open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qütb gündüzləri

**Qütb gündüzü** — bu günəşin bir sutka ərzində üfüqdə görünməsi, qürub etməməsi.

Ən qısa qütb gündüzü 2 sutka davam edir — 66°33′ paraleldə daha geniş müşahidə edilir. Qütb gündüzləri Qütb dairəsinə kifayət qədər cənubda yerləşən şəhərlərdə də müşahidə edilir. Ancaq halbuki həmin ərazilərdə qütb gecələri müşahidə edilmir.

Qütb dairələrində gündüzlər təqribi 6 ay davam edir. Şimal qütbündə bu hadisə 18 martdan 26 mart tarixlərində, Cənub qütbündə isə 21 sentyabrdan 23 mart tarixlərində baş verir.

Qütb gündüzləri və Qütb gecələri haqqında ilk elmi məlumatı qədim yunan astronomu Aderli Bion vermişdir.

## Qütb gündüzləri müşahidə edilən şəhərlər
* Norveç: Lonqyir, Tromse.
* Rusiya: Apatitı, Bilibino, Verxoyansk, Varkuta, İnta, Hacıyevo, Dudinka, Zaozersk, Zapolyarnıy, İqarka, Kandalaşka , Kirovsk, Kovdor, Kola, Labitnanqi, Monçeqorsk, Murmansk, Меzеn, Naryan-Маr, Nоrilsк, Оlеnеqоrsк, Ostrovnoy, Pevek, Polyarnıy Zori, Polyarnıy, Salexard, Severomorsk, Skejnoqorsk, Srednokolımsk, Usinsk.

## Şəkillər

Şəkil:Polar Day's Night-HD.webm|Qütb gündüzü, Finlandiya
Şəkil:Midnight sun on Lake Kolvitskoye.webm|Qütb gündüzü, Kolviç gölü
Şəkil:Solstice Timelapse - Day and Night in the Midnight Sun.webm|Qütb qündüzləri zamanı işıqlanma
Sakslar

**Sakslar** və ya **Saksonlar** — qədim german tayfaları, III–IV əsrlərdə iki hissəyə ayrılmış və bir hissəsi cənuba – Almaniyaya, digər hissəsi isə qərbə getmişlər. Onlar eyni zamanda tarixdə skiflər və sarmatlar adlanmışlar. Saksların adlarından Almaniyada Saksoniya tarixi ərazisi adlanır. Britaniyada sakslar anqllar və yutlarla birlikdə ingilis etnosunun yaradılmasında iştirak etmişlər.

## Ədəbiyyat
* Шор Т. У. Глава II. Саксы и их племена. Происхождение англо-саксонской расы|оригинал. Лондон,1906.
* ''Шэрон Тёрнер''. История англо-саксов с древнейших времён до нормандского завоевания. Книга Вторая. Глава I. Происхождение саксов.
Abdulla Ələkbərov (bioloq)

**Abdulla Mustafa oğlu Ələkbərov** () — Biologiya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Abdulla Ələkbərov 1912-ci ildə anadan olmuş, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində ali təhsil almışdır. A.Ələkbərov 1946–1967-ci ildə illərdə AMEA-nın Zoologiya universitetində baş elmi işçi vəzifəsində çalışmış, namizədlik və doktorluq dissertasiyalarını Leninqrad Dövlət Universitetində müdafiə etmişdir. Abdulla Ələkbərov 1967-ci ildən ömrünün sonlarınadək Bakı Dövlət Universitetində tədris işləri üzrə prorektor, Biologiya fakültəsinin dekanı, Onurğasızlar və onurğalılar zoologiyası kafedralarının müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

## Elmi yaradıcılığı
Abdulla Ələkbərovun əsas tədqiqat sahəsi herpetologiyadır. Onun "Azərbaycanın suda-quruda yaşayanları və sürünənləri" (1978) adlı monoqrafiyası (rus dilində) nəşr olunmuşdur. A.Ələkbərov 80-ə qədər elmi məqalənin müəllifidir, 10 nəfər biologiya elmləri namizədi hazırlamışdır. Abdulla Ələkbərov "Qırmızı ulduz", "Şərəf nişanı" ordenləri və bir sıra medallarla təltif olunmuşdur.

## Əsas monoqrafiyası
# Azərbaycanın suda-quruda yaşayanları və sürünənləri. Bakı, 1978

## İstinadlar
Hüseyn Hüseynov (bioloq)

**Hüseyn Əlipənah oğlu Hüseynov** () — Biologiya elmləri namizədi, professor

## Həyatı

Hüseyn Hüseynov 1915-ci ildə anadan olmuşdur. Biologiya elmləri namizədi, professordur. O, 1961-1966-ci illərdə BDU-nun İnsan və heyvan fiziologiyası kafedrasının müdiri, 1972-1975-ci illərdə Biologiya fakültəsinin dekanı olub. 100-dən çox məqalənin, dərslik, dərs vəsaitləri və proqramların müəllifi olmuşdur. Hüseyn Hüseynovun elmi fəaliyyəti, əsasən, Darı-dağ mərgümüş suyunun qan və qanyaranmaya və Azərbaycan florasından alınmış aktiv maddələrin orqanizmin karbohidrat mübadiləsinə təsirinin öyrənilməsi ilə əlaqədardır. Elmi fəaliyyətində Naftalan neftinin müalicəvi təsirinin bioloji mexanizminin tədqiqi sahəsində apardığı elmi işlər əsas yer tutur.

## İstinadlar
Məmməd Qasımov

**Məmməd Əhməd oğlu Qasımov** () — Biologiya elmləri doktoru, professor

## Həyatı
Məmməd Qasımov 1904-cü il aprel ayının 14-də anadan olmuşdur. O, 1926-cı ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Təbiət şöbəsinə daxil olmuşdur. 1930-cu ildə Universiteti bitirdikdən sonra, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Botanika kafedrasında assistent, 1937-ci ildə isə Zaqafqaziya Pambıqçılıq İnstitutunda dosent əvəzi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Məmməd Qasımov 1937-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Ali bitkilərin morfologiyası və sistematikası kafedrasına dosent əvəzi vəzifəsinə götürülmüşdür. Məmməd Qasımov elə həmin il elmi xidmətlərinə və elmi əsərlərinə görə müdafiə etmədən ona biologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi və dosent elmi rütbəsi verilmişdir. Məmməd Qasımov 1947-ci ildən Ali bitkilərin morfologiya və sistematikası kafedrasının müdiri olmuş və bu vəzifədə 1966-cı ilədək çalışmışdır. O, 1955-ci ildə Leninqrada SSRİ EA-nın akad. V. A. Komarov adına Botanika İnstitutuna doktoranturaya ezam olunmuş və 1959-cu ildə həmin institutda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Məmməd Qasımovun apardığı tədqiqatlar nəticəsində elm üçün yeni olan və İsitməotu (Erysimum L.) cinsinin Azərbaycan ərazisində yayılan növləri tədqiq olunmuş, onların tərkibindən bioloji fəal maddələr alınmış və tibdə tətbiq sahələri öyrənilmişdir. O, botanikaya aid bir sıra dərslik və dərs vəsaitlərinin müəllifidir. 

## Təltifləri
Məmməd Qasımov "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni, "Əmək fəaliyyətinə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə", "Böyük Vətən müharibəsi illərində əmək fəaliyyətinə görə" medalları ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Lev Dovator

**Lev Mixayloviç Dovator** (; ) — İkinci dünya müharibəsində həlak olan general-mayor. Ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Bioqrafiya

1903-cü ilin 20 fevralında Xotinoda kəndli yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Almaniyanın SSRİ-yə hücumu zamanı Qırmızı ordunun 36-cı atlı dəstəsinin başçısı heyət başçısı vəzifəsinə gətirilmişdir. Tezliklə atlı dəstənin komandiri olmuşdur. 1941-ci ilin avqust-sentyabr aylarında dəstəsi Smolensk yaxınlığında alman qüvvələrini cəsarətlə məğlub etmişdir.

Moskva uğrunda döyüşlərdə Lev Dovator 2-ci Gözətçi Atlı Dəstə Korpusunun komandiri olaraq Volokolamskdan almanların hücumunu dəf etmişdir. 1941-ci ilin 19 dekabrında Ruza yaxınlığında gedən döyüşdə həlak olmuşdur.

Ölümündən iki gün sonra ona Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Bioqrafiyası
Məmməd Tağıyev

**Məmməd Tağı oğlu Tağıyev** () — Azərbaycan dilçi-filoloqu, filologiya elmləri doktoru (1966), professor (1968). Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1981).

## Həyatı
Məmməd Tağıyev 28 aprel 1921-ci ildə anadan olmuşdur. O, 1954-cü ildə Moskva şəhərində namizədlik, 1966-cı ildə Bakıda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1968-ci ildə professor elmi adı almışdır.

Məmməd Tağıyev 1963–1970-ci illərdə BDU-da Rus dilçiliyi kafedrasının müdiri, 1970–1972-ci illərdə Bakı Slavyan Universitetinin rektoru, 1972–1994-cü illərdə Müasir rus dili kafedrasının müdiri olmuşdur.

O, Respublikada rusistikanın təməlini qoymuş və rus dilçiliyi sahəsində elmlər doktoru adım almış ilk azərbaycanlıdır. Məmməd Tağıyev rus dilçiliyi problemlərinə dair ümumittifaq elmi konfranslarında, SSRİ Müəllimlərinin III Qurultayında (Moskva, 1978) məruzələr etmişdir. O, rusistikanın leksikologiya, leksikoqrafiya, frazeologiya, frazeoqrafiya, fonologiya, dil tarixi, sintaksis və linqvometodika kimi sahələrində 200-ə yaxın elmi əsərin, milli məktəblərdə rus dilinin tədrisi məsələlərinə dair tədqiqatların, Azərbaycan məktəbləri üçün rus dili dərsliklərinin müəllifidir. Məmməd Tağıyev elmi kadrların hazırlanmasında böyük xidməti olmuşdur. 

Məmməd Tağıyev 1981-ci ildə Əməkdar elm xadimi adına layiq görülmüşdür. Məmməd Tağıyev "Qırmızı əmək bayrağı", "Qırmızı ulduz" ordenləri və medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Yakov Premyakov

**Yakov Premyakov** (d. ? – ö. 1712) — Rus dənizçisi və tədqiqatçısı.

1710-cu ildə Y. Permyakov Lena çayı ilə şimala irəliləyir və Kolıma çayına çatır. O dövrə Rusiya dövlətinə məlum olmayan Böyük Lyaxovski və Medvejıy adalarını kəşf edir. 1712-ci ildə Boqdan Daniloviçin təşkil etdiyi ekspedisiyaya rəhbər olmuşdur. Kazak Vaqim Merkuriydə bu ekspedisiyada iştirak etmişdir. Onlar qışda itlərlə şimala Böyük Lyaxovski adasına gəlmiş Syatoy Nos burnuna çatmış və adanı tətqiq etmişlər.

İkinci ekspedisiyada Yeni Sibir adalarına getməyi planlaşdırılırdı. Ancaq Vaqim, onun oğlu və Yakov Primyakov kazakların qaldırdığı qiyam zamanı öldürülür.

## Ədəbiyyat
* N. İsanin. Dəniz Sorğu ensiklopediyası, Тom 2. Lelinqrad 1986, səh. 76.
Qreqorio Fuentes

**Qreqorio Fuentes**( isp. Gregorio Fuentes; ) — Ernest Heminqueyin "Qoca və dəniz" povestinin qəhrəmanı Santiyaqonun mümkün prototipi kimi tanınan kubalı balıqçı və dənizçi.

## Həyatı
Fuentes Kanar adalarında balıqçı və fermerlərin ailəsində anadan olmuşdur. Onun 6 yaşı olarkən atası Kubaya üzən qayığın göyərtəsində vəfat edir. Qreqorio digər miqrantlarla birgə Kubaya qədər üzür və ömrünün sonunadək Havana yaxınlığında yerləşən Koximar adlı balıqçı qəsəbəsində yaşayır. 1928-ci ildə o, ilk dəfə Ernest Heminqueylə tanış olur, 1933-cü ildə isə yazıçıya məxsus "Pilar" adlı yaxtanın kapitanı olur. Onlar biryerdə balıq ovlamaq üçün dənizə çıxırdılar və bir gün 300 funtluq marlin balığı ovlayırlar. İkinci dünya müharibəsi başlayarkən yazıçı öz yaxtasını alman sualtı qayıqlarına qarşı istifadə etmək qərarına gəlir və yaxtaya pulemyot quraşdırır.

Müharibə illərində alman sualtı qayıqları bəzən Kuba ətrafında üzür və özlərinin qida və su ehtiyatlarını təmin etmək üçün balıqçı gəmilərinə yaxınlaşırdılar. Heminquey qayığa yaxınlaşıb ona mərmi atmağı və pulemyotdan güllələməyi planlaşdırırdı lakin bunu etmək ona nəsib olmadı. Buna baxmayaraq, onun heyəti bir neçə dəfə sualtı qayıqları müşahidə etmiş və bu barədə Pentaqona məlumat ötürmüşdü. Bu təhlükəli səyahətlərdə yazıçını Fuentes müşayiət edirdi.

"Qoca və dəniz" povesti 1952-ci ildə çap olunmuşdur və buna görə yazıçı ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı və Pulitser mükafatlarına layiq görülmüşdür. Yazıçı özü baş qəhrəmanın hansısa real bir şəxsin prototipi olduğunu təkzib etsə də yazıçının 20 illik dostu olan Fuentes Santiyaqo obrazının prototiplərindən biri hesab olunur. Balıqçı həmçinin 1958-ci ildə povestinin ekranlaşdırılması zamanı Santiyaqo rolunu oynayan aktyor Spenser Treysiyə öz məsləhətlərini vermişdir.Heminqueyin intiharından sonra onun öz vəsiyyətinə əsasən qayıq Fuentesin şəxsi mülkü oldu lakin balıqçı onu dövlətə verməyi qərara aldı və daha sonra qayıq muzeydə nümayiş olunmağa başladı.

20-ci əsrin sonlarından etibarən artıq yaşlanmış Fuentes Kubada məşhurlaşmağa başladı, əcnəbi jurnalistlər onun görüşür və ondan yazıçı dostu barəsində xatirələrini dinləyirdilər. Onunla 15 dəqiiqəlik müsahibənin qiyməti 50 dollar idi. 2001-ci ildə Fuentes ispan vətəndaşlığı əldə etdi. O, öz həyat yoldaşı Dolores Perezlə 70 il birgə yaşadı və onların 4 qızı var idi. Qreqorio 2002-ci ildə 104 yaşında xərçəngdən vəfat etdi.

## İstinadlar
Vüsal Əliyev

**Vüsal Əliyev** (d. 14 sentyabr 1970) — Azərbaycanlı futbol hakimidir.

## Həyatı
14 sentyabr 1970-ci ildə Azərbaycan SSR, Culfa rayonu, Əbrəqunus kəndində anadan olmuşdur.

## Karyerası
Vüsal Əliyev 2002-ci ildən Futbol üzrə Azərbaycan çempionatında hakimlik etmiş, 221 dəfə baş hakim olmuşdur. 2005-2013-cü illərdə beynəlxalq dərəcəli FİFA referisi adını daşımışdır. 2015-ci ildə karyerasını bitirmişdir.

## Uğurları
3 dəfə Futbol üzrə Azərbaycan Kubokunun finalını idarə etmişdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
*
*
*
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (S)

**Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı** — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
Semyon Çelyuskin

**Semyon İvanoviç Çelyuskin** (; ) — rus qütb dənizçisi. Belə ehtimal edilir ki, Tula quberniyasının Belevsk yezdi, Polyanka Mişina kəndində doğulmuşdur. Atası saray işçisi, Babası isə xidmətçi insan idi. Bu heçdə dəqiq məlumat sayılmır. Belə ki yezd arxivinə görə onlar 1616–1630-cu illərdə Belevsk yezdində kəndə sahib olmuşlar. Sonradan onların mülkü IV İvanın hakimiyyəti sltına keçir.

## Həyatı
1714-cü ilin payızında Semyon Moskvada Suxarev qalalasında yerləşən Riyaziyyat və naviqasiya elmləri məktəbinə yazılır. 1726-cı ilə Baltik donanmasında xidmət edir və 1733–1743-cü illərdə Böyük Şimal ekspedisiyasında iştirak etmişdir. Pronçişevin rəhbərlik etdiyi qrupda 1735–1736-cı illərdə Yakutsk qayığında ştrurman olmuşdur. sentyabr 1736-cı ildə Pronçişevin ölümü ilə əlaqədar komandanlığı öz üzərinə götürür və irəliləyərək Faddeya körfəzinə çıxır. Sonradan dekabrda qısa yolla Çekinlə Yakutska qayıdır. Yakuts qayığı təmir edildikdən sonra Xariton Laptevin ekspedisiyasında iştirak edir. 1741–1742-ci illərdə Taymır yarımadasının qərbinib tətqiq edir. Xatanqa, Pyasin və Yenisey çaylarının mənsəbi örgənilir. Üstəlik o, Avrasiya materikinin ucqar nöqtəsi olan Çelyuskin burnunu kəşf edir.

1742-ci ilin payızında Sankt-Peterburq şəhərinə qayıdır və miçman rütbəsi alaraq Baltik donanmasında xidmət edir. 1751-ci ildən sonra ona leytenant, üç ildən sonra isə isə kapitan-leytenant rütbəsi verilir. 18 dekabr 1756-cı ildə kapitan (üçüncü ranq) rütbəsində istehfaya göndərilir.

Onun nəşinin basdırıldığı dəqiq yer məlum deyil.

## Mənbə
* Vasili Pronçşev və Semyon Çelyuskin
* S. İ. Çelyuskin
* Şturman Çelyuskin
Bandırmaspor

**"Bandırmaspor"** — Türkiyənin Balıkəsir ilinin Bandırma ilçəsini təmsil edən peşəkar futbol klubu. Hazırda Türkiyənin 3-cü divizyonunda mübarizə aparır. Oyunlarını 5.400 azarkeş tutumlu Bandırma 17 Sentyabr stadionunda keçirir. Peşəkar liqalara yüksələn ilk ilçə komandasıdır.

## Tarixi

"Bandırmaspor"un qurulmasından əvvəl Bandırmada *"İdmanyurdu Gənclik"* və *"Mərmərə Gənclik"* olmaq üzrə iki həvəskar futbol klubu fəaliyyət göstərirdi. 1965-ci ildə bu iki həvəskar futbol klubu birləşməyə qərar vermişdir. 1965-66 mövsümündə "Balıkəsir Bandırmaspor" tünd-qırmızı və ağ rənqlərlə qurulmuş və Türkiyə 2-ci divizyonuna qatılmışdır. 2-ci divizyona qatılmasıya Türkiyədə peşəkar liqalara qatılan ilk ilçə klubu olmuşdur.

İlk mövsümündə Qırmızı qrupu 6-cı yerdə bitimişdir. 1966-67 mövsümündə Bandırmaspor Türkiyə kubokunda yarım-finala qədər irəliləmiş, sonda "Altay"a uduzmuşdur. Ertəsi mövsüm kubokda ¼ finala qədər çıxan klub "Qalatasaray"a məğlub olmuşdur. 1973-74 mövsümündə 15-ci yeri tutaraq Türkiyənin 3-cü divizyonuna yuvarlanmışdır. Növbəti mövsüm Ağ qrup lideri kimi yenidən 2-ci divizyona qayıtmışdır. Uzun illər 2-ci divizyonda mübarizə aparan "Bandırmaspor"  1986-87 mövsümündə B qrupu axırıncı yerdə tamamlamış və 3-cü divizyona düşmüşdür. 1988-89 mövsümündə qrupunu birinci bitirərək 2-ci divizyona çıxmışdır. 1992-93 mövsümündə yenidən aşağı liqaya düşmüşdür. Uzun illər burada oynayan klub 2004-05 mövsümündə qrupunda sonucu yeri tutaraq Həvəskar Liqaya yuvarlanmışdır.

2008-09 mövsümündə "Bandırmaspor" yenidən 4-cü liqaya yüksəlmişdir. Ertəsi mövsüm 3-cü divizyona çıxmışdır.

2015-16 mövsümünwn yekununda ağ qrupda üçüncü yeri tutan Bandırmaspor, pleyy-off matçları nəticəsində finalda "Gümüşhanespor"u 2-0 məğlub edərək 1-ci Liqaya yüksəldi.

## Uğurları
*  **Türkiyə 3-cü divizyonu**
** **Çempion: 3** (1974-75, 1988-89, 2009-10)
*  **Türkiyə Həvəskar Liqası**
** **3-cü divizyona yüksəlmə: 1** (2008-09)

## Azarkeşləri

"Bandırmaspor"un "Cinçuxuru", "Xroniklər" və "Panormos" adlı 3 fan-klubu mövcuddur. Ən əzəli rəqibi "Balıkəsirspor"dur.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* TFF-da '''Bandırmaspor''' profili
Saira Bleyr

**Saira Bleyr** (; d. 11 iyul 1996) — ABŞ siyasətçisi. Qərbi Virciniya ştatının Nümayəndələr Palatasının üzvü.

## Həyatı
11 iyul 1996-cı ildə siyasətçi ailəsində anadan olmuşdur. Atası Kreyq Bleyr Qərbi Virciniya ştatının parlamentində senatordur.

Saira siyasətlə hələ məktəb illərindən maraqlanmağa başlayıb. Uşaq yaşlarından atasının siyasi kampaniyası ilə maraqlanmış və daha sonra özü də siyasətlə məşğul olmağa başlayanda atasından məsləhətlər almışdır.

Qərbi Virciniya Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsində təhsil alır.

2014-cü ildə respublikaçıların namizədi olan Saira Bleyr rəqibi - demokrat namizəd Leyn Diel üzərində qələbə çalaraq, seçicilərin səslərinin 62.69 faizini toplamış və Qərbi Virciniya ştatının Nümayəndələr Palatasına ən gənc üzv seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official page at the West Virginia Legislature
Heydər

**Heydər** — kişi adı və təxəllüs.

* Heydər Əliyev — Azərbaycanın görkəmli siyasi və ictimai xadimi, Azərbaycan prezidenti.
* Heydər Əliyev (İlham Əliyevin oğlu) — Hazırkı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ən kiçik övladı və yeganə oğlu.
* Heydər Hüseynov — Azərbaycan alimi, fəlsəfə elmləri doktoru (1944), professor (1944)
* Heydər Həkim — Azərbaycan həkimi
* Heydər xan Əmoğlu — peşəkar inqilabçı, İran Kommunist partiyasının Baş katibi.
* Heydər Biqiçev — Tatar ASSR-nin xalq artisti (1980), RSFSR-nin əməkdar artisti (1986)
* Heydər İsayev — Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi (1988–1991)
* Heydər xan — hökmdar
* Aşıq Heydər — Ağbaba Süvarı Alayının Baş Ozanı
* Heydər Abbasi — şair, yazıçı, tərcüməçi.
* Heydər Qədirov — iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru.
* Heydər Qasımlı —
* Heydər Qazıyev —
* Heydər İmanov —

## Həmçinin bax
* Heydərli
* Heydərov
* Heydərabad
* Heydər (dəqiqləşdirmə)
Santa Katalina (bərzəx)

**Santa Katalina bərzəği** - Santa Katalina adasının şimal-qərb hissəsini adanın əsas hissəsi ilə birləşdirir. Bərzəğin eni  770 metr (842 yards) təşkil edir. San Pedro Harbordan cənub-qərbdə 37 aralıda yerləşir. Bərzəxdə Tu Harbors yaşayış məntəqəsi vardır.

## Mənbə
* Panoramic photo (Isthmus Cove
* View from a helicopter
* Detailed map
Elektra

* Elektra (okeanida) — yunan mifologiyasında okeanidalardan biri.
* Elektra (personaj) — Marvel Comics tərəfindən yaradılmış komiks personajı.
* Elektra kompleksi — psixoanalizə məxsus anlayış.
Düşün və Varlan

**Düşün və Varlan** () — Napoleon Hil tərəfindən 1937-ci ildə yazılan kitab.

Kitabın başlığı zəngin olmaq haqqında olsa da, yazıçı kitabda insanların bütün iş həyatlarında uğurlu olmaları üçün məsləhətlər irəli sürür. Hilin 1970-ci ildəki ölümünə qədər 20 milyondan çox satılan kitab 2011-ci ildə 70 milyona çatmışdır.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Dünya Təhsil Forumu

**Dünya Təhsil Forumu** () — Dünyanın aparıcı təşkilatlarının təhsilə cəlb olunması istiqamətində fəaliyyət göstərən beynəlxalq qurum.

## Tarixi
İlk Dünya Təhsil Forumu 2000-ci ilin aprelində Seneqalın paytaxtı Dakar şəhərində keçirilmişdir. Bu Forumda BMT-nin 5 agentliyi – Dünya Bankı, UNESCO, UNİCEF, UNFPA və UNDP rəhbərlərinin iştirakı ilə çağırılmışdır. Həmin forumda "Minilliyin İnkişaf Məqsədləri" müzakirə olunmuş və "Hamı üçün təhsil" sənədi qəbul edilmişdir. İlk Forum yeni əsrdə təhsilin məqsədlərini və aktual problemlərini müəyyənləşdirmişdir. Forum ayrı-seçkilikdən uzaq olan, müasir tələblərə çavab verən mükəmməl təhsil sisteminin formalaşmasını bir vəzifə kimi irəli sürmüş, hər bir ölkəyə öz milli proqramını hazırlamağı tövsiyə etmişdir. Həmin forumda 180 ölkə rəsmi şəkildə 2015-ci ilə qədər bütün uşaqların təhsilə cəlb olunması öhdəliyini götürmüşdür.

2015-ci ildə "Minilliyin İnkişaf Məqsədləri"nin icra müddəti başa çatmışdır. Bu səbəbdən UNESCO və Koreya Respublikasının birgə təşkilatçılığı ilə 2015-ci il, 19–22 may tarixlərində Koreya Respublikasının İnçon şəhərində ikinci Dünya Təhsil Forumu keçirilmiş və 2015-ci ildən sonrakı dövr üçün təhsil sahəsində "Davamlı İnkişaf Məqsədləri" müzakirə edilmişdir.

## İştirakçıları
Forumda iştirak edən qurumlar sırasına böyük təşkilatlar daxildir: UNESCO, Dünya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı.

## İstinadlar
Yağlayıcı-soyuducu mayelər

**Yağlayıcı-soyuducu  maye**, *YSM* — əsasən metalların kəsmə və ya təzyiqlə emalı zamanı istifadə olunan müxtəlif maye tərkiblərin ümumiləşdirilmiş adıdır. Ən çox yayılmış YSM neft yağlarıdır (adətən, yeyilməyə və siyrilməyə qarşı aşqarlarla birlikdə) və onların 3-10%-li su emulsiyalarıdır. 

## YSM-lərin tətbiqi

Adından məlum olduğu kimi, YSM-lərin əsas funksiyaları soyutma və yağlamadır. Metalların müasir emal texnologiyaları və avadanlıq kəsmə, basma, yayma,  qazma, cilalama və digər intensiv prosesləri həyata keçirməyə imkan verir. Yüksək  gərginlik, yüksək statik və dinamik yüklər deformasiyaya uğrayan materialların qızmasına səbəb olur, bu da emalın keyfiyyətinin pisləşməsinə, avadanlıq və alətlərin korlanmasına gətirib çıxarır. YSM-ın tətbiqi emal zonasında temperaturu  istilikdəyişmə, daha çox buxar əmələgəlmə hesabına münasib səviyyəyədək azaltmağa imkan verir. YSM-də yağlayıcı xassələrin olması emal zonasında sürtünməni, alətin yeyilməsini, siyrilməsini, emal olunan detal və alətlərin səthlərinin zədələnməsi ehtimalını xeyli azaldır.  Ümumiyyətlə, YSM-dən istifadə texnoloji proseslərin intensivliyini və avadanlığın məhsuldarlığını artırmağa imkan verir. Müasir YSM-lər mürəkkəb fiziki-kimyəvi sistemlər  ola bilər. Onların tərkibində  korroziyaya, yeyilməyə və siyrilməyə qarşı aşqarlar, eləcə də biosidlərin olması mümkündür.

## YSM-lərin təsnifatı

YSM-lər fiziki-kimyəvi tərkibinə görə aşağıdakı kimi təsnif olunur:
1.Yağlı. Alətin toxunan hissələrində sürtünmənin azalmasını təmin edən baza yağı (çox vaxt mineral yağ) əsasında hazırlanır. İşçi göstəriciləri yaxşılaşdırmaq üçün tərkibə müəyyən aşqar paketləri də daxil edilir.
2. Su ilə qarışan. Bu YSM-lərin tərkibi olduqca müxtəlifdir: emulqator, spirtlər, yağlar, elektrolitlər, aşqarlar və digər maddələr. Hazırlanan emulsiyanın xassələri suyun miqdarından asılıdır.
müxtəlif istismar göstəriciləri olan 3 növ su ilə qarışan YSM mövcuddur:
•emulsiya yaradan (emulsol) və ya adi – tərkibində yüksək miqdarda yağ olan (60-75%) YSM su ilə durulaşdırılanda süd rəngli emulsiya əmələ gətirir;
•yarısintetik - tərkibində az və ya orta miqdarda yağ olan (10-50%) YSM  su ilə qarışanda yarımşəffaf mikroemulsiya  əmələ gətirir;
•sintetik – tərkibində yağ olmayan və su ilə təmiz kimyəvi məhlul əmələ gətirən YSM adətən cilalamada istiadə olunur.

YSM-lərin göstəricilərinə həmçinin aşqarlar təsir edir:
•korroziyaya qarşı aşqarlar metalın ağır yükün təsiri altında emal zamanı onun səthinin müdafiəsi üçün nəzərdə tutulmuşdur;
•yeyilməyə qarşı aşqarlar alətlərin, eləcə də dəzgahların ayrı-ayrı detallarının yeyilmə və köhnəlməsini azaltmağa və bununla da avadanlığın istismar müddətini artırmağa imkan verir;
•siyrilməyə qarşı aşqarlar alət səthinin emal zamanı zədələnməsinin qarşısını alır;
•dumana qarşı aşqarlar yağlı YSM-lərdən duman əmələ gəlməsinin qarşısını alır;
•köpüyə qarşı aşqarlar YSM-lərin istismar müddətini artırır.

## İstinadlar
Çezare Paveze

**Çezare Paveze** (; ) — XX əsr İtaliya ədəbiyyatının ən tanınmış simalarından biri.

## Həyatı
O, məmur ailəsində böyüyüb, uşaqlıdan ədəbiyyata olan həvəsi sonralar onu Torino Universitetinin ədəbiyyat fakultəsində təhsil almağa sövq edir. Burada təhsilini başa vurduqdan sonra müxtəlif təhsil ocaqlarında dil və ədəbiyyatdan dərs deyir. Bu dövrdə ingilis və Amerika ədəbiyyatıyla bağlı yazıları *La Kultura* dərgisində yayımlanır. Daha sonra yaxın bir dostunun açdığı nəşriyyatda çalışmağa başlayır, şeirlər yazır. 1935-ci ildə anti-faşist fəaliyyətinə görə həbs edilir, bir il həbsdə yatır. Həbsxana dövrü *Həbs* romanının yaranmasına səbəb olur.

1950-cı ildə yazdığı *Tənha qadınlar arasında* romanı İtaliyanın ən nüfuzlu ədəbiyyat mükafatına layiq görülür. Pavezenin şəxsi həyatı uğursuzluqlarla zəngindir. Sonu olmayan eşq əlaqələri onun qüvvəsini tükəndirir. Ədəbiyyat mükafatını aldıqdan sonra Torinodakı otel otağında bütün əlyazmalarını yandıraraq 21 ədəd yuxu dərmanı atıb intihar edir.

## İstinadlar
Marqaret Etvud

**Marqaret Etvud** () — Kanada yazarı, ədəbi tənqidçi.

## Həyatı
1939-cu ildə Ontario əyalətinin Ottava şəhərində anadan olub. 11 yaşından internat tipli məktəbə göndərilən Marqaret artıq liseydə olarkən Edqar Alan Po-nun yaradıcılığından ilhamlanaraq ilk şeirlərini yazır. 16 yaşından ciddi şəkildə ədəbiyyatla məşğul olmağa başlayan Marqaret yazıçı olmağı qarşıya məqsəd qoyur və cəmi altı il sonra ilk şeirlər kitabı “Double Persephone”-nu nəşr etdirir. Yaradıcılığının ilk illərindən uğurla yol yoldaşı olan şairə ikinci şeirlər kitabı “The Circle Game” ilə Kanadanın nüfuzlu ədəbi mükafatına – “Governor General’s Award”-a - layiq görülür. Həmin mükafatdan sonra Etvud Kanada ədəbiyyatının tanınmış fiqurlarından olur. 1972-ci ildə Kanada ədəbiyyatını geniş araşdırıb, şərh etdiyi “Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature” kitabı ilə cəmiyyətdə irimiqyaslı ədəbi müzakirələrə səbəb olur.

Ötən il “Nobel Ədəbiyyat Mükafatı” na namizəd göstərilən, həmkarı, həmcinsi və hərmyerlisi Elis Munronun ən ciddi rəqibi hesab olunan Etvud 19 şeirlər toplusunun müəllifidir - “The Circle Game” (1964), “The Journals of Susanna Moodie” (1970), “Power Politics” (1971), “You Are Happy” (1974), “True Stories” (1981), “Interlunar” (1984). Lakin nəhəng poetik irsə sahib olmasına baxmayaraq yazıçı dünya ədəbiyyatında roman müəllifi kimi tanınır. Etvud “Surfacing” (1972), “Lady Oracle” (1976), “Cat’s Eye” (1988), “The Handmaid’s Tale” (1986) kimi onlarla romanın müəllifi kimi özünə böyük ədəbi nüfuz qazanıb. Özünü uşaq ədəbiyyatı sahəsində də sınayan Etvud bu mövzuda yazdığı kitablar ciddi maliyyə gətirib. “Up in the Tree” (1978), “Anna’s Pet” (1980), “Dancing Girls” (1977), “Bluebeard’s Egg” (1983) kimi kitabların müəllifi olan yazıçı məhz bu kitablarla dəfələrlə müxtəlif mükafatlara layiq görülüb. Etvud 2000-ci ildə yazdığı “Kor Suiqəsdçi” (“The Blind Assassin”) adlı əsəri ilə “Man Booker” ədəbi mükafatına layiq görülüb. Müəllifin müxtəlif mətbu orqanlara verdiyi müsahibələrdən hissələri təqdim edirik.

## İstinadlar
Kiçik Lyaxovski

**Kiçik Lyaxovski** — Rusiya Federasiyası Saxa Respublikasının ərazisində Laptevlər dənizi akvatoriyasında Böyük Lyaxovski adasından şimalda yerləşir. Onları Eterikan boğazı ayırır və eni 14&nbsp;km təşkil edir.
Ada rus səyyahı İvan Lyaxovnin şərəfinə adlandırılmışdır. Adanı 1773-cü ildə kəş etmişdir.
Adanın uzunluğu 42&nbsp;km, eni 28&nbsp;km, sahəsi 1325&nbsp;km² təşkil edir. Adadan şimalda Kotelnı adası yerləşir, onları Sannikov boğazı ayırır. Boğazın eni 55&nbsp;km-dir. 118&nbsp;km qərbdə Stalbovoy adası vardır. Ada ərazisində Tinkir-Kyuele gölü və 10 çay vardır.
2012-ci ildə Kiçik Lyaxovski adasında Mamont sümükləri aşkarlanmışdır.

## İstinadlar
Saksoniya bayrağı

**Saksoniya bayrağı** — Müstəqil Saksoniya Dövlətinin bayrağı. 1815-ci ildən Saksoniyada rəsmi bayraq kimi istifadə olunur.

## Tarixi bayraqlar

Flag_of_Old_Saxony.svg|700-785-ci illərdə Saksonların bayrağı
Banner_of_Saxony_(1%5E1).svg|Vettin sülaləsi dövründə bayrağı
Flag_of_Electoral_Saxony.svg|Saksoniya elektoratlığı bayrağı
Gaufahne_Sachsen_1933-1945.svg|Nasist Almaniyası dövründə Saksoniya bayrağı


## İstinadlar
Böyük Lyaxovski

**Böyük Lyaxovski** () — Yeni Sibir arxipelaqına daxil olan Lyaxovski adaları arasında ən irisidir. Ada Ust-Lenski qoruğunun ərazisinə daxildir.

Adanı cənub hissədən (materikdən) Dmitri Laptev boğazı, şimaldan adanı Kiçik Lyaxovski adasından Eterikan boğazı ayırır. Sahəsi — 4600 км² təşkil edir. Qərbdə ucqar nöqtəsi — Kiqilyax burnu, şərqdə isə Şalaurova burnudur. Hündür yeri Emiy Tasdır (270 m) və Kotvijka (243 m).

Ada ilk çatan və onun araşdıran rus kazakları olan Yakov Premyakov və Vaqim Merkuriy olmuşdur.
İri çayları Böyük Eterikan və Bludnaya çaylayı axır.

## İstinadlar
Azərbaycan 2014 Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Azərbaycan]]** — 2014-cü ildə Rusiya Federasiyasının Soçi şəhərində baş tutan **[[2014 Qış Olimpiya Oyunları|XXII Qış Olimpiya Oyunları]]**nda. Azərbaycan XXII Qış Olimpiya Oyunlarında 4 idmançı ilə 2 idman növündə təmsil olundu.

## Nəticələri
### Dağ xizəyi

* **DNF** — bitirmədi
* **DNS** — mübarizə aparmadı

Dağ xizəyi idman növü üzrə turnirlər 9-22 fevralda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə Patris Braxner və Qaya Bassani Antivari təmsil etdi.

Kişilərin nəhəng slalom turnirində çıxış edən Patris Braxner fevralın 19-da mübarizə apardı. 1-ci gedişdə 1:30.32 dəqiqə, 2-ci gedişdə isə 1:32.32 dəqiqə nəticə göstərən Patris Braxner ümumi nəticədə 3:02.64 dəqiqə nəticə göstərdi və turniri 54-cü pillədə başa vurdu. Fevralın 22-də baş tutan slalom turnirində isə Patris Braxner finiş həddinə çata bilmədi və mübarizəsini nəticəsiz başa vurdu.

Fevralın 21-də qadınların slalom turnirində mübarizə aparan Qaya Bassani Antivari isə turnirdə çıxış eləmədi.

### Fiqurlu konkisürmə

* **Q** — növbəti mərhələyə adladı

Bu idman növü üzrə turnirlərdə Azərbaycanı Yuliya Zlobina və Alexey Sitnixov dueti təmsil etdi.

Bu idman növü üzrə turnir 6-22 fevralda baş tutdu. Fevralın 16-də buzüstü rəqs turnirində Yuliya Zlobina və Alexey Sitnixov dueti mübarizə apardı. Orijinal rəqsdə 58.16 balla 14-cü pillənin sahibi olan Yuliya Zlobina və Alexey Sitnixov dueti, fevralın 17-də baş tutan sərbəst rəqsi 90.48 balla 11-ci pillədə başa vurdu. Nəticədə Yuliya Zlobina və Alexey Sitnixov dueti Soçi Olimpiadasında 148.65 balla 12-ci pillədə qərarlaşdı.

## İstinadlar
Qriqori Kaliniçenko

**Kaliniçenko Qriqori Martınoviç** (; ) — leytenant, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (16 oktyabr 1943 (ölümündən sonra))

## Həyatı
Qriqori Kaliniçenko 13 mart 1903-cü ildə Ukraynanın Xerson vilayətinin Aleksandrovski rayonunun Annovka kəndində doğulmuşdur. Milliyətcə rusdur. 1941-ci ildə Bakı şəhəri Yasamal RHK-dan orduya çağırılmışdır.

Qriqori Kaliniçenko 30 sentyabr 1943-cü ildə Dnepr çayı sahilində (Kiyev vilayəti) gedən döyüşlərdə həlak olmuşdur.

Qvardiya leytenantı Qriqori 16 oktyabr 1943-cü ildə ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# "Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı" VII cild, K, Q(Q...-Qaz.) hərfləri, Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası, Bakı, 2007. səh.33.
# Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
# Чабаненко В. В. «Прославлены в веках» Днепропетровск, 1983.

## Xarici keçidlər
* Калиниченко Григорий Мартынович — **warheroes.ru** saytı
Niraqonqo

**Niraqonqo** — Konqo Demokratik Respublikasında vulkan. Dünyanın ən təhlükəli 8 vulkanından biridir.

Afrika qitəsinin möcüzələrindən biri hesab olunan Niraqonqo vulkanı dəniz səviyyəsindən 3470 metr hündürlükdə yerləşir. Vulkanın lava gölü 400 metr dərinlikdə yerləşir. Orada 8 milyon kubmetr lavanın olduğu ehtimal edilir. Lava axınının sürəti saatda 40&nbsp;km-dir. 1977 və 2002-ci illərdə püskürən vulkan yaxınlıqdakı Qoma şəhərinin böyük hissəsini məhv etmişdir.

## İstinadlar
Yana

* Yana (çay, Oxot dənizi hövzəsi) — Rusiya Federasiyasının şimali–şərqində, Maqadan vilayətində çay.
* Yana (çay, Laptevlər dənizi hövzəsi) — Saxa Respublikasında çay.

## Həmçinin bax
Dəmyə əkinçiliyi

**Dəmyə əkinçiliyi** — süni suvarmaya ehtiyac olmadan reallaşdırılan əkinçilik növüdür.

Belə torpaqlar suvarma zonasına daxil edilsə də, burada kənd təsərrüfatı bitkiləri süni suvarma olmadan becərilir. Belə torpaqlar daha çox qayaaltı düzənliklərə və vahələrin kənarlarına xasdır. Azərbaycanda dəmyə əkinçiliyində əsasən yaz fəslində torpağın özünə çəkdiyi nəmişlikdən istifadə olunur. Bu əkinçiliyin sayəsində quraqlığa davamlı taxıl, yem və bostan bitkiləri yetişdirilir.

Orta Asiyada su çatışmazlığına görə dəmyə əkin sahələri XX əsrin ortalarına qədər buranın kənd təsərrüfatında çox mühüm rol oynayırdı və belə torpaqların məhsulsuzluğu aclığa səbəb ola bilərdi.

Dəmyə əkinində çörəyin bolluluğu torpağın rütubət miqdarından və yaz yağışlarından aslıdır, bu isə o deməkdir ki, məhsulluğu daha çox dağaltı (dəniz səviyyəsi üzərində təxminən 4000 futa qədər) zolağında yerləşən dəmyə sahələri verir. Nəmişliyin miqdarından aslı olaraq dəmyə sahələrinin ərazisi dəyişir.

Bu əkinçiliyin böyük iqtisadi əhəmiyyəti vardır, çünki suvarılma üçün münasib olmayan sahələri istifadə etməyə imkan verir. Əsasən Əfqanıstanda, İranda, Çində, Hindistanda, Pakistanda, Sudanda, Türkiyədə, Orta Asiya ölkələrində, Qazaxıstanın cənubunda və Cənubi Qafqazda qayaaltı düzənliklərdə və vahələrin kənarlarında yayılıb.

Dağlıq və dağətəyi ərazilərdə də süni suvarmanın praktiki mümkün olmaması və ya çox çətin başa gəldiyi üçün də dəmyə əkinçilikdən istifadə olunur.
Kottec

**Kottec** () — şəhər kənarında, fəhlə qəsəbəsində və sairədə bir ailəlik kiçik evdir. Müasir dövrdə kəndlərdə və istirahət mərkəzlərində rast gəlinir.

Azərbaycan dilinə bu söz rus dilindən "коттедж" sözünün alınması ilə keçmişdir.

## Etimologiya
*Kottec* (orta əsr latın *cotagium*) sözü qədim ingiliscə *çarpayı, cote* "daxma" və köhnə fransız dilində *çarpayısı* "daxma, kottec", qədim norsca *kot* "daxma" sözündəndir və orta aşağı alman dilindəki *kottenin* (kottec, daxma) sözlərinə aiddir. Buna misal olaraq 15-ci əsrə aid malikanə saraylarında rast gəlmək olar. Kottec evinin Latın dilindəki versiyası: "domus", idi. Kottecin anbarı isə "qranjia" adlanırdı.

## Britaniya və İrlandiyada müasir dövrdə istifadəsi
Populyar müasir mədəniyyətdə *kottec* termini daha ümumi və romantik kontekstdə istifadə olunur və istənilən dövrə aid ola bilər, lakin bu termin adətən müasir olmayan yaşayış evlərinə tətbiq olunur. Köhnə, Viktoriyadan əvvəlki kotteclərin hündürlüyü azdır və əksər hallarda karkas taxtaları görünürdə qalır, bəzən yaşayış sahəsi içinə daxil olur. Belə yaşayış evlərinin müasir təmiri, qəbul edilən tarixi orijinallığı mühafizə etmək üçün üzəri örtülmüş taxta karkasları, dirəkləri və s.-ni yenidən görünür etməyə çalışır.

Köhnə kotteclər adətən təvazökar, əsasən yarı ayrı və ya terraslıdır, yalnız dörd əsas otaqdan ibarət olur ("iki yuxarı, iki aşağı"), baxmayaraq ki, müasir dəyişikliklər daha geniş yaşayış sahəsi yarada bilər. Bir fəhlə və ya balıqçının bir otaqlı evi, çox vaxt daha böyük bir mülkə bağlanır, bu xüsusi bir kottec növüdür və *penti* adlanır. Kottec termini göstərişi deyil, praktikliyi çox olan daha böyük bir ev üçün də istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Yakov Sannikov

**Yakov Sannikov** (1780, Ust-Yansk — 1812) — Rus istehsalçısı (peseç xəzinin satışı ilə məşğul olurdu), Yeni Sibir adalarının araşdırmaçısı.

## Həyatı
Stolbovoy (1800) və Fadddeevski (1805) adarını kəşf etmiş və onları araşdırmışdır.

1808—1810 ci illərdə Matvey Matveyeviç Qedenştromun təşkil etdiyi  ekspedisiyada iştirak etmişdir. 1810-ci ildə Yeni Sibir adaların önünə və 1811-ci ildə Faddeevski adasının arxasına keçmişdir.

Sannikov Yeni Sibir adalarında şimalda adalar olduğunu iddia etmiş  və xəyali olaraq geniş ərazini Sannikov torpağı adlandırmışdır.  
Onun nəvəsi  Yakov Federoviç Sannikov öz növbəsində mesenant kimi tanınır. O, Aleksandr Bunqe, Frityof Nansen və Eduard Toll kimi səyyahların ekspedisiyasılarını maliyyələşdirmişdir.

## Xatirəsinə
Araşdımaçının şərəfinə :
* Moskva şəhərində onuun şərəfinə küçə;
* Kiçik Lyaxovski adası ilə Kotelnı adası arasında yerləşən boğaz onun adını daşıyır (Sannikov boğazı).

## Mənbə
* Sannikovun Həyatı
* YAKOV SAHHİKOV
Kuber-Pedi

**Kuber-Pedi** () — Avstraliyada ən kiçik yaşayış məntəqəsi olan unikal yeraltı şəhər.

## Opal paytaxtı
Bu şəhər opal paytaxtı hesab edilir. Belə ki, dünya üzrə opal ehtiyatlarının 30%-i məhz burada yerləşir. Burada ilk opal daşı 1849-cu ildə tapılmışdı.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 1695 nəfərdir (2011).

Başqa çıxış yolları olmadıqları üçün insanların burada yer altında məskunlaşmasına səbəb olan amillər güclü külək və yüksək temperatur olmuşdur.

## Məşğuliyyət
Şəhər əhalisinin böyük əksəriyyəti mədənçilərdir. Hazırda insanlar həmin mədənlərdə deyil, bütün müasir şəraitin olduğu adi evlərdə yaşayırlar.

Burada yalnız yaşayış evləri deyil, həmçinin kilsə və qəbiristanlıq da var.

## Turizm
Yeraltı şəhər çoxsaylı turist cəlb edir.
thumb|center|700px|Şəhərin landşaftı

## Qalereya

Coober Pedy Australia.jpg|
Coober Pedy, South Australia - town.jpg|
Coober Pedy, South Australia - 1.jpg|
Coober Pedy, South Australia - Opal Mine & Museum.jpg|
Coober Pedy, South Australia - 6.jpg|
Opal-122973.jpg|
Baptistry soc australia.jpg|
Coober Pedy - Inside jewelry shop.jpg|
Coober Pedy, South Australia - Spaceship from Pitch Black.jpg|


## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Official website from The District Council of Coober Pedy & the Coober Pedy Retail Business & Tourism Association
* Photographs of Coober Pedy in 1994, National Library of Australia
* Documentary 
* Documentary
Susqunlar çölü

thumbnail|Köşk
**Susqunlar çölü** ( - ) — Finlandiyanın şimal-şərqində, kiçik Suomussalmi şəhərciyindən bir neçə 30 kilometr ərazidə insan müqəvvaları ilə doldurulmuş böyük bir ərazi.

## Tarixi
Bu layihənin rəhbəri yerli rəssam Reyo Keladır. O, belə bir işini ilk dəfə 1988-ci ildə paytaxtın şəhər ətrafı ərazilərindən birində yaratmışdır. 6 ildən sonra - 1994-cü ildə bu layihəni Helsinkidə Senator meydanına təqdim edir. Elə həmin ildə də müqəvvalar hazırkı əraziyə köçürülür və bu günə qədər orada qalmaqdadır.

## Mövcud vəziyyəti
Buradakı müqəvvaların ümumi sayı minə yaxındır. Bu müqəvvalar günün başlanğıcında dəhşətli görünsə də, hər şey sonradan dəyişir.

İldə iki dəfə könüllü şəxslər bu müqəvvaların geyimlərini dəyişirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Niittykahvila (fi) , (en) , (de) 
*www.suomussalmi.fi
Maxaraca ekspressi

**"Maxaraca ekspressi"** — Asiyanın ən bahalı qatarı

## Marşrutu
"Maxaraca ekspressi" bütün Hindistan boyu hərəkət edir. Bu qatarla səyahət 8 gün üçün nəzərdə tutulub və bu 8 gün ərzində sərnişinlər ölkənin bütün görməli yerlərini müşahidə etmək imkanı əldə edirlər.

## Qiyməti
Qatarı yaratmaq üçün isə hidlilərə 13 milyon dollar lazım gəlmişdir. Bu qatarla səyahət üçün ən ucuz biletin dəyəri 800, ən bahalı biletin dəyəri isə 2500 dollardır. Əhalinin gəlirlərini nəzərə aldıqda 99% hindli bu səyahətdən yararlanmaq imkanına malik deyil.

## Quruluşu
Qatar 24 vaqondan, həmçinin iki restoran vaqon, iki bar və avtomobilli sərnişinlər üçün bir neçə yük vaqonundan ibarətdir. Vaqonların hər biri kondisioner, televizor, telefon, internet və s. rahatlıqlarla təmin edilib.

## Münasibət
Yeri gəlmişkən, ölkə əhalisinin bu qatara münasibəti birmənalı deyil. Bir çoxları ondan yalnızca varlıların istifadə etdiyi üçün ona nifrət bəsləyir, bir çoxları isə bu qatarın ölkə büdcəsinə gəlir gətirdiyini düşünür.

## Sərnişinləri
Qatarın özü 88 sərnişin üçün nəzərdə tutulub və sərnişinləri elit təbəqənin təmsilçiləridir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*
Hindistanda anomal istilər (2015)

**Hindistanda anomal istilər** — 2015-ci ilin may ayında Hindistanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunan yüksək temperatur böhranı. Baş verən anormal istilər nəticəsində 29 may tarixinə olan məlumata əsasən 1.800 nəfərdən çox şəxs dünyasını dəyişib. Hindistanda ən yüksək temperatur adətən, mart-iyul ayları aralığında müşahidə edilməkdədir.

Baş verən temperatur böhranı zamanı ölkənin demək olar ki, bütün ərazilərində ölüm halı qeydə alınıb. Xüsusi ilə cənub ştatlarında ölüm hallarını daha çox olması diqqət çəkir. Andhra Pradeş ştatında 1.490 nəfər həmin ştatın sərhədində yerləşən Telanqana ştatında isə 440 nəfər istilərin qurbanı olub. Adı çəkilən ərazilərdə 47 dərəcə isti qeydə alınıb. İstilərdən əziyyət çəkən digər ərazilər Orissa ştatı və Qərbi Benqal ərazilərdir. Baş verən istilər böyük şəhərlərdə soyuducu sistemlərə olan təlabatı anidən artırmışdır və nəticədə bir çox böyük şəhərlərdə enerjinin verilməsində problemlər yaranıb.

### Ştatlar üzrə həlak olanların siyahısı

## İstinadlar
Ullevi

**Ullevi** () — İsveçin Göteborq şəhərində yerləşən stadion.

Böyüklüyünə görə Skandinaviyada birinci olan stadion, eyni zamanda Futbol üzrə 1958-ci il dünya çempionatının oyunlarına ev sahibliyi etmiş stadionlardan biri olub. Hazırda stadionda futbol, yüngül atletika, konkisürmə yarışlarının keçirilməsi üçün hər cür şərait vardır. Stadionun tutumu 43.000 nəfərdir, ancaq konsertlər keçirildiyi zaman tutumu 60.000-dək artırıla bilir.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
* Ullevi Stadionu bələdçisi
Alqoritmlərə giriş

**Alqoritmlərə giriş** — Tomas H. Kormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest, Clifford Stein müəllifləri tərəfindən yazılmış kitabdır. Bir çox universitetlərdə bu kitab alqoritmlər kursunun dərs vəsaiti kimi istifadə olunur. Çap olunduqdan sonra ilk iyirmi ilə yarım milyondan çox tirajı satılıb. İlk nəşri 1990-cı ildə, 3-cü nəşri 2009-cu ildə çap edilib.

## Həmçinin bax
* Alqoritm

## İstinadlar
Yanakie bərzəxi

**Yanakie bərzəxi** Avstraliyanın Viktoriya (əyalət) ərazisində Vilson Promontori yarımadasını materikə birləşdirir. Bərzəx ərazisində Sandi Piont və Shallou İnlet şəhərçikləri vardır.
## Mənbə
*Yanakie bərzəxi
Üçqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

250px|right|Dörd "Qızıl Ulduz" medalı - Üç dəfə Sovet İttifaqı qəhrəmanına verilir.

**Üçqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı** () — 3 nəfərə verilmiş SSRİ-nin qəhrəmanlıq medalı.

Üçüncü dəfə Sovet İttifaqı qəhrəmanı adı verilən şəxslərə üç dəfə "Qızıl Ulduz" medalı verilir.

## Üçqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı

## Həmçinin bax
* İkiqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
* Dördqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
Knin

**Knin** () — Xorvatiyanın Şibenik-Knin qraflığında, Dalmatiya diyarnın iç bölgəsində yerləşən şəhər. Şəhər Krka çayının mənbəyinin yaxınlığında olub Zaqreb ilə Split arasındakı qovşağın və dəmiryol xətləri üzərindədir. Knin şəhərinin əhəmiyyəti tarixdə iki dəfə artmışdır. Həm orta əsrlərin Xorvatiya Krallığının, həm də XX əsrin sonunda Krayina Serb Respublikasının paytaxtı olmuşdur.

## Ad

Orta əsrlərdə şəhər macarca Tinin, italyanca Tenin, latınca Tinum adlanmışdır. Tinum sözü indi də bir yepiskop titulu adı kimi işlənməkdədir.

## Coğrafiya

Knin şəhəri Dalmatiya diyarında yerləşmiş olub sahil şəhəri Şibenikdən 56&nbsp;km uzaqlıqdadır.

Şəhərin yaxınlığında Knin meşəsi, Krka çayı, Dinar Alp dağları yerləşir.

## Milli etnik tərkib

## İdman

Şəhərin başlıca futbol klubu 1913-cü ildə qurulmuş "Dinara" FK-dır. 2005-ci ilə qədər klubun rəngləri qara-ağ idi, lakin daha sonra qırmızı, ağ və göy etmişdir. Xorvatiyanın 4-cü divizyonunda oynamaqdadır. Klubun loqosu ortada dayanan "D" hərfindən, qırmızı, ağ və göy rənglərdən ibarətdir.

Şəhərin 1998-ci ildə qurulmuş idman assosasiyası da vardır. Basketbol da populyardır. Xorvatiya milli basketbol komandası bir dəfə Knində oyun keçirmişdir. Həmin oyun 1999-cu ildə İsrail milli basketbol komandasına qarşı baş tutmuş və Xorvatiya 78:68 hesabı ilə qələbə çalmışdır. Digər populyar idman növləri taekvondo, reqbi, voleybol, karate, həndbol, tennisdir.

## İstinadlar
 
## Xarici keçidlər
Ebenezer-pleys

thumbnail|Ebenezer Place küçəsi. Soldakı River, sağda isə Union küçəsidir.
**Ebenezer-pleys** () — dünyanın ən kiçik küçəsi; uzunluğunun cəmi 2,06 metrdir və sadəcə bir evin divarını əhatə edir.

Ebenezer-leys Böyük Britaniyada, daha dəqiqi Şotlandiyanın kiçik şəhəri olan Uikdə () yerləşir.

Divarını əhatə etdiyi evin inşası başa çatdıqdan sonra, 1883-cü ildə həmin ev heç bir küçəyə aid olunmadığından, bu ev üçün xüsusi olaraq bu küçəni salmışdırlar. Beləliklə də, Ebenezer-pleys ən kiçik küçə adını almışdır.

Küçə yalnız 2006-cı ildə dünyanın ən kiçik küçəsi kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil ola bilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qar kürəyi

**Qar kürəyi** qar təmizləmək üçün istifadə edilən kürəkdir. Qar kürəkləri müxtəlif dizaynlardadır və hər biri qarı müxtəlif istiqamətdə aparmaq üçün düzəldilib. Qarı kürəklə təmizləmək sağlamlıq üçün təhlükəlidir, ancaq düzgün istifadə ediləndə insan sağlamlığına xeyirli ola bilər.
## Tarixi
İlk qar kürəyi Rusiyadakı çeyllikdə tapılıb, 6000 yaşı olduğu fikirləşilir, ağzı yonulmuş Cervus canadensis buynuzundan düzəldilib. Arxeoloqlara görə buynuz hissəsi odun və ya sümük tutacağına birləşdirilib.
## Xüsusiyyətləri
Bütün qar kürəkləri tutacaqdan və çömçədən ibarətdir. Bəzən onları əlaqələndirən sap ola bilər, ancaq başqa qar kürəklərində tutacaq birbaşa çömçəyə bağlıdır.

Bir çox qar kürəkləri qarı itələmək və ya qaldırmaq üçün dizayn edilib, ancaq bəziləri hər ikisin edə bilər. Bəzi qar kürəyi çömçələrinin itilənmiş ağızları var və bu, buz parçalarını parçalamağa və qaldırmağa kömək edir.

Tutacaqlar düz və ya əyri ola bilər.  Əyri kürəyə nisbətən düz kürək itələmə bucağını dəyişməyi asanlaşdırır və qar daha rahat tullanır. Uzun tutacaqlar istifadəçiyə qarı tullamaq üçün öz çəkisini istifadə etməyə kömək edir, qısa tutacaqlar isə qarı tullamağı asanlaşdırır. Plastik və şüşə-lif tutacaqlar yüngül çəkilidir, odundan tutacaqlar is ağır çəkilidir. Metal tutacaqlar əlin istisini azaldır və soyuq hiss etdirir.



Şəkil:Bamboo snow shovel.pngBambukdan qar kürəyi.
Şəkil:Shovelling Snow, USAF.jpg|Maşın yolun təmizləmək üçün qar tullayır.
Şəkil:Child using a snow shovel to remove snow 03.jpg|Qış geyimindəki uşaq qar kürəyini işlədir.
Şəkil:Shoveled sidewalk after February 2013 nor'easter, Walden, NY.jpg|Təmizlənmiş səki.



## İstinadlar

## İstinadlar
*How to get the most out of your snow blower and snow shovel, a guide for consumers
Raja Ampat adaları

**Raja Ampat adaları** ( - ) — Yeni Qvineyanın şimal-qərb adalarının yerləşdiyi arxipelaq. Arxipelaqda yerləşən adaların ümumi sayı 1500-dən artıqdır.

## "4 kral"

Arxipelaqın 4 əsas adası var ki, məhz bu adaları "4 kral" adlandırırlar. Arxipelaqın adı da bu səbəbdən "Raja Ampat" () adlanır. Həmin 4 ada bunlardır:
*Misool;
*Salavati;
*Batanta;
*Vayqeo.

## Su mühiti
"Conservation International" təşkilatının məlumatına görə, Raja Ampat adalarındakı su mühiti ən müxtəlif canlı orqanizmlərlə zəngin ərazilərdən biridir.

## Biomüxtəliflik

Arxipelaq mərcan rifinin tam mərkəzində yerləşir ki, burada olan biomüxtəliflik planetin başqa bir yerində yoxdur.

## Turizm
Bir çoxları buranı dalğıclar üçün ideal məkan adlandırırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Raja Ampat Islands: In the Heart of the Coral Triangle , sur le site de *The Nature Conservancy* 
*Regierungsbezirk Raja Ampat  (indonesisch)
*Karte des Archipels von Raja Ampat mit den Grenzen der Dörfer 
*Karte des Archipels von Raja Ampat mit den meisten Inselnamen
*Video der National Geographic Society mit englischem Kommentar
*Abenteuer Erde: Das blaue Wunder - Im Inselreich von Raja Ampat
Mənsur

**Mənsur** () — Azərbaycan kişi adı.

* Mənsur ağa Vəkilov — kapitan
* Mənsur Vəkilov — şair, tərcüməçi, ssenarist, jurnalist.
* Mənsur Mənsurov — Azərbaycan tarzəni, pedaqoq, musiqi xadimi,
* II Mənsur (Dərbənd əmiri) — Dərbənd əmiri.
* Mənsur Məmmədov — Göyçay Rayon Icra Hakimiyyətinin Başçısı

* **[[Mənsur xan]]**
:* Mənsur xan (Moğolustan xanı)
:* Mənsur xan (qullar ağası)

* Mənsur Ələkbərov — şair
* Əbu Mənsur Əli ibn Yəzid — Şirvanşahlar dövlətinin on ikinci hökmdarı, Şirvanşah Yəzid ibn Əhmədin oğlu.
* Rəcəbəli Mənsur — İranın baş naziri.
* Mənsur Həllac — məşhur sufi İslam dünyasının məşhur sufilərindən
* Mənsur bəy (Dərbənd valisi) —
* Mənsur bəy Şıxlınski —

;Filmlər
* Mənsur və Sitarə (film, 1977)
;Toponim
* Mansur (Uçalı)

## Həmçinin bax
* Mansır
* Mansur
* Mənsum
Müqtədir

;Yaşayış məntəqələri
* Müqtədir (qəsəbə) — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Müqtədir bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində bələdiyyə.

;Şəxslər
* Müqtədir (xəlifə) — Abbasi xəlifəsi
* Müqtədir Aydınbəyov — inqilabçı

## Həmçinin bax
Yekabpils

**Yekabpils** () — Latviyanın Zemqale diyarında yerləşən şəhər.

## Qardaş şəhərləri

* , Melle ()
* , Lida ()
* , Maardu ()
* , Sokoluv Podlaski ()
* , Çervyonka-Leşinı ()
* , Mirqorod ()

## İstinadlar
Nizenbahn funikulyoru

**Nizenbahn funikulyoru** () — İsveçrədə funikulyor.

Xəttinin tikintisinə 1906-cı ildə başlanılıb və 1910-cu ildə funikulyor istifadəyə verilmişdir.

Bu funikulyordan Nizen dağlarına qalxmaq üçün istifadə olunur. Funikulyorun pilləkəni dünyanın ən uzun pilləkənidir.

6 may 2010-cu ildə 100 illik yubileyi münasibətilə İsveçrə poçtu tərəfindən poçt markası dövriyyəyə buraxılmışdır.

## Ədəbiyyat
* Josy Doyon: *Ein Königreich am Fuss des Niesen*. Verlag Blaukreuz, Bern 1984, ISBN 3-85580-169-X.
* Bruno Petroni: *Der Niesen und seine Bahn*. Verlag Schlaefli & Maurer, Interlaken 2010, ISBN 978-3-85884-082-0.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Official website of the Niesenbahn funicular
Qvineya cərəyanı

**Qvineya cərəyanı** — Afrikanın qərb sahilləri boyunca yavaş axan və Atlantik okeana aid edilən isti cərəyan. 
Qvineya körfəzində qərbdən şərqə axaraq, sonradan cənub istiqamətində dönüş edir. Anqola və Cənubi Ekvator əks cərəyanı ilə birlikdə Qvineya körfəzinin siklon cərəyanını yaradır. Cərəyanlar arasında olan sərhəd mövsümə görə dəyişir, amma təxmini başlanğıcı 10° q.u. sayılır. Suyun orta illik temperaturu  26—27&nbsp;°C, şərqdən qərbə irəliləyərkən, cərəyanın sürəti azalır. Ən yüksək sürəti gün ərzində 44&nbsp;km, bəzi hallarda gün ərzində 88&nbsp;km qədər sürətlənə bilər.

## İstinadlar