open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aqşin Abdullayev

**Aqşin Akif oğlu Abdullayev** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti.

## Həyat və fəaliyyəti
Aqşin Abdullayev 2 avqust 1985-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Binəqədi rayonu Rüstəm Əliyev adına 3 saylı orta məktəbə daxil olmuşdur. 2003-cü ildə həmin məktəbi bitirmişdir. Həmin il yüksək nəticələr ilə Bakı Musiqi Akademiyasının "Solo oxuma", Klassika fakültəsinə daxil olmuş, 2007-ci ildə akademiyanı fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2007-ci ildən "ÜNS" yaradıcılıq sahəsinin solistidir. "ÜNS" yaradıcılıq səhnəsinin ilk tamaşası olan "Bakı" tamaşasında baş rol ifa etmişdir. 2010-cu ildən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının artistidir.

### Ailəsi
Ailəlidir. İki övladı var.

## Uğurları
Bir neçə beynəlxalq müsabiqələrin laureatıdır. Rusiyanın Kruz vilayətində türk xalqları arasında keçirilən "Vostoçnıy Bazar" mahnı müsabiqəsində 1-ci yerin, Qazaxıstanda "Estara" müsabiqəsində 3-cü yerin, Türkiyədə keçirilən "Man Akteniz" mahnı müsabiqəsində isə 2-ci yerin sahibidir. Bir çox dövlət tədbirlərində uğurla iştirak etmişdir. O cümlədən Rusiya, Türkiyə, Cənubi Koreya, Avstriya, Qazaxıstan, Tatarıstan, Gürcüstan və başqa ölkələrdə Azərbaycanı layiqincə təmsil etmişdir.

14 may 2019-cu ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında ilk solo konsertini verib.

## Mükafatları
10 mart 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamına əsasən "Əməkdar Artist" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Ceydon Sanço

**Ceydon Sanço** (; ) — ingilis futbolçu.

## Həyatı
Ceydon Sanço 25 mart 2000-ci ildə İngiltərənin London şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri Trinidad və Tobaqoludur. Uşaqlığı Londonun cənubunda yerləşən Kenninqton bölgəsində keçmişdir.

## Klub karyerası

### Həvəskar karyerası
Ceydon Sanço 7 yaşında olarkən "Uotford" komandasında həvəskar karyerasına başlamışdır. 14 yaşında olarkən 2015-ci ilin mart ayında 66000 funt-sterlinq qarşılığında "Mançester Siti" klubuna transfer olunmuşdur. 2017-ci ilin iyul ayında "Mançester Siti"nin yeni mövsüm öncəsi təlim-məşq prosesinə dəvət olunmuşdur.

### Borussiya Dortmund
31 avqust 2017-ci ildə 8 milyon funt-sterlinqlik məbləğlə Almaniyanın "Borussiya Dortmund" klubuna transfer olunmuşdur. Yeni klubunda ilk oyununa 21 oktyabr 2017-ci ildə "Ayntraxt Frankfurt" komandası ilə baş tutan qarşılaşmada çıxmışdır. Matçın başa çatmasına 6 dəqiqə qalmış oyuna girən Sanço, "Borussiya Dortmund" forması ilə "BundesLiqa"da oynayan ilk ingilis futbolçu olmuşdur. 14 yanvar 2018-ci ildə isə "Volfsburq" klubu ilə oyuna start heyətində başlamışdır. 21 aprel 2018-ci ildə "Bayer Leverkuzen" komandasına vurduğu qol Sançonun yeni klubunda rəsmi oyunlarda vurduğu ilk qol idi. Klubu ilə 2022-ci ildə müddəti bitəcək olan yeni müqavilə imzalamışdır. "BundesLiqa"da 2018-ci ildə "oktyabr ayının oyunçusu" seçilmişdir.

## Milli komanda karyerası
2018–2019-cu illər mövsümünün əvvəlində Sanço ilk dəfə İngiltərə millisinin UEFA Millətlər Liqasında Xorvatiya və İspaniya milli komandaları ilə oynayacağı qarşılaşmaların iştirak ərizəsinə daxil edilmişdir. 12 oktyabr 2018-ci ildə Xorvatiya millisə ilə oynanan qarşılaşmanın 78-ci dəqiqəsində oyuna girərək İngiltərə milli komandasının formasını ilk dəfə geyinmişdir.

Uğurları :
İngiltərə U17

FIFA 17 Yaş Altı Dünya Kuboku: 2017
Avropa 17 Yaş Altı Futbol Çempionatının ikincisi: 2017
İngiltərə

UEFA Uluslar Liqi üçüncülük: 2018–19

EURO 2020 Avropa Çempionatı ikincilik — 2020–2021

## İstinadlar
Svetlana İşmuratova

**Svetlana İrekovna İşmuratova** (; ) — rus biatlon ustası, 2006-cı ildə iki dəfə Olimpiya çempionu, Rusiyanın əməkdar idman ustasıdır. 5 fevral 2016-cı il tarixindən Mərkəzi Ordu İdman Klubunun rəhbərinin müavinidir. Tatar-başqırd mənşəlidir.

## Bioqrafiya
Tatar-Başqırd mənşəli Svetlana, 1972-ci il aprelin 20-də Zlatoust şəhərində anadan olmuşdur. Kros xizəkçi olan atası Irekovna İşmuratovanın ilk məşqçisi oldu. Beş yaşında xizək sürməyə başladı və idman kollecinin dördüncü sinfində ilk medalı qazandı. Əvvəlcə idmanda karyera barədə düşünmürdü və hətta məktəbdən sonra tibb üzrə oxumağı planlaşdırırdı. Ancaq sonra o, evini tərk etməmək qərarına gəldi.
Svetlana ilk Zlatoust Ticarət Orta məktəbi və sonra Dövlət Bədən tərbiyəsi Akademiyasını bitirmişdir. A. A. Brylov -da texniki direktordur.Onun hündürlüyü 165 sm, çəkisi isə 57 kq. Alman dilində danışır.

## Karyera
Qış Olimpiadalarında 2006-cı ildə fərdi və relay yarışda iki qızıl medal qazandı. 2002-ci ildə Solt Leyk Siti şəhərində keçirilən Qış Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanıb.
Beş qat dünya çempionu olmuş- relayda (2001, 2003 və 2005), qarışıq relay (2005) və komanda yarışı (1998). İki gümüş medal qazanmış (kütləvi start, 2003, relay, 2004) və bir bürünc (təqib, 2003) sahibidir.
İki dəfə yaz biathlon dünya çempionu olmuşdur (1999). Dünya çempionatında ən yaxşı nəticə 2000 və 2006-cı ildə 6-cı yer. 2007-ci il dekabrın 2-də Rusiya Federasiyasının Dövlət Dumasının beşinci çağırışının "Birgə Rusiya" partiyasından deputat seçilib. Silahlı Qüvvələrin polkovnik rütbəsi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Svetlana ISHMOURATOVA
Sakon aşırımlı körpüsü

**Sakon aşırımlı körpüsü** () — Yunanıstanda, Megalopolis şəhəri yaxınlığında yerləşən və Sakon vadisindən keçən dünyanın ən böyük aşırımlı köprülərindən biri. Körpü son bir neçə on il ərzində çoxlu sürüşmənin baş verdiyi təhlükəli bir ərazidə yerləşir.

## Tikintisi
Aşırımlı körpünün ümumi uzunluğu 490 metrdir. Bu Paradeziya-Sakona və Tripolis-Kalamata nəqliyyat xətlərinin tikintisi zəncirində son iş olmuşdur. Tikinti işləri «Moreas» konsorsiumu tərəfindən Yunanıstan hökumətinin dəstəyi ilə aparılmışdır. Layihəni hazırlayan Nikods Donas olmuşdur. O, bu layihəni «Cəsarət» adlandırırdı. Sakon aşırımlı körpüsü Harilaos Trikupis Körpüsündən sonra ən çətin mühəndislik layihələrindən biri hesab edilir. Layihənin ümumi dəyəri tikintidə çıxan problemlərdən dolayı 94 milyondan 131,5 mln avroya qədər artmışdır.

Körpü üç yerdə dəstəklənir: köprünün ucunda və körpünün sütununda. Bu körpüdə sabitliyini təmin etmək üçün əsasdır. Körpünün aşırımı sütunla başlayır və 30 metr hündürlüyə çatır. Körpünün iki tərəfində olan iki aşırım körpünün metal hissəsini dəstəkləyir. Körpünün özü pulludur. Körpünün tikinrisi 2008-ci ildən 2016-cı ilə qədər davam etmişdir: faktiki açılış 2016-cı ilin yanvar ayında, rəsmi açılış isə 28 fevralda keçirilib. Körpünün eni 27 metrdir. Konstruksiyanın hündürlüyü isə 300 metrdir. Körpü üzərindən keçən magistral dörd zolaqlıdır. Avtomobil nəqliyyatı üçün nəzərdə tutulan körpünün memarı Nikos Donasdır. Aşırımlı körpü dəmir-beton konstruksiyasından hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Terras

**Terras** — bir tikilinin yer səviyyəsindən yüksək, istifadə edilə bilinən xarici hissəsi. Terrasların görüntüsü və xüsusiyyətləri bir çox şəkildə ola bilməsinə baxmayaraq terraslar bir evin balkondan daha geniş, üstü açıq olan hissəsidir. Terrasların istifadə sahələri olduqca müxtəlifdir. Terraslar ya kiçik miqyasda bağça salma işlərində ya da xüsusi istifadə məqsədilə yaradılırlar. Terrasların yaradılması mərhələsində Peyzaj memarlığının xidmətlərinin istifadəsi böyük önəm daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Roof Terrace of Casa Chorizo - Roof Terrace of Casa Chorizo with pool, open air cinema, garden, Argentinean parrilla in Buenos Aires city center
Balkon

thumb|Bir balkon
**Balkon** (İtalyanca: balcone) — tikililərdə xarici divarın qarşısında, çox vaxt üstü açıq olan hissə. Balkonlara qapı vasitəsilə keçirlər. Böyük qonaq evlərində həyətə baxan qapıların açıldığı bir yanı həyətə baxan dəhlizlər də balkondur. 

Balkon fikri ilk dəfə xristianlıqda, imperator və imperatriçanın kafedrallardakı dini ayinləri xalqdan uzaq, onlarla əlaqəsi olmayan bir yerdə icra etmək ehtiyacından meydana çıxmışdır. 

Balkonların ölçüləri və xüsusiyyətləri mədəniyyətdən mədəniyyətə, binadan binaya dəyişir.
Kiçik Kirs

**Kiçik Kirs** — Azərbaycan Respublikasında dağ. Qarabağ silsiləsində ən hündür zirvələrdən biridir. Şuşa rayonunun cənub-şərqində yerləşir. Zirvənin hündürlüyü bəzi mənbələrə görə 1800 metr, bəzi mənbələrə görə isə 2346 metrdir. "Virtual Qarabağ" saytında göstərilən xəritədə Kiçik Kirs dağın hündürlüyü 2346 m kimi göstərilir.

## Toponimikası
Ərazidəki Böyük Kirs dağından (2725 m) alçaq olduğu üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Başqırdıstan Respublikasının Başqırd Qadınlar Cəmiyyəti

**Başqırdıstan Respublikasının Başqırd Qadınlar Cəmiyyəti** (başq. Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте) — cəmiyyətdə qadınların vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, respublikanın ictimai-siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni həyatında qadınların rolunu artırmaq, ailəni möhkəmləndirmək, onların mədəniyyəti və dilini, xalq ənənələri və sənətkarlıqlarını qorumaq və inkişaf etdirmək üçün yaradılmış ictimai təşkilat. Baş qərargah Başqırdıstanda Ufa şəhərində yerləşir.
## Ümumi xarakteristikası
1990-cı il noyabrın 17-də, Ufa şəhərində təsis qurultayında, Başqırdıstan Respublikasının Başqırd Qadınlar Cəmiyyəti yaradılmışdır. 2007-ci ildən etibarən Başqırd Qadın Cəmiyyəti Şurasında 30 nəfər var idi. Təşkilat rayon və şəhərlərin xüsusi günlərində, milli bayramlar, müsabiqələr, elmi və praktik konfranslar, uşaq evlərinə xeyirxahlıq, səmərəli həyat tərzinin təşviqi və s. kimi müxtəlif sosial tədbirlərdə fəal iştirak edir. Başqırd Qadınlar Cəmiyyəti Respublika ("Nümunəvi Gənc Ailə", "Xıllıca", "Başqırd Milli Kostyumu" və s.) və rayon üzrə (Başqırd Seseni, "Ən Yaxşı Ana", "Salam, həmkəndlilər", "Jejere"  və s.) tədbir və müasbiqələrin təşkilatçısıdır. Təşkilat, Sermenevski uşaq evinə, Verxni Avzyan kəndində xüsusi internat məktəbinə və Beloretsk rayonunun Uzyan kəndində bir uşaq evinə maliyyə yardımı göstərir.
Müxtəlif xeyriyyə tədbirləri keçirir.
2013-cü ildə Abzelilovski rayonundakı təbii fəlakət qurbanlarına yardım etmək üçün xeyriyyə tədbirini təşkil etmişdir.

Başqırd Qadınlar Cəmiyyəti  İxlas məscidi ilə birgə müxtəlif tədbirlər təşkil edir (elmi-praktiki konfrans "İslam və Qadın").
2006-cı ildə təşkilatın təmsilçiləri Moskva və Yekaterinburq şəhərində çoxmillətli məkanda ailələrin problemlərinə həsr olunmuş konfranslarda iştirak etmişlər. Təşkilatın köməyi ilə 2006-cı ildə Tatarıstan Respublikası Naberezhnye Çelnı şəhərində Başqırd məktəbi açmışdır. Başqırd Qadın Cəmiyyəti, Başqırdıstan Qadınlar İttifaqının  və   Dünya Başqırd Qurultayı üzvüdür.
Cəmiyyət Türkdilli xalqların ənənələrinin qorunması üzrə Regional Qadınlar İctimai Təşkilatı, Türk Dünyası Qadınları Assosiasiyası, İctimai Təşkilat "Ak Tirma" və digərləri ilə əməkdaşlıq edir. Təşkilat Başqırdıstanın tanınmış qadınları haqqında təlimat kitabını("Başqırd qadını minillik dövründə Ufa, 2000. "), müxtəlif metodik broşuralar (" Ufa, 1995. "," Ana Ufa, 2001 ") və digər çap materialları nəşr etmişdir.

## Sədrlər
* Maqsudova Nəcibə Hərzamanova (1990—2000)
* Xisamitdinova Firdaus Hilmitdinovna(2000—2003)
* Yunusova Gülfə Aznaqulova(2003—2004)
* Gözəl Sitdikova (2004—2011)
* Sultanqarayeva Rosalia Asfandiyarovna (2001-ci ildən)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Статья в Башкирской энциклопедии
İkiqat lələkyarpaq yalançı sabunağacı

**İkiqat lələkyarpaq yalançı sabunağacı** ()

## Təbii yayılması
İkiqat lələkyarpaq yalançı sabunağacı Şimali Çin, Kоrеya və Şərqi Mоnqоlustanda yayılmışdır.
## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 8 m-ə çatan dеkоrativ ağacdır. Yarpaqları lələkvaridir. Yarpaq bölünməsinin üç hissəli olması bitkiyə daha çox dekorativ görünüş verir. Bölünmənin birinci cərgəsi cüt-lələkvari, ikincisi (xırda yarpaqların hissələrə bölünməsi) cüt olmayan lələkvaridir. Yayın ortalarında, çiçəkləmə dövründə, tünd yaşıl çətiri çoxsaylı və iri sarı çiçəklərlə örtüldükdə çox gözəl olur. Çiçəkləri yazda cüt, ağ, içərisi yumru, xırda, qara- qonur, bərk toxumludur. Çiçəkləyir və cücərmə qabiliyyətinə malik tоxum vеrir. Tоxumlar və kök pöhrələri ilə çоxalır. Meyvələri nazik divarlı, ucu yumru, uzunluğu 4-5 sm olan qabarıq qutucuqlardır. Sentyabrda meyvə verir. Yetişmə dövründə narıncı-qonur rəngli olur, yarpaqlar töküldükdən sonra ağacları bəzəyir. Tоxumlar və kök pöhrələri ilə çоxalır.
## Ekologiyası
İkiqat lələkyapaq yalançı sabunağacı tоrpağa az tələbkar növdür. Abşеrоnun iqliminə dözür.
## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığı və Talışda təbii halda rast gəlinir. Mərdəkan dеndrоlоji bağında intrоduksiya еdilmişdir.
## İstifadəsi
Abşеrоnda, dağətəyi zоnalarda və Kür-Araz düzənliyində suvarma şəraitində yaşıllaşdırmada dеkоrativ ağac kimi gеniş istifadə еdilir.
## İstinadlar
*Tofiq Məmmədov, “Azərbaycan dendroflorasi” V cild, Baki, “Elm”, 2019, 370 səh.
Mariya Miloslavskaya

**Mariya İliniçna Miroslavskaya** () — rus çariçası, I Alekseyin ilk arvadı, III Fyodr, V İvan və şahzadə Sofiyanın anası.

## Nəsil şəcərəsi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Пчелов Е. В. Романовы. История династии. — М.: Олма — Пресс, 2002. — С. 30, 38–54.
* Детлеф Й. Русские царицы. — М.: Аст, Астрель, 2006. — С. 59.
Difenil

Bifenil tipli birləşmələrin ən sadəsi **bifenil** və ya **difenil**. C6H5 – C6H5-dir.

## Alınması
Difenil, daş kömür qətranında rast gəlir və benzolu yüksək temperaturda qızarmış borular içərisindən buraxmaqla alınır.
2 °C6H6→C6H5 – C6H5+H2
Sənaye də difenil almaq üçün benzol buxarlarını ərinmiş qurğuşunun içərisindən keçirirlər. Bundan başqa difenil və onun homoloqlarını, Fittinq reaksiyası vasitəsilə müvafiq halogenlərə natrium metalı ilə təsir etməklə alırlar.

## Xüsusiyyətləri
Difenil 700C-də əriyən, 2540C-də qaynayan bərk maddə olub, suda həll olmur, spirtdə və efirdə yaxşı həll olur.
Bir sıra kimyəvi xassələrinə görə difenil benzola bənzəyir, onun kimi asan nitrolaşır və sulfolaşır. Benzoldan fərqli olaraq difenilin birəvəzli törəməmləri üç izomer (orto, meta, para) şəklində ola bilər. difenilin özünü benzolun birəvəzli törəməsi kimi təsəvvür etsək, birəvəzli difenilin üç izomer halında olacağını dərk etmək çətin deyildir.
Difenil, difenil efiri ilə bir yerdə yüksək temperaturlu istilikverici maddə kimi su buzxarı əvəzinə işlədilir. Onun törəmələri bir çox əhəmiyyətli boyağın əsasını təşkil edir.

## Difenilin əhəmiyyətli törəmələri
Difenilin əhəmiyyətli törəmələrindən biri diparadiamindifenil və benzindindir.
Benzidin almaq üçün hidrobezola qatı mineral turşularla təsir edirlər.
Benzidin 1220C-də əriyən bərk maddədir. Amin olduğu üçün əsas xassəyə malik olub, turşularla duz əmələ gətirir və başqa birli aminlər kimi diazolaşa bilir. Benzidinin hər iki amin qrupu diazolaşa bilir və bisdiazobirləşmə əmələ gəlir.
Benzidinin diazolaşma məhsulu aminlərin və ya fenolların sulfotuşuları ilə bitişdirildikdə disazoboyaqlar əmələ gətirir. ən əhəmiyyətli disazoboyaq olan Konqo boyağı bisdiazobenzolxloridin iki molekulu naftion turşusu (amin naftalin sulfoturşu) ilə birləşməsi məhsuludur.
Konqo boyağı qırmızı rəngli substativ boyaqdır. Onun vasitəsilə pambıq liflərini və sirkə turşusunun iştirakı ilə yun parçaları boyayırlar. Qüvvətli turşuların təairi Konqo boyağı qırmızı rəngdən, abı rəngə çevrilir.
Buna görə də, Konqo boyağından analiz işlərində mineral turşuları təyin etmək üçün indikator kimi istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* M. Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966.
Tamyarpaq yalançı sabunağacı

**Tamyarpaq yalançı sabunağacı** () — ağac növü.

## Təbii yayılması
Tamyarpaq yalançı sabunağacı Çində və Kоrеyada yayılmışdır.
## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10 m-dən yuxarı, yaraşıqlı, tükcüklü, sonradan çılpaqlaşan zoğlu, yarpağını tökən ağacdır. Yarpaqları 35 sm-dək uzunluqda, iri, tam kənarlı, cüt lələkvaridir. Yarpağın əsas oxu 3-4 yerə şaxələnmişdir. Xırda yarpaqları uzunsov-yumurtavari və ya uzunsov-ellipsvari, ucu biz, bünövrəsi pazşəkilli və ya yumru, kənarları bütöv və ya zəif inkişaf etmiş dişcikli olub, uzunluğu 7-10 sm və eni 3-4 sm-ə çatır. Çiçəkləri süpürgə çiçək qrupunda tоplaşmışdır Süpürgələri iri, təxminən yarpaqlarla eyni uzunluqdadır. Qutucuğu ellipsvari-yumurtavari, uzunluğu 3 sm, eni 2 sm, ucu yumrudur. Tоxumla çоxaldılır.
## Ekologiyası
Tamyarpaq yalançı sabunağacı tоrpağa az tələbkar, quraqlığa və şaxtaya davamlı bitkidir.
## Azərbaycanda yayılması
Tamyarpaq yalançı sabunağacı Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığı və Talışda təbii halda rast gəlinir.
## İstifadəsi
Köklərində köpükləndirici maddə оlan sapоnin vardır. Tək əkinlərdə istifadəsi məqsədyönlüdür.
## İstinadlar
*Tofiq Məmmədov, “Azərbaycan dendroflorasi” V cild, Baki, “Elm”, 2019, 370 səh.
Süpürgəvari kölreyteriya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Çin, Koreya, Yaponiyada geniş yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 17 m-ə, dimetri 40 sm-ə çatan iri koldur. Budaqları açıq qəhvəyi qabığa malikdir. Yarpaqları 45–50 sm uzunluqda və 25 sm enində olub, tək lələkvarı və bəzən cüt lələkvarıdır. Yarpaqcıqlar qarşı-qarşıya düzülüşlü, 9–15 olub, oturandır. Çiçəkləri ikicinsli, bulanıq-sarı rəngdə olub, 30–40 sm uzunluqda seyrək, iri süpürgələrə toplanmaqla budaqların uclarında ensizləşir. Kasa yarpaqlar 5, bitişik, dərindilimlidir. Ləçəklər 4, erkəkciklər 8, uzun saplaqlı, dişicik sütuncuğu 3 bölümlüdür və erkəkciklərdən qısadır. Meyvələri 3 yuvalı, 5 sm uzunluqda, qutucuqdur, hər yuvada bir ədəd şarşəkilli, qara rəngli meyvə vardır. Toxumları şarvarı, rəngi qaradır. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabrda meyvəsi yetişir.

## Ekologiyası
İşıq və istisevən, torpağa az tələbkar, şoranlığa nisbətən davamlı bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığı, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Meyvə və çiçəkləri çox bəzəklidir. Toxumlarından sabun surroqatı hazırlamaq üçün istifadə edilir. Qabığından yapışqana oxşar maddə alınır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Praskovya Saltıkova

**Praskovya Fyodorovna Saltıkova** () — rus çariçası, V İvanın arvadı, imperatriça Anna İvanovnanın anası.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *[[Mixail Semevski|Семевский М. И]].* Царица Прасковья. 1664–1723: Очерк из русской истории XVIII века. М., 1989. Первое издание — 1883.
Üçəzyarpaq çaqqalqozu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şimali Çində, Şimali Koreyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
7–8 hündürlükdə ağac və ya hündür koldur. Yarpaqları növbəli düzülüşə malik olub, tək lələkvardır. 20–25 sm uzunluqda, 9–15 ədəd qarşı-qarşıya və ya növbəli düzülmüş yarpaqcığa malikdir. Yarpaqcıqlar 5 sm uzunluqda, 15 sm-ə qədər enində olub, lansetvarı, kənarı iri mişardişli, dərivarıdır. Üstdən tünd yaşıl, altdan bir qədər açıq yaşıl rəngdə olub, qıvrım tüklərlə örtülmüşdür. Sonradan bü tüklər tökülür. Çiçək qrupu sıx, çoxçiçəkli salxımlara toplanmışdır. Yarpaqlamadan əvvəl bolluca çiçəkləyir və bütün ağac çiçəklərlə örtülü olur. Kasayarpaqları 5, uzunsov, 6–7 mm uzunluqdadır, ləçəkləri 5-dir. Qaidə hissəsində erkəkcik çiçəklər qırmızımtıl, ikicinsli çiçəklər sarı ləçəklərə malikdir. Erkəkciklər 8 olub, 1,5 sm uzunluqdadır. Dişicik 3 yuvalı, 3 dilimlidir. Meyvəsi 5 sm diametrində üçbucaq yumurtavarı və ya ellipsvarı qutucuqdur. Toxumları qar rəngdə, fındıqcıqdır. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, avqust ayında meyvəsi yetişir.

## Ekologiyası
Dağətəyi zonalarda yayılıb.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Çox gözəl dekorativ ağacdır. Dağətəyi zonalarda və Kür-Araz düzənliyində suvarma şəraitində yaşıllaşdırmada geniş istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
David buddleyası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Çindir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2-3 m-ə çatan, düz budaqlı gövdəsi olan kоldur. Yarpaqları uzun, ucu biz, kənarları dişli, uzunluğu 8-25 sm, alt tərəfi məxməridir. Uzunluğu 1 sm-ə qədər оlan ətirli, bənövşəyi, ağ, çəhrayı, narıncı rəngli, çiçəkləri zоğların uclarında düz dayanan, bir az sallaq süpürgələrə yığılmışdır. Avqustdan оktyabr ayına qədər bоl və uzun müddət çiçəkləyir.

## Ekologiyası
Abşеrоnda sərt şaxtalarda bəzən yеrüstü hissəsi məhv оlur, lakin yazda bərpa оlunur. Kölgəyə az davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Çiçəkləmə dövründə çоx dеkоrativdir. Abşеrоnda yaşıllaşdırmada dеkоrativ çоxillik bitki kimi xiyabanların, parkların tərtibatında kiçik qruplarla istifadə еdilməsi məqsədyönlüdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çin sabunağacı

**Drummonda sabunağacı** () — Quraqlığa davamlı, isti və günəş sevən bitkidir.

## Təbii yayılması
Şimali Amerikada, Arkanzas, Luiziana, Texas, Missuri, Kanzas, Nyu-Meksika, Arizoniya, Şimali Meksikada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15 m, diametri isə 30 sm-ə çatan, gövdəsinin qabığı qırmızı-qonur rəngli olmaqla lövhəciklər şəklində pulcuqlanan ağacdır. Budaqları bozumtul rəngdə olub, çoxlu mərcilərlə örtülüdür. Yarpağın saplağı tükcüklərlə örtülü olur, sonradan çılpaqlaşır, Yarpaqcıqlar demək olar ki, oturaqdır, növbəli və ya qarşılıqlı düzülüşə malikdir, üstdən parlaq, çılpaq yaşıl rəngli, altdan ağımtıl olub, tükcüklərlə örtülüdür. Yumurtavarı-lanset, bəzən uzunsov-lansetşəkilli olub, 6 sm uzunluğunda, 1,5–2,5 sm enindədir. Budaqlarında yarpaqcıqlar 14 sm enində olur. Çiçəkləri sarımtıl-ağ rəngdə, çiçək qrupu seyrək, 15–25 sm uzunluqda süpürgəyə toplanaraq tükcüklərlə örtülü budağa malikdir. Kasayarpaqları iti, kirpikciklidir. Ləçəklər tərs yumurtavarı, kasa yarpaqlarından uzundur. Erkəkciklər tükcüklü saplağa malikdir. Dişicik çılpaq və qısa sütuncuqludur. May-iyun aylarında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabrda meyvəsi yetişir. Meyvəsi 1,2 sm diametrdə olub, şarvaridır. Qabaqca sarı, sonradan qar rəngdə olub, yapışqanlı ətli hissəyə malikdir.

Torpağa tələbkar deyildir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda və Talışda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Talış zonasında və Kür-Araz düzənliyində yaşıllaşdırmada istifadə olunur.

## İstinadlar

### Mənbə
* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
Kerepeşi məzarlığı

**Kerepeşi məzarlığı** () — Macarıstanın Budapeşt şəhərində yerləşən məşhur məzarlıq. Bura Macarıstan tarixində indiyə kimi qorunub saxlanılmış ən qədim məzarlıqlardan biridir.
## Tarixi
1847-ci ildə qurulan Kerepeşi məzarlığı Keleti dəmir yolunun yaxınlığında, Yojefvaroşun çölünə yerləşir. Bura Budapeşt şəhərinə 2&nbsp;km-lik məsafədə yerləşməsinə baxmayaraq şəhərin daxili məzarlığı sayılır. Kerepeşi məzarlığı təxminən 56 hektarlıq ərazini əhatə edir və Avropanın ən böyük milli sərdabələrindən biridir.

Məzarlıqda ilk dəfn mərasimi 1849-cu ildə açılışından 2 il sonra həyata keçirilmişdir. Həmin gündən bir çox macar dövlət adamları, yazarlar, heykəltaraşlar, elm adamları, sənətçilər burada dəfn edilmişdir. 1885-ci ildə məzarlıq “Şərəfli torpaq” elan edilmişdir. Buradakı ən qədim məzar 1855-ci ildə vəfat etmiş Mixali Vöröşmartiyə aiddir. 1940-cı ilə qədər bir çox məzar buradan köçürülmüşdür. 1952-ci ildə isə məzarlıq bir müddət qapadılmışdır. Buna səbəb həm İkinci Dünya müharibəsi , həm də kommunist hakimiyəti zamanı məzarlara ciddi zərərlərin dəyməsi idi. Məzarlıq ərazisinin bir qismi yaxınlıqdakı kauçuk fabrikinə satıldı və 1953-cü ildə dağıdıldı.

1958-ci ildə burada Olçşay-Kiss Zoltan tərəfindən  “Zəhmətkeşlər hərəkatı” üçün abidə inşa edilmişdir. Sonralar kommunist hökuməti süqut etsə də, Kerepeşi hələ də xalq tərəfindən kommunist məzarlığı adlandırılırdı.

Daha sonra məzarlıq ərazisində yeni parkların salınması, məzar və abidələrin genişləndirilməsi ilə Kerepeşi günümüzdəki görüntüsünü əldə etmişdir. Salqotaryani küçəsində yerləşən yəhudi məzarlığı əslində Kerepeşini qərb hissəsidir. Lakin aralarında daş divar inşa edilmişdir.

2007-ci ildə lentə alınan Zolaqlı pijamalı oğlan filminin son səhnəsi də məhz Kerepeşi məzarlığında çəkilmişdir.

## Əsas hissələri

Kerepeşi o cümlədən, 1908-1911-ci illərdə inşa edilmiş arkadaları ilə məşhurdur. Burada 1929-cu ildə Macarıstanın incəsənət xadimlərinin qəbirlərindən ibarət xüsusi sənətçi guşəsi yaradılmışdır.
## İstinadlar
Bakhaza

**Bakhaza** () — Macarıstanın Şomod medyesində yerləşən kənd.

## Həmçinin bax
* Şomod (medye)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Street map (Hungarian)
Şövkət Təmiz

**Şövkət Təmiz** () — PS və Brüssel-Kapital millət vəkili olan belçikalı siyasətçi.

## Həyatı
Şövkət Təmiz 1 sentyabr 1970-ci ildə Türkiyədə anadan olmuşdur, ancaq bir neçə il sonra ailəsi ilə Belçikaya köçmüşdür. Peşəkar olaraq dövlət qulluqçusu oldu. O, PS üçün siyasi cəhətdən aktiv olub. 2006-cı ildə bu partiya üçün Brüsselə seçildi.

2014-cü ildən bəri Brüssel-Kapital Məclisinin üzvüdür.

### Xocalı soyqırımı haqqında

## İstinadlar
Haitinin Şimal departamenti

**Haitinin Şimal departamenti** () — Haiti Respublikası 10 departamentindən biri. Ölkənin şimal hissəsində yerləşir. Sahəsi — 2115 km², əhalisi — 970 495 nəfər (2009-cu ildə). İnzibati mərkəzi — Kap-Aityen.

## Tarix
XVIII əsrin sonlarında mövcud departamentin ərazisi Fransanın Haiti ən məhsuldar bölgəsidir, ən böyük şəkər əkinləri buradadır, bu ərazilər böyük iqtisadi əhəmiyyətə malik idi. Sahə ərazilərinə (xüsusən də iqtisadi cəhətdən) daha çox muxtariyyət istəyən zəngin əkinçilərdən ibarət idi.

Burada Haiti inqilabı başlamışdır. 22 avqust 1791-ci ildə bir qul quldurluğu başladı. 10 gün ərzində kölələr bütün şimal ərazilərini nəzarət altına aldılar. Önümüzdəki 2 ayda, 2000 ədəd ağ köləlik öldürülən üsyançılar tərəfindən öldürüldü və 280 şəkər plantasiyası məhv edildi.

1804-cü ildə Haiti müstəqil dövlət elan edildi. 1811-ci ildə ölkənin daxilində dağılma baş verdi, Anri Kristof Haiti Krallığının şimal ərazilərini müstəqil elan etdikdən sonra I Qenrix kimi tac qoymanı gerçəkləşdirdi. 1820-ci ildə intihar etdi. Sonradan Jan-Pyer Boye 1820-ci il oktyabrın 26-da Kap-Aityen şəhərini tutandan sonra Haiti bir ölkəyə birləşdi.

## Dairələri və kommunaları
Departament 7 dairə və 19 kommunalara bölünür:

* Akul-dyü-Nor
** Akul-dyü-Nor (Acul-du-Nord)
** Plen-dyü-Nor (Plaine-du-Nord)
** Milo (Milot)
* Bornye
** Bornye (Borgne)
** Por-Marqo (Port-Margot)
* Kap-Aityen
** Kap-Aityen (Cap-Haïtien)
** Limonad (Limonade)
** Kartye-Moren (Quartier-Morin)
* Qran-Riviyer-dyü-Nor
** Qran-Riviyer-dyü-Nor (Grande-Rivière-du-Nord)
** Bahon (Bahon)
* Limbe
** Limbe (Limbé)
** Bas-Limbe (Bas-Limbé)
* Plesans
** Plesans (Plaisance)
** Pilat (Pilate)
* Sen-Rafael
** Sen-Rafael (Saint-Raphaël)
** Dondon (Dondon)
** Rankitt (Ranquitte)
** Pinyön (Pignon)
** Viktuar (La Victoire)
Yanıqlı türbələri

**Yanıqlı türbələri** — Tovuz rayonu Yanıqlı kəndində yerləşən və üç türbədən ibarət abidələr kompleksidir. Türbələrdən ikisi kvadrat, biri isə səkkizguşəli formaya malikdir. Türbələrin XVII əsrdə inşa edilməsi güman edilir. Türbələrin inşası zamanı çaydaşı və bişmiş kərpic istifadə olunmuşdur.

## Tarixi
Yanıqlı türbələrinin XVII əsrdə inşa edildiyi güman edilir. Ə. Salamzadənin fikincə türbələrin memarlıq xüsusiyyətləri onların da, yaxınlıqdakı Şah Abbas məscidi kimi Səfəvi memarlığı nümunəsi olduqlarını göstərir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Türbələrdən ikisi kvadrat, biri isə səkkizguşəli formadadır. Hər üç türbə dövrümüzə yarıdağılmış vəziyyətdə çatmışdır. Səkkizguşəli türbə daha yaxşı qorunduğundan onun memarlıq xüsusiyyətləri daha aydın görünməkdədir. Həmin türbənin daxili divarları nişlərlə işlənmiş, xarici divarları isə düz saxlanılmışdır. Bu türbənin əsas xüsusiyyəti onun işıq istiqamətlərinə yönəlmiş dörd qapıya malik olmasıdır.

Türbələrin təməli çaydaşından hörülsə də, divarların inşası zamanı bişmiş qırmızı kərpiclər istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycandakı türbələrin siyahısı
Haitinin Şimal-Şərq departamenti

**Haitinin Şimal-Şərq departamenti** (, ) — Haiti Respublikası 10 departamentindən biri. Sahə — 1805 km², əhalisi — 358 277 nəfər (2009). İnzibati mərkəzi — For-Liberte. Şərqdə Dominikan Respublikası ilə sərhəddir.

## Dairələri və kommunaları
Departament 4 dairə və 13 kommunalara bölünür:

* For-Liberte
** For-Liberte (Fort-Liberté)
** Perşe (Perches)
** Ferriye (Ferrier)
* Uanament
** Uanament (Ouanaminthe)
** Kapotil (Capotille)
** Mon-Orqanis (Mont-Organisé)
* Tru-dyü-Nor
** Tru-dyü-Nor (Trou-du-Nord)
** Karasol (Caracol)
** Sent-Syüzann (Sainte-Suzanne)
** Terriye-Ruj (Terrier-Rouge)
* Valyer
** Valyer (Vallières)
** Karis (Carice)
** Momben-Kroş (Mombin-Croch)

## Xarici keçidlər
Haitinin Şimal-Qərb departamenti

**Haitinin Şimal-Qərb departamenti** () — Haiti Respublikası 10 departamentindən biri. Ölkənin şimalında yerləşən və Tortuqa adası ilə Haitinin ən şimal hissəsidir.

Sahəsi — 2176 km², əhalisi — 662 777 nəfər (2009-cu ildə). İnzibati mərkəzi — Por-de-Pe.

## Dairələri və kommunaları
Departament 3 dairə və 9 kommunalara bölünür:

* Mol-Sen-Nikola (Môle Saint Nicholas)
** Be-de-En (Baie de Henne)
** Bombardopolis (Bombardopolis)
** Jan-Rabel (Jean-Rabel)
* Por-de-Pe (Port-de-Paix)
** Bassen-Blö (Bassin Bleu)
** Şansolm (Chansolme)
** Lya-Tortyü (La Tortue)
** Por-de-Pe (Port-de-Paix)
* Sen-Lui-dyü-Nor (Saint-Louis du Nord)
** Ans-a-Folör (Anse-à-Foleur)
** Sen-Lui-dyü-Nor (Saint-Louis du Nord)
Aydın Rəcəbov

**Aydın Məhəmməd-Ağa (Məmmədağa) oğlu Rəcəbov** () — xalçaçı-rəssam, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının "Dekorativ-tətbiqi sənət" bölməsinin rəhbəri, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2021).

## Həyatı
Aydın Rəcəbov 9 aprel 1944-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1966-cı ildə Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirmiş və həmin il Politexnik İnstitutunun memarlıq fakültəsinə daxil olmuşdur. İkinci kursdan M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun xalça kafedrasında təhsilini davam etdirmiş və buradan 1972-ci ildə məzun olmuşdur.

Rəssam 1975-ci ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü, 1991-ci ildə isə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının Rəyasət heyətinin üzvü seçilmişdir. O, 2012-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının "Dekorativ-tətbiqi sənət" bölməsinin rəhbəri təyin olunmuşdur.

## Yaradıcılığı
Aydın Rəcəbov xalçaçı-rəssam Lətif Kərimov xalçaçılıq məktəbinin yetirməsidir. Bununla yanaşı o, öz fərdi yaradıcılıq üslubunu formalaşdırmış və yaradıcılığını ənənələrə bağlılığı və müasirliyin sintezinə əsaslandırmışdır. Onun xalça və naxış yaradıcılığında poeziya qaynaqlarına, Azərbaycanın orta əsr miniatür ənənələri və kompozisiya quruluşuna müraciət əsas yer tutur. Rəssamın bu qəbildən olan əsərlərinə "Şirinin Bisituna gəlməsi", "Bahar qızı", "Şərq gözəli", "Ud ifaçısı", "Çövkən oyunu", "Şahın elçiliyi" və başqaları daxildir.

Bundan əlavə, "Münəccimlər", "Əncir ağacı", "Süvari dərviş", "Dür at", "Günəş gəzdirən ağ dəvə", "Qurbanlıq qoç", "Əkinçi qoca", "Mücərrəd Qımıl", "Dünya ağacı və ya badam ağacı", "Simurq", "Faytonçu", "Həmsöhbət kişilər" kimi əsərləri rəssamın yaradıcılığında xüsusi yer tutur.

Aydın Rəcəbovun 2005-ci ildə Bakıda və Stokholmda fərdi sərgiləri keçirilmişdir.

O, respublika və beynəlxalq sərgilərində müəllifi olduğu xalçaları ilə iştirak etmişdir. Xalçaçı rəssamın əsərləri Azərbaycan muzeylərində və Almaniya, Türkiyə, İtaliya, İspaniya, İsveçrə, Fransa və digər ölkələrdə müxtəlif şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adı — 16 oktyabr 2021
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 29 dekabr 2006
* "Soltan Məhəmməd" mükafatı — 2007

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Rumıniya)

**Rumıniya Xarici İşlər Nazirliyi** () — Rumıniya hökumətinin xarici işlərindən məsul olan nazirlik.

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Rumıniya Sosialist Respublikası
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* MAE.ro
Baqlad

**Baqlad** () — Macarıstanın Zala medyesində yerləşən kənd.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Street map
Lindley buddleyası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Mərkəzi və cənub-şərqi Çində yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 3 m-ə qədər оlan yarpağı tökülən kоldur. Gövdəsi dikinə qalxan, çоx budaqlıdır. Yarpaqları оval və ya uzunsоv nеştərvari, еnsiz, ucu bizdir, uzunluğu 10 sm-ə çatır. 20 sm uzunluğunda tünd göy, parlaq çiçəkləri iri, düz dayanan, sıx, al qırmızı-bənövşəyi hamaşçiçəklərə tоplanmışdır. Qоca zоğların qabığı bоz, cavanlarınkı bоzumtul-yaşıl, оduncaqlaşmış zoğlarda isə açıq-qоnur rənglidir. İyul ayında çiçəkləyir, sеntyabr-оktyabr aylarında mеyvələri yеtişir.

## Ekologiyası
Şaxtaya davamlıdır. Yumşaq tоrpaqlarda yaxşı bitir, nəmişlik çоx оlduqda pis çiçəkləyir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşеrоnda Mərkəzi Nəbatət bağında, Dendrologiya İnstitutunda və şəhərdə park və bağlarda bеcərilir.

## İstifadəsi
Çiçəkləmə dövründə dеkоrativ görünüşlüdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xarici İşlər Nazirliyi (Rusiya)

**Rusiya Federasiyasının Xarici İşlər Nazirliyi** ()  — Rusiya Federasiyasının icraedici hakimiyyət orqanı, Rusiya Federasiyasının xarici dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələri sahəsində dövlət idarəetməsini həyata keçirir.

Nazirlik Konstitusiya ilə təyin edilmiş məsələlərə və ya Rusiya Federasiyasının qanunvericilik aktlarına uyğun olaraq Rusiya Federasiyasının Prezidentinə tabedir.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi 1944-cü il fevralın 1-də Xarici İşlər Xalq Komissarlığı kimi formalaşmış və həmin dövrdə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyi də mövcud olmuşdur.
## Tarixi
1549-cu il 22 yanvar tarixində İvan Mixayloviç Viskovati səfirlik işlərinə məsul katib təyin edildi.

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Rusiya Federasiyası
## İstinadlar
Haitinin Cənub-Şərq departamenti

**Cənub-Şərq departamenti** (, ) — Haiti Respublikası 10 departamentindən biri. Sahəsi — 2 034 km², əhalisi — 575 293 nəfər (2009-cu ildə). İnzibati mərkəzi — Jakmel.

## Dairələri və kommunaları
Departament 3 dairə və 9 kommunalara bölünür:

* Bene dairəsi
** Bene e Kot-de-Fer (Bainet et Côte-de-Fer)
* Bell-Ans dairəsi
** Bell-Ans (Belle-Anse)
** Qran-Qozye (Grand-Gosier)
** Ans-a-Pitr (Anse-à-Pitre)
** Tiott (Thiotte)
* Jakmel
** Jakmel (Jacmel)
** Mariqo (Marigot)
** Ke-Jakmel (Cayes-Jacmel)
** Lya Valle de Jakmel (La Vallée de Jacmel)

## Yaşayş məntəqələri
* Banan (Banane)
* Burkan-Belye (Bourcan-Bélier)
* Kavalye (Cavalier)
* Kutela (Coutelas)
* Fore-de-Pen (Forêt-des-Pins)
* Lya-Fon (La-Fond)
Haitinin Mərkəzi departamenti

**Haitinin Mərkəzi departamenti** () — Haiti Respublikası 10 departamentindən biri. Ölkənin mərkəzi hissəsində, Dominikan Respublikası ilə sərhəddə yerləşir. Dənizə çıxışı olmayan yeganə departamentdir.

Sahəsi — 3487 km², əhalisi — 678 626 nəfər (2009-cu ildə). İnzibati mərkəzi — Enş.

## Dairələri və kommunaları
Departament 4 dairə və 12 kommunalara bölünür:
* Sersa la Surs
** Sersa la Surs (Cerca-la-Source)
** Tomasik (Thomassique)
* Enş
** Enş (Hinche)
** Sersa-Kavayal (Cerca-Cavajal)
** Mesad (Maïssade)
** Tomond (Thomonde)
* Laskaobas
** Laskaobas (Lascahobas)
** Bellader (Belladère)
** Savanett (Savanette)
* Mirebale
** Mirebale (Mirebalais)
** So-D’o (Saut-d’Eau)
** Bukan-Karre (Boucan-Carré)
Medeya Caparidze

**Medeya Caparidze** (; ) — gürcü əsilli sovet kino və teatr aktrisası. Gürcüstan SSR xalq artisti (1950). Stalin mükafatı laureatı (1950).

## Bioqrafiyası
Medeya Caparidze 1923-cü ildə Tiflisdə anadan olmuşdur. № 42 orta məktəbdə təhsil alır. 1939-cu ildə orta məktəbi bitirir.

İki il Nadzaladevi Mədəniyyət Evində Xalq İncəsənət Teatrında çalışmışdır. 1942-ci ildə Tiflis K. Marjanişvili adına Akademik Teatrının aktrisası olur.

Rustaveli teatrının studiyasında Georq Tovstonoqovdan dərs almışdır. Daha sonra Moskvada Nemiroviç-Dançenko studiyasına gedir. Orada rejissor Yuri Zavadski Mossovet Teatrında ona Bernard Şounun "Sezar və Kleopatra" adlı əsərində Kleopatra rolunu təklif edir. Bir müddət sonra o vətəninə qayıdır və ömürünün sonuna qədər burada yaşayır.

Kote Marcanişvili Teatrında Gürcüstan teatrının tarixində bir çox ölməz əsərlərdə rol almışdır. Ən diqqətəlayiqləri: Nina (Mixail Lermantov "Maskarad"), Culyetta, Beatris, ledi Enn (Vilyam Şekspir "Romeo və Culyetta", "III Riçard"), Dragonfly (Barataşvili "Dəniz"), Gulsunda (Vaja Pçaveli "Rəddedilmiş"), Marta-İzabella (Aleksandro Kasona "Ağaclar dik ikən ölür"), Barbara Karpova (Kita Bauçidze "Həyətdə qəzəbli it"), Boyunbağı (Polikarp Kakabadze "Kaxaberin Qılıncı"), İokosta (Sofokl "Çar Edin"), Ana (Laşa Tabukaşvili "Köhnə vals") və b..

1950-ci ildə "Curaqi Şit" filmindəki roluna görə Stalin mükafatı alır. Elə həmin ildəcə Gürcüstan SSR Xalq Artisti adını alır.

6-cı çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı.

Didube yazıçılar və ictimai xadimlər panteonunda dəfn edilmişdir.

## Şəxsi həyatı
Həyat yoldaşı — yazıçı Revaz Tabukaşvili.

## Fəxri ad və müşafatları
* Tiflisin fəxri vətəndaşı (1988)
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (22.08.1986)
* "Şərəf nişanı" ordeni (17.04.1958)
* SSRİ dövlət mükafatı (1950)
* Stalin mükafatı (1950) "Curaqi Şit" (1944) filmindəki roluna görə.
* Gürcüstan SSR xalq artisti (1950)

## Filmoqrafiya
* 1942 — Georgi Saakadze
* 1944 — "Curaqi Şit"
* 1947 — Şairin beşiyi — *Akasiya bacı*
* 1948 — Keto və Kote — *Keto*
* 1952 — Zirvələrin fatehi (Gürcüstan film) — *Elene*
* 1968 — Narın rəngi — *şairin anası*
* 1983 — Mavi dağlar və ya həqiqətə uyğun olmayan tarix.
* 1985 — Payız yağışı bitənə qədər.

## İstinadlar
Haitinin Cənub departamenti

**Haitinin Cənub departamenti** (, ) — Haiti Respublikası 10 departamentindən biri. Sahəsi — 2654 km², əhalisi — 704 760 nəfər (2009-cu ildə). İnzibati mərkəzi — Le-Ke.

## Dairələri və kommunaları
Departament 5 dairə və 18 kommunalara bölünür:

* Aken
** Aken (Aquin)
** Kavelon (Cavaillon)
** Sen-Lui-dyü-Syüd (Saint-Louis-du-Sud)
* Le-Ke
** Le-Ke (Les Cayes)
** Kam-Perren (Camp-Perrin)
** Şantal (Chantal)
** Maniş (Maniche)
** İl-o-Vaş (Île-à-Vache)
** Torbek (Torbeck)
* Şardonyer
** Şardonyer (Les Chardonnières)
** Anqlez (Les Anglais)
** Tibüron (Tiburon)
* Koto
** Koto (Les Côteaux)
** Por-o-Pimen (Port-à-Piment)
** Roş-о-Bato (Roche-à-Bateau)
* Port-Salyü
** Port-Salyü (Port-Salut)
** Arnike (Arniquet)
** Sen-Jan-dyü-Syüd (Saint-Jean-du-Sud)

## Əsas yaşayış məntəqələri
* Aken (Aquin) (əhalisi 95 004 (2003))
* Dyümor (Dumord)
* Dyüverj (Duverge)
* Koto (Coteaux)
* Le Anqle (Les Anglais)
* Le-Ke (Les Cayes) (əhalisi 45 904 (1995))
* Lya Port (La Porte)
* Port-Salyü (Port Salut)
* Torbek (Torbeck)
* Şantal (Chantal) (əhalisi 27 935 (2003))
Şərqi saat qurşağı

**Şərqi vaxt zonası** (ing. *Eastern Time Zone*), Amerika Birləşmiş Ştatları və Kanadanın şərq hissəsini, Cənubi Amerika qitəsini və Karib hövzəsini əhatə edən saat qurşağıdır. Qış mövsümündə Koordinasiya edilmiş ümumdünya vaxtı ilə 5, yaz mövsümündə isə 4 saat fərq var.

## Tətbiq olunduğu yerlər

### Kanada
Kanadanın aşağıdakı əyalət və şəhərləri, şərqi vaxt zonasından istifadə edirlər:

* Ontario
* Kvebek
* Nunavut

### Amerika Birləşmiş Ştatları
Amerika Birləşmiş Ştatlarının aşağıdakı əyalət və şəhərləri, şərqi vaxt zonasından istifadə edirlər:

* Qərbi Virciniya
* Konnektikut
* Delaver
* Corciya
* Men
* Merilend
* Massaçusets
* Nyu-Hempşir
* Nyu-Cersi
* Nyu-York ştatı
* Şimali Karolina
* Ohayo
* Pensilvaniya
* Rod-Aylend
* Virciniya

### Digər ölkələr
Aşağıdakı ölkər də şərqi vaxt zonasından istifadə edirlər:

* Meksika
* Panama
* Yamayka
* Haiti
* Kuba
* Baham adaları

### Cənubi Amerika
Cənubi Amerika qitəsində bəzi ölkələr də şərqi vaxt zonasından istifadə edirlər:

* Kolumbiya
* Ekvador (Qalapaqos adaları istisna)
* Peru
* Braziliyanın bəzi regionları
** Akri
** Amazonas — Əyalətin cənub-qərbindəki region.

## Həmçinin baxın
* Şərqi Avropa saat qurşağı
Qonaiv

**Qonaiv** (, ) — Haiti şimalında yerləşən şəhər, Artibonit departamentinin inzibati mərkəzi.

## Tarixi
Qonaiv şəhəri adətən *"Müstəqil şəhəri"* adlandırırlar ona görə ki burada 1 yanvar 1804-cü ildə Jan-Jak Dessalin Haitinin mütəqilliyini elan etmişdir. Həm də, Qonaivdə 2004-cü ilin fevral ayında baş nazir Aristidiyə qarşı başlayan bir qiyamın istefası ilə nəticələndi.

## Əhalisi
2013-cü ilə görə əhalinin sayı 160824 nəfərdir.

*Şəhər əhalisinin dinamikası:*

## Həmçinin bax
* Haitinin departamentləri

## İstinadlar
Zorin İqnati

**Zorin İqnati** () — erziyan əsilli hekayəçi. Bu günə qədər Mokşa-Erzya ədəbiyyatı tarixində xüsusi diqqətlə anılır. Onun həyatı haqqında məlumat olduqca azdır. Onun həyatı haqqında bircə o məlumdur ki, Samara quberniyası, Buquruslan qəzası, Veçkanov () kəndində anadan olmuşdur.

## Yaradıçılığı
O, ilk dəfə məşhur fin dilçi, folklorşünas və etnoloq Heykki Paasononla 1898-ci ildə tanış olur. Professor ekspedisiyalar üçün pul aldıqda, informantlar arasında: İ. Sirikin, İ. Zorin, A. Şuvalov, İ. Şkolnikov, A. Leontev, S. Siqin, R. Usaçev, V. Savkinin () də adı çəkilir. Paasonen Veçkanova xalq hekayələrini toplamağa gəldikdə, Zorin İqnati tərəfindən nəql edilən 100-dən çox folklor əsərini qeydə alır. Onlardan 20-dən çoxu İqnatinin müəllifi hekayələri idi. Zorinlə Paasonen arasında əməkdaşlıq 1900–1910-cu illərdə davam etmişdir.

Zorin İqnatini Mokşano-Erzya ədəbiyyatından ayrı təsvir etmək mümkün deyil. O, savadsız idi, amma eyni zamanda əfsanələrlə bağlı bir ekspert sayılırdı. Onun həyat tarixləri bizim zamanımızdan heç də uzaq deyil.

O, ənənəvi əsərlərini xalq poeziyasının adı ilə adlandırırdı — "mor" (). H. Paasonenə göndərdiyi məktublardan (hələ də Helsinkidə Fin-uqor cəmiyyətinin arxivlərində saxlanılır) aydın görünür: Mokşan-Erzya ənənələrinin dəyərini bilən əsl yazıçı olaraq Erzya qədim namazların ənənələrini qorumuşdu. Onun Allahına inan biri olaraq xristianlığın düşməni deyildi. Müəllifi olduğu 20-dən çox əsərlərində antixristian qarşıdurmasının təsvir olunduğu bir yer yoxdur. Onun əsərlərindəki "Müqavimət" yalnız milli adət və ənənələrə qarşı qısqanclıqla izah olunur.

Bir şair-dastançı kimi Zorin İqnati erzya kəndlisinin həyatında dil adətləri güclü olduğu, xristian ənənələrinin isə hələ köklənməmiş bir zamanda şeirlərini yazmış və həyatını sürmüşdür.

## Ədəbiyyat
* Mordwinische Volksdichtung. Gesammelt on Ignatij Zorin, Durchgesehen u. transkribiert von Heikki Paasonen, übers. von Kaino Heikkilä u. Paavo Ravila, Herausgeg von Martti Kahla. VI. Band. SUST 162. Helsinki 1977, Suomalais-Ugrilainen Seura.
* Мокшэрзянь литературань антология, XVIII–XX Векне / Кочказе, сёрмадозень очеркнень и комментариятнень А.В. Алёшкин.— Саранск: Мордовскяй книжнай издательствась. 2003.— 480 с. — Мордов.-мокша, эрзя, рус. яз. — (Тюштянь масторонц моронза-арьсеманза).

## İstinadlar
Abdulabad

* Abdulabad (Hacıqabul) — Azərbaycanın Hacıqabul rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Abdulabad (Salmas) — 
* Abdulabad (Eçmiədzin) — 
* Abdulabad (Məlikan)
Amerikan Psixoloqlar Birliyi

**Amerikan Psixoloqlar Birliyi** (**APB**)  — ABŞ-nin ən böyük elmi və profissional psixoloqlar birliyidir. Birliyin 118 mindən çox üzvü var. Bunlara alimlər, müəllimlər, klinisyenlər, konsultantlar və tələbələr daxildir. APB-in illik büdcəsi təxminən 115 milyon amerika dollarıdır. APB-in 54 bölməsi var. Bu bölmələrin hər biri psixologiyanın xüsusi alt sahələri ilə məşğuldur.

## Prezidentlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
The Final Countdown

**"The Final Countdown"** () — İsveçin Europe rok qrupunun mahnısı. 1986-cı ildə qrupun vokalçısı Coui Tempest tərəfindən yazılıb. Mahnı eyniadlı albomdan olan ilk sinqldır. Mahnıya çəkilmiş klip qrupun əvvəlki konsertlərindən olan kadrları özündə ehtiva edir.

Tempestin sözlərinə görə, onun musiqi zövqünün formalaşmasına və xüsusilə də "The Final Countdown"un yazılmasına Devid Bouinin "Space Oddity" sinqlı təsir göstərib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Mahnının sözləri''  MetroLyrics saytında 
* 20px|link=YouTube Europe - The Final Countdown (Rəsmi video)
Səməriyyə

**Samariya** (ivrit. **שומרון** *Shomron*; qədim yunan. *Σαμάρεια*; ərəb. السامرة *as-Samira*).

Birləşmiş İsrail Krallığının iki krallığa parçalanmasından sonra şimal İsrail Krallığı paytaxtı Samariya şəhəri, cənub Yəhuda Krallığı isə paytaxtı Qüdsdə təsis etdi.

Samariya şəhəri İsrail Krallığının yay paytaxtı idi. Qışda paytaxt İzreel vadisində yerləşən İzreel şəhəri idi. Bu gün qədim İzreel şəhərinin xarabalıqları üzərində İzreel adlı kibbutz (yəhudi məskəninin bir forması) var.

Qədim Samariya şəhəri arxeoloqlar tərəfindən müəyyən edilib və bu gün ərəb şəhəri Sebastiya onun xarabalıqları üzərində salınıb, lakin Sebastia yaxınlığında yəhudilərin "şavey şomron" adlı yaşayış məntəqəsi var ki, bu da “Samariyaya qayıdanlar” deməkdir.

Samariya şəhəri eramızdan əvvəl 721-ci ildə Assuriya imperiyası tərəfindən dağıdıldı.

## Populyar mədəniyyətdə yeri
Əfsanəyə görə Samariya şəhər sakinlərindən biri yolda quldurlar tərəfindən soyulub hər şeyi əlindən alınmış, bir səyyaha kömək etmiş və onun yaralarını sarmışdır. Bu əfsanəyə əsasən, Samariya sakinləri, ümumiyyətlə, xeyirxahlıq və şəfqət simvolu kimi məşhurlaşmışlar, bir sıra Avropa ölkələrində xeyriyyə, şəfqət cəmiyyətlərinə "Samariyalılar" adı verilirdi. (*Almaniyada belə cəmiyyət XIX əsrin ikinci yarısında da mövcud idi*). Yurdsuzlar evinin və xeyriyyə, şəfqət cəmiyyətlərinin möhürlərində başqasına yardım göstərən samariyalının silueti bir simvol kimi həkk olunurdu və bu bir ənənəyə çevrilmişdi. 

## İstinadlar
Sarıtəpə türbəsi

**Sarıtəpə türbəsi** — Şəmkir rayonunun Sarıtəpə kəndində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi.

Planda kvadrat formaya malik olan divarları yuxarı hissədə slindrik barabana keçir. Baraban üzərində isə türbəni tamamlayan yarımpərgar formalı günbəz yerləşir.

## Tarixi
Türbə, AMEA-nın A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun təşkil etdiyi və tədqiqatçılar İ. Cəfərzadə, İ. Şeblıkin və A. İbrahimovun iştirak etdiyi ekspedisiya zamanı aşkar olunmuşdur.

Ə. Salamzadə qeyd edir ki, türbə hansısa ornamental bəzəklər və ya kitabəyə maik olmadığından, onun inşa tarixini müəyyənləşdirmək çox çətindir. Abidənin tarixini müəyyənləşdirmək rol oynaya biləcək yeganə elemenlər tikilini tipoloji xüsusiyyətləri və inşaat zamanı istifadə edilmiş kərpicin ölçüləridir. Tədqiqatçının fikrincə bütün bu xüsusiyyətləri nəzərə almaqla türbənin inşasını XVII əsrə aid etmək olar. İnteryerinin təşkil xüsusiyyətlərinə görə isə Sarıtəpə türbəsinin ən yaxın anologiyası Qusar rayonunun Həzrə kəndində yerləşən və XVI əsrə aid edilən Şeyx Cüneyd türbəsidir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Türbənin inşası zamanı 21x21x4 və 22x22x4.5 sm ölçülü bişmiş kərpiclərdən istifadə olunmuşdur. Türbənin 3.1 metr hündürlüyə və planda kvadrat formaya malik olan divarları yuxarı hissədə slindrik barabana keçir. Baraban üzərində isə türbəni tamamlayan yarımpərgar formalı günbəz yerləşir. Kvadrat formalı türbədən dairəvi barabana keçid tromplar vasitəsiylə həyata keçirilmişdir. Slindrik baraban üzərində 35x60 sm ölçüsü olan və işıq istiqamətinə yönəldilmiş dörd kəsik yerləşdirilmişdir.

Bir qayda olaraq Azərbaycan türbələrinin girişləri mərkəzi ox üzrə yerləşdirilsə də, Sarıtəpə türbəsində girişlər binanın əsas oxundan fərqlənən oxa malikdir. Daxildən dördbucarlı forma alan girişlər 1.57 metr hündürlüyə malikdir.

Türbənin divarları daxildən suvanmışdır. Türbənin cənub divarının mərkəzində mehrab yerləşir. Lakin, mehrab nə nişə nə də hansısa yonma elementə malik olmayıb sadəcə düz divar səthində qəhvəyi boya ilə çəkilmişdir.

Sərdabə hissəyə malik olmayan tübədə dəfn adi qəbirdəki kimi həyata keçirilmişdir. Bu cür dəfn xüsusiyyəti günbəzli türbələrin tipoloji xüsusiyyətindən irəli gəlir. Bu cür türbələrdə döşəmə yer səviyyəsində olduğuna görə, xüsusi sərdabə inşasına ehtiyac qalmırdı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Eurocopter EC120 Colibri

**Eurocopter EC120 Colibri**, Eurocopter şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş Avropa Birliyinə mənsub olan çoxməqsədli helikopterdir.  Eurocopter, China National Aero-Technology Import & Export Corporation (CATIC), Harbin Aviation Industries (Group) Ltd (HAIG) və Singapore Technologies Aerospace Ltd (STAero) ilə ortaq olaraq yaradılmış və inkişaf etdirilmişdir. Bu helikopter Çin və Avropa İttifaqı mənşəli olub 1998-ci ildə istifadəyə qəbul edilib. Hal-hazırda da aktiv bir şəkildə istifadə edilən bu helikopterlərdən 1995-2017-ci illər arasında 701 ədəd istehsal edilmişdir. Vahidinin qiyməti 2 milyon ABŞ dolları qiymətindədir.

## Teknixi xüsusiyyətlər (EC120 B)

* **Ekipaj:** 1-2
* **Sərnişingötürmə qabiliyyəti:** 4
* **Uzunluk:** 9.6 m
* **Pərvanə (pər, Vint) uzunluğu:** 10.00 m
* **Hündürlük:** 3.4 m
* **Boş çəkisi:** 991&nbsp;kg
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 1,715&nbsp;kg
* **Mühərrik:** 1 ədəd Turbomeca Arrius 2F qazturbin mühərriki

## İstifadəçilər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  - Eurocopter EC120 Colibrilərdən ibarət aviaşou komandası var. Patrulla Aspa
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Çayırlı

**Çayırlı** — Ərzincanın 9 ilçəsindən biri

## Demoqrafik quruluş


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İliç

**İliç** — Ərzincanın 9 ilçəsindən biri.

## Əhali
2016-cı ilin məlumatına görə ilçədə 7.625 nəfər yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Otluqbeli (ilçə)

**Otlukbeli** yaxud keçmiş adıyla **Karakulak** — Ərzincanın 9 ilçəsindən biridir.

## Əhali
2016-cı ilin məlumatına görə ilçədə 2.415 nəfər yaşayır.

## İstinadlar