Xuraman Hümmətova

**Xuraman Bəhmən qızı Hümmətova** — AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Filologiya elmlər doktoru.

## Həyatı
Xuraman Bəhmən qızı Hümmətova Neftçala rayonunda Həsənabad kəndində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirmişdir. 1983-cü ildən Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda işləyir. 1998-ci ildə AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda "Yunus Əmrənin lirikası" namizədlik işini, 2018-ci ildə "Klassik Azərbaycan şeirində təsəvvüf (XII- XVI əsrlər)" mövzusunda doktorluq işini müdafiə etmişdir. Hal-hazırda AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Türk xalqları ədəbiyyatı şöbəsində baş elmi işçi vəzifəsində çalışır. Xuraman Hümmətova  2024-cü ildə Özbəkistan Respublikası “Turan” Elmlər Akademiyasının akademiki seçilib. 

## Elmi fəaliyyəti
* Mir Həmzə Seyid Nigari yaradıcılığında Qarabağın vəsfi
*Şeyx Qalibin "Hüsn və Eşq" əsərində eşqin təsəvvüfi seyri.
*Tarixin taddaşında yaşayan sənətkar" 175 Abay Kunanbayev.
*Nizami Ganjevi’s masnavi (poem)"yeddi gözel" "seven beautıes" in tasavvuf context`
*Nəsimi şeirində milli koloritin poetik inikasi
*Nəsimi şeirində sözün informativ yükü
*"Kırkkız efsanesi" ve "kırklar meclisi" nin oluşturulmasında halk inançlarının qarşılıklı ilişkisi.
*Yunus Əmrənin " Risalətün-nüshiyyə" məsnəvisi ilk türkdilli məsnəvi kimi İran .
*Qabdulla Tukay. Samanbazarı, yaxud Yeni Kəsikbaş
*Mövləvi təriqətinin əsas atribut modeli: səma ayini
*Qabdulla Tukay yaradıcılığı tatar ədəbiyyatının yüksək zirvəsi kimi
*Tasawwuf in teh context of folk poetryn
*Hacı Bayram Veli Şiirlerində Özünüderkin Struktur Troyektori sı
*Ecoteric meanings in poemas of Khagani Shirvani
*Məhdimqulu Fəraqi şeirində təlvin: psixoloji və arifanə hal dəyişmələri.
*Xaqani Şirvani qəzəllərində ezoterzm
*Hakim Süleyman Atanın ədəbi-fəlsəfi irsi.
*Esoteric in "Kitabi-Dede Korkud" epos Published in Best:
*Esoteric in "Kitabi-Dede Korkud" epos
*ABOUT BENEFITING FROM FOLK IN VERSES OF NASIMI'S POETRY.
*" Sufi saflığının köləsiyəm mən".
*Hürufilik və rəqəmlər.
*About benefiting from folk in verses of Nasimi s poetry
*Hürufilik və müqəddəs hərflər
*Yunus Əmrənin mənbələrdəki nisbəsi
*Confrontation of "candle and moth" in thr ethopsychological mrmory of gazelles of Nijati
*Orta əsr şeirində irfani ideya ilə bədii obrazın ilahi-ectetik vəhdəti
*Nizami Gəncəvinin "Eşqdir mehrabı uca göylərin" ifadəsi irfan düşüncəsinin qaynağıdır.
*Həbibi şeirinin başlıca ideyaları və tarixi gerçəkliyin əksi
*Dini rəvayətlərin orta əsr poeziyasında kəsb etdiyi irfani anlamlar
*Şeyix Qalib yaradıçılığında gülün semantik məna çalarları
*Nizami Gəncəvinin "Yeddi gözəl" poemasında kamilləşmə
*Концепция божественной любви в поэма "Лейли и Меджнун" Низами Ганджеви
*Sufi inanclarının xalq təfəkküründə yeri
*Şah İsmayıl Xətai: siyasi-poetik özünüdərkin qızılbaşlıq modeli
*Marağalı Əhvədi yaradıcılığı klassik təsəvvüfi ənənələrin davamı və inkişaf harmoniyasında.
*Ədəbi düşüncə sistemində təsəvvüf.
*Azərbaycan ədəbi düşüncəsi və təriqət problemi
*Nizami Gəncəvinin "Sirlər xəzinəsi" poeması təsəvvüf xəzinəsinin açarı kimi.
*Yunus Əmrənin "Risalətün nüshiyyə" məsnəvisində bədii təsvirlər
*Qazi Bürhanəddin: təsəvvüfi ideyanın ifadəsində-milli çalarlar
*Nizami Gəncəvinin "Sirlər xəzinəsi" poemasında təsəvvüf
*Ритуал " Сема как основная модель суфийского тариката мевлеви
*Təsəvvüf və ümumtürk ədəbi düşüncəsi
*Nizami Gəncəvi yaradıcılığında təsəvvüf probleminin nəzəri konteksti
*Qədim və erkən orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı və təsəvvüf
*Təsəvvüf və orta əsrlər türk ədəbiyyatı (Anadolu sahəsi)
*Nicati seirinin etnopsixoloji yaddaşında səm-pərvanə qarşılaşdırması
*Təsəvvüf poeziyası və metoforik — terminoloji sabitlik
*Əhməd Yəsəvi hikmətlərində qəriblik
*Nicatinin qəsidələri
*Ədəbiyyat və riyaziyyat dərslərinin inteqrasiyası
*Seyid Əzim Şirvani yaradıcılığının orta məktəblərdə öyrənilməsi
*"Abdal" sözünün etimoloji anlamı və təsəvvüf şeirində yeri
*Türk sufi şeirinin ilk nümayəndəsi Əhməd Yəsəvi və onun təsəvvüf məzmunlu
*Mövlana həqiqəti dərketmə yolu kimi
*"Təlmihdən istifadə Qazi Bürhanəddin poeziyasının ideya qaynağı kimi"
*Mövlana və Yunus Əmrə
*Yunus Əmrə və Molla Qasım bağlılığı.
*Sufi poeziyasında "Su dolabının" irfani mənası
*Orta əsrlər şeirində səs alliterasiyası
*Dəyirman obrazının təsəvvüf semantikası
*Yunus Əmrənini didaktik risaləsi
*Yunus Əmrə sözünün ilahi gücü.
*Yunus Əmrənini çağı və çağdaşları.
*Türk xalq sufizminin nümayəndələrndən Pir Sultan Abdal.
*Yunus Əmrə şeirində təlvin: zamansızlıq və məkanlara yayılma.
*Merac və Quran rəvayətləri Yunus Əmrə şeirində.
*Mİrzə Mehdi Şükuhi monoqrafiyasına rəy
*Yunus Əmrə poeziyasında irfani bilik
*Yunus Əmrə şeirlərinin dil-üslub özəllikləri
*Yunus Əmrə poeziyasında dini motivlər
*Portret oçerklər. Cənubdan səslər rubrikası
*Mirzə Mehdi Şükuhi

### Konfranslarda iştirak
* *"Poeziyanın vətəndaşlıq mövqeyi"*.Gənc ədəbiyyatşünasların respublika konfransı,AMEA Nizami Gəncəvi adına ədəbiyyat institutu,08.10.1992–09.10.1992
* *"Yunus Əmrənini "Olur" rədifli şeirində psixoloji hal dəyişməsi",* I Uluslararası Yunus Əmrə sempozyumu,Aksaray Universiteti,08.10.2008–10.10.2008, səh.109–114
* *"Etnipsixoloji yaddaşda torpaq və dəvriş kultu",* Ortaq Türk keçmişindən Ortaq Türk gələcəyinə V uluslararası AMEA Folklor İnstitutu, 23.06.2007–25.06.2007, səh.680–684
* "Yunus Əmrə divanının bəzi məziyyətləri", Xaqani Şirvaninin 880 illiyinə həsr edilmiş Orta əsr əlyazmaları və Azərbaycan mədəniyyəti tarixi problemləri,AMEA Əlyazmalar İnstitutu, 14.06.2006–15.06.2006, səh.196–202
* "Yunus Əmrə şeirlərində ilahi eşqin tərənnümü",Gənc ədəbiyyatşünasların konfransı, AMEA Nizami Gəncəvi adına ədəbiyyat İnstitutu,05.07.1994–17.10.1994, səh 57–58
* "Yunus Əmrə şeirlərində qədim türk inamları", Gənc ədəbiyyatşünasların respublika konfransı, AMEA Nizami Gəncəvi adına ədəbiyyat İnstitutu,12.05.1994–13.05.199, səh.65–67
* "Yunus Əmrə ilahilərində ölüm sevgisi", Yunus Əmrədən Məhəmməd Füzuliyə insan sevgisi, 10.06.2010–10.06.2010, səh. 173–179
* "Yunus Əmrə ilahilərinin metaforik dili", X Uluslararası Yunus Emre sempozyumu,Yunus Emre Araşdırma Merkezi,08.05.2010–10.05.2010,
* "Təsəvvüfün islamı qaynağı və ilkin sufilər", Bakı İslam Mədəniyyətinin Paytaxtıdır, Azərbaycan Dövlət Tapix Muzeyi,09.11.2009–10.11.2009
* Nicati şeirinin etnopsixoloji yaddaşında "şəm-pərvanə" qarşılaşdırması,I Uslararası Türk dili və Ədəbiyyatı simpoziumu, Kocaeli Universiteti,15.04.2009–17.04.2009,
* "Əhməd Yəsəvi və Yunus Əmrə yaradıcılığında bəzi məqamların təhlili",Xoca Əhməd Yəsəvi sempozyumu, Azərbaycan, 21.11.2008–23.11.2008.
* "Mövləvilikdə səma ayini metodoloji model kimi", Yaxın və orta şərq: dünəni, bu günü, sabahı, Azərbaycan, 24.10.2011–25.04.2011
* "Kazdağları və Babadağı əfsanəsindəki" dağ kultunun semantik funksiyaları",Uluslararası Kazdağları simpoziumu, Edremit Unverstesi, 05.05.2011–07.05.2011
* "Kaz dağları və Baba dağı əfsanəsindəki" dağ kultunun semantik funksiyaları,Kaz dağları və Ertemid sempoziyumu,Edremit Unverstesi,05.05.2011–07.05.2011, səh.45–48
* Qabdulla Tukayın "Saman bazarı, yaxud Yeni Kəsikbaş" poeması Azərbaycan dilində.,Qabdulla Tukayın anadan olmasının 125 iliyinə həsr olunmuz beynəlxalq konfrans, Rusiya, 25.04.2011–28.04.2011
* Namik Kamalın "Vətən" şərqisinə yazılmış bir nəzirə haqqında, Uluslararası Namik Kamal simpoziumu, Tekirdağ Universiteti,23.12.2010–25.12.2010
*Nizami Gəncəvinin "Leyli və Məcnun" poemasında ilahi eşq konsepsiyası."Şərqşünaslığın aktual problemləri"Bakı Dövlət Universiteti.14.11.2012–15.11.2012
*Yunus Əmrə Əbu-Həsən Hərəkani ideyalarının davamçısıdır.I. Uluslararası Hərəkani Simpozyumu.Türkiyə.11.10.2012–13.10.2012,
*Этимологические параллели торонимов, используемых на территории Азербайджана.150-летию со дня рождения Владимира Ивановича Вернадского,Российский государственный педагогический университет им. А.И. Герцена,20.09.2012–22.09.2012
*Seyid Nigarinin "Səni" rədifli qəzəlinə yazılmış bir nəzirə haqqında,Qarabağdan Amasiyaya Könül körpüsü. I Ulüslararası Həmzə Nigari sinfransı.,Türkiyə,31.05.2012–31.05.2012, səh.115–120
*Ретуал "Сема" как основная модель суфийского тариката Мевлеви, Homo Eurasicus" в прошлом и настоящем,Rusiya, 26.10.2011–27.10.2011
*M.Akif Ərsoy və M.Hadi yaradıcılığının bədii-fəlsəfi harmoniya birliyi,Türk dünyasını işıqlandıranlar,Qafqaz Universiteti,18.05.2013–19.05.2013, səh. 459–464
*40 qız əfsanəsi və 40-lar məclisinin oluşmasında halk inanclarının ilişki sintezi,II Uluslararası Kazdağları və Erdemit Sempozyumu,02.05.2013–04.05.2013, səh.365–369
*Роль дастанов в формировании литературного суфизма, LXVI Герценовские чтения Конференция посвящается 150-летию со дня рождения Владимира Ивановича Вернадского,Российский государственный педагогический университет им. А.И. Герцена,18.04.2013–20.04.2013,
*Bəxtiyar Vahabzadə yaradıcılığı fəlsəfi düşüncələr axarında, I Beynəlxalq Bəxtiyar Vahabzadə konfransə, Azərbaycan, 13.12.2012–15.12.2012, səh.46–49
*Sufi rəvayətlərinin xalq təfəkküründə yeri,"Folklor və tarix",AMEA Folklor İnstitutu,18.11.2012–20.11.2012,
*Yunus Əmrə və Seyid Yəhya Bakuvinin yaradıcılığından məqam anlayışı həqiqəti dərketmə modeli kimi,Seyid Yəhya Bakuvi konfransı,Azərbaycan, 24.11.2013–25.11.2013
*Folklor nümunələri yazılı ədəbiyyatın ideya qaynağı kimi, Türk xalqları ədəbiyyatı və mədəniyyəti Şərq və Qərb kontekstində, Rusiya, 17.10.2013–19.10.2013
*Ədəbi sufizmin formalaşmasında məhəbət dastanlarının rolu, VII Beynəlxalq Türk mədəniyyəti, incəsənəti və mədəni irsin inkişafı sempoziumu, Bakı. Qafqaz Universiteti, 26.06.2013–29.06.2013,
*Şah Qasim Ənvar: təsəvvüfi ideya ilə bədii obrazın ilahi-estetik harmoniyası.,Azərbaycan Şərqşünaslıq elminin inkişaf yolları. Akad.Vasim Məmmədəliyevin anadan olmasının 70 –illiyinə həsr edilmiş elmi konfrans, Bakı Dövlət Universiteti, 27.05.2013–28.05.2013, səh. 444–446
*Mir Bəkir Çobanzadə yaradıcılığında Qərb alimlərinin Türk mütəfəkkirləri haqqında elmi –nəzri fikirləri."Mir Bəkir Çobanzadənin dünyası",II Beynəlxalq Türkoloji konfransı "Mir Bəkir Çobanzadənin dünyası" Anadan olmasının 120 illiyi.22.05.2013–24.05.2013,
*Məhdimqulu Fəraqi şeirində ilahi yaradana yolçuluğun təsviri.,Истоки и эволюция литератур и музыки тюркских народов:23.09.2014–24.09.2014
*M.Füzuli: sözün ilahi estetik gücüş İlyas Əfəndiyenin anadan olmasının 100 illiyi,İlyas Əfəndiyenin anadan olmasının 100 illiyi münasibəti ilə, Bakı Dövlət Universiteti,01.05.2014–02.05.2014,
*Yunus Əmrənin "Risalətün nüshiyyə" məsnəvisində əxlaqi təlqin,"Yaşayan Yunus Əmrə", AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat institutu, 09.12.2013–01.12.2013
*Xaqani şeirində irfani məqamların izi ilə.Çağımızdan görünən orta əsrlər.AMEA Nizami Gəncəvi adına ədəbiyyat institutu, 15.12.2014–16.12.2014, səh.476–480
*Seyid Nigari yaradıcılığında Neyin kəsb etdiyi semantik mənalar, II Uluslararası Həmzə Nigari konfransı, Türkiyə,20.10.2014–22.10.2014
*Nizami Gencevinin "Yedi güzel" eserinde manevi kamilliyin makamları, Türk Tasavuf Kültürü vr Gelenekleri, Türkiyə,13.10.2014–15.10.2014
*Bəkir Çobanzadə şeirlərində tarixi gerçəkliyin poetik lövhələrdə əksi, Bəkir Çobanzadə sempozyumu,27.05.2015–29.05.2015, 134–142
*Yunus Əmrə nisbəsi orta çağ qaynaqları və çağdaş araşdırmalarda, Orta əsr əlyazmaları və Azərbaycan mədəniyyəti tarixi problrmləri, AMEA ƏLyazmalar İnstitutu, 22.05.2015–24.05.2015, səh. 116–120
*Yunus Əmrənini nisvəsi ortya çağ qaynaqları və çağdaş araşdırmalarda.Orta əsr əlyazmaları və Azərbaycan mədəniyyətinin tarixi problemləri, AMEA ƏLyazmalar İnstitutu,22.05.2015–24.05.2015, səh.116–119
*Tarixin qan yaddaşında erməni teroru və Xocalı soyqırımı.Soyqırım xalq yaddaşında, AMEA Folklor İnstitutu, 02.03.2015–02.03.2015
*Yunus Emre Oranı Ortaçağ'da ve modern çalışmalarda, Medeniyetmizin şafağında Yunus Emre,Türkiyə,13.05.2016–14.05.2016, səh.155–165
*Qərb alimlərinin elmi –nəzri fikirləri Birinci Türkoloji Qurultayın nümayəndəsi Bəkir Çobanzadə yaradıcılığında,Türksoylu xalqların musiqi mədəniyyətinin tədqiqi problemləri. XV Beynəlxalq elmi-praktiki konfransı,02.05.2016–02.05.2016, səh. 209–212
*Abdulla Tükay poeziyasından görünən həyat həqiqətləri, Türk xalqları ədəbiyyatı: mənşəyi, inkişaf mərhələləri və problemləri, AMEA Nizami Gəncəvi adına ədəbiyyat institutu,01.12.2015–02.12.2015, səh.436–441
*Azerbaycan firkalerinde güldüre-güldüre düşündüren arif Hoca Nesreddin,Uluslararası Nesreddin Hoca sempozyumu,05.06.2015–07.06.2015
*Xocalı soyqırımı və tarixin qan yaddaşında əksi, Faktlar, reallıqlar, uydurmalar sempozyumu, 02.04.2015–03.04.2015, səh. 36–42
*Tarixin qan yaddaşında erməni teroru və Xocalı soyqırımı, Soyqırım xalq yaddaşında, AMEA Folklor İnstitutu, 02.03.2015–02.03.2015
*Yunus Emre Oranı Ortaçağ'da ve modern çalışmalarda,Medeniyetmizin şafağında Yunus Emre ,Türkiyə, 13.05.2016–14.05.2016 ,155–165
*Qərb alimlərinin elmi –nəzri fikirləri Birinci Türkoloji Qurultayın nümayəndəsi Bəkir Çobanzadə yaradıcılığında,Türksoylu xalqların musiqi mədəniyyətinin tədqiqi problemləri. XV Beynəlxalq elmi-praktiki konfransın, 02.05.2016–02.05.2016, 209–212
*Габдулла Тукай и Молла Несреддин, Габдулла Тукай и Тюркский мир, Rusiya, 25.04.2016–26.04.2016,155–158
*Abdulla Tükay poeziyasından görünən həyat həqiqətləri, Türk xalqları ədəbiyyatı: mənşəyi, inkişaf mərhələləri və problemləri, 01.12.2015–02.12.2015,436–441
*Azerbaycan firkalerinde güldüre-güldüre düşündüren arif Hoca Nesreddin, Uluslararası Nesreddin Hoca sempozyumu, Türkiyə, 05.06.2015–07.06.2015
*Nizami Gəncəvi yaradıcılığı təsəvvüfi ideyalar axarında, Nizami və dünya mədəniyyəti, AMEA Nizami Gəncəvi adına ədəbiyyat muzeyi,24.11.2016–25.11.2016
*Bəkir Çobanzadənin poetik yaradıcılığı,Türkoloji elmi-mədəni hərəkatda ortaq dəyərlər və yeni çağrışlar, 14.11.2016–15.11.2016, 316–319
*Hacı Bayram Vəlinin şeirlərində Haqqa doğru seyri-sülukunun ilahi-estetik harmoniyası,I Uluslararası Hacı Bayram Vəli sempoziyumu , Kalem vakvi, 25.05.2016–26.05.2016,135–145
*Hacı Bayram Vəlinin şeirlərində seyri-süluk, Müasir ədəbiyyatşünaslığın aktual problemləri, AMEA Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq institutu, 16.10.2017–17.10.2017
*Mehebbet dastanlarının edebi sufizmin oluşmasında rolu. VIII Milletlerarası halk külürü kongresi, Kültür ve Turizm Bakanlığı, 28.04.2017–30.04.2017,381–387
*Qazax adət-ənənəsi Muxtar Auezovun yaradıcılığında, Müqayisəli ədəbiyyatşünaslığın aktual problemləri, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İNcəsənət Universiteti, 04.04.2017–04.04.2017
*Mir Həmzə Seyid Nigari yaradıcılığında Qarabağ həqiqətlərinin poetik əksi,III Beynəlxalq Həmzə Nigari, Türk Dünyası Mədəni İrsi, 17.03.2017–18.03.2017,155–161
*Milli ədəbi düşüncə kontekstində təsəvvüf, Elm tarixi və elmşünaslıq, Elm tarixi və elmşünaslıq fənlərarası tədqiqatlar,29.10.2018–30.10.2018
*Hacı Bayram Vəli şeirlərində seyri-süluk, Müasir Şərqin aktual problemləri, AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu, 16.10.2018–17.10.2018, 469–475
*Şah İsmayıl Xətai poeziyasında qızılbaşlıq görüşlərinin poetik əksi, "Xətainin qılıncı və qələmi", AMEA Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi,24.11.2017–24.11.2017
*Molla Pənah Vaqif şeirində bədii mətnin sturuktur formaları,"Molla Pənah Vaqif: sələflər və xələflər – Erkən yeni dövr əlyazmaları və Azərbaycan mədəniyyətinin tarixi problemləri", AMEA Əlyazmalar İnstitutu, 20.10.2017–20.10.2017
*Hacı Bayram camisi tarixin yaddaşında, Tarixi yerlər və abidələr I Beynəlxalq Quba sempozyumu.,Miras İctimai birliyi, 13.09.2019–14.09.2019
*Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" faciəsində təsəvvüfün məqam və mərhələ modeli,Hüseyn Cavid və dünya ədəbiyyatı,12.04.2019–12.04.2019,229–235
*Çingiz Aytmatovun "Qiyamət" romaninda fərdin taleyi, Türksoylu xalqların Musiqi Mədəniyyətinin tədqiqi problemləri,08.02.2019–08.02.2019 ,148–151
*Marağali Əhvədi şeiri: təsəvvüfün davamli inkişaf konteksti, Mədəniyyaətlərarası dioloqda bədii ədəbiyyatın rolu, 04.12.2018–05.12.2018
*Творчество Абая в контексте Восток- Запад, Международная научно-практическая конференция, посвященная 175-летию со дня рождения казахского поэта,просветителя, общественного деятеля Абая Кунанбаев, АКАДЕМИЯ НАУК РЕСПУБЛИКИ ТАТАРСТАН ИНСТИТУТ ЯЗЫКА, ЛИТЕРАТУРЫ И ИСКУССТВА им. Г. ИБРАГИМОВА, 13.12.2020–14.12.2010
*Осебенност жанра в месневи Юнус Эмре "Рисалятун нусхийе ", ЖАНРОВО-СТИЛЕВОЕ РАЗВИТИЕНАЦИОНАЛЬНЫХ ЛИТЕРАТУРВ XX–XXI вв.,03.12.2020–04.12.2020
*Nəsimi şeirində təsəvvüf insanın özünüdərk modeli kimi, Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı: Dil, Üslub ideya problemləri, 06.12.2019–07.12.2019, 84–87
*Sözün informativ anlami və Nəsimi şeiri, İmadəddin Nəsimi 650, Elm Tarixi İnstitutu, 30.11.2019–02.12.2019
*Nəsimi şeirində sözün informativ yükü, Azərbaycan əlyazmalari dünya kitabxanalarında, AMEA ƏLyazmalar İnstitutu, 12.10.2019–12.10.2019, 95–99

## Yunus Əmrə  yaradıcılığı və təsəvvüf ədəbiyyatının tədqiqi
  
Xuraman  Hümmətova  90-cı illərdən XIII əsr Türk  təsəvvüf şairi Yunus Əmrə yaradıcılığı ilə məşğul olur. Onun  "Yunus Əmrənin lirikası"  monoqrafiyasında şairin  poeziyasıdakı dini -fəlsəfi  dünyagörüşü, dil-üslub özəllikləri, sənətkarlıq xüsusiyyətləri, folklorla bağlılığı,  Yunus Əmrənin Azərbaycan  ədəbiyyatşünaslığında  öyrənilməsi kimi aktual məsələlər işıqlandırılmışdır. Xuraman Hümmətova bütün aspektərdən şairin poeziyasını araşdıraraq  təsəvvüf ideyalarını əks etdirən yüzlərlə  məqalələrlə  həm respublikamızda, həm də xarici ölkələrdə jurnal və konfranslarda   təmsil  olunub.  Xuraman Hümmətova Yunus Əmrə və təsəvvüflə bağlı 20-dən çox konfransda iştirak etmiş, Yunus Əmrə ilə bağlı 70-dən çox məqalənin müəllifidir. Yunus Əmrə tədqiqatçısı Xuraman Hümmətovanın  "Yunus Əmrənin lirikası" namizədlik işi Yunus Əmrə yaradıcılığının tədqiqinə  və "Klassik Azərbaycan şeirində təsəvvüf (xıı-xvı əsrlər)" adlı doktorluq işi isə təsəvvüf ədəbiyyatının araşdırmasına həsr olunmuşdur.  2021-ci ildə isə Xuraman Hümmətovanın  tərtib etdiyi  "Yunus Əmrə Salam olsun (Divan)" adlı kitabı da çap olunmuş və bu kitabı  Yunus Əmrənin Azərbaycanda tədqiqi ilə bağlı ən fundamental  əsər hesab etmək mümkündür. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra Xuraman Hümmətovanın təsəvvüf ədəbiyyatı və Yunus Əmrənin tədqiqi ilə bağlı gördüyü işlər bu sahədə atılan ilk addım hesab olunur və  Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında bu istiqamətdə yeni  mərhələ açır.

## Qalereya

Fayl: Xuraman Hümmətova konfransda.jpg| İsaki. Tatarıstan. 2019
Fayl:Hacı Bayram Vəli konfransı 2016.jpg | Hacı Bayram Vəli konfransı 2016
Fayl: Molla Nəsrəddin konfransı.jpg| Molla Nəsrəddin konfransı
Fayl:Yunesko Dünya Belleğı Proqramının 25 yıl il dönümü 2017.jpg|Yunesko Dünya Belleğı Proqramının 25 yıl il dönümü 2017
Fayl:Təsəvvüf kitabları.jpg|Təsəvvüf kitabları


## Monoqrafiya və kitablar
# Yunus Əmrə, Ruemi nəşriyyatı. 2006, səh. 190
#Ayrılarmı könül candan (Cənubi Azərbaycan əd əbiyyatı müntəxabatı) ( Tərtib ), BDU-nun nəşriyyatı, cild 1, 1998, ümumi həcm. 200səh
# Yunus Əmrə( məqalələr toplusu.), Elm və təhsil, cild1. 2012, ümumi həcm 234
# Yunus Əmrə. Risalətün-Nüshiyyə ( Tərtib. Tərcümə edən və ön sözün müəllifi: Hümmətova Xuraman), Elm və Təhsil, 2013, ümumi həcm 195 səh
#Azərbaycan şeirinin poetik qaynağında təsəvvüf (XII–XVI əsrlər). Elm və təhsil, 2015, ümumi həcm, 408 səh
#Nizami Gəncəvi və ezoterizm, Elm və təhsil, AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu, 2020, ümumi həcm. 138 səh.
#Yunus Əmrə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında, Elm və təhsil,2014, ümumi həcm, 583 səh.
#Q.Tukay.Samanbazarı, yaxud yeni Kəsikbaş. (Tərcümə edən və ön sözün müəllifi: Hümmətova Xuraman), Elm və təhsil, 2011, ümumi həcm 150 səh.
#Yunus Əmrə Salam olsun (Divan). (Tərtib edən: Hümmətova Xuraman), Elm və təhsil, 2021, ümumi həcm 571 səh.

## Həmçinin bax
* Əlizadə Əsgərli
* Əziz Dövlətabadi
* Yunus Əmrə

## Xarici keçidlər
*КОНЦЕПЦИЯ БОЖЕСТВЕННОЙ ЛЮБВИ В ПОЭМЕ "ЛЕЙЛИ И МЕДЖНУН" НИЗАМИ ГЯНДЖЕВИ
*international Symposium on Kaz Mountains (Mount Ida) and Edremit
*ABOUT BENEFITING FROM FOLK IN VERSES OF NASIMIS POETRY
*The poem of Nızami Ganjevi’s Masnavi, Seven Beautıes in Tasavvuf context 
*Revista Dilemas Contemporáneos: Educación, Política y Valores
*P
*ABOUT BENEFITING FROM FOLK IN VERSES OF NASIMI'S POETRY
*Esoteric meanings in poems of Khagani Shirvani
*In the context of the Tasaffuv folk poetry (according to the poetry of I. Nasimi 
*"'''DƏDƏ QORQUD" DASTANINDA TƏSƏVVÜF MƏQAMLARI'''
*The employees of the Institute of Folklore took part at the 2nd International Haji Bayram Veli Symposium
*En el contexto de la poesía popular de Tasaffuv (basado en la poesía de I. Nasimi
*ƏLYAZMALAR YANMIR
*Н АУКОВИЙ ВІСНИК МІЖНАРОДНОГО ГУМАНІТАРНОГО УНІВЕРСИТЕТ
*Sufi poeziyasının formalaşmasında dastanların rolu
*"МОВА І КУЛЬТУРА"
*Nizamişünaslıq elminə yeni töhfə
*"Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında təsəvvüf
***[http://www.anl.az/down/meqale/525/2018/oktyabr/613170.htm XII-XVI əsrlər Azərbaycan şeirinin poetik qaynağında təsəvvüf]**
*Nəsimi şeirində sözün informativ yükü
*Xuraman Bəhmən qızı Hümmətova
*Bəkir Çobanzadə: '''parlaq zəkalı alimin incə ruhlu şairliyi'''
*ГАБДУЛЛА ТУКАЙ И "МОЛЛА НАСРЕДДИН"
*AZƏrbaycan respublikasinin prezidenti yaninda biLİk fondu
*http://xuramanhummatova.blogspot.com/
*Науцная хроника тюркского мира
*Конференция Гаяз Исхаки тат
*ORTA ƏSR ƏLYAZMALARI VƏ AZƏRBAYCAN MƏDƏNİYYƏTİNİN TARİXİ PROBLEMLƏRİ
*Academic Journal of History And Idea
*NİZAMİ GƏNCƏVİNİN "YEDDİ GÖZƏL" POEMASINDA KAMILLƏŞMƏ MODELİNİN ŞƏRHİ
*8 . MİLLETLERARASI TÜRK HALK KÜLTÜRÜ KONGRESİ
*I BEYNƏLXALQ HƏMZƏ NİGARİ SİMPOZİUMU
***[http://www.kardeskalemler.com/mayis2012/nushiyye_mesnevisinde_bedii_tasvirler.htm Yunus Emre’nin Risaletü’n Nushiyye Mesnevisinde Bediî Tasvirler] **
*НАУКОВИЙ ВІСНИК МІЖНАРОДНОГО ГУМАНІТАРНОГО УНІВЕРСИТЕТУ
*Ədəbiyyat İnstitutu tərəfindən Yunus Əmrənin “Divan”ı çap edilib
*        Azərbaycanlı alim Özbəkistanın “Turan” Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib https://azertag.az/xeber/azerbaycanli_alim_ozbekistanin_turan_elmler_akademiyasinin_heqiqi_uzvu_sechilib-2974491

## İstinadlar