open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
AMEA Dünya Siyasəti İnstitutu

**Dünya Siyasəti İnstitutu** — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturuna daxil olan elmi-tədqiqat institutu.

2014-cü ildə yaradılmışdır.

## Strukturu
* "MDB ölkələri" şöbəsi.
* "Avropa ölkələri və beynəlxalq təşkilatlar" şöbəsi
* "ABŞ və Avropa ölkələri" şöbəsi
* "Yaxın Şərq və Afrika ölkələri" şöbəsi
* "Cənub-Şərqi Asiya ölkələri" şöbəsi
* "Azərbaycan Respublikasının xarici siyasəti" şöbəsi
* "Tərcümə, nəşriyyat və informasiya" şöbəsi

## Fəaliyyət istiqamətləri
* Dünyada baş verən sosial-iqtisadi, siyasi və b. proseslərin təhlili, qiymətləndirilməsi, onların Azərbaycan Respublikasına mümkün təsirlərinin qısamüddətli və uzunmüddətli proqnozlaşdırılması.
* Dünya siyasətinin təkamülü, Azərbaycan Respublikasının onda yeri və rolu.
* MDB ölkələrində, ABŞ-də və Amerika qitəsində, Avropa, Yaxın Şərq və Afrika, Cənub-Şərqi Asiya ölkələrində daxili ictimai-siyasi və iqtisadi proseslər, dünya siyasətində tutduqları yer, xarici siyasətlərinin başlıca istiqamətləri, məqsədləri, həyata keçirilmə mexanizmləri və formaları, qarşılıqlı münasibətləri, Cənubi Qafqaz siyasətində Azərbaycan Respublikasının yeri, əməkdaşlığın perspektivləri.
* Beynəlxalq təşkilatlarda gedən proseslər, onlarda ayrı-ayrı dövlətlərin yeri və rolu.
* Dünya ölkələri siyasətçilərinin və ictimai xadimlərinin Cənubi Qafqaza, o cümlədən Azərbaycan Respublikasına dair baxışlarının öyrənilməsi və təhlil edilməsi.
* Azərbaycan Respublikasının xarici siyasət məsələlərinin araşdırılması və proqnozlaşdırılması.
* Tərcümə və nəşr işlərinin görülməsi, institutun fəaliyyəti haqqında saytın təmin edilməsi və məlumatların informasiya vasitələrində yayılması.
* İnstitutun ilkin formalaşması mərhələsində ildə iki dəfə şöbələrin araşdırdığı problemlərə dair hazırlanan analitik materialların müvafiq dövlət orqanlarına göndərilməsi

## Mənbələr
*Dünya Siyasəti İnstitutu 

## Xarici keçidlər
İshaq paşa sarayı

**İshaq Paşa sarayı** — Ağrı dağının yaxınlığında, Doğubayazid ilçəsinin 5 km uzaqlığında yerləşən bəy qalası. 116 otaqlı sarayda türbə, məscid, qala divarları, xarici və daxili həyətlər, divan və hərəm salonları yerləşir.

## Tarixi
Doğubəyazid ilçəsinin 5 km şərqində, dağın yamacındakı təpə üzərində qurulan saray, Osmanlı İmperiyasının Lalə dövründəki son böyük abidəsidir. XVIII əsr Osmanlı memarlığının ən qabarıq və görkəmli nümunələrindən olduğu qədər, sənət tarixi cəhətdən də dəyəri böyükdür. Sarayın Hərəm dairəsi kitabəsinə görə tikilməsi tarixi 1784-cü ildi.

Saray binasının yerləşdiyi zəmin vadi yaxası olduğundan, qayalıq və sərt bir yerdir. Qədim Bəyazid şəhərinin mərkəzində olmasına baxmayaraq, bu tikilinin üç tərəfi (şimal, qərb, cənub) dik və meyillidir. Yalnız şərq tərəfində müsaid bir düzənlik vardır. Sarayın giriş qapısı buradadır. Eyni zamanda ən dar hissəsidir

Saray, qalaların xüsusiyyətini itirdiyi, odlu silahların olduğu bir dövrdə tikildiyindən, şərq səmtindəki təpələrə qarşı müdafiəsi zəifdir. Cümlə qapısı müdafiə baxımından ən zəif nöqtəsidir.

Türklərə məxsus tarixi saray nümunələri bu gün ölkədə çox az sayda qalmışdır. Bunlardan biri də İshaq Paşa sarayı və kompleksidir.

## Memarlıq üslubu
Saray Osmanlı, Fars və Səlcuqlu mədəniyyətinin memarlıq üslubunu özündə toplayan bir xüsusiyyət daşıyır. Cildıroğullarından II İshaq Paşa ilə Çolaq Abdi Paşa 1685-ci ildə tikilən saraya, 1784-cü ildə son inşa işləri aparılır. Tikinti təxminən 115x50 mt olan bir sahədə inşa edilib. Kəsmə daşdan tikilən sarayın şərq cəbhəsindəki portalı relyef və bəzəmələri Səlcuqlu sənətinin xüsusiyyətlərini əks etdirir.
 
Saray iki həyət və bu həyətdə yerləşən tikililər birliyindən meydana gəlmişdir. Birinci həyətdəki binaların bəziləri dağıdılmışdır. Dörd tərəfi binalarla əhatə olunan ikinci həyət dördkünc planlıdır. Girişə görə sağ tərəfdə cümə mərasimi və onun arxasında hərəm var. Bunların sonunda məscid və türbə var. Türbə Səlcuqlu günbəz memarlığı üslubunda inşa edilmişdir. Saray hissəsi iki mərtəbədən ibarətdir. 366 otaq da bu iki qat içində yerləşir. Hər otaqda daşdan hazırlanmış ocaqlar vardır. Daş divarlardakı boşluqlar bütün tikilinin mərkəzi bir istilik sisteminə malik olduğunu göstərir. Divan salonu 20x3 mt uzunluğundadır. Divarları və döşəməsi daşdandır. Divarları Türk xətt sənətinin nümunələri, üçdə birlə yazılmış ayə və beytlərlə bəzəklidir. Burada yer alan "İshaq məram üzrə kərəm qıldı cihanı-binyüzdoksandokuz buna olub tarix" ondan sarayın 1784-cü ildə tamamlandığı anlaşılır. Sarayın ikinci içərisindəki türbə, kəsmə daşdan tikilib. Bu səkkizbucaqlı türbə, Səlcuqlu türbə memarlığı ənənəsinin tipik nümunəsi olan günbəz şəklindədir və ikimərtəbəlidir. Divarları həndəsi ornamentdir. Bu türbədə Birqollu Abdi Paşa, İshaq Paşa və yaxınlarının məazarları yerləşir.

## Xarici keçidlər
*  Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü AĞRI İSHAK PAŞA SARAYI
Şah Fərat əməliyyatı

**"Şah Fərat əməliyyatı"** — Süleyman Şah türbəsini yeni əraziyə köçürmək məqsədilə Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən 2015-ci ildə keçirilmiş xüsusi xilasetmə əməliyyatı.

## Məqsədi
Əməliyyatın məqsədi Türkiyənin dövlət sərhədlərindən kənarda yeganə ərazi vahidi (eksklav) olan, Suriya ərazisində yerləşən Süleyman Şah türbəsini qoruyan 35 nəfərlik hərbi birliyi Türkiyəyə gətirmək idi.

## Tarixi
Əməliyyat fevral ayının 21-dən 22-nə keçən gecə saat 21 radələrində başladılıb. 50 tank, 57 zirehli maşın, 100 avtomobil və 572 hərbçinin iştirak etdiyi xilasetmə əməliyyatı 3,5 saat davam edib və gecə saat 00.30-da hərbçilər türbəyə çatıb.

Türbədə qəbrin köçürülməsi üçün lazımi dini ritual həyata keçirilib və hərbçilərlə birlikdə Süleyman Şahın nəşi Mürşidpınar sərhəd-keçid məntəqəsinə doğru köçürülüb. Gecə saat 04.45-də sonuncu Türkiyə hərbçisi türbəni tərk etdikdən sonra türbə və yardımçı tikililər partladılıb.

Səhər saat 6-da Türkiyə hərbçiləri öz ölkələrinin ərazisinə daxil olub və bununla da əməliyyat başa çatıb.

## Nəticəsi
Türkiyə baş Qərargahının şərti olaraq "Şah Fərat" adı verdiyi bu əməliyyat nəticəsində türbədə xidmət edən və onu qoruyan 35 nəfərlik hərbçi qrup və Süleyman Şahın nəəşi Türkiyəyə gətirilmişdir. Əməliyyat zamanı yalnız bir əsgər qəza nəticəsində həlak olub.

Əməliyyat zamanı Türkiyə tərəfi Suriya hökumətini və ərazidəki qüvvələri məlumatlandırıb.

## Həmçinin bax
*Süleyman Şah türbəsi

## İstinadlar
Buqenvil boğazı

**Buqenvil boğazı** () -  Boğaz Şuazel adasını Buqenvil adasından ayırır. Bu adalar Solomon adaları qurupuna aiddir. 1768-ci ildə ilk dəfə olaraq Lui Antuan de Buqenvil adaları kəşf etmişdir. 1788-ci ildə boğazdan Britaniya kapitanı Corc Şortlend keçir və Trejeri adalarını  adlandırır. O boğaza da öz adını verir ancaq Buqenvil daha dayanıqlı olur. Buqenvil boğazı Papua-Yeni Qvineya və Solomon adaları dövlətlərinin sərhəddini təşkil edir. 25 yanvar 1989-cu ildə beynəlxalq müqavilə imzalanır. Bununla belə müqavilə hələ də ratifkasiya edilməyib.

## Mənbə
*Buqenvil boğazının xəritəsi 

## Həmçinin bax
Millennium körpüsü (London)

**Millennium körpüsü** Londonda Temza çayı üzərindəki piyadalar üçün körpüdür. Bu körpü polad asma körpü olub, Banksayd ilə Şəhəri birləşdirir. Körpü Sauzvak Körpüsü ilə Bləkfrayə Dəmiryolu Körpüsü arasında yerləşir. Körpü 10 iyun 2000-ci ildə açılıb. Bu Temza çayı üzərindəki ən yeni körpüdür.

Şəhər sakinləri tərəfindən "*Tərpənən körpü*" adı verilən körpü açılışdan iki gün sonra həyata keçirilən xeyriyyə yürüşündən sonra bəzi piyadaların narahatlığına görə bağlandı. İki gün ərzində körpünün həddən artıq yüklənməsinə görə körpü iki il müddətində əsaslı şəkildə təmir olundu və yırğalanmasının qarşısı alındı. 2002-ci ildə yenidən istifadəyə verildi.

Körpünün cənub tərəfindəki girişində Qlob Teatrı, Banksayd Qalereyası və Tate Modern, şimal tərəfindəki girişdə isə London Şəhər Məktəbi və Müqəddəs Pavel kafedral kilsəsi yerləşir.

Körpüyə ən yaxın metro stansiyası Mansion Hauz stansiyasıdır.

## Layihəsi

Körpünün layihələndirmə müddəti 1996-cı ildə Sauzvak konsulu tərəfindən elan edilən tender ilə başladı. Qalib Arup, Foster və Partners qrupu ilə Sir Antoni Karo tərəfindən hazırlanan layihə oldu. Cəmi 325 metr uzunluğunda olan üç körpüdən ibarətdir. İlk hissə 81 metr, ikinci 144, üçüncü isə 106 metr uzunluğundadır. Səkkiz tros ilə körpü 2000 tona qədər ağırlığa dözümlüdür. Körpünün gediş-gəliş zolağı təxminən 4 metr enində olub, eyni vaxtda 5000 nəfərin rahat gedib-gəlməsini təmin edə bilir.

## Həmçinin bax
Vityaz boğazı

**Vityaz boğazı** () Boğaz Bismark dənizi ilə Solomon dənizini birləşdirir. Vulkan məşəlli Lonq Aylend adasını Yeni Qvineya adasını ayırır. Lonq Aylend adasını Holland dənizçisi Abel Tasman 1643-cü ildə kəşf etmişdir. Ancaq o adanı Yeni Qvineya adasının bir parçası olduğunu zənn edir. Boğaz 1872-ci ildə rus səyyahı Nikolay Mikluxo-Maklay tərəfindən "Vityaz" gəmisində keçir və gəminin şərəfinə verilmişdir. Uzunluğu 240 km, eni 48 km, ən dərin yeri isə 1200 m təşkil edir.

## Mənbə
* Mikluxo Maklayın bioqrafiyası
Aslan İsmayılov

**Aslan Ziyəddin oğlu İsmayılov** () — azərbaycanlı hüquqşünas.

## Həyatı və fəaliyyəti
Aslan İsmayılov 1958-ci ildə Qardabanidə anadan olub. 1975–1977-ci illərdə Krasnodar şəhərinin kompressor zavodunda tornaçı (tokar) işləyib.

1983-cü ildə Rusiya Federasiyasının Kuban Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini fərqlənmə ilə bitirib.

1983–1986-cı illərdə RF-ın Stavropol diyarının Neftekumsk şəhərində xalq hakimi əvəzi, Andropov rayon xalq məhkəməsinin hakimi vəzifələrində işləyib.

1986–1989-cu illərdə Stavropol diyarının Zelençuk rayon xalq məhkəməsinin sədri olub. 1989–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunda məhkəmələrə nəzarət şöbəsinin prokuroru, 1993–1994-cü illərdə isə AR Prezidenti Aparatının dövlət-hüquq şöbəsinin baş məsləhətçisi vəzifəsində çalışıb.

1996–2002-ci illərdə Budapeşt, Varşava, Haaqa, Strasburq və digər şəhərlərdə insan haqları ilə bağlı təşkil olunmuş tədris kurslarında təhsil alıb. 1996-cı ildə *Viza* hüquq firmasını, 2006-cı ildə *Aslan İsmayılov və Partnyorları* vəkil bürosunu təsis edib.

1996-cı ildən BMT-nın Nyu-York, Cenevrə, ATƏT-in Vyana, Varşava, Avropa Şurasının Strasburq ofislərində çoxsaylı tədbirlərdə iştirak edib. ABŞ-nin Kolumbiya, Pitsburq, Fordom universitetlərində, Korneqi fondu, Sülh və Demokratiya institutunda, Azadlıq radiosunun Vaşinqton ofisində və digər çoxsaylı tədbirlərdə çıxış edib və mətbuat konfransları keçirib.

*[[Sumqayıt-SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı|Sumqayıt — SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı]]* kitabının müəllifidir. Aslan İsmayılov Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin 1989-cu ildə Bakıda keçirilmiş iclasında dövlət ittihamını müdafiə edən prokuror olarkən məhkəmə prosesində şahidi olduğu prosesləri "Sumqayıt — SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı" kitabında əks etdirib. Kitabda bu hadisələrlə bağlı bir sıra qaranlıq məsələlərə aydınlıq gətirilir.

4 may 2010-cu ildən fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktorudur.

### Ailəsi
Ailəlidir, 3 övladı var.

## Kitabları
* Sumqayıt-SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı, Bakı, Çaşıoğlu, 2010.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* https://www.youtube.com/watch?v=QamCWcMFXM4
* Aslan İsmayılovun Facebook səhifəsi
* Sumqayıt — SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı kitabının rəsmi saytı
Sent-Lüsiya bayrağı

**Sent-Lüsiya bayrağı** — Karib dənizində yerləşmiş Sent-Lüsiya dövlətinin rəsmi dövlət bayrağı. 1 mart 1967-ci ildə qəbul olunmuş, 1979 və 2002-ci illərdə kiçik dəyişikliklər edilmişdir.

## Simvolika
Bayraq açıq mavi fonda yerləşdirilmiş qara və qızıl sarısı rəngdə yerlədirilmiş iki üçbucaqdan ibarətdir. Açıq mavi fon ölkəni əhatə edən Karib dənizini və Atlantik okeanını simvolizə edir. Bayrağın ortasındakı ağ çərçivəli qara üçbucaq isə bir zamanlar ölkədəki Avropa və Afrika mədəniyyətinin göstəricisidir. Bu üçbucağın qarşısında isə dah kiçik olan qızıl sarısı üçbucaq yerləşdirilmiş və ölkəyə zənginlik gətirən günəşə xitab edir. Bayrağın bu cür quruluşu Afrika mədəniyyətinin Karib dənizinin mavi sularında Avropa mədəniyyətinə olan üstünlüyünü ifadə edir. Bu üçbucaqlardan ibarət fiqur ölkədə yerləşən Piton dağlarını da əks etdirir.

## Əvvəlki bayraqlar

Flag of Saint Lucia 1967.svg|Sent-Lüsiya bayrağı (1967-1979)
Flag of Saint Lucia 1979.svg|Sent-Lüsiya bayrağı (1979-2002)


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sent-Lüsiya bayrağı və mənası
Zeytun dağı

**Zeytun dağı** (, , , ) — İsrailin Yerusəlim şəhərinin şərqində yerləşən və hündürlüyü 826 metr olan dağ. Dağ dini əhəmiyyətə malikdir. Burda bəzi tanınmış şəxslər də daxil olmaqla 150.000 nəfərin məzarı yerləşir.

## Dini əhəmiyyəti
Zeytun dağı 3 böyük dində —islam, xristianlıq və yəhudilikdə əhəmiyyətli yer tutur.

### Yəhudilik
Qiyamət günündə Yəhudi mətnlərinə əsasən qurtarıcı Messiya Zeytun dağı üzərindən Yerusəlimə gələcəyi inanılır. Buna görə dağın yamacında Zekeriya və Abşalom da daxil 150.000 nəfərin məzarı yerləşir.

### İslam
İslam inancına görə Kiron vadisi ilə Zeytun dağı arasında Sirat körpüsü qurulacaqdır.

### Xristianlıq
Barnaba İncilinə görə Məryəm oğlu İsa Zeytun dağında ibadət edərkən peyğəmbərlik vəzifəsi almışdır.

## Qalereya

Yad Avshalom.JPG
Jerusalem - Pyramide de Zacharie.jpg
Zkharia Hezir tombs.JPG
Jerusalem Church of all nations BW 7.jpg


## İstinadlar
Düz bağırsaq

**Düz bağırsaq** (; ) — yoğun bağırsağın axırıncı hissəsini təşkil edərək  — sol oma-qalça oynağı bərabərində S-ə bənzər bağırsaqdan başlayır və aralıqda  adlanan dəlik vasitəsilə xaricə açılır. Bu dəlik olan hissə 2,5–3 sm uzunluğunda, dairəsi isə 5–9 sm olub və anus kanalı —  adlanır.

Düz bağırsağın uzunluğu 15–20 sm olub kiçik çanaqda omanın ön səthində, kişilərdə sidikliyin, toxum kisəciyinin və prostat vəzinin arxasında və qadınlarda isə uşaqlıq ilə uşaqlıq yolunun arxasında yerləşmişdir. Düz bağırsaq sagital istiqamətdə iki: çıxıq tərəfi arxaya baxan oma əyriliyinə — , önə baxan aralıq əyriliyinə —  malikdir. Frontal istiqamətlərdə isə əyrilikləri çoxdur və sabit deyillər.

Düz bağırsağın yuxarı, oma əyriliyinə müvafiq olan hissəsi  — çanaq hissə adlanır və aşağı getdikcə 8–16 sm arasında tərəddüd edən düz bağırsaq ampulunu —  təşkil edir. Düz bağırsaq çox nəcislə dolarsa ölçüsü 30–40 sm qədər arta bilir.

Cərrahiyədə düz bağırsaq beş: ampulüstü, yuxarı, orta, aşağı ampul və aralıq hissəyə bölürlər. Düz bağırsağın xarici səthində zolaqlar və çömçələr yoxdur; selikli qişasında aypara püküşlər əvəzində köndələn büküşlər —  və boylama büküşlər — anus sütunları —  vardır. Düz bağırsağın əzələ qişası iki: xarici boylama və daxili həlqəvi qatdan təşkil olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Atlas of Human Cardiac Anatomy — Endoscopic views of beating hearts — Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
* Anatomy: Embryologie 

## Xarici keçidlər
* http://www.lab.anhb.uwa.edu.au/mb140/ 
* Rektumbilder im Endoskopieatlas
Darbxanə

**Darbxanə**, Osmanlı Dövlətində pul kəsilən yer. Darbxanənin tarixi qədimlərə söykənir. Osmanlı Dövlətində ilk pul Osman Qazi zamanında düzəldiyi məlum olursa da, harada buraxıldığı bilinmir. Məlum olan ilk Osmanlı darbxanəsi, Orxan Qazi zamanında pulların qoyulduğu Bursa darbxanəsidir. Sonralar Səlcuqlular dövründə olduğu kimi, Osmanlı Türkləri də, bir çox yerlərdə xüsusən qızıl, gümüş və mis yataqlarının yerləşdiyi ərazilərdə darbxanələr qurdular. 1453-cü ildə İstanbulun fəthi ilə birlikdə Fateh Sultan Mehmet, pul üçün ayrı-ayrı darbxanələr qurdurdu. Pulcuq basılan yerə pul darbxanəsi deyilirdi.

Osmanlı Dövlətinin, başda İstanbul olmaqla Bursa, Ədirnə, Amasiya Ayasuluğ, Üsküb, Belqrad, Serez, Diyarbəkir, Hələb, Bağdad, Tripoli, Əlcəzair, Tunis, Misir, Bosnasarayı və Tiflis şəhərlərində darbxanələri vardır. Sultan III Mustafa dövründən etibarən Misir, Tripoli, Tunis və Əlcəzair xaricindəki darbxanələr ləğv edildi. Darbxanə əvvəlcə saray xaricində Bəyazid ilə Koska arasında Simkeşxanə Xanda ikən, sonradan sarayın birinci həyətinə və indiki yerinə köçürülüb. 1789-cu ildə darbxanə təmir edilərək cihazları yeniləndi. Tənzimatdan sonra darbxanə, idarə olaraq Maliyyə nazirliyinin tabeçiliyinə keçdi. 1842-ci il tarixinə qədər çəkiclə döymə vasitəsilə aparılan pul çap prosesi, çıxarılan bir fərman ilə siferblat üsuluna, 1853-cü ildə pres, 1911-ci ildən sonra isə maşınqayırma presi üsuluna keçirildi. Sultan Əbdüləzizin dövründə inşa edilən darbxanə binası, Respublika dövründə də istifadə edilməyə davam edildi.

## Mənbə
* Ortadoğu ve Anadolu'ya yerleşen Türklerin 9'uncu yüzyıldan itibaren kurdukları irili, ufaklı devlet ve beyliklerin muhtelif kasabalarında madeni para basılmış ve para basılan mahallere öteden beri "Darphane" denilmişti.
* DARBHÂNE
Elçin Atakişiyev

**Elçin Atakişiyev** (tam adı: *Elçin Arif oğlu Atakişiyev*; 31 oktyabr 1968 – 11 fevral 1994) — azərbaycanlı şair, qəzəlxan, meyxanaçı.

## Həyatı
Elçin Arif oğlu Atakişiyev 31 oktyabr 1968-ci ildə Bakının Maştağa qəsəbəsində ziyalı ailəsində dünyaya gəlmişdir. Atası Arif kəndin sayılıb seçilən xanəndələrindən biri idi. Arif muğam və qəzəllərin mahir bilicisi idi. Atasının şeirə, qəzələ və muğama olan dərin biliyindən bəhrələnərək Elçin gənc yaşlarından şeiriyyata həvəs göstərirdi. O,1975-ci ildə Maştağa qəsəbəsindəki 187 saylı orta məktəbə daxil olmuşdu. Məktəbi bitirdikdən sonra Elçin artıq püxtələşmiş şair idi. Bir müddətdən sonra isə hərbi xidmətə yollandı.Onun iki qardaşı var: Faiq və Şahin. Şahin zərb alətləri ifaçısı idi. Qardaşı Elçinlə birlikdə el şənliklərinə gedib, onu müşayiət edirdi.

Elçin kitab oxuyub, savad artırmağı çox sevirdi. Gecələri qaranlıq otaqda, şam işığında oturub kitab oxuyardı. Şeir,qəzəl yazardı. Elçin el şənliklərinə tez-tez dəvət olunduğu üçün insan adlarının mənasını kitablardan öyrənərdi. Qardaşı Şahin ondan soruşanda ki, "Bunlara niyə vaxt ayırırsan?"— Elçin cavab olaraq: "Çünki mən meyxanaçıyam, məndən istənilən insan dediyim sözün və çəkdiyim adların mənasını soruşa bilər" — deyərək cavab vermişdi. 

Elçin həm də ədəbiyyata çox nəzər salardı, meyxana sənətinin sirlərini kəşf edərdi. O, bir çox şeir-qəzəl və mahnıların müəllifi olub. Bu gün də Elçinin mahnılarını müğənnilər, qəzəllərini isə xanəndələr sevə-sevə ifa edirlər.

Onun könül oxşayan avazlı səsi var idi. Meyxana meydanındakı bir-birindən mənalı ifaları Elçinin qısa zaman ərzində şöhrət qazanmasına səbəb oldu. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə dəvət alaraq, xalqın ürəyinə yol tapdı.

1992-ci ildə  Azərbaycanın ilk şoumeni Qorxmaz Əlilinin rəhbərliyi ilə keçirilən Respublika Meyxana Müsabiqəsində Elçin öz istedadı və mənalı meyxanaları ilə birinci yerin qalibi olur. Buna görə də Elçinə rəsmi olaraq pul mükafatı təqdim olunur.

Elçinin ən çox tanınıb-şöhrət əldə etdiyi illər 1990–1994-cü illər olmuşdur. O dövrdə gənc olmasına baxmayaraq, Elçin dövrünün ən çox sevilən meyxana ustadlarından biri idi. O, Ağasəlim Çıldağ, Molla Məmməd, Nizami Rəmzi, Bayram Kürdəxanılı, Kərim, Ağamirzə, Məşədibaba, Namiq Məna, Vüqar Əbdülov və digər meyxana ustadları ilə birlikdə el şənliklərində, televiziya-radio efirlərində və konsertlərdə meyxanalar demişdir.

Yaşadığı Maştağa kəndində onu "Şair" deyərək çağırırdılar. Elçin meyxana sənətinin sütunlarından biri sayılırdı.

## Ölümü
11 fevral 1994-cü ildə yaxın dostu Məşədibaba  ilə aralarında baş vermiş mübahisə zamanı, Məşədibaba onu bıçaqla yüngül yaralamışdı. O, xəstəxanaya gec çatdırıldığı üçün, normadan artıq qan itirərək vəfat etmişdi.

## Xarici keçidlər

#Şair haqqında məlumat  https://teref.az/arasdirma/184601-azerbaycanda-meshur-meyxanaci-soyuse-gore-oldurulubmus-.html
Barnet borosu

**Barnet borosu** (ing. *London Borough of Barnet*) — 32 London borosundan biri. Böyük Londonun şimalında yerləşir.

## Tarix
Rayon 1 aprel 1965 ildə yaradılmışdır.
Silark boğazı

**Silark boğazı** () -  Solomon adaları qurupuna daxil olan Quadakanal adası ilə Florida adalarını bir-birindən ayırır. Burada Tayvu burnu yerləşir. Üstəlik adalar arasında kiçik mərcan adaları vardır ki, onların sayəsində üç boğaz əmələ gəlir. Misal: Nqqela boğazı ,Silark və Lenqo boğazı. Bu boğazlar özləridə İndispenseybl boğazı və Ayron-Botton boğazını birləşdirirlər. Boğazın eni 2,7&nbsp;km təşkil edir. Bu üç boğaz İkinci Dünya müharibəsinə qədər Silark boğazı adlanırdı.

## Mənbə
* Sakit okean adaları
Qalavun

**Əbül-Məali əl-Məlikül-Mənsur Seyfəddin Qalavun əl-Əlfi əs-Salihi** () — Məmlük sultanı.

## Həyatı
Qıpçaq türklərindən olub, həyatının ilk dönəmləri haqqında bilgi yoxdur. Monqolların 1244-cü ildə Dəşt-i Qıpçaqı istilası sırasında əsir düşdü. Bir kölə tüccarı tarafından Misirə götürülərək Əyyubi sultanı əl-Məlikül-Adilin məmlüklərindən Əmir Əlaəddin Ağsunqur əs-Sakiyə satıldı. Daha sonra Əyyubi sultanı əl-Məliküs-Salih Əyyuba satılan Kalavun (1249), azad edilərək Ravza adasındaki Bəhriyyə məmlükləri adı verilən yeni əsgəri birliyə daxil edildi. Mənsubu olduğu Bəhriyyə məmlüklərinin liderlərindən Farisəddin Aktayın Məmlük dövlətinin ilk sultanı İzzəddin Aybək tərəfindən öldürülməsi üzərinə bir qisim əmirlər, Baybars və diğər arxadaşlarıyla birlikdə Suriyaya qaçdı (1254). Suriya Əyyubi hökmdarı əl-Məlikün-Nasır Yusifin xidmətində gəçirdiyi üç ilin ardından Kərək hakiminin xidmətində çalışmağa başladı. 1259-cu ildə Suriya Elxanlılar dövlətinin hücumlarına uğrayınca arxadaşlarıyla bərabər Misirə dönüb yeni sultan Qotazın xidmətinə girdi.

Kalavun daha sonra, Məmlük Sultanı Qotazı ortadan qaldırıb, taxta keçən I Baybars əl-Bundukdarinin yanında yer aldı. Baybars tarafından kəndisinə "müqəddəmü əlf" rütbəsi verilən Kalavun, 1272-ci ildə elxanlılara qarşı açılan səfərdə Fərat çayını ilk keçən əmir olaraq adını duyurdu. Kalavun, qızını Baybarsın oğlu və vəliəhdi Bərəkəyə verərək sultanla qohum-əqrabalıq qurdu və durumunu daha da sağlamlaşdırdı. Bərəkənin hökmdarlığı dönəmində ən nüfuzlu komandan mövqeyinə yüksəldi və 1277-ci ildə ermənilər üzərinə göndərilən ordunun başına gətirildi. Bərəkə atasının təcrübəli əmirlərini vəzifədən çıxarınca Kalavun arxadaşları olan bu əmirlərin yanında yer aldı və damadından taxtını buraxmasını istədi. Bərəkə taxtı tərk edərkən yerinə özünün sultan olmasını təklif etdiysə də qəbul etmədi. Taxtın Baybarsın oğullarında qalması gərəkdiyini söyləyərək hələ yeddi yaşındakı Bədrəddin Süləmişin (Səlamiş, Sulamış) taxta çıxmasını sağladı, özü də sultana atabək və müdəbbirül-məmləkə oldu. Kalavun bu görəvə gəlməklə dövlət idarəsini rəsmən əlinə almış oldu. Xütbədə adı xəlifə və sultanın adıyla birlikdə oxunmağa, basılan sikkələrin bir üzünə Süləmişin, digər üzünə onun adı yazılmağa başlandı. Kalavun bir tərəfdən da səltənətə əl qoymaq üçün gərəkli hazırlıqları apardı. I Baybarsın Zahiriyyə olaraq adlandırılan məmlüklərinin liderlərini təsfiyə etdi. Arxadaşları olan Salihiyyə-Bəhriyyə məmlüklərinin əmirlərini önəmli vəzifələrə gətirdi. Daha sonra irəli gələn əmirləri toplayarak Süləmişin yaşının kiçikliyini dilə gətirdi və ölkəni ancaq olğun-dolğun, ahıl-ağsaqqal bir sultanın idarə edə biləcəyini söylədi. Özünü haqlı bulan əmirlərin dəstəyiylə və əl-Məlikül-Mənsur ünvanıyla taxta keçən Kalavunun hökmdarlığı İslam dünyasında əskidən bəri mövcud olan bir gələnəğə uyğun olaraq xəlifə tərəfindən təsdiq edildi (26 noyabr 1279).

## Həmçinin bax
* Şəcərəddürr
* Əyn Cəllud vuruşu

## İstinadlar
Axarbaxar (dağ)

**Axarbaxar** və ya **Axar-Baxar** — Azərbaycan Respublikasının qərbində, Kəlbəcər rayonunun qərb hissəsində, Qarabağ vulkanik yaylasında yerləşən yatmış vulkan. Vulkan dəniz səviyyəsindən 3047 metr yüksəklikdə yerləşir. Vulkan tipinə görə qarışıq vulkan və ya stratovulkanlara aiddir. Son püskürmənin e. ə. 782–773 illərdə baş verdiyi ehtimal edilir.

## Etimologiyası
Axarbaxar sözünün bir neçə mənası vardır. Sözün birinci mənası hər tərəfi açıq və xoş mənzərəli yer, göz işlədikcə görünən yer, mənzərə deməkdir. İkinci mənası isə suayrıcı, iki çay və ya su hövzəsini bölən xətt anlamına gəlir. Bu da ounun yerləşdiyi ərazinin coğrafiyasına uyğun gəlir. Belə ki, onun yerləşdiyi coğrafi ərazi Kür və Araz çaylarının suayrıcısı olan Kiçik Qafqaz dağlarının Qarabağ vulkanik yaylası hissəsində yerləşir. Axarbaxar oroniminin digər mənası isə "axar" — su axarı, çay və "baxar" — dağın çayabaxar tərəfi sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib "çayətrafı, çayabaxar tərəf" mənasındadır. Azərbaycan dili və onun dialektlərində "axar-baxar" — "dağların döşü, mənzərəli yer" mənasını ifadə edir.

## İstinadlar
Piter Hiqqs

**Piter Uer Hiqqs** (; ) — İngilis nəzəri fizikaçı, Edinburq Universitetindən təqaüdçü olmuş professor idi. Hiqqs ən çox özü və bir neçə nəzəri fiziki tərəfindən varlığı qarşıya qoyulan Hiqqs bosonu ilə tanınırdı.

14 mart 2013-cü ildə Tanrı hissəciyi (Hiqqs bosonu) tapdıqdan sonra, 8 oktyabr 2013-cü ildə Alfred Nobel adına verilən Nobel Fizika Mükafatını Fransua Enqler ilə birlikdə qazandı. O, 2024-cü il 8 apreldə öldü.

## İstinadlar
Dampir boğazı

**Dampir boğazı**   — Sakit okeanda yerləşən Umboy və Yeni Britaniya adalarını ayıran boğaz. Bismark dənizi və Solomon dənizini birləşdirir. Boğaza bu ad buradan üzüb keçən ilk avropalı Britaniya səyyahı Vilyam Dampirin şərəfinə verilmişdir. Bu hadisə 1700-cü ildə baş verib. Boğazın uzunluğu 50&nbsp;km, eni isə 24&nbsp;km təşkil edir.

1884-cü ildə Yeni Qvineya adasının 141 dərəcədə şərqdə yerləşən ərazilər Almaniya İmperiyasının nəzarətinə keçir. Şərqdəki holland koloniyası və Dampir boğazı sərhəd olur. Birinci Dünya müharibəsində 1914-cü ildə Avstraliya ordusu bölgəni işğal edir. Versal sülh müqaviləsinə əsasən ərazi Millətlər Liqasının mandatı altında Avstraliyanın tabeçiliyinə verilir. 8 mart 1942-ci ildə yaponlar Lae və Salamaua şəhərlərinin yerləşdiyi Yaom körfəzinə qoşun çıxardaraq Vityaz boğazını və Dampiri nəzarətə alırlar. 1943-cü ilin dekabrında ABŞ qüvvələri boğaza nəzarəti ələ keçirir. Hazırda isə bölgə Papua-Yeni Qvineyanın ərazisidir.

## Mənbə
* Viliyam Dampirin həyatı
* Viliyam Dampirin bioqrafiyası

## Həmçinin bax
Bördmen (film)

**Bördmen** () — rejissor Alexandro Qonsales İnyarritunun 2014-cü ildə çəkdiyi qara komediya-dram filmi. Filmdə əsas rolu Maykl Kiton canlandırmışdır. 87-ci Akademiya Film Mükafatlarının təqdim edilməsi mərasimində film doqquz nominasiyada mükafata namizəd göstərilmiş, "Ən Yaxşı Film" nominasiyası da daxil olmaqla dörd nominasiyada mükafatı qazanmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Google Doodle

**Google Doodle** — "Google"un ana səhifəsinin loqosunda bayram, hadisə və ya hansısa şəxsin xatirəsinə aparılan dəyişiklik zamanı ortaya çıxan loqo.

## Tarix
Dudl termini ilk dəfə 1998-ci ildə, şirkət hələ anonim şirkət olmamışdan qabaq "Google"un qurucuları Larri Peyc və Sergey Brinin Nevada çölündə keçirilən "Yanan Adam Festivalı"na qatıldıqlarını göstərmək üçün loqo üzərində kiçik dəyişiklik aparmalarından sonra yaranmışdır. "Google" sözünün ikinci "o" hərfinin arasında çöp adam yerləşdirmişdilər. Şirkət belə də "Google"un bir şirkətdən artıq olduğunu göstərmək istəyirdi. İlk dudl sadə olsa da, sonradan əhəmiyyətli günlər üçün loqonu bəzəmək fikri yaranmışdır.

2000-ci ildə Larri Peyc və Sergey Brin Dennis Hvanqdan Bastilya günü üçün bir dudl hazırlamalarını istədilər. Bu istifadəçilərinin o qədər xoşuna gəlmişdi ki, hətta Dennis şirkətdə dudllardan məsuliyyət daşıyan şəxsə çevrildi və dudllar daha tez-tez göstərilməyə başlandı Əvvəllər dudllar ancaq özəl günlərə həsr olunurdu, indi isə məşhur şəxslərin və vacib ixtiraların da dudlları hazırlanır

ABŞ və digər ölkələrdə dudllara olan tələbat artdı. Bu gün dudlları dudler adlandırılan dizaynerlər və mühəndislər hazırlayır.

### Azərbaycana aid Doodle
2013-cü il 18 sentyabrda "Google.az" Üzeyir Hacıbəyovun anadan olmasının 128 illiyi münasibətilə xüsusi dudl yerləşdirib. Saytda bəstəkarın doğum günü ilə bağlı "Ər və arvad", "O olmasın, bu olsun", "Leyli və Məcnun", "Arşın mal alan" əsərlərinin fotolarını əks etdirən dudl hazırlanıb. Həmin ilin 18 oktyabrında isə Azərbaycanın milli müstəqilliyinin bərpası günü xüsusi dudl hazırlayıb. Dudlda Azərbaycan gerbi, bayrağın rəngləri yer alıb.

### Ümumi mövzular
1998-ci ildə "Google" Şükran Gününü qeyd etdikdən bəri bəzi bayramlar və tədbirlər hər il qeyd edilir, o cümlədən:

* Yeni İl Günü *(2000–cari)*
* Martin Lutyer Kinq Günü *(2003; 2006–cari)*
* Çin Yeni ili *(2001; 2003–cari)*
* Müqəddəs Valentin günü *(2000–2001; 2003–2005; 2007–cari)*
* Beynəlxalq Qadınlar Günü *(2005; 2009–cari)*
* Müqəddəs Devid günü *(2004; 2006–cari)*
* Müqəddəs Patrik günü *(2000–2002; 2004–cari)*
* Müqəddəs Corc günü *(2002; 2004; 2006; 2008–cari)*
* Yer Günü *(2001–cari)*
* Analar Günü *(2000–cari)*
* Atalar Günü *(2000–cari)*
* ABŞ Müstəqillik Günü *(2000–cari)*
* Bastil günü *(2000–cari)*
* Olimpiya oyunları *(2000–cari)*
* Hellovin *(1999–cari)*
* Şükran günü *(1998–cari)*
* Yeni İl çağı *(2010–cari)*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dudl Arxivi
Lenqo boğazı

**Lenqo boğazı** () — Solomon adaları qrupuna daxil olan Quadakanal adası ilə Florida adalarını bir-birindən ayırır. Quadakanal adasındakı Tayvu burnu ilə kiçik mərcan adalarını ayırır. Kiçik mərcan adalarının sayəsində üç boğaz əmələ gəlir. Misal: Nqqela boğazı, Silark boğazı və Lenqo boğazı. Bu boğazlar özlərində İndispenseybl boğazı və Ayron-Botton boğazını birləşdirirlər. Bu üç boğaz İkinci dünya müharibəsinə qədər Silark boğazı adlanırdı. Lenqo boğazı bu üç boğazın biri olaraq cənubda yerləşir. Dərinliyi 33–55 m arasında dəyişir. Eni isə 5,5–7,4&nbsp;km-dir. Quadakanal adasından boğaza çoxlu sayda çay axır. Bu səbəbdən boğazın suları şəffafdır.

## Mənbə
* Sakit okean adaları
Böyük İşıqlı

**Böyük İşıqlı** () vulkanı - Azərbaycan Respublikasının qərbində, Laçın rayonunun cənub-qərbində Qarabağ vulkanik yaylasında yerləşən vulkanik dağ. Vulkanın mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 3552 metrdir. Böyük İşıqlı yatmış vulkandır və burada mezozoy erasının effuziv süxurları üstünlük təşkil edir. Yamacında İşıqlı Qaragölü yerləşir. Həmçinin 17 oktyabr 1987-ci il tarixində yaradılmış Qaragöl Dövlət Təbiət Qoruğu da, Böyük İşıqlı dağının yamacında, 2650–2700 m mütləq yüksəklikdə yerləşir.

Böyük İşıqlı dağı Ermənistanla sərhəddə yerləşir. Qarabağ yaylasında ən yüksək zirvələrdən biridir.  İşıqlı komponenti dağın (başı daim qarla ortulu olduğundan) işıq saçdığını, parıldadığını bildirir.

## Mənbə
* 8-ci siniflər üçün dərslik. Azərbaycan Respublikasının Fiziki Coğrafiyası. Təhsil. Bakı-2011 Səh.17

## İstinadlar
Leonin

**Magistr Leonin** (; ) — XII əsrin 2-ci yarısında yaşamış əfsanəvi fransız bəstəkarı. Notr-Dam kilsəsinin xor məktəbinin nümayəndəsi. 

## İstinadlar
Perotin

**Perotin** (, ) — fransız bəstəkar, Notr-Dam məktəbinin XII—XIII əsrdə yaşamış ən böyük nümayəndəsi. Notr-Dam kilsəsinin xoruna rəhbərlik etmiş və onun ətrafında yaranmış bəstəkarlıq məktəbinə başçılıq etmişdir. Bir çox orqanumların müəllifi, o cümlədən irimiqyaslı dördsəsli «Viderunt omnes» və «Sederunt principes» müəllifi.
İndispenseybl boğazı

**İndispenseybl boğazı** () -Sakit okeanda yerləşən boğaz. Malaita adasını Santa-İsabel ,Quadamanal və San-Kristobal adalarını ayırır. Bu adalar Solomon adaları qurupuna aiddir. Eni 56&nbsp;km təşkil edir. Boğazın kəşfi isə 1794-ci ilə təsadüf edir. Onu ilk dəfə üzüb keçən İndispenseybl gəmisi olduğundan gəminin adı ona verilmişdir. Boğazdan əhəmiyyətli dəniz yolları keçir. Əsasən Sakit okean ,Solomon dənizi və Mərcan dəniziləri arasında keçən mühüm dəniz yoludur. Hətta onun əhəmiyyətini Torres boğazı və Panama kanalı kimi əhəmiyyəli olması bildirilir.
Taxtakörpüçay

**Taxtakörpüçay** — Zəngəzurda, indiki Ermənistanda çay.

Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Sisian rayonundakı Ərəfsə kəndində Gəvik dağının ətəklərində formalaşıb, kəndin aralıq hissəsində Xırdaçay və Salvartıçay ilə, aşağı məhəllənin orta hissəsində isə Dəliçayla birləşərək, aşağı axarlarında Bazarçay, Bərgüşad və Arazla qovuşaraq, son hesabda Xəzər dənizinə tökülür. Taxtakörpü çayı Salvartıçay və Xırdaçaydan fərqli olaraq, suvarma vasitəsi kimi kəndin təsərrüfat həyatında o qədər də mühüm rol oynamırdı.

Qədim İpək yolunun bir qolu da Naxçıvandan Culfaya, oradan həmin rayonun Ərəfsə kəndinə, Gəviyi aşdıqdan sonra isə Sisian mahalındakı Ərəfsə kəndi vasitəsilə Qarakilsəyə, oradan da Gorus və Qubadlı vasitəsilə Qarabağa, Qafan vasitəsilə də Cənubi Azərbaycana gedirdi. Qədim İpək yolunun qalıqları indi də qalmaqdadır. Müsafirlərin çaydan keçidinin asanlaşdırılması üçün meşənin orta hissəsində Taxtakörpü çayı üzərindən daşdan aşırımlı körpü salınmışdır. Həmin körpünün qalıqları günümüzədək gəlib çatmışdır. Görünür elə bu səbəbdən də çaya Taxtakörpü adı verilmişdir.

Taxtakörpüçayın bir adı da Abuzər çayıdır. Çayın başlanğıc hissələrində meşə başında mədənlər vardır. Görünür qədimlərdə burada qızıl hasilatı ilə məşğul olurmuşlar və bu səbəbdən də çaya həm də Abuzər (farsca — qızıl suyu) çayı adı vermişlər. Çay meşə boyu axdığına görə suyu qarasudur, içmək üçün yararsızdır və köp verir.
Beksli borosu

**Beksli borosu** () — Londonun 32 borosundan biri. Böyük Londonun şərqində yerləşir və sahəsi 60,56&nbsp;km²-dir. 1965-ci ilədək London qraflığına daxil olmayan Kənar Londonun bir hissəsi olmuş, 1 aprel 1965-ci ildə yaradılmışdır. Londonun şəhərətrafı Beksli, Kreyford, İrit və qismən Sidkap qəsəbələrini əhatə edir. 2011-ci ilin məlumatına görə əhalisi 232 800 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb-saytı 
* Bekslinin qısa tarixi
Celliko boğazı

**Celliko boğazı** () - Sakit okeanı ilə Xaurak körfəzini birləşdirir. Burada üç boğazdan biridir (ikisi isə Kolvill boğazı və Kredok boğazı). Boğaz Okslendən şimal-şərqdə yerləşir. Celliko boğazı Okslend yarımadasını Little-Barrier adasından ayırır. Boğazın ən dərin yeri 120 m təşkil edir. Boğazın eni 150&nbsp;km, uzunluğu isə 30&nbsp;km-dir. Suları balıq və dəniz məhsulları ilə zəngindir.

## Mənbə
*"Place Name Detail: Jellicoe Channel" 

## Həmçinin bax
Brent borosu

**Brent borosu** () — Londonun 32 borosundan biri. Böyük Londonun şimal-qərbində yerləşir və sahəsi 43,24&nbsp;km²-dir. 1965-ci ilədək London qraflığına daxil olmayan Kənar Londonun bir hissəsi olmuş, 1 aprel 1965-ci ildə yaradılmışdır. 2011-ci ilin məlumatına görə əhalisi 312 200 nəfər olmuşdur. Adını boronun ərazisindən keçən Brent çayından almışdır. Tarixi Middlseks qraflığının ərazisi olmuşdur.

Brent şimal-qərbdə Harrou, şimal-şərqdə Barnet, Hammersmit və Fulhem, cənubda Kensinqton və Çelsi, həmçinin Vestminster borosu ilə həmsərhəddir.

Barnet borosunun ərazisində məşhur Uembli stadionu yerləşir.

## Tarixi
Boro 1965-ci ildə Uembli və Uillesden rayonlarının birləşdiriməsi hesabına yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb-saytı
Tovuz (dəqiqləşdirmə)

* Tovuz — Azərbaycan Respublikasında şəhər, Tovuz rayonun inzibati mərkəzi.
* Tovuz rayonu — Azərbaycan Respublikasında rayon.
* Tovuz — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indi Şəmşəddin rayonunda kənd.
* Tovuzqala — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd.
* Tovuzquşu — quş növü.

## Həmçinin bax
* Tovuz (ad) — Azərbaycanda qadın şəxs adı.
Ratifikasiya

**Ratifikasiya** التصديق – 1) dövlətin ali hakimiyyət orqanının dövlət və ya hökumət nümayəndəsi tərəfindən bağlanmış beynəlxalq sənədləri (müqavilə, saziş) təsdiq etməsi; 2) ali dövlət hakimiyyəti orqanı tərəfindən dövlətin müvəkkil şəxsinin imzaladığı beynəlxalq müqavilənin təsdiqlənməsi.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Kirovabadda An-8 qəzası (1965)

**An-8 qəzası** — 25 yanvar 1965-ci ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

Həmin gün SSRİ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus An-8 hərbi-nəqliyyat təyyarəsi Azərbaycan SSR-nin Goran aerodromundan qalxaraq Gəncə aerodromuna eniş edərkən qəzaya uğramışdır. Qəza zamanı təyyarə Gəncə yağ-piy kombinatının anbarlarına çırpılaraq yanmışdır. Nəticədə təyyarədəki 6 heyət üzvünün hamısı həlak olmuşdur.

## Həmçinin bax
 
*An-24B qəzası (1973)
*An-2 qəzası (1974)

## İstinadlar
İl-14P qəzası (1966)

**İl-14P qəzası** — 23 aprel 1966-cı ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

Həmin gün Binə hava limanından havaya qalxan İl-14P orta tutumlu sərnişin təyyarəsi Mahaçqalaya səfər edərkən qəzaya uğramışdır. Uçuşdan 12 dəqiqə sonra Xəzər dənizi üzərində olarkən təyyarə ilə əlaqə kəsilmişdir. Onun 23 aprel günü Xəzər dənizində müşahidə olunan çətin hava şəraitində qəzaya uğraması ehtimal olunur. Belə ki, aparılan axtarış-xilasetmə işləri heç bir nəticə verməmiş və göyərtəsində 5 heyət üzvü və 28 sərnişin olan İl-14P təyyarəsi bu günə qədər tapılmamışdır..

## İstinadlar
An-2 qəzası (1974)

**An-2 qəzası** — 11 may 1974-cü ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

Qax–Zaqatala bölgəsində aviasiya-kimya işləri həyata keçirən An-2 təyyarəsinin komandiri Vitali Qavrilov həmin gün axşamçağı Qax aeroportunun uçuş zolağında işçilərlə və aeroporta icazəsiz daxil olan yerli sakinlərlə birlikdə içki məclisi təşkil etmişdir. Bundan sonra isə gəzmək məqsədilə idarə etdiyi An-2 təyyarəsinə minərək Zaqatala rayonuna gedirlər. Oradan Qax aeroportuna qayıdan zaman gecə olmasına görə və içkinin təsiri ilə pilot Vitali Qavrilov təyyarəni yerə çırpmışdır. Nəticədə özü də daxil olmaq 8 nəfər yerindəcə həlak olmuşdur.

## Həmçinin bax
*An-8 qəzası (1965)
*An-24B qəzası (1973)

## İstinadlar
İl-76 qəzası (1989)

**İl-76 qəzası** — 18 oktyabr 1989-cu ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

## Qəza
Həmin gün SSRİ Hərbi Desant Qüvvələrinin 218-ci alayının 8-ci bölüyünü Sumqayıtdan — Nasosnu aviabazasından Ukraynaya aparan İl-76 hərbi-nəqliyyat təyyarəsi havaya qalxdıqdan 5 dəqiqə sonra qəzaya uğramışdır. Qəza zamanı 1600 metr yüksəklikdə ikən təyyarənin sağ mühərriki alışaraq qopmuş, nəticədə baş verən yanğın və idarəetmənin itirilməsi təyyarənin yerə çırpılmasına səbəb olmuşdur.

Qəza nəticəsində 9 heyət üzvü, 48 desant olmaqla, 57 nəfər həlak olmuşdur.

## Statistika
Qəza İl-76 təyyarəsinin 17-ci qəzası olmaqla, indiyədək keçirdiyi 3-cü ən ağır qəzadır. Qəza həmçinin Azərbaycan ərazisində baş vermiş ən ağır təyyarə qəzasıdır.

## İstinadlar
Rodop dağları

**Rodop dağları** (, , ) — Balkan yarımadasında, Bolqarıstan və Yunanıstanda yerləşən dağlar sistemi. Ən hündür zirvəsi Qolyam Perelikdir. (2.190 m)

## Coğrafiya
Dağların 87 %-i Bolqarıstanın cənub sərhədlərində, qalan 17 %-i Yunanıstanda yerləşir. 2.191 hündürlüyü ilə Qolyam Perelik dağı Bolqarıstanın ən hündür 7-ci dağıdır.

Karst ərazilərə sahib olan Rodop dağlarının uzunluğu 220 km, eni 100–120 km-dir. Əhatə etdiyi sahə isə 14.735 km² olub orta hündürlüyü 785 metrdir. Dağlarda biri YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısında olan 15 milli park yerləşir. Ən məşhuru Velinqrad və Narexen olmaqla bir çox mədən suyu yerləşir.

Dağlarda Pinopsida fəsiləsinə aid olan ağaclar bitir. Bölgə zəngin bitki örtüsünə və yırtıcı quşaləminə sahibdir.

## İqlim
Rodob dağları Balkan yarımadsının cənub-qərbindəki iqlimə böyük təsir göstərir. Şimalından gələn soyuq havanın da, cənubdan gələn isti havanın da bölgədəki təsiri görünür.

Rodop dağlarının şərqində orta temperatur 12–13 °C-dir. Yağış ən çox dekabr, ən az avqust ayında düşür. Qərbi Rodop dağlarında isə temperatur 5 °C-9 °C arasında dəyişir və burada tez-tez yağışlar yağır.

## Su hövzələri
Dağlar bol su ehtiyatına malikdir. Mənbələr və çaylar arasında möhkəm əlaqə vardır. Bir çox təbii göl vardır. Ən məşhuru Bolqarıstandakı Paşmaklı gölüdür. Dağlarda Dospat, Batak, Qolyam Perelik, Kırcaali, Studen Kladanets, Vaça kimi su anbarları yerləşir.

## Əhali
Bu dağlarda müsəlman əhalinin sayı üstündür. Bu müsəlman qismin böyük hissəsini türklər təşkil edirlər. Digər müsəlman əhaliyə Pomaklar da aid edilir.
Rodop dağlarında Pirin, Vardar, Filibe, İskəçə, Kircaali, Məstanlı, Madan, Dand, Əyridərə, Hasköy kimi yaşayış məskənlərində 700.000-dən çox türk və pomak yaşayır və bolqarıstan əhalisinin 10 %-ni təşkil edirlər.

## Qalereya

Wonderful-bridges-large1.jpg|Təbii körpü
Rodopi065-400.jpg|Təbiət
Trigrad-gorge-gruev.JPG|Triqrad (Üçşəhər) vadisi
Ustra-wall-inside-2.JPG|Ustra qalasının qalıqları
Asenova-krepost1-ifb.JPG|Asenova Krepost kilsəsi
Rhodopes 4.jpg|Təbiət
Hüseyn Axundov (rəssam)

**Hüseyn Məmməd oğlu Axundov** () — Rusiya və Azərbaycan rəssamlıq və kino sənətinin nümayəndəsidir.

## Həyatı
İkinci Dünya müharibəsi veteranı, rəssam Hüseyn Məmməd oğlu Axundov 28 aprel 1921-ci ildə Bakı şəhərinin Balaxanı qəsəbəsində anadan olub. 7 yaşında olanda bacısı onu rəssamlıq məktəbinə yazdırıb. Kiçik Hüseyn Axundov Mikayıl Abdullayev, Ağa Mirzəzadə, Oqtay Sadıqzadə, Abdul Xaliq kimi korifeylər yetişdirilən bir mühitdə onlarla yanaşı təhsil alıb. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1939-cu ildə Leninqrad incəsənət insititutunun kinorejissorluq fakültəsinə daxil olub. İmtahan zamanı çəkdiyi şəkil imtahan komissiyasının üzvlərinin diqqətini cəlb edib və onlar bu gənci görmək istəyiblər. İmtanah komissiyasını heyrətləndirən azərbaycanlı gəncin o zaman cəmi 18 yaşı vardı.

Hüseyn Axundov 1941-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi başlayanda cəbhəyə yollanıb. Bir çox döyüşlərdə iştirak edib, iki dəfə ağır yaralanıb. Taleyinin, qismətinin mükafatıymış kimi, onu yaralı olduğu zaman müalicə üçün doğma Bakısındakı hospitallardan birinə göndəriblər. Tam sağalmamış əfsanəvi Arşın mal alan filminin işində aktiv iştirak edib. Yaraları sağalandan sonra təhsilini Ümumrusiya Dövlət Kinematoqrafiya universitetində (VQİK) davam etdirib. 1945-ci ildə oranı bitirdikdən sonra taleyini birdəfəlik Moskvaya bağlayıb.

## Yaradıcılığı
Mosfilm də ilk ştatlı işləyən azərbaycanlı olaraq Hüseyn Axundov İvan Pıryev, Qriqori Aleksandrov, Aleksandr Ptuşko kimi sovet kinosunun ustadları ilə çiyin-çiyinə çalışıb. "İdiot" (Axmaq), "Belıe noçi" (Bəyaz gecələr), "Vesna" (Bahar), "Sampo" filmlərinin rəssamı eyni zamanda onlarla başqa sənət əsərlərinə rəngli həyat verib. Kino rəssamı olmaqla yanaşı, dekorativ eskizlər, kinoplakatlar və paralel olaraq rəsm əsərləri üzərində də işləyib.

1953-cü ildə VDNX-dakı (Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisi) pavilyonlardan birinin tərtibatı ona tapşırılıb və bu işi yarım ildə başa çatdırıb.

Hüseyn Axundovun yaradıcılığının yaddaqalan mərhələlərindən biri də Moskvanın tarixi mərkəzində ən qədim şəxsi tikililərdən olan Knyaz Yusupovun sarayının bərpa edilməsində baş rəssam işinin ona həvalə edilməsi olub.

Rusiya rəssamlar ittifaqının üzvü olan Hüseyn Axundovun yaradıcılıq işləri Rusiyanın və dünyanın bir çox rəsm sərgilərində nümayiş etdirilib. 2007-ci ilin Mart ayın 30-u iş adamı Araz Ağalarovun sponsorluğla H. Axundov öz rəssamlıqla bağlı birinci və ümumi axırıncı kitab buraxılıbdı. Kitabın buraxılmasında və illustrasiyalar, şəxsi fotolar və portret fotoqraf Rüfət Əliyevə məxsusdu. Hüseyn Axundov 2015-ci il fevral ayının 6-da ömrünün 94-cü ilində Moskvada vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* "I" əməliyyatı və Şurikin digər macəraları (film, 1965)
* Qafqaz əsiri və ya Şurikin yeni macəraları(film,1966)
* ŞKİD Respublikası(film,1966)

## Mənbə
&#91;1&#93;
Mistik şəkildə itkin düşmüş insanların siyahısı

**Mistik şəkildə itkin düşmüş insanların siyahısı** ()- İtkin düşmə və yaxud ölüm səbəbləri tam olaraq müəyyənləşməyən insanların siyahısı. *Mistik şəkildə itkin düşmüş insanlar* dedikdə əsasən ənənəvi olmayan fenomenal hadisələr toplusu nəzərdə tutulur. Bir çox mistik şəkildə itkin düşmüş şəxslər rəsmən ölmüş olaraq sinifləndirilir. Bunun səbəbə isə baş verən hadisələrin üzərindən uzun müddət keçməsidir. Tarixə də bizə məlum ilk mistik itkin düşmə halı eramızdan əvvələ təsadüf etməkdədir. Qədim Romada qulların azadlıqları naminə mübarizə aparan Spartak e.ə. 71-ci ildə itkin düşmüş və bu tarixdən sonra bir daha görülməmişdir. Onun bu tarixdə öldüyü ehtimal edilir.

## Siyahı

## İstinadlar
Xəşəmbül

**Xəşəmbül bitkisi** — Paxlalılar – Fadaceae fəsiləsindəndir. Dünya florasında xəşəmbül cinsinin 20-yə qədər növü yayılmışdır. Azərbaycanda isə yabanı halda 7 növünə təsadüf olunur. Xəşəmbül cinsinə daxil olan növlərin əksəriyyəti Qərbi Avropa, Kiçik və Mərkəzi Asiya ərazilərində yayılmışdır. Bundan başqa bitkinin bir neçə növünə Rusiyanın Avropa hissəsində, Qərbi və Şərqi Sibirdə, Uzaq Şərq ərazilərində, Orta Asiyada, Qafqazda, o cümlədən Azərbaycanda rast gəlmək olar.

Xəşəmbül növlərinin əksəriyyəti dərman, ədviyyat, yem, boyaq və nectar təbiətli bitkiləridir. Xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində isə ən çox I növündən sarı Xəşəmbüldən – Melilotus officinalis-dən istifadə edilir.

## Sarı Xəşəmbül
Sarı Xəşəmbül ikiillik ot bitkisidir. Kökü budaqlanan saçaqlı olub, dikduran, qol – budaqlı, 100 – 150 sm hündürlükdə olangövdəyə malikdir. Uzun saplaqlı növbəli xırda mürəkkəb üçqat bizvari – itiləşmiş yarpaqları var. Gövdənin aşağı hissəsində yerləşən yarpaqları tərs yumurtaşəkilli, yuxarıdakılar isə lansetvaridir. Çiçəkləri xırda, sarı rəngli çoxlu miqdarda olub, uzunluğu 15 sm olan salxımda toplanmışdır. Meyvələri bir və ya iki qonurumtul rəngli paxladan ibarətdir. Toxumları yumurta formal hamar xırda sarımtıl – qonur rəngdədir. 1000 ədəd toxumunun çəkisi 2 – 2,5 qramdır. Toxumları öz cücərmə qabiliyyətlərini 6 – 7 il saxlayır. Sarı Xəşəmbül iyul ayından başlayıb avqust ayına kimi çiçək açır. Bitki torpağa az tələbkardır. İşıqsevəndir, şaxtaya və quraqlığa dözümlüdür.

Sarı Xəşəmbül Azərbaycanın Quba – Xaçmaz, Şamaxı – Ağsu, Naxçıvan MR, Qarabağ və Lənkəran ərazilərində geniş yayılmışdır. Bu ərazilərin çəmənlik yerlərində, əkin sahələrində, arxların, kanalların ətrafında ehtiyatı çoxdur.

Sarı Xəşəmbül toxumları vasitəsilə əkilib becərilir. Toxumları sahəyə mart–aprel aylarında səpirlər. Səpin qabağı toxumları 3 – 4 saat 20 – 250 temperaturlu suda isladırlar. Bitkini payızlıq və yazlıq mədəni bitkilərin sahələrində əkib bol məhsul əldə edirlər. Toxumları enli cərgələrarası sahələrə səpirlər. Hər hektar sahəyə dərinliyi 2 – 3 sm olmaqla 14 – 18 kq toxum səpilir. İlk cücərtilər 14 – 20 gündən sonra əmələ gəlir.

## Əhəmiyyəti və tibbdə istifadəsi
Xəşəmbülün toplanıb qurudulmuş çiçək və yaşıl xammalı xoş ətirli olub, şortəhər – acımtıl kəskin tama malikdir. Sarı Xəşəmbülün qurudulmuş xammalınınarın toz halına salıb bir sıra Qərb ölkələrində istehsal olunan yaşıl pendirin tərkibinə qatırlar. Bitkinin çiçək və yarpağı bir sıra Mərkəzi Avropa ölkələrində mətbəx ədviyyatı olaraq sup, şorba, ət xörəklərinin, salat növlərinin, qarnir və kompotların tərkibinə qatılır. Cövhərindən pivənin tərkibinə qatılır. Fransada qida boyağı kimi yeyinti sənayesində istifadə olunur.

Elmi təbabətdə xəşəmbül otu yumşaldıcı çayın və xəşəmbül plastırının tərkibində işlədilir. Xəşəmbül plastırından dəri yaralarının, çibanın və digər şişlərin müalicəsində, iltihabı aradanqaldırıcı və yaranın hovunu çəkib yetişdirən dərman kimi istifadə edirlər.

Xalq təbabətində qurudulmuş xəşəmbül otundan çay dəmləyib soyuqdəymədə iltihabı aradan qaldıran və sinəyumşaldan öskürək dərmanı kimi istifadə olunur.

## İstinadlar
An-24B qəzası (1973)

**An-24B qəzası** — 18 avqust 1973-cü ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

Həmin gün Bakı-Aktau-Bakı reysi ilə hərəkət edən An-24B tipli sərnişin təyyarəsi Binə hava limanından havaya qalxdıqdan bir neçə dəqiqə sonra qəzaya uğramışdır. Təyyarənin göyərtəsində 60 sərnişin və 4 heyət üzvü olmuşdur. Qəzadan sağ qurtulan olmamışdır..

## Həmçinin bax
*An-8 qəzası (1965)
*An-2 qəzası (1974)

## İstinadlar
Karimata boğazı

**Karimata boğazı** () — Kalimantan adasını Belitunq adasından ayırır. Cənubi Çin dənizini Yava dənizi ilə birləşdirir. Boğazın ən dar yeri 207&nbsp;km təşkil edir. Boğazın ən dərin yeri 36 m-dir. Boğaz kiçik adalar və rif dərələri ilə zəngindir. 28 dekabr 2014-cü ildə İndoneziya məxsus AirAsia şirkətinin təyyarəsi boğaz üzərində qəzaya uğrayır.

## Mənbə
* İndoneziyaya məxsus təyyarə qəzası -28 dekabr 2014
Kudaro mağarası

Kudaro mağarası.
## Haqqında
Kudaro mağara düşərgələri Böyük Qafqaz dağları ərazisində Cənubi Osetiyanın Cav rayonunda, Adcori çayının sol sahilində yerləşir. Mağara dəniz səviyyəsindən 1600 metr yüksəklikdədir. Kudaro I mağarasının çöküntülərində altı mədəni təbəqə qeydə alınmışdır. Abidənin ilk təbəqəsi Aşel dövrünə aiddir. Abidənin V-VI təbəqələrindən Aşel dövrünə aid olan maddi mədəniyyət nümunələri tapılmışdır. Düşərgənin əmək alətləri kobud əl çapacaqları və qaşovlardan ibarətdir.

Kudaro III mağara düşərgəsi Kudaro I düşərgəsinin yaxınlığında olub, 7 mədəni təbəqədən ibarətdir. Abidənin II təbəqəsi mezolit, III-IV təbəqəsi Mustye, V-VI təbəqəsi isə Aşel dövrünə aid edilmişdir.

Abidədə 1955-1990-cı illər arasında V.P.Lyubinin rəhbərliyi ilə qazıntı işləri aparılmışdır.

## Mənbə
* İradə Avşarova, Qənirə Pirquliyeva. Qafqaz arxeologiyası. Bakı,2010
.