open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Semyonovski adası

**Semyonovski adası** — Keçmiş ada (hazırda **Semyonovski dayazlığı**) Yeni Sibir adalarının cənubunda yerləşir. Yoxa çıxmamışdan öncə arxipelaqın ən dayaz adası olmuşdur.

1945-ci ildə adanın hündürlüyü 24 metr təşkil edir. Dayazlıq öz adını adanın adından götürmüşdür.

Aşkarlandığı ildən sonra ada sürətli şəkildə kiçilməyə başlamışdır. 4,6&nbsp;km² 1823-ci ildə, 0,9&nbsp;km² 1912, 0,5&nbsp;km² 1936 və 0,2&nbsp;km² 1945-ci ildə olmuşdur. 1950-ci ildə ada kiçik sahəyə malik idi. 1952-ci ildə isə ada dəniz səviyyəsində olmuşdur. 1960-ci illərdə ada tamamən yoxa çıxmışdır.

Hazırda dayazlığın dərinliyi 3 metrdir.

Yakov adanı 1770-ci ildə adanı aşkarlayır. O, adaya çoxlu sayda maralın yönəldiyini müşahidə etmişdir. Onun adaları kəşf etməsi ilə əlaqədar II Yekaterina ona Fil sümüyü toplamağı həvalə edir. Digər məlumata görə Vasilevski adası ilə birlikdə 1815-ci ildə Maksim Lyaxovski kəşf etmişdir.

1823-ci adanı Pyotr Fyodroviç Anju adada olmuşdur
## İstinadlar
Ördək adası

**Ördək adası** və ya əvvəlki vəziyyətinə uyğun olaraq əvvəlki adı **Urunos yarımadası** — Azərbaycana aid ada. Xəzər dənizindəki Çilov adasının şimal-qərbində yerləşir. Şimal-qərbə istiqamətlənmişdir.

Ördək adası suyun səviyyəsinin qalxması nəticəsində hazırda ada formasında olsa da, suyun səviyyəsinin az olduğu dövrlərdə Çilov adasının yarmadası idi. Okean səviyyəsindən -26 metr (-85 fut) aşağıda yerləşir. Çilov adasının şimal-şərq hissəsində də eyni formaya malik yarımada vardır. Hər iki yarımada arasında dayaz körfəz yerləşir. Yarımadanın sahil xətti dənizin səviyyəsindən asılı olaraq dəyişir. 1939-1977-ci illərdə Xəzər dənizinin səviyyəsinin enməsi ilə Ördək adası Çilov adasına birləşmiş və yarımadaya çevrilmişdir. 1978-ci ildən isə dənizin səviyyəsi qalxır. Bu səbəbdən Ördək adasının sahəsi kiçilməklə yanaşı Çilov adasından ayrılmışdır.

## İstinadlar
Qanunvericilik təşəbbüsü

**Qanunvericilik təşəbbüsü** () — parlament prosedurasında assambleyanın üzvü tərəfindən irəli sürülən formal təşəbbüsdür..

## İstinadlar
Ana Vətən (dəqiqləşdirmə)

* Volqaqraddaki ''Ana Vətən'' heykəli
* Kiyevdəki ''Ana Vətən'' heykəli
* Piterburqdaki ''Ana Vətən'' heykəli
* Tatarsandaki ''Ana Vətən'' heykəli
* Berlindəki ''Ana Vətən'' heykəli
* ''Ana Vətən'' qəzeti

## Həmçinin bax
* Ana Vətən Partiyası
* Vətən (dəqiqləşdirmə)
Vayqaç

**Vayqaç** —  Barens dənizi ilə Kara dənizi arasında Nenets Muxtar Dairəsi, Arxangelsk vilayəti ərazində yerləşən ada.

Materikdən Yaqorski Şar boğazı,  Yeni Torpaq arxipelaqından isə Kara Darvazası boğazı ilə ayrılır. Sahəsi 3,4 min km² təşkil edir. Relyefi dağlıqdır. Ən hündür nöqtəsi 157 metrdir. Gil və qumdan ibarətdir. Adada çoxlu sayda göl və bataqlıq vardır.

Adada Varnek qəsəbəsi yerləşir.

Ada ərazisi Vayqaç yasaqlığının ərazisinə daxildir.

## Adının mənası
«Vay Habs» nenes dilindən tərçümədə — «dətşətli ölüm adası» və ya «Ölüm Torpağı» mənasını verir.

## Flora və faunası
Ada florasının əsasını mamır və şibyələr təşkil edir. Cənub hissəsində borulu bitkilər əkilir. Cırtdan ağaclara və otlara rast gəlinir.  
Burada tez-tez tülkü və Şimal maralına rast gəlinir. Ağ ayı isə nadir hallarda görünür. Sahilində böyük həcmdə suiti və Morj koloniyalarına rast gəlinir. Sahil sularında Göy balina və Qozbel balinaya rast gəlinir.

Adada çoxlu sayda quş bazarları vardır.  Quşların bir qismi Yonayaxa çayı sahilində məskən salırlar.

## Tarixi
1921-ci ildə N. A. Kulikin başçılığı ilə adanın cənub-qərbində polimetal filizi aşkarlanmışdır. 1930 ildə geoloji işləri F. İ. Eyhmans davam etdirmişdir. Elmi işlərin bir qismini isə bu vaxt həbsdə olan geoloq və coğrafiya professoru Pavel Vladimiroviç Vittenberq etmişdir.

1934-ci ildə məhbuslır əməyi sayəsində beş şaxta hazırlanmışdır. 1938-ci ildə şaxtaları su basır. Bununla da mədən bağlanılır. Sağ qalan məhbusların bir qismi piyada olaraq Vorkutaya göndərilir. Bir çoxu yolda həlak olur. 
1940-ci ildə ikinci ekspedisiya təşkil edilsədə işlər 1941-ci ildə dayandırılmışdır.

1950-ci ildə Bolkan burnunda meteoroloji stansiya fəaliyyətə başlamışdır.

13 sentyabr 2009 ildə stansiyada cilingər həlak olmuşdur. Dekabrda isə stasiyanın istilik təminatında çətinliklər yaranmışdır. Bu səbəbdən əhali evakuasiya edilmişdir. 2010-ci ilin yanvarında stansiya rəhbərliyinə qarşı öz işçisini öldürmək itdihamı ilə çinayət işi qaldırılmışdır.

2012-ci ildə stansiya təmir edilmiş və əvvəlki rejimdə fəaliyyətini davam etdirir. 
## Mənbə
* Rəsmi sayt
* Vayqaç
* Nenes Muxtar Dairəsində sonuncu telefonlaşdırılmış yaşayış məntəqəsi
* Şəkillər.
* Saat abidəsi 
* Ненецкий автономный округ и его острова 

## İstinadlar
Mehdi Mehdizadə küçəsi

**Mehdi Mehdizadə küçəsi** — Bakı şəhəri Xətai rayonu ilə Nəsimi rayonunun kəsilməsində yerləşən bir istiqamətli küçədir. Küçə öz başlanğıcını 28 May küçəsindən götürür və Nəcəfqulu Rəfiyev küçəsində sona çatır.

## Mühüm ünvanlar
* Mehdi Mehdizadə küçəsi № 1 — Bakı Vaqon Təmiri Zavodu
* Mehdi Mehdizadə küçəsi № 38–10 saylı poçt şöbəsinin poçt agentliyi
* Mehdi Mehdizadə küçəsi № 14 — Xətai rayon Telefon Qovşağı
* Mehdi Mehdizadə küçəsi № 14–25 saylı poçt şöbəsinin poçt agentliyi
* Mehdi Mehdizadə küçəsi № 69–37-ci polis bölməsinin müvəqqəti saxlama təcridxanası
* Mehdi Mehdizadə küçəsi № 69 — Xətai Rayon Polis İdarəsinin 37-ci polis bölməsi

## Kəsişdiyi küçələr
* Elman Ovçuyev küçəsi
* Həsən Salmani küçəsi
* Yusif Səfərov küçəsi
* Sergey Senyuşkin küçəsi
* Yeryomenko küçəsi
* Fəzail Bayramov küçəsi
* Natiq Əliyev küçəsi
* Ayaz İsmayılov küçəsi
* 8-ci Qaraşəhər küçəsi
* İzzət Orucova küçəsi

## Adlandırılması
Əvvəllər Əsədulla Axundov adını daşıyan küçə sonradan tanınmış akademik, Azərbaycan SSR-nin Maarif Naziri Mehdi Mehdizadənin adını daşımaqdadır.
Dəniz cıdırı adaları

**Dəniz cıdırı adaları** () — uzun və ensiz formaya malik adalar. Adalar Alyaskanın sahilindən bir qədər aralıda ,Çukot dənizinin şelf sularında yerləşir. Perd köfəzi ilə Çukot dənizi arasıda qərarlaşır. Arxipelaq Franklindən 1,7&nbsp;km (1,1 dəniz mili) şərqdə yerləşir. Adaların maksimal hündürlüyü 2 metr təşkil edir. Arxipelaqa daxil ən böyük ada 5&nbsp;km uzunluğa malikdir. Sahilləri daim dəyişir.
Karkarpko

**Karkarpko** — Çukot dənizində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin İultinski rayonu ərazisinə daxildir.

Vankaren laqununun girəcəyində yerləşir. Sahildən 2 km aralıdadır. Burada Vankaren burnu və Vankaren kəndi yerləşir.

Karkarpko adasında Morjların yerləşim yerləri vardır.

## İstinadlar
Pompey (film, 2014)

**"Pomey"** () — 2014-cü ildə çəkilmiş ABŞ filmi.

## Məzmun
Filmdə kölə Maylo və Roma senatoruna nişanlı olan xeyirxah Kassiiyanın sevgisindən və Vezuviya vulkanının püskürərək qədim Pompey şəhərini yer üzündən tamamilə silinməsindən bəhs olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Braunşveyq

**Braunşveyq** — Almaniyanın Aşağı Saksoniya vilayətinin ikinci ən böyük şəhəri.

## Əhali

## İstinadlar
Çenkul adası

**Çenkul adası** — Elədə böyük olmayan ada Şərqi Sibir dənizində yerləşir. Ayon adasından dayaz və ensiz olan Çenkul boğazı ilə ayrılır.

İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çaunski rayonu ərazisinə daxildir.

Çukot dilindən tərcümədə "Dərin çaydan atılmış" mənasını verir.

Ada ərazisindən Pevek Ayon qış avtomagistralı keçir. Adada yaşayış yoxdur. Şərq sahilində ovçu evi vardır. Mərkəzi hissəsində isə naviqasiya mayakı vardır.

## İstinadlar
Mosey adası

**Mosey adası** — Kiçik qumsal ada olub Kiçik Caun boğazında yerləşir.

İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çaunski rayonu ərazisində yerləşir.

## Toponim
Ada 1932 ildə Şərq-qütb ekpedisiyası zamanı (İ. A. Landin) adlandırılmışdır. Moisey Karaev yerli əhali tərəfindən böyük hörmətə malik olmuşdur. Çukotlar onu *Masey* adlandırırdılar.

Yerli əhalinin dilində *Yanranot* — "Ayrılmış torpaq" adlandırılır.

## İstinadlar
Kami

**Kami** — şintoizmdə həyat üçün önəmli olan külək, yağış, ağac, dağ və bərəkət şəklinə girən ruh, başqa sözlə tanrı. Şintoizmdə kamilər təbiətdən ayrı sayılmır. Sintoistlər pis və yaxşı, neqativ və pozitiv xarakterlər təbiətdə şəkil alan kamilərdir. Onlar musubinin təzahürüdür. Sinto inancına görə kamilər kainat və enerjiylə bağlıdır. İnsanlıq üçün doğru çalışmaq nümünəvi hesab edilir. Sintoistlər kamilərin bu dünyada gizli olduğuna inanırlar.

## Xarici keçidlər
* Introduction: Kami , Encyclopedia of Shinto
* ''Kami'', Gods of Japan
* Evolution of the Concept of Kami , Itō Mikiharu
Forsaj 2

**Forsaj 2** — 2003-cü ildə çəkilmiş ABŞ filmi.

## Mövzu
Polisdən azad edilən Brayn Okanner bir yarışda tutulur və keçmiş rəhbərləri tərəfindən iki seçim qarşısında qoyulur. Onların keçmiş rəisi, işini görsə, Braynın keçmiş sənədlərini siləcəyinə söz verir. Bu vəzifə Mayami əsilli idxal-ixracatçı Karter Verone adlı birinin dövriyyəyə soxmağa çalışdığı saxta pulla cinayət başında tutulmasıdır. Brayn missiyada onu müşayiət və kömək edəcək tərəfdaşını qəbul etməkdən boyun qaçırır, ancaq uşaqlıq dostlarından biri Roman Pirs ilə görüşür və onun da keçmiş sənədlərinin təmizlənməsi müqabilində Pirs ilə əməkdaşlıq edir. Veroneyi sıxışdıraraq hədəfinə çatmağa çalışan Konner, həmçinin gizli agent Monika Fuentes ilə də əməkdaşlıq edir.

## Filmin heyəti
* Pol Volker — Brayn Okanner
* Tayriz Qibson — Roman Pirs
* Eva Mendes — Monika Fuentes
* Kole Hauser — Karter Verone
* Ludakris — Tej
* Tom Barri — Agent Bilkins
* Ceyms Remar — Agent Marxam
* Devon Aoki — Suki
* Amaury Nolasko — Orange Julius
* Mişel Ealy — Slap Cek
* Mark Boone Cunior: — Dedektiv Vitvort

## İstinadlar
Rıyanranot adası

**Rıyanranot** — Elədə böyük olmaya ada Şərqi Sibir dənizində yerləşir. Ayon adasından dayaz boğazla ayrılır.
İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çaunski rayonu ərazisinə daxildir.

Çukot dilindən tərcümədə "Ayrılmış Torpaq" mənasını verir. Şimalı bataqlaşmış ərazilərlə örtülüdür. Kiçik gölləri vardır. Adada relikt bitkilərə rast gəlinir.

Ada ərazisindən Pevek Ayon qış avtomagistralı keçir. Adada yaşayış yoxdur. Mərkəzi hissəsində isə naviqasiya mayakı vardır.

## İstinadlar
Jeleznyakov adası

**Jeleznyakov adası** — ada Şərqi Sibir dənizinə daxil olan Draqosennaya buxtası yerləşir. Bunqe Torpağının şimal-qərindən bir qədər aralıda yerləşir. Yeni Sibir adalarına daxildir. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.

Ada ilk dəfə 1902-ci ildə Fyodor Andreyeviç Matisen tərəfindən matros Vasili Aleksandroviç Jeleznikovun şərəfinə adlandırılmışdır. Ancaq dənizçinin soyadı səhv tələffüz edilmiş və Jeleznyakov adası kimi adlanmışdır..

## İstinadlar
Zakaspiysk vilayəti

**Zakaspiysk vilayəti** (; *Закаспийск* — *Xəzərdən Kənar*) — Rusiya imperiyasının inzibati ərazi vahidi.

## İstinadlar
Rojer de Flor

**Rojer de Flor** () — başda Siciliya krallığı və Bizans İmperiyası olmaqla, Aralıq dənizi və Anadolu torpaqlarında fəaliyyət göstərmiş kondottiyeri. Bir il boyunca Malta kontu olmuşdur.

## Bioqrafiya
Siciliya krallığının Brindizi şəhərində italyan bir zadəganın və şahin ovçusu, cənubi İtaliyanın Hohenştaufen sülaləsinin xidmətində olan Richard von Blumun (Blum almanca gül deməkdir) ikinci oğlu kimi anadan olmuşdur.

8 yaşında ikən qalera ilə dəniz səyahətinə göndərilmişdir. Məbəd cəngavərlərinə mənsub olan Rojer de Flor qalera kapitanı olmuşdur. Daha sonra şəxsi mənafeyini daha üstün tutduğundan üzvlükdən atılmış və bundan sonra dəniz quldurluğuna başlamışdır. Bizans imperatoru II Andronik Paleoloq Avropa torpaqlarında Osmanlı İmperiyasının irəliləyişinin qarşısını almaq üçün Rojer de Flordan kömək istəmişdir. Bunun bir nəticəsi kimi Rojer de Flor Katalan kampaniyası adlı muzdlu əsgərlərdən ibarət ordu ilə Konstantinopola gəlmiş və imperator tərəfindən qarşılanmışdır. Amma kiçik uğurlar əldə edən Katalan kampaniyası Konstantinopol və digər Bizans torpaqlarında talançılıqla məşğul olmuşdur. Buna görə də imperator Rojer de Floru öldürmüş, pullarını almayan və başçısız qalan katalan əsgərlər Rumeliya torpaqlarını talan edərək Avropaya qaçmışdırlar.

## İstinadlar

## Mənbələr
*Francisco de Moncada, *Catalan Chronicle*.
*Ernest Marcos Hierro, *Almogàvers: la història*, L'esfera dels llibres, Barcelona 2005.
Nəcəfqulu Rəfiyev küçəsi (Bakı)

**Nəcəfqulu Rəfiyev küçəsi** - Bakı şəhəri Xətai rayonunda uzunluğu 1 050 m, eni 16 m olan küçə. Küçə Nobel və Babək prospektlərini birləşdirir. Küçə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Nəcəfqulu Rəfiyevin adını daşıyır.

## Mühüm ünvanlar
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 8 - Belarusiya Respublikasının Səfirliyi
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 16 - Yeni Azərbaycan Partiyasının Xətai Rayon Təşkilatı
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 17 - Beynəlxalq Sığorta Şirkətinin Xətai filialı
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 18 - Azərbaycan Təbabəti Muzeyi
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 20 - FHN-nin Dövlət Yanğın Nəzarəti Xidməti
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 25 - Zaminbank ASC Sənaye filialı
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 26 - Nüvə və Radioloji Fəaliyyəin Tənzimlənməsi üzrə Dövlət Agentliyi
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 26 - FHN-in Dövlət Yanğından Mühafizə Xidməti
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 29 - İzomer əczaçılıq şirkəti
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 26 - FHN-nin Sənayedə İşlərin Təhlükəsiz Görülməsi və Dağ-Mədən Nəzarit Dövlət Agentliyi
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 29 - Olefin Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutu
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 49 - AlfaNet İnternet provayderi
* Nəcəfqulu Rəfiyev küç 84 - Artemis Studio dizayn şirkəti və mebel salonu
## İstinadlar
Steins;Gate seriyalarının siyahısı

**Steins;Gate seriyalarının siyahısı** — 2011-ci ildə yayımlanmış anime serialı *"[[Steins;Gate]]"*-in seriyalarının siyahısı. *"[[Steins;Gate]]"* 5pb. və Nitroplus tərəfindən istehsal olunmuş eyniadlı vizual romanın anime adaptasiyasıdır. Anime serialı Rintaro Okabe adlı çılğın alimin dostları ilə keçmişə mesaj göndərə bilən mikrodalğalı soba ixtira etməsindən və müxtəlif zaman xətlərində səyahət etməsindən bəhs edir.

White Fox studiyası tərəfindən istehsal olunmuş anime serialı Yaponiyada 6 aprel 2011-ci ildən 13 sentyabr 2011-ci ilə qədər yayımlanmışdır və *[[Crunchyroll]]* vasitəsilə göstərilmişdir. 22 fevral 2012-ci ildə sonuncu BD/DVD cildi ilə bir OVA seriyası da buraxılmışdır. Funimation Entertainment serialın seriyalarını Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırılmışdır. Anime serialında iki parça mahnıdan istifadə edilmişdir; açılış mahnısı *"[[Hacking to the Gate]]"* (Kanako İto), bağlanış mahnısı  (Yui Sakakibara) olmuşdur. 23-cü seriyada vizual romanın Xbox 360 üçün olan versiyasında açılış mahnısı olan və Kanako İto tərəfindən ifa olunan  mahnısından istifadə edilmişdir. IBM-nin əməkdaşlığı *"Steins;Gate: Sōmei Eichi no Cognitive Computing"* adlanan və 4 qısa seriyadan ibarət OVA serialı çəkilmişdir. 2 dekabr 2015-ci ildə *"[[Steins;Gate 0]]"* vizual romanını və yeni anime adaptasiyasını təbliğ etmək məqsədi ilə 23-cü seriyanın alternativ versiyası yayımlanmışdır.

## Seriyaların siyahısı

### ''Steins;Gate: Sōmei Eichi no Cognitive Computing'' (ONA, 2014)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Steins;Gate: Fuka Ryōiki no Déjà vu — anime serialının tammetrajlı anime adaptasiyası
* Chaos;Head seriyalarının siyahısı
* Robotics;Notes seriyalarının siyahısı
Anton Lange

**Anton Lange** (1963-cü il 12 oktyabrda Moskva şəhərində anadan olmuşdur; həqiqi adı - Anton Leonidoviç Tamarin) - tanınmış rus fotoqrafı, fotorəssam.. Fərdi və kollektiv sərgilərin iştirakçısı, "Qızıl alma" mükafatı laureatı,

## Tərcümeyi-halı
Anton Lange 1985-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin biologiya fakultəsini bitirmişdir. O, 1989-cu ildə aspiranturanı bitirərək namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və  biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.

1989-cu ildən 1992-ci ilədək Anton Lange Moskva Dövlət Universitetinin biologiya fakultəsində müəllim vəzifəsində işləmiş, eyni zamanda SSRİ-nin tanınmış fotoqraflarının assisenti olmuşdur. O, 1992-ci ildən ömrünü tamamilə fotoqrafiyaya həsr etmişdir.

Anton Lange 1992-ci ildən 1995-ci ilədək Fransada "Danone" firmasında fotoqraf işləmiş,, 1995-ci ildən Rusiyaya qayıtmışdır.

## Sərgiləri
*2007-ci il - "Anton Langenin gündəlikləri"
*2008-ci il - "Q-STORIES: Bir gecənin səhnələri"
*2008-ci il - "Rusiya qatarın pəncərəsindən"
*2009-cu il - "Work"

## İstinadlar
Xopto-Terer adası

**Xopto-Terer adası** — elə də böyük olmayan qayalıq Şimal Buzlu okeanda yerləşir. Lyaxovski adaları qrupuna daxildir.
Saxa dilində "qağayıların yumurta qoyduğu yer" mənasını verir.

Böyük Lyaxovski adasında yerləşən Şalaurov burnundsn 800 metr cənub-şərqdə yerləşir. Materikdən aralığı 59 km-dir.

Ada qayalıqdır. Dairəvi formaya malikdir. Sahilləri hündürdür. Adanın sahil zolağında dərinlik 1–5 metr arasında dəyişir.

Adanın daimi əhalisi yoxdur. İnzibati cəhətdən Yakutiyanın Bulunski rayonu ərazisində yerləşir.

## İstinadlar
Küçə fotoqrafiyası

**Küçə fotoqrafiyası** () — ictimai yerdə — yəni küçədə, parkda, çimərlikdə və s. çəkilən fotoqrafiya janrıdır.

## Tarixi
Küçə fotoqrafiyası sənədli fotoqrafiyadan yaranmaqla özündə bədiilik elementlərini əks etdirir. Küçə fotoqrafiyasıın tarixi XIX və XX əsrlərin kəsişməsində yaşamış və sənədli, bədii və digər foto janrlarında işləyən fotoqrafların yaradıcılığından başlayır. Küçə fotoqrafiyasının müstəqil janr kimi inkişafı isə "Magnum" foto agentliyinin və küçə fotoqrafiyasının əsas prinsiplərindən olan olan "həlledici məqam" (decisive moment) ideyasının əsasını qoymuş fransız fotoqrafı Henri Cartier-Bressonun adı ilə bağlıdır.

Bu janrın fəlsəfəsi və estetikası jurnalist paradiqması olan "dürüst fotoqrafiya" (straight photography) üzərində qurulub və fotoqraf tərəfindən ətrafda baş verənləri heç bir müdaxilə olmadan (məsələn: montaj, qurulma səhnə və s.) olduğu kimi əks etdirməkdir.

İctimai yerlərdə baş verənləri hər hansı bir müdaxilə olmadan əks etdirən fotoları küçə fotoqrfiyası janrına aid etmək olar.

## Xarici keçid
* Как фотографировать людей на улице
* iN-PUBLiC.com
* Сборник часто задаваемых вопросов о праве на фотосъемку 

## Mənbə
* *The Sidewalk Never Ends: Street Photography Since the 1970’s* (2001).
* Вершовский Антон. Стрит-фотография: Открытие плоскости. — М.: Double Vision, 2012.
Şamisso

**Şamisso** () — elə də böyük olmayan ada Kosebu körfəzində yerləşir. İnzibati cəhətdən Alyaska ştatının Nortuest-Arktik ərazisinə daxildir.

Ada 2,3&nbsp;km uzunluğa və 1,4&nbsp;km enə malikdir. Adanın sahəsi 1,8&nbsp;km² təşkil edir. Adanın ən hündür nöqtəsi 73 metr hündürlüyə malikdir. Şamisso adasının şimal qərbində kiçik Paffin adası yerləşir. Ada Alyaska dənz milli qoruğunun ərazisinə daxildir..

Ada alman yazıçısı Adelbert fon Şamissonun şərəfinə adlandırılmışdır. O, adada 1816-cı ilə olmuşdur.

## İstinadlar
Andrey Mirzəbəyov

**Andrey Daryeviç Mirzəbəyov** () — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü. Akademik.

## Həyatı
Andrey Daryeviç Mirzəbəyov 1937-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. REA-nın V.A.Engelqardt adına Molekulyar Biologiya İnstitutunun direktoru olmuşdur.

A.Mirzəbəyov 300-dən çox çap olunmuş işlərin və ixtiraların müəllifi, molekulyar biologiya sahəsində görkəmli alimdir.

1969-cu ildə Mirzəbəyov valinli RNK-nın ilkin strukturununqurulması üzrə elmi işdə iştirakına görə Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. 1981-ci ildə onun xidmətləri "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, 1999-cu ildə "Şərəf nişanı" ordeni ilə qiymətləndirilmişdir. Xromatin üzrə tədqiqatlara görə REA 1999-cu ildə Mirzəbəyovu V.A.Engelqardt adına Qızıl medalla təltif etmişdir. 1995-2001-ci illlərdə bioloji mikroçiplərin istehsalının orijinal texnologiyasının işlənməsi və təcrübədə tətbiqi üzrə işlər Molekulyar Biologiya İnstitutunun Arqon Milli laboratoriyası (ABŞ) ilə birlikdə aparılmışdır.

A.Mirzəbəyov 25 ildən artıq müddət ərzində Bioloji Mikroçiplər Mərkəzinərəhbərlik etmişdir. Onun rəhbərliyilə 35-dən çox namizədlik və 3 doktorluq dissertasiyası müdafiə olunmuşdur. Alimin elmi-pedaqoji fəaliyyətinə Moskva Fizika-Texnika İnstitutunda molekulyar biofizika kafedrasına 10 illik rəhbərliyi də daxildir.

A.Mirzəbəyov Avropa Akademiyasının (1990-cı il), Almaniya Elmlər Akademiyasının (1999-cu il) üzvü seçilmiş, Avropa Cəmiyyəti Federasiyasının mükafatına, medallara layiq görülmüş (1978-ci il), Qreqora Mendel adına Leopoldin Akademiyasının vitse-prezidenti olmuşdur (1989-cu il). 2000-ci ildə Valensiya Fundamental Tədqiqatlar Akademiyası Zati Aliləri Kral Həzrətləri Don I Xuan Karlosun fəxri sədrliyi ilə Mirzəbəyovu özünün fəxri üzvü seçmiş, nailiyyətlərinə görə medalla təltif etmişdir.

2002-ci ildə akademik A.D.Mirzəbəyov Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəxri üzvü seçilmişdir.

## İstinadlar
Rocers buxtası

**Rocers buxtası** —  Çukot dənizində Vrangel adası sahilində yerləşən dayaz buxta. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin İultinski rayonu ərazisinə daxildir. Buxtanın sahilinə yaxın hidrometeoloji stansiyası və Uşakovskoye qəsəbəsi yerləşir.

Buxta kapitan Berrinin əmri ilə öz gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır. Bu gəmidə adanın sahilinə 1881-ci ilin 25 avqustda lövbər salmışdır.

## Təbiəti
Buxta Vrangel adasının cənub-şərqində yerləşir. Buxtanın şərqində Proletarskiy burnu yerləşir. Sahilləri qayalıqdır. Uzunluğu 8&nbsp;km, maksimal dərinliyi 2,7 metr təşkil edir.

Buxtanın sahillərində ilin 80—88 günü duman nüşahudə edilir. Buxta üzərində illik yağıntının miqdarı 120&nbsp;mm təşkil edir.

## Olay
Buxta sahilində müşahidə mayakı mövcud olmuşdur. Bu mayakda stansiya mövcud olmuşdur ki, onunda Radioizotop tempoelektrik generator vardı. 2003-cü ildə güçkü fırtına ilə mayak aşaraq buxtaya düşmüşdür. 2011-ci ildə isə tufan mayakın daxilində olan generatoru sahilə atmışdır. Xoşbəxtlikdən generatoru mühafizə edən radiasiya qoruyucusu zərər çəkməmişdir. 2012 ildə adadan çıxarılmış və zərərsizləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Avengers Confidential: Black Widow & Punisher

— 2014-cü il istehsalı direct-to-video animesi. Anime filmi Marvel Anime seriyası çərçivəsində SH DTV AC BW&P Partners, Marvel Entertainment, Sony Pictures Entertainment Japan və Madhouse tərəfindən istehsal olunmuşdur. Anime filmi Şimali Amerikada Blu-ray və DVD diskində 25 mart 2014-cü ildə yayımlanmışdır.

## Məzmun
Cəzalandırıcı SHIELD-in məxfi missiyasına müdaxilə etdiyindən həbsə SHIELD tərəfindən həbsə salınır. Onun azad edilməsi qarşılığında Cəzalandırıcı Qara dul ilə birlikdə partnyor olub, SHIELD texnologiyasını oğurlayıb satmaq istəyən Leviafan terror təşkilatını dayandırmağa çalışır.

## Rollarda

Bundan əlavə filmdə görünən digər personajlar: Tor, Müharibə maşını, Kapitan Marvel, Biçinçi Qrim, Qraviton, Taskmaster, Kont Nefariya və Baron Zemo.

## Çəkiliş heyəti
* Ceym Simon — aktyor və səsləndirmə direktoru.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Jotun

**Jotun A/S** və ya **Jotun Group**, Norveçdə qurulmuş, kimya sektorunda fəaliyyət göstərən çox millətli şirkət. Mərkəzi Norveçin Sandefjord şəhərində tapılar.

## İstinadlar
Afanasyev mədəniyyəti

**Afanasyev Mədəniyyəti** — Orta Asiyadakı Tunc dövrünə aid türk mədəniyyət mühitlərindən biridir.

Bu mədəniyyət e.ə. 3300-cü ildən e.ə. 1700-cü ilə qədər davam etmişdir. Sayan-Altayın dağlıq hissəsində mis karxanalarının izləri aşkar edilib. Metal emalı ilə bağlı ilk mədəniyyət Afanasyev mədəniyyəti adlanır.

Tarixçilər bu mədəniyyətin Volqa-Ural və e.ə. III–II minilliyin başlanğıcında Qara dəniz və Xəzər çölləri tayfalarının mədəniyyətləri ilə anoloji olduğunu söyləyirlər. Antropoloji əlamətlərinə görə, afanasyevçilər Avrasiyanın avropoid tayfalarının Şərq ucqarı hesab olunur.

Arxeoloji tədqiqatlar çaxmaq daşından hazırlanmış ox ucları, mis bıçaq və sırğalar, metal qab — qacaq və müxtəlif alətlər, at və qoyun sümüklərinə dair müxtəlif tapıntı və dəlillər bu mədəniyyətin mövcudluğundan bizə çatan əsərlərdir . Bu qalıqlar ilk ana yurdda yaşayan Proto-Türklərin tunc dövrünə girdiklərini, ovçuluq və heyvan bəsləmələrini göstərir.
Səmərqənd (dəqiqləşdirmə)

* Səmərqənd şəhəri — eyniadlı vilayətin paytaxtı
* Səmərqənd vilayəti — Özbəkistanda vilayət
* Rusiya imperiyasının Səmərqənd vilayəti — tarixi vilayət
* Səmərqənd qəsəbəsi — Tatarıstan Əlmət rayonunda qəsəbə
* Səmərqənd Hava Limanı — eyniadlı şəhərdə hava limanı
* Səmərqənd gəmisi — Aral flotun Buxar gəmisi
* Səmədqənd qovağı () — Söyüd fəsiləsinə adi bitki növü
* Semerkand TV — Türkiyə kanalı
Biogeosenoz

**Biogeosenoz** — Yerin müəyyən hissəsində biosenozu təşkil edən bitkilərin, heyvanların, mikroorqanizmlərin, biotopun maddələr və enerji mübadiləsinin cəmi. Biotop öz biosenozu ilə birlikdə biogeosenozu təşkil edir.

## İstinadlar
Min bir gecə (teleserial, 2006)

**Min bir gecə** () — baş rollarını Xalid Ərgənc (Onur Aksal), Bərgüzar Korəl (Şəhrizad Övliyaoğlu), Tardu Flordunn (Kərəm İncəoğlu), Ceyda Düvenci (Bənnu Ataman), Mətin Çəkməz (Burxan Övliyaoğlu), Yonca Cövhər Yenəl (Füsun Övliyaoğlu), Tomris İncer (Nadidə Övliyaoğlu) və Canan Ərgüdərin (Eda) bölüşdüyü, rejissorluğunu Qüdrət Sabancının, prodüserliyini isə TMC adına Erol Avcının etdiyi, ərini bir yol qəzasında itirmiş, tək uşağı leykemiya xəstəsi olan və memar olaraq çalışmaqda olduğu "Binyapı Holdinq"in gənc və yaraşıqlı iki müdiri də özünə aşiq olmuş cavan və gözəl bir qadının mübarizəsindən bəhs edən Kanal D ekranında yayımlanmış Türkiyə teleserialı.

## İstehsal
### Musiqi
Teleserialın əsas başlanğıc musiqi parçası da daxil olmaqla musiqiləri Kıraça aiddir. Bundan əlavə bəzi səhnələrdə rus bəstəkar Nikolay Rimski-Korsakovun Şəhrizad suitasından da fon musiqisi olaraq istifadə edilmişdir.

## Məzmun

Şəhrizad patriarxal bir ailənin oğlu ilə evlənmiş, lakin ailə bu evliliyə şiddətlə qarsı çıxmış və oğullarını övladlıqdan rədd etmişlər. Ərini oğlu hələ bir yaşında ikən yol qəzasında itirən Şəhrizad qısa müddət sonra oğlunun leykemiya olması ilə bir daha sarsılır. Taleyin ağır sınağından keçən gənc qadın çarəsizlik içində müalicə üçün lazım olan 200 000 dolları tapmağa çalışır. Öz səyləri ilə pul tapır amma 150 000 dollar daha lazımlıdır. Arzu olunmadığını bilə-bilə uşağı üçün zəngin qayınatasına gedir, vəziyyəti izah edir və pul istəyir, ancaq vicdansızca evdən qovulur. Son çarə olaraq hələ üç ay əvvəl işə başladığı və sınaq müddətinin bitmədiyi "Binyapı Holdinq"in müdiri Onur Aksaldan borc istəyir. Lakin gənc müdir "Min bir gecə" nağıl qəhrəmanı Şah Şəhriyarın qadınlara heç vaxt inanma fəlsəfəsindən yola çıxaraq ağır bir bədəl istəyir. Onur onunla bir gecə keçirməsini istəyir. Bu hər şeyin başlanğıcı olur...

## Yayım təqvimi

## Obrazlar
### Əsas obrazlar

osman gundes    oktaysenel  Əsas  sezon 1 2 3

### Köməkçi obrazlar

### Qonaq obrazlar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Min bir gecə serialının seriaları siyahısı (türk)

## Xarici keçidlər
* 
* TMC-in rəsmi saytında — Min bir gecə teleserialı  
* Kanal D-in rəsmi saytında — Min bir gecə teleserialı 
* YouTubeda — Min bir gecə teleserialı
* YouTubeda — Min bir gecə teleserialı musiqiləri 
* Sabiq rəsmi saytı
Blossom burnu (Vrangel)

**Blossom burnu** — Çukot Muxtar Dairəsinə daxil olan Vrangel adasısın cənub-qərbində yerləşir, Fom burnundan 20 km cənubda yerləşir. Şərqi Sibir dənizi və Çukot dənizi arasında yerləşir.

Burun dənizin içərilərinə doğu irəliləmişdir. Maksimal hündürlüyü 2 metr təşkil edir.

## Tarixi məlumat
1881-ci ildə leytenant Berri tərəfindən "Blossom" gəmisinin şərəfinə adlandırmışdır. Gəmi 1828 ildə Frederik Uilyam Biçinin ekspedisiyasının gəmisi olmuşdur.. 1911-ci ildə İvan Semyonvun ekspedisiyası zamanı əraxidə olmuşdur..

1941–1973 ildə Blossom gəmisində Qütb stansiyası fəaliyyət göstərirdi. Hazırda burada stasionar stansiya fəaliyyət göstərir..

## İstinadlar

## Mənbə
* ''Blossom burnu''
Florens burnu

**Florens burnu** (, ) — Çukot Muxtar Dairəsinə daxil olan Vrangel adasının qərbində yerləşir.

Şərqi Sibir dənizinə tökülən Qusinaya çayının mənsəbinə yaxın ərazidə yerləşir. Burundan cənubda Kmo gölü yerləşir.

Amerikalı kapitan Berri tərəfindən 1881-ci ildə () adada olarkən burnun çiçəklərlə örtülməsi səbəbi ilə "Çiçəklənən" olaraq adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Utyos-Bolşevik burnu

**Utyos-Bolşevik burnu** — qayalıq burun Vrangel adasının şərqində yerləşir.

Burun 1929-cu ildə Vrangel ada rəhbəri olan А. İ. Mineev tərəfindən adlandırılmışdır. Xəritəyə isə ilk dəfə Konstantin Alekseyeviç Salişev tərəfindən qeydə alınmışdır. Burnun ən hündür nöqtəsi 79 metrdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Utyos-Bolşevik burnu
Uerinq burnu

**Uerinq burnu** — Vrangel adasında yerləşən burun.

İri qaya parçası olaraq kilometrlərlə Çukot dənizinin içərilərinə doğru uzanır..
Maksimal hündürlüyü 221 metr təşkil edir.

1881-ci ildə «Rocers» gəmisinin ekipajı tərəfindən leytenant Uerinqin şərəfinə adlandırılmışdır.

Qayalıq üzərində quş bazarı geniş sahə tutur. Burada 200 min quş vardır. Burada Phalacrocorax pelagicus, Böyük qütb qağayısı, Sakit okean kütdimdiyi və Çəhrayı qağayı kimi quşlar yaşayır..
Burada Morjların yerləşim yeri vardlr.

## İstinalar

## Xarici keçid
* Uerinq burnunun şəkilləri
Fom burnu

**Fom burnu** ( — Çukot Muxtar Dairəsi ərazisində, Vrangel adasının cənub-qərbin yerləşir. Blossom burnundan 20&nbsp;km şimalda yerləşir. Tomas dağlarının dənizin içərilərinə girməsi ilə yaranmışdır.
## Tarixi məlumat
Burun 1867-ci ilin avqustunda Balina ovçusu Tomas Lonq burnu onu ilk dəfə görmüş matros Tomasın şərəfinə *Cape Thomas* adlandırmışdlr..

1911-ci ildə Fom burnuna İvan Semyonoviç Serqeevin təşkil etdiyi ekspedisiya zamanı Tomas dağına Rusiya bayrağını sancırlar. Bu isə adanın Rusiyaya mənsubluğuna zəmin yaradır.

Burunda yeraltı düşərgələr, taxta silahlar aşkarlanmışdır. Bu tapıntılar Onkilonlara mənsubluğu ehtimal edilir..

## İstinadlar

## Mənbə
* «Vrangel Adası» qoruğu.
* Prydatko-Dolin V. Ross’s Gulls near Tomas Cape http://vasylprydatko.org.ua/wp-content/uploads/2009/09/RGull_1_A-300x258.jpg
Kotordır

**Kotordır** — elə də böyük olmayan, Şərqi Sibir dənizində Anju adaları qrupuna daxil ada. İnzibati cəhətdən Yakutiyanın Bulunski ulusu ərazisinə daxildir.

Faddeevski yarımadası yaxınlığında Qedenşetrom körfəzində yerləşir. Şimal-qərbdən cənub-şərqə uzanmış formadadır. Quşluqdan ibarətdir.
Adada daimi yaşayış məntəqəsi yoxdur.
Konstantin Belyavski

**Konstantin Yakovleviç Belyavski** (;d. 1802 — ö. 30.10.1857, Sankt-Peterburq, Rusiya imperiyası) — Rus generalı. Qafqaz və Krım müharibələrinin iştirakçısı

## Həyatı
Konstantin Belyavski, 1802-ci ildə Vilenski quberniyasında zadəgan ailəsində anadan olmuşdur.
1817-ci ilin yanvarın 8-də kiçik gizir rütbəsi ilə Pavlov alayında xidmətə başladı. 1821-ci ilin iyulun 13-də poruşik rütbəsi ilə Volın alayına köçürüldü və 1827-ci ildə kapitan rütbəsi ilə təltif edildi.

1831-ci ildə Polşa qiyamının yatırılmasında iştirak edən Semyonov alayında fərqləndiyinə görə polkovnik rütbəsi ilə təltif edildi. 1832-ci ildə Volın alayına geri qaytarılır. 1837-ci ildə Sibir yeger alayının komandiri təyin edilir. 1840-cı ildə həmin alayda general-mayor rütbəsi ilə təltif edilir. 1840-cı ildə 15-ci diviziyanın 1-ci briqadasının komandiri, bir il sonra isə 2-ci briqadanın komandiri təyin edilir.

1844-cü ildə Çeçenistan və Dağıstana edilən yürüşlərdə iştirak etdi. 1845-ci ildə Qafqaz Əlahiddə Korpusunun baş komandanı təyin edilir və Çeçenistana ikinci yürüş edilir. 1847-ci ildə yeni təsis edilimiş Kutaisi quberniyasının general-qubernatoru təyin edilir. 1849-cu ildə general-leytenant rütbəsi ilə təltif edilir və bir il sonra 2-ci piyada diviziyasının komandiri təyin edilir. 1853-cü ildə Osmanlı imperiyası ilə müharibədə iştirak edən 18-ci piyada diviziyasının komandiri təyin edilir. 1854-cü ildə xəstəliklə əlaqədar təqdim etdiyi ərizə ilə ordu sıralarından çıxardılır.

1857-ci ilin 30 oktyabr tarixində Sankt-Peterburq şəhərində vəfat edir.

## Rütbələri
* 1817-ci il 8 yanvar — kiçik gizir
* 1817-ci il 17 aprel — gizir
* 1818-ci il 11 yanvar — baş gizir
* 1819-cu il 28 yanvar — podporuşik
* 1821-ci il 13 iyul — poruşik
* 1824-cü il 19 dekabr — ştab-kapitan
* 1827-ci il 1 avqust — kapitan
* 1831-ci il 6 oktyabr — polkovnik
* 1840-cı il 14 aprel — general-mayor
* 1849-cu il 3 aprel — general-leytenant

## Mükafatları
* 4-cü dərəcədən Müqəddən Vladimir ordeni (09.08.1831)
* 4-cü dərəcədən hərbi xidmətinə görə orden (20.12.1832)
* 3-cü dərəcədən Müqəddəs Stanislav ordeni (06.12.1836)
* 2-ci dərəcədən Müqəddəs Anna ordeni (12.09.1837)
* 25 il hərbi xidmətinə görə 4-cü dərəcədən Müqəddəs Georgi ordeni (11.12.1841)
* 1-ci dərəcədən Müqəddəs Stanislav ordeni (20.10.1843)
* 3-cü dərəcədən Müqəddəs Georgi ordeni (06.08.1845)
* 1-ci dərəcədən Müqəddəs Anna ordeni (24.11.1847)

## Həmçinin bax
* Kutaisi quberniyası

## İstinadlar
Tovsif Məmmədov

**Məmmədov Tovsif Muxtar oğlu** () — texnika elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Məmmədov Tovsif Muxtar oğlu 1929-cu ildə Astara şəhərində anadan olmuşdur. 1952-ci ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirdikdən sonra, 1962-ci ilə qədər "Buzovnaneft" NQÇİ-də neft hasilatı üzrə usta köməkçisindən mədən rəhbərinə qədər vəzifələrdə işləmişdir. 1962–1972-ci illərdə "Azneft" İB-nin Quyuların sınağı və əsaslı təmiri idarəsində baş mühəndis olmuşdur. 1967-ci ildə "Köpük reagentlərinin tətbiqi ilə neft quyularının məhsuldarlığının artırılması" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1972–1983-cü illərdə "Suraxanıneft" NQÇİ-də baş mühəndis, 1983–1992-ci illərdə isə "Binəqədineft" NQÇİ-də rəis işləmişdir. 1981-ci ildə "Karbohidrogen məhlullarının və onların emulsiya sistemlərinin neft laylarına təsir üçün tətbiqinin nəzəriyyə və təcrübəsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1983–1992-ci illərdə neft və qaz sənayesi işçilərinin Elmi texniki cəmiyyətinin İdarə heyətinin sədri olmuşdur. 1983–1994-cü illərdə AzNKİ-da "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" kafedrasının professoru idi. 1992–2000-ci illərdə Azərbaycan EA DNQYPİ-nun aparıcı elmi işçisi vəzifəsində işləmişdir. 1996-cı ildən bu günə qədər AzDNQLETİ-da "Neft hasilatında qum ilə mübarizə" laboratoriyasının aparıcı elmi əməkdaşıdır.

## Elmi fəaliyyəti
Məmmədov T.M. neft və qaz quyularının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: karbohidrogen həllediciləri və onların emulsiyalı sistemlərinin neftçıxarmada tətbiqi. Yataqların 7 işlənmə üsulunun müəllifidir. 

Məmmədov T.M. 75-dən artıq elmi məqalənin, 4 monoqrafiyanın müəllifidir. İxtiralara görə 16 müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. 

Məmmədov T.M. "Azərbaycanın əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar
99 sent

**"99 sent. Diptix"** — Andreas Qurski tərəfindən 1999-cu ildə yaradılan iki fotoşəkil. Bəzən onları "99 sent. 1999" da adlandırırlar.

Fotoşəkildə 99 sent formatlı mağazalardan birinin interyeri təsvir olunub. Şəklin ölçüsü — 2,07×3,37 metrdir.

## Qiyməti
Fotoşəkillər dünyanın ən bahalı fotoşəkilləri siyahısındadır. 7 fevral 2007-ci ildə "Sotbis" hərracında onlar 3,346 mln dollara ukraynalı iş adamı Viktor Pinçuka satılıb.



## Xarici keçidlər
http://www.moma.org/interactives/exhibitions/2001/gursky/
Matar

**Matar** — Anju adaları qrupuna daxil olan elə də böyük olmayan ada. Ada Çukot dənizi ilə Şərqi Sibir dənizi araspnda yerləşir. İnzinati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir. Ərazi Ust Lena qoruğuna daxildir.
Tulunbəy

**Tulunbəy**(, ? — 1386)—Qızıl Orda hakimi Bərdibəy xanın qızı, Qıpçaq əsilli Qızıl Orda sərkərdəsi Mamayın xanımı.

## Həyatı

Tulunbəy Saray Bərkə şəhərində anadan olmuşdu. Ailə təlim-tərbiyəsi almışdı.

Tulunbəy Qıpçaq əsilli Qızıl Orda sərkərdəsi Mamayın baş hərəmi olmuşdu. Xan nəslindən olmadığına baxmayaraq Qızıl Orda hakimi Berdibəyin qızı ilə (qeyd: Berdi bəy Cani bəyin, Cani bəy də qüdrətli Özbək  xanın oğludur) evləndikdən sonra dağılmağa üz qoymuş bu hakimiyyəti ələ keçirmiş, bununla çarpışma meydanına atılmışdı: bu mübarizədə Abdul, Məhəmməd Sultan, Tülübək və s. xanları yenmişdi. Qızıl Orda dövlətini gücləndirmək, onu qoruyub saxlamaq məqsədilə böyük işlər həyata keçirmişdir. Mamay xan misilsiz hünərlərə sahib olmuş, keçirdiyi döyüşlərdə həmişə qələbə qazanmış, böyük ad qoymuşdur. Sonuncu döyüşü Kulikova çölündə olan döyüş (1380) oldu. Müharibə meydanında məğlub olub qaçan Mamayın Azov boyunda qarşısını kəsdilər. Burada tarixən döyüş yeri olan Kalka (Kalçık) çayı boyunda onun Toxtamış xanla son döyüşü oldu. Qıpçaqlara birləşən ruslar onların böyük yardımı ilə Mamayı yendilər. Mamay bu uğursuz döyüşdən canını zorla qurtarıb Krıma qaça bildi. Krım torpaqlarına çəkilən Mamayı uğursuzluq burada da izləməkdəydi. Az sonra Kafa şəhərində (indiki adı Feodosiya) xaincəsinə öldürüldü.

Mamay öldükdən sonra onun bütün hərəmxanası Toxtamış xana qaldı. Toxtamış xan onunla evləndi.

1386-cı ildə arvadının çevriliş xəyanətindən şübhələnən Toxtamış Tulunbəyi öldürdü.

## Ədəbiyyat
* *Р. Ю. Почекаев.* «Цари ордынские» — Санкт-Петербург. Евразия. 2010
* Григорьев, А. П. Золотоордынские ханы 60—70-х годов XIV в.: хронология правлений 
* Греков Б. Д., Якубовский А. Ю.. «Золотая Орда и её падение» Москва, Ленинград. Издательство АН СССР, 1950
Öelün

**Öelün** (və ya Höelin Ujin , Monqolca: Өэлүн үжин, Өэлүн эх, *Anne Höelin*) sonraları Çingiz xan olaraq anılacaq olan Temuçinin anası və Monqol tayfası başçısı Yesugey bahadurın xanımı.

## Həyatı
Öelün, Onggirat boyunun Olxonut tayfasındandır. 1159-cu il civarında Yesugey bahadur tərəfindən qaçırldı. Öelün, Yesugey bahadur tərəfindən baş xatun təyin edildi. Beləcə Yesugey bahadurın varisləri Öelünin övladlarından olacaqdı. Öelün, Yesugey bahadurdan beş övladı oldu. Bunlar, Temuçin, Hazar Kasar, Kaçiun, Temüge oğlan övladları, Temulin ise qızıdır. Ayrıca Yesugey bahadurın digər arvadından olan Bekter və Belgütey adında iki oğlu vardır.

## Yesugey bahadurın ölümündən sonra
Yesugey bahadurın tatarlar tərəfindən öldürülməsindən sonra, ulusdakı bir çoxadam obanı tərk etmiş, Öelün övladlarıyla birlikdə yalnız qalmışdır. Öelün ailesinin sorumluluğunu alaraq bir arada tutmağa çalışmışdır. Buna baxmayaraq Temuçin və Bekter arasındakı mübarizə, Temuçinin Bekteri öldürməsiylə nəticələnmişdi. Öelün bu duruma öncələri çox böyük təpki göstərməsinə rəğmen ailəni bir arada tuta bilmək üçün Temuçin ilə birlikdə yaşamağa davam etmişdir.

## Temuçin(Çingiz xan) ilə münasibətlər
Çingiz xanın ən önəmli müşavirləri arvadı Börte ilə birlikdə anası Öelün olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Çingiz xan
* Yesugey bahadur
* Ögedey xan
* Bekter

## Ədəbiyyat
* Temir, Ahmet. Moğolların Gizli Tarihi (Çeviri). Ankara: Türk Tarih Kurumu (2010). ISBN 978-975-6-0752-2

## Xarici keçidlər
* Ahmet Temir, Moğolların Gizli Tarihi, Ankara, TTK, 1986
*Monqolustan sənədləri

## İstinadlar
İradə Rəşidova

**İradə Rəşidova** (tam adı: *İradə Mehman qızı Rəşidova*; d. 1975) — aktrisa.

## Həyatı
İradə Rəşidova 1975-ci ildə Azərbaycan Respublikası Bakı şəhərində doğulub. 1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Dram və kino aktyorluğu" fakültəsini bitirib. 1991-ci ildən Bakı Kamera Teatrının, 2009-cu il oktyabr ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının aktrisasıdır.

## Çəkildiyi filmlər
1. Bianka – ("Otello", V. Şekspir)

2. Nastinka – ("Ağ gecələr", M. F. Dostoyevski)

3. Gülçöhrə — ("Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah", M. F. Axundov)

4. Pərizad – ("Hekayəti xırsi quldurbasan", M. F. Axundov)

5. Nisə xanım – ("Lənkəran xanın vəziri", M. F. Axundov)

6. Donna Anna – ("Daş qonaq", A. S. Puşkin)

7. Nina – ("Şeyx Sənan", H. Cavid)

8. Fryokin Tesman – ("Qedda Qabler", H. İbsen)

9. Varya – ("Albalı bağı", A. P. Çexov)

10. Jurnalist – ("Şah Edip", Sofokl)

11. Böyükxanım – ("Aydın", C.Cabbarlı)

12. Trudxen, ay, qu quşu – ("Şelkunçik", E.T.A.Hofman)

13. Melita – ("Ezop" G.Fiqeyredo)

14. Nisə xanım – ("Sərgüzəşti vəziri Xani Lənkəran" M.F.Axundzadə)

15. Fərə – ("Göyçək Fatma" Azərbaycan Xalq nağılı)

16. Səkinə – (Mən səni sevirəm – M.S.S" Ə.Əmirli)

17. Mələk – ("Roemo və Cülyetta" U.Şekspir)

18. Nailə – ("Buzovna kəndinin əhvalatları" Elçin)

19. Rəqqasə – ("Əlincə qalası" Dilsuz)

20. Qaraçı – ("Qaraca qız" S.S.Axundov, A.Şaiq)

21. Tereza, Liza – ("İtalyansayağı xoşbəxtlik" D.Fo, P.Filippo)

22. Anna — ("III Riçard", U.Şekspir)

23. çil toyuq, qadın — ("Çirkin ördək balası" H.X.Andersen)

## Mənbə
* www.tyuz.az
Pyotr Rumyantsev

**Pyotr Aleksandroviç Rumyantsev** (; d. 4 yanvar 1725, Moskva - ö. 8 dekabr 1796, Taşan, Rusiya) — Çariça II Yekaterinanın ordu generalı.

## Həyatı

Pyotr Aleksandroviç Rumyantsev 4 yanvar 1725-ci ildə Rusiya imperiyasının Moskva şəhərində anadan olmuşdu.

Yeddiillik müharibə sırasında Gross-Jägersdorf (30 avqust 1757) və Kundersdorf çarpışmalarında Prusiyalıların yenilgiyə uğradılmasında önəmli rol oynadı. 16 dekabr 1761-ci ildə Pomeranyadakı Kolberg (Kolobrzeg) qalasını və liman şəhərini ələ keçirdi. Noyabr 1764-cü ildə gətirildiyi Ukrayna baş valiliyi sırasında bölgənin Rusiyayla bütünləşdirilməsinə çalışmışdır.

Osmanlı-Rus savaşlarında Boqdandakı (Moldavya) Larqa və Kaqula müharibələrində Osmanlı qüvvətləri qarşısında mütləq zəfərlər qazandı (1770). Dunay çayını keçərək Bolqarıstana daxil oldu və Kozluca (Suvorovo) çarpışmasını (20 iyun 1774) qazanaraq osmanlıları barış istəmək məcburiyyətində buraxdı. İyul 1775-ci ildə marşal rütbəsinə yüksəldilən Rumyantsevə eyni zamanda qraf ünvanı verildi.

Pyotr Rumyantsev 8 dekabr 1796-cı ildə vəfat edib.

## Xarici keçidlər

* Rumyantsev-Zadunayski P.A.//http://adjudant.ru/table/Viewer.asp?table=Rus_Army_1756_96&id=2
Skrıtıy adası

**Skrıtıy** — Şərqi Sibir dənizində yerləşən Anju adaları qrupuna daxil olan elə də böyük olmayan ada. İnzibati cəhətdən Yakutiyanın Bulunski ulusu ərazisinə daxildir.

Bunqe Torpağı yarımadasının yaxınlığında Draqosennaya buxtasında yerləşir. Şimal-qərbdən cənub-şərqə uzanmış formadadır. Maksimal hündürlüyü 7 metr təşkil edir. Ada çoxlu sayda qollarda bölünmüşdür. Daxilində kiçik göllər vardır.
Şəmsəddin əd-Dəməşqi

**Şəmsəddin Məhəmməd ibn Əbutalib əd-Dəməşqi ** (; 1256, Dəməşq — 1327) — Ərəb coğrafiyaşünası.

## Həyatı

Şəmsəddin Məhəmməd ibn Əbutalib əd-Dəməşqi 1256-cı ildə Suriyanın Dəməşq şəhərində anadan olmuşdu. Onun əsas əsəri 1300-cü ildə «Nühbatu-d-dəhr fi əcaibi-l-bərr və-l-bəhr»dir.

Şəmsəddin əd-Dəməşqi 1327-ci ildə Safed şəhərində vəfat edib.

## Ədəbiyyat
* *Крачковский И. Ю.* Арабская географическая литература. — М., 2004. — С. 29, 129, 192, 277, 327, 352, 359, 377, 382—386, 491, 493, 502, 598, 662.

## Xarici keçidlər
* Syrien og Palestina, Studie efter en arabisk Geograph
* Cosmographie de Chems-ed-Din Abou Abdallah Mohammed ed-Dimichqui
Tas-Arı adası

**Tas-Arı adası** — Şərqi Sibir dənizində yerləşən Anju adaları qrupuna aid olan elə də böyük olmayan ada. İnzibati cəhətdən Yakutiyanın Bulunski ulusu ərazisinə daxildir. Faddeevski yarımadası cənub-qərbində, Qedenştrom körfəzində yerləşir. Uzunsov formaya malikdir. Qumla örtülmüşdür. Şimalında elə də böyük olmayan göl vardır. Adada daimi yaşayış yoxdur.

Kotelnı adası kimi bu adada Ust-Lena qoruğu ərazisinə daxildir. Bu adanı Lena çayının deltasında yerləşən Tas-Arı aadası ilə səhv salmaq lazım deyil.
Dəmir adam (film musiqisi)

**“Iron Man: Original Motion Picture Soundtrack”** 2008-ci ildə çıxarılmış *“[[Dəmir adam (film, 2008)|Dəmir adam]]”* filminin musiqi albomudur. Albom 6 may 2008-ci ildə çıxarılmışdır. Film musiqisi Ramin Cavadi tərəfindən bəstələnmişdir. 
## Qəbulu

Film musiqisini beş ulduzdan üç ulduzla qiymətləndirən AllMusic-də qeyd edilir ki, bəstəkar Cavadi *“superqəhrəmanı daha ciddi təqdim edir və nəticədə [[Hans Zimmer]] və Ceyms Nyuton Hovard tərəfindən [[Kristofer Nolan]]ın [[Qara cəngavər trilogiyası|Betmen]] franşizi üçün yazılmış musiqini hədə altına alır, sarsıdıcı perkussiya, böyük simli alətlər, təhrif olunmuş gitaraların simfoniyası, [[Metallica]]nın *San Francisco Symphony (S&M)*  musiqisinin vokalsız versiyası ilə səsləşir.”*

## Kompozisiyaların siyahısı

### CD-də olmayan kompozisiyalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Iron Man Soundtrack - Amazon
*Iron Man Soundtrack - Soundtrack.Net
*Iron Man soundtrack - the SoundtrackINFO project
Mixail Loris-Məlikov

**Mixail Tarıyeloviç Loris-Məlikov** (, ; ) — 20 yanvar 1879-cu ildən 7 aprel 1879-cu ilədək Həştərxan quberniyasının general-qubernatoru, 6 avqust 1880-ci ildən 4 may 1881-ci ilədək Rusiyanın daxili işlər naziri, Rusiya hərbçisi.

## Həyatı
Mixail Tarıyeloviç Loris-Məlikov 5 noyabr 1824-cü ildə Rusiya imperiyasının Tiflis şəhərində doğulmuşdu.

O, vaxtı ikən Rusiya çarının etimadını qazanmağı bacarıb. Uzun illər Krım, Qafqaz, Türkiyə müharibələrində çox aktiv döyüşüb, xüsusilə, Qafqaza könüllü surətdə can atıb. O, döyüşlərdə fəallığına görə imperator tərəfindən dövlət mükafatlarına layiq görülüb. 1854-cü ildə Krım müharibəsi dövründə Qafqazın Türkiyə sərhəddində erməni, gürcü, kürd millətindən olan dəstə yaratmağa nail olur. Türklərin qanına susayan erməni qraf M. Loris-Məlikov 1877–1878-ci illərdə Rus-Türk müharibəsində təcavüzkar fəaliyyəti ilə xüsusi seçilir. Qarsı alandan sonra 17 min türk əsir götürülür. Ərzurumu mühasirəyə alarkən M. Loris-Məlikova orda yaşayan ermənilər hər cür yardım göstərirlər. General türklərə qarşı mübarizədə iştirak etmək üçün yerli ermənilərə Rusiyanın rublu ilə kreditə pul verir. Türk xalqına qarşı məkrli, namərd planlar amansızlıqla həyata keçirilir. Mixail Loris-Məlikova Rusiya dövlətinin verdiyi hər bir orden və medal türklərin qanına bulaşmışdır. Mixail Loris-Məlikovun portretini görmək istəsəniz öz erməni millətindən olan rəssam İvan Ayvazovski onu general geyimində gələcək nəsillər üçün çəkmişdir.

II Aleksandrın dövründə 6 avqust 1880-ci ildə yeni dövlət strukturu-Daxili İşlər Nazirliyi yaradılır. Nazirliyə rəhbərlik general-adyutant Mixail Loris-Məlikova həvalə edilir. Onun hazırladığı liberal konstitusiyanın təsdiq edilib imzalanması ərəfəsində 1881-ci il martın 1-də II Aleksandra qarşı xalqçılar hərəkatının nümayəndəsi anarxist Rısakov sui-qəsd edir. M. Loris-Məlikov nazir olduğu qısa bir müddətdə özünü doğrulda bilmir. Rus xalqı öz çarını itirir və bu hadisəni kədərlə, göz yaşı ilə qarşılayır.

Müharibələrdə öz "qəhrəmanlığı" ilə seçilən, Krımda, Qafqazda, Türkiyədə aparılan müharibələrdə iştirak edən Mixail Loris-Məlikov öz çarının təhlükəsizliyini isə qorumaqda acizlik göstərir. Çünki radikal inqilabçılar öz siyasi məqsədinə çatmaq üçün Türkiyədəki emənilər kimi nə pula satılan, nə də millətçi şüarlarına qapılan qüvvələr deyildi. Bu cəhətdən anarxist inqilabçıları əqidəsindən çəkindirmək, terrorçu hücumlarının qarşısını almaq çətin bir vəzifə idi. Loris-Melikov kimilər, ancaq satqınlığın, xəyanətin dilini yaxşı bilirdilər. O, özgə torpaqlarda yaşayan ermənilərə arxa olmaqda daha mahir idi.

## İstinadlar
Nanosnıy adası

**Nanosnıy** — Anju adaları qrupuna daxil olan və Şərqi Sibir dənizində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Yakutiyanın Bulunski ulusu ərazisinə daxildir.

Bunqe Torpağı yarımadasından şimal-qərbdə bir necə km aralıda yerləşir. Adından da göründüyü kimi buzların qazıma fəaliyyəti məticəsində yaranmışdır. Qumlarla örtülmüşdür. Maksimal hündürlüyü 2 metrdir. Qeyri müəyyən formaya malikdir. Adada daimi yaşayış yoxdur.
Neizvesniye adaları

**Neizvesniye adaları** — Anju adalarına daxil olan və Şərqi Sibir dənizində yerləşən arxipelaq. İnzibati cəhətdən Yakutiyanın Bulunski ulusu ərazisinə daxildir.

Adalar Buqne Torpağının cənub-şərqində, Qedenştrom körfəzinin girəcəyində yerləşir.  Qrup iki qumsal adadan ibarətdir.
Diomid

**Diomid** — keçmiş ada, hazırda isə Yeni Sibir adalarının cənubunda yerləşən dayazlıq. Dmitri Laptev boğazında yerləşən dayazlıqlıq, buzlaqların fəaliyyəti nəticəsində meydana gəlmişdir.

Ada ilk dəfə Şimal coğrafi ekspedisiyası zamanı 1739-cu ildə qeydə alınmışdır. Sonuncu dəfə ada 1761-ci ildə görülmümdür. Artıq 1811-ci ildə ada müşahidə edilməmişdir..

Litke buzqıran gəmisi 1934-cü ildə keçmiş adanın yerində 7,3 m dərinliyə malik dayazlıq aşkarlayır. 1966-cı il ölçülərinə görə isə ddərinlik 6,6 metr təşkil edirdi. 2005-ci il ölçülərinə görə isə dərinlik 7,7 metr olmuşdur.

Diomid dayazlığı elipsvari fomaya malikdir. Ümumi sahəsi 8,3 km² uzunluğu 6,8 metr, eni isə 2 km təşkil edir.

## İstinadlar
Lısov adası

**Lısov adası** —  Şərqi Sibir dənizində, Medvejıy adaları qrupuna daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.

Adalar qrupunun mərkəzində Leontev adasında 3,3&nbsp;km cənubda, materikdən  68&nbsp;km aralıda yerləşir. 
Ada cənubdan şimala 2,8&nbsp;km uzunluğa, 1,2 metr uzunluğa malikdir. 35 metr hündürlüyə malikdir. Şimalında iki kiçik göl vardır.

Ada 1769-cu ildə Medvejıy adalarını xəritəyə salan geodeziya işləri aparan üç işçidən biri olan  Lısovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Andreyev adası

**Andreyev adası** — Şərqi Sibir dənizində, Medvejı adaları qrupuna daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Medvejıy adalarının mərkəzində, Puşkaryov adasından 2 km qərbdə, materikdən isə 68 km aralıda yerləşir. Öz növbəsində ovalvari formaya malik qranitdən ibarət adadır. 400 metr uzunluğa, 300 metr enə malikdir. Ən hündür nöqtəsi 8 metr təşkil edir. Ada 1764-cü ilin aprelində Medvejıy adalarında geodeziya işləri aparan Stepan Andreyevin şərəfinə adlandırılmışdır şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar