open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cozef Mürrey

**Cozef Edvard Mürrey** (, [mɜ'riː]; )  —  Amerikalı cərrah-transplantoloq,  ilk böyrək nəqli əməliyyatı keçirmişdir. 1990-cı ildə Edvard Tomas ilə birlikdə "xəstəliklərin müalicəsində orqan və hüceyrə nəqli ilə bağlı kəşflərinə görə" Tibb üzrə Nobel Mükafatını aldı.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1993), Papa Elmlər Akademiyasının üzvü (1996).

## Bioqrafiyası
Cozef Mürrey 1 aprel 1919-cu ildə Milfordda anadan olub. Uşaqlıq və gənclik illərində Mürrey bir çox idmanla məşğul olurdu (Amerika futbolu, hokkey, beysbol). Müqəddəs Xaç Kollecinə yazıldıqda və beysbol oyunçusu olmağa hazırlaşanda laboratoriya hərəkətlərinin məşqlə üst-üstə düşdüyü ortaya çıxdı. Nəticədə beysboldan imtina etmək məcburiyyətində qaldı. Kolleci bitirdikdən sonra Mürrey Harvard Universiteti Tibb Məktəbində tibb təhsili aldı, sonra hərbi xidmətə başladı və Pensilvaniyadaki Valey Forqe Ordu Xəstəxanasında cərrahiyyə təhsili aldı. 1990-cı ildən bəri, Cozef Edvard Mürrey Papa Elmlər Akademiyasının üzvüdür.

## İstinadlar
Corcinyo Veynaldum

**Corcinyo Qrecon Emil Veynaldum** (; ) — Seriya A təmsilçisi "Roma" klubunda yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Niderland futbolçusu.

## İstinadlar
Eli Dükommen

**Eli Dükommen** (,19 fevral 1833, Cenevrə, İsveçrə — 7 dekabr 1906, Bern, İsveçrə) — isveçrəli jurnalist, pasifist, 1902-ci il Nobel sülh mükafatı laureatı (Karl Albert Qoba ilə birlikdə).

## Həyatı
Eli Dükommen 1833-cü il fevralın 19-da Cenevrə şəhərində anadan olub.

Saatsaz ailədə üç uşaqdan ən kiçiyi olaraq dünyaya gəlib. Ali təhsilinin olmamasına baxmayaraq, 17 yaşında varlı bir ailənin evində şəxsi müəllim olaraq çalışırdı. Üç il sonra məktəbdə müəllimlik etməyə başladı və iki il sonra "Cenevrə Xülasəsi" () jurnalının redaktoru oldu. Jurnaldakı fəaliyyətini 1857-ci ilə qədər davam etdirdi və beş il sonra Cenevrə kantonunun kansleri vəzifəsinə təyin edildi.

1865-ci ildə Bernə köçdükdən sonra *Progress* jurnalını qurdu. 1868-ci ildən bəri, Beynəlxalq Sülh və Azadlıq Liqası tərəfindən nəşr olunan "Avropa Birləşmiş Ştatları" () bülleteninin redaktoru idi. 1891-ci ildə Karl Albert Qoba ilə birlikdə Avropa pasifist təşkilatlarının hərəkətlərini koordinasiya edən Beynəlxalq Sülh Bürosunun qurucusu oldu. Bu fəaliyyətlərinə görə də büronun təsisçiləri 1902-ci ildə Nobel sülh mükafatına layiq görülmüşlər.

Elie Dükommen həm də şair və tərcüməçi idi. 1886-cı ildə "Son təbəssümlər" () adlı şeir kitabı nəşr olundu. Üstəlik, 1875-ci ildən inşası davam edən Yura-Bern-Lütsern dəmir yolunun, 1903-cü ildə dövlət tərəfindən satın alınmasına qədər baş katibi idi. Dükommen üçün əsas gəlir mənbəyi bu fəaliyyət idi.

Elie Dükommen 7 dekabr 1906-cı ildə Bern şəhərində vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eli Dükommeninin bioqrafiyası
Kabriolet (mahnı)

**"Kabriolét"** —  Lyubov Uspenskaya üçün bəstələnmiş mahnı. 1992-ci ildə yazılmış mahnı müğənninin vizit kartı hesab olunur. Musiqisi Qari Qolda, sözləri İlya Reznikə məxsusdur. 
## Tarixi
"Kabriolet" mahnısını 1972-ci ildə, 25 yaşında  SSRİ-dən ABŞ-yə mühacirət etmiş və Yuri Silantyevin rəhbərliyi ilə Mərkəzi Televiziya və Ümumittifaq Radiosunun Variety Simfonik Orkestrinin  saksofonisti kimi fəaliyyət göstərmiş amerikalı caz musiqiçisi Qari Qold bəstələmişdir. "Kabriolet"in sözləri bir zamanlar Rusiyada öz mahnıları ilə məşhur olan İlya Reznik tərəfindən yazılmışdır.

İlya Reznik teatrı ilə birlikdə ABŞ-a qastrol səfərinə gəldiyi zaman Qari Qoldla  tanış olmuşdur. İlya Rezniki tanımayan və onun yazdığı əsərləri haqqında məlumatı olmayan Qold, Reznikin şeirlərini eşidir və müəllifini soruşur. Bu cəhalətdən təəccüblənən Reznik, şeirin ona məxsus olduğunu bildirir. Beləliklə, Qoldun təklifi ilə onlar əməkdaşlıq etməyə başlayırlar .
 
Birgə əməkdaşlıq dövründə 35 mahnı yazmış, 2 albom çıxarmışlar.

Qold, Rezniki  məşhur restoran müğənnisi Lyubov Uspenskaya ilə tanış etmişdir. Bundan sonra Reznik müğənni üçün silsilə mahnılar yazmışdır. İlk mahnılar "Rusiya" və "Lənət olsun sənə" adlanırdı. Daha sonralar "Kabriolet" yazıldı .

Qari Qold üçün bu, yeni bir təcrübə idi:

Qoldun özünün dediyinə görə, Reznik bəstəkarın o dövrdə sürdüyü avtomobildən - Mersedes kabrioletindən  ilham alaraq “Mən kabrioletə minib harasa gedəcəyəm” şeirini yazmışdır.

1995-ci ildə "Kabriolet" "İlin mahnısı" televiziya festivalının laureatı oldu .

Mahnı Lyubov Uspenskayanın vizit kartı oldu .

2009-cu ildə Uspenskaya, "Cümhuriyyətin Mülkiyyəti" proqramının "City Romance" buraxılışında "Kabriolet" mahnısını səsləndirdi. O özü mahnı seçimindən çox da məmnun deyildi:

Müxtəlif dövrlərdə "Kabriolet"i Qari Qold özü - instrumentalist (sakofon solo)  və vokal ifaçısı kimi ifa etmişdir. 
Sonralar Maşa Rasputina "Kabriolet" mahnısının başqa variantını yazdı .

## Həmçinin bax
Qold Qari
## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
*  (видео)
* 
* 
*  (видео)
## Kliplər, studiya çəkilişləri və canlı ifa
* 
* 
* 
* 
* 
*
Papa Elmlər Akademiyası

**Papa Elmlər Akademiyası** () — 1847-ci ildə Roma Katolik Kilsəsi tərəfindən qurulan papa akademiyalarından biri. Papa Elmlər Akademiyasının məqsədi riyazi, fiziki və təbiət elmləri və əlaqəli teoloji sualları araşdırmaqdır.

## Akademiyanın işi
Bu gün Akademiyanın işi altı əsas məsələyə yönəlib:

* (a) əsas elm,
* (b) qlobal problemlərin elmi və texnologiyası,
* (c) Üçüncü Dünya problemlərinin həllində elm,
* (d) elm etikası və siyasəti,
* (e) bioloji tədqiqat etikası,
* (f) epistemologiya.
Bu suallar doqquz fənə bölünür:

* Fizika və əlaqəli fənlər
* Astronomiya
* Kimya
* Yer və Ətraf Mühit Elmləri
* Həyat elmləri (botanika, aqronomiya, zoologiya, genetika, molekulyar biologiya, biokimya, nevrologiya, cərrahiyyə)
* Riyaziyyat
* Tətbiqi Elm
* Fəlsəfə
* Elmlər tarixi.

## İstinadlar
Aspirant Teoloji İttifaqı

**Aspirant teoloji birliyi**, **QTU** () — Berkli şəhərində doqquz müstəqil seminariya və on bir tədqiqat mərkəzinin birləşməsi.

## Tarixi
QTU 1962-ci ildə qurulmuşdur və Berkli Kaliforniya Universitetinin törəməsidir. QTU-nun İlahiyyat Fakültəsi ABŞ-də ən böyüyüdür. QTU, Berklidəki Kaliforniya Universitetinin və Stanford Universitetinin kitabxanaları tərəfindən qəbul edilməsinə nəzarət edilən dünyanın ən böyük teoloji kitabxanalarından birini saxlayır. QTU-nun məktəb və seminariyalarının əksəriyyəti Kaliforniya Universitetinin Berkli şəhərciyinə bitişikdir. Tələbə sayı təxminən 1300 nəfərdir. QTU məktəblərinin ənənəvi teoloji fənlərdən əlavə tədris proqramı humanitar, mədəni və tarixi tədqiqatlar, mənəviyyat, fəlsəfə və fənlərarası tədqiqatları əhatə edir. QTU, aşağıdakı magistr dərəcələri üçün təhsil proqramları təklif edir: Sənət Ustası, İlahiyyat Magistri, İlahiyyat Magistri və (Berklidəki Kaliforniya Universiteti ilə əməkdaşlıqda) PhD və İlahiyyat Doktoru. Xristianlıq (Protestantizm, Katoliklik, Yunan Pravoslavlığı), İslam, Yəhudilik və Buddizm kimi dini ənənələrin nümayəndələri QTU-da təhsil alırlar. Bütün QTU tələbələri Berkli Kaliforniya Universitetində hər hansı bir kurs və mühazirədə iştirak etmək hüququna malikdirlər.

## İstinadlar
Üstəgəlmə

*Toplama — hesabın dörd əsas əməliyyatından biri.
*Üstəgəlmə (geologiya) — süxurlarda yatımın pozulmasının bir forması.
Vəcihə Qaşqa

**Vəcihə Qaşqa**() — krım tatar ictimai xadimi, krım tatar milli hərəkatının fəallarından biri. "Novaya qazeta" və digər krım tatar fəalları onu "vətənə yol açmış" "simvol" adlandırırdılar. 

## Həyatı
Vəcihə Qaşqa 1 iyul 1935-ci ildə Üsküt kəndində anadan olub. 9 yaşında ikən digər krım tatarları kimi sürgün edilib. Özbəkistana sürgün edilən o, 1950-ci illərdə Krım tatar milli hərəkatına qoşulub. 1960-ci illərin sonunda Krıma gəlməyə cəhd göstərib, lakin qeydiyyatının olmadığına görə buradan qovulub. 1969-cu ildə hadisə yenidən təkrarlanıb. 1974-cü ildə Andrey Saxarovun işə müdaxilə etməsindən sonra Krıma qayıda bilir. Sovet işğalı dövründə krım tatar milli fəalları daima öz toplantılarını Vəcihə xanımın evində keçirirdilər. Vəcihə xanım hərəkatda fəallıq göstərmiş müxtəlif tapşırıqları icra etmək üçün Moskvaya və Türkiyəyə yollanmışdır. Bundan başqa kütləvi tədbirlərin təşkilində də iştirak edib.

2012-ci ildə həyat yoldaşı vəfat edib. 

### Ölümü
Rusiya Federasiyasının Krımı ilhaq etməsindən sonra bir çox krım tatarı milli fəallar kimi təqiblərə məruz qalırlar. 23 noyabr 2017-ci ildə Vəcihə Qaşqa Simferopolda kafelərin birində bir neçə şəxslə birgə həbs edilir. 83 yaşlı Vəcihə Qaşqanın halı pisləşir onu xəstəxanaya aparanda yolda dünyasını dəyişir. Krım Tatar Milli Məclisinin sədri Refat Çubarov onun ölümündən sonra bəyan edib ki Vəcihə Qaşqaya qarşı zor tətbiq edilib. Ukrayna XİN-i ailəyə baş sağlığı verib. Ukraynanın prezidenti Pyotr Poroşenko isə baş verən hadisədə Rusiyanı təqsirləndirib.

## Həmçinin bax
* Hüseyin Kürkçü
* Yaqub Şakirəli
* Həmdi Giraybəy

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Веджіє Кашка: символ кримськотатарського національного руху / Vəcihə Qaşqa Krım tatar milli hərəkatının simvolu / ATR
Beynəlxalq Demokratiya Günü

**Beynəlxalq Demokratiya Günü** () — 2007-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası, demokratiyanın əsaslarını təbliğ etmək və dəstəkləmək məqsədi ilə 15 sentyabrı Beynəlxalq Demokratiya Günü kimi qeyd etməyi qərara aldı. Bu tarix 2008-ci ildə yeni və bərpa edilmiş demokratiyaların 20 illiyinə həsr olunan beynəlxalq konfransında müəyyən edilib. 

1997-ci ilin sentyabrında Parlamentlərarası Birlik Demokratiyaya dair Ümumdünya Bəyannaməsini qəbul etdi. Bu Bəyannamə demokratiyanın əsaslarını, demokratik hökumətin elementlərini və həyata keçirməsini və beynəlxalq demokratiya dairəsini təsdiqləyir.

Yeni və bərpa edilmiş demokratiyalar üzrə beynəlxalq konfranslar 1988-ci ildə Filippin prezidenti Korason Akinonun təşəbbüsü ilə "Xalq Hakimiyyəti İnqilabı" adlandırılan beynəlxalq konfrans Ferdinand Markosun 20 illik diktaturasını devirdikdən sonra başlayıb. Əvvəlcə hökumətlərarası forum olan Nanotexnologiyalar sahəsində tədqiqat və İnkişaf üzrə beynəlxalq konfrans (ICNRD) prosesi hökumətlərin, parlamentlərin və vətəndaş cəmiyyətinin iştirakı ilə üçtərəfli bir quruluşa çevrildi. 2006-cı ildə Qətərin Doha şəhərində baş tutan altıncı konfrans (ICNRD-6), prosesin üçtərəfli olmasını gücləndirdi və demokratiyanın təməl prinsiplərini və dəyərlərini təsdiqləyən bir bəyannamə və fəaliyyət planı ilə başa çatdı.

## İllik günün mövzuları
* 2009 - "Demokratiya budur ..."
* 2010 - "Demokratiya və Minilliyin İnkişaf Məqsədləri"
* 2011 - "Sülh və Demokratiya: elə edin ki, səsiniz eşidilsin"
* 2012 - "Demokratiya üçün Təhsil"
* 2013 - "Demokratiyanın səslərini gücləndirin"
* 2014 - "Demokratiyada gənclərin iştirakı"
* 2015 - "Vətəndaş cəmiyyəti üçün məkan"
* 2016 - "2030-cu ilə qədər davamlı inkişaf gündəliyi"
* 2017 - "Demokratiya və münaqişələrin qarşısının alınması"
* 2018 - "Stress zamanında demokratiya: Dəyişən dünya üçün həllər"
* 2019 - "İştirak"
* 2020 - "COVİD-19 pandemiyası zamanı demokratiyaya xidmət"
## İstinadlar
Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi

**Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi** (  ) — 2000-ci il 12 sentyabr tarixində Rusiya, İran və Hindistan arasında imzalanmış hökumətlərarası Saziş əsasında "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin təməli qoyulmuşdur. Azərbaycan bu Sazişə 2005-ci ildə qoşulmuşdur. Ümumilikdə 13 ölkə sözügedən Sazişi ratifikasiya etmişdir (Azərbaycan Respublikası, Belarus Respublikası, Bolqarıstan Respublikası, Ermənistan Respublikası, Hindistan, İran İslam Respublikası, Qazaxıstan Respublikası, Qırğızıstan Respublikası, Oman Sultanlığı, Rusiya Federasiyası, Tacikistan Respublikası, Türkiyə Respublikası, Ukrayna).

## Məqsədləri
Dəhlizin yaradılmasında məqsəd Hindistandan Rusiyaya, eləcə də Şimali və Qərbi Avropaya gedən yüklərin çatdırılma müddətini azaltmaqdır (hazırkı marşrut üzrə çatdırılma vaxtı 6 həftədən artıqdır, "Şimal-Cənub" vasitəsilə 3 həftə olması gözlənilir).

Şimali və Qərbi Avropa – Rusiya Federasiyası, daha sonra üç istiqamətdə nəzərdə tutulur:

Qafqaz – Fars körfəzi (Qərb marşrutu);
Mərkəzi Asiya – Fars körfəzi (Şərq marşrutu);
Xəzər dənizi – İran İslam Respublikası – Fars körfəzi (Mərkəzi marşrut).

## İştirakçı ölkələr

### Azərbaycan
"Şimal-Cənub" Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin Azərbaycan Respublikasının ərazisindən keçən hissəsində işlərin sürətləndirilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 dekabr 2015-ci il tarixli Sərəncamının icrası olaraq, aşağıdakı tədbirlər görülüb:

Astara (AR) – Astara (İİR) dəmir yolu xəttinin Astaraçay üzərindəki körpüyə qədər 8,3&nbsp;km yeni yol tikilib;
Astaraçay üzərində dəmiryol körpüsü inşa olunub;
Astaraçay üzərində dəmiryol körpüsündən İran İslam Respublikası ərazisində tikilmiş yük terminalına qədər 1,4&nbsp;km yol çəkilib.
 
Azərbaycan tərəfi Astarada (İran) 35 hektar ərazidə dəmir yolu stansiyasının tikintisi və yüklərin boşaldılması üçün terminalların inşasını davam edir.

Dəhliz çərçivəsində Azərbaycan dəmir yollarının İran dəmir yolları şəbəkəsi ilə birləşdirilməsi üçün:

6 mart 2019-cu il tarixində Qəzvin – Rəşt (175&nbsp;km) sahəsinin rəsmi açılış mərasimi keçirilib;
İran İslam Respublikası ərazisində Rəşt – Astara (167&nbsp;km) sahəsində dəmir yolu tikilməlidir.

28 mart 2018-ci il tarixində İran İslam Respublikası Prezidentinin Azərbaycana səfəri çərçivəsində "Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası arasında İran İslam Respublikası ərazisində Astara – Rəşt dəmir yolu hissəsinin tikintisinin maliyyələşdirilməsi haqqında Saziş" imzalanıb.

Dəhliz çərçivəsində bütün infrastruktur layihələri tamamlandıqdan sonra İran ərazisindən keçməklə Bakıdan Naxçıvan Muxtar Respublikasına dəmir yolu ilə birbaşa daşımaların təşkili mümkün olacaqdır.

Dəhlizlə ilkin olaraq il ərzində 5 mln. ton yükün daşınması, gələcəkdə isə 10 mln. tona qədər artırılması planlaşdırılır.

İran tərəfdən əsasən neft və neft məhsulları, mineral gübrələr, sement, kimyəvi məhsullar və s., İran istiqamətində isə taxıl məhsulları və meşə materialları daşınır.

## Mənbə
Voyçex Şesni

**Voyçex Şesni ** () —  "Barselona" klubunun qapıçısı kimi çıxış edən polşalı futbolçu.

## Karyera
Şesni 27 avqust 2024-cü ildə peşəkar futbol karyerasını başa vurduğunu açıqlayıb. O, bu açıqlamasından bir ay sonra, 2 oktyabr 2024-cü ildə futbola geri qayıtmış və La Liqa klubu "Barselona" ilə 2024-25 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalamışdır.

### Karyera statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Milan Şkrinyar

**Milan Şkrinyar** () — Slovakiyalı peşəkar futbolçu. Fransanın "Pari Sen-Jermen" klubu və Slovakiya milli komandasının mərkəz müdafiəçisi.

## Karyera statistikası

## Uğurları
**MŠK Jilina**

* Slovakiya Super Liqası: 2011–12
* Slovakiya Kuboku: 2011–12

**İnter Milan**

* A Seriyası: 2020–21
* UEFA Avropa Liqasının ikincisi: 2019–20

**Slovakiya**

* Kral Kuboku: 2018

**Fərdi**

* Peter Dubovský Mükafatı: 2016
* UEFA 21 Yaşadək Avropa Çempionatında turnirin rəmzi Komandasının üzvu: 2017
* Slovakiyada ilin futbolçusu: 2019

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Peenemünde

**Peenemünde** (Almanca tələffüz: [peːnəˈmʏndə], ingiliscə: "Peene [River] Mouth") — Almaniyanın Meklenburq-Vorpommern şəhərinin, Vorpommern-Greifswald regionundakı Usedomun Baltik Adasında yerləşən bir bələdiyyədir. Həm də Usedom-Nord (bələdiyyə konfederasiyası) və *Amt*ın bir hissəsidir. Cəmiyyət daxilində, dünyanın ilk funksional genişmiqyaslı maye yanacaqla hərəkət edən Fau-2 raketinin hazırlandığı Peenemünde Hərbi Tədqiqat Mərkəzi ilə tanınır.

## İstinadlar
Yalançı yalançı

**Yalançı yalançı** () — 1997-ci il ABŞ istehsalı komediya filmi.

## Məzmun
Los Anclesli vəkil Fletcher Reede 5 yaşındakı oğlu Maksın ad günü şənliyinə getməmək üçün yalan danışır. Çünkü müdirü Miranda ilə sevişmək kimi vacib bir işlə məşğuldur. Balaca Max da tortunun şamlarını söndürərkən atasının sadəcə bir gün müddətində yalan deməməsini arzu edər və bu arzusu qəbul olar. Bundan sonra sabahkı gündən etibarən Fletcher əvvəllər davamlı yalan danışaraq iş yerində çıxmadığı telefonlarla çıxar. İş dostları haqqında nə düşünürsə açıq-açıq deyər və bunlar sadəcə başlanğıcdır.

## Rollarda
* Jim Carrey — Fletcher Reede
* Maura Tierney — Audrey Reede
* Justin Cooper — Max Reede
* Cary Elwes -Jerry
* Jennifer Tilly — Samantha Cole
* Amanda Donohoe — Miranda
* Swoosie Kurtz — Dana Appleton
* Jason Bernard — Hakim Marshall Stevens
* Anne Haney — Greta
* Mitchell Ryan — Xanım Allan
* Krista Allen — Liftdəki qadın
* Randall "Tex" Cobb — Skull
* Eric Sharp — Təlxək Sharpo

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Karol Linetti

**Karol Linetti** () — Polşalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Torino" klubu və Polşa milli komandasının yarımmüdafiəçisi.

Linetti Polşa milli komandasında, 18 yanvar 2014-cü ildə Norveçə qarşı oyunda debüt edir və ilk oyunda milli komandanın heyətində ilk qolunu vurur.

O, həmçinin Avro 2016-da, Polşa milli komandasının üzvü idi. 2018-ci ilin iyun ayında Rusiyada təşkil edilən 2018 FIFA Dünya Kuboku zamanı Polşanın 23 nəfərlik heyətində yer alıb.

## Karyera statistikası

### Klub

### Milli komanda

#### Milli komandadakı qolları
: *Hesablar və nəticələr ilk növbədə Polşanın qol sayını göstərir.*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İvan Perişiç

**İvan Perişiç** () — Xorvatiyalı peşəkar futbolçu. İngiltərənin "Totenhem" klubu və Xorvatiya millisinin oyunçusu. Əsasən cinah yarımüdafiəçisi olsa da, hücumameyilli yarımmüdafiəçi və ya ikinci hücumçu kimi də çıxış edir.

## Karyera statistikası

### Klub

### Milli komanda

## Titulları
**Borussiya Dortmund**

* Bundesliqa: 2011–12 
* DFB-Pokal: 2011–12 

**Volfsburq**

* DFB-Pokal: 2014–15 
* DFL-Supercup: 2015 

**Bayern Münhen**

* Bundesliga: 2019–20
* DFB-Pokal: 2019–20 
* UEFA Çempionlar Liqası: 2019–20

**İnter Milan**

* A Seriyası: 2020–21

**Xorvatiya**

* FIFA Dünya Kuboku ikincisi: 2018

**Fərdi**

* Belçika Pro Liqasının ən çox qol vuran oyunçusu: 2010–11
* Belçikada ilin Peşəkar Futbolçusu: 2010–11
* Vatrena krila: 2014

**Orden**

* Duke Branimir ordeni: 2018

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cənab Bəli

**Cənab Bəli** () — Peyton Ridin rejissoru olduğu və baş rolda Cim Kerrinin yer alıdığı 2008-ci il istehsalı komediya filmi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kandi

**Kandi** () və ya **Senkadaqalapura** (*Senkadagalapura*) — Şri-Lankada şəhər. Bu şəhər qədim krallar dövrünün son paytaxtı olub. Burada çoxlu park, abidə, şəhər mərkəzində isə göl var. Eyni zamanda Buddanın müqəddəs evlərindən biri burada yerləşir. Mərkəzi Əyalətin paytaxtı, Kandi Bölgəsinin inzibati mərkəzi. Əhalisi — 161 min nəfər (2001).

XIV əsrdə adanın qədim paytaxtlarından biri olan dəniz səviyyəsindən 500 m yüksəklikdə qurulmuşdur. 1988-ci ildə tarixi mərkəz YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edildi.

## Görməli yerləri
* Kandi, Asiyanın ən böyük botanika bağlarından birinə — Peradeniyada yerləşən Kral Botanika Bağlarına ev sahibliyi edir.
* Şəhər Kandi dövlətinin hökmdarlarının sarayını və XIX əsrin müstəmləkə binalarını Viktoriya üslubunda qoruyub saxladı.


Sri Lanka, Panorama of Kandy city on hills.jpg|Təpələrdə şəhərin mənzərəsi
Sri Lanka, Kandy lake.jpg|Kandi gölü
Sri Lanka, Kandy in rain.jpg|Yağış zamanı Kandi
SL Kandy asv2020-01 img34 Sacred Tooth Temple.jpg|Məbəd qülləsi


## İstinadlar
Pol D'Esturnel de Konstan

**Pol D'Esturnel de Konstan** (; ) — Fransız diplomatı və ictimai xadimidir.

Fransa ilə qonşu ölkələr arasında arbitraj müqavilələri bağladığı üçün ona verilən 1909-cu il Nobel mükafatı laureatıdır. Fransızdır. Elə həmin il onunla bərabər Belçikalı Ogüst Beyernar da Mükafat aldı.

## Karyerası
Fransız diplomatı, sülh müdafiəçisi, pasifist. Bütün ömrünü müxtəlif ölkələrdə diplomatik xidmətə və Avropa dövlətlərinin dinc qonşuluğunun qurulmasına həsr etmişdir. Silahların məhdudlaşdırılmasına dair 1899-cu il konfransı da daxil olmaqla bir sıra beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir. 1918-ci ildə Millətlər Birliyinin fikir və layihəsinin əsas inkişaf etdiricilərindən və tərəfdarlarından biri olmuşdur.

## Bioqrafik faktlar
Kübar bir ailədən idi. Elmi dərəcələri vardı. Geniş maraqları olan bir adam idi — Qədim Yunanıstan haqqında bir kitab, Piqmalion mifinə əsaslanan pyes yazmışdı. Birinci Dünya müharibəsi dövründə, pasifist olmasına baxmayaraq, vətəni Fransaya bacardığı qədər kömək etdi — ailə qalasını xəstəxanaya çevirdi, alman sualtı qayıqlarına qarşı təsirli tədbirlər tapmağa çalışdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ogüst Beyernar

## Mənbələr
* http://nobmir.org.ru/page.php?id=119
* Информация на сайте Нобелевского комитета
Nqolo Kante

**Nqolo Kante** (; ) — Mali əsilli Fransız futbolçu, İngiltərənin Çelsi klubunun və Fransa millisinin müdafiə yarımmüdafiəçisi. 2018-ci ildə Dünya Çempionu. 2020/21 UEFA Çempionlar liqası qalibi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Təmiz Nohurlar

thumb|right|250px|Təmiz Nohurlar.

thumb|right|250px|Təmiz Nohurlar. Gecə panoramı.

**Təmiz Nohurlar** () — Moskva şəhərinin Basmannı rayonunun Bulvar halqasında yerləşən böyük nohur. 

Nohurun adı Turgenev Meydanı və Sretenski bulvarından Pokrovka küçəsinə doğru uzanan Çistoprudnı Bulvarına və Moskva Metropolitenindəki Çistye Prudı stansiyasına verilmişdir. 

Nohurlar Raçka çayı üzərində, XVII əsrdə Ağ Şəhərin divarları altından axan bəndlə meydana gəlmişdir. İndiki dövrdə, biri istisna olmaqla, bütün nohurlar kimi, çay da yeraltı axır . Təmiz Nohurlar su boruları sistemi ilə qidalanır.

XVII əsrdə insanlar zibilləri və tullantıları çaya və gölməçələrə ataraq oranı "Çirkli Nohurlar" adlandırırdılar. 1703-cü ildə hovuzlar, yaxınlıqdakı Menşikov Qülləsini inşa edən Şahzadə Menşikov tərəfindən alınmışdır. Beləliklə, hovuzlar zibildən təmizlənmiş və yenidən əvvəlki vəziyyətinə qaytarılmışdır.

"Təmiz" adlandırıldığı vaxtdan bəri, hovuzlar moskvalılar üçün gəzinti və istirahət üçün ən sevimli yerlərdən birinə çevrilmişdir. Yerli sakinlər, əsasən, yayda qayıq sürürlər, qışda isə xizəklə sürüşürlər. Məşhur xizəkçilərdən  Nikolay Strunnikovun, Vasili İppolitovun və Yakov Melnikovun Təmiz Nohur buzunda məşq edirlər . 1958-ci ildə Təmiz Nohurlardakı qayıq stansiyası bağlandı. 1999-cu ildə isə yenisi açıldı . 1960-cı ildə nohur sahilləri daşlarla, altı il sonra isə betonla möhkəmləndirildi .
## Müasir vəziyyəti
1990-cı ildə "Təmiz nohur" adı 1935-1990-cı illərdə "Kirov" adlandırılan Moskva metrosuna verilmişdir. 1990-cı illərdən başlayaraq, Təmiz Nohur, bohemlərin və qeyri-rəsmi qrupların, alternativ musiqini sevənlərin və başqalarının toplandığı  "əyləncə məkanı"na çevrilmişdir. Adətən, istirahət üçün gələnlər Aleksandr Qriboyedovun abidəsinin yanında, skamyalarda və Təmiz Nohurlar Bulvarının qərb hissəsindəki fəvvarənin ətrafında görüşür və buranı "PE", "Çistaki" və ya sadəcə "Çistye" adlandırırlar.

Təmiz Nohur yaxınlığında bir çox restoran və kafe var. Hal-hazırda hovuz yaxınlığındakı ərazi həm də hər cür siyasi nümayişlər və futbol qələbəsini qeydetmə tədbirləri üçün nəzərdə tutulmuşdur. Burada tez-tez müxtəlif fleşmob aksiyaları keçirilir. Qışda nohurdan buz meydançası kimi istifadə olunur.

Təmiz Nohur yaxınlığında, əsasən, foto sərgilər təşkil edilir. Rəssamlar və fotoqraflar yoldan keçənlərin onlarla tanış olması üçün əsərlərini  hovuz boyunca stendlərdə nümayiş etdirirlər .

## Qalereya

ЧИСТЫЕ ПРУДЫ МОСКВА.jpg
ЧИСТЫЕ ПРУДЫ.jpg


## İstinadlar
Beynəlxalq Miqrantlar Günü

**Beynəlxalq Miqrantlar Günü** () — 18 dekabr 1990-cı ildə Baş Assambleya Bütün fəhlə mühacirlərin və onların ailə üzvlərinin hüquqlarının müdafiəsi haqqında beynəlxalq Konvensiyanı qəbul etdi.

Hər il dekabrın 18-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı BMT ilə əlaqəli Beynəlxalq Miqrasiya Agentliyi vasitəsilə təxminən 272 milyon miqrant, o cümlədən 41 milyondan çox məcburi köçkün və qarşılaşdıqları problemləri qeyd etmək üçün beynəlxalq miqrant günündən istifadə edir.

Bu qlobal tədbir Beynəlxalq Miqrasiya Agentliyinin 500-ə yaxın ölkə nümayəndəliyi və bölmələri, beynəlxalq və milli tərəfdaşlarının təşkil etdiyi tədbirlərin dəstəyi ilə miqrasiya, sosial birlik, ləyaqət, istismar, miqrasiyanın müdafiəsi kimi mövzuların geniş spektrini nəzərdən keçirir, bu prinsip əsasında humanist və nizamlı miqrasiyanın miqrantlara və cəmiyyətə fayda gətirməsini nəzərdə tutur.

## Günün səbəbləri
1997-ci ildə Filipinlilər və digər Asiya miqrant təşkilatları dekabrın 18-ni miqrantlarla Beynəlxalq Həmrəylik Günü kimi qeyd etməyə və təbliğ etməyə başladılar. Bu tarix ona görə seçilib ki, BMT-nin Bütün fəhlə mühacirlərin və onların ailə üzvlərinin hüquqlarının müdafiəsi haqqında beynəlxalq Konvensiyası məhz 18 dekabr 1990-cı ildə qəbul edilib.

Bu təşəbbüsə əsaslanaraq, 18 dekabr tarixində Miqrant Hüquqları Beynəlxalq Təşkilatı və Beynəlxalq Miqrant Hüquqları Konvensiyasının təsdiqinə dair Qlobal Kampaniyanın və bir çox digər təşkilatın dəstəyi ilə 1999-cu ilin sonlarında BMT-nin rəsmi bir Beynəlxalq Miqrantın təyin olunması üçün onlayn təşviqat başladı və bu kampaniya 4 dekabr 2000-ci ildə yekun olaraq elan edilib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Miqrantlar Günü elan etməsi miqrantların müdafiəsi ilə məşğul olanların hamısını birləşdirmək üçün vacib bir addımdır. BMT bütün BMT-yə üzv dövlətlərə, hökumətlərarası və qeyri-hökumət təşkilatlarına insan hüquqları və miqrantların əsas azadlıqları haqqında məlumatların yayılması, təcrübə mübadiləsi edərək miqrantların müdafiəsinin təmin edilməsi üzrə tədbirlərin görülməsi yolu ilə bu günü qeyd etməyi təklif edib.

Miqrantların beynəlxalq günü milyonlarla miqrantların onları qəbul edən ölkələrin və onların mənşə ölkələrinin iqtisadiyyatına verdikləri töhfəni tanımaq imkanı kimi qiymətləndirilir.

## Həmçinin bax
* Dünya Qaçqınlar Günü

## İstinadlar
Qiuli Alasaniya

**Qiuli Qivievna Alasaniya** (; 11 noyabr 1946 -cı ildə Tbilisi, Gürcüstan SSR, SSRİ-də anadan olmuşdur) — SSRİ və Gürcüstan tarixçisi və türkoloqudur. Gürcüstanın orta əsr mədəniyyəti üzrə mütəxəssisdir. Tarix elmləri doktorudur. İctimai xadimdir. "Gürcüstan və Azərbaycan Dostluq Evi" ictimai birliyinin sədridir. Q. Alasaniya 2012-ci ildə yaradılan Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin üzvüdür. Gürcüstanın keçmiş prezidenti Mixail Saakaşvilinin anasıdır. 
## Həyatı
Tbilisidə adi gürcü ailəsində anadan olub. Anası həkim, atası mühəndis idi. Ana tərəfindən hər iki babası 1937-ci ildə repressiyaya məruz qalmışdır. 1969-cu ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib, Türkiyə tarixini tədqiq etməyə başlamışdır. Fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru dissertasiyalarını müdafiə etmişdir (sonuncusu - 1986-cı ildə). 1989-2006-cı illərdə İ.Cavaxişvili adına Tarix və Etnologiya İnstitutunda (Tbilisi) çalışmışdır. Dissertasiya materiallarına əsaslanan "Gürcüstanın tarixi mənbələrinin təsnifatı" adlı kitabı rus dilində nəşr edilmişdir.

1990-cı ildən Tiflis Dövlət Universitetinin professorudur. Gürcüstan və Qafqaz tarixi, gürcü mədəniyyəti tarixi və milli öz müqəddəratını təyinetmə sahəsində 100-dən çox elmi tədqiqat əsərinin və 10-a yaxın monoqrafiyanın müəllifidir.

Professor Q.Alasaniya 2012-ci ildə yaradılan Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin üzvüdür. Alasaniya "Gürcüstan və Azərbaycan Dostluq Evi" ictimai birliyinin sədri olaraq da çalışır.

Eyni zamanda Amerika Geneologiya, Heraldika və Sənədlərin Elmləri Məktəbinin (ABŞ) fəxri üzvü və Türkiyənin Baş naziri Tansu Çillərin təşəbbüsü ilə 1995-ci ildə yaradılan Beynəlxalq Qara Dəniz Universitetinin (Tbilisi) prorektorudur.

## Şəxsi həyatı
Həkim olan Nikoloz (Nikolai) Saakaşvili, Mixailin atası, oğlunun doğulmasından az əvvəl və ya ondan dərhal sonra ailədən ayrılıb. Qiulinin ikinci evliliyi Beritaşvili adına Fiziologiya İnstitutunun elmi şurasının sədri Zurab Kometiani (1934-2012) ilə olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Alasaniya Qiuli.- *The Encyclopedia «Sakartvelo» («Georgia»)*, vol. I, Tbilisi, 1997, p.&nbsp;90 (in Georgian).

## Xarici keçidlər
* Интервью с Гиули Аласания
Monmut (dairə)

**Monmut dairəsi** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının dairəsi. 2010-cu il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Monmut dairəsində 630.380 nəfər yaşayırdı (2000-ci ildə 615.301 nəfər; əhalisi 10 ildə% 2.5 artdı). Monmut, Nyu-York aqlomerasiya regionunun bir hissəsidir. Frihold şəhəri, dairənin inzibati mərkəzidir. Dairənin ən böyük şəhəri Midltaundur. Lonq-Branç şəhər və təbii iqlim kurortu rayonda yerləşir.

## İstinadlar
Morris (dairə, Nyu-Cersi)

**Morris dairəsi** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının dairəsi. 1246 km2 ərazini əhatə edir. 2000-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Morris dairəsində 470,212 nəfər var idi. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun məlumatına görə, 2009-cu ilə qədər əhali 3.9% artaraq 488.518 nəfərə çatdı. Morris Nyu York aqlomerasiya regionunun bir hissəsidir. Morristaun şəhəri dairə mərkəzidir. Dairənin ən böyük məskəni Parsippani-Troy Hillsdir.

## İstinadlar
İlya Erenburq

**İlya Qriqoreviç Erenburq** () — rus yazıçısı, ictimai xadim. SSRİ Dövlət mükafatı laureatı.

1908-ci ildə Parisә mühacirət etmiş, 1917-ci ildə Rusiyaya qayıtmışdır. 1920-ci illər də yaratdığı əsərlərin başlıca mövzuları borc və zifə məsuliyyəti ilə duyğuların konflikti, insanla cəmiyyətin qarşılaşdırılması, kapitalizmin tənqidi olmuşdur.

## İstinadlar
Emil Forsberq

**Emil Peter Forsberq** () — İsveçli peşəkar futbolçu. "RB Leypsiq FK" və İsveç millisində oynayır. Mövqeyi cinah oyunçusudur.

Forsberq, 2016 və 2017-ci illərdə İsveçdə ilin yarımmüdafiəçisi seçilib. 2018 Dünya Kubokunun 4/1 finalına çıxan İsveç milli komandasının üzvü olub.

Sürətli, dəqiq ötürmə tərzi ilə tanınır. Qol şansı yaratmaq bacarığı ilə məşhur olan yaradıcı oyun qurucusudur.

## Karyera statistikası

### Beynəlxalq
**Millinin və ilin görünüşü və qolları**

## Uğurları

### Klub
; Malmö FF

* Allsvenskan Çempionu: 2013, 2014
* İsçeç Super kuboku: 2013, 2014

### Fərdi
* İsveç çempionatında ilin yarımmüdafiəçisi: 2014
* İlin İsveçli yarımmüdafiəçisi: 2016, 2017, 2019
* Bundesliqada ən çox qol öturməsi edən oyunçu: 2016–17
* Bundesliqada mövsümun rəmzi Komandası: 2016–17

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Peşə xəstəlikləri

**Peşə xəstəlikləri** — zərərli istehsal faktorlarına məruz qalma nəticəsində yaranan xəstəliklər. BƏT mütəxəssislərinə görə, Rusiya Federasiyasında hər il təxminən 190 min insan pis iş şəraitinə görə ölür. Rus peşə patoloqlarına görə, 1930-cu illərdən bəri Rusiya Federasiyasında qeydə alınan peşə xəstəliklərinin sayı sistematik olaraq azaldılmışdır, nə baş verdiyinin obyektiv mənzərəsi olmaması və  stimullaşdırmaq üçün adekvat bir dövlət siyasətinin iş şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün işəgötürənlərin inkişafına mane olur.

Peşə xəstəliklərinə yalnız peşə fəaliyyəti kontekstində meydana gələn və ya bu peşədə ümumi populyasiyada və ya digər işçi qruplarında daha çox rast gəlinən xəstəliklər aiddir .

Bir neçə ölkədə işçinin təzminat və ya müavinət almağa haqq qazandığı peşə xəstəlikləri siyahısı var. Bu siyahıya daxil olmayan xəstəliklər üçün kompensasiya verilmir. Bu səbəbdən rəsmi siyahılara daxil edilməyən peşə mənşəli xəstəlikləri təsvir etmək üçün "peşə səbəb olduğu xəstəliklər" ifadəsi istifadə olunur. Bir çox ölkənin qanunvericiliyində müəyyən bir xəstəliyin işçinin iş şəraitində olmasından qaynaqlandığı fərziyyəsi mövcuddur və xəstəliyin başqa bir səbəbə görə olduğunu sübut etmək işəgötürənin və ya sığortaçının işidir.

## Profilaktikası
Qarşısının alınması tədbirləri, qıcıqlandırıcıyı iş yerindən kənarlaşdırmaqla və ya qapalı sistemlərdə və ya avtomatlaşdırmada güclü qıcıqlandırıcı maddələr istifadə edərək texniki qoruma yolu ilə qıcıqlandırıcı görünüşünü aradan qaldırmaq, qıcıqlandırıcıyı dəyişdirmək və ya çıxarmaq və işçilərin şəxsi müdafiəsini əhatə edir.

Peşə xəstəliklərinin qarşısını almaq və onlara nəzarət etmək üçün əksər ölkələr müvafiq qanunlarını nəzərdən keçirir və yeniləyirlər, əksəriyyəti peşə xəstəlikləri qanunlarının pozulmasına görə cərimələri əhəmiyyətli dərəcədə artırırlar. Ümumiyyətlə qanunla tənzimlənən peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması yaxşı təchizat zəncirinin idarə edilməsinin bir hissəsidir və şirkətlərə peşə sağlamlığı üçün təhlükələri müəyyənləşdirmək və qarşısını almaq üçün tədarük zənciri sosial uyğunluq sxemlərini hazırlamağa, tətbiq etməyə və izləməyə imkan verir.

## İstinadlar
Luici Negri

**Luici Negri** (; 5 noyabr 1947, Kodogno, İtaliya) — İtaliyalı siyasətçi və memar, Lega Nord Partiyasının üzvü.

## Həyatı
1956-cı ildə Kodognoda anadan olmuşdur.

1992–2001-ci illərdə İtaliya Deputatlar Palatasının üzvü olub. İncəsənət tarixinə olan marağı onu hər şeydən əvvəl çini araşdırmalarını genişləndirməyə və toplamağa yönəltdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Parliamentar works of Luici Negri
Zərərli istehsal amili

**Zərərli istehsal amili** — müəyyən şərtlər altında (intensivlik, müddət və s.) işçiyə təsiri peşə xəstəliyinə, başqa bir sağlamlıq pozğunluğuna, iş qabiliyyətinin müvəqqəti və ya qalıcı azalmasına səbəb ola bilən ətraf mühitin və əmək prosesinin bir amili nəslin sağlamlığına.

## Zərərli istehsal amillərinin təsnifatı
Ekoloji amillər şərti olaraq aşağıdakılara bölünür:

* fiziki faktorlar (buna bəzən əsasən fibrogen təsir göstərən aerozollar (toz) da daxildir);
* bioloji təbiətdəki bəzi maddələr (antibiotiklər, vitaminlər, hormonlar, fermentlər, protein preparatları) daxil olmaqla kimyəvi amillər;
* bioloji amillər — istehsalçı mikroorqanizmlər, canlı hüceyrələr və preparatlar, patogen mikroorqanizmlər, helmintlər və s.
* əmək prosesinin amilləri — əmək prosesini təyin edən hallar, şərtlər: əməyin ağırlığı və əmək intensivliyi [2]. Bəzi təsnifatlarda bunlar psixofizioloji amillər və ya erqonomik amillərdir.

Digər daha mürəkkəb təsnifatlar var.

## Bir neçə zərərli amillərin təsiri
İşlərin böyük əksəriyyətində bir insan iş mühitinin bir neçə fərqli amilindən təsirlənir ki, bu da bir neçə kimyəvi birləşmənin eyni vaxtda və ya ardıcıl olması (kombinə təsir) və ya kimyəvi və fiziki amillərin təsiri (qarışıq hərəkət) ilə əlaqəli ola bilər. , eyni zamanda eyni kimyəvi maddənin (kompleks hərəkət) bir neçə yolla (hava, su, qida ilə) bədənə nüfuz etmə ehtimalı.

## Təhlükəli istehsal faktoru
Təhlükəli istehsal faktoru konsepsiyası da mövcuddur, lakin kəskin patologiyanı peşə xəstəlikləri və ya xəsarət kimi təsnif etmək məsələsi kimi, mənası da birmənalı deyil. GOST 12.0.002–2014 Əməyin Təhlükəsizliyi Standartları Sistemi (SSBT). Terminlər və təriflər (dövlətlərarası standart) "zərərli istehsal faktorunu dərhal və ya sonradan bir xəstəliyə, o cümlədən ölümcül bir xəstəliyə yol aça biləcək bir faktor olaraq qəbul edir, bu da təhlükəli istehsal faktoru termininin kəskin inkişafla əlaqəli istifadəsini istisna edir patoloji. OSHA peşə təhlükələrini həm işlə əlaqəli zədə, həm də peşə xəstəliyi üçün potensial risk kimi qəbul edir.

## İstinadlar
Radiolümenesensiya

**Radiolümenesensiya** — ionlaşdırıcı şüalanmaya məruz qalma nəticəsində yaranan bir maddənin Lüminessensiyası.

Texnologiyada, qamma şüaları, alfa və ya beta hissəcikləri yayan radionuklidlər daimi fəaliyyət göstərən yüngül kompozisiyaları (SPD) aktivləşdirmək üçün geniş yayılmışdır. Məsələn, torium və ya radium-226. SPD fosforu sink sulfid əsasında istehsal edilmişdir. Belə SPT-lər çox uzun müddət — bir neçə il və hətta onilliklər ərzində işıq yayma qabiliyyətinə malikdirlər).

Radiolümenesensiya işıq mənbələri işıq mənbəyinin yüksək muxtariyyətinin tələb olunduğu texnologiya sahələrində — dəniz şamandıraları, vertolyotun rotor ölçülərinin gecə təyin edilməsi üçün ampul edilmiş mənbələr, partlayıcı mühitlərdə işləmək üçün işıq mənbələri (mina və mədənlərdə), müxtəlif növlərdə tətbiq tapmışdır. Təcili və avtonom işıqlandırıcılar, göstəricilər, alət kadranları üçün işıq mənbələri, silah mənzərələrinin işıqlandırılması və s.

Bu maddənin qaranlıqda tətbiq etdiyi simvolları ayırmaq və ya bunun əsasında saat kadranlarının və digər cihazların daimi işıqlandırılmasını həyata keçirmək üçün tələb olunan minimum lüminesans maddənin miqdarını təyin edən beynəlxalq ISO 3157 və NIHS 97–10 standartları mövcuddur.

Parıltı intensivliyi, kompozisiyanın keyfiyyətinə əlavə olaraq, örtükün səth sahəsinə və təbəqənin qalınlığına da bağlıdır. Vaxt keçdikcə radionuklid istehlak olunur və sabit izotoplara çevrilir. Fosfor da azalır, işıq mənbəyi parlaqlığını itirir. Buna baxmayaraq, parlaqlığını itirmiş SPT-lər də artan radiobioloji təhlükə mənbəyidir və xüsusi atılmaya məruz qalırlar.

## İstinadlar
Qandalf

**Qandalf** — Con Ronald Ruel Tolkinin "Hobbit" və "Üzüklərin hökmdarı" romanlarında bəhs olunan 5 sehirbazdan biri, həm də baş qəhrəmanlardan biri. Bir sehrbaz və bir güc daşıyıcısı olan Qandalf böyük bir gücə sahibdir. Ancaq sehrə çox meyilli olmayıb, əksər hallarda cəsarətləndirmək və inandırmaq ilə işləri həll etməyə çalışır.

## Görünüşü
Qandalf böyük pelerin və şiş uclu papaq geyinmiş, əlində sehrli əsas tutmuş, saqqallı qoca kişi olaraq təsvir olunur.

## Xüsusiyyətləri
Böyük bir bilgiyə və gücə sahib olan Qandalf çox səyahət edir və hər zaman qaranlıq hökmdar Sarumana qarşı mübarizə fokuslanmışdır. Boz Qandalf olaaraq tanınır və adlandırılır.

## İstinadlar
Brelok

thumb|Zəif parıltı ilə tritium breloku.
**Brelok**  () —  aksessuar, zəncirdə bir kulon şəklində hazırlanmış zərgərlik, qolbaq, açar halqa və s. Ümumiyyətlə dekorativ və reklam məqsədləri üçün istifadə olunur. Brelok dəstənin ölçüsünü və kütləsini artıraraq açarları itirmə ehtimalını azaltmağa kömək edir. Əsas fob əlavə bir faydalı funksiyanı da yerinə yetirə bilər, məsələn, mini bir fənər, bir avtomobil üçün bir uzaqdan idarəetmə, bir şüşə açacağı, bir toz kompakt və s. brelok tipik bir suvenir və ya hədiyyədir.

## Tarixi
Açar üzüklərin tarixi qədimlərə gedib çıxır,  XVIII  əsrdə və  XIX əsrin ikinci yarısına qədər olduqca moda olduqları bilinir. Dandies onları saat zəncirlərinə taxırdı. Özünə hörmət edən hər nağılın zəncirində əsasən qızıldan müxtəlif materiallardan hazırlanmış ondan çox açar üzük vardı. Bu açar üzüklər tez-tez xəyalı şəkillərdə idi və müxtəlif materiallarla: fil sümüyü, qiymətli daşlar, emaye ilə çox incəliklə bəzədilmişdir. Dendi aristokratlar arasında əsas zəncirləri birləşdirmək və taxmaq üçün öz qaydaları hazırlanmışdır. Zərif centlmenin açar zəncirləri ətrafdakı xanımların diqqətini özlərinə cəlb edərək bir az cırıldadı. Ancaq onsuz da 19-cu əsrin ortalarında zəncirdəki açarların sayı 2-3-ə qədər azaldı və daha çox xatirə hədiyyələri, xatirələr, məsələn, sevilən bir qadının açar zənciri kimi qəbul olunmağa başladı .

Tədricən, zinət əşyası kimi breloklar artıq ümumiyyətlə taxılmadı. XX əsrdə praktik olaraq yalnız bir utilitar məqsəd üçün istifadə olunmağa başladılar — bir dəst açar üçün bir asma kimi. Ancaq bu xüsusiyyətdə olsa da, brelok hələ də dizaynerlər arasında populyar olaraq qaldı — cazibə-gözmuncuğu, cazibə-suvenir ortaya çıxdı. Əsas üzükləri müxtəlif funksional əşyalarla birləşdirərək fit açarları, fənər açarları, rulet açarları və çoxsaylı açar açarları yaratmışdır. XXI əsrin əvvəllərində yeni bir əsas fob növü — flash sürücülər ortaya çıxdı və əsas fobların mobil telefonlar üçün zərgərlik kimi istifadəsi də populyar oldu.

## Qalereya

Sandal keychain.jpg|
Wikipedia globe in a keychain!.jpg|
8 keychain.JPG|
Ku2.JPG|
Leather key chain.JPG|
Sainsbury's trolley token (rear with keychain hook).jpg|
Eiffel Tower Keychain.jpg|
KeyringPillbox.JPG|


## İstinadlar
Rinqelman effekti

**Rinqelman effekti** ― bir qrupda insan sayının artmasına müqabil olaraq məhsuldarlığın azalma tendensiyasını ifadə edən nəzəriyyə.

Bu psixoloji akt qrupun həcmi ilə qrup üzvlərinin hər hansı missiyanın tamamlanmasına yönəldilmiş səyləri arasında var olan tərs mütənasiblik ilə xarakterizə olunur. Rinqelmen zaman itkisi ilə qrupun effektivliyi arasındakı əlaqəni araşdırarkən müəyyən etmişdir ki, qrup üzvlərinin bir iş üzərində birlikdə işləmələri fərdlərin ayrı-ayrılıqda işləməsində daha az səy tələb edir. Bu məntiqlə qrupdakı insanların sayı artdıqca fərdlərin əməyi getdikcə səmərəsizləşir.

## İstinadlar
Ağkerman

**Ağkerman** ( *Aqkirman*, , ,  *Bilğorod-Dnistrovski*) Ukraynanın cəbub-qərbində, tarixi Bessarabiya bölgəsində (bugünkü Odessa vilayəti) yerləşən Belğorod-Dnistrovski rayonunun mərkəz şəhəridir. Dnestr çayının Qara dənizla birləşdiyi nöqtədə oluşan dəhnəsin sağ qırağında yer alır.

## İstinadlar
Tamale

**Tamale** —  360 579 min nəfər əhalisi olan Qananın Şimali bölgəsinin inzibati mərkəzi (2007), müsəlmanlar çoxluq təşkil edir. Akkradan 600 km şimalda yerləşir. Ölkənin üçüncü böyük şəhəri.
## Haqqında
Tamale, yerləşdiyi yerə görə bölgədəki siyasi, iqtisadi və maliyyə paytaxtı rolunu oynayan bölgədəki bütün inzibati və ticarət fəaliyyətlərinin mərkəzi rolunu oynayır. Tamale şəhərinin mərkəzində Qananın maliyyə qurumlarının regional şöbələrinə və (), CARE International, ActionAid və World Vision və kimi çox sayda beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatının yerləşdiyi yerdir, buna görə Tamale tez-tez Qananın paytaxtı olaraq adlandırılır qeyri-hökumət təşkilatları.

## İstinadlar
Platforma oyunu

**Platforma oyunu** və ya **platformer** (ing. *platformer game*, *platformer*) — əsas məqsədi, oyunçunun (personajın) vizual mühitdə bir nöqtədən o biri nöqtəyə yerdəyişməsi olan video- və ya kompüter oyun janrı və action oyunlarının subjanrı (yarım janrı). Platform oyunlarını çox zaman sadələşmiş şəkildə platformer və ya "hoppan və qaç" kimi də adlandırırlar. Oyun prosesinin əsasını, öz məqsədinə çatmaq üçün səviyyələri keçmək və ya düşmənlər üzərində qələbə çalmaq üçün platformlarda hoppannmaq, pilləkən, nərdivanlara qalxmaq və ya sallanmaq, əşyalar yığmaq, divardan atdanmaq, göydə sıçramaq və ya sürüşmək, toplardan atəş açmaq, tramplin və ya batutda hoppanmaq kimi tələblər təşkil edir. Səviyyələr və ətraf mühit düz olmayan ərazilərə və asılmış platformlar müxtəlif səviyyələrə malik olduğundan personajdan (oyunçudan) onları keçib hərəkət etməsi üçün xsusi qabiliyyətlər tələb edir. Hoppanmaqları, tullanmaqları tam avtomatlaşdırılmışdır. Məsələn, The Legend of Zelda seriyasından olan 3D-oyunları kimi oyunlar bu janrın çərçivəsindən kənara çıxır.

## İstinadlar
Kalkalpen Milli Parkı

**Kalkalpen Milli Parkı** () — Yuxarı Avstriya əyalətinin ərazisində yerləşən Avstriyadakı milli park. 1997-ci ildə qurulmuş parkın sahəsi 21.000 hektardır.

## Təsviri
Parkda Mərkəzi Avropanın ən böyük meşə zonası, həmçinin Avstriyanın ən böyük karst bölgəsi yerləşir. 25 iyul 1997 ilində açıldı və 20 825 hektar əraziyə sahibdir. and has an area of .

### Xüsusiyyətləri
Milli park Ştayr şəhərinin cənubunda yerləşir. Onun ərazisi Alp dağlarının ətəklərində yerləşir və yüksək dağ zirvələrinə qədər uzanır. Milli Parkın qorunan böyük meşəlikləri ölkənin ən böyük və yaxşı qorunub saxlanılan meşələrindən biridir. Parkın 4/5 ərazisi bütün meşələrlə örtülmüşdür. Kalkalpendə 30 fərqli meşə növü var, ən xarakterik ağac növləri arasında ağ şam, küknar, fıstıq var. 

Parkın ərazisində çoxlu sayda dağ dərəsi, bulaq, alp çəmənlikləri və otlaqlar mövcuddur. Kolkalpendə 800 bulaq var, çay və çayların ümumi uzunluğu 200 kilometrdən çoxdur. Su axınları ilə süxurların aşınmasına görə parkın bir sıra bölgələrində karst mağaraları əmələ gəlmişdir.

Parkda yüzdən çox quş növü, 1600 növ kəpənək olmaqla nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlərlə bərabər bir çox heyvan yaşayır. Burada bir çox bayquş vardır, bayquş parkın simvollarından birinə çevrilmişdir. Nadir heyvanlar arasında vaşaqlar və qonur ayılar da var. Flora müxtəlifliyinə 850-dən çox bitki növü daxildir, bunlardan 102-si nadir, nəsli kəsilmək təhlükəsi altındadır və 59-u Avstriya Federal Təbiət Qoruma siyahısına daxil edilmişdir.

Parka gələn turistlərin ənənəvi əyləncələri - piyada, at və velosiped gəzintiləri, karst mağaralarına ekskursiyalardır.

## İstinadlar
Əsalim mahalı

**Əsalim mahalı** — Talış xanlığının mahallarından biri.

Mahal cənubdan Gilan xanlığı, şərqdən Xəzər dənizi, qərbdən isə Xalxal xanlığı ilə həmsərhəd idi. Şimaldan Qorqanrud mahalı ilə əhatələnmişdi. Burada yaşayan talışların bir qismi şiə, bir qismi isə sünni idi. Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi oğluna görə Əsalim Türkmənçay sülhündən sonra İrana verilmişdir. Rus tarixçiləri isə bu ərazinin Gülüstan sülhündən sonra İranda qaldığını qeyd edir. Hazırda da bu ərazi eyni adla Gilan ostanının tərkibindədir.

## İstinadlar
Alois Leksa von Erental

**Alois Leksa von Erental** () — Avstriya-Macarıstan siyasi xadimi və diplomatı.

1895–1898-ci illərdə Buxarestdə diplomatik elçi, 1899–1906-cı illərdə Peterburqda səfir, 1906–1912-ci illərdə xarici işlər naziri olmuşdur. Bosniya və Herseqovinanın Avstriya-Macarıstan tərəfindən işğalının hazırlanmasında mühüm rol oynamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Siqurd Erikson

**Siqurd Erikson** () — isveç etnoqrafı. "Folk-Liv" (), "Ethnologia Europaea" (), "Laos" kimi məşhur etnoqrafik jurnallarının təsisçisi.

Avropa etnoqrafiyasında təsviri və nəzəri metodlar arasındakı uyğunsuzluğun aradan qaldırılmasına yönəlmiş məktəbin yaradıcısıdır. Avropa etnoqrafları birliyinin, Beynəlxalq Xalq İncəsənəti və Ənənələri Komissiyasının rəhbəri olmuşdur.

## İstinadlar
Asiya şirkəti

thumb|250px|1749-cu ildə Kopenhagendə Asiya Şirkəti binası
thumb|250px|Asiya Şirkətinin binası.<br>''Rəs. P. Tom-Petersen (1888)''

**Asiya şirkəti** () — XVIII əsrdə Hindistan və Çin ilə ticarət etmək üçün qurulan Danimarka ticarət şirkəti.

## Tarixi
Asiya şirkəti 1732-ci ildə (digər mənbələrə görə — 1730-cu ildə) əsasən çürümüş Danimarka Şərqi Hindistan Şirkətinin keçmiş səhmdarları tərəfindən quruldu və krallıq imtiyazına görə, Hind Okeanı bölgəsində və Çində yerləşən ölkələrlə ticarətdə inhisar aldı.

Təşkilati olaraq şirkət ən böyük səhmdarları Kopenhagen tacirləri olan bir səhmdar cəmiyyətdi. Şirkətin nizamnamə kapitalı 100 min riksdalerdən ibarət idi və hər biri 250 riksdalerin 400 səhminə bölündü.

Şirkət 1732-dən 1807-ci ilə qədər inkişaf etmişdir. O dövrdə Kopenhagen Şərqi Hindistan və Çin ticarəti üçün böyük bir mərkəz idi və Danimarka Avropa hərbi münaqişələri zamanı bitərəf qaldıqda şirkət əhəmiyyətli mənfəət əldə etdi. 1734-1745-ci illər arasında Danimarkaya 9,1 milyon Riksdaler dəyərində mal idxal edildi. Bu illər ərzində Şərqi Hindistana 15, Çinə 17 gəmi göndərildi və 1746 - 1765 arasında onların sayı müvafiq olaraq 27 və 38 gəmiyə yüksəldi.

1772-ci ildə imtiyazın bitməsindən sonra Şərqi Hindistan ilə ticarət sərbəst hala gəldi, lakin şirkətə 20 il müddətinə bu bölgəyə gəmi göndərən şəxslərdən müəyyən miqdarda haqq alma hüququ verildi. 1777-ci ildə şirkət Şərqi Hindistan mülklərini Danimarka dövlətinə verdi və səylərini Çindən çay idxalına cəmləşdirdi.

1807-ci ildə İngiltərə ilə müharibənin başlaması şirkətin ticarətinə düzəlməz ziyan vurdu. Tamamlandıqdan sonra bir neçə ekspedisiya təşkil etdi, lakin nəticələrini vermədilər. 1844-cü ildə şirkətin imtiyazı ləğv edildi və Çinlə ticarət bütün Danimarkalılar üçün pulsuz oldu.

## İstinadlar

## Sitatlar
* Knud Klem: *Skibsbyggeriet i Danmark og Hertugdømmerne i 1700-årene*; Bind I, København 1985; 
*Knud Klem: "Den danske Ostindie- og Kinahandel" (''Handels- og Søfartsmuseets Årbog 1943''; s. 72-102)
*Royal Danish Naval Museum website for Database > Avancerede > Set Skibstype to "Handelsskib" and Datering to appropriate dates> Søg (This works only if the language is set to Danish)
*Royal Danish Naval Museum - List of Danish Warships
*Royal Danish Naval Museum - Skibregister for individual ships record cards where they exist.

## Xarici keçidlər

*At the Altar of Capitalism  – Calvinist merchants in the Danish Asiatic Company in the 18th century
*The list of ships has been roughly copied from the Danish wikipedia article :da:Asiatisk Kompagni where inline references can be found