open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pedro Enrike

**Pedro Enrike Konzen Medina da Silva** () — Braziliyalı peşəkar futbolçu. Azərbaycan klublarının heyətində "UEFA Çempionlar Liqası"nın qrup mərhələsində ilk qol vurmuş futbolçu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xurşud Məmmədov

**Xurşud Bayramqulu oğlu Məmmədov** — Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi, Karl Marks adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun rektoru, Azərbaycan Kommunist Partiyası Lənkəran Rayon və Astara Rayon partiya komitələrinin birinci katibi, Azərbaycan Kommunist Universitetinin əvvəlcə rektorunun tədris işləri üzrə müavini, daha sonra isə rektoru.

## Həyatı
Xurşud Məmmədov 1906-cı ildə Qaryagin rayonunda doğulmuşdur. 1927-ci ildə 7 illik məktəbi bitirdikdən sonra həm ordud xidmət etmiş, həm də tam orta təhsil almışdır.

Xurşud Məmmədov əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Kommunist Partiyası Qaryagin Rayon Komitəsində başlamışdır. O, 1936-cı ildə 26 Bakı Komissarı adına Zaqafqaziya Kommunist Universitetini, daha sonra isə orada aspiranturanı bitirərək Tiflis Ali Partiya Məktəbi və Bakı Ali Partiya Məktəbində tarix fənni üzrə dərs keçmişdir.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
Xurşud Məmmədov Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin aparatında işləmişdir. O, Azərbaycan Kommunist Universiteti rektorunun tədris işləri üzrə müavini, daha sonra isə rektoru işləmişdir.

Xurşud Məmmədov 1944-cü ildən 1948-ci ilədək Azərbaycan Kommunist Partiyası Astara Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1948–1951-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Lənkəran Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1951–1954-cü illərdə Karl Marks adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun rektoru, 1954-cü ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında Respublika Partiya Məktəbinin direktoru, 1995–1961-ci illərdə isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi vəzifələrində işləmişdir.

## Mənbə
* 

### İstinadlar
Askin mağarası

**Askin mağarası** () — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının ərazisində olan karst mağarası. Cənubi Uralda çanta formasında olan böyük bir boşluqda yerləşir. Bu, bütün Rusiya üçün əhəmiyyəti təbiət abidəsidir.

Ufa platosunun ətəklərində Devon yaşlı əhəngdaşılarda əmələ gəlmişdir. Dəhlizlərinin ümumi uzunluğu 206 metr, dərinliyi 34 metrdir. Tağvarı girişi (hünd. 9 m, eni 22 m) 260 metr hündürlüyündədir. Döşəməsi – demək olar ki, tamamilə çoxillik buzla örtülmüş zal (uz. 104 m, eni 40–60 m, hünd. 20 mədək) daha çox maraq kəsb edir. Askin mağarasında hündürlüyü 12 metrədək, özülünün diametri 3–10 metr olan stalaqmitlər əmələ gəlir ki, bunlar da Rusiyada ən iriləridir.

2017-ci ildən etibarən mağaraya giriş məhduddur. Belə ki, mağara, Rusiya Coğrafi Cəmiyyətinə mikroiqlimin bərpası və buzlaq qalıqlarının qorunması üçün icarəyə verilmişdir.

 
Аскынская пещера.jpg|Mağaranın girişi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Аскинская ледяная пещера
*Статья в Башкирской энциклопедии
Bestujev qaramalı

**Bestujev qaramalı** — südlük-ətlik qaramal cinsi.

XIX əsrin I yarısında indiki Ulyanovsk vilayətində sahibkar S.P. Bestujev və onun ardıcılları tərəfindən yerli inəklər Şorthorn, Hollandiya, daha sonra Simmental, Vilstermarş və bəzi digər cinslərin buğaları ilə mürəkkəb damazlıq cütləşdirilməsi üsulu ilə alınmışdır. Rəngi, əsasən, qırmızıdır; bəzilərinin başında, döşündə və qarnında ağ ləkələr olur. İnəklərin kütləsi 480–550 kq, buğaların kütləsi 1000 kq-adəkdir. Damazlıq sürülərdə laktasiya dövrü (305 gün) zamanı sağım təqribən 4000 kq olur; südün yağlılığı 3,8–3,9%-dir. Bestujev qaramalı iqlimə yaxşı uyğunlaşır, davamiyyətli məhsuldarlığa malikdir.

Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasında, Tatarıstan Respublikasında, Ulyanovsk və Samara vilayətlərində geniş yayılmışdır. Rusiya Federasiyasında südlük mal-qaranın ümumi sayının təqribən 2%-ini təşkil edir.

## İstinadlar
Bəxtiyar İslamov

**Bəxtiyar Cuma oğlu İslamov** () — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, Oğuz Rayonu Partiya Komitəsinin (1978–1985), Balakən Rayonu Partiya Komitəsinin (1985–1991), Xanlar Rayonu Partiya Komitəsinin (1991) Birinci Katibi və Xanlar Rayon Sovetinin Sədri (1991).

## Həyatı
Bəxtiyar İslamov 1936-cı ilin mart ayının 15-də Oğuz rayonunun Xaçmaz kəndində anadan olmuşdur. Atası kolxozçu anası isə evdar qadın idi.

Orta məktəbi Xaçmaz kəndində başa vurduqdan sonra ali təhsili almaq üçün Gəncə şəhərinə getmiş, Azərbaycan Dövlət Kənd Təsərrüfatı İnstitutununə qəbul olmuşdur. İnstutu əla qiymətlərlə başa vuraraq 1958-ildə təyinatla Oğuz rayonuna gəlmiş, rayon kənd təsərrüfatı idarəsində toxumçuluq üzrə aqronom vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Bəxtiyar İslamov qısa müddətdə rayon komsomol komitəsinin katibi seçilmişdir.

1958-ildə Azərbaycan SSR Lenin Komsomolu Gənclər İttifaqı Oğuz Rayon Komitəsinin katibi, 1959-da 2-ci katib, 1960-cı ildə 1-ci katibi seçilmişdir. 1965-ci ilin sentyabr ayına kimi rayon komsomol təşkilatına rəhbərlik etmişdir. Sonra isə Rayon Komitəsinin 2-ci katibi seçilmişdir. Həmin vəzifədə 1972-ci ilin avqust ayına kimi çalışmışdır. 1972 ilin avqust ayında Oğuz Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində seçilmişdir.

1978–1985-ci illərdə Oğuz Rayon Partiya Komitəsinin 1-ci katibi, 1985–1991-ci illərdə Balakən Rayon Partiya Komitəsinin 1-ci katibi vəzifəsində işləmişdir 1991-ci ildə Xanlar Rayon Partiya Komitəsinin 1-ci katibi, struktur dəyişiklərindən sonra Xanlar Rayon Sovetinin sədri seçilmişdir.

Sonra Qəbələ rayonuna rəhbər seçildi və ömrünün sonuna 2 iyul 1992-ci ilin noyabrına kimi bu vəzifədə çalışdı.

Bəxtiyar İslamov iki dəfə respublika Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. 1992-ci ildə 56 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Zeybək (rəqs)

**Zeybək** — Qərbi Anadolu bölgəsində məşhur bir rəqs. Zeybək özü növlərə bölünür.

Bir şəxs tərəfindən oynanır və ya bir neçə oyunçunu bir dairədə təşkil edir. Zeybək xalqı qoruyan cəsur bir insanı təmsil edir. Zeybəki oynayan rəqqas, qollarını çiyinlərinin yanına, çiyinlərinə tərəf açar və bəzi oyunlarda əllərini dirsəklərdən bir qədər yığır. O, böyük addımlar atır və yavaş-yavaş hərəkət edir. Dizin bəzən bükülməsi və dizin bir nöqtəyə toxunması bu rəqsin açıq hərəkətidir. Zeybəklərin bu növü İzmir, Aydın, Manisa, Dənizli, Muğla və Uşak tərəflərində görülən Zeybək növləridir. Bu, Balıkəsirin Ege sahillərinə daxil ola bilər.

Daxili Ege rəsmləri; Kütahya, Bursa, Afyonkarahisar, Balıkəsirdə şərq seqmentləri, Əskişəhir və Biləcik zeybək mövqeyini təsir etdi. Yenə də Ankaranın tərəfində oynanan oyunlar zeybek kateqoriyasına daxil olur. Kaşıklı zeybək də oyun xarakterli Sinopa uzanan Qərb Qara dəniz Bölməsini ehtiva edir. Burdur, İsparta, Antalya, Muğla-Fethiye və Dənizlinin (Acıpayam ətrafı) cənub bölgələri "Təkə" zeybəkləri daxildir və canlı tunes var. Balıkəsirdə daxili və cənub bölgələrində zeybək (təhlükəsiz) oyunlarına rast gəlinir.

Bundan əlavə, peçeneq kostyumunun Zeybək kostyumu ilə oxşarlıqları haqqında məlumatı Bizans salnamələrində müəyyən edilən Klod Kahen İslami Qaynaqlara Görə Malazgirt Döyüşü başlıqlı məqaləsində izah etmişdir. Bizans komandirlərindən olan Alyattenin komandanlığı altında olan peçeneq əsgərləri qarşı cəbhədəki Səlçuq əsgərlərindən seçilə bilmirdilər. Bəzi tarixçilərin fikrincə, peçeneq kültürünün Zeybək kültüründə böyük təsiri vardır.

## İstinadlar
Namakura Gatana

**Namakura Gatana** () və ya **Hanawa Hekonai meitō no maki** () — rejissor Cuniçi Koçinin 1917-ci ildə çəkdiyi qısa animasiya filmidir. 2008-ci ilin mart ayında Yaponiyanın Osaka şəhərində əntiq əşyaların satıldığı mağazada aşkar edilib.

Səssiz olan animasiya 2 dəqiqə davam edir. Mövzusunu samurayın katana alması təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Cuniçi Koçi

**Cuniçi Koçi** () — yaponiyalı animator. Animenin "ata"larından biri hesab olunur.

## İşləri
*1917 : Namakura Gatana (塙凹内名刀之巻?)
*1917 : Chamebō kūkijū no maki (茶目坊空気銃の巻?)
*1917 : Hanawa Hekonai kappa matsuri (塙凹内かっぱまつり?)
*1920 : Hyoroku musha shugyō (兵六武者修行?)
*1924 : Ninki no shōten ni tateru Gotō Shinpei (人気の焦点に立てる後藤新平?)
*1924 : Hōshu no Sasayaki (宝珠のささやき?)
*1925 : Kokka o sukū he (国家を救へ?)
*1925 : Sameyo yūkensha (醒めよ有権者?)
*1925 : Yosan seiji (予算政治?)
*1925 : Shisei sasshin (市制刷新?)
*1926 : Hyoroku musha shugyo
*1927 : Eiga enzetsu – Seiji no rinrika (映画演説　政治の倫理化?)
*1927 : Kyōdō no chikara (協同の力?)
*1928 : Fusen man shi tokubetsu gikai (普選漫史特別議会?)
*1929 : Fusen man shi kyōtei an no maki (普選漫史協定案の巻?)
*1930 : Chongire hebi (ちょん切れ蛇?)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İslam Qədimov

**İslam Şirin oğlu Qədimov	** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR xalq kommunal təsərrüfatı komissarı və naziri (1944–1948).

## Həyatı
İslam Şirin oğlu Qədimov 1907-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Leninqrad Politexnik İnstitutuna qəbul olunmuş və 1930-cu ildə buranı tamamlamışdır. Həmin il Azərbaycan SSR Xalq Kommunal Təsərrüfatı Komissarlığının əsaslı tikinti trestinə rəis təyin edilmişdir. Sonra isə komissarlığın plan-iqtisad idarəsində rəis vəzifəs və 1941-ci ilədək bu idarədə çalışmışdır. Paralel olaraq Azərbaycan Sosial-İqtisad İnstitutunda təhsil almış və 1932-ci ildə buranı bitirmişdir.

İslam Qədimov 1941-ci ildə cəbhəyə yollanmışdır. 1944-cü ilədək İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. Leytenant rütbəsindən mayor rütbəsinədək yüksəlmiş və bir çox döyüş nişanları ilə təltif edilmiş və 1944-cü ildə Azərbaycan KP MK-nin çağırışı ilə ordudan tərxis olunmuşdur. Sonra isə Azərbaycan SSR xalq kommunal təsərrüfatı komissarı təyin edilmişdir. 1946-cı ildə bu komissarlıq nazirliklə əvəzlənmiş və o, 1948-ci ilədək Azərbaycan SSR kommunal təsərrüfatı naziri vəzifəsində çalışmışdır. Bu vəzifədə bir çox dövlət nişanları ilə təltif edilmişdir.

1948-ci ildən 1966-cı ilədək ölkənin bir çox şəhər və rayonlarının tikinti sahələrində rəhbər vəzifələrində işləmişdir. Bakı zərif mahudlar fabrikinin, Q. Musabəyov adına mexaniki zavodun, Şamaxı rəsədxanasının və onlarla respublika əhəmiyyətli tikintinin inşasına başçılıq etmişdir. 1966-cı ildən "Azkəndtikinti" trestinə rəis təyin edilmişdir. Ömrünün sonunadək burada çalışmışdır.

İslam Qədimov 1973-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Başqırdıstan teatrı

**Başqırdıstan teatrı** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasında olan sənət növlərindən biri.

## Tarixi
Başqırdıstan ərazisindəki ilk teatr binası 1861-ci ildə Ufada, şəhər əhalisinin ianəsi hesabına tikilmişdir.

1885-ci ildə "Artistlərin və teatr sənətini sevənlərin Ufa yoldaşlıq cəmiyyəti" təsis edilmişdir.

### İlk peşəkar teatr

İlk peşəkar teatr 1919-cu ildə Sterlitamakda 1-ci Başqırdıstan Dövlət Teatrı kimi yaradılmışdır. Teatrın truppasına aktyor, rejissor, dramaturq və teatr xadimi V. Q. Murtazin-İmanski rəhbərlik edirdi. 1922-ci ildə həmin teatr Ufa şəhərinə köçürülmüş və Başqırdıstan Dram Teatrı adlandırılmış; 1971-ci ildən isə başqırd mütəfəkkiri Məjit Qafurinin adını daşıyır.

Başqırdıstanda teatrın inkişafında ilk başqırd rejissor və aktyorları R. Sırtlanov, B. Yusupova, Q. Uşanov, Q. Minqajev, Q. Karamışev, M. Maqadeyev, A. Zubairov və başqalarının böyük rolu olmuşdur.

### Digər teatrlar

1919-cu ildə Ufada Başqırdıstan Rus Dram Teatrı, 1932-ci ildə Kukla Teatrı, 1989-cu ildə Milli Gənclər Teatrı, 1991-ci ildə "Nur" tatar teatrı, 1938-ci ildə F. Qaskarov adına Dövlət Xalq Rəqs Ansamblı, 1992-ci ildə "Miras" xalq rəqs ansamblı; 1931-ci ildə Sibayda A. Mübarəkov adına Başqırdıstan Dram Teatrı, 1993-cü ildə "Sulpan" uşaq dram teatrı; 1946-cı ildə Sterlitamakda Rus Dram Teatrı, 1990-cı ildə Başqırdıstan Dram Teatrı, 1991-ci ildə Rəqs teatrı; 1933-cü ildə Salavat şəhərində dram teatrı, 1990-cı ildə Tuymazıda tatar dram teatrı fəaliyyət göstərir.

## Festivallar
Sterlitamakda, Salavatda "Teatr baharı" festivalı, Ufada türkdilli teatrların beynəlxalq "Tuqanlıq" festivalı, həmçinin 1991-ci ildən F. Qaskarovun xatirəsinə rəqs kollektivlərinin, 1993-cü ildən R. Nureyevin xatirəsinə balet sənətinin respublika festivalları, baletmeysterlərin və xalq rəqs ansambllarının respublika baxış-müsabiqəsi keçirilir.

## İstinadlar
Svetofor protokolu

**Svetofor protokolu** — informasiya təhlükəsizliyi insidenti ilə bağlı konfidensial məlumatın yayılma dairəsini müəyyən etmək üçün istifadə olunan rən əsaslı işarə sistemi.

## Tarixi
Svetofor protokolu 2000-ci illərin əvvəllərində Böyük Britaniyanın Milli İnfrastruktur Təhlükəsizliyi Koordinasiya Mərkəzi (ing. *Centre for the Protection of National Infrastructure – CPNI*) tərəfindən hazırlanmışdır. Bu sistemin yaradılmasında məqsəd həssas informasiyanın nəzarətli şəkildə paylaşılmasını təmin etmək olmuşdur.

## İş prinsipi
Protokol çərçivəsində informasiya dörd rəngdən biri ilə işarələnir:

* **Qırmızı** — Yüksək səviyyədə konfidensial informasiya. Yalnız məlumatın hazırlanmasında birbaşa iştirak edən şəxslər arasında paylaşılması mümkündür. Bu məlumatın ötürülməsi yalnız bütün iştirakçıların yazılı razılığı (imzası) ilə mümkündür. 
* **Sarı** — Məhdud yayılma.  İnformasiyanı alan şəxs onu yalnız öz təşkilatı daxilində paylaşa bilər.
* **Yaşıl** — Geniş yayılma. Məlumat müəyyən icma və ya qrup daxilində geniş yayıla bilər, lakin kütləvi informasiya vasitələrində (KİV) dərc olunmasına icazə verilmir.
* **Ağ** —  Qeyri-məhdud yayılma. İnformasiya müəlliflik hüquqları qorunmaq şərti ilə sərbəst şəkildə paylaşılaraq yayıla bilər.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
Başqırdıstan ədəbiyyatı

**Başqırd ədəbiyyatı** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasında başqırd şair və yazıçıların Başqırdıstan mədəniyyətinə, eləcə də dünya mədəniyyətinə bəxş etdikləri ədəbi-mədəni fikrin ən yaxşı nümunələri.

## Tarixi
1917-ci ilə qədər başqırd ədəbiyyatı tatar, daha sonra başqırd dillərində yaradılmış, folklor əsasında və regionun ümumtürk yazılı ədəbiyyatının təsiri ilə formalaşmışdır. Başqırd xalq ədəbiyyatı qəhrəmanlıq dastanları (kobayır), məişət mahnıları, nağıl və əfsanələrlə zəngindir. XIV əsrdən XX əsrin əvvəllərinə qədər şifahi poeziyanı sesenlər adlanan xalq şair və müğənniləri təmsil edirdilər. XVIII əsr başqırd seseni Salavat Yulayev öz yaradıcılığında folklorla yazılı ədəbiyyatın ənənələrini birləşdirmişdir. XIX əsr başqırd ədəbiyyatına həm sufizmin, həm də Avropa maarifçilik ideyalarının təsiri olmuşdur ki, bunun əsas aparıcıları M. Akmulla, M. Ümetbayev, Ş. Zəki idi.

XX əsrin birinci rübündə başqırd və tatar ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi M. Qafuri vətənpərvərlik poeziyasının əsasını qoymuşdur. Bu illərdə başqırd nəsri inkişaf etmiş, roman janrı formalaşmış (Xayri Qaynan, “Dönüş”, 1928; İ. Nasıri, “Kudey”, 1936), povest və hekayələr (M. Qafurinin sosial-psixoloji "Ləkələnmişlər" povesti, 1926; S. Agişin satirik povestləri, A. Vali, Q. Qumər, X. Dövlətşina və b.-nın əsərləri) yazılmışdır.

İkinci dünya müharibəsi illərində poeziya daha çox inkişaf etmişdir. B. Bikbay (1909–68), H. Kərim, R. Niqməti (1909–59), S. Kulibay (1910–76), Q. Əmiri (d. 1911), D. Yultı, S. Kudaş, M. Kərim və başqaları oda, ballada, sonet və sairə yazmışlar. Bu dövrdə başqırd poeması (R. Niqməti, “Agidelin gözəl vadiləri”, 1940; M. Kərim, “Dekabr nəğməsi”, 1942 və s.) yarandı. M. Buranqulovun poeziyasında başqırd mahnı-əfsanə motivləri güclü idi. Müharibədən sonrakı dövrdə S. Agişin “Özül”, Ə. Valeyevin “İlk addımlar”, Ə. Bikçentayevin “Durnalar Uralda qalır” romanları, S. Kulibay, M. Kərim, H. Kərim, T. Arslan və başqalarının şeir və poemaları nəşr olundu. İ. Abdullinin “Dərin nəfəs”, M. Kərimin “Tənha qovaq”, “Ay tutulan gecə“, R. Niqmətinin “Belaya çayının sahilində” və s. dram əsərləri yarandı, psixoloji hekayə janrı (Q. Bayburin, A. Bikçentayev, R. Sultanqareyev və b.) şöhrət qazandı. Dramaturgiya (M. Kərim, H. İbrahimov, İ. Abdullin, N. Nəcmi və b.) inkişaf etdi. 1960–1990-cı illərin poeziyasında (M. Qali, R. Bikbayev, Q. Ramazanov, Z. Biişeva, B. Rafiqov və b.) fəlsəfi mövzulara, yeni poetik formalardan istifadəyə meyil yarandı. Satirik və yumoristik poeziya F. Qumərov, X. Tulyakayev və başqalarının yaradıcılığı ilə təmsil olunurdu. Ə. Bikçentayevin “Səfirin qızı”povesti, Mustay Kərimin “Dağlar da insan kimidir” şeir kitabı, M. Qafuri və başqalarının bəzi əsərləri Azərb. dilinə tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar
Scream (Maykl Cekson albomu)

**Scream** – Maykl Cekson 2017-ci ildə çıxarılması gözlənilən ümumiləşdirmə albomudur.
## Kompozisiyaların siyahısı

* 14-cü trek "Blood on the Dance Floor", "Dangerous", "This Place Hotel", "Is It Scary" və "Leave Me Alone" mahnılarının vokal və musiqi materiallarından istifadə edilməklə yaradılıb.
## İstinadlar
Vyazovskie dağları

**Syukeev dağları** — Tatarıstanın Zelenodonski rayonu və Çuvaçiyanın Kozlov rayu ərazilərində, Volqa çayının sağ sahilində yerləşən dağlar. Dağlar qərbdən Çuvaşiyanın Kozlov şəhəri, şimaldan Volqa çayı, şərqdən Svyanqa çayı,  cənubdan Sekerka çayı ilə əhatələnir.. Vyazovskie dağlarında təbiət abidəsi elan edilmiş, Sobakino gölü yerləşir. 
## İstinadlar
Strukturlaşmış kabel sistemi

**Strukturlaşmış kabel sistemi** — kompüter infrastrukturunun qurulması və ya geniş telekommunikasiya infrastrukturudur ki, bu da standartlaşdırılmış kiçik elementlərdən (strukturlaşdırılmış) ibarətdir.

## İstinadlar
Lobaç

**Lobaç** (həmçinin **Obaç** **Şorin dağları**, , yerli adı ) — Tatarıstanın Kamsk-Ust rayonu ərazisində, Volqanın sağ sahilində, Kama cayı ilə birləşdiyi yerin qarşı tərəfində yerləşən yüksəklik 1991-ci ildə lanşaft yazaqlığı elan edilmişdir.

## Fiziki-Coğrafi xüsusiyyətləri
Dağ öz növbəsində tənha bir qayanı xatırladır. Zirvənin yüksəkliyi 136 metrdir. Zirvə Kamsk Ust qəsəbəsindən  cənub-şərqdə yerləşir. Bəzi mənbələrdə Boqorod dağlarına aid edilir. Sahəsi 241 ha-dır.

Dağ öz növbəsində bir lanşaft, tarixi və geoloji bir abidədir.  Burada dolomit və əhəng daşı materiallarını görmək olar. 1937-ci ildə Lobaç dağı yaxınlığında 2 mamontun bütöv skeleti aşkarlanmışdır. Burada 13 arxeoloji abidə vardır: poleolit dönəminə aid və bizim eranın I minilliyinə aid tarixi abidələr vardır.

Dağın yaxınlığında digər yasaqlıq olan Antonov ovraqı, həmçinin Yurevskaya mağarası yerləşir.

## Tarixi
1870-ci ildə İlya Penin dağın eskizini çəkmişdir.

Vətəndaş müharibəsi dönəmində 1918-ci ilin payızında Volqa donanmasın qüvvələri dağda müdafiə olunayaq səngər qazmışlar.

Lobaç 2006-cı ildən Kamsk-Ust rayonunun bayrağında təsvir olunur.

## İstinadlar
Qurban Əliyev

**Qurban Həsən oğlu Əliyev** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ali və orta ixtisas təhsili naziri (1971–1987), Azərbaycan Kommunist Partiyası 26 Bakı Komissarı Rayon Komitəsinin birinci katibi (1961–1971), Azərbaycan SSR əməkdar həkimi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, professor.

## Həyatı
Qurban Həsən oğlu Əliyev 1921-ci il iyun ayının 22-də Rusiya Federasiyasının Zabaykalye vilayətinin Çita şəhərində anadan olmuşdur. 1932-ci ildə Əliyevlər ailəsi Bakıya köçdükdən sonra o, 1941-ci ildə 6 nömrəli məktəbi bitirmişdir. Qurban Əliyev həmin il Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olaraq, 1946-cı ilədək müalicə və profilaktika fakültəsində ali təhsil almışdır.

Əmək fəaliyyətinə 1946-cı ildə Xızı rayonunda kənd xəstəxanasında həkim kimi başlayan Qurban Əliyev 1948–1961-ci illərdə Tibb İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Təşkilatının Respublika Komitəsində şöbə müdiri, məsul katib və sədr vəzifələrində işləmişdir. 1961–1971-ci illərdə Bakı şəhərində keçmiş 26 Bakı komissarı adına rayon partiya komitəsinin birinci katibi, 1971–1987-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikasının ali və orta ixtisas təhsili naziri vəzifələrində çalışmışdır.

O, altı çağırış Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Uzun illər boyu səmərəli elmi və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan Qurban Əliyev 1959-cu ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək, tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. O, 1949-cu ildən etibarən davamlı olaraq respublikada tibb mütəxəssislərinin hazırlanması sahəsində çalışaraq, ömrünün son illərinədək Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetində laborant, assistent, dosent və professor vəzifələrini tutmuşdur.

Qurban Əliyev kurortologiya və tibb xidmətinin təşkilinə dair bir neçə monoqrafiyanın, elmi məqalə və metodik vəsaitlərin müəllifidir.

O, 1966-cı ildə respublikanın əməkdar həkimi adına layiq görülmüş, bir sıra orden və medallarla təltif olunmuşdur. Qurban Əliyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü idi.

Qurban Həsən oğlu Əliyev 2008-ci il martın 30-da ömrünün 87-ci ilində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* İrəvan xanlığı… gerçəkliyin aydınlığı. Bakı: Mütərcim, 2016. 656 s.
Başqırdıstanın dövlət quruluşu

**Başqırdıstanın dövlət quruluşu** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasında Dövlət quruluşunun əsasları.

Rusiya Federasiyasının subyektlərindən biri olan Başqırdıstan Respublikasının Dövlət hakimiyyəti orqanları sistemi 1993-cü ildə qəbul edilmiş Başqırdıstan Respublikasının Konstitusiyası ilə müəyyənləşir.

Dövlət hakimiyyətini respublikanın prezidenti, Dövlət məclisi – Qurultay, Başqırdıstanın Nazirlər kabineti və respublika konstitusiyasına uyğun yaradılan digər hakimiyyət orqanları həyata keçirir. Başqırdıstan Respublikasının başçısı Rusiya Federasiyası Prezidentinin təqdimatına əsasən Dövlət məclisi tərəfindən səlahiyyətlər alan ali vəzifəli şəxs – Başqırdıstan Prezidentidir.

Dövlət məclisi Qurultay adlanır və dövlət hakimiyyətinin ali qanunverici – təmsiledici orqanıdır. Birmandatlı seçki dairələri üzrə 5 il müddətinə seçilən 120 deputatdan ibarətdir. Deputatlar həm peşəkar daimi əsasda, həm də qeyri-daimi əsasda işləmək hüququna malikdirlər. Nazirlər kabineti (hökumət) dövlət hakimiyyətinin ali icraedici orqanıdır; prezident tərəfindən formalaşdırılır. Baş nazir Dövlət məclisinin razılığı ilə prezident tərəfindən təyin edilir.

## İstinadlar
Sterlitamak trolleybusu

**Sterlitamak trolleybusu** — Sterlitamak şəhərində trolleybus sistemi. Şəhərdə ilk trolleybus xətti 25 fevral 1961-ci ildə istifadəyə verilmişdir. 2014-cü ilin mayına olan məlumata görə Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərindən sonra maşrutların sayına görə Krımla üşüncü yerdə gedir. Şəhərin əsas ictimai nəqliyyat vastələrindəmn biri hesab edilir. Günlük sərnişin daşıma 231,0 min nəfərdir. Bu isə şəhərin ictimai nəqliyyatla daşınan sərnişinlərin 80% deməkdir.

## Rəsmi təkilat
Trolleybusla daşımaları "СSterlitamak trolleybus idarəsi" həyata keçirir. Şəhərdə bir depo fəaliyyət göstərir. Depo № 2 isə fəaliyyət göstərmir.

## Gediş haqqı
1 noyabr 2014-cü ildən gediş haqqı 14 rubldır. Kartdan istifadə edən adi vətəndaşlar üçün 12 rubl; təşkilatlar 10 rubl; məktəbli, tələbə və pionerlər üçün 9 rubl təşkil edir. Yükə görə 10 rubl. Aylıq ümumi gediş haqqı vətəndaşlar üçün 470 rubl; məktəbli, tələbə və pionerlər üçün 250 rubl.

1–31 may 2015-ci il tarixlərində qələbənin 70 illiyi münasibətilə adi vətəndaşlar üçün güdiş haqqı 14-dən 12 endirilmişdir. Aksiyanımn sonuna qədər gediş haqqı 12 rubl olaraq qalmışdır. 1 iyun 2015-ci ildən isə kartla ödəniş edənlər üçün gediş haqqı 11 rubldır.

## Maşrutlar
2017-ci ilin yanvar ayına olan məlumata görə Sterlitamak trolleybusunun 22 maşrutu vardır.

## Nəqliyyat vastələri
2015-ci ilin mayına olan məlumata görə Sterlitamakda istifadədə olan trolleybus modelləri:
: ЗиУ-682В
: ЗиУ-682Г
: KQT-2–1 əd.
: Trozla-62052–02 — 1 əd.
: Trozla-5264.01 "Столица" — 1 əd.
: BTZ-52011–1 əd.
: BTZ-52761T — 1 əd.
: BTZ-5276–01 — 1 əd.
: BTZ-5276–04 — 35 əd.
: ЗиУ-6205M, BTZ-52761P modeli əsasında təmir edilmişdir — 4 əd.
: BTZ-52761P — 27 əd.
: BTZ-52764P — 10 əd.
: BTZ-52765A — 7 əd.
: BTZ-52767P — 5 əd.
: BTZ-52767A — 13 əd.
: BTZ-52763A — 5 əd.

*2017-ci ilin yanvar ayına olan məlumata görə Sterlitamak trolleybusunun balansında 128 trolleybus vardır.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Стерлитамакское троллейбусное управление
* Sterlitamak trolleybusu — Rusiyanın trolleybusu olan şəhərlər
* Схема троллейбусных маршрутов Стерлитамака. Формат GIF
* Интерактивная схема троллейбусных маршрутов г. Стерлитамак
Başqırdıstanda kənd təsərrüfatı

**Başqırdıstanda kənd təsərrüfatı** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının iqtisadiyyatının bir hissəsini təşkil edən əsas təsərrüfat sahələrindən biri.

2011-ci ilin məlumatlarına görə Başqırdıstanda kənd təsərrüfatı ümumi məhsulunun dəyəri 130,9 mlrd. rubl olmuşdur. Həmin göstəricidə heyvandarlıq məhsulu üstünlük 55,3%-lə təşkil edirdi. Kənd təsərrüfatı yerlərinin ümumi sahəsu 71,6 min km2 idi ki, bu da bütün ölkə sahəsinin 50%-ə qədəri deməkdir. Bunun da 52,7%-i şum yeridir.

Kənd təsərrüfatının inkişafına əlverişli aqroiqlim şəraiti, ilk növbədə münbit torpaqlar imkan verir. Münbit torpaqlar olan qara torpaqlar və boz meşə torpaqları Başqırdıstan ərazisinin 60%-ini tutur.

Ölkədə yem bitkiləri, taxıl (buğda, çovdar, arpa, yulaf), texniki bitkilər (şəkər çuğunduru, günəbaxan), kartof və tərəvəz əkilir.

Heyvandarlıq ətlik-südlük heyvandarlıq, donuzçuluq, quşçuluq, ətlik-yunluq qoyunçuluq ilə təmsil olunmuşdur.

Atçılıq və arıçılıq inkişaf etmişdir. Məsələn, 2002-ci ildə 3379 ton bal istehsal edilmişdir.

2003-cü ildə kənd təsərrüfatı yerlərinin çox hissəsi – təqr. 73%-i kənd təsərrüfatı təşkilatlarının torpaqlarına aid idi. Başqırdıstanın bütün kənd təsərrüfatı məhsulunun təqribən 58,2%-i əhaliyə məxsus təsərrüfatlarda, 31,7%-i kənd təsərrüfatı müəssisələrində, 2,9%-i fermer təsərrüfatlarında istehsal olunur.

Kənd təsərrüfatı müəssisələri taxılın və texniki bitkilərin əsas istehsalçılarıdır. Kartofun təqribən 97%-i, tərəvəzin isə təqribən 85%-i əhaliyə məxsus təsərrüfatlarda istehsal olunur.

## İstinadlar
Səfa Gəray (Qazan xanı)

**Safa-Gəray** (; ; ) — Kazan xanı (1524–1531, 1536–1546, iyul 1546—mart 1549).

## Tərcümeyi-halı
Krım çarı Fetih Gəray və noqay mirzə Xədicənin nəvəsi Cəlal Sultanın oğlu, Sahib Gərayın (1521–1524) bacısı oğlu və xələfi

1524-cü ildə dayısı sahib Gərayın Krıma getdikdən sonra o 13 yaşında taxta çıxıbdı. Bulat Şirinin himayəsi altında ölkəni idarə edibdi. Özünü osman sulatnın vassalı elan edib və Moskva əleyhinə vuruşub (1536–1537, 1541–1542, 1548).

1531-ci ildə Kazandan sürgün edilib. Hakimiyyətə Can Əli gəlib. 1535-ci ildə isə krım hərbçilərin köməyi ilə yenidən hakimiyyətə qayıdıb. O Can Əlinin arvadı, noqayın qızı Sümbullə evlənir (1549–1554).

1546-cı ildə qayınatası Yusiflə müharibə edir. Yusifin qardaşı Yunisin köməkliyi ilə Noqayı alır. Şax Əli ölkədən qaçır. Safa Gəray isə Yunisə söz verdiyi torpaqları vermir.

Oğlanları: Bulük, Mübarək, Utamış və rus xanımdan bir oğlu olub.

Safa Gəray 1549-cu ildə rəhmət gedib.

## İstinadlar
Corc Makdonald

**Corc Makdonald** () — Şotlandiya yazıçısı, şairi, nasiri, ədəbiyyatda elmi fantastika janrının ən görkəmli nümayəndələrindən biri. 
## Həyatı
Corc Makdonald 10 dekabr 1824-cü ildə Şotlandiyanın Aberdşir dairəsinin Huntli qəsəbəsində də anadan olmuşdur. Atası kənd təsərrüfatı ilə məşğul olub və Qlen Co Makdonald klanına aid olub, 1692-ci il kütləvi qətliamında iştirak edən ailələrdən birinin birbaşa nəslindən idi. Corc Makdonald Aberdin Kral Kollecini 1845-ci ildə kimya və fizika ixtisasları üzrə bitirdi.  1877-ci ildə Corc Makdonalda vətəndaşlıq siyahısı təqaüdü verilmişdir (monastik yoxsulluq/vətəndaşlıq vəzifəsi təqaüdü). Bu təqaüd ona müəyyən bir maliyyə təhlükəsizliyi təmin edərək, yazıçılıq fəaliyyətinə fokuslanmasına imkan yaratmışdır.

1879-cu ildə Corc Makdonald və ailəsi Bordiqhera şəhərinə köçdülər. Bu şəhər Britaniyalı mühacirlər arasında çox sevilirdi və Fransa sərhədinə yaxın, Liquriya ərazisində yerləşirdi. Corc Makdonald burada 20 ilini keçirərək, bütün ədəbi irsinin təxminən yarısını, xüsusilə fantastika əsərlərini yazdı. 

Corc Makdonald 18 sentyabr 1905-ci ildə Surrey qraflığının Aştid qəsəbəsində vəfat etdi. O, Surreynin Vokinq şəhərində kremasiya olundu və Bordiqherada, İngilis qəbiristanlığında, həyat yoldaşı Luiza və qızları Lilia və Qreys ilə birlikdə dəfn edildi. 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Christian Classics Ethereal Library
* Extracts from Scribner's Monthly, etc. containing a few poems and translations of Novalis (Cornell University's "Making of America" Journal Collection)
* Several Works  at Penn State University's Electronic Classics (pdf format)
* Alec Forbes of Howglen. (Ebook/PDF format)
* The Marion E. Wade Center – George MacDonald research collection at Wheaton College, Wheaton, IL
* . General Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.
Karandaş (kloun)

**Karandaş** (tam adı: **Mixail Nikolayeviç  Rumyantsev **; d.1901, Sankt-Peterburq – ö.1983, Moskva) —Görkəmli sovet sirk artisti (kloun), aktyor. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1979)  SSRİ xalq artisti (1969).

## Həyatı
Mixail Nikolayeviç  Rumyantsev 1901-ci il noyabrın 27-də bəzi mənbələrdə 10 dekabrda Sankt-Peterburqda anadan olub.

## Sovet çizgi filmində Karandaşın rolu
*Sirk(Soyuzmultfilm,1942).
*Sirkdəki qız (Soyuzmultfilm, 1950).

## Mükafatları
*   - RSFSR əməkdar artisti (1939)
*   - RSFSR xalq artisti (1958)
*  -  SSRİ xalq artisti (1969)
*  - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1979)
*  - "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (2-dəfə)
*  - Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı (1975)

## Filmoqrafiya
Karlin krateri

**Karlin krateri** — Tatarıstanda yerləşən meteorit krateridir.

Onun diametri 10 km, yaşı isə 5±1 milyon il hesablanır.

Karlin krateri Çuvaşıstanla sərhəddə Buinsk şəhəri yaxınlığında yerləşir. Bura Kara çayının adına görə Karlin deyilir.

## İstinad
Başqırdıstanda turizm

**Başqırdıstanda turizm** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının ərazisindəki turizm bazaları, istirahət mərkəzləri və səyahətlər..

Ölkənin Beloretsk rayonunda Belaya çayının sahilində olan “Agidel”, “Arski Kamen”, Ufa rayonunda olan “Vosxod”, Meleuz rayonundakı Nuquş su anbarının sahilində olan “Nuquş” turist bazaları ümumrusiya əhəmiyyətlidir.

Cənubi Uralın və Uralönünün speleoloji təbiət abidələri Başqırdıstanda turizm üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Başqırdıstan Milli Parkı ildə 30 min turist qəbul edir.

Burada piyada, at və su turizmi növləri inkişaf etmişdir.

Ölkə ərazisində karst mağaraları, o cümlədən Uralda ən böyük olan Kutuk-Sumqan mağarası var.

## İstinadlar
Başqırdıstan kütləvi informasiya vasitələri

**Başqırdıstan kütləvi informasiya vasitələri** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının kütləvi informasiya vasitələri.

Başqırdıstan Respublikasında başqırd, rus, tatar, çuvaş və mari dillərində qəzet və jurnallar çıxır.

2007-ci ilin məlumatlarına əsasən “Respublika Başkortostan”, “Başkortostan”, “Kızıl tan”, “Molodyojnaya qazeta”, “Veçernyaya Ufa”, “Ural səsi”, “Çolman” (“Kama”) qəzetləri, “Vətəndaş”, “Ufa”, “Hənək” (satira və yumor), həmçinin uşaq və gənclər üçün “Amanat” və “Akbuzat” jurnalları respublikanın əsas mətbu orqanları idi.

“Başkortostan” dövlət teleradio şirkətinin tərkibində “Radio Başkortostana” radiostansiyası və Başqırdıstan peyk telekanalı fəaliyyət göstərir. “Başinform” dövlət informasiya agentliyi 1994-cü ildə yaradılmışdır.

## Həmçinin bax
*"Başkortostan" qəzeti

## Ədəbiyyat
*Кузбеков Ф. Т. Башкирская журналистика: история и современность. — Уфа: БГУ, 1998.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Başqırdıstanda nəqliyyat

**Başqırdıstanda nəqliyyat** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasında nəqliyyat və nəqliyyat növləri.

## Dəmir yolu nəqliyyatı
Dəmir yolu nəqliyyatı Başqırdıstanın nəqliyyat sistemində həlledici rol oynayır və respublikanın yük dövriyyəsinin təqribən 40%-ini (neft, kimya yükləri, mineral gübrələr, qara metallar üstünlük təşkil edir), sərnişin dövriyyəsinin isə 30%-ini təmin edir. 2003-cü ildə ölkədəki dəmir yollarının ümumi uzunluğu 1458&nbsp;km idi. Əsas dəmir yolu magistralı Samara – Ufa – Çelyabinskdir.

## Avtomobil yolları
Bərkörtüklü avtomobil yollarının uzunluğu 22,1 min km-dir. Ən əhəmiyyətli avtomobil magistralları Samara – Ufa – Çelyabinskdir. Respublikanın hüdudlarında isə Ufa – Sterlitamak, Ufa – Beloretsk, Ufa – Birsk hesab olunur.

## Su nəqliyyatı
Gəmiçilik üçün yararlı olan su yollarının uzunluğu 1080&nbsp;km-dir. Əsas çay nəqliyyatı magistralı Ufa qolu olan Belaya çayıdır. Əsas çay portları Ufa və Birskdir.

## Yük dövriyyəsi
Yük dövriyyəsində taxta-şalban, neft yükləri, tikinti materialları, taxıl, metallar və metal məmulatlar, daş kömür üstünlük təşkil edir.

## Boru nəqliyyatı
Boru kəməri nəqliyyatı inkişaf etmişdir. Boru kəmərlərinin əsas hissəsi Başqırdıstanın neft hasilatı rayonlarını neft emalı zavodları ilə birləşdirir.

## Hava nəqliyyatı
Paytaxt Ufada beynəlxalq aeroport var.

## İstinadlar
Başqırdıstanda təhsil

**Başqırdıstanda təhsil** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının təhsil sistemi.

Başqırdıstanda 3,3 min ümumtəhsil məktəbi, 76 orta ixtisas təhsili müəssisəsi, o cümlədən Ufada 1922-ci ildən fəaliyyət göstərən İncəsənət məktəbi və 1986-cı ildən fəaliyyət göstərən Xoreoqrafiya məktəbləri vardır.

Ölkənin ən iri ali məktəbləri 1957-ci ildən fəaliyyət göstərən Başqırdıstan Dövlət Universiteti, 1930-cu ildən fəaliyyət göstərən Aqrar Universitet, 1932-ci ildən fəaliyyət göstərən Tibb Universiteti, 1948-ci ildən fəaliyyət göstərən Neft Texniki Universiteti, 1932-ci ildən fəaliyyət göstərən Aviasiya Texniki Universiteti; 1968-ci ildən Ufada fəaliyyət göstərən İncəsənət İnstitutu, 1970-ci ildən Ufada fəaliyyət göstərən Hüquq İnstitutu; 1952-ci ildən Birskdə, 1954-cü ildən isə Sterlitamakda fəaliyyət göstərən pedaqoji institutlar, 1983-cü ildən fəaliyyət göstərən Təyyarəçilərin Ali Hərbi Aviasiya Məktəbi və digərləri var.

1951–1987-ci illərdə Ufa Elmi Mərkəzi olmuş qurum sonradan Rusiya EA Ural Şöbəsinin Elmi Mərkəzi adlandırılmışdır. Bundan başqa ölkədə Rusiya EA-nın elmi tədqiqat institutları da var.

Başqırdıstan Respublikası Hökumətinin İcra şöbəsinə daxil olan Təhsil Nazirliyi başqırd dilini xilas və inkişaf etdirmə, Başqırdıstanda təhsilin gücləndirilməsi siyasəti aparır.

## İstinadlar
Başqırdıstanda səhiyyə

**Başqırdıstanda səhiyyə** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasında səhiyyə.

2002-ci ildə Başqırdıstanda 481 ambulatoriya-poiklinika müəssisəsi, 41496 çarpayılıq 297 xəstəxana var idi. Əəhalinin hər 10 min nəfərinə 107 çarpayı düşürdü; 2003-cü ildə bütün ölkədə 16,7 min həkim işləyirdi ki, əhalinin hər 10 min nəfərinə 41 həkim düşürdü.

Ümumi xəstələnmə hallarında tənəffüs orqanları xəstəlikləri 15,5%, həzm sistemi – 13,8%, qan dövranı – 12% təşkil etmişdir.

Ölkənin əsas tibbi kurortları Aksakovo, Krasnousolsk, Şafranovo, Yanqantau və digərləridir.

Ölkədə insan ölümlərinin əsas səbəbləri qan dövranı sistemi xəstəlikləri (63%); bədbəxt hadisələr, zəhərlənmə və travmalar (16%); bədxassəli şişlər (12%); tənəffüs orqanları xəstəlikləri (6%) təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Syukeev dağları

**Syukeev dağları** — Tatarıstan ərazisində Volqanın sağ sahilində yerləşən yüksəklik. İşimka çayından şimalda, Mordov çayından cənubda, Volqa çayından şərqdə, Ulema çayının vadisindən qərbdə yerləşir. Bəzi mənbələrdə Syukeev dağlarını Tetyuşskie dağlarının şərq hissəsi kimi qeyd edilir. Syukeev dağlarından şimalda Boqorodskie dağları, cənubda Tetyuşskie dağları, cənub-şərqdə Sokol dağları yerləşir. Dağlar öz adını Syukeevo kəndindən almışdır.
Syukeev mağarası XIX əsr mənbələrində Syukeev dağlarında göstərilsədə əslində Tetyuşskie dağlarının şərq ətəklərində yerləşir.

Yerli toponimikada Mordov dağları olsaraq keçərlidir. Syukeevı dağları şimal-şərq qutaracağı Sokol dağıdır. Kuybişev su anbarının tikintisindən sonra ətrafını su basmışdır. Nəticədə Sokol dağı materikdən Mordovaya çayı ilə ayrılır.

## İstinadlar
Like a Rolling Stone

**"Like a rolling stone"** — Bob Dilannın "Highway 61 Revistied" albomundan olan mahnısıdır. 2004-cü ildə "Rolling Stone" jurnalının tərtib etdiyi ən yaxşı 500 mahnı siyahısında birinci yeri tutmuşdur.

Mahnı sinql kimi 1965-ci ilin 20 iyulunda çıxışmışdır. Bu mahnı amerikan çartlarında 3 aya yaxın qalmağı bacarmış və yalnız "The Beatles" qrupunun "Help!" mahnısından geri qalmışdır. İlk canlı səslənməsi isə Nyu-Port folk-festivalda baş tutmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaratay

Qaratay — Tatarıstandakı moşkan etnik qrupudur. Dili — tatar dilidir. Qarataylar Kam-Ustin rayonun Mordov Qaratay, Zaovraj Qaratay və Şerşalan kəndlərində məskunlaşmışlar. Əhalinin sayı təxminən 100 min nəfərdir.

Qaratay-Savinovka və ya Barsko və Zaovral-Qaratay kəndində ruslar, Şoşme çayı yaxınlığında yerləşən Qaratay kəndində isə tatarlar məskunlaşmışlar. Belə görünür ki, qədim kəndlərin qaratay adlandırılması "Qaratay" hidronimindən irəli gəlir. O zaman qarataylar moldov qəbiləsi deyil, lokal moşkan etnik qrupundandır və tatarların güclü təsiri altında qalıblar. Onlar tatar dilini, tatar adət-ənənələrinə riayət etsələr də, özlərinin yəni moşkanların adət-ənənələrini də unutmayıblar. Tatarlar onları moşkan və ya mişka və muşkı adlandırıllar. Onlar özlərini də moşkan adlandırıllar və həmçinin XVII əsrdən onlarda iki dillilik qalıbdır.

Hazırda qaratay ruslara daha çox meyilli olub, onların adət-ənənələrinə riayət edirlər. Bunun da əsas səbəbi rus bağcasına, məktəbinə və universitetlərinə gedib, ruslar kimi təhsil almalarıdır. Onların heç zaman qaratay məktəbi olmayıbdır. Həmçinin onların ruslar ilə ailə qurmaları da ruslara yaxınlaşdırıb.

N. F. Mokşina 1976-cı ildə apardığı tədqiqatlara əsasən buradakı ailələrin 6,7% rusla, 2,2%-i isə tatarla qarışıq ailələrdir. 1958-ci ildə ümumi ailələrin sayı 1000 idisə, 1976-cı ildə bu göstərici 300-ə yaxındır. Bunun əsas səbəbi sosial-iqtisadi vəziyyətdir. Əhali böyük şəhərlərə miqrasiya edirlər.

## İstinad
Salavat tramvayı

thumb|200px|Şəhərin tramvay sistemi
thumb|260 px|Salavat tramvay idarəsi
**Salavat tramvayı** — Salavat şəhərində tramvay sistemi. Tramvay təsərüfatının idarə olunmasını Salavat şəhər Tramvay idarəsi təşkil edir. 

## Tarixi
Şəhərdə ilk tramvay 29 iyul 1957-ci ildə № 1 maşrutu üzrə «Kolxoz bazarı — Kombinat idarəsi» hərəkət etmişdir. 10 ədəd МТВ-82  vaqonları ilə hərəkət təmin edilmişdir. Kolxoz bazarından depoya bir xətt hərəkət edirdi. Elə ilk gündən iki vaqonlu tranvayların istismara verilməsi zərurəti yaranmışdır. Ancaq bu gercəkləşdirilməmiş qalır.

XX əsrin 60-cı illərində şəhərin cənub-şərqində yeni zavodun inşası ilə bura tramvay xətti çəkilmişdir. Bu istiqamətdə КТМ-2+КТП-2 vaqonları xəttə buraxılır. 1967-cı ildə yeni xətlə zavoddan kombinat idarəsinə və Novo-Salavatskaya TES adlı yerə istiqamətlənir. 

РВЗ-6 vaqomnlarının Salavat tramvayına gətirilməsi ilə bütün modellər РВЗ-6 dəyişdirilir. Bu vəziyyət 1988-ci ilə qədər davam edir. 1987-ci ildə xəttin uzunluğu 26,7 km idi.

Gediş haqqı 15 rubldır. Aylıq bilet satışlarıda vardır.

## Maşrutlar
;Fəaliyyətdə olan xətlər
* № 1. Leninqradskaya küçəsi — SQPN idarəsi  — Leninqradskaya küçəsi
* № 2. Salavatsteklo — Boqdan Xmelnis küçəsi — Salavatsteklo
* № 2к Leninqradskaya küçəsi — Boqdan Xmelnis küçəsi — Leninqradskaya küçəsi
* № 3. Salavatsteklo» — SQPN idarəsi — Salavatsteklo

;Bağlanmış xətlər
* № 4. Salavatsteklo — NSTES 
* № 5. Leninqradskaya küçəsi — Voğzalnaya (Bağlanıb)
* № 5к. № 8 Lisey — Voğzalnaya (Bağlanıb)

## Vaqonlar

### Sərnişin vaqonları
* КТМ-5—30 əd
* КТМ-8К—2 əd
* КТМ-8КМ—15 əd
* ЛМ-99К—1əd *(silinib)*
* КТМ-619КТ—2 əd

### Xidməti vaqonlar
* ЛМ-93-3 əd
* МТВ-82 əsasında yük vaqonu — 1 əd
* 71-605 əsasında qar təmizləyən — 2 əd
* Fırçalı qar təmizləyən — 3 əd
* 71-608] əsasında qar təmizləyən — 1 əd
* ТС-34Д vaqon-qüllə— 1 əd
* ТК-28 — 1 əd
* Digər xüsusi vaqonlar — 2 əd

### Muzey eksponatı
* РВЗ-6М2—1 əd

## Mənbə
* Salavat tramvayı
* История Салаватского трамвайного управления на официальном сайте 
* Салаватский трамвай на «Сайте о железной дороге» Сергея Болашенко

### Mövzu üzrə videolar
* Salavat tramvayı haqqında film
* Salavat tramvayının 55 illiyi
Toronto bayrağı

**Toronto bayrağı** () – Kanadanın Ontario əyalətinin Toronto şəhərinin bayrağı. 21 yaşlı Corc Braun Kolleci tələbəsi Rene de Santis tərəfindən dizayn olunmuşdur və 1974-cü ildə Qədim Toronto Bayraq Dizayn Komitəsinin təşkil etdiyi müsabiqədə qalib gəlmişdir. 1997-ci ildə şəhərlə bağlı aparılan dəyişikliklərdən sonra yeni şəhər şurası yeni dizayn axtarmağa başlamış, lakin təklif olunan variantların heç birini qəbul etməmişdir. De Santis orijinal bayraq üzərində bir neçə kiçik dəyişiklik aparmağı təklif etmiş və hazırladığı yeni bayraq 1999-cu ilin oktyabrında qəbul olunmuşdur. Bayraqda göy fonda Toronto Şəhər Zalının əkiz qüllələri təsvir olunmuşdur. Ən aşağıdakı qırmızı ağcaqayın yarpağı isə qüllələrin aşağısındakı Şura Bölməsini təmsil edir. Yuxarıdakı və qüllələr arasındakı boşluq "T" hərfi şəklindədir və şəhərin adının ilk hərfinə işarədir.

Bayrağın bir versiyası Toronto Yanğınsöndürmə Xidmətinin sərəncamında olan "William Lyon Mackenzie" yanğınsöndürən qayığında istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Toronto bayrağı Toronto.ca rəsmi saytında.
Lodoicea

**Lodoicea maldivica** bitki dünyasının nəhəngidir; bu palma dünyanın ən uzun yarpaqları və hər hansı bir bitkinin ən böyük və ən çox toxumlarından birinə sahibdir 

## İstinadlar
Boqorodskie dağları

**Boqorodskie dağları** — Tatarıstanın Ust-Kmski rayonu ərazisində,  Volqa çayının sağ sahilində yerləşən yüksəklik. Şimaldan Krasnovidovo, cənubdan Lobaç, şərqdən Volqa çayı, qərbdən Kramolka və Suxaya Ulema çayının vadisi ilə əhatələnir. Bəzi mənbələrdə Boqorodskie dağlarını Yurev dağları kimi qeyd edirlər. Dağlar öz adını Boqorod qəsəbəsindən almışdır.
Boqorodskie dağlarında Tenişevo, Kamskoe Uste, Yşelça Antonovka adlı yaşayış məntəqələri yerləşir. Tenişevoda Avropanın ən iri gips şaxtası yerləşir.
Boqorodskie dağlarında digər təbiət abidəsi olan Antonov ovraqı, həmçinin Yurevskaya mağarası, Lobaç dağı yerləşir.
## İstinadlar
Çayan

**Çayan -** əsasın 1923-cü ildə qoyulmuşdur. Əvvəllər Sovet hökumətinin sonra isə Rusiya Tatarlarının yumor və satirik jurnalıdır. Rus və tatar dillərdində çap olunur. Tatar dilində 1923-cü ilin yanvar ayından, rus dilində isə 1956-cı ildən çap olunmağa başlayıb.

## Tarixi
Jurnalın ilk çap olunması 1923-cü ilə təsadüf edir. İlk buraxılış çox ciddi ağ-qara və çox hissəsi mətndən ibarət idi. Ancaq tez biz zamanda o öz ətrafında çoxlu sayda karikaturçılar yığdı. Onlardan bəziləri Qusman Arslanov, N. Xristenko, Q. Polyakov, D. Krasilnikov, Q. Yusupov, M. Amirovdur. 1941-ci ilidə yalnız bir dəfə Çayna hərbi mövzuda nəşr olundu. Bundan sonra jurnal on ildən çox nəşr olunmadı. İkinci dəfə nəşrə 1951-ci ildə başlanıldı. Bu dövrdə Çaynada yeni rəssamlar gəldi. Onlardan Pavla Novickava, Yusif Bobroviç və başqalarının adını çəkmək olar.

Əvvəllər karikatura qəhrəmanları varlılar, mollala və qulaklar idilər. 1950-ci ildən sonra isə kolxoz, sovxoz, şəhər və kəndlərin problemləri haqqında məlumatlar dərc olunurdu. Ən çox yeri beynəlxalq əlaqələrə və siyasi məsələlərə ayırırdılar. Karikaturçular imperiallistlərin, kapitalistlərin və müharibə başlayanların şəkillərini çəkirdilər. 1960-cı ildə artıq jurnal daha çox mövzuları əhatə etməklə "Çayna"ya yeni nəfəs gəlir.

Heç bir yumoristik jurnallın qadın karikaturçusu yox idi. Onun adı Liya idi və 60-cı illərdən burada işləməyə başladı. Onunla yanaşı Ellada Dışayeva, Milyauşa Salyaxova və Tənzilə Davıdova da bu jurnalda çalışırdılar.

Hal-hazırda Çayna keçmiş sovet ölkələri arasında yeganə yumoristik jurnallardan biridir. Redaksiya istəyir ki, hələ də gülməli jurnal dərc edərək insanları güldürsün.

## İstinad
Bazargölü

thumb|Bazargölü, Naxçıvan şəhəri, Azərbaycan Respublikası
**Bazargölü** — XX əsrin 60-70-ci illərinə qədər Naxçıvan şəhərinin mərkəzindən axan Bazarçayının sularının yeraltı axarlar vasitəsilə toplanaraq yaradılmış süni göl. Naxçıvan şəhərinin ən füsünkar guşələrindən biri hesab edilir.

2010-cu ildə göüln yerləşdiyi ərazidə Bazar gölü istirahət kompleksi yaradılmışdır. 2500 m² ərazisi olan kompleks, Bazarçayının mənsəbində  yerləşir.

## İstinadlar
Tabernakl

**Tabernakl** ( - çadır) — katolik məbədlərində ibadət əşyalarının yerləşdirilməsi üçün istifadə edilən memarlıq elementidir. Tabernakllar adətən zəngin oyma və qabartma heykəllətlə bəzədilir. Xristian tabernaklının proobrazı Əhd Sandığının saxlandığı Skiniyadır.
Başqırdıstan parlamenti

**Başqırdıstan Respubliksası Qurultayı** — Başqırdıstan Respublikasında ali və yeganə qanunverici orqan. Rusiya Federasiyasının parlamentarilərinin sayı ən çox olan subyektlərindən biridir, halbuki əhalisinin sayına görə federasiyanın orta həcmli regionlarındandır. Parlamentdə 110 deputat vardır.

## İstinadlar
Georgi Pinxasov

**Georgi Pinxasov **(rus. *Георгий Пинхасов*) 1952-ci ildə Moskvada anadan olan fotoqraf. O, Maqnum Fotonun üzvüdür.

## Həyatı və əsərləri
Pinxasovun fotoqrafiyaya olan marağı hələ yeniyetmə yaşlarından yaranmağa başlayır. 1969-cu ildə Moskva Kinematoqrafiya İnstitutuna (VQİK) daxil olur.

Kollecdən və iki illik hərbi xidmətdən sonra Mosfilmin çəkiliş heyətinə qatılır. Studiyada fotoqraf kimi işləyir. Kinorejissor Andrey Tarkovski onun fotolarını görür və onu Stalker filminin çəkiliş meydançasına dəvət edir.

Moskva Qrafik İncəsənət Birliyi tərəfindən müstəqil sənətçi statusu veriləndən sonra Pinxasova sərbəst səyahət etməyə və işlərini beynəlxalq salonlarda sərgiləməyə icazə verilmişdi. 1979-cu ildə onun əsərləri ilk dəfə olaraq Rusiyadan kənarda - Parisdə sovet fotoqraflarının qrup sərgisində nümayiş etdirilib. Bundan əvvəl isə onun işləri bir neçə rus jurnallarında dərc olunmuşdu.

1988-ci ildə onun Maqnum Fotoya üzv qəbul olunması fotolarını daha geniş auditoriyaya çatdırır. O, beynəlxalq media orqanları üçün işləyib, Litvada, Monqolustanda, İndoneziyada və Afrikadakı əsas hadisələri işıqlandırıb.

Pinxasov hazırda Fransa vətəndaşıdır və Parisdə yaşayır.

## Mənbələr

## Xarici keçidlər
* Pinxasovun Maqnum Foto profili
Məhəmmədşah Buranqulov

**Məhəmmədşah Buranqulov** (tam adı: **Buranqulov Məhəmmədşah Əbdürrəhmanoviç**; ; ) — başqırd şairi, dramaturq, folklorçu. Başqırdıstanın xalq seseni (1944).

## Təhsili və fəaliyyəti
Başqırd Pedaqoji İnstitutunda oxumuş, 1938-ci ildən Ufadakı Dil və Ədəbiyyat ETİ-də işləmişdir.

## Repressiyaya məruz qalması
1950–1956-cı illərdə repressiyaya məruz qalmış, həbsdə olmuşdur. 1959-cu ildə bəraət almışdır.

## Yaradıcılığı
Başqırd folklorşünaslığının inkişafında onun xidmətləri böyükdür. Belə ki, o mahnıları, rəvayətləri, “Ural batır” xalq eposunu yazıya almışdır; toy mərasimlərinin və digərlərinin təsvirini vermişdir.

Başqırd xalq rəvayətlərinin motivləri əsasında “Aşkadar”, “Başqırd toyu”, “Şəürə” və digər pyeslərin müəllifidir.

## Mükafatları
* Başqırdıstanın xalq seseni (1944).

## İstinadlar
Nadjib Asanbayev

**Nadjib Asanbayev** (tam adı: **Nikolay Vasilyeviç Asanbayev**; ; d. 7 noyabr 1921, Axmanovo, Bakalinsk, Başqırdıstan – ö. 28 mart 2013, Ufa, Başqırdıstan, Rusiya) — başqırd yazıçısı. Başqırd MSSR əməkdar mədəniyyət xadimi (1982).

## Həyatı
7 noyabr 1921-ci ildə Bakalinsk rayonunun Axmanovo kəndində anadan olmuşdur.

28 mart 2013-cü ildə vəfat etmişdir. Ufanın Cənub qəbiristanlığında, həyat yoldaşının yanında dəfn edilmişdir.

## Təhsili və fəaliyyəti
1963-cü ildə Moskvada Ali ədəbiyyat kurslarını bitirmişdir.

1963-1965-ci illərdə M.Qafuri adına Başqırdıstan Dövlət Dram Teatrının direktoru işləmişdir.

## Yaradıcılığı
Yaradıcılığa nasir kimi başlasa da, dram əsərləri ilə tanınmışdır. “Nişanlanma” (1964), “Göydən düşən səadət” (1969) komediyaları, “Rəysə” (1957),  “Altun  beşik”  (1971), “Zeytungül” (1975), “Qızıl paşa” (1982), “Kuzyanlı başqırd” (2004) və s. dramları məşhurdur.

## Ailəsi
Gitaraçı Rüstəm Asanbayevin atasıdır.

## Mükafatları
* Başqırd MSSR əməkdar mədəniyyət xadimi (1982)

## İstinadlar
Abaşevo mədəniyyəti

**Abaşevo mədəniyyəti** — Rusiya Federasiyasının Orta Volqaboyu, əsasən, indiki Mari El, Çuvaşıstan və Başqırdıstan respublikaları ərazilərində e. ə. 3-cü minilliyin sonu – 2-ci minilliyin birinci yarısında yayılmış Son Tunc dövrü mədəniyyəti.

Abaşevo mədəniyyətinə aid kurqanlar ilk dəfə 1925-ci ildə Çuvaşıstan Respublikasının Abaşevo kəndi yaxınlığında V.F.Smolin tərəfindən tədqiq edilmişdir. Kurqanlarda ölülər arxası üstə, dizləri bükülmüş vəziyyətdə dəfn olunmuşlar. Qəbirlərdən həndəsi naxışlı gil qablar, mis və bürünc bəzək əşyaları tapılmışdır. Daşdan, misdən və ev heyvanlarının sümüklərindən hazırlanmış əmək alətlərinin aşkar edilməsi Abaşevo mədəniyyətinin yayıldığı ərazidə tayfaların ovçuluq, balıqçılıq, maldarlıq, əkinçilik və metal emalı ilə məşğul olmasından xəbər verir. Qaliç dəfinəsində bürüncdən düzəldilmiş ilahi fi qurları aşkar edilmişdir. Burada həmçinin kərtənkələ fiqurları, baltalar, xəncərlər, bıçaqlar və qolbaqlar tapılmışdır. Bu əşyalardan dini ayinlər zamanı istifadə edildiyi ehtimal olunur.

Son dövrlərdə aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində Abaşevo mədəniyyətinə aid yaşayış yerləri yalnız Uralyanı ərazilərdə aşkarlanmışdır. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, Abaşevo mədəniyyəti mənşəcə Orta Dnepr mədəniyyəti ilə bağlıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Монография об абашевской культуре 
*Абашевская культура
*Абашевская культура
*Абашевская культура 
*Список публикаций по абашевской культуре