open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arzu Film

**Arzu Film** - Türkiyədə fəaliyyət göstərən film istehsalı şirkətidir.

## Arzu Filmin istehsal etdiyi filmlər (1964–2010)

* 1964 – Fatoş'un Fendi Tayfur'u Yendi
* 1964 – Gözleri Ömre Bedel
* 1964 – Kırk Küçük Anne
* 1965 – Bilen Kazanıyor
* 1965 – Helal Adanalı Celal
* 1965 – Senede Bir Gün
* 1965 – Sürtük
* 1965 – Taçsız Kral
* 1966 – Allahaısmarladık Yavrum
* 1966 – Ben Bir Sokak Kadınıyım
* 1966 – Bir Millet Uyanıyor
* 1966 – Denizciler Geliyor
* 1966 – Ölmeyen Aşk
* 1966 – Seni Bekleyeceğim
* 1966 – Seni Seviyorum
* 1967 – Büyük Kin
* 1967 – Elveda
* 1967 – Kara Davut
* 1967 – Ömre Bedel Kız
* 1967 – Silahları Ellerinde Öldüler
* 1967 – Sürtüğün Kızı
* 1967 – Yaşlı Gözler
* 1968 – Gönüllü Kahramanlar
* 1968 – İngiliz Kemal
* 1968 – Maskeli Beşler
* 1968 – Maskeli Beşlerin Dönüşü
* 1968 – Nilgün
* 1968 – Sevemez Kimse Seni
* 1968 – Yayla Kartalı
* 1969 – Acı İle Karışık
* 1969 – Ayşecik'le Ömercik
* 1969 – Çakırcalı Mehmet Efe
* 1969 – Fakir Kızı Leyla
* 1969 – Allah'ın Arslanı Hazreti Ali
* 1969 – Mezarımı Taştan Oyun
* 1969 – Tarkan
* 1970 – Kalbimin Efendisi
* 1970 – Seven Ne Yapmaz
* 1970 – Yavrum
* 1970 – Sürtük
* 1970 – Dikkat Kan Aranıyor
* 1970 – Tarkan: Gümüş Eyer
* 1971 – Emine
* 1971 – Senede Bir Gün
* 1971 – Son Hıçkırık
* 1971 – Tarkan: Viking Kanı
* 1971 – Hayat Sevince Güzel
* 1971 – Beyoğlu Güzeli
* 1972 – Feryat
* 1972 – Karaoğlan Geliyor
* 1972 – Sev Kardeşim
* 1972 – Tarkan: Altın Madalyon
* 1972 – Tatlı Dillim
* 1973 – Babaların Günahı
* 1973 – Canım Kardeşim
* 1973 – Oh Olsun
* 1973 – Tarkan: Güçlü Kahraman
* 1973 – Yalancı Yarim
* 1974 – Boşver Arkadaş
* 1974 – Hasret
* 1974 – Kanlı Deniz
* 1974 – Köyden İndim Şehire
* 1974 – Mavi Boncuk
* 1974 – Salak Milyoner
* 1974 – Salako
* 1975 – Delisin
* 1975 – Ah Nerede
* 1975 – Bizim Aile
* 1975 – Hababam Sınıfı
* 1975 – Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
* 1976 – Aile Şerefi
* 1976 – Hababam Sınıfı Uyanıyor
* 1976 – Öyle Olsun
* 1976 – Süt Kardeşler
* 1976 – Tosun Paşa
* 1977 – Cennetin Çocukları
* 1977 – Çöpçüler Kralı
* 1977 – Gülen Gözler
* 1977 – Hababam Sınıfı Tatilde
* 1977 – Nehir
* 1977 – Şaban Oğlu Şaban
* 1978 – Hababam Sınıfı Dokuz Doğuruyor
* 1978 – Kibar Feyzo
* 1978 – Neşeli Günler
* 1978 – Sultan
* 1979 – Erkek Güzeli Sefil Bilo
* 1979 – İsyan
* 1979 – Ne Olacak Şimdi
* 1980 – Banker Bilo
* 1981 – Hababam Sınıfı Güle Güle
* 1983 – Şekerpare
* 1986 – Milyarder
* 1987 – Kaçamak
* 1987 – Selamsız Bandosu
* 1988 – Arabesk
* 1988 – Zengin Mutfağı
* 1996 – Ali / Sakın Arkana Bakma
* 1996 – Işıklar Sönmesin
* 1999 – Asansör
* 2000 – Kahpe Bizans
* 2000 – Hemşo
* 2003 – Hababam Sınıfı Merhaba
* 2004 – Hababam Sınıfı Askerde
* 2005 – Hababam Sınıfı Üç Buçuk
* 2005 – Horoz Sedat
* 2005 – Maskeli Beşler İntikam Peşinde
* 2006 – Maskeli Beşler: Irak
* 2008 – Maskeli Beşler: Kıbrıs
* 2010 – Pak Panter

## Həmçinin baxın
Türkiyə kinosu

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Vəki ibn Cərrah

**Əbu Süfyan Vəki ibn əl-Cərrah ibn Məlih ər-Ruəsi** (; ) — mühəddis və fəqih.

## Bioqrafiyası
Ərəb əsilli və Bəni Ruəsə mənsubdur. Vəki atasından, İsmayıl ibn Əbu Xalid, Əymən ibn Nəbil, İkrimə ibn Əmmar, Hişam ibn Urvə, Əməş, İbn Əbu Leyla, İbn Cüreyc, Əvzai, Malik ibn Ənəs, Süfyan əs-Səvri, Şöbə və Həmmad ibn Sələmə kimi şəxsilərdən hədis rəvayət etmişdir. Vəkidən də oğlanları (Süfyan, Məlih, İbrahim və Ubeyd), Süfyan əs-Səvri (müəllimi), Abdullah ibn Mübarək, Əbdürrəhman ibn Mehdi, Əhməd ibn Hənbəl, Əli ibn Mədini, Yəhya ibn Məin, Abdullah ibn Zübeyr əl-Humeydi, İbn Səd, Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə, Əbül-Həsən ibn Əbu Şeybə, Xəlifə ibn Xəyyat, Səhnun və başqaları hədis rəvayət ediblər. O, Məkkə, Mədinə, Bağdad, Ənbar, Vasit, Əbadan, Mosul, Dəməşq, Misis (Massisa), Tarsus, Qüds və Misirə elmi səfərlər etmişdir. Vəki, hicri 196-cı ildə (812) həcc ziyarətindən qayıdarkən yolda vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* **Kitabüz-Zöhd.** Gözəl əxlaq və ədəbdən bəhs edən əsərdə, 539 rəvayət vardır.
* **Cüz fil-hədis.** Əsər daha çox *"Nüsxətü Vəki ənil-Əməş"* adı ilə tanınır.

Mənbələrdə ona bu əsərlər də nisbət olunur:

* *Kitabüt-Təfsir*,
* *Kitabüs-Sünən* (*"əl-Müsnəd"* və ya *"əl-Müsənnəf"*),
* *Fəzailüs-səhabə.*

## İstinadlar
Beşinci element (fəlsəfə)

**Beşinci element** () — bir çox ənənələrdə mövcud olan anlayış. Bu termin, maddənin dörd əsas element — od, hava, su və torpaq — halından fərqli olan, hiss olunmayan halını ifadə etmək üçün istifadə edilir.

Bu termin Qərbdə bu mənada ilk dəfə Aristotel tərəfindən işlədilmişdir. Aristotel, dörd elementdən kənarda mövcud olan incə maddəni, yəni efiri (eteri) ifadə etmək üçün quinta essentia ( və ya ) terminini irəli sürmüşdür.

Maddənin efir (eter) halı isə Aristoteldən çox əvvəl, Orfizm təlimində "aether" termini ilə ifadə edilirdi. Pifaqor da Orfey kimi aetheri maddənin incə halı kimi qəbul etmiş, lakin onu Aristotel kimi ayrıca bir element hesab etməmişdir. Pifaqora görə, beşinci element digər dörd elementə hökm edən ruhdur; yəni beşinci element anlayışı yalnız kainata həyat və canlılıq bəxş edən ruhla əlaqələndirilə bilərdi.

Müasir dövrdə həm Qərb okkultizmi, həm də teosofiya təlimlərində beşinci element anlayışı efir (eter) mənasında başa düşülür. Hind fəlsəfəsində isə efir mənasında qəbul edilən bu beşinci ünsürə akaşa deyilir.
Əbu Bəkr əl-Humeydi

**Əbu Bəkr Abdullah ibn Zübeyr ibn İsa əl-Qureyşi** (; ) — hədis hafizi və fəqih.

## Bioqrafiyası
Nəsli Qusay vasitəsilə Məhəmməd peyğəmbərə birləşir. Nisbəsi "Məkki"dir. Fudeyl ibn İyad, Dəravərdi, Vəlid ibn Müslüm, Vəki ibn Cərrah, Süfyan ibn Uyeynə kimi alimlərdən hədis, Şafiidən fiqh öyrənmişdir. Ondan Buxari, Zöhli, Əbu Züra ər-Razi, Hənbəl ibn İshaq, Fəsəvi, Əbu Xətim Məhəmməd ibn İdris ər-Razi kimi alimlər hədis rəvayət ediblər. O, Süfyan ibn Uyeynədən on doqquz il boyunca hədis rəvayət etmişdir. Bunu nəzərə alan İbn Xəyr əl-İşbili, Humeydinin *"[[Müsnəd əl-Humeydi|əl-Müsnəd]]"*ini *"Müsnədül-Humeydi ən Süfyan ibn Uyeynə"* şəklində adlandırmışdır. Məkkə və Misirdə Şafii ilə uzun müddət birlikdə olan Humeydi Şafiinin vəfatından sonra Misirdən Məkkəyə qayıtdı və burada 15 il fətva verib hədis dərsləri verdi. Humeydi Rəbiüləvvəl hicri 219-cu (Mart 834) ildə Məkkədə vəfat etdi.

O, İshaq ibn Rəhuyə, Əhməd ibn Hənbəl və Buxari tərəfindən "imam" adlandırmış, rəvayətlərinə *"[[Kütübi-sittə|Kütübi-Sittə]]"*də (İbn Macənin *"əs-Sünən"*i istisna olmaqla) yer verilmişdir.

## Əsərləri
* **əl-Müsnəd.** Məkkədə qələmə alınmış ilk müsnədlərdəndir. Özündə 1327 hədis ehtiva edir.
* **Üsulüs-sünnə.** Bu risalə müstəqil bir əsər olmayıb, "əl-Müsnəd"in sonudur. Abdullah ibn Süleyman əl-Qufeyli (Mədinə 1995) və Abdullah ibn Yusif əl-Cüdey tərəfindən müstəqil olaraq nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar
Efir (element)

**Efir** (, *[[Romanizasiya|Rom]]: aether*) — qədim stoiklərin və müasir teosofların "aether" adlandırdıqları maddə halıdır. Bu termin, insanın beş hiss üzvləri ilə dərk edə bilmədiyi, bərk, maye və qaz hallarına nisbətən daha az sıxlığa, daha yüksək titrəyiş sürətinə (vibrasiyaya) malik olan, daha incə və daha axıcı maddə vəziyyətini ifadə edir.

Efir (Ether) termininin mənşəyi qədim inisiasiya (mistik təlim) ənənələrində işlədilən "aether" sözünə əsaslanır (bəzən "aither" və ya "aiether" formasında da yazılır). Qədim yunan dilində "aether", mənşəyi olan "aitho" felindən də göründüyü kimi, "odlu, parlaq və havadan daha incə olan" mənasını daşıyırdı və fiziki bir məkan mənasında işlədilmirdi. Qədim dövrün ezoterik təlimlərində "aether" bəzən maddənin efir adlanan incə halını, bəzən isə maddənin "ilk maddə" (materia prima) adlanan ilkin, substansial halını ifadə etmək üçün istifadə olunurdu.

XIX əsrdə, bəzi fiziklər "mütləq müşahidə çərçivəsi" anlayışını tarixi səbəblərə görə "efir" adlandırmışdılar. Lakin bu, yalnız konseptual bir termin idi və qədim yunanların "aether" anlayışı ilə eyni deyildi. Daha sonralar Albert Eynşteynin xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi göstərdi ki, mütləq müşahidə sistemi mövcud deyildir.

Qısaca desək, efir (aether) maddənin aşkar edilməmiş dördüncü forması kimi qəbul edilirdi. Teosofiyaya görə, şamanizmdə və bir çox inanclarda "yeddi qat səma", "doqquz qat səma", "on iki qat səma" və s. kimi ifadələrlə adlandırılan "səma qatı" anlayışları, əslində maddənin dördüncü halının — yəni efir (aether) halının — bir-birini izləyən incəlik dərəcələrini ifadə edir.

Bu dərəcələnməni "planetar zəncir" () anlayışı ilə izah edən teosofiya təliminə əsasən, Günəş sistemi daxilində on iki səviyyə mövcuddur, lakin Yer planetar zənciri yalnız yeddi səviyyədən ibarətdir. Bu təlim eyni zamanda bildirir ki, insan da fiziki bədənlə ruh arasında yerləşən, get-gedə incələnən yeddi bədəndən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Modern Scientific Theories of the ancient Aether
Əbu Bəkr əl-Bəzzar

**Əbu Bəkr Əhməd ibn Əmr ibn Əbdilxaliq əl-Bəzzar əl-Bəsri** (; ) — mühəddis.

## Bioqrafiyası
Həyatı haqqındakı məlumatlar olduqca azdır. Mənası "toxum satan" olan Bəzzar ləqəbinə hansı səbəblə yiyələndiyi naməlumdur. Hüdbə ibn Xalid, Əbdüləla ibn Həmmad və Bündar kimi alimlərdən hədis öyrənmişdir. Ondan da İbn Qəni, Əbül-Qasım ət-Təbərani və Əbüş-Şeyx kimi bir çox mühəddis hədis rəvayət etmişdir. Mühəddislərin əksinə olaraq hədis öyrənmək üçün deyil, bildiyi hədisləri yaymaq üçün səfərlər etmişdir. İsfahan, Bağdad, Misir, Məkkə və Dəməşqdəki Rəmləyə səfər etdiyi yerlərdir. O, rəvayət etdiyi hədislərdə illətləri də tələbələrinə söyləmişdir. Bütün ömrünün hədis örənməyə və öyrətməyə hərs etmiş Bəzzar, Rəmlədə vəfat etmişdir.

Hədis tənqitçiləri onu "siqa bir mühəddis" olaraq adlandırsalar da, əzbərdən hədis rəvayət etdiyi zaman xəta etdiyinə də söyləyiblər.

## Əsərləri
* *[[Müsnəd əl-Bəzzar|Əl-Müsnəd]].* Əsəri *"əl-Müsnədül-kəbir"* və ya *"əl-Bəhrüz-zəxxar"* da adlandırırlar.
* *Kitabüs-Səlat alən-Nəbi.* Yeganə nüsxəsi Bursanın Hüseyn Çələbi kitabxanasında saxlanılır (№&nbsp;1181/1).

## İstinadlar
Planetar zəncir

**Planetar zəncir** () — teosofiya təlimində, bir planetin müxtəlif incəlik dərəcələrindəki maddələrdən ibarət mühitlərinin ardıcıl mərhələlər şəklində bir-birini izləməsini ifadə edən anlayış.

Teosofiyaya görə, Günəş sistemi daxilində ümumilikdə on iki səviyyə mövcuddur, lakin Yer planetar zənciri yalnız yeddi səviyyədən ibarətdir. Teosoflar hesab edirlər ki, bir çox ənənələrdə "yeddi qat səma" simvolu ilə ifadə olunan bu sistem, fiziki mühitdən başlayaraq ən incə — efir mühitinə qədər yüksələn yeddi təbəqədən ibarət olan strukturu göstərir.

Bu yeddi plan aşağıdan yuxarıya doğru belə adlandırılır:
#Fiziki plan;
#Efir plan;
#Astral plan;
#Mental plan;
#Kozal (səbəb) plan;
#Buddhi plan;
#Atma plan.

Teosofiya təliminə əsasən, insan da bu prinsipə müvafiq formada, fiziki bədənlə ruh arasında yerləşən, get-gedə daha incə hal alan yeddi bədəndən ibarətdir.

## İstinadlar
Əqsa məscidi (Rabva)

**Rabvada Əqsa məscidi** (urdu: مسجدِ اقصیٰ, translit.: *Məscid-i Əqsa*) — Pakistanda Əhmədiyyə Müsəlman Cəmiyyətinin əsas və ən böyük məscidi. Onun təməl daşı 1966-cı ildə qoyulmuşdur. Məscid 31 mart 1972-ci ildə dünya miqyasında cəmiyyətin başçısı Mirzə Nasir Əhməd tərəfindən istifadəyə verilmişdir. Bina 20.000-ə qədər ibadətçini qəbul edə bilir.

## Tarix

1964-cü ildə Rabvada cümə məscidinin tikilməsi qərara alındı, çünki əvvəlki məscidin (Məscid Mübarək) tutumu kifayət deyildi. 7 iyul 1964-cü ildə "Əl-Fəzl" qəzetində ianə müraciəti başladı. Lazımi vəsaitlər artıq iyulun 21-də toplanmış və müraciət dayandırılmışdır. Qadian Əqsa Məscidindən gətirilən təməl daşı 28 oktyabr 1966-cı ildə 5000 qonağın iştirak etdiyi mərasimdə Mirzə Nasir Əhməd tərəfindən qoyulmuşdur.

## Memarlıq

Dizayn, o zaman Əhmədiyyə Müsəlman Cəmiyyətinin xəlifəsi olan Mirzə Bəşir-ud-Din Mahmud Əhmədin istəyi ilə Əbdül Rəşid tərəfindən hazırlanmışdır. Tikinti planı artıq onun həyatı dövründə hazırlanmışdı, lakin 1965-ci il Hind-Pakistan müharibəsi səbəbindən təməl onun tərəfindən qoyula bilməmişdir. Sütunsuz əsas zal 1640 kvadrat metr, həyət isə 4520 kvadrat metrdir. Dizaynın Padşah məscidi və Dehli Cümə məscidindən ilhamlandığı bildirilirdi. 6500 m2 böyüklüyündəki ərazisi ilə birlikdə məscid 20.000-ə qədər ibadətçini qəbul edə bilir. Məscidin ümumilikdə 6 minarəsi var, bunlardan dördü təxminən 20 m, ikisi isə 12 m hündürlüyündədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aqsa Mosque
* panoramio.com: Aqsa Mosque, Rabwah
* panoramio.com: Aqsa Mosque, Rabwah
* panoramio.com: Annual Convention, Rabwah - Pakistan (Əqsa məscidi)
Abuca Milli məscidi

**Abuca Milli məscidi** (ərəbcə: الجامع الوطني أبوجا) — Həmçinin *Nigeriya Milli Məscidi* kimi tanınan, Nigeriyanın milli məscidi. Məscid 1984-cü ildə inşa edilmişdir və camaat namazları istisna olmaqla, qeyri-müsəlman ictimaiyyət üçün açıqdır.

## Tikinti

Məscidin tikintisi layihəsi "Aims Construction Limited" şirkətinə həvalə edilmişdir və onlar layihəni 1985-ci ildə tamamlamışlar. 2 dekabr 2024-cü ildə Nigeriya Ali İslam Şurasının təsdiqi ilə İlorin əmirliyinin ilk Maalami Ubandoması və həmçinin Darul Kitab Va Sünnə Ərəb və İslam Təhsil Mərkəzinin qurucusu Dr. Əbdülqadir Salman Cümə Səlaqberu Abuca Nigeriya Mərkəzi Məscidinin yeni seçilmiş Baş İmamı təyin edildi.

## Yerləşməsi və planı

Məscid paytaxt Abuca şəhərində yerləşir və Müstəqillik Prospektində, Milli Xristian Mərkəzinin qarşısında yerləşir. Məscid kompleksinə kitabxana və konfrans zalı daxildir. Kompleksə 600 nəfərlik konfrans mərkəzi, İslam Mərkəzinin ofisi və imamlar ilə müəzzinlər üçün yaşayış obyektləri daxildir. Tikinti zamanı ümumi podratçı "Lodigiani Nigeria Ltd." şirkəti olmuşdur, dizayn konsaltinqi isə "AIM Consultants Ltd." tərəfindən təmin edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Photographs of President Yar'Adua attending prayer at the mosque
Hteiktin Ma Lat

Limbin şahzadəsi **Hteiktin Ma Lat** (; ), **Tin Tin Ma Lat** kimi də tanınırdı — Birma şahzadəsi və Konbaun sülaləsinin yüksək səviyyəli üzvlərindən biri.

## Bioqrafiya
Hteiktin Ma Lat t 13 oktyabr 1894-cü ildə Britaniya Hindistanının Kəlkətə şəhərində anadan olmuşdur. O, Limbin Mintha və onun həyat yoldaşı Limbin şahzadəsi Kin Menin (tam adı Yenatha Xin Xin Ci) ikinci qızı idi. O, kral Taravvadinin nəticəsi və şahzadə Kanaunqanın nəvəsi idi. O, Hindistanın Allahabad şəhərində qızlar məktəbində oxumuş və ingiliscə səlis danışırdı.

Müstəmləkə hakimi və yazıçı Moris Kollis 1938-ci il tarixli "Burma məhkəmələri" kitabında 1928-ci ildə Ma Latdan zəng alması ilə bağlı bunları qeyd etmişdir: "Bu gözəl qadın divanda oturmuşdu, əynində mavi ipək yubka və ağ batist jaket var idi, qarğıdalı rəngli dərili, böyük parlaq gözlü və zərif əllərə malik idi". Prussiya tac şahzadəsi Vilhelm uzaq şərq turu çərçivəsində Allahabaddakı məclislərin birində onunla rastlaşandan sonra onu "valeh edici qadın" kimi təsvir etmişdir.

## Şahzadə ilə evliliyi
Sikkim kralının oğlu Sidkeonq və Ma Lat müntəzəm yazışmalara başladılar. Şahzadə Limbin və ailəsi Ranqunda yaşamaq üçün Birmaya qayıtdıqda, Sidkeonq 1912-ci ildə onları ziyarət etdi. Həmin vaxtlarda o və şahzadə evlənməyə razılaşmışdılar. Toy əvvəlcə 1913-cü ilə təyin edilmişdi, lakin sonra Sidkeonqun atasının səhhəti pisləşdiyi üçün təxirə salındı. 1914-cü ilin fevralında qoca kral vəfat etdi, Sidkeonq kral oldu və onun Ma Lat ilə toyu 1915-ci il fevralın 10-da olması gözlənilirdi.

1914-cü ilin dekabrında Sidkeonq 35 yaşında ürək çatışmazlığından, yataq otağında ölü tapıldı. Britaniyalılar bu hadisənin "müəmmalı şəraitdə" baş verdiyini bildirmişdilər.

## Sonrakı həyatı
19 oktyabr 1921-ci ildə Ma Lat Herbert Bellami ilə evləndi. Onun əri at yetişdiricisi idi və onun bir neçə ölkələrdə bukmeker şirkətləri var idi. Cütlüyün Yadana Nat-Mey adlı yeganə qız uşağı var idi.

## İstinadlar
Konstantin Satunin

**Konstantin Alekseyeviç Satunin** (; ) — rus zooloqu.

## Həyatı
Teleqrafçı ailəsində doğulub. 1869-cu ildən 1-ci Moskva gimnaziyasında oxumuş, rus-sovet entomoloqu Qriqori Kojevnikovun sinif yoldaşı olmuşdur. 8-ci sinifdə imtahandan kəsilir və təhsilini Çerniqovda başa vurur. 1885–1890-cı illərdə Moskva Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinin təbiət elmləri ixtisasında oxuyub.

1893-cü ildən Tiflisdəki Qafqaz baramaçılıq stansiyasında bioloji laboratoriyanın müdiri işləyib. Qafqazda apardığı araşdırmalarda o, balıq, sürünən və məməlilərin böyük kolleksiyalarını toplayır. Həmin kolleksiyasının bir hissəsi 1948-ci il Aşqabad zəlzələsi zamanı məhv olmuşdur.

1907–1915-ci illərdə Qafqazda kənd təsərrüfatı idarəsində tətbiqi zoologiya və ovçuluq üzrə baş mütəxəssis işləmişdir. Satunin Qafqazın termofaunasını ilk təsvir edənlərdən biri olub və taksonların təsvirini və regionun faunasının zoocoğrafi analizini təqdim edib. 1912-ci ildə Satunin Qafqazın zoocoğrafi vahidlərə yeni bölgüsünü işləyib hazırlayır.

10 noyabr 1915-ci ildə 52 yaşında Mtsxeta yaxınlığında ürək çatışmazlığından qəflətən vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* 
* *Сатунин К. А.* , Тифлис, Т.1. 1915; Т.2. 1920.

## Qeydlər

## Ədəbiyyat
* *Kozhevnikov G.* K. A. Satunin // Ornitoloji bülleteni. 1916. №&nbsp;1.
* 
* 

## Xarici keçidlər
Propithecus perrieri

**Propithecus perrieri** — İndrilər fəsiləsinə aid indri növü.
## Ümumi məlumat
Propithecus perrieri Madaqaskara endemik olan bir lemur növüdür. Əvvəllər Propithecus diademanın yarımnövü hesab edilirdi. 

Madaqaskarın şimal-şərqində çox kiçik bir sahədə yaşayır və quru yarpaqlı və ya yarı-rütubətli meşələrdə məskunlaşır. Yaşayış sahəsinin bir hissəsi qorunan ərazilərdə yerləşir.

Demək olar ki, tamamilə qara rəngli olan Propithecus perrieri təxminən 90 sm uzunluğundadır, bunun yarısı qalın quyruqdan ibarətdir. Dişilər erkəklərdən bir qədər böyükdür.

Kiçik ailə qrupları halında meşə örtüyü boyunca hərəkət edərək meyvə, yarpaq, çiçək, tumurcuq və toxumlarla qidalanır. Qrupların ərazisi təxminən bir hektar olur və bir-biri ilə səsli əlaqə saxlayır.

Perrier sifakasının uzunluğu 85-92 sm-dir, bunun 42-46 sm-i quyruqdur. Xəzi demək olar ki, tamamilə qara rəngdədir və üz və qulaqlar istisna olmaqla bütün bədənini örtür. Kiçik, irəli baxan gözlərə malikdir. Növün çəkisi 3,7-6,0 kq arasında dəyişir. Cinsi dimorfizm minimaldır, lakin dişilər orta hesabla bir qədər daha ağırdır. 

Növün coğrafi yayılması Madaqaskar Milli Parkları tərəfindən idarə olunan Analamerana Xüsusi Qoruğunda və Fanamby QHT tərəfindən idarə olunan Andrafiamena Qorunan Ərazisində cəmləşmişdir. Ankarana Xüsusi Qoruğunda bir neçə onillik əvvəl mövcud olduğu bildirilsə də, son onillikdə bu təsdiqlənməmişdir.

Propithecus perrierinin əsas təhlükələri, kəsmə-yandırma əkinçiliyi, kömür toplama və meşə qırılması səbəbindən yaşayış mühitinin məhv olması və parçalanmasıdır. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi onun qorunma statusunu "kritik təhlükə altında" olaraq qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Nick Garbutt: *Mammals of Madagascar. A Complete Guide.* Yale University Press, New Haven CT u. a. 2007, ISBN 978-0-300-12550-4.
* Russell A. Mittermeier, Jörg U. Ganzhorn, William R. Konstant, Kenneth Glander, Ian Tattersall, Colin P. Groves, Anthony B. Rylands, Andreas Hapke, Jonah Ratsimbazafy, Mireya I. Mayor, Edward Louis jr, Yves Rumpler, Christoph Schwitzer, Rodin Rasoloarison: *Lemur Diversity in Madagascar.* In: *International Journal of Primatology.* 29, 2008, , S. 1607—1656.
## Xarici keçidlər

* Perrier's sifaka habitat near Anjahankely in the Andrafiamena-Andavakoera Protected Area
* Primate Info Net Eastern Sifakas Factsheet
Trachypithecus poliocephalus

**Trachypithecus poliocephalus** — Əntərmeymunlar fəsiləsinə aid meymun növü.
## Ümumi məlumat
Trachypithecus poliocephalus Vyetnamın Cat Ba adasına endemik olan və təhlükə altında olan primat növüdür. Bu növ dünyanın ən nadir primatlarından biridir və Asiyada ən nadir primat ola bilər, çünki populyasiya sayı 70-dən az fərd olaraq qiymətləndirilir.

Trachypithecus poliocephalus 1995-ci ilə qədər François langurunun (T. francoisi) yarımnövü hesab edilirdi. Çində yaşayan ağbaş langur (T. leucocephalus) isə 2007-ci ilə qədər T. poliocephalus-un yarımnövü hesab edilirdi.

T. poliocephalus və T. leucocephalus ümumilikdə qara rəngdədir, lakin T. poliocephalusun baş, yanaq və boyun hissələri sarımtıl rəngdədir, T. leucocephalus isə elmi adından da göründüyü kimi ağ rənglidir. Trachypithecus poliocephalus Qoruma Layihəsinə görə, Cat Ba langurunun dərisi qara, xəz rəngi isə tünd qəhvəyidir. Baş və çiyin hissələri parlaq qızılıdan sarımtıl-ağ rəngdədir. Quyruq bədən ölçüsünə nisbətən çox uzundur (təxminən 85 sm). Körpələr qızılı-narıncı rəngdə olur. Xəz rəngi təxminən dördüncü aydan dəyişməyə başlayır. Erkək və dişilər eyni görünüşə malikdir. 2012-ci ildə köçürülən iki yetkin dişi hər biri 9 kiloqramdan çox çəkiyə malik idi.

Cat Ba adası, Cat Ba arxipelaqının ən böyük adasıdır və ətrafında 366 kiçik ada və qayalıq var. Trachypithecus francoisi növ qrupunun bütün üzvləri kimi, bu sosial və gündüz fəaliyyət göstərən meymun əhəngdaşı meşələrində yaşayır. Təhlükə altında olan bu meymun xüsusilə Cat Ba adasında, Ha Long körfəzi yaxınlığında yaşayır. Bu mənzərə okean tərəfindən işğal edilmiş karst forması kimi tanınır. Topoqrafiya eroziya nəticəsində aşınmış əhəngdaşıdır və silsilələr, qüllələr, yarıqlar, çökəkliklər və digər relyef formaları yaradır. Trachypithecus poliocephaluslar gündüz fəaliyyət göstərən heyvanlardır və əhəngdaşı mühitinə uyğunlaşıblar. Trachypithecus poliocephalusların yatdığı mağaralar, kənarlar və çıxıntılar, yırtıcılardan və ekstremal hava şəraitindən qorunmaq üçün istifadə edilir. Əlçatan mağaralar insanlar tərəfindən Trachypithecus poliocephalusları ovlamaq və ya öldürmək üçün istifadə edilirdi. 

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi onun qorunma statusunu "kritik təhlükə altında" olaraq qiymətləndirib. Trachypithecus poliocephalus "Dünyanın 25 Ən Təhlükəli Primatı" siyahısına daxil edilmişdir və son üç nəsil ərzində populyasiyanın 80% azaldığı təxmin edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Cat Ba Langur. Cat Ba Langur Conservation Project. Accessed 2008-07-15.
* http://ippl.org/2001-langur.php  Retrieved June 30, 2008
* http://www.catbalangur.org/Langur.htm Accessed 2011-07-23.
* https://floydssecrets.blogspot.com/2007/10/golden-headed-langurvietnam.html
* https://web.archive.org/web/20110728055728/http://www.stiftung-artenschutz.org/eng/set.html?projects%2Fgold.html
* http://www.ape-rescue.co.uk/golden-headed-langur.html
Presbytis femoralis

**Presbytis femoralis** — Əntərmeymunlar fəsiləsinə aid meymun növü.
## Ümumi məlumat
Presbytis femoralis Sinqapur və Malayziyanın cənub yarımadası üçün endemikdir. Presbytis femoralisin taksonomiyası bir neçə dəyişiklikdən keçdi. 2019-cu ilə qədər P. femoralisin üç yarımnövü tanınırdı. P. f. femoralis (nominativ), P. f. percura (Şərqi Sumatra zolaqlı lanquru) və P. f. robinsoni (Robinson zolaqlı lanquru). P. f. femoralis Sinqapurda və Malayziyanın cənubundakı Johor və Pahanq ştatlarında yaşayır, P. f. robinsoni Malay yarımadasının şimalında, o cümlədən Myanma və Tailandın cənubunda, P. f. percura isə Sumatra adasının şərq-mərkəzində yaşayır. 

Presbytis femoralis quyruq istisna olmaqla 43.2 ilə 61.0 santimetr uzunluğundadır, quyruğunun uzunluğu isə 61.0 ilə 83.8 santimetr arasındadır. Çəkisi 5.9 ilə 8.2 kiloqram arasında dəyişir. Arxa və yan tərəfləri tünd rəngli, sinə və iç budaqlar boyunca ağ rəngli zolaq şəklində tüklərə malikdir.

Presbytis femoralis gündüz fəaliyyət göstərən və ağacda yaşayan bir növdür, Dipterocarpaceae fəsiləsinə aid ağacların olduğu tropik meşələri üstün tutur. Digər yarpaq meymunlarına nisbətən yerə daha az enir. Həm ilkin, həm də ikincil meşələrdə, həmçinin bataqlıq meşələrində və manqrov meşələrində, hətta rezin plantasiyalarında yaşayır. Əsasən dörd ayaq üstündə gəzərək və tullanaraq hərəkət edir.
Adətən 3 ilə 6 fərddən ibarət qruplarda yaşayır. Lakin Sumatra adasının Peravanq bölgəsində aparılan bir araşdırmada qarışıq cinsli qruplarda orta hesabla 11 meymun olduğu müşahidə edilmişdir. Bu araşdırmada həmçinin qarışıq cinsli qruplarda 1 yetkin kişiyə 4.8 yetkin dişi nisbəti və hər yetkin olmayan meymuna 1.25 yetkin meymun nisbəti tapılmışdır. Qrup üçün orta ərazi ölçüsü 22 hektar, orta əhali sıxlığı isə hər kvadrat kilometrə 42 meymun olmuşdur. Digər araşdırmalarda isə 9 ilə 21 hektar arasında daha kiçik yaşayış sahələri tapılmışdır.

Presbytis femoralis əsasən vegetativ qidalanır. Mədəsindəki ixtisaslaşmış bakteriyalar ona yarpaqları və yetişməmiş meyvələri həzm etməyə imkan verir. Perawang araşdırmasında qidanın təxminən 60%-nin meyvə və toxumlardan ibarət olduğu müşahidə edilmişdir. Digər 30%-i isə əsasən gənc yarpaqlardan ibarətdir. 

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) 2021-ci ildə Presbytis femoralisi "kritik təhlükədə" olan növlər siyahısına daxil etdi. O zaman P. f. femoralis yarımnövü "zəif" kimi qiymətləndirilmişdi. Taksonomik yenidən baxışdan sonra təxminən 300–400 Presbytis femoralis qalıb. Malayziyada 250 ilə 300 arasında və bəlkə də daha az, Sinqapurda isə təxminən 60 fərd yaşayır. Kiçik və parçalanmış populyasiya və davam edən meşə qırılması riski səbəbilə növ IUCN-in "kritik təhlükədə" olan növlər siyahısına daxil edilmək üçün meyarlara cavab verir. 

Presbytis femoralis bir zamanlar Sinqapur adasının hər yerində yayılmışdı, lakin indi bu populyasiya "kritik təhlükədə" olan növlər siyahısındadır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Performans təsirləri

Strategiya tədqiqatçıları şirkət performansındakı fərqləri anlamaq istəyirlər. Tədqiqatlar göstərir ki, performans fərqlərinin əksəriyyətini üç amil izah edir, məsələn, Toyota-nın avtomobil biznesi ilə Samsung-un mobil telefon biznesi arasındakı fərqlər.

## Təhlil səviyyələri
Performans təsirləri təhlilin müxtəlif səviyyələrində baş verir.

Sənayedə i, korporasiya c və t ilində biznesin səmərəliliyi (p_{ict}) belə yazıla bilər:

### Digər
Digər fəaliyyət təsirlərinə baş icraçı direktor və coğrafi region və ya ölkə daxildir.

### Təsir ölçüləri
Təsir ölçüsü performans fərqlərinin miqyasının ölçüsüdür.

Ümumi ölçü dispersiyadır. Biznes effektləri üçün 36% dəyəri o deməkdir ki, biznes effektlərinin yayılması performansın ümumi dispersiyasının 36%-ni təşkil edir. Əksinə, performansın dağılmasının təxminən üçdə biri müəssisələr arasındakı fərqlərə, qalan üçdə ikisi isə digər amillərə (məsələn, müxtəlif sənayelər, müxtəlif korporasiyalar, müxtəlif illər və təsadüfi fərqlər) bağlıdır. Dispersiyanın üstünlüyü ondan ibarətdir ki, təsirlərin cəmi 100% təşkil edir. Dezavantaj odur ki, dispersiya kvadrat məsafələrdən istifadə edir, ona görə də böyük effektlər gücləndirilir və kiçik olanlar zəifləyir.

Digər ölçü dispersiyanın kvadrat kökü olan standart kənarlaşmadır. Bu tədbirin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, standart kənarlaşma xətti məsafələrlə bağlıdır, ona görə də təsirlər bərabər şəkildə artmır və ya azalmır. Məsələn, biznes effektləri fərqdən istifadə edərkən illik təsirlərdən təxminən 45 dəfə, standart kənarlaşmadan istifadə edərkən isə yalnız 8 dəfə böyükdür. Müvafiq olaraq, standart kənarlaşma ölçüsü məhsuldarlıqla eyni ölçü vahidinə malikdir. Məsələn, məhsuldarlıq dollarla ifadə edilirsə, o zaman standart kənarlaşma da dollarla ifadə edilir (diferensial dollar kvadratı ilə ifadə olunacaq). Dezavantaj odur ki, standart sapmalarda ölçülən təsirlər 100%-ə çatmır.

Alternativ ölçü kvadrat ölçüsünün cəmidir. Kvadrat məhsuldarlıqdakı fərqi müxtəlif təsirlərlə izah etməyə çalışır. Kvadrat ölçüsünün cəmi sərbəstlik dərəcələrini nəzərə almadığından, seçmə ölçüsünə həssasdır. Məsələn, eyni sayda sənayedə daha çox müəssisənin seçilməsi, sahəyə aid kvadratların cəminin biznesə aid kvadratların cəminə nisbətini dəyişəcək.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* McGahan, A. M. & Porter, M. E (1997). "How much does industry matter, really?" *Strategic Management Journal*, 18(S1): 15–30. https://www.jstor.org/stable/3088208
(2018 Award Recipient of The Dan and Mary Lou Schendel Best Paper Prize)
* Rumelt, R. (1991). "How much does industry matter?" *Strategic Management Journal*, 12(3): 167–185. https://doi.org/10.1002/smj.4250120302
* Vanneste, B. S. (2017). "How much do industry, corporation, and business matter, really? A meta-analysis." *Strategy Science*, 2(2): 121–139. https://doi.org/10.1287/stsc.2017.0029
Trachypithecus delacouri

**Trachypithecus delacouri** — Əntərmeymunlar fəsiləsinə aid meymun növü.
## Ümumi məlumat
Trachypithecus delacouri Vyetnamın şimalı üçün endemik olan kritik təhlükədə olan meymun növüdür. Fransız-amerikalı ornitoloq Jan Teodor Delakurun şərəfinə adlandırılmışdır.

Trachypithecus delacouri ən yaxın qohumları olan François lanquru və Laos lanqurundan bir qədər böyükdür, lakin digər cəhətlərdən oxşar görünüşə malikdir. Yetkinlərin baş-bədən uzunluğu 57 ilə 62 sm, quyruğunun uzunluğu isə 82 ilə 88 mm arasındadır. Erkəklərin çəkisi 7.5 ilə 10.5 kq, dişilər isə bir qədər kiçik olub, 6.2 ilə 9.2 kq arasında dəyişir. Onların tükləri əsasən qara rəngdədir, üzərində ağ işarələr və bel və xarici budaqlar üzərində xüsusi krem rəngli ağ tüklər var, dişilərdə isə həmçinin cinsiyyət nahiyəsində açıq rəngli tük ləkəsi var.

Trachypithecus delacouri Vietnam üçün endemikdir və yalnız paytaxt Hanoy və Ninh Bình, Hà Nam, Hòa Bình, Thanh Hóa əyalətlərində təxminən 6,000 km² ərazidə tapılır. Ən böyük qalan populyasiyanın Ninh Bình-dakı Van Long Təbiət Qoruğunda yaşadığı düşünülür, burada o, 328 m yüksəklikdə olan açıq meşələrdə yaşayır və ərazi əsasən əhəng daşı karstları ilə zəngindir. 

Trachypithecus delacourilər gündüz fəaliyyət göstərən meymunlardır və tez-tez günü əhəng daşı mağaralarında yataraq keçirirlər, baxmayaraq ki, mağara olmadıqda çılpaq qaya səthlərində də yatırlar. 

Onlar yarpaq yeyən meymunlardır və qidanın təxminən 78%-i yarpaqlardan ibarətdir. Həmçinin meyvə, toxum və çiçəklər də yeyirlər.
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi onun qorunma statusunu "kritik təhlükə altında" olaraq qiymətləndirib. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ARKive - images and information on Delacour's langur ''(Trachypithecus delacouri)'' 
* Short BBC story on Delacour's langurs
Pongo pygmaeus

**Borneo nəsnası** və yaxud **Kalimantan nəsnası** () — Nəsnas fəsiləsinə aid meymun növü.

## Ümumi məlumat
Pongo pygmaeus Kalimantan adasına endemik olan oranqutan növüdür. Bu Asiyaya məxsus yeganə böyük meymun cinsinə aiddir və üç Nəsnas növündən ən böyüyüdür.

Borneo nəsnası və Sumatra nəsnası təxminən 400,000 il əvvəl ayrıldı və o vaxtdan bəri aralarında davamlı, lakin aşağı səviyyəli gen axını mövcuddur. Bu iki oranqutan növü 1996-cı ilə qədər yalnız yarımnövlər hesab edilirdi. Mitoxondrial DNT-lərinin ardıcıllığının təhlilindən sonra ayrı növlər kimi tanındılar.

Pongo pygmaeusun üç yarımnövü var:
* Şimal-qərb Borneo nəsnası (Pongo pygmaeus pygmaeus) – Saravak (Malayziya) və şimal Qərbi Kalimantan (İndoneziya).
* Mərkəzi Borneo nəsnası (P. p. wurmbii) – Cənubi Qərbi Kalimantan və Mərkəzi Kalimantan (İndoneziya).
* Şimal-şərq Borneo nəsnası (P. p. morio) – Şərqi Kalimantan (İndoneziya) və Sabah (Malayziya).

## Təsviri
Pongo pygmaeus qərb qorillasından sonra üçüncü ən böyük meymundur və mövcud olan ən böyük ağacda yaşayan meymundur. Bədən çəkisi Homo sapiens ilə üst-üstə düşür, lakin insanlar ölçü baxımından daha dəyişkəndir. Sumatra nəsnası oxşar ölçüdədir, lakin orta hesabla bir qədər yüngüldür. Vəhşi təbiətdə erkəklərin orta çəkisi 75 kq, 50–100 kq arasında dəyişir və uzunluğu 1,2–1,7 metr təşkil edir. Dişilərin orta çəkisi 38,5 kq, 30–50 kq arasındadır və uzunluğu 1–1,2 metr təşkil edir. Qəfəsdə nəsnasılar 165 kq-dan çox da ola bilər. Qəfəsdə ən ağır erkək nəsnası 1959-cu ildə 13 yaşında olarkən 204 kq çəkisi olan "Endi" adlı bir fərd idi.

## Ekologiyası
Pongo pygmaeus Kalimantan düzənliklərinin tropik yağış meşələrində və dağlıq ərazilərdə 1,500 metr yüksəkliyə qədər olan dağ yağış meşələrində yaşayır. Bu növ ilkin və ikincil meşələrin örtüyündə yaşayır və meyvəli ağaclar tapmaq üçün böyük məsafələr qət edir.

Tarixən nəsnaslar Cənub-Şərqi Asiya və Cənubi Çin, həmçinin Yava adası və cənubi Sumatrada yayılmışdılar. Əsasən torflu bataqlıq meşələri, tropik meşələr və qarışıq dipterokarp meşələrində yaşayırlar. Ərazisi üst-üstə düşən iki-üç oranqutan qısa müddətə qarşılıqlı əlaqə qura bilər. Nəsnaslar əraziyə bağlı olmasa da, yetkin erkəklər digər erkəklərlə qarşılaşdıqda təhdid edici davranışlar nümayiş etdirir və yalnız cütləşmək üçün dişilərlə sosiallaşır. Erkək nəsnaslar arasında ən təkyaşayışlı hesab olunur. Pongo pygmaeusun vəhşi təbiətdə ömrü 35–45 il, əsarətdə isə təxminən 60 ilə qədərdir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi onun qorunma statusunu "kritik təhlükə altında" olaraq qiymətləndirib.

## Qalereya

Fayl:Борнейский орангутан I.jpg|Pongo pygmaeus Moskva zooparkında
Fayl:Борнейский орангутан III.jpg
Fayl:2014 Borneo Luyten-De-Hauwere-Bornean orangutan-03.jpg
Fayl:Bornean orangutan (Pongo pygmaeus), Tanjung Putting National Park 02.jpg
Fayl:Orang Utan (Pongo pygmaeus) female with baby (8066238030).jpg
Fayl:Bornean Orangutan (14184809424).jpg


## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

* The Borneo Orangutan Survival Foundation (BOS)
* Save The Orangutan Foundation
* World Wildlife Fund: Orangutans
* Orangutan Foundation International
* Sepilok Orang Utan Sanctuary
Semnopithecus johnii

**Semnopithecus johnii** — Əntərmeymunlar fəsiləsinə aid meymun növü.
## Ümumi məlumat
Semnopithecus johniinin təsnifatı mübahisəli olmuşdur. Ənənəvi olaraq kəllə morfologiyası və yenidoğulmuş balaların tük rəngi kimi morfoloji oxşarlıqlara əsaslanaraq Trachypithecus cinsinə daxil edilmişdir və əvvəllər T. vetulus kimi təsnif edilən Semnopithecus vetulus ilə yaxın əlaqəsi olduğu güman edilərək Trachypithecus cinsində Trachypithecus vetulus qrupuna daxil edilmişdir. DNT və digər sübutlar göstərir ki, Semnopithecus johnii və Semnopithecus vetulus boz lanqurlarla daha yaxından əlaqəlidir və buna görə də Semnopithecus cinsinə yenidən təsnif edilmişdir.

Yetkin kişilərin baş-bədən uzunluğu 78–80 sm, yetkin dişilərin isə 58–60 sm təşkil edir. Quyruqları 68.5–96.5 sm uzunluğundadır. Kişilərin çəkisi 9.1–14.8 kq, dişilərin isə 10.9–12 kq  arasındadır.

Semnopithecus johnii Hindistanın cənubundakı Nilqiri dağlarına məxsusdur və Karnataka, Kerala və Tamil Nadu ştatlarında 300–2,000 m yüksəkliklərdə tapılır. Aqastyamala Biosfer Qoruğu, Aliyar Meşə Qoruğu, Anamalai Pələng Qoruğu, Bandipur Milli Parkı, Eravikulam Milli Parkı, Idamalayar Meşə Qoruğu, Mudumalai Milli Parkı, Mukurthi Milli Parkı, Mundanthurai Pələng Qoruğu, Nelliampathi, Periyar Milli Parkı, Şendurney Vəhşi Təbiət Qoruğu və Silent Valley Milli Parkında müşahidə edilmişdir.

Hamiləlik müddəti dəqiq məlum deyil, lakin 200 gün olduğu güman edilir. 

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi siyahısında onun qorunma statusu "zəif" kimi qeyd olunur və yaşayış mühitinin məhv edilməsi və bədən hissələri üçün ovlanma təhlükəsi ilə üzləşir, çünki bu hissələrin afrodizyak xüsusiyyətləri olduğu düşünülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*ARKive - images and movies of the Nilgiri langur ''(Semnopithecus johnii)''
Hylobates muelleri

**Hylobates muelleri** — Hibbonlar fəsiləsinə aid meymun növü.
## Ümumi məlumat

Əvvəllər H. abbotti və H. funereus Hylobates muelleri ilə eyni növ hesab edilirdi, lakin daha yeni tədqiqatlar göstərir ki, hər üçü fərqli növlərdir və həm IUCN Qırmızı Siyahısı, həm də Amerika Məməlilər Cəmiyyəti onları belə qəbul edir.

Əksər hibon növlərindən fərqli olaraq, Hylobates muelleri tük rəngində cinsi dimorfizm göstərmir. Onun tükləri boz və ya qəhvəyi rəngdədir və üz ətrafında parlaq tük halqası var. Başında tez-tez tünd rəngli bir başlıq olur. Çəkisi 4–8 kq arasında dəyişir və gibonlar arasında ən kiçiklərindən biridir.

Hylobates muelleri Kalimantan bölgəsi üçün endemikdir və adanın cənub-şərq hissəsində yaşayır. Təxminən Mahakam çayının cənubunda və Barito çayının şərqində tapılır.

Hylobates muelleri gündüz fəaliyyət göstərən yağış meşə sakinləridir və bütün hibonlarda olduğu kimi uzun qollara malikdirlər ki, bununla ağaclarda yellənirlər. Monogam cütlüklər halında birlikdə yaşayırlar və ailə ərazilərini uzun, uca oxuma ilə daxil olanlara qarşı qoruyurlar. Onların qidası əsasən meyvələrdən ibarətdir. Bu növün çoxalma qaydaları haqqında çox az məlumat var, lakin digər gibon növlərinə bənzədiyi düşünülür.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi onun qorunma statusunu "kritik təhlükə altında" olaraq qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Image of Grey gibbon
* Müller's Bornean Gibbon photos
* Müller's Bornean Gibbon songs
* Gibbon Conservation Center
* Müller's Bornean Gibbon at *Animal Diversity Web*
Galago senegalensis

**Galago senegalensis** — Qalaqolar fəsiləsinə aid primat növü.

## Ümumi məlumat
Galago senegalensis ildə iki dəfə, yağışların başlanğıcında (noyabr) və sonunda (fevral) çoxalır. Poliqam olan bu canlıların dişiləri balalarını yarpaqlardan hazırlanmış yuvalarda böyüdürlər. Hər doğuşda 1-2 bala olur, hamiləlik müddəti 110-120 gündür. Galago senegalensis yarıqapalı gözlərlə doğulur və müstəqil hərəkət edə bilmirlər. Bir neçə gün sonra ana körpəni ağzında daşıyır və qidalanarkən onu əlverişli budaqlarda qoyur.

2007-ci ildə Kot-d'İvuarın Tay meşəsində qərb şimpanzeləri üzərində aparılan araşdırma göstərdi ki, yerli dişilər, gənc erkəklər, gənc dişilər və körpə şimpanzelər Galago senegalensisi düzəltdikləri nizələrlə ovlayırlar. Galago senegalensisin yuva yeri tapıldıqda, şimpanzelər yaxınlıqdakı ağacdan bir budaq qırır və dişləri ilə ucunu itiləşdirirlər. Daha sonra tez-tez və sürətlə yuvanın içinə nizə ilə zərbələr endirirlər. Galago senegalensisi öldürdükdən sonra yuvanı qıraraq cəsədi çıxarır və yeyirlər. Bu üsulun gənc bir dişi üçün beş cəhddən yalnız birində uğurlu olduğu müşahidə edilmişdir.

## Yarımnövləri
Galago senegalensisin dörd yarımnövü məlumdur:
* Galago senegalensis senegalensis
* Galago senegalensis braccatus
* Galago senegalensis sotikae
* Galago senegalensis dunni

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi onun qorunma statusunu "Təhlükədə olmayan növlər" olaraq qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Thomas Geissmann: *Vergleichende Primatologie.* Springer-Verlag, Berlin u. a. 2002, ISBN 3-540-43645-6.
* Ronald M. Nowak: *Walker's Mammals of the World.* 6th edition. Johns Hopkins University Press, Baltimore MD 1999, ISBN 0-8018-5789-9.
* Don E. Wilson, DeeAnn M. Reeder (Hrsg.): *Mammal Species of the World. A taxonomic and geographic Reference.* Johns Hopkins University Press, Baltimore MD 2005, ISBN 0-8018-8221-4.

## Xarici keçidlər
Əbu Yalə əl-Mövsili

**Əbu Yalə Əhməd ibn Əli ibn əl-Müsənna ət-Təmimi əl-Mövsili** (; ) — hədis alimi.

## Bioqrafiyası
Hicri 210-cu (826) ildə Mosulda doğulub. Atası Əli ibn əl-Müsənna mühəddis, dayısı Məhəmməd ibn Əhməd ibn Əbül-Müsənna hədis hafizi olub. Bu səbəblə çox kiçik yaşlarından hədis öyrənməyə başlamış və bir çox alimlə görmüşdür. Bağdad, daha sonra Bəsrə, Əbadan, Əhvaz kimi şəhərlərə elmi səfərlər edib. Əbu Züra ər-Razi ilə dost olub, Əhməd ibn Hənbəllə birlikdə Əli ibn Cəddən hədis rəvayət edib. Yəhya ibn Main, Əli ibn Mədini, Osman ibn Əbu Şeybə, Xəlifə ibn Xəyyat, Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi mühəddislərə tələbəlik edib. Ona da Nəsai, İbn Hibban, Əbül-Fəth əl-Əzdi, Təbərani, Əbu Bəkr Əhməd əl-İsmayıli, İbn Ədi, İbnüs-Sünni və Əbüş-Şeyh kimi mühəddislər tələbəlik ediblər. O, fiqhdə Əbu Hənifənin görüşlərini mənimsəmiş, hənəfi fiqli ilə bir xeyli maraqlanmışdır. Əbu Yalə hicri 307-ci (919) ildə Mosulda vəfat etmiş və orada dəfn edilmişdir. Deyilənə görə, həmin gün şəhər əhalisi dükanlarını bağlamış və onun cənazəsində iştirak etmişlər. İbn Hibban, Darəqutni, Hakim və Zəhəbi onun "etibarlı" bir alim olduğunu söyləyiblər.

## Əsərləri

* ''əl-Müsnəd.'' Əsər Xorasanda böyük rəğbət görmüşdür. Əsəri İbnül-Muqri əl-İsfahani rəvayət etmişdir.
* *əl-Mucəm*. Bu əsəri Hüseyn Səlim Əsəd tərəfindən nəşr olunmuşdur (Beyrut 1989).
* *əl-Məfərid*. Əsəri *əl-Məfərid ən Rəsulillah səlləllahu əleyhi və səlləm* də adlandırırlar. Əsər özündə 114 hədisi ehtiva edir (Dəhiyə 1985).

## İstinadlar
Liza-Mariya Korol

**Liza-Mariya Korol** (; ) — Almaniyalı gənc aktrisa, yazıçı, aparıcı və musiqiçi. Uğurlu televiziya serialları, filmlər, yazdığı kitablar və musiqi sahəsindəki fəaliyyəti ilə geniş tanınan Liza-Mariya, həm də sosial həyatda aktivliyi ilə diqqət çəkir.
## Həyatı

Liza-Mariya Korol 26 dekabr 1997-ci ildə Eyzenax şəhərində anadan olub. Gənc yaşarından o, istedadlı olması ilə həmyaşıdlarından fərqlənib. Korollun aktyorluq karyerası 2005-ci ildə "Familie Dr. Kleist" televiziya serialında Klara Hofer rolunu canlandırmağa başlaması ilə başladı.  Bu layihə onun gənc yaşlarından ekranlarda tanınmasına və aktyorluq bacarıqlarını inkişaf etdirməsinə imkan yaratdı. Lakin geniş kütlə tərəfindən tanınması, 2014-cü ildə başladığı "Bibi & Tina" film seriyasındakı Tina Martin rolu ilə oldu. Bu film Almaniyanın gənc izləyiciləri arasında böyük populyarlıq qazandı və Korollun da karyerasında mühüm bir mərhələ oldu.

"Bibi & Tina" film seriyasındakı Tina Martin rolunu canlandırarkən 2015-ci ildə o, "Bunte New Faces Award" mükafatını qazanmışdır.  Bu mükafat onun aktyorluq sahəsindəki qabiliyyətinin tanınması və gələcək karyerası üçün mühüm bir addım oldu. Onun təbii və cazibədar ifası digər layihələrdə də uğur qazanmalarını təmin etdi. 2019-cu ildə "Wir sind jetzt" adlı televiziya serialında baş rolu oynayan Korol, həmçinin "Misfit" və "Abikalypse" kimi filmlərdə də iştirak etmişdir. Bu filmlərdəki performansları ilə həm tənqidçilərdən, həm də izləyicilərdən müsbət rəylər almışdır.

## Karyerası
Korolun karyerası yalnız aktyorluqla məhdudlaşmır. 2017-ci ildə o, "Lass Konfetti für dich regnen: Sei glücklich, nicht perfekt" adlı kitabını nəşr etdirərək yazıçılıq sahəsinə də addım atmışdır. Bu kitab gənclərə özlərini qəbul etmələri və mükəmməl olmağa çalışmamağın vacibliyi barədə mesajlar verir. Korol həmçinin musiqi sahəsində də fəaliyyət göstərir. 2018-ci ildə "Egoist" adlı mahnısını yayımlamış və musiqi dünyasına da öz töhfəsini vermişdir.

Liza-Mariya Korol sosial mediada aktiv olan və izləyiciləri ilə daim əlaqə saxlayan bir şəxsdir. Instagramda 382 min izləyicisi ilə geniş bir fan bazasına sahibdir. O, yalnız şəxsi həyatı ilə deyil, həm də ictimai fəaliyyətləri ilə izləyicilərinə ilham verir. Korol müxtəlif xeyriyyə tədbirlərində iştirak edir və gənclərin inkişafı üçün bir çox təşəbbüslər həyata keçirir. O, sosial məsuliyyətli bir şəxs olaraq, gənclərin daha yaxşı bir gələcək qurması üçün öz platformasında mesajlar verir və onları pozitiv şəkildə yönləndirir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lisa-Marie Koroll at IMDb
* Lisa-Marie Koroll  at Instagram
* Lina - Egoist (Official Video) at YouTube
* So schafft ihr das Abi| ABIKALYPSE Interview mit LISA-MARIE KOROLL
Vera von Heydt

**Baronessa Vera von der Heydt** (; ) — əslən Alman Britaniya psixoloqu, yazıçısı. O, Karl Qustav Yunq ilə birbaşa əlaqəsi olan sonuncu şəxslərdən biri olaraq tanınır.
## Həyatı
Vera von Heydt 11 dekabr 1899-cu ildə Berlində anadan olmuşdur. Ailəsi zəngin bankir sülaləsi idi. Atası Paul von Sşvabax tanınmış bir maliyyəçi idi. Anası Eleanor Sşröder isə Hamburqlu bankir ailəsininin qızı idi və irland mənşəlidir. Vera ailəsinin ikinci qızı idi. 

Vera 1919-cu ildə Baron Eduard von der Heydt ilə evlənmiş, lakin 1927-ci ildə boşanmışdır. Evlilikdən sonra 1927-ci ildə Karl Qustav Yunq ilə tanış olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Almaniyada artan antisemitizm səbəbindən 1933-cü ildə Böyük Britaniyaya köçmüşdür. 1937-ci ildə Roma-Katolik kilsəsinə qəbul edilmiş və Con Layard ilə ilk analizinə başlamışdır. Daha sonra Sürixə gedərək, İolande Yacobi və Karl Qustav Yunq ilə təlim analizlərinə başlamışdır. 1943-cü ildə Edinburqa köçərək, Dr.Vinifred Ruşford tərəfindən idarə olunan Davidson Klinikasında çalışmışdır. 1951-ci ildə Londona qayıdaraq, Qerhard Adler ilə əlavə analizlərə başlamış və Analitik Psixologiya Cəmiyyətinə qoşulmuşdur. Psixologiya və ruhaniyyət mövzusunda çoxsaylı məqalələr yazmış və radio və televiziya proqramlarında iştirak etmişdir.

Vera von der Heydt 14 noyabr 1996-cı ildə vəfat etmişdir. Onun analitik psixologiya sahəsindəki töhfələri və Karl Qustav Yunq ilə olan əlaqəsi, bu sahədəki tədqiqatçılar və praktikantlar üçün əhəmiyyətli bir irs buraxmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Granger, Frieda Reiss photographic portrait of Vera von der Heydt in 1928
* Vera von der Heydt interviewed by novelist Richard Adams – CG Jung Institute of Los Angeles
* von der Heydt's fellowship granted by the Guild of Pastoral Psychology
* von der Heydt on IMDb
* von der Heydt holding at the Wellcome, including Times obituary of 26 November 1996
Sofiya Levis

**Sofiya Levis** (; ) — Alman əsilli İngilis yazıçısı və tədqiqatçı. O, feminist nəzəriyyə və təcrübə sahəsində tanınır, xüsusilə analıq, ailə və cəmiyyətin quruluşunu feminist bir perspektivdən təhlil edən əsərləri ilə diqqət çəkir. O, "tam əvəzedici analıq" və "ailənin ləğvi" mövzularında apardığı tədqiqatlarla geniş oxucu auditoriyasına malikdir. 
## Həyatı
Sofiya Levis 1988-ci ildə Fransada anadan olub, lakin həm Britaniya, həm də Almaniya mənşəlidir.  Oksford Universitetində təhsilini başa vurduqdan sonra, Nyu-Yorkdakı Yeni Məktəbdə (The New School) və Mançester Universitetində təhsilini davam etdirib. Akademik fəaliyyətini bitirdikdən sonra, müstəqil yazıçı və tədqiqatçı kimi fəaliyyətini qurmuşdur. 

Sofiya Levisin əsərləri müasir feminist nəzəriyyənin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. Onun ən çox diqqət çəkən əsərlərindən biri "Full Surrogacy Now: Feminism Against Family" (2019) adlı kitabıdır. Bu əsərində Levis analığın kapitalist cəmiyyətlərdə necə təşkil olunduğunu və "tam əvəzedici analıq" anlayışını feminist bir perspektivdən təhlil edir. O, əvəzedici analığın cəmiyyətin ənənəvi ailə strukturlarına qarşı bir alternativ olduğunu və bunun həm qadınlar, həm də ətraf cəmiyyət üçün necə dəyişikliklər gətirə biləcəyini araşdırır. 

"Abolish the Family: A Manifesto for Care and Liberation" (2022) adlı kitabında isə Levis, ailə institutunun sosial quruluşunu təhlil edir və kollektiv qayğı və azadlıq üçün alternativ modelləri müzakirə edir. O, ailəni bir zülm və nəzarət strukturu olaraq təsvir edir və bu quruluşun ləğvinin vacibliyini vurğulayır. Həmçinin, "Enemy Feminisms: TERFs, Policewomen, and Girlbosses Against Liberation" (2025) adlı kitabında, Levis feminist hərəkatında qarşılaşılan fərqli yanaşmaları və onların azadlıq mübarizələrinə necə təsir etdiyini incələyir. Bu əsərdə o, hərəkatdakı mübahisəli və bəzən qarşıdurmalı mövqeləri müzakirə edir. and her advocacy for family abolition.

Sofiya Levis yalnız yazıçı olaraq deyil, həm də tərcüməçi olaraq da tanınır. O, bir neçə mühüm kitabın alman dilindən ingilis dilinə tərcüməsini həyata keçirmişdir. Bunlar arasında Antje Sşruppun "A Brief History of Feminism" və Bini Adamczak’ın "Communism for Kids" əsərləri yer alır. Bu tərcümələr feminist nəzəriyyənin daha geniş yayılmasına və müxtəlif dillərdəki oxuculara çatdırılmasına kömək etmişdir. 

Eyni zamanda Levis feminist nəzəriyyə və təcrübə sahəsində fəal tədqiqatçıdır. Filadelfiyada yerləşən Pensilvaniya Universitetindəki Feminist, Queer və Transgender Tədqiqatları Mərkəzində müstəqil qonaq tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərir. Onun bu sahələrdəki təcrübəsi feminist nəzəriyyənin gələcək inkişafına önəmli təsir göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sophie Lewis personal website
* Sophie Lewis audio archive at Podchaser