open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Körpübaşı (Trabzon)

**Körpübaşı** — Trabzon elinin bir ilçəsidir.

Sürmənə, Araklı və Çaykara mahalları arasında qalar. 1998-ci ildə Körpübaşının Beşköy diyarında əlim bir sel fəlakəti olmuş və 40 küsər türk vətəndaşı həyatını itirmişdir. Mərhum Adnan Qəhvəçi, mərhum Rəcəb Yazıcıoğlu və Mustafa Sait Yazıcıoğlu bu mahala bağlı Beşköy diyarının yetişdirdiyi dövlət adamlarıdır. Milli futbolçu Fateh Təkkə bu mahalda doğulmuşdur.

Tarix boyunca bir çox nazirlər və vəkillər yetişdirmişdir.

## Tarixi
Körpübaşı mahalının tarixçəsi və ilk yerləşmələr haqqında elmi məlumat yox deyiləcək qədər azdır. Əldəki tarixi məlumatlara görə Trabzon və havalısının Orta Asiyadan gələn qövmlər tərəfindən məskunlaşdırılması ilə, əvvəl sahil şeridi, daha sonra da Körpübaşı məskunlaşdırılmışdır.

Köprübaşını ilk məskunlaşdıran qövmlər gur meşələr arasında Günəşdən bir yer taparaq bura yerləşmişlər. İlk məskunlaşdırılan bu yerlər əvvəlcə Günəşdən ar, daha sonra GÜNEŞARA adını almışdır. Bugünkü Cücərtili, Gündoğan və Akpınar Məhəllələri ilə Cütə Körpü, Günəşli (GÜNEŞERA) Kəndi adı altında tək muxtarlıq olaraq 1929-cu ilə qədər davam etmişdir.
Körpübaşı 1929-cu ildə 15 kənddən ibarət olan mahala çevrilmişdir.
Cücərtili, Akpınar və Gündoğan Məhəllələrinin tüzəl şəxsiyyətlərinin birləşdirilməsi ilə 1965-ci ildə KÖPRÜBAŞI BƏLƏDİYYƏSİ qurulmuşdur.
5 may 1990 tarixində 3644 saylı qanunla Sürmənə Mahalından ayrılaraq yeni bir mahal olaraq qurulmuş olub; 12 avqust 1991 tarixində ilk Baş məmuru vəzifəyə başlamışdır.

Məhəllə və kəndlərin mahal mərkəzinə uzaqlıqları:

Beşköy 3 km
Arpalı Kəndi 27 km
Çifteköprü Kəndi 5 km
Günəşli Kəndi 7 km
Yağışlı Kəndi 7 km
Akpınar Məhəlləsi -
Cücərtili Məhəlləsi -
Gündoğan Məhəlləsi -
Qonaqlı Məhəlləsi 4 km
Küçükdoğanlı Məhəlləsi 5 km
Yılmazlar Məhəlləsi 7 km
Dağardı Məhəlləsi 9 km
Emirgan Məhəlləsi 9 km
Büyükdoğanlı Məhəlləsi 15 km


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bot

**Bot** və ya **BOT** — "robot" sözünün qısaldılmış formasıdır və aşağıdakı mənaları ifadə edə bilər:

## Hesablama texnikasında
* Robot proqram və ya virtual robot
* Kompüterdə və ya vebdə tapşırıqları avtomatik yerinə yetirən proqram
* İnternet botu — ümumdünya hörümçək torunda avtomatik tapşırıqları yerinə yetirən proqram
* Çat bot — kompüterlərdə təbii insan danışığının dinlənməsi üçün istifadə edilən proqram
* Oyun botu — kompüter oyunlarında istifadə olunur, öncədən proqramlaşdırılmış strategiyada davranır

## Digər istifadələri
* Robot — mexaniki avadanlıq olub, fiziki tapşırıqları yerinə yetirmək üçündür
Zivər Ağayeva

**Zivər Sübhan qızı Ağayeva** () — Azərbaycan şairəsi.

## Həyatı
Zivər Ağayeva 1934-cü ildə Qazıməmməd rayonunun (indiki Hacıqabul rayonu) Qarasu kəndində dəmiryolçu ailəsində anadan olub. O, Qazıməmməd rayonunda yeddi illik məktəbi bitirdikdən sonra 1951-ci ilə qədər Bakı Tibb Texnikumunda təhsilini davam etdirib. Daha sonra 1962–1967-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsil alıb.

Zivər Ağayeva 22 iyun 2015-ci ildə Bakıda vəfat edib.

## Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1968-ci ildə "Azərbaycan qadını" jurnalında başlamış, poeziya, müxbir məktubları şöbələrinin redaktorları vəzifələrində çalışmışdır. 1993-cü ildə təqaüdə çıxıb.

## Yaradıcılığı
Zivər Ağayeva ədəbiyyata, poeziyaya erkən yaşlarından maraq göstərib və dövri mətbuatda şeirləri ilə çıxış edib. 1965-ci ildə "Ana" və "Oğul istəyirəm" şeirləri "Azərbaycan qadını" jurnalında dərc edilib. Şeirləri Azərbaycan türkcəsindən Türkiyə türkcəsinə tərcümə olunub. O, 9 kitabın müəllifidir.

Zivər Ağayeva "Yaşa, mənim xalqım", "Ana torpaq", "Mən baharın qızıyam", "Necə unudum səni", "Aldatmayaq bir-birimizi", "Axtarır gözüm səni", "Darıxıram", "Dünya", "Sən olmasan", "Xoşum gəlir", "Unuda bilmirəm" və "Bülbülüm" də daxil olmaqla 200-ə yaxın mahnının sözlərinin müəllifidir. Zeynəb Xanlarova, Flora Kərimova, Şövkət Ələkbərova və Məmmədbağır Bağırzadə də daxil olmaqla Azərbaycanın bır çox tanınmış müğənniləri onun sözlərinə yazılan mahnılar oxuyublar.

## Kitabları
* "Sürəyyanın yuxusu", Bakı: Gənclik, 1971
* "Özün seç, özün bəyən", Bakı: Gənclik, 1975
* "İlk baharda gəlmişəm", Bakı: Gənclik, 1979
* "Dənizlə görüş", Bakı: Gənclik, 1984
* "Kimlərə qaldı dünya", Bakı: Şirvannəşr, 2001
* "Axar sular geri dönməz", Bakı: Azərnəşr, 2009

## İstinadlar
Təl-Əviv dairəsi (İsrail)

**Təl-Əviv dairəsi** () — İsrailin yeddi əsas inzibati ərazi bölgü vahidindən biri. Ərazisi — 176 km². İzibati mərkəzi — Təl-Əviv. Dairə və qonşu şəhərlər ətrafında yaranan aqlomerasiya Quş-Dan adlanır.

## Demoqrafiya
İsrail Mərkəzi Statistika Bürosunun məlumatına görə 2011-ci ildə dairədə 1 285 000 nəfər yaşayırdı, o cümlədən:

* Yəhudilər: 1 202 600 nəfər (93,6 %)
* Ərəblər: 17 500 nəfər (1,4 %)
* Digəriləri: 64 900 nəfər (5,0 %)

## Regional şurası
Təl-Əviv dairəsi İsrailin yeganə dairəsidir ki, regional şurası yoxdur.

## İstinadlar
Milliyet

**Milliyyət** — Türkiyə Respublikasında gündəlik çap olunan qəzet. Hazırda mətbuat orqanının sahibi Demirören Holdinqdir.

## Tarixi
Türkiyənin ən əhəmiyyətli gündəlik qəzetlərindən biri olan Milliyyət, əvvəllər Doğan Qrupu bünyəsində nəşr olunmaqdaykən 2011 ili başlarında cüyürün-Demirören ailələrinin sahibi olduğu DK Jurnalistikaya satılmışdır. Əli Cüyürün və Ömər Cüyürün qardaşlar ilə Demirören ailəsi arasındakı ortaqlığın pozulması üzündən bir müddət sürüşüm tərəfindən idarə olunan qəzet son olaraq Karacan ailəsinin hissələrini təhvil verməsi ilə Demirören ailəsinin mülkiyyətinə keçmişdir.

Milliyyətin internet saytı milliyyət. com.tr, İyun 2011-də 8,8 milyon ziyarətçisiylə Avropada ən çox ziyarət edilən beşinci xəbər saytı oldu.

Qurucusu Əli Naci Karacan olan Milliyyət qəzetinin ilk sayı 3 May 1950 tarixində nümayiş olundu. Qəzetin ilk yazıçıları arasında Rəfiq Xalid, Bedii Faiq, İsmayıl Hami, Ulunay olmuşdur. ABŞ-ni İpəkçi 1954-də yazı işləri müdiri olunca Milliyyət qəzeti Türkiyənin ən təsirli siyasi qəzetlərindən biri halına gəldi. Peyami Səfa, Rəşad Əkrəm, Çətin Altan kimi yazarlar da Milliyyətdə yazmağa başladı.

Milliyyət qurulduğunda əvvəl zamanın Demokrat Partiyanı dəstəkləyirdi, daha sonra gedərək sola qeydi. Tirajı 20 minlərdən, 100 minlərə çıxdı. Qərb tərzi jurnalistika, ABŞ-ni İpəkçinin balanslı manşetləri, həftəlik reportajları, Əli Gevgililinin intellektual yazıları və açıq iclasları Milliyyəti Babıalidə hörmətli bir qəzet vəziyyətinə gətirdi. 1960larda yazı heyətində Burhan Fələk, Talat Halman, Rəfiq Çatdıran, Bülent Ecevid, Kamal Bisalman, İsmayıl Cem, Mətin Toker, Həsən Pulur, Sami Kohen, Ümid Dəniz, Bedri Koraman, Görkəmli Soysal, Hörsənsə Öymen, Yılmaz Çetiner iştirak edirdi.

## Son vəziyyət
Milliyyət qəzeti Ümumi Nəşr Rejissorluğunu 4,5 ildir davam etdirən Sədat Yetkin, 1 Oktyabr 2009 tarixindən etibarən yerini Vətən qəzeti köhnə nəşr rejissoru Tayfun Devecioğluna buraxmışdır.
Sentyabr 2012 statistikalarına görə Milliyyət qəzetinin internet xəbər saytı Türkiyə daxilində ən çox ziyarət edilən saytlar sıralamasında 5. sırada. Dünya daxilində isə 323. sırada.
Milliyyət Qəzeti, Doğan Holdinq tərəfindən Aprel 2011də Cüyürün və Demirören qruplarının ortaq şəkildə meydana gətirdikləri konsorsiyuma, Vətən Qəzeti ilə birlikdə 79 milyon dollar qarşılığında satıldı. Sancılı bir müddətin ardından qəzetin sahibliyi Demirören ailəsinə keçdi. 1,5 ildə qəzetdə sanki yarpaq tökülməsi yaşandı. Başda Yazı İşləri olmaq üzrə çox sayda ad Milliyyət ilə yollarını ayırmaq məcburiyyətində qaldı.

Ayrılan adlar belə:
1- Tayfun Devecioğlu - Ümumi Nəşr Rejissoru 2- Əmrə Oral - Nəşr Koordinatoru 3- Cem Dizdar - Yazı İşləri Müdiri 4- Əli Acar - Vizual Rejissor 5- Ümid Aslanbay - Ümumi Nəşr Məsləhətçisi 6- Xaqan Oktay - Xəbər Müdiri 7- Jasmin Saraç - Yazı İşləri - Redaktor 8 - Naki Özkan - Yazı İşləri - Redaktor 9 - İsmayıl Şahin - Yazı İşləri - Redaktor 10- Qanun Gürsoy - Yazı İşləri Redaktor - Əlavə Nəşrlər Koordinatoru 11- Murad Sabunçu - İqtisadiyyat Müdiri 12- Növün Təchiz et - İqtisadiyyat Müxbiri 13- Nuray Mərd - Yazıçısı

## Mənbə
* Milliyət Qəzetinin rəsmi saytı
Parisdə mətbəx (film, 2014)

**Parisdə mətbəx** () – Dmitri Dyaçenkonun gözlənilən Rusiya komediya filmi. "Mətbəx" sitkomunun davamıdır. Filmin kinoteatrlarda ilk göstərilməsi 1 may 2014-cü ilə nəzərdə tutulub.
Miskin Vəli

**Bayramov Vəli Alı oğlu (Miskinli Vəli)** () — Azərbaycan aşığı.

## Həyatı
Miskinli Vəli 1894-cü ildə Gədəbəy rayonunun Böyük Qarabulaq (indiki Miskinli) adlanan kənində yoxsul bir ailədə doğulmuşdur. Atası Vəlinin 2 yaşı olanda vəfat edib. O, doqquz yaşında ikən muzdurluğa başlamış, sonralar bir müddət çobanlıq etmişdir. 19–20 yaşlarında aşıqlığa başlamışdır. Onun ustadı olmayıb. Saz çalmağı, məclis aparmağı və ümumiyyətlə, aşıqlıq sənətinin sirlərini müstəqil öyrənib.

Aşıq Vəli təhsil almadığından yazıb-oxumağı bacarmasa da, güclü hafizəsinin köməyi ilə Azərbaycan el ədəbiyyatından saysız-hesabsız şeirləri, dastanları və folklor nümunələrini yadda saxlamışdır.

Miskinli Vəlinin şerləri janrca müxtəlifdir. Onun qoşma, qoşayarpaq qoşma, gəraylı, təcnis, dodaqdəyməz, gedərgəlməz təcnis, müxəmməs, divani, qıfılbənd və s. kimi şerləri vardır.

Miskinli Aşıq Vəli 21 dekabr 1995-ci ildə vəfat edib.

## Kitabları
* Miskin Vəli, Növrəs İman. İki ustad. Bakı: Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, 1996, 192 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şair Vəli Miskinli
Üç çarlıq dövrü

**Üç çarlıq**, **Саньго** () — Qədim Çində 220–280-ci illərdə üç Vey, U, Şu, çarlıqlarının bir-biriləri ilə çəkişdikləri dövr.

## Tarixi
II əsrin sonu və III əsrin əvvəllərində Çin ərazisindəki çarlıqlararası çəkişmələrin get-gedə artması ön plana bir neçə bacarıqlı sərkərdələr çıxarmış olur. Bunlardan biri Çao Çao şimalda, Xuanxe hövzəsində hökmranlıq edirdi. Onun ölümündən sonra 220-ci ildə onun oğlu Çao Pey Han sülaləsini bitirib, Vey sülaləsinin əsasını qoyaraq özünü Vey çarlığının hökmdarı elan etmişdir. Digər bir sərkərdə Lyu Bey Han sülaləsinin nümayəndəsi kimi ölkənin cənub-qərbində özünü hökmdar elan edərək Şu çarlığını qurur. Üçüncü bir sərkərdə isə Sun Çyuan cənub-şərqdə paytaxtı Nankin olan U çarlığını qurur. beləliklə üç çarlıq fenomeni ortaya çıxmış olur.

## Siyası durum

184–204-cü illərdə baş vermiş "Sarı çalmalılar" xalq üsyanı Çini təlatümə gətirmiş, nəticədə Han sülaləsi süqut edir. Hərb bu dövrdə Çində xüsusi çəkiyə malik olmuşdur. Ölkədə baş vermiş hərcmərclik, zorakılıq, hakimiyyətsizlik, uzu-nuzadı baş verən üsyanlar ölkəni hərbi cəbhəyə çevirir. Nəticədə bu dövrdə hərb sənətinin biliciləri çəngavərlər yetişmiş olur. Bəzən bu dövr cəngavər romantizmi kimi səciyyələndirilir. Məhz bu dövrdə Konfutsiçilik kimi fəlsəfi təlim meydana çıxır. Çəngavər kultu, ölənədək ağasına sadiq qalmaq, sədaqət, etik davranışlar, zadəgançılıq formalaşmağa başlamışdır. 230-cu ilin sonlarında Tsao və Sım tayfaları arasında gərginlik yüksək həddə çatmış olur. Artıq III əsrin ortalarında Şimali Veydə Tsao Tsao hakimiyyəti itirmiş olur. Hökmranlıq sərkərdə Sıma Yanın əlinə keçmiş olur. 265-ci ildə Sıma Yan Çzin sülaləsinin əsasını qoyur. Bu sülalə sonralar bütün Çin torpaqlarını birləşdirərək Tszin imperiyasını qurmuş olur.

## Quandu döyüşü

**Quandu döyüşü** 200-cü ildə Çao Çao ordusu ilə Yuan Şau ordusu arasında Xuanxe çayı yaxınlığında olmuşdur. Nəticədə Çao Çao parlaq qələbə çalmış olur.

## Çibi döyüşü

Çibi döyüşü (; qışd, 208–209-cu ildə U və Şu çarlığının birləşmiş orduları ilə Çao Çao ordusu arasında olmuşdur. Nəticədə Çao Çao hökmranlığını itirmiş olur.

## Üç çarlıq hökmdarlarının zaman xətti

## Xarici keçidlər
* Kurze deutschsprachige Zusammenfassung
* Üç çarlığın tarixi
Gədəbəy Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Gədəbəy Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeçiliyində olan və 1990-cı il martın 22-dən fəliyyət göstərən muzey.

## Haqqında
Təbiət, Qədim dövr, Orta əsrlər, Müasir dövr bölmələrini əhatə edən muzeydə hazırda 2000-dən çox eksponat saxlanılır. Ekspozisiya zalında 1100 eksponat nümayiş etdirilir. Təbiət bölməsinə rayonda yetişdirilən ağac, bitki nümunələri , daş-süxur nümunələri, Gədəbəy mənzərələri, müalicə məqsədi ilə işlədilən bitki nümunələri mineral sular daxildir.

Qədim dövr bölməsində b.e.ə dövrlərə məxsus tunc əşyalar, sümükdən və obsidiandan düzəldilmiş əmək alətləri, obsidian qəlpələr, muncuqlar, küpələr, keramik qablar göstərilir. Orta əsrlərə məxsus abidələrin foto şəkilləri, abidələr haqqında məlumatlar öz əksini tapır. Muzeydə müasir dövr daha geniş yer tutur: Təbiət, Arxeologiya, Etnoqrafiya, Numizmatika, XIX əsr Gədəbəy sənaye mərkəzi kimi və s. Muzeyin, sahəsi 222 kv.metrdir və cəmi 7 işçisi var.
AMEA Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun əməkdaşları ilə əlaqələrin nəticəsində son illər rayon muzeyinə xeyli miqdarda elmi cəhətdən araşdırılmış eksponatlar daxil olub. Hər il mayın 17-də "Açıq qapı" günü, ayın 18-də isə burada "Muzeylər günü " geniş qeyd olunur. Eksponatların zənginləşdirilməsi yönündə tədbirlər də davm edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Kaş ki, olmasaydı (film, 2007)

**Kaş ki, olmasaydı** — 24 TV-də nəşr olunan və prodüserliyini Okan Bacaranın etdiyi, yaxın tarixə bağlı hadisələri dərininə araşdıran sənədli fim.

2007-ci ildə nəşr həyatına başlayan və Türk yaxın tarixini maraqlandıran mövzuları sənədliləşdirən istehsal, bu günə qədər çox sayda avtobioqrafiya sənədlisinə imzalaymış ancaq Əhməd Qaya, Cahar Dudayev, Uğur şamçı, Yılmaz cənub, Kamal Sunal, Adnan Menderes, Cem cüyür, Barış manço, Sadri vərdişkar, Səidi nursi, Ruhi su, Turqut özal, Muhsin Yazıcıoğlu, Rəcəb Yazıcıoğlu, Dəniz Gəzmiş, Qazıntım Qoyunçu kimi avtobiyografiya sənədlilərinin yanında 12 Sentyabr Zərbəsi, 21 Fevral böhranı, Diyarbakır həbsxana, Sivas Qırğını, 17 Avqust zəlzələsi, Maraş qırğını, qürbətçilər, Srebrenitsa, Nurhak, 24 Yanvar Qərarları, 28 Fevral kimi sənədlilər ilə tanınar olmuşdur.

Sənədli filmin Fantastikası Mustafa İldırım, Köməkçi Rejissorluğu İpək İltaş Gümüş və Fərhad Cüyür Tərəfindən Edilməkdədir.

## Film haqqında
Sənədli proqram Radio Televiziya Jurnalistləri Dərnəyi tərəfindən hər il verilən Media Oscar Mükafatlarında, 2007-e 2009 illərində İlin sənədli mükafatını qazanmışdır.

2008-ci ildə Avropa Jurnalistlər Dərnəyi, Müasir Jurnalistlər Dərnəyi Ən Yaxşı Sənədli mükafatını almışdır.

2008-ci ildə Böyük Anadolu Birliyi tərəfindən ən yaxşı sənədli mükafatını almağa haqq qazanmışdır.

## Xarici keçidlər
* Kaşki olmasaydı- Adnan Kahveçi
* Kaşki olmasaydı - Deniz Gezmiş
* Kaşki olmasaydı - Said Nursi
* Kaşki olmasaydı - Abdullah Çatlı
* Kaşki olmasaydı - sağ
Vey (çarlıq)

**Vey çarlığı** (, pinyin: Cáo Wèi) — Üç çarlıq dövründə  ən tanınmış, sərkərdə Çao Çao (曹操) tərəfindən əsası qoyulmuş, 220 - 266-cı illərdə mövcud olmuş dövlət.

Çao Çao hakimiyyət zirvəsinə neçə-neçə hərbi yürüşlərdən keçərək çatmışdır. İlk olaraq şəxsi hesabına saxladığı beş minlik dəstəyə malik olan Çao Çao Şandunun qərb hissəsini öz əlinə alaraq, sonradan qonşu əyalətləri də özünə tabe etdirə bilmişdir. O, çox müdrik, soyuqqanlı, qəddar və siyasi hissiyata eyni zamanda dərin hərbi biliklərə malik sərkərdə olmuşdur. Bu cəhətlər onu hökmdarlıq zirvəsinə çatdırmışdır.

## Xarici keçidlər
* Üç çarlığın tarixi
Tatar çölü (əsər)

**Tatar çölü** — Dino Bussatinin 1940-cı ildə nəşr olunan romanı.

1949-cu ildə əsərin fransız dilinə tərcüməsindən sonra Bussatini dünyaca məşhur yazıçıya çevirmişdir. Roman həyatın mənasına və insanın taleyə boyun əyməsinə tamam başqa yönümdən nəzər salır. Əsər 2013-cü ildə Aslan Quliyev tərəfindən azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur.

## Məzmunu
Romanın qəhrəmanı gənc leytenant Droqo, ölkəsinin sərhədindəki qalalardan birinə göndərilir. Bastiani qalasında sıxıntılı günlər keçirən, əvvəlcə heç bir gün də qalmaq istəməyən leytenant Covanni Droqo burada ancaq dörd ay qala biləcəyinə qərar verir. Amma yaşadığı o dörd ayın hadisələri, hərbçi qüruru və Tatar çölünün vəhşi cazibəsi ayları illərə çevirir.

## İstinadlar
Şimali Amerika Azad Ticarət Assosiasiyası

**Şimali Amerika Azad Ticarət Assosiasiyası** (; ; ) — Şimali Amerikada Ticarət blokunun yaradılması haqqında ABŞ, Meksika  və Kanada arasındakı razılaşma.

1994-cü il yanvarın 1-də qüvvəyə minmişdir. Amerika transmilli korporasiyalarının təsiri altında ABŞ administrasiyası tərəfindən irəli sürülmüşdür. Amerika iqtisadiyyatının Kanada və Meksika iqtisadiyyatı ilə nail olunan qovuşma səviyyəsi onun dövlətlərarası rəsmiləşdirilməsini tələb edirdi. XX əsrin 90-cı illərinin əvvəllərinə dünyada baş verən siyasi və iqtisadi vəziyyətdəki radikal dəyişikliklər də buna şərait yaradırdı: Aİ öz regionunda inteqrasiya proseslərinin genişləndirilməsini və dərinləşməsini kəskin surətdə sürətləndirdi; Yaponiya, Çin və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri səylə iqtisadi potensiallarını gücləndirirdi; Asiya-Sakit Okean iqtisadi əməkdaşlığı artırdı. Formallaşan şərait dünya bazarında Amerika korporasiyalarının rəqabət qabiliyyətini saxlamaq üçün ABŞ-nin qarşısında öz qitəsində inteqrasiya proseslərinin fəallaşdırılması vəzifəsini qoydu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*U.S. Department of Agriculture NAFTA links page 
*Office of the U.S. Trade Representative – NAFTA statistics page
Oskar Morqenştern

**Oskar Morqenştern** ( 24 yanvar 1902 -  26 iyul 1977) — almaniyalı iqtisadçı. İqtisadi tsikl, beynəlxalq ticarət məsələlərini, siyasi iqtisad problemlərinin statistik və riyazi təhlil metodologiyasını tədqiq etmişdir. Riyaziyyatçı Con fon Neyman ilə birlikdə oyunlar nəzəriyyəsini bazar iqtisadiyyatının təhlilinə təbiq etmişdir (gözlənilən faydalılıq nəzəriyyəsi). Neyman-Morqenştern konsepsiyasının əsas müddəaları 1944-cü ildə "Oyunlar nəzəriyyəsi və iqtisadi davranış" adı ilə dərc edilmişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Oskar Morgenstern Papers, 1866–1992 and undated, Rubinşteyn Kitabxanası, Dyuk Universiteti
* ''Oskar Morgenstern’s Contribution to the Development of the Theory of Games''  Andrey Schotter, Eksperimental Sosial Elm Mərkəzi
* Game Theory and an Austrian Perspective , Ralf Byrns, Şimali Karolina Universiteti
Fitch Ratings

**Fitch Ratings** — reytinq agentliyi kimi tanınan beynəlxalq korporasiya.

Əsas fəaliyyəti dünya kredit bazarlarına kredit qabiliyyətinin qiymətləndirilməsinə görə analitik tədqiqatların nəticələrini və məlumatları hazırlamaqdır.

## Fitch
*Fitch* qrupunun tərkibinə aşağıdakılar daxildir:
* *Fitch Ratings*
* *Fitch Solutions* — Fitch Ratings məhsullarını və xidmətlərini yayan xidmət
* *Algorithmics* — şirkətlərin risklərinin idarə edilməsi qərarının verilməsi sahəsində dünya lideri 
* *FitchTraining* - kredit qabiliyyəti və korporativ maliyyələşmə üzrə treninqlərdə ixtisaslaşıb.

## Mülkiyyətçilər və rəhbərlik
*Fitch* qrupunun səhmlərinin majoritar zərfi  *Fimalac S.A.* şirkətinə məxsusdur (qərargahı Parisdədir).

## Tarixi
Fitch Ratings  Nyu-Yorkda Con Noulz Fitç tərəfindən 24 dekabr 1913-cü ildə  *Fitch Publishing Company* nəşriyyatı kimi yaradılıb.

1924-cü ildə Fitch «AAA»-dan «D»-ya qədər reytinq şkalası dövriyyəyə buraxdı.

1997-ci ildə  Fitch ilə IBCA Limited şirkətinin (qərargahı Londondadır) birləşməsi baş verdi  və Fitch sahibi  Fimalac S.A. holdinq şirkəti oldu.

2000-ci ilin aprelində  *Fitch*  qərargahı Çikaqoda olan *Duff & Phelps Credit Rating Co*-nı aldı. *Fitch* həmin il  *Thomson BankWatch* şirkətini aldı.

2006-cı ilin oktyabrında *Fitch Ratings* brinci ixtisaslaşmış  *Derivative Fitch* reytinq şirkətini təsis etdi. Şirkət kredit derivativləri bazarında reytinqlərin verilməsi, analitik tədqiqatların keçirlməsi və bu bazarın ehtiyaclarını ödəmək üçün reytinqlərin verilməsi ilə məşğupl olur.

## Kredit reytinqləri şkalası
* AAA — kredit qabiliyyətinin ən yüksək səviyyəsi
* AA — kredit qabiliyyətinin çox yüksək səviyyəsi
* A — kredit qabiliyyətinin yüksək səviyyəsi
* BBB — kredit qabiliyyətinin  kifayət qədər səviyyəsi
* BB — kredit qabiliyyətinin  kifayət etməyəcək səviyyəsi
* B — kredit qabiliyyətinin  çox kifayət etməyəcək səviyyəsi
* CCC — defolt mümkün olan səviyyə
* CC — defoltun mükünlüyünün yüksək səviyyəsi
* C — defolt qaçılmazdır
* D — defolt

## Mənbə
* Fitch Ratings-ın rəsmi saytı

## İstinadlar
Araz Naxçıvan

* Araz-Naxçıvan PFK — Naxçıvan şəhərini təmsil edən futbol klubu
* Araz Naxçıvan (Futzal) — Naxçıvan şəhərini təmsil edən futzal klubu
Ceyms Preskott Coul

**Ceyms Preskott Coul** ( d. 24 dekabr 1818, Solford, Lankaşir qraflığı (indiki böyük Mançester); ö. 11 oktyabr 1889, Seyl, Çeşir qraflığı) —  ingilis fiziki, London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1850). İlk Termodinamika qanunu - Enerjinin Saxlanması Qanununu təsvir edib.

## Haqqında
Ceyms Preskott Coul ev təhsili almışdı. Müəllimi C. Daltonun təsiri altında fizikaya böyük maraq göstərərək, fiziki eksperimentlər aparmağa başlayan Coul elektromaqnit hadisələrinin öyrənilməsinə, alçaq temperaturlar fizikasına, enerjinin saxlanması qanununun əsaslandırılmasına böyük töhfə vermişdir. 1840-cı ildə Ferromaqnetiklərin maqnitlənməsi zamanı doyma effektini və 1842-ci ildə maqnito striksiyanı aşkar etmişdir. Coul E.X.Lentsdən asılı olmayaraq, 1841-ci ildə naqildən cərəyan keçərkən ayrılan istilik miqdarının naqilin müqavimətindən və cərəyan şiddətindən asılılığını müəyyən etmişdir və bu, 1843-cü ildə nəşr olunmuşdur. Həmin qanun Coul-Lents qanunu adlandırılır.

C.P.Coul 1843–50-ci illərdə mexaniki enerjinin istilik enerjisinə keçməsinin mümkünlüyünü göstərdi və istiliyin mexaniki ekvivalentini hesabladı ki, bu da enerjinin saxlanması qanununun eksperimentlə əsaslandırılması oldu. O, istiliyə zərrəciklərin hərəkəti kimi baxaraq, bəzi qazların istilik tutumlarını nəzəri olaraq təyin etmiş və göstərmişdir ki, ideal qazın daxili enerjisi yalnız temperaturdan asılıdır. Fizikada Coul qanunu adlandırılır. Coul, həmçinin 1852-62-ci illərdə U. Tomsonla birlikdə qazın məsaməli arakəsmədən adiabatik keçməsi zamanı onun soyumasını müşahidə etmiş və öyrənmişdir. Buna isə Coul-Tomson effekti deyilir. Eyni zamanda iş, enerji və istilik miqdarı vahidi coul (C) adlandırılmışdır.

## Mükafatları
* 1852-ci ildə London Kral Cəmiyyətinin qızıl medalı
* 1866-cı ildə London Kral Cəmiyyətinin Q. Kopli medalı

## Xarici keçidlər
* Great Creation Scientists: James Joule (1818–1889) — '''answersingenesis.org''' saytı

## Mənbə
*http://www.yeniheyat.com/v2/alimler.htm 

## İstinadlar
Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatı

** Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatı** (; həmçinin **Ümumdünya İntellektual Mülkiyyətin Mühafizəsi Təşkilatı**) — BMT-nin ixtisaslaşdırılmış hökumətlərarası beynəlxalq təşkilatı. Stokholm konvensiyasına uyğun olaraq yaradılmışdır və Cenevrə şəhərində yerləşir. ÜƏMT-nin hazırkı Baş Direktoru 2008-ci il oktyabrın 1-də vəzifəsinin icrasına başlamış Frensis Harridir. Üzv dövlətlərin sayı 189-dur. Azərbaycan 1995-ci ildən bu təşkilatın üzvüdür. Əqli mülkiyyət sənaye mülkiyyətinə və ədəbi, musiqi, bədii, fotoqrafiya, kinematoqrafiya və audiovizual əsərlərə olan hüquqdur.

ÜƏMT-nin rəsmi məqsədi iştirakçı ölkələrin yaratdığı ittifaqlar arasında inzibati qarşılıqlı fəaliyyət və dövlətlər arasında əməkdaşlıq yolu ilə əqli mülkiyyətin mühafizəsinə yardım göstərməkdir.  ÜƏMT yeni beynəlxalq müqavilələrin bağlanmasına, milli qanunvericiliyin təkmilləşməsinə təsir göstərir, texniki və hüquqi yardım göstərir, elmi tədqiqatların nəticələrini və seminarların mətnlərini dərc etdirir.

Rəhbər orqanları Baş assambleya (məclis), əlaqələndirm üzrə komitə, konfrans, sənaye mülkiyyətinə dair informasiya üzrə daimi komitə və beynəlxalq bürodur. Baş assambleya təşkilatın siyasətinin müzakirə olunması, büdcəsinin təsdiq edilməsi və 6 il müddətinə baş direktorun seçilməsi üçün ildə iki dəfə toplanır. Beynəlxalq büro ÜƏMT-i katibliyidir, ona baş direktor rəhbərlik edir, beynəlxalq qeydiyyat xidmətlərinin işinə rəhbərliyi həyata keçirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*List of member states
Yava müharibəsi

**Yava üsyanı** (1825–1830), **Yava müharibəsi** — Yava adalarında Hollandiya müstəmləkəçilərinə qarşı xalq üsyanı.

Diponeqoronun başçılığı ilə 1825-ci ilin iyul ayından kəndlilərdən, feodallardan və müsəlman ruhanilərininin böyük əksəriyyətindən ibarət üsyançı dəstələr Yavanın əksər ərazilərini ələ keçirmiş və 5 il ərzində Hollandiya qoşunlarına ciddi müqavimət göstərmişdilər. 1830-cu ildə hollandlar güzəştə getməklə (1828-ci ildə icarə müqavilələrinin qadağan edilməsi haqqında qanunun ləğvi və s.) üsyanda iştirak dən feodalların xeyli hissəsini öz tərəfinə çəkmiş, üsyançıların əsas qüvvələrini parçalaya bilmişdilər. Diponeqoro`nu əsir aldıqdan sonra üsyan amansızlıqla yatırılır. Yava üsyanı 19. əsrdə Asiyada müstəmləkəçilik əleyhinə ən böyük üsyanlardan biri idi.

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, V cild səh.44
* "Yava xalq müharibəsi 1825–1830" — P. M. Movçanyuk. Moskva, 1969
* Louw, P. J. F., və E. S. de Klerck. "De Java Oorlog van 1825–1830", vols. 1–6. Batavia, 1894–1909
* Sagimun, M. D. "Pahlawan Dipanegara berdjuang". Cakarta, 1957

## İstinadlar
İmmunopatologiya

**İmmunopatologiyalar** — Orqanizmin immun sistemində baş verən hər hansı patoloji dəyişiklik və ya reaksiyalar. Bu cür dəyişikliklərə immun sistemin anadangəlmə və qazanılmış deffektləri və ya immunodefisitləri, təcili və ləng tipli hiperhəssaslıq reaksiyaları, autoimmun proseslər aiddir.
 
**İmmunodefisitlər** — orqanizmin immun sisteminin anadangəlmə və ya qazanılmış çatışmazlığı olub, immun müdafiə reaksiyalarının qənaətbəxş olmaması ilə xarakteriza olunur. Anadangəlmə (birincili) və qazanılmış (ikincili) immunodefisitlər ayırd edilir. Anadangəlmə (birincili) immunodefisitlər zamanı immun sisteminin çatışmazlığı artıq erkən uşaq yaşlarından özünü büruzə verir. Bu zanman müxtəlif infeksion agentlərə qarşı orqanizmin lazımi qədər mühafizə edilməməsi üzündən bu vəziyyət çox vaxtı elə uşaq yaşalrında ikən ölümlə nəticələnir. Birncili immunodefisitlər orqanizmin immun sisteminin inkişafının müxtəlif mərhələlərində baş verən genetik pozuntularla əlaqədar olaraq meydana çıxır. Bu pozuntular hemo və limfopoezin müxtəlif səviyyələrində meydana çıxdığından immunodefisitlər də müxtəlif aralıüqlı gediçşə malik olurlar. Məsələn:Hemopoezin sütun hüceyrələri səviyyəsində pozğunluq tam aplaziya və ya sütun hüceyrələrindən T- və B- limfositlərin diferensiasiyasının məhdudlaşması ilə nəticələnir. Hemopoezin daha yülksək səviyyələrdə pozulması T və B limfositlərin hissəvi defisitinə gətirib çıxarır. T limfositlərin əmələ gəlməsi və differensiasiya səviyyəsində bu pozuntu T defisitin, B limfositlərin əmələ gəlməsi və differensiasiyaslı səviyyəsində isə bu pozuntu M, G, və A immunoqlobulinləri hazırlayan müxtəlif plazmatik hüceyrələrin defisitinə səbəb olur. Qazanılmış immunodefisitlər (ikincili) immunodefisitlər immun sistemin genetik defekti ilə əlaqdədar olmayıb, müxtəlif patoloji proses və xəstəliklər nəticəsində meydana çıxır. Qazanılmış immunodefisitə ağır iltihabi proseslər, bəzi infeksiyalayr (QİÇS,vərəm,brusselyoz, kandidoz və s), toksikozlar, güclü qanitirmə, qidalanma pozğunluqları,onkoloji xəstəliklər, diabet, piylənmə və s səbəb ola bilrər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aqlomerasiya

**Aqlomerasiya** ( — birləşdirirəm, yığıram):

* Şəhər aqlomerasiyası — yaşayış məntəqələrinin yaxın toplumu.
* Regional aqlomerasiya — şəhər yaşayış məntəqələrinin təsərrüfat, əmək və mədəni-məişət əlaqələri ilə sıx birliyi.
* Aqlomerasiya (metallurgiya) — materialın tez əriyən hissələriinin bərkidikdə bir -biri ilə birləşməsi.
* Aqlomerasiya (mikrobiologiya) — mikroorqanizmlərin  birlikdə toplumu.

## Həmçinin bax
* Konqlomerat
Hemostaz sistemi

**Hemostaz sistemi** — damarlarda axan qanın maye halında qalmasını və qan damarları zədələndikdə qanaxmanın qarşısının alınmasını təmin edən bioloji sistem.

Bu sistem hər hansı bir travma nəticəsində həyat üçün təhlükəli qanaxmaların qarşısını almaq üçün orqanizmin təkamül prosesində əldə etdiyi mürəkkəb fermentativ bir prosesdir. Hemostaz sistemi 3 hissədən — qan damarlarının divarı, damar daxilinində dövr edən qan elementləri və plazma proteinlərindən təşkil olunmuşdur. Bu hissələrin hər hansı birində çatışmazlıq və ya qüsur olarsa, hemostaz sistemi bütövlükdə zəncirvari reaksiya şəklində hərəkətə gəlir və nəticədə qanaxma, tromboz və ya hər ikisi meydana çıxır.
 
Hemostaz sistemi şərti olaraq 2 mexanizmə bölünür;
# laxtalanma və ya prokoqaqulyant sistemi;
# əks laxtalanma vəya antikoaqulyant sistemi.

Bu mexanizmlərdən əlavə, qan damarının zədələndiyi hissədə yaranan qan laxtasını əritmək üçün daha bir ferment sistemi — fibrinoliz sistemi fəaliyyət göstərir. Bu üç mexanizmin qarşılıqlı əlaqəsi, bütövlükdə qanın laxtalanma vəziyyətini xarakterizə edir.

## İstinadlar
Əlimərdan xan Zığ

**Əlimərdan xan Gəncəli xan oğlu Zığ** () — kürd mənşəli Səfəvi sərkərdəsi, Kəşmirin sövbədarı.

## Həyatı
Əlimərdan xan Gəncəli xan oğlu Kirmanda anadan olmuşdu. Böyük Moğol hökmdarı Şah Cahan (1628–1658 dövründə Səfəvi-Moğol dövlətləri arasında Qəndəhar üstündə çəkişmələr yenidən qızışır və Səfəvilərin bu məntəqədəki bəylərbəyi Əlimərdan xan Qəndəharı Moğollara təslim (1638) edir. Səfəvi Moğol dövlətləri arasında Qəndəhar üstündə baş vermiş yeni münaqişələr və bu məntəqənin idarə quruluşu haqqında "Abbasnamə" müfəssəl məlumat verir. Qaynaqda qeyd edilir ki, Gəncəli xanın oğlu Əlimərdan xan I Şah Səfinin dövründə Qəndəhar əmir əl-ümərası və hakimi idi. O, Şah Səfidən üz döndərib Hindistan şahına məktub yazmış və onu Qəndəhara dəvət etmişdi. Hind şahı isə Səfdər (Səid) xanın başçılığı altında Qəndəhara hərbi dəstə göndərib oranı öz hakimiyyətinə tabe etmişdi.

Əlimərdan xanın İbrahim xan adlı oğlu vardı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Gəncəli xan Zığ

## Xarici keçidlər
Gəncəli xan Zig

**Gəncəli xan Zig** (?- 1624/1625) — Səfəvilər dövlətində hərbi və siyasi xadim; Şah I Abbasın sadiq xidmətçilərindən biri kimi tanınmış, Səfəvi dövlətinin müxtəlif vilayətlərində bəylərbəyi vəzifəsində çalışmışdır. Gəncəli xan, ölümünə qədər – 1624/1625-ci ilə qədər – şahın demək olar ki, bütün hərbi yürüşlərində onun yanında olmuşdur. O, həm də görkəmli memar və inşaatçı kimi şöhrət qazanmış, Gəncəli Xan Kompleksi onun ən məşhur tikinti layihələrindən biri sayılır.

## Həyatı
Gəncəli xan mənşəcə Qərbi İranda yaşayan kürd tayfalarından birinə mənsub idi. Uşaqlıq yaşlarında Xorasanın Herat şəhərinə aparılmış və burada şahzadə Abbasla birlikdə böyümüşdür. Onlar arasında dərin dostluq yaranmış və bu münasibət Abbas 1587-ci ildə taxta çıxandan sonra da davam etmişdir.

1596-cı ildə I Şah Abbas Kirman vilayətində qiyamı yatırdıqdan və Qızılbaş valiliyinə son qoyduqdan sonra Gəncəli xanı həmin vilayətin hakimi təyin etmişdir. Bu barədə anonim "Qızılbaşlar tarixi" əsərində belə qeyd olunurː

Bundan başqa, o, Sistana da hakim təyin olunmuş, az sonra isə özbəklərin əlində olan Fəth və Taraqun qalalarını ələ keçirmişdir. 1602/1603-cü illərdə Gəncəli xan Səfəvi ordusunun Buxaranı (Özbək xanlığının mərkəzi) ələ keçirmək üçün apardığı yürüşdə iştirak etmiş, eləcə də 1603–1618-ci illər Osmanlı–Səfəvi müharibəsində mühüm rol oynamışdır.

1600-cü illərin ortalarında Kirmanın zərdüşti icması yerli din xadimlərinin təzyiqlərinə etiraz etmiş, həmçinin Gəncəli xanı tikinti işləri üçün onların evlərini zorla sökməkdə ittiham etmişdi. Məsələni araşdırmaq üçün 1606-cı ildə Şah Abbas şəxsən Kirmana gəlmiş, istintaq nəticəsində Gəncəli xanın təqsirsiz olduğu aydınlaşmışdır. Bundan sonra şah İsfahana qayıdaraq zərdüştilərin müdafiəsini təmin edən fərman vermişdir.

1611-ci ildə Bəlucistanda baş verən üsyanı da Gəncəli xan yatırmış, üsyançıların əsas istehkamını ələ keçirmişdir. Beş il sonra o, yenidən Osmanlılara qarşı yürüşlərdə iştirak etmiş və Gürcüstanın işğalı zamanı fərqlənmişdir. 1622-ci ildə Qəndəharın Səfəvilər tərəfindən fəthindən sonra Gəncəli xan həmin şəhərin hakimi təyin edilmişdir. O, 1624/1625-ci illərdə vəfat etmiş, onun yerinə oğlu Əli Mərdan xan Qəndəharın, Tahmasibqulu xan isə Kirmanın hakimi olmuşdur.

## Quruculuq fəaliyyəti
Gəncəli xan əsasən tikinti və abadlıq işləri ilə yadda qalmışdır. Onun inşa etdirdiyi Zeynəddin karvansarayı (Yəzd şəhərində) və Lut səhrasındakı su anbarı memarlıq baxımından mühüm abidələrdir.

Onun ən çox tanınmış əsəri isə Kirman şəhərində yerləşən Gəncəli Xan Kompleksidir. Bu memarlıq ansamblı İran memarlığının və Səfəvi dövrü şəhərsalma sənətinin parlaq nümunəsi hesab olunur.

## Ailəsi
Gəncəli xanın Əlimərdan xan adlı oğlu vardı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kirman bəylərbəyliyi
* Gəncəli xan kompleksi
Ayxan Çarxın

**Ayxan Çarxın** () — Türkiyəli xüsusi təyinatlı polis. Susurluq Qəzasında adı tətikçi köhnə xüsusi təyinatlı polis olaraq keçmişdir. Özü Uğur Dündarın Arena adlı xəbər proqramında etdiyi şərhlərlə adından son zamanlarda danışdırmışdır. Ayxan Çarxın 1000 adamın edamını reallaşdırdığını iddia edərək hər kəsi çaşdırmaqla qalmayıb Uğur Dündara *"sizin də edamınızı bir siyasətçi istəmiş, lakin [[Abdullah Çatlı]] bu hadisəyə maneə olmuşdur"* şərhi ilə diqqət çəkmişdir.

## Mənbə
* Arena programında Ayxan Çarxın və Uğur Dündar

## İstinadlar
Con Koulman

**Con Koulman** (; ) — Amerika publisisti, Britaniya xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşıdır. 11 kitab müəllifidir(2008). 1991-ci ildə nəşr edilən "Komitet 300: Dünya hökumətinin sirləri" (Beyond the Conspiracy. Unmasking the Invisible World Goverment, the Committee of 300) kitabı onun Azərbaycan dilinə çevrilən ilk əsəridir.
## İstinadlar
Komitet 300: Dünya hökumətinin sirləri

**Üçyüzlər Komitəsi: Dünya hökumətinin sirləri** — Con Koulmanın 300-lər Komitəsindən bəhs edən didaktik kitabı.

Kitabın yazarı, Böyük Britaniya Xüsusi Xidmətinin keçmiş zabiti Con Koulman yazır:  "Həqiqət isə ondan ibarətdir ki, biz müstəqil ölkə və müstəqil xalq deyilik və heç vaxtda müstəqil olmamışıq, çünki bizi həmişə gözəgörünməz hökumət - Komitet 300 idarə edib" 

## Məzmun

Təxribatın miqyası dəhşətə gətirir: dövlət, maliyyə-iqtisadi, təhsil və digər ictimai institutların hamısı ələ keçirilmiş və sərt nəzarət altındadır. Üstəlik, total nəzarət təkcə ictimai miqyasda həyata keçirilməyib, həm də hər bir şəxsin fərdi şüurun nəzarət səviyyəsinə çatdırılıb.

Kitab, sadaladığı faktlarla oxucunu dəhşətə gətirir, bu gün dünyada baş verən qlobal hadisələri, içində olduğumuz prosesləri anlamaq üçün ona yeni imkanlar yaradır. Çıxış yolu isə sirli və qara niyyətli "Komitet 300" təşkilatının birbaşa öz nəzarəti altına almağa çalışdığı bizlərin hər birimizin öz əlindədir.

**Xəbərdarlığın sonu**

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* 
*
Kamal Türklər

**Kamal Türklər** — İnqilabçı İşçi Peşələri Konfederasiyası  qurucusu və ilk ümumi başçısı.

İşçi sinifinin əhəmiyyətli kəslərindən Kamal Türklər, 1926-cı ildə Dənizlidə, yoxsul bir ailənin ilk uşağı olaraq doğuldu. Yoxsulluqla keçən bir ibtidai məktəb çağından sonra, gənc yaşda həyatını dərzi çırağı olaraq işə başladı. Daha sonra köynək ustalığı, ayaqqabıçı çıraklığı kimi müxtəlif işlərdə çalışdı. Bu dövrdə, işçi haqqlarıyla əlaqədar fikirləri şəkilləndi.
1944-cü ildə liseydən məzun olan Türklər, ehtiyat zabit olaraq əsgərliyini etdi və 1946-cı ildə tamamladı. Dənizlinin Tavas mahalında bir il dövlət məmuru olaraq vəzifə yerinə yetirdi. 1947-ci ildə İstanbul Hüquq Fakültəsinə kaydoldu. Bu dövrdə həyatını Bakırköy Emayetaş fabrikində işçilik edərək qazandı. Sendikal həyatı da bu iş sayəsində başladı.
1949-cu ildə Türklərin ailəsi atasının sağlamlıq problemi səbəbindən İstanbula daşındı. Türklər, hüquq fakültəsindən 3. sinifdə ayrılmaq məcburiyyətində qaldı və 1953-cü ilə qədər köynək dərzisi olaraq çalışdı və satıcılıq kimi işlər də gördü.
13 Sentyabr 1953də mədən-İş Peşəsinin Bakırköy idarə heyəti üzvlüyünə seçildi. 19 Mart 1954 tarixində edilən ümumi kurulda mədən-İş Peşəsinin sekretarlığına gətirildi. Yenə eyni il, sağlamlıq problemləri səbəbiylə ümumi başçılıq vəzifəsindən ayrılan Yusuf Sıdalın vəzifəsini boynuna götürdü. Beləcə 1958-ci ildə Türkiyə Mədən İş Peşəsi Türkiyə daxilində təşkilatlanmağa başladı.
1958-ci ildə Kamal Türklər yoldaşı Sabahat Türklər ilə evləndi və 1959-cu ildə Yasəmən, 1961-ci ildə Nilgün adlı uşaqları dünyaya gəldi.
1978-ci ildə İstanbul Bölünmədəki 1 May qeyd etmələrində mədən-İş başçısı olaraq getdi. 19 dekabr 1979da edilən mədən-İş peşəsinin, 23. Ümumi Qurulunda, Beynəlxalq Marşının oxunması səbəbiylə həbs olundu.

## Ölümü
22 iyul 1980-ci ildə evinin qarşısında naməlum qatil tərəfindən odlu silahla öldürüldü.

## Xarici keçidlər
* Kim-kimdir? Kamal Türklər bioqrafiyası
* Kamal Türklər sui-qədsi
BMW M3

**BMW M3** — 1985-ci ildən BMW M tərəfindən istehsal olunan BMW 3 Seriyasının yüksək performanslı modeli.
Çao Çao

**Çao Çao** (; ) — Çin ordu sərkərdəsi, hərb elminin bilicisi, Han sülaləsinin baş naziri, faktiki Han imperiyasının III əsrdə həm idarə edicisi və həm də "qəbirqazanı".

Çao Çao zəmanəsinin qəddar və müdriki kimi tarixdə qalmışdır. Onun ixtiyarında sayı milyon olan ən qüdrətli ordulardan biri olmuş, Quandu döyüşündəki qələbəsindən sonra Çini birləşdirməyə cəhd göstərsə də Qırmızı qayalıq döyüşündəki məğlubiyyəti onu uçuruma sürükləmişdir.

## Həyatı
Atası Çao Sun Syaxou nəslindən olub, onun əsli adı Syaxou Sun olmuşdur. Çao soy adını o, onu oğulluğa götürmüş saray xədimi Çao Tenadan götürmüşdür. İyirmi yaşında imtahan verərək paytaxt Loyandan şimalda bir əyalət rəisi təyin olunur. Rəyis kimi əyalətdə hamının qanuna itaət etməsinə nail olur. Mənsubiyyətindən asılı olmayaraq qanun pozucularını qəddarcasına cəzalandırardı. Bir dəfə o, saray xədiminin əmisini küçədə silahlı gəzdiyi üçün cəzaladıraraq çomaqla döydürür. Buna görə o daha yüksək rütbə almış olur. O, əsil şöhrətə Sarı çalmalılar üsyanını yatırdarkən çatmışdır. Üsyan baş verərkən ona çi-du-vey (süvarilər baş komandanı) rütbəsi verilir və 5000 döyüşçü ilə üsyanı yatırtmaq üçün göndərilir. Bu andan o yüksək mənsəbə doğru uğurla irəliləmiş olur.

Daxili çəkişmələr fonunda Syan-di imperatorluğu nominal xarakter daşıyırdı. İmperiya demək olar ki üç çarlığa bölünmüşdür. Bu dövrdə Çao Çao imperatordan ali dövlət çen-sen (baş vəzir) rütbəsinə layiq görülür. Han sülaləsi imperatoru özü isə müqəvva kimi səlahiyyətsiz paytaxta oturur. İmperiyada baş verənlər haqqında ilk məlumatlar Çao-Çaoya sonra isə imperatora çatdırılırdı. Ona imperatora adını söyləmədən müraciət etməsinə, saraya tələsmədən rahat daxil olmasına, imperatorun qəbulunda silahlı və ayaqqabılı gəlməsinə icazə verilmişdir. Özünü qorumaq üçün o, 10 min nəfərlik cangüdənə — "pələnglər dəstəsinə" malik idi.

## Quandu döyüşü

**Quandu döyüşü** 200-cü ildə Çao Çao ordusu ilə Yuan Şau ordusu arasında Xuanxe çayı yaxınlığında olmuşdur. Nəticədə Çao Çao parlaq qələbə çalmış olur.

## Çibi döyüşü

Çibi döyüşü (; qışd, 208–209-cu ildə U və Şu çarlığının birləşmiş orduları ilə Çao Çao ordusu arasında olmuşdur. Nəticədə Çao Çao hökmranlığını itirmiş olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uğur Dündar

**Uğur Dündar** — Türkiyə jurnalisti, xəbər aparıcısı.

## Həyatı
Dündar 1 yanvar 1943-cü ildə İstanbulda doğuldu. Lisey təhsilini Vəfa Liseyində tamamladı. Ardından İstanbul Universiteti İqtisad Fakültəsi Jurnalistika İnstitutundan məzun oldu.
1993-cü ildə Yasəmən Baradan ilə evləndi və 3 uşağı oldu.
1970-ci ildə TRT tərəfindən açılan bir imtahanı qazandı və televiziya prodüseri olaraq işə başladı. və Rəsmi Qəzet yazıçısı oldu. Eyni il içində İngiltərədə BBCin "Televiziyada istehsal-Rəhbərlik" kursuna qatıldı. Türkiyəyə döndükdən sonra TRT-də prodüser, rejissor və aparıcı olaraq dəyişik televiziya proqramlarına imza atdı.
Bu günə qədər saysız proqrama imza atan Uğur Dündar xəbər proqramı Arenanın ümumi rejissorluğunu etdi. İllərdir ölkənin gündəmini izləyən Arena proqramıyla saysız mükafatın sahibi oldu.

## Rol aldığı filmlər və ya seriallar

* İşdə Həyat (1975) Rolu: Uğur Dündar
* İlan Hekayəsi (1999) Rolu: Uğur Dündar
* Ögey Ata (2000) Rolu: Uğur Dündar
* Mənim anam bir mələk (2009) Rolu: Uğur Dündar
* Dərsimiz Atatürk (2010) Rolu: Uğur Dündar

## Çalışdığı qəzetlər

* 1970: Rəsmi Qəzet
* 1970-1986: Rəsmi Qəzet
* 1986-2000: Azadlıq
* 2000-2001: Ulduz
* 2001-2002: Səhər
* 2002: Ulduz (qısa bir müddət)
* 2010-2011: Azadlıq (idman yazıçısı olaraq)
* 2012: Milliyyət (həm idman yazıçısı həm də qonaq yazar olaraq)
* 2012-: Spiker

## Çalışdığı televiziya kanalları

* 1970: TRT
* 1970: BBC
* 1970-1992: TRT
* 1992-1995: Show TV
* 1993-1995: Cine5 (ortağ yayın)
* 1995-2000: Eko Tv (ortağ yayın)
* 1995-2000: Kanal D
* 2000-2001: Ulduz TV
* 2001: Kiss TV
* 2002: atv
* 2002: Ulduz TV (qısa bir müddət)
* 2002-2003: Super Kanal (ortağ yayın)
* 2002-2008: Kanal D
* 2004-2008: CNN Türk (ortağ yayın)
* 2008-2011: Ulduz TV
* 2011-2012: CNN Türk (ortağ yayın)
* 2013: + 1 TV
* 2013-: Xalq TV

## Xarici keçidlər
*Uğur Dündar Arena proqramı
Kristofer Ren

**Kristofer Ren** (; 20 oktyabr 1632 – 25 fevral 1723) — ingilis memar və riyaziyyatçı, Mason, Orijinal № 1 Lojası Böyük Ustadı olmuşdur. İngiltərə milli memarlıq üslubunun yaradıcısıdır. Memarlıq işlərində Roma stilinə üstünlük vermişdir.

İnşasına 1675-ci ildə başladığı və 1710-cu ildə inşası başa çatan İngiltərənin Müqəddəs Pavlo kilsəsi İngiltərənin yepiskop İqamətgahı sayılır. Bundan başqa, London tarixində 1666-cı ildə baş verən Böyük London yanğını ilə əlaqədar "Monument to the Great Fire of London" adlı abidəsi, "Marlborough House" adlı böyük evi, Winchester şəhərində yerləşən yepiskop saraylar, "Trinity College" kitabxanası, Qrinviçdə yerləşən "Royal Naval Hospital" xəstəxana və s. bu kimi abidələr Kristofer Renə aiddir.

Aqata Kristinin (1890–1976) "Tələ" pyesində personajlardan biri K. Renin adını daşımaqla fəxr edir. Ancaq pyesdə memarın yaşadığı dövr XIX əsr kimi göstərilir.

Məzarında "Oxucu, əgər bir abidə axtarırsansa, ətrafına bax" sözləri yazılmışdır.

## Həmçinin bax
* Böyük London yanğını

## İstinadlar
Lui Rüşonne

**Lui Rüşonne** (, 28 aprel 1834-cü il — 14 sentyabr 1893-cü il) — İsveçrə dövlət xadimi.

1845-ci ildə katolik və protestant kantonlar arasında bir vətəndaş müharibəsi (Sonderbundskrieg) baş verdi. O zamanlar hökumətdə olan Radikal Partiyanın yaymağa çalışdığı daha unitar bir İsveçrə fikrindən xoşlanmayan katoliklər Sonderbund adını verdikləri xüsusi bir andlaşma ortaya çıxardılar. Radikalların da bu andlaşmağa qarşı çıxması üzərinə ortaya çıxan döyüş bir aydan az sürdü və təxminən yüz itki verildi. Kiçik qiyamları saymasaq bu vuruşma, İsveçrə torpaqlarında yaşanan son silahlı qarşıdurma idi. Vətəndaş müharibəsidən sonra İsveçrə referendum tətbiqinə keçdi və 1849-cu ildə federal konstitusiya qəbul edildi. Bu konstitusiya ilə mərkəzi nüfuz qurulur və kantonlar yerli mövzularda öz özlərini idarə edə bilirdilər. Əhali artımı, Sənaye İnqilabı və tək pul vahidi istifadə edilməsi səbəbiylə 1872-ci ildə bu konstitusiya əhəmiyyətli nisbətdə düzəldilmişdir. Bu konstitusiyayla müdafiə etmə, ticarət və qanuni mövzularda federal məsuliyyət də təşkil edilmişdi. İsveçrədə Alpina (hüquq sahəsində fəaliyyət göstərən) Lojasının üzvü olmuşdur.11 sentyabr 1871-ci ildə Azadlıq № 21 Lojasının Böyük Ustadı olmuşdur.

## İstinadlar
I Pedru (Braziliya imperatoru)

**I Pedru** (; ) — Cənubi Amerikada "Liberator" ləqəbi ilə tanınmış, Braziliya imperiyasının qurucusu və ilk hökmdarı.

1822-ci ildə Portuqaliya parlamenti ilk koloniya statusuna geri dönmək istəyəndə, Braziliyalılar, Don Pedro Jose Boni Faciə deAndrada Silvanın liderliyində müstəqillik hərəkətlərini başlatdılar və 7 sentyabr 1822-ci ildə müstəqilliklərini elan edib, 1824-cü ildə liberal bir konstitusiya qəbul etdilər. Nizamsız döyüşlərdən sonra Portuqaliyalılar Braziliyanın müstəqilliyini qəbul etmək məcburiyyətində qaldılar. Braziliya 1889-cu ilə qədər krallıqla idarə edildi.

Latın Amerikasında ən uzun müddət krallıqla idarə edilən tək ölkə Braziliya idi. 1831-ci ildə Don Pedro, oğlu İkinci Don Pedroya taxtı tərk etməyi tələb etdiı. İkinci Don Pedro zamanında müasir Braziliyanın təməlləri atıldı. 1888-ci ildə 800.000 kəndliyə azadlıq verildi. 1889-cu ildə qansız bir zərbə ilə krallıq idarəsi yıxılaraq respublika idarəsi quruldu. 1914-cü ildə siyasi birliyi təmin edən Braziliya, bütün dünya ölkələri tərəfindən tanınmışdır.

## İstinadlar
Elçin Qarayev

**Elçin Vəli oğlu Qarayev** () — "Beynəmiləlçi döyüşçü", Əfqanıstan müharibəsi veteranı (1987–1989), Birinci Qarabağ müharibəsi veteranı (1991–1994).

## Həyatı
Elçin Qarayev 1969-cu il yanvar ayının 1-də Mingəçevir şəhərində doğulmuşdur. Əslən Ağdamın Novruzlu kəndindəndir. Orta təhsilini Mingəçevir şəhər 12 saylı orta məktəbdə almış, 1986-cı ildə buradan məzun olmuşdur. 1987-ci ildə hərbi xidmətə çağırılmış, Türkmənistana səfərbər edilmiş, 2 ay sonra oradan da SSRİ-Əfqanıstan müharibəsinə yollanmışdır. 1-ci müharibədən döndükdən sonra daxili işlər orqanlarında yol polis əməkdaşı kimi xidmətə başlamış, 1991-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsinə yollanmışdır. Ağdam, Kəlbəcər, Füzuli, Zəngilan, Ağdərə, Cəbrayıl istiqamətində gedən döyüşlərdə iştirak etmiş, döyüş yoldaşlarını, yaralıları döyüş meydanından çıxararaq həyatlarını xilas etmişdir. 1994-cü ildə Birinci Qarabağ müharibəsindən geri dönmüşdür. Hal–hazırda Azərbaycanda həyatda olan az saylı 2 müharibə veteranlarındandır.

Ailəlidir, 2 oğlu var.

## Mükafatları
* 1988 —  "Beynəmiləlçi döyüşçüyə minnətdar əfqan xalqı adından" medalı (Əfqanıstan)
* 1988 —  "Beynəlmiləlçi döyüşçüyə" döş nişanı (SSRİ)
* 1988 —  "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 70 illiyi" yubiley medalı
* 2009 —  "SSRİ qoşunlarının Əfqanıstanı tərk etməsinin 20 illiyi" yubiley medalı
* 2014 —  "Əfqanıstan müharibəsi veteranı" medalı
* 2014 —  "Əfqanıstanda döyüş əməliyyatlarının bitməsinin 25 illik xatirəsinə" medalı (Rusiya Federasiyası)

## İstinadlar

## Mənbə
* Hacı Nərimanoğlu, "Mingəçevirin şəhid polisləri" kitabı, səh. 65. Bakı, Səda-2001

## Həmçinin bax
* Birinci Qarabağ müharibəsi
* SSRİ-Əfqanıstan müharibəsi
Çan Kayşi

**Çan Kayşek** (, ; 31 oktyabr 1887 Çjetszyan əyaləti, Fınxua şəhəri — 5 aprel 1975, Taybey) — Çin hərbi və siyasi xadimi, 1925-ci ildən Çində xalq inqilabı nəticəsində devrilmiş (1949) Qomindan rejiminin başçısı, marşal, generalissimus.

## Bioqrafiya
Çan Kayşi 31 oktyabr 1887-ci ildə Çjetszyan əyalətinin Fınxua şəhərində tacir ailəsində anadan olmuşdur. O, 1903–1906-cı illərdə Fınxuada yerləşən qəza məktəbində Avropa təhsili almışdır. 1906-cı ildə o, ilk dəfə Yaponiyaya getmiş və burada o, Sun Yatsenlə və onun əhatəsində olan inqilabçılarla tanış olmuşdur. 1907–1909-cu illərdə Baodin və Sinbu hərbi məktəblərini bitirdikdən sonra kadet rütbəsində hərbi xidmətə başlamışdır. 1915–1916-cı illərdə Çan Kayşi Şanxayda Yuan Şikay hakimiyyətinə qarşı silahlı çıxışlarda fəal iştirak edərək Sun Yatsenin yaxın silahdaşına çevrilmişdir. 1918-ci ildə o, inqilabi qüvvələrin mərkəzi olan Quançjouda əməliyyat ordusunun rəisi, daha sonra Qomindan ikinci birləşməsinin komandanı, 1923-cü ildə baş qərargah rəisi, 1924-cü ildə Quançjouda açılmış Vampu hərbi məktəbinin rəisi təyin olunmuşdur. Sun Yatsenin vəfatından (1925) sonra Çan Kayşi birinci milli inqilabi ordunun komandanı seçilərək Homindan partiyasının əsas fiquruna çevrilmiş, 1926-cı ildə Homindan partiyasının Mərkəzi İcra Komitəsinin üzvü seçılmışdı. 1926–1927-ci illərdə Şimal yürüşü zamanı Milli İnqilab Ordusunun baş komandanı idi.

Çan Kayşi 1927-ci il 12 apreldə əksinqilabi çevriliş edərək ölkədə irticaçı diktator rejimi yaratmışdı. Həmin ilin avqust ayında siyasi intriqalar nəticəsində istefa verməsinə baxmayaraq, 1928-ci ilin yanvarında yenidən Milli İnqilab Ordusunun baş komandanı olmuş və Şimal yürüşünü uğurla başa çatdırmışdır. O, 1928-ci il 8 oktyabrda Çin Respublikası Milli Hökumətinin sədri seçilmişdi. 1937-ci ildə Yaponiyanın Çinə hücumundan sonra Çin Kommunist Partiyası ilə birlikdə antiyapon milli cəbhəsini yaratmışdır. Həmin il Çan Kayşi Çin Respublikasının generalissimusu olmuşdur. Çin Kommunist Partiyası ilə koalisiyalı hökumət yaratmaq haqqında uğursuz danışıqlardan sonra (1946-cı il, iyul) baş vermiş Çin vətəndaş müharibəsində Çan Kayşi Qomindanın Çin Kommunist Partiyasına qarşı mübarizəsinin rəhbəri idi. 1948-ci ilin mayında Çin Respublikasının prezidenti vəzifəsini icra etməyə başlamışdır.

1949-cu ildə Çinin materik hissəsində qomindançıların Çin Xalq Azadlıq Ordusuna məğlubiyyətindən sonra Çan Kayşi Tayvan adasına qaçaraq, orada hökumətin və Qomindanın başçısı olmuşdur. Çan Kayşi Çin Respublikasının (Tayvandakı dövlətin rəsmi adı) prezidenti (1950-ci ildən) və silahlı qüvvələrinin baş komandanı idi. 1970-ci illərin əvvəllərinədək Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən dəstəklənən Çan Kayşi rejiminin nümayəndələri BMT-də Çini təmsil edirdilər, lakin 1971-ci il 25 oktyabrdan bu yeri Çin Xalq Respublikasının nümayəndəsi tutmuşdur. Çan Kayşinin ölümündən sonra onun oğlu Szyan Szinqo Tayvan hökumətinin yeni başçısı olmuşdur.

## İstinadlar