Parma hersoqluğu

**Parma hersoqluğu** () və ya rəsmi adıyla **Parma və Piaçensa hersoqluğu** () — 1545-1859-cu illərdə şimali İtaliyanın Emiliya-Romanya regionunda mövcud olan tarixi dövlətdir. Hersoqluğun paytaxtı Parma və Piaçensa şəhərləridir.

1545-ci ildə papa III Pavel tərəfindən nigahdan kənar oğlu Piyer Luici Farneze üçün yaradılan bu ünvan, sonrakı illərdə Farneze ailəsinin bölgədəki hakimiyyət mərkəzinə çevrildi. Bu ailəyə mənsub son hersoq Antonio Farnezenin varissiz vəfat etməsinin ardından səltənət öncə Habsburqların, ardından isə Burbonların əlinə keçdi.

1802-ci ildə fransızlar tərəfindən işğal edilən bölgə Fransa krallığına ilhaq edildi. ***Parma hersoqu*** ünvanı isə sadəcə titul olaraq verildi. Napoleon Bonapartın məğlub edilməsinin ardından 1814-cü ildə azad edildi. Bölgənin idarəsi Napoleon Bonapartın xanımı, eləcə də Müqəddəs Roma imperatoru II Fransiskin qızı olan Mariya-Luiza fon Habsburqa verildi.

1847-ci ildə bölgədə hakimiyyət yenidən Burbonların əlinə keçdi. Ancaq çox keçmədən 1859-cu ildə hersoqluq rəsmi şəkildə ləğv edildi və yeni yaradılan Birləşmiş İtaliya dövlətinə ilhaq olundu. Bu tarixdən etibarən Parma hersoqu ünvanı Burbon-Parma ailəsinə başçılıq edənlər tərəfindən titular olaraq istifadə edildi.

## Hersoqların siyahısı

### [[Farneze ailəsi]]
Farneze ailəsinə mənsub papa III Pavelin nigahdan kənar oğlu Piyer Luici üçün Parma hersoqluğunu təsis etməsi ilə yaradıldı. 1545-ci ildə yaradılan bu hersoqluq, ailənin oğul şəcərəsinin quruduğu 1731-ci ilədək Farneze ailəsinin əlində qaldı. Bu tarixdən etibarən isə hersoqluq II Ranuççionun oğullarından doğulan yeganə nəvəsi Elizabet Farnezenin cehizi kimi İspaniya Burbonlarının əlinə keçdi. 1731-ci ildə taxt-tac Elizabet Farnezenin böyük oğlu İnfant Karlosa keçdi.

### [[Burbonlar|Burbonlar ailəsi]]
Anasından gələn taxt hüququ ilə 1731-ci ildə Parma hersoqluğuna sahibləndi. Ancaq Vyana sazişinə əsasən, cəmi 4 il sonra Neapol və Siciliya krallıqları qarşılığında Parma taxt-tacını Habsburqlara buraxdı.

### [[Habsburqlar|Habsburq ailəsi]]
Avstriya irsi uğrunda müharibənin nəticəsi kimi 1748-ci ilədək Habsburq idarəsində qalan Parma taxt-tacı, həmin tarixdə yenidən Burbon-Parma ailəsinin idarəsinə verildi.

### [[Burbon-Parma ailəsi]]
1748-ci ildə imzalanmış Axen sülhü ilə Parma taxt-tacı Elizabet Farnezenin ikinci oğlu İnfant Filippə keçdi. 1796-cı ildə Napoleon Bonapart idarəsindəki fransızlar bölgəni işğal etdi. Fransa Respublikası və İspaniya krallığı arasında imzalanmış 1801 tarixli Aranjuez müqaviləsinə əsasən, Parma taxt-tacı Fransa krallığına birləşdirilməli idi. Bu isə I Ferdinandın 1802-ci ildə ölümündən sonra baş tutdu.

1802-ci ildə Fransa krallığına ilhaq edilən Parma taxt-tacı, Napoleon Bonapartın 1814-cü ildə məğlub edilməsinədək ləğv edilmiş qaldı. Ancaq bu dönəmdə sadəcə titul olaraq, Parma hersoqu ünvanı bəzi dövlət adamlarına və komandirlərə verildi.

### [[Habsburqlar|Habsburq ailəsi]]
Napoleon Bonapartın məğlub edilməsindən sonra Parma hersoqluğu onun xanımı, üstəlik Müqəddəs Roma imperatoru II Fransın qızı Mariya Luiza Habsburqun idarəsinə verildi. Ölümünədək bu ünvanı əlində saxladı.

### [[Burbon-Parma ailəsi]]
1814-1815 tarixli Vyana konqresində alınan qərara əsasən, 1847-ci ildə Mariya Luiza Habsburqun vəfat etməsinin ardından Parma taxt-tacı yenidən Burbon-Parma ailəsinə verildi. Ailənin yaşca ən böyük oğul nümayəndəsi isə son hersoq I Ferdinandın nəvəsi II Karl oldu. Ancaq çox keçmədən 1859-cu ildə hersoqluq rəsmi şəkildə ləğv edildi və yeni yaradılan Birləşmiş İtaliya dövlətinə ilhaq olundu. Bu tarixdən etibarən Parma hersoqu ünvanı Burbon-Parma ailəsinə başçılıq edənlər tərəfindən titular olaraq istifadə edildi.

### Titul olaraq ünvanı daşıyanlar

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Murphy, Orville Theodore (1982). *Charles Gravier, Comte de Vergennes: French diplomacy in the age of revolution, 1719–1787*. SUNY Press. ISBN 978-0-87395-482-2

### İstinadlar