open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Braziliyada LGBT cəmiyyəti

**Braziliyadakı LGBT insanlar** Braziliya əhalisinin təxminən 5.2%-ni təşkil edir.

## Demoqrafik

### Demoqrafik tədqiqat
2009-cu ildə São Paulo Universiteti tərəfindən aparılan sorğuda 10,4%-lik Braziliyalı kişilərin 7,8%-nin homoseksual, 2,6%-nin isə biseksual olduğu məlum oldu. 6,3%-likqadınlar arasında  isə lezbiyanlar əhalinin 4,9%-ni, biseksual qadınlar isə 1,4%-ni təşkil edir.

LGBT əhalisinin cins tərkibi aşağıdakı kimidir: 64% kişi və 36% qadın. Tədqiq olunan əhalinin elan edilmiş cinsi oriyentasiyasının tərkibi aşağıdakı kimi bölüşdürülür: 54%-i gey, 28%-i lezbiyan, 17%-i biseksual, 1%-i yuxarıda göstərilənlərin heç birinə uyğun gəlmədiyini bildirib. LGBT əhalisinin təhsili aşağıdakı kimi qeyd edilir: 57% ali təhsil (universitet və ya kollec) bitirmiş, 40% orta məktəb (orta təhsil) bitirmişdir. LGBT əhalinin mənzil şəraitinin tərkibi aşağıdakı kimidir: 52%-i valideynləri və ya qohumları ilə, 22%-i partnyorları ilə, 20%-i tək yaşayır, 6%-i isə dostları ilə yaşayır. 

2010-cu ildə Braziliya Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən aparılan sorğu, Braziliyanın gey əhalisinin heteroseksual əhalidən daha çox gəlir qazandığını göstərmişdir. Homoseksuallar: A və B sinifləri, 26,9%, C sinfi, 49,9%, D və E sinifləri, 23,2%. Heteroseksuallar: A və B sinifləri, 18,2%, C sinfi, 47,8%, D və E sinifləri 34% idi.

2007-ci ildə Insearch tərəfindən aparılan sorğu, Braziliya qeylərinin heteroseksuallara nisbətən asudə vaxtla bağlı əşyalara 40% daha çox pul xərclədiyini aşkar etdi. 84%-i son 12 ay ərzində dörd dəfə Braziliyaya, 36%-i isə son üç ildə xaricə gedib. Braziliyalı qeylər də daha çox oxuyur, 88%-i qəzet, 94%-i jurnal oxuyur. 73%-inin orta hesabla ayda üç dəfə kinoya getmək vərdişi var, 46%-i ayda bir dəfə teatra gedir və 57%-i ildə səkkiz kitab alır. Bu isə ölkə üzrə orta göstəricini üstələyir.

Braziliya LGBT-lərinin təqribən 80%-i böyük şəhərlərdə yaşayır, 20%-i isə daxili vətəndaşlardır. Braziliyanın qeylərin dostu kimi tanınan böyük şəhərlərində qey-barlar və pablar, qey gecə klubları, qey hamamları və qey restoranları kimi bir sıra gey yönümlü müəssisələr var. San Paulonun ən məşhur gey kəndi Frei Caneca küçəsi,  Rioda isə Farme de Amoedo küçəsidir.

### Şəhər üzrə

### Eynicinsli cütlüklər

2010 IBGE Siyahıyaalmasına görə Braziliya bölgələri üzrə eyni evdə eyni cinsli münasibətlər : 

### Adambaşına düşən ÜDM
2010 IBGE Siyahıyaalmasına əsasən, eynicinsli cütlüklərin adambaşına düşən ÜDM-i (illik) əks cinsli cütlüklərdən daha çox olub: 

## İstinadlar
Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası

**Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası** () — Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri üçün mühəndislərin hazırlanması məqsədilə yaradılmış ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Təhsil müəssisəsi 1919-cu ildə professor Jukovskinin təşəbbüsü ilə "Moskva Aviasiya Kolleci" adı altında yaradılmışdır.
İordaniya Kral Şahinləri

**İordaniya Kral Şahinləri** () — İordaniya Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronu. Komanda 1976-cı il 7 noyabr tarixində yaradılmışdır. Hal-hazırda uçuşlar üçün Extra-330 LX təyyarələri istifadə olunur.

## Tarixi
1976-cı ildə yaradılan komanda 2 ədəd Pitts Special-S2A təyyarəsi istifadə edirdi. Daha sonra komandaya 3-cü təyyarə əlavə olundu. 1976-cı ildən komanda dünyanın bir çox ölkəsində,  Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər, İndoneziya, ABŞ, Birləşmiş Krallıq, Fransa, İtaliya, İsveçrə, Almaniya, Belçika, İspaniya, Norveç, Avstriya, Lüksemburq və Hollandiyada çıxış edib. 1982-ci ildə 4 ədəd  Pitts Special-S2S təyyarəsi komandanın ixtiyarına verildi. 1992-ci ilə qədər uçuşlar zamanı bu təyyarələr istifadə olundu. 1992-ci ildən bu təyyarələr 5 ədəd Extra-300 təyyarəsi ilə əvəz olundu. 2007-ci ildə də bu təyyarələrin modernizasiya olunmuş Extra-300L versiyaları alındı. Bu yaxınlarda komanda Extra-330 LX təyyarələri ilə təmin olunub.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Büyük Doğu (jurnal)

"***''Büyük Doğu****" () — [[Türkiyə|Türkiyədə]] [[Sağçılıq|sağçı]] [[Mühafizəkarlıq|mühafizəkar]] siyasi nəşr. Gündəlik qəzet kimi başlamış, sonradan həftəlik jurnal kimi fəaliyyətə keçmişdir. Nəşr onun təsisçisi [[Nəcib Fazil Qısakürək]] üçün öz arqumentlərini və fikirlərini yaymaq üçün bir platforma idi. Nəşr 1943–1978-ci illərdə müəyyən fasilələrlə dövriyyədə olmuş və cəmi 512 nörmə çıxarmışdır.

== Tarix və profil ==
"*Büyük Doğu*" ilk dəfə 17 sentyabr 1943-cü ildə [[Allah|Allaha]] bağlı və yeni dünyagörüşü olan [[müsəlman]] [[türk xalqları]] üçün bir qəzet olmaq məqsədi ilə gündəlik nəşr olunmağa başlamışdır. Qurucu [[Türkiyə|Türkiyədə]] aparıcı sağçı və mühafizəkar şəxsiyyət [[Nəcib Fazil Qısakürək]] idi. "*Büyük Doğu*"nun müəllifləri arasında bir çox aparıcı jurnalist və yazıçılar var idi: Ziya Şakir, Mahmut Yəsari, Rəşad Əkrəm Qoçu, Nurullah Berk, [[Hilmi Ziya Ülkən]], Mehmet Faruk Gürtunca, Suphi Nuri İləri, Hüseyn Cahid Yalçın, Nizaməddin Nazif, Nicat Muhsinoğlu, [[Peyami Safa]], Şükrü Baban, Burxan Belge, Kazım Nami, Saleh Zəki, [[Tofiq Fikrət]], [[Ozdemir Asef|Özdəmir Asəf]], İsgəndər Fikrət, Kənan Harun, Salah Birsəl, Mehmet Turxan və [[Səid Faiq Abasıyanıq|Səid Faiq]]. Başqa bir mühafizəkar jurnal olan "*Sebilürreşaddan*" əlavə, islamçı jurnalist Cevat Rıfat Atilhan da jurnal üçün yazmışdır. "*Böyük Doğu*"da bu qədər müxtəlif yazarların məqalələri dərc olunsa da, məqalələrin əksəriyyətini çoxsaylı [[Təxəllüs|təxəllüslərdən]] istifadə edən Nəcib Fazil Qısakürək yazmışdır.

2 noyabr 1943-cü ildə "*Büyük Doğu*" qəzeti Nəcib Fazil Qısakürək tərəfindən müxtəlif təxəllüslərlə yazdığı yazılara görə qadağan edilmişdir. 1945-ci ildə "*Böyük Doğu*" həftəlik jurnal olaraq yenidən fəaliyyətə başlamışdır. Siyasi məzmunla yanaşı jurnalda keçmiş ədəbi jurnal olan "*Dergâh*"da rəsmiləşdirilən [[Simvolizm|simvolist]] şeirlərdən bir neçə nümunə də yer alırdı.

"*Büyük Doğu'' nun 512 nömrəsi çıxandan sonra 5 iyun 1978-ci ildə nəşri qadağan edilmiş və nəşri dayandırılmışdır. Fəaliyyət göstərdiyi müddətdə ən azı on üç dəfə bağlanmışdır.

## İstinadlar
Ədirnəqapı şəhidliyi

**Ədirnəqapı şəhidliyi** () — Türkiyənin İstanbul şəhərində qəbiristanlıq. Bu, şəhərdəki ən böyük məzarlıqlarından biridir və şəhərin Avropa hissəsində, Əyyubsultan rayonunun Ədirnəqapı məhəlləsində yerləşir. Qədim, tarixi və müasir hissədən ibarətdir. Balkan müharibələri, Birinci Dünya müharibəsi zamanı Çanaqqala döyüşündə həlak olan Osmanlı əsgərlərinin məzarları, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin hərbçiləri və hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları, yanğınsöndürənlər, Türk Hava Yolları personalının məzarları qəbiristanlığın bir hissəsidir.

## İstinadlar
Pirzadə (Nəmin)

**Pirzadə** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 38 nəfər yaşayır (8 ailə).

## İstinadlar
Hava Baronları

**Hava Baronları** () ABŞ Hərbi Donanmasına məxsus olmuş aerobatika eskadronudur. 1958–1971-ci illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Mavi Mələklərdən sonra ABŞ Hərbi Donanmasının ikinci aerobatika komandası olmuşdur.Əvvəllər uçuşlar üçün Grumman F-9 Cougar təyyarələri istifadə olunurdu. Sonra bu təyyarələr Douglas A-4 Skyhawk ilə əvəz olundu.

## Tarixi
Mavi Mələklərdən fərqli olaraq Hava Baronları bütün uçuşlar zamanı qanadları altında əlavə yanacağ çəni daşıyırdı. Hava Baronları aerobatika komandasından başqa həm də əməliyyat eskadronu idi. Aerobatika komandası mövcud olduğu müddətdə 66 rəsmi uçuş nümayişi keçirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
Sato İssay

– Edo dövrünün Yaponiyasında yaşamış konfutsiçi alim.

## Həyatı
Sato İssay 1772-ci ildə İvakura hanının yüksək rütbəli xidmətçi ailəsində doğulmuşdur. Sato daymyonun oğlu olan Matsudayra Tayranın müşayiətçisi təyin olunmuşdu. Daha sonra Matsudayra şoqunluğun rəsmi konfutçi alimləri kimi xidmət göstərən Hayaşi ailəsinə övladlıq olaraq verilmiş və Hayaşi Cussay adını götürmüşdür.

Sato 1791-ci ildə Osakaya gedərək Nakay Çikuzanla, daha sonra isə Kiotoya gedərək Minaqava Kienlə təhsil almışdır. 1793-cü ildə Edo şəhərinə gedərək Cussay ilə birlikdə oxumuşdur. 1805-ci ildə şoqunluğun konfutsiçi məktəbi olan və Cussayın başçılıq etdiyi Şoheykonun baş müəllimi təyin edilmişdir. Cussayın 1841-ci ildəki ölümündən sonra Sato məktəbin professoru vəzifəsinə yüksəlmiş və tez-tez şoqunluğa məsləhətlər vermək üçün çağırılmışdır.

Satonun 3000-ə yaxın tələbəsi olmuşdur. Onların arasında bir neçə daymyo və Ohaşi Totsuan, Sakuma Şozan və Vatanabe Kazan kimi alimlər olmuşdur. Şoqunluğun rəsmi alimi olduğu üçün konfutsiçiliyin Çju Si məktəbini tədris etməyə məcbur edilmişdir, lakin amma o, daha intuitiv olan Van Yanmin məktəbinə meyil etmişdir. Əsərləri içərisində ən tanınmışı alimliyindən və həyatından bəhs edən esselər topusu olan *"Qenşi şiroku"* əsəridir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Əsəd Oqtay İldıran

**Əsəd Oqtay İldıran** (; ) — Türkiyə hərbçisi. O, Kipr əməliyyatında iştirak etmiş və 1980-ci il dövlət çevrilişindən sonra Diyarbəkir həbsxanasında daxili təhlükəsizlik komandiri vəzifəsində çalışmışdır. İldıranın Diyarbəkir həbsxanasında işlədiyi müddətdə məhbuslara işgəncə verdiyinə dair iddialar var. O, 22 oktyabr 1988-ci ildə sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür. İldıranın nəşi Ədirnəqapı şəhidliyində dəfn edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Əsəd Oqtay İldıran 1974-cü ildə Kipr əməliyyatında xidmət etmişdir.

Əsəd Oqtay İldıran 12 sentyabr dövlət çevrilişindən sonra 24 fevral 1981-ci il tarixindən 1983-cü ilə qədər Diyarbəkir E tipli hərbi həbsxanasında təhlükəsizlik rəisi vəzifəsində çalışmışdır. O, Ankaradan Diyarbəkirə göndərilmiş və kiçik gizir Mövlud Ağqoyun əvəzinə bu vəzifənin icrasına başlamışdır. İldıranın vəzifədə olduğu müddətdə məhbuslara işgəncə verməsi ilə bağlı iddialar var.

İddialara görə, İldıran 1980-ci ildən sonra Diyarbəkir həbsxanasına təyin olunduqdan sonra həbsxanada fukoçu intizam üsulları tətbiq olunmağa başlanmışdır. Onun türk dilini bilməyən məhbusları bir gecədə İstiqlal Marşı, Andımız, Gəncliyə xitab və Atatürk prinsiplərini əzbərlətdirdiyi haqqında məlumatlar mövcuddur. İldıranın terror təşkilatı üzvü olduğu iddia edilən kürd məhbuslar üçün yeni həbsxana qaydaları hazırladığı bildirilir.

İldıran ilə bağlı şikayətlər olsa da, istintaq və ya məhkəmə istəyi heç vaxt qəbul edilməmişdir.

## Sui-qəsd
Əsəd Oqtay İldıran 22 oktyabr 1988-ci il tarixində həyat yoldaşı və oğlu ilə Ümraniyənin Sarıqazi səmtindəki hərbi mənzillərin qarşısındakı dayanacaqdan ictimai avtobusa minmişdir. Eyni dayanacaqdan avtobusa minən iki nəfər İldıranın oturduğu oturacağın arxasındakı sıraya keçmişdir. İzdihamlı avtobus saat 14:50-də Qısıqlı meydanındakı dayanacağa gəldiyi zaman dayanmış və qapılar açıldığı vaxt hücumçulardan biri atəş açmışdır. Arxadan açılan atəş nəticəsində güllələrdən ikisi İldıranın boynuna və kürəyinə dəymişdir. Bir güllə də avtobusdakı sərnişinlərdən birinə dəymişdir. Atəş açan iki hücumçu avtobusdan düşərək ərazidən qaçmışdır. İldıran və güllələnən digər sərnişin xəstəxanaya aparılmışdır. İldıran xəstəxanada vəfat etmişdir. Sui-qəsdə görə məsuliyyəti PKK öz üzərinə götürmüşdür.**

Əsəd Oqtay İldıranın nəşi Ədirnəqapı şəhidliyi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Mükafatlar
Əsəd Oqtay İldıran Türkiyə Silahlı Qüvvələrində xidmətə görə medalı və Prezident təqdir medalına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Təhmasib xan Cəlayir

**Təhmasib xan Cəlayir** — Səfəvi imperiyasının son dövrlərinin və  Nadir şah Əfşarın ən məşhur və ən böyük sərkərdələrindən biri. O, Nadirin Xorasandan başlatdığı fəaliyyətinin ən erkən dövrlərindən etibarən onunla birlikdə  olmuş və Nadirin yürüşləri dönəmində ən seçilən sərkərdəsinə çevrilmişdir.

## Həyatı
Təhmasib xan Cəlair Nadirin fəaliyyəti dövründə baş vermiş döyüşlərin bir çoxunda və Nadir şahın vəliəhd şahzadəsi Rzaqulu Mirzə Əfşarın özbəklərə qarşı həyata keçirdiyi yürüşdə önəmli rol oynamışdır. O, Nadir şahın böyük qələbə qazandığı Karnal döyüşündə Əfşar ordusunun sağ cinahına komandanlıq etmişdir.

Nadir şahın hakimiyyətinin son dövrlərində onda paranoya və s. kimi psixoloji problemlər yaranmışdı. Nadir şahın onu xain elan etməsindən sonra Nadir şahın qardaşı oğlu və ondan sonra taxta keçəcək şəxs olan Əliqulu xan Əfşar Təhmasib xanı yeganə çıxış yolunun Nadir şaha qarşı üsyan qaldırmaq olduğuna inandırmağı bacarmışdı. Üsyan başladıldıqdan sonra əməlindən peşman olan Təhmasib xan Nadir şahla barışmaq istədi və buna görə də, Əliqulu xan tərəfindən zəhərlənərək qətlə yetirildi. Xain olmadığı halda üsyana məcbur edilən və üsyan qaldırıldıqdan sonra şahla barışmaq istədiyinə görə qətlə yetirilən Təhmasib xanın ölümü çox ironik idi.

Təhmasib xan Cəlairin öldürülməsindən sonra Nadir şah Əfşar taxt-tacı böyük təhlükə altına düşdü. Öz ən yaxın adamını itirən Nadir şah 1747-ci ildə qardaşının oğlu Əliqulu xan tərəfindən təşkil ediən sui-qəsd nəticəsində öldürüldü. Onun yerinə isə, qardaşı İbrahim xan Əfşarın oğlu Əliqulu xan Əfşar taxta çıxdı və Adil şah adını qəbul etdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Isomorphic Labs

**Isomorphic Labs** 2021-ci ilin noyabrında Böyük Britaniya'da yaradılmış dərman kəşfi şirkətidir. Şirkət Alphabet Inc -in törəmə şirkəti olan DeepMind AI laboratoriyası tərəfindən araşdırmalara davam edəcək. Şirkət dərmanların kəşfi üçün süni intellektdən istifadə etməyi hədəfləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Leşanda Budda heykəli

**Leşanda Budda (Mayterey) heykəli** — Yer kürəsinin ən hündür Budda heykəllərindən biridir və minilliklər boyu, dünyanın ən hündür heykəltəraşlıq əsəri olmuşdur (Volqoqradda “Ana Vətən” yaranana qədər).
Çinin Leşan şəhər dairəsinin Şizhonq rayonunda Sıçuan əyalətinin üç çayının qovuşduğu yerdə, Linqyunşan dağında qayanın qalınlığında oyulmuşdur.
Buddanın (Maitreyin) üzü qarşıda yerləşən müqəddəs Emeyşan dağına çevrilir.
Buddanın başı dağla bərabər hündürlüyə yüksəlir və ayaqları çaya dirənir.
Buddaya münasibətdə cənub və şimal divarlarında bodhisattvanın 90-dan çox daş təsviri həkk olunub.

Heykəlin yaradılması üzərində iş Tan imperiyası dövründə, 713-cü ildən başlayaraq 90 il davam etmişdi.
Heykəlin hündürlüyü 71 m, başının hündürlüyü demək olar ki 15 m, çiyin aralığı demək olar ki 30 m, əl barmağının uzunluğu 8 m, ayaq barmağının uzunluğu 1,6 m, burnunun uzunluğu 5,5 m-dir.
XVII əsrin ortalarına qədər, Böyük Buddanın bədəni başına qədər, əvvəl Böyük Təsvirin Pavilyonu adlanan 13 mərtəbəli "Dasyanqe" məbədi ilə gizlədilmişdi.
Bu bina sonradan yanğın nəticəsində məhv olmuşdu.

Böyük Budda heykəli YUNESKO-nun Ümumdünya irsi obyekti kimi tanınır.
Parka giriş 90 yuandır.

## Həmçinin bax
Dünyanın ən hündür heykəllərinin siyahısı
Dünyanın ən hündür heykəllərinin siyahısı

**Dünyanın ən hündür heykəllərinin siyahısı**na hündürlüyü 25 m-ə bərabər və ya daha çox olan heykəllər daxildir.

Siyahıda hazırda mövcud olan müxtəlif ölçülü heykəllər, heykəlin özünün hündürlüyünə görə (postamentsiz) sıralanır.

Siyahıya yalnız obyekti ayrılıqda və tam boyunda təsvir edən heykəllər daxildir.

Xüsusilə, buna görə də, siyahıya İmperator Ya və Xuanın heykəlləri (106&nbsp;m), Leşanda Budda heykəli (71&nbsp;m) və Bamiyan Budda heykəlləri (55 və 37&nbsp;m) daxil edilmir.

Böyük Sfinks (20&nbsp;m) kimi bir çox tanınmış monumental heykəllər 25&nbsp;m hündürlüyə çatmır və onlar da siyahıya daxil edilmir.

Siyahıdakı tünd boz dağıdılmış heykəlləri, açıq boz — məhv edilmiş, lakin sonradan bərpa edilmiş heykəlləri göstərir.

## İstinadlar
Tavriyanın Qanadları

**Tavriyanın Qanadları** ()  Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. Eskadron 2014-cü ildə yaradılmışdır. Uçuşlar üçün Yak-130 təyyarələri istifadə olunur. Komanda öz adını Krım yarımadasının başqa adı olan Tavriyadan almışdır.   

## İstinadlar
Səd Zəğlul

**Sə’d Zəğlul** (; ) — Misir dövlət xadimi, 1924-cü ildə Misirin baş naziri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hüda Şəravi

**Hüda Şə'ravi** (; 23 iyun 1879, Əl-Minya, Misir xidivliyi – 12 dekabr 1947, Qahirə, Misir krallığı) — Misirli feminist, ictimai xadim və aktivist. O, Misirdə qadın hüquqları uğrunda mübarizənin öncül siması sayılır.

Hüda Şə'ravi 1923-cü ildə Misir Feminist Birliyini qurmuşdur. O, eyni ildə Beynəlxalq Qadın İttifaqının Roma konqresindən qayıdan zaman ictimaiyyətin önündə öz niqabını çıxarmış, bu addım Misir qadınları üçün mühüm tarixi hadisəyə çevrilmişdi.

Şə'ravi eyni zamanda şair, jurnalist və yazıçı idi. Onun anıları 1981-ci ildə "Harem Years" adı ilə ingilis dilinə tərcümə edilmişdir. Hüda Şə'ravi müasir Ərəb dünyasında qadın hüquqlarının inkişafına böyük töhfə vermiş tarixi şəxsiyyətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çaparlar

**Çaparlar Aerobatika Komandası** () 3 keçmiş ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri pilotundan ibarət mülki aerobatika eskadronudur. 1994-cü ildə qurulmuşdur. Uçuşlar üçün 3 ədəd North American P-51 Mustang təyyarələri istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tovuzquşu (aerobatika eskadronu)

**Tovuzquşu** () Hindistan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. 2003-cü ildə qurulmuşdur. Banqalorda mərkəzləşib. Uçuşlar üçün HAL Dhruv helikopterləri istifadə olunur. Komanda adını Hindistanın milli quşu olan Tovuz quşudan almışdır. Helikopterlərin üzərində tovuz quşu rəsmi var.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Okean Küləyi

**Okean Küləyi** () Hindistan Hərbi Donanmasının aerobatika eskadronudur. 2003-cü ildə qurulmuşdur. Qoa ştatında bazalaşıb. Uçuşlar üçün HAL HJT-16 Kiran təyyarələr istifadə olunur. Mavi Mələklərdən sonra, hər hansı ölkənin Hərbi Dəniz Donammasının sahib olduğu aerobatika komandasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağ Albatroslar

**Ağ Albatroslar** () Slovakiya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olmuş aerobatika eskadronudur. 3 avqust 1991 tarixində yaradılmışdır. Uçuşlar üçün Aero L-39 Albatros təyyarələri istifadə olunurdu. 15 aprel 2004 tarixində komanda fəaliyyətini dayandırdı.

## İstinadlar
Satomura Coha

və ya **Satomura Şoha** – Yaponiya şairi. XVI əsrin əsas renqa şairlərindən biri hesab olunur. Əsl soyadı Matsumura olsa da, 1552-ci ildə müəllimi Satomura Şokyunun ölümündən sonra soyadını dəyişmişdir. Bəzi mənbələrdə 1527-ci ildə doğulduğu qeyd olunur.

## Yaradıcılığı
Coha 12 yaşında Nara şəhərindəki Kofuku məbədinin şagirdi olmuş və qısa müddətdən sonra renqa janrını öyrənməyə başlamışdır. 1545-ci ildə keşiş olmuş, Coha adını götürmüş və 1544-cü ildə renqa ustası Şukeyi Kiotoya qədər müşayiət etmişdir. Burada bir çox renqa məclisində iştirak etmiş, keçmiş saray əyanlarının başçılığı altında klassik poeziyanı və "Gencinin hekayəsi" romanını öyrənmişdir. Şukeyin ölümündən sonra Şokyunun şagirdi olmuşdur. Şokyunun ölümündən sonra onun oğlu və varisi Şoşitsunun təhsilini öz üzərinə götürmüş və onu böyütmüşdür.

Bu dövrdən sonra Coha ölkənin ən qabaqcıl renqa şairi kimi tanınmışdır. XVI əsrin ikinci yarısında Yaponiya vəziyyət qeyri-sabit və müharibələrlə keçən dövr olduğu üçün Coha çətinliklərlə üzləşmişdir. Tanınmış şəxs olduğu üçün əsərləri nəzarət altında olunmuş, hətta bəzi renqaları alleqoriya kimi dəyərləndirilmişdir. Toyotomi Hidetsuqunun atası Toyotomi Hideyoşiya qarşı təşkil etdiyi çevriliş cəhdində iştirak etməklə şübhələnildiyi üçün bir müddət ev həbsində olmuşdur. 

Coha renqa haqqında bir neçə məlumat kitabçasının və tənqidi əsərin müəllifi olmuşdur. Ən vacib əsəri 1585-ci ildə yazdığı *"Renqa xəzinələri"* əsəridir. Onun tənqidi baxışları və ideallar dövr üçün əhəmiyyətli və orijinal idi. O, renqanın 50-100 bəndlə yazılmasının vahid ədəbi struktur kimi qəbul edilməsini müdafiə etmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Naotake Sato

– Yaponiya diplomatı və siyasətçisi. 1937-ci ildə Yaponiyanın Xarici İşlər Naziri vəzifəsini yerinə yetirmişdir.

## Karyerası
1882-ci ildə Yaponiyanın Osaka şəhərində doğulmuş, Tokio Ali Kommersiya Məktəbindən məzun olmuşdur. 1905-ci ildə Xarici İşlər Nazirliyinə daxil olmuşdur. Rusiya, Mancuriya, İsveçrə və Fransada konsul vəzifələri tutduqdan sonra 1923-cü ildə Polşaya göndərilmişdir. Yaponiyanı bir neçə beynəlxalq konfransda, eləcə də, Millətlər Liqası tərəfindən 1932-ci ildə keçirilmiş silahsızlaşdırma konfransında təmsil etmiş, daha sonra Belçika və Fransaya səfir kimi göndərilmişdir.

1937-ci ildə Sencuro Hayaşinin kabinetində xarici işlər naziri vəzifəsi tutmuşdur. Sato bu vəzifəyə təyin olunanda müharibəyə qarşı olmağı, Çinə bərabər davranmağı, SSRİ ilə hərbi qarşı-durmadan yayınmağı və Böyük Britaniyaya yaxınlaşmağı hədəfləmişdi. Lakin Hayaşi kabineti 4 ay sonra fəaliyyətini dayandırmış, yeni xarici işlər naziri Koki Hirota aqressiv siyasət yürütməyə başlamışdır.

1942-ci ildə Sato SSRİ-yə səfir təyin olunmuşdur. Yaponiyanın İkinci dünya müharibəsindəki vəziyyəti pisləşəndən sonra xarici işlər naziri Şiqenori Toqonun göstərişi ilə SSRİ-ni vasitəçi qismində Müttəfiqlərlə müzakirə aparmaq üçün razı salmağa çalışmışdır. O, şəxsən Tokioya teleqram göndərərək Potsdam bəyannaməsində qeyd olunduğu kimi hökuməti təslim olmaq barədə xəbərdarlıq etmişdir.

Müharibədən sonra keçirilmiş ilk parlament seçkilərində (1947) Müşavirlər palatasına seçilmişdir. 1954-58-ci illərdə palatanın sədri olmuş, 1965-ci ildə siyasəti buraxmışdır. 1963-cü ildə *"Keçən 80 ili xatırlamaq"* adlı memuarı nəşr olunmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Səid Nəcəfzadə

**Səid Əli oğlu Nəcəfzadə** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet. 2020-ci ildə baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında bürünc medala sahib olub. 2024-cü il Paris Yay Paralimpiya Oyunlarında isə kişilər arasında uzunluğa tullanma T12 kateqoriyasında Paralimpiya çempionu olub.

## Həyatı
Səid Nəcəfzadə 1999-cu il yanvarın 14-də Sumqayıt şəhərində anadan olub. 2005–2016-cı illərdə Sumqayıt şəhərində F. Piriyev adına 18 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alan Səid Nəcəfzadə, ali təhsilini 2016–2020-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında (ADBTİAA) alıb. 2009-cu ildən idmanla məşğul olur. Şəxsi məşqçisi Vladimir Zayetsdir.

## Karyerası
Səid Nəcəfzadə 2016-cı ilin may ayında uzunluğa tullanma üzrə şəhər çempionatının qalibi oldu.

2019-cu ilin iyul ayında o, Tunisdə baş tutan beynəlxalq turnirdə 6.80 metr nəticə ilə gümüş medala sahib oldu.

2021-ci ilin iyun ayında Səid Nəcəfzadə Polşada baş tutan Avropa Çempionatında 6.96 metr nəticə ilə turnirin qalibi oldu.

2020-ci ilin avqust ayında isə Səid Nəcəfzadə Yaponiyada baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Uzunluğa tullanma turnirində Səid Nəcəfzadə 7.02 metr nəticə ilə bürünc medala sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Səid Əli oğlu Nəcəfzadə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

2024-cü ildə Yaponiyada keçirilmiş dünya çempionatında T12 kateqoriyasında uzunluğa tullanma üzrə yarışda 7,30 metr nəticə ilə qızıl medal qazanmışdır. O, həmin ilin avqust-sentyabr ayında keçirilən 2024 Yay Paralimpiya Oyunlarında T12 kateqoriyasında uzunluğa tullanma üzrə yarışda 7,27 metr nəticə ilə Paralimpiya çempionu olub.

Prezident İlham Əliyevin 10 sentyabr 2024-cü il tarixli sərəncamı ilə Səid Nəcəfzadəyə XVII Yay Paralimpiya Oyunlarında birinci yeri tutduğuna görə 200 000 manat, məşqçisinə isə 100 000 manat pul mükafatı verilmişdir. Prezidentin eyni tarixli digər sərəncamı ilə o, həmçinin 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Namiq Abaslı

**Namiq Zülfüqar oğlu Abaslı** () — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2020-ci ildə Yaponiyanın Tokio şəhərində baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında bürünc medala sahib olub.

## Həyatı
Namiq Abaslı 1997-ci il sentyabrın 12-də anadan olub. 2014-2018-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında (ADBTİA) ali təhsil alıb.

## Karyerası
Namiq Abaslı 2018-ci ildə Portuqaliyada baş tutan Dünya Çempionatını yeddinci pillədə başa vurdu. Komanda turnirində isə o, bürünc medalın sahibi oldu.

2019-cu ilin may ayında Qran-Pridə bürünc medal qazanan Namiq Abaslı, həmin ilin iyul ayında İtaliyada baş tutan Avropa Çempionatında da bürünc medala sahib oldu. 2021-ci ilin may ayında isə o, Qran-Prinin qalibi oldu.

2021-ci ilin avqust ayında isə Namiq Abaslı Yaponiyada baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Namiq Abaslı Paralimpiadanın 1/4 final mərhələsi çərçivəsində İspaniya nümayəndəsi Serxio İbanez ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə məğlub oldu (00:01). Rəqibi finala vəsiqə qazandığı üçün Namiq Abaslı təsəlliverici qrupda mübarizə apardı. Təsəlliverici qrupun birinci görüşündə onun rəqibi Puerto-Riko təmsilçisi Luis Yabdiel Perez oldu. Həmin görüşdə rəqibinə ipponla qalib gələn Namiq Abaslı, növbəti mərhələdə Rusiya Milli Paralimpiya Komitəsinin nümayəndəsi Victor Rudenho ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə də rəqibindən üstün olan Namiq Abaslı, bürünc medal uğrunda görüşə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi 2012-ci il London Paralimpiadasının qalibi olan Ukrayna təmsilçisi David Xorava oldu. Həmin görüşdə rəqibinə vaza-ari ilə qalib gələn Namiq Abaslı, XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən, XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Namiq Zülfüqar oğlu Abaslı 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Pərvin Məmmədov

**Pərvin Rasim oğlu Məmmədov** (16 fevral 1995; Bakı, Azərbaycan) – Azərbaycanı təmsil edən pauerliftinqçi. 2020-ci ildə Yaponiyanın Tokio şəhərində baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında bürünc medala sahib olub.

## Həyatı
Pərvin Məmmədov 1995-ci il fevralın 16-da Qaradağ rayonunda anadan olub. Anadangəlmə III qrup əlildir. 2010-cu ildə o, sənədlərini Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Kollecinə verib. 2014-cü ildən isə pauerliftinqlə məşğul olur. Şəxsi məşqçisi Rasim Məmmədov, yığmada məşqçisi isə İlqar İbişovdur.

## Karyerası
Pərvin Məmmədov 2014-cü ildə Ağsuda Azərbaycan Çempionatında mübarizə apardı və turnirin gümüş medalına sahib oldu. Bundan sonra o, 2015-ci ildə Azərbaycan yığmasına dəvət edildi.

2017-ci ildə Pərvin Məmmədov Macarıstanda baş tutan beynəlxalq turniri üçüncü pillədə başa vurdu. Həmin il o, həm də Dünya Çempionatında 8-ci pillənin sahibi oldu.

2018-ci ildə Fransada açıq Avropa Çempionatının qalibi olan Pərvin Məmmədov, 2019-cu ilin aprel ayında Macarıstanda beynəlxalq turnirdə qızıl medala sahibi oldu. Daha sonra o, 2019-cu ildə Qazaxıstanda Dünya Çempionatında mübarizə apardı və turniri yeddinci pillədə başa vurdu.

Pərvin Məmmədov 2020-ci ildə İngiltərədə beynəlxalq turnirdə qızıl medal, 2021-ci ildə isə Gürcüstanda beynəlxalq turnirdə gümüş medal qazandı.

2021-ci ilin avqust ayında Pərvin Məmmədov Yaponiyada baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. O, 156 Kq. nəticə ilə bürünc medala sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən  XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Pərvin Rasim oğlu Məmmədov 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Sato Nobuhiro

– Edo dövründə yaşamış Yaponiya aqronomu.

## Həyatı
Sato Nobuhiro 1769-cu ildə Deva əyalətində alim aləsində doğulmuşdur. Uşaq olanda atası ilə birlikdə səyahətlər etmiş və Hokkaydoya qədər gedib çıxmışdır. Bu zaman Tenmey aclığından əziyyət çəkən kəndlilərin həyatına şahidlik etmiş və gördüyü mənzərə ona böyük təsir etmişdir. Atasının ölümündən sonra Edo şəhərinə gedərək ranqaku alimi Udaqava Qenzuinin şagirdi olmuşdur. Tsuyama hanında xidmət göstərdikdən sonra ölkəni səyahət etməyə başlamış, kənd təsərrüfatı ilə bağlı praktiki biliklər əldə etmişdir. Bir müddət yazı yazmaq üçün Kazusada məskunlaşsa da, həyatının böyük bir qismini səyahətlərdə keçirmişdir.

Sato şintoizmə də maraq göstərmiş və kokuqaku alimi Hirata Atsutanenin məktəbinə daxil olmuşdur. Təxminən bu dövrdə Takano Çoey və Vatanabe Kazanla dost olmuş, şoqunluğun ranqaku alimlərini həbs etməsi hadisəsindən yayına bilmişdir. Satonun şöhrəti tədricən yayılmış və daymyolar onu kənd təsərrüfatı texnikaları, iqtisadiyyat və dənizdən müdafiə mövzularında məsləhətlər verməsi üçün çağırmışdırlar.

Sato rocu və daymyo Mizono Tadakuniyə cavab olaraq *"Fukkoho qayqen"* əsərini yazmışdır. O, bu əsərdə Yaponiyanın vahid başçı altında birləşdirilməsini və bütün torpaqların, istehsalın, ticarətin və nəqliyyatın birbaşa hökumət nəzarəti altında olmasını təklif etmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Minşuku

– yapon üslubunda olan bed-end-brekfest növü. Ryokanın daha ucuz versiyasıdır.

## Tarix
1979-cu ildə aparılmış sorğuya əsasən həmin il Yaponiyada təxminən 27.000 minşuku fəaliyyət göstərirdi.

## Xüsusiyyətlər
Minşukular ənənəvi olaraq insanların öz evlərindəki bir neçə otaqdan ibarət olur və ailələr tərəfindən idarə olunur. Buna görə də ziyarətçilər siravi yaponların gündəlik həyatını görmək üçün bir neçə günlüyünə minşukuda qalmağı seçirlər. Ziyarətçilərə ilk öncə məzə və çay servis olunur. Qonaq otaqları yapon üslubunda olduğu üçün burada yerdə otururlar, yeyirlər və yatırlar. Yeganə mebəllər kiçik bir stol və bir neçə balınc ola bilər.

Ziyarətçilər yatanda onlara futon və yatmaq üçün paltar təqdim olunur. Buna görə də ziyarətçilər minşukuya gedəndə özləri ilə pijama aparmırlar. Minşukada gəzərkən isə yukata geyinirlər. Qrup şəklində gələn ziyarətçilər bir otaqda qalırlar və onlar üçün döşəməyə futonlar düzülür.

Minşukularda özəl yox, ictimai hamamlar fəaliyyət göstərir. Sadəcə bəzi kiçik minşukularda ailələr və cütlüklər üçün özəl hamamlar mövcuddur. Səhər və axşam yeməyi çox vaxt qiymətə daxil olsa da, bəzən biri və ya ikisi əlavə qiyməti olan seçim şəklində təqdim olunur. Bəzi minşukular yemək servis etmir və ya ancaq səhər yeməyi verir. Səhər və axşam yeməyi yemək otağında servis edilir. Bəzi qədim minşukularda isə qapıların qıfılı olmur. Minşukuların qiyməti ucuz olsa da, dəbdəbəlilik axtaranlar üçün bahalı minşukular da mövcuddur.

## Yerləşməsi
Minşukular adətən turistlərin çox olduqları yerlər – onsenlər, xizək mərkəzləri və dağların yaxınlığında yerləşir. Turistlərin minşuku təcrübəsi yaşaya biləcəkləri ən tanınmış yerlərdən biri Şirakava-qo və Qokayama tarixi kəndlərinin ətrafıdır. Minşukular kiçik şəhərlərdə olsa da, Tokioda da bir neçə minşuku fəaliyyət göstərir.

Agoda və Booking kimi saytların minşukular üçün ayrıca verilənlər bazası var. Rezervasiyalar telefonla və ya yerli turizm agentliyi ilə aparılır.

## Qalereya


民宿 五利左 (41881269100).jpg|Minşukuda səhər yeməyi.
民宿 やすらぎの癒 - panoramio (cropped).jpg|Miyaqi prefekturasında minşuku.
Minshuku Goho-den.JPG|Naqano prefekturasında minşuku.



## İstinadlar
Həyat, nə qəribəsən

**Həyat nə qəribəsən** — 2022-ci ildə çəkilmiş Azərbaycan Film Akademiyası filmi. Bədii obrazın müəllifi Zaur Tahirsoydur. Layihə  Azərbaycan Film Akademiyası Postmodern Aktyorluq Məktəbinin tədris proqramı çərçivəsində ərəsəyə gətirilib Baş obrazı Postmodern Aktyorluq Məktəbinin tələbəsi Həyat Məlikova canlandırır. 2021-ci il, iyun ayının 9-u filmin Həyat həkim obrazının qısa görüntüsü sosial şəbəkədə paylaşıldı  və obraz fenomen oldu.

## Məzmunu
Anasının arzularını gerçəkləşdirmək üçün tibb təhsili üçün Türkiyəyə gedən Həyat təhsil ala bilmir amma bunu anasından gizlədir. Təhsil müddətində Türkiyədə yaşayır və ordakı özəl klinikaların birində xadimə kimi çalışır. Bütün tibbi bilgiləri də məhz burda alır. Təhsil müddəti bitdikdən sonra Azərbaycana, kəndlərinə qayıdır. Hər kəs onu həkim olduğu üçün təbrik edir. Həyat da təhsil almadığı deməyə utanır və həkimlik fəaliyyətinə başlayır. Öz metodları ilə müalicə edən Həyat həkimin şöhrəti tez zamanda paytaxta yayılır və özəl klinikaların birinə dəvət alır. Bütün macəraları beləcə başlayır.

## Filmin janrı
Film Komediya janrındadır.

## Yaradıcı heyət
:**Quruluşçu rejissor:** Zaur Tahirsoy
:**Ssenari müəllifi:** Zaur Tahirsoy
:**Quruluşçu operator:** Elvin Mikail
:**Montaj:** Azflix Pro
:**Aktyorlarla iş:** Azər Ayazoğlu
:**Rejissor asisstenti:** Zəhra Tahirsoy

### Aktyor heyəti
:**Azərbaycan Film Akademiyası aktyor və aktrisa heyəti:**
:Həyat Məlikova
:Anar Əli 
:Tamilla Həsənova 
:Həlimə Həsənli
:Nicat Əkrəm
:Tural Bünyadzadə 
:Əfifə Əskərova
:Rauf Muxtarov
:Tural Rzayev
:Hüseyn Əhədov
:Elşən Həşimov
:Arzu Abdulova
:Teymur Qasımov

## Çəkiliş yerləri
• Filmin çəkilişi Azərbaycan Film Akademiyasında aparılıb.

## Həmçinin bax

* Sayrışan işıqlar
* Terapiya Otağı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi instagram səhifəsi
* Rəsmi youtube səhifəsi
Kayman adaları 2012 Yeniyetmələrin Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Kayman adaları]]** — 2012-ci ildə Avstriyada baş tutan **[[2012 Yeniyetmələrin Qış Olimpiya Oyunları|Yeniyetmələrin I Qış Olimpiya Oyunları]]**nda. Kayman adaları Yeniyetmələrin I Qış Olimpiya Oyunlarında 1 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu.

## Nəticələri
### Dağ xizəyi

* DNS — mübarizə aparmadı

**Oğlanlar**

## İstinadlar
Başyarma

**Başyarma** (, ) — Aşura əzadarlığı zamanı şiələrin qəmə və qılınc ilə başlarını yarma mərasimi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
U Tsetyan

**U Dzetyan**, digər adı: **U Xoy** (; ) - Tan sülaləsinin imperatriçası.

## İlk illəri
13 yaşında olarkən U Xoy Çinin ilk Tanq imperatoru Tay Çzuna azyaşlı kəniz kimi xidmət edib. 649-cu ildə Tay Çzun ölən zaman U Xoy özünün də meyli olduğu Tay Çzunun varisi Kao Çzuna xidmət etməyə başlamış və onun sevimli arvadı olmuşdu. O, Kao Çzunun digər arvadları – gələcək imperatriçə də daxil olmaqla – və kənizlərini öldürdü və 655-ci ildə özünü imperatriçə elan etdi.

## Hakimiyyət illəri
U Xoy onun imperatorla olan əlaqələrinin yaxın qohumlar arasındakı cinsi əlaqə olduğunu dilə gətirən adamları aradan götürərək, dövlət içində öz təsir gücünü artırdı. İmperatorun əmisi də daxil olmaqla, çoxsaylı yaşlı dövlət adamlarını ya edam etdirdi, ya da imperiya sərhədlərindən qovdu. 660-cı ildə imperatorun xəstələnməsi ilə o, tam ağalığa başladı. 660 və 668-ci ildə Koreya ərazisini işğal edən dövlət qulluqçularını və xüsusi seçilmiş hərbi komandirləri azad etdi və işlə təmin etdi.

Kao Çzun ölən zaman hakimiyyətə U Xoyun oğlu Çunq Çzun gəldi. Bir ay içində oğlunu devirən və ­ölkədən qovduran U Xoy hakimiyyətə ikinci oğlu Çuy Çzunu gətirsə də, hökmdar kimi ölkəni özü idarə edirdi. Çunq Çzun uğrunda başlayan üsyan isə yatırıldı.

## Ölümü
690-cı ildə taxt-tacı ələ keçirdi və qarşıdan gələn on beş il üçün ölkəni idarə etdi. Ölkənin iki yerə parçalanmasına baxmayaraq, Çanq qardaşları dövlət işçilərini və sərkərdələri təhqir etdiyindən ehtiram qazanmışdılar. 705-ci ildə saray çevrilişi baş verdi və Çanqlar edam edildi; imperatriçə hakimiyyəti oğlu Çunq Çzuna verməli oldu. 80 yaşında yay sarayına çəkildi və ondan bir qədər sonra öldü.

## İstinadlar
Fredequnda

**Fredequnda** və ya **Fredeqund** (latın: *Fredegundis*; fransız: *Frédégonde*) () — Frank kraliçasıdır.

## Həyatı
Frank sarayında əvvəlcə xidmətçi işləyən Fredeqonda öz arvadı Qalsvinzanı öldürmüş kral Xilkeripin diqqətini çəkir və onun tərəfindən kraliça edilir. Bununla yanaşı, Qalsvinza qonşu Avstraziya kralının və Xilkeripin ögey qardaşının arvadı Brunhildin bacısı idi. Bu, Fredeqonda və Brunhild arasında qırx il davam edən düşmənçiliyin başlanğıcını qoydu.

Fredeqonda 575-ci ildə ögey qardaşı Siqeberti, bunun ardınca isə öz ögey uşağını öldürür. O həmçinin Siqebertin oğlu II Xildebertin, Brunhildin və onun qaynı, Burqundiya kralı Quntramın həyatlarına da qəsd etməyə cəhd etmişdi.

584-cü ildə Xilperik sirli şəkildə öldürülür, Fredeqonda onun sərvətini ələ keçirir və öz oğlu II Xlotar ilə Parisə qaçır. Burada onlar 595-ci ildə Fredeqondanın ölümünə qədər Brunhildə qarşı olan intriqalarını davam etdirirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səmayazarlar

**Səmayazarlar** (  Air Show Team) Amerika Birləşmiş Ştatlarında mərkəzləşən mülki aerobatika komandasıdır.  Tarixi 1932-ci ildən başlayır. Uçuşlar üçün T-6 Texan təyyarələri istifadə olunur. Təyyarələr səmada hərflər çap edə bilən xüsusi tüstü sistemi ilə təmin olunub. Aviaşoularda daha çox reklam yazılışı istifadə olunur.

## Erməni soyqırımı hadisəsi
20 aprel 2016 tarixində Nyu-York şəhərində komanda səmada yazma tapşırığı yerinə yetirib. Səmada "101 years of Geno-lie," "Gr8 ally = Turkey," "BFF = Russia + Armenia," və  "FactCheckArmenia.com." yazılıb. Daha sonra komanda Erməni soyqırımının təkzibini dəstəkləmədiyini bildirərək öz veb saytlarında üzrxahlıq mesajı yerləşdirib.  
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sungun Babacan

**Sungun Babacan** () – Türkiyədən olan səsləndirmə aktyoru.

1958-ci ildə Türkiyənin Ankara şəhərində doğulmuşdur. Hacettepe Universitetinin iqtisadiyyat və idarəçilik fakültəsindən məzun olmuşdur.

Dublaj sənətinə TRT kanalında başlamışdır. 1980-ci illərin ortalarında TRT kanalında yayımlanan "Şənbədən şənbəyə" verilişinin aparıcısı olmuşdur. Bir çox film və serialın aktoyorlarının dublajını edən Babacan tərcümə və dublaj rejissorluğu da etmişdir. Televiziya filmləri və reklamlar üçün səsləndirmələrdə iştirak etmişdir. "League of Legends" video oyununun türkcə versiyasında Lyuşian personajını səsləndirmişdir. "Keçmişdən evim möhtəşəm" və "Gülə-gülə oturun" verilişlərinin səsləndirilməsində iştirak etmişdir. Paytaxt Kommunikasiya Elmləri Akademiyasında dublaj mövzusunda dərslər vermişdir.

Kristofer Nolanın "Qara cəngavər" trilogiyasında Betmeni, "Forrest Qamp" filmində baş personajı, "Kriminal qiraət" filmində Con Travoltanın personajını səsləndirmişdir.

Səhhətində problem olduğu üçün bir müddət müalicə alan Babacan 6 avqust 2022-ci ildə ölmüşdür.

## İstinadlar
Odano Naotake

– Akita məktəbinin nümayəndəsi olmuş Yaponiya rəssamı və samuray.

## Həyatı
1749-cu ildə Kakunodate qəsəbəsində samuray ailəsində doğulmuşdur.  Naotake əvvəlcə rəssamlığın Kano məktəbi üzrə biliklərə yiyələnmişdir. 1773-cü ildə Hiraqa Qennay ilə tanış olmuş, ondan Qərb rəssamlığının nəzəriyyələri və texnikaları haqqında biliklər əldə etmişdir. 1773-cü ilin dekabrında metallurgiya öyrənmək üçün Edo şəhərinə köçmüş və Qennayın evində qalmışdır.

Naotake tezliklə rəssam kimi məşhurlaşmış və 1774-cü ildə Suqita Qenpakunun *"Yeni anatomiya kitabı"* əsərini illüstrasiya etmək üçün seçilmişdir. O, Qennayın *"Müxtəlif materialların klassifikasiyası"* (1763) adlı əsərini illüstrasiya etmiş rəssam So Şisekidən dərslər alaraq Şen Nanpin üslubunda quş və çiçək rəssamlığını öyrənmişdir.

Naotakenin əsərləri çiçəklər, quşlar, heyvanlar, fiqurlar, mənzərələr kimi müxtəlif mövzuları əhatə edir və Qərb dünyasının naturalist texnikaları ilə çəkilmişdir. O, Akita məktəbinin tanınmış nümayəndəsi olmuş, Akita daymyosu Satake Şozana rəssamlığı öyrətmiş və 1778-ci ildə onu Edo şəhərinə dəvət etmişdir. Lakin onun bu əlaqələri Qennayın xoşuna gəlməmişdir. Nəticədə, Naotake rəsmi vəzifəsindən çıxarılmış və bundan qısa müddət sonra ölmüşdür.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Edmond Henri Fişer

**Edmond Henri Fişer** () — İsveçrə və Amerika biokimyaçısı. Nobel mükafatı laureatı.

## İstinadlar
Qılıçqışlağı (Nəmin)

**Qılıçqışlağı** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 69 nəfər yaşayır (13 ailə).

## İstinadlar
Qırğızıstan 2012 Yeniyetmələrin Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Qırğızıstan]]** — 2012-ci ildə Avstriyada baş tutan **[[2012 Yeniyetmələrin Qış Olimpiya Oyunları|Yeniyetmələrin I Qış Olimpiya Oyunları]]**nda. Qırğızıstan Yeniyetmələrin I Qış Olimpiya Oyunlarında 1 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu.

## Nəticələri
### Xizəksürmə

**Oğlanlar**

## İstinadlar
Boyuna eyakulyasiya

**Boyuna eyakulyasiya**, **boyuna boşalma**, **boyun boşalması** — cinsi akt üçün istifadə edilən jarqondur. Kişinin spermasını başqasının boynuna, döşünə, döşünün üstünə, sinəsinə və ya sinəsinin üstünə eyakulyasiya etməsidir. Bu üsul prezervativ taxmamağı üstün tutan insanlar üçün təhlükəsiz seks alternativi kimi seks işçiləri tərəfindən müntəzəm olaraq istifadə edilir.

## İstinadlar
Nakaqava Cunan

– Yaponiya həkimi, botaniki və ranqaku alimi.

## Həyatı
1739-cu ildə Obama hanında həkim ailəsində doğulmuşdur. O, gənc yaşlarından etibarən botanika və mineralogiyaya maraq göstərmişdir. 1764-cü ildə Hiraqa Qennay ilə birlikdə asbest parçanı ixtira etmişdir. O, daha sonra Qərb tibbinə maraq göstərmiş və Yasutomi Kisekidən holland dilini öyrənmişdir. Maeno Ryotaku, Suqita Qenpaku və digər alimlərlə birlikdə alman anatom Yohan Adam Kulmusun *"Anatomiya cədvəlləri"* (, 1722) əsərinin 1734-cü ildə nəşr olunmuş holland versiyasını () yapon dilinə tərcümə etmişdir. Bu əsər 1774-cü ildə Yaponiyada "Yeni anatomiya kitabı" adı ilə nəşr olunmuş və Yaponiyada Qərb tibbinin öyrənilməsi üçün vacib rol oynamışdır.

Cunan isveçli həkim və botanik Karl Peter Tunberqdən dərslər almış, hollandların Naqasakidə yerləşən ticarət postunun direktoru İsaak Titsinqlə dostluq etmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Gümüşü Qaranquşlar

**Gümüşü Qaranquşlar** () İrlandiya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. 1986-cı ildə qurulmuşdur. İlk komanda Fouga CM.170 Magister təyyarələri istifadə edirdi. 1998-ci ildə ləğv olunmuşdur. 2022-ci ildə komanda Pilatus PC-9 təyyarələri ilə yenidən fəaliyyət göstərməyə başladı.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
Şir Ürəklilər

**Şir Ürəklilər** () — Pakistan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. 1972-ci 17 avqust tarixində qurulmuşdur. 2010-cu ilə qədər Cessna T-37 Tweet təyyarələri istifadə olunub. Hal-hazırda Hongdu JL-8 təyyarələri istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zakim körpüsü

**Leonard P. Zakim Bunker Hill Memorial** və ya **Lenny körpüsü** — 2003-cü ildə Massaçusets ştatının Boston şəhərində Çarlz çayı üzərində inşa edilmişdir. Kanatlı körpünün ən yaxşı nümunələrindən biridir. Zakim Bunker Hill körpüsü Bostonda iki məşhur adın şərəfinə adlandırılmışdır . Körpünün yeri məşhur Bunker Hillə yaxın olduğundan, Çarlstaun şəhərinin əksər yerli sakinləri körpünün Bunker Hill Körpüsü adlandırılmasını təkid edirdilər.

## Haqqında
Zakim Bunker Hill KörpüsüEstetik və mühəndislik nailiyyətləri baxımından bütün layihənin şah əsəridir. Big Dig layihəsi kimi tanınan layihənin konsepsiyası 1970-ci illərdə yaradılmışdır. Bunun həyata keçirilməsi bir neçə il çəkdi və layihəni başa çatdırmaq üçün bir neçə tikinti şirkəti birlikdə işə başladı. Zakim Bunker Hill Körpüsü 20 dekabr 2003-cü ildə açılışı oldu. Açılışdan əvvəl onun gücü 14 filin körpüdən keçirərək körpünün ağırlığa dayana biləcəyini nümayiş etdirdilər. Birləşmiş Ştatlarda körpüləri sınaqdan keçirmək üçün fillərdən istifadə ənənəsi 19-cu əsrin sonlarına təsadüf edir (Bruklin körpüsü 1884-cü ildə bu üsulla sınaqdan keçirilib!).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Leonard P. Zakim Bunker Hill Memorial Bridge 
* LEONARD P. ZAKIM BUNKER HILL MEMORIAL BRIDGE
Vato Arveladze

**Vato Arveladze** () — gürcüstanlı futbolçu.

## Karyerası

### [[Neftçi PFK|Neftçi]]
8 avqust 2022-ci ildə "Neftçi" ilə 1+1 illik müqavilə imzaladı. "Neftçi" də ilk matçına 14 avqust 2022-ci ildə keçirilən Neftçi-Kəpəz matçının 75-ci dəqiqəsində çıxıb. Matç Neftçinin 5–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. 22 iyun 2023-cü ildə "Neftçi" **Vato Arveladze** ilə yolları ayırdığını açıqladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Vasili

**Vasili Vasiliyeviç** (; 10 mart 1415 27 mart 1462-ci il, həmçinin **II Kor Vasili** (Василий II Тёмный) kimi tanınan Moskvanın Böyük Knyazı idi, onun hökmranlığı dövründə (1425–1462) Qədim Rusiya tarixinin ən böyük vətəndaş müharibəsi ilə üzləşdi. Vasili müharibədə düşmənləri tərəfindən ələ keçirilib kor edildi, lakin sonra taxt-tacını geri qaytara bildi. Ömrünün son illərində oğlu İvanı vəliəhd təyin etmişdir.

## İstinadlar
I Vasili

**Vasili I Dmitriyeviç** (; Rom: I Vasili Dmitriyeviç; *)* Moskvanın Böyük Knyazı* (1389–1425),* Dmitri Donskoyun* (h. 1359–1389) varisi idi.*

O, 1389–1395-ci illərdə və 1412–1425-ci illərdə Qızıl Orda vassalı kimi hökm sürmüşdür. 1395-ci ildə türk-monqol əmiri Teymurun Volqa zonalarına basqını Qızıl Orda üçün anarxiya vəziyyəti və Moskvanın müstəqilliyi ilə nəticələnmişdir. O, 1392-ci ildə Litva Böyük Hersoqluğu ilə ittifaqa girmiş və Böyük Vitautanın yeganə qızı Sofiya ilə evlənmişdir.

## İstinadlar
Qoyun ölümü döyüşü

**Qoyunölümü keçidi döyüşü** — 1500-cü ildə Qızılbaşlar və Şirvanşahlar arasında baş vermiş döyüş. 

Mənbələrin verdiyi məlumata görə, Şeyx İsmayıl Qara Piri bəy Qacarı 2000 nəfərlik qoşunla Kür üzərindən körpü salmaq üçün göndərsə də, Şirvanşah Fərrux Yasar həmin ərazidə 3000 nəfərlik qoşun yerləşdirdiyi üçün Qızılbaşların cəhdi baş tutmadı. Mənbələrin verdiyi məlumata görə bölgəyə özünü yetirən İsmayıl "Həzrət-i Pərvərdigarın pak zatına təvəkkül edərək, özünü nüsrət dəstgahlı ordu ilə birlikdə həmin sonsuz dəryaya vurub çayı keçdi, həmçinin zəfər pənahlı ordudan heç kimi çay aparmadı." Çayı keçən qızılbaşlar Şirvanşah ordusunu darmadağın etdilər.

## İstinadlar
Sringeri

**Sringeri** — Hindistanın Karnataka əyalətindəki Çikkamagaluru rayonunda yerləşən bir təpə şəhəri və Taluk qərargahıdır. Tunqa çayının sahilində yerləşir, şəhər çoxlu sayda zəvvarını Şri Şaradamba, Şri Vidyaşankara, Şri Malahanikareşvara və digər tanrıların məbədlərinə cəlb edir.
 

## Tarixi
Eramızın 8-ci əsrində hindu teoloqu və Advaita Vedanta fəlsəfəsinin nümayəndəsi Adi Şankara tərəfindən qurulan ilk mathanın yaşadığı yerdir.

## Əhalisi
2011-ci il Hindistan siyahıyaalınmasına görə Sringerinin 36,539 nəfər əhalisi var idi. Əhalinin 49%-ni kişilər, 51%-ni isə qadınlar təşkil edir. Sringeri orta savadlılıq səviyyəsi 86% təşkil edir ki, bu da ölkə üzrə orta göstəricidən 74% yüksəkdir: kişilərin savadlılığı 90%, qadınların savadlılığı isə 82% təşkil edir. Sringeridə əhalinin 8,5%-i 6 yaşa qədərdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Orta illik temperatur 23,5 °C-dir. Əhəmiyyətli yağıntılar (illik orta hesabla 380 sm), əsasən iyun, iyul və avqust aylarında düşür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Sri Bharati Tirtha Mahaswamiji 
* Vidyashankara Temple — Sringeri
Metyu Stenford Robison (memorial)

**Matthew Stanford Robison** — Solt Leyk Siti qəbiristanlığında yerləşən xatirə heykəl. O, Metyu Stanford Robisonun atası Ernest tərəfindən hazırlanmışdır.

## Tarixi
2000-ci ildə Ernest Robison oğluna xatirə abidəsi tikmək qərarına gəldi. Qəbiristanlıqdakı heykəl Metyu əlil arabasından qalxaraq göyə qalxdığını təsvir edir. Xatirə uşağı yer üzündəki əzab-əziyyətlərdən azad olaraq axirətdə olduğunu təsvir etmək üçün nəzərdə tutulub. Qəbiristanlıq Yuta ştatının turistik məkanı olub, bir neçə səyahət veb-saytında ziyarət etmək üçün yer kimi görünür.

## Xarici keçidlər
* Our Inspiration 
* Matthew: un bimbo disabile che ha donato amore e gioia da vivo e continua a farlo dal Cielo! 
* A Child's Tombstone Designed by His Dad Is Going Viral
Nakaqava Qoroci

– bir müddət Rusiyada yaşamış və Yaponiyaya çiçək xəstəliyi vaksinasiyasını gətirmiş şəxs.

## Həyatı
Nakaqava Qoroci 1768-ci ildə Yaponiyada doğulmuşdur. 1807-ci ildə Cənubi Kuril adalarında mühafizəçi və tərcüməçi kimi işləyərkən Rusiya basqınçıları tərəfindən qaçırılmış və Sibirə aparılmışdır. O, növbəti beş ilini Rusiyada keçirmişdir. Bu müddət ərzində İrkutsk şəhərində olmuş, Yaponiya haqqında olan xəritələri və sənədləri gizlicə məhv etmişdir. Yakutskda həkim köməkçisi kimi işləyərkən çiçək xəstəliyi vaksininin effektləri ilə tanış olmuşdur.

1812-ci ildə rus səyyah Vasili Qolovnin ilə birlikdə Yaponiyaya səyahət etmişdir. Qolovnin Kunaşir adasında olanda yaponlar tərəfindən əsir götürülmüş və nəticədə, Nakaqava azadlığına qovuşmuşdur. O, Rusiya haqqında hesabat yazmış və 1824, 1835 və 1842-ci illərdə Yaponiyada baş vermiş çiçək xəstəliyi epidemiyaları zamanı Rusiyada əldə etdiyi tibbi biliklərdən istifadə etmişdir. Daha sonra Matsumae hanı tərəfindən işə götürülmüşdür.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Mehdiposti (Nəmin)

**Mehdiposti** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 172 nəfər yaşayır (29 ailə).

## İstinadlar
Nakaqava Zennosuke

– Yaponiya hüquqşünası. Ailə hüququ sahəsində töhfələr vermişdir.

## Həyatı

Nakaqava Zennosuke 1897-ci ildə Tokio şəhərində doğulmuş, 1921-ci ildə Tokio Universitetindən məzun olmuşdur. 1922-ci ildə Tohoku Universitetinin hüquq fakültəsində işləməyə başlamış və 1961-ci ilə qədər bu fakültədə qalmışdır. Daha sonra Qakuşuin Universitetinin professoru və Kanazava Universitetinin prezidenti olmuşdur.

O, Hozumi Şiqetonun mentoru olmuş, ailə hüququ sahəsində töhfələr vermişdir. İkinci dünya müharibəsindən sonra Ailə məcəlləsinin yenilənməsində vacib rol oynamışdır. Əsas əsərlərinə *"Ailə hüququnun sadə nəzəriyyəsi"* (1939), *"Yaponiyada ailə hüququ"* (1942), *"Ailə hüququ"* (1958) və *"Vərəsəlik hüququ"* (1964) aiddir. 1975-ci ildə ölmüşdür.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*