open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yavuz Abadan

**Yavuz Abadan** () — Türkiyə vəkili, siyasətçisi və yazıçısı.

İctimai hüquq və siyasi elmlər sahəsində çalışmış və 1952–1954-cü illər arasında Siyasi Elmlər Fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışmış bir akademikdir. VII. Türkiyə Böyük Millət Məclisində bir müddət Əskişəhər Millət vəkili olaraq vəzifə icra etmişdir.

Akademik Nərmin Abadan Unatın həyat yoldaşıdır.

## Həyatı
Yavuz Abadan 18 aprel 1905-ci ildə Krımda anadan olmuşdur (Bəzi mənbələrə görə, Əskişəhər). 1929-cu ildə İstanbul Darülfünun Hüquq Fakültəsini bitirmişdir. Doktoranturanı Almaniyadakı Heydelberq Universitetində etdi .

İstanbulun müxtəlif məktəblərində türk və tarix dərsləri verdi. Akademik karyerasına İstanbul Universiteti Hüquq Fakültəsində davam etmişdir. 1942-ci ildə professor dərəcəsinə yüksəldi.

Akademik həyatına əlavə olaraq, Eminönü İcma Mərkəzinin rəhbərliyini öz üzərinə götürdü. "*Cumhuriyet"*, *"Son Həvadis"*, "*Ulus"*, "*Vətən"*, "*Yeni Gün"* və "*Yeni İstanbul"* qəzetlərinə yazdı.

1943–1950-ci illər arasında Türkiyə Böyük Millət Məclisində CHP Əskişəhərr Millət vəkili vəzifəsini icra etdi. *Millət vəkili* olduğu müddətdə Tarix Səslər jurnalının heyətində də iştirak etmişdir.

1946-cı ildə Nərmin Süleymanoviçlə evləndi. Bu evlilikdən bir oğul dünyaya gəldi.

Millət vəkili vəzifəsini bitirdikdən sonra Siyasi Elmlər Fakültəsində vəzifəyə başladı. 1952–1954-cü illər arasında fakültənin dekanı olmuşdur. Bu vəzifə müddətində Fakültəyə bağlı "Türkiyə və Orta Şərq Dövlət İdarəetmə İnstitutu" -nu qurdu və baş meneceri vəzifəsini icra etdi.

1960 hərbi çevrilişindən sonra universitetlərdən qovulmuş 147 müəllimdən biri oldu. Hüquqları geri verildikdə , Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsi və Eskişehir İqtisadiyyat və Ticarət Elmləri Akademiyasında vəzifəyə başladı.

1963-cü ildə Beynəlxalq Hüquq və Sosial Fəlsəfə Birliyinin sədr müavini və 1965-ci ildə Beynəlxalq Siyasi Elmlər Birliyinin İdarə Heyətinin üzvü seçildi.

30 iyun 1967-ci ildə Ankarada öldü.

## Əsərləri
* *Müharibə Sazişlərinə Qarşı Lozannanın Xüsusiyyətləri* (İstanbul, 1938)
* *Milliyyətçilik və Populizm Qanunun Gözü ilə* (Ankara, 1938)
* *İnqilab və İnqilabçılıq* (İstanbul, 1938)
* *Grotius and Təbii Hüquq* (İstanbul, 1939)
* *Azadlıq və Tərəqqi Lisenziyası* (Ankara, 1939)
* *Tənzimat Fərmanının Təhlili* (İstanbul, 1940)
* *Azadlıq Problemi* (İstanbul, 1940)
* *Hüququn Başlanması və Tarixi* (İstanbul, 1942)
* *Tarixdən səslər* (İstanbul, 1943)
* *İnqilab Tarixi Qeydləri* (Ankara, 1951)
* *Dövlət Qanunu və Dövlət Nəzəriyyələri* (Ankara, 1952)
* *Hüquq Fəlsəfəsi Kursları* (Ankara, 1954)
* *Türk İnqilabı Tarix Qeydləri* (Ankara, 1956)
* *İnqilab Tarixinə Giriş* (1960)
* *Türkiyədəki Konstitusiya İnkişaflarına Baxış* (Bahri Savcı ilə, 1959),
* *Mustafa Kamal və quldur dəstələri* (1964)
* *Atatürk İşığında "Tam İstiqlal Prinsipi"*, (Ankara, 1969)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yavuz Abadan
Siciliyalı Mariya Tereza

**Siciliyalı Mariya Tereza** () () — sonuncu Müqəddəs Roma imperatoru və ilk Avstriya imperatoru II Fransiskin xanımı. Atası Neapol və Siciliya kralı I Ferdinand, anası isə Müqəddəs Roma imperatoru I Fransiskin qızı Mariya Karolina idi.

15 sentyabr 1790-cı ildə həm bibisi oğlu, həm də dayısı oğlu olan Avstriyalı Fransisklə evləndi. Evlilikdən 2 gün sonra əri Müqəddəs Roma imperatoru elan edildi.

## Mənbə

* Friedrich Weissensteiner: Frauen auf Habsburgs Thron – die österreichischen Kaiserinnen, Ueberreuter Wien, 1998, 
* Charlottas, Hedvig Elisabeth (1927) [1797-1799]. af Klercker, Cecilia (ed.). *Hedvig Elisabeth Charlottas dagbok* [*The diary of Hedvig Elizabeth Charlotte*] (in Swedish). VI 1797-1799.
* Richard Reifenscheid, Die Habsburger in Lebensbildern, Piper 2006
* John A. Rice, Empress Marie Therese and Music at the Viennese Court, 1792–1807, Cambridge 2003

## İstinadlar
Siciliyalı Mariya Luiza

**Siciliyalı Mariya Luiza** () () — Böyük Toskana hersoqinası. Atası Neapol və Siciliya kralı I Ferdinand, anası isə Müqəddəs Roma imperatoru I Fransiskin qızı Mariya Karolina idi.

15 avqust 1790-cı ildə həm bibisi oğlu, həm də dayısı oğlu olan Böyük Toskana hersoqu Habsburqlu Ferdinandla evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 5 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan ikisi uşaq yaşlarında vəfat etdi.

* Karolina (1793-1802)
* Fransisk Leopold (1794-1800)
* II Leopold
* Mariya Luiza (1798-1857), anadan gəlmə fiziki qüsurlu idi. Bu səbəblə heç vaxt evlənmədi və övladı olmadı.
* Mariya Tereza (1801-1855), Sardiniya kraliçası

## Mənbə

* *Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans* [*Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living*] (in French). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. pp.&nbsp;1, 9.

## İstinadlar
Altay Tleuberdin

**Altay Tleuberdin** (; ) — Sovet və Qazaxıstan dövlət xadimi.

## Həyatı
2 oktyabr 1949-cu ildə Almatı şəhərində Ablay Tleuberdin və Şəmsi Taşenovanın ailəsində anadan olub.

1971-ci ildə Almatı Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu (indiki Narxoz Universiteti) mühəndis-iqtisadçı ixtisası ilə bitirib. "Avrasiya" Beynəlxalq İqtisadi Akademiyasının akademiki (1997). 1991-ci ilə qədər Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü idi və hazırda Nur Otan partiyasının üzvüdür.

Məzun olduqdan sonra Qazaxıstan SSR Mərkəzi Statistika İdarəsinin Alma-Ata şəhər kompüter stansiyasında mühəndis vəzifəsində çalışıb. 1972-1981-ci illərdə davamlı olaraq Qazaxıstan SSR Dövlət Plan Komitəsinin iqtisadçısı, baş iqtisadçısı, baş mütəxəssisi və bölməsinin rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır.

Sonra partiya işində idi: Qazaxıstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin iqtisadi şöbəsinin təlimatçısı (1981-1986) və Almatı vilayət partiya komitəsinin iqtisadi şöbəsinin müdiri (1986-1989) idi.

1989-1991-ci illərdə Tleuberdin Qazaxıstan SSR Nazirlər Sovetinin Sədri və Baş nazirinin köməkçisi işləmişdir. 1991-ci ildə Qazaxıstan SSR Prezidenti və Nazirlər Kabineti Aparatının bazar iqtisadiyyatı qrupunun məsləhətçisi olmuşdur.

1991-1993 - Qazaxıstan Respublikası vitse-prezidentinin müşaviri və köməkçisi, 1993-1994 - Qazaxıstan Respublikası prezidentinin müşaviri.

1994-cü il ərzində Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Katibliyinin rəhbəridir.

1994-cü ilin oktyabrından 1995-ci ilin noyabrına qədər Qazaxıstan Respublikasının İqtisadiyyat naziri vəzifəsində çalışıb. Eyni zamanda 1995-ci ilin fevralından Qazaxıstan Respublikasından Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankının sədr müavini idi.

Sonra, 1998-ci ilin sentyabrına qədər Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin müşaviri idi. 1998-1999 - Qazaxıstan Respublikası Baş Naziri Aparatının rəhbəri. 1999-2000 - Qazaxıstan Respublikası Təbii İnhisarların Tənzimlənməsi, Rəqabətin Qorunması və Kiçik Sahibkarlığın Dəstəyi Agentliyinin sədri. 2000-2007 - Qazaxıstan Respublikası Baş Naziri Aparatının rəhbəri.

Bundan sonra "Yupiter" məhdud məsuliyyətli ortaqlığında elmi layihə rəhbəri vəzifəsində çalışdı.

Eyni zamanda, Altay Ablaeviç Tleuberdin ictimai fəaliyyətlə məşğul idi: Nur Otan partiyasının (12.07.2007) partiya siyahısı üzrə IV çağırış Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Məclisi millət vəkili namizədi və aqrar məsələlər komitəsinin üzvü olduğu IV çağırış Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Məclisi millət vəkili (27.08. 2007 - 16.11.2011). O, eyni zamanda Nur Otan partiyası siyahısı ilə V çağırış Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Məclisi millət vəkilliyinə namizəd idi (07.12.2011).

"Kurmet" (1999) və "Parasat" (2010) ordenləri ilə yanaşı bir çox medallarla təltif edilmişdir. Qazaxıstan Respublikasının əməkdar turizm təlimatçısı, ehtiyat polkovniki.

## Həmçinin bax
* Qazaxıstan Respublikası Baş nazirinin kabineti

## İstinadlar
Siciliyalı Mariya Amaliya

**Siciliyalı Mariya Amaliya** (; ) () — Fransanın son kraliçası. Atası Neapol və Siciliya kralı I Ferdinand, anası isə Müqəddəs Roma imperatoru I Fransiskin qızı Mariya Karolina idi.

25 noyabr 1809-cu ildə Orleanlı Lui-Filiplə evləndi. Evliliyinin 21-ci ilində əri Fransanın son kralı olaraq taxta çıxdı.

## Mənbə
* Howarth, T. E. B. *Citizen-King, The Life of Louis-Philippe, King of the French*. London: Eyre & Spottiswoode, 1961.
* Margadant, Jo Burr. "The Duchesse de Berry and Royalist Political Culture in Postrevolutionary France. *History Workshop Journal*, No. 43, (Spring, 1997).
* Margadant, Jo Burr. "Gender, Vice, and the Political Imagery in Postrevolutionary France: Reinterpreting the Failure of the July Monarchy 1830–1848." *American Historical Review* 104.5, (1995).
* Paris, Isabelle comtesse de. *La Reine Marie-Amelie, Grand-mere de l'Europe*. Paris: Perrin, 1998.
* Dyson. C. C, *The Life of Marie Amelie Last Queen of the French, 1782–1866*, BiblioBazaar, LLC, 2008, p. 50.

## İstinadlar
Can Yılmaz

**Can Yılmaz** — türk aktyor, ssenarist və yazıçı.

## Həyatı
Əslən Gürün, Sivaslıdır. Məşhur şoumen Cem Yılmazın böyük qardaşıdır. Anası evdar xanım, atası isə elektrikli ev alətləri ticarəti ilə məşğul olan Can Yılmaz uzun müddət mətn yazarı olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Ən parlaq işi Komedi Dükkanı adlı proqramının mətn yazarı olmasıdır. Proqramın bütün konsept və mətni Can Yılmaza məxsusdur.

Can Yılmaz ssenari və tamaşa yazarı olaraq da tanınır. "Hoqqabaz", "Hər şey çox gözəl olacaq", "G. O. R. A", "Yahşı Qərb" kimi sinema filmlərinin ssenariləri Can Yılmaza və qardaşı Cem Yılmaza aiddir. Əsasən kamera arxasında yer almağa daha çox meyillidir. Yazarın çap olunmuş 5 kitabı var

## İstinadlar
Qırğızıstan–Özbəkistan münasibətləri

**Qırğızıstan–Özbəkistan münasibətləri** — Özbəkistan Respublikası ilə Qırğızıstan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 1314 km-dir.

## Tarix
Orta Asiya ölkələri SSRİ-dən müstəqillik qazandıqdan sonra Qırğızıstan Prezidenti İslam Kərimovun rəhbərliyi altında postsovet Orta Asiyada ən güclü dövlətə çevrilən qonşusu Özbəkistanla münasibətlərdə problemlə üzləşdi. Özbəkistan bu bölgədə çox sayda özbək əhalisinin olmasına əsaslanaraq həm iqtisadi, həm də siyasi cəhətdən Qırğızıstanın cənub hissəsinə hakim idi.

Qırğızıstanın böyük bir hissəsi Özbəkistandan təbii qaz tədarükündən tamamilə asılıdır. İslam Kərimov bir neçə dəfə siyasi məqsədlər üçün boru kəmərlərini bağlayaraq Qırğızıstana qaz tədarükü şərtlərini dəyişdirməyə nail olmuşdur. Qırğızıstanın Oş və Cəlalabad vilayətlərində yayımlanan bir sıra televiziya çıxışlarında İslam Kərimov Qırğızıstan Prezidenti Əsgər Akayevə əhəmiyyətli dərəcədə yumşaqlıqla müraciət edir, o da Özbəkistan liderindən hörmətlə danışır. Özbəkistanın açıq bir ekspansionist niyyəti olmasa da, Qırğızıstan hökuməti İslam Kərimovun mənzilindən asılı olmayaraq, bütün Özbəklərin rifahı üçün cavabdeh olduğuna dair mesajından aydın şəkildə xəbərdar idi.
Sərhəd hissələrinin potensial demarkasiyası və müvafiq anklavların "materiklə" birləşdirən keçidlərin yaradılması barədə 2001-ci ildə imzalanan bir razılaşma Qırğızıstanda pis qəbul edilir. Razılaşma heç vaxt təsdiq olunmur və bu müddət ərzində sərhəd boyunca davam edən gərginliyə səbəb olur. Münasibətlər son illərdə yaxşılaşmışdır. Sərhədin böyük hissəsini təyin edən bir sərhəd müqaviləsi 2018-ci ildə imzalanır, lakin anklavların vəziyyəti ilə bağlı müzakirələr davam edir.
Hal-hazırda Özbəkistanla sərhədin təxminən 15% -nin (təqribən 200 km) delimitasiyası anklavlar və digər ərazilərlə bağlı ciddi mübahisələr nəticəsində əngəllənir. 2018-ci ilin mart ayında Özbəkistan Dəmir Yolları Daşkəndlə Balıqçı şəhərini birləşdirən yeni marşrutu başladır.

## Ticarət əlaqələri
2019-cu ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 500 milyon dollara çatmışdır. Halbuki keçən ilin eyni dövründə bu rəqəm 160.5 milyon dollar olmuşdur.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Qırğızıstanın Daşkənddə səfirliyi var.

Özbəkistan Bişkekdə səfirliyini saxlayır.

## İstinadlar
Hoqqabaz (film, 2006)

**Hoqqabaz** - Cem Yılmazın ssenarisini yazdığı və Əli Tanər Baltacı ilə rejissorluğunu bölüşdüyü türk sinema filmi. Filmdə bir hoqqabaz (İskəndər) və yardımçısının (Maradona) sərgüzəştlərindən bəhs olunur.

## Mövzusu
Uşaqlığından bəri sehrli şeylərə qarşı çox güclü marağı olan İskəndər təkidlə sehrbaz olacağını iddia eləsə də, yaxın dostu Maradona istisna heç kəs bunu qəbul etmir və alçaldaraq onun hoqqabaz olduğunu deyirlər. İskəndəri Kipr qazisi pensioner zabit olan atası Sait də oğlunu heç zaman təqdir etməmişdir. Çünki o da oğlunun elədiyi işdən qurur duymur.

Məcburi səbəblərə görə İstanbuldan qaçarcasına turneyə çıxmaq məcburiyyətində qalan ikili yanlarına Saiti də almalı olurlar. Ata və oğul bu turne əsnasında bir az olsun yaxınlaşalar da, yaşanacaq bir-birindən maraqlı hadisələr hər şeyin fərqli bir şəkildə getməsinə səbəb olur.

## Aktyorlar və obrazlar

* Cem Yılmaz - İskəndər Tünaydın
* Ozan Uyqun - 8 yaşlı İskəndər
* Mazhar Alanson - Sait Tünaydan
* Tuna Orhan  - Maradona
* Özləm Təkin - Fatma Nur Qayə Türksönməz
* Tuncər Salman - Aslan Türksönməz
* Kəmal İnci - Cəmal ağa
* Gürgən Öz - Ərkut
* Canər Alqaya - Samidin
* Ayçe Abana - Nuran Dənizgünü
* Bəxtiyar Əngin - Qəzənfər Dənizgünü
* Yağmur Ağpınar - Yağmur Dənizgünü
* Bbengisu Özqaya - Ece Dənizgünü
* Onuryay Evrentan - Sibel
* Suat Önen - Doktor
* Can Yılmaz - Göz həkimi
* Ezgi Mola - tibb bacısı
* Səlim Əərdoğan - Səbahətdin
* Qəmzə Dəmirbilək - Aynur
* Sənnur Qaya - Əminə
* Mətin  Keçəçi - Çoban
* Seyhan Qaya - Polis
* Fevzi Müftioğlu - baqqal köməkçisi
* Şinasi Yurtsevər - Jandarm
* Ləvənt İntəpə - Jandarm
* Tevfik Yapıcı - Ellez usta

## Xarici keçidlər

*
Şu (şəhər)

**Şu (Çu)** — regional tabeli şəhər, eyni zamanda Qazaxıstanın Cambul vilayətinin Şu rayonunda yerləşən Taraz şəhərindən sonra vilayətdəki ən böyük yaşayış məntəqəsidir.

1993-cü ilə qədər — Çu şəhəri, 4 may 1993-cü il, Qazaxıstan Ali Şurası Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Çu şəhərinin adının rus dilində transkripsiyası Şu olaraq dəyişdirildi. Şəhər əhali sayına görə vilayətin mərkəzi şəhəri olan Tarazdan (Cambul) sonra ikinci şəhərdir.

## Tarixi
Şu şəhərinin tarixi bir dəmir yolu stansiyasından başlayır. 1928-ci ildə bu yerdə Türküstan-Sibir dəmir yolu çəkildi. Bu ərazidə az yaşayış məntəqəsi olduğundan stansiyanın yaxınlığında yaşayış qoşquları görünməyə başladı. 1929-cu ildə bir lokomotiv deposu meydana çıxdı. Stansiyanın inkişafı ilə infrastruktur inkişaf etməyə başladı: məktəblər, uşaq bağçaları, xəstəxanalar və s. tikilir. Mərkəzdə həm ticarət yeri, həm də iş yeri olan bir bazar açılır. 1937-ci ildə Çu işçi kənd statusu aldı. 1953-cü ildə Çu stansiyası qovşağa çevrilir. 1960-cı ildə Çu regional əhəmiyyətli bir şəhərə çevrildi, bundan sonra eyni adlı bölgənin inzibati mərkəzi oldu. 4 may 1993-cü ildə Qazaxıstan Ali Şurası Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Çu şəhərinin adının Rus dilinə köçürülməsi Şu olaraq dəyişdirildi.

## Təhsil
Şəhərdə 11 məktəb fəaliyyət göstərir:

Qani Muratbayeva adına məktəb, Jambil adına 306 nömrəli gimnaziya, Turara Riskulova adına məktəb, Tole bi adına məktəb, "Jibek jolı" (*İpək yolu*) liseyi, A.Makarenko adına 19 saylı məktəb, Abay adına məktəb, S.Altınsarin adına məktəb, Seyfulin adına məktəb, Şu Tibb kolleci, Şu dəmir yolu texnikumu, 40 saylı orta məktəb, V.İ.Lenin adına məktəb.

7 uşaq bağçası, şəhər kitabxanası, Puşkin adına kitabxana.

## Qalereya

E7854-Shu-hospital.jpg|Şəhər poliklinikası və Böyük Vətən müharibəsində həlak olanlara abidə
E7849-Shu-junction.jpg|D/Y 
E7836-Shu-elevator.jpg|Stansiyanın şimalındakı lift


## İstinadlar
Uşaral

**Uşaral** () — Qazaxıstanda şəhər, Almatı vilayətinin Alakol rayonunun regional mərkəzi. Şəhər Tentek çayının üstündə, Alakol gölündən 40 km qərbdə yerləşir. Təbii şərait heyvandarlıq və bitki becərilməsi üçün əlverişlidir. Şəhər Cunqar Alatau ilə Tarbagatai silsiləsi arasındakı Balxaş-Alakol çökəkliyindədir.

Kadastr kodu 271-dir.

## Tarixi
1971-ci ildə SSRİ Müdafiə Nazirliyinin Xüsusi Tikinti Baş İdarəsi (GUSS MO) 146 ODSBR qurdu və uzunluğu 373,5 km olan A-7 Aktogay - Uçaral - Beskol - Koktuma - Drujba avtomobil yolunun tikintisinə göndərdi. Tikinti 1977-ci ildə başa çatmışdır. Briqadanın rəhbərliyi (qərargahı) Uçaralda yerləşdi.

1984-cü ildə şəhər statusu və yeni bir ad - Uçaral aldı.

Şəhərin yaxınlığında iki hərbi aerodrom var (Uçaral və Uçaral-2). 2017-ci ilin iyul ayında Uşaralda ilk mərhələdə Astana və Taldykorgandan uçuşlar alacaq bir hava limanı açıldı.

Uşaral, inkişaf etmiş kiçik və orta biznesə sahib bölgənin mədəni və iqtisadi mərkəzidir. Şəhərdə 6 orta məktəb, 1 xəstəxana, 1 Humanitar Texniki Kollec var. A 3, A 7, KV-113, AL-124 - KV-98, AL-109.A-355 yolları şəhərdən ayrılır.

XX əsrin 90-cı illərinin ortalarına qədər şəhərdə kənd təsərrüfatı maşınları dərnəkləri, mətbəələr, çörəkçilik, maşınlar, meşə təsərrüfatı, nəqliyyat, inşaat şirkətləri, baytarlıq məntəqəsi və s. Fəaliyyət göstərirdi. müəssisə və müəssisələr bazar iqtisadiyyatına keçidlə əlaqədar özəlləşdirildi. AO, məhdud məsuliyyətli ortaqlıq və təsərrüfatlar onların bazasında yaradıldı.

## Tanınmış şəxslər
Mixalev, Vladimir Petroviç (1949-cu il təvəllüdlü) — Komsomolsk-on-Amur rəhbəri (1991-2014), Rusanov, İvan Vasiliyeviç (1925-1992) — Şöhrət ordeninin tam sahibi, Toşçenko, Vikenty Nikanoroviç — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## İstinadlar
Sentrifuqa etmə

**Sentrifuqa**—hazırda bioloji tədqiqat işinin aparılmasında geniş tətbiq olunur. O, çox böyük dövretmə surətinə malikdir. Hüceyrələri dəqiqədə 10 minlərlə dəfə dövr etdirən aparatın köməyi ilə müxtəlif xüsusi çəkiyə malik hüceyrə strukturlarına ayırmaq mümkün olur. Sentrifuqanın köməyi ilə müxtəlif hüceyrə orqanoidləri, onların köməyi ilə müxtəlif hüceyrə orqanoidləri, onların kimyəvi tərkibi də tədqiq olunur.
Müasir avadanlıqlar insan orqanizmində gedən bioloji proseslərin gedişinin izlənilməsində əvəzsiz vasitədir. Bu cihazların köməyi ilə orqanizmə zərər vurmadan bioloji prosesləri tədqiq etmək mümkündür.

## Sentrifuqa etmə
Sentrifuqa etmə—mərkəzdənqaçma qüvvəsi sahəsinin təsiri altında qeyri-cinsli sistemlərin ayrılması prosesidir.

Sentrifuqa üçün müxtəlif quruluşlu sentrifuqalar tətbiq olunur. Yüksək ayrılma faktoruna malik, nimçəvari barabanlarla təchiz olunmuş sentrifuqalar-seperatorlar sentrifuqanın ən geniş yayılmış tiplərindəndir. Sseparatorlar nəmliyi 60–90%-ə qədər olan çöküntüləri qatılaşdırmağa imkan verir.

Son illərdə seperasiya prosesini avtomatlaşdırılmış rejimdə aparan, konkret kultur məhlulu üçün optimum fərdi şərait seçilməsinə imkan verən xüsusi hermetik sseparatorlar meydana gəlmişdir.

### Tətbiq sahələri
Sentrifuqa etmənin tətbiq sahələrinə aiddir:
1. Kultur məhlulundan biokütlənin (mayalar, bakteriyalar, göbələklər) ayrılması;
2. Mikrobioloji sintezin müxtəlif məqsədli məhsulların ayrılması (antibiotiklər, fermentlər, vitaminlər və s), qabaqcadan bərk fazaya keçirilməsi;
3. Ekstraksiyada əmələ gələn emulsiyanın ayrılması.

## İstinadlar
Sayram-Uqam Milli Parkı

**Sayram-Uqam Milli Parkı** () ― Qazaxıstanda, Özbəkistanla sərhəddə yerləşən dağlıq bölgə və milli park. Park Türkistan vilayətində yerləşir. Özbəkistanın Uqam-Çatkal Milli Parkı parkın sərhədindən keçir və Qazaxıstanın Aksu-Cabaqli qoruğu sərhəd boyunca birbaşa şimal-şərqdədir.

Ərazi çöldən yüksək hündürlük zonalarına qədər çiçəkli icmaları əhatə edən yüksək növ müxtəlifliyinə malikdir. Bura xüsusilə ardıc meşələri və meyvə və qoz-fındıq ağacları ilə məşhurdur. Parkın sərhədi Çimkənd şəhərinin  cənub-şərqindən, Özbəkistanın paytaxtı Daşkəndin isə 50 km şimal-şərqindən keçir.

## İqlim
Sayram-Uqam bölgəsinin iqlimi "soyuq yarımsəhra iqlimi" olaraq təsnif edilmişdir. Bu iqlim səhra və rütubətli iqlimlər arasında yerləşən çöl zonasına xasdır. Tipik olaraq, yağıntı buxarlanmadan artıqdır. Sayram-Uqam rayonunda temperatur yanvar ayında orta hesabla , iyulda isə təxminən  ola bilər. Əraziyə düşən orta yağıntı miqdarı ildə 362 mm-dir və hündürlük və yerləşmə səbəbindən dəyişə bilər.

## Bitkilər və heyvanlar
Parkda dağ çölündən alp çəmənliyinə və buzu zirvələrə qədər yeddi təbii hündürlük zonası mövcuddur. Parkın təxminən üçdə biri seyrək meşələr də daxil olmaqla meşəlikdir. Meşə olmayan əraziyə qayalı zirvələr və 11 km²-dən çox ərazinin əhatə edən buzlaqlar daxildir. Bölgə tanınmış becərilən meyvə və qoz ağaclarının bir çox vəhşi növünə sahib olması ilə məşhurdur. Alimlər parkda 35-i endemik olmaqla 1635 bitki növü qeydə almışdırlar. Parkdakı bilinən 59 məməli növündən 22-si ev siçanı, taxta siçanı və Türküstan siçovulu da daxil olmaqla gəmiricilərdir. Yırtıcılara tülkü, canavar və çaqqal daxildir. Ərazidə həmçinin dağ keçiləri, qaban və cüyür mövcud olsa da, keçmişdəki ovçuluq fəaliyyəti bəzi silsilələrdəki mövcudluğunu azaldmışdır.

## Turizm
Ərazinin böyük hissəsi təbiəti qorumaq məqsədilə mühafizə edilsə də, parkda 10 turizm marşrutu mövcuddur. Marşrutlar piyada gəzinti, at və bəzi uzunluqlardakı avtobuslar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Gəzinti yolları 7–72 km uzunluğundadır. Digər obyektlərə düşərgələr, gəzinti marşrutları, gözətçi platformaları, hamamlar və saunalar, yurdlar və otel daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sayram-Ugam Parkının video icmalı
Kamal Faruqi

**Kamal Faruqi** () —Türkiyənin keçmiş milli futbolçusudur.

## Həyatı və karyerası
Kamal Faruqi 27 avqust 1906-cı ildə İstanbul şəhərində anadan olmuşdur.

### Klub komandalarında karyerası
İstanbul Futbol Liqasının 1924–25 mövsümündə "Qalatasaray" ilə debüt edən Kamal 3 matçda meydana çıxdı. 1925–26 mövsümündə daha sonra 3 oyuna daxil edildi. 1926–27 mövsümündə komandasının oynadığı 7 liqa oyununun yalnız birində oynadığı zaman, irəli mövqedə Rəbii Ərkal, Muslihiddin Peykoğlu və Mehmet Ləbləbi arxasında ehtiyat oyunçular skamyasında oturdu.

1928–29 mövsümündə Billi Hanter rəhbərliyində komandada mütəmadi olaraq oynamaq şansı qazanan Kamal 8 qol vuraraq liqanı bombardir olaraq başa vurdu və komandasının çempionluğuna töhfə verdi. 1929–30 mövsümündə komandanın yenilənməsi və genişlənməsi sayəsində cəmi 2 matçda iştirak etdi və qol vurdu. 1930–31 mövsümündə, Qalatasarayın çempion olduğu dövrdə komandanı digər üç komanda yoldaşı Lətif Yalınlı, Rəbii Ərkal və Mehmet Ləbləbi ilə meydana gətirən Kamal, 14-də 13 qolla ikinci dəfə liqanın "bombardiri" adını qazandı. 1931–32 mövsümündə liqanın təşkil olunmadığı üçün komandası ilə yoldaşlıq görüşləri keçirdi. 1932–33 mövsümündə genişlənən və gəncləşən komandada özünə yer tapa bilməyən və yaşı irəliləyən Kamal, 1932–33 mövsümündə cəmi 2 matç oynadı, 1 qol vurdu və futbol karyerasına 32 yaşında son verdi.

Gözlənilməz hərəkətlər etdiyi üçün "Zidd Kamal" ləqəbini aldı.

### Milli komanda karyerası
İlk dəfə 17 iyul 1927-ci ildə Bolqarıstanla oynanan və 3–3 bərabərliklə nəticələnən xüsusi matçda ilk dəfə milli komandada oynadı. Bu ilk beynəlxalq matçda da qol vurdu. Məşqçi Bela Toth vəzifədə olduğu 1927–1928 arasında oynanan 3 milli matçda 2 qol vurdu.

### Ölümü
Kamal Faruqi 27 yanvar 1988-ci ildə Qahirə şəhərində vəfat etmişdir.

## Karyera statistikaları

### Milli komanda qolları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kazan Dövlət Energetika Universiteti

Kazan Dövlət Energetika Mühəndisliyi Universiteti, Volqa bölgəsində enerji sahəsində profilli yeganə universitetdir.

1968-ci ildə Moskva Enerji İnstitutunun Kazan filialı olaraq quruldu. Kazan Enerji İnstitutu 2000-ci ildə universitet dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

Ölkənin ən yaxşı 3 universitetindən biri olan Kazan Power Universiteti (digər ikisi İvanovo və Moskvada), təhsil şərtləri və texniki təchizat baxımından bölgənin ən yaxşı universitetlərindən biridir.

Universitet Tatarıstan Respublikasının, Rusiya Federasiyasının, yaxın və uzaq xaricdəki enerji sistemləri üçün mütəxəssislər hazırlayır. Bu gün universitetdə Rusiyanın digər bölgələrindən, MDB, Asiya və Afrikadan 10.000-dən çox tələbə və aspirant təhsil alır.

Universitetin müəllim heyəti 535 tədqiqatçıdan ibarətdir (bunlardan 304 nəfəri elmlər namizədi, 66 nəfəri elmlər doktorudur).

Universitetdəki müəllim heyətinin 24% -i doktorlar və professorlar, 84% -i müxtəlif səviyyəli alimlərdir. Universitetin alimləri arasında Rusiya Elmlər Akademiyası və Tatarıstan Elmlər Akademiyasının müxbirləri var.

Kazan Dövlət Enerji Universiteti istilik və elektrik enerjisi, elektrik mühəndisliyi və elektronika, ətraf mühitin qorunması və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə mövzusunda araşdırmalar aparır. Kazan Enerji Universiteti bu işlərin həyata keçirilməsinə görə Rusiyanın ən yaxşı universitetləri arasında yer alır.

Universitetdə müasir korporativ informasiya hesablama şəbəkəsi və tədris və tədqiqat prosesində uğurla istifadə olunan kitab nəşri kompleksi mövcuddur.

Universitetin beynəlxalq fəaliyyətləri bir neçə fərqli sahədə həyata keçirilir. Kazan Dövlət Enerji Universitetində təlim və əlavə təhsil üçün 3 beynəlxalq elmi və praktik laboratoriya var. DANFOSS (Danimarka), Siemens, Schneider Electric: böyük beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıqda təşkil olunurlar.

Universitetdə bədən tərbiyəsi və idman və sağlamlıq dərsləri üçün hər cür şərait var. Spartakiada 2009-cu ildən bəri hər il Tatarıstan universitetlərinin idman düşərgələri arasında "Şilanji" idman sağlamlıq düşərgəsi əsasında təşkil olunur. Universitet tələbələri şəhər, respublika və rus yarışlarında, estafetlərində və Rusiya enerji universitetlərinin Spartakiadasında da fəal iştirak edirlər.

## Həmçinin bax
* Kazan Dövlət Memarlıq və İnşaat Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://sdu.edu.az/az/news/1008
* https://az.unansea.com/kazan-universitetl%C9%99r-uemumi/
Mülki Aviasiya Akademiyası (Almatı)

**Mülki Aviasiya Akademiyası** —  mülki aviasiya uçuşları, istismarı və xidməti işçiləri, habelə mülki aviasiya müəssisələrinin mütəxəssislərinin yenidən hazırlanması və ixtisasartırması üçün mühəndis və texniki işçilər hazırlayan Almatı şəhərində bir ali təhsil müəssisəsidir. Mülki Aviasiya Akademiyası, Qazaxıstan Respublikası və Mərkəzi Asiyada mülki aviasiya uçuşu, texniki və texniki qulluq heyəti üçün yüksək ixtisaslı mühəndis və texniki mütəxəssislər üçün hazırlıq, habelə mülki aviasiya mütəxəssislərinin yenidən hazırlanması və ixtisasartırma təhsili verən yeganə ali təhsil müəssisəsidir.

## Tarixi
1937-ci ildə Almatı şəhərində Qazaxıstan Mülki Aviasiya İdarəsinin təlim dəstəsi yaradıldı.

1962-ci ildə UTO KUQA-nın bazasında, Kiyev Mülki Aviasiya Mühəndisləri İnstitutunun bir təlim və məsləhət mərkəzi təşkil edildi.

6 iyul 1995-ci ildə UTO KUQA Başçısı Qres A.M.-nin təşəbbüsü sayəsində Kiyev Mülki Aviasiya Mühəndisləri İnstitutunun təlim və məsləhət mərkəzi. və texnika elmləri namizədi Maxanova S.R. — "Mülki Aviasiya Akademiyası" təhsil sahəsində qeyri-kommersiya təşkilatı kimi bir ali təhsil müəssisəsi statusunu alır.

Akademiyadakı təhsil fəaliyyətləri azaldılmış təhsil proqramlarına uyğun olaraq və distant təhsil texnologiyasından istifadə etməklə əyani şəkildə həyata keçirilir. Təhsil əyalətdə aparılır (yalnız birinci və ikinci kurs), rus və ingilis.

Akademiya ayrıca Qırğızıstan, Tacikistan, Fələstin və digər ölkələrin vətəndaşlarına da təlim verir. Əyani və qiyabi şöbələr var.

70 yüksək ixtisaslı müəllim dərs deyir. Bunlardan 5 professor, 20 elmlər namizədi, 10 birinci dərəcəli müəllim (1998). Mülki Aviasiya Akademiyası da Qazaxıstan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin sistemi üçün mütəxəssislər (Hava Qüvvələri uçuş mühəndisləri) hazırlayır.

3 sentyabr 2013-cü il tarixində Akademiyada "Qazaxıstan və Orta Asiyanın Regional Aviasiya Təhlükəsizliyi Tədris Mərkəzi" açıldı.

## Rektorlar
* Qres Mixayloviç (1995 - 1997)
* Musabekov Pazılxan (1997 - 1999)
*Kazbek Aldamarov (1999 - 2012)
*Muxtar Bayjumanov (2012 - 2018)
*Tlek Yerbulekov (2019)

## İstinadlar
Logistika və Nəqliyyat Akademiyası (Qazaxıstan)

**Logistika və Nəqliyyat Akademiyası** (**LvNA**) —  nəqliyyat və rabitə sənayesi üçün mütəxəssis hazırlamaqda ixtisaslaşmış Almatı şəhərində yerləşən bir texniki ali təhsil müəssisəsi. 2021-ci ilə qədər — Muxammedjan Tınışbayev adına Qazaxıstan Nəqliyyat və Kommunikasiya Akademiyası (KazATK).

## Tarixi
### SSRİ
KazATK-nın tarixi 1931-ci ildə başlayır, Almatıda, Türksib Müdirliyinin nəzdində, Daşkənddə yerləşən Orta Asiya Dəmiryol Mühəndisləri İnstitutunun əmri ilə 1967-ci ildə bir filiala çevrilən bir təlim və məsləhət Daşkənd Nəqliyyat Mühəndisləri İnstitutunun (DNMİ) mərkəzi açıldı. .

20 may 1976-cı ildə bu filialın bazasında Almatı Dəmiryol Mühəndisləri İnstitutu (ALİİT) yaradıldı.

1 yanvar 1991-ci ildə Ust-Kamenogorsk Tikinti və Yol İnstitutunun Almatı filialının əsasında Almatı Avtomobil və Yol İnstitutu (AADI) quruldu.

### Müasirlik dövrü
7 May 1996-cı ildə iki Almatı nəqliyyat ali təhsil müəssisəsi  — Almatı Dəmiryol Mühəndisləri İnstitutu və Almatı Avtomobil və Yol İnstitutu əsasında - nəqliyyat sənayesi üçün genişləndirilmiş bir ali təhsil ocağı - Qazaxıstan Akademiyası quruldu Nəqliyyat və Kommunikasiya (KazATK) [bir].

23 May 2000-ci ildə KazATK Sankt-Peterburqdakı I Aleksandr adına İmperator Dəmiryol Mühəndisləri İnstitutunun məzunu, ilk qazax dəmiryolu mühəndisi, böyük ictimai və siyasi xadim Muhammedzhan Tynyshpaev (1879-1938) adını daşıyırdı. , Türküstanın layihə inkişaf etdiricilərindən və inşaatçılarından biri. Sibir Dəmir Yolu (Türksib). Elə həmin il "Qazaxıstan Nəqliyyat və Kommunikasiya Akademiyasının Bülleteni" elmi jurnalı nəşr olundu.

6 oktyabr 2020-ci ildə Almatıdakı Tınışpayev adına Qazaxıstan Nəqliyyat və Kommunikasiya Akademiyası (KazATK) lisenziyasından məhrum edildi. Qərar on iş günü ərzində qüvvəyə minəcək və universitet təhsil fəaliyyətini dayandırmaq məcburiyyətində qalacaq.

2021-ci ildə Loqistika və Nəqliyyat Akademiyası (ALT) adlandırıldı.

### Özəlləşdirmə
6 fevral 2018-ci ildə "Qazaxıstan Dəmir Yolları" milli şirkəti, ikinci özəlləşdirmə dalğası çərçivəsində, Almatıdakı Tınışbayev Qazaxıstan Nəqliyyat və Kommunikasiya Akademiyasının (KazATK) səhmlərinin 100% -ni satışa çıxardı.

### Təhsil fəaliyyəti
Nəqliyyat və kommunikasiya sənayesi üçün yüksək ixtisaslı tələbələrin hazırlanması üçün Qazaxıstanın aparıcı ixtisaslaşmış ali təhsil müəssisələrindən biridir: orta (tam) əsaslarla bakalavr dərəcəsi ixtisasları və ixtisasları üzrə dəmir yolu, avtomobil, su nəqliyyatı və  təhsil, rabitə, eləcə də magistr və aspirantura proqramları üçün.

Akademiya son dərəcə müasir maddi-texniki bazaya və ixtisaslı müəllim heyətinə malik tələbələrin gələcək praktik fəaliyyətləri ilə maksimum əlaqəli olan ümumi təhsil proqramları hazırlayan və həyata keçirən çoxsahəli bir təhsil müəssisəsidir.

Akademiyanın fəaliyyəti ölkənin nəqliyyat-kommunikasiya kompleksinin yüksəkixtisaslı tələbələrlə təmin olunması üçün 2005/2010-cu illər üçün Təhsilin İnkişafı Dövlət Proqramı tərəfindən müəyyən edilmiş problemlərin həllinə yönəldilmişdir.

## İstinadlar
A.N.Tupolev adına Kazan Milli Tədqiqat Texniki Universiteti

**A.N. Tupolev Kazan Milli Tədqiqat Texniki Universiteti** — Kazanda tanınmış bir texniki universitetdir.

Kazan Dövlət Aviasiya İnstitutu, 5 mart 1932-ci il tarixində, Aviasiya Sənayesi Baş İdarəsinin qərarı ilə Kazan Dövlət Universitetinin aerodinamik şöbəsi əsasında quruldu. Başlanğıcda institut aerodinamik və təyyarə istehsalı adlanan iki şöbədən ibarət idi. 1934-cü ildə təyyarə mühəndisliyi fakültəsi rəsmi olaraq açıldı.

İnstituta Nikolay Çetayev rəhbərlik edirdi. O illərdə Ümumi Mexanika Məktəbində tədqiqat işlərinə rəhbərlik etdi. 1933-cü ildən bəri institut "KAI xidmətləri" adlı elmi məqalələr toplusunu nəşr edən ilk aviasiya universitetlərindən biridir. Elə həmin il namizədlik dissertasiyaları müdafiə olunmağa başladı. 1937-ci ildə institutda doktorluq dissertasiyaları müdafiə olunmağa başladı. 1939-cu ildə mühərrik fakültəsi açılmışdır. 1945-ci ildə ölkədə ilk reaktiv mühərriklər şöbəsi açıldı. Raket mühərrikləri istehsalının əsasını qoyan VP Qluşko şöbə müdiri kimi dəvət edildi. Bölmədə Ayın kraterlərindən biri adlandırılan GS Zhiritsky və ölkənin raket-kosmik sistemlərinin baş dizayneri S.P.Korolev çalışmışdı.

1951-ci ildə aviasiya avadanlığının və 1952-ci ildə aviasiya radio mühəndisliyi fakültələri açıldı. 1956-cı ildə Doktorluq dissertasiyalarını qoruma şurası fəaliyyətə başladı. 1973-cü ildə instituta görkəmli təyyarə dizayneri AN Tupolevin adı verildi. 1982-ci ildə institut Xalqlar Dostluğu ordeni ilə təltif edildi. 1987-ci ildə Degtyarev rektor seçildi. 1991-ci ildə İqtisadiyyat, Maliyyə və Sahibkarlıq Fakültəsi açılmışdır. 1992-ci ildə Kazan Aviasiya İnstitutu Kazan Dövlət Texniki Universiteti adlandırıldı. Həmin ildən bəri universitet sahələrini və ixtisaslarını genişləndirdi. Nəticədə Humanitar Elmlər (1995), Fizika və Riyaziyyat (2000), İqtisadi Nəzəriyyə və Hüquq, Psixologiya (2003) fakültələri açıldı.

Bu gün A.N. Tupolev Kazan Milli Tədqiqat Texniki Universiteti (KSTU, KAI), Rusiya Federasiyasının texniki qurumları arasında etibarlı yer tutan çoxşaxəli yenilikçi bir elmi-təhsil kompleksidir. 11 filialı Voljsk, Almetyevsk, Bugulma, Zelenodolsk, Yelabuga, Naberezhnye Chelny, Chistopol, Nizhnekamsk, Leninogorsk, Vyatka Field-də fəaliyyət göstərir. Bu gün KDU-da təxminən 15.000 tələbə təhsil alır.

7 oktyabr 2009-cu ildə müsabiqədə qalib gəldi və milli tədqiqat universiteti statusu aldı.

## Fakültələr
* Aviasiya, Quru nəqliyyat və enerji (Fakültə 1)
* Fizika-Riyaziyyat Fakültəsi (Fakültə 2)
* Avtomatika və Elektron Alətləri İnstitutu (Fakültə 3)
* Texniki Kibernetika və İnformatika İnstitutu (Fakültə 4)
* Radio Elektron və Telekommunikasiya İnstitutu (Fakültə 5)
* Mühəndislik və İqtisadiyyat İnstitutu (6-cı fakültə)
* Sosial Texnologiyalar İnstitutu (Fakültə 7)
* Sahibkarlıq və İnnovativ Texnologiyalar İnstitutu (Fakültə 9)
* İnformasiya Texnologiyaları Kolleci (2007-ci ildən).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://az.unansea.com/kazan-universitetl%C9%99r-uemumi/
* https://lenmosart.ru/az/medicina/kazanskii-nacionalnyi-tehnologicheskii-universitet/
Qazaxıstan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin Sərhəd Akademiyası

**Qazaxıstan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin Sərhəd Akademiyası** (MTKSA) —  Qazaxıstanın ali hərbi təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin tarixi 26 dekabr 1931-ci il tarixli  SSRİ Xalq Komissarları Soveti yanında Birləşmiş Dövlət Siyasi İdarəsi kollegiyasının qərarı ilə Xarkov ətrafında, Pomerkax kəndində, sərhəd profilinin adı verilən yeni bir təhsil müəssisəsi — İkinci normal məktəb açılması sərhəd gözətçisi və SSRİ Xalq Komissarları Soveti yanında Birləşmiş Dövlət Siyasi İdarəsi qoşunları ilə qoyuldu. 1938-ci ilin aprelində məktəb NKVD-nin I adına Sərhəd və Daxili Qoşunların Xarkov Hərbi Məktəbi adlandırıldı. Feliks Dzerjinski, iki illik bir təhsil müddəti ilə. Və oktyabr ayında adı: Almatı sərhəd hərbi məktəbi Feliks Dzerjinski. 2 aprel 1957-ci ildə Daxili İşlər Nazirliyinin / DTK-nin birgə əmrinə əsasən təhsil müəssisəsi Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindən DTK-ya verildi. Təhsil müddəti 3 ildir. 15 iyul 1960-cı ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin nəzdindəki DTK-nin 22 yanvar 1960-cı il tarixli əmri ilə təhsil müəssisəsi Almatı Ali Sərhəd Komandanlığı Məktəbinə çevrildi (4 illik təhsil müddəti ilə). 1961-ci ilin avqust ayında orta hərbi təhsil müəssisəsinin proqramı ilə məşğul olan üç illik təhsil müddəti olan zabitlərin son buraxılışı məktəbdə baş verdi. QRMTKSA-da 1960-cı ildə dağılmış Kalininqrad hərbi-sənaye kompleksinin 1-ci və 2-ci kurs kursantları təhsillərini başa vurdular.

Qazaxıstan Respublikası MTK Sərhəd Mühafizə Xidmətinin Akademiyası, SSRİ DTK-nın Feliks Dzerjinski adına Məktəbinin Oktyabr İnqilabının Ali Sərhəd Komandanlığı Qırmızı Bayraq Ordeninin əsasında yaradılmışdır. Qazaxıstan sərhəd qoşunlarının qurulması, Qazaxıstan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin Ali Sərhəd Komandanlığı Məktəbi adlandırıldı. 1993-cü ildə onun bazasında 5 illik təhsil müddəti və məzunlar üçün ali hüquq təhsili proqramının tətbiqi ilə Qazaxıstan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin Hərbi İnstitutu quruldu. 1995-1997 — Qazaxıstan Respublikası Sərhəd Qoşunlarının Hərbi İnstitutu.

1997-ci ildə tələbələr üçün hüquq təhsili ləğv edildi, hüquq fənləri şöbələri ləğv edildi, Hərbi İnstitut yenidən kursantlar üçün 4 illik təhsil müddəti ilə Qazaxıstan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Ali Sərhəd Komandanlığı Məktəbinə çevrildi. 26 iyun 1999-cu ildə Prezidentin Fərmanına əsasən təhsil müəssisəsi yenidən Qazaxıstan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin Hərbi İnstitutu olaraq yenidən təşkil edildi. 2010-cu ildən — Qazaxıstan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin Sərhəd Akademiyası. Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 13 mart 2012-ci il tarixli 282 nömrəli Fərmanı ilə Qazaxıstan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin Sərhəd Akademiyası, Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin Sərhəd Mühafizə Xidmətinin Akademiyası olaraq dəyişdirildi. 

## İstinadlar
Kazan Ali Tank Komandanlığı Məktəbi

**Kazan Ali Tank Komandanlığı Məktəbi** – Kazanda yerləşən bir Rusiya hərbi akademiyası. İndiki rəhbər Mironçenko Valeri Nikolayeviç, şagird sayı təxminən 4000 nəfərdir, məktəbin yeri Orenburq traktdır.

## Tarix
22 fevral 1919-cu ildə rəsmi olaraq quruldu. Bu gün Kazanda ilk müsəlman piyada kursları təşkil edildi.

1923-cü ildə müdir kurslarının yerində Tatar-Başqırd baş məktəbi quruldu.

### Kama Tank Mərkəzi
1922-ci ildə Cenova Konfransı, Konfransın imzaladığı Rappal Sazişi çərçivəsində Rusiya ilə Veymar Respublikası arasında əməkdaşlıq qurdu. Alman tank məktəbi, hərbi şəhərcik və poliqon Kazandakı Kargopol alayının ərazisinə əsaslanır. Beləliklə Kama Tank Mərkəzi quruldu. 5 sentyabr 1933-cü ildə Kama Tank Mərkəzinin fəaliyyətləri tamamlandı. Son Alman nəqliyyatı 1933-cü ildə Kazanı tərk etdi. Alman tank əmlakı Alman tərəfdən 220.000 rubla satın alındı ​​və Kazan Piyada Ordusuna — daha sonra Kazan Tank Məktəbinə təhvil verildi.

### Müharibə vaxtı
16 mart 1937-ci ildə Tatar-Başqırd Baş Məktəbi Kazan Pedaqoji Məktəbi adlandırıldı.

12 aprel 1941-ci ildə Kazan Piyada Məktəbi Kazan Tank Məktəbi olaraq dəyişdirildi.

1943-cü ildə tank komandirlərini yetişdirdiyinə görə Hərbi Qırmızı Bayraq, 1944-cü ildə hərbi uğurlarına görə Qırmızı Hərbi Bayraq ordeni ilə təltif olundu.

Böyük Vətən Müharibəsi illərində Kazan Tank Məktəbində 5000 tank heyəti yetişdirildi.

### Dəyişikliklər və birləşmə
1966-cı ildə Kazan Tank Məktəbinə Yüksək statusu verildi.

2004-cü ildən bəri, Kazan Ali Tank Məktəbi Kazan Ali Baş Kolleci adlandırılmışdır.

2007-ci ildən bəri Çelyabinsk Tank Məktəbinin birləşməsindən sonra Kazan Hərbi Baş Təlim Kolleci və ya Kazan Tank Universiteti Rusiyanın tank zabitləri üçün yeganə hərbi təlim evidir.

2009-cu ildə Kazan Ali Hərbi Təlim İnstitutuna Kazan Ali Topçu Təlim Liseyi qoşuldu.

## Tanınmış məzunlar
Məzunlar arasında Sovet Marşalı Egorov, general-polkovnik A. Klyuev, müavin Nərgiz Şorin, general-polkovnik Klişin, Vladislav Açalov, Troshev Gennadi, Gerasimov Valeri, Potapov və başqaları.

## Kazan Tank Universitetinin qəhrəmanları
Kazan Tank Universitetinin məzunları arasında 42 Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, 10 Rusiya Qəhrəmanı və 300-dən çox general var idi.

Kazan Tank Universiteti indi Orenburq traktında yerləşir. Tank sınaq sahəsi Birch (Birch Grove) yaxınlığında yerləşir.

## Mənbə
* Xasanov M. X. Tatar ensiklopediyası. — In-t Tatar Ensiklopediyası, 2006. — S. 133. — 663 s. -
* http://ricolor.org/history/rsv/how/go/4/4/2/
* https://web.archive.org/web/20040331043202/http://zorka.boom.ru/stk/Kama.htm
V.Q.Timiryasov adına Kazan İnnovativ Universiteti

**В. G. Timiryasov adına Kazan İnnovativ Universiteti** (rus. ВГ Тимирясова, ИЭУП) — Kazandakı bir universitetdir. 22 iyul 1994-cü ildə qurulmuşdur.

## Ad
Qanundakı dəyişikliklərlə əlaqədar olaraq universitet bir neçə dəfə rəsmi adını dəyişdirdi. Qurucusu və ilk rektoru V. G. Timiryasovun adını daşıyır.

1994–1996-cı illərdə İqtisadiyyat, İdarəetmə və Hüquq Universitetinin, 1996–2016-cı illərdə İqtisadiyyat, İdarəetmə və Hüquq İnstitutunun və 2016-cı ildən VG Timiryasov adına Kazan İnnovasiya Universitetinin (IEUP) adını daşıyır.

## Tarix
Universitet 1994-cü ildə Tatarıstan Respublikası Təhsil Nazirliyinin və Tatarıstan Respublikası Ali Sovetinin Xalq Təhsili Daimi Komitəsinin təşəbbüsü ilə bazar iqtisadiyyatı və hüquq sahəsində ixtisaslı kadrların ehtiyaclarını ödəmək üçün yaradılıb.

1998–2002-ci illərdə universitetin Almetyevsk, Bugulma, Zelenodolsk, Naberezhnye Chelny, Nizhnekamsk və Chistopol filialları yaradıldı və təhsil fəaliyyətlərinə davam etdilər. 2014-cü ilin mayından bəri Rusiya tərəfindən birləşdirilən Krımda təhsil fəaliyyətinə başlayan ilk rus universitetlərindən biridir. Universitet Dünya Tatarları Konqresinin və Krım Respublikasının bələdiyyə başçılarının təlimi üçün birgə bir layihə həyata keçirir.

2014-cü ildən bəri, ali təhsil müəssisələri əsasında Rusiya Federasiyası Təhsil və Elm Nazirliyinin əmrləri əsasında 2 federal yenilik platforması yaradıldı və fəaliyyət göstərir:

* Tatarıstan Respublikasında davamlı inklüziv təhsil sisteminin yaradılması və inkişafı
* Satınalma Peşəsi" yenilikçi bir elmi və təhsil platformasının yaradılması əsasında satınalma sahəsində kadr hazırlığına hərtərəfli bir yanaşmanın formalaşdırılması və həyata keçirilməsi.

Hal hazırda universitet Təhsil və Elmdə Federal Nəzarət Xidməti tərəfindən verilən müddətsiz lisenziya və dövlət akkreditasiya sertifikatı əsasında fəaliyyət göstərir.

## Reytinq
Universitet, Russia Today İnformasiya Agentliyi tərəfindən təsis edilən "Rusiya Federasiyasındakı Ali Təhsil Təşkilatları" nominasiyasında "Ali Təhsil Ali Təhsil Təşkilatları (İqtisadiyyat, Maliyyə, Hüquq)" nominasiyasında 9-cu yerdədir.

## Tikinti
Universitet quruluşuna 6 filial, 5 fakültə, 4 institut və eyni zamanda bir kollec daxildir. Bundan əlavə, universitet, nəzərdən keçirilmiş elmi nəşrlər siyahısına daxil edilmiş, namizədlik və elmlər doktoru dərəcəsi almaq üçün hazırladığı dissertasiyaların əsas elmi nəticələrini dərc etməsi lazım olan federal təhlil edilmiş "İqtisadiyyat və Hüququn Aktual Problemləri" jurnalını nəşr etdirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://ieml.ru/en/
* https://www.academiccourses.com/universities/Russia/Kazan-Innovative-University/
* https://www.researchgate.net/institution/Kazan_Innovative_University_named_after_VGTimiryasov_IEML/members
Almaniya qəsrlərinin siyahısı

**Almaniyada qalaların siyahısı** ― Almaniyada yerləşən qəsr və digər bu cür istehkamların və sarayların və ya bağ evlərinin siyahısıdır. Qəsrlərə (), qalalar (), saraylar (), kənd və ya əzəmətli evlər və malikanələr daxildir.

## Həmçinin bax
* Zvinger (Drezden)
* Qlüksburq qəsri
* Vartburq qəsri
* Noyşvanştayn qəsri
Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı Akademiyası

**Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı Akademiyası** () —  Qazaxıstanın ali təhsil müəssisəsi, polis bölmələrində cinayətkarlıqla mübarizə və kadr idarəçiliyinin aktual problemləri üzrə tətbiqi elmi araşdırmalar aparan ölkənin ən böyük elmi mərkəzi.

## Tarixi
Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Akademiyası, ölkə Hökumətinin 1 iyul 1999-cu il tarixli Fərmanı ilə Respublika Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı hüquq və Almatı texniki institutlarının bazasında yaradıldı. Qazaxıstan Respublikası daxili işlər orqanlarının 1998-2005-ci illər üçün departament təhsilinin təkmilləşdirilməsi və inkişafı Proqramına uyğun olaraq Qazaxıstan . Almatı Akademiyasının ad günü 23 iyul 1956-cı il tarixində Almatı Orta Xüsusi Polis Məktəbinin qurulduğu gündür. 

Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin 11 iyun 2002-ci il tarixli 407 nömrəli əmrinə əsasən Akademiyada üç institut yaradıldı: Daxili İşlər Müdirliyinin rəhbərliyini yetişdirən bir institut; orta ixtisas təhsili əsasında hüquq institutu; tədqiqat institutu . Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı Hüquq Kollecinin yenidən qurulmasından sonra Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Akademiyası Hüquq İnstitutunun Xüsusi Fakültəsi təşkil edildi. Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Akademiyası. Xüsusi fakültə 2012-ci ilin sentyabr ayında yenidən təşkil edildi və Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı Akademiyasının Texniki Fakültəsi yaradıldı. Bu anda Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı Akademiyasında "Əməliyyat-İstintaq", "İstintaq-Kriminalist", "Əməliyyat-Məhkəmə", "İnzibati-Hüquq" və "İnformasiya Sistemləri" ndə məşq edirlər. "ixtisaslar.

## Rəhbərlik
* 1999-2000 — Beysenov A. M.
* 2000-2002 — Kabdenov Talap Kabdenoviç
* 2002-2009 — Erkenov Serik Eszhanoviç
* 2009-2010 — Kenjetaev Can Tabildinoviç
* 2010—2019 — Talqat Askaroviç Kulibayev
* 2019—2021 — Smailov Ömerbay Xoziyaşeviç

## İstinadlar
Kolsay gölləri Milli Parkı

**Kolsay gölləri Milli Park** () ― Qazaxıstanın cənub-şərqində, Tyan-Şan dağlarının şimal yamacında, Qırğızıstan sərhəddindən 10 km məsafədə yerləşən milli park. Parkın əsas xüsusiyyəti tez-tez "Tyan-Şan inciləri" olaraq adlandırılan Kolsay gölləridir. Gözəl Kaindi gölü də parkda yerləşir. Parkın sərhədi Almatının  cənub-şərqindən keçir. 
## Qoruma
Təbiəti qorumaq parkın missiyasının vacib bir hissəsidir. Ərazinin 72%-i ciddi mühafizə altındadır, 13%-i isə turizm və istirahət üçün ayrılmışdır.

## Topoqrafiya
Parkın gölləri Tyan-Şandan başlayaraq cənubdan şimala doğru axan Kolsay çayı boyunca uzanır. Əsas göllər bunlardır:

* *Aşağı Kolsay gölü* Kolsay çayını bağlayan sürüşmə nəticəsində əmələ gələn təbii su anbarıdır. Göl təxminən 1 km uzunluğunda, 400 metr enində və 80 metr dərinliyindədir. Quru yolu ilə gölə çatmaq mümkündür və ərazidə qonaq evləri və düşərgələr var. (hündürlük: 1 818 metr).

* *Orta Kolsay gölü* Aşağı Kolsay gölündən beş kilometr yuxarıda yerləşir. Bu, üç göldən ən böyüyüdür və dərinliyi 50 metrə çatır. (hündürlük: 2 252 metr). Göl həmçibib üç Kolsay gölü arasında ən mənzərəlisi hesab olunur.
* *Yuxarı Kolsay gölü* Orta Kolsay gölündən altı kilometr yuxarıda yerləşir və ağaclar və alp çəmənlikləri ilə əhatə olunmuşdur. Sara-Buluk keçidindən və Qırğızıstandan 6 km. məsafədədir. (hündürlük: 2 850 metr).

* *[[Kaynidi gölü]]* Kolsay Göllərinin 11 km şərqində, Çilik çayı kənarında yerləşir. Göl güzgü kimi suyu və sudan qalxan ladin gövdələri ilə məşhurdur. Göl 1911-ci ildə zəlzələ səbəbi ilə yaranmış sürüşmənin çayın bir ucunu bağlaması ilə yaranmışdır.

## İqlim
Kolsay gölləri bölgəsindəki iqlim sərin yayı olan rütubətli kontinental iqlim olaraq təsnif edilmişdir. İyul ayında havanın teperaturu gündüz -dən gecə -yə qədər dəyişə bilər.

## Bitkilər və heyvanlar
Ərazi ekoloji cəhətdən təmizdir və bir çoxu dərman kimi istifadə olunan olan yabanı bitkilərlə zəngindir. Kolsay göllərinin ətrafındakı bütün ərazidə güclü yağışlardan sonra iynəyarpaqlı meşələrdə müxtəlif göbələklər meydana çıxır. Alimlər parkda 704 bitki növü qeyd etmiş və bunlardan 12-si nadir olaraq təsnif edilmişdir. Parkda 50 növ məməli, 197 növ quş, 2 növ sürünən, 2 növ amfibiya və 2 növ balıq qeydə alınmışdır. Tyan-Şan qəhvəyi ayısı (*U. a. İsabellinus*), Türküstan vaşaqı, qar bəbiri, Tyan-Şan arxarı və daşlıq dələsi də daxil olmaqla parkdadkı altı məməli növü nadir olaraq təsnif edilmişdir.

## Turizm
Parkın yaxınlığındakı Satı kəndində qonaq evləri və düşərgələr mövcuddur. Ərazidə Aşağı Kolsay gölündən başlayan, Kolsay gölləri boyunca irəliləyən və Sarı-Bulak aşırımından (3 278 m) keçən 25 km-lik gəzinti marşrutu da var. Marşrut üç gün piyada və ya bir gün atla gedilə bilər. Kolsay gölləri bölgədə populyar dağ turizm mərkəzidir. Bölgədəki populyar fəaliyyətlər arasında piknik, at minmə və dağ velosipedi yer alır. Aprel-sentyabr ayının sonları ərazidə düşərgə üçün standart dövrlərdir. 

## İstinadlar