open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rəngli səhra

**Rəngli səhra** () — Şimali Amerikanın Kolorado platosu ərazisində, Arizona ştatının şimalında yerləşən səhra. Səhranı əhatə edən təpələr Litl Kolorado çayının şimal sahillərinə qədər uzanır. Səhranın uzunluğu 240, eni isə 25–80&nbsp;km arasında dəyişir. Sahəsi — 19,4 min. km² təşkil edir. Bölgənin hündürlüyü 1370 – 1980 m arasında dəyişir.

Səhranın şərqi Petrifayd-Forest milli parkı ərazisinə daxildir. Səhra bütünlüklə «Navaho milləti» rezervasiya bölgəsinə aiddir. Əraziyə ilk dəfə adı 1858-ci ildə leytenant Cosef İvson vermişdir. Səhranın səması isti hava səbəbindən müxtəlif rəng alır.

Səhrada illik yağıntının miqdarı 127–229&nbsp;mm təşkil edir. Havanın temperaturu isə −31 ; 41&nbsp;°C arasında dəyişir.

## Geologiya
Səhra əsasən asan şəkildə eroziyaya uğrayan suxurlardan təşkil olunmuşdur. Burada maqnezium və dəmir filizi ehtiyatları vardır.

>
Fayl:Painted Desert 2 700px.jpg
Fayl:Painteddesert2.JPG|
Fayl:Painteddesert1.JPG


## Mənbə
* 
* Ecological Subregions of the United States — US Forest Service
* Petrified Forest Wilderness Area at Wilderness.net
* National Park Services Website — Petrified Forest National Park
* National Park Services Website — Early Naming
* Geology of the region
## İstinadlar
Adi soltanquş

**Soltanquş** - Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ına düşmüş quş növü, durnakimilər dəstəsinə və sığırçınlar fəsiləsinə daxildir.

## Təsviri
Ümumi rəngi bənövşəyi çalarlı yaşıltəhər—mavidir. Dimdiyi parlaq qırmızıdır. Quyruğunun alt tərəfi ağdır. Ayaqları və barmaqları uzun, rəngi qırmızıtəhərdir.

## Yayılması
Avropa, Asiya, Afrika, Avstraliya, Yeni Zelandiyada yayılıb. Azərbaycanda Lənkəran, Kür-Araz və Samur-Şabran ovalıqlarında geniş yayılıb.

## Həyat tərzi
Düzən rayonlarının su hövzələrindəki qamışlıq, yulğunluq yaşayır. Cil, Kələdəhnə, Şilyan, Qarasu və s. göllərin qurudulması nəticəsində yaşayış yerləri xeyli azalıb. Oturaqdır. Gündüz fəal olur. Monoqamdır. Yuvalarını keçilməz qamışlıqlarda qurur. Aprel ayında və mayın əvvəllərində yumurtlayır. Yuvaya 5-9 yumurta qoyur, 24-25 gün kürt yatırlar. Cücələri mayın axırıncı ongünlüyündə müşahidə olunur. Əsasən su bitkilərinin yaşıl hissələri, kökləri və toxumları ilə qidalanırlar.

## Sayı
Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğunda 1976-77-ci illərin şaxtalı qışından sonra 110, 1999-cu ildə 34000, 2007-ci ildə 44000, 2008-ci ilin sərt şaxtalı qışından sonra 2009-cu ildə 23600, Ağgöl Milli Parkında 2006-cı ildə 13000 fərdi qeydə alınıb. Mahmudçala-Ağçala, Sarısu və Qızılqaz göllərində də çoxsaylıdır.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, Ağgöl, Şirvan və Abşeron Milli Parkları, su-bataqlıq sahələrində yasaqlıqlar təşkil edilib. Azərbaycanın Qırmızı kitabına (1989), Ramsar və Bern konvensiyalarına daxil edilib.
Bardenas-Reales

**Bardenas-Reales** () — İspaniyanın Navarra vilayəti ərazisində yerləşən yarımsəhra. Burada ətraf mühit güclü eroziyaya məruz qalmışdır. Bu baxımından Avropada unikaldır. Səhra 45500 ha ərazini əhatə edir. 1999-cu ildə Bardenas-Reales turistlərin çoxlu axını ilə əlaqədar park elan edilmişdir. 7 noyabr 2000 ildə YUNESCO ərazini biosfer qoruğu elan edilir. 1951 ildə ispan HHQ ərazidə baza təşkil edilir. Bununla əlaqədar etiraz aksiyaları təşkil edir.

## Xarici keçidlər
* Ландшафт Барденас-Реалес
* Официальный сайт 
* Неофициальный сайт
Himalay sidri

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Himalayın şimal və qərb hissəsidir. Avropanın bir çox ölkələrinə introduksiya edilmişdir. Hündürlüyü 50 m-ə çatan iri ağacdır. Cavan ağacların gövdəsinin qabığı hamar olur, yaşlaşdıqca çatlar əmələ gəlir və iri pulcuqlar şəklində oduncaqdan ayrılır. Çətiri piramidal formalı və budaqlarının ucları aşağı sallanan ağacdır. İynəyarpaqları düz, sivri, bozumtul-yaşıl və ya mavi-yaşıldır, 5 sm-ə qədər uzunluqdadır.

Qozaları iri, yumurtavarı, yetişmiş qozaları qırmızı-qonur rənglidir, uzunluğu 10 sm-ə, eni 5-6 sm-ə çatır. Toxumları iri qatranlı, üçbucaq, nazik qabıqla örütülüdür, toxumu dairəvidir və kip oturur. Cücərtiləri 8-10 ləpəli olur.

Himalay sidri torpağa az tələbkardır, torpağın həddən artıq rütubətinə və bərkiməsinə davamsızdır. Bəzən sərt şaxtalardan zərər çəkir. Rütubətli dəniz küləklərinə davamsız, quraqlığa və şiddətli istilərə davamlıdır. Çox dekorativ ağacdır. Parklarda, bağlarda, küçələrdə tək-tək və yüksək qiymətləndirilir.
Azərbaycanda Gəncə, Zaqatala, Qazax, Lənkəran, Bakı şəhərlərinin yaşıllıqlarında təsadüf edilir. Abşeronda orta dərəcədə suvarılan boz-qonur, qonur və boz torpaqlarda zəif olsa da, normal inkişaf edə bilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Atlas sidri

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Əlcəzair və Şərqi Mərakeşdir. Dəniz səviyyəsindən 1350–2000 m yüksəklikdə bitir.

Hündürlüyü 40 m olan ağacdır. Çətiri yuxarıdan azca əyilən, aşağıdan enliləşən konusvarıdır. Budaqları iti bucaq altında gövdədən ayrılır və müxtəlif istiqamətlərə budaqlanır. İynəyarpaqları mavi-yaşıl, yaxud gümüşü-boz olur, 3-4 tərəfli, iynəli, 30-40 iynəyarpaq qısa zoğlar üzərində dəstələrlə toplaşır; böyümə zoğlarında isə tək-tək yığılır. Silindrik-yumurtaşəkilli, möhkəm, parlaq, açıq-qonur qozaları üçüncü il yetişir, uzunluğu 10 sm-ə qədərədir.

Torpağın münbitliyinə və rütubətinə az tələbkardır, lakin əhəngli və həddən artıq rütubətli torpaqlara davam gətirmir. Qaza, tüstüyə davamlıdır. Istisevəndir, soyuğa, zərərverici və xəstəliklərə davamlıdır.

Oduncağından alınan sidr yağı balzam ətirlidir, tərkibində karbohidrogenlər, sedrol, sekviterpenlər var. Bu qiymətli ekstrakt kosmetik və mülicəvi vasitə kimi istifadə edilir. Sidr yağı insan tərəfindən bitkilərdən alınmış ilk aromatik yağ olmuşdur.

Azərbaycanda Mərkəzi Nəbatat Bağında, Mərdəkan dendrarisində introduksiya edilib. Abşeron, Zaqatala, Quba, Lənkəran və s. yerlərdə mədəni şəraitdə becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kanada tsuqası

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Təbii halda Şimali Amerikanın qərb hissəsində qarışıq və təmiz meşələrdə bitir. Cinsə 10 növ daxildir. Ən geniş yayılan növü Kanada tsuqasıdır. Hündürlüyü 30 m olan ağacdır. Qövs şəklində aşağı əyilən budaqları çətirə enli konus forması verir. Gövdəsinin diametri 0,9 m-ə qədərdir, dərin yarıqlarla örtülmüşdür, qamətli, düz, ağımtıl-boz qabıqlı olur, əksər hallarda gövdəsi haçalanır. İynəyarpaqları parıltılı tünd-yaşıl, hamar, xırda, uzunluğu 1,5 sm-ə qədər, yuxarısı ensiz, ucu kütdür. İynəyarpaqlarının rənginə, (qızılı, gümüşü), boyuna görə fərqlənən formaları vardır. Qozaları xırda, yumurtaşəkilli, əvvəlcə yaşıl, yetişdikdən sonra açıq-qonurdur, uzunluğu 2,5 sm-ə qaədərdir: toxumlar töküldükdən sonra uzun müddət ağacda qalır. Toxumları açıq-qonur, xırda, uzun qanadlıdır. Torpağın münbitliyinə və rütubətinə tələbkardır, kölgəyə davamlıdır, qısamüddətli şaxtalara dözür. Şimali Qafqazda yaxşı inkişaf edir. Qaradənizsahili şəhərlərində, xüsusən Soçidə, Adlerdə iri ağaclara təsadüf edilir. Krımda torpağın quraqlığından əziyyət çəkir.

Azərbaycanda Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya edilmişdir. Landşaft memarlığında kiçik quplarda və qazonda tək əkinlərdə xüsusilə effektlidir. Qabığında 10-15 %-ə qədər aşı maddələri, qatran və az miqdarda efir yağı vardır, dərman kimi istifadə edilir. Yaşıllaşdırmada "Gracilis Oldenburg", "Aurea", "Bennett", "Dwarf whitetip", "Albospicata", "Hussii", "Jeddeloh", "Minima", "Microphylla", "Macrophylla" formalarından da istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Menzis yalançı tsuqası

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Şimali Amerikanın Sakit okean sahillərində yayılmışdır. Uzunluğu 2-3,5 sm, eni 1-1,5&nbsp;mm, hamar, ensiz-neştərvari, ucu küt və ya biz, üstü parlaq-yaşıl, alt tərəfi açıq, içi göyümtül-ağ zolaqlı yarpaqları budaqlarda qeyri-bərabər, daraqvarı yerləşmişdir. Bu cins tez böyüyəndir, çox miqdarda yüksək keyfiyyətli oduncaq verir. Orta isti və rütubətli iqlimdə yaxşı bitir. Qışda sərt soyuqdan əziyyət çəkir. İşıqsevəndir, ancaq cavan yaşda xüsusilə kölgələnməyə ehtiyacı var. Dərin, yüngül gillicə və ya qumluca torpaqlarda yaxşı böyüyür, quru, qumlu, daşlıq və ya yaş torpaqlarda pis böyüyür.

Bu bitki kiçik massivlərdə, qrup, alleya əkinləri və qazonda tək bitki kimi istifadə edilə bilər. Tək halda enli çətiri torpağın səthindən başlayaraq budaqlanır. Cavan yaşda təmiz meşələr yaradır. Təxminən 200 yaşında 50–115 m hündürlüyə və gövdəsinin diametri 120-450 sm-ə çatır. 1000 və daha çox il yaşayır. Bəzən budaqları qışda zədələnir, ancaq sonra yazda bərpa olunur. Böyümə sürətinə görə mülayim iqlimdə bitən bütün iynəyarpaqlı cinslərdən üstündür. Toxumları sentyabrın əvvəllərində yetişir. Azərbaycanda Gəncə, Lənkəran, Bakı şəhərlərinin yaşıllıqlarında təsadüf edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Boz yalançı tsuqa

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid bitki yarımnövü.

Şimali Amerikanın şimal-qərbində 600 və 2600 m hündürlükdə Roki Mauntens dağ vadilərində bitir. Hündürlüyü 30-50 m-dir, vətənində formaların hündürlüyü 90-100 m, gövdəsinin diametri 5 m olur. Avropada eni 8-10 m-ə qədər olur. İllik boy artımı 40 sm, eninə 20 sm-dir. Həmişəyaşıl, iri, tez böyüyən ağacdır; cavanlıqda düz, çətiri sütunşəkilli və düz gövdəli, yaşlandıqda gövdəsi qalınlaşır, çətiri enli olur, güclü, horizontal, yaruslu budaqlıdır. Cavan ağacların qabığı tünd-boz, qalınlığı 25 sm-ə qədər, dərin yarıqlıdır.

Qozaları uzunsov-yumurtavarı, uzunluğu 5-10 sm, diametri 1-3,5 sm-dir. Üçdişli qabıqlarla örtülmüşdür.

Normal torpaqlarda kök sistemi mil şəkillidir. Kökləri torpağın 1-1,4 m dərinliyinə gedir. Möhkəm gillicə torpaqlarda üst kök sistemi əmələ gətirir. İşıqsevəndir, kölgəyə davamlıdır. Quru və ya bataqlıq torpaqlarda pis bitir.

Mərkəzi Avropada soyuğa davamlıdır, yazda soyuqdan əziyyət çəkir, ancaq yüksək regenerasiya qabiliyyətinə malik olduğu üçün sonra bərpa olunur, çirkli havanı sevmir, humus əmələ gətirmir, budaqları qar altında sınır, oduncağı çox qiymətlidir, 500-700 il yaşayır.

Azərbaycanda Lənkəran, Bakı şəhərlərinin yaşıllıqlarında təsadüf edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İkicərgə taksodium

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Şimali Amerikada təbii halda bitir. Hündürlüyü 30–35 m-ə çatan, dekorativ ağacdır. Hər il qışda iynəyarpaqlarını tökən bu ağac sonradan özünəməxsus çətir əmələ gətirir. Yarpaqları xətvarı-neştərvarı və ya ensiz-xətvarıdan qabıqşəkilliyə qədər, tək, çox vaxt cod və iynəli, əsasən spiral yerləşmiş, bəzən qarşılıqlı, bir damarcıqlıdır. Qabıqların aşağı kənarları qalın və ya dişciklidir. Strobilləri bir evli, erkək strobilləri-xırda, ucda və ya qoltuqda, mikrosporofilləri spiral şəklində yerləşir. Rüşeymi 2-9 ləpəlidir. Erkək sünbülcükləri 15 sm uzunluğunda olub, salxım formasındadır. Hər sünbülcükdə 3-8 tozcuq olur. Dişi sünbülcükləri yumrudur, budaqların ucunda tək-tək yerləşirlər. Toxumları ensiz qanadlıdır, uzunluğu 15&nbsp;mm-ə qədər, üç hissəli çox qalın, oduncaqlı qabıqlıdır. Toxum pulcuqlarında 2 yumurtacıq olur. Qozaları birinci il yetişir, tünd-qonur, şarşəkillidir. Qozaların uzunluğu 3 sm-ə çatır, formaca yumru və ya uzunsovdur.

Zəif boy atır, uzunömürlüdür. İşıqsevən, şaxtaya davamlıdır, rütubətli, gilli, qumlu, az çimləşmiş torpaqlara davamlı, əhəngli torpaqlara, davamsızdır. Balakən və Zaqatala rayonlarında yaxşı böyüyüb boy atır. Bakıda Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya edilmişdir. Azərbaycanın bir çox subtropik iqlimli bölgələrində mədəni şəraitdə becərilir. Tək-tək, qrupla əkmək və xiyabanlar salmaq üçün istifadə edilir.

## Sinonimləri
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hermsir

**Hermsir** — Oman körfəzi və Hörmüz boğazı sahil boyu ərazilərdə uzanan, eni 80&nbsp;km, uzunluğu isə 1500&nbsp;km təşkil edən səhra. Səhra İran və Pakistanın sahilboyu ərazilərini əhatə edir. Səhra Zaqros və Mekran silsiləsi ilə sahil boyunca yerləşir. Ərazisində qumdan ibarət olan relyef formaları ilə örtülüdür. İqlimi tropikdir. Cask şəhərində orta temperatur yanvarda 19,4&nbsp;°C, iyulda isə 32,5&nbsp;°C təşkil edir. İl ərzində 120&nbsp;mm yağıntı düşür. Yağıntının böyük qismi qışda düşür.

Sahil ərazilərində bataqlıq və şoranlıqlara rast gəlinir. Qışda yağan yağıntı burada efemerli ot bitkilərinin bitkəsinə imkan verir. Yaşayış məntəqələrin ətrafı ərazilərdə Xurma palması əkilir. Sahil ərazilərdə Manqrov meşələri müəyyən ərazi tutur.  
## İstinadlar
İqnalina AES

**İnqalin Atom Elektrik Stansiyası **(Ignalinos atominė elektrinė) —  26 il (1983–2009) fəaliyyət göstərmiş Litvanın Şimal-şərqində yerləşən və artıq fəaliyyətini dayandırmış AES-dir.

İstismar dövrü ərzində stansiyada 307.9 mlrd kVt saat elektrik enerjisi istehsal edilmişdir. Stansiya Drukşay gölünün yaxınlığında yerləşir. Bu ərazi İnqalin inzibati rayonuna daxil olduğundan stansiya da eyni adı daşıyır.

## Texniki təsviri

İnqalin AES-də istilik neytronu ilə çalışan kanal tipli РБМК-1500 atom reaktorları quraşdırılmışdır.

İnqalin AES-in bir blokunun islitik gücü 4800 MVt, elektrik gücü isə 1500 MVt-dır. Çernobıl qəzasından sonra stansiyanın istilik gücü 4200 MVt-a endirilmişdir. birinci blok 1984-2004-cü illərdə, ikinci blok isə 1987-2009-cu illərdə fəaliyyət göstərmişdir. 2009-cu il 31 dekabr tarixində stansiyanın fəaliyyəti dayandırılmışdır.

Bütün РБМК tipli reaktorlar təchiz edilmiş stansiyalar kimi İnqalin AES də birkonturlu istilik sxeminə malikdir: qapalı dövrə üzrə sirkulyasiya edən və reaktora daxil olan yüngül suyun qaynaması nəticəsində, 6.5 MPa təzyiqli suya doymuş burax əmələ gəlir və turbinə ötürülür.

Stansiyanın ilk növbəsi 2 enerji blokunu əhatə edir.

Bir reaktorlu bloka 750 MVt gücü olan iki turbin quraşdırılır. Hər enerji blokunda nüvə yanacağının daşınması üçün sahə və idarəetmə pultu nəzərdə tutulmuşdur. Maşın zalı, qaztəmizləmə sahəsi və suyun hazırlanması sistemi bütün enerji bloklarının ümumi istifadəsindədir. İstismar müddəti ərzində stansiya Litvanın enerjiyə olan tələbatının 70%-ni ödəyirdi.

## İstinadlar
Ramlat-əs-Sabataym

**Ramlat-əs-Sabataym** () — Yəmənin şimalının mərkəz hissəsində yerləşən səhra. Səhra 26000&nbsp;km² ərazini əhatə edir. 100×240&nbsp;km ölçüyə sahibdir. Əsasən düzən relyefə malik olaraq, dyunlardan ibarətdir.

Ərazisi al-Khavrdan Rub əl-Xali səhrasına qədər uzanır.

Səhra Yəmənin Əl-Cauf, Marib və Şabva muxafazlarının ərazilərini əhatə edir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Confluence degree project, fotografije iz pustinje
Azərbaycanda konstitusiya referendumu (2016)

**"Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dəyişikliklər edilməsi haqqında" Referendum** — Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına 2016-cı ildə təklif edilən dəyişikliklərlə bağlı 26 sentyabr 2016-cı ildə keçirilən referendum və onun nəticələri.

## Tarixi
18 iyul 2016-cı il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti “Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dəyişikliklər edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Referendum Aktı layihəsi barədə sərəncam imzaladı. Layihəyə görə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 42 maddəsinə 29 dəyişiklik təklif edilirdi.

Həmin tarixlə Prezident sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dəyişikliklər edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Referendum Aktının layihəsi rəy verilməsi üçün  Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə göndərildi.

## Dəyişikliklər
Ümumilikdə konstitusiyanın 29 maddəsində dəyişiklik edildi. Referendumda qəbul edilən əsas dəyişikliklər:

* Prezidentin səlahiyyət müddətinin 5 ildən 7 ilə qədər artırılması.
* Azərbaycan prezidenti seçilmək üçün yaş məhdudiyyətinin 35 yaşdan 18 yaşa düşürülməsi.
* Birinci vitse-prezident və vitse-prezident vəzifələrinin yaradılması.
* Prezidentin öz vəzifəsini vaxtından əvvəl tərk etməsi halında, yeni dövlət başçısı seçilənədək onun səlahiyyətlərinin birinci vitse-prezident tərəfindən icra edilməsi.
* Prezidentə Milli Məclisi buraxmaq və növbədənkənar prezident seçkilərini elan etmək hüququnun verilməsi.
* Milli Məclisə üzv seçilmək üçün yaş məhdudiyyətinin 25 yaşdan 18 yaşa düşürülməsi.
## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Səsvermə bülletenin rəsmi nümunəsi
Çexiya Superkuboku

**Çexiya Superkuboku** () — Futbol üzrə Çexiya çempionatının çempionu ilə Çexiya kubokunu qazanan komanda arasında oynanılır. Çexiya Futbol Assosiasiyası tərəfindən təşkil olunur. Hazırda kubokun sponsoru *"Synot Tip"* firması olduğundan kubok həm də rəsmən "Synot Tip Supercup" adlanır. Oyun Çexiya çempionunun stadionunda keçirilir. Superkubok uğrunda ilk görüş 8 iyul 2010-cu ildə keçirilib.

## Oyunlar

## Mükafatçı klublar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Monte (səhra)

**Мontе** () — Argentina ərazisində yerləşən, 460 000&nbsp;km² sahəyə malikdir. Səhra And dağlarından şərqdə yerləşir. Pataqoniya səhrası ilə cənubdan birləşir.

## Coğrafiyası
Monte səhrası Atakama səhrası ilə Pataqoniya arasında yerləşir. Səth baxımından Pataqoniya səhrasına bənzəyir. Belə ki, səthi vulkanik suxurlarla örtülüdür.

And dağlarının silsilələri ilə əhatələnməsi onun ərazisinə yaıntıların az düşməsinə səbəb olur. İl ərzində 80–300&nbsp;mm arası yağıntı düşür. Pataqoniya və Atakama səhralarından fərqli olaraq soyuq cərəyanların təsirinə az məruz qalır. Bu səbəbdən digər iki səhraya nisbətdə canlı aləmi zəngindir.

## Flora və faunası

Florası qonşuluğunda olan Pataqoniya səhrasından olduqca rəngarəngdir. Burada çoxlu sayda kol və ot bitkiləri vardır. Faunası: kiçik məməlilər (sıçan) və quşlar.
## İstinadlar
Erq-Şeş

**Erq-Şeş** () — Saxaranın qərbində olan qumlu səhra. Əlcəzairin cənub-qərbi, Malinin şimal ərazilərini əhatə edir. Erq-Şeş öz növbəsində maksimal hündürlüyü 300 m olan düzənlikdən ibarətdir. Şimalında hündürlüyü 300 m olan dyunlər, cənubda 50 metrə enir. Saura vadisində çay deltası yerləşir. İllik yağıntının miqdarı 10&nbsp;mm təşkil edir. İyul ayının orta temperaturu 35 °С təşkil edir. Səhra ərazisində demək olar ki,  su quyu yoxdur.

7 aprel 1942-ci ildə Erq-Meşə ekspedisiya zamanı geoloq Andrey Feofiloviç Meyendorf vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Erq-Şeş
* Erq-Şeş
Ruslan Lunyov

**Ruslan Lunyov** () — Azərbaycanı təmsil edən güllə atıcısı, Avropa Çempionatının qalibi.

## Karyerası
Ruslan Lunyov 2002-ci ildən idmanla məşğuldur. Şəxsi məşqçisi atası Vladimir Lunyov və anası, 2004-cü il Afina Olimpiadasının bürünc medalçısı İradə Aşumovadır.

2006-cı ildən beynəlxalq turnirlərdə çıxış edən Ruslan Lunyov 2015-ci ildə Azərbaycanı Birinci Avropa Oyunlarında təmsil etdi. Nüfuzlu beynəlxalq turnirlərdə uğura imza ata bilməyən Ruslan Lunyov 2016-cı ilin avqustunda Azərbaycanı XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Ruslan Lunyov Beynəlxalq Güllə Atıcılığı Federasiyası (ISSF) tərəfindən verilən lisenziyalara əsasən olimpiada da mübarizə apardı.

Avqustun 6-da Ruslan Lunyov əvvəl 10 metr məsafəyə hava tapançasından ilə atəşaçma turnirinin təsnifat mərhələsində çıxış etdi. 48 idmançının mübarizə apardığı təsnifat mərhələsində Ruslan Lunyov 600 xaldan 577-ini toplamağı bacardı və nəticədə mərhələni 15-ci pillədə başa vuraraq Rio-de-Janeyro Olimpiadasında mübarizəsini dayandırdı. Daha sonra isə Ruslan Lunyov 25 metr məsafəyə tapançadan atəşaçma turnirində çıxış etdi. 26 idmançının mübarizə apardığı təsnifat mərhələsində 600 xaldan 575-ini toplamağı bacaran Ruslan Lunyov nəticədə mərhələni 15-ci pillədə başa vurdu. Bu turnirdə də Ruslan Lunyov final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi və Rio-de-Janeyro Olimpiadasında uğursuz çıxış etdi.

Ruslan Lunyov 2017-ci ilin mayında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında beş qızıl medala sahib oldu.

Ruslan Lunyov 2019-cu ilin sentyabrında İtaliyanın Bolonya şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında 25 metr məsafəyə tapançadan atəşaçma turnirində gümüş medalın sahibi oldu. Həmin turnirin nəticələrinə əsasən o, həm də olimpiya lisenziyasına sahib oldu. Həmçinin Beynəlxalq Güllə Atıcılığı Federasiyası (ISSF) tərəfindən Ruslan Lunyova əlavə bir olimpiya lisenziyası da verildi.

Ruslan Lunyov 2021-ci ildə Azərbaycanı Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. İyulun 24-də Ruslan Lunyov 10 metr məsafəyə hava tapançasından atəşaçma turnirində mübarizə apardı. Nəticədə o, təsnifat mərhələsini 574 balla 36 idmançı sırasında 20-ci pillədə başa vurdu və mübarizəsini dayandırdı. Avqustun 1-də isə Ruslan Lunyov 25 metr məsafəyə sürət tapançasından atəşaçma turnirində mübarizə apardı. Ruslan Lunyov təsnifat mərhələsinin birinci turunda 282 balla 22-ci, növbəti turunda isə 286 balla 21-ci pillədə qərarlaşdı. Nəticədə o, təsnifat mərhələsini 568 balla 26 idmançı sırasında 21-ci pillədə başa vurdu və mübarizəsini dayandırdı.

Ruslan Lunyov 2022-ci il ərzində ISSF Qran-Pri beynəlxalq turnirlərinin Xorvatiya mərhələsində gümüş, Bolqarıstan və İspaniya mərhələlərində isə qızıl medallara sahib oldu. Misirin Qahirə şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında isə Ruslan Lunyov 25 metr məsafəyə tapançadan atəşaçma turnirini gümüş medalla başa vurdu.

Daha sonra Ruslan Lunyov 2023-cü ilin martında Estoniyanın Tallin şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında 10 metr məsafəyə hava tapançasından atəşaçma turnirində qızıl medalın sahibi oldu. Bununla da o, həm də olimpiya lisenziyaya sahib oldu.

## İstinadlar
Monte

**Monte** — ad.

; Yaşayış məntəqələri
* Monte (səhra) — Argentina ərazisində yerləşən, 460 000 km² sahəyə malik səhra.
* Monte-Karlo — Monako rayonu.

; Bu adı olan tanınmışlar
* Monte Melkonyan — Ermənistan Milli qəhrəmanı və terrorçu.

; Digər
* Monte-Karlo (film, 2011) — 2011-ci ilin melodram elementli romantik komediya.
* Monte Kristo (musiqi qrupu) — Fransanın "Sinti pop" janrında ifa edən qruplarından biri.
Nobuo Kavakami

**** (d. 4 oktyabr 1947) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 41 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mitsuru Komaeda

**** (d. 14 aprel 1950) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib, 2 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İqidi (səhra)

**İqidi** () — Saxaranın qərbində yerləşən qumlu səhra. İnzibati cəhətdən Əlcəzair və Mavritaniya ərazilərinə daxildir.

Düzənlikdə qum təpəliləkləri 540 m hündürlüyə, və 400&nbsp;km uzunluğa malikdir. Bitki örtüyü əsasən efemerli, kol və ot bitkilərindən ibarətdir. Səhraya xas xarmatan küləkləri əsir. Qrunt suları şimal-şərq hissədə səthə daha yaxındır. Yay ayları otlaq kimi istifadə edilir.

## Mənbə
* İqidi
* Erq
İçiro Hosotani

**** (d. 21 yanvar 1946) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 4 oyun keçirib, 1 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İvan Karyagin

**İvan İvanoviç Karyagin** () — biologiya elmləri namizədi (1946), AMEA-nın müxbir üzvü (1958).

## Həyatı
İvan Karyagin 1894-cü il aprelin 9-da Penza vilayətində anadan olmuşdur. 1927-ci ildə Moskva Univeristetinin Fizika-riyaziyyat fakültəsinin təbiət elmləri bölməsini bitirmişdir.

## Əmək fəaliyyəti
İvan Karyagin 1919–1923-cü illərdə Çembera məktəbində təbiətşünaslıq və riyaziyyadan dərs demişdir. Məşhur botanik, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü İvan İvanoviç Karyaginin həyat və yaradıcılığı 1923-cü ildən etibarən Azərbaycan və onun florasının tədqiqi ilə bağlı olmuşdur. O, 1923–1932-ci illərdə Bakı və Gəncənin ali məktəblərində çalışmış və laborantlıqdan Botanika kafedrasının dosenti vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. 1932-ci ildə İ. İ. Karyagin SSRİ EA-nın Zaqafqaziya filialının Azərbaycan şöbəsinin botanika bölməsinə işə dəvət olunmuşdur. 1946-cı ildə o, herbari laboratoriyasını yaratmış və həmin ildən ömrünün axırına kimi ona rəhbərlik etmişdir.

## Akademik fəaliyyəti
İ. İ. Karyagin dərman bitkiləri üzrə geniş tədqiqatlar aparmış və 1946-cı ildə bu sahə üzrə biologiya elmlər namizədi adı almışdır. 1950–1961-ci illərdə İ. İ. Karyagin 8 cildli "Флора Азербайджана" kitabının hazırlanmasına və təşkilinə başlamışdır və o, bütün cildlərin redaktoru, eyni zamanda, "Flora"nın təşkilində iştirak edən ən qabaqcıl müəlliflərdən biri olmuşdur (akademik A. A. Qrossheymlə birlikdə). Bu əsər 437 bitki növünün sistematik göstəricisini əhatə edir. O, həmçinin Quba-Qusar ərazisinin bitki örtüyünu öyrənmiş, bir sıra yeni bitkilərin təsvirini vermişdir. İ. İ. Karyaginin ən böyük işi 200.000 vərəqdən ibarət olan və SSRİ-də Azərbaycan florasını təmsil edən Botanika İnstitutunun herbari kolleksiyaları olmuşdur. İ. İ. Karyaginin bitki sistematikası sahəsində apardığı tədqiqatları yüksək qiymətləndirən görkəmli botanik-sistematiklər elm üçün yeni müəyyən edilmiş 10 növü onun adı ilə adlandırmişlar: Astragaluskarjagini Boriss; Erysimumkarjagini N. Busch; İsatis karjagini Schischk; Oxytropis karjagini Grossh; Rosa karjagini D. Sosn; Scutellariakarjagini Grossh; ThymuskarjaginiGrossh və s. Bu növlər SSRİ florasında öz əksini tapmışdır. 1952-ci ildə onun redaktəsi ilə "Abşeron florası" adlı kitab çapdan çıxmışdır.

İ. İ. Karyagin yeganə elmlər namizədidir ki, botanika sahəsində xidmətlərinə görə 1958-ci ildə Azərbaycan Respublikası EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.

İ. İ. Karyagin Azərbaycan florasının 2000 növ bitkidən ibarət olan mübadilə fondunu yaratmışdır. O, Ümumittifaq Botanika Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.

### Əsərləri
İ. İ. Karyagin Azərbaycan bitki ehtiyatlarının öyrənilməsinə dair geniş tədqiqatlar aparmış, kauçuklu, kitrəli, dərman və başqa faydalı bitkilər aşkar etmişdir. О, "Лекарственные растения Азербайджана" (həmmüəlliflərlə] (1942], "Инструкции по сбору гербария лекарственных растений" (1943]; "Лекарственные растения Абшерона" və s. monoqrafiyaların, "Флора Апшерона" (1952] kitabının müəllifidir.

## Ölümü
İvan Karyagin 23 aprel 1966-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Yoşikazu Naqay

**** (d. 6 aprel 1952) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 69 oyun keçirib, 9 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kazuo Ozaki

**** (d. 7 mart 1960) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 17 oyun keçirib, 3 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hideki Maeda

**** (d. 13 may 1954) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 65 oyun keçirib, 11 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Masafumi Yokoyama

**** (d. 10 aprel 1956) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 31 oyun keçirib, 10 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kazuaki Naqasava

**** () — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 9 oyun keçirib.

## İstinadlar
Nobutoşi Kaneda

**** (d. 16 fevral 1958) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 58 oyun keçirib, 6 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tetsuo Suqamata

**** (d. 29 noyabr 1957) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 23 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hisaşi Kaneko

**** (d. 12 sentyabr 1959) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 7 oyun keçirib, 1 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaraqum (Almatı dairəsinin şimalında səhra)

**Qaraqum (Almatı dairəsinin şimalında səhra)** — Almatı vilayətinin şimalında yerləşən qumlu səhra. Balxaş gölü ilə Sasınkol arasında yerləşən ərazini əhatə edir. Şimaldan elə də hündür olmayan Arkalı silsiləsi ilə əhatələnir. Cənuba doğru isə qumluqlar Lepsı və Teken çaylarının hövzəsindən Andreevka yaşayış məntəqəsinə qədər uzanır. Ətraf ərazilərində Akbalık, Kuraksu, Eltay, Jarsuat və Uçaral yaşayış məntəqələri yerləşir. Şimal hissəsindən quruyan Ayaquz çayı mövcuddur.
Xainlər qəbiristanlığı

**Xainlər Qəbiristanlığı** — İstanbulun Pendik mahalında, Ballıca kəndinin yaxınlığında, Təpəörəndə yerləşən qəbiristanlıq. 15 iyul 2016-cı ildə Türkiyədə hərbi çevrilişə cəhd edərkən həyatını itirən əsgərlərin dəfn edilməsi məqsədiylə qurulmuşdur. Qəbiristanlığa ilk dəfn adam Acıbadem Mahalle muhtarını öldürən Kapitan Mehmet Karabekir'e.

## İstinadlar
Qaraqum (Almatı dairəsinin cənubunda səhra)

**Qaraqum (Almatı dairəsinin cənubunda səhra)**  —  Almatı vilayətinin cənub-şərqində yerləşən qumlu səhra. İli çayının vadisinin şimal hissəsində qərarlaşır. Usek çayı qərbdən, Xorqos çayı ilə şərqdən və cənubdan isə İli çayı ilə əhatələnir. Orta hündürlüyü 350–400 m təşkil edir. Maksimal hündürlüyü isə 657 metrdir. Qumlu səhranın sahəsi 800&nbsp;km² təşkil edir. Əraziyə qumlar çay ətrafı vadilərdən gəlir. Səhra ətrafında Eltay, Ulken, şıqan və digər yaşayış məntəqələri vardır. Ərazisindən Хоrqos çayı axır.

## İstinadlar
Qaraqum

* Qaraqum səhrası — Qaraqum səhrası.
* Cənub-şərqi Qaraqum — Orta Asiyanın cənubunda və Türkmənistanın cənub-şərqində yerləşən səhra. 
* Qaraqum (Alma-ata dairəsinin cənubunda səhra) — Alma-ata dairəsinin cənubunda səhra.
* Qaraqum (Alma-ata dairəsinin şimalında səhra) — Alma-ata dairəsinin şimalında səhra.
Nefud-Dahi

**Nefud-Dahi** — Yaxın Şərqdə, Ərəbistan yarımadasının mərkəzində yerləşən qumlu səhra. İnzibati cəhətdən Səudiyyə Ərəbistanı ərazisinə daxildir. Uzunluğu 500 km, eni 100 km təşkil edir. Əsasən qum barxanlarından təşkil olunmuşdur. ,

## Mənbə
Nefud-Dahi
Ordos

**Ordos** () — Mərkəzi Asiyada yerləşən səhradan ibarət olan plato. Cənubdan Lyesso platosu ilə əhatələnir. Ən hündür nöqtəsi 2535 m təşkil edir. İqlimi kəskin kontinentaldır. Yanvar ayının orta temperaturu —10°С, iyul ayının isə 23°С-dir. Şimal-qərbdən cənub-şərdə doğru yağıntının miqdarı 100 – 400&nbsp;mm arasında dəyişir. Dolu müşahidə edilir. Ərazidə çoxlu sayda duzlu göllər vardır. Barxanlar əsasən insan və heyvanlar tərəfindən məhv edilmiş bitki örtüyü sayəsində geniş sahə tutur. Cənub sərhəddi Böyük Çin səddi keçir.

## Flora və faunası
Bitki ötüyü zəyifdir: (Qəpikotu, Xostək, Çaytikanı, Yovşan, Stipa). 1600 m yüksəkliyindən isə artıq meşə örtüyü geniş sahə tutur. Burada duzlu göllərin kənarında nadir quşlar yuva qurur (Ichthyaetus relictus). İri canlılardan isə Vəhşi dəvə, Prjevalski atı, Ceyran və İrbis kimiləri görmək olar.

## Tarixi

Ordos türklərin tarixi vətəni hesab edilir. I minillikdə regionda xunnu tayfaları məskunlaşır. Çin dövlətlərinə daimi basqınlar səbəbindən Böyük Çin Səddi inşa edilmişdir.

## Maraqlı fakt
Ordos şəhərində Kanqbaşı adlı şəhər mövcuddur

## İstinadlar
Rövşən Abdullaoğlunun biblioqrafiyası

**Rövşən Abdullaoğlunun biblioqrafiyası** —  Azərbaycanlı yazıçı, filosof-şərqşünas, psixoloq Rövşən Abdullaoğlunun biblioqrafiyası.

## Kitablar
### Müəllifi olduğu əsərlər
#Arxadakı körpüləri yandırın
#Abaddon
#Bu şəhərdə kimsə yoxdur
#Çətin olsa da, həyat davam edir
#Əsarət
#Hər bir insan hökmdardır
#Həyatın imzası
#Koramal
#Qorxular
#Ləpirçi: Mən yeməli deyiləm
#Nəfsi təzkiyyənin elmi əsasları
#Ölülərin hakimiyyəti
#Relslər üzərinə uzanmış adam
#Üsyan
#Zamanı necə yeyək?

### Tərcümə və şərhçisi olduğu əsərlər

#Ariflərin irfani məqamları
#Bəla və Səbir
#Görüntülər
#Hidayət risaləsi
#Hikmətin əvvəli
#İnsan dünyadan əvvəl
#İnsan dünyadan sonra
#İnsan dünyadan sonradan sonra
#Mərifət
#O
#İlk Kitab
#Xüsusiyyətlər

## Məqalələri
### Türkcə

*
*

## Müsahibə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* "Qara qitə"ni ağa dəyişən azərbaycanlını "dünyanın sonu"na aparan səbəb var
* Yazıçı Rövşən Abdullaoğlu ilə müsahibə (FOTO)
* Bakirə buzlar krallığı barədə müəmmalı həqiqətlər - Foto
* Psixoloqdan təklif: “Pessimist xəbərlər məhdudlaşdırılsın !”- Beyinlər qarışıb...
* Steril dünya: Antarktidaya ayaq basmadan öncə cibimizi tozsoranla təmizlədilər - FOTO

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Gülşənilik

**Gülşəniyyə** - Sufi Xəlvətiyyə təriqətinin Rövşəniyyə qolundan ayrılmış təriqət. Dədə Ömər Rövşənin müridi və xəlifəsi olan Pir İbrahim Gülşəni tərəfindən yaradılmışdır.

Mənbələrə əsasən Pir İbrahim Gülşənin nəsil şəcərəsi Azərbaycana, Oğuz Ataya gedib çıxır. Əvvəllər Şərqi Anadoluda yaşayıb təriqətini yaymasına baxmayaraq daha sonra Misirə köçmüş və burada fəaliyyətini davam etdirmişdir.Osmanlı imperiyasının Misiri fəthindən sonra Gülşəniyyə ideyaları orduda yayılmış və daha sonra İstanbul və Diyabəkirdə məşhurlaşmışdır. Həm İstanbulda, həm də Diyarbəkirdə bir neçə Zaviyə və Təkyə yaradılmışdır. Ən məşhurları Diyarbəkirdəki Şəmsəddin Əfəndi və Pir İkmaləddin Əfəndi tərəfindən yaradılan Təkyələrdir.
Nikolay Bayev

**Nikolay Georgiyeviç Bayev** () — erməni əsilli memar və mülki mühəndis. Opera və Balet teatrının və Bakı Keçmiş Dəmiryol Vağzalı binalarının ucaldıb.

## Həyatı

1875-ci ildə Həştərxanda doğulmuşdur. Atası Georgi tacir idi. 1896-cı ildə gimnaziyadan məzun olub Sankt Peterburqa gedənə qədər Həştərxanda təhsil almışdır. 1901-ci ildə Sankt-Peterburq Mülki Mühəndislər İnstitutundan məzun olub. Universitetin bir çox məzunu kimi o da Bakıya köçmüş və burada işləmək qərarına gəlmişdir. 1911–1918-ci illərdə Bakı şəhərinin baş mühəndisi idi.

Birinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra Bayev bir müddət Bakını tərk edir və Yessentukidə qalır. Daha sonra isə Kislovodska köçür. 1921–1925-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Maarifi Komissarlığı Bakı Tikinti İdarəsinin baş mühəndisi kimi çalışmışdır. 1929–1930-cu illərdə Bayev "Azselstroy" trestinin baş mühəndisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1942-ci ildə Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvlüyünə daxil olmuşdur.

1927-ci ildə Bayev Ermənistana dəvət olunur və İrəvan Tikinti İdarəsində işləyir. İrəvanda Sundukyan adına teatr və pionerlər klubunun tikintisi ilə məşğul olur. 1930-cu ildə eyni küçədə yerləşən Ədliyyə nazirliyi və Mərkəzi Bankın tikintisini bitirir. 1938-ci ildə Kiyevə köçən Bayev bir müddət burada da işləyir.

1949-cu ildə İrəvanda vəfat edib.

## İşləri

## İstinadlar
Mu-Us

**Mu-Us** () — Çinin Şensi vilayətinin Yoylin dairəsi və Daxili Monqolustan muxtar rayonunun Ordos şəhər ətrafı dairəsi ərazisində yerləşir. Sahəsi 42 200&nbsp;km² təşkil edir. Cənubundan Böyük Çin səddi keçir. Ərazisində dyunlarla örtülüdür. Ərazisindən Xuanxe çayının qolları axır.
Çiçək Xatun

**Çiçək Xatun** (d. 1443 – ö. may 1498) - 7. Osmanlı padşahı II Mehmedin hərəmi və Cem Sultanın anası.

## Həyatı
Həyatının ilk illəri bilinmir. Sadəcə doğum tarixinin 1443-cü il olduğu məlumdur. Bəzi mənbələrə görə Türkmən bəyi Əli bəyin bacısıdır. Ancaq bu məsələ mübahisəlidir. Çünki xarici mənbələrə görə bu qadın əslən serbdir.

1458-ci ildə ildə II Mehmedlə evləndirildi. 22 dekabr 1459-cu ildə taxtın ən kiçik varisi olan Şahzadə Cemi dünyaya gətirdi. Osmanlı ənənələrinə uyğun olaraq, 1469-cu ildə 10 yaşlı oğlu ilə birlikdə Kastamonu sancaqbəyliyinə göndərildi. 3 may 1481 tarixində ərinin ani vəfatının ardından çıxan taxt mübarizəsində oğluna dəstək verdi. Ancaq baş verən ilk döyüşlərdə məğlub olan Cem Sultan anası və hərəmi ilə birlikdə Qahirəyə qaçdı və Məmlük sultanına sığındı.

Bir müddət burda yaşadıqdan sonra oğlu Cem Sultan özünə tərəfdar toplamaq məqsədilə Avropaya getmiş, Çiçək Xatun və oğlunun hərəmxanası Misirdə qalmışdır. Burda oğlundan ayrı keçirdiyi illərə aid yazışmalar qalmaqdadır. 1495-ci ildə oğlunun Avropa saraylarının birində şübhəli olaraq vəfat etməsinə şahid oldu. Oğlunun vəfatından 3 il sonra Misirdə epidemiya halını alan vəba xəstəliyinə yaxalandı və 1498-ci ilin may ayında Qahirədə vəfat etdi.

## Mənbə
Gülşah Xatun

**Gülşah Xatun** () - 7. Osmanlı padşahı II Mehmedin hərəmi, Şahzadə Mustafanın anasıdır.

## Həyatı

Sultan Muradın vəfatından sonra oğlu II Mehmed taxta çıxmış, ancaq bunu zəiflik qəbul edən Qaramanoğlu İbrahim bəy Həmid elini işğal etdi. Bunun ardından böyük bir orduyla səfərə çıxan II Mehmed qısa zamanda Qaramanoğlu ordusunu məğlub etdi. İbrahim bəy dağa qaçdı və ordan II Mehmedə bağışlanması üçün məktublar yazmağa başladı. Nəhayət, II Mehmed İbrahim bəyin qızlarından biri olan Gülşah Xatunu sülh qarşılığında istədi və Gülşah Xatunla birlikdə Ədirnəyə geri döndü. 1451-ci ildə yeganə övladı olan Şahzadə Mustafanı dünyaya gətirdi. Osmanlı ənənələrinə uyğun olaraq, oğlu ilə birlikdə Konya sancaqbəyliyinə göndərildi.

1474-cü ildə Şahzadə Mustafa şübhəli şəkildə vəfat etdi. Ölüm səbəbi olaraq isə Şahzadə Mustafanın Sədrəzəm Vəli Mahmud Paşanın xanımıyla yaşadığı gizli münasibətin Mahmud Paşa tərəfindən öyrənilməsi və Paşanın Şahzadə Mustafanı zəhərlənməsi göstərilir. Oğlunun ölümündən sonra II Mehmedin əmriylə Konyada qaldı. Şahzadə Mustafanın hərəmxanası və qızı Fərahşad Sultan isə İstanbula aparıldı və burada evləndirildi.

Gülşah Xatun 1487-ci ildə Konyada vəfat etdi. Oğlunun adına inşa etdirdiyi türbəyə dəfn olunmuşdur.

## Mənbə
Blək-Rok (səhra)

**Blək-Rok** () — Axarı olmayan göl və şoranlıq ərazisində,ABŞ-nin Nevada ştatının şimal-qərbində yerləşir. Səhranın sahəsi 2,6 min. km² təşkil edir. Uzunluğu 110&nbsp;km, eni 32&nbsp;km-dir. Böyük Hövzə ərazisində yerləşir.

Səhra qurumuş Laotan gölünün ərazisində yerləşir. Göl 18–7 min il öncə mövcuddur. Gölün yatağı 12,7 min il öncə tam dolu olduğu zamanı dərinliyi 150 metrdir. Hazırda Kinn çayının hövzəsini təşkil edir.

Blək-Rok cənub-qərbində və Piramid gölünün şimalında Smok-Krik səhrası yerləşir. Səhra ərazisindən Əhəng daşı hasil edilir. Gölün qurumuş səthi bir çox avtomobil sürət rekordlarına şahidlik etmişdir. 1990-cı illərdən burada keçirilən Burning Man festivalı turisləri səhraya cəlb edir.

## İstinadlar
Şahzadə Mustafa (dəqiqləşdirmə)

**Şahzadə Mustafa** aşağıdakı mənalara gələ bilər:

## Şəxslər
* Şahzadə Mustafa — 10-cu Osmanlı sultanı Qanuni Sultan Süleyman ilə xanımı Mahidövran Sultanın oğlu.
* Şahzadə Mustafa (II Mehmedin oğlu) — 7-ci Osmanlı sultanı Fateh Sultan Mehmed ilə xanımı Gülşah Xatunun oğlu.

## Obyektlər
* Şahzadə Mustafa türbəsi — Qanuni Sultan Süleymanın oğlu Şahzadə Mustafanın dəfn edildiyi türbə.

## Həmçinin bax
* Mustafa Çələbi
* Şahzadə (Osmanlı imperiyası)
Gevin Makinnes

**Qevin Mils Makaynnis** (; ) — aktyor, "Oskar" mükafatı laureatı.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

*
Negev

thumb|right|250px|Negev səhrasının bitki örtüyü.
**Negev səhrası** ( [ɦaˈnegev],  [ɦanˈnɛɣɛv]) — Yaxın Şərqdə, İsrail ərazisində (ərazisinin 60 % əhatə edir). Səhranın sahəsi 12 000&nbsp;km² təşkil edir. Səhranı Arava vadisi şərqdən, Akaba körfəzi ilə cənubdan, Aralıq dənizi və Sinay yarımadası  qərbdən, şimaldan Yəhudi səhrası, Yahudi dağlığı və İsrail sahilboyu düzənliyi ilə əhatə olunmuşdur. Negev regionu iki yerə bölünür: *Negev* və *Şimali Negev*.

Geoloji baxımdan Negev bir platodur. 600-800 metr arasında dəyişən hündürlüyə malikdir. Arid denudasiya feylef formaları geniş yayılmışdır. Maxteş adını daşıyan relyefi forması arasında Ramon maxteşi 300 metr hündürlüyə, 8&nbsp;km enə və 40&nbsp;km uzunluğa malikdir. Bu relyef forması karst suxurlarında formaşmışdır.  
Quraq iqlimi ilə əlaqədar əraziyə Ümumisrail su kəməri çəkilmişdir. Burada Sderot, Netivot kimi şəhərlər və Qəzzə zolağı yerləşir.

Neqevin şimalında ölkənin ən böyük meşə massivlərindən biri olan Yatir yerləşir. Bölgədə ağaların əkilməsi 1964 ildən başlanılmışdır. Hazırda bölgədə dörd milyon ağac əkilmişdir.

2011-ci ildə İsrail Nazirlər Kabineti bölgədə qanunsuz tikililərin sökülərək yəhudilər üçün yaşayış məntəqəsi tikintisini nəzərdə tutan planı təsdiqləmişdir. Knesset 40 min əhalinin bölgədən çıxarılmasını təsdiqləmişdir.

## İstinadlar
Satoşi Tezuka

**** (d. 4 sentyabr 1958) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 25 oyun keçirib, 2 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Takaşi Mizunuma

**** (d. 28 may 1960) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 32 oyun keçirib, 7 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Satoru Moçizuki

**** (d. 18 may 1964) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 7 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kristof Zimmermann

**Kristof Zimmermann** () — Çempionşip mübarizə aparan *Norviç Siti* klubunda müdafiənin sağ cinahında çıxış edən peşəkar Almaniya futbolçusu.

## Klub karyerası
Zimmermann 2014-cü ildə Borussiya Münhenqladbax klubundan Borussiya Dortmund II komandasına transfer olmuşdur. O, öz peşəkar karyerasında debütünü 3-cü Liqada 26 iyul 2014-cü ildə *Rot-Veib Erfurt* komandası ilə oyunda etmişdir.

15 iyun 2017-ci ildə Zimmermann Borussiya Dortmund II klubundan ayrıldıqdan sonra İngiltərə təmsilçilərindən olan *Norviç Siti* klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır. O, 1 iyul 2017-ci ildə kluba qoşulacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Tenqer (səhra)

**Tenqer** (monqolca: **Тэнгэр элс** (Tenqer els), çincə: 腾格里沙漠 (pinyin (transkripsiyası): ***Ténggélǐ Shāmò***) — Çinin şimalında yerləşən Daxili Monqolustan Muxtar Rayonunun qərbini, və Qansu vilayətinin mərkəzi hissəsini əhatə edən səhra. Onun monqol dilindəki adı olan **"Tenqer tsöl"** hərfən "*Tanrı çölü*", yəni «*göy, səma çölü, səhrası*» mənasını verir.

Alaşan səhrasının cənub-şərq hissəsini əhatə edir. Qərbdən və şərqdən Yabray-Yançan və Helanşan dağları, cənubdan isə Böyük Çin səddi ilə əhatələnir. Sahəsinə görə Çinin dördüncü səhrasıdır.

Səhranın sahəsi 36700&nbsp;km² təşkil edir. Ərazisinin böyük hissəsi 1200 metr hündürlükdə yerləşir, və müxtəlif reylef formalarına malikdir. Ərazisində 400 göl vardır, lakin göllərin böyük qismi axarsız olub duzludurlar.

Həmçinin ərazisinin 70%-i dyunlarla örtülüdür. Dyunların böyük qismi 10-30 metr hündürlüyə malikdir, ən hündür dyunlar isə 100 metr təşkil edir. Dyunlar cənub-şərq istiqamətində hərəkət edir.

## Mənbə

* NASA imaging: Dust Storm in the Tengger Desert
Badın-Jaran

**Badın-Jaran** () — Çinin Qansu, Ninsya-Xuey muxtar rayonu və Daxili Monqolustan Muxtar Rayonu ərazisində yerləşən səhra. Səhranın sahəsi 49 000&nbsp;km² təşkil edir.

Dünyanın ən hündür dyunları Badın-Jaran səhrasında yerləşir. Dyunların burada hündürlüyü 500 metrə çatır. Səhra ərazisində 100-dən çox göl vardır. Göllər əsasən dyunlar arasında yerləşir. Göllərin bir qismi şirinsulu bir qismi isə şordur. Göllər əsasən qrut suları ilə əlaqələnir. Monqol dilində "Sirli göl" anlamını daşıyır. Yeganə axarlı çayı Joşuydur. Çay səhranı kəsərək keçir.

## Mənbə
* Basic information and tourist locations 
* Famous locations and traveling methods of Badain Jaran Desert
* A trip adviser blog useful for planning trips
* Existing trip plans
Tetsuya Asano

**** (d. 23 fevral 1967) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 8 oyun keçirib, 1 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kenci Honnami

**** () — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.

## İstinadlar
Çikara Fucimoto

**Çikara Fucimoto** () — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Klub karyerası
Fujimoto 31 oktyabr 1197-ci ildə Ubedə anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1996-cı ildə Avispa Fukuokaya qoşulmuşdur.1998-ci ildə bir çox matçlarda iştirak etmişdir.1999-cu ildə Sanfreççe Xirosimaya köçmüşdür.1999-cu ildə imperator kubokunda ikinci yer qazanıb.
Bununla belə, klub 2002-ci ildə J2 Liqasına düşdü.
Bundan sonra o,2003-cü ildə Naqoya Grampus Eight və 2004-cü ildə Vissel Kobe komandalarında çıxış etsə də, onun oynamaq imkanı azaldı.2005-ci ildə Omiya Ardijaya köçdü. O, klubda mərkəzi oyunçu və kapitan kimi də çalışmışdır.2012-ci ildə Roasso Kumamotoya keçdi.2014-cü il mövsümünün sonunda isə təqaüdə çıxdı.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.

## İstinadlar
Masaaki Savanobori

**** (d. 12 yanvar 1970) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 16 oyun keçirib, 3 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hayuma Tanaka

**** (d. 31 iyul 1982) — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şinci Muray

**** (d. 1 dekabr 1979) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 5 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rafik Zexnini

**Rafik Zexnini** () — İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan Fiorentina klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Norveç futbolçusudur.

## Karyerası

### Klub
Rafik Zexnini 17 iyul 2017-ci ildə İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan Fiorentina klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

## Karyera statistikası
*17 iyul 2017-ci il əlumatlarına əsasən.*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Soccerway profile
Ryuci Bando

**** (d. 2 avqust 1979) — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 7 oyun keçirib, 2 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kodzi Yamase

**Kodzi Yamase** (d. 22 sentyabr 1981) — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli futbol komandasının heyətində 13 oyun keçirib, 5 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Takuci Yonemoto

**** () — yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Yaponiya futbolçusu. Hazırda "Naqoya Qrampus" klubunda çıxış edir.

## Milli komanda karyerası
2007-ci ilin avqustunda Yonemoto 2007 FİFA U-17 Dünya Kuboku üçün Yaponiya U-17 milli komandasına çağrıldı. O, 2 oyunda iştirak etdi.

Əsas milli komandada debütunu 6 yanvar 2010-cu ildə 2011 AFK Asiya Kuboku turnirinin seçmə mərhələsinin Yəmən millisinə qarşı oyunda etdi.

7 may 2015-ci ildə Yaponiyanın baş məşqçisi Vahid Halilhodjiç onu iki günlük təlim-məşq toplanışına çağırdı. 23 İyul 2015-ci ildə 2015 ŞAFÇ Şərqi Asiya Kuboku üçün yenidən milliyə dəvət aldı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mu Kanazaki

**** (d. 16 fevral 1989) — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 6 oyun keçirib, 1 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hiroki Fuciharu

**** () — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.

## İstinadlar
Dzosotın-Elisun

**Dzosotın-Elisun**, həmçinin *Kurbantonqut* və ya *Qurbantyonqyot* — Çinin sahəsinə görə ikinci böyük səhradır. Dzosotın-Elisun Cunqariyanın mərkəzində qərarlaşır. *Dzosotın-Elisun* monqol kökənli sozdür

Qumlu səhranın sahəsi 45 000—50 000&nbsp;km² təşkil edir. Ərazisinin 38 000&nbsp;km² barxanlarla örtülüdür. Digər hissəsi isə gilli düzənliklərdən ibarət olub, takırlarla zəngindir. Barxanlar meridional istiqamətdə uzanlr və hündürlüyü 30 metrə çatır. Şimal hissəsədə isə hündürlük 100 metrdir. Ərazisində yovşan və saksaul biktiləri bitir. Takırların arasında yulğun bitsə də kolluqlar geniş ərazini əhatə etmir. Səhra dəvə və qoyunlar üçün otlaq rolu oynayır.

Dzosotın-Elisun səhrasının ərazisində dünyada dənizlərdən ən uzaq nöqtə yerləşir. Koordinatları: ().

Ərazisindən Qodao 216 avtomagistralı keçir. Burada "şimal-şərq" 45×90 nöqtəsi yerləşir. 13 aprel 2004-cü ildə ərazini amerikalı Qreq Maykls (Greg Michaels) və çinli Ju Junçjao (Ru Rong Zhao) ziyarət etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Utilitarizm

**Utilitarizm** ( — fayda) — davranışın və ya hərəkətin mənəvi dəyəri onun faydalılığı ilə müəyyən edilən etika istiqaməti və ya etik nəzəriyyə. Bir hərəkətin(və ya əməlin) faydalılığı, hərəkətin nəticələrinin bu hərəkət(və ya əməl) zamanı təsirə məruz qalan bütün tərəflərin aldığı ayrılmaz həzz və ya xoşbəxtlikdir. Utilitarizm etik nəzəriyyələrin ardıcıl qrupuna aiddir, çünki o, bir hərəkəti özü ilə deyil, nəticələri ilə mühakimə edir. Bu nəzəriyyəyə əsasən "ən yaxşı əməl, ən çox insana ən çox xoşbəxtlik gətirən əməldir". Utilitarizm hedonizm və ya evdemonizm — dəyər (aksioloji) təlimlərə əsaslanır, ona görə (bu nəzəriyyəyə görə) ən yüksək dəyər həzz və ya xoşbəxtlikdir. Zövq(həzz) və xoşbəxtliyin sərt tərifləri hələlik problem olaraq qalır. Bu anlayışların eyni olub-olmaması sual(və ya problem) olaraq qalır. Müasir Qərb utilitarları onları eyniləşdirməyə meyillidirlər.

## İstinadlar
Karyagin

**Karyagin** — Rus soyadı.

;Bu soyadı olan məşhurlar
* İvan Karyagin — AMEA-nın müxbir üzvü.
* İvan Karyagin (kapitan) — kapitan.
* Nikita Karyagin — kapitan.
* Pavel Karyagin — polkovnik.