open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Almaniya–Türkmənistan münasibətləri

**Almaniya–Türkmənistan münasibətləri**  —  Almaniya ilə Türkmənistan arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr.

## Türkmənistanın Almaniyadakı səfirliyi
Türkmənistanın Almaniyadakı Səfirliyi (Berlin) Türkmənistan Prezidentinin 6 sentyabr 1993 -cü il tarixli fərmanı ilə açılmışdır.

2020-ci ilin yanvarından Səfirliyə Türkmənistanın Almaniyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Berdımurad Rəcəbov rəhbərlik edir.

## Siyasi münasibətlər
İki ölkə arasında ilk siyasi yaxınlaşma Türkmənistanın 27 oktyabr 1991 -ci ildə Sovet İttifaqından ayrılmasından sonra başladı. Almaniya buna o zamankı Türkmənistan hökuməti ilə diplomatik əlaqələr quraraq nail oldu. Almaniya hökuməti Türkmənistanla aşağıdakı müqavilələri imzalamağı bacardı. Bir tərəfdən, hələ Sovet İttifaqı dövründən bəri Almaniya və Türkmənistan arasında ticarətlə məşğul olan şirkətlərin ikiqat vergi ödəməməsini şərtləndirən ikiqat vergidən yayınma müqaviləsi (1981) mövcuddur. Bu, iki ölkə arasında ikitərəfli ticarətin inkişafına kömək edir. Bundan əlavə, 1997-ci ildə bir investisiyanın qorunması və təşviqi müqaviləsi bağlanmış və 2001-ci ildə qüvvəyə minmişdir. Müvafiq iqtisadiyyata sərmayə qoyarkən birbaşa xarici investorları qoruyur və bu, Almaniya şirkətləri üçün xüsusilə vacibdir, çünki Türkmənistanın bəzi hallarda istifadə olunmamış potensialı ilə çox maraqlanır. Türkmənlərin xarici siyasəti əbədi bitərəflik prinsipinə əsaslanır, yəni bir ölkə özünümüdafiə üçün hərəkətə keçməsə nə müharibəyə başlaya bilər, nə də müharibə apara bilər. Türkmənistanın bu xüsusi mövqeyi ticarət tərəfdaşları ilə münasibətlərində özünü göstərir. 

2008-ci ildə Prezident Qurbanqulu Berdimuhamedov Almaniyaya səfər etdi və Alman şirkətləri ilə müsbət əməkdaşlıq barədə məlumat verdi və əlaqələrin gələcək iqtisadi və siyasi inkişafı ilə bağlı nikbin düşüncələrini dilə gətirdi. Burada əsas diqqət Türkmənistanın enerji sektorunda istifadə edilməmiş potensialından istifadə etmək və tədqiqat / daha da inkişaf etdirməkdir. Gələcəkdə iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün gələcək hədəflər keçmiş xarici işlər naziri Qido Vestervellenin 2011-ci ildə Aşqabad səfəri zamanı açıqlandı. Bundan əlavə, planlaşdırılan Nabucco boru kəməri və Türkmənistanda hələ də çox tənqid olunan insan haqları vəziyyəti müzakirə edildi.

## İstinadlar
Berdımurad Rəcəbov

**Rəcəbov yaradılır** (; ) — Türkmən siyasətçisi, diplomat. 2012–2016-cı illərdə. Türkmənistanın Rusiya Federasiyası, Bolqarıstan, İspaniya və Sloveniyadakı səfiri idi. Keçmişdə Türkmənistan Nazirlər Kabineti sədrinin müavini, Türkmən Dəmir Yolları İdarəsinin rəisi, Türkmənnebitqaz Korporasiyasının sədri idi. Lebap vilayətində və Aşqabadda hakim vəzifəsində çalışmışdır.

## Həyatı
5 fevral 1957-ci ildə Türkmənistanın Lebap velayatının Galkınış etrapının Guinuk kəndində anadan olmuşdur.

1981-ci ildə Kiyev Ticarət və İqtisad İnstitutunu iqtisadçı ixtisası üzrə bitirib.

1981–1982-ci illərdə SSRİ Ticarət Nazirliyinin əhalinin istehlak mallarına olan tələbatının və ticarət vəziyyətinin öyrənilməsi üzrə Ümumittifaq Elmi Tədqiqat İnstitutunun Türkmənistan şöbəsində kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

1983–1989-cu illərdə Xalq Deputatları Aşqabad İcraiyyə Komitəsi sistemində şöbə müdiri, rayon icraiyyə komitəsi başçısının müavini vəzifələrində çalışmışdır.

1989–1992-ci illərdə — Türkmənistan Ticarət və İstehlak Kooperasiyası Nazirliyi sistemində şöbə və idarə müdiri.

1992–1996-cı illərdə Türkmənistan Ticarət və Qaynaqlar nazirinin birinci müavini vəzifəsində çalışıb.

1996–1997-ci illərdə — Türkmənistan Dövlət Əmtəə və Xammal Birjasının sədri.

1997–2000 — Dövlət Naziri — Türkmənnebitgaz Dövlət Ticarət Korporasiyasının sədri.

2000–2001-ci illərdə Lebap velayatının xakimi olmuşdur.

2001–2003-cü illərdə Türkmənistan Nazirlər Kabineti sədrinin müavini vəzifəsini icra etdi, bu işi Türkmənistan Dövlət Rabitə və Nəqliyyat İnstitutunun rektoru, Aşqabad şəhərinin xakimi vəzifələri ilə birləşdirdi. və Türkmənistan Dəmir Yolları İdarəsinin rəisi.

2003-cü ilin sentyabrından 2012-ci ilin aprelinə qədər — Türkmənistanın Almaniyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

2012-ci ilin may ayından — Türkmənistanın Rusiya Federasiyasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, 2012-ci ilin avqustundan Bolqarıstanda, 2013-cü ilin iyulundan İspaniyada eyni vaxtda, 2014-cü ilin martından Sloveniyada.

### Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı var.

## İstinadlar
Andris Berzinş

**Andris Berzinş** (; ) — Latviyalı Dövlət və Siyasət Xadimi. Latviya Respublikasının 8-ci Prezidenti (2011–2015). Sahibkar, milyoner.

## Həyatı

### Təhsili
1958-ci ildə — Nitaur orta məktəbini bitirib. 1971-ci ildə — Riga Politexnik İnstitutunu radio mühəndisi ixtisası ilə bitirib. 1988-ci ildə — Latviya Dövlət Universitetini sənaye planlaşdırma ixtisası üzrə bitirib.

### Sovet dövründə karyera
1970-ci ildən — mühəndis, daha sonra — "Elektron" müəssisəsinin direktoru. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü idi.

1988-ci ildən — Latviya SSR Xalq xidmətləri nazirinin müavini. Xalq Deputatları Şurasına və Valmiera bölgəsinin icra komitəsinə rəhbərlik etdi.

1990-cı ildə Latviya Ali Şurasına seçildi, Latviya Xalq Cəbhəsi fraksiyasında çalışdı. 4 may 1990-cı il müstəqilliyin bərpasına səs verdi.

### Müstəqil Latviya dövründə karyerası
1993-cü ildə — Latviya Bankında özəlləşdirmə fonduna rəhbərlik etmişdir.

1993–2004-cü illərdə — "Latvijas Unibanka" ASC -nin prezidenti.

dekabr 2006-cı il — aprel 2009-cu ildə — Latvenergo İdarə Heyətinin sədri.

2006–2010-cu illərdə könüllü olaraq Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəzifəsində çalışıb.

AS Unibanka Skandinaviska Enskilda Bankının prezidentinin müşaviri olaraq çalışdı.

Təqaüdə çıxdıqdan sonra Berzins yenidən aktiv siyasətə qayıtdı. 2005-ci ildə Yaşıllar və Kəndlilər Birliyindən Riga Şəhər Şurasına namizəd oldu.

2 noyabr 2010-cu ildən — Latviya 10-cu Seyminin Deputatı və fraksiyanın üzvü. 4 noyabr 2010-cu ildən — üzv, 8 noyabrdan isə Seymin İqtisadi, Kənd Təsərrüfatı, Ekoloji və Regional Siyasət Komitəsinin sədri. 4 noyabr 2010-cu ildən — Seym Sorğuları Komissiyasının üzvü. 17 mart 2011 – 25 may 2011-ci illərdə —Parex Banka ASC-nin qanunsuz olaraq alındığı və yenidən qurulduğu ilə əlaqədar Parlament İstintaq Komissiyasının üzvü.

### Prezidentlik seçmələri zamanı görülən işlər
2 iyun 2011-ci ildə prezident seçkilərində iştirak etdi və ikinci turda V. Zatlersə 43-ə qarşı 53 millət vəkilinin səsini qazanaraq qalib gəldi . 8 iyul 2011-ci ildə rəsmi olaraq vəzifəsinə başladı. İkinci prezidentlik yarışına qatılmadı.

## İstinadlar
Latviya–Türkmənistan münasibətləri

**Latviya–Türkmənistan münasibətləri** — Latviya Respublikası ilə Türkmənistan arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr 1993 -cü ilin yanvarında qurulmuşdur. Latviyanın Türkmənistanda rəsmi diplomatik nümayəndəliyi yoxdur; bu funksiyaları Latviyanın Özbəkistandakı səfirliyi həyata keçirir. Latviyanın Türkmənistandakı səfiri Mixail Popkovdur.

## Tarixi
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1993-cü ilin yanvarında qurulmuşdur.

2008-ci ilin oktyabrında Latviya Prezidentinin Türkmənistana ilk rəsmi səfəri baş tutdu. Səfər zamanı Latviya Respublikasının Prezidenti Valdis Zatlers Türkmənbaşı şəhərini ziyarət etdi, burada Prezident Karlis Ulmanisin xatirəsini ehtiramla yad etdi .

2009-cu ildə Latviya Respublikası və Türkmənistan hökumətləri arasında "İqtisadi, sənaye, elmi və texniki əməkdaşlıq haqqında" müqavilə bağlanmışdır.

2013-cü ilin may ayında Latviya Prezidenti Andris Berzinş Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla danışıqların aparıldığı Aşqabada rəsmi səfər etdi.

## İqtisadi əlaqələri
Latviya Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndələri bildiriblər ki, bu il Aşqabadda keçirilməli olan Latviya Respublikası və Türkmənistan arasında iqtisadi, elmi, texniki və mədəni əməkdaşlıq üzrə hökumətlərarası komissiyanın dördüncü iclası qeyri-müəyyən vaxta təxirə salınıb. Trend.

Latviyalı diplomatların fikrincə, qlobal COVID-19 epidemiyası ilə əlaqədar alınan məhdudlaşdırıcı tədbirlər tədarük zəncirlərinin pozulmasına və ölkələr arasında ticarətin azalmasına səbəb olub. 2019-cu ildə ticarət həcmi 8 milyon avroya çatmışdısa, 2020-ci ilin ilk altı ayında 2,4 milyon avro təşkil etmişdir.

Keçən il Latviya mallarının Türkmənistana ixracının ümumi həcminin 46% -i dərman daxil olmaqla kimyəvi məhsulların, 26% -i heyvanlar və heyvan məhsulları, 14% -i balıq və konservlər (spirt daxil olmaqla) kimi hazırlanmış qida məhsulları, 5% - mexaniki və elektrik avadanlıqları. Qalan 9% -i hansı malların təşkil etdiyi mesajda göstərilməyib.

Öz növbəsində, Türkmənistan Latviyaya kimyəvi məhsullar, o cümlədən tibbi məhsullar verir - ümumi həcmin 36% -ni, bitki məhsulları, o cümlədən qara çay - 33%, həmçinin tatlar və tatlandırıcılar daxil olmaqla qida məhsulları - 31%.

## İstinadlar
Məhəmməd Qızılarslan

**Məhəmməd Qızılarslan** (23 iyul 1986) - kros qaçışı üzrə Türk olimpiya xizəkçisidir.

## Həyatı və karyerası
Məhəmməd Qızılarslan 23 iyul 1986-cı ildə Türkiyənin Çorum ilində anadan olmuşdur. Ankarada xizəksürməyə başlamışdır. Qeydə alınan ilk oyunu 8 mart 2003-cü ildə Beynəlxalq Xizək Federasiyası Çempionatında, Bursa ilinin Uludağ zirvəsində baş vermişdir. Qızılarslan bu oyunda 183.53 xal almışdır. Sonrakı yarış 15 noyabr 2003-cü ildə Finlandiyanın Saariselkae ərazisində qeydə alınmışdır. 27-28 dekabr 2003-cü ildə İsveçrənin Kampra ərazisindəki BXF çempionatında iştirak edən Qızılarslan birinci yarışında 97 xal, ikinci yarışında 184.43 xal almışdır. 10 yanvar 2004-cü ildə qeydə alınan, İsveçrənin Klosters ərazisindəki Kontinental Kuboku yarışında iştirak etmişdir. 5 və 7 fevral 2004-cü ildə Norveçin Stirn ərazisində keçirilən BXF Uşaq Dünya Xizək Çempionatının birinci yarışında 99.88 xal, ikinci yarışında 198.82 xal almışdır. 20-21 mart 2004-cü ildə Bursa ilinin Uludağ zirvəsində BXF Çempionatında iştirak edən Qızılarslan birinci oyununda 153.33 xal, ikinci oyununda 150.93 xal almışdır. 22 yanvar 2005-ci ildə Almaniyanın Oberstdorf ərazisində keçirilən Alp Dağları Kubokunda federasiyadan 283.36 xal alan Qızılarslan sonrakı gün həmin ərazidə keçirilən Uşaqlar Kubokunda 147.95 xal almışdır. 17 fevral 2005-ci ildə Dünya Xizək Çempionatında 135.25 xal almışdır. 22 fevral 2005-ci ildə Almaniyanın Oberstdorf ərazisində keçirilən Dünya Xizək Çempionatında 255.13 xal almışdır. Məhəmməd Qızılarslan 26-27 fevral 2005-ci ildə İtaliyanın Şilpario ərazisində keçirilən Alp Dağları Kubokunda 213.74 (birinci gün) və 108.18 (ikinci gün) nəticəsi göstərdiyinə görə 2006 Qış Olimpiya Oyunlarına vəsiqə qazanmışdır.

13, 14, 16-17 mart 2005-ci ildə Boluda və Bursada keçirilən BXF yarışlarında gün ardıcıllığıyla 158.86, 160.10, 186.58, 145.50 xal almışdır. 31 yanvar 2006-cı ildə Sloveniyanın Kranj ərazisində keçirilən BXF Uşaq Dünya Xizək Çempionatında 146.19 xal almışdır. 1 fevral 2006-cı ildə eyni çempionatda 186.34 xal almışdır. 14 fevral 2006-cı ildə İtaliyada keçirilən 2006 Qış Olimpiya Oyunlarında iştirak etməyə başlamışdır. 17 fevral tarixində olimpiyada 149.21 xal almışdır. 22 fevral tarixində isə çıxışını sona yetirmişdir. Sonrakı karyerasında BXF Çempionatlarında, Balkan Kubokunda, Dünya Kubokunda, Dünya Xizək Çempionatında iştirak edən Qızılarslanın sonuncu yarışı 14 mart 2009-cu ildə Boluda keçirilən BXF Çempionatı olmuşdur. Qızılarslan son yarışında 107.22 xal almış və 3-cü olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Türkiyə Milli Olimpiya Komitəsinin rəsmi saytı
Türkmənistan–Ukrayna münasibətləri

**Ukrayna–Türkmənistan münasibətləri** — Türkmənistan ilə Ukrayna arasında diplomatik əlaqələrin qurulması haqqında protokol 10 oktyabr 1992 -ci ildə Aşqabadda imzalanmışdır.

## Türkmənistanın Ukraynadakı səfirliyi
Türkmənistanın Ukraynadakı səfirliyi (Kiyev) 1995-ci ildə açıldı. Səfirlik ünvanda yerləşir: Kiyev şəhəri, Puşkinskaya küç., ev 6.

2020-ci ilin yanvarından Səfirliyə Türkmənistanın Ukraynadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Toyli Atayev rəhbərlik edir.

## Tarixi
Türkmənistan 20 dekabr 1991 -ci ildə Ukraynanı müstəqil dövlət kimi tanıdı. Ukrayna ilə Türkmənistan arasında diplomatik əlaqələr 10 oktyabr 1992-ci ildə qurulmuşdur. Bu müddət ərzində iki ölkə arasında, o cümlədən ən yüksək səviyyədə siyasi təmaslar aktiv və təsirli idi. Ukrayna-Türkmənistan əməkdaşlığının qarşılıqlı faydalı inkişafına birbaşa təsir etdilər.

Beynəlxalq siyasətin əsas məsələlərində, xüsusən də qlobal təhlükəsizlik məsələlərində iki ölkənin mövqelərinin oxşarlığı və ya üst -üstə düşməsi, ilk növbədə BMT və ATƏT kimi beynəlxalq və regional təşkilatlar çərçivəsində Ukrayna ilə Türkmənistan arasında fəal qarşılıqlı əlaqənin inkişafına kömək edir.

Son illərdə Ukrayna-Türkmənistan münasibətləri bütün səviyyələrdə intensiv siyasi dialoqla xarakterizə olunur.

### 2015

26-27 mart — Nazirlər Kabineti sədrinin müavini, Türkmənistanın xarici işlər naziri R.O. Meredovun Ukraynaya işgüzar səfəri;

28-29 oktyabr — Ukrayna Prezidenti P.O.Poroşenkonun Türkmənistana rəsmi səfəri. Danışıqlar nəticəsində kənd təsərrüfatı, sənaye, turizm sahələrində bir sıra dövlətlərarası müqavilələrin, habelə təhsil sahəsində bir sıra müqavilələrin imzalanması;

12 dekabr — Ukrayna Baş nazirinin müavini - Regional İnkişaf, Tikinti və Mənzil-Kommunal Xidmət Naziri G.G.Zubokun başçılıq etdiyi Ukrayna nümayəndə heyətinin “Bitərəflik Siyasəti: Sülh, Təhlükəsizlik uğrunda beynəlxalq əməkdaşlıq” beynəlxalq konfransında iştirak etmək üçün Türkmənistana səfəri. və İnkişaf ”adlı sərgi Aşqabadda Türkmənistanın daimi bitərəflik statusunu almasının 20-ci ildönümü münasibətilə reallaşdı. Konfrans zamanı Ukrayna nümayəndə heyətinin rəhbəri Türkmənistanın neytral dövlət olaraq qlobal təhlükəsizliyin və davamlı inkişafın təmin edilməsindəki rolunun müzakirəsində iştirak etmişdir.

### Səfərlər

* Sentyabr 2011 - Ukrayna Prezidentinin Türkmənistana rəsmi səfəri;
* Mart 2012 - Türkmənistan Prezidentinin Ukraynaya dövlət səfəri;
* Fevral 2013 - Ukrayna Prezidentinin Türkmənistana dövlət səfəri;
* Oktyabr 2015 - Ukrayna Prezidentinin Türkmənistana rəsmi səfəri.

## İstinadlar
Xorvatiya–Türkmənistan münasibətləri

**Xorvatiya–Türkmənistan münasibətləri** — Xorvatiya ilə Türkmənistan arasındakı xarici əlaqələr. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1996-cı ildə qurulmuşdur. Hər iki ölkə ATƏT-in və BMT-nin həqiqi üzvüdür. Ölkələrin heç birinin daimi səfiri yoxdur.

## Diplomatik əlaqələr
2 iyul 1996-cı ildə ortaq bir bildirişin imzalanması ilə quruldu .

## Siyasi münasibətlər
İki ölkə arasında fəal əməkdaşlığın başlanğıcı 2007 -ci ilin sentyabrında Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasının 62-ci sessiyası çərçivəsində Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla Xorvatiya Prezidenti Stepan Mesiçin görüşü ilə qoyulmuşdur. İki ölkə arasındakı dialoq ən yüksək səviyyədə iki ölkə prezidentlərinin 2008-ci ilin aprelində NATO sammitinin keçirildiyi Buxarestdəki görüşü zamanı davam etdirildi. Xorvatiya Respublikasının Prezidenti Stepan Mesiçin Türkmənistana rəsmi səfəri 2008-ci ilin iyulunda baş tutdu. Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun Xorvatiya Respublikasına rəsmi səfəri 2009-cu ilin iyun ayında baş tutub. Xorvatiya Prezidenti İvo Josipoviçin Türkmənistana dövlət səfəri 2014-cü ilin aprelində baş tutdu .

Türkmənistan-Xorvatiya siyasi məsləhətləşmələrində tərəflər siyasi-diplomatik, ticarət-iqtisadi və mədəni-humanitar sahələrdə ikitərəfli əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə ediblər. Eyni zamanda beynəlxalq gündəmin aktual məsələləri, regional təhlükəsizlik və əməkdaşlıq mövzusunda fikir mübadiləsi aparıldı. Bu çərçivədə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq məsələləri müzakirə edildi. Ayrı bir müzakirə mövzusu AB-Türkmənistan formatı çərçivəsində əlaqələrin genişləndirilməsi məsələsi idi.

Tərəflərin qarşılıqlı faydalı dostluq əlaqələrini genişləndirmək öhdəliyindən danışan danışıqlar iştirakçıları ikitərəfli əlaqələrin hərtərəfli və ardıcıl inkişafı üçün möhkəm təməl rolunu oynayan yüksək səviyyəli səfərlərin rolunu vurğuladılar. Diplomatlar, həmçinin Türkmənistan-Xorvatiya parlamentlərarası dialoqunun qurulması və inkişaf etdirilməsi imkanlarını müzakirə ediblər.

Nümayəndələr ticarət-iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı və iki ölkənin işgüzar dairələri arasında əlaqələrin genişlənməsi ilə bağlı xüsusi maraqlarını ifadə ediblər. Bu baxımdan ticarət -iqtisadi əməkdaşlıq üzrə hökumətlərarası birgə komissiyanın fəaliyyətinin əhəmiyyəti vurğulanıb.

Tərəflər humanitar bloku müzakirə edərək mədəniyyət, turizm və idman sahələrində əməkdaşlığın inkişafına sadiq olduqlarını qeyd etdilər, Xorvatiya Respublikasının mədəniyyət günlərinin Türkmənistanda keçirilməsinin mümkünlüyü məsələsini nəzərdən keçirdilər.

## Diplomatik missiyalar
Xorvatiya Ankaradakı (Türkiyə) səfirliyi vasitəsilə Türkmənistanda təmsil olunur.

## İqtisadi münasibətlər
Türkmənistan Xorvatiyanın Uljanik şirkətindən iki Ro-Pax minik avtomobili alıb.

## İstinadlar
Müdafiə Nazirliyi (Türkmənistan)

**Türkmənistan Müdafiə Nazirliyi** () — Türkmənistan Hökuməti yanında, müdafiə sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı və Türkmənistan Silahlı Qüvvələrinin rəhbərliyi.

Hazırda Türkmənistanın müdafiə naziri Yaylım Berdiyevdir.

## Siyasət

Türkmənistan əslində keçmiş SSRİ ərazisindəki bütün dövlətlər arasında ən bitərəfdir. Türkmənistan nə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsini imzaladı, nə də GUAM blokuna (Gürcüstan, Ukrayna, Azərbaycan, Moldova və son vaxtlara qədər Özbəkistan) üzv deyil. Türkmənistan, həm Taliban, həm də Şimali İttifaqla bərabər münasibətlər saxlayaraq, Əfqan müharibəsi ilə əlaqədar vurğulanan bitərəf siyasət yürütdü. 11 sentyabr 2001-ci il hadisələrindən sonra da müttəfiq qoşunlar respublika ərazisinə çıxmadılar, xüsusən də Niyazov respublikanın Almaniya təyyarələri üçün bir baza təmin etməkdən imtina etdi. bitərəflik prinsipləri.

## Zabitlər Evi
Sovet modelinə əsaslanan Zabitlər Evi, mülki-hərbi münasibətləri yaxşılaşdırmaq üçün hazırlanmış hərbi əsas mədəniyyət mərkəzidir. Bu, ABŞ-dəki zabit klublarına bərabərdir. Zabitlər Evində "Merdana nesiller" ansamblı, Goreldeli hərbi orkestri və Şerxet Ovazlara Dövlət Sərhəd Xidməti ansamblı kimi hərbi ansamblların konsertləri olmuşdur. Evdə Vətən Müdafiəçisi Günü və Müstəqillik Günü kimi bayramlarda qəbullar edilir. Zabitlər Evinin xüsusi cazibəsi, çoxsaylı eksponatları Oğuz xanın dövründən Türkmənistanın hərbi tarixinin tarixindən bəhs edən Hərbi Şöhrət Muzeyidir. Binada, həmçinin "Altın Asır" və "Ovaz" kanallarında həftəlik televiziya şouları hazırlayan stasionar peşəkar televiziya studiyası da var. Hərbi İnstitutdan və hərbi məktəbdən qonaqlar tez-tez buraya gəlirlər.

## Milli Qoşun
Müdafiə Nazirliyi, ölkənin müdafiəsini gücləndirmə tədbirləri haqqında məlumatları özündə cəmləşdirən üç ayda bir Milli-siyasi jurnal (National Army) nəşr etdirir.

## İstinadlar
E.ə. XXVIII əsr

**E.ə. XXVIII əsr** — eradan əvvəl 28-ci əsr.

## Hadisələr
* e.ə. 2737 — Çin imperatoru Shen Nung tərəfindən çayın təsadüfən kəşf olunması.

## Şəxslər

### Doğulanlar
* Xasexemui
* Coser
* Sexemxet

## İstinadlar
Rəsul Rzanın ev-muzeyi

**Rəsul Rzanın Ev Muzeyi** — Dahi Azərbaycan şairi, görkəmli dramaturq, tərcüməçi, ictimai xadim, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan SSR xalq şairi, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi Rəsul Rzanın (1910-1981) ev-muzeyi ədəbin xatirəsini əbədiləşdirmək üçün doğulduğu Göyçay şəhərində yaradılmış muzeydir. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliçiliyindədir.

## Məzmun
Digər muzeylər kimi xalq şairi R.Rzanın da ev muzeyi əşyaların mühafizəsi, öyrənilməsi, kütləvi nümayişinin və təbliğinin həyata keçirilməsini təmin edir.2017-ci ildə R.Rzanın ev muzeyində Azərbaycançılıq məfkurəsinə uyğun yenilənmiş mövzu ekspozisiya planına əsasən muzey 4 zaldan ibarət olub, şairin yaradıcılığının müəyyən dövrünə görə ekspozisiya zalları üzrə bölünmüşdür.Eksponatların çox hissəsi Yazıçılar Birliyinin Sədri, xalq yazıçısı Anar tərəfindən muzeyə bağışlanılıb.Muzeydə 449 eksponat nümayiş olunur.

1-ci zalda Muzeyin yaranma tarixi haqqında əmr və sərəncamlar, fəxri fərmanlar,diplomlar, R.Rza haqqında ümumi məluumat , Azzərbaycan Respunblikasının Prezidenti İlham Əliyev cənablarının R.Rzanın 100 illik yubileyi ilə əlaqədar “sərəncam”-ı asılmışdır.Bundan başqa R.Rza poeziyasında Azərbaycançılıq məfkurəsi haqqında ulu öndərin söylədiyi fikirlər və sitatlar nümayiş olunur.Bu zalda Sosialist Əməyi Qəhrəmanı R.Rzanın aldığı mükafatlar,fəxri adlar,fotostendlər və sair nümayiş olunur.

2-ci zalda: R.Rzanın uşaqlıq və gənclik illərinə aid foto materiallar, R.Rza valideynləri ilə, ədibin gənclik illəri, R.Rza ailəsi ilə,R.Rza və qohumları, R.Rzaya aid şəxsi əşyalar,N.Rəfibəyliyə aid foto stend, R.Rzanın müasirləri ilə foto stendi, şairin şeirlərindən ibarət parçalar, R.Rzaya məxsus pianino nümayiş olunur.

3-cü zal: Şairin yaradıcılıq otağıdır. Otaqda şairin şəxsi əşyaları ilə yanaşı,anası Məryəm xanıma aid olan məişət əşyaları, fotostendlər,kitablar və s.nümayiş olunur.

4-cü zalda: R.Rza və  N.Rəfibəyliyə məxsus məişət əşyaları,suvenirlər, lampalar,çay dəsti,gül qabları,  stolüstü  saat, tüfəng,  trümo, R.Rzanın ailəsi ilə olan foto şəkillər  nümayiş etdirilməklə bərabər, N.Rəfibəylinin cehizlik xalçası qiymətli eksponatlar kimi qorunub saxlanılır.

Muzeyin ekspozisiya zalllarında 449 eksponat nümayiş olunur.Fonndda nümayiş etdirilən eksponatların elektron qeydiyyat sistemi mövcuddur.Hər il olduğu kimi bu il də muzeyə gələn tamaşaçıların sayı yeterincə olmuşdur. Muzeydə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə qeyd edilən şair və yazıçıların yubileyləri keçirilmişdir.

## Mənbə
*
Ağagəldi Məmmədgəldiyev

**Ağagəldi Məmmədgəldiyev** (; ) — Türkmənistanın hərbi lideri, ordu generalı.

## Həyatı
1963-cü ildən kəndli fermasında işləyir. 1964-cü ildən Türkmən Dövlət Tibb İnstitutunda oxudu. 1968-ci ildə Saratov Tibb İnstitutuna köçdü və 1970-ci ildə məzun oldu.

## Hərbi xidməti

### SSRİ dövrü
1970-ci ildən Sovet Ordusunda. Qırmızı Bayraqlı Türkistan Hərbi Dairəsinin ayrı bir avtomobil taburunun bir həkim — ilk yardım məntəqəsinin müdiri vəzifəsində çalışdı. 1974-cü ildən — hərbi hissənin tibb məntəqəsinin rəisi, sonra Almaniyadakı Sovet Qüvvələri Qrupunun zenit -raket briqadasının tibb xidmətinin rəisi. 1979-cu ildən yenidən Türküstan Hərbi Dairəsində xidmət etdi: Ərəbabil şəhərindəki hərbi sanatoriyanın müdiri, 1983-cü ildən internat, sonra Aşqabaddakı rayon hərbi xəstəxanasının yoluxucu xəstəliklər şöbəsinin böyük rezidenti. 1988-ci ildən müəllim, 1990-cı ildən Türkmənistan Dövlət Tibb İnstitutunun hərbi kafedrasının baş müəllimidir. Tibbi Xidmətin polkovnik-leytenantı.

### Müstəqillik dövrü
1992-ci ildən Türkmənistan ordusunda xidmət etdi, Aşqabad rayonunun Firyuza kəndində hərbi sanatoriya müdiri təyin edildi. Türkmənistan Prezidenti S. Niyazovun hərbi iqamətgahı da var idi.

1994-cü ildə Ağagəldi Məmmədgəldiyev Türkmənistan Müdafiə nazirinin maddi -texniki təminat üzrə müavini — Silahlı Qüvvələrin Logistika və Təchizat Baş İdarəsinin rəisi təyin edildi. General-mayor. 2002-ci ilin martından — Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi — Türkmənistan sərhəd qoşunlarının komandanı. 2003-cü ildə general-leytenant rütbəsini keçərək general-mayordan polkovnik rütbəsinə yüksəldi. 2003-cü ilin sentyabrından — Türkmənistanın müdafiə naziri və eyni ilin dekabrından — Türkmənistan Hərbi İnstitutunun rektoru. Türkmənistan Ordusu Generalı hərbi rütbəsi 24 oktyabr 2004-cü ildə verildi. Eyni zamanda Türkmənistan Dövlət Təhlükəsizlik Şurasının katibi idi.

Türkmənistan Prezidenti S. Niyazovun həyatının son illərində ən yaxın adamlarından biri idi. Türkmənbaşının bütün təşəbbüslərini qeyd-şərtsiz dəstəklədi və özü də sonuncunun siyasətinə uyğun olaraq yeni fikirlərin irəli sürülməsi ilə diqqət çəkdi. Məsələn, Mammetgeldyev pambıqçılıq üçün Türkmən əsgərlərindən istifadə etməyi təklif etdi. Bundan əlavə, ordunu özünə təmin etməyə keçdi: "kazarmadakı mənasız məşqi" tərk edərək, əsgərlərə mülki peşələr öyrədilməyə başladı, məsələn, buğda yetişdirmək və ya heyvandarlıq.

21 dekabr 2006-cı ildə S. Niyazovun qəfil ölümündən sonra, bir çox müşahidəçinin fikrincə, Q. Berdıməhəmmədovun Prezident vəzifəsinə təyin olunmasının sui-qəsdinin əsas icraçılarından biri A.Məmmədqəldiyev idi. Yeni liderin eyni sadiq tərəfdarı oldu və bunun sayəsində daha iki il müdafiə naziri postunu və tutduğu bütün vəzifələri qorudu. 2009-cu ilin yanvarında nazir vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı və "səhhətinə görə təqaüdə çıxması ilə əlaqədar" vəzifəsindən azad edildi. Aşqabadda yaşayır.

"Türkmənbaşı" ordeni (2006-cı il sentyabr), SSRİ və Türkmənistan medalları ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Qırğızıstan–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–Qırğızıstan münasibətləri** —  Türkiyə ilə Qırğızıstan arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr. Ştatlar Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) üzvüdür.

## Tarixi
Türkçülük  həmrəyliyi Türkiyəni Qırğızıstanla əlaqələrini genişləndirməyə sövq etdi. Daha sonra, Türkiyə Qırğızıstanla mədəni , iqtisadi  və texniki yardım  mövzusunda çox sayda müqavilələr bağladı və ilk üzvləri olan İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına (İƏT) tam bir üzvlüyə İran, Pakistan və Türkiyə sponsor oldu. 

Qırğızıstan sahəsi, iqtisadi inkişafı və əhalisi baxımından Orta Asiya respublikaları arasında ikinci ən böyük ölkədir.

Orta Asiya qonşularından fərqli olaraq, Qırğızıstan iqtisadi cəhətdən tələb olunan bir təbii qaynağa - qızıla sahibdir.

Qırğızıstan müstəqillik əldə etdikdən sonra, iqtisadi islahat proqramının sürətlə tətbiq olunmasına baxmayaraq, MDB ölkələri arasında ən pis iqtisadi tənəzzülü yaşadı.

Türkiyənin MDB ölkələri arasında ən pis olan Qırğızıstandakı iqtisadi tənəzzülün qarşısını almaq üçün kifayət qədər iqtisadi mənbələri  yox idi. Qırğızıstanda bir çox müştərək müəssisənin iflasından sonra, Türk səlahiyyətliləri, ölkənin çox kiçik və çox kasıb olduğunu, Rusiyanın yardımı olmadan iqtisadi baxımdan olduğu qənaətinə gəldilər və öz siyasətlərini   dəstəklərini dar olaraq təyin etmək üçün texniki yardım  və investisiya istiqamətləndirdilər. 

Türkçülük xarici siyasəti Türkiyəni Rusiya ilə rəqabətə sövq etdi. Nəticədə, Qırğızıstan, Ankaraya nisbətən daha davamlı iqtisadi yardım mənbəyi olan Rusiya ilə daha sıx işləməyə başladı. Qırğızıstan və Rusiya hərbçilərinin SSRİ-də xidmət etmək təcrübəsi ortaq idi və bölgənin infrastrukturu Rusiyaya bağlı idi .

2019-cu ilə qədər Qırğızıstan ilə Türkiyə arasında əlaqələrin hüquqi əsasını qoyan 100-dən çox ikitərəfli müqavilə və protokol imzalanmış və çoxsaylı qarşılıqlı yüksək səviyyəli səfərlər baş tutmuşdur .

## Ticarət əlaqələri
2019-cu ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 519 milyon ABŞ dolları, bunun Türkiyənin ixracatı 442 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Haylar

**Haylar** — Ermənistan yaylasının şimal-qərbində yaşamış qəbilə icması. Hayasa-Azzi dövlətinin əsas əhalisi idi.

## Tarixi
Hay tayfaları hetlərdən şərqdə yaşayırdılar.

Het padşahı Hattusilisin "Avtobioqrafiyası"nda e.ə. XVI–XV əsrlərdə Het dövlətinin zəifləməsindən istifadə edən qonşu tayfalar və padşahları onun ərazisinə dərindən nüfuz etmişdilər. Xüsusilə uzaqlara, cənuba kasklar nüfuz edir və onlardan şərqdəki tayfalar da böyük uğur qazanmışlar. Azzilər Yuxarı Ölkəni işğal edərək "Samuxa dağını sərhəd edir", işuvalılar isə Fəratın sağ sahilini keçərək Teqaramanı tutmuşdular.

## Dil
Hayasa ölkəsinin etnik tərkibi və dili haqqında məlumatlar o qədər fraqmentlidir ki, bu barədə müəyyən fikir formalaşdırmaq hələ də çətindir. Hayasa-Azzi ölkəsinin sakinlərinin hurri tayfalarına mənsub olması fikri üstünlük təşkil edir, lakin hayların Hind-Avropa mənşəli olmasının lehinə arqumentlər də vardır. Gevork Caukyan fərziyyə kimi ortaya çıxan bu nöqteyi-nəzəri daha da inkişaf etdirmişdir. Hayasa dilindən az miqdarda məlumatın  təhlili onu belə bir nəticəyə gətirdi ki, hay dili Hind-Avropa dil ailəsinin qədim Anadolu dillərinin Het-Nessi qrupuna aiddir və ya bəlkə də müstəqil qədim Asiya dilidir. Bu məlumatlar əsasında erməni dilində hay komponentinin mahiyyətini öyrənməyə cəhd edilmişdir. Caukyan hətta urartu və erməni dillərində "erməni-işuva dialektlərinin qalıqları"nın olduğunu güman edir.

## Ermənilərin etnogenezində
Erməni xalqının formalaşmasında əsas rol oynamış qədim etnik qrupun het kitabələrindən Hayasa-Azzi kimi tanınan tayfalar birliyi olması üstünlük təşkil edir. Emil Forrer və Qriqor Qapantzyanın bu dövlət birliyinin erməni xalqına öz adını hay verdiyi hesab olunur. Pol Kreçmer ilk dəfə bu müddəanı linqvistik cəhətdən əsaslandırmağa çalışmışdır. Onun fikrinə görə, "Hayasa" adı "Haya" kökündən və Kiçik Asiyada yer adlarında ümumi şəkilçi olan "-sa" sonluğundan ibarətdir..

## İstinadlar
Satıcı iclası

**Satıcı iclası** — rejissoru Bedran Güzel, ssenari müəllifi isə İbrahim Büyükak olan Türkiyə istehsalı komediya filmidir. Filmdə İbrahim Büyükak, Onur Buldu və Doğu Demirkol rol alıb. Film 21 fevral 2020-ci ildə nümayiş olunub.

## Məzmun
Anadoludan bir satıcı iclası üçün İstanbula gələn Namiq, Adəm və Sadiq, həyatlarının çətin anlarını yaşayarkən bir satıcı görüşündə yolları kəsişir. Gözlənilməz hadisələr nəticəsində özlərini çılğın bir planda görürlər. Üç satıcının bir -birlərinə güvənmək və sağ qalmaq üçün tez hərəkət etməkdən başqa çarələri yoxdur.

## Rollarda
*İbrahim Büyükak 
*Onur Buldu 
*Doğu Demirkol
*Büşra Pekin 
*Safa Sarı 
*Deniz Hamzaoğlu
*Çağla Demir
*Rza Akın
*Hakan Salınmış
*Sacide Taşaner
*Zeyno Eracar
*Müfit Kayacan
*Tuğçe Karabayır
*Qamze Karaduman

## İstinadlar
Nçanqa

**Nçanqa** — Zambiyada mədən sənayesi məntəqəsi. Çinqola şəhərinin ətrafında yerləşir. Mərkəzi Afrikada misli qurşağın mühüm mərkəzidir. Mis filizi yatığı var.

## İstinadlar
Birləşmiş Krallıq–Qırğızıstan münasibətləri

**Birləşmiş Krallıq–Qırğızıstan münasibətləri** — Qırğızıstan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında ikitərəfli əlaqələr.

## Tarixi
Birləşmiş Krallıq 20 yanvar 1992-ci ildə Qırğızıstanın müstəqilliyini tanıdı, diplomatik əlaqələr həmin il 12 iyun tarixində quruldu. Qırğızıstanın Birləşmiş Krallıqda ilk səfiri 1997-ci ilin sentyabrında gəldi. Qırğızıstan səfirliyi Londonun Marilebon rayonundakı Ascot House binasında yerləşir.

1992–2012-ci illərdə Britaniyanın Qazaxıstandakı səfiri Qırğızıstanda da akkreditə olunmuşdur. Bişkekdəki İngilis səfirliyi 2011-ci ilin dekabrında fəaliyyətə başladı. Qırğızıstandakı yeni səfir rəsmi olaraq 2012-ci ilin martında etimadnamələrinin surətlərini Xarici İşlər Nazirinə təqdim etdikdə vəzifəsinə başladı.

Öz növbəsində, son illərdə Qırğızıstan Respublikası Hökuməti aşağıdakı islahatları həyata keçirmişdir:

— sərmayələri təmin etmək və qorumaq üçün xarici investorlar üçün ən əlverişli tənzimləmə rejimini seçməyə imkan verən bir sabitləşmə rejimi tətbiq edilmişdir;
— Fəaliyyəti sahibkarların hüquqlarının və qanuni mənafelərinin dövlət müdafiəsinin təmin olunmasına və dövlət orqanları, yerli hakimiyyət orqanları, qurumlar və dövlət müəssisələri tərəfindən onlara riayət olunmasına yönəldiləcək Biznes Ombudsmanı İnstitutunun yaradılması haqqında fərman imzalandı. və vəzifəli şəxslər;
— 1 yanvar 2019-cu ildən etibarən Qırğızıstan Respublikasında iki il — 1 yanvar 2021-ci il tarixinədək qüvvədə olan sahibkarlıq subyektlərinin yoxlamalarına moratorium tətbiq edildi. On səlahiyyətli orqan tərəfindən həyata keçirilən sahibkarlıq subyektlərinin yoxlamalarına aiddir;
— maliyyə islahatlarının birinci mərhələsi başa çatdı, nəticədə bölgədəki maliyyə qanunvericiliyinin ən liberal şərtlərindən birinə sahib olduq;
— Dünya Bankının Doing Business — 2019 reytinqinin son hesabatında, Qırğızıstan Respublikası yerini 7 pillə yaxşılaşdıraraq dünyanın 190 ölkəsi arasında 70-ci yeri tutdu.

Aparılan islahatlara baxmayaraq, Qırğızıstan Respublikasının ölkənin və bütövlükdə regionun rəqabət qabiliyyətini artırmaq üçün əlavə işlər görməsi lazımdır.

Sonda Şarşev Qırğızıstan ilə İngiltərə arasında əməkdaşlıq üçün yüksək iqtisadi potensialın olduğunu və ikitərəfli münasibətlərimizin davamlı inkişaf etdiyini və strateji tərəfdaşlıq xarakterində olduğunu qeyd etdi. Qırğızıstan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi adından təşkilatçılara — Böyük Britaniyanın Qırğızıstan Respublikasındakı səfirliyinə, Britaniyanın işgüzar dairələrinin nümayəndələrinə bu forumda iştirak etdiklərinə görə minnətdarlığını bildirdi.

## İstinadlar
Gizli Silahlı Təşkilat

**Gizli Silahlı Təşkilat** və ya **OAS** () — XX əsrin 60-cı illərinin əvvəlində Fransada terrorçu hərbi faşist qruplaşması.

## Tarixi
Gizli Silahlı Təşkilat 1961-ci ilin yazında qatı müstəmləkəçi zabitlər və ifrat sağ siyasi xadimlər tərəfindən yaradılmışdır. Qruplaşmanın başlıca məqsədi Əlcəzairə istiqlaliyyət verilməsinə mane olmaq idi. Əlcəzair 1962-ci ildə istiqlaliyyət qazandıqdan sonra əsas fəaliyyətinin Fransaya və onunla qonşu ölkələrə çevirən OAS Fransanın demokratik qüvvələrinin təzyiqi ilə tezliklə ləğv edilmişdir. OAS başçıları uzunmüddətli həbs cəzalarına məhkum olunmuş, lakin 1968-ci il amnistiyasına əsasən azad edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Harrison, Alexander. *Challenging De Gaulle: The O.A.S and the Counter-Revolution in Algeria, 1954–1962*. New York: Praeger, 1989 .
* Henissart, Paul. *Wolves in the City: The Death of French Algeria*. New York: Simon & Schuster, 1970.
* Horne, Alistair, *A Savage War of Peace:Algeria 1954–1962*, New York: New York Review Books, 1977
*
Bəzi maraqlı hadisələr (internet serialı, 2021)

**Bəzi Maraqlı Hadisələr** () — rejissoru və ssenaristi İbrahim Büyükak olan NuLook Production imzalı 16 aprel 2021-ci ildə EXXEN-də yayınlanmağa başlayan Türkiyə istehsalı komediya internet serialı.

## Məzmun
Ailəsi üçün xəyallarından əl çəkməyən və dostları ilə İstanbula getməyən İbo, ailəsi və dostları ilə birlikdə Bursada yaşadıqları bəzi maraqlı hadisələr.

## Rollarda
*İbrahim Büyükak
*Zafer Algöz
*Füsun Demirel
*Meral Çetinkaya
*Özgür Emre Yıldırım
*Cemre Ebüzziya
*İdil Sivritepe

## Xarici Keçidlər
Sosial nüfuz

**Sosial nüfuz** — şəxsin, təşkilatın, yaxud baxışlar sisteminin hamı tərəfindən qəbul edilmiş təsiri. Nüfuz müəyyən xidmət, keydiyyət sayəsində yaranır. Təsir sahəsi və üsuluna görə siyasi, mənəvi, elmi və başqa nüfuz fərqləndirilir. Sinifli cəmiyyətdə dövlətli siyasi və hüququ nüfuz əsas rol oynayır. 

Cəmiyyət işlərinə kütlələrin fəal cəlb olunduğu sosializm quruculuğu şəraitində mənəvi nüfuzun rolu artır. Müasir burjua fəlsəfəsində nüfuzun təsirində bir-birinə zidd iki təmayül mövcuddur: ifrat təcəssümü faşizmdə tapılmış avtoritarizm, yaxud nüfuzun nihilistcəsinə inkarı. Nüfuzun əhəmiyyətinin qəbul edən marksizmə görə o xalqa, partiyaya təmənnasız xidmət ilə, gərgin əmək, işə dərindən yiyələnmək sayəsində qazanılmalıdır. Nüfuz şəxsiyyətə pərəstiş ilə bir araya sığmır. Tarixdə xalq kütlələrinin və şəxsiyyətin rolu haqqında marksizm-leninizm təlimi nüfuz barədə baxışların əsaslarıdır.

## İstinadlar
Tendeloyn (Manhetten)

**Tendeloyn** () ― XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş Nyu-York şəhərinin mərkəzi borosu Manhettində yerləşən keçmiş əyləncə və qırmızı işıqlar rayonu.

Ərazi əvvəlcə 24-cü küçədən 42-ci küçəyə və Beşinci prospektdən Yeddinci prospektə qədər uzanırdı. 20-ci əsrin əvvəllərində şimala doğru 57-ci və ya 62-ci küçəyə qədər və qərbə doğru Yeddinci prospektə qədər genişləndirildi və müasir NoMad, Çelsi, Cəhənnəm mətbəxi, Tikiş kvartalı və Teatr kvartalı rayonların ərazilərini əhatə etməyə başladı.

## İstinadlar
Herman Obert

**Herman Yuli Obert** (; ) — Almaniya mühəndisi və alimi. Raket texnikası pionerlərindən biridir.

## Həyatı
Herman Yuli Obert 25 iyun 1894-cü ildə o vaxtlar Avstriya-Macarıstan imperiyasının bir parçası olan Rumıniyanın Sibiu şəhərində anadan olmuşdur. 1938–1940-cı illərdə Avstriyada, 1940–1945-ci illərdə Almaniyada raket texnikası sahəsində tədqiqatlar aparmışdır. 1950–1953-cü illərdə İtaliyada, 1955–1958-ci illərdə ABŞ-də raketlərin hazırlanması ilə bağlı işlərdə iştirak etmişdir. Raket mühərrikləri, raketlərin uçuş nəzəriyyəsi və atmosferin tədqiqi üçün raketlərdən istifadə sahəsində çalışmışdır. O, Raket Texnikası və Kosmik Uçuş üzrə Alman Cəmiyyətinin təşkilatçılarından biridir. Herman Yuli Obert 28 dekabr 1989-cu il tarixində, 95 yaşında Qərbi Almaniyanın Nürnberq şəhərində vəfat etmişdir.

## İrsi
1951-ci ildə Raket Texnikası və Kosmik Uçuş üzrə Alman Cəmiyyəti raket texnikası və kosmonavtika sahəsində əsaslı tədqiqatlar və görkəmli xidmətlər üçün Obert medalı təsis etmişdir. 1963-cü ildən həmin cəmiyyət Obertin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Herman Obert Kosmos Muzeyi
Manavqat

**Manavqat** — Türkiyənin Antalya iilində, Antalya şəhərindən  məsafədə yerləşən ilçə və şəhər. Şəhərin yaxınlığında Manavqat çayının üzərində yerləşən eyniadlı şəlalə var. İlçənin əhalisi 2020-ci il siyahıyaalmasında 242 490 nəfər olmuşdur.

## Coğrafiya
Şimalda Tavr dağları ilə Aralıq dənizi sahilindəki qumlu çimərliklər arasında yerləşən ilçənin çox hissəsi düzənlik ilə əhatə olunmuşdur. Ərazi məhsuldar təsərrüfat sahəsidir və odur ki, Manavqatda əkinçilik yaxşı inkişaf etmişdir. Əhali taxıl, susam və bir çox meyvə-tərəvəzin yetişdirilməsi və heyvandarlıqla məşğuldur. Son illərdə ilçə ərazisində zeytun da əkilməyə başlamışdır. İlçədə inkişaf etmiş tək sənaye yeyinti sənayesidir. Buna görə də yerli iqtisadiyyat sadəcə kənd təsərrüfatı və turizmə bağlıdır.

Dağlar meşələrlə və tipik Aralıq dənizi kolluqları ilə örtülmüşdür. Daha yüksək dağlarda kiçik ovalar var və buralar ənənəvi yörük köçəriləri tərəfindən yaylaq olaraq istifadə olunur. Manavqat Aralıq dənizi iqlimi üçün tipik olan isti, quru yaz və isti, nəmli qışa malikdir. Temperatur nadir hallarda donmağa düşür.

İlçə Manavqat çayı ilə suvarılır və ərazidə hidroelektrik enerjisi üçün iki bənd var. 2001-ci ildə bu su anbarlarından İsrail, Malta və Kipr də daxil olmaqla digər Aralıq dənizi ölkələrinə su ixrac etmək planları irəli sürülsə də, bu layihə 2006-cı ildən bəri dayandırılmışdır.

## Tarix
Ərazidə eramızdan əvvəl VI əsrə aid Side və Selqe antik şəhərlərinin qalıqları mövcuddur. Manavqat 1220-ci ildə Səlcuqilər, 1472 -ci ildə isə Osmanlı imperiyası tərəfindən tutulmuşdur. Şəhər də "Zindan kalesi" adlı qəsr var.

## Turizm
 uzunluğundakı isti, günəşli sahil zolağı, qumlu çimərliklər, uzun çay və şəlalə, dağlar və meşələr də daxil olmaqla bir çox xüsusiyyəti özündə birləşdirən Manavqat əhəmiyyətli turizm sənayesinə malikdir. İlçənin mətbəxinə Aralıq dənizindən tutulmuş balıqlar daxildir.

### Maraqlı yerlər

* Köprülü kanyon — meşəlik milli parkın ortasında yerləşən kanyon raftinq üçün məşhurdur.
* Antik şəhərlər:
** Side
** Selevkiya
** Selqe
* Manavqat şəlaləsi
* Oymapınar bəndi
* Tilkiler mağarası

## Həmçinin bax

* Türkiyə meşə yanğınları (2021)

## İstinadlar
Oberton

**Oberton** (alman dilində *ober* – yuxarı+ton) — mürəkkəb rəqsin əsas tona nisbətən daha yüksək tezliyə malik sadə tonları. Əsas ton kimi şərti olaraq birinci oberton götürülür. Rəqs tezliklərinin nisbətən tam ədədlərin nisbətən (1:2:3:4 və s.) kimi olan obertonlar harmonik overton adlanır. Musiqi səsi tondan və harmonik obertondan ibarətdir. Səslənən simin, hava sütununun tezliklərinin nisbəti həm tam ədəd, həm də 1/2:1/3:1/4 və s. kimi də göstərilir. Oberton əsas tondan çox zəif olduğundan və ona qarışaraq səsləndiyindən onu bilavasitə atırmaq olmur. Obertonun xarakteri eyni zamanda səsin xüsusiyyətini və ya tembrini müəyyən edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Obluçye

**Obluçye** (, ) — Rusiyanın Xabarovsk diyarında, Yəhudi Muxtar Vilayətində şəhər. Obluçye rayonunun mərkəzidir. Xilqan çayı (Amurun qolu) sahilindədir. Dəmiryol stansiyası və dəmiryol nəqliyyat müəssisələri var.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Законодательное Собрание Еврейской автономной области. Закон №982-ОЗ от 20 июля 2011 г. "Об административно-территориальном устройстве Еврейской автономной области". Вступил в силу через 10 дней после дня официального опубликования. Опубликован: "Биробиджанская звезда", №54, 29 июля 2011 г.
* Законодательное Собрание Еврейской автономной области. Закон №338-ОЗ от 2 ноября 2004 г. "О границах и статусе городских, сельских поселений в составе Облученского муниципального района", в ред. Закона №312-ОЗ от 5 июня 2013 г. "О преобразовании муниципальных образований "Пашковское сельское поселение" и "Раддевское сельское поселение" в составе Облученского муниципального района Еврейской автономной области и о внесении изменений в Закон Еврейской автономной области "О границах и статусе городских, сельских поселений в составе Облученского муниципального района"". Вступил в силу через 10 дней после дня официального опубликования. Опубликован: "Биробиджанер штерн", №92, 23 декабря 2004 г.
* 

## Xarici keçidlər
Oğuz-Həzbani münaqişəsi

**Oğuz-Həzbani münaqişəsi** Rəvvadilər dövləti ərazisində yerləşdirilən, Boğa, Göy Daş, Mənsur və Dana rəhbərliyindəki oğuz türkləri ilə bölgədə yerləşən Həzbanilər arasında baş vermişdir.

## Erkən dövr
Oğuzların Azərbaycana gəlişi Rəvvadi hökmdarı Vəhsudanın (1025–1058) dəvəti ilə olmuşdur. Vəhsudan, ərazidəki digər dövlətləri öz təsiri altına almaq üçün oğuzlarla ittifaq qurmuşdur. Ancaq qısa müddət sonra Vəhsudanla oğuzların ittifaqı dağıldı. Vəhsudanın onlara qarşı hazırladığı xəyanət planı ortaya çıxınca, oğuzlar dostluqlarını pozdular və Rəvvadi mülklərini talan etməyə başladılar. Oğuzlar narazılıqlarını büruzə vermək üçün Marağada bir məscidi də yandırdılar.

Bundan başqa, oğuzlar Həzbaniyye oymağından və xalqından çoxlu insanı qılıncdan keçirdilər. Bu hadisənin əslində Vəhsudanın istəyi ilə meydana gəldiyi haqqında məlumatlar vardır. Zira, Vəhsudan ilə Həzbaniyye oymağı başçısı Əbul-Heyca ibn Rəbibüddövlə bir-birlərinə düşmən idilər.

Ancaq Vəhsudan köhnə düşmənlərini zəiflətdikdən sonra oğuzların böyük bir siyasi və əsgəri güc kimi ortaya çıxmasından narazıydı. Bu məqsədlə Əbul-Heyca ilə ittifaq qurdu və oğuzlara qarşı düşmənçiliyini açıq şəkildə büruzə verdi. Bu vəziyyət qarşısında xeyli güclənən Vəhsudanla müharibə edə bilməyəcəklərini başa düşən oğuzlar Azərbaycanı tərk edib İraq tərəfinə getdilər.

Ancaq oğuz sərkərdəsi Dananın əmrindəki oğuz birlikləri Vəhsudanla qurduqları yaxşı münasibətlər sayəsində Urmiyaya yerləşdilər. Vəhsudan, Dananın qohumlarından bir qızla evləndi və oğuzları, xüsusilə də bu ərazilərdəki bəylərin gözünü qorxutmaq üçün Urmiyaya yerləşdirdi. Bu oğuz türkmənlərin Azərbaycanda ilk məskunlaşmasıdır.

## 1038-ci ildən sonra
1038-ci ildə Dananın idarəsində Urmiyada məskunlaşan oğuzlar Ərməniyyə ərazisində məskunlaşmış yerli əhaliyə hücum etdilər. Cərəyan edən hadisələrin sonunda oğuzlar əsir və qənimətlərlə geri dönmüşdür. Oğuzların bu zəfərinin arxasından Urmiyə ətrafında mövcud olan Həzbanilər sülaləsinə qarşı müharibə etdikləri məlumdur. Xüsusilə Vəhsudanın xahişi ilə bu əraziyə yerləşən Dananın qüvvətləri Həzbani Əbul-Heyceya gözdağı verirdilər. Oğuzların rahat hərəkəti və istədiklərini etmələri Əbul-Heycanı çox əsəbiləşdirmişdir. Buna görə, bütün gücünü yığıb onlarla vuruşmağa başladı. Bunun nəticəsində oğuzlar buradakı Həzbani idarəsindəki kəndlərə hücum etdilər. Talan və çoxlu insanın öldürülməsi Həzbanilərin geri çəkilməsinə səbəb oldu. F. Sumər haqlı olaraq, Vəhsudanın qız qohumluğu əvəzində başlıq pulu olaraq Urmiyəni Danaya dirlik payı verdiyini qeyd etməsi bu hadisələrlə əlaqədardır.

## İstinadlar
* Əkbər N. Nəcəf. Səlcuqlu dövlətləri və atabəyləri tarixi (Oğuzların ortaya çıxmasından — XIV əsrə qədər). Bakı: Qanun, 2010.
Viktor Obnorski

**Viktor Pavloviç Obnorski** (; ) — Rusiya inqilabçısı.

## Həyatı
Viktor Pavloviç Obnorski 23 noyabr 1851-ci il tarixində Rusiya imperiyasının Voloqda quberniyasındakı Qryazovetsdə anadan olmuşdur. O, 1871–1872-ci illərdə Peterburqda fəhlə dərnəklərinin yaradılmasında iştirak etmişdir. Obnorski 1873-cü ildən gizli fəaliyyətə keçmiş, bir müddət London, Paris və Cenevrə şəhərlərində yaşamışdır. O, "*Rus fəhlələrinin Şimal ittifaqı*"nın təşkilatçılarından və proqramın müəlliflərindən idi. Obnorski 1879-cu ildə olunmuş, 10 il katorqa cəzasına məhkum edilmişdir. O, 1909-cu ildən Kuznetsk şəhərində (indiki Novokuzentsk) polisin nəzarəti altında yaşamışdır. Oktyabr inqilabına şahid olan Obnorski 17 aprel 1919-cu il tarixində, 67 yaşında, müvəqqəti Rusiya dövlətinin Tomsk şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Невский В. И. История РКП(б). Краткий очерк. — Репринт 2-го издания 1926 г. «Прибой». — Санкт Петербург: Новый Прометей, 2009. — 752 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-9901606-1-3.
* Левицкий В. Виктор Обнорский — основатель Северного Союза русских рабочих. — М.: Изд-во Всесоюзного общества политкаторжан и ссыльно-поселенцев, 1929.
* Е. М. Жуков Гл. редактор. Обнорский Виктор Павлович // Советская историческая энциклопедия. — Москва: издательство «Советская энциклопедия», 1967. — Т. 10 НАХИМСОН-ПЕРГАМ. — С. [396—397] (стб. 1040 с илл. и карт.). — 59 500 экз.
* Егоров, Василий Александрович. Обнорский Виктор Павлович. — Вологда: Книжное издательство, 1962. — 30 с.
Obninsk

**Obninsk** () — Rusiyanın Kaluqa vilayətində şəhər. Protva çayı (Okanın qolu) sahilindədir. Dəmiryol stansiyası var. Dünyada ilk AES 1954-cü ildə Obninskdə tikilmişdir. Mühüm elmi mərkəzdir. Elmi-tədqiqat institutları, seysmoloji rəsədxana, tibb məktəbi, muzey və s. var.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Законодательное Собрание Калужской области. №473 27 марта 1996 г. «Устав Калужской области», в ред. Закона №681-ОЗ от 27 февраля 2015 г. «О внесении изменений в Устав Калужской области». Опубликован: "Весть", №79, 9 апреля 1996 г.
* Законодательное Собрание Калужской области. Закон №7-ОЗ от 28 декабря 2004 г. «Об установлении границ муниципальных образований, расположенных на территории административно-территориальных единиц "Бабынинский район", "Боровский район", "Дзержинский район", "Жиздринский район", "Жуковский район", "Износковский район", "Козельский район", "Малоярославецкий район", "Мосальский район", "Ферзиковский район", "Хвастовичский район", "город Калуга", "город Обнинск", и наделении их статусом городского поселения, сельского поселения, городского округа, муниципального района», в ред. Закона №620-ОЗ от 29 сентября 2014 г. «О внесении изменений в Закон Калужской области "Об установлении границ муниципальных образований, расположенных на территории административно-территориальных единиц "Бабынинский район", "Боровский район", "Дзержинский район", "Жиздринский район", "Жуковский район", "Износковский район", "Козельский район", "Малоярославецкий район", "Мосальский район", "Ферзиковский район", "Хвастовичский район", "город Калуга", "город Обнинск", и наделении их статусом городского поселения, сельского поселения, городского округа, муниципального района"». Вступил в силу после официального опубликования, за исключением положений о муниципальном образовании "Город Калуга", для которых установлены иные сроки вступления в силу. Опубликован: "Весть", №402–404, 29 декабря 2004 г.

## Xarici keçidlər
*