open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qayğının əsasları

**Qayğının əsasları** () — 2016-ci il ABŞ istehsalı komediya-dram, yol səyahəti janrındakı film. Rob Barnetin rejissorluğu ilə ərsəyə gəlib. Film yazıçı Conatan Evisonun müəllifi olduğu "*The Revised Fundamentals of Caregiving*" adlı romanın motivləri əsasında çəkilib. Filmin baş rollarında Pol Radd, Kreyq Roberts və Selena Qomez iştirak edir. Premyerası 26 yanvar 2016-cı ildə Sandens Film Festivalında baş tutub. Film 24 iyun 2016-cı ildə Netflix-də yayımlanıb. 

## Süjet
Yazıçı bir adam kədərli hadisədən sonra karyerasına son qoymaq qərarına gəlir. Yeni işə düzələrək əlil bir oğlanın qayğısına qalmağa başlayır. O, əlil oğlan ilə yaxın dost olur və birlikdə əyləncəli yol səyahətinə çıxırlar.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Fundamentals of Caring'' on Netflix
* 
*
İnişerinin banşiləri

**İnişerinin banşiləri** () — Martin Makdonanın 2022-ci ildə ekranlara çıxan qara, faciəvi komediya janrı dakı filmi. Aktyorlar Kolin Farrel və Brendan Qlison 1920-ci illərdə İrlandiyada ucqar bir adada münasibətləri korlanan ən yaxın dostları canlandırırlar. Bu film, Farrel və Qlisonu Makdonanın 2008-ci ildəki debüt filmi, "Brügge"dən sonra yenidən bir araya gətirib. 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

 

* 
* Official screenplay
*
Bizel

**Bizel** yumurta ağı və şəkər tozundan hazırlanan köpüklü qurabiyə növüdür. Fransızca "baiser" sözündəndir və tərcüməsi öpmək deməkdir. İsveçrə və Fransada "Meringue" kimi də tanınır. 100 °C qızdırılmış olan sobada 1-2 saat ərzində adətən qurudularaq hazırlanır. Bu qarışığa limon suyu əlavə edildiyi zaman, bizel daha möhkəm bir vəziyyətə gəlir.

## Növləri

*Soyuq qarışdırılmış bizel: Yumurta ağı sərtləşənə qədər qarışdırılır, hər yumurtaya 50 q şəkər tozu əlavə edildikdən sonra qarışdırılmağa davam edilir. Bir qaşıq və ya formavermə vasitəsinin köməyi ilə əvvəlcədən yağlanmış podnosa düzülür və sobaya yerləşdirilir.
*İlıq qarışdırılmış bizel: Hazırlanma qaydası soyuq qarışdırılmış bizelə çox oxşayır, lakin burada yumurtanın ağı köpüklənməyə başlayan kimi qab 50 °C su vannasına yerləşdirilir və orada qarışdırılmağa davam edilir. İş maraqlı tərəfi ondadır ki, su qaynamır. Şəkər tozu əlavə edildikdən qaşığın köməyi ilə podnusa yerləşdirilir və bundan sonra bişirilir.
*İsti qarışdırılmış bizel: Bu növ bizelə "İtalyan bizeli" də deyilir. Hazırlanması çox çətin olduğundan onu daha çox şirniyyat sexlərində hazırlayırlar. Çünki yumurta ağı qarışdırılarkən onun içinə mayeləşdirilmiş qaynar şəkər tökülür. Beləliklə də, bizel bişirildikdən sonra çox bərk olur.

## Süfrəyə verilməsi

Bizel adətən meyvə, dondurma və tortlarla verilir. Rus balerina Anna Pavlovanın şərəfinə adlandırılmış olan qaymaqlı meyvəli deserti Avropada Pavlova deserti də adlandırırlar.

## Tarixi

İtalyan şirniyyat ustası Qasparini 1600-cü illərdə onu İsveçə gətirdikdən sonra bizellər bu ölkədə çox məşhur olmuş və bu günə qədər də öz məşhurluğunu saxlamağı bacarmış olan desert olaraq qalmışdır. Acıbadam qurabiyəsi, bizel inqrediyentlərinin içinə acı badam əlavə edilərək hazırlanan desertdir. Onun mənşəyi ilə bağlı daha çox tədqiqata ehtiyac vardır.
Şəkər podrası

**Şəkər podrası,** şəkərin ovxalanaraq müəyyən bir miqdarda qarğıdalı nişastası ilə toz halına salınmış formasıdır. Azərbaycan həmçinin də türk mətbəxində desert və xəmir xörəklərində geniş bir formada istifadə olunan qida əlavəsidir.
Azərbaycan – cozv-e layenfək İran

"***Azərbaycan – cozv-e layenfək İran***" (; tərcüməsi: ) — Qacar dövlətindəki Demokrat Partiyasının yerli komitəsi tərəfindən Bakıda nəşr olunan ikidilli qəzet. 1918-ci il fevralın 10-da Müsavat Partiyasının "Açıq söz" qəzetində səsləndirdiyi və pantürkistlərin İranın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə zərbə vurmaq cəhdi kimi gördükləri fikrə cavab olaraq nəşr olunmağa başlayıb. Bakı və ona yaxın ərazilərdə yaşayan İran azərbaycanlılarından toplanmış Demokrat Partiyasının Bakı Komitəsi 1914-cü ildə Məhəmməd Xan Tərbiyət tərəfindən yaradılmışdır. Qəzetin redaktoru Mirzə Əliqulu idi.

Nəşrlərin adında böyük hərflərlə "Azərbaycan" yazılır, "cozv-e layenfək İran" isə kiçildilərək "Azərbaycan" sözündəki "nun" (ن) hərfinin içərisinə yerləşdirilirdi. Yerli siyasi fəal Salamulla Cavid daha sonra qəzetin nəşri barədə qərarın yerli səviyyədə demokratlar tərəfindən qəbul edildiyini və "Açıq söz"ün başlatdığı irredentist təbliğata birbaşa cavab olduğunu etiraf edib.

Qəzet öz məqsədlərinin İranda siyasi islahatlar və dəyişikliklərin tərəfdarı olmaqla yanaşı "ölkənin şanlı keçmişini və tarixi davamlılığını nümayiş etdirmək" və "İranlıların milli şüurunu azaltmaq cəhdlərinə mane olmaq" olduğunu bildirib. Jurnallar Azərbaycanın fəzilətlərini təbliğ edərkən və onun "İran tarixində əsas mövqeyini" vurğulayarkən tez-tez "Azərbaycanın bütün İranı idarə etdiyi dövrə" işarə edirdilər. Qəzet Azərbaycan vilayətinin strateji cəbhədə yerləşdiyini əsas gətirərək, düşmən "təxribatçılarla" mübarizə apararaq İranın "milli qürurunu" və "ərazi bütövlüyünü" müdafiə etməyin azərbaycanlıların üzərinə düşən vəzifə olduğunu bildirirdi. Qəzet həmin "təxribatçıların" adını çəkməməsinə baxmayaraq, "onların niyyətinin həmişə İranın ərazi bütövlüyünə və siyasi suverenliyinə xələl gətirmək olduğunu" qeyd edirdi. Bundan əlavə, o, azərbaycanlıları İran Məşrutə inqilabının əsas liderləri kimi qələmə verməklə onları İranın əsas himayədarları kimi tanıtmağa çalışırdı.

Qəzet bolşeviklər Bakını qısa müddətə işğal etdikdən və Bakı Kommunasını yaratdıqdan sonra da fəaliyyətini davam etdirirdi. Buna baxmayaraq, 1918-ci ilin mayında Müsavat Partiyası öz səlahiyyətlərini bərpa edib Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini quranda qəzet bağlanmağa məcbur oldu. Yeni "Azərbaycan" qəzeti daha sonra 1918-ci ilin sentyabrında Azərbaycan hökumət tərəfindən təsis edilib.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Yunanıstanın Yaponiyadakı səfirliyi

**Yunanıstanın Yaponiyadakı səfirliyi** (; ) – Yunanıstan Respublikasının Yaponiyanın paytaxtı Tokioda yerləşən səfirliyi. **Yunanıstanın Tokiodakı səfirliyi** (; ) kimi də tanınır.

## Tarixi
Yaponiya ilə Yunanıstan arasında diplomatik əlaqələr 1899-cu ildə "dostluq, ticarət və naviqasiya haqqında müqavilə" imzalanmasından sonra qurulmuşdur.

Birinci Dünya müharibəsinin sonlarında – 7 mart 1918-ci ildə Tokioda **Yunanıstanın Yaponiyadakı krallıq nümayəndəliyi** açılmışdır. Nümayəndəliyin ilk rəhbəri Dimitris Verenikis olmuşdur. Lakin bu nümayəndəlik beş il sonra – 9 fevral 1923-cü ildə bağlanmışdır.

28 mart 1939-cu ildə Yunanıstanın Yaponiyadakı krallıq nümayəndəliyi Tokioda yenidən açılmışdır. Nümayəndəliyin rəhbəri təyin olunmuş Atanasi Qeorqi Politis Yunanıstan krallığı ilə Uzaq Şərqdəki Ox qüvvələri arasındakı diplomatik əlaqələrdən məsul olmuşdur.

6 aprel 1941-ci ildə Almaniya və İtaliya qüvvələri Yunanıstan krallığına daxil olaraq ölkəni işğal etmişdir. Mühacirətdə olan Yunanıstan hökuməti 6 dekabr 1941-ci ildə Yaponiya ilə diplomatik əlaqələrini kəsdiyini açıqlasa da, Yunanıstanın Yaponiyadakı nümayəndəliyi 9 mart 1946-cı ilə qədər rəsmi olaraq bağlanmamışdır. İkinci Dünya müharibəsi illərinin sonunda Yaponiya hava üstünlüyünü itirdiyi üçün 13 ölkənin diplomatik missiyası Karuyzavaya təxliyə edilsə də, Yunanıstanın nümayəndəliyi həmin missiyalardan biri olmamışdır.

19 may 1953-cü ildə Yunanıstan krallığı San-Fransisko müqaviləsini ratifikasiya etmiş və Yaponiya ilə diplomatik əlaqələrini bərpa etmişdir. 15 avqust 1959-cu ildə Tokioda Yunanıstanın krallıq nümayəndəliyi yenidən fəaliyyətə başlamışdır. 18 oktyabr 1960-cı ildə bu nümayəndəlik **Yunanıstanın Yaponiyadakı krallıq səfirliyi** statusuna qaldırılmışdır.

21 aprel 1967-ci ildə Yunanıstanda baş vermiş hərbi çevriliş nəticəsində Yunanıstanda monarxiya ləğv olunmuşdur. Çevrilişdən beş ay sonra – 18 sentyabrda yeni səfir Dimitris Avramidis öz etimadnaməsini İmperator Hirohitoya təqdim etmiş və səfirliyin adından krallıq sözü çıxarılmışdır.

## Missiya rəhbərləri
10 mart 2022-ci ildən etibarən Yunanıstanın Yaponiyadakı səfiri vəzifəsini Dimitrios Karamitros-Tziras icra edir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Üçküncmeyvə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
U Tan

**U Tan** () Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üçüncü baş katibi olmuş (1962-1971) birmalı pedaqoq olmuşdur.

O, 1931-1952-ci illər arasında ölkəsində müxtəlif dövlət vəzifələrində işləmişdir. O, 1952-1953-cü illər ərzində BMT-də Birma nümayəndələri arasında olmuşdur. 1957-ci ildə Birmanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi olan U Tan, 1959-cu ildə BMT Baş Assambleyasının vitse-prezidenti təyin edilmişdir.

BMT-nin Baş katibi Dag Hammarskjöld vəfat etdikdən sonra o, ABŞ və Sovet İttifaqı tərəfindən baş katibin səlahiyyətlərini icra etmək üçün bu vəzifəyə irəli sürülmüşdür. 1961-ci ildə bu vəzifəyə seçilmiş U Tan 1962-ci ildə daimi baş katib olmuşdur. O, 1966-cı ildə yenidən beş il müddətinə eyni vəzifəyə seçilmişdir. O, bu vəzifədə 1971-ci ilə qədər qalmışdır.

## İstinadlar
Kurt Valdheym

**Kurt Cosef Valdheym** (), Avstriya prezidenti, diplomat və ÖVP siyasətçisidir.

1938-ci ildə Almaniyanın Avstriyanı ilhaqından sonra Valdheym Nasist Partiyasının bir hissəsi olan Milli Sosialist Alman Tələbə İttifaqına (NSDStB) üzvlük üçün müraciət etmişdir. Qısa bir müddətdən sonra isə o, SA korpusunun üzvü olmuşdur.

19 avqust 1944-cü ildə Vyanada Elisabeth Ritschel ilə ailə həyatı qurmuşdur; növbəti ildə isə onların ilk qızı olan Lieselotte dünyaya gəlmişdir. Daha sonra isə cütlüyün Gerhard adlı bir oğlu və Krista adlı başqa bir qızları da dünyaya gəlmişdir.

## İstinadlar
Güllər Pərisi

**Güllər Pərisi** () — XIX əsrdə fəaliyyət göstərmiş azərbaycanlı qadın aşıq və şairə.

## Həyatı
Güllər Pərisi 1790-cı ildə Borçalı mahalının Faxralı kəndində anadan olmuşdur. Həyatı və fəaliyyəti çox az məlumat bəlli olsa da, onun kənddə və uzun ömür ömür yaşadığı bilinməkdədir. Bəzi rəvayətlərdə onun 135 il yaşadığı iddia edilməkdədir. Mütəxəsislər dövrümüzə qədər gəlib çatan əsərlərinə əsasən onun şair və aşıq olaraq yüksək bacarığa sahib olduğunu bildirməkdədirlər.

Onun dövrümüzə gəlib çatan şeirlərinin bəzilərindən anlaşıldığı qədərilə qardaşı məişət mövzusunda problemlər yaşamış və Osmanlı hakimiyyəti altında olan Qarsa qaçmağa məcbur olmuşdur. Bu hadisə Güllər Pərisinin şeirində də öz əksini tapmışdır:

Qarsa tərəf baxıb-baxıb ağlaram,
Vurulub köksümə yaralar, qardaş!
Sinəm üstün çalın-çarpaz dağlaram,
Dolanır könlümdə haralar, qardaş?

Eşqin badəsini yaman içibsən,
Dərd əlindən türk elinə qaçıbsan,
Qohumdan-qardaşdan niyə keçibsən?
Divan işə baxıb aralar, qardaş!

Qəlbim qövr eyləyir köhnə yaradan,
Çox keçməz, çıxarsan qorxu-qaradan,
Sıra dağlar çəkilsəydi aradan,
Görünərdi gözümə oralar, qardaş!

Pəriyəm, dərdinə dözə bilmirəm,
Savadım çatmayır, yaza bilmirəm,
Sənsiz bu dünyada gəzə bilmirəm,
Gəlməsən bacılar saralar, qarda!

Güllər Pərisi qardaşının əhv edilməsi üçün Rusiya imperiyasının Qafqaz canişinin yanına da getmişdir. Bu barədə yazdığı şeir belədir:

Hökmdarsan, hüzürunə gəlmişəm,
Amandı, qardaşım eldən ayrılma!
Qocalıb anamız gözü yoldadı,
Bülbülü çəməndən, güldən ayırma!

Tapılmırdı, vətənindən qaçmışdı,
Tərlan idi, yuvasından uçmuşdu,
Yad ölkəyə, qəribliyə düşmüşdü,
Bağışla, o tuti dildən ayırma!

Pəriyəm, gəlmişəm sizə minnətə,
Amandı, qardaşım salma zillətə,
Çəkib cəzasını, düşüb qürbətə,
Yaşılbaş sonanı göldən ayırma!

*** 

Qadir Allah, gəl rəhm eylə bu çağa,
Qoyun necə tab gətirir bıçağa?
Qoyallar qəbirə, bükəllər ağa,
Nəkraillər sual etsə, nə deyim?

## Həmçinin bax
* Zərnigar Dərbəndli

## İstinadlar

## Mənbə
*
İstanbul Medipol Universiteti

**İstanbul Medipol Universiteti** () — İstanbulda yerləşən özəl Türkiyə universiteti. 2009-cu ildə Türkiyə Təhsil, Sağlamlıq və Araşdırma Vəqfi tərəfindən təsis edilib. Vəqfin təsisçisi Türkiyənin hazırkı səhiyyə naziri Fəxrəddin Kocadır.

Universitet 12 fakültə, 5 institut və 4 peşə məktəbindən ibarətdir. Universitetdə qeydiyyatdan keçən 46988 tələbə təhsil alır. Bakalavr pilləsində təhsil alanların sayı 30855 nəfər, magistratura pilləsində təhsil alanların sayı isə 1206 nəfərdir. Subbakalavr tələbələrinin sayı 14112, xarici tələbələrin sayı isə 10610 nəfərdir. Universitetdə 1379 akademik dərs deyir, 2590 inzibati heyət çalışır.

## Tarixi
İstanbul Medipol Universiteti 2009-cu il iyulun 7-də Medipolitan Təhsil və Sağlamlıq Vəqfi (indiki Türkiyə Təhsil, Sağlamlıq və Araşdırma Vəqfi) tərəfindən təsis edilib və vəqf universiteti kimi publik hüquqi şəxs statusu alıb.

İstanbul Medipol Universiteti Hüquq Fakültəsi 2015-ci ildə Avropanın hüquq fakültələrinin iştirakı ilə hüquq təhsili ilə bağlı bir çox məsələlərin müzakirə edildiyi beynəlxalq platforma olan Avropa Hüquq Fakültələri Birliyinə üzv olub.

Universitet 2023-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Akademik İmpakt təşəbbüsünə (UNAI) üzv seçilib.

Universitetdə sosial, mədəni, elmi və özəl sahələrdə fəaliyyət göstərən 100 fəal tələbə klubu mövcuddur.

## Akademik bölmələr

### Fakültələr
* Stomatologiya fakültəsi
* Əczaçılıq fakültəsi
* Təhsil fakültəsi
* Təsviri İncəsənət, Dizayn və Memarlıq Fakültəsi
* Hüquq fakültəsi
* Kommunikasiya fakültəsi
* Humanitar və Sosial Elmlər fakültəsi
* Biznes və İdarəetmə Elmləri fakültəsi
* Mühəndislik və Təbiət Elmləri fakültəsi
* Sağlamlıq Elmləri fakültəsi
* Tibb fakültəsi
* Beynəlxalq Tibb fakültəsi

### Kolleclər
* Sağlamlıq Elmləri Məktəbi

### Peşə Məktəbləri
* Ədliyyə Peşə Məktəbi
* İMU Peşə Məktəbi
* Sağlamlıq Xidmətləri Peşə Məktəbi
* Sosial Elmlər Peşə Məktəbi

### İnstitutlar
* Məhkəmə Elmləri İnstitutu
* Elm və Texnologiya İnstitutu
* Səhiyyə Elmləri İnstitutu
* Səhiyyə Elmləri və Texnologiyaları Tədqiqat İnstitutu
* Sosial Elmlər İnstitutu

## Kitabxana
İstanbul Medipol Universitetinin Kavacık Kuzey, Kavacık Güney, Haliç və Bağcılar kampuslarında kitabxanaları mövcuddur. 2024-cü ilə olan məlumata görə, kitabxanalar 88571 çap olunmuş kitab, 126 çap olunmuş jurnal, 434 tezis, 785918 elektron kitab, 65562 elektron jurnal, 40 məlumat bazası və 632 DVD kolleksiyasına malikdir. Kitabxanada 1950-ci ildən əvvəlki dövrlərə aid 38 kitabdan ibarət nadir kolleksiya var.

## Həmçinin bax

* Ankara Medipol Universiteti

## İstinadlar
Beatopia

***Beatopia*** — İngiltərə müğənnisi Beabadoobee-nin ikinci studiya albomu. 15 iyul 2022-ci ildə "Dirty Hit" tərəfindən buraxılıb. Albomdakı bəzi treklər bir-birindən fərqli müğənnilərin ifasında səsləndirilib: PinkPantheress, Matty Healy və George Daniel (The 1975 qrupundan), Cavetown və Jack Steadman (Bombay Bicycle Club qrupundan).

## Trek siyahısı
Qeyd olunanlar istisna olmaqla, bütün mahnılar Beabadoobee və Jacob Bugden tərəfindən yazılmışdır.

## İstinadlar
Fake It Flowers

***Fake It Flowers*** — İngiltərə müğənnisi Beabadoobee-nin debüt studiya albomu. 16 oktyabr 2020-ci ildə "Dirty Hit" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Loveworm

***Loveworm*** — İngiltərə müğənnisi Beabadoobee-nin üçüncü minialbomu (EP). 26 aprel 2019-cu ildə "Dirty Hit" tərəfindən buraxılıb. Albomun prodüserliyini Pete Robertson (The Vaccines qrupunun keçmiş üzvü) və Joseph Rodgers etmişdir.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Our Extended Play

***Our Extended Play*** — İngiltərə müğənnisi Beabadoobee-nin beşinci minialbomu (EP). 24 iyun 2021-ci ildə "Dirty Hit" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı
***Our Extended Play*** **trek siyahısı**

## İstinadlar
Maçoluq

**Maçoluq** — kişinin sosial və cinsi cəhətdən qadının üstündə olduğu və bu səbəblə xüsusi imtiyazlara sahib olduğu ideyasına əsaslanan cərəyan. Ümumi olaraq, kişilərin qadınlar üzərində hökmranlığını davranışlarına əks etdirən kişilərə verilən addır. Bu fikri müdafiə edən və həyata keçirən insanlara maço deyilir. Eyni zamanda, maçoluq sonradan qəbul edilmiş fikirlər toplusu olmaqdan daha çox, fərdlər tərəfindən ətraf mühitdən qəbul edilən, kortəbii şəkildə normallaşan genderin əsas amillərindən biri kimi mövcuddur.

## İstinadlar
Cowboy Carter

***"Cowboy Carter"*** (həmçinin ***"Act II: Cowboy Carter"*** adlandırılır) — ABŞ müğənnisi Beyonse tərəfindən 29 mart 2024-cü ildə "Parkwood" və "Columbia"nın iştirakı ilə çıxarılmış səkkizinci studiya albomu.

## İstinadlar
İohann Lepsi

**İohann Lepsi** () Osmanlı imperiyasında Erməni Soyqırımının qarşısının alınmasında xüsusi marağı olmuş olan alman protestant missioneri, şərqşünası və humanisti olmuşdur. O, əvvəlcə Münhendə riyaziyyat və fəlsəfə təhsili almış, 1880-ci ildə isə artıq mükafat qazanmış elmi işləri ilə doktorluq dərəcəsini əldə etmişdir. Lepsi Alman-Erməni Cəmiyyətinin yaradıcılarından biri və eyni zamanda da ilk prezidenti olmuşdur.

## İstinadlar
Tavropos su anbarı

**Tavropos** (), **Plastira gölü** () — Yunanıstanda dağlıq ərazidə yerləşən su anbarı. Tavropos su anbarı və ya Plastira gölü ölkənin Nevrepol yaylasında, Fessaliya periferiyasının ərazisində, Keraseya kəndinin 3 km-də yerləşir.

## Xarakteriskası
Su anbarı dəniz səviyyəsindən 800 metr yüksəklikdə yerləşir. Ümumi su tutumu 400 milyon m³-dir. Faydalı su həcmi isə — 300 milyon m³-dir. Maksimal uzunluğu 12 km, maksimal eni isə 4 km-dir. Su anbarının sahəsi 24 km²-dir. Ən dərin yeri 60 metr, orta dərinlik isə 13 metrdir. Su anbarına daxil olan və çıxan çay Tavroposdur.

## Tarixi
Su anbarı 1958 −1962-ci illərdə Tavropos çayı üzərində inşa olunan bənd nəticəsində formalaşmışdır.

Su anbarının tikilməsi ideyası Yunanıstanın 1945, 1950, 1951–1952-ci illərdə baş naziri olmuş Nikolaos Plastirasa məxsusdur. Plastiras əslən Fessaliya periferiyasından idi. 1925-ci ildə bölgədə baş vermiş katastrofik daşqınlar zamanı Nikolaos bölgəyə səfər etmiş və çay vadisinin qarşısının kəsilməsi təklifini irəli sürmüşdür. Bəndin tikintisi İtaliya dövlətinin Yunanıstana olan dövlət borcu hesabına həyata keçirildi. Tikintini fransız şirkəti həyata keçirirdi.

Hal-hazırda hündürlüyü 83 metr, uzunluğu 220 metr olan bənd Yunanıstanın dövlət energetika şirkətinə məxsusdur.

## İstifadəsi
Aqrafa və Kardisa vilayətlərində su təchizatında, eləcə də suvarma sahəsində su anbarının önəmi böyükdür. Mitropoli kəndi yaxınlığında gücü 400 MVt su elektrik stansiyası fəaliyyət göstərir.

Son on ildə ərazi dağ turizm mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Məhs turizm potensialına görə su anbarının son illərdə suvarma və energetika istiqamətində istifadəsi azaldılmışdır.

Su anbarının yaxınlığında Petra monastırı var.

## Şəkillər

Fayl:Plastira1.JPG
Fayl:Plastira2.JPG
Fayl:Tavropos Lake (view from Plaz Lamperou).jpg
Fayl:Plastira dam DJI 0043v.jpg


## İstinadlar
Vəfasızlar Unudulmur

"**Vəfasızlar Unudulmur**" — Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımovanın 26 yanvar 2023-cü ildə yayımlanan sinqlı. Kazımovanın rəsmi YouTube kanalında yayımlanan mahnının klipi Rusiyanın paytaxı Moskva şəhərində çəkilmişdir. Sənətçi mahnısını doğum günü olan 26 yanvar 2023-cü ildə dinləyicilərinə təqdim etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Spotify-da "Vəfasızlar Unudulmur"
* Apple Music-də "Vəfasızlar Unudulmur"
* Deezer-da "Vəfasızlar Unudulmur"
İzabela Valentina Yaruqa-Novaçka

**İzabela Valentina Yaruqa-Novaçka** () — 1993-cü ildən Polşa Milli Parlamentinin (Sejm) deputatı (1997–2001-ci illərdə dörd illik fasilə ilə) O, 2004-cü ilin mayında baş nazirin müavini təyin edilmiş və 2005-ci ilin oktyabr ayına qədər vəzifəsini icra edən polşalı siyasətçi idi. O, həmçinin 2004-cü ilin noyabrından 2005-ci ilin oktyabrına qədər sosial siyasət naziri vəzifəsində çalışıb.

Pomeranya Voyvodalığının başkənti olan Baltık liman şəhəri Qdańsk'ın yerlisi olan Izabela Jaruga-Nowacka Varşova Universitetindən etnoqrafiya diplomu aldı və 1970'lerde və 80'lerde Bilim Siyasəti və Yüksək Öğrenim Enstitüsü'nde (1974–76) və Polonya Bilimler Akademiyasında Sosyalist Milletler Enstitüsü'nde (1976–86) çalıştı. Kommunist dövründə siyasi aktiv olmasa da, 1980-ci illərin sonlarına doğru Polşa Qadınları İttifaqına üzv oldu, daha sonra 1991-ci ildə Ruch Demokratyczno-Społeczny (Xalq Demokratik Hərəkatı) partiyasında fəal dövr keçirdi. 1993-cü il seçkilərində Həmkarlar İttifaqı partiyasının üzvü kimi Seymə seçildi.

Sadiq feminist, Jaruga-Nowacka Seym 1993–97, Seym 2001–05, Seym 2005–07 üzvü olaraq qaldı və 2007-ci ilin oktyabrında yeni Sol və Demokratlar Partiyasından çıxış edərək dördüncü dəfə parlamentə seçildi.

O, Izabela Jaruga-Nowacka və Varşavada yerləşən Polşa-Yapon İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun rektoru olan riyaziyyatçı Jerzy Nowacki ilə evlidir və Barbara Nowacka və Katarzyna adlı iki qızı var.

Jaruga-Nowacka, 10 aprel 2010-cu ildə Rusiya Smolensk yaxınlığında Peçersk yaxınlığında Smolensk-Şimal hava limanı yaxınlığında qəzaya uğrayan təyyarənin sərnişin siyahısında idi.

16 aprel 2010-cu ildə Jaruqa-Novacka ölümündən sonra Polonia Restituta Ulduz və Komandir Xaçı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Filo Farnsvort

**Filo Farnsvort** () — Amerikalı ixtiraçı və elektron televiziyanın yaradıcılarından biri idi .

## İxtiralar
O, daha çox elektron televiziya sistemlərindən birinin — " disektor "un ixtirasına görə tanınır. 7 yanvar 1927-ci ildə Farnsworth tərəfindən yaradılmış elektron televiziya sistemi üçün ABŞ Patent İdarəsinə ərizə verdi. İxtiranın mövzusu təsvirin elektrik siqnallarına çevrildiyi ötürücü qurğu, təsvirin qəbulunu təmin edən qəbuledici boru, ötürücü və qəbuledicinin işinin sinxronizasiya prinsipi, həmçinin parlaqlığın tənzimlənməsi sxemi olmuşdur. 1931-ci ildə Zvorykin Farnsworthun laboratoriyasına baş çəkdi. Hər iki ötürücü borunun işini müqayisə etdilər. Philo etiraf etdi ki, Zvorykinin ikonoskopu bəzi cəhətdən onun dizaynından üstündür. Öz növbəsində qonaq təəssüfləndiyini bildirib ki, onun Farnsvort sxemində təsbit olunmuş bəzi prinsiplərdən istifadə etmək hüququ yoxdur.

Daha sonra Philo Farnsworth raket idarəetmə sistemlərinin və nüvə birləşməsinə nəzarətin inkişafı üzərində işləmişdir . Ömrünün sonlarında o , füzor kimi də tanınan kiçik bir termonüvə reaktoru icad etdi .

## İstinadlar
Dmitri Filosofov

**Dmitri Vladimiroviç Filosofov** (; ) — rus yazıçısı, esseist, ədəbiyyatşünas, dini mütəfəkkir, qəzet redaktoru və siyasi fəal idi. 1900-cü illərin əvvəllərində nüfuzlu Mir İskusstva çevrəsindəki rolu və kvazi-dini Troyebratstvo (Üçlərin Qardaşlığı) bir hissəsi, iki ən yaxın dostu və mənəvi müttəfiqi Dmitri Merejkovski və Zinaida Gippius ilə məşhurdur.

## İstinadlar
Dmitri Merejkovski

**Dmitri Sergeyeviç Merejkovski** (; ) — rus yazıçısı, şairi, dini mütəfəkkiri və ədəbiyyatşünası idi. Simvolizm hərəkatının həmtəsisçisi kimi qəbul edilən rus poeziyasının gümüş dövrünün əsas siması olan Merejkovski həyat yoldaşı şair Zinaida Gippius ilə iki dəfə siyasi sürgünə göndərildi. İkinci sürgündə olduğu müddətdə (1918–1941) o, uğurlu romanlarını nəşr etməyə davam etdi və Sovet İttifaqının tənqidçisi kimi tanındı. Həm apokaliptik xristianlığa meyli ilə özünü dindar bir peyğəmbər kimi tanıyan, həm də qızğın idealizmi ədəbi yeniliklərlə birləşdirən fəlsəfi tarixi romanların müəllifi kimi tanınan Merejkovski, ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına doqquz dəfə namizəd oldu. 1933-cü ildə qazanmağa çox yaxın idi. Lakin o, nasistlərə yaxın olduğu üçün İkinci Dünya müharibəsindən sonra faktiki olaraq unudulmuşdu.

## İstinadlar
Konstantin Merejkovski

**Konstantin Sergeeviç Merejkovski** (; ) — əsasən Kazan ətrafında fəaliyyət göstərən rus bioloqu və botanisti. Merejkovskinin şibyələr üzərində apardığı tədqiqatlar onu "Simbiogenez nəzəriyyəsi"ni irəli sürməyə yönəldmişdi. Bu nəzəriyyəyə görə daha böyük, daha mürəkkəb hüceyrələr (eukariotların) daha az mürəkkəb olanlar arasındakı simbiotik əlaqədən törəmişdir.

## İstinadlar
Acıbadam qurabiyəsi

**Acıbadam qurabiyəsi** () — bizel inqrediyentlərinə acı badam əlavə edilərək hazırlanan bir desertdir. Badam, şəkər və yumurtanın ağı ilə hazırlanır. Ənənəvi reseptinə görə, onun üstündə bir ədəd acı badam olur, elə məhz adı da buna görə verilmişdir. Acıbadam həmişə mövcud olmadığı üçün onun əvəzinə çox vaxt badam ekstraktından istifadə olunur. Belə biskvitlər Türkiyədə bir çox şirniyyat mağazalarında satışdadır. O, həmçinin də evlərdə geniş bir formada hazırlanır.

Bu qurabiyələr sərt və sıx bir struktura malik olurlar. Onun ən yaxşı süfrəyə təqdim edilmə forması çay, kofe və ya dondurma desertləri ilə bərabər təqdim edilməsidir.

## İstinadlar
Xoşgüvar qurabiyəsi

**Xoşgüvar qurabiyəsi** və ya **Kallavi qurabiyəsi** - bizel inqrediyentlərinin tərkibinə püstə, badam, bal və zəfəran əlavə edilərək hazırlanan desert növüdür. Adının mənşəyi Osmanlı mənşəli olub, asan həzm olunan, şirin və xoş mənasını verir. Osmanlı mətbəxində rast gəlinən bir qurabiyədir. Ədirnədə daha çox hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Esra

**Esra** — türk adı.

* Esra Öztürk — Türkiyəni təmsil edən həndbolçu.
* Esra Bilgiç — Türk aktrisa və modeldir.
* Esra Sərt — türkiyəli jurnalist, server.
Nikeyanın mühasirəsi (1328–1331)

**Nikeyanın mühasirəsi** — 1328-ci ildən 1331-ci ilə qədər Osmanlı bəyi I Orxanın qüvvələrinin Bizans imperiyasının Nikeya şəhərini mühasirəyə alması. Münaqişənin nəticəsində Osmanlı türkləri Bizansın əsas şəhərlərindən birini fəth etmişdir. Bu, Osmanlı imperiyasının genişlənməsində mühüm rol oynamışdır.

## Zəmin
Konstantinopolun latınlardan geri alınmasından sonra Bizans imperiyası bütün səylərini Yunanıstan üzərində nəzarətini bərpa etməyə cəmləmişdi. Qoşunlar şərq cəbhəsindən Anadoluya və Peloponnesə aparılmalı idi, çünki keçmiş Nikeya imperiyasının Anadoluda tutduğu torpaqlar artıq Osmanlı basqınlarına açıq vəziyyətdə qalmışdı. Basqınların artan tezliyi və şiddəti səbəbilə Bizans imperatorluq orqanları Anadoludan geri çəkilmişdi.

## Mühasirə
1326-cı ildə İznik ətrafında yerləşən ərazilər I Osmanın əlinə keçmişdi. O, Bursa şəhərini də fəth edərək Bizansın paytaxtı Konstantinopolun yaxınlığında təhlükəli bir paytaxt qurmuşdu. 1328-ci ildə Osmanın oğlu Orxan 1301-ci ildən ara-bir blokada vəziyyətində olan Nikeyanı mühasirəyə almışdı. Osmanlıların göl kənarındakı liman vasitəsilə şəhərə girişi idarə etmək imkanı yox idi. Nəticədə mühasirə bir neçə il nəticə vermədən davam etmişdi.

1329-cu ildə imperator III Andronik mühasirəni yarmağa cəhd göstərmişdi. O, Osmanlıları həm Nikomediyadan, həm də Nikeyadan uzaqlaşdırmaq üçün yardım dəstəsinə rəhbərlik etmişdir. Bəzi kiçik uğurlardan sonra qüvvələr Pelekanonda məğlub olaraq geri çəkilmişdi. Heç bir təsirli imperator qüvvəsinin sərhədi bərpa edə bilməyəcəyi və Osmanlıları sıxışdıra bilməyəcəyi aydın olmuş, şəhər 2 mart 1331-ci ildə süqut etmişdi. Şəhərdən çıxmaq istəyən sakinlərə icazə verilmişdir.

## Nəticəsi
Qısa müddət ərzində şəhər genişlənən Osmanlı bəylinin paytaxtı olmuşdur. Şəhərin mərkəzindəki böyük Ayasofiya kilsəsi Orxan məscidinə çevrilmiş, yaxınlığında mədrəsə və hamam tikilmişdi. Nikeya sakinləri sürətlə böyüyən Osmanlı dövlətinə daxil olmuş və onların bir çoxu artıq 1340-cı ilə qədər islamı qəbul etmişdilər.

Konstantinopol patriarxı XIX İohann şəhərin ələ keçirilməsindən az sonra Nikeya xalqına məktub ünvanlamışdı. Onun məktubunda qeyd edilmişdir ki, "İşğalçılar nəyin bahasına olursa-olsun xalqa öz natəmiz dinlərini sırımağa çalışıblar, bununla da sakinləri Məhəmmədə tabe etmək istəyirlər". Patriarx xristianlara "dininizdə möhkəm olmağınızı" və əlavə etmişdir ki, "Aqarlar [türklərin] yalnız bədəniniz ağasıdır, ruhunuzun deyil".

Ərəb səyyah İbn Bətutə 1331-ci ilin sonunda Nikeyada qalmışdı. İbn Bətutəyə görə, şəhər xarabalıq halında idi və orada yalnız sultanın xidmətində olan az sayda adam yaşayırdı. Şəhər divarları arasında bağlar və hər bir ev meyvə bağı ilə əhatə olunmuş əkin sahələri var idi. Şəhərdə meyvə, qoz, şabalıd və iri şirin üzüm yetişdirilirdi. Osmanlı fəthləri sürətlə davam etmiş və Nikomediya 1337-ci ildə süqut etmişdir

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* R.G. Grant, *Battle: A Visual Journey Through 5,000 Years of Combat*, Dorling Kindersley Publishers Ltd, 2005. ISBN&nbsp;
Ayasofiya (İznik)

**Ayasofiya** (; ; ) — Türkiyənin Bursa vilayətinin İznik şəhərində Bizans dövrünə aid bazilika kilsəsi. Osmanlı fəthindən sonra **Orxan məscidinə** (**) çevrilmiş, 1935-ci ildə muzey olmuşdur. Kilsə indi yenidən məscid olaraq xidmətdədir. İznik şəhərinin mərkəzində, köhnə divarlı ərazidə yerləşir.

## Tarixi
Ərazidə tikilmiş ilk kilsə IV əsrə aid edilir. Daha sonra kilsə VI əsrin ortalarında imperator I Yustinianın himayəsi altında yenidən tikilmişdir. Kilsə 787-ci ildə Bizans ikonoborçuluğunun birinci dövrünü rəsmi olaraq sona çatdıran İkinci Nikeya Şurasına ev sahibliyi etmişdir. Yustinian dövrünə aid kilsə XI əsrdə zəlzələ nəticəsində dağıdılmış və indiki tikili təxminən 1065-ci ildə köhnəsinin xarabalıqları üzərində ucaldılmışdır.

Nikeya 1331-ci ildə Orxan Qazinin başçılıq etdiyi Osmanlı türkləri tərəfindən ələ keçirilmişdir. Ayasofiya kilsəsi sonradan Orxan məscidinə çevrilmişdir. Məscid 1935-ci ildə qədər Mustafa Kamal Atatürk hökumətinin qərarı ilə muzey olaraq təyin edilmişdir. Bu muzey 2011-ci ilin noyabrında yenidən məscidə çevrilmişdir.

## Memarlığı

Çox hissəsi kilsənin 1065-ci ildəki variantına aid olan hazırkı bazilika quruluşu iki yan keçidi olan mərkəzi nefdən ibarətdir. Osmanlılar dövründə yenidən qurulmazdan əvvəl kilsənin sütunlar üzərində iki cərgə üçlü arkadaları var idi və beş pəncərəsi olan bir klestori divarı daşıyırdı. Tikili XIV əsrdə məscidə çevrildikdən sonra burada təmir işləri aparılmış, həmçinin mehrab yerləşdirilmişdir. XVI əsrdə, Süleyman Qanuni hakimiyyəti dövründə baş vermiş dəhşətli yanğından sonra kilsə bərpa edilmiş və minarə tikilmişdir. Memar Sinan bu dövrdə məscidin divarlarına bəzək dizaynını öz üzərinə götürmüşdü.

Belə bir tarixi kilsənin yenidən məscid kimi istifadə oluna bilməsi məqsədilə restavrasiya olunması çox mübahisəli bir məsələ idi və hələ də belə qalır. Restavrasiya prosesi 2007–2011-ci illər arasında aparılmışdır.

## Qalereya

Fayl:Iznik_Hagia_Sophia_Mosque_8350.jpg|alt=Front of Hagia Sophia in İznik|İznikdə Ayasofiyasının ön hissəsi.
Fayl:Iznik_Hagia_Sophia_Mosque_8061.jpg|alt=Exterior of Hagia Sophia in İznik|İznikdə Ayasofiyasının xarici görünüşü.
Fayl:Ayasofya_Orhan_Camii_8066.jpg|alt=Opus sectile floor in entrance of Hagia Sophia in İznik|İznikdə Ayasofiyasının girişi.
Fayl:Iznik_Hagia_Sophia_Mosque_8067.jpg|alt=Interior of Hagia Sophia in Iznik|İznikdə Ayasofiyasının interyeri .
Fayl:Iznik_Hagia_Sophia_Mosque_8083.jpg|alt=Synthronon in choir area of Hagia Sophia in İznik|İznikdə Ayasofiyasının xor sahəsi.
Fayl:Iznik_Hagia_Sophia_Mosque_8100.jpg|alt=View of secondary dome in Hagia Sophia in İznik|İznikdə Ayasofiyasında ikinci dərəcəli günbəzin görünüşü
Fayl:Iznik_Hagia_Sophia_fresco_045.jpg|alt=Fresco in Hagia Sophia in İznik|İznikdə Ayasofiyasının freskaları.


## Həmçinin bax
* Ayasofiya (İstanbul)

## İstinadlar
Hermanştadt döyüşü

**Hermanştadt döyüşü** və ya **Sibiu döyüşü** — 18 mart və 22 mart 1442-ci ildə Macarıstan krallığı ilə Osmanlı imperiyası orduları arasında Marosşentimbre və Hermanştadt, indiki Rumıniyanın Sıntimbru kommunası Sibiu şəhəri yaxınlığında baş tutmuş döyüş. Macarıstan qüvvələrinə Yanoş Hunyadi komandanlıq edirdi. Hermannstadt, 1437-ci ildə Smederevo təxliyəsi və 1441-ci ildə Semendriya ilə Belqrad arasında baş tutmuş döyüşdə İshaq bəyin məğlubiyyətindən sonra Hunyadinin Osmanlılar üzərində üçüncü qələbəsi idi.

## Zəmin
1438-ci ildə Osmanlı qarətçiləri Transilvaniyaya hücum etmişdilər. 45 günə qədər Osmanlılar heç bir maneə olmadan Transilvaniya sakslarının torpaqlarına, Macarıstan kəndlərinə və bazar şəhərlərinə hücum etmişdilər.

1441-ci ildə Yanoş Hunyadi hakimiyyətə gəlmişdir. Hunyadi Serbiyada Osmanlılara hücum etmiş və Smederevo döyüşündə İshaq bəy məğlub etmişdir. Osmanlı sultanı II Murad 1441-ci ilin payızında elan etmişdir ki, 1442-ci ilin martında Macarıstan Transilvaniyasına basqın olacaq. 1442-ci il martın əvvəllərində yürüş ağası Məzid bəy 16,000 *[[axıncı]]* süvari basqını ilə Transilvaniyaya soxulmuş, Dunay çayını keçərək Nikopolda Valaxiyaya daxil olmuş və dəstə şəklində şimala doğru yürüş etmişdir.

## Döyüş
Martın 18-də yepiskop Dyord Lepesin 2000 nəfərlik qüvvələri Sıntimbru yaxınlığında Məzidlə toqquşmuşdur. Osmanlılar saylı qüvvələrlə qələbə çalmış və Hunyadi geri çəkilməyə məcbur qalmışdır, lakin Məzid Hunyadini təqib etməmişdi. Lepes əsir götürülmüş və Məzid yepiskopun başını kəsmişdir.

Hunyadinin ordusu Hermanştadt yaxınlığında yenidən toplanmişdi. Simon Kemeni zirehini Hunyadinin zirehinə dəyişmişdi ki, türklər onun Hunyadi olduğuna inansınlar. Kemeni birbaşa hücuma keçməli idi, Hunyadi isə Məzidin ordusunun arxasına keçəcəkdi. Kemeni döyüşdə həlak olmuş, lakin Hunyadi macar ağır süvariləri ilə birlikdə Məzidə hücum edərək onun ordusunu məğlub etmişdir. Məzid baş tutmuş döyüşdə həlak olmuşdur. Hunyadi Məzidin kəlləsi ilə Lepesin kəlləsini dəyişmişdir.

Tarixçi Tamaş Palosfalvinin sözlərinə görə, Hunyadi ilk döyüş zamanı meydanda olmamışdı.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* Pál Földi. *Nagy hadvezérek* ("Great Warlords"), Anno Publisher,
Zildjian

**Avedis Zildjian Company** — sinc və digər zərb alətləri üzrə ixtisaslaşmış musiqi alətləri istehsalçısı. XVII əsrdə Osmanlı imperiyasında etnik erməni olan Zildiyan ailəsi tərəfindən qurulan şirkət XX əsrdə ABŞ-yə köçmüşdür.

Şirkət 1623-cü ildə İstanbulda erməni Avedis Zildiyan tərəfindən yaradılıb. Hal-hazırda Massaçusets ştatının Norvel şəhərində yerləşir. Zildjian dünyanın ən qədim musiqi alətləri istehsalçısı olmaqla yanaşı, dünyanın ən qədim davamlı fəaliyyət göstərən şirkətlərindən biridir. Şirkət Zildjian, Vic Firth və Balter Mallet brendləri altında sinclər, barabanlar, zərb alətləri və digər nağara aksesuarları satır.

## Tarixi
İlk Zildjian sincləri 1618-ci ildə erməni dəmirçisi və əlkimyaçısı Avedis Zildiyan tərəfindən yaradılmışdır. O da dəmirçi olan atası kimi İstanbulda Osmanlı sultanının sarayında işləyirdi. O, qalay, mis və gümüş ərintisindən istifadə edərək parçalanmadan musiqi səsləri çıxara bilən metal təbəqə yaratmışdır. Sultan I Mustafa, ermənicə "Sincçinin oğlu" və ya "Sinc ustası ailəsi" mənasını verən Zilciyan soyadını rəsmən tanımaqla yanaşı, Avedisə səksən qızılı vəsiyyət olaraq verdi. 1623-cü ildə Sultan ona İstanbulun Samatiya adlanan erməni hissəsində öz biznesini qurmaq üçün saraydan ayrılmağa icazə verdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Armand Zildjian Interview at NAMM Oral History Collection
* Deborah Zildjian Interview at NAMM Oral History Collection
* Craigie Zildjian Interview at NAMM Oral History Collection
Niş döyüşü (1443)

**Niş döyüşü** — 1443-cü ildə, noyabr ayının əvvəllərində Yanoş Hunyadi və Georgi Brankoviçin başçılıq etdiyi səlibçilər ilə Qasım Paşanın rəhbərlik etdiyi Osmanlı imperiyası qoşunları arasında döyüşdü. Səlibçilər Serbiyada Osmanlının qalası olan Nişi ələ keçirmiş və Osmanlının iki ordusunu məğlub etmişdir. Niş döyüşü Hunyadinin hərbi yürüşünün bir hissəsi idi. Hunyadi avanqardın başında Trayan darvazasından Balkanları keçmiş, Nişi ələ keçirmiş, üç Osmanlı paşasını məğlub etmiş və Sofiyanı Osmanlılardan almışdır. O, sonradan kral ordusu ilə birləşərək Snaimdə (Kustinitsa) sultan II Muradı məğlubiyyətə uğratmışdır. Kralın səbirsizliyi və 1444-cü ilin fevralında qışın şiddətli olmağı onu geri çəkilməyə məcbur qoymuşdur.

## Zəmin
1440-cı ildə Yanoş Hunyadi Polşa kralı III Vladislavın etibarlı məsləhətçisi və ən nüfuzlu sərkərdəsinə çevrilmişdir. Hunyadi Belqrad qalasının kapitanlığı ilə mükafatlandırılmış və Osmanlılara qarşı hərbi əməliyyatlara rəhbərlik etmişdir. Kral Vladislav Hunyadiyə şərqi Macarıstanda mülklər verməklə onun xidmətlərini tanımışdı. Hunyadi qısa zamanda ixtiyarında olan məhdud resurslarla müdafiəsini gücləndirmək üçün fövqəladə qabiliyyət nümayiş etdirmişdi. O, 1441-ci ildə Semendriyada İshaq bəy üzərində qalib gəlmişdi. Transilvaniyada yerləşən Nadşeben yaxınlığında Osmanlı qüvvələrini məhv etmiş və Macarıstanın Valaxiyaya nəzarətini bərpa etmişdi. Səlibçi ordusu 25,000 və ya daha çox qoşun və 600 döyüş vaqonundan ibarət idi. Hunyadi Qasım Paşanı tapmaq və məğlub etmək üçün özü ilə 12,000 süvari götürmüşdü. Vladislav və Brankovic döyüş vaqonları ilə düşərgədə qalmışdı.

## Nəticəsi
Laonik Xalkokondilə görə, "Hunyadi 1443-cü ildə Osmanlıları Balkanlarda geri çəkilməyə məcbur etdikdən sonra yorulmuş olan köhnə maqnatlar atalarının tarlalarına sahib olmaq üçün hər tərəfdən tələsmişdilər". Onlardan biri qardaşı oğlu Həmzə Kastrioti və 300 albanla birlikdə Osmanlı ordusunu tərk edən, Kruyanı ələ keçirdikdən sonra Osmanlı imperiyasına qarşı iyirmi beş il davam edən üsyan qaldırmış Giorgi Kastrioti İskəndər bəy idi.

II Murad on illik müqavilə imzalamış və oğlu II Mehmedin xeyrinə taxtdan əl çəkmişdir. Gələn il sülh pozulmuş və Murad Balkanlara qayıtmış, 1444-cü ilin noyabrında Varna döyüşündə qalib gəlmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
*
Pərvanə (dəqiqləşdirmə)

* Pərvanə (ədəbi məclis)
* Pərvanə (əsər)
* Pərvanə (Üşnəviyyə)

## Həmçinin bax
* Pərvanə
Topal ördək

**Topal ördək** və ya **gethagetdəki siyasətçi** — xələfi artıq seçilmiş və ya seçilmək ərəfəsində olan vəzifəli şəxs. Gethagetdəki siyasətçi çox vaxt digər siyasətçilərlə müqayisədə daha az təsir bağışlayır, çünki onların səlahiyyət müddəti bitmək üzrədir. Ancaq onlar icra sərəncamları, əfv fərmanları və ya digər mübahisəli fərmanlar verməkdə daha sərbəst davrana bilirlər. Bu siyasətçilər müddət məhdudiyyətləri, planlaşdırılan təqaüdə çıxma və ya seçki itkiləri nəticəsində ortaya çıxır və siyasi sistemlər nəticələrin elan edilməsi ilə seçki qaliblərinin inauqurasiyası arasında gecikmə yaratdıqda xüsusilə nəzərə çarpır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Topal ördək ovu" mövsümü: seçkidən sonra Bayden impiçmentlə üzləşə bilər?
Frankofoniya (təşkilat)

**Frankofoniya** ( — fransızdilli ölkələrin beynəlxalq təşkilatı (OIF). 54 üzvü, dövlətləri və hökumətləri təmsil edən təşkilatın 7 assosiativ üzvü, həmçinin 27 müşahidəçi üzvü var .

OIF 4 əsas məqsədəuyğun olaraq 88 dövlət və hökumətə öz siyasətlərini inkişaf etdirmək və ya möhkəmləndirmək, beynəlxalq siyasətləri və çoxtərəfli əməkdaşlıq fəaliyyətlərini həyata keçirməkdə dəstək verir:

* Fransız dilini təbliğ etmək, çoxdilliliyi və mədəni müxtəlifliyi dəstəkləmək.
* Sülhün, demokratiyanın və insan haqlarının təşviqi.
* Təhsil, təlim, ali təhsil və tədqiqatları dəstəkləyin.
* Davamlı inkişafın xeyrinə iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı.
* OIF-in bütün fəaliyyətlərində gənclərə və qadınlara, eləcə də rəqəmsal texnologiyalara xüsusi diqqət yetirilir.

OIF Frankofoniya Parlament Assambleyası (APF) və 4 operatorla: Agence Universitaires de la Francophonie (AUF), beynəlxalq frankofon yayımçısı TV5Monde, Frankofoniya Bələdiyyə Başçılarının Beynəlxalq Assosiasiyası (AIMF) və İsgəndəriyyə Universiteti ilə birlikdə frankofoniya sahəsində çoxtərəfli əməkdaşlığı həyata keçirir  .

Təşkilata qoşulmaq üçün əsas meyar konkret ştatın əhalisinin fransız dilini bilmə dərəcəsi deyil (baxmayaraq ki, bu, arzuolunandır), Fransa ilə onilliklər və hətta əsrlər boyu inkişaf etmiş mədəni əlaqələrin olmasıdır. Məsələn, Ermənistan bu təşkilatın üzvüdür, Ukrayna və Baltikyanı ölkələr isə müşahidəçidir. Fransa və Rusiya Trianon müqaviləsi vasitəsilə vətəndaş cəmiyyətləri arasında qarşılıqlı əlaqəni gücləndirirlər.

Frankofoniya müasir formada 1970- ci ildən mövcuddur. Təşkilatın şüarı fransız deyimi "Bərabərlik, tamamlama, həmrəylik"dir ( ) .

## İstinadlar
Ağası Babayan

**Ağası Babayan** (; ) — Ermənistan-sovet rejissoru, ssenaristi və aktyoru. 1974-cü ildə RSFSR-in əməkdar artisti adını almışdır.

## Həyatı
Ağası Babayan 21 dekabr 1921-ci ildə Ermənistan SSR-nin Ciğdamlı kəndində anadan olmuşdur. O, Sergey Gerasimov adına VGİK-də aktyorluq və rejissorluq üzrə təhsil almışdır. Babayan sonradan neçə il "Armenfilm"də işləmişdir. 1952-ci ildə "Mosnauçfilm" studiyasına köçmüşdür. O, 1961-ci ildə çəkilmiş "*Dersu Uzala"* filminin (sonralar Akira Kurosava tərəfindən yenidən işlənmiş) orijinal film versiyasını, eləcə də Vitali Biyankinin tayqada çəkilmiş hekayələri əsasında vaşaq Kunak haqqında dörd film silsiləsi ilə məşhurdur*.* O, təbiət, tarix və musiqi ilə bağlı bir sıra sənədli filmlər də hazırlamışdır. Babayan 17 noyabr 1995-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Kimpo qətliamı

**Kimpo qətliamı** () - Cənubi Koreyanın şimal qərbində yerləşən Kyonqido əyalətinə daxil olan Kimpo şəhərində 1971-ci ilin 18 yanvar tarixində baş vermiş qətliam hadisəsi. Olay Cənubi Koreya ordusunun dəniz piyadaları korpusunun serjantı Kyunq-yul-Kinq () tərəfindən gerçəkləşdirilib. Kyunq-yul-Kinq intihar etməzdən əvvəl Kimpo şəhərində rastına çıxan 6 nəfəri öldürmüş, 4 nəfəri isə yaralamışdır. 

Hadisə baş verən gecə Kyunq-yul-Kinq içki üstündə digər serjant həmkarları ilə dava edib və hərbi bazada iki əl qumbarası partladıb. 

Daha sonra yaxınlıqdakı kəndə qaçaraq, M16 silahı ilə rastına çıxan iki əsgəri və dörd kənd sakinini güllələyib. Hadisə nəticəsində digər dörd kənd sakini isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alıblar. Hadisədən sonra ərazidəki dağa qaçan dəniz piyadaları korpusunun serjantı Kyunq-yul-Kinq orada özünə atəş açaraq intihar etmişdir.

## İstinadlar
Yaytsenin mühasirəsi (1464)

**Yaytsenin mühasirəsi** — 10 iyul–22 avqust 1464-cü il tarixlərində, Osmanlının Bosniya və Herseqovinanı fəthi zamanı sultan II Mehmed başçılığı ilə Osmanlı ordusunun Bosniyanı fəth etmək və o zaman Macarıstanın nəzarəti altında olan Banya Lukanın cənubunda yerləşən strateji Yaytse qalası üzərində nəzarəti ələ keçirmək məqsədilə baş tutmuş mühasirə.

Kütləvi bombardmanlara baxmayaraq, Osmanlının son hücumu ağır şəkildə dəf edilmişdi və Macarıstan kralı Matyaşın öz ordusu ilə yaxınlaşdığını eşidən Mehmed mühasirəni tərk etmişdir.

## Zəmin
1463-cü ildə II Mehmed Macarıstanın hökmranlığı altında olan Bosniyanın katolik kralı Stefan Tomasoviçi təslim olacağı təqdirdə ona təhlükəsizlik vəd etməsinə baxmayaraq onu edam edərək Bosniyaya hücum etmiş və regionu ələ keçirmişdir.

1463-cü ilin sentyabrında papa II Piyin və Müqəddəs Roma imperiyasının himayəsi altında Macarıstan, Venesiya və Burqundiya hersoqluğu Osmanlı türklərinin Serbiyadakı işğallarına müqavimət göstərmək üçün ittifaq yaratmışdılar. 1463-cü ilin dekabrında Banya Lukanın cənubundakı strateji qala olan Yaytse 1463-cü il sentyabrın sonlarında Bosniyaya əks hücumun ardınca mühasirədən sonra Yanoş Hunyadinin oğlu Macarıstan kralı Matyas Korvin tərəfindən geri alınmışdı.

Yaytsenin yenidən fəth edilməsindən sonra bir çox digər Bosniya istehkamlı şəhərləri öz darvazalarını Macarıstan qoşunlarına açmışdır. Bosniyanın Osmanlılardan geri alınan hissəsi paytaxt Yaytse və onun hakimi İmre Zapolyai olmaqla banat halında təşkil edilmişdi.

## Döyüş
1464-cü ilin iyulunda Osmanlı sultanı II Mehmed Yaytseni geri almağa qərar vermiş, Bosniyaya yeni bir hücum əmri vermişdir. Mehmed özü şəxsən 30,000 nəfərdən ibarət qüvvəyə və altı daşatan topdan ibarət böyük bir mühasirə qatarına komandanlıq etmişdir.

Ehtimal olunur ki, Kolin İmberə görə Osmanlı ordusu Ədirnədən may ayının sonlarında yola düşmüşdü, "çünki Malipiero Yaytse mühasirəsini iyulun 10-dan avqustun 24-nə kimi qeyd edir və Enveridə bunun iyulda başladığını qeyd edir".

Osmanlı ordusunun əsas hissəsi 10 iyul 1464-cü ildə Yaytseyə çatmışdır. Altı həftədən çox davam edən kütləvi minalama və bombardmana baxmayaraq, Macarıstan müdafiəsi Osmanlı hücumlarını dəf etməyə nail olmuşdu. 22 avqustda Mehmed ertəsi səhər üç tərəfdən hücum əmri vermiş, ağır itkilərdən sonra Osmanlılar yenidən geri çəkilmişdir. Kral Matyaşın Sava çayından bir kömək qüvvəsi ilə irəliləməsi xəbəri Osmanlı ordusuna çatan zaman II Mehmed qüvvələrini tərk edərək toplarını çaya atmağa və 22 avqustda ordunun qışladığı Sofiyaya çəkilməyə qərar vermişdir.

## Nəticəsi
Mehmed bəy Minnətoğlu Yaytsenin bu ikinci mühasirəsindən sonra Bosniya valisi təyin edilmişdir.

Macarıstan qüvvələri Yaytse və Şimali Bosniyanın bəzi hissələri üzərində nəzarəti uğurla saxlamış olsalar da, qalan ərazilər Herseqovinanın süqutundan sonra 1483-cü ilə qədər tam üstünlük əldə edən Osmanlılara tabe olmuşdur.

## Qeydlər

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Klyayn-Venediq

**Klyayn-Venediq** (, ) və ya **Velzerland** () — indiki Venesuela ərazisində 1528–1546-cı illərdə mövcud olmuş keçmiş alman koloniyası. Koloniyanın ərazisinə hüquqlar Auqsburq azad şəhərindən olan Velzerlər bank ailəsi tərəfindən Müqəddəs Roma imperatoru V Karlın borclarının təminatı olaraq alınmışdı.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Tetrafobiya

**Tetrafobiya** ( — "dörd" və  — "qorxu") — 4 rəqəminə irrasional qorxu. Bu, adətən qərəz hesab olunur. Bu mövhumata əsasən Çin, Yaponiya və Koreya kimi Şərqi Asiya ölkələrində rast gəlinir. Fobiyanın səbəbi "dörd" üçün olan Çin heroqlifinin tələffüz edilməsindədir: "sı" (), demək olar ki, "ölüm" () sözləri ilə eynidır, onlar yalnız tonlarda fərqlənirlər. Bu sözlər tələffüzdə kiçik dəyişikliklərlə Koreya və yapon dillərinə Çin dilindən gəlmişdir.

"Nokia" Asiya bazarları üçün nəzərdə tutulan mobil telefon modellərinin adlarında 4 rəqəmindən istifadə etmir.

Qərb dünyasında oxşar, lakin daha çox yayılmış 13 rəqəminə qorxu "triskaidekafobiya" adlanır. Əfqanıstanda 39 rəqəminə mənfi münasibət geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
Nasist qızılı

**Nasist qızılı** () — şayiələrə görə, Nasist Almaniyasının iri funksionerlərinin qızıl və valyuta fondları. İddiaya görə, bu fondlar "cəbhələrdəki işlərin həqiqi vəziyyəti bilindiyinə və Reyxin qaçılmaz sonu başa düşüldüyünə, lakin uzunmüddətli perspektivdə dünyada nasional sosializm diktaturasını qurmağı planlaşdırdıqlarına görə" gizləmişdilər. Yulian Semyonovun "Baharın on yeddi anı" romanı (1969) və eyniadlı televiziya filmi (1973) sayəsində şayiələr yayılmağa başlamışdır.

## Həmçinin bax

* Konfederasiya qızılı
* Partiya qızılı

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Мосякин А. Г.* За пеленой янтарного мифа. Сокровища в закулисье войн, революций, политики и спецслужб. — М.: РОССПЭН, 2008. — 615 с. — ISBN 978-5-8243-0951-5.
* *Мосякин А. Г.* Ограбленная Европа. Вселенский круговорот сокровищ. — СПб.: Амфора, 2014. — 414 с. — ISBN 978-5-367-03200-0.
* Главный след нацистского золота ведет в Швейцарию // Die Welt, 11 апреля 2019 г.
Konfederasiya qızılı

**Konfederasiya qızılı** — ABŞ-də vətəndaş müharibəsindən sonra gizli itirilmiş qızılın anbarları. Müharibədən sonra milyonlarla dollar dəyərində qızıl itmiş və ya yoxa çıxmışdır. Onun potensial yeri bir çox tarixçilərin və xəzinə ovçularının fərziyyələrinin mənbəyi olmuşdur. İddialara görə, Konfederasiya xəzinəsinin bir hissəsi cənub ştatlarının yenidən yüksəlişini gözləmək və başqa vaxtlarda sadəcə olaraq İttifaqın ona sahib çıxmaması üçün gizlədilmişdir.

## Mənşəyi
İttifaq qoşunları Nyu-Orleanı işğal etmək ərəfəsində olan zaman Konfederasiya səlahiyyətliləri sürətlə milyonlarla dollarlıq qızılı "daha təhlükəsiz" bir yerə, Corciya ştatının Kolumbus şəhərinə aparmışdılar. Qızıl müvəqqəti olaraq Vilyam H. Yanq tərəfindən "Iron Bank"da saxlanılırdı. 11 oktyabr 1862-ci ildə general Pyer Qustav Tutan Boregar Kolumbusdakı bankdan qızılların götürülməsini tapşırmışdı. Yanq onu çıxarmaqdan imtina etmişdi, lakin zorla bunu etməyə məcbur olmuşdur. Boregarın bioqrafiyasında qeyd edilmişdir ki, "o qızıla nə olduğu sirr olmuşdur".

## Həmçinin bax
* Nasist qızılı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Last Sighting of the Lost Confederate Gold in Georgia
Berbera Xalq Kitabxanası

**Berbera Xalq Kitabxanası** ―(), Somalilandın Berbera şəhərinin mərkəzindəki əsas kitabxanadır. İlk Berbera kitabxanası 2014-cü ildə açıldı. Sonralar genişləndirildi və indi Berbera Xalq Kitabxanası kimi tanınır.

Berbera Xalq Kitabxanasının ideyası 29 Fevral 2011-ci ildə Berbera Oxucular Klubu, yerli alimlər, ağsaqqallar və iş adamları tərəfindən Berbera dənizçilik və Balıqçılıq Akademiyasının zalında toplanan görüşdə yaranıb və elan edilib; lakin o vaxtlar bu, sadəcə bir fikir və xəyal idi.

2013-cü ildə hökumətin kitabxana üçün mükəmməl yeri təmizlədiyi və Yerli Hökumətin həmin ərazidə yaşayan insanları uğurla köçürdüyü vaxt idi. Elə həmin il Somalilandın keçmiş prezidenti Əhməd Məhəmməd Mahmud, kitabxananın tikintisinə başlamaq üçün bir işarə olaraq ilk daşı qoydu.

Fəaliyyət loader sonra sözləri danışır, 2014-cü ildə Berbera Böyük Bələdiyyə Başçısı cənab Abdishakuur Mahmud Həsən (Ciddin), kitabxananın qurulması və idarə edilməsi üçün bir komitə təyin etdi. Komanda icmadan beş nəfərdən ibarətdir. Kitabxananın ilk üzü 2014-cü ilin sonlarında istifadəyə verilmiş və bu müddət ərzində böyük zal və hasar uğurla yaradılmışdır. İki il ərzində, 2015-ci ilin dekabrından 2017-ci ilin dekabrına qədər, çoxdan gözlənilən Berbera Xalq Kitabxanası tamamlandı və kitabxananın açılışı 22 aprel 2018-ci ildə keçirildi.

## Xarici keçidlər

* Berbera Public Library on Twitter

## İstinadlar