open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çikdamal

**Çikdamal** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 3&nbsp;km məsafədə, Pəmbək çayının yanında, Çubuxlu dağının ətəyində
yerləşir.

1937-ci ilə kimi Quqark (Qarakilsə) rayonunun tərkibində olmuşdur. 31 dekabr 1937-ci ildə
yaradılan Hamamlı (Spitak) rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil edilmişdir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kənddə e.ə.I minilliyə dair qala divarlarının qalıqları vardır.

Erməni mənbələrində bu qalanın farslara aid olduğu göstərilir.

Bu, erməni saxtakarlığının bir nümunəsidir. Onlar izi azdırmaq üçün türkləri
farslar kimi təqdim edirlər. Elə vaxtilə İrəvan qalasının da farslara məxsus olduğunu qeyd edirdilər.

Bu gün İrəvan şəhərində azərbaycanlılara məxsus olan Göyməscid məscidi də farslara məxsus tarixi abidə kimi təqdim olunur. Digər tərəfdən Çikdamal kəndinin əsasının 1873 - cü ildə qoyulduğunu yazırlar.

Əgər kənd 1873 - cü ildə yaradılıbsa, e.ə. I minilliyə 
aid qala hansı kəndin ərazisində tikilmişdir? Digər tərəfdən, elə erməni mənbələrində ermənilərin
1828-29cuillərdə Çikdamal kəndinə köçürüldüyü göstərilir.

Bütün bunların hamısı erməni saxtakarlığını əyani şəkildə göstərir.

Toponim türk dilində «sərhəd, mərz» mənasında işlənən çik sözü ilə Azərbaycan dilındə, «ev, bina, tikili», «bir ya iki tərəfi açıq, üstüörtülü yer, tikili», «pəyə, dəyə, qazma» mənasında işlənən dam sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Toponimin sonundakı «al» topoformantdır. «Çik» sözü türk dilində «dar dərə» mənasında da işlənir «Sərhəddə yerləşən ev, yaşayış məntəqəsi, kənd» mənasını bildirir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb
quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Areveşoq qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Ermənilər buraya 1828-1829 - cu illərdə İranın Maku vilayətindən köçürülmüşdür.

Burada 1897-ci ildə ermənilərdən başqa, 7 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Onlar XX əsrin əvvəllərində
sıxışdırılaraq kənddən çıxarılmışdır. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Allar mağarası

**Allar mağarası** — mağara insanların daş dövründə (orta paleolit) yaşadıqları yaşayış yeri olmuşdur. Mağara Yardımlı rayonunun Allar kəndində Viləş çayın sol sahilindədir. Allar mağarası 1500 metr yüksəklikdə yerləşir.

Mağara 1993-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu tərəfindən təşkil edilən və A. Q. Cəfərovun rəhbərlik etdiyi ekspedisiya zamanı aşkarlanmışdır. Araşdırmalar nəticəsində mağaradan 9 daş əmək aləti tapılmışdır. Texniki və tipoloji baxımından alətlər orta paleolit dövrünə aiddir.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu. Azərbaycan Arxeologiyası. Daş dövrü (6). — Bakı: Şərq-Qərb, 2008. — Т. 1. — 448 s. — ISBN 979-9952-448-38-2.
Kilit mağarası

**Kilit mağarası** — daş dövrünün Neolit epoxasında yaşayış yeri olmuş mağara. 

## Ümumi məlumat
Naxçıvan MR ərazisində karst mağaralarının ən geniş yayıldığı sahə Ordubad rayonu hesab olunur. Rayonun Kilit kəndi ətrafı karst mağaraları ilə zəngindir. Yerli əhali kəndin yaxınlığındakı mağaralar haqqında müxtəlif rəvayətlər danışır. Onlardan ən əhəmiyyətlisi Kilit mağarası sayılır.

Mağara Ordubad rayonunun Kilit kəndindən 6 km şimal-şərqdə, Araz çayının sol sahilində, sıldırım qayalar arasında yerləşir. Oraya qalxmaq olduqca çətindir. Araz çayının bir neçə metrliyindən Bakı–Şərur dəmir yolu keçir. Dəmir yolundan sonra dağlar başlanır və mağara həmin dağların ən yüksək zirvəsində yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Kilit mağarasını əhatə edən qayalar dik və sürüşkən olduğundan qalxış çətinlik yaradır. Mağaranın qabaq hissəsində kiçik bir meydança vardır. Bu sahənin uzunluğu təqribən 15 metr, eni isə 6 metrdir. Qalan hissələr nəhəng qayalardan və uçurumlardan ibarətdir.

Mağaranın giriş yolu olduqca dardır. Tavanından düşmüş iri qaya parçaları giriş yolunu qismən tutmuşdur. 10–15 metr məsafə sürünərək nəhəng salona daxil olmaq mümkündür. Salonun uzunluğu təqribən 35 metr, eni 15–18 metr, hündürlüyü isə 20–25 metrdir. Salonun bir neçə girintili-çıxıntılı hissəsi mövcuddur. Giriş yolu və salon tamamilə qurudur. Güman edilir ki, mağara qədim insan məskəni kimi istifadə edilmiş ola bilər.

Kilit mağarasını əhatə edən sıldırım qayalarda və çılpaq dağlarda bitki və ağac örtüyü yoxdur. Ətrafda bir neçə kiçik karst mağarası da mövcuddur. Lakin həmin mağaralarda torpaq çöküntülərinə rast gəlinmir, döşəmələri çılpaq qayalardan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Əshabi-Kəhf

## Mənbə

* 

* 

## İstinadlar
Çotur

**Çotur** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Hamamlı (Spitak) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. Hamamlı (Spitak) rayonu təşkil edilənə kimi
(1937) Quqark (Qarakilsə) rayonunun tərkibində olmuşdur.

Toponim türk dilində "uc", "kənar" mənasında işlənən "çotur" sözü əsasında formalaşmışdır.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26.IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Sarameç qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Antikitera mexanizmi

**Antikitera mexanizmi** () — təqvim və astroloji məqsədlərə görə tutulmaları, həmçinin Olimpiyadaları, Qədim Olimpiya oyunlarının mərhələlərini, astronomik vəziyyətləri proqnozlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş qədim analoq kompüter.

Tapıntı 340 mm × 180 mm × 90 mm taxta qutuda yerləşirdi. Bu qurğu bir-birinin üstünə geydirilmiş ən azı 30-a yaxın tunc dişli çarxdan yaradılmış mürəkkəb saat mexanizmidir. Onun qalıqları 82 ayrı-ayrı fraqmentlər şəklində tapılıb, onlardan yalnız yeddi hər hansının dişli çarxları və əhəmiyyətli yazıları olduğu müəyyən edilib. Ən böyük dişli çarxın diametri təxminən 140 mm-dir və ilkin olaraq 223 dişi var idi.

Artefakt  adasının kənarında eramızdan əvvəl birinci əsrin 2-ci yarısında baş vermiş gəmi qəzasının 1900–1901-ci illərdə kəşf olunması ilə bərpa edilib. Cihazın Yunan alimləri tərəfindən işlənib hazırlanması və qurulması və tarixinin eramızdan əvvəl 100–150-ci illərə və ya son araşdırmalara görə eramızdan əvvəl 205-ci ilə aid olması güman edilir.

Bu texnologiyaya aid biliklər çox qədim zamanlarda müəyyən hadisələr zamanı məhv olub. On dördüncü əsrdə Avropada mexaniki astronomik saatların inkşafına qədər, onun mürəkkəbliyinə və ustalığına yaxınlaşan texnoloji artefaktlar mövcud olmayıb.

Antikitera mexanizminin bütün məlum fraqmentləri Afina Milli Arxeologiya muzeyində saxlanılır.

## İstinadlar
Ağa xan Şirvanski

**Ağa xan Xankişi xan oğlu Şirvanski** (24 yanvar 1897-?) — Şirvan xanları nəslindən, ADR ordusunun zabiti. Ştabs-kapitan.

## Həyatı
Ağa xan Xankişi xan oğlu Şirvanski 24 yanvar 1897-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdu. Şamaxı şəhər real məktəbi və 1915-ci ildə Mixaylov hərbi məktəbini bitirmişdi. ADR ordusunda xidmət etmişdi.

## İstinadlar
Böyükkişi Ziyadov

**Böyükkişi Ziyadov** — Azərbaycan jurnalisti.

## Həyatı
Ziyadov Böyükkişi Əhəd oğlu 10 mart 1937-ci il tarixdə Ucar rayonunun Yuxarı Şilyan kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuşdur. İlk ibtidai təhsilini doğulduğu Yuxarı Şilyan kənd məktəbində alan B. Ziyadov orta məktəbi bitirdikdən sonra bir müddət kolxoz işində çalışmışdır.

Sonra o, Bakı şəhərinə gəlmiş və Bakı Ticarət Texnikumunu bitirmişdir. O, bir müddət paytaxtın ticarət müəssisələrində çalışdıqdan sonra hələ ilk uşaqlıq illərindən qəlbində yuva qurmuş jurnalist olmaq arzusu ilə sənədlərini S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə verərək qəbul ounmuş və universitetin jurnalistika fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirərək jurnalist ixtisasına yiyələnmişdir. Hələ tələbəlik illərində Böyükkişi Ziyadov imzası o dövrün qəzetlərində tanınırdı.

O, 1971-ci ildən taleyini «Azərbaycan gəncləri» qəzetinə bağlamışıdır. Ədəbi işçi kimi işə qəbul olunan B. Ziyadov az sonra  qəzetin Təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin olunmuş və uzun müddət bu vəzifədə çalışmışdır.

Böyükkişi Ziyadov imzası ötən əsrin 70-80-ci illərində ziyalıların, jurnalistika ilə maraqlanan və məşğul olan yaradıcı insanların yaxşı xatırladığı və hörmət etdiyi bir imza idi. O, «Azərbaycan gəncləri» qəzetində sevilə-sevilə oxunan, xalq arasında çox populyar olan «Komsomol projektoru» və “Rəndə” rubrikalarının rəhbəri kimi həmin illərdə respublikamızın bütün bölgələrindən hazırladığı reyd materialları və felyetonları ilə hamını heyrətləndirirdi. Bu yazılar əsl peşəkar jurnalist araşdırmasının məhsulu idi. O, heç kəsin cəsarət etmədiyi və bacarmadığı sahələrə baş vururdu və istədiyinə nail olurdu. Onun hər məqaləsi, hər kiçik yazısı belə respublikada əks-səda yaradırdı.

O, həm də gözəl, lirik şeirlər müəllifi idi. O, öz incə və zərif duyğularını o dövrün nəşrlərində - «Azərbaycan gəncləri», «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzetlərində, «Ulduz» jurnalında və digər mətbu orqanlarda oxucularına Böyükkişi Atəşli imzasıyla təqdim edərdi. Bu şeirlərdə Vətənə, anaya, ataya, torpağa sevgi və məhəbbət hissləri tərənnüm edilirdi. 	

1976-cı ildə «Gənclik» nəşriyyatının nəşr etdiyi «Səhər şəfəqləri» ədəbi almanaxında verilmiş «Son xəbər», «Ömür payı», «Ləkəsiz vicdan», «Dözüm», «Sənin arzunla» və bir sıra digər şeirləri Böyükkişi Atəşlinin o illərdə yazdığı yüzlərlə şerlərindən bir neçəsi idi.

Onun jurnalistlər arasında böyük nüfuzu olduğu kimi, xalq arasında da hörməti, nüfuzu yüksək idi.

O, SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü idi. Mətbuat sahəindəki çoxillik xidmətlərinə görə Azərbaycan Jurnalistlərinin “Qızıl Qələm” Mükafatı laureatı adına layiq görülmüşdü.

O, ötən əsrin 80-ci illərinin sonuna qədər - «Azərbaycan gəncləri» qəzeti nəşrini dayandırdığı vaxta qədər orda vicdanla, namusla çalışdı, heç zaman qələminə xəyanət etmədi.

Ailəli idi. Dörd övladı – iki oğlu, iki qızı, on nəvəsi var. Övladlarının hamısı ali təhsilli mütəxəssislərdir və öz sahələrində vətənə şərəflə xidmət edirlər.

B.Ə. Ziyadov 2011-ci ilin may ayının 11-ində - ömrünün 74-cü baharında haqq dünyasına qovuşub.

## İstinadlar
Saciçi

[thumbnail|[Qəçrəşdəki istirahət məkanlarından birində hazırlanmış saciçi]]
**Saciçi** — Azərbaycan mətbəxinin ən ləzzətli yeməklərindən biridir. Onun hazırlanmasında eyni vaxtda ətdən və bolluca tərəvəzdən istifadə olunur. Bu yemək sacın – universal qalxanabənzər çuqun qabın içində hazırlanan yeməkdir.

Ət, toyuq, balıq sac içində bişirilə bilər. Ən qədim sac yeməyi – sac qovurmadır ki, o da ətin ən yaxşı hissəsi, qoyun quyruğu və soğanla birlikdə, yağda, sac içində qovrulur.

Sacda bişirilən yeməklər isti halda süfrəyə verilməlidir. Bunun üçün sac süfrəyə "sac ayağı" deyilən 3 dayaqlı altlığın üzərində qoyulur.

## İstinadlar
Bozabdal

**Bozabdal**, **Bzovdal**, **Bzobdal**, **Bzovdərə** — Tiflis quberniyasının Loru-Pəmbək qəzasında, indi Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Kirovakan şəhərindən 5&nbsp;km şimal-qərbdə, Pəmbək çayının sol sahilində, Bozabdal dağının ətəyində
yerləşir. Erməni mənbələrində Bzovdal, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Bzobdal, Bzovdərə kimi qeyd edilmişdir.

Toponim türk mənşəli boz və abdal etnonimlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Bazum qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Rostov-na-Donuda təyyarə qəzası (19 mart 2016)

**Rostov-na-Donuda təyyarə qəzası** — 19 mart 2016-cı ildə Dubay beynəlxalq hava limanından uçan Boeing 737 tipli təyyarənin Rusiyanın Rostov-na-Donu şəhərində qəzaya uğraması.
Rostov-na-Donu şəhərində qəzaya uğrayan "Flydubai" aviaşirkətinə məxsus təyyarədə ekipaj üzvləri daxil olmaqla 61 nəfər olub. Təyyarə uçuş-eniş zolağına birinci dəfədən enə bilməyib, ikinci cəhd edərkən isə təyyarə yerə çırpılıb və partlayış baş verib.
 
İlkin məlumatlara görə, qəzaya səbəb pilotun səhvi və yaxud  pis hava şəraiti olub. Qəzaya uğramış təyyarənin göyərtəsindəki sərnişinlərin hamısı Rusiya vətəndaşları, ekipaj üzvləri isə əcnəbilər olub.

Dövlətlərarası Aviasiya Komitəsi (DAK) təyyarənin qara qutusunu tədqiq etdikdən sonra yaydığı məlumata görə, "təyyarənin “qara qutu”sunu tam tədqiq olunduqdan və analiz edildikdən sonra belə nəticəyə gəlinib ki, laynerin heç bir sistemində kiçik də olsa nasazlıq yaranmayıb. Təyyarə həm uçuşa başlarkən, həm də eniş edərkən saz vəziyyətdə imiş".

## Heyət üzvləri və sərnişinlər

Flydubai şirkətinin məlumatlarına görə sərnişinlərdən 33 nəfəri qadın, 18 nəfəri kişi, 4 nəfəri uşaqdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official statements  from *[[Flydubai]]* airline //
* Official list of victims  from EMERCOM 
* Official profile of the accident investigation from the Dövlətlərarası Aviasiya Komitəsi
Şiş Quzey mağarası

**Şiş Quzey** — paleolit dövrünə aid olan Tovuz şəhərindən qərbdə yerləşən mağara. Mağara 1965-ci ildə М. М. Mansurovun rəhbərliyi ilə təşkil edilən arxeoloji ekspedisiya zamanı (1962-1965) aşkarlanmışdır. Tapıntılar Aşel mədəniyyəti dövrünə aid edilir. Tapıntılar sahəsi 60×20 m ərazini əhatə edir. Ümumilikdə isə burada 1075 tapıntı aşkarlanmışdır ki, onlarında 146 ədədi əmək alətləri idi.

Burada o dövrün əhalisi mergeldən əmək aləti kimi yararlanırdılar. Yaşayış məntəqəsi qayanın başında yerləşirdi. Paleolit dövrünə aid tapıntılar 80 m uzunluğa malik terrasda yayılmışdır. N. Şirinova görə terraslat Xəzər epoxasını əhatə edir.
## Mənbə
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu. Azərbaycan Arxeologiyası. Daş dövrü (6). — Bakı: Şərq-Qərb, 2008. — Т. 1. — 448 s. — ISBN 979-9952-448-38-2.
## Həmçinin bax
Zapadnıy adası

**Zapadnıy adası** — ada Şimal Torpağının cənubunda yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisində yerləşir.

Ada Opasnıe adalarına daxildir. Zapadnıy adasından şərqdə Vostoçnıy adası yerləşir. Yaxınlığındakı adalar: Bolşevik — 45&nbsp;km şərqdə, Oktyabr İnqilabı adası —  50&nbsp;km şimalda, Krasnoflotskie adaları — 25&nbsp;km şimal-şərqdə.

Ada Kara dənizinin şelf zolağı ilə uzanan sualtı silsilənin səthə çıxdığı yerləşir. Ada üzərində naviqasiya işarəsi quraşdırılmışdır.
## Xəritə
*Xəritə
Bozgöy

**Bozgöy**, **Bozikağ**, **Bozikənd**, **Həmzəçimən** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Erməni mənbələrində kəndin adı Bozikağ, Bozikənd, Həmzəçimən kimi də göstərilir.

Kənd Həmzəçimən çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir
.

Toponim Azərbaycan dilində "bitkisiz, otsuz, meşəsiz, çılpaq" mənasında işlənən boz və türk dilində "kənd" mənasında işlənən göy sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Markahovit
qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Qamışqut

**Qamışqut** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, (İndi Ermənistanın Quqar rayonunda) kənd adı. Rayon mərkəzindən 26 km məsafədə yerləşir.

## Tarixi
XIX əsrin ortalarında kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər  yerləşdirilmişdir. 1887-ci ilə aid məlumata görə kəndin əhalisi erməni idi. XX əsrin sonlarında azərbaycanlıların bir hissəsi geri qayıtmış və ermənilərlə qarışıq yaşamışdır. 1919-cu ildə kəndin Azərbaycanlı əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1935-ci ildə ermənicə kənd Yexeqnut adlandırılmışdır. Azərbaycan dilindəki qamış və monqolca xot "düşərgə" və ya qut (bax: Burun-qot) sözlərindən ibarətdir.

## Toponimi
Toponim qamış bitki adı ilə qədim türk dilində "kəndin, yaşayış məntəqəsinin yaxınlığında qoyunların salındığı yer" mənasında işlənən kotan sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. "Qamışdan qoyunları saxlamaq üçün düzəldilən yer" mənasını ifadə edir. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Yeğeqnut qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Darbaz (Pəmbək)

**Darbaz** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6&nbsp;km məsafədə, Pəmbək çayının yaxınlığında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim Azərbaycan dilində «ensiz» mənasında işlənən dar sözü ilə türk dilində «dağ
çökəkliyi» mənasında işlənən baz sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir.

Relyeflə bağlı yaranan toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Aktivləşdirilmiş laxtalanma müddəti

**Aktivləşdirilmiş laxtalanma müddəti** () — laxtalanmanı daha doğrusu onun müddətini ölçmək üçün tətbiq olunan müayinə metodudur. Bu zaman koalin əlavə edilmiş qanın laxtalanmağa başladığı an qeydiyyata alınır.

Bu müayinə üsulu xüsusən, qanın tam heparinləşdirilməsi şəraitində aparılan tibbi müayinə, müalicə və cərrahi əməliyyatlarda qanın laxtalanma müddətini təyin etmək üçün tətbiq edilir. Normada bu göstərici 80–100 saniyədir. Bu o deməkdir ki qan 80–100 saniyə ərzində laxtalanmağa başlayır. Süni qan dövranı aparatı ilə icra olunan ürək əməliyyatları zamanı bu müddətin tam heparinləşdirmə nəticəsində 400–600 saniyə olması labüddür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dərəkənd (Pəmbək)

**Dərəkənd** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasının Pəmbək bölgəsində, indiki Quqark (Böyük Qarakilsə)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 31 km məsafədə, Çaxçaxlı çayının sahilində, Çubuxlu dağının
ətəyində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə qeyd edilmişdir.

Toponim "iki dağ və ya təpə arasında, düzənlikdə dərin çuxur" mənasında işlənən dərə sözü ilə
 kənd coğrafi nomeninin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Kənd dərədə yerləşdiyi üçün "Dərəkənd" adlandırılmışdır. Relyeflə bağlı yaranan toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Dzoragyuğ (Dərəkənd) adlandırılmışdır.

## Əhalisi

## İstinadlar
Yuxarı Kilsə

**Yuxarı Kilsə**, **Kilsə** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 14&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

Toponim cəhət, fərqləndirici əlamət bildirən yuxarı sözü ilə dini mərkəz bildirən kilsə
sözündən əmələ gəlmişdir. Kəndin Kilsə adlarıdırılması XV yüzillikdə Yuxarı Kilsə kəndində tikilmiş alban kilsəsi ilə bağlıdır.

Alban kilsəsi 1935-ci ildə
dağıdılıb. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1922-ci ildə 96 nəfər, 1926-cı ildə 130 nəfər, 1918-ci ildə 154 nəfər, 1987-ci ildə 575 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Kəndin əhalisi 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından zorla qovulmuşlar. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Kolagirən (Pəmbək)

**Kolagirən** - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 23&nbsp;km məsafədə yerləşir. Erməni mənbələrinə görə kəndin əsası 1870-ci ildə
qoyulmuşdur.

Kənddə azərbaycanlılarla bağlı qədim qalanın divarları, qəbirstanlığın
xarabalıqları indi də durur.
Toponim maldarlıqla məşğul olan kolagirən etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir.
Bu da onu göstərir ki, kənd 1870-ci ildə yox, çox-çox əvvəllər salınmışdır. Belə ki, kolagirən tayfası
XVI əsrdə Qarabağda yaşayan tayfalardandır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR
AS RH-nin 10. IX. 1948-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Antaramut qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Kolagirən (vağzal)

**Kolagirən** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasının ərazisində, indi Quqark rayonunda vağzal.

## Toponimi
1948-ci ildə kənd ermənicə Antarmut, 1978-ci ildə Dzoraqet adlandırılmışdır. Kolagirən türk tayfasının adını əks etdirir. 1588-ci ilə aid türkcə mənbədə qışı Bərdə sancağının "Qəsəbə" nahiyəsində maldar həyat tərzi keçirən Kolagirən tayfasının adı qeyd olunmuşdur Qədim türk mənşəli kol tayfasının adından və kuran "düşərgə" sözündən ibarətdir. Orta əsrlərdə Anadoluda yaşamış Danişmandlu-Turkmən tayfasının 24 boyundan biri Kolagirən adlanırdı Kolangirən qolunun özü də bir sıra tirələrdən (Xocalı, Həsən Abdallu, Əyyublu, Çikdamlu, Çölməkçi, Darğalı, Dadulu, Darblu, Dür-Həsənli və b.) ibarət idi.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi kimi 1920-ci ildən sonra fəaliyyət göstərmişdir. Yəni 1918–1920-ci illərdə Türkiyədən köçürülən ermənilər həmin ərazidə yerləşdirilmişdir. Vağzalın adı (daha sonra yaşayış məntəqəsi) kolagirən türk tayfasının adını əks etdirir. Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Dzoraket (Dərəçay) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
XIX əsrin ortalarında Türkiyədən gəlmə ermənilər də yerləşdikdən sonra əhalinin əksəriyyətini ermənilər təşkil etmişdir. 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və 1920-ci ildə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Mollaqışlaq

**Mollaqışlaq** və ya **Güllüdərə** — İrəvan quberinyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 22&nbsp;km məsafədə, Kirovakan şəhərindən 78&nbsp;km cənub-şərqdə, Pəmbək çayının sahilində yerləşir.

Toponim dini məna bildirən molla sözü ilə «qış vaxtı heyvanların saxlandığı yer, otlaqlı qışlama yeri», «qış yaşayış yeri, kənd əhalisinin daimi yaşayış yeri» mənasında işlənən qışlaq sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında əmələ gələn toponimdir.

Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 25. I. 1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Güllüdərə qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1916-cı ildə 167 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar. 1920-ci ildə indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz kəndlərinə qayıda bilmişlər.

Burada 1922-ci ildə 130 nəfər, 1926-cı ildə 156 nəfər, 1931-ci ildə 163 nəfər, 1939 - cu ildə 201 nəfər, 1959 - cu ildə 118 nəfər, 1970-ci ildə 188 nəfər, 1979 - cu ildə 190 nəfər, 1987-ci ildə 550 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında azərbaycanılar son nəfərinə kimi Ermənistan dövləti tərəfindən qırğınlarla tarixi-etnik vətənlərindən qovulmuşlar. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Xaçkənd (Pəmbək)

**Xaçkənd** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 28&nbsp;km məsafədə yerləşir.

Toponim Azərbaycan dilində işlənən xaç və kənd sözlərindən əmələ gəlmişdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Debed qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Pəmbək (Pəmbək)

**Pəmbək** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 17&nbsp;km məsafədə Qarakilsə - Allahverdi yolunun 25 kilometrliyində yerləşir.
Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim iki komponentdən ibarətdir. I komponent qədim türk dilində «dar keçid» mənasında işlənən paam // baam, bom // boom və II komponent «təpəlik», «yüksəklik, zirvə, başlanğıc, hündürlük» mənasında işlənən bak (> bək)
sözündən ibarətdir.

«Dar keçid yanındakı təpəlik, yüksəklikdə, zirvədə olan kənd»
mənasını ifadə edir. Bak (> bək) türk dilində «təpə tirələri» mənasında işlənən baku sözündən özünü göstərir.

Relyeflə bağlı yaranan toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Erməni dilində Pambak, Bambak formasında işlənir.

## Əhalisi
1920-ci ildən sonra xaricdən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Sarımsaxlı (Pəmbək)

**Sarımsaxlı** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 13 km məsafədə, Pəmbək çayının sol sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Sarmusaxlı formasında qeyd edilmişdir.

## Toponimi
1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Vadi (vedi)nahiyəsində Sarı Musalı kimidir. Başqa mənbədə Sarı Musaxli kimidir. 1918-ci ildə kənddə ermənilər də yerləşmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Karaberd adlandırılmışdır. XIX əsrdə Qazax qəzasında, Cavanşir qəzasında və Quba qəzasında Sarımsaqlı dağ adları ilə mə’naca eynidir. Dağların belə adlanması zirvələrinin zahirən sarımsaq başına oxşaması ilə bağlıdır. Toponim yabanı bitki adı bildirən sarımsaq sözünə çoxluq, cəmlik bildirən -lı şəkilçisinin artırılması əsasında yaranmışdır. Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir. Ermənisatn SSR AS RH-nin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Karaberd (Daşqala) qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Heydərli (Pəmbək)

**Heydərli** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 14&nbsp;km cənub-qərbdə, Hallavar və Böyük su adlanan kiçik çayların sahilində
yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim heydərli tayfa adı əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə topənimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 26 nəfər, 1873 - cü ildə 158 nəfər, 1886-cı ildə 175 nəfər, 1897-ci ildə 265
nəfər, 1908-ci ildə 357 nəfər, 1914 - cü ildə 461 nəfər, 1916-cı ildə 343 nəfər, 1919 - cu ildə 1328 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz
qalaraq kəndin sakinləri - azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur.

İndiki Ermənistanda sovet
hökuməti qurulandan sonra azərbaycanlılardan sağ qalanlar tarixi torpaqlarına qayıda bilmişlər.
Burada 1922-ci ildə 294 nəfər, 1926-cı ildə 324 nəfər, 1931-ci ildə 398 nəfər, 1987-ci ildə 1350 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ildə noyabr-dekabr aylarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik
torpaqlarından deportasiya edilmişlər. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Hacıqara (Quqark)

**Hacı Qara** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km qərbdə, Pəmbək çayının sağ sahilində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal
dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim nəsil adı bildirən Hacı sözü ilə Qara şəxs adından əmələ gəlmişdir.
Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1.III.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Makaraşen, 26.X.1957-
ci il fərmanı ilə isə Lernapat qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Şahəli

**Şahəli** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 25&nbsp;km məsafədə yerləşir. Şəxs adı əsasında əmələ gələn antropotoponimdir. Quruluşca sadədir.

Erm. SSR AS RH-nin 10. IV. 1947-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Vahaqni qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## Tanınmış şəxsləri
* Anton Koçinyan (1913-1990) - SSRİ partiya xadimi Ermənistan KP MK-nın birinci katibi․

## İstinadlar
Zara

**Zara** — qadın adı.

* Zara Yılmaz — Türkiyəli müğənni.
* Zara Larsson — İsveçli müğənni.

## Qurumlar
* ZARA — İspaniya brendi.
Zara (brend)

**"Zara"** — İspaniyanın geyim və aksesuar markalarından biri. "Zara" brendinin sahibi Amansio Orteqadır.

## Mağazaları
Dünya üzrə 88 ölkədə 2000-dən çox "Zara" mağazası vardır. 31 yanvar 2016-cı il tarixinə olan məlumata görə ölkələr üzrə "Zara" mağazalarının sayı aşağıdakı kimidir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Ceraldin Doyl

**Ceraldin Hoff Doyl** () — İkinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ-də hazırlanmış "We Can Do It!" plakatında təsvir edildiyi iddia edilən amerikalı qadın.

## İstinadlar
Bell (ada)

**Bell** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

Ən hündür nöqtəsi 343 metr təşkil edir və adanın cənub-şərqində yerləşir.

Adanın mərkəzi hissəsində Nilsen buxtası yerləşir.
Ada kənardan aydın görünür və kilsə zınqırovunu xatırladır. Bu səbəbdən Benjamin Li Smit adanı Bell ( — *zınqırov*)

Qum və gildən ibarətdir. Yeganə dağı adanın cənub-şərqində yerləşir. Şimalında isə 21 metr hündürlüyü olan zirvə vadır. Şimalında Eyri Evi adlı düşərgə vardır. Bu düşərgəni Benjamin Li Smitin ekspedisiya yoldaşları Flora burnunun yaxınlığında qəzaya uğramış (21 avqust 1881) gəminin qalıqları hesabına inşa edilmişdir.
Adanın sahillərini Barens dənizinin suları yuyur. Sahilində dərinlik 50 metrdir.

Şərqində yerləşən Meybel adasındаn Eyr boğazı ilə ayrılır. Şimal-qərbdən isə Naytinqyeyl boğazı ilə Qeorq Torpağı ilə ayrılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Adanın şimaldan görünüşü 
* Eyri Evi 
* Вид с острова Белл через пролив Эйры на остров Мейбел
38-ci şimal paraleli

38 şimal paraleli 1950–1953-cü illərdə Koreyada vətəndaş müharibəsi nəticəsində Şimali və Cənubi Koreya arasında çəkilmiş dünyada yeganə süni sərhəddir. Bu sərhəd iki ölkənin dövlət sərhədi olmuşdur. Bu günə qədər həmin sərhəd qorunur, hər iki dövlət daim rəqabət şəraitində yasayırlar.

## İstinadlar
Evdə tək 2: Nyu-Yorkda itirilmiş

**Evdə tək 2: Nyu-Yorkda itirilmiş** () — 1992-ci ildə çəkilmiş ABŞ filmi.

## Məzmun
Kevin (Makaley Kalkin) ailəsi bu dəfə Milad bayramında Çikaqodan Floridaya getmək üçün hazırlaşırlar.9 yaşlı Kevin MkKallisters (Makaley Kalkin) məktəbli tamaşası zamanı Kevin (Makaley Kalkin) böyük qardaşı Baz (Devin Retrey) onu solo zamanı alçaldır və Kevin (Makaley Kalkin) onu vurur. O, öz hərəkətlərinə görə üzr istəmir və üçüncü qatda yatmağa cəzalandırılır. Səhərisi gün, hər kəs Hava limanına çatır. Kevin (Makaley Kalkin) isə atası Piter (Con Hed) çantasından baterika daşı axtaraq geridə qalır və başqa təyarəyə minir. Təyarədən enəndən sonra bilir ki, Floridaya yox Nyu-York enib. Bundan sonra o, Midtovn Manhettan Plaza hotelində ev sifariş edir. Daha sonra isə, təsadüfən həbsxanadan yenicə çıxmış Harri (Co Peşi) və Marv (Deniel Ştern) onu görürlər və onu tutmağa hazırlaşırlar. Artıq, bu dəfə Kevin (Makaley Kalkin) evdə deyil, əmisinin evində Harri (Co Peşi) və Marv (Deniel Ştern) qarşı planlar qurur və onların qarşısını alır. Sonda isə anası Keit (Ketrin O'Hara) onu tapır.

## Rollarda

## İstinadlar
Vilçek Torpağı

**Vilçek Torpağı** — Şimal Buzlu okeanında yerləşən, Frans-İosif Torpağına daxil olan ikinci ən böyük ada. Ada Avstriyalı Karl Veyprext və Yulius Payerin rəhbərlik etdiyi ekspedisiyanı maliyyələşdirən Hans Vilçekin şərəfinə adlandırılmışdır. Ada 1873-cü ildə kəşf edilmişdir. Frans-İosif Torpağı yasaqlığı ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Arxipelaqın şərqində yerləşir. Qərb qrupunda yerləşən adalardan Avstriya boğazı ilə ayrılır. Qrehem-Bell adası ilə arasında Morqan boğazı yerləşir. Üzəri əsasən buzlaqlarla örtülü olur. Hündürlük 400-600 metr arasında dəyişir. Sahəsi 2055&nbsp;km², ən hündür nöqtəsi isə 606 metrdir.

## Ən yaxın yerləşən adalar
* 9&nbsp;km cənubda Persey buxtasında Klaqenfurt, Avstriya şəhəri Klaqenfurtun şərəfinə adlandırılmışdır.
* Şərq sahillərində Qorbunov adaları yerləşir. Adalar Qriqori Petroviç Qorbunovun şərəfinə adlandırılmışdır.
* 1,5&nbsp;km cənub-qərbdə adağıdakı adalar yerləşir:
** Derevyannıy adası
** Daues
** Mak-Kulta adası
** Tillo

## İqlimi
İqlimi sərtdir. İlin cəmi 18 günü temperatur 0&nbsp;°C-dən yuxarı olur. İllik orta temperatur -12&nbsp;°C, maksimal temperatur isə +12&nbsp;°C, minimal temperatur -42&nbsp;°C təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı 280&nbsp;mm-dir.

## Mənbə

*Yerləşməsi: http://worldmaps.web.infoseek.co.jp/russia_guide.htm 
*Gregory Petrovich Gorbunov: http://www.vitiaz.ru/congress/en/thesis/84.html
Tbilisi-Ağdam marşrut avtobusunun partladılması (1990)

**Tbilisi-Ağdam marşrut avtobusunun partladılması** — 10 avqust 1990-cı il tarixdə "Tbilisi-Ağdam" marşrutu ilə hərəkət edən sərnişin avtobusunun partladılması.

Partlayıcı qurğu Azərbaycanın ikinci böyük şəhəri olan Gəncədən 12,5 km aralıda avtobusda partladılmışdır.

## İtkilər
60 sərnişini olan avtobus Gürcüstanın paytaxtı Tbilisidən Azərbaycanın Ağdam şəhərinə doğru hərəkət edirdi. Hadisə nəticəsində ölənlərin sayı müxtəlif mənbələrə görə 15-dən 20-yə qədər dəyişir. Müxtəlif dərəcədə yaralananların sayı isə 16-dan 30-a qədərdir.

## Cinayətkarlar
Partlayışın iddia olunan icraçıları iki etnik erməni olub. Azərbaycan, onların, mövcud olub-olmaması bilinməyən Vrezh adlı militant təşkilatın üzvləri olduğunu iddia etmişdir. Bu təşkilatın ilk fəaliyyəti 16 sentyabr 1989-cu ildə Tbilisi-Bakı avtobusunun partladılması olmuş və nəticədə 5 mülki şəxs həlak olmuş, 27 nəfər yaralanmışdır.

Həmin iki şəxs Armen Mixayloviç Avanesyan və Mixayl Mixayloviç Tatevosov (Tatevosyan) idi. Azərbaycan təhlükəsizlik qüvvələri onların 17 iyun 1991-ci ildə Ağdam–Tbilisi marşrutu üzrə planlaşdırılan növbəti hücumunu həyata keçirmədən əvvəl həbs edildiklərini iddia etmişdir.

Azərbaycan Ali Məhkəməsi 1992-ci ilin mayında onları ittiham edərək, Avanesyanı ölüm cəzasına, Tatevosovu isə 15 il həbs cəzasına məhkum etdi. Tatevosov daha sonra 1992-ci ilin may ayında Azərbaycanın Tərtər rayonunda əsir götürülmüş bir azərbaycanlı ilə dəyişdirildi.

## Həmçinin Bax
* Bakı metrosunda partlayışlar (1994)
* Qarakənd faciəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qrehem-Bell

**Qrehem-Bell** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqının ucqar şərqində, Barens dənizində, Avropanın şimalında yerləşir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayəti ərazisinə daxildir. Sahəsi 1,7 min km² təşkil edir.

Ada 1899-cu ildə amerikalı meteoroloq İvlin Briqqs Bolduin tərəfindən kəşf edilmiş və Aleksandr Qreyam Bellin şərəfinə adlandırılmışdır.

Ən hündür nöqtəsi 509 metrdir.

Ən iri gölləri — Melkoe, Şimal gölü.

Ən ucqar nöqtələri— Aerosyomki burnu, qərb — Semerıx burnu, şərq Olni burnu, şimal Kolzat burnu, cənub Leyter burnu.

Qərbində Matuseviç köfəzi, şərqində isə İlistaya buxtası yerləşir.

Ən yaxın adaları — Perlamutovıy və Tryoxluçevoy. Qərbində yerləşən Vilçek Torpağından Morqan boğazı ilə ayrılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Arktikanın təmizliyinə başlanıldı — RTR xəbərləri
* Qrehem-Bell buz aerodromu
Georq torpağı

**Qeorq Torpağı** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan Rusiyaya məxsus olan ada. Şimal Buzlu okeanın suları ilə əhatələnmişdir. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayəti ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Adanın uzunluğu 115 km, sahəsi — 2821 km² təşkil edir. Qeorq Torpağı arxipelaqın ən böyük adasıdır. Ən hündür zirvəsi Brusilov kupol buzlağıdır (416 m). Ada buxta və fiodlarla parçalanmışdır. Qeorq Torpağı ilə Aleksandra Torpağı arasında Kembricski boğazı yerləşir.

## Tarixi
Ada britaniyalı qütb araşdırmaçısı Benjamin Li Smit Kral V Georqun şərəfinə adlandırmışdır.

## Xarici keçidlər
* Vilçek Torpağı

## Mənbə
* Georg Land in Franz Josef Land|date=20101223043232 Qeorq Torpağı
* Şahzadə Qeorq: http://www.echo-online.de/service/detail.php3?id=315565
Bell

**Bell** — soyad.

* Dreyk Bell — Amerika aktyoru, müğənnisi, söz yazıçısı, bəstəkarı.
* Aleksandr Bell — şotland, ilk real telefonun ixtiraçısı.
* Meri Bell —
* Con Bell — Şimali İrlandıyalı fizikaçı. Bell teoremi olaraq bilinə

## Həmçinin bax
* Bell (dəqiqləşdirmə)
Yuu Kamiya

**Tyaqo Furukava Lukas** və ya qələm adı ilə  — yapon-braziliyalı roman yazıçısı və illüstrator. 10 noyabr 1984-cü ildə Braziliyada anadan olmuşdur. O, Takayama Kaqaminin *"[[A Dark Rabbit Has Seven Lives]]"* ranobesi üzərində işləmişdir. 2013-cü ildə işləməyə başladığı *"[[No Game No Life]]"* ranobe seriyası (bu ranobenin daha sonra anime adaptasiyası hazırlanmışdır) 2014-cü ilin bestseller ranobelərdən biri olmuşdur. Bu ranobe seriyası *"Yomiuri Shimbun Sugoi Japan"* mükafatını qazanmış 10 ranobe seriyasından biridir. 2015-ci ildə *"[[Clockwork Planet]]"* adlı yeni ranobe və manqa seriyasının anime adaptasiyası üçün yaşıl işıq yanmışdır. 2011-ci ildə *"[[No Game No Life]]"* üzərində birlikdə işləyəcəyi Maşiro Hiiraqi ilə ailə həyatı qurmuşdur.

## Əsərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*
Akmola vilayəti (Rusiya imperiyası)

**Aqmola vilayəti** (), 1918—1920 illərdə **Omsk vilayəti** () — Rusiya imperiyasının inzibati ərazi vahidi.
Robertson adası

**Robertson adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan kiçik olan ada. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayəti Primorski rayonu ərazisinə daxildir. 
Arxipelaqın cənubunda yerləşir. Nоrtbruk adasından şərqdə yerləşir. Uzunluğu 1&nbsp;km-dən azdır. Ərazisi düzənlikdir. Ada Şotland milli antarktik ekspedisiyasının əsas gəmisi olan "Skotiya" gəmisinin kapitanı Tomas Robertsonun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Akvatoriyası
Barens dənizi akvatoriyası ərazisinə daxildir. Nоrtbruk adasından dar boğaz ilə ayrılır. Sahilində dərinlik 20 metrdir. Ən yaxın yerləşən adalar: Nortbuk və Eteric adaları.
Mühafizə fotoqrafiyası

**Mühafizə fotoqrafiyası** — fotoqrafiya prosesində çox istifadə edilir və onun məhsullarının qaydaları içində qorunmalı obyektlərin vəkilidir.

Mühafizə fotoqrafiyası ətraf mühitin və biosferin yaxşılaşdırılması və təbiətin qorunması üçün bir vasitə kimi sənədli fotoqrafiyanın konkret yönü ilə təbiət fotoqrafiyasını birləşdirir.

## İstinadlar
Aydın Ziyadlı

**Aydın Əbülfət oğlu Ziyadlı** () — Sənətşünas, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1991).

## Həyatı
Aydın Əbülfət oğlu Ziyadlı 29 yanvar 1951-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1969-cu ildə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbini bitirib. Həmin ildə Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına qəbul olub. Konservatoriyada Lenin təqaüdü ilə oxuyub. 1974-cü ildə konservatoriyanı fərqlənmə diplomu ilə tamamlayıb.

Aydın Ziyadlı Çerkazov adına Leninqrad Teatr, Musiqi və Kinematoqrafiya institutunun aspiranturasına qəbul olub. 1985-ci ildə tanınmış musiqişünas İzali İosifoviç Zemtsovskinin rəhbərliyi altında "Müasir Azərbaycan musiqisi" adlı dissertasiyanı uğurla müdafiə edərək sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru elmi adını alıb.

Aydın Ziyadlının əsas yaradıcılığı xalq musiqisi ilə bağlıdır. O, xalq musiqisini müxtəlif — tarixi, nəzəri, elmi-məntiqi, ədəbi-poetik aspektlərdən tədqiq edib.

Aydın Ziyadlının pedaqoji sahəsi Konservatoriya ilə bağlıdır. Ömrünün təxminən 30 ilini bu musiqi ocağına həsr edib. 1991-ci ildən dosent kimi elmi-pedoqji işlə məşğul olub. O, uzun müddət Dövlət Konservatoriyasının müəllimi kimi çoxlu sayda tələbələr yetişdirib, yeni musiqişünaslar nəslinin hazırlanmasında mühüm xidmətlər göstərib.

Aydın Ziyadlının tədqiqat işlərinin bir qismi Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının elmi məqalələr məcmuələrində dərc olunub. O, musiqi və folklor problemləri ilə bağlı istər respublikada, istərsə də SSRI miqyasında keçirilən elmi-praktik konfranslarda məruzələr edib,

Aydın Ziyadlı 2003-cü ildən İsveçdə, Stokholm şəhərində yaşayır.

Aydın Ziyadlı Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin üzvüdür. Konqresin İsveçdəki Mədəniyyət şöbəsinin müdiridir. Onun respublika, eləcə də beynəlxalq miqyaslı yaradıcılıq və mədəniyyət qurumlarındakı səmərəli fəaliyyəti bir daha təsdiq edir ki, o, yalnız tədqiqatçı alim deyil, həm də praktik əhəmiyyətli işlər görən təşkilatçı mütəxəssisdir.

## Ailəsi
Aydın Ziyadlı Sevinc Süleyman qızı ilə ailə qurub. İsmayıl adlı oğlu, Ayan adlı qızı var.
* İsmayıl xan Ziyadxanovun nəvəsidir.

## Filmoqrafiya
* Aydın Ziyadlı: Aydın və ziyalı (film, 2016)

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan diasporu
Çiloe

**Çiloe adası́** () — Sakit okeanda yerləşən, Çiliyə məxsus olan ada. Sahəsi 8394 km² təşkil edir. Çiloe arxipelaqının əsas adası olaraq arxipelaqın 91,4 % ərazisini təşkil edir (9181 km²).

## Yerləşməsi

Sahəsinə görə Çilinin Odlu Torpaqdan sonra ikinci adasıdır. Cənubi Amerikanın isə sahəsinə görə dördüncü adasıdır.

Onun şimaldan cənuba uzunluğu 190 km, maksimal hündürlüyü 1048 metr təşkil edir. Şərqdən qərbə eni 60 km-dir.

Şərqi təpəli düzənliklərdən ibarətdir.

Ada materikdən Ankud körfəzi və Korkovado körfəzi şərqdən, Cakao boğazı şimaldan, Quafo boğazı ilə isə cənubdan ayrılır.

## İqlimi
İqlimi mülayim və rütubətlidir. Sakit okendan keçən Peru cərəyanının təsirinə məruz qaldığından ada ətrafında temperatur il ərzində 9–11 °C arasında dəyişir.

Adanın mərkəzindən keçən dağlar adanı iqlim baxımdan iki yerə bölür. Dağlar iqlimə böyük təsir göstərir.

Yayda temperatur 12,8 °C, qışda isə 7,5 °C olur. İllik yağıntının miqdarı isə 2900 mm-dir.

## Tarixi
Belə düşünülür ki, adanın ilk sakinləri Çonolar olmuşdur. 1567-ci ildə ispanlar adaya ilk dəfə ayaq basırlar. Elə həmin ildəcə onlar Kastro şəhərini inşa edirlər. 1768-ci ildə Ankud adanın mərkəzi şəhəri olur. 1817-ci ilin dekabrında Çili və İspaniya qüvvələri arasında Çiloe adasında şiddıtli döyüş baş verir. Bundan sonra isə ada Çilinin mülkiyyətinə çevrilir.

XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Çilini bürüyən qızıl xəstəliyi səbəbindən ada əhalisinin bir qismi ölkənin cənubuna axışmışdır.

Güçlü zəlzələdən sonra Ankud şəhəri tamamən dağılır. 200 ildən sonra 1982-ci ildə Kastro yenidən adanın mərkəzinə çevrilir.

### Ümumdünya irsi

İspanlar adaya ayaq basdıqdan sonra bura xristian dini adada təbliğ edirlər. Burada inşa edilən kilsələr unikallığı ilə seçilir. Bu səbəbdən 2000-ci ildə bu abidələr UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Əhalisi

Əhalisi 2002-ci ilə olan məlumata görə 154 700 nəfər təşkil edir. Adanın yaşayış məntəqələri — Kastro şərqdə və Ankud şimalda.

Ada əhalisinin əsas məşğuliyyəti meşə məhsullarının istehsalı və balıqçılıqdır.

## İnzibati bölgü
Çiloe arxipelaqına daxil adaların böyük qismi eyni adlı əyalətin ərazisinə daxildir. Ada ərazisi isə kiçik ərazi vaxidlərinə bölünür.

## İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatının əsasını heyvandarlıq və kartofçuluq təşkil edir. Ada ilə materik arasında bərə fəaliyyət göstərir. Çakao boğazı üzərində gələcəkdə körpü tikintisi planlaşdırılır. Vilayətin büccəsinin əsasını isə turizm təşkil edir.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Çiloe adası
* Çiloe adasının portalı
* Çiloe mifologiya
Ələkbər Həsənzadə

**Ələkbər Əliheydər oğlu Həsənzadə** (8 noyabr 1939, Bakı - 1 iyul 2019, Sankt-Peterburq) — "Lenfilm" kinostudiyasının səs rejissoru, Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatı laureatı, "Nika" mükafatı laureatı, Rusiya Federasiyasının əməkdar incəsənət xadimi, Sankt-Peterburq Kino və Televiziya Universitetinin professoru, akademik.

## Həyatı
Ələkbər Əliheydər oğlu Həsənzadə 8 noyabr 1939-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Atası Əliheydər Həsənzadə və anası Rüxsarə Ağayeva teatr aktyorları və 1930-cu illərdə Azərbaycanın bir sıra bölgələrində teatr sənətinin təbliği və inkişafı yönündə fəaliyyət göstərən sənət xadimləri idilər. Ə. Həsənzadənin təhsil aldığı 1 nömrəli məktəb o vaxtlar el arasında "Bağırov məktəbi" adlanırdı. Bura orta ümumtəhsil ocağı olmaqla yanaşı, həm də Suvorov məktəbi, ya da sonralar Azərbaycanda yaradılmış Naxçıvanski adına Hərbi Məktəb kimi, gənc hərbçilər hazırlayırdı. Ələkbər Həsənzadə də o dövrün əksər oğlan uşaqları kimi, təyyarəçi olacağı arzulayırdı.

İş elə gətirdi ki, məzun olmaqlarına 3 il qalmış məktəbi bağladılar. Onda Ələkbər iki sinif yuxarıda oxuyan yoldaşı ilə qaçıb İrəvana getdi. Orda təyyarəçilər hazırlayan ixtisaslaşmış məktəbə daxil oldu. Təlimlərin birində hətta ayağını möhkəm zədələndi də. Valideynləri onu Bakıya gətirdilər. Bir neçə ay xəstəxanada yatdı. O vaxtlar axı bütün yeniyetmələr, gənclər Maresyevin təsiri altında idilər. İrəvandakı məktəb də bağlandı. Ələkbər Həsənzadə də öz məktəbinə qayıtdı. 1958-ci ildə oranı bitirdi və o vaxtkı Leninqrad şəhərinin Kino və Televiziya İnstitutuna qəbul olundu.

Ələkbər Həsənzadə 1963-cu ildə institutu bitirəndən sonra Bakıya döndü və kinostudiyada işə qəbul olundu. Onun ixtisası imkan verirdi ki, həm səs mühəndisi kimi çalışsın, həm də səs rejissoru kimi "Azərbaycanfilm"də ilk işi Arif Babayevin çəkdiyi "İnsan məskən salır" filmində oldu. Bu film dövlət mükafatına layiq görüldü.

Ələkbər Həsənzadə "Səmt küləyi", "Ən vacib müsahibə" və başqa filmlərin səs rejissoru oldu. O, 1973-cü ildə Rusiya Kinematoqrafiya Komitəsindən təklif aldı və "Lenfilm"də çalışmağa başladı. Bu studiyanın istehsalı olan bir sıra ekran əsərlərinin səs rejissoru oldu.

Ələkbər Həsənzadənin “İtaliyalı” adlı son işi Berlin kinofestivalında əsas mükafata layiq görülüb. “Lennauçfilm” kinostudiyasının yüksək dərəcəli səs rejissoru olan Ələkbər Həsənzadə 2000-ci ildə Rusiyanın “Nika” mükafatını alan ilk azərbaycanlı kino ustası idi.

## Ölümü
Ələkbər Həsənzadə 2019-cu il iyulun 1-də Rusiya Federasiyanın Sankt-Peterburq şəhərində vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* Kirov Azərbaycanda (film, 1966)
* Azadlıq məşəli (film, 1967)
* Cırtdan (film, 1969)
* Azərbaycanın florası (film, 1970)
* Foto "Fantaziya" (film, 1970)
* Lenin bizimlədir (film, 1970)
* Ən vacib müsahibə (film, 1971)
* Nəsimi (film, 1971)
* Qozbeli qəbir düzəldərmi? (film, 1972)
* Var olun, qızlar... (film, 1972)
* Səmt küləyi (film, 1973)
* Ömrün səhifələri (film, 1974)
* Əlavə iz (film, 1981)
* Fatimə (film, 1988)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Страница Алиакпера Гасан-Заде на сайте СПбГУКиТ
Aldanmış ulduzlar (opera)

**Aldanmış ulduzlar** — bəstəkar Məmməd Quliyevin görkəmli dramaturq Mirzə Fətəli Axundovun "Aldanmış kəvakib" adlı povesti əsasında yazdığı opera. Libretto - Vidadi Paşayev.

## Tarixçə
**Aldanmış ulduzlar -** Proloq, epiloq və dörd məclisdən ibarət opera.

Bəstəkar Məmməd Quliyev, Libretto - Vidadi Paşayev, Quruluşçu rejissor - Əflatun Nemətzadə, Musiqi rəhbər və Dirijor - Rauf Abdullayev, Quruluşçu rəssam - Ə. Almaszadə, Xormeysterlər - N. Məlikov, G. Koryakin, Baletmeysterlər - R. Axundova, M. Məmmədov.

Əsər ilk dəfə 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur.

## Məzmun
M. F. Axundovun povestinin əsas – xalq və hökmdarlar problemini bəstəkar özündə dram teatrı, balet və pantomima cizqilərini birləşdirən sintetik opera formasında canlandırır. Əsərin janr diapozonunu genişləndirməyə çalışmaqla, müəlliflər operada qədim milli teatr formalarının, bayramlarda meydanlarda göstərilən “Qaravəlli” tamaşaları ənənələrini canlandırmağa cəhd göstərirlər. Bu “teatrda teatr” forması xalq komik nağıllarının, oxşamalarının və teatr tamaşalarının ən müxtəlif personajlarını operaya daxil etməyə imkan verir. Məsələn, bir – birini tamamlayan Keçəl və Kosa belələrindəndir.

### Qəhrəmanlar və ifaçilar
* Kosa - Ə. Haqverdiyev
* Keçəl - K. Hüseynov
* Axund - B. Mirzəyev, (C. Əkbərov)
* Səlma - X. Qasımova
* Yusif Sərrac - A. Məlikov
* Şah - F. Mehdiyev
* Cəmaləddin (münaccim) - A. Kərimov
* Başbilən (vəzir) - Q. Əliyev
* Bəhbəhani (saray şairi) - İ. Ələkbərov
* Yumruqoğlu (sərkərdə) - Ş. Quliyev
* Fiqaro (əcnəbi elçi) - K. Məmmədov
* II Elçi - İ. Məmmədov
* III Elçi - V. Tahirov
* Cəllad, hərəmlər, rəqqasələr, saray əhli, keşikçilər, xalq nümayəndələri

## Ədəbiyyat
* Ю. ГАБАЙ. "ОБМАНУТЫЕ ЗВЕЗДЫ",  *Москва*, *Советская музыка, 1978, № 8, с. 55-58.*
* Zümrüd Dadaşzadə, Musiqinin sadiq cəngavəri, Qobustan. - 2011. - **№ 2**. - S. 11-16 http://www.azyb.net/cgi-bin/jurn/main.cgi?id=2183
* K. Xankişiyeva - Məmməd Quliyevin simfonik yaradıcılığında ənənə və müasirliyə dair
* КАТАЛОГ СОВЕТСКИХ ПЛАСТИНОК / **М. КУЛИЕВ** (1936): **«Обманутые звезды»**, Фрагменты оперы (на азербайджанском яз.) , *С10—12281-2. 1979.* http://records.su/album/18892
* Мамед Мехти оглы Кулиев. ОБМАНУТЫЕ ЗВЕЗДЫ. Опера в двух действиях, четырех картинах с прологом и эпилогом. Советские Оперы, Москва, Советский Композитор, 1982, с. 409-411.

## Həmçinin bax
* Aldanmış kəvakib
Məhəmməd Ağdaşi

**Məhəmməd əfəndi bin Xızır əl-Öməri əl-Ağdaşi** (?-?)—XVI-XVII əsr Azərbaycan tarixçisi.

## Həyatı
Məhəmməd əfəndi Ağdaşi XVI əsrin ortalarında Şirvan əyalətinin Ərəş mahalının Ağdaş kəndində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.

Məhəmməd əfəndi Ağdaşi tarixçi idi. "Dərbəndnamə" adlı əsəri var. Bəzi müəlliflər bu əsərin müəllifini kumık kimi göstərirlər. Yanlış ehtimaldır. Mötəbər tədqiqatçılar müəllifin Azərbaycanlı olduğunu qeyd edirlər. V. V. Bartold "Dərbəndnamənin mənşəyinə dair" adlı məqaləsində yazır: "Rumyantsevin siyahısında son olaraq qeyd olunub ki, müəllifin adı Məhəmməd Avabi Ağdaşidir, nəinki Kantemirin, Bayerin və əvvəlcə Klaprotun yazdığı kimi Akrasi və yaxud Akraşidir".

Qeyd edək ki, elm aləmində "Dərbəndnamə" haqqında ilkin sözü XVIII əsrin əvvəllərində akademik Z. Bayer söyləmişdir. 1726-cı ildə o yazırdı: " Girey xanın rəhbərliyi altında müsəlmanlar Dərbənd və Əndəri işğal edəndə Məhəmməd Əvabi Əxasse belə bir əmr aldı ki, ərəb və fars mənbələri ilə tanış olaraq Dağıstanın qədim tarixi haqda türkcə yazsın…"

Bu cür qarışıq məlumata Y. Klaprotun da əsərində rast gəlmək olar. Hətta Y. Klaprot bunu daha başqa istiqamətdə şübhəli bir şəkildə qələmə alır. O yazırdı: "Dərbənd ərazisində islam yayılanda Krım xanı Girey xan Qum və Xəzər dənizləri arasındakı əraziləri və həmçinin Əndəri ələ keçirən zaman şəhər sakini Məhəmməd Əvabi Əktaşiyə tapşırıq verdi ki, ən yaxşı ərəb və fars tarixçilərinin əsərlərindən Dağıstana aid olan hissələri türk dilinə çevirsin…".

V. V. Bartold hesab edirdi ki, Məhəmməd Əvabi Ağdaşi Dağıstanın yerli knyazı Çoban bəyin tapşırığı ilə XVII əsrdə yazmışdır..

Məhəmməd əfəndinin oğlu Qul Əhməd Fazil də Şirvanın ziyalı şəxslərindən idi.

## İstinadlar