open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Balkan müharibələri

**Balkan müharibələri** — Osmanlı Dövlətinin 4 balkan dövlətinə qarşı 1912-1913-cü illərdə apardığı müharibə (8 oktyabr 1912 - 29 sentyabr 1913). Müharibənin əsl səbəbi Bolqarıstanla Serbiyanın Balkanlarda artan fəaliyyəti olmuşdur.

## Tarixi
1911-ci ildə İtaliya Osmanlı imperiyasına müharibə elan etdi və tezliklə Tripolini və Dodekanis adalarını işğal etdi. Bununla osmanlılar sıxışdırıldı, Bolqarıstan, Serbiya və Yunanıstan Türkiyəyə qarşı müharibədə öz qüvvələrini birləşdirdirdilər. Onlar Osmanlı ərazisindəki bəzi əraziləri işğal etməyə ümid edirdilər. Türkiyə tezliklə məğlub edildi, lakin Serbiyanın güzəştə getməsinə ümid bəsləyən bolqarlar Makedoniyanı ələ keçirməyə iddia etdilər. Beləliklə, birinci Balkan müharibəsindən sonra, 1913-cü ildə ikinci Balkan müharibəsi baş verdi. Bu müharibədə Serbiya, Yunanıstan, Rumıniya və Osmanlılar Bolqarıstanın üzərinə hücum edərək onu məğlub etdilər. Adriatik dənizi üzərində dağlıq ölkə olan Albaniya əsasən müsəlman əhalisinə malik olmaqla bərabər həm də Avropanın ən geridə qalmış regionu idi. Serblər hər iki Balkan müharibəsində onun bir hissəsini işğal etdilər, lakin yunanlar da onun digər hissəsinə iddia edirdilər. Sülhü qoruyub saxlamaq üçün böyük dövlətlər müstəqil Albaniya krallığının yaranmasının tərəfdarı idilər. Balkan müharibələri döyüşən bütün tərəfləri müharibənin nəticələrindən narazı saldı, bütün bunlar 1914-cü ildə serb millətçiləri tərəfindən Avstriya taxtının vəliəhdi hersoq Ferdinandın öldürülməsi və Birinci Dünya müharibəsinin başlanması ilə nəticələndi.
Çin yuanı

**Çin yuanı** və ya **Renminbi** (; simvolu: **¥**; ISO kodu: **CNY**; abbreviatura: **RMB**) — Çin Xalq Respublikasının pul vahidi. 

Yuan əsginaslarının arxa tərəfində Çin dili ilə yanaşı, Çinin əsas xalqlarının dilləri olan uyğur, monqol, Tibet və çjuan dillərində Çin Xalq Respublikası Mərkəzi Bankının adı və əsginasın nominalı yazılır.

## Mənbə
* Yuan Renminbi (Əsginaslar) 
* Yuan FEC (Əsginaslar)
Sandra Rulofs

**Sandra Elizabet Saakaşvili-Rulofs** () (23 dekabr, 1968) — Gürcüstanın sabiq prezidenti Mixail Saakaşvilinin həyat yoldaşı, 2004-2013-cü illərdə Gürcüstanın birinci xanımı.

## Həyatı
Rulofs 23 dekabr 1968-ci ildə Niderlandın Terneuzen şəhərində anadan olub, milliyətcə hollanddır. O, 1991-ci ildə Brüsseldəki  Xarici Dillər İnstitutunu bitirib və 1993-cü ildə Strasburqda Beynəlxalq İnsan Hüquqları İnstitutunda ali təhsilini davam etdirib. Həmin il Strasburq şəhərində Mixail Saakaşvili ilə tanış olub və onunla birlikdə Nyu-Yorka köçüb. Nyu-Yorkda ikən Sandra Kolumbiya Universiteti və bir Niderland hüquq şirkətində işləyib. 1996-cı ildə cütlük Gürcüstana gəlib və Sandra Rulofs Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsində və Tbilisidə Niderland Krallığının konsulluğunda işləyib. 1999-cu ildə Tbilisi Dövlət Universitetinə mühazirəçi kimi dəvət edilmiş Sandra 2003-cü ilədək burada çalışıb və eyni zamanda universitetdə Belçikada istifadə edilən fransız dilinin aspektləri üzrə doktorluq dissertasiyası üzərində çalışıb. 2003-də Tbilisi Dövlət Universitetində elmlər doktoru elmi dərəcəsini alıb. Rulofs öz ana dili Niderland dilindən başqa daha beş dildə - fransız, alman, ingilis, rus və gürcü dillərində danışa bilir.

Rulofs 2008-ci ilin yanvarında Gürcüstan vətəndaşlığını qəbul edib və indi ikili vətəndaşlığı var: Niderland-Gürcüstan.

Rulofs və Saakaşvilinin Eduard (1995) və Nikoloz (2000) adlı iki oğlu var.

O, "İdealistin hekayəsi"(2005) adlı avtobioqrafik kitabın müəllifidir.

1998-də "SOCO" xeyriyyətçilik təşkilatını yaradıb. Burada əsas diqqət Qərbi Avropa və gürcü şirkətləri, eləcə də fiziki şəxslər tərəfindən maliyyələşdirilən proqramların həyata keçirilməsinə yönəldilib və aztəminatlı ailələrə yardım məqsədi daşıyır. Yeni hədəflərin yaradıldığı 2007-ci ildən etibarən SOCO daha fəal şəkildə Gürcüstanda reproduktiv sağlamlıq və uşaq rifahının qayğısına qalır.

2007-ci ildə Xanım Rulofs yalnız klassik musiqiyə həsr edilən ilk gürcü radiosunun - Radio Muzanın əsasını qoymuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* ''Birinci xanımlar fotolarda – Sandra Roelofs''. '''qafqazinfo.az''' 

## Xarici keçidlər
* Rəsmi tərcümeyi-halı  
* Xanım Saakaşvili-Roelofs haqqında ''Caspian Business News'' məqaləsi
Ədəbiyyat üzrə "Nobel" mükafatı

**Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatı** — ədəbiyyat sahəsindəki nailiyyətlərə görə Stokholmda yerləşən Nobel Komitəsinin hər il təqdim etdiyi ali mükafat. Mükafat Alfred Nobelin vəsiyyətinə əsasən "idealist tərzdə" yazan şair və yazıçılara verilir. Ceyms Coys, Lev Tolstoy, Anton Çexov, Marsel Prust, Henrik İbsen və Henri Ceyms kimi yazıçıların bu mükafata layiq görülmədiklərinin səbəbi kimi də bu göstərilir.

## Namizədliklərin irəli sürülməsi mexanizmi
Nobel fondunun nizamnaməsinə görə namizədləri aşağıdakı şəxslər təqdim edə bilər:

# İsveç Akademiyasının, eləcə də analoji vəzifə və məqsədləri olan digər akademiyaların, institutların və birliklərin üzvləri;
# Universitetlərin ədəbiyyat və dilçilik tarixi fənlərinin professorları;
# Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatları;
# Müvafiq ölkələrdə ədəbi yaradıcılığı təmsil edən müəllif birliklərinin sədrləri.

## Həmçinin bax
* Alfred Nobel
* "Nobel" mükafatı
* Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
* Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
* Nobel mükafatı laureatı qadınların siyahısı

## Maraqlı faktlar
* Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı alan ən gənc yazıçı Redyard Kiplinqdir. O, 1907-ci ildə, 42 yaşında bu mükafata layiq görülüb.
* Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı almış yazıçıların ən uzun ömürlüsü Bertran Rasseldir. O, 1970-ci il fevral ayının 2-də. 97 yaşında vəfat edib.
* Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı almış yazıçıların ən qısa ömürlüsü Alber Kamyudur. O, 1960-cı il yanvar ayının 4-də, 46 yaşında, avtomobil qəzasında həlak olub.

### Laureatların öz əsərlərini yazarkən üstünlük verdikləri dillər

## Mənbələr

* Nobel Prize
Tomas Edison

**Tomas Alva Edison** () — amerikalı ixtiraçı və sahibkar.

Amerika Birləşmiş Ştatlarında onun adına 1098, xaricdə isə 3 min patent mövcuddur. O teleqrafı, telefonu, kino aparatını təkmilləşdirmiş, elektrik lampasının sənaye üsulu ilə istehsalını təşkil etmişdir. O həmçinin elektrovoz istehsalına başlamış, fonoqraf kəşf etmişdir. Onun təklifi ilə telefon danışığının əvvəlində "alo" deyilməyə başlanmışdır.

## Həyatı
Tomas Edison orta məktəbdə cəmi 3 ay oxumuşdur. İlk 3 aylıq təlimdə ciddi irəliləyiş göstərə bilmədiyinə görə, müəlliməsi Toması "kütbeyin" adlandırmış və bundan sonra o, evdə anası tərəfindən təhsil almalı olmuşdu. Edison yazırdı: "Anam mənə o qədər inandı, o qədər əmin oldu ki, onun ümidlərini qırmamaq üçün nəsə etməli olduğumu anladım".

Tomas Alva Edison 1876-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında tədqiqat xarakterli ilk laboratoriya açmışdır.

Dünyada sənaye və ictimai məqsədlər üçün işlədiləcək ilk elektrik stansiyası məhz Edisonun rəhbərliyi altında 1882-ci ildə qurulmuşdur.

Heç bir insan həyatında Edison qədər patent almamışdır.

85 yaşında axır saatlarında o öz həyat yoldaşına demişdi: "Əgər ölümdən sonra nəsə varsa, bu yaxşıdır. Yox yoxdursa, bu da yaxşıdır. Mən yaşadığım həyatda mümkün qədər yaxşı işlər görməyə çalışdım…"

## Şəxsi keyfiyyətləri
Edison zəhmətkeşliyi və məqsədyönlülüyü ilə fərqlənirdi. Elektrik lampası üçün daxili xətti material axtararkən o, 6 min materialı sınaqdan keçirmişdir. Lampanın kömür zəncirinin xarakteristikasını tərtib edərkən o 45 saat laboratoriyada fasiləsiz işləmişdi. Ömrünün axır günlərinə qədər o gündə 15–16 saat işləyirdi.

Nikola Tesla, məşhur Amerika ixtiraçısı onun haqqında deyirdi: Əgər Edison ot tayasında iynə itirsəydi mütləq iynəni tapana qədər samanları tək-tək götürüb kənara qoyacaqdı

## Edisonun məşhur deyimləri
* Dahi – bir faiz ilham, 99 faiz isə alın təridir.
* narahatlıq  — razı qalmamaqdır. Razı qalmamaq isə tərəqqinin birinci şərtidir. Mənə tam razı qalan adam göstərin və mən isbat edim ki, o uğursuz adamdır.
* Sivilizasiyanın birinci vəzifəsi insanı düşünməyi öyrətməkdir.
* Mən vegeterianam və içki içmirəm, ona görə də ağlımı işlətməyin yolunu tapıram.
* Mən məğlubiyyəti sevmirəm.

## Tomas Edisonun İxtiraları
* Fonoqraf (1877)
* Akkumulyator
* Telefona müasir görkəm vermişdir
* Elektriklə işləyən ilk qatarları o qurmuşdur.

## Mənbə

* En Viki
* ThomasEdison.com

## Xarici keçidlər
* Edison.me.uk 
* IdeaFinder.com Biografi 
* ThomasEdison.com

## Həmçinin bax
* Elektrik stansiyası
E.ə. VI əsr

**E.ə. VI əsr**

## Hadisələr
* İkinci məbəd inşa edilmişdir.
* Azərbaycanın Manna quldar dövlətinin çökməsi. Təxminən e.ə. 590-cı ildə Manna İranın mərkəzində yaranmış Midiya dövlətinin tərkibinə daxil edildi və onun müstəqil dövlətçiliyi sona yetdi.

## Doğulanlar
* Histiey
* Lao-tszı
* Servi Tulli
* Tomris
* Zərdüşt

## İstinadlar
E.ə. VII əsr

**E.ə. VII əsr**

## Doğulanlar
* Periandr
* Fraort
* Lusi Tarkvini Prisk — Qədim Romanın V çarı.

## Vəfat edənlər
*Hesiod

## İstinadlar
E.ə. 611

## Hadisələr
* Yəhudi kralı Yoşiyanın hakimiyyətinin son ili.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
Orta Şərq

**Orta Şərq** (,,, , , , ) — Orta şərq anlayışı Avropa mərkəziyyətçi yanaşmaya əsaslanır və britaniyalıların XIX əsrdə istifadə etdikləri anlayışdır. Bu təyin etməyə əsasən İngiltərə və Avropa ölkələri mərkəz qəbul

edilmiş, Şərq, Uzaq Şərq, Yaxın Şərq, Orta Şərq kimi anlayışlar da buna görə təyin edilmişdir.

## Ümumi məlumat
Bu tanımaya görə Orta Şərq ölkələri Suriya, İraq, Qətər, Kipr, İordaniya, İsrail, Livan, İran, Fələstin, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Oman, Küveyt, Bəhreyn, Yəmən, Misir, Əfqanıstan, Pakistan, Tunis, Əlcəzair, Liviya, Sudan və Mərakeşdir.

Yaxın Şərq anlayışı Fransanın Osmanlı İmperiyasınən torpaqları üçün istifadə etdiyi Yaxın Şərq təbiridir. XX əsrin başlanğıcına qədər tez-tez istifadə edilmişdir. Böyük Britaniyanın XIX əsrdən etibarən Hindistan və Çinin zənginliklərinə yayılması da "Uzaq Şərq" anlayışının istifadə edilməsinə səbəb olmuşdur. Bu iki anlayış Qərb dövlətləri üçün yeni bir regional təyin etmə ehtiyacını ortaya çıxarmışdır. Bu istiqamətdə İngilislər, Yaxın Şərq termininə cavab, Osmanlı Dövləti torpaqları içərisində qalan və Uzaq Şərqya keçişdə əhəmiyyətli bir atlama daşı olan bölgə üçün Yaxın Şərq "terminini istifadə etməyə başlamışdır.

Yaxın Şərq, Şərqi ilə Qərbi, Aralıq dənizi ilə Hind Okeanı, Rusiya ilə isti dənizləri bir-birinə bağlayan, eyni zamanda Şərq ilə Qərb arasındakı bütün ticari və mədəni əlaqələrin edildiyi bir bölgədir. Yer üzünün ən əhəmiyyətli quru və suyollarını əmr etməsinin özünə qazandırdığı bənzərsiz geosiyasi dəyər, Yaxın Şərq tarixin ilk dövrlərindən bu yana dünya suverenliyi arxasında qaçan qüvvələrin əsas hədəfi halına gətirmişdir. Qara qızıl olaraq təyin olunan neftin XX əsrin ilk yarısından etibarən dəyər qazanmasıyla Yaxın Şərqin, bu səbəbdən buradan keçən quru və dəniz yollarının strateji əhəmiyyəti dünyanın heç bir yeri ile müqayisə edilə bilməyəcək dərəcədə artmışdır.

## İstinadlar
Almaniya Demokratik Respublikası

**Almaniya Demokratik Respublikası** (**ADR**, qeyri-rəsmi adı **Şərqi Almaniya**) — İkinci Dünya müharibəsindən sonra Almaniyanın bölünməsi nəticəsində Mərkəzi Avropada yaradılan keçmiş sosialist dövləti. AFR, ÇSSR (indiki Çexiya və Slovakiya) və PXR (indiki Polşa) ilə həmsərhəd idi. Şimaldan Baltik dənizi ilə hüdudlanırdı. Sahəsi 108,2 min km., paytaxtı Berlin idi. Əsas şəhərləri Leypsiq, Drezden, Frankfurt-Oder, Erfurt, Rostok və Kotbus sayılırdı. ADR konstitusiyası əvvəlcə 1949-cu il oktyabr ayının 7-də, sonra isə 1968-ci ildə qəbul olunmuşdu. Dövlət hakimiyyətinin ali orqanı əhalinin 5 il müddətinə seçdiyi Xalq Palatası idi. Xalq Palatası Dövlət Şurasının sədrini və üzvlərini, hökuməti (Nazirlər Şurası), Milli Müdəfiə Şurasının sədrini, Ali Məhkəmə üzvlərini və Baş prokuroru seçirdi.

1990-cı ildə ADR Almaniya Federativ Respublikası ilə birləşmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
E.ə. 610

## Hadisələr

## Doğumlar
* Anaksimandr – Qədim yunan filosofu (ö: E.ə. 546).

## Vəfatlar

## İstinadlar
Ərciyəs dağı

**Ərciyəs dağı** — Türkiyənin iç Anadolu bölgəsindəki Kayseri şəhəri yaxınlığında yerləşən və yüksəkliyi 3916 metr olan vulkanik bir dağdır. Üzərindəki qarlar heç bir mövsümdə tam ərimir. Qış mövsümündə xizəklə sürüşmək üçün uyğun şəraitə malikdir.

## Qalereya

Wild horses1.jpg|Ərciyəs dağı
Erciyes Dagi.jpg|Ərciyəs dağı


## İstinadlar
Anklav

**Anklav** () — Bir dövlətin ərazisinin hamısı başqa bir və ya bir neçə dövlətin quru ərazisi ilə əhatə olunmasına anklav deyilir, lakin sahib olduğu dövlətə münasibətdə bu eksklav adlandırılır. Misal üçün Naxçıvan Muxtar Respublikası bir dövlətlə əhatə olunmadığı üçün onu heç bir dövlətin anklavı adlandırmaq olmaz . Buna görə də Naxçıvan Muxtar Respublikası Azərbaycan Respublikasının eksklavıdır.

## Anklavda yerləşən dövlətlər

## Dünyada olan anklavların siyahısı
* Anqola — Kabinda
* Azərbaycan — Naxçıvan Muxtar Respublikası, Kərki, Yuxarı Əskipara və Barxudarlı, Sofulu
* Banqladeş — Kook Behar
* Belçika — Baarle-Hertog
* Bruney — Temburong
* Şərqi Timor — Oecussi-Ambeno
* Hindistan — Cooch Behar
* İtaliya — Campione d'Italia
* Almaniya — Büsingen am Hochrhein
* Qırğızıstan — Barak
* Malavi — Likoma Adası
* Oman — Musandam və Madha
* Rusiya — Kalininqrad
* İspaniya — Ceuta, Llivia və Melilla
* Tacikistan — Vorukh və Kayragach
* BƏƏ — Nahva
* ABŞ — Alyaska , Alburgh , Vermont , Minnesota
* Şimali Kipr Türk Respublikası — Ərənköy
* Özbəkistan — Shohimardon, Qal'acha və Khalmion


Şəkil:Enclave.svg|C,B'nin Anklavidir
Şəkil:Aj-map.png|Naxçıvan və Azərbaycan
Şəkil:CaberKalesi.jpg|Suriyada mövcud olmuş Türkiyənin Cabbar qalası 
Şəkil:Büsingen am Hochrhein.jpg|İsveçrədə yerləşən Almaniyanın anklavı, Büsüngen



## Poluanklav
Okeana çıxışı olan və dövlətin əsas ərazisindən kənarda yerləşən ərazilər **poluanklav** adlanır. Rusiyanın **Kalininqrad** vilayəti, Anqolanın **Kabinda** əyaləti poluanklav hesab olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Eksklav

## Xarici keçidlər
Həmid Herisçi

**Həmid Herisçi** () — Azərbaycan yazıçısı, şairi, publisist, televiziya aparıcısı.

## Həyatı
Həmid Herisçi 30 aprel 1961-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Atası Qafar Kəndli Herisçi 1923-cü ildə Təbriz şəhərində anadan olub. Atası tərəfi əslən Təbriz yaxınlığındakı Heris bölgəsindəndir, "Herisçi" soyadını da bu bölgənin adından alıb.

Həmid Herisçi Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib. "Nekroloq" və "Əli. Nino. Bakı" adlı postmodern üslubda yazılmış irihəcmli romanların və şeirlərin müəllifidir. Bir zamanlar həyat yoldaşı İlhamiyyə Rzayeva ilə birlikdə Space telekanalında "Gecə kanalı" adlı verilişdə aparıcılıq edib. 2002-ci ildə yaradılmış Azad Yazarlar Ocağının qurucularından biridir. 2013-cü ildə ANS telekanalında "Gizli Azərbaycan" verilişinin aparıcısı olub.

## Ailəsi
* Qafar Kəndlinin oğludur.
* Jurnalist İlhamiyyə Rzayevanın həyat yoldaşıdır.

## Kitabları
* Nekrokoq, roman, B., Oka nəş. 2005
* Əli və Nino, roman., Eyniadlı məşhur romanın dekonstruksiyası B., Oka, 2008,
* SSRİ, şerlər, B., Qanun, 2007.
* Konspiroloq. Bakı: Qanun, 2010.
* Portretlər. Bakı: Zero, 2013.
* Solaxay (roman). Bakı: Zero, 2014.
* Hekayələr. Bakı: Ol, 2017
* Sekond hənd—ikinci həyat (şeirlər). Bakı: Parlaq İmzalar, 2022
* İki səmanın qartalı (hekayələr). Bakı: Qanun, 2024.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Həmid Herisçi. Şeirlər
* Həmid Herisçi. Romanlardan parçalar, Şeirlər, Publisistika
Ağayar Şükürov

**Ağayar Şükürov** () — Beynəlxalq Ekologiya və Təbiətdən İstifadə Akademiyasının həqiqi üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru (1989).

## Həyatı
Ağayar Şükürov 25 mart 1946-cı ildə Biləsuvar rayonunun (keçmiş Puşkin) Əmənkənd kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi 1963-cü ildə Əmənkənddə bitirmişdir. Elə həmin il Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə daxil olmuş və 1967-ci ildə həmin fakültədən məzun olmuşdur. 1971–1974-cü illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun aspiranturasında təhsil almışdır.

## Əmək fəaliyyəti
Ağayar Şükürov 1975–1976-cı illərdə Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun Fəlsəfə kafedrasında baş müəllim olaraq fəaliyyət göstərmiş, daha sonra 1990-cı ildən Siyasi-Hüquqi Tədqiqatlar İnstitutunda şöbə müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Əsasən fəlsəfə və din tarixi, mifologiya, mədəniyyət və ekoloji problemlərin tədqiqi ilə məşğul olmuşdur. 1991-ci ildə keçmiş SSRİ məkanında ilk dəfə olaraq "Ekologiyanın fəlsəfi problemləri" şöbəsini yaratmışdır. Həmin şöbədə 2006-cı ilə qədər "Ekologiya. Fəlsəfə. Mədəniyyət" adlı məcmuənin 42 buraxılışı nəşr olunmuşdur. Alimin 30-a qədər kitabı, 330-dən artıq elmi məqaləsi çapdan çıxmışdır. O, 2 elmlər doktoru, 25 elmlər namizədi yetişdirmişdir. Ağayar Şükürov 4 mart 2003-cü ildə Beynəlxalq Ekologiya və Təbiətdən İstifadə Akademiyasının həqiqi üzvü, akademiki seçilmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Ağayar Şükürov 1975-ci ildə "Milli və dini ənənələr" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək fəlsəfə elmləri namizədi, 1989-cu ildə isə "Müasir qlobalistikada ekoloji problemlərin yeri və rolu" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək fəlsəfə elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

## Ölümü
Ağayar Şükürov 7 noyabr 2008-ci ildə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* İslam, adət və ənənə-1981
* Müasir dövrün qlobal ekoloji və demoqrafik problemlərinin sosial-fəlsəfi mahiyyəti – 1984
* Təbiət və cəmiyyət: fəlakətin astanasında – 1992
* Azərbaycan fəlsəfəsi: qədim dövr – 1993 (**G. Abdullazadə ilə birlikdə**)
** Mifologiya(nəzəri-fəlsəfi təhlil) I kitab – 1995
** Qədim Şərq mifologiyası II kitab – 1995
** İran xalqlarının mifologiyası III kitab – 1995
** Hind mifologiyası IV kitab – 1996
** Qədim Çin mifologiyası V kitab – 1996
** Qədim Türk mifologiyası VI kitab – 1997
** Yunan mifologiyası VII kitab – 1999
** Alman-Skandinav xalqlarının mifologiyası VIII kitab – 1999
** Slavyan xalqlarının mifologiyası — 2006
* Fəlsəfə, cəmiyyətdə onun yeri və rolu – 1996
* Fəlsəfə və zaman – 1998
* Dədə-Qorqud mifologiyası – 1999
* Biblioqrafiya – 2000
* Qlobalistika və ekoloji fəlsəfə – 2001
* Qloballaşma: mahiyyəti və perspektivləri – 2001
* Fəlsəfə və Qloballaşma – 2002
* Şərq Fəlsəfəsi və Filosofları – 2005
* Azərbaycan mifologiyası(tədqiqi tarixindən) — 2005
* Qloballaşmış Cəmiyyətlər: dünən, bu gün, sabah — 2006
* Müstəqil Dövrün Fəlsəfəsi Və Filosofları — 2007
* Etnos, Millət və Millətçilik — 2008
* Hamı üçün Fəlsəfə — 2010(**M. Şükürovla birlikdə**)

### Ali məktəblər üçün dərslikləri
* Fəlsəfə – 1996
* Kulturologiya – 1999
* Sosial ekologiya – 1999
* Fəlsəfə — 2008

## İstinadlar
İbrahim Göyçaylı

**İbrahim Göyçaylı** (tam adı: **Əsgərov İbrahim Məhəmməd oğlu**) — Şair, jurnalist. Əməkdar mədəniyyət İşçisi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində "Ədəbiyyat və İncəsənət Redaksiyası"nın baş redaktor müavini.

## Həyatı
İbrahim Göyçaylı 1936-cı il, noyabrın 12-də Göyçay rayonunun Alıkənd kəndində anadan olmuşdur.

1943-cü ildə Göyçay şəhərində orta məktəbə gedib. 1953-cü ildə məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb (1953–1958).

Əmək fəaliyyətinə qəzetdə müxbir kimi başlayıb. Sonra Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor, "Mədəni ticarət", "Za kulturnuyu torgovli" qəzetlərində baş redaktor, Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində redaktor, şöbə müdiri, baş redaktor kimi vəzifələrdə çalışıb. 1983-cü ildən 2007-ci ilə qədər baş redaktor müavini vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Ümumilikdə, Azərbaycan Dövlət Radiosunda 40 ilə yaxın müddətdə fəaliyyət göstərmiş, radionun formalaşmasında xüsusi xidmətləri olmuşdur.

2006-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Əməkdar mədəniyyət İşçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

2007-ci il, fevral ayının 24-də, uzun sürən xəstəlikdən sonra 70 yaşında vəfat etmişdir.

Yüzdən çox şerinə mahnılar bəstələnib, tanınmış sənətkarlar tərəfindən ifa olunub.

## Kitabları
# Dalğalar qoynunda. Bakı: Azərnəşr, 1966
# Yadigar sözlər. Bakı: Azərnəşr, 1969
# Gözlərinin işığında. Bakı: Gənclik, 1973
# Qərənfil işığı. Bakı: Gənclik, 1979
# Qoymayın qızları kədərlənməyə. Bakı: Yazıçı, 1982
# Ulduzlar nədən danışır. Bakı: Gənclik, 1984
# Vaxt soruşsa. Bakı: Yazıçı, 1986
# Песня голубой вершины. (Mavi zirvənin nəğməsi). Москва: Советский писатель, 1987
# Uzaq haraylara isinmir ürək. Bakı: Yazıçı, 1991
# Ümiddən uzun gecə. Bakı: Azərbaycan Ensiklopediyası N. P. B., 1997
# Lirika. Bakı: Gənclik, 2001
# Ümid yeri. Tehran: 2003
# Yaşadığım bu dünya. Bakı: Gənclik, 2004
# Fikrimin sabahı. Bakı: Şirvannəşr, 2005
# Ömrümüz su kimi. Bakı: Şirvannəşr, 2005

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Haqqında daha ətraflı
* Son poeması
**İ.Göyçaylı. (Əsgərov İbrahim Məhəmməd oğlu) Yaşadığım bu dünya / İ.Göyçaylı; red. Q.İsabəyli. – Bakı: Şirvannəşr, 2004, 200 s.*
**T.Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX-XXI yüzillikdə). Ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı, “Nurlar”, 2011, s. 450. *
Novial dili

**Novial dili**, (nov-, new + IAL, International Auxiliary Language) — Beynəlxalq yardımçı dil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Novial Wiki Book: A Novial course for beginners.
* Novial Discussion Group : Novial discussion group at Yahoo!
*  A summary of 1928 Novial
* A summary of the 1930 version
* ''An International Language''  (1928) by Otto Jespersen
* Novial’98
* A classified word list with Novial equivalents
*  Spelling reform proposal by J. Chandler
Bolqar dili

**Bolqar dili** — Hind-Avropa dillərinin slavyan dilləri qrupunun cənub slavyan dilləri yarımqrupuna daxil olan dil.

Bolqar dili Bolqarıstan Respublikasının rəsmi dövlət dilidir. Dünyada bu dildə danışanların ümumi sayı 12 milyona qədərdir.

Leksik cəhətcə bolqar dili slavyan kilsə dilinə çox yaxındır və şərqi slavyan dilində olan xeyli arxaik sözləri özündə saxlayır. Dildə həmçinin çox sayda türk dili sözləri vardır.

## Tarixi
Bolqar dili Hind-Avropa dillərinin slavyan dilləri qrupunun cənub slavyan dilləri yarımqrupuna daxildir. O tarixi inkişafında dörd mərhələ keçmişdir:
* şifahi dil – IX əsrə qədər;
* köhnə bolqar dili – IX əsr — XII əsr;
* orta bolqar dili – XII əsr — XVI əsr;
* yeni bolqar dili – XVI əsr — indiyə kimi.

## Bolqar Əlifbası

## Maraqlı məqamlar
* Bolqarıstanda başı aşağı – yuxarı yelləmək narazılıq, sağa-sola yelləmək isə razılıq əlamətidir.

## Xarici keçidlər
Bulgarca Konuşma Kılavuzu 

## Mənbə
* Институт болгарского языка Болгарской Академии наук (по-болгарски)
* Болгарский язык в Ethnologue
* Болгарский словарь синонимов  
* Подборка интересных фактов о болгарском языке 

## Lüğətlər
Valletta

**Valletta** — Maltanın paytaxtı.

## Əhalisi
Əhalisi 8.000 nəfər. Əhalinin əksəriyyətini maltalılar təşkil edir.

Şəhərdə 2 əsas dildə danışırlar 
* Malta dili - 60% 
* İngilis dili - 40%.

## İstinadlar
E.ə. 546

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Anaksimandr – Qədim yunan filosofu (d:E.ə. 610).
* Krez — Kiçik Asiyadakı Lidiya dövlətinin sonuncu hökmdarı

## İstinadlar
Süveyş kanalı

**Süveyş kanalı** () — Misirdə, Süveyş bərzəxi vasitəsilə Aralıq dənizi ilə Qırmızı dənizi bir-birinə bağlayan və Asiyanı Afrikadan ayıran süni su kanalı. 1858-ci ildə Ferdinand de Lesseps tərəfindən qurulan Suez Canal Company tərəfindən 1859-1869-cu illər arasında inşa edilmişdir. Kanalın açılışı 17 noyabr 1869-cu ildə olmuşdur. Uzunluğu 193,30 km (120,11 mil) olan kanal Avropa ilə Asiya arasında əsas ticarət yoludur.

## Həmçinin bax
* Süveyş kanalı üzərində elektrik xətti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aralıq dənizi

**Aralıq dənizi** — şərqdən Asiya, şimaldan Avropa, cənubdan Afrika qitəsi ilə əhatə olunmuş dəniz. Aralıq dənizi qərbdən Cəbəllüttariq boğazı və Atlantik okeanı ilə, cənub-şərqdən isə Misirdəki Süveyş kanalı və Qırmızı dənizlə birləşir.

Aralıq dənizi təxminən 4 milyon km²-lik bir ərazini əhatə edir. Keçmişdəki böyük antik sivilizasiyalar onun hövzəsində formalaşmışdır.

## Etimologiya
* Türk dilində — *Akdeniz*;
* İngilis dilində — *Mediterranean Sea*. Bu da Latın dilindəki *Mediterraneustan* (Medi: orta + terra: torpaq, yer) mənasına gəlir.
* Yunan dilində — *Mesogeios*.
* Ərəb dilində — qarşılığı *البحر المتوسط* (Bahre-l Mutavassit) "ortada olan dəniz" mənasındadır.
* Fars dilində — Aralıq dənizi üçün istifadə edilən " دریای مدیترانه" ('Daryay-e Meditarane) yazilib və işlədilir.
* Romalılarda — *Mare Nostrum* deyirlər ki, bu da *Bizim Dəniz* mənasına gəlir.

## Aralıq dənizinə sahili olan ölkələr
* Avropada (qərbdən şərqə): İspaniya, Fransa, Monako, İtaliya, Malta, Sloveniya, Xorvatiya, Bosniya və Herseqovina, Monteneqro, Albaniya, Yunanıstan, Türkiyə.
* Asiyada (şimaldan cənuba): Türkiyə, Suriya, Kipr, Livan, İsrail, Misir (Asiya hissəsi).
* Afrikada (şərqdən qərbə): Misir, Liviya, Tunis, Əlcəzair, Mərakeş, İspaniya (Seuta və Melilya).

## Aralıq dənizindəki böyük adalar
* Aralıq dənizinin Şərq hissəsində Kipr, Krit, Rodos, Midilli, Xios
* Aralıq dənizinin Mərkəzi hissəsində Sardiniya, Korsika, Siciliya, Malta
* Aralıq dənizinin Qərb hissəsində İvitsa, Malyorka, Minorka
Aralıq dənizi də özü daxilində bir sıra dənizlərə bölünür: Balear dənizi, Liquriya dənizi, Alboran dənizi, İon dənizi, Kipr dənizi, Egey dənizi, Liviya dənizi, Adriatik dənizi, Tirren dənizi.
* Boğazları: Andikitira boğazı, İtaka boğazı

## Həmçinin bax
* Arcentario burnu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bülənd Ecevit

**Mustafa Bülənd Ecevit** (, ) — şair, jurnalist, publisist, partiya sədri, baş nazir və siyasət adamı.

## Haqqında
Müxtəlif dövrlərdə Ankara, Zonquldağ və İstanbuldan millət vəkili olmuşdur. Təmsilçilər Məclisinin üzvü, Cümhuriyyət Xalq Partiyası və Demokratik Sol Partiyasının sədri seçilmişdir. Türkiyə Çalışma Bakanı, dövlət naziri, baş nazir köməkçisi və baş nazir kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ali təhsili olmadığı üçün Türkiyə prezidentliyinə namizəd ola bilməmişdir.

Atası əslən güneydoğudan köçərək gəlmiş bir kürd kökənli müderrisin oğlu Kastamonu doğumlu Əhməd Fəxri Əcəvit Ankara Hüquq Fakültəsində professor idi . Anası Fatma Nazlı (milliyyətcə **[[Boşnaklar|boşnak]]**) isə rəssamdı. 1944-cü ildə Robert kollecini bitirən Bülənd Ecevit elə həmin il fəaliyyətinə Basın Yayın Genel Müdirliyində tərçüməçiliklə başladı. 1946-cı ildə sinif yoldaşı Rahşan (Aral) Ecevit ilə ailə həyatı qurdular.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lui Armstronq

**Lui Armstronq** (, *Louis Daniel Armstrong*; ) — ABŞ zənci trubaçalanı, bəstəkar, XX əsrin ən məşhur caz ustadlarından biri hesab edilir.

## Həyatı və fəaliyyəti
Lui Armstronq çətin və yoxsul uşaqlıq dövrü keçirmişdir. Əvvəlcə truba ifaçısı, karyerasının sonlarına yaxın isə vokalçı olaraq tanınmışdır. Caz sənətinin görkəmli nümayəndələrindəndir. 1922-ci ildə Co Oliver onu Kreol caz orkestrində çıxış etmək üçün Çikaqoya dəvət etmişdir. 1924-cü ildə Lui Nyu-Yorkda F. Hendersonun caz orkestrində trubaçalan, sonra isə müğənni kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1925-ci ildə Çikaqoya qayıtmış, qrammofon valları yazdırmaqla məşğul olmuşdur. O, zəngin ritm elementləri və tembr çalarları, melodiyanın improvizasiya xarakterli şərhi ilə səciyyələnən orijinal ifaçılıq üslubu yaratmışdır. 1944-cü ildə Lui ***Metropoliten-opera*** -da keçirilən birinci caz konsertində iştirak etmişdir. 1947-ci ildə "*Lui Armstronqun bütün ulduzları*" sekstetini yaratmış və ömrünün axırına kimi qastrol səfərləri ilə bütün dünyanı gəzmişdir. Bir sıra blüz və mahnılar yazmış, kinoya çəkilmişdir. "Satçmo" təxəllüsü ilə fəaliyyət göstərmişdir. "*Satçmo: Mənim Yeni Orleandakı həyatım*" xatirələr kitabının müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağ dəniz

**Ağ dəniz** — Şimal Buzlu Okeanda dəniz. Əsasən Rusiyanın ərazisi ilə əhatələndiyi üçün daxili dəniz hesab olunur. Ən əhəmiyyətli limanı Arxangelskdir.

## Həmçinin bax
* Baltik dənizi
* Fyord
* Skandinaviya
XVIII əsr

**XVIII əsr** — 1700-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 1700-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 1799-cu ilin 31 dekabrıdır.

XVIII əsrdən sonra isə XIX əsr gəlir.

## Hadisələr
XVIII əsrin əvvəllərində Azərbaycan ərazisi Rusiya və Osmanlı imperiyaları arasında gedən müharibələrin mərkəzində idi. Səfəvilər dövlətinin zəifləməsindən istifadə edən Rusiya ciddi "Qafqaz siyasəti" yeridirdi. I Pyotrun Azərbaycan neftinə və geostrateji mövqeyinə olan marağı Türkiyə ilə münaqişəyə gətirib çıxardı. Bu münaqişələr yerli xalqa ağır zülm və bəlalar verdi.

## Doğulanlar
* Gülxani

## İstinadlar
XVI əsr

**XVI əsr** — 1500-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 1500-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 1599-cu ilin 31 dekabrıdır.

XVI əsrdən sonra isə XVII əsr gəlir.

## Hadisələr
* 1501-ci ildə Səfəvi İmperiyası yarandı.
* 1514-cü ildə Çaldıran düzündə şah İsmayıl Xətai ilə Sultan Səlim arasında müharibə oldu.
* 18-ci əsrin 40-cı illərinin sonlarından bu günə qədər "Gələrsən, görərsən" adlandırılan bu qala 1551-ci ildə tikilib.

## Doğumlar
* 1524-cü ildə Şah İsmayıl Xətai vəfat etdi və Şah Təhmasib anadan oldu. 
* Simeon Bekbulatoviç
* Şeyx Bəhaəddin (memar)

## Vəfatlar
* 1578-cı ildə  Şah Təhmasib vəfat etdi.---Sidenote START---

## İstinadlar
XIII əsr

**XIII əsr** — 1200-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 1200-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 1299-cu ilin 31 dekabrıdır.

XIII əsrdən sonra isə XIV əsr gəlir.

## Doğulanlar
* II İzzəddin Keykavus
* Samaqar noyon
* I Konstantin (İmereti çarı)
* Nilüfər Xatun
* Serveri de Jirona
* Buğa (Cəlayır)

## İstinadlar
XIV əsr

**XIV əsr** — 1300-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 1300-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 1399-cu ilin 31 dekabrıdır.

XIV əsrdən sonra isə XV əsr gəlir.

## Şəxslər
* Anna Paleoloq
* Əmir Altun
* Nilüfər Xatun
* I Baqrat (İmereti çarı)
* I Georgi (İmereti çarı)
### Doğulanlar
* Məhəmməd Şah (Bruney sultanı)

## İstinadlar
XII əsr

**XII əsr** — 1100-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 1100-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 1199-cu ilin 31 dekabrıdır.

XII əsrdən sonra isə XIII əsr gəlir.

## Şəxslər
* Açarya Bxaskara
* Əbu Həmid əl-Qərnati
* Əbu Mərvan ibn Zühr
* I Həsən
* Mama xatun
* Şeyx Adi bin Müsafir

### Doğulanlar
* I Andronik (Trabzon imperatoru)
* Bolqar Avraami
* Qriqor Maraşetsi

### Vəfat edənlər
* Vardan Aykazn

## İstinadlar
XI əsr

**XI əsr** — 1000-ci ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 1000-ci ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 1099-cu ilin 31 dekabrıdır.

XI əsrdən sonra isə XII əsr gəlir.

## Şəxslər
* Abdullah ibn əl-Əftas
* İsmayıl ibn Yaquti
* Məmlan ibn Yəzid
* Əbu Bəkr ibn Ömər

## Doğulanlar
* Cikirmiş
* Qutalmış
* Əhməd əl-Qəzzali

## İstinadlar
X əsr

**X əsr** — 900-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 900-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 999-cu ilin 31 dekabrıdır.

X əsrdən sonra isə XI əsr gəlir.

## Şəxslər
* Bəckəm
* Buluqqin ibn Ziri
* Əbülfərəc İsfahani
* Həmmad ibn Buluqqin
* İbn Rüstə
* Məhəmməd Balami

### Doğulanlar
* İbn Nədim

## İstinadlar
IX əsr

**IX əsr** — 800-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 800-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 899-cu ilin 31 dekabrıdır.

IX əsrdən sonra isə X əsr gəlir.

## Hadisələr
* Müqəddəs Lazar kilsəsi (Larnaka)
* Epanaqoqa

## Şəxslər
* Əl-Hakim ət-Tirmizi
* I Donald (Şotlandiya kralı)
* I Kennet (Şotlandiya kralı)
* II Alpin
* IV Eoxayd
* İsa ibn Şeyx
* Məhəmməd ibn Bəis
* Nərcis
* Rəfi ibn Leys
* Turqeys
* Yəhya ibn Müəz ər-Razi
* Züreyq ibn Əli ibn Sədəqə əl-Əzdi
* Raqnar Lodbrok
* Sümüksüz İvar
* Enravota

### Doğulanlar
* Əbu Səid Cənnəbi
* Yesai Əbu Musa
* Mixail (Bolqarıstan şahzadəsi)
* Siqurd Raqnarsson

### Vəfat edənlər
* Əsəd ibn Yəzid
* I Byörn
* İbn Türk
* Qrammatik Feoqnost
* Məhəmməd ibn Xalid
* Ömər Əbu Həfs İkritişi
* Raqnar Lodbrok
* Rəfi ibn Leys
* Stepan Ablasad

## İstinadlar
VIII əsr

**VIII əsr** — 700-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 700-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 799-cu ilin 31 dekabrıdır.

VIII əsrdən sonra isə IX əsr gəlir.

## Hadisələr
* Fransiskan kilsəsi (Zalsburq)

## Şəxslər
* Ed (Dal Riada kralı)
* İbn Hişam
* Aprınçur Tigin
* Umor xan
* Georgi Sinkell

### Doğulanlar
* Rəfi ibn Leys
* Afşin
* Sabit ibn Nəsr
* Muğanna — Xorasanlı üsyançı, din xadimi.

### Vəfat edənlər
* Arbis ibn Basbas

## İstinadlar
VII əsr

**VII əsr** — 600-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 600-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 699-cu ilin 31 dekabrıdır.

VII əsrdən sonra isə VIII əsr gəlir.

## Şəxslər
* Kormesi xan
* Suluk xan
* Batbayan xan
* Səcah

### Doğulanlar
* II Anastasi
* İsmayıl ibn Yəsar

## İstinadlar
VI əsr

**VI əsr** — 500-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 500-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 599-cu ilin 31 dekabrıdır.

VI əsrdən sonra isə VII əsr gəlir.

## Şəxslər
* Bavi
* Əshamə ibn Əbcər
* İstəmi xaqan
* Saxta Dionisius Areopagit
* Tulan xaqan
* Vinduyə
* Vistəhm
* Çula xaqan
* Həlimə binti Əbu Zuayb
* Hüzeyfə ibn əl-Yəman
* Fərrux Hörmüz
* Zeyd əl-Xeyr
* Müseylimə

### Doğulanlar
* Adven
* Vahan (Bizans komandiri)

### Ölümlər
* Adven

## İstinadlar
V əsr

**V əsr** — 400-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 400-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 499-cu ilin 31 dekabrıdır.

V əsrdən sonra isə VI əsr gəlir.

## Şəxslər
* Hierokles (İskəndəriyyəli)
* Saxta Dionisius Areopagit
* I Firuz
* II Yezdəgird
* Məzdək
* I Ferqus

### Doğulanlar
* I Domanqart
* I Varsken
* Arazdlı Abraam
* Bar Sauma (mitropolit)
* Evfemiya (İmperatriçə)

## İstinadlar
Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası

**Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası** və ya **RSFSR** () — SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 müttəfiq respublikadan biri. 7 noyabr 1917-ci ildə təşkil olunmuşdur.

## İstinadlar
Belorusiya Sovet Sosialist Respublikası

**Belorusiya Sovet Sosialist Respublikası** () — SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 ittifaq ölkələrindən biri.

## Həmçinin bax
* Belorusiya Sovet Sosialist Respublikası bayrağı

## İstinadlar
XVII əsr

**XVII əsr** — 1600-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 1600-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 1699-cu ilin 31 dekabrıdır.

XVII əsrdən sonra isə XVIII əsr gəlir.

## Hadisələr
* XVII əsrin əvvəllərində Səfəvi — Osmanlı müharibəsinin gedişində üstünlüyü ələ alan Şah I Abbas Osmanlı sultanını sülh bağlamağa vadar etdi. 1612-ci noyabrın 20-də imzalanmış İstanbul sülhü Amasya sülhünün (1555) şərtlərini bərpa etdi.
* Alaşaxan

## Şəxslər
* Aslamas bəy
* Cəfərqulu xan
* Həsənəli xan Dağıstani
* Lütfəli xan Dağıstani
* II Rüstəm xan Sipəhsalar
* Siyavuş bəy (qullar ağası)
* Əmir bəy Armani
* Mirzə Qəvaməldin Məhəmməd

## Doğulanlar
* Nəşə Təbrizi
* Levni
* Abraam Kretatsi

## Vəfatlar
* Şeyx Bəhaəddin (memar)

## İstinadlar
Moşovse

**Moşovse** () — Slovakiyada bir çoxlu tarixi abidəli  bir kənd. Bu kənd Slovakiyalı şair Ján Kollárın doğulduğu yerdir. Əhalisi 1380 nəfərdir.

## Şəkillər

Şəkil:Kastielmosovce.jpg|Saray - Mošovce
Şəkil:Kostolmosovce1.jpg|Luteran kilsə - Mošovce
Şəkil:Kostolmosovce2.JPG|Katolik kilsə - Mošovce
Şəkil:Kaplnka-Mosovce.jpg|Kiçik kilsə - Mošovce
Şəkil:Dom-Mosovce.jpg|Antik arxitektura - Mošovce
Şəkil:Mosovce.jpg|Gerb - Mošovce
Şəkil:Vlajka-Mosovce.jpg|Bayraq - Mošovce
Şəkil:Map_slovakia_mosovce.png|Mošovce - Slovakiya
Şəkil:Mapa-Mosovce.png|Mošovce - Şüar


## Xarici keçidlər

*www.mosovce.sk
*Broşura 
*Məlumat
*Drienok
Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası

**Ermənistan SSR** () — Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası. SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 ittifaq ölkələrindən biri. 29 noyabr 1920-ci ildə təşkil olunmuşdur. SSRİ-nin qurulduğu ilkin dövrlərdə Zaqafqaziya SFSR-in tərkibində olub.

## Tarix
Ermənistan SSR-i əsasən İrəvan quberniyasına, qismən Yelizavetpol quberniyasına, Tiflis quberniyasına və Qars vilayətinə daxil olan ərazilər hesabına yaradılıb. Erməni müəllif Bədəlyanın 1953-cü ildə İrəvanda nəşr edilən "Rusiya tərəfindən birləşdirilməsindən günümüzədək Ermənistan əhalisi" adlı kitabının 51-ci səhifəsində verilən məlumatlara əsasən 1886-cı ildə aparılmış kameral sayımın nəticələri və həmin tarix üçün inzibati-ərazi bölgüsü nəzərə alınarsa ərazi olaraq İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasının 90,40%-i, Aleksandropol qəzasının 100,00%-i, Yeni Bəyazid qəzasının 100,00%-i, Eçmiədzin qəzasının 100,00%-i, Şərur-Dərələyəz qəzasının Dərələyəz şöbəsi 100,00%-i, Naxçıvan qəzasının 5,40%-i, Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasının 59,60%-i, Qazax qəzasının 44,50%-i, Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasının 35,30%-i, Qars vilayətinin Qars dairəsinin 14,70%-i Ermənistan SSR-in tərkibinə daxil olmuşdur.

## İnzibati-ərazi bölgüsü

## Əhali

## Həmçinin bax

* Ermənistan SSR əməkdar müəllimlərinin siyahısı
* Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası bayrağı

## İstinadlar
Ukrayna Sovet Sosialist Respublikası

**Ukrayna SSR** (, УРСР) — Ukrayna Sovet Sosialist Respublikası. SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 ittifaq ölkələrindən biri.

## Ümumi məlumat
Ukrayna SSR 1917 il dekabrın 25-də təşkil edilmişdir. 1922 il dekabrın 30-dan SSRİ-nin tərkibində olub.

## Dövlət quruluşu
Ukrayna SSR fəhlə, kəndli və ziyalıların sosialist dövləti, müttəfiq sovet sosialist respublikasıdır. Qüvvədə olan Konstitusiyası 1978 il aprelin 20-də qəbul edilmişdir. Ali dövlət hakimiyyəti orqanı 5 il müddətinə seçilən birpalatalı Ukrayna SSR Ali Sovetidir. Ali Sovet respublikası hökumətini Nazirlər Sovetini təşkil edir və qanunlar verir.

## Mənbə
Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası

**Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası** () — SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 müttəfiq respublikadan biri. 25 fevral 1921-ci ildə təşkil olunmuşdur.
1921-1936-cı illərdə rəsmi adı Gürcüstan Sosialist Sovet Respublikası idi. 25 fevral 1921-ci ildə yaradılmışdır. 1922-ci il martın 12-dən 1936-cı il dekabrın 5-dək Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikasının tərkibində olmuşdur. Yeganə və hakim partiya Gürcüstan Kommunist Partiyasıdır.
Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası Zaqafqaziyanın şimal-qərb hissəsində yerləşirdi. Qonşu respublikalar bunlar idi: şimalda RSFSR, şərqdə və cənub-şərqdə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası, cənubda Ermənistan SSR. Respublikanın Türkiyə ilə həmsərhəd ərazisi də var idi
1990-cı il noyabrın 14-də Gürcüstan SSR Ali Soveti müstəqil Gürcüstan Demokratik Respublikasının bərpasına qədər keçid dövrü elan etdi və bununla əlaqədar olaraq respublikanın adını Gürcüstan Respublikası adlandırdı. 1991-ci il martın 31-də Gürcüstanın dövlət müstəqilliyinin bərpası ilə bağlı referendum keçirildi və nəticədə 1991-ci il aprelin 9-da Zviad Qamsaxurdiyanın başçılıq etdiyi Gürcüstan Ali Soveti SSRİ-dən ayrılaraq müstəqilliyini elan etdi. Lakin SSRİ-nin dağılmasına qədər Gürcüstan (Baltikyanı respublikalar istisna olmaqla, digər respublikalar kimi) beynəlxalq birlik tərəfindən müstəqil dövlət kimi tanınmadı və 1991-ci il dekabrın 26-dək Sovet İttifaqının tərkibində formal olaraq qaldı.
SSRİ-nin qurulduğu ilkin dövrlərdə Zaqafqaziya SFSR-in tərkibində olub. Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının tərkibinə daxil idi:

*Abxaziya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası
*Acarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası
*Cənubi Osetiya Muxtar Vilayəti


Fayl:Georgian soviet republic1922.png
Fayl:Georgian soviet republic1957 1991.png
Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası

**Zaqafqaziya SFSR** — 1922–1936-cı illərdə mövcud olan Sovet İttifaqı respublikası.

Birləşmə ideyasını V. İ. Lenin Vətəndaş müharibəsindən sonra irəli sürüb. Əsas məqsəd Zaqafqaziya Respublikalarının iqtisadi və hərbi siyasi cəhətdən birləşdirilməsi, əks-inqlabçı qüvvələrin qalıqlarının məhv edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası və etnik düşmənçiliyin aradan qaldırılması olmuşdur.

SSRİ-nin qurulduğu ilkin illərdə sonradan 3 ayrı ittifaq ölkələrinə parçalanacaq Azərbaycan SSR, Gürcüstan SSR və Ermənistan SSR-dən təşkil olunmuş və 12 mart 1922-ci ildən 5 dekabr 1936-cı ilə qədər mövcud olmuş federativ ittifaq respublikası.

## İstinadlar
Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikası

**Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikası**, **Özbəkistan SSR** () — SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 müttəfiq respublikadan biri. 27 oktyabr 1924-cü ildə təşkil olunmuşdur.
Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikası, qısaca olaraq Özbəkistan SSR və ÖzSSR, Sovet Özbəkistanı da adlanır, Sovet İttifaqının müttəfiq respublikalarından biri olan sovet respublikasıdır.
1924-cü il oktyabrın 27-də SSRİ-də qondarma milli-ərazi demarkasiyası nəticəsində yaranıb.]
SSRİ Sovetlərinin 3-cü Qurultayının 13 may 1925-ci il tarixli Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının yaradılması haqqında Müqavilə Özbəkistan SSR-ə də şamil edildi.
1991-ci il sentyabrın 1-də ÖzSSR SSRİ-dən ayrılaraq müstəqilliyini elan etdi və Özbəkistan Respublikasına çevrildi.
Qırğızıstan, Türkmənistan, Qazaxıstan və Tacikistan SSR, Əfqanıstanla həmsərhəddir.
## Yaranması
1924-cü il inzibati-ərazi islahatı nəticəsində Xarəzm Sovet Sosialist Respublikası, Buxara Sovet Sosialist Respublikası ləğv edildi və onların ərazisində, habelə RSFSR-in tərkibində olan keçmiş Türküstan MSSR ərazisində iki yeni ittifaq respublikası - Türkmənistan SSR və Özbəkistan SSR yarandı.
Özbəkistan SSR-in tərkibinə Buxara SSR-nin böyük hissəsi, Xarəzm SSR, habelə Səmərqənd vilayəti, Fərqanə vilayətinin böyük hissəsi və Türküstan MSSR Sırdərya vilayətinin Daşkənd rayonunun əraziləri qatıldı.
Eyni zamanda, Özbəkistan SSR-in cənub hissəsində Tacikistan MSSR yarandı.

1925-ci ildə vahid inzibati bölgü tətbiq edildi. Respublika 7 vilayətə bölündü: Səmərqənd, Daşkənd, Fərqanə, Zərəfşan, Surxandərya, Qaşqadərya, Xarəzm.
Vilayətlər 33 qəzadan ibarət idi. Respublikanın paytaxtı Səmərqənd şəhəridir.

1926-cı ildə vilayət bölgüsü dairələr ilə əvəz olundu. Əndican, Buxara, Zərəfşan, Qaşqadərya, Səmərqənd, Surxandərya, Daşkənd, Fərqanə, Xocent (1929-cu ildə ləğv edilib), Xarəzm dairələr yaradıldı.

1929-cu ildə Tacikistan MSSR Tacikistan SSR-ə çevrildi və Özbəkistan SSR-in tərkibindən çıxarıldı.

1930-cu ildə dairələr ləğv edildi. Özbəkistan SSR müstəqil inzibati-təsərrüfat vahidlərinə ayrılmış 9 şəhərdən, 73 rayondan, 1696 kənd sovetindən ibarət olmağa başladı.
 
1930-cu ildə respublikanın paytaxtı Səmərqənddən Daşkəndə köçürüldü.

1936-cı ildə Qaraqalpaqıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası RSFSR-dən Özbəkistan SSR-ə verildi.

1956-cı ildə Özbəkistan və Qazaxıstan SSR-in sərhədləri dəyişdi, nəticədə Özbəkistan SSR indiki Bostanlıq rayonunun ərazilərini və Daşkənd vilayətinin Qibray rayonunun bir hissəsini, Qazaxıstan SSR-in Qolodnostep vilayətinin bir hissəsini aldı; Cizak, Nəvai və Sırdərya vilayətlərinin tərkibinə daxil oldu).

## İstinadlar
Tacikistan Sovet Sosialist Respublikası

**Tacikistan Sovet Sosialist Respublikası** () — Sovet İttifaqı respublikalarından biri. 16 oktyabr 1929-cu il tarixindən 9 sentyabr 1991-ci il tarixinədək mövcud olmuşdur.

## Tarix
## Əhali
## İqtisadiyyatı
## Tacikistan SSR-nin Rəhbərliyi
## Mənbə
## İstinadlar
Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikası

**Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikası** ( *Kirgiz Sovettik Sotsialisttik Respublikasi*; ) — SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 ittifaq respublikasından biri idi. 14 oktyabr 1924-cü ildə təşkil olunmuşdur.
Moldova Sovet Sosialist Respublikası

**Moldova Sovet Sosialist Respublikası** və ya **Moldaviya Sovet Sosialist Respublikası** (, *Republika Sovetike Soçialiste Moldovenyaske*) — SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 ittifaq ölkələrindən biri. 2 avqust 1940-cı ildə təşkil olunmuşdur.

## İstinadlar
Estoniya Sovet Sosialist Respublikası

**Estoniya SSR** () — Estoniya Sovet Sosialist Respublikası. SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 ittifaq ölkələrindən biri.

## İstinadlar
Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikası

**Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikası** () — SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 ittifaq dövlətindən biri. 5 dekabr 1936-cı ildə təşkil olunmuşdur.

2.717.300 kvatrat kilometr (1.049.200 mil) ərazisi ilə Rusiya Sovet Sosialist Respublikasından sonra SSRİ-nin ən böyük ikinci Respublikasıdır. Paytaxtı Almatı olmuşdur. Bu gün Mərkəzi Asiyada müstəqil dövlətdir.
Litva Sovet Sosialist Respublikası

**Litva Sovet Sosialist Respublikası** (, *Lietuvos TSR*) —  SSRİ-nin tərkibinə daxil olan 15 ittifaq respublikasından biri. 21 iyul 1940-cı ildə təşkil olunmuşdur.

## İstinadlar
IV əsr

**IV əsr** — 300-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 300-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 399-cu ilin 31 dekabrıdır.

IV əsrdən sonra isə V əsr gəlir.

## Hadisələr
* Ön Asiyada xristianlığın yayılması.

## Şəxslər
* Ammian Marsellin
* Avreli Viktor
* III Filip
* III Filip (çar)
* Flavi Aetsi
* II Ərdəşir (Sasani)
* Şi Çi
* Liu Veyçen

## Doğulanlar
* Alkim (sofist)
* Amidli Akaki
* Farandzem
* Misirli Avraam
* Tavennalı İsidora
* Tuluzalı Ekzuperi

## İstinadlar
Əmir Xosrov Dəhləvi

**Əmir Xosrov Dəhləvi** () — Hindistanın türk əsilli böyük şair və musiqiçisi. Dəhləvi özündən sonra çox zəngin bir irs qoyub getmişdir. XV əsr təzkirəçisi Dövlətşah Səmərqəndi təzkirələrinin birində Əmir Xosrov haqqında bilgi verərkən Xosrov Dəhləvi divanının 4 - 5 yüz min beyt arasında olduğunu qeyd edir. Əmir Xosrov dühasına dəlalət edən faktlardan biri də onun, nəzm və nəsr nümunələrini eyni ustalıqla yaratmasıyla bərabər, elmi əsərlər də qələmə almasıdır. Üstəlik, böyük musiqiçi və musiqişünas da olmuşdur. O, musiqinin həm nəzəri, həm də təcrübəi aspektləri ilə bilavasitə məşğul olmuşdur.
### Haqqında çap edilən kitablar
4 aprel 2023-cü ildə AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu tərəfindən “Əmir Xosrov Dəhləvi” monoqrafiyası “Elm və təhsil” nəşriyyatında çapdan çıxıb. Kitabın elmi redaktoru AMEA-nın prezidenti akademik İsa Həbibbəyli, “Ön söz”ünün müəllifi və məsul redaktor filologiya elmləri doktoru, professor İmamverdi Həmidov, rəyçisi filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Könül Hacıyevadır.

## Həmçinin bax
* Dəhləvi Əmir Xosrov. '''Şirin və Xosrov''' / Tərcümə ed., ön sözün və şərhlərin müəl. A. Sarovlu.- B.: Avrasiya Press, 2006.- 248 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan Demokrat Firqəsi

**Azərbaycan Demokrat Firqəsi** — 1945-ci il sentyabrın 3-də Mir Cəfər Pişəvəri tərəfindən yaradılmış partiya.

## Haqqında
Azərbaycan Demokrat Firqəsi 1945-ci il sentyabrın 3-də Təbrizdə Təbrizdə 77 nəfərdən ibarət qrup tərəfindən yaradılıb. Elə həmin gün Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) yarandığını və onun məqsəd və vəzifələrini elan edən müraciətnamə yayıldı. Partiyanın əsas vəzifə və tələbləri bunlar idi: 1945-ci ilin sonunda partiyanın rəsmi mətbuat orqanı olan Azərbaycan qəzetində onun 70 minlik üzvünün tərkibi verilib. Bu məqaləyə görə partiya üzvlərindən 56 mini kəndli, 6 mini fəhlə, 3 mini sənətkar, 2 mini tacir, 2 mini ziyalı, 500 nəfəri mülkədar 100 nəfəri isə molladır.

1945-ci il noyabrın 20-də Təbrizdə 724 nümayəndənin iştirakı ilə Azərbaycan Xalq Konqresi təşkil olunub.

* Azərbaycan xalqına daxili azadlıq və mədəni muxtariyyət verilməsi.
* Məktəbdə dərslərin Azərbaycan (üçüncü sinfə qədər ancaq Azərbaycan dilində) və fars dillərində aparılması.
* Azərbaycanlıların məclisdə daha ədalətli və mütənasib şəkildə (deputatların 1/3 Azərbaycandan seçilməlidir) təmsil olunmaları.
* Həmin vəzifələri yerinə yetirmək ucün əyalət və vilayət əncümənlərinin təşkil edilməsi.

25 gün ərzində partiya üzvlərinin sayı 10 mini keçib. Tudə Partiyasının Azərbaycan Əyalət Komitəsi ilə birləşdikdən sonra partiya üzvlərinin sayı 70 minə çatıb. 1945-ci il oktyabrın 2-də Təbriz şəhərində partiya üzvlərindən seçilmiş 237 nümayəndənin iştirakı ilə Azərbaycan Demokrat Partiyasının birinci təsis qurultayı keçirilib.

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra partiya mühacirətdə fəaliyyət göstərib. 1947-ci ilin dekabrın 2-də Azərbaycan qəzetinin mühacirətdə ilk sayı çap olunub. Seyid Cəfər Pişəvəri dünyasını dəyişdikdən sonra partiyaya 1947-ci ilin noyabr ayından 1954-cü ilin sentyabr ayınadək Sadıq Padeqan, 1954-cü ilin sentyabr ayında 1959-cu ilin avqust ayınadək Mirqasım Çeşmazər, 1959-cu ilin avqust ayından 1979-cu ilin oktyabr ayınadək Qulam Yəhya, 1979-cu ildən isə Əmirəli Lahrudi rəhbərlik edib.

## Mühacirətdə
1946-cı ildə firqə üzvlərinin sayı 360.000 nəfər olduğu halda onlardan yalnız 3122 nəfəri mühacirət edib.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* }
*
Xalq musiqisi

**Xalq musiqisi** (folk-musiqi) — bir xalqın özünəməxsus musiqisi. Xalq musiqisi uzun illər boyu xalq arasında yaranır, əsasən mahnı və rəqs formasında nəsildən-nəsilə ötürülür.
Mirzə Cəbiyev

**Mirzə Cəbiyev** () — İkinci dünya müharibəsi iştirakçısı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adını almış ən gənc azərbaycanlı.

## Həyatı
Mirzə Cəbiyev Astara rayonunun Hamoşam kəndində doğulmuş və 1943-cü ildə orduda xidmətə könüllü getmişdir. 1944-cü ildə kiçik leytenant rütbəsi alaraq 43-cü Ordu tərkibində cəbhəyə (III Belarus cəbhəsi) göndərilmişdir. Belorusiya, Litva, Polşa uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş, Almaniyada döyüşmüşdür.

Baş leytenant Mirzə Cəbiyev 1945-ci ilin 6 aprelində Köniqsberq şəhəri ətrafındakı döyüşlərdə komandir olduğu bölmənin önündə kanalı keçərək 5 Fortu zəbt etmiş və qələbə bayrağını sancmışdır. Bu döyüşdə o şəxsən düşməndən 13 nəfər əsir götürmüş, döyüşdə yaralansa da, öz vəzifəsini qələbəyə qədər icra etmişdir.

19 aprel 1945-ci il tarixində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Bununla da o, eyni zamanda "Sovet İttifaqı Qəhrəmanı" adlı ən gənc azərbaycanlı olub.

## İstinadlar