open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qaziosmanpaşa

**Qaziosmanpaşa** — İstanbul ilinin ilçəsi. İstanbulun yeni yaşayış məntəqələrindən biri olan və əvvəllər Daşlıtarla və Kiçikköy bölgələri kimi tanınan Qaziosmanpaşa, 1950-ci illərdən sonra inkişaf edərək 1963-cü ildə bir ilçəyə çevrilmişdir. Qaziosmanpaşanın mərkəzi əvvəllər Daşlıtarla adlanırılırdı. Qaziosmanpaşa ilçəsi Bayrampaşa, Əsənlər, Əyyubsultan və Sultanqazi ilçələri ilə qonşudur.

Əhali artdıqca yerli nəqliyyat problemi də artır. Topqapı-Habipler tramvay xəttinin açılması ilə eyni zamanda müasir bir nəqliyyat yolu da ilçədə olmuşdur. Bundan sonra, ilçəyə köç nisbətən artmışdır.

## Əhali
Qaziosmanpaşa ilçəsində 16 məhəllə yer alır. Əhali, 1985-ci ildə 291,714 (hər km²-ə 1790 nəfər), 1997-ci ildə 570.943 (km-ə 3.900 nəfər) olmuşdur. Arnavutköy və Sultanqazi, 2008-ci ildə qəbul edilmiş yeni qanun çərçivəsində ilçə statusunu qazanmış, bundan sonra Qaziosmanpaşa ilçəsinin əhalisi 1.013.048-dən, 461,230 nəfərə düşmüş və "Türkiyənin ən sıxlıq ilçəsi" ünvanını itirmişdir.

## Tarixçə
Qaziosmanpaşa ilçəsi, əvvəllər Əyyubsultan və Çatalca ilçələri sərhədləri içərisində idi. İlçə mərkəzinin yerləşdiyi cənub-şərq torpaqları 1950-ci illərə qədər boş düzənliklər olmuşdur. Bu torpaqlar məhsuldar və daşlı olduğuna görə insanlar arasında Daşlıtarla adını almışdır. 

1950-ci ilə qədər heyvandarlar tərəfindən tikilmiş bir neçə kiçik evlədən ibarət idi. 1952-ci ildə dövlət tərəfindən Balkan mühacirləri üçün inşa edilən evlərlə başlayan Taşlıtarla sərgüzəştləri 1960-cı illərdən bəri Rami və Əyyubsultan sərhədlərini keçməsi ilə böyük bir nüfuz qazandı və 2009-cu ildək 1 milyon insanın yaşadığı nəhəng Qaziosmanpaşa ilçəsinin əsası qoyulmuşdur.

## İqtisadiyyat
Kiçik əsnaflar və xarici istehsal fəaliyyətləri Qaziosmanpaşa ilçəsində iqtisadi həyatın əsasını təşkil edir. İqtisadi fəal əhalinin 60%-i ilçə mərkəzlərindəki bu işlərdə çalışır. Əsnaf və Sənətkarlar Birliyinin məlumatlarına görə, bu ilçədə 498 kiçik, 145 orta və 18 iri müəssisə yer alır. Çilçıraq, avtomobil mühərriklərinin təmiri, metal işləri, geyimlər və elektron santexnika sahələrində fəaliyyət göstərən bu müəssisələrdə ümumilikdə 3.888 nəfər çalışır. Bununla yanaşı, kənd əhalisinin dolanışığını təmin etdiyi ilçə kəndlərində də kənd təsərrüfatı istehsalı mövcuddur. Ancaq kənd təsərrüfatı istehsalı gündən-günə azalır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kağıthanə

**Kağıthanə** () — İstanbul ilinin ilçəsi. Şimalında Sarıyer, şimal-şərqində Şişli, cənub-qərbində Bəyoğlu və qərbində Əyyubsultan ilçələri ilə həmsərhəddir. İlçənin Kağıthanə dərəsinin bitdiyi hissəsində Haliçə qədər qısa bir sahili vardır.

## Etimologiya
Kağızxanə dərəsinin adı Bizans dövründə Barbisos olmuşdur. Dəqiq məlumat olmasa da, Konstantinopolun fəthi və II Bəyazidin dövründə burada bir kağız fabriki var idi. Bəyazidin dövrünə qədər işlədiyi aydındır. Övliya Çələbi XVII əsrdə Kağıthanə ilçəsinin ətrafını izah etmiş və burada xarab vəziyyətdə bir kağız evinin olduğunu söyləyir. Səmtin və ilçənin adı da məhz bu kağız evindən gəlir.

## Coğrafiya
Torpaq quruluşu kələ-kötür və dərələrdən ibarətdir. Bu bölgələr yaşayış sahələri kimi istifadə olunur. Torpağı qeyri-məhsuldardır, buna görə də ilçədə kənd təsərrüfatı sahəsi inkişaf etməmişdir.

## İnzibati status
Kağıthanə ilçəsi, İstanbulun Şişli ilçəsinə bağlı kənd statusuna sahib olmasına baxmayaraq, 8 iyul 1987-ci il tarixli və 19507 nömrəli Rəsmi Qəzetdə dərc edilmiş 3392 saylı Qanunla Şişli mahalından ayrılmışdır. 8 avqust 1988-ci ildə  rəsmi idarələrin yaradılması ilə xidmətə başladı. 26 mart 1989-cu ildə keçirilən yerli seçkilərlə bir bələdiyyə başçısı seçildi. Ən böyük məhəllələr Seyrantəpə, Həmidiyyə, Mərkəz və Talatpaşadır.

## Təhsil və səhiyyə
Kağızxanə ilçəsində, 15 yaşdan yuxarı əhalidə oxuya və yaza bilənlərin nisbəti 88,35% təşkil edir. Rayonun sərhədləri daxilində 6 məktəbəqədər təhsil müəssisəsi, 49 ibtidai məktəb və 15 orta təhsil müəssisəsi var. Kağızxanə Dövlət Xəstəxanası, rayon sərhədlərindəki yeganə xəstəxanadır. Bundan başqa 22 sağlamlıq mərkəzi və 40 aptek vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qoturlu

* Qoturlu (Kəlbəcər) — Kəlbəcər rayonu ərazisində kənd.
* Qoturlu (bulaq) — Kəlbəcər rayonu ərazisində mineral bulaq.
* Qoturlu — Masallı rayonu ərazisində mineral bulaqlar.
Aşıq Dəmir Gədəbəyli

**Aşıq Dəmir Gədəbəyli** (*Vəliyev Dəmir Allahyar oğlu*; ) — Azərbaycan aşığı, "Koroğlu havaları"nın mahir ifaçısı.

## Həyatı
Aşıq Dəmir Gədəbəyli 1972-ci ildə Gədəbəy rayonunun Arabaçı kəndində doğulub. 1986-cı ildə Zamanlı kənd orta məktəbinin 8-ci sinfini bitirmişdir.

Aşıq Dəmir Gədəbəyli 18 mart 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## Yaradıcılığı
1986-cı ilə qədər Aşıq İmran Həsənovun yanında şəyird olmuşdur. Aşıq Dəmir İmran Həsənovun sənət keyfiyyətlərini  mənimsəmiş, istedadlı aşıq kimi ustadının yanında yetişmişdir.

Zil səsə malik olan sənətkardır. "Koroğlu havaları"nın mahir ifaçısıdır.

Xarici ölkələrdə keçirilən mədəniyyət tədbirlərində iştirak etmişdir.
 
Aşıq Dəmir Gədəbəyli poetik yaradıcılıqla da məşğul olmuşdur.

Gədəbəy Aşıqlar Ansablının üzvüdür. 

Azərbaycan aşıqlarının V və VI qurultaylarının iştirakçısı olmuşdur. I və II Beynəlxalq aşıq festivallarının diplomantıdır.

## Filmoqrafiya
* Koroğlu (film, 2003)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Asiq Demir, Dastan. — YouTube saytı.
Qobuçay

* Qobuçay — Ağsu və Kürdəmir rayonlarında çay. 
* Qobuçay — Qəbələ rayonunda çay. Göyçayın sağ qoludur; 
* Qobuçay — Zaqatala rayonu ərazisində çay.
Qoturdağ

* Qoturdağ (Şahbuz) — Şahbuz rayonunun şimal hissəsində dağ. Hündürlüyü 2046 m.
* Qoturdağ — Qəbələ rayonu ərazisində dağ; 
* Qoturdağ — Qobustanda palçıq vulkanı.
Bəs Yaradan ölmüşdü? (kitab)

**Bəs Yaradan ölmüşdü?** () — Li Strobelin kitabı.

Kitab 2004-cü ildə Amerikada nəşr olunub və nəşr olunduğu tarixdən indiyədək gündəmdən düşməyib. Əsər dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunub.

New York Times jurnalının bestsellerlər siyahısında yer almış bu kitabın müəllifi Li Strobel ixtisasca hüquqşünas, jurnalistdir və bir çox mükafatların laureatıdır.

## Məzmun

*"[[Elm]] [[kainat]]ın şüurlu bir [[Tanrı|yaradan]]ı olması barədə illüziyaların hamısını darmadağın edib"* – ən azından, Li Strobel belə düşünürdü. Lakin son illər ərzində kainatın Üstün Zəka tərəfindən yaradıldığını təsdiq edən çoxlu sayda maraqlı elmi nailiyyətlər ortaya qoyulub. Deməli, alimlər Yaradanı kəşf ediblər?

Li Strobel nə vaxtsa onu Tanrıdan uzaqlaşdırmış elmi nəzəriyyələri araşdırmağa başlayır və bu məqsədlə müxtəlif sahələrin tanınmış alimləri ilə müsahibələr aparır.

Kitabda kosmologiya, hüceyrə biologiyası, DNT, insan şüuru, astronomiya, fizika sahəsində çox maraqlı tədqiqatlarla, təkzibedilməz faktlarla tanış olacaqsınız. Gəncliyində ateist olmuş və daha sonra dinə üz tutmuş Strobel kitabın ana sualını bu şəkildə qoyur: Bir zamanlar məni ateizmə sürükləmiş elmin beynimdə yaranan suallara verə biləcəyi cavab varmı, yoxmu?

## Tərcümə

Kitab 2019-cu ildə Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Qədim Qala nəşriyyatında 456 səhifədə, 60/90 ölçüsündə nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Elm tanrı axtarışında
* Tanrının dili

## Xarici keçidlər

* 
* Goodreads-də The Case for a Creator 
* Bəs Yaradan ölmüşdü? (film, 2006)
*
Kommunizmin qara kitabı

**Kommunizmin qara kitabı: cinayət, terror, repressiyalar** — XX əsrdə mövcud olmuş kommunist rejimli ölkələrə baxışı sərgiləyən fransız müəlliflər kollektivinin kitabı. Müəlliflər Stefan Kurtua, Nikolya Vert, Andrey Paçkovskiy, Yoahim Qauk, Jan Lui Panne, Karel Bartoşek və Jan Lui Marqolindir. Kitab ilk dəfə 1997-ci ildə Parisdə nəşr olunub. 1999-cu ildə isə Harvard Universitetinin nəşriyyatı tərəfindən ingilis dilin tərcümə edilərək nəşr olunub.

## İçindəkilər
Kitabda əsasən şahid ifadələri, foto sənədlər, kommunist rejimli ölkələrdə mövcud olmuş toplama düşərgələrinin xəritələri, SSRİ ərazisinə deportasiya olunmuş xalqların marşrut xəritələri toplanıb.

Kitab beş əsas başlıqdan ibarətdir.

* Dövlət öz xalqına qarşı
* Dünyəvi inqilab, vətəndaş müharibəsi və terror
* Şərqi Avropa - kommunizmin qurbanı
* Asiyanın kommunist rejimləri: "yenidən tərbiyə"-dən tutma qanlı qırğına qədər
* Üçüncü dünya

## Kommunist rejimlərinin qurbanlarının ümumi sayı
Kitabda həmçinin dünyanın müxtəlif ölkələrində kommunist rejimlərin qurbanlarının sayı haqqında bu məlumatlar göstərilib

* Çin Xalq Respublikası - 65.000.000
* Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı - 20.000.000
* Şimali Koreya - 2.000.000
* Kamboca - 2.000.000
* Efiopiya - 1.700.000
* Əfqanıstan - 1.500.000
* Vyetnam - 1.000.000
* Şərq bloku - 1.000.000
* Latın Amerikası - 150.000

Kitabda göstərilən məlumatlara əsasən öldürülən insanların sayı 100 milyona yaxındır.

Rəqəmlərə individual və kütləvi qətllər, toplama düşərgələrində ölümlər, süni yaradılan aclıq (məsələn Qolodomor) nəticəsində ölümlər, deportasiya zamanı ölümlər, sürgün edilənlərin və məcburi işlədilənlərin ölümləri daxildir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda Stalin repressiyaları
* Böyük təmizləmə
* Çeçenlərin və inquşların deportasiyası
* Krım tatarlarının deportasiyası
* Qaraçaylıların deportasiyası
* Qazaxıstanda aclıq (1932-1933)
* Qolodomor

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kitabı rus dilində oxumaq üçün link
KORKUT (HHM)

Qorqud Türkiyənin ASELSAN şirkəti tərəfindən TSK-nın hava hücumundan müdafiə imkanlarını artıran, təhdidlərdəki inkişaflara qarşı effektiv şəkildə müdafiə etmək üçün hissəcikli döyüş sursatlarından da istifadə edə biləcək yeni bir lüləli hava hücumundan müdafiə sistemidir. Qorqud üç Silah Sistemi Maşını (tr: Silah Sistemi Aracı – SSA) və bir Komanda İdarəetmə Maşını (tr: Komuta Kontrol Aracı – KKA) ibarət hissələr şəklində fəaliyyət göstərəcəkdir. Prototip istehsalı başa çatmış Qorqud sistemlərindən birincisi, 2016-cı ilin oktyabrında TSK-ya təhvil verilmişdir
.

## Ümumi xüsusiyyətləri

*Zirehli mexanikləşdirilmiş qoşunlarla müştərək şəkildə döyüş aparmaq qabiliyyəti
*Hərəkətdə edərək atəş açmaq
*Ali komanda nəzarət məntəqəsi ilə koordinasiyalı istifadə
*Avtomatik hədəf izləmə
*Elektro optik sensorlar ilə hədəflərin müəyyənləşdirilməsi və izlənilməsi
*İnkişaf etmiş atəşə nəzarət alqoritmləri ilə effektiv hava müdafiəsi
*35 mm-lik KDC-02 tipli cüt lüləli silah sistemi ilə yüksək atəş gücü (1100 atış/dəqiqədə)
*Hədəf müəyyənləşdirildikdən sonra hədəf üçün uyğun döyüş sursatının seçilməsi qabiliyyəti

## İstinadlar
ZSU-57-2

**ZSU-57–2** (Obyekt 500) (Rusca: Зенитная Самоходная Установка; (Az: Özüyeriyən zenit silahı) ЗСУ-57–2 (объект 500)), SSRİ mənşəli özüyeriyən zenit-raket kompleksi. Texnika ilk SSRİ mənşəli seriyalı istehsala cəlb edilmiş tırtıllı zenit-raket kompleksi olub 57 mm çapında iki ədəd lüləyə malikdir. Yerini sonralar ZSU-23-4 Şilkalar tutmuşdur. Transmissiya sistemi ilk və son yol təkərlərində hidravlik amortizatorlu fərdi burulma çubuğudur. Yanacaq tutumu 830 l, hərəkət mənzili 320–420 km, maksimum sürəti isə 30–50 km/saat təşkil edir.

## İstifadəçilər

* 
* 
*  (Type 80)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Keçmiş istifadəçilər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* ZSU-23-4 Şilka

## İstinadlar
Bosye

**Bosye** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Kot-Sent-Andre kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vyen.

INSEE kodu — 38049. Kommunanın 2006-cı il üçün əhalisi 277 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 361 ilə 524 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 440&nbsp;km cənub-şərqdə, Lion 45&nbsp;km cənubda, Qrenobldan 55&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:300
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:176
  bar:1968 from:0 till:212
  bar:1975 from:0 till:209
  bar:1982 from:0 till:212
  bar:1990 from:0 till:241
  bar:1999 from:0 till:277


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bosye haqqında ümumi məlumat
İnqoda çayı

İnqoda çayı (rus: Ингода́; monqolca: Ингирдэй rom İngedey; Buryatca: Ангида rom Аnqidа) - Rusiyanın cənub-şərqindəki Zabaykal diyarında yerləşən çay. Çay 708 km uzunluqdadır və Xentiy dağlarından başlayır və Onon çayına qoşularaq Şilka çayını əmələ gətirir. Adını evenk dilindəki çınqıllı və qumlu sahilli çay mənasını verən ingata sözündən götürmüşdür.

## İstinadlar
Xentiy dağları

**Xentiy dağları** (monqolca: Хэнтийн нуруу; rom Hentiyn nuru) — Monqolustanın Töv vilayəti və Xentiy vilayətləri arasındakı dağ silsiləsidir. Xan Xentiy dağları, Qəti Mühafizə Sahəsində yerləşir və Çingiz xanın mənşəyi ilə əlaqəli olan Monqolustanın müqəddəs dağı Burxan Xaldun dağını əhatə edir.

## İstinadlar
Akademik İ. P. Pavlov adına Birinci Sankt-Peterburq Dövlət Tibb Universiteti

**Akademik İ. P. Pavlov adına Birinci Sankt-Peterburq Dövlət Tibb Universiteti** () — Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitet 1897-ci ildə Qadın tibbi institutu adı altında yaradılıb, 2013-cü ildə isə universitetə hazırkı adı verilib. Rus fizioloq, Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı İvan Pavlovun adını daşıyır. Rusiyanın ən qədim tibb universitetlərindən biri hesab olunur.

Akademik İ. P. Pavlov adına Birinci Sankt-Peterburq Dövlət Tibb Universiteti Sankt-Peterburq şəhərində öz strukturunda poliklinikaya malik olan yeganə ali məktəbdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Allahlı (Xudafərin)

**Allahlı** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 115 nəfər yaşayır (27 ailə).

## İstinadlar
Bəhruz Məhərrəmov

**Bəhruz Abdurrəhman oğlu Məhərrəmov** () — hüquqşünas alim, hüquq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin VI və VII çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvü.

## Həyatı
Bəhruz Məhərrəmov 22 avqust 1983-cü ildə Zərdab rayonunun Ağabağı kəndində anadan olub. Rayonun Ağabağı və Gəndəbil kənd məktəblərində, 1996-cı ildən isə Bakı şəhər 194 saylı və paytaxtda məskunlaşmış Zəngilan rayon 24 saylı məktəblərdə təhsil alıb. 2000–2004-cü illərdə BDU Jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. 2007–2011-ci illərdə BDU Hüquq fakültəsinin tam ali təhsil kursunu başa vurmuş, 2012–2015-ci illərdə BDU Hüquq fakültəsinin Hüquq üzrə fəlsəfə doktoru proqramı üzrə Doktoranturada təhsil alımış, *"Avropa İnsan hüquqları məhkəməsinin qərarlarının milli məhkəmələr tərəfindən tətbiqi"* mövzusunda dissertasiya işi müdafiə edərək hüquq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 2018-ci ildə Prezident yanında Ali attestasiya komissiyasının qərarı ilə dosent elmi adı almışdır.

2004–2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Sülhməramlı bölüyünün tərkibində İraq respublikasında ABŞ Dəniz Piyadalari korpusunda hərbi xidmətdə olub.

Hazırda BDU hüquq fakültəsinin Hüquq üzrə elmlər doktoru proqramı üzrə doktorantıdır, İnsan hüquqları, İnformasiya hüququ sahəsində elmi araşdırmalar aparır. 2012-ci ildən BDU hüquq fakültəsində elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. 3 kitab, 7 tədris proqramı, 30-dan artıq elmi məqalənin müəllifidir.

2003-cü ildən "Azad Azərbaycan" teleradio yayım şirkətində, "Avromed company" MMC-də, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsində, "PAŞA Sığorta" şirkətində məsul vəzifələrdə, o cümlədən hüquq xidmətinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

Hazırda BDU Hüquq fakültəsinin "İnsan hüquqları və informasiya hüququ" UNESCO kafedrasının dosentidir.

## Siyasi fəaliyyəti
9 fevral 2020-ci il növbədənkənar parlament seçkilərində 66 saylı Biləsuvar seçki dairəsindən VI çağırış, 1 sentyabr 2024-cü il növbədənkənar parlament seçkilərində isə 69 saylı Biləsuvar seçki dairəsindən VII çağırış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə deputat seçilmişdir.

2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan — Yunanıstan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

## İstinadlar
Göyağac

* Göyağac (Tikantəpə) — Təkab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Göyağac (Xudafərin) — Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Mezomorto Hüseyn Paşa

**Mezomorto Hüseyn Paşa** () — II Süleyman və II Mustafa səltənətlərində 2 dəfə kaptan-ı dərya olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı

## Mənbə

* Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekāyiât (nşr. Abdülkadir Özcan), Ankara 1995, s. 348, 369, 540; 
* Silâhdar, Târih, II, 485-489, 553, 554, 674, 679; 
* Uşşâkīzâde Târihi: Tahlil ve Metin (haz. Raşid Gündoğdu, doktora tezi, 2000), İÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, vr. 117b; 
* [Abdullah Üsküdârî], Vâkıât-ı Rûzmerre, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 2437, vr. 175a, 181a; 
* Râşid, Târih, II, 105, 127, 305-310, 320, 356-357, 406, 440-441; 
* Ayvansarâyî, Vefeyât-ı Selâtîn, s. 40, 103; 
* Sicill-i Osmânî, II, 201-202; 
* Safvet, Mezemorta Hüseyin Paşa, İstanbul 1327; 
* a.mlf., “Koyun Adaları Önündeki Deniz Harbi, Sakız’ın Kurtarılışı”, TOEM, I/3 (1328), s. 150-177; 
* Aziz Samih İlter, Şimali Afrikada Türkler, İstanbul 1937, II, 10, 11, 143; 
* Fevzi Kurtoğlu, Türklerin Deniz Muharebeleri, İstanbul 1940, s. 46-100; 
* S. Bono, I Corsari Barbareschi, Torino 1964, s. 49; 
* Cengiz Orhonlu, “Mezemorta Hüseyin Paşa”, İA, VIII, 205-208.

## İstinadlar
Kürəkən Həsən Paşa

**Kürəkən Həsən Paşa** () — III Əhməd səltənətində 10 ay 11 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı

## Mənbə

* Naîmâ, Târih, VI (ilâve kısım), s. 3-4; 
* Silâhdar, Târih, II, 296-297, 300, 498, 788-790; 
* a.mlf., Nusretnâme, I/1, s. 27-33, 110, 115; 
* Şeyhî, Vekāyiu’l-fuzalâ, II-III, 434-435; 
* Dilâverzâde Ömer Efendi, Hadîkatü’l-vüzerâ Zeyli, Freiburg 1969, s. 3-5; 
* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, II, 231, 232; 
* Hammer, HEO, XII, 315-316, 361-363, 428; 
* Atâ Bey, Târih, II, 2-3, 75-76; 
* Sicill-i Osmânî, II, 146-147; 
* Tanışık, İstanbul Çeşmeleri, II, 294, 297; 
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 273-276; 
* Danişmend, Kronoloji, III, 457, 476;
* V. J. Parry, “Ḥasan Pas̲h̲a, Damad”, EI2 (İng.), III, 252.

## İstinadlar
Kavanoz Əhməd Paşa

**Nişançı Əhməd Paşa** () — III Əhməd səltənətində 10 ay 11 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı

## Mənbə

* Silâhdar Mehmed Ağa, *Nusretnâme: Tahlil ve Metin* (haz. Mehmet Topal, doktora tezi, 2001), MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, s. 587, 610, 629-630, 652-653, 670-671; 
* Ahmed Hasîb Efendi, *Ravzatü’l-küberâ* (haz. Mesut Aydıner), Ankara 2003, s. 31-32, 34-35, 70; 
* Dilâverzâde Ömer, *Zeyl-i Hadîkatü’l-vüzerâ*, İstanbul 1271 ⟶ Freiburg 1969, s. 2-3; 
* *Sicill-i Osmânî*, I, 235; 
* Hüseyin Hüsâmeddin, *Nişancılar Durağı*, İSAM Ktp., nr. 63810, s. 127-130; 
* Uzunçarşılı, *Osmanlı Tarihi*, IV/1, s. 28, 31, 34-35, 42, 44;
* Danişmend, *Kronoloji2*, III, 488-489;
* J. von Hammer-Purgstall, *Büyük Osmanlı Tarihi* (haz. Erol Kılıç – Mümin Çevik), İstanbul 1992, VII, 93-94.

## İstinadlar
Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa

**Hacı Əhməd Paşa** (ö. yanvar 1715) — III Əhməd səltənətində 2 ay 26 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı

## Mənbə

* Danışmend, İsmail Hami, (1971) *Osmanlı Devlet Erkâni*, İstanbul: Türkiye Yayınevi, say.51
* Buz, Ayhan (2009) " Osmanlı Sadrazamları", İstanbul: Neden Kitap, 
* Avcı, Casim "Ahmed Paşa (Kalaylıkoz)", (1999) *Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi*, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.148-149 
* Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), *Sicill-i Osmani*, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları  C.I s.237-238

## İstinadlar
Moana (film, 2016)

**Moana** — "Walt Disney Animation Studios" tərəfindən istehsal olunmuş 2016-cı il musiqili, macəra janrında animasiya filmi. Filmin rejissorları Con Masker və Ron Klements, bəstəkarı isə Mark Mançindi. Əsas qəhrəmanlardan biri olan yarıtanrı Mauini amerikalı kinoaktyor Dueyn Conson səsləndirmişdir. Dünyada premyerası 23 noyabr 2016-cı ildə baş tutmuşdur.

Film Sakit okeanın cənub sahillərindəki Matunui adalasında yaşayan Moana adlı qızın həyatından bəhs edir. Moana başçının qızıdır. Onların adasında yaşamaq üçün bütün vasitələr və şərait var. Amma bir gün məlum olur ki, ada sakinlərinin əsas qidası olan balıq və hind qozu (kokos) yoxa çıxmağa başlayıb. Bu zaman Moana mərcanları üzüb keçərək Teffitinin ürəyini qaytarmaq və bu yolla qəbiləni xilas etmək fikrinə düşür. Ona isə ancaq yarıtanrı Maui kömək edə bilər.

## Süjet
Əvvəlcə ancaq okean vardı. Sonra adaların anası Teffiti gəldi. Teffitinin möhtəşəm bacarığı olan ürəyi vardı. O, həmin ürək sayəsində həyat bəxş edə bilirdi. Və Teffiti bu bacarığını dünya ilə bölüşürdü. Amma sonra bəzi qüvvələr Teffitinin ürəyini axtarmağa başladılar. Onlar inanırdılar ki, ürəyə sahib olmaqla həyat yaratmaq istedadına da malik olacaqlar. Və bir gün onlardan ən dəliqanlısı ürəyi ələ keçirmək üçün okeanın üzərindən uçub keçdi. Bu, küləklərin və dənizlərin yarıtanrısı Maui idi.

Ürəyindən məhrum olan Teffiti parçalanaraq dəhşətli qaranlıq yaratmağa başladı. Maui qaçmağa çalışdı, amma digər ürək ovçusu olan torpaq və alov iblisi Tekaonun yolunu kəsdi. Mauini səmadan endirdi. Bir daha da onu görən olmadı. Mauinin sehrli qarmağı ilə Teffitinin ürəyi isə dənizə düşərək yox oldu.

Elə indi də Teka və dənizlərin iblisləri ürəyi axtarırlar. Onlar dayanmadan genişlənən qaranlıqda gizlənərək balıqlarımızı yoxa çıxaracaq, bizlərdən ən sonuncunu da qaniçənliklə məhv edənə qədər adalardakı həyatı heçliyə çevirəcəkdir. Amma bir gün bir nəfər mərcan adalarını cəsarətlə keçərək Mauini tapacaq, onu nəhəng okeandan keçirərək ürəyi Teffitiyə qaytaracaq və bizim hamımızı xilas edəcəkdir.

## İstinadlar
Hokinq radiasiyası

**Hokinq radiasiya** və ya **Hokinq işıqlanması** — ingilis fizik Stiven Hokinqin 1975-ci ildə nəşr etdiyi məqaləsində qara dəliklər tərəfindən yayıldığını təklif etdiyi nəzəri bir radiasiyadır. Məqalədə qara dəliklərin hissəciklər yaydığını və beləliklə də kütlə itirdiyini bildirmişdir. Kvant sahə nəzəriyyəsinin ümumi nisbilik ilə birlikdə tətbiqi nəticəsində təklif edilmişdir. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə görə, qara dəliklər daralmayacaqlar, yəni hadisə üfüqünün sahəsi azala bilməz. Hokinqin tapdığı nəticə buna görə çox təəccüblü olmuşdur.

Məsələn, M kütləsi olan Schwarzschild qara dəliyindən yayılan Hokinq radiasiyasının temperaturu aşağıdakı kimi hesablanır:

T = \frac{1}{8\pi M} \left(\frac{\hbar c^3}{G k}\right).

Bu ifadənin maraqlı bir nəticəsi, enerji (kütlə) qazanan Schwarzschild qara dəliyinin temperaturunun azalmasıdır. Buna görə də, belə qara dəliklərin istilik tutumu mənfi olur.

## İstinadlar
Schwarzschild qara dəliyi

**Schwarzschild qara dəlik** — ümumi nisbilikdə ən sadə qara dəlik həllidir. Elektrik yükü yoxdur və heç bir istiqamətə dönmür. Təsvir etdiyi fəza-zaman sferik simmetrikdir. Bu aşağıdakı ölçü ilə təmsil olunur:


  ds^2 = -c^2 \left( 1 - \frac{2GM}{rc^2} \right) dt^2 + \left( 1 - \frac{2GM}{rc^2} \right)^{-1} dr^2 + r^2 d\Omega^2,


ki burada M qara dəliyin kütləsini, c işıq sürətini, G isə Nyutonun cazibə qüvvəsi sabitini ifadə edir. Bu bir Eynşteyn sahə tənliklərinin qlobal simmetrik unikal vakuum həllidir.

## İstinadlar
İstilik tutumu

İstilik tutumu və ya istilik sığışması bir maddənin istiliyinin 1 °C dəyişdirmək üçün tələb olunan istilik miqdarıdır, başqa sözlə, bir cismin istiliyinin temperaturuna görə törəməsidir. Cismin kütləsi ilə öz istiliyinin hasilinə bərabərdir. (m.c)

:  C = \left( \frac{\delta Q}{dT} \right) 

ifadəsi ilə göstərilir. Bu ifadədə **<math>\delta Q</math>** istilik dəyişməsi, **<math>\delta T</math>** temperatur dəyişməsidir. SL sistemində vahidi coul/Kelvindir

Bir cismin vahid kütləsinin temperaturunu vahid dərəcə ilə dəyişdirmək üçün tələb olunan istiliyə xüsusi istilik tutumu və ya xüsusi istilik deyilir. SI sistemindəki vahidi joule/qram kelvindir. İstilik tutumu maddələr üçün fərqləndirici bir xüsusiyyət deyildir.
Akiko

**Akiko** — Yapon adı.

* Akiko Hayakava — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Akiko Nivata — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Akiko Sudo — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Akiko Futaba — məşhur yapon musiqisi olan yukoka ifaçısı.
* Akiko Furu — Yaponiyanı təmsil edən batut gimnastı.
* Akiko Kavase
ByLock

**ByLock** — istifadəçilərə xüsusi, şifrəli bir əlaqə ilə əlaqə yaratmağa imkan verən bir smartfon tətbiqi idi. 2014-cü ildə Google Play, Apple App Store, BlackBerry OS və Windows Phone-da istifadəyə verildi. Tətbiq 2014-cü ilin aprel ayından etibarən tamamilə bağlandığı 2016-cı ilin martına qədər 600.000 dəfədən çox yükləndi. Türk Milli Kəşfiyyat Təşkilatı tətbiqin əsasən Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və İranda yükləndiyini bildirdi.

Proqramın içindəki təhlükəsizlik sertifikatına görə, tətbiq müəllifi Deyvid Keynsdir. Türkiyənin ilk ingilis dilli qəzeti Hürriyet Daily News-a verdiyi müsahibədə Keyns, ByLock-un əsl yaradıcısının tətbiqi Apple App Storea yükləmək üçün onun kredit kartından istifadə edən keçmiş otaq yoldaşı olduğunu bildirmişdi. Keyns ayrıca, ByLock-un 2016-cı ilin yanvar ayından bəri mövcud olmadığını söyləmişdi.

## [[Gülənçilik|Gülən camaatı]] ilə əlaqəsi
Türkiyədə tətbiqetməyə sahib olmaq, 2016-cı ilin iyununda uğursuz Türk çevrilişi cəhdi ilə əlaqəli olduğu iddia edilən Gülən Hərəkatına üzv olmağın sübutu sayılır. ByLock istifadəçiləri Türkiyə məhkəmələrində terrorçu sayıldı. Deutsche Welle-yə görə, 215.000 keçmiş ByLock istifadəçisindən təxminən 23.000-i Türkiyə hakimiyyəti tərəfindən tutuldu. Bəziləri isə belə hesab edir ki, MİT və digər Türkiyə hakimiyyət üzvləri Gülən Hərəkatının şübhəli üzvlərini həbs etmək üçün ByLock verilənlər bazasını idarə edir. Türkiyədə məhkəmə-tibb eksperti Tuncay Beşikçi "Müstəqil qurumların ByLock məlumatlarının araşdırılması və təhlil edilməsi tələblərinin Türkiyə məhkəmələri tərəfindən rədd edildiyini, ancaq bu halın normal olmadığını deyil" qeyd edirdi.

2017-ci ilin dekabr ayında, Türkiyə hakimiyyəti, smartfonlarında ByLock-un olması ilə əlaqədar mühakimə olunan insanların, demək olar ki, yarısının qanuni işlərinə baxılacağını açıqladı, çünki onların xəbəri olmadan tətbiqə yönləndirilməsi halı da ola bilərdi.
Akemi

**Akemi** — Yapon adı.

* Akemi İvata — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Akemi Noda — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu və məşqçisi.
* Akemi Kanda
* Akemi Kato
* Akemi Masuda
Çilləxana

*Aşağı Çilləxana (Şəbüstər)
*Yuxarı Çilləxana (Şəbüstər)
* Çilləxana dehistanı

## Həmçinin bax
* Çiləxana
Reyn vilayəti

**Reyn vilayəti** və ya **Reynland** ( "Reynland" kimi təlləfüz edilir) — müasir Almaniyanın daxilində yerləşən Reyn çayının orta axarı boyunca yerləşən tarixi bölgə (Reynland-Pfalts və Şimali Reyn-Vestfaliya).
Vəkilov

**Vəkilov** — Azərbaycan soyadı.

* İbrahim ağa Vəkilov (1853–1934) — Topoqrafiya üzrə ilk azərbaycanlı mütəxəssis, general-mayor
* Məmməd ağa Mustafa ağa oğlu Vəkilov (1862–1941) — maarifçi, ictimai-siyasi xadim, türkoloq, AXC Parlamenti dəftərxanasının rəisi, Qori seminariyasının
* Cavanşir Vəkilov (1951–2013) — diplomat, pedaqoq, tarix elmləri namizədi (1988), görkəmli ictimai-siyasi xadim, tarixçi, yazıçı, pedaqoq, vikipediyaçı
* Vəkilov Mustafa ağa Məmməd ağa oğlu — Azərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə
* Məmmədrza ağa Vəkilov (1864-1944) — AXC Parlamentinin üzvü, Azərbaycanda səhiyyənin ilk təşkilatçılarından biri, Bakıda ilk poliklinika
* Qalib bəy Vəkilov — Rusiya İmperator Ordusunda, daha sonra Azərbaycan Demokratik Respublikasında artilleriya generalı. General-leytenant
* Mənsur ağa Vəkilov — kapitan Mənsur ağa Vəkilov Qazax şəhərində anadan olub, Krım muharibəsinin (1853-55-ci illər) qəhrəmanı kapitan Mənsur ağa Vəkilov idi.
* Mustafa Vəkilov — Azərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş
* Mustafa bəy Vəkilov (Tam adı: Mustafa bəy Nadir ağa oğlu Vəkilov; d.1896 sentyabr, Azərbaycan, Qazax mahalı – ö.1965 1 noyabr, Ankara) — Azərbaycan Demokratik
* Mehdixan Vəkilov (1902–1975) — görkəmli ictimai-siyasi
* Abbasqulu bəy Vəkilov — polkovnik Polkovnik Abbasqulu bəy Vəkilov imperiyanın kavaler ordenləri ilə təltif olunmuşdur. 1867-ci il oktyabrın
* Mənsur Vəkilov — şair, tərcüməçi, ssenarist, jurnalist. Əməkdar incəsənət xadimi (2003), "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalının baş redaktoru. Görkəmli
* Faris bəy Vəkilov (188-1978) — Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti dövrünün ictimai-siyasi xadimi, mühəndis
* Nəsib ağa Vəkilov (1899-1963) — praporşik, ştabs-kapitan. O, polkovnik Əsəd ağa Vəkilovun oğlu, Nəsib ağa Vəkilov 1899-cu ildə
* Sadıq Vəkilov (1895-1973) — Podporuçik Qazax qəzasının Yuxarı Salahlı kəndində mülkədar ailəsində
* Rəhim bəy Vəkilov (1898-1934) — Azərbaycanın görkəmli siyasi xadimi, Azərbaycan Demokratik Respublikasının parlamentinin
* Fəxri Vəkilov (1916–1987) — görkəmli səhiyyə təşkilatçısı, tibb alimi
* İlyas Vəkilov (1905–1987) – iqtisаdçı və dövlət хаdimi, iqtisаd е. n., dоsеnt. 1923-cü
  
## Həmçinin bax
* Vəkil (ad)
Balıqlı

* Balıqlı (Amasiya)
* Balıqlı (Sava)
* Balıqlı (göl)
* Balıqlıgöl (Auırqazı)
* Balıqlı məscidi

## Həmçinin bax
* Balıq (dəqiqləşdirmə)
Baltaçı Mehmed Paşa

**Baltaçı Mehmed Paşa** () — III Əhmədin səltənətində 2 dəfə - ümumlikdə 2 il 7 ay 11 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı

## Mənbə

* Silâhdar, *Nusretnâme*, II/2, s. 207, 229, 262, 268-275, 286.
* Dilâver Ağazâde Ömer, Zeyl-i Hadîkatü’l-vüzerâ, Freiburg 1969, s. 7, 10.
* Hammer, *HEO*, XIII, tür.yer.
* *Sicill-i Osmânî*, IV, 208-209.
* Ahmed Refik, Baltacı Mehmed Paşa ve Büyük Petro, İstanbul 1327, s. 61-83.
* Uzunçarşılı, *Osmanlı Tarihi*, IV/1, s. 85-86; IV/2, s. 280-285.
* Danişmend, *Kronoloji*, IV, 472-473, 503.
* Akdes Nimet Kurat, Prut Seferi ve Barışı 1123, Ankara 1952, II, 732-734, 827.
* a.mlf., “Baltacı Mehmed Paşa”, *İA*, II, 287-291.
* a.mlf., “1711 Prut Seferi ile İlgili Bâzı Belgeler”, *TD*, sy. 34 (1984), s. 19-54.

## İstinadlar
Kardium saxsı

Kardium dulusçuluq və ya Kardiyan qablar adını qabığının üzəri basma şəkildə olan *Cardium edulis (indi Cerastoderma edule)* adı ilə tanınan yeməli dəniz molyuskundan alan Neolitik dekorasiya üsludur. Bu dulusçuluq məmulatları "Kardial mədəniyyəti" olaraq adlandırılır onları istehsal edən və yayan  Neolit mədəniyyətini təyin etmək üçün istifadə olunur. 

Arxeoloqlar tərəfindən bu basma naxışlı keramika da adlandırılır. Bu cür nümunələr keramika üzərinə küt, daraqvari alətlə tətbiq edilir. Bu üsulla naxışlanan keramika Kardium tipli bəzəmə naxışlı keramikadan daha çox yayğındır. 

## İstinadlar
Şəhid Əli Paşa

**Şəhid Əli Paşa** () — III Əhməd səltənətində 3 il 3 ay 9 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı

## Mənbə

* a.mlf., Fetihnâme-i Cezîre-i Mora, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 3655/4; 
* Dilâverzâde Ömer, Zeyl-i Hadîkatü’l-vüzerâ (Hadîkatü’l-vüzerâ içinde), s. 19-24; 
* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, I, 113-114; 
* a.mlf., Vefeyât-ı Selâtîn, s. 72-73, 113; 
* a.mlf., Mecmûa-i Tevârih (haz. Fahri Ç. Derin – Vahid Çabuk), İstanbul 1985, s. 24, 32, 82, 135; 
* Hammer, HEO, XIII, 262-314; 
* Zinkeisen, Geschichte, V, 321 vd.; 
* Tayyarzâde Atâ Bey, Târih, İstanbul 1293, II, 84-100; 
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 300-305; 
* Ahmed Refik [Altınay], Hicrî On İkinci Asırda İstanbul Hayatı (1100-1200), İstanbul 1988, s. 56-59; 
* N. Jorga, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (trc. Nilüfer Epçeli), İstanbul 2005, IV, 271-285, 303, 308; 
* Mehmed Galib, “Ta‘lîmât-ı Şehîd Ali Paşa”, TOEM, I/3 (1326), s. 137-149; 
* Remzi, “Belgrad’da Damad Ali Paşa Türbesi”, a.e., VII/39 (1332), s. 189-192; 
* M. Cavid Baysun, “Ali Paşa”, İA, I, 328-330; 
* R. Mantran, “ʿAlī Pas̲h̲a Dāmād”, EI2 (İng.), I, 395; 
* Nihat Azamat, “La‘lîzâde Âbdülbâkī”, DİA, XXVII, 90-91.

## İstinadlar
Ölçü transformatoru

**Ölçü transformatorları** — cərəyan və gərginlik səviyyələrinin transformasiyası və izolyasiyası üçün istifadə olunan yüksək dəqiqlik sinifli elektrik qurğularıdır. Ölçü transformatorları cərəyan və gərginlik transformatorları olmaqla iki növə ayrılır. Ölçü cərəyan və gərginlik transformatorları yüksək gərginlikli dəyişən cərəyan dövrələrində ölçmə , mühafizə və avtomatika  cihazlarına birləşdirmək üçün istifadə edilir. Ölçü gərginlik taransformatoru yüksək gərginlik dövrəsinə paralel qoşulur. Ölçü cərəyan transformatorları isə dövrəyə ardıcıl və dolayı qoşulur. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Instrument Transformers 
*  Instrument Transformers Technical Information and Application Guide
Sudağılan yaşayış yeri

**Sudağılan** və ya **Şəhəryeri № 2**— III–XIII əsrlərə aid yaşayış məntəqəsi və Mingəçevir şəhərində, Kür çayının sol sahilində, eyni yerdə yerləşən qəbiristanlıq.

1946–1953-cü illərdəki arxeoloji qazıntılar zamanı Sudağılanda erkən feodalizm dövrünə aid zəngin bir arxeoloji kompleks — alban yazısı olan məişət quruluşları və xristian kilsələri, Sasanilər və Ərəb sikkələrindən ibarət sikkələrin xəzinələri aşkar edilmişdir.

Qazıntılar S. M. Qazıyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Tarixi Muzeyinin ekspedisiyası tərəfindən aparılmışdır. Yaşayış məntəqəsində dulusçuluq sobaları, yaxınlıqdakı qəbiristanlıq ərazisindəki qablar və taxta qəbirlər, xristian məzarlığı və katakombalar aşkar edilmişdir. Demək olar ki, qəsəbənin mərkəzində məbəd quruluşlarına bitişik tikililər kompleksini təmsil edən bir türbə vardı. Qəbir istehkamı eni 3,5 m-dən çox olan kütləvi istinadgah divarları idi. Hər bir divarın bir hissəsi 72 m uzunluğa qədər açıldı. Qəsəbə əhalisi əsasən əkinçiliklə məşğul idi.

## Yerləşməsi
Şimal tərəfdə Sudağılan, R. M. Vahidovun fərziyyələrinə görə, orta əsrlərdə yağış axınlarının eroziyası nəticəsində əmələ gəlmiş kiçik bir dik bir dərəyə qoşulur. Şərqdən, yaşayış məntəqəsi Bozdağ silsiləsinin qollarından biri olan Qaradağ dağı ilə məhdudlaşır. Sudağılan düzənliyin cənub tərəfi ilə həmsərhəddir, qərb tərəfdən Kür çayı ilə yuyulur.

Sudağılandan şimala 5 km məsafədə, Kürün yuxarı hissəsində, Samux meşəsi başanır (indi Mingəçevir su anbarı burada yerləşir), meyvə ağacları və digər ağaclar ilə zəngindir: qarağat (Ulmus Suberosa Moench.), sakkızaaç (Pistacia mutica F. et M.) , mükəmməl tikinti materialı olan arçan (Juniperus oblonga MB) və başqaları. Mingəçevir yaxınlığında cənubdan və qərbdən kiçik çaylar var (axmazı), burada il boyu müxtəlif çay və göl balıqlarının ovlanması mümkündür. Burada zəngin dağ və çöl otlaq çəmənlikləri başlayır. Mingəçevirin bəzi təbii sərvətlərinin bu qısa siyahısına əsaslanaraq Vahidov ərazinin insan məskunlaşması və yaşayış yeri üçün əlverişli olduğu qənaətinə gəlmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
San-Marinoda COVID-19 pandemiyası

San-Marinoda Koronavirus pandemiyası 27 fevral 2020-ci ildə yayılmışdı. Hal-hazırda 151 nəfər yoluxub, 4 nəfər sağalıb,14 nəfər ölüb bu virusa görə.

## Gedişat
27 fevral 2020-ci ildə İtaliyadan gələn qoca bir kişinin koronavirusa yoluxduğu təsdiq edildi. O, İtaliyada bu virus təhlükəsinə görə xəstəxanaya yerləşdirilmiş və sonra San Marinoya gətirilmişdir.

1 martda artıq 7 nəfər xəstələnmişdi və San Marinolu olan 88 yaşlı bir kişi vəfat etmişdi.

8 martda 36 nəfər xəstələndi.

11 martda bu say 66-ya çatdı və 3 nəfər vəfat etdi.

12 martda 67 nəfər xəstələndi və 5 nəfər vəfat etdi.

14 martda hökumət 12 aprelə qədər karantin elan etdi.

18 martda Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi ləğv edildi. O vaxt San-Marinonu müğənni Senhit təmsil etməliydi.

## Cədvəl

## İstinadlar
Qrenlandiyada COVID-19 pandemiyası

Qrenlandiyaya Koronavirus 16 martda gəlmişdi.Hal-hazırda ölüm və sağalma qeydə alınmayıb və 2 nəfər bu virusa yoluxub.
 

## Gedişat
Danimarkadan gələn bir Qrenlandiyalı 16 martda ölkəsinə dönmüş və koronavirus olduğu aşkar edilmişdi. Həmin xəstə hal-hazırda Nuukda ev təcridxanasındadır.

18 martda isə həmin xəstənin ailəsindən bir nəfərdə koronavirus aşkar edildi.

İlk yoluxma qeydə alındıqdan sonra baş nazir Kim Kielsen dedi:Yeni vəziyyətin öhdəsindən gəlmək üçün hazırlıqlara başlanıldı. İnfeksiyanın ölkəmizə çatması ilə əlaqədar vətəndaşların indi tövsiyələrimizə əməl etmələri vacibdir.Qrenlandiyaya olan uçuşlar və Qrenlandiyanın uçuşları təxirə salınıb.Danimarkadan və xarici ölkələrdən gələnlər karantinaya alınacaqdır."

## İstinadlar
Paviya

**Paviya** () — İtaliyanın Lombardiya regionunda şəhər.

## Əhalisi
Paviyanın keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:90000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 33965
  bar:1871 from:0 till: 38079
  bar:1881 from:0 till: 37721
  bar:1901 from:0 till: 37611
  bar:1911 from:0 till: 43222
  bar:1921 from:0 till: 44861
  bar:1931 from:0 till: 53453
  bar:1936 from:0 till: 56122
  bar:1951 from:0 till: 63683
  bar:1961 from:0 till: 74962
  bar:1971 from:0 till: 86839
  bar:1981 from:0 till: 85029
  bar:1991 from:0 till: 76962
  bar:2001 from:0 till: 71214
  bar:2006 from:0 till: 70678

PlotData=

  bar:1861 at: 33965 fontsize:S text: 33.965 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 38079 fontsize:S text: 38.079 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 37721 fontsize:S text: 37.721 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 37611 fontsize:S text: 37.611 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 43222 fontsize:S text: 43.222 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 44861 fontsize:S text: 44.861 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 53453 fontsize:S text: 53.453 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 56122 fontsize:S text: 56.122 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 63683 fontsize:S text: 63.683 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 74962 fontsize:S text: 74.962 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 86839 fontsize:S text: 86.839 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 85029 fontsize:S text: 85.029 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 76962 fontsize:S text: 76.962 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 71214 fontsize:S text: 71.214 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 70678 fontsize:S text: 70.678 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Mənbə ISTAT


## İstinadlar
Trevizo

**Trevizo** () — İtaliyanın Veneto regionunda şəhər.

## Əhalalisi
Trevizonun keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:460 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:95000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 0
  bar:1871 from:0 till: 29074
  bar:1881 from:0 till: 31261
  bar:1901 from:0 till: 33848
  bar:1911 from:0 till: 41552
  bar:1921 from:0 till: 47404
  bar:1931 from:0 till: 52038
  bar:1936 from:0 till: 53886
  bar:1951 from:0 till: 63437
  bar:1961 from:0 till: 75017
  bar:1971 from:0 till: 90446
  bar:1981 from:0 till: 87696
  bar:1991 from:0 till: 83598
  bar:2001 from:0 till: 80144
  bar:2006 from:0 till: 81763

PlotData=

  bar:1861 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 29074 fontsize:S text: 29.074 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 31261 fontsize:S text: 31.261 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 33848 fontsize:S text: 33.848 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 41552 fontsize:S text: 41.552 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 47404 fontsize:S text: 47.404 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 52038 fontsize:S text: 52.038 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 53886 fontsize:S text: 53.886 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 63437 fontsize:S text: 63.437 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 75017 fontsize:S text: 75.017 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 90446 fontsize:S text: 90.446 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 87696 fontsize:S text: 87.696 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 83598 fontsize:S text: 83.598 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 80144 fontsize:S text: 80.144 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 81763 fontsize:S text: 81.763 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Mənbə ISTAT



## İstinadlar
Edvin

**Edvin** — ad.

* Edvin Danninq
* Edvin Flek
* Edvin Herbert Lend
* Edvin Pikon-Akkonq
* Edvin Habbl
* Edvin Holl
* Edvin Çil

## İstinadlar
Eremogone

***Eremogone*** — Qərənfilkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Əsasən, Şimali Afrika, Şimali Asiya, Şərqi Avropa və Şimal-şərqi Afrikada yayılmışdır.

## Yarımcinslər
* Eremogone aculeata
* Eremogone congesta
* Eremogone juncea
* Eremogone macradenia
* Eremogone ursina

## İstinadlar
Kyeti

**Kyeti** () — İtaliyanın Abruttso regionunda şəhər.

## Əhali
Kyetinin keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:60000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:19586
  bar:1871 from:0 till:24762
  bar:1881 from:0 till:22248
  bar:1901 from:0 till:26343
  bar:1911 from:0 till:26897
  bar:1921 from:0 till:31381
  bar:1931 from:0 till:33905
  bar:1936 from:0 till:30266
  bar:1951 from:0 till:40534
  bar:1961 from:0 till:47792
  bar:1971 from:0 till:51436
  bar:1981 from:0 till:54927
  bar:1991 from:0 till:55876
  bar:2001 from:0 till:52486
  bar:2006 from:0 till:55260

PlotData=
  bar:1861 at: 19586 fontsize:S text:19.586 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 24762 fontsize:S text:24.762 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 22248 fontsize:S text:22.248 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 26343 fontsize:S text:26.343 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 26897 fontsize:S text:26.897 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 31381 fontsize:S text:31.381 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 33905 fontsize:S text:33.905 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 30266 fontsize:S text:30.266 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 40534 fontsize:S text:40.534 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 47792 fontsize:S text:47.792 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 51436 fontsize:S text:51.436 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 54927 fontsize:S text:54.927 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 55876 fontsize:S text:55.876 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 52486 fontsize:S text:52.486 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 55260 fontsize:S text:55.260 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Mənbə ISTAT


## İstinadlar
Karrara

**Karrara** () — İtaliyanın Toskana regionunda şəhər.

## Əhalisi
Karraranın keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:
*Say*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:70000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 18344
  bar:1871 from:0 till: 23326
  bar:1881 from:0 till: 30143
  bar:1901 from:0 till: 41919
  bar:1911 from:0 till: 49492
  bar:1921 from:0 till: 53292
  bar:1931 from:0 till: 58765
  bar:1936 from:0 till: 59031
  bar:1951 from:0 till: 62287
  bar:1961 from:0 till: 64901
  bar:1971 from:0 till: 67758
  bar:1981 from:0 till: 68702
  bar:1991 from:0 till: 67197
  bar:2001 from:0 till: 65034

PlotData=

  bar:1861 at: 18344 fontsize:S text: 18.344 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 23326 fontsize:S text: 23.326 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 30143 fontsize:S text: 30.143 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 41919 fontsize:S text: 41.919 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 49492 fontsize:S text: 49.492 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 53292 fontsize:S text: 53.292 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 58765 fontsize:S text: 58.765 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 59031 fontsize:S text: 59.031 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 62287 fontsize:S text: 62.287 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 64901 fontsize:S text: 64.901 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 67758 fontsize:S text: 67.758 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 68702 fontsize:S text: 68.702 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 67197 fontsize:S text: 67.197 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 65034 fontsize:S text: 65.034 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Mənbə - ISTAT

## İstinadlar
Folinyo

**Folinyo** () — İtaliyanın Umbriya regionunda şəhər.

## Əhalisi
Folinyonun keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:400
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:56000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 20235
  bar:1871 from:0 till: 21197
  bar:1881 from:0 till: 23186
  bar:1901 from:0 till: 26277
  bar:1911 from:0 till: 29301
  bar:1921 from:0 till: 33145
  bar:1931 from:0 till: 36138
  bar:1936 from:0 till: 37650
  bar:1951 from:0 till: 44576
  bar:1961 from:0 till: 48069
  bar:1971 from:0 till: 50037
  bar:1981 from:0 till: 52551
  bar:1991 from:0 till: 53202
  bar:2001 from:0 till: 51130
  bar:2006 from:0 till: 55645

PlotData=

  bar:1861 at: 20235 fontsize:S text: 20.235 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 21197 fontsize:S text: 21.197 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 23186 fontsize:S text: 23.186 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 26277 fontsize:S text: 26.277 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 29301 fontsize:S text: 29.301 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 33145 fontsize:S text: 33.145 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 36138 fontsize:S text: 36.138 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 37650 fontsize:S text: 37.650 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 44576 fontsize:S text: 44.576 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 48069 fontsize:S text: 48.069 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 50037 fontsize:S text: 50.037 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 52551 fontsize:S text: 52.551 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 53202 fontsize:S text: 53.202 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 51130 fontsize:S text: 51.130 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 55645 fontsize:S text: 55.645 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Mənbə ISTAT


## İstinadlar