Dudinka

**Dudinka** () —  Rusiyanın Krasnoyarsk diyarındadaki regional tabeli bir şəhər. Taymır Dolqan-Nenes rayonunun xüsusi statusu olan bir inzibati-ərazi vahidinin inzibati mərkəzi.

Əhalisi 21 015 nəfərdir. (2018).

Şəhərin qapalı inzibati-ərazi quruluşu statusuna sahib olmamasına baxmayaraq, 25 noyabr 2001-ci il tarixindən xarici vətəndaşların (o cümlədən Belarusiya vətəndaşları) gəlməsi yalnız səlahiyyətlilərin icazəsi ilə mümkündür. Bundan əvvəl on il (1991-ci ildən) xaricilər üçün giriş açıq idi. 
## Tarix və toponim
Dudinka XVII əsrin ikinci yarısında, 1667-ci ildə I Aleksey Mixayloviç Romanovun dövründə, Manqazeya oxatan İvan Sorokin tərəfindən təsis edilmişdir. XVII əsrdə Böyük Şimal Ekspedisiyasının iştirakçıları Xariton Laptev, Semyon Çelyuskin, Fedor Minin Duqdinkada qışlamışlar. Onların xəritələrində Dudinka Dudinka çayının üzərində yerləşir.

Müxtəlif illər ərzində məşhur tədqiqatçılar, elm adamları və səyahətçilər Dudinkaya baş çəkdilər: Aleksandr Middendorf (1843), Eduard Toll (1893), Adolf Nordenşeld (1875-1876), Stepan Makarov (1897), F. Şmidt (1866), Nikolay Urvantsev (1919). 1876-cı ildə Yeniseyin aşağı axınlarına ekspedisiyada olan isveçli alim Q. Tel yazırdı: “Burada çoxsaylı tikililəri görəcəyimizi düşünürdük və buna görə də bu məşhur Dudinonun yeddi-səkkiz yarısökük evdən, bir yarımçıq ev və taxta bir ibadətgahdan ibarət olduğunu gördükdə təəccübümüzü təsəvvür edə bilərsiniz”. 1906-cı ilin yayında Sannikov Torpağını axtaran Eduard Tollun ekspedisiyasının üzvü Nikifor Beqiçev Dudinkada qalmışdır. İndi şəhərin küçələrindən biri Beqiçevin adını daşıyır.

1921-ci ildə mühəndis kommunikasiyalarının ekspedisiyasının rəhbəri S. Rıbin Dudinkanı belə təsvir etdi: “24 kənd tipli evinşa edildi, qismən möhkəm bir taxta bina, bir hissəsi yarı qazılmış. Dudinkada əsas meyxana var və kənddən şimala yüksələn dağ silsiləsi "Kabatski" adlanır və Yenisey güzgüsünün qarşısındakı ada da Kabatskidir (1918-ci ildə bu silsilənin üstündə bir radiostansiya qurulmuşdu və 1920-ci ildə bu stansiya kəndin özünə köçürüldü).

1923-cü ilə qədər Dudinkada 12 ev və taxta bir kilsədən ibarət idi: ibtidai məktəb, feldşer məntəqəsi (3 feldşer), icra komitəsi, klub.

1929-cu ildə başlayan Taymırdə kolxoz təsərrüfatı çox çətin şəraitdə quruldu. O dövrdə Dudinski rayonunda və digəri Ust-Yeniseydə iki kolxoz təşkil edildi. Balıqçılıq və əkinçiliyin kollektivləşməsi ilə müşayiət olunan səhvlər köçəri əhali arasında narazılığa səbəb olmuş və bu Avam və Xatanqa tundrasında üsyana səbəb olmuşdu. Dudinka inqilabi hadisələrin mərkəzinə çevrildi.
10 dekabr 1930-cu ildə Taymır (Dolgano-Nenets) milli dairəsi formalaşdırıldıqdan sonra Dudinka, sadəcə 7 mindən çox əhalinin yaşadığı geniş bir ərazinin inzibati və mədəni mərkəzi oldu. Rayonda mədəni və iqtisadi dəyişikliklər başladı. Dudinkada klub, xəstəxana və aptek tikilir. 1931-ci ildə Dudinka sakinləri ilk dəfə klubda nümayiş olunan filmə baxır. Elə həmin ilin yanvar ayında rayonda yalnız bir poçt şöbəsi fəaliyyət göstərirdi. Poçt qışda iki dəfə, yayda ayda 3-4 dəfə göndərilirdi. İlk dəfə telefon rabitəsi 80 radio nöqtəsi olan bir yayım mərkəzi Dudinkada meydana gəlir. Oktyabrın 20-də Dudinka sakinləri ilk dəfə bir radio verilişinə qulaq asırlar. İyul ayında 12 çarpayılıq bir xəstəxana açılır. Orada həkimlər və mamaçalar çalışmağa başlayır.

5 mart 1951-ci ildə RSFSR Ali Şurası Rəyasət Heyətinin “Dudinki kəndinin, Krasnoyarsk diyarının Taymlrr Milli Mahalının İnzibati Mərkəzinin rayon tabeliyindəki bir şəhərə çevrilməsi haqqında” Fərmanı verilir.

20-ci əsrin ikinci yarısında şəhər fəal şəkildə yenidən qurulur və böyüyür.
## Saat qurşağı
Dudinka şəhəri MSC + 4 (Krasnoyarsk vaxtı) vaxt zonasında yerləşir. Tətbiq olunan vaxtın UTC ilə əvəzlənməsi +7: 00.
## Coğrafiya və iqlim
Şəhər Şimal Qütb dairəsi daxilində,  Krasnoyarskdan Yenisey çayı boyunca 1989&nbsp;km şimalda yerləşir.

69 dərəcə bir enlikdəki coğrafi mövqeyinə görə şəhərdə qütb gecə və gündüzləri müşaiyyət olunur. Şəhərdəki qütb gecəsi 30 noyabrda başlayır və yanvarın 13-dək 45 gün davam edir. Bu dövrdə gündüz saatları 12-dən 14-dək cəmi 2 saatdır. Günəş bu müddətdə də üfüqdən yuxarıda görünmür. Qütb gündüzləri 19 mayda başlayır və iyulun 25-dək 68 gün davam edir. Bu zaman günəş üfüqün altına düşmür. Bunun ardınca ağ gecələr (23 gün - 17 avqusta qədər) və alacaqaranlıq gecələr (30 sentyabr - 16 sentyabr) davam edir.

### İqlim
Dudinka şəhəri Uzaq Şimal bölgələrinə aiddir.

Dudinkanın iqlimi sərt subarktikadır. Orta illik temperatur −9.4&nbsp;°C-dir. Qışlar uzun və şiddətli, şaxtalar −50&nbsp;°C və daha çox ola bilər. Qışda ərimələr mümkünsüzdür. Şaxtalı günlər təxminən 280, qızdırılma mövsümü 300 gündən çoxdur. Dudinkada yalnız dörd ay müsbət bir temperatur müşahidə olunur. Yay qısa və sərin olur. Baxmayaraq ki, bəzi illərdə 30&nbsp;°C və daha yüksək temperatur mümkündür.
## Şəhər ərazisi
Dudinka şəhərinin quruluşuna yeddi mikyorayon və otuz üç küçə daxildir.

Şəhər daxilində torpaq sahəsi 10 554.4 ha, o cümlədən:

* şəhər tikinti yerləri - 1022,3 ha;
* ictimai obyektlərin əraziləri - 27,3 hektar;
* kənd təsərrüfatına yararlı sahələr - 7,420,6 ha;
* nəqliyyat bölmələri və digərləri - 1844,4 hektar.
* şəhər hüdudları daxilindəki ov ərazilərinin ümumi sahəsi 163 079.5 ha-dır.
## Nəqliyyat
Dünyanın ən şimal dəmir yolu və A382 avtomobil yolu Dudinkanı Alıkel hava limanı (44&nbsp;km) və Norilsk (96&nbsp;km) ilə birləşdirir. Daimi şəhərdə üç şəhər (1,2 və 4) və iki şəhərətrafı (110 və 115) marşrut fəaliyyət göstərir.

Dudinka bütün Norilsk sənaye bölgəsi kimi, materik Rusiyası ilə yerüstü əlaqəsi (dəmir yolu və ya magistral) yoxdur.

### Şəhər nəqliyyatı
Şəhərdə avtobus marşrutlarında sərnişin daşıması Bələdiyyə müəssisəsi olan “Passajiravtotrans” tərəfindən həyata keçirilir. Şəhərdə 3 marşrut mövcuddur. Hərəkət iş günləri və şənbə günləri həyata keçirilir. Yol haqqı 24 rubl təşkil edir.

### Marşrutlar
Qəbiristanlığa kütləvi ziyarət günlərində və iyul - avqust aylarında şənbə günləri, 1 nömrəli avtobus yolu keçmiş balıq fabrikinin yerləşdiyi ərazidə yerləşən şəhər qəbiristanlığına qədər uzanır.

### Taksi
Şəhərdə bir neçə taksi xidməti var: Breeze, Diamond, Karat, Metro, Taymır Rabitə, Tur Servis. Səfər haqqı 100 rubl təşkil edir. Şiddətli şaxtalarda bütün taksi şirkətlərində qiymət 120 rubla qədər yüksəlir.

### Şəhərlərarası nəqliyyat
İki şəhərlərarası avtobus marşrutu vardır:

*№ 110 Dudinka - Alıkel - Dudinka;
*№ 115 Dudinka - Kayerkan - Norilsk - Dudinka.
Qışda, tez-tez yağan qar fırtınaları səbəbiylə yollarda qar sürüşməsinə səbəb olan marşrut şəhərlərarası nəqliyyat üçün bağlanır.

### Dəmir yolu
Dudinka dəmiryolu Rusiyanın əsas dəmir yolları ilə əlaqəsi olmayan müstəqil bir xətdir. 1990-cı illərin ortalarına qədər Dudinka-Alıkel marşrutu ilə sərnişin daşınması həyata keçirildi. Daha sonra rentabelli olmadığına görə səfərlər ləğv edildi, ancaq yol hələ də istifadə olunur; teplovozlar hazır məhsul və filizləri Norilsk sənaye zonasından ixrac edir.

### Liman
Dudinka aşağı Yeniseydə yerləşən bir dəniz limanıdır. Rusiyadakı ən şimal beynəlxalq dəniz limanı və Sibirin ən böyük limanıdır. Bütün il boyu dənizlə Arxangelsk və Murmansk, yay naviqasiya dövründə isə çayla Krasnoyarsk və Dikson ilə əlaqə qurulur. Dudinka Dəniz limanı dünyada hər il bahar mövsümündə buz sürüşməsi zamanı su altında qalan yeganə yerdir.

### Hava limanı
Qışda Yenisey boyunca Krasnoyarsk istiqamətində yay naviqasiya dövrü (oktyabrın sonu) bağlandıqda, rusiyanın digər əraziləri ilə yalnız Şimal dəniz marşrutu ilə və ya Alıkel hava limanı vasitəsilə əlaqə saxlamaq mümkündür. Hava limanı Dudinkadan təxminən 40&nbsp;km şərqdə yerləşir. Bir qayda olaraq, qışda sərnişin daşınması yalnız hava yolu ilə həyata keçirilir. Hava limanı yalnız daxili reyslərə xidmət göstərir.

## İstinadlar