open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sevinj Stories

**Sevinj Stories** () — 2022-ci ildə Əlixan Rəcəbov tərəfindən Xocalı soyqırımı haqqında çəkilmiş Azərbaycan tarixi dram miniserialı.

## Məzmun
Miniserialın əsas mövzusu Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə, 1992-ci ilin fevralında, Xocalı soyqırımı ərəfəsində Xocalıda yaşayan 9 yaşlı "Instagram" bloqqeri Sevincin yaşadığı hadisələrdir. Sevinc Xocalıda babası və nənəsi ilə yaşayıb günlük olaraq vloq çəkir. Həmin vaxt erməni qüvvələri şəhərə hücum edir, atəşlər zamanı qızın qorxmaması üçün babası Hikmət "qızım qorxma fişəng atılır" kimi cümlələrdən istifadə edir. Serialdakı personajlar xəyal məhsulu olsa da, çəkilişlərdə Xocalı soyqırımı qurbanlarının ifadələrinə əsaslanaraq real hadisələr canlandırılır.

## İstehsal

### Konsepsiya
"Sevinj Stories" layihəsi Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə 2008-ci ildə start verilən "Xocalıya ədalət" kampaniyası çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Gənclər Fondunun dəstəyilə ərsəyə gətirilmişdir. Layihə rəhbərliyi serialın xarici və yerli auditoriya üçün nəzərdə tutulduğunu, əsas məqsədinin Xocalı soyqırımı barədə qlobal olaraq insanların məlumatlılığını artırmaq, soyqırımı qurbanlarının xatirəsini yad etmək və gənc nəsil tərəfindən unudulmasının qarşısını almağa nail olmaq olduğunu bildirmişdir. Layihənin rəsmi sosial media hesablarında fevral ayının 1-dən başlayaraq faciənin anım gününədək hər gün qısa videoçarxlar paylaşılması nəzərdə tutulmuşdur. Miniserial "*Eva Stories*" layihəsinin adaptasiyasıdır.

### Çəkilişlər
Layihəni 8 nəfər icra etmişdir. Layihənin rəhbəri Əlixan Rəcəbov, rejissoru Vüsal Əhmədzadə, ssenaristləri Əlixan Rəcəbov, Toğrul Eminli və Vüsal Əhmədzadə, rəssamı Elturan Məmmədov, operator və montajçısı Natiq Hüsiyev, səs operatoru və texniki Fərid İsmayılzadə, prodüser və koordinatoru İbrahim Heydərov və qrimçisi Sevda Zeynalova olmuşdur. Miniserialın çəkilişləri Qəbələ rayonunun Vəndam kəndində, adətən həftəsonu və ya tətil günlərində aparılmışdır. Çəkilişlər gün ərzində 8 və ya 10 saat fasilələrlə davam etmişdir.

### Kastinq
Miniserialın baş rolu olan Sevinc personajı Nəzakət Heydərova tərəfindən canlandırılmışdır. Sevincin dostu Asifi isə Kənan İkidağ canlandırmışdır. Sevincin babası rolunu Mirzə Ağabəyli ifa etmişdir.

### Yayımlanması
Miniserial yayımlanmazdan əvvəl bir treyler paylaşılmışdır. Bundan sonra layihənin seriyaları 1 fevral tarixindən başlayaraq "Instagram" platformasında, "sevinj.stories" səhifəsində yayımlanmışdır.

## Qəbulu
Miniserialın rejissoru Əlixan Rəcəbov 4 fevralda bildirmişdir ki, "Sevinj.stories" səhifəsinə qısa zamanda 400 mindən çox izləyici izləmişdir və onların sayı artmaqda davam edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Wordle

***Wordle***, əvvəllər Reddit üçün Place və The Button sosial təcrübələrini yaradan proqramçı Coş Uordl tərəfindən hazırlanmış veb əsaslı söz oyunudur. Beş hərfli sözü oyunçular altı cəhddə təxmin etməyə çalışırlar; Hər bir təxminə rəngli qutular şəklində rəy verilir və oyunçulara cavab sözündə hansı hərflərin düzgün və hansının digər mövqelərdə olduğu bildirilir. Bu cür oyun mexanikası *Mastermind* kimi oyunlara bənzəyir, lakin *Wordle* hər bir təxmində hansı hərflərin düzgün olduğunu dəqiq müəyyənləşdirir. Hər gün və hər kəs üçün eyni olan xüsusi bir cavab sözü var.

Uordl oyunu əvvəlcə yalnız özü və sevgilisi üçün hazırlamışdı. Oyun, 2021-ci ilin oktyabrında ictimaiyyətə təqdim edilmişdir. Uordl oyuna gündəlik nəticələri Twitter -də geniş şəkildə paylaşılan emoji kvadratları kimi kopyalamaq imkanı əlavə etdikdən sonra oyun 2021-ci ilin dekabrında kütləvi populyarlıq qazandı. Oyunun ingilis dilindən başqa dillərdə çoxlu nüsxələri, uyğunlaşdırmaları və versiyaları da yaradılmışdır. Oyun 2022-ci ilin yanvarında açıqlanmayan yeddi rəqəmli məbləğə The New York Times şirkəti tərəfindən alınıb və əvvəlcə bütün oyunçular üçün pulsuz saxlanması planlaşdırılıb.

## Oyun gedişatı
Hər gün oyunçuların altı cəhddə təxmin edəcəyi beş hərfdən ibarət bir söz seçilir. Hər təxmindən sonra hər bir hərf yaşıl, sarı və ya boz rəngdə qeyd olunur: Yaşıl rəngli qutu hərfin düzgün mövqedə olduğu göstərir; sarı rəngli qutu hərfin cavabda olduğunu, lakin düzgün mövqedə olmadığını bildirir; boz rəngli qutu həmin hərfin cavabda olmadığını göstərir.

## Uyğunlaşdırmalar və nüsxələr
*Söz* oyunu; azərbaycan dili də daxil olmaqla,  WORDLE🇦🇿 və Sözütap, rus, holland, ispan, katalan, qalisiya, alman, urdu, macar, yapon, fransız, portuqal, tamil, türk, ivrit, uels və yiddiş müxtəlif dillərə uyğunlaşdırılmışdır. *Termo* adlı Braziliya Portuqaliya adaptasiyası 2022-ci ilin yanvar ayında gündəlik 200.000 oyunçuya sahib idi.

## İstinadlar
Bərzani

* Mustafa Bərzani — kürd siyasi və hərbi xadimi
* Məsud Bərzani — İraq Kürdüstanının birinci prezidenti.
* Neçirvan Bərzani — İraq Kürdüstanının ikinci prezidenti.
Neçirvan Bərzani

**Neçirvan İdris Bərzani** (; ) — kürd siyasətçi. O, İraq Kürdüstanının ikinci prezidentidir.

## Həyatı
Neçirvan Bərzani 21 sentyabr 1966-cı ildə anadan olmuşdur. O, Tehran Universitetindən məzun olmuşdur. Neçirvan Bərzani 2010-cu ildə Kürdüstan Demokrat Partiyasının vitse-prezidenti təyin edilmişdir. O, bundan əvvəl 2007-ci ilin martından 2009-cu ilin avqustuna və 2012-ci ilin mart ayından 2019-cu ilin may ayına qədər Kürdüstan Regional Hökumətinin baş naziri vəzifəsində çalışmışdır. Neçirvan Bərzani həm də Kürdüstan Universitetinin təsisçisidir. O, hal-hazırda İraq Kürdüstanının ikinci prezidentidir. Neçirvan Bərzani 2019-cu ilin iyununda Kürdüstan Parlamenti tərəfindən vəzifəyə seçilmişdir. Onun hakimiyyəti Kürd milliyətçiliyi, dünyəvilik, modernizm, kənd təsərrüfatında islahatlar və qadın hüquqları ilə xarakterizə edilir.

## Siyasi mövqeyi
Neçirvan Bərzani Kürd milliyətçiliyinı (PKK) İraq Kürdüstanından Türkiyəyə və İrana hücum etmək üçün baza kimi istifadə etdiyinə görə qınamışdır. O, İrana müxalif qruplardan və PKK-dan dəfələrlə bunu etməməsini tələb etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bioqrafiya
Kastiliyalı Beatris

* Kastiliyalı Beatris (1242-1303) (Portuqaliya kraliçası) 
* Kastiliyalı Beatris (1293-1359) (Portuqaliya kraliçası)

## Həmçinin bax
* Kastiliyalı 
* Beatris
Kürdüstan Universiteti Həvler

**Kürdüstan Universiteti Həvler** (UKH) — İraq Kürdüstanının Ərbil şəhərində təhsil müəssisəsi. UKH Kürdüstanda açılan beşinci dövlət universiteti olmuşdur. 2006-cı ildə təsis edilmişdir. Kürdüstan Universiteti Həvler 2018-ci ildə regionda ən yaxşı universitet seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Facebook səhifəsi
*  Twitter
Kürdüstan İslam Birliyi

**Kürdüstan İslam Birliyi** (; ,  *əl-İtithad əl-islami əl-kurdistani*) və ya sadəcə **Yekqirtu** () — İraq Kürdüstanında islamçı siyasi partiya.

## Tarixi
Kürdüstan İslam Birliyi 6 fevral 1994-cü ildə Səlahəddin Bahəddin və onun həmkarları tərəfindən təsis edilmişdir. O, birinci ümumi konfransda partiyanın baş katibi seçilmişdir. Bahəddin daha sonra ikinci, üçüncü və dördüncü konfranslarda yenidən baş katib seçilmişdir. Bundan sonra onu Hadi Əli və Məhəmməd Fərəc əvəzləmiş, lakin 2016-cı ildə yenidən baş katib seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Səlahəddin Bahəddin

**Səlahəddin Məhəmməd Bahəddin Sadiq** (; ) — kürd siyasətçi. O, Kürdüstan İslam Birliyinin qurucusu və indiki lideridir.

## Həyatı
Səlahəddin Məhəmməd Bahəddin Sadiq 1950-ci ildə Hələbcə şəhərində anadan olmuşdur. O, 1971–1981-ci illərdə müəllim işləmişdir. Səlahəddin Bahəddin İraq ordusunda xidmət etməkdən imtina etdikdən sonra vəzifəsindən azad edilmişdir. O, BƏƏS Partiyasına qoşulmaqdan imtina etdikdən sonra işgəncələrə məruz qalmışdır. Səlahəddin Bahəddin ardınca İraqı tərk edərək 10 il İran, Türkiyə və Körfəz ölkələrində yaşamışdır. O, daha sonra 1991-ci ildə İraqa qayıtmışdır.

Səlahəddin Bahəddin 6 fevral 1994-cü ildə Kürdüstan İslam Birliyinin təsisçilərindən biri olmuşdur. O, birinci ümumi konfransda partiyanın baş katibi seçilmişdir. Bahəddin daha sonra ikinci, üçüncü və dördüncü konfranslarda yenidən baş katib seçilmişdir. Bundan sonra onu Hadi Əli və Məhəmməd Fərəc əvəzləmiş, lakin 2016-cı ildə yenidən baş katib seçilmişdir.

## İstinadlar
Bakı Fəlsəfə Akademiyası

**Bakı Fəlsəfə Akademiyası** — Azərbaycanda düşüncə platforması. Məzmunu fəlsəfə, incəsənət, humanitar elmlər və bir çox digər sahədə yazı, video material, məqalə, tərcümə və bloqdan ibarətdir.

## Tarixi
Bakı Fəlsəfə Akademiyası 16 aprel 2020-ci ildə bir qrup azərbaycanlı tədqiqatçı tərəfindən yaradılmışdır. Akademiyanın qurucuları platformanın əsas məqsədinin Azərbaycan dilində fəlsəfə haqqında ədəbiyyat azlığının azaldılması istiqamətində işlər görmək olduğunu bildirmişdir. Platforma çərçivəsində müxtəlif məqalə tərcümələrinə, bloq və müəllif yazılara yer verilmişdir. Bu günə qədər akademiya tərəfindən altı kitab yayımlanmışdır. Akademiya kitabları tam təmənnasız və ödənişsiz şəkildə oxuculara təqdim edir. Bakı Fəlsəfə Akademiyası həmçinin, xüsusi animasiya videoların səsləndirilməsini həyata keçirir. 2021-ci ilin aprelinə olan məlumata görə, akademiya tərəfindən 40-a qədər belə video Azərbaycan dilində tərcümə edilmiş və səsləndirilmişdir. Platforma sosial şəbəkələrdə hər həftə xüsusi canlı yayım proqramlar, vebinar və təlimlər təşkil edir, bura bir sıra tanınmış şəxsləri, o cümlədən xarici fəlsəfəçiləri də bu layihələrə dəvət edilir. Akademiyanın şüarı "hər kəs üçün fəlsəfə"dir.

## Nəşrlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
I Mariya

* I Mariya (1516-1558) — İngiltərə və İrlandiya kraliçası, İspaniyanın kraliça-konsortu.
* I Mariya (1734-1816) — Braqanza sülaləsinə mənsub ilk Portuqaliya və Braziliya kraliçası.

## Həmçinin bax
* Mariya
III Pyotr (dəqiqləşdirmə)

* III Pyotr (ö. 1101) — Bolqarıstan çarı.
* III Pyotr (1717-1786) — Braqanza sülaləsinə mənsub Portuqaliya kralı. 
* III Pyotr (1728-1762) — Rusiya imperatoru.

## Həmçinin bax
* Pyotr
Milli (tayfa)

**Milli** () və ya **Milan** () — Azərbaycanda kürddilli tayfa. Onlar Rusiya-İran müharibəsindən (1826-1828) sonra Anadoludan köçüb Azərbaycan ərazisində məskunlaşmışlar. Kəlbəcər rayonunda eyniadlı kəndlər mövcuddur. 1833-cü ilin məlumatlarına görə, Naxçıvanda yaşayan 9 kürd tayfa icmasından biri idilər.

Milanlı tayfası kürdlərin kurmanci qrupuna daxildir. Sosioloq Ziya Gökalpa görə, Kurmanclar üç qrupa bölünür: Boti, Mehmedi və Silivi. O, onların arasında Silivilərin Mil və Zil olaraq iki yerə bölündüyünü qeyd etmişdir. Onların sonradan Osmanlı qeydlərində Milli və Zilli adlandırılmağa başladığı qeyd edilir. O dövrdə onlar Viranşehir, Ərzurum, Bitlis, Van və Dərsim şəhərlərində, o cümlədən İran sərhədində yaşayırdılar.

## İstinadlar
Mustafa Şəntop

**Mustafa Şentop** () — türk siyasətçisi və 24, 25, 26. Dövr Ədalət və İnkişaf Partiyası (AK Parti) İstanbul, 27. AK Partiya Tekirdağ millət vəkili. 2011-ci il Türkiyə ümumi seçkilərində ilk dəfə Türkiyə Böyük Millət Məclisinə daxil olan Şentop, 2012–2015-ci illərdə AK Partiya sədr müavini vəzifəsində çalışıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şotlanlı (tayfa)

**Şotlanlı** () — Azərbaycanda kürddilli tayfa. Onlar Anadoludan İranın Sərab ərazisinə, yəni Şəqaqi elinə gəlmişdir. Burada yaşamış Şatiranlu oymağı şotlanlıların kökü hesab edilir və bu adın mənşəyinin də oradan gəldiyi ehtimal olunur. 1747-ci ildə Nadir şahın ölümündən sonra Azərbaycan xanlıqlara parçalananda bu tayfa Sərab xanlığının ərazisinə daxil olub. 1828-ci ildə Türkmənçay müqaviləsi bağlandıqdan sonra sonuncu Sərab xanı Sadıq xan Şəqaqinin oğlu Cahangir xan Şəqaqi ilə birlikdə Zəngəzur mahalına köç etmişlər. Ağdam və Ağcabədi rayonlarında eyniadlı kəndlər mövcuddur. 23 aprel 1994-cü ildə Ağdamın Şotlanlı kəndi bütun mudafiələrə baxmayaraq silahlı erməni hərbi birləşmələri tərəfindən işğal olunub. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Ordusunun tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar
Şatiranlu

**Şatiranlu** () — İran və Azərbaycanda kürddilli tayfa. Onlar Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanında qəzasında yaşayırlar. Tayfaların törəmələrinə Azərbaycanın Ağdam və Ağcabədi rayonlarında məskunlaşmış Şotlanlılar daxildir.
Ümumiyyətlə, Xalxal bölgəsinin şimal bölgələrində yaşayan kürdlərin burada 16 kəndi olmuşdur. Əksəriyyəti "Şatranlû" və "Xeştanlû" tayfalarının üzvləri olan Qırmanc və Şəqaqilər Xalxal Kürdlərindənin bir qismini təşkil etmiş, Şah Abbasın dövründə təxminən 50.000 nəfərlik bir kütləsi Anadoludan Tehran yaxınlığındakı Varamin düzünə sürgün edilmişdir.
Kürdləri müxtəlif coğrafiyalara yayma siyasətini davam etdirən Şah Abbas daha sonra özbəklərin hücumlarına məruz qaldıqlarını əsas gətirərək Weramin düzündəki kürdləri Xorasan bölgəsinə sürgün etdi. İranda hakimiyyətə gələnlərin davam etdirdiyi bu sürgün siyasəti Avşarlı Nadir şahın dövründə pik həddə çatdı. Tarixi məlumatlara görə, bu dövrdə Xorasana 50–60 min kürd ailəsi, Bəxtiyari Lorlardan 13 min köçəri və Qurci tayfasından 6000 ailə sürgün edilmişdir.
İranın şimalına — Gilan və Mazandarana sürgün edilən kürdlərin daha sonra 7 tayfası (Şatranlû, Xeştanlû, Klukişanlû, Huyranlû, Müntanlû, Nəsranlû və Daykanlû) İranın cənubuna geri göndərilmiş və burada — Xalxal və Ərdəbilə köçürülməyə məcbur edilmişdir.
"İran Sosiologiyası" kitabının müəllifi Dr. Henri Fild bölgədəki kürdlər haqqında yazırdı: "Burada olan kürdlər öz yaşayış yerlərindən uzaqlaşaraq Qızıl Üzən bölgəsinin şimalındakı Xalxalda məskunlaşdılar".

## İstinadlar
Zilanlı (tayfa)

**Zilanlı** () — Azərbaycanda kürddilli tayfa ittifaqı. Rusiya-İran müharibəsindən (1826-1828) sonra zilanlılar İrandan köçüb Azərbaycan ərazisində məskunlaşmışlar. Tayfa bir neçə tirəyə bölünmüşdür. XIX əsr mənbələrində göstərilir ki, zilanlılar Hüseyn xan Zilanlının başçılığı ilə Azərbaycana gələrək bir sıra yaşayış məntəqələri salmışlar. Azərbaycanın Qubadlı rayonunda eyniadlı kənd mövcuddur. Zilanlı tayfa ittifaqının köçü ilk öncə Arazboyu ərazilərə olmuşdur. Zilanlı tayfa ittifaqı Buriki, Cəlali, Milaya, İradi, Zabuq, Cunuq, Çaxmanlı, Arizanlı və Halisanlı tayfalarından ibarət idi. Bu tayfaların bir qismi Arazboyu ərazilərə, əsas qismi isə İrəvan quberniyasının Naxçıvan qəzasına köçmüşdür.

## İstinadlar
Alxasi

**Alxasi** () — Türkiyə və Azərbaycanda (Kəlbəcər rayonunun Çaykənd, Rəhimli kəndlərində) kürddilli tayfa. Onlar əsasən Türkiyənin Əlbistan və Sivərək ərazilərində yaşayırlar. Alxasi tayfasının üzvləri kürd dilinin kurmanc ləhçəsində danışırlar.

## İstinadlar
Çubuk (Ankara)

**Çubuk** — Ankaranın bir mahalıdır. Ankara şəhər mərkəzindən 35 km məsafədə yerləşir. Osmanlı İmperiyasında İnterregnumu başlatan Ankara döyüşü Çubuk düzündə baş verdi. Türkiyənin ikinci ən böyük beynəlxalq hava limanı olan Esenboğa Beynəlxalq Hava Limanı rayonun sərhədləri daxilində yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Pyotr (dəqiqləşdirmə)

* II Pyotr (988–1041) — Bolqarıstan çarı.
* II Pyotr (1648–1706) — Braqanza sülaləsinə mənsub üçüncü Portuqaliya kralı.
* II Pyotr (1715–1730) — Rusiya imperatoru.
* II Pyotr Neqoş

## Həmçinin bax
* Pyotr
Tahir Süleyman

**Tahir Süleyman** (; ) — Azərbaycan jurnalisti, PKK dəstəkçisi. O, "Diplomat" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru olmuşdur.

## Həyatı
Tahir Süleyman 1954-cü ildə Ermənistan SSR-nin Vedi rayonu tərkibindəkii Xalisa kəndində, bir kürd ailəsində anadan olmuşdur. O, Azərbaycanın paytaxtı Bakıda orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində Azərbaycan dili fakültəsinə qəbul olmuş və 1980-ci ildə oranı bitirmişdir. Universiteti bitirdikdən sonra Ermənistana qayıtmış, Vedi rayonunda bir orta məktəbdə kürd və Azərbaycan dillərini tədris etməyə başlamışdır. 1988-ci ildə Tahir Süleyman ailəsi ilə birlikdə Ermənistandan deportasiya edilmişdir. O, Bakıda məskunlaşmış, həmin vaxtdan jurnalist kimi fəaliyyət göstərir. Evlidir, bir oğlu var.

Tahir Süleyman 2003-cü ildə "Diplomat" həftəlik qəzetini təsis etmişdir. Qəzet kürd, Azərbaycan, rus və türk dillərində çap olunurdu. Burada Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) liderləri Murad Karayılan və Abdullah Öcalana dəstək verən yazılar dərc olunmuşdur. Tahir Süleyman özü Abdullah Öcalanı "milli azadlıq hərəkatının rəhbəri" adlandırmışdır. O, zaman-zaman İraqa gedərək, oradakı İraq Kürdüstanı iqtidarı ilə görüşlər keçirmişdir. Tahir Süleyman Azərbaycan mətbuatında dəfələrlə separatizmlə məşğul olmaqda ittiham edilmişdir. Buna baxmayaraq, PKK ilə bir əlaqəsi olmadığını demişdir. 2008-ci ildə qəzetin təsisçisi Tahir Süleymanın "ölkə Türkiyənin gününə salına bilər" ifadələri səbəbilə qəzetin Azərbaycan nəşriyyatında çapı dayandırılmış, Tahir Süleyman isə qəzetini dərc etmək üçün Gürcüstanın paytaxtı Tblisi şəhərinə getməyə məcbur olmuşdur.

## İstinadlar
Peyton Rid

**Peyton Rid** (*;* ) — amerikalı kinorejissor, ssenarist və kino prodüseri. Əsasən Qarışqa-adam filmləri ilə tanınır.

## Həyatı
Rid 3 iyul 1964-cü ildə anadan olub.

## Şəxsi həyatı
Rid həyat yoldaşı Şeila və 2 oğlu ilə birlikdə Los-Ancelesdə yaşayır. Dah əvvəl 1998-ci ildən 2006-cı ilə qədər Bet Lamure ilə evli idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həjar Şamiloğlu

**Həjar Şamil oğlu Əsgərov** və ya **Həjar Şamiloğlu** (; ) — azərbaycanəsilli Rusiya və Qırğızıstan yazıçısı, şairi və jurnalisti.

## Həyatı
Həjar Şamil oğlu Əsgərov 16 iyul 1966-cı ildə Azərbaycanın Kəlbəcər şəhərində, Şamil Əsgərov və Nazilə Əsgərovanın ailəsində anadan olmuşdur. O, 1984–1990-cı illərdə Bakıda filologiya ixtisası üzrə təhsil almışdır. Şamiloğlu 1989–1991-ci illərdə təhsilini başa vurduqdan sonra Bakıda "Yazıcı" nəşriyyatında işləmişdir. Bundan sonra o, 1991–1993-cü illərdə Azərbaycan Mlli Məclisinə bağlı "Azərbaycan" qəzetində müxbir olaraq çalışmışdır. Şamiloğlu həmçinin, 1992–1994-cü illərdə "Kurdish Voice" jurnalının Bakıdakı bölməsinin redaktoru, 1994–1997-ci illərdə Moskvada "Kurdistan Report" jurnalının redaktoru, 2000-ci ildən sonra isə İraq Kürdüstanında "Maxmûr" jurnalının redaktoru kimi işləmişdir. O, 2008-ci ildə "Ak News"un müxbiri olmuş, 2004–2010-cu illərdə Qazaxıstanda "Nubar" jurnalının redaksiyasında işləmişdir. Şamiloğlu 2005–2010-cu illərdə Qırğızıstanda radio redaktoru işləmişdir. O, rus, Azərbaycan və türk dillərində çoxlu kitablar yazmışdır.

Azərbaycanda bir neçə şəxs Həjar Şamiloğlunu PKK-ya üzv olmaqda ittiham etmişdir. Buna baxmayaraq, o, heç vaxt hansısa bir kürd partiyasının üzvü olmadığını qeyd etmişdir. Onun "Qızıl Kürdüstan"ın bərpa edilməsini dəstəklədiyi də iddia olunmuşdur. O, bütün kürd təşkilatları ilə davalı olduğunu demişdir. Şamiloğlu hal-hazırda Bişkekdə yaşayır. O, Rusiya vətəndaşıdır.

## Əsərləri
### Kitabları
* Şerê eqilan (İraq, 2000).
* Di pêşiya de sê xal (İraq, 2001).
* Rêya ewlekariyê (İraq, 2000, bi hevbeşî hatiye nivisandin).
* Diaspora Kurda (İstanbul, Pêrî, 2005).
* Gulnar û Ocalan (İstanbul, Pêrî, 2005).
* Knyazê Îbrahim (İstanbul, Pêrî, 2007).
* Jiyan di rêya welatparêziyê de (Qırğızıstan, 2007).
* Diaspora Kurdên YKS (Qırğızıstan, 2007).
* Tenê me (Qırğızıstan, 2007).

### Tərcümələri
* Kurdên Azerbaycanê (Stembol, Pêrî, 2007).
* Kurdistana Sor.
* Şerefname, wek çavkaniya dîroka kurdan.

## İstinadlar
Oğuzhan Özyakup

**Oğuzhan Özyakup** () — yarımmüdafiəçi kimi oynamış keçmiş peşəkar holland-türk futbolçu. Hollandiyanın Zandam şəhərində anadan olan Özyakup əvvəllər AZ Alkmakaar və Arsenal klublarında çıxış edib. O, peşəkar karyerası dövründə "Beşiktaş" klubu ilə  2015-16 və 2016-17 Super Liqasının qalibi olub.   

Özyakup U-17 və U-19 səviyyələrində Hollandiya millisini təmsil etmiş və millinin kapitanı olmuşdur. 2012-ci ildən sonra isə o, Türkiyəni U-21 səviyyəsində 7 dəfə təmsil edib, iki dəfə fərqlənib. 2013-cü ildən Türkiyə millisə vəsiqə qazanan Özyakup Avro 2016 komandasının da bir hissəsi olmaqla, millini 42 dəfə təmsil edib və bir qol vurub. O, 26 avqust 2024-cü ildə, 31 yaşında ikən təqaüdə çıxdığını elan etmişdir.    

## Klub karyerası
 
Zaandam Türkiyənin İdman komandasında başlayan futbolçu 2002-ci ildə AZ infrastrukturuna keçib. Burada onun B1 və A1 səviyyələrində oynamaq şansı var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Serhat Akın

**Niyazi Serhat Akın** (; ) — türk futbolçu. Almaniyanın 4-cü liqası olan Regionalligada çıxış edən Berliner AK 07 klubunun heyətində peşəkar futbolçu karyerasını bitirmişdir.

## Həyatı

## Karyera
### Milli komandadıkı çıxışı
*Qeyd: [[Türkiyə milli futbol komandası]]nın heyətində oynadığı oyunlar.*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sezer Özmen

**Sezer Özmen** () — sol müdafiəçi və libero kimi çıxış edən türk futbolçu. O, 2-ci Liqa komandalarından olan “Turqutluspor”da çıxış edir. 

## Peşəkar karyera
 
Futbolçu karyerasına 2005-ci ildə "Bakırköyspor"da başlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Attila Szalai

**Attila Árpád Szalai** () — müdafiəçi kimi çıxış edən Macarıstan milli futbolçusudur. O, Türkiyə Superliqa komandalarından olan “Fənərbağça”da çıxış edir.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Okay Yokuşlu

**Okay Yokuşlu** () — Türkiyə milli futbolçusu. O, La Liqa komandalarından olan “Selta Viqo”dan icarə əsasında “Xetafe”də çıxış edir.

## Həyatı

## Karyera
Okay Yokuşlu futbola 8 yaşında Karşıyaka İdman Məktəbində başlayıb. İdman məktəblərində hər uşaq kimi futbolu sevən Okay karyerasına 2004-cü ildə “Altay Youth”da başlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qalaktika mühafizəçiləri 3

**Qalaktika mühafizəçiləri 3** () — Qalaktika mühafizəçiləri film seriyasının üçüncü, Marvel Kinematoqrafiya Kainatının isə 32-ci filmi. Film 5 may 2023-cü ildə işıq üzü görüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stavridalar

**Stavridalar** () — xanıbalığıkimilər dəstəsindən balıq cinsi.

Stavridaların iyəoxşar bədəninin uzunluğu 50 sm-dək, çəkisi q-dək olur. Quyruq gövdəsi nazikdir. 10-dan artıq növü məlumdur. Pelagik balıqlardır; mövsümdən asılı olaraq bir yerdən başqa yerə köçürlər. Plankton xərçəngkimilər və xırda balıqlarla qidalanırlar. Vətənə balığıdır. Keçmiş SSRİ sularında 4 növü (2 növü Baltik, Qara və Azov dənizlərində, 2 növü Yapon dənizində) yayılmışdır.

## Növləri
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 	 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stakkato

**Stakkato** ( — qırıq-qırıq, kəsik-kəsik;  — ayırmaq, qoparmaq) — musiqidə səslərin qısa, qırıq-qırıq ifa edilməsi. "Staccato" sözü ilə, yaxud notların altında və ya üstündə nöqtə qoyulmaqla işarə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qalib ibn Abdullah

**Qalib ibn Abdullah** (,  ) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin Məkkənin fəthi zamanı ona yol təhlükəsizliyini təmin etmək tapşırılmışdı. Xəlifə Ömərin dövründə Qadsiyyə döyüşündə mühüm üstünlüklər göstərmiş və Hörmüzü öldürmüşdür. Müaviyə dövründə Ziyad ibn Əbih tərəfindən hicri 48-ci ildə (miladi 668) Xorasan valisi təyin edilir. 
## İstinadlar
Seven Churches

***Seven Churches*** — "Possessed" qrupunun 16 oktyabr 1985-ci ildə yayımlanan debut albomları. Albom death metal subjanrının ən önəmli albomlarından biri sayılır. Bununla yanaşı, qrupun ən çox satılan albomudur.

## Mahnı siyahısı

## Üzvlər
* Cef Beserra () − vokal, bas-gitara
* Larri Lalonde () − elektrogitara
* Mayk Torrao () − elektro gitara
* Mayk Sas() − zərb alətləri
* Rendi Börns () − sintezator

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atınç Nukan

**Atınç Nukan** () — müdafiə mövqeyində oynayan türk milli solaxay futbolçusudur. O, Türkiyə millisində çıxış edir. Atınç Nukan futbolçu karyerasına 2004-cü ildə "Küçükçekmecespor"da başlayıb. Burada keçirdiyi 2 uğurlu mövsümdən sonra “Beşiktaş”ın diqqətini çəkib və 2006-cı ildə 13 yaşında “Beşiktaş”a transfer olub.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lata Mangeşkar

**Lata Mangeşkar** (, ; ) — hind müğənnisi, film bəstəkarı, kino prodüseri və aktrisasıdır, Hindistanın ən məşhur və hörmətli kadrarxası ifaçılarından biridir. Lata — Hindistanda ən yüksək mülki mükafat olan Bharat Ratna mükafatını (, *Hindistanın xəzinəsi*) alan ikinci hind müğənnisidir. Latanın üç kiçik bacısı (həmçinin müğənni və kadrarxası vokalçıdırlar) — Aşa Bhosle, Uşa Mangeşkar, Mina Mangeşkar və qardaşı – Hridayanath Mangeşkar var.

## Bioqrafiyası
Lata İndore şəhərində teatr xadimi Master Dinanantha və onun həyat yoldaşı Şevantinin ailəsində anadan olub. Onun ata tərəfdən babası Qaneş Bhatt Qoadakı hindli keşiş idi. Doğulanda ona "Hema" adı verilir, lakin sonra valideynləri "BhaawBandhan" tamaşasının qəhrəmanı Latikanın şərəfinə onun adını "Latu" qoyurlar. Lata ailənin böyük övladı idi, onun bacıları Mina, Aşa, Uşa və qardaşı Hridaynath da həmçinin musiqiçi olurlar. O, ilk musiqi dərslərini atasından almış və beş yaşında onun tamaşalarında aktrisa kimi fəaliyyətə başlamışdı.

## Vokal karyerası
Latanın karyerası 1942-ci ildə başlamış və yetmiş ildən çox davam etmişdir.

O, 1945-ci ildə Mumbaya köçür və burada Ustad Aman Əli Xandan klassik hind musiqisi dərsləri almağa başlayır. Onun 1945–47-ci ilə qədər olan mahnıları ictimaiyyətə az məlumdur.

Lata əvvəlcə o vaxtkı məşhur müğənni Nur Cahanın ifasını təqlid etmək istədiyini desə də, sonradan özünəməxsus ifa tərzini yaradır. Karyerasında ilk tanınan hit, Mahal filmində aktrisa Madhubalanın (bu film onun debütü idi) obrazı üçün oxunan *"Aayega Aanewaala"* oldu. Sonradan, Lata Hindistanın otuz altıdan çox regional dilində və xarici dillərdə, lakin ən çox hind dilində mindən çox Bollivud filmi üçün mahnılar yazır.

Hind kinosunun bir çox qəhrəmanları, o cümlədən gənc qadınlar (məsələn, Hema Malinin ifasında Sovet-Hindistan istehsalı "Əli Baba və qırx quldurun sərgüzəştləri" filmindən Marcina) və hətta balaca qızlar da (məsələn, Do Kaliyaan "iki qönçə" filmində doqquz yaşlı Sonya Sinqhin qəhrəmanları) onun səsi ilə oxuyur.

Mangeşkar "Ən çox səs yazısı" üçün Ginnesin Rekordlar Kitabına (1974–1991-ci illərdə) düşmüşdür. GRK-ın 1974-cü il qeydinə görə, 1948–1974-cü illər arasında o, iyirmi hind dilində ən azı 25.000 solo, duet və mahnılara bek-vokal yazdırmışdır (1987-ci il nəşrinə görə, artıq 30.000 səs yazısı). Bu, həmkarı Məhəmməd Rafi də daxil olmaqla, bir sıra mənbələrdən mahnıların sayının çox şişirdildiyinə dair tənqidlərə səbəb oldu. Məhəmməd Rafi 1977-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabının administrasiyasına yazmışdı: "Belə olan halda mən 28.000 səs yazısı etmişəm".

Daha sonra müğənninin pərəstişkarları onun xüsusi titullara görə səs yazılarının sayını hesabladılar və ümumi cari rəqəmi 6,5 minə çatdırdılar, halbuki Rafinin vəfat etdiyi tarixə onların sayı (təxminən 5 min) həqiqətən ondan bir qədər az idi. Hazırda Latanın kiçik bacısı Aşa Bhosle rekordun qeydə alındığı vaxt təxminən 11.000 mahnı ilə ən çox səs yazısı sayına görə Ginnesin Kitabının rekordsmeni kimi siyahıya alınmışdır.

## Şəxsi həyatı
Lata heç vaxt ailə qurmayıb və övladı yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaspar Ulliel

**Qaspar Ulliel** ( | ; 25 noyabr 1984, Nöyi-sür-Sen – 19 yanvar 2022, La-Tronş) — fransız kino və teatr aktyoru, model.

Sebastian Japrizonun eyniadlı romanı əsasında çəkilən «Uzunmüddətli nişan» detektiv dram filmində əsas rollardan birini oynadıqdan sonra dünya şöhrəti qazanmışdı. Aktyorun başqa diqqətəlayiq rolları arasında Piter Uebberin "Hannibal: Yüksəliş" filmində gənc Hannibal Lekter rolu, "Sen Loran" bioqrafik-dram filmində İv Sen Loran və s. rollarıdır. «Uzunmüddətli nişan» filminə görə  Sezar mükafatının laureatı: ən ümidverici aktyor kimi, və "Bu sadəcə dünyanın sonudur" filmində ən yaxşı kişi roluna görə ikinci dəfə Sezar mükafatına layiq görülmüşdür. Chanelin "Bleu de Chanel" kişi ətirinin siması idi.

## Həyatı
### Erkən həyatı
Qaspar Ulliel 1984-ci ildə Parisin şəhərkənarı Nöyi-sür-Sen kommunasında stilistlər ailəsində doğulub. Anası Kristin və atası Serj olmaqla ailədə tək övlad idi. Onun sol yanağındakı çapıq altı yaşında keçirdiyi Doberman hücumunun nəticəsidir. Uşaq ikən Ulliel kinorejissor olmaq arzulayırdı, liseyi bitirdikdən sonra Sen-Deni Universitetinə daxil olaraq orada kinematoqrafiya üzrə təhsil alır. O, çəkilməyə hələ məktəbli olarkən başlamışdı, ilk rolunu on iki yaşında televiziya filmində oynamışdı. Fransa televiziyasında yeni aktyor tez bir zamanda özünə diqqət çəkdi və sonrakı illərdə Ulliel bir neçə televiziya layihəsində çəkilməyə başladı.

### Şəxsi həyatı
2005-2008-ci illərdə Qaspar fransız aktrisa Sesil Kassel ilə münasibətdə idi. 2007-ci ildə Şarlotta Kasiragi ilə qısa bir münasibəti olub. 2008-2013-cü illərdə Cordan Krantell ilə münasibətdə olub.

Qaspar 2013-cü ildən fransız model və müğənni Qaelli Pietri ilə münasibətdə idi. 9 noyabr 2015-ci ildə uşaq gözlədiklərini bildirdilər. Oğulları Orso 12 yanvar 2016-cı ildə anadan olub.

### Ölümü
19 yanvar 2022-ci ildə məlum oldu ki, fransalı aktyor Savoyyadakı La Rosière xizək kurortunda bədbəxt hadisənin qurbanı olub. 18 yanvar 2022-ci ildə ailəsi ilə istirahət edərkən iki yamacın kəsişməsində başqa bir xizəkçi ilə toqquşub və ağır kəllə-beyin travması almışdı, təcili yardım vertolyotu ilə La-Tronş yaxınlığındakı Qrönobl şəhərinin universitet xəstəxanasının mərkəzinə çatdırılmışdı və ertəsi gün 37 yaşında vəfat edib.
Sonradan məlum olub ki, Ulliel dəbilqəsiz xizək sürərək təhlükəsizlik tədbirlərinə məhəl qoymayıb. Onunla toqquşan Litvalı xizəkçi xəsarət almamışdı.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Koimbralı İzabella

**Koimbralı İzabella** (; ) — Portuqaliya kralı V Afonsonun ilk xanımı, Portuqaliyanın kraliça-konsortu.

## Həyatı
İzabella 1432-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Portuqaliya kralı I Conun oğlu İnfant Pyotr, anası isə Araqon kralı IV Pyotrun nəvəsi Kataloniyalı İzabelladır. Atası İnfant Pyotr azyaşlı kral V Afonsonun taxt naibi idi. Rəvayətə görə, eyni yaşda olan İzabella və kral V Afonso bir-birini çox sevirdi. Bu səbəblə 1445-ci ildə cütlük nişanlandı. Ancaq bu nişan kralla qohum olmaq istəyən ögey əmisi Braqanzalı Afonsonun etirazına səbəb oldu. Etirazlara baxmayaraq, cütlük 6 may 1447-ci ildə evləndi. Cütlüyün bu nikahdan 3 övladı dünyaya gəlsə də, ilk övladı 1 ay sonra vəfat etdi.

Ancaq çox keçmədən atası İnfant Pyotr saraydakı nüfuzunu itirdi. 1448-ci ildə Braqanzalı Afonso kral naibi elan edildi. Onun təhrikləriylə, İzabellanın atası müəmmalı şəkildə öldü və qardaşı Con sürgün edildi. Buna baxmayaraq, İzabella öz nüfuzunu qoruyub saxladı. Hətta qardaşının sürgündən dönüşünədək Koimbra hersoqluğunun idarəsini öz əlinə aldı.

Saraydakı nüfuzundan istifadə edərək 1454-cü ildə qardaşını sürgündən geri döndürdü və ertəsi il atasına bəraət qazandıraraq onun adına şərəfli cənazə mərasimi keçirdi. Ancaq çox keçmədən, İzabella, ehtimal ki, zəhərlənərək vəfat etdi.

## Övladları
* İnfant Con (d. 29 yanvar 1451 — ö. fevral 1451)
* İnfanta Yuanna
* **[[II Con (Portuqaliya kralı)|II Con]]**

## Mənbə
* Anne Commire; Deborah Klezmer (2000). *Women in World History: A Biographical Encyclopedia*. Yorkin Publications. p. 702. ISBN 978-0-7876-4066-8

## İstinadlar
Pom Klementieff

**Pom Aleksandra Klementeff** (; ) — fransız aktrisa. Anası koreyalı, atası isə rus-fransızdır. Paris şəhərində Cours Florent teatr məktəbində təhsil alıb və "*Loup*" (2009), "*Sleepless Night*" (2011) və "*Hacker's Game*" (2015) kimi bir çox filmdə yer alıb. "Qalaktika mühafizəçiləri" filmində Mantis rolu ilə yenidən fəaliyyətini davam etdirdi.

## Filmoqrafiya
* İnqrid qərbə gedir (2017)

## İstinadlar
Kimyəvi təkamül

Qeyri canlı materialların təşəkkülü nəticəsi kimi sadə canlı sistemin yaranması haqqındakı təsəvvürlər ancaq son zamanlar zənginləşdi. Bu təsəvvür yolunda əhəmiyyətli şaxə 1953-cü ildə ilk dəfə əsas bioloji molekulların ən sadə kimyəvi reaksiyalar nəticəsində yaranması mümkünlüyünü göstərən Miller-Yuri təcrübəsində təqdim olundu. Bu vaxtdan başlayaraq alimlər kimyəvi təkamülün çoxlu digər yollarını təklif etdilər. Bu ideyalardan bir neçəsini göstərmək olar, lakin yadda saxlamaq lazımdır ki, bunların hansının düz olması haqqında vahid bir fikir yoxdur. Biz ancaq bunu dəqiq bilirik ki,bu proseslərdən biri, yaxud hec kimin ağlına gəlməyən digəri planetdə ilk hüceyrənin yaranmasına gətirdi. (Pansermiya – həyatın digər yerdə yaranması təsəvvürü düz olmadığı halda turşular və əsaslar başlığında müzakirəyə baxmaq olar)

*İlk sıyıq* — Miller-Yuri təcrübələrində göstərilənlərə bənzər proseslər nəticəsində atmosferdə molekullar yarandı ki, onlar da sonra yağışla okeana düşdü). Burada (yaxud, ola bilər qabarma nəticəndə yaranan su hövzəsi) isə hələ bizə məlum olmayan proseslər molekulların təşəkkülü nəticəsində ilk hüceyrənin yaranmasına gətirdi.

*İlk neft ləkəsi* — Miller-Yuri prosesləri lipidləri — balaca kürəciklər təşkil edən molekulları spontan olaraq yaradır (biz cox zaman şorbanın səthində damcıyabənzər formalar görürük). Hər bir kürəcikdə təsadüfi sayda molekullar toplaşır. Okean səthində milyonlarla qovuqcuqlardan biri enerji və material baxımdan düzgün molekul yığımı təşkil edə bilər ki, o da iki yerə bölünə bilər. Beləliklə ilk hüceyrə yarana bilər.

*RNK mühiti* — Təkamül nəzəriyyəsi problemlərindən biri də RNK molekullarının istifadəsinə əsaslanan kodlaşdırma sisteminin inkişafı ilə əlaqədardır (həm də bax:Molekulyar biologiyanın əsas ehkamı). Problem bundadır ki hüceyrə DNT-də kodlaşdırılıb, lakin DNT kodda yazılanı oxumaq üçün hüceyrəni aktivləşdirmək lazımdır. Son zamanlar alimlər tapdılar ki RNK hal-hazırda hüceyrədəki DNT kodunda yazılanların formalaşmasında iştirak edir və canlı sistemdəki hüceyrələrin funksiyalarından birini yerinə yetirir. Görünür ki, RNK molekullarının yaranması yerdə həyatın inkişafı üçün vacib hadisədir.

## İstinadlar
I Pedro (Kastiliya kralı)

**I Pyotr** () və ya **Zalım Pyotr** () () — Kastiliya və Leon kralı. Din xadimlərinə qarşı etdiyi zülm və işgəncələr səbəbilə Papa V Urban tərəfindən aforoz edildi.

## Mənbə

* Tuchman, Barbara Wertheim (1978), *A distant mirror: the calamitous 14th century*, Random House
* Taylor, Nathaniel Lane (2004). "The Literary Heritage of Sancha de Ayala". nltaylor.net.
* Mérimée, Prosper (1849). *[https://books.google.com/books?id=XjsOAAAAYAAJ The History of Peter the Cruel, King of Castile and Leon].* London: R. Bentley
* Dillon, John Talbot (1788). *The History of the Reign of Peter the Cruel, King of Castile and Leon*. Vol. 1 (Two volumes ed.). W. Richardson. p.&nbsp;280

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Akrilamid

**Akrilamid** (CH2=CHC(O)NH2) — praktiki əhəmiyyətə malik monomerdir.

## Fiziki xassələri
Akrilamid ağ kristallik maddədir, 357.5K əriyir. Spirtdə, asetonda və suda yaxşı həll olur.

## Alınması
Akrilamid ilk dəfə 1893-cü ildə Mure tərəfindən akril turşusunun xloranhidridinin benzolda məhluluna quru ammonyak daxil etmək yolu ilə alınmışdır:

H2C=CH-C(O)-Cl +2NH3 → H2C=CH-C(O)-NH2 + NH4Cl

Reaksiyadan ammonium xloridi kənarlaşdırdıqdan sonra akrilamid benzolda ağ kristallik şəklində olur.

2. Litium fosfatın iştirakı ilə 2-metoksipropionamid 523–773K-də, titan üzərində isə 498–673K parçalanaraq akrilamidə çevrilir:

H3C-O-CH2-CH2-CO-NH2 → H2C=CH-C(O)-NH2 + CH3OH

## Tətbiqi
Akrilamidin polimerləşməsindən istehsalatda poliakrilamid alınır. Bu polimer sənayedə alınan sellüloza kağızı əvəz edir. Poliakrilamid bir çox sənaye sahələrində, o cümlədən yeyinti sənayesində, neftçıxartmada tətbiq olunur. Ondan lakların, boyaların, süni dərilərin və sintetik liflərin istehsalında da istifadə edilir.

## Təsir və təhlükəsi
Zəhərli təsirə malikdir. Sinir sisteminə, qaraciyərə və böyrəklərə mənfi təsir göstərir. Selikli qişaları qıcıqlandırır, kanserogendir.

180°C-dən yuxarı temperaturda (digər mənbələrə görə 120°C-dən yuxarı) qızardılmış və ya bişmiş qidalarda, eləcə də bişmiş məmulatlarda və şəkər (fruktoza, qlükoza və s.) arasında reaksiya nəticəsində  əmələ gələ bilər. Tədqiqatlar qara zeytun, quru gavalı, fıstıq, qızardılmış kartof və qəhvənin tərkibində akrilamid aşkar edib.

Daha çox nişasta tərkibli qidalarda olan şəkər və asparagin qızdırıldıqda bir-biri ilə reaksiya verir. Bu kimyəvi reaksiya yeməyin qəhvəyi rəngə çevrilməsinə səbəb olur. Orta hesabla, böyüklər ən çox akrilamidi çipsi və qəhvədən, uşaqlar isə ən çox çipsi və peçenye məhsullarından alırlar.

Akrilamid böyük miqdarda istehlak edildikdə potensial təhlükəli kimyəvi maddədir. Laboratoriya heyvanları üzərində aparılan tədqiqatlar göstərib ki, akrilamid xərçəngə səbəb ola bilər. Bu qənaətə Avropa Qida Təhlükəsizliyi Təşkilatı (EFSA) həmin tədqiqatlar nəticəsində gəlib.

## İstinadlar
Dien monomerləri

Dien karbohidrogenləri — butadien, izopren və xlorpren — sintetik kauçukların alınması üçün əsas monomerlərdir. Hal-hazırda istehsal olunan rezin məmulatlarının çeşidi 100min addan çoxdur. Sintetik kauçukların dünya üzrə istehsalı həm həcminə, həm də inkişaf tempinə görə təbii kauçukların istehsalınıl xeyli ötmüşdür. Rezin məmulatlarının istehsalının inkişafı (xüsusən şin sənayesi məmulatlarının) bu monomerlərinin istehsalı üçün davamlı, istiqamətləndirilmiş xammal mənbələrinin yaradılmasının vacibliyini şərtləndirir.
Bütün kauçukların iki böyük qrupa bölünməsi qəbul olunmuşdur:
-ümumi təyinatlı;
-xüsusi təyinatlı.
Ümumi təyinatlı kauçuklar təbii kauçuklar kimi şinlərin, müxtəlif rezintexniki məmulatların istehsalı üçün istifadə olunur ki, bunlardan yağ və benzinə davamlılıq, aqressiv mühitə, yüksək temperatura və s. qarşı dözümlülük tələb olunmur. Ən kürləvi, ümumi təyinatlı kauçuklar 1,4-sisizopren və 1,4-sis-butadien kauçuklardır. Bunların, sintetik kauçukların ümumi istehsalına görə həcmi 60%-ə yaxındır.
Xüsusi təyinatlı kauçuklar — bəzi göstəricilərinə görə elastomerlərdən üstün rezinlər, xeyli az həcmdə, ancaq geniş çeşidlə buraxılır.

## İstinadlar
I Pyotr (dəqiqləşdirmə)

* I Pyotr (ö. 970) — Birinci Bulqar dövlətinin imperatoru. 
* I Pyotr (1334-1369) — Kastiliya və Leon kralı. 
* I Pyotr (1672-1725) — ilk Rusiya imperatoru.

## Həmçinin bax
* Pyotr
* II Pyotr (dəqiqləşdirmə)
* III Pyotr (dəqiqləşdirmə)
Morena Bakkarin

**Morena Bakkarin** (port. Morena Silva de Vaz Setta Baccarin; 2 iyun 1979, Rio-de-Janeyro) — Braziliya əsilli Amerikalı aktrisa. Ən çox "Firefly" (İnara Serra rolu), "Stargate SG-1" (Adria rolu), "V" (Anna rolu), "Homeland" (Cessika Brodi rolu) və "Deadpool" (Vanessa rolu) seriallarındakı rolları ilə tanınır.

## Erkən həyatı və təhsili
Morena Bakkarin, 2 iyun 1979-cu ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində anadan olmuşdur. Aktrisa Vera Settanın və jurnalist Fernando Bakkarinin qızıdır. O, italyan, portuqal və livandan olan ərəb əsillidir.

Bakkarin ailəsi ilə birlikdə 7 yaşında Nyu-Yorka köçmüşdür. Burada o, 41 nömrəli Dövlət Məktəbində və Nyu-York Şəhər Laboratoriya Məktəbində təhsil almışdır. Daha sonra Culyard Məktəbinin teatr proqramına qəbul olmuş və 2000-ci ildə məzun olmuşdur.

## Karyerası
Bakkarin karyerasına teatrda başlamış, daha sonra televiziya və kino sahəsinə keçmişdir. 2002-ci ildə "Firefly" elmi-fantastik serialında İnara Serra rolunu oynayaraq məşhurlaşmışdır. Daha sonra "Stargate SG-1", "V", "Homeland" və "Gotham" kimi məşhur seriallarda rol almışdır.

Bakkarin, "Serenity" (2005), "Deadpool" (2016) və "Deadpool 2" (2018) kimi filmlərdə də rol almışdır. 2016-cı ildə "Gotham" serialındakı roluna görə "Ən Yaxşı Köməkçi Qadın Aktrisa" nominasiyasında "Critics' Choice Television Award" mükafatına namizəd göstərilmişdir.

## Şəxsi həyatı
Bakkarin 2011-ci ildə Hollivud prodüseri və rejissoru Ostin Çiklə evlənmiş və 2013-cü ildə onların bir oğlu olmuşdur. Cütlük 2015-ci ildə boşanmışdır.

2017-ci ildə Bakkarin aktyor Ben Makkenzi ilə evlənmişdir. Cütlüyün iki övladı var.

## İstinadlar
Şiori Kutsuna

**Şiori Kutsuna** (*,* ; ) — yapon aktrisa və model.

## Həyatı
Kutsuna 22 dekabr 1992-ci ildə Sidney şəhərində anadan oldu. Yaponiyaya köçməzdən əvvəl 14 yaşına qədər Avstraliyada yaşadı.

## Karyerası

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
XI Alfonso (Kastiliya kralı)

**XI Alfonso** () və ya **İntiqamçı Alfonso** () () — Kastiliya və Leon kralı. Atası Kastiliya kralı IV Ferdinand, anası isə Portuqaliya kralı I Denisin qızı Konstansadır. Atasının ani ölümünün ardından hələ 1 yaşında ikən kral elan edildi və ailə mənsublarının bir çoxunun naibliyi ilə səltənətdə qaldı. 1325-ci ildə hakimiyyəti ələ aldı və mərkəzi hakimiyyəti gücləndirən siyasət yürütdü.

## Mənbə

* O'Callaghan, Joseph F. (2011). *The Gibraltar Crusade: Castile and the Battle for the Strait*. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. p.&nbsp;216. ISBN 978-0-8122-0463-6
* Macdonald, David Lorne. *Monk Lewis: A Critical Biography*. University of Toronto Press, 2000. p.&nbsp;156
* Chapman, Charles Edward and Rafael Altamira, *A history of Spain*, (The MacMillan Company, 1922), 118
* Aurell, Jaume (2016). "La práctica de las autocoronaciones reales. Análisis histórico e implicaciones simbólicas" (PDF). *El acceso al trono: concepción y ritualización*. pp.&nbsp;287–302. ISBN 978-84-235-3452-4
* León-Sotelo, María & González Crespo, Esther (1986). "Notas para el itinerario de Alfonso XI en el periodo de 1344 a 1350". *En la España Medieval* (in Spanish). Vol. 8, no. 5. Complutense University of Madrid. pp.&nbsp;575–589. ISSN 0214-3038
* Ruiz, Teofilo F. (2004). *From Heaven to Earth: The Reordering of Castilian Society, 1150-1350*. Princeton & Oxford: Princeton University Press. ISBN 0-691-00121-9
* Ruiz, Teofilo F. (2015). "Towards a Symbolic History of Alfonso XI of Castile: Power, Ceremony and Triumph". In Todesca, James J. (ed.). *The Emergence of León-Castile c.1065–1500: Essays Presented to J.F. O'Callaghan*. Ashgate Publishing. ISBN 978-1-4094-2035-4

## İstinadlar
IX Alfonso (Leon kralı)

**IX Alfonso** () () — Leon və Qalisiya kralı.

Atası Leon kralı II Ferdinand, anası isə Portuqaliya kralı I Afonsonun qızı Urrakadır.

## Mənbə

* Wright, Roger (2000). *El tratado de Cabreros (1206): estudio sociofilológico de una reforma ortográfica*. London: Queen Mary and Westfield College. ISBN 9780904188592
* Túy, Lucas (2003). Rey, Emma Falque (ed.). *Chronicon mundi*. Turnhout: Brepols. ISBN 9782503037417
* Shadis, Miriam (2010). *Berenguela of Castile (1180–1246) and Political Women in the High Middle Ages*. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-312-23473-7
* Reilly, Bernard F. (1993). *The Medieval Spains*. Cambridge University Press. ISBN 9780521394369
* Moore, John Clare (2003). *Pope Innocent III (1160/61-1216): To root up and to plant*. Brill. ISBN 9781423712138
* Martínez Martínez, Martín (1997). *Cartulario de Santa María de Carracedo 992-1500* (in Spanish). Vol. I: 992-974. Ponferrada: Instituto de Estudios Bercianos. ISBN 84-88635-07-9
* Martínez Díez, Gonzalo (2007). *Alfonso VIII, rey de Castilla y Toledo (1158-1214)* (in Spanish). Gijón: Ediciones Trea, S.L. ISBN 978-84-9704-327-4
* Gerli, E. Michael; Armistead, Samuel G., eds. (2003). *Medieval Iberia: an encyclopedia*. Routledge. ISBN 9780415939188
* Fernandes Marques, Maria Alegría (2008). *Estudos sobre a Ordem de Cister em Portugal* (in Portuguese). Coímbra: Estudos da Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra. ISBN 978-972-772-019-4
* Echols, Anne; Williams, Marty (1992). *An Annotated index of Medieval Women*. Markus Weiner Publishing Inc. ISBN 9780910129275
* Doubleday, Simon R. (2001). *The Lara family: crown and nobility in medieval Spain*. Harvard University Press. ISBN 9780674034297
* Calderón Medina, Inés (2011). "Las otras mujeres del rey: El concubinato regio en el reino de León (1157- 1230)" (PDF). *Seminário Medieval 2009–2011* (in Spanish). Coordinators:Ferreira, María do Rosário; Laranjinha, Ana Sofia; Ribeiro Miranda, José Carlos. Oporto: Instituto de Filosofía da Faculdade de Letras da Universidade do Porto. pp.&nbsp;255–289. ISBN 9789898459145
* Martínez, Gemma; Mínguez, Nines (eds.). *Templarios. Del origen de las cruzadas al final de la Orden del Temple* (1st ed.). Madrid: Penguin Random House Grupo Editorial, S. A. U. p.&nbsp;417. ISBN 9788401015731
*

## İstinadlar
Əlisaab Orucov

**Əlisaab (Əlisahib) Səftər oğlu Orucov** () — Azərbaycan hüquqşünası və dövlət xadimi, Azərbaycanın ədliyyə naziri (1985–1992), Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fövqəladə səlahiyyətli nümayəndəsi (1992).

## Həyatı
Əlisaab Səftər oğlu Orucov 24 yanvar 1946-cı ildə Göyçay şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1953–1964-cü illərdə Göyçay şəhər 3 saylı orta məktəbdə, 1966–1971-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin əyani bölməsində təhsil almışdır.

1971-ci ildə Azərbaycan SSR Ədliyyə Nazirliyində Məhkəmə Orqanları İdarəsində məsləhətçi kimi işə başlamış, 1973-cü ilin fevral–iyun aylarında Bakı şəhər Nəsimi rayon xalq məhkəməsində xalq hakimi kimi təcrübə keçmişdir. Elə həmin ilin iyunundan 1977-ci ilin dekabrınadək Kirovabad (Gəncə) şəhərində xalq hakimi işləmiş, 1977-ci ilin dekabrından 1980-ci ilin martınadək isə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin üzvü olmuşdur. 1980-ci ilin mart ayında Əlisaab Orucov Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədr müavini, iki il sonra isə birinci müavini seçilmişdir.

Əlisaab Orucov 1985-ci ilin yanvarından 1992-ci ilin aprel ayınadək Azərbaycanın ədliyyə naziri (müstəqil Azərbaycanın ilk ədliyyə naziridir) olmuşdur. 1992-ci ilin aprelindən həmin ilin iyul ayınadək Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fövqəladə səlahiyyətli nümayəndəsi işləmiş, Qarabağda gedən müharibə zamanı ön cəbhədə olmuşdur.

Əlisaab Orucov 1993–1995-ci illərdə Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyası Prezidentinin müavini, 1995-ci ilin iyul ayından Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Notariat və VVA İdarəsinin rəisi işləmişdir.

Əlisaab Orucov 1973-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI (1985–1991) və XII (fevral–may 1991) çağırış deputatı seçilmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədliyyə nazirlərinin siyahısı
* I Azərbaycan hökuməti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Krampus (film, 2015)

**Krampus** - ABŞ istehsalı qorxu filmi.

## Haqqında
Filmdə ailə çəkişməsi gənc oğlanın bayram əhval-ruhiyyəsini itirməsinə səbəb olur. Bu, qədim Avropa folklorunda Milad vaxtı dəcəl uşaqları cəzalandıran qorxunc, buynuzlu, şeytani heyvan görünüşlü Krampusun qəzəbinə səbəb olur. Krampus məhəlləni mühasirəyə alarkən, ailə üzvləri bir-birlərini dəhşətli taledən xilas etmək üçün birləşməlidir.

Film fərqli tənqidlər aldı və 15 milyon dollarlıq büdcə ilə 61 milyon dollardan artıq gəlir əldə etdi.

## İstinadlar
Amparafaravola

**Amparafaravola** — Madaqaskarda şəhər.

Şəhər ölkənin şimal-şərq hissəsində, Alaotra-Manqoro bölgəsində yerləşir. 2013-cü ilin təxmini məlumatlarına görə, şəhərin əhalisi 54,100 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Ambatondrazaka

## İstinadlar
Real Saraqosa FK

**Real Saraqosa** — İspaniyanın Araqon bölgəsindəki Saraqosa şəhərinin futbol komandasıdır. 18 mart 1932-ci ildə qurulan klub, La Liqa 2-də mübarizə aparır və matçlarını "La Romareda" keçirir.

## İstinadlar
Ambatondrazaka

**Ambatondrazaka** — Afrika qitəsində, Madaqaskar ada əyalətində şəhərdir.

Şəhər ölkənin mərkəzi hissəsində, Alaotra-Mangoro bölgəsinin şərq hissəsində yerləşir. 2013-cü ilin təxmini məlumatlarına görə, şəhərin 48,500 əhalisi var. Ambatondrazaka ölkənin paytaxtı Antananarivudan 150 km şimal-şərqdə yerləşir.

Şəhər ölkənin ən böyük gölü olan Alaotra gölünün cənubunda yerləşir.

## İstinadlar