open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maarifə Hacıyeva

**Maarifə Hüseyn qızı Hacıyeva** () — filologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (2011).

## Həyatı
1938-cü ilin noyabrında Gədəbəy rayonunda anadan olub. 1953-cü ildə Xanlar rayonundakı Pedaqoji texnikuma daxil olub, 1957-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Həmin ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun tarix-filologiya fakültəsinə daxil olub. 1962-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

### Ailəsi
Ailəlidir. Üç övladı var.

## Fəaliyyəti

### Elmi fəaliyyəti
1968-ci ildən Azərbaycan Xalq Təssərrüfatı İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti) "Azərbaycan dili" kafedrasında işləyir.
1970-ci ildə namizədlik dissertasiyasını, 1990-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Filologiya elmləri doktoru, professordur.

28 kitabın (dərslik, dərs vəsaiti, elmi monoqrafiya, elmi-metodik vəsait), 250-dən artıq elmi-metodiki məqalənin müəllifidir.

## Kitabları
* "XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı"
* "Azərbaycan ədəbiyyatı terminləri sözlüyü"
* "Müdriklik çeşməsi"
* "Folklor və müasir poetik proses"
* "Türk dünyası və qardaş ölkələr ədəbiyyatı"
* "Azərbaycan ədəbiyyatından praktikum"
* "Gizli çiçək"
* "İllərdən qalan"
* "Azərbaycan folklor və etnoqrafiya terminləri sözlüyü"
* "Örnəklərlə folklor, xalq ədəbiyyatı və təkkə ədəbiyyatı sözlüyü"
* "Ədəbi düşüncələr", "Türk aşıqları" kimi kitabları.

## Təltifləri
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 iyun 2002-ci il tarixli fərmanıyla "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 sentyabr 2011-ci il Sərəncamına əsasən Azərbaycanda təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi" fəxri adı verilmişdir.

## İstinadlar
Özgür Ozan

**Özgür Ozan** () — türk aktyoru.

## Həyatı
İzmir Dövlət Teatrı, İzmir Uşaq Teatrı və Beynəlxalq Teatr Topluluğunda müxtəlif oyunlarda rol alıb. 1985-ci ilə qədər peşəkar şəkildə basketbolla məşğul olub. Doqquz Sentyabr Universitetinin incəsənət fakültəsinin aktyorluq bölməsini bitirib.

Bursa Dövlət Teatrında oyunlarda rol alıb. İstanbul Pınar Uşaq Teatrında xidmət edib. *[[Uşaqlar Eşitməsin|"Uşaqlar eşitməsin"]]* teleserialında canlandırdığı, Səlami personajı ilə tanınır. Hazırda Kanal D-də yayımlanan *[[Arxa küçələr (teleserial, 2006)|"Arxa küçələr"]]* teleserialında Baş komisar Hüsnü Çoban rolunu canlandırır. 

Evlidir və iki uşaq atasıdır.

## Teatr oyunları
* *Əziznamə*: Əziz Nesin — Teatr Seyirlik — 2006
* *Muammer Muammer*
* *Qaç ata qaç*
* *Heyvan tövləsi*
* *Othellotilsim*
* *Çil xoruz*
* *Azadlığın bədəli*: Emmanuel Robles — Ankara Sanat Tiyatrosu — 1986
* *Müharibə oyunu*: Sermet Çağan — Ankara İncəsənət Teatrı — 1985
* *Parıldayan bal*: Əziz Nesin

## Filmoqrafiya
* *[[Arxa küçələr (teleserial, 2006)|Arxa küçələr]]*, Hüsnü Çoban (2006-günümüz)
* *[[Uşaqlar Eşitməsin|Uşaqlar eşitməsin]]*, Light Selami (2002–2004)
* *Umut Yolcuları* (2010)
* *Sonsuz*
* *Acemi Cadı* (2008)
* *Dəli Duran*
* *Reytinq Həmdi*
* *Ən son atalar eşidər*
* *Oğrunun oğlu*
* *Qadın dərzisi*
* *Zülküf ilə Zərifə*
* *Hörümçək*
* *Sibəl*
* *Yanlış saxsının çiçəyi*
* *Xaricilər*
* *Dəli Duran*
* *Uşaqlara nə olacaq* (2004–2005)
* *Çiçək taksi*
* *Tatlı kaçıklar*
* *Ruhsar*

## İstinadlar
Əli Rzayev

* Əli Rzayev (aktyor) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1982).
* Əli Rzayev  — Azərbaycan Kommunist Partiyası Cəbrayıl Rayon Komitəsinin birinci katibi (1985–1990), Naxçıvan MSSR Ali Soveti X çağırış deputatı, Ordubad Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı, hüquq elmləri doktoru, professor.

## Həmçinin bax
* Əli (ad)
* Rzayev
Əli Rzayev (aktyor)

**Əli Məmmədrza (Məşədrza) oğlu Rzayev** () — Azərbaycan teatr aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1982).

## Həyatı
Əli Rzayev 1908-ci ildə Təbrizdə anadan olmuşdur. O, 1936–1947-ci illərdə Tiflisdəki Tbilisi Dövlət Azərbaycan Teatrında, 1951–1984-cü illərdə isə Kirovabad Dövlət Dram Teatrında işləyib.

Əli Rzayev 1984-cü ildə Kirovabadda vəfat edib.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1 dekabr 1982

## İfa etdiyi əsas rollar
;Tiflis teatrında

;Gəncə teatrında

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yozef Hamerl

**Yozef Hamerl** (; ) ― hücumçu mövqeyində oynamış Avstriya futbolçusu.

## Klub karyerası
Hamerl bir sıra klublarda çıxış etmişdir, o cümlədən "Vyana" (1952–1955, 1955–1956), "Austriya Vyana" (1955), "Viner Şport-Klub" (1956–1961, 1963–1965) və "Admira Vakker Mödlinq" (1961–1963) klubları daxil olmaqla.

## Milli komanda karyerası
O, Avstriya millisinin heyətində debütunu 1958-ci ilin mart ayında İtaliya millisinə qarşı oyunda etmişdir. Bundan başqa. o, 1958 FİFA Dünya Kuboku və 1960 UEFA Millətlər Kubokunda iştirak etmişdir. O, cəmi 9 oyun keçirmiş və 2 qol vura bilmişdir. Millidə sonuncu oyunu 1962-ci ilin yanvar ayında keçirilən Misir millisinə qarşı təsadüf etmişdir.

## Nailiyyətləri

* Avstriya Futbol Bundesliqası (2): 1958, 1959

## Xarici keçidlər

* Yozef Hamerl "National-Football-Teams.com" saytında
* Yozef Hamerl "WorldFootball.net" saytında
Qırğıkimilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

Əvvəllər qızılquşkimilər dəstəsinin tərkibində təsnif olunurdu, lakin genetik analizlərə görə təsnifatda dəyişiklik edilmişdir.

Azərbaycanda qırğılar () və qaraquşular () fəsilələrindən olan 31 növ qeydə alınmışdır. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əliməmməd Atayev

**Əliməmməd İbadulla oğlu Atayev** () — Azərbaycan teatr aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1940).

## Həyatı
Əliməmməd (Əli Məmməd) Atayev 1899-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1934-cü ildən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının truppasına qəbul olunmuş və burada müxtəlif rollar ifa etmişdir.

Aktyor 1963-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 23 aprel 1940

## İfa etdiyi əsas rollar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Palencia

***Palencia*** – İspaniyanın, Kastiliya və Leon regionunda yerləşən şəhərdir. 2011-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, əhalisi 81.089 nəfərdir. Roma dövründə, şəhər qala kimi İberlər tərəfindən Pallantia (yun (Strabon və Ptolemeyə görə): Παλλαντία) adı altında yaradılmışdır.

## İstinadlar
Kris Frit

**Kris Frit** (, tam adı — Kistofer Donald Frit ; ) — İngilis nevroloq və neyropsixoloq.

PhD, London Universitet Kolleci Neyrodiaqnostika Mərkəzində fəxri professor və Danimarka, Orhus Universitetinin qonağı professor.

London Kral Cəmiyyətinin üzvü (2000), British Academy (2008), Amerika Elminin İnkişafı Dərnəyinin üzvü.

Kembric Universitetində təbiət elmləri oxumuş, 1969-cu ildə eksperimental psixologiyada doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2003-cü ildə Tibb üzrə İqnobel mükafatına layiq görülən məqalənin müəlliflərindən biri.

Əsas elmi maraq insanın daha yüksək idrak funksiyalarının öyrənilməsində funksional neyro görüntülərin istifadəsidir. Zehni proseslərin öyrənilməsi üçün beyin taramasının istifadəsində öncüllərdən biridir. Xüsusilə autizm və şizofreniya xəstəliyi olan insanların düşüncə tərzini araşdırması ilə məşğul olduğu üçün məşhur idi.

Klassik Şizofreniyanın Elmi Neyrobiologiyası (1992) kimi sinirbilim haqqında təməl kitablar da daxil olmaqla 400-dən çox nəşrin müəllifidir. London Kral Cəmiyyəti üçün uzun siyahıya alınan məşhur elmi araşdırma "Beyin və ruh" (*Making up the mind*, 2007) kitabının müəllifidir.

## Əsas işləri

**Jurnal üçün məqalələri:**



**Kitabları:**





### Rus dilində nəşrləri
* 

## İstinadlar
Əbülqasım əz-Zəhravi

**Əbül-Qasım Həlaf ibn Abbas əz-Zəhravi** və ya **Əbül-Qasis** (; ) — Əndəlusdan olan ərəb həkim və alim (müasir İspaniya ərazisində). Kordova xəlifəsi II Əl-Hakamın saray həkimi olmuşdur.

Əbül-Qasis cərrahiyyə, tibb, oftalmologiya, ortopediya, farmakologiya, odontologiya, qidalanma və s. fəsillərindən ibarət 30 cildlik "əl-Təsrif" əsərini yazdı. XII əsrdə "əl-Təsrif" latın dilinə tərcümə edildi və Kremonyalı Qerard tərəfindən illüstrasiya edilmişdir. XIV əsrdə fransız həkim Qi de Şoliak 200 dəfədən çox sitat gətirdi.

Əbulqasıs sidik kanalını araşdırmaq, yemək borusundan yad cisimləri çıxarmaq, qulağı araşdırmaq üçün xüsusi bir alət icad etdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Usamah Demeisi: *Zur Geschichte der Erforschung von Leben und Werk des Abu l-Qāsim az-Zahrāwī (um 936 — um 1013) : unter besonderer Berücksichtigung der Zahnheilkunde*. Berlin 1999. ISBN 3-933346-74-6.
* Heinz Schott: *Meilensteine der Medizin*. Dortmund 1996. ISBN 3-611-00536-3.
* Marianne Engeser: *Der "Liber servitoris" des Abulkasis (936–1013) : Übers., Kommentar u. Nachdr. d. Textfassung von 1471*. Stuttgart 1986. (lateinisch und deutsch) ISBN 3-7692-0967-2.
* Lutfi Rida: *Abulkasim Unfallchirurgie*. Düsseldorf 1967.
* *Chirurgia : vollst. Faks.-Ausg. im Orig.-Format von Codex series nova 2641 d. Österr. Nationalbibliothek*. ISBN 3-201-01116-9.
* Sami Khalaf Hamarneh /Glenn Sonnedecker: *A pharmaceutical view of Abulcasis al-Zahrāwī in Moorish Spain : with special reference to the "Adhān"*. Leiden 1963.

## Xarici keçidlər
*
Qışlaq-i Balaca (Pərsabad)

**Qışlaq-i Balaca** () — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 32 nəfər yaşayır (4 ailə).

## İstinadlar
Roje Pyantoni

**Roje Pyantoni** (; ) ― hücumçu mövqeyində oynamış Fransa futbolçusu.

## Həyatı
Pyantoni gənclik illərini La-Muryer şəhərində keçirmiş və yerli klub olan "Pyenn"in şərəfini qorumuşdur. MeydanDA göstərdiyi oyuna görə onu milli komandaya dəvət etmişdilər. Fransa-Bolqarıstan oyunu zamanı o, ayağından zədə aldı və bu, onun gələcək karyerasına böyük zərər verdi.

## İdman karyerası
"Nansi", "Reyms" və "Nitsa" kimi klubların şərəfini qorumuşdur. Fransa millisində keçirdiyi 37 oyuna 18 qol vurmuşdur. 50-60-cı illərdə ən yaxşı hücumçulardan biri idi.

## Nailiyyətləri

* Fransa kubokunun qalibi 1958
* 1959 Çempionlar `Kuboku finalçısı
* Fransa çempionu 1958, 1960, 1962
* 1951, 1961-ci il Fransa çempionatının bombardiri
* 1958 Dünya Çempionatının bürünc mükafatçısı

## İstinadlar
Firuzə Bədirbəyli

**Firuzə Bədirbəyli** (tam adı: *Firuzə Xanlar qızı Bədirbəyli*; ) — Azərbaycan teatr aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1971).

## Həyatı
Firuzə Bədirbəyli 10 dekabr 1916-cı ildə Yelizavetpol qəzasının Morul kəndində (hazırda Şəmkir) anadan olmuşdur. Səhnə fəaliyyətinə 1939-cu ildə Şamxor Dövlət Teatrında başlamışdır. 1947-ci ilin sonlarında Kirovabad Dövlət Dram Teatrının truppasına qəbul edilmiş, 1 sentyabr 1975-ci ildə öz ərizəsi ilə teatrdan çıxmışdır.

Aktrisa 16 dekabr 1992-ci ildə Gəncədə vəfat etmişdir.

Xalq artisti Zemfira Əliyevanın anasıdır.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 27 dekabr 1971

## İfa etdiyi əsas rollar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Fasiləsiz təhsil

**Fasiləsiz təhsil** — təhsil sahəsində dövlət siyasətinin əsas prinsiplərindən biri olub, mövcud təhsil standart­ları, təd­ris proqramları və planları əsasında təhsilin bir neçə səviyyədə əl­də edilməsi imkanı, təhsilin ayrı-ayrı pillələri arasında sıx dia­lek­tik qarşılıqlı əlaqənin təmin olunması və onun insanın bütün hə­yatı bo­yu ardıcıl davam etməsidir.

## Həmçinin bax
* Ali təhsil müəssisəsi
* Axşam təhsili

## İstinadlar
Mustafa Kandıralı

**Mustafa Kandıralı** () — 1960-cı illərdə ABŞ'da konsert turu edən dünya şöhrətli bir klarnetçidir.

## Həyatı
1930-cu ildə Kocaelinin Kandıra bölgəsində anadan olub. 13 yaşında Kandıra'daki evindən qaçaraq İstanbula piyada gələn Mustafa Kandıralı, 50 illik bir dövrdə sənət həyatına onlarla yazı və 20-dən çox kaset qoydu.

İyirmi ilə yaxındır ki, TRT-dəki proqramları ilə şən bayram səhərlərinin simvoluna çevrilib. Safiyə Ayla, Müzəyyən Senar və Zəki Mürən kimi dəyərli şərhçiləri müşayiət etdi.

İstedadı, çalışqanlığı, yumoristik davranışı, tamaşaçı və həmkarlarına hörməti ilə musiqi aləmində bir məktəb yaratdı. Sadəcə Türkiyədə və xaricdə klarnet oyunçusu olmadığını sübut etmək üçün pərəstişkarları qazandı.

Louis Armstrong ilə oynadı. Dünyadakı konsertlərdə və resitallarda iştirak etdi. Təlim aldığı ən yaxşı klarnet ustalarından biri də qardaşı oğlu Türkan Kandıralıdır.
## Ölüm
27 dekabr 2020-ci ildə müalicə aldığı Okan Universiteti Tibb Fakültəsi xəstəxanasında yaşlılıq səbəbiylə çoxsaylı orqan çatışmazlığı səbəbiylə 90 yaşında öldü.

Cənazəsi Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mustafa Kandıralı Rəsmi Facebook Səhifəsi
Kitab əl-Təsrif

**Kitab əl-Təsrif** () — Əbülqasım əz-Zəhravi tərəfindən 1000-ə yaxın yazılmış 30 cildlik bir Ərəb tibb və cərrahi ensiklopediyası. Ensiklopediyanın yazılması Zəhravinin 50 ildən çox vaxtını aldı. Burada müxtəlif xəstəliklər, yaralar, tibbi vəziyyət, müalicə və cərrahi prosedurlar barədə məlumatlar var. Ensiklopediyada 200-dən çox növ cərrahi alət təsvir olunur. "Kitab əl-Təsrif" XVIII əsrin əvvəllərinə qədər cərrahlar tərəfindən istifadə edilmişdir. Burada təsvir olunan bəzi cərrahi praktika bu gün də istifadə olunur.

## Məzmunu
Ensiklopediya cərrahiyyə, tibb, ortopediya, oftalmologiya, farmakologiya, düzgün bəslənmə, diş və yeni doğulmuş uşaqlara qayğı, həmçinin patoloji şərtlər daxil olmaqla geniş mövzuları əhatə edir. Son və ən məşhur cild əməliyyata həsr edilmişdir. əz-Zəhravinin dediyinə görə, cərrahiyyəni son cildin mövzusuna çevirməyə qərar verdi, çünki bu, dərmanın ən yüksək formasıdır və bütün digər tibb sahələri ilə tanış olana qədər tətbiq oluna bilməz.

### Cərrahiyyə və alətlər haqqında

Ardıcıl olaraq 30-cu, "Kitab əl-Təsrif" cildinin "Cərrahiyyə və Alətlər haqqında" başlığı var. Hər detalını oxucuya aydınlaşdırmaq üçün kitabda təsvir olunan cərrahi əməliyyatlar zamanı istifadə olunan hər bir aləti təsvir edir.

Əz-Zəhravinin yazdığına görə, kitab sələflərinin kitablarından əldə etdiyi və öz təcrübəsi zamanı qazandığı biliklərə əsaslanır.

Kitabın əvvəlində müəllif qeyd edir ki, yazılarına İslam dünyasındakı cərrahiyyənin geriliyi və eyni zamanda həkimlər tərəfindən qiymətləndirilməməsi təkan verdi. Əz-Zəhravi bunun səbəbinin insan fiziologiyasını səhv anlamaqla yanaşı, anatomiya sahəsində bilik çatışmazlığı olduğuna inanır.

Anatomiyanın vacibliyini qeyd edərək yazırdı: "Əməliyyatdan əvvəl anatomiyanı və orqanların necə işlədiyini öyrənməlisiniz, şəkillərini, əlaqələrini və sərhədlərini anlamaq lazımdır. Sinirləri, əzələləri, sümükləri, damarları və damarları araşdırmaq lazımdır. Anatomiya və fiziologiyanı bilmirsinizsə, xəstənin ölümünə səbəb olacaq bir səhv edə bilərsiniz. Bir dəfə xəstənin boynunda kəsik əmələ gətirdiyini, onu absesdən yaxşılaşdırmağa çalışdığını gördüm, ancaq bu anevrizma idi və xəstə dərhal öldü."

XII əsrdə Kremonyalı Qerard kitabı latın dilinə çevirdi, qısa müddət sonra Avropada populyar oldu və Salerno və Monpelye daxil olmaqla bütün universitetlərdə standart dərslik oldu. Növbəti 500 il ərzində bu, Avropada əsas cərrahiyyə mənbəyi olaraq qaldı və tibb tarixçisi Artur Kastilyoninin dediyinə görə, "tibbdə Avisenna Kanonu ilə eyni cərrahiyyədə qaldı."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Al-Tasrif — islamset.com
* Sami Hamarneh *[https://www.gutenberg.org/ebooks/26038 Drawings and Pharmacy in Al-Zahrawi's 10th-Century Surgical Treatise]*, in United States National Museum Bulletin No.228, 1961
Tiofosforil xlorid

***Tiofosforil xlorid*** -  PSCl3 formullu qeyri-üzvi bir birləşmədir. [1] Havada buxarlanan rəngsiz, kəskin qoxulu bir mayedir. Fosfor xloriddən sintez olunur və böcək öldürücü maddələri istehsal etmək üçün istifadə olunur.
## Sintez
Tiofosforil xlorid fosfortrixloriddən başlayaraq bir neçə reaksiya nəticəsində yarana bilər. Bu səbəbdən sənaye istehsalında ən çox istifadə edilən və praktik sintez, fosfortrixloridin kükürdün artıq miqdarı ilə 180 ° C-də birbaşa reaksiya verməsidir. [2]
* PCl3 + S → PSCl3
Bu metoddan istifadə edərək süzmə üsulu ilə təmizləndikdən sonra məhsul çox ola bilər. Katalizatorlar reaksiyanı daha aşağı temperaturda aparmağa kömək edir, lakin lazım olmur. Alternativ olaraq, fosfor pentasulfid və fosfor pentaxloridin birləşməsi yolu ilə də əldə edilir. [3]

* 3 PCl5 + P2S5 → 5 PSCl3
## Reaksiyalar
PSCl3 benzol, karbon tetraxlorid, xloroform və karbon disülfiddə həll olur. [1] Bununla birlikdə tiofosfatları istehsal etmək üçün spirt və aminlər kimi əsasi məhlullarda sürətlə hidroliz edilir. [2] Suda PSCl3 reaksiyaya daxil olur  və reaksiya şərtlərinə bağlı olaraq ya fosfor turşusu, hidrogen sulfid və xlorid turşusu ya da dixlortiofosfor turşusu və xlorid turşusu alınır. [4] 

* PSCl3 + 4 H2O → H3PO4 + H2S + 3 HCl
* PSCl3 + H2O → HOP(S)Cl2 + HCl

PSCl3  tiofosforilat və ya P = S üzvi birləşmələrə əlavə etmək üçün istifadə olunur. [2] Bu çevrilmə aminlər və spirtlər, həmçinin amin spirtləri və diaminlər üçün geniş tətbiq olunur. [1] Sənayedə PSCl3, paration kimi həşərat dərmanları istehsal etmək üçün istifadə olunur. [4]

* PSCl3 + 2 C2H5OH → (C2H5O)2PSCl + 2 HCl
* (C2H5O)2PSCl + NaOC6H4NO2 → (C2H5O)2PSOC6H4NO2 + NaCl
PSCl3 tioamidlər yaratmaq üçün üçlü amidlərlə reaksiya verir. [1] Misal üçün:

* C6H5C(O)N(CH3)2 + PSCl3 → C6H5C(S)N(CH3)2 + POCl3

Metilmaqnezium yodidlə reaksiyaya daxil olduqda tetrametildifosfin disülfid alınır([Me2P(S)]2 [5]

## İstinadlar
* Jump up to:a b c d Spilling, C. D. "Thiophosphoryl Chloride" in Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis John Wiley & Sons, Weinheim, 2001. doi: 10.1002/047084289X.rt104. Article Online Posting Date: April 15, 2001.
* Jump up to:a b c Betterman, G.; Krause, W.; Riess, G.; Hofmann, T. (2005). "Phosphorus Compounds, Inorganic". Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a19_527..
* Martin, D. R.; Duvall, W. M. “Phosphorus(V) Sulfochloride” Inorganic Syntheses, 1953, Volume IV, p73. doi: 10.1002/9780470132357.ch24.
* Jump up to:a b Fee, D. C.; Gard, D. R.; Yang, C. “Phosphorus Compounds” Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology. John Wiley & Sons: New York, 2005. doi: 10.1002/0471238961.16081519060505.a01.pub2
* G. W. Parshall "Tetramethylbiphosphine Disulfide" Org. Synth. 1965, volume 45, p. 102. doi:10.15227/orgsyn.045.0102
Barzana

**Bartsana** () — İtaliyanın Lombardiya bölgəsində Berqamonun inzibati mərkəzinə tabe olan bir kommunadır.

Əhalisi 1562 nəfər, əhali sıxlığı 781 nəfər / km²-dir.

Sahəsi 2 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24030. Telefon kodu — 035.

## İstinadlar
Bedulita

**Bedulita** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsinin, Berqamo əyalətində yerləşir.

Əhalisi 723 nəfərdir (2008), əhalinin sıxlığı 175 nəfər / km²-dir.

Sahəsi 4 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24030. Telefon kodu — 035.

Yaşayış məntəqəsinin hamisi müqəddəs Baş mələk Mikayıldır .

## Demoqrafiya
**Əhalinin artımı:**
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:850
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 603
 bar:1871 from:0 till: 649
 bar:1881 from:0 till: 685
 bar:1901 from:0 till: 748
 bar:1911 from:0 till: 807
 bar:1921 from:0 till: 799
 bar:1931 from:0 till: 755
 bar:1936 from:0 till: 616
 bar:1951 from:0 till: 643
 bar:1961 from:0 till: 545
 bar:1971 from:0 till: 483
 bar:1981 from:0 till: 515
 bar:1991 from:0 till: 613
 bar:2001 from:0 till: 710
PlotData=
 bar:1861 at: 603 fontsize:S text: 603 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 649 fontsize:S text: 649 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 685 fontsize:S text: 685 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 748 fontsize:S text: 748 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 807 fontsize:S text: 807 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 799 fontsize:S text: 799 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 755 fontsize:S text: 755 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 616 fontsize:S text: 616 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 643 fontsize:S text: 643 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 545 fontsize:S text: 545 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 483 fontsize:S text: 483 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 515 fontsize:S text: 515 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 613 fontsize:S text: 613 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 710 fontsize:S text: 710 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text: ISTAT-ın məlumatı


## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
* http://www.istat.it/english/ 

## İstinadlar
Berbenno

**Berbenno** () — İtaliyada, Lombardiya bölgəsində Berqamonun inzibati mərkəzinə tabe olan kommuna.

Əhalisi 2358 nəfər, əhali sıxlığı 393 nəfər / km²-dir.

Sahəsi 6 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24030. Telefon kodu — 035.

Kommunanın himayədarı Antoni sayılır. Şəhər Bayramı hər il 17 yanvarda qeyd olunur.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Sen-Loran-Dyu-Pon, Fransa

## Xarici keçidlər
* Qəsəbənin rəsmi saytı

## İstinadlar
Berzo San Fermo

**Berzo San Fermo** () İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsinin Berqamo vilayətində yerləşir.

Əhalisi 1227 nəfərdir (2008), əhalinin sıxlığı 212 nəfər / km²-dir.

Sahəsi 6 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24060. Telefon kodu — 035.

Kommunanın himayədarı müqəddəs San Fermo e San Rustico di Veronadır.

## Demoqrafiya
**Əhalinin artımı:**
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:1500
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 659
 bar:1871 from:0 till: 698
 bar:1881 from:0 till: 716
 bar:1901 from:0 till: 847
 bar:1911 from:0 till: 911
 bar:1921 from:0 till: 964
 bar:1931 from:0 till: 911
 bar:1936 from:0 till: 1009
 bar:1951 from:0 till: 957
 bar:1961 from:0 till: 922
 bar:1971 from:0 till: 987
 bar:1981 from:0 till: 1009
 bar:1991 from:0 till: 1043
 bar:2001 from:0 till: 1142
PlotData=
 bar:1861 at: 659 fontsize:S text: 659 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 698 fontsize:S text: 698 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 716 fontsize:S text: 716 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 847 fontsize:S text: 847 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 911 fontsize:S text: 911 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 964 fontsize:S text: 964 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 911 fontsize:S text: 911 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1009 fontsize:S text: 1.009 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 957 fontsize:S text: 957 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 922 fontsize:S text: 922 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 987 fontsize:S text: 987 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1009 fontsize:S text: 1.009 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1043 fontsize:S text: 1.043 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1142 fontsize:S text: 1.142 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text: Mənbə ISTAT


## Kommun rəhbərliyi
* Telefon: 035 821122
* E-poçt: info@comune.berzo-san-fermo.bg.it
* Rəsmi veb sayt: http://www.comune.berzo-san-fermo.bg.it/

## Xarici keçidlər

* Qəsəbənin rəsmi saytı
* Milli Statistika İnstitutu
* http://www.istat.it/english/ 

## İstinadlar
Xeyir bəy

**Xeyir bəy** və ya **Xeyirbay** (ö. 5 oktyabr 1522) — Yavuz Sultan Səlim və Sultan Süleyman Qanuni səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi

## Həyatı

## Mənbə

* Haydar Çelebi, Rûznâme (Feridun Bey, *Münşeât* içinde), I, 445, 454-455.
* Diyarbekrî, Nevâdirü’t-tevârîh, Millet Ktp., Ali Emîrî, Tarih, nr. 596, vr. 151b-353a.
* Rıdvanpaşazâde Abdullah, Târîh-i Mısr, Süleymaniye Ktp., Hamidiye, nr. 900, vr. 121a-b.
* Hoca Sâdeddin, *Tâcü’t-tevârîh*, II, 375.
* Süheylî, Târîh-i Mısri’l-cedîd, İstanbul 1142, vr. 17a, 40a, 54b.
* Selâhattin Tansel, Yavuz Sultan Selim, Ankara 1969, s. 197 vd.

## İstinadlar
Dəli Xosrov Paşa

**Dəli Xosrov Paşa** (d. 1495 - ö. 15 dekabr 1544) — Yavuz Sultan Səlim və Sultan Süleyman Qanuni səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

## Həyatı

## Mənbə

* Haydar Çelebi, Rûznâme (Feridun Bey, Münşeât içinde), I, 462, 472, 479, 498, 507, 543-544, 577, 579, 581, 583, 584; 
* Matrakçı Nasuh, Sefer-i Irâkeyn, s. 238, 260; 
* Ârifî Fethullah, Süleymannâme (nşr. Esin Atıl), New York 1986, s. 139, 183; 
* Celâlzâde, Tabakātü’l-memâlik, vr. 162a, 163a, 216b, 297b, 304b, 307b, 310b, 332b, 366a, 368b, 369a; 
* a.mlf., Selimnâme (nşr. Ahmet Uğur – Mustafa Çuhadar), Ankara 1990, s. 382, 401, 414, 441; 
* Sâî, *Tezkiretü’l-bünyan*, s. 36, 44; 
* Âlî Mustafa, Künhü’l-ahbâr, İÜ Ktp., TY, nr. 5959, tür.yer.; 
* a.mlf., Hâlâtü’l-Kāhire mine’l-âdâti’z-zâhire: Muṣṭafā ʿĀlī’s Description of Cairo of 1599 (nşr. ve trc. A. Tietze), Wien 1975, s. 71, 159;
* Peçuylu İbrâhim, Târih, I, 29, 47, 206, 219, 258; II, 20; 
* Evliya Çelebi, Seyahatnâme, I, 319, 356-357; 
* Hammer (Atâ Bey), IV, 193-194; V, 14, 70, 259; 
* Lutfî, Târih (nşr. Âlî Bey), İstanbul 1341, s. 284, 331, 351, 358, 369, 433-434;
* Danişmend, Kronoloji, II, 23, 27, 44, 65, 123, 165, 219, 222, 247-248, 310, 335; 
* Gökbilgin, Edirne ve Paşa Livâsı, s. 72, 503; 
* a.mlf., “Notes et documents sur Dīvāne Hüsrev Paşa”, RO, XLI/1 (1979), s. 21-55; 
* a.mlf., “K̲h̲osrew Pas̲h̲a”, EI2 (Fr.), V, 36; 
* Ahmet Mumcu, Osmanlı Devletinde Rüşvet, İstanbul 1985, s. 271; 
* Enver Ziya Karal, Selim III’ün Hatt-ı Hümayunları: Nizam-ı Cedit 1789-1807, Ankara 1988, s. 108-109; 
* Fevzi Kurtoğlu, “Hadım Süleyman Paşa’nın Mektupları ve Belgrad’ın Muhasara Planı”, TTK Belleten, IV/13 (1940), s. 59, 60, 61, 62, 63, 77, 80-82; 
* Ara Altun, “Deliller Hanı”, DİA, IX, 140-141.

## İstinadlar
Bianzano

**Bianzano** ( ) İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsinin, Berqamo vilayətində yerləşir.

Əhalisi 569 nəfərdir (2008), əhalinin sıxlığı 85 nəfər / km²-dir.

Sahəsi 7 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24060. Telefon kodu — 035.

Sent Rox qəsəbənin hamisi sayılır.

## Demoqrafiya
**Əhalinin artımı:**:
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:600
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 332
 bar:1871 from:0 till: 384
 bar:1881 from:0 till: 403
 bar:1901 from:0 till: 423
 bar:1911 from:0 till: 487
 bar:1921 from:0 till: 528
 bar:1931 from:0 till: 491
 bar:1936 from:0 till: 437
 bar:1951 from:0 till: 468
 bar:1961 from:0 till: 488
 bar:1971 from:0 till: 524
 bar:1981 from:0 till: 493
 bar:1991 from:0 till: 526
 bar:2001 from:0 till: 521
PlotData=
 bar:1861 at: 332 fontsize:S text: 332 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 384 fontsize:S text: 384 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 403 fontsize:S text: 403 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 423 fontsize:S text: 423 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 487 fontsize:S text: 487 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 528 fontsize:S text: 528 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 491 fontsize:S text: 491 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 437 fontsize:S text: 437 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 468 fontsize:S text: 468 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 488 fontsize:S text: 488 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 524 fontsize:S text: 524 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 493 fontsize:S text: 493 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 526 fontsize:S text: 526 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 521 fontsize:S text: 521 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text: ISTAT-ın məlumatı


## Kommuna rəhbərliyi
* Telefon: 035 814001
* E-poçt: info@comune.bianzano.bg.it
* Rəsmi veb sayt: http://www.comune.bianzano.bg.it/

## Xarici keçidlər

* Qəsəbənin rəsmi saytı
* Milli Statistika İnstitutu
* http://www.istat.it/english/ 

## İstinadlar
Xədim Davud paşa

**Xədim Davud Paşa** (ö. sentyabr 1549) — Misir bəylərbəyi.

## Həyatı
Saray xədimlərindən olub, bura necə alındığı məlum deyil. Saray hərəmindəki təhsilini və xidmətini tamamlamasının ardından 1538-ci ilin aprelində Xədim Süleyman Paşanın da tövsiyəsilə, Misir bəylərbəyliyinə gətirildi.

Eyni zamanda vəzir rütbəsi alan Davud Paşa, hamisi Süleyman Paşa ilə birlikdə Dəli Xosrov Paşaya qarşı siyasi müxalifət apardı. Ancaq Süleyman Paşa bu mübarizədə gözdən düşərək vəzifədən alındı. 2 il davam edən təftişin ardından Süleyman Paşanın 1547-ci ildə vəfat etməsi nəticəsində tək qalan Davud Paşa bu vəzifədə çox qala bilmədi. 22 aprel 1549-cu ildə sədrəzəm Rüstəm Paşanın yaxın adamlarından Səmiz Əli Paşa Misir bəylərbəyliyinə gətirildi.

Vəzifədən alınan Davud Paşa isə saray xədimi olması səbəbilə, ənənəyə uyğun olaraq qalan ömrünü Misirdə keçirdi. Ancaq səhhəti pis idi və vəzifədən alındıqdan bir neçə ay sonra Misirdə vəfat etdi.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani II, səh. 73
Blello

**Blello** ( ) İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsinin, Berqamo əyalətində yerləşir.

Əhalisi 75 nəfərdir (2019), əhali sıxlığı 34.09 nəfər / km²-dir.

Sahəsi 2,2 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24012. Telefon kodu — 0345.

25 Martda kommunada müjdə xəbəri xüsusi qeyd olunur.

## Demoqrafiya
**Əhalinin artımı:**
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:250
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 171
 bar:1871 from:0 till: 183
 bar:1881 from:0 till: 178
 bar:1901 from:0 till: 232
 bar:1911 from:0 till: 236
 bar:1921 from:0 till: 242
 bar:1931 from:0 till: 206
 bar:1936 from:0 till: 146
 bar:1951 from:0 till: 164
 bar:1961 from:0 till: 126
 bar:1971 from:0 till: 105
 bar:1981 from:0 till: 104
 bar:1991 from:0 till: 106
 bar:2001 from:0 till: 94
PlotData=
 bar:1861 at: 171 fontsize:S text: 171 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 183 fontsize:S text: 183 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 178 fontsize:S text: 178 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 232 fontsize:S text: 232 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 236 fontsize:S text: 236 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 242 fontsize:S text: 242 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 206 fontsize:S text: 206 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 146 fontsize:S text: 146 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 164 fontsize:S text: 164 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 126 fontsize:S text: 126 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 105 fontsize:S text: 105 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 104 fontsize:S text: 104 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 106 fontsize:S text: 106 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 94 fontsize:S text: 94 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text: ISTAT-ın məlumatları


## Kommuna rəhbərliyi
* Telefon: 0345 99309
* Elektron poçt:
* Rəsmi sayt:

## Xarici keçidlər

* Milli Statistika İnstitutu
* http://www.istat.it/english/ 

## İstinad
Bolgare

**Bolqare** () — İtaliyada, Lombardiya bölgəsində Berqamonun — inzibati mərkəzinə tabe olan bir kommunadır.

Əhalisi 4198 nəfər, əhali sıxlığı 525 nəfər / km²-dir.

Sahəsi 8 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24060. Telefon kodu — 035.

Yaşayış məntəqəsinin himayədarları müqəddəs həvarilər Pyotr və Pauldur .

## İstinadlar
Ablakim İlmiy

**Ablakim İlmiy** () — krım tatar yazıçı, jurnalist, pedaqoq, ictimai xadim.

## Haqqında
Ablakim İlmiy 1887-ci ildə Tavrida quberniyasının Simferopol uyezdinin Duvankoy volostinin Eski-El kəndində anadan olub. İbtidai təhsilini kənd məktəbində aldıqdan sonra Baxçasarayda orta təhsilini davam etdirib. İstanbulda təhsil aldığı dövrdə krım tatar tələbələrinin gizli "Tələbə cəmiyyəti" təşkilatına üzv olub. Burada o Krım tatar milli hərəkatının fəalları Cəfər Seyidəhməd Krımər, Noman Çələbi Cihan, Həbibulla Odabaş ilə tanış olur.

Ablakim İlmiyin "Xanların çəhrayı gül bağı və ya Krımın tarixi" kitabının tərcüməsi onu tanıdan əsas əsərlərdən biri olur. Bu əsər 1811-ci ildə Gəraylar nəslindən olan Həlim Gəray tərəfindən Krım xanlığının tarixi haqqında yazılıb. 1909-cu ildə Ablakim İlmiy öz şərhləri ilə bu əsərin tərcüməsini İstanbulda çap etdirdi. 1914-cü ildə Ablakim İlmiy Krıma geri dönür. Tavdair mədrəsəsinin rektoru kimi fəaliyyət göstərir. Bununla yanaşı "Tərcüman" jurnalında öz nəsr əsərlərini də çap etdirir. Birinci Dünya Müharibəsinə həsr etdiyi "Oğul", "Çubarə" hekayələri böyük diqqətə səbəb olur. 1916-cı ildə bir müddət "Tərcüman" qəzetinə rəhbərlik edib. 1917-ci ildə özü "Kırım odjaqıı" qəzetini nəşr etdirməyə başlayaraq siyasətlə məşğul olmağa başlayır. Elə həmin ildə Krım tatar xalqının birinci qurultayında Həsən Səbri Ayvazov və C.Ablayevlə birlikdə Birinci milli məclisin Prezidiumuna seçilir. 1918-ci ildə Baxçasarayda yerləşən Zəncirli mədrəsədə coğrafiya müəllimi kimi fəaliyyət göstərib. Sonradan isə Krımda yerləşən uşaq evlərinin birində işləyib. 1926-cı ildə "İleri" jurnalında Ablakim İlmiyin "Şəhər haqqında xatirələr" povesti çap olunmağa başlayır. 2 dekabr 1928-ci ildə İlmiy həbs edilir və millətçilikdə ittiham edilərək 5 il həbs cəzası alır. Cəzasını çəkdikdən sonra bir müddət şüşə ustası işləyib və uzun müddət Krımdan kənarda yaşayıb. Yalnız 1942-ci ildə nasist işğalından sonra Albat kəndində Krım Müsəlman Komitəsi tərəfindən açılmış liseydə dərs demək üçün geri dönərək burada tarix və coğrafiyadan dərs deməyə başlayır. Krım nasist işğalından azad edildikdən sonra Rumıniyaya gedib və 1947-ci ildə burada dünyasını dəyişib. Məcidiyyə şəhərinin tatar qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Xatirəsi
Baxçasarayda Xançayır mikrorayonunda küçələrdən biri yazıçının şərəfinə adlandırılıb.

## Həmçinin bax
* Riza Fazıl
* Yusif İsa Halim
* Həmdi Giraybəy

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Крым, Турция и Румыния Ильмия Аблякима / Crimean Tatars
Dukakinzadə Mehmed Paşa

**Dukakinzadə Mehmed Paşa** (ö. 21 yanvar 1557) — Misir bəylərbəyi.

## Həyatı
Atası Dukakinoğlu Əhməd Paşa, anası isə II Bəyazidin nəvəsi Gövhərşah xanım Sultandır (Ayşə Sultanın qızı). Atasının sədarəti dönəmində 1482-ci ildə Sultan Bəyazidin qızı Gövhərmülk Sultanla nigahlandı. Ancaq atasının edamından sonra saray xidmətinə alındı və 1542-ci ildə Səməndirə sancaqbəyliyi ilə saraydan ayrıldı. Ardından Qaraman, 14 oktyabr 1550-ci ildə isə Hələb bəylərbəyi oldu.

Sultan Süleyman Qanuninin İran səfəri əsnasında ikinci vəzirliyə gətirilən Səmiz Əli Paşanın yerinə, 1553-cü ilin dekabrında Misir bəylərbəyliyinə gətirildi. 1556-cı ilin fevralında isə vəzifədən alınaraq paytaxta çağırıldı. Çox keçmədən 21 yanvar 1557-ci ildə İstanbulda vəfat etdi.

Hələbdə öz adına inşa etdirdiyi Dukakinzadə Mehmed Paşa məscidi (Ədliyə məscidi olaraq da bilinir) günümüzədək qalmaqdadır. Konyada Memar Sənana inşa etdirdiyi məscid isə günümüzə gəlib çıxmamışdır.

Oğlu Sultanzadə Əhməd bəy (ö. 1537) divan şairi olmuş, qızı Nəslişah xanım Sultan (ö. 1579) isə Dukakinzadə İbrahim bəylə (ö. 1582) nigahlanmışdır.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani IV, səh. 23

## İstinadlar
İskəndər Paşa

**İskəndər Paşa** (ö. 3 avqust 1571) — Sultan Süleyman Qanuni və II Səlim səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

## Həyatı
Doğum tarixi və əsli haqqında məlumat yoxdur. Əndəruna alınaraq təlim-tərbiyə edilmiş, ardından bostançıbaşı və qapıçıbaşı olaraq xidmət göstərmişdir. 1555-ci ildə yeniçəri ağası oldu, ardından vəzir rütbəsilə divana daxil oldu. 1556-cı ilin fevralında Misir bəylərbəyliyinə gətirildi və 1559-cu ilin aprelinədək bu vəzifədə qaldı. Ardından Budin, 1564-cü ildə isə Anadolu bəylərbəyi oldu. Sultan Süleyman Qanuninin son səfəri olan Ziqetvar səfəri əsnasında İstanbulda taxt naibi olaraq xidmət etdi.

Sultanın səfər əsnasında ölümünün ardından oğlu Sultan Səlim paytaxta gələnədək bu ölümü gizli saxladı. Bunun mükafatı olaraq yenidən divan vəzirliyinə gətirildi. Nəhayət, 15 may 1570-ci ildə çıxılan və Kipr adasının fəthi ilə nəticələnən səfərə qatıldı. Səfər əsnasında Maqosa qalasının fəthi ilə vəzifələndirildi və qalanın fəthindən 2 gün sonra 3 avqust 1571-ci ildə burada vəfat etdi.

Cənazəsi təcili şəkildə paytaxta gətirildi və vaxtilə İstanbulda Memar Sənana inşa etdirdiyi İskəndər Paşa məscidi yaxınlığındakı türbəsinə dəfn edildi. Oğlu Əhməd Paşa da vəzirliyə qədər yüksəlmiş, ölümünün ardından atasının yanına dəfn edilmişdir.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani III, səh. 129

## İstinadlar
İnkişaf biologiyası

**İnkişaf biologiyası** — orqanizmin fərdi inkişaf (ontogenez) proseslərini öyrənən müasir biologiyanın bir qolu.

## Ümumi

Eyni zamanda, ontogenezin bütün mərhələləri öyrənilir: doğum anından ölüm anına qədər və ən ilkin (embrion və embrion öncəsi) mərhələlər. Ontogenezin ilkin mərhələləri də embriologiya ilə araşdırılır.

İnkişaf biologiyasının spesifikliyi, formalaşdırıcı prosesləri dörd ölçüdə nəzərdən keçirməsindədir: təkcə məkanda deyil, həm də zaman içində.

Müasir inkişaf biologiyası müxtəlif morfogenetik proseslərin molekulyar, biyokimyəvi və genetik mexanizmlərini intensiv şəkildə öyrənir, embrionların subcellular və hüceyrə təşkilatlarının xüsusiyyətlərini aktiv şəkildə öyrənir.

Bir elm olaraq inkişaf biologiyası XX əsrin ortalarından başlayaraq molekulyar biologiya, embriologiya və genetika məlumatları əsasında formalaşmağa başladı. İnkişaf prosesinin müxtəlif aspektlərini molekulyar, hüceyrə, toxuma, orqan və orqanizm səviyyələrində araşdırır, ontogenez zamanı genetik məlumat proqramlarının həyata keçirilməsinin əsas problemlərini və fenotipik dəyişikliklərin molekulyar əsaslarını, hüceyrələrin və hüceyrə populyasiyalarının normal və şiş artımını həll edir. , morfogenez, hüceyrə, toxuma, orqan fərqliliyi, hüceyrə qarşılıqlı təsirləri, inkişafın bütövlüyünü təmin edən tənzimləmə mexanizmlərinin meydana çıxması və meydana gəlməsi.

Tədqiqatın əsas istiqamətləri:
* Heyvanların inkişaf biologiyası.
* Bitki inkişafının biologiyası.
* Eksperimental embriologiya.
* Hüceyrənin molekulyar biologiyası.
* İnkişafın genetik tənzimlənməsi.
* Fərqlənmənin molekulyar mexanizmləri.
* İnkişaf biologiyasının yeni metodlarının inkişafı.
* Ontogenezin sitoloji əsasları.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* *Зуссман М.* Биология развития. — М.: Мир, 1977. — 301 с.
Riyazi biologiya

**Riyazi biologiya** — tədqiqat obyektinin müxtəlif səviyyəli təşkilat səviyyəsindəki bioloji sistemlər olduğu və tədqiqatın məqsədi tədqiqat mövzusunu təşkil edən bəzi konkret riyazi problemlərin həlli ilə sıx bağlı olduğu fənlərarası istiqamət. İçindəki həqiqətin meyarı riyazi bir sübutdur. Riyazi biologiyanın əsas riyazi aparatı diferensial tənliklər və riyazi statistika nəzəriyyəsidir.

Bioloji obyektlərin riyazi fizikası fiziki qanunların maddənin və enerjinin təşkilinin bioloji səviyyəsində təsirini öyrənir və riyazi biologiyanın nəzəri bir hissəsidir.

Riyazi biologiya bioloji proseslərin və hadisələrin riyazi modelləşdirilməsi də daxil olmaqla tətbiqi riyaziyyat metodlarından fəal şəkildə istifadə edir. Kompüterlərin istifadəsi vacibdir.

Tamamilə riyaziyyat elmlərindən fərqli olaraq, riyazi biologiyada tədqiqat nəticələrinə bioloji şərh verilir.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  *Перевод изд.: Lectures on nonlinear-differential-equation Models in biology / J.D. Murray (Oxford, 1977)*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  *Перевод изд.: Mathematical models in plant physiology / J. H. M. Thornley (London etc., 1976)*
*  *Перевод изд.: The hypercycle / M. Eigen, P. Schuster (Berlin etc., 1979)*
* Хаубольд Б., Вие Т. Введение в вычислительную биологию. Эволюционный подход. РХД 2011. — 456 с. ISBN 978-5-4344-0014-5

## Xarici keçidlər
* Riyazi inkişaf biologiyası.  Moskva: Nauka, 1982. 256 s.
*  Q. Yu. Rizniçenko Riyazi biologiya.
* Литература по направлению на urss.ru
Həbibulla Odabaş

**Həbibulla Odabaş** — () — krım tatar yazıçı, filoloq, pedaqoq. Əsərlərini Timurcan və Çatır-Tavlı təxəllüsləri ilə çap etdirib.

## Haqqında
Həbibulla Əbdürrəşid oğlu Odabaş 1891-ci ildə Aluşta yaxınlığındakı Korbek kəndində anadan olub. Orta təhsilini Krımda aldıqdan sonra İstanbulda ali təhsil alıb. Burada təhsil aldığı dövr ərzində ilk dəfə öz şeirlərini və "Altın yarık" (Qızıl parıltı) poemasını çap etdirir. 1917-ci ildə Krıma geri dönərək 1920-ci ilə qədər "Yaşıl ada" jurnalı sonradan isə "Bilgi" jurnalını nəşr etdirir. 1921-ci ildən 1928-ci ilə qədər Krım Pedaqoji İnstitutunda və  Tatar Pedaqoji Texnikumunda dərs deyir. Müəllimlik fəaliyyəti ilə yanaşı krım tatar məktəblərində üçün ana dili və ədəbiyyat dərslərini keçmək üçün bir neçə dərsliyi də tərtib edir. 1925-ci ildə Tavrida tarix, arxeologiya və etnoqrafiya Cəmiyyətinə üzv seçilir. 1925-ci ildə Simferopolda çap edilən "Okub işleri" jurnalında öz pedaqoji, mədəni maarif mövzulu, yazılarını, şeir və hekayələrini yazır. 1926-cı ilin 26 fevral-6 mart tarixlərində Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultayda iştirak edib. 26 oktyabr 1928-ci ildə "Milli Firqə" işi üzrə həbs edilərək 10 il əmək düşərgəsinə məhkum edilir. 1937-ci ildə Həbibulla Odabaşın həyat yoldaşı Ayşə ərinin vəfatı haqqında xəbər alır. Lakin onun nə vaxt və harada dünyasını dəyişməsi haqqında heç bir məlumat yoxdur. 17 aprel 1991-ci ildə ölümündən sonra bəraət alıb.

## Həmçinin bax
* Ablakim İlmiy
* Yusif İsa Halim
* Həmdi Giraybəy

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Журнал "Ешиль ада" продолжил традиции "Терджимана" / Crimean tatars
Sofu Əli Paşa

**Sofu Əli Paşa** və ya **Xədim Əli Paşa** (ö. sentyabr 1560) — Sultan Süleyman Qanuni səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

## Həyatı

Doğum tarixi və əsli haqqında məlumat yoxdur. Saray xədimlərindən olub, təlim-tərbiyəsi və xidmət müddətini tamamlamasının ardından Rumeli bəylərbəyinin kəndxudası olaraq saraydan ayrıldı. Ardından 1537-ci ildə Diyarbəkir bəylərbəyi oldu və 1540-cı ildə vəzifədən alındı. 1552-ci ildə Bosniya, 1559-cu ilin aprelində isə Misir bəylərbəyi təyin edildi. Ancaq çox keçmədən 1560-cı ilin sentyabrında burada vəfat etdi. Bosniyadakı vəzifə illərində Sarayevoda öz adına inşa etdirdiyi məscid hələ də qalmaqdadır.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani I, səh. 301

## İstinadlar
Boltyere

**Boltyere** (), İtaliyada, Lombardiya bölgəsində , Bergamonun inzibati mərkəzinə tabe olan kommuna.

Əhalisi 5951 nəfər, əhali sıxlığı 1046 nəfər / km².

Sahəsi 4 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24040. Telefon kodu — 035.

Sant Aurelia kommunanın hamisi sayılır. Kommunanın bayramı hər il 25 sentyabrda qeyd olunur.

## İstinadlar
Bonate Sopra

**Bonate Sopra** () — İtaliyada, Lombardiya regionunun Berqamo vilayətində yerləşən kommuna.

Əhalisi 7537 nəfərdir (2008), əhalinin sıxlığı 1269 nəfər / km²-dir.

Sahəsi 6 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24040. Telefon kodu — 035.

Kommunanın hamisi Theotokos Dormition hesab olunur.

## Demoqrafiya
**Əhalinin artımı:**
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:6500
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1725
 bar:1871 from:0 till: 1781
 bar:1881 from:0 till: 1899
 bar:1901 from:0 till: 2219
 bar:1911 from:0 till: 2505
 bar:1921 from:0 till: 2599
 bar:1931 from:0 till: 2990
 bar:1936 from:0 till: 3090
 bar:1951 from:0 till: 3381
 bar:1961 from:0 till: 3952
 bar:1971 from:0 till: 4365
 bar:1981 from:0 till: 4751
 bar:1991 from:0 till: 5212
 bar:2001 from:0 till: 6238
PlotData=
 bar:1861 at: 1725 fontsize:S text: 1.725 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1781 fontsize:S text: 1.781 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1899 fontsize:S text: 1.899 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 2219 fontsize:S text: 2.219 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 2505 fontsize:S text: 2.505 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 2599 fontsize:S text: 2.599 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 2990 fontsize:S text: 2.990 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 3090 fontsize:S text: 3.090 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 3381 fontsize:S text: 3.381 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 3952 fontsize:S text: 3.952 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 4365 fontsize:S text: 4.365 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 4751 fontsize:S text: 4.751 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 5212 fontsize:S text: 5.212 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 6238 fontsize:S text: 6.238 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text: ISTAT


## Kommun rəhbərliyi
* Telefon: 035 4996111
* E-poçt: sindaco@comune.bonatesopra.bg.it
* Rəsmi veb sayt: http://www.comune.bonatesopra.bg.it/

## Xarici keçidlər

* Qəsəbənin rəsmi saytı
* Milli Statistika İnstitutu
* http://www.istat.it/english/ 

## İstinadlar
Od məbədi

Od məbədi, İslamdan əvvəl İranda müqəddəs odun yandırıldığı binaya və ya əraziyə verilən addır. Üstü örtülü bir yer tələb etməyən od məbədinin ərazisi, üstü açıq olan xüsusi bir zona və ya təbii qaz sızıntısının olduğu ərazi və ya neftin yandığı xüsusi bir sahə də ola bilər. Bina kimi tikilən od məbədlərinin əsas nümunəsi dörd monolit ayağı olan və günbəzlə örtülmüş bir quruluşda olmasıdır. Tromp keçid elementlərinə yerləşdirilmiş günbəzləri və monolit daşıyıcılarla bu cür od məbədləri, İslam dövründəki günbəz sistemlərinin təkamülünə təsir etmişdirlər.
Bonate Sotto

**Bonate-Sotto** (), İtaliyada, Lombardiya bölgəsində, Berqamonun inzibati mərkəzinə tabe olan bir kommunadır.

Əhalisi 6010 nəfər, əhali sıxlığı 903 nəfər / km²-dir.

Sahəsi 6 km² ərazini əhatə edir.

Poçt kodu — 24040. Telefon kodu — 035.

Müqəddəs Sebastyan kommunanın hamisi sayılır. Kommuna bayramı hər il 20 yanvarda qeyd olunur.

Qonşu kommunalar: Dalmine, Madone, Filago, Bonate Sopra, Treviolo.

## Xarici keçidlər

* Qəsəbənin rəsmi saytı

## İstinadlar