open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pumori

**Pumori** ( ) — Himalayın Mahalanqur Himal silsiləsindəki Nepal-Tibet sərhədində yerləşən dağ. Pumori Everest dağından cəmi səkkiz kilometr qərbdə yerləşir. Şerp dilində "Dağ qızı" mənasını verən Pumori, Corc Mallori belə tərəfindən adlandırılmışdır. Şerp dilində "Pumo" gənc qız və ya qız, "Ri" isə dağ deməkdir. Alpinistlər bəzən Pumoriyə "Everestin qızı" kimi müraciət edirlər. Mallori də dağı qızının şərəfinə "Clare zirvəsi" adlandırmışdır.

Pumori məşhur bir alpinizm zirvəsidir. Pumori ilk dəfə 17 may 1962-ci ildə Alman-İsveçrə ekspedisiyasında iştirak edən Gerhard Lenser tərəfindən fəth edildi. 1996-cı ilin yazında İki çex (Leopold Sulovský və Zdeněk Michalec) cənub yamacında yeni bir marşrutla dağı fəth etdi.

## Alpinizm və gəzintilər
2005-ci ilə qədər 42 nəfərin ölümü ilə nəticələnən 500-ə yaxın zirvə fəthi qeydə alındı. 2008-ci ildə dağın populyarlığı daha da artdı və bu dövrdə Pumorini gəzərkən və ya dırmaşarkən Tibet, Nepal və Everestə açılan mənzərələri təklif edən Nepaldakı Everest baza düşərgəsindən istifadə edilirdi. Bununla birlikdə dağda qar uçqunu böyük təhlükədir. 1989 və 2001-ci illərdə bəzi ispan alpinizm komandaları ağır itkilər verdi və 2015-ci ildə Pumori-Linqtren silsiləsində baş vermiş zəlzələdən qaynaqlanan qar uçqunu baş verdi.

1982-ci ildə Pumoriyə dırmaşan bir qrup Everest ətrafında xizək sürdü.

## Qəzalar

* 1988-ci il oktyabr ayının sonlarında dağda iki İslandiya alpinisti öldü. Onların cəsədi 30 il sonra, 2018-ci ilin noyabr ayında amerikalı alpinist tərəfindən tapıldı.
* 1989-cu ildə Pumori üzərindəki uçqun nəticəsində dörd İspan alpinistdən ibarət bir komanda və 2001-ci ilin sentyabrında yenidən bir İspan komandası uçqun nəticəsində həyatını itirdi.
* 19 Oktyabr 2002-ci ildə uçqun nəticəsində beş Bask alpinisti həyatını itirdi.
* 2015-ci il 25 apreldə Nepalda güclü zəlzələ baş verdi və Everest baza düşərgəlindən birində uçqun yarandı. Şahidlərdən biri bunu "Pumoridən gələn böyük bir uçqun" olaraq xarakterizə etdi. Uçqun Xumbu buz divarının bir hissəsini və Cənub Baza Düşərgəsini keçdi. Ən azı 19 nəfər həyatını itirdi.

## İstinadlar
Kosovo əhalisi

**Kosovo əhalisi** — Kosovo Statistika Agentliyi Kosova əhalisinin sıxlığı, etnik mənsubiyyəti, təhsil səviyyəsi, əhalinin sağlamlığı, iqtisadi vəziyyəti, dini mənsubiyyəti və əhalinin digər cəhətləri kimi müxtəlif demoqrafik xüsusiyyətlərini izləyir. Adətən on illik fasilələrlə aparılmış siyahıyaalmalarla əhalinin demoqrafik xüsusiyyətlərini qeyd edir. 2008-ci ildə Kosovo müstəqillik elan edildikdən sonra aparılan ilk siyahıyaalmaya əsasən Şimali Kosovodan başqa Kosovonun daimi əhalisi 1.739.825 nəfərə çatmışdı.

Albanlar Kosovoda ümumi əhalinin 93% -dən çoxunu təşkil edir. Əhəmiyyətli milli azlıqlara bosniyalılar (1.6%), serblər (1.5%) və digərləri daxildir. 2015-ci ilin hesablamalarına görə, Kosovonun əhalisi 1.870.981 nəfərdir.

Kosovo Avropada ən gənc əhalisi olan ölkədir. BMT İnkişaf Proqramının son hesabatına görə, 2 milyon əhalisi olan ölkə əhalisinin yarısı 25 yaşdan kiçikdir. Hökumət məlumatlarına görə, əhalinin 65 faizdən çoxu 30 yaşdan kiçikdir. Kosovoda doğuş nisbəti Avropada ən yüksək olaraq qalsa da, əhali artımı olan yeganə bələdiyyələr Kosovodan cənubdakı alban azlığının anklavlarıdır.
## Müntəzəm həyati statistika
Doğuşlar

*yanvar - mart 2019 = 5.252
*yanvar - mart 2020-dən = 4,894
*2019 və 2020-ci illərdə doğuş sayı arasındakı fərq (yanvar-mart) =  -358 (-6.82%)
Ölümlər

*yanvar - mart 2019 = 2,565
*yanvar - mart 2020-dən = 2,494
*2019 və 2020-ci illərdə ölənlərin sayı arasındakı fərq (Yanvar - Mart) =  -71 (-2.77%)
Təbii artım

*yanvar - mart 2019-dan = +2.687
*yanvar - mart 2020-dən = = 2.400
*2019 və 2020-ci illərdə təbii artım arasındakı fərq (yanvar - mart) =  -287
## Dil

Kosovo Konstitusiyasında təsbit edildiyi kimi alban və serb dilləri ölkədə rəsmi dildir. 2011-ci il siyahıyaalınmasına görə vətəndaşların demək olar 95% -i alban dilində danışır. Ardınca Cənubi slavyan və türk dillərində danışırlar. Şimali Kosovonun siyahıya alınmasını boykot etməsi səbəbi ilə boşnak dili alban dilindən sonra ikinci ən böyük dil olması ilə nəticələndi. Bununla yanaşı, serb dili de-fakto Kosovoda ikinci ən çox danışılan dildir.

## Din
Ölkədə rəsmi din yoxdur. Konstitusiya Kosovonı dini etiqad məsələlərində neytral olan və qanun qarşısında hamının bərabər olduğu, inanc, vicdan və dinə etiqad azadlığı təmin edən dünyəvi bir dövlət olaraq təsis edir.

2011-ci il Kosovoda əhalinin siyahıya alınması Kosovo serbləri tərəfindən (əsasən Serb Pravoslav Xristianları kimi tanınan), xüsusən Şimali Kosovoda boykot edildi. 2011-ci il siyahıyaalmanın nəticələri siyahıyaalmaya daxil olan əhali üçün aşağıdakı dini mənsubiyyətləri verdi:

Bu rəqəmlər Kosovada fəaliyyət göstərən təsəvvüf və ya bektaşizm kimi fərdi təriqətləri təmsil etmir, bəzən ümumiyyətlə "İslam" kateqoriyası altında təsnif edilir.

Serb əhalisi əsasən Serb Pravoslavlardır. Katolik alban icmaları əsasən Qjakova, Prizren, Klina və Pes və Vitina yaxınlığındakı bir neçə kənddə cəmləşirlər. Slavyan dilli katoliklər ümumiyyətlə özlərini Yanyevci və ya kosovalı xorvatlar adlandırırlar. Kosovanın cənubundakı slavyan dilli müsəlmanlar Gorani xalqı kimi tanınır.

## İstinadlar
Saar regionu

Saar bölgəsi, Birinci Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyasının məğlubiyyətindən sonra imzalanan Versal sülh müqaviləsi (Versailles) ilə qurulmuş yarı müstəqil inzibati bir bölgədir. Bir müddət Fransanın hakimiyyəti altında mövcud olmuş və 1935-ci ildən Almaniyanın və ya rəsmi adı ilə yeni qurulmuş Nasist Almaniyasının idarəsi altında kiçik bir region olaraq idarə edilmişdir. 1945-ci ildə başa çatmış İkinci dünya müharibəsində müttəfiq dövlətlərin qələbəsindən sonra İşğal Almaniyasının hakimiyyəti (hüquqi və beynəlxalq idarəetmə forması) altında bir protektorat (Saar Protektoratı) olaraq müstəqilliyinə qovuşmuşdu, ancaq 1957-ci ildə yenidən Qərbi Almaniyanın hakimiyyəti altına düşmüşdü. Bu gün yenə də Almaniya Federativ Respublikasının və ya geniş yayılmış adı ilə Almaniyanın ən kiçik regionu olaraq Saarland adı altında mövcudluğunu davam etdirir.
Folksdoyçe Mittelştelle

**Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle** (mənası: etnik almanlar üçün əsas rifah darəsi), Nasist Almaniyasının hüdudlarından kənarda yaşayan *Volksdeutsche*nin maraqlarını həll etmək üçün qurulmuş bir NSDAP agentliyi idi və sonra Allgemeine SS administrasiyasının nəzdində, Şərqi Avropada *Lebensraum*da (həyat sahəsi) olan nasist ideologiyasının təbliği və reallaşdırılması işlərinə məsuliyyət daşıyırdı.

1937-ci ildə SS rəhbərliyi altında Obergruppenführer Werner Lorenz tərəfindən təsis edilmişdir. İlk vəzifəsi Almaniya vətəndaşlarını insanlarını Almaniyadan kənarda yerləşdirmək idi. Bu iş bu şüar altında 1939-1940-cı illərdə reallaşdırılmışdır.
Uvaç qoruğu

**Uvaç** ( ) - Serbiyada xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisi. Qoruq ərazisi əsasən ağbaş kərkəzlərin qorunması layihəsi ilə tanınır.

## Yerləşməsi
Uvaç qoruğu Serbiyanın cənub-qərbində, Zlatibor dairəsinin Nova-Varoş və Seniçe rayonları ərazisində yerləşir. Mühafizə ərazisi Uvaç çay dərəsi boyu uzanır.

## Coğrafiyası

Coğrafi baxımdan Uvaç çay dərəsi Raşka yüksəkliyinə aiddir. Yüksəkli qərbdən Zlatar dağları ilə, şimaldan Murteniça və Çemerniça dağları ilə, şərqdən isə Yavrom dağları ilə əhatələnir. Qoruq ərazisinin ən yüksək zirvəsi dəniz səviyyəsindən 1322 metrdə yerləşir. Ən alçaq nöstəsi isə 760 m-dir. Geomorfoloji baxımdan çay dərəsi kanyona bənzər formadadır. Çay əhəng daşlı süxurlar kəsərək dərin və dik dərələr yaratmışdır. Dərənin orta dərnliyi 200-300 metr, ən dərin yeri isə 350 metrdir. Uvaç dərəsi həm də çayın yaratdığı əsrarəngiz meandrları ilə də məşhurdur. Əksər turizm şirkətləri reklam üçün məhs bu meandrların fotolarından istifadə edir. Karst relyef formaları üstünlük təşkil edir. Karst mağaraları, karst qıfları və çuxurları bölgənin əsas relyef formalarındandır.

Рельеф местности карстовый , с многочисленными карстовыми особенностями: карстовые равнины , увалы , воронки , пещеры , ямы и скальные укрытия .

Dərə kənarlarında 12 müşahidə meydançası yerləşir. Bunlardan ən populyar olanları bunlardır: *Veliki Krš* ("Great Karst"), *Veliki Vrh* ("Great Peak") və *Molitva* ("Prayer"). Çay üzərində üç su elektrik stansiyası inşa edilib. Nəticədə üç süni göl formalaşıb.

## Florası
Uvaç qoruğunda 219 bitki növü qeydə alınıb. Bunlardan 3 növ Qırmızı kitaba daxil olunmuş. 25 növ bitki xüsusi qorunma statusuna malikdir. 50 növ isə dərman bitkisi kimi qeydə alınmışdır.

## Faunası
Uvaç çayında 25 balıq növü var. Məməlilərdən ayı, canavar, çöl donuzu, dovşan, porsuq və s. geniş yayılıb.

## İstinadlar
İrəvan metropoliteni stansiyalarının siyahısı

**[[İrəvan metropoliteni]] stansiyalarının siyahısı** İrəvan şəhərinin (Ermənistan) metropoliten xətləri sistemini ehtiva edir.

Yerevan metrosunun ilk sahə 7 mart 1981-ci ildə açıldı və dörd stansiyadan ibarət idi. Hazırda metronun 10 stansiyası var. Xətlərin istismar uzunluğu 12,1&nbsp;km-dir.

Aşağıda stansiyaların siyahısı göstərilib.

## Xətlər və stansiyalar

## Tikilən və planlaşdırılan stansiyalar

## Həmçinin bax

* İrəvan metropoliteni

## Xarici keçidlər

* urbanrail.net saytında İrəvan metropoliteni
Travniki

**Travniki** () — Barbarossa əməliyyatından sonra Mərkəzi və Şərqi Avropada Nasist Almaniyası tərəfindən əsir götürülmüş insanlardan Qırmızı Orduya qarşı döyüşməyə razılıq verən şəxslərə verilən addır. İyunda başlayan Polşa işğalı əməliyyatında minlərlə kollaborsionist Ümumi Hökumət üçün çalışmışdı. Polşada fəaliyyət göstərən *Trawnikilər* Hiwi kateqoriyasında idi. Nasistlərin Sovet hərbi əsirlərinə qarşı törətdikləri cinayətlərin əsnasında bir çox insanın ölümündə onlar məsuliyyət daşıyırdılar.

1941-ci ilin sentyabr ayından 1942-ci ilin sentyabr ayına kimi Alman SS və polis bölmələri xüsusi Trawniki təlim düşərgəsində Wachmänner (gözətçilər) olaraq bilinən 2500 trawnikiyə təlim verdi; 1944-cü ilin sonuna qədər ümumi olara 5,082 nəfər trawniki var idi. Sahə əməliyyatları zamanı təxminən 1000 Hiwinin qaçdığı məlumdur. Trawniki və ya Hiwilərin əksəriyyəti hərbi əsirlərdən gəlsə də, Şərqi Avropadakı Volksdeutschelər arasından da gələnlər var idi. Əsasən ukraynca, rusca, Polyak və işğal edilmiş ərazilərin digər dillərində danışırdılar. Trawniki düşərgəsindəki bütün zabitlər Reichsdeutsche və qrup komandirlərinin əksəriyyəti Volksdeutsche idi. Arzu edilənlər arasında keçmiş sovet əsirləri olan ukraynalılar, ruslar, belaruslar, estonlar, latışlar, litvalılar, tatarlar, gürcülər, ermənilər və azərbaycanlılar var idi. Nasistlərin Polşa yəhudilərini məhv etməyi planlaşdırdığı Reynhard əməliyyatında Trawnikilər mühüm rol oynadılar. Ölüm düşərgələrində də xidmət etdilər və digərləri ilə birlikdə Varşava gettosu üsyanının yatırılmasında əhəmiyyətli bir rol oynadılar.
Dünyamalı Kərəm

**Dünyamalı Kərəm** (; ) — şair-jurnalist, Gürcüstan SSR-in Əməkdar jurnalisti (1979), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Azərbaycanlı uzunömürlü.

## Həyatı
Dünyamalı Kərəm 1920-ci ildə Gürcüstanın Borçalı mahalının Qoçulu kəndində anadan olub.

### Təhsili
İlk təhsilini doğma kəndində, orta təhsilini qonşu kəndin orta məktəbində alıb. 1937–1940-cı illərdə Tiflisdəki Pedaqoji Məktəbdə təhsil alıb və bu maarif ocağını bitirdikdən sonra təyinatla İmirhəsən və Qoçulu kənd orta məktəblərində direktor vəzifəsində çalışıb.

Dünyamalı Kərəm 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib.

## Yaradıcılığı
Bir müddət "Kommunist" qəzetində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Dünyamalı Kərəm "Sovet Gürcüstanı" qəzetində uzun müddət məsul katib işləyib.

1994-cü ildə onun "Borcalım mənim" adlı şeirlər kitabı nəşr olunub. Sonralar onun bir neçə şeirlər kitabı da işıq üzü görüb.

Haqqında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Müşfiq Borçalı "Dünyamalı Kərəmin poeziya dünyası" adlı kitab yazmış və 2010-cu ildə nəşr etdirmişdir.

## Mükafatları
Dünyamalı Kərəm 1979-cu ildə Gürcüstan SSR-nin "Əməkdar jurnalisti" fəxri adına görülüb. 2000-ci ildə Gürcüstanın "Şərəf" ordeninə layiq görülüb. İki dəfə Ali sovetin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DÜNYAMALI KƏRƏM
*  Dünyamalı Kərəm — 100
* 100 yaşlı şair öz yubileyinə qatıldı — "Bu yaşıma baxmayaraq idman edirəm"
Budenovka

**Budenovka** (rus. будёновка rom. budyonovka) - Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı və sonrasında Qırmızı Ordunun istifadə etdiyi hərbi geyimin bir hissəsi olan şapka. Əslində incə pambıq şapka olsa da, bu ad ilə Semyon Budyonnıdan sonra çağırılmışdı. Məşhur bolşevik Mixail Frunzedən sonra Fruzenka adını aldı.

Məşhur rus rəssamı Viktor Vasnetsov tərəfindən 1918-ci ildə yeni yaradılan Qırmızı Ordunun geyimləri üçün hazırlanmışdır. İlk dəfə tərtib edildikdə, boqatıyarka (rus: богатырка, Azərbaycanca: Boqatırın papağı) adlandırılmışdır. Bəzilərinə görə, mənşəyi başlıqdan qaynaqlanır.

Vətəndaş müharibəsi zamanı kommunist bolşevik qoşunları tərəfindən istifadə edilmişdir. Ancaq bolşeviklər bu dizaynı bir az dəyişdirdilər və üzərinə qırmızı ulduz əlavə etdilər. Əvvəlcə fərqli dizaynlarda istifadə olunan Budenovka, sonradan ön tərəfdə qırmızı ulduzlu dizaynı rəsmiyyət qazandı. Təkcə süvarilərin budenovkası mavi, ağır silahlı əsgərlərin budenovkası isə qara rəngdədir.

Budenovka Sovet orduları tərəfindən çox uzun müddət istifadə edilmədi. Bunun səbəbi, ümumiyyətlə yaxşı bir müdafiə təmin etməməsi ilə əlaqədar idi. 1930-cu illərdə başlayan Sovet arsenalındakı yeniliklərlə birlikdə istifadəsi azaldı və 1935-ci ildə istifadədən çıxarıldı. Ancaq 1939-cu ildə Qış müharibəsində yenidən istifadə edildi, çünki Sovetlər böyük təchizatlara ehtiyac duyurdu və budenovkalar qış kamuflyajı üçün əlverişli idi. Vaxt keçdikcə Budenovka, hərbi kaska (Rusiyada Pilotka olaraq bilinir, çünki rus pilotları Birinci Dünya müharibəsi dövründə belə kepka geyinirdilər) və uşanka ilə əvəz edildi. 1941-ci ildə tamamilə ləğv olunsa da, bəzi sovet partizanları tərəfindən istifadə edilmişdir.

Qırmızı Ordu tarixində Rusiya vətəndaş müharibəsi dövründə  Budenovka geyən süvarilər daha sonralar ikona oldular. Ayrıca, bu dövrün ikonaları arasında Taçanka, Nagant M1895, Mauser C96, Maksim silahı və patronlarını geyinən üsyançı dənizçilər də var. Rəsmi statusunu itirməsinə baxmayaraq, dəyişdirilmiş budyonovkalar keçmiş Sovetlərin son dövrlərinə qədər uşaqlar üçün seçilən geyim olmuşdur. Rus hamamlarında hələ də istifadə olunur.
Reynhard əməliyyatı

**Reynhard əməliyyatı** ( və ya ) — Nasist Almaniyasının General-Qubernatorluğundakı Polşa yəhudilərini öldürmək planının kod adı. Beljets, Maydanek, Sobibor və Treblinkada fəaliyyət zamanı təxminən iki milyon insandan çox yəhudi öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Semiha Berksoy

**Semiha Berksoy** () — Türkiyə opera müğənnisi və rəssamı. Türkiyənin ilk opera müğənnisi sayılır.

## Həyatı və karyerası
İstanbulun Çengelköy kvartalında anadan olmuşdur. Onun anası rəssam idi. Semiha musiqi və təsviri sənət üzrə İstanbul Konservatoriyasında oxumuşdur.

Berksoy aktyorluq karyerasına 1931-ci ildə rejissor "İstanbul sokaklarında" adlı Muhsin Ertuğrulun çəkdiyi ilk səsli türk filmində *Semiha* rolu ilə başladı. Sonra İstanbul teatrlarında operettalarda oynayırdı. 1934-cü ildə "Özsoy" adlı ilk türk operasında rol aldı. Elə həmin il Almaniya və Portuqaliyada çıxış edərək beynəlxalq debüt etdi. 1939-cu ildə Rixard Ştrausun "Ariadne Naksosda" operasında Ariadne rolunu ifa etməklə o, Avropada çıxış edən ilk Türkiyə opera müğənnisi oldu. 1940-cı ildə Türkiyəyə qayıdan Semiha Berksoy, Karl Ebertin səhnələşdirdiyi Toska və Madam Batterflay operalarında oynamışdır.

1972-ci ildə opera müğənnisi karyerasını başa vurdu, ancaq teatrda oynamağa davam etdi.

1998-ci ildə Dövlət sənətçisi adına layiq görüldü.

15 avqust 2004-cü ildə İstanbulda ürək əməliyyatından sonrakı ağırlaşmadan vəfat etdi.

24 may 2019-cu ildə Google, Semiha Berksoyun anadan olmasının yüz doqquz ilinə doodle həsr etdi.

## İstinadlar
Ölüm düşərgəsi

**Ölüm düşərgəsi** ― əhalinin müxtəlif qruplarının kütləvi şəkildə məhv edilməsi qurulan üçün təsisat.

Kütləvi qırğın düşərgələri (ölüm düşərgələri və ya öldürmə mərkəzləri kimi də tanınır) Nasist Almaniyası tərəfindən İkinci Dünya müharibəsində Holokost zamanı milyonlarla yəhudini sistematik şəkildə öldürmək üçün qurulmuşdur. Digər etnik qruplar, məsələn, polyaklar, müharibədə sovet hərbi əsirləri və qaraçılar, ölüm düşərgələrində öldürüldülər. Ölüm düşərgələrindəki qurbanlar əsasən qaz kameralarında öldürülürdülər. Cinayətlər ya bu məqsəd üçün tikilən daimi obyektlərdə, ya da qaz sobalarında baş verirdi. Auschwitz-Birkenau və Majdanek kimi bəzi nasist həbs düşərgələri, 1945-ci ildə müharibənin sonundan əvvəlki dövrdə ikili bir məqsədə xidmət edirdi: zəhərli qazlarla qurbanların intensiv şəkildə məhv edilməsi və ölüm ehtimalı çox yüksək olan şəxsləri ciddi şəkildə işlətmək. Əlillər, Yahudilər,Və Qocalar, Qadınlar hətta uşağlar belə Qaz kameralarına öldürülmək için göndərilirdilər. Qurbanlar müxtəlif qatarlarla işağ olunmuş bölgələrdən toplanaraq həps düşərgələrinə,POW düşərgələrinə,ölüm düşərgələrinə göndərilirdi. Burada yəhudilər üçün Gettolar qurulmuşdu daha sonra gettolar bağlandı və qurbanlar ölüm və digər düşərgələrə göndərildi.

Qurbanları qatarla sabit müəssisələrə aparmaq və qurbanları kollektiv şəkildə məhv etmək fikri nasistlərin T4 evtanaziya proqramı zamanı əqli və fiziki qüsurlu xəstələrə qarşı aparılan təcrübələrlə ortaya çıxdı Yəni bu deməkdirki qurbanları kütləvi şəkildə öldürmək bəzi əsgərlərə zehinsəl,fiziki xəsarətlər verirdi Bu təcrübələrə əsasən nasistlər Daha yeni bir ecad Gaz maşınları icad etdi bu Gaz kameralarının ilk modelləri idi. Bu Zəhərli qazın adı Zyklon B idi. Qazla öldürmə texnologiyası bir çox fərqli etnik qrupdan olan insanlara qarşı uyğunlaşdırıldı, inkişaf etdirildi və tətbiq olundu; Yəhudilərin öldürülməsi əsas məqsəd idi və düşərgələrdə öldürülənlərin 90%-i yəhudilər idi. Avropadakı yəhudilərə qarşı edilən bu soyqırım Nasist Almaniyasının yəhudi məsələsinə son həll yolu idi. 11 milyon insanın öldürüldüyü bu soyqırım bu gün Holokost olaraq bilinir..

Qırğın düşərgələri həmçinin Almaniyanın kukla dövləti olan Müstəqil Xorvatiya Dövləti tərəfindən də istifadə edilmişdi. 1941-1945-ci illər arasında faşist Ustaşari rejimi dövründə bu düşərgələrdə serblər, yəhudilər və qaraçılar, müxalif xorvat və müsəlman bosniyalılar öldürüldü.
Çerya mağarası

**Çerya** və ya **Çeryanka** (  ,*Cerjanska pećina* ) - Serbiyanın cənub-şərqində mağara. Uzunluğuna görə *Lazarev* mağarasından sonra Serbiyanın ikinci ən uzun mağarasıdır. Mağaranın uzunluğu 7149 metrdir.

## Yerləşməsi
Mağara Çerya kəndindən 3,5 km şərqdə (Panteley bölgəsi), Niş şəhərindən isə 15 km şimalda yerləşir.

## Geologiyası
Mağaraya giriş Kalfat dağının qərb yamacındadır. Məhs giriş yerində Provalay çayı yer altında itir. Mağara hidroloji baxımdan aktivdir. Geoloqların hesablamalarına görə mağaranın yaşı 2 milyon ildir. Mağara girişi kiçik və ensiz olsa da baş zal böyük ölçüdədir. Əsas zalın ölçüsü 20 metrdən artıqdır. Hündürlüyü isə 30 metrdir. Çerya mağarası yetərincə rütubətlidir. Yay aylarında, çay suyu quruyanda belə mağara daxilində su hövzələri saxlanılır. Mağara daxilində çayın uzunluğu 3 km-dir. Mağara yaxınlığında bir neçə termal mənbə var. Ancaq mağaranın formalaşmasında bu bulaqların rolu hələ tam aydınlaşdırlmayıb.

## Tədqiqatı
Mağara ilk dəfə olaraq 1976-cı ildə Belqrad alpinizm birliyi tərəfindən tədqiq edilmişdir. Araşdırmalar nəticəsində mağara uzunluğunun 4240 metr olduğu müəyyən edildi. O dövr üçün bu Serbiyada ən uzun mağara idi. Turist səfərlərini təşkil etmək məqsədi ilə mağarda olan ensiz əraziləri partlatmağa qərar verilmişdir. Ancaq bu layihə tam olaraq həyata keçirilmədi. 1995-ci ilə qədər mağara uzunluğunun 4240 metr olması düşünülürdü. 1995-ci ildə ASKA alpinizm klubu mağara daxilində 900 metr uzunluğunda olan yeni dəhliz aşkar etdi və mağaranın uzunluğu artıq 5190 metrə çatdı. 1998-ci ilin avqust-sentyabr aylarında mağaranın uzunluğunun 5715 metr olması müəyyən olundu. 1999-cu ilin oktyabrında isə bu göstərici artıq 6025 metr idi. 2017-ci ildə aparılan arşdırmalar nəticəsində mağara uzunluğunun göstəricisi 7149 metr oldu. 

## İstinadlar
Kanqşunq Buzlağı

**Kanqşunq Buzlağı** — Everest dağında yerləşən üç əsas buzlaqdan biridir və Çinin Tibet Muxtar Vilayəti daxilindəki Tibet bölgəsindədir. Digər iki buzlaq Xumbu Buzlağı və Ronqbuk Buzlağıdır.

## Coğrafiya
Kanqşunq buzlağının yığılma sahələri Everestin üç əsas yamacında yerləşir. Buzlaq dünyanın ən yüksək dağının şərq yamacında, Çin Xalq Respublikasının Tibet Muxtar Vilayətinin Şinqatse rayonunda yerləşir.

Everest və Lhotzenin ortaq şərq yamacı Kanqşunq divarı adlanır. Kanşunq buzlağı buradan başlayır və sonra Kama vadisindən şərqə doğru axaraq Kama Çu çayına çevrilir. Buzlağın cənubu və Lhotzenin şərqi Makaluya (8463 m) və onun yaxınlığındakı Makalu II (7678 m — həmçinin Kanqşunqtze adlanır) və Makalu zirvəsinin görünüşünü gizlədən Çomo Lonzoya (7818 m) qədər uzanır. Nepal və Çin arasındakı sərhəd bu zirvədən keçir.

Everest dağının şərq tərəfi dağın ən az əlçatan və inkişaf etmiş tərəfidir. Ronqbuk buzlağındakı baza düşərgəsinə cip və Everestin cənub tərəfinə bir gecədə qalmaq üçün möhkəmləndirilmiş lojalardan istifadə edərək bir neçə günə çatmaq mümkün olsa da, Kanqşunq Buzlağına yalnız bir neçə günlük yürüşdən sonra çatmaq olar.
Yabiqa Kuşayeva

**Yabiqa Kuşayeva** ( ) — qadın hərəkatının fəalı.
## Bioqrafiyası
Rabiga Yanqulovna Kuşayeva 1901-ci ildə Samara quberniyasının indiki Samara vilayətinin Bolşeçneriqovski rayonunun Xasanovo kəndində anadan olub.

1916-cı ildən bəri Rabiqa Kuşayeva Samara əyalətinin Burzyan kəndində müəllim işləyir.

1917-ci ildə Samara əyalətinin Puqaçevski rayonunun başqırdlarından nümayəndə kimi Orenburqdakı Birinci Başqırd Qurultayının işində iştirak etmişdir. Qurultayda başqırd qadınlarının bərabər hüquqlarını müdafiə etmiş və başqırd qadınlarına kişilərlə bərabər vətəndaş, siyasi hüquqların verilməsi tələbini irəli sürmüşdür. On hədəfdən ibarət olan təklikləri bəyat etmiş və onların həyata keçirilməsi üçün konkret tədbirlər təklif etmişdi. Məruzəsinə görə bəndlər gender bərabərliyini əks etdirmişdir.

1919-cu ildən Sovet İttifaqı Komunist Partiyasi Başqırdıstan Bölgə komitəsində qadın işləri şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

1920-ci ilin sentyabrında Sterlitamak şəhərində baş tutan I Fəhlə və Kəndli Qadınlar Konfransı təşkilatçılarından biri olur. 1921-ci ilin noyabrında Moskvada IX Ümumrusiya Sovetlər qurultayında iştirak edir. 1924-cü ilin noyabr ayında baş tutan Birinci Başqırdlı İşçi və Kəndli Qadınlar Qurultayının, habelə 1927-ci ilin oktyabrında keçirilmiş Ümumqırmızı Başqırd Qadınlar Konqresinin təşkilində və hazırlanmasında iştirak etmişdir.

1927-ci ildən S. Xudayberdin adına Ufa Uşaq Evinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

1929-cu ildən Moskvada yaşayırdı. Rusiya Sovet Federativ Sosialist Rerspublikası Xalq Maarif Komissarlığının uşaq evləri şöbəsinin müfəttişi işləyib.

Yaroslavl Dəmir Yolunun Los platformasında elektrik qatarından evə gedərkən 1937-ci ilin yayında öldürülmüşdür.

## Ailəsi
* Qardaşı -  Yumaquloviç (1888-1937) - dövlət və ictimai xadim, Başqırd milli hərəkatının liderlərindən biri, Başrevkomun sədri (1919-1920).
* Əri - Kuşayev Hafiz Kuşayeviç (1888-1937) - dövlət və ictimai xadim, Başqırd Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri (1922-1929). 1922-ci ildən evli idilər.
Uşaqları:
*Minsılu - 1923-cü ildə difteriyadan öldü.
*Tansılu (Dina) - Perm Opera Evinin solisti; Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti.
*İrek - 5 yaşında valideynlərinin ölümündən sonra uşaq evinə göndərildi. Onun sonrakı taleyi məlum deyil.
## Ədəbiyyat
* Сулейманова Р. Н. Неутомимый борец за равноправие башкирских женщин //Башкортостан в XX столетии. Исторические портреты. Уфа, 2006. Вып.1.
* Шәкүр Рәшит. Арҙаҡлы башҡорттар. Ғилми-биографик очерктар. Тулыландырылған 2-се баҫмаһы. — Өфө: Китап, 2005. — 376 бит.
## Mənbə
* Сулейманова Р. Н. Кушаева, Рабига Янгуловна // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
## İstinadlar
Deborım

Conqvol **Deborım** və yaxud Deborım ay təqvimi ilə yanvarın 15-i keçirilir, bəzən "Ogiil", "Sanqvon" da deyirlər. Ay təqvimi ilə yeni il keçdikdən sonra ayın ilk bədrləndiyi gündür. Deborımdan 1 gün əvvəl ay təqvimi ilə yanvarın 14-ü yeni illə bağlı müxtəlif adət-ənənələr həyata keçirilirdi.

Conqvol yeni ilin ilk başladığı ay olduğu üçün onu həm də həmin ili quran bir ay kimi qəbul edirdilər. Yanvarın 15-i Deborım günü fala baxılırdı. Bəzi mənbələrdə " Conqvol səma, torpaq və insanın birləşdiyi bir ay" kimi qeyd olunur və eyni zamanda Conqvol bütün qəbilələrin göyün iradəsinə uyğun olaraq birləşdiyi bir ay hesab olunurdu.

## Koreya adətləri
Koreyada Deborım ay təqvimi ilə keçirilən yeni il kimi vacib bayram hesab olunurdu. Hər bölgə özünəməxsus fərqliliklər daşısa da, əsasən Deborımdan bir gün əvvəl və bir gün sonra kəndin əmin amanlığı üçün müxtəlif ayinlər keçirilirdi.

Deborımda Ogokbap bişirib yeyirlər. Səhər tezdən burom(qoz-fındıq və s. kimi qabığı sərt çərəzlər)u dişləyib həyətə atırdılar və inanırdılar ki bu 1 il ərzində o evə heç bir xəstəliyin gəlməsinə icazə verməyəcək. Həmçinin conqvolda gecə içki içir, evin arxasında yerləşən dağa və ya təpəyə qalxaraq ayı salamlayır, arzularını dilə gətirir və növbəti 1 ilin əkinçiliyi ilə bağlı proqnoz verirdilər. Belə ki, ay işığı parlaq və bəyaz olarsa çox yağış yağacaq, qırmızı olarsa quraqlıq olacaq deyə düşünülürdü. Deborımda bolluq və uğur arzulamaq üçün müxtəlif tədbirlər, mərasimlər keçirilir, aslan oyunu, ipdən atlama, çacon və s. kimi oyunlar oynanılırdı.

### Tədbirlər


* Borımsegi- Bu gün insanlar yeni il günü kimi evlərini təmizləyir və lampaların işıqlarını yanılı qoyurdular. Əsasən Yeni il ərəfəsi adəti kimi tanınsa da, əyalətdən asılı olaraq, deborım günü gecə yatanların qaşının ağaracağı inancı var idi və bu səbəbdən ailədə kimsə yuxuya getdikdə bəzən zarafatla həmin şəxsin qaşlarını un və s. ilə ağ rəngə boyayırdılar.
* Ayı salamlama- Həmin günün axşamı əldə məşəllə yüksəyə qalxıb ayı salamlayır və yeni ildə bolluq və uğur arzulayırdılar.
* Dalcib teuqi(ağac budaqları yandırma)- ağacların budaqlarını bir yerə toplayaraq tonqal qalayıb dilək tuturdular.
* Dari balpgi(körpüdən keçmək, körpüdə addımlamaq, körpünü ayaqla basmaq)- həmin gün körpüdə addımlayan insanın ayaqlarının qüvvətli olacağı düşünülür və belə bir mərasim keçirilirdi.
* Cişin balpgi- Bu Yongnam əyalətindəki deborım mədəniyyətidir, bu mərasim zamanı əkinçilər sıra ilə evlərə baş çəkirdilər.
* Eqmaqi yon(pis təsiri, enerjini uçurtma ilə uzağa göndərmək)- pis gücləri göndərmək məqsədilə ay təqvimi ilə yeni ilin 14-cü günü çərpələng uçurma adətidir.

## İstinadlar

## İstinadlar
** 《한국세시풍속사전(봄편)》, 국립민속박물관, 2005
** 임동권, 《한국세시풍속연구》, 집문당, 1993
** 《중국대세시기 I, II》, 국립민속박물관, 2006
** 종름, 《형초세시기》, 중국 양나라
** 전여성, 《희조락사》, 중국 명나라
** 반영폐, 《대동세시기승》, 중국 청나라

## Xarici keçidlər
* Daeboreum," Koreya Xalq Mədəniyyəti Lüğəti ", Koreya Tədqiqat İnstitutu
Ortarus yüksəkliyi

**Ortarus yüksəkliyi** — Şərqi Avropa düzənliyində yerləşən bir yüksəklik. Şimalda Oka çayı vadisinin enlik seqmentindən cənubda Donetsk silsiləsinə qədər uzanır. Şimal-qərb Smolensk-Moskva silsiləsi ilə həmsərhəddir. Qərbdə Polesskaya, cənub-qərbdə Dnepr yaylası və şərqdə Oka-Don düzənliyi (Tambov düzənliyi) ilə həmsərhəddir. Uzunluğu təxminən 1000 km, eni 500 km-ə qədər, hündürlüyü 200–253 m (ən hündür nöqtəsi — 305 m). Cənub-şərq hissəsi Kalac yüksəkliyi adlanır.

## Relyef və geologiya
Kembridən əvvəlki kristal təməl yüksəkliyin orta hissəsində ən yüksək səviyyədədir və Don çayı vadisində, Pavlovsk və Boquçar şəhərləri arasındakı ərazidə səthə çıxır. Şimalda Devon və Daş kömür dövrünün əhəng daşları, Yura və Alt Təbaşir dövrünün qumlu-gilli yataqları ilə, cənubda Mergel qumları, gillər, qum daşları ilə örtülmüşdür.

Minerallar: Kursk maqnit anomaliyasının dəmir filizi (ən əhəmiyyətli Mixaylovski yatağı), əhəng daşı və təbaşirin böyük ehtiyatları, Moskva kömür hövzəsinin qəhvəyi kömürü, uran filizinin sənaye ehtiyatları. Qranit, sement xammalı və digər tikinti materialları yataqları.

Eroziya relyefi yarğan-dərə-vadidir. Parçalanma sıxlığı 1 km²-ə 1.3–1.7 m-ə qədər, dərinliyi 50 m-dən 100–150 m-ə qədərdir. Yerlərdə karst inkişaf etmişdir.

## Hirdologiya
Ortarus yüksəklliyi Xəzər, Qara və Azov dənizləri arasında su hövzəsidir. Yüksəklikdən böyük çaylar axır — Oka (Zuşa, Vıtebet, Upa, Jizdra və başqaları ilə), Desna, Seym, Psyol, Vorskla, Don (Şimali Donets axını ilə).

## Əhali
Yüksəkliyin ərazisində 7 milyon insan yaşayır.

Kənd sakinlərinin payı ərazi əhalisinin 35% -dən çoxunu təşkil edir.

Ən böyük şəhərlər: Xarkov, Voronej, Lipetsk, Tula, Kursk, Bryansk, Belqorod, Kaluqa, Oryol, Sumı, Starıy Oskol, Novomoskovsk, Yelets, Jeleznoqorsk.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ortarus yüksəkliyi
* Ortarus yüksəkliyi photoukraine.com saytında
Bara Din

**Bara din** — Bara Din, Pakistanda hər il dekabrın 25-də Cinnahın xatirəsinə təşkil olunan bir tətildir. Milad ilə eyni vaxtda, urdu və pəncab dilində "Böyük gün" mənasını verir. Qeyd etmələr həm Pakistan, həm də Hindistanda yaşayan Milad qeyd etməyən qeyri-xristianlar üçün alternativdir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Şirvan İES

**Şirvan İES** və ya **Şirvan Dövlət Rayon Elektrik Stansiyası** (2008-ci ilə qədər **Əli-Bayramlı İES**) — Azərbaycanda istilik elektrik stansiyası. Şirvan şəhərində yerləşir.

Avropadakı ilk açıq tipli elektrik stansiyalarından biridir. İki mərhələdə qurulub. Stansiyanın birinci mərhələsinin inşasına 1959-cu ildə başlanılmışdır. Hər biri gücü 150 MVt olan dörd enerji bloku, PBK-150 tipli buxar turbinlərindən, buxar gücü 500 t /saat olan TGM-94 buxar qazanlarından və TGB-200 tipli bir generatordan ibarət ilk dövlət elektrik stansiyasının istismara verilməsi Azərbaycan SSR-in elektrik enerjisinə olan tələbatını tamamilə ödəmişdir. 1964-cü ildən 1965-ci ilə qədər onun gücünü 1,7 milyard kilovatsaata çatdırılmasına imkan vermişdir. Buda qonşu Cənubi Qafqaz respublikalarına elektrik enerjisi ixracına ikman vermişdir.

K-160–130 turbinləri və TGM-94 buxar qazanlarının daxil olduğu 160 MVt gücə malik üç aqreqatdan ibarət ikinci mərhələ 1968-ci ilin avqust ayında istismara verilir. Həmin dövrdə stansiyanın ümumi gücü 1 milyon 80 min kVt təşkil edirdi.

Sonradan birinci mərhələnin dörd qurğusu modernləşdirildi, bunun nəticəsində turbin gücünün 5 MVt artırılaraq K-155–130-a çevrildi ki, bu da Ali-Bayramlı İES-in ümumi gücünün 1100 MVt-a çatdırılmasına imkan verdi. Texniki su təchizatı mənbəyi Kür çayı idi.

2007-ci ilin iyun ayında istismar müddətinin başa çatması ilə əlaqədar olaraq (25 il) Azərenerji Texniki Şurası Əli-Bayramlı Dövlət Rayon Elektrik Stansiyasının yerində yeni bir elektrik stansiyasının inşasına qərar verdi. Texniki və iqtisadi göstəricilərin azalmasına baxmayaraq, 2006-cı ildə dövlət elektrik stansiyası Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisinin 20% -ni istehsal edirdi.

Ali-Bayramlı İES-in ərazisindəki Cənub qaz-turbin elektrik stansiyasının inşasına 24 dekabr 2007-ci ildə başlanılmışdır. Stansiya 2011-ci ildə istismara verilir.

## Həmçinin bax
* Cənub Elektrik Stansiyası

## İstinadlar

## Mənbə
* Али-Байрамлинская ГРЭС в БСЭ 
* Azərbaycan Mühəndislər və Enerji Mütəxəssisləri Birliyi (AMEMB) 
* "Истиликэнержитикинтигурашдырма" 
* Azerenergy
* <small>Azərbaycanda Cənub elektrik stansiyasının tikintisinin 2011-ci ildə başa çatdırılması gözlənilir.</small>

## Xarici keçidlər
Bloke yaylası

**Bloke, bloşka** () — Sloveniyanın cənub-qərbində yerləşən yayla (plato). Yayla boşqab formasında olub ölkənin tarixi Krayna bölgəsindədir.

## Ümumi məlumat
Yaylanun uzunluğu 15 km, eni isə 10 km-dir. Yaylanın hündürlüyü 700 metrdən 800 metr arasında dəyişir. Geoloji baxımdan yayla Rakitna tektonik blokundan və iki fərqli dinar sınma zolağından təşkil olunub. Coğrafiyaçı Anton Melikin fikirinə görə Bloke yaylası pliosen dövrünün yenidən aktivləşən bölgəsinin qalığıdır. Əhəng daşı və dolomit mənşəli süxurlardan ibarət olan yayalada səth axınları yetərincə yüksəkdir. Ərazidə rütübətlənmə yüksək olduğundan bataqlıq ərazilərə rast gəlinir. Bol sulu çoxlu su mənbələri mövcuddur (Bloşniça). Bloke gölü (*Bloško jezero),* su anbarı Volçe qəsəbəsi yaxınlığındadır. Bloke yayalasına su axımı əsasən Çerknisa gölü ilə tənzimlənir. Mövcud eroziya prosesləri yaylanı bir neçə dərəyə parçalayıb. Bloşçisa və Loçisa dərələri sonda Bloke-Farada birləşir (*Bloško-Farovško polje).*Bölgədə 45 yaşayış məntəqəsi mövcuddur və bunlar Bloke inzibati mərkəzinə tabedir.

Bloke yaylasına bir neçə istiqamətdə yetişmək mümkündür. Əsas istiqamətlərdən biri Lyublyanadan olan A1 avtomaqistiralı ilə olan yoldur. Digər istiqamət isə Unek qəsəbəsindən eləcə də Çerkniça, Ribniça şəhərlərindən keçir. Ərazinin ən görməli məkanlarından biri Xaç mağarasıdır (*Križna jama).* Çerknisa gölü də turizm mərkəzi hesab olunur. Ərazidə Snejni regional parkı yaradılmışdır. Bloke yayalası həm də Sloveniyanın dağ xizək idmanı mərkəzi kimi tanınır. Hər il burada müxtəlif qış idmanı növləri üzrə yarışlar keçirilir.

Bloke yayalası haqqında ilk tarixi məlumat 1260-cı ildə verilmişdir. Antik dövrlərdə ərazi roma imperiyasının təsiri altında idi.

## Xarici keçidlər
* Bloke Plateau on Geopedia

## İstinadlar
Aktiv müqavimət

**Aktiv müqavimət** tam müqavimətin həqiqi hissəsidir:

: Z = R + jX, R = \operatorname{Re}\left(Z\right),

: Burada, Z — tam müqavimət və ya impedans,
: R — aktiv müqavimət,
: X — reaktiv müqavimət,
: j — xəyali vahid .

Və ya:

: R = \left| Z \right| \cos\varphi,

: Burada \varphi — elektrik dövrəsinin cərəyanı və gərginliyi arasındakı faza sürüşməsidir.

Sinusoidal cərəyan dövrələrində R = Z \cos\varphi = \frac UI \cos\varphi.

QOST R 52002–2003 aktiv müqaviməti elektrik dövrəsinin və ya sxeminin passiv elektrik dövrəsindəki aktiv gücün dövrənin girişdəki cərəyanın kvadratına nisbətinə bərabər olan parametri kimi təyin edir .

Aktiv müqavimət elektrik dövrəsinin və ya onun hissəsinin elektrik enerjisinin digər növ enerjilərə çevirilməsi ilə şərtlənən müqavimətidir, məsələn, mexaniki enerjiyə (elektrik mühərrikləri), kimyəvi enerjiyə (elektroliz zamanı, batareyanın doldurulması), istilik enerjisinə,elektromaqnit şüalanmasına .

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Həmçinin bax
* Aktivliyin rentabelliyi

## İstinadlar
Cavid İsmayılov

**Cavid İsmayılov** () — 25.01.1978-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Naxçıvan Dövlət Universitetində Təsviri incəsənət və rəsmxət müəllimliyi ixtisası üzrə bakalavr (1999–2003) və Pedoqogika nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə magistr pilləsində təhsil almışdır (2003–2006). Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının (2010) və Naxçıvan MR Rəssamlar Birliyinin üzvüdür (2012). Haliyədə Naxçıvan Dövlət Universitetinin İncəsənət fakültəsinin dekanı vəzifəsində işləyir. Təsviri İncəsənət kafedrasının dosentidir. Həmin universitetin Memarlıq və təsviri incəsənət kafedrasında müəllim, baş müəllim (2010–2018), Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda İncəsənət kafedrasının müdiri vəzifələrində işləmişdir (2019–2020).

## Uğurları
Əsərləri ABŞ-da – oktyabr 2000-ci ildə "Western Sprinqs" Qadınlar Klubunda, Oktyabr-noyabrda Ford Xatirə Kitabxanasında, yanvar 2001-ci ildə Avrasiya Konfransında, apreldə Beynəlxalq Araşdırmalar, Təhsil Mərkəzində, PUC dərnəyinin iclasında, Nortwest İndiana Dünya Ticarət Şurasında, Perdue Universiteti Calumetdə və may ayında Təşəbbüskarlıq-Ticarət sərgisində nümayiş etdirilmişdir.

Naxçıvan Dövlət Universitetində (2004), Naxçıvan Rəssamlar Birliyində (2010, 2012), Türkiyə Cumhuriyyətinin Bolu şəhərində (2010) və Bakı şəhərində fərdi sərgilər keçirmişdir (2019). Naxçıvan MR Rəssamlar Birliyinin təşkil etdiyi "Naxçıvan — bəşəriyyətin beşiyi" I, II, III, IV və V Beynəlxlaq Rəsm Festivallarının iştirakçısıdır (2012, 2014, 2016, 2018, 2021).

Respublikamızda və xarici olkələrdə keçirilən bir çox qarışıq sərgilərdə və festivallarda iştirak etmişdir. O cümlədən: Türkiyənin Fırat Universiteti (2003), Qars-Qafqaz Universiteti (2006), İran İslam Respublikası gənc rəssamların festivalı (2007), Ərzurum festivalı (2009) və Malaziyada keçirilən sərgidə fəal iştirak etmişdir (2011). Naxçıvan Rəssamlar Birliyinin təşkil etdiyi "Naxçıvan-95" "Yurdumun rəngləri" festival-müsabiqəsində rəngkarlıq nominasiyası üzrə III yerin qalibi olmuşdur (2019).

Əsərləri ABŞ, Türkiyə, İran, Türkmənistan, Malaziya kimi xarici ölkələrdə, Naxçıvan şəhərində ki Heydər Əliyev Muzeyində, Naxçıvan Dövlət Rəsm Qalereyasında, Xatirə Muzeyində, Cəlil Məmmədquluzadənin Ev Muzeyində, Bakı şəhərində və bir çox şəxsi kolleksiyalarda qorunub saxlanılır.

## İstinadlar
Boomerang (Yaxın Şərq və Şimali Afrika)

**Bumeranq Avropa** - Yaxın Şərq və Afrika (əvvəllər **Boomerang HQ**) - uşaqların cizgi filmlərini yayımlayan Warner Bros. Afrika-ya məxsus bir uşaq kanalıdır. **Bumeranq Afrika** -  Afrikada yayımlanan və **Bumeranq MENA** - Yunanıstan və Kiprdən əlavə Yaxın Şərqdə və Şimali Afrikada yayımlanir.

## İstinadlar
Azərbaycan bələdiyyələrinin siyahısı

**Azərbaycan bələdiyyələrinin siyahısı** — Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə yaradılıb. İlk illərdə bələdiyyə sayı 2736 olsa da, bir neçə dəfə birləşdirilmə islahatları aparılaraq sayları 1605-ə endirilmişdir.

## Siyahı

## Bələdiyyələrdə siyasi partiyalar

## Mənbə
* 

### İstinadlar
Bakı bələdiyyələri

**Bakı bələdiyyələri** — Bakı şəhərinin ərazisində yerləşən bələdiyyələr.

## Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub. Hal-hazırda Bakıda 45 bələdiyyə var.

## Binəqədi rayonu

## Xətai rayonu

## Xəzər rayonu

## Qaradağ rayonu

## Nərimanov rayonu

## Nəsimi rayonu

## Nizami rayonu

## Pirallahı rayonu

## Sabunçu rayonu

## Səbail rayonu

## Suraxanı rayonu

## Yasamal rayonu

## Şəkillər

Biləcəri bələdiyyəsi 1.jpg|Biləcəri bələdiyyəsi
Biləcəri bələdiyyəsi 2.jpg|Biləcəri bələdiyyəsi
Biləcəri bələdiyyəsi 3.jpg|Biləcəri bələdiyyəsi
Building of Yasamal Rayon Municipality on 12 Jafar Jabbarly Street.jpg|Yasamal bələdiyyəsi


## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
Gəncə bələdiyyələri

**Gəncə bələdiyyələri** — Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr. 

Hal-hazırda Gəncədə 3 bələdiyyə fəaliyyət göstərir. Bunlarda 2-sinin sədri hakim Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü, 1-i isə bitərəfdir.

## Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.

## Siyahı

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
Kerəşenlər

**Kerəşenlər** və ya **kryaşenlər** (, ;  - xaç suyuna salınan və ya xristian olan) — Volqayanı və Ural bölgələrdə yaşayan tatar xalqının subetnik qrupu.

## Tarix

Kerəşenlərin mənşəyi mübahisəlidir. Akademik mənbələrin çoxluqunda onlar tatar xalqının tərkibi hissəsi kimi sayılır. Eyni zamanda onların bəziləri özlərini ayrı xalq kimi sayır.

Etnoqraflar və tarixçilər kerəşenlərin formalaşmasını XVI-XIX əsrlərdə həm könüllü, həm də zor şəkildə baş verən xristianlaşma ilə əlaqəndirir. Kerəşenlərin ilk dalğası Qazan və Həştərxan xanlıqların işğalından az sonrakı zor xristianlaşmalar nəticəsində baş verib. Halbuki, onların çoxu sonra İslama geri qayıdıb və beləliklə Xristianlıq o tatarlar arasında kiçik sıçrayış eləyib.

Kerəşenlərin daha davamlı mövcudluğu Rusiya İmperiyasının XVIII əsrdəki törətdiyi məscidlərin məhvi və müsəlmanların əzilməsi ilə bağlıdır. Anna İvanovna hökümranlığı zamanı çox sayda müsəlman zorla xristianlaşdırılıb. Yeni çevirənlər vergilərdən azad olunub, onlara bəzi imtiyazlar və yeni dinlərini öyrənmək üçün vəsaitlər verilib. Dini dəyişən tatarların çoxluğu bunu inanclarına görə yox, maddi və ya siyasi səbəblərə görə eləyib. Onların bir çoxu gizli şəkildə İslama ibadət etməyə davam edirdi. XIX əsrin sonunda artıq bir neçə mini İslama geri qayıdıb.

Xristianlaşmanın ayrı dalağaları kerəşenləri ayrı qruplara bölüb: XVI-XVII əsrlərdə xristianlaşmış qrup (köhnə xristianlaşmış taratlar - ) və XVIII əsrdə xristianlaşmış (yeni xristianlaşmış tatarlar - ). Dolayısıyla, beş qrup formalaşıb: Qazan tatar, yelabuj, molkeyevsk, çistopolsk və nağaybəklər.

## Mədəniyyət

XVI-XVII əsrlərdə kerəşenlərin təhsil imkanları az idi. Amma, XVIII əsrdə onlara verilən imtiyazlar ilə birlikdə, onlar üçün bir sıra tikilişlər aparılıb. O cümlədən, ilk dini dəyişənlər üçün tatar məktəbi 1863-cü ildə, ilk seminariya isə 1872-ci ildə təsis olunub.

## İstinadlar
Donetsk silsiləsi

**Donetsk silsiləsi** — Şərqi Avropa düzənliyinin cənubunda yerləşən bir yüksəklik. Ukrayna və Rusiya sərhədində yerləşir. "Donetsk silsiləsi" adı ilk dəfə 1827-ci ildə geologiyası tədqiqatçısı E. P. Kovalevskinin nəşrində istifadə olunur. Silsilənin ümumi sahəsi 23 min km², uzunluğu təqribən 370&nbsp;km, eni 160&nbsp;km-dir. Orta hündürlüyü 200 metrdən 300 metrə qədərdir, ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 366 metr yüksək olan Meçetnaya Maqila (Petrovskoye, Luqansk vilayəti) dağıdır.
## Formalaşma tarixi
Donetsk silsiləsi 1.5 milyard il əvvəl Pola vulkanının təsiri altında meydana gəlmişdir. Nəticədə yerin altından nəhəng təpələr qalxmış lakin  sonra vulkan səthə çıxmağa güc tapmadı, çöllər arasında yalnız bir təpəliklər meydana gəldi.

Şərq-cənub-şərqdən qərb-şimal-qərb istiqamətində 370&nbsp;km, eni 160&nbsp;km məsafədə uzanır. Eni 160&nbsp;km çatır. Qərbdə eni 120&nbsp;km-dir. Qərbdə ən yüksək hündürlüyü hazırda dəniz səviyyəsindən 367 metrdir.

Qədimdə hələ silsilə formalaşmamışdan öncə böyük laqun olan bataqlıqlaşmış ərazidən ibarət idi. Buna görə Donbassda böyük kömür ehtiyatları var.

Hercin dövründə, təxminən 150 milyon il davam edən yeraltı fəaliyyəti nəhayət  bir qatlanmış dağ qurululu silsiləsi halında meydana çıxmışdır.

## İqlimi
İqlimi quru küləklərlə müşahidə olunur və quru kontinentaldır. Asiyadan və Aşağı Volqa çöllərindən gələn axın kütlələri qışda aşağı soyuq temperaturlara, yay istisində quru isti küləklər isə quraqlığa səbəb olur.

Yanvarın orta temperaturu −4&nbsp;°C -6&nbsp;°C, iyul +21&nbsp;°C +23&nbsp;°C-dir. Yağış 450 ilə 550&nbsp;mm arasında dəyişir. Ətrafdakı ərazilərlə müqayisədə dumanlı və qar örtüyü olan günlərin sayı daha çoxdur. Yağıntı çox, orta temperatur bir qədər aşağıdır. Şaquli zonallıq müşahidə olunur.
## Faunası
Faunası çöl və meşə-çöl formaları ilə təmsil olunur. Heyvanlar aləminə 150-dən çox növ həşərat və 200 növ onurğalı daxildir. Onlardan 15-i Ukraynanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.

Müxtəlif ov faunasına sahibdir. Sığın, çöl donuzu, maral, boz dovşan, tülkü, canavar, çox sayda quş və s.

## İstinadlar
Triqlav Gölləri vadisi

**Triqlav Gölləri vadisi** () — Sloveniya ərazisində dağlıq vadi. Vadi Yulian Alpları ərazisində, ölkənin şimal-qərbində yerləşir. Triqlav vadisi Ticariça və Zelnariça, eləcə də cənub-qərbdən Triqlav dağı ilə əhatələnib. Vadinin digər adı *Yeddi göllər vadisidir* (*Dolina sedmerih jezer*). Əslində vadidə on göl var. Vadi əsasən meşə qurşağından yuxarıdakı əraziləri əhatə edir. Alp çəmənlikləri zonası həm də daşlıq relyefi ilə də diqqəti cəlb edir. Bu səbəbli vadini bəzən Daş Vadisi dəniz adlandırırlar (*Долина камнитега моря*).

## Gölləri
Vadinin ən aşağıda yerləşən gölü — Qara göldür (*Črno jezero*). Göl dəniz səviyyəsindən 1 294 metr yüksəklikdə yerləşir. Bu ərazidə alp dağları üçün endemik olan alp tritonu geniş yayılıb. 1676 metr yüksəklikdə İkili göl yerləşir. Göllər bir-biri ilə əlaqəlidir (*Двойное озеро*). Dəniz səviyyəsindən 1838 metr yüksəklikdə Böyük göl yerləşir (*Veliko jezero*) və ya Böyrək gölü. Gölün forması böyrəyi xatırladır. Bu göl vadinin ən böyük və həm də ən dərin gölüdür. Bölgənin ən yüksəkdə yerləşən gölü Podstene gölüdür (*Jezero v Podstenju*). Göl dəniz səviyyəsindən 1993 metr yüksəklikdə yerləşir.

## Triqlav Milli Parkı
Triqlav Gölləri dərəsinində qoruma bölgəsi yaratmaq fikri ilk dəfə 1906 və ya 1908-ci ildə seysmoloq Albin Belar tərəfindən irəli sürülmüşdür. Amma bu təklif qəbul olunmamışdır, çünki qanun hər hansı təbiət ərazisinə girişin məhdudlanmasını qadağan edirdi. Triqlav Milli Parkı adı ilk dəfə 1926-cı ildə Fran Yesenko tərəfindən səsləndirilmişdir. 1981-ci ildə Triqlav Milli Parkı rəsmi olaraq qurulmuş və müasirləşdirilmişdir. Milli parkın sahəsi 838 km2 olmuşdur. 2010-cu ildə park ərazisinə Tolmin təpələri də əlavə olunmuşdur. Hazırda Triqlav Milli Parkının sahəsi 880 km2-dir (Sloveniya ərazisinin 4 %-i).

## İsyinadlar
Vrşiç aşırımı

**Vrşiç** (, , ) – Sloveniyanın şimal-qərbində yerləşən dağ aşırımı. Hündürlüyü 1611 metr olan aşırım Yuli Alplarında yerləşir. Aşırım həm Sloveniyanın, həm də Yuli Alplarının ən hündür aşırımıdır. Aşırım Yuxarı Karniolanı Trenta vadisi vasitəsilə Sloveniya Primoresini birləşdirir. Aşırımdan keçən tarixən *Rus yolu* kimi tanınır (*Ruska cesta*). Məhs bu yolun çəkilişində rus əsrlərindən istifadə edilmişdir. Hərbi məqsədlə çəkilən bu yol sonradan ticarət məqsədilə istifadə olundu. Hal-hazırda aşırım daha çox turist marşrutu kimi populyardır.

## Etimologiyası
Aşırımın adı sloven dilində *vršič* — "kiçik zirvə" və qısaldılmış formada *vrh* "zirvə" deməkdir. Ad ilk öncə Vrşiç zirvəsinə aid edilirdi (1738 m). Zirvə aşırımdan 200 metr şərqdə yerləşir.

## Turizm
Vrşiç aşırımından ətrafda olan zirvələrə bir çox yol mövcuddur: Moystrovka (2322 m), Böyük Moystrovka (2366 m), Planyu (2453 m), Stna Glav (2087 m) və s. Aşırımda bir neçə dağ evi yerləşir: *Erjavčeva koča (*1515 m), *Tičarjev dom* (1620 m), *Poštarska koča* (1725 m) və s. Qış aylarında aşırımdan keçən yolun yuxarı hissələri bağlı olur. Yol oktyabrın sonundan may ayının əvvəlinə kimi bağlı qala bilir.

Aşırımdan keçən yolun yaxınlığında rus provslav kilsəsi var. Kilsə yol çəkilişində həlak olmuş əsirlərin xatirəsini yad etmək üçün inşa edilmiş. 1916-cı ilin mart ayında qar uçqunu zamanı 400 nəfər rus əsiri həlak olmuşdur. Yol kənarında həm də tanınmış alpinist və yazıçı Yulius Kudjinin heykəli ucaldılıb.

## İstinadlar
Bonapartlar

**Bonapartlar** (fr. Bonaparte, ital. uonaparte) – fransız imperatorları sülaləsi

## Tarixi
Əsasını 1804–1814 və 1815-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş I Napoleon qoymuşdur. 1852-ci ildə III Napoleon Bonapartın hakimiyyətini bərpa etmişdir. I Napoleon, Lüsyen Bonapart istisna olmaqla bütün qardaşlarını fransız ordusunun işğal etdiyi və ya fransız işğalları nəticəsində yeni yaranmış dövlətlərə başçı təyin etmişdi: Jozef Bonapart (1768–1844) Neapol kralı və İspaniya kralı; Lui Bonapart (1778–1846) Hollandiya kralı; Jerom Bonapart (1784–1860) – Vestfaliya kralı olmuşdur. I Napoleonun bacıları: Eliza (1777–1820) – Lukka və Pyombino şahzadəsi, Toskana böyük hersoginyası; Polina (1780–1825) – Quastal hersoginyası (İtaliyada) 1806 ildən; Karolina (1782–1839), marşal Müratın (1808–1815-ci illərdə Neapol kralı) arvadı. I Napoleonun Mariya Luiza ilə nikahından olan oğlu, tərəfdarlarının II Napoleon adlandırdıqları Fransua Şarl Jozef Bonapart (1811–1832) Reyxştadt hersoqu olmuş, 1814-cü ildən babası Avstriya imperatoru I Fransın sarayında yaşamışdır; siyasi rol oynamamışdır. I Napoleonun qardaşı oğlu Lui Napoleon Bonapart (1808–1873) 1848-cü ilin dekabrında Fransa respublikasının prezidenti, 1852-ci ilin dekabrında III Napoleon adı ilə Fransa imperatoru olmuşdur. 1870-ci il 4 sentyabr inqilabı nəticəsində III Napoleon taxtdan salınmış və Bonapartlar sülaləsinin hakimiyyətinə son qoyulmuşdur.

## İstinadlar