open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yarməhəmməd xan Kirmanşahlı

**Yarməhəmməd xan Mirzə Məhəmməd xan oğlu Kirmanşahlı** () — Məşrutə hərəkatının fəal üzvü.

## Həyatı
Yarməhəmməd xan Mirzə Məhəmməd xan oğlu 1878-ci ildə Kirmanşah şəhərində anadan olmuşdu. Lək elinin Zərdalan obasındandır. O, Əbdülhüseyn mirzə Fərmanfərmadan sonra Kirmanın hakimi olmuşdu.

Yarməhəmməd xan Hacı Ağa Məhəmməd Mehdi, Mirzə Əli xan sərtip Xanəxərab, Əbülfət mirzə Dövlətşahi və başqaları ilə birləşərək azadxahlara qoşulmuşdular.

Yarməhəmməd xan Kirmanşahi 1912-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Birinci Kolumbiya vətəndaş müharibəsi

**Mərkəzləşdirmə və Federallaşma tərəfdarları arasındakı vətəndaş müharibəsi**.Müharibə 1812–1814 illəri əhatə edir.Bu müharibə Kolumbiya tarixində ilk vətəndaş müharibəsidir.

## Münaqişədən öncə
1810-cu ildə Yeni Qranada vitse krallığında inqilabi hərəkat başlayır.Vilayyətlərin çoxu Requn idarə üsuluna qarşı cıxır və bir-birinin ardınca mərkəzə tabe olmaqdan imtina edir.1810-cu ilin dekabrında üsyançılar yürüş təşkil edirlər ancaq yürüşə cəmi 8 vilayyət qoşulduğundan (Kartaxena ,Popayan,Tunja,Pamplona,Antokiya) konstutsiya qəbul etmək mümkünsüz olur.27 dekabr 1811-ci ildə Tunjada ikinci yürüş təşkil edilir.Burada Antokiya,Kartaxena,Neyva,Pamplona və Tunja vilayyətləri birləşərək Birləşmiş Yeni Qranada Provensiyasını yaradırlar.Burada Federasiya aktı imzalanır.Aktda vilayyətlərin muxtariyyəti,sərbəstliyi və bərabərliyi nəzardə tutulurdu.Federallaşma tərəfdarlarına qarşı Mərkəzləşdirmə tərəfdarları müqavimət göstərirdi.Mərkəzləşdirmə tərəfdarları əsasən Boqota və Cako vilayyətlərində cəmləşmişdilər.Onlar bu aktı imzalamaqdan imtina etdilər.Bu vilayyətlər isə müstəqilliyini elan etdilər.Yeni Qranadanın bəzi vilayyətləri isə İspaniyaya sədaqətli qaldılar.1811-ci ildə Kundinamarka vilayyəti Marikita vilayyətini və Neyva vilayyətinin bir hissəsini işğal edir.Buda digər vilayyətlərin etirazına səbəb olur.1812-ci ilin dekabrında isə hərbi əməliyyatlar başlayır.

## Müharibənin gedişi

2 dekabr 1812-ci ildə federalistlərin qüvvələri Antonio Barayanın başçılığı ilə Ventakemadda qalib gəlir və Santa Fe de Boqotaya irrəlləyir.9 yanvar 1813-ci ildə Antonio Narino federalistləri Santa Viktorinoda Boqota yaxınlığında məğlub edir.Bundan sonra hərbi əməliyyatlarında fasilə yaranır.1813-ci ilin sonlarında cənubdan Loyalistlər hücuma keçirlər.Narino loyalistlərin qarşısını almağa gedir və ilk döyüşdə qalib gəlsədə sonrakı döyüşdə məğlub olaraq əsir düşür.Bundan xəbər tutan Federalistlər Simon Bolivarın başçılığı ilə hücum başlanır.10 dekabr 1814-ildə Boqota tutulur və Kundinamarka Birləşmiş Yeni Qranada Provensiyasına birləşdirilir.

## Nəticəsi
Daxili çəkişmələr səbəbindən öz güclərini artırmağa imkan olmaması səbəbindən bütün Kolumbiya əraziləri bir ildən sonra İspaniyanın işğalına məruz qalır.

## Mənbə
*Birləşmiş Yeni Qranada provensiyasının tarixi
Böyük Sinaqoq (Varşava)

**Böyük Sinaqoq** (; ) - Polşanın paytaxtı Varşava şəhərində yerləşmiş sinaqoq. Məbəd 1875-1878-ci illərdə şəhərdə yaşayan yerli yəhudi icması tərəfindən tikilimişdir. Böyük Sinaqoq olaraq adlandırılan məbəd 1878-ci ilin 26 sentyabr tarixində Roş Haşana bayramı münasibətilə istifadəyə verilir. Uzun müddət şəhərin əsas sinaqoqu olaraq fəaliyyət göstərən Böyük sinaqoq 1943-cü ildə Varşava gettosunda saxlanılan yəhudilər tərəfindən başladılmış Varşava gettosu üsyanı zamanı Üçüncü Reyx ordusu tərəfindən dağıdılmışdır. 
## Qalereya

Fayl:Warsawsynagoga1.jpg|Yəhudi diasporu Muzeyində sərgilənən modeli, Tel-Əviv.
Fayl:Warszawa.synagoga.wielka.jpg|1915-ci ildə
Fayl:Tlomackie synagoga 03.jpg|Planı
Fayl:Great Synagogue in Warsaw (03).jpg|Daxili
Fayl:Tlomackie synagoga.jpg|Tlomaçki küçəsindən görünüşü
AzerGold

**"AzerGold" QSC** (tam adı: **"AzerGold" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti**) — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 fevral 2015-ci il tarixli 1047 nömrəli Sərəncamına əsasən təsis edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 may 2016-cı il tarixli 2071 nömrəli Sərəncamı ilə Zakir Zaur oğlu İbrahimov "AzerGold" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin sədri təyin edilib.

"AzerGold" QSC əlvan və qara metal filizi yataqlarının öyrənilməsini, tədqiqini, kəşfiyyatını, işlənməsini və idarə olunmasını, bu sahədə yeni texnologiyaların tətbiqini, maddi-texniki bazanın müasirləşdirilməsini və ondan səmərəli istifadəni, habelə bu sahənin inkişafı ilə bağlı digər işləri yerinə yetirir. Səhmdar Cəmiyyətin iki törəmə şirkəti mövcuddur: "Daşkəsən Dəmir Filiz" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və "AzerBlast" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 sentyabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "AzerGold" QSC-nin fəaliyyət sahələrinə ölkə ərazisində qara metal filizi yataqlarının tədqiqi, kəşfiyyatı, işlənilməsi və idarə olunması, habelə bu sahənin inkişafına dair digər vəzifələr əlavə edilib. Sözügedən Sərəncamdan irəli gələn tapşırıqların icrası, ölkə ərazisində dəmir filizi yataqları üzrə fəaliyyətin təşkili məqsədilə "AzerGold" QSC tərəfindən 8 dekabr 2020-ci il tarixində ilk dəfə olaraq törəmə hüquqi şəxs qismində "Daşkəsən Dəmir Filiz" MMC təsis edilib. və 14 dekabr 2020-ci il tarixində dövlət qeydiyyatına alınıb.

"AzerBlast" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti sənaye əhəmiyyətli partlayıcı maddələrin istehsalı üzrə ixtisaslaşmış "AzerGold" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin törəmə cəmiyyətidir. Cəmiyyət 9 mart 2021-ci il tarixində dövlət qeydiyyatına alınıb. Cəmiyyətin yaradılmasında məqsəd mədənlərin hasilatı prossesində və digər sənaye sahələrində istifadə olunan mülki partlayıcı maddələrə tələbatın ödənilməsi, idxaldan asılılığın aradan qaldırılmasıdır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda qızıl hasilatı

## İstinadlar
Mətanət Abdurrəhmanova

**Mətanət Əhəd qızı Abdurrəhmanova** — SSRİ Ali Sovetinin deputatı.

## Həyatı
1961-ci ildə Zərdab rayonunun Çallı kəndində anadan olub. Səməd Vurğun adına kolxozda pambıqçı işləyib. 1984-cü il tarixdə XI çağırış (1984—1989) SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilib. Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilib.

III dərəcəli “Əmək şöhrəti” ordeni ilə təltif olunub. Zərdab rayonunun Məlikumudlu kəndində yaşayır.

## İstinadlar
Alize Jakote

**Alize Jakote**(, tam adı — **Alize Jakote** (); 21 avqust 1984) — Fransa müğənnisi, rəqqasəsi.

## Həyatı

### Studiya albomları
* 2000 — Gourmandises — birinci albomu
* 2003 — Mes Courants Électriques — ikinci albomu
* 2004 — Alizée En Concert — konsert albomu
* 2007 — Psychédélices — üçüncü albomu
* 2007 — Tout Alizée — yığmalar
* 2008 — Psychédélices (World Tour Edition) — albomu
* 2010 — Une enfant du siècle — dördüncü albomu
* 2013 — 5 — beşinci albomu
* 2014 — Blonde — altıncı albomu

### Sinqlları
* 2000
** Moi… Lolita
** L’alize
* 2001
** Parler Tout Bas
** Gourmandises
* 2003
** J’en ai marre!
** I’m fed up!
** 07. J’ai pas vingt ans!
** 08. I’m not twenty!
** 09. A contre-courant
* 2004 — Amelie m’a dit (Live) — промо
* 2007 — Mademoiselle Juliette
* 2008
** Fifty-Sixty
** La isla bonita — промо
* 2010
** Limelight — промо
** Les Collines (Never Leave You)
* 2012 — À cause de l’automne
* 2014 — Blonde

### Albomları

### Sinqlləri

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*Official website alizee-officiel.com
*Official Moi, Alizée YouTube Channel
*Official YouTube Channel
*Official VEVO Channel
*Official Facebook alizeelyonnetofficiel
*Official Instagram alizeeofficiel
Plyural mərkəz dil

**Plyural mərkəz dil** (həmçinin *polimərkəz dili*) — bir neçə müstəqil dövlətdə geniş yayılmış və hər biri öz norma və dil standartlarını müəyyənləşdirən təbii dil. Bu zaman dil variantları vahid dil çərçivəsində, ədəbi səviyyədə ümumi qaydalar işləyib hazırlamğa cəhd edirlər. Plyural mərkəs faktiki material əsasında de-fakto və nəzəri şəkildə de-yure olurlar.

## De-yure plyural mərkəz dilləri
* Alman dili. Almaniya, Avstriya və İsveçrə variantları vardır.
* İngilis dili. Öz variantlarına Böyük Britaniya və ABŞ malikdirlər; bununla belə bütün variantların yaxınlaşması hiss edilir. Kanda , bir qədər də Britaniya və Avstraliya variantları ABŞ varantına yaxınlaşırlar.
* İspan dili. Öz variantlarına İspaniya, Argentina, Meksika və digər ispandilli ölkələr malikdirlər.
* Fars dili. Öz variantlarına İran, Əfqanıstan və Tacikistan malikdirlər.
* Portuqal dili. Öz variantlarına Portuqaliya və Portuqaliya malikdirlər; bütün variantların Braziliya standartların yaxınlaşması hiss edilir.
* Hind dili. Hindistan bu dil hindi, Pakistanda urdu adlanır.
* Malay dili. Malayziya və İndoneziya variantları vardır.
Kitab əl-fütuh

**Kitab əl–fütuh** () — Ərəb xilafətinin tarixi haqqında Əbu Məhəmməd Əhməd ibn Əsəm əl–Kufi tərəfindən ərəbcə yazılmış əsər.

## Mənbə
# Əhməd ibn Əsəm əl-Kufi. — Kitab əl–fütuh ("Fəthlər kitabı"). Azərbaycanın VII–IX əsrlər tarixinə aid çıxarışlar. Ərəbcədən tərcümə edəni, ön söz, qeyd və şərhlərin müəllifi akademik Ziya Bünyadov. Səh. 9 – 70. // Orta əsr ərəb mənbələrində Azərbaycan tarixinə aid materiallar. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Akad. Z. M. Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutu, "Vətən tarixi" seriyası. Seriyanın redaktorları: G. Baxşəliyeva, F. Əsədov, Ş. Mustafayev, C. İskəndərli, E. Ağayeva, S. Süleymanova, H. Əkbərov, P. Əfəndiyeva, G. Qafqazlı və Z. Qurbanova. Bakı: "Nurlan", 2005, 336 səh.

## Xarici keçidlər
* Книга завоеваний
* http://www.archive.org/download/Kitabfotouh/Fotoh1-2.pdf
* http://www.archive.org/download/Kitabfotouh/Fotoh3-4.pdf
* http://www.archive.org/download/Kitabfotouh/Fotoh5-6.pdf
* http://www.archive.org/download/Kitabfotouh/Fotoh7-8.pdf
* http://www.archive.org/download/Kitabfotouh/FotohF.pdf
* http://archive.org/details/Kitabfotouh/
Anime News Network

**Anime News Network** () və ya **ANN** — Şimali Amerika, Avstraliya, Cənub-Şərqi Asiya və Yaponiyada anime, manqa, video oyunları, Yapon populyar musiqisi və digər əlaqəli mədəniyyətlərin statusu haqqında məlumat verən xəbər saytı. Vebsaytda icmallar və digər redaksiya məzmunu, oxucuların cari problemləri və hadisələri müzakirə edə biləcəyi forumlar, yapon və ingilis dillərində heyət haqqında məlumat, tematik musiqi, hadisələrin xülasəsi və istifadəçi reytinqləri ilə anime və manqa ensiklopediyası var.

## İstinadlar
Yoko Kanno

**Yoko Kanno** (; ) — Yaponiyalı bəstəkar və musiqiçi, daha çox anime filmləri və kompüter oyunları üçün yazdığı saundtreklər ilə tanınır. "Meow on the Bridge" və "Captain Duckling Records" şirkətləri ilə əməkdaşlıq edir.

## Həyatı

### Yaradıcılıq fəaliyyəti

### Şəxsi həyatı
Musiqi ilə yanaşı, Kanno fotoqrafiya və yazını sevir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* YOKO KANNO RƏSMİ (rəsmi sayt)
* Meow on the Bridge: Rəsmi musiqi satış saytı
* Yoko Kanno Rəsmi (@YokoKannoCH) — Twitter
Ordu (şəhər)

**Ordu**, əvvəllər **Kotyora** () və **Bayramlı** — Türkiyədə Ordu ilində yerləşən port şəhəri.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Gəncə, Azərbaycan
*  Batumi, Gürcüstan

## Şəkillər

Fayl:Ordu-center.jpg|Ordu şəhər mərkəzi
Fayl:Ordu coast path.jpg|Orduda sahil


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ordu BB
Birinci Sakit okean müharibəsi

**Birinci Sakit okean müharibəsi** () - İspaniyanın  Peru və Çili qarşı apardığı müharibə olsa da sonradan Ekvador və Boliviyanın münaqişəyə qoşulması ilə daha geniş xarakter alır. Münaqişənin başlaması 14 fevral 1864-ci ildə İspanların Cinca adasını işğalı ilə başlayır. 1883-ci ilin 12 iyulunda sülh müqaviləsinin imzalanması ilə bitmişdir. Ancaq əslində isə fəal hərbi əməliyyatlar 1866-ci ildən bitir. Bu addım İspaniyanın Cənubi Amerikanı qaytarmaq üçün son cədhi idi. İspanlar bu müharibəni , yəni Sakit okean müharibəsi adlandırırdılar. Çililər isə müharibəni  adlandırırlar.
Qori qəzası

**Qori qəzası** (, gür.: g.ə. **გორის მაზრა** / l.ə. qoris mazra) — Rusiya imperiyası (Gürcüstan, Gürcüstan-İmeretiya və Tiflis quberniyaları tərkibində), Gürcüstan Demokratik Respublikası və Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası (Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası tərkibində) tərkibində mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qori şəhəri idi.
## Tarix
30 dekabr 1800-cü ildə Kartli–Kaxetiya krallığının Rusiya İmperiyasına birləşdirilməsindən və 18 mart 1801–ci ildə ləğvindən sonra bu krallığın ərazilərini əhatə edən Gürcüstan quberniyası tərkibində, 24 sentyabr 1801-ci ildə təşkil edilmişdir.
## Əhali

1851–ci ildə Rusiyada əhali sayının araşdırılması üçün həyata keçirilmiş IX təftişə əsasən, inzibati cəhətdən Qori, Yelizavetpol, Sığnaq, Telav və Tiflis qəzalarını, həmçinin Dağ dairəsini, Car–Balakən hərbi dairəsini, Osetiya dairəsini və Tuş–Pşav–Xevsur dairəsini əhatə edən Tiflis quberniyasının əhalisi 267.786 nəfəri kişilər, 223.699 nəfəri qadınlar olmaqla 491.485 nəfər idi. Əhalinin ümumi sayı haqqında məlumatlar imperiyanın Maliyyə Nazirliyinin Zaqafqaziya idarəsi tərəfindən təqdim olunmuşdu. Qəzalar və dairələr üzrə qadınların ayrıca sayını müəyyən etmək münkün olmamışdır. Kişilərin qəzalar və dairələr üzrə sayı haqqında məlumatlar isə Tiflisdən *həqiqi dövlət məsləhətçisi* Aleksey Fyodoroviç Kruzenştern tərəfindən təqdim olunmuşdu, bu məlumatlar Car–Balakən hərbi dairəsi istisna olmaqla quberniyanın kənd yerlərində 1842–ci ildə, şəhər yerlərində 1848–ci ildə, ümumən Car–Balakən hərbi dairəsinin yaşayış yerlərində isə 1844–cü ildə həyata keçirilmiş kameral təsvirlərə əsaslanırdı. Beləliklə, həmin məlumatlara əsasən Qori qəzasının bütün yaşayış yerlərində kişi cinsindən toplam 36.409 nəfər əhali yaşayırdı.
## Qeydlər



## İstinadlar
Peru İstiqlal müharibəsi

**Peru istiqlal müharibəsi** () — Peru vitse kralığı və Yuxarı Peru (indiki Peru, Boliviya və Çili, Argentinanın bir hissəsi) baş verən və İspan ağalığına qarşı Cənubi Amerikada azadlıq müharibəsinin bir hissəsidir.

## Öncəki vəziyyət
Azadlıq uğrunda hərəkat Napoleonun İspaniyanı işğalı və ingilis donanmasının İspaniyanı hühasirədə saxlamasından sonra daha geniş xarakter alır. Peru varlı torpaq sahibləri və istehsalçı güvvələr, mədən sahibləri hərəkatın başında dururdular. Onlar hüquqi cəhətdən İspaniyanı dəstəkləyirdilər. Buna səbəb isə ərazilərdə baş verən hindu müharibələri idi ki, buna Tupak AnaruIInun 1780-1781 ci illərdəki üsyanını göstərmək olar. Üstəlik iqtisadi maraqlar, Çili və Argentina ilə iqtisadi rəqabət rüzum yaradırdı. Bu üsyanlar 1812-ci ildə Uanuko və 1814-1816 cı illərdə Kuskoda baş vermişdir. Hətta Buenos Ayres tərəfindən dəstəklənməsinə baxmayaraq üsyanlar asanlıqla yatırılmışdır.

## Azadlığın əldə edilməsi

Azadlıq hərəkatında əsas dönüş Peru vitse kralığının ərazisinə cənubdan Xose San Martin (1820-1823), şimaldan isə Simon Bolivarın (1824) yürüşü mühün rol oynamışdır. Xose San Martin 1818-ci ildə And dağlarını keçərək Peruya gəlir və royalistlərin kiçik ordusunu Maypuda məğlub edir.
1820-ildə isə dənizdən Perunun cənubuna istiqamətlənir və Limanı tutur. Bundan sonra 28 iyun 1821-ci ildə Perunun müstəqilliyi elan edilir. Bununla belə müharibə hələ bitmir, şimaldan gələn Simon Bolivarın ordusu Ayakuço döyüşündə qalibiyyətdən sonra müharibə bitir.

## Nəticə
Müharibədən sonra hakimiyyət Kaudiloların əlinə keçir, qurtuluşdan sonra 75 il ərzində hərbiçilərin əlində olur. 1825-ci ildə Yuxarı Peru Perudan ayrılaraq müstəqil Boliviya dövləti olur. 1836-cı ildə iki dövlət birləşərək Boliviya-Peru Konfederasiyasını yaradırlar. Çili ilə baş verən Boliviya-Peru Konfederasiyasına qarşı müharibədə konfederasiya dağılır və iki dövlət yaranır.

## Mənbə
*Dünya tarixinin döyüşləri
Şamaxı quberniyası

**Şamaxı quberniyası** () — Cənubi Qafqazda, Rusiya imperiyası tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Şamaxı şəhəri idi.
## Əhali
1851–ci ildə Rusiyada əhali sayının araşdırılması üçün həyata keçirilmiş IX təftişə əsasən, inzibati cəhətdən Bakı, Şamaxı, Lənkəran, Nuxa və Şuşa qəzalarını əhatə edən Şamaxı quberniyasının əhalisi 319.923 nəfəri kişilər, 283.083 nəfəri qadınlar olmaqla 603.006 nəfər idi. Əhalinin ümumi sayı haqqında məlumatlar imperiyanın Maliyyə Nazirliyinin Zaqafqaziya idarəsi tərəfindən təqdim olunmuşdu. Qəzalar üzrə qadınların ayrıca sayını müəyyən etmək münkün olmamışdır. Kişilərin qəzalar üzrə sayı haqqında məlumatlar isə Tiflisdən *həqiqi dövlət məsləhətçisi* Aleksey Fyodoroviç Kruzenştern tərəfindən təqdim olunmuşdu.

## Hərbi qubernatorlar
* Baron Aleksandr Yevstafyeviç Vrangel 1846-1850 
* Sergey Qavriloviç Çelyayev, 1850-1857
* Konstantin Davıdoviç Tərxan-Mouravov, 1857-1859

## Mənbə
# О народонаселенiи Россiи по губернiямъ и уѣздамъ: LXII. Шемахинская губернiя, стр. 154. // Девятая ревизiя. Изслѣдованiе о числѣ жителей въ Россiи въ 1851 году Петра Кеппена. Санктпетербургь: Вь Типографiи Императорской Академiи наукь, 1857, 297 стр.
## Qeydlər





## İstinadlar
Dərbənd quberniyası

**Dərbənd quberniyası** () — Cənubi Qafqazda, Rusiya imperiyası tərkibində, 1846–1860–cı illərdə mövcud olmuş inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Dərbənd şəhəri idi.

## Əhali
1851–ci ildə Rusiyada əhali sayının araşdırılması üçün həyata keçirilmiş IX təftişə əsasən, inzibati cəhətdən Dərbənd və Quba qəzalarını, Dargi və Samur dairələri, Qazıqumux və Kürə xanlıqlarını, həmçinin Sürgə camaatlığını əhatə edən Dərbənd quberniyasının əhalisi 229.659 nəfəri kişilər, 223.625 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 453.284 nəfər idi. 1853–cü ilə olan məlumata görə isə quberniyada 233.953 nəfəri kişilər, 227.765 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 461.718 nəfər əhali yaşayırdı.

## Mənbə
# О народонаселенiи Россiи по губернiямъ и уѣздамъ: XII. Дербентская губернiя, стр. 42 – 49. // Девятая ревизiя. Изслѣдованiе о числѣ жителей въ Россiи въ 1851 году Петра Кеппена. Санктпетербургь: Вь Типографiи Императорской Академiи наукь, 1857, 297 стр.
## Qeydlər




## İstinadlar
Kaspi vilayəti

**Kaspi vilayəti** və ya **Xəzər vilayəti**   — Cənubi Qafqazda, Rusiya imperiyası tərkibində, 1840–1846–cı illərdə mövcud olmuş inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Şamaxı şəhəri idi. Kaspi vilayəti inzibati cəhətdən Şirvan, Qarabağ, Şəki, Talış, Bakı, Quba  və Dərbənd qəzalarından ibarət idi.

## Kaspi vilayətinin rəisləri

**1841 - 1842* - Aşeberq Nikolay Fyodorov - Kaspi vilayətinin rəisi vəzifəsini ica edən, polkovnik.
**1842 - 16* sentyabr 1844 - İvanov Appolon Alekseyeviç - Kaspi vilayətinin rəisi, general mayor.
**1844 - 1846* - baron Vrangel Aleksandr Yevstafeviç - Kaspi vilayətinin rəisi, polkovnik., 1845-ci ildən general-mayor.

## Mənbə
# Исторiя Дербента. Дербентское городское упрощенное общественное управленiе.

## Qeydlər




## İstinadlar
Məhəmməd Kazım

**Məhəmməd Kazım** (1720-1753) - fars tarixçisi.
## Haqqında
Məhəmməd Kazım 1720-ci ildə anadan olmuş, əvvəllər Nadir şahın qardaşı, Azərbaycan hakimi İbrahim xanın katibi və xidmətçisi olmuş, sonralar Mərv şəhərinə dəvət olunub, yerli hakimin vəziri olmuşdur. Həmin illərdə Məhəmməd Kazım "Dünyanı bəzəyən Nadir şahın tarixi" və ya "Nadirnamə" əsərini yazmışdır. Dövrünün ictimai-siyasi hadisə və məsələlərinə aid faktlarla zəngin olan bu üç cildlik böyük əsər Asiyanın son fatehi olan Nadir şah haqqında bir növ epopeyadır. Faktlarla zəngin olan bu əvəzsiz əsərdə xalqların sosial hərəkatları haqqında da ətraflı məlumat verilir. 1743-cü ildə Şirvanda Nadir şahın zülmünə qarşı I və II Sam Mirzələrin başçılığı ilə baş vermiş xalq üsyanlarının geniş təfərrüatları ilə də Məhəmməd Kazımın bu əsərində tanış olmaq mümkündür.

Tarixçi Nadir şahın əməllərini Şərq üslubunda yüksək poetik epitetlərlə təsvir edir. Mədhiyyə xarakterli bu əsər böyük sərkərdə və dövlət xadimi olan Nadir şahın sərkərdəlik qabiliyyətinin mahiyyətini təyin olunması üçün qiymətli bir mənbədir.  Əsər həm də Nadir şah haqqında bir salnamə kimi obyektiv mahiyyət daşıyır. Tarixçi əsərdə hadisələr hakim sinfin mövqeyindən yanaşsa da, eyni zamanda heç nəyə göz yummamağa da çalışmışdır. Təəssüf ki, bütün Şərq mənbələrində olduğu kimi, bu əsərdə də təsvir olunan döyüşlərin taktiki gedişləri haqqında məlumat yox dərəcəsindədir. Hər qələbə Allahın iradəsi və şahın hünəri kimi təqdim olunur. Əsərdə İran, Orta Asiya, Əfqanıstan, Hindistan və xüsusilə XVIII əsr Azərbaycan tarixi haqqında qiymətli məlumatlar vardır.

Məhəmməd Kazım 1753-cü ildə vəfat etmişdi.

## Mənbə
* Əlisa Nicat. Dünya tarixçiləri. Bakı, 1998.
Madlen Lui

Madlen Lui (1871–1956) — fransız tarixçisi.

## Haqqında
Madlen Lui 1871-ci ildə anadan olmuş, Paris və Roma universitetlərində oxumuş, I Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1924–1928-ci illərdə Fransa parlamentinin üzvü olmuşdur. XVIII əsr Fransa burjua inqilabı üzrə XX əsrin ən tanınmış mütəxəssislərindən biri hesab olunur. 1917-ci ildən Fransa akademiyasının üzvü seçilmişdir.

Madlen Luinin ən monumental tədqiqatı 16 cilddən ibarət "Konsulluq və imperiya tarixi" əsəridir. Tarixçinin fikrincə, XVIII əsr Fransa Burjua inqilabı ilk mərhələsində əsl azadlıq və demokratiya ideyalarını həyata keçirib bütün fransız xalqının arzularını ifadə etmişdir. Lakin inqilabın sonrakı hadisələri Fransa tarixinin ən qara səhifələridir. Robespyer, Demulen, Marat kimi bir dəstə şöhrətpərəst və avantürist hakimiyyət hərisləri qara kütləni öz arxasınca çəkib qanlı terror və qəddarlıq əməlləri törətdilər. Nəticədə, inqilab ilk mərhələsində əldə etdiyi bütün nailiyyətlərini itirdi. Yakobinlər azadlıq və bərabərlik şüarlarını zorla həyata keçirmək naminə hər cür azadlığı boğub ədalət hisslərinin kökünü kəsdilər. Nəticədə fransız xalqı haqlı olaraq onlardan üz çevirdi.

Madlen yazır ki, inqilabın ideallarını əslində I Napoleon həyata keçirdi. O, nəinki azadlıq və demokratiya ideallarını bərpa etdi, həm də Fransaya əzəmət gətirdi.

I Napoleonu inqilabi ruhun təmsilçisi hesab edən tarixçi Fransa imperatorunun parlaq boyalarla təsvir edir. Madlen Fransa oxucularının ən sevimli tarixçilərindən biridir.

Madlen Lui 1956-cı ildə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* "İnqilab tarixi" (1914),
* " Danton" (1914),
* "Fransız direktoriatı" (1922),
* "Fransa imperiyası" (1926),
* "Fransız xalqı və inqilab" (1928),
* "Fuşe* (1955).
* Konsulluq və imperiya tarixi (1937–1956)

## Mənbə
Əlisa Nicat. Dünya tarixçiləri. Bakı,1998.
Roman Nəsirov

**Roman Mixayloviç Nəsirov** () — Ukrayna Ali Radasın ın VII çağırış deputatı.

## Həyatı
Roman Mixayloviç Nəsirov 3 mart 1979-cu ildə anadan olmuşdur. 2000-ci ildə Çerniqov Dövlət iqtisadiyyat və İdarəetmə İnstitunu "maliyyə" ixtisası üzrə bitirmişdir.

2001-ci ildə Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetinin hüquq ixtisasını bitirmişdir. Şərqi London Universitetinin maliyyə və beynəlxalq menecment üzrə MBA dərəcəsi vardır.

2005-ci ildə ABŞ Cantor Fitzgerald / BGC investisiya bankının London ofisində broker işə düzəlir. 2008‑ci ildə Ukraynaya qayıdır və Concorde Capital-ın qiymətli kağızlar istiqamətinə rəhbərlik edir. 2009-cu ildə "Renaissance" Kiyev filialına rəhbərlik edir.

2014-cü ildən Deputat seçilənə qədər "БТГ Пактуал Комодітіс (Україна)" MMC-nin direktoru olub.

2014-cü ildə Pyotr Poroşenkonun Bloku partiyasından VII çağırış Ukrayna Ali Radasının deputatı seçilib. Partiyanın seçki siyahısında 51-ci olub.

4 dekabr 2014-cü ildə Ali Radanın vergi və gömrük siyasəti komitəsinin sədri seçilmişdir.

5 may 2015-ci ildə 67 namizəd arasından Ukrayna Dövlət Fiskal Xidmətinin rəhbəri vəzifəsinə seçilmişdir.

Ölkədən qaçmış Ali Radanın deputatı Aleksandr Onişenkonun cinayət işi üzrə Roman Nəsirov 2017-ci ildə saxlanılıb. Belə ki, bir müddət əvvəl A. Onişenko barəsində "Külli miqdarda dövlət əmlakının talanması" maddəsi üzrə cinayət işi başlanılıb. İstintaqın materiallarına əsasən, 2013-cü ilin yanvarından 2016-cı ilin yanvarınadək "Ukrqazdobıça" şirkəti də daxil olmaqla, bir neçə müəssisənin rəsmiləri Onişenkonun köməyi ilə ölkə daxilində hasil olunan qazı aşağı qiymətlə satmaq yolu ilə dövlət vəsaitlərini mənimsəyiblər. Nəticədə dövlətə 120,5 mln. dollar ziyan dəyib. Roman Nəsirov da 73 milyon dollar məbləğində dövlət vəsaitlərini mənimsəməkdə şübhəli bilinir. Buna görə də o, vəzifəsindən kənarlaşdırılmış və Kiyevin Solomensk məhkəməsi barəsində iki ay müddətinə həbs-qətimkan tədbirinin seçilməsi barədə qərar qəbul etmişdir.

## Həyatı
Ailəlidir. Həyat yoldaşı — Yekaterina Aleksandrovna Qlimbovskaya. İki oğlu var : Aleksandr və Mixail.

## İstinadlar
Allahyar xan Qılıncçı

**Allahyar xan Qılıncçı** (1735-?) — Qılıncçı tayfasının başçısı, Səbzivarın hakimi.

## Həyatı
Allahyar xan Qılıncçı 1735-ci ildə Xorasanda anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Qılıncçı elinə başçılıq etmişdi. Səbzivarı da əlinə keçirmişdi. Bu ərazi üstündə Hüseynqulu xan Məhəmmədhəsən xan oğlu Qovanlı-Qacarla üz-üzə gəlmişdi. Hüseynqulu xan Kərim xan Zəndin sərkərdələri tərəfindən oldürüləndən sonra Allahyar xan Xorasandan Xəzər dənizi sahillərinə qədər ərazilərə iddia etmişdi.

Allahyar xan Qılıncçı Köklən türkmənlərinə qarşı vuruşaraq, Qorqanı, Astrabadı və digər yerləri müdafiə etmişdi.

Allahyar xan Qılıncçı 1796-cı ildə Ağaməhəmməd şah Qovanlı-Qacara qarşı vuruşmuşdu.

## Ədəbiyyat
* Əzüdüddövlə, Tarix-eʿAzodi, 2nd ed., ed.
* H. Kuhi Kirmani, Tehran, 1327 ş/1948, səh. 21.
* M. Bamdad, Rical I, səh. 159.
* Əbdürrəzaq bəy Dünbili, Məasir əs-sulṭaniya, Təbriz, 1241/1825–26, pp. 49, 53–54, 61, 66–71, 81, 87.
* Еtimadüssəltənə, Tarix-e müntəẓəm-e Naṣiri III, Tehran, 1300/1882–83, səh. 60, 73, 76.
* Rzaqulu xan Hidayət, Rövzətüs-Səfayi-Nasiri, II cild, IX, Tehran, 1339 ş./1960, səh. 106–07, 211, 354–56, 362.
* Məḥəmmədtağı Sepehr, Nasex əl-təvarix (Qācārīya), IV cild, Tehran, 1344 ş./1965, I, səh. 104–11.
* P. Sykes, A History of Persia, 3rd ed., 2 vols., London, 1930, II, pp. 300–04.
* R. G. Watson, A History of Persia, London, 1866, pp. 125–26.
Kaudilo

**Kaudilo** ().Kaudilo əsasən Latın Amerikası ölkələrində geniş xalq kütlələrini öz arxasınca aparma bacarığına sahib olma ,diktator olaraq hərbi güclə hakimiyyətə gələrək və hakimiyyəti öz əlində saxlamağı bacaran siyasi dövlət xadimləri.Kaudilo ispaca  "öndər", "sərkərdə" mənasını daşıyır.Kaudilo termini iqtidara və ya bəlli bir bölgədə hakimiyyətə gəlmiş xarizmatik ordu liderləri üçün deyilmişdir.Diktatorun şəxsi hakimiyyəti,hərbi gücə,arxalanaraq ölkəni idarə edən şəxs.Kaudilizm xarakteri hüquq və azadlıqların ləğvi,sağ terrorizmi,sürgünlər və siyasi rəqibləri ilə bir başa hesablaşma idi.

## Tarixi
Kaudilo əsasən Cənubi Amerika keçmiş İspan koloniya ölkələrində yaranmış hərbi rejim idi.
### Argentina
#Xuan Manuel Rosas
#Manuel Dorrego
#Xuan Bautista
### Kolumbiya
#Sergio Arbolido
#Jorge Elieser Gartan
#Alfonso Lopes Rumorejo
#Tomas Sipriano de Mosquera
#Aquilio Porro
#Gustavo Rojes Pinilla
#Rafael Uribe Uribe
Marceliano Veler
### Uruqvay
#Manuel Oribe
#Venansio Flores
#Leandra Gomes
#Fructuoso Rivera
### Meksika
#Miguel Hidalgo
#Visenta Guerra
#Xose Maria Morales
#Alvaro Obregon
### Peru
#Antonio Xose Fransisko de Sukre
#Luis Xose de Orbegoso
#Manuel Meneader

### Venesuela
#Simon Bolivar
#Uqo Çaves
#Santiago Marino
#Sipriano Karstro
### Kuba
#Xose Maeti
#Antonio Maseo
### İspaniya
Fransisko Franko
### Paraqvay
Fransisko Solano Lopes

## Sonucu
Kaudilo öz siyasi simasını və aftoritetini istifadə edərək ,sosial yöndə mövqeyini itirir və axasında əleyhinə dasışıqlar, sonda yeni bir siyasi çevrilişin qurbanına çevrilir.

## istinad
*Atatürkün yerini almaq istəyən kaudilo Çandar Cengiz
Samur dairəsi

**Samur dairəsi** () — Rusiya imperiyası (Kaspi vilayəti, Dərbənd quberniyası və Dağıstan vilayəti tərkibində) və RSFSR–in (Dağıstan MSSR–də) tərkibində, 1839–1928-ci illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Axtı kəndi idi.

1851-ci ildə Rusiyada əhali sayının araşdırılması üçün həyata keçirilmiş IX təftişə əsasən dairədə 29.046 nəfəri kişilər, 28.122 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 57.168 nəfər əhali yaşayırdı. 1853-cü ilə olan məlumata əsasən isə dairənin bütün yaşayış yerlərində 29.848 nəfəri kişilər, 29.049 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 58.897 nəfər əhali var idi.

## Mənbə
# О народонаселенiи Россiи по губернiямъ и уѣздамъ: XII. Дербентская губернiя, стр. 42 – 49. // Девятая ревизiя. Изслѣдованie о числѣ жителей въ Россiи въ 1851 году Петра Кеппена. Санктпетербургь: Вь Типографiи Императорской Академiи наукь, 1857, 297 стр.
# Памятная книжка Дагестанской области / Е. И. Козубскій. — Темиръ-Ханъ-Шура: "Русская типографія", 1895.

## Qeydlər




## İstinadlar
Dərbənd qəzası

**Dərbənd qəzası** () — Rusiya imperiyası (Dərbənd quberniyası və Dağıstan vilayəti tərkibində) və RSFSR–in (Dağıstan MSSR–də) tərkibində, 1840–1860–cı illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Dərbənd şəhəri idi.

Dərbənd, Tabasaran və Qaraqaytaq əyalətləri  1840–cı ildə birləşdirildi və Dərbənd qəzası adlandırıldı, Dərbənd şəhəri isə qəza şəhəri statusu aldı.

Dərbənd qəzasının sərhədləri təxminən keçmiş eyniadlı xanlığın sərhədləri ilə üst-üstə düşürdü. 1850-ci ilə olan məlumata əsasən qəza ərazisində hər iki cinsdən cəmi 19.287 nəfər əhali yaşayırdı. Onlar imperiya büdəcəsinə ildə 7.200 gümüş rubl vergi ödəyirdilər. Qəzanın inzibati mərkəzi keçmiş xanlığın da paytaxtı olmuş Dərdənd şəhəri idi. 1850-ci ilə olan məlumata əsasən Dərbənd şəhərində yerləşən 460 evdə təxminən 2 min nəfər əhali yaşayırdı. 1851-ci ilə olan məlumata əsasən Dərbənd şəhəri 70 kvadrat verst ərazini əhatə edirdi. 1851-ci ilə olan məlumata əsasən şəhərdə yaşayan daimi əhalinin sayı 5.755 nəfəri kişilər, 6.297 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 12.052 nəfər idi. 1851–ci ildə Rusiyada əhali sayının araşdırılması üçün həyata keçirilmiş IX təftişə əsasən qəzada 30.676 nəfəri kişilər, 33.021 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 63.697 nəfər əhali yaşayırdı, onlardan 5.804 nəfəri kişilər və 6.409 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 12.213 nəfəri Dərbənd şəhərinin əhalisi idi. 1853–cü ilə olan məlumata əsasən 31.371 nəfəri kişilər, 33.615 nəfəri qadınlar olmaqla qəzanın bütün yaşayış yerlərində 64.986 nəfər əhali var idi, onlardan 5.978 nəfəri kişilər, 6.673 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 12.651 nəfəri Dərbənd şəhərində məskunlaşmışdı.

## Mənbə
# О народонаселенiи Россiи по губернiямъ и уѣздамъ: XII. Дербентская губернiя, стр. 42 – 49. // Девятая ревизiя. Изслѣдованiе о числѣ жителей въ Россiи въ 1851 году Петра Кеппена. Санктпетербургь: Вь Типографiи Императорской Академiи наукь, 1857, 297 стр.
# Глава третья. Дербенть оть 1806 до 1860 г., стр. 139 – 247. // Исторiя города Дербента. Кь столѣтiю присоединенiя Дербента кь Россiйской Имперiи. 1806 – 1906. Составиль Е. И. Козубскiй, дѣйствительный члень-секретарь Дагестанскаго статистическаго комитета. Сь 26 рисунками. Темирь-Хань-Шура: "Русская типографiя" В. М. Сорокина, 1906, 468 стр.

## Qeydlər




## İstinadlar
Nəsib Quliyev

**Nəsib Cəfər oğlu Quliyev** () — Tibb elmləri doktoru, professor. K. Fəracova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun sabiq direktoru, 2007-ci ildən Türk Dünyası Pediatriya Birliyinin prezidenti.

## Həyatı
Nəsib Quliyev 1951-ci ildə Göyçə mahalı Basarkeçər rayonu Aşağı Şorca kəndində anadan olub.1965-ci ildə kənd 8 illik məktəbini,1967-ci ildə isə qızıl medalla Daşkənd kəndi orta məktəbini bitirib. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun Pediatriya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, əvvəlcə həkim-ordinator, kiçik elmi işçi vəzifəsində işləmişdir.1977-ci ildə aspiranturaya daxil olaraq 1981-ci ildə Moskvada namizədlik və 1991-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1992-ci ildən professor və ATU Uşaq Xəstəlikləri kafedrasının müdiri seçilib. 1994-cü ildən hal-hazıra qədər Səhiyyə Nazirliyi K. Fəracova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun direktor vəzifəsində işləyir. Səhiyyə Nazirliyinin Pediatriya üzrə baş mütəxəssisidir. 2000-ci ildən əməkdar elm xadimidir. 2007-ci ildə Türk Dünyası Pediatriya Birliyinin prezidenti seçilib.

Nəsib Quliyev 500-dən artıq elmi əsərin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 5 nəfər elmlər namizədi və 1 nəfər elmlər doktoru müdafiə etmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı var.

### Ölümü
24 aprel 2024-cü ildə Abşeron rayonu ərazisində yerləşən yaşadığı evdə intihar edib. Mehdiabad qəsəbəsindəki qəbiristanlıqda dəfn olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Professor Nəsib Quliyev Mərkəzi Asiya ölkələri Neonatoloqlar Şurasının baş katibi seçilmişdir
* Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş mütəxəssisləri
Paraqvay Kolorado Partiyası

**Kolorada partiyası** () — Paraqvayda fəaliyyət göstərən siyasi partiyalardan biri. Partiyanın əsasını konservanlar və sosial-demokratlar təşkil edir. Ölkədə stabilliyin qorunub saxlanmasında bu partiyanın böyük rolu olmuşdur.

## Tarixi
Partiya 1887-ci ildə qurulmuşdur. 1887-ci ildən 1946-cı ilə qədər iqtidarı əlində saxlamışdır. Stressner diktaturası dönəmində 1947-1962 ölkədə fəaliyyətinə icazə verilən tək partiya olmuşdur. Stressner diktaturasına qarşı partiya daxilində fraksiya meydana gəlmişdir. Bu "Xalq Hərəkatı Kolorado" idi. Bu hərəkat üzvləri Kolorado partiyasından olmasına baxmayaraq, onlar qovulur və sürgün olunurlar.

## Xarici keçidlər
*
Ölüm Dərəsi Milli Parkı

**Ölüm Dərəsi Milli Parkı** () — ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Lon Pin və Nevada ştatının Byutti qraflıqlarında yerləşən milli park. Milli park Şoşon şəhrinin yaxınlığındadır.

## Qalereya

BadwaterBasin.JPG |Milli parkın dəniz səviyyəsindən alçaqda yerləşməsini göstərən lövhə
BadwaterSL.JPG |
Devil's Golf Course in Death Valley NP.jpg |"Şeytanın qolf meydançası"
LakeBadwater crop.jpg |Bedvote gölü



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Bilək-əldarağı oynaqları

**Bilək-əldarağı oynaqları** () — ikinci sıra bilək sümükləri ilə beş daraq sümükləri əsaslarının  birləşməsindən əmələ gəlmiş oynaqdır.
Ancaq bunlardan baş barmağın bilək-əldarağı oynağı ayrıdır. Qalan dörd bilək-əldarağı oynaqlarının kapsulu və boşluğu ümumidir. Oynaqda iştirak edən sümüklərin oynaq səthləri qeyri-müntəzəm şəkildə olurlar, ancaq beşinci daraq sümüyünün əsası və qarmaqlı sümüyün distal səthi yəhərə bənzəyir. Oynaq kapsulu gərginləşmiş (V daraq sümüyü nahiyəsində azaddır) və  vasitəsilə möhkəmlənmişdir. Oynaq boşluğu biləkarası oynaqlarla daraq sümükləri əsasları arasında əmələgələn əldarağı oynaqlar —  ilə birləşir. Bunlar yastı oynaqlardır. Bəzən başlı sümük ilə qarmaqlı sümükdən bir sümükarası bağ başlayaraq III, IV daraq sümükləri əsaslarına bağlanır. Bu halda həmin bağ boşluğu iki hissəyə ayrılır. II—V bilək-əldarağı oynaqları şəkil və vəzifə cəhətcə yastı oynaqlardan hesab olunur. Axırıncı V oynaq  yəhərəbənzər oynağa oxşayır. 
## Baş barmaq bilək-əldarağı oynağı
Baş barmaq bilək-əldarağı oynağı —  trapesiyaşəkilli sümüyün I daraq sümüyü ilə birləşməsindən əmələ gəlir. Bunların oynaq səthləri yəhərəbənzəyir. Oynaq kapsulu çox genişdir və oynaq boşluğu müstəqildir. Formaca bu oynaq yəhərəbənzər oynaqlardandır və ancaq insanlara xasdır. Bunun iki: frontal və sagital oxları vardır. Frontal oxu ovuc səthinə paralel olmayıb, onunla 45°-lik bucaq əmələ gətirir. Sagital oxun başına hərəkət etdikdə bağ barmaq gah çeçələ barmağa yaxınlaşır (adduksiya), gah uzaqlaır (abduktion). Frontal oxun başına hərləndikdə baş barmaq çeçələ barmağın qarşısında durur () və ya əksinə olur. Bu hərəkətlərdən başqa mühiti hərlənmə də () mümkündür.

## Mənbə
*Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, I cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1971
Mehman Ağayev

**Mehman Ağayev** () — tibb elmlər doktoru, professor-nefroloq, Azərbaycan Tibb Universitetini Tədris terapevtik klinikasının Efferent terapiya
mərkəzinin rəhbəri, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş nefroloqu (2011–2019).

## Həyatı
Mehman Ağayev 31 avqust 1946-cı ildə Masallı rayonunun Mahmudavar kəndində anadan olub. 1962-ci ildə orta məktəbi qızıl medalla bitirib. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini bitirib. 1968-ci ildən 1970-ci ilə qədər Leninqrad Elmi-Tədqiqat Neyrocərrahiyyə institutuna kliniki ordinaturaya göndərilmişdir. 1971-ci ildən Respublika Klinik Uroloji Xəstəxanasında həkim-nefroloq kimi işləmişdir. 1976-cı ildə Respublika Klinik Uroloji Xəstəxanasında "Böyrəkköçürmə və hemodializ şöbəsi"nin müdiri təyin olunmuş və eyni zamanda Elmi-Tədqiqat Kliniki və Eksperimental Təbabət İnstitutunun "Hemodializ və Böyrəkköçürmə Laboratoriya"sında baş elmi işçi, 1983-cü ildə həmən laboratoriyanın müdiri seçilmişdir. 1986-cı ildə Əziz Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə Institunda nefrologiya kafedrasnın professoru vəzifəsinə seçilmiş və professor adını almısdir. 1990-cı ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin I Daxili xəstəliklərin propedevtikası kafedrasının professoru seçilmiş və hal-hazıradək həmin vəzifədə çalışır.

2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar Həkimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

1975-ci ildə "Kəskin və xronik böyrək çatışmazlığı zamanı ürək-damar sisteminin vəziyyəti" mövzusunda tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.

1986-cı ildə "Xroniki boyrək catışmazlığında qan dövranı pozgunluqları" mövzusunda tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsini almaq üçün Seçenov adına I Moskva Tibb İnstitutunda dissertasiya müdafiə etmişdir.

262-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 12 monoqrafiyanin, 2 elmi-tədris filmin, 1 ixtiranın müəllifidir.

2011-ci  ildə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Baş Nefroloqu seçilmişdir.

1993-cü ildə Bakı səhəri 2 saylı kliniki xəstəxanasında ixtisaslaşdırılmış Nefroloji və 2006-cı ildə Hemodializ şöbələrini açmış və onlara rəhbərlik edir.

2010-cu ildən eyni zamanda Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Terapevtik Klinikasının Efferent Terapiya Mərkəzinin müdiri təyin olunmuşdur.

15 aprel 2021-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Uruqvay Kolorado Partiyası

**Kolorada partiyası** (.Uruqvayın siyası partiyasıdır. Rartiyanın əsasını konservanlar və sosial demokratlar təşkil edir. Ölkədə stabilliyin qorunub saxlanmasında bu partiyanın böyük rolu olmuşdur.

## Tarixi
Partiya 1836-cı ildə qurulmuşdur. Siyasi təşkilat 1868–1959-cu illərdə ölkəni tək başına idarə etmişdir.1959-cu ildə iktidarı Uruqvay Milli Partiyasıya vermişdir. Növbəti 1966-cı il seçkilərində qalib gəlmişdir. Bunda əlavə 1984,1994,1999-cu illərdəki seçkilərdə qalib gəlmişdir.
Partiya üzvlərindən Uruqvay prezidentləridə cıxmışdır. Bunlara misal: Fruktuoso Rivera, Venansio Flores, Xorxe Paceko Areko, Luis Batle Barreras, Xulio Mario Sanrinetti və Xorxe Luis Batle kimiləri göstərmək olar.

## Son dönəm
2004-cü il seçkilərində məçlisin 99 yerinə nisbətdə 10 yer, senatda isə 31 yer nisbətinə 3 yerə sahib olmuşdur.2004 prezident seçkilərində isə Qilermo Stirling 10,4% səslə partiya tarixində ən aşağı nəticə göstərir.

## Mənbə
* Partiyanın rəsmi saytı
Uruqvay Milli Partiyası

**Milli partiya** ( üstəlik Ağ partiya da adlandırılırdı ) — Uruqvayın sağ yönümlü konservativ siyasi pardiyasıdır. Hazırda ölkəni idarə edən **Geniş Cəbhə koalisiyası**na daxil olan partiyalardan biridir.

## Tarixi
Partiyanın əsası 10 avqust 1836-cı ildə Manuel Oribe tərəfindən qoyulmuşdur. Uruqvay Kolorado Partiyası ilə birlikdə ölkənin köklü partiyalarından sayılır. 1863-1865 ci illərdə baş verən Uruqvay müharibəsi nəticəsində Kolorado partiyası Milli partiyanı siyasi arenadan sıxışdırıb cıxarır. 1972-ci ildən partiya adını dəyişərək Ağ partiyadan Milli partiyaya çevrilir. XX əsrdə müəmmalı hadisə baş verir, belə ki, 1931-1959-cu illərdə Azad Milli partiya yaranır. Rəsmən iki partiya yaransa da rəsmilər ölkədə yalnız bir Milli partiyası olmasını bildirirlər.

### 2004-cü il seçkiləri
2004-cü ildəki seçkilərdə Milli partiya deputatlar palatasına 99 yerdən 36, senatda 31 yerdən 11-inə sahib idilər. Onun prezidentliyə namizədi Xose Larranyaqa seçkilərdə 35,01% səs toplamışdı.

### 2009-ci il seçkiləri
Sonuncu seçkilərdə deputatlar palatasında 31 yer, Senatda isə yer almağa müvəffəq olmuşdur. Prezident seçkilərində onun namizədi Luis Alberto Lakale 25 oktyabrda seçiçilərin 29.07% toplamağa müvvəfəq olur.

## Mənbə
*Partiyanın rəsmi saytı
Kospley

**"Kospley"** () — Yapon dilində "kostyum oyunu" birləşmiş sözündən əmələ gəlir, ekranda görünən fəaliyyətinin hərəkət formasını almaq demekdir. Müasir kospley anime və manqa həvəskarları nəticəsində Yaponiyada çıxdı.

## Tarix
Kospley müasir Yaponiya mədəniyyətinin bir parçası olaraq qəbul olunsa da, ABŞ-də yaranmışdır. 1939-cu ildə Nyu-Yorkda ilk dəfə keçirilən WorldCon`a (World Science Fiction Convention) qatılan iki gənc, Forrest J.Akerman və onun dostu Mirtl R.Cons “Street Fighter” kostyumu geyinmişdilər. Daha sonra bu, digər tədbirlərdə adət halını almağa başladı. 1983-cü ildəki WorldCona qatılan ləqəbi NoV olan Nobuyuki Takahaşi özünü nağıl, oyun, komiks və s. qəhrəmanları arasında tapır və bu onun o qədər xoşuna gəlir ki, Yaponiyaya qayıdar-qayıtmaz bu barədə məqalə yazır. "Kospley" terminini də ilk dəfə o işlədir.

## Kospley tədbirləri
Kospley konvensiyası – genişmiqyaslı tədbirlərə verilən addır. Əgər bir tədbirin sonunda “CON” qısaltması varsa, böyük ehtimal konvensiyanın içində kospley var.

## Həmçinin bax
* Anime
* Otaku

## İstinadlar
Kürə dairəsi

**Kürə dairəsi** () — Rusiya imperiyası (Dağıstan vilayətində) və RSFSR–in (Dağıstan vilayəti və Dağıstan MSSR–də) tərkibində, 1862–1928-ci illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qasımkənd idi.

## Həmçinin bax
* Aba-Sava

## İstinadlar
Vestminster körpüsü

**Vestminster körpüsü** Londonda Temza çayı üzərində piyadaların və avtomobillərin hərəkəti üçün tikilmiş, şimal sahilində Vestminster və cənub sahilində Lambeti birləşdirən körpüdür.

Körpü, əsasən, yaşıl rəngdə boyanıb. Bu, körpünün yaxınlığındakı Vestminster sarayında yerləşən İcmalar palatasındakı oturacaqlar ilə eyni rəngdədir. Bu körpü həmçinin Lordlar Palatasının oturacaqları ilə eyni rəngdə, qırmızı rəngdə olan Lambet Körpüsündən fərqli rəngdədir və Parlament Palatasının qarşısındadır.

2005–2007-ci illərdə körpü əsaslı şəkildə bərpa olundu, dəmir kəmərlər dəyişdirildi və körpü yenidən rəngləndi. Körpü çayın qərb sahilində Vestminster sarayını Kaunti Hall və şərq sahilindəki Londonun gözü ilə birləşdirir. Vestminster körpüsü London Marafonunun ilk illərində finiş nöqtəsi idi.

## Tarixi
1750-ci ildə Vestminster körpüsü tikilənədək, Temza çayı üzərində yeganə körpü London körpüsü idi. Bu körpü 1862-ci ildə yenisi ilə əvəz olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Structurae saytında Vestminster körpüsü (1750)
* Structurae saytında Vestminster körpüsü (1862)
* İnteraktiv Panorama: Vestminster körpüsü
Britaniya Hind okeanı əraziləri

**Britaniya Hind okeanı əraziləri** () — Böyük Britaniyadan asılı olan və Hind okeanında 55 adadan ibarət bölgə. Böyük Britaniyanın Hind okeanında yerləşən müstəmləkəsi olan bu bölgə ancaq Çaqos adalarından ibarətdir.

Bölgəyə aid Dieqo Qarsiya adası 1966-cı ildə imzalanan müqaviləyə görə 50 illiyinə ABŞ-yə kirayəyə verilmişdir.

## Coğrafiya

Bölgə bir çoxunda yaşayış olmayan 55 adadan ibarətdir. Britaniya Hind okeanı ərazilərinin ən böyük adası Dieqo Qarsiya adasıdır. Bu adadan başqa Böyük Çaqosbank adası, Peros Banhos adası, Solomon adası, Eqmont adası ilə ancaq aşağı dəniz səviyyəsində görünən Blenheym rifi də bölgəyə aiddir. Britaniya Hind okeanı ərazilərinin sahəsi 54.400&nbsp;km² olsa da çox böyük hissəsi su olub torpaq sahəsi cəmi 60&nbsp;km²-dir.

## Əhali

Adanın yerlisakinləri olan *çaqoslular* 1960-cı illərdə Böyük Britaniya hökuməti tərəfindən güclə Mavriki, Seyşel adaları və Böyük Britaniya göndərilmişdir. Hazırda adalarda heç bir yerli yaşamır və 3.500 ABŞ və Böyük Britaniya əsgəri vardır.

Yerli xalqlar illər ərzində bu məcburi köçdən sonra ərazilərinə qayıtmaq üçün məhkəmə qaldırmış, amma yenə də qayıda bilməmişdirlər.

## Qalereya


Diego Garcia Abandoned Plantation.jpg|Yerlilərin tərk etdiyi evlər
Diego garcian.jpg|Çaqoslu (1971)
GEODSS Diego Garcia 2006-05-01.jpg|Dieqo Qarsiya adasında ABŞ hərbi bazası


## Həmçinin bax

* Böyük Britaniya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bir alman qəzetində məqalə
Ləzgicə-azərbaycanca lüğət

**Ləzgicə-azərbaycanca lüğət** — Xəlilov Yusif Mövlud oğlu tərəfindən yazılmış izahlı lüğət.

12000-dən artıq söz və ifadənin toplandığı lüğət üzərində 15 ildən artıq vaxt sərf edilmişdir. Lüğət 2012-ci ildə çap olunmuşdur.

## İstinadlar
Pyotr Butkov

**Butkov Pyotr Qriqoryeviç** () — rus tarixçisi, hərbi və dövlət xadimi, senator, Peterburq Elmlər Akademiyasının akademiki.

## Həyatı
Butkov Pyotr Qriqoryeviç 17 dekabr 1775-ci ildə Xarkov quberniyasında anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarında Vladimir draqun alayına daxil olmuş, 16 yaşında Anapa yürüşündə (1791) iştirak etmişdir. Butkov 1794-cü ildə general adyutantlığına layiq görülmüşdür. 1796-cı ildə Butkov qraf Zubovun İran yürüşündə iştirak etmiş, sonra kapitan rütbəsində Tiflisə göndərilmişdir. O, Gürcüstanın Rusiyaya birləşdirildiyi dövrdə (1801–1803) Qafqazdakı rus qoşunlarının Baş komandanı general Knorinqin dəftərxanasını idarə edirdi. Burada bir neçə il qulluq etdikdən sonra 1803-cü ildə istefaya çıxıb, Qafqazı tərk etmiş, lakin iki il sonra yenidən hərbi xidmətə çağrılmış, general-leytenant rütbəsində Moldaviyaya göndərilmişdir. Butkov 1811-ci ildə xəstəliyə görə həmişəlik istefaya çıxaraq elmi işlə məşğul olmağa başlamışdır. O, 1841-ci ildə akademik, 1849-cu ildə senator seçilmişdir. Butkov 1865-ci ildə Dövlət Şurasının və Nazirlər Kabinetinin üzvü təyin edilmişdir.

Butkov Pyotr Qriqoryeviç 12 dekabr 1857-ci ildə Peterburq şəhərində vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Butkov bədii əsərlər — povest, hekayə və oçerklər yazmışdır. İki cildlik "Peterburq zirvələri" və "Çöl idelliyası" onun məşhur əsəslarıdır. Lakin onun yaradıcılığının ən əhəmiyyətli hissəsi üç cildlik "Qafqazın yeni tarixi üçün materiallar" adlı tarixi — etnoqrafik tədqiqatıdır. Əsər 1722–1803-cü illərin hadisələrin əks etdirir. Əsərdə Azərbaycan tarixinin böyük bir dövrü, Rusiya-Azərbaycan, Azərbaycan-Rusiya-erməni münasibətləri, rusların Azərbaycana sistematik yürüşləri, Rusiya-İran, Rusiya-Türkiyə münasibətləri geniş əks olunmuşdur. Bu əsər faktik tarixi, etnoqrafik materiallarla zəngindir. Əsərin ən dəyərli xüsusiyyətlərindən biri çarizmin müstəmləkə siyasətinin Qafqazda cinayətkar yerdəyişmələr barədə verdiyi məlumatlardır. Xüsusilə, ruslar tərəfindən ermənilərin tədricən Azərbaycanın müxtəlif ərazilərinə yerləşdirilməsini əks etdirən faktlar ibrətamizdir. Bu əsər müasir dövrdə də tariximizin dərindən araşdırılması üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Əlisa Nicat. Dünya tarixçiəri. Bakı,1998.
Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

**Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası** (qısaca: **Dağıstan MSSR**) — RSFSR tərkibində 1921–1993–cü illərdə mövcud olmuş Dağıstan Respublikasının adı.

## Həmçinin bax
* Dağıstan Respublikası

## İstinadlar
Adeli torpağı

**Adeli torpağı** () — Fransanın idarə etdiyi Antarktika sektoru. Ərazinin sərhədləri Antarktidanın sahili boyunca keçir və bu koordinatlarda yerləşir:  66°12′ c.g. 136°11′ ş.u. и 66°48′ c.g., bu nöqtələrdən sərhəd Cənub qütbünə qədər 2600 kilometrliy uzunluğunda qitənin içərinə gedir. Sahil xəttinin ümumi uzunluğu təxminən 350&nbsp;km təşkil edir. Adeli torpağı  432 min kilometrdən çox sahə tutur, və o, demək olar ki, tamamilə buzla örtülürüb.

Buranın sahilləri 1837-ci ildə franssız dənizçi Jul Dyumon Dyurvill tərəfindən tapılmışdır və  arvadının şərəfinə Adeli adını qoymuşdur.

12 yanvar 1956-cı ildən ərazidə Fransanın Dyuomon d'Yurvil adlı daimi illik elmi-tədqiqat qütb stansiyası fəaliyyət göstərir. Stansiya antarktik sahilində bu koordinatlarda yerləşir: 66°40′ c.g. 140°01′ ş.u. Əhalisi qışda 33, yayda 78 olur. Burada ilk franssız stansiya isə Port-Martin idi ( 66°49′04″ c.g. 141°23′39″ ş.u.), amma o, yanvar ayının 23-ündən 24-ünə keçən gecə yanğın nəticəsində dağılmışdı. Port-Martinin qış əhalisi 1950-ci ildə 11, 1951-ci ildə 17 idi.

Fransanın daha bir Şarko adlı qütb bazası var idi ( 69°22′ c.g. 139°01′ ş.u.). Bu baza 2400 m. yüksəklikdə və Dyuomon d'Yurvildən 320&nbsp;km aralı idi. Stansiya 1957-ci ildə Beynəlxalq geofizika ili ərəfəsində açılıb və 1960-cı ilə qədər istifadə olundu. Stansiyanın işçiləri cəmi üç nəfərdən ibarət idi. Baza əsasən  küləkdən qorunmaq üçün qara qazılıb basdırlan otaqlardan ibarət idi.

Adeli torpağı hər iki tərəfdən Avstraliyanın antarktik əraziləri ilə həmsərhəddir (Uilks torpağı ilə qərbdə, V Corc sahili ilə şərqdə)
Tacikistan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

**Tacikistan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası** () — Sovet İttifaqı tərkibində Özbəkistan SSRİ daxilində mövcud olmuş muxtar qurumdur.
Qaraqalpaqıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

**Qaraqalpaqıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası** (qısaca: **Qaraqalpaqıstan MSSR**) — 1932–1936–cı illərdə RSFSR–in, 1936–1992–ci illərdə isə Özbəkistan SSR–in tərkibində mövcud olmuş muxtar respublika.

## Həmçinin bax
*Qaraqalpaqıstan Respublikası

## İstinadlar
Buynaksk dairəsi

**Buynaksk dairəsi** () — Dağıstan MSSR tərkibində, 1952–1953-cü illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Buynaksk şəhəri idi.
Dərbənd dairəsi

**Dərbənd dairəsi** () — Dağıstan MSSR tərkibində, 25 iyun 1952-ci ildən 24 aprel 1953-cü ilədək mövcud olmuş 4 inzibati–ərazi vahidindən biri. İnzibati mərkəzi Dərbənd şəhəri idi. Dərbənd dairəsinin ərazisi 10 rayon (Ağul, Axtı, Dərbənd, Doqquzpara, Qasımkənd (indiki Süleyman-Stal), Qürah, Məhərrəmkənd, Rutul, Tabasaran, və Xiv rayonları) və 1 şəhərdən (Dərbənd şəhəri) ibarət idi.