open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kluj (judets)

**Kluj judets** () — Transilvaniya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Sahə —  6674 km².
## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 692 316 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 103,73 nəf./km².

**Milli tərkibi:**
* Rumınlar – 80 %
* Macarlar – 17,5 %
* Qaraçılar – 2,5 %

**Əhali sayının dinamikası:**

 
## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 6 şəhər və 69 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Kluj-Napoka (Cluj-Napoca)
* Turda (Turda)
* Dej (Dej)
* Kımpiya-Turziy (Câmpia Turzii)
* Gerla (Gherla)

### Şəhərlər
* Huedin (Huedin)
* Gerla (Gherla)

## İstinadlar
Kovasna (judets)

**Kovasna judetsi** ( , ) — Transilvaniya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 223 364 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı —  103,73 nəf./km².

2002-ci ildə etnik tərkibi:
* macarlar — 73,8 % (164 158 nəf.)
* rumınlar — 23,3 % (51 790 nəf.)
* qaraçılar — 2,7 % (5973 nəf.)

2011-ci ildə etnik tərkibi:
* macarlar — 73,74 % (150 468 nəf.)
* rumınlar — 22,02 % (45 021 nəf.)
* qaraçılar — 4,05 % (8267 nəf.)
* başqaları — 0,19 %

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 3 şəhər və 40 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Sfıntu-Qeorqe (), Şepşisentdyord ()
* Tırqu-Sekuesk (), Kezdivaşarxey ()

### Şəhərlər
* Baraolt (; )
* Kovasna (şəhər) (; )
* Intorsura-Buzeuluy (; )

## İstinadlar
Bell AH-1 SuperCobra

**Kobra helikopterləri** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının istehsalı olan bir hücum helikopteridir. Çox saylı istehsalı və ixracı ilə diqqət cəlb etmişdir. Hələ də, Kobra helikopterlərinin inkişaf etdirilmiş versiyası olan Super Kobralar bəzi ölkələrin silahlı qüvvələri tərəfindən istifadə olunur. Kobra helikopterlərinin ən inkişaf etdirilmiş modeli Super Kobra helikopter (Bell AH-1W) modelinin ABŞ dəniz piyadaları korpusu üçün daha da təkmilləşdirilmiş olan versiyasının üzərində işlərin davam etdirilməsi haqqında müəyyən məlumatlar mövcuddur. Bu modelə də AH-1Z Viper Cobra adı verilmişdir.

## Xüsusiyyətləri

* Super Kobraların yüksüz ağırlıqları 4670 kiloqram olub yüklü ağırlıqları təxminən 6690 kiloqramdır.
* 16 metr 26 sm-lik bir uzunluğa malikdirlər.
* Qanadlarının açıq formada eni təxmini olaraq 13,40 metrdir.
* Hündürlüyü 5,5 metr civarındadır.
* Bütün təkmilləşdirilmiş hücum helikopterlərində olduğu kimi bir pilot və bir pilot köməkçisi (silah işlərinə baxır) olmaqla ekipajı iki nəfərdən ibarətdir.
* Cüt motorlu bir hücum helikopterləri olub motorlarının hər birinin gücü 1690 at gücünə bərabərdir. Motorların istehsalçısı General Elektrik şirkətidir.
* Təxmini olaraq saatda 281 kilometrlik bir sürət yığa bilir.
* Heç yanacaq götürmədən 590 kilometrlik bir məsafəni qət edə bilir. 

## Silahları

# Çox güclü və inkişaf etmiş silahlara malik olan Super Kobralarda pulemyot kimi 20 mm-lik M197 pulemyotundan istifadə edilir. 
# Həmçinin üzərlərində başlıqlı döyüş raketləri də mövcuddur. Bu döyüş raketləri TOW və AIM-9 tipli başlıqlı döyüş raketləridir. 
# Üçüncü silahı isə raketləridir.  Üzərində 12 ədət raket vardır.

## İstifadəçilər

*  Türkiyə Silahlı Qüvvələri - 8 ədəd
*  - 60-65 ədəd arasında adet civarında
*  ABŞ Silahlı Qüvvələri - 270-280 ədəd civarında.

## Həmçinin bax

* Bell AH-1Z Viper
Fernando Riksen

**Fernando Riksen** (; ) — niderlandlı futbolçu.

## Karyerası

### Klub karyerası
Kerkrade şəhərindən "Rod" klubunun futbol akademiyasının şagirdi olmu.dur. 1993-cü ildə klubun "Fortune" klubunun əsas hissəsində Sittard-dan ilk diviziondan yuxarıya qədər çıxıb. Karyerasında növbəti klub Alkmarski AZ idi.

2000-ci ildə Scottish "Rangers" a 3.6 milyon funt sterlinqə keçdi. 2004/05 mövsümündə klubun ən yaxşı oyunçusu oldu, bəzi matçlarda kapitanın armbandı ilə sahəyə girdi. Həm də Riksen, John Hartson ilə "SchPFA oyunçularına görə ilin oyunçusu" unvanını paylaşdı.

2006-cı ilin yayında Hollandiyalı məşqçi Dik Advocaat onu Zenit-Sankt-Peterburqa dəvət etdi. Başlanğıcda Riksen icarəyə götürüldü və 2006-cı ilin noyabr ayında onun köçürülməsi satın alındı. 2009-cu ilin yaz mövsümündə klub oyunçu ilə pis rəftar üçün müqaviləni ləğv etdi.

Bundan sonra Riksen 1993-cü ildə peşəkar karyerasını Hollandiya Birinci Şöbəsindən Fortuna'ya açan klubuna qayıdıb [4]. 2013-cü ildə Riksen peşəkarlıq karyerasını sona çatdırdı və qardaşının məşqçisi olan Nuth kəndi Kiçik komandada həvəskar səviyyədə oynamağa davam etdi.

## İstinadlar
HALE

**HALE**, "**High Altitude Long Endurance**" sözlərinin qısaldılmış versiyası olub yüksək hündürlükdə uzun müddət ərzində uçuş qabiliyyətinə sahib olan PUA-ları çeşidləmək üçün istifadə edilir. HALE tipli PUA-lar müxtəlif formalarda ola bilər. Şar kimi hava axınına buraxıla biləcək şəkildəki kimi, RQ-4 Global Hawk kimi itələmə təmin edən mühərrikləri də ola bilər.
RQ-4 Global Hawk

**Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk** Amerika istehsalı olan yüksək hündürlükdə uçan (HALE) PUA. Silahsız olub kəşfiyyat/müşahidə məqsədli sensorlar ilə təchiz edilmişdir. Global Hawk (Qlobal Şahin) adı ismi qabiliyyətini ortaya qoymaq məqsədi ilə verilmişdir. Bir qitədən havaya qalxıb, peyklər vasitəsilə digər bir qitədən idarə edilərək bir başqa qitənin üzərində kəşfiyyat apardıqdan sonra əldə edilmiş olan məlumatları yenə də başqa bir qitəyə göndərə bilir. Bu casus təyyarəsi, yüksək hündürlükdə sürətli kəşfiyyat və nəzarət həyata keçirməyi bacarır. Qalxdığı ərazidən  3000 dəniz mili uzaqda yerləşən ərazilərdə vəzifəsini həyata keçirməyi bacarır, ayrıca olaraq hədəf sahəsinin üstündə  24 saat boyunca və 60.000 feet hündürlükdən daha yüksək ərazilərdə qalmağı bacarır. Hal-hazırda bu PUA-lardan 42 ədəd istehsal edilmişdir.

## Tekniki xüsusiyyətləri
* Ekipaj: 0
* Uzunluq: 44&nbsp;ft 5 in (13.54 m)
* Qanad sahəsi: 116&nbsp;ft 2 in (35.41 m)
* Hündürlük: 15&nbsp;ft 2 in (4.62 m)
* Boş çəkisi: 8,490&nbsp;lb (3,851&nbsp;kg)
* Dolu çəkisi: 22,900&nbsp;lb (10,387&nbsp;kg)
* Motor 1 ədəd Allison Rolls-Royce AE3007H turbofan mühərrik, 7,050&nbsp;lbf (31.4&nbsp;kN) itələmə qüvvəsi

Performans

* Maksimum sürət: 497.1&nbsp;mph (800.0&nbsp;km/h; 432.0 kn)
* Kreyser sürəti: 404&nbsp;mph (351 kn; 650&nbsp;km/h)
* Mənzil: 15,525&nbsp;mi (13,491 nmi; 24,985&nbsp;km)
* Xidmət müddəti: 36 saat
* Kreyser hündürlüyü: 65,000&nbsp;ft (19,812 m)
Zestafoni

**Zestafoni** () — Gürcüstanda şəhər. Şəhərdə yaşayan 20.814 nəfər əhalinin (2014-cü il) böyük əksəriyyəti gürcülərdən ibarətdir.

## Tarixi

## Coğrafiya

## Əhali

## İqtisadiyyat

## Mədəniyyət

## Təhsil

## İdman
Şəhərin futbol tarixi 1918-ci ilə gedib çıxır. Həmin vaxt Zestafoni şəhərinin yığma komandasının əsası qoyulub. Bundan sonra şəhərin müxtəlif adda komandaları Gürcüstan çempionatında yarışıb. 2004-cü ildə isə şəhərdə “Zestafoni” adında yeni komanda formalaşdırılıb.

## İstinadlar
Tsxaltubo

**Tsxaltubo** və ya **Sxaltubo** () — Gürcüstanın qərbində şəhər. Şəhərdə yaşayan 11.281 nəfər əhalinin (2014-cü il) böyük əksəriyyəti gürcülərdən ibarətdir.

## İstinadlar
Sumqayıt Texnologiyalar Parkı

**Sumqayıt Texnologiyalar Parkı (STP)** — 2009-cu ildə Sumqayıt şəhərinin şimalında, Hacı Zeynalabdin qəsəbəsində 152 ha ərazidə salınmış texnologiya parkı. Cənubi Qafqazda və Azərbaycanda yaradılmış ilk texnologiya parkıdır.

STP-nin istehsal və tikinti-quraşdırma sahələrində hazırda 2000-dən çox insan məşğuldur və bütün planlaşdırılmış yerlərin işə salınması halında 10 min nəfərin işləməsi mümkündür.

## Tarixi
STP-nin açılış mərasimi 22 dekabr 2009-cu il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə baş tutmuşdur. Azərbaycanda bazar şəraitində fəaliyyət göstərən ilk texnologiya parkıdır.

2021-ci ilin yanvar ayında Ruslan Ağabəyli icraçı direktor vəzifəsinə təyin olunub.

2020-ci ildə Sumqayıt Texnologiyalar Parkı idarəetmə və sənaye sektorunda olan dəyişikliklərə və müştəri ehtiyaclarına çevik adaptasiya olunmaq məqsədilə Biznes və idarəetmə forması yenidən təşkil edilmişdir. Şirkət istehsalçı qurumdan baş ofis və idarəedici qurum formatına  keçib. Tərkibində  fəaliyyət göstərən zavod və istehsal sahələri yeni yaradılan şirkətlərdə birləşdirilib.

STP-nin  törəmə şirkətləri bunlardır: 

* **STP Global Cable**
* **STP Alüminium**
* **STP Metal Structures**
* **STP Polymer**

* **SOCAR-STP**
* **STP AH**
* **Assan STP Panel**

STP-nin Biznes vahidləri və Müştərək şirkətlərində istehsal olunan məhsullara elektrik avadanlıqları, kabellər, maşınqayırma, polimer məhsulları, polad istehsalı, sandviç panelləri, ventilyasiya sistemləri, polivinilxlorid pəncərələri, qaynar sinkləmə, texniki kasalar, günəş paneli və toz örtükləri daxildir.

## Qalereya


Fayl:Sumgayit Technologies Park - Mechanical engineering plant 04.jpg|Qaynaq-quraşdırma işləri
Fayl:Sumgayit Technologies Park - Mechanical engineering plant 01.jpg|Qaynaq işləri
Fayl:Sumgayit Technologies Park - Mechanical engineering plant 02.jpg|Qaynaq-quraşdırma işləri
Fayl:Sumgayit Technologies Park - Mechanical engineering plant 03.jpg|Qaynaq-quraşdırma zavodu
Fayl:Sumgayit Technologies Park - painting process 01.jpg|Boyama prosesi
Fayl:Sumgayit Technologies Park - painting process 02.jpg|Boyama prosesi
Fayl:Sumgayit Technologies Park - precision mechanics 01.jpg|Dəqiq mexanika avadanlıqları
Fayl:Sumgayit Technologies Park - hot-dip galvanization 01.jpg|Qaynar sinkləmə məhsulları
Fayl:Sumgayit Technologies Park - hot-dip galvanization 02.jpg|Qaynar sinkləmə məhsulları
Fayl:Sumgayit Technologies Park - hot-dip galvanization 03.jpg|Qaynar sinkləmə məhsulları


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Habibas adaları

**Habibas adaları** (, ) Əlcəzair sahilindən 12 km aralıda yerləşir. Arxipelaqa daxil olan əsas adanın uzunluğu 1,3 km-dir. Adanın ümumi sahəsi 40 ha-dır. Maksimal hündürlüyü 105 metrdir. Adalar vulkanik mənşəllidir.

Habibas adaları Bu-Zecar əyalətinin Ayn-Temuşet vilayətinə daxildir.

Adalarda yaşayış məntəqəsi olmasa belə, burada priçal, mayak (1879-cu ildə inşa edilmiş) və bir neçə bina vardır. Adalar İl-Habibas dəniz təbiət parkına daxildir.

2006-cı ilin sonlarından adaların ekosistemin bərpası üçün Əlcəzair və Fransanın maliyyə ayırmışdır.

## İstinadlar
General Atomics MQ-9 Reaper

**MQ-9 Reaper** (ilk adı **RQ-9 Predator B**) "General Atomics Aeronautical Systems" tərəfindən ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri (USAF), ABŞ Hərbi Donanması və Kral Hərbi Hava Qüvvələri üçün yaradılmış PUA. MQ-9 ilk zərbəçi PUA-dır. MQ-9 Reaper PUA-nın turbopərvanə motoru saatda 250 knot sürət yığmasını və 40.000 feet hündürlüyə çıxmasını təmin edir. MQ-9 Reaper UAV-nin uçuş müddəti isə 20 saat təşkil edir. MQ-9 Reaper UAV 1.5 ton ağırlığında olan sursat daşımaq qabiliyyətinə malikdir. (Hellfire döyüş raketi və GBU-12 Lazer Başlıqlı Bombalar). General Atomics MQ-1 Predator PUA-larının baza modeli əsasında yaradılmış olan General Atomics MQ-9 Reaper PUA-larından hal-hazırda 104 ədəd istehsal edilmişdir.

## İstifadəçilər
* 
* 
* 
* 
* 

## Ümumi xüsusiyyətləri

*Məlumat mənbəyi:* Globalsecurity.org
* **Ekipaj**: yox (təyyarə içində), 2 (idarə mərkəzində)
* **Uzunluq**: 11 m (36 ft 1 İnç)
* **Hündürlük**: 3.81 m (12 ft 6 in)
* **Qanad eni**: 20 m (65 ft 7 in)
* **Boş ağırlığı**: 2,223 kq (4,901 fund)
* **[[Maksimum uçuş çəkisi|Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti]]**: 4,760 kg (10,494 lb)
* **Yanacaq həcmi**: 1,800 kg (4,000 lb)
* **[[Motor]]**: 1 ədəd Honeywell TPE331–10 Turbopərvanə, 900 hp (671 Watt (kW)) Digital Elektron Motor Nəzarəti ilə bərabər,

### Performans

* **Maksimum sürət:** 482 km/saat (300 mil/saat; 260 knot)
* **Kreyser sürəti:**313 km/h (194 mph; 169 kn)
* **Mənzil:** 1,852 km; 1,151 Mil (mi) (1,000 Dəniz mili (nmi))
* **Havada qalma müddəti:** 14 saat (tam yüklü vəziyətdə)
* **Servis Tavanı:** 15,240 m (50,000 Fit (ft))
* **Əməliyyat hündürlüyü:**7,500 m (25,000 ft)

## İstinadlar
General Atomics MQ-1 Predator

**General Atomics MQ-1 Predator** əvvəllər ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri və CIA tərəfindən istifadə edilmiş PUA. 1990-cı illərdə sadəcə olaraq müşahidə və önkəşfiyyat məqsədləri üçün istifadə edilməsi nəzərdə tutulan MQ-1 Predator daha sonra yeni kameralar və döyüş raketləri ilə modifikasiya edilmişdir. 1995-ci ildən bu dövrə qədər Əfqanıstan, Pakistan, Bosniya, Serbiya, İraq və Yəməndə mübarizə aparmışdır. Vahidinin qiyməti 4.5 milyon olan bu PUA-lardan təxmini olaraq 360 ədəd istehsal edilmişdir.

## Tekniki xüsusiyyətləri

**Ümumi xüsusiyyətləri**
* Ekipaj: yox
* Uzunluq: 27 ft (8,22 m)
* Qanad eni: 48.7 ft (14.8 m) (Block 10/15 MQ-1B olan 55,25 ft (16,84 m))
* Hündürlük: 6.9 ft (2.1 m)
* Qanad sahəsi: 123,3 m² (11,5 m²)
* Boş çəkisi : 1.130 £ (512 kg)
* Yüklü çəkisi: 2.250 £ (1.020 kg)
* Maksimum qalxma ağırlığı: 2.250 £ (1.020 kg)
* Motor: 1 ədəd Rotax 914 °F turbo Dörd silindrli motor, 115 hp (86 kW)
* Performans
* Maksimum sürət: 135 mph (117 dəniz mili, 217 km/h)
* Kreyser sürəti: 81–103 mil (70–90 knot, 130–165 km/h)
* Stall sürəti: 62 mil (54 knot (təyyarənin ağırlığına bağlı olaraq), 100 km/saat)
* Aralığı: > 2.000 nm (3.704 km, 2.302 mil (3.705 km))
* Havada qalma müddəti: 24 saat
* Xidmət tavanı: 25.000 feet [55] (7620 m)
**Silahlanma**
* 2 Hardpoints
* 2 ədəd AGM-114 Hellfire (MQ-1B)
* AIM-92 Stinger (naməlum nömrə) (MQ-1B)
* 6 ədəd Griffin hava-yer tipli raket
**Elektron sistemlər**
* ASIP-1C
* AN/AAS-52 Multi-Sistem Spektral Hədəfləmə

## İstinadlar
Explorer-1

Explorer-1 () – süni peyk. Verner fon Braun-nun komandası tərəfindən 1 fevral 1958-ci ildə saat 3:48-də (UTC) kosmosa göndərilmişdir. Explorer-1 28 fevral 1958-ci ildə yayımı dayandırdı, 1970-ci ilin mart ayına qədər orbitdə oldu.
Hale

[thumb|150px|Ən tezi II əsrdə düzəldilmiş [Yunan|Greko-Buddist bir heykəl.]]
thumb|200px|Son Axşam Yeməyi, (Simon Ushakov tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri (1685))
**Halo**, göy cisimlərinin ətrafında görünən işıq halqası. Xristianlıq başda olmaqla bəzi dini rəsmlərdə müqəddəs olaraq qəbul edilən şəxslərin başlarının ətrafına nurlu olduqlarını göstərmək üçün çəkilirdi.
Xoni

**Xoni** () - Gürcüstanın qərbində, İmereti bölgəsində şəhər. Şəhərdə yaşayan 8987 nəfər əhalinin (2014-cü il) böyük əksəriyyəti gürcülərdən ibarətdir. Dəniz səviyyəsindən 114 metr hündürlükdə yerləşir.

## İstinadlar
Antonov (şirkət)

**Antonov**, və ya **Antonov ASTC** (Ukr: *Авіаційний науково-технічний комплекс імені Антонова, АНТК ім. Антонова*), köhnə adı ilə **Antonov Dizayn Bürosu**, Ukraynada yerləşən (1952-ci ildən bəri) təyyarə istehsalı və xidməti firmasıdır. Xüsusilə çox geniş gövdəli təyyarə modelləri istehsal etməkdə olan firma bir dövlətə məxsus müəssisədir. Antonov (model prefiksi An-) firması təxmini olaraq 22000 təyyarə modeli istehsal etmişdir və bunlardan minlərcəsi Şərq bloku ölkələrində və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə istifadə edilməkdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dövlətə məxsus müəssisə

**Dövlətə məxsus müəssisə (DMM)** — anlayışı dövlətdən dövlətə dəyişir, bununla belə ümumi olaraq xalqa məxsus olan mənbələrdən istifadə etmək yolu ilə, iqtisadi məkanda fəaliyyət göstərən *Dövlət idarələri*ni ifadə edir. Beynəlxalq ədəbiyyatda *dövlət şirkəti* olaraq keçən bu anlayış, sahibi olan hökumət adına ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi şəxsi bildirir. Şirkətlərin hüquqi vəziyyəti hökumətin bir hissəsi olma və ya dövlətin önəmli bir səhmdarı olduğu səhmdar cəmiyyətlər arasında dəyişir. Dövlətə məxsus şirkətlər, əsasəndə dəmir yolları və telekommunikasiya, strateji mal və xidmətlər (poçt, silahlar), təbii ehtiyatlar və enerji, siyasi cəhətdən həssas olan iş, mətbuat, alkoqol və tütün məhsulları, tibb ilə bağlı olan məhsullar kimi təbii inhisar və infrastruktur sahələrində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* . Alternate location:
* .

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* Jewellord Nem Singh; Geoffrey C. Chen (2018), "State-owned enterprises and the political economy of state–state relations in the developing world", *Third World Quarterly*, 39:6, 1077–1097, DOI: 10.1080/01436597.2017.1333888
* The Public Firm with Managerial Incentives by Elmer G. Wiens.
* Постановление ЦИК СССР и СНК СССР «Об охране имущества государственных предприятий, колхозов и кооперации и укреплении общественной (социалистической) собственности», от 7 августа 1932 года.
* Решение Президиума Государственного Совета Республики Крым № 1780-6/14 «О Государственном предприятии "Крымская железная дорога"», от 21 марта 2014 года.
* Федеральный закон Российской Федерации № 161-ФЗ «О государственных и муниципальных унитарных предприятиях», от 14 ноября 2002 года.
* 
* 
* 
*
Bacuni adaları

**Bacun adaları** (, *Baajun Islands*) və ya **Bacuni adalrı** (, ) — Hind okeanı sahilləri boyunca, Somalinin cənubunda uzanan adalar.

Adalar sayları elə də çox olmayan Bacuni xalqının köklü yaşayış yeri sayılır.

## Tərkibinə daxil olan adalar
# Kisimayo (Chisimaio)
# Kandaivu (Kandhaivu)
# Fuma (Fuma)
# Koyama (Coiama)
# Nqumi (Ngumi)
# Tenina (Thenina)
# Tovay (Chovaye)
# Teqadi (Tegadi)
# Tula (Chula)
# Çandraa (Chandraa)
# Darkasi (Darkasi)
# Ambu (Ambu)
# Qua (Gua)

## Tarixi
Tovai adasında daşdan şəhərin qalıqları vardır. Bu tip tikililər Keniyanın Lamu arxipelaqında rastlanılır.

## Əhali
1913-cü il məlumatına görəyalnız iki iri adada yaşayış vardır — Tovai (və ya Çovae ) və Tula (və ya Çula , ).

## İstinadlar
2019 G20 Osaka sammiti

**2019 G-20 Osaka sammiti** — İyirmilər qrupu (G-20) ölkələrinin 14-cü görüşü. 28-29 iyun 2019-cu il tarixlərində Yaponiyanın Osaka şəhərində Osaka Beynəlxalq Sərgi Mərkəzində keçirilmişdir. Bu, Yaponiyada baş tutan ilk G-20 sammitidir.

## İştirakçı liderlər


File:Mauricio Macri en 2015.jpg|***'<br />[[Maurisio Makri]], [[Argentina prezidenti|prezident]]
File:Scott Morrison 2014 crop.jpg|***'Skott Morrison, Baş nazir
File:Pronunciamento do Presidente da República, Jair Bolsonaro (cropped).jpg|***'<br />[[Jair Bolsonaru]], [[Braziliya prezidenti|Prezident]]
File:Justin Trudeau in Lima, Peru - 2018 (41507133581) (cropped) (cropped).jpg|***'Castin Trüdo, Baş nazir
File:Xi_Jinping_2016.jpg|***'<br />[[Si Tsinpin]], [[Çin prezidenti|Prezident]]
File:Emmanuel Macron in Tallinn Digital Summit. Welcome dinner hosted by HE Donald Tusk. Handshake (36669381364) (cropped 2).jpg|***'Emmanuel Makron, Prezident
File:Angela Merkel. Tallinn Digital Summit.jpg|***'<br />[[Angela Merkel]], [[Almaniya kansleri (1949–)|Kansler]]
File:PM Modi Portrait(cropped).jpg|***'Narendra Modi, Baş nazir 
File:Joko Widodo presidential portrait (2016).jpg|***'<br />[[Coko Vidodo]], [[İndoneziya prezidenti|Prezident]]
File:Shinzō Abe and Giuseppe Conte (portrait).jpg|***'Cüzeppe Konte, Baş nazir
File:Shinzō Abe Official (cropped).jpg|***'<br />[[Şinzo Abe]], [[Yaponiya baş naziri|Baş nazir]] '''(ev sahibi)'''
File:Marcelo Ebrard 2010.jpg|***'Marselo Ebrard, Xarici işlər katibi
File:Vladimir Putin (2017-07-08).jpg|***'<br />[[Vladimir Putin]], [[Rusiya prezidenti|Prezident]]
File:Crown Prince Mohammad bin Salman Al Saud - 2017.jpg|***'Məhəmməd ibn Salman, Şahzadə
File:Cyril Ramaphosa e Michel Temer 2 (cropped).jpg|***'<br />[[Siril Ramafosa]], [[CAR prezidenti|Prezident]]
File:Moon_Jae-in_(2017-10-01)_cropped.jpg|***'Mun Çje İn, Prezident
File:Recep Tayyip Erdoğan 2019 (cropped).jpg|***'<br />[[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]], [[Türkiyə prezidenti|Prezident]]
|***'Tereza Mey, Baş nazir
File:Official Portrait of President Donald Trump (cropped).jpg|***'<br /> [[Donald Tramp]], [[ABŞ prezidenti|Prezident]]
File:Donald Tusk (cropped).jpg||***' Donald Tusk, Avropa Şurası prezidenti
File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|****Jan-Klod Yunker, Avropa Komissiyası prezidenti


## İstinadlar
Hökmdar sarayı (Qədim Gəncə)

**Hökmdar sarayı** — Qədim Gəncə qala-şəhərində yerləşən XI-XII əsrlərə aid tarix-memarlıq abidəsidir. Abidə 1939-1940-cı illərdə arxeoloq İ. Cəfərzadənin rəhbərliyi ilə aparılmış qazıntı-tədqiqat işləri zamanı aşkar edilmiş və öyrənilmişdir.

Saray ərazisində aparılmış arxeoloji qazıntılar, Qədim Gəncənin  XI-XV əsrlərdə məişəti lə bağlı bir sıra məsələlərə cavab verməyə şərait yaratmışdır.  Sarayın aid olduğu dövrün müəyyən edilməsində əsas rolu kompleks ərazisindən əldə edilmiş keramika qalıqları və sikkələr oynamışlar.

Saray binasının və kompleksə daxil olan digər tikililərin divarları çiy kərpic və gil məhlulundan istifadə edilməklə inşa edilmişdir. Yalnız kompleksi əhatə edən divarların inşasında çaydaşı və əhəng məhlulundan istifadə olunmuşdur.

## Tarixi

1939-cu ildə Qədim Gəncə qalasının birinci qala divarı daxilində, qala divarının şərq künc qülləsindən 200 addım şimalda həyata keçirilmiş qazıntılar zamanı 240 m2 sahəyə malik yaşayış kompleksinin qalıqları aşkarlanmışdır. Yaşayış kompleksinin ətrafında çoxlu sayda xidməti otaqlar da açılmışdır. Dəbdəbəli xüsusiyyəti, orta əsrlər üçün həddən artıq böyük olan ərazisi və yerləşdiyi əraziyə (kompleks şəhərin tam mərkəzində, sitadelin daxilində yerləşir) görə aşkarlanmış kompleksin Hökmdar sarayı olması qərarına gəlinmişdir.

Saray ərazisində aparılmış arxeoloji qazıntılar, Qədim Gəncənin  XI-XV əsrlərdə məişəti lə bağlı bir sıra məsələlərə cavab verməyə şərait yaratmışdır. Sarayın aid olduğu dövrün müəyyən edilməsində əsas rolu kompleks ərazisindən əldə edilmiş keramika qalıqları və sikkələr oynamışlar. Y. A. Paxomovun saraydan əldə edilmiş sikkələri araşdırması nəticəsində məlum olmuşdur ki, böyük zalın döşəməsindən tapılmış qızıl sikkələr Bizans imperatori IV Romana (1068-1070) və Yevdokiyaya (1069-1071) (oğlanları Mixail (1071-1078), Andronik və Konstantinlə birlikdə) aiddir. Sikkələrin hamısı 1067-1070-ci illər arasında zərb edilmişdir.

Qətran Təbrizinin şeirlərində Şəddadi hökmdarı II Əli Ləşkərinin Gəncədə Ləşkəriabad adlı şəhər saldırdığı qeyd edilir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Saray binasının və kompleksə daxil olan digər tikililərin divarları çiy kərpic və gil məhlulundan istifadə edilməklə inşa edilmişdir. Yalnız kompleksi əhatə edən divarların inşasında çaydaşı və əhəng məhlulundan istifadə olunmuşdur.

Sarayın divarları daxildən gil məhlulu ilə üzlənmişdir. Otaqlardan birində gil məhlulunun üzərindən alebastr məhlulu izlə daha bir üzlük çəkilmiş həmin üzlük isə divar rəsmləri ilə bəzədilmişdir.

### Hökmdar hamamı

Hökmdar hamamı 1938-1939-cu illərdə Qədim Gəncə qalası ərazisində aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı, birinci qala divarı daxilində yerləşən Hökmdar sarayının yanında aşkar edilmişdir.  Tikilinin memarlıq xüsusiyyətləri, otaqların və suyun qızdırılması üçün şəraitin yaradılması, həmçinin iki su kəmərinin aşkarlanması tədqiqatçıların bu tikilinin hamam olmasını deməyə əsas vermişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Sir Əbu Nuayr

**Sir Əbu Nuayr adası** () — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə daxil olan Şarja əmirliyinin bir parçası. Fars körfəzində yerləşən ada. Əbu-Dabi əmirliyi sahilindən 65&nbsp;km, Əbu-Dabi şəhərindən 80&nbsp;km şimalda, Dubaydan isə 103&nbsp;km qərbdə yerləşir. Şarja əmirliyinə daxildir.

Sir Əbu Nuayr adası öz növbəsində bir dairəni xatırladır. Adanın diametri 4&nbsp;km-dir. Daha dəqiq olaraq isə sanki bir damladır.

Maqmatik dağ suxurlarından və qumdan təşkil olunmuşdur.

Adanın cənub-şərqində kiçik havan və hava limanı vardır.

Sir Əbu Nuayr adasının sahibləri adanı onu neft-qaz şirkəti olan — Crescent Petroleuma güzəştə getmişdir.

Ada Şarja əmirliyinin Ramsar konvensiyasının su-bataqlıq sahələri siyahısına daxil edilmişdir. 2012-ci ildən isə YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına əsas namizəddir.

## İstinadlar
Hökmdar hamamı (Qədim Gəncə)

**Hökmdar hamamı** — Qədim Gəncə ərazisində, Hökmdar sarayı kompleksinə daxil olan XVI əsrə aid tarix-memarlıq abidəsidir.

## Tarixi

Xan hamamı 1938-1939-cu illərdə Qədim Gəncə qalası ərazisində aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı, birinci qala divarı daxilində yerləşən Hökmdar sarayının yanında aşkar edilmişdir. Tikilinin memarlıq xüsusiyyətləri, otaqların və suyun qızdırılması üçün şəraitin yaradılması, həmçinin iki su kəmərinin aşkarlanması tədqiqatçıların bu tikilinin hamam olmasını deməyə əsas vermişdir.

Hamam ərazisindən 3 metr dərinlikdə sikkə dəfinəsi üzə çıxarılmışdır. Dəfinədə XII-XIII əsrlərə aid 104 mis sikkə olmuşdur.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Tikili ərazisində 40-50 sm qalınlıqlı divarlara malik tüstü boruları və istiliyin təsiri ilə yanmış otaqlar aşkarlanmışdır. Hamamın aşmış divarlarından biri üzərində bir neçə qat əhəng məhlulu üzlüyü vardır. Divarın ən yuxarı hissəsi isə üçbucaqlardan əmələ gələn kobud həndəsi naxışlarla bəzədilmişdir. Həmçinin, tikilinin altından keçən iki boru kəməri aşkarlanmışdır.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Nizamlı ordu

**Nizamli ordu** — bir dövlətin və ya ölkənin rəsmi ordusu, silahlı qüvvələri. Könüllü nizamsız milislər, özəl ordulər, muzdur əsgərlərdən təşkil olunan nizamsız ordunun əksinə, nizamlı ordunun daimi ordusu və hərbi ehtiyatları var.

Birləşmiş Krallıq və Birləşmiş Ştatlarda nizamli ordu termini peşəkar daimi fəal orduya aid edilir.

## Ədəbiyyat
*
Nizamsız ordu

**Nizamsız ordu** — bir ölkənin milli silahlı qüvvələrindən fərqli olan hər hansı qeyri-standart hərbi komponent. Terminə aid edilənlər olduqca müxtəlifdir. Bu, hərbi təşkilat növünə və ya istifadə edilən taktika növünə aid edilə bilər. Nizamsız hərbi təşkilat nizamlı hərbi təşkilatın bir parçası olmayan bir hərbi təşkilatdır. Standart hərbi birləşmə təşkilatı olmayan hərbi təşkilatları izah etmək üçün "trup", "qoşun", "dəstə", "qrup", "birləşmə", "banda" və ya "qüvvə" kimi daha ümumişlək sözlərdən də istifadə edilir. **Nizamsızlar** bu cür hərbi təşkilatların üzvü olan əsgər və ya döyüşçülərdir.

Nizamsız müharibə adətən nizamsız hərbi təşkilatlar tərəfindən istifadə edilən taktikalardan ibarət müharibəyə deyilir. Buna böyükmiqyaslı döyüşdən yayınmaq və kiçik, gizli, vur-qaç münaqişələrə fokuslanmaq daxildir.

## Həmçinin bax
* Muzdlu döyüşçü
* Terrorçu
* Partizan
* Fədai
Ekiti ştatı

**Ekiti ştatı** () — Nigeriyanın Cənub-qərbi geosiyasi zonasında ştat.

## Adı
Ştatın adı bu ərazidə yaşayan Ekiti tayfasından gəlir. Onların adı isə daha öncəki Okiti sözdən gəlib. Okiti sözü *təpəli* mənasını daşıyır. Bu tayfa yaşayış üçün istifadə etdiyi ərazilər təpələr və düzənliklərdən ibarətdir.

## İstinadlar
Fərqanə hadisələri

**Fərqanə hadisələri** () — 1989-cu ilin 1-5 iyun tarixlərində Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikasının Fərqanə vadisi olaraq adlandırılan bölgəsində yaşayan Axısqa türklərinə qarşı yerli özbəklər tərəfindən gercəkləşdirilmiş poqrom. Hadisələr nəticəsində, dəqiq necə nəfərin öldürüldüyü məlum olmasa da, həmin ildən etibarən Özbəkistanda yaşayan 100 minə yaxın axısqa türkü bölgəni tərk edərək, qonşu ölkələrin ərazilərinə sığınmışdır. 

## Hadisə

1944-cü ildə etnik mənsubiyyətləri səbəbindən Türkiyə-SSRİ sərhədi üçün təhdid olaraq qəbul edilən Axısqa türklərinin Mərkəzi Asiyada yerləşən sovet respublikalarına köçürülməsinə qərar verilmişdir. Köçürülmə prosesinin 1944-cü ilin 14 noyabr tarixində başladılmış cəmisi 24 saat ərzində yekunlaşıdırılmışdır. Həmin tarixdə Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının Ahalsıx bölgəsində yaşayan 86 min axısqa türkü başda Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikası, Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikası və Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının ərazilərinə köçürülmüşdür. İnsanların mal-qara üçün nəzərdə tutulmuş yük vaqonlarında 10 günə yaxın yol getməsi nəticəsində, ən azı 18 min nəfər axısqa türkünün köçürülmə prosesi zamanı həlak olduğu ehtimal olunur. Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikası axısqalıların ən kompakt yaşadığı Sovet Respublikası olmuşdur. Belə ki, 1988-ci ilin məlumatına əsasən bu Respublikada 110 minə yaxın etnik axısqa türkü yaşamaqda idi. Fərqanə vadisi, axısqalıların Özbəkistanda ən kompakt yaşadığı yer olmuşdur. 

Fərqanə hadisələri 1989-cu ilin 1 iyun tarixində başlamışdır. Fərqanə bölgəsində yerləşən bazarlarda yerli özbək və axısqalı gənclər arasında başlanmış davaların hadisələrə təkan verdiyi ehtimal olunmaqdadır. Yerli jurnalistlərin sözlərinə görə özbəklər ararsında, Axısqa türklərinin özbək qadınlarına təcüvüz etdiyi, özbəklərə məxsus dükkan və digər daşınmaz əmlaklara zərər vurduqları iddiaları səsləndirilmişdir və bütün baş verənlər say baxımdan daha çox özbəklərin, axısqalılara qarşı poqrom başlatması ilə nəticələnmişdir. Başladılmış poqrom 4 gün müddətində davam etmiş və hadisələr nəticəsində ən azı 20 nəfərin öldürüldüyü ehtimal olunmaqdadır. Münasibətlərin daha da gərginləşməsindən və poqromun, daha geniş bir qətliama çevirilməsindən narahat olan axısqa türkləri bölgəni tərk etmək qərarı vermişdilər. 

Hadisələr nəticəsində  Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikasında yaşamış 100 minə yaxın axısqa türkü Azərbaycan Respublikası başda olmaqla digər yaxın dövlətlərin ərazilərinə sığınmışdır. Bu gün Azərbaycan Respublikasının ərazisində yaşayan axısqa türklərinin əsasən Fərqanə hadisələrindən qaçmış insanlardan təşkil olunmuşdur. Baş vermiş hadisələrin əsas səbəkları və təşkilaçısı kimi müxtəlif mənbələr tərəfindən SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi göstərilsə də, bu iddia heç vaxt sübuta yetirilməmişdir.
Düşənbə hadisələri

**Düşənbə hadisələri** () — 1990-cı ilin 1214 fevral tarixlərində Tacikistan Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı Düşənbə şəhərində yaşayan etnik ermənilər, ruslar və taciklərlərə qarşı tacik millətçilər tərəfindən gercəkləşdirilmiş poqrom. Hadisələr nəticəsində 26 nəfər həlak olmuş, 565 nəfər isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır. Hadisələr müxtəlif mənbələrdə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dağılması ilə müşahidə olunan hökumət əleyhinə nümayişlər kimi də təqdim olunmuşdur.

## İstinadlar
La-Nube

**La-Nube** ( — "Yağış buludu") — Aralıq dənizində yerləşən kiçik ada. Alboran adasından şimal-şərqdə qərarlaşır və ondan 2&nbsp;km eni olan Kanal de las Morenas boğazı ilə ayrılır

### Flora və fauna
Ərazisində gümüşü qağayı koloniyası yayılmışdır. 2015-ci ildə ərazisində Düzquyruq kaçurkalar qeydə alınır.

### Siyasət
La-Nube İspaniyaya məxsus olsa da, Mərakeş adaya iddia edir.

## Mənbə
* Foto
Merdeka Binası

**Merdeka Binası** () — İndoneziyanın Bandunq şəhərində "Calan Asiya-Afrika"dakı art-deko binası. Bu gün 1955-ci ildə orada keçirilmiş Asiya-Afrika Konfransının ilk Qoşulmama Hərəkatının kolleksiyaları və fotoşəkillərini əks etdirən bir muzey olaraq xidmət edir.

## Memarlıq

Hazırkı bina 1926-cı ildə o dövrün məşhur memarları, həm də Bandunq Texnologiya İnstitutunun (bu gün ITB) iki professoru Van Qalen və Ç. D. Volff Şumaxer tərəfindən 1926-cı ildə hazırlanmışdır . 7500 m²-lik binada İtalyan mərmər mərtəbələr, bəzi salonlar və otaqlar taxta örtüklə işlənib və tavandakı kristal lampaları ilə bəzədilmişdir.

## Tarix

Braqa Küçəsi və Calan Asiya-Afrikanın kəsişməsindəki ilk bina 1895-ci ildə *Sociëteit Concordia* üçün tikilmişdir. 1926-cı ildə Volff Şumaxer, Albert Aalbers və Van Qallen tərəfindən yenidən qurulmuşdur. *Sociëteit Concordia* Bandunq və ətrafındakı zəngin insanlar üçün rəqs salonu, əyləncəli və sosial toplantı yeri idi. Bura heyvandarlıq sahəsinin sahibləri və ya əməkdaşları, zabitlər, vəzifəli şəxslər və zəngin iş adamı daxildir. Həftə sonlarında bina incəsənət nümayişlərindən, ictimai rəqslərdən və axşam yeməyindən zövq alan insanlar ilə dolu idi.
İndoneziyanın yapon işğalı zamanı binanın adı *Dai Toa Kaman* adlandırılmış və mədəniyyət mərkəzi olmuşdur.

17 avqust 1945-ci ildə İndoneziya İstiqlalının elanından sonra bina yapon qoşunlarına qarşı İndoneziya müstəqillik döyüşçülərinin qərargahı olaraq istifadə edildi.

1949-cu ildə Hollandiyanın İndoneziya Müstəqilliyinin tanınması və *Negara Pasundan* federal hökumətinin formalaşmasından sonra *Concordia* binası incəsənət nümayişləri, partiyalar, rəqslər və *qa'la* yeməyi üçün yenidən ictimai toplantı salonu olaraq istifadə edildi.
1954-cü ildə İndoneziya hökuməti Bandunqu Asiya-Afrika Konfransının ev sahibi olaraq təyin etdi, bu konqres binası bu beynəlxalq konfransın keçirildiyi yer olaraq seçildi. Həmin vaxt *Konkordia* Bandunq şəhərindəki ən böyük və ən böyük zal idi. Şəhərin mərkəzindəki Savoy Homann Hotel və Preanqer Hotel adlı strateji yerlə yaxın idi. 1955-ci ilin əvvəlində bina İr. R. Sriqati Santoso tərəfindən beynəlxalq konfransın tələblərinə cavab vermək üçün yenilənmişdir və *Gedung Merdeka* (müstəqillik binası) adını aldı. Bina həmçinin İndoneziya Nümayəndələr Palatasının (MPR) konqres binası kimi xidmət etmişdir.
1965-ci ildə "Gedung Merdeka"da Asiya-Afrika İslam Konfransı keçirildi. 1971-ci ildə Nümayəndələr Palatasının bütün toplantıları və fəaliyyəti Cakartaya köçürülmüşdür. 1980-ci ilin martında bina Asiya-Afrika Konfransının 25 illiyinə ev sahibliyi etdi və Asiya-Afrika Konfransı Muzeyi prezident Suxarto tərəfindən açıldı.

## İstinadlar

## Xarici linklər
 

* Museum of the Asian-African Conference (Rəsmi sayt)
Tupolev Tu-22

**Tu-22**, Rus Tupolev şirkəti tərəfindən yaradılmış olan bir bombardmançı təyyarəsidir. NATO kod adı “Blinder” olaraq bilinir. 311 ədəd istehsal edilmişdir.

## Tekniki xüsusiyyətləri
* Ekipaj: 3 
* Uzunluq: 41.60 metr
* Hündürlük:10.13 metr
* Qanad sahəsi: 23.17 metr
* Çəkisi: 85,000&nbsp;kg  
* Xidmət tavanı: 14.700 metr
* Sürət:1,510&nbsp;km/s
* Motor: 2 ədəd Dobrynin RD-7M-2 turbojet
* Motorun itələmə gücü: 107.9&nbsp;kN
* Mənzil: 4,900&nbsp;km

## Silahları
* 1× AM-23 23&nbsp;mm-lik pilot kabinəsinin ön hissəsində yerləşən top
* 24xFAB-500 (500Kg) Bombası
* 1xFAB-9000 (9000Kg) Bombası
* 1× Kh-22 (AS-4 'Kitchen')

## İstifadəçilər
* 
* 
* 
* 

## Versiyaları
* *Tu-22A* - İxrac versiyası
* *Tu-22B* - Yanacaqdoldurma təyyarəsi 
* *Tu-22K “Blinder-B”* 
* *Tu-22KD*
* *Tu-22KP* 
* *Tu-22KPD*
* *Tu-22P “Blinder-E“* 
* *Tu-22PD*
* *Tu-22R “Blinder-C“*
* *Tu-22RD*
* *Tu-22RM*
* *Tu-22RDM*
* *Tu-22RTK*
* *Tu-22U “Blinder-D“*
* *Tu-22UD*

## Həmçinin bax
Tupolev Tu-22M
Kh-22

**Kh-22** NATO kod adı AS-4 Kitchen olan Rusiya istehsalı olan ABŞ aviadaşıyıcılarına qarşı yaradılmış olan bir döyüş raketidir.

## Tekniki xüsusiyyətləri
**İstehsalçı Firma:** Raduga Designe Bureau /Rusiya

**Tipi:** Gəmilərə qarşı hücum döyüş raketi

**Başlıq Sistemi:** Aktiv Radar

**Döyüş Başlığı:**
* 1,000 kq-lıq Parça Təsirli HE
* 350-kT Nüvə
**Maksimum təsir məsafəsi:** 440 km

**Sürəti:** 4 Mach

**İtələmə Tipi:** Maye Yanacaqlı Raket Motoru

**Uzunluq:** 11.3 m

**Çap:** 900 mm

**Çəki:** 5,900 kq
Qedunq Sate

**Qedunq Sate** Bandunq, Qərbi Yava, İndoneziyada ictimai bir binadır. Holland memar J. Qerber tərəfindən indiki İndoneziya elementlərini birləşdirən neoklassik memarlığı təsvirinə əsasən Niderland Ost-Hindi Dövlət Müəssisələrindən olan (*Hökumət Sektorları Departamenti* sözündən ibarətdir) bu bina 1920-ci ildə tamamlandı. Bu gün bina Qərbi Yava əyalətinin qubernatorluğu   və muzey kimi xidmət edir.

Onun ümumi adı *Qedung sate* indoneziyalıların "satay binasına" çevrilmiş bir ləqəbidir və bu binanın mərkəzi zirvəsinin şəklinə istinaddır - indoneziyanın ənənəvi yeməklərindən biri olan "satay" adına bənzəyir.

## İstinadlar
R-2

**R-2**, NATO kod adı SS-2 Sibling. Qısa mənzilli hava-hava tipli döyüş raketidir, maye yanacaq ilə işləyir. 1946-cı ildə yaradılmasına başlanılmış, test uçuşu 1949-cu ildə həyata keçirilmişdir.
Önləmə təyyarəsi

**Önləmə təyyarəsi** (İngiliscə: Interceptor aircraft), düşmən təyyarələrinin vəzifələrini yerinə yetirməsinə maneə olmaq üçün yaradılmış olan təyyarə növüdür. Xüsusilə də, kəşfiyyat təyyarəsi və bombardmançı kimi müdafiəsiz təyyarələrə qarşı istifadə edilirlər. Çox yüksək performans üçün yaradılmış olan yüngül önləmə təyyarələri və hər bir hava şəraitində, gecə və uzun mənzildə xidmət edə bilən daha ağır önləmə təyyarələri olmaqla iki fərqli dizayn fəlsəfəsi ilə yaradıla bilər.
Daqo (Bandunq)

**Daqo** — Bandunq, Qərbi Yava, İndoneziyada ərazidir. Calan H. Cuanda (H. Cuanda küçəsi) və ətraf ərazini əhatə edir. Calan Merdeka yaxınlığında yerləşən aşağı (cənub) Daqo sahəsi mağazalar, alış-veriş mərkəzləri, kafelər, butiklər və bir çox restoran və əyləncə mərkəzləri ilə Bandunqun əyləncə sahələrindən biridir.

Üst (şimal) ərazisində bir çox köhnə holland villaları və küçələrə uzanan hündür ağacları olan geniş bulvarlar var. Hollandiya müstəmləkəsi dövründə tikilən məşhur "Daqo Çay Evi" burada yerləşir. Bandunq Texnologiya İnstitutu (ITB) yuxarı Daqo bölgəsinin qərbində yerləşir və  Bandunq Zooparkı ilə qonşudur. Böyük xüsusi xəstəxana olan St. Boromeus da küçədə yerləşir. Əsas ictimai nəqliyyat terminalı da yaxındadır.

Aşırı şimal hissələrinə "Daqo Pakar" deyilir. Son illərdə daha çox Bandunq sahəsinin dramatik mənzərələrini təklif edən bir çox yeni restoranların tikintisinə rast gəlinir.

*Curuq Daqo* 12 metr yüksəklikdə "Bukit Daqo"da olan (Daqo Təpəsi) şəlalədir.

## İstinadlar

*

## Xarici linklər
Əbülxeyr xan

**Əbülxeyr xan** () — Şeybanilər sülaləsindən Özbək xanlığının əsasını qoymuş xan.

## Həyatı
1411/1412-ci ildə Dövlətşeyx sultanın ailəsində doğulmuşdu. Əslən Çingiz xanın nəvəsi Şeyban xanın nəslindən idi. Gəncliyində Şeybani ulusunun rəhbəri Cumaduk xanın ordusunda sol cinah komandiri idi. Hələ 1427-ci ildə Cumaduk xan Noqay Ordasının əmiri Yedigeyin oğlu Qazi bəy tərəfindən öldürüləndə noqaylar tərəfindən əsir alınmış, daha sonra isə azad edilmişdi.

## Hakimiyyəti
Azad edildikdən sonra 1428-ci ildə Sibir xanlığını işğal edərək Tümen və Tura çayı arasındakı bölgəyə nəzarət etməyə başladı. 1446-cı ilədək Çimgi Tura (müasir Tümen) şəhərindən dövlətini idarə edən Əbülxeyr xan 1430-cu ildə Xarəzmi işğal etdi, buradakı Teymuri əmiri olan İbrahimi qovaraq Ürgənci ələ keçirdi. Lakin burada çox qalmayaraq həm şimaldan gələn təhlükə, həm də dözülməz istilərə görə Qazaxıstan çöllərinə qayıtdı və burada Həştərxan xanlığı ordularını məğlub etdi. 1435-ci ildə yenidən Xarəzmi, 1440-cı ildə Astrabadı qarət edən Əbülxeyr xan dövlətin sərhədlərini genişləndirirdi. 1446-cı ildə müasir Özbəkistan torpaqlarını ələ keçirən xan Teymuriləri qovaraq paytaxtını Sığnaqa köçürdü.

### Teymurilərlə münasibətlər
Mərkəzi Asiyada öz gücünü möhkəmlədən Əbülxeyrin növbəti hədəfi Teymuriləri sıradan çıxarmaq idi. 1447-ci ildə Səmərqəndə qədər irəliləyən özbəklər şəhəri ələ keçirə bilmədən qayıtmışdılar. 1451-ci ildə Teymuri şahzadəsi Əbu Səidi dəstəkləyən Əbülxeyr həmin ilin iyununda onu Səmərqənddə Teymuri taxtına oturtdu. Mükafat olaraq Uluq bəyin qızı Rabiyyə Sultan bəyimlə evləndi.

### Dövlətin zəifləməsi
1457-ci ildə Uz Temür adlı hökmdarın başçılığı ilə kalmıklar xanlığın torpaqlarına daxil olaraq çoxlu qarətlər törətdi. Dövlətə başqa bir zərbə isə Canıbəy xan və Kerey xanın özbəklərdən ayrılaraq 1465-ci ildə müstəqil Qazax xanlığını yaratması ilə dəydi. Ölümündən öncə son olaraq Teymuri Hüseyn Bayqaranı Əbu Səidə qarşı dəstəkləməyə qərar verdi. Lakin hərəkətə keçə bilmədən 1468-ci ildə 57 yaşında vəfat etdi. Məzarı Əhməd Yasəvi türbəsindədir.

## Ailəsi
Uluq bəyin qızı Rabiyyə Sultan bəyimlə evlənmişdir. Çox güman digər həyat yoldaşları da olub.

### Oğulları

* Şahbudaq sultan
* Xoca Məhəmməd sultan
* Əhməd sultan
* Məhəmməd sultan
* Şeyx Heydər
* Səncər sultan
* İbrahim sultan
* Köçkünçü xan
* Suyunçxoca xan
* Ağburun sultan
* Seyidbaba sultan

### Qızları

* Zülfcamal xanım
* Xanzadə bəyim - Əbu Səid ilə evlənmişdi.

## Həmçinin bax
* Əbülxeyr xan (kiçik juz)

## İstinadlar
Kamov

**Kamov** — Nikolay İliç Kamov və dostu N. K. Skrzhinskii tərəfindən 1929-cu ildə yaradılmış rotorlu təyyarə şirkəti. Helikopterə oxşamasına baxmayaraq rotorlu təyyarələrin arxa pəri olmur. 1929-cu ildən etibarən Kamov dizayn bürosu köhnə SSRİ zamanından müasir dövrə kimi hərbi məqsədli  helikopter və rotorlu təyyarə istehsal edir. Şirkətin 2018-ci ildə Rusiyada gəliri 60 milyon avro təşkil edib.

## İstinadlar
MiQ

**MiQ** (), Rusiyanın hərbi təyyarə istehsalı şirkəti. Artyom Mikoyan və Mixail Qureviç tərəfindən "Mikoyan-Qureviç" adı ilə yaradılmışdır. MiQ qırıcı təyyarələri xüsusilə Sovet İttifaqı və Rusiya Silahlı Qüvvələri tərəfindən geniş istifadə edilir və bir çox ölkəyə ixrac olunur.

MiQ şirkəti müxtəlif modelləri ilə tanınır. Bunlar arasında ən məşhurları MiQ-15, MiQ-21, MiQ-29 və MiQ-35 modelləridir. Bu qırıcı təyyarələr müxtəlif hava döyüşləri və müdafiə missiyalarında istifadə olunur və yüksək manevr qabiliyyəti, sürət və silah sistemləri ilə seçilirlər.

Rusiya hökuməti tərəfindən 2006-cı ildə İlyuşin, İrkut, Suxoy, Tupovlev və Yakovlevlə "Birləşmiş Təyyarə Şirkəti" adı altında birləşdirilib.

Firma həmçinin Kamov helikopter layihəsi kimi müxtəlif texnikaların istehsalı üzərində də işləyir.

## İstinadlar
Yadigar xan

**Yadigar xan** — Özbək xanlığının ikinci hökmdarı. Şeyban xanın nəslindən gəlirdi.

## Hakimiyyəti
Əbülxeyr xanın ölümündən sonra ahıl yaşında özbək əyanları tərəfindən hakimiyyətə gətirilmişdi. Manqıtlardan Musa bəy tərəfindən dəstəklənən Yadigar xan hakimiyyətdə təkcə 1 il qalandan sonra vəfat etdi və Əbülxeyr xanın oğlu Şeyx Heydər tərəfindən əvəz edildi.

## Ailəsi
Bureke sultan, Abulek xan, Amenek xan adlı oğulları vardı.

## İstinadlar
Şeyx Heydər (Özbək xanı)

**Şeyx Heydər** — Özbək xanlığının üçüncü hökmdarı. Əbülxeyr xanın oğlu idi.

## Hakimiyyəti
Hakimiyyət dövrü hərc-mərcliklə keçmişdir. Sibir xanlığını ələ keçirmiş İbak xan, Qazax xanlığının müstəqilliyini elan etmiş Kerey xan, Yadigar xanın oğlu Bureke sultan, Noqay Ordası bəyləri olan Musa və Yamqurçı, Böyük Orda xanı Əhməd arasında keçən vətəndaş müharibəsi gedişatında Şeyx Heydər 1471-ci ildə İbak xan tərəfindən öldürüldü. Kerey xan güc boşluğundan istifadə edərək Mərkəzi Asiyanın ən güclü hakiminə çevrildi. Şeyx Heydərin qardaşı oğlu 20 yaşlı Məhəmməd Şeybani isə özünə sadiq bir ordu ilə Teymurilərə təslim oldu.

## Mənbə

* *Почекаев Р. Ю.* Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: Евразия, 2010. — С. 215. — 408 с. — 1,000 экз. — ISBN 978-5-91852-010-9
In vivo

**İn vivo** — ölü bir orqanizmdən, canlı orqanizmin və ya bir orqanizmin tamamının varlığını göstərmək üçün istifadə edilən söz.

Biologiyada, *in vitro* təcrübələri orqan, hüceyrə, protein və ya biomolekullar üzərində tətbiq edilir, lakin tərsinə *in vivo* tədqiqatı bütün bir orqanizmin üzərində aparılır.
Auha adası

**Auha adası** () — Küveytə məxsus olan, yaşayışı olmayan adada. Faylaka adasından 2&nbsp;km cənub-şərqdə, Əl-Ard burnundan 33&nbsp;km şərqdə yerləşir. Ada 800 metr uzunluğa, 540 metr enə və 0,34&nbsp;km² sahəyə malikdir. Ada metal dirəklərdən ibarət, 20 m hündürlüyü olan mayaka sahibdir. Mayak hər 10 saniyədən bir ağ işıq saçır. Mayak Auhe və Ras-əl-Ard burunlarının mövcudluğu barədə xəbərdarlıq məqsədinə xidmət edir. Ada ərazisinə giriş qadağandır. Ada ərazisi səbəbindən dəfələrlə İranla Küveyt arasında mübahisələr düşmüşdür. İran müxtəlif aralıqlarda Auha, Kubbar və Faylaka adalrına ərazi iddiaları irəli sürmüşdür.

## İstinadlar
Dariuş Pirniakan

**Dariuş Pirniakan** (; ) — Azərbaycan əsilli İran musiqiçisi, tarzəni, setar ifaçısı və musiqi tədqiqatçısı.

## Həyatı
Dariuş Pirniakan 1955-ci ildə İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hadişəhr bölgəsində anadan olmuşdur.

### Musiqi təhsili
Dariuş Pirniakan klassik İran musiqisi üzrə ixtisaslaşmış bəstəkar və musiqiçidir. O, tar və setar musiqi alətlərində ifa etməyi Məhəmməd Həsən Ozaridən, Əliəkbər Şahanzidən, Dr. Dariuş Səfvətdən, Yusif Forutandan, Səid Hürmüzidən və Mahmud Kərimidən öyrənmişdir. O, Əliəkbər Şahnazinin yanında tələbə olarkən Mirzə Hüseynquludan rədifdə ifa etməyi də öyrənmişdir.

Tehran Universitetinin İncəsənət fakültəsini bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Universiteti bitirdikdən sonra Dariuş Pirniakan İran Klassik Musiqisini Qoruma və Təbliği Mərkəzində çalışmağa başlamışdır. 1979-cu ildən etibarən uzun müddət Qremmi mükafatı namizədi, maestro Məhəmməd Rza Şəcərianla birlikdə çalışmışdır. Onlar birlikdə İranda, ABŞ-də, Kanadada, Böyük Britaniyada, Fransada, İsveçrədə, İsveçdə, Norveçdə, Danimarkada, Niderlandda, İtaliyada və BƏƏ-də 220-dən çox konsert vermişdirlər. O, həmçinin pərviz Meşkatianın rəhbərlik etdiyi Aref Ansamlında da fəaliyyət göstərmişdir.

O, həmçinin Tehran universitetinin Dramatik İncəsənət fakültəsinin dekan müavini və professoru, İran Musiqi Evinin isə nümayəndəsidir. Dariuş Şahanzi Ansamblının yaradıcısıdır və müğənni Həmid Rza Nurbaxşla uzun müddət birgə çalımşışdır.

## Diskoqrafiya
* "Aseman-e Eşq" (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Sərv-e Çəmən",(setarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Pəyam-e Nasim", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Del-e Məcnun", (setarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Yad-e Əyyam", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Rosva-ye Del", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Aram-e Can", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Jan-e Uşşağ", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Mahur and Segah", (tarda, həsr olunub: Ustad Şahnazininin xatirəsinə
* "Şur Dəşt", (tarda, müşayiət edən: Sadiq Tarif
* "Sokhan-e Tazeh", (müşayiət edən: şəhram Naziri
* "Aseman", (müşayiət edən: Həmid Rza Nurbaxş və Şahnazi ansamblı)

## Həmçinin bax
* İran azərbaycanlıları
* İran azərbaycanlılarının siyahısı
* Pərviz Mahmud

## İstinadlar
Maskan adası

**Maskan adası** () — Küveytə məxsus olan, yaşayışı olmayan adada. Bubiyan adasından cənubda yerləşir. 1932-ci ildə İraqla sərhədlərin demarkasiyası haqqında imzalanmış müqaviləyə əsasən Küveytə məxsusdur. Ada 1,2&nbsp;km uzunluğa, 800 metr enə və 0,75&nbsp;km² sahəyə malikdir. Sahəsinə görə Küveytin Bubiyan, Faylaka, Varba adalarından sonra 4-cüdür. Faylaka adasından şimal-şərqdə yerləşir və ondan 3,2&nbsp;km aralıdadır. Ada ilə Əs-Sabiyə burnu arasında məsasfə 8&nbsp;km-dir. Adanın cənub-qərbində, metal dirəklərdən ibarət olan 11 hündürlüyü olan mayak sahibdir. Mayak hər 30 saniyədən dörd ağ işıq saçır. Adanın şimal-qərbində yerləşən, 1918-ci ildə inşa edilmiş mayak bir mərtəbəli bir tikilidir.

Adada qədim şəhər mədəniyyətinin qalıqları mövcuddur.
## İstinadlar
Aidon

**Aidon Oy** — Şimali Avropada ağıllı şəbəkə üçün ağıllı ölçmənin həllərinə və xidmətlərinə diqqət yetirən Finlandiya texnologiya şirkəti. Şirkət 2004-cü ildə Finlandiyanın Yüvəskülə şəhərində təsis edilmişdir. Şirkətin Finlandiya, Norveç və İsveçdə ofisləri mövcuddur.

## Tarixi
Aidon 2004-cü ildə Finlandiyanın Yüvəskülə şəhərində yeddi nəfərlik startap şirkəti kimi təsis edilmişdir. 2004-cü ildən bəri Aidon Şimali Avropada 2,5 milyondan çox nöqtənin ölçülməsi üçün müqavilə imzalamışdır.

## Xidmətləri
Aidon Şimali Avropa enerji paylayıcı sistem operatorlarına (DSOs) sənaye interneti və ağıllı şəbəkə texnologiyalarını paylayır və onları gündən-günə təkmilləşdirir. Şirkət Finlandiya, Norveç və İsveçdə fəaliyyət göstərir. Hal-hazırda şirkətin Şimali Avropada 2,5 milyondan çox hesablayıcısı var. 

## İstinadlar