Maliyyə analizi

**Maliyyə analizi** — (maliyyə hesabatının təhlili, mühasibat təhlili və ya maliyyənin təhlili kimi də istinad edilir) biznesin, sub-biznesin və yaxud layihənin həyat qabiliyyətinin, sabitliyinin və gəlirliliyinin qiymətləndirilməsinə aiddir. Bu, maliyyə hesabatlarından və başqa hesabatlardan alınan məlumatlardan istifadə edən əmsallar və başqa metodlardan istifadə edərək hesabat hazırlayan mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilir. Adətən bu hesabatlar biznes qərarlarının qəbul edilməsində əsaslardan biri kimi yuxarı rəhbərliyə təqdim olunur. Maliyyə analizi müəssisənin aşağıdakıları edə biləcəyini müəyyən edə bilər:
* Əsas fəaliyyətinizi və yaxud fəaliyyətinizin bir hissəsini davam etdirmək və ya tam əksinə dayandırmaq;
* Öz məhsulunu hazırlamaq üçün müəyyən materiallar istehsal etmək və yaxud əldə etmək;
* Öz mallarınızın istehsalında müəyyən maşın və avadanlıqları əldə etmək və yaxud icarəyə vermək;
* Səhmləri buraxmaq və yaxud dövriyyə kapitalının artırılması üçün bank krediti haqqında danışıqlar aparmaq;
* İnvestisiya və yaxud kredit kapitalı ilə əlaqəli qərarlar qəbul etmək;
* Rəhbərliyə öz biznesinin həyata keçirilməsində müxtəlif alternativlər üzrə məlumatlı seçim etməyə imkan verən digər qərarlar qəbul etmək;

## Şirkət səviyyəsində analiz
Maliyyə analitikləri tez-tez şirkətinin elementlərini aşağıdakı kimi qiymətləndirlər:

# **Gəlirlilik** – həm qısamüddətli, həm də uzunmüddətli perspektivdə gəlir əldə etmək və artımı saxlamaq qabiliyyətidir. Adətən, şirkətin gəlirlilik dərəcəsi şirkətin fəaliyyət nəticələri haqqında hesabat verən mənfəət və zərər hesabatına əsaslanır;
# **Ödəmə qabiliyyəti** – uzunmüddətli perspektivdə kreditorlar və başqa üçüncü şəxslər qarşısında öhdəliklərini ödəmək qabiliyyətidir;
# **Likvidlik** – təcili öhdəliklərin yerinə yetirilməsi zamanı müsbət pul axınını dəstəkləmək bacarığıdır;
# **Stabillik** – firmanın və yaxud şirkətin öz fəaliyyətini həyata keçirərkən əhəmiyyətli itkilərə məruz qalmadan, uzunmüddətli perspektivdə biznesdə qalmaq qabiliyyətidir. Şirkətin sabitliyinin qiymətləndirilməsi həm mənfəət və zərər hesabatının, həm də mühasibat balansının, həmçinin, başqa maliyyə və qeyri-maliyyə göstəricilərinin istifadəsini tələb edir.

Həm ikinci, həm də üçüncü verilmiş şərtlər mühasibat balansına əsaslanır ki, bu da müəyyən bir vaxtda biznesin maliyyə vəziyyətini göstərir.

## Üsullar
Maliyyə analitikləri tez-tez maliyyə göstəricilərini (ödəmə qabiliyyəti, gəlirlilik, artım və s.) müqayisə edirlər:
* **Keçmiş göstəricilər** – eyni şirkət üçün tarixi dövrlər üçün (məsələn, son 5 il ərzində)
* **Gələcək göstəricilər** – Tarixi şəxsiyyətlərdən və müəyyən riyazi və statistik üsullardan, o cümlədən indiki və gələcək dəyərlərdən istifadə etmək yolu ilə,
bu ekstrapolyasiya üsulu maliyyə təhlilində səhvlərin əsas mənbəyidir, çünki keçmiş statistik məlumatlar gələcək perspektivlərin zəif proqnozlaşdırıcıları ola bilər.
* **Müqayisəli göstəricilər** – oxşar şirkətlər arasında müqayisə

Maliyyə əmsallarının müqayisəsi maliyyə analizinin aparılmasının yalnız bir üsuludur. Maliyyə analitikləri faiz analizindən də istifadə edə bilərlər ki, bu da bir sıra rəqəmlərin bir baza məbləğindən faizlə azaldılmasını nəzərdə tuturdu. Məsəl üçün, bir qrup maddələr xalis gəlirin faizi kimi ifadə edilə bilər. Müəyyən bir müddət ərzində eyni göstəricinin mütənasib dəyişiklikləri faizlə ifadə edildikdə, bunu horizontal analiz adlandırırlar.

Şaquli və yaxud ümumi ölçülü təhlil bəyanatdakı bütün maddələri bəzi əsas dəyərin faizi kimi "ümumi ölçüyə" endirir və bu da müxtəlif ölçülü digər şirkətlərlə müqayisə olunmağa kömək edir. Nəticə olaraq, mənfəət və zərər hesabatının bütün maddələri satışa bölünür və balansın bütün maddələri ümumi aktivlərə bölünür.

Digər bir üsul isə müqayisəli analizdir. Bu istiqamətləri müəyyən etmək üçün daha yaxşı bir yol təqdim edir. Müqayisəli təhlil eyni məlumatları iki və yaxud daha çox müddət ərzində təqdim edir və təhlilin rahatlığı üçün bir sıra təqdim olunur.

## Nəzəri problemlər
Maliyyə əmsalları bir neçə nəzəri problemlərlə üzləşir:
* Onlar mütləq mənada şirkətin prespektivləri haqqında az danışırlar. Onların nisbi performansla əlaqəli fikirləri başqa dövrlər və yaxud oxşar şirkətlərdən istinad nöqtəsi tələb edir.
* Bir nisbət az əhəmiyyət kəsb edir. Göstəricilər kimi, əmsallar məntiqi olaraq ən azı iki yolla şərh edilə bilər. Bir şirkətin fəaliyyətinin daha tam bir şəklini çəkmək üçün bir neçə qarşılıqlı əmsalı birləşdirərək bu problemi qismən olsa da, aradan qaldırmaq mümkündür.
* Mövsümi amillər ilin sonuna olan dəyərlərin təmsilçisi olmasına mane ola bilər. Hesabat dövrünün əvvəlindən sonuna qədər hesablardakı qalıqlar dəyişdikcə əmsal dəyərləri təhrif oluna bilər. Mümkün olduqda belə hesablar üçün orta dəyərlər istifadə edin.
* Maliyyə əmsalları istifadə olunan mühasibat metodlarından daha obyektiv deyil. Mühasibat uçotu siyasətlərində və yaxud seçimlərində edilən dəyişikliklər kəskin şəkildə müxtəlif nisbət dəyərləri verə bilər.

## İstinadlar