open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rəfahiyə

**Refahiyə** — Ərzincanın 9 ilçəsindən biri . İlçədə 119 kənd var. 

## Əhali
2016-cı ilin məlumatına görə ilçədə 10.765 nəfər yaşayır.

## İstinadlar
Kəmaliyə

**Kemaliyə** yaxud **Eğin** — Ərzincanın 9 ilçəsindən biri.

## Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə ilçədə 4.905 nəfər yaşayır.

## İstinadlar
Eurocopter EC135

**Eurocopter EC135** və ya **Airbus Helicopters H135**, Airbus Helicopters tərəfindən istehsal olunan yüngül çəkili çoxməqsədli helikopterdir. İlk uçuşunu 15 fevral 1994-cü ildə həyata keçirmişdir və 1996-cı ildən aktiv şəkildə istismarına başlanılmışdır. Hal-hazırda da aktiv şəkildə istifadə olunur. Əsas istismarçısı Fransa Hərbi Hava Qüvvələri olsa da, İspaniya Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən də istifadə olunur. 1995-ci ildən istehsalına başlanılmış və 1220 ədəd istehsal edilmişdir. Vahidinin qiyməti 15.5 milyon ABŞ dolları dəyərindədir. MBB Bo 105 helikopteri bu helikopterlərin Almaniya tərəfindən inkişaf etdirilmiş versiyasıdır. Eurocopter EC635 adlı digər bir modifikasiya olunmuş versiyası da mövcuddur.

## Teknixi xüsusiyyətləri (EC135 P2+/T2+)
* **Ekipaj:** 1
* **Daşıma qabiliyyəti:** 7 yolçu və ya 1,455&nbsp;kq ağırlığında yük
* **Uzunluq:** 10.2 m
* **Vintin uzunluğu:** 10.2 m
* **Hündürlük:** 3.51 m
* **Vintin (pər, pərvanə) sahəsi:** 81.7 m²
* **Boş çəkisi:** 1,455&nbsp;kq
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 2,910&nbsp;kq
* **Mühərrik:** 2 ədəd Turbomeca Arrius 2B2 və ya Pratt & Whitney Canada PW206B qazturbin mühərriki

## İstifadəçilər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 

## İstinadlar
Tərcan

**Tərcan** — Ərzincanın 9 ilçəsindən  biridir. İlçədə üç şəhər, yetmiş iki kənd və on yeddi məhəllə var.  

## Tarixçə
Ərzuruma bağlı olan ilçə, 11 may 1938-ci ildə qəbul edilmiş 3383 saylı qanunla Ərzincanın tabeçiliyə verildi.   

## Əhali
2016-cı ilin məlumatına görə ilçədə 17.367 insan yaşayır.

## İstinadlar
Eritrazma

**Eritrazma** ( – qızarmaq) – korinebakteriyalar (Corynebakterium minutissimum) tərəfindən törədilən dəri xəstəliyi. Ən çox yaşlı kişilər xəstələnirlər. Qasıq-xayalıq, nadir hallarda sağrılararası büküşlərdə, qoltuqaltı çuxurda, barmaqlarası büküşlərdə, süd vəzisialtı nahiyələrdə epidermisin ancaq buynuz qatının zədələnməsi xarakterikdir.

## Əlamətləri
Səthdə çəhrayı-qəhvəyi rəngli kəskin sərhədlənmiş, qabıq verən ləkələr. Ləkələrin ölçüsü güclə sezilən nöqtədən bir neçə sm-ә qədər ola bilər.

## Müalicəsi
Zədələnmiş ocağa gündə 2 dəfə eritromisin məlhəmi sürtmək, digər infeksiya qoşulduqda, həmin nahiyəni yodun 2%-li spirtli tinkturası və ya 5%-li salisil spirti ilə silmək.

## Profilaktikası
Dəriyə gündəlik gigiyenik qulluq, vanna və duş qəbulundan sonra büküşlərin diqqətlə qurulanması.

## İstinadlar
EKU

**EKU** () — Avropa ölkәlәri tәrәfindәn yaradılmış kollektiv Avropa valyuta (hesab) vahidi.
EKU, real valyutanın bir çox xüsusiyyətlərinə sahib idi:

* tam hüquqlu bir ölçü standartı idi;
* AVS ilə əlaqəli hər şeyin, habelə iqtisadi və maliyyə fəaliyyətlərinin və İcmada mühasibat uçotunun vahidi idi;
* ehtiyat dəyəri varlığı idi;
* valyuta ehtiyatlarının təhlükəsizliyinə qarşı çıxarılan və faiz ödəmə obyekti olan;
* AVS üzvü ölkələrin mərkəzi bankları arasındakı əməliyyatlarda hesablaşma vasitəsi idi.

## Haqqında
10 Avropa ölkәsi EKU-nu öz valyutaları әsasında dәyәrlәndirir, onlar EKU-nu tәmin etmәk üçün 2800 t qızıl (sadәcә qeydlәrdә) vә Amerika dollarını depozitә qoymuşlar. Tәdricәn vahid statusu ilә yanaşı, EKU beynәlxalq hesablaşmaların tәnzimlәnmә alәti olan real pul vәsaitlәri statusunu da qazanır.

Qızılın dünya pulu kimi müxtәlif surroqatlarla әvәz olunmasına gәtirәn dünya valyuta sistemi böhranından sonra kollektiv valyuta vahidlәri yayılmağa başlamışdır. Belә valyuta vahidlәrinin daxil edilmәsinin vacibliyi, milli valyuta kursunun (hesablaşma pulu kimi) müqayisәsi mәqsәdilә onlardan istifadә olunması ilә müәyyәn edilir. Kolletiv valyutalar kağız әsginazlar vә ya metal sikkәlәr formasında buraxılmaması, sadәcә hesablarda (book money) pul şәklindә qeyd edilmәsi ilә milli valyutalardan fәrqlәnirlәr. Belә pulların mәzәnnәsini qeyri-mәhdud kreditorlara malik tәsisçi ölkәlәr müәyyәn edirlәr. 1970-ci illәrin sonlarından ölkәlәrin kollektiv valyutaları sayәsindә beynәlxalq hesablara xidmәt etmәk mümkün olan dünya puluna çevirmәyә çalışdıqları daha dәqiq tendensiyalar yaranmağa başlamışdır. EKU xüsusi beynәlxalq borc kapitalı bazarında iştirak etmәk haqqı olan tamhüquqlu Avropa valyutası kimi tәsdiq olunmuşdur.

## Valyuta səbəti tərkibi

## İstinadlar
Əxtəl

**Əbu Malik Qiyas ibn Qəvs ət-Təğlibi** (; ) – ərəb şairi.

## Bioqrafiyası
Xristian Təğlib qəbiləsinə mənsub olmuşdur. Kəskin həcvlərinə görə müsəlman şair Kәəb ibn Cüeylin ona "sən boşboğaz və səfehin birisən" deməsindən sonra "Əxtəl" (səfeh) ləqəbi ilə tanınmışdır. Əxtəl dövrün tanınmış adamlarına, o cümlədən xəlifə Müaviyəyə, Yezidə, Həccac və Ziyada mədhiyyələr qələmə almışdır. Himayəsində olduğu Yezidin istəyi ilə Əhli-Beyti və ənsarı tənqid edən şeirlər yazmışdır. Mədinə əhlini həcv etdiyinə görə müsəlmanlar tərəfindən lənətlənən Əxtəl xəlifə Əbdülməlik dövründə Dəməşqdə Əməvilər sarayının rəsmi şairi olmuş və xeyli rəğbət qazanmışdı. Əxtəlin Əməvilər dövrünün məşhur şairlərindən olan Cərir ibn Ətiyyə ilə qarşılıqlı atmacaları geniş yayılmışdı (bu mübahisələrdə Fərəzdəqin tərəfini tutmuşdur). Əxtəl fəxriyyələr yazmış, lakin bu janra forma və dil baxımından yenilik gətirə bilməmişdir. Xəmriyyələri (şərabı tərənnüm edən şeirlər) məşhurdur. Əxtəlin şeirləri yaşadığı dövrün hadisələrini, siyasi çəkişmələri əks etdirdiyi üçün tarixi dəyərə malikdir. Əbu Səid əs-Sükkərinin tərtib etdiyi divanı ilk dəfə 1891 ildə, Əbu Təmmam tərəfindən "Nəqaizu Cərir vəl-Əxtəl" adı ilə toplanmış Cərir ilə olan atmacaları Salxani tərəfindən 1922 ildə Beyrutda nəşr edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nyu-Briten

**Nyu-Briten** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Konnektikut ştatının Orta Konnektikut mahalında yerləşən bir şəhər.  26 noyabr 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən şəhər əhalisi 73,206 nəfərdir. 

## Demoqrafiya

### 2010 siyahıyaalınması
5 mart 2010 tarixində aparılan siyahıyaalınmaya görə şəhər əhalisi 17,353 nəfər, 7,405 ev və 4,415 ailədən ibarətdir.  Bundan başqa 97.7% ağ dərili, 0.3 yerli amerikalılar və 1.4% isə digər millətlərdən ibarətdir.

## İstinadlar
Dağarcıq

**Dağarcıq** — keçmişdə ərzaq məhsulunu saxlamaq üçün istifadə olunan qab.

Dağarcığı hazırlamaq üçün, bütöv soyulmuş və qurudulmuş qoyun dərsinin, qol yerlərini tikir, boğaz hissəsini isə ərzaq tökə bilmək üçün açıq saxlayırdılar. Qoşqu və minik heyvanlarına yüklənə bilirdi. Hələ e.ə. 3-cü minillikdən meydana çıxan dağarcıq, orta əsrlərdə də Azərbaycanda maldar əhali arasında geniş yayılmış əşya olmuşdur.

## İstinadlar
Xudayarlı türbələri

## Haqqında
**Xudayarlı türbələri** – Cəbrayıl rayonu Xudayarlı kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidələridir. Ümumilikdə kənd ərazisində bir-birinə yaxın yerləşən iki türbə dövrümüzə çatmışdır. Onlardan biri planda dairəvi, digəri isə səkkizguşəli formaya malikdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Ümumilikdə kənd ərazisində bir-birinə yaxın yerləşən iki türbə dövrümüzə çatmışdır. Onlardan biri planda dairəvi, digəri isə səkkizguşəli formaya malikdir. Xudayarlı kəndində yerləşən türbələr yaxşı yonulmuş qumdaşından inşa edilmişdir. Bu türbələr aid olduqları dövrün memarlığında XIII–XIV əsrlərin türbə memarlığının necə təkrarlanmasını öyrənmək baxımından elmi maraq kəsb edirlər.
Ə. Salamzadə qeyd edir ki, Xudayarlı kəndindəki dairəvi türbədə Füzuli rayonunun Aşağı Veysəlli kəndində yerləşən Mirəli türbəsinin birbaşa memarlıq təsiri açıq şəkildə görünməkdədir. Lakin, böyük həcm və ölçülü türbə üçün işlənmiş kompozisiya üsulunun kiçik türbəyə uyğunlaşdırılması zamanı Xudayarlı kəndindəki dairəvi türbə bədii inandırıcılığından məhrum olmuşdur.
Bir qədər aralıda yerləşən səkkizguşəli türbə də eyni xüsusiyyətlərin daşıyıcısıdır. Bu türbənin inşası zamanı nümunə olaraq dövrümüzə çatmamış daha qədim bir türbə əsas götürülmüşdür.
Füzuli, Qubadlı, Cəbrayıl və ətrafdakı digər rayonlar ərazisində XIII–XIV əsrlərdə çoxlu sayda müxtəlif formalı daş türbələr inşa edilsə də, onların çox az bir qismi dövrümüzə çatmışdır. Kəngərli türbəsi, Yazı düzündəki türbələrin qalıqları, Xocalı kurqanı yaxınlığındakı türbə və sair abidələr Xudayarlı türbələri kimi daha sonrakı dövrdə inşa edilmiş xatirə əsərlərinin ayrı-ayrı motivləri və memarlıq xüsusiyyətlərinin mənşəyini özündə əks etdirir.

## Həmçinin bax
* Arran memarlıq məktəbi

## Ədəbiyyat
* 
*

## Xarici keçidlər
* Talan olunmuş sərvətlər
* Əlimiz çatmayan yurd yerlərimiz
* Erməni vandalları tarixi abidələrimizi məhv etdilər
* Dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrin siyahısı
* Cəbrayıl və Füzulinin işğalından 27 il ötür

## İstinadlar
Sergey Maqnitski

**Sergey Maqnitski** () — Rusiya auditoru.

## Həyatı
Hermitage Capital fondunun hüquqşünası Sergey Maqnitski Rusiya büdcəsindən külli məbləğdə pulların oğurlanması sxeminə dair araşdrıma aparırıdı. Daha sonra onun özünü korrupsiyada iittiham etdilər. O həbs olundu və 2009-cu ildə Moskva təcridxanasında dünyasını dəyişdi.

## İstinadlar
Cambridge Analytica

**Cambridge Analytica** — Britaniya siyasi müşavirə şirkəti. Şirkət 2016-cı ildə ABŞ-nin seçki kampaniyasının və Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxmasına dair referendumun gedişində istifadə olunmaq üçün 87 milyona yaxın Facebook istifadəçisinin şəxsi məlumatlarını, o cümlədən İtaliyada 214,134 istifadəçinin şəxsi informasiyalarını əldə edib.

## İstinadlar
Jeremi

**Jeremi** () — Haitinin cənub-qərbində yerləşən şəhər, Qrand-Ans departamentinin inzibati mərkəzi.

## Tarixi
1964-cü ildə Jeremi şəhərində tonton-makuta və ordu ilə qarşıdurmada 27 nəfər həlak olmuşdur.

## Coğrafiyası
Ölkənin cənub-qərbində, ölkənin paytaxtı Port-o-Prens şəhərindən 297 km qərbdə yerləşir..

## Əhalisi
2013-cü ilə görə əhali 31,416 nəfərdir.

*Şəhər əhalisinin dinamikası:*

## Tanınmış şəxslər
Aleksandr Düma, general Toma-Aleksandr Düma.

## Qalereya

Fayl:Cathédrale Jérémie Haïti.JPG|
Fayl:Centre Jérémie Haïti.JPG|
Fayl:Jérémie Haïti 2.JPG|


## İstinadlar
Qay Pirs

**Qay Pirs** (tam adı: *Qay Edvard Pirs*, ; ) — ingilis əsilli avstraliyalı aktyor. O, Qonşular televiziya serialındakı Mayk Yanq rolu və Səhranın kraliçası Priskillanın macəraları (1994), Məxfi Los-Anceles (1997), Memento (2000), Qraf Monte Kristo (2002), Yol (2009), Kral Danışır! (2010), Prometey (2012) və Dəmir Adam 3 (2013) filmlərində oynaması ilə tanınır. Qay Pirs həmçinin Qanlı təklif (2005), Heyvan krallığı (2010), Qaranlıqdan qorxma və Təqib (2014) kimi filmlərdə də rol almışdır. O, "Emmi" televiziya mükafatının laureatıdır (2011). Bundan başqa o, "Qızıl Qlobus" (2012), "Ekran Aktyorları Dərnəyi" və "AACTA" mükafatlarına da namizəd olmuşdur.

## Erkən illəri
Qay Pirs 5 oktyabr 1967-ci ildə İngiltərənin İli şəhərində hərbi hava qüvvələrinin sınaq-pilotunun və məktəb müəlliməsinin ailəsində anadan olub. Qayın 3 yaşı olanda ailəsi Avstraliyaya köçüb. Orada anası fermada maralların çoxaldılması ilə məşğul olub. Hələ Pirs uşaq yaşlarında olarkən atasını təyyarə qəzasında itirmişdir. Məktəbdə oxuyarkən riyaziyyat və digər fənlərə çox az marağı ola Pirs daha çox incəsənət və musiqi ilə maraqlanıb. Onun, həmçinin uşaq yaşlarından teatra da böyük marağı olub. O, 11 yaşında ilk dəfə olaraq yerli teatrın səhnəsinə çıxmışdır.

Bununla birgə, Pirs gənc yaşlarında bodibildinq və qılıncoynatma ilə də məşğul olmuşdur.

## Karyerası
Pirs televiziya karyerasına 1985-ci ildə Avstraliya istehsalı olan Qonşular serialı ilə başlayıb. O, bu serialda Mayk Yanq rolunu canlandırırdı. Hətta bundan sonra insanlar Pirsi "Qonşular-dan Mayk" ləqəbi ilə adlandırmağa başlamışdır. Buradakı rolunun ardınca Pirs, həmçinin Home and Away (1988) və Snowy River: The McGregor Saga (1993) televiya dizilərində oynamağı bacarıb.

Bu seriallarda canlandırdığı rollardan sonra rejissor Frank Howson özünün istehsal etdiyi üç filmdə Qay Pirsə rol təklif edib. Həmin filmlər Heaven Tonight, Hunting və Flynn filmləri idi. Hətta Frank 1991-ci ildə Pirsin Hunting filminin premyerasına getməsi üçün bütün xərcləri qarşılayıb.

Pirs öz akyorluq karyerasına 1994-cü ildə rol aldığı Səhranın kraliçası Priskillanın macəraları filmi ilə davam edib. Bundan sonra o, ABŞ istehsalı olan Məxfi Los-Anceles, Acgöz, Vur əmri, Memento, Qraf Monte Kristo və Zaman maşını filmlərində də oynamağa müvəffəq olub. Daha sonra Pirs, həmçinin Avstraliya istehsalı fimlər olan Çətin söz (2002) və Qanlı təklif (2005) filmlərində rol alıb.

Aktyorluqla yanaşı, Pirsin musiqi sahəsində də müəyyən fəaliyyəti olmuşdur. O, 2014-cü ilin noyabrında özünün birinci albomunu təqdim etdi. Son olaraq Pirs 2018-ci ildə "The Nomad" adında ikinci studio albomunu ilə musiqi sahəsindəki fəaliyyətini daha da genişləndirdi.

## Şəxsi həyatı
Qay Pirs 1997-ci ilin martında psixoloq Keyt Mestits ilə ailə həyatı qurub, lakin onlar 18 il sonra – 2015-ci ilin oktyabrında evliliklərinə son qoyublar. Hal-hazırda Pirs aktrisa Keris van Hauten ilə sevgilidir və 2016-cı ilin avqustunda onların Monte adında bir oğlu dünyaya gəlmişdir.

Pirs, həmçinin heyvan hüquqlarını və Yer kürəsinin ekologiyasını qoruyan və müdafiə edən çoxlu sayda xeyriyyə təşkilatlarına dəstək olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* IMDb-də Qay Pirs
Epigenez (tibbi nəzəriyyə)

**Biologiyada epigenez** (yaxud preformasiyadan fərqli olaraq **neoformasiyaçılıq**) bitkilərin, heyvanların və göbələklərin hüceyrələrin fərqləndiyi və orqanların əmələ gəldiyi mərhələlər ardıcıllığı ilə toxumdan, sporadan və ya yumurtadan əmələ gəlməsi prosesidir.

Epigenetik anlayışlar əsasən 17–18 əsrlərdə preformizmlə mübarizədə əmələ gəlmişdir (U. Harvey, İ. Büffon və xüsusilə K. F. Volf). Sitologiya və genetikanın uğurları sayəsində müəyyən olunmuşdur ki, orqanizmin inkişafı genetik informasiyanın olduğu cinsi hüceyrələrin mikrostrukturu ilə müəyyən edilir. K. Volfun əsərləri sayəsində (18 əsrin sonu) Epigenez konsepsiyası qalib gəldi və embriologiyanın inkişafına təkan verdi. 19 əsrin 70–80-ci illərində sitologiyanın müvəffəqiyyətləri Epigenezi təkzib edən irsiyyətə dair çoxlu konsepsiyanın meydana çıxmasına səbəb oldu. 19 əsrin sonunda inkişaf mexanikasının təşəkkülü vitalist xarakterli epigenetik nəzəriyyələrin bərpası ilə nəticələndi. 20 əsrdə genetikanın meydana gəlməsi ilə yalnız xarici, yaxud qeyri-maddi amillərdən asılı olan tam yeni törənən prosesin inkişafı haqqında primitiv anlayışlar əvəzinə, orqanizmlərin ontogenez qanunauyğunluqlarını müəyyənləşdirən genetik informasiyalar təlimi yarandı.

## İstinadlar
Keçəvari pavlovniya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Çində geniş yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10–18 m, çətirinin diametri 7–10 m olan, şaxələnmiş budaqlı və enli, sıx çətirli, düz silindrik gövdəli, yarpağı tökülən ağacdır. Yarpaqları üzbəüz düzülüşlü, iri, uzunluğu 30 sm-ə qədər, uzunsaplaqlı, bütöv kənarlı, bəzən üç hissəli və ya dərin dişlidir. İri çiçəkləri zəngvari, bənövşəyi rənglidir, süpürgəvari hamaş çiçək qrupuna yığılmışdır. Meyvəsi çoxsaylı, xırda, qanadlı toxumları olan qutucuqdur. Kök zoğları və toxumlarla çoxaldılır.

## Ekologiyası
İşıqsevəndir. Zəngin, məhsuldar, drenajlı torpaqlara tələbkardır. Quraqlığa və çox nəmişliyə dözmür. Qışa davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Mərkəzi Nəbatət bağında və Dendrologiya İnstitutunda becərilir.

## İstifadəsi
Mədəni şəraitdə park və bağlarda becərilir. Bol, mavi-bənövşəyi çiçəkləri, iriyarpaqları bitkiyə dekorativ görünüş verir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aurinlər

**Aurinlər** — trifenilmetanın hidroksilli törəmələri sırasından olan boyaqlardır.

## Alınması
Bunların ən sadəsi aurin, fenolu (sulfit turşusu iştirakı ilə) oksalat turşusu ilə qızdırmaqla alınır. Reaksiya zamanı əvvəlcə boyağın leykəsası trioksitrifenilkarbanol əmələ gəlir, sonra sulfat turşusunun təsiri ilə su ayrılır və aurin alınır.

Fenol ilə ortokrezol və parakrezol qarışığını arsenat və sulfat turşuları ilə oksidləşdirdikdə aurinin homoloqu rozol turşusu alınır.
Aurinə pararozol turşusu da deyilir. Onların quruluşu, nitrit turşusunun təsiri ilə parafunksinin aurinə və funksinin rozol turşusuna çevrilməsi ilə sübut olunur.
Aydındır ki, nitrt turşusu funksinin və parafunksinin amin qruplarını hidroksil qrupu ilə əvəz edir və onları müvafiq olaraq aurinə və rozol turşusuna çevirir.

## Xassələri
Aurin qırmızı rəngli boyaqdır, suda həll olmur, spirtdə və sirkə turşusunda həll olur. sirkə turşusunun və başqa turşuların təsirindən aurin qızılı rəngə, qələvilərin təsirindən isə göy-qırmızı rəngə boyanır. Aurinlər kağıza boyamaq üçün, az miqdarda indikator kimi işlədilir.

## Mənbə
* M. Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966.
Lycium barbarum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Mərkəzi Çində yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Çоxsaylı sıx badaqlara malik, 1–2 m hündürlüyündə kоldur. Budaqlarında çox nadir hallarda tikanlar müşahidə еtmək оlar. Yarpaqları nеştərvari, tək-tək, qısa saplaqlı, ucu kütdür, bəzən dəstə şəklində budaqların üzərində düzülür, alt səthi açıq yaşıl rəngli, 3-6 sm uzunluğunda, 0,5-1 sm еnindədir. Çiçəkləri bənövşəyi və ya çəhrayı rənglidir, tək-tək və ya dəstə ilə yarpaqların qоltuğundan çıxır. Giləmеyvələri qırmızı, uzunsоv yumurtavari, 8–18 mm uzunluğunda, 5–10 mm еnindədir. Tоxumları 2–3 mm uzunluğunda, sarı rəngli, dairəvi və ya böyrəkvaridir. İyun ayından nоyabra qədər çiçəkləyir, mеyvələri iyul-nоyabr aylarında yеtişir.

## Ekologiyası
Abşеrоn şəraitinə davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda park və bağlarda mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada, mədəni əkin şəraitində dеkоrativ bitki kimi istifadə еdilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ftaleinlər

**Ftaleinlər** — ftal anhidridindən alınan boyaqlardır.

## Xassələri
Bunların trifenilmetan boyaqlarına mənsubiyyəti belə izah edilir. Əgər trifenilkarbinolun bir hidrogeni karboksil qrupu ilə əvəz olunursa, onda trifenilkarbinolkarbon turşusu alınacaqdır. Bu oksiturşunun lakton forması ftalefeon, ftalefenonun hidroksilli törəmələri isə ftalein boyaqları adlanır. Onların ən sadə nümayəndəsi fenolftaleindir.
Fenolftalein, ftal anhidridinin fenol ilə (sulfat turşusu ilə təsir etdikdə) kondensləşməsindən alınır.
Fenolftalein toz halında olan ağ rəngli maddədir, 2610C-də əriyir. Onu qələvilərdə həll etdikdə qırmızı rəngli duzu alınır. Qırmızı fenolftalein, xinoid qruplu birləşmədir.

## Tətbiqi
Fenolftalein, təbabətdə işlətmə dərmanı kimi pergen adı ilə, onun spirtdə məhlulu isə analitik kimyada qələvilərin indkatoru kimi işlədilir.
Ftal anhidridini rezorsin ilə kondensləşdirdikdə rezorsinftalein və fluoressein adlanır. Bu zaman kondensləşmə ilə bərabər, rezorsin molekularının iki hidroksilindən bir molekul su da ayrılır.
Fluoressin fenolftaleindən daha asan alınır. Onu almaq üçün ftal anhidridini rezorsinlə bir yerdə sadəcə közərtmək olur. fərz olunur ki, onun lakton forması öz-özünə oksiturşu (xinoid) formasına çevrilir.
Fluoressin suda həll olmur, qələvi məhlulda qızrmızı sarı rəngli olub, çox zəif məhlulu belə fluoressensiya edərək ona yaşıl rəng verir. Kosmetik preparatları boyamaq və başqa boyaqlar almaq üçün işlədirlər.

## Alınması

Fluoressinə bromla təsir etdikdə dördbromlu törəməsi ola eozin alınır.
Eozin yaxşı fluoresesiya edən, çəhrayı rəngli boyaqdır. Yun və ipəyi boyamaq üçün işlədilməklə bərabər, bakterioloji tədqiqatlar üçün də əhəmiyyətlidir.
Fluosseinə yodla təsir etmələ terayodezin və ya eritrozin alınır.

## Tetrafenilmetan
Metanın tamam fenilləşmiş nümunəsi terafenilmetandır (C6H5)4C. Onu trifenilxlormetana fenilmaqneziumbromid ilə təsir etdikdə alırlar.
Tetrafenilmetan trifenilmetandan fərqli olaraq çox möhkəm birləşmədir, 2850C-də əriyir, 4310C-də qaynayır.

## Mənbə
* M. Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif — 1966.
Miraqoan

**Miraqoan** (, ) — Haiti Respublikasının cənub-qərbində yerləşən liman şəhəri, Nip departamentinin inzibati mərkəzi.

## Coğrafiyası
Mütləq hündürlük — dəniz səviyyəsindən 0 metr. Şəhərin bir kilometr cənubunda, Haiti Gölü ən böyük şirin su gölü Miraqoan gölüdür.

## Əhalisi
2013-cü ildə əhalinin sayı 5586 nəfər təşkil edirdi.

*Əhalinin dinamikası:*

## İstinadlar
Tanrı illüziyası

**Tanrı illüziyası** (ingilis. ***The God Delusion''') —'' [[Britanyalılar|Britanyalı]] məşhur [[Etologiya|etoloq]] [[Riçard Dokinz]]in 2006-cı ildə [[Birləşmiş Krallıq]]da ''The God Delusion'' adı ilə yayınladığı, beynəlxalq səviyyədə ən çox satılanlar siyahısında olmuş kitab. Tanrının mütləq şəkildə var olmadığını, dinin, cəmiyyət və xüsusilə də uşaqlar üzərində zərərli təsirləri olduğunu iddia edən [[fiksiya]] olmayan elmi əhəmiyyətli kitabdır. [[Azərbaycan]]da [[Qanun Nəşriyyatı|Qanun nəşriyyatı]] tərəfindən 2018-ci ildə nəşr olunmuşdur.

== Məzmun ==
Kitab 10 əsas başlıqdan ibarətdir

# İçdən inanan bir inancsız
# Tanrı fərziyyəsi
# Tanrının varlığı üçün göstərilən sübutlar
# Nə üçün hardasa dəqiq olaraq tanrı yoxdur?
# Dinin mənşəyi
# Əxlaqın mənşəyi: Nə üçün yaxşıyıq?
# "Yaxşı" kitab və dəyişkən əxlaq anlayışı
# Dinin problemi nədir? Nə üçün bu qədər düşmən olmaq lazımdır?
# Uşaqlıq, istismar və dindən qaçış
# Çox vacib boşluq var?

 

== Şərhlər ==
Kitab haqqında edilmiş bəzi şərhlər

''—'' "''Hamının oxumalı olduğu bir əsərdir''." ***The Economist***

''— "Əyləncəli, olduqca dolğun və görkəmli formada yazılıb. Aldığımız ilk dini təhsildən bu yana başımıza bəla olan boş inanclardan qaynaqlanan bu uydurmalara inandığımız üçün yaxşıca danlanırıq." '''Rod Liddle, Sunday Times*** 

*— "Həyəcanlı və şən kitabdır. Dokinz, güclü aqrumentlərini bütün gücü ilə kükrəyərək gəlir." *'Joan Bakewell, Guardian**'

## İstinadlar
Şimali Alföld

**Şimali Alföld** () — statistik (NUTS 2) Macarıstan regionu, Xaydu-Bixar, Yas-Nadkun-Solnok, Sabolç-Satmar-Bereq medyeler daxildir. Şimal-qərbdə Ukrayna , cənub və cənub-qərbdə Rumıniya ilə sərhəddir .

Regionun sahəsi — 17729&nbsp;km² (Şimali Alfölddən sonra ikinci ən böyük sahəsi). Əhalisi — 1,481,922 nəfərdir (2011-ci ilin məlumatları).

Şimali Alföld Macarıstanın ən iqtisadi zəif bölgəsi sayılır. Xüsusi vergi və sənaye zonalarının yaradılmasına baxmayaraq, infrastrukturun olmaması səbəbindən bölgədə investisiyaların həcmi artmır. 2001-ci ildə işsizlik səviyyəsi 7,5% olmuşdur.

Şimali Alföldin əsas hissəsi əkinçilikdə istifadə olunur, regionda inkişaf etmiş bir dərman sənayesi var.

Şimali Alfölddə ən diqqət çəkən yerlərdən biri Xortobad Milli Parkıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Mərkəzi Macarıstan

**Mərkəzi Macarıstan** () — statistik (NUTS 2) Macarıstan regionu, Peşt medyesi və Budapeşt şəhəri daxildir.

Regionun sahəsi — 6899 km².  Əhali — 2 971 246 nəfər (2011-ciilin məlumatları). 2001-ci ildə işsizlik səviyyəsi 4% (ölkədə ən aşağı).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Şimali Macarıstan

**Şimali Macarıstan** () — statistik (NUTS 2) Macarıstan regionu, Borşod-Abauy-Zemplen, Xeveş, Noqrad medyeler daxildir. Şimalda Slovakiya ilə sərhəddir .

Regionun sahəsi — 13.428&nbsp;km² (Macarıstanın dördüncü böyük regionu). Əhalisi — 1,194,697 nəfərdir (2011-ci ilin məlumatları).  2001-ci ildə işsizlik səviyyəsi 8% (ölkədə ən yüksək) olmuşdur.

## Böyük şəhərlər
* Mişkolts
* Eqer
* Şalqotaryan

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Yusif Etassami

**Yusif Etassami** və ya **Yusif Etessam-ül-mülk** () — İran jurnalisti, dövlət xadimi, naşir, tərcüməçi və yazıçı.

## Həyatı
Yusif Etassami 1874-cü ildə  Cənubi Azərbaycanın maliyyə mərkəzlərindən biri olan Aştiyan şəhərində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Yusif Etassaminin atası məşhur şair Pərvin Etassamidir, böyük qardaşı memar və rəssam Əbülhəsən Etassamidir.
## Fəaliyyəti
### Jurnalit kimi
İlk mətbəəni yaradan Yusif Etassami 1910-cu ildə "Bahar jurnalının əsasını qoymuşdur. "Bahar" jurnalı 1910-1911 və 1921-1922-ci illərdə aylıq buraxılmışdır. 24 səhifədən ibarət olmuşdur. Jurnalın ön sözündə də yazıdlığı kimi jurnalın məqsədi "müxtəlif elmi məqalələrin toplandığı forum düzəltmək, burada insanların ədəbi, etik, tarixi və incəsənət maraqlarına cavab verəcək qiymətli materiallar paylaşmaq olmuşdur.

Jurnalda nəşr etdirilən materialların əksəriyyəti Yusif Etassami tərəfindən yazılır və ya tərcümə edilirdi. Jurnalda qərb sivilizasiyasının tərənnüm əsas yer tuturdu.

Edvard Qrenvill Brauna görə Bahar jurnalı "çox müasir və avropalı" olmuşdur. İranika Ensiklopediyasında Heşmat Müəyyad jurnalı "liberal və humanistik" qiymətləndirmişdir.

### Tərcüməçi kimi
Yusifin həmçinin, 4 cildlik tərcümə əsərləri vardır. Tərcümə əsərlərinə Qasım Əminin "Təhrir əl-Mara", Viktor Hüqonun "Les  Misérables", Fridrix Şillerin "Qəbalə und Liebe" əsərini misal göstərmək olar.

## Naşir kimi
Yusif Etassami 1890-cı illərdə İrandakı ilk dəfə mətbəəni yaratmıdşır.

## Siyasətçi kimi
1909-1912-ci illərdə İran parlamentinin üzvü olmuşdur. Həmçinin müxtəlif vaxtlarda Təhsil nazirliyində çalışmış və Kraliyyət və Məclis kitabxanalarının rəhbəri kimi çalışmışdır.
## Həmçinin bax
* Cənubi Azərbaycan 
* İran azərbaycanlılarının siyahısı
## İstinadlar
Lələkşəkilli itiüzümü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Cənubi Amerikadır. Subtrоpik zоnalar daxil оlmaqla dünyanın hər yеrində yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1–2 m, bəzən 5 m olan, çоxillik, yarpağını tökən tikanlı kоldur. Yarpaqların uzunluğu 10–90&nbsp;mm, eni 4,5-4,7 mm-dir. Kasacığın uzunluğu 1-2,5 mm, boruvari, bəzən zəngvari, borucuğun uzunluğu 2-3,5 mm-dir. Çiçəklər tək-tək yеrləşir, bəzən diamеtri 6–25 mm оlan çiçək qrupuna yığılır. Çiçək tacı qırmızı, ağ və ya yaşılımtıl-ağ оlub, əsasından birləşmiş 5 ləçəkdən ibarətdir. Meyvəsi şarşəkilli, qırmızı, narıncı, tünd bənövşəyi, uzunluğu 5–9 mm, eni 4–8&nbsp;mm olan çоx tоxumlu giləmеyvədir. Tоxum və pöhrələrlə çоxaldılır.

## Ekologiyası
Quraq yеrlərdə bitir, bəzi növləri isə şоran tоrpaqlarda yayılır.

## Azərbaycanda yayılması
Mədəni şəraitdə Lənkəranda və Astarada becərilir.

## İstifadəsi
Çоx qədim zamanlardan qaraciyər və böyrək xəstəliklərinin müalicəsində istifadə оlunur. Bu bitkidən hazırlanmış dərman prеparatları hipоtеnziv xassəyə mallik оlub, ürək-damar, sinir sistеmilərinə təsir еdir. Canlı çəpərlərin salınmasında istifadə еdilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fətva

**Fətva** () — İslam hüququ ilə əlaqədar olan bir problemin dini hüquq qaydalarına görə çıxış yolunu göstərən, Şeyxülislam və ya müfti tərəfindən verilə bilən dini sənəd.

Fətva sadəcə İslam hüququ ilə əlaqədar olaraq deyil, İslamın qaydaları ilə idarə olunan dövlətlərdə də, hakimin verdiyi qərardır.

## Fətva ilə hökm arasında fərq

Fətva ilə hökmün fərqləri müvafiq məzmunlu şəriət kitablarında izah edilmişdir. Qısaca bunu deyək ki, fətva şəriətdə nəzərdə tutulmuş mövcud dəlillər əsasında verilir (Quran ayələrinə, hədislərə, icmaya və ağıla əsaslanaraq). Hökm isə müctəhidin mövcud şəraiti dəyərləndirərək gəldiyi qənaəti əks etdirir. Əlbəttə, hökm verilərkən də şəriətdəki dəlillər nəzərə alınır, lakin bu dəlillər mücərrəd mənada deyil, mövcud şəraitə əsasən dəyərləndirilir. Buna görə də fətva zamana və şəraitə görə dəyişmir, hökm isə dəyişə bilər. Beləliklə, hökm fətvaya nisbətən daha geniş məfhumdur; deyə bilərik ki, məna etibarilə hökm fətvanı da özündə ehtiva edir.

Fətva, onu verən müctəhid və onun müqəllidləri üçün keçərlidir, başqaları həmin müctəhidin fətvasına əməl etməyə vəzifəli deyillər. Amma lazımi şərtləri özündə birləşdirən şəriət hakimi bir məsələdə hökm versə, hamı ona tabe olmalıdır. Hətta digər müctəhidlər də - əgər bu hökmün səhv olduğuna yəqinlikləri yoxdursa – hökmə əməl etməlidirlər.

## [[Ayətullah]]lara görə fətva və hökm arasında fərq

Cavab 1: Hökm - İslam ölkəsinin idarəçiliyinə aid olan məsələlər və bütün müsəlmanlara aidiyyatı olan məsələlər xüsusunda verilir. Hökmdə müsəlmanların rəhbərinin rəyinə itaət olunmalıdır. Amma fətva - mükəlləflərin sırf fərdi məsələlərinə aid olur və hər bir mükəlləf öz mərcəyi-təqlidinin fətvasına tabe olmalıdır.

Ayətullahul-uzma Seyid Əli Xameneinin dəftərxanası

Cavab 2: Fətva- Quran, sünnə, əql və icma əsasında sübut olunub, nəticə çıxarılmış şəriət məsələsidir.

Lakin əgər vəliyyi-fəqih müəyyən bir nəticəyə gələr və müsəlmanlara müəyyən bir işi vacib edisə, bu hökmdür. Yalnız vəliyyi-fəqih hökm vermək səlahiyyətinə malikdir.

Ayətullahul-uzma Şeyx Məkarim Şirazinin dəftərxanası

Cavab 3: Fətva- müctəhidin Quran və sünnə kimi İslami qaynaqlardan əldə etdiyi qanundur. Hökm isə mövcud şəraitin ehtiyac və tələblərinə əsaslanaraq (zəruri) şərtləri özündə cəm etmiş müctəhid tərəfindən verilən əmrdir.

Ayətullahul-uzma Seyid Əli Sistaninin dəftərxanası

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* ''Fətva'' — Oksford İslam Tədqiqatları çərçivəsində hazırlanmış *Oksford İslam Dünyası Ensiklopediyası*ndan çoxhissəli məqalə
* Фетва 
* Səudiyyə Ərəbistanında Fətva ilə əlaqədar olaraq sayt açılmışdır
* Rəsmi fətva saytı 
* Hənəfi məzhəbinin fətvaları
* फतवा और औरत
Monika Lampert

**Monika Lampert** (tam adı: *Monika Lampert*, ; ) — Macarıstan siyasətçisi və hüquqşünası. 2002-2006-cı illərdə Daxili İşlər naziri, 2007-ci ilədək Yerli Hökumət naziri vəzifələrini icra etmişdir. 2007-ci ildə Ferens Dyurçan onu Sosial Məsələlər və Əmək naziri təyin etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Dr Andraş Yeqeşi ilə ailə həyatı qurmuşdur, Vera adlı qızı, Andraş adlı oğlu var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website of Mónika Lamperth
* Mónika Lamperth on the Hungarian government's site
* Mónika Lamperth's profile on the Hungarian parliament's page
* Biography on the MSZP's site
Lefter Küçükandonyadis

**Lefter Küçükandonyadis** () — Yunan əsilli Türk futbolçu və məşqçi. Doğum adı Yunancada azad mənasını verən Elefterios olan futbolçu qısaca olaraq Lefter kimi tanınır. Həmçinin ordinaryüs ləqəbi ilə də tanınır.

Türk futbolunun və Fənərbaxçanın ən məşhur futbolçularından biri olan Lefter Fənərbaxça Marşında adı keçən simvolik oyunçulardandır.  Fənərbaxça ilə İstanbul Futbol Liqalarında  ümumi 3, Milli Kümədə 1 və Super Liqada 3 dəfə olmaqla Türkiyə çempionatlarında ümumi 4 dəfə çempionluq yaşadı. 13 yanvar 2012-ci ildə o, müalicə gördüyü Amerika Xəstəxanasında 86 yaşındakı ağır sətəlcəm səbəbli ürək çatışmazlığından öldü.
## Həyatı
22 dekabr 1925-ci ildə Büyükadadaki Hamam küçəsində doğulmuşdur. Onun atası balıqçı Hristo, anası isə Argiro idi. Küçükandonyadisin ailəsi, 20-ci əsrin əvvəllərində Albaniyadan Böyükayaya köçən Yunan mənşəli bir ailə idi.
## Karyerası
Futbola Böyükadada başladı. Taksim İdman Klubunda yetişdi. Taksim Klubunun idarəçiləri 1941-ci ildə lisenziya vermək üçün məhkəmə qərarı ilə yaşını artırdılar. Beləliklə komandada oynaya bildi. O Taksimdə 2 il çıxış etdi. 1943-cü ildə orduya getdi, 4 illik hərbi xidmətdən sonra 1947-ci ildə İstanbula döndü və Fənərbaxçaya keçdi. Buradakı oyunu ilə diqqət çəkən Lefter, 3 Oktyabr 1951-ci ildə 17.500 lirə transfer haqqı ilə İtaliyanın ACF Fiorentina komandasına transfer oldu. Lefter, Fransanın OGC Nice klubunda 1 il oynadı və 1953-1954 mövsümündən etibarən yenidən Fənərbaxçada çıxış etdi. Eyni mövsümdə, İstanbul Liqasında ən çox qol vuran Lefter, 1964-cü ilə qədər Fənərbaxçanın forması ilə 400-dən çox qol vuraraq rekorda imza atdı. Bu dövrdə Türk futbolunun əfsanəvi fiqurlarından biri kimi tanındı.

Futbol həyatı boyunca 50 dəfə Milli Komandada çıxış edib.

## İstinadlar
Pua Kumbu

**Pua Kumbu** , Saravak (Malayziya) İban xalqı tərəfindən mərasimdə istifadə edilən ənənəvi naxışlı rəngli pambıq parça.

## İban toxuculuğunun mənşəyi haqqında əfsanələr
Pua Kumbunun mənşəyi haqqında bir çox əfsanə var. Hər şey Menqin ve Dara Tinçin fiqurları ətrafında cərəyan edir. Hekayə, gözəl bir quşu üfləmə borusu ilə vuran İban ovçusu Menqin ilə başlayır. Ovuna tərəf qaçdığı zaman, quş yerinə toxunma bir ətək tapdı. O əvvəllər görmədiyi kimi toxunan ətəyi götürdü. Ancaq, ətəyin Petarın ən böyük qızı Sinqalanq Buronq olaraq bilinən Dara Tinçin Temaqa aid olduğunu bilmirdi. Dara Tinçin hər yerdə ətəyini axtarırdı. Menqin ilə qarşılaşdığı zaman ətəyi özünə qaytarıldı. Bunun əvəzində, Dara evli olmasına baxmayaraq Menqin ilə evləndi. Onu evinə, başqa bir dünyaya, tanrıların ölkəsinə apardı. Onların Sera Hantinq adında bir oğullarıda var idi. Bir il sonra Daranın ilk əri evə qayıtdı.Dara, Menqin və Seradan İban dünyasına geri dönmələrini və səyahətləri zamanı baju buronq olaraq bilinən jaketini və onun ətəyini aparmağı tapşırdı. O gündən etibarən, jaket və ətək bir çox İban qadını tərəfindən geyilməyə başladı və onlar eyni naxışları toxuyaraq tanrılara yaxın olduqlarını düşünürdülər. Beləliklə Pua Kumbu toxumağa başladılar.

## İstinadlar
Syatko

**«Syatko»** () — Saransk da nəşr olunan ədəbi-bədii, ictimai-siyasi jurnal. Sovet dövründə RSFSR Yazıçılar Birliyinin əsas mətbuat orqanlarından biri. Jurnalın nəşri Erzyan dilində həyata keçirilir.

## Tarixi
Jurnal 1929-cu ildən Samarada, ayda bir dəfə olmaqla buraxılır. Jurnalı nəşr etmək qərarı 1928-ci il aprelin 5-də Ümumrusiya Partiya İşçilərinin Konfransında qərara alınır. Syatkonun ilk sayı Samara şəhərində yerləşən Orta Volqo Regional Partiya Komitəsi, Mordoviya bölməsinin aktiv yardımı ilə ərsəyə gəlmişdir. 1930-cu ilin yanvarında Mordoviya muxtar vilayətinin təşkili ilə jurnal Saranskda buraxılmağa başlanılır. 
 
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 26 iyun 1941-ci il qərarı ilə 5 iyul 1941-ci ildə Komunist partiyası Mordoviya Regional Komitəsi Bürosunun iclasında Mordoviya MSSR-in Yazıçılar Birliyinə "Syatko" jurnalının dərc edilməsini xüsusi təlimat verilənə qədər dayandırmaq göstərişi verilir.

1946-cı ilin yanvarından 1956-cı ilin may ayına qədər jurnalın əvəzinə ədəbi və incəsənət almanaxı olan «İznyamo» («Qələbə») nəşr olunmuşdur. 1956-cı ilin iyun ayından jurnal «Suran told» («Sur oçaqları») adı ilə dərc olunmağa başlayır. Jurnalın ilkin adı olan «Syatko» ona 1956-cı ilin yanvarında qaytarılır.
Jurnal iki ayda bir dəfə dərc olunmağa başlanılır. 1991-ci ilin noyabrından isə ayda bir dəfə dərc edilir.

Jurnalın təsisçiləri: 1990-cı ilin dekabrına kimi — Mordoviya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası yazıçılar İttifaqı, 1991-ci ilin yanvarından 1999-cu ilin mayına kimi — Mordioviya Yazıçılar Birliyi və redaksiya kollektivi, 1999-cu ilin iyun ayından 1999-cu ilin dekabrına kimi — Mordoviya Respublikası hökuməti və redaksiya kolektivi. 2000-ci ilin yanvarından təsisçi Mordoviya Respublikası hökumətidir.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1979-cu il 6 mart tarixli fərmanı ilə jurnal "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Müxtəlif illərdə «Syatko» jurnalına rəhbərlik etmişdir:
* D. İ. Qrebensov (1929-08.1931)
* K. D. Zvezdin (09.1931-08.1932)
* A. M. Lukyanov (09.1932-08.1933)
* A. D. Kutorkin (09.1933-12.1933)
* F. A. Poteşkin (01.1934-04.1935)
* İ. İ. Prokin (05.193-1-.1935)
* A. D. Kutorkin (11.1935-12.1937)
* D. F. Uçayev (01.1938-05.1939)
* N. İ. Filippov (06.1939-06.1941)
* N. L. İrkayev (01.1956-04.1958)
* S. E. Veçkanov (05.1958-08.1959)
* A. D. Kutorkin (09.1958-06.1959)
* A. K. Martınov (07.1959-10.1963)
* E. İ. Pyayayev (11.1963-12.1966)
* A. S. Şeqlov (01.1967-12.1971)
* A. K. Martınov (01.1972-06.1977)
* İ. A. Kalinkin (07.1977-05.1984)
* A. M. Doronin (06.1984-01.2000)
* A. V. Arapov (2000 — 14.06.2011) — M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakultəsinin məzunu, Mordoviyanın əməkdar şairi.

Bu gün ki, gündə jurnalın baş redaktoru T. V. Razqulyayevdir —  Rusiya Jurnalistlər İttifaqının üzvü, Mordoviyanın Əməkdar mədəniyyət işçisi.

## İstinadlar
Kişfaludi cəmiyyəti

**Kişfaludi cəmiyyəti** () — 1836-cı ildə Peştdə yaradılan ədəbi cəmiyyət. 1830-cu ildə vəfat edən Karoy Kişfaludinin şərəfinə adlandırılmışdır. Cəmiyyətdə aylıq görüşlər keçirilir, mükafatar təqdim olunur, xalq mahnılarının toplanmasına maliyyə dəstəyi göstərilirdi və Macarıstanın ədəbi həyatında böyük bir qüvvə idi. Bundan əlavə, Kişfaludi cəmiyyəti İmre Madaçın “İnsanın faciəsi” kimi əsərlərin nəşr olunmasına köməklik edirdi. 1952-ci ildə cəmiyyətin fəaliyyəti sona yetirildi.

## Təsisçiləri

## Direktorları
* Andraş Fay (ilk direktoru, 1837-1841)
* Ferents Toldi (1841-1861, və 1860-cı ildən sədr olmuşdur)
* Yanoş Aran 
* Jiqmond Kemen (1867-1876)
* Moriç Lukas (1876-1879)
* Pal Dulai

## Biblioqrafiya

* Fischer, William: *A Kisfaludy Társaság története a szabadságharcig* ("The History of the Kisfaludy Society"), 1928.
* Kéky Louis: *A százéves Kisfaludy Társaság* ("The Kisfaludy Society Centennial"), 1936.
Üzümlü (Ərzincan)

**Üzümlü** — Ərzincanın 9 ilçəsindən biri.

## Əhali
2016-cı ilin məlumatına görə ilçədə 12.913 nəfər yaşayır.

## Bələdiyyə
Üzümlü bələdiyyəsi 1924-ci ildə quruldu.

## İstinadlar
Zilə Vəliyeva

**Zilə Vəliyeva** (tam adı: *Zilə Vəliyeva*, ; ) — Tatarıstan Respublikasının dövlət xadimi və siyasətçisi, Rusiya Federasiyasının əməkdar mədəniyyət işçisi, fəlsəfə elmləri namizədi (2010).

O, 20 il ərzində — 1992-2012-ci illərdə Rusiya Federasiyasında ənənəvi olaraq patriarxal müsəlman bölgələrindən biri olaraq qeyd olunan Tatarıstan Respublikasının birinci dərəcəli yüksək vəzifəli şəxslərdən biri və ən nüfuzlu qadın siyasətçi kimi çıxış etmişdir. O, həmçinin aktiv şəkildə regionu beynəlxalq səviyyyədə təmsil edir.

Hazırda Zilə Vəliyeva Kazan Kremlinin Dövlət Muzeyinin Tarix və Memarlıq Kompleksinin direktoru, eləcə də Tatarıstanlı Qadınlar İctimai Birliyinin sədri, Tatarıstan Respublikasının YUNESKO üzrə Komissiyasının sədridir.

## Bioqrafiyası
* 1970–1980 — müxbir, sonralar *Leninets* (Ufa) respublika gənclər qəzetinin ədəbiyyat və incəsənət şöbəsinin müdiri;
* 1980-1982 — *Veçernyaya Kazan* (Kazan) qəzetinin müxbiri;
* 1982-1990 — müxbir, *Sovetskaya Tatariya* (Kazan) qəzetinin sosial məsələlər şöbəsinin müdiri;
* 1990-1992 — *İzvestiya Tatarstana* (Kazan) qəzetinin siyasət xəbərləri üzrə redaktoru;
* 1992-1995 — Tatarıstan Ali Soveti sədrinin birinci müavini;
* 1995-1999 — Tatarıstan Dövlət Şurasının sədr müavini;
* 1999-2001 — Tatarıstanın Mətbuat, teleradio və kütləvi informasiya vasitələri naziri;
* 2001-2005 — Tatarıstanın Baş nazirinin müavini;
* 2005-2011 — Tatarıstanın Baş nazirinin müavini və Mədəniyyət naziri;
* mart 2011 — may 2012 — Tatarıstanın Baş nazirinin müavini;
* 17 may 2012-bugünədək — Kazan Kremlinin Dövlət Muzeyinin Tarix və Memarlıq Kompleksinin direktoru.

## Mükafatları
* Şücaətli əməyə görə medal;
* "Sankt-Peterburqun 300 illik yubileyinə həsr olunmuş" medal (2003);
* "Kazanın 300 illik yubileyinə həsr olunmuş" medal (2005);
* Tatarıstan Respublikasının Prezidenti adından təşəkkür məktubu (2007);
* "Dostluq" ordeni (2008);
* Mədəniyyət sahəsində Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatı (2009).

## İstinadlar
Con Everett Mille

**Con Everett Mille** () — Prerafaelit Qardaşlığının yaradıcılarından biri olan ingilis rəssamı və illustratoru.

## Həyatı
### Erkən illəri
Mille 1829-cu ildə İngiltərənin Sauthempton şəhərində Cersidə yaşayan məşhur bir ailədə anadan olub. Valideynləri Con Vilyam Mille və Emili Meri Mille idi. Erkən uşaqlığının çox hissəsi Cersidə keçirmişdir və həyatı boyu buraya bağlılığını qoruyub saxlamışdır.
Anasının "avtoritar şəxsiyyəti" onun erkən həyatına çox güclü təsir etmişdir. O, incəsənətə və musiqiyə böyük maraq göstərirdi və oğlunun bədii yaradıcılığını həvəsləndirdi, Kral İncəsənət Akademiyasında əlaqələrin inkişafına kömək etmək üçün ailənin Londona köçürülməsini təşviq etdi. Daha sonra “Mən hər şeyi anama borcluyam” dedi.

Onun bədii istedadı ona hələ görünməmiş on bir yaşında Royal Academy Schools-da bir yer qazandı. Orada olarkən o, 1847-ci ilin sentyabrında Bedford Meydanı yaxınlığındakı Gower küçəsindəki ailə evində Pre-Rafaelit Qardaşlığını ("PRB" kimi tanınır) qurduğu William Holman Hunt və Dante Gabriel Rossetti ilə tanış oldu.

### Ailəsi

## Pre-Raphaelit işləri


Fayl:Millais Order of Release.jpg|*[[The Order of Release|Reliz ordeni]]* (1852-53) Tate İngiltərə, London 
Fayl:John Everett Millais - Ophelia - Google Art Project.jpg|*[[Ophelia (painting)|Ophelia]]* (1851-52) Tate Britain, London 
Fayl:Millais - Die Rückkehr der Taube zur Arche Noah.jpg|*[[The Return of the Dove to the Ark|Dovanı gəmiyə qaytarması]]* (1851)  Ashmolean Muzeyi, Oxford 


## İstinadlar
Vladislav Kanevski

**Vladislav Volodimiroviç Kanevski** (; ) — Ukrayna diplomatı, Ukraynanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2019–2024).

## Həyatı
Vladislav Kanevski 2 yanvar 1973-cü ildə Vinnitsa şəhərində anadan olub. 1996-cı ildə Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetini, 2003-cü ildə isə Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyi yanında Ukrayna Diplomatik Akademiyasını bitirib. Polyak, ingilis, rus dillərini bilir.

1996–1998-ci illərdə Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyinin Konsulluq İdarəsinin Vətəndaşlıq, miqrasiya, irs və xaricdəki vətəndaşlarla əlaqələr şöbəsinin mütəxəssisi olub.

1998–2002-ci illərdə Ukraynanın Polşa Respublikasındakı səfirliyinin üçüncü və ikinci katibi olub.

2003–2004-cü illərdə MDB-nin Birinci Ərazi İdarəsinin Dövlət Başçıları Şurasında Ukraynanın sədrliyini təmin edən katibliyin katibi, Ukrayna Xarici İşlər Nazirinin birinci müavininin katibliyinin Ukrayna Ali Radası ilə əlaqələr üzrə rəhbəri işləyib.

2004–2008-ci illərdə Ukraynanın Krakovdakı Baş Konsulluğunun konsulu olub.

2008–2011-ci illərdə Konsulluq Xidməti Departamentinin Seçicilərinin Dövlət Reyestrində müşavir, şöbə müdiri vəzifəsinin icraçısı, Konsulluq Xidməti Departamentinin Təhlil və Planlaşdırma şöbəsinin müdiri işləyib.

2011–2012-ci illərdə Ukraynanın Lyublin (Polşa) şəhərindəki baş konsulu olub.

2012–2014-cü illərdə Ukraynanın Polşa Respublikasındakı səfirliyinin müşaviri-elçisi, 2014-cü ildə Ukraynanın Polşa Respublikasındakı müvəqqəti işlər üzrə vəkili işləyib.

2018-ci ildə Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyinin Strateji Kommunikasiyalar şöbəsinin direktoru vəzifəsində çalışıb.

27 fevral 2019-cu ildən Ukraynanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olub. O, etimadnaməsini 2019-cu il mayın 17-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə təqdim edib. 22 fevral 2024-cü ildə səfir vəzifəsindən geri çağırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səfir
Məqubə Sırtlanova

**Məqubə Sırtlanova** (tam adı: *Sırtlanova Məqubə Həsən qızı*, , ; ) — baş leytenant və İkinci dünya müharibəsində 46-cı Taman qvardiyası gecə bombardmançıları aviasiya alayında komandirin köməkçisi. Müharibə zamanı 780 hücumu başa vurduğuna görə 15 may 1946-cı ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
15 iyul 1912-ci ildə Rusiya İmperiyasının Başqırdıstan ərazisində Bələbəy şəhərində anadan olmuş Məqubə Sırtlanova 1932-ci ildə Başalov Uçuş Məktəbini bitirmiş və Tbilisidə uçuş klubu planer məktəbinə qatılmışdı. İkinci Dünya müharibəsi başladıqdan sonra 1941-ci ilin iyulunda ordu sıralarına çağırılmışdır. O, mənşəcə tatardır və 1941-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur

İkinci Dünya müharibəsindən sonra, o, 1951-ci ildən 1962-ci ilə qədər Kazanda bir zavodda işləmişdir. Kazanda onun adına bir küçə, abidə və idman zalı var. 1 oktyabr 1971-ci ildə vəfat etmiş və Novo-Tatar Sloboda qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Hərbi karyerası
Sırtlanova 27 dekabr 1942-ci ildə ön cəbhəyə vuruşmağa göndərilmişdi. İlk missiyasını sonralar 46-cı Taman qvardiyası gecə bombardmançıları aviasiya alayı adlandırılmış 588-ci gecə bombardmançıları aviasiya alayının tərkibində yerinə yetirmişdir. O, Şimali Qafqaz, Belarusiya, Taman yarımadası, Krım, Polşa və Prussiyada bombalama əməliyyatlarını təşkil etmişdir. Müharibənin sonunda Məqubə döyüşlərdə 928 saat keçirmiş, 780 həmləni icra etmiş, düşmən ərazisinə 190 ton bomba atmış və pis hava şəraitində və hava hücumundan müdafiə zamanı öz təyyarəsini təhlükəsiz şəkildə idarə etmişdi. Bombardmanlarının dəqiqliyi səbəbindən iki dəmiryol stansiyası, iki projektor, üç artilleriya vahidi, dörd zirehli avtomobil, yanacaq deposu və 85 düşmən düşərgəsini məhv edə bilmişdi. Hərbi nailiyyətlərinə görə 15 may 1946-cı ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Mükafatları
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
* Lenin ordeni
* İki dəfə "Qırmızı Bayraq" ordeni
* İkinci dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni
* "Qırmızı Ulduz" ordeni
* müxtəlif yubiley medallar

## Həmçinin bax
* Marina Raskova
* Polikarpov Po-2

## İstinadlar
Feke

**Feke** — Adana ilinin ilçəsi. Adanadan 122&nbsp;km uzaqlıqdadır. Dəniz səviyyəsindən 620 metr yüksəkdir.

## Əhali
2018-ci ilin məlumatına görə ilçədə 17.555 nəfər yaşayır

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fatima Mustafina

**Fatima Mustafina** (tam adı: *Fatima Xəmitovna Mustafina*, ; ) — pedaqoq, partiya və dövlət xadimi, fəlsəfə elmlər namizədi, RSFSR əməkdar məktəb müəllimi, Başqırd Komsomol Regional Komitəsinin birinci katibi (1936—1944), Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Başqırdıstan Regional Komitəsinin Elm və Təhsil Qurumları Bölməsinin rəhbəri (1951—1955), Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Təhsil Naziri (1955—1971).

## Bioqrafiya
Fətimə Xamitovna Mustafina 26 dekabr 1913-cü ildə Samara vilayətinin Puqaçev rayonunun Dinqizbay kəndində anadan olmuşdur (indi Rusiya Federasiyasının Samara vilayəti Bolşeyçerniqovvski rayonu). Onun uşaqlığı Povoljedəki 1921—1922-ci il aclığına təsadüf edir. Onun atası Xamid bəy ailəsinin korluq çəkməməsi üçün əlindən gələni etmişdir. Bu zaman Xəmit Mustafin ailəsini cənuba Daşkəndə aparmışdır. Ancaq Xəmit Mustafin təyinat nöqtəsinə çatmadan Tif xəstəliyinə tutulur və həlak olur. Fatimanın anası Əzizə uşaqları xilas etmək məqsədi ilə uşaq evlərinə verir. Bir necə ildən sonra Əzizə xanım övladları ilə birlikdə Ufaya, Başqırdıstana qayıdır.

1930-cu ildə Fatimə Mustafina Başqırdıstan Dövlət Universitetinə daxil olmuşdur. 1941-ci ildə Fatimə Mustafina Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası sırasına qatılmışdır. 1947-ci ildə isə Fatimə Xamidovna Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi nəzdində İctimai Elmlər Akademiyasının aspiranturasına daxil oldu və 1950-ci ildə fəlsəfə elmləri namizədi olur. 1951-ci ildə Ufaya qayıdır. Regional komitədə elm və ali təhsil şöbəsinin müdiri olaraq işə başlayır. 1953-cü ilin iyununda isə məktəb şöbəsinin müdiri vəzifəsinə köçürülür.

Təhsil naziri olaraq 16 illlik fəaliyyəti nəticəsində, respublikada 60-70-ci illərdə məktəb islahatlarının aparıcı qüvvəsi olur. Respublikanın təhsilinin inkişafına görə çoxlu sayda mükafata layiq görülmüşdür. O cümlədən Lenin və iki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Xatirə
* Ufa şəhər № 20 Başqırd gimnaziyası Fatima Mustafinanın adını daşıyır.

## Mənbə
* Fatima Mustafina
* МУСТАФИНА Ф. X.
* Fatima Mustafina
## İstinadlar
Çukurova (Adana)

**Çukurova** — Adana ilinin ilçəsi. Çukurova Adananın mərkəz ilçələrindən biridir. Sahəsi 240   km²'dir.

## Əhali
2018-ci ilin məlumatına görə ilçədə 365.735 nəfər yaşayır. Həm də bu ilçə ŞKTR-a yaxın olduğu üçün hər il bura Kipr-dən yüzlərlə şəxs iş tapmaq və ya köçmək üçün bura gəlir. Mühacir axını çox olduğu üçün ilçədə müxtəlif bəd hadisələr baş verir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Britaniyalılar

**Britaniyalılar**, **britonlar** və ya **britanlar** (ingilis. *British people* və ya *Britons*  ) — Birləşmiş Krallıq, Böyük Britaniyanın dəniz əraziləri və Taxt-tac ərazilərinin vətəndaşları və ya mənşəlilərdir. 

Britaniyalı termininə Orta əsrlərin sonlarında rast gəlinsədə 1707-ci ildə birləşmiş Böyük Britaniya Krallığının quruluşu  britaniyalı kimliyinin yaranmasında əsas amil olmuşdur. Britaniyalı fərqindəliyi Britaniya və Birinci Fransa İmperiyası arasında baş verən Napoleon müharibələrində əhəmiyyətli olub Viktoriya dövründə daha da inkişaf etmişdir.

## İstinadlar