open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Üçtərəfli komissiya

**Üçtərəfli komissiya** () — Şimali Amerika, Qərbi Avropa və Asiya (Yaponiya və Koreya Respublikası timsalında) nümayəndələrindən ibarət beynəlxalq təşkilat. Rəsmi məqsədi beynəlxalq problemlərin həllini axtarmaqdır.

## Əlavələr
* Üç mnənzil-qərargahı var: Vaşinqton, Paris və Tokioda.
* Komissiya heç kimi maliyyələşdirmir, onun üzvləri ancaq fərdi şəxslər ola bilər.
* İcraiyyə Komitəsinin 26 üzvü var.
* Komissiya ildə bir dəfə üzvlərini ümumi iclasa toplayır.

## Həmçinin bax
* Mondializm
* Bilderberq klubu
* Bohem çöllüyü
* Qloballaşma
* Yeni dünya qaydaları
* Dünya hökuməti

## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт 
* Trilateral over America: Antony C. Sutton — CPA, 1995 — ISBN 0–944379–32-X (Энтони Саттон. КТО УПРАВЛЯЕТ АМЕРИКОЙ?) http://www.velesova-sloboda.org/geo/trilaterals.html 
* В архивах "мирового правительства". "Лента.ру" поговорила с первым исследователем документов Трехсторонней комиссии // Lenta.ru, 2013–11–21
Kral kompaniyası adaları

**Kral kompaniyası adaları** () —  Hind okeanının cənub-şərqində, Tasmaniya adasından isə cənub-şərqdə yerləşən kabus adalar.

## Adaların tarixi
İlk dəfə bu adalar haqqında məlumat 1840-cı ildə verilmişdir. Ancaq bu adaların mövcudluğu haqqında kimin məlumat verməsini bilinmir. Bir çox qədim xəritələrdə onun yerləşmə ərazisinin  və ya  kimi göstərilirdi.

Adaların mövcud olması 1840-cı ildə Amerika antarktik ekspedisiyası tərəfindən tərəfindən inkar edilir.
thumb|left|500px| «Nimrod» gəmisi Kral kompaniyası adaları və digər iki kabus adanın axtarışı zamanı
thumb|
1889 - 1902 illərdə dəfələrlə gəmilər bölgədən keçərək heç bir quru parçasını aşkarlamamışlar. Bu səbəbdən 1904-cü ildə Birləşmiş Krallığın Hidroqrafiya Cəmiyyəti bu qeydi xərtələrdən silmişdir.

1909-cu ildə Nimrod, 1912-ci ildı Avrora gəmisi adaların axtarışına çıxsada heç bir nəticə əldə edilməmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*  «Avrora» gəmisinin səyahət istiqaməti
Pentti Siimes

**Pentti Siimes**  (10 Sentyabr 1929 – 27 Oktyabr 2016) — Finlandiyalı film aktyoru. O, 1946-cı il ilə 2008-ci il arasında 86-dan çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır.

Siimes film karyerasına *[[Miriam]]* filmi ilə başlamışdır. Film 8-ci Berlin Beynəlxalq Film Festivalında iştirak etmişdir. Onun ata babası Polşalı idi. Siimes 1956-cı ildə aktrisa Elina Pohyanpaa ilə ailə həyatı qurmuş və 1996-cı ildə o ölənə kimi onunla birlikdə olmuşdur.

## Filmoqrafiyası
* *[[Naməlum əsgər (1955, film)|Naməlum əsgər]]* (1955)
* *[[Miriam (film)|Miriam]]* (1957)
* *[[Qaz, Müfəttiş Palmu!]]* (1961)

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*
Rəfael Abbasov

**Rəfael Abbas oğlu Abbasov** () — Azərbaycan rəssamı, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2006).

## Həyatı
Rafael Abas oğlu Abasov  28 noyabr 1943-cü il də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1960-1965-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində, 1968-1974-cü illərdə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda təhsil almışdır. 1967-ci ildən başlayaraq respublika və beynəlxalq sərgilərin iştirakçısı olan Rafael Abasov realizm üslubunda portret, natürmort və mənzərə janrında əsərlər çəkmişdir. 1978-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur.

Əsərləri Almaniya, ABŞ, Meksika, Hollandiya, Avstriya, Rusiya, İngiltərə, Fransa, Türkiyə, Yaponiya, Koreya, Şri Lankada nümayiş etdirilib və  Azərbaycan, Almaniya, ABŞ, Meksika, Koreya, Kanada, Koreya, Türkiyə, Özbəkistan, Latviya, Belarusiya, Rusiya qalereyasında və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 29 dekabr 2006

## İstinadlar
Kreşo Omerzel

**Kreşo Omerzel** (12 mart 1957 — 25 oktyabr 2016) — Krşkodan olan Sloveniyalı Spidvey sürücüsü və baş məşqçisi. Kreşo Omerzel karyerasına 1975-ci ildə başlamış, 1998-ci ildə sona çatdırmışdır. O, ailə həyatı qurmuş və iki oğul atası olmuşdur.

## Uğurları
**Sloveniya Çempionu*: 1985 və 1993 
**Ərazi Çempionatı cütlük*: 1983 (Zibert ilə) 
**Ərazi Çempionatı cütlük*: 1996 (Şantey ilə)
**Sloveniya Klub Çempionu*: 1982  (AMD Krşko ilə)
**Sloveniya Klub Çempionu*: 1983  (AMD Krşko ilə)
**Sloveniya Klub Çempionu*: 1984  (AMD Krşko ilə)
**Sloveniya Klub Çempionu*: 1985  (AMD Krşko ilə)
**Sloveniya Klub Çempionu*: 1988  (AMTK Lyublyana ilə)
**Sloveniya Klub Çempionu*: 1988  (AMTK Lyublyana ilə)
**Sloveniya Klub Çempionu*: 1991  (AMTK Lyublyana ilə)

## Mənbələr

## İstinadlar
Pietro Diana (rəssam)

**Pietro Diana** (28 Dekabr 1931 – 12 Oktyabr 2016) — İtaliyalı çapçı, oymaçı və dizayner. Diana həm də "avtomatlaşdırılmanın" yaradıcısı hesab edilir.

## Boioqrafiya
* Giorgio Auneddu, Pietro Diana: incisioni, disegni, automates (opere recenti 1975-1991), Torino, Tuttagrafica, 1991

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Pietro Diana. Gli ottant’anni di un maestro dell’incisione – Luca Pietro Nicoletti
Korey Olliviyerre

**Korey Olliviyerre** () — Qrenadalı üzgüçü. Korey Olliviyerre Qrenadanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Korey Olliviyerre birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 100 m qurbağalama stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 1:08.68 saniyəlik nəticəsi ilə 46-cı yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

## İstinadlar
Həsən Həsənov (hidrotexnik)

**Həsən Mehdi oğlu Həsənov** () — Azərbaycan hidrotexnik – alimi, xalq təsərrüfatının inkişafında əldə etdiyi nailiyyətlərə görə “Şərəf nişanı” ordeni kavaleri (1981), elmlər doktoru (1996).

## Həyatı
Həsən Həsənov 1940-cı ildə Gürcüstanın Marneuli (Borçalı) rayonunun Qasımlı kəndində kolxozçu ailəsində dünyaya göz açmışdır. 1958-ci ildə Qasımlı kənd orta məktəbini qızıl medalla bitirmişdir və Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Hidromeliorasiya fakultəsinə qəbul olmuşdur. 
 
1963-cü ildə institutu Fərqlənmə (Qırmızı) diplomu ilə bitirdikdən sonra, Azərbaycan Elmi-tədqiqat Hidrotexnika və Meliorasiya institutunda kiçik elmi işçisi kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
  
## Fəaliyyəti
1966-cı ildə Moskva Hidromeliorasiya institutuna məqsədli aspiranturaya qəbul olmuş və 1970-ci ildə “Avtomatik impulslu yağışyağdırıcı apparatın hidravlikası” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək “Texnika elmləri namizədi” alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür.
Müdafiədən sonra ixtira etdiyi  Avtomatik impulslu yağışyağdırıcı apparatın mükəməlliyini nəzərə alaraq, qurğunun  kütləvi şəkildə istehsalına başlanılmışdır. "AİDA" adını almış bu qurğu xalq təsərrüfatında geniş şəkildə tətbiq olunmuşdur.

1970-ci ildən Azərbaycan Elmi-tədqiqat Hidrotexnika və Meliorasiya institutunda Baş elmi işçi kimi fəaliyyət göstərmiş və 1978-ci ildə müsabiqə yolu ilə “Hidrotexniki laboratoriya”-nın müdiri seçilmişdir.

Həsən Həsənovun elmi əməyi  dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, dəfələrlə orden və medallarla təltif edilmişdir.
1975-ci ildə Moskvada keçirilən və dünyanın bir çox ölkələrinin  nümayəndələrinin iştirak etdiyi  “İrriqasiya və drenaj -75” beynəlxalq sərgisində “Balıqqoruyucu qurğunun yeni konstruksiyası” modeli müvəffəqiyyətlə nümayiş etdirilmiş və Həsən Həsənov sərginin gümüş medalı ilə təltif edilmişdir.

1981-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə xalq təsərrüfatının inkişafında əldə etdiyi nailiyyətlərə görə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

1985-ci ildə  Moskvada  SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri sərgisində nümayiş etdirilmiş "Balıqqoruyucu qurğunun yeni konstuksiyasının"  təkmilləşdirilmiş modelinə görə, həmin sərginin bürünc medalına layiq görülmüşdür.

Həsən Həsənovun birbaşa rəhbərliyi  ilə yeni avadanlıqla təchiz olunmuşdur “Hidrotexniki laboratoriya” quraşdırılmışdır.

Bu illər ərzində Həsən Həsənovun rəhbərliyi ilə laboratoriyada Azərbaycanın bir sıra su təsərrüfatları obyektlərində - o cümlədən Əyriçay, Tovuzçay, Şamxorçay, Qudyalçay, Boladıçay, Bazarçay, Vayxır və Viləşçay, Rusiya Federasiyasının Dağıstan Muxtar Respublikasında Samurçay – müvəffəqiyyətlə elmi tədqiqatlar aparılmış və xalq təsərrüfatına xeyli fayda verilmişdir.

Həsən Həsənov, eyni zamanda tədqiqat işləri ilə bərabər, 66  elmi işin və monoqrafiyaların müəllifi,  4  ixtiraya görə “Müəlliflik şəhadətnaməsi” almışdır.

1996-cı ildə suvarma sistemlərinin “ Suburaxıcı və balıqqoruyucu qurğularının layihələşdirilməsinin elmi əsasları ” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını  müdafiə etmişdir.


|Həsən Həsənov
|Su təsərrüfatları obyektlərində
|Şərəf Ordeni


## İstinadlar
Kermadek çökəkliyi

**Kermadek çökəkliyi** — Sakit okeanın cənub-qərb hissəsində 10 047 m dərinliyində yerləşən dünyanın ən dərinsulu çökəkliklərindən biri. Sakit okean plitəsi Hind-Avstraliya plitəsinin altına subduksiya etməsi nəticəsində yaranıb.

Kermadek adalarının şərq dağətəyində meridional istiqamətdə yerləşir. Uzunluğu 1200 km. Kermadek 1889-cu ildə "*Penguin*" ("Pinqvin") adlı Britaniya gəmi ekspedisiyası tərəfindən tapılıb. Onun dərinliyini 1958-ci ildə Sovet elmi-tədqiqat gəmisi "*Vityaz*" ölçüb.

Çökəklik Yuon de Kermadekin şərəfinə adlandırılıb.
Rəfail İncəyurd

**Rəfail İncəyurd** (tam adı: *Rəfail Ağakişi oğlu İsmayılov*; ) — Azərbaycan şairi. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Rəfail İncəyurd 4 iyul 1954-cü ildə Qazax rayonunun Kəmərli kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fizika-Riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir.

Ədəbi həyata yeniyetmə yaşlarından başlamışdır. Universiteti bitirdikdən sonra bir müddət müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. 1981–1998-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universiteti Hesablama Mərkəzində proqramçı, redaktor müavini, redaktor, Müəllim nəşriyyatında redaktor, Bakı Dövlət Universiteti nəşriyyatında kompüter proqramçısı, Odlar Yurdu və Diplomat nəşriyyatlarında baş redaktor və s. vəzifələrdə çalışıb.

2003-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* http://azerbaycanedebiyati.com/index.php/sayfa/detay/refail_inceyurd
Nəsib Əliyev

**Nəsib Əliyev** - jurnalist, "Gənc işçi" qəzetinin redaktoru, Vətən Müharibəsi qəhrəmanı, I dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni mükafatçısı.

## Həyatı
Nəsib Əliyev 1908-ci ildə Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində anadan olmuşdur. 
1936-cı ildə Moskvada birillik ali təbliğat məktəbini bitirmişdir. Müharibə qabağı ailəsiylə bərabər Belarusun Belostok şəhərində qulluq etmişdir. Belostok Brest qalasının yaxınlığındadır. Müharibənin ilk günlərindən cəbhə xəttinə gəlmiş Nəsib Əliyev 1943-cü ildə Ukraynanın Xarkov istiqamətində qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Komsomol, rayonlarda partiya komitəsinin katibi kimi vəzifələrdə çalışmışdır.

## Mənbə
*Fikrət Seyidov. Aslanbəylidən başlanan xatirələr. Bakı: 2000, 350 səh.

## İstinadlar
Ramiz Məmmədov (futbolçu, 1972)

**Ramiz Mehman oğlu Məmmədov** (; ) — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş sovet və Rusiya futbolçusu.

## Karyera

### Klub
Spartak Moskvanın yetirməsi, onun heyətində 1992-1998-ci illərdə çıxış edirdi və beş dəfə ölkə çempionatının qalibi olmuşdur. 1998-1999-cu illərdə Arsenal Tula və Krılya Sovetov komandaların şərəfini qoruyurdu, sonra isə Dinamo Kiyev komandasına transfer olunaraq, burada ölkə çempionluğunu qazanmışdır. 2000/01 mövsümündə Avstriyanın Şturm Qrats klubunda çıxış edirdi. 2002-ci ildə Volqar klubu ilə müqavilə bağladı. Daha sonra Rusiyaya qayıtdı və 2003-cü ildə çıxış etdiyi Luç-Energiya klubunda İkinci divizionunun "Vostok" zonasının birinciliyində kiçik qızıl medal qazanmışdır, ondan sonra karyerasını bitirmək qərarını aldı.

Rusiya Premyer Liqasında 139 oyunda 7 qol vurmuşdu.

### Milli
1994-1998 illərdə Rusiya millisində 10 oyun keçirtmişdir, ilk oyununu 17 avqust 1994-cü ildə Avstriya milli futbol komandasına qarşı olmuşdur.

Yığmada oynayan ilk Birinci divizion oyunçusu kimi tarixə düşmüşdü, belə ki, 18 noyabr 1998-ci ildə Arenal Tula komandasının oyunçusu olaraq Braziliya millisinə qarşı oyunda iştirak etmişdir

## Şəxsi həyatı
Ramiz Məmmədov 21 avqust 1972-ci ildə Moskvada anadan olub. Atası — Mehman Məmmədov, milliyətcə azərbaycanlıdır, əslən Gürcüstanın Yuxarı Qarabulaq kəndindəndir. Anası milliyətcə rusdur.

## Nailiyyətləri

### Klub
* Rusiya çempionatının qalibi (**5**): 1992, 1993, 1994, 1996, 1997
* Rusiya çempionatının bürünc medalçısı: 1995
* Rusiya kubokunun qalibi: 1995/96
* Ukrayna çempionatının qalibi: 1999/00
* İkinci divizionun "Vostok" zonasının birinciliyinin qalibi

### Şəxsi
* Rusiya Futbol Federasiyasının tərtib etdiyi "Rusiya Çempionatının ən yaxşı 33 oyunçusu" siyahısına salınmışdır (**4**): № 1 (1994, 1996), № 2 (1993, 1995)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ramiz Məmmədov ''Rfs.ru'' saytında
Avrora adaları

[thumb|[Şaq qayalıqları.]]
**Avrora adaları** — Cənubi Georgiya və Folklend adaları arasında ehtimal olunan kabus ada. Adalar ilk dəfə 1762-ci ildə kəşf edilmişdir. 1794—1870-ci illər ərzində 52°37' c.e və 47°49' q.u göstərilirdi. Adalar haqqında son məlumatlar 1856-ci ilə aiddir. Sonradan adalar aşkarlanmamışdır.

Bu adaların həqiqətən də mövcud olub olmaması dəqiq bilinmir. Ola bilsin ki, ada zənn olunan obyekt ya aysberq ya da atmosfer hadisəsi olmuşdur. Belə düşünülür ki, bu adalar Şaq qayalıqlarıdır.

## Açılış tarixi
* 1762 — İspaniyaya məxsus olan «Avrora» gəmisi Limadan Kadis istiqamətində üzərkən Cənubi Georgiya yolunun üzərində, Folklend adalarından cənub-şərqdə üç adanı kəşf etmişdir. Adalar adanın şərəfinə adlandırılmışdır.  
* 1769 — İspaniya gəmisi olan «San-Migel» 52°37' c. e. və 47°49' q. u. adaları yenidən müşahidə etmişdir.
* 1774 — «Avrora» gəmisinin heyət üzvləri adaları yenidən müşahidə etdiklərini bəyan edirlər.
* 1779 — «Mirvari» briqatı adaların mövcudluğunu təstiqləmişdir.
* 1790 — «Şahzadə» adalarını müşahidə etmişdir. Üstəlik «Dolores» adaların adasından keçmişdir.
* 21-27 yanvar 1794 — İspan korveti «Atrevida» J. de Butameste adaları tətqiq etmişdir.
* 27 yanvar 1820 —  Antarktika  araşdırmaçıları Ceyms Ueddell bölgəni tətqiq etmiş və adaları aşkarlamamışdır.
* 1822 — «Оса» gəmisinin üzvləri adanın axtarışına çıxsalarda bir nəticə alınmamışdır. 
* 1856 — «Helen Beyrd» gəmisinin kapitanı gəmi jurnalında sonuncu dəfə adaları 52°41 c. e. və 48°22' q. u arasında aşkarlamışdır.

## Adanın təsviri
1794-ci ildə adalar «Atrevida» gəmisinin kapitanı J. de Butameste tərəfindən araşdırılmışdır. Onun sözlərinə görə adalar qrupu üç adadan ibarətdir:
* **Mərkəzi ada** — qrupun ən iri adasıdır. Zirvəyə malikdir. Çadır formasına malikdir. Cənubdan qarla örtülüdür. Şimalında qaraltı suxurun olması anlamına gəlir. Koordinatları 53°2’40" c. e. və 47°55’15" q. u.
* **Şimal adası** — hündürlüyü azdır, üstəlik üzəri buzla örtülüdür. Koordinatları 52°37’24" c. e. və 47°43’15" q. u.
* **Cənub adası** — böyük qaya, aysberqə bənzəyir. Koordinatları 53°15’22" c. e. və 47°57’15" q. u.
1856-ci ildə «Helen Beyrd» adasının kapinatı adaları tətqiq edərkən onların beş olmasını yazmışdır. Adalar qarla örtülüdürlər. 
## Ada ədəbiyyatda
* Allan Edqar Ponun «Artur Qordon Pimanın səyahəti» («The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket», 1838) povestində Avrora adalarının əhəmiyyətsiz axtarışlarından söhbət açılır.
* Barbara Xocsonun «Hippolita» («Hippolyte’s Island», 2001) poemasında qəhrəman adaları yenidən kəşf edir.

## Adalar haqqında əfsanə
* Dənizçilər arasında belə bir əfsanə gəzirdi ki, burada İspaniyaya məxsus olan qızılla dolu olan gəmi batmışdır. R. Ramsey bu gəminin 1812-ci ildə Cənubi Şetland adaları yaxınlığında yoxa çıxmış «San-Temlo» olmasını ehtimal edir.

## Ədəbiyyat
* Рамсей Р. Открытия, которых никогда не было / Пер. с англ. — СПб.: Амфора, 2002. — 253 с.
* Эдгар Аллан По. Повесть о приключениях Артура Гордона Пима // В кн.: «Эдгар Аллан По. Избранное». — М.: Художественная литература, 1984 («Б-ка литературы США»).

## Həmçinin bax
* Şaq qayalıqları
* Sannikov Torpağı
## İstinadlar
Tamuris buzlağı

**Tamuris buzlağı** (, ‘Lednik Tamiris’ \'led-nik ta-'mi-ris\) — 3&nbsp;km uzunluğu, 2.8&nbsp;km eni olan və Antarktidanın Palmera arxipelaqının Anvers adası sahillərindən şərqdə yerləşən buzlaqdır. Buzlaq Mazdarovo zirvəsindən şimalda yerləşmişdir.

Buzlaq Homerin İliada əsərinin qəhərmanı olan Frakiya musiqiçisi Tamurisin adını daşıyır.

## Yerləşməsi
Tamuris buzlağı  koordinatlarında yerləşmişdir. İliada buzlağından şərqdə, Kleptuza buzlağından şiaml-qərbdə, Resus buzlağından cənubda, Predel burnundan cənubda yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

## Xəritə
* British Antarctic Territory.  Scale 1:200000 topographic map.  DOS 610 Series, Sheet W 64 60.  Directorate of Overseas Surveys, UK, 1978.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.
*Brabant Island to Argentine Islands.  Scale 1:250000 topographic map. British Antarctic Survey, 2008.

## Həmçinin bax
* Antarktida
* Anvers adası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Thamyris Glacier.
Dalçev buxtası

**Dalçev buxtası** (, ‘Dalchev Zaliv’ \'dal-chev 'za-liv\) — 3.72&nbsp;km uzunluğu olan və Antarktidanın Palmera arxipelaqının Anvers adası sahillərindən 2.45&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Studena burnundan şərqdə, Altimir buzlağından şərqdə yerləşmişdir.

Buxta Bolqarıstanlı heykəltaraş Lyubomir Dalçevin (1902-2002) adını daşıyır.

## Yerləşməsi
Dalçev buxtası  koordinatlarında yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

## Xəritə
* British Antarctic Territory.  Scale 1:200000 topographic map.  DOS 610 Series, Sheet W 64 60.  Directorate of Overseas Surveys, UK, 1978.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR), 1993–2016.

## Həmçinin bax
* Antarktida
* Anvers adası

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
* Dalchev Cove. SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
Ağyaxa

**Ağyaxa** — () — Qars ilinin ilçəsi.

Tarixi Şörəyel mahalının Osmanlı dövləti və müasir Türkiyə Cümhuriyyəti sərhədləri daxilində qalmış hissəsində yerləşdiyinə görə 1922-ci ilə qədər **Şörəyel** (Osmanlıca شوره کل (*Şoregil* və *Şöregel*)), 1922–1961 illəri arasında isə **Qızılçaxçax** olaraq da adlanırdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İqor Dodon

**İqor Nikolayeviç Dodon**, (, ) — Moldova Respublikası Sosialistlər Partiyasının sədri, Moldova Respublikası Parlamentinin deputatı, iqtisad elmləri doktoru. 13 noyabr 2016-cı tarixində Moldova prezident seçkilərinin ikinci turunda Moldova Respublikasının 5-ci Prezidenti seçilib.

## Ailəsi
1999-cu ildən Qalina Dodonla evlidir. Ailənin üç oğlu var: Boqdan, Vlad və Nikolay.

## Mənbə
* İqor Dodonun tərcümeyi-halı 

## İstinadlar
Battenberq təpəsi

**Battenberq təpəsi** (, ‘Halm Battenberg’ \'h&lm 'ba-ten-berg\) — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Livinqston adasının sahillərindən cənub-şərqdə yerləşən, 166 m hündürlüklü təpədir. Təpə buzlaqlardan azaddır.

Təpə Bolqarıstan şəhzadəsi Aleksander Battenberqin (1857–1893) adını daşıyır.

## Yerləşməsi
Battenberq təpəsi  koordinatlarında yerləşmişdir. Təpə Start təpəsindən 1.8&nbsp;km şərqdə, Voyteh burnundan 1.8&nbsp;km cənubda, Penka təpəsindən 2.19&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Bolqarıstan xəritəsinə 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

## Xəritə
* L.L. Ivanov et al. Antarctica: Livingston Island and Greenwich Island, South Shetland Islands. Scale 1:100000 topographic map. Sofia: Antarctic Place-names Commission of Bulgaria, 2005.
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map.  Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009.  ISBN 978-954-92032-6-4

## Həmçinin bax
* Cənubi Şetland adaları
* Livinqston adası

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Battenberg Hill.
4D çap texnologiyaları

**4D Texnologiyaları** - 3D Texnologiyalarından sonra 4-cü nəsil hesab olunan daha təkmilləşdirilmiş və genişləndirilmiş texnologiyalarıdır.

ABŞ-nin Harvard Universitetinin alimlərindən ibarət qrup 3D-printerdə çap edilən obyektlərin formasını dəyişdirmək üçün proqramlaşdırmağa imkan verən texnologiya hazırlayıblar. Bu halda dəyişikliklər dördüncü ölçü adlandırılan zaman kəsiyində baş verdiyinə görə texnologiya 4D-çap adlandırılıb.

Təbiətdə artıq mövcud olan mexanizmlər, məsələn, xarici stimullardan asılı olaraq öz formasını dəyişdirmək qabiliyyətinə malik bitkilər alimləri 4D-çap texnologiyasını hazırlamağa ilhamlandırıb.

rusbase.com saytının məlumatına görə, 3D-printerdə mürəkkəb əvəzinə sellüloz liflərindən ibarət olan hidrogeldən istifadə olunur. Çapdan sonra hidrogel dərhal bərkiyir.
 
Lakin bu kimi hidrogellərdən çap edilmiş struktur suya salındıqda sellüloz liflər qeyri-bərabər şəkildə şişərək bütün obyektin formasını dəyişdirir.

Alimlər tərəfindən hazırlanmış riyazi model çap edilmiş strukturların suda istənilən formaya çevrilməsi üçün sellüloz lifləri gel üzərinə yerləşdirilmə qaydasını əvvəlcədən planlaşdırmağa imkan verir.

## Həmçinin bax
*İnformasiya texnologiyaları
*3D

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Aranjiman

**Aranjiman** ( — *"tərtib etmək, uyğunlaşdırmaq"*) — musiqi əsərini, ilkin formasından fərqli, yeni formada təqdim etmək məqsədilə hazırlama və adaptasiya etmə sənəti. Orkestrasiyadan ilkin materialın dəyişdirilməsinin — harmoniyanın dəyişdirilməsi, transpozisiyanın və modulyasiyaların tətbiqi, yeni materialın əlavə edilməsi, giriş və sonluğun əlavə edilməsinin mümkün olması ilə fərqlənir.

Həmçinin, hər hansı musiqi əsərinin eyni musiqi aləti üçün daha sadə versiyasının yaradılması da aranjiman adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Основы аранжировки
* *Гаранян, Георгий Арамович* Аранжировка для эстрадных инструментальных и вокально-инструментальных ансамблей. — М. : Музыка, 1986. — 224 с., нот.
Yunayted Hava Yolları reys 93

**Yunayted Hava Yolları reys 93**, Amerika Birləşmiş Ştatlarında daxili uçuşu həyata keçirən və əl-Qaidə terror qruplaşması tərəfindən, 11 sentyabr 2001-ci ildə baş vermiş hücumlar zamanı qaçırılmış sərnişin təyyarəsi. Qaçırılmanın ardından, tam olaraq hədəf bilinməsə də iddialara görə Vaşinqton şəhərindəki Ağ Ev və ya Amerika Konqres Binası hədəf alınmışdı. Lakin sərnişinlərin terrorçulara müdaxiləsi səbəbiylə təyyarənin rotası dəyişmiş Pensilvaniya əyalətinin Somerset, Stonikrek qəsəbəsində olan Daymond. T mədəni yaxınlarına düşmüşdü. 4 hava piratı daxil olmaqla 44 adamda həyatını itirmiş, təyyarənin düşdüyü bölgədə ölən ya da yaralanan olmamışdı. Bu uçuş Amerika Hava Yolları reys 11, Yunayted Hava Yolları reys 175 və Amerika Hava Yolları reys 77 uçuşlarından fərqli olaraq hədəfinə çata bilməyən tək reys olmuşdu. Təyyarənin düşdüyü bölgədə bir müddət sonra, həyatını itirənlərin xatirəsinə həs olunmuş "Uçuş 93 Milli Abdəsi" (və ya "Reys 93 Milli Abdəsi") inşa edilmişdi.

## Təyyarədə olan insanların milliyətləri
**Qeyd:** Təyyarədə olan 4 nəfər terrorçu bu siyahıya daxil deyil.

## Qalereya

Fayl:Flight93Crash.jpg| Yunayted 93-ün düşdüyü ərazi.
Fayl:UA93 fuselage debris.jpg| Qəza ərazisindən tapılan təyyarənin bir parçası.
Flight 93 site 091110.jpg| Birinci xanım Mişel Obama və sabiq birinci xanım Lora Buşun Yunayted 93-ün düşdüyü ərazi ilə tanışlığı. 11 sentyabr, 2010-cu il, Pensilvaniya.


## Həmçinin bax
* Amerika Hava Yolları reys 11
* Yunayted Hava Yolları reys 175
* Amerika Hava Yolları reys 77

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Kokpit danığlarının transkripti-
Paranoid şəxsiyyət pozuntusu

**Paranoid şəxsiyyət pozuntusu** — kənar şəxslərin nəzərində, adətən, qapalı, qeyri–səmimi həmişə özündən razı şəxs kimi tanınırlar. Eqoistlik və başqalarının fikri ilə razılaşmamaq meyli də bu xüsusiyyətə aiddir. Onların görüş dairəsi şəxsi keyfiyyətləri çərçivəsindən kənara çıxmır. Şəxsi həyatları mənəvi cəhətdən kasad olur, insanlarla yaxınlığa meyil etmirlər. Tənha yaşamağa çalışırlar. Başqalarının fikirlərini daim inkar edirlər, tənqidləri qəbul etmirlər. Onlar üçün tək həqiqət şəxsi fikirlərinin doğruluğudur. Fikirlərini qəbul etməyən şəxslərə düşmən gözü ilə baxırlar. Qannuşkin (1875–1933) fanatiklər olaraq qəbul etdiyi bir sinfi də paranoidlərə aid edir. Bu sinif öz maddi maraqları uğrunda deyil, qarşıya qoyduğu məqsəd uğrunda mübarizə aparırlar. "Kamikadze" adlandırdığımız insanlar bu tipin cinayət məsuliyyəti daşıyan psixopatlarıdır. Bu tipə dünyanı dəyişməyə çalışan dahiləri, inqilabçıları da aid edirlər.

## İstinadlar
Şizoid şəxsiyyət pozuntusu

**Şizoid şəxsiyyət pozuntusu** — belə şəxslərin cəmiyyətdə özünü aparması, geyimləri, mimikası, jestləri və.s özünəməxsus olur. Çox danışmağı sevmirlər, mimika və jestlərlə cavab verirlər. Uşaq yaşlarından həmyaşıdları ilə əlaqədə olmurlar. Ona görə də yaş artdıqdan sonra yaxın saya biləcəkləri insanlar olmur. Başqalarının probleminə şərik olmaq, qayğı göstərmək onlara olduqca yaddır.
Raul Vallenberq

**Raul Qustav Vellenberq** (, ) — İsveç diplomatı, İkinci Dünya müharibəsi zamanı Macarıstanda on minlərlə yəhudini Holokostdan xilas edib. Budapeşt sovet ordusu tərəfindən tutulandan sonra 1945-ci ilin yanvarında həbs edilib, Moskvaya göndərilib və onun 1947-ci ilin 17 iyul tarixində sovet həbsxanasında vəfat etdiyi ehtimal edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Отчёт о деятельности российско-шведской рабочей группы по выяснению судьбы Рауля Валленберга (1991–2000 годы) (на сайте МИД РФ)
* Raul Vallenberq — Yad va-Şem — official site
Qazaxlı Məmmədəli

**Məmmədəli İbrahimov** - Məşhur pəhləvan, Yunan-Roma güləşi üzrə SSRİ çempionu, xeyriyyəçi, əməkdar incəsənət xadimi.

## Həyatı
Məmmədəli İbrahimov 1914-cü ildə Qazaxda anadan olmuşdur. 1930-cu ilde Bakı təyyarəçilik məktəbini bitirmişdir. 1933-cü ildə Ali Hərbi Akademiyaya daxil olmuşdur. Oranı bitirdikdən sonra qırıcı təyyarəçi ixtisasına yiyələnmişdir. Qazaxın müxtəlif kənd məktəblərində rus dili və ədəbiyyatı müəllimi işləmişdir.

1946-cı ildə Yunan-Roma güləşi üzrə SSRİ çempionu olmuşdur. 1949-cu ildən Gürcüstan dövlət filarmoniyasında pəhləvan kimi fəaliyyətə başlamışdır. Ömrünün sonuna qədər orada çalışmışdır. Əldə etdiyi qonorarlardan həmvətənlərimizə xeyriyyəçiliklə məşğul olmuşdur.

Əməkdar incəsənət xadimidir.

1977-ci ildə vəfat etmişdir. Qazax rayon güləş idman məktəbi Pəhləvan Məmmədəli Qazaxlının adını daşıyır.

## İstinadlar
Tapdıq Əliyev

**Tapdıq Əliyev** — alim, Texnika elmləri doktoru (1991), professor (1992), Rusiya Su Təsərrüfatı Elmlər Akademiyasının muxbir üzvü (1992), Beynəlxalq Ekolokiya Akademiyasının müxbir üzvü (1993), Alekseyevski adına elmi-tədqiqat su təsərrüfatı institutunun hidrotexnika tikinti şöbəsinin rəisi, Rusiya Federasiyası Su Layihə  İnstitutunun baş direktorunun müavini

## Həyatı
Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir (1970). 1970-1973-cü illərdə Azərbaycan Su Problemləri İnstitutunda kiçik elmi işçi olmuşdur. Moskvada Kostyakov adına Ümumittifaq Elmi–Tədqiqat Hidrotexnika və Meliorasiya İnstitutunun aspiranturasında oxumuş (1974-1977), 1978-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1991-ci ildə “Əlaqəli və əlaqəsiz qruntlarda kanalların hidrodinamiki  dayanıqlılığı'” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1979--1993-cü illərdə Alekseyevski adına elmi–tədqiqat Su Təsərrüfatı İnstitutunda hidrotexniki tikinti şöbəsinin rəisi işləmişdir. 1993-cü ildən Rusiya Federasiyası Su Layihə  İnstitutunun baş direktorunun müavinidir. Eyni zamanda Moskva Kommunal Təsərrufat və Tikinti İnstitutunda şəhər tikintisi kafedrasının professorudur.

Rusiya və xarici ölkələrdə 200-dən artıq elmi əsəri çap olunmuşdur. On monoqrafiyanın müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 20–dən artıq elmlər namizədi və doktoru hazırlanmışdır.
## Mənbə
http://qazax.biz/

## İstinadlar
TransAsiya Hava Yolları reys 235

**TransAsiya Hava Yolları reys 235 (GE235 / TNA235),** TransAsiya Hava Yollarına aid ATR 72–600 tipli sərnişin təyyarəsinin Kinmen Havalimanına getmək üzrə 4 fevral 2015-ci il tarixində, Tayvanın paytaxtı Taybeydə olan Taybey Songşan Havalımanından havalanıb Kilung çayına düşməsi və 43 adamın həyatını itirməsi ilə nəticələnən aviasiya olayı. Qəza, təyyarədəki mühərriklərin birində problemin yaranması və pilotların digər mühərrikin qaz qolunu bağlamağı nəticəsində reallaşmışdı. 53 sərnişin və 5 ekipaj üzvü olmaqla cəmi 58 adam daşıyan təyyarədən 15 adam xilas ola bilmişdir. Təyyarə düşdüyü sırada çay üzərindəki körpüdə hərəkət edən bir taksiyə sağ qanadı ilə toqquşmuş və maşındakı 2 adam yaralanmışdı. Qəza anı 3 fərqli kamera qeydə alınıb.

## Təyyarə
B-22816 quyruq nömrəsinə sahib olan ATR 72–600 tipli təyyarə, ilk uçuşunu 28 mart 2014-cü il tarixində reallaşmışdı. Şirkətə isə qəzadan on ay əvvəl 15 aprel 2014-cü il tarixində təslim edilmişdir.

## Sərnişinlər və ekipaj
Təyyarə 53 sərnişin və 5 ekipaj üzvü ilə birlikdə havalimanından ayrılmışdı. Təyyarədəki sərnişinlər arasında 31 Çinli (3-ü uşaq) və 22 Tayvanlı var idi. Kapitan pilot qəzaya qədər ümumi 14.000 saat, köməkçi pilot isə ümumi 4.000 saatlıq uçuş təcrübəsinə sahib idi. Pilotlardan hər ikisi də qəzada həyatını itirdilər. Qəzadan sonra pilotlardan Liao Cien-Tsungun cəsədi kokpitdə, ayaqları qırılmış bir halda iki əliylə təyyarənin idarə qolundan tutarkən tapılmışdı.

## Qalereya

Şəkil:Heavy Crane Truck Rising up for Test at Nanhu Riverside Park South 20150204.jpg
Şəkil:NTFD Fire Engines Parks at Nanhu Riverside Park North Road 20150204.jpg
Şəkil:Rescue Divers Finding Dead Passenger in Crashed B-22816 20150204a.jpg
Şəkil:Rescue Team Searching Crashed B-22816 in Keelung River 20150204g.jpg
Şəkil:台灣繼續搜尋復興航空235號班機空難失踪者 (2).jpg
Şəkil:Rescue Team Searching Crashed B-22816 in Keelung River 20150204d.jpg
Şəkil:TransAsia Airways Flight 235.JPG
Şəkil:People Watching Rescue Operation in North Riverside of Keelung River, Xizhi District 20150204.jpg
Şəkil:Rescue Divers Finding Dead Passenger in Crashed B-22816 20150204c.jpg
Şəkil:Rescue Team Searching Crashed B-22816 in Keelung River 20150204n2.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qəza anı və xilasetmə səyləri.
Beliz Olimpiya və Birlik Oyunları Assosiasiyası

**Beliz Olimpiya və Birlik Oyunları Assosiasiyası** () — Belizi beynəlxalq olimpiya hərəkatında təmsil edən təşkilat. 1967-ci ildə yaradılıb və elə həmin ildə Beynəlxalq Olimpiya Komitəsində qeydiyyatdan keçib.

Mənzil-qərargahı Beliz şəhərində yerləşir. Panamerika İdman Təşkilatının, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin və digər beynəlxalq idman təşkilatlarının üzvüdür. Belizdə idmanın inkişafı üzrə fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Belize Olympic and Commonwealth Games Association'' Rəsmi facebook səhifəsi
Molla Pənah Vaqifin və Molla Vəli Vidadinin xatirə muzeyi

**Molla Pənah Vaqif və Molla Vəli Vidadinin xatirə muzeyi** — Qazax rayonunda fəaliyyət göstərən muzey. Qazax M. P. Vaqif xatirə Muzeyi 1970-ci il 20 noyabrda Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən verilmiş sərəncama əsasən yaradılıb. 1983-cü ildə muzeydə ikinci tərtibat işləri aparılıb. 2002-ci ildə Nazirlər kabinetinin qərarı ilə muzeyin adı dəyişdirilərək M. P. Vaqif və M. V. Vidadinin xatirə muzeyi adlandırılıb.

## Tarixi
Məşhur Azərbaycan şairi və ictimai xadimi Molla Pənah Vaqifin xatirə muzeyi 1970-ci ilin noyabr ayının 20-də açılmışdır. Cəmi on bir otaqdan ibarət muzeyin ekspozisiyası Vaqifin həyat və yaradıcılığına, dövlət fəaliyyətinə, müasirlərinə, tədqiqatçılarına həsr olunmuşdur. 2002-ci il 2 avqustdan Nazirlər Kabinetinin xüsusi qərarı ilə muzeyin adı dəyişdirilərək M. P. Vaqif və M. V. Vidadi xatirə muzeyi adlandırıldı. 1982-ci ildən hər il respublikamızda "Vaqif" poeziya günləri keçirilir. Bu münasibət ilə iyul ayında muzeydə yerli şair və yazıçıların toplantısı keçirilir, yeni çıxan kitablar haqqında müzakirələr gedir.

## Muzeyin ekspozisiyası
Muzey 9 ekspozisiya, 1 fond, 1 kabinetdən ibarətdir. 1983-cü ildən muzeyin ekspozisiyası yenidən tərtib olunmuşdur və indi muzeydə 1235 eksponat vardır. Ekspozisiya M. P. Vaqifin həyat və yaradıcılığı, siyasi fəaliyyəti, lirikası, davamçıları, tədqiqatçıları, müasirləri, mövzularında qurulmuşdur. Muzeydə M. P. Vaqifin əlyazması, Vaqif şeirlərinə çəkilmiş illustrasiyalar, Vaqif tədqiqatçılarının fotoları, "Vaqif " dramını səhələşdirmiş aktyorların fotoları, XVIII əsrə aid geyim və məişət əşyaları nümayiş olunur. Muzeydə əsasən M. P. Vaqif və M. V. Vidadinin dövrünə -XVIII əsrə aid məişət əşyaları, bəzək əşyaları, paltarlar, silahlar, tablolar və s, nümayiş olunur. Muzeyin əsas fəaliyyətinə XVIII — əsrdə yaşamış M. P. Vaqif və M. V. Vidadi irsini və o dövrə aid olan eksponatları təbliğ etməkdir. Muzeyin ümumi sahəsi −175 m². təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Molla Pənah Vaqif
* Molla Vəli Vidadi

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

## İstinadlar
Qazax Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Qazax Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Qazax rayonunda fəaliyyət göstərən muzey.

## Tarixi
1984-cü ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən Qazax Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi yaradılması haqqında sərəncam verilmişdir və 1986-cı ilin mart ayında, Novruz bayramı ərəfəsində Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin açılışı olmuşdur.

## Muzey binası
Muzeydə olan eksponatlar antik dövrdən tutmuş son dövrədək böyük bir tarixi dövrü əhatə edir. Milli-mənəvi dəyərlərimizi əks etdirən eksponatlar muzeyə gələn ziyarətçiləri heyran edir, rayonun tarixi haqqında geniş məlumat verir.
Binanın ümumi sahəsi 579 kv.m-dir.

## Muzeyin eksponatları
Ekspozisiya sərgi salonunun sahəsi — 409 kv.m-dir. Fondun sahəsi 12 kv.m-dir. Eksponatların sayı 2450-dir. Burada Qazaxın qədimdən bu günədək keçdiyi inkişaf yolu, təbiəti, mədəniyyəti, adət-ənənəsi, məişəti, tanınmış insanları haqqında eksponatlar toplanıb. Muzeydə 2832 eksponat qorunub saxlanılır. Muzeyin ümumi sahəsi 1728-kv m-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Tırtov adası

**Tırtov adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Rusiya Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Arxipelaqın ucqar cənub-şərq qutaracağlnda qəraralaşır. Şərq adaları qrupuna daxildir. Üstəlik öz qurunun ən cənub adasıdır. Şimalında Bianki adası yerlışir. Şərqində iki elə də iri olmayan ada vardır: Jeleznyakov adası vı Lovson adası. Qərbində yerləşən Paxtuson adasından Lelin boğazı ilə ayrılır. Cənubunda yerləşən adalardan isə Matisen boğazı ayırır. Rusiyanın materik hissəsi ilə arasında məsafə 35&nbsp;km-dir.

## Görünüşü
Ada buzdan azaddır. Ada ensiz uzantı formasında şimaldan cənuba uzanaraq  **Y** hərifinə bənzəyir. Şimal-qərbində belə də böyük olmayaq yarımada vardır. Adanın şimalda Karluk burnundan cənub-şərqdə Vıxodnov burnuna qədər olan məsafəsi 16&nbsp;km təşkil edir. Eni bir necə metrdən daxili hissələrdə 5–6&nbsp;km, cənuba goğru isə daha da genişlənir. 
Adanın ətraflarının parçalı olması bir çox körfəzlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Vıxodnı burnu iləBarletta burnu arasında Yujnaya buxtası, Qaleçnı yarımadası ilə adanın mərkəzi hissəsi arasında Nedzveski buxtası, Olenı burnu ilə Melvill burnu və adanın qərbi arasında isə Nord buxtası yerləşir. 
Adanın böyük hissəsini hündürlüyü 12-36 metr olan qayalıqlar örtmüşdür. Adanın ən hündür nöqtəsi 36 metrdir. Buhündürlük adanın mərkəzi hissəsində Melvill burnu rayonunda yerləşir. Adanın sahil hissəsi daşlıqlarla örtülüdür. Burada daimi axarlara malik olmayan çaylar vardır. Demək olar ki, ada boyunca şirinsulu göllərə rast gəlinir. Melvill burnu və cənub hissə bataqlaşmışdır.

## Tarixi
Ada ilk dəfə 1901-ci ildə Zarya şxununda Eduard Vasileviç Tollun rəhbərlik etdiyi eksoedisiya tərəfindən kəşf edilmişdir. Ada rus admiralı Pavel Petroviç Tırtovun şərəfinə adlandırılmışdır. İlk əvvəllər adanın yalnız şimalına bu ad verilmişdi. Toll oranı ayrıca ada gesab edirdi. 1939-cu ildə ki, araşdırma hər keyə aydınlıq gətirmişdir.

1940-cı ildə adanın Qaleçnaya yarımadasında Tırtov qütb stansiyası fəaliyyətə başlayır. Hazlrda belə fəaliyyət göstərir.

Burada olan bir çox coğrafi adlar məşhur adaların şərəfinə adlandırılmışdır: Melvill burnu ABŞ qütb araşdlrmaçısı Corc Volles Melvillin şərəsinə adlandırılmışdır. Nedzveski butası isə sovet qütb araşdırmaçısı İosif Markoviç Nedzveski şərəfinə adlandırılmışdır. 
## İstinadlar
Sarıqamış gölü

**Sarıqamış gölü** , ) — Sarıqamış çökəkliyində yerləşən axarı olmayan olduqca duzlu göl. İnzibati cəhətdən Türkmənistan və Özbəkistan ərazilərində yerləşir. Xəzər dənizi ilə keçmiş Aral dənizi ərazisində qərarlaşır. Özbəkistana aid hissə cəmi ümumi gölün ¼ təşkil edir. Gölün ancaq şimal-qərbi Özbəkistana yerdə qalan hissəsi isə Türkmənistana mənsubdur. Türkmənistan ərazisində yerləşən ən böyük gölldür. Göldən xörək duzu tədarük edilir.

## Adının etmalogiyası
Adının mənası göründüyü kimi «Sarı» (rəng) və qamış sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir

thumb|left|200px|Sarıqamış gölü, kosmosdan görünüş. 2001 il

## Coğrafiya və hidrologiya
Sarıqamış gölü Sarıqamış çökəkliyinin mərkəzində yerləşir. Suyunun sahəsi dəyişkəndir və Xarəzm vahəsindən gələn suyun hesabına dəyişə bilir. 1977-ci ilə qədər gölün sahəsi 1500&nbsp;km² təşkil edirdi. Suyunun duzluğu 7%, ilik su daxil olması 4&nbsp;km³ təşkil edirdi. 1985-ci ilə artıq sahəsi 3200&nbsp;km² olmuşdur. Bundan sonra gölün duzlu artmışdır. Səviyyə ilə bərabər qalxan duzluluq artıq 15-20‰ çatmışdır. 
«Özbəkistan Milli Ensiklopediyasında» (2000—2005) gölün uzunluğu 100–120&nbsp;km, eni isə 30–40&nbsp;km-dir. Göl şmaldan cənub-şərqə istiqamətlənmiş formadadır. «Müasir coğrafi adların lüğəti» (2006) kitabında gölün orta dərinliyi 8,2 m olaraq göstərilmişdir. Şərqə doğru dərinlik artır. Sarıqamış çökəkliyinin ən aşağı nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 40,3 m aşağıda yerləşir.

Qərb sahilləri nisbətən hündürdür. Şərqdən gölə Əsas Dəryal kollektoru və Göl kollektoru tökülür. Bu gölün əsas qidalandırıcısı rolunu oynayır. Şərq sahilində mineral termal su mənbəyi vardır.

## Tarixi
Göl tarixi boyunca dəfələrlə yoxa çıxmış və yenidən peyda olmuşdur. Bu əsasən Amudəryadan bura suyun daxil olmasından asılı olmuşdur. Göl neogen dövrünün sonları, antropagen dövrünün əvvələrindən başlayaraq  meydana gəlmişdir. Onun ərazisi hətta Assake-Aul çökliyini belə əhatə edirdi. XIV—XVI əsrlərdə gölün dərinliyi 50–62 m olmuşdur. Sonuncu dəfə Amudəryanın gölə axması 1878-ci ilə təsadüf edir.

Göl 1960-cı illərdən bəri əsasən kollektor-drenajı ilə qidalanır. Əsas Dəryal kollektorundan gələn su Amudəryanın şərq hissəsində yerləşən bölgənin kənd təsərrüfatının inkişafına yönəldilir.

## Faunası
Sarıqamış gölündə çoxlu sayda balıq növü yaşayır: sazan, naqqa balığı, ilanbaş (balıq).

## İstinadlar
RoboCup

**RoboCup** — 1993-cü ildən başlayaraq hər il  robotlar arasında keçirilən beynalxalq yarışlar.*RoboCup* — Robotlar arasında futbol çempionatı deməkdir.  

## Mənbə
Şərq adaları

**Şərq adaları** — Kara dənizində Nordenşeld arxipelaqı tərkibinə daxil olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Rusiya Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.  
Arxipelaqın şərqində yerləşir. Qrupa bu adıda məhəs şərqdə yerləşməsi ilə əlaqədar verilmişdir. Şərq adalarından qərbdə Litke adaları, 15&nbsp;km cənub-qərbdə Paxtusov adası yerləşir. Arrxipelaq ümumilikdə 15 adadan ibarətdir. Şimaldan cənuba 30&nbsp;km məsafədə uzanır. Paxtusov adasından Lelin boğazı ilə ayrılır. Qrupa daxil olmayan və ondan cənubda yerləşən adalardan Matisen boğazı ilə ayrılır. Arrxipelaqa daxil olan Tırtov adasında 1940-1975-ci illər ərzində qütb stansiyası fəaliyyət göstərmişdir. Qrupa daxil olan bir çox adalar 1901-ci ildə Zarya şxununda Eduard Vasileviç Tollun rəhbərlik etdiyi eksoedisiya tərəfindən kəşf edilmişdir.

Qrupa daxil olan adalar:

Tırtov adası — qrupa daxil olan üç iri adadan biri olaraq qrupun ucqar cənub nöqtəsində yerləşir. Ensiz ada şimaldan cənuba 15&nbsp;km məsafədə uzanır. Şimalında Bianki adası yerlışir. Şərqində iki elə də iri olmayan ada vardır: Jeleznyakov adası və Lovson adası. Qərbində yerləşən Paxtuson adasından Lelin boğazı ilə ayrılır. Cənubunda yerləşən adalardan isə Matisen boğazı ayırır.

Lovsov adası — Tırtov adasından şərqdə yerləşın elə də iri olmayan ada.

Jeleznyakov adası — Tırtov adasının mərkəzi hissəsinə yaxın yerdə mövcud olan kiçik qayalı ada..

Dejnyov adası — qrupun iki elə də iri olmayan ucqar qərbində yerləşən iki ada.

Matros adası — qrupun şimalında yerləşən hündürlüyü 54 metr olan ada.

Salome adası — Bianki və Matros adaları arasında, Spokoynı boğazında yerləşən ada.

Volna adası — Spokoynı boğazında, Bianki ilə Yevgeni Fyodroviç adaları arasında yerləşən kiçik ada.

Yevgeni Fyodorov adaları — qrupa daxil olan iki adadan ibarət ayrı adalar qrupu. Qrupun şimal vəqutaracağını təşkil edirlər.

Nord adası — qrupa daxil olan üç iri adadan biri olaraq qrupun şimal-şərqində yerləşir. Şərqi istisna olaraq digər ərazilərdən arxipelaqın digər adaları ilə əhatələnmişdir: şimalında Kolomeysev adası, qərbində Evgeni Fyodrov adaları, cənub-qərbində Bianki adası və Kamenistı adası, bir qədər cənubda isə Dalnı adası adası yerləşir

Bianki adası — qrupa daxil olan üç iri adadan biri. Burada qrupun ən hündür nöqtəsi yerləşir (97 m). Bu qrupun mərkəzində qərarlaşır. Şimaldan Salome adası, Tatris adası, Volna adası, Nord adası və Evqeni Fyodroviç adalarından Spokoynıy boğazı ilə ayrılır. Cənubunda Tırtov adası yerləşir. Şərq sahilində kiçik Kamenistı adası, qərbində isə Leskin adası qəralaşır.

Kamenistı adası — Bianki adasının şərq sahilində yerləşən kiçik ada.

Leskinen adası — Bianki adasının qərb sahilində yerləşən kiçik ada.

Dalnıy adası — qrupun ucqar şərqində yerləşir.
## İstinadlar
Bayan-Öndör

**Bayan-Öndör** () — Monqolustanın Uverxanqay aymakında yerləşən sumdur. Aymakın paytaxtından 120 kilometr məsafədə, Bumbat qəsəbəsinin mərkəzində yerləşmişdir. Əhalisi 5100 nəfərə bərabərdir. Ulan-Batordan 303&nbsp;km məsafədə yerləşmişdir..

## Təsviri

### Relyefi
Sumun səth sahəsi çoxlu kələ-kötürlüklə zəngindir. Sumda çoxsaylı dağarası şoran çökəkliklərə rast gəlmək olar. Bu da sum üçün xarakterik əlamətlərdən biridir. 

**Zirvələr**:
# Моdon Ovoot 2116 m (ən yüksək nöqtəsi)
# Аrqal 2050 m, 
# Undur Maqnay 2014 m, 
# Şiveet 1892 m, 
# Şərq Mandalı 1886 m.

**Göllər**: 
# Bumbiy 
# Olon
# Çaydam (1459 m. ən yüksək nöqtədə)

**Vadilət**: 
# Ulaan Tolqoyn Qudaa, 
# Xuuvryin Budaa, 
# Eun Araqç
# Barun Araqç

### İqlimi
Kəskin-kontinental iqlimə malikdir. Yanvarda orta temperaturu - 15°-25°С, iyulda - +14°+20°С bərabərdir. İldə orta hesabla 150-200 millimetr yağıntı düşür.

### Flora və fauna
Çöl bitkiləri üstünlük təşkil edir. Cüyürlər, canavarlar, tülkülər, tarbaqanlar və kəkliklər yaşayırlar.

### Təsərrüfat və mədəniyyət
Yem bitkilərinin əkinləri daha böyük sahəni əhatə edir. Sumda məktəb, xəstəxana, mədəni və ticarət-xidmət edən mərkəzlər fəaliyyət göstərir. Sarı-çəhrayı əhəngdaşıyla və duzla zəngindir.

#### Statistika

## İstinadlar
Bombey adası

**Bombey adası** () — Hind okeanında yerləşən adalar qrupu. Hindistan ərazisində yerləşmişdir. Yeddi Bombey adaları arxipelaqına daxil olan adadır.

## Yeddi Bombey adası

Bombey adası portuqal taciri və tədqiqatçısı olan Fransişku di Almeyda tərəfindən 1508-ci ildə adlandırılmışdı. Almeyda onu "Bom Bahiya" (portuqaldan — "Yaxşı körfəz") adlandırmışdır. 16-cı əsrdə arxipelaq Portuqaliya hakimiyyəti altında idi və 1662-ci ildə II Karlın Britaniya kraliçası olan Yekaterina Braqansskaya evləndikdən sonra cehizi kimi İngiltərəyə verilmişdi. Adada genişmiqyaslı işlərdən sonra körpü vasitədi ilə adanı Hindistanın materik hissəsiylə birləşdirdilər. İndi Bombey adası 1995-ci ilə qədər adanın adını daşımış Bombey şəhərinin adını daşıyır. Arxipelaqın əsas adası olaraq Bombey "Yeddi adanın" əsas Britaniya limanı hesab olunur. Malabar-Xill təpəsində Silxara sülaləsi zamanında tikilmiş Valkeşvar adlı qədim hindu məbədi bu adada yerləşir. Adada bir çox etnik qrup yerləşdirilirdi: maratxilər, parslar, qucaratlılar, müsəlmanlar, həmçinin Portuqaliyadan və İngiltərədən gəlmələr. Ada tez-tez, xüsusilə qabarmalar və çəkilmələr zamanı su altında qalırdı. Buna görə də 1782–1784-cü illər arasında Britaniya hakimiyyəti Vorli adasından ayrılmış Bombeyi yenidən birləşdirdi.

## Coğrafiyası
Ada Hind okeanında yerləşmişdir və Ərəbistan dənizinin sularıyla yuyunur. Adanın sahəsi — 603 km²-dir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü — 10 metrdən 15 metrə qədər çatır. Bombey adası özünün yerləşdiyi arxipelaqın mərkəzi hesab olunur. Ada cənubdan Kolaba və Kiçik Kolaba (Qarıların Adası) adalarına qədər uzanır. Şimaldan — hal-hazırda yerində çay olan Mazaqaon adası, Parel, Maxim və Vorli adaları ilə sərhəddir. Ada dörd körfəz ilə əhatə olunmuşdur: Vazai-Krik, Qorai-Krik, Malad-Krik, Tan-Krik. Adada çaylar yerləşmişdir: Daxisar, Oşivara, Poysar, Mitxi və göllər: Tulsi, Vixar, Povay. Materikdə yerləşən Ulxas çayının ağzı bu adada yerləşib. Adada dağlar yoxdur, amma 13 köhnə təpədən ibarət 22 təpə yerləşmişdir: Malabar, Kumbala, Antop, Seuri, Qilbert, Uorli, Pali, Mazaqaon, Sion, Maxakali, Qoandji, Pulşaçi, Salamati. Təpələrə ingilis variantında "-Xill" hissəsini (ingilisdən — "təpə") əlavə edirlər.

## Fauna
Ada canlı varlıqların müxtəlifliyiylə məşhur deyil, çünki əsas onun hissəsi şəhər ərazisiylə tutulmuşdur. Bombeyin faunasında quşlar üstünlük təşkil edir:
:* Yakobun ququ quşu
:* Tovuzquşu
:* Koeli
:* Pittlər
:* Misir vağı
:* Yaqut su quzğunu
:* Bülbüllər
:* Silviyalar

## İstinadlar
Xa-Çu çayı

**Xa-Çu çayı** — Butanın qərb hissəsində yerləşən çaydır. Çinçu çayının sağ qolunu əmələ gətirir.

## Coğrafiyası
Xa-Çu çayı mərkəzi Himalay dağları silsiləsinin cənub meyli hissəsindən öz başlanğıcını götürür. Çayın mənbəyi Comolxari rayonundan cənubda yerləşmişdir. Buzlaqlardan əmələ gələn bir sıra xırda çaylar əsasən bu çaya tökülürlər. Bundan sonra Xa-Çu çayı cənub-şərq istiqamətində axır və sağda Çinçu çayına tökülür.

## Dolina çayı
Qərb Butanında bir neçə əhəmiyyətli vadi yerləşmişdir: Xa (uzunluğu 2700 m), Paro (2200 m), Tximpxu (2300 m).

Vadinin yuxarı hissəsindən Xa-Çu çayı dağlıq dərələrlə axır, amma alt və orta axında çay dərin çay vadisi üzrə hərəkət edir. Çayın uzununa bir çox qayalığa çıxışı var. Xa Vadisi Çinlə sərhəddə yerləşmişdir.

### Xaa şəhəri
Xaa — çayın uzununa uzanan şəhərdir. Şəhər arxitekturanın ənənəvi Butan stilini özündə saxlamışdır.

### Lxakxanq-Karpo
Lxakxanq-Karpo ("ağ göyərçinin məbədi") — Xaa şəhərindən 3 kilometr cənubda yerləşmiş məbəd və monastrdır. Güman olunur ki, məbəd Tibet çarı Sonqsene Qoenpo zamanında, yəni VIII əsrdə tikilmişdi. O, iki göyərçini (qara və ağ) monastrın tikintisi üçün müqəddəs yeri tapmaq üçün göndərmişdir.

### Balıqçılıq
Çayda ənənəvi qızıl balqılar və *Schizothorax progastus* cinsinə mənsub balıqlar yetişdirilir. Kumja ilk dəfə 1930-cu ildə Butanda tapılmışdır. Xaa-da tapıntıdan sonra vətəgələr inşa edilmişdir.

## İstinadlar