open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramphastos brevis

**Ramphastos brevis** — Tukanlar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat

Ramphastos brevis uzun müddət R. ambiguusun yarımnövü kimi qəbul edilsə də, səs fərqləri və digər xüsusiyyətlər onların ayrılmasına səbəb olmuşdur. Ramphastos brevis və R. vitellinus qardaş növlərdir. Ramphastos brevis monotipik növdür.

Ramphastos brevis 46–48,5 sm uzunluğunda və 365–482 qram çəkisindədir. Cinslər oxşar olsa da, dişilərin dimdiyi erkəklərdən daha qısadır. Dimdiyinin üst hissəsi əsasən sarı rəngdə olub, dimdiyin üst tərəfində yaşıl çalarlar və əsasında qara üçbucaq var. Alt çənəsi qara rəngdədir, bəzən sarı uclu ola bilir. Başının üstü və ensəsi qara rəngdə olub qırmızımtıl çalarlıdır, üst hissələri və quyruğu qara rəngdədir, yalnız quyruqüstü örtükləri ağdır. Göz ətrafındakı dəri sarı-yaşıl və ya zeytun yaşılı rəngdədir. Boğazı və döşü sarı rəngdə olub, döşün altında ensiz qırmızı zolaq var. Qarın hissəsi qara, quyruqaltı örtükləri isə qırmızıdır. Lələkləri sarıboğaz tukanın "şabalıdıdimdik" yarımnövü (R. a. swainsonii) ilə demək olar ki, eynidir, lakin onların səsləri fərqlidir.

## Yayılması və ekologiyası
Adından da göründüyü kimi, Ramphastos brevis rütubətli Çoko regionunda, şimal-qərb Kolumbiyadan cənub-qərb Ekvadora qədər olan ərazidə məhdudlaşır. Əsasən düzənlik və təpəlik meşələrində yaşayır, lakin meşəyə bitişik meyvəli ağaclar olan otlaq və plantasiyalarda da rast gəlinir. Yüksəkliyi 1550 metr (5100 fut) qədər olan ərazilərdə tapılır. 

Ramphastos brevisin köçəri davranışı yoxdur, lakin cütlər və qruplar qidalanma zamanı yamac boyunca yuxarı və aşağı hərəkət edir.

Ramphastos brevis əsasən meşə örtüyündə qidalanır. Qidası ətraflı məlum deyil, lakin əsasən meyvələr və ehtimal ki, həşəratlar və kiçik onurğalılardan ibarətdir. Orduböcək sürülərini izləyərək onların narahat etdiyi ovları yeməsi müşahidə edilmişdir.

Ramphastos brevisin çoxalma mövsümü əsasən iyun-avqust aylarında olsa da, Kolumbiyada daha erkən başlaya bilər. Cütlər bir-birinə başlarını irəli-geri yelləyərək və səs çıxararaq təqdimat edir. Çoxalma biologiyası haqqında başqa məlumat yoxdur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Ramphastos brevisi "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Short, L. L. and C. J. Sharpe (2020). Choco Toucan (*Ramphastos brevis*), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.chotou1.01

## Xarici keçidlər

* Photos and sound collection of the Choco toucan
Scytalopus chocoensis

**Scytalopus chocoensis** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Scytalopus chocoensis əvvəllər Scytalopus viciniorun yarımnövü kimi qəbul edilsə də, Krabbe və Şulenberqin (1997) tədqiqatları əsasında ayrı bir növ statusuna yüksəldilmişdir.

Scytalopus chocoensis 11 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi 19–22,5 qram, dişilərin isə 17–20,1 qram arasında dəyişir. Erkəyin beli tünd boz, aşağı beli boz rəngdə olub qəhvəyi çalarlıdır, sağrısı isə tünd qəhvəyi rəngdə olub tünd zolaqlıdır. Alt hissələri açıq boz rəngdən qarın hissəsinə qədər qırmızı-qəhvəyi rəngdə olub tünd zolaqlıdır. Dişilər oxşar olsa da, qəhvəyi çalarlar başa qədər uzanır. Boğazı üst döşdən daha açıq boz rəngdədir, qarın hissəsi bəzən sarımtıl çalarlı ola bilir. Cavan fərdlərin üst hissələri solğun qəhvəyi rəngdədir, sağrısı tünd qəhvəyi olub alt hissələri zolaqlı görünür.

## Yayılması və ekologiyası
Scytalopus chocoensis Şərqi Panamanın Sakit okean yamacında iki kiçik ərazidə və ayrıca qərb Kolumbiyadan şimal-qərb Ekvadora qədər dar bir zolaqda rast gəlinir. Əsasən rütubətli birincil meşələrin sıx alt qatlarında yaşayır, lakin meşə kənarlarında da tapılır. Panamada 1340–1465 metr, Kolumbiya və Ekvadorda isə 250–1250 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

Scytalopus chocoensisin qidalanması haqqında çox az məlumat var. Yerdə həşəratlarla qidalandığı bilinir.

Fevral ayında aktiv gonadları olan bir dişi fərd tutulmuş, avqust ayında isə balalı yuvalar tapılmışdır. Yuva təsvirinə görə, kök və mamırdan ibarət 12 sm  diametrli bir top şəklindədir və yarpaq tullantıları arasında gizlənir. Hər iki valideyn tərəfindən qidalandırılan balalar var idi.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Scytalopus chocoensisi "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. Nisbətən kiçik yayılma sahəsinə və məlum olmayan populyasiya ölçüsünə baxmayaraq, hər ikisi bu təsnifatı təsdiqləyəcək qədər böyük hesab edilir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İpək Yolu Muzeyi

– Yaponiyanın Tokio prefekturasının Haçioci şəhərində yerləşən muzey. Muzey tarixi İpək yoluna həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Muzey ipək ticarəti ilə məşğul olmuş tacir Yaqişita Yoemonun keçmiş malikanəsində yerləşir. Bu mülk hazırda "Yaponiyanın Tut Paytaxtı" kimi müəyyən edilmiş tarixi irs bölgəsinin bir hissəsidir. Mülkün tarixi divarlarında bərpa işləri aparılmışdır.

## Ekspozisiya
Muzeyin bağçasında anbarların və drenaj arxlarının qalıqları yerləşir. Sərgi zalında İpək yolu və ipəkçiliklə bağlı materiallar sərgilənir. Muzeyin yaxınlığından Yokohamaya ipək daşımaqda istifadə olunmuş, 1,5 kilometr uzunluğunda olan və "İpək yolu" kimi tanınan tarixi yol keçir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Dağlar qızı Reyhan (qəhrəman)

**Dağlar qızı Reyhan** (, və ya **Qaçaq Reyhan**) — Azərbaycan xalq qəhrəmanı.

## Həyatı
Reyhanın həyatı haqqında çox az məlumat var. Xaçmaz rayonunun Padar kəndində doğulub və böyüyüb. Etniki Tat idi.

1918-ci Mart ayında, Reyhanın toyu soyqırımı vaxtında olduğuna görə, Erməni daşnaklardan hücum edilib və toyun bəyi öldürülüb. Reyhan, zorlanmaq qorxusuna görə, tualetə girib özünü "murdarlıyıb" və Padardan dağdan dağa qaçaraq gedib, Quba rayonunun Xanəgah kəndinin yanında yerləşən *Ağ Qaya* adında bir dağa çatıb və orda bir neçə gün qalıb. Xanəgahda yaşıyan insanlar Reyhanı görüb evlərinə aparırlar və ona yemək və paltar verirlər. Reyhan kəndə çatandan sonra başlayıb "kişi paltarı" geyinməyə və başına papaq qoymağa.

Kənddə neçə vaxt yaşadığından sonra Reyhan öz kəndini xatırlayıb daşnaklardan qisas almaq istiyib. Reyhan qisas almaq xəbəri yaşadığı kəndin yanında yerləşən kəndlərə göndərir və o ərazidə yaşayan bütün üli silah tutan cavanlar dəstəyə qoşulur. Hazırlaşdıqdan sonra Reyhan və başına yığdıqı dəstə Quba rayonunun Gəlinqaya kəndində daşnak qüvvələriynən döyüşüb və yüzlərlə Daşnakları öldürərək məğlub edib. Onnan sonra, Reyhan və dəstə davam eliyirlər və yavaş-yavaş dövlətin ordusuna kömək edərək Erməni döyüşçüləri Quba və Xaçmazdan qovurlar.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1920-ci ildə Aprel işğalında Qızıl ordudan isğal edilib və 1928-ci ildə Erməni tərəfindən Reyhanın səhvən "antisovet" olmağı Bolşevik orqanlarına damğası vurulub. Dövlət ona görə onu güllələnməyə məhkum edib, ama Mir Cəfər Bağırov onu güllələnməkdən xilas edib. Reyhanı xilas edəndən sonra onun adını dəyişdirib və, qorunması üçün, gizlicə Krımda naməlum bir monastıra göndərib. Reyhan Krımda ölüb və dəfn edilib.

## Mediya
1959-cu ildə Azərbaycan bəstəkarı Fikrət Əmirov Reyhana həsr olunan *Dağlar qızı Reyhan* şerinə musiqi bəstələyib. 1960-cı ildə mahnını ilk dəfə SSRİ xalq artisti Rəşid Behbudov ifa edib, ama bu mahnı SSRİ xalq artisti Zeynəb Xanlarovanın ifasında daha da məhşurlaşıb.

## İstinadlar
Yad (dəqiqləşdirmə)

* Yad — Tövrat tumarını oxumaq üçün istifadə edilən bir çubuqdur.
* Yad (roman) – Fransa yazıçı Alber Kamü tərəfindən yazılmış roman.
Terazaki Koqyo

– Yaponiya rəssamı. **Çutaro** doğum adıdır.

## İlk illəri
1866-cı ildə indiki Akita prefekturasının ərazisində yoxsul samuray ailəsində doğulmuşdur. Satake klanına nəsillər boyunca xidmət etmiş ailənin başçısı olmuş Hirotomonun oğlu idi. Ailəsi Toryuken adlı mülkdə yaşamışdır. Əvvəlcə Kano məktəbinin bir rəssamı ilə təhsil almış, daha sonra Maruyama–Şico məktəbinin rəssamı olan Hirafuku Suianın və boyakar Suqavara Hakuryunun şagirdi olmuşdur. Eyni zamanda "Toyodo Publishers" üçün işləmiş, "Fuzoku Gaho" jurnalı üçün illüstrasiyalar çəkmişdir.

## Fəaliyyəti
1888-ci ildə Tokioya getmiş və 1891-ci ildə Yaponiya Gənc Rəssamlıq Cəmiyyətinin yaradılmasında aktiv iştirak etmişdir. 1890-cı ildə III Sənaye Sərgisinin mükafatını qazanmışdır. 1898-ci ilə qədər Tokio Təsviri İncəsənət Məktəbinin müəllimi olmuşdur. Həmin il məktəbi tərk edərək Yaponiya Təsviri İncəsənət Akademiyasını quran Okakura Kakuzonu izləmişdir. Koqyo bu akademiyanın müəllimi olmuş, lakin 1901-ci ildə Tokio Təsviri İncəsənət Məktəbində dərs deməyə davam etmişdir. O, hökumətin dəstəyi ilə keçirilən Bunten incəsənət sərgilərində münsif qismində iştirak etmiş və imperatorluq ailəsinin sənətçisi kimi seçilmişdir.

Koqyo Rus-yapon müharibəsində müxbir kimi iştirak edərkən bir çox rəsm çəkmişdir. 1910-cu ildə Yokoyama Taykanla birlikdə Çinə səfər etmişdir. Bu səfər zamanı "Şiaoşianın səkkiz mənzərəsi" əsərindən təsirlənmişdir. Koqyonun ən tanınmış əsəri dörd rəsmdən ibarət "Dərələr: Dörd mövzu" (1909) kolleksiyasıdır. Bu əsəri Naqano prefekturasında hazırladığı eskizlər əsasında çəkmişdir. 1917-ci ildə İmperator İncəsənət Akademiyasına qoşulmuşdur. Onun realistik üslubu Maruyama–Şico və bucinqa üslublarının qarışığından ibarət olmaqla yanaşı, Qərb prespektivinə, modelləşdirməsinə və kölgələndirməsinə malik olmuşdur. Digər əsas əsərlərinə "İki Çin çayının səkkiz mənzərəsi" və "Hündür bir dağın payız mənzərələri" daxildir. Həyatının son illərində Naqano prefekturasında yerləşən Kambayaşiyə köçmüşdür. Yaşadığı villa Koqyo məbədinə çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Məharət Musayev

## Həyatı
Məharət Musayev 1 may 1984-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Əylis kəndində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından idmana maraq göstərmiş, məktəb illərindən karate ilə məşğul olmağa başlamışdır.

Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasına daxil olmuş və burada idman sahəsində ixtisaslaşmışdır. Təhsil illərində karate üzrə yüksək nailiyyətlər qazanaraq respublika və beynəlxalq turnirlərdə çıxış etmişdir.

## İdman karyerası
Musayev 1999-cu ildən etibarən beynəlxalq yarışlarda Azərbaycanı təmsil etmişdir. O, əsasən Shotokan karate üslubunda çıxış etmiş və kumite kateqoriyası üzrə fərqlənmişdir. Karyerası ərzində həm fərdi, həm də komanda hesabında dünya və Avropa çempionatlarında medallar qazanmışdır.

2007-ci ildə Tokioda keçirilən Dünya Çempionatında Azərbaycan yığmasının heyətində çıxış edərək komanda yarışında qızıl medal qazanmışdır. 2009-cu ildə Macarıstanın Eger şəhərində keçirilən çempionatda bürünc medal qazanmışdır. 2011-ci ildə Almaniyanın Hella şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında isə həm komanda, həm də 65 kq çəki dərəcəsində gümüş medal əldə etmişdir.

Avropa çempionatlarında da uğurlu nəticələr göstərmiş, 2009-cu ildə Rumıniyanın Oradea şəhərində keçirilən yarışda fərdi və komanda çıxışlarında bürünc medal qazanmışdır.

## İstinadlar
Xətib əl-Bağdadi

**Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli ibn Sabit əl-Bağdadi** (; ) — hədis hafizi və tarixçi.

## Bioqrafiyası
Hicri 392-ci (1002) ildə, Quzeyyə qəsəbəsində anadan olub. Özü və atası xətib olduğu üçün ləqəbi "Xətib"dir. Məkkəyə, Mədinəyə, Bəsrəyə, Kufəyə, Həmədana, Reyə və başqa şəhərlərə elmi səfərlər etmişdir. Hilal ibn Abdullah ət-Tibi, Məhəmməd ibn Əhməd əl-Bağdadi, Əbüt-Tayyib ət-Təbəri, Əbu Həmid əl-İsfərayini, Bərkani, Məhəmməd ibn Əli əs-Suri, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Bağdadi, Əbu Ömər Əbdülvahid ibn Məhəmməd əl-Qazəruni, Əbül-Hüseyn Əli ibn Məhəmməd əl-Bağdadi, Əbu Bəkr Əhməd ibn Həsən əl-Hiri, İbn Şəzan əl-Bağdadi, İbn Məqulə və Əbül-Fəzl İbn Xeyrun, Əbu Məhəmməd əl-Qəttani kimi alimlərdən hədis, hədis üsulu, fiqh öyrəndi və hədis rəvayət etdi. Onun bəhrələndiyi müəllimlərinin sayı 1000-dən çoxdur. 470 müəlliminin isə əsərlərini onlara xətm etmişdir. Ondan müəllimləri Əbu Bəkr əl-Bərqani və Əbül-Qasım Ubeydullah ibn Əhməd əl-Əzhəri hədis rəvayət etmişdir. Onun ən tanınmış tələbələri bunlardır: Əbül-Məali Məhəmməd ibn Məhəmməd əl-Hüseyni, Məhəmməd ibn Fütuh əl-Humeydi, İbnül-Hədibə, Əbül-Hüseyn İbnüt-Tüyuri Mübarək ibn Əbdülcabbar əl-Bağdadi, Xətib Təbrizi, Əbu Bəkr Məhəmməd ibn Əbdülbəqi əl-Ənsari ən-Nəsri və başqaları.

Xətib, 7 Zilhicə hicri 463-cü (5 sentyabr 1071) ildə Bağdadda vəfat etmişdir.

## Hədis elmindəki yeri
Hədis elmindəki məharətinə görə ona "əl-Hafiz" və ya "əl-Hafiz əl-Kəbir" titulları verilmişdir. İbn Əbdilbərr ona "Həfizul-məğrib" və "Hafizul-məşriq" deyildiyini də nəql etmişdir.

## Əsərləri
Xətib, hədis, hədis üsulu, hədis ricalı tarix və bioqrafiya sahələrinə aid 54–100 arası əsər qələmə almışdır. Ən məşhur əsəri "*[[Tarixu Bağdad]]*"dır. Xətib, bu əsərin ərsəyə gəlməsinə ömrünün 20 ilini həsr etmişdir. Bu əsər Bağdad şəhərinin tarixindən və Bağdadın görkəmli şəxsiyyətlərindən bəhs edir.

"*əl-Cami li-əxlaqir-ravi və ədəbis-sami*", "*Şərəfü əshabil-hədis*", "*əl-Kifayə fi elmir-rəvayə*" və "*Təqiyidül-elm*" onun hədis və hədis ricalı ilə bağlı qələmə aldığı əsərlərdən bəziləridir.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Tarixu Bağdad
Yohan Kroyf

**Yohan Kroyf** (; ) — holland peşəkar futbolçu və baş məşqçi. 1971, 1973 və 1974-cü illərdə üç dəfə "Qızıl top" mükafatını qazanıb. Kroyf, Rinus Mikels tərəfindən inkişaf etdirilmiş "Total Futbol" adlı futbol fəlsəfəsinin tərəfdarı idi və bu fəlsəfəni məşqçi kimi də tətbiq edirdi. Oyun üslubunun və məşqçilik ideyalarının geniş təsirinə görə müasir futbolun ən təsirli fiqurlarından biri, həmçinin bütün dövrlərin ən böyük menecerlərindən biri hesab olunur.

1960-cı illərin sonları və 1970-ci illərin əvvəllərində Niderland futbolu yarı-peşəkar və az tanınan səviyyədən idmanda güclü bir qüvvəyə çevrildi. Kroyf, Niderlandı 1974 FİFA Dünya Kubokunun finalına üç qol və üç qol ötürməsi ilə aparmış və turnirin ən yaxşı oyunçusu kimi "Qızıl Top" mükafatını qazanmışdır. 1976 UEFA Avropa Çempionatında üçüncü yeri tutduqdan sonra, Barselonadakı evində ona və ailəsinə qarşı oğurluq cəhdi baş verdiyi üçün 1978 FİFA Dünya Kubokunda oynamaqdan imtina etmişdir.

Klub səviyyəsində karyerasına "Ayaks"da başlamış və burada səkkiz Erediviziya titulu, üç Avropa Kuboku və bir qol və iki ötürmə etdiyi bir İnterkontinental Kubok qazanmışdır. "Ayaks" forması ilə 329 matçda 257 qol vurmuş və 170-dən çox ötürməsi etmişdir. 1973-cü ildə Kroyf rekord transfer məbləği ilə "Barselona"ya keçmiş, ilk mövsümündə komandaya La Liqa çempionluğu qazandırmış və bir daha "Qızıl Top" mükafatını qazanmışdır. "Barselona"da rəsmi 180 oyunda 60 qol vurmuş və 83 qol ötürməsi etmişdir. 1984-cü ildə futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra əvvəlcə "Ayaks"ın, sonra isə "Barselona"nın məşqçisi kimi böyük uğur qazanmışdır. Məşqçilik dövründən sonra da hər iki klubun məsləhətçisi olaraq qalmışdır. Oğlu Yordi də peşəkar şəkildə "Barselona"da oynayıb.

1999-cu ildə Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyası tərəfindən keçirilən seçkidə Avropada Əsrin Futbolçusu seçilmiş və Dünyada Əsrin Futbolçusu sorğusunda Peledən sonra ikinci olmuşdur. O, həmçinin "France Football" jurnalı tərəfindən keçmiş "Qızıl Top" qalibləri arasında təşkil olunan Əsrin Futbolçusu səsverməsində üçüncü yeri tutmuşdur. 1998-ci ildə XX əsrin Dünya Yığmasına, 2002-ci ildə FIFA Dünya Kuboku Xəyali Komandasına daxil edilmiş və 2004-cü ildə FIFA-nın "Dünyanın ən böyük yaşayan futbolçuları" siyahısına əlavə edilmişdir.

## İstinadlar
Yohan Kroyf stadionu

**Yohan Kroyf stadionu** — İspaniyanın Kataloniya bölgəsində, Barselona əyalətinin San-Joan Despi şəhərində yerləşən və Barselona klubuna məxsus futbol stadionu. Stadion, klubun təlim bazası və gənclər akademiyası olan Ciutat Esportiva Joan Gamper kompleksində, "Kamp Nou"dan təxminən 7 km məsafədədir. Stadion "Barselona Femeni", "Barselona B" və "Juvenil A" (U19 A komandası) üçün ev meydançasıdır. O, 2016-cı ilin martında vəfat edən əfsanəvi holland futbolçusu Yohan Kruyffun şərəfinə adlandırılıb.

UEFA-nın 3-cü kateqoriyalı stadionudur və 6.000 azarkeş tutur. Espai Barça layihəsinin bir hissəsi olaraq, o, "Kamp Nou"nun qarşısında yerləşən və 2020-ci ildə sökülən Mini Estadinin əvəzedicisidir. Mini Estadinin yerləşdiyi ərazidə Nou Palau Blaugrana inşa ediləcək.

## Tarixi
"Estadi Johan Cruyff"un tikintisinə 14 sentyabr 2017-ci ildə başlanılmış və 2019-cu ilin yayında tamamlanmışdır. Stadion 27 avqust 2019-cu ildə "Barselona" və "Ayaks"ın U-19 komandaları arasında keçirilən yoldaşlıq oyunu ilə açılmışdır. Oyun 0–2 hesabı ilə "Ayaks"ın qələbəsi ilə başa çatmışdır. 26 avqust 2019-cu ildə, stadion ictimaiyyətə rəsmi açılışdan bir gün əvvəl, "Barselona" "Kamp Nou"da Kroyfun heykəlinin açılışını etmişdir. Stadion hazırda "Barselona"nın öz stadionu "Kamp Nou"nun yenidənqurma işləri zamanı (2025–26 mövsümündən başlayaraq) müvəqqəti ev meydançası kimi istifadə olunur.

## İstinadlar
Eri (dairə, Nyu-York)

**Eri dairəsi** və ya **Eri qraflığı** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu York ştatında yerləşən dairə. 2010-cu ildəki əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən dairənin əhalisi 919,940 nəfər təşkil edir. Dairənin paytaxtı Baffalo şəhəridir.

## Tarix

Eri dairəsi 1821-ci ildə yaradılmışdır; adını Eri hindu tayfasından almışdır. Eri dairəsi, Niaqara dairəsinin ərazisi əsasında təşkil olunmuşdur.

## Coğrafiya

Dairənin ümumi sahəsi 2703,9 km² təşkil edir.

## Demoqrafiya

2000-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, Eri dairəsində 950 265 nəfər əhali yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun hesablamalarına əsasən, 2009-cu ilə qədər əhalinin sayı 4,3% azalmış və 909 247 nəfərə düşmüşdür. Əhali sıxlığı hər kvadrat kilometrə 336,3 nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* 

## Xarici keçidlər

* Erie County Bureau of Forestry Trails
* Erie County Government website (county overview here)
* The Buffalo and Erie County Historical Society
* Erie County Fair
* U.S. Census Bureau
* The Roman Catholic Diocese of Buffalo, New York
* The Erie County Fiscal Stability Authority website a New York state public-benefit corporation
Babək Bəkir

**Babək Bəkir** () — Azərbaycan jurnalisti, uzun illər "Azadlıq Radiosu"nun Bakı bürosunun əməkdaşı və rəhbər əvəzi olmuş media nümayəndəsi. O, jurnalist fəaliyyəti dövründə dövlət qurumlarının təzyiqlərinə məruz qalmış, dəfələrlə istintaqa çağırılmış, həmçinin ölkədən çıxışına qadağa qoyulmuşdur. Babək Bəkir həm də beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən müdafiə olunmuş və jurnalist mükafatına layiq görülmüşdür.

## Fəaliyyəti
Babək Bəkir 1997-ci ildən "Azadlıq Radiosu"nda çalışmağa başlamışdır. O, müxtəlif mövzularda reportajlar hazırlamış, sosial və siyasi problemlərlə bağlı materialları ilə tanınmışdır. 2009-cu ildən etibarən Babək Bəkir bir neçə dəfə istintaq orqanlarına çağırılmışdır. O, "Azadlıq Radiosu"nun fəaliyyətinə dair açılan cinayət işi çərçivəsində həmkarları ilə birlikdə ifadə vermişdir. 2010-cu ilin sentyabr ayından 2014-cü ilin may ayına qədər "Azadlıq Radiosu"nun Bakı bürosunda rəhbər əvəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Babək Bəkir dəfələrlə təhdid və təzyiqlərlə üzləşmiş, təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün Prezident Administrasiyasına müraciət etmişdir. Beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən IFEX, onun və digər jurnalistlərin üzləşdiyi təzyiqləri pisləmişdir.

2014-cü ilin iyulunda yayılmış xəbərlərə görə, bu vəzifədən uzaqlaşdırılmış, onun yerinə Zeynal Məmmədli təyin edilmişdir. Məmmədli bunu təkzib etmişdir. Həmin il Bakı bürosunda istintaq tədbirləri aparılam zaman Babək Bəkir də şahid qismində dindirilmiş və həmin vaxt ofisin qapısı möhürlənmişdir.

2015-ci ilin fevralında Babək Bəkir Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanında uçuşa buraxılmamışdır. Sonradan məlum olmuşdur ki, Baş Prokurorluq onun ölkədən çıxışına qadağa qoymuşdur.

## Mükafatlar
Babək Bəkir peşəkar fəaliyyəti ilə bağlı beynəlxalq tanınma əldə etmişdir. RFE/RL məlumatına görə, o, jurnalist araşdırmaları və söz azadlığının müdafiəsi sahəsində göstərdiyi xidmətlərinə görə mükafata layiq görülmüşdür. Əlavə olaraq, Babək Bəkir 2007-ci ildə və 2009-cu ildə jurnalist araşdırmaları və söz azadlığı sahəsində uğurları ilə diqqət çəkmiş, təqdirnamələr və mükafatlara layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Lil Fantasy Vol. 1

***Lil Fantasy Vol. 1*** — Cənubi Koreya müğənnisi və repçisi, "Twice" qrupunun üzvü ""un 12 sentyabr 2025-ci ildə "JYP Entertainment" və "Republic Records" şirkətlərinin təqdimatında işıq üzü görən debüt studiya albomu.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Swag II

***Swag II*** — Kanada müğənnisi Castin Biberin 5 sentyabr 2025-ci ildə "" və "ILH Productions" şirkətlərinin təqdimatında işıq üzü görən səkkizinci studiya albomu.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Megascops centralis

**Megascops centralis** — Bayquşlar fəsiləsinə aid quş növü.
## Taksonomiyası və sistematikası
Megascops centralisin taksonomiyası bir çox dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Əvvəllər "Otus guatemalae" növünün bir hissəsi və ya yarımnövü kimi qəbul edilirdi. Sonradan "O. vermiculatus" növündən ayrıldıqda onun yarımnövü kimi təsnif edilmişdir. 2000-ci illərin əvvəllərində "Otus" cinsinin Yeni Dünya növləri "Megascops" cinsinə aid edilmişdir. 2019-cu ildən etibarən "Beynəlxalq Ornitoloji Komitəsi" (IOC), "Amerika Ornitologiya Cəmiyyəti"nin (AOS) Şimal və Cənubi Amerika Təsnifat Komitələri və Clements taksonomiyası onu ayrı bir növ, "Megascops centralis" kimi tanıyır. Lakin "BirdLife International"ın "Handbook of the Birds of the World" təsnifatı onu "M. vermiculatus vermiculatus" növünün bir hissəsi kimi qəbul edir. Megascops centralis monotipik növdür.

## Təsviri
Megascops centralis 20,5–27 sm uzunluğundadır. İki nümunənin çəkisi 106,7 və 121,5 qram olmuşdur. Bu növün boz və qırmızımtıl rəngi var və bir çox fərdin lələkləri bu aralıq rənglərdədir. Megascops centralisin üz diski boz-ağ rəngdə olub qara zolaqlar və zəif qara kənarlıdır, sarıdan qırmızı-narıncıya qədər dəyişən gözlərin üstündə aydın olmayan ağ qaşlar və qısa, lakin fərqlənən "qulaq" kəkili var. Üst hissələri qəhvəyi-boz rəngdə olub qara və saman rəngli ləkələrlə örtülüdür. Qatlanmış qanadların kənarında düzənli olmayan ağ ləkələr var. Çənəsi ağ, qalan alt hissələri isə ağdan saman ağ rənginə qədər dəyişir və dar qara zolaqlar, saman və boz ləkələrlə örtülüdür. Megascops centralis üstdən qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdə olub Otus guatemalaefaya nisbətən daha az ləkəlidir, alt hissələri isə müxtəlif çalarlı qəhvəyi rəngdədir.

## Yayılması və ekologiyası
Otus guatemalae Mərkəzi Panamadan şimal-qərb Kolumbiyaya və qərb Ekvadorun dar bir zolağında rast gəlinir. Bu quş rütubətli birincil və ikincil meşələrin daxili və kənar hissələrində, düzənliklərdə və təpəliklərdə yaşayır. Yüksəkliyi cənub-qərb Ekvadorda 1575 metr qədər olsa da, adətən 1000 metr aşağıda rast gəlinir.

Otus guatemalae adətən meşənin orta qatında tapılır, lakin onun qidalanma davranışı sənədləşdirilməyib. Onun qidasının digər "Megascops" bayquşları kimi böyük onurğasızlardan və kiçik onurğalılardan ibarət olduğu güman edilir.

Otus guatemalaenin çoxalma mövsümü tapılan bir yuva və qismən formalaşmış yumurtası olan bir dişi nümunəsinə əsasən yanvar-mart aylarına təsadüf edir. Yuva ölü bir ağacın gövdəsindəki təbii boşluqda yerləşirdi. Boşluğun dibində qabıq, ağac tozu, quru yarpaqlar, pelletlər, ov qalıqları və yumurta qabığı qırıntıları var idi.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Megascops centralisi ayrı bir növ kimi qiymətləndirməyib, lakin onu M. guatemalae ilə birlikdə təsnif edir. Bəzi məskunlaşma pozuntularına dözümlü olsa da, kənd təsərrüfatı əraziləri ilə əhatə olunmuş meşə fraqmentlərində rast gəlinmir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Tanya Lurmann

**Tanya Lurmann** (; ) — amerikalı antropoloq, dinşünas və sosial elmlər tədqiqatçısı. O, xüsusilə dini təcrübə, mistik və fövqəltəbii inancların gündəlik həyatdakı rolu və insanların fövqəltəbii varlıqları necə “eşitdiyi” və ya “hiss etdiyi” mövzularındakı tədqiqatları ilə tanınır.

## Bioqrafiyası
Tanya Lurmann 1959-cu ildə ABŞ-də anadan olmuşdur. O, Harvard Universitetində antropologiya üzrə bakalavr, Kembric Universitetində isə doktorantura təhsili almışdır. Elmi fəaliyyətində antropologiya, psixologiya və dini təcrübə sahələrini birləşdirən multidissiplinar yanaşma tətbiq edir. Lurmann uzun illər boyunca müxtəlif dini və mistik qrupların gündəlik təcrübələrini araşdırmışdır. Onun tədqiqatlarında əsas mövzular bunlardır:

* Müasir cadugərlik və Vikka icmaları.
* Xristian kilsələrində dua təcrübələri və “Tanrı səsi”nin qavranılması.
* Şizofreniya və ruhi təcrübələrin mədəniyyətlər üzrə fərqləri.

Onun ilk geniş elmi əsərlərindən biri müasir cadugərlik və Vikka icmalarına həsr olunmuş “Persuasions of the Witch’s Craft” (1989) kitabıdır. Bu əsər London və digər regionlardakı okkult və Vikka koveni üzvlərinin inanclarını, rituallarını və sosial həyatını etnoqrafik baxımdan təsvir edir. Lurmann bu tədqiqatı apararkən bəzi Vikka qruplarına üzv kimi qatılmış, bu isə daha sonra bəzi Vikkanlar arasında mübahisə doğurmuşdur. Onlar Lurmannın üzv qəbul edilərkən verdiyi gizlilik andını pozduğunu düşünürdülər.

Tanya Lurmann sonrakı illərdə xristian karizmatik icmaları və ruhani təcrübələrin psixoloji tərəflərini tədqiq etməyə yönəlmişdir. Onun digər tanınmış kitablarına “When God Talks Back: Understanding the American Evangelical Relationship with God” (2012) daxildir. Bu kitabda o, insanların Tanrı ilə şəxsi ünsiyyət hissini necə inkişaf etdirdiyini izah edir.

Lurmann Stenford Universitetində antropologiya professorudur. O, həmçinin Amerika Antropologiya Assosiasiyasının fəal üzvüdür və bir sıra elmi mükafatlara, o cümlədən ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının mükafatına layiq görülmüşdür.

## Seçilmiş nəşrləri
* Luhrmann, Tanya M. (1989) *Persuasions of the Witch’s Craft*. Cambridge, MA: Harvard University Press.
* Luhrmann, Tanya M. (1996) *The Good Parsi: the postcolonial anxieties of an Indian colonial elite*. Cambridge, MA: Harvard University Press.
* Luhrmann, Tanya M. (2000) *Of two minds: The growing disorder in American psychiatry*. New York, NY: Alfred A. Knopf, Inc.
* Luhrmann, Tanya M. (2004) "Metakinesis: How God Becomes Intimate in Contemporary U.S. Christianity". *American Anthropologist* **106**:3:518-528.
* Luhrmann, Tanya M. (2012) *When God talks back: Understanding the American Evangelical Relationship with God*. New York, NY: Alfred A. Knopf, Inc.
* Luhrmann, Tanya M. (Editor) and Marrow, Jocelyn (Editor) (2016) *Our Most Troubling Madness: Case Studies in Schizophrenia across Cultures*. Oakland, CA: University of California Press 
* Luhrmann, Tanya M. (2022) *How God Becomes Real: Kindling the Presence of Invisible Others*. Princeton, NJ: Princeton University Press.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Niaqara qraflığı (Nyu-York)

**Niaqara qraflığı** və ya **Niaqara dairəsi** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York ştatında yerləşən qraflıq. 2010-cu ildəki əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən qraflığın əhalisi əhalisi 216,469 nəfər təşkil etmişdir. Qraflığın paytaxtı Lokport şəhəridir.

## Tarix

Niaqara dairəsi 1808-ci ildə yaradılmışdır. Niaqara dairəsi, Cenesi dairəsinin ərazisi əsasında təşkil olunmuşdur.

## Coğrafiya

Dairənin ümumi sahəsi 1354,6 km² təşkil edir.

## Demoqrafiya

2000-ci ildəki əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən, Niaqara dairəsində 219 844 nəfər əhali yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun hesablamalarına əsasən, 2009-cu ilə qədər əhalinin sayı 2,4 % azalmış və 214 557 nəfərə düşmüşdür. Əhali sıxlığı hər kvadrat kilometrə 158,4 nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* ''History of Niagara County, New York: With Illustrations Descriptive of Its Scenery, Private Residences, Public Buildings, Fine Blocks, Public Manufactures, and Portraits of Old Pioneers and Prominent Residents.'' New York: Sanford & Co., 1878.
* John Theodore Horton, Edward Theodore Williams, and Harry Stevens Douglass, *History of Northwestern New York: Erie, Niagara, Wyoming, Genesee and Orleans Counties.* Lewis Publishing Co., 1947.
* Robert D. Kostoff, *A History of Niagara County, New York.* Lewiston, NY: Edwin Mellen Press, 2001.
* Niagara County Pioneer Association, *Souvenir History of Niagara County, New York: Commemorative of the 25th Anniversary of the Pioneer Association of Niagara County.* Lockport, NY: The Lockport Journal, 1902.
* William Pool, ''Landmarks of Niagara County, New York.'' Syracuse, NY: D. Mason & Co., 1897.
* 
* Samuel T. Wiley and Winfield Scott Garner, *Biographical and Portrait Cyclopedia of Niagara County, New York.* Philadelphia: Gresham Publishing Co., 1892.
* Edward T. Williams, *Niagara County, New York: A Concise Record of Her Progress and People, 1821-1921, Published during Its Centennial Year.* In Two Volumes. Chicago: J.H. Beers & Co., 1921.

## Xarici keçidlər

* Niagara County webpage
Əta ibn Dinar

**Əbüz-Zeyyat Əta ibn Dinar əl-Hüzəli** (; ) — təfsir və hədis alimi.

## Bioqrafiyası
Həyatı haqqında məlumat yoxdur. Sadəcə Misirdə vəfat etməsi məlumdur.

## Hədis və Təfsir elmindəki yeri
Səid ibn Cübeyr, Hakim ibn Şüreyk və Əbu Yezid əl-Həvlani kimi alimlerdən hədis rəvayət etmişdir. Lakin Səid ibn Cübeyrdən rəvayət etdiyi təfsiri şəxsən ondan almamışdır. Əbdülməlik ibn Mərvanın istəyi ilə Səid ibn Cübeyrin yazdığı bu təfsiri Əməvi sarayında taparaq rəvayət etmiş, birbaşa Səid ibn Cübeyrdən bir şey eşidib rəvayət etməmişdir. Əmr ibn Haris, Səid ibn Əbu Əyyub və İbn Ləhia kimi bir çox şəxs ondan hədis rəvayət etmişdir. Mənbələrə görə, Əta, etibarlı mühəddis (siqa, saduq) hesab olunmuş, onun rəvayətlərinə "*Səhihi-Buxari*" ilə Əbu Davud və Tirmizinin sünənlərində yer verilmişdir.

## İstinadlar
Reymond Baklend

**Reymond Baklend** (; ) — müasir neopaqanizm və Vikka hərəkatının ABŞ-da yayılmasında əsas fiqurlardan biri olmuş britaniyalı-amerikalı yazıçı, tədqiqatçı və ruhani rəhbər. O, Cerald Qardnerin ardıcıllarından biri kimi tanınmış, sonradan isə özünəməxsus Siks-Vika ənənəsini yaratmışdır.

## Bioqrafiyası
Baklend 31 avqust 1934-cü ildə London şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlıq illərindən folklor, okkultizm və qədim dinlərə maraq göstərmiş, gənclik illərində cadugərlik və ruhçuluq mövzularında geniş oxu təcrübəsi qazanmışdır. İngiltərədə yaşadığı dövrdə Cerald Qardnerin əsərləri ilə tanış olmuş və Vikka haqqında ilkin bilik əldə etmişdir.
1963-cü ildə Baklend Cerald Qardnerin şagirdi Monik Vilson vasitəsilə Qardner ənənəsinə (Gardnerian Wicca) rəsmi şəkildə ixtisaslanmışdır. 1962-ci ildə ailəsi ilə ABŞ-a köçmüş və burada Vikka inanclarını tanıtmaq məqsədilə ilk fəaliyyətlərinə başlamışdır.

1964-cü ildə Nyu-York ştatında ABŞ-da ilk rəsmi Gardnerian koveni olan “The First Temple of the Craft of Wicca”nı yaratmışdır. Bu addım Vikka dininin ölkədə sistemli şəkildə yayılması üçün əsaslı zəmin olmuşdur. Baklend müxtəlif məqalələr, mühazirələr və ictimai çıxışlarla hərəkatı geniş auditoriyaya tanıtmışdır. 

1973-cü ildə Baklend daha demokratik və açıq quruluşa malik, anglo-sakson mifologiyası və simvolikasından ilham alan Seax-Wica adlı yeni istiqamət təqdim etmişdir. Bu ənənədə koven üzvləri rəhbərlərini seçir, rituallar daha sadə və açıq formada icra olunur, Qardner ənənəsindəki gizlilik qaydaları yüngülləşdirilmişdir. Siks-Vika ABŞ və Avropada tezliklə populyarlıq qazanmışdır.

Reymond Baklend 27 sentyabr 2017-ci ildə Ohayo ştatında vəfat etmişdir. O, ABŞ-da Vikka hərəkatının qurucularından biri kimi müasir neopaqanizm tarixində mühüm yer tutur. Onun kitabları, yaratdığı Siks-Vika ənənəsi və təşkil etdiyi kovenlər bu sahədə davamlı təsirə malikdir.

## Biblioqrafiya
Reymond Baklend 50-dən çox kitabın müəllifidir. Onun ən tanınmış əsərləri:

* Buckland’s Complete Book of Witchcraft (1986) – Vikka və cadugərlik haqqında ən geniş təlim vəsaitlərindən biri;
* Witchcraft from the Inside (1971);
* The Tree: Complete Book of Saxon Witchcraft (1974).

Bu əsərlər Vikka inancının nəzəri və praktik əsaslarını izah edən əsas mənbələrdən hesab olunur və bir çox dillərə tərcümə edilmişdir.

Baklend həmçinin ruhçuluq və paranormal tədqiqatlarla maraqlanmış, *Buckland Museum of Witchcraft and Magick* adlı şəxsi muzey yaratmışdır. Muzeydə cadugərlik, folklor və okkultizmə dair zəngin kolleksiya toplanmışdır.

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*

*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Raymond Buckland's Official Website
Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfirliyi

**Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfirliyi** — Böyük Britaniyanın Azərbaycan Respublikasındakı diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Birləşmiş Krallığı Azərbaycanda təmsil edir. 

Səfirlik Britaniyanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Birləşmiş Krallığın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələlər, eləcə də elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində maraqlarını təmsil edir.

1997-ci ildən Azərbaycan parlamentində Böyük Britaniya ilə əlaqələr üzrə ikitərəfli işçi qrupu fəaliyyət göstərir.

Ferqus Old  —  Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Azərbaycanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir.

## Tarixi
Böyük Britaniya 1991-ci ilin dekabrında Azərbaycanın müstəqilliyini tanıdı və Azərbaycanın Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatında iştirakını dəstəklədi. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci il martın 11-də qurulub. Böyük Britaniya səfirliyi Azərbaycanda 1992-ci ilin sentyabrında fəaliyyətə başlayıb. Azərbaycanın Londondakı səfirliyi 1994-cü ildən fəaliyyət göstərir.

## Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığının Azərbaycandakı səfirləri

Böyük Britaniyanı Azərbaycanda səfiri Birləşmiş Krallığı Azərbaycanda təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## Həmçinin bax

* Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətləri
* Azərbaycan Respublikasının Birləşmiş Krallıqdakı səfirliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Böyük Britaniyadakı Azərbaycanın səfirliyi Rəsmi sayti
* Azərbaycandakı Böyük Britaniyaın səfirliyi Rəsmi sayti
Nyctiphrynus rosenbergi

**Nyctiphrynus rosenbergi** — Keçisağankimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Taksonomiyası
Nyctiphrynus rosenbergi ilk dəfə "Caprimulgus rosenbergi" kimi təsvir edilmişdir, lakin sonradan bu cins bir neçə cinsə bölünmüşdür. Bir müddət Nyctiphrynus ocellatus yarımnövü kimi qəbul edilsə də, lələk rəngləri, səsləri və genetik fərqlər onun ayrı bir növ olduğunu göstərir. Bu növ monotipikdir.

## Təsviri
Nyctiphrynus rosenbergi 19,5–22,5 sm uzunluğundadır; bir dişi fərdin çəkisi 52 qram olmuşdur. Yetkin fərdlər ümumiyyətlə tünd qəhvəyi rəngin müxtəlif çalarlarında olur. Başı boz rəngdə olub çoxlu qara ləkələrə malikdir, beli boz rəngdə olub darçın və qırmızımtıl ləkələrlə örtülüdür, sağrısı isə daha qəhvəyi rəngdə olub boz-ağ ləkələrə malikdir. Qanadları qəhvəyi ilə tünd qəhvəyi arasında dəyişir və darçın, qırmızımtıl ləkələrlə örtülüdür, həmçinin iki ağ ləkəyə malikdir. Çənəsi tünd qəhvəyi rəngdə olub darçın ləkələrlə örtülüdür, boğazında isə böyük ağ ləkə var. Döşü qəhvəyi rəngdə olub darçın zolaqlar və ləkələrlə örtülüdür, qarın və yan tərəfləri qara-qəhvəyi rəngdə olub sıx və dar boz-ağ zolaqlara malikdir.

## Yayılması və ekologiyası
Nyctiphrynus rosenbergi Kolumbiyanın Çoko departamentinin şimalından Ekvadorun Esmeraldas əyalətinə qədər olan Sakit okean yamacında yaşayır və bəlkə də daha cənubda da rast gəlinir. Bu quş Sakit okean/Çoko təbii regionunda, çox rütubətli həmişəyaşıl meşələrlə xarakterizə olunan bir biomda yaşayır. Çay kənarları və ağacların yıxıldığı açıq sahələr kimi kənar əraziləri üstün tutur. Dəniz səviyyəsindən 900 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir.

Nyctiphrynus rosenbergi alaqaranlıq və gecə fəaliyyət göstərən bir quşdur. Yerdən və ya bir budaqdan qısa uçuşlarla, həmçinin meşə örtüyünün üstündə davamlı uçuşlarla qidalandığı müşahidə edilmişdir. Onun əsas qidası həşəratlardır, lakin təfərrüatları öyrənilməyib.

Nyctiphrynus rosenberginin çoxalma fenologiyası haqqında demək olar ki, heç bir məlumat yoxdur. Fərziyyələrə görə, "Caprimulgidae" fəsiləsinin digər növləri kimi bir və ya iki yumurtanı birbaşa yerə qoyur. Çoxalma mövsümünün mart-iyun aylarını əhatə etdiyi güman edilir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Nyctiphrynus rosenbergini "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. Onun populyasiya ölçüsü məlum deyil, lakin məskunlaşma, yağ palması plantasiyalarına çevrilmə və digər səbəblərlə meşələrin sürətlə azalması nəticəsində populyasiyanın azalmaqda olduğu güman edilir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atlapetes crassus

**Atlapetes crassus** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
"Handbook of the Birds of the World" (HBW) və "Clements taksonomiyası" Atlapetes crassusu Atlapetes tricolorun yarımnövü kimi qəbul edir, lakin digər müəlliflər onu ayrı növ kimi təqdim etmişdir. "Beynəlxalq Ornitoloji Konqresi" (IOC) isə onu ayrı növ kimi tanıyır.

Yetkin fərdlərin çəkisi 29,5–40 qram uzunluğu isə 16–18 sm arasında dəyişir. Yetkin fərdlərin üst hissələri zeytun-qara, alt hissələri isə sarı rəngdə olub, yan tərəfləri zeytun çalarına malikdir. Başın yan tərəfləri qara, tac zolağı və boğazı sarıdır. Cavan fərdlərin üst hissələri tünd qəhvəyi, alt hissələri isə açıq qəhvəyi rəngdə olub, tacı qırmızımtıldır.

Atlapetes crassus Kolumbiyanın qərb And dağları və qərbi Ekvador ərazilərində bütün il boyu yaşayır. Bu quş açıq bulud meşələrində, rütubətli meşələrin kənarlarında və ikinci dərəcəli meşəliklərdə yaşayır. Əsasən 600–2300 metr yüksəklikdə rast gəlinir, lakin daha aşağı və yüksək yüksəkliklərdən də tək-tük qeydlər var.

Atlapetes crassusun qidalanması haqqında çox az məlumat var. Məlumdur ki, bu quş yer səviyyəsindən 10 metr yüksəklikdə qidalanır ki, bu da digər kol fırfırılarından fərqlidir (onlar əsasən yerdə qidalanır). Tək, cüt və ya qarışıq növlərdən ibarət dəstələrlə qidalanır.

Bu növün yuva qurma fenologiyası haqqında da çox az məlumat var. Müşahidəçilər Kolumbiyada noyabr, fevral və may aylarında yuva qurma, apreldə yumurta, iyun və iyul aylarında isə uçmaq üçün hazır olan balalar qeyd etmişlər. Bildirilən bir yuva yerə yaxın yerləşən qalın bir qabarcıq şəklində idi və içərisində tünd ləkəli bir ağ yumurta var idi.
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Atlapetes crassusini "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bvlgari

**Bvlgari**, Fransanın LVMH konqlomeratının bir hissəsi olan zərgərlik və dəbdəbəli malların (zərgərlik, saatlar, ətirlər, dəri məmulatları və qonaqpərvərlik məhsulları) italyan brendidir. 1884-cü ildə İtaliyanın Roma şəhərində fəaliyyətə başlayan şirkət zaman keçdikcə məhsul çeşidi genişlənərək saatlar, çantalar, ətirlər, aksesuarlar və otelləri əhatə etsə də, zərgərlik mağazası kimi tanınıb.

## Adının mənşəyi
Bu ad çox vaxt klassik Latın əlifbasında olduğu kimi Bvlgari kimi yazılır (burada V = U) və şirkətin yunan banisi Sotirios Vulqarisin (Yunan: Σωτήριος Βούλγαηρ, italyanca tələffüz olunur: Sotirios Vulqarisin soyadından) yaranır. 1857–1932).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chlorostilbon olivaresi

**Chlorostilbon olivaresi** — Kolibrilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Chlorostilbon olivaresi ilk dəfə 1996-cı ildə təsvir edilmişdir. Onun xüsusi epiteti olivaresi, Kolumbiya ornitologiyasına verdiyi töhfələr və "Milli Kolumbiya Universiteti"nin "Təbiət Elmləri İnstitutu" üçün quş kolleksiyası yaratmaqda göstərdiyi səylərə görə Fr. Antonio Olivaresi şərəfləndirir. Bu növ monotipikdir.

Chlorostilbon olivaresi 8,5–9 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi təxminən 3,8 qram dişilərin isə 3,6 qram təşkil edir. Erkəyin dimdiyində qara üst çənə və qara uclu qırmızı alt çənə var. Erkəyin üst hissəsi metalik yaşıl, quyruqüstü örtükləri mavi-yaşıl, quyruğu isə tünd polad mavi rəngdədir və yüngül çəltiyə malikdir. Baş və boyunun yanları qızılı yaşıl rəngi əks etdirir. Boğazı və üst döş hissəsi parlaq mavi-yaşıl, qalan alt hissələri isə parlaq metalik yaşıldır. Dişinin dimdiyi qara olub, alt çənənin əsasında qırmızı çalar var. Dişi üstdən metalik tunc-yaşıl, altdan isə açıq boz rəngdədir. Üzü tünd, gözün arxasında isə ağ zolaq var. Quyruğunun çox hissəsi mavi-yaşıl olub, xarici lələklərin əsası boz, uca yaxın hissəsi tünd mavi və ucları isə ağ rəngdədir.

Chlorostilbon olivaresi yalnız Kolumbiyanın cənub mərkəzindəki Qaviyare və Kaketa departamentlərini əhatə edən Çiribikete dağ silsiləsində yaşayır. Burada əsasən dağlıq ərazinin orta və yüksək yüksəkliklərindəki açıq kolluqlar və savannalarda məskunlaşır. Həmçinin, bir qədər aşağı yüksəkliklərdəki meşələrdə də rast gəlinir, lakin ətəklərdəki düzənliklərdən uzaq durur. Bu quş 800–1600 metr yüksəklikdə yaşayır.

Chlorostilbon olivaresi yerli quş olduğu güman edilir.

Chlorostilbon olivaresi üçün ən vacib nektar mənbəyi "Decagonocarpus cornutus" adlı alçaq koldur. O, həmçinin digər kollar və ağacların çiçəklərindən də nektar toplayır. Yemək ərazilərini qoruma davranışı göstərmir. Kiçik həşəratları bitki örtüyündəki boşluqlardan tutur və həmçinin çiçəklər və yarpaqlardan da yığır.

Chlorostilbon olivaresi dekabrdan maya qədər davam edən quru mövsümdə çoxaldığı ehtimal edilir. Onun yuvası təsvir edilməyib və çoxalma fenologiyası haqqında başqa məlumat yoxdur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Chlorostilbon olivaresi "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. Baxmayaraq ki, onun yayılma sahəsi məhduddur və populyasiya ölçüsü və tendensiyası məlum deyil. Onun yaşayış ərazisinin böyük hissəsi "Çiribikete Milli Parkı" daxilindədir və dağ zirvələrində insan fəaliyyəti az olduğundan "növ üçün heç bir təhlükə yoxdur".

## Həmçinin bax
* Chlorostilbon russatus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çiriki yer göyərçini

**Zentrygon chiriquensis** — Göyərçinlər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Zentrygon chiriquensis monotipik növdür. Əvvəlcə "Geotrygon" cinsinə aid edilsə də, bəzən Z. albifacies və Z. linearis ilə eyni növ kimi qəbul edilir.

Zentrygon chiriquensis erkəyi 27–31 sm, dişisi isə 26–32 sm uzunluğundadır. Yetkin fərdlərin çəkisi 295–308 qram arasında dəyişir. Erkəyin başının üstü boz rəngdə olub, alın hissəsi daha açıq, ensə hissəsi isə daha tünddür. Üzü saman rəngində olub, qara yanaq zolağı və gözdən keçən incə qara xətt var. Gözləri qəhvəyi-narıncı rəngdədir və ətrafında çılpaq qırmızı dəri var. Üst hissələri çiyinlərdə şabalıdı, yuxarı belində bənövşəyi, aşağı belində isə yaşıl parıltılı zeytun rəngindədir. Çənəsi saman ağ rəngdə olub, döş və yanları qırmızımtıl, qarın hissəsi isə darçın rəngindədir. Dişilər çox oxşar olsa da, döş hissələri adətən daha tünddür. Cavan fərdlərin başının üstü və üst hissələri qəhvəyi, alt hissələri isə mat qara zolaqlıdır.

## Yayılması və ekilogiyası
Zentrygon chiriquensis şimaldan Kosta-Rikanın "Kordilyera de Quanakaste" silsiləsindən cənubda Panamanın Çiriqui və Veraquas əyalətlərinə qədər olan ərazidə yaşayır. Bu quş "Talamankan" dağ meşələrinin quru hissələrinin alt qatlarında məskunlaşır. Karib dənizi tərəfində əsasən 600–1700 metr yüksəklikdə yaşayır, lakin bəzi yerlərdə 2000 metr yüksəkliyə qədər rast gəlinir. Sakit okean tərəfində isə adətən 1000–2500 metr yüksəklikdə, bəzi hallarda isə 3100 metr yüksəkliyə qədər görülür.

Zentrygon chiriquensis tək və ya cüt halda yerdə qidalanır. Onun əsas qidası toxumlar, tökülmüş meyvələr və kiçik onurğasızlardır. Adətən bitki örtüyü altında qidalanır, lakin səhər tezdən yollar və cığırlar boyunca da görünə bilər.

Zentrygon chiriquensisin yuva qurma mövsümü avqust və sentyabr aylarını əhatə edir, lakin dəqiq müddəti məlum deyil. O, budaqlar və yarpaqlardan hazırlanmış dayaz yuva qurur və onu ağac budağına yerləşdirir. Bir dəfəyə iki yumurta qoyur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Zentrygon chiriquensisi "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. Baxmayaraq ki, populyasiyanın azalmaqda olduğu güman edilir. Onun biologiyası və ekologiyası haqqında məlumat azdır və "növün həqiqi statusunu müəyyən etmək üçün araşdırmalar və tədqiqatlar tələb olunur".
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* https://www.hbw.com/species/chiriqui-quail-dove-zentrygon-chiriquensis
Süfyan ibn Uyeynə

**Əbu Məhəmməd Süfyan ibn Uyeynə ibn Meymun əl-Hilali** (; ) — təbəut-tabiin nəslinə mənsub hədis hafizi. Sünni mənbələrdə onu və Süfyan əs-Səvrini birlikdə "Süfyaneyn" () adlandırırlar. 

## Bioqrafiyası
Kufədə dünyaya gəlib. Nisbəsi "Hilali"dir. Kiçik yaşlarında hədis öyrənməyə başlamış, yaşlı mühəddislərdən bəhrələnərək onların rəvayətlərinin unudulmasının qarşısını aldı. 80-dən çox müəllimdən dərslər aldı. Amr ibn Dinar, Əta ibn Saib, Həmmad ibn Zeyd, Məmər ibn Rəşid, Əbdülkərim ibn Malik əl-Cəzəri, Əbu İshaq əs-Səbii, İbnül-Münkədir, İbnül-Mötəmir, Əyyub əs-Sixtiyani, Hişam ibn Urvə, Humeyd ət-Təvil, İbn Əbu Leyla və İbn Muheysin bunlardan bəziləridir. Müəllimlərin bir çoxundan yanlız o hədis rəvayət etmişdir. Müəllimlərindən Zöhri, onun zəkasını görmüş və onun təhsili ilə şəxsən özü məşğul olmuşdur. Buna görə də Süfyan, Zöhridən hədis rəvayət edənlərin ən qabaqcıllarından biridir. O, Zöhridən gələn rəvayətlər məsələsində Malik ilə birlikdə ən etibarlı şəxs hesab olunurdu. O, Hicaz mühəddisi olaraq şöhrət qazasa da, İraqda rəvayət edilən hədisləri də mükəmməl bilmişdir. Süfyan, hədis elminin hakimi adlandırılmış, 7000-dən çox hədis rəvayət etmişdir. Ondan hədis rəvayət edənlər arasında müəllimləri - Əməş, Zöhri, Şöbə ibn Həccac, İbn Cüreyc, Misar ibn Qidəm də vardır. Süfyan ibn Uyeynənin ən qabaqcıl tələbələri bunlardır: Abdullah ibn Zübeyr əl-Humeydi (Buxarinin müəllimi), Abdullah ibn Mübarək, Əbdürrəhman ibn Mehdi, İbn Vəhb, İmam Şafii, Əbdürrəzzaq əs-Sənani, İbn Səd, Əli ibn Mədini, Əhməd ibn Hənbəl, İbn Rəhuyə, Səid ibn Mənsur, Yəhya ibn Main, Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə, Xəlifə ibn Xəyyat və İbn Nümeyr. 

Süfyan, 1 Rəcəb hicri 198-ci (25 fevral 814) ildə Məkkədə vəfat etmişdir. O, zahid və kasıb bir alim olmuş, heç vaxt ailə qurmamışdır. Süfyan ibn Uyeynənin bir gözünün kor olduğu və yetmiş (və ya səksən) dəfə həccə getdiyi deyilir. O, öyrənmənin növbəli ilə dinləmə, susma, əməl etmə və öyrəndiyini yayma mərhələlətindən ibarət olduğunu deyərdi. Yaddaşı olduqca güclü və etibarlı bir ravi olan Süfyanın rəvayətlərinə "*[[Kütübi-sittə]]"*də yer verilmişdir. Onun fəqih və müfəssir olduğu deyilsə də, lakin o, Şafii məzhəbinin hədis rəvayəti silsiləsinin ən vacib halqalarından biri (mühəddis) olmuşdur.

## Əsərləri
Süfyan, "*Təfsiru Süfyan ibn Uyeynə*" və "*Cüzü (fihi hədisi) Süfyan ibn Uyeynə*" adlı əsərlərin müəllifidir. 

## İstinadlar
Pərviz Dadaşov

**Pərviz Eldəniz oğlu Dadaşov** () — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçi.

## Həyatı
Pərviz Dadaşov 28 mart 2004-cü ildə Şamaxı rayonunun Məlcək qəsəbəsində anadan olub. 2014-cü ildə Respublika Olimpiya İdman Liseyində (ROİL) Nazim Əhmədovun rəhbərliyi altında güləşlə məşğul olmağa başlayıb.

Azərbaycan İdman Akademiyasında təhsil alıb.

## Karyerası
Pərviz Dadaşovun beynəlxalq səviyyədə debütü 2019-cu ilin iyununa təsadüf edib. Həmin ilin iyununda Polşada baş tutan 15 yaşlılar arasında Avropa Çempionatında çıxış edən Dadaşov təsnifat mərhələsində ukraynalı David Çulhovshiyi 8:0, 1/8 final mərhələsində belaruslu Nihita Tsiaroxini 10:1, 1/4 final mərhələsində gürcüstanlı Mişiho Alehsandrianı 2:2F hesabı ilə məğlub etdi və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi rusiyalı İbrahim Xaquyev oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Pərviz Dadaşov rəqibinə 3:5 hesabı ilə məğlub oldu və bürünc medal uğrunda görüşdə mübarizə apardı. Bu görüşdə isə Dadaşov gürcüstanlı Luha Bendeliani üzərində 9:0 hesabı ilə qələbə qazandı və 15 yaşlılar arasında Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Dünyanı cənginə alan COVID-19 pandemiyası səbəbilə 2020-ci il ərzində yeniyetmələr arasında Avropa və Dünya Çempionatları baş tutmadı. Pandemiyadan sonra Dadaşovun birinci turniri 2021-ci ilin iyununda Bolqarıstanda baş tutan 17 yaşlılar arasında Avropa Çempionatı oldu. Həmin turnirin 1/8 final mərhələsində Dadaşov bolqarıstanlı Borislav Kirilova 3:6 hesabı ilə məğlub oldu. Rəqib final görüşünə vəsiqə qazandığına görə Dadaşov təsəlliverici qrupda mübarizə apardı. Birinci görüşdə o, rusiyalı Erzu Zaqriyeva 5:1, həlledici görüşdə isə çexiyalı Filip Bartosixa 9:0 hesabı ilə qalib gəldi və 17 yaşlılar arasında Avropa Çempionatını da bürünc medalla başa vurdu.

Pərviz Dadaşov 2022 və 2023-cü illərdə 20 yaşlılar arasında Azərbaycan Çempionatlarının bürünc medallarına sahib oldu. 2024-cü ildə isə o, Qazaxıstanda II Türk Dövlətləri Universiadasının bürünc medalına sahib oldu, həmçinin Azərbaycan Çempionatının final görüşündə Ziya Babaşova məğlub olaraq turniri gümüş medalla başa vurdu.

## Nəticələri

## İstinadlar