Kolıma çayı

**Kolıma** () — Saxa və Maqadan vilayəti (Rusiya) ərazisindən axan çay.  Çayın uzunluğu 2129&nbsp;km təşkil edir. Bu məsafənin 1400&nbsp;km Maqadan vilayətinin yerdə qalanı isə Yakutiya ərazisindən keçir. Çay hövzəsinin ümumi sahəsi 643.000&nbsp;km² təşkil edir.

## Coğrafiyası

Kolıma Ayan-Yoryax və Kulu çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir. Başlanğıcını Oxotsk-Kolımsk ön dağlığından götürür.

Çay sonda Şərqi Sibir dənizinə daxil olam Kolıma körfəzinə tökülür. Deltada çay üç iri qollara bölünür: *Kamennaya Kolıma*, *Poxodskaya Kolıma* və *Çukoçya*.  Deltasının eni 110&nbsp;km, sahəsi isə 3,000&nbsp;km² təşkil edir.

## Hidrologiya

Çayın qidalanması qarışıqdır. Qar (47 %), yağış (42 %) və yeraltı sular (11 %) vastəsi ilə qidalanır. Daşqınlar əsasən mayın ortalarından sentyabr ayına qədər müşahidə edilir. Çayın axın sürəti ilin fəsillırindən asılı olaraq dəyişir. Orta axın 2250 m³/s, maksimal 25 100 m³/s (iyun), minimal 23,5 m³/s (aprel) müşahidə edilir. Suyun temperaturu qışda — 10—15 °S, yayda isə (iyulun sonu avqustun əvvəli) 20—22 °s olur. Çay oktyabrın ortaları donur. Yazda deltasında toroslar əmələ gəlir.

## Qolları
Ən böyük qolları: Taskan, Seymçan, Popovka, Yasaçnaya, Zıryanka, Ojoqina, Sededema, Sredikan, Baxapça, Buyonda, Balıqıçan, Kamenka, Suqoy, Korkodon, Berezovka, Omolon və Anyoy.

## Etimalogiyası
Çayın hövzəsi boyunca yayılmış Evenlər Kolımanı *Kulu* adlandırırlar. Kulu hazırda təkcə Kolımanın sağ qoluna aid edilir. Evenqlər isə onu kul adlandırırlar. Bu isə çay sahilinin enişi mənasında işlədilir. 1643-ci ildə Mixail Vasileviç Staduxin çayı Kovıma çayı onradan isə Kolıma adlandırır. Hələ də Kul və Kolıma adları arasında heç bir əlaqə tapılmamışdır. 
## Tarixi
Kolımanın açılışı İndiqirka və Alazey çaylarının ardından aşkarlanmışdır. Çay kazaklar tərəfindən 1638-1939 ci illərdə aşkarlanmışdır. Bəzi fərziyəyə görə isə onu Staduxin 1644-ci ildə kəşf etmişdir.
Semen İvanoviç tarcirlər və kazaklarla birlikdə Anadır çayının mənsəbinə çatmaq məqsədi ilə Kolımanı keçməli olmuşdur. Dmiyriy Laptev özünü ekspedisiyası zamanı çayın deltasında olmuşdur.  
SSRİ-də olan Qulaqların böyük əksəriyyəti sibirdə yerləşmişdir. Onlardan biridə Bereqlaq Kolımanın sahilində yerləşirdi.

## Təsərrüffat əhəmiyyəti

### Gəmiçilik əhəmiyyəti
Kolıma ilə Baxapça çayının mənsəbinə qədər  gəmi ilə sərbəst irliləmmək olur. İlin cəmi  4-5 ay ərzində gəmiçiliyə yararlıdır. Əsas limanları: Seymçan, Zıryanka, və deltasında Çerski.

### Ehtiyyatları
Çay üzərində *Kolımskaya SES* fəaliyyət göstərir. Əldə edilən enerji Maqadan vilayəti və Maqadan şəhərinin ehtiyacını təmin edir. Hazırda isə çay üzərində Ust-Srednekanskaya SES tikintisi həyata keçirilir.

Kolımanın hövzəsi boyunca qızıl ehtiyatları vardır.

Çay balıq məhsulları ilə məşhurdur. Üstəlik vaxtı ilə sahillərində yayılmış canlıların xəz dərilərindən istifadə edilirdi

## Ədəbiyyat
* William Barr (Arctic historian) *Baron Eduard von Toll’s Last Expedition: The Russian Polar Expedition, 1900-1903* (1980). http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic34-3-201.pdf
* Shalamov, Varlam Tikhonovich (1994) *Kolyma tales* [Kolymskie rasskazy], Glad, John (transl.), Penguin twentieth-century classics, Harmondsworth : Penguin, ISBN 0-14-018695-6

## Xarici keçidlər
* Kolıma
* Kolıma. Müasir toponimlər 
* Kolıma

## İstinadlar