Məhəmməd Həddad

**Məhəmməd Əli Əhməd əl-Həddad** (; ) — Liviya Ordusunun Baş Qərargah rəisi (2020–2025), general-leytenant, feldmarşal (ölümündən sonra).

## Həyatı
Məhəmməd əl-Həddad 1967-ci ildə Misratada doğulub. 1987-ci ildə hərbi kolleci bitirib.

## Hərbi xidməti
2011-ci ilin fevralında, Liviyada vətəndaş müharibəsi zamanı Müəmmər Qəddafi rejimindən uzaqlaşaraq üsyançı qüvvələrə qoşulub və Misrata yaxınlığında baş vermiş döyüşlərdə Qəddafinin qüvvələrinə qarşı vuruşub. Ardınca Halbus briqadasında xidmət keçib. Polkovnik-leytenant rütbəsində olarkən, 4 iyun 2017-ci ildə Liviya Prezident Şurası tərəfindən Mərkəzi Hərbi Regionun komandiri təyin edilib. Sentyabr ayında isə ona Tavarqa şəhərinin təhlükəsizliyini təmin etmək və məcburi köçkünlərin geri qayıtması üçün şərait yaratmaq tapşırılıb.

2018-ci ilin avqustunda Tripolinin cənubunda baş vermiş toqquşmalardan sonra Liviyada ikinci vətəndaş müharibəsi ilə bağlı keçirilən atəşkəs danışıqlarına nəzarət ona həvalə edilib. O, toqquşmaların baş verdiyi ərazilərdən ordunun çıxarılmasına rəhbərlik edib. Döyüşlər başlamazdan əvvəl ələ keçirilmiş hərbi bazaları isə əvvəllər onları nəzarətdə saxlayan qüvvələrə geri qaytarıb. Sentyabrın 1-də hərbi toplantıdan sonra qaçırılıb, lakin aparılan danışıqlardan sonra Karzazda sağ-salamat azad edilib. 2019-cu ildə Tripoliyə hücum zamanı Liviya Milli Ordusunun qüvvələrinə qarşı döyüşlərdə iştirak edib.

### Baş Qərargah rəisi vəzifəsində (2020–2025)
General-leytenant rütbəsinə yüksəldikdən sonra əl-Həddad 2020-ci ilin avqustunda Baş nazir Fayiz Sərrac tərəfindən Liviya Ordusunun Baş Qərargah rəisi təyin edilib və rəsmi olaraq sentyabrın 17-də vəzifəsinin icrasına başlayıb. O, Liviyanın beynəlxalq səviyyədə tanınan Milli Birlik Hökumətinin ordusundakı ən yüksəkrütbəli zabit olub.

Vəzifəsinin icrasına başladığı gündən etibarən o, ordudakı parçalanmaya son qoyacağını və ölkənin suverenliyini qoruyacaq güclü ordu yaradacağını vəd edib. O, ordunun "5+5 Birgə Hərbi Komitə" çərçivəsində birləşdirilməsi üçün Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən dəstəklənən danışıqlara rəhbərlik edib. Liviya böhranı fonunda ordu parçalanmış vəziyyətdə qalıb və şərqi Liviyadakı hərbi qüvvələrə Xəlifə Həftarın rəhbərlik etdiyi Tobruqda yerləşən rəqib hökumət nəzarət edib. O, ölkənin şərqindəki həmkarı Əbdülrəzəq ən-Nəduri ilə birləşmə məsələsini müzakirə etmək üçün 2022-ci ildə bir neçə dəfə Tripolidə, Qahirədə və Tunisdə görüşüb. Bu danışıqlar 2023-cü ildə də davam edib və tərəflər arasında Parisdə görüşlər keçirilib. O həmçinin qərbi Liviyada hərbi qüvvələrin yenidən qurulmasına kömək edib, yerli milislərin orduya inteqrasiyasını təmin edib.

Vəzifədə olduğu müddətdə əl-Həddad Liviyanın beynəlxalq hərbi əlaqələrini, xüsusilə də Türkiyə ilə əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışıb. O, 2021-ci ilin avqustunda Liviyanın sahillərində yerləşdirilmiş Türkiyə freqatına baş çəkib, daha sonra isə iki ölkə arasında əməkdaşlığın inkişafı məqsədilə Tripolidə Türkiyənin müdafiə naziri Hulusi Akar ilə görüşüb. Həmin ildə o, danışıqlar üçün Moskvaya da səfər edib. 2023-cü ilin martında o, Liviyanın xüsusi təyinatlı qüvvələrinin hazırlanması ilə bağlı İtaliya ilə hərbi sahədə razılaşmanı təsdiqləyib. 2024-cü ilin iyulunda isə sərhəd təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və Liviya ordusunun birləşdirilməsi məsələlərini müzakirə etmək üçün ABŞ Afrika Komandanlığının rəhbərləri ilə görüşüb. O, həmçinin Liviyanın birləşdirilməsi və ölkə sərhədlərinin qorunması üçün Avropa və Amerika qüvvələrindən ibarət birgə kontingentin yaradılmasına dəstək toplamaq məqsədilə Qahirə və Roma da daxil olmaqla müxtəlif şəhərlərdə xarici liderlərlə aparılmış danışıqlarda iştirak edib.

## Ölümü

2025-ci il dekabrın 23-də əl-Həddad Ankaraya səfər edib və burada onun şərəfinə rəsmi hərbi mərasim keçirilib. Daha sonra o, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Səlcuq Bayraqdaroğlu ilə danışıqlar aparıb.

Həmin günün axşamı əl-Həddadın və başqa yeddi nəfərin göyərtəsində olduğu "Dassault Falcon 50" tipli təyyarə Ankaradan havaya qalxdıqdan az sonra Türkiyənin Haymana ilçəsinin Kəsikkavak kəndi yaxınlığında qəzaya uğrayıb və göyərtədə olanların hamısı həlak olub. Liviya Milli Birlik Hökumətinin Baş naziri Əbdül Həmid Dbeyba onun ölümünü təsdiqləyərək bildirib: "Bu, həm ölkə, həm ordu, həm də bütün xalq üçün böyük itkidir". Milli Birlik Hökuməti tərəfindən hadisə ilə bağlı üçgünlük milli matəm elan edilib. Liviya Milli Ordusunun komandanı Xəlifə Həftar da onun vəfatı ilə bağlı başsağlığı verib.

27 dekabr 2025-ci ildə Liviya Prezident Şurasının sədri Məhəmməd Yunis əl-Mənfi tərəfindən əl-Həddada ölümündən sonra feldmarşal rütbəsi verilib. Ankara və Tripolidə keçirilmiş rəsmi vida mərasimlərindən sonra əl-Həddad və digərlərinin nəşi Liviyaya gətirilib. Əl-Həddad doğulduğu Misrata şəhərində dəfn edilib.

## İstinadlar