open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banxar

**Banxar iti** (, , ) – çoban iti növü. İlk dəfə buryat xalqı tərəfindən yetişdirilmişdir. Bu it cinsi Buryatiya, Monqolustan və ətraf bölgələrdə geniş yayılmışdır, lakin XX əsrin ortalarında demək olar ki, məhv olmuşdur. Banxar itləri zəka, dözümlülük və sərt iqlim şəraitinə uyğunlaşma qabiliyyətləri ilə tanınır. Ailələrinə qarşı sədaqətli və sevgi dolu olan bu itlər basqınçılara – insanlara, canavarlara, qartallara və qar leoparlarına qarşı amansız davranışları ilə seçilirlər.

## Xüsusiyyətləri
Banxar itləri iri və qorxunc görkəmli bir cinsdir. Onların kürkü həm qısa, həm də uzun tüklü ola bilər. Rəngləri qırmızı, qara və qara-sarı arasında dəyişir. Göz ətrafında parlaq ləkələri olan qara rəngli itlər xüsusi olaraq seçilir. Bu ləkələr aşağı işıq şəraitində onları canavarlardan ayırmağa kömək edir. Monqol əfsanələrinə görə, bu itlərin ruhlar aləmini görə bildiyi deyilir. Banxar itləri atletik, sürətli, enerjili, cəsur və yorulmazdır. Onların çəkisi 50-60 kq arasında dəyişir və boyu 75 sm-ə qədər çatır. Görünüşlərinə baxmayaraq, bu itlər Tibet Mastifi ilə yalnız uzaq qohumdur. Banxar itlərinin kaloriyə ehtiyacı ölçülərinə görə azdır. Sağlamlıq problemləri, xüsusilə hip displaziyası və oynaqlarla bağlı xəstəliklər çox nadirdir. Nisbətən uzunömürlü olan bu itlər orta hesabla 15-18 il yaşayırlar. İldə yalnız bir dəfə çoxalırlar.

## Tarixi
Banxar itləri qədim və əsas cinslərdən biri hesab olunur. Genetik araşdırmalar göstərir ki, bu it bütün çoban itlərinin atası ola bilər. Buryat əfsanələrində, dağlardan enən böyük bir nəhəngin yanında gedən vəhşi bir it təsvir edilir ki, bu, banxar itlərinin mənşəyinə işarə edir. Tarixi qeydlərə görə, banxar itləri Çingiz xanın basqınlarında iştirak etmiş və qoruma, eləcə də hücum məqsədilə istifadə edilmişdir. Marko Polo Banxar itindən o qədər təsirlənmişdir ki, birini Venesiyaya aparmışdır. Erik Fon Salzmann bu cinsi böyük, gözəl və qorxunc bir it kimi təsvir etmişdir. Vilhelm Filxner banxarı "ayı boyda canavara bənzəyən bir it" olaraq təsvir etmişdir. O, qeyd edir ki, bu itlər uşaqlarla oynaya biləcək qədər həssasdır, lakin canavarlara və ayılara qarşı qorxusuzdur.

## Mühafizəsi
XX əsrdə ənənəvi heyvandarlıq qoruyucu itlərin azalması, köçəri çobanların sürülərinə təhdid yaradan heyvanları öldürmək və ya zəhərləmək məcburiyyəti ilə nəticələnmişdir. Bu, bölgələrdə boz canavarların və qar leoparlarının sayının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olmuşdur. Bununla yanaşı, banxar itlərinin təbii populyasiyası da ciddi şəkildə azalmışdır. Son illərdə "Mongolian Bankhar Dog Project" adı altında həyata keçirilən bərpa layihəsi ilə bu cinsin genetik olaraq 90% uyğun gələn nümayəndələri yenidən bərpa edilmişdir. Layihə banxar itlərinin təbii xüsusiyyətlərini qoruyaraq onların yenidən bölgədə yayılmasını təmin etmək məqsədini güdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bedlinqton-teryer

**Bedlinqton-teryer** () — kiçikölçülü it cinsi. İngiltərənin şimal-şərqində yerləşən Bedlinqton kəndindən adını almışdır. Əvvəlcə ovçuluq məqsədilə yetişdirilmiş, sonralar isə it yarışlarında, müxtəlif idman növlərində, sərgi şoularında və ev heyvanı kimi istifadə olunmuşdur.

## Xüsusiyyətləri
Bedlinqton-teryer çevik, çoxyönlü və bəzi unikal xüsusiyyətlərə malik bir it cinsidir. Görkəmləri quzuya bənzəyir və rəngləri adətən mavi, qaraciyər rəngi və ya sarı olur. Bu rənglərin hər birində sarı nöqtələr görünə bilər. Başlarında xüsusi bir "top knot" (yumru tük topası) formalaşır ki, bu, onlara özünəməxsus görünüş verir. Tükləri tökülmür, minimal qoxuya malikdir, lakin həftəlik qulluq tələb edir. Kürkləri sərt və sıx olub "pambıq tükü" kimi təsvir edilir. Kürkə xüsusi qayğı göstərilməli, sərgi məqsədilə hazırlanarkən mütəxəssislərin köməyindən istifadə olunmalıdır. Bədənə çıxan tüklərin uzunluğu 25 mm-dən çox olmamalıdır. Kürkün vəziyyəti düzgün qulluq edilmədikdə tez pisləşə bilər. Bedlinqton-teryerin başı yuvarlaq, gözləri badamşəkilli və kiçikdir. Erkək itlərin boyu 41–44 sm, dişilərin boyu isə 38–42 sm arasında dəyişir. Hər iki cinsin çəkisi 7,7–10,4 kq arasında olur. Onların hərəkətləri yüngül və elastikdir.

## Temperament
Bedlinqton-teryerlər sürət, dözümlülük və çeviklikləri ilə tanınır. Onlar su, torpaq və qar üzərində olduqca sürətlidir. Bu cins gəmiriciləri və yırtıcıları ovlamaq, həmçinin ev heyvanı kimi istifadə olunur. Ağıllı və əzmkar olan Bedlinqton-teryerlər çətin şəraitlərdə belə özlərini yaxşı göstərə bilirlər, lakin digər itlərlə münasibətdə bəzən qısqanclıq və döyüşə meyilli ola bilərlər. Bu səbəbdən, erkən yaşda sosiallaşmaları vacibdir. Uşaqlarla yaxşı münasibət qura bilən bu cins, ailə üzvlərinə qarşı həssas və mehribandır.

## Sağlamlıq
Bedlinqton-teryer cinsinin orta ömrü 13,7 il olaraq qeyd edilmişdir. Bu, təmiz cins itlər üçün orta göstəricidən (12,7 il) daha yüksəkdir. 2004-cü ildə Birləşmiş Krallıqda aparılan araşdırmada Bedlinqton-teryerləri arasında ölümün əsas səbəbləri qocalıq (%23), uroloji problemlər (%15) və qaraciyər xəstəlikləri (%12,5) olmuşdur. Qaraciyər xəstəlikləri arasında mis toksikozu (qaraciyərdə mis yığılması) əsas yer tutur. Bu xəstəlikdən ölən itlər, digər səbəblərdən ölənlərə nisbətən daha erkən vəfat etmişdir. Cinsin sağlamlığı üçün müntəzəm baytar müayinələri və düzgün qidalanma vacibdir. Bu, həm də onların uzun və sağlam ömür sürməsinə kömək edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pikard çoban iti

**Pikard çoban iti** () — Fransa çoban iti cinsi. Bu itlər Birinci və İkinci Dünya müharibələrindən sonra demək olar ki, nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşmiş, lakin qalan fərdlərin köməyi ilə sayları nisbətən bərpa edilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Pikard çoban iti ortaölçülü, əzələli və zərif quruluşlu bir itdir. Erkək itlərin hündürlüyü 61–66 sm, dişilərinki isə 56–61 sm arasında dəyişir. Çəkiləri hər iki cins üçün 23–32 kq aralığındadır. Qulaqları təbii olaraq dik, dibində geniş və hündürdür. Qaşları qalın olsa da, bu, tünd rəngli gözlərini örtmür. Təbii quyruğu çənəyə çatır və ucunda yüngül "J" əyrisi ilə aşağıya doğru sallanır. Kürkü sərt quruluşludur, minimal alt örtüyə malikdir və çox uzun deyil. Rəngləri açıq qəhvəyi və tünd qırmızı olmaqla iki əsas çalarla xarakterizə olunur.

## Temperament
Pikard çoban iti ağıllı, enerjili və təlimə tez cavab verən bir cinsdir. Onlar canlı və həssas xarakterə malikdirlər. Yad insanlara qarşı aqressiv ola bilərlər, buna görə də erkən yaşda sosiallaşma və təlim vacibdir. Bu itlər ayıqdır və həddindən artıq hürməklə tanınır. Bəzi fərdlər yemək mövzusunda seçici ola bilərlər. Pikardlar insan yoldaşlığına böyük ehtiyac duyurlar və sahiblərinə bağlıdırlar. Onlar həm qoyun, həm də mal-qara çoban iti kimi effektiv işləyirlər. Digər heyvanlarla münasibətdə həvəsli olsalar da, formal itaət təlimi və müsbət sosiallaşma bu münasibətlərin düzgün inkişafı üçün əhəmiyyətlidir.

## Sağlamlıq
Pikard çoban iti nisbətən sağlam bir cinsdir, lakin bəzi fərdlərdə omba displazisi və mütərəqqi retinal atrofiya (PRA) kimi irsi xəstəliklərə rast gəlinə bilər. Bu problemlərin qarşısını almaq üçün göz müayinələri və OFA (Amerikan Kineoloji Assosiasiyası) tərəfindən sertifikatlaşdırma tövsiyə olunur. Cinsin orta ömrü 12–14 il arasında dəyişir.
Pikard çoban iti çeviklik yarışlarında, izləmə, itaətkarlıq, şoumenlik, şutshund, flaybol, Fransa üzük idmanı və sürü yarışlarında iştirak edə bilər. Onların təbii sürü qoruma instinktləri müxtəlif testlərlə ölçülə bilər. Bu cins həm də sürü sınaqlarında iştirak etmək üçün öyrədilə bilər.

## Mədəniyyətdə
Pikard çoban iti bir neçə filmdə yer almışdır. Bu filmlərə "Daniel və superitlər" (2004), "Vinn-Diksiyə görə" (2005) və "Hələ bitirməmişik?" (2007) daxildir. Xüsusilə "Vinn-Diksiyə görə" filminin prodüserləri çəkilişlər üçün Avropadan beş Pikard çoban iti gətirilmiş, onlardan üçü – "Skott", "Liko" və "Taşa" filmdə iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaraağız kyur

**Qaraağız kyur** () – Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub bölgələrində yaranmış, orta və böyük ölçülü, çox yönlü bir it cinsi. Əsasən ovçuluq və çobanlıq məqsədilə istifadə edilir, eyni zamanda qoruyucu xüsusiyyətləri ilə də tanınır.

## Tarixi
Qaraağız kyur cinsinin dəqiq mənşəyi tam olaraq məlum deyil, lakin onun əcdadlarının Avropadan gətirilən çoban və ov itləri olduğu düşünülür. Cinsin əsası XIX əsrdə cənubi Missisipidə qoyulmuşdur və daha sonra Kentukki, Tennessi, Şimali Karolina və Missuri kimi ştatlara yayılmışdır. Cinsin populyarlığı Fred Gipsonun "*[[Qoca bağıran]]*" romanı və eyniadlı filmindəki baş qəhrəman itlə əlaqələndirilir. 1987-ci ildə Cənubi Qaraağız Kyur Yetiştiriciləri Assosiasiyası bu cinsi qorumaq və təbliğ etmək məqsədilə yaradılmışdır. 1998-ci ildə isə Birləşmiş İtçilik Klubu (UKC) tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır.

## Təsviri
Qaraağız kyur orta və böyük ölçülü, atletik və güclü bir it cinsidir. Onların boyu adətən 41–64 sm arasında dəyişir, lakin bəzi fərdlər 71 sm-ə qədər hündür ola bilər. Çəkiləri 20–45 kq arasında dəyişir ki, bu da onların əzələli və möhkəm quruluşuna uyğun gəlir. Bu cinsin kürkü qısa, sıx və parlaqdır. Əsasən sarı, açıq qəhvəyi və ya tünd qəhvəyi rənglərdə olsa da, şəbəkəli, tünd qəhvəyi və qara rənglərdə fərdlərə də rast gəlinir. Qaraağız kyurun baş quruluşu geniş və düzdür, bu da onların xarakterik güclü melanistik (qara) ağızları ilə tamamlanır. Qulaqları əyilmiş formada olan bu cinsin bədəni geniş sinə, uzun ayaqlar və adətən "J" şəklində aşağıya doğru sallanan quyruqla xarakterizə olunur.

## Xarakteri
Qaraağız kyur cinsi enerjili, çalışqan və çox yönlü xüsusiyyətləri ilə tanınır. Bu cins yüksək enerjiyə malikdir və hər gün həm fiziki, həm də zehni məşqlərə ehtiyac duyur. Aktiv həyat tərzi onların sağlamlığını və xoşbəxtliyini təmin etmək üçün vacibdir. Ailəsinə qarşı son dərəcə sadiq olan qaraağız kyur, xüsusilə uşaqlara qarşı qoruyucu davranışı ilə seçilir. Bu instinkt onları ailə mühitində etibarlı bir yoldaş edir. Bununla yanaşı, yad insanlara qarşı ehtiyatlı davranış nümayiş etdirə bilərlər. Erkən sosiallaşma və müsbət təcrübələr bu xüsusiyyəti azaltmağa kömək edə bilər. Ağıllı və itaətkar olan bu cins, təlimə tez cavab verir, lakin müstəqil təbiətləri səbəbilə təlim zamanı möhkəm və ardıcıl yanaşma tələb olunur. Qaraağız kyurun sahibini və ərazisini qoruma instinkti yüksəkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lapeirousia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mustanq

**Mustanq** (, ; ) — ABŞ-nin qərb ştatlarında sərbəst şəkildə gəzən vəhşi atlar. Onlar "vəhşi atlar" kimi təsvir olunsa da, əslində əhilləşdirilmiş (Equus ferus caballus) atların vəhşiləşmiş törəmələridir. XX əsrin əvvəllərində onların sayı təxminən 2 milyona çatmışdır, lakin  2008-ci il məlumatlarına görə, təxminən 33.000 mustanq qalmışdır. Müasir dövrdə bu atlar ABŞ-də qorunur və mühafizə edilir.

## Xüsusiyyətləri
Mustanqlar tamamilə təbii seçmə yolu ilə sağ qalır və çoxalırlar. Bu, onların güclü genetikaya malik olmasını təmin edir. Onlar digər evcil at növlərindən daha güclü sümük quruluşu və vətərlərə sahibdirlər. Mustanqlar minimal qida ilə sağ qala bilir və müxtəlif iqlim şəraitinə tab gətirirlər. Bu xüsusiyyətlər onları dözümlü və uyğunlaşma qabiliyyətli edir.

## Tarixi
Mustanqların tarixi 1493-cü ildə Xristofor Kolumbun ikinci səyahəti zamanı Amerikaya gətirilən əhilləşdirilmiş atlarla başlamışdır. Bu atların bir qismi qaçaraq vəhşiləşmiş və zamanla müasir mustanq populyasiyasını yaratmışdır. İspanlar tərəfindən Yeni dünyaya (Florida və Meksika) gətirilən bu atlar əsasən İberiya yarımadasına aid olan İberiya at cinslərinin qarışığı idi. Bu cinslər arasında mərakeşmənşəli Bərbər atı, portuqaliyamənşəli Sorraya atı və İspaniyanın Əndəlus atı yer alırdı. Pueblo hindliləri ispanların gətirdiyi atlarla ilk tanış olan yerli xalqlardan idi. Onlar bu atlardan istifadə etməyi öyrəndikdən sonra həyat tərzlərini dəyişdirmişdilər. Atlarla tanışlıqdan əvvəl hindular yükdaşıma işlərində itlərdən istifadə edirdilər.

Mustanqların sərbəst şəkildə geniş yayılması ABŞ-nin qərb bölgələrində onların simvolik bir məxluqa çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Bu gün onlar həm Amerikanın tarixi, həm də təbiətinin ayrılmaz bir hissəsi hesab olunur.

## İstinadlar
Ovieda

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Butorides virescens

***Butorides virescens*** – Şimali və Mərkəzi Amerikada geniş yayılan kiçikölçülü vağ növü.

## Etimologiyası
Adı "Butorides" qədim yunan dilində "oxşayan" mənasını verən "oides" və ingilis dilindəki "butor" (bittern) sözlərindən, "virescens" isə latınca "yaşımtıl" mənasını ifadə edir.

## Xüsusiyyətləri
"*Butorides virescens*" nisbətən kiçik ölçülüdür. Yetkin fərdlərin bədən uzunluğu 41–46 sm, çəkisi təxminən 240 qramdır. Uçuş zamanı qanadlarının genişliyi 64–68 sm-ə çatır. Bu quşun boynu bədəninə sıx çəkilmiş vəziyyətdə olur. Yetkin "*Butorides virescens*"ların başında parlaq yaşıl-qara örtük, yaşılmtıl arxa və qanadlar, qəhvəyi boyun, boz alt hissə və qısa sarı ayaqları var. Uzun və iti dimdiyi ilə seçilir. Dişi fərdlər erkəklərdən bir qədər kiçik olur və rəngləri daha solğun olur. Cavan fərdlərin başı, boynu və alt hissəsi qəhvəyi-ağ ləkələrlə örtülüdür. Yumurtadan çıxmış körpələr isə açıq boz və ağ rəngli yumşaq tüklərlə örtülmüşdür. Alt növlərin dəqiq təsnifatı hələ də qeyri-müəyyəndir. Rəng fərqlilikləri və fərdi xüsusiyyətlər alt növlərin ayrılmasını çətinləşdirir. Miqrasiya edən fərdlərin qanadları digərlərindən daha uzun olsa da, bu xüsusiyyət yalnız davranış fərqlilikləri ilə əlaqəlidir və alt növlərin müəyyənləşdirilməsi üçün kifayət deyil. Bu səbəbdən geniş molekulyar və filogenetik araşdırmalar tələb olunur.

## Ekologiya
"*Butorides virescens*"lar çay kənarları, bataqlıqlar, gölməçələr və göllər kimi su mənbələri olan ərazilərdə yaşayır. İnsan tərəfindən yaradılmış kanallar və arxlar da onların yaşayış yerlərinə daxildir. Bu quşlar həm gündüz, həm də gecə ovlayır və ovlarını kiçik balıqlar, qurbağalar və su həşəratlarından seçirlər. "*Butorides virescens*"lar digər quşlarla, hətta öz növləri ilə belə ov zamanı bir yerdə görünmürlər. Onlar sahildə və ya alçaq sularda duraraq ov edirlər və ovu tutmaq üçün qısa müddət havada süzüb hədəfə yaxınlaşırlar. "*Butorides virescens*"lar unikal bir xüsusiyyətləri ilə tanınır: alət istifadə edirlər. Çörək qabıqları, həşəratlar və ya digər əşyaları suya ataraq balıqları cəlb edir və yaxınlaşan balığı tuturlar. Bu davranış onları alət istifadə edən azsaylı quş növlərindən biri edir.

## Cütləşmə
Qışlamağa köç edən "*Butorides virescens*"lar mart və aprel aylarında cütləşmə ərazilərinə qayıdırlar. Şimali bölgələrdə cütləşmə dövrü may ayının sonlarında başlayır. Erkəklər cütləşmə dövründə xüsusi səslər çıxarır və diqqətçəkici davranışlar nümayiş etdirirlər.

## İstinadlar
Dasyuroides byrnei

**Dasyuroides byrnei** — Avstraliyanın mərkəzi hissəsində yaşayan kiçik, ətyeyən məməli. Bu növ "Dasyuroides" cinsinin yeganə nümayəndəsidir və unikal xüsusiyyətləri ilə seçilir.

## Təsviri
"*Dasyuroides byrnei*", ən yaxın qohumları olan mulqaralardan əsasən quyruğunun ucu ətrafında yerləşən qalın, fırçalı qara tüklərlə fərqlənir. Bu xüsusiyyət ona unikal bir görünüş bəxş edir. Bundan əlavə, "*Dasyuroides byrnei*"nin hər iki arxa ayağında yalnız dörd barmaq mövcuddur, halbuki digər "Dasyuridae" növlərində bu rəqəm beşdir. Digər bir fərqləndirici xüsusiyyəti isə quyruq dibinin heç vaxt şişkin olmamasıdır, bu da onu mulqaralardan ayıran başqa bir əlamətdir. "*Dasyuroides byrnei*"nin fiziki ölçüləri cinslər arasında fərqlənir. Erkəklər adətən 85–175 qram ağırlığında olur və baş-bədən uzunluğu 14–18 sm arasında dəyişir. Dişilər isə daha kiçikdir; onların çəkisi 70–140 qram, baş-bədən uzunluğu isə 13.5–16 sm-dir. Hər iki cinsin quyruğu isə 11–16 sm uzunluğunda olur. Bu ölçülər "*Dasyuroides byrnei*"nin cüssəsinə uyğun çevik və yırtıcı həyat tərzini təmin edir.

## Yayılması
"*Dasyuroides byrnei*" Avstraliyanın mərkəzində yayılmışdır. Şimal ərazilərdə isə artıq nəsli tükənmişdir. Yaşayış mühiti əsasən çöllər və az kollu düzənliklərdir. Gündüzlər yuvalarında gizlənir, gecələr isə ov üçün aktiv olur.

## Qorunması
"*Dasyuroides byrnei*", IUCN tərəfindən "Həssas" (Vulnerable) statusu ilə qiymətləndirilmişdir və bu növün sağ qalması bir sıra ciddi təhlükələrlə üzləşir. Əsas təhlükələr arasında yaşayış mühitinin maldarlıq fəaliyyəti və dovşanların torpaqları pozması ilə məhv edilməsi, vəhşi pişiklər, tülkülər və dinqolar kimi yırtıcıların təzyiqi, eləcə də iqlim dəyişikliyi və zəhərlənmə kimi ekoloji problemlər yer alır. Bu təhdidlərin qarşısını almaq üçün müəyyən mühafizə tədbirləri həyata keçirilmişdir. Bunlara milli parkların və xüsusi qoruma zonalarının yaradılması daxildir ki, bu ərazilər "*Dasyuroides byrnei*"nin nəsil verməsi və təhlükəsiz şəkildə yaşaması üçün uyğun mühit təmin edir.

## Xəstəliklər
Əsas xəstəliklərdən biri ağız boşluğunda yaranan skvamoz hüceyrəli karsinomadır. Bu xəstəlik diş ətində şişlər əmələ gətirərək qidalanma çətinliyi yaradır və ölümə səbəb ola bilər.

## İstinadlar
Myaku-Myaku

– Expo 2025 tədbirinin rəsmi talismanı və yuru-çarası. 2022-ci ildə şəkilli kitab illüstratoru Kohey Yamaşita tərəfindən dizayn olunmuşdur. Talisman üçün keçirilmiş ad müsabiqəsində Miyuu Kavakatsu və Hinata Sakuda tərəfindən təqdim olunmuş versiya qalib seçilmişdir.

## Dizayn
Myaku-Myaku "sirli varlıq" kimi təsvir olunur. Onun bədəni hüceyrələrdən (qırmızı) və sudan (göy) ibarətdir. O, adətən dik və ikiayaqlı vəziyyətdədir, insanı yamsılamağa çalışır, bədəni amorfdur və müxtəlif formalara girə bilir. Onun göy gövdəsi iki ayağa, iki qola malikdir. Qırmızı və dairəvi halqa onun "başı" hesab olunur. Başında bir çox gözbəbəyi və ortasında gülümsəyən ağız yerləşir. Yamaşitanın dizaynı 2000-ə yaxın namizəd arasından seçilmişdir. O, dizaynı haqqında danışarkən demişdir: "Ağıllı və ya yaxşı görünən dizayndansa, insanların yöndəmsiz personaj sevəcəyini düşündüm". Yamaşita Myaku-Myakunun necə gəzdiyi, danışdığı və reaksiya verdiyi haqqında da məsləhətlər vermişdir.

## Ad
Yapon dilində "myaku myaku" onomatopeyası "davamlı nəbz" mənasını bildirir. Dizaynın açıqlanmasından bir ay sonra Expo 2025 üçün nəzərdə tutulmuş təşkilat komitəsi talismanın adı üçün açıq müsabiqə başlatmışdır. Müsabiqəyə 33.197 ad təqdim olunmuşdur. İki iştirakçı eyni adı təqdim etmiş və həmin ad qalib elan olunmuşdur. İştirakçılarından biri Miyuu Kavakatsu ad üçün ilham mənbəyi kimi insan DNT-si, müdriklik, texnologiya, tarix və mədəniyyətin insanlar arasında nəsildən nəsilə ötürülməsini göstərmiş, bunu nəbz atan ritmlə müqayisə etmişdir: "iki ardıcıl səslə myaku-myaku həyatın davam etdiyini göstərir". Digər iştirakçı Hinata Sakuda qırmızı və göy rəngin vena və arteriya damarlarını xatırlatdığını demiş və "nəbz" (myaku) sözünün insan sivilizasiyaları arasındakı əlaqəni əks etdirdiyini bildirmişdir.

## Tanıtım
2024-cü ilin aprelinə qədər 107 şirkət rəsmi lisenziya müqaviləsi imzalamış və Myaku-Myaku haqqında 800-dən çox məhsul hazırlanmışdır. "Sanrio" şirkəti personaj əsasında Hello Kitty məhsulu təqdim etmişdir. "JR West" 30 noyabr 2023-cü ildə Osaka xəttində üzərisində Myaku-Myaku dekorasiyası olan qatarlar istifadəyə vermişdir. "Japan Airlines" 2025-ci ilin mayına qədər fəaliyyət göstərəcək Myaku-Myaku reaktv təyyarəsi təqdim etmişdir. Personaj Yaponiyada, eləcə də, Avstraliya və Vyetnamda baş tutmuş bir sıra kostyumlu tədbirlərdə yer almışdır.

Expo 2025 tədbirinin təşkilat komitəsi fərdlərə və təşkilatlara personaj əsasında qeyri-kommersiya məqsədli sənət əsərlərinin yaradılmasına icazə verir. 3–6 mart 2025-ci il tarixlərində Yaponiyada "Ha-i! Myaku Myaku Desu" adlı 8 seriyalıq qısa anime serialı adaptasiyası yayımlanacaq.

## Qəbul
Myaku-Myaku "qorxunc, amma şirin" personaj kimi təsvir olunmuş və populyar olmuşdur. Rəsmi məhsullar satışa çıxdıqdan bir neçə sonra satılıb bitmişdir. Sosial media platformalarında personaj haqqında fanat sənət işləri hazırlanmışdır. "Comiket" iştirakçıları Myaku-Myakunun kospleyi ilə çıxış etmişdirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytda profili
Həmdat İsrail sinaqoqu

thumb|250px|İnteryeri
**Həmdat İsrail sinaqoqu** () — 1899-cu ildə İstanbulun Heydərpaşa səmtində tikilmiş sinaqoqdur. Sinaqoqu, Baş Rabbinatdan icazə alınmaqla ziyarət etmək mümkündür.

Sinaqoq, Uzun Hafiz küçəsi ilə İzzətdin küçəsi arasında və bu iki küçəni birləşdirən keçiddə yerləşir. 1970-ci illərdə təhlükəsizlik məqsədi ilə Uzun Hafiz və İzzətdin küçələri arasındakı bu keçidə divar çəkildi.

2017-ci ildə sinaqoq *Conde Nast Traveller* jurnalının "Dünyanın ən gözəl sinaqoqları" siyahısına daxil edilib.

İzzətdin küçəsi tərəfdə yerləşən sinaqoqun əsas giriş qapısında aşağıdakı yazı vardır:

*"Ki Beti Bet Tefila, Yikare Lehol Aamim/Pithu Li Şaare Tsedek /Avo Vam Ode Ya/Nigmor Abayit Be Sof Hodeş Rahamim. 5659"*

(Tərcüməsi: *Mənim evim dua evidir, bütün millətlərə də açıqdır./Mənə doğruluq qapısını açın./Ora gəlim ve Tanrıya şükr edim /Ev Ellul ayının sonunda tamamlandı. 5659*)
## Tarixi
1872-ci ildə Kuzquncuqda baş verən böyük yanğından sonra yəhudilər Heydərpaşaya köç edərək özlərinə sinaqoq tikmək üçün torpaq aldılar. Bunun üzərinə bölgədə yaşayan yunanlar və ermənilər bu vəziyyətə qarşı çıxdılar və II Əbdülhəmidin Səlimiyə kazarmasından hərbi birləşmələr göndərməsi ilə tərəflər arasında qarşıdurmalar sona çatdı. Sinaqoqun adındakı Həmdat, Əbdülhəmidə təşəkkür olaraq qeyd olunur.

21 dekabr 1311-ci il (1894) tarixli Sultan fərmanı ilə sinaqoqun tikintisinə rəsmən icazə verildi. Sinaqoqun layihəsini avstriyalı memar Boris Lekav hazırlayıb. Dövrün məşhur belçikalı iş qadını Klara de Hirş sinaqoqun tikintisinə maddi yardım göstərmişdi. Sinaqoqun tikintisi 1898-ci ildə başa çatdırılsa da, interyerdəki çatışmazlıqların aradan qaldırılması bir il çəkdiyindən onun rəsmi açılışı 1899-cu il sentyabrın 3-də baş tutub.

## Memarlığı
Sinaqoq klassik Səfərad üslubunda tikilmişdir. Sinaqoqun ortasındakı böyük çilçıraq açılış mərasimi üçün Yıldız sarayının baş zərgəri Aronaci Əfəndi tərəfindən Modadakı evindən gətirilmişdir. Yuxarı mərtəbədəki Azara, qadınlar bölməsi isə taxta konstruksiyaya malikdir. Sinaqoqun bu hissəsi 1946-cı ildə bərpa edilmişdir. Bundan əlavə, 2014-cü ildə Sinaqoqun xarici divarında da təmir işləri aparılmışdır.
## Həmçinin bax
* İstanbuldakı sinaqoqların siyahısı
* Türkiyədə yəhudilərin tarixi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Baş Rabbinatlığ 
* Şalom qəzeti 
* KADOS
VOMA

**VOMA** (; *Voxj Mnalu Arvest*, *Sağ qalmaq sənəti*) — 2014-cü ildə bir qrup peşəkar hərbçi və veteran tərəfindən yaradılmış erməni qeyri-hökumət təşkilatı.

VOMA təşkilatının əsas ideyası Ermənistandan və erməni diasporundan olan ehtiyatda olan əsgərlərin, çağırışçıların və könüllülərin hazırlanması daha qüdrətli dövlətin yaradılmasına və daha yaxşı ehtiyat orduya çevrilməsinə kömək etməkdən ibarətdir. Təşkilat 16 yaşdan yuxarı insanlar üçün kurslar keçirir.

Kurslar bir sıra sahələri əhatə edir: odlu silah hazırlığı, oxatma, sağ qalma təlimi, yaxın məsafədə döyüş, Vin Çun, bıçaq atma, qayayadırmanma, Tətbiqi biologiya, ilkin tibbi yardım və tibbi müalicə təlimi, psixologiya və istintaq təlimi, kartoqrafiya və Razmapar və müharibəni qeyd edən ənənəvi erməni rəqsi.

## İdeologiyası
VOMA-ya görə milli ordu konsepsiyasının məqsədi və VOMA-nın əsas məqsədlərindən biri döyüş əməliyyatları zamanı əsas ordunun verdiyi itkiləri doldurmağa kömək edəcək 300–800 min təlim keçmiş şəxsi heyətdən ibarət ehtiyat ordu yaratmaq, həmçinin əks-hücum əməliyyatları həyata keçirmək imkanı yaratmaqdır.

## Müharibələrdə

### İkinci Qarabağ müharibəsi
2021-ci ilin dekabrında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Narkotiklər və Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinə təqdim edilmiş sənəddə Azərbaycan VOMA-nı "Ermənistanın terror təşkilatı" kimi təsvir etmiş və BMT-yə üzv dövlətləri VOMA-nı dəstəkləyəcək maliyyə əməliyyatlarının qarşısını almağa çağırmışdır.

## İstinadlar
Qarabağ müharibəsi incəsənətdə

**Qarabağ müharibəsi incəsənətdə** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Birinci Qarabağ müharibəsi incəsənətdə
* İkinci Qarabağ müharibəsi incəsənətdə
Çuğundurkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fullertonda təyyarə qəzası

**Fullertonda təyyarə qəzası** — 2 yanvar 2025-ci ildə Fullerton şəhərində təyyarə qəzası olmuşdur. Hadisə genişmiqyaslı fövqəladə halların aradan qaldırılmasını və çoxlu sayda anbar sakinlərinin təxliyyə edilməsini zəruri edib.

## İstinadlar
Böyük Vuttonun dəmirçisi

**Böyük Vuttonun dəmirçisi** *()* – Con Tolkinin 1967-ci ildə nəşr olunmuş qısa fantastik hekayəsidir. Bu əsər, nağılvari üslubu ilə sadə bir kənddə baş verən fövqəladə hadisələrdən bəhs edir və fantaziya ilə gerçəklik arasındakı sərhədləri araşdırır.

## Əsərin qısa məzmunu
Hekayə Böyük Vutton adlı bir kənddə başlayır. Kəndin ənənəsinə görə, hər 24 ildən bir böyük bir ziyafət keçirilir və bu ziyafətin əsas elementi "Böyük Keks" adlanan xüsusi bir tortdur. Ənənəyə görə bu tortun içində gizli bir ulduz var.

Kənddə yaşayan gənc bir oğlan Smit bu tortu yeyir və içindəki ulduzu udur. Ulduz ona Faerie adlı sehrli bir diyarı görmə və ora səyahət etmə qabiliyyəti qazandırır. Smit, Faerie dünyasında müxtəlif macəralar yaşayır və bura onun üçün həm gözəllik, həm də təhlükə ilə dolu sirli bir aləmə çevrilir.

Nəhayət, Smit öz ulduzunu növbəti gənc nəsilə ötürərək Faerie diyarı ilə olan əlaqəsini başa vurur və gündəlik həyatına geri dönür.

## İstinadlar
Təknə

**Təknə** (təhnə) — Azərbaycanda ev məişətində istifadə olunan qab. Ağacdan düzəldilir. Qabdan xəmir yoğurmaq, həmçinin süd məhsulları (qaymaq və s.) hazırlamaq üçün işlədilir. Dərinliyi 7-8 sm (bəzən 10-15 sm-dək) olur. Forması uzunsov və dairəvi olur. Azərbaycanda erkən orta əsrlərdən təknə qabından geniş istifadə edildiyi məlumdur.

## İstinadlar
Bayraq sancma

**Bayraq sancma** – insanların kontekstdən asılı olaraq nümayiş etdirdiyi davranış. Hərbi və ya geosiyasi vəziyyətlərdə ərazi iddiasını nümayiş etdirmək üçün yerinə yetirilir. Bayraq sancma praktikasına futbol kimi idman yarışlarında da rast gəlinir.

## Müharibədə
İkinci Dünya müharibəsində bir çox məşhur bayraq sancma insidenti qeydə alınmışdır: amerikalı əsgərlərin İvo Cimada, Finlandiya əsgərlərinin Treriksrösetdə və sovet əsgərlərinin Reyxstaqda bayraq sancdıqları anı əks etdirən fotoşəkillər məşhur olmuşdur. 1948-ci ildə baş verən Ərəb–İsrail müharibəsi zamanı İsrail əsgərləri Umm əl-Rəşrəşin (indiki Eylat) ələ keçirilməsini Mürəkkəb bayrağını sancmaqla və ucaltmaqla bildirmişdirlər.

## İdmanda
Bayraq sancma insidenti futbol kimi idman yarışlarında da qeydə alınır. Bu adətən aralarında rəqabət olan komandaların qarşılaşmalarında baş verir və qarşı tərəfi öz meydanında qışqırtmaq məqsədilə edilir. 1996-cı ildə futbol üzrə Türkiyə Kubokunun finalında "Qalatasaray" "Fənərbaxça"nı məğlub etdikdən sonra "Qalatasaray"ın baş məşqçisi Qrem Suness Şükrü Saracoğlu stadionunun ortasında Qalatasaray bayrağını sancmışdır. Bu hadisədən sonra azarkeşlər tərəfindən Sunessə "Ulubatlı" ləqəbi verilmişdir.

ABŞ-də kollec futbolunda bir neçə dəfə bayraq sancma insidenti qeydə alınmışdır. 2005-ci ildə "Miçiqan Şteyt Spartans" oyunçuları "Notr Dam Faytinq Ayriş" komandasının meydanında, 2017-ci ildə "Oklahoma Suners" komandasının oyunçusu Beyker Meyfild "Ohayo Şteyt Bakays" komandasının meydanında və 2024-cü ildə "Miçiqan Volverins" oyunçuları "Ohayo Şteyt Bakays" komandasının meydanında öz bayraqlarını sancmışdırlar.

## Elmdə
Bazz Oldrin 1969-cu ildə "Apollo 11" proqramı çərçivəsində Aya enmiş və Ayın səthinə ABŞ bayrağını sancmışdır. 2007-ci ildə Rusiya tərəfindən Şimal qütbünə göndərilmiş missiya paslanmaya davamlı olan və titandan hazırlanmış Rusiya bayrağını okean yatağına sancmışdır.

## Qalereya

Raising the Flag on Iwo Jima, larger - edit1.jpg|*[[İvo Cimada bayrağın ucaldılması]]*
Kolmen valtakunnan rajapyykki 27.4.1945.png|*[[Treriksröset bayrağın ucaldılması]]*
Raising a flag over the Reichstag - Restoration.jpg|*[[Reyxstaq üzərində Zəfər bayrağı]]*
Raising the Ink Flag at Umm Rashrash (Eilat) (cropped).jpg|*[[Mürəkkəb bayrağının ucaldılması]]*


## İstinadlar
Kenquru siçanı

**Kenquru siçanı** — ABŞ-nin cənub-qərbindəki çöl ərazilərinə xas olan, ikiayaqlı hərəkət etmə və tullanma bacarığı ilə seçilən kiçik gəmiricilər. Əsasən Nevada ştatında rast gəlinir. Adını qeyri-adi tullanma qabiliyyətindən və hərəkət tərzindən alan bu siçanlar, eyni *Dipodomyinae* altfəsiləsinə aid olan kenquru siçovulları ilə yaxından əlaqəlidir.

## Növləri
Kenquru siçanlarının iki əsas növü vardır: Qara kenquru siçanı və ağ kenquru siçanı. Hər iki növ əsasən qumlu çöl ərazilərində yaşayır. Qara kenquru siçanı bəzən həşəratlar və ölü heyvanlarla da qidalanır, ağ kenquru siçanı isə daha çox toxum və bitkilərlə qidalanır. Kenquru siçanları nadir hallarda su içir, bunun əvəzinə metabolik olaraq yediyi qidalardan su əldə edir. Onlar topladıqları qidanı yuvalarında saxlayır, bu yuvalar isə 1–2.5 metr uzunluqda ola bilər.

## Davranış
Kenquru siçanları gecə aktivdir və gün batdıqdan sonra ilk iki saat ərzində daha fəal olurlar. Soyuq hava şəraitində qış yuxusuna (*hibernasiya*) gedə bilirlər. Bu siçanlar mürəkkəb yuvalar qurur və burada həm qida saxlayır, həm də 2–7 arası bala yetişdirirlər. Ağ kenquru siçanı yalnız incə qumlu ərazilərdə yuva qurur, qara kenquru siçanı isə həm qumlu, həm də daşlı torpaqlarda yaşaya bilir. Gecə aktivlikləri yırtıcılardan qorunmalarına kömək edir. Mitoxondrial məlumatlara əsasən, bu siçanların populyasiyalarında genetik sabitlik müşahidə olunur, lakin Böyük Hovuz Səhrasındakı təhdidlər kiçik və həssas altpopulyasiyaların sağ qalması ilə bağlı narahatlıq yaradır.

## Qidalanma
Kenquru siçanları əsasən ot yeyən (*qranivor*) gəmiricilərdir. Onların qidalanması toxumlar, çiçəklər və qozalara əsaslanır. Yay aylarında həşəratlarla da qidalanırlar. Onlar qabaq dişlərindən istifadə edərək toxumların qabığını qırır və həmin toxumları yanaqlarındakı tüklü kisələrdə daşıyaraq yuvalarına aparırlar. Kenquru siçanlarının diqqətəlayiq xüsusiyyəti su içmədən uzun müddət sağ qala bilmələridir. Bu, çox səmərəli böyrəkləri və yediyi qidalardan su əldə etmə qabiliyyəti ilə mümkündür. Yediyi qidalardan əldə etdiyi yağları isə quyruqlarında saxlayır.

## İstinadlar
Tomiko İtooka

**Tomiko İtooka** ( ; ) — Yaponiyanın ən yaşlı sakini və dünyanın ən yaşlı insanı.

116 yaşlı Fusa Tasuminin ölümündən sonra, 2023-cü ilin dekabrında dünyanın ən yaşlı insanı olub. "Ginnesin Rekordlar Kitabı" 2024-cü ilin sentyabrında ona rəsmi olaraq ən yaşlı insan statusunu verib.

29 dekabr 2024-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Evan Piters

**Evan Tomas Piters** () — ABŞ aktyoru. O, aktyorluq debütünü 2004-cü il istehsalı dram filmi "*[[Clipping Adam]]*" ilə etmişdir. 2005–2006-cı illərdə "ABC" televiziyasının "*[[Invasion]]*" teleserialında rol alıb. O, ən çox Rayan Mörfinin yaratmış olduğu "FX"də efirə girən "*[[Amerikan qorxu hekayəsi]]*" teleserialındakı obrazlarına görə tanınır.  

O, "HBO"nun 2021-ci ildə istehsal etdiyi cinayət janrında olan "*[[Mare of Easttown]]*" miniserialında detektiv rolunda oynayıb. Belə ki, o, ifasına görə "Praymtaym Emmi"nin "Ən yaxşı ikinci dərəcəli rol" nominasiyası üzrə mükafata layiq görülüb. 2022-ci ildə Rayan Mörfinin yaradıcısı olduğu və Netflix-in rəhbərliyi ilə istehsal olunan "*[[Dahmer – Monster: The Jeffrey Dahmer Story]]*" serialında baş rol ifaçısı olub. Bu serial məşhur amerikalı seriyalı qatil-seksual manyak Cefri Damerin həyatı haqqında çəkilib. Bu serialdakı çıxışı ona 2023-cü ilin yanvarında "Ən yaxşı aktyor" nominasiyasında "Qızıl Qlobus" mükafatı qazandırıb.  

Evan həmçinin superqəhrəman filmlərində də rol alıb. 2010-cu ildəki "*[[Payını ver]]*"də kiçik rol oynayıb. 2014–2019-cu illərdə çıxan Marvel-in "*[[İks-adamlar (film seriyası)|İks-adamlar]]*" filmlər silsiləsində Civə (Piter Maksimoff)-ni canlandırıb. 2018-ci ildə "*American Animals*" filmində üsyankar tələbə rolunda çıxış edib və bu ifasına görə "Ən yaxşı ikinci dərəcəli rol" nominasiyası üzrə "BIFA" mükafatı alıb.

## Həyatı
20 yanvar 1987-ci ildə Missuri ştatının Sent-Luis şəhərində doğulub. Atası "*Charles Stewart Mott Foundation*" administrasiyasının vitse-prezidentidir. Alman mənşəlidir. Roma katolikliyini etiqad edən bir ailədə böyüyüb. Təhsilini katolik ibtidai məktəbində almışdır. Endrü (*Andrew*) adlı qardaşı və Mişell (*Michelle*) adlı ata tərəfdən ögey bacısı var. O, 2001-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Miçiqan ştatının Qrand-Blank şəhərinə köçüb. Burada modelliyə maraq göstərmiş, eyni zamanda aktyorluq dərsləri də almışdır. 15 yaşında ikən bu sahədə karyera qurmaq üçün anası ilə Los-Ancelesə daşınıb.

## Şəxsi həyatı
Evan 2012-ci ildə "*[[Yetkinlər dünyası]]*" filminin çəkilişləri zamanı tanış olduğu aktrisa Emma Robertslə romantik münasibətə başlayıb. Cütlük 2013-cü ilin iyulun 7-də Kanadanın Monreal şəhərində qaldıqları bir oteldə gecə saat 2:00 radələrində yüksək səslə mübahisə ediblər. Onları eşidən bir nəfər bu barədə polisə məlumat verib. Şahidlər və ikisi ilə danışdıqdan sonra Roberts saxlanılıb. Bildirilib ki, mübahisə zamanı Pitersin burnu qanayıb və hətta üzərində dişləmə izləri olub. Piters Robertsə qarşı ittiham irəli sürməməyi seçib və buna görə Roberts bir neçə saatdan sonra sərbəst buraxılıb. Onlar münasibətlərini 2019-cu ilə qədər davam etdiriblər.

Piters elə həmin ildən 2020-ci ilin martınadək müğənni Holzi ilə romantik münasibətdə olub.

## Filmoqrafiya
### Filmlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Evpatridlər

**Evpatridlər** və **yevpatridlər** () — Solonun islahatları ilə Afinanın digər vətəndaşları üzərində üstünlüklərdən məhrum olan ən qədim Attika aristokratiyası. Attikada sosial təbəqələşmənin əsası mənşə yox, əmlak statusu idi. Ənənə evpatridlər sinfinin yaradılmasını Teseyə aid edir. Rəvayətə görə, o, Attika cəmiyyətini evatridlərə, geomorlara (fermerlərə) və demiurqlara (sənətkarlara) ayırmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Xlorida (Amfionun qızı)

**Xlorida** () — qədim yunan mifologiyasında Orxomen padşahı İasın (İas) oğlu Amfionun qızı.

Başqa bir versiyaya görə, Fiva padşahı Amfion və Niobanın böyük qızıdır. Versiyaya görə, Fiva darvazaları onun adını daşıyır. Niobidlərdən yeganə sağ qalandır.

## İstinadlar
Amfion (İasın oğlu)

**Amfion** () — qədim yunan mifologiyasındakı personaj, İasın oğlu.

Onun qızı Xlorida Neley ilə evlənmişdir. Pelops bacısını Amfiona ərə vermiş, Boeotiyadan kolonistlər gətirərək Elidada Leuktra, Xaradra və Falama şəhərlərini qurmuşdur.

## İstinadlar
Sestus

**Sestus** və ya **sest** () — qədim Yunanıstanda və qədim Romada yumruq döyüşçülərinin döyüş əlcəyi. Bu, qolları qorumaq və travmatik təsir dərəcəsini artırmaq üçün dəri qayışların müxtəlif dizaynından ibarət idi.

## Terminologiya
Latın dilində "*caestus*" sözü "vurmaq" mənasını verən "*caedere*" sözündəndir. Bu sözün mənşəyi qədim Yunanıstanda qadın qurşağını bildirən "*cestus*" adı ilə əlaqəli deyil.

## İstinadlar
Metoni (Messeniya)

**Metoni** () — Yunanıstanda, İoni dənizinin sahilində, Akritas burnundan şimal-qərbdə, Peloponnesin cənub-qərb ucunda qəsəbə. Dəniz səviyyəsindən 23 metr yüksəklikdə yerləşir. Peloponnes periferiyasının Messeniya periferik vahidindəki Pilos-Nestor diminin bir hissəsidir. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən 1103 nəfər əhalisi var.

## İstinadlar
Henrix Levi

**Henrix Levi** (; ) — Almaniya klassik filoloqu və gimnaziya müəllimi.

## Həyatı
Henrix Levi  yəhudi taciri Meyer Levi və Berta Levinin (qızlıq soyadı Miro olmuşdur) oğlu idi. 1870-1881-ci illərdə Breslaudakı Müqəddəs Yelizaveta gimnaziyasında təhsil almışdır. Daha sonra Breslau və Berlin universitetlərində klassik filologiya üzrə təhsil almışdır. 22 yanvar 1885-ci ildə Breslauda Avqust Rossbaxdan doktorluq dərəcəsi almışdır. 27 may 1887-ci ildə ali təhsil almaq üçün dövlət imtahanından keçərək latın, yunan, ivrit dilləri və fəlsəfi propedevtika, eləcə də orta səviyyəyə qədər tarixi tədris etmək üçün tam lisenziya almışdır.

## İstinadlar
Avksesiya

**Avksesiya** ( — «çoxaldan») — qədim yunan mifologiyasında lokal ilahə. Onun kult heykəli başqa bir lokal tanrı Damiyanın kult heykəlləri ilə birlikdə Trezen, Epidavr, Elefsis və Eginada ehtiramla qarşılanırdı. Trezendə Avksesiya və Damiyanın Kritdən gəldiyinə inanılırdı. Ənənəyə görə, onlar Kritdə iğtişaşların ortasına düşmüş və günahsız şəkildə daşlanmışdılar. Buna görə də Trezendə onların heykəlləri ucaldılmış və onlara ritual olaraq daş atılmışdır. Orakula görə, ölkəni quraqlıqdan qurtarmaq üçün Epidavrda Avksesiya və Damiya heykəlləri Afina zeytunlarından düzəldilmişdi və bu, Afina ilə müharibəyə səbəb olmuşdu. Elefsis və Eginada onlar məhsuldarlıq tanrıları kimi hörmətlə qarşılanırdılar.

## İstinadlar
Geni (mifologiya)

**Geni** (, ) — Roma mifologiyasında insanlara, əşyalara və yerlərə həsr olunmuş qəyyum ruhlar. Genilərin simvolu ilandır. İncəsənətdə geni gənc (bəzən saqqallı adam) kimi təsvir olunurdu. Müəyyən ərazilərin öz geni əraziləri var idi.

## İstinadlar
Desim Yuni Yuvenal

**Desim Yuni Yuvenal** (; ) — Roma satirik yazıçısı və natiqi. 131/132-dən əvvəl nəşr edilmiş beş kitabda "*[[Satiralar (Yuvenal)|Satiralar]]*"ın müəllifi.

"Satiralar" heksametr üslubunda yazılmışdır. Əsərin hadisələri Roma şəhərində cərəyan edir və ümumiyyətlə, romalıların zəif cəhətlərindən bəhs edir. Yuvenal insanların hərisliyi və pulun üstün gücü, dözülməz insan çoxluğu, homoseksuallar, qadınlar və seks haqqında acı və güclü misralar yazmışdır.

## İstinadlar
Amvrosi Feodosi Makrobi

**Amvrosi Feodosi Makrobi** (; ) — qədim Roma yazıçısı, filoloqu, neoplatonist filosofu.

## Həyatı
Makrobinin həyatı haqqında çox az etibarlı məlumat qorunub saxlanılmışdır. Ehtimal olunur ki, o, əslən Şimali Afrikadandır, çünki orada makrobilər tayfası bir çox qədim coğrafiyaşünaslar və tarixçilər tərəfindən xatırlanır. Başqa bir versiyaya görə, əslən Yunanıstandır. Makrobi adlı bir şəxsin İspaniyada prefekt və Afrikada prokonsul vəzifələrində çalışdığına dair sübutlar var. O dövrdə bu cür yüksək vəzifələrin yalnız xristianlar üçün mövcud olduğuna əsaslanaraq, yazılarında konkret xristian xüsusiyyətləri olmasa da, alimlər tərəfindən Makrobinin dini etiqadı haqqında müəyyən nəticələrə çıxılmışdır.

## İstinadlar
Bolluq buynuzu

**Bolluq buynuzu** () — qədim yunan mifologiyasına aid bolluq və sərvət simvolu. Bolluq buynuzu ideyası qədim yunan mifologiyasından götürülmüşdür. Bu ideya buğaya çevrilmiş Amalfeya və ya Axeloya aiddir. Bu formada olan səbətlər ənənəvi olaraq Qərbi Asiya və Avropada yeni yığılmış qida məhsullarını saxlamaq və daşımaq üçün istifadə olunurdu.

## İstinadlar
Hərbi-səhra məhkəməsi

**Hərbi-səhra məhkəməsi** və ya **Hərbi-səhra tribunalı** — işğal olunmuş və azad edilmiş ərazilərdə fəaliyyət göstərən müvəqqəti kollegial ədalət orqanlarıdır. Müharibə zamanı və ya fövqəladə vəziyyətdə, bir qayda olaraq, döyüş əməliyyatları bitdikdən dərhal sonra qurulur.

Hərbi məhkəmə hərbi qanuna tabe olan silahlı qüvvələrin üzvlərinin təqsirini müəyyən etmək və müttəhimin təqsirli olduğu sübut olunarsa, onun cəzalandırılması barədə qərar vermək səlahiyyətinə malikdir. Bundan əlavə, hərbi məhkəmələr hərbi cinayətlərə görə hərbi əsirləri mühakimə etmək üçün istifadə edilə bilər. Cenevrə Konvensiyaları tələb edir ki, müharibə cinayətlərinə görə mühakimə olunan hərbi əsirlər, saxlanılan ordunun öz qüvvələri ilə eyni prosedurlara tabe olsunlar.

## Ölkələrə görə

### Azərbaycanda
1906-cı ilin avqustunda hərbi-səhra məhkəmələri təsis edilib. 1907-ci ilin aprelində hərbi-səhra məhkəmələri formal olaraq ləğv olunub. Onların işini hərbi dairə məhkəmələri davam etdirirdi.

1920-ci ilin iyul ayının 9-da Nəriman Nərimanovun əmri ilə Hərbi-İnqilab Səhra Tribunalı yaradılıb.

## İstinadlar
SOAS London Universiteti

**SOAS London Universiteti** və ya **London Şərq və Afrika araşdırmaları məktəbi** (; 1916) — İngiltərənin paytaxtı Londonda, şərq və afrika ölkələri sahəsində sosial tədqiqat universiteti

## Haqqında
1916-cı ildə əsası qoyulmuş London Universitetinin əsas bir institutudur. Londonun mərkəzində Bloomsbury-də yerləşir. Dünyanın Asiya, Afrika və Yaxın Şərq tədqiqatları sahəsində aparıcı  universitetidir.

## Həmçinin bax
* London
* Şərqşünaslıq
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Common Locale Data Repository

**Common Locale Data Repository** — kompüter proqramlarında istifadə üçün XML formatında lokal məlumatların təmin edilməsi üçün Unicode Konsorsiumunun layihəsi. CLDR əməliyyat sisteminin adətən tətbiqlərə təqdim edəcəyi lokal məlumatı ehtiva edir. CLDR Locale Data Markup Language (LDML) dilində yazılmışdır.

CLDR IBM, Apple, Google, Microsoft və bəzi hökumət təşkilatlarının əməkdaşlarının daxil olduğu texniki komitə tərəfindən idarə olunur. Komitəyə IBM-dən Con Emmons rəhbərlik edir. Google-dan Mark Davis sədr müavinidir.

## Detalları
* Dil adlarının tərcüməsi
* Ərazi və ölkə adlarının tərcüməsi
* Valyuta adlarının tərcüməsi, o cümlədən tək/cəm modifikasiyaları
* Tam və qısaldılmış formalarda həftə içi, ay, dövr, gün dövrünün tərcüməsi
* Saat qurşağı tərcüməsi və saat qurşağı üçün nümunə şəhərlər (və ya oxşar).
* Təqvim sahələri tərcüməsi
* Tarixləri və ya günün vaxtlarını formatlaşdırmaq/parçalamaq üçün nümunələr
* Dili yazmaq üçün istifadə olunan nümunə simvol dəstləri
* Nömrələrin formatlaşdırılması/ayrışdırılması üçün nümunələr
* Dilə uyğunlaşdırılmış sıra qaydaları
* Rəqəmlərin söz kimi yazılması qaydaları
* Ənənəvi say sistemlərində nömrələrin formatlaşdırılması qaydaları (məsələn, Rum və erməni rəqəmləri)
* Skriptlər arasında transliterasiya qaydaları, əksəriyyəti BGN/PCGN romanlaşdırılmasına əsaslanır

Bu datalar hal-hazırda International Components for Unicode, Apple-ın macOS əməliyyat sistemi, LibreOffice, MediaWiki və IBM-in AIX əməliyyat sistemi, digər proqramlar və əməliyyat sistemlərində istifadə olunur.

## İstinadlar
Milçəklər tanrısı (dəqiqləşdirmə)

* Milçəklər tanrısı
* Milçəklər tanrısı (film, 1990)
* Milçəklər tanrısı (film, 1963)
Team 0%

**Team 0%** () — Super Mario Maker və Super Mario Maker 2-də istifadəçi tərəfindən hazırlanmış hər səviyyənin orijinal yükləyicidən başqa ən azı bir şəxs tərəfindən tamamlanmasını təmin etmək məqsədi daşıyan icma layihəsidir.

Layihə Wii U və Nintendo 3DS onlayn serverlərinin 2024-cü ilin aprelində planlaşdırılan bağlanmasından əvvəl Super Mario Maker-də bütün səviyyələri tamamladı. 2024-cü ilin aprel ayından etibarən layihənin məqsədi serverlərin bağlanmasından əvvəl, Super Mario Maker 2-də yaradılmış bütün səviyyələri tamamlamaqdır.

## Oyun

Super Mario Maker Wii U üçün 2015-ci il təqdim olunmuş video oyunudur. Burada oyunçular Super Mario seriyasındakı müxtəlif mexanikalardan istifadə edərək oyunda müxtəlif platforma səviyyələri yarada və oynaya bilərlər. Yalnız səviyyənin yaradıcısı səviyyəni keçdikdən sonra başqa oyunçular üçün yayımlana bilər.

## Tarixi
Team 0%, 2017-ci ildə bir oyunçunun 2015-ci ildə yüklənmiş səviyyələrin sıfır faiz dərəcəsi ilə olanları (heç kimin keçmədiyini bildirir) cədvəl şəklində tərtib etdikdə və onu Redditdə paylaşdıqda yaranmağa başladı. Oyunçular daha sonra cədvəldəki bütün səviyyələri keçməyə həsr olunmuş Discord serveri yaratdılar. 2021-ci ilin mart ayında Nintendo, Super Mario Maker-ə yeni yükləmələri həmişəlik dayandırdı, bununla da mövcud olan səviyyələrin sayı konkretləşdi. Strimerlərin diqqəti layihənin populyarlığını artırdı və 2023-cü ilin fevralına qədər 41,113 keçilməmiş səviyyə var idi.

2023-cü ilin oktyabrında Nintendo, Super Mario Maker daxil olmaqla Wii U və 3DS üçün onlayn xidmətlərini bağladığını elan etdi, yəni 8 aprel 2024-cü il tarixindən sonra onlayn səviyyələrə giriş mümkün olmayacaqdı. Bağlanma elanından dörd həftə sonra komanda daha 7,384 səviyyəni bitirdi və 25,000-dən az səviyyə qaldı. 5 mart 2024-cü ilə qədər yalnız 178 səviyyə qalmışdı.

15 mart 2024-cü ildə "Son Rəqs" () adlı sonuncu səviyyə Yamada_SMM2 (天王寺やまだ) adlı istifadəçisi tərəfindən keçildi. Hesab olunurdu ki, başqa bir səviyyə, "Otları Kəsmək" () keçilməmiş qalıb və buna 280.000 dəfə cəhd edilib. Bir həftə sonra həmin səviyyənin yaradıcısı onun "qeyri-qanuni" səviyyə olduğunu və serverə yükləmək üçün xüsusi proqram təminatı ilə keçildiyini açıqladı. Buna baxmayaraq, səviyyə 5 aprel 2024-cü ildə sanyx91smm2 adlı istifadəçi tərəfindən tamamlandı.

Team 0%-in uğuruna cavab olaraq, Super Mario Maker-ın tərtibatçısı Takashi Tezuka "Bu, həqiqətən çox gözəldir" açqılamasını verdi.

2024-cü ilin aprelindən etibarən Team 0% Super Mario Maker 2-də bütün səviyyələri keçməyə davam etməyi planlaşdırır.

## İstinadlar
Quru təmizləmə

**Quru təmizləmə** (**ximçistka**) parçalardakı kir və ləkələri təmizləmək üçün tərkibində su olmayan qeyri-qütblü həlledicidən istifadə edilən yuma prosesidir. Yağları çox yaxşı həll edən, zəhərli olmayan və yanmayan perxloretilen (tetraxloretilen) adlı üzvi maye, ümumiyyətlə, bütün dünyada quru təmizləmədə istifadə olunur.

Məşhur inancın əksinə olaraq, quru təmizləmə tamamilə "quru" deyil və maye istifadə edərək həyata keçirilir. Kimyada "quru" termini çox vaxt sözügedən maddə və ya prosesin tərkibində su olmadığını bildirir.
## İstifadə olunan həlledicilər
Dünyadakı bir çox quru təmizləmə müəssisəsi əsas həlledici kimi perxloretilen kimi tanınan xlorokarbondan istifadə edir, lakin bəzi quru təmizləmə müəssisələri fərqli həlledicilərdən istifadə edə bilər. Yeni həlledicilərin əksəriyyəti təmizləmə qabiliyyətinə görə perxloretilen qədər yaxşı deyil.
### [[Perxloretilen]]
Perxloretilen (perk, PXE və ya tetraxloretilen) 1930-cu illərdən istifadə olunur, xoş qoxu olan rəngsiz mayedir. Perxloretilenin kəskin olmayan, xoş qoxusu hətta çox aşağı konsentrasiyalarda da aşkar edilə bilər, lakin yuyulduqdan sonra parçada heç bir qoxu qoymur. Quru təmizləmə sexlərinin xarakterik qoxusu əsasən bu maddə ilə bağlıdır. Perxloretilen ən çox yayılmış həlledicidir, təmizləyici performans üçün "standartdır".  Çox təsirli bir təmizləyici həlledicidir. Termal cəhətdən sabitdir və zəhərli deyil. Bununla belə, xüsusilə yüksək temperaturda rəng qanaxmasına/itkisinə səbəb ola bilər. Bəzi hallarda paltarın plastik hissələrinə (xüsusi trimlər, düymələr və muncuqlar) zərər verə bilər. Yağ əsaslı ləkələr üçün daha çox yayılmış suda həll olunan ləkələrdən (qəhvə, şərab, qan və s.) daha yaxşıdır. 

### [[Trixloretilen]]
Trixloretilen (TXE) perxloretilendən daha aqressiv və daha güclüdür, lakin ləkələri çıxarmaq üçün nadir hallarda istifadə olunur. Bu gün onun quru təmizləmədə istifadəsi getdikcə azalıb və əksər ölkələrdə artıq istifadə edilmir. Üstün yağdan təmizləmə xüsusiyyətləri ilə keçmişdə tez-tez sənaye iş paltarlarının/kombinezonun təmizlənməsi üçün istifadə olunurdu.

Onun görünüşü kimi fiziki xassələri perxloretilenə bənzəyir, lakin qaynama nöqtəsidaha aşağıdır (87 °S). Trixloretilen insanlar üçün çox zəhərli olmasa da, xərçəngə səbəb ola bilər.

### [[Karbohidrogen]]ler
Karbohidrogenlər Exxon-Mobil-in DF-2000 və ya Chevron Phillips-in EcoSolv və Pure Dry kimi məhsullarında olur. Bu neft əsaslı həlledicilər perxloretilendən daha az aqressivdir, lakin eyni zamanda daha az effektivdir. Onların alışqan olmasına baxmayaraq, düzgün istifadə edildikdə yanğın və ya partlayış riski minimuma endirilə bilər. Bununla belə, karbohidrogenlər təbiət üçün çirkləndiricidir.  Karbohidrogenlər bazarın təxminən 10-12%-ni təşkil edir.  Karbohidrogen həllediciləri quru təmizləmədən başqa bir çox sahədə istifadə olunur. Quru təmizləmədə istifadə edilən ilk həlledicilərdən biri olan benzin də karbohidrogenlərin qarışığıdır. 
### [[Karbon dioksid]]
Superkritik karbon dioksid (CO2) yeni bir perxloretilen alternatividir; lakin bəzi növ kirləri təmizləməkdə qeyri-kafidir