open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hacı Mir Əhməd Mürtəzəvi

**Hacı Mir Əhməd Hacı Seyid Mürtəza oğlu Mürtəzəvi** (?-?) — İran Məşrutə hərəkatının üzvü.

## Həyatı
Hacı Mir Əhməd Hacı Seyid Mürtəza oğlu Mürtəzəvi Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası sərraf idi. Hacı Mir Mənaf sərrafın qohumlarındandır. Müzəffərəddin şahın hakimiyyəti dönəmində Tehrana köçdü və dədə-baba sənətləri sərraflıqla məşğul olmağa başladı.

Hacı Mir Əhməd Mürtəzəvi birinci İran Milli məclisinə tacirlər tərəfindən vəkil seçildi.

Hacı Mir Əhməd Mürtəzəvi Məşrutə hərəkatının fəallarından idi.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar
Gəncə şəhərinin gerbi

**Gəncə şəhərinin gerbi** — Gəncə şəhərinin rəmzidir. Cavad xanın (1748-1804) hakimiyyəti dövründə Gəncə xanlığının (1747-1804) bayrağında əks olunmuş simvolların əksini tapdığı gerb 2004-cü ildə qəbul edilmişdir.

## Tarixi
Gəncə şəhərinin gerbi 2004-cü ildə Cavad xanın hakimiyyəti dövründə Gəncə xanlığının bayrağı olmuş qədim bayrağın simvolları əsasında bərpa olunmuşdur. Cavad xanın bayrağında əks olunmuş simvollar, xanın özünün də mənsub olduğu Ziyadoğlular nəslinin qədim dövrdən daşıdığı bayrağın simvolları idi. Ziyadoğlular nəsli Azərbaycanın ən nüfuzlu doqquz Qızılbaş tayfasından biri olan Qacarların bir qolu idi. 

IX-X əsrlərdən etibarən Azərbaycanın siyasi hakimiyyətində müxtəlif vəzifələri tutmuş Ziyadoğlular 400 ilə yaxın Gəncə bəylərbəyliyini idarə etmişlər. Azərbaycanda mərkəzi hakimiyyətin parçalanması dövründə isə müstəqil Gəncə xanlığını qurmuşlar. Ziyadoğluların Gəncədə hakimiyyətdə olmuş son nümayəndəsi olan Cavad xanın 1804-cü ildə döyüşdə öldürülməsindən sonra bu sülalənin hakimiyyətinə də son qoyulmuş, onların rəsmi simvolları isə sıradan çıxarılmışdır.

## Simvolikası
***Günəş*** – əbədi həyat simvoludur. 
***Ay*** – əbədi işıq rəmzi, paklıq, təmizlik, ağ rəngi əks etdiməklə azadlıq anlamını da daşıyır.
***Səkkizguşəli ulduz*** – İslam dini etiqadına görə Cənnətin səkkiz qapısına, bununla da Gəncənin Cənnət-məkan olmasına işarədir. 
***Palıd yarpağı*** – möhtəşəmlik, uzun ömürlülük və müdriklik simvoludur.
***Tərəzi*** - Bərabərlik, ədalətlilik, düzlüyün simvoludur. 
***Yaşıl rəng*** – İslamın rəmzidir.

## Həmçinin bax
* Gəncə şəhərinin tarixi

## İstinadlar
Dan ulduzu (neft-qaz yatağı)

**Dan ulduzu** — neft-qaz yatağı 1970-ci illərdə kəşf olunmuşdur. 1982—1985-ci illərdə bu yataqdan istifadə etmək üçün müəyyən addımlar atılmış, ancaq bu məsələ o vaxt başa çatdırıla bilməmişdir. Yatağın istifadə olunması üçün 1992-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının "AMOKO" və "Yunokal" şirkətləri ilə danışıqlar başlanmışdır. Xəzərin Azərbaycan sektorunda olan "Dan ulduzu" və "Əşrəfi" neft yataqlarının birgə ehtiyatı 150 milyon tondur.

## İstinadlar
Mikrodalğalar

**Mikrodalğalar** — tezlikləri ümumi olaraq 300 – 300.000 MHz intervalında olan elektromaqnit dalğaları. Mikrodalğalar elektromaqnit dalğaları şəklində yayılırlar. Mikrodalğalar radarlarda, mikrodalğalı sobalarda, mobil telefonlarda, kabelsiz İnternet əlaqəsində, Bluetooth qulaqcıqlarda, mağazaların təhlükəsizlik sistemlərində və s. istifadə olunur. "Mikrodalğa" sözü elektromaqnit dalğasının dalğa uzunluğunun 1 metrdən qısa olduğu tezlikləri eyniləşdirir. Dalğa uzunluğunun 1 cm-dən qısa olduğu tezliklərə (30-300 GHz aralığı) "millimetrik" dalğa, 1 mm-dən qısa olduğu tezliklərə (300-3000 GHz) "submillimetrik" dalğa adı da verilir. Mikrodalğaların dalğa uzunluqları 0,01 mm-ə qədər enə bilir.

Mikrodalğalı sobalar qidaların isidilməsində istifadə olunur.
Yüz ilin tənhalığı

**Yüz ilin tənhalığı** (; tərc. **Tənhalığın yüz ili**) — Kollumbiyalı yazıçı Qabriel Qarsiya Markesin 1967-ci ildə nəşr olunmuş romanıdır. Romanda Buendia nəslinin yaran­ma­sı, yük­sə­lişi, qürubu və məhvi əks etdirilmişdir. Roman ədəbiyyatın ən yüksək nailiyyətlərindən biri olaraq göstərilir.

Sehrli realist üslubu və tematik mahiyyəti ilə *Yüz ilin tənhalığı* üslub baxımından modernizmdən və Kuba avanqard ədəbi cərəyanlarından təsirlənən 1960-1970-ci illərin Latın Amerikası Bumunun mühüm təmsilçi romanıdır.

İlk dəfə 1967-ci ilin may ayında Buenos Ayresdə "Editorial Sudamericana" nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunduğu gündən bəri əsər 37 dilə tərcümə edilmiş və 50 milyondan çox nüsxəsi satılmışdır. Qarsiya Markesin şah əsəri sayılan roman həm İspan ədəbiyyatında, həm də dünya ədəbiyyatında ən yaxşı roman olaraq sayılır və öz populyarlığını saxlayır.

## Məzmunu
“Yüz ilin tənhalığı” romanında Buendia nəslinin yaran­ma­sı, yük­sə­lişi, qürubu və məhvi əks etdirilmişdir. Bu nəslin tarixi – hər bir Buendia üzvünün taleyində bu və ya digər şəkildə təzahür edən tən­halıq hekayətidir. Tənhalıq, ailə üzvlərinin bir-birindən aralı düş­­məsi, onların bir-birini anlaya bilməmələri romanda, hə­qi­qətən, mifik xarakter daşıyır. Buendia ailəsinin bir neçə nəs­li­nin ta­rix­çəsinin özü və bununla yanaşı onun xarakterik xüsu­siy­yətləri – insestə meyil və onun lənətlənməsi, qəhrəmanların tale­lə­rinin qabaq­cadan müəyyən edilməsi nəsil mifi xarakteri qazanır. Ro­manda o, Makon­do­nun və bütün Buendia üzvlərinin həlakına bir neçə dəqiqə qalmış bu nəs­lin sanskrit dilində yazılmış tarixçəsini açmış qaraçı Melkiades surətində təcəssüm edir. Eyni zamanda, romanda mif parodiyası da var. Qəsdən yaratdığı mifoloji qur­ma­larda, nəql etmənin adiliyində təzahür edən, hərdən cəfəng və aş­kar fan­tas­tik hadisələrdən danışan müəllifin xüsusi kinayəli gü­lüşü parodiya vasitəsidir. Latın Amerikası nəsrinin mifyaradıcı “mö­cü­zə­nin reallığı”, “magik realizm” romanda Amerikanın tək­rarsız sima­sının yaradılmasının va­cib vasitəsi və eyni zamanda özünə bir pa­ro­diya kimi çıxış edir.

Kitabdan sitat:

## Tənqid
Çilili şair Pablo Neruda "Yüz ilin tənhalığı" romanını "Servantesin "Don Kixot"undan sonra yazılmış ən böyük vəhy" adlandırmışdı. Amerikalı yazıçı Uilyam Kennedi isə bu romanı İncildən sonra bəşəriyyətin oxuması üçün vacib olan birinci kitab hesab etmişdi.
## Həmçinin bax
* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* 
*
Herbert Markuze

**Herbert Markuze** (; ) — Frankfurt məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən, Vilhelm Rayx və Erix Frommdan sonra Freydo-Marksizm nəzəriyyəsinin banilərindən biridir. 1968-ci il Paris baharının ilhamvericilərindəndir. "Birölçülü insan", "Eros və bəşəriyyət", "Əksinqilab və qiyam", "Şüur və inqilab", "Sovet marksizmi: tənqidi təhlil", "Psixotəhlil və siyasət", "Qurtuluş haqqında esse" və bir çox başqa kitabların müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tağıyev pasajı

**Tağıyev pasajı** — Bakıda XIX əsrin sonlarında və XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş ticarət mərkəzi.

## Tarix
Tağıyev pasajının binası 1896-cı ildə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin sifarişi ilə tikilmişdi. Bina arxitektor Kazimir Skureviçin proyekti əsasında klassik üslubda inşa edilmişdir.

Tağıyev pasajının yerləşdiyi küçə Olqinskaya adlanırdı. Küçə Qafqaz çanişini (6.12.1862-27.07.1881)  Mixail Nikolayeviç Romanovun xanımı knyaqinya Olqa Fyodorovnanın şərəfinə adlandırılmışdı.

*"Tağıyev pasajında (Köhnə univermaq) Dorojnov hər növ hazır paltar satırdı; kişi, arvad, uşaq libasları, yun, ipək, kətan paltarlar..."*

Tağıyev pasajı Sovet İttifaqı zamanında “Köhnə univermaq” və ya Bakı Universal Mağazası (BUM) adlanırdı. Hal-hazırda həmin binada bir neçə brendə aid geyim dükanları yerləşir.

Tağıyev pasajının yerləşdiyi Olqinskaya küçəsi Sovet İttifaqı zamanında Caparidze küçəsi  adlanırdı. İndi isə həmin küçə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin adını daşıyır.

## İstinadlar
Laos dili

**Laos dili**, **lao dili** və ya **laotyan dili** (, **) —  Tay-kaday dilləri ailəsinin tay dili qrupuna aid olan dil, laoların dili, Laosun rəsmi dövlət dili. Şimal, mərkəz və cənub dialekt qrupları var. Təcridi dildir. Sözlər arasında sintaktik əlaqələr analitik yolla yaradılır. Cümlədə söz sırası sabitdir. Leksikasında pali və sanskrit dillərindən keçmə sözlər çoxdur. Ədəbi dil Vyentyan dialektinə əsaslanır. Laosda ilk yazılı abidələri XIII əsrə aiddir.

## İstinadlar
Qoca və dəniz (film, 1958)

**"Qoca və dəniz"** () — yazıçı Ernest Heminqueyin eyniadlı povesti əsasında rejissor Con Störcesin filmi.

## Məzmun
Artıq ardıcıl olaraq 84 gündür ki, qoca balıqçı hər səhər dənizə çıxır və əliboş geri qayıdır. Əvvəllər ona balaca oğlan kömək edirdi. Lakin indi atası onu daha şanslı balıqçının yanına getməyə məcbur edib. Buna baxmayaraq, qoca bir gün bu uğursuzluğun başa çatacağına inanmağa davam edir. Nəhayət, 85-ci gün o, həmişəkindən daha uzağa üzür və tezliklə onun tilovuna nəhəng balıq düşür…

## Film haqqında
* Filmin rejissorluğunda Con Störceslə yanaşı, Fred Sinnemann və Henri Kinqin də müəyyən iştirakı olsa da, onların adı titrlərdə göstərilməyib.

## Mükafatlar və nominasiyalar

### Mükafatlar

#### 1958-ci ilin ABŞ Kinotənqidçilərinin Milli Şurasının mükafatı:
: Ən yaxşı film
: Ən yaxşı aktyor – Spenser Treysi

#### 1959-cu ilin "[[Oskar mükafatı|Oskar]]" mükafatı:
: Ən yaxşı musiqiyə görə – Dmitri Tyomkin

### Nominasiyalar

#### 1959-cu ilin "[[Oskar mükafatı|Oskar]]" mükafatı:
: Ən yaxşı kişi roluna görə – Spenser Treysi
: Ən yaxşı operator işinə görə – Ceyms Vonq Hou

#### 1959-cu ilin "[[Qızıl Qlobus mükafatı|Qızıl Qlobus]]" mükafatı:
: Ən yaxşı dram aktyoru – Spenser Treysi

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Əsərin müəllifi :** Ernest Heminquey
: **Ssenari müəllifi :** Piter Virtel
: **Rejissor :** Con Störces
: **Operator :** Ceyms Vonq Hou
: **Rəssamlar :** Art Loel, Edvard Karrer
: **Bəstəkar :** Dmitri Tyomkin
: **Prodüser :** Liland Heyuord
: **İkinci operatorlar :** Floyd Krosbi, Tom Tatviler
: **Sualtı çəkilişlərin operatoru :** Lamar Boren
: **Montaj :** Artur P. Şmidt
: **Səs :** M. A. Merrik
: **Dekorator :** Ralf Herst
: **Xüsusi effektlər :** Artur S. Roads

### Rollarda
: Spenser Treysi – Qoca
: Felipe Pazos – oğlan
: Harri Bellaver – Martin
: Don Daymond – kafe sahibi
: Don Blekmen – zənci
: Meri Heminquey – turist qız

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Qoca və dəniz

* Qoca və dəniz — Ernest Heminqueyin povesti.
* Qoca və dəniz — Heminqueyin eyniadlı povesti əsasında rejissor Con Störcesin filmi.
* Qoca və dəniz — Heminqueyin eyniadlı povesti əsasında rejissor Aleksandr Petrovun animasiya filmi.
Anar Şuşalı

* Anar Şuşalı (kino sənətçisi) (Həsənov Anar Bəybala oğlu) — Azərbaycan kinorejissoru.
* Anar Şuşalı (müğənni) (Hüseynli Anar Vaqif oğlu) — opera müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti (2008)

## Həmçinin bax
* Anar
* Şuşalı
Firuzə (şəhər)

**Firuzə** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanınında şəhər və Firuzə şəhristanının mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 205,172 nəfər və 51,897 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Sərdar Kərimov

**Sərdar İsa oğlu Kərimov** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə nazirinin 1-ci müavini (1999–2003).

## Həyatı
Sərdar Kərimli 1954-cü il Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Kəsəmən kəndində dünyaya göz açmışdı. 1971-ci ildə Bakı şəhərində 30 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra, N. Nərimanov adına Azərbaycan dövlət Tibb İnstitutunda preparatçı işləmiş, 1972-ci ildə müvəffəqiyyətlə imtahan verərək institutun 2-ci müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olmuş, 1978-ci ildə həmin ali məktəbi bitirmişdir.

## Karyerası
1978–1980-ci illərdə Bakı zona tələbə inşaat dəstələrinin baş həkimi vəzifələrində işləmişdir. O, 1980–1983-cü illərdə Bakı şəhər təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardım stansiyasında əvvəlcə çağırışçı həkim, sonra böyük həkim vəzifələrində çalışmış, eyni vaxtda bir neçə il həmin stansiyanın ilk partiya təşkilatının katibi kimi işini davam etdirmişdir.

1985-ci ildə Bakı Ali Partiya məktəbini bitirmişdir. Təhsili müddətində Bakı Ali Partiya Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir. 1985-ci ildə təyinatla Azərbaycan KP Nəsimi Rayon Partiya komitəsinə göndərilmiş, 1989-cu ilə qədər burada təlimatçı kimi çalışmış rayon səhiyyəsinin kuratoru olmuşdur. Sərdar Kərimli 1990-cı ildə Səhiyyə Nazirliyinə işə keçmiş, işlər idarəsinin 1-ci dərəcəli həkim-inspektoru, kadrlar və tədris müəssisələri idarəsinin 1-ci dərəcəli həkim-inspektoru, aparıcı mütəxəssisi və rəisi, kadrlar, elm və təhsil baş idarəsinin rəisi, 1999-cu ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Respublikası Səhiyyə nazirinin 1-ci müavini vəzifəsində çalışmışdır.

## Mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2000-ci ilin 2 noyabr tarixli sərəncamı ilə Sərdar Kərimov Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Günəş İmperiyası (film)

**"Günəş İmperiyası"** () — Ceyms Ballardın eyniadlı avtobioqrafik romanı əsasında çəkilmiş Stiven Spilberqın dram filmi.

## Məzmun
Ceymi (Cim) Qrem adlı ingilis oğlan varlı ailəsi ilə Şanxay Beynəlxalq İmtiyaz Bölgəsində yaşayır. Yaponiya Çinə hücum edir və Cim girov düşərək, Yaponiyanın konsentrasiya düşərgəsinə göndərilir.

## İstehsalı

"Warner Bros." film adaptasiyasının hüquqlarını əldə etdikdən filmin rejissorunun Harold Beker, prodüseri isə Robert Şapiro olması planlaşdırılmışdı. Ssenarinin birinci qaralamasını Tom Stoppard yazmışdı və Ballard həmçinin onun yazılışında iştrak edirdi. Beker layihəni tərk etdikdən sonra Devid Lin onu rejissor kimi, Spilberq isə prodüser kimi əvəz etmişdir. Lakin təxminən bir ildən sonra Lin rejissor kreslosunu da Spilberqa vermişdir. Spilberqın sözlərinə görə, o, Ballardın kitabını oxuduqdan bəri bu filmin rejissoru olmaq istəyirdi. Uşaqlıqda Spilberqin ən sevdiyi film Lin tərəfindən çəkilmiş "Kvay çayı üzərindən körpü" idi. Həmin filmin məzmunu da hərbi əsirlər üçün nəzərdə tutulmuş Yaponiya konsentrasiya düşərgəsində baş verirdi. Spilberqın İkinci Dünya müharibəsi və o dövrün aviasiyası ilə maraqlanması atasından qaynaqlanırdı. Atası İkinci Dünya müharibəsi zamanı Çin-Birma cəbhəsində *[[North American B-25 Mitchell]]* bombardmançı təyyarəsində radioçu kimi xidmət etmişdir.

Kastinq zamanı Ballard hiss edib ki, Kristian Beyl ona eyni yaşda oxşar idi. O zaman, Beylin 12 yaşı var idi. Artıq onunla birlikdə bir filmdə çəkimiş Emi İrvinq o zaman Stiven Spilberqın həyat yoldaşı idi və bu rol üçün Beyli Spilberqə o tövsiyə etmişdi. Həmin rol üçün kastinqdə dörd mindən çox uşaq iştrak etmişdi.

## Qəbulu
Film 11 dekabr 1987-ci ildə məhdud şəkildə, daha sonra isə Milad günü geniş şəkildə buraxılmışdı. O, Şimali Amerikada 22,24 milyon dollar, digər ölkələrdə isə 44,46 milyon dollar qazanaraq, ümumən 66,7 milyon dollar qazanmışdı. Filmin əldə etdiyi gəlir büdcəni üstələsə də, Stiven Spilberq əldə olunan nəticədən məyus olmuşdur.

Ballardın filmə reaksiyası müsbət idi. O, xüsusi ilə Beylin oyunu ilə razı qaldı.

### Mükafatları
* 1987 — ABŞ Kino Tənqidçilərinin Milli Şurasıdan üç mükafat:
** Ən yaxşı film
** Ən yaxşı rejissor (Stiven Şpilberq)
** Ən yaxşı gənc ifa edici (Kristian Beyl)
* 1988 — ABŞ Kino Operatorları İcmasının mükafatı (Allen Davio)
* 1989 — üç BAFTA mükafatı:
** Ən yaxşı operator işi (Allen Davio)
** Ən yaxşı musiqi (Con Villiams)
** Ən yaxşı səs
* 1989 — iki Gənc Aktyor Mükafatı:
** Ən yaxşı ailəvi dram filmi
** Ən yaxşı gənc dram aktyoru (Kristian Beyl)

## İstinadlar
Mərhəmət

**Mərhəmət** — lüğətlərdə "bir kəsin və ya bir başqa canlının qarşılaşdığı pis vəziyyət səbəbi ilə hiss edilən üzüntü, kədər, yazığı gəlmə" olaraq müəyyənləşdirilir. Neo-spiritualist terminologiyada da istifadə olunan terminlərdən biridir.

## İstinadlar
Mirzə Ələkbər xan Davər

**Mirzə Ələkbər xan Davər** () — İranın müasir ədliyyə sisteminin qurucularından biri.

## Həyatı

Mirzə Ələkbər xan Davər 1867-ci ildə Mazandaranda doğulmuşdu. Rza şah Pəhləvinin hakimiyyəti dönəmində İranın maliyyə vəziri olmuşdu. Modern ədliyyə sisteminin qurucularından biridir.

Mirzə Ələkbər xan Davər 1937-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Əliəsgər Hikmət

**Mirzə Əliəsgər xan Hikmət Şirazi** (; ) — İran Təhsil naziri.

## Həyatı
Mirzə Əliəsgər xan Hikmət Şiraz şəhərində, Mirzə Əhmədəli Mustovfinin ailəsində anadan olmuşdu. Siyasətçi idi. Rza şah Pəhləvinin hakimiyyəti dövründə yüksək vəzifələrdə çalışmışdı. Təhsil vəziri olmuşdu.

## Mənbə
*Bāqer ʿĀqeli, Šarḥ-e ḥāl-e rejāl-e siāsi wa neẓāmi-e moʿāṣer-e Irān I, Tehran, 2001, pp.&nbsp;586–88.
*Aḥmad Eqtedāri, Kārvān-e ʿomr: ḵāṭerāt-e siāsi-farhangi-ehaftād sāl ʿomr, Tehran, 1993, pp.&nbsp;25–26, 205.
*Moḥammad-Taqi Dānešpažuh, Fehrest-e nosḵahā-ye ḵaṭṭi-e Ketāb-ḵāna-ye Dāneškada-ye adabiyāt: majmuʿaye waqfi-e ʿAli-AṣḡarḤekmat, Tehran, 1962.
*Foreign Office of Britain, "Report on Personalities in Persia, December 1943," FO 371/40224 95673.
*Ḥasan-ʿAli Ḥekmat, "Moḵtaṣari dar šarḥ-e zendagi-e ostād ʿAli-Aṣḡar Ḥekmat," unpublished pamphlet, Tehran, 1981.
*Hormoz Ḥekmat, interviewed by A. Milani, April 23, 2002.
*Bāqer Kāẓemi, in Iraj Afšār, ed., Nāmahā-ye Tehrān, Tehran, 2000, pp.&nbsp;416–27.
*Komisiun-e melli-e Yunesko (UNESCO) dar Īrān, Īrān-šahr, 2 vols., Tehran, 1963–64. Reżā Moʿini, ed., Čehrahā-yeāšnā, Tehran, 1965.
*Moḥammad Qazvini, Maqālāt-e Qazvini, compiled by ʿAbd-al-Karim Jorbozadār, 4 vols., Tehran, 1983–84.
*Ḡolām-ʿAli Raʿdi Āḏaraḵši, Goftārhā-ye adabi wa ejtemāʿi, Tehran, 1991, pp.&nbsp;367–79, 460–73.
*ʿIsā Ṣadiq, Yādgār-eʿomr: ḵāṭerāti az sargoḏašt-e Doktor ʿIsā Ṣadiq, 4 vols., Tehran, 1961–75.
*Ebrahim Ṣafāʾi, Reżā Šāh-e Kabir dar āyena-ye ḵāṭerāt, Los Angeles, 1986.
*Zahrā Šajiʿi, Noḵbagān-e siāsi-e Irān az enqelāb-e mašruṭiyat tā enqelāb-e eslāmi III: hayʾat-e wazirān-e Irān dar ʿaṣr-e maš-ruṭiyat, Tehran, 1973.
*ʿAli-Akbar Siāsi, Gozāreš-e yak zendagi I, Tehran, 1987, pp.&nbsp;94–100.
*Sayyed Ḥasan Taqizādeh, Zendagi-eṭufāni: ḵāṭerāt-e Sayyed Ḥasan Taqizāda, ed. Iraj Afšār, Tehran, 1979.
*Maḥmud Ṭoluʿi, Pedar o pesar: nāgoftahā az zendagi wa ruzgār-e Pahlavihā, Tehran, 1995.
*United States Department of State, Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Washington, D.C., 1993.
*Mehdi Walāʾi, "Fehrest-e nosaḵ-e waqfi-e ʿAli-Aṣḡar Ḥekmat be Āstān-e qods-e rażawi,"ṟ Nosḵahā-ye ḵaṭṭi V, 1967, pp.&nbsp;1–7.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Əliəsgər Hikmət: Hikmətin atası - Ənvər Çingizoğlu yazır
Toyota Innova

**Toyota Innova** — Toyotanın 2005-ci ildən bu yana Hindistanda istehsal etdiyi MPV modelidir.

## Motor çeşidləri
* 2.0 135&nbsp;hp
* 2.2 150&nbsp;hp
* 2.6 210&nbsp;hp
* 2.2 D-4D 135&nbsp;hp
* 2.5 D-4D 135&nbsp;hp
* 3.0 D-4D 168&nbsp;hp

## Qalereya

## Həmçinin bax
Toyota Auris

**Toyota Auris** — Yaponiya avtomobil istehsalçısı Toyotanın Böyük Britaniyada istehsal olunan modeli. Toyota Corolla heçbek versiyasının inkişaf etdirilmiş və xarici görüntüsünün tamam dəyişdirilmiş versiyasıdır. Auris modelinin 3 qapılı versiyası sadəcə Türkiyədə istehsal olunur.

## Qalereya
Mirzə Yəhya xan Qaragözlü

**Mirzə Yəhya xan Qaragözlü** (?-1938) — Şamlı elinin Qaragözlü oymağından olan İranın mədəniyyət naziri.

## Həyatı

Mirzə Yəhya xan Qaragözlü Həmədan şəhərində anadan olmuşdu. Hərbi məktəbdə oxumuşdu. Məktəbi bitirəndən sonra ordu sıralarına qatılmışdı. 

Mirzə Yəhya xan Qaragözlü Etimadəddövlə ləqəbini daşıyırdı.

Mirzə Yəhya xan Qaragözlü Rza şah Pəhləvinin hakimiyyəti dönəmində İranın mədəniyyət naziri olmuşdu.

## Ailəsi

Əlirza xan Bəhaülmülkün qardaşı, Əbülqasim xan Nasirülmülkün bacısı oğlu idi. 

## Mənbə

*Ənvər Çingizoğlu, Qaragözlülər, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №5, səh.66-79.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Şamlı eli
*Qaragözlü oymağı
Gefle IF

**Gefle IF** — 1882-ci ildə yaradılan İsveç futbol klubu. 2004-cü ildə birinci divizionda ikinci olan 130 yaşlı komanda 2005-ci ildən yüksək liqada çıxış edir. "Gefle"nin ölkə miqyasında ən böyük uğuru 2006-cı ildə İsveç kubokunun finalına yüksəlməsidir. Ev oyunlarını "Strömvallen" stadionunda keçirən klub əsasən göy və ağ rəngli formalardan istifadə edir. Stadion 7,302 min tamaşaçı tutumuna malikdir.

## Avrokuboklar
"Gefle" Avrokuboklarda ilk dəfə 2006/2007 mövsümündə iştirak edib. Avroliqanın I təsnifat mərhələsində Uelsin "Llanelli" klubu ilə qarşılaşan "Gefle" ümumi hesabda rəqibinə 1:2 hesabı ilə uduzaraq mübarizəni dayandırmışdı. 2010/2011 mövsümündə Farer adalarının "Runavik" klubunu 2:1, 2:0 hesabları ilə keçən İsveç təmsilçisi II təsnifat mərhələdə Gürcüstanın Dinamo Tbilisi klubu ilə bacarmır. Hər iki oyunda 1:2 hesabı ilə məğlub olan "Gefle" mübarizəni dayandırır.

Bu mövsüm ilk duelində "Trans Narva" klubu ilə qarşılaşan "Gefle" rəqibini çox rahatlıqla keçir. Evdə 5:1, səfərdə isə 3:0 hesabı ilə məğlub edən "Gefle" növbəti mərhələdə Anortosis Famaqusta klubu ilə üz-üzə gəlib. Səfərdə rəqibinə 0:3 hesabı ilə məğlub olan "Gefle" doğma azarkeşləri önündə Kipr təmsilçisinə heç bir şans verməyib - 4:0.

## İstinadlar
Bəhmən Qubadi

**Bahman Qobadi** (; ; ) — İranlı film rejissoru.

## Həyatı
1969-cu ildə İranın-Kürd Banə şəhərində doğulan Bahman Qobadi, təhsili əsnasında bir radioda çalışdı. Daha sonra Senendec'də gənc bir həvəskar olaraq film rejissorları qrupuna qatıldı və onlarla qısa metrajlı filmlər çəkməyə başladı. Daha sonra kino təhsili almaq üçün paytaxta gedən sənətçi təhsilini yarıda buraxdı.

1995–1999 illəri arasında bir çox milli və beynəlxalq yarışlarda mükafat qazanan, 10 qısa filmə rejissorluq edən sənətçinin istehsalları arasında Clermont-Ferrand Festivalında Jüri Xüsusi Mükafatını qazanan "Yaşam şifrəsi" filmi də var.

1999-cu ildə, Abbas Kiyarüsteminin "Külək bizi aparacaq" filminin çəkilişlərində baş assistent olaraq işləyən rejissor, Samira Makhmalbaf'ın "Qara taxta" adlı filmində baş rollardan birini oynamağı boynuna götürdü.
Qubadi, "Sərxoş atlar zamanı" filmi ilə 2000-ci il Kann Film Festivalında "Qızıl Kamera Mükafatı", "Gənc Film Mükafatı" və "FIPRESCI Mükafatı" na layiq görüldü.

2004-cü ildə Amerika-İraq müharibəsindəki uşaqların həyatlarından təsirlənərək "Turtles Can Fly" adlı filmin ssenarisini yazdı və rejissorluğunu etdi. Çəkdiyi filmi belə şərh etdi:

"Filmimizi diktator və faşistlərin siyasətlərinə qurban edilən bütün günahsız dünya uşaqlarına ithaf etmək istəyirəm."

## Filmoqrafiyası
* Kərgədan mövsümü (film, 2012)

## İstinadlar
Əhməd Mətin-Dəftəri

**Əhməd Mətin-Dəftəri** (; ) — İranın baş naziri.

## Həyatı
Əhməd xan Mətin-Dəftəri 1897-cı ildə Mirzə Məhəmməd xan Eynülməmalikin ailəsində, Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Mətinəddövlə ləqəbini daşıyırdı.

Əhməd Mətin Dəftəri 26 oktyabr 1939-cu ildən 25 iyun 1940-cı ilədək İranın baş naziri olmuşdu.

Beynəlxalq vəziyyətin gərginləşməsi və müharibə təhlükəsinin İran sərhədlərinə yaxınlaşması ərəfəsində Rza şah bəzi siyasi manevrlərə əl atmışdı. O, əvvəlcə almanpərəstlik səpgisində söz-söhbətə səbəb olmuş Mahmud Cəmi paniranist Əhməd Mətin Dəftərlə əvəz etdi. Bundan əvvəl isə Məclis rəisi Daniş Möhtəşəm əlsəltənəni Berlinə, Hitlerlə görüşə göndərmişdi.
Diplomatiya sahəsində görülmüş tədbirlər qızışmaqda olan müharibənin İrana doğru istiqamətini səngidə bilmirdi. İranda almanların müxtəlif sahədə üstün mövqeyi müttəfiqlərə bəlli idi. Müharibə ərəfəsində İranın xarici ticarət dövriyyəsinin 80 faizi almanların payına düşürdü. İkinci Dünya müharibəsi başladığı illərdə İranda istehsal olunan pambığın, quru meyvənin demək olar ki, hamısı Almaniya və Yaponiyaya ixrac olunurdu. İran bazarında və sənaye müəssisələrindəki məhsulların yarıdan çoxu Almaniyadan gətirilirdi. Müttəfiq dövlətlərin tələb və təkidi ilə almanlar ölkədən çıxarılıb və onlara aid müəssisələr fəaliyyətlərini zahirən dayandırsalar da, əslində, almanlar öz işlərini görməkdə davam edirdilər. 1941-ci ilin əvvəllərində Mətin Dəftər baş nazirlikdən uzaqlaşdırıldı, onun yerinə zahirən «mötədil» təsir bağışlayan Əli Mənsuri hakimiyyətə gətirildi.

Əhməd Mətin-Dəftəri 1971-ci ildə vəfat edib.

Əhməd Mətin-Dəftəri Məhəmməd Müsəddiqin qızı Mənsurə xanımla ailə qurmuşdu. Hidayətulla adlı oğlu, Leyli adlı qızı vardı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Məhəmməd Müsəddiq

## Xarici keçidlər
Fred Aster

**Fred Aster** (əsl adı: **Frederick Austerlitz**; d. 10 may 1899, Omaha, Nebraska - ö. 22 iyun 1987, Los-Anceles, Kaliforniya), ABŞ-lı rəqsçi, xoreoqraf, müğənni və aktyor.

## Həyatı
Nümayiş və əyləncə dünyasıyla beş yaşlarındaykən tanış olan Aster rəqsə 1917-ci ildə bacısı Adele ilə Broadwayda Over the Top revüsünde başladı. Daha sonra London və Nyu-yorkda (Lady be Good, 1924) bir çox musiqili komediyada iştirak etdi. 1933-cü ildə "Dancing Lady" adlı filmlə kinoya keçid etdi. Eyni il "Flying down to Rio" adlı filmlə Ginger Rogers ilə birlikdə bir rəqs cütlüyü yaratdı. Birlikdə "Silindr şapka" (1935), "Rəqs vaxtı" (1936), "Carefree" (1938) kimi bir çox filmdə böyük müvəffəqiyyət qazandılar. 1945-ci ildə II Dünya Müharibəsinin sonunda iki il ara verdiyi səhnələrə və kamera qarşısına döndü.

Fred Aster 1950-ci illərdə Eleanor Powell, Rita Hayworth, Yenə Kelly, Judy Garland, Cyd Charisse kimi qabaqcıl aktyorlarla yoldaşlıq edərək kinoda musiqili komediyanın bəzi əhəmiyyətli əsərlərində iştirak etdi: Broadway Melodiyası (1940), İnstrumental Never Get Rich (1941), Gözəllər Revüsü (1946), Əyləncələr Pərisi (1948), Müasir Aşiqlər (1953), İpək Corablar (1957), Yanğın Qülləsi (1974).

Bir çox televiziya şousuna da çıxan sənətçi, rəqs tarixinin gəlib keçmiş ən böyük və ən rəngli rəqqaslarından biri olaraq qəbul edilir. Kinoda ilk rol imtahanında seçicilərdən biri "Bir çox rolu oynaya bilmir, səsi də pis, bir azca rəqs qabiliyyəti var" demişdi. Rəqs məktəbi də işlədən və iki evlilik edən, 1950-ci ildə Qızıl Qlobus və Oskar mükafatı, 1958-ci ildə Emmi Mükafatı, 1981-ci ildə Qremmi Həyat Boyu Müvəffəqiyyət Mükafatı alan sənətçi sətəlcəm xəstəliyi səbəbiylə həyatını itirdi.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 31.
Lenfilm

**Lenfilm** () — keçmiş SSRİ-də, hazırda Rusiyada ən böyük kino şirkətlərindən biri. "Lenfilm" Sankt-Peterburq (keçmiş Leninqrad) şəhərində yerləşir.

## Tarixi
"Lenfilm" studiyasının yerləşdiyi ərazidə əvvəllər tacir Georgi Aleksandrovun restoranı, teatrı və akvarium bağçası olmuşdur. Bəstəkar Çaykovski özünün məşhur "Şelkunçik" əsərini bu bağçada yazmışdır. Məşhur rus bas müğənnisi Fyodor Şalyapin və Leonid Utyosov da burada mahnılarını bəsləmişlər. Leninqrad Filmlər Studiyası 1918-ci ildə bu bağçanın ərazisində qurulmuş, 1934-cü ildə isə onun adı qısaldılaraq "Lenfilm" adlandırılmışdır. İkinci Dünya müharibəsi illərində "Lenfilm" digər bir çox kino şirkəti kimi 1942-ci ildə Almatıya köçürülmüş və bu şirkətlər Mərkəzi Birləşmiş Filmlər Studiyası adı altında birləşdirilmişdir. Müharibədən sonra 1944-cü ildə yenidən Leninqrada köçürülmüşdür.

Corc Cukor 1975-ci ildə "Mavi Quş" adlı filmini burada çəkmiş, Elizabet Teylor bu filmdə İşıqlar şahzadəsi rolunu oynamışdır. Orlando filminin bəzi hissələri də Tilda Swinton ilə burada çəkilmişdir. Vladimir Bortkonun idarə etdiyi, Miçel Plaçidonun rus polkovnik rolunu oynadığı "Əfqan çatı" filmi də bu şirkətdə lentə alınmışdır.

"Lenfilm"də SSRİ dağılana qədər bir çoxu klassik olmuş, film festivallarında mükafatlar almış 1500-ə qədər film çəkilmişdir.
SSRİ dağılandan sonra Leninqrad şəhərinin adının dəyişdirilsə də şirkət eyni adla fəaliyyət göstərməyə davam etmişdir.

## Filmoqrafiya
# Çapayev (film, 1934)
# Baltik deputatı (film, 1937)
# Birinci Pyotr (film, 1937)
# Sualtı qayıq "T-9" (film, 1943) (Bakı kinostudiyası ilə birlikdə)
# Aleksandr Popov (film, 1949)
# Ovod (film, 1955)
# Qoca Xottabıç (film, 1956)
# Sonuncu qarış (film, 1958)
# Qaratoxmaq qadın (film, 1960)
# Amfibiya adam (film, 1961)
# Qara qağayı (film, 1962)
# Hamlet (film, 1964)
# Qar kraliçası (film, 1966)
# Kral Lir (film, 1970)
# Mavi quş (film, 1976)
# İnsanın tənha səsi (film, 1978)
# Etibardan salınmış (film, 1980)
# Şerlok Holms və doktor Vatsonun macəraları (film, 1981)
# Qaratoxmaq qadın (film, 1982)
# Kədərli hissizlik (film, 1983)
# Park (film, 1983) ("Azərbaycanfilm" kinostudiyası ilə birlikdə)
# Ampir (film, 1986)
# Ölü adamın məktubu (film, 1987)
# Əfqan çatı (film, 1991)

## İstinadlar
Ralli Dakar

**Ralli Dakar** (qısaca "Dakar"; köhnə adıyla "Paris Dakar Rallisi", bu an "Lissabon Dakar Rallisi"), Amaury Sport Organisation tərəfindən hər il təşkil edilən prestijli yol xarici yarış.

Yarış həvəskar və peşəkar yarışçılara açıqdır, həvəskarlar ümumi iştirakın 80 %-ini meydana gətirməkdədir.

Adına baxmayaraq, bir rallidən çox yol xarici dayanıqlılıq yarışmasıdır. Parkur, çox pis vəziyyətdəki yollar və ya yol olmayan sahələrdən keçməkdə, yarışan vasitələr də rallilərdəki dəyişdirilmiş sedanlar yerinə gerçək yol xarici vasitələrindən seçilməkdədir. Şəxsi etapların çoxu yol xarici, qumluqlar, palçıqlı sahələr, qayalıqlar kimi yerlərdə aparılır. Hər etapda qət edilən yol bir neçə kilometr ilə bir neçə yüz kilometr arasında dəyişir. Ən uzun etap 800 Km.den arıqdır. 17 etapdan ibarətdir. Müsabiqə macəra axtaranlar üçün tapılmaz bir fürsət kimi görünsə də, bir çox təhlükələr və qəzaları da gözə almaq lazımdır. Müsabiqə başladığı 1978-ci ildən bu yana 30 il içərisində 56 adam həyatını itirmiş, bir çox insan da şikəst olmuşdur.

## İstinadlar
Tübingen Universiteti

**Tübingen Universiteti**, rəsmi adı **Eberhard və Karl Universiteti** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağındakı Tübingen şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetinin əsası 1477-ci ildə Vyurtemberq qrafı V Eberhard tərəfindən qoyulmuşdur.

Fəaliyyət göstərdiyi ilk 10 il ərzində burada Martin Lüterin dostu, məşhur alman humanist Filip Melanhton, həmçinin Yohan Reuxlin, Qabriel Biel və Heinrix Bebel kimi məşhur alimlər tədris fəaliyyəti ilə məşğul olmuşlar.

1977-ci ildə universitet özünün 500 illik yubileyini qeyd etmişdir.

## İdarəçilik
Nizamnaməyə əsasən, 1831-ci ildən buranı Universitet Senatı tərəfindən seçilmiş rektor idarə edir.

## Fakültələri
Universitetin əsas fakültələri tibb və ictimai elmlərdir.

## Xarici əlaqələri
Universitet beynəlxalq tələbə və müəllim mübadiləsi proqramlarında fəallıq göstərir və dünyanın 35 ölkəsinin 120 universiteti ilə mübadilə həyata keçirilir.

2010-cu ilin mayından Tübingen Universiteti Dartmut Kolleci (ABŞ), Darem (Böyük Britaniya), Kuins (Kanada), Otaqo (Yeni Zellandiya), Qərbi Avstraliya (Avstraliya) və Uppsala (İsveç) universitetləri ilə birgə əməkdaşlıq çərçivəsində Matariki Universitetləri Şəbəkəsinə qoşulub.

## Mənbə
*History of the University  

## İstinadlar
Haydrun Tempel

**Haydrun Tempel** (; d. 1958) — Almaniyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2013-2016)

## Karyerası
Haydrun Tempel Almaniyanın Xarici İşlər Nazirliyinin mədəniyyətlərarası dialoq üzrə səfiri və xüsusi müvəkkil vəzifəsində, həmçinin Brüssel və Cakartada fəaliyyət göstərmişdir. 2013-cü ilin iyul ayında Azərbaycana səfir təyin olunmuşdur.

## İstinadlar
Xəmsə (oyun)

**Xəmsə** — 2007-ci ildə Nə? Harada? Nə zaman? oyunu üzrə Azərbaycan çempionu Faiq Hüseynov tərəfindən yaradılmış beynəlxalq statuslu milli intellektual komanda oyunu.

## Oyunun tarixi
Oyun ilk dəfə 2007-ci il 2 fevral tarixində geniş auditoriyaya təqdim olunmuşdur. 2007-ci ilin yayından 2018-ci il avqustun 17-dək televeriliş şəklində ilk dəfə İctimai Televiziyada yayımlanıb. Verilişin aparıcısı kanalın idman oyunları şərhçisi Tural Dadaşovdur.

2014-cü ilin sonuna müxtəlif yaş qrupları — məktəblilər, tələbələr, böyüklər arasında ölkə çempionatları mütəmadi keçirilir. 2011-ci ilin iyulundan etibarən "Xəmsə" oyunu Gürcüstanın Batumi şəhərində hər il mütəmadi keçirilən İntellektual oyunlar üzrə Cənubi Qafqaz çempionatının, 2012-ci ildən isə həmin çempionatın yeni formatı olan Qara dəniz açıq çempionatının yarış proqramına daxil edilmişdir. 2011-ci ilin sentyabrında oyun Ukraynanın Odessa şəhərində keçirilən Nə? Harada? Nə zaman? oyunu üzrə Dünya çempionatında da nümayiş olunmuşdur.

2018-ci il noyabrın 6-dan etibarən televeriliş şəklində ikinci dəfə Azərbaycan Televiziyasında yayımlanıb.

## Xarici keçidlər
* "Xəmsə Milli İntellektual Oyunu" televerilişinin "Youtube" kanalı
* "Xəmsə" Milli İntellektual Oyunu üzrə dünya çempionu məlum oldu  — MYS.gov.az
Kuklalar (film)

**Kuklalar** — Rejissor Çingiz Rəsulzadənin filmi.

## Məzmun
Filmdə hadisələr 80-ci illərin sonları 90-cı illərin əvvəllərində Bakıda cərəyan edir. SSRİ-nin son günlərində dənizkənarı parkda kukla işləyən altı gənc dost yetkin həyata ilk addımlarını atır. Daha sonra basqınla üzləşən canlı kuklalar seçim arasında qalırlar. Həmin gənclərin bir qismi müharibədə savaşmağa, digər qismi isə öz əvvəlki peşələri ilə məşğul olmağa üstünlük verirlər.

## Film haqqında
* Filmin orijinal ssenarisi üzərində iş 2005-ci ildə başlayıb və 2 ildən sonra tamamlanmış variant Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə təqdim olunub. Film 2007-ci ildə istehsalata buraxılıb. 2007-ci ilin oktyabr ayından çəkilişlər başlanmışdır.
* Filmdə əsas rolları orta məktəb şagirdi və tələbə olan 6 gənc oynayır. Bu altı gənci seçmək isə asan olmamışdır. Onlar 500-ə yaxın namizəd arasından seçilmişlər.
* Filmin çəkiliş texnikası İrandan gətirilmişdir.
* 1980–1990-cı illərin Bakısını bərpa etmək üçün kompüter qrafikasından istifadə edilib.
* Mikki obrazının ifaçısı aktyor Qorqud Cəfərin kinoda ilk işidir.
* Film Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən senzuraya məruz qalıb.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifi:** Çingiz Rəsulzadə, Ramiz Fətəliyev
: **Quruluşçu rejissor:** Çingiz Rəsulzadə (Çingiz Rasulzadə kimi)
: **Quruluşçu operator:** Yuri Varnovski
: **Quruluşçu rəssam:** Rövşən Mehdiyev
: **Bəstəkar:** İsa Məlikov
: **Rejissor:** Elman Şeydayev
: **Geyim rəssamı:** Şahin Həsənli (rəssam)
: **Montaj edən:** Elşad Rəhimov
: **İcraçı prodüser:** Heydər Dadaşov
: **Prodüser:** Tofiq Musayev
: **Rejissor assistenti:** Elbrus Ələkbərov, Pərviz Həsənov, Xədicə Qarayeva,
: **Səs rejissoru:** Teymur Kərimov
: **Səs operatoru:** Eldar Şahverdiyev
: **Geyim rəssamı assistenti:** Safura Manafova (Həsənli), Xalidə Ağacanlı

### Rollarda
: Mehriban Xanlarova
: Abbas Qəhrəmanov
: Nübar Novruzova
: Xalidə Quliyeva
: Cəminə Ağayeva
: Vahid Əliyev — erməni fotoqraf Jora
: Şəlalə Şahvələdqızı
: Cavid Quliyev — Buratino
: Ağa Bədəlov — Martışa
: Emil Zöhrabov — Balu
: İsgəndər Ağagülov — Tom
: Yevgeni Qəhrəmanov — Canavar
: Qorqud Cəfərli — Mikki

## İstinadlar

## Mənbə
* "Kuklalar" filmi haqqında //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 9.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi. Dövlət Film Fondu. Kino-Bülleten. IV buraxılış. Bakı: Apostroff, 2011.
* Bürcəliyeva, Ş. Bəxtsiz "Kuklalar": [Rejissor Natiq Rəsulovun eyniadlı filmi haqqında] //Mədəniyyət.- 2010.- 23 iyun.- S. 10.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçid
* Filmi izlə
Kariz

**Kariz** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Taybad şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 9,565 nəfər və 1,988 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Feyzabad (Rəzəvi Xorasan)

**Feyzabad** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Məhvilat şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 14,721 nəfər və 3,827 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Kaxək

**Kaxək** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Günabad şəhristanının Kaxək bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4,015 nəfər və 1,252 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Eşqabad (Rəzəvi Xorasan)

**Eşqabad** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Nişapur şəhristanının Miyan Colgə bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 1,325 nəfər və 348 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Kündür

**Kündür** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Xəlilabad şəhristanının Şeştaraz bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 5,700 nəfər və 1,610 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Şəhr-i Zov

**Şəhr-i Zov** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Kəlat şəhristanının Zavin bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4,053 nəfər və 959 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Dogünbədan

**Dogünbədan** — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanının şəhərlərindən və Gəçsaran şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 81,902 nəfər və 18,264 ailədən ibarət idi.Əhalisinin əksəriyyəti lurlar və qaşqaylardən ibarətdir, lur və qaşqay türkcesi dilləridir və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar
Hughes XH-17

**Hughes XH-17** — "Hughes" aviasiya şirkətinin istehsalı olan "uçan kran" ləqəbli vertolyot. 23 min kq-a qədər ağırlıqlı yükü qaldıra bilirdi. Bu modeldən yalnız 1 ədəd istehsal olunmuşdur.
Dehdəşt

**Dehdəşt** — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanının şəhərlərindən və Kohgiluyə şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 49,995 nəfər və 9,628 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Dişmok

**Dişmok** — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanının Kohgiluyə şəhristanının Dişmok bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4,053 nəfər və 710 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Sərpol Zəhab şəhristanı

**Sərpol Zəhab şəhristanı** — İranın Kirmanşah ostanının şəhristanlarından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Sərpol Zəhab şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 81,428 nəfər və 18,233 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Binom

**Binom** ( — iki dəfə,  — d) və ya **iki üzvlü ** — riyaziyyatda çoxüzvlü ədədlərin ikiüzvlü növü.

## Nyuton binomu
(b+x)^m= {C_m^0}b^m+{C_m^1}b^{m-1}x+{C_m^2}b^{m-2}x^2+...+{C_m^{m-1}}bx^{m-1}+{C_m^m}+x^m

## Binomial ədədlərin xassələri
Binomial əmsalların üç əsas xassəsi:
*1-ci xassə: Verilmiş m üçün binomial əmsalların cəmi 2^m-ə bərabərdir.
*2-ci xassə: Cüt yerdə duran binomial əmsalların cəmi tək yerdə duran binomial əmsalların cəminə bərabərdir.
*3-cü xassə: Nyuton binomunun ayrılışının başlanğıc və sonundan eyni uzaqlıqda olan binomial əmsallar bərabərdir.

## İstinadlar
*[Http://abiturient.az Abituriyent] jurnalının xüsusi buraxılışı. Redaksiya şurasi: M.M.Abbaszadə, N.Ə.Bayramov, V.M.Bağırov, M.C.Mərdənov və b. Bakı 2005
SSRİ-Finlandiya müharibəsi

* SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940) — 1939–1940-cı illərdə SSRİ və Finlandiya arasında baş vermiş, tarixdə "Qış müharibəsi" adı ilə qalmış müharibə.
* SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1941–1944) — 1941–1944-cü illərdə SSRİ və Finlandiya arasında baş vermiş, tarixdə "Davam müharibəsi" adı ilə qalmış müharibə.
Rapsodiya

**Rapsodiya** ( - nəğmə qoşan ) — xalq mövzuları əsasında parafraz formasında qurulan virtuoz instrumental pyes.

## Tarixçə
Qədim Yunanıstanda epik poemaları (dastan) nəğmə oxuyan musiqiçilərə rapsod deyirdilər. Qədim rapsodiyalardan biri Homer və "İliada", "Odisseya" antik rapsodiyalardan sayılır.
XIX yüzillikdə macar bəstəkarı və pianoçusu Ferens List xalq mövzuları əsasında fortepiano üçün rapsodiyalar bəstələyir. List qaraçı xalq musiqisi əsasında yazılmış 19 "Macar rapsodiyaları", eləcə də "İspan rapsodiyası"nın müəllifidir. Listdən öncə fortepiano rapsodiyası janrına X. F. D. Şubart (1786), V. R. Qallenberq (1802), V. Y. Tomaşek (1813), V. Y. Vorjişek (1814) də müraciət etmişlər.

Daha sonra orkestr rapsodiyaları janrı ortaya çıxır və inkişaf edir. Orkestr üçün rapsodiyaların müəllifləri Antonin Dvorjak, Aleksandr Qlazunov, Corce Enesku, Moris Ravel və b.; orkestr və solist alət üçün rapsodiyaların müəllifləri isə Yohans Brams (+ xor), Eduard Lalo, Sergey Raxmaninov, Sergey Lyapunov, Corc Gerşvin olmuşlar.

## Dünya bəstəkarlarının rapsodiyaları
* Ferens List – fortepiano üçün "Macar rapsodiyaları" (19 dənə, 1847-1885); "İspan rapsodiyası" (1863)
* Yohans Brams – fortepiano üçün "Solo-alt, kişi xoru və orkestr üçün rapsodiya" (1869, Hötenin sözlərinə) 
* Antonin Dvorjak – orkestr üçün  "Slavyan rapsodiyaları" (3 dənə, 1878) 
* Eduard Lalo – skripka və orkestr üçün "Norveç rapsodiyası" (1879)  
* Aleksandr Qlazunov – orkestr üçün "Şərq rapsodiyası" (1889) 
* Sergey Raxmaninov – fortepiano üçün "Rus rapsodiyası" (1891), fortepiano və orkestr üçün "Paqanini mövzusunda rapsodiya" (1934) 
* Corce Enesku – orkest üçün "Rumın rapsodiyaları" (2 dənə, 1901) 
* Moris Ravel – orkestr üçün "İspan rapsodiyası"(1907)
* Sergey Lyapunov – fortepiano və orkestr üçün "Ukrayna rapsodiyası" (1907) 
* Corc Gerşvin – fortepino və orkestr üçün "Blyuz stilində rapsodiya" («Rhapsody in Blue», 1924) 
* Sergey Prokofyev – "Ural rapsodiyası" ("Daş çiçək haqqda dastan" baletindən, 1951)
* Aram Xaçaturyan – "Konsert-rapsodiyalar" (üçlük) – skripka üçün (1961), violonçel üçün (1963), fortepiano üçün (1968)

## Azərbaycan bəstəkarlarının rapsodiyaları
* Üzeyir Hacıbəyov - simfonik orkestr və fortepiano üçün "Cəngi" rapsodiyası
* Asəf Zeynallı - fortepiano üçün "Çahargah rapsodiyası"
* Həsən Rzayev - Çahargah rapsodiyası
* Müslüm Maqomayev - orkestr üçün "Azərbaycan çöllərində", "Ceyran", "Şüştər", "Rəqs", "Şəlalə" rapsodiyaları  
* Süleyman Ələsgərov - "Qarabağ" rapsodiyası
* Qara Qarayev - fortepiano üçün “Azərbaycan rapsodiyası” (1940), böyük simfonik orkestr üçün "Alban rapsodiyası" (1952)
* Tofiq Bakıxanov - skripka və simfonik orkestr üçün "Türk rapsodiyası"
* Xəyyam Mirzəzadə - "Mərakeş rapsodiyası"

## Qaynaqlar
Mahmud xan Poladen

**Mahmud xan Hüseyn xan oğlu Poladen** (1868-1928) — Azərbaycan əsilli İran Kazak diviziyasının polkovniki.

## Həyatı
Mahmud xan Poladen 1868-ci ildə İran Kazak diviziyasının zabiti Hüseyn xanın ailəsində anadan olmuşdu. Əslən Naxçıvanlıdır. O, Hərbi məktəbdə oxumuşdu. İranda "Qazaqxana" deyilən kazak briqadasında xidmətə başlamışdı. Məşrutə hərəkatına qarşı çıxmışdı. 

Mahmud xan Poladen 1919-cu ildən sonra Rza xan Sipəhi dəstəkləmişdi.

Mahmud xan Poladen Rza şaha qarşı hazırlanan sui-qəsddə iştirak etmişdi.

Mahmud xan Poladen 1928-ci ildə güllələnib.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İran Kazak diviziyası

## Xarici keçidlər
Ulduz sarayı (İstanbul)

**Ulduz sarayı** — İstanbulda XIX əsrin sonlarında tamamlanan saray kompleksi.

Ulduz yüksəkliyində yerləşən köşk və qəsrlərdən ibarət saray kompleksinin ilk binası III Səlim tərəfindən anası Mehrişah Sultana inşa edilən qəsr və atası Sultan III Mustafanın adına inşa etdirdiyi rokoko üslubundakı çeşmədir. Daha sonra Sultan II Mahmud 1834-1835-ci illərdə burada bir köşk inşa etdirmiş, ancaq bu bina günümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Sultan Əbdülməcid isə burada mövcud olan bütün binaları dağıdaraq 1842-ci ildə anası Bəzmialəm Sultan üçün Dilquşə qəsri adlı yeni bir qəsr inşa etdirmişdir. Hal-hazırda bu qəsr Validə sultan köşkü olaraq tanınır. Sultan Əbdüləziz zamanında da Böyük Mabeyn köşkü, Çit qəsri, Malta köşkü və Çadır köşkü inşa edilmişdir. Sultan II Əbdülhəmid isə taxta çıxdıqdan sonra bir müddət Dolmabağça sarayında yaşamış, daha sonra isə Ulduz sarayına köçmüş və səltənətinin sonuna qədər burada yaşamışdır. Onun səltənətində bölgədə Kiçik Mabeyn köşkü, hərəm binaları, Kənizlər dairəsi, Qızlarağası dairəsi, Şalə köşkü, Ulduz məscidi, teatr binası, dülgər binası, çini emalatxanası, kitabxana binası, şahzadə köşkləri inşa edilmiş və günümüzdəki saray kompleksi meydana gəlmişdir.

Təxminən 4 metr yüksəklikdəki divarlarla əhatə olunan böyük ərazidə yerləşən köşk və qəsrlərdən ibarət bu saray kompleksi, əsas saray bölümü ilə Ulduz parkı adlanan hissədən ibarətdir. Sarayın 4 əsas giriş qapısı var: Qoltuq qapısı, Validə sultan qapısı, Səltənət qapısı və Məcidiyyə qapısı. Şalə köşkü inşa edildikdən sonra burada açılan növbəti qapı da saraya girişi təmin etdi. Səltənət qapısından girdikdə sol tərəfdə Sultan Əbdüləzizin istirahət köşkü olaraq inşa etdirdiyi, inşası Balyan ailəsi tərəfindən həyata keçirilən Böyük Mabeyn köşkü yerləşir. 1866-cı ildə inşa olunan 2 mərtəbəli bu köşk II Əbdülhəmidin bəzi rəsmi iclaslarını apardığı və rəsmi otağının yerləşdiyi binadır. Üst mərtəbəsində Mabeyn müşiri Qazi Osman Paşanın şəxsi otağı vardı. Köşkün aşağı mərtəbəsindəki otaqlar isə mabeynçilər tərəfindən istifadə edilirdi. Osmanlı dövlətində önəmli yeri olan cümə salamlığını izləmək üçün gələn əcnəbi elçilərin və səyyahların məskunlaşması üçün II Əbdülhəmid tərəfindən inşa etdirilən birmərtəbəli seyr köşkü də Böyük Mabeyn köşkünün yanında yerləşir. Yenə Böyük Mabeyn köşkünün yanında yerləşən və iç-içə otaqlardan ibarət olan Çit qəsri Sultan Əbdüləziz dönəmində inşa edilmiş birmərtəbəli bir binadır. 1877-1878 Osmanlı-Rusiya müharibəsi və 1897 Osmanlı-Yunan müharibəsi Çit qəsrində yaradılan qərargahdan idarə edilmişdir.

= Mənbə =

## Həmçinin bax
*Ulduz sui-qəsdi
Ssenari müəllifi

**Ssenari müəllifi** və ya **ssenarist** — hər uzunluqda, izlənilə bilən film üçün, özünün meydana gətirdiyi, ya da var olan qaynaqları vizual dilə çevirərək, müəyyən bir sistem içində vizual izahat meydana gətirərək mətnlər (ssenari) yazan şəxsə deyilir.
Neturey Karto

**Neturey Karto** (ivr. נטורי קרתא) arami dilində "Şəhərin Gözətçiləri" mənasını verən bir tamlama olub; sionizm əleyhdarı bir Ortodoks Yəhudi camaatıdır. Məsih gəlmədən qurulmuş olan İsrail dövlətinin etibarlı bir dövlət ola bilməyəcəyini iddia edirlər. Bu səbəblə camaatın üzvləri hər cür rəsmi yazışmalarını İsrail dövləti ilə deyil İordaniya Krallığı ilə etməkdədir. Yəhudi soyqırımının da sionistlər tərəfindən İsrail dövlətinin qurulması məqsədilə istifadə edildiyini iddia etməkdədirlər. Tövrata inanmaqla bərabər Sionizmə inanmırlar. Sionizmin Yəhudi dininə tərs olduğu və İsrailin bir an əvvəl Fələstini işğal etməyi buraxması lazım olduğu şəklindəki fikirlərini müqəddəs kitab Talmudda ayələrini dəlil göstərərək dəstəkləməyə çalışırlar. Qüdsdə hələ də İsraili tanımayan camaatla birgə 500 Naturey Karto ailəsi yaşayır. Təşkilatın qurucusu isə Moşe Hirsch'tir.

**Neturi Karto rəqibləri**

Müxaliflər Neturi Kartonın sionizmlə bağlı mövqeyinin İsraildə və bütün dünyada yaşayan yəhudiləri təhlükə altına atdığını iddia edirlər. Həqiqətən də ərəblər təkcə İsrail torpağında deyil, bütün dünyada yəhudilərə qarşı terror aktları həyata keçirirlər. Onlara sionist hərəkatın fikrindən fərqli fikirdə olmalarına icazə verilir, lakin düşmənlə əməkdaşlıq etmək qadağandır və əksər Tövrat alimləri bu cəmiyyətin insan həyatını təhlükə altına alan qəbuledilməz hərəkətlərinə qarşı çıxırlar.

## Xarici keçidlər

*Neturei Karta International
Olimpiyski

**Olimpiyski** (Rusca: Олимпийский), Rusiyanın paytaxtı Moskvanın ən böyük arenasıdır. Ümumiyyətlə, basketbol, tennis, üzgüçülük və konsertlər üçün istifadə edilir. Öz klosunda 951 metr yeri tutur. Genişliyi 651 kvadrat-metrdir. Məşhur basketbol oyunçuları və məşhur sənətçilər Moskvaya gəldiyində konsert yeri olaraq Moscow Arena dünya daxilində Olimpic Indoor Alena olaraq adlandırılan bu düzənlikdə konsertlərini verirlər. Arenanın içində xəstəxana, əczaxana, kino kimi müxtəlif vahidlər mövcuddur. Arena böyük finallara imza atmışdır. Kaestrik-Bostian matçı bu Arenada edilmişdir. Ölkənin əksəriyyəti alver mərkəzi olaraq buradan istifadə edirlər. Bu arenanın sahibi Klostron Alwen'dır. Alwen'ın Almaniya, Türkiyə və Belçikada da Olimpiyski kimi 4 alış-veriş mərkəzi vardır.
Sergey Gerasimov adına Ümum-Rusiya Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutu

**Sergey Gerasimov adına Ümum-Rusiya Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutu** () — SSRİ-də yeganə kinometaqrafiya təhsili verən ali məktəb,  dünyada bu sahə üzrə ən köhnə universitetdir. 1919-cu ildə Vladimir Qardin tərəfindən qurulub, Moskva şəhərində yerləşir. İnstitutda dərs demiş seçmə insanlar arasında Sergey Eyzenşteyn, Vsevolod Pudovkin və Aleksey Batalov olmuşdur. Aleksey Batalov Azərbaycanın Əməkdar artistləri Cavanşir Hadıyevin, Gülzar Qurbanovanın və rejissor Elxan Cəfərovun müəllimi olub. 1986-cı ildə rus kino rejissoru və aktyor Sergey Gerasimovun adı verildi. 35&nbsp;mm film istehsalı metodları təhsilinə fokuslanan az sayda film məktəbindən biridir.

## Əlaqədar şəxslər
ÜDKİ SRİ-nin qabaqcıl film məktəbiydi. İndiki vaxtda da dünyanın ən çox hörmət görən film universitetlərindən biridir. Məzunları arasında çoxu rus olmayan bir çox qabaqcıl rejissorlar vardır. Məktəb XX əsrin ortalarından xarici tələbə qəbul etməyə başladı.

### Məzunlar
#Natalya Andreyçenko
#Siddiq Barmak
#Sergey Bondarçuk
#Frantişek Daniel *(ali məktəbə qəbul edilən ilk xarici tələbə)*
#Leonid Qayday
#Otar İoseliani
#Marlen Xutsiyev
#Andrey Konçalovski
#Vladimir Menşov
#Nikita Mixalkov
#Kira Muratova
#Anton Nefedov
#Rəşid Nuqmanov
#Vladimir Naxabsev
#Sergey Paracanov
#Aleksandr Petrov
#Yuris Podnieks
#Eldar Ryazanov
#Eldar Şengelaya
#Vasili Şukşin
#Aleksandr Sokurov
#Sergey Solovyov
#Andrey Tarkovski
#Mixail Vartanov
#Viet Linh
#Konrad Volf
#Rüstəm İbrahimbəyov
#Cavanşir Hadıyev
#Gülzar Qurbanova
#Elxan Cəfərov
#Rafiq Qəmbərov
#Amin Novruzov
#Yuri Varnovski
#Rafiq Quliyev
#Asif Qəhrəmanov
#Nadir Mehdiyev
#Məzahir Həşimov
#Amil Məmiyev
#Ayşad Səfərəliyev
#Ayaz Salayev
#Mahmud Tağıyev

### Fakültə emalatxanaları
İllər boyunca bir çox qabaqcıl film adamları ÜDKİ üzvü olaraq dərs deyirdilər.
#Aleksey Batalov
#Aleksandr Dovjenko
#Sergey Eyzenşteyn
#Sergey Gerasimov
#Marlen Xutsiyev
#Vsevolod Pudovkin
#Mixail Romm
#Vadim Yusov