən Mirmehdi Ağamirzadə, Bəylər İbrahimbəyov, Mirzə Hüseyn Varşabov və başqaları müxtəlif rollarda çıxış ediblər. Tamaşa uğurlu keçib və o vaxtın pulu ilə toplanan 50 manat Mirhəsən Vəzirova göndərilib. Sonralar Mirhəsən Vəzirov qəzet vasitəsilə malıbəylilərə minnətdarlığını bildirmişdi.

İlk tamaşadan sonra teatr həvəskarlarının sayı getdikcə artmışdır. Teatr get-gedə kəndin məişətinə daxil olurdu. Tamaşalar məktəbdə, məscidin həyətində göstərilirdi. Məmməd Qarayev tamaşalara quruluş və ssenari verirdi. O, fasilələrdə xalq oyunlarından, məktəb şagirdlərindən ibarət xordan istifadə edərək xalq musiqisinin inkişafına da diqqət ayırırdı. Dövrünün tanınmış xanəndələri olan Malıbəyli Həmid, Malıbəyli Cümşüd, Malıbəyli Əsgər də teatra dəvət olunurdular.

## Repertuarı

Malıbəyli kənd teatrının Repertuarına əsasən ailə və məişət məsələlərindən bəhs edən, əxlaqi və tərbiyəvi əhəmiyyətli, asan başa düşülən kiçik formalı və məzmunlu əsərlər, satirik xarakter daşıyan səhnəciklər daxil edilirdi. "Evlənmək su içmək deyil", "Dursunəli və Ballıbadı", "Qırt-qırt", "Daşım-daşım", "Molla Cəbi", "Xor-xor", "Ev tərbiyəsinin bir şəkli", "Yağışdan çıxdıq yağmura düşdük" kimi əsərlər Malıbəyli teatrının repertuarında yer alıb. Əldə olunan gəlir isə maarif işlərinə, yoxsul şagirdlərə, Qori Müəllimlər Seminariyasında təhsil alan azərbaycanlı tələbələrə sərf olunurdu.

Malıbəyli kənd teatrının yaranmasının 100 illiyi münasibətlə 2009-cu il dekabrın 15-də Sabunçu rayonu, Ramana-450 qəsəbəsi Malıbəyli kənd 1 saylı orta məktəbində yubiley mərasimi keçirilmişdir.

## Mənbə
Graham Fuller

**Graham Fuller** () — ABŞ siyasətçisi.

Amerikanın RAND analitik qrupunun siyasi məsləhətçisidir.

20 illik xarici işlər vəzifəsinin 17 ilini Almaniya, Türkiyə, Livan, Səudiyyə Ərəbistanı, Şimali Yəmən, Əfqanıstan, Hong Kong kimi ölkələrdə xidmət edərək keçirib. 1982-ci ildə Yaxın Şərq və Cənubi Asiyadan məsul MKİ-nin milli xəfiyyəsi vəzifəsinə təyin edilib. 1986-cı ildə milli səviyyədə strateji proqnozlar məsulu olaraq MKİ Milli Kəşfiyyat Şurası başçısının köməkçisi vəzifəsinə gətirilib.

1988-ci ildə dövlətlə işlərini tamamlayan Fuller, RAND şirkətinə əsasən Orta Şərq, Orta Asiya, Cənub və Cənub-Şərqi Asiya və Sovetlər Birliyi etnik problemləri ilə əlaqədar işlər görmək vəzifəsiylə qatılıb.

Onu analitiklər bir növ ABŞ-nin "dərin adamı" olaraq xarakterizə edirlər. İsraillə çox möhkəm və birbaşa əlaqələri var.

Graham Fullerin "*[[Qurdlar Vadisi: Pusqu]]*" serialında adı çəkilən Aron Feller olduğu iddia edilir.

29 yanvar 2026-cı ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*GRAHAM FULLER KİMDİR?
Bura Azərbaycandır!

**Bura Azərbaycandır !** — Azərbaycan Respublikasında ictimai konsepsiya, inkişaf etmiş ölkələrlə Azərbaycanın müqayisəsini apararkən ölkədəki mövcud problemlərə haqq qazandırmaq üçün işlədilən termin.

XX əsrin 90-cı illərində yaranmışdır. XXI əsrin ilk onilliyinin sonlarında xüsusilə kütləviləşərək azərbaycanlıların milli şüurunda güclü şəkildə kök salmışdır. Nəticədə bir mənalı şəkildə problemlər ört-basdır edilir və "Bura Azərbaycandır!" mənfi pafosla vurğulanır.

## Xarici keçidlər

*Ürfan Məmmədli. Bura Azərbaycandır! '''zaman.az'''
Yeqor Qaydar

**Yeqor Timuroviç Qaydar** (; ) — Rusiyanın keçmiş baş naziri, iqtisadçı. Yeqor Qaydar SSRİ-nin dağılmasından sonrakı ilk illərdə Rusiyada iqtisadi islahatların əsas ideoloqlarından biri olmuşdur.

## Həyatı
Moskva Dövlət Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsini bitirib. 1980-ci ildə iqtisad elmləri namizədi, 1990-cı ildə iqtisad elmləri doktoru elmi dərəcələrini alıb. Yeqor Qaydar Rusiyada iqtisadi islahatların əsas ideoloqlarından biri sayılır. 1990-cı illərdə hökumətdə önəmli vəzifələrdə çalışan Yeqor Qaydar müstəqil Rusiyanın ilk maliyyə naziri olub, daha sonra baş nazirin 1-ci müavini və baş nazir səlahiyyətlərinin icraçısı vəzifələrini tutub. Özəlləşdirmə prosesi məhz Yeqor Qaydarın rəhbərliyi ilə başlanıb. Hökumətdən getdikdən sonra 1994–2001-ci illərdə "Demokratiçeskiy vıbor Rossii" partiyasının lideri olub. 2001–2003-cü illərdə isə "Soyuz Pravıx Sil"in tərkibində fəaliyyət göstərib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yeqor Qaydar's Project Syndicate op/eds
* Yeqor Qaydar 
* Speech 
* Gaidar, acting Russian PM under Yeltsin, dies
Kvant nöqtəsi

**Kvant nöqtəsi** (quantum dots) - çox kiçik yarımkeçirici hissəcikdir və yalnız bir neçə nanometr ölçüsündə olur.Belə kiçik olmaları onların optik və elektronik xassələrini  digər  daha böyük hissəciklərin xassələrindən fərqli edir.Onlar hal-hazırda nanotexnalogiyanın mərkəzində dayanır.Kvant nöqtələrinin əksər növləri özlərinə elektrik və ya işıq qəbul etdikdə xüsusi tezlikdə işıq emissiya edirlər.Bu tezliklər dəqiqliklə nöqtələrin ölçüsünü ,formasını və materialını dəyişə bilir və xassələr kvant nöqtələrinin tətbiqlərini artırır.

Kvant nöqtəsi kifayət qədər kiçik olmalıdır ki, kvant effektləri özünü göstərsin. Bunun üçün enerji səviyyələri arasındakı fərq kinetik enerjidən yetərincə böyük olmalıdır:

\frac
 \gg kT

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dmitri Klimoviç

**Dmitri Klimoviç** (; ; 9.2.1984, Minsk, Belarus SSR, SSRİ) — Belarus futbolçusu. Belarusun Belşina Bobruysk klubunun şərəfini qoruyur.

## Karyera
Peşəkar karyerasına 2002-ci ildə Smena klubunda başlayıb. Növbəti il BATE Borisov klubuna keçib və 10 oyunda forma geyinib. 2004-cü ildə Torpedoya transfer olunan Dmitri burada cəmi 3 oyun keçirib və 2 qol vurub. 2005 və 2006-cı illərdə yenidən BATE-yə qayıdıb, 25 matçda iştirak edib. Son 3 mövsümdə Torpedoda top qovan Klimoviç 76 görüşdə meydana çıxıb və 6 qol vurub.

2006-cı ildə BATE-nin heyətində UEFA Kubokunda oynayıb. Belarus milli futbol komandasına namizəd sayılır. 2009-cu ilin əvvəlində yığmasının seçmə mərhələ oyunlarına cəlb olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
TP Mazembe FK

**Tout Puissant Mazembe Englebert** — Konqo Demokratik Respublikasınun futbol klubu.

## Tarixi
1939-cu ildə yaranmışdır.

## Uğurları
* **Konqo DR çempionu (10)** — 1966, 1967, 1969, 1976, 1987, 2000, 2001, 2006, 2007, 2009
* **Konqo DR kubokunun qalibi (5)** — 1966, 1967, 1976, 1979, 2000

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əl-Əhli Dubay FK

**Əl-Əhli (Dubay) FK** — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin futbol klubu

## Tarixi

1970-ci ildə yaranmışdır.

## Uğurları
Braziliya FİFA Klublararası Dünya Çempionatında

*Bu məqalə [[Braziliya]] klublarının [[FİFA Klublararası Dünya Çempionatı]]ndakı iştirakı haqqındadır.*

## Təşkilatçılıq fəaliyyəti

*FİFA Klublararası Dünya Çempionatı 2000-də ev sahibi

## Braziliya komandalarının "[[FİFA Klublararası Dünya Çempionatı]]"ndakı bütün oyunları

## İllər üzrə

## Komandaların nəticələri

## Rəqib ölkələr
Selin Dion

**Selin Dion** (; ) — Kanada pop müğənnisi. 1988-ci ildə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibi. O, musiqi tarixindəki ən müvəffəqiyyətli qadın müğənnilərdən biri hesab olunur.

## İstinadlar
Vadims Logins

**Vadims Logins** ( 30.12.1981, Rezekne, Latviya SSR, SSRİ) – Latviya futbolçusu. Almaniyanın Lokomotiv Leypsiq klubunun üzvüdür.

## Karyera

Karyerasına Rezekne şəhərinin eyniadlı komandasında başlayıb və 16 oyun keçirib. 2000-ci ildə Dinaburqa transfer olunub. 4 il ərzində 69 dəfə meydana çıxıb və üç dəfə rəqib qapıçıları məyus edib. 2005-ci ildə Ventspils klubuna keçib. Bu komandanda 7 oyun keçirəndən sonra 2006-cı ildə yenidən Dinaburqa qayıdıb. İndiyə qədər 46 dəfə forma geyinib. 2005-ci ildə bir dəfə Latviya millisinə dəvət olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* National Football Teams - Vadims Logins
3G

**3G** — üçüncü nəsil rabitə texnologiyası. 3G-dəki G (generation) hərfinin ingilis dilindən dilimizə anlamı da "nəsil" deməkdir. Təqdim etdiyi xidmətlər arasında mobil istifadəçilər üçün geniş sahədə kabelsiz telefon əlaqələri, görüntülü əlaqələr və verilənlərin kabelsiz ötürülməsi mövcuddur.
Bu texnologiya 1998-ci ildə Yaponiyanın NTTdocomo şirkəti tərəfindən yaradılmışdır. 2002-ci ildən Amerikada, 2003-cü ildən isə Avropada istifadə olunmağa başlamışdır.

Bu sistem yalnız sürətli internet şəraitində işlədiyindən internet sürətinin dəfələrlə artırılmasını və yaxşılaşdırılmasını tələb edir. 3G sistemlərində sürətlər artıq megabitlərlə ifadə edilir. Sürətdəki bu artım xüsusilə internetə daxilolmanı asanlaşdırır. 3G vasitəsilə həm də telefondan görüntülü danışıq artıq bizdə də həqiqətə çevrilib. Bu sistem mobil internet sürətinin azı 70 qat artması deməkdir. Bu isə həm də mobil telefondan modem kimi istifadə edilməsi imkanını əldə edilməsi deməkdir. Bu yenilik cib telefonundan televiziyaya baxmaq imkanı yaratmaqla yanaşı səhiyyə xidmətlərində də inqilab sayıla biləcək yeniliklər gətirə bilər. Səhiyyə xidmətləri ən ucqar kəndlərə qədər gedib çata bilər. Bu texnologiyanın dəstəyi ilə birlikdə həkim xəstənin cib telefonundan onun ümumi halını öyrənmək imkanı əldə edə biləcək. Lakin bu vasitələr hələ də xəstənin daha dərindən müayinə edilməsinə imkan verməyəcək (məs. rentgen şüasına malik olan aparatın olmadığı halda telefon vasitəsilə adi görüntüdən yararlanma imkanı və s.) Bunun Afrika, Cənubi Amerika və Cənub-Şərqi Asiyada nümunələri vardır.

## Həmçinin bax

* 2G
* 4G

## İstinadlar

## Xarici keçidlər