Reproduktiv endokrinologiya

**Reproduktiv endokrinologiya** (embriogenez) — endokrinologiyada embrionun inkişafı zamanı baş verən hormonların istehsalını və tənzimlənməsini öyrənən sahə. İnsan xorionik qonadotropini (hCG) və progesteron (P4) daxil olmaqla bir qrup hormon eyni vaxtda dölə və anaya təsir göstərir.
## Embriogenez

İnsan xorionik qonadotropinin (İXQ), progesteronun, 17β-estradiolun, endorfinlər və qonadotropinin azad edən hormon sintezi (QaHS) yumurtanın mayalanmasından sonra inkişaf etməkdə olan embrion tərəfindən sürətlə aktivləşir.

Erkən embrional inkişaf zamanı parakrin/juxtakrin İXQ siqnalı blastulyasiya və nevrulyasiyaya səbəb olur. Erkən insan embriogenezinin in vitro modeli (insan embrion kök hüceyrələri (İEKH)) İXQ-nin LH/İXQ reseptoru (LHİXQ) vasitəsilə hüceyrə proliferasiyasını təşviq etdiyini nümayiş etdirdi. Erkən insan embriogenezinin in vitro modeli (insan embrion kök hüceyrələri (İEKH)) İXQ-nin LH/İXQ reseptoru (LHİXQ) vasitəsilə hüceyrə proliferasiyasını təşviq etdiyini nümayiş etdirdi. İXQ siqnalı, İEKH-lərdə steroidogen kəskin tənzimləyici zülalın (SkTZ) vasitəçiliyi ilə xolesterol nəqlini və progesteron sintezini artırır. Progesteron istehsalı daha sonra embrioid bədəninin (blastulyasiyaya bənzər) və rozetlərin (neyrulyasiyaya bənzər) in vitro formalaşmasını stimullaşdırır. Bu zaman progesteronun istehsalı in vitroda embrioid cismin (blastulyasiyaya bənzər) və rozetin (neyrulyasiyaya bənzər) əmələ gəlməsinə səbəb olur. Progesteron pluripotent İXQ-lərin sinir progenitor hüceyrələrinə diferensiallaşmasına səbəb olur.

Progesteronun çəkilməsindən və ya progesteron reseptor antaqonisti RU-486 (mifepriston) ilə müalicədən sonra P4 siqnalının basdırılması İEKH koloniyalarının embrioid cisimlərə (blastulyasiya) və ya rozetlərə (neyrulyasiya) differensasiyasını maneə törədir. RU-486 çox vaxt erkən hamiləliyin dayandırılması üçün istifadə olunur, lakin yalnız embrionu abort etmək üçün deyil, həm də normal embrionun inkişafının qarşısını alır.
## Analıq hormonların təsiri

İXQ və cinsi steroidlər kimi hamiləliklə əlaqəli hormonlar hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik zamanı ananın bədənində çoxsaylı bioloji prosesləri tənzimləyir. Embrion həm embrionda, həm də anada bioloji dəyişikliklərə səbəb olur.

Embrion İXQ səviyyəsini artırır, hüceyrə böyüməsini stimullaşdırır və inkişafı stimullaşdıran P4 istehsalını artırır. İXQ və P4 ananın bədənində dəyişikliklərə səbəb olur, onun bədənində endokrinoloji və bioloji dəyişikliklərə səbəb olan spesifik hormonların səviyyəsini artırır, hamiləliyi mümkün edir.
### Endometriumun selikli qişasının saxlanması

Başlanğıcda, embrionun endometriumun sabitləşməsi və blastosistin implantasiyası üçün kifayət qədər İXQ istehsal etməsi üçün 1-2 həftə var. Trofoblast və sarı cismin luteum tərəfindən İXQ sintezinin kəskin artması, həm blastosist, həm də sarı cismi endometriumun saxlanması üçün vacib olan P4 əmələ gəlməsinə səbəb olur.
### Sitotrofoblastın endometriuma yapışması və invaziyası

Blastosist sitotrofoblastik hüceyrələri tərəfindən ifraz olunan İXQ, ananın hüceyrədənkənar matrisini idarə edən matris metalloproteinazalarını aktivləşdirməklə və matris metalloproteinazalarının toxuma inhibitorlarını inhibə edərək endometrial toxumanın yenidən qurulmasını idarə edir. İXQ endometriumun invaziyası və bağlanmasına vasitəçilik edir. Aşağı hCG səviyyələri preeklampsi riskini artırır.
### [[Uşaqlıq (anatomiya)|Uşaqlıq]]da angiogenez

Uşaqlığın angiogenezi insan xorionik qonadotropini və progesteron tərəfindən aktivləşdirilir və estrogen tərəfindən yatırılır. Progesteron və estrogen təsirlərinin balansı erkən hamiləlikdə uşaqlıqda angiogenezin vəziyyətini müəyyən edir.
### Ananın immun sisteminin zəifləməsi

Embrion plasenta tərəfindən istehsal olunan yüksək səviyyəli progesteron ana və döl arasındakı sərhəddə limfositlərin çoxalmasını tənzimləyir, inkişaf etməkdə olan embriona qarşı ananın immun reaksiyasını yerli olaraq boğur.
### Follikulyar olgunlaşmanın qarşısını almaq üçün GnRH sekresiyasının dayandırılması

Progesteronun mənfi təsiri hipotalamik pulsatil GnRH neyrosekresiyası, ovulyasiya zamanı GnRH salınması və hipofiz qonadotropinin artımına maneə törədir və bununla da sonrakı follikulların yetişməsinin qarşısını effektiv şəkildə alır.
### Süd vəzilərinin [[Laktasiya|laktasiya]]ya hazırlanması

Estrogenlər və progesteron süd vəzilərinin epitel hüceyrələrinin çoxalmasına kömək edir, birincil və ikincil kanal strukturlarının əmələ gəlməsinə səbəb olur. Progesteron, yetkinlik dövründə və menstrual dövrünün luteal fazasında süd vəzilərində üçüncü dərəcəli yan budaqlarının əmələ gəlməsinə səbəb olur, bunun üzərinə prolaktinin təsiri altında lobuloalveolyar strukturlar əmələ gəlir. Prolaktin laktogenezi stimullaşdırır.
### Yuxu induksiyası

Aparılan araşdırmalar İXQ-nin hamiləlik dövründə yuxunun artmasına səbəb olduğunu göstərir. İXQ səviyyələri hamiləlik zamanı yuxu rejiminin dəyişməsi ilə əlaqədardır.

## Həmçinin bax

* Endokrinologiya
* Reproduktiv endokrinologiya və sonsuzluq
## İstinadlar

## Xarici keçidlər