open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frans Rayxelt

**Frans Karl Rayxelt** (, ; ) — Avstriya doğumlu dərzi, ilk paraşütün ixtiraçısı. Bəzən özünün düzəltdiyi paraşütlə Eyfel qülləsindən tullanaraq həyatını itirdiyi üçün **uçan dərzi** ləqəbi ilə də yad edilir. Rayxelt təyyarəçilərin təyyarələrini tərk etmək məcburiyyətində qalması halında onların sağ-salamat yerə enməsini təmin edəcək bir alət düzəltməyə çalışırdı. binanın 5-ci mərtəbəsindən kuklalar ilə testlər uğurlu olsa da sonrakı əlavələrində bəzi uğursuzluqlar oldu.

Kifayət qədər hündür test platformasının olmamasını ən böyük problem hesab edən Rayxelt dəfələrlə icadını Eyfel qülləsində test etmək üçün Paris polisindən icazə istəmişdi. Nəhayət 1912-ci ilin əvvəllərində icazə almasına baxmayaraq Fevralın 4-də artıq test üçün qülləyə çatanda testi kukla yerinə özü edəcəyi qərarını aldı. Dostlarının və onu izləməyə gələnlərin Rayxelti qərarından daşındırmaq istəməsinə baxmayaraq o Eyfel qülləsinin ilk mərtəbəsindən tullandı. Paraşüt müvazinətini itirdi və Rayxelt buz kimi yerə yapıştı. Yerə dəyərək öldüyü aşıq-aydın görünməsinə baxmayaraq Rayxelti ən yaxın xəstəxanaya aparıb həkimlər tərəfindən ölü olması elan edildi. Ertəsi gün qəzetlər talehsiz ixtiraçının hekayələri ilə dolmuşdu və onun testini çəkməyə gələn jurnalistlərdən birinin onu nlentı aldığını bəyan etdilər.

## İlk testlər
: 
Aviasiyanın inkişafı ilə bərabər xoşagəlməz qəzalar da qaçınılmaz hala gəlmişdi. Hələ effektiv bir paraşütün tapılmaması pilotların həyati təhlükəsini artırırdı. İlk uğurlu paraşüt testləri 1783-cü ildə Lui-Sebastyan Lenorman və Hava balonçusu Jan-Pyer Blanşar tərəfindən həyata keçirilsə də bu paraşüt çətir şəklində sabit örtüklü mexanizmli idi, yəni paraşütü yığmaq olmurdu. Həmçinin Andre-Jak Qarneren çərçivısiz, lakin hündürdın tullanmaq üçün paraşüt ixtira etmişdi. Beləliklə 1910 cuilə qədər alçaq məsafələrdən və ya təyyarədən tullanmaq üçün paraşütlər hələ inkişaf etməmişdi. Rayxelt binanın başından tullanan ixtiraçəlar haqqında hekayələr eşitdikdən sonra paraşüt dizayn etməyə başladı. İlk dizaynı olan "qatlanabilən ipək qanadlı" kuklalar müvəffəqiyyətlə testi keçərək yavaşca yerə endi. İlk prototipi hazırlamaq çətin oldu. Rayxeltin orijinal dizaynı təxminən 70 kq idi və 6 metr kvadrat parça istifadə edilmişdi. Bu yeni dizayn paraşütünü Fransanın başda gələn airasiya təşkilatı olan "Aéro-Club de France" ya test üçün təqdim etsə də onun təklifi paraşütünün qübbəsinin zəif olmasına görə rədd edildi. Bundan sonra Rayxelt vaxt itirmək istəmədi və evinin damından kuklalarla testlər etdi. Testlərin birçoxu müvəffəqiyyətsiz oldu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* British Pathé film of Reichelt's final jump
Dərinquyu yeraltı şəhəri

**Dərinquyu yeraltı şəhəri** () — Türkiyənin Nevşəhər ilinin Dərinquyu bölgəsində yerləşən çoxqatlı yeraltı şəhər. 60 metrə yaxın dərinliyə malik olan bu yeraltı şəhər eyni anda 20000 insanın birgə yemək və su ilə təmin edə biləcək bir sığınacaqdır. Kapadokiyada bir neçə belə yeraltı şəhərin tapılmasına baxmayaraq bu Türkiyənin ən böyük yeraltı şəhəridir.

:Yeraltı şəhər 1969-cu ildə ziyarətə açılmıştır və təxminən yarısı ziyarət üçün turistlərə açıqdır.

## Təsviri
Dərinquyu yeraltı şəhəri içəridən ağır qaya qapılar ilə qapanır. Hər bir otağın ayrıca belə qapılaı vardır. Şəhər eyni anda 20000 insana ev sahibliyi edə bildiyi halda həmçinin içərisində şərab və yağ sıxacaqları, axır, depo, ibadət zalı, yemək zalı kimi gündəlik ehtiyyacları qarşılaya bilirdi ki, bu da Kapadokiyanın digər yeraltı komplekslərinə də köməklik edirdi. Yeraltı şəhərin 2 ci qatında bənzərsiz geniş qübbəli bir otaq da vardır. Bu otaqların dini dərslər keçilməsi üçün sinif olduğu və soldakı otaqların isə çalışma otaqları olduğu aşkarlanmışdır.

Üçüncü və dördüncü qat arasında dik bir nərdivan yerləşdirilmişdir ki, onun vasitəsilə sonuncu (beşinci) qatdakı xaç şəklindəki kilsəyə getmək olar.
55 metr uzunluğundakı quyu həm çöldəki kəndliləri, həm də yeraltı şəhərdə yaşayanları su ilə təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## Tarixi
Türkiyə mədəniyyət nazirliyindən verilən məlumatlara görə şəhər b.e. VIII-VII əsrdə frigiyalılar tərəfindən Kapadokiyanın vulkanik süxurlarında inşa edilmişdir. Frigiya dili Roma dönəmində sıradan çıxdıqdan sonra bu ailəyə yaxın olan xristian yunanlar yeraltı şəhəri yunan əlyazıları və kilsələrlə genişlətdi.

Dərinquyu yeraltı şəhəri Bizans dövründə tam olaraq tamamlandı. Bizans-ərəb müharibələri dövründə (780-1180) bura müsəlman ərəblərin hücumlarından qorunmaq üçün çox istifadə edilirdi.

Şəhərə kilsə və yunan yazılarının əlavə edilməsi bu dövrlərə təsadüf edir. Həmçinin bu dövrdə şəhəri digər yeraltı sığınacaqlarla birləşdirmək üçün bir neçə mil uzunluğunda tunellər də aşkar edilmişdir. Bəzi yeraltı sığınacaqlar orta Bizans dövründə (V-X əsr) tikildiyi ortaya çıxmışdır.

Bu şəhərlər XIV əsrdə Əmir Teymurun monqolların yürüşlərinə kimi yerli xristianlar tərəfindən istifadə edilmişdir.

Bölgə Osmanlı İmperiyasının əlinə keçdikdən sonra osmanlılardan qaçan bəzi kapadokiyalı yunanlar burada qaçqın kimi yaşamağa başladılar. 1923-cü ildə türklər və yunanlar arasındakı insan mübadiləsindən sonra bura tamamilə tərk edildi.

Tunel 1963-cü ildə yerli bir sakinin evinin divarının ardında sirli bir boşluq tapması ilə kəşf edilmişdir. Daha sonra arxeoloqlar digər bölmələri də aşkara çıxarmışdır.

## Digər yeraltı şəhərlər
Nevşəhərdəki bir başqa yeraltı şəhər olan Qaymaqlı Dərinquyu yeraltı şəhərinə 8&nbsp;km-lik bir tunellə birləşdirilmişdir.

Yeraltı şəhərlər nadir geoloji struktura malik ərazidə inşa edilmişdir. İndi turistik məkan kimi istifadə edilən bu yerlər bir vaxtı istilərdən sığınacaq kimi istifadə edildiyi güman edilir. Günümüzdə onlar tərk edilmişdir.

Kayseri və Nevşəhər arasında 200-ə yaxın ikiqatlı yeraltı şəhər tapılmıştır. Bunlardan 40-ı ən az üçqatlıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaymaqlı yeraltı şəhəri
Əşrəf Əliyev

* Əşrəf Əşrəf oğlu Əliyev (1898-1937) — azərbaycanlı tələbə və mühəndis.
* Əşrəf Paşa oğlu Əliyev (1986) — azərbaycanlı sərbəst güləşçisi.

## Həmçinin bax
* Əşrəf
* Əliyev
Elçin Əliyev

* Elçin Əliyev (memar) — Azərbaycan memarı, professor.
* Elçin Əliyev (mühəndis) — Azərbaycan mühəndisi, dosent.
* Elçin Əliyev (iqtisadçı) — Azərbaycan iqtisadçısı, professor.
* Elçin Əliyev (güləşçi) — Azərbaycan güləşçisi.

## Həmçinin bax
* Elçin
* Əliyev
Rusiya İmperator Ordusu

**Rusiya İmperiyası Ordusu** () — 1721-ci ildən 1917-ci ilə qədər Rusiya imperiyasının təhlükəsizliyini təmin etmiş ordu.

İmperiya Ordusunun son veteranı olan əslən ukraynalı Mixail Kriçevski 2008-ci ildə vəfat etmişdir.
Dafna dü Morye

**Dama Dafna dü Morye** (; ) — ingilis hekayə, roman ve tamaşa yazıçısı.

Romanlarından *Rebekka* (əsasında çəkilən film 1941-ci ildə Ən yaxşı filmə görə Oskar mükafatını qazandı) ilə *Yamayka mehmanxanası* və qısa hekayələrindən *Quşlar* və *İndi baxma* başqa olmaq üzrə bir çox əsərinə film çəkilmişdir.

Babası aktyor və yazıçı Corc dü Morye, atası isə aktyor Cerald dü Moryedir. Bacısı Ancela da yazıçıydı və bacısı Janna isə bir rəssam idi.

## Gəncliyi
Dafna dü Morye tanınmış bir aktyor olan Ser Cerald dü Morye və aktrisa Muriel Bomontun üç qız uşağından ikincisi olaraq Londonda doğuldu. Babası *Şlyapa* romanında Svenqali adlı qəhrəmanı yaratan yazıçı və karikaturist Corc dü Moryedir.

Bu əlaqələr ona ədəbi karyera yaratmasında köməkçi oldu və dü Morye ilk əsərlərindən bəzilərini *Beaumont's Bystander ()* jurnalında yayımlatdı. İlk romanı *Sevginin ruhu* 1931-ci ildə yayımlandı. Dü Morye həmçinin Ceyms Metyu Barriyə Piter Pendə ilham vermiş Llivelin Davis uşaqlarının da qohumudur. Kiçik bir uşaq olanda atasının şöhrəti sayəsində teatrın bir çox parlaq ulduzlarla tanışdı. Tallula Benkhed ilə tanış olduqdan sonra onun gördüyü ən gözəl canlı olduğunu dediyi qeyd edilmişdir.

## İstinadlar
Selovçay

**Selovçay** – Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində çay.  

## Haqqında
Yuxarı axınında Şorsu, Sirab çayı ilə birləşdikdən sonra isə Selovçay adlanır. Uzunluğu 8&nbsp;km. 1150 m hündürlükdə olan bulaqlardan başlanır. Yeraltı sular və yağış suları ilə qidalanır. 965 m hündürlükdə soldan Naxçıvan çaya tökülür.

## İstinadlar
Nursuçay

**Nursuçay** — Şahbuz rayonunda çay. Naxçıvançayın sol qolu.

## Haqqında
Mənsəbindən 46 km məsafədə ona tökülür. Uzunluğu 13 km, hövzəsinin sahəsi 52 kv. km-dir. Əsasən, qar və qrunt, qismən yağış suları ilə qidalanır.

## İstinadlar
Sağarsuçay

**Sağarsuçay** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonu ərazisində çay. Gilançayın (Arazın qolu) sol qolu.

## Haqqında
Zəngəzur silsiləsinin ətəyindən, 3065 m. hündürlükdə yerləşən Göygöldən başlanır. Uzunluğu 10&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 21 kv. km-dir. Əsasən, yeraltı sular (36%) və qar suları (50%) ilə qidalanır. Göygöl çayı da adlanır.

## İstinadlar
Şahbulaqçay

**Şahbulaqçay** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində çay. Naxçıvançayın sol qolu.

## Haqqında
Zəngəzur silsiləsindən başlanır. Mənsəbindən 40&nbsp;km məsafədə ona tökülür. Uzunluğu 27&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 100 kv. km-dir. Yaz–yay aylarında (mart–iyun) daşqın əmələ gətirən çaylar qrupuna daxildir. Əsasən, qar, qrunt və yağış suları ilə qidalanır. Suvarmada istifadə olunur.

## İstinadlar
Şəhriyarçay

**Şəhriyarçay** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonu ərazisində çay. Arpaçayın deltasında ondan ayrılan axar.

## Haqqında
849 m hündürlükdə Arpaçayın sağ sahilindən ayrılaraq 786 m hündürlükdə Araza tökülür. Uzunluğu 29&nbsp;km.-dir. Axını boyunca Sərxanlı, Babək, Şəhriyar, Muğan və s. yaşayış məntəqələrinin təsərrüfat sahələrinin suvarılmasında istifadə edilir.

## İstinadlar
Şordərəçay

**Şordərəçay** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonu ərazisində çay. Düylünçayın sol qolu.

## Haqqında
Uzunluğu 9&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 11 kv. km-dir. Əsasən qar suları və yeraltı sularla qidalanır. Yaz-yay daşqınları olur.

## İstinadlar
Şorsuçay

**Şorsuçay** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində çay. 

## Haqqında
Sirabçay ilə qovuşduğu yerdən aşağıda Selov adlanır. Uzunluğu 8&nbsp;km-dir. 1150 m hündürlükdəki bulaqlardan başlanır. Yeraltı sular və yağış suları ilə qidalanır. Suvarmada istifadə edilir. 965 m hündürlükdə soldan Naxçıvançaya tökülür.

## İstinadlar
Şüanın genetik təsiri

## Şüanın genetik təsiri
Radiasiya mutagenezi  – orqanizmlərin şüalanması zamanı irsi dəyişkənliklərin (mutasiyaların) meydana çıxması. Şüanın genetik təsiri radiasiya genetikası ilə tədqiq olunan ionlaşdırıcı şüaların bioloji təsirinin mühüm hissəsidir. İonlaşdırıcı şüaların bütün tipləri, həmçinin ultrabənövşəyi şüalar virus və bakteriyalardan tutmuş, insan da daxil olmaqla bütün yüksək quruluşlu orqanizmlərin cinsiyyət hüceyrələrində yeni olan qametlərdə, eləcə də bədən hüceyrələri sayılan somatik hüceyrələrdə, bilavasitə onların irsi strukturunda mutagen təsirə malikdir. Mühitdə radioaktivliyin yüksəlməsi insan da daxil olmaqla orqanizmlərin populyasiyalarında gizli zərərli mutasiyaların toplanmasına səbəb olur. Radiasiya seleksiyasında təsərrüfat əhəmiyyətli mutantların alınmasında şüanın genetik təsirinin təcrübi əhəmiyyəti var. Bu üsulla bir neçə sort yaradılmışdır. 

## Şüadan mühafizə
Şüadan mühafizə- İonlaşdırıcı şüalanmanın orqanizmə təsirini azaltmağa yönəldilmiş vasitədir. Fiziki mühafizə üçün şüaları yaxşı udan materiallardan (qurğuşun, beton və s.) istifadə edilir. Bu materiallar şüa mənbəyi və obyekt arasında yerləşdirilir. “Açıq” şüalanma mənbəyi ilə i şləyənlər fərdi mühafizə vasitələrindən (kombinezonlar, pnevmogeyimlər, rapiratorlar, xüsusi çəkmələr, əlcəklər və s.) istifadə etməlidir. Kimyəvi mühafizə m əqsədi ilə, şüalanmadan əvvəl orqanizmə xüsusi kimyəvi birləşmələr – radioprotektorlar daxil edilə bilər. İonlaşdırıcı şüa mənbələri ilə iş aparılan müəssisələrdə dozimetrik və radiometrik nəzarət olmalıdır. Xroniki şüa xəstəliyinin və digər zədələnmələrin qarşısını almaq məqsədi ilə rentgenoloji müayinə zamanı elektron optik gücləndiricilərdən istifadə olunur. 

## Xarici keçidlər
* Radiasiya təhlükəsi və ondan qorunma yolları

## Həmçinin bax
* Şüalanma

## İstinadlar
Nyu-York (dəqiqləşdirmə)

**Nyu-York** bu mənalara istinad edə bilər:

* Nyu-York (ştat) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının şimal-şərqində yerləşən ştat.
* Nyu-York (şəhər) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının əhali sayına görə ən böyük şəhəri.
Qazanxan yaşayış yeri

**Qazanxan yaşayış yeri** — Şərur rayonunun Arbatan kəndi yaxınlığında son orta əsrlərə aid yaşayış yeri.

## Ümumi məlumat
Arxeoloji qazıntı işləri aparılmamışdır. Kəşfiyyat səciyyəli tədqiqatlar zamanı maddi mədəniyyət nümunələri toplanmışdır. Orta əsrlər üçün xarakterik olan tapıntılar Qazanxan yaşayış yerini lX-XVll əsrlərə aid etməyə əsas verir.

## İstinadlar
Qıvraq su anbarı

**Qıvraq su anbarı** — Kəngərli rayonu ərazisində Qıvraq qəsəbəsinin şimal-şərqində çay yatağından kənar yaradılmış su anbarı.

## Ümumi məlumat
921 metr hündürlükdədir. Arpaçaydan çəkilmiş Yuxarı Sovxoz kanalı, bulaqları və müvəqqəti axarlı çayların suyu ilə qidalanır. Fəsli tənzimləməyə malikdir. Suvarmada istifadə edilir.

## Həmçinin bax

## Həmçinin bax
* Qıvraq qəsəbəsi
* Qıvraq
Ərəmus

**Aramus** - İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonunda kənd. Başqa adı Ərəmusdur

1590-cı ilə aid türkcə mənbədə Əramus kimidir [169, 61]. Mənbədə adı İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində çəkilir [23, 75]. Yerli tələffüz forması -Ərəmis. VII əsrdən məlumdur. Katolikos David Aramusetsinin [728-741] məlumatından göründüyü kimi [150, 70] kənddə ermənilər də yaşamışlar. Orta əsrlərdə Qatar-göl monastırının Vəqf kəndi olmuşdur [150, 358]. 1886-cı ilə aid məlumatlarda əhalisi ermənilər idi. Lakin XX əsrin əvvəllərində orada azərbaycanlıların da yaşadığı məlumdur və onlar 1918-ci ildə qovulmuşlar. Türk dillərindəki urem "dağ vadisində çaykənarı dərinləşmiş zolaq" [126, 380] və erməni dilindəki yunan mənşəli os (us) şəkilçisindən ibarətdir. Zəngəzur qəzasında XIX əsrdə azərbaycanlıların yaşadığı Aramis (indi İrimis) kənd adı ilə mənşəcə eynidir  

## İstinadlar

* Ermənistanda Azərbaycan Mənşəli Toponimlərin Izahli Luğəti 1 Cild - Budaq Budaqov
* https://www.facebook.com/pg/IrevandaTurkler/photos/?tab=album&album_id=335819319827538
Qızıl Qışlaq yaşayış yeri

**Qızıl Qışlaq yaşayış yeri** — Şahbuz rayonunun Qızıl Qışlaq kəndi yaxınlığında, Küküçayın sağ sahilində orta əsrlərə aid yaşayış yeri.

## Ümumi məlumat
1986-cı ildə qeydə alınmışdır. Sahəsi 525 kvadrat metrdir. Cənub-qərb tərəfdən quru çay vadisi ilə məhdudlaşır. Yaşayış yerinin bir hissəsi yol çəkilərkən dağıdılmış, tikinti qalıqları aşkar olunmuşdur. Divar qalığının uzunluğu 3 metr, eni 1 metrdir. Yerüstü materiallar əsasən, çəhrayı rəngli gil məmulatından, həmçinin şirli qab qırıqlarından ibarətdir. Yaxınlığında üzüməzən daşlara təsadüf edilmişdir. Tapıntılara əsasən, yaşayış yerinin eramızın ilk əsrlərindən XIII–XV əsrlərədək mövcud olduğu ehtimal edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* КЛИМАТ: QIZIL QIŞLAQ
* Qizil qislaq
Qızılbulaq nekropolu

**Qızılbulaq nekropolu** — Şahbuz rayonunun Batabat yaylağı ərazisində erkən orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat
Sel sularının yuması nəticəsində bir neçə qəbir dağılmışdır. Qəbiristanlıqda axtarışlar nəticəsində çəhrayı rəngli saxsı qab qırıqları tapılmışdır. Abidənin 3-6-cı əsrlərə aid olması ehtimal edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kanakir

**Kanakir** — İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Tarixi
1590-cı ilə aid türkcə mənbədə Kənəkir, 1728-ci ilə aid mənbədə Kanakir

## Əhalisi
XIX əsrin əvvəllərində əhalisi qarışıq kəndlərdəndir. Həmin əsrin əvvəllərində Azərbaycan türkləri sıxışdırılıb çıxarılmışdır. 1886-cı ilə aid məlumatda kəndin əhalisi ermənilər idi. Orta əsr erməni mənbələrində Kanaker kimidir. Türk dillərində kanq "sıldırım" və monqolca qer "düşərgə", ya da türk dillərində kır "alçaq yüksəklik", düzənsözlərindən ibarətdir.

## Toponimi
Toponimin "kana" hissəsi XIX əsrdə Dağıstan əyalətinin Teymurxanşura dairəsində Kanaburkənd və Kanabur (dağ adı), Ter əyalətinin Qara Noqay mahalında Kanayqışlaq (kənd adı), Stavropol quberniyasının Acıqulaq dairəsində Kanay-Quyu (kənd adı) toponimlərindəki, "kana" sözü ilə mənaca eynidir. Toponimlərin sonlarında kır, qır sözünün iştirakı səciyyəvi haldır. Türkmənistanda Aqkır, Karakır, Altayda Atkır, Xakasiyada Tastı-Kır və s.

## İstinadlar
Qızıltapılan yaşayış yeri

**Qızıltapılan**- Şahbuz rayonunda Ağbulaq kəndinin şimal-qərbində Naxçıvançayın sol sahilində,uzunsov təpənin üstündə orta əsrlərə aid yaşayış yeri.

## Ümumi məlumat
1990-cı ildə qeydə alınmışdır.Sahəsi 3500 kvadrat metrdir.Ərazidə arx çəkilərkən abidənin şimal-şərq tərəfi dağıdılmış,tikinti qalıqları üzə çıxmışdır.Buradan çəhrayı rəngli gil qab qırıqları tapılmışdır.Kəşfiyyat qazıntıları zamanı (3x3 ölçüdə) sahə çay daşlarından təmizlənmiş,mədəni təbəqədə kiçik daşlara və narıncı rəngli gil qablara,1 metr dərinlikdə isə tikinti qalığına təsadüf edilmişdir.Tikinti qalıqlarından aşağıda zəngin mədəni təbəqədən küllə dolu ocaq yeri,çəhrayı rəngli gil qab qırıqları,dəmir mıxlar,at nalının bəzi hissələri aşkar olunmuşdu.Tapıntılar yaşayış yerinin 5-8-ci əsrlərə aid olduğunu göstərir.

## Həmçinin bax
* Şahbuz rayonu
* Ağbulaq

## İstinadlar
Qoçüstü yaşayış yeri

**Qoçüstü**- Naxçıvan şəhərinin şərqində, Naxçıvançayın sağ sahilində 11-18-ci əsrlərə aid yaşayış yeri.

## Ümumi məlumat
Hаzırdа yаşаyış yеrinin ərаzisi "Yеni Nахçıvаn"ın müаsir tikintiləri ilə örtülmüşdür. Yаşаyış yеrində mədəni təbəqə tikinti işləri görülərkən dаğıdılmışdır. 1994-cü ildə yаşаyış yеrinin ərаzisində V.B.Bахşəliyеv və Ə.İ.Nоvruzlu tərəfindən аpаrılаn kəşfiyyаt işləri nəticəsində оrtа əsrlərə аid gil qаblаr аşkаr еdilmişdir. Tikinti zаmаnı əmələ gəlmiş kəsiklərdə mədəni təbəqə 0,5-1 m qаlınlığındа sахlаnmışdı. Mədəni təbəqə kül qаrışıq tоrpаq lаylаrdаn ibаrət idi. Təbəqədə çiy və bişmiş kərpic qırıqlаrınа təsаdüf еdilirdi.  Əldə еdilmiş tаpıntılаrа əsаsən Qоçüstü yаşаyış yеrini ХI-ХVIII əsrlərə аid еtmək оlаr. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qoçüstü nekropolu
Qoçüstü nekropolu

## Coğrafi mövqeyi
Qoçüstü nekropolu, Qoçüstü yaşayış yeri yaxınlığında orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

## Haqqında
Оrtа əsrlərə аid qəbirlər şərq-qərb istiqаmətinə yönəlmişdir. Qəbirlərdən bəzisinin üzərinə bоz və çəhrаyı dаşlаrdаn yоnulmuş qоç fiqurlаrı qоyulmuşdur. Qоç fiqurlаrı hələ kеçən əsrdə qırılıb dаğıdılmış, bir qismi isə nаməlum аdаmlаr tərəfindən аpаrılmışdır. 1926-cı ildə Nахçıvаndа оlаn V.M. Sısоеv burаdа sаlаmаt qаlаn bir qоç fiquru hаqqındа məlumаt vеrmişdir. Yеrli əhаlinin məlumаtınа görə sоn vахtlаrа qədər həmin dаş qоçun yеrləşdiyi ərаziyə və dаş qоçа sitаyiş оlunmuşdur. Uşаğı оlmаyаn qаdınlаr niyyət еdib bu dаş qоçun аltındаn kеçmişlər. Hаzırdа nеkrоpоlun ərаzisi tаmаmilə dаğılmışdır. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qoçüstü yaşayış yeri
Syorkappyoya adası

**Syorkappyoya** () — Şpitsbergen arxipelaqına daxil olan, 7&nbsp;km məsafədə uzanan ada. Qərbi Şpisbergen adasından cənubda yerləşir. Adada yerləşən Syirkapp burnu həm də arxipelaqın ən ucqar cənub nöqtəsini təşkil edir.

## Mənbə
* Place names in Norwegian polar areas
Pip (paket meneceri)

**pip** ― Python üçün paket idarəetmə sistemi. pip vasitəsilə python proqram təminatı paketlərini yükləmək və idarə etmək mümkündür. Bir çox paketləri Python Package Index (PyPI) tapmaq mümkündür.

Python 2.7.9 və sonrakı versiyaları (python2 seriyasında), və Python 3.4 və sonrakı versiyaları yüklədikdə pip (pip3 Python 3 üçün) üzərində avtomatik gəlir. 

**pip** sözünün açıqlaması "Pip Installs Packages" (python paketləri yükləyir) və ya "Pip Installs Python" (pip pythonu yükləyir) deməkdir.

## References

## Xarici keçidlər
*
Sevan (Ermənistan)

**Sevan** (1935-ci ildən), **Yelenovka** (1842-1935) — Ermənistanda şəhər. Əvvəllər İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, kənd olmuşdur. Sevan rayonunun mərkəzi. 

## Tarixi
Kənd 1842-ci ildə qurulmuşdur. I Pavelin qızı Yelena Pavlovnanın adı verilmişdir. 1935-ci ildə Sevan adı qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Musa Baytaş Buğra xan

**Musa Baytaş Buğra xan Qaraxani** - Qaraxanilər dövlətinin  xaqanı. 955. ildə atası Satıq Buğra xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
Hakimiyyəti illərində Qaraxanilər dövlətinin ərazisində İslam dininin yayılmasını dəvam elətdirdi.

## Ailəsi
### Oğulları
#Xanzadə Əli xan Qaraxani

### Nəvələri
# Xanzadə Nəsr bin Əli xan–  Xanzadə Əli xan Qaraxaninin oğlu.
# Xanzadə Əhməd xan – Xanzadə Əli xan Qaraxaninin oğlu.
# Xanzadə Mənsur Arslan xan – Xanzadə Əli xan Qaraxaninin oğlu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yuxarı Çarbax (Zəngibasar)

**Yuxarı Çarbağ** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd.

## Tarixi
İrəvan xanlarına məxsus “Çahar bağ” bağlarının adından qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1918-ci ildə əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1925-ci ildə əhalisi geri kəndlərinə qayıtmışdır. 1948-ci ildə kəndin azərbaycanlı əhalisi Ermənistan SSRdən Azərbaycan SSRnə doportasiya edilmişdir, əhalinin bir hissəsi Gəncəyə digər hissəsi isə Quba rayonu Arzu kəndinə (indi ki Xaçmaz rayonu Arzu qəsəbəsinə) köçmüşdür.

## İstinadlar
A. Le Koq Arena

**A. Le Koq Arena** () — Estoniyanın paytaxtı Tallin şəhərində yerləşən futbol stadionu. Estoniya milli futbol komandası və "Flora Tallin" futbol klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir. Tamaşaçı tutumu 10.340 nəfərdir. Açılışı 2 iyun 2001-ci ildə olmuşdur. Memarı Halod Oravas olan stadion Tallindəki Asula 4c küçəsində yerləşir.

## Tarixi
2015-ci ildə Estoniya hökuməti stadionun yenidən qurulması üçün beş milyon avro məbləğində vəsait ayırmağı qərara almışdır.

15 avqust 2018-ci ildə stadionda UEFA Superkuboku matçı keçirilib.

## Qalereya

Alecoq Arena 2008-10-11.jpg
Alecoqarena.jpg
A. Le Coq Arena (2).jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Worldstadiums.com saytında
Abelyoya adası

**Abelyoya** () — Şpitsbergen arxipelaqına daxil olan adalardan biri. Kral Karl Torpağının bir hissəsini təşkil edir. Daxil olduğu qrupun sahəsinə görə üçüncü böyük adasıdır. Sahəsi 13 km təşkil edir. Ada norveçli riyaziyyatçı Nils Henrik Abelin şərəfinə adlandırılmışdır. 1930-cu ilin avqustunda adanı "Bratvaq" gəmisi ilə ziyarət edərkən onun hündür bazalt təbəqəsindən ibarət olması müəyyənləşir.

## Mənbə
* Place names in Norwegian polar areas 

## İstinadlar
Per Fredrik Avesli

**PelleK** və ya əsl adı ilə **Per Fredrik Avesli** (21 dekabr 1986, Sanneford) – norveçli rok və metal ifaçısı, aktyor. PelleK YouTube-da ən çox izlənən Norveç müğənnisidir.

## Həyatı və karyerası
21 dekabr 1986-cı ildə Norveçin sahil şəhəri olan Sannefordda anadan olmuş və burada böyümüşdür. Kiçik yaşlarda Norveç kanallarında uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş verilişlərə çəkilmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra intensiv şəkildə musiqi ilə məşğul olmağa başlamış, işlərini YouTube vasitəsilə paylaşmağa qərar vermişdir.

2013-cü ilin sentyabrında ABŞ və Avropa turnesinə çıxmış, 11 ölkədə 16 konsert vermişdir. PelleK 4 orijinal albom və 16 kover albomu buraxmışdır. 2014-cü ilin noyabrında YouTube-da ən çox izlənən norveçli müğənni olmuşdur. 2014-cü ilin sentyabrında ən sürətlə böyüyən 500 kanaldan biri olmuşdur.

4 aprel 2015-ci ildə PelleK *[[Square Enix]]* şirkətinin video oyunları üçün mahnılar ifa edəcəyini açıqlamışdır. Şirkət müğənninin vokallarından *"Lord of Vermillion Arena"* oyununda istifadə etmişdir. Həmin il Pellek *[[Riot Games]]* şirkətinin *"[[League of Legends]]"* oyunu üçün *"Heartslayer"* mahnısını ifa etmişdir.

2016-cı ildə *"Yaradıcılar: Keçmiş"* filmində Aleks Uolker personajını canlandırmışdır. Daha sonra isə *"Ulduzlarla rəqs etmək"* verilişinin 10 seriyasında oynamış və 5-ci yeri tutmuşdur. 3 iyul 2016-cı ildə *"Terrada müharibə"* filmində oynayacağını təsdiq etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi Youtube kanalı
*
Damcılı

* Damcılı (Göygöl) — Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Damcılı (Qırxbulaq) — Qırxbulaq mahalında köhnə kənd.
* Damcılı (Abaran) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Abaran rayonunda kənd.
* Damcılı mağarası — Qazax rayonunda yerləşən mağara.
Abaran nahiyəsi

**Abaran nahiyəsi** — XIV əsr-XIX əsrlərdə inzibati nahiyə. İrəvan xanlığının bölgələrindən biri. Nahiyə oradakı Baş Abaran kəndinin və Abaran çayının adı ilə adlanırdı.

## Tarixi
İndiki Ermənistanda mövcud olan azərbaycanlıların yaşadığı mahal. Osmanlı dönəmində Talin nahiyəsi davamı olan Talin mahalı İrəvan xanlığının tərkibinə daxil olmuşdur. Sonra mahal ərazisində Eçmiədzin qəzası təşkil olunmuşdur.
thumb|right|300px|İrəvan xanlığının mahalları.
Elxanilər dövlətinin Çuxursəəd tüməninin Vedi nahiyəsi

* 1590-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinə tabe olan Abaran nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi:
* 1728-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İrəvan livasınə tabe olan Abaran nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi:
* XVIII əsr erməni katalikosu və salnaməçisi İrəvanlı Simeon Keçaris monastrına məxsus kəndlər arasında Təkəlik və Eşşəkquduran kəndlərinin adlarını çəkmişdir.Keçaris monastrına məxsus olan Eşşəkquduran kəndi 1728-cil tarixli Osmanlı mənbəsinin məlumatına əsasən İrəvan əyalətinin Abaran nahiyəsində(6,s.194), xanlıqlar çağında isə İrəvan xanlığının Dərəçiçək mahalında qeydə alınmışdır.(Şopen). Bu kəndin adı İrəvan vilayətində Pəmbək dağ silsiləsinin zirvələrindən biri olan Eşşəkquduran dağının adındandır. Toponim “oşiq” və “kudur” sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Buryat-monqol dillərində oşiq “külək tərəfindən çox aşınmış dağ suxuru”, türk dillərində kudur “Dalğavari dağ silsiləsi” anlamındadır.(3,s.245).
* 1747 ci il də İrəvan xanlığının bölgələrindən biri. 

## Kəndləri
* Damcılı (Abaran) 
* Çar hökuməti «Erməni vilayəti» yaradıldıqdan beş il sonra, 1833-cu il iyunun 23-də «Erməni vilayəti»nin idarəsinin quruluşu haqqında Əsasnamə qəbul etdi. İrəvan əyalətinin inzibati-ərazi bölgüsündə dəyişiklik edildi.
* Əyalət dörd dairəsindən biri olan Sərdarabad dairəsi nin Abaran mahalı olmuşdur
* 1850-ci il yanvarın 1- İrəvan quberniyası Sərdarabad sahəsi olmuşdur.
* 1862-ci ildə yeni təyin olunmuş canişin Mixail Nikolayeviçin təqdimatı ilə çar II Aleksandr 1867-ci il dekabrın 9-da Qafqaz və Zaqafqaziya diyarının idarəsinin dəyişdirilməsi haqqında fərman verdi. Eçmiədzin qəzası təşkil edildi. 

## Əhalisi

### Şəxsiyyətləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bijaqoş

**Bijaqoş**, Bisaquş — Atlantika okeanında adalar qrupu.

## Haqqında
Afrikanın qərb sahilləri yaxınlığındadır. Qvineya-Bisaunun tərkibinə daxildir. Təqribən 60 adadan ibarətdir. Sahəsi 1600 *km<sup>2</sup>
*-dir. Manqr meşələri var. Yabanı kokos və yağlı palma meyvələri yığılır. Çəltik becərilir. Mühüm portu Bolamadır.

## İqtisadiyyatı
İqtisadiyyatı əsasən, kənd təsərrüfatdan ibarətdir, bir çox ailələr fərdi olaraq əkinçilik və balıqçılıq ilə məşğul olurlar. Qonşu Seneqaldan gələn bəzi turizm fəaliyyətlərinə əsasən qayıq nizamnamələrı daxildir. İnfrastuktura və kommunikasiya əlaqələrinin olmaması adaların unikal turizm potensialının inkişafına mane olur.

2000-ci illərin əvvəllərindən başlayaraq bir neçə Bijaqoş adaları narkotiklərin tranzit depoları kimi istifadə olunmağa başlamışdır, adaların sosial və iqtisadi strukturları tez-tez dəyişir.

## Tarixi
Avropanın qədim müstəmləkəçi dövrlərində adalar Qərbi Afrikanın sahilində ticarət mərkəzi idi və güclü bir donanma qurdular. 1535-ci ildə bu, onları 1703-cü ildə tərk edilmiş Bissao üzərində qala inşa edən Portuqaliyanı məğlub etməyə imkan verdi. Adalar rəsmi olaraq Portuqaliyanın tərkibinə 1936-cı ilə qədər qatılmamışdır.

1930–1931-ci illərdə Bijaqoş Avstriyalı antropolog və fotoqraf Hüqo Bernatzik tərəfindən ziyarət edildi və o, Bidyoqo xalqının arasında gündəlik həyatını yazıya alaraq qeyd etdi.

## Həmçinin bax
* Cəmiyyət adaları
* Taiti
* Cerba
* Polineziya
* Papeete
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bijaqoş adaları
Bikaner

**Bikaner** — Hindistanın şimal qərbində, Racəstan ştatında şəhər.

## Əhalisi
Əhalisi 576 min (2005).

## Coğrafiyası
Tar səhrasında yerləşir. Nəqliyyat qovşağı.

## Tarixi
1488-ci ildə eyniadlı Racput knyazlığının paytaxtı kimi salınmışdır; Mərkəzi Asiya ilə Şimali Hindistanı Qucarat portları ilə birləşdirən karvan yolları üstündə mühüm ticarət mərkəzi olmuşdur.

## Memarlığı
Hündürlüyü 5–9 *m* olan qala divarları, qırmızı qumdaşıdan orta əsrlərə aid Cunaqarh fortu (*[[1588]]–[[1593|93]], ərazisində bir sıra saray kompleksləri vardır*) saxlanılmışdır. Racəstan Universitetinin filialı; muzey (*[[1937]]; terrakota, sikkə pullar, silah, miniatür kolleksiyası*); Dəvəçilik milli elmi mərkəzi var. Hər il dəvə festivalı keçirilir.

## Sənayesi
Bikaner ticarət mərkəzidir. Elektrotexnika sənayesi müəssisələri; şüşə və dulusçuluq istehsalı var; xalça, toxuculuq məmulatı, yun parça, ayaqqabı və s. hazırlanır. Bədii sənətkarlıq (*[[Fillər|fil]] sümüyündən məmulatlar*) inkişaf etmişdir. Yaxınlığında fosforitlər, asbest, gips, beril, mika, kaolin, çöl şpatı hasil olunur.
## Şəkillər

Fayl:BCFest2.jpg
Fayl:BCFest21.jpg
Fayl:BCFest19.jpg
Fayl:BCFest23.jpg
Fayl:BCFest24.jpg
Fayl:BCFest11.jpg


## Həmçinin bax
* Bhaktapur
* Bhaqalpur
* Bhatpara
* Bhavnaqar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi
Yerin mantiyası

**Mantiya** (- plaş, örtük) — Yer kürəsinin Maxaroviçiç sərhədindən (30–35 *km*, Yer qabığının dabanı) 2900 *km* dərinliyə kimi (nüvənin xarici Vixert-Qutenberq sərhədi) olan hissəsi. Əsasən, maqnezium və dəmirlə zəngin olan ağır minerallardan təşkil olunmuşdur. Mantiya quruluşuna görə 3 hissəyə bölünür: üst (300 km-ədək), orta (300–950 km) və alt (950–2900 km) mantiya. Tektonik hərəkətlər, maqmatizm və s. proseslər mantiya ilə əlaqədardır.

Yerin mantiyası Yerin nüvəsinin xarici sərhədində uzununa dalğaların sürəti (Vp) orta hesabla 8 km/s-dan (7,8–8,5 km\s) ~ 13,6 km\s-dək (nüvənin Perqam sərhədində), eninə dalğaların (Vs) sürəti isə uyğun olaraq 4,4–7,3 km\s-dək artır. Yerin mantiyası sıxlığın şaquli paylanması yer qabığının altında 3,3–3,5 q\sm3-dək, nüvənin xarici sərhədində 5,6–5,9 q\sm3-dək dəyişir. Yerin mantiyası üçün ağırlıq qüvvəsinin (g) hesablanmış qiyməti dəyişməz kəmiyyətdir: g"const"1000 sm\san2. Yer qabığı altında təzyiq 1,3–1,4 mln. atm-ə yaxındır. Okean altındakı təzyiq qitə qabığı altındakı təzyiqdən xeyli azdır. Yerin mantiyası elektrik keçiriciliyi dərinliyə getdikcə artır. Müxtəlif müəlliflərə görə, mantiyanın dabanında temperatur 1500–10000 °C arasında dəyişir, sabit temperatur qradiyentin 0,6 qrad\km 3000°-yə dədər ehtimal olunur. Mantiya səthinin temperaturu, ola bilsin ki, ərimə temperaturu intervalına yaxındır.

## Digər planetlərin mantiyaları
Merkuri təxminən 490 kilometr (300 mil) qalınlığında silikat mantiyaya malikdir və onun kütləsinin yalnız 28%-ni təşkil edir. Veneranın silikat mantiyası təxminən 2800 kilometr (1700 mil) qalınlığındadır və onun kütləsinin təxminən 70%-ni təşkil edir. Marsın silikat mantiyası təqribən 1600 kilometr (990 mil) qalınlığındadır və onun kütləsinin ~74-88%-ni təşkil edir və xassignit meteoritləri ilə təmsil oluna bilər.

## Asteroidlərin mantiyası
Ən böyük asteroidlərdən bəzilərinin mantiyaları var;məsələn, Vesta tərkibində diogenit meteoritlərinə bənzər silikat mantiyaya malikdir.



The layers of the Earth model.jpg|The_layers_of_the_Earth_model|Yer modelinin qatları
Lower Mantle Superplume.PNG|Lower_Mantle_Superplume|Aşağı mantiya
Mantle Plume.jpg|Mantle_Plume|Mantiya şleyfi


## Həmçinin baxi
* Geoloji proseslər
* Yer qabığı
* Asteroid

## İstinadlar
Biq-Horn

**Biq-Horn** — ABŞ-də, Qayalı dağlarda silsilə.

## Haqqında
Uzunluğu təqribən 200 *km*. Ən hündür zirvəsi Klaud-Pik dağıdır (*4015 m*). Böyük Düzənliklər platosundan nisbi hündürlüyü 1200–1500 *m*-dir. Ox hissəsi Kembriyə -qədərki qranitlərdən, kənarları Paleozoy və Mezozoyun çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur. Dağ çölləri, küknar və ağ şam meşələri, yuxarılarda subalp seyrək meşəliyi yayılmışdır. Dövlətə məxsus 400 min *ha* meşə sahəsi istirahət və turizm üçün istifadə olunur.  

## Həmçinin bax
* Dağ

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Biq-horn Dağları - Biq-horn Kanyonu Milli İstirahət sahəsi
Yerin yaşı

**Yerin yaşı -** müasir radioloji üsullara görə, yerin yaşı **-** bir neçə *mlrd. il* olduğu güman edilir. Yer qabığının ən qədim sahələrinin yaşında və ya yerin yaşı **-** aşağı hüdudu 3.5¸4 *mlrd. il*dir. Digər tərəfdən, yerin yaşı **-**elementlərin minimal yaşından (5.5¸6 *mlrd. il*) çox ola bilməz. Bundan başqa, Yerin və protometeorit planetlərinin yaşı təxminən eynidir və deməli, meteoritlərin yaşına (4,5 ×109 *il*) yerin yaşı **-** xeyli yaxın olmasını söyləməyə kifayət qədər əsas vardır. Protometeorit planetin və ya planetlərin diferensiyası natamam və nisbətən qısamüddətli olmuşdur. Buna görə meteoritlərin yaşı yer qabığının yaşından çox və yerin yaşı **-** yaxındır. Beləliklə, yerin yaşı **-** 4.5¸5.5 *mlrd. il* arasında qəbul etmək olar.

## Mənbə
*
Dorote Elmicer

**Dorote Elmicer** () – İsveçrə yazıçısı. Hazırda İsveçrədə yaşayır. Elmicer gələcək vəd edən İsveçrə yazıçılarından biridir. 2010-cu ildə Almandilli Ədəbiyyat Festivalında Kelaq mükafatını qazanmışdır.

Məktəbi bitirdikdən sonra Elmicer Nyu-Hempşirə getmiş, daha sonra Sürix Universitetində fəlsəfə və siyasi elmlər üzrə təhsil almağa başlamışdır. Bil şəhərində İsveçrə Ədəbiyyat İnstitutunda və Leypsiqdə Alman Ədəbiyyat İnstitutunda təhsil almışdır.

2008-ci ildə Hildeshaymda yeni ədəbiyyat üzrə keçirilən festivalda – Prosanovada iştirak etmişdir.

Yazıçının ən məşhur əsəri 2010-cu ildə nəşr olunmuş *"Cəsurlara dəvət"* () novellasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Schöner Erfolg für die Schweizer Literatur", Tages-Anzeiger, 27. Juni 2010
Animalistik janr

**ANİMALİSTİK JANR** – heyvanlar aləmini təsvir edən incəsənət növü. Janr kimi Çində yaranmışdır (8 əsr). Heyvanın təsvirində onun vərdişləri və yaşadığı mühit animalist rəssamın diqqət mərkəzində olur. İbtidai incəsənət nümunələrindəki heyvan və quş təsvirləri rəssam ovçuların yüksək müşahidəçilik qabiliyyətini göstərir. “Heyvani üslub”da, o cümlədən skif mədəniyyəti abidələrindəki stilizə edilmiş heyvan fiqurları çox həyatidir; belə nümunələrə Qədim Şərq, Afrika, Okeaniya, qədim Amerika və bir çox dünya xalqlarının incəsənətində – qədim vazalar üzərində, antik heykəltəraşlıqda, mozaikalarda təsadüf edilir. Qobustan qayaları üzərində də heyvan təsvirləri var. Antik dövr, orta əsrlər, həmçinin İntibah dövrü incəsənətində bu janrda əsərlər yaradılmışdır. 16-cı əsrdən müstəqil janra çevrilmiş Animalistik janr 17-ci əsrdə Flandriya və Niderlandda, 18-ci əsrdə Fransada, 19-cu əsrdə isə Almaniya (A. Qaul), Rusiya (P.K. Klodt və Y. Lansere), ABŞ (C. Odübon) və başqa ölkələrdə daha da inkişaf etdirilmişdir. Orta əsr Azərbaycan miniatür rəssamları da bir çox heyvan təsvirinə (at, ceyran, pələng, əjdaha, quş və s.) müraciət etmişlər (Mir Müsəvvir – “Ənuşirəvan və bayquşların söhbəti”, Ağamirək İsfahani –“Məcnun vəhşi heyvanlar arasında”, Sultan Məhəmməd –“Bəhram-Gurovda” və s.). Azərbaycan sənətkarlarından M.Mirqasımov, Q.Xalıqov, Ə.Kazımov və başqa Animalistik janrda əsərlər yaratmışlar. 20-ci əsrdə bu janrın inkişafında P. Pikasso, S.Dali və F.Markın böyük rolu olmuşdur.   

## Mənbə:
Anemometr

**Anemometr** — küləyin və qaz axınlarının sürətini ölçən cihaz. Küləyin sürəti fırlanğıcın dövrlər sayı ilə (Fuss Anemometri), manometrik (Pito borusu) və termoelektrik üsulla ölçülür. Əl Anemometrindən, anemoqrafdan və anemorumbometrdən daha çox istifadə edilir. Anemoqraf küləyin sürətini fasiləsiz qeyd etmək, anerorumbometr isə küləyin istiqamətini təyin etmək üçundur. Anemometrin əsas növləri qanadlı, fincanlı və manometrik Anemometrdir. Qanadlı Anemometr ventilyasiya sisteminin boru və kanallarında havanın istiqamətlənmiş axın sürətini; fincanlı Anemometr küləyin orta (müəyyən zaman intervalında) sürətini; manometrik Anemometr küləyin ani sürətini təyin etmək üçündür. Külək sürətinin təhlükəli təsirini və ani şiddətinin davametmə müddətini müəyyənləşdirmək və bununla əlaqədar gözlənilən qəzaya qarşı uyğun qurğuları işə salmaq üçün siqnal qurğulu avtomatik Anemometrlərdən də istifadə edilir. Ölçmə xətası 0,05–0,1 m/saniyədir. 

## Mənbə
Qoşadizə nekropolu

**Qoşadizə nekropolu** — Babək rayonunda eyniadlı kəndin yaxınlığında antik dövrə aid arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat
Qazıntılar nəticəsində iki qəbir aşkar edilmişdir. İçərisində yaşlı qadın skeleti olan birinci qəbir qapaqla örtülü idi. İkincisində gənc oğlan basdırılmışdır. Skeletlər küpün içinə qoyulmuş, dizləri çənəsinə sıxdırılmış vəziyyətdədir. Küplər qırmızı gildən olub, dulus kürəsində hazırlanmışdır. Belə küplər məişətdə də işlədilirdi. Tapıntılar (saxsı qab qırıqları, muncuqlar, dəmir bıçaq, şüşə qab qulpu və s.) qəbirlərin 1–3-cü əsrlərə aid olduğunu göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ceyrançöl alçaq dağlığın landşaftları

## Ceyrançöl alçaq dağlığın landşaftları
Ceyrançöl alçaq dağlığı Azərbaycanın intensiv kənd təsərrüfatının həm əkinçilik, həm də heyvandarlığın inkişaf etdiyi regionlardan biridir. Tədqiq olunan ərazi Azərbaycanın qış otlaqları içərisində özünün əlverişli iqlimi, zəngin bioloji məhsuldarlığı ilə fərqlənir. Ceyrançöl alçaq dağlığında landşaft tədqiqatları M. Ə. Süleymanov (1965), A. A. Mikayılov (1982) M. A. Müseyibov, M. Ə. Süleymanov (1975). M. C. İsmayılov, E. Ş. Məmmədbəyov (2015) və b. tərəfindən aparılmışdır. Bu tədqiqatlar əsasən ərazinin təbii landşaftlarının öyrənilməsinə və relyefin landşaftların formalaşmasına təsiri istiqamətində olmuşdur. Son 50–60 il ərzində Ceyrançölün təbii komplekslərindən səmərəsiz istifadə nəticəsində arid meşə və kolluqlar, tuqay meşə ekosistemləri, müxtəlifotlu quru çöllər geniş sahədə deqradasiya uğramış, səhralaşma, xətti və sahəvi eroziya güclənmiş və geosistemlərinin təbii ehtiyat potensialı kəskin şəkildə pozulmuşdur. Ərazidə kənd təsərrüfatının davamlı inkişafına nail olmaq üçün landşaft tədqiqatları əsasında kompleks ekoloji qiymətləndirilmə aparılması vacib şərtlərdən biridir. Ceyrançöl alçaq dağlığının arid landşaftlarının formalaşması, onların struktur-genetik xüsusiyyətləri və inkişaf meyllərinin müəyyən olunması, bu əsasda landşaftların antropogen təsirlər nəticəsində transformasiyası, onlardan istifadənin optimallaşdırılması, ekoloji cəhətdən davamlı geosistemlərin formalaşması yollarının müəyyən olunması tədqiqatın əsas məqsədidir. Ceyrançöl alçaq dağlığı kənd təsərrüfatında geniş istifadə olunan və ən məhsuldar yerlərdən olduğundan ərazinin təbii ehtiyat potensialının öyrənilməsi və qiymətləndirilməsi qarşıya qoyulan ən mühüm məqsədlərdən biridir. Landşaftların ekoloji potensialı anlayışı elmi ədəbiyyata hələ XXəsrin ortalarından gəlmişdir. İlk dəfə olaraq bu anlayışı fiziki coğrafiya sahəsində N. A. Solnsev işlətmişdir. O, özünün "Təbii coğrafi landşaft və onun bəzi ümumi qanunauyğunluqları" (1948) əsərində qeyd edir ki, " hər bir landşaftda təbii halda mövcud olan daxili imkanları biz coğraflar düzgün təyin edib və qiymətləndirməliyik".

## Həmçinin bax
* Ceyrançöl
* Landşaft

## Xarici keçidlər
* Landşaft

## İstinadlar
Valden adası

**Valden** () — Şpitsbergen arxipelaqına daxil olan adalardan biri. Sjuoyane adalarına daxildir. Şimal-Şərq Torpağından şimalda yerləşir. Kiçik və qayadan ibarət olan bir adadır. Ada 1773-cü ildə Konstantin Con Fipps gəmisində miçman işləmiş Con Valdenin şərəfinə adlandırılmışdır. O, iki losman ilə birlikdə elə həmin ilin 5 avqustunda adada olmuşdur.

## Mənbə
* Conway, W. M. 1906. No Man’s Land: A History of Spitsbergen from Its Discovery in 1596 to the Beginning of the Scientific Exploration of the Country. Cambridge: At the University Press. 
* Place names in Norwegian polar areas
Ed Qin

**Eduard Teodor Qin** () (27 avqust 1906 – 26 iyul 1984) — amerikalı qatil, cəsəd oğrusu və nekrofil. Cinayətləri bir çox filmə ilham mənbəsi olmuşdur: Psixo (1960), Benzin mişarı ilə Texas qırğını (1974) və Quzuların səssizliyi (1991) ən tanınan nümunələrdir.

## Bioqrafiya
Ed Qin dörd nəfərlik bir ailədə böyüyür: alkoqolik bir ata, dominant və qatı dindar bir ana və böyük qardaşı Henri. Anasının özünə olan təsiri çox böyükdür. Atası və qardaşından sonra 1945-də anası da vəfat edəndə Ed dünyada tək başına qalır.

Bu yalnızlıq insanların onsuz da qəribə baxdı Qini əməlli-başlı dəliliyə itələyir. Mərhum anasını təkrardan dirildə bilmək üçün anatomiya elmini öyrənməyə başlayır və qəbirlərdən oğurladığı cəsədlər üzərində öyrəndiklərini tətbiq etməyə başlayır. Özünü xüsusiləə cəlb edən, öz sehri altına alan qadın bədənidir.

Anasını diriltməyi bacara bilmədiyini anlayanda anasının yaşında bir qadınln cəsədinin dərisini soymağa qərar verir və bəzən bu dərini (anasının köhnə paltarıyla birlikdə) paltar kimi geyinir.

Həyatı boyunca cinsi əlaqəyə girməmiş olan Qin qadınlara qarşı hiss etdiyi qarma-qarışıq duyğuları çox da anlamır və onda bir qadın olma istəyi yaranır. Əvvəllər öz-özünü xədim etməyi düşünən Qin bir qadın dərisinun özünü yetərincə qadına xas göstərdiyinə inanaraq bu fikrindən əl çəkər. Qadın bədənlərinə duyduğu istəyi get-gedə daha da böyüyən Qin bir müddət sonra sadəcə məzarlardan cəsəd çıxarmaqla qalmırr, 1954-cü ildən etibarən bir cinayət işləməyə qərar verir və qurbanını anasının öldüyü yaşdan seçir.

Dəri emalında gün keçdikcə daha da professionallaşan Qin bir müddət sonra qadın məməciyindən kəmər, kəllə sümüyündən stəkan və digər bəzək əşyaları düzəltməyə başlayır.

İlk cinayətindən sonra qəsəbənin şərifi Ed Qenin izini tapır və həbs edir. Evdə axtarış edən polis bir çox cəsəd, insan dodaqlarında düzəldilmiş qolbaqlar və digər qəribə əşyalarla qarşılaşır. Qinin birdən çox cinayət işlədiyini düşünür, amma daha sonra edilən araşdırmalarda bu cəsəd parçalarının yaxındakı məzarlıqdan çıxardılan yaşlı qadın cəsədlərindən kəsildiyi anlaşılır. Qin nekrofil və kannibal kimi günahlandırmaları şiddətlə inkar edir: özünə görə cinayətləri sadəcə evini bəzəmək üçün etmişdir.

Həkimlər Qinə xronik şizofreniya diaqnozu qoymuşdurlar. Həmçinin etdiklərindən yola çıxaraq onun gizli biseksual ola biləcəyi də düşünülmüşdür.

Dəliliyi sayəsində həbsə atılmayan Qin qalan həyatını ıslahevlerinde keçirir və 1984-cü ildə 77 yaşında uzun zamandır tutulduğu xərçəng xəstəliyindən həyatına son verir.

## Haqqında kitab
*Seriyalı qatillər, Fikrət Topallı (2006), İthaki Yayınevi, 400 səhifə*
* *ISBN:* 9786053753186

## İstinadlar
Lenkoran paroxodu (1845)

"**Lenkoran**" () Rusiya İmperiyası Xəzər donanmasının dəmir korpuslu təkərli paroxodudu. Adı Xəzər dənizinin cənub şəhəri Lənkəranla bağlıdır.

## Paroxodun təsviri
Dəmir korpuslu təkərli paroxod. Gəminin uzunluğu 50,29 metr, eni 9,45 metr, suya oturma dərəcəsi 3,5 metr təşkil edir. Gəmiyə 100 at güclü buxar maşını quraşdırılıb.

## Xidmət tarixi
"Lenkoran" təkərli paroxodun əsası Hollandiyada qoyulub. Dağıdılmış şəkildə Həştərxana gətirilib, orada toplanmışdı və 1845-ci ilin oktyabrında suya buraxıldı.

"Kura" və "Tarki" parxodları ilə birlikdə 1845-ci ildə Xəzər dənizində gəmiçiliyin əsasını qoyan ilk paroxodlardan idi.

1855-ci ildə leytenant N.T, Yefimovun komandanlığı altında Xəzər dənizinin şərq hissəsinin limanları üzrə hərəkət edirdi. Leytenant N.T, Yefimovun Novopetrovskda sürgün çəkən Taras Şevçenko ilə yaxşı tanışlıq əlaqələri vardır, rəssam gəminin heyət üzvləri ilə tez-tez ünsiyyətdə olurdu və öz işlərini onlara göstərirdi.

1860-cı ildə paroxod "Kavkaz və Merkuriy" cəmiyyətinə verildi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Широкорад А. Б.* 200 лет парусного флота России / Под ред. А. Б. Васильева. — 2-е изд. — М.: «Вече», 2007. — Т. 3. — 448 с. (*rusca*)
* *Чернышёв А. А.* Российский парусный флот. Справочник. — М.: Воениздат. — (Корабли и суда Российского флота). (*rusca*)
3 bacı. Film haqqında film

***3 bacı. Film haqqında film*** tammetrajlı sənədli filmi rejissor Səyavuş Hüseynli tərəfindən 2014-cü ildə çəkilmişdir. Film "Soy prodakşn"nda istehsal edilmişdir. Film iki il efirlərdə olan, 140 seriyası çəkilən "3 bacı" serialının bitməsi münasibətilə çəkilmişdir.

## Məzmun
Film iki il efirlərdə olan, 140 seriyası çəkilən "3 bacı" serialının bitməsi münasibətilə çəkilmişdir. Filmdə serialın baş rol ifaçıları Ülviyyə Əliyeva, Tünzalə Əliyeva, Dilarə Əliyeva və Əkbər Əlizadə tamaşaçıları çəkiliş yerləri ilə tanış edirlər, çəkiliş məkanlarında baş verən maraqlı məqamlar ilə bağlı öz xatirələrini bölüşürlər. Həmçinin, serialın digər aktyor heyəti, serialın üzərində iki ildir ki, çalışan heyət üzvləri öz fikir və xatirələrini dilə gətirirlər.

Dilarə Əliyeva çəkiliş üçün qurulmuş qızların evini, Maarifin evini, Ülviyyə Əliyeva restoran və kafeni, blokdakı lifti, Tünzalə Əliyeva şirniyyat dükanını, Əkbər Əlizadə isə binanın həyətini tamaşaçılara göstərirlər.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Səyavuş Hüseynli
Operator: Aydın Şirinsifət, Murad Nəzərli

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2014-cü ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
3 bacı (film, 2012-2014)

## İstinadlar
Anıl Piyancı

**Anıl Piyancı** ()

## Həyatı
Anıl Piyancı 17 iyul 1990 İzmir, Karşıyakada doğulan rep sənətkarıdır. Anadolu Universitetində beynəlxalq münasibətlərini oxuyan musiqi karyerasına çox gənc yaşda başlamış və bir çox proyektdə yer almışdır. 2007-ci ildə Yeşil Oda adlı bir studio qurmuşdur. Hal-hazırda da işlərini bu studioda davam etdirir. Rep vokalistliyindən başqa prodüser də olan olan sənətkarın Yeşil Oda studiosu nəzdində bir çox yeraltı sənətkarın albomlarında imzası vardır.

Piyancı rep və hip-hop tərzindəki musiqilərə olan marağını kiçik yaşda kəşf etmiş, bu sahədə istedadlı olduğunu düşünərək ilk sözlərini 13–14 yaşlarında yazmağa başlamışdır. 14 yaşında ilk səsyazmasını edən rap sənətkarı eyni zamanda hip-hopun başqa bir qolu olan qrafitti sənəti ilə də illərlə məşğul olmuşdur.

Bu dövrdən sonra özünü tamamilə musiqiyə həsr etməyə qərar vermiş, yeraltı rep dünyasında ulduzu parıldayan və fanları qısa müddətdə artan rep sənətkarlarında olmağı bacarmışdır. Bir çox təşkilatda yer alaraq adını eşitdirən Piyancı rep dünyasının vacib adlarıyla birlikdə işləyib MC-lik etmişdir. 2006-cı ildən bu tərəfə albom işlərini davam etdirməkdə və çıxartdığı albomların videolarını internetdə yayımlamaqdadır.

## Karyerası
Piyancı 16 yaşında Yeşil Oda adlı ilk hip-hop studiosunu yaratmışdır. Piyancı 2012-ci ildə Grogi ilə *Yetenek Sizsiniz Türkiye* adlı yarışma proqramına qatılmış və burada ikinci mərhələdən üçüncü mərhələyə keçə bilməmişdir. Sonralar albom işlərinə davam edən Piyancı son dövrdə qurulmuş olan 8 nəfərlik qrup ilə bir çox yeni işlərə imza atmışdır. Peşəkar və rəsmi mənadakı ilk albomu olan *Zaman Yok* adlı albomunu ise 2013-cü ildə çıxartmışdır.

21 may 2014-cü ildə YouTubeda yayımladığı *Bi Duman Hip-Hop* mahnısıyla yüksək səviyyəli bir çıxış edərək gənc rep dinləyicilərinin diqqətini çəkə bilmişdir. Bir Duman Hip-Hop markasıyla sanki bütünləşən və getdikcə işleri böyüdən bir həmləylə müxtəlid məhsullae və köynəklər hazırlanmağa başlandı.

Ardıyca Anıl Piyancı 4 noyabr 2013-cü ildə yayımladığı *Anıl Piyancı & [[Əmrah Qaraquyu]] feat. [[Şehinşah]] — Git* video klipi ilə böyük bir şöhrət qazandı və yüksək sayda dinləyiciləri təsiri altına aldı. Sonra DJ Artz, Allame, Defkhan və Hayki ile birlikdə Kara Para, Dj Artz, Ezhel və Patron ilə "I am the King", DJ Artz, Ezhel ve Grogi ilə "Bugün Biraz İçtim" mahnılarında yer aldı. "Adam Olmaz", "Kostüm", "Göründü Yol", "Boşver", "Palavra" və "Olmazsa Olmaz"dan sonra "Nasıl Yani" filminin mahnısını ifa etmişdir.Həmçinin 2017-ci ildə internet filmi olan Hilə filminin də mahnısının beatini hazırlayıb və özü də ifa etmişdir. Hal-hazırda təxminən Youtubeda 487K abunəsi İnstagramda isə 354K takipçisi vardır.

## Diskoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
* Anıl Piyancı iTunes-da
* Anıl Piyancı Spotify-da
* Rsmi Facebook səhifəsi
* Rəmi Twitter hesabı
* Rəsmi Youtube kanalı
Nəsr bin Əli xan

**Nəsr bin Əli xan Qaraxani** - Qaraxanilər dövlətinin  xaqanı. 993. ildə əmisi Harun Buğra xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
Hakimiyyəti illərində Qaraxanilər dövləti Abbasi xəlifəsi tərəfindən İslam dövləti kimi tanındı.