Poliqamiyanın qanuniliyi

**Poliqamiyanın qanuniliyi** bəzi dünya ölkələrində tanınır. Poliqamiya təxminən 200 müstəqil dövlətdən 58-də qanunidir. Onların əksəriyyəti Afrika və Asiyada yerləşən müsəlman dövlətləridir. Həmin dövlətlərin əksəriyyətində poliginiyaya qanunvericiliklə icazə verilir. Poliandriya isə faktiki olaraq bütün dünya ölkələrində qanunsuz hesab olunur. Digər müstəqil dövlətlər poliqamiyanı tanımırlar.

## Poliqam nikahları tanıyan dövlətlər
### Afrika
* Əlcəzair
* Kamerun
* Çad
* Mərkəzi Afrika Respublikası
* Konqo Respublikası
* Cibuti
* Misir
* Qabon: Qabon qanunvericiliyinə görə, həm kişilər, həm də qadınlar əks cinslə poliqam nikaha daxil ola bilərlər. Praktikada bu hüquq yalnız kişilərə münasibətdə tanınır. 
* Qambiya
* Qvineya
* Liviya
* Keniya: Poliginiya 2014-cü ildə qəbul edilən qanunla qanuni olmuşdur.
* Mali
* Mavritaniya
* Mərakeş
* Nigeriya (yalnız bəzi əyalətlərdə)
* San-Tome və Prinsipi
* Seneqal
* Somali
* Cənubi Sudan
* Sudan
* Esvatini
* Toqo
* Tanzaniya
* Uqanda
* Zambiya

### Asiya
* Əfqanıstan
* Bəhreyn
* Banqladeş
* Butan
* Bruney
* İndoneziya (Maluku, Şimali Maluku, Papua və Qərbi Papua vilayətlərindən başqa)
* İran
* İraq (İraq Kürdüstanı istisna olmaqla)
* İordaniya
* Küveyt
* Livan
* Maldiv adaları
* Oman
* Qətər
* Pakistan
* Səudiyyə Ərəbistanı
* Şri-lanka
* Suriya (Suriya Kürdüstanı istisna olmaqla)
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
* Yəmən

### Okeaniya
* Solomon adaları

## Yalnız müsəlmanlara münasibətdə poliqam nikahları tanıyan dövlətlər
Qeyd edilən dövlətlərdə yalnız müsəlmanlara münasibətdə poliqam nikahları tənzimləyən xüsusi qanunvericilik aktları var.

### Asiya
* Hindistan
* Malayziya
* Filippin
* Sinqapur
* Şri-Lanka

## Poliqam nikahları tanımayan dövlətlər
### Afrika
* Benin
* Kot-d'İvuar. Burada poliqamiya altı aydan üç ilədək müddətə azadlıqdan məhrumetmə ilə cəzalandırıla bilər və ya şəxs 50,000 CFA frankından 500,000 CFA frankınadək (80 ABŞ$-800 ABŞ$) cərimə edilə bilər.
* Eritreya. Burada poliqamiya 1977-ci ildən etibarən qanunsuzdur. 2015-ci ildən etibarən 6 aydan 12 ayadək müddətə azadlıqdan məhrumetmə və ya 20,001 – 50,000 nafka həcmində cərimə ilə cəzalandırılır.
* Efiopiya
* Seyşel adaları
* Tunis. Burada 1956-cı ildən qadağandır.

#### Adət hüququna əsasən
* Botsvana
* Lesoto
* Liberiya
* Malavi
* Namibiya
* Niger
* Nigeriya (yalnız bəzi əyalətlərdə). Bütün şimali şəriət əyalətlərində tanınır.
* Syerra-Leone
* Cənubi Afrika Respublikası:  Adət hüququ üzrə tanınır, Adət nikahlarının tanınması haqqında Akta əsasən, mülki məqsədlər üçün tanınır. 
* Zimbabve

#### ''De yure'' qanunsuz olsa da, tətbiq olunur
* Anqola
* Burkina Faso
* Burundi
* Kabo-Verde
* Konqo Demokratik Respublikası
* Ekvatorial Qvineya
* Qana
* Qvineya-Bisau
* Madaqaskar
* Mavriki
* Mayotta (Fransa ərazisi) (kriminallaşdırılmayıb): 2009-cu ilin martında Fransa tərəfindən keçirilən, adanı Fransa qanunlarını tətbiq etməyə məcbur edən referendumun nəticələrinə görə de fakto qanunsuz hesab olunmuşdur. Bununla belə, əvvəllər bağlanmış müsəlman nikahları hələ də etibarlıdır.
* Mozambik
* Ruanda

### Amerika
* Antiqua və Barbuda
* Argentina
* Baham adaları
* Barbados
* Beliz
* Boliviya
* Braziliya: İkiarvadlılıq qanunsuzdur, lakin praktikada bu dekriminallaşdırılıb; bu isə kəbinsizliyin sayı ilə bağlı yeni xəbərlərin ortaya çıxmasına səbəb oldu.
* Kanada: Cinayət Məcəlləsinin 293-cü maddəsinə görə, poliqamiyanın bütün formaları, eləcə də bəzi qeyri-rəsmi cinsi əlaqələr qanunsuzdur. İkiarvadlılıq 290-cı maddə ilə qadağan edilib. Bununla belə, uzun müddətdir ki, poliqamiyanı qadağan edən qanun effektiv deyil. 2009-cu ilin yanvar ayına olan məlumata görə, son altmış ildə heç kəsin bu maddə üzrə mühakiməsi "uğurlu" alınmamışdır. 2009-cu ildə Britaniya Kolumbiyasının Bauntiful qəsəbəsində iki poliqamiya işi üzrə bəraət hökmü çıxarıldıqdan sonra Britaniya Kolumbiyası hökuməti Britaniya Kolumbiyası Ali Məhkəməsinə sorğu göndərmişdi. Sorğuda poliqamiyanın cinayət hesab edilməsinin Hüquq və azadlıqlar haqqında Kanada Xartiyasına uyğun olub-olmadığı və hansı şərtlər altında insanların poliqamiyaya görə cəzalandırıla biləcəyi soruşulurdu. 2011-ci ilin noyabrında məhkəmə özünün 335 səhifə həcmində qərarını dərc etdirmişdi. Həmin qərara görə, poliqamiyanın cinayət hesab edilməsi əslində konstitusionaldır, lakin bundan poliqam nikahlarda iştirak edən azyaşlıları təqib etmək üçün istifadə edilməməlidir. Sədrlik edən hakim Robert Bauman bu qanunla bəzi mülki hüquq prinsipləri arasında ziddiyyətin olduğunu qəbul etmək məcburiyyətində qalmışdı, lakin qeyd eləmişdi ki, bu vəziyyətdə digər və "daha vacib" məsələlər var. O yazırdı (CBC News'un qeyd etdiyinə görə): "Mən belə nəticəyə gəlirəm ki, bu məhkəmə işi əsasən zərərlə bağlıdır. Daha dəqiq desək, Parlamentin zərərlə bağlı əsaslı qorxusu poliqamiya praktikasından irəli gəlir. Bura qadınlara, uşaqlara, cəmiyyətə və monoqam nikah institutuna dəyən zərər daxildir." Bauman iddia edirdi ki, elə işlər var ki, orada "qadınlar" (olduqca gənc, hətta bəzən yaşı 12-dən az olanlar) qaçırılır və sui-istifadə edilirlər, lakin onlar poliqamiyanı təşviq edən inanca inandıqlarına görə, səlahiyyətli şəxslərə şikayətlərini bildirmək istəmirlər. O, belə fikir yürüdürdü ki, bu pozuntular poliqamiya əleyhinə qanunvericiliklə bəzən dayandırıla bilər. Qərar Britaniya Kolumbiyasının Baş Prokuroru və Kanadada "Poliqamiyanı Dayandır" qrupunun nümayəndəsi tərəfindən xoş qarşılanmışdı. Həmçinin, CBC News'a görə Bauman, öz münasibətlərini rəsmiləşdirmədikləri halda qanunun poliamoriya qruplarına tətbiq olunmayacağını qeyd etdikdən sonra Kanadadakı bəzi poliamoriya qrupları rahat olduqlarını ifadə etmişdilər. Qadın hüquqları qərarın əsas məğzini təşkil edirdi.
* Çili
* Kolumbiya
* Kosta Rika
* Kuba
* Dominika
* Dominikan Respublikası
* Ekvador
* Salvador
* Qrenada
* Qvatemala
* Qayana
* Haiti
* Honduras
* Yamayka
* Meksika
* Nikaraqua
* Panama
* Paraqvay
* Peru
* Sent-Kits və Nevis
* Sent-Lüsiya
* Sent-Vinsent və Qrenadin
* Surinam
* Trinidad və Tobaqo

* ABŞ: Poliqamiya federal səviyyədə olmasa da, 50 ştatın hamısında qanunsuzdur. 1847-ci ildən 1857-ci ilədək indiki Yuta ştatının ərazisində əksər Mormonlar poliqamiyanı tətbiq edirdilər, hansı ki ABŞ-nin qalan ərazisində geniş şəkildə qadağan olunurdu. ABŞ federal hökuməti İsa Məsihin Müqəddəs son günləri Kilsəsini təhdid etmiş və İkiarvadlılıq əleyhinə Morril Aktı kimi Konqres Aktlarının məcburi icra edilməsi ilə  poliqamiyanı qanunsuz elan etmişdi. Kilsə bu praktikanı 1890-cı ildə 1890 Manifestosu adlı sənədlə rəsmi olaraq qadağan etmişdir. Həmin kilsədən İsa Məsihin Müqəddəs son günləri Fundamentalist Kilsəsi və Birləşmiş Apostol Qardaşları kimi bəzi xırda qruplar hələ də poliqamiyanı tətbiq edirlər. Və bu reallıqlar barədə biliklər Böyük sevgi televiziya dramı və Sister Wives kimi realiti şoular vasitəsilə artmışdır. Amerika müsəlmanları arasında təxminən 50,000-100,000 arası əhalinin az bir qismi qeyri-rəsmi poliqam münasibətin olduğu ailələrdə yaşayır.
* Uruqvay
* Venesuela

### Asiya
* Çin: Poliqamiya 1980-ci ildə qəbul edilmiş Nikah Qanununa əsasən qanunsuzdur. Bu, 1950-ci ildəki oxşar qadağanı əvəz etmişdir.  Honkonqda 1971-ci il Nikah Aktının qəbul edilməsi ilə poliqamiya sona çatmışdır.
* Yaponiya
* Qırğızıstan
* Monqolustan
* Myanma
* Şimali Koreya
* Cənubi Koreya
* Tayvan: Poliqamiya 1930-cu ildən qanunsuzdur.
* Tacikistan
* Türkiyə: Atatürkün sekulyarist islahatlarının tərkib hissəsi kimi 1926-cı il Türkiyə Mülki Məcəlləsinin qəbul edilməsi ilə poliqamiya kriminallaşdırılmışdır. Poliqamiyaya görə 5 ilədək azadlıqdan məhrumetmə cəzası verilir. Türkiyə uzun müddət sekulyarizmin təbliğinə görə tanınmış və poliqamiyaya qarşı ciddi bariyerlər qoymuşdur. Eyni siyasət İslamçı Ədalət və İnkişaf Partiyası tərəfindən də davam etdirilmişdir. 2009-cu ilin martında poliqamistlərin Türkiyəyə daxil olması və yaşamasına icazə verilməmişdir.
* Türkmənistan
* Özbəkistan
* Vyetnam

#### Adət hüququna əsasən
* Fələstin

#### ''De yure'' qanunsuz olsa da, tətbiq olunur
* Kamboca
* İsrail: İsrailin cinayət hüququna əsasən poliqamiya qadağan olunarkən, xaricdə bağlanmış poliqam nikahlar tanınırdı. Eləcə də, müvafiq olaraq Yəhudi qanunları və İslam qanunlarına uyğun bağlandığı təqdirdə yəhudilər və müsəlmanların poliqam nikahları etibarlıdır.
* Qazaxıstan
* Laos
* Nepal: Bir ildən üç ilədək azadlıqdan məhrumetmə və 25,000 Rs-dək cərimə ilə cəzalandırılır. Bununla belə, ikinci nikah qadağan olunmayıb və cəza tam icra olunduqdan sonra ikinci arvad birinci ilə eyni vəziyyətdə olur. Hətta pensiyaya çıxmış hökumət işçisinin ölümündən sonra onun arvadına ödənilən pensiya qadınlar arasında bölünür.
* Rusiya: Hazırkı Rusiya Cinayət Məcəlləsi və Rusiya İnzibati Xətalar Məcəlləsinə görə faktiki poliqamiya cəzalandırılmır. Lakin iki və daha çox şəxslə bağlanmış nikah Rusiyanın səlahiyyətli orqanları tərəfindən qeydiyyata alına və rəsmi tanına bilməz. Poliqamiya əsasən Çeçenistan, İnquşetiya və Dağıstan kimi müsəlman dövlətlərində mövcuddur.
* Tailand
* Şərqi Timor

### Avropa

*Albaniya
*Andorra
*Ermənistan
*Avstriya
*Azərbaycan
*Belarusiya
*Belçika
*Bosniya və Herseqovina
*Bolqarıstan: Qanunsuzdur və üç ilədək müddətə azadlıqdan məhrumetmə ilə cəzalandırılır.
*Xorvatiya
*Kipr
*Çexiya
*Danimarka
*Estoniya
*Finlandiya: Rəsmi prokuror iki və daha çox şəxslə nikahda olan şəxslərin işlərini məhkəməyə göndərməlidir və məhkəmənin qərarından sonra belə münasibətə son verilməlidir. Xaricdə bağlanmış poliqam nikahlar xüsusi hallarda tanına bilər, məsələn, övladlığa götürmə zamanı.
*Fransa
*Gürcüstan
*Almaniya: Qanunsuzdur, cərimə və ya üç ilədək azadlıqdan məhrumetmə ilə cəzalandırılır.
*Yunanıstan
*Macarıstan
*İslandiya
*İrlandiya: İrlandiya Katolik Kilsəsi kilsədə yenidən evlənməyə nikahın mülki qaydada deyil, kilsə tərəfindən etibarsız hesab edildiyi hallarda icazə verirdi; belə nikah qanunla etibarsız və ikiarvadlılıq hesab olunurdu, lakin cinayət təqibi həyata keçirilmirdi. Bu praktika 1996-cı il boşanma qanunvericiliyi ilə başa çatdı. 2017-ci ildə İrlandiya Ali Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, əgər kimsə xaricdə iki qanuni nikaha daxil olmuşdursa, yalnız birincisi İrlandiyada qanuni hesab olunacaq. Lakin bu heç də həmişə o demək deyil ki, ikinci nikahın İrlandiyada heç vaxt hüquqi nəticələri olmayacaq.
*İtaliya
*Kosovo
*Latviya
*Lİxtenşteyn
*Litva
*Lüksemburq
*Makedoniya
*Malta
*Moldova
*Monako
*Monteneqro
*Niderland: İkidən çox şəxs arasında nikah qadağan edilib. Poliqamiyanın qanuni olduğu dövlətdən gələn immiqrantların nikahı Niderlandda tanınır.
*Norveç
*Polşa
*Portuqaliya
*Rumıniya: İkiarvadlılıq iki ilədək azadlıqdan məhrumetmə və ya cərimə ilə cəzalandırılır. Bilərək evli şəxslə evlənmək 1 ilədək azadlıqdan məhrumetmə və ya cərimə ilə cəzalandırılır.
*Rusiya Federasiyası
*San Marino
*Serbiya
*Slovakiya
*Sloveniya
*İspaniya
*İsveç: İsveç xaricdə bağlanmış poliqam nikahları tanıyır və bütün həyat yoldaşlarını əhalinin qeydə alınması zamanı evli kimi qeydiyyata alır, lakin digər həyat yoldaşları birinci ilə müqayisədə heç də hər bir halda tanına bilmir. Yaşayışa icazə verilməsi və sosial müdafiə məsələlərində yalnız birinci həyat yoldaşı tanınır. A Swede may have four spouses registered at most.
*İsveşrə: Poliqamiya qanunla qadağandır. Lakin başqa ölkədə bağlanmış poliqam nikah şəraitdən asılı olaraq qəbul edilə və ya imtina edilə bilər.
*Ukrayna
*Böyük Britaniya: Əgər ikinci nikah Böyük Britaniyada bağlanarsa, poliqamiya ikiarvadlılıq kimi qəbul edilir. Birinci nikahdan sonra bağlanmış bütün sonrakı nikahlar, hətta həmin nikahlar xaricdə bağlanmış olsa belə, hüquqi cəhətdən tanınmır.
*Vatikan

### Okeaniya
*Avstraliya: Burada poliqam nikahlar bağlana bilməz. Lakin poliqam münasibətlər bəzi yerli icmalarda qalmaqdadır. Xaricdə bağlanmış poliqam nikahlar az hallarda tanınır.
*Fici
*Kiribati
*Marşall adaları
*Mikroneziya
*Nauru
*Yeni Zelandiya: Poliqam nikahlar Yeni Zelandiyada bağlana bilməz, lakin poliqam nikaha icazə verən dövlətdə qanuna müvafiq şəkildə bağlanmışdırsa, icazə verilir.
*Palau
*Papua Yeni Qvineya
*Samoa
*Tonqa
*Tuvalu
*Vanuatu

## İstinadlar