open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Media iqtisadiyyatı

**Media iqtisadiyyatı**  () — kütləvi informasiya vasitələrinin (media) iqtisadi fəaliyyətinin öyrənilməsinə həsr olunmuş bir sahədir. Həmçinin media sənayesinin istehsal, yayım və istehlakla bağlı iqtisadi qərarlarını araşdırır. Media iqtisadiyyatı, müxtəlif media şirkətlərinin gəlir modellərini, biznes strategiyalarını və bazar strukturlarını öyrənməklə məşğul olur.

## Media iqtisadiyyatı aşağıdakı aspektləri
# Reklam və gəlir modelləri — media şirkətləri reklam satışlarından, abunə sistemlərindən, dövlət dəstəyindən və digər mənbələrdən gəlir əldə edirlər. Reklam gəlirləri əsas gəlir mənbələrindən biridir.
# Bazar strukturları — mediada monopoliyalar, oligopoliyalar, rəqabət bazarları kimi müxtəlif bazar strukturları mövcuddur. Media şirkətləri arasında konsolidasiya və birləşmə tendensiyaları tez-tez müşahidə olunur.
# Tələbat və təklif — media məhsullarına olan tələbat (məsələn, xəbərlər, əyləncə, təhsil kontenti) və bu məhsulların istehsalı arasındakı əlaqə araşdırılır. Media iqtisadiyyatı həmçinin auditoriyanın zövqləri və dəyişən texnologiyalar kimi amillərin təsirini də öyrənir.
# Texnoloji təsirlər — yeni texnologiyalar, xüsusilə rəqəmsal media və internet, ənənəvi media modellərini dəyişdirib. Streaming xidmətləri, sosial media və onlayn platformalar media bazarına təsir göstərir.
# Tənzimləyici mühit —  hökumətlərin və digər tənzimləyici qurumların media bazarlarına necə nəzarət etdiyi, lisenziyalar, vergilər və digər məhdudiyyətlər də bu sahədə müzakirə olunur.
# İnnovasiya və rəqəmsallaşma — rəqəmsal transformasiya və texnoloji innovasiyalar mediada istehsal və istehlak modellərini dəyişdirir. Online platformalar və sosial media iqtisadiyyatı bu dəyişikliklərin nümunələridir.

Bu sahədə araşdırmalar media şirkətlərinin necə işlədiyini, resurslarını necə idarə etdiyini və necə gəlir əldə etdiyini anlamağa kömək edir.

## Media iqtisadiyyatının mahiyyəti
Media iqtisadiyyatı diqqəti mikroiqtisadi komponentin — konkret media sənayeləri və media istehlak bazarları üzrə, habelə bazar subyektlərinin — media məhsullarının istehsalçısı və istehlakçısının davranış xüsusiyyətlərinin nəzərə alınmasına yönəldir. Media sisteminin ictimai-siyasi proseslərə inteqrasiyası ilə əlaqədar olaraq, makroiqtisadi amillər də mikroiqtisadi parametrlərə ciddi təsir göstərir.

## İstinadlar
Hiperistehlakçılıq

**Hiperistehlakçılıq** () — insanların və cəmiyyətlərin lazımdan artıq mal və xidmətlərə olan həddindən artıq tələbatını ifadə edən bir termindir. Bu fenomen kapitalist iqtisadi sistemlərində geniş yayılmışdır və istehlakçılığın artıqlığı, maddi rifaha həddindən artıq vurğunluqla səciyyələnir. Hiperistehlakçılıq həm fərdi, həm də sosial səviyyədə dərin təsir göstərir.

## Hiperistehlakçılığın əsas xüsusiyyətləri
### Sonsuz tələbat
Hiperistehlakçılıq insanları ehtiyacdan çox arzu olunan məhsullara yönəldir. Brend dəyərləri, moda tendensiyaları və marketinq üsulları vasitəsilə istehlakçıların daim yeni və yenilənmiş məhsullara ehtiyacı olduğu mesajı verilir. Bu vəziyyət istehlakı artırır və məhsulun faydalılığı deyil, sosial və psixoloji dəyəri ön plana çıxır.

### Marketinq və reklamın təsiri
Şirkətlər istehlakçıların diqqətini cəlb etmək üçün güclü reklam strategiyaları istifadə edirlər. Reklamlar, insanları daha çox mal almağa və yenilik axtarışına təşviq edir. Texnoloji avadanlıqlar, moda, avtomobillər və hətta qida sahəsindəki marketinq hiperistehlakçılığın mühərriklərindən biridir.

### Brendləşmə və şəxsiyyət
Hiperistehlakçılıq şəxsiyyətin və sosial statusun brend məhsullarla əlaqələndirilməsinə gətirib çıxarır. İnsanlar maddi sərvətlərlə öz sosial mövqelərini və kimliklərini təsdiqləməyə çalışırlar. Bu, tez-tez alıcıları daha bahalı və prestijli məhsullar almağa sövq edir.

### Rəqəmsal və elektron ticarətin rolu
Onlayn ticarət platformalarının və sosial medianın yayılması istehlakı sürətləndirib. İstənilən zaman və məkandan alış-veriş etmək imkanı istehlakçıların məhsullara daha asan və tez çıxışını təmin edir, nəticədə hiperistehlakçılığın daha da artmasına səbəb olur.

### Ekoloji və sosial təsirlər
Hiperistehlakçılığın ekoloji təsirləri olduqca mənfi ola bilər. Əşyaların tez-tez alınması, istifadəsi və atılması nəticəsində təbii resurslar israf olunur, zibil miqdarı artır və ətraf mühitə zərər dəyir. Sosial cəhətdən isə bu fenomen bərabərsizliyin artmasına və insanların maddi dəyərlərə həddən artıq bağlanmasına səbəb olur.

### Mədəniyyətə təsiri
Hiperistehlakçılıq, mədəniyyətin dərinliyini dəyişdirərək istehlak məhsullarının mərkəzləşdirildiyi bir mədəniyyət yaradır. İnsanlar daha çox mal və xidmət almağa yönəldilir, bu da cəmiyyətdə istehlakın əsas prioritet olmasına gətirib çıxarır.

## Tənqid və alternativlər
Hiperistehlakçılıq geniş tənqidlərə məruz qalıb, xüsusən də etik, ekoloji və sosial baxımdan. Alternativ yanaşmalar, məsələn, *minimalizm* və *dayanıqlı istehlak* bu fenomenə qarşı çıxır və insanların ehtiyaclarına əsaslanan, daha balanslı və ekoloji cəhətdən təmiz bir həyat tərzini təşviq edir.

## İstinadlar
Ticarət faydası

**Ticarət faydası** — bir malın və ya xidmətin ticarətə qoyulması nəticəsində əldə edilən iqtisadi üstünlükləri və gəlirləri ifadə edir. Bu fayda, həm istehsalçılar, həm də istehlakçılar üçün bir sıra müsbət nəticələr yaradır.

## Ticarət faydalarının əsas aspektləri
# İqtisadi İnvazivlik — ticarət, resursların daha səmərəli istifadəsinə imkan tanıyır. İstehsalçılar, öz ixtisaslaşdıqları sahələrdə fəaliyyət göstərərək, məhsuldarlığı artırır.
# Məhsul çeşidliliyi — ticarət, istehlakçılara daha geniş məhsul və xidmət seçimi təqdim edir. Bu, müştəri məmnuniyyətini artırır.
# Qlobal bazar — ticarət, yerli istehsalçıların qlobal bazara çıxışını təmin edir. Bu, daha çox müştəriyə və gəlir imkanlarına yol açır.
# Yenilikçilik və inkişaf — rəqabət, istehsalçıları yeniliklər etməyə və məhsullarını yaxşılaşdırmağa təşviq edir. Bu, iqtisadi inkişafı stimullaşdırır.
# Qiymətlərin azalması — rəqabət və müxtəlif təchizat zəncirləri, qiymətlərin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər, bu da istehlakçılara iqtisadi fayda gətirir.
# İş yerləri — ticarət, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və iqtisadi aktivliyin artmasına kömək edir.

Ticarət faydaları, ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin güclənməsi ilə daha da artır, çünki qlobal ticarət, ölkələr arasında iqtisadi asılılığı artırır və əməkdaşlığı təşviq edir. Bununla belə, ticarətin mənfi təsirlərini (məsələn, yerli istehsalın zərəri və sosial bərabərsizlik) nəzərə almaq da vacibdir.

İqtisadiyyatda *ticarət qazancı* iqtisadi agentlərin bir-birləri ilə könüllü ticarətlərini artıra bilmələrinin xalis faydasıdır. Texniki mənada onlar tariflərin azaldılması və ya digər ticarətin liberallaşdırılması nəticəsində istehlakçı profisiti üstəgəl istehsalçı profisiti artımını təmsil edir.

## Ölçülməsi
Klassik iqtisadçılar ticarətin faydalarını ölçməyin iki yolu olduğunu iddia edirlər: 
# beynəlxalq ticarət milli gəliri artırır və bu, bizə aşağı qiymətlərlə idxalı əldə etməyə kömək edir; 
# faydalar ticarət baxımından ölçülür. Ticarətdən əldə edilən gəlirlərin ölçülməsi bir ölkədəki istehsalın maya dəyəri ilə eyni məhsul üçün başqa ölkədəki istehsal xərclərinin müqayisəsini tələb edir. Bununla belə, müəyyən bir ölkədə istehsalın maya dəyəri və idxalın maya dəyəri haqqında bilik əldə etmək çox çətindir. Buna görə də, ticarət şərtləri metodu ticarətdən qazancın ölçülməsi üçün üstünlük verilən üsuldur.

## İstinadlar
Hann (Alone)

***Hann (Alone)*** () – Cənubi Koreya qız qrupu "(G)I-dle" tərəfindən buraxılmış sinql. 14 avqust 2018-ci ildə rəqəmsal sinql kimi buraxılmışdır. Mahnının klipi 14 avqustda yayımlanmışdır.

## Buraxılması
Mahnı 14 avqust 2018-ci ildə "Cube Entertainment" tərəfindən Melon və iTunes kimi bir neçə platformada rəqəmsal sinql kimi buraxılmışdır. Mahnının klipi həmin gün buraxılmışdır. Klip 22 avqust 2019-cu ildə 100 milyon YouTube baxışı keçmiş, qrupun 100 milyon baxışı keçən ikinci klipi olmuşdur. Soyonun əqrəb səhnəsi "2018-ci ilin K-popun Ən Vəhşi Klip Anları" siyahısında 10-cu yerdə göstərilmişdir.

## Musiqi və sözlər
Mahnının sözləri qrup üzvü Soyon tərəfindən yazılmışdır. Mahnı dans-pop və hauz janrlarındadır. Sözləri keçmiş sevgilisini unutmağa çalışan biri haqqındadır.

## Qəbul
*"Hann (Alone)"* "Gaon" rəqəmsal hit-paradında 14-cü yerdə debüt etmiş, növbəti həftə 8-ci yerə yüksəlmişdir. "Billboard Korea"nın K-pop Hot 100 hit-paradında 20-ci yerdə debüt etmişdir. "US Billboard"un Dünya Rəqəmsal Mahnılar hit-paradında 2-ci yerdə debüt etmiş, 1000-dən çox nüsxəsi satılmışdır.

Mahnı "Dazed"in "2018-ci ilin ən yaxşı 20 K-pop mahnısı" siyahısında 3-cü yerdə göstərilmişdir. "Idolator" və "The Young Folks" tərəfindən 2018-ci ilin ən yaxşı K-pop mahnılarından biri adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Dabo kolo

Dabo kolo (amhar dilində: ዳቦ ቆሎ, Oromo dilində: Boqqolloo daabboo) kiçik, ədviyyatlı qızardılmış xəmir parçalarından ibarət olan Efiopiya və Eritreya mətbəxlərinə aid bir qəlyanaltıdır. Dabo kolo ifadəsi "qarğıdalı çörəyi" mənasını verir: "dabo" çörək, "kolo" isə qarğıdalı, qovrulmuş arpa, noxud, günəbaxan toxumu və digər yerli taxıl növlərinə aiddir. Qoz-fındıq, noxud ilə birlikdə qızardılmış xəmir və toxumlar.

Kolo çörəyi adətən kağız konuslara bükülərək yerli köşklərdə satılır. Hazırlanması isə rulondan kəsilmiş xəmir parçalarının (cox kiçik parçalar) qızardılması ilə baş verir. Bəzən dadını şirinləşdirmək üçün bal da əlavə olunur. Dabo kolo, həmçinin Konqoda da məşhur bir barmaq yeməyi kimi tanınır. Nadir bir variant olaraq, dabo kolo qəhvə dənələri ilə də hazırlana bilər, bu daha çox ucqar dağlıq ərazilərə aiddir.

Dabo kolo, Efiopiyada Yeni il şənliklərində xüsusi bir yemək olaraq verilir. Ənənəvi olaraq Beta İsrail (Efiopiya Yəhudiləri) icması tərəfindən Şənbə günü yeməklərində təqdim edilir. Həm də hər yerdə küçə yeməkləri kimi satılan çox məşhur qəlyanaltıdır.

## Həmçinin baxın
* Kitfo
* Mitmita

## İstinadlar
Berbere

Berbere, Efiopiya və Eritreya mətbəxlərində istifadə olunan ədviyyat qarışığıdır.

O, adətən qırmızı bibər, zəncəfil, mixək, keşniş və digər ətirli ədviyyatlardan ibarətdir. Bəzən yerli bitkilərdən və otlardan, məsələn, <span lang="en" dir="ltr">Aframomum corrorima</span> və uzun bibərdən də hazırlanır. Berbere sözü çili bibərinin özünə də aiddir.

## Hazırlanma üsulu
Berbere ədviyyatı fərqli üsullarla hazırlanır və hər bir bölgənin və ailənin özünə məxsus resepti olur. 
Əvvəlcə qırmızı bibər tavada qızardılır, bibər tünd qəhvəyi rəng alınana qədər. Sonra ona zəncəfil, acı bibər və qara istiot, samanlıq güldəfnəsi, zirə və əkin keşnişi əlavə olunur. Hamısı bir yerdə qızardılır və daha sonra üyüdülür. Ədviyyatın daha şirin olması üçün darçın, hil, mixək və ətirli bibər əlavə edilir, yenidən qızardılır və yenidən üyüdülür. Nəticədə toz və ya pasta şəkilli qarışım əldə edilir.

Bəzi reseptlərdə adi cirə, uzun sarıkök, muskat qozu, sarımsaq, soğan, kəklikotu və reyhan kimi əlavələr də ola bilər.

## İstinadlar
Britaniya Siyasi və İqtisadi Elmlər Kitabxanası

**Britaniya Siyasi və İqtisadi Elmlər Kitabxanası** — London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər Məktəbinin əsas kitabxanası və dünyanın iqtisadi və sosial elmlərə həsr olunmuş ən böyük kitabxanalarından biri. Kitabxana hər gün 5000 ziyarətçi qəbul edir. Bundan əlavə, o, hər il 12.000-dən çox qeydiyyatdan keçmiş xarici istifadəçiyə xidmət göstərən mütəxəssis beynəlxalq tədqiqat kolleksiyası təqdim edir.  

## Məkanı

Kitabxana London İqtisadiyyat Məktəbinin kampusunda yerləşirdi. Hazırkı binası 1916-cı ildə açılmış və 1978-ci ildə kitabxana kimi istifadəyə verilmişdir.

Hazırda kitabxana xüsusi tikilmiş binada, məşhur ingilis iqtisadçısının adını daşıyan Lionel Robbins binasında yerləşir.

## Tarixi
Kitabxana 1896-cı ildə London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər Məktəbindən bir il sonra yaradılıb. O, "inzibati və konstitusiya problemləri ilə məşğul olan ciddi tələbəyə bu ölkədə indiyədək ehtiyac duyulan hər şeyə, yəni iqtisadi və siyasi tədqiqatlar üçün materiallar toplusunu təmin etmək" üçün yaradılıb.

## Kolleksiyası
Yarandığı gündən kitabxana Böyük Britaniyanın milli sosial elmlər kitabxanası olub və bütün əsas Avropa dillərində dünyanın hər yerindən materiallar toplayır. Kitabxana elektron informasiya təminatının bir hissəsi kimi 15 000-ə yaxın elektron jurnala abunədir. O, BMT-nin nəşrləri və sənədlərinin hərtərəfli kolleksiyasını təmin edən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının depozitar kitabxanası kimi təyin edilmişdir.

Kitabxana İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf təşkilatı, Beynəlxalq Əmək təşkilatı, Amerika Dövlətləri təşkilatı və Tariflər və Ticarət / Ümumdünya Ticarət Təşkilatı üzrə Baş saziş də daxil olmaqla bir çox digər təşkilatlarda təmsil olunur.

Kitabxana həmçinin Avropa Sənədləşdirmə Mərkəzidir və 1964-cü ildən Avropa Birliyindən nəşrlər almışdır. Onun kolleksiyaları milli və beynəlxalq əhəmiyyətinə görə tanınıb və Muzeylər, Kitabxanalar və Arxivlər Şurası tərəfindən “Təyinat” statusuna layiq görülüb.

Kitabxana kolleksiyalarını onlayn olaraq sərbəst şəkildə təqdim etmək üçün bir sıra açıq giriş platformalarına malikdir. Kitabxananın hər il üç sərgisi ilə unikal kolleksiyalarını nümayiş etdirən sərgi salonu var. 

Kitabxanada 1600 yerlik internetə qoşulmuş 450 kompüteri, həmçinin 20.000 elektron jurnala abunəsi var. İmtahanlar zamanı kitabxana 24 saat açıqdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*British Library of Political and Economic Science
*Collection highlights
*The LSE Digital Library
*Charles Booth Online Archive
*LSE Library Catalogue
*LSE Press
*Houghton Street Press
Şotlandiya Kral Akademiyası

**Şotlandiya Kral Akademiyası** — Edinburqda yerləşən milli incəsənət akademiyası. O, müasir Şotlandiya incəsənətini təbliğ edir.

## Tarixi

Akademiya 1826-cı ildə Edinburqda yaradılmışdır. Əvvəlcə Şotlandiya Akademiyası adlanırdı, 1838-ci ildə kral nizamnaməsinin verildiyi qərardan sonra Şotlandiya Kral Akademiyası adlandırıldı.

1850-ci ildə Akademiya yeni binaya köçdü. Bina görkəmli şotland memarı Uilliam Henry Playfair tərəfindən dizayn edilmişdir.

2005-ci ildə Akademiyanın binası tamamilə bərpa edildi və yeraltı tunellər vasitəsilə Şotlandiya Milli Qalereyası ilə birləşdirildi.

Akademiya ölkədə müstəqil şəkildə maliyyələşdirilən, görkəmli rəssamlar və memarlar tərəfindən idarə olunan, sərgilər və əlaqəli təhsil fəaliyyətləri vasitəsilə təsviri incəsənətin yaradılmasını və dərk edilməsini təşviq edən və dəstəkləyən mövqeyə malikdir.

## Fəaliyyəti
Akademiyada XVII-XIX-cu əsrlərə aid Avropa və Şotlandiya incəsənəti kolleksiyaları, həmçinin müasir Şotlandiya rəsmləri kolleksiyasını qoruyub saxlayır. Şotlandiya incəsənəti və memarlığının son 200 ildən çox tarixinə dair sənədləri özündə əks etdirən arxiv bölməsi də var.

Şotlandiyada son 180 ildə mövcud olan bütün xronika sənəti və memarlıq nümunələri Qrantondakı Milli Muzeylər Kolleksiya Mərkəzində saxlanılır və təyinat əsasında tədqiqatçılara təqdim olunur. Tarixi kolleksiyaların nümayişi mümkün olduqda təşkil olunur.

## Mükafatları
Şotlandiya Kral Akademiyasının idarə etdiyi ən məşhur mükafat 1920-ci ildən bəri hər il Şotlandiyalı rəssamlara verilən Guthrie mükafatıdır. Bundan əlavə Keyt mükafatı, Latimer mükafatı və memarlıq mükafatları, eləcə də xarici mükafatlar kimi bir çox başqa mükafatlar təqdim edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
https://www.royalscottishacademy.org/
Salvia abyssinica

*  — Salvia nilotica bitki növünün sinonimi.
*  — Salvia dianthera bitki növünün sinonimi.
*  — Salvia merjamie bitki növünün sinonimi.
Salvia ambigua

*  — Salvia verbenaca bitki növünün sinonimi.
*  — Salvia merjamie bitki növünün sinonimi.
*  — Salvia × sylvestris bitki növünün sinonimi.
Salvia pilosa

*  — Salvia rhombifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Salvia nutans bitki növünün sinonimi.
Sinner (qrup)

**Sinner** — 1982-ci ildə vokalçı və bas gitaraçı Mat Sinner tərəfindən yaradılmış alman ağır metal (heavy metal) qrupudur. Sonradan Primal Fear qrupuna qoşulmuşdur. Onlar alman ağır/sürət/güc metal musiqi səhnəsinin bir hissəsi idi. Onların son albomu *Brotherhood* 15 iyul 2022-ci ildə buraxılıb.

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları
* *Fast Decision (1983)*
* *Danger Zone (1984)*
* *Touch of Sin (1985)*
* *Comin' Out Fighting (1986)*
* *Dangerous Charm (1987)*
* *No More Alibis (1992)*
* *Respect (1993)*
* *Bottom Line (1995)*
* *Judgement Day (1997)*
* *The Nature of Evil (1998)*
* *The End of Sanctuary (2000)*
* *There Will Be Execution (2003)*
* *Mask of Sanity (2007)*
* *Crash & Burn (2008)*
* *One Bullet Left (2011)*
* *Touch of Sin 2 (2013)*
* *Tequila Suicide (2017)*
* *Santa Muerte (2019)*
* *Brotherhood (2022)*

### Konsert albomları
* *In the Line of Fire (Avropada konsert) (1996)*

### Kompilyasiyalar (albomlar külliyatı)
* *The Best of Sinner — Noise Years* (1995)
* *Germany Rocks — The Best of Sinner* (1995)
* *Treasure — The Works 93–98* (1998)
* *The Second Decade — Best of* (Includes three new tracks) (1999)
* *Emerald — Very Best of Sinner* (1999)
* *Jump the Gun — Collection* (2009)
* *No Place in Heaven the Very Best of the Noise Years 1984–1987* (2016)

### Tribyut (həsr olunmuş) albomlar
* *A Tribute to Accept* (covers "Balls to the Wall") (2000)
* *The Spirit of the Black Rose — A Tribute to Phil Lynott* (covers "The Sun Goes Down") (2001)
* *Emerald — A Tribute to the Wild One* (covers "The Sun Goes Down") (2002)
* *A Tribute to the Four Horsemen* (covers "Wherever I May Roam") (2002)

### Mat Sinner solo albomu
* *Back to the Bullet (Mat Sinner) (1990)*

### Sinqllar
* *Born to Rock (1986);*
* *Hypnotized (1986);*
* *Fight the Fight (1987);*
* *Knife in My Heart (1987);*
* *Rebel Yell (1989);*
* *Where Were You (1992).*

### Musiqi klipləri
* *Used to the Truth (1997);*
* *Diary of Evil (2007);*
* *Black (2007);*
* *Revolution (2008);*
* *Back on Trail (2011);*
* *Don’t Believe a Word (2013);*
* *Tequila Suicide (2017);*
* *Road to Hell (2017);*
* *Fiesta Y Copas (2019);*
* *Death Letter (2019);*
* *Brotherhood (2021);*
* *The Last Generation (2021).*

## İstinadlar
Aranjiman (musiqi)

Populyar musiqidə **kəver versiyası**, **kəver mahnı**, **remeyk**, **canlanma** və ya sadəcə **kəver** mahnının orijinal ifaçısı və ya bəstəkarından başqa musiqiçinin yeni ifası və ya qeydidir .  İlk vaxtlar mahnı ilə rəqabət aparmaq üçün orijinalla eyni vaxtda buraxılmış bir mahnı versiyasına istinad edilib. İndi isə bu, orijinaldan sonra yerinə yetirilən hər hansı sonrakı versiyaya aiddir.  

## İstinadlar
Salvia claytonii

*  — Salvia verbenaca bitki növünün sinonimi.
*  — Salvia urticifolia bitki növünün sinonimi.
*  — təsdiq olunmamış bitki növü.
Tribyut albom

***Tribyut albom*** və ya **albom-tribyut** (, hərfi mənada tərcüməsi: *vergi*, *xərac*, *kollektiv hədiyyə*), yalnız kəverlərdən ibarət musiqi albomudur .

Çox vaxt belə bir albom bir müəllifin, ifaçının və ya musiqi qrupunun müxtəlif musiqiçilər tərəfindən yazılmış və bu ifaçıya həsr olunmuş əsərlərinin toplusudur. Adətən bu cür albomlar, hər hansı bir sənətçinin əsərlərinin kəver versiyalarını ifa edən musiqiçilərin həmin sənətçiyə olan ehtiram və hörmət əlamətidir. Əgər tribyut albom müəllifin özü tərəfindən buraxılırsa, bu, adətən kəverləri yaradanlara minnətdarlıq əlaməti kimi olur.

Bu konsepsiyanın tətbiqi 1981-ci ildə mərhum italyan bəstəkarı Nino Rotanın şərəfinə *Amarcord Nino Rota* LP -ni (*[[İngilis dili|ing]]. long play -* qrammafon valı) buraxan musiqi prodüseri Hal Vilnerə aid edilir. Daha sonra onun rəhbərliyi altında Thelonius Monk, Disney Cartoons, Kurt Veill, Çarls Mingus və Harold Arlenə həsr olunmuş albomlar yaradıldı.

Ən uğurlu tribyut albom, 1998-ci ildə beynəlxalq hit-paradların zirvəsinə çatan Amerika metal qrupu Metallicanın 2005-ci ildə buraxdığı "*Garage Inc*." albomudur. Albom, *Rock Hardın "Bütün zamanların 500 ən böyük [[Rok-musiqi|rok]] və [[Metal musiqi|metal]] albomu"* siyahısında 500-cü yeri tutdu.

## İstinadlar
Maya qlifləri

**Maya qlifləri** —  qədim Maya sivilizasiyasının yazı sistemi olan *Maya heroqlifləri* və ya *qlif yazısı* ilə tanınır. Bu yazı sistemi Mezoamerikan mədəniyyətləri arasında ən mürəkkəblərindən biridir və eramızdan əvvəl 3-cü əsrdən eramızın XVI əsrinə qədər aktiv olaraq istifadə olunmuşdur. Maya qlifləri rəsmi sənədlərdə, memarlıq strukturlarında, abidələrdə və keramik əşyalarda tapılır.

## Ümumi xüsusiyyətləri
[thumb|right|[Yukatek Maya dili|Yukatek Maya yazısı *[[Drezden Kodeksi]]*, c. 11–12-ci əsr, Çiçen İtza]]
Maya yazısı loqosillabik yazı sistemidir, yəni həm sözləri (loqoqraflar) ifadə edən simvollar, həm də fərdi səsləri (hecaları) ifadə edən simvollar istifadə olunur. Bu sistem bir dilin həm mənalarını, həm də səslərini təmsil edə bilir.
Simvolların quruluşu adətən kvadrat formada olur və hər bir qlif ya tək bir söz, ya da birləşmiş şəkildə müxtəlif səsləri və sözləri ifadə edə bilən fərqli elementlərdən ibarətdir. Simvollar çox detala malikdir və stilizə edilmiş insan, heyvan və təbiət formalarını təsvir edə bilər.
Yazı istiqaməti adətən cüt sütunlarda yuxarıdan aşağıya və soldan sağa yazılır. Yazı oxunuşu xüsusi qliflərə görə dəyişə bilər.
Maya sivilizasiyası öz qliflərini təkcə dil üçün deyil, həm də riyazi və astronomik məlumatları kodlaşdırmaq üçün istifadə etmişdir. Maya təqvimi və Uzun Sayım təqvimi onların ən məşhur nailiyyətlərindəndir. Qliflər təqvim tarixlərini və mühüm hadisələri qeyd etmək üçün də işlədilmişdir.

## Qayalar və kitablar
thumb|right|Maya yazıları ən çox iki qlif genişliyi olan sütunlarda yazılır, hər bir ardıcıl cüt sütun soldan sağa, yuxarıdan aşağıya oxunur.
Maya qlifləri daş abidələrdə, məbədlərin və piramidaların divarlarında, eləcə də kağız üzərində yazılmış kodekslərdə (katiblər tərəfindən hazırlanmış qədim Maya kitabları) tapılmışdır. İspan konkistadorlarının gəlişindən sonra bu kodekslərin əksəriyyəti məhv edilib. Yalnız 3-4 Maya kodeksi bu günə qədər gəlib çıxıb.
Maya qliflərinin oxunması çox çətin idi və əsrlər boyu müasir tədqiqatçılar bu yazını tam oxuya bilmirdilər. Yalnız XX əsrin ortalarında Yuri Knorozov və digər alimlərin işləri nəticəsində Maya qliflərinin şifrləri tam açılmağa başladı. Bu gün qliflərin böyük bir hissəsi oxunur və Maya sivilizasiyasının tarixi, mədəniyyəti, dini və siyasəti haqqında geniş məlumat verir.
Maya qlifləri vasitəsilə Maya krallarının adları, titulları, sülalə tarixləri, dini mərasimlər, döyüşlər, müqavilələr, təqvimlər və digər mühüm hadisələr haqqında məlumatlar verilirdi. Onların yazıları həm gündəlik həyatla, həm də dini ayinlərlə bağlı olub.
Maya qliflərinin öyrənilməsi Maya mədəniyyətinin daha dərindən başa düşülməsinə kömək etmiş və onların yüksək səviyyədə inkişaf etmiş bir yazı sistemi və mədəniyyətə malik olduğunu sübut etmişdir.

## İstinadlar
Yukatek Maya dili

thumb|Gitara ilə oxuyan Yukatek Maya spikeri.
**Yukatek Maya dili** — Maya dilləri ailəsinin bir üzvüdür və əsasən Meksikanın Yukatan yarımadasında (Yukatan, Quintana Roo və Kampeçe ştatları) yaşayan Maya xalqı tərəfindən danışılır. Bu dil klassik Maya dilinin varisidir və əsrlər boyu bölgədə mühüm rol oynamışdır. Bu gün də təxminən 800 000 nəfər Yukatek Maya dilini ana dili kimi istifadə edir.

## Əsas xüsusiyyətləri
Yukatek dili, Maya dil ailəsinə aiddir və bu ailə Mezoamerika boyunca geniş yayılan bir dil qrupu təşkil edir. Yukatek Maya dili ilə Kiçe, Qeqçi, Mam kimi digər Maya dilləri arasında müəyyən qohumluq olsa da, hər biri özünəməxsus xüsusiyyətlərə malikdir.
Yukatek Maya dili qlottal dayanma səsləri və aspirasiya (məsələn, "k’", "p’", "t’") kimi bəzi səciyyəvi səslərə malikdir. Dilin fonem sistemində həm qısa, həm də uzun saitlər mövcuddur, bu da sözlərin mənasında fərq yaradır.
## Morfologiya
Dil aqlütinativ morfologiyaya malikdir, yəni kök sözə müxtəlif şəkilçilər əlavə olunaraq yeni mənalar yaranır. Əsasən fellərə müxtəlif şəkilçilər qoşularaq, şəxs, zaman, cəm və digər qrammatik kateqoriyalar ifadə olunur. Məsələn, feillər keçmiş, indiki və gələcək zamanda fərqli formalara malik ola bilər. Yukatek Maya dilində ənənəvi olaraq VSO (fel-obyekt-subyekt) söz sırası istifadə olunur. Bu, Maya dilləri üçün səciyyəvi olan bir quruluşdur.
Tarixən Yukatek Maya dili Maya qlifləri ilə yazılırdı, lakin bu gün Latın əlifbasına əsaslanan bir yazı sistemi ilə yazılır. Yazı sistemi ispan qrammatikası ilə uyğunlaşsa da, dilin özünəməxsus səslərini əks etdirən xüsusi simvollar və işarələr də mövcuddur.
Dilin leksikası genişdir və əsasən təbiət, kənd təsərrüfatı, astronomiya, dini ayinlər və gündəlik həyatla bağlı ifadələrdən ibarətdir. Maya mədəniyyətinin tarixi baxımdan dərin kökləri olduğu üçün, dil həm də müasir dövrdə maya mədəniyyətinin müxtəlif elementlərini əks etdirir.
Yukatek Maya dilində təqvim terminologiyası mühüm yer tutur. Maya sivilizasiyasının çox mürəkkəb bir təqvim sisteminə malik olduğu üçün, dil vasitəsilə günlərin adları, il dövrləri və dini ayinlər haqqında məlumatlar verilirdi.
Yukatek Maya dili hələ də öz daşıyıcıları tərəfindən istifadə olunur, lakin İspan dilinin üstünlüyü səbəbindən bəzi bölgələrdə dilin istifadəsi azalır. Bununla belə, dilin bərpası və qorunması üçün müxtəlif səylər göstərilir. Mədəni irsin bir hissəsi kimi, dilin məktəblərdə öyrədilməsi və müxtəlif yerlərdə gündəlik istifadə olunması təbliğ edilir.

## Mədəni və tarixi əhəmiyyəti
thumb|Yukatan yarımadası
Yukatek Maya dili qədim Maya sivilizasiyasının mühüm bir hissəsi olaraq, mədəni və tarixi irsi qoruyub saxlamağa davam edir. Bu dil qədim Maya yazılarına və mətnlərinə giriş imkanı verir, beləliklə Maya sivilizasiyasının riyaziyyat, astronomiya, memarlıq və incəsənət sahəsindəki irsini daha yaxşı başa düşmək mümkündür.
## İstinadlar
Hakkari Universiteti

**Hakkari Universiteti** — Türkiyənin Hakkari şəhərində dövlət universiteti.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 2008-ci ildə qəbul etdiyi qanunla Van Yüzüncü Yıl Universitetinə tabe olan İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsi və Mühəndislik fakültəsi Hakkari Universiteti adı altında açıldı.

2017-ci ilin yanvarında prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Prof. Dr. Ömər Pakişı universitetin rektoru  təyin etdi.

## Akademik strukturu
Universitetin altı fakültəsi, iki institutu və dörd kolleci var.

### Fakültələri

* Təhsil fakültəsi
* Mühəndislik fakültəsi
* İqtisadiyyat və İnzibati Elmlər fakültəsi
* İlahiyyat fakültəsi
* İncəsənət fakültəsi
* Sağlamlıq elmləri fakültəsi

### İnstitutları
 
* Sosial Elmlər İnstitutu
* Elm və Texnologiya İnstitutu

### Kollecləri

* Hakkari Kolleci
* Hakkari Sağlamlıq Xidmətləri Kolleci
* Xarici Dillər Kolleci
* Yüksekova Kolleci

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhməd Cəlayırın Külliyyatı

**Əhməd Cəlayırın Külliyyatı** — Cəlairilər sultanlığının hökmdarı və həmçinin şair olan sultan Əhməd Cəlayırın "Külliyyatı".

Bu əsər müəllifin dövrümüzə gəlib çıxan yeganə əsəridir. Sultan Əhməd Cəlayır Azərbaycan-türk dilində, farsca və ərəbcə əsərlər qələmə almışdır. Dövrümüzə Azərbaycan-türk dilində yalnız 1 əsəri gəlib çatıb. Bu əsər "Eyləməz" adlı rədifli qəzəldir.

Külliyyat 7 hissədən ibarətdir və hər biri özlüyündə müxtəlif şeir növlərini əhatə edir. Əsər hal-hazırda Türkiyədə Türk və İslam əsərləri Muzeyində *2046* qeydiyyat nömrəsi altında saxlanılır.





## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Uh-Oh (mahnı)

***Uh-Oh*** – Cənubi Koreya qız qrupu "(G)I-dle" tərəfindən ifa olunmuş mahnı. 26 iyun 2019-cu ildə "Cube Entertainment" tərəfindən qrupun ikinci rəqəmsal sinqlı kimi buraxılmışdır. Mahnının klipi həmin gün yayımlanmışdır. Mahnının yaponca versiyası 26 avqust 2020-ci ildə *"[[Latata (minialbom)|Latata]]"* minialbomu ilə buraxılmışdır.

## Buraxılması
16 iyun 2019-cu ildə "(G)I-dle" qrupunun *"Uh-Oh"* rəqəmsal sinqlı ilə geri dönüş edəcəyi açıqlanmışdır. 17–18 iyunda sinql üçün tizer şəkilləri buraxılmışdır. 21 iyunda Uqi və Minni, 22 iyunda Sucin və Şuhua, 23 iyunda Soyon və Miyon üçün tizer videoları paylaşılmışdır. Mahnı 26 iyun 2019-cu ildə rəqəmsal sinql kimi MelOn, iTunes və Spotify platformalarında buraxılmışdır.

Mahnının klipi 26 iyunda buraxılmışdır. Klipin xoroeqrafiyası Star System tərəfindən hazırlanmışdır. Klip buraxıldığı ilk gün ərzində 5 milyon YouTube baxışı yığmışdır. Klip qrupun üsyankar ruhunu hiss etdirdiyi üçün bəyənilmişdir.

## Musiqi və sözlər
Mahnının sözləri qrup üzvü Soyon tərəfindən yazılmışdır. Soyon verdiyi bir müsabibədə mahnının *"[[Senorita ((G)I-dle mahnısı)|Senorita]]"* mahnısının buraxılmasından öncə yazıldığını bildirmişdir. O, mahnını onun müğənni olacağına inanmayan şəxslər barədə deyinmək üçün yazmışdır. Mahnı bum-bap stilindədir. Bu stil 1990-cı illərdə İst-Kostdakı hip-hop musiqində populyar olmuşdur.

## Qəbul
Mahnı "NetEase Cloud Music" hit-paradında 22-ci yeri tutmuşdur. Beləcə, qrup bu hit-paradda yer alan yeganə K-pop qrupu olmuşdur. Mahnı "Douban" tərəfindən "2019-cu ilin ən populyar koreyaca mahnıları" siyahısında 3-cü yerdə, "Medium" tərəfindən "2019-cu ilin ən yaxşı 20 K-pop mahnısı" siyahısında 14-cü yerdə göstərilmişdir. Mahnı 2 iyul 2019-cu ildə SBS MTV-nin *"[[The Show]]"* verilişində qalib gəlmişdir.

## İstinadlar
Şeyx Əli Cəlayır

**Şeyx Əli Cəlayır** () — sultan Üveys Cəlayırın oğlu, şəhzadə, Bağdad hakimi.

## Həyatı
1377-ci ildə qardaşı sultan Hüseyn Cəlayır dövründə Müzəffəri hökmdarı Şah Şücanın Təbrizi tutması zamanı qardaşına hərbi qüvvə ilə kömək etmiş və Şah Şücanın Azərbaycandan çıxarılmasında mühüm rol oynamışdır. Lakin 1379-cu ildə müstəqillik elan etmiş və Hüseyn Cəlayıra tabe olmaqdan imtina etmişdir. 1382-ci ildə Hüseyn Cəlayır öldürüldü və digər qardaşı Əhməd Cəlayır taxta çıxdı.

Həmin il Əhməd Cəlayırın hakimiyyətini qəbul etməyən Şeyx Əli ordu toplayaraq Təbrizə doğru irəlilədi. Təbriz yaxınlığındakı hərbi toqquşmadan sonra Əhməd Cəlayırın əmirlərinin Şeyx Əli tərəfinə keçməsi ilə Əhməd Cəlayir Naxçıvana doğru geri çəkildi.

Naxçıvanda Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Məhəmmədin dəstəyi ilə Şeyx Əlinin qüvvələri məğlub edildi və özü də öldürüldü.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Tomoya Takaişi

və ya doğum adı ilə  – Yaponiya xalq müğənnisi.

## Həyatı
1941-ci ildə Yaponiyanın Hokkaydo prefekturasında doğulmuşdur. Tokioda yerləşən Rikkyo Universitetində təhsil alarkən 1966-cı ildə Kansay regionuna səfər etmiş və Osaka işçilərinin musiqi şurası konsertində ifa etmişdir. O, Yaponiyanı səyahət edərək tələbə və işçi aksiyalarında oxumuşdur. Vyetnam müharibəsinə qarşı olan "Beheyren" təşkilatının əsas üzvləri Makoto Oda və Şunsuke Tsurumi, eləcə də, yazıçı Takeşi Kayko ilə dost olmuşdur.

Takaişi 1968-ci ildə *"Jukensei Blues"* sinqlını buraxmışdır. Mahnı böyük uğur qazanmış və 900.000-dən çox nüsxəsi satılmışdır. O, 1971-ci ildə Cunci Şirota və digərləri ilə "The Natarsher Seven" qrupunu qurmuşdur. Kansay regionunun aparıcı xalq müğənnilərindən olan Takaişi 1973-cü ildə Rokusuke Ey və digərləri ilə birlikdə Kiotoda Yoyyoiyama konserti ənənəvi tədbirinin əsasını qoymuşdur. Tədbir 2011-ci ilə qədər davam etmişdir. Takaişi 2022-ci ilə qədər 47 dəfə il sonu konserti keçirmişdir.

## Ölümü
Tomoya Takaişi 17 avqust 2024-cü ildə 82 yaşında xəstəlikdən ölmüşdür. Vida mərasimi Kiotoda keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tomoya Takaişinin səhifəsi
İşğal (film, 2018)

**İşğal** — Luk Sparkın rejissorluğu və ssenari müəllifliyi ilə 2018-ci ildə çəkilmiş Avstraliya elmi fantastika döyüş filmidir. Filmdə əlavə dialoqları Feliks Uilyamson yazmışdır. Filmin prodüseləri SparkeFilms şirkətindən Karli və Karmel İmri olmuşdur.

2018-ci ilin fevral ayında Saban Entertainment şirkəti Şimali Amerika regionunda filmin hüquqlarını əldə etmişdir. Pinnacle Film şirkəti isə filmin Avstraliya və Yeni Zelandiyada nümayiş hüquqlarını əldə etmişdir. 2020-ci ildə filmin davamı olan İşğal: Yağış filmi buraxılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İşğal: Yağış

**İşğal: Yağış** — 2018-ci ildə çəkilmiş İşğal filminin davamı olan Avstraliya istehsalı elmi fantastika döyüş filmidir. Filmin ssenari müəllifi və rejissoru yenə də Luk Sparkdır.

## Süjet xətti

Sidneyə hücumdan 2 il sonra yadplanetlilər hücumdan sağ qalmış insanları öldürməyə hələ də davam edirlər.

Sağ qalanlar son gücü ilə Avstraliyanın paytaxtını geri almağa çalışırlar. Bununla belə, bu məqsədlərinə nail ola bilmirlər, lakin olduqca vacib ollan məlumatları ələ keçirə bilirlər: yadplanetlilərin hazırlamış olduqları "Yağış" layihəsi haqqında məlumat əldə edirlər.

Əsgər Simmons və onun yeni gələn dostu Harri sirli "Yağış"ın axtarışına başlayırlar.

## İstinadlar
I'm the Trend

***I'm the Trend*** – Cənubi Koreya qız qrupu "(G)I-dle" tərəfindən ifa olunmuş mahnı. Qrupun fanatlarına həsr olunmuşdur. 7 iyul 2020-ci ildə rəqəmsal sinql kimi buraxılmışdır. Sinql qrup üzvləri Minni və Uqi tərəfindən bəstələnmişdir. Mahnı qrupun 5 iyul 2020-ci ildə baş tutmuş ilk onlayn konserti "I-Land: Who Am" zamanı ifa olunmuş və 3 avqust 2020-ci ildə buraxılmış *"[[Dumdi Dumdi]]"* sinql albomuna daxil edilmişdir.

## Buraxılması
"Cube Entertainment" 28 iyundan 2 iyula qədər "(G)I-dle" qrupunun mahnılarına aid stikerlər paylaşaraq mahnı haqqında tizer vermişdir. Fanatlar bu tizerin qeyd olunan mahnıların yaponca versiyaları haqqında olduğunu düşünmüşdürlər. 5 iyulda rəqəmsal sinqlın tizeri yayımlanmışdır. Mahnı üçün xüsusi klip 7 iyul 2020-ci ildə buraxılmışdır.

*"I'm the Trend"* Minni tərəfindən yazılmış üçüncü mahnıdır. O, bundan öncə 2018-ci ilin fevralında *"Blow Your Mind"* və 2019-cu ilin iyulunda "For You" mahnılarının yazılmasında iştirak etmişdir. Uqi ilk dəfə qrupun mahnılarından birini yazmış və bəstələmişdir.

## Musiqi və sözlər
*"I'm the Trend"* latın musiqisinə əsaslanan rəqs mahnısıdır. Mahnıda qrupun əvvəlki mahnılarına – *"[[Oh My God ((G)I-dle mahnısı)|Oh My God]]"*, *"Blow Your Mind"*, *"[[Latata]]"*, *"[[Lion ((G)I-dle mahnısı)|Lion]]"*, *"Maze"*, *"[[Uh-Oh (mahnı)|Uh-Oh]]"* və *"[[Senorita ((G)I-dle mahnısı)|Senorita]]"* mahnılarına aid sözlər yer almışdır. Mahnı 3 dəqiqə 25 saniyə davam edir.

## Qəbul
Mahnı ilk dəfə qrupun "I-Land: Who Am I" onlayn konsertində ifa olunmuşdur. Mahnı "Gaon" rəqəmsal hit-paradında 96-cı yerdə debüt etmişdir. Yükləmə və striminq hit-paradlarına 14-cü və 122-ci yerlərdə daxil olmuşdur. 2020-ci ildə JOOX Honkonq Top Musiqi Mükafatının III mövsümündə "Ən yaxşı 20 Kpop mahnısı" kateqoriyasında namizəd olmuşdur.

## İstinadlar
10 sentyabr (dəqiqləşdirmə)

* 10 sentyabr — Qriqorian təqvimində ilin 253-cü günü. (uzun ildə 254-cü) Bu tarixdə ilin sonuna 112 gün qalır.
* 10 sentyabr (siyasi qrup) — siyasi qrup.
Morfofonologiya

**Morfofonologiya** — morfologiya və fonologiyanın kəsişmə nöqtəsində duran bir dilçilik sahəsi. Azərbaycan dilində morfofonologiya dilin morfemlərinin (sözlərin ən kiçik mənalı hissələri) müxtəlif fonoloji mühitlərdə necə dəyişməsini izah edən bir sahədir. Morfofonologiya Azərbaycan dilində həm sait ahəngi, həm də samit dəyişiklikləri kimi xüsusiyyətləri əhatə edir. Bu dəyişikliklər dilin ahəngdarlığına xidmət edir və nitqin axıcılığını təmin edir.»

## Sait Ahəngi
Azərbaycan dilində morfofonologiyanın ən mühüm cəhətlərindən biri sait ahəngidir. Bu, sözün kökündəki saitlərin cəmləşdiyi tipə uyğun olaraq şəkilçidə də oxşar saitlərin işlənməsini təmin edir. Saitlər ön (incə) və arxa (qalın) olmaqla iki qrupa bölünür:
Qalın saitlər: a, ı, o, u
İncə saitlər: e, ə, i, ö, ü
Şəkilçilər sait ahənginə uyğun olaraq dəyişir. Məsələn:
Ev → Evlər
Kitab → Kitablar 
Burada şəkilçilərin sait ahəngi qaydasına görə dəyişməsi morfofonoloji bir hadisədir.
## Samit Dəyişiklikləri
Azərbaycan dilində morfofonoloji hadisələrə həm də bəzi samitlərin şəkilçi əlavə edilərkən dəyişməsi daxildir. Bu proseslərə aşağıdakılar aiddir:
### Zəif samitlərin möhkəmlənməsi
Bəzi sözlərə şəkilçi əlavə edilərkən, zəif samitlər daha möhkəm səsə çevrilir. Bu, əsasən qrammatik morfemlərin fonoloji uyğunlaşmasını təmin etmək üçün baş verir. Məsələn:
Kitab + ı → Kitabı (b samiti olduğu kimi qalır, zəifləmir)
Dəftər + i → Dəftəri (dəyişiklik olmur, ahəngdarlıq təmin olunur)

### Samitlərin dəyişməsi (Alternasiya)
Azərbaycan dilində bəzi sözlərə şəkilçi əlavə edilərkən, kökdəki samitlər dəyişə bilir. Bu, əsasən morfemlərin tələffüzünü asanlaşdırmaq məqsədilə olur. Misal üçün:
Qar + ı → Qarı
Çiçək + i → Çiçəyi ("k" səsi "y" səsinə çevrilir)

## Morfofonoloji Asssimilyasiya (Uyğunlaşma)
Assimilyasiya, səsin qonşu səslərə uyğun dəyişməsidir. Azərbaycan dilində bu proses əsasən samitlərdə müşahidə edilir. Məsələn:
Kitab + da → Kitabda ("b" ilə "d" uyumlu olduğu üçün assimilyasiya yoxdur).
Əl + də → Əldə ("l" samiti ilə "d" samiti bir-birinə uyğun olur)
Bu hadisələr səs uyğunlaşmasının morfofonoloji əsaslarını təşkil edir.

## Morfemlərdə Sait Düşməsi
Bəzi morfofonoloji qaydalar nəticəsində saitlərin düşməsi də baş verə bilər. Saitlər müəyyən morfemlərdə zəifləyir və fonoloji baxımdan tələffüzü yüngülləşdirmək üçün aradan qaldırılır:
Oyna + r → Oynar(aralıq sait düşür)
Azərbaycan dilində morfofonologiya dilin fonoloji uyğunluq qaydalarını təşkil edir və ahəngdarlıq, səs uyğunluğu kimi prinsipləri təmin edir. Sait ahəngi, samit dəyişiklikləri və assimilyasiya bu sahənin əsas hissələridir. Bu proseslər dilin axıcılığını qorumaq və sözlər arasında harmoniyanı təmin etmək üçün işləyir.

## İstinadlar
Ədalətli rəftar

**Ədalətli rəftar**  () — termini əsasən müəllif hüquqları qanunlarında istifadə olunur və əsərin müəllif hüquqları ilə qorunan hissələrindən məhdud, ədalətli şəkildə istifadəni tənzimləyir. Termin, müəllif hüquqlarının pozulmadan əsərin müəyyən hissələrinin istifadə olunmasına imkan yaradır. Ədalətli rəftar xüsusilə təhsil, tədqiqat, xəbər yayımı və tənqid məqsədləri ilə bağlıdır.

Müəyyən bir istifadə "ədalətli" hesab edilə bilmək üçün bir neçə əsas meyar nəzərə alınır:

# *İstifadənin məqsədi* — əgər istifadə tədqiqat, təhlil, xəbər yayımı və ya tədris məqsədi daşıyırsa, bu, ədalətli rəftar hesab oluna bilər.
# *Əsərin məzmunu* — məhsul ictimaiyyət üçün geniş şəkildə əlçatan olan materiallar üzərində ədalətli rəftar prinsipi daha geniş tətbiq edilə bilər.
# *İstifadənin miqyası* — əsərin çox kiçik bir hissəsinin istifadəsi ədalətli sayıla bilər, lakin əsərin tam surətinin çıxarılması adətən bu prinsiplə uyğun gəlmir.
# *İstifadənin təsiri* — əsərin kommersiya dəyərinə və ya müəllifin gəlirlərinə mənfi təsir etməməsi də vacib şərtdir. Əgər istifadə əsərin bazardakı satışlarına və ya müəllifin gəlirlərinə zərər verirsə, bu, ədalətli rəftar sayılmaya bilər.

Beləliklə, "*ədalətli rəftar*" müəllif hüquqları qanununda balans yaradan bir vasitədir və istifadəçilərə, müəllifin icazəsi olmadan da müəyyən şərtlər daxilində əsərdən yararlanmağa imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Australian Fair Dealing (statute)
* Fair dealing under Australian law 
* Fair dealing in Australia (PDF file, 111 KB).
* Fair dealing for research and study in Australia  (PDF, 26 KB).
* Fair Dealing in Canada (Copyright Act) 
* CCH Canadian Ltd. v. Law Society of Upper Canada 
* Canadian Access ©
*Association of Universities and Colleges of Canada Copyright Guide (PDF file)
*Fair dealing under UK copyright law explained 2004
*Fair dealing under Singapore law of 1987
*Relevant sections of New Zealand's Copyright Act 1994 (s42 and s43)
*Guidelines for librarians on the NZ Copyright Act 1994 (see sections 11 and 13 in particular, and appendix 1)
* Fair Dealing in Indian law
* South African Copyright Act
* [ Indian Context for Fair Dealing](http://nopr.niscair.res.in/bitstream/123456789/6706/1/JIPR%2014(6)%20523-531.pdf)
İnteqrasiya edilmiş sxem dizaynının qorunması

**İnteqrasiya edilmiş sxem dizaynının qorunması** () — bir növ əqli mülkiyyət hüququdur və inteqrasiya edilmiş sxemlərin dizaynını, yəni onların topoqrafiyasını (fiziki yerləşimini) qorumaq məqsədi daşıyır. Bu qoruma, sxemlərin unikal və yaradıcı dizaynlarını kopyalamaqdan və icazəsiz istifadə etməkdən çəkindirmək üçün nəzərdə tutulub.

## İnteqrasiya edilmiş sxem dizaynı
İnteqrasiya edilmiş sxemlər (IC) — çoxlu tranzistorlar və digər elektron komponentlərdən ibarət mikrosxemlərdir. Onlar kiçik elektron cihazlarda, o cümlədən kompüterlərdə, smartfonlarda və digər yüksək texnologiyalı məhsullarda istifadə olunur. IC dizaynları texniki baxımdan mürəkkəb və çox vaxt bahalıdır, buna görə də onların kopyalanmasının qarşısını almaq vacibdir.

## Qorumanın əsas prinsipləri
IC dizaynlarının qorunması — müəllif hüquqlarına bənzəyən bir prinsipə əsaslanır, lakin bu spesifik sahəyə yönəlib. Bu qoruma müxtəlif beynəlxalq müqavilələr və milli qanunlar çərçivəsində tənzimlənir, məsələn:

# *Yaradıcı dizaynın qorunması* — qoruma yalnız orijinal və yaradıcı dizaynlara tətbiq olunur. Bu, dizaynın daha əvvəl mövcud olmaması və ya başqa bir şəkildə istifadə edilməməsi deməkdir.
# *Müddət faktoru* —  IC dizaynları müəyyən müddətə qorunur. Müddət adətən 10 il olur, lakin bu, ölkədən ölkəyə dəyişə bilər.
# *Kopyalama qadağası* — qorunan sxemin dizaynının icazəsiz kopyalanması, istehsalı və ya ticarət məqsədli istifadəsi qadağandır.
# *Qoruma məqsədi* — məqsəd inteqrasiya edilmiş sxem dizaynlarını kopyalamaq və ya saxta şəkildə çoxaltmaq cəhdlərini minimuma endirməkdir. Bu, innovasiya və inkişafın davamlılığını təşviq edir, çünki yaradıcılar və dizaynerlər işlərinin nəticələrini daha yaxşı qorumaq imkanına malik olurlar.

## Hüquqi çərçivələr
* WIPO (Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatı) — WIPO-nun 1989-cu ildə qəbul etdiyi "Yarıkeçirici Çip Topoqrafiyalarının Qorunması Haqqında Müqavilə" bir çox ölkə tərəfindən tətbiq edilir və IC dizaynlarının qorunmasına beynəlxalq bir yanaşma təqdim edir.
* Milli qanunlar — hər bir ölkə bu qoruma növünü öz əqli mülkiyyət qanunvericiliyinə uyğun şəkildə tətbiq edir. Məsələn, Avropa Birliyi, ABŞ və digər inkişaf etmiş ölkələr bu sahədə spesifik qanunlar qəbul edib.

İnteqrasiya edilmiş sxem dizaynının qorunması innovasiyanın və texnoloji inkişafın davamlılığı üçün vacibdir. Bu qoruma olmadan, bahalı və mürəkkəb dizaynlar kopyalana bilər və innovasiya edənlər öz işlərindən gəlir əldə etməkdən məhrum olardı. Buna görə də, əqli mülkiyyətin bu növü sahə üzrə şirkətlər və dizaynerlər üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Text of the Washington Treaty on IC protection
İdeya-ifadə fərqi

**İdeya-ifadə fərqi** () — müəllif hüququ qanunvericiliyində vacib bir prinsipdir. Bu prinsipə görə, bir ideya (fikir) ilə onun ifadə tərzi arasında fərq qoyulur və yalnız ifadə tərzi müəllif hüquqları ilə qorunur. Bu deməkdir ki, hər hansı bir orijinal fikir və ya konsepsiya qorunmur, lakin həmin fikrin konkret formada ifadə edilməsi, məsələn, yazılı, vizual və ya musiqi əsərləri şəklində olan yaratmalar müəllif hüquqları ilə qorunur.

## Əhəmiyyəti
İdeyaların sərbəstliyi prinsipi yaradıcılığı və yenilikçiliyi təşviq edir, çünki insanlar eyni ideyaları müxtəlif yollarla ifadə edə bilərlər. Məsələn, bir hekayə yazıçısı bir cəngavərin macəraları haqqında ideya yaza bilər, amma bu o demək deyil ki, o, bütün cəngavər hekayələri üzərində hüquqi müstəsna hüquqa sahibdir. Başqaları da eyni ideya əsasında fərqli hekayələr yaza bilərlər. *İfadə forması* — Müəllif hüquqları yalnız bir ideyanın konkret ifadə forması ilə bağlıdır. Məsələn, roman, musiqi, film və ya rəsm əsərləri bu ifadə formalarına aid ola bilər. Bu deməkdir ki, həmin əsərin orijinal ifadə forması (mətn, ssenari, musiqi notları və s.) qanunla qorunur, lakin həmin əsərdə əks olunan ideya özü deyil.

## Nümunələr
# Ədəbiyyatda — bir yazıçı bir qəhrəmanın sevgi hekayəsini yazır. İdeya — sevgi hekayəsi — müəllif hüquqları ilə qorunmur. Lakin yazıçının bu hekayəni yazılı formada təqdim etmə üsulu — yəni konkret cümlələr, obrazlar və hadisələr — müəllif hüquqları ilə qorunur.
# Texnoloji və proqram təminatı — bir proqramçı bir proqramın necə işləməsi barədə ideya düşünə bilər. Lakin proqramın mənbə kodu və konkret icra tərzi müəllif hüquqları ilə qoruna bilər.
# Sənət və musiqi — bir rəssam bir peyzaj çəkmə ideyasını fikirləşə bilər. Amma həmin ideya əsasında çəkilmiş konkret rəsm əsəri müəllif hüquqları ilə qorunar. Eyni şəkildə, musiqiçi bir melodiya üzərində işləyə bilər, lakin melodiya müəyyən notlara və musiqi əsərinə çevrildikdə, bu əsər qorunacaqdır.

## Hüquqi çərçivəsi
Müəllif hüquqları qanunları — müəllif hüquqları haqqında qanunlar ideyaların sərbəst dövriyyəsini təmin etmək və eyni zamanda yaradıcıların öz əsərlərinin konkret ifadə formalarını qorumaq üçün ideya-ifadə fərqini aydın şəkildə ortaya qoyur. Çox ölkələrin müəllif hüquqları qanunları bu prinsipə əsaslanır. Əqli mülkiyyət hüququnun tətbiqi ideya və ifadə arasındakı fərq məhkəmələrdə əqli mülkiyyət hüquqları ilə bağlı mübahisələrin həllində də mühüm rol oynayır. Məhkəmələr hansı hissənin ideya və hansı hissənin ifadə olduğunu müəyyən edir və müvafiq olaraq hansı hissənin qorunduğuna qərar verir.
Beynəlxalq hüquq — Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatının (WIPO) rəhbərliyi altında ideya-ifadə fərqi beynəlxalq müəllif hüquqları çərçivəsində də qəbul olunur və bir çox ölkənin qanunlarında əks olunur.

İdeya-ifadə fərqi müəllif hüququ sisteminin əsas sütunlarından biridir və yaradıcılığın həm qorunmasını, həm də geniş yayılmasını təmin edir. Bu prinsip, fərqli insanların eyni ideyadan istifadə edərək müxtəlif yaradıcılıq işləri ortaya qoymasına imkan yaradır, eyni zamanda orijinal əsərlərin müəlliflərinin hüquqlarını qorumağa imkan verir.

## İstinadlar
Parafrayzinq

**Parafrayzinq**  () — müəllif hüquqları ilə qorunan materialın ifadə tərzinin dəyişdirilməsi prosesi olaraq tanınır. Bu proses, orijinal məzmunu başa düşmək və onu yeni, öz sözlərinizlə təqdim etmək məqsədini güdür. Parafrayzinq, yazılı əsərin mənasını qorumaqla yanaşı, yeni bir ifadə forması yaratmağa yönəlmişdir.

## Əsas aspektləri
# Mənanın qorunması — parafrayzinqin əsas məqsədi orijinal mətnin mənasını tam olaraq qoruyarkən, onun ifadə tərzini dəyişdirməkdir. Bu, oxuculara yeni bir perspektiv təqdim etməyə imkan verir.
# Fərqli ifadə tərzi — parafrayzinq zamanı cümlələrin quruluşu, sözlərin seçimi və ifadə tərzi dəyişdirilir. Bu, orijinal məzmunun yenidən işlənməsi deməkdir.
# İlkin mənbənin qorunması — parafrayzinq edərkən, orijinal mənbənin müəllif hüquqlarını qorumaq vacibdir. Orijinal mənbəyə istinad edilməlidir, çünki müəllif hüquqları çərçivəsində orijinal fikrin kimə aid olduğu göstərilməlidir.

## Əhəmiyyəti
### Yaradıcılıq və tədqiqat
Parafrayzinq, tədqiqat yazılarında, esse və ya təqdimatlarda istifadə olunan məlumatların yeni ifadələrlə təqdim olunmasına imkan tanıyır. Bu, müəllifin yaradıcılığını və öz baxış açısını əlavə etməyə şərait yaradır. Parafrayzinq, oxucuların məzmunu daha asan başa düşməsinə kömək edir. Müxtəlif oxucular üçün daha əlverişli bir ifadə tərzi təqdim edir. Plagiatın qarşısının alınması — orijinal məzmunu tamamilə kopyalamaq plagiat hesab edilir. Parafrayzinq, məlumatları öz sözlərinizlə ifadə edərək bu problemi aradan qaldırmağa kömək edir.

## Hüquqi aspektləri
# Müəllif hüquqları —  müəllif hüquqları ilə qorunan materialın birbaşa kopyalanması əvəzinə onun yenidən ifadə edilməsini nəzərdə tutur. Bununla belə, orijinal fikrin hələ də müəllif hüquqları ilə qorunduğunu unutmamalısınız.
# İstinad və qeyd — parafrayzinq zamanı orijinal mənbəyə istinad etmək vacibdir. Hətta parafraz edərkən, oxuculara orijinal mənbəni təqdim etmək onların daha ətraflı məlumat əldə etməsinə kömək edir.
# Qanuni məsələlər — parafrayzinq edərkən, materialın orijinal müəllifinin hüquqlarına ziyan vurmadan və qanunlara riayət edərək davranmaq vacibdir. Bəzi hallar, əgər parafraz orijinal mətnin mənasını tam şəkildə qoruyursa, müəllif hüquqları pozuntusuna səbəb ola bilər.

*Parafrayzinq*  müəllif hüquqları ilə qorunan materialın ifadə tərzini dəyişdirmək və orijinal məzmunu yeni bir formada təqdim etmək üçün effektiv bir üsuldur. Parafrayzinq, yaradıcılığı artırmaq, plagiatın qarşısını almaq və oxuculara məlumatı daha əlverişli şəkildə təqdim etmək məqsədini güdür. Bununla yanaşı, parafrayzinqin hüquqi və etik aspektlərini nəzərə almaq vacibdir ki, müəllif hüquqları qorunsun və orijinal mənbəyə hörmət edilsin.

## İstinadlar

## Mənbə
*
*
*
*
*

## Ədəbiyyat
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Peribeya (Polibin yoldaşı)

**Peribeya** ( ) — yunan mifologiyasında Korinf tsiklına aid personaj, Korinf padşahının həyat yoldaşı və ya Edipi övladlığa götürən qadın.

Peribeya mənbələrdə əsasən Edip hekayəsi ilə əlaqədar olaraq xatırlanır. Peribeya Korinf və ya Sikion padşahı Polibin həyat yoldaşı idi. O, Kiferon yamacında tapılmış bir tənha uşağı övladlığa götürmüş və ona Edip adını qoymuşdur. Peribeya onun mənşəyi haqqında həqiqəti gizlətməyə başlamışdı. Psevdo-Apollodorun təqdim etdiyi versiyaya görə, bir gün Edip həmyaşıdları tərəfindən bu mənşəyə sahib biri adlandırılanda, o, "Peribeyadan bunu soruşmağa başlamış, lakin ondan heç nə öyrənə bilməmişdir".

## İstinadlar
Polib

**Polib** ( ) — qədim yunan mifologiyasında Korinf padşahı, Peribeyanın həyat yoldaşı, Alkinoyanın atası. O, Kiteron dağında tərk edilmiş körpə Edipi övladlığa götürmüşdür.

Qeysəriyyəli Yevsevi "*[[Yevsevi xronikası|Xronika]]*"sında Polibin 40–45 yaşlarında hökmranlığını göstərir.

Sofoklun "*[[Hökmdar Edip]]*" faciəsinin baş qəhrəmanları tez-tez Polibdən bəhs edirlər.

## İstinadlar