open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Astrakimilər (triba)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  yarımfəsiləsinə aid bitki tribası.

## Arealı
Astrakimilər tribasının nümayəndələri əsasən Şimali yarımkürəsində yayılmışdır və müxtəlif yaşayış yerlərində rast gəlinir.

## Xüsusiyyətləri
Astrakimilər tribasının nümayəndələri bir sıra ortaq xüsusiyyətlərə malikdir:

* *Çiçək quruluşu:* çiçəkləri, adətən, sarı mərkəzli və ağ, çəhrayı, bənövşəyi və ya mavi rəngli şüa çiçəklərindən ibarət olan başcıq (capitulum) adlanan sıx bir çiçək qrupunda toplanır. Başcıq, çox sayda kiçik çiçəkdən ibarətdir və bir çiçək kimi görünür.
* *Meyvə tipi:* meyvələri, papus adlanan tüklü və ya tüksüz bir quruluşa malik olan akendir. Papuslar, meyvələrin küləklə yayılmasına kömək edir.
* *Yarpaq düzülüşü:* yarpaqları, adətən, növbəli və ya qarşı-qarşıya düzülmüşdür.

## Əhəmiyyəti
Astrakimilər tribasının nümayəndələri təbiətdə və insan həyatında müxtəlif rollar oynayır. Bəzi növlər, bağ və parklarda bəzək bitkisi kimi istifadə olunur. Digər növlər isə ənənəvi tibbdə istifadə olunur. Bu bitkilər, həmçinin böcəklər və digər tozlandırıcılar üçün vacib qida mənbəyidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Reptiliomorpha

**Reptiliomorpha** (mənası "sürünənəbənzər"; Filokodeksdə Pan-Amniota kimi tanınır) — amniotları və yaşayan amfibiyalarla (lissamphibians) müqayisədə amniotlarla daha yeni ortaq əcdadı paylaşan tetrapodları ehtiva edən bir kladdır.

## Dəyişən təriflər
Reptiliomorpha adı, Professor Gunnar Säve-Söderbergh tərəfindən 1934-cü ildə amniotları və yaşayan amfibiyalardan daha çox amniotlarla əlaqəli olan müxtəlif gec Paleozoy tetrapodlarını təyin etmək üçün yaradılmışdır.

Təəssüf ki, müxtəlif mütəxəssislər bu termini bir neçə fərqli şəkildə istifadə etmişlər. Hətta erkən amfibiyaların fosilləri üçün də istifadə edilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Ənənəvi olaraq Reptiliomorpha-ya aid edilən qruplar, yəni embolomerlər, seymouriamorphs və diadectomorphs, müasirlərindən, qeyri-reptiliomorf temnospondilərdən daha dərin və daha hündür kəlləyə sahib olmaları ilə fərqlənirdilər, lakin kəllə damı ilə yanaq arasında ibtidai kinezi (boş əlaqə) saxlamışdılar (yanaq kəllənin damına möhkəm yapışdırıldığı bəzi ixtisaslaşmış taksonlar, məsələn, Seymouria istisna olmaqla).

## Təsnifatı
Reptiliomorpha kladına aşağıdakı qruplar daxildir:

* Embolomeri
* Seymouriamorpha
* Diadectomorpha
* Amniota
## Filogenetik əlaqələr
Reptiliomorpha kladının tərkibinə daxil olan qruplar arasındakı dəqiq əlaqələr mübahisəli olaraq qalır. Lakin, son filogenetik təhlillər, diadectomorfların amniotların ən yaxın qohumları olduğunu və seymouriamorph və embolomerlərin onlara nisbətən daha əsas olduğunu göstərir.

## İstinadlar
Euteleostomi

**Euteleostomi** (yun. εὖ "yaxşı, həqiqi" + teleios "tam" + στόμα "ağız") — şüaüzgəcli balıqların (Actinopterygii) ən böyük kladıdır. Bu klad, bütün yaşayan sümüklü balıqların təxminən 96%-nı və bütün onurğalı növlərin təxminən yarısını təşkil edir.

## Xüsusiyyətləri
Euteleostomi üzvləri aşağıdakı xüsusiyyətlərlə xarakterizə olunur:

* *Üst çənənin quruluşu:* Euteleostomi üzvlərinin üst çənəsi, premaxilla sümüyünün önə doğru uzanması ilə xarakterizə olunur. Bu, ağzı daha geniş açmağa və müxtəlif növ qidaları tutmağa imkan verir.
* *Üzmə kisəsi:* Euteleostomi üzvlərinin əksəriyyəti, üzmə kisəsi adlanan qazla dolu bir orqana malikdir. Bu orqan, balığın suda batmasını və ya üzə çıxmasını təmin edir.
* *Homoserkal quyruq:* Euteleostomi üzvlərinin quyruğu, yuxarı və aşağı lobları bərabər ölçüdə olan homoserkal quruluşa malikdir. Bu quyruq forması, daha səmərəli üzməyə imkan verir.
* *Leptoid pulcuqlar:* Euteleostomi üzvlərinin dərisi, leptoid pulcuqlarla örtülüdür. Bu pulcuqlar, nazik və yüngüldür və balığın hərəkətini asanlaşdırır.
## Təsnifatı
Euteleostomi kladı, iki əsas qrupa ayrılır:

* *Protacanthopterygii:* Bu qrup, somon, alabalıq və siyənək kimi balıqları əhatə edir.
* *Neoteleostei:* Bu qrup, digər bütün yaşayan sümüklü balıqları əhatə edir.
## Təkamülü
Euteleostomi, təxminən 240 milyon il əvvəl, Trias dövründə ortaya çıxmışdır. Bu qrup, sürətlə şaxələnərək müxtəlif formalar yaratmışdır. Euteleostomi, günümüzdə ən müxtəlif və ən çox sayda olan onurğalı qrupudur.

## İstinadlar
Rhipidistia

**Rhipidistia** (yun. rhipis, "yelpik" + istion, "yelkən") — **Dipnotetrapodomorpha** olaraq da bilinən, tetrapodları (dörd ətraflı onurğalılar) və ağciyərli balıqları (Dipnoi) ehtiva edən lob qanadlı balıqların (Sarcopterygii) bir kladıdır. Rhipidistia əvvəllər Sarcopterygii'nin Porolepiformes və Osteolepiformesdən ibarət alt qrupuna aid idi, lakin bu tərif artıq köhnəlmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Rhipidistia üzvləri aşağıdakı xüsusiyyətlərlə xarakterizə olunur:

* *Lob qanadlı üzgəclər:* Rhipidistia'nın ən fərqli xüsusiyyəti, əzələ və sümüklərdən ibarət olan lob qanadlı üzgəclərə sahib olmalarıdır. Bu üzgəclər, tetrapodların ətraflarının təkamülündə mühüm rol oynamışdır.
* *Daxili burun dəlikləri (xoanalar):* Rhipidistia, ağız boşluğuna açılan daxili burun dəliklərinə (xoanalar) malikdir. Bu xüsusiyyət, onların hava nəfəs almağa uyğunlaşmasına imkan vermişdir.
* *Labirintodont dişlər:* Rhipidistia üzvlərinin dişləri, labirintodont adlanan mürəkkəb bir quruluşa malikdir. Bu dişlər, qidanı tutmaq və parçalamaq üçün uyğunlaşmışdır.
* *Kosmoid pulcuqlar:* Rhipidistia üzvlərinin dərisi, kosmoid pulcuqlarla örtülüdür. Bu pulcuqlar, dentin, kosmin və sümük təbəqələrindən ibarətdir və balığın qorunmasına kömək edir.
## Təsnifatı
Rhipidistia kladı, iki əsas qrupdan ibarətdir:

* *[[Dipnoi|Dipnoi (Ağciyərli balıqlar):]]* Bu qrup, Afrika, Cənubi Amerika və Avstraliyada yaşayan altı növ ağciyərli balıqdan ibarətdir. Ağciyərli balıqlar, həm ağciyərlər, həm də qəlsəmələrlə nəfəs ala bilir.
* *Tetrapodomorpha (Tetrapodamorflar):* Bu qrup, dörd ətraflı onurğalıları (Tetrapoda) və onların ən yaxın nəsli kəsilmiş qohumlarını əhatə edir.
## Təkamülü
Rhipidistia, təxminən 419 milyon il əvvəl, Devon dövründə ortaya çıxmışdır. Bu qrup, sürətlə şaxələnərək müxtəlif formalar yaratmışdır. Devon dövrünün sonlarında, ilk tetrapodlar Rhipidistia içindən inkişaf etmişdir. Bu, onurğalıların quruya çıxması və quru ekosistemlərinin kolonizasiyası üçün vacib bir addım olmuşdur.

## İstinadlar
Lənkəran Sahil Bulvarı

**Lənkəran bulvarı** (*rəsmi adı ilə:* **Lənkəran Sahil bulvarı**) — Azərbaycanın Lənkəran şəhərində, Xəzər dənizinin sahilində yerləşən bulvar.

## Tarixi
Bulvar 11 avqust 2006-cı ildə əhalinin istifadəsinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva bulvarın açılışında iştirak etmiş, burada yaradılan istirahət zonaları ilə tanış olmuşlar. Bulvar daxilində müxtəlif uşaq əyləncə zonaları, istirahət guşələri, kafe və restoranlar da mövcuddur.

## İstinadlar
Qabion

**Qabion** (;  — "böyük qəfəs") və ya **qabion konstruksiyaları** — tikintidə **qabion** konstruksiyaların yaradılması üçün nəzərdə tutulmuş altıbucaqlı hücrələri olan burulmuş məftildən hazırlanmış müxtəlif formalı və həcmli məhsulların adıdır.

Yerinə qoyulduqda daşla doldurulan sinklənmiş (və ya alüminium) məftildən toxunmuş qutu formalar (qabionlar) 1906-cı ildə italyan mühəndis Palvis tərəfindən icad edilmişdir.

## İstifadəsi
Qabionların inşaat mühəndisliyində ən çox istifadə edildiyi tətbiqlərini maili ərazilərdə sürüşmələrin qarşısının alınması, çay yataqlarında daşqınların qarşısının alınması və eroziyanın qarşısının alınması kimi demək mümkündür. Daşqınlara qarşı mübarizə aparmaq məqsədilə görülən tədbir kimi, müvəqqəti bəndlərin tikilməsində və ya çayların məcrasının dəyişdirilməsi işlərində də istifadə olunur. Qabion bir-birinə yapışdırılmış doldurucu materiallardan (daş, kərpic və digər tikinti materialları) ibarət olduğu üçün, onun möhkəmliyini artırmaq məqsədilə arxası maili yerlərdə istifadə edilməsinə üstünlük verilir. Yerdə bir-birinə birləşdirilmiş bir qabiona nisbətən bir qəfəs daxilindəki divar bir sıra üstünlüklərə malikdir. Müxtəlif formalarda divarlar tikilə bilər. Bitkilər divarların üstündə kök salması divarların möhkəmliyini zamanla artıra bilər. Bu tipli qabionların funksional ömrü doldurucu materiallardan daha çox, doldurucu materialları bir yerdə saxlayan bərkidicinin (suvayıcı materiallar) istifadə müddətindən asılıdır.

## İstehkam
Orta əsrlərdə istehkam kimi istifadə edilən qabionlar yuxarıdan və aşağıdan açıq olan və daxili doldurucu materiallar ilə doldurulmuş qəfəslərdən ibarət idi. Bu ilkin nümunələrin tikilməsinin əsas məqsədi döyüş meydanında artilleriya bölmələrini (topçular) düşmən atəşindən mühafizə etmək idi. Yüngül olduğundan bir yerdən başqa bir yerə aparılması olduqca asan olan bu divarlar müxtəlif ərazilərdə tikilə bilirdilər. Həmçinin bu divarlar bir-birinə keçirilə də bilərdilər. Müasir hərbi tətbiqlərdə qabionlar ön postlarda partlayıcı maddələrə, şrapnellərə, minaatanlara və ya artilleriya atəşinə qarşı şəxsi heyəti mühafizə etmək məqsədilə istifadə edilirlər. Xüsusilə belə ərazilərdə yerləşən yataqxanaların və yeməkxanaların ətraf əraziləri qabionlar ilə əhatə olunurlar.

## Qalereya

Fayl:Stuben-Gabions-02ASD.jpg|Stuben qabionları
Fayl:Gabion..jpg|Gabion
Fayl:Gabion Detail.jpg|Qabion detalı
Fayl:Gabion Kelenfold.jpg|Kelenfold qabionu
Fayl:Gabion 040.jpg|Qabion 
Fayl:Gabion.jpg|Qabion 
Fayl:Gabion boxes - geograph.org.uk - 3829659.jpg|Qabion qutuları
III Fridrix (Müqəddəs Roma imperatoru)

**III** **Fridrix** (;  ) — 2 fevral 1440-cı ildən Almaniya kralı, 19 mart 1452-ci ildən Müqəddəs Roma İmperatoru, 23 noyabr 1457- ci ildən Avstriya ershersoqu (**V Fridrix** adı ilə), 1424-cü ildən Ştiriya, Karintiya və Karnivo hersoqu, 17 fevral 1458-ci ildən 17 iyul 1463-cü ilədək Macarıstan kralı (nominal olaraq) (tacqoyma mərasimi 4 mart 1459), Habsburqlar sülaləsinin Leopoldin xəttinin nümayəndəsi, Romada tac qoyan və Avstriya torpaqlarını birləşdirən sonuncu imperator.

## İstinadlar
Kvadrokopter

**Kvadrokopter** — dörd rotoru olan helikopter və ya multikopter növü. Kvadrokopterlər və konvertiplanlar uzun müddətdir eksperimental olaraq uçsalar da, müasir pilotsuz uçuş aparatı (PUA) və ya dron gələnə qədər konfiqurasiya maraq mövzusu olaraq qalırdı. Dronların kiçik ölçüləri və aşağı ətaləti kvadrokopterin praktikliyini xeyli artıran xüsusilə sadə uçuş idarəetmə sistemindən istifadə etməyə imkan verir.
## İstinadlar
İnanmırsansa...

***İnanmırsansa…*** — 1984-cü ildə rejissor Lütfi Məmmədbəyov tərəfindən ekranlaşdırılmış iki hissəli televiziya tamaşası. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Əsas rolları Mətanət Atakişiyeva,Ramiz Məlikov,İlham Əsgərov və Sitarə Novruzova ifa edirlər.

## Məzmun
Tamaşada hadisələr bir ailənin daxilində və ətrafında cərəyan edir. Qısqanclıq zəminində baş verən hadisələr xoşbəxt bir ailəni sarsıdır.
Ekran əsərində Arzu (Mətanət Atakişiyeva) və Nüsrət (İlham Əsgərov) dostluq, inam, sədaqət, mərdlik və ədaləti qorumağa çalışırlar. Lakin Adilin həsəd və qısqanclığı ailədə təzadlar yaradır. Film-tamaşanın müqəddiməsi olaraq Adilin (Ramiz Məlikov)qəlbində şübhə və inamsızlıq hisslərinin oyanmasını göstərə bilərik. O ki qaldı kuliminasiya nöqtəsinə, o isə, şübhəsiz, Nüsrətin Adilin günahını boynuna götürərək azadlıqdan məhrum edilməsidir. Onu qeyd edə bilərik ki, tamaşada düyünlərin açılması, razvyazka məqamını aydın şəkildə görmürük. Gedişat getdikcə qəlizləşir, Adilin qəlbindəki kin-küdurət, ən əsası qısqanclıq hissi sönmək əvəzinə daha da alovlanırdı. Biz bunun final səhnəsində də şahidi ola bilərik.

## Film-tamaşa haqqında
1984-cü ildə Azərbaycan Televiziyasında ədəbi mühitimizdə öz parlaq imzası ilə seçilən yazıçı Əlibala Hacızadənin qələmə aldığı iki hissəli televiziya tamaşası ekranlara çıxır. Tamaşa belə adlanır: "İnanmırsansa…"
Əsər o zaman Azərbaycan televiziya məkanında bir-birindən maraqlı televiziya tamaşalarına ekran həyatı verən aktyor, rejissor Lütfi Məmmədbəyovun quruluşunda ekranlaşdırılır. Film-tamaşada izləyicilərə "Həyatda bir cür həqiqət var və bir insanın həyatı qədər önəmlidir, o nə bölünəndir, nə də ki bölən…O tək ünvanımız, yaşadığımız səbəbdir, o inamdır…" ideyaları təlqin edilir. Televiziya tamaşasının çəkilişləri Azərbaycan televiziyası studiyasında və Bakının Buzovna qəsəbəsində həyata keçirilmişdir.

## Filmin heyəti

### Rollarda
Arzu — Mətanət Atakişiyeva

Adil — Ramiz Məlikov

Nüsrət — İlham Əsgərov

Tünzalə — Sitarə Novruzova

Sürücü — Rüstəm Əliyev

Gülbala — Adışirin Bağırov

### Film üzərində işləyənlər
**Əsərin müəllifi:** Əlibala Hacızadə

**Quruluşçu rejissor:** Lütfi Məmmədbəyov

**Rejissor:** Kərim Kərimov

**Quruluşçu operator:** Fərman Nəbiyev

**Operatorlar:** Elman Hüseynov, Elçin Əliyev

**Quruluşçu rəssam:** Oqtay Quliyev

**Səs rejissorları:** Fikrət Ağazadə, Vaqif İmanquliyev

**Videoyazı Mühəndisləri:** Asim Babayev, Adil Zeynalov, Rauf Kələntərov, Eldar Minbağırov

## Həmçinin bax
* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
İsoo Abe

– Yaponiya xristian sosialisti və pasifisti. Yaponiyada beysbol idmanının inkişafına verdiyi töhfələr səbəbilə "Yaponiya beysbolunun atası" kimi və sosialist fəaliyyətlərinə görə "Yaponiya sosializminin atası" kimi tanınır.

## İlk illəri
1865-ci ildə Yaponiyanın Fukuoka şəhərində doğulmuşdur. Kiotoda yerləşən Doşişa Universitetindən məzun olmuş, universitetdə Co Niicimanın təsiri ilə xristian olmuşdur. Bir müddət Okayama prefekturasında keşiş kimi xidmət verdikdən sonra 1891-ci ildə ABŞ-yə səyahət edərək Hartford Teologiya Məktəbində təhsil almışdır. Burada xristian sosializmi ilə tanış olmuşdur.

1895-ci ildə Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra sosial islahatlarla məşğul olmağa və orta məktəblərdə dərs deməyə başlamışdır. 1903–1926-cı illərdə Vaseda Universitetinin professoru olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Abe Yaponiyada bir çox sosialist təşkilatın yaradılmasında iştirak etmişdir. O, 1901-ci ildə Yaponiyada rəsmi olaraq tanınmış ilk sosialist partiya olan  yaratmış və partiyanın manifestini yazsa da, partiya iki gün sonra hökumət tərəfindən ləğv olunmuşdur. 1926-cı ildə davamçı partiyanı və 1932-ci ildə  qurmuş, bu partiyaların sədri olmuşdur. Partiyanın sağa meyil etməsindən sonra 1940-cı ildə  partiyasını qurmuş, lakin partiya tezliklə hökumət tərəfindən ləğv olunmuşdur.

1904–1905-ci illərdə baş verən Rus-yapon müharibəsinə qarşı olmuş, öz fikrini nəşrlər vasitəsilə çatdırmağa çalışmışdır. 1905-ci ildə Naoe Kinoşita və Sanşiro İşikava ilə birlikdə  jurnalını nəşr etdirmişdir, 1907-ci ildə *"[[Heimin Shimbun]]"* qəzetinin yenidən yaradılmasında iştirak etmişdir. 1910-cu ildə baş verən Vətənə xəyanət insidentindən sonra radikal sosialistlərdən uzaqlaşmışdır.

Abe 1921-ci ildə Yaponiya Fabian Cəmiyyətinin təsisçilərindən biri olmuş, 1924-cü ildə cəmiyyətin sədri seçilmişdir. O, Yuaykay kimi bir sıra həmkarlar ittifaqlarında fəaliyyət göstərmişdir. Yuaykayın məsləhətçisi olmuş və təşkilatın jurnalı üçün yazılar yazmışdır. 1928–1940-cı illərdə Yaponiya parlamentinin üzvü olmuşdur. Müharibənin yaxınlaşmasına etiraz edərək 1940-cı ildə parlamentdən çıxmışdır. İkinci Dünya müharibəsindən sonra yaradılmış  məsləhətçisi olmuşdur.

Abe pasifist olmuş və Yaponiyanın sülh ənənələrini vurğulamışdır. Doğum nəzarətini müdafiə etmiş, lisenziyalı fahişəlik hərəkatında iştirak etmişdir.

## "Yaponiya beysbolunun atası"
Abe Yaponiyada beysbol idmanının inkişafı üçün töhfələrə görə "Yaponiya beysbolunun atası" kimi tanınır. O, 1901-ci ildə Vaseda Universitetində "Vaseda" beysbol klubunu yaratmış və 1926-cı ilə qədər komandanın meneceri olmuşdur. 1905-ci ildə komandanı ABŞ turuna aparmışdır. Vaseda–Keyo beysbol rəqabətini başlatmış, Tokio Böyük Altılıq Beysbol Liqasının əsasını qoymuşdur. Kano Ciqoro ilə birlikdə Yaponiya Həvəskar İdman Növləri Assosiasiyasını yaratmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Əsərlərinin kataloqu
El Mañana

**El Mañana** — Böyük Britaniyanın virtual musiqi qrupu olan Gorillaz-ın sayca ikinci studiya albomu "Demon Days"-da səslənmiş mahnı.

## Haqqında
"El Mañana" mahnısı üçün hazırlanmış cizgi filmi üslubunda olan musiqi klipi 11 mart 2006-cı ildə yayımlanmışdır. Bu musiqi videosuna qrupun yaradıcılarından biri olan rəssam Ceymi Hyulet və eyni zamanda Pit Kandeland quruluş verib.

Klipin istehsalı "Cartoon Network" üçün animasiyalar hazırlayan Britaniya kinostudiyası "Passion Pictures"-ə həvalə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tailand milli futbol komandası

**Tailand milli futbol komandası** (Tay dili: ฟุตบอลทีมชาติไทย) Tailand yüksək səviyyəli beynəlxalq futbolda təmsil edir və Tailand Futbol Assosiasiyası tərəfindən idarə olunur.
Alp Gəray (I Mehmed Gərayın oğlu)

**Alp Gəray** ()() — Krım xanı I Mehmed Gərayın oğlu, Krım kalqayı.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinmir. Krım xanı I Mehmed Gərayın oğludur. İlk illəri barədə yetərli məlumat yoxdur. Haqqındakı ilk məlumat isə əmisi kalqay Topal Əhməd Gərayın üsyanıyla bağlıdır. Belə ki, atasının səltənəti dövründə əmisi kalqay Topal Əhməd Gəray Moskva knyazı III Vasiliylə ittifaq quraraq ona qarşı ayaqlandı. 1519-cu ilin martında I Mehmed Gəray oğulları Bahadır və Alp Gərayı, üsyankar qardaşını məğlub etmək üçün Perekop qalasına göndərdi. Bahadır Gəray Perekop qalasında qalaraq Krımdan qaçış yolunu bağladı. Alp Gəray isə əmisiylə açıq meydanda döyüşdü və Əhməd Gəray döyüş meydanında öldürüldü.

Bu hadisənin ardından böyük qardaşı Bahadır Gəray kalqay elan edilsə də, çox keçmədən atasının apardığı birləşdirmə siyasətinin bir təzahürü olaraq Bahadır Gəray Həştərxan xanlığında hakimiyyətə gətirildi. Bahadır Gəray Krım taxtı üzərindəki haqlarından imtina etdi və beləcə, kiçik qardaşı Alp Gəray yeni kalqay elan olundu (mart 1523). Ancaq atasının bu birləşdirmə siyasəti başda noqaylar olmaqla, bir çox tayfanı, eləcə də bəzi yerli əyanları narazı saldı. Artan gərginlik isə I Mehmed Gərayın çadırına tərtiblənən basqınla nəticələndi. Basqın nəticəsində Krım xanı I Mehmed Gərayla birlikdə oğulları Bahadır Gəray və Alp Gəray qətlə yetirildi (noyabr 1523).

## İstinadlar


## Mənbə

* Kırım Hanlığı’nda Kalgaylık ve Nureddinlik Üzerine Bir İnceleme. Furkan Cem Tosun. Yüksek Lisans Tezi. İzmir 2022
* Von Hammer Purgstall, Kırım Hanlığı Tarihi, İnsan Yayınlar, 3. Baskı, 2020
Baba Gəray (kalqay)

**Baba Gəray** ()() — Krım xanı I Mehmed Gərayın oğlu, Krım kalqayı.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinmir. Krım xanı I Mehmed Gərayın oğludur. İlk illəri barədə yetərli məlumat yoxdur. Haqqındakı ilk məlumat isə atasının və qardaşlarının öldürülməsi ilə nəticələnən noqay üsyanıyla bağlıdır. Belə ki, atası I Mehmed Gərayın bölgədə apardığı birləşdirmə siyasətinin bir təzahürü olaraq böyük qardaşı Bahadır Gəray Həştərxan xanlığında hakimiyyətə gətirildi. Bahadır Gəray Krım taxtı üzərindəki haqlarından imtina etdi və beləcə, digər qardaşı Alp Gəray yeni kalqay elan olundu (mart 1523). Ancaq atasının bu birləşdirmə siyasəti başda noqaylar olmaqla, bir çox tayfanı, eləcə də bəzi yerli əyanları narazı saldı. Artan gərginlik isə I Mehmed Gərayın çadırına tərtiblənən basqınla nəticələndi. Basqın nəticəsində Krım xanı I Mehmed Gərayla birlikdə oğulları Bahadır Gəray və Alp Gəray qətlə yetirildi (noyabr 1523).

Bu üsyandan qaçaraq canını xilas edən Baba Gəray və qardaşı Qazi Gəray qaçaraq Bağçasarayda gizləndilər. Bu qətliamdan narazı olan bəzi yerli əyanları ətrafında toplayan qardaşı Qazi Gəray burada özünü xan, qardaşı Baba Gərayı isə kalqay elan etdi (noyabr 1523). Ancaq o illərdə vassalı olduğu Osmanlı sultanı Sultan Süleyman bu səltənəti tanımadı. Belə ki, İstanbulda girov saxlanılan əmiləri də ona qarşı intriqalar aparırdı. Təcrübəsiz bir gənc olan Qazi Gəray idarəni ələ ala bilmədi və bölgədə daxili çəkişmələr başladı. Digər tərəfdən sui-qəsdi təşkil edən Şirin qəbiləsindən Mamay xan, bu iki qardaşın intiqam alacağından qorxaraq İstanbula gəldi. Məngli Gərayın girov tutulan oğlu Səadət Gərayı Krım taxtı uğrunda mübarizəyə razı saldı. Osmanlı sultanının da razılığını alan Səadət Gəray 1524-cü ilin mayında Krım xanı elan edildi.

Müxtəlif hədiyyələrlə mükafatlandırılan Səadət Gəray hərbi qüvvəylə Krıma göndərildi. Əmisinə qarşı mübarizə aparan Qazi Gəray, Mamay xanın da vasitəçiliyi ilə bir müddət sonra yeni xana tabe oldu. Təmin edilən sülhlə Qazi Gəray yeni Krım xanının kalqayı elan edildi. Qardaşı Baba Gərayla birlikdə Bağçasaraya gələn Qazi Gəray burada xanın hüzurunda qətlə yetirildi. Qardaşları Baba Gəray və Çoban Gəray isə həbs edildi və 3 ay sonra edam olundu.

## İstinadlar


## Mənbə

* Kırım Hanlığı’nda Kalgaylık ve Nureddinlik Üzerine Bir İnceleme. Furkan Cem Tosun. Yüksek Lisans Tezi. İzmir 2022
* Von Hammer Purgstall, Kırım Hanlığı Tarihi, İnsan Yayınlar, 3. Baskı, 2020
Gender bərabərliyi

**Gender bərabərliyi** — cinsi bərabərlik və ya cinslərin bərabərliyi kimi də tanınır. Gender bərabərliyi, iqtisadi iştirak və qərarların qəbulu da daxil olmaqla, cinsindən asılı olmayaraq resurslara və imkanlara bərabər çıxış asanlığı vəziyyətidir. Eyni zamanda cinsindən asılı olmayaraq müxtəlif davranışları, istəkləri və ehtiyacları bərabər qiymətləndirmə vəziyyəti sayılır.

UNICEF gender bərabərliyini "qadınlar və kişilər, qızlar və oğlanlar eyni hüquqlardan, resurslardan, imkanlardan və müdafiələrdən istifadə edirlər. Bu, qızların və oğlanların, qadınların və kişilərin eyni olmasını və ya onlara tam münasibət göstərilməsini tələb etmir..

2017-ci ildən etibarən gender bərabərliyi Birləşmiş Millətlər Təşkilatının on yeddi davamlı inkişaf məqsədindən (SDG 5) beşincisi hesab edilir.
Gender bərabərliyi məqsəddir, gender neytrallığı və gender bərabərliyi isə məqsədə çatmağa kömək edən təcrübə və düşüncə tərzidir. Müəyyən bir vəziyyətdə gender tarazlığını ölçmək üçün istifadə edilən gender pariteti əsaslı gender bərabərliyinə nail olmağa kömək edə bilər, lakin özlüyündə məqsəd deyil. Gender bərabərliyi qadın hüquqları ilə güclü şəkildə bağlıdır və çox vaxt siyasət dəyişikliklərini tələb edir. Qlobal miqyasda gender bərabərliyinə nail olmaq həm də qadınlara və qızlara qarşı cinsi alver, qadın öldürmə, müharibə zamanı cinsi zorakılıq, gender əmək haqqı fərqihttps://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/IJM-11-2015-0197/full/html və digər təzyiq taktikaları daxil olmaqla, zərərli təcrübələrin aradan qaldırılmasını tələb edir. UNFPA bəyan edib ki, "insan hüquqlarını təsdiq edən bir çox beynəlxalq müqavilələrə baxmayaraq, qadınların kasıb və savadsız olma ehtimalı hələ də kişilərə nisbətən daha yüksəkdir. Onların mülkiyyətə, kreditə, təlimə və məşğulluğa daha az çıxışı var. Bu, qismən, "qadınlar"ın arxaik stereotiplərindən qaynaqlanır. Qadınlar ailənin təminatçısı deyil, uşaq sahibi və evdar kimi damğalanması, onların siyasi cəhətdən aktiv olma ehtimalı kişilərə nisbətən daha azdır və məişət zorakılığının qurbanı olma ehtimalı daha yüksəkdir".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pound for pound

**Pound for pound** — boks, güləş, və ya qarışıq döyüş sənətləri kimi təkbətək döyüş növlərində istifadə edilən, çəkisindən asılı olmayaraq hansı döyüşçünün daha yaxşı olduğunu göstərən sıralamadır. Bu döyüşçülər birbaşa bir-biri ilə yarışmadığı üçün "pound for pound" (*xalbəxal*) qiymətləndirilirlər və reytinqlər daimi dəyişir.

## Boks
Boksda bu termin tarixən Benni Leonard və Şuqar Rey Robinson kimi döyüşçülərlə əlaqələndirilir. Belə ki, onlar öz dövrlərinin ən bacarıqlı döyüşçüləri hesab olunurdular və bu termin onları daha populyar olan (və daha yaxşı gəlir qazanan) ağır çəki çempionlarından fərqləndirmək üçün istifadə olunurdu. 1990-cı ildən etibarən "''The Ring''" jurnalı döyüşçülərin "pound for pound" reytinqini yeniləyir.

## Qarışıq döyüş növləri
2013-cü ildən "Ultimate Fighting Championship", 2020-ci ildən "ONE Championship" və 2021-ci ildən "Bellator MMA" daxil olmaqla, bəzi qarışıq döyüş sənətlərinin himayəsində pound for pound reytinqləri var. "ESPN.com", "Sherdog", "Fight Matrix", "MMA Fighting" və "Tapology" daxil olmaqla bir çox media şirkətinin də qeyri-rəsmi "MMA pound for pound" reytinqləri mövcuddur.

## Kikboksinq və muay tay
"ONE Championship" 2020-ci ildən etibarən kikboksinq və muay tay üzrə "pound for pound" reytinqlərini dərc edir. Həmçinin "Combat Press" və "Beyond Kickboxing" də kikboksinq üçün pound for pound reytinqləri dərc edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''The Ring'' magazine ratings
* TBRB ratings
* BoxRec ratings
* BWAA rankings
* ESPN pound-for-pound rankings
Zariya

**Zariya**, hazırda Kaduna ştatının dörd Yerli İdarəetmə Bölgəsində yerləşən Nigeriyanın böyük bir şəhərlərindən biridir.
Zazzau əmirlik Şurasının paytaxtı və Hausa'nın orijinal yeddi şəhər əyalətindən biridir. 
Zariya, Nigeriyanın Kaduna əyalətindəki Zariya, Sabon Qari, Giva və Soba yerli idarəetmə bölgələrini əhatə edir.

## Tarixi
1450-ci illərdə burada İslam dini yayıldı və bu, Transsəhra ticarət yolunun inkişafı ilə əlaqəli idi.
Tacirlər duz karvanları gətirir, əvəzinə taxıl və qul alırdılar.

XV və XVI əsrlər arasında əmirlik Sonqay (dövlət) imperiyasının qolu oldu, 1805-ci ildə fulalar tərəfindən tutuldu. 
Frederik Laqardın komandanlığı altında İngilis qoşunları 1901-ci ildə şəhəri ələ keçirdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Smith, Michael G. (1960) *Government in Zazzau 1800—1950* International African Institute by the Oxford University Press, London, https://search.worldcat.org/title/293592 https://az.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine reprinted in 1964 and 1970.

* Dan Isaacs.https://www.bbc.com/news/world-africa-11418542
Maliyyə təhlükəsizliyi

**Maliyyə təhlükəsizliyi**&nbsp;— ölkənin, regionun və ya müəssisənin iqtisadi təhlükəsizliyinin mühüm komponentlərindən biridir.

## Təsviri
Maliyyə təhlükəsizliyi ölkənin müstəqil maliyyə-iqtisadi siyasətinin həyata keçirilməsinin açarıdır. Maliyyə təhlükəsizliyi xaricə iri kapital axınının qarşısının alınmasında, milli büdcə sisteminin resurslarının bölüşdürülməsi ilə bağlı müxtəlif səviyyələrdə dövlət orqanları arasında münaqişələrin qarşısının alınmasında, qlobal böhranların təsirinin yumşaldılmasında, maliyyə-iqtisadi parametrlərin sabitliyinin təmin edilməsində özünü göstərir. Maliyyə təhlükəsizliyi maliyyə cinayətlərinin qarşısının alınmasını nəzərdə tutur.

Dövlətin maliyyə təhlükəsizliyinə təhdidlərin iki növü var: daxili təhdidlər və xarici təhdidlər. Xarici təhlükələrə inkişaf etməkdə olan ölkələrin dünya iqtisadiyyatına daxil olması ilə əlaqədar qlobal maliyyə sisteminin böyüməsi, həmçinin kapital kütləsinin artması daxildir. Daxili təhdidlərə maliyyə-iqtisadi siyasətin düzgün həyata keçirilməməsi, idarəetmə orqanlarının səhvləri və dövlətin maliyyə sisteminin rəhbərliyində sui-istifadələr daxildir.

Ölkədə maliyyə təhlükəsizliyi ilə bağlı problemlər iqtisadi artıma və iqtisadi islahatlara mane olur, ticarət və xarici iqtisadi fəaliyyətin inkişafına mənfi təsir göstərir, büdcə, maliyyə və sığorta sektorlarının inkişafına mane olur. Maliyyə təhlükəsizliyi iqtisadi təhlükəsizliyin tərkib hissələrindən biridir

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Magic City

**Magic City** — Böyük Britaniyanın virtual musiqi qrupu olan Gorillaz-ın sayca altıncı studiya albomu "The Now Now"-da səsləndirilmiş mahnı. Albomun səkkizinci trekidir.

## Haqqında
Mahnının demosu Floridanın Mayami şəhərində "Humanz" albomu üçün edilən konsert turu vaxtlarında yazılıb. Belə ki, canlı gecə həyatı ilə tanınan Mayami şəhəri, "Magic City" yəni, Sehrli şəhər adlanır. Bundan başqa, mahnıya Deymon Albarnın Blur-dakı qrup yoldaşı olan Qrehem Kokson öz gitarası ilə əlavə hava qatmışdır

## İstinadlar
Fire Flies

**Fire Flies** — Böyük Britaniyanın virtual musiqi qrupu olan Gorillaz-ın sayca altıncı studiya albomu "The Now Now"-da səsləndirilmiş mahnı. Albomun doqquzuncu treki və dördüncü sinqlıdır.

## Haqqında
Mahnının demosu London şəhərində "Humanz" albomu üçün edilən konsert turu vaxtlarında yazılıb. Yeddi dəqiqə davam edən bu demo yazısı iki mahnıya bölünüb, digəri "Sorcererz"-dir.

## İstinadlar
Mübarək Gəray (nurəddin)

**Mübarək Gəray** ()() — Krım xanı I Səlamət Gərayın oğlu, Krım nurəddini.

## Həyatı
Doğum tarixi dəqiq bilinmir. Krım xanı I Səlamət Gərayın oğludur. İlk illəri haqqında yetərli məlumat yoxdur. Atasının 1610-cu ildə vəfatının ardından kiçik qardaşlarıyla birlikdə İstanbula göndərildi və burada böyüdüldü. Canıbəy Gərayın 1628-ci ildə ikinci dəfə xan təyin edilib Krıma göndərilməsinin ardından Mübarək Gəray da onunla birlikdə doğulduğu torpaqlara qayıtdı. 1629-cu ilin aprelində Krıma qarşı hücumlar tərtibləyən sabiq xan III Mehmed Gəray və qardaşı Şahin Gərayı Perekop yaxınlığında məğlub edən Mübarək Gəray, döyüş meydanından qaçan Şahin Gərayı təqib etməyə davam etdi. Onun ardından üsyankar xanzadəni dəstəkləyən noqay ordası və çərkəz diyarına basqınlar tərtibləyən Mübarək Gəray bölgədə mərkəzi hakimiyyəti gücləndirdi. Şahin Gəray Səfəvilərə sığınmağa məcbur oldu və Mübarək Gəray xeyli qənimətlə geri qayıtdı.

1631-ci ilin noyabrında qardaşı Əzəmət Gərayın kalqay təyin edilməsiylə, Mübarək Gəray ondan boşalan nurəddin ünvanını aldı. Ancaq çox keçmədən 24 iyun 1632-ci ildə Canıbəy Gərayla münasibətləri pisləşən qardaşı edam edildi. Üstəlik kalqayın qardaşları Mübarək Gəray və Səfa Gəray da xana xəyanətlə günahlandırıldı. Haqlarında çıxan edam qərarının ardından ailəsiylə birlikdə qaçan xanzadələr öncə Perekop, daha sonra isə Kəfəyə sığındılar. İğtişaşlar zamanı Mübarək Gərayın ələ keçirilən İnayət və Adil adlı 2 oğlu Canıbəy Gərayın əmriylə öldürüldü.

Osmanlı mülkü hesab edilən Kəfəyə sığınan Mübarək Gəray daha sonra Ədirnəyə gətirildi və qalan ömrünü burada keçirdi. Qalan həyatıyla bağlı məlumat yoxdur.

## İstinadlar


## Mənbə

* Kırım Hanlığı’nda Kalgaylık ve Nureddinlik Üzerine Bir İnceleme. Furkan Cem Tosun. Yüksek Lisans Tezi. İzmir 2022
* Von Hammer Purgstall, Kırım Hanlığı Tarihi, İnsan Yayınlar, 3. Baskı, 2020
Vəli Əbilov

**Vəli Murad oğlu Əbilov** (; ) — Krım tatar yazıçısı, müəllimi, publisist və jurnalisti. Krım Tatar Pedaqoji Kollecinin (1925-1925), M.İ.Kalinin adına Krım Xüsusi Bitkilər İnstitutunun direktoru (1933-1934). Sov.İKP(b) üzvü. Represiya qurbanı. O, 1937-ci ildə “Milli Firqə” təşkilatının üzvü kimi həbs edilib. Yeddi il xalq düşməni kimi düşərgələrdə həbs çəkib və orada vəfat edib. Vəli Əbilov 1957-ci ildə ölümündən sonra reabilitasiya olunub.
## Həyatı
Vəli Əbilov 1898-ci ildə Simferopol rayonu ərazisində kəndli ailəsində anadan olub.

İbtidai təhsilini müəllimi Abdulla Lətifzadə olan kənd məktəbində alıb. 1914-1919-cu illərdə Yevpatoriya rayonunun Murzabek və Baim kəndlərində müəllimlik edib.

1920-ci ildə Murzəbəkdə kənd komitəsinin sədri olub. 1921-1923-cü illərdə Moskvada İ.V.Stalin adına Şərq Zəhmətkeşləri Kommunist Universitetində təhsil alıb. Krıma qayıdaraq sovet partiya məktəbinin Tatar vilayət şöbəsinə rəhbərlik edib. Regional müəllim kurslarında sosial elmlərdən mühazirələr oxuyub. 1925-1926-cı illərdə Xalq Maarif Komissarlığında siyasi maarif işçisi olub. 1925-ci ildə Totayköydə yerləşən Krım Tatar Pedaqoji Texnikumunun müdiri təyin edilib və bir tədris ili bu vəzifədə çalışıb. Sov.İKP(b) üzvü idi.

1920-ci illərdən etibarən Vəli Əbilov yarımadada qəzet və jurnallarda çap olunmağa başlayır. O, xeyli sayda məqalələrin, bədii ədəbiyyatın və pyeslərin müəllifidir. “Adil yaxut binden biri” və “Üç yol” pyesləri 1925-ci ildən 1927-ci ilə qədər Krım Dövlət Tatar Teatrının quruluşunda tamaşaya qoyulub. Əbilov həmçinin “Elvida” (“Əlvida”) və “Ömür Baari” (“Ömür baharı”) pyeslərinin müəllifidir.

1928-ci ildə Leninqrad Siyasi Maarif İnstitutuna daxil olub. İnstitutu bitirdikdən sonra M.İ.Kalinin adına Krım Xüsusi Bitkilər İnstitutunun direktoru vəzifəsinə təyin edilib.(1933-1934). 1935-1938-ci illərdə “Yeni dünya” qəzetində redaktor vəzifəsini icra edib.

1937-ci il sentyabrın 18-də Vəli Əbilov Böyük təmizləmə prosesi çərçivəsində həbs olunub. O, əksinqilabi “Milli Firqə” təşkilatının işində iştirak etməkdə ittiham edilib. 1938-ci il avqustun 14-də SSRİ NKVD-nin xüsusi iclası onu 58-ci maddə ilə səkkiz il məcburi əmək düşərgələridə həbsə məhkum edib.

Vəli Əbilov 1945-ci ildə düşərgədə vəfat edib. 18 iyul 1957-ci ildə Krım Regional Məhkəməsinin qərarı ilə Əbilov ölümündən sonra Stalin repressiyalarının qurbanı kimi reabilitasiya olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ana-yurt.com
Bakı Dəniz Aviasiya Zabitləri Məktəbi

**Bakı Dəniz Aviasiya Zabitləri Məktəbi** — "dəniz pilotu" ixtisasına malik zabitlər hazırlamaq üçün nəzərdə tutulmuş və dəniz zabitlərinin ixtisaslaşdırılmış hazırlığı sisteminə aid olan Rusiya imperiyasının ikinci təhsil müəssisəsi.

O, 1915-ci ildə ilk dəfə Petroqradda bir neçə ay əvvəl açılmış Dəniz Aviasiya Zabitləri Məktəbinin filialı kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1917-ci ildə isə müstəqil olmuşdur.
## Tarixi
1915-ci ilin yayında Petroqradda Dəniz Aviasiya Zabitləri Məktəbinin təşkili ilə bağlı bütün qərarlar qəbul edildikdə, Fin körfəzinin sularının il ərzində beş aydan çox donulu qalması nəzərə alınmamışdı. Bu problem ilə bağlı narahatlıqların ilk dəfə 1915-ci il sentyabrın 16-da səsləndirildiyi sənədləşdirilib. Həmin gün admiral Aleksandr Rusin məktəbin tabe olduğu Donanmanın Gücləndirilməsi üzrə Xüsusi Komitənin Hava Donanması İdarəsinə 14048/3987 saylı məktub göndərir. Məktubda Rusiyanın donmayan limanlarından birində qış üçün məktəb filialı açılmağı və bunun üçün Bakının uyğun olacağını bildirən xahiş var idi.

Xəzər dənizinin qış aylarında donmaması ilə yanaşı, orada məktəbin filialını təşkil etmək üçün Bakı şəhərinin seçilməsi XX əsrin əvvəllərində inkişaf etmiş liman infrastrukturunun olması, Rusiya imperiyasında ən böyük yük dövriyyəsini təmin edə bilməsi, eləcə də hərbi əməliyyatlar cəbhəsindən uzaqlığı ilə əlaqədar idi.  Sonuncu vəziyyət, tezliklə məlum oldu ki, yalnız müvəqqəti idi.

Donanmanın Gücləndirilməsi üzrə Xüsusi Komitəyə rəhbərlik edən Böyük Hersoq Aleksandr Mixayloviçin razılığı dərhal gəldi. Sentyabrın 18-də o, istefada olan kapitan 1-ci dərəcəli Andrey Yanoviçin rəhbərliyi altında qış mövsümü üçün Bakıda Petroqrad məktəbinin filialının açılması, bu barədə Bakı hərbi limanının rəhbərliyinə məlumat verilməsi və 1-ci dərəcəli kapitan Yanoviçə hərtərəfli köməklik göstərilməsi barədə sərəncam imzaladı.

Əslində, bir il əvvəl Yanoviç 1910-cu ilin aprelində aldığı əl zədəsi səbəbindən təqaüdə çıxmışdı. Buna baxmayaraq, o, dərhal məktəbin filialına rəhbərlik etməyə razılıq verdi və 1915-ci il oktyabrın 1-də Bakıya gəldi. Cəmi ay yarım sonra, 1915-ci il noyabrın 12-də Hərbi Dəniz Qüvvələri İdarəsinin əmri ilə xidmətə qaytarıldı. Filialın təşkilində ən fəal şəxslər Bakı hərbi limanının komandiri kontr-admiral Yevgeni Klupfel, Bakı meri Pyotr Martınov, ticarət limanının rəisi, ehtiyatda olan 1-ci dərəcəli kapitan Aleksey Danilov, Luka Bıç və Məmmədhəsən Hacınski idi.
## İstinadlar
Fitrət dövrü

**Fitrət dövrü** ( ;  ; 1402-1413) — Osmanlı İmperatorluğu tarixində 1402-ci ildə Sultan I Bəyazid Anqora döyüşündə Əmir Teymura məğlub olduqdan sonra başlayan və 1413-cü ildə başa çatan bir dövr.

Ankara qələbəsindən sonra Əmir Teymur əvvəllər osmanlılar tərəfindən fəth edilmiş Anadolu bəyliklərinin əksəriyyətini bərpa etdi və qalan Osmanlı torpaqlarını Bəyəzidin üç oğlu Süleyman, İsa və Mehmed arasında bölüşdürdü. Süleyman Rumeli, İsa və Mehmed idə Anadolu vilayətlərinə nəzarət edirdi. Bəyəzidin digər oğlu Musa hakimiyyət uğrunda mübarizəyə qoşuldu. 1413-cü ildə I Mehmed bu mübarizədən zəfərlə çıxdı və Fitrət dövrünə son qoydu.
Teoloji fatalizm

**Azad iradə haqqında arqument,** **azad iradə paradoksu** və ya **teoloji fatalizm** — insan həyatının hadisələrini və gedişatına nəzarət edən ilahi təqdirə inam. Hər bir fərd onun həyat yolunu, qərarlarını və seçimlərini müəyyən edən ali güclərin təsirinə məruz qalır. İnsan həyatına ilahi müdaxiləni vurğulayan İslam, Kalvinizm və Yansenizm də daxil olmaqla müxtəlif dini təlimlərlə əlaqələndirilir. Əsas fikir ondan ibarətdir ki, taleyin əvvəlcədən müəyyən edilmiş planı var, daha yüksək bir güc tərəfindən idarə olunur və dəyişdirilə bilməz. Lakin Allahın hər şeyi bildiyi, xüsusən də hər şeyi bilməklə iradənin bir araya sığmaması və hər iki xüsusiyyəti özündə birləşdirən hər hansı bir Tanrı anlayışının ağlasığmaz olduğu iddiaları ilə bağlı bir çox ziddiyyətlər də vardır.

## Hər şeyi bilmə və azad iradə

Tanrının varlığına qarşı bəzi arqumentlər insanlarıb azad iradəyə malik olması ilə Tanrının hər şeyi bilməsi arasında iddia edilən uyğunsuzluğa diqqət yetirir.

Məşhur yəhudi filosofu Maymonid ilahi hərşeyə qadirlik ilə yaratdığı insanın azad iradəsi arasındakı ziddiyyəti ənənəvi yaxşı və pis əməllər baxımından belə təsvir etmişdir:

Anqlikan teoloq Montqomeri Vott xristian vəhyinin oxşar təsvirini verdi:

Bu arqumentin məntiqi forması aşağıdakı kimi ola bilər:

# İnsanın “azad yaradılmış” olduğunu iddia edən “S”-i (seçimi) Tanrı bilir.
# İndi “S”-in baş verməsi (gerçəkləşməsi) lazımdır.
# Əgər indi “S”-in baş verməsi zəruridirsə, “S” başqa cür ola bilməz (“zəruri”nin tərifi budur). Yəni, ilahi təqdirə görə faktiki “imkanlar” yoxdur.
# Hərəkət etdiyinizdən başqa cür hərəkət edə bilmirsinizsə, sərbəst hərəkət etmirsiniz (Alternativ İmkanlar Prinsipi).
# Beləliklə, bir hərəkət edəndə, onu sərbəst etmirsiniz.

Bununla belə, Norman Şvarts yuxarıdakı arqumentlərin modal çaşqınlığa yol açdığını göstərir. Xüsusilə, o, iddia edir ki, bu arqumentlər "S" doğru olarsa, "S"in doğru olması zəruri olur, "S" şərti olduğundan doğru deyil. Əks halda, onun hərəkətlərindən asılı olmayaraq gələcəyin artıq müəyyən olunduğunu iddia etmək olar.

## İstinadlar
Kenzo Adaçi

– Yaponiya siyasətçisi, Konstitusional Demokratik Partiyanın milliyyətçi rəhbəri olmuşdur.

## İlk illəri
Kenzo Adaçi 1864-cü ildə Yaponiyanın Hiqo əyalətində yerləşən Kumamoto şəhərində doğulmuşdur. Kumamoto klanına mənsub olan bir samurayın oğlu idi. Kumamotoda yerləşən han məktəbi Seyseykodan məzun olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Adaçi fəaliyyətinə jurnalist kimi başlamışdır. Qərb ölkələri ilə bağlanmış qeyri-bərabər müqavilələrin dəyişdirilməsi fikrini təbliğ etmiş, Çin-yapon müharibəsində (1894–1895) müxbir olmuş, Sassa Tomofusanın göstərişi ilə Koreyaya gedərək orada qəzetlər yaratmış və 1895-ci ildə İmperatriça Myonsonun sui-qəsdində iştirak etmişdir. 1894-cü ildə "Çosen Ciho" əsəri nəşr olunmuşdur.

1902-ci ildə Yaponiya parlamentinə seçilmişdir. Kanseykay və Rikken Minseyto partiyalarının parlamentdəki gücünü möhkəmləndirməsi və 14 dəfə ardıcıl seçilməsi səbəbilə "seçkilər tanrısı" kimi tanınmışdır. 1925–1931-ci illərdə bir neçə dəfə daxili işlər naziri və rabitə naziri kimi fəaliyyət göstərmiş, müharibə sənayesindən şəxslər ilə yaxın əlaqələr qurmuşdur. 1931-ci ildə Mancuriyada baş vermiş 18 Sentyabr insidentindən sonra baş nazirlə yaşadığı anlaşmazlıq səbəbilə partiyasından ayrılmış və ultramilliyyətçi Kokumin Domey partiyasını qurmuşdur.

Adaçi müharibə iqtisadiyyatının və Yaponiya–Mancuriya iqtisadi blokunun yaradılmasını dəstəkləmişdir. İkinci Fumimaro Konoe kabinetində fəaliyyət göstərdikdən sonra 1940-cı ildən siyasətdən ayrılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Kotobank saytında
Saburo Ayzava

– Yaponiya hərbçisi və sui-qəsdçisi. Ayzava insidentində Tetsuzan Naqatanı öldürmüşdür.

## Həyatı
Saburo Ayzava Yaponiya ordusunun ultramilliyyətçi polkovnik-leytenantı olmuş, Fukuyamada xidmət göstərmişdir. 1935-ci ildə ordunun Toseyha fraksiyasının rolunu gücləndirmək üçün hökumət tərəfindən atılan addımlar Ayzavanın narazılığına səbəb olmuşdur. O, Cinzaburo Mazakinin hərbi təlim inspektoru vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasına etiraz etmişdir. Tayvana təyinat aldığını öyrəndikdən sonra bu uzaqlaşdırmadan məsul olan şəxsi öldürmək qərarına gəlmişdir.

Ayzava 12 avqust 1935-ci ildə Hərbi İşlər Bürosunun rəhbəri Tetsuzan Naqatanın ofisinə daxil olaraq onu bıçaqlamış və öldürmüşdür. Ayzava üçün keçirilən məhkəmə prosesində Kodoha fraksiyası vətənpərvər fikirlərlə çıxış edərək onu müdafiə etmişdir. Lakin ekstremist addımına görə 26 fevral 1936-cı ildə müqəssir hesab olunmuş və 7 iyul 1936-cı ildə edam edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Kotobank saytında
Aliko Danqote

**Aliko Danqote** (; ) —  Nigeriya biznesmeni və sənayeçisi. O, daha çox Qərbi Afrikanın ən böyük sənaye konqlomeratı olan "Dangote Group"un qurucusu, sədri və baş direktoru kimi tanınır. "Bloomberg" Milyarderlər İndeksi 2024-cü ilin may ayında onun xalis sərvətini 15,3 milyard ABŞ dolları dəyərində qiymətləndirir və bu onu Afrikanın ən zəngin insanı, dünyanın ən zəngin qaradərili insanı və dünyanın 132-ci ən varlı insanı edir.

## İstinadlar
Xatirə lövhəsi

**Xatirə lövhəsi** — məşhur şəxsiyyətin, təşkilatın və ya hadisənin xatirəsini əbədiləşdirmək üçün adətən binanın divarına qoyulan, daş, mərmər, qranit, tunc və ya çuqundan hazırlanan lövhə. Bir çox müasir xatirə lövhələri onun quraşdırıldığı yeri ziyarətə layiq yer kimi xatırlanan şəxs, hadisə və ya əşya ilə əlaqələndirmək üçün istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Aleksey Leonovun xatirə lövhəsi (Moskva)

**Moskvada pilot-kosmonavt Aleksey Leonovun xatirə lövhəsi** — 12 aprel 2021-ci ildə Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində SSRİ pilot-kosmonavtı Aleksey Leonovun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün qoyulmuş xatirə lövhəsi. Layihənin müəllifləri heykəltəraş Yaroslav Borodin və memar Yuliya Yefremovadır. Xatirə lövhəsinin quraşdırılması təşəbbüsü "Alfa Bank"ın rəhbərliyinə məxsus idi.

Xatirə lövhəsinin quraşdırılması insanın kosmosa ilk uçuşunun altmış illiyini qeyd etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu.

## İstinadlar
Əlhəsən Dantata

**Əlhəsən Dantata** (; ) — Nigeriya taciri. O, kola qoz-fındıqları və yer qoz-fındıqları ticarəti ilə məşğul olmuşdur və Avropa məhsullarının distribyutoru idi. Britaniya ticarət şirkətlərini xammalla təmin etmiş və Qızıl sahildə biznes maraqları da vardı. Ölümü zamanında Dantata Qərbi Afrikanın ən varlı adamı idi.  O, Nigeriya və Afrikanın ən varlı adamı olan Aliko Danqotenin ulu babasıdır.

## İstinadlar
Araba qoşunu

**Araba qoşunu** — döyüş və ya texniki məqsədlər güdməyən, lakin dinc və ya müharibə dövründə rəsmi tapşırıqları yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulmuş hərbi idarənin köməkçi qoşunları, ayrı-ayrı komandanlıqları və hərbi hissələri.

Araba qoşunları müharibə dövründə birləşmələrin şəxsi heyəti kimi, hərbi nəqliyyatda xidmət etmək, birləşmələrə qvardiyalar, ordular və s., ərzaq və digər ləvazimatlar gətirmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Müasir dövrdə onlar avtomobil qoşunları adlanır.

## Tarixi

### Almaniya imperiyası
XIX əsrin sonunda Almaniyada cəmi 21 araba batalyonu var idi. 1914–1916-cı illərdə 25 batalyon var idi.

### Avstriya-Macarıstan imperiyası
Araba qoşunları yalnız imperiya ordusunda mövcud idi. XIX əsrin sonunda Avstriya-Macarıstan imperiyasında cəmi 3 araba alayı var idi. 1914–1916-cı illərdə 16 divizion var idi.

### Fransa Respublikası
XIX əsrin sonunda Fransada cəmi 20 araba eskadronu və 14 qarışıq araba rotası fəaliyyət göstərmişdir.

1914–1916-cı illərdə 20 araba eskadronu (60 rota) var idi.

### Yaponiya imperiyası
XX əsrin əvvəllərində Yaponiya imperiyasının Silahlı Qüvvələrinin araba qoşunları müharibə dövründə ümumi sayı 40,000 nəfərə qədər olan 13 iki rotalı batalyondan ibarət idi.

## İstinadlar
Bəlucistan Azadlıq Cəbhəsi

**Bəlucistan Azadlıq Cəbhəsi** () — Bəlucistan regionunda fəaliyyət göstərən silahlı qruplaşma. Qruplaşma 1964-cü ildə Dəməşqdə Cümə Xan tərəfindən yaradılmış, 1968–1973-cü illərdə İranın Sistan və Bəlucistan ostanında və 1973–1977-ci illərdə Pakistanın Bəlucistan əyalətində baş verən qiyamda mühüm rol oynamışdır. Buna baxmayaraq, qruplaşmanın üsyanı həm Pakistanda, həm də İranda məğlub olmuş və qruplaşmanın statusu 2004-cü ilə qədər məlum deyildi. Qruplaşma 2004-cü ildə Allah Nəzər Bəluc 2003-cü ildə qrupa komandanlıq etməsindən sonra yenidən meydana çıxmışdır. O vaxtdan bəri qrup mülki şəxslərə, jurnalistlərə, hökumət rəsmilərinə və hərbçilərə hücumlara görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür.

## İstinadlar
Bəlucistan Azadlıq Ordusu

**Bəlucistan Azadlıq Ordusu** — mərkəzi Əfqanıstanda yerləşən bəluc etnomillətçi militant separatçı təşkilat. Bəlucistan Azadlıq Ordusunun ilk qeydə alınmış fəaliyyəti 2000-ci ilin yayında, Pakistan hakimiyyətinə qarşı bir sıra bombalı hücumların məsuliyyətini öz üzərinə götürdükdən sonra olmuşdur. Təşkilat Pakistan, Birləşmiş Krallıq və ABŞ tərəfindən terror təşkilatı siyahısına salınmışdır.

Bəlucistan Azadlıq Ordusu əsasən Pakistanın ən böyük əyaləti olan Bəlucistanda fəaliyyət göstərir və burada Pakistan Silahlı Qüvvələrinə, mülki şəxslərə və xarici vətəndaşlara qarşı hücumlar həyata keçirir.

## İstinadlar
Bəluc Milliyyətçi Ordusu

**Bəluc Milliyyətçi Ordusu** () —Bəlucistan əyalətinin ayrılması uğrunda döyüşən silahlı qruplaşma. Qruplaşma 11 yanvar 2022-ci ildə Bəluc Respublika Ordusu və Birləşmiş Bəluc Ordusunun birləşməsindən yaradılmışdır. Onlar hər ikisi Bəluc Milliyyətçi Ordusunun yaradılmasından sonra özlərini ləğv etdiklərini elan etmişdilər.

Yarandığı gündən qruplaşmaya 2023-cü ildə Pakistan dövlətinə təslim olan qurucusu Gülzar İmam rəhbərlik edirdi. Gülzarın təslim olmasından sonra dəstənin gücü xeyli azalmışdır. Sərfüraz Bəngülzay Gülzarın yerinə keçmiş və 2023-cü ilin dekabrında təslim olana qədər qrupun rəhbəri olmuşdur. Qruplaşma ali liderinin və üzvlərinin təslim olmasından sonra ləğv olunmuşdur.

## İstinadlar
Birləşmiş Bəluc Ordusu

**Birləşmiş Bəluc Ordusu** () —Bəlucistanın ayrılması üçün döyüşən silahlı qruplaşma. Qruplaşma Pakistan hökuməti tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınmışdır. Pakistan hökuməti 15 mart 2013-cü ildə qrupu qadağan etmişdir. Qruplaşma həmçinin, İsveçrə hökuməti tərəfindən terror təşkilatı kimi təsnif edilmişdir.

2022-ci ilin yanvarında Bəluc Respublika Ordusu Birləşmiş Bəluc Ordusu ilə birləşərək Bəluc Milliyyətçi Ordusunu yaratmışdır. Onlar hər ikisi Bəluc Milliyyətçi Ordusunun yaradılmasından sonra özlərini ləğv etdiklərini elan etmişdilər.

## İstinadlar
Bəluc Respublika Ordusu

**Bəluc Respublika Ordusu** () — Pakistanın Bəlucistan regionunda silahlı qruplaşma. 2010-cu ilin sentyabrında Pakistan hökuməti Bəluc Respublika Ordusunu qadağan etmişdir.

2022-ci ilin yanvarında Bəluc Respublika Ordusu Birləşmiş Bəluc Ordusu ilə birləşərək Bəluc Milliyyətçi Ordusunu yaratmışdır. Onlar hər ikisi Bəluc Milliyyətçi Ordusunun yaradılmasından sonra özlərini ləğv etdiklərini elan etmişdilər.

## İstinadlar
The Struts

**The Struts** — 2012-ci ildə İngiltərənin Derbi şəhərində qurulmuş rok qrupu. Qrup üzvləri: Lük Spiller (solist), Adam Slak (gitaraçı), Ced Elliott (basçı) və Getin Deyvis (zərb alətləri ifaçısı). 

Qrup dörd studiya albomu, iki EP və iki canlı albom buraxmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
Abondansi

**Abondansi** (; ) — diakon, əzabkeş. Anım günü 16 sentyabrdır.

Hal-hazırda müqəddəsin cəsədi müqəddəs Mariya Assunt kilsəsində yerləşir. Orada Pasxadan sonra ikinci bazar ertəsi günü onu xatırlayırlar. Onun qalıqları əvvəllər Romadakı Müqəddəs Kosm və Damian bazilikasında idi.

## İstinadlar
Çalıca (Çinarcıq)

**Çalıca** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Çinarcıq rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin adı 1890-cı ildə xarici mənbədə **Çalca** kimi qeyd olunur.

## İstinadlar
Əsənköy (Çinarcıq)

**Çalıca** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Çinarcıq rayonunda kənd. Burada Aliyə xanım və Liman olmaqla iki məhəllə yerləşir.

## Tarixi
Əvvəllər Yuxarıqocadərə kəndinin məhəlləsi olduğu halda, 20 mart 1952-ci ildə kənd statusu almışdır. Türkiyə-Yunanıstan əhali mübadiləsindən əvvəl yunan yaşayış məntəqəsi olan kənd əhali mübadiləsindən sonra müsəlman lazlar və gürcülər tərəfindən yerləşdirilmişdir. 1890-cı ildən **Qatırlı** olan qəsəbənin adı 5 yanvar 1954-cü ildə Əsənköy olaraq dəyişdirilmişdir. Kənd 27 noyabr 1993-cü ildə bələdiyyə statusu alaraq qəsəbəyə çevrilmişdir.

## İstinadlar
Qoru (Çinarcıq)

**Qoru** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Çinarcıq rayonunda kənd.

## Coğrafiya
Qəsəbə Yalova vilayət mərkəzindən 13 km məsafədə yerləşir.

## İqtisadiyyat
İstixana becərilməsi şəhər əhalisi üçün ən vacib gəlir mənbəyi olsa da, zeytunçuluq və bamya və noxud kimi tarla bitkilərinin becərilməsi də geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
Qocadərə (Çinarcıq)

**Qocadərə** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Çinarcıq rayonunda kənd.

## Coğrafiya
Kənd rayon mərkəzindən 7 kilometr aralıdadır, vilayət mərkəzindən 22 km məsafədədir.

## İstinadlar
Ortaburun (Çinarcıq)

**Ortaburun** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Çinarcıq rayonunda kənd.

## Tarixi
Kənd 1928-ci ildən eyni addadır. 1893-cü il müharibəsindən sonra kəndə xeyli sayda laz əhalisi gəlmişdir.

## İstinadlar
Şənköy (Çinarcıq)

**Şənköy** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Çinarcıq rayonunda kənd.

## Tarixi
1890-cı ildə adı xarici mənbədə **Engürə** kimi qeyd olunan kənd 1928-ci ildə **Engürü** adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Təşvikiyyə (Çinarcıq)

**Təşvikiyyə** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Çinarcıq rayonunda kənd. Burada Cümhuriyyət, İstiqlal və Qarşı adı verilən 3 məhəllə yerləşir.

## Coğrafiyası
Qəsəbə Yalova vilayət mərkəzindən 15 kilometr aralıda, Çinarcıq rayon mərkəzindən 4&nbsp;km məsafədədir.
## İstinadlar
Ağköy (Termal)

**Ağköy** — Türkiyənin Yalova vilayətinin Termal rayonunda kənd.

## Coğrafiya
Kənd Yalova vilayətindən 15 km, Termal rayonundan isə 3 km məsafədədir.

## İstinadlar