open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İqbal Məmmədov

**Məmmədov İqbal Nəriman oğlu** () — Milli Məclisin deputatı.

## Həyatı
Məmmədov İqbal Nəriman oğlu 1965-ci ildə Lerik rayonunun Rəzgov kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikası Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Mühasibat Uçotu və təsərrüfat fəaliyyətinin təhlili fakültəsinə qəbul olub və 1988-ci ildə təhsilini başa vurub. Elə həmin ildə Azərbaycan neft sənayesində gənc mütəxəssis kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. Onun əmək fəaliyyəti Neft Daşları, Nəriman Nərimanov və Qum adası neft-qaz çıxarma idarələrində operatorluqdan rəis müavini kimi yüksək bir pilləni əhatə edir. 1996-cı ildə "Kaspi-Yıldız" Azərbaycan-Türkiyə müştərək istehsal müəssisənin İdarə Heyətinin sədri seçilən İqbal Məmmədov az sonra baş direktor vəzifəsinə irəli çəkilib.

Asif Məmmədovun qardaşıdır.

## Siyasi fəaliyyəti
2010-cu ilin noyabrında IV çağırış Milli Məclisə keçirilən seçkilərdə 78 saylı Lerik seçki dairəsindən millət vəkili seçilib. 2015-ci il Azərbaycan Respublikası Milli Məclis(V çağırış) seçkilərində Yeni Azərbaycan Partiyasından namizədliyi irəli sürərək, 78 saylı Lerik seçki dairəsindən millət vəkili olaraq seçilmişdir.2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclis(VIçağırış) seçkilərində Yeni Azərbaycan Partiyasından namizədliyi irəli sürərək, 78 saylı Lerik seçki dairəsindən yenidən millət vəkili seçilmişdir.

## Təltifləri

* Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə Azərbaycan iqtisadi sahəsinə verdiyi töhfələrə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə 11 fevral 2005-ci il tarixində              "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.
* Müstəqil Dövlətlər Birliyinin Parlamentlərarası Assambleyasının Sədri V.İ.Matvienkonun sərəncamı ilə 27.03.2017-ci il tarixində “МПА СНГ 25 ЛЕТ” medalı ilə  təltif edilib.
* Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Sədrinin sərəncamı  ilə 24 dekabr 2018-ci il tarixində  “Parlament” medalı ilə  təltif edilib.
* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi" yubiley medalı  ilə  təltif edilib.
* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı  ilə  təltif edilib.

## İstinadlar
Yon Ola Sand

**Yon Ola Sand** () —Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin direktoru. Norveçlidir.Norveçin milli televiziya kanalı Norsk Rikskrinqkastinqdə çalışır.

26 noyabr 2010-cu ildə Sand, Svante Stokseliusun istefasından sonra Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi və Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi üçün başçı olaraq təyin edildi. Vəzifəsinə 1 Yanvar 2011 tarixində başladı

## İstinadlar
Marsel sabunu

**Marsel sabunu**  — Fransanın Marsel şəhərinin ətrafında bitki yağlar ilə hazırlanan ənənəvi sabun. Ənənəvi olaraq, sabun Aralıq dənizindən olan dəniz suyu, zeytun yağı, və qələvi kimyəvi soda külü (natrium karbonat) və kül suyu (natrium hidroksid) qarışmasından hazırlanır.

Hazırda bu sabunun iki əsas növü var. İlkinci növ zeytun yağı ilə hazırlanır; ikinci növ isə xurma yağı və ya xurma və kopra yağı qarışığı ilə eyni prosesiylə hazırlanır.

## İstinadlar
Lady Marmalade

**Lady Marmalade** () — 1974-cü ildə ABŞ qrupu "Labelle" tərəfindən ifa edilən sinqldır.

## Kompozisiyaların siyahısı
* **Labelle 7" sinql #1**
# "Lady Marmalade" — 3:14
# "It Took a Long Time" — 4:04

* **Labelle 7" sinql #2**
# "Lady Marmalade" — 3:14
# "Space Children" — 3:04

### Hit-paradlarda tutduğu yerlər

## Sabrina Salerno versiyası

"Lady Marmalade" sinqlının kaver versiyası Sabrina Salerno tərəfindən 1987-ci ildə ifa edilmişdir.

### Kompozisiyaların siyahısı
; 7" maksi
# "Lady Marmalade" — 3:55
# "Boys, Hot Girl, Sexy Girl" (7" megamix) — 4:10

; 12" maksi
# "Lady Marmalade" (12" remix) — 5:57
# "Boys, Hot Girl, Sexy Girl" (12" megamix) — 6:04

; CD maksi
# "Lady Marmalade" (12" remix) — 6:08
# "Boys, Hot Girl, Sexy Girl" (megamix) — 6:04
# "Lady Marmalade" — 3:55

### Hit-paradlarda tutduğu yerlər

## All Saints versiyası

"Lady Marmalade" sinqlının kaver versiyası "All Saints" qrupu tərəfindən 1998-ci ildə ifa edilmişdir.

### Kompozisiyaların siyahısı
* **All Saints CD maksi sinql**
# "Lady Marmalade" (98 mix) — 4:02
# "Lady Marmalade" (Mark’s Miami Madness mix) — 7:55
# "Lady Marmalade" (Sharp South Park vocal remix) — 8:09
# "Lady Marmalade" (Henry & Hayne’s La Jam mix) — 6:47

* **All Saints CD 1**
# "Under the Bridge"5.03
# "Lady Marmalade" 4.04
# "No More Lies" 4.08
# "Lady Marmalade" (Henry & Haynes La Jam mix) — 9:23
# "Under the Bridge" (promo video) 5.00

* **All Saints CD 2**
# "Lady Marmalade" (Mark!'s Miami Madness mix) — 7:56
# "Lady Marmalade" (Sharp South Park vocal remix) — 8:10
# "Under the Bridge" (Ignorance remix featuring Jean Paul e.s.q) — 4:55
# "Get Bizzy" — 3:45

### Hit-paradlarda tutduğu yerlər

## Mulen Ruj! versiyası

"Lady Marmalade" sinqlının Mulen Ruj! filmi üçün kaver-versiyası 2001-ci ildə yazılmışdır.

### Kompozisiyaların siyahısı
; CD1
# "Lady Marmalade" (Radio Edit) — 4:24
# "Lady Marmalade" (Thunderpuss Club Mix) — 9:35
# "Lady Marmalade" (Thunderpuss Mixshow Mix) — 6:21
# "Lady Marmalade" (Клип) — 4:34

; CD2 (Remixes)
# "Lady Marmalade" (Thunderpuss Radio Mix) — 4:09
# "Lady Marmalade" (ThunderDub) — 8:21
# "Lady Marmalade" (Thunderpuss Drums) — 3:42
# "Lady Marmalade" (Thunderpuss Tribe-A-Pella) — 7.42

### Hit-paradlarda tutduğu yerlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lady Marmalade Discogs.com
* Sabrina Salerno Lady Marmalade Discogs.com
Rivaldo

**Rivaldo Vitor Borba Fereyra** () — Braziliyalı futbolçu.
2002 FİFA Dünya Kuboku çempionu olan Braziliya milli futbol komandasında oynayıb.
Nablus sabunu

**Nablus sabunu** (, *ṣābūn Nābulsi*) — Fələstinin qərb sahilində yerləşən Nablus şəhərində istehsal olunan zeytun yağından hazırlanan sabundur. Onun əsas inqredientləri zeytun yağı (regionun əsas kənd təsərrüfatı məhsullu), su və natrium qələvisidir.

## İstinadlar
Tı kto takoy? Davay, do svidaniya!

"**Tı kto takoy? Davay, do svidaniya!**" () — İnternetdə bir neçə gün ərzində mem olmuş, Azərbaycan, rus və talış dillərdə ifa edilən meyxana. Bu meyxana talış meyxanaçı qardaşlar Ehtiram və İntiqam Rüstəmov tərəfindən yazılmışdır.

## Tarixi
Video 2011-ci il noyabrın 5-də Astara rayonunun Təngərüd kəndində toy zamanı çəkilib və 2012-ci il 25 yanvarda Talış Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Hilal Məmmədov bu meyxana ilə bağlı videoçarx hazırlayıb "YouTube" kanalına yerləşdirmişdir.

## Həmçinin bax
* Səni deyirlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Davay, do svidaniya!" gürcü dilində
Marağa sabunu

**Marağa sabunu** — Cənubi Azərbaycanın Marağa şəhərində düzəldilən sünnəti (ənənəvi) bir sabun adıdır ki, Marağada ənənəvi və yarı-sənaye üsullarıyla hazırlanır. Bu sabun çox vaxt sarı rəngdə olur və dərinin təravətli qalması və sağlamlığı üçün çox faydalıdır.

Deyilənlərə görə, 150 ildən çoxdur ki bu sabun düzəldilir. Azərbaycanın eşiyində də adlımdır (məşhurdur) və satılır. İstehsalında heyvan piyi və kostik sodadan istifadə olunur.

## Marağa sabunu necə düzəlinir?
Marağa sabunu qoyun quyruğu və natrium hidroksiddən (acışdıran sudan) düzəlinir, və yeni kimyəvi maddənin qatılmamağına görə dəriyə zərərli deyil.

Marağa sabunu sarı boyasından əlavə, ağ və qara boyasında da düzəlinir. Sarı və ağ sabunun təkcə boyalarında fərqləri var, ancaq qara Marağa sabunu, materialın artıqlarından düzəldilir və təmizləmə gücü az olur.

Bu sabuna sidr və xına da qatılanda baş qovağının (kəpəyi), saç tökülməsinin qarşısının almaqda yararlıdır və saçın kökünü gücləndirir. Marağa sabununun hazırlanmasında işlədilən xammalı qarışdırıb hazırlamaq üçün 6 saat zaman lazımdır. Bu qarışmış maddənin sabuna çevrilməsi bəzən 3 saat da çəkir.

Verilən saylara görə, Marağa bölgəsində ayda 200 ton Marağa sabunu düzəlir.

## Qondarma (saxta) Marağa sabunu
Düzgün standardların olmadığına görə, bir sayı fırıldaqçı təqəlbi və qondarma sabunları düzəldib satırlar və bu iş Marağa sabununun məhəbübitinə zərbə vurub.

## Mənbə
* Marağa sabunu  Marağa şəhərinin informasiya şəbəkəsi

## Xarici keçidlər
* Sabun istehsalı emalatxana görünüşləri . Fars Xəbər Agentliyi
Asunsyon

**Asunsyon** (, ; tam rəsmi adı *Nuestra Señora Santa María de la Asunción*) — Paraqvayın paytaxtı, ölkənin siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzi

## Əhalisi, dili və dini
Asunsyonun  əhalisi  1,3 mln. nəfərdir. Əhalinin əksəriyyəti (90%-dən çoxu) — quarani etnosuna mənsubdur. Şəhərdə, həmçinin, Argentina və Braziliyadan gəlmələr, almanlar, italyanlar, portuqallar, yaponlar, ukraynalılar və ruslar yaşayır.

Paraqvayın dövlət dilləri ispan və quarani dilləridir. Asunsyon əhalisi içərisində quarani dilinin xüsusi qolu olan *jópara* () dialekti də geniş yayılıb. Bu dialekt ispan dilinin güclü təsiri nəticəsində yaranıb.

Asunsyonun böyük hissəsi katolikdir, həmçinin, protestant və pravoslavlar da vardır.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Şəhər bələdiyyəsinin rəsmi saytı 
*  Asunsyon milli universitetinin saytı 
*  Şəhərin əsas, '''La Nasion''' qəzetinin elektron versiyası
Ağızdan alov çıxarma

**Ağızdan alov çıxarma** — alov üzərində tez alışan maddə tökməklə yaranan şou xarakterli hərəkət. Alov adətən düz istiqamətdə və ya qol boyu çıxarılır. Ağızdan alov çıxarma sənətinin Hindistanda yarandığı ehtimal olunur.

Tryukun icrası texnikanın uzunmüddətli öyrənilməsindən sonra həyata keçirilməlidir. İfa zamanı mütləq təhlükəsiz (asan alışmayan) yanacaqdan istifadə edilməli, həmçinin alışma temperaturu, küləyin istiqaməti (əgər tryuk çöldə ifa olunursa) və digər çoxsaylı parametrlər tənzimlənməlidir. Təhlükəsizlik texnikası üzrə təlim keçmiş, müvafiq yanğınsöndürən balon və odadavamlı örtüyə malik köməkçinin olması od püskürmə ustaları üçün əksər sığorta polislərində (sığorta müqaviləsi) icbari bənddir.

Ginnesin Rekordlar Kitabına mütəmadi olaraq od püskürmənin müxtəlif istiqamətləri üzrə rekordlar daxil edilir: məsələn, eyni vaxtda od püskürmə, alovun bir insandan digərinə "ötürülməsi", alovun hündürlüyü və ya püskürmə müddəti üzrə..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* How to Blow Fire: 4 Steps – wikiHow
* 
* Fire Breathing and Fire Eating FAQ by Juggling Information Service, 1996, retrieved 25 September 2006
*Fire Breathing Basics by [HowStuffWorks]
Hot Girl (Sabrina Salerno mahnısı)

**Hot Girl** — 1987-ci ildə Sabrina Salerno tərəfindən ifa edilən sinqldır.

## Kompozisiyaların siyahısı
; 7" single
# "Hot Girl" – 3:22
# "Kiss Me" – 4:05
; 12" maxi
# "Hot Girl" (new version) – 6:04
# "Hot Girl" (dub version) – 7:03

## Hit-paradlarda tutduğu yerlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Musicline.de
Doldurma qələm

**Doldurma qələm** — su əsaslı mürəkkəb rezervuarı olan bir qələmdir. Doldurma qələm kimi bir şey yaratmaq üçün ilk sifariş,Misir xəlifəsi Əl-Muizz li-Din Allah, tərəfindən onuncu əsrdə təqdim edilmişdir ki, Qazi əl-Numan əl-Tamiminin *Kitab əl-Məcalis vəl-musayardt*da qeyd olunub.(d. 974).

## İstinadlar
Siqetvarın mühasirəsi

**Ziqetvar yürüşü** (,  və ya , ) - Osmanlının Macarıstana olan yürüşlərindən biri. Sultan Süleyman Qanuninin son səfəri. O, öldükdən sonra Sokullu Mehmed Paşa yürüşə başçılıq etdi. Yürüş 1566-cı ildə baş verib.

## İstinadlar

## Mənbə
* Lieber, Francis (1845). Encyclopædia Americana: A popular dictionary of arts, sciences, literature, history, politics, and biography. 13. Philadelphia: Columbia University Library.
* Bütün dərslər 7-ci sinif
Nemət Qasımlı

**Qasımov Nemət Yusif oğlu** — Aşıq məktəbində müəllim, Dünya incəsənət və musiqi ustası, beynəlxalq müsabiqələr laureatı, "Əməkdar mədəniyyət işçisi", Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.

## Həyatı
Qasımov Nemət İsfəndiyar Rüstəmovun rəhbərliyi altında keçirilən “Gədəbəyin yazı, aşığın sazı” yaz bayramlarında dəfələrlə iştirak etmişdir. Gəncəbasar bölgəsi üzrə keçirilən “Telli saz” müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. 4-cü sinifdə oxuyanda Demək olar ki, yaşının imkanı daxilində elə bir aşıq olmayıb ki, onun məclisində və ya şəxsən özüylə görüşüb sənət sirləri haqqında bilgilərini artırmasın. Bütün bölgələrə məxsus aşıq havalarını (Təbriz, Göyçə, Borçalı, Şirvan mühitləri) imkanı daxilində öyrənmişdir.

Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin “Rejissorluq” ixtisası üzrə təhsil almışdır.

ADMİU-nin “Tədris teatrı” şöbəsində musiqi rejissoru işləmiş, Bakıda ilk dəfə olaraq. Qara Qarayev adına 8 saylı musiqi məktəbində saz sinfini açmışdır. Çalışdığı ilk gündən bu günə qədər keçirilən bütün müsabiqələrdə onun şagirdləri həmişə I yerə layiq görülmüş və sazı ləyaqətlə təmsil etmişlər.Şagirdlərinin sayı 600 dən artıqdır.

AMEA-nın “Folklor” İnstitutunda elmi işçi kimi elmi fəaliyyətə başlamışdır.

1996-cı ildə Respublika üzrə keçirilən “İstedad axtarırıq” müsabiqəsinin, 2002-ci ilin mayında Türkiyədə keçirilən (20-26 may) “Uluslararası Silifke kültür heftesi” aşıq müsabiqəsinin, 2004-cü il 28 may Respublika Günü şərəfinə keçirilən “I Aşıqlar müsabiqəsi” nin, 21.09.2005-ci il Türkiyənin Tarsus şəhərində keçirilən “Şəlalə şeir axşamları” müsabiqəsinin qalibi, I olmuşdur.

1999-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən keçirilən “Uşaq musiqi və incəsənət məktəbləri şagirdlərinin respublika müsabiqəsi” nə hazırladığım (I sinif şagirdi) Cəfərov İbrahim Sakit oğlu I yerə layiq görülmüşdür. 

1999-cu il dekabrın 19-da Respublika Sarayında Milli Məclisin deputatı Zəlimxan Yaqubun yaradıcılığına həsr olunmuş poeziya məclisində Heydər Əliyevin təbrik etdiyi çıxışçılar arasında onun şagirdi Cəfərov İbrahim də var idi.

2009-cu ildən başlayaraq YUNESKO nun tədbirlərində aşıq sənətini mütəmadi olaraq təmsil edir. YUNESKO ya təqdim edilən aşıq sənəti haqqında filmin əsas aparıcısı olmuşdur. YUNESKO tərəfimdən Nemət Qasımovun  (Qasımlı)sənət fəaliyyəti ilə bağlı 52 dəqiqəlik sənədli film çəkilmişdir.

2010-cu ildə Cənubi Koreyanın Yeosu şəhərində keçirilən "Dünyaya sülh gərək" beynəlxalq müsabiqənin qalibi olmuşdur. Dünya İncəsənət və Musiqi Ustası diplomu və kubokunu qazanmışdır.

27 mart 2024-cü ildə "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Özkeçmiş
Konstantin Nazarov

**Konstantin Aleksandroviç Nazarov** () — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Həyatı
Konstantin Aleksandroviç Nazarov RSFSR-in Stavropol diyarının Kislovodsk şəhərində anadan olub. Uşaqlıq və gənclik illəri Bakı şəhərində keçib.

Böyük Vətən müharibəsi başlamasına bir-neçə gün qalmış Tbilisi Dağ-Topçu Məktəbinə daxil olub.

Buranə bitirdikdən sonra atıcı diviziyanın bölmə komandiri təyin edilir.

Narev çayının alınmasında igidlik göstərmişdir.

Müharibədən sonra Dzerjinsk adına Artileriya Akademiyasını bitirmişdir. Müxtəlif hərbi vəzifələrdə çalışmış, General-mayor rütbəsinə qədər yüksəlmişdir.

1985-ci ildə vəfat edib.

## Təltifləri
Narev çayının alınmasında igidlik göstərdiyinə görə Konstantin Aleksandroviç Nazarov 1945-ci il 21 fevral tarixində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Mənbə
* "Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı", XI cild, M, N (Mu…-N.) hərfləri, Respublika Xatirə Kitabı Redaksiyası, Bakı, 2011. 357-ci səhifə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandr Nosov

**Aleksandr Mixayloviç Nosov** () — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Həyatı
Aleksandr Mixayloviç Nosov 1922-ci ildə Rusiya Federasiyasının Saratov vilayətinin Antarsk rayonunun Şerbinovka kəndində anadan olub. 1933-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçübdür. 1942-ci ildə könüllü orduya getmişdir. Qvardiyaçı kiçik serjant 56-cı ordunun 2-ci qvardiya atıcı divizyasının 15-ci qvardiya atıcı alayının bölmə komandiri olub. Şimali Osetiya Respublikasının İrafsk rayonunun Uikol qəsəbəsi uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmanlıq göstərib və 7 avqust 1943-cü ildə həlak olub. Adına Saratov vilayətində məktəb var.

## Təltifləri
Lenin ordeni, Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilib.

Müharibədə göstərdiyi şücaətlərə görə Aleksandr Mixayloviç Nosov 1943-cü il 25 oktyabr tarixində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* "Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı", XI cild, M, N (Mu…-N.) hərfləri, Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası, Bakı, 2011. 546-cı səhifə.
Mürəkkəbqabı

thumb

**Mürəkkəbqabı** — adətən şüşə, çini, gümüş,bürünc, yaxud qalayla qurğuşunun qarışığından hazırlanmış kiçik bir banka və ya konteynerdir. Mürəkkəbi yazan şəxs üçün rahat bir yerdə saxlamaq üçün istifadə olunur.

## Şəkillər

Şəkil:Inkwells.jpg
Şəkil:Syng inkstand.jpg
Şəkil:Inktpotjes.JPG
Şəkil:All's well that inks well.jpg
Şəkil:Schreibzeug Ludwigsburg um 1765 rem.jpg
Şəkil:Inkwell44.jpg
Şəkil:Inkwell15.jpg
Avstraloid (irq)

**Avstraloid irqi** — böyük Melanesiya-Avstraliya irqinin tərkibində kiçik irq; bəzən ayrıca böyük irq kimi də qeyd edilir.

## Haqqında
*Avstraloid* geniş irqi təsnifatdır. Konsepsiyası irqi təsnifatın bir tipoloji üsulu ilə yaranmışdır. Cənub-Şərqi Asiyanın,Avstraliyanın və Okeaniyanın tünddərili aborigen əhalisinin mənsub olduğu irq. Avstraloid irqinin klassik tipi, əsasən, avstraliyalılarla (aborigenlərlər) təmsil olunur: ayrı-ayrı xüsusiyyətlərinə Cənubi və Cənub-Şərqi Asiya və Qərbi Okeaniyanın bəzi populyasiyalarında da təsadüf edilir. Avstraloid irqi üçün dərinin tünd rəngli (lakin Afrika zəncilərinə nisbətən bir qədər açıq rəngli), gözün qüzehli qişasının tünd-qəhvəyi, saçın dalğalı, yaxud qıvrım, tünd-bənövşəyi, yaxud qara olması (bəzi populyasiyalarda uşaqların və gənc qadınların saçının nisbətən açıq rəngli olmasına baxmayaraq) səciyyəvidir. Zəncilərdən fərqli olaraq Avstraliya irqinin nümayəndələrinin bədənlərində və üzlərində 3-cü tük örtüyü inkişaf etmişdir, burunları enli, üst dodaqları hündür və qalın, kəllə qutusu orta böyüklükdə, sifətləri ortaenlidir, proqnatizm müşahidə edilir; dişləri çox iri, ətrafları uzundur.

## İstinadlar
Kelsus Kitabxanası

**Efes Kelsus Kitabxanası** — Efes antik şəhərində yerləşən antik kitabxana. Roma İmperiyası dövründə 110–135-ci illərdə inşa olunan kitabxana iki mərtəbədən ibarətdir. Efes Kelsus Kitabxanasında 14 minə qədər kitabın saxlanıldığı ehtimal olunur. Kitabxana uzun müddət Efes şəhərində yaşayan əhali üçün fəaliyyət göstərmişdir. Efes Kelsus Kitabxanasında bəzi mühüm kitablar kitabxananın divarında oyulmuş rəflərdə saxlanılırdı. III əsrdə baş vermiş zəlzələ nəticəsində kitabxananın oxuzalı yanmış, lakin daha sonra təmir edilmişdir. Orta əsrlərdə baş vermiş zəlzələ nəticəsində kitabxana dağılmış və yararsız vəziyyətə düşmüşdür.

Efes Kelsus Kitabxanası oğul Kelsus tərəfindən Asiya bölgəsinin rəhbəri olan atası K. Kelsusun şərəfinə 135-ci ildə inşa edilmişdir. Kitabxananın girişinə ədaləti və düzgünlüyü göstərən dörd ədəd heykəl yerləşdirilmişdir. Kitabxananın şimal hissəsində divar yazıları latın, cənub hissəsində ki, divar yazıları isə yunan dilində yazılmışdır və hər iki yazı Kelsus və oğıu Aqulianın həyatları və fəaliyyətləri haqqındadır. Kelsus kitabxananın zirzəmisində dəfn olunmuşdur.
Avarua

**Avarua** () — Rarotonqa adasının şimalında yerləşən şəhər, Kuk adaları dövlətinin paytaxtı.

## Ümumi məlumat
Avaruanın əhalisi 10 min nəfərdir (2005-ci il), bu Kuk adası əhalisinin təqribən yarısı deməkdir. Avarua portundan  dünyaya kopra, mirvari və  meyvələr daşınır.

Şəhərdə universitet və kitabxana, həmçinin aeroport  vardır.

## İnzibati bölgüsü
Avarua qərbdən şərqə 18 əraziyə bölünüb (Rarotonqaun 54 ərazisindən):
#Pokoinu
#Nikao (Kuk adalarının parlamenti yerləşir)
# Puapuatu
# Areanu
# Kaikaveka
# Atupa
# Avatiu (ticarət portu)
# Ruatomqa
# Tutakimoa
# Tayae - TauaeТауае (Tutakimoa adasının daxili)
# Takuvaine (Avarua şəhərinin mərkəzi, hökumətin rezidensiyası, balıq hövzəsi)
# Nqatipa
# Vaikai
# Tapae-İ-Uta
# Pue
# Punamayа
# Kiikii
# Tupapa
Kopra

**Kopra** ( — "koppara") — kokos palması qozlarının qurudulmuş yağlı növü.

## Mənbə
* Qəmər adalarında kokos yağının hazırlanması 
* Kopranın keyfiyyət faktorları
Hindən qaçış

**Hindən qaçış** () — 2000-ci ildə 3D formatında çəkilmiş qısametrajlı animasiyadır. Bu animasiya Böyük Britaniyada 1972-ci ildə əsası qoyulmuş "Aardman Animations" studiyasının ilk qısametrajlı animasiyasıdır. Animasiyanın bütün çəkilişləri ABŞ-də "Aardman Animations" studiyası tərəfindən 2000-ci ildə aparılmışdır. Animasiya 1963-cü ildə ABŞ tərəfindən çəkilmiş "Böyük qaçış" filminə parodiyadır. Filmdəki əsirlər animasiyada toyuqlar kimi göstərilmişdir.

## Məzmun

Hadisə 1950-ci ildə İngiltərədə Yorkşir qraflığında yerləşən bir toyuq Fermasında baş verir. Cincer, Banti, Bebs və Fouler adlı dörd toyuq digər toyuqlarla birlikdə tel hörgülər arxasında həyatlarını davam etdirməkdədirlər. Toyuqların hamısı hər gün mütləq yumurta qoymalıdırlar. Əks halda onlar cəzalandırılacaqlar. Hər gün yumurta qoymaq isə toyuqların qəzəbinə səbəb olur. Roki və Cincer ferma sahibi olan düşmənlər Kişi və Qadın Tvididən xilas olmaq üçün digər toyuqları qaçmağa razı etmək üçün çalışırlar. Sonunda qərarlarını verib cəhd edirlər. Bu vəziyyətdə ya qurtuluşa çatıb azadlıqlarına qovuşacaq, ya da ferma sahibinə tutulub qaçaqlara verilən "qızardılma" adlı cəza ilə cəzalandırılacaqlar. Lakin onların hər cəhdi uğursuzluqla başa çatır. Hər dəfə cəzalandırılan isə Cincer olur.

Bir dəfə fermaya Roki adında xoruz uçur. Roki toyuqlara uçmağı öyrətməyə söz verir. Həmçinin, söz verir ki, onlar uçaraq buradan qaça biləcəklər. Bu isə toyuqların ən böyük arzusudur. Həmin müddətdə Fermanın sahibəsi Tvidi qərara alır ki, yumurta qoymaq qazancı artırmır. Yalnız xüsusi toyuq yemi ilə qidalanmış toyuqlardan yaxşı "Toyuq piroqu" çıxa bilər. Bu hadisəni Cincer başqa toyuqlara başa salır. Artıq bundan bütün toyuqların xəbəri vardır. Cincer cəzalandırılan zaman Roki onu xilas edir. Sabahısı gün Roki yoxa çıxır. Onlar başa düşürlər ki, Roki Fermaya xüsusi uçan cihazla bura uçmuşdur. Bu səbəbdən onlar şəxsi Təyyarə düzəltməyə başlayırlar. Bu müddətdə Rokki divardan asılmış reklam afişasını: "Xanım Tvididən piroqlu toyuq" - görür. Toyuqların piroqa qatılması üçün düzəldilməyə başlayan maşın artıq hazırdır. Lakin bu müddətdə toyuqlarda şəxsi Təyyarələrini hazırlayıb başa çatdırırlar. Məlum olur ki, əvvəllər Samolyotda komandanlıq edən Yaşlı Xoruz heç də komandanlıq etməmişdir. Buna görə də, Cincer toyuqları idarə etməyə məcbur olur. Toyuqlar Təyyarə ilə uçan zaman Fermanı və Xanım Tviddinin şəxsi evini partladırlar.  Xanım Tvidi Samolyotda onlara müqavimət göstərsə də, yerə düşür.

Toyuqların hamısı xilas olmuşlar. Onlar insanların bura ayaq basılmasına qadağan olunmuş adaya çatırlar. Onlar burada cücələr yetişdirməyə başlayırlar. Toyuqlarla birlikdə bura uçan siçovullar da öz Fermalarını yaratmaq istəyirlər. Amma onlar bilmirlər ki, birinci yumurtanı, yoxsa toyuqları götürsünlər.

## Treklərin syahısı

## Xarici keçidlər
*  
* Hindən qaçış Aardmon.com saytında
Bir gün olmasam... (film, 2012)

## Məzmun
Filmdə Azərbaycan Televiziyasının tanınmış rejissoru Tariyel Vəliyevin həyat və yaradıcılığından söhbət açılır.

## Film haqqında
Film "Zirvə" və "Müəllim, dost, ata" adlı iki hissədən ibarətdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Müəllif:** Kəmalə İsmayılova
:**Rejissor:** Lətafət Məmmədova
:**Operatorlar:** Cavid Şərifov, Babək İsmayılov, Emin Əhmədzadə
:**Montaj:** Ramin Rəsulov, Elnur Bayramoğlu
:**Rejissor assistenti:** Əmikişi Əliyev
:**Musiqi tərtibatı:** Minurə Əfəndiyeva
:**Mətni oxuyan:** Şövqi Hüseynov (Şövqü Hüseynov kimi)
:**İşıqçılar:** Asif Babayev, Rəfael Əliyev, Nicat Axundov
:**İnzibatçı:** Qönçə Səlimova
:**Redaktor:** Fuad Vəlixanov

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Enni mükafatı

**Enni mükafatı** () – Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində 1972-ci ildən verilən Beynəlxalq Animasiya Kino mükafatıdır. 1993-cü ildən bu yana "Ən yaxşı animasiya mükafatı" adı ilə də tanınır.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı. Arxivləşdirilib 12 iyul 2015-ci il tarixində.
Dəsmal

thumb
thumb

**Dəsmal**, **məhrəba** və ya **xovlu** — Əmici parça və ya kağızdır. Qurutma və ya silmək üçün istifadə olunur.Birbaşa əlaqə vasitəsi ilə, ümumiyyətlə bir suyunu çəkmək ya da sürtmə hərəkəti istifadə edərək nəmliyi çəkir.

## Tarixçə
Məhrəbanın ixtirası Türkiyənin Bursa şəhəri ilə bağlı idi. Bu şəhər hələ də " türk məhrəbası" istehsalı üçün qeyd edilir.

## Məhrəba növləri
*Hamam məhrəbası 
*Çimərlik məhrəbası 
*Ayaq məhrəbası 
*Əl məhrəbası
*Fırın məhrəbası
*Kağız məhrəbası
Azad Əsgərov

**Azad Əsgərov** (20 avqust 1971-ci il) - Azərbaycanlı qaydasız döyüşçü və həmçinin güləşçidir. Qaydasız döyüş və güləş üzrə dünya çempionudur. Azad Əsgərov 50 döyüş keçirmişdir. Döyüşlərdən 45-ni qazanmışdır. 3 dəfə məğlub olmuş, 2 dəfə heç-heç etmişdir. Hazırda Azərbaycan MMA və Grappling federasiyasının prezidentidir.

## Həyatı
Azad Əsgərov peşəkar rinqdə əlliyə yaxın döyüş keçirmişdir, onlardan üçünü uduzmuşdur (onlardan ikisi alınmış zədələrə görə hesaba alınmışdır), iki dəfə heç-heçə ilə nəticələnən döyüş keçirmiş və 45 döyüşdə qalib gəlmişdir. Onun rəqibləri döyüş zamanı yalnız üç dəfə sona qədər gəlib çıxa bilmişlər. Qalanları isə döyüşün ilk dəqiqələrində məğlub olmuşdur.

O, uşaq ikən qardaşları kimi güclü olmaq arzusunda olmuşdur. Uşaq yaşlarından idmana olan məhəbbət Azadın həyatında çox böyük rol oynamışdır. O, 9 yaşında ikən futbol oynamağa başlamış, lakin 2 il keçdikdən sonra Azadın təkbətək döyüş növünə olan marağı onun əla futbolçu olmaq arzusuna üstün gəlmişdir. Düşünürük ki, bu zaman dünya ən yaxşı futbolçularından birini itirmiş, əvəzinə isə boksçu, güləşçi, karate ustası, başqa sözlə desək, Şərq təkbətək döyüş növləri üzrə ustasını qazanmışdır.

Bir il sonra Azad Yunan-Roma güləşi üzrə ərazi üzrə birinciliyi əldə etmişdir. Onun Azərbaycanda qazandığı müvəffəqiyyətlər öz məntiqi nəticəsini göstərmişdir. Azad 1987-ci ildə Yunan-Roma güləşi üzrə SSRİ çempionu olmuşdur. Onun maraq dairəsi yalnız güləşlə məhdudlaşmır, 80-ci illərin sonlarında milyonlarla öz həmyaşıdı kimi o vaxtlar bütün dünyanın rəğbətini qazanan Şərq təkbətək döyüş növlərinin fanatına çevrilmişdir.

İcbari hərbi xidmət illərində (1989-1991) Azad intensiv şəkildə karate idman növü ilə məşğul olmağa başlamışdır.

Hərbi xidmətdən sonra Azad idman məktəbində məşqçi kimi çalışmağa başlamışdır. 1992-1997-ci illər ərzində Azad peşəkarlar arasında güləş üzrə 20-yə yaxın beynəlxalq turnirlərin və həmçinin müxtəlif növ Şərq təkbətək döyüş yarışlarının qalibi olmuşdur.

1999-cu ildən başlayaraq, Azad peşəkar pankration idman növü ilə məşğul olmağa başlamışdır. İlk döyüşündə (Rusiya Federasiyası Pankration Federasiyasının reytinq döyüşü) Azad öz rəqibini bir dəqiqə otuz saniyə ərzində məğlub etmişdir. Bu minvalla Azad Əsgərov öz adının pankration idman növü üzrə dünya təkbətək döyüş növü tarixinə daxil olunmasına nail olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Mikki Maus

**Mikki Maus** () — cizgi filmi personajıdır. İlk dəfə 15 may 1928-ci ildə yaradılmışdır. Yaradıcıları Ab Ayverks və Volt Disneydir. 1977-ci ildən 2009-cu ilə qədər istehsal olunmuş cizgi filmlərində Mikki Maus personajı Uell Ollveyn tərəfindən səsləndirilmişdir.

## Tarix
### Osvald əvəzinə
1927-ci ildə Ab Ayverks tərəfindən yaradılan "Bəxtigətirən Dovşan Osvald" personajının uğursuzluğundan sonra Ab Ayverks digər personaj yaratmağa qərara alır. Bu səbəbdən 1928-ci ildə Ab Ayverks Mikki Maus adında personaj yaradır. Personaj kompaniyanın böyük uğuruna səbəb olur. Bir ildən sonra "Bəxtigətirən Dovşan Osvald" personajı da uğur qazanır. Volt Disney yenidən ilk personaj haqqında cizgi filmi üzərində işləməyə başlayır. Bu müddətdə isə Ab Ayverks və Les Klark gizi olaraq yeni personaj olan Mikki Maus personajı üzərində işləməyə başlayır.

### Yeni personaj
Ab Ayverks əvvəlcə Volt Disneyə qurbağa, pişik və it personajını təklif edir. Lakin Volt bu personjları qəbul etmir. Amma siçan personajı təklif olunan zaman Disney onu qəbul edir. Makkl Berrierin sözlərinə görə, Volt Disneyin bu personajı qəbul etməsini personajın cazibədarlılığı ilə əlaqələndirirdi. Voltun bu personajı seçməsinin əsas səbəb isə Voltun əvvəllər işlədiyi Kanzas-Sitidə yerləşən «Laugh-O-Gram» studiyasında olan çoxlu siçanların olması idi. Volt yadına həmin siçanlar düşdükdən sonra bu personajı qəbul edir və Mikki Maus personajı böyük uğur qazanır.

## Xarici keçidlər

* Disney'in Miki Maus səhifəsi
* Mickey-Mouse.com
Walt Disney Pictures

**Walt Disney Pictures** — həm Yaponiya, həm də ABŞ-də bölməsi olan 1983-cü ildə yaradılan Amerika kino kampaniyasıdır. Bundan öncə bütün Disney filmləri "Walt Disney Productions" adı altında istehsal edilirdi. Cizgi film kampaniyasının loqotipindəki qəsr "Yatmış gözəl"in qəsrini canlandırırdı. 2006-cı ildən etibarən kampaniyanın loqotipi dəyişdirilir. 14 dekabr 2017-ci ildə Walt Disney Pictures 52.7 milyard ABŞ dolları qiymətinə 20th Century Fox şirkətinin televiziya və kino aktivlərini (buraya X-adamlar, Avatar, Fantastik dördlük, Meymunlar planeti, Simpsonlar, Qriffinlər, Buz dövrü, The Brave Little Toaster, Mighty Joe Young, Walt Disney’s Fables 1 Walt Disney’s Fables 2 Walt Disney’s Fables 3 Walt Disney’s Fables 4 Walt Disney’s Fables 5 Walt Disney’s Fables 6 Walt Disney's Timeless Tales 1 Walt Disney's Timeless Tales 2 Walt Disney's Timeless Tales 3 Evdə tək, Amerikan ata! franşizaları daxildir) alıb.

## Seçilmiş filmlər

## Xarici keçidlər
* Walt Disney, Pictures Rəsmi sayt
Azərbaycandilli televiziya kanallarının siyahısı

**Azərbaycandilli televiziya kanallarının siyahısı** — Azərbaycan dilində fəaliyyət göstərən tv kanalların siyahısı.

Dünyada ilk azərbaycandilli televiziya kanalı 14 fevral 1956-cı ildə Azərbaycan SSR-in paytaxtı Bakı şəhərində Azərbaycan Televiziyasının yaradılması ilə yaranmışdır. 1963-cü ildə Naxçıvan şəhərində Naxçıvan Televiziyasının yaradılması ilə dünyada ilk azərbaycandilli regional TV kanal yaranmışdır. 9 mart 1991-ci ildə ANS TV-nin yaradılması ilə dünyada ilk azərbaycandilli özəl televiziya kanalı, SSRİ-də isə ilk özəl televiziya kanalı yaranmışdır. 1992-ci ildə İranda İran İslam Respublikası Teleradio Təşkilatının Sərhədaşırı Bölməsinin nəzdində fəaliyyət göstərən Sahar Televiziyasının azərbaycanca xidmətinin fəaliyyətə başlaması ilə dünyada ilk Azərbaycandan xaricdə fəaliyyət göstərən azərbaycandilli televiziya kanalı yaranmışdır. 5 oktyabr 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının 3-cü Prezidenti Heydər Əliyevin 794 saylı fərmanı ilə televiziya və radio yayımı sahəsində dövlət siyasətinin həyata keçirilməsini təmin etmək və bu fəaliyyəti tənzimləmək məqsədilə Azərbaycan Respublikası Milli Televiziya və Radio Şurası yaradılmışdır. Şuranın əsas vəzifəsi televiziya və radio yayımçılarının fəaliyyətini tənzimləmək, yayım zamanı ictimaiyyətin maraqlarını qorumaq, televiziya və radio yayımı haqqında qanunvericiliyə əməl edilməsi üzərində nəzarəti həyata keçirməkdir. Yayımı Teleradio İstehsalat Birliyi həyata keçirir. Milli Televiziya və Radio Şurasının 2008-ci ildə verdiyi qərara əsasən 1 yanvar 2009-cu il tarixindən etibarən ölkənin "Teleradioyayım haqqında" qanununa uyğun olaraq Azərbaycan tezliklərində "Kanal D", Samanyolu və ORT 1 kimi xarici dillərdə yayımlanan qonşu ölkə kanallarının yayımı dayandırılmışdır.

## Ümumrespublika

### Dövlət
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

### Özəl
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

## Regional

### Özəl
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

## İnternet
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

## Xaricdə fəaliyyət göstərən
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

## Fəaliyyətini dayandırmış
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan televiziya kanallarının siyahısı
* Azərbaycandilli radio kanalların siyahısı
* Azərbaycan radio kanallarının siyahısı
* Azərbaycan xəbər saytlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*
Maqnitostatika

**Maqnitostatika** — daimi elektrik dövrəsi tərəfindən yaradılan daimi maqnit sahəsini və bu zaman maqnit sahəsinin hesablama sistemini öyrənən klassik elektrodinamikanın bölməsidir.

## Düsturlar
Maqnitostatikada həm diferensial, həm də inteqral formada olur:

## Ədəbiyyat
* Wolfgang Demtröder: *Experimentalphysik. Bd.2: Elektrizität und Optik*. Springer, Berlin 2004, ISBN 3-540-20210-2
* Wolfgang Nolting (Physiker): *Grundkurs Theoretische Physik 3: Elektrodynamik*. Springer, Berlin 2007, ISBN 978-3-540-71251-0
* Adolf J. Schwab: Begriffswelt der Feldtheorie, Springer Verlag, ISBN 3-540-42018-5

## İstinadlar
Ramaz Şengeliya

**Ramaz Şengeliya** (; ) — karyerası ərzində "Torpedo" (Kutaisi), "Dinamo" (Tiflis), "Ester" (Vekşe) və "Holsmund" klublarının şərəfini qoruyub.

Hücumçu SSRİ çempionatlarında 283 oyun keçirib, 120 qol vurub. O, 1978-ci il SSRİ çempionu, 1979-cu ildə SSRİ kubokunun sahibi, 1981-ci ildə Kuboklar Kubokunun qalibi olub.

Şenqeliya 1978 və 1981-ci illərdə SSRİ-nin ən yaxşı futbolçusu seçilib.

## İstinadlar
Maqnit induksiyası

**Maqnit induksiyası** – maqnit sahəsinin qüvvə xarakteristikasıdır. Vahidi törəmə vahid olan Tesladır.

## Maqnitostatika
*Bio-Savar qanunu:
*: \vec B(\vec r)
= \mu_0\int\limits_{L_1} \frac{I(\vec r_1)\vec{dL_1}\times (\vec r - \vec r_1)}{|\vec r - \vec r_1|^3},
*: \vec B(\vec r)
= \mu_0\int \frac{\vec{j}(\vec r_1)dV_1\times (\vec r - \vec r_1)}{|\vec r - \vec r_1|^3},

## Maqnit sirkulyasiyası haqqında Amper qanunu
*: \oint\limits_{\partial S} \vec B\cdot\vec{dl}
= \mu_0 I_S
\equiv \mu_0\int\limits_S \vec j \cdot \vec{dS},
*: \mathrm{rot}\,\vec B \equiv \vec\nabla\times\vec B
= \mu_0 \vec j.

## Xarici keçidlər
* Crowell, B., "*[http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html Electromagnetism]*".
* Nave, R., "*[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/magfie.html Magnetic Field]*".
Kulon qanunu

thumb|right|Burulma tərəzisi
**Kulon qanunu** – sükunətdə olan yüklü iki nöqtəvi cismin vakuumda qarşılıqlı təsir qüvvəsi onların yüklərinin modulları hasili ilə düz, aralarındakı məsafənin kvadratı ilə tərs mütənasibdir. Bu qanunu 1785-ci ildə fransız alimi Şarl Kulon kəşf etmişdir. Şarl Kulon ilk dəfə bu qanunu burulma tərəzisinin köməyi ilə tapmışdır.

## Düstur
: F = k_C \frac{r^2} 
Burada:
:  F \  qüvvət, 
: q_1 \  birinci kütlənin yükü,
: q_2 \  ikinci kütlənin yükü,
: r \  aralarındaki məsafə,
: k \  tərs mütənasiblik əmsalıdır. Ədədi qiyməti:
: k_C = \frac{1}{4 \pi \epsilon_0} \approx  8.988×109 N m2C-2 (və ya m F-1) **elektrostatik sabit** və ya **Kulon qüvvəti sabiti**, 
və
:  \epsilon_0 \approx  8.854×10-12C2 N-1 m-2

## Xarici keçidlər
* Elektrik ve atom
* ''Coulomb's Law''
Kosmik mikrodalğa arxa plan şüalanması

**Kosmik mikrodalğa arxa plan şüalanması** (qısaca: şüalanması və ya fon radiasiyası) - 1965-ci ildə kəşf edilən bütün kainatı dolduran bir elektromaqnetik dalğa formasıdır. 2.725 Kelvin istiliyindəki qara obyektin termal şüalanmasını əhatə edən 160.2&nbsp;GHz tezliyində və 1.9&nbsp;mm dalğa boyunda olduğu COBE peyki tərəfindən hava kürə xaricində həssas olaraq ölçülmüşdür. Fon şüalanması, kainatın ən uzağından, yəni, ən qədim keçmişindən gəldiyi düşünülən elektromaqnetik şüalanmadır. Bu işığı bir çox radio astronom və fizikaçı Böyük Partlamanın ən böyük dəlili hesab edirlər.

## Tarixi
1948-ci ildə Corc Qamou, Ralf Alper və Robert Herman tərəfindən varlığı nəzəri olaraq qarşıya qoyulmuş və 5 Kelvin istiliyində bir quru obyektin yaydığı şüalanma ilə eyni dalğa boyunda olması lazım olduğu hesab edilmişdi. 1960-cı ildə radio astronomlar bu dalğa boyunda işığı fərqinə vardıqlarından ilk əvvəl antenalerdeki quş pisliklərindən qaynaqlanan bir elektrik parazit olduğundan şübhələndilər və təmizlik edib ölçmələri tekrarladılar. Təkrarən eyni zamanda başqa astronomlar da kəşf etdi və məqalələrində nəşr etdi. NASA tərəfindən atmosfer şərtlərindən təsirlənmədən doğru ölçüm etməsi üçün bu işə xüsusi COBE (COBE: Cosmic Background Explorer - kosmik arxa plan araşdırıcısı) peyki kosmosa göndərildi.

## Xarici keçidlər
* Дж.Ф. Смут - Анизотропия реликтового излучения: открытие и научное значение  (Успехи Физических Наук (УФН) Т.177 2007, № 12, Нобелевская лекция по физики - 2006 Рус. яз. PDF
Qızılkilsə (Başkeçid)

**Qızılkilsə** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. Kəndin digər adı **Dəmirçihasanlı**dır. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Qızılkilsə kənd inzibati-ərazi dairəsinin mərkəzidir.

Başkeçid rayonunda Bö­yük Dəmirçihə­sənli (indi Qızıl­kilsə), Kiçik Dəmir­çi­həsənli (indi Şindilər) adlı kəndlər vardır.

## Coğrafiyası
Kənd rayonun inzibati mərkəzi olan Başkeçid şəhərindən 8&nbsp;km şimal-şərqdə, Lükün-Şindi dağının şərqində yerləşir.

## Əhalisi
Kənddə 1870-ci ildə 23 ailədə 151 nəfər, 1926-cı ildə 88 ailədə 588 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı.

17-24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən kənddə yaşayan 774 nəfər əhalinin 99 %-i etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.

1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənddə 775 nəfər əhali yaşayır.

## Təhsil
Kənddə ilk dünyəvi məktəb 1920-ci ildə yaradılmışdır. Hazırda kənddə bir orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## Tibb
Kənddə 1 tibb məntəqəsi fəaliyyət göstərir.

## Tanınmış şəxsiyyətlər
* Fərid Mənsurov — Yunan-roma güləşi üzrə olimpiya və 2 qat dünya çempionu məşhur azərbaycanlı pəhlavan.
* Əlişir Musayev — Tibb elmləri doktoru, professor.
* Səadət Buta — Şairə.
* Mehman Səlimov — Azərbaycanın müdafiə nazirinin siyasi və ictimai işlər üzrə sabiq müavini (1995–1999).

## İstinadlar
Moldovanlar

**Moldavanlar** və ya **moldovalılar** () — romandilli xalqlardan biri, Moldova Respublikasının əsas əhalisi. Moldavanlar rumınların subetnik qrupu hesab olunurlar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Matthew H. Ciscel (2007) The Language of the Moldovans: Romania, Russia, and Identity in an Ex-Soviet Republic",  — About the identity of the contemporary Moldovans in the context of debates about their language.
* King, C. (2000) The Moldovans: Romania, Russia and the Politics of Culture, Hoover Institution Press, .
Döş sümüyü

**Qalın mətn**
— uzunsov yastı sümük olub, döş qəfəsinin ön divarının mərkəzi hissəsində yerləşərək qığırdaq vasitəsilə qabırğalara birləşir. Döş qəfəsinin təşkilində iştirak etməklə daxili üzvlərdən ürəyi, ağciyərləri, aorta qövsünü və döş aortasını xarici təsirlərdən qorumuş olur.

Döş qəfəsi ürək cərrahiyyəsində döş qəfəsi məhz bu sümüyün mişarla tən boylama bölünməsi ilə yarılır. Bu əməliyyat sternotomiya adlanır.

## Qurluşu
Döş sümüyü yuxarıdan sağ və soldan körpücük sümükləri, yanlardan 7 cüt qabırğa sümükləri ilə bitişmiş olur. Döş sümüyünə yuxarı hissədə döş-körpücük-məməyəbənzər əzələ () bağlanmış olur. Döş sümüyü üç hissədən ibarətdir:

* Döş sümüyü dəstəyi ()
* Döş sümüyü cismi ()
* xəncərəbənzər çıxıntı ()
Döş sümüyünün ön səthi bir qədər önə qabarıqlı olub, yuxarıda enli, aşağıda ensizdir Uzunluğu 17 sm-ə çatır. Kişilərdə qadınlara nisbətən uzundur.
Şindi dağı

**Şindi dağı** — Qızılkilsə və Şindilər kəndləri ilə əhatələnmiş hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1857 metr hündürlüyə çatan Borçalıda yerləşən dağdır.

## Həmçinin bax
* Sənəkuçan

## İstinadlar
Qabırğa sümüyü

**Qabırğa** (, ) - cüt və yastı qövs səkilli döş qəfəsinə aid sümük olub, insanda sayı 12 cütdür. Qabırğa sümüyü iki: ön qığırdağa keçən və arxa fəqərəyə birləşən ucdan, baş (), boyun () və cismdən () ibarətdir. Qabırğa sümüyünün iki: xarici qabarıq və daxili batıq səthi var. Arxa ucunda iki oynaq səthi: qabırğa qabarcığı oynaq səthi () və köndələn çıxıntı oynaq səthi ( yerləşmişdir. Qabırğaların 10 cütü ön ucları ilə qabırğa qığırdağı () vasitəsilə döş sümüyünə birləşirlər. I-VII qabırğalar "həqiqi" (), qalan VIII-X qabırğalar isə "yalançı" () qabırğalar adlanırlar. Son XI və XII qabırğalar öndən döş sümüyü ilə birləşmədiklərinə görə "azadə" () qabırğalar adlanırlar. Anomaliya hallarında bəzi insanlarda 
XI və XII qabırğalar olmaya və ya XIII cüt qabırğalar müşadidə oluna bilinir. Insanda XI və XII cüt qabırğalar təkamül nəticəsində funksiyasını itirərək rudimentləşmişlər. Estetik cərrahiyənin inkişafı bu qabırğalardan yan keçməmişdir. Belə ki bəzi qadınlar estetik zövqlü bel arzusu ilə cərrahi yolla bu rudimentləşmiş qabırğalardan "imtina" edə bilirlər.
Döş qəfəsi cərrahiyyəsində döş qəfəsi qabırğalar arası sahədən kəsik aparılmaqla yarılır. Bu əməliyyat torakotomiya adlanır.
Bandar Seri Begavan

**Bandar Seri Begavan**,  (malay dili: بندر سري بڬاوان ; *ˌbanda səˌri bəˈɡawan* ) – Bruneyin paytaxtı və ən böyük şəhəri.

## Tarixi
Bruney çayı yanında yaşayış məskəninin tarixi  VII əsrə gedib çıxır. 1970-ci ilə qədər şəhər Bruney adı daşıyırdı .

1920-ci ildə şəhər rəsmi şəkildə şəhər və ingilis torpaqlarının mərkəzi statusunu aldı. 5 oktyabr 1970-ci ildə şəhər əvvəlki sultan Ömər Əli Sayfudinin şərəfinə Bandar Seri Begavan adını aldı. Malay dilindən tərcümədə  "Əlahəzrət şəhəri" deməkdir .

## Coğrafiya
Bandar Seri Begavan Malay arxipelaqının Kalimantan adasında, Bruney çayının şimal sahilində  yerləşir. Onun koordinatları: 4°53'25"N, 114°56'32"E.

## Mənbə

* Bandar Seri Begavanın rəsmi saytı

## İstinadlar
Rumınlar

**Rumınlar** — roman dilli xalqlardan biri, Rumıniya Respublikasının əsas əhalisidir.

## Tarix
## Etimologiya

## Məskunlaşma
## Dil
Moldovan dili daxil olmaqla rumın dilində danışanların sayı təxminən 23,500,000 nəfərdir.

## Mədəniyyət
### Musiqi

### Memarlıq
### Mətbəx

## Xarici keçidlər
## İstinadlar

## Mənbə
Xəncərəbənzər çıxıntı

— döş sümüyünün ən qısa və ensiz hissəsi olub, aşağı və sərbəst ucunu təşkil edir. Xəncərə bənzədiyindən belə adlandırılmışdır. Forma və ölçüsü dəyişkən ola bilir. Dəri üzərindən ucu əllənə bilinir.
Təmsil Olunmayan Millətlər və Xalqlar Təşkilatı

**Təmsil Olunmayan Millətlər və Xalqlar Təşkilatı** () - 1991-ci ildə yaradılmış beynəlxalq ümumi hüququn subyekti olmayan qeyri-hökümət (qeyri-dövlət) təşkilatı. 

UNPO-da başqa dövlətlərin tərkibində yaşayan və həmin dövlətdə təmsil olunmayan etnik toplumlar, öz dövləti olmayan xalqlar və beynəlxalq aləmdə təmsil olunmayan xalqlar və toplumlar cəmləşmişdir. Ermənistan, Estoniya, Latviya və Gürcüstan SSRİ dağıldıqdan sonra bir müddət UNPO təşkilatına üzv olmuş, daha sonra isə BMT-yə qəbul olunduqdan sonra təşkilatdan çıxmışdılar.

UNPO təşkilatının əsas məqsədi, təmsil olunmayan xalqların və toplumların humanitar və mədəni hüquqlarını qorumaq, həmin xalqlara öz idarə etmə sistemlərini yaratmaqda kömək etmək və onları digər xalqların hücümlarından qorumaqdan ibarətdir. UNPO dövətlər arasında BMT təşkilatına qəbul olunmaq üçün ilk addım hesab olunur. Ermənistan, Estoniya, Latviya  Gürcüstan, Palau və Şərqi Timor kimi müstəqil dövlətlər UNPO-nun keçmiş üzvləri olmuşdular. 2009-cu ilin 1 fevral tarixində Cənubi Azərbaycanın UNPO təşkilatına üzv olmaq barədə müraciətinə müsbət cavab verilmiş və tarixdən etibarən Cənubi Azərbaycan UNPO təşkilatına qoşulmuşdur.

## Xarici keçidlər
* UNPO Website
* UNPO Covenant
* UNPO Universal Declaration of the Rights of Peoples
* UNPO brochure
* Institute of the Rights of Peoples, UNPO Tartu Coordination Office, (Eastern Europe and Northern Asia)
* Political Resources list of Unrepresented Nations & Peoples Organisations

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Dövləti olmayan xalqlar
Buxar

**Buxar** və ya **buğ** — fizika, kimya və mühəndislikdə  buxarlaşmış suyu ifadə edir. 100 dərəcə ətrafındakı istilikdə və standart atmosferik təzyiqdə buxar, safdır, şəffaf qaz halındadır və maye haldakı sudan 1600 qat daha həcimlidir. Buxar  suyun qaynama nöqtəsindən daha istidir. Daha yüksək temperaturlardakı buxara  qızdırlmış buxar deyilir.

Maye haldakı su, çox isti maye bir maddə ilə təmas etdiyində (məsələn lava və ya ərimiş metal), çox tez olaraq buxar halına gələ bilər. Buna buxar partlaması deylir. Bu partlayış xüsusilə bağlı sahələrdə ani təzyiq dəyişikliyi səbəbiylə, son dərəcə böyük ziyanlara səbəb ola bilər.

Buxar maşınında buxar vasitəsilə  turbin və ya porşenin hərəkətini  təmin etmək mümkün olur. Digər sənaye proseslərində buxar  borular vasitəsilə yığdığı enerjini istilik transferi ilə köçürür. Buxardakı  yığılmış təzyiqin səbəbi suyun yüksək buxarlanma istiliyidir. Mühəndislər buxar maşınlarını modellemek üçün ideal termodinamik çevrim olan Rankine çevrimini istifadə edirlər.

Buxar 2 cür olur: **Doyan** və **doymayan** buxar. Doyan buxar öz mayesi ilə dinamik tarazlıqda olan, doymayan buxar isə öz mayesi ilə dinamik tarazlıqda olmayan buxardır

## Entalpi-entropiya diaqramı
Buxar, sənaye xaricində sauna və hamam kimi yerlərdə də istilik və insanlar üzərindəki müalicə təsirləri təmin etmək üçün istifadə edilər.

ABŞ-də elektrik enerjisi istehsalının 90%-ından çoxu axıcı olaraq buxar istifadə buxar turbinləri ilə təmin edilməkdədir. Buxar türbininde enerji səmərəsini maksimizə etmək üçün aşağı təzyiqdə, buxarın soyuqladmaqla su halına gəlməsi tez-tez meydana gəlir. Lakin bu vəziyyətin (yaş-buxar), korozyona səbəb olmaması üçün müddət çox diqqətli bir şəkildə nəzarət edilməlidir.
Cahangir Rəzmi

**Cahangir Rəzmi** () mükafat qazanmış İranlı fotoqraf və hadisə yerindən xəbərlər fotoqrafiya müəllifi olmaq üçün 1980-ci ildə Pulitzer mükafatı qazandı. Onun fotoşəkili "İranda güllələmə", 27 avqust 1979-cu ildə qəbul olundu və İran qəzeti İttilaatda anonim şəkildə çap oldu.Neçə gün sonra, o, dünyanın çoxsaylı qəzetlərinin ön səhifələrinə çıxdı.Bu fotoqraf,Pulitzer mükafatının 90 illik tarixində yalnız anonim qalibi olmuşdur,çün Rəzminin kimliyi fotoqraf kimi 2006-cı ilə qədər aşkar olunmamışdı.

## İstinadlar
Qəvamlar

**Qəvamlar** və ya **Qəvam Şirazi xanədanı** — Müsəlman olmuş yəhudi Haşimiyə xanədanının qollarındandır ki, Qacarlar dövründə Fars məntəqəsi və onun ətrafının hükuməti onların əlində idi. Qəvamların əcdadı, Molla Aşer Yəhudi, XVIII əsrin əvvəllərində Qəzvindən Şiraza mühacirət edib. Qəvam Şirazi xanədanı, Molla Aşerin üçüncü oğlu, Hacı İbrahim Kələntərin nəslindəndirlər.

## Tanınmış şəxsiyyətlər
* Hacı İbrahim Kələntər — İranın baş naziri
* Mirzə Əbülhəsən xan Şirazi — Qacarlar dövlətinin xarici işlər naziri, şair
* Mirzə Fətəli xan Sahibdivan —Nasirəddin şah Qacarın hakimiyyəti zamanında Cənubi Azərbaycanın valisi.
* Zinətülmülk —
* İbrahim Qəvam Şirazi —
* Sədrəddin Məhəmməd bin İbrahim Qəvam Şirazi — filosof
* Mirzə Həsənəli xan Nəsirülmülk —

## Şirazda ki Əsərləri
* Qəvam hüseyniyəsi
* Əfifabad bağı
* Dilguşa bağı
* Kəlantər bağı
* Bəylərbəyi bağı
* Zinətülmülk evi
* Qəvam narıncıstanı

## Mənbə
* Sasonların mirası  yazıçı:Abdulla Şahbazi
* Torpaq və sərvət toplanması: Yeni oligarşi inkişafı  yazıçı:Abdulla Şahbazi

## Xarici keçidlər
* Qəvam narıncıstanı muzeyi  Şiraz Universitetinin saytı
Şeybanilər (İran)

**Şeybanilər** — İranın Kaşan şəhərinin ərəb mənşəli soylarından.

Kaşan şeybanilərinin nəsəbi, ərəb qəbilələrindən olan Bəni Şeyban qəbiləsinə yetişir.  Bəni Şeyban qəbiləsinin digər qollarından Xəzimə Ələmlərdilər. Kaşan şeybanilərinin böyük əcdadı, Əmir Qiyasəddin Şeybani, ərəb şeyxlərindən idi ki, atası Cəlaləddin Məhəmməd Nəim Şeybani və bəzi müridlərilə birlikdə Farsdan Kaşana mühacirət edib və Bidgüldə sakinləşiblər.

## Tanınmış şəxsiyyətlər
*Qulamhüseyn Şeybani
*Mirzə Məhəmmədmehdi Şeybani, Kaşan hakimi
*Musa Şeybani (Zəkaüssəltənə)
*Mirzə Mahmud Şeybani (Mühasibülməmalik)
*Mehdi Şeybani, Kaşanın milli şura məclisində nümayəndəsi,Baş nazirin müavini
*Fərəculla xan Nədiməddövlə
*General Həbibulla Şeybani
*Əbdülhüseyn Şeybani (Vəhidülmülk)
*Mirzə Əli Məhəmməd xan Şeybani (Mücirəddövlə)
*Mirzə Nəsrulla xan Cəlilülmülk

## Mənbə
*Aqili, Bağır.İranda hükumət edən xanədanlar.Tehran:Nəşr-e Elm, 2002. ISBN 964-405-197-1.