open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Axintam

**Axintam** () — Krasnodar diyarında, Soçi şəhəri ərazisində kurort mikrorayonu. Axintam mikrorayonu Lazarevski rayonunun ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası

Kənd Şaxe çayının sağ sahilində, Qolovinka kəndindən yuxarıda yerləşir. Regional mərkəzdən — Lazarevskidən 23 km cənub-şərqdə, Mərkəzi Soçidən 32 km şimalda və Krasnodar şəhərindən 157 km cənubda yerləşir. Kənddən dəniz sahilinə qədər olan məsafə 7 km-dir.

Şimal-şərqdə Böyük Kiçmay, cənub-şərqdə Kiçik Kiçmay, şimal-qərbdə Şaxe və Qolovinka yaşayış məntəqələrinin əraziləri ilə həmsərhəddir. Kəndin ərazisindən "03K-446" yolu keçir.

Kənd Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacındayerləşir. Kəndin ərazisində orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 125 metr yüksəklikdədir. Mütləq hündürlük dəniz səviyyəsindən 700 metrdir. Kəndin qərbində böyük Axintam traktı var. Kəndin yaxınlığında dünyanın ən şimalıda yerləşən çay plantasiyaları var.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Şaxe çayı ilə təmsil olunur. Kənd daxilində Şaxe bir neçə kiçik çay axır. Ərazi bulaqlarla da zəngindir. Şaxe çayının yuxarı axarında olan "33 şəlalə" traktına gedən turizm yolu Axintamdan keçir.

Aulda iqlim rütubətli subtropikdir. Orta illik hava temperaturu təxminən + 13,7 ° C, iyulun orta temperaturu + 24,3 ° C, yanvarın orta temperaturu isə + 6,2 ° C-dir. Orta illik yağıntı təxminən 1450 mm-dir. Yağıntıların çoxu qışda düşür.

## Etimolgiyası
"Axintam" adı qədim Adıge tanrısı Axinanın adını və "meşə" və ya "dayanacaq" mənasını verən "orada" sözünü birləşdirir. Başqa sözlə, Adıge dilindən tərcümə edilən Axintam "Axınanın düşərgəsi" deməkdir.

## Təsərrüfatı
Kənd təsərrüfatının əsasını turizm və kənd təsərrüfatı təşkil edir. Kəndin yaxınlığında bir neçə hektar çay plantasiyası salınıb.

Çayın yığılması və istehsalını iki çay müəssisəsi — "Şapsuqski çayı" və "Krasnodar çayı" həyata keçirir. Çaydan başqa, müxtəlif çeşidli dağ balları da aul üçün mühüm məhsuldur.

## İstinadlar
Xuçni qalası

**Xuçni qalası** və ya **Yeddi qardaş, bir bacı qalası** — Dağıstan Respublikası Tabasaran rayonunun inzibati mərkəzi olan Xuçnidən 1–2 km şimalda, dərənin üstündə hündür sıldırım təpədə orta əsrlərdə inşa edilmiş qala.

## Tarixi
Müxtəlif mənbələrə görə, qalanın tikintisinin başlanğıcı eramızın VII–VIII əsrlərinə təsadüf edir. Qalanın tikildiyi materiallar (qabıq daşı) qalanın Dərbənd qalası ilə nisbətən eyni vaxtda tikildiyini deməyə əsas verir.

Qala xüsusi qaydada tikilib — kənardan çox möhkəm, monolit görünür. Divarların qalınlığı 2 metrdən artıqdır. Uzun illər keçməsinə baxmayarq, hələ də yaxşı vəziyyətdədir. Qala daxili boşluqlar da qorunub saxlanılmışdır. Qala tikilən zaman ikimərtəbəli olmuşdur. Lakin uzun illər ərzində birinci mərtəbə demək olar ki, tamamilə torpaqla örtülmüşdür. Bu səbəbdən kənardan baxdıqda qala içəridən daha yüksək görünür. Qalanın Dərbənd qalası ilə oxşarlığı bu qalanın da müdafiə məqsədi ilə tikildiyini güman etməyə əsas verir. Üstəlik coğrafi cəhətdən hündürdə yerləşməsi onu hücum edənlərə qarşı əlçatmaz etmişdir. Qalanın inşa texnologiyası və bu zaman istifadə olunan tikinti materiallarının analizi onu Sasani dövrü memarlığına aid etməyə imkan verir.

## Əfsanə
Qala tarixi əhəmiyyətə malik olduğundan dövlət tərəfindən maddi irs kimi qorunur. Yol qırağında yerləşdiyindın qalaya gələn ziyarıtçilərin sayı həddən çoxdur. Turizm marşurutlarının siyahısında qala əhəmiyyətli yer tutur. Hündür sıldırım bir təpənin üzərində yerləşən, qala 1300 illik tarixi gizlədir və təkcə yuxarıdan mənzərəli mənzərəsi ilə deyil, həm də qədim əfsanəsi ilə turistləri özünə cəlb edir.

Qala haqqında bir çox rəvayətlər mövcuddur. Belə ki, yerli əhali olan tabasaranlılar arasında belə bir rəvayət var ki, bir vaxtlar bu qalada yeddi qəhrəman qardaş və bir gözəl bacı yaşayıb. Qardaşlar şanlı döyüşçü idilər və qonşu kəndləri qoruyurdular. Bu rəvayətə görə qalanın bi adı da Yeddi qardaş və bir bacı qalasıdır.

Sasanilər Tabasaran torpağına basqın etdilər (digər versiyalara görə, monqollar və ərəblər də var), lakin onlar qalanı ələ keçirə bilmədilər. Bu səbəbdən də Tabasaran torpaqlarına keççəyə müvəffəq ola bilmədilər.

## Mədəniyyətdə
* Qala Dağıstanın Gənclər Siyasəti Nazirliyinin dəstəyi ilə çəkilmiş Dağıstanın yeni himni üçün hazırlanmış videoçarxın ən əvvəlində göstərilir.
* 2017-ci ildə Mahaçqalada Dağıstanın aparıcı memarları, heykəltəraşları və dizaynerləri "Miniatürdə Dağıstan" model parkı yaradıblar. Bu qala onun miniatürlərinin sayına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Глава Дагестана посетил крепость "Семи братьев и одной сестры"
* Участники проекта "52/52. Дагестан глазами блогеров" посетили Табасаранский район
* Нити истории. SmartNews побывал на родине потомственных ткачей
* Крепость семи братьев и одной сестры
* Уроки, подкрепленные интересными фактами и легендами, в Табасаранском районе дает Абдулла Ибрагимов.
Xunzax qalası

**Xunzax qalası** — XIX əsrdə Qafqaz müharibəsi zamanı Dağıstanda rus hakimiyyətini gücləndirmək üçün tikilmiş istehkam. Qala Dağıstanda Rusiyanın mədəni irsinin ən böyük və ən yaxşı qorunan obyektlərindən biridir.

## Təsviri
Qala Dağıstanın Xunzax rayonunun Arani kəndində Xunzax yaylasında (dəniz səviyyəsindən 1800 metr hündürlükdə), Tobot şəlaləsindən və Tsolotlinski kanyonundan 50–60 metr aralıda yerləşir. Qalanın sahəsi 3 hektardır (digər mənbələrə görə 3,5 hektar).

Qalanın içərisində əsgərlər üçün kazarmalar, qospital, sexlər, anbarlar və digər xidmət otaqları var. Bütün divarlar mühasirə və top atəşi zamanı mişar daşı kimi davamlı materiallardan minimum 95 sm qalınlığında tikilmişdir. Binaların hasarlarında və divarlarında 600-ə yaxın boşluq var. İstehkamın hər küncündə qüllələr yerləşir. Üstəlik, aşağı mərtəbədə silahlar üçün üç pəncərə, yuxarı mərtəbədə isə beş top məntəqəsi var. Qala divarlarına hücum edən zaman qüllələrdən düşməni cinahda zərərsizləşdirmək mümkün idi.

Qalanın tavan tirləri 24–26 sm kəsiyi olan tirlərdən hazırlanıb. Kazarmalarda, xəstəxanalarda, sex otaqlarında döşəmələr daşlar üzərində 65–70 mm qalınlığında taxtalardan hazırlanıb. Kommunal otaqlarda döşəmələr ya sement, ya da daş plitələrdir.

Qalanın qərb hissəsi məftil hasarla əhatə olunmuşdu. Qalanın şimal-qərb hissəsində 1935-ci ildə dağıdılmış kilsə var idi. Kilsənin zəng qülləsində müşahidə məntəqəsi var idi, oradan bütün əraziyə baxılırdı. Qalanın cənub hissəsində hündürlüyü 90 metr olan şəlalələri olan Tsolbotlinski kanyonunun keçilməz qayası var.

## Tarixi

1859-cu ildə Şeyx Şamilin əsir alınması ilə Qafqaz müharibəsi başa çatdı. Çar hakimiyyəti onun şəxsiyyətinə hörmət və ehtiram göstərdi. Üstəlik, başa düşdülər ki, dağlılara qalib gəlmək başqa, onları itaətdə saxlamaq başqadır. Çar avtokratiyası Dağıstanda qalalar tikməyi zəruri hesab edirdi. O dövrün bütün tələblərinə cavab verən ən güclü belə istehkamlardan biri Arani ərazisində tikilmişdir. Təsadüfi deyil ki, bu ərazi qala tikintisi üçün seçilib, hər tərəfdən təbiətin özü tərəfindən etibarlı şəkildə qorunur və dağlıq Dağıstanla düzənlik arasında bir növ tranzit yoldur.

Qalanın tikintisi 1862–1867-ci illərdə aparılmışdır. Bina XIX əsrin rus istehkam memarlığının bütün qaydalarına uyğun olaraq ucaldılmışdır. Qalanın yaxınlığında park salınmışdı, onun girişində "Əsgər və it gəzdirmək olmaz" yazılmışdı, çünki park zabitlər üçün idi.

1871-ci ilin sentyabrında imperator II Aleksandr qalaya gəldi. Xunzax yaylasının girəcəyində onu yaxınlıqdakı kəndlərin sakinləri, qalada isə 15-ci Qafqaz sıra batalyonunun fəxri qarovul dəstəsi və strukturun daxilində yerləşən qarnizonun əməkdaşları qarşılayıblar. II Aleksandr gecəni çar ailəsinin üzvləri üçün nəzərdə tutulmuş iki mərtəbəli malikanədə qaldı. Ertəsi gün Botlixə yola düşdü..

Sovet hakimiyyəti illərində qalada rayon xəstəxanası, "Qoryanka" qızlar məktəbi, uşaq evi, hərbi komissarlıq və digər təşkilatlar yerləşirdi.

Sonralar qala Rusiyanın mədəni irs siyahısına salındı.

2019-cu ildə qalanın 1 milyard rubl məbləğində yenidən qurulması həyata keçirildi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Georgi Şxvaçabaya

**Georgi Yakovleviç Şxvaçabaya**(;) — Sovet alimi, kənd təsərrüfatı istehsalının mexanizasiyası sahəsində görkəmli mütəxəssis, çayçılıqda "kiçik mexanizasiya"nın tətbiqinin öncülüdür. Texnika elmləri doktoru (1949), professor (1951), Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının müxbir üzvü (1956).

## Həyatı
Georgi Şxvaçabaya 1904-cü ildə Kutaisidə anadan olub. 1930-cu ildə Tbilisi Dövlət Universitetini, 1934-cü ildə isə aspiranturanı bitirib.

1935–1941-ci illərdə o, Moskva Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirilməsi və Elektrikləşdirilməsi İnstitutunda elmi işçi olub.

Georgi Şxvaçabaya 1941-ci ildən Gürcüstan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda işləyib. Kənd təsərrüfatı maşınları kafedrasının dosenti (1941–1951) olub. O, kombaynlar şöbəsinin müdiri kimi də çalışıb (1951–1992).

1957–1964-cü illərdə Gürcüstan SSR Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının vitse-prezidenti vəzifəsində işləmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Mexanik ölçü alətləri dəstinin yaradıcısıdır. O, dartma və fırlanan dinamoqraflar və iş sayğacları, enerji ölçən maşın, avtomatik şırım test cihazı və əkin alətləri üçün şırım yazıcısı və s. kimi mühüm kənd təsərrüfatı qurğularını icad etmişdir.

O, digərləri ilə yanaşı, traktor mühərriklərinin əsas enerji parametrlərinin diaqnostikasının müəyyən edilməsi ilə də məşğul olmuşdur. Georgi Şxvaçabaya tərəfindən tərtib edilmiş dinamoqraflar hələ də Gürcüstan və qonşu ölkələrdə istifadı edilir.

O, çayçılıqda "kiçik mexanizasiya"nın tətbiqinə öncülük etmişdir. Onun rəhbərliyi altında 8 mindən çox əl ilə çay yığan və kəsən maşın hazırlanıb istehsala daxil edilmiş, çay yığımı texnologiyalarının nəzəri əsaslarının işlənib hazırlanmasında iştirak etmişdir. CHA-900 özüyeriyən çay yığan maşının iş sürətinin artırılması üzrə tədqiqatlar aparmışdır.

## Elmi işləri
Yüzə yaxın elmi əsərin, o cümlədən üç monoqrafiyanın, beş dərsliyin, iyirmi dərs vəsaitinin və broşürün müəllifidir. Bir sıra əsərləri xaricdə çap olunub. Müəlliflik hüququ şəhadətnaməsi və ixtira patentlərinə malikdir. Kənd təsərrüfatı üzrə elmi məqalə və jurnallarda hələ də onun ixtira, kəşfləri və elmi tədqiqatlarına istinad olunur.

Əsas elmi işləri:
* Ölçmə vasitələri / Gürcüstan SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi. — Tbilisi: Gürcüstan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun nəşriyyatı, 1959 .-- 31 s.
* Torpaq-aqrokimyəvi analizlər üçün nümunələr hazırlamaq üçün daşınan dəyirman / SSRİ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi. Gürcüstan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu. — Tbilisi, 1965 .-- 8 s.
* Traktorların və kənd təsərrüfatı maşınlarının sınaq və tədqiqində cihazları və onların tətbiqi üsulları. — Tbilisi: Metsniereba, 1967 .-- 238 s.
* Kənd təsərrüfatı maşınlarının və aqreqatların enerjisini öyrənmək üçün yeni ölçü alətləri. — Tbilisi, 1970 .-- 93

## Mükafatları
* Gürcüstan SSR Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının akademiki (1958), Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1956). Gürcüstan SSR əməkdar elm və texnika xadimi (1960).
* "Şərəf Nişanı" (1966), Oktyabr inqilabı (1978), Xalqlar Dostluğu (1984) ordenləri ilə təltif edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ШХВАЦАБАЯ Георгий Яковлевич // Биографическая энциклопедия РАСХН, ВАСХНИЛ
Missioner pozası

**Missioner pozası** — heteroseksual və ya hemoseksual cütlüyün kişi üstdə olmaqla uzandığı üzbəüz cinsi əlaqə (seks) pozası. Bu poza göz kontaktına, öpüşməyə və çoxsaylı toxunuşlara imkan verən çoxyönlü cinsi əlaqə pozasıdır. Ən çox istifadə olunan cinsi əlaqə pozalarından biri sayılır. Çünki sadə və effektivdir. Ayaqları bir az dəyişmək bədənin müxtəlif yerlərini stimullaşdıra bilər. Əsasən heteroseksual fəaliyyətdə istifadə olunsa da, eynicinsiyyətli cütlüklər də tez-tez istifadə edir.

Cinsi əlaqə zamanı missioner seks pozası kişiyə çanaq zərbələrinin ritmini və dərinliyi idarə etməyə kömək edir. Bu poza hamiləliyin sonrakı dövrlərində, yaxud qadının ritm və dərinlik üzərində daha çox kontrola sahib olması arzu olunan hallarda əlverişsiz hesab olunur.

## Populyarlıq
İnsanlar arasında missioner pozası ən çox istifadə olunan pozalardan biridir. Bu poza ən populyar 3 pozadan biri hesab olunur.

## Adlandırılması
Populyar inanışa görə, missiojer pozası xristian missionerlər kişinin dominant olduğu bu pozanı yaymaq ilə məşğul olduqlarından bu poza belə adlandırılmışdır.

## Təhlükəsizlik
Arzuolunmaz yırtıq və zədələnmələrdən qorunmaq üçün sürət və dərinliyə fikir vermək tövsiyə olunur.

## İstinadlar
Otari Çaparidze

**Otari Mixayloviç Çaparidze**(; ) — sovet və gürcü tarixçisi, arxeoloq, tarix elmləri doktoru, Gürcüstan Elmlər Akademiyasının akademiki. Tbilisi Dövlət Universitetinin rektoru. Tbilisinin fəxri vətəndaşı.

## Həyatı
Otari Çaparidze 1929–1939-cu illərdə Tiflisdəki 25 saylı orta məktəbdə oxuyub. Məktəbi bitirdikdən sonra 1939-cu ildə Tbilisi Dövlət Universitetinə daxil olmuş, 1943-cü ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Elə həmin il aspiranturaya daxil olub. Çaparidze 1944–1950-ci illərdə Gürcüstan Dövlət Muzeyində kiçik elmi işçi işləyib. Bu dövrdə 1948-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1950–1952-ci illərdə İvan Cavaxişvili adına Tarix İnstitutunda baş elmi işçi olub. Otari Çaparidze 1952-ci ildən Tbilisi Dövlət Universitetində dərs deyib, arxeologiya və etnoqrafiya kafedrasının assistenti olub. 1962-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Otari Çaparidze 1964-cü ildə professor elmi adına layiq görülüb. 1967-ci ildə arxeologiya və etnoqrafiya şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Növbəti il, Arxeologiya və Etnoqrafiya şöbəsinin bölünməsindən sonra o, Arxeologiya kafedrasına rəhbər təyin olundu. O. Çaparidze təxminən üç onillik müddətində kafedraya rəhbərlik etmişdir. 1997-ci ilin noyabr ayından — Tbilisi Dövlət Universitetinin Arxeologiya kafedrasının professoru seçildi.

1979-cu ildə Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1993-cü ildə isə Akademiyanın həqiqi üzvü seçilmişdir.

Çaparidze 1991-ci il sentyabrın 13-dən oktyabrın 15-dək Tbilisi Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsində çalışmış, öz istəyi ilə tutduğu vəzifədən azad edilmişdir.

Otar Caparidze Gürcüstanın və SSRİ-nin aparıcı arxeoloqlarından biri idi. O, gürcü xalqının tarixinin ilkin mərhələlərində öyrənilməsində, onun etnogenezinin öyrənilməsində böyük xidmətlər göstərmişdir. Çaparidze 120-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.

"Sovet Arxeologiyası" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olmuş, Gürcüstan Dövlət Mükafatı laureatı və Tbilisinin fəxri vətəndaşı kimi fəxri adları daşımışdır.

## Əsərləri
* К истории грузинских племен на ранней стадии медно-бронзовой культуры. Тб., 1961 (на груз. яз. с русск. резюме).
* К этнической истории грузинских племен по данным археологии. Тб., 1976 (на груз. яз. с русск. резюме).
* Эпоха ранней бронзы в Закавказье. Кавказ и Средиземноморье. М., 1980;
* На заре этнокультурной истории Кавказа. Тб., 1989.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ოთარ ჯაფარიძე
* Биографические данные на сайте Тбилисского университета
Spenser (İspaniya futbolçusu)

**Enrike Qomez Munoz** () və ya **Spenser** (; ) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş İspaniya futbolçusu.

## Klub karyerası
İspaniyanın Sevilya şəhərində anadan olan Spenser 1913-cü ildə, 15 yaşında doğma klubu "Sevilya FK"-ya qoşulmuşdur. O, karyerasının böyük əksəriyyətini burada keçirmişdir. Spenser diqqətini dərslərə cəmləməsi üçün futbol oynamağı dayandırmasını istəyən atasını yanıltmaq üçün bu ləqəblə oyun keçirmişdir. Spenser hərbi xidmətini yerinə yetirmək üçün Ovyedo şəhərinə köçürüldükdən sonra "Real Ovyedo FK"-da çıxış etmişdir.

## Ölümü
Spenser apandisit cərrahiyyəsi zamanı yaranan fəsadlar səbəbindən 14 mart 1926-cı ildə, 27 yaşında vəfat etmişdir. Həmin gün "Sevilya"nın həmin il İspaniya Kral Kubokunda "Real Madrid FK"-nı qarşıladığı ev oyunundan əvvəl bir dəqiqəlik sükutla yad edilmişdir. Oyundan sonra hər iki komandanın oyunçuları onun tabutunu minlərlə azarkeşin iştirakı ilə qəbiristanlığa aparmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
*Spain stats at European-Football
Kuzenlər (film, 2019)

**Kuzenlər** — 2019-cu il Braziliya filmi.

## Süjet
Lukas təkdir. Sadəcə tanrı üçün yaşayan xalası Lourdes ilə birlikdə kirayədə yaşayır. Demək olar ki, hər gün başda Culia (Lukası sevir) olmaqla başqalarına musiqi və kilsə xoru dərsləri verməklə xalasına kömək edir. Bir gün Lourdes Lukasa qohum Marionun sabah gələcəyini və qarşılamaq üçün ona inandığını deyir. Bu qonaq təzəlikcə həbsdən çıxan uzaq qohum (kuzen) idi. Ertəsi gün Lourdes işləriylə əlaqədər bir neçə günlük evdən gedir. Kuzenlər tez bir zamanda dost olurlar və aralarında tezliklə ilk səmimi duyğular başlayır.

## İstehsal
2018-ci ildə Tiaqo Sazado filmin ssenarisini 20 günə yazdı.

## İstinadlar
Duri dili

**Duri dili** — İndoneziyanın Sulavesi adasında Avstroneziya dili. 2010-cu ildə 123 min insan bu dildə danışırdı.

## İstinadlar
Avstraliya Alp dağları

**Avstraliya Alp dağları** () — Böyük Suayırıcı silsiləsinin ən yüksək hissəsi.

## Xüsusiyyətləri
Avstraliya Alp dağlarının uzunluğu təqribən 400 kilometrdir. Onun ən hündür zirvəsi 2,300 metr hündürlüyündə olan Kostyuşka dağıdır. Bu, eyni zamanda Avstraliya materikinin ən yüksək nöqtəsidir. Avstraliya Alp dağlarının şimal-qərbindən Avstraliyanın əsas çayı olan Mürrey başlanır. Avstraliya Alp dağları Avstraliyada ən sərt iqlimli yerdir. Yamacları 1,200 metrə qədər evkalipt və ağacabənzər ayıdöşəyi meşələri, daha yuxarılar ali çəmənliklərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Australian Alps National Parks official website
Avstraliyanın dövlət quruluşu

**Avstraliyanın dövlət quruluşu** — Avstraliya İttifaqında dövlət hakimiyyəti.

## Xüsusiyyətləri
Avstraliya İttifaqı konstitusiyalı monarxiya, dövlət quruluşu formasına görə öz konstitusiyası, hakimiyyət və idarə orqanları olan ştatların federasiyasıdır. Avstraliya İttifaqı dominion hüququnda Millətlər Birliyi tərkibinə daxildir. Qüvvədə olan konstitusiya 1900-cu ildə qəbul edilmişdir. Dövlət və icraedici hakimiyyət başçısı hüquqi cəhətdən Birləşmiş Krallıq kralı (1952-ci ildən kraliça II Yelizaveta) sayılır. Ölkədə kralı, Avstraliya İttifaqı hökumətinin təqdimi ilə təyin olunan general-qubernator təmsil edir. Məşvərətçi orqanı – Federal İcraedici Şuranı general-qubernator təyin edir. Əslində general-qubernatorun səlahiyyətinin nazirlər kabineti həyata keçirir. Ali qanunverici orqan kralın da daxil olduğu ikipalatalı (senat və nümayəndələr palatası) parlamentdir. 21 yaşına çatmış və Avstraliya İttifaqında 6 ay (müvafiq seçki dövrəsində isə 3 aydan az olmayaraq) müddətində yaşayan Avstraliya vətəndaşlarının və Britaniya təbəələrinin seçki (aktiv və passiv) hüququ var. 1925-ci ildən səsvermədə iştirak etmək məcburidir. Şəhər, qraflıq və mahallarda seçkili bələdiyyə şuraları fəaliyyət göstərir. Avstraliya İttifaqının məhkəmə sistemi federal məhkəmələr və ştatların məhkəmələrindən ibarətdir. Ali məhkəmə instansiyası Yuxarı məhkəmədir (üzvlərini general-qubernator ömürlük təyin edir). O, həmçinin Ali apellyasiya məhkəməsi, bəzi işlər üzrə isə birinci instansiya məhkəməsidir. Konstitusiya məhkəməsinin funksiyalarını icra edir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
*Robert Corcoran and Jackie Dickenson (2010), *A Dictionary of Australian Politics*, Allen and Unwin, Crows Nest, NSW
*Department of the Senate, 'Electing Australia's Senators', ''Senate Briefs'' No. 1, 2006, retrieved July 2007
*Rodney Smith (2001), *Australian Political Culture*, Longman, Frenchs Forest NSW
Preobrajenski qalası

**Preobrajenski qalası** (Preobrajenski körpü istehkam-qalası) — Dağıstan Respublikasının Botlix rayonunda Andi Göysu çayı üzərində tikilmiş Rusiya imperiyası qalası.

## Tarixi
1859-cu ildə Şeyx Şamilin əsir alınması ilə Qafqaz müharibəsi başa çatdı. Çar hakimiyyəti onun şəxsiyyətinə hörmət və ehtiram göstərdi. Üstəlik, çar hökuməti başa düşdü ki, dağlılara qalib gəlmək nə qədər çətindirsə, onları itaətdə saxlamaq ondan da çətindir. Bu səbəbdən hökumət bölgədə xeyli qoşun hissələri saxlamaq qərarı verdi. Bunun üçün Çar avtokratiyası Dağıstanda qalalar tikməyi də zəruri hesab etdi. Qalaların tikilmə yeri əsasən yol qovşaqları və çaylar üzərindən keçən körpü və keçid yerləri seçilirdi. O dövrün bütün tələblərinə cavab verən ən güclü belə istehkamlardan biri Andi Göysu çayının vadisində tikilmişdir.

Qalanın əsası 1859-cu ildə feldmarşal Aleksandr Baryatinski tərəfindən qoyulmuşdur. Qala mənbəyini Tuşetiyadan götürən Pirikitel Alazani və Tuşeti Alazani çaylarının birləşməsindən əmələ gələn Andi Göysu çayının vadisində inşa edilib. Qalanın mövqeyinin seçilməsində əsas məqsəd onun vadidən keçən yeganə yolu bağlamaqdır. Lakin bölgənin dağlıq olması və havanın rütubətli, bol yağıntılı olması nəzərə alınmamışdı. Təbii şərait və sərt iqlim burada uzun müddət hərbi birliklərin saxlanılmasına imkan vermirdi. Üstəlik malyariya epidemiyasının baş verməsi ilə əlaqədar olaraq qala vadinin yuxarı axarında köçürüldü. Belə ki, yeni qala Andi Göysu çayının üzərində salnmış dəmir körpünün yaxınlığında inşa olundu. 1912-ci ildə istehkamda 207-ci Yeni-Bəyazit alayının bir rotası yerləşdirildi.

Qala 1917-ci il Oktyabr inqilabından sonra ləğv edildi. Əvvəlcə onun yerində yola nəzarət idarəsinin əməkdaşları yerləşdirlidi. Sonra isə millis məntəqəsi quruldu. Lakin bir müddət sonra qala birdəfəlik tərk edildi. Bu səbəbdən qala uzun müddət baxımsız qaldı. Qalanın baxımsız vəziyyətdə qalması onun divarlarının uşub tökülməsi ilə nəticələndi. Üstəlik nəzarətin olmaması səbəbindən yerli sakinlər qala divarlarının daşlarını tikinti materialı kimi söküb aparıblar. Hazırda mərkəzi hökumət tərəfindən qalanın yenidən qurulması planları müzakirə edilir. Lakin bu istiqamətdə hələ də irəliləyiş görsənmir.

## Təsviri
Preobrajenski qalası aşağıdakı hissələrdən ibarətdir:
* Qala divarı
* Döyüş qüllələri — 3 ədəd
* kazarma

## Qalereya
 
File:Preobragenskaya Fortress Watchtower.jpg|Gözətçi qülləsi
File:Preobragenskaya Fortres Battle tower.jpg|Döyüş qülləsinin qalıqları
File:Preobragenskaya Fortres Main view.jpg|Preobrajenski qalasının ümumi görünüşü
File:Preobragenskaya Fortres Bridge.jpg|Preobrajenski körpüsü


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Современное состояние Преображенской крепости
Haçaparaq

* Haçaparaq yaşayış yeri — 
* Haçaparaq (Ermənistan) — 
* Haçaparaq nekropolu — 
** I Haçaparaq nekropolu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində nekropol.
** II Haçaparaq nekropolu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində nekropol.
Əliağa Bakir

**Əliağa Bakir** (*Əliağa Hacıağa oğlu Rzayev*; ) — şair.

## Həyatı
Məhəmməd Füzuli ədəbi məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən biri olan Əliağa Bakir (Əliağa Hacıağa oğlu Rzayev) 1923-cü il noyabrın 1-də Bakı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur.

İlk təhsilini Bakının bir neçə məktəbində alsa da (“Bədəlbəyin məktəbi”, 25, 136 və 171 nömrəli məktəblər), 171 nömrəli orta məktəbdən məzun olmuşdur (1941).

Ədəbiyyata hələ uşaq illərindən böyük həvəs göstərən şair ilk şeirini 6-cı sinifdə oxuyarkən İspaniyada mübarizə aparan respublikaçılara həsr etmişdir (1937).

Əliağa Bakir ilk əmək fəaliyyətinə 1941-ci ildə SSRİ Müdafiə Nazirliyinin 610 nömrəli hərbiləşdirilmiş zavodunda fəhlə olaraq başlamışdır. Daha sonra ikinci dünya müharıbəsinin ən şiddətli günlərində cəbhəyə yola düşmüş və Qudermes yaxınlığında alman qırıcı təyyarələrinin sovet hərbi qatarını bombardman etməsi nəticəsində ağır yaralanmışdır (1943). Şair gənclik çağlarında çox sıxıntılı və iztirablı günlər yaşamışdır.  

O, 1955-ci ildə Azərbaycan Dövlət Politexnik İnstitutunu bitirərək, inşaat mühəndisi ixtisasına yiyələnmişdir. Qırx ildən artıq bir dövr ərzində respublika Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Baş Baytarlıq İdarəsində mühəndis vəzifəsində çalışmışdır.

Böyük söz ustadı Əliağa Vahidin tələbələrindən olmuş Əliağa Bakir ədəbi fəaliyyətə 1940-cı illərdən başlamışdır. O, 2200-dən artıq qəzəl və müxtəlif janrlarda yazılan şeirlərin, eləcə də, 5 poema müəllifidir. Onun əsərlərində yüksək insani keyfiyyətlər və mənəvi dəyərlər ana xətt olaraq görülməkdədir. Yaşadığı həyat qələmə aldığı nəzm əsərlərində öz əksini tapmışdır. Bir çox şeir və qəzəli dövri mətbuatda dərc olunmuş, bəstəkarlar tərəfindən musiqi bəstələnmiş, muğam ustaları tərəfindən ifa edilmişdir. Yaradıcılığı haqqında radio və televiziya verilişləri hazırlanmışdır.

“Yazıçı” nəşriyyatı tərəfindən 1978 və 1986-cı illərdə buraxılmış “Qəzəllər” toplusunda Əliağa Bakirin bir sıra qəzəlləri çap edilmişdir. Bundan əlavə, şairin “Eşq ilə gülmüş təbiət” (1990), “Tarixlərdən gələn səslər” (1991), “Qabusnamə lövhələri” (1992) və “Min bir gözəl, min bir qəzəl” (1994) adlı kitabları kütləvi tirajla çapdan çıxmışdır.

22 may 1998-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. Qəbri ata yurdu Maştağa kəndindədir.

## Əsərləri
* "Eşq ilə gülmüş təbiət" (Bakı: Yazıçı, 1990 112 səh.)
* "Tarixlərdən gələn səslər" (Bakı: Gənclik, 1991 40 səh.)
* "Qabusnamə lövhələri" (Bakı: Şərq-Qərb, 1992 48 səh.)
* "Min bir gözəl, min bir qəzəl" (Bakı: Bilik, 1994 208 səh.)

## Filmoqrafiya
* "Əliağa Bakir qəzəlxan-şair" Sənədli film (1994, 25 dəq.)
Mayk Finniqan

**Maykl Kelli Finniqan** (; ) — ABŞ klaviaturaçı və vokalisti. Onun əsas əaliyyəti "B3 Hammond" orqanı ilə idi. Əsasən azad studiya musiqiçisi və qastrol musiqiçisi kimi çalışan Finniqan pop, rok, blüz və caz janrlarında müxtəlif musiqiçilərlə birlikdə çıxış etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Finniqan Kendi Finniqan ilə 50 il evli olmuşdur. Onların iki övladı var: qızı Bricit və oğlu Kelli.

Finniqan aktiv blogger idi və liberal, proqressiv ideyaları təbliğ edirdi.

## Ölümü
Finniqan 11 avqust 2021-ci ildə ABŞ-nin Kaliforniya ştatında yerləşən Los-Anceles şəhərində, 76 yaşında qaraciyər xərçəngindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official Site for Finnigan and Wood
* Official Site for The Phantom Blues Band
* Mike Finnigan Interview NAMM Oral History Library (2017)
* 
*
Əbdüləziz Abbes

**Əbdüləziz Abbes** (; ) — Əlcəzair futbol məşqçisi. 1963-cü il təvəllüdlü Abbes karyerası boyunca bir çox yerli komandaya baş məşqçilik etmişdir.

## İstinadlar
Həsən Axund

**Məhəmməd Həsən Axund** (; ; ) — əfqan molla, siyasətçi və Taliban lideri, hazırda Əfqanıstanın Baş naziri.

## Həyatı
Axund Əfqanıstanın cənubundandır. BMT Təhlükəsizlik Şurasının məlumatlarına görə, o, doğulduğu vaxt Pənçvayi rayonunda olan, lakin Əfqanıstan Krallığının Qəndəhar vilayətinin Zari rayonunda yerləşən Paşmulda anadan olub. BMT onun doğum ilini 1945–1950 və 1955–1958 olmaqla təxmin edir. *"[[Əl-Cəzirə]]"* deyir ki, Axundun puştun nəsli 1747-ci ildə Dürranilər İmperiyasının banisi Əhməd xan Abdalidən gəlir.

Əfqanıstanda müxtəlif islam seminariyalarında təhsil alıb. Bir çox Taliban liderlərindən fərqli olaraq, axund Sovet-Əfqan müharibəsində iştirak etməyib.

Axund İslamla bağlı bir neçə əsərin müəllifidir. *"BBC News"*-un məlumatına görə, o, hərbi deyil, dini aspektlər tərəfindən Talibanda nüfuza malikdir. Birləşmiş Ştatların Sülh İnstitutunun analitiki onun daha çox siyasi adam olduğunu iddia etdi.

## Siyasi fəaliyyəti
Axund Talibanın ən yaşlı üzvlərindən biridir və hərəkatın ilk lideri Məhəmməd Ömərin yaxın silahdaşı olub. Taliban hakimiyyəti dövründə o, 1998-ci ildən 27 oktyabr 1999-cu ilə qədər Əfqanıstanın Xarici İşlər Naziri və hakimiyyəti dövründə də Baş nazirin müavini olub. Bir çox digər yüksək rütbəli Taliban üzvləri kimi, o, terror qruplarına sığınacaq verilməsi ilə bağlı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının sanksiyalarına məruz qalır.

Axund 1995-ci ildə Kabilin altı nəfərdən ibarət Müşahidə Şurasının üzvü idi.

Qiyam dövründə Axund fasilələrlə Kvetta Şurasının üzvü olub. 2013-cü ildə o, Taliban komissiyalarının rəhbəri və işə qəbul komissiyasının rəhbəri olub.

2021-ci ildə Talibanın hakimiyyətə qayıdışından sonra Axund müvəqqəti Baş nazir təyin edilib. Onun təyinatı Talibanın mötədil və sərt mövqeli fiqurları arasında kompromis kimi qiymətləndirilib. O, 7 sentyabr 2021-ci ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tokio metrosu

**Tokio metrosu** (, *Tōkyō Metoro*) — Yaponiyanın Tokio şəhərində Tokyo Metro Co şirkəti tərəfindən idarə olunan əsas metro sistemidir. O, Tokioda fəaliyyət göstərən yeganə metro sistemi olmasa da, iki operator arasında daha çox sərnişinə malikdir: 2014-cü ildə Tokio Metrosunda orta gündəlik 6,84 milyon sərnişin, digər sistem olan Toei Metrosunda isə 2,85 milyon orta gündəlik gediş var idi.

## Təşkilat

Tokio Metrosu Yaponiya Hökuməti və Tokio Böyükşəhər Hökumətinin birgə mülkiyyətində olan özəl səhmdar şirkəti olan **Tokyo Metro Company, Ltd.** (東京地下鉄株式会社, *Tōkyō Chikatetsu Kabushiki-gaisha*, Tokyo Metro Stock Company) tərəfindən idarə olunur.
Ted Kaçinski

**Teodor Con Kaçinski** (), həmçinin **Unabomber** (/ˈjuːnəbɒmər/) kimi də tanınır, amerikalı yerli terrorçu və keçmiş riyaziyyat professorudur. Bir riyaziyyat dahisi olub, ibtidai həyat yaşamaq üçün 1969-cu ildə akademik karyerasını tərk etmişdir. 1978–1995-ci illər arasında müasir texnologiyanı inkişaf etdirən və ətraf mühitin məhv edilməsində iştirak edən insanlara qarşı ölkə daxili miqyasda apardığı bombalama kampaniyasında üç nəfəri öldürmüş, 23 nəfəri yaralamışdır. O, sənayeləşməyə qarşı çıxan və təbiət mərkəzli bir anarxizm formasını müdafiə edən **"Sənaye Cəmiyyəti və Gələcəyi"** adlı **"Unabomber Manifesto"** adı ilə də tanınan sosial tənqidi nəşr etdirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Turan Özdemir

**Turan Özdemir** () ― Türk teatr, kino və serial aktyoru.

## Fimloqrafiyası
* *Dostlar məhəlləsi* - Televiziya serialı -2017
* *Qapını aç mən çox pisəm* - 2017
* *Albalı mövsümü* - 2017
* *Çirkli Yeddi* - Televiziya serialı- 2011
* *Böyük ailə* - 2010
* *Ögey Ailə* - 2008 
* *Mövlana Sevgi rəqsi* - 2008 
* *Gec Bahar* - 2008
* *Yağışdan Sonra* - 2008
* *Adəmin qatarları* - 2007
* *Mavi Gözlü Nəhəng* - 2007
* *İki əcnəbi* - 2007 
* *Mənim Dondurma Qaymak* - 2005
* *Qadın istəsə* - 2004
* *Cənnət rayonu* - 2004
* *[[Qurdlar Vadisi]]* - 2003 (14-cü fəsil - komissar)
* *Estağfurullah təpəsi* - 2003
* *Nüvə ailəsi* - 2002
* *[[Əsli və Kərəm]]* - 2002
* *Yarım alma* - 2002
* *Şirin həyat* - 2001

## Teatr
* *Sülh*: Aristofan - İzmir Dövlət Teatrı - 1998 
* "Oyunun Oyunu": Michael Frayn - İzmir Dövlət Teatrı - 1997
* *Şeytan Hörümçək*: Erdoğan Aytekin - İzmir Dövlət Teatrı - 1996
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Turan Özdemir Beyazperde.com saytında
* IMDb'de Turan Özdemir
* Sinema Türk'te Turan Özdemir
Müdafiə sənayesi

**Müdafiə sənayesi** — silahların, hərbi texnikanın və dövlətin silahlı qüvvələri (təhlükəsizlik qüvvələri) üçün digər mülkiyyətlərin işlənib hazırlanmasını, sınaqdan keçirilməsini, istehsalını və utilizasiyasını həyata keçirən elmi-tədqiqat, sınaq müəssisələrinin, təşkilatların və sənaye müəssisələrinin məcmusundan ibarət dövlət sənaye sahəsi.

## İstinadlar
Giyom Boni

**Giyom Boni** (; ) — intibah dövründə yaşamış Fransa bəstəkarı. Bonni 1565-ci ildən ölümünə qədər Sent-Etyen kafedralında xormeyster olmuşdur. Antuan de Bertran kimi o da Overn şəhərində anadan olmuş və Tuluzada fəaliyyət göstərmişdir.

## Əsərlər
* *Psalmi Davidici novis concentibus sex vocibus modulati cum oratione Regia 12. voc* Paris: Le Roy
* *Chansons de Ronsard*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Fərid Macari

**Fərid Macari** (; ) — İran mənşəli Almaniya kinorejissoru və mədəniyyət meneceri. O həmçinin, Höte İnstitutunun Los-Anceles şöbəsinin direktorudur. Macari əvvəllər Höte İnstitutunun Livan (Beyrut) və Fələstində (Ramallah) şöbələrinin direktoru vəzifəsində çalışmış, həmçinin Moskva və Münhendə işləmişdir. O, 1995 və 1996-cı illərdə Konnektikut Universitetində professor olmuşdur. Macari Ramallahda çəkilən "*Matabb*" serialının prodüseri və həmmüəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* The Japan Foundation (offline)
Limli (Biləsuvar)

**Limli** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 125 nəfər yaşayır (26 ailə).

## İstinadlar
Madjenta (rəng)

**Madjenta** və ya **Fuşya rəngi** — qırmızı və mavi işığın bərabər nisbətdə qarışdırılması ilə əldə edilir. Bu rəng daha çox ingilis dilindəki adının tələffüzü olan "magenta" olaraq adlandırılır.

## Ümumi məlumat
Madjenta dördrəngli (CMYK) çapda istifadə olunan rənglərdən biridir.

Madjenta rənginin hex dəyəri "#FF00FF", RGB dəyəri "255, 0, 255", CMYK dəyəri isə "0, 100, 0, 0"dır.
Mariya Qimbutas

**Marija Gimbutas** (litvaca: Marija Gimbutienė; ) — Litva-Amerika arxeoloqu və antropoloqu idi. Neolit ​​və Tunc dövründə mövcud olan "Qədim Avropa" mədəniyyətlərini öyrənmiş; Hind-Avropa dil ailəsinin vətənini təsvir edən kurqan hipotezini irəli sürmüşdür. Vilnüs Universitetinin məzunudur.

## Həyatı

## İstinadlar
Tell (arxeologiya)

**Tell** zamanla torpaqla örtülmüş və təpəyə çevrilmiş köhnə yaşayış məntəqələrinə verilən addır. Tellər, ümumiyyətlə, üst-üstə yığılmış çoxfazalı məskunlaşma çöküntüləridir və müasir dövr ilə müqayisədə ən yaxını yuxarıda olmaqla ən qədim dövrə qədər uzanan təbəqələşmə nümayiş etdirir. Onların hündürlüyü 1–40 metr, eni isə 1000–1500 metr ola bilər. Onlar sivilizasiyaların öyrənilməsində mühüm istinadlardırlar.

## İstinadlar
Kijner-Volf reaksiyası

**Kijner-Volf reaksiyası** — Hidrazin və qələvinin(əsasən KOH) köməyi ilə keton qrupunun reduksiya olunması reaksiyasıdır:

İlkin olaraq reaksiya 200oC-də avtoklavda hidrozinin natrium etoksidlə qizdırılması ilə aparılır. Tədqiqatlar göstərir ki, reaksiya diger əsaslarla da aparıla bilər və bu zaman eyni reaksiya baş verəcəkdir. Həlledici olaraq dietilenqlikol istifadə edilir. Reaksiya alifatik, aromatik, alitsiklik və heterotsiklik birləşmələrə, terpenlərə, steroidlərə və həmçinin müxtəlif funksional qrupları olan maddələrə tətbiq olunur.

## Reaksiya mexanizmi
Reaksiya mexanizmi son mərhələdə karbonium anionunun xaric edilməsi ilə başa çatır:

Hidrazonlar əvəzinə, yarım karbazonlar və 2,4-dinitrofenilhidrazonlar da istifadə edilə bilər. Tert-C4H9OK və dimetil sulfoksiddən həlledici kimi istifadə edərək, reaksiya otaq temperaturunda aparıla bilər. Yan proseslər azinlərin meydana gəlməsi və alkoqollara qədər azalmasıdır.

Metodun üstünlükləri turşulara həssas olan birləşmələri bərpa etmək və çox miqdarda maddələrlə reaksiya aparmaq bacarığıdır (həlledicilər istifadə edildikdə). Kijner-Volf reaksiyasında yan proseslər — azin meydana gəlməsi və karbonil birləşməsinin azalması, artıq hidrazin istifadə edərək və reaksiyadan suyun çıxarılması, alkildiimid və karbanion meydana gəlməsidir:

## Mənbə
* О. А. Реутов, А. Л. Курц, К. П. Бутин Органическая химия в 4-х частях, Изд.: "БИНОМ. Лабораторя знаний", М., 2004.
* Ли Дж. Дж. Именные реакции. Механизмы органических реакций, Изд.: "БИНОМ. Лабораторя знаний", М., 2006.
* Химическая энциклопедия в 5 томах, Изд.: "Советская энциклопедия", 1988.
* П. Сайкс, Механизмы реакций в органической химии, Изд.: "Химия", 1991.
* Начала химии. Современный курс для поступающих в вузы. Н. Е. Кузьменко, В. В. Еремин, В. А. Попков. Изд. "Экзамен", 2006.
* Вацуро К.В., Мищенко Г. Л. Именные реакции в органической химии. — М.: "Химия", 1976. — 528 с. — 11 000 экз.
Qnezno

**Qnezno** (; ; rus. isl.öncəsi. *Гнѣзно*) — Polşada şəhər, Böyük Polşa voyevodalığının bir hissəsi. Şəhər qmina statusuna malikdir və 49&nbsp;km² ərazini əhatə edir. Əhalisi 70,083 nəfər (2006-cı il üçün). Dəmir yolu qovşağı var. Şəhərdə geyim, qida və dəri sənayesi müəssisələri mövcuddur.
Zandmeyer reaksiyası

**Zandmeyer reaksiyası** - Diazoniyum qrupunun halogen anionu ilə (xlorid və bromid) və ya psevdohalogen (siyanid, tiosiyanat, azid və s.)  əvəz olunması nəticəsində arenlərin əmələ gəlməsi reaksiyasıdır. Katalizator müvafiq olaraq birvalentli mis  duzudur. Reaksiya 1884-cü ildə T. Zandmeyer tərəfindən kəşf edildi və ilk dəfə [1] -də nəşr olundu. Reaksiya sxemləri:
 
Sintez nümunəsi (toluidindən xlorotoluol) iş [2] -də dərc edilmişdir.
## Mexanizm
Politsiklik birləşmə reaksiyalarından fərqli olaraq  elektron sıxlığı benzol törəmələrindən daha yüksək olan  - naftalin, fenantren, bifenil və s. - Zandmeyer reaksiyası şəraitində aril halogenlərin məhsuldarlığı daha azdır; Bu vəziyyətdə  katalizator olaraq birvalentli mismis duzları əvəzinə, ikiqat arildiazonium və civə halogenidlərinin  termik parçalanması 
Ar-N≡N + [HgHal3] - (Şvexten reaksiyası) istifadə olunur.
### Nitrosonium ionunun əmələ gəlməsi

### Benzenediazonium ionunun əmələ gəlməsi

:

### Tək elektron ötürülməsi

Zandmeyer reaksiyasının digər bir variantı tetrafloroboratların arildiazonium duzlarının katalitik olmayan parçalanması nəticəsində florarenlərin sintezi reaksiyasıdır: 
Ar-N ≡ N+  BF (Şiman reaksiyası)

## Mənbə
* Дж. Дж. Ли. Именные реакции. Механизмы органических реакций — М.: Бином, 2006. — С. 142.
* Traugott Sandmeyer (1884). «Ueber die Ersetzung der Amidgruppe durch Chlor in den aromatischen Substanzen». Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft 17 (3): 1633—1635. doi:10.1002/cber.18840170219.
* ↑ Синтезы органических препаратов. Сборник 1. — М.: Иностранная литература, 
* ↑ Traugott Sandmeyer (1884). «Ueber die Ersetzung der Amidgruppe durch Chlor in den aromatischen Substanzen». Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft 17 (3): 1633—1635. doi:10.1002/cber.18840170219.
* ↑ Синтезы органических препаратов. Сборник 1. — М.: Иностранная литература, 1949. — С. 491
Kataniya FK

**Kataniya** ()- İtaliya futbol klubu.

1953-1954-cü illərdə klub 1960-1961, 1963-1964, 1964-1965 və 2012-2013-cü illərdə ən yaxşı yer kimi səkkizinci yeri tutaraq, 17 çempionat oynadığı kateqoriyada ilk dəfə İtaliya A Seriyasına yüksəldi.  O, Birinci Divizion çempionluğu, İtaliya B Seriyası çempionluğu və altı İtaliya C Seriyası çempionluğu qazanıb.
Evdə təhsil

**Evdə təhsil** — məktəbdən kənarda (evdə, təhsil mərkəzlərində) ümumtəhsil fənlərinin öyrənilməsini nəzərdə tutan təhsil almaq üsulu. Şagirdlər orta məktəbdə məcburi attestasiyadan keçməlidirlər, həmçinin yekun attestasiyadan keçmələri tələb olunur.

Evdə təhsil ən qədim təhsil formasıdır. Əvvəlcə bu forma yalnız öz uşaqlarına dərs deməyə vaxtı olan və ya müəllim tutmaq imkanı olan varlı ailələr üçün mövcud idi. Tələbənin təhsili onun öyrənmə səviyyəsini, üslubunu və maraqlarını dəstəkləmək üçün fərdiləşdirilə bilər.

Evdə təhsil adətən valideyn, repetitor və ya onlayn müəllim tərəfindən aparılır, lakin konkret təcrübə çox fərqli ola bilər. Spektr ənənəvi məktəb dərslərinə əsaslanan yüksək strukturlaşdırılmış formalardan tutmuş, məktəbdənkənarlıq kimi daha açıq, sərbəst formalara qədər dəyişir. Bu, uşaqların maraqlarına əsaslanaraq öyrədilməsini nəzərdə tutan evdə təhsilin kurikulumsuz həyata keçirilməsidir.

## Evdə təhsilin təşkili
* məktəb direktorunun adına ərizə;
* doğum haqqında şəhadətnamənin surəti;
* müvəffəqiyyət cədvəli (ilk dəfə təhsilə cəlb edilənlər istisna olunmaqla);
* şagirdlərin şəxsi işi (ilk dəfə təhsilə cəlb edilənlər istisna olunmaqla);
* yaşayış yeri üzrə qeydiyyat haqqında arayış;
* psixoloji-tibbi-pedaqoji komissiyanın göndərişi;
* evdə təhsilə cəlb olunan şagirdin dərs cədvəli;
* fərdi təlim proqramı;
* tədris planı;
* şagirdin haqqında təhsil aldığı sinif jurnalında qeydlər;
* evdə təhsilə cəlb olunan şagirdin gündəliyi (jurnalı);
* şagirdin psixoloji xüsusiyyətləri haqqında qeyd dəftəri;
* şagirdin evdə təhsilə cəlb olunması haqqında direktorun əmri;
* şagirdə tədris edən müəllim(lər)in razılıq ərizəsi;
* evdə təhsilə cəlb olunmuş şagirdin şəxsi işi.

## İstinadlar
Mirverdikəndi (Biləsuvar)

**Mirverdikəndi** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 162 nəfər yaşayır (32 ailə).

## İstinadlar
Üzüklərin hökmdarı (film seriyası)

**Üzüklərin hökmdarı** (; 2001—2003) — Con Ronald Ruel Tolkinin «Üzüklərin hökmdarı» əsəri əsasında Piter Cekson tərəfindən çəkilmiş kinotrilogiya.

Kinotrilogiyaya daxildir:

* Üzüklərin hökmdarı: Üzük qardaşlığı (film, 2001)
* Üzüklərin hökmdarı: İki qala (film, 2002)
* Üzüklərin hökmdarı: Kralın qayıdışı (film, 2003)

## Xarici keçidlər
*
Təzhib

***Təzhib*** - Türk və İslam dünyasında yaranmış məşhur incəsənət növü. Təzhib sözü ərəbcə *"zəhəb"* (qızıl) kökündən yaranıb, *"qızıllamaq, qızıllaşdırmaq"* mənasına gəlir. Cəm şəklində "təzhibat" isə "qızılla bəzəmələr" deməkdir. Təzhib sənətilə məşğul olan insanlara *müzəhhib/müzəhhibə* deyilir.

## Həmçinin bax
* Xəttatlıq
* Ebru

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər
Qara dəniz-Xəzər çölləri

**Qara dəniz-Xəzər çölləri** və ya **Pont çölləri** — Moldovanı, Şimali Qafqazı, Cənubi Ukraynanı, Cənubi Rusiyanı və Qazaxıstanın şimal-qərbinin kiçik bir hissəsini əhatə edən Avrasiya çöllərinin tərkibində olan geniş çöl diyarıdır. Palearktika regionunun da bir hissəsi olan çöllərə mülayim çəmənliklər, savannalar və kolluq biomları daxildir.

Ərazi klassik antik dövrdəki Kimmeriya, İskit və Sarmatiyaya müvafiq gəlir. Çöl min illər boyu bir çoxu at sürən köçəri tayfalar tərəfindən istifadə edilmişdir ki, onların da bir çoxu Avropanı, Qərbi və Cənubi Asiyanı işğal etmişdirlər.

Biocoğrafiyada Ponto-Xəzər regionu termini bu çöllərdə yaşayan bitki və heyvanlar ilə Qara dəniz, Xəzər dənizi və Azov dənizində yaşayan heyvanları təsnif etmək üçün istifadə olunur. Genetik tədqiqatlar bu zonanın ən çox ehtimal olunan atların ilk dəfə əhliləşdirildiyi yer olduğunu müəyyən edir.

Hind-Avropa xalqlarının dilləri və mənşəyi ilə bağlı həyata keçirilmiş olan tədqiqatlar nəticəsində yaradılmış Kurqan fərziyyəsi adlı nəzəriyyəyə görə, Pontik-Xəzər çölləri proto-Hind-Avropa dilinin vətənidir. 

[thumb|Pont çöllərinin [Dnepr çayından Ural dağlarına qədər əhatə etdiyi ərazi]]

## Coğrafiya və ekologiya

Pontik çölləri Avropada 994.000 kvadrat kilometrlik bir ərazini əhatə edir. Ərazi Bolqarıstanın şimal-şərq, Rumıniyanın isə cənub-şərqindəki Dobrucadan, Cənubi Moldovaya, Ukraynaya, Rusiyaya və Qazaxıstanın şimal-qərbinə qədər uzanır və Ural dağları ərazinin sərhədini təşkil edir. Region ekoloji cəhətdən qarışıq çəmənlikləri, mülayim enliyarpaqlı və qarışıq meşələri əhatə edən şimalındakı Şərqi Avropa meşə-çöl zonası ilə həmsərhəddir.

Qara dəniz və Xəzər dənizi mezozoy və kaynozoy eralarında mövcud olmuş və indiki Qərbi Sibir düzənliyini əhatə edən Paratetisin bir hissəsi olan Turqay dənizinin qalıqlarıdır.

## Tarixdən əvvəlki mədəniyyətlər

*Xətti dulusçuluq mədəniyyəti e.ə 5500–4500
*Cucuteni-Trypillian mədəniyyəti e.ə 5300–2600
*Xvalınsk mədəniyyəti eramızdan əvvəl 5000-3500-cü illər
*Sredny Stog mədəniyyəti e.ə. 4500–3500
*Yamnaya/Kurqan mədəniyyəti e.ə. 3500–2300
*Katakomba mədəniyyəti eramızdan əvvəl 3000-2200-cü illər
*Srubna mədəniyyəti e.ə. 1600-1200
*Novoçerkassk mədəniyyəti e.ə. 900-650

## Tarixi xalqlar və millətlər

*Kimmerlər: eramızdan əvvəl XII-VII əsrlər
*Daçiyalılar: eramızdan əvvəl XI əsr - eramızın III əsri
*İskitlər: eramızdan əvvəl VIII-IV əsrlər
*Sarmatlar: eramızdan əvvəl V əsr - eramızın V əsri
*Ostqotlar: III-VI əsrlər
*Hunlar və Avarlar: IV və VIII əsrlər
*Bolqarlar (Onogurlar) IV və VII əsrlər 
*Alanlar: V-XI əsrlər
*Avrasiya avarları: VI-VIII əsrlər
*Göytürklər: VI-VIII əsrlər
*Sabirlər VI-VIII əsrlər
*Xəzərlər: VI-XI əsrlər
*Peçeneqlər: VIII-XI əsrlər
*Qıpçaqlar və Kumanlar: XI-XIII əsrlər
*Monqol Qızıl Ordusu: XIII-XV əsrlər
*Qazaxlar, kalmıklar, Krım xanlığı, Volqa tatarları, noqaylar və başqa türk dövlətləri və tayfaları: XV-XVIII əsrlər 
* Pont yunanları və Qafqaz yunanları: XV-XIX əsrlər
*Rusiya imperiyası: XVIII-XX əsrlər
*Sovet İttifaqı: XX əsr
*Moldova, Qazaxıstan, Rusiya Federasiyası və Ukrayna: XX-XXI əsrlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Google maps: Pontic-Caspian steppe
Mucuq şəlaləsi

**Mucuq şəlaləsi** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonu, Laza kəndi yaxınlığında yerləşir. Mucuq şəlaləsi Dəmiraparançayının solunda, 200 metr hündürlükdə yerləşir. Şəlalənin hündürlüyü 96 metrdir. Mucuq şəlaləsi mənbəyini Qotur dağının massivindən qar və yağış sularından götürür. Şəlaləyə gələn və həmçinin şəlaləni əmələ gətirən su kiçik çay əmələ gətirir. Çaya Muçuqçay adı verilmişdir. Muçuqçay Dəmiraparan çayının çox qollarından biridir. Çay Tufandağ massivinin cənub-şərq yamacında yerləşən Qotur dağı (3226 m) massivindən (məşhur Salavat aşırımı bu massivdə yerləşir) 2800-3000 metr hündürlükdən başlayır.

## İstinadlar
Daklar

**Daklar**, **Daçiyalılar** və ya **Daçlar** (İngiliscə tələffüz: [ˈdeɪʃənz]; Latınca: Daci, Yunanca: Δάκοι Δάοι, Δάκαι) — Tarakiyalılar ilə əlaqələrinin mövcudluğu bilinən, yaxud da Trakiyalılara mənsub olan qədim Hind-Avropa xalqı. Daklar Qara dənizin qərbindəki Karpat dağları ətrafında yerləşən Daçyan zonasının qədim sakinləridirlər. Bu əraziyə müasir Rumıniya və Moldova ərazilərindən əlavə olaraq, Ukraynanın bəzi hissələri, Şərqi Serbiya, Şimali Bolqarıstan, Slovakiya, Macarıstan və Cənubi Polşa da daxildir.
Əsgəran toqquşması

**Əsgəran toqquşması** — 1988-ci il fevralın 22–23-də Əsgəran şəhərində baş vermiş toqquşma Birinci Qarabağ müharibəsinin başlanmasına səbəb olan başlanğıc nöqtələrindən biri olmuşdur. Əsgəran toqquşmasının ardınca Sumqayıt hadisələri baş verir.

## Toqquşma
1988-ci il fevralın 20-də Azərbaycan SSR-nin tərkibində muxtar vilayət statusu daşıyan Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətindəki ermənilər Azərbaycan SSR-nin tərkibindən çıxıb Ermənistan SSR-nin tərkibinə girməklə bağlı qərar qəbul edirlər. Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin (DQMV) Xalq Deputatları Sovetinin Azərbaycan SSR-nin tərkibindən çıxıb, Ermənistan isə SSR-nin tərkibinə birləşməklə bağlı qərarından 2 gün sonra Əsgəran rayonu ərazisində Ağdam və Əsgəran rayonunun azərbaycanlı sakinləri dinc nümayiş keçirirlər.

Ermənilər atəş açmaqla 2 azərbaycanlı gənci — Əli Hacıyev və Bəxtiyar Quliyevi qətlə yetirirlər. Qarabağ münaqişəsində ilk qanın tökülməsi, iki azərbaycanlı gəncin öldürülməsi faktını ozamankı SSRİ-nin baş prokrorunun birinci müavini F. Katusev Mərkəzi Televiziyada çıxış edərkən təsdiqləyir.

Bu toqquşmaların xəbəri fevralın 27-də Sumqayıt şəhərinin erməni sakinlərinə qarşı Sumqayıt talanına səbəb olur.

## İstinadlar
Palearktika

**Palearktika** — Bu regiona Avropa, Asiya və Şimali Afrika daxildir. Cənub səhra qurşağına qədər uzanır. Böyük Səhra, Ərəbistan və İran səhraları və Çin bu zonanın daxilindədir. Vollesə () görə, dörd subregiona bölünür:

**1 — Avropa regionu:** İspaniya, İtaliya, Türkiyə, Yunanıstan və Bolqarıstan istisna olmaqla, Ural dağlarına qədər Avropanın qalan hissəsini əhatə edən regiondur.

**2 — Aralıq dənizi regionu:** Afrika qitəsinin və Ərəbistan yarımadasının Xərçəng tropikinin üstündəki hissəsini, Fransa istisna olmaqla, Aralıq dənizi ölkələri, İran, Azərbaycan, Qafqazı, Qara dənizin Rumıniya və Ukrayna sahilləri istisna olmaqla yerdə qalan hissələrini əhatə edən regiondur.

**3 — [[Sibir]] [[region]]u:** Asiya qitəsinin Himalay dağları, Böyük Çin səddi, Yaponiya, İran və Azərbaycandan kənarda qalan bir hissəsidir. Xəzər dənizi bütünlüklə bu zonadadır.

**4 — [[Mancuriya]] regionu:** Çin və Koreyanın daxil olduğu hissə.

Avropa və Aralıq dənizi regionları birlikdə Qərbi Palearktika (E. Mayr) zonasını təşkil edir. Qərbi Palearktika zonası xüsusilə ornitologiya üçün çox əhəmiyyətli bir yerə malikdir.

## Ədəbiyyat siyahısı
* Amorosi, T. "Contributions to the zooarchaeology of Iceland: some preliminary notes" in *The Anthropology of Iceland* (eds. E.P. Durrenberger & G. Pálsson). Iowa City: University of Iowa Press, pp.&nbsp;203–227, 1989.
* Buckland, P.C., et al. "Holt in Eyjafjasveit, Iceland: a paleoecological study of the impact of Landnám" in *Acta Archaeologica* 61: pp.&nbsp;252–271. 1991.
* http://www.Merriam-Webster.com
* http://www.Canadianbiodiversity.mcgill.ca
* http://www.bbc.co.uk/nature/ecozones/Palearctic_ecozone
* Edmund Burke III, "The Transformation of the middle Eastern Environment, 1500 B.C.E.–2000 C.E." in *The Environment and World History*, ed. Edmund Burke III and Kenneth Pomeranz. Berkeley: University of California Press. 2009, 82–84.

## Xarici keçidlər

* Avionary 1500 Bird species of the Western and Central Palaearctic in 46 languages
* Map of the ecozones