open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Everything I Know About Love

***Everything I Know About Love*** — İslandiya müğənnisi Leyveyin debüt studiya albomu. 26 avqust 2022-ci ildə "AWAL" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Optimist

***Optimist*** — ABŞ müğənnisi Finneasın debüt studiya albomu. 15 oktyabr 2021-ci ildə "OYOY" və "Interscope Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Blood Harmony

***Blood Harmony*** — ABŞ müğənnisi Finneasın debüt minialbomu. 4 oktyabr 2019-cu ildə "OYOY" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Jubilee

***Jubilee*** — ABŞ alternativ pop qrupu -in üçüncü studiya albomu. 4 iyun 2021-ci ildə "Dead Oceans" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Salad Days

***Salad Days*** — Kanada müğənnisi Mak Demarkonun ikinci studiya albomu. 1 aprel 2014-cü ildə "Captured Tracks" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Masterpiece

***Masterpiece*** — ABŞ musiqi qrupu Big Thief-in debüt studiya albomu. 27 may 2016-cı ildə Saddle Creek Records tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Samuel Kolman

**Samuel Kolman -** (4 mart 1832 - 26 mart 1920) Amerikalı rəssam.

## Həyatı
Kolman Portlend şəhərində anadan olub. O , uşaq olarkən ailəsi ilə bərabər Nyu Yorka köçüblər. Atası burada kitab mağazası açıb. Kolmanın *Hudson River* məktəbində qısa müddətli rəssamlıq təhsili alıb. İlk əl işlərini 1850-ci ildə *Milli Dizayn Akademiyasında* sərgiləyib.    

## Karyerası
1854-cü ildə Nyu-Yorkda öz studiyasını açıb. 1862-ci ildə verilən tam üzvlüklə Milli Akademiyanın müxbir üzvü seçilib. 

1860-cı illərdə Kolman Nyu-Yorkun *İrvinqton* şəhərində yaşayırdı. Kənddə yaşadığı müddətdə kənd mənzərələrini əks etdirən bir sıra rəsmlər çəkib.

Müharibədən sonra o , akvarel rəsmlər çəkib.  1866-cı ildə yaradılan   Amerika Akvarel Cəmiyyətinin yaradıcılarından biri Kolman olub. O, 1867-ci ildən 1871-ci ilə qədər burada direktor olub. O, “Təbiətin Harmonik Birliyi” və “Mütənasib Forma” adlı 2 kitab yazıb.

Kolman 1920-ci ildə Nyu-Yorkda vəfat edib.

## Həmçinin bax

* Con Viliam 
* Ceyms Merit Ayves 

## Xarici keçidlər

* 
* American paradise : the world of the Hudson River school / introduction by John K. Howa

## İstinadlar
Nigar Mirzəliyeva

**Nigar Mirzəliyeva** () — Azərbaycanlı peşəkar qadın futbolçu. "Hamburger SV" və Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli yığmasının müdafiəçisi

## İlkin illəri
Nigar Mirzəliyeva 28 aprel 2002-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. 
Nigar Mirzəliyeva, 2012-ci ildə Mingəçevirdə məşqlərə başlayıb.  Baş Məşqçisi İlqar Hüseynov idi.  O, doqquz yaşında olarkən “Bakcell” ilə futbol” proqramı çərçivəsində bir neçə ay “Mançester Yunayted”in akademiyasında təlim məşq proqramında iştirak edib. Çox keçmədən — 2017-ci ildə Nigar Mirzəliyeva AFFA-nın Akademiyasında təhsil almağa başlayıb. 
## Peşəkar karyerası
Müdafiəçidir. 
2018-2019-cu ildə Balakənin "Balxurma" klubunda çıxış edib. 2019—2020-ci illərdə isə, Şəkinin "Marxal" klubunda çıxış edib. Bu dövrdən sonra karyerasına legioner olaraq davam edib. 

2021-ci oldə Kazanın “Rubin” klubunda çıxış edib.  Martın 14-də Super Liqada ilk rəsmi oyununu "Çertanovo Moskva" klubuna qarşı keçirdi. Ümumən "Rubin" klubunda 47 dəfə liqada 1 dəfə isə kubok oyununda iştirak etmişdir. 

2022-ci ildə isə Rusiyanın “Zenit” klubu ilə ikiillik müqavilə imzalayıb.

2025-ci ildə Qadın futbolçular arasında Rusiya Superliqasında 10-cu turun rəmzi komandasında yer alıb

## Milli Karyerası
2017-ci ildə Azərbaycanın gənclər yığmasına dəvət alıb. Millinin U17, U19 komandalarında oynayıb. 
2020-ci ildə əsas milli komandada debüt edib.

### Oyunların Xronologiyası

## İstinadlar
Əlçatmaz Ada Sufərəsi

**Əlçatmaz ada sufərəsi** () — Rallidae ailəsinə aid kiçik bir quş növüdür. Atlantik okeanının təcrid olunmuş cənubundakı Tristan arxipelaqının Əlçatmaz adasına endemik olan bu quş, dünyada mövcud olan ən kiçik uça bilməyən quşdur. Növ rəsmi olaraq 1923-cü ildə həkim Persi Lou tərəfindən təsvir edilmişdi, lakin ilk dəfə 50 il əvvəl elm adamlarının diqqətini cəlb etmişdi. Əlçatmaz ada sufərəsinin taksonomik yaxınlıqları və mənşəyi uzun müddətdir davam edən sirr idi; 2018-ci ildə onun ən yaxın qohumu Cənubi Amerika nöqtə-qanadlı çəyirtkə (Porzana spiloptera) kimi müəyyən edildi və hər iki növün Laterallus cinsinə ən yaxşı şəkildə təsnif olunduğuna qərar verildi.

Əlçatmaz ada sufərəsi qəhvəyi lələklərə, qara dimdiyə və ayaqlara malikdir və böyüklərin qırmızı gözləri var. O, əlçatmaz adada, çimərliklərdən tutmuş mərkəzi yaylaya qədər əksər yaşayış yerlərini tutur, müxtəlif kiçik onurğasızlarla və həmçinin bəzi bitki maddələri ilə qidalanır. Cütlər ərazi və monoqamdır, hər iki valideyn yumurtaları inkubasiya etmək və balalarını böyütmək üçün məsuliyyət daşıyır. Kiçik bir adada yüksək sıxlıqda yaşamaq üçün uyğunlaşmaları aşağı əsas metabolik dərəcələri, kiçik debriyaj ölçülərini və uçuşsuzluğu əhatə edir.

Bir çox digər okean adalarından fərqli olaraq, Əlçatmaz Ada, bir çox digər uça bilməyən quşların, xüsusən də uça bilməyən sufərələrinin nəsli kəsildiyi halda, bu növün çiçəklənməsinə imkan verən yırtıcılardan azad olaraq qaldı. Bununla belə, bu növ siçovul və ya pişik kimi məməli yırtıcıların təsadüfən yeridilməsi ilə təhlükə altına düşəcək tək kiçik populyasiyasına görə Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi (IUCN) tərəfindən həssas sayılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adəm Günəş

**Adəm Günəş**(;) — Türkiyənin tanınmış yazıçısı, pedaqoqu. 1969-cu ildə Ankarada anadan olub. Rotterdam Universitetinin Pedaqogika fakültəsini bitirib. Onun 22 türk, 2 ingilis dilində çap olunmuş əsəri var. Adəm Günəş, Türkiyədə ən çox kitabları satılan 16-cı yazardır.

## Əsərləri
### Türk dilində yazılan əsərləri
# Tatil Sürecinde Çocuk Eğitimi (2012)
# Çocukluk Sırrı (2012)
# Çocuk Deyip Geçmeyin (2013)
# Doğal Ebeveynlik (2013)
# Güvenli Bağlanma (2014)
# Çocuk Eğitiminde Doğru Bilinen Yanlışlar (2014)
# Annelik Sanatı (2014)
# 7-14 Yaş Dönemi Çocuk Eğitiminde 100 Temel Kural (2015)
# 0-6 Yaş Dönemi Çocuk Eğitiminde 100 Temel Kural (2015)
# Çocuk Eğitiminde 100 Temel Kural (2015)
# Mahremiyet Eğitimi (2015)
# Aile İle Bağlanma (2016)
# Adım Adım Cinsel Eğitim (2016)
# Cezasız Eğitim (2017)
# Rahat Bırakın Beni (2017)
# Bilmezsen Korkarsın Tabi (2017)
# Çocuk Neyi Neden Yapar-2 (2018)
# Çocuk Neyi Neden Yapar-1 (2018)
# Pozitif İletişim (2018)
# Cezasız Eğitim-2 / Edinerek Öğrenme (2018)
# Bırak ve Rahatla (2019)
# Ergenlik Döneminde 100 Temel Kural

### İngilis dilində yazılan əsərləri
# The Wonder Of Childhood (2012)
# The Education Of Privacy Children (2014)

## İstinadlar
Dnepr Dövlət Tibb Universiteti

**Dnepr Dövlət Tibb Universiteti** () — Ukraynanın ən qədim ali təhsil müəssisələrindən biri.

## Tarixi
Universitet 1916-cı il sentyabrın 15-də Yekaterinoslav Ali Qadın Kursları bazasında yaradılıb. 1920-ci ildə institut dövlət akademiyası statusu alıb, 1994-cü ildə Ukraynanın Dnepropetrovsk Dövlət Tibb Akademiyasına (DSMA), 2015-ci ildə isə “Ukrayna Səhiyyə Nazirliyinin Dnepropetrovsk Tibb Akademiyası” Dövlət Təşkilatına çevrilib. 2021-ci il martın 16-da Ukrayna hökuməti Ukrayna Səhiyyə Nazirliyinin 473 saylı əmri ilə qurumun adının Dnepr Dövlət Tibb Universiteti adlandırılmasına göstəriş verib.

Hazırda universitetin rektoru Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, professor Tetyana Pertsevadır.

## İstinadlar
Ali şüur

**Ali şüur** və ya **genişlənmiş şüur** — müəyyən şüur vəziyyətini və ya şəxsi inkişafı etiketləmək üçün müxtəlif yollarla istifadə olunan bir termin.  Bu, mənlik anlayışı və ya eqo məhdudiyyətlərindən qurtulma vəziyyətini, eləcə də təcrid olunmuş mənlik ilə dünya və ya tanrı arasında qəbul edilən ayrılığın aşıldığı mistik təcrübə vəziyyətini təsvir etmək üçün istifadə edilə bilər. Bu, həmçinin artan ayıqlıq və ya yeni bir perspektivə oyanma vəziyyətinə də aid ola bilər. Bu konsepsiya qədim köklərə, təcrübələrə və texnikalara malik olsa da, "Nyu-eyc" hərəkatı da daxil olmaqla, müasir populyar spiritualizmdə mərkəzi anlayış kimi əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirilmişdir.

## Fəlsəfəsi
### Fixte
Yohann Qotlib Fixte (1762–1814) İmmanuel Kantın nəzəri və etik yazılarından inkişaf edən Almaniya idealizminin qurucu simalarından biri idi. Onun fəlsəfəsi Kantın ideyaları ilə alman idealisti Georq Vilhelm Fridrix Hegelin fikirləri arasında körpü təşkil edir.

Fixte sonlu və ya empirik eqonu saf və ya sonsuz eqodan fərqləndirdi. Bu "saf eqo"nun fəaliyyətini "ali intuisiya"nı aşkar edə bilər. Maykl Vaytmanın fikrinə görə, Fixtenin fəlsəfi sistemi "şərq mistik təlimlərinin diqqətəlayiq qərbsayağı tərtibatıdır".

### Şopenhauer
1812-ci ildə Artur Şopenhauer "daha yaxşı şüur" terminindən istifadə etməyə başlamışdı. Bu şüur "bütün təcrübədən və beləliklə, həm nəzəri, həm də praktiki (instinkt) bütün səbəblərdən kənarda yatan" şüurdur.

Yasuo Kamataya görə, Şopenhauerin "daha yaxşı şüur" ideyası öz mənşəyini Fixtenin "ali şüur" və ya "daha yüksək intuisiya" ideyasında tapır, həm də Şellinqin "intellektual intuisiya" anlayışına bənzəyir. Şopenhauerin özünün fikrinə görə, onun "daha yaxşı şüur" anlayışı Şellinqin "intellektual intuisiya" anlayışından fərqli idi, çünki Şellinqin konsepsiyası anlayışın intellektual inkişafını tələb edirdi, "daha yaxşı şüur" konsepsiyası isə "idrakla heç bir əlaqəsi olmayan bəsirət parıltısı kimi" idi.

## Koqnitiv elm
Gerald Edelman ali şüuru və ya "ikinci dərəcəli şüur"u qavrayış və emosiyaları özündə birləşdirən sadə şüur kimi təyin olunan "birinci dərəcəli şüur"dan fərqləndirir. Ali şüur, əksinə, "şüurlu olmağın şüurunda olmaq qabiliyyətini özündə daşıyır" və "düşünən subyekt tərəfindən öz hərəkətlərini və emosiyalarını tanımağa imkan verir". Ali şüur minimal səviyyədə semantik qabiliyyət tələb edir və "ən inkişaf etmiş formada dil qabiliyyətini və ya bütün simvollar sistemini və qrammatikanı mənimsəməyi tələb edir".

## Həmçinin bax
* Çakra
* Monizm

## Mənbə
### İstinadlar

### İstinad edilən əsərlər

* .
* 
* 
* .
* 
* 
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* 
* .
* .
* .
* .
* 
* 
* .
* .
* .

## Əlavə ədəbiyyat

* .
* .
* 
* 
*  
* .
*
* .
* .
*
* .
Con Bennett Fenn

**Con Bennett Fenn** (ing. John Bennett Fenn, ) — amerikalı analitik kimyaçı, professor, 2002-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı. Bioloji makromolekulların öyrənilməsi üçün kütləvi spektrometrik metodun, xüsusən də elektrosprey metodunun işlənib hazırlanmasına görə.
C. Fenn Nobel mükafatı aldığı mövzu üzərində işləməyə başlarkən artıq onun 70 yaşı var idi. Bioloji molekulların tədqiqində elektrospreyin istifadəsi, mürəkkəb farmakoloji birləşmələrin sınaqdan keçirilməsi üçün geniş istifadə edilmişdir.
ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (2003 il).

## Bioqrafiya və karyerası
Con Fenn 15 iyun 1917-ci ildə Nyu-Yorkda anadan olub. Yeniyetmə ikən valideynləri ilə birlikdə Kentukki ştatının Berea şəhərinə köçdü və burada Berea Kollecində təhsil alıb bitirdi.
1940-cı ildə Yel Universitetində kimya üzrə doktorluq dərəcəsi alıb, onun dissertasiyası 45 səhifə və cəmi üç nəsrdən ibarət olub.
Daha sonra 1952-ci ildə C. Fenn Prinston Universitetinə, Dəniz Tədqiqatları İdarəsi tərəfindən maliyyələşdirilən reaktiv hərəkət tədqiqatlarına dəstək proqramı olan SQUID Layihəsinin direktoru kimi köçdü. Bu dövrdə Fenn öz işinə indi kimyəvi fizika tədqiqatlarında geniş istifadə olunan səsdən sürətli atom və molekulyar şüaların mənbələrini inkişaf etdirməyə başladı. Squid layihəsi üzərində işlədikdən sonra Fenn 1967-ci ildə Yel Universitetinə qayıtdı.1962-ci ildən təqaüdə çıxmalı olan C. Fenn 1987-ci ilə qədər Yel Universitetində çalışdı. Bununla belə, C. Fenn yaş ayrı-seçkiliyinə müqavimət göstərərək universitetdə qaldı və daha kiçik bir laboratoriyada işini davam etdirməyə başladı. Məhz bu zamanlar o, 2002-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatı aldığı layihə üzərində işləməyə başlamışdı. "Bioloji makromolekulların identifikasiyası və quruluş təhlili metodlarını təkmilləşdirdiklərinə görə bioloji makromolekulların kütlə spektrometrik analizləri üçün yumşaq desorbsiya ionlaşma metodlarını təkmilləşdirdiklərinə görə" Koyçi Tanaka (Yaponiya) ilə birlikdə 2002-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görüldülər
Mükafat verildiyi zaman o, bu kateqoriyada ən yaşlı laureat idi ki, 2019-cu ilə qədər belə də qaldı.
Con Fenn 10 dekabr 2010-cu ildə Virciniya ştatında 93 yaşında vəfat edib.

## Şəxsi həyatı
C. Fenn aspiranturanın ikinci ilinin sonunda Marqaret Uilsonla evləndi. Onların birlikdə üç övladı oldu — iki qız və bir oğlu. Marqaret 1992-ci ildə Yeni Zelandiyada avtomobil qəzasında öldü. Fenn ikinci dəfə Frederica Mullen ilə evləndi.
Nobel mükafatını aldıqdan düz 8 il sonra Virciniya ştatının Riçmond şəhərində vəfat etmişdir. C. Fennin Frederica Mullendən, üç övladı, yeddi nəvəsi və on bir nəticəsi var idi: Anika Fenn Gilman, Nora Fenn Gilman, Dominic Braun, Aaron Hollouvey, Mişel Hollouvey, Damarion Hollouvey, Tayrell Hollouvey, Eloiza Uittington, Cey Si Lesli, Manon Lesli və Dino Steinberg.

## Mükafatları
* Humboldt mükafatı (1982 il)
* Tomson medalı (2000 il)
* ABRF Mükafatı (2002 il)
* Kimya üzrə Nobel Mükafatı (2002 il)
* Uilbur Cross medalı (2003 il)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Din dəyişdirmə

**Din dəyişdirmə** — müəyyən dini konfessiya ilə eyniləşdirilən bir sıra inancların başqalarını istisna edərək qəbul edilməsi. Beləliklə, "dindəyişdirmə" bir konfessiyaya bağlılığın tərk edilməsini və digər konfessiyaya bağlılığın qəbul edilməsini təsvir edir. Bu, eyni din daxilində bir konfessiyadan digərinə ola bilər. Məsələn, dini etiqadın protestant xristianlıqdan Roma katolisizminə və ya sünni islamdan şiə islama dəyişdirilməsi. Bəzi hallarda din dəyişdirmə "dini kimliyin transformasiyasını qeyd edir və xüsusi rituallarla simvollaşdırılır".

İnsanlar müxtəlif səbəblərə görə dinlərini dəyişdirə bilərlər. Bunlara inancların dəyişməsi səbəbindən azad seçim yolu ilə aktiv din dəyişdirmə, ikinci dərəcəli din dəyişdirmə, ölüm yatağında din dəyişdirmə, rahatlıq üçün din dəyişdirmə, evlilikdə din dəyişdirmə və məcburi din dəyişdirmə daxildir.

Prozelitizm başqa bir dinə və ya inanc sisteminə mənsub olan başqa bir şəxsi inandırmaq cəhdidir. Mürtəd bir din və ya məzhəbin üzvləri tərəfindən həmin din və ya konfessiyanı tərk etmiş birinə istinad etmək üçün istifadə edilən termindir.

## Həmçinin bax

* İnkvizisiya
* Səfəvilərin əhalini şiələşdirməsi

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Barker, Eileen *[[:en:The_Making_of_a_Moonie:_Choice_or_Brainwashing?|The Making of a Moonie: Choice or Brainwashing?]]* (1984)
* Barrett, D. V. *The New Believers: A survey of sects, cults and alternative religions* (2001) UK, Cassell & Co 
* Buckser, A. S. and S. D. Glazier. eds. *The Anthropology of Religious Conversion* Rowman and Littlefield, 2003
* Cooper, Richard S. "The Assessment and Collection of Kharaj Tax in Medieval Egypt" *Journal of the American Oriental Society*, Vol. 96, No. 3. (Jul–Sep., 1976), pp.&nbsp;365–382.
* Curtin, Phillip D. *Cross-Cultural Trade in World History*. Cambridge University Press, 1984.
* Hoiberg, Dale, and Indu Ramachandran. *Students' Britannica India*. Popular Prakashan, 2000.
* Idris, Gaefar, *Sheikh*. *The Process of Islamization*. Plainfield, Ind.: Muslim Students' Association of the U.S. and Canada, 1977. vi, 20 p. Without ISBN
* James, William, The varieties of religious experience: a study in human nature. Being the Gifford lectures on natural religion delivered at Edinburgh in 1901–1902; Longmans, Green & Co, New York (1902)
* Morris, Harold C., and Lin M. Morris. "Power and purpose: Correlates to conversion." Psychology: A Journal of Human Behavior, Vol 15(4), Nov–Dec 1978, 15–22.
* Rambo, Lewis R. *Understanding Religious Conversion*. Yale University Press, 1993.
* Rambo, Lewis R., & Farhadian, Charles. *Oxford Handbook of Religious Conversion*. Oxford University Press, 2014.
* Ramstedt, Martin. *Hinduism in Modern Indonesia: A Minority Religion Between Local, National, and Global Interests*. Routledge, 2004.
* Rawat, Ajay S. *StudentMan and Forests: The Khatta and Gujjar Settlements of Sub-Himalayan Tarai*. Indus Publishing, 1993.
* 
* 
*
Semantika

**Semantika** — linqvistik mənanın öyrənilməsi. Bu, mənanın nə olduğunu, sözlərin mənasını necə aldığını və mürəkkəb ifadənin mənasının onun hissələrinə necə bağlı olduğunu tədqiq edir. Bu prosesin bir hissəsi hiss və istinad arasındakı fərqi əhatə edir. Hiss ifadə ilə əlaqəli fikir və anlayışlarla verilir, istinad isə ifadənin işarə etdiyi obyektdir. Semantika qrammatik cəhətdən düzgün cümlələr yaratmağı diktə edən qaydaları öyrənən sintaksis və insanların ünsiyyətdə dildən necə istifadə etdiyini araşdıran praqmatika ilə ziddiyyət təşkil edir.

Semantik hadisələrin öyrənilməsi antik dövrdə başlamış, lakin XIX əsrə qədər müstəqil tədqiqat sahəsi kimi tanınmamışdır. Semantika formal məntiq, informatika və psixologiya sahələrinə aiddir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Etno-dini qrup

**Etno-dini qrup** — ümumi dini və etnik mənşəyə görə birləşən insanların qruplaşması.

Bundan əlavə, etno-dini qrup termini etno-regional və etno-linqvistik qruplarla birlikdə etnik mənsubiyyətin alt kateqoriyasıdır, ortaq mədəniyyətə və əcdadlara inancın sübutu kimi istifadə olunur.

Daha dar mənada onlar dini və etnik ənənələri tarixən bağlı olan qrupları nəzərdə tuturlar.

## Xüsusiyyətlər
Etno-dini qrupun xüsusiyyətləri kimi müəyyən edilən elementlər "sosial xarakter, tarixi təcrübə və teoloji inanclardır".

İcmanın bağlanması xüsusi olaraq icma üçün nəzərdə tutulan və etno-dini icmanı hər hansı digər qrupdan fərqləndirən ciddi endoqamiya vasitəsilə baş verir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* Yang, F. and Ebaugh, H. R. (2001), Religion and Ethnicity Among New Immigrants: The Impact of Majority/Minority Status in Home and Host Countries  . Journal for the Scientific Study of Religion, 40: 367–378. doi:10.1111/0021-8294.00063
* Phillip E. Hammond and Kee Warner, Religion and Ethnicity in Late-Twentieth-Century America , The Annals of the American Academy of Political and Social, Vol. 527, Religion in the Nineties (May, 1993), pp.&nbsp;55–66
* 
* 

## Xarici keçidlər
Avtoseqreqasiya

**Avtoseqreqasiya** və ya **öz-özünə seqreqasiya** — dini, etnik və ya irqi qrupun bir ölkədəki digər qruplardan təbii olaraq qrupun özü tərəfindən ayrılması. Bu, adətən müxtəlif etnik, irqi və ya dini qruplar arasında sosial qarşılıqlı əlaqənin azalması ilə nəticələnir, sosial təcrid forması kimi təsnif edilir.

Avtoseqreqasiya yolu ilə ayrı-ayrı qrupun üzvləri öz xidmətlərini yarada, öz adət və ənənələrini qoruya bilərlər. Məsələn, dünyanın təmasda olmayan bəzi xalqları qlobal miqyasda inteqrasiya olunmuş insan əhalisinin qalan hissəsi ilə əlaqə saxlamamağa üstünlük vermişlər. Ehtiyatda və təcriddə qalmaqla onlar öz mədəniyyətlərini seçdikləri və ətraf dövlətlər onları qoruduğu müddətcə toxunulmaz şəkildə qoruya bilər.

## Etnik kommunalizm
Avtoseqreqasiya və ümumiyyətlə seqreqasiya adətən müxtəlif etnik, irqi və ya dini qruplar arasında millətlərarası zorakılığa səbəb olur. Bunun misalları bütün dünyada etnik və ya dini müxtəliflik dərəcəsi olan yerlərdə müşahidə olunur. Bunun məşhur nümunələri İraqda sünnilər və şiələr arasında məzhəb qarşıdurması, Şimali İrlandiya konflikti,Cənubi Asiya və Afrikada, xüsusən də Hindistan və Nigeriyadadini motivli iğtişaşlardır.

## Həmçinin bax
* Endoqamiya

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *[[:en:The_Shame_of_the_Nation|The Shame of the Nation: The Restoration of Apartheid Schooling in America]]*
Əcdad

**Əcdad** və ya **ata-baba** — valideyn və ya (rekursiv olaraq) bir antesedentin valideyni (yəni, baba, nənə, ulu baba, ulu nənə və s.). Əcdad "şəxsin törədiyi hər hansı bir şəxsdir. Qanunda bu, mülkün miras buraxıldığı şəxsdir".

Əgər biri digərinin əcdadıdırsa və ya ortaq əcdadı paylaşırsa, iki fərd genetik əlaqəyə malikdir. Təkamül nəzəriyyəsində təkamül əcdadı paylaşan növlərin ortaq mənşəli olduğu deyilir, lakin bu əcdad anlayışı bəzi bakteriyalara və üfüqi gen köçürmə qabiliyyətinə malik digər orqanizmlərə aid edilmir. Bəzi araşdırmalar göstərir ki, ortastatistik insanın kişi əcdadlarından iki dəfə çox qadın əcdadı var. Bu, keçmişdə poliginiya münasibətlərin və qadın hiperqamiyanın yayılması ilə bağlı ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* United States Census Bureau
Dini seqreqasiya

**Dini seqreqasiya** — insanların dinlərinə görə ayrılması. Termin ictimai hadisə kimi baş verən dini əsaslı seqreqasiya hallarına, eləcə də açıq və ya gizli formada baş tutmasından asılı olmayaraq qanunlardan irəli gələn seqreqasiya hallarına tətbiq edilmişdir.

Oxşar **dini aparteid** termini insanların dinlərinə, o cümlədən sosioloji hadisələrə görə ayrıldığı vəziyyətlər üçün də istifadə edilmişdir.

## Ölkələrə görə
### İran
Şiə islam 1979-cu ildə İran inqilabından bəri İranın dövlət dinidir. İudaizm, xristianlıq və zərdüştilik rəsmi olaraq tanınan və qanunla qorunan dini azlıqlar olsalar da, onlara dini təbliğ etmək və ya müsəlman iranlıların başqa dinlərə keçməsinə icazə verilmir.

Bəhai inancına mənsub olanlar kimi digər dini azlıqlar hökumət tərəfindən tanınmır və buna görə də öz dinlərinə etiqad etmək üçün heç bir qanuni müdafiə və ya konstitusiya hüququ yoxdur. Bəhai Hüquqları üzrə Müsəlman Şəbəkəsi bəhai tələbələrinin dinlərinə görə universitetdən qovulması halları barədə məlumat vermişdir. "*Times Higher Education*" qəzetinin məlumatına görə, bəhai pedaqoqlarından İran universitetlərində dərs demək üçün öz inanclarından əl çəkmələri tələb olunur.

### Malayziya
2015-ci ildə Malayziya hüquq müdafiəçisi Şəfiqə Osman Həmzə Malayziyada müxtəlif dinlərə qarşı aparteid siyasətlərinin tətbiqinin institutlaşdığını və geniş yayıldığını qeyd etmişdir. O, əlavə etmişdir ki, "Malayziyada yaşadıqlarımızın demək olar ki, aparteiddən heç bir fərqi yoxdur".

### Pakistan
İndiki dövrdə Pakistan rəsmi olaraq islam ölkəsidir və kimin müsəlman, kimin qeyri-müsəlman olmadığını müəyyən edir. Bu şərtlər altında əhmədi müsəlmanlar ölkənin qanunu ilə qeyri-müsəlman elan edilir və onlar öz inanclarını sərbəst şəkildə həyata keçirə bilməzlər. Onlara məscidlərini məscid adlandırmaq, əssalamu əleykum formasında insanlarla görüşmək qadağandır. Əhmədi müsəlmanlar Pakistan daxilində hökumətdən və hər hansı digər yüksək vəzifələrdən kənarlaşdırılır. Əhmədi müsəlmanlarının məktəb, kollec və universitetlərdən əhmədi müsəlman olduqlarına görə qovulması halları qeydə alınmışdır.

### Səudiyyə Ərəbistanı
1 mart 2004-cü ilə qədər Səudiyyə Ərəbistanı hökumətinin rəsmi internet saytında yəhudilərin ölkəyə girişinin qadağan edildiyi bildirilirdi, lakin bu təcrübə tətbiq edilməmişdir.

Məkkədə yalnız müsəlmanlara giriş icazəsi verilir, qeyri-müsəlmanlar isə içəri girə və ya oradan keçə bilməzlər. Qeyri-müsəlman olaraq Məkkəyə girməyə cəhd etmək cərimə kimi cəzalarla nəticələnə bilər. Qüyri-müsəlman olaraq Məkkədə olmaq deportasiya ilə nəticələnə bilər.

Mədinədə qeyri-müsəlmanların Əl-Məscid ən-Nəbəvinin yerləşdiyi Nəbəvi meydanına daxil olmasına icazə verilmir.

## Həmçinin bax
* Getto
* Zimmilər
* Millət (Osmanlı imperiyası)
* Kasta
* Devşirmə

## İstinadlar
Dini assimilyasiya

**Dini assimilyasiya** — çoxluğu təşkil edən və ya dominant mədəniyyətin dini təcrübə və inanclarının azlığı təşkil edən və ya tabe vəziyyətində olan mədəniyyət tərəfindən mənimsənilməsi. Bu, mədəni assimilyasiyanın mühüm formasıdır.

Dini assimilyasiya fərdlərin azlığı təşkil edən konfessiyasından dominant konfessiyaya dinidəyişdirməsini əhatə edir. Bu, həmçinin uşaqların dinini qəbul etmiş valideynləri tərəfindən dominant dinə indoktrinasiya olunmasını da əhatə edə bilər. Bununla belə, dini assimilyasiya dominant dini inanc sisteminin bir azlıq tərəfindən topdan qəbul edilməsini əhatə etməməlidir. Bu konsepsiya dominant mədəniyyətinkinə uyğun olaraq dini iştirak tezliyində dəyişiklikləri əhatə edəcək qədər genişdir. İmmiqrant qruplar arasında dini assimilyasiya dini inanc sistemlərində köklü dəyişikliklərdən daha çox bu cür kiçik dəyişiklikləri özündə birləşdirir.

Dil və milliyyət kimi mədəni assimilyasiyanın digər aspektlərindən kəskin fərqli olaraq, dominant mədəniyyətlər ümumiyyətlə immiqrantların dominant dini qəbul etmələrini gözləmirlər. Bəzi tədqiqatçılar, məsələn, Vill Herberq immiqrantların mədəniyyətin digər aspektlərində tam mədəni assimilyasiyadan sonra belə, adətən öz dini mənsubiyyətlərini qoruyub saxlayacaqlarına dair əbədi dini plüralizm tezisini irəli sürmüşdülər. &#x3A;Buna baxmayaraq, bəzi dominant mədəniyyətlər dini assimilyasiya üçün bəzi tədqiqatçılara görə, dini təqib formasına çata biləcək ifrat dərəcədə təzyiq göstərə bilərlər. Bu təzyiqlər mədəni assimilyasiyanın digər, daha cəlbedici formalarını, məsələn, sekulyar sosial klub fəaliyyətlərinə üzvlük kimi azlıqların dini ayinlərində iştiraka ciddi şəkildə müdaxilə edəcək qədər vaxt aparan və ictimai yerlərdə azlıqların dini inanclarının ifadəsini çəkindirməklə həyata keçirilə bilər.

## Həmçinin bax
* Dini eksklüzivizm
* Sinkretizm

## İstinadlar
Cəmiyyətdə əmək bölgüsü

***Cəmiyyətdə əmək bölgüsü*** () — Fransa sosioloqu Emil Durkhaymın 1893-cü ildə nəşr olunmuş doktorluq dissertasiyası. O, öz növbəsində Ogüst Kontdan təsirlənən fikirlərlə sosioloji nəzəriyyələrin və düşüncələrin inkişafında təsirli olmuşdur. Durkhaym mexaniki və üzvi olmaqla iki çox fərqli həmrəylik formasına və daha "ibtidai" cəmiyyətlərdən qabaqcıl sənaye cəmiyyətlərinə keçidə əsaslanan cəmiyyətlərdə sosial nizamın necə qorunduğunu təsvir etmişdir.

Durkhaym "ibtidai" bir cəmiyyətdə insanların eyni hərəkət, düşünmə və ortaq kollektiv şüurla mexaniki həmrəyliyin sosial nizamı qorumağa imkan verdiyini təklif etmişdir. Durkhaym belə bir cəmiyyətdə cinayətə normal sosial fakt kimi yanaşır, lakin o, cinayəti "kollektiv şüurun güclü və müəyyən edilmiş hallarını təhqir edən" bir hərəkət kimi qiymətləndirmişdir. Mexanik cəmiyyətdə sosial əlaqələr nisbətən homogen və zəif olduğuna görə ümumi şüur pozuntularına cavab vermək üçün qanun repressiv və cəzalandırıcı olmalıdır.

Qabaqcıl, sənayeli, kapitalist cəmiyyətdə mürəkkəb əmək bölgüsü sistemi insanların cəmiyyətdə ləyaqətinə görə bölüşdürülməsi və buna uyğun olaraq mükafatlandırılması deməkdir. Sosial bərabərsizlik ən azı cəmiyyətdə tam bərabərlik olduğu halda təbii bərabərsizliyi əks etdirir. Durkhaym cəmiyyətdə nizamı və ya üzvi həmrəyliyi qorumaq üçün iqtisadi tənzimləmə ilə yanaşı, əxlaqi tənzimləmənin də lazım olduğunu müdafiə edirdi. Əslində, bu tənzimləmə təbii formada əmək bölgüsünə cavab olaraq formalaşır və insanlara "öz fikir ayrılıqlarını sülh yolu ilə tərtib etməyə" imkan verir. Bu tip cəmiyyətdə qanun ifrat cəzalar verməkdənsə, bərpa etməyə çalışaraq cəzadan daha çox restitutiv olmalıdır.

Durkhaym düşünürdü ki, cəmiyyətin "ibtidai" cəmiyyətdən inkişafa keçidi böyük iğtişaşlar, böhranlar və anomiyalara səbəb ola bilər. Buna baxmayaraq, cəmiyyət "qabaqcıl" mərhələyə çatdıqdan sonra xeyli güclənir və inkişaf edir. Karl Marksdan fərqli olaraq, Durkhaym sənaye kapitalist əmək bölgüsündən yaranan hər hansı fərqli cəmiyyəti qabaqcadan görmürdü. O, konflikt, xaos və nizamsızlığı müasir cəmiyyət üçün patoloji fenomen hesab edirdi, Marks isə sinfi mübarizəyə vurğu edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* , hosted at the Internet Archive
*  – French version in the Internet Archive
* French edition full text
Özünüfəda

**Özünüfəda**, həmçinin **altruist intihar** — şəxsin başqalarını xilas etmək və ya onlara fayda vermək, qrupun rifahı və ya cəmiyyətin adət-ənənələrini və şərəfini qoruyub saxlamaq üçün öz həyatını qurban verməsi. Həmişə qəsdən həyata keçirilir. **Xeyirxah intihar** insanın daha böyük xeyir üçün öz həyatını fəda etməsini ifadə edir. Belə bir fədakarlıq müəyyən bir hərəkəti yerinə yetirmək üçün və ya cəmiyyətdə təbii tarazlığı saxlamaq üçün edilə bilər.

Emil Durkhaym özünün "*[[İntihar (Durkheymin kitabı)|İntihar: Sosiologiyada tədqiqat]]*" kitabında altruist intiharı cəmiyyətlə ifrat inteqrasiyanın məhsulu kimi görmüşdür. Kitabında real həyat nümunələri arasında "ailəsi/ictimaiyyəti/ölkəsi uğrunda döyüşə getməyi seçən əsgər" daxildir. Bununla belə, bu cür kateqoriyalaşdırma mübahisəli olaraq qalmışdır, çünki bu cür hərəkətlərin cəsarətini aşağı salırdı. Durkhayma görə, altruist intihar eqoist intihar, fatalist intihar və anomik intiharla ziddiyyət təşkil edir.

Bunun əksinə olaraq, bir dövlətin gücü ilə törədilən "qurban" yevgenika və ya kütləvi qətl adlandırılır, lakin başqa bir şəkildə "məcburi əhali məhdudiyyətləri" və ya "əhali nəzarəti" kimi adlandırıla bilər.

## Etiraz forması kimi

### Tibetdə
2022-ci ilin may ayına olan məlumata görə, 160 rahib, rahibə və adi insan Tibetdə özünü yandırmışdır. Bu, 27 fevral 2009-cu il tarixində Kirtidən olan gənc rahib Tapey tərəfindən etiraz olaraq özünü yandırmışdır. Tibet üçün Beynəlxalq Kampaniyaya (İKT) görə, "Çin polisi sağ qalan özünü yandıranları döymüş, güllələmiş, təcrid etmiş və yoxa çıxarmışdır".

### Tunisdə
Tarık Tayib Məhəmməd Buəzizi 17 dekabr 2010-cu ildə Tunisin Sidi-Bu-Zid şəhərində özünü yandıran tunisli küçə satıcısı idi. Bu hadisə Tunis inqilabı və avtokratik rejimlərə qarşı geniş Ərəb baharı üçün katalizator olmuşdur. Onun özünü yandırması məhsulların müsadirə olunmasına, bələdiyyə məmuru və köməkçilərinin ona qarşı təzyiqlərinə cavab idi.

### Vyetnamda
1963-cü ildə vyetnamlı rahib Thik Quanq Dık özünüyandırma yolu ilə altruist intihar həyata keçirmişdir. O, bunu Cənubi Vyetnam hökumətinin buddist xalqlara qarşı rəftarına etiraz etmək üçün etmişdi.

## Həmçinin bax

* Azərbaycanda şəhidlik
* Canlı sədd
* Əzabkeş
* Pirr qələbəsi
* Utilitarizm

## İstinadlar
Tapey

**Tapey** — Kirti Monastırından olan gənc Tibet rahibi. Onun 27 fevral 2009-cu ildə Sıçuan əyalətinin Nqava şəhərində yerləşən bazarda özünü yandırmağa cəhd etməsi tibetlilərin özünü yandırması dalğasının başlanğıcı olmuşdur.

## İstinadlar
Yani Yapon Mohbiri

***"Yani Yapon Mohbiri"*** (; ) — 1931–1938-ci illərdə Yaponiya tatarları tərəfindən Tokioda nəşr olunmuş tatardilli jurnal. "Mətbəəyi-İslamiyə" nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuş bu jurnal Yaponiyada yaşayan tatar icmasının fəaliyyətlərinə və həyatına həsr olunmuşdu.

## Tarixi
"Yani Yapon Mohbiri" 1930-cu ildə Tokioda tatarlar tərəfindən qurulmuş "Mətbəəyi-İslamiyə" nəşriyyatının əsas nəşri olmuşdur. Jurnalın ilk sayı 25 may 1931-ci ildə "Yapon Müxbiri" adı ilə çıxmışdır. İlk sayda jurnala təbrik yazısı göndərənlərdən biri Yaponiyadakı tatar icmasının dəstəkçisi olan, ultramillətçi Toyoma Mitsuru olmuşdur. 4–5 saydan sonra 1932-ci ildə "Yani Yapon Mohbiri" adı ilə nəşr olunmağa başlamışdır.

Jurnal 1938-ci ilə qədər nəşr olunmuş, 33 ölkəyə göndərilmiş, bir çox abunəsi olmuşdur. 1938-ci ildə jurnalın nəşrindən məsul olan Məhəmməd Qabdulxay Kurbanqaliyev (1889–1972) Yaponiyadan xaric edilməsindən sonra jurnal fəaliyyətini dayandırmışdır. Nəşr olunduğu illər ərzində 50-ə yaxın sayı nəşr olunmuşdur.

## Mövzusu
Tatar dilində nəşr olunmuş jurnalda Yaponiya və Yaponiyadan asılı ərazilərdə yaşayan İdil-Ural türkləri və digər müsəlmanlarla bağlı cari xəbərlər və məlumatlar nəşr olunurdu. Jurnalın məqsədi müsəlmanlara Yaponiyanı tanıtmaq, yaponlarla müsəlmanlar arasında mədəni və iqtisadi münasibətləri təbliğ etmək olmuşdur. Bu səbəbdən jurnalda Yaponiya lehinə olan yazılara üstünlük verilmişdir. Jurnalda tatarlar üçün aktual və vacib olan mövzular haqqında məqalələr dərc olunmuşdu. Məsələn, jurnalın 15-ci sayında dərc olunmuş "Ərəb hərflərini buraxıb latın hərflərinə keçmə" məqaləsində tatarların Türkiyədəki əlifba islahatı haqqında fikirləri müzakirə olunmuşdur.

Kurbanaliyevin Yaponiyadakı siyasi rəqibi olan Ayaz İshakinin tərəfdarları jurnalı tənqid edərək tatar millətinin inkişafına qarşı fikirlər yaydığını bəyan etmiş və jurnalın bağlanmasını tələb etmişdirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Jurnalın pdf versiyası
* Татарская и башкирская эмиграция в Японии
İntihar (Dürkheymin kitabı)

"**İntihar**" () — Emil Durkhaymın 1897-ci ildə nəşr olunan əsas əsəri. Kitab sosioloji tədqiqat modeli olmuşdur. Durkhaym intiharın psixoloji yox, yalnız sosial səbəbləri olduğunu sübut etməyə çalışaraq mövcud rəsmi statistikanın ikinci dərəcəli təhlili metodundan istifadə etmişdir. Bir sıra tədqiqatçılar bu əsəri "metodoloji klassik", digərləri isə böyük uğursuzluq hesab edirlər.

## İntihar növləri
Durkhaym intiharın dörd növünü ayırd etmişdir:

* eqoist,
* altruist,
* anomik,
* fatalist.

Eqoizm — başqalarını deyil, yalnız özünü sevmək istəyi.

Altruizm — başqa bir insanın və ya insanların mənafeyinə yönəlmiş fədakar hərəkətləri təyin edən əxlaqi prinsip. Tipik olaraq, bu anlayış öz mənfəətini ümumi mənafeyə qurban vermək qabiliyyətini ifadə etmək üçün istifadə olunur.

Anomiya — müasir böyük şəhərlərdə mövcud olan, inqilab və ya üsyan dövründə ölkədə baş verən qanunsuzluq, normaların olmaması vəziyyəti.

Fatalizm — varlığın əvvəlcədən müəyyən edilməsinə inam.

## Həmçinin bax
* Özünüfəda

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Дюркгеймъ Э. [Самоубійство](https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%83%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20(%D0%94%D1%8E%D1%80%D0%BA%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BC)) / Пер. А. Н. Ильинскій. — СПБ: Н. П. Карбасниковъ, 1912.
* 

## Xarici keçidlər
* Emile Durkheim: Le Suicide 100 Years Later Edited by David Lester, PhD
Kollektiv qaynama

**Kollektiv qaynama** — Emil Durkhaym tərəfindən yaradılmış sosioloji konsepsiya. Durkhayma görə, bir icma və ya cəmiyyət bəzən bir araya gələrək eyni anda eyni düşüncəni çatdıra və eyni hərəkətdə iştirak edə bilər. Belə bir hadisə daha sonra fərdləri həyəcanlandıran və qrupu birləşdirməyə xidmət edən kollektiv qaynamaya səbəb olur.

## Dində
Durkhaym güc anlayışını aborigen cəmiyyətlərində dinin "elementar formaları" ilə bağlı araşdırmasında qeyd etdiyi klan simvolu olan totemlə əlaqələndirir. Qəbilənin adını verdiyi üçün simvol klanın toplanması zamanı mövcuddur. Bu məclislərdə iştirakı ilə totem həm səhnəni, həm də güclü hiss olunan duyğuları təmsil etməyə gəlir və beləliklə də qrupun kollektiv təmsilçiliyinə çevrilir.

Dürkheym üçün din fundamental olaraq sosial fenomendir. Müqəddəslərin inancları və əməlləri sosial təşkilat üsuludur. Bu izahat "*Elementar formalar*" əsərində ətraflı şəkildə verilmişdir. Dürkheymə görə, "tanrı və cəmiyyət eynidir ... klanın tanrısı ... klandan başqa heç kim ola bilməz, lakin klan totem kimi xidmət edən bir bitki və ya heyvanın fiziki formasında dəyişdirilmiş və təsəvvür edilmişdir".

Qrup üzvləri tanrılarla, həmçinin Dürkheymə görə, qrupla fərdilik və birlik itkisi hissi keçirirlər.

## Həmçinin bax

* Sürü psixologiyası
* Kollektiv şüur

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* Durkheim, Émile. *The Elementary Forms of the Religious Life*, (1912, English translation by Joseph Swain: 1915) The Free Press, 1965: ; HarperCollins, 1976: ;  new translation by Karen E. Fields, Free Press 1995: 
* Griswold, Wendy, *Cultures and Societies in a Changing World*, Pine Forge Press, 2008; 51-56.
* Kunin, Seth D. *Religion; the modern theories*, University of Edinburgh, 2003:
Naycel Vorburton

**Naycel Vorburton** (, ; ) — Britaniya filosofu. O, daha çox fəlsəfənin populyarlaşdırıcısı kimi tanınır. Vorburton bu janrda bir sıra kitablar yazmaqla yanaşı, estetika və tətbiqi etika sahəsində də akademik əsərlər yazmışdır.

## Təhsili
Naycel Vorburton Bristol Universitetində bakalavr dərəcəsi və Kembricdə Darvin Kollecində PhD dərəcəsi almışdır. O, Nottingem Universitetində müəllim olmuş, 1994-cü ildə Açıq Universitetdə Fəlsəfə Departamentinə qoşulmuşdur. 2013-cü ilin may ayında Açıq Universitetdə baş müəllim vəzifəsindən istefa vermişdir.

## Karyerası
Naycel Vorburton bir sıra giriş xarakterli fəlsəfə kitablarının, o cümlədən bestseller olan "*Philosophy: The Basics*" (4-cü nəşr), "*Philosophy: The Classics*" (4-cü nəşr) və "*Thinking from A to Z*" (3-cü nəşr) əsərlərinin müəllifidir. O, həmçinin "*Philosophy: Basic Readings*" (2-ci nəşr) kitabının redaktoru və "*Reading Political Philosophy: Machiavelli to Mill*" kitabının həmmüəllifi idi. O, fotoqrafiya haqqında, xüsusən də Bill Brandt haqqında geniş yazmış və modernist memar Erno Qoldfingerin bioqrafiyasının müəllifi olmuşdur.

Naycel Vorburton "*Virtual Philosopher*" fəlsəfə vebloqunu idarə edir və Devid Edmonds ilə müntəzəm olaraq "*[[Philosophy Bites]]*"da bir sıra mövzularda filosoflarla podkast müsahibələri verir.

## Seçilmiş əsərləri
* *Philosophy: The Basics* (4th ed.) 
* *Philosophy: The Classics* (4th ed.) 
* *Thinking from A to Z* (3rd ed.) 
* *The Art Question* 
* *Ernö Goldfinger: The Life of An Architect*
* *Free Speech: A Very Short Introduction* 
* *Philosophy Bites* (co-edited with David Edmonds) ; *Philosophy Bites.* *25 Philosophen sprechen über 25 große Themen* (translated by Holger Hanowell), Reclam 2013
* *Philosophy Bites Back* (co-edited with David Edmonds) ; *Auf den Schultern von Riesen.* *27 Philosophen sprechen über ihre Lieblingsphilosophen* (translated by Holger Hanowell), Reclam 2015
* *A Little History of Philosophy* 
* *Hope: A New Beginning (An A. Gąsiewski Biography)* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official site
Homo duplex

***Homo duplex*** — XIX əsrin makro-sosioloqu Emil Dürkheym tərəfindən insanın bir tərəfdən instinktlər, istək və iştahla idarə olunan, digər tərəfdən isə əxlaq və cəmiyyətin yaratdığı digər elementlərlə idarə olunan bioloji orqanizm olduğu haqqında irəli sürülmüş fikir. İnsana "heyvan" təbiətindən kənara çıxmağa imkan verən, xüsusi normativ sistem tətbiq edən və davranışı tənzimləyən bir yol olan ən ümumi dindir.

Dürkheymə görə, nəzarətsiz qalan fərdiyyətçilik bədbəxtliyə və ümidsizliyə səbəb olan eqoist istəkləri boğmaq üçün bir ömür boyu axtarışa aparır. Digər tərəfdən, kollektiv şüur iradə üzərində bir yoxlama rolunu oynayır. Bu, sosiallaşma nəticəsində yaranır. Yüksək anomik cəmiyyətlər ailə, kilsə, icma və digər bu kimi zəif ilkin qrup münasibətləri ilə xarakterizə olunur.

Ziqmund Freyd bu fikirlərdən "*Sivilizasiya və onun narazılıqları*" adlı essesində istifadə etmişdir. O, yazmışdır ki, sivilizasiya təmkinlə yaradılır və "instinktdən imtina üzərində qurulur". 

## Həmçinin bax

* *[[Homo economicus]]*
* ''İntihar'' (Dürkheymin kitabı)

## İstinadlar


## Əlavə ədəbiyyat

* Jerzy Szacki, *Durkheim*, Common Knowledge, Warsaw 1964, p.&nbsp;251.
* Steve Taylor, *Durkheim and the Study of Suicide*, Macmillan, 249 pp, July 1982, 
* Emile Durkheim and Steven Lukes, (translated by W.D. Halls), *The Rules of Sociological Method and Selected Texts on Sociology and its Method*,  Macmillan, 264 pp, November 1982,
Sosial metabolizm

**Sosial metabolizm** və ya **sosial-iqtisadi metabolizm** —təbiət və cəmiyyət arasında, müxtəlif cəmiyyətlər arasında və cəmiyyətlər daxilində baş verən material və enerji axınlarının məcmusu. İnsan tərəfindən idarə olunan bu material və enerji axınları bütün cəmiyyətlərin əsas xüsusiyyətidir, lakin onların miqyası və müxtəlifliyi əsasən xüsusi mədəniyyətlərdən və ya sosiometabolik rejimlərdən asılıdır. Sosial və ya sosial-iqtisadi metabolizm "insan cəmiyyətinin biofiziki strukturlarının özünüreproduksiya və təkamülü kimi təsvir olunur. Bu, öz məqsədləri üçün insanlar tərəfindən idarə olunan biofiziki transformasiya proseslərini, paylanma proseslərini və axınlarını əhatə edir. Cəmiyyətin biofiziki strukturları ("istifadədə olan ehtiyatlar") və sosial-iqtisadi metabolizm birlikdə cəmiyyətin biofiziki əsasını təşkil edir”.

Sosial metabolik proseslər insanın təbiətdən material və enerji mənimsəməsi ilə başlayır. Bunlar dəyişdirilə və dövriyyəyə buraxılaraq istehlak edilə, nəhayət təbiətin özünə qaytarıla bilər. Bu proseslərin hər biri necə yerinə yetirildiyindən, prosesdə iştirak edən materialların və enerjinin miqdarından, baş verdiyi ərazidən, mövcud vaxtdan və ya təbiətin bərpa qabiliyyətindən asılı olaraq ətraf mühitə fərqli təsir göstərir.

## Mənşəyi
Sosial metabolizm konsepsiyası təbiətşünaslar və sosioloqlar arasında elmi inteqrasiya və qarşılıqlı əlaqə dövrü olan XIX əsrdə ortaya çıxmışdır. Təkamül perspektivi, xüsusən də analoji mülahizə təbiət və sosiologiya arasında kəsişmələri təmin etmişdir.

Yalnız 1970-ci illərin sonlarında insan eksepsionalizm paradiqması ciddi şəkildə sorğulanmış və ekoloji sosiologiyanın yaranmasına səbəb olmuşdur.

## Həmçinin bax

* Kiçilmə
* Dairəvi iqtisadiyyat
* Ekoloji tarazlıq
* Aqroekologiya

## İstinadlar
Antropogen metabolizm

**Antropogen metabolizm** və ya **antroposfer metabolizmi** — sənaye ekologiyasında, material axınının təhlilində və tullantıların idarə edilməsində insan cəmiyyətinin maddi və enerji dövriyyəsini təsvir etmək üçün istifadə olunan termin. Bu, sistemli düşüncənin sənaye və digər texnogen fəaliyyətlərə tətbiqindən yaranır, davamlı inkişafın mərkəzi konsepsiyasıdır. Müasir cəmiyyətlərdə antropogen (texnogen) material axınlarının əsas hissəsi aşağıdakı fəaliyyətlərdən biri ilə bağlıdır: "tarixdən əvvəlki dövrlərdə az metabolik əhəmiyyətə malik olan" kanalizasiya, nəqliyyat, yaşayış və kommunikasiya. Binalarda, infrastrukturda və nəqliyyat vasitələrində qlobal texnogen polad ehtiyatları, məsələn, təxminən 25 giqaton (adam başına üç tondan çox) təşkil edir ki, bu rəqəmi yalnız beton kimi tikinti materialları üstələyir. Antropogen metabolizm sosial-iqtisadi metabolizmin sinonimi kimi müşahidə olunur.

## Həmçinin bax

* İstilik balansı
* Noosfer
* Kollektiv şüur

## İstinadlar


## Əlavə ədəbiyyat

* Baccini, Peter and Brunner, Paul H., Metabolism of the Anthroposphere, Springer, 1991, Heidelberg, Berlin, New York, (). New edition March 2012, MIT Press, Cambridge MA, .
Wet Leg (albom)

**Wet Leg** — Boyük Britaniyanın  musiqi qrupu -in debüt studiya albomu. 8 aprel 2022-ci ildə "Domino" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Yamayka zəlzələsi (1692)

**1692-ci il Yamayka zəlzələsi** iyun ayının 7-də Yamaykanın Port Royal şəhərində baş vermişdir. 1959-cu ildəki qazıntılar zamanı limanda tapılmış olan cib saatı zəlzələnin yerli vaxtla 11:43 radələrində baş verdiyini göstərir.&nbsp;

O zamanlar "Vest Hindistanın anbarı və xəzinəsi" və "yer üzündəki ən pis yerlərdən biri" kimi tanınan Port Royal müstəmləkəçi Yamaykanın əsas şəhəri və Amerika qitəsinin ən işlək və zəngin limanlarından biri, həmçinin Karib dənizində fəaliyyət göstərən bir çox şəxsi və quldurlar üçün ümumi ev və liman idi.

1692-ci il zəlzələsi şəhərin çox hissəsinin dəniz səviyyəsindən aşağı səviyyəyə enməsinə səbəb olmuşdur. Zəlzələ və ondan sonra baş verən sunami nəticəsində 2000-ə yaxın insan, sonrakı günlərdə isə daha 3000 nəfər yaralanma və xəstəliklərə görə həyatını itirmişdir.

## İstinadlar
Profanasiya

**Profanasiya** (, ) — bir şeyi təhrif etmək, vulqarlaşdırmaq. Profanasiyanın ən parlaq nümunələrindən biri Polşada reformasiya zamanı baş vermiş lüteran və kalvinist inancın sekulyar zadəganları tərəfindən kilsə torpaqlarının və əmlakının kortəbii şəkildə ələ keçirilməsi prosesidir.

Harunun övladları Avihu və Nadav özünəməxsus profanasiya etmişdir. Onlar tanrının buxur yandırmaqla bağlı (müxtəlif mənbələrə görə, sadəcə tənbəllik və ya şəraba aludəçilik səbəbilə) əmrini pozmuş və qurbangahdan götürülmüş oddan deyil, adi oddan istifadə etmişdilər. Nəticədə, onlar dərhal "Rəbbdən enən od" tərəfindən məhv edilmişdilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Профанация // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
Because the Internet

***Because the Internet*** — ABŞ müğənnisi Childish Gambino-nun ikinci studiya albomu. 10 dekabr 2013-cü ildə "Glassnote Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Müqəddəslik

**Müqəddəslik** — bir tanrıya xidmət və ya ibadət üçün həsr olunmuş və ya ayrılmış, mənəvi hörmətə və ya sədaqətə layiq hesab edilən, möminlər arasında qorxu və ya ehtiram yaradan bir şey. Mülkiyyət çox vaxt obyektlərə (venerasiya edilən "müqəddəs artefakt") və ya yerlərə ("müqəddəs torpaq") aid edilir.

Fransa sosioloqu Emil Dürkheym müqəddəs və profanasiya  arasındakı dixotomiyanı dinin mərkəzi xüsusiyyəti hesab edirdi. O, yazmışdır ki, "din müqəddəs şeylərə, yəni ayırılan və qadağan edilən şeylərə münasibətdə vahid inanc və əməllər sistemidir". Dürkheymin nəzəriyyəsində müqəddəs olan hansısa qrupun maraqlarını, xüsusən də müqəddəs qrup simvollarında və ya totemlərdə təcəssüm olunmuş birliyi təmsil edir. Profanasiya sekulyar fərdi narahatlıqları özündə birləşdirir. Dürkheym açıq şəkildə qeyd etmişdir ki, müqəddəslik–profanasiya dixotomiyası xeyir və şər ilə eyni deyil, çünki müqəddəslik ya xeyir və ya şəri təmsil edə, həm də profanasiyanı təşkil edə bilər.

## Akademiyada
İyerologiya müqəddəs ədəbiyyat və ya folklor haqqında elmdir. Konsepsiya və termin 2002-ci ildə Rusiya sənətşünası və bizansşünası Aleksey Lidov tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.

Mirça Eliadi müqəddəsliyin dialektikasını təhlil edərək dinin təkcə "tanrılara inam" kimi yox, "müqəddəslərin təcrübəsi" kimi şərh edilməli olduğunu göstərir. Müqəddəslik profanasiya ilə əlaqədə təqdim olunur. Müqəddəslik və profanasiya arasındakı münasibət qarşıdurma deyil. Onlar bir-birini tamamlayır, çünki profanasiya iyerofaniya kimi qəbul edilir.

Fransa sosioloqu Emil Dürkheym müqəddəs və profanasiya  arasındakı dixotomiyanı dinin mərkəzi xüsusiyyəti hesab edirdi. O, yazmışdır ki, "din müqəddəs şeylərə, yəni ayırılan və qadağan edilən şeylərə münasibətdə vahid inanc və əməllər sistemidir". Dürkheymin nəzəriyyəsində müqəddəs olan hansısa qrupun maraqlarını, xüsusən də müqəddəs qrup simvollarında və ya totemlərdə təcəssüm olunmuş birliyi təmsil edir. Profanasiya sekulyar fərdi narahatlıqları özündə birləşdirir. Dürkheym açıq şəkildə qeyd etmişdir ki, müqəddəslik–profanasiya dixotomiyası xeyir və şər ilə eyni deyil, çünki müqəddəslik ya xeyir və ya şəri təmsil edə, həm də profanasiyanı təşkil edə bilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Durkheim, Emile (1915) *The Elementary Forms of the Religious Life.* London: George Allen & Unwin (originally published 1915, English translation 1915).
* Eliade, Mircea (1957) *The Sacred and the Profane: The Nature of Religion.* Translated by Willard R. Trask. (New York: Harcourt, Brace & World).
* Thomas Jay Oord and Michael Lodahl (2006) *Relational Holiness: Responding to the Call of Love.* Kansas City, Missouri: Beacon Hill. 
* Pals, Daniel (1996) *Seven Theories of Religion.* New York: Oxford University Press. US  (pbk).
* Sharpe, Eric J. (1986) *Comparative Religion: A History*, 2nd ed., (London: Duckworth, 1986/La Salle: Open Court). US .

## Xarici keçidlər

* The Sacred and the Profane by Carsten Colpe (Encyclopedia of Religion)
Stortinq

**Stortinq** (; ) — Norveçin birpalatalı parlamentidir. 4 il müddətinə seçilən 169 deputatdan (Stortinq nümayəndəsi) ibarətdir. 1814-cü ildə qəbul edilmiş olan konstitusiyaya əsasən parlament fəaliyyət göstərir. Əvvəllər Stortinq iki palatadan — *Odelstinq* və *Laqtinq*dən ibarət idi. Lakin 2007-ci ildə qəbul edilmiş olan qərara əsasən, 2009-cu ildəki növbəti seçkilərdən sonra, Norveç parlamenti birpalatalı olmuşdur.

## Səlahiyyətləri

Stortinqin əsas vəzifələri bunlardan ibarətdir:

*Qanunların nəşr edilməsi
*Büdcənin qəbul edilməsi
*Dövlət işlərinə nəzarət etmək

## Deputatların statusu

Hər bir deputat səlahiyyət müddəti ərzində şəxsi toxunulmazlıq hüququna malikdir. 2002-ci ildəki məlumata əsasən bir Stortinq üzvünün illik maaşı təxminən 70 min avro olmuşdur. Deputatların könüllü olaraq mandatlarından imtina etmək hüquqları yoxdur. İstisna bir hal olaraq yalnız hər hansısa bir millət vəkili nazir postuna təyin edildiyi halda mandatından məhrum edilir. İstənilən bir vətəndaş Stortinqdə baş verən müzakirənin gedişini xüsusi qalereyada izləyə bilər və eyni zamanda da müzakirənin “əleyhinə” səs verən deputat müvafiq düyməni sıxmaqla bərabər, həm də baş verənlərlə razılaşmadığını nümayiş etdirmək üçün yerindən qalxaraq zalı tərk edə də bilər.

## İstinadlar
Doris (albom)

**Doris** — ABŞ repçisi -ün debüt studiya albomu. 20 avqust 2013-cü ildə "Odd Future Records və Tan Cressida Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Fine Line

***Fine Line*** — İngiltərə müğənnisi Harri Staylsın ikinci studiya albomu. 13 dekabr 2019-cu ildə "Columbia Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Muna (albom)

**Muna** — ABŞ indi-pop musiqi qrupu -nın üçüncü studiya albomu. 24 iyun 2022-ci ildə "Saddest Factory" və "Dead Oceans" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar