open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Səidə Arifova

**Səidə Arif qızı Arifova** () – İkinci Dünya müharibəsi zamanı yəhudi uşaqları xilas etməsinə görə tanınan Krım tatarı. Arifovanın yəhudiləri xilas etməsinə dair sənədli sübutlar təqdim olunmayıb.

## Həyatı
Səidə Arifova 13 fevral 1916-cı ildə Bağçasarayda doğulmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi illərində Bağçasarayda yerləşən bir bağçanın rəhbəri olmuşdur. O, bir neçə yəhudi ailənin etnik mənsubiyyəti haqqında yalan məlumat vermiş və onları nasistlər tərəfindən öldürülməkdən xilas etmişdir. Sevastapoldan deportasiya edilmiş Saliyev ailəsinin iki oğlunun yəhudi kimi öldürülməsinin qarşısını almışdır. O, iki qonşusunun yəhudi yox, kəraim olması barədə yalançı şahidlik etmişdir. O, bir çox Krım yəhudisinin qaçmasına kömək etmiş, onlar üçün saxta sənədlər və tibbi sertifikatlar hazırlamışdır.

1943-cü ilin sentyabrında Kerçdəki nasistlərə qarşı partizan müqaviməti məğlub olmuş və nasistlər onların uşaqlarını əsir götürmüşdürlər. Əsasən yəhudilərin çoxluq təşkil etdiyi bu uşaqlar nasistlər tərəfindən Kerçdə yerləşən bir yetimxanaya yerləşdirilmiş və döyüşlərdə canlı qalxan kimi istifadə edilmələri nəzərdə tutulmuşdu. Arifova həmin uşaqların qayğısına qalmış, onlara tatar kimi qələmə vermiş, tatar dilini öyrətmiş, onlara tatar adları vermiş, beləcə, həyatlarını xilas etmişdir. Nasistlər uşaqları Almaniyaya aparmaq istəyəndə Arifova uşaqlarda təhlükəli xəstəliklərin olması barədə tibbi sənəd hazırlatdırmışdır. Nəticədə, uşaqların İsmayıl Qaspıralının keçmiş evinə köçürülməsi barədə qərar verilmişdir.

Şəhərin sovet ordusu tərəfindən azad edilməsindən sonra Arifova və ailəsi digər Krım tatarları kimi Özbəkistanın Səmərqənd regionuna sürgün edilmişdir. Sürgünə göndərilməsinə baxmayaraq xilas etdiyi uşaqların əslində tatar yox, yəhudi olması məlumat vermiş və onların sürgün edilməsinin qarşısını almışdır. Arifova Krıma ancaq yenidənqurma dövründən sonra qayıda bilmişdir. 2007-ci ildə ölmüş, Simferopol şəhərində dəfn olunmuşdur.

## Mistifikasiya
Səidə Arifova tərəfindən xilas edilmiş yəhudi uşaqların sayı mübahisəlidir. Bəzi mənbələr 15, bəziləri 88, bəziləri isə 73 yəhudini xilas etdiyini bildirmişdir. Bəzi mənbələr Arifovanın Dünya xalqları ədalətlisi adına layiq görüldüyünü qeyd etsə də, onun adı rəsmi siyahıda yoxdur. Sənədli sübutların olmaması, xilas etdiyi şəxslərin naməlum olması səbəbilə Arifovanın hekayəsinin həqiqiliyi şübhəli qəbul olunur.

## Xatirəsi
2017-ci ildə Ahtem Seidablayev tərəfindən çəkilmiş "Yad dua" filmi Səidə Arifovanın yəhudi uşaqları xilas etməsindən bəhs edir. Filmdə Səidə Arifovanı Liliya Yasenko canlandırmışdır.

## İstinadlar
Bennettia

*  — Saussurea bitki cinsinin sinonimi.
*  — Galearia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Bennettiodendron bitki cinsinin sinonimi.
Eriostemon

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çığırtı

**Çığırtı** (həmçinin **qışqırıq**, **bağırtı**) — yüksək səs siqnalı yaratmağa yönəlmiş psixomotor fəaliyyət.

Heyvanlarda çığırtı informasiyanın ötürülməsinin vacib formalarından biri olduğu halda, insanlarda çığırtı orqanizmin stressə yönəlmiş ümumi fizioloji reaksiyası və diskomfortu ifadə etməklə yanaşı, emosiyaların ifadə formasıdır. Çığırtının yaranması prosesində əsas rolu tənəffüs sistemi oynayır.

İnsan çığırtılarının səslənməsi onların yaş və cins xüsusiyyətlərindən asılıdır. Körpələrin qışqırıqları strukturlaşdırılmışdır və spektroqramda normal ağlama ilə bağlı kənarlaşmalar patologiyanı göstərə bilər. Uşaqların çığırtısının ümumi səbəbi diqqəti cəlb etməkdir. Yetkin insanlarda, normal nitqlə müqayisədə, çığırtı formantları daha yüksək tezliklərdə ifadə edilir, e və u kimi sait cütləri üçün baş məsafələri isə azalır. Kişilər tərəfindən çıxarılan çığırtı səsinin tezliyi orta hesabla qadın çığırtılarından daha aşağıdır  . Yaşlı insanlar öz eşitmə itkisini aradan qaldırmaq üçün çox vaxt çığırtıdan istifadə edirlər . Normal söhbət zamanı yaranan səs-küy səviyyəsi 60-70 dB, qışqırarkən isə onun dəyərləri 90-110 dB diapazonuna çatır  .

Çığırtının mühüm sosial-mədəni məqsədi var. O fanatlar, aktyorlar və hərbi qulluqçular tərəfindən müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunur . Məsələn, Kansas City Chiefs futbol klubunun azarkeşləri 2013-cü ilin oktyabrında 137,5 dB səs-küy səviyyəsinə çataraq dünya yüksəklik rekordu qoydular.

*

## İstinadlar
Panslavyanizm rəngləri

**Panslavyanizm rəngləri** - Mavi, ağ və qırmızı rənglərdən ibarətdir. Bu rənglər birinci dəfə 1848-ci ildə Praqada keçirilmiş olan Slavyan konqresində Rusiya bayrağından ilham alınaraq qəbul edilmişdir. Rusiya bayrağı isə öz növbəsində Niderland bayrağından ilhamlanaraq yaradılmışdır. Tarix boyu bu rənglərdən slavyan mənşəli xalqlar tərəfindən yaradılmış olan əksər dövlətlərin bayraqlarında istifadə olunmuşdur. Bu rənglər Rusiya, Yuqoslaviya, Çexoslovakiya, Çexiya, Slovakiya, Xorvatiya, Serbiya və Sloveniya kimi slavyan ölkələrinin bayraqlarında görünsə də, Belarus, Bolqarıstan, Bosniya və Herseqovina, Şimali Macarıstan, Monteneqro, Polşa və Ukrayna kimi slavyan ölkələrinin bayraqlarında bu rənglərə rast gəlinmir.

## Panslavyanizm rənglərinə malik olan bayraqlar

Fayl:Flag of Croatia.svg|Xorvatiya 
Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|Çexiya Respublikası 
Fayl:Flag of Russia.svg|Rusiya
Fayl:Flag of Slovenia.svg| Sloveniya
Fayl:Flag of Slovakia.svg| Slovakiya
Fayl:Flag of Serbia.svg|Serbiya bayrağı
Fayl:Flag of Vojvodina.svg|Voyevodina
Fayl:Flag of the Republika Srpska.svg|Serb Respublikası 
Fayl:Flag of Sorbs.svg|Sorblar
File:Flag of Rusyns 2007.svg|Rusinlər
Fayl:Flag_of_Crimea.svg|Krım Muxtar Respublikası bayrağı


## Əvvəllər Panslavyanizm rənglərinə malik olan bayraqlar

File:Flag of Montenegro (1905–1918).svg| Monteneqro krallığı (1910–1916)
File:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|Yuqoslaviya krallığı (1918–1941)
File:Flag of the Protectorate of Bohemia and Moravia.svg|Bohemiya və Moraviya protektoratı (1939-1945)
File:Flag of SFR Yugoslavia.svg|Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası (1945–1992)
File:Flag of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|Bosniya və Herseqovina Xorvatiya Respublikası (1991-1996)
File:Flag of Serbia and Montenegro.svg|Yuqoslaviya Federativ Respublikası (1992–2003) və Serbiya və Monteneqro (2003–2006)


## İstinadlar
Hersek-Bosna Xorvat Respublikası

**Bosniya və Herseqovina Xorvatiya Respublikası**, **Xorvat Hersek-Bosna Respublikası** və ya **Hersek-Bosna Xorvat Respublikası** (xorvat: Hrvatska Republika Herceg-Bosna) Bosniya və Herseqovina ərazisi tanınmamış geosiyasi struktur və kvazi-dövlət olmuşdur. 18 noyabr 1991-ci ildə Bosniya və Herseqovina Xorvat İcması adı altında Bosniya və Herseqovina ərazisində siyasi, mədəni, iqtisadi və regional bir bütöv olaraq elan edilmiş və 14 avqust 1996-cı ildə isə ləğv edilmişdir.

12 noyabr 1991-ci ildə Şimali Bosniyada elan edilmiş olan Bosniya Posavina Xorvat İcması 1992-ci ilin oktyabr ayında Bosniya və Herseqovinaya birləşdirilmişdir. Elan edilmiş sərhədləri daxilində Bosniya və Herseqovina ölkənin təqribi olaraq 30%-lik ərazisini əhatə edirdi, lakin onun üzərində effektiv nəzarətə malik deyildi. Bosniya müharibəsinin əvvəlində regionun bütün hissələri Serb Respublikası Ordusunun nəzarəti altına keçmişdir. Bosniya və Herseqovina silahlı qüvvələri, Xorvatiya Müdafiə Şurası, 8 aprel 1992-ci ildə yaradılmış və əvvəlcə Bosniya və Herseqovina Respublikasının Ordusu ilə ittifaq halında hərbi əməliyyatlar aparmışdır. Onların münasibətləri 1992-ci ilin axırlarında pisləşmiş və bu da öz növbəsində, Bosniya-Xorvatiya müharibəsinə səbəb olmuşdur.

Bosniya və Herseqovina Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi 14 sentyabr 1992-ci ildə Bosniya və Herseqovina Xorvat Respublikasını konstitusiyaya zidd elan etmişdir. Bosniya və Herseqovina Xorvat Respublikası  Bosniya və Herseqovina Respublikası Hökumətini rəsmən tanımış və dövlət daxilində bir dövlət kimi fəaliyyət göstərirdi, lakin onun rəhbərliyində olan bəziləri bu strukturun ayrılmasını və Xorvatiya ilə birləşməsi fikrini müdafiə edirdi.

28 avqust 1993-cü ildə isə Bosniya və Herseqovina Xorvat Respublikası Bosniya və Herseqovinanın üç respublikadan ibarət olan bir ittifaq kimi nəzərdə tutan Ouen-Stoltenberq planının təklifindən sonra respublika elan edilmişdir. Onun paytaxtı o zamanlar müharibə zonası olan Mostar idi və effektiv idarəetmə mərkəzi isə Grude hesab edilirdi. 1994-cü ilin mart ayında isə xorvatlar və bosniyalılar arasında olan mövcud münaqişəyə son qoyan Vaşinqton sazişi imzalanmışdır. Müqaviləyə əsasən, Bosniya və Herseqovina Bosniya-Herseqovina Federasiyasına daxil olmalı idi, lakin 1996-cı ildə rəsmi olaraq ləğv edilənə qədər mövcudluğunu davam etdirmişdir.
İnqrida Şimonite

**İnqrida Şimonite** (; ) — Litva siyasətçisi, dövlət xadimi və iqtisadçısı. 2020-ci ildən bəri Litvanın Baş naziri vəzifəsində xidmət göstərir. 2009-cu ildən 2012-ci ilə qədər maliyyə naziri, 2016-cı ildə Litva Respublikası Seyminin üzvü olmuşdur. Şimonite 2019-cu il prezident seçkilərində namizəd olmuş, lakin ikinci turda Qitanas Nausedaya məğlub olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nasim Həmid

**Nasim Həmid** (;) — britaniyalı keçmiş peşəkar boksçu. Həmçinin **Şəhzadə Nasim** () və **Naz** ləqəbləri ilə də tanınır.

## İlkin həyatı və boks karyerası
Nasim Həmid 1974-cü ildə İngiltərənin Yorkşir əyalətinin Şeffild şəhərində, yəmənli ailədə anadan olub. Peşəkar boks karyerasına 1992-ci ildə başlamış və 2002-ci ildə karyerasına son vermişdir. 1998–2001-ci illərdə dünya çempionu titulu uğrunda keçirilən bütün yarışlarda aralıqsız çempion olmuşdur.

Həmid uçan xalça ilə, kəcavə üzərində, həmçinin Maykl Ceksonun "Triller" videosunu canlandıraraq və s. bunun kimi möhtəşəm rinqə girişləri ilə tanınırdı. O, həmçinin özünəməxsus boks tərzi və güclü zərbə ilə rəqiblərini nokaut etməsi ilə məşhurlaşmışdı.

2023-cü ilin avqust ayından etibarən "BoxRec" Hamidi Avropada bütün dövrlərin 22-ci "pound for pound" boksçusu və bütün dövrlərin ən böyük 12-ci ingilis döyüşçüsü kimi qeyd etmişdir. 2016-cı ildə ESPN Həmidi son 25 ilin ən yaxşı 25 "pound for pound" döyüşçüsü siyahısında 22-ci sırada yerləşdirdi. "The Ring" jurnalının qardaş nəşri olan "World Boxing" Hamidi bütün zamanların ən böyük britaniyalı boksçuları siyahısında 11-ci sırada, "The Telegraph"dan Qaret A. Devis isə onu 10-cu sırada yerləşdirmişdir. "The Ring" jurnalı həmçinin bütün zamanların ən böyük boksçuları sıralamasında Həmidi 46-cı yerdə qeyd etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Naseem Hamed profile at BBC
Tərəqqi QFK

**Tərəqqi FK** — və ya rəsmi adı ilə **Tərəqqi Qadın Futbol Klubu**  — SSRİ Yüksək Qızlar Liqasında çıxış etmiş, Azərbaycan qadın futbol klubu

## Tarixi
1990/1991-ci ildə, Azərbaycanı SSRİ Yüksək Qızlar Liqasının 2-ci zonasında təmsil etmişdir.

Belə ki, "Tərəqqi", 22 oyun keçirmiş, onun 5-də qalib gəlmiş, 2-də heç-heçə etmiş, 15-də isə məğlub olmuşdur. 14 qol vurmuş, 41 qol öz qapısında görmüşdür. 12 xalla 7-ci sırada mövsümü başa vurmuşdur.

## İstinadlar
Sarımsaqotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mehriban Şahməmmədova

**Mehriban Şahməmmədova** (4 fevral 2006, Qalınçaq, Ağcabədi, Azərbaycan) — Azərbaycanlı peşəkar qadın futbolçu. Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən "Neftçi" klubunun, həmçinin Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli yığmasının qapıçısı

## Həyatı və Karyerası
Əslən Ağcabədidən olan Mehriban, İsmayıllı klubunda futbolun sirrlərini öyrənmişdir.

2022-ci ildə Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən "Mingəçevir" klubuna transfer oldu.

Növbəti mövsümdən — 2023-cü ildən sonra Bakının "Neftçi" klubuna transfer olaraq, klubun əsas futbolçularından biri olmuşdur. 2023/2024-cü ildə, bu klubla birlikdə çempionluq əldə etmişdir.

## Milli karyerası
2021-ci ildən 2022-ci ilə qədər U17 millisində çıxış etmişdir.
2022-ci ildən 2024-cü ilə qədər U19 millisində çıxış etdi. 2024-cü ildən Azərbaycanın qadınlardan ibarət A milli yığmasına dəvət aldı. 

## Uğurları
* **Neftçi FK**
**  **Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqası: Çempion (1):** *(2023/2024)*

## İstinadlar
Azusa çayı

**Azusa çayı** (梓川, Azusa-gawa) — Yaponiyanın Naqano prefekturasının qərb bölgəsində, Şimali Yapon Alplarında çay. Çay Şinano çayının su hövzəsinə aiddir və Sai çayının yuxarı hissəsini təşkil edir.

Çayın adı çay hövzəsində bitən katalpa ağacından (梓, azusa, shi) götürülmüşdür. Bu ağacdan Şinto rituallarında müqəddəs ox olan Azusa yumi (Müqəddəs yay) etmək üçün istifadə olunur.

## Coğrafiyası

Azusa çayının uzunluğu 65 km, su hövzəsi 559 kv.km-dir. Çay Çubu-Sanqaku Milli Parkında Yari dağının cənub-şərq yamacından başlayır.

Çay Kamikoçi (上高地, Yuxarı Dağlar) vadisindən axır və Yaponiyanın Milli Mədəniyyət Varlıqlarından biri kimi Xüsusi Təbiət Abidələri və Yaponiyanın Ən Gözəl Yerləri siyahısındadır.

Çay Azumino və Matsumoto şəhərlərindən keçərək şimal-şərqə axır, burada Naqano, yaxınlığında Narai çayı ilə birləşir və buradan Yaponiyanın ən uzun çayı olan Şinano çayının ən mühüm qolu olan Sai çayına axır.

Azusa çayı Yari dağı, Hotakadake və Yake dağlarından axır.

## İstifadəsi

### İpəkçilikdə
İngilis missioner və alpinist Valter Veston 1896-cı ildə yazdığı "Alpinizm və Yapon Alp dağlarında kəşfiyyat" kitabında yazırdı ki, Azusa çayı ipəkçilikdə istifadə olunan maşınları gücləndirmək üçün istifadə olunurdu: "İpəyi baramalardan ayırmaq üçün sadə mexanizm su ilə işləyir"

### Su-elektrik stansiyası
Çay boyunca bir neçə bənd Tokio Elektrik Enerjisi Şirkəti tərəfindən idarə olunur: Naqavado bəndi, Midono bəndi, və İnekoki bəndi. Bəndlər nasosla yığılan elektrik enerjisindən istifadə edilir və ümumi olaraq Azusagava bəndləri adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Muar çayı

**Muar çayı** (mal. Sungai Muar) — Malayziyada axan çay. 

## Tarixi

Uzunluğu təxminən 250 km (155 mil) olan Muar, Malay yarımadasında üçüncü ən uzun və ən əhəmiyyətli çaydır.

Muar çayı Malay yarımadasının qərbindən şərq sahilinə ən qısa yol olan qədim quru ticarət yolunun bir hissəsi idi.

## Axını
Muar çayının mənşəyi Titivanqsa silsiləsinin dərinliklərində, Negeri Sembilan, Kuala Pila rayonu, Thalanqdan gəlir. Daha sonra çay cənubdan şəhər mərkəzinə və eyni ərazidəki Juasseyə, Jempol bölgəsindəki Bahau və Rompinin qərb tərəfinə və Tampine bölgəsindəki Pasir Besara və Kohor sərhədinə axır. Sonra çayın istiqaməti qərbə doğru dəyişir və Tanqkak və Muar bölgələrindən keçir.

## Körpüləri
mini|links|

Çay Muar şəhərində iki körpü ilə kəsilir. Köhnə körpü olan Sultan İsmayıl körpüsü 1967-ci ildə bərə xidmətini əvəz etmək üçün tikilib. İkinci körpünun tikintisi 2005-ci ildə tamamlanıb. Daha yuxarıda, Pagoh, Segamat və Negeri Sembilanda çay boyunca çoxlu kiçik körpülər də var.

## Çayın ətrafı

Muar çayının görməli yerlərindən biri Muar çayının ətrafında yerləşən Muar şəhərinin istirahət parkı olan Taman Tanjung Emasdır.

Muar çayı boyunca iki məscid var. 1927-ci ildə tikilmiş Köhnə Sultan İbrahim Camek məscidi uzun illər şəhərin əsas simvolu olmuşdur. Muar çayının cənub sahilində yerləşir. Onun dizaynı İngilis müstəmləkə dövründə inşa edildiyi üçün bir çox ingilis təsirini özündə cəmləşdirir. Həyətində görkəmli dörd mərtəbəli minarəsi var.

İkinci məscid Muar çayının şimal sahilində tikilən yeni İkinci Sultan İsmayıl Camek məscididir. Bu məscid Muar şəhərinin və çayın ən son simvoludur. 2002-ci ildə tamamlanan məscid həm də şəhərin ən böyük məscididir. İkinci məscidin dizaynı əvvəlki məscidə bənzəyir.  Hər iki məscid Muar çayının mənsəbindən baxanda valehedici mənzərə təqdim edir.

## İstinadlar
Ren Universiteti

**Rennes Universiteti** — Fransanın Rennes şəhərində ictimai tədqiqat universiteti.

## Tarixi

Universitet ilk olaraq 4 aprel 1460-cı ildə Hersoq Brittani Universiteti kimi təsis edilmişdir və buradad bütün fənlər tədris edilirdi: İncəsənət, İlahiyyat, Hüquq, Tibb və s.

### XIX əsr
Dəqiq Elmlər fakültəsi 1840-cı yaradıldı və 5 şöbədən ibarət idir: Riyaziyyat, Fizika, Kimya, Zoologiya və botanika, Geologiya və mineralogiya

İmperiya dövründə yaradılmış Tibb məktəbi 1820-ci ildə orta məktəbə, 1895-ci ildə isə tam məktəbə çevrilmişdir.

1806-cı ildə Napoleon İmperator Universitetini quraraq bütün Fransa təhsil sistemini yenidən təşkil etdi. Rennes universitetinə Akademiya statusu verildi və beləliklə, hüquq və ədəbiyyat fakültələri açıldı.

İmperiya dövründə, 1820-ci ildə yaradılmış tibb məktəbi 1895-ci ildə tam Ali məktəbə çevrildi.

10 iyul 1896-cı il tarixli qanunun tətbiqindən sonra fakültələrdə islahatlar aparıldıqda, universitet Renn Universiteti adını aldı. Renn Universiteti o zaman Fransada 16 universitetdən biri idi və Kandan başqa qərbdə yeganə universitet idi.

### XX-ci əsr

### Genişlənməsi
İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə universitet daxilində bir neçə struktur dəyişildi.

1954-cü ildə Rennes Tibb Məktəbi tibb fakültəsinə çevrildi və universitetin bir hissəsi oldu.

Növbəti il ​​Biznes İdarəetmə İnstitutunu yaradıldı. Beləliklə, 1969-cu ildə Renn Universiteti 4 fakültədən ibarət idi: Hüquq, Humanitar, Elm və Tibb.

1970-ci ildə Renn universiteti 2 universitetə ​​bölündü: Rennes 1 Universiteti və Rennes 2 Universiteti.

### XI-ci əsr

1 yanvar 2023-cü ildə yeni universitet yaratmaq üçün Rennes Universiteti 1 beş Ali məktəbi ilə birləşdi: EHESP, Milli Kimya Rennes Ali Məktəbi, ENS Rennes, INSA Rennes və Elmlər-Po Rennes.

## Beynəlxalq əlaqələri
Tədqiqat sahəsində təcrübəsi və iqtisadi sektorla əlaqələri Rennes Universitetini beynəlxalq miqyasda məşhurlaşdırmışdır.

Universitet 2019-cu ildən Avropa Komissiyası tərəfindən seçilən ilk Avropa alyanslarından biri olan European Digital UniverCity-nin (EDUC) üzvüdür.

Rennes Universitetinin 5 əsas tədqiqat sektoru var:
* Biologiya - Sağlamlıq
* Ətraf mühit
* Material Elmləri
* Riyaziyyat - Rəqəmsal
* İnsan, Təşkilat və Sosial Elmlər

Universitet Elmi əməkdaşlıq Milli Elmi Tədqiqat Mərkəzi və Fransa Milli Sağlamlıq və Tibbi Tədqiqatlar İnstitutu ilə birlikdə 21 Beynəlxalq Tədqiqat Layihəsi və Beynəlxalq Tədqiqat Şəbəkələrinə daxildir.

## Doktorantura təhsili
* Hüquq və Siyasi Elmlər
* Ekologiya, Geologiya, Aqronomiya, Qida 
* Təhsil, Dillər, 
* Klinik Tədqiqatlar, Ekspertiza 
* Cəmiyyətlər, Sivilizasiyalar 
* Telekommunikasiya, Kompüter Elmləri, Elektronika 
* Molekullar və Materiallar Elmi 
* Texniki Elmlər 
* Həyat və Sağlamlıq Elmləri 
* İqtisadiyyat və İdarəetmə Elmləri 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cunda

**Cunda** (, Cunda, ) — Türkiyənin qərbində ada. Ada Egey dənizində, Edremit körfəzinin cənub-qərbində yerləşir. Ada Ayvalık ilçəsinin yaxınlığındadır. Cunda Mosko adalar qrupunun ən böyüyüdür. Eləcə də, Egey dənizində olan adaların içərisində sahəsinə görə dördüncüdür. Adanı Yunanıstanın Lesbos adasından 16 km-lik məsafə ayırır.

## Ümumi məlumat
Sahəsi 23 km² olan Cunda adası şərqdəki Patrica limanı vasitəsilə iki hissəyə bölünür. Bu iki hissəni nazik bərzəx birləşdirir. Adanın dəniz səviyyəsindən ən yüksək nöqtəsi cənubda yerləşir — Alibey dağı (187 m). Şimaldakı Aktepe dağının hündürülüyü 150 metrdir. Adanın cənubunda eyni adlı şəhər yerləşir. Ada Ayvalık limanını şimaldan qoruyan təbii bənd funksiyasını yerinə yetirir. Ümumi arxipelaqdakı adalar arasındakı boğazlar ensiz olduğuna görə gəmilərin hərəkəti üçün çətinlik yaradır. Ada və Ayvalık şəhəri Dolap adası da daxil olmaqla birləşdirilib. Körpü Türkiyənin ilk boğaz körpüsü olub 1964-cü ildə inşa edilmişdir. İnzibati baxımdan ada Ayvalık ilçəsinə, Balıkəsir ilinə aiddir.

2023-cü ildən Cunda adası qorunan ərazi elan olunmuşdur. Harvard və Koç universitetlərinin «Osmalı Türkçesi Yaz Okulu» 1997-ci ildən bu adada həyata keçirilir.

### Əhalisi
Osmanlı imperiyasının 1881-1893-cü illərdə həyata keçirmiş əhalinin siyahıya almasına görə Cunda adasının əhalisi 4671 nəfər olmuşdur. Bunun 4417 nəfəri yunan, 89 nəfər türk, 165 nəfər isə xarici vətəndaş olmuşdur. Müasir dövrdə ada əhalisinin sayı 3321 nəfərdir.

Əhalinin əsas gəlir mənbəyi turizmdir. Əlavə olaraq adada zeytunçuluq və balıqçılıq da geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
Maliyyə kapitalı

**Maliyyə kapitalı** () —  sənaye və bank inhisarlarının birləşməsi nəticəsində yaranan kapital.

## Tarixi
Kapital və onun tarixi retrospektivdə təkamülü bir çox tipologiyaların yaranmasına səbəb olmuşdur ki, onların arasında maliyyə kapitalı xüsusi yer tutur. Müasir cəmiyyətdə sonuncu iqtisadi münasibətlərin dominant xüsusiyyətinə çevrilir və yeni obyektiv reallığa daxil olmağın optimal yollarını tapmaq üçün artan elmi və praktik maraq doğurur.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra (1939–45) elmi-texniki inqilab şəraitində kredit, hesablaşma və ödəniş əməliyyatlarının miqyasının artması ilə əlaqədar bankların və sənaye inhisarlarının birləşməsi gücləndi. Kapitalist ölkələrində sənaye konsernlərinin balans hesabatlarının təhlili göstərir ki, borc kapitalından istifadə etməyən müəssisələr praktiki olaraq yoxdur.

## Təsviri
Bütün kapitalist ölkələrində müəssisələrin özünümaliyyələşdirməsinin əhəmiyyətinin artması bank kreditinin rolunu azaltmadı. Kredit kapitalı bazarında ixtisaslaşma baş verdi və yeni kredit-maliyyə institutları sürətlə inkişaf etdi: sığorta institutları, pensiya fondları, investisiya şirkətləri, əmanət və kredit assosiasiyaları və digər ixtisaslaşmış institutlar, lakin maliyyə institutlarının strukturuna təsir göstərir. bu qurumların əksəriyyəti ya birbaşa inhisarçı banklara tabedir, ya da onlarla sıx birləşir.

İnhisarçı kommersiya bankları kapital bazarında əsas qüvvə olaraq qalır. Eyni hadisə, bir sıra kapitalist ölkələrində sənayenin ümumi ictimai məhsulda payının azalmasına baxmayaraq, aparıcı mövqelərini itirməmiş sənaye inhisarlarına da aiddir. Beləliklə, maliyyə bazarlarının onurğa sütununu hələ də birləşmiş sənaye və bank inhisarları təşkil edir.

Kapitalist ölkələrində müasir maliyyə qruplarının mühüm xüsusiyyəti milli çərçivələrin böyüməsidir. Beynəlxalq bank inhisarlarının inkişafı onlar arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə və beynəlxalq maliyyə qruplarının yaranmasına səbəb olur. Beynəlxalq konsernlər təkcə filialların açılması və səhmlərin nəzarət paketinin alınması ilə inkişaf etmir. 60-cı illərdən Ən tipik formalar müxtəlif ölkələrin birləşmələri, kooperasiyaları və müxtəlif növ monopoliya birlikləridir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*F. Boldizzoni, *Means and Ends: The Idea of Capital in the West, 1500-1970*, New York: Palgrave Macmillan, 2008, chapters 7-8
İstehsal kapitalı

**İstehsal kapitalı**  (;  fiziki, real) — biznesə yatırılan, istehsal vasitələri şəklində yaradılan gəlir mənbəyi: maşın, avadanlıq, binalar, tikililər, torpaq, xammal ehtiyatları, yarımfabrikatlar , mal və xidmətlər istehsalı üçün istifadə olunan hazır məhsullar.

İstehsalda bilavasitə istifadə olunan kapital forması — istehsal vasitələri. İstehsal kapitalının miqdarı istehsal vasitələrinin qiymətləndirilməsi əsasında müəyyən edilir. Bir qayda olaraq, istehsal kapitalı öz dəyərini amortizasiya və ya icarə ödənişləri şəklində məhsullara köçürür.

## İstinadlar
Kristof Karl Fernberger

**Kristof Karl Fernberger** (; ) – Avstriya aristokratı və səyyahı. Dünya ətrafında dövr edən, eləcə də, Yaponiya və Tailandda olmuş ilk avstriyalı şəxsdir.

## İlk illəri
Kristof Karl Fernberger 1596-cı ildə Yuxarı Avstriyada doğulmuşdur. Atası Karl Lüdviq Fernberger və anası Yohanna Geyerin Edle fon Ostenburq 4 dekabr 1594-cü ildə İbs-an-der-Donau şəhərində evlənmişdirlər. Əmisi Georq Kristof Fernberq 1588–1593-cü illərdə Qüdsə və Asiyaya səyahət etmiş, latın dilində səyahətnamə yazmışdır.

## Dünya səyahəti
Fernbergerin dünya səyahəti könülsüz formada baş vermişdir. O, 1621-ci ildə İspaniya donanmasının kapitanı kimi döyüşərkən hollandlar tərəfindən əsir götürülmüşdür. Rotterdamda sərbəst buraxılandan sonra gəmi ilə Amsterdamdan Venesiyaya, ordan da evinə qayıtmağı planlaşdırmışdır. Pulu olmadığı üçün bir gəmidə aşpaz kimi işləməyə başlamış, lakin gəminin Afrikaya səyahət etdiyindən xəbərsiz olmuşdur. Gəmi 1622-ci ilin yanvarında Kabo Verde adalarında qəzaya uğramış və o, İndoneziyaya gedən Niderland Ost-Hind şirkəti gəmisi tərəfindən xilas edilmişdir. Fernberger Braziliya–Magellan boğazı–Kaliforniya marşrutu üzrə səyahət edərək 25 iyul 1623-cü ildə Yava adasındakı Bataviya limanına çatmışdır. Burada öz biznesini qurmuş, Çin və Tayvana səyahətlər etmişdir. 1625-ci ildə Yaponiyaya səyahət etmiş ilk avstriyalı olmuşdur. O, hollandların Yaponiyadakı ticarət mərkəzi olan Hiradonu ziyarət etmişdir.

Fernberger Ayutiya krallığında olmuş ilk avstriyalı olmuş, 1624-cü ildə Patani sultanlığına səfər edərək bir neçə ay burada yaşamışdır. Patani ilə Ayutiya arasındakı müharibə zamanı Patani kraliçası Raja Unqunun məsləhətçisi olmuş, Patanidə yaşayan ispanlar, portuqallar və hollandlara silah təlimi keçmiş və döyüşdə iştirak etmişdir.

Fernberger 18 avqust 1625-ci ildə Avropaya qayıtmaq üçün səfərə çıxmış, 1 sentyabrda Hindistana çatmış, lakin gəmi Hörmüz boğazında qəzaya uğramışdır. Ərəblər tərəfindən xilas edilərək bir erməni tacirə qul kimi satılmışdır. İranın İsfahan şəhərinə aparılmış, öz azadlığını əldə etdikdən sonra 1626-cı ildə Yava adasına qayıtmışdır. 1627-ci ildə növbəti dəfə vətəninə qayıtmağa cəhd etmişdir. 26 iyul 1628-ci ildə Amsterdama çatmış, Hamburq–Praqa–Vyana marşrutu üzrə səyahət edərək Avstriyaya qayıtmışdır. 1653-cü ildəki ölümünə qədər orduda polkovnik kimi xidmət göstərmişdir.

## Səyahət gündəliyi
Fernbergerin dünya səyahəti gündəliyi 1960-cı illərin sonunda Vyanadakı Harrax sarayında kəşf edilmişdir. Səyahət gündəliyində Ayutiya ilə Patani arasındakı müharibəni təsvir etmişdir.

## İstinadlar
Maks Kolfild

**Maksin "Maks" Kolfild** (; 21 sentyabr 1995, Arcadia Bay, Oreqon) — Fransanın “Dontnod Entertainment” şirkəti tərəfindən 2015-ci ildə təqdim edilmiş “Life Is Strange” oyununun baş qəhrəmanı. Onu Hannah Telle səsləndirir. Maks Oreqon ştatının uydurma dənizkənarı şəhəri olan “Arcadia Bay”də yaşayır.

Maks 2013-cü ilin oktyabrında “Blackwell Academy” adlı təhsil ocağında XII sinif şagirdidir. O, zamanı geriyə çəkmə gücünə malikdir. Fotoqrafiyaya böyük sevgisi var. Uşaqlıq dostu Kloi Praysdır. Kiçik yaşlarında ailəsi ilə birlikdə Sietl şəhərinə köçəndə Kloidən ayrılır. Maks uzun illərdən sonra ailəsini tərk edərək doğulduğu şəhərə qayıdır. O, buradakı özəl məktəbdə fotoqrafiya dərsləri almağa başlayır.

## İstinadlar
Boqdan Qurdziçki

**Boqdan Qurdziecki** (Fars dilində Bohtam Beg kimi tanınır) (12 aprel 1700-cü ildə vəfat edib) Səfəvilər dövlətində ilk daimi Polşa sakini kimi xidmət edən Gürcüstan əsilli Polyak diplomatı.

## Həyatı
Gürcüstanda zadəgan gürcü ailəsində anadan olan Qurdziçmki 1650-ci illərin əvvəllərindən Polşa tacına xidmət edirdi. Soyadı türk və farsların gürcüləri adlandırdığı "Gürcü" sözündən gəlir. O, Səfəvilər dövlətini Osmanlı əleyhinə ittifaqa cəlb etmək məqsədilə Səfəvilər dövlətində Rusiya və Polşanın siyasi və iqtisadi maraqlarını güdən Polşa diplomatik missiyasının rəhbəri kimi İsfahana göndərilmişdi. Bundan sonra Qurdziçki Polşa və Səfəvilər arasındakı diplomatik münasibətlərdə, eləcə də Rus-Gürcüstan qarşılıqlı əlaqələrində mühüm rol oynamışdır. 1700-cü ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Səlimiyyə (Armudlu)

**Səlimiyyə** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Armudlu rayonunda kənd.

## Tarixi
1877–1878-ci illərdə Rusiya–Osmanlı müharibəsində rusların Klarceti bölgəsini ələ keçirməsindən sonra buradan köçən gürcülərin indiki Armudlu rayonu sərhədləri daxilində məskunlaşdığı üç kənddən biridir. Digər iki kənd isə Məcidiyyə və Xeyriyyədir. Xeyriyyə kəndində məskunlaşan gürcülər Borçka mahalı sərhədlərindəki Devişkeli (indiki Qaynarca) və Adaquli (indiki Adagül) kəndlərini tərk etmişdilər. Gürcüstan tarixçisi Zakariya Çiçinadzenin 1893-cü ildə verdiyi məlumata görə, bu tarixə qədər Adaquli kəndində 30 təsərrüfat yaşamış, 20 təsərrüfat köç etmişdir. Həmin tarixdə Zəkəriyyə Çiçinadze yazmışdır ki, Rusiya idarəsinə tabe olan Devişkeli kəndindən 25 ailə Osmanlı ölkəsinə köçmüşdür.

Kənd 1911-ci ildən eyni addadır. 1928-ci il tarixli Osmanlı kəndi siyahısında **Səlimiyyə** (سلیمیە) kimi qeyd olunur. 1935-ci il ümumi siyahıyaalınmasında Xeyriyyə kəndi Bursa vilayətinin Gəmlik rayonunda yerləşən Armudlu nahiyəsinə bağlı kənd olmuşdur və o zaman əhalisi 335 nəfərdən ibarət idi. 1950-ci il ümumi siyahıyaalınmasında kənd "Səlimiyyə (Soyuqsu)" olaraq qeyd edilmişdir. Buna baxmayaraq, buna bənzər bir qeyd 1955-ci il ümumi siyahıyaalınmasına daxil edilməmiş və kənd yalnız Səlimiyyə olaraq qeyd edilmişdir. Bu qeydlərdən kəndin adının nə vaxt Soyuqsu olaraq dəyişdirildiyi və nə vaxt yenidən Səlimiyyə olduğu aydın deyil.

## Coğrafiyası
Kənd Yalova vilayətindən 79 kilometr, Armudlu rayonundan isə 24 kilometr məsafədədir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Qapaqlı (Armudlu)

**Qapaqlı** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Armudlu rayonunda kənd.

## Tarixi
Osmanlı dövründə salındığı bilinən kəndin 400 illik bir tarixə sahib olduğu iddialar mövcuddur. İlk məskəni dağların ətəyində olan Qapaqlı kəndi sonralar sahil kəndinə çevrilmişdir. Kənd 1890-cı ildən eyni addadır.

## İstinadlar
Fıstıqlı (Armudlu)

**Fıstıqlı** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Armudlu rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin tarixi dəqiq məlum deyil. Kənddə yerləşən tarixi abidələrin 400-500 illik tarixə malik olduğu anlaşılır. Adını ətrafını əhatə edən fıstıq ağaclarından alan kənd 1795-ci ildən eyni addadır.

## Coğrafiyası
Kənd Yalova vilayətindən 63 km, Armudlu rayonundan isə 8 km məsafədədir.

## Əhali

## İstinadlar
İxşid

****** (;  və ya **' sözündən) —islamdan əvvəl və erkən islam dövrlərində [[Soqdiana]]nın və [[Mavəraünnəhr]]də [[Fərqanə knyazlığı|Fərqanə vadisinin]] [[İrandilli xalqlar|İrandilli]] hökmdarlarının [[Şahzadə (oğlan)|knyazlıq]] titulu. Titul [[İran dilləri|İran]] mənşəlidir. Alimlər onu müxtəlif şəkildə "**'" () və ya "**" (; həmçinin "şah" başlığının mənşəyidir) qədim İran sözlərinə aid edirlər.

Paytaxtı Səmərqənd olan Soqd ixşidləri haqqında mənbələr ərəblərin Mavəraünnəhrə yürüşü zamanı və ondan sonra geniş şəkildə var. Bu xətt Abbasilər dövrünə qədər sağ qalmışdır, baxmayaraq ki, o zamanlar onun yeri İştıxanda idi. Soqd padşahlarının ən görkəmli və enerjililəri arasında 710-cu ildə sələfi Tərxunu devirən və demək olar ki, otuz il ərzində ittifaqları dəyişdirərək genişlənən Əməvi xilafəti ilə Türgiş xaqanlığı arasında qeyri-müəyyən muxtariyyəti qoruyub saxlaya bilmiş Qurək də var idi.

Mərkəzi Asiyada titulun nüfuzu hələ X əsrin sonlarında, babası Fərqanədən olan türk sərkərdəsi və Misir hökmdarı Məhəmməd ibn Tuğac tərəfindən qəbul edildiyi zaman yüksək olaraq qalmışdır. Onun titulundan sonra Məhəmməd İxşidin qurduğu qısa ömürlü Misir sülaləsi Ağşidlər sülaləsi kimi tanınır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* &nbsp;Bacharach, Jere L. (1993). "Muḥammad b. Ṭug̲h̲d̲j". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume VII: Mif–Naz. Leiden: E. J. Brill. p. 411. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_5369. .
* &nbsp;Bosworth, C. E. (1971). "Ik̲h̲s̲h̲īd". In Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume III: H–Iram. Leiden: E. J. Brill. p. 1060. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_3513. OCLC 495469525.
* &nbsp;Gibb, H. A. R. (1923). The Arab Conquests in Central Asia. London: The Royal Asiatic Society. OCLC 499987512.
Kolumbiya (Cənubi Karolina)

**Kolumbiya** () — ABŞ-nin Cənubi Karolina ştatının paytaxtı. 2020-ci il siyahıyaalınmasına görə 136.632 nəfər əhalisi olan bu şəhər ştatın ikinci ən sıx məskunlaşılan şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əl-Yasin 105

**Əl-Yasin 105** () HƏMAS tərəfindən hazırlanmış olan zireh əleyhinə raketdir. Bu, HƏMAS tərəfindən hazırlanmış ilk zireh əleyhinə raket hesab olunur və ilk dəfə 2023-cü ildə istifadə edilmişdir. HƏMAS-ın ruhani lideri Əhməd Yasinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Mərmi ilk növbədə İzzəddin əl-Qassam Briqadaları tərəfindən istifadə edilmiş və ilk dəfə İsrail–Həmas müharibəsində istifadə olunmuşdur.

## Tarix
29 oktyabr 2023-cü ildə təqdim edilən Yassin 105-in, Tədqiqat və Sənaye Bölməsində HƏMAS mühəndisləri tərəfindən hazırlandığı bildirilir. İlk dəfə İsrailin Qəzza zolağına hücumu zamanı İsrailin zirehli maşınlarına və Merkava tanklarına qarşı istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Azərbaycandakı türk şəhidliklərinin siyahısı

**Azərbaycandakı türk şəhidliklərinin siyahısı ** — 1918-ci ilin yay və payız aylarında Azərbaycanın müxtəlif yerlərində şəhid olmuş Qafqaz İslam Ordusunun türk şəhidlərinə qoyulmuş abidələrin siyahısı. Şəhidliklər daha çox şəhid olmuş türk əsgərlərin qəbirlərinin üzərində qurulub. Bu qəbirlərin əksəriyyəti sovet işğalından sonra yerli insanlar tərəfindən qorunub. Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra isə həmin qəbirlərin yerləşdikləri yerlərdə şəhidliklər tikilib.

## Siyahı

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleçhorn

**Aleçhorn** — Alp dağlarında, Jungfrau-Aleç bölgəsində yerləşən dağ. Dağ UNESCO tərəfindən Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilib.

Jungfrau-Aleçin qorunan ərazisi (rəsmi olaraq İsveçrə Alpları Jungfrau-Aletsch) İsveçrənin cənub-qərbində Bern və Vale kantonları arasında yerləşir. Bern Alplarının ikinci ən yüksək zirvəsidir.

Aleçhorn Alp zirvələrindən bütün panoramik mənzərələrin ən yaxşısına sahib olduğu düşünülür.

## Coğrafiyası

Aleçhorn dağının hündürlüyü 4,193 m. Bern Alplarının ikinci ən yüksək zirvəsidir. Şimal yamacında Böyük Aletç buzlaqının bir hissəsi olan Aleçfirn buzlaqı yerləşir. Aleçhornun cənub-qərb yamacında Yuxarı Aletç buzlaqı (alm. Oberaletschgletscher), cənub yamacında isə Orta Aletç buzlaqı (alm. Mittelaletschgletscher) yerləşir. Bu buzlaqların hər ikisi Aletç buzlaqından Rona çayına axan Massa çayının hövzəsinin bir hissəsidir. Piramida şəklindədir və hər tərəfində nəhəng cinahları var. Ən görkəmli yerləri cənub tərəfidir.

## Alpinizmi
Aleçhorn zirvəsinə ilk dəfə 1859-cu ildə ingilis alpinisti Frensis Foks Tuket yerli bələdçilər Johann Joseph Bennen, Peter Bohren və V. Tairratz ilə birlikdə qalxmışdır. İyunun 18-də onlar Orta Aletş buzlağından (cənub tərəfdə) qalxmağa başladılar.

O dövrün bir çox alpinistləri kimi, Tuket özü ilə barometr götürərək elmi müşahidələr aparıb. O, qeydlərində dağda aşağı temperatur və çox güclü küləklər olduğunu qeyd etmişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aletschhorn on Summitpost
* Photo Aletschhorn from Lötschenlücke 
* Photo Aletschhorn from Mischabelhuts
Volin (şəhər)

**Volin** Polşanın şimal - qərbində, Qərbi Pomeraniya tarixi bölgəsinin Baltik sahillərində Volin Adasının cənubunda yerləşən bir şəhər.
Əhalisi 4842 nəfərdən (2018-ci ilə) ibarətdir. Ərazisi 14,41 km² əhatə edir.

## Tarixi
Şəhərin yaranma tarixi VIII - ci əsrdə Qərbi slavyanların Volin adasında  məskunlaşması ilə yaranmışdır.
9-cu əsrdə Bavariya coğrafiyaçısı tərəfindən qeyd edilmişdir. 
Arxeoloji qazıntılara əsasən, IX əsrdə Volinin sahəsinin 50 hektar olduğunu  iddia edirdilər.
Şəhərdə kəhrəba böyük miqdarda emal olunurdu.

## Qalereya

Wolin X w.jpg| 
Wolin 1680.jpg| 
Poland Wolin - Vikings gala.jpg| 
Poland Wolin - Town hall.jpg|Şəhər zalı
Poczta Wolin.jpg| 
Wolin - Zamkowa 16.jpg| 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yaponiya qəsrlərinin siyahısı

**Yaponiya qəsrlərinin siyahısı** məqaləsində prefekturalara görə sıralanmış Yaponiyanın qəsrləri təqdim olunub.

## A
* Agena qəsri, Uruma, Okinava
* Ayzuvakamatsu qəsri, AizuVakamatsu, Fukusima
* Akasi qəsri, Akasi, Hioqo
* Ako qəsri, Ako, Hyoqo
* Amaqasaki qəsri, Amaqasaki, Hioqo
* Aoba qəsri, Sendai, Miyagi
* Aya qəsri, Aya, Miyazaki
* Azuçi qəsri, Azuçi, Şiqa

## B
* Beru qəsri, Amami, Kaqoşima
* Bitçu Matsuyama qəsri, Takahasi, Okayama
* Takamatsu qəsri (Bitçu), Okayama

## C
* Çibana qəsri, Okinava
* Çihaya qəsri, Çihayaakasaka, Osaka
* Çinen qəsri, Çinen, Okinava

## E
* Eşizen-Fuchū qəsri, Eşizen, Fukui
* Eşizen Ōno qəsri, Ono, Fukui
* Edo qəsri Kōkio|İmperator Sarayı, Tokio

## F
* Fukusiyama qəsri, Fukuchiyama, Kioto
* Fukui qəsri, Fukui
* Fukui qəsri, İbaraki, Osaka
* ukuoka qəsri, Fukuoka
* Fukusima qəsri, Fukusima
* Fukuyama qəsri (Bingo vilayəti) Fukuyama, Xirosima
* Unai qəsri, Ōita
* Fuşimi qəsri, Kioto

## G
* Qassantoda qəsri, Yasugi, Şimane
* Gifu qəsri, Gifu
* Qoeku qəsri, Okinava
* Gujo Haşiman qəsri, Gujo, Gifu
* Quşikava qəsri, İtoman, Okinava
* Quşikava qəsri, Kumejima, Okinava

## H
* Haşigata qəsri, Yorii, Saitama
* Haşinohe qəsri, Haşinohe, Aomori
* Haşioji qəsri, Haşioji, Tokio
* Hadano qəsri, Hadano, Kanaqava
* Haqi qəsri, Haqi, Yamaquçi
* Hakumai qəsri, Matsuzaka, Mie
* Hamamatsu qəsri, Hamamatsu, Şizuoka
* Hara qəsri, Minamişimabara, Naqasaki
* Hataya qəsri, Yamanobe, Yamaqata
* Hayaşi qəsri, Matsumoto, Naqano
* Hici qəsri, Hiji, Ōita
* Hikone qəsri, Hikone, Şiga
* Himeji qəsri, Himeji, Hiōgo, Dünya İrs Saytı
* Hinoe qəsri, Minamişimabara, Naqasaki
* Hirado qəsri, Hirado, Naqasaki
* Hirosaki qəsri, Hirosaki, Aomori
* Hirosima qəsri, Hirosima
* Hoşizaki qəsri, Naqoya, Aişi

## İ
* İçiqoyama qəsri, Yoşii, Qunma
* İçijodani qəsri, Fukui
* Iga Ueno qəsri, Iga, Mie
* İha qəsri, Uruma, Okinava
* İmabari qəsri, İmabari, Ehime
* İna qəsri, Kozakai, Aişi
* İnohana qəsri, Çiba
* İnuyama qəsri, İnuyama, Aişi
* İtami qəsri, Itami, Hioqo
* İvabitsu qəsri, Higashiagatsuma, Qunma
* İvakuni qəsri, İvakuni, Yamaquçi
* İvamura qəsri, Ena, Gifu
* İvasaki qəsri, Nişin, Aişi
* Ivayado qəsri, Oshū, Ivate
* İzena qəsri, İzena, Okinava
* İzuşi qəsri, İzuşi, Hyoqo
RPG-26

**RPG-26** — Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı tərəfindən hazırlanmış olan birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan tank əleyhinə reaktiv yaylım atəş sistemidir. O, atıldıqdan sonra açılan qatlanan qanadları ilə bir pilləli raketi işə salır. Raket 440 millimetr qalınlığında olan zireh, bir metr qalınlığında olan dəmir-beton və ya bir metr yarım qalınlığı olan kərpicə nüfuz etməyə qadir olan, diametri 72,5 millimetr olan, yüksək partlama qabiliyyətinə malik tank əleyhinə təkformalı faydalı döyüş başlığına malikdir. Təxmini olaraq 250 metrlik maksimum effektiv diapazona malikdir.

RPG-26-nın RSGG-2 adlı bir versiyası isə termobarik döyüş başlığı ilə təchiz edilmişdir. RŞG-2 isə, 3.5 kq çəkiyə malik olub RPG-26-dan daha ağırdır və birbaşa atış məsafəsi (diapazon) 115 metr təşkil edir. Rusiya Quru Qoşunları tərəfindən istifadə edilir.

## Xüsusiyyətləri
* **[[Çap]]:** 72.5 mm
* **Uzunluq:** 770 mm
* **Çəkisi:** 2.9 kiloqram
* **Mənzili**: 250 m-də effektiv döyüş mənzilinə malikdir.
* **İşləmə temperaturu:** −50 ilə +50 °C arasında
* **Yayılmış Homogen Zireh nüfuzu:** 60°-də 440 mm

## İstifadəçilər

### Hal-hazırkı istifadəçiləri
* 
*  — yerli versiya PDM-1
* 
* 
*  — RShG-2 variantı
* 
* 
* 
* 
*  — RShG-2 variantı

### Keçmiş istifadəçilər
* 

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

*
*
*
*
Bilefeld Universiteti

**Bielefeld Universiteti** (alm. Universität Bielefeld) — Almaniyanın Bielefeld şəhərində dövlət universiteti.

1969-cu ildə əsası qoyulmuş universitet ölkənin yeni universitetlərindən biridir və özünü "islahatçı" universitet hesab edir. Universitet həmçinin fənlərarası tədqiqatlara xüsusi diqqət yetirir. Boloniya prosesinin bir hissəsi olaraq bəzi fakültələri bakalavr/magistr dərəcələrinə keçirən ilk Almaniya universitetləri arasındadır.

Bielefeld Universiteti 2025-ci ilə qədər tamamlanmalı olan geniş çoxfazalı modernləşdirmə layihəsinə başlamışdır. Bu təşəbbüs üçün ümumi 1 milyard avrodan çox investisiya nəzərdə tutulub.

## Kampusu

Bütün fakültə və institutların, eləcə də böyük kitabxananın yerləşdiyi əsas bina 1960-cı illərə xas olan funksional beton konstruksiyadır. Təkcə 154.000 m2 sahəsi olan əsas bina Avropanın ən böyük tikililərindən biridir.

## Kitabxanası
Universitetin kitabxanası əsas binanın 1-ci mərtəbəsinin çox hissəsini tutur və 2,2 milyon cilddən çox kitabdan ibarətdir. İlin hər günü, bazar ertəsindən cümə gününə qədər saat 08:00-24.00 qədər, həftə sonları və bayram günlərində isə 09:00-22:00-dək açıqdır.

Kitabxana layihələri elektron resurslara çıxışı yaxşılaşdırmaq üçün alətlərin işlənməsini əhatə edir. O, akademik kitabxanaların ehtiyaclarını ödəmək üçün kommersiya sistemi təminatçıları ilə işləyir.  Bu əməkdaşlıq BASE (Bielefeld Akademik Axtarış Mühərriki) kimi inkişaflara gətirib çıxarır, onun vasitəsilə metadata elmi repozitor serverlərindən toplanır və seçilmiş veb-saytlardan və kolleksiyadan verilənlərlə birlikdə və Solr platformasından istifadə edən məlumatlarla indeksləşdirilir.

## Akademik strukturu
### Mərkəzi Akademik İnstitutları

* Fənlərarası Tədqiqatlar mərkəzi
* Münaqişə və Zorakılıq üzrə Fənlərarası Tədqiqatlar İnstitutu
* Amerikalararası Araşdırmalar mərkəzi
*CeBiTec – Biotexnologiya Mərkəzi
* Koqnitiv Qarşılıqlı Əlaqələr Texnologiyası (Mükəmməllik Mərkəzi)
* İdrak və Robototexnika Tədqiqat İnstitutu  
* Qadın və Gender Araşdırmaları Fənlərarası mərkəzi 
* Kompleks Sistemlərin Simulyasiyası İnstitutu  
* Riyaziyyat İqtisadiyyat İnstitutu  
* Riyazi Modelləşdirmə üzrə Araşdırma Mərkəzi  
* Müəllim Tədris Mərkəzi

### Fakültələri

* Biologiya fakültəsi
* Kimya fakültəsi
* Təhsil fakültəsi
* Tarix, Fəlsəfə və Evangelist İlahiyyat fakültəsi 
* Sağlamlıq fakültəsi
* Dilçilik və Ədəbiyyatşünaslıq fakültəsi
* Riyaziyyat fakültəsi
* Fizika fakültəsi
* Psixologiya fakültəsi
* İdman Elmləri fakültəsi
* Hüquq fakultəsi
* Sosiologiya fakültəsi (Almaniyada yeganə sosiologiya fakültəsidir)
* Texnologiya fakültəsi
* İqtisadiyyat fakültəsi

### Oberstufen Kolleci
Universitetin Oberstufen Kolleci UNESCO-nun Layihə məktəbidir və buna görə də beynəlxalq anlaşma və əməkdaşlıq məqsədi daşıyır. Kollec beynəlxalq konsepsiyasına görə 2006-2007-ci illərdə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Mükafatını qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*Official website of the Oberstufen-Kolleg of the University of Bielefeld
Anastasiya Zavorotnyuk

**Anastasiya Zavorotnyuk** (; )&nbsp;— teatr və kino aktrisası, teleaparıcı. Rusiyanın Əməkdar artisti (2006).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*International web page of Anastasiya Zavorotnyuk!
*Anastasiya Zavorotnyuk — Russian web site
*Anastasia Zavorotnyuk at the Forbes
*Anastasia Zavorotnyuk bio at Lifeactor.ru
Sərvəti-fünun

***Sərvəti-fünun*** (;  ) — Osmanlı imperiyasında, sonra isə Türkiyədə nəşr olunan avanqard jurnal. Xəlid Ziya Uşaqlıgil və "Ədəbiyyati-cədidə" hərəkatının digər yazarları bu jurnalı öz oxucularını Avropa, xüsusilə Fransa, mədəni və intellektual hərəkatlar haqqında məlumatlandırmaq üçün nəşr etmişdir. 1891-ci ildən 1944-cü ilə qədər fəaliyyətdə olan bu qəzet ilk ili "*[[Sərvət (qəzet)|Sərvət]]*" qəzetinin əlavəsi idi, lakin 1892-ci ildən müstəqil nəşrə çevrilmişdir.

Onun ofisləri Konstantinopolun mərkəzi hissəsi olan Stambulda idi. İndiki dövrdə bölgə Fateh rayonu kimi tanınır.

Evangeliya Balta və Ayşə Kavak bildirirlər ki, keçmiş Osmanlı imperiyası dövründə ölkənin "intellektual həyatında mühüm rolu" olan "ən nüfuzlu ədəbi jurnal" idi. Jurnalın digər adları "*Oyanış*" və "*Rəsimli oyanış*" idi.

## Tarixi
1890-cı ildə sonradan Toxgöz soyadını götürmüş 20 yaşlı Əhməd Ehsan Osmanlı yunanı Dimitrios Nikolaidisin sahibi olduğu və idarə etdiyi Osmanlı türkcəsində nəşr olunan "*[[Sərvət (qəzet)|Sərvət]]*" qəzeti üçün məqalələri türkcəyə çevirmişdir. Əhməd Ehsan hər həftə əlavə məzmun yerləşdirməyi təklif etmişdir. "*Sərvət*" qəzeti 1890-cı ilin sonlarında sənaye və elm haqqında əlavə məzmunun dərc edilməsi üçün müraciət ünvanladıqdan sonra Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin icazəsi ilə 1891–1892-ci illərdə "*Sərvəti-fünun*" jurnalını idarə etməyə başladı. Nikolaidis əlavə nəşri Ehsana satmaq qərarına gəlmişdi, çünki o, kifayət qədər nüsxə alınmadığına inanırdı. Balta və Kavak "*Sərvəti-fünun*" haqqında nisbətən az təqaüd ayrılmasında Nikolaidis ilkin rolunu vurğulamışdır. Onlar qeyd etmişdilər ki, "alimlərin böyük əksəriyyəti dövri nəşri Əhməd Ehsana aid edirlər".

1896-cı ildə jurnalın redaktoru Tofiq Fikrət olmuşdur. Digər görkəmli əməyi olan şair Süleyman Nazif olmuşdur.

"*Sərvəti-fünun*"un əsas rəqibi Sultan Əbdülhəmid tərəfdarı Mehmet Tahirin həftəlik nəşr etdiyi "*[[Məlumat (jurnal)|Məlumat]]*" jurnalı idi.

## Məzmunu
Xəlid Ziyanın "*Eşqi-məmnu*" romanı 1899-cu və 1900-cü illərdə jurnalda seriyalaşdırılmışdır. O vaxtdan bəri roman bir neçə televiziya seriyasına uyğunlaşdırılmışdır, bunlardan ən yaxşısı beynəlxalq səviyyədə məşhur olan eyniadlı 2008–2010-cu illər serialıdır.

## İrsi
Çoxsaylı namizədlik dissertasiyaları və elmi məqalələr bu nəşrə həsr edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *[http://www.servetifunundergisi.com/ Servet-i Fünun dergisi]* - Boğaziçi University's Department of Turkish Language and Literature
Kirpikli acılıqotu

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
İranda, Orta Asiyada təbii halda bitir. Hündürlüyü 5 m-ə qədər olan, saemaşan gövdəli və lifli, boz qabıqlı, qol-budaqlı kol bitkisidir. Budaqcıqları dəstəli, sarımtıl, göyümtül-yaşıl olub, uzundur. Yarpaqlarının 2-4-ü bir yerdədir, xətvarı, ucu sivriləşmişdir, uzunluğu 30 mm-ə, eni isə 1 mm-ə qədərdir, qaidəsində zər pərdəcikli qın əmələ gəlmişdir. Tozcuq sünbüllərinin bir neçəsi bir yerdə olub, yumurtavarıdır. Çiçəkləri ikicinsli və bəzən bircinslidir. Erkək çiçəkləri təkdir və ya 2-4 ədəd olmaqla qısa dəstələrdə yığılmışdır. Dişi çiçəkləri tək və ya təbəqə şəklində 2-3 ədədi bir yerdə yerləşir. Erkəkcik yarpağı ümumi qələmşəkilli bünövrədə yerləşir. Ləpəyarpaqları təkdir, toxumun qabığından çıxır. Meyvəverən sünbülcükləri yumurtaya oxşar olub, bir neçəsi bir yerdə olmaqla, uzun ayaqcıqlar üzərindədir. Meyvələri kürəşəkillidir, uzunluğu təxminən 6 mm-ə çatır, lətlidir, rəngi qırmızımtıl və ya ağ olur. Toxumları qonur, arxa tərəfi qabarıq, 6 mm uzunluqdadır, mayda çiçək açır, iyul-avqust aylarında meyvələri yetişir. Qışda rütubətdən qorunmalıdır. Toxumla çoxaldılır. Tərkibində 2-3% efedrin və psevdoefedrin vardır, efedrin alkaloidi (efedrin) (C10H15NO) almaq üçün istifadə edilir. Efedrin preparatı da adrenalin kimi qan damarlarını daraldır və cərrahiyyə əməliyyatında qankəsici dərman kimi, bronxial astmada, xroniki bronxit xəstəliklərində və qanaxmalarda, morfinlə və skolorominlə zəhərlənmə hallarında  zəhərin təsirini aradan qaldırmaq üçün, öskürəyə, ağ ciyər vərəminə qarşı, hərarəti aşağı salan vasitə kimi istifadə edilir. Azərbaycanda Abşeron yarımadasında AMEA-nın Mərkəzi Botanika bağında və Mərdəkan Dendrarisində becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pentikost bayramı

**Pentikost** və ya **Pentekost** (yun. πεντηκοστή [ἡμέρα], pentēkostē [hēmera], "əllinci gün") — xristianlığın ən mühüm dini bayramlarından biri hesab olunur.

Tarixində fərqliliklər müşahidə olunsa belə, adətən hər ilin may və yaxud da iyun aylarında keçirilir. Pasxadan sonrakı 50-ci gündə qeyd olunur. Məhz bu günün İsanın ölüb yenidən dirilməsindən və göyə qalxmasından sonrakı dövrdə həvarilərin üzərinə Müqəddəs Ruh kimi endiyi gün olduğuna inanılır. Bu gün xristianlığın dünyaya qarşı vəzifələrinin başlanğıc gün hesab olunur.

Erkən xristianlıq dövründə Pentikost bayramı Pasxadan sonrakı 50 gün ərzində qeyd olunurdu. Vəftiz mərasimləri bu dövrün əvvəllərində və sonlarında həyata keçirilirdi. Vaxt keçdikcə Şimali Avropada Pentikost dövrünün axırı, yəni ki, müasir *Pentikost bayramı* vaxtı vəftiz üçün daha çox üstünlük verilən vaxta çevrilmişdir. Birinci dəfə İngiltərə bu gün vəftiz olunanların geyinmiş olduqları ağ paltarlara görə *Ağ Bazar günü* (ingiliscə: *White Sunday*, zamanla *Whitsunday* və *Whitsun*) kimi qeyd olunmağa başlanmışdır. Bu ad hələ də Anqlikan kilsələri tərəfindən istifadə olunur.

## Tarixi
Xristianlıqda Pentikost bayramının konkret olaraq birinci dəfə nə vaxt qeyd olunmağa başlanıldığı bilinməsə də, bu bayram haqqında ilk dəfə olaraq pravoslav əsəri olan *Epistola Apostolorum* əsərində bəhs olunur. Bu əsər II əsrdə yazılmışdır.

Pentikostun mənşəyinin məhsul bayramı (*gül bayramı*) kimi də tanınan yəhudilərin Şavuot bayramına aid olduğu fikirləri də irəli sürülür. Bu bayram əvvəllər buğda biçininin ilk bəhrələrinə görə şükür günü kimi qeyd olunsa da, sonralar ravvinlər tərəfindən Musaya On Əmrin nazil olduğu gün kimi qeyd edilən bayram kimi qeyd olunmağa başlanılmışdır. Xristianlığa keçiddə isə bəhrələri (meyvələri) keçmişdə bəşəriyyətə təqdim edilmiş və müvəffəqiyyətli olmuş olan Qanunun İsanın davamçılarına yenidən təqdim edilməsini qeyd etmək üçün bir gün kimi qəbul edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Pentecost on RE:Quest 
* A collection of 22 prayers for Pentecost
* "Pentecost" article from the Catholic Encyclopedia
* "Pentecost" article from the Jewish Encyclopedia
* Feast of Pentecost Greek Orthodox Archdiocese
* Explanation of the Feast from the *Handbook for Church Servers* (*Nastolnaya Kniga*) by Sergei V. Bulgakov
* The Main Event: The Church Takes Center Stage from Mcdonough | Eagle's Landing First Baptist Church Eagle's Landing First Baptist Church in McDonough, Georgia.