open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belçikada UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

Belçika Krallığının UNESCO-nun Ümumdünya irsi Siyahısında, 12 ad (2016-cı ilə qədər) var, bu ümumi 1,1% -ni (2018-ci il üçün 1092) təşkil edir. Bütün obyektlər mədəni meyarlara əsasən verilmişdir və onlardan 4-ü insan dəhşətinin şüarı (kriteriya i) kimi tanınır. Əlavə olaraq, 2016-cı ilədək Belçikada 17 sayt Dünya İrs Siyahısına daxil olmaq üçün namizədlərdəndir. Belçika, 24 iyul 1996-cı ildə Dünya Mədəniyyət və Təbiət Varlığının Müdafiəsi Konvensiyasını təsdiqlədi. Belçikada yerləşən ilk iki sayt 1998-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi Komitəsinin 22-ci sessiyasında siyahıya alınmışdır.

## Siyahı
Bu cədvəldə obyektlər UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısının əlavə olunduqları qaydada təşkil edilir..

## Obyektlərin coğrafi yeri

## İlkin siyahı
Cədvəldə obyektlər ilkin siyahıya əlavə olunduqları qaydada yerləşdirilir. Bu siyahıda Belçika hökumətinin Dünya İrs Siyahısına yazılmaq üçün namizəd kimi təklif etdiyi xüsusiyyətlər daxildir.



## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Avropada UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı
Kalman Miksat

**Kalman Miksat** (; ) — böyük macar yazıçısı, jurnalist və siyasətçi.

## Həyatı
Kalman Miksat 1910-cu ildə Slovakiyada anadan olmuşdur. 1866-1869-cu illərdə Budapeşt Universitetində hüquq fakültəsində təhsil almışdır, lakin son imtahanlarda iştirak etmədi və jurnalistika ilə maraqlanmağa başladı. Miksat *Pesti Hírlap* qəzeti də daxil olmaq bir sıra macar qəzetləri üçün məqalələr yazırdı.

Miksatın ilk hekayələri kəndlilərin və sənətkarların həyatlarına həsr edilmişdir. İlk olaraq məzəli kiçik anekdotlar yazan yazıçı sonralar daha böyük əsərlər yazmağa başladı. Romanlarının bir çoxu sosial şərh və satiranı özündə cəmləşdirsə də, ömrünün sonlarına doğru öz əsərlərində aristokratiyadan və onun Macarıstan cəmiyyətində səbəb olduğu çətinliklərdən bəhs edirdi.

Teodor Ruzvelt onun "Müq. Piterin çətiri" əsərini çox bəyənmiş və öz heyranlığını bildirmək üçün 1910-cu ildə Avropaya səyahəti zamanı Miksatla görüşmüşdür.

Kalman Miksat Liberal partiyasının üzvü idi və 1887-ci ildə Macarıstan Parlamentini üzvü seçildi. 1879-cu ilə kimi Transilvaniyada İlieni bölgəsinin və 1892-ci ildən ölümünə kimi Feqeraş bölgəsinin nümayəndəsi olmuşdur.

Budapeştin Kerepeşi məzarlığında oğlanları Yanoş (1886–1890) və Albertin (1889–1921) yanında dəfn edilmişdir.

## Seçilmiş əsərləri

**Slovakiya əlaqələri* (1881)
**Paloçun yaxşı oğlanları* (1882)
**Lohinanın çəmənliyi* (1885)
**İki dilənçi şagird* (1886)
**Sehrli kaftan* (1889)
**Müq. Piterin çətiri* (1895)
**Bistritsanı alınması* (1896), Yan Çikker tərəfindən operadda səhnəyə qoyulmuşdur
**Centri* (1897)
**Macarıstanda iki seçki* (1896, 1899)
**Yeni Zrinyiad* (1898)
**Qəribə evlilik* (1900)
**Saliştenin qadınları* (1901)
**Meri Tot ilə gənc Nostinin macəraları* (1908)
**Qara şəhər* (1908–1910) 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kálmán Mikszáth: The Good People of Palóc
* 
*
Mikrolit

**Mikrolit** — porfir süxurların əsas kütləsini təşkil edən və ya afir süxurların tərkibinə daxil olan lövhəvari, iynəvari, prizmatik və ya izometrik formalı mikroskopik kristallar. Mikrolit təşkil edən mineral adi optik üsullarla təyin olunur. Bu göstəricisinə və aydın formasına görə mikrolit kristallitlərdən fərqlənir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Dyenbyenfu döyüşü

**Dien Bien Fu döyüşü** Dien Bien Fu (; ) döyüşü Fransa İttifaqının Fransa uzaq şərq ekspedisiya korpusu və Vyetnam kommunist inqilabçıları arasında həlledici qarşıdurma olan birinci Hindçin Müharibəsi idi. Müharibə 1954-cü ilin mart-may ayları arasında baş verdi və Hindçinin gələcəyi üçün bir çox millətlər arasında Cenevrədə aparılan danışıqlara təsir göstərən hərtərəfli Fransa məğlubiyyətinə səbəb oldu.

Fransa səhv qərarlar qəbul edərək Vyetnamın şimal-qərbindəki təpələrinin dərinliyində Dien Bien Fuda əsgərləri yerləşdirmək üçün əməliyyat başlatdı. Əməliyyatın məqsədi Laos Krallığına qonşu olan Vyetnam sərhəd xətlərini kəsmək və Vyetnamı sarsıtmaq üçün böyük bir qarşıdurma yaratmaq idi. Plan Fransanın hava mövqeyini bərpa etmək idi və Vyetnamın aviasiya əleyhinə imkanlarının olmaması inancına əsaslanırdı.
## İstinadlar
Vahid Əliyev

* Vahid Əliyev (aktyor) — Azərbaycanlı aktyor, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti
* Vahid Əliyev (general) — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Müdafiə məsələləri üzrə köməkçisi, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyası rəhbərinin müavini, general-leytenant

## Həmçinin bax
* Vahid (ad) 
* Əliyev
Şirəli Şirəliyev

** Şirəli Qulam oğlu Şirəliyev** — sovet futbolçusu və məşqçisi. Azərbaycan SSR-nin əməkdar məşqçisi və "Əməkdar bədən tərbiyəçisi və idman xadimi". "Neftyanik" komandasının məşqçisi (1949), baş məşqçisi (1951-1952, 1958) və rəisi (1952, 1957-1958). Azərbaycanın ilk futbol məşqçisi.

## Həyatı
Şirəli Qulam oğlu Şirəliyev 1912-ci ildə Salyanda anadan olub. 12 yaşında ikən iş tapmaq məqsədi ilə Bakıya gəlmiş və Hacı Zeynalabdin Tağıyevin toxuculuq fabrikində işə düzəlmişdir. Şirəli futbolu çox sevdiyi üçün fabrikdə işləməklə bərabər futbol komandası da yaratmışdı. O, fabrikdə əvvəlcə özü kimi gəncləri toplayıb, məşqlərə başlamışdır. Sonra onun komandası Bakı yarışlarında qüvvəsini sınamışdır. Onun oyunu futbol mütəxəssislərinin gözündən yayınmamışdı. Şirəlini Bakının "Dinamo GOHM", "Lokomotiv" komandalarına, sonra isə "Temp"ə dəvət etmişdilər. 30-cu illərin axırında o, “Temp”də Mirmehdi Ağayev, Vasili İkonnikov, Yevgeni Şaqarov və başqa adlı-sanlı futbolçularla oynamağa başlamışdı. 1939-cu ildə Şirəli Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutuna qəbul olmuşdu.

Şirəliyev Böyük Vətən Müharibəsi başlayanda cəbhəyə yollanıb. Müharibə başa çatdıqdan sonra o, təhsilini davam etdirməklə yanaşı ""Neftyanik" cəmiyyətinin futbol məktəbində məşqçilik fəaliyyətinə də başlamışdı.

1949-cu ildə Şirəliyevi "Neftyanik" komandasına ikinci məşqçi kimi dəvət etmişdilər. Baş məşqçi isə komandada Viktor Paseviç idi.

1951-1952 və 1958-ci illərdə "Neftyanik" futbol komandasının baş məşqçisi, 1952, 1957-1958-ci illərdə isə rəisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1962-ci ildə respublikada futbolun yaranmasının 50 illiyi münasibətilə keçirilən tədbirdə Şirəli Şirəliyevə Azərbaycan SSR-nin əməkdar məşqçisi adı verilmişdir. Həmin ildə, həmçinin, "Azərbaycan SSR-nin əməkdar məşqçisi bədən tərbiyəçisi və idman xadimi" adına layiq görülüb.

Şirəli Şirəliyev ömrünün sonunadək "Neftçi" cəmiyyətinin futbol məktəbində usta idmançılar hazırlanması işində çalışıb.

## İstinadlar
Macarıstan Qran-prisi

thumb|200px|right|Hunqarorinq trası

**Macarıstan Qran-prisi** () - Formula-1 avtomobil yarışları üzrə dünya çempionatının raundlarından biri. Yarış Budapeşt şəhəri yaxınlığındakı Hunqarorinq (Budapeşt halqası) avtodromunda keçirilir.

## Tarixi
Macarıstan qran-prisi ilk dəfə 21 iyun 1936-cı ildə Budapeştdə Nepliqet parkındakı 5,0 kilometrlik halqada keçirilmişdir. Bu yarışda 4 komanda - Auto Union, Mercedes, Alfa Romeo, Maserati iştirak etmişdir. Yarış böyük marağa səbəb olsa da, davam etdirilə bilmir. Beləki bir neçə il sonra başlayan dünya müharibəsi və  sonrakı illərdə Macarıstanda siyasi mühitinin gərginləşməsi qran-prinin dayandırılmasına səbəb oldu.

1986-cı ildə qran-pri bərpa edildi. Bunun üçün paytaxt yaxınlığında yeni Hunqarorinq trası tikilir. Bu dövrdən etibarən Macarıstan yarışları dünya çempionatının əsas mərhələlərindən birinə çevrilir.

Hunqarorinq 70 halqadan ibarətdir. Halqanın uzunluğu 4,381 metrdir.

Macarıstan qran-prisi sosialist ölkəsində keçirilən ilk Formula-1 yarışıdır. Bundan başqa SSRİ televiziyasında göstərilən ilk yarışdır.

Hunqarorinq trası dar olması ilə seçilir. Buna görə burda dönmə maneverlərinin edilməsi çox çətindir. Bu mürəkkəbliyinə görə qran-pri bir çox komanda tərəfindən tənqid edilir. Yarışda uğurlu olmağın resepti seçmə mərhələnin və pit-stopların uğurlu keçirilməsidir.

## Qaliblər
Lyuis Hemilton Mcarıstan qran-prisinin ən çox qalibi olan pilotdur. O bu yarışların 6 qat qalibidir. McLaren komandası 12 qələbə ilə ən çox qalibiyyət almış komandadır.

**Pilotlar**

**Komandalar**

## İstinadlar
*Macarıstan Qran-prisi 2018
*Macarıstan Qran-prisi FANDOM
*''"Race Facts"'' - Macarıstan Qran-prisi 
* ''"BBC Sport''" - Lyuis Hemilton "Macarıstan Qran-prisi 2018"-in qalibi oldu

## Həmçinin bax

"Formula-1" Qran-pri siyahısı
Yayla (Krım)

**Yayla** (ümumtürk. «yay» — «yay»;  — yüksək dağlıqlda yerləşən yaylaq) — Krım dağlarının meşə örtüyündən məhrum olan yayla hissəsi. Əsasən yay otlaq sahəsi kimi istifadə olunur. Ərazinin yetərincə horizontal vəziyyətdə olması diqqəti cəlb edir. Münbit torpaq örtüyünə və yay aylarında yüksək rütubətə malik olmasına görə otlaq sahəsi kimi geniş istifadə olunur. Digər dağ silsilələrindən fərqli olaraq Yayla şiş uclu deyil Dağ zirvəsi boyu asanlıqla cığırlar və hətta yol belə çəkmək mümkündür. Yaylada çobanlar bütün mövsümü asanlıqda qala bilirlər.

## Etimologiyası
Yayla sözü türk mənşəlidir. Məsələn  və   — plato mənasını verir. Sözün kökündə türk sözü olan  — «yay» durur. Orta Asiyanın və Qafqazın türkdilli xalqlarında eyni zamanda  yaylaq termini də işlədilir.

## Ümumi məlumat
Ərazi təpəli dağ platosu olub, alp çəmənlikləri ilə əhatə olunub. Ot və çiçəkli bitkilərin üstünlüyü diqqəti cəlb edir. Yura dövrünü əhəngdaşlarından və qumdaşlarından təşkil olunmuş yastı ərazidə su demək olar ki, axim yaratmır. Bütün yağış və qar suları süzülərək alt qatlara keçir və karst relyef formalarının (mağara, karst qıfı) yaranmasına səbəb olur. Çay və göllər  demək olar ki, kırım yaylasında yoxdur. Bu üzdən meşə örtüyü də yox dərəcəsindədir. Mövcud rütubət ərazidə mülayim iqlimin dağ-çöl landşaftının formalaşmasına kifayət edir. Ərazidə nadir hallarda iynəyarpaqlı ağaclara rast gəlmək mümkündür. Yayla ərazisində meşə örtüyünü olmamasına səbəblərdən biri də yüzilliklərcə meşələrin qırılması və ərazinin otlaq kimi istifadə olunmasıdır.

Qədim insan fəaliyyətlərinin izlərinə əsasən demək mümkündür ki, krım yaylası hələ daş dövründə insanların məskunlaşma ərazisi olmuş. Rütubətlik baxımdan yayla Krımın ən rütubətli ərazisidir. Yayın ortasında yaylada hava kəskin dəyişə bilər, isti hava soyuq və küləkli hava ilə əvəz olunur. Yağış və duman müşahidə olunur. Krımın ən soyuq hissəsi Ay Petrin yaylasıdır. İyul ayının orta temperaturu +16&nbsp;°C, yanvar ayının orta göstəricisi isə  −3&nbsp;°C-dir (bəzən −5,5&nbsp;°C). 1960-cı ildən yayla ərazisində heyvanların otarılması qadağan edilmiş. Ərazinin otlaq kimi istifadə olunmuası torpaq eroziyasına səbəb olur.

## İstinadlar
Tivat Beynəlxalq Hava Limanı

**Tivat Beynəlxalq Hava Limanı** () — Tivat şəhərindən 4 km aralıda yerləşən beynəlxalq hava limanı. Monteneqronun iki beynəlxalq hava limanından biri.

## Tarixi
Tivat hava limanı İkinci Dünya müharibəsindən sonra hərbi və mülki paraşutçuların hazırlanması məqsədi ilə inşa edilmişdir. 1 may 1957-ci ildə Tivat hava limanı rəsmən açılır. Artıq 15 iyun 1957-ci ildə Belqrad-Tivat—Belqrad reysləri təşkil edilir. 1968-ci ildən etibarən isə bütün Belqrad, Zaqreb və Skopye reysləri DC-3 və İl-14 təyyarələri ilə həyata keçirilir. 1968 - 1971-ci illərdə hava limanında yeni 2500 m × 45 m olan eniş-uçuş zolağı inşa edilir.

Modernləşdirilmiş «Tivat» hava limanı rəsmən 25 sentyabr 1971-ci ildə açılır. Hava limanının xarakterinə görə uçuşların 80 %-dən çoxu yay turizm mövsümündə baş tuturdu.

## Təsviri
Tivat hava limanı Monteneqronun Adriatik dənizi sahilində yerləşir. Hava limanından Belqrada və Moskvaya mütəmadi reyslər təşkil edilir. Digər reyslər isə mövsümü xarakter daşıyır. Çarter reysləri əsasən Adriatik dənizinin turistik obyektlərinə gəlişi təmin edir. Bu əsasən Kotor (hava limanından 7 km) və Budva şəhərlərinə (20 km məsafədə) yaxınlığı baxımından turistlər üçün əlverişlidir. 

Tivat hava limanı Kotor körfəzi yaxınlığındadır və 2500 metr uzunluğa malikdir. Bir saat ərzində aeroport 6 uçuşu qəbul edə bilir.

## Aviaşirkətlər və reyslər
Aşağıdakı havayolları Tivat hava limanına uçuşlar təşkil edir (2014-cü ilin iyun ayına alan məlumatlar):
* Air Serbia (Nikola Tesla hava limanı)
* Montenegro Airlines (Belqrad, Qatvik, Şarl de Qoll Hava Limanı, Domadedova Hava limanı, Sankt-Peterburq)
* S7 Airlines (Domadedova Hava limanı)
* MetroJet (Domadedova Hava limanı)
* Thomas Cook Airlines (Brüssel)
* SAS (Stokholm, Oslo)
* Nordstar Airlines (Domadedova Hava limanı)
* Ukraine International Airlines (Borispol Beynəlxalq Hava Limanı)
* Aeroflot (Şeremetovo hava limanı)
* Pobeda avia şirkəti (Vnukovo hava limanı)
* Rusiya avia şirkəti (Sankt-Peterburq)
* Khors Air (Kiyev, Xarkov Beynəlxalq Hava Limanı)
* Ural avia şirkəti (Samara, Yekaterinburq, Domadedova Hava limanı, Nijnı Novqorod)
* Yamal Rusiya avia şirkəti (Domadedova Hava limanı)
* Windrose Airlines (Kiyev, Dnepr)
* Germania (Leypsiq)
* Condor Airlines (Frankfurt-Mayn)
* Yanair (Kiyev)
* Red Wings Airlines (Domadedova Hava limanı)

## İstinadlar

## Mənbə
* Rəsmi sayt
Zabitlər evi (Tbilisi)

**Zabitlər evi** () – Tbilisi şəhərində, Rustaveli prospekti 16 ünvanında yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.

## Tarixi

Neoklassik üzlublu Zabitlər evi binası 1916-cı ildə memar David Çisliyevin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Binanın interyerlərinin həll olunmasında məşhur Gürcüstan heykəltəraşı Yakov Nikoladze də iştirak etmişdir. Həmçinin binaın üçüncü mərtəbəsinin künc eyvanını bəzətən kariatidlər də onun tərəfindən hazırlanmışdır.

1918-ci ildə binanın zirzəmisində yaradılmış tarixi *“Arqonavtlar qayığı”* () kafesi gürcü rəssamlarının görüş yerinə çevrilmiş, Kirill Zdaneviç, Lado Qudiaşvili, Aleksandr Bajbeuk-Melikov kimi sənətkarlar tez-tez burda göüşmüşlər.

Hazırda binada Galleria TMS və “Erisoni” Dövlət Akademik Gürcü Xalq Mahnı və Rəqs Ansanblı gəaliyyət göstərir.

## Maraqlı faktlar

Şahmat üzrə dünya çempionu Tiqran Petrosyan uşaqlıq illərində - 1929-1946-cı illərdə bu binada yaşamışdır. Binanın üzərində idmançının xatirəsini əbədiləşdirən xatirə lövhəsi vurulmuşdur.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* «საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი», 2006 წელი, ISBN 99940-0-923-0
Yedvabne qətliamı

**Yedvabne qətliamı** () - 1941-ci ilin 10 iyun tarixində, Polşanın paytaxtı Varşava şəhərindən 190 km şimal-şərqdə yerləşən Yedvabne kəndində yaşayan etnik yəhudilərə qarşı gercəkləşdirilmiş qətliam aktı. Qətliam nəticəsində ən azı 400 yəhudi döyülərək, qalan kənd sakinləri isə yaxınlıqdakı tövlədə yandırılaraq öldürülmüşdür. Tarixçilərə görə hadisələr nəticəsində nə qədər adamın öldürüldüyünü tam müəyyənləşdirmək mümkünsüzdür. Qadın, kişi və uşaqlardan ibarət olmaqla 340 nəfər kənd sakinin hadisə günü öldürüldüyü tam dəqiqləşdirilmişdir. 

Yedvabnedə yaşayan 40 polyak alman polis təşkilatı olan Ordnungspolizei tərəfindən rəsmən təqsirkar şəxs olaraq tanınmışdır. Qətliamın icra edilməsində Gestapo, mühafizə dəstəsi və xüsusi ilə Einsatzgruppen olaraq adlandırılan və insanları qapı-qapı gəzərək öldürməklə görəvləndirilmiş birliklərin payı daha çox olmuşdur.

## İstinadlar
Kaunas qətliamı

**Kaunas qətliamı** () — Barbarossa əməliyyatının ilk günlərində Litvanın Kaunas şəhərində yaşayan etnik yəhudilərə qarşı gercəkləşidirlmiş qətliam aktı. Hadisələr 1941-ci ilin 25–29 iyun tarixləri aralığında baş vermişdir.
Şuşa, Peterburq və Paris xatirələri

**Şuşa, Peterburq və Paris xatirələri** — türkçülük ideologiyasının banilərindən biri, müsəlman şərqində avropalaşma siyasətinin ən ardıcıl tərəfdarı olan Azərbaycan mütəfəkkiri və ictimai-siyasi xadimi Əhməd bəy Ağaoğlunun xatirələrini, yazılarını, Atatürkə məktublarını, eləcə də Ağaoğlular ailəsinə aid nadir fotoşəkillər, sənədləri özündə toplayan kitab.

## Haqqında
Kitab 2019-cu ildə Əhməd bəy Ağaoğlunun 150 illik yubileyinin şərəfinə Dilqəm Əhməd tərəfindən tərtib edilib, Çapar Nəşriyyat evi tərəfindən nəşr olunub. Kitabda Azərbaycan və Türkiyənin böyük mütəfəkkiri, ictimai-siyasi xadim Əhməd bəy Ağaoğlunun xatirələri, yazıları, eləcə də Ağaoğlular ailəsinə aid nadir fotoşəkillər, sənədlər dərc edilib. Kitaba həmçinin Mustafa Kamal Atatürkə yazdığı iki məktubu da əlavə edilib.

## Həmçinin bax
* Üç mədəniyyət
* Sərbəst insanlar ölkəsində
* Türkçülüyün patriarxı Əhməd bəy Ağaoğlu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kitabı oxumaq üçün keçid
İran (söz)

*[[İran]]* sözü, ilk dəfə Nəqşi-Rüstəmdəki I Ərdəşirin qabartmalı yazılarında Orta farscada *Ērān*, Pəhləvicə *ʼyrʼn* sözlərindən əmələ gəlmişdir. Burada Orta Farscadakı yazılarda müşahidə edilən Parf dilindəki yazıda  kral üçün *ardašīr šāhān šāh *'aryān*** (Pahlavi: ''... ʼryʼn'') ifadəsi istifadə edilərkən, kralın Orta Farscadakı yazılardakı adı ''ardašīr šāhān šāh '''ērān***dır. 

Coğrafi mənada, Ērān, əsasən müxtəlif İran xalqlarının yaşamadığı torpaqları da əhatə etməsinə baxmayaraq, Sasani imperiyasının üstünlük verilən endonimi olan Ērānšahrdan da fərqlənirdi. 

"İranlılar" termini qədim mətnlərdə müxtəlif variasiyalarla rast gəlinir. Buraya arioi (herodot), arianē (eratosthenes apud strabo), áreion (rodoslu eudemus apud damascius), yunanca arianoi (diodorus siculus) və ermənicə ari daxildir; bunlar da öz növbəsində iran formalarından gəlir: qədim farsca ariya, avestanca airya, baktriyaca ariao, parfiyada ary və orta farsca ēr..

"Ērānīg" Sasanilər dövründə (224–651) Orta Fars dilini təsvir etmək üçün istifadə olunan bir termindir. "Ērān" ("İran, iranlılar") kökündən törəyən bu söz "İrana, İran dilinə mənsub olmaq" mənasını verir. Xüsusilə rəsmi yazılarda olan bu ifadə, Sasanilərin özlərini etnik və mədəni cəhətdən "İranlı" kimi təyin etdiklərini göstərir.

Bu termin ən aydın şəkildə baş kahin Kartirin Kəbə-i Zərdüşt kitabəsində görünür. Burada Kartir "ērānīg ud anērānīg" ("iranlıların və qeyri-iranlıların dili") ifadəsini işlədir. Bundan əlavə, I Şapurun çoxdilli kitabəsi Orta Fars dilinin imperiyanın əsas dövlət dili olduğunu və Ērānšahr ("İran torpağı") anlayışı ilə birlikdə siyasi kimlik formalaşdırdığını göstərir.

ērānīg termini: Sasanilər dövründə İran kimliyinin şüurlu şəkildə yenidən təyin olunmasını göstərən ən vacib epiqrafik dəlillərdən biridir və dil, kimlik və dövlət ideologiyası arasındakı əlaqəni əks etdirir.

## İstinadlar
Əbu-Dabi Qran-prisi

thumb|right|200px|Yas Marina trası

**Əbu-Dabi Qran-prisi** () - Formula 1 üzrə dünya çempionatının əsas mərhələlərindən biri. BƏƏnin paytaxtında keçirilir.

## Ümumi məlumat
Əbu-Dabi yarışları ilk dəfə 2009-cu il sezonunda keçirilmişdir. Əslində  Qran-pri Əbu-Dabi şəhəri yaxılığındakı Yas adasında qurulmuş Yas Marina avtodromunda keçirilir. Süni şəkildə yaradılmış ada Əbu-Dabi əmirliyinə daxildir.

Qran-pri Formula 1 tarixində gecə-gündüz sistemi ilə keçirilən ilk yarışdır. Gecə yarışlarını keçirmək üçün avtodromda projektorlar qurulmuşdur. Bu sistemin tətbiqinin əsas səbəb ərazidə iqlimdən aslı olaraq havanın çox isti keçməsidir.
Pilotlar yarışa təbii işıqda başalayır və süni işıqlar altında bitirirlər. Təbii işıqdan süni işıqa keçid zamanı sürücülər çətinlillə qarşılaşırlar.

Yas Marina trası 55 halqadan ibarət olub, uzunluğu 5554 metrdir. Bu trasda olan düz yol bütün F1 traslarında qurulmuş ən uzun düz yollardan biridir.

Formula 1 yarışlarında yegənə qapalı tribunlar burdadır. Avtodromun ümumi tutumu 55 mindir. Bundan başqa tras qarşısında süni buxta yaradılmışdır ki, burdakı yatlardan da yarışı izləmək mümkündür.

## Qaliblər

**Pilotlar**

**Komandalar**

## İstinadlar
*Əbu-Dabi Qran-prisi 2018
* ''BBC Sport'' - Əbu Dabi Qran-prisi 2009
*F1 2014 təqvimi

## Həmçinin bax
"Formula-1" Qran-pri siyahısı
Arpad Gents

**Arpad Gents** (, ) — Macar dövlət xadimi, Macarıstanın ilk prezidenti. O, həmçinin 1956-cı ildə baş verən macar inqilabının iştirakçılarından biri olmuşdur. 
## Həyatı
Arpad Gents 10 fevral 1922-ci ildə Budapeştdə zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. Atası Layoş Gents poçt işçisi anası İliona Hayman isə evdar xanım idi. Bunda başqa atası Layoş Gents məşhur tennis oyunçusu olmuş və 1924-cü i yay olimpiya oyunlarında Macarıstanı təmsil etmişdi. Ilk təhsilini 4 illik məktəbdə aldıqdan sonra təhsilini 1932-ci ildə Verbösi orta məktəbində davam etdirmişdir. Orta məktəbi bitirən Gents 1944-cü ildə Budapeşt Pamani Piter adına İncəsənət Universitetinə daxil olmuşdur. Həmin il- 1944-cü ilin 19 mart tarixində Macarıstan almanların hücumuna məruz qaldı. Arpad Gents hələ təhsil aldığı üçün orduya çağırışdan azad edilmişdi. Lakin tezliklə 1944-cü ilin dekabr ayında o müharibəyə çağırıldı. 1944-cü ilin sonlarında Macarıstan Qızıl Ordu tərəfindən mühasirə edildikdə Gents də şəhərdə idi.  Müharibədən sonra o, kənd təsərrüfatı üzrə təhsil almağa başlamışdır.
Arpad Gents 1947-ci ilin yanvar ayının 11-də Maria Susanna ilə ailə həyatı qurmuş, bu evlilikdən 4 övladı dünyaya gəlmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Arpad Gents siyasi karyerasına  dövrün anti-kommunist partiyası Xırda Mülkiyyətçilər partiyasına üzv olmaqla başlamışdır. O cümlədən 1956-cı il Macar inqilabının fəallarından olan Gents, İnqilabda iştirakına görə ömürlük həbs cəzasına məhkum olunmuşdur. Həbsd keçən 7 ildən sonra amnistiya alaraq azadlığa buraxılan siyasətçi 1988-ci ildə yenidən siyasi arena geri qayıtmışdır.

## Ölümü
Arpad Gents 6 oktyabr 2015-ci ildə, 93 yaşında vəfat etmişdir .

## Mükafatları

* 1991: - "İtaliya qarşısında xidmətlərə görə" Böyük Xaç ordeni
* 1994: - *"Müqəddəs Maykl və Müqəddəs Corc"* ordeni
* 1994: – Polşa Respublikasının xidmətlərə görə "*Bəyaz Qartal*" ordeni
* 1995: – "*Malta qarşısında xidmətlərinə görə"* döş nişanı (9 fevral 1995)
* 1999:  – *Terra Mariana* döş nişanı
* 1999:  – *Böyük Vytautas* ordeni (19 may 1999)
* 1999: – *Müqəddəs Olav*  Böyük Komandor Xaçı ordeni
* 1999: – Baz Böyük Xaç nişanı
* 2000: – Almaniya Federativ Respublikasının Böyük Xaç nişanı
* 2003:  – "*Ağ Aslan*" ordeni (7 mart 2003)[160]
* 2003: Budapeşt Korvinus Universiteti mükafatı
* 2009: Beynəlxalq Adalbert sülh mükafatı
## İstinadlar
İranlılar

**İranlılar** — İran vətəndaşı ya da İran millətindən olanlar. İranlı, ölkədəki bütün etnik ünsürləri bir arada cəmləyən bir termindir. Farsca danışanlara *Farsi* ya da *Pers* deyildiyi halda tarixi mənada Ərəb-Fars millətlərini ayırmaq üçün *Əcəm* adından istifadə edilmişdir. İranlı olaraq tanınan xalqlar adətən İran dillərində danışırlar.

## Yaşadıqları ərazilər

Cənub-şərqdə Bəlucistan olaraq tanınan Əfqanıstan sərhəddindən başlayan xalqlara məxsus coğrafi yaşayış sahəsi, Şimal-qərbdə Qafqaza qədər uzanan ərazidə yayılmışdır.

## Kimlikləri

Farslar, Kürdlər, Zazalar, Taciklər, Mazandaranlılar, Giləklər, Lurlar, Bəluclar, Tatlar, Talışlar və Osetinlər İran xalqlarındandır.

Bundan başqa İranda çoxlu türk xalqları yaşayır: Azərbaycanlılar, Türkmənlər, Qaşqaylar, Xələclər kimi sayları müxtəlif olan türk xalqları, çox qədim dövrlərdən bu ərazidə yaşayırlar.

## Həmçinin bax
* İrandilli xalqlar

## İstinadlar
Anna Qaplan

**Anna Qaplan** və ya **Anna Monahemi** - əslən Təbriz yəhudilərindən olan ABŞ siyasətçisi. Anna Qaplan 2018-ci ilin 6 noyabrındakı seçkilərdə VII dairədən qalib gələrək Nyu-York Senatına seçilmişdir.

Qaplan Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. İran İslami İnqilabı zamanı ailəsi təhlükəsizlik üçün ABŞ-yə köçmüşdür. O, Amerika iranlılarından Nyu-Yorkun qanunverici orqanlarına seçilə bilən ilk şəxsdir.

## Həyatı
Qaplan Təbriz şəhərində İran yəhudisi olan ailədə anadan olmuşdur.  Atası xalça ticarəti ilə məşğul olmuşdur. İran İslam inqilabından sonra Qaplan 13 yaşında olarkən valideynsiz uşaq qaçqın kimi  İranı tərk etmiş  və Bruklinə köçmüşdür. Sonra Çikaqo şəhərində bir ailə tərəfindən qəbul edilmişdir. Valideynləri İrandan xilas ola bildikdən sonra ABŞ-də ailəsi ilə birləşmiş və Nyu-Yorkda yaşamağa başlamışdır.

## Ailəsi
Evlidir. Həyat yoldaşı Darren ilə birlikdə Nyu-Yorkun Great Nek bölgəsində yaşayırlar. İki yeniyetmə qızları vardır.

## Təhsili
Yeşiva Universitetinin tərkibində olan Stern Kollecinə qəbul olmuş, daha sonra isə Nyu-Yorkdakı Benjamin Cardozo universitetinə hüquq təhsili almaq üçün qəbul olmuşdur.

## Kareyerası
Qaplan siyasi kareyerasına 2011-ci ildə Şimali Hempsted Bölgə Komissiyasının üzvü kimi başlamışdır. Senata seçilənə qədər bu vəzifədə çalışmışdır.

Qaplan 2016-cı ilin 11 yanvarında elan etdi ki, ABŞ Nümayəndələr Palatasına Nyu Yorkun III seçki dairəsindən namizədliyini irəli sürəcəkdir. O, öz namizədliyini istefa  verən Stiv israilin yerinə irəli sürmüşdü. Qaplan bu seçkilərdə Tom Suozziyə məğlub olmuşdur..

2018-ci ilin aprel ayının 27-də Demokratlar partiyasının Nassau bölgəsi üzrə rəhbəri Cey Yakobsvə Nyu-Yorkun qubernatoru olan Endryu Kuomo Anna Qaplanın Nyu-York Senatına olan seçkilərdə namizəd olacağını elan etdilər.  Müxtəlif orqanlardan və təşkilatlardan dəstək almağı bacaran Anna Qaplan 2018-ci ilin 1 avqustunda keçmiş prezident Barak Obama tərəfindən təstiqlənən ilk namizəd oldu.

2018-ci ilin 6 noyabrında baş tutmuş seçkilərdə o zamankı senator Elaine Flippsi məğlub edən Anna Qaplan  ümumi səslərin 55 faizini toplayaraq seçkilərdə qələbə qazanmışdır.

## Həmçinin bax
* ABŞ Nümayəndələr Palatası

## İstinadlar
Böyük Britaniya Qran-prisi

thumb|right|200px|Silverstoun trası

**Böyük Britaniya Qran-prisi** () - Formula-1 avtomobil yarışları üzrə dünya çempionatının mərhələrindən biri.

## Ümumi məlumat
Britaniya Qran-prisi ilk dəfə 1926-cı ildə Bruklends trasında keçirilmişdir. Bruklends trası 1907-tikilib, avtoidman üçün yaradılmış ilk sahə və Britaniyada ilk avtodromlardan biridir.

1948-ci ildə yarış Northemptonşir qraflığında, Silverstoun kəndi yaxınlığındakı eyni adlı trasda keçirilir. Elə bu trasda 1950-ci ildə keçirilmiş qran-pri Formula-1 tarixində ilk çempionatdır.

Ümumilikdə Britaniya Qran-prisinin keçirildiyi tras bir-neçə dəfə dəyişdirilib. Silverstoun trası 1948-ci ildən etibarən müəyyən fasilələrlə indiyə kimi istismar edilir. 1955-1962-ci illərdə Eyntri, 1964-1986-cı illər aralığında isə Brends-Hetç traslarından istifadə edilmişdir.

## Qaliblər

**Pilotlar**

**Komandalar**

## İstinadlar
*Böyük Britaniya Qran-prisi rəsmi web səhifəsi
*FİA-nın rəsmi web səhifəsi

## Həmçinin bax
"Formula-1" Qran-pri siyahısı
Xarici İşlər Nazirliyi (Şri-Lanka)

**Şri-Lanka Xarici İşlər Nazirliyi** ()  — digər ölkələrlə Şri-Lanka əlaqələrini idarə edir. Nazirlik Kolombo-fort şəhərində, Respublika binasında yerləşir.

Nazirlikdə 40 xarici vəzifə, o cümlədən 13 yüksək komissiya, 40 səfirlik, Birləşmiş Millətlər Təşkilatına aid 2 daimi nümayəndəlik, 14 konsulluq və nümayəndəlik var.
## Quruluş
* Baş qərargah
* Xarici idarəetmə şöbəsi
* Konsulluq idarəsi
* Protokol şöbəsi
* İctimaiyyətlə Əlaqələr şöbəsi
* İqtisadi Məsələlər üzrə şöbə
* Maliyyə şöbəsi
* İT şöbəsi
* Hüquqi şöbə

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Şri-Lankanın dövlət quruluşu
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Government of Sri Lanka
* Permanent Mission of Sri Lanka to the United Nations Office at Geneva 
*  The Lakshman Kadirgamar Institute of International Relations and Strategic Studies 
* A Sri Lankan Diplomatic Success Story in the 18th Century
Xarici İşlər Nazirliyi (İsveç)

**İsveç Xarici İşlər Nazirliyi** ()  —  İsveç Krallığının digər dövlət və beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrdən məsul olan mərkəzi hökumət orqanı.

## Tarixi
Xarici İşlər Nazirliyinin tarixinə görə 1791-ci ildə Kral III Qustav Beynəlxalq yazışma üçün kral kabineti yaradır. 

1840-cı ildə təşkilat adını dəyişərək rəsmi olaraq Xarici İşlər Nazirliyi adını aldı.

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* İsveçin Bakı konsulluğu
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İsveç
Qələbə abidəsi (Ankara)

**Qələbə abidəsi** (, həmçinin *Ulus Atatürk Anıtı* olaraq tanınır) — Türkiyənin Ankara şəhərində Mustafa Kamal Atatürkün monumental atlı heykəli. Abidə 24 noyabr 1927-ci ildə açılmışdır. Ulus meydanında, Qurtuluş müharibəsinin qəhrəmanları şərəfinə Yenigün qəzeti rəhbərliyində türk xaqlının vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Abidə Türkiyədə reallaşdırdığı monumental heykəlləri ilə tanınan avstriyalı heykəltaraş, rəssam, xalkoqraf və illüstrator Heinriç Krippel tərəfindən hazırlanmışdır.

## Yerləşməsi
Abidə Ulus meydanında yerləşir. Bu meydan 1950-ci illərə qədər Ankaranın mərkəzi meydanı sayılırdı. Atatürk bulvarından şərqdə yerləşir.

## Tarixi
Türk hökumətinin elan elədiyi beynəlxalq yarışmada birinci olan avstriyalı heykəltaraş Heinriç Krippelə 1925-ci ildə sifariş edilən heykəl. Heykəltəraşın Türkiyədə sifariş edilən ən əhatəli işidir. Atatürk Krippeli Çankaya Köşkündə qonaq etmiş və heykəltaraşa abidənin dizaynı ilə bağlı təkliflər etmişdir. Vyanada hazırlanan abidə 24 noyabr 1927-ci ildə Ulus meydanında qoyulur. Abidənin açılışını Türkiyə Böyük Millət Məsclisinin sədri Kazım Qarabəkir paşa edir. Açılış mərasimində TBMM Baş katibi Kazım Özalp, Baş nazir İsmət İnönü, sadə vətəndaşlar və əsgərlər iştirak etmişdir. Açılış zamanı Memorial Komitəsinin sədri Yunus Nadi Abalıoğlu nitqlə çıxış etmiş, Mehmet Əmin Yurdaqul isə "Zəfər" şeirini oxumuşdur. Meydanın genişləndirmə işləri ilə əladədar olaraq abidənin ilk yer dəyişdirilmiş və indiki yerə köçürülmüşdür. Yenigün olaraq bilinən abidə Anıtqəbirin inşasına qədər Ankaranın dövlət mərasimlərinin keçirildiyi yer olmuşdur. Abidədə 2002-ci ildə bərpa işləri aparılmışdır.

## Təsviri
Abidə bir bürünc heykəllər qrupudur. Atlı heykəlin yanında üç başqa heykəllərdə vardır: iki əsgər və bir qadın. Atatürk hərbi formada təsvir edilmişdir. Onun üzərində olduğu at "Sakarya" adlı bir döyüş atıdır. Əsgərlərdən biri digərini döyüşə çağırımış kimi təsvir edilir. Digər əsgər isə müşahidə aparır. Bir qadın isə mərmi daşıyırmış kimi təsvir edilmişdir. Bu türk qadınının Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsindəki rolunu göstərir.

## İstinadlar
Qruzuqol trestinin binası

**Qruzuqol trestinin binası** – Tbilisi şəhərində 1953-cü ildə memarlar Konstantin Çxeidze və Mixail Çxikvadzenin layihəsi əsasında inşa edilmiş inzibati binasıdır. Rustaveli prospekti 52 ünvanında yerləşən bina, prospektin ən son ünvanlarından biridir. Hazırda bina Gürcüstan Elmlər Akademiyasına məxsusdur. Həmçinin binada Gürcüstan Kinematoqrafçılar İttifaqının ofisi yerləşir. Binanın Rustaveli prospektinə baxan əsas fasadındakı kollonadanın altında yerli sakinlər hər gün suvenir ticarəti ilə məşğul olurlar.

## Tarixi

1955-ci ildə məşhur *“[[Layihələndirmə və inşaatda artıqlıqların aradan qaldırılması haqqında]]”* qaydanın qüvvəyə minməsindən sonra, bina, (Stalin amprinin digər nümunələri kimi) ciddi tənqidlərə məruz qalmışdır:

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Binanın memarlığı eklektika üslubunda həll edilmişdir. Binanın əsas fasadında yerləşən eyvanların memarlığında mavritan memarlığının təsiri aydın hiss olunur.

SSRİ yazıçısı Leonid Volınski “Gecənin içindən” (, 1974) adlı kitabında, binanın memarlığının 1923-cü ildə Stokholm ratuşasını inşa etmiş İsveç memarı Raqnar Estberqin işlərindən götürüldüyünü qeyd edir. Stokholm ratuşası və Qruquqol trestinin binası küncdə qüllə ilə birləşdirilən oxşar fasad strukturuna malikdir.

Binanın fasadlarının üzlənməsi zamanı tuf daşından istifadə edilmişdir.


Fayl:Academy of Sciences of Georgia, Tbilisi.JPG|Binanın Rustavelinə baxan, kollonadalı əsas fasadı
Fayl:Gruzugol building internal tower.JPG|Binanın daxili həyətində yerləşən kiçik qüllə



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Архитектура Тбилиси: Восток vs Запад
BAR (Formula-1 komandası)

**British American Racing** (BAR), 1999-2005-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş komanda Tirrell komandasını satın aldı və ilk ildə Supertec mühərriklərindən istifadə etdi. 

Formula 3000 seriyasının çempionu olan braziliyalı Rikardo Zonta tərəfindən ilk testlər Tyrrell 026 avtombili üzərində aparılıb, lakin sonradan BAR, Harvey Posteltweitin başçılıq etdiyi ʻʻTyrrellʼʼ dizayn xidmətlərindən imtina etdi.
Sonralar, Honda ilə əməkdaşlığa başladılar və bu növbəti 6 ili əhatə etdi. 

## Tarixi
1998-ci ildə Craig Pollock və **British American Tobacco** tütün şirkəti tərəfindən təsis edilmişdir. Baş qərargah Brackley, Northamptonshire, Birləşmiş Krallıqda idi.Komanda, **Lucky Strike** və **555** markalarını nümayiş etdirmək məqsədilə sahibi olan və sponsorluq edən British American Tobacco plc. (BAT) adına layiq görülmüşdür.
BAT, Lucky Strike markası ilə sponsorluq əməkdaşlığı davam etdirildi, lakin dünyada yeni tütün reklamı tənzimləmələri səbəbiylə, 2006-cı il mövsümünün sonunda Lucky Strike sponsorluğu Formula 1'dən  tamamilə çıxarıldı.

1999 mövsümündə BAR, Honda'nın 2000-ci ildən etibarən komandanı  mühərrik ilə təmin etməli olduğunu elan etdi. Honda ilə bağlanmış müqavilə yalnız mühərrik ilə təmin etmək deyil, həmçinin Honda personalının Brackley bazasında komanda ilə bərabər işləyəcəyini ifadə edirdi.  Honda ilk dəfə 1992-ci ildən Formula 1-də iştirak etdi.
2004-cü ilin noyabr ayının ortalarında Yapon avtomobil istehsalçısı Honda, komandanın 45% -ni və 2005-ci ilin sentyabrında komandanın yeganə sahibi olmaq üçün qalan hissəsinin 55% -ni satın aldı. Nəticədə, BAR, Honda 2006 Formula 1 mövsümündə Honda Racing F1 komandası oldu.

## Xarici keçidlər
# Сайт БАР
Seyfəddin Rüstəmov

**Seyfəddin Rüstəmov** () — Rusiya milyarderi, iqtisadçı, "Metafraks" şirkətinin prezidenti.

## Həyatı
Seyfəddin Rüstəmov 17 iyun 1962-ci ildə Qusar rayonunda anadan olub. Rusiya Sosial-Humanitar İnstitutunu bitirib. İxtisaca iqtisaçıdır. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Rusiyaya üz tutub və o zamandan Moskvada yaşayır.

Əvvəllər kiçik sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan S. Rüstəmov 2000-ci ildən biznes sərhədlərini böyüdüb və energetika fondlarına, kommersiya və yaşayış təyinatlı daşınmaz əmlaka investisiya yatırmağa başlayıb. Rus mətbuatının verdiyi məlumatlara görə, xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə məşğul olur.

Hazırda "Metrafaks" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin majoritar səhmdarı olan "MetaHolding" şirkəti də onun idarəçiliyi altındadır. 2014-cü ildə "Metafraks"ın faktiki sahibi olub. Həmçinin "MetaHoldinq"in də Rusiyanın "Metafrax" şirkətinin əsas səhmdarı Seyfəddin Rüstəmovun rəhbərliyi altındadır.

"Metrafaks" 2017-ci ildə Rusiyanın Perm və Moskva vilayətlərində, habelə Avstriyanın Krems şəhərində istehsalat güclərinə malik olan hərtərəfli şirkətlər qrupuna çevrilib. O, Rusiyada və Avropada ən iri metanol, formalin və sintetik qatranlar istehsalçısıdır.

"Metrafaks"ın illik hasilatı 40 milyard rubldan (700 milyon dollara yaxın) çoxdur. Şirkətlər qrupunun illik investisiya həcmi 5 milyard rubla yaxındır. Şirkətin zavodları metanol, formalin, pentaeritrit, urotropin, sintetik qatran və digər adda kimya sənayesi məhsulları istehsal edir. Məhsullarını dünyanın 50-dən çox ölkəsinə satır. Büdcəyə ildə 2 milyard rubldan çox vergi ödəyir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Vahid Ələkbərov
* Zarah İliyev
* Qod Nisanov
* Araz Ağalarov
* Fərhad Əhmədov

## Xarici keçidlər
* Varlı azərbaycanlıların siyahısı
* Новое имя в списке Forbes
Talara (Peru)

**Talara** — Perunun şimal-qərbində bir şəhər.

Piura bölgəsinin Talara əyalətinin inzibati mərkəzi. Əhalisi 103,2 min nəfərdir (2005-ci il statistikalarına əsasən).

Cənubi Amerika qitəsinin ən qərb nöqtəsi olan Parinyas burnunun yaxınlığında yerləşir. Sakit okeanda əhəmiyyətli bir limanlardan biridir. Neft hasilatı və neft emalı mərkəzi olmuşdur (1914-cü ildən sənaye hasilatı). Talarada istifadəyə verilən 1 hava limanı vardır — *Cap. FAP Victor Montes Arias International Airport*.

Talaranın cənub-qərbində Perunun ilk neft quyusu (1850-ci ildə aşkar edilmiş) yerləşir.

Böyük neft ehtiyatları və aviasiya yanacağının nizamlanmış istehsalı sayəsində Talaradan İkinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ aviasiyası tərəfindən aviabazalarda istifadə olunurdu.

## İstinadlar
Huankayo (Peru)

**Huankayo** () — Perunun mərkəzi hissəsində yerləşən Huankayo əyalətinin inzibati mərkəzi və Hunin Regionunun bir şəhəridir. Dəniz səviyyəsindən 3271 metr yüksəklikdə yerləşən şəhərin əhalisi 323 054 nəfərdir. Huankayo Peru Mərkəzi regionunun mədəni və kommersiya mərkəzidir.

## Tarixçəsi
Müasir Huankayo ərazisində ən qədim məşhur yaşayış məntəqələri olan Uanka mədəniyyəti kəndlər yerləşir, e.ə. 500 il əvvəl bu ərazi Uari dövlətinin tərkibinə daxil edilmişdir. İnklərin işğalçı müharibələrinə müqavimət göstərməsinə baxmayaraq, 1460-cı ildə Paçakutek qoşunları tərəfindən məğlub edildi.

İspan müstəmləkəçiliyinin başlamasından sonra Şəhər Fransisko Pisarro, paytaxt funksiyalarını Limaya köçürməzdən əvvəl müvəqqəti paytaxtı olan Çauça şəhərindən sonra Peruda əhəmiyyətli ikinci şəhər oldu.

1570-ci ildə Peru vitse-kralı Fransisko de Toledo Huankayo əyalətini mərkəz təyin etdi. 1 iyun 1572, rəsmi olaraq İspan Santisima-Trinidad de Huankayonun şərəfinə adlandırıldı.

1969-da iki zəlzələ əhəmiyyətli zərər vermiş - evlər, körpülər, dəmir yolu kətanları dağılmışdır. Müxtəlif mənbələrin hesablamasına görə 800-1000 nəfər həlak olmuşdur. Zəlzələdən sonrakı sürüşmə nəticəsində şəhərin ərazisində 300-ə yaxın adam da həlak olmuşdur.

Şəhərin sürətli inkişafına baxmayaraq, bu dövrdə müstəmləkə dövrünün tikililəri qorunub saxlanılmışdır. Hal-hazırda müasir tikililər Huankayo şəhərində üstünlük təşkil edir. Huankayodan 18 kilometr şimalda Haha şəhərində hava limanı yerləşir, baxmayaraq ki, Lima-dan gələnlərin əksəriyyəti avtomobillərdən istifadə edir.

## Demoqrafiya

2007-ci ildə Milli Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi məlumatlara əsasən, Huankayonun əhalisi 340 000 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Huankayo şəhərinin rəsmi səhifəsi
* Başçının Peru, Huankayo haqqında verdiyi qanunlar **(PDF)**
* Huankayo şəhərinin qeyri-rəsmi səhifəsi
* Huankayo Online İnternet İcması
Türkiyə Qran-prisi

**Türkiyə Qran-prisi** - Formula 1 avtomobil yarışları üzrə dünya çempionatının mərhələlərindən biri. Qran-pri İstanbul şəhərində qurulmuş "İstanbul Park" avtodromunda keçirilir.

## Ümumi məlumat
"İstanbul Park" avtodromu İtanbulun Tuzla rayonunda tikilmişdir. Tikilisinə 2004-cü ilin dekabrında başlanmış və artıq 2005-ci ilin avqustunda yarışları qəbul etmək üçün hazır olmuşdur.

Trasın uzunluğu 5338 metrdir. Yarışlar saat əqrəbinin əksi istiqamətində keçirilir. Pilotlar 6-sı sağ və 8-i sol olmaqla 14 döngə edirlər. Yarış 58 halqadan ibarətdir.

Avtodromda 26250 nəfərlik əsas tribuna, əlavə olaraq müvəqqəti yaradılan 60000 nəfərlik tribuna və 5 minlik VİP tribuna tikilmişdir. Ümumilikdə yarışları 130 minədək tamaşaçı izləyə bilər.

## Qaliblər

**Pilotlar**

## İstinadlar
*Official web site ''Türkiyə Qran-prisi rəsmi web səhifəsi''
*''Türkiyə Qran-prisi 9 yanvar 2019''

## Həmçinin bax
"Formula-1" Qran-pri siyahısı
İlanlı sütun

thumb|İlanlı sütun
thumb|İstanbul Arxeologiya Muzeyində saxlanılan sütuna aid ilan başlarından biri

**İlanlı sütun** (, ) — atik dövrə aid olan, indiki İstanbulun Sultanəhməd meydanında olan bürünc abidə. Yunan-İran müharibələri zamanı, Plateya döyüşündə (B.e.ə 479-cu ildə) vəfat edən farsların silahlarından hazırlanan qurbanlıq üç ayaqlının qorunan hissəsidir. İlk əvvələr abidə Delfidə yerləşirdi. I Konstantin dönəmində Roma İmperiyasının yeni paytaxtı olan İstanbula gətirilmişdir. Başlanğıcda 8 metrlik bir sütun 3 ilan başına sahib idi. 1700-cü ildə abidə qismən məhv dağıdılır. Üç ilan başından biri İstanbul Arxeologiya Muzeyində saxlanılır.

## İnşa tarixi

Plateya döyüşündən sonra fars ordularını darmadağın edən Ellinlər böyük qənimətlər əldə edirlər. Bunun onda bir hissəsini tanrılara, xüsusilə də Delfidəki müqəddəs Apollona həsr etmiş, döyüş zamanı öldürülən fars döyüşçülərinin silahlarından bürünc sütun hazırlamışdılar. Herodota görə,

"İlanlı sütun" adlanan bu sütunun yaradılması qalmaqal ilə qeyd olundu. Plateyadakı ellinlərin hərbi komandanı Pavsani, üçayaqlı yazı qoymağı əmr etdi:

Yunanlar, onların da haqlarının olduğu qələbənin bütün şöhrətini, mənimsəyən Pavsaninin bu hərəkətini təhqir kimi qəbul etdilər. Spartalılar yazının ilkin variantını yondular və onu dəyişərək döyüşdə iştirak etmiş bütün şəhərlərin ordularını yazıya əlavə etdilər. Siciliyalı Diodor yazır ki, üçayaqlının üzərindəki ilkin yazılar məşhur yunan şairi Simonidin aşağıdakı beytində öz əksini tapmışdır:

## Sonrakı tarixi
[thumb|[Osmanlı miniatürü 1582-ci il. Sütun 3 başlı ilanla təsvir edilir.]]
Üç ilan başının üzərində yerləşən qızıl üç qayaqlı b.e.ə 345/344-cü ildə Delfi məbədinin yağması zamanı ələ keçirilir. Bu addım Makedoniyalı II Filipin Fokidalılara qarşı yürüşünə bəhanə olur.

324-cü ildə abidə Roma imperiyasının yeni paytaxtı Konstantinopola (İstanbul) köçürülür.

Abidənin qismən məhv edilməsi ilə əlaqədar çoxlu əfsanələr vardır. Onların birinə görə Osmanlılar Konstantinopolu ələ keçirdikdən sonra II Mehmedin əmri ilə qismən dağıdılmışdır. Ancaq bu əfsanə Osmanlı minyaturundakı təsvirlə təsdiqini tapmır. Digər rəvayətə görə isə abidə içkili olan polşalı aristokrat tərəfindən vandallığa məruz qalır. Osmanlı tarixçisi Silahdar Findiklili Mehmed Ağanın məlumatına görə sütun 20 oktyabr 1700-ci ildə, gecə radələrində bilinməyən şəxs tərəfindən vandallığa məruz qalmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Sütunun və qızıl üç ayağın orijinal formasının müasir dövrdə yenidən qurulması
Andraş Töröçik

**Andraş Töröçik** (; ) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş keçmiş Macarıstan futbolçusu. Ləqəbləri – Törö və Kese.

Andraş Töröçik ən çox "Uypeşt-Doja" futbol klubundakı performasına görə tanınır. 1978-ci il FİFA Dünya Kuboku və 1982-ci il FİFA Dünya Kubokunun final mərhələsində Macarıstan milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## Karyera

### Klub
Andraş Töröçik 12 yaşında ikən "Vaşutaş" futbol klubunun heyətini qoşulmuşdur ki, o, burada düz 7 il çıxış etmişdir. O, 1974-cü ilin yayında Macarıstanın paytaxtı Budapeşt şəhərini təmsil edən "Uypeşt-Doja" futbol klubuna transfer olunmuşdur. Yaxşı texnikası, vurduğu qollar və rəqibə gözlənilməz təhlükə yaratmaq bacarıqlarına görə Andraş Töröçik çox keçmədən komandanın liderlərindən birinə çevrilmişdir. "Uypeşt" futbol komandasının heyətində çıxış etdiyi dövrdə Andraş Töröçik Futbol üzrə Macarıstan Çempionatında üç dəfə birincilik yaşamış, bir dəfə isə Futbol üzrə Macarıstan Kubokunu qazanmışdır. "France Football" jurnalına görə Andraş Töröçik iki dəfə – 1977-ci ildə və 1981-ci ildə Avropanın ən yaxşı futbolçuları arasında yer tutmuşdur.

Andraş Töröçik "Uypeşt" futbol klubunun azarkeşlərinin sevimli futbolçularından idi. Onlar Töröçikə "Rəqs et, Törö!" () deyə mahnı oxuyaraq dəstək verirdilər.

1985-ci ildə Andraş Töröçik Fransanın "Monpelye" futbol klubuna transfer edilmişdir. Macarıstan Futbol Federasiyası otuz yaşını keçmiş futbolçulara xaricdən gələn müqavilə təkliflərini imzalamağa icazə vermişdir. Buna görə də otuz yaşlı Töröçik Fransadan gələn bu müqaviləni imzalaya bilmişdir. Fransada çıxış etdiyi dövrdə Andraş Töröşik Futbol üzrə Fransa Çempionatında (Liqa 2) birincilik yaşamışdır. "Monpelye" futbol klubunda 31 oyun keçirmiş və 4 qol vurmuşdur. Bundan sonra Macarıstanın "Volan" və "MTK Budapeşt" futbol klublarında çıxış etmiş Andraş Töröçik 1989-cu ildə karyerasına son qoymuşdur.

## Nailiyyətləri
* Macarıstan Çempionatı (3): 1974/75, 1977/78, 1978/79
* Macarıstan Kubokunun sahibi (3): 1974/75, 1981/82, 1982/83

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Andraş Töröçik — *weltfussball.de* saytında.
* Andraş Töröçik — *FootballDatabase.eu* saytında.
Qaçaq Camal

**Qaçaq Camal** — tanınmış bəy və qaçaq. Qeyri-adi fiziki gücü, sərrast atəş açma, at minmə və şeir yazma qabiliyyətləri ilə ad-san qazanmışdır.

## Həyatı
Camal Usub oğlu Hacıyev (Qaçaq Camal) 1883-cü ildə Faxralı kəndində anadan olmuşdur. Qeyri adi fiziki gücü, sərrast atəş açmaq, at minməyi və şeir yazmağı var idi. O, qoçaqlığı və mərdliyi ilə Gəncəbasarda və uzaq ellərdə böyük ad-sana malik olmuşdur. Deyilənlərə görə Gəncə Karvansarayına bir Ləzgi pəhləvan gəlibmiş və burada bir çox pəhləvanlara meydan oxuyurmuş. Bu haqda eşidən Camal yaylaqdan enib pəhləvanla şavaşmaq qərarını verib. Savaş meydanı düzənlənib və ləzgi pəhləvan bu zaman Camala lağda edib ki, belə cələf adam mənə nə edəcək. Savaş başlayan kimi Camal əllərini pəhləvanın qabırğalarına keçirərək onu yerə sərib və oranı sakit halda tərk edib. Camal hər zaman fağır- füqarəyə arxa dayaq olarmış. Haqqı nahaqqa verməzmiş. Kasıb-kusuba zülm edənlərə qarşı daim mübarizə aparıb. Sovet hökuməti yarananda hökumətə qarşı qeyri-radikal münasibətdə olmasına baxmayaraq Camal hökumət tərəfindən edilən haqsızlıqların qarşısını alıb. Camalın vaxtında Faxralılar heç bir təzyiqə məruz qalmayıblar. Qaçaq Məmmədqasımla, Patavalı Hüseynlə, Qandal Nağı ilə, Teymur Quliyevlə və zamanının bir çox qaçaqları ilə dostluğu olub. Çörəkli, qonaqpərvər kişi imiş, Camal. Hətta Qaçaq Nəbi İrana səfər edərkən Fəxralı kəndində Qaçaq Camalın qonağı olub. Həmin vaxt igidlər arasında xayatı (müəyyən məsafədə ağ və qara saplardan hazırlanmış nişan alma yeri) yarışı keçrilib və bu yarışın qalibi sərrast atıcı Fəxralı Camal olub. Camalın şöhrəti getdikcə artdığından, bir çoxlarının ona qarşı qısqanclığı da artıb. Ona görə onu öldürmək qərarına gəliblər. Camalı üzbəüz öldürmək mümkün olmadığından, 1931-ci ildə onun atını oğurlayaraq ona tələ qurublar. Atının dalınca dəstə üzərinə tək gedən Camalı, atışma zamanı arxadan namərdcəsinə güllə ilə vurublar. Aldığı güllə yarasından Camal yerindəcə vəfat edib. XX əsrin əvvəllərində adı dillər əzbəri olan Fəxralı Camal Faxralı kənd qəbristanlığında dəfn edilib.
Qaçaq Camal öldürüldükdən sonra onun mülkü üzun illər məktəb, klub və idarə binası kimi istifadə edilib.
Onun şücaətini həvəskar şair Əlövsət Sadıqov Fəxralı adlı şeirində qeyd etmişdir:

## Həmçinin bax
*Fəxralı
*Goranboy
*Qaçaq Məmmədqasım
*Patavalı Hüseyn
*Qandal Nağı

## Xarici keçid

## İstinadlar

## Mənbə
*Vüsal Xoyluyev, «Unutmayaq ki, unudulmayaq» Faxralı elinin izi ilə, Bakı, (2011), 323 səh.
UEFA Kuboku finalı 1977

**UEFA Kuboku finalı 1977** —  4 may və 18 may 1977-ci il tarixlərində İtaliya təmsilçisi "[Yuventus FK|Yuventus]] və İspaniya təmsilçisi "Atletik Bilbao" komandaları arasında 2 oyundan ibarət olaraq Olimpiya və San-Mames stadionlrında keçirilmiş UEFA Kuboku final matçlarıdı. Bu matç avropanın ikinci ən mötəbər klub turniri olan UEFA Kubokunun final matçı idi. "Yuventus" səfərdə 2-2 hesablı nəticə ilə turnirin qalibi oldu.

Yuventus rəsmi Avropa turinirində heyətində xarici futbolçu olmadan qələbə qazanan ilk İtaliya klubu oldu.

## Oyunun nəticələri

### Birinci oyun




### Cavab oyunu

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 1976–77 mövsümü UEFA-nın rəsmi saytında
* Turnirin rəsmi saytındа 
* Turnirin rəsmi saytındа
Rusiya Premyer Liqası 2018/2019

**Rusiya Premyer Liqası 2018–2019 mövsümü** — SSRİ dağıldıqdan sonra 27-ci Rusiya Premyer Liqası mövsümü. Bu mövsümə "Lokomotiv Moskva FK" çempion kimi qatılıb .

## Klublar
Əvvəlki mövsümdə olduğu kimi 2018-19 mövsümündə 16 komanda çıxış edir . 2017-18 mövsümündən sonra "Anji Mahaçqala", "Tosno" və "SKA-Khabarovsk" Rusiya Milli Futbol Liqasına düşdü. Onlar yerlərini "Orenburq", "Krılya Sovetov" və "Yenisey" komandalarına verdi. "Orenburq" və "Krılya Sovetov" klubları 1 illik fasilədən sonra yenidən Rusiya Premyer Liqasına geri döndü .13 iyun 2018-ci ildə "Amkar Perm", Rusiya Futbol Federasiyası 2018–19 mövsümünün lisenziyasını geri alaraq, Rusiya Premyer Liqası və Rusiya Futbol Milli Liqası üçün uyğun olmadığını bildirdi. . Anji 15 iyun tarixində Rusiya Premyer Liqası üzvlüyünə yenidən müraciət etdi və 22 iyunda rəsmi olaraq yenidən Premyer Liqaya daxil oldu.
Arsenal Tula FK

**Arsenal Tula FK** () — Rusiya Premyer Liqasında oynayan  Tula  şəhərin təmsil edən rus futbol komandası.

1946-cı ildə qurulan  Arsenal Tula, 2013–14 Rus Milli Futbol Liqasında sona çatdıqdan sonra tarixində ilk dəfə 2014-cü ildə Rusiya Premyer Liqasına yüksəlmişdir. Bu nailiyyət klub üçün üç ardıcıl promosyonu qeyd etdi. 2014–15 Rusiyanın Premyer Liqasında debüt mövsümündə son yerləri bitirdilər və FNL-ə qayıtdılar. Klub, 2016–17 mövsümündəPremyer Liqaya dönməzdən əvvəl FNL-də bir mövsüm keçirdi və bu günlərdə yarışdılar. Komanda 19,241 tutumu  olan Arsensal Arenada ev oyunlarını keçrir.