open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rambinas

**Rambinas** () — Neman çayının sağ sahilində yerləşən çox da yüksək olmayan dağ. Hündürlüyü 46 metr olan Rambinas dağ ilə üzbəüz Raqneta qəsri yerləşir (Raqnit - Ragainė, 1946-cı ildən Neman şəhərinə aiddir). Neman çayı dağı Rusiyanın Kalininqrad vilayətindən ayırır. Dağın nisbi hündürlüyü 40 metrdir (Neman çayından). Ümumən dağ Litvanın cənub-qərb sərhəddində yerləşir. Coğrafi olaraq dağ 35&nbsp;km-lik  Vilkkişkyais moren silsiləsinin bir hissəsidir. Silsilə sonuncu buzlaşma zamanı formalaşmış.

İlkin məlumatlara görə dağın zirvəsində qurban kəsmə daşı olmuş. Daş üzərində prussların baş - göy gurultusu allahı olan Perkunuya qurban kəsilərdi. Paqanizmin dini məkanı olan bu daşın üzərində əfsanələrə görə qəribə işarələr oyulmuş. Hansı ki, onlar müalicəvi gücə malik idi. Yastı daşın üzərində zəngin olmaq istəyənlər, tarlalardan bol məhsul əldə etmək arzusunda olanlar, eləcə də yeni evlənənlər öz qurbanlarını kəsərdilər. Əhali belə düşünürdü ki, Litvanın mövcuddluğu məhs bu daşdan asılıdır. 1812-ci ildə daşı alman koloniyaları partlatdılar. 1835-ci və 1878-ci illərdə dağ ərazisində böyük sürüşmə qeydə alınmış və gecə baş verən bu uçqun böyük gürultuya səbəb olmuşdur. Nəticədə Raqnita əhalisi yuxudan duraraq və evlərini tərk etmişlər. Uçqun nəticəsində dağın bir hissəsini çay yuyaraq aparmışdır. Uçqundan sonra dağın ümumi uzunluğu - 270 metr, eni isə 60 metrdir.

Rambinas dağı 1992-ci ildə yaradılmış eyniadlı regional parkın ərazisinə daxildir. Dağın adı pendir («Rambinas»), müəssisə və restoran adlarında istifadə olunur.

## Xarici keçidlər

* История Рагнита 
* Исторические очерки о крепости Рагнит (Рагнета)

## İstinadlar
Ufa Neftayırma Zavodu

**«Ufa Neftayırma Zavodu»** — Ufa şəhərində yerləşən, neft emalını həyata keçirən zavod.

## Zavodun tarixi
Zavodun tikintisinə 1935-ci ildə başlanılır. Zavodun rəsmi açlışı isə 1937-ci ildə baş tutur. 1936-cı ildə açılmış İşimbay Neftayırma zavodundan sonra fəaliyyətə başlayır.

1938-ci ildə zavod 117 ton benzin istehsal edir. 1939-cu ildə zavodun birinci mərhələsinin tikintisini başa çatdırılmışdır. 1940-cı illərin sonlarına kimi ikinci mərhələ (birləşmiş termal krekinq qurğusu, asfalt zavodu) və üçüncü mərhələ (qazlaşdırma, polimerləşmə, hidrogenləşdirmə) istifadəyə verilmişdir. Böyük Vətən müharibəsi zamanı cəbhəni yanacaqla təmin edirdi. 
Müharibədən sonra zavodda katalitik krekinqanın, yanacaqların hidrotreatmentinin, alüminosilikat katalizatorunun istehsalının sənaye yeni texnoloji proseslərinin mənimsənilməsi həyata keçirilir.

1959-cu ildən yüksək kükürdlü neftin emalı gerçəkləşdirilir. 1970-ci illərdə neft emalı zavodunda əsaslı yenidənqurma işləri aparılır, yeni proses birləşmələri (katalitik islahat vahidi L-35-5, mis-xrom katalizatorlarının istehsalı üçün GIPH-105, inert qaz, elementar kükürd) istehsal gücləndirilir, məhsulun keyfiyyəti isə yaxşılaşdırılır.

1970-1975-ci illərdə zavodda texniki hidrogen istehsalına başlanılır. Zavod 1980-1985-ci illərdə Başqırıstanda ilk olaraq Orenburq və Karaçağan qaz yataqlarının kondensatlarının işlənməsinə başladı.
Həmin dövrdə yeni inşa edilmiş komsomol qəsəbəsi olan Novoaleksandrovka başqa əraziyə köçürülür. Buna səbəb isə SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyinə görə yaşayış məntəqəsi bu tip müəssisələrdən müəyyən məsafədə yerləşməli olmasıdır.

1995-ci ildə zavodun fiziki cəhətdən köhnəlmiş qurğuların əvəzinə, G-43-107 /1 katalitik krekinq kompleksi işə salındı. Bu da neft emalı dərinliyini və yüksək oktanlı benzinin istehsalını artırmağa imkan verdi.

2009-cu ildə ən iri şirkətlər arasında zavod 319-cu yeri tutur.

## Müasir vəziyyət
2008-ci ildə müəssisənin nizamnamə kapitalı 619,277 milyon rubl təşkil etmişdir. Eyni dövrdə zavod 6,148 milyon ton neft hasil etmişdir.

Zavoda daxil olan xammal əsasən Qərbi Sibir (təxminən 50 %), Başqırdıstan (təxminən 40 %) neftindən və 10 % qaz kondensatlarından daxil olur.

## Məhsullar

### Benzin
* Avtomobil benzini Aİ-92
* Avtomobil benzini Premium-95
* Avtomobil benzini Requlyar-92

### Dizel yanacağı
* Dizel Z-35-0,2
* Dizel L-62-0,2
* Ekoloji Dizel DZEÇ-0,035-25

### Digər
* Mazut M-100, VII 
## İstinadlar
Нефтеперерабатывающий комплекс ПАО АНК «Башнефть»
## Mənbə
* Уфимский НПЗ — информация об ОАО Уфимский нефтеперерабатывающий завод
* Şirkət: Ufa Neftayırma Zavodu
Yenisey FK

**Yenisey FK** () — Rusiyanın Krasnoyarsk şəhərini təmsil edən və Rusiya Premyer Liqasında çıxış edən Peşəkar futbol klubu .

## Tarixi
Klub, 1937-ci ildə *Lokomotiv Krasnoyarsk* adı ilə quruldu və Sovet liqasında D Liqasında ilk  mövsümünü keçirdi. 1957-ci ildə klub yenidən qurulmuş və B sinfinin Uzaq Şərq bölgəsinə daxil olmuşdur. 1968-ci ildə *Lokomotiv Rassvet*, 1970-ci ildə isə "*Avtomobilist*" adlandırılmışdır. 1991-ci ildə *Avtomabilsk* adını dəyişdirildi və Metallurg-Yenisey  adı altında Metallurg oldu.  2011-ci ildə klub *Yenisey* olaraq adlandırıldı. Klub Krasnoyarsk şəhərindən axan *Yenisey çayı*nın adı ilə Yenisey adlandırıldı .

Yenisey 2018-ci ilə qədər Sovet Top Liqasında və ya Rusiya Premyer Liqasında oynamamışdı. Sovet Liqasında ən yaxşı nəticəsi 1959-cu ildə B sinifinin 7-ci qrupunda 2-ci, Rusiyanın tarixində ən yaxşı nəticə isə 3-cü mövqe idi. 2016–17 və 2017-18-ci illərdə Rusiya Milli Futbol Liqasında. Sovet İttifaqının sona çatmasından bu yana klub ikinci dəfə 5 dəfə, ən yaxın zamanda, 2006-cı ildə düşüb. 2015–16 mövsümündə yenisey FNL-də 16-cı yeri tutub, - Rusiya Professional Futbol Liqası zona zəfəri, FC Smena Komsomolsk-na-Amure, maliyyələşmə çatışmazlığı səbəbiylə təşviq etməkdən imtina etdi və Yenisey FNL-də qaldı. 2016–17 mövsümünün sonunda Yenisey, Rusiya Premyer Liqasının promo play-offlarına çatdı, amma Fənərbaxçada "Arsenal Tula" ya qol vurdu (2-1, evdə 0-1) və FNL'de qaldı. Önümüzdəki 2017–18 mövsümünün bir hissəsini doğrudan doğruya yüksəltmə nöqtəsində keçirməsinə baxmayaraq, Yenisey mövsüm sonuna qədər 3-cü mövqeyə düşdü və yenə də play-off-larda oynamağa başladı. Təqdimat play-offlarında ümumi olaraq Anji Makhachkala 6-4 məğlub etmişlər və 2018–19 mövsümündə Rusiya Premyer Liqasında komandanın tarixində ilk dəfə qalib gəlmişlər.
Bəhreyn Qran-prisi

**Bəhreyn Qran-prisi** ( - Formula 1 avtomobil yarışları üzrə dünya çempionatının mərhələlərindən biri.

## Ümumi məlumat
Bəhreyn qran-prisinin keçriləcəyi Sahir avtodromu 2002-ci ildə tikilməyə başlamışdır.

İlk yarış isə ilk dəfə 2004-cü ildə baş tutdu. Bu yarış F-1 tarixində Yaxın Şərqdə keçirilən ilk qran-pri idi.

Sahir trasının uzunluğu 5412  metrdir. 2010-cu il mövsümündən əvvəl bu göstərici artırılaraq 6299 metrə qaldırıldı və 2 yeni döngə əlavə edildi.

2011-ci ildə qran-prinin keçirilməsi ilə bağlı problemlər yaranır. Bunun səbəbi fevral ayında būtün ölkəni bürüyən mitinqlər, mürəkkəb siyasi vəziyyət idi. Mətbuatda yarışın keçirilməyəcəyi ilə bağlı xəbərlər yayılsa da FİA bu məlumatları təkzib  edərək yalnız vaxtın dəyişdiriləcəyini və oktyabrda keçiriləcəyini bildirdilər.

## Qaliblər

### Pilotlar

### Komandalar

## İstinadlar
*formula1.com -Bəhreyn Qran-prisi
*BBC News - Bəhreyn Qran-prisi 2011
*motorsport.com - Bəhreyn Qran-prisinin bütün qalibləri

## Həmçinin bax
"Formula-1" Qran-pri siyahısı
Taksi 5

**"Taksi 5"** (fr. *Taxi 5*) — Frank Qastambid tərəfindən yaradılan komediya filmi. Filmin premyerası 12 aprel 2018-ci ildə baş tutub. Rusiyada filmin sərbəst buraxılması 10 May 2018-ci ildə baş tutub.

## Süjet
Film əvvəlki filmin (Taksi 4) hadisələrindən 10 il sonra baş verir.

Paris Polis müfəttişi Silven Maro Fransanın paytaxtının ən yaxşı polis müfəttişlərindən biri hesab olunur və istənilən cinayətkarı tuta bilir. O, xüsusi qüvvələrdə xidmət etmək arzusundadır, lakin tapşırıqlarından biri zamanı onu Paris bələdiyyə başçısını həyat yoldaşı ilə birlikdə görürlər və rəhbərlik Maronu Marselin bələdiyyə polis bölməsinə yollayır. Köhnə polis işçisi, indi isə Marselin bələdiyyə sədri olan Gibert, Silvenə Ferrarilərlə şəhəri alt-üst edən cinayətkar dəstənin qarşısını almağı tapşırır. O, bu işin öhdəsindən layiqincə gəlmək üçün əfsanəvi taksi sürücüsü olan Danielin qardaşı oğlu Ediyə müraciət edir . 
## Rollarda

*Frank Qastambid — *polis müfəttişi Silven Maro*
* Malik Bentlaxa — *taksist Eddi Makluf, Danielin qardaşı*
* Sabrina Uazani — *Samia Makluf, Danielin bacısı*
* Bernar Farsi — *Marselin bələdiyyə başçısı*
* Eudar Montut — *polis müfəttişi Alen Trezor, Emilin dostu*
* Ramzi Beida — *Raşid*
* Salvador Espozito — *Toni Doq*
* Anuar Tubalu — *Mişel Petruçiani*

## Davamı
Frank Qastambid "Daxildə 50 dəqiqə"yə müsahibəsində bildirib ki, əgər "Taksi 5" yaxşı gəlir əldə etsə, onun növbəti işi "Taksi 6" olacaq.

Taksi 5 filmi yaxşı gəlir əldə etsə də, "Premyera" qəzetinə müsahibəsində Sami Naseri demişdir ki, Lük Besson köhnə komandanı toplayarsa "Taksi 6-da" çəkilməyə hazıram. Lakin sonradan aktyor Frank Qastambidlə işləməkdən qəti imtina etdiyini deyib.

2018-ci il Dinar Film Festivalında Sabrina Uazani altıncı filmin planda olduğunu təsdiqləyib, lakin buraxılış tarixi və çəkilişlərin başlanması hal-hazırda məlum deyil.

## Saundtrek

## İstinadlar
Bob Anderson (yarışçı)

**Bob Anderson**  (; ) — ingilis motosiklet və avtomobil yarışçısı, 29 Qran-pri Formula 1-də iştirak etmişdir.

Karyerasına 1953-cü ildə  moto yarışlarda iştirak edərək başlamış, 7 ildə iki dəfə North West 200 qalibi olmuş,  müntəzəm olaraq xal qazanmışdır. Lakin, 1960-cı ildə iştirak etdiyi yarışda zədə aldı. Formula Junior –da və 5 il 1963-67 illərdə Formula 1-də  iştirak etdi. 

1967- ci ildə Silverstone Circuit –də test zamanı qəzaya düşdü.

## Bioqrafiya
Anderson, 1931-ci ildə Britaniyada anadan olub. Karyerasına 50-ci illərdə moto yarışlarda iştirak edərək başladı.

1960-cı ildə aldığı zədə nəticəsində motosiklet yarışlarına son qoydu və öz imkanlarını qiymətləndirmək üçün, Anderson,  Formula Junior-da çıxış etməyə başlayır. 

Daha sonra Lotus komandasında yarışlara qatılır. 

Bob üçün Formula 1-də ilk mövsüm 1963 ildə başladı. O, Dünya Kubokunun iki mərhələsində iştirak etdi, burada iki dəfə 12-ci yerdə qərarlaşdı. Daha sonra Bob The 1964 Formula 1 mövsümündə iştirak etdi və artıq ikinci hissədə xal qazandı. 

The 1965 Formula 1 mövsüm oyununun sonunda ona məxsus avtomobillə qəzaya uğrayır. Bu qəzada o zədə almadan xilas olur. O yenidən yarışlara davam edir.

Daimi uğursuz çıxışlar və avadanlığın sıradan çıxması, onu yarışları tərk etməyə məcbur edirdi, lakin o davam etməyə qərar Verdi. 1967-ci ildə yağışlı havada Silverstone-də  test apararkən idarəetməni itirərək qəzaya düşür. 36 yaşlı Anderson bu qəzada  ciddi zədələr aldığından həyatını itirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Андерсон, Боб (гонщик)
Ömər Yamaoka

**Ömər Yamaoka** (, əsl adı: *Kotaro Yamaoka*, , ) — İslamı qəbul etmiş yapon hərbçisi. Hacı ünvanın sahibi.

## Hərbi fəaliyyət
Rus-yapon müharibəsi başlayandan bir il sonra Mancuriyaya Yaponiya İmperator ordusu qoşununda göndərilib. Müharibədən sonra Mancuriya, Monqoliya və Koreyada cəsus kimi işləyib. Kokuryukay ("Qara əjdaha cəmiyyəti") adlı millətçi hərəkatın üzvü olub. Casus tapşırığını bitirib və 1908-ci ildə Yaponiyaya qayıdıb.

Yapon İmperatorluğu Rus İmperatorluğuna müxalif düşmüş türk və müsəlmanları öz tərəfinə çəkmək işi aparırdı. Bu səbəbdən sibirtatar əsilli molla Əbdürrəşid İbrahim yerli tatarlar arasında yapon təbliğatı aparırdı.

Uğurlu fəaliyyətinə görə 6-cı səviyyəli Gündoğan Ordeni (Kyokucitsu-şyo) ilə mukafatlandırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Haas Lola (Formula-1 komandası)

**Haas Lola** (ing. ***Team Haas (USA) Ltd***) 1985-ci ildən 1986-cı ilə qədər Formula 1 Dünya Çempionatında yarışan Amerikanın keçmiş avtomobil yarış komandası. Komanda, 1984-cü ildə Carl Haas və Teddy Mayer tərəfindən yaradılmışdır. Haas Lola qrupunun sponsoru Amerikanın qida şirkəti  **Beatrice Foods** olmuşdur.
## Tarixi
1984-cü ildə Carl Haas, komandasının  Championship Auto Racing Teams (CART) Indicar-da iştirakı üçün Amerikanın Beatrice Foods qida şirkəti ilə uğurlu müqavilə imzaladı. Uğurlu müqaviləyə  Formula1 –də iştirak və yeni Ford mühərriklərin alınması daxil idi.

Ford V6 turboşarjlı mühərriki inkişaf mərhələsində idi və ekskluziv olaraq komanda üç il ərzində bu mühərriklərin alıcısı oldu. Elanın bir hissəsi olaraq, köhnə dünya çempionu Alan Jones 1985-ci ildə komandanın yeni yarış avtomobilini idarə etmək üçün üç illik aradan sonra qayıtdı.
Yaxşı maliyyələşdirmə və yeni mühərriklərlə təmin olunan Carl Haas, yeni bir avtomobil inkişaf etdirmək üçün komanda və layihə qrupu təşkil etməyə başladı.
Keçmiş rəhbər Teddy Mayer, layihənin ortaq sahibi oldu və İngiltərənin Colnbrook şəhərindəki keçmiş fabrikinə köçürmək üçün komandanı avtomatlaşdırdı və Formula One Race Car Engineering (FORCE)  yaratdı.
## Xarici keçidlər
*  The Beatrice Lola
Xarici İşlər Nazirliyi (Xorvatiya)

**Xorvatiya Xarici İşlər Nazirliyi və Xorvatiyanın Avropa İnteqrasiyası** — Xarici əlaqələrdən məsul olan Xorvatiya hökumətində nazirlik.

## Nazirlərin siyahısı

### Avropa İnteqrasiya Nazirləri

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Xorvatiya Respublikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Avstriya Qran-prisi

**Avstriya Qran-prisi** () - Formula 1 avtomobil yarışları üzrə dünya çempionatının mərhələlərindən biri. İlk dəfə 1963-cü ildə keçirilmişdir.

## Ümumi məlumat
İlk Avstriya qran-prisi 1963-cü ildə Seltveq trasında keçirilmişdir. 1964-cü ildə isə Formula 1 təqviminə salındı. Ancaq yarışdan sonra həm FİA, həm də komandalar trasdan narazı qaldılar. Əsas tənqidlər yolun darlığı, sərt döngələrin olması, azarkeş tribunlarının kamfortlu olmaması idi. Buna görə qran-pri yeni avtodrom tikilənədək çempionatdan çıxarıldı.

1970-ci ildə yarış yeni Österrayxrinq (Avstriya halqası) trasında bərpa edildi. Avtodrom Ştiriya vilayətinin Şpilberq kəndi yaxınlığında yerləşir. 1987-ci ildə FİA yenidən standartlara cavab vermədiyinə görə qran-prini təqvimdən çıxartdı.

Sonrakı illərdə Österrayxinq trasında yeniliklər edildi. Uzunluğu 6 kilometrdən 4-ə azaldıldı. 
Döngələrdə və tribunlarda əlavələr edildi, adı A1-Rinq (sonradan Red Bull Rinq) olaraq dəyişdirildi.

90-cı illərin ikinci yarısı və yeni əsrin əvvəllərində Avstriya qran-prisi dünya çempionatının ən maraqlı və gərgin mübarizə şəraitində keçən yarışlardan biri idi.

1998, 2001 və 2002-ci ildə qran-pridə Ferrari komandası ilə bağlı rezonans doğuran hadisələr baş verdi. Beləki müvafiq qolaraq Eddi İrvayn vĕ iki dəfə Rubens Barrikello finiş xəttinə az qalmış boksun qərarı ilə yerlərini komandanın lideri Mihael Şumaxerə buraxırlar. Bu Qran-prinin nüfuzuna böyük zərər vurur. Yarış 2004-cü ildə 3-cü dəfə təqvimdən çıxarılır.

2014-cü ildən etibarən Avstriya halqası dünya çempionatının mərhələləri sırasına qaytarıldı.

## Qaliblər

### Pilotlar

### Komandalar

## İstinadlar
*formula.com - Avstriya Qran-prisi 2019
*redbull.com Avatriya Qran-prisi faktları
*austrian-grand-prix.club

## Həmçinin bax
"Formula-1" Qran-pri siyahısı
Enxeduanna

**Enxeduanna** və ya *En-hedu-ana* () * [[Akkad]] kralı [[Sarqon Akkadlı|Sarqon]]<nowiki/>un və böyük ehtimalla Kraliça Taşlultumun qızı. Tarixdə bilinən ilk qadın şair və yazar. Bəzi mənbələrə görə isə tarixdə ilk şair və yazardır .
== Haqqında ==

Şummerlərin Ay tanrısı Nannanın baş rahibəsi olan Enxeduanna güman edilir ki, [[Akkad]] kralı [[Sarqon Akkadlı|I Sarqon]]<nowiki/>un qızı idi . I Sarqon onu [[Şumer]]<nowiki/>lərin ən vacib məbədinin baş rahibəsi seçmiş və ona [[Şumer]] allahları ilə [[Akkad]] allahları arasında münasibətləri nizama salmağı tapşırmışdı. 1927-ci ildə britaniyalı arxeoloq Leonard Uuley qədim Şumer şəhəri olan Urda apardığı arxeoloji qazıntılar zamanı üzərində Enxeduannanın rəsmi olan  kalsit disk şəkilli daş tapmışdı. Onun sürəti disk üzərində rahatlıqla seçilirdi. Diskin uzunluğu 25,6 sm qalınlığı isə 7,1 sm idi. Onun arxa tərəfindəki yazı 11 sütundan ibarətidi və burada Enxeduanna "[[Sarqon Akkadlı|Sarqon]]<nowiki/>un qızı, Nannanın həyat yoldaşı" kimi təsvir edilmişdi. Diskin dairəvi forması isə Ay allahı İnnanın xüsusiyyətlərindən sayılan tam ayı təmsil edir. Bundan başqa Uuley rahibələrin dəfn edildiyi kompleksi də meydana çıxardı. [[1958]]-ci ildə tarixçi Adam Falkenşteyn "[[Sarqon Akkadlı|Böyük Sarqon]]<nowiki/>un qızı Enxeduanna" adlı məqaləsini çap etdirdi. Daha sonra Hallo və Van Diyk Enxeduannanın şeirlərinin ilk mətnlərini tərcümə edərək 1968-ci ildə nəşr etdirdilər .
== Yaradıcılığı ==

Günümzdə Enxeduanna tərəfindən bəstələnən və Şumer, Akkad məbədləri: Eridu, Sippar və Esnunaya həsr olunan 42 dini nəğmə bizə məlumdur. Bu nəğmələrin mətnləri Ur və [[Nippur]] şəhərlərindən aparılan qazıntılar zamanı aşkar edilmiş 37 ədəd tabletlərdən əldə edilmişdir. Bu kolleksiya "[[Şumer]] məbəd nəğmələri" adlandırılmışdır. Bu haqqda Enxeduanna yazır : *"Mənim kralım, bu günə qədər heç kimin yaratmadığı bir şey yaratdı"* . Bu nəğmələr Enxeduannanın ölümündən sonra da uzun müddət oxunmuş və insanlar onu yad etmişdir. 
Onun bir digər məşhur əsəri isə Ay allahı [[İnanna]]<nowiki/>ya həsr etdiyi "İnannaya ehtiram" adlı əsəridir. Onun əsərlərinin bir çoxu "Elektron Şumer ədəbiyyatı külliyatında" tərcümə edilərək yerləşdirilmişdir.

== Əsərləri ==
* "İnannaya ehtiram" (*Nin-me-šara*) - 153 misradan ibarətdir. Halo və van Diyk tərəfindən 1968-ci ildə tərcümə edilmişdir. İlk 65 misrada ilahə ilə bağlı epitetlər işlədilmiş, 122-135-ci misralarda isə İnannanın ilahi xüsusiyyətlərindən söz açılmışdır. 
* "In-nin ša-gur-ra"- 274 misradan ibarətdir, tamamlanmamışdır. 1976-cı ildə Syöberq tərəfidən tərcümə edilmişdir. 
* "İnanna və Ebih" (*In-nin me-huš-a'') - Limet tərəfindən 1969-cu ildə tərcümə edilmişdir. 
* "Məbəd nəğmələri" - Syöberq və Berqmann tərəfindən 1969-cu ildə hazırlanmışdır. 
*"Nanna üçün nəğmə" - Uestenholz tərəfindən hazırlanmışdır.
## İstinadlar
Yanoş Vayda

**Yanoş Vayda** (; ) — macar şair və jurnalist. İlk poeziyası 1844-cü ildə *Életkepek* ictimai-ədəbi jurnalında nəşr olundu. Kişfaludi cəmiyyətinin üzvü idi.

## İstinadlar
Anri Hoppenot

**Anri Hoppenot** (tam adı: *Anri Hoppenot*, ; ) — fransız diplomat, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının fransız sədri (1952–1955), Hind-Çinin komissarı (1955–1956) və bu vəzifəni tutan son şəxs.

## Fəaliyyəti
O, öz fəaliyyətinə 1914-cü ilin avqust ayında Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat Ofisində başladı. O, burada Aleksis Lejenin (sonralar Sen-Jon Pers) ilə dost olmuşdu; onlar altmış ildən çox dostluq etmişdilər. Onlar nazirliyə gələndə burada artıq diplomat yazıçılar vardı: Jan Jirodu, Pol Moran və Pol Klodel. O, Dariyus Miyonun librettoçusu idi. 1917-ci ildə Berndəki Fransa Səfirliyində attaşe idi. Yelena Delacur ilə evlənmişdi. 1938-ci ildə Xarici İşlər Nazirliyinin Avropa bölməsinin direktor müavini vəzifəsini icra edirdi. 1940-cı ildə diplomat fəaliyyətinə Montevideoda davam etmişdi.

Anri Azad Fransaya getmiş və Vaşinqton şəhərində hərbi missiyanın mülki xidmətlərinə rəhbərlik etmişdir. 1943-cü ildə Respublika Müvəqqəti Hökumətinin ABŞ-dəki nümayəndəsi olmuşdur. Səkkiz ay müvafiq vəzifə boş qaldıqdan sonra 1945–1952-ci illərdə Berndə Fransanın səfiri vəzifəsini icra etmişdir. O, 1944–1953-cü illərdə Cenevrədə Fransanın Baş Konsulu vəzifəsini icra edən Ksavye de Qollun da köməyi ilə iki dövlət arasında inamı bərpa etmək niyyətində idi. 1951-ci ildə Anri, Bern İncəsənət Muzeyinin Fəxri üzvü olmuşdur.

1952–1955-ci illərdə BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasında Fransanın daimi nümayəndəsi idi. 1955–1956-cı illərdə Hind-Çində Fransanın komissarı, 1956–1964-cü illərdə isə Fransa Dövlət Şurasının üzvü olmuşdur.

Anri Hoppenot həyat yoldaşı, bacarıqlı fotoqraf Yelena ilə birlikdə Uzaq Şərqdə çəkilmiş fotoşəkillərindən ibarət *Extrme-Orient* (Ides et Calendes, 1951) adlı kitab hazırlamışdır.

## İstinadlar
Kelemen Mikeş

**Kelemen Mikeş** (; ) — Transilvaniya doğumlu macar siyası xadimi. Habsburq monarxiyası əleyhinə etdiyi üsyankar fəaliyyətlərinə görə tanınır. Mikeşə "Macarıstanın Götesi" deyə istinad edirlər. "Türkiyədən məktublar" adlı əsəri ilə məşhurlaşmışdır. Mikeş macar ədəbi nəsrinin banislərindəndir və Macarıstanın ilk nasirlərindən hesab olunur.

Zaqonda anadan olmuş və Zebaledə böyümüşdür. Reç Pospolitaya, Fransaya və, nəhayət, sonunda Osmanlı İmperiyasına qaçmağa məcbur olanadək Habsburqlara qarşı mübarizə aparmışdır. Transilvaniya şahzadəsi Ferens Rakoçi ilə birlikdə Təkirdağda sürgündə olarkən məqalələrini tamamlamışdır. 1735-ci ildə Rakoçinin ölümündən sonra ölümünə qədər sürgündə qaldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Cessika Lenq

**Cessika Lenq** (, )— 2 dəfə Oskar mükafatına layiq görülmüş amerikalı aktrisa.

2010-cu ildə Lanc, HBO seriyasındakı Boz Bağçalar (2009) filmindəki Jaklin Kennedi xalası Edit Yuinq Buve Bil roluna görə ilk Emmi mükafatını qazandı. 2011-2014-cü illər arasında ilk Ekran Aktyorları Gildiyası Mükafatını, ilk tənqidçilər seçimi, 5-ci Qızıl Kürə, üç Dorian Mükafatını və serialın ilk, ikinci və üçüncü mövsümlərindəki çıxışlarına görə ikinci və üçüncü Emmi Mükafatlarına layiq görüldü.Pibodi mükafatlı Luis C.K. veb saytında köməkçi rolu var. 2017-ci ildə Lanc, Münaqişə mini seriallarında aktrisa  Coan Krauford rolu üçün 8. Emmi, 16. Qızıl Kürə, 6. Ekran Aktyorları Gildiyası və 2. TCA nominasiyasını qazandı. 2019-cu ildə Amerikan qorxu hekayəsi roluna görə onuncu Emmi namizədliyini aldı.

## Həyatı

Cessika Lanc 1949-cu il aprel ayının 20-də Kloket, Minnesota şəhərində anadan olmuşdur . Ailəsi fin, alman və holland əsillidir. Orta təhsilini burada Minnesotada tamamladıqdan sonra burada, sənətşünaslıq ixtisası üzrə təhsil almışdır. Daha sonra Parisə köçərək burada da aktyorluq dərsləri alan Cessika 1973-cü ildə model olaraq ölkəsinə qayıtmışdır.
## Karyerası
Cessika Lanc karyerasına 1976-cı ildə Dino De Laurentis tərəfindən çəkilən "*King Konq"* filmi ilə başlamışdır. Lakin bu film ona məşhurluq gətirmir. 1981-ci ildə "*Poçtalyon qapını 2 dəfə döyməlidir*" filmində yer alan aktrisa bu filmdə də uğursuzluqla qarşılaşır. Ona nüfuz qazandıran rolu isə 1982-ci ildə "*Françis"* filmində canlandırdığı Françis Farmer obrazı olmuşdur. Bu rol ilə ilk dəfə Oskara namizəd olmuşdur. Lakin ona Oskarı qazandıran "*Tutsi"* filmi olur. Aktrisa "ən yaxşı köməkçi qadın aktrisa" naminasiyasında Oskar mükafatına layiq görülür. 1980-1990- cı illərdə bir sıra filmlərdə iştirak edən aktrisa 1994-cü ildə Mavi Səma filmi ilə ikinci dəfə Oskar mükafatı laureatı olmuşdur. Bu dəfə o " Ən yaxşı aktrisa" naminasiyasında qalib olur.

Cessika Lanc bir neçə dəfə Brodvey səhnələrində də çıxış etmişdir. 2011-ci ildə məşhur amerikan tv serialı "''Amerikan qorxu hekayəsi''" serialında çəkilmişdir. 

## Filmoqrafiyası

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Fransa)

**Fransa Xarici İşlər Nazirliyi** () — Fransa Respublikasının xarici ölkələrlə əlaqədə olan dövlət qurumu.

Nazirlik Fransanın Nant şəhərində yerləşir.

## Tarixi
1589-cu ildə xarici siyasətin fərdi sahələrində ixtisaslaşan dörd Fransız dövlət katibliyi birləşdi və xarici işlər üzrə dövlət katibi təyin edildi.

1791-ci ildə Xarici İşlər Katibi qurumu Xarici İşlər Naziri olaraq yenidən təşkil edildi. Bütün nazirlik vəzifələri 1794-cü ildə Milli Konvensiyanın qərarına əsasən ləğv edilmiş və Fransa Direktoriyası tərəfindən bərpa edilmişdir. (Fransa Direktoriyasıdövründə qurum "Xarici Əlaqələr naziri" adlandırılmışdı). Napoleon Bonapart "xarici işlər naziri" postunun ünvanını bərpa etdi. Napoleon Bonapart tərəfindən "Xarici İşlər Naziri" adı bərpa edildi.

1980-ci illərdə qısa bir dövr üçün qurum yenidən "Xarici Əlaqələr naziri" olaraq dəyişdirildi.

2007-ci ildən 2012-ci ilə qədər "və Avropa" sözləri əlavə edildi. 2012-ci ildə onlar köhnə adını geri qaytardılar, lakin 2017-ci ildə yenidən "Avropaya" əlavə olundu.

## Nazirlik vəzifələri
* Başqa ölkələrin vəziyyəti haqqında Fransa Prezidentinə və Baş nazirinə məlumat vermək.
* Fransanın xarici siyasət strategiyasının hazırlanması.
* Fransa Respublikasının beynəlxalq əlaqələrinin həyata keçirilməsi və əlaqələndirilməsi.
* Fransız vətəndaşlarının xaricdə milli maraqlarının qorunması.

## Nazirlər

### Xarici İşlər Nazirləri 1791-ci ildən

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Fransa Sosialist Partiyası
* Fransa Respublikası

## İstinadlar
Stevo Pendarovski

**Stevo Pendarovski** (, ) — makedoniyalı siyasətçi, Şimali Makedoniya Respublikası prezident seçkiləri namizədi.

## Həyatı
Stevo Pendarovski 3 aprel 1963-cü ildə Üskubda dünyaya gəlmişdir. Ali təhsilini Üskup Müqəddəs Kiril ve Metodius Universitetində almış, 1987-ci ildə universitetin hüquq fakültəsini bitirmişdir. Daha sonra yenə eyni universitetdə magistr və doktorluq dərəcələrinə yiyələnmişdir. 2008-ci ildən Üskup Amerikan Kolleci Universitetində "Beynəlxalq təhlükəsizlik, xarici siyasət və qlobalizasiya" ixtisası üzrə professor köməkçisi vəzifəsində çalışmaqdadır.

## Siyasi fəaliyyəti
2001–2004-cü illərdə prezident Traykovskinin milli təhlükəsizlik məsləhətçisi vəzifəsini icra edən Pendarovski 2004–2005-ci illərdə Dövlət Seçki Komissiyasına rəhbərlik etmişdir. 2005–2009-cu illərdə prezident Zrvenkovskinin xarici siyasət müşaviri olmuşdur. 2014-cü il prezident seçkilərində iştirak edən siyasətçi SDSM-nin namizədi olaraq seçkilərdə müvəffəqiyyətsizlik əldə etmişdir. 2016–2017-ci illərdə millət vəkili olan Pendarovski, 2017-ci ilin noyabr ayından etibarən NATO Milli Koordinatorluq vəzifəsini icra etməkdədir.

## Prezidentliyə namizədliyi
2019-cu il aprelin 21-də Şimali Makedoniya Respublikasında keçirilən prezident seçkilərində iştirak edib. Seçkilərdə üç əsas namizəd- Stevo Pendarovski, Gordana Silyanovska və Blerim Reka mübarizə aparıb. Namizədlərdən hər hansı biri səsvermədə iştirak edən seçicilərin səsinin 50 faizdən çoxunu qazanmayıb. Stevo Pendarovski 42.25 faiz səslə rəqiblərini keçərək,2019-cu ilin mayın 5-də səsvermənin ikinci turunda iştirak edəcək. Makedoniya hakimiyyəti, o cümlədən ölkənin türk icmaları Stevo Pendarovskini müdafiə edirlər.

## İstinadlar
Sost (Yuxarı Pireney)

**Sost** (fr. *Sost*) — Fransada kommuna, Cənub-Pireney regionunda yerləşir. Yerləşdiyi departament — Yuxarı Pireney. Moleon Barus kantonuna daxildir. Banyer-de-Biqor rayonunda yerləşir.

Kommunanın INSEE kodu — 65431-dir.

## Coğrafiyası
Kommuna təxminən Parisdən 680 km cənubda, Tuluza şəhərindən 105 km cənub-qərbdə, Tarb şəhərindən isə 55 km cənub-şərqdə yerləşir.

Urs-de-Sost çayı kommunanın ərazisindən axır. Kommunanın ərazisinin böyük hissəsini meşələr tutur.

## İqlimi
İqlimi demək olar ki, bütün il ərzində günəşli isti hava və bol yağıntı ilə müşahidə edilir.

## Görməli yerlər

* Fərziyyə kilsəsi (XIX əsr)
* Kap de la Lan Oratoriyası

## İstinadlar
Naum Nikomarov

**Naum Davidoviç Nikomarov** (d. 6 yanvar 1904, Bakı — ö. 27 noyabr 1974, Moskva) — Özbəkistanın xalq artisti (1950).

## Təhsili
1920-ci ildə Bakı Teatr Texnikumunu, 1924-cü ildə Moskva Mərkəzi Teatr Sənəti Texnikumunu, 1925-ci ildə isə Diksiya va Deklamatsiya İnstitutu bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Müxtəlif illərdə Bakı, Samara teatrlarında çalışmışdır. 1946-cı ildən Daşkənd Rus Dram Teatrında işləmişdir.

## Rollarda
* Kutuzov ("Feldmarshal Kutuzov")
* Satin ("Tubanlikda")
* Mister Dulitl
* Henri Higgins (Pigmalion)
* Montanelli ("Sona")
* Uriel Akosta ("Uriel Akosta")
* Yeqor Buliçyov ("Yeqor Buliçyov və başqaları")
* Famusov ("Aknenin şərəfi")

## İstinadlar
Ustad (jurnal)

***Ustad jurnalı ***— aylıq ədəbiyyat və sənət jurnalıdır.
## Tarix və format
“Ustad” jurnalı 2016-cı ilin yanvar ayının 17-də “Hədəf Nəşrləri MMC” tərəfindən təsis olunub və elə həmin ilin fevral ayında ilk buraxılışı işıq üzü görüb.

“Ustad” jurnalı 24 aprel 2019-cu il tarixində Azərbaycan Mətbuat Şurasından qeydiyyatdan keçib.

## Məzmun
“Ustad” jurnalının əsas məqsədi ədəbiyyatın ölkədə təbliğini təmin etmək, sənət nümunələrini geniş oxucu kütləsinə çatdırmaq, müxtəlif sənət sahələrində öz möhrünü vurmuş, kulta çevrilmiş şəxsləri cəmiyyətə tanıtdırmaqdan ibarətdir. Jurnal öz fəaliyyətini Azərbaycan Respublikasının dövlətçilik prinsipləri əsasında qurur. Dərgidə “Poeziya”, “Hekayələr”, “Tərcümə”, “Araşdırma”, “Esselər” kimi rubrikalar var. Bu rubrikaların bəzisi daimi, bəzisi də nömrədən-nömrəyə yenilənir. “Ustad”da yerli müəlliflərlə yanaşı, xarici müəlliflərin də yazılarına yer verilir.
## Keçirilən müsabiqələr
“Ustad” jurnalının 2018-ci ilin may ayında keçirdiyi “Cümhuriyyət-100” adlı hekayə müsabiqəsi qaliblərinin mükafatlandırma mərasimi 19 may 2018-ci ildə  keçirilib.

“Ustad” jurnalı məktəblilər arasında istedadlı uşaqların üzə çıxarılması məqsədilə 2019-cu ilin fevral ayında “Üst Ad” adlı uşaq yazıları müsabiqəsi elan edib. “Üst Ad” müsabiqəsinin mükafatlandırma mərasimi 6 aprel 2019-cu ildə keçirilib.
## Təsis və redaksiya
Jurnalın baş redaktoru  filologiya üzrə fəlsəfə doktoru dosent Şəmil Sadiqdir.

“Ustad”ın yazarları arasında filosof və ədəbiyyatşünas Niyazi Mehdi, professor Alxan Bayramoğlu, tənqidçi və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Nərgiz Cabbarlı, yazıçı-tərcüməçi Səbuhi Şahmursoy, tənqidçi və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Məti Osmanoğlu, türkoloq-alim Elçin İbrahim, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Esmira Fuad, yazıçı-şair Xanəmir Telmanoğlu, yazıçı Xəyalə Murad, yazıçı Ceylan Mumoğlu və başqaları var.

### Redaksiya heyəti
* Baş redaktor: Şəmil Sadiq
* Məsul redaktor: Səbuhi Şahmursoy
* Redaktor: Cavid Qədir
* Korrektor: Səbinə Abdulla
* Texniki redaktor: Aytən Paşayeva
* Dizayner: Tamerlan İsmayılzadə, Zülfiyyə Abbasova

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ustad Dərgisi 1-ci say 
* Cümhuriyyət-100 adlı hekayə müsabiqəsi
* “Üst Ad” adlı uşaq yazıları müsabiqəsi
Marin (Val-d'Uaz)

**Marin** () — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Marin. Əhalisi —  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 45 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 14 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:1293
  bar:1806 from:0 till:1370
  bar:1821 from:0 till:1450
  bar:1831 from:0 till:1565
  bar:1841 from:0 till:1645
  bar:1851 from:0 till:1697
  bar:1861 from:0 till:1618
  bar:1872 from:0 till:1542
  bar:1881 from:0 till:1433
  bar:1891 from:0 till:1527
  bar:1901 from:0 till:1630
  bar:1911 from:0 till:1651
  bar:1921 from:0 till:1437
  bar:1931 from:0 till:1528
  bar:1946 from:0 till:1585
  bar:1954 from:0 till:1784
  bar:1968 from:0 till:2021
  bar:1982 from:0 till:2144
  bar:1990 from:0 till:2495
  bar:1999 from:0 till:2925


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Mili Statistika İnstitutu — Marin
Marjansi

**Marjansi** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Suazi-su-Monmoransi. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 17&nbsp;km şimalda, Serji belediyyənin 17&nbsp;km şərqdə yerləşir.

## Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:215
  bar:1806 from:0 till:188
  bar:1821 from:0 till:177
  bar:1831 from:0 till:164
  bar:1841 from:0 till:184
  bar:1851 from:0 till:145
  bar:1861 from:0 till:144
  bar:1872 from:0 till:195
  bar:1881 from:0 till:196
  bar:1891 from:0 till:190
  bar:1901 from:0 till:215
  bar:1911 from:0 till:247
  bar:1921 from:0 till:233
  bar:1931 from:0 till:394
  bar:1946 from:0 till:587
  bar:1954 from:0 till:903
  bar:1968 from:0 till:860
  bar:1982 from:0 till:2451
  bar:1990 from:0 till:2745
  bar:1999 from:0 till:2587


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aqlomasiya Assosiasiyası Saytı
Sloveniya əhalisi

**Sloveniya əhalisi** —  2013-cü il məlumatına görə  ölkədə 2 058 821 nəfər yaşayır. Hər km² 101 nəfər düşür. Bu isə Avropa İttifaqında ən sıx məskunlaşan dövlətlərdən biridir.
## Sloveniyada əhalinin artımı
Əhalinin təbii və mexaniki hərəkəti

Number of population and natural change of population

## Etnik tərkib
Sloveniya Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası tərkibində formalaşdırlarkən demək olar ki, bir monoetnik bir ərazi quruluşunda təşkil edilir. 1948-ci ildə aparılan siyahıya almaya əsasən respublikada 1440,0 min nəfər yaşayırdı. Bu əhalinin 1350,1 min nəfəri slovenlər idi. Respublikada 16,1 min xorvat, 10,6 min macar, 7,0 min serb, 0,5 min monteneqrolu, 0,4 min makedon, 0,2 min müsəlman, 0,2 min alban yaşayırdı.

Sloveniyanın hazırda da əhalisinin böyük hissəini slovenlər təşkil edir.  Hazırda ölkədə xorvatlar, serblər, bosniyalılar, macarlar, italyanlar.

**Etnik tərkib:**
* Slovenlər (80,0 %)
* Xorvatlar (2,8 %)
* Serblər (2,4 %)
* Bosniyalılar (1,4 %)
* Macarlar (0,7 %)
* Monteneqrolular (0,2 %)
* Makedonlar (0,2 %)
* Albanlar (0,2 %)
* İtalyanlar (0,5 %)
* digərləri (4,4 %)

Əhalinin orta sıxlığı km²-ə 95 nəfərdir. Sakinlərin təxminən yarısı şəhərlərdə, qalanları isə kənd yerlərində yaşayır.

Sloveniyanın rəsmi dili Sloven dilidir. Bununla yanaşı macar və italyan dilləri müəyyən vilayətlərdə rəsmi statusa sahibdir. Hər iki Sloveniya Konstitutsiyasına daxil edilmişdir. Üstəlik parlamentdə mandata sahibdirlər.
### Dil
Ölkə əhalisinin dil tərkibi: sloven 87,7%, serbxorvat 8%, macar 0,4%, alban 0,4%, makedon 0,2%, qaraçı 0,2%, italyan 0,2%, alman 0,1%, digərləri 0,1% (rus, çex, ukrayna, ingilis, slovak, polyak, rumın, türk, frsnsız, bolqar, ərəb, ispan, holland, vlas, rusin, yunan, isveç, danimark və erməni dilləri), bilinməyənlər 2,7% (2002).

## Statistik göstəricilər
Ümumdünya Faktlar Kitabına əsasən statistika
### Əhali
1,996,617 (2012-ci il iyul)

### Yaş tərkibi
*0–14 arası yaş:*
13.4% (kişi 138,604/qadın 130,337)
*15–64 arası yaş:*
69.8% (kişi 703,374/qadın 692,640)
*65 yaş və yuxarı:*
16.8% (kişi 132,096/qadın 203,068) (2011)

### Orta yaş
:*Ümumi:* 42.8 yaş
:*kişi:* 41.1 yaş
:*qadın:* 44.5 yaş (2012)

### Urbanizasiyalaşma
:*şəhər əhalisi:* ümumi əhalinin 50% (2012)
:*şəhərləşmə sürəti:* illik 0.2% (2010-2015)

### Körpə ölüm halları
hər 1000 nəfərə 4.12 ölü (2010)

### Uzun ömürlülüər
*Ümumi:*
80 yaş
*kişi:*
77 years
*qadın:*
83 yaş (2013)
## Mənbə
* статистический сборник республики Словения

## İstinadlar
Marli-la-Vil

**Marli-la-Vil** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Lüzarş. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 28 km şimal-şərqdə, Serji belediyyənin 33 km şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:6000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:695
  bar:1806 from:0 till:640
  bar:1821 from:0 till:571
  bar:1831 from:0 till:563
  bar:1841 from:0 till:509
  bar:1851 from:0 till:672
  bar:1861 from:0 till:710
  bar:1872 from:0 till:774
  bar:1881 from:0 till:854
  bar:1891 from:0 till:845
  bar:1901 from:0 till:734
  bar:1911 from:0 till:717
  bar:1921 from:0 till:705
  bar:1931 from:0 till:1171
  bar:1946 from:0 till:1005
  bar:1954 from:0 till:1280
  bar:1968 from:0 till:1987
  bar:1982 from:0 till:5078
  bar:1990 from:0 till:5128
  bar:1999 from:0 till:5696

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Şəhla İbrahimova

**Şəhla İbrahim qızı İbrahimova** ( ) — professor, Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin baş konsertmeysteri, Bakı Musiqi Akademiyasının "Simli alətlər" kafedrasının müdiri,  Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2005).

## Həyatı
Şəhla İbrahimova 2 noyabr 1961-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1969–1980-ci illərdə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində, 1980–1985-ci illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında, 1995–1997-ci illərdə isə Bakı Musiqi Akademiyasının aspirantura şöbəsində təhsil almışdır.

## Fəaliyyəti
Şəhla İbrahimova 1983-cü ildən Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının simfonik orkestrində çalışır. 1997-ci ildən isə bu orkestrin baş konsertmeysteridir. 1997-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasının "Kamera ansamblı" və "Simli alətlər" kafedrasında işləyir. Hazırda "Simli alətlər" kafedrasının müdiri və professorudur.

Şəhla İbrahimova Bakı Musiqi Akademiyasının Elmi Şurasının üzvüdür. O, "Orkestr repertuarı" adlı proqramın, "Skripka üçün orkestr çətinlikləri" adlı dərs vəsaitinin və bir sıra elmi-metodiki vəsaitlərin müəllifidir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı — 28 oktyabr 2000
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 16 sentyabr 2005
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatı — 10 may 2019, 7 may 2020-ci il, 7 may 2021-ci il, 10 may 2022-ci il, 6 may 2023-cü il, 9 may 2024-cü il

## İstinadlar
Oni

*Oni (bələdiyyə) — Fransada bələdiyyə.
*Oni (şəhər) — Gürcüstanda şəhər.
*Oni (iblis) — yapon mifologiyasında iblis.
Allesxauzen

**Allershauzen** (Alman. *Allershausen*) — Baden-Vürtemberq vilayətində yerləşən şəhər.

Tübingen inzibati mahalına tabedir. Biberax rayonunun tərkibində yerləşir. Əhalisi 490 nəfərdir (31 dekabr 2010-cu il tarixinə əsasən). 11,31 km² ərazini əhatə edir. Rəsmi kodu — 08 4 26 005.

## İstinadlar
Leninen kiyava (qəzet)

**«Leninen kiyava» qəzeti** (Lenin yolu ilə) ()  —  «Leninen kiyava» qəzeti («Lenin yolu ilə») Mordoviya Regional Komitəsi və  Ümumittifaq Leninist Kommunist Gənclər Birliyi Saransk Şəhər Komitəsi rəsmi mətbuat orqanı olaraq fəaliyyətə başlamışdır. Qəzet Mordoviyada 1931-ci ilin iyul ayından 1941-ci ilin iyul ayına kimi buraxılmışdır. Ümumittifaq Kommunist Partiyası bürosunun qərarı ilə qəzet beş gündə bir dəfə olmaqla erzyan dilində buraxılırdı. Qəzetin məqsədi mülayim, ağıllı, istedadlı, öz dilini və mədəniyyətini sevən gənclər yetişdirmək idi. Qəzetin redaksiyası Saransk şəhəri, Volodarsk küçəsi, ev 34 ünvanında yerləşirdi. İlk dövrdə qəzet ləvazimatlar və kadrlar baxımından böyük çətinliklər yaşayırdı. Qəzet abunəçiləri arasında fəhlə-kəndlilər və gənclər azlıq təşkil edirdi. Qəzetin ümumi dövriyyəsi 2500 nüsxə təşkil etmişdir. Çətinliklərə baxmayaraq gənclər qəzeti həmişə Mordovalı vətəndaşların gəncləri arasında böyük dəstək alırdı. «Leninen kiyava» («Lenin yolu ilə») qəzeti bu illər Saransk işçi fakultəsinin tələbələri arasında sevimli qəzetə çevrilir. Qəzetin 300 daimi abunəçisi vardı. Leninen kiyava müəssələrdə, məktəblərdə, kəndlərdə və s. yerlərdə böyük marağa səbəb olmuşdur. İ. D. Voronin adına Mordoviya diyarşunaslıq muzeyinin eksponatları arasında «Leninen kiyava» qəzetinin 1935, 1937, 1940, 1941-ci illər tirajının nüxsələri saxlanılır. Burada zamanın təsirindən saralmış qəzetlər öz mövcudluğunu qoruyur. Bu nüxsələrsə Mordoviya xalqının tarixi yazırlıb. Müxtəlif vaxtlarda qəzetə erzyan əsilli ən yaxşı jurnalist kadrları rəhbərlik etmişdir: V.M. Kuzmin, İ.S. Tyurkin, А.S. Şeqlov, redaktor müavinləri  А.O. Brijinski, T.A. Raptanov. Onların taleyləri çox oxşardır. Onlar böyük kəndli ailələrində doğulmuş, öz doğma kəndlərində ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra təhsillərini Saranskda davam etdirmiş, Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişlər. Onlar vətən qarşısında xidmətlərinə görə orden və medallarla təltif olunmuşlar. Onların hamısı fəal və yorulmaz işçilər, bacarıqlı təşkilatçılar idi. Respublikada baş verən hadisələrə tez və əzmkarlıqla münasibət bildirirdilər. Hər bir liderin fərdiliyi öz yaradıcılıq prosesində öz əksini tapmışdı, lakin nəşrin əsas xətti dəyişməz idi - Erzya dilinin yüksək peşəkar tələbləri və saflığı.
## İstinadlar

## Mənbə
* Fenno-Ugrica. Ленинэнь киява (Клявлино) PDF
Başqırdıstanda enerji

**Başqırdıstanda enerji** — Başqırdıstan Respubilkasının iqtisadiyyatının əsas sahələrindən biri. Respublika üzrə fəaliyyətdə olan bütün enerji stansiyaların gücü  4 295 MVt təşkil edir.

Başqırdıstanın enerji sahəsi daha çox hərtərəfliyi ilə diqqəti cəlb edir. Demək olar ki, bütün enerji istehsal növləri mövcuddur: İES, SES, KES,GES və DRES

## Tarixi
Başqırdıstanda ilk elektrik stansiyası XIX əsrdə qurulub. 1 fevral 1898 -ci ildə 560 kilovatt gücündə olan Başqırd elektrik stansiyası işə düşümüş. 29 avqust 1931-ci ildə Ufada mərkəzi elektrik stansiyası istifadəyə verilmiş (MES). SSRİ-də, eləcə də Başqırdıstanda QOELRO (ölkənin elektrikləşdirmə planı) həyata keçirilmiş. 1958-ci ildən Başqırdıstan SSRİ-nin vahid elektroenergetika sisteminə qoşulmuş.

Respublikada Ufim İEM-3, Kumertaus İEM tikilmiş. 90-cı illərdən ölkədə külək elektrik stansiyaları tikilməyə başlanıldı — «Vetroen» (Ufa), kiçik SES. XXI əsrin əvvəllərində Başqırdıstan Respublikasında səkkiz kiçik və mikro SES-lər (50-700 KVt) tikilib istifadəyə verildi.

Müasir dövrdə Rusiya Federasayasının istehsal etdiyi toplam elektrik enerjisinin 2,3 % - i Başqrıdıstanın payına düşür. Ölkədə istehsal edilən elektrik enerjisinin 97 %-i İES-in payına düşür. 3 % -ni isə SES təşkil edir.

İES-də yanacaq kimi əsasən qaz, kömür və mazutdan istifadə olunur.

Başqırdıstan elektroenergetikasının layihələşdirilməsinə ООО «Башэнергопроект» nəzarət edir (Ufa). ОАО «Башкирэнерго» respublikada əsas enerji və yanacaq istehsalına nəzarət edir. Ölkədə «Энергетик Башкортостана» qazeti çap olunur.

## Enerji tələbatı
Son illər bölgədə elektrik enerjisinin çatışmazlığı artmaq üzrədir. 2011-ci ildə Başqırdıstanda tələbata nisbətən 587 milyon kVt•saat elektrik enerjisi artıq istehsal olunmuş. 2015-ci ildə isə tələbat istehsaldan 4 372 milyon kVt•saat artıq olmuşdur. Bu dövrlərdə respublika enerji çatişmamazlığı reytinqində 20-ci yerdən 57-ci yerə düşmüş. Çatışmamazlığın əsas səbəbi böyük müəssisələrin enerji tələbatlarının artmasıdır.

## Mənbə

* Садретдинов М. Г., Шуганов Ю. М. …Плюс электрификация. Уфа, 1984;
* Абдурашитов Ш. Р. Общая энергетика. 2‑е изд., перераб. и доп. Уфа, 2006.
* Топливно-энергетический комплекс России. Справочник. М. Типография ООО «Гельветика-М». 2007.

## İstinadlar
Mika Hakkinen

**Mika Hakkinen** (, 28 sentyabr 1968) — finlandiyalı Formula 1 pilotu.

## Bioqrafiyası
Mika Hakkinen 1968-ci ilin 28 sentyabrında Finalndiyanın Vantaa şəhərində anadan olmuşdur. 1991-ci ildən Bir çox pilotlar kimi Monakoda, Monte-Karloda yaşayır. 1998–2008 aralığında Erye Honkanenlə evli olmuşdur. Bu izdivacdan onun Hyuqa Ronan adlı oğlu (2000) və Ayna Culia adlı qızı (2005) var. Mika hazırda Marketa Remeşova ilə birlikdədir və cütlüyün Ella adlı qız övladı(2010) var.

## Karyerası
Mika Hakkinen avtoidman karyerasına 1987-ci ildə 19 yaşında başlamışdır. Onun ilk yarışındaca Reynard komandasının tərkibində qatıldığı Formula Forda 9 qələbə qazanaraq birinci olmuşdu. Bundan sonrakı 3 ildə Hakkinen Dragon və West Surrey Racing komandalarında Formula 3 və digər müsabiqələrə qatılır.

Hakkinenin Formula 1-də debütü 1991-ci ildə baş tutdu. Pilot bu yarışa Lotus komandasının tərkibində qatıldı. 2 il sonra isə Mclaren-ə daxil oldu. 1991–2001-ci illəri əhatə edən Formula 1 karyerasında Mika Hakkinen ilk qələbəsini 1997-ci ildə qazandı, 2 dəfə çempionluq əldə etdi 1998, 1999), daha 1 dəfə ikinci oldu (2000). 1995-ci il mövsümündə Avstraliya Qran-prisində ağır qəzaya uğrayan idmançı komaya düşür, ancaq müəyyən müddət sonra sağalaraq yarışlara geri dönür.

Finland pilot daha 3 il DTM (Deutsche Tourenwagen Masters — yüngül maşınlar arasında Almaniya çempionatı) yarışlarında iştirak etdi və 2007-ci ildə avtoidmandan getdi.

## İstinadlar
* IMDb.com — Mika Hakkinen
* f1news.ru — У Мики Хаккинена родилась дочь/Mika Hakkinen qızı dünyaya gəldi
*  f1news.ru — Мика Хаккинен о своей "второй жизни"/Mika Hakkinen "ikinci həyatı" haqda
* f1news.ru — Биографии Чемпионов : Мика Хаккинен/Çempionların Bioqrafiyası : Mika Hakkinen
Aleksey Dunyaşin

**Aleksey Dunyaşin**, **Alek Dunyaşin**(tam adı: *Aleksey Vasileviç Dunyaşin*, ; ) — erzyan əsilli yazıçı, publisist, tənqidçi, ilk Erzya yazarlarından biri.

## Həyatı
Aleksey Dunyaşin 8 fevral 1904-cü ildə indiki Samara vilayəti, Poxvistnev rayonu, Böyük Tolkay kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Rus və Erzya dillərində oçerklər, feletonlar, publisistik məqalələr və hekayələr yazmışdır. Fəaliyyətinin ən səmərəli dövrü Sibirdəki xüsusi müxbir kimi fəaliyyətini qeyd edilir. "Od eryamo" qəzetində onun Sibir erzyanlarının həyatı ilə bağlı publisistik hekayələri dərc edilir. 1925–29-cu illərdə 30-dan çox feilleton yazmışdır. Bu feillotonlar "Pitsi-palakst" ("Gicitkən") kolleksiyasına daxil edilmişdir. 1927-ci ildən "Kirvi tol" ("Məşhəl") romanının üzərində işləmişdir. Bu romanda mordva xalqının 1914–1930-cu illər dövründəki həyatı əks olunmuşdur. 1930-cu illərdə romandan üç başlıq "Yakstere teşte" ("Qırmızı ulduz") qəzetində çap olunmuşdur. O, bu əsəri tamamlaya bilməmişdir. Dünyaşin həm də ədəbi-tənqidi məqalələrin müəllifidir. Mordoviyalı yazıçıların əsərlərini və mordovalı yazıçıların "Vasen syatkt" ("İlk qığılcımlar") ilk toplu kolleksiyasını nəzərdən keçirmişdir. Aleksey Dunyaşin 1931-ci ildə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# Çis lios (Samara, 1925)
# Mikitan qrexeze, (Samara, 1926)
# Od kemt, (Samara, 1926)
# Kunsolok, erzya!, (Moskva, 1926)
# Parte morat, azdan kozon ozat, (Moskva, 1926)
# İstorian qayaçka…, (Moskva, 1927)
# Meze teyat — seken neyat, (Moskva, 1927)
# Syom vene, (Moskva, 1927)
# А şlyaz — tık katayaz, (Moskva, 1928)
# Zyardo veşkezevi rakas, (Moskva, 1928)
# Rudazov vedes çudi, (Moskva, 1928)
# Lavşos paçk kaladı, (Novosibir, 1928)
# Mest uş styako kortams, (Novosibir, 1928)
# Mon kaşt molyan, (Novosibir, 19/VII-1928)
# Ob-leent çirese, (Novosibir, 1928)
# Konoqon asirqali, (Moskva, 1929)
# Pitsi-palakst ("Gicitkən") seçilmiş əsərlərdən ibarət olan kitab, (Moskva, 1930)
# Predislovie: Vete ietne kadovst udalov, (1930)
# "Aktivist", (1930)
# Vantsın — i karman vanstomo, (1930)
# Kolmosen kurok keneri, (1930)
# Manyavst, (1930)
# Paçk potyavtuma skal, (1930)
# Efiqeniya, (1930)

## İstinadlar