open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Polemarx

**Polemarx** (, *polemarchos* sözündən) — Qədim Yunanıstanda müharibə ilə əlaqəli hər şeyə nəzarət etmək həvalə olunan yüksək qoşun başçılarından biri.

Sonradan polemarx anlayışı bütövlüklə müharibənin aparılması üçün məsuliyyət daşıyan hərbi liderə də şamil edilməyə başlandı. Belə ki, Likurqun qanunlarına əsasən, Spartada ordunun başında padşah dayanırdı və məsləhətçi qismində 2 polemarx çıxış edirdilər. Afinada isə polemarxa ordu bölmələrin komandanlığı da həvalə edilirdi.

## Həmçinin bax

* Arxont
Çemguylar

**Çemguylar**, **Ç’emguylar**, **K’emguylar**, **Kemguylar**, **Kemırgueyler**, **Kemirguveyler** və ya **Temirgoylar** (qərb çərkəzcəsi:кIэмгуй, чIэмгуй, şərq çərkəzcəsi:кӀэмыгуейхэр, кӀэмыгуехэр, rusca:темиргоевцы, кемиргоевцы) — Rusiyaya bağlı Adıge Respublikası ilə Türkiyədə yaşayan qərb çərkəzlərindən olan bir çərkəz boyu. Çemguylara şapsuqlar "Kemguy", kabardalılar "Kemırguey", ruslar "Temirqoy" deyir. Sayları Qafqazda çoxdur, diasporadakı ən kiçik çərkəz topluluğudur. Şapsuqlar, hakuçlar, abadzexlər kimi qərb çərkəzlərində bəy (pşi) zadəgan sinfi olmaz ikən, bjeduğlarda olduğu kimi çemguylarda da bu siniflər görülür. Çemguyların tarixi torpaqları bjeduğların şərqində və Katukay ilə Kuban arasındakı Laba və Belaia çayları arasındadır.

## Haqqında
Adıge Respublikasındakı qərb çərkəzcəsi yazı dili çemguyların ləhcəsi əsas alınaraq yaradılmışdır.

Üç qrupdan meydana gəlirlər:

* Kuban çayına doğru Ademıylar (Adameylər)
* Cıraki və Ratazay cıvarında Yecerukay (Yegerkoylar)
* Kiraylar

## Tarixləri
Çemguylar çərkəzlərin ən güclü və ən varlı tayfalarından biri olmuşdurlar. Mənbələrdə qeyd olunur ki, Çemguy tayfası qonşuluqda yaşayan digər tayfalarla müqayisədə çox varlı olmuşdurlar. Onlar həm xırdabuynuzlu mal-qara təsərrüfatı ilə, həmçinin də əkinçiliklə məşğul olmuş, müxtəlif kənd təsərrüfatı malları və sex məmulatlarının istehsalı ilə ətraf ərazilərdə tanınmışdırlar. Çemguyların daxilində bir neçə güclü ailələr və ya nəsillər var idi. Bunlardan ən güclüsü isə Bolotoko ailəsi idi. Bu ailə çemguyları, yegerukoları və mamheg tayfalarını idarə edirdi. Yerli xalqlarla Rusiya imperiyası arasında baş vermiş Qafqaz müharibəsindən sonra bir çox Çemguy öz doğma yurdunu tərk etdi və əksərən Türkiyəyə köçdü.

Dünyadakı çemguyların əksəriyyəti diasporada və Adıge Respublikası ərazisində yaşayırlar.

## Tarixi torpaqları
Kuban çayı ilə Laba və Şagvaşe çayları arasındakı bölgədə yaşayırlar. Çemguyların yaşadıqları bölgə şimaldan Kuban, şərqdən besleneylər, qərbdən bjeduğlar, cənubdan isə abadzexlərlə əhatələnmişdir.

## Sülalələr
Tarix boyunca çemguylar içərisindən çıxmış müxtəlif sülalər:

## Adıgey Çemguy kəndləri
Adıge Respublikasındakı Çemguy kəndləri:

## Türkiyədəki Çemguy kəndləri
Türkiyədəki Çemguy kəndləri:
* Biləcikdəki kəndlər: Akçapınar, Akpınar (Adamey), Əlibəydüzü (Gukay)
* Düzcədəki kəndlər: Köprübaşıömerefendi
* Kocaelindəki kəndlər: Ketencilər
* Tokatdakı kəndlər: Qozlu Qızılçubuk, Erbaa Baxçabaşı

## Həmçinin bax
* Türkiyə çərkəzləri
* İraq çərkəzləri

## İstinadlar
Bəhr

**Bəhr** — əruz vəzninin tərkib hissələrindən biri. 

Əruz altı ünsürdən (rükndən) ibarətdir və bu ünsürlər də on doqquz bəhrə bölünür. Klassik Azərbaycan poeziyasında əruzun on iki bəhrindən istifadə edilmişdir. Həmin bəhrlər aşağıdakılardır: həcəz, rəməl, rəcəz, müctəs, müzare, mütəqarib, münsərih, xəfif, səri, mütədarik, kamil, müqtəzəb.

## İstinadlar

## Mənbə
* Elçin. Seçilmiş əsərləri. 10 cilddə. IX cild. Bakı: ÇİNAR-ÇAP, 2005, 509 səh.
Mübariz (snayper tüfəngi)

**Mübariz (Snayper tüfəngi)** — Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi tərəfindən istehsal olunan snayper tüfəngi. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Sənayesi Nazirliyi tərəfindən istehsal olunan Mübariz snayperi ilk dəfə 2012-ci il noyabrın 7-dən 10-dək İndoneziyanın paytaxtı Cakarta şəhərində "İndoDefence −2012" müdafiə sərgisində nümayiş olunub. Bu tüfəng eyni zamanda Azərbaycanın lisenziyası ilə Türkiyənin MKEK (Mechanical and Chemical Industry Corporation) şirkəti tərəfindən də istehsal edilir. Azərbaycan, İordaniya, Türkiyə və Pakistan Silahlı Qüvvələrində silahlanmaya qəbul edilib.

## Adlandırılması
Mübariz snayperi 2013-cü ilin əvvəllərində orduda silahlanmaya qəbul edilib. Sınaqlar zamanı milli silahımız üzərində xeyli təkmilləşdirmələr aparılıb. "İstiqlal" snayper tüfəngi ailəsindən olan yeni tüfəng, silahlanmaya Azərbaycanın Milli qəhrəmanı Mübariz İbrahimovun şərəfinə "Mübariz" adı ilə qəbul edilib.

## Texniki xüsusiyyətləri
İST −12,7 "Mübariz" — 12,7 mm-lik iri çaplı yarımovtamat snayper tüfəngidir. "Mübariz" uzaq məsafələrə dəqiq atəş aparmaq üçün nəzərdə tutlmuş atıcı silahdır.

12.7x108 mm-lik patronlardan atəş açan "Mübariz" tüfəngi müxtəlif istismar şəraitində — havanın 93–97% nisbi rütübətliliyində, −50 dərəcədən +50 dərəcə temepratura qədər effektiv istifadə oluna bilir. Yağış, toz və qar şəraitində etibarlı işləyir. O, vacib düşmən hədəflərinə tək-tək və dəqiq atəşin açılması üçün nəzərdə tutulub. Tüfəngin hədəfə tuşlanması optik və mexaniki nişangahlarla yerinə yetirilir. "Mübariz" snayper tüfəngi yerli müəssisədə hazırlanmış daha müasir optik nişangahla və ya Aselsan Pyton termal görüntüləmə nişangahı ilə təchiz olunur.

Taktiki-Texniki xüsusiyyətləri:

Sursat — 12,7×108 mm

Çapı — 12,7 mm

Atəş tezliyi — 15 atəş/ dəq

Başlanğıc surət B-32–845m/san

Silahın uzunluğu — 1700mm

Lülənin uzunluğu — 1100mm

Hədəf məsafəsi — 2000mm

Sursat sandığı — 7 ədəd

Çəkisi — 16 kq

İş prinsipi — yarım avtomat

## İstifadə edən ölkələr
 Azərbaycan Türkiyə Pakistan İordaniya

## Həmçinin bax
* İstiqlal (snayper tüfəngi)
* Yalquzaq (snayper tüfəngi)
* Yırtıcı (snayper tüfəngi)

## İstinadlar
Hacı Karandıqo Berzeq

**Hacı Karandıko Berzeq** (ubıxca:Гьарандыхъва Барзагь ХӀаджы, çərkəzcə:Къэрандыкъо Бэрзэдж Хьаджэ; ) — Çərkəz xalqının ağsaqqalı, hərbi komandan və son Çərkəz Konfederasiyasının lideri. Uşaqlığı da daxil olmaqla, həyatının böyük qismini Rusiya-Çərkəz (1763-1864) müharibəsinin müxtəlif cəbhələrində keçirmişdir. Çərkəzlərin soyqırımı və sürgünü səbəbiylə Osmanlı torpaqlarına sürgün edilən Karandıko Osmanlı torpaqlarındakı çərkəz kəndlərindən çərkəz könüllülər toplayaraq öz ordusunu qurmuş və Qafqaza geri dönərək 1877-1878-ci illər müharibəsində Osmanlı könüllü hərbçisi olaraq ruslara qarşı döyüşmüşdür.

## Həyatı
Şaçe (Soçi) bölgəsinin Mıtıkhuasua kəndində anadan olan Karandıko uşaqlığı da daxil olmaqla, həyatının böyük qismini müharibədə keçirmişdir. Müsəlman olan Karandıko 1839-cü ildə Məkkəyə həcc ziyarətinə getmişdir. İlk böyük uğurunu 1841-ci ildə Sohumda qazanmışdır. 1861-ci ildə - 60 yaşında olarkən çərkəzlərin Böyük Azadlıq Məclisi (çərkəzcə:Шъхьафитныгъэ Хасэ) olaraq adlandırdıqları böyük məclisə rəhbərlik etmişdir. Karandıko 1854-cü ildə rus qalalarını ələ keçirərək yenidən çərkəz torpağı etmək kimi bir çox uğura imza atmışdır. Çərkəz soyqırım və sürgününün ardından Osmanlı sultanı II Əbdüləzizin qarşısına çıxarılan Karandıkoya İstanbula köçmə təklif edilsə də, o, bu təklifi mədəni formada rədd etmiş və Mayasda Yeniköy kəndində məskunlaşmışdır. Bu müharibə əsnasında cənubi Mərmərə bölgəsindən, xüsusilə də Manyas bölgəsindən 5 min həndəvərində ubıx, abazdex, hakuç və digər adıgelərdən ibarət Kuvayi Muavene könüllü süvari birliyini qurmuş və onlarla birlikdə Qafqazda ruslara qarşı döyüşmüşdür. 1881-ci ildə vəfat edən Karandıko elə yaşadığı Yeniköydə də dəfn edilmişdir.

## Məşhur sözləri
*</center>

<center>*

## Həmçinin bax
* Türkiyə çərkəzləri

## İstinadlar
Henri Se

**Henri Se** — Henri Eugene See () — Fransız tarixçi. İnsan Hüquqları Liqasının qurucularından biri.
## Bioqrafiya
Parisdəki nüfuzlu IV Henri Liseyini bitirdikdən sonra Sorbonna tarix fakültəsinə daxil olub. Paris Universitetinin professoru Fustel de Coulanges gənc tarixçinin formalaşmasına güclü təsir göstərmişdir.
1887-ci ildə universiteti bitirdikdən sonra Poitiersdəki orta məktəbdə tarix müəllimi kimi fəaliyyət göstərib. 1888-1890-cı illərdə bir dissertasiya üzərində işləyir, Nevers (1890) və Chartres (1891) orta məktəblərində dərs deyir.
Tezini müdafiə etdikdən bir il sonra 1893-cü ildə Rennes Universitetinə professor vəzifəsinə təyin edildi. Rennesdəki Ədəbiyyat fakültəsində müasir və çağdaş tarix dərsləri verdi. Xie, Breton kəndlilərinin tarixi ilə əlaqəli araşdırmalarla məşğul idi. Tələbələrindən biri Sorbonnada gələcək professor, sosioloq Gabriel Le Bra (1891-1970) idi.
Əsərlər Fransanın orta əsr kəndlilərinin tarixinə (18-ci əsrə qədər), Fransanın iqtisadi tarixinə (xüsusən də erkən kapitalizm tarixinə), bir sıra əsərləri Fransadakı siyasi düşüncə tarixinə həsr edilmişdir.
Tədris və tədqiqatla yanaşı, professor Xie, 1898-ci ildə Dreyfus işi ilə əlaqəli qurulan Fransız İnsan Hüquqları Liqasında fəal iştirak etdi.
1920-ci ildə xəstəlik üzündən təqaüdə çıxdı.
Henri Xie, 11 Mart 1936-cı ildə Rennes şəhərində vəfat etdi.
Henri Se'nin xatirəsinə, II Rennes Universitetinin B7 amfiteatrı adını daşıyır.
### Elmi işlər
*  XI Louis və şəhərlər (1891); Doktorluq dissertasiyası
*  XVI əsrdə Bretan əyalətləri (1895)
*  Orta əsrlərdə Bretaniyada kənd siniflərinin öyrənilməsi (1896)
*  Orta əsrlərdə Fransada kənd mülkləri və dövlət torpaq rejimi (1901)
*  XVI əsrdən inqilaba qədər (1906) Bretanidəki kənd mülkləri
*  18-ci əsrdə Fransadakı siyasi fikirlər (1923)
*  Ancien Régime dövründə Fransanın ticarət və sənaye inkişafı (1925)
*  Müasir kapitalizmin mənşəyi (1926)	
*  Tarixi materializm və tarixin iqtisadi şərhi (1927)
*  Təkəmmül və İnqilab, Flammarion, Elmi Fəlsəfə Kitabxanası (1929)
*  Fransanın iqtisadi tarixi, 2 cild. : cild 1: Orta Çağlar və Köhnə Rejim, Armand Rebillonun ön sözü ilə və s. 2: Modern Times (1789-1914), Henri Hauser, Librairie Armand Colin (1939)

## İstinadlar
Təvazökar moda

**Təvazökar moda** və ya **təvazökar sarğı** termini, daha az açıq paltar geyinən qadınlarda, xüsusən inanc, din və ya şəxsi üstünlük səbəbiylə mənəvi və üslubi tələblərini təmin edəcək şəkildə bir moda trendini ifadə edir. 'Təvazökarın' dəqiq təfsiri mədəniyyətlərə və ölkələrə görə dəyişir. Hər bir ölkənin sosial-mədəni xüsusiyyətlərindən təsirləndiyi üçün birmənalı şərh yoxdur. Müxtəlif şərhlərin xaricində hamı təvazökar modanın geniş paltar, rahat geyinmə və bədən cizgilərini bildirməyən, insanın öz rahatlığına uyğun olaraq örtülmə mənasına gəldiyini bildirilir.

## Tarixi
"Təvazökar" ifadəsi dini baxımdan fərqli şərhlərə sahib ola bilər. Oxşar xüsusiyyətləri ; məsələn, bir çox xristian, yəhudi və müsəlman qadın, baş örtüyünü tətbiq edir; xristian qadınlar baş örtüyü, yəhudi qadınlar tixel və müsəlman qadınlar hicab taxırlar.

28 iyul 2015-ci ildə təvazökar moda üçün təlimatların təyin edilməsi məqsədi ilə Turində bir dünya paneli keçirildi.

Bu böyüyən fenomen London Moda Kollecindən İngilis professor Reina Lewis kimi alimlər tərəfindən öyrənilmişdir. Mövzuyla əlaqədar əsərləri arasında 'Təvazökar Moda: Styling Bodies, Mediating İnam' (2013) və 'Müsəlman Moda: Çağdaş Stil Kültürləri' (2015) adını çəkə bilərik.

2018-ci ilin sonlarında təvazökar moda 250 milyard dollarlıq bir sənaye olaraq qəbul edildi.

## İstinadlar
Ermənistan–İsveçrə münasibətləri

**İsveçrə—Ermənistan münasibətləri** — İsveçrə və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. 23 dekabr 1991-ci ildə İsveçrə Ermənistanın müstəqilliyini tanımışdır. O vaxtdan bəri ölkələr arasında diplomatik əlaqələr davam edir.

Ermənistanın İsveçrədəki və İsveçrənin Ermənistandakı səfiri (Tiflisdəki) 2002-ci ildə akkreditə olunmuşdur.

9 ildən sonra, 2011-ci ildə İsveçrə İrəvanda səfirlik açmışdır. Ermənistanınsəfirliyi isə Cenevrədə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı Ermənistan nümayəndəliyindədir.

İsveçrə 16 dekabr 2003-cü ildə erməni soyqırımını tanımışdır. Ölkədə soyqırımın inkar edilməsi cərimə ilə cəzalandırılır.

İsveçrədə 4000-6000 arası erməni yaşayır və Ermənistanda 26 İsveçrə vətəndaşı vardır.

Ermənistan SSR İsveçrədən maliyyə və humanitar yardım almışdır. Buna misal olaraq Spitak zəlzələsi zamanı edilən yardımı göstərmək olar.
## İsveçrə vasitəçiliyi
İsveçrə iki ölkə arasındakı ikitərəfli münasibətləri normallaşdırmaq üçün bir vasitəçi olaraq Ermənistan-Türkiyə danışıqlarında iştirak etmişdir. Danışıqlar İsveçrə ilə Ermənistan arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə kömək edən 10 oktyabr 2009-cu ildə Sürix Protokollarının imzalanması ilə başa çatmışdır (lakin tərəflər heç vaxt protokolu təsdiqləmədilər).
## Diplomatik nümayəndəliklər
İsveçrə Ermənistanda səfirlik səviyyəsində, ölkənin paytaxtı İrəvanda saxladığı rəsmi səfirlik vasitəsi ilə təmsil olunur. 

Ermənistan İsveçrədə səfirlik səviyyəsində təmsil olunmur. Ermənistan İsveçrədə Cenevrədəki rəsmi konsulluğu vasitəsilə konsulluq səviyyəsində təmsil olunur.

## Ticarət
İsveçrə Ermənistan məhsullarının Rusiyadan sonra ikinci ən böyük alıcısıdır. Ermənistana isə mal ixrac edən ölkələrin on birincisidir. İsveçrə öz növbəsində bu ölkəyə əsasən dərman məhsulları, avadanlıq və saatlar ixrac edir. Qiymətli metallar ölkələr arasında ixrac və idxalın əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edir. İsveçrə ilə Ermənistan arasında iqtisadi əlaqələr inkişaf edir və hətta inkişaf etməyə və böyüməyə davam etməkdədir.

## Müqavilələr
İsveçrə Ermənistanla bir sıra sahələri əhatə edən ikitərəfli müqavilələr bağlamışdır. 2016-cı ildə viza sadələşdirmə müqaviləsi qüvvəyə minmişdir.
## İstinadlar
Birləşmiş Krallıq–Ermənistan münasibətləri

**Böyük Britaniya—Ermənistan münasibətləri** — Böyük Britaniya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Böyük Britaniya Ermənistanıın müstəqilliyini 31 dekabr 1991-ci ildə tanıyır. Avropadakı ilk Ermənistan səfirliyi 1992-ci ilin oktyabrında Londonda açıldı. 1995-ci ildən bəri İngiltərənin İrəvanda səfirliyi fəaliyyət göstərir. Hər iki ölkə tərəfdaşlıq və dostluq münasibətləri saxlayır.
## Tarix
İngilis siyasəti 1910-cu illərdə Rusiyanın Ermənistana nəzarətinə qarşı çıxırdı və Osmanlı İmperiyasını ermənilərə qarşı münasibətini yaxşılaşdırmağa sövq edirdi. Birinci Dünya müharibəsi başlayanda Böyük Britaniya türklərlə mübarizə aparmaq üçün bir erməni legionu qurmaq fikrini rədd etdi. Bunun əvəzinə Kiprdə döyüşən Fransız komandanlığı altındakı Erməni legionunu dəstəklədi. 
## İki ölkə arasında qarşılıqlı dövlət səfərləri
Ermənistanla Böyük Britaniya arasında müxtəlif dövlət səfərləri olmuşdur. Bunlardan ən sonuncusu Böyük Britaniyanın Avropa üzrə Dövlət Naziri David Lidinqtonun İrəvana səfəri olur. Bundan əlavə Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyan 2012-ci ilin iyul ayında Böyük Britaniyaya səfər edib.

Britaniyanın Baş nazir Marqaret Tetçer Sovet İttifaqının tərkibində olduğu zaman, 1990-cı ilin iyununda Ermənistanı ziyarət etmişdir.

## Qondarma Erməni Soyqırımının tanınması
Uels və Şotlandiya hökumətləri Erməni Soyqırımını tanıyır, lakin Britaniya hökuməti Qondarma Erməni Soyqırımını tanımır, çünki “keçən əsrin əvvəllərində Osmanlı İmperiyasının erməni əhalisini təsir edən dəhşətli hadisələri 1948-ci il BMT konvensiyasına əsasən soyqırım kimi qiymətləndirmək üçün dəlillərin kifayət qədər aydın olmadığını bildiri. İngiltərə hökuməti “qırğınların dəhşətli bir faciə olduğunu” elan edir və bunları hökumətin o zamankı baxışları olduğunu ifadə edərək qınayır.

## Böyük Britaniyadakı erməni icması
Vered Amitin 1989-cu ildə nəşr olunan Londondakı ermənilər: Sosial Sərhədləri İdarəetmə adlı kitabına görə, o vaxt Böyük Londonda təxminən 10.000 erməni yaşayırdı. Çoxu Livan, Suriya, İraq, İran və Kiprdən gələn birinci nəsil immiqrant hesab olunurdu. Bunlara Efiopiya, Hindistan, Misir, İsrail erməniləri və digər ölkələrdən olan insanlar da daxildir.

Mançesterdə 1835-ci ildən bəri erməni əhalisi yaşayır. 1862-ci ilə qədər şəhərdə 30 erməni müəssisəsinin fəaliyyət göstərdiyi bildirilir.
## Diplomatik nümayəndəliklər
Ermənistanın Londonda səfirliyi vardır.

İngiltərənin İrəvanda səfirliyi var.
## İstinadlar
Hematoma

**Hematoma** — bədən boşluqlarına və ya dəri altına yığılmış qan kütləsi. O dəri altında heç bir həyati təhlükə törətməsə də, kəllə qutusunda olduqda həyat üçün təhlükəlidir.

## İstinadlar
Gürcüstan–Meksika münasibətləri

**Gürcüstan–Meksika münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Meksika arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki millət də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür.
## Tarix
8 iyun 1992-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından qısa müddət sonra ölkələr arasında diplomatik münasibətlər qurulur. Münasibətlər qurulduqdan sonra, ölkələr üçüncü ölkələr vasitəsilə səfirləri akkreditə edirlər: Ankaradan Meksika, Vaşinqtondan Gürcüstan. 2008-ci ildə Cənubi Osetiyadakı silahlı qarşıdurma zamanı Meksika hökuməti bitərəf bir mövqe tutur və şiddətə son qoyulması üçün danışıqlar yolunu məsləhət görür. Meksika Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanımır və onları Gürcüstanın ayrılmaz hissəsi hesab edir.

2010-cu ilin sentyabrında Gürcüstanın Baş naziri Nikoloz Zuraboviç Gilauri Meksikanı ziyarət edir. Burada Meksikanın İspaniya İmperiyasından müstəqilliyini elan etməsinin iki yüzilliyinə həsr olunmuş şənliklərdə iştirak edir. 2010-cu ilin dekabrında Gürcüstan Prezidenti Mixail Nikolaeviç Saakaşvili Kankunda BMT-nin İqlim Dəyişikliyi Konfransına qatılır. 2011-ci ilin avqust ayında Gürcüstan Xarici İşlər Naziri Qriqol Vaşadze Meksikaya rəsmi səfər edir və Gürcüstanın bu ölkədə səfirliyinin açıldığını elan edir. 2016-cı ilin iyul ayında Xarici İşlər Komitəsindən Meksika nümayəndə heyəti Gürcüstana səfər edir.
## İkitərəfli razılaşma
Hər iki ölkə qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə siyasi məsləhətləşmələrin qurulması üçün Anlaşma Memorandumu barədə razılığa gəlmişlər.

## Ticarət
2017-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 22,9 milyon dollar təşkil etmişdir. Gürcüstanın Meksikaya ixracatı: maqnezium, vint və təyyarə hissələri. Meksikanın Gürcüstana ixracatı: tekila, pivə və Meksika serialları.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Gürcüstanın Mexiko şəhərində səfirliyi var.

Meksikanın Gürcüstandakı maraqları Türkiyənin Ankara şəhərindəki səfirlik vasitəsi ilə təmsil olunur və TTiflisdə konsulluq da mövcuddur.
## Yüksək səviyyəli səfərlər
Gürcüstandan Meksikaya yüksək səviyyəli səfərlər:

Baş Nazir Nika Qilauri (2010)

Prezident Mixail Saakaşvili (2010)

Xarici İşlər Naziri Qriqol Vaşadze (2011)

Meksikadan Gürcüstana yüksək səviyyəli səfərlər:

Senator Qabriela Kuevas Barron (2016)

## İstinadlar
Ermənistan–Misir münasibətləri

**Misir—Ermənistan münasibətləri** — Misir və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Misir ərəb dünyasında 1991-ci ildə Ermənistanın müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biridir.
## Tarix
Ermənistan SSRİ-dən müstəqillik qazandıqdan sonra, Misir Ermənistanın müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biri olur. 1992-ci ildə İkitərəfli Diplomatik Münasibətlərin qurulması haqqında Konvensiya imzalanır. Misirin İrəvandakı səfirliyi 1993-cü ilin mayında, Ermənistanın Qahirədəki səfirliyi isə 1992-ci ilin martında açılır.

İki ölkə arasındakı siyasi münasibətlərdə ən əlamətdar məqam ermənilərin Misirin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı bitərəf mövqeyini qiymətləndirməsidir. Eləcə də Misirin Qondarma Erməni Soyqırımı zamanı özlərinə qarşı baş verən qətllərdən qaçan erməniləri qəbul etməsi və onların Misir cəmiyyətinə inteqrasiyasıdır .

Son 20 ildə Ermənistan və Misir əla siyasi, iqtisadi, mədəni, təhsil və elmi əməkdaşlıq qurmağı bacarmışlar. Misir ərəb dünyasında 1991-ci ildə Ermənistanın müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biridir. Ermənistan və Misir 40-dan çox ikitərəfli hüquqi sənəd imzalamışdır. İki ölkə arasında onlarla yüksək səviyyəli rəsmi nümayəndə heyəti qarşılıqlı səfərlər etmiş, bir çox mühüm mədəni və sosial tədbirlər baş tutmuş, iqtisadi əməkdaşlıq layihələrinin inkişafı üçün ortaq səylər göstərilmişdir.
## Qondarma erməni soyqırımın tanınması
Erməni-Amerikan qəzeti «Asbarezin» yazdığına görə, 2013-cü ilin sonlarında, o ilin iyul ayının əvvəlində Misir Prezidenti Məhəmməd Mursinin devrilməsindən sonra artan Türkiyə-Misir gərginliyi fonunda, bir çox misirli redaksiya məqaləsi hökumətin Qondarma Erməni Soyqırımını inkar etməsini pisləyən yazılar yazır. Bu mövzu Lillian Daoudun ev sahibliyi etdiyi məşhur Misir televiziyası “Əl-Sura Əl-Kamila” tok-şousunda müzakirə edilir.

Misir parlamentinin müstəqil üzvü Mustafa Bakri, Qondarma Erməni Soyqırımının tanınmasına çağıran bir qətnamə təqdim edir. Ərəb dilində  "Erməniləri kim öldürdü?" sənədli filmi Misirdə istehsal edilmiş və Heliopolis kitabxanasında nümayiş etdirilmişdir.

Misir Prezidenti Əbdül Fəttah əs-Sisi 2019-cu ildə Münhen Təhlükəsizlik Konfransında etdiyi çıxışında, dolayısı ilə Qondarma Erməni Soyqırımını tanıdı və yüz il əvvəl Misirin "soyqırımdan sonra" erməni qaçqınlarını qəbul etdiyini bildirdi. Bu addım Misirdəki erməni icması tərəfindən məmnuniyyətlə qarşılandı.

## İstinadlar
Amuduq (dağ)

**Amuduq** — Qubadlı rayonu ərazisində dağ. Dağın üstündə qədim yaşayış məskəninin yeri və təbii istehkamı xatırladan Amuduq məbədi var. Türkiyədə Van gölünun yaxınlığındakı Amid qalasının adı ilə eyni mənşəli olması ehtimal olunur. Xalq etimologiyasına görə, oronim **Armudluq** sözünun təhrif olunmuş formasıdır.

## İstinadlar
Psxu

**Psxu** (gürcücə: ფსხუ, Pskhu; abxazca: Ҧсҳәы, Ps'hwy; rusca: Псху, Pskhu) — Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd.

## Haqqında
2005-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına görə, kəndin əhalisi 150 nəfərdən ibarət olmuşdur. Əhalinin əksəriyyətini etnik ruslar təşkil edir. Kənd coğrafi baxımdan Böyük Qafqaz və Bzyb dağ silsilələrinin arasında yerləşən kəndlə eyni ada malik vadidə yerləşir. Bzyb çayı və digər çox saylı çaylar kəndin yaxınlığından axır. Kəndin də daxil olduğu vadi abazinlər tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Abazinlər ruslara ən sonda tabe olmuş Qafqaz xalqıdır və etnik baxımdan adıqlarla, abxazlara yaxındırlar. 1864-cü ildə onların torpaqlarının Rusiya tərəfindən işğal edilməsindən sonra müharibədən sağ çıxanların demək olar ki hamısı Osmanlı imperiyasına getdilər. Yerdə qalan kəslər isə Qara dəniz sahilində Osmanlı imperiyasına gedərkən yolda aclıqdan və ya malyariyadan həyatlarını itirdilər.

Psxu kəndi İkinci Dünya müharibəsi zamanı almanlar tərəfindən ələ keçirilmiş yeganə Cənubi Qafqaz kəndidir. Bu 1942-ci ilin payızında, Qafqaz döyüşü zamanı baş vermişdi.

Kəndin yaxınlığında yerləşdirilən kiçik hidro-elektrik enerji stansiyası kəndi elektrik enerjisi ilə təmin edir. Kəndin, həmçinin otla örtülmü. kiçik hava limanı da vardır. Bu hava limanından nadir hallarda istifadə edilir. Ondan adətən, turistlər və ya kənd əhalisi yararlanır.

Kəndin ərazisində qədim dövrlərdən bəri yaşam olduğu üçün tarixi abidələr də çoxdur. Xeyli sayda dolmenlər və orta əsrlərə aid tarixi abidələrin qalıqları kəndin yaxınlığındakı meşələrdə yerləşir. Kəndin yaxınlığında yerləşən İnal-Quba (Psxu-Nuxa) dağında Abxaz xalqının yeddi müqəddəs abidələrindən biri yerləşir.

Qeyd etmək lazımdır ki, abxazların iddialarına görə, böyük çərkəz hökmdarı olan İnalın məzarı bu İnal-Quba dağında yerləşir. Bir çox qaynaq bu iddianı təstiqləsə də, bölgədə aparılan araşdırmalar və axtarış işləri İnalın məzarının burada yerləşmədiyini göstərmişdir.

## Əhali
2011-ci il hesablamalarına görə, Psxuda 189 nəfər əhali yaşayır. Onların 91 faizi rus, 9 faizi isə abxazdır.

## Həmçinin bax
* Abxaziya

## İstinadlar
Noğay marşı

**Noğay marşı** və ya **Çingiz xan marşı** — Göytürk xaqanlığının döyüş marşı olaraq istifadə etdikləri düşünülən və Noğay ləhcəsində oxunmuş Orta Asiya mövzulu marş. Marş 1992-ci ildə Sankt-Peterburqda Qazaxıstan Respublikasının orkestra sənətçisi Aslanbek Sultanbekov tərəfindən bəstələnmiş və səsləndirilmişdir. Marş bir çox türk xalqının milli musiqi aləti olan dombra üzərinə bəstələnmiş və səsləndirilmişdir.

Marş dünyadakı türkçülər tərəfindən xüsusilə sevilən marşlar siyahısındadır. Bu marş "Noğay marşı**"** və ya "Çingiz xan marşı" kimi adlarla yanaşı, bəzən marşın ifa edildiyi qədim türk musiqi aləti olan dombranın adı ilə "Dombra marşı" da adlandırılır.

## Haqqında
Marşın hissələrindən bəstəkardan icazə alınması ilə 2014-cü il Türkiyə seçkilərində AK partiya tərəfindən seçkilərdə istifadə edilərək Uğur Işılakın səsləndirdiyi "Rəcəb Tayyib Ərdoğan-Dombra" adı ilə yenidən qeydə alınmış, marşın seçki mahnısı olaraq istifadə olunmasına MHP üzvü millətvəkili Sinan Oğan etiraz etmişdir. MHP üzvlərinin bildirdiklərinə görə, bu türk millətçiliyinə dırnaqarası yanaşan Ədalət və İnkişaf Partiyasının seçkilərdən öncəki dövrdə seçicilərin millətçilik hissini istismar etmə cəhdidir. Lakin etirazlar nəticəsiz qaldı və mahnıdan seçkilərdə istifadə edildi.

Noğay marşı 2015-ci ildə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın prezidentliyi dövründə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin Türkiyə səfəri zamanı prezident qəbulundakı rəsmi mərasimdə ilk dəfə Türkiyə Respublikası Dövlət Orkestrası tərəfindən ifa edilmişdir. Eyni il Mehmed Akif Ərsoy Universiteti tərəfindən Aslanbek Sultanbekova Türk dili və mədəniyyətinə qatdığı qatqılardan dolayı fəxri doktor ünvanı verilmişdir.

Noğay marşını dünyaya yenidən tanıdan və bu qədər məşhurlaşmasında böyük rolu olan Aslanbek Sultanbekov Noyay türkü xalq musiqiçisi, Qaraçay-Çərkəz Respublikasının milli sənətçisi. Qazaxıstan Respublikası Milli Orkestrasının sənətçisidir. O, Şimali Qafqazda yaşayan noğay ailəsində anadan olsa da, 2004-cü ildən Qazaxıstanda yaşayır və orada fəaliyyət göstərir.

## Sözləri
**Noğay ləhcəsində**

:Kara kıs awılıma kelgende,
:Kültildegen kar yerge tüskende,
:Dombıramdı alarman,
:Yürek sazın şalarman,
:Kaygırgandı eş aytpam.

:Dombıra sazın esitken ataylar,
:Mänesine es bergen anaylar.
:Esitkenine oy berip,
:Yüreklerge ses berip,
:Köz yastı kızganmaslar.

:Nogaydıñ kaygı sansız küninde,
:Bätirler yuklamagan küninde
:Yüreklerin kötergen,
:Sogıslarda küş bergen
:Köpti körgen Dombıra

**Azərbaycan dilində**
:Qara qış kəndimə gələndə
:Lopa-lopa qar yerə düşəndə 
:Dombramı alıram
:Ürək sazımı çalaram
:Qayğılarımı heç söyləməm.

:Dombra sazımı eşidən atalar
:Mənasına qulaq asan analar 
:Eşitdiyinə ağıl yoraraq,         
:Ürəkləri titrəyərək
:Göz yaşlarını əsirgəməzlərr.

:Noğayların dərdi sayısız, hər günündə 
:İgidlərin yatmadığı günlərdə 
:Ürəklərini cəsarətləndirən
:Savaşlarda güc verən
:Görüb keçirmiş dombra

## Həmçinin bax
* Aslanbek Sultanbekov	
* Noğaylar
## İstinadlar
Könül dağı (serial, 2020)

**"Könül dağı" serialı** — 17 oktyabr 2020-ci ildən TRT 1 kanalında yayımlanan ailə, sevgi, komediya və dram janrında olan Türkiyə komediya serialıdır. Serial yazıçı Mustafa Çiftçinin yayımlanmamış hekayələrinin motivləri əsasında çəkilmişdir. "Köprü Film" kinoşirkətinin çəkdiyi serialın prodüserliyini Ferhat Eşsiz edir. Rejissor kürsüsündə daha əvvəl tamaşaçı kütləsinə çatan "Yaşıl dəniz" serialının rejissoru olan Yahya Samancı yer alır. Serialda baş rolları Berk Atan, Ecem Özkaya, Ferdi Sancar, Cihat Süvarioğlu və Semih Ertürk canlandırır.

## Çəkilmə prosesi
Serial Əskişəhərin Sivrihisar bölgəsində çəkilir. Serialdakı bütün hadisələrin cərəyan etdiyi və baş rolun yaşadığı Gedelli kəndi Niğdə ilinin Uluqışla ilçəsində yerləşir.

## Məzmun
Taner, Ramazan və Veysəl 3 əmioğlulardır. Onlar Gedelli qəsəbəsində yaşayırlar. Gedelli qəsəbəsində bir dağ var. Oraya "Könül dağı" deyirlər. Burada kim sevgi acısı çəkirsə həmin dağdan daş-qaya yuvarlanır və düşür.

Tanerin atası tez vəfat edib. Ramazan və Veysəlin ataları isə bir-birləri ilə bilmədikləri, unutduqları bir mövzuya görə küssələr də, eltilər gizli şəkildə bir-birləri ilə danışırlar. Əmioğlular təyyarə istehsal etmək qərarına gəlirlər. Elə bu zaman Taner təyyarə mühəndislərini çağırır. Lakin, təyyarə mühəndisləri yolda qalır. Onlar isə ilk gördükləri geologiya mühəndislərini təyyarə mühəndisi zənn edib qəsəbəyə gətirirlər. Lakin, sonra mühəndislərin həmin mühəndis olmadıqları üzə çıxır. Taner isə bu zaman uşaq vaxtlarından sevdiyi Diləyi geologiya mühəndisi olaraq tapır. Neçə ildən sonra baş verən bu hadisə ilə də başqa hadisələr cərəyan edir.
## Serial haqqında
Serial 17 oktyabr 2020-ci ildə TRT 1-də yayınlanmışdır. Mustafa Çiftçinin işıq üzü görməmiş hekayələrinin motivləri əsasında çəkilmişdir. 27 sentyabr 2020-ci ildən başlayan İkinci Qarabağ müharibəsində baş rolları oynayan Berk Atan və Gülsim Ali Azərbaycan Ordusuna dəstək vermişdilər.

## Film heyəti
Rejissor: Yahya Samancı

Əsərin müəllifi: Mustafa Çiftçi

Ssenari müəllifi: Ali Asaf Elmas, Mustafa Becit

Prodüser:Ferhat Eşsiz

Berk Atan — Taner

Gülsim Ali — Dilek

Ecem Özkaya — Zahidə

Ferdi Sancar — Dolmuşçu Sefer

Ali Düşenkalkar — Toyçu Muammər

Erdal Cindoruk — Yasçı Hüseyn

Gülhan Tekin - Günşıl

Feyza Işık — Döndü

Ege Aydan - Münir Korkmaz

Eser Eyüboğlu - Selami Fersoy 

Cihat Süvarioğlu — Ramazan

Semih Ertürk — Veysel

Nazlı Pınar Kaya - Cəmilə

Şebnem Dilligil - Həlimə

Yavuz Sepetçi - Abdullah

Nuri Gökaşan - Dişçi Musa

Hüseyin Sevimli - Rüfət Turan

Çiğdem Aygün — Keriman Yavru

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
TRT 1-də "Könül dağı"

IMDB-də "Könül dağı"
Ayşe Şasa

**Ayşe Şasa**(d. 1 yanvar 1941, İstanbul, Türkiyə Respublikası - 16 iyun 2014, İstanbul, Türkiyə Respublikası) — çərkəz əsilli türkiyəli senarist və yazıçı.
## Həyatı
Çərkəz əsilli ana və yarı çərkəz əsilli atanın övladı olaraq dünyaya gələn Ayşe Şasa 1 yanvar 1941-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdu. Babası Bəkir Şasa Meşə İdarələrində müdirlik etmişdir. Ankaranın Əskişəhər çıxışında onun xatirəsinə həsr edilmiş meşə sahəsi mövcuddur.

3 evliliyi olmuşdur. İkinci evliliyi məşhur rejissor Atıf Yılmaz ilə olmuşdur. Atıf Yılmaz öz dövrünün məşhur rejissoru, senaristi və film prodüseri olmuşdur.

16 iyun 2014-cü ildə bir müddət müalicə aldığı ağciyər iltihabından vəfat etmişdir. Sahrayıcedid məzarlığında dəfn edilmişdir.

### Təhsili
İndiki adı Robert Kolleci olan Arnavutköy Amerikan Qız Kollecində oxumuş, 1960-cı ildə məzun olmuşdur. Robert Kollecinin İdarəçilik Elmləri böklümündə təhsilinə davam etmişdir (1963-1965).

## Fəaliyyəti
1963-cü ildən etibarən senaristlik etmişdir. Bu illərdə özünü marksist olaraq təqdim edirdi. Kamal Tahir ilə güclü dostluq qurmuş və bu dostluğun onun üzərində güclü təsiri olmuşdur. Kamal Tahir türk ədəbiyyatının ən məhsuldar roman yazarlarından biri hesab edilir. O da, Ayşe Şasa kimi marksist olmuşdur.

"Son quşlar", "Ah gözəl İstanbul", "Utanc" və "Qramofon Avrat" kimi filmlərə imza atmışdır. 1993-cü ildə film ilə əlaqəli Yeşilcam gündəliyi adlı testləri nəşr etdirmişdir.

1980-ci illərdə ağır psixoloji narahatlıq keçirmişdir. Doktorlar şizofreniya olduğunu bildirmişdilər. On illik tənhalıq dövründə film bazarından tamamilə çəkildi. Bu müddətdə yanında yalnız üçüncü həyat yoldaşı Bülent Oran olmuşdur. Bülent Oran özü də film işçisi olmaqla yanaşı, həmçinin aktyorluqla, senaristliklə və yazıçılıqla məşğul olmuşdur.

İbn əl-Ərəbi və Andrey Tarkovski ilə bağlı bir çox kitablar oxumuş, Tarkovskinin filmlərini dəfələrlə izləmiş və onlar barədə dərin düşüncələrə malikdir.

## Kitabları
* Bir Ruh Macerası (2009-11)
* Yeşilçam Günlüğü (ISBN 9758719408 )
* Düş Gerçeklik Sinema (Sadık Yalsızuçanlar-İhsan Kabil-Ayşe Şasa) (ISBN 9753552440 )
* Delilik Ülkesinden Notlar (ISBN 9758719521 )
* Şebek Romanı (ISBN 9752635180 )
* Vakte Karşı Sözler (Ömer Tuğrul İnançer - Ayşe Şasa - Berat Demirci) (ISBN 9944349011 )

## Senariləri
* Kanayan Bosna (1993)
* Her Gece Bodrum (1992)
* Hiçbir Gece (1989)
* Arkadaşım Şeytan (1988)
* Gramofon Avrat (1987)
* Merdoğlu Ömer Bey (1986)
* Ölmez Ağacı 1984)
* Ve Recep ve Zehra ve Ayşe (1983)
* Hacı Arif Bey (1982)
* Deli Kan (1981)
* Kambur (1973)
* Utanç (1972)
* Cemo (1972)
* Battal Gazi Destanı (1971)
* Unutulan Kadın (1971)
* Güllü (1971)
* Yedi Kocalı Hürmüz (1971)
* Köroğlu (1968)
* Cemile (1968)
* İlk ve Son (1968)
* Harun Reşid'ın Gözdesi (1967)
* Balatlı Arif (1967)
* Kozanoğlu (1967)
* Ah Güzel İstanbul (1966)
* Toprağın Kanı (1966)
* Murat'ın Türküsü (1965)
* Son Kuşlar (1965)
* Çapkın Kız (1963)
* Dinle Neyden (2008)

## Həmçinin bax
* Türkiyə çərkəzləri
## İstinadlar
Günbəzdağ

**Günbəzdağ** — Qubadlı rayonu ərazisində dağ. Bazarçaydan sol tərəfdə yerləşir. Hündürlüyü 1002 m. Dağ oradakı günbəzvari qədim tikilinin olması ilə əlaqədar belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Xanağa

* Xanağa (Ordubad)
* **Xanağa** — Quba rayonunda mineral bulaq.  
* **Xanağa** — Culfa rayonu ərazisində dağ.
Qartiz

**Qartiz** — Qubadlı rayonu ərazisində dağ. Bərgüşad sıra dağlarının cənub-şərq qurtaracağında zirvədir. Hündürlüyü 1277 m. Oronim qart (daş növü) və üz (örtük) komponentlərindən düzəlib, “qart daşı ilə örtülmüş” mənasındadır.

## İstinadlar
Pirdağ (Qubadlı)

**Pirdağ** — Qubadlı rayonu ərazisində dağ. Həkəri çayının sol qolları olan Xoşgədik və Kiçik Həkəri çaylarının suayrıcında yerləşir. Hündürlüyü 1376 m. **Ziyarətdağ** da adlanır.

## İstinadlar
Mexanizm dizayn nəzəriyyəsi

**Mexanizm dizayn nəzəriyyəsi** () — oyunçuların rasional hərəkət etdikləri və iqtisadi aktyorların hərəkətlərinin sosial seçim funksiyası üçün optimal bir həllə səbəb olduğu istədikləri hədəflərə çatmaq üçün mexanizmlər və təşviqlərin yaradılmasına yanaşma olan iqtisadiyyat və oyun nəzəriyyəsi sahəsində bir iş. Bu yanaşma ilk dəfə 1960-cı ildə Leonid Qurviç tərəfindən təklif edilmişdir.

## Yaranma tarixi
Leonid Qurviç 1959-1960-cı illərdə iqtisadi resursların əsas müddəalarını ilk dəfə "Resursların bölüşdürülməsi proseslərindəki optimallıq və informasiya səmərəliliyi" məqaləsində  formalaşdırmış, 1973-cü ildə həqiqət xüsusiyyətini, daha sonra identifikasiya prinsipini formalaşdırmış və 2006-cı ildə birlikdə Stanley Reiter [ru] ilə "İqtisadi Mexanizmlərin Dizaynı [en]" mexanizmlərinin dizaynı haqqında bir kitab nəşr olundu. Erik Maskin 1980-1984-cü illər üçün məqalələrində   "tətbiqetmə nəzəriyyəsi" deyilən bir sənəd hazırladı: lazımi xüsusiyyətlərə sahib olması üçün belə bir protokolun tərtib edilməsi. Və Roger Myerson 1979-1985-ci illər üçün sənədlərində   bu yanaşmanı auksionlara tətbiq etmişdir . İsveç Kral Elmlər Akademiyası, 2007-ci ildə Alfred Nobel İqtisadiyyat Memorial Mükafatını Leonid Gurviç, Eric Maskin və Roger Myerson'a "optimal qaynaq bölgüsü mexanizmləri nəzəriyyəsinin təməlini qoyduğuna görə" verdi.

## Tərifi
*İqtisadi mexanizmlərin dizaynı* - ayrı-ayrı iqtisadi agentlərin hərəkətlərinin sosial seçim funksiyası üçün optimal bir həllə gətirib çıxardığı qarşılıqlı əlaqə mexanizmi yaradan yanaşmadır.

*Mexanizm* - iqtisadi agentlərin qarşılıqlı əlaqəsidir, strateji oyun formasıdır. Oyun oyunçuların (iqtisadi agentlərin) hərəkətlərinin təsviri və bir sıra hərəkətlərin nəticəsidir. L.Qurviçin fikrincə, mexanizm subyektlər ilə mərkəz arasındakı qarşılıqlı əlaqədir, burada hər subyekt mərkəzə bir mesaj göndərir m_i və mərkəz onları qəbul edərək nəticəni hesablayır Y=f(m_1,...,m_n) və bu nəticəni təmin edir Y və bəzən qərarlar qəbul edir.

## Xüsusiyyətləri
Mühərrik bir sıra strategiya profillərindən ibarətdir S və nəticələr funksiyası \gamma S  bir sıra sosial vəziyyətlərə \Theta.

Oyunda balans prosesinin həyata keçirilməsi sxemi:

* bir strategiya dəsti və nəticə funksiyasından ibarət bir mexanizm (S,\gamma) qurulur;
* həqiqi seçimə əsaslanaraq v^1,v^2, v^3,... və mexanizmi (oyunun qaydaları) istifadə edərək, oyunçular öz optimal strategiyalarını bir profil olaraq təyin edirlər: s^1,s^2, s^3,...;
* nəticə funksiyası strategiyalar profilinə əsasən sosial vəziyyəti müəyyənləşdirir:\theta =\gamma (s^1,s^2, s^3,...);
* nəticə funksiyası \Gamma ilə müqayisə.
 (S, \ gamma ())  * mexanizmi dominant strategiyalarda sosial seçim funksiyasını zəif həyata keçirir *  \ Gamma , bu mexanizm dominant strategiyalarda bir tarazlığa sahibdirsə (s^1(),s^2(), s^3(), ...), belə ki:
: \gamma (s^1(v^1),s^2(v^2), s^3(v^3),...) =\Gamma(v^1,v^2,v^3,...).

## İstinadlar
Uyuqlu

**Uyuqlu** — Qubadlı rayonu ərazisində dağ. Azərbaycanla Ermənistan sərhədindədir. Əsli **Oyuqlu**dur. Yerli əhali arasında **Oyuğun dağı** adı ilə tanınır. Oyuq sözü burada “sərhəd nişanı” mənasındadır. XIX əsrdə bu dağda Ermənistanın Gorus rayonundakı Şumux və Azərbaycanın Qubadlı rayonundakı Seytas kəndlərinin sərhədini bildirmək üçün kömür basdırıldığına görə belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Meydan dərəsi

**Meydan dərəsi** — Qubadlı rayonu ərazisində çay. Həkəri çayına çatmayan yarğan-quru dərədir. Rayonun ərazisindəki Meydanarası qışlağının adı ilə **Meydanarası** variantında da qeydə alınmışdır. 24&nbsp;km. uzunluğa malik olan bu çay açıq, düzənlik sahədən axdığı üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
ABŞ–Gürcüstan münasibətləri

**Gürcüstan–ABŞ münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və ABŞ arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki millət də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. 2004–2008-ci illərdə Gürcüstan NATO-ya üzv olmaq istəyir, lakin güclü rus meyilli müxalifəti qarşısında müvəffəq ola bilmir. 2012-ci ilin fevralında ABŞ və Gürcüstanın Azad Ticarət Sazişi üzərində işə başlayacağı bildirir. Bu reallaşacağı təqdirdə Gürcüstan ABŞ-la bu cür müqaviləyə imza atan yeganə Avropa ölkəsi halına gələcək. Gürcüstanı ziyarət edən Amerika vətəndaşlarına hazırda giriş üçün viza tələb edilmir. Vətəndaşlar ölkənin giriş nöqtələrində 90 günlük turizm vizası alaraq daxil ola bilirlər.

2012-ci il ABŞ-nin Qlobal Liderlik Hesabatına görə, gürcülərin 51 %-i ABŞ rəhbərliyini dəstyəkləyir, 15% isə dəstəkləmir.

## Tarix
1991-ci ildə Gürcüstan SSRİ dağıldıqdan sonra müstəqillik qazanır. 1992-ci ildən isə Amerika Birləşmiş Ştatları bu ölkə arasında diplomatik əlaqələr qurulur. ABŞ Gürcüstanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyünü tanıyır. Üstəlik Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanımır. ABŞ həm də Gürcüstanda olan münaqişələrə dair Cenevrə Beynəlxalq Müzakirələrin üzvü olan bir ölkədir.

2009-cu ildə ölkələr Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası imzalamış və bunun çərçivəsində ABŞ-Gürcüstan Strateji Tərəfdaşlıq Komissiyası qurulmuşdur. Komissiya Xartiyada müəyyənləşdirilmiş prioritet sahələr üzrə dörd tərəfli işçi qrupuna bölünmüşdür: demokratiya, müdafiə və təhlükəsizlik, iqtisadi işlər və mədəni mübadilə. Hər il yüksəksəviyyəli Amerika və Gürcüstan siyasətçiləri işçi qrup şəkilində görüşlər keçirir. Bu görüşlərdə qiymətləndirmələr aparılır və yeni hədəflər təyin edilir.

## İqtisadi əlaqələr
Ölkələr ikitərəfli investisiya müqaviləsi ilə yanaşı ikitərəfli ticarət müqaviləsi imzalamışlar. Gürcüstan "Generalized System of Preferences program" proqramı çərçivəsində ABŞ-yə rüsumsuz bir çox mal ixrac edə bilər. 2006-cı ildən 2011-ci ilədək Amerika Millennium Challenge Corporation korparaqsiyası Gürcüstanda sahibkarlığın inkişafına kömək edir. 2006-cı ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 369 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Avstriya–Gürcüstan münasibətləri

**Gürcüstan–Avstriya münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Avstriya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki dövlət də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. Ölkələr 1992-ci ildə diplomatik münasibətlər qurmuşlar. Gürcüstan 1996-cı ildə Vyanada səfirliyini açmışdır. Gürcüstanın üstəlik Qratsda da fəxri konsulluğu vardır. Avstriya Gürcüstanda Vyanada yerləşən qeyri-rezident və Tiflisdəki fəxri konsulluq vasitəsi ilə təmsil olunur.
## Tarix
Birinci Dünya müharibəsinin sonunda, digər mərkəzi güclərlə birlikdə Avstriya-Macarıstan 1918-ci ildə Gürcüstan Demokratik Respublikasının müstəqilliyini tanıyanlardan biri olur. Avstriya-Macarıstanın Gürcüstandakı ilk səfiri Qeorq von und zu Frankenşteyn olur [3].

2008-ci ildə Cənubi Osetiyadakı müharibə zamanı Avstriya Xarici İşlər Naziri Ursula Plassnik Rusiyanı "BMT qətnaməsini nəzərə alaraq Gürcüstanın ərazi bütövlüyünə hörmət etməyə" çağırır. O, həmçinin Rusiyanın hərbi müdaxiləsinin Qərbin etibarlı tərəfdaşı kimi etibarını ciddi şəkildə sarsıtdığını söyləyir.
## İkitərəfli müqavilələr
İki ölkə arsında imzalanmış ikitərəfli müqavilələr:Gürcüstan və Avstriya Respublikası arasında ikitərəfli xarici iqtisadi əlaqələrə dair saziş, Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyi ilə Avstriya Respublikasının Federal Daxili İşlər Nazirliyi arasında Anlaşma Memorandumu, Avstriya Federal Hökuməti ilə Gürcüstan Hökuməti arasında Hava Nəqliyyat Sazişi, Gürcüstan Hökuməti ilə Avstriya Respublikası Hökuməti arasında İnvestisiyaların Təşviqi və Qarşılıqlı Müdafiəsi haqqında Saziş, Gürcüstan Hökuməti ilə Avstriya Respublikası Hökuməti arasında ikiqat vergitutmanın qarşısını almaq üçün Saziş, Avstriya Federal Hökuməti və Gürcüstan Hökuməti Hava Nəqliyyat Sazişində dəyişikliklər edilməsi barədə Protokol.
## Rəsmi səfərlər
Baş tutmuş rəsmi səfərlər:

19-21 yanvar 2006; Gürcüstan Xarici İşlər Naziri Qela Bejuaşvilinin "Post-Sovet Ölkələrində Demokratiyanın İnkişafına dair Avropa Strategiyaları" Beynəlxalq Konfransında iştirak etmək üçün Vyanaya səfəri.

22-26 fevral 2006; Gürcüstan parlamentinin sədri Nino Burcanadzenin Avstriyaya səfəri.

26-29 mart 2006; Gürcüstanın Baş naziri Zurab Noqaidelinin Avstriyaya işgüzar səfəri.

4-5 may 2006; Gürcüstanın Daxili İşlər Naziri İvane Merabişvilinin Avstriyaya səfəri.

27 oktyabr 2006; Gürcüstanın Baş Naziri Zurab Noqaidelinin Avstriyaya səfəri.

## İstinadlar
Belarus–Gürcüstan münasibətləri

**Gürcüstan–Belarus münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Belarus arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki dövlət də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. İki ölkə aarsında diplomatik münasibələr 1994-cü ildə qurulmuşdur.
## Göstəricilər

## Tarix
1918-ci ilə qədər Belarus və Gürcüstan Rusiya İmperiyasının tərkibində daxil idilər. 1918-ci ildə imperiyanın çöküşü zamanı müstəqil Gürcüstan və Belarus dövlətləri qurulur. Daha sonra hər iki ölkə müstəqilliyini itirir. 1991-ci ilə qədər ölkələr Sovet İttifaqı daxilində ittifaq respublikalarından biri olur.  SSRİ-nin dağılması zamanı Gürcüstan və Belarus müstəqilliklərini bərpa edir.

2006-cı ildə dövlətlər arasında münasibətlər pisləşir. Belarus rəhbərliyi bir qrup gürcü deputatı Aleksandr Lukaşenkonu devirmək üçün rəngli inqilab təşkil etmək cəhdində günahlandırır. 2007-ci ildə Belarus Prezidenti ilə Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin rəhbəri Vano Merabişvili arasındakı görüşdə Belarus Respublikasının lideri Gürcüstan ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq qərarına gəldiyini bildirir.

Belarus rəhbərinin Gürcüstana rəsmi səfəri 2015-ci ilin aprelində baş tutur. Prezident Tiflis və Batumi şəhərlərini gəzir. Səfər zamanı Aleksandr Lukaşenko Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyinin tanınmadığını elan edir. Belarus Respublikası və Gürcüstan liderləri müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq haqqında 15 müqavilə imzalayır.

Gürcüstan səfirliyi Minskdə 2007-ci ildən fəaliyyət göstərir.  2012-ci il avqustundan bəri Gürcüstanın Belarusdakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri David Kotaria olmuşdur. 2016-cı ilin yanvarında Belarus Respublikasının Nazirlər Şurası bir il ərzində Tiflisdə səfirlik açmağa qərar vermişdir.
## İqtisadi əməkdaşlıq
Belarus rəhbərliyi Gürcüstan Respublikası ilə sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və turizm daxil olmaqla bir sıra sahələrdə əməkdaşlığı intensivləşdirməyi planlaşdırır.

2007-ci ildə Belarusiya Prezidenti Aleksandr Lukaşenko ölkələr arasındakı ticarət dövriyyəsini 100 milyon dollara çatdırmaq istədiyini bildirmişdir. 2014-cü ildə Belarus Respublikası ilə Gürcüstan arasında ticarət dövriyyəsi 64 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Belarus rəhbərinin Gürcüstana səfəri zamanı Aleksandr Lukaşenkonun Georgi Marqvelaşvili ilə görüşündən sonra tərəflər ticarət dövriyyəsini 200 milyon dollara çatdırmaq barədə razılığa gəlmişlər.

## İstinadlar
Pushback

right|250x250px
Park mövqeyindəki təyyarənin , yedəkləyici maşın vasitəsilə dayanacaqdan göstərişə uyğun sürmə yolu üzrə maşurut xəttinə çıxarılmasına deyilir. Müasir dövrdə yedəkləyici maşınların xüsusi konstruksiya ilə hazırlanması imkan verir ki, yedəkləmə (pushback) vaxtı ayrıca yedəkdən istifadə olunmasın. Bu halda yedəkləyici maşınların ön hissəsində təyyarənin qabaq şassisini maşına bağlayan xüsusi konstruksiya olur. Lakin sadə yedəkləyici maşınlar vasitəsilə yedəkləmə həyata keçirilərsə mütləq şəkildə yedək (towbar) istifədə olunur. Yedəyin bir tərəfi təyyarənin ön şassisinə xüsusi bərkidilmə üsuli ilə bağlanır hansı ki, həmin hissə buna uyğun düzəldilir. Digər tərəfi isə yedəkləyici maşına bərkidilir. Bu prosesi təlim keçmiş və icazəsi olan perron xidməti üzrə personal həyata keçirə bilər. Yedəkləmə müddətində perron xidməti üzrə personal təyyarənin və ya helikopterin təhlükəsiz bir şəkildə yedəklənməsinə cavabdehdir. Buna görə də həmin xidməti personal xüsusi danışıq vasitəsilə (headset və ya zərurət yarandığı halda simsiz rabitə vasitəsilə) yedəkləmə bitənə qədər uçuş heyəti ilə əlaqədə olur.
Gürcüstan–Vatikan münasibətləri

**Gürcüstan–Vatikan münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Vatikan arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Ölkələr arasında diplomatik münasibətlər 5 may 1992-ci ildə qurulmuşdur. Gürcüstanın Vatikandakı səfirliyi Roma şəhəri 25 Via Toscana ünvanında yerləşir. Gürcüstanda Apostol Nunsiatursı isə Tbilisi, 40 Zghenti-də yerləşir.
## Tarixi

Gürcüstan ilə Vatikan arasında diplomatik münasibətlər əsrlər boyu davam edir. Gürcüstan padşahları və şahzadələri Vatikanla tez-tez məktublaşır və səfirlik mübadiləsi aparırdılar. 17-18-ci əsrlərdə Gürcüstandakı Roma Katolik Kilsəsinin missionerlik fəaliyyətində əhəmiyyətli dərəcədə artım olmuşdur.

Gürcüstan 1991-ci ildə müstəqillik qazanır və 5 may 1992-ci ildə Vatikan ilə diplomatik əlaqələr qurur. Gürcüstanın paytaxtı Tiflisdəki Apostol Nunsiatura həmçinin qonşu Cənubi Qafqaz ölkələri olan Ermənistan və Azərbaycanda da vatikanı təmsil edir. Karitas xeyriyyə fondu vasitəsilə Vatikan Gürcüstanda humanitar fəaliyyət göstərir.
1999-cu ilin noyabrında Papa II İohann Pavel Tiflisə gəlir. Bu səfərdən qısa müddət sonra Gürcüstan və Vatikan arasında Gürcüstanda mübahisələrə səbəb olan bir müqavilə layihəsi üzərində işə başlanılır. Gürcüstanda Katolik lilsəsinə hüquqi status verilməsini nəzərdə tutan müqavilə 20 sentyabr 2003-cü ildə təsdiqlənməli idi və bu münasibətlə o zaman Dövlətlərlə əlaqələr üzrə katib olan Baş yepiskop Jan-Lui Toran Tiflisə gəlir. Buna cavab olaraq mühafizəkar Pravoslav ardıcılları kütləvi etirazlar təşkil edir. Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İliya müqaviləyə şübhə ilə yanaşır. Gürcüstanın o vaxtkı prezidenti olan Eduard Şevardnadze təzyiqlərə məruz qalır və son anda Vatikan nümayəndələri insan haqları fəalları və liberal pravoslav din xadimləri tərəfindən tənqidə səbəb olan müqaviləni imzalamamaq qərarına gəlir. Şevardnadze müqavilənin yerinə yetirilməməsindən təəssüfləndiyini bildirir və müqavilə üzərində işlərin davam edəcəyini bəyan edir.

2010-cu ilin mayında Gürcüstan Prezidenti Mixail Saakaşvili Vatikana dövlət səfəri edən ilk Gürcüstan lideri olur. Papa XVI Benedikt ilə görüşür. Burada Vatikana Gürcüstanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü üçün "güclü dəstək" verdiyinə görə təşəkkür edir. XVI Benedikt 9 yanvar 2012-ci il tarixində Gürcüstanın dini azlıqlar haqqında qanununa 2011-ci ilin iyulunda qəbul edilmiş düzəlişini alqışlayır. 30 sentyabr - 1 oktyabr 2016-cı ildə Papa Fransisk Gürcüstana iki günlük səfər edir və Prezident Georgi Marqvelaşvili və Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İliya ilə görüşür.

## İstinadlar
TF1

**TF 1** — Fransanın 13 fevral 1935-ci ildə qurulmuş ilk milli televiziya kanalı.

## Tarixçə
TF1, TF1 qrup tərəfindən idarə edilən Fransanın özəl televiziya kanalıdır. 1988-ci ildən bəri Fransada ən çox izləyiciyə sahib və Avropa Birliyinin ən reytinqli televiziya kanalıdır.

## Qardaş kanallar
*Eurosport
*LCI
*TF6
*TMC
*TV Breizh

## Keçidlər
*tf 1 | Web səhifəsi

## Həmçinin bax