Pərilərin Kraliçası

Folklor və ədəbiyyatda **Pəri Kraliçası** və ya **Pərilərin Kraliçası** () pərilərin qadın hökmdarıdır, bəzən isə kral ilə birgə təsvir olunur. Müxtəlif əsərlərdə onun adı ya verilir, ya da anonim qalır; Titaniya və Mab ən çox istifadə olunan adlardandır. Dünyanın müxtəlif yerlərində bir çox personajlar, tanrıçalar və folklor ruhları Pəri Kraliçası kimi təsvir edilmişdir.

## Folklor
İrland mifologiyasındakı Tuata De Danann və Sid xalqının yerli padşah və kraliçaları çox idi. Unaq, Una və ya Nuala, Qərbi İrlandiyanın pəri kralı olan Finvarra və ya Fionnbharrın həyat yoldaşı idi, baxmayaraq ki, o, tez-tez başqa aşiqələrə sahib olurdu. Adətən Finvarra ilə birlikdə Knok Midha təpəsində yaşadığı təsvir edilirdi, lakin bəzən onun ayrıca Knok Sidh Una (Nokşeqouna) adlı iqamətgahının olduğu da deyilirdi.

Bir nağılda (Aarne-Tompson növü 476 – *Pərilərin mamaçası* modelinə uyğun), "Fionnbharrın həyat yoldaşı" (adı çəkilmir) düşünmədən bir insan qız tərəfindən lənətlənir və həmin qız ona mamaça kimi xidmət etməli olur. Fionnbharrın həyat yoldaşı qıza qisas almaq üçün ona taxdıqda bədənini iki hissəyə böləcək bir kəmər verir, lakin bir pəri qulluqçu qızı vaxtında xəbərdar edir. İrland mifologiyasındakı digər pəri kraliçalarına Kliodna, Aoybinn və Ayne daxildir.

Artur əfsanəsində Morqana pərisi (və ya Pərilərin Morqası) Avalon adlı fövqəltəbii adanın hökmdarı idi və bəzən pəri kraliçası kimi təsvir edilirdi. Vita Merlini əsərində o, doqquz sehrbaz bacının rəhbəri olan Morqen kimi tanıdılır. Pəri kraliçaları bəzi Çayldın balladaları (orta əsr ingilis xalq balladaları) əsərlərində də yer alır. Elison Qros (Çayld 35) balladasında mehriban və köməkçi bir pəri kraliçası var. Tam Lin (Çayld 39) balladasında isə qəddar və ölümcül bir pəri kraliçası əsas antaqonistdir.

Tam Linin Pəri Kraliçası yeddi ildən bir Cəhənnəmə vergi ödəyir və Tam Lin qorxur ki, bu dəfə insan qurbanı olaraq özü seçiləcək:


*Yeddi ilin sonunda*
*O, Cəhənnəmə vergi ödəyir*
*Mən isə belə ədalı və gümrah*
*Qorxuram ki, bu dəfə qurban özüm olum*


Adı çəkilməyən bir pəri kraliçası Tomas Lermont (Çayld 37) balladasında yer alır. O, baş qəhrəmanı öz sevgilisi kimi götürür və ona öncəgörmə qabiliyyəti bəxş edir. Tomas Lermont  nağılı ilə Tam Lin nağılı oxşar motivlərə malik olsa da (o cümlədən Cəhənnəmə verilən vergi məsələsi), buradakı pəri kraliçası daha mərhəmətli bir fiqurdur.

1450-ci ilin yanvarında Tomas Çeynin üsyanı zamanı "Pərilərin Kralı" (Regem de ffeyre) və "Pərilərin Kraliçası" (Reginam de ffeyre) üsyançı liderlər tərəfindən ləqəb kimi istifadə olunurdu.

XVII əsr ingilis siyasətçisi və mistiki Qudvin Uorton, *Penelopa La Qard* adlı bir pəri kraliçası ilə evləndiyinə inanırdı.

Bəzi yerli inanclarda pəri kraliçalarının adları var idi.Men adasından bir sehr duasında pəri hökmdarlarının adı Kral Filip və Kraliça Bahi olaraq çəkilir. Bir Uels xalq inancına görə, *Tylwyth Teg*in (Uels pəriləri) kraliçası Qvenhidv idi və Qvidion ab Donun həyat yoldaşı idi. Kiçik, yumşaq buludlar onun qoyunları hesab olunurdu.

Bəzi yerli inanclar ədəbiyyata da təsir etmişdir. Yorkşir və Lancaşir folklorundan ilhamlanaraq yazılmış Şantu Cest (XIX əsr şeiri) əsərində "Old Moss" adlı pəri kraliçası yer alır. O, kilsə zənglərinin səsinə dözə bilmədiyi üçün Todmore adlı bir nəhənglə birlikdə yaşayır və nəticədə onlar Todmorden bölgəsində məskunlaşırlar.

İngiltərənin Yorkşir bölgəsindəki Canet Foss şəlaləsi ilə əlaqələndirilən "Janet" adlı mifoloji varlıq bəzi şairlər tərəfindən pəri kraliçası kimi romantikləşdirilmişdir. Kornuoll adlı pəri kraliçası isə 1900-cü illərin əvvəllərində məşhur marketinq kampaniyası vasitəsilə populyarlaşdırılmışdır.

Dünyanın müxtəlif yerlərində bənzər pəri kraliçaları təsvir edilmişdir. Müasir yunan folklorunda Lamia Nereidlərin kraliçası, Artemida isə dağların və torpaq nimflərinin hökmdarıdır. Bir roman mifinə görə, Keshali nimflərinin kraliçası Ana bir şeytan tərəfindən qaçırılmışdır.

## Ədəbiyyat və media
Cefri Çoserin *Tacirin Nağılı* () əsərində Pluton və Prozerpina pərilərin kralı və kraliçası kimi təsvir edilir. Bu təsvirin Vilyam Şekspirin *Yay Gecəsi Yuxusu* () əsərindəki pəri hökmdarlarına təsir etdiyi düşünülür. Edmund Spenserin Pəri Kraliçası () adlı alleqorik epik poemasında Qloriana adlı bir pəri kraliçası yer alır. O, Oberonun qızı və fəzilətli bir hökmdardır. Qloriana əslində İngiltərə kraliçası I Yelizavetanın alleqorik təsviridir.

Vilyam Şekspir pəri kraliçası obrazına bir neçə dəfə müraciət etmişdir.*Şən Vindzor Zövcələri* () əsərində bu konsepsiyaya işarə edilir. *Yay Gecəsi Yuxusu* () pyesində Titaniya pərilərin kraliçası və Oberonun həyat yoldaşıdır. Onun adı Ovidin əsərlərindən götürülmüş və Roma tanrıçası Diana üçün işlədilmiş epitetlərdən biridir.Romeo və Cülyetta əsərində isə Mab Kraliçası adlı pəri kraliçası görünməsə də, o təsvir edilir. Mab Kraliçası, insanlara yuxular gətirən bir pəri mamaçasıdır və kiçik arabada səyahət edir. Şekspirdən sonra Ben Conson və Maykl Dreyton kimi müəlliflər də pəri kraliçasının adını Mab kimi göstərmişdir. Dreyton, Mabı Titaniyanın əvəzinə Oberonun həyat yoldaşı kimi təsvir etmişdir.

Titaniya və Mabdan başqa, Oberonun digər adlarla tanınan həyat yoldaşları da var idi. Məsələn, 1591-ci ildə İngiltərə kraliçası I Yelizavetanın şərəfinə verilən bir tamaşada onun arvadının adı Aureola idi. Təxminən 1600-cü ildə Vilyam Persinin *Pərilərin pastoralı* () əsərində isə Oberonun həyat yoldaşı Xloris adlandırılmışdır.

Fransız *contes de fées* (pəri nağılları) janrında pərilər mühüm rol oynayırdı. Qabriel Syuzannanın Gözəl və Bədheybət () nağılında pərilər bir kraliça tərəfindən idarə edilir. Eyni motivlər Madam D'Olnuanın *Şahzadə Mayblossom* () əsərində də görünür. Şarlotta-Rouz de Komon de La Forsun *Ən Gözəl Pəri* () əsərində *Nabote* adlı bir pəri kraliçası var ki, o, əvvəlki mərhəmətli kraliçanı devirmişdir. Madam D'Olnua pəri nağılları janrını populyarlaşdırdığı üçün "pərilərin kraliçası" () adlandırılmışdır.

### Müasir ədəbiyyat
Ceyms Barrinin *Kiçik Ağ Quş* () əsərində, Piter Penin sələfi olan bu kitabda, Mab Kraliçası xeyirxah və yardımsevər pəri kraliçası kimi təsvir edilir. Disneyin Piter Pan əsasında hazırladığı Tinker Bell filmlərində isə pəri hökmdarı Klarion Kraliçası adlanır. Laymen Frenk Baumun *Oz kitabları*nda () Lurlin Kraliçası adlı fövqəltəbii bir pəri kraliçası Oz ölkəsinin  yaradılmasında mühüm rol oynayır. Baumun *Santa Klausun Həyatı və Macəraları* () kitabında da adı açıqlanmayan bir Pəri Kraliçası var. O, Baumun İksdən Ziksi Kraliçası () əsərində Lulea adlanır. Brendon Mallın *Feyblheyven* () seriyasında Pəri Kraliçası vacib bir rol oynayır. O, pəriləri idarə etsə də, əslində insana bənzər forma ala bilən unikorndur. Hiro Maşimanın *Fairy Tail* manqasındakı Erza Skarlet, gücünə görə "*Titania*" ləqəbini almışdır.

## Sehr və neopaqanizm
Diana tanrıçası demonoloji ədəbiyyatda pərilər aləminin hökmdarı kimi təsvir edilirdi. Məsələn, Şotlandiya kralı VI Ceymsin *Demonologiya* () əsərində Diana və onun "*gecə sarayı*" pərilər və ya yaxşı qonşular kimi təsvir edilir. Orta əsr xristian ruhaniləri, gecələr səyahət edən və qurbanlar qəbul edən ruhani qadın liderlərə sitayiş etməyi pisləyirdilər. Məsələn, İtaliyada Siciliyalı *doñas de fuera* adlı qrup belə inanclara malik idi. 1530-cu illərdə Vilyam Hey, Şotlandiya cadugərlərinin "*seely wights*" (mərhəmətli varlıqlar) və ya "*Diana, pərilərin kraliçası*" ilə görüşdüyünü yazırdı. Alim Culian Qudar qeyd edir ki, "*Diananın Şotlandiyada geniş bir kultu olduğuna dair heç bir sübut yoxdur*"; lakin o, bu adın rəsmi dairələrin belə inancları təsnif etmək üçün istifadə etdiyi bir ifadə olduğunu vurğulayır.

Bu kraliça müxtəlif adlarla tanınırdı, məsələn:
* Herodias
* Abundia
* Bensozia
* Riçella
* Satia
* Doamna Zinelor (Rumıniyada Mirça Eliade tərəfindən "Pərilərin Kraliçası" kimi tərcümə edilmişdir)
* Vanne Tekla (Niderlandda)

XVI əsrdə bir neçə Şotlandiya cadugərlik məhkəməsində Elfame Kraliçası () haqqında ifadələr verilmişdir. Məsələn, Andro Man adlı bir nəfər Elfame Kraliçası ilə uşaq sahibi olduğunu iddia etmişdir. XIX əsrdə Çarlz Qodfri Liland Aradiya, Cadugərlərin Kraliçası konsepsiyasını ortaya qoydu. Bu ideya neopaqanizmdə yayılaraq *Faerie faith* və *Makfarland Dianik* ənənələrinin yaranmasına səbəb oldu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Hutton, Ronald. "The Fairy Queen". In: *Queens of the Wild: Pagan Goddesses in Christian Europe: An Investigation*. Yale University Press, 2022. pp.&nbsp;75–109. JSTOR. . Accessed 30 Dec. 2022.