open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Proçida (ada)

**Proçida** () — Tirren dənizində, Neapol körfəzində vulkanik ada.
Adanın sahəsi 4,1 km² olub, İtaliyanın Kampaniya (İtaliya) muxtar vilayətinin Neapol əyalətinin inzibati bölgüsünə aiddir. Adanın qoruyucusu Mələk Mikayıl hesab edilir.

## Tarixi
Ada hələ bizim eradan əvvəl sakinləşmişdir. Burada ilk yunan Proxita yaşayış məskəni, Roma İmperiyası dövründə isə patrisilər üçün kurort mövcud olmuşdur.
Adadakı katolik monastır kilsəsi rəvayətə görə yerli sakinlərin dəniz quldurlarından yaxa qurtarmaq üçün Mələk Mikayıla dua edib yalvarmışlar. Bu zaman aydın dənizdə qəfildən qopan tufan quldur gəmiləini batırır. Bu məqsədlə adanın qoruyucusu Mələk Mikayılın şərəfinə həmin kilsə inşa edilmişdir.

## Maraqlı faktlar
* İstedadlı cənab Ripli (film, 1999) filminin bəzi səhnələri bu adada çəkilmişdir.
Manzini

**Manzini** — Esvatininin ən iri şəhəridir. Əhalisi — 78 min nəfər (2008), 1960-cı il ilə kimi şəhərin adı Bremersdorp idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naxışnərgiz

**Naxışnərgiz** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Naxışnərgiz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Qahab kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Qahab kəndinin bir hissəsi Naxışnərgiz kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. 30 sentyabr 2003-cü il tarixli 500-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Naxışnərgiz kəndi Qahab kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Naxışnərgiz kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə Naxışnərgiz kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Pirallahı adası

**Pirallahı** — Xəzər dənizində, Abşeron körfəzinin eyni adlı Abşeron arxipelaqına aid ada.  O, Azərbaycanda yerləşən sahəcə ən böyük adadır. Sahəsi 17,56&nbsp;km², uzunluğu 12&nbsp;km, eni 0,2&nbsp;km-dən 4&nbsp;km-ə qədərdir.

## Etimologiyası
Adanı atəşpərəstliklə əlaqələndirirlər. İslam dininin buraya gəlməsiylə əlaqədar adanın adı Pirallahı olaraq dəyişdirilmişdir. Ruslar adanı (bojya svyatinya) sonradan Svyatov adını qoymuşdur. 1936-cı ildə ada inqilabçı F.A.Sergeyevin gizli partiya ləqəbinin şərəfinə "Artyom adası" adlandırıldı. 1990-cı ildə adanın köhnə adı rəsmən bərpa edilmişdir.

## Tarixi
 
Neftə olan ehtiyacı da nəzərə alaraq SSRİ hökuməti gözünü Pirallahıdakı neft qaynaqlarına çevirir. 1939-cu ildə Azərneftyağ Sənaye Nazirliyi tərəfindən Moskva şəhərində "Damba" tipli körpü tikilməsi üçün layihə təsdiq edilmişdir. Adanı sahilə birləşdirən körpünün tikintisi 1941-ci ildə başlanılıb. 1944-cu ildə başa catdırılır. Bununla da faktiki olaraq, Pirallahı adası yarımadaya çevrilmişdir. Abşeron körfəzi isə iki hissəyə bölünmüşdür. Bir müddət sonra isə damba üzəri ilə adaya dəmir yolu çəkilmişdir. Azərbaycan dəmiryolları Artyom adası stansiyası 13 may 1953-cü ildə istifadəyə verilmişdir. 2012-ci ildə Pirallahını Abşeron yarımadası ilə birləşdirən yeni körpünün tikintisi ilə əlaqədar, elektrik qatarlarının hərəkəti dayandırılmış və dəmir yol xətti sökülərək ləğv edilmişdir. Pirallahı körpüsünün açılışı 2017-ci ilin 11 mayında baş tutmuşdur. Körpünün inşası ilə gəmilər boğazdan sərbəst şəkildə keçmə imkanı əldə etmişlər. 2012-ilin dekabrın 21-də adada yerləşən qəsəbə eyni adlı inzibati rayonun mərkəzinə çevrilir.

## Coğrafiyasi və iqlimi
Əsasən qum və gilli suxurlar üstünlük təşkil edir. Quru suptropik iqlimə malikdir. Əsas etibari ilə Xəzri küləyi hakimdir. Adanın qərb sahillərini Simali və Cənubi Abşeron körfəzləri yuyur. Adadan cənubda Qu adası, cənub-şərqdə isə Böyük Tava və Tava altı adaları yerləşir.

## Ehtiyyatları
Əsas ehtiyatları neftdir.
## Mənbə
*Böyük Sovet Ensiklopediyası 
*Weather reports for Pirallahı Island 
*Səyahət
## İstinadlar
Qızılağac körfəzi

**Qızılağac körfəzi** —  Xəzər dənizində Azərbaycan Respublikasının cənub şərqində yerləşən, sahəsi 460&nbsp;km²,uzunluğu 28&nbsp;km, dərinliyi 2 m olan körfəz.

Köcəri su quşların qışladığı bu su hövzəsində Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu yerləşir.

Körfəz ilk dəfə 1720-ci ildə xəritəyə salınmış və ona tökülən eyniadlı çayın (Qızılağacçay) adına münasib Qızılağac körfəzi adlandırılmışdır.

1935-ci ildə körfəz kommunist Sergey Kirovun şərəfinə adlandırılmış, 1991-ci ildə yenidən əzəli adı ona qaytarılmışdır.

## Fauna
Qızılağac qoruğu köçəri quşların çoxalması üçün çox əhəmiyyətlidir. Bura hər il Qərbi Sibirdən, Qazaxıstandan, Cənubi Uraldan, Şimali Avropadan qaz, ördək, durna, qaşqaldaq, bağ quşu, qutan və başqa quşlar qışlamağa köçüb gəlirlər.
Qoruqda qaban, canavar, qamış pişiyi, porsuq, susamuru, tülkü və s. məməlilər məskunlaşmışdır. Qoruğun su hövzəsində 54 növ balıq vardır.
* Nərə
* Siyənək
* Ağ balıq
* Kütüm
* Qartal
* Qızılqaz
* Cüllüt
* Durna
* Qaşqaldaq
* Qutan
* Çəhrayı qutan
* Turac
* Fısıldayan ququşu
* Qırmızıdöş qaz
* Qara leylək
* Tülkü
* Ceyran
* Canavar
* Suiti
* Çöl donuzu

## Həmçinin bax
* Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu
* Kür Dili
* Viləşçay

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnstitut: Qızılağac körfəzinin ekoloji vəziyyəti pisləşib, sahil zonaları tullantılarla çirkləndirilib
Çaquanas

**Çaquanas** () — Trinidad və Tobaqonun əhalisinin sayına görə ən böyük şəhərdir. Əhalisi 83,5 min nəfər (2011) olan şəhər ölkənin paytaxtı Port of Speyndən 18 km cənubunda yerləşir. Mühüm ticarət və şəkər sənayenin mərkəzidir.
Alatoran: Sübh (dəqiqləşdirmə)

* **[[Alatoran. Saqa: Sübh (I hissə) (film, 2011)|Alatoran. Saqa: Sübh (I hissə)]]** ()
* **[[Alatoran. Saqa: Sübh (II hissə) (film, 2012)|Alatoran. Saqa: Sübh (II hissə)]]** ()

Alatoran romanlar seriyasın dördüncü cildin — Sübh kitabın əsasında çəkilən 2 film.  artıq 2011-ci ilin noyabrın 17-də,  isə 2012-ci ilin noyabrın 16-da ekranlara çıxdı.
Byörn Straustrup

**Byörn Straustrup** () — Danimarkalı kompüter elmləri üzrə alim, geniş istifadə olunan C++ proqramlaşdırma dilinin yaradıcısı və inkişaf etdiricisi kimi tanınır.  O, hal-hazırda Texas A&M universitetində kompüter elmləri üzrə mühəndislik kafedrası kollecinin professoru və sahibidir.

Stourstrup Danimarkanın Aarhus universitetindən riyaziyyat və kompüter elmləri üzrə magistr dərəcəsi (1975) və İngiltərənin Kembric universitetində Çörçill kollecinin tələbəsi kimi doktorluq dərəcəsi almışdır.
Luka Paçoli

**Fra Luka Bartolomeo de Paçoli** və ya **Paçolo** (; 1445 – 19 iyun 1514) — İtaliya riyaziyyatçısı; hesab əməlləri qaydalarını, bəzi cəbri tənliklərin həllərini, həndəsi mütənasiblik nəzəriyyəsini şərh etmişdir. "Hesab, həndəsə, nisbət və mütənasibliyə dair biliklərin cəmi" dərsliyinin müəllifidir.

## Həyatı
XV əsrdə yaşamış mühasibat uçotu elminin əsasını qoymuş italyan alimidir. O, ikili yazılış sisteminin əsasını qoymuşdur ki, bu sistemdən hazırkı dövrdə də istifadə olunmaqdadır.

## İstinadlar
İnsan potensialının İnkişafı İndeksinə görə ölkələrin siyahısı

İnsan inkişafi indeksi 2012-ci il üçün aşağıdakı kimidir.

### Ən yüksək insan inkişafı indeksi olan ölkələr
 
{| class="wikitable sortable"
|-
! Sıra № si !! ölkələr !! indeks
|-
| 1 || Norveç ||  0.955
|-
| 2 ||Avstraliya || 0.938
|-
|3 || Birləşmiş Ştatlar || 0.937
|-
|4 ||Niderland|| 0.921
|-
|5||  Almaniya|| 0.920
|-
| 6 ||Yeni Zellandiya|| 0.919
|-
|7 || İrlandiya||0.916
|-
| 8 || İsveç || 0.916
|-
|9 || İsveçrə|| 0.913
|-
|10 || Yaponiya|| 0.912
|-
|11 || Kanada || 0.911
|-
| 12 ||Koreya Respubilikası || 0.909
|-
| 13 || Hon Konq (Çin)|| 0.906
|-
| 14 || İslandiya ||0.906
|-
| 15 || Danimarka|| 0.901
|-
|16||İsrail || 0.900
|-
| 17 ||Belçika || 0.897
|-
| 18 || Avstriya || 0.895
|-
| 19 || Sinqapur|| 0.895
|-
| 20|| Fransa || 0.893
|-
| 21 || Finlandiya  || 0.892
|-
| 22 || Sloveniya|| 0.892
|-
| 23 || İspaniya || 0.885
|-
| 24|| Lixtenşteyin || 0.883
|-
|25 || İtaliya || 0.881
|-
| 26 || Lüksenburq ||0.875
|-
|27 || Böyük Britaniya|| 0.875
|-
| 28 || Çexiya || 0.873
|-
|29|| Yunanıstan|| 0.860
|-
| 30 ||Buriney|| 0.855
|-
|31 || Cənubi Kipr || 0.848
|-
| 32 || Malta ||0.847
|-
| 33 || Andora || 0.846
|-
| 34 || Estonia|| 0.846
|-
|35 || Slovakia||0.840
|-
| 36 || Qatar || 0.834
|-
| 37|| Maçarıstan || 0.831
|-
|38|| Barbados|| 0.825
|-
| 39 || Polşa || 0.821
|-
|40|| Çili || 0.819
|-
|41 || Litva || 0.818
|-
|42|| BƏƏ|| 0.818
|-
|43 || Portuqaliya || 0.816
|-
| 44 || Latvia ||0.814
|-
|45|| Argentina || 0.811
|-
|46 || Şeyşel adaları|| 0.806
|-
|47 || Xarvatia || 0.805
|-

## İstinadlar
Vıru

**Vıru** (est. *Võru*) — Estoniyanın cənub-şərqində yerləşən şəhər, Vırumaa qəzasının inzibati mərkəzidir. Hal-hazırda(2012), burada 12,9 min sakin yaşayır.Əsasını Verro adı ilə 1784 ildə qoyuldu. Şəhərdə yağ-pendir və mebel müəssisələr fəaliyyət göstərir.

## Fotoqalereya

Võru Suurkannataja Ekaterina kirik 2013.JPG
Võru pritsumaja.jpg
Võru city centre at night.jpg
Roosisaare rippsild 2011 10.jpg
Võru I Põhikool.JPG


## İstinadlar
Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası

**Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası** və ya qısaca **Milli Şura** — Azərbaycanda siyasi ittifaq. 2013-cü il Azərbaycan Respublikası prezidenti seçkiləri ərəfəsində müxalif siyasətçilərin birliyi kimi yaradılmışdır.

## Tarixi
28 may 2013-cü ildə Respublika günü Novxanıda Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin abidəsi önündə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətin 95 illiyi ilə əlaqədar keçirilən bayram tədbiri bitdikdən sonra bəzi siyasi qüvvələrin təmsilçiləri olan Açıq Cəmiyyət Partiyası sədri Sülhəddin Əkbər, Azərbaycan Liberal Partiyası sədri Əvəz Temirxan, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası sədri Əli Kərimli, Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası sədr muavini Bəybala Əbil, EL Hərəkatı sədri Eldar Namazov və Müsavat Partiyası sədri İsa Qəmbərin iştiraki ilə bu partiyaların rəhbərlərinin görüşü baş verib. Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının təsis sənədləri üzərində geniş müzakirələr aparılmışdır. Müzakirələrə telefon və Skype vasitəsilə Rüstəm İbrahimbəyov, o dönəmin Açıq Cəmiyyət Partiyası lideri Rəsul Quliyev, ALP lideri Lalə Şövkət və KXCP sədri Mirmahmud Mirəlioğlu da qatılmışlar. Məsləhətləşmələr nəticəsində Milli Şuranın təsis bəyannaməsi və tərkibi razılaşdırılmışdır. Bununla da 28 may Respublika günündə "Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası"nın yaradılması barədə qərar qəbul edilmişdir.

7 iyun 2013-cü ildə qurumun təsis yığıncağı keçirilib. Beynəlxalq təşkilatların, xarici ölkə səfirliklərinin nümayəndələrinin də iştirak etdiyi toplantıda Milli Şura təsis olunmaqla yanaşı, Rüstəm İbrahimbəyov qurumun sədri seçilib. Bəzi sənədlər qəbul edilib.

2 iyul 2013 tarixində Milli Şura rəsmən Rüstəm İbrahimbəyovun vahid namizədliyini prezident seçkilərində irəli sürmək qərarı verib. Bu qərar MŞ-yə daxil olan siyasi partiyalarla yanaşı islamçı kəsim, o cümlədən Rifah Vətəndaş Hərəkatı tərəfindən də dəstəklənib. Rifah Vətəndaş Hərəkatı sonradan Cəmil Həsənlini də dəstəkləyib.

23 avqust 2013 tarixində isə Milli Şura rəsmən Cəmil Həsənlinin ehtiyat vahid namizədliyini prezident seçkilərində irəli sürmək qərarı vermişdir.

3 dekabr 2013-cü ildə Cəmil Həsənli qurumun sədri, Rüstəm İbrahimbəyov isə fəxri sədri seçilib.

Seçkidən sonrakı dövrdə Müsavat Partiyası, EL Hərəkatı, Azərbaycan Liberal Partiyası, Böyük Azərbaycan Partiyası,Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası,Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası və digər çoxsaylı üzvlər Milli Şuradan çıxdılar.

## Seçkilər

### Prezident seçkiləri

## Rəhbərlik
* Fəxri sədr: Rüstəm İbrahimbəyov
* Sədr: Cəmil Həsənli

## Üzvlər
Son yenilənmə: avqust 2024

### Ayrılanlar
Bəzi üzvlər Milli Şura yaradıldıqdan bir müddət sonra müxtəlif səbəblərlə qurumun sıralarını tərk etmişdir.

### Çıxarılanlar
Bəzi üzvlər Milli Şura yaradıldıqdan bir müddət sonra müxtəlif səbəblə qurumun üzvlüyündən çıxarılmışdır.

### Vəfat edənlər

### Qoşulanlar

## Mənbə
* Milli Şura təsis edildi 
* Milli Şura təsis olundu və sədrini seçdi
* Milli Şuranın bəyannaməsi
* Milli Şura yaradıldı 
* ''Milli Şura üzvlərinin siyahısı''. '''azadliq.info''' 
* ''Milli Şura, Üzvlər''.'''camilhasanli.com''' 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi facebook səhifəsi
* Müxalifət Baş Prokurorluqdan"Pandora dosyası"nın araşdırılmasını tələb edir
Miyamoto Musaşi

**Miyamoto Musaşi** (; ) — gənclik dönəmlərində *Miyamoto Bennosuke* və ya *Miyamoto Musana* adları ilə tanınan məşhur yapon qılınc ustası. Tarixdə ən məşhur qılınc ustalarından hesab olunur. Gənc yaşlarından etibarən iştirak etməyə başladığı qılınc duelləri nəticəsində bir çox məşhur rəqibini məğlub etmişdir. *Hiyoho Niten İçi-riyu* döyüş stilinin atası sayılır. Miyamoto Musaşi fəlsəfi və taktiki fikirlərinin yazıldığı və günü bu gündə geniş şəkildə istifadə olunan  Beş çevrə kitabının müəllifidir.

## Həyatı
Miyamoto Musaşinin həyatı ilə bağlı tarixi mənbələrdə bir çox faktlar olsa da, onun həyatının bütün dövrləri məlum deyil. Tarixçilər tərəfindən qəbul edilmiş, ümumi fikir belədir ki; böyük qardaşı Sirota (1578-1660) və Musaşi, Mimasaka əyalətinin Miyamoto kəndində yaşayan, Hiratalar olaraq adlandırılan varlı samuray nəslindəndir. Digər bir ehtimala görə isə Miyamoto həmin əyalətdə yerləşən Bansu kəndində dünyaya gəlmişdir. Musaşi ailəsi Şinmen boyuna mənsub idi. Musaşi yazdığı beş çevrə kitabında Şinmen boyuna mənsub olduğunu və əsl adının *Musaşi no Kami Fujivara no Genşin* olduğunu yazmışdır.

Musaşinin doğum tarixi ilə bağlı bəzi fikir ayrılqıları mövcuddur. Doğulduğu yer və zamana aid olan məlumatlar tam dəqiq deyildir. Mənbələrdə atasının adı *Hirata Munisayi* şəklində qeyd edilmişdir. Hirata Munsayi Şinmen boyuna bağlı, jitte silahlı dəstəsinin ustad döyüşçülərindən biri idi. O, eyni zamanda qılıncla davranmaqda mahir bir döyüşçü kimi tanınırdı.

Gənclik illərində Yoşiyoka ilə qılınc duellinə girmiş və qalib gəlmişdir. Bu qələbədən sonra şoqun tərəfindən Hirata Munisayi *Yaponiyanın ən yaxşısı* ünvanını almışdır. Munisayi meşəlik ərazidə yerləşən evində övladlarına jitte fəndləri əsasında qılınc dərsləri keçməyə başladı. Munisayinin məzarında vəfat tarixi kimi 1580-cı il qeyd olunmuşdur. Bu tarix Musaşinin doğum tarixi olaraq qəbul edilən 1584-cü il ilə uyğunluq təşkil etmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qələbəlik adamı (hekayə)

**Qələbəlik adamı** () — Edqar Allan Po tərəfindən 1840-cı ildə yazılmış hekayə. Hekayə adı məlum olmayan şəxsin dilindən danışılır və əsas məzmunu həmin şəxsin London küçələrində bir nəfəri təqib etməsindən ibarətdir.

## Məzmun
Naməlum xəstəlik keçirən hekayənin əsas qəhrəmanı, London şəhərində adı göstərilməyən bir restoranda əyləşir. Əsər boyu qəhrəmanının adı çəkilmir. Qəhrəman restoranın pəncərəsindən küçədə ora-bura hərəkət edən kütləni maraqla seyr edir. İnsanlar maraqla və həvəslə hərəkət edir, ora-bura qaçırlar. Qəhrəman restoranda oturduğu yerdən, küçədə olan insanları beynində xəyali şəkildə müxtəlif kateqoriyalara bölür və onların kimliklərini özü üçün müəyyən etməyə çalışır. Gecənin düşməsinə yaxın, kütlənin arasından digər insanlardan fərqlənən bir sima, qəhrəmanın diqqətini cəlb edir. Altmış beş — yetmiş yaş arasında olan həmin sima sahibinin üzündə qəhrəmanın fikrincə *mütləq bir azadlıq vardır.* Arıq, qısa boy və çəlimsiz olan həmin yaşlı şəxs, yaxşı və keyfiyyətli parçadan hazırlanmış köhnə paltar geyinmişdir. Qəhrəmanın diqqətini artıqlaması ilə cəlb etməsi səbəbindən naməlum şəxsin izinə düşür.

Yaşlı qoca, bazar və dükanların olduğu ərazidən keçir, ancaq heç nə almır. Şəhərin kasıblar yaşadığı məhəllələrdə gəzişdikdən sonra, Londonun varlılar yaşayan məhəllələrinə yollanır. Gecə boyunca və həmin günün səhərisi yaşlı qoca varlılar məhəlləsi boyunca irəliləyir və hekayənin qəhrəmanı da həmin qocanı izləməkdədir. Bu təqibdən bezən, qəhrəman qocanın qarşısına qəfildən çıxar və onun diqqətini cəlb etmək istəyər. Ancaq qoca qəhrəmana fikir verməz və onun yanından sakitcə keçib, yoluna davam edər. Bu təqibdədən qəhrəman belə bir nəticəyə gəlir: Qoca *əsrarəngiz cinayətləri, asanlıqla törədən bir tipdir.* və ən əsası o, *heç kimin diqqətini cəlb etmədən, kütlədən kənarda qalmağı məharətlə bacarır.*
Lənkəran ovalığı

**Lənkəran ovalığı** — Azərbaycan Respublikasının cənub-şərqində, Talış dağları ilə Qızılağac körfəzi arasında ovalıq.

Lənkəran ovalığının cənubda eni 5-6 km, şimalda isə 15-30 km-dir. Ovalıqda üç inzibati vahid: Lənkəran, Astara və Masallı rayonları, bir qoruq — Qızılağac dövlət təbiət qoruğu yerləşir. İqlimi subtropikdir, illik yağıntıların miqdarı (qışda maksimum həddə olur.) 1400–1700 mm-dir. Əhalisi, əsasən, azərbaycanlılardan və etnik qrup olan talışlardan ibarətdir.

Azərbaycanın cənub şərqində yerləşir. Şimaldan cənuba 125 km, qərbdən-şərqə isə 100 km-ə qədər uzanır. Ərazinin 40%-i Xəzər dənizi sahilində Lənkəran ovalığının, 60%-isə Talış dağlarının payına düşür. Lənkəran ovalığı cənubda İranla, şimaldan Salyan və Muğan düzləri ilə həmsərhəddir. Ovalığın əksər hissəsi dəniz səviyyəsindən 27&nbsp;m aşağıda yerləşir. Coğrafi cəhətdən Lənkəran ovalığı təbii vilayət kimi xarakterizə olunur. Bu vilayətə 5 inzibati rayon (Astara, Lənkəran, Masallı, Lerik və Yardımlı) daxildir. Eyni zamanda Cəlilabad rayonunun Lənkəran düzü və Burovaz silsiləsinə düşən hissələri daxildir. Ərazinin ümumi sahəsi 4.5 min km²-dən artıqdır.

## İstinadlar
Təyyar Bayramov

**Təyyar Bayramov** (tam adı: *Təyyar Allahverdi oğlu Bayramov*; ) — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2009).

## Həyatı
Təyyar Bayramov 1976-cı ildin 14 sentyabrında Ağdam rayonunda anadan olub. Muğama uşaq vaxtlarından maraq göstərib. 1982-ci ildə orta məktəbə getmiş 8-ci sinfə kimi təhsilini Ağdamda almış, Qarabağ müharibəsinə görə qalan 2 ilini Ağcabədi rayonunda davam etdirmişdir. 1993-cü ildən ailəsi ilə birgə Bakı şəhərində məskunlaşmışdır. 1994–1998-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində dərs almışdır. 1999–2000-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.

## Karyera
2003-cü ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Kollecinə qəbul olmuş, 2005-ci ildə bitirmişdir. Musiqi kollecində təhsil alarkən peşəkar ifaçılıqla məşğul olmağa başlayıb. 2004-cü ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrına dəvət almış və ilk olaraq "Leyli və Məcnun" operasında *İbn-Salam* rolunu ifa etmişdir. 2006-cı ildə Müslüm Maqomayevin "Şah İsmayıl" operasında *Şah ismayıl*, Vasif Adıgözəlovun "Natəvan" tamaşasında *Xanəndə* və *Aşıq*, Üzeyir Hacıbəyovun "O olmasın, bu olsun" tamaşasında *Xanəndə* obrazlarında cıxış etmişdir. 2005-ildən Bakı Humanitar kollecində pedaqoji fəaliyyətə başlamış, 2012-ci ildən Milli kobservatoroya və Milli konservatoriyanın nəzdində Asəf Zeynallı adına musiqi kollecində davam etmişdir. Milli Konservatoriyanın dosentidir. Bir çox elmi məqalələlərin və dərs vəsaitinin müəllifidir.

## Uğurları
* 2005–2006-cı illərdə Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə keçirilən televiziya muğam müsabiqəsində 1-ci yer
* 2009-cu ildə Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə kecirilən ümumrespublika muğam müsabiqasində birinci yer
* Eyni ildə ildə Azərbaycanda ilk dəfə keçirilən Beynəlxalq muğam müsabiqəsində qran-pri mükafatı
* 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Əməkdar artist" fəxri adı
* 2016-cı ildə Rusiyanın Başqırdıstan vilayətində keçirilən milli musiqilərin Beynəlxalq muüsabiqasində 1-ci yer
* Prezident Mükafatı (1 may 2017, 9 may 2018, 10 may 2019-cu il, 10 may 2022-ci il, 6 may 2023-cü il, 9 may 2024-cü il)
* 2018-ci ildə "Humay" mükafatı laureatı
* 31 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür

## Diskoqrafiya

### Albomlar
* *Ana Yurdum*
* *Qal Sənə Qurban*
* *Xatırlayarsan*
* *Klassik Muğamlar, Vol. 1*
* *Klassik Muğamlar, Vol. 2*
* *Mənim Azərbaycanım*
* *Qarabağ*

## İstinadlar
Milli Şura

**Milli Şura** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası
* Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurası
* Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası
* Gürcü Milli Şurası
* Erməni Milli Şuraları
* Yəhudi Milli Şurası
* Alman Milli Şurası
Aşoka

**Aşoka** — Mauriya sülaləsindən olan və demək olar ki, bütün Hindistan yarımqitəsini e.ə. 220 və 198-ci illər arasında idarə etmiş Buddist monarx.

Ara müharibələrindən sonra atasının taxt-tacını ələ keçirmişdir. Aşoka tayfa müharibələrini ittiham edən və birləşmiş dövləti təbliğ edən buddizmi qəbul etmişdi. Ucqar cənubdan başqa, demək olar ki, bütün Hindistan Aşokanın hakimiyyəti altında birləşdirilmişdi. Aşokanın hakimiyyəti illəri Hindistan mədəniyyətinin, memarlığının inkişafı, yazının yayılması dövrüdür. Aşokanın ölümündən sonra onun çarlığı dağılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Rauf Məlikov, Nizami İbrahimov. "Məktəblinin tarix lüğəti", "Aşoka" məqaləsi.
*
Əsvan bəndi

**[[Əsvan]] bəndi** — Misir ərazisində Nil çayı üzərində tikilən bənddir. Tikilməsinə 1960-cı ildə başlanmış və 10 dekabr 1970-ci ildə başa vurulmuşdur.

## Xarici keçidlər
Babayurd rayonu

**Babayurd rayonu** — Rusiya Federasiyası Dağıstan Respubilkası yerləşir. Ərazisi 3.262 km² əhalisi isə 2012-ci il rəqəmlərinə görə 46.372 nəfərdir. Əhalisi etnik cəhətdən qumuq, avar və noqaylar dan ibarətdir.

## İstinadlar
Serekunda

**Serekunda** — Qambiyanın ən böyük şəhəri. Ölkənin paytaxtı Banjuldan 12 km qərbə doğru yerləşir. Əhalisi 416 min nəfər (2012) olan şəhər, Qambiyanın əsas sənaye və ticarət mərkəzidir.

## İstinadlar
Transfer pəncərəsi

**Transfer pəncərəsi** — bir futbol klubunun daha əvvəl başqa klubla müqaviləsi olan oyunçuları il ərzində öz siyahısına əlavə edə biləcəyi dövrdür. Belə bir transfer futbolçunun FİFA vasitəsilə yeni klubuna qeydiyyatı ilə tamamlanır.

## İstinadlar
Əzizkənd (Marneuli)

**Əzizkənd** (keçmişdə **İvanbəyli**, İvanlı, **Dəvədamı**) — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Sarvan bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Gürcüstan Dövlət Statistika Komitəsinin 2002-ci ilə məlumatına əsasən, kəndin əhalisi 2170 nəfər təşkil edir və 100% azərbaycanlılardan ibarətdir.

## İstinadlar
*Gürcüstanda 2002-ci il əhali siyahıyaalmasının nəticələri 
*Gürcüstanda kənd əhalisinin statistik icmalı 
*Gürcüstanda ən iri kənd yaşayış məntəqələrinin siyahısı 
*Borçalı haqqında məlumatlar
Yadigar Muradov

**Yadigar Muradov** () — Aktyor, əməkdar artist, Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrının direktoru.

## Həyatı
Muradov Yadigar Məmməd oğlu 1958-ci ildə Ağdam rayonunun Novruzlu kəndində anadan olub. 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirib. Təyinatla bir müddət Ağdam Dövlət Teatrında işlədikdən sonra, Şuşa Mədəni-Maarif Texnikumunda öz ixtisası üzrə dərs deməyə dəvət olunan Yadigar Muradov 1990-cı ilə qədər bu texnikumda aktyorluq ixtisasından və səhnə danışığından dərs verib. 1990-cı ildə Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrı yaradılandan bu günə qədər teatrın direktorudur.

2024-cü ilin yanvarında Yadigar Muradovun orqanizmində xərçəng xəstəliyi aşkarlanıb.  Səhhətindəki ciddi pisləşmə səbəbindən o, 4 oktyabr 2025-ci ildə xəstəxanaya yerləşdirilib. 18 noyabrda müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib  və Badamdar qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.

Ailəlidir, 3 oğlu var.

## Mükafatları
21 dekabr 2018-ci il tarixində "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

8 may 2025-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
#3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (rol: Allahverdi)
#Oğlan evi
#Axırıncı yol (film, 2016)

## İstinadlar
Port-Jantil

** Port-Jantil** () — Qabonun iri şəhərlərindən biridir. Atlantik okeanin sahilində, Librevildən 144 km cənub-şərqində yerləşir. Oqove-Maritim əyalətinin mərkəzidir. Əhalisi 142 min nəfərdir(2010 il). Şəhərdə iri neftayırma müəssisə var.

## İstinadlar
Voyacer qızıl plastinkası

**Voyacer qızıl plastinkası** — 1977-ci ildə Voyacer 1 kosmik gəmisində kosmosa göndərilən müxtəlif informasiyalar yığımından ibarətdir. Burada Yer sivilizasiyası haqqında dolğun informasiya, şəkillər və musiqi parçaları vardı. Voyacer-1-in 40.000 il sonra 17.6 işıq ili uzaqlıqda olan AC+79 3888 ulduzuna çatması gözlənilir.

## İçindəkilər
Amerikalı astronom Karl Saqanın hazırladığı plastinkanın içərisində 116 şəkil, 55 dildə müxtəlif salamlama və diləklər və 27 musiqi parçası vardı. Həmçinin BMT başçısı Kurt Valdhaym və ABŞ prezidenti Cimmi Karterin səsli mesajları əlavə olunmuşdur. Voyacer qızıl plastinkasının içərisinə 27 melodiya daxil olunmuşdur. Bu melodiyalardan biri Kamil Cəlilovun balaban ilə çaldığı "Muğam" adlanan kompozisiyadır.

## Material
Plastinka qızılla örtülmüş misdən düzəldilmişdir. Plastinkanın qutusu alüminiumdur ve tam saflaşdırılmış uran-238 izotopu ilə örtülmüşdür. Uran-238-in yarım parçalanma periodu 4.51 milyard ildir. Plastinkanı ələ keçirdən mümkün varlıqlar uranın radioaktiv parçalanmasından yaranan elementlərə olan nisbətinə baxaraq plastinkanın yaşını təyin edə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Voyager Golden Records Azərbaycan muğamı''' sayt — YouTube
Bafata

**Bafata** — Qvineya-Bisauda şəhər, Bafata reqionun inzibati mərkəzidir. Ölkə paytaxtı Bisaudan 150 km şərqində yerləşir. Sənayesi kərpiç istehsalatı, pambıqtəmizləmə, yerfındıqı və kokos qozu emal müəssisələrindən ibarətdir. Yaxılıĝında hava limanı yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bimetal

**Bimetal** — iki və ya daha çox müxtəlif metallardan hazırlanmış layların birləşməsindən əldə olunan material. Elektrik avadanlıqlarının hazırlanmasında istifadə olunur.

## Bimetallik element
Elektrik avadanlıqlarının uzunömürlülüyü yüksək dərəcədə onların artıq yüklənməsindən asılıdır. Elektrik avadanlıqları artıq yüklənmə cərəyanlarından mühafizə etmək üçün bimetallik elementli istilik releləri geniş yayılmışdır. Bimetallik element müxtəlif xətti genişlənmə əmsalına α malik olan iki lövhədən ibarətdir. Onlar bir-biri üzərinə qoyular və sərt bərkidilir və ya qaynaq olunur. Əgər belə elementi tərpənməz bərkitsək və qızdırsaq, onda onun α əmsalı aşağı olan materiala tərəf əyilməsi baş verir. Artıq yük cərəyanının təsiri altında bimetallik lövhənin belə qızması və əyilməsi sayəsində lövhənin sərbəst ucuna bərkidilmiş kontakt açılır və avadanlığın idarə dövrəsini qızdıraraq, onu artıq yüklənmədən mühafizə edir.

## İstinadlar
Frensistaun

**Frensistaun** () — Botsvananın ikinci iri şəhəri. Əhalisi 2011-ci ildə 100 minə çatan şəhər ölkə paytaxtı Qaboronedən 450 km aralı yerləşir. Frensistaun — Şimal-Şərqi distriktin inzibati mərkəzidir. Əsas iqtisadiyyat sahəsi əlvan metallurgiyadır: mis, nikel, kobalt. Burada həmçinin kənd təsərrüfat xammalını emal edən müəssisələr var. Mühüm nəqliyyət qovşaqıdır (dəmir yol stansiyası və beynəlxalq hava limanı).
Alanin

**Alanin (Ala, A)** (HO2CCH(NH2)CH3) eyni zamanda **2-aminopropanoik turşusu** olaraq adlandırılır. Ən çox istifadə olunan aminturşulardandır. Proteinlərin təxminən %7.8'i alanin özülündən ibarətdir. D-alanin, bəzi bakteriyaların hüceyrə divarlarında və peptid antibiotiklərin formullarında da vardır.
Mehdi Bakiri

**Mehdi Bakiri** (; ) — əslən azərbaycanlı İran-İraq müharibəsi qəhrəmanı. İran İslam İnqilabı zamanı inqilaba qoşulur və inqilabdan sonra Urmiya şəhərinin meri seçilir. 

## Həyatı

1954-cü ildə Qoşaçayda doğulub.

16.3.1985-ci ildə İraq qoşunları tərəfindən İranın Xuzistan vilayətində öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əli Pəncəpur

**Əli Pəncəpur** (;  24 noyabr 1940, 30 mart 1997)-İranlı kaşıçı və memar
 
O, İsfahan şəhərində anadan olmuşdur, və sonra, Tehrana köçdü. Kaşıçılıq və İran ənənəvi memarlıqının İsfahan
üslubunun ən məşhur sənətçilərdən idi.Sənətini öz oğlundan sonra, 15-dən çox nəfərə öyrətdi.
Entoni Perkins

**Entoni Perkins** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Entoni Perkins 4 aprel 1932-ci ildə anadan olmuşdur. Onun atası aktyor Osqud Perkins 1930-cu illərdə Brodveyin sahibi idi. O vəfat edəndə, oğlunun 5 yaşı var idi. Özünün biseksuallığını gizlətməyən zəif, utancaq aktyor televiziya aktyoru kimi fəaliyyətə başlayır. İlk kino rolunu isə rejissor Corc Kyukorun "Aktrisa" filmində ifa etmişdi.

Perkins 1957-ci ildə ilk dəfə olaraq Ən yaxşı ikinci plan kişi roluna görə "Oskar" mükafatına namizəd olmuşdur. Onun ifa etdiyi bu rol Uilyam Uaylerin "Qızıl Palma Budağı"na layiq görülmüş "Dostluq nəsihəti" filmindəki Coş Börduell idi. O, eləcə də Sofi Lorenlə bir neçə filmdə çəkilmiş, Orson Uellslə işləmiş və 1961-ci ildə "Brahmsı sevirsinizmi?" filmindəki roluna görə Ən yaxşı kişi roluna görə Kann kinofestivalının mükafatına layiq görülmüşdür.

Onun ən uğurlu ifası "Psixo" filmindəki məşhur və unudulmaz Norman Beyts rolu oldu. Maraqlıdır ki, bu filmdən sonra onun karyerası enişə doğru getdi. O, öz istedadının qurbanı oldu. Tamaşaçılar artıq onu hər hansı başqa rolda təsəvvür edə bilmirdilər. Perkins bu filmin davamı olan daha 3 filmdə də çəkildi. Bu filmlərdən birinin rejissoru o özü idi. 1988-ci ildə o, kannibalizm mövzusunda "Şanslı" filmini çəkir. Qara komediya janrında çəkilmiş bu film onun ikinci və sonuncu rejissor işi idi.

Entoni Perkins 60 yaşında QİÇS xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Aktyorun həyat yoldaşı Berri Berenson olmuşdur. O, 11 sentyabr 2001-ci ildə baş vermiş terror aktlarında təyyarələrin birində həlak olmuşdur. Perkins və Berensonun övladları: Oz Perkins aktyor, Elvis Perkins isə musiqiçi kimi fəaliyyət göstərirlər.

## Filmoqrafiya

### Aktyorluq fəaliyyəti
# Aktrisa (1953) / The Actress
# Dostluq nəsihəti (1956) / Friendly Persuasion
# Çimərlikdə (1959) / On The Beach
# Yaşıl məkanlar (1959) / Green Mansions
# Psixo (film, 1960) / Psycho
# Brahmsı sevirsinizmi? (1961) / Goodbye Again
# Mühakimə (1962) / Le Procès
# Füsunkar səfeh qız (1964) / Une ravissante idiote
# Paris yanırmı? (film, 1966) / Paris brûle-t-il?
# Şirin zəhər (1968) / Pretty Poison
# Hiylə-22 (1970) / Catch-22
# Qapı arxasında kimsə var (1971) / Quelqu’Un Derriere La Porte
# Həyat və hakim Roy Binin vaxtları (1972) / The Life and Times of Judge Roy Bean
# Şərq ekspressində qətl (1974) / Murder in the Orient express
# Mollini sevərkən (1974) / Lovin' Molly
# Qara oyuq (1979) / The Black Hole
# Şimal dənizində işğal (1979) / North Sea Hijack
# Qış qətli (1979) / Winter Kills
# Psixo 2 (1983) / Psycho 2
# Psixo 3 (1986) / Psycho 3
# Napoleon və Jozefina (1987) / Napoleon And Josephine: A Love Story
# Zülmət qızı (1989) / Daughter Of Darkness
# Psixo 4: Başlanğıc (1990) / Psycho 4: The Beginning
# Qalın meşədə (1992) / In the Deep Woods

### Rejissorluq fəaliyyəti
# Psixo 3 (1986) / Psycho 3
# Şanslı (1988) / Lucky Stiff

## İstinadlar
.

## Xarici keçidlər
*
Prolin

thumb|150px|right|L-Prolin: Kimyəvi formulu
thumb|150px|right|L-ProlinP: 3D modeli

**Prolin (Pro, P)** — Protein  formalaşdıran 20 aminturşulardan biri. Prolin və törəmələri üzvi reaksiyalarda assimmetrik katalizator kimi istifadə olunur.
Löven

**Löven** — Belçikanın şimalında, Brüsseldən 25&nbsp;km şərqdə yerləşən şəhər. Benilüks ölkələrinin ən böyük universiteti Löven universiteti bu şəhərdə yerləşir.

## Qalereya


Fayl:42150 - België - Leuven - Stadhuis - 01.JPG|Löven qədim bələdiyyə binası
Fayl:Leuven-Grote-Markt.jpg|Grote markt meydanı
Fayl:Fochplein buildings Leuven.jpg|Löven "Fochplein" meydanı
Fayl:Museumsite_Leuven.jpg|Löven, "Museum M" muzeyi
Fayl:Leuven schouwburg.JPG|Löven Mədəniyyət Mərkəzi
Fayl:Leuven station 2007.jpg|Löven Qatar Stansiyası


## İstinadlar
Səs tipi

**Səs tipi** — insanın səs aralığını təyin edən bir qavramdır. Səs tipi qadınlarda və kişilərdə olmaqla ikiyə ayrılır.

#### Qadın səsləri
* Soprano
* Mezzo-soprano
* Kontralto

#### Kişi səsləri
* Kontratenor
* Tenor
* Bariton
* Bas

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Velenye

** Velenye** — Sloveniyanın Savinjska reqionunda yerləşən şəhər. Lyublyanadan 80&nbsp;km aralıdır, əhalisi 26,7 min nəfərdir ,kömür şaxtalarının hesabına inkişaf etməyə başlayıb. Son zamanlar burada məişət texnikası istehsal edən iri müəssisə inşa edilib. Rəsm qalereyası vardır.

Rudar adlı futbol klubu fəaliyyət göstəriri.
Saatsaz

**Saatsaz** — saatların təmiri və düzəldilməsi ilə məşğul olan şəxs.

## Saatsazlar
*Fətəliyev Hacı Fətəli oğlu (d.21.03.1955, Bakı şəhəri) - Azərbaycanın məşhur saatsazı

## İstinadlar
FTB tərəfindən ən çox axtarılan on şəxs

**FTB tərəfindən ən çox axtarılan on şəxs** () - Federal Təhqiqat Bürosunun ən çox axtarılan on şəxs siyahısı hər il yenilənir. Bu siyahıya Amerika Birləşmiş Ştatları ərazisində və onun xaricində, ölkə ilə bağlığı olan amansız cinayətlər törətmiş şəxslər daxildir. Siyahı ilk dəfə 1950-cı ildə hazırlanmışdır və həmin dövrdən etibarən hər il müntəzəm şəkildə yenilənir. FTB tərəfindən ən çox axtarılan on şəxsdən birinin yerini deyən və ya tapanlara $200,000 və $1,000,000 aralığında müfakat təyin edilmişdir.

## 2013-cü ildə ən çox axtarılan on şəxs

## İstinadlar
Gənzə

* Gənzə mineral bulağı — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda bulaq
* Gənzə (Ordubad) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Gənzə (İsmayıllı) — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Gənzəçay — Ordubad rayonu ərazisində çay. Arazın sol qolu.
* Gənzə hamamı — Azərbaycan memarlığının Naxçıvan məktəbinə məxsus memarların yaratdığı möhtəşəm hamam nümunələrindən biri
Tenor

Bir tenor, vokal diapazonu countertenor və bariton səs növləri arasında olan klassik kişi oxuma səsinin bir növüdür. Kişi səs növlərinin ən yüksəklərindən biridir. Tenorun vokal diapazonu C5-ə qədər uzanır. Kiracılar üçün ən aşağı hədd təxminən A ♭ 2-dir (C-nin altından iki A ♭). Ən yüksək həddə, bəzi tenorlar orta C-dən (F5) yuxarıdakı ikinci F-ə qədər səsləndirə bilərlər. , və tenor buffo və ya spieltenor.

## Növləri
* Kontratenor
* Tenor-altino
* Lirik tenor
* Lirik-dramatik tenor
* Dramatik tenor
* Baritonal tenor

## İstinadlar
"1941-1945-ci illər müharibəsi veteranı" nişanı

**"1941–1945-ci illər müharibəsi veteranı" nişanı** — 1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 55-ci ildönümü şərəfinə, təsis edilmiş vahid nümunəli xatirə nişanıdır.

## Təsdiq edilməsi barədə qanun
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 55-ci ildönümü şərəfinə "
* 1941–1945-ci illər müharibəsi Veteranı" Vahid nümunəli xatirə nişanı haqqında" qərarın təsdiq edilməsi barədə

### Azərbaycan Respublikasının qanunu
# "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 55-ci ildönümü şərəfinə "1941–1945-ci illər müharibəsi veteranı" vahid nümunəli xatirə nişanı haqqında" 1999-cu il oktyabrın 8-də Yalta şəhərində imzalanmış Qərar təsdiq edilsin.

## İstinadlar
Tənəkə

**Tənəkə** — soyuq yayılmış polad (başlıca olaraq az karbonlu polad). Qalınlığı 0,08–0,5 mm olan nazik lent və ya vərəq şəklində hazırlanır. Qida mühitinin təsirindən və atmosfer korroziyasından qorumaq üçün üzərinə qalay, xrom, xüsusi laklar, plastik kütlə və s. qoruyucu örtüklər çəkilir. Tənəkədən başlıca olaraq konserv qabları və bu kimi metal qutular hazırlamaq üçün istifadə olunur.

Ağ tənəkə — nazik qalay təbəqə ilə örtülü tənəkə

## İstinadlar
Ssenari

**Ssenari**
* 1) *[[improvizasiya]]ya* əsaslanan pyesin teatrda qısa (dialoq və monoloqsuz) məzmunu, baletdə və operada tamaşanın süjet sxemi, *[[libretto]]su*.
* 2) Kino sənətinin və televiziyanın ifadə vasitələrinin köməyi ilə təcəssüm etdirilmək üçün nəzərdə tutulan ədəbi əsər.

## Film ssenarisinin mövzu qaynaqları
Maraqlı və diqqətçəkici olması mütləq olan ssenari mövzusunun əsas qaynaqları bunlardır:

* Müəllifin həyat təcrübələri
* Roman, hekayə, dram və ya qəzet xəbərləri
* Tarixi hadisələr
* Yaşadığımız cəmiyyət
* İctimai hadisələr və s.

## Həmçinin bax

* Loqlayn
* Sinopsis

## İstinadlar
"İgidliyə görə" medalı (SSRİ)

**"İgidliyə görə" medalı** — SSRİ-nin dövlət təltifi.

## Tarixi
İgidliyə görə" medalı SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 17 oktyabr 1938-ci il tarixli qərarı ilə yaradılmışdır. Sovet Ordusu, Hərbi Dəniz Donanması, Sərhəd və Daxili Qoşunların əsgərlərinə və SSRİ-nin digər vətəndaşlarına, habelə SSRİ vətəndaşı olmayan şəxslərə sosializm düşmənlərinə qarşı döyüşlərdə göstərdikləri şəxsi cəsarət və şücaətə görə təltif edilirlər. Həmçinin SSRİ-nin dövlət sərhədini qoruyarkən, həyati təhlükəsi olan şəraitdə hərbi vəzifələri yerinə yetirənlərdə bu mükafat ilə təltif edilirlər.

## Mükafata layiq görülən tanınmış hərbçilər
**Sovet İttifaqı tərəfindən mükafatlandırılmışdır:**

* Şanina, Roza Georgiyevna
* Zaitsev, Vasili Qriqoryeviç
* Boroviçenko, Mariya Sergeyevna
* Baş tibb işçisi Qnarkovskaya, Valeriya Osipovna
* Çavuş Şabsa Mashkautsan, (Sovet İttifaqı Qəhrəmanı)
* Kiçik serjant Anatoli İvanoviç Skarjinski
* Aleksandra Şlyaxova

## İstinadlar
"Əmək veteranı" medalı

**“Əmək veteranı” medalı --** SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 18 yanvar 1974-cü il tarixli fərmanı ilə uzun illər vicdanlı əməyə görə fəhlə, kolxozçu və qulluqçuları təltif etmək üçün təsis edilmiş Sovet İttifaqının dövlət mükafatıdır  .

## Tarixi

* Medal SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 18 yanvar 1974-cü il tarixli fərmanı ilə “Əmək veteranı” medalı haqqında Əsasnamə” ilə təsis edilmişdir. 1974-cü il mayın 20-də “Əmək veteranı” medalının təltif edilməsinə təqdim edilməsi və bu medalın təqdim edilməsi qaydası haqqında Təlimat” təsis edilmişdir.
* 1976-cı il oktyabrın 26-da mükafata namizəd ola biləcək şəxslərin dairəsinin genişləndirilməsi ilə bağlı göstərişlərə dəyişikliklər edildi. 
* 1974-cü il sentyabrın 25-də hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşlarının, 8 iyul 1977-ci ildən isə daxili işlər orqanlarının sıravi və komandan heyətinin təltiflərə təqdim edilməsi haqqında fərman verildi. Medal reqlamentinin sonuncu nəşri 12 avqust 1983-cü ildə təqdim edilmişdir.
* 30 iyun 2006-cı il tarixdə fərmana dəyişikliklər edildi, ona əsasən Rusiya Federasiyası ərazisində bu medalın verilməsi rəsmi olaraq dayandırıldı.
* Medal layihəsinin müəllifi qoznak rəssamı Sergey Akimoviç Pomanskidir. Ümumilikdə təxminən 39.197.100 mükafat verildi.

## Təsviri
Medal gümüşü üzlənmiş tombakdan hazırlanıb və diametri 34 mm olan müntəzəm dairəvi formada olub. Medalın üz tərəfində bir-birindən ayrılan şüalar fonunda yuxarı qaldırılmış “SSRİ” yazısı, dəfnə budağının relyef təsviri, oraq və çəkic təsvir edilmişdir. Medalın aşağı hissəsində lentin kontur təsvirinin çevrəsi boyunca “Əmək veteranı” yazısı vardı. Medalın ön tərəfi oksidləşib. Medalın arxa tərəfində tutqun açıq fonda dörd sətirdə “Uzun illər vicdanlı əməyə görə” relyef yazısı vardı. Medal bir tərəfdən çərçivəyə salınıb. Bir göz qapağı və üzükdən istifadə edərək medal 24 mm enində bir uzununa tünd boz, bir açıq boz zolaq və ağ və qırmızı rəngli üç ensiz bir-birini əvəz edən uzununa zolaqları olan 24 mm enində ipək muare lentlə örtülmüş beşbucaqlı bloka birləşdirildi. Tünd boz zolağın eni 7 mm, açıq boz zolağın eni 8 mm olub. Lent dar ağ zolaqlarla haşiyələnmişdi. Blokda medalı paltara taxmaq üçün qurğu var idi. Dairəvi qulaq tamamilə tikişli idi. Bunun üzərində, bir qayda olaraq, arxa tərəfdə üç kiçik möhürlənmiş hərf şəklində Leninqrad Sikkəxanasının işarəsi var idi - "LMD". Bəzi medallar hər iki tərəfdə nişanlı və ya işarəsiz hazırlanmışdır. Əvvəlcə medal üz tərəfinin qaralması və gümüşü ilə örtülməsi ilə hazırlanırdısa, son illərdə onlarsız buraxılıb. Bu, çox güman ki, qaralmanın və gümüşün baha olması ilə əlaqədar idi.

## İstinadlar
İnfraqırmızı şüalanma

**İnfraqırmızı**((İQ) ~ en. infrared (IR) ~ ru. инфракрасный (ИК) ~ tr.kızıl ötesi) – elektromaqnit spektrinin görününən qırmızı işıqdan azacıq aşağı tezliklərdə elektromaqnit şüalanması. İnfraqırmızı diapazon ənənəvi olaraq dalğa uzunluqlarına görə dörd qismən ixtiyari kateqoriyaya bölünüb:

* Yaxın infraqırmızı      750 – 1500 nanometr (nm)       
* Orta infraqırmızı      	1500 – 6000&nbsp;nm       
* Uzaq infraqırmızı     	6000 – 40000&nbsp;nm      
* Çox uzaq infraqırmızı	40000&nbsp;nm – 1&nbsp;mm
infraqırmızı-şüalanmaya bəzən yüksək temperatur şüalanması (radiasiyası) da deyirlər ki, bu da əslində tam doğru deyil. İQ-şüalanmanı yüksək temperaturun dəriyə təsiri ilə müqayisə etmək olar və buna görə də o, istilik kimi hiss edilir. Lakin bütün obyektlər İQ-diapazonda öz temperaturlarına mütənasib olaraq şüalanırlar.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
 

## Xarici keçidlər
* http://www.omega.com/literature/transactions/volume1/historical1.html I
* http://www.irda.org/ Infrared Data Association
* http://yengal-marumugam.blogspot.com
* http://www.ocinside.de/html
* http://imagers.gsfc.nasa.gov/ems/infrared.html
Ultrabənövşəyi şüalanma

**Ultrabənövşəyi** şüalanma (ing. ultraviolet, UV) — dalğa  uzunluğu 10–400 nanometr arasında şüalanmadır. İnsan gözü 400–700 nanommetr dalğa uzunluqlarına həssasdır və bu spektrin xaricindəki şüaları görə bilmir. Gözün görə bildiyi ən kiçik dalğa uzunluqlu şüalanma bənövşəyi olduğundan, ondan daha kiçik dalğa uzunluğuna sahib olan şüaya "ultra bənövşəyi" adı verilmişdir.

## Növləri
Bütün ultrabənövşəyi şüaların eyni xarakteristikaya sahib olmadığı və canlılar üzərindəki təsiri fərqli olması səbəbi ilə Ultrabənövşəyi şüalanma UŞ-A, UŞ-B və UŞ-C adlanan üç kateqoriyaya ayrılmışdır. UŞ-A: O biri şüalara nisbətən 95%-i ilə ən geniş ultrabənövşəyi şüadır. Ozon təbəqəsi bu şüaların keçməsinə imkan verir. UŞ-B: Olduqca təhlükəlidir. Bu şüaların böyük bir qismi, ozon təbəqəsi bu şüaların keçməsinə mane olur. Ultrabənövşəyi şüalarının 5 %-ni təşkil edir. UŞ-C: Sağlamlıq üçün ən təhlükəli şüalardır. Ozon təbəqəsi bu şüaların bizlərə çatmasının qarşısını alır.
Xusf

**Xusf** — İranın Cənubi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Xusf şəhristanının mərkəzidir.2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,186 nəfər və 929 ailədən ibarət idi.

Dehxuda lüğətinə görə Xusf gürcü sözdür. Bu şəhərin əhalisi gürcülərdən ibarətdir, fars dilində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İran gürcüləri
* Firidunşəhr
Kumanovo

**Kumanovo** (, ) — Şimali Makedoniyada əhali sayına görə ikinci şəhər. Ölkənin şimalında yerləşir. 2002-ci ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən şəhər 76.842 nəfər yaşayır. Şəhər ilk dəfə türk tarixi sənədlərdə 1519-cu ildə qeyd olundu. İndiki zamanda sürətlə inkişaf edir, ölkənin ayaqqabı sənayesinin mərkəzinə çevrilib.

## Həmçinin bax
Pita

270px|thumb|right|Pita

**Pita** — Orta Şərq, Aralıq və Balkan mətbəxlərində məşhur olan girdə bir çörək növüdür.

## Həmçinin bax
*Pide
Xaçapuri

**Xaçapuri** ( - *Khač’ap’uri* və ya "Pendirli çörək") — Gürcüstanda bişirilən pendirli pide.

Tbilisi Dövlət Universitetində Gürcüstanın müxtəlif şəhərlərində inflyasiya səviyyəsini hesablamaq üçün bir metod yaradıblar. Bu metoda görə, həmin şəhərlərdə xaçapuri hazırlamağın qiymətini sayırlar. Bu xaçapuri indeksi adlanır.

## Həmçinin bax
* Pide
* Pita

## Xarici keçidlər
* Acar üsulu xaçapuri resepti 
* Xaçapuri. Kəpəz TV, 20.02.2014 

## İstinadlar
Hummus

**Hummus** () — Orta Şərqdə geniş yayılmış, yəhudi və ərəb xörəyi. Noxud püresi, tahini, zeytun yağı, limon suyu, duz və sarımsaq qarışıqından hazırlanır.

Humusu qeyd edən ən erkən mənbə XIII əsrdə yazılan resept kitabıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tahini

**Tahini** (həmçinin **tahina**; ), **Taxini** və ya **Küncüt pastası** — Şimali Afrika, yunan, türk və Orta Şərq mətbəxlərində istifadə olunan, qabığı təmizlənmiş və üyüdülmüş küncüt toxumlarından ələ gəlmiş yağlı xəmir (pasta). Falafel və humus kimi bir çox yeməklər üçün zəruri komponent kimi əlavə olunur. Bir çox souslar üçün baza rolunu oynayır.

Tahini mis, manqan və metionin amin turşusunun əla mənbəyidir.

## İstinadlar
Falafel

**Falafel** və ya **Fəlafel** () — dərin qızardılmış noxud və ya paxla, və ya hər ikisindən top və ya börək şəklində hazırlanır.
Bitola

**Monastır** , , ) və ya **Bitola** ( (), , ) — Şimali Makedoniyanın əhalisinə görə ikinci ən böyük şəhəri. 1383-1912-ci illərdə Osmanlı dövlətin tərkibində idi (Manastır adlanırdı). Türkiyə Respublikasının banisi Mustafa Kamal Atatürk 1896-1899 buradakı hərbi məktəbində oxuyurdu. Şəhər ölkənin cənub-qərbində yerləşir. Bitolanın əhalisi 2002 ildə 74,5 min nəfər idi.Burada iri İES,süd və pivə zavodları,tekstil və xalça müəssisələr fəaliyyət göstərir.Universitet var. Yerli futbol klubu *Pelister* oyunları 8 minlik *Tumbe Kafe* stadionunda keçirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tarixi-Gilan

**Tarix-i Gilan** () — Molla Əbdül Fəttah Fuməninin əsəri. Bu kitab fars dilində yazılıb. Gilan tarixinin səfəvi dövrünə aid qismini ifadə edir.

## Həmçinin bax
*Əbdül Fəttah Fuməni

## Xarici keçidlər
*Tarix-i Gilan İslam Dünyası Ensiklopediyası yazıçı:Əbdülkərim Gülşəni
Kaşı

**Kaşı** — keramika, daş, metal və hətta şüşə kimi davamlı materiallardan istehsal edilən parça.Kaşılar ümumiyyətlə dam, döşəmə, divar , duş və ya masa zirvələri kimi digər obyektləri örtmək üçün istifadə olunur.
Kelvin

1848-ci ildə ingilis fiziki Vilyam Tomson (Lord Kelvin) temperaturun yeni şkalasını yaradır. Bu şkala *mütləq temperatur* və ya *Kelvin şkalası* adlanır. **Kelvin** — *K* hərfi ilə göstərilən və intervalı, sıfır nöqtəsi olaraq mütləq sıfıra (**–273.15 °C**) sahib temperatur ölçü vahidi. Mütləq sıfır temperatur adlanır*.* Kelvin şkalasında suyun qaynama temperaturu isə, 373 K-dir.

Lord Kelvinin şərəfinə adlandırılmışdır. Mütləq temperatur vahididir. Selsi dərəcəsi sıfır nöqtəsini suyun donma nöqtəsi olaraq aldığından, 0 °C 273,15 K'e bərabər olur. Bənzər şəkildə Selsi dərəcə olaraq ifadə edilən hər hansı bir istiliyi kelvinə çevirmək üçün üzərinə 273,15 əlavə olunur. Məsələn: 22 °C = 22 + 273,15 = 295,15 K.

BS-nin əsas vahidlərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sonata

**Sonata** () — İtalyan dilindən tərcümədə "səslənmək" mənasını verir. Kamera-instrumental musiqinin əsas janrlarından biri. Müasir anlayışda **sonata** bir və ya iki alət üçün silsilə *sonata formasında* yazılmış bir əsərdir.

## İstinadlar
Təqlid (davranış)

**Təqlid** — psixologiyada başqalarının hərəkət, əməl və işlərini təkrar etmək, yamsılamaq; bu zaman insanda rəftarın yeni formaları yaranır. Heyvanlarda təqlidin ibtidai formalarına təsadüf edilir. İnsanlarda təqlid keyfiyyətcə başqadır və xüsusi ilə uşaq yaşlarında yeni davranış formalarına yiyələnməkdə mühüm rol oynayır.

## İstinadlar
Mafetenq

**Mafetenq** — Lesoto qərbində, paytaxtı Maserudan 76 km aralı yerləşən şəhər. Eyniadlı distriktin inzibati mərkəzidir. Əhalisi 2012 ildə-43 min sakin. Şəhərin əsasını 1880 ildə ingilislər qoydular. Burada taxıl dəyirmanı, tikiş fabriki, farmakoloji müəssisə işləir, iki mehmanxana var.

## İstinadlar
Paralel köçürmə

**Paralel köçürmə**  

Müstəvinin (eləcə də fəzanın) bütün nöqtələrini eyni istiqamətdə və məsafədə saxlamaqla özü-özünə inikas etdirən çevirmədir.
## Həmçinin bax
Vektor
Rəhim Rəisniya

**Rəhim Rəisniya** (; ) — İran tarixçisi və yazıçı. Əslən azərbaycanlıdır. Bakı Dövlət Universitetinin fəxri doktoru seçilmişdir.

## Həyatı
1941-ci ildə Təbrizdə anadan olmuşdur. İbtidai və orta təhsilini burada almışdır. Pedaqoji təhsil almışdır. Cənubi Azərbaycan kəndlərinə müəllim olaraq göndərilmiş, eyni zamanda Təbriz Universitetində coğrafiya və tarix öyrənmişdir. Daha sonra həmin universitetdə tarix üzrə doktoranturaya daxil olub.

Bu vaxt bir çox məqalələri, tərcümələri "Adinə Təbriz" (), "Mehd azadi" () kimi jurnallarda çap edilir. "Varlıq", "Azəri" kimi ədəbi-elmi jurnallarının yazarıdır. Bir müddət Məhəmmədəli Tərbiyətın qurduğu Təbrizdəki Danişara Kitabxanasının müdiri olmuşdur.

## Əsərləri

*Şirvan məntəqəsinin ümumi tarixi (Şirvanşahlar zamanı). Tehran,  İran Xarici İşlər Nazirliyi nəşriyyatı, 2001, 284 s.(fars dilində).

*Azərbaycan İran tarixi gedişində. 3 cilddə. Tehran, "Məbna" nəşriyyatı, 2000, 2108 s.(fars dilində).

*İran və Osmanlı Türkiyəsi 20-ci əsrin astanasında. 2 cilddə. Tehran, "Məbna" nəşriyyatı, 2006, 1677 s. (fars dilində).

*Tatarıstanda yeni hərəkat. Tehran, İran Xarici İşlər Nazirliyi nəşriyyatı, 2008, 237 s. (fars dilində).

*Rəhim Rəisniya 2004-cü ildə Cəlal Bərgüşadın Tehranın "Neqah" nəşriyyatında işıq üzü qörmüş 536 səhifəlik "Babək" romanını  Azərbaycan dilindən fars dilinə (Rza Ənzabinejadla birlikdə) tərcümə etmişdir.

*Rəhim Rəisniya 2012-ci ildə "Azərbaycan İranın ayrılmaz parçasıdır" qəzetinin bütün nüsxələrini (yanvar-mart 1918-ci il) 87 səhifəlik kitab şəklində tərtib edərək, Tehranın "Pərdis daneş" nəşriyyatında nəşr etmişdir.

## İstinadlar
Basuto

**Basuto** — Cənubi Afrikada yaşayan xalqdır. Lesoto Krallığı əhalisinin 98% təşkil edir. CAR-da Lesoto ilə qonşu regionlarda məskunlaşır. Soto ya daha düzgün - sesoto dilində danıșırlar. Cənubi Afrikaya XV -XVI əsrlərdə indiki  Şərqi Afrika regionlarından köçməyə başladılar.