Luna 1

**Luna 1** () və ya **E-1 No.4** (kod adı) — Luna proqramı çərçivəsində SSRİ tərəfindən həyata keçirilən Yerdən Aya göndərilmiş və Günəşin orbitinə daxil olmuş ilk kosmik gəmi.

"Luna 1" kosmik gəmisi xarici Van Allen qurşağından keçərkən burada olan az miqdardakı yüksək enerjili zərrəciklərlə bağlı müşahidələr apardı. Bu missiyada aparılan müşahidələr nəticəsində Yerin radiasiya qurşağı və xarici kosmosla bağlı yeni məlumatlar əldə olundu. Eyni zamanda "Luna 1" Ayın zəif maqnit sahəsini kəşf etmişdir. "Luna 1" kosmik gəmisi ilk dəfə planetlərarası boşluğa yayılan Günəş küləyinin və plazmasının birbaşa müşahidəsini həyata keçirmişdir. İonlaşmış plazmanın miqdarı 20-25 min km məsafədə 1 sm³-də 700 zərrəcik, 100-150 min km məsafədə isə 1 sm³-də 300-400 zərrəcik olaraq ölçülmüşdür. "Luna 1" yarım milyon km məsafədən radio siqnallarla əlaqə qurulmuş ilk kosmik gəmidir.

"Luna 1" kosmik gəmisi Ayla toqquşmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Buna baxmayaraq kosmik gəminin Yerdəki nəzarət sistemində baş verən nasazlıq səbəbindən Ayla toqquşma baş tutmadı və "Luna 1" kosmik gəmisi Aya 5995&nbsp;km uzaqlıqdan keçdi. Ayın yanından ötərək Günəş ətrafında orbitə yerləşən "Luna 1" kosmik gəmisi Günəşin orbitinə daxil olmağı bacarmış ilk insan istehsalı kosmik gəmi oldu. Şərti olaraq *yeni planet* olaraq da adlandırılan "Luna 1" kosmik gəmisinə *Arzu* () adı da verilmişdi. Yerin cazibə qüvvəsindən çıxma sürətini (ikinci kosmik sürət) əldə edə bildiyi üçün *İlk kosmik raket* olaraq da adlandırılır.

## Kosmik gəmi
"Luna 1" kosmik gəmisinin təchizatına bir ötürücü qurğu və telemetriya sistemi, Ay və planetlərarası boşluğu müşahidə etmək üçün maqnitometr, Geyger sayğacı, sinilyator və mikrometeoritləri ölçmək üçün cihaz daxildi. "Luna 1" Ayla toqquşmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu və bu zaman özü ilə Ay səthinə buraxması üçün üzərində SSRİ gerbi olan iki metal lövhə də daşıyırdı. Bu missiya Luna 2 kosmik gəmisi tərəfindən daha sonra həyata keçirilmişdir.

## Buraxılışı
"Luna 1" kosmik gəmisi yerli vaxtla 22:41-də Baykonur kosmodromundan Luna 8K72 raketi ilə kosmosa buraxılmışdır. "Luna 1" kosmik gəmisi Günəşin orbitinə daxil olduqdan sonra daşıyıcı raket ondan ayrıldı. Yerdəki nəzarət sistemində baş verən nasazlıq səbəbindən "Luna 1" kosmik gəmisi Ayla toqquşa bilmədi və uçuşa başladıqdan 34 saat sonra, 4 yanvarda Aya 5995&nbsp;km uzaqlıqdan keçdi. Onun Günəş ətrafındakı orbiti Yerlə Mars arasında idi.

## Natrium buraxma sınağı
3 yanvarda, "Luna 1" kosmik gəmisi Yerdən 119500&nbsp;km uzaqlıqda olarkən, kosmik gəmidən 1 kq Natrium qazı buraxıldı və bu yolla formalaşdırılan buluddan süni kometa görünüşü əldə olundu. Qazın altıncı görünmə böyüklüyünə sahib olan ulduz ölçüsündəki parıldayan narıncı görünüşünü Hind okeanı üzərində müşahidə etmək mümkün oldu. Bu izin şəkli Mistislav Qnevişev tərəfindən Kislovodsk yaxınlığında yerləşən dağ rəsədxanasından çəkildi. Bu sınaq kosmosda həyata keçirilmiş ilk qaz sınağıdır.

## Həmçinin bax
* Luna proqramı
* Sovet Ay proqramı
* Ay

## Xarici keçidlər
* Zarya – Luna 1 chronology
* NASA NSSDC Luna 1 webpage
* Mstislav Gnevyshev's photograph of Luna 1 in flight
* FACTBOX – Reuters – Planned lunar missions
* Reuters: CHRONOLOGY – Five key dates in the race to the moon

## İstinadlar