open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tarot

**Tarot** — orta əsrlərdə yaranan 78  kartdan ibarət oyun dəstəsidir. Psixoloji dəstək məqsədləri üçün istifadə olunmağa başlansa da,  kəhanət və falçılıqla bu günə qədər gəlib çatmışdır. Ənənəvi olaraq Tarot 22 böyük arkana  və 56 kiçik arkana kartlarından ibarətdir.Kiçik arkana kartları klassik iskambil kartlarının (oyun kartları) ilkin variantıdır.

## Etimologiyası
Tarot sözü ilk dəfə 1500-cü illərdə italyan dilində "tarocchi" və   fransızca "taraux" olaraq rastlanılıb. Sözün mənşəyinin ərəbcə "tarh" (toplama, qoymaq, getmək) sözünə dayandığına inanılır.İlk zamanlarda bu kartlar Tarocchini kimi kart oyunları oynamaq üçün istifadə edilən oyun kartları idi. İtalyan köklərindən Tarot kartları Avropanın çox hissəsinə yayıldı və Alman Grosstarok,Fransız tarot, Avstriya Königrufen kimi modern oyunlar ailəsinə çevrildi .18-ci əsrin sonlarında fransız okkultistləri öz tarixləri və mənaları ilə bağlı mürəkkəb lakin əsassız iddialar irəli sürdülər ki bu da tarot kartlarının oxunması yolu ilə kəhanəttə istifadə üçün oraya çıxmasına yol açdı. Beləliklə 2 çeşid tarot yarandı Oyun üçün və falçılıq üçün

## İstinadlar
Məşq

**Məşq** () — Bilik, bacarıq və sosial münasibətləri inkişaf etdirməyə yönəlmiş fəal təlim metodu.

Məşq, ünsiyyətdə şəxsiyyət və peşə davranışının səriştəsini inkişaf etdirmək məqsədi daşıyan interaktiv bir təhsil formasıdır.

Təlimə müxtəlif baxımından təhlil edilə bilər:
*Müsbət möhkəmləndirmənin köməyi ilə lazımi davranış nümunələri formalaşan və mənfi möhkəmləndirmənin köməyi ilə "arzuolunmazlar" "silinən" xüsusi bir təlim forması kimi;
*Məqsədi biliklərin ötürülməsi, müəyyən bacarıqların inkişafı olan fəal təlim forması kimi;
*İştirakçıların özünün zəif yanlarını ifşa etməsinə şərait yaratmaq və öz psixoloji problemlərini həll etmək üçün müstəqil axtarış metodu kimi.

## Tarixçəsi
Məşqin inkişaf tarixi, təhsilin inkişaf tarixi kimi, min illərə malikdir. Təlimdən ilk istifadə edənlərdən biri 1912-ci ildə Deyl Karnegi Treninq şirkətini quran Deyl Karnegi idi. Bu mərkəzdə ictimai nitq bacarıqlarının inkişafı, özünə inam, insanlar arasında qarşılıqlı əlaqə və s. mövzusunda təlimlər keçirildi və hələ də davam edir.

Məşhur sosial psixoloq Kurt Levin də təlim forması olaraq təlimə mühüm töhfə verdi.

1946-cı ildə K. Levin və həmkarları ünsiyyət bacarıqlarını artırmaq məqsədilə təlim qrupları qurdular. Qrup üzvlərinin qrupdakı öz təcrübələrini təhlil etməkdən böyük fayda əldə etdiklərini qeyd etdilər.

K. Levinin tələbələrinin uğurlu işi ABŞ-da Milli Tədqiqat Laboratoriyasının qurulmasına səbəb oldu. Bu laboratoriyada əsas bacarıq təlim qrupu yaradıldı. T-qrupları idarəetmə işçiləri, menecerlər, siyasi liderlər arasında təsirli kişilərarası qarşılıqlı əlaqə, idarəetmə, təşkilatlardakı münaqişələri həll etmək və qrup birliyini gücləndirmək mövzusunda təlim keçdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*
Aksentuasiya

**Aksentuasiya** (lat. *accentus* – «səs yüksəlişi») – sözdə bir hecanın digərlərinə nisbətən intonasiya, xüsusi və ya müddət baxımından **vurğulanması** prosesi; həmin hecaya **aksent** (vurğu) deyilir.

## Növləri
* **Kəlmə (söz) aksenti** – sözün tərkibində bir hecanın seçilməsi.
* **Frazeoloji aksent** – ifadə tərkibində sözün seçilməsi.
* **Orfoepik aksent** – normativ qaydalarla müəyyənləşmiş vurğu.

## Dillərdə
* Azərbaycan dili: vurğu, əsasən, son hecaya düşür (məsələn, «ana**dır**»).
* Rus dili: vurğu sərbəstdir, mənanı dəyişə bilər («за́мок» – «qala» / «замо́к» – «qıfıl»).
* Fransız dili: frazeoloji aksent üstünlük təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Vurğu
* İntonasiya

## İstinadlar
Aqqlyutinasiya

**Aqqlyutinasiya** — psixoloji termindir.
Real həyatda biri-biri ilə birləşməyən müxtəlif keyfiyyətləri, xassələri, hissələri birləşdirilərək yeni bir surətin yaradılması prosesidir. Məsələn, su pərisi surətinin yaradılması prosesi real həyatda birləşməsi mümkün olmayan qadının başı və balığın gövdəsi kimi hissələrin birləşdirilməsi əsasında baş verir. Çoxəlli ilahələrin, yeddibaşlı əjdahaların obrazlarının yaradılması da sintezləşdirmənin aqqlyutinasiya deyilən tərzinin köməyi ilə edilmişdir.

## Mənbə
* "Psixologiya" S. İ. Seyidov və M. Ə. Həmzəyev.
* "Təhsil sistemində psixoloji xidmətin elmi-nəzəri əsasları".
* "Психология"(Книга 1) Р.С.Немов.

## İstinadlar
Affiliasiya

**Affiliasiya** — psixoloji termindir.

İnsanın ətrafdakı adamlarla emosional yaxınlığa, onlara xeyirxah dostluq və yoldaşlıq münasibətlərinin qurulmasına və qorunub saxlanılmasına olan tələbatı.

## Mənbə
* "Psixologiya" S. İ. Seyidov və M. Ə. Həmzəyev.
* "Təhsil sistemində psixoloji xidmətin elmi-nəzəri əsasları".
* "Психология"(Книга 1) Р. С. Немов.

## İstinadlar
Eneda Tarifa

**Eneda Tarifa** (; d. 30 mart 1982, Tirana, Albaniya) ) — Alban müğənnisi. 2016-cı ildə Stokholmda Eurovision 2016-ya "Fairytale" ("Nağıl") mahnısı ilə Albaniyanı təmsil etmişdir. Lakin finala vəsiqə qazana bilməmişdir.
## Bioqrafiyası
Eneda Tarifa 30 mart 1982-ci ildə Albaniyanın Tirana şəhərində anadan olmuşdur.

1997-ci ildə ilk dəfə Albaniyada keçirilən "Festivali i Këngës" festivalında Saimir Çili ilə birlikdə "Yjet e shpresës" mahnısı ilə iştirak etmişdir. Lakin ilk üçlüyə düşə bilməmişdir. 2001-ci ildə Eneda başqa bir alban festivalı olan «Kënga Magjike» müsabiqəsində «Ika larg» mahnısını ilə yarışa qatılmışdır.

2004-cü ildə Albaniya ilk dəfə Avraviziyanın milli seçimləri və «Festivali i Këngës 42» festivalında işrirak etdi. Belə ki bu müsabiqə ölkənin milli seçimi turu rolunu oynadı. Eneda Tarifa «Qëndroj» mahnısı ilə festivalda qalib gəlməyə çalışdı, amma bu dəfə istədiyinə nail ola bilmədi. Yalnız finala çıxmağı bacardı.

2006-cı ildə müğənni ikinci dəfə «Kënga Magjike» festivalında «Rreth zjarrit tënd» mahnısı ilə iştirak etdi. O, bu yarışmada 154 xalla dördüncü yeri tutur. Növbəti il Eneda yenidən «Festivali i Këngës» yarışmasında «E para letër» mahnısı ilə iştirak etdi və bu dəfə 10-cu yeri tutdu.

2007-ci ildə müğənni Polifest festivalında "Mos Harro" mahnısı ilə, 2008-ci ildə yenidən "Kënga Magjike" də "Zeri im" mahnısı ilə çıxış etdi. Çmimi Əyləncəli Mükafatını da aldı.

2010-cu ildə Eneda «Top Fest 2010» yarışmasında «Më veten» mahnısı ilə birinci oldu. Elə həmin il Albaniyanın "Top Channel" televiziyasında  «Portokalli» verilişini idarə etməyə başlayır.
## Avroviziya 2016
2015-ci ilin dekabr ayında Eneda nəhayət «Festivali i Këngës 54» müsabiqəsində «Përrallë» ilə birinci olur və Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da Albaniyanı təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Festivala qalib gəldikdən sonra verdiyi müsahibədə müğənni, çox güman ki, mahnısının "Avroviziya" da ifa üçün ingilis dilinə tərcümə olunacağını söylədi. Mahnının İngilis versiyası olan "Fairytale" martın 15-də klipi ilə birlikdə çıxdı.
## Şəxsi həyatı
Müğənni Eriyon Zaloşney ilə uzun illərdir ki, evlidir. 2013-cü ildə onların Aria adlı qızı doğulmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Müğənninin facebook səhifəsi
* Eneda — Avroviziya 2016
I-57

**I-57** () — ABŞ-də ştatlarası, uzunluğu 386,12 mil (621.40&nbsp;km) olan avtomagistral. İki ştatın ərazisindən keçir.

## Magistralın marşrutu
### Missuri
Interstate 57 avtomagistralının cənub sonu Missuri ştatının Mayner qraflığında, Interstate 55 və US-60 ilə kəsişmədə yerləşir. 35&nbsp;km I-57 vasitəsilə Mississipi çayı keçir və İllinoys ştatının Keyro qraflığına daxil olur.
### İllinoys
Interstate 57 İllinoys ştatında bu ştatın ərazisindən keçən bütün ştatlararası magistrallardan ən uzunudur. Şauni Milli Parkından keçir və Çikaqo şəhəri istiqamətində, şimal-şərqə uzanır. Böyük Şampeyn şəhərindən keçir. Çikaqoya I-294 şosesi ilə keçir. Magistralın şimal sonu Interstate 94 kəsişməsində yerləşir.

## Əsas qovşağı
*  I-24, Qorvill
*  I-64, Maunt-Vernon
*  I-70, Effinqem
*  I-72, Şampeyn
*  I-74, Şampeyn
*  I-80, Kauntri-Klab-Xills

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mark 81

**Mark 81** və ya qısaca **MK81** — ABŞ istehsalı aviabomba.

ABŞ-də 1950-ci illərdə inkişaf etdirilmiş, Vyetnam müharibəsi zamanı istifadə edilmişdir.

Mark seriyasından olan hava bombalarının ən kiçiyidir. Nominal çəkisi 119 kq, ancaq faktiki çəkisi versiyasına görə dəyişə bilər. Korpusu metaldan hazırlanmışdır. 44 kq Tritonal növ partlayıcı ilə doldurulur.

## İnkişafı
1950-ci illərdə Birləşmiş Ştatların hərbi qüvvələri üçün hazırlanmış, ilk dəfə Vyetnam müharibəsi zamanı istifadə edilmişdir. Bomba, 44 kq tərkibi H6, Minol və ya Tritonal partlayıcı olan bir çuğun poladdan ibarətdir. MK 81-nin gücü ABŞ-nin hərbi taktiki istifadəsi üçün uyğun deyildi və lisenziyalı surətlər və ya bu silahın dublikatları digər millətlərdə xidmətdə qalmasına baxmayaraq tez bir zamanda istifadəsi dayandırıldı.

## Mark 80 seriyası
* MK-81
* MK-82
* MK-83
* MK-84

## İstinadlar
#### Qeydlər

#### Ədəbiyyat
*
## Həmçinin bax
*Mark 82
*Mark 83
*Mark 84
Ağ liman (roman)

**Ağ liman** — Povest 1970-ci ildə xalq yazıçısı Anar Rzayev tərəfindən qələmə alınmışdır.
## Haqqında
Anar Rzayevin yaradıcılığında povest janrı önəmli yerlərdən birini tutmaqdadır. Onun elə ilk irihəcmli əsəri də "Ağ liman" povesti olmuşdur. Bu povest Anar Rzayevin yaradıcılığında yeni bir səhifənin başlanğıcıdır "Ağ liman" əsəri Moskvada (1973, 1980, 1988), Polşada (1978), Macarıstanda (1972), Bolqarıstanda (1973), Türkiyədə (1991), Özbəkistanda (1978), Qazaxıstanda (1976), İranda, Slovakiyada, Çexiyada, Gürcüstanda, Misirdə və bir sıra ölkələrdə çap olunmuşdur.

## Məzmunu
“Ağ Liman” povesti obrazlardan biri olan Nemətin yuxusu ilə başlayır. Nemət nəşriyyatda işləyən tərcüməçidir. və həyatda gördüyü hər bir şeyi dərindən müşahidə etmək bacarığı var. Nemət yuxusunda  stansiyadadır, ailəsi və pişiyi ilə Bakıya getmək üçün altı ədəd  qatar bileti almağı gözləyir. Bilet almaq növbəsi Nemetə çatır və Xəzinədar Səfdər dayı Nemətə Bakıya getmək üçün lazım olan biletləri vermək istəmir və bir neçə səbəb gətirir. O, Nemətin paltarlarının Bakıya getməyə uyğun hesab etmir və ona bir bilet verir.
Əsərin sonunda Nemətin Təhminə ilə telefonda danışan zaman insanın öz daxilindən qopan üsyanın şahidi oluruq və bu üsyan ki, yaşamağı, həyatı heçə endirir  Telefonla danışdıqdan sonra Nemətin yuxusunda  dəniz və Ağ liman  görməsi oxucuda daxili fərəh hissi oyadır.
## Mövzu və ideyası
"Ağ liman" əsərində əxlaqi problemlər qaldırılır, insanın həyatda öz yerini tapa bilməsi, məzmunlu və dolğun ömür sürməsi, insanlar arasında ünsiyyət, ülfət məsələlərindən bəhs olunur və mənəvi boşluq damğalanırYazıçı burada öz insan konsepsiyasını ziyalının "mənəvi dəyər" və "əxlaqi sərvət" anlayışının guşə daşı kimi yoxlayıb, sınaqdan keçirir. Əsərin müasirliyi, qaldırdığı problemlərin aktuallığı, mühümlüyü də məhz onun bədii qəhrəman konsepsiyası ilə bağlıdır

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Estinn

**Estinn** () — Eno əyalətində, Tien bölgəsində yerləşən Valloniya şəhərində kommuna. Belçikanın Fransız Dil cəmiyyətinə məxsusdur. 72,73&nbsp;km² ərazisində 7 413 nəfər (əhalinin sıxlığı 102 nəfər/km²) yaşayır ki, bunun da 48,91 %—i kişi, 51,09 %—i qadınlardır. Orta illik gəlir adambaşına 2003-cü ildə 11 515 avro təşkil edir.

Poçt kodu 7120, telefon kodu isə 064-dür.

## İstinadlar
Yo-yo

**Yo-yo** və **yoyo** — bir-birinə bərkidilmiş iki diskdən və onların ortasından uzanan uzun bir ipdən ibarət olan oyuncaq. İpin ucundan tutub diski aşağı və yuxarı yellətmək lazımdır.

## Etimologiyası
Yo-yo sözü, ehtimal olunurki, Ilocano termini olan yóyo, ya da Filippin dilindən koqnate sözündəndir

## Tarixi
Yo-yo ilə bağlı ilk qeyd e.ə 500-cü ilə aiddir. Bu qədim yunan sənədində taxta və terrakottadan hazırlanmış yo-yo-lar haqqında danışılır. Ancaq yo-yo Çində bundan xeyli əvvəl meydana gəlmişdir.

### İlk yo-yo şirkəti
1928-ci ildə ABŞ-yə gəlmiş filippinli mühacir olan Pedro FloresKaliforniyanın Santa Barbara şəhərində Yo-yo istehsalatı şirkətini açdı.1929-cu ilin Noyabrda biznes əl istehsalı oyuncaqlarla başladı Flores Los Anceles və Hollivudda iki əlavə fabrik açdı bununla birlikdə 600 işçi olmaqla gündəlik 300.000 ədəd yo-yo istehsal edirdilər.

"Yo-yo" adı 1932-ci ildə Sam Dubiner tərəfindən ticarət nişanı kimi qeydiyyata alındı. Londonda keçirilən ilk yo-yo müsabiqəsini Harvey Lav qazanmışdı bundan sonra İsveçdə yo-yo istehsalına başladı.

1933-cü ildə Suriyada yo-yo qadağan edildi, buna səbəb bir sakinin yo-yo oynamağın quraqlıq gətirdiyini iddia etməsi oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.merriam-webster.com/dictionary/yo-yo 
* https://archive.org/details/ancientgreekathl00mill 
* https://web.archive.org/web/20080120172822/http://www.nationalyoyo.org/museum/pedroflores.htm 
* https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/48418581
SSRİ Xalq Müdafiə Komissarlığı

**SSRİ Xalq Müdafiə Komissarlığı** () — Sovet İttifaqının 1934–1946-cı illər arasında ən yüksək hərbi idarəsi.

## Tarixi
1920–1930-cu illərdə RSFSR/SSRİ-nın ən yüksək hərbi orqanı Hərbi və Dəniz işləri üzrə Xalq Komissarlığı () (qısaca *Narkomvoenmor*) adlanırdı.

20 iyun 1934-cü ildə *Narkomvoenmor* SSRİ Müdafiə Xalq Komissarlığına (qısaca *NKO*) çevrildi. 30 dekabr 1937-ci ildə komisarlığdan SSRİ Hərbi Dəniz Qüvvələri Xalq Komissarlığını (*NKVMF*) ayırd etdilər.

1 fevral 1944-cü ildə SSRİ-də birlik respublikalarının hərbi birləşmələrinin yaradılması haqqında qanununun qəbul edilməsi ilə əlaqədar olaraq *NKO* Ümumittifaq Xalq Komissarlığından ittifaq-respublika komissarlığına çevrildi.

25 fevral 1946-cı ildə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin qərarı ilə *NKO NKVMF* ilə birlikdə SSRİ Silahlı Qüvvələri vahid ittifaq-respublika Xalq Komissarlığına çevrildilər. Bu ad altında mərkəzi orqan bir aydan az müddətə sənədlərdə qeyd olundu, çünki SSRİ Xalq Komissarları və ittifaq respublikalarının şuraları Nazirlər Şuralarına çevrilməsi haqqında 15 mart 1946-cı il tarixli SSRİ Qanununa uyğun olaraq, onun adını SSRİ Silahlı Qüvvələri Nazirliyi olaraq dəyişdilər. 25 fevral 1947-ci ildə yuxarıda göstərilən qərarlara uyğun olaraq, SSRİ Konstitusiyasına dəyişikliklər edildi.

SSRİ Xalq Müdafiə Komissarlığının Qırmızı Ordunun rəhbərlik və sıravi heyətlərin tərbiyələndirilməsi, qabaqcıl hərbi düşüncənin inkişafı və döyüş hazırlığı tapşırıqlarının təşviqi üçün mərkəzi orqanı "Krasnaya Zvezda" qəzeti idi.

## Xalq komissarları
* Kliment Voroşilov (20 iyun, 1934 – 7 may, 1940)
* Semyon Timoşenko (7 may, 1940 – 19 iyul, 1941)
* İosif Stalin (19 iyul, 1941 – 25 fevral, 1946)

## Ədəbiyyat
*
Elçin Cəfərov

* Elçin Cəfərov (teatrşünas) — azərbaycanlı teatrşünas
* Elçin Cəfərov (idman xadimi) — Azərbaycan Güləş Federasiyasının Yunan-Roma güləşi üzrə vitse-prezidenti (2010)

## Həmçinin bax
* Elçin
* Cəfərov
Metil-etil keton

**Metil-etil keton** (**butanon**) CH3-C(O)-CH2-CH3-alifatik ketonların homoloji qrupunun ikinci üzvü olan ketonlar sinfinin kimyəvi birləşməsidir.
## Fiziki xassələri
Metil-etil keton asetonun qoxusunu xatırladan rəngsiz uçucu mayedir. Su ilə məhdud bir halda,əksər üzvi həlledicilərlə isə istənilən nisbətdə qarışır. Su ilə azeotrop bir qarışıq əmələ gətirir.
## Alınması
Sənayedə metil etil keton alınmasının bir neçə metodu var onlardan biridə n-butanın maye fazalı sərbəst radikalın oksidləşməsi zamanı baş verir.
Reaksiya zamanı 23% metil etil keton alınır və sirkə turşusu alınır. Əsas sənaye üsulu isə butilen fraksiyasının üç mərhələli işlənməsidir hansı ki, sintetik kauçuk zavodunda divinil istehsalında yan məhsul kimi istifadə olunur.
## Toksikliyi
Metil etil keton toksiki maddədir. Bədənə dəri vasitəsilə daxil ola bilər; gözlərə, dəriyə, mərkəzi sinir sistemininə,  tənəffüs yollarına zədə verə bilər. 3-5 dəqiqə ərzində 1 mq / l konsentrasiyasında bir insana gözlərin, burun və boğazın selikli qişasının qıcıqlanması -na səbəb olur, 30 mq / l - qıcıqlanma dözülməz hala gəlir.
## Tətbiqi
Metil etil keton, perxlorovinil, nitrosellüloza, poliakril boyalarda və yapışqanlarda həlledici kimi istifadə olunur. Metil etil peroksidin alınmasındada istifadə olunur.
## Mənbə
# Физер Л., Физер М. — Органическая химия. Углубленный курс (Том 1) c.280, 461, 478
# Чернышкова Ф. А., Мушенко Д. В., "Журнал прикладной химии", 1980, т. 53, в. 11, с. 2483-95
Tioqlikol turşusu

*Tioqlikol turşusu* (merkaptosirkə turşusu) HSCH2COOH –rənqsiz, ağır xoşa gəlməz iyi olan
mayedir. Havada oksidləşir.

## Alınması
Tioglikol turşusu, xlorsirkə turşusunun K- və ya Na-duzunun qələvi metal hidrosulfidləri ilə sulu bir mühitdə təsirindən almaq olar; qlikol, tio- və ditioqlikol turşuları alınır. Əlavə birləşmələrin əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün kükürdün bu birləşmələri istifadə olunur, məsələn Na2S2O3, qələvi metalların polisulfid- ləri, tiokarbamid, Na tritiokarbonat və s.

## Kimyəvi xassələri
Tioqlikol turşusu suda, metanolda, xloroform- da, etanolda, asetonda, benzolda, dietilefirində bütün nisbətlərdə həll olur. Alifatik karbohid- rogenlərdə həll olmur. Tioqlikol turşusuna karbon turşularına və tiollara malik olan xassələr uyğundur (duzların, efirlərin, amidlərin, tiolların, sulfidlərin, disulfidlərin alınması).
Bu reaksiyada tioqlikol turşusu saçın kimyəvi burmasında istifadə olunur (tioqlikol turşunun törəmələri — ammonium duzu, mono-etanolamin duzu — saç keratinindəki S — S sistin bağlarını məhv edir, bu bağlar oksidləşdirici maddələrin təsiri altında yenidən yaranır).
Tioqlikol turşusunun tiosian turşusu ilə reaksiya zamanı 2-tiono-1,3-tiozalidin-4-on (rodanin) əmələ gəlir. Reaksiya bu sxemlə gedir:

## Təhlükəsizliyi
Tioqlikol turşunun istifadəsi insan dərisinə güclü qıcıqlandırıcı təsir göstərir. Bundan əlavə, gözlərin və burunun selikli qişasının qıcıqlanması baş verir. Tioqlikol turşusunun duzları ekzema da daxil olmaqla müxtəlif dəri zədələnmələrinə səbəb ola bilər. Tioqlikolyatlar, öz növbəsində dermatitə səbəb olur.

## Tətbiqi
Tioqlikol turşusu saçların qıvrılması və rənglənməsi üçün geniş istifadə olunur. Həmçinin tioqlikol turşusu antibiotiklərin sintezində, toxuculuq sənayesində, pestisidlərin və sintetik liflərin istehsalında istifadə olunur.

## Mənbə
# Ə. İsmayılov, İ. İsmaylova, S. Qarayev. Üzvü Kimya. Baki, Maarif, 2015.
# Гауптман 3., Грефе Ю., Ремане X., Органическая химия, пер. с нем., М., 1979
# Справочник химика 21. Химия И Химическая Технология
Ceyms Lind

**Ceyms Lind** () — Şotland həkim. Kral Donanmasında dəniz gigiyenasının öncülü idi. İlk klinik sınaqlardan birini keçirərək sitrus meyvələrinin qarışığının müalicəvi olmasl nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdi.

## Erkən həyatı
Lind 1716-cı ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində tacir ailəsində anadan olmuşdur. Özündən böyük bir bacısı var idi. Edinburq Liseyində təhsil almışdır.

1731-ci ildə Edinburq Cərrahlar Kral Kollecindən əvvəl Corc Lanqlendsin şagirdi olaraq tibbi araşdırmalara başlamışdı.

1739-cu ildə Dəniz Qüvvələrinə bir cərrah olaraq daxil oldu. 1747-ci ilə qədər Kanal Donanmasında cərrah oldu və Biskay körfəzində patrul olarkən kələm üzərində təcrübəsini apardı.

Məhz bu patruldan sonra Hərbi Dəniz Qüvvələrini tərk etdi, zöhrəvi xəstəliklər üzrə doktorluq dissertasiyasını yazdı və Edinburq Universiteti Tibb Məktəbindən diplom aldı və Edinburqda təcrübə keçmək üçün lisenziya aldı.

## Ailəsi
Lind İzabella Dikie ilə evləndi və onların iki oğlu oldu — Con və Ceyms.

## İstinadlar
Dollar trilogiyası (film, 1964)

**Dollar trilogiyası** (italyanca: *Trilogia del dollaro*) — Sergio Leonun rejissorluğu ilə çəkilmiş üç filmindən ibarət İtalyan film seriyasıdır. Filmlər "Bir ovuc dollar", "Bir neçə dollar daha artıq", "Yaxşı, pis və qəzəbli"dir. Onların ingiliscə versiyaları United Artists tərəfindən, italyan versiyaları isə Unidis və PEA tərəfindən paylanmışdır.Serial Spagetti Western janrının yaradılması və daha çox Spagetti Western filmlərinin yaradılmasına ilham verməsi ilə tanındı. Üç film ardıcıl olaraq tarixin ən yaxşı reytinqli Qərb filmləri arasında yer alır.
Leonenin niyyəti olmasa da, üç film eyni qondarma "Adsız Adam"ın (Clint Eastwood tərəfindən təsvir edilmiş, eyni geyimdə olan və eyni davranışlarla hərəkət edən) istismarlarından sonra trilogiya hesab olundu. "Adsız Adam" konsepsiyası filmləri trilogiya kimi satmaq üçün güclü bucaq axtaran Amerika distribütoru United Artists tərəfindən icad edilmişdir. Eastwood personajının həqiqətən də adı (ləqəb olsa da) və başqa bir ad var. hər filmdə: müvafiq olaraq "Joe", "Manco" və "Blondie".

## İstinadlar
Karain mağarası

**Karain** () — paleolit epoxasına aid arxeloji abidə və mağara. Mağara Türkiyənin Aralıq dənizi regionunda, Antaliya şəhərindən 27 km şimal-qərbdə, Yağca kəndinin ərazisində yerləşir. Karain mağarası Türkiyənin ən böyük mağaralarından biridir. Mağara həm də insan yaşayan ən böyük mağara hesab olunur. Mağaranın dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 370 metrdir. Travertin mənşəli süxurlardan ibarət olan bu mağara Qərbi Tavr dağlarının ətəyindən 80 metr yuxarda, dağ yamacındadır. Mağara əslində üç fərqli mağaralardan ibarətdir və böyük bir kompleks formalaşdırır. Mağara daxilində stallaktiklər və stalaqmitlər yetərincə çoxdur. 

1946-cı ildən mağarada arxeoloji araşdırmalar aparılır. Mağarada orta paleolita aid insan izləri aşkar edilmişdir (200—150 min il əvvəl). Araşdırmalara əsasən mağarada insanların məskunlaşması təxminən 25 000 il davam etmişdir (mezolit, neolit, mis dövrü və tunc dövrü). Digər paleolit dövrünə aid olan mağaralardan fərqli olaraq Karain mağarası tək bir dövrü əhatə etmir. Mağarada alt, orta və üst qatlar formalaşmaqla böyük bir tarixi dövrü əhatə edir. Məlum olmuşdur ki, İoniya dövründə (dəmir dövrü) mağara daha çox dini mərkəz kimi istifadə olunmuşdur. Mağara daxilində və girişində olan yunan yazıları bunu təsdiq edir. Anadolu sivilizasiyaları muzeyində, eləcə də yaxınlıqdakı Karain muzeyində çoxlu miqadarda Karain mağarasına aid artefaktlar kolleksiyası saxlanılır. Mağarada yaşayan insanlara məxsus bu artefaktlar əsasən daşdan hazırlanıb. Artefaktlar ən son Roma imperiyası dövrünə aiddir.

Mağraya giriş ödənişlidir. Mağarada müasir dövrdə də qazıntı işləri aparılır. Karain mağarası UNESCO-nun Ümumdünya irsinə daxildir.

## Şəkillər

Şəkil:Karain.JPG | Əsas giriş
Şəkil:Karain1.jpg | Qazıntı aparılan ərazilər
Şəkil:Karain3.jpg|
Şəkil:Karain2.jpg|Roma yazıları
Şəkil:Karain Mağarası4.jpg| Daxili bölmələr


## İstinadlar
Tryoxqornu

**Tryoxqornu** (, tərc. *"Üç dağlı"*) — Rusiyanın Çelyabinsk vilayətində şəhərdir. Qapalı şəhər olaraq, Tryoxqornu şəhər bölgəsi yaradır. 2019-cu ildə şəhərin əhalisi 32 613 nəfərdən ibarət idi.

## İstinadlar
Zaozyornu

**Zaozyornu** (, tərc. "Gölün kənarındakı") — Rusiyanın Krasnoyarsk diyarında şəhərdir (13 oktyabr 1948-ci ildən), Rıbinski rayonunun mərkəzidir. 2017-ci ildə əhalisi 10 286 nəfərdən ibarət idi.

Şəhər Krasnoyarskdan 120 km uzaqlıqda Qan çayının sol qolu Barqada yerləşir.

## İstinadlar
Dolqoprudnu

**Dolqoprudnu** () — Rusiyanın Moskva vilayətində şəhərdir. Moskva şəhərinin yaxınlığında yerləşir.

## İstinadlar
Radujnı (Vladimir)

**Radujnu** () — Rusiyanın Vladimir vilayətində şəhərdir. Radujnu qapalı şəhər olaraq, qapalı şəhər bölgəsi yaradır (). Vladimir şəhərinin 25 km uzaqlığında yerləşir.

## İstinadlar
Çeşmə (İzmir)

**Çeşmə** () — İzmir ilinin ilçəsi. İzmirin qərbində yer alır. İl mərkəzinə uzaqlığı 90&nbsp;km-dir. İlçənin şərqində Urla ilçəsi, şimalında, qərbində və cənubunda Egey dənizi yerləşir. İlçənin sahəsi 285&nbsp;km2-dir. 2019-cu ilin statistikasına əsasən ilçə əhalisi 44,363 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İrlandiyalı (film)

**İrlandiyalı** () — Martin Skorsezesin rejissorluğu ilə 2019-cu ildə çəkilmiş amerikan bioqrafik, cinayət janrında çəkilmiş film. Filmin baş rol aktyorları Robert De Niro, Al Paçino və Co Peskidir. Filmdə İkinci Dünya müharibəsindən sonra Amerikadakı cinayət aləmi, 20-ci əsrin ən böyük mafiozları ilə birlikdə işləyən Frank Şirinin gözü ilə izah edilir. Film eyni zamanda ABŞ tarixindəki ən böyük sirrlərdən biri olaraq qalan bir zamanlar ABŞ-də Bitlz qədər məşhur olduğudu deyilən həmkarlar ittifaqının prezidenti Cimmi Hoffanın itkin düşməsindən bəhs edir. Film tamaşaçıları cinayətkar dünyanın gizli dəhlizləri ilə böyük bir səyahətə aparır, bu dünyanın necə işlədiyini, rəqabətlərini və əsas siyasətlə əlaqələrini ortaya qoyur.

Filmin premyerası 27 sentyabr 2019-cu ildə 57-ci Nyu-York Film Festivalında baş tutmuşdur. Film 27 noyabr 2019-cu ildə etibarən Netflix-də göstərildi.

Jurnalist Dan Moldea, filmin əslində reallığı əks etdirmədiyini iddia edərək, Hoffanın cəsədinin tapılmadığını və Şiranın evində qan izləri tapılmadığını demişdir.  Filmin baş rol aktyorlarından Robert De Niro iddialara qarşı olaraq bildirmişdir ki, "İnsanların bizimlə eyni fikirdə olmaması isə bağlı heç bir problemim yoxdur. Dan Moldea, Hoffa işi üzrə mütəxəssisdir. Ancaq Martinin (Scorsezenin) dediyi kimi biz filmdə tamamilə gerçək bir hekayədən danışmamışıq, öz hekayəmizi danışmışıq.

## Rollar

## İstinadlar
Kedrovu

**Kedrovu** (, tərc. *"Sidrli"*), Rusiyanın Tomsk vilayətində şəhərdir. Kedrovu şəhər bölgəsinin mərkəzidir.

## Coğrafiya
Şəhər Tomskun 480&nbsp;km qərb istiqaməti uzaqlığında Yamar çayının hövzəsində olan Çüzik adlı çayın dərəsində yerləşir.

## İstinadlar
Sosnovu Bor

**Sosnovu Bor** (, tərc. *"Şam ağacı meşəsi"*) — Rusiyanın Leninqrad vilayətində şəhər (1973-cu ildən). Sosnovu Bor şəhər bölgəsinin mərkəzidir

## Əhalisi
2002-ci statistikasına görə Sosnovu Bor şəhərinin milli tərkibi:
* ruslar — 53705 (81,2 %)
* ukraynalılar — 2224 (3,4 %)
* belaruslar — 1001 (1,5 %)
* tatarlar — 513 (0,8 %)
* ermənilər — 145 (0,2 %)
* almanlar — 133 (0,2 %)
* çuvaşlar — 131 (0,2 %)
* finlər — 129 (0,2 %)
* azərbaycanlılar — 122 (0,2 %)
* başqaları — 8034 (12,1 %)

## İstinadlar
Adil Qazıyev

**Adil Qazıyev** (tam adı: *Adil Yusif oğlu Qazıyev;* ) — Azərbaycan-sovet alimi, rəssamı, sənətşünası, redaktoru, tərcüməçi, Azərbaycan dekorativ tətbiqi və təsviri sənəti ilə əlaqədar olan kitab, eyni zamanda məqalələrin müəllifi, texniki elmlər namizədi (1938), elmlər doktoru (1958).

1932–1941-ci illərdə A. Qazıyev Moskva Dövlət Tekstil Universitetinin sənətşünaslıq fakültəsində, 1941–1945-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında dərs demişdir. 1938-ci ildə Adil Qazıyev texniki elmlər namizədi elmi dərəcəsini, 1958-ci ildən isə sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru fəxri adını almışdır.

A. Qazıyev 1928–1930-cu illərdə Azərbaycan Gənc Rəssamlar İttifaqının, 1930-cu ildən isə AzİTSİC – Azərbaycan İnqilabi Təsviri Sənət İşçiləri İttifaqının üzvü olmuşdur. Adil Qazıyev 31 dekabr 1972-ci ildə 66 yaşında vəfat etmişdir.

## Həyatı
Adil Qazıyev 24 mart 1906-cı ildə Naxçıvanda Yusif Qazıyevin ailəsində dünyaya gəlmişdir. O, Naxçıvan teatrında rəssam Bəhruz Kəngərli ilə birgə oxumuşdur. Adil Qazıyev 1925-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında təhsilini tamamlayıb, 1927–1931-ci illərdə Moskva Dövlət Tekstil Universitetində Sergey Gerasimov və Aleksandr Kuprinin sinfində ali təhsil almışdır. 1936-cı ildə Adil Qazıyev bu universitetin aspiranturasını bitirmiş, təhsilini tamamladıqdan sonra isə Azərbaycana qayıtmışdır. Alim Bakıda yaşayırdı.

A. Qazıyev 1928–1930-cu illərdə Azərbaycan Gənc Rəssamlar İttifaqının, 1930-cu ildən isə AzİTSİC  Azərbaycan İnqilabi Təsviri Sənət İşçiləri İttifaqının üzvü olmuşdur. Rəssam-sənətşünas Adil Qazıyev "İki dəmirçi" (19281930, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi), rəssam Bəhruz Kəngərlinin portretləri (1931) və "Yazıçı Mirzə Fətəli Axundov" (1939, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi), "Naxçıvan mənzərələri" (pastel seriyası, 1938, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi) kimi əsərlərin, eyni zamanda "Azərbaycan SSR. 10 il" (tempera, 1930) xalçasının eskiz rəssamıdır.

Adil Qazıyev həmçinin Azərbaycan dekorativ tətbiqi və təsviri sənəti ilə əlaqədar olan kitab, eyni zamanda məqalələrin müəllifidir. 1932–1941-ci illərdə A. Qazıyev Moskva Dövlət Tekstil Universitetinin sənətşünaslıq fakültəsində, 1941–1945-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında dərs demişdir. 1938-ci ildə Adil Qazıyev texniki elmlər namizədi elmi dərəcəsini, 1958-ci ildən isə sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru fəxri adını almışdır.

Adil Qazıyev 31 dekabr 1972-ci ildə 66 yaşında vəfat etmişdir.

## Əsərləri

### Redaktor olduğu
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Müəllifi olduğu
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Tərcümə etdiyi
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan rəssamlarının siyahısı

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Menəmən

**Menəmən** () — İzmir ilinin ilçəsi. İzmirin şimalında yer alır. İl mərkəzinə uzaqlığı 37&nbsp;km-dir. İlçənin şimalında Əliağa və Foça, cənubunda Çiğli, Qarşıyaxa və Bornova ilçələri, şərqində Manisa ili, qərbində İzmir körfəzi yerləşir. İlçənin sahəsi 573&nbsp;km2-dir. 2019-cu ilin statistikasına əsasən ilçə əhalisi 179,881 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Urla

**Urla** () — İzmir ilinin ilçəsi. İzmirin qərbində yer alır. İl mərkəzinə uzaqlığı 33 km-dir. İlçənin şərqində Gözəlbağça və Səfərihisar, qərbində Çeşmə ilçələri, şimal-qərbində Qaraburun ilçəsi və Egey dənizi, şimalında İzmir körfəzi, cənubunda isə Egey dənizi yerləşir. İlçənin sahəsi 727 km2-dir. 2019-cu ilin statistikasına əsasən ilçə əhalisi 67,339 nəfərdir.

## İstinadlar
Cüveyni

**Cüveyni** — soyad, təxəllüs.

* Əbdülmalik ibn Abdullah Cüveyni — İslam alimi.
* Əlaəddin Ataməlik Cüveyni — fars tarixçisi və dövlət xadimi.

## Həmçinin bax
* Cüveyn
Çeşmə

* Çeşmə (İzmir)
* Çeşmə (Xoy)
* Çeşmə (qəzet)
* Çeşmə Kazım (Bicar)
* Çeşmə Canqulu (Bicar)
* Çeşmə Rubah (Bicar)
* Çeşmə Qulu (Bicar)
* Çeşmə Mantaş (Bicar)
* Çeşmə Xəlil (Bicar)
* Çeşmə Ədinə (Bicar)
* Aşağıçeşmə (Cizrə)

## Həmçinin bax
* Bulaq
Dikanka

**Dikanka** () — Ukraynanın Poltava vilayətində, Dikan rayonu ərazisində yerləşən şəhər tipli qəsəbə. Dikan rayonunun və Dikan qəsəbə sovetinin inzibati mərkəzidir. Qəsəbə sovetinə Vasilevka, Proni və Troyan kəndləri daxildir. Dikanka qəsəbəsi daha çox Nikolay Qoqolun «Dikanka yaxınlığında xutor axşamları» əsəri ilə tanınır.

## Ümumi məlumat
Dikanka şəhər tipli qəsəbəsi Poltava inzibati mərkəzindən 27&nbsp;km şimalda yerləşir. Qəsəbə Vorskla və Kratova Qovtva çayları arasındadır (~3&nbsp;km). Dikankadan 6.5&nbsp;km aralı Böyük Budişa kəndi var. Qəsəbə ərazisində bir neçə kiçik gölməçə var. Yaxınlıqdan iki əsas avtomobil yolu keçir: Н-12 и Т-1721.

## Tarixi
Dikanka toponiminin mənşəyi barəsində bir neçə versiya mövcuddur. Bəziləri qəsəbənin adını ərazidə mövcud olmuş sıx meşə massivi ilə əlaqələndirirlər. Digərləri isə *Dikan* soyadı ilə bağlılığın olduğunu ehtimal edirlər. Məhs bu soyadlı ailələr kəndin ilk sakinləri olmuşdur. Müasir dövrdə Dikanka ərazisində bu soyada rast gəlinir. V.Krivoşeyanın tarixi sənədlərində göstərilir ki, kənd ərazisində ilk məskunlaşan kazak Yahno Dikanenko olmuşdur.

İlk dəfə Dikanka haqqında 1658-ci ildə, Samuila Veliçkonun əlyazmalarında məlumat verilir. Dikanka kəndi yaxınlığında 1658-ci illərdə poltavalı polkovnik Martına Puşkar və getman İvan Vıqıvskinin dəstəsi arasında döyüş baş tutmuşdur. O gündən döyüş sahəsi Serbinski adlanır. Ərazidə Serbinski qardaşlıq məzarı var.

## Əhalisi
1957-ci ildən kəndə şəhər tipli qəsəbə statusu verilmişdir. 1959-cu ildə Dikankanın əhali sayı 5552 nəfər olmuşdur. 1989-cu ildə isə əhali sayı 8863 nəfər idi. 2001-ci ilin ümum ukrayna siyahıyaalınmasına görə əhali sayı 8468 nəfər olmuşdur.

## Ədəbiyyat

* Диканька // Географічна енциклопедія України. — Т. 1. — К., 1989. — С. 321.
* Жук В. Н. Диканька: Історико-краєзнавчий нарис. — Харків, 1973.
* Ханко О. В. Дрібна керамічна пластика ХVІІ-ХІХ ст. із Диканьки та інших гончарських центрів Поворскля // Археологічний літопис Лівобережної України. — 1998. — № 1-2 (3-4). — С. 170-171.
* Туристическими тропами Диканщины. Путеводитель. — Полтава, 2008.
* Швец Т. Д. Церковь Святителя Николая в посёлке Диканька Полтавской области // Филокартия. — 2009. — № 2 (12). — С. 36-37.

## İstinadlar
Neft hasilatına görə ölkələrin siyahısı

thumb|right|Dünya ölkələri üzrə neft hasilatı
**OPEK-in neft hasilatı üçün ölkələrin siyahısı** — Neft İxrac Edən Ölkələr Birliyi (OPEK) 2017 İllik Statistik bülletenində dərc edilmiş hesablamalara əsaslanır. Ölkədə neft hasilatı günlük min barellə verilir.

Neft hasilatı üçün ölkələrin siyahısı Britaniyanın BP şirkətinin Dünya Enerji 2017 illik statistik icmalında dərc edilmiş hesablamalara əsaslanır. Ölkədə neft hasilatı milyonlarla tonda və adambaşına düşən neft istehsalı ilə verilmişdir.

## Cədvəl
Monteneqroda təhsil

**Monteneqro təhsil** — Monteneqro hökuməti yanında Təhsil və Elm Nazirliyi tərəfindən tənzimlənir. Təhsil hazırlıq və ibtidai məktəbdən başlayır: Çernoqoriya uşaqlar 6 yaşında ibtidai məktəbə gedir və 9 il təhsil alırlar.

## Tarix
1868-ci ilə qədər Monteneqroda bir neçə ibtidai məktəb var idi. Lakin sonrakı 7 ildə 3 min şagird üçün nəzərdə tutulmuş 72 yeni məktəb açılmışdır. İbtidai təhsil universal və pulsuz idi. 1869-cu ildə Çetinyedə (ibtidai sinif müəllimlərinin hazırlandığı xüsusi bir məktəb) müəllimlər seminariyası və qızlar üçün bir institut açılmışdır.

1875-ci ildə Danilovqradda Türkiyəyə qarşı müharibənin başlaması səbəbindən iki il sonra bağlanmış kənd təsərrüfatı məktəbi açılmışdır. 1880-ci ildə V–VIII siniflər üçün ilk klassik gimnaziya, 1893-cü ildə Podqoritsa başqa bir kənd təsərrüfatı məktəbi açılır. 1902-ci ildə Monteneqroda ilk gimnaziya IX–XII siniflər üçün olan gimnaziya olur. 1899-cu ilə qədər Monteneqroda 75 dövlət və 26 özəl məktəb var idi.

## Təhsil sistemi
Təhsil sistemi ölkə daxilində vahiddir. Tədris proqramına bütün yerli xalqların tarixi və mədəniyyəti kursları daxildir. Təhsil monteneqro (serb, bosniya və ya xorvat) və əksəriyyətinin etnik alban olduğu bəzi məktəblərdə alban dilində aparılır. Tələbələr orta təhsili dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən dövlət məktəblərində alırlar. Təhsil qanuna görə, monteneqro dilində aparılmalıdır: 2008-ci ilin dekabr ayında Təhsil naziri Sreten Şkuletiç bütün məktəb dərsliklərinin və lüğətlərinin monteneqro dilində nəşr edilməsini tələb etmişdir.

### İbtidai məktəb
6 yaşdan 14 yaşa qədər uşaqlar ibtidai məktəbdə təhsil alırlar. İbtidai təhsil pulsuzdur (doqquz illik təhsil proqramı).

### Orta məktəb
Orta məktəb üç növə bölünür. Şagirdlər siniflərindən və seçimlərindən asılı olaraq onlardan birini seçirlər:

* Gimnaziya () — 4 illik təhsil, ümumi təhsil. Ən nüfuzlu məktəb olan kollec üçün hazırlıq mərhələsidir.
* Məktəb () — 3 və ya 4 illik təhsil, tələbələrə müəyyən bir peşə öyrədilir ancaq ümumiyyətlə ümumi bir təhsil aparılır.
* Peşə məktəbi () — 3 illik təhsil, yüksək ixtisaslı təhsil.

### Ali təhsil
Ali təhsil "ali" () və "yüksək" () təhsil proqramlarının olduğu universitetlərdə və sənət akademiyalarında alınır. Təhsil 4 ildən 6 ilə qədər davam edir. Məzun humanitar və ya təbiət elmləri üzrə bir bakalavr dərəcəsi alır.

Məzunlara müvafiq ixtisaslar üzrə magistr və aspirantura proqramları da təklif olunur.

## İstinadlar

## Mənbə
* University of Montenegro Website
* University "Mediterranean" — official web presentation
* UDG University Website
Məmməd bəy Abaşidze

**Məmməd bəy İbrahim bəy oğlu Abaşidze** (; ) — gürcü ictimai xadimi, yazıçı, publisist. Stalin repressiyalarının qurbanı.

Sancaq bəy Abaşidze nəslindəndir. Orta təhsilini gürcülər arasında Savadlılığın Təbliği Cəmiyətinin Batumi filiyalında almışdır. Atasının rəhbərliyi altında ərəb, fars və türk dilərini mənimsəmişdir. 20-ci əsrin əvvəllərində ortaya çıxan Gürcüstan mətbuatında sistemli şəkildə publisistik məqalələr və məktubları dərc etdirdi. Müsəlman gürcülərin milli mənlik şüurunun yüksəldilməsi və Gürcüstanın birliyi üçün fəal şəkildə mübarizə apardı, bir neçə dəfə həbs olundu və sürgün edildi. 1917-ci ildə Batumiyə qayıtdı. Gürcüstan Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinə rəhbərlik etmişdir. 1918-ci ildə etiraz olaraq Acarıstana girən türklərlə qarşı çıxdı, buna görə həbs olundu və Trabzon həbsxanasına salındı. Həbsxanadan qaçıb Tbilisiyə gəldi və Müsəlman Gürcüstanın Azadlıq Komitəsi nə rəhbərlik etdi. 1919‒1921-ci illərdə "Müsəlman Gürcüstanı" qəzetinin redaktoru olub. Acarıstanda Sovet hakimiyyətinin qurulması uğrunda mübarizədə iştirak etmişdir. Acarıstan İnqilab Komitəsinin üzvü idi və müxtəlif məsul vəzifələr tuturdu. Ömər Xəyyam və Namiq Kamalın əsərlərini gürcü dilinə tərcümə edib. Bir neçə hekeyənin müəllifidir. Tbilisidə onun adını daşıyan küçə var.

## Ədəbiyyat
*გერსამია ს., მემედ აბაშიძე. ბიოგრაფიული ნარკვევი, ბათ., 1960
*

## Xarici keçidlər
* მემედ აბაშიძე
Monteneqro Sosialist Respublikası

**Monteneqro Sosialist Respublikası** (; 1963-cü ilə qədər **Monteneqro Xalq respublikası**, 1991-ci ildən **Monteneqro Respublikası**) — Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasını təşkil edən sosialist respublikalarından biri. İndiki Monteneqro. Təşkil olunmasına Yuqoslaviya Krallığının Zeta banovinasının inzibati hissəsinin bir parçası olmuşdur.
## Tarixi
7 iyul 1963-cü ildə Monteneqro Xalq Respublikası "Monteneqro Sosialist Respublikası" adını aldı (Federal Konstitusiya və yeni təstiqlənən Monteneqro Konstitusiyasına edilən dəyişiklikdən sonra 1963). Rəsmi dil olaraq Serbo-Xorvat dili təstiqləndi. 1991-ci ildə Monteneqro Kommunistlər Birliyi ilk çoxpartiyalı seçkilərdən sonra sonra adını Monteneqronun Sosialistlər Demokratik Partiyası olaraq dəyişdirdikdə "Sosialist" sifəti respublika adından silindi (1992-ci il Konstitusiyasında təsdiq edildi).
## Siyasi quruluş
Qanunverici orqan olan məclis - Birləşmiş Əmək Şurası, İctimai-Siyasi Şura və İcmalar Şurasından ibarət idi.
## İqtisadiyyat
1947-1990-cı illərdə respublika mütəmadi olaraq inkişaf etməmiş bir ərazi hesab edildi və federal hökumətdən (iqtisadi cəhətdən inkişaf etməmiş respublikalara və bölgələrə kredit vermək üçün xüsusi Federasiya Fondundan) subsidiyalar və güzəştli kreditlər aldı. Məsələn: 1976-1980-ci illərdə Monteneqro bu Fonddan 831.5 min dinar pul almışdır.

## Əhali
**1971:**
*Monteneqrolular: 355,632 (67.15%)
*Müsəlmanlar: 70,236 (*13.26%*)
*Serblər: 39,512 (*7.46%*)
*Albanlar: 35,671 (*6.74%*)
*Yugoslavlar: 10,943 (*2.07%*)
*Xorvatlar: 9,192 (*1.74%*)
***ümumi**: 529,604

**1981:**
*Monteneqrolular: 400,488 (*68.54%*) 
*Müsəlmanlar: 78,080 (*13.36%*)
*Albanlar: 37,735 (*6.46%*)
*Yuqoslavlar: 31,243 (*5.35%*) 
*Serblər: 19,407 (*3.32%*) 
*Xorvatlar: 6,904 (*1.18%*)
*Qaraçılar: 1,471 (*0.25%*)
*Makedonlar: 875 (*0.15%*) 
*Slovenlər: 564 (*0.1%*)
*Macarlar: 238 (*0.04%*)
*Almanlar: 107 (*0.02%*)
*Ruslar: 96 (*0.02%*)
*İtalyanlar: 45 (*0.01%*)
* digərləri: 816 (*0.14%*)
*bildirməyənlər: 301 (*0.05%*)
*Regional mənsubiyyət: 1,602 (*0.27%*)
*naməlum: 4,338 (*0.74%*)
***Total**: 584,310 inhabitants

**1991**
*Monteneqrolular: 380,467 (*61.86%*)
*Müsəlmanlar: 89,614 (*14.57%*)
*Serblər: 57,453 (*9.34%*)
*Albanlar: 40,415 (*6.57%*)
*Yuqoslavlar: 26,159 (*4.25%*) 
*Xorvatlar: 6,244 (*1.02%*)
*Qaraçılar: 3,282 (*0.53%*)
*Makedonlar: 1,072 (*0.17%*) 
*Slovenlər: 369 (*0.06%*)
*Macarlar: 205 (*0.03%*)
*Almanlar: 124 (*0.02%*)
*Ruslar: 118 (*0.02%*)
*İtalyanlar: 58 (*0.01%*)
* digərləri: 437 (*0.07%*)
*bildirməyənlər: 1,944 (*0.32%*)
*Regional mənsubiyyət: 998 (*0.16%*)
*naməlum: 6,076 (*0.99%*)
***Ümumi: 615,035 **

## İstinadlar

## Mənbə
* Monteneqro  
* Montenegro: Country Profile / BalkanInsight
Franklin Klarens Mars

**Franklin Klarens Mars** (/ˈmɑːrz/; ) — bəzən **Frank K. Mars** kimi tanınan Mars şirkətini quran amerikalı biznes maqnatı.

## Həyatı
Frank Mars 1882-ci ildə Minnesota ştatında anadan olub

Mars və Etel G. Kissak (29 sentyabr 1882 – 11 aprel 1980), məktəb müəllimi, 1902-ci ildə evləndilər. Onların oğlu Forrest Mars, Sr., 1904-cü ildə Minnesota ştatının Wadena şəhərində anadan olmuşdur.

## İstinadlar
Tinka Kurti

**Tinka Kurti** (; ) — alban əsilli aktrisa, Albaniya xalq artisti. İş təcrübəsi təxminən 60 ildir. 50-dən çox filmdə rol almış və 150-dən çox teatr əsərində rol oynamışdır.

## Həyatı
Tinka Kurti Bosniya və Herseqovinanın (o zamanki Yuqoslaviyanın bir hissəsi) Sarayevo şəhərində qarışıq ailədə anadan olub: atası alban, anası macar idi. Ailənin ilk övladı olmuşdur. Uşaqlıqda ailəsi Albaniyanın şimalındakı Şkodra şəhərinə köçmüşdür. Şkodrada ömrünün çoxunu keçirmiş və teatr karyerasına başlamışdır.
1947-ci ildə Tinka incəsənət məktəbindən qovulur və ali təhsil ala bilmir. Sonra teatr sənəti ilə məşğul olmağa qərar verir. 16 yaşında ikən, 1948-ci ildə "Dasma Shkodrane" pyesində kiçik bir rolu ilə debüt edir. Bundan sonra bir neçə il karyerasını uğurla davam etdirir.

Tinka özünü kinematoqrafiyada sınadı, amma bu onun teatrı atması anlamına gəlmədi. 1958-ci ildə "Tana" filmində baş rol oynamaq üçün seçildi. Baş rol aldığı sonrakı filmlər, adını Alban incəsənətində əbədiləşdirdi.
İki kinoteatr (Tirana və Durresdə) və bir məktəb (Lekbibaj kəndində) onun adını daşıyır.

2003-cü ildə alban rejissoru Esat Teliti onun həyatı haqqında bir tərcümeyi-hallı sənədli film hazırlamışdır. Bu film sadəcə "Tinka" adlanır.

Bu gün Tinka Kurti tamaşaçılarını heyrətləndirməkdə davam edir. Bir dəfə o, bu sözləri demişdir: “Mən qocalıqdan, ölümdən qorxmuram. Ancaq "beynin qocalmasından" qorxuram və gələndə düşünürəm ki, mən iki dəfə öləcəyəm. Buna görə işləmək istəyirəm.
## Çəkildiyi filmlər
*«Bota»  — 2014
*«Ne Kerkim te Kujt« — 2012
*«Gjalle!» — 2009
*«Familjet» — 2009
*«Ne dhe Lenini» — 2009
*«Mira» — 2008/II
*«Etjet e Kosoves» — 2006
*«Nata» — 1998
*«Zemra e Nënës» — 1995
*«Në emër të lirisë» — 1987
*«Hije që mbeten pas» — 1985
*«Besa e kuqe» — 1982
*«Qortimet e vjeshtë» — 1982
*«Si gjithë të tjerët» — 1981
*«Mengjeze te reja» — 1980
*«Nusja» — 1980
*«Gjeneral gramafoni» — 1978
*«Vajzat me kordele të kuqe» — 1978
*«Emblema e dikurshme» — 1976
*«Cifti i lumtur» — 1975
*«Lumë drite» — 1975
*«Operacion Zjarri» — 1973
*«Yjet e netëve të gjata» — 1972
*«Guximtarët» — 1970
*«Tana» — 1958

## İstinadlar
Yük açmanın xüsusi avtomatikası

**YAXA** (*Yük açmanın xüsusi avtomatikası*) — yük açmanın xüsusi avtomatikası.

## Ümumi məlumat
İki enerji sistemi və enerji sistemin hissələrini əlaqələndirən xətlərdən birinin qəza açılması zamanı yerdə qalan xətlərdə aktiv gücün yolverilməz artımı baş verə bilər. Enerji sistemi bölmədən və generasiya olunan gücü açmadan dayanıqlığı qorumaq üçün enerji sistemin qəbuledici hissəsində yüklərin qısamüddətli avtomatik açılması effektiv vasitələrdən biridir. Bu funksiyanı YAXA yerinə yetirir.

## YAXA-nın işi
YAXA-nın işəsalıcı faktoru onun quraşdırıldığı 110–220 kV-luq obyeklərin şinlərində gərginliyin aşağı düşməsidir. Əlavə faktorlar kimi, bir və ya bir neçə xəttin açılması nəzərdə tutula bilər (əvvəlki gücə nəzarət etməklə və ya etmədən).

Əlavə işəsalıcı faktorların seçilməsində çətinlik olduğu istisna hallarda, YAXA-nın işi qısaqapanma səbəbindən gərginliyin azalması zamanı bloklanmaqla yerinə yetirilir (qısaqapanma zamanı təsir etmir).

Qaydalara görə, YAXA-nın təsirindən daha çox güc tələb edən, lakin texnoloji prosesin xarakterinə və dərəcəsinə görə az əhəmiyyətli yüklər açılır.

YAXA işləyən zaman ATQ-yə qadağa qoyulmalıdır. Qidalanmanın sonrakı bərpası operativ personal tərəfindən həyata keçirilir. İdarəetmə şitində növbətçi personalın qəza rejimində YAXA ilə əlaqələndirilmiş hava xəttini aça bilməsi üçün düymələr nəzərdə tutulur. Normal rejimdə onlar plomblanmış olurlar.

YAXA aşağıdakıları təmin etməlidir:

# Qəzadansonrakı rejimdə enerjisistemin qalan hisslərinin paralel işinin dayanıqlığının saxlanmasını
# Qidalandırıcı xətlərin birinin açılması zamanı dayanıqlığı
# Qəza açılmaları zamanı ifratyüklənmələrin qarşısının alınmasını
# Dayanıqlığa görə kifayət qədər ehtiyat güc olmadıqda sinxronizmi, statik, dinamik və yekun dayanıqlığı
# Qidalandırıcı xətlərin və ya güc mənbələrinin açıldığı, böyük güc defisitinin olduğu (yükün 25%-i və daha çox) ayrı-ayrı düyünlərdə qəzadan sonrakı rejimin yüngülləşdirilməsini.

## Mənbə
# Кривенков В. В. Противоаварийная автоматика
Den Simmons

**Den Simmons** () — amerikan elmi-fantastik və qorxu yazıçısı. Simmonsun qarışıq janrda yazdığı "Kali mahnısı" (1985) Dünya Fantaziya Mükafatını qazanıb.

## Həyatı

## İstinadlar
Kuvandık dəhlizi

**Kuvandık (Quandıq) dəhlizi** və ya **Orenburq dəhlizi** (, ) — Başqırdıstan ilə Qazaxıstanı ayıran Orenburq vilayətinin Kuvandık (Quandıq) və Qay rayonları üçün işlənilən geosiyasi ifadə.

Bu ifadə akademik olaraq 2013-cü ildə ilk dəfə Pol Qobl iştədib. Onun fikrincə, Başqırdıstannan Qazaxıstanın ümumi sərhədin mövcudluğu Başqırdıstan və başqa İdil Ural respublikaların (Başqırdıstan, Tatarıstan, Mordoviya, Çuvaşıstan, Mari El və Udmurtiya) Rusiya Federasiyasının tərkibindən çıxmağı ilə nəticələnə bilər. Onnan Ukraynalı araşdırmaçı Pavlo Podobed də həmfikirdir. Halbuki, 6 İdel Ural respublikadan heç birində hazırda Rusiya Federasiyasının xarici sərhədlərinə çıxışı olmadığına görə, siyasətşunaslar və tarixçilər onların potensial müstəqillik qazanmasına şübhə ilə yanaşırlar.

## Tarix

Tatarıstan Respublikasının Elmlər Akademiyasının Şihabetdin Mərcani adına tarix institutunun direktoru, Rafael Xəkimovun fikrinə görə bolşeviklər tatarlar ilə qazaxları ayırmaq məqsədi ilə Orenburq vilayətinə rusları, kazakları və ukraynalıları köçürdürdü:

  Orenburqun əsasını tatarlar Asiya ilə ticarət üçün qoyub. Yavaş-yavaş nəyinki tatarlar azlıqda qalıb, tatarları qazaxlardan ayıran oblast qurulub.

1925-ci ildə, SSRİ Qazax SSR-in (həmin ilə qədər onun adı Qırğız Muxtar Sovet Sosialist Respublikası idi) Orenburq vilayətini RSFSR-ə verib, Qazax SSR-in paytaxtını Orenburq şəhərindən Qızılorda şəhərinə dəyişib. Bundan əvvəl, keçmişdə Kuvandık (Quandıq) və Qay rayonları Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Usərgən və Йылайыр кантоны kantonlarının hissələri idilər. Orenburq İslam üçün vacib yerli mərkəz idi. Burda Böyük Yekaterina müasir muftiyyatların sələfi olan Orenburq Müsəlman Ruhani Məclisini təsis edib. Qoblun fikrinə görə, Kuvandık dəhlizinin yaradılması tatarlar ilə başqırdlar yaydığı Cədidizmi saxlamaq idi.

## İstinadlar
Mən kiməm? (film, 1998)

**Mən kiməm?** () — 1998-ci ildə Honq Konq filmidir. 108 dəqiqədir. Film 17 yanvar 1998-ci ildə yayımlandı. Ceki Çan aparıcı rol oynayır. Eyni sənətçinin qardaşı Beni Çan ilə rejissorluq edir.

Ekran əsərini Ceki Çan və Susan Çan yazdı. Çan filmdə gizli bir missiya üçün Afrikaya göndərilən bir agent kimi səhnəyə çıxır.

## Məzmun
Çan, həmkarlarının hamısının öldüyü vertolyot qəzası tələsindən yaddaşını itirən bir agentdir. Nə baş verdiyini anlamaqda çətinlik çəkir. Oyandığında özünü xatırlamır. Afrikada adınız nədir? — deyə soruşanda  Mən kiməm? cavab verəndə insanlar onu kim olduğunu axtarmağa başlayırlar. Hollandiyadan Afrikaya gəldikdən sonra bu adam bir müddət sonra böyük bir tələyə düşdüyünü başa düşür. İndi çox insanın ölümünə səbəb olan bir lent üçün mübarizə aparacaq.

## Mükafatları
* 1999 Honq Konq film mükafatlarında ən yaxşı mübarizə xoreoqrafiyası

## Həmçinin bax
*Ceki Çan

## İstinadlar
Stairway to Heaven

**Stairway to Heaven** (Azərbaycanca: Cənnətə pilləkən) Led Zeppelinin  tərəfindən, 1971-ci ilin dekabr ayında  nəşr olunan Led Zeppelin IV albomundan bir mahnı. Guitar World jurnalı  Cimmi Peygin bu solosunu rok tarixindəki ən yaxşı solo seçmişdir.

"Stairway to Heaven" 100 ən yaxşı rok  mahnısı siyahısında VH1 tərəfindən 2000-ci ildə üçüncü elan edilmiş, ən yaxşı 500-də isə 31-ci yerdə qərarlaşmışdır.

## İstinadlar
Okeana

**Okeana Malmann** () — Alman musiqiçi.

2012-ci ildə Avropa çempionatı üçün oxuduğu "Endless Summer" mahnısından sonra daha da məşhurlaşmışdır.

## Sinqlları
"Cry Cry"

"Pussycat on a Leash"

"La La"

"Endless Summer"

"Put Your Gun Down"

"Say Sorry"

"Thank You"

"Everybody"

"MVP" (Feat. Crazy Hype)

"Brace" (Feat. Crazy Hype)

"Can’t Stop Thinking About You"

## Albomları
*Love Supply* (2009)

*My House* (2012)

*Can't Stop Thinking About You(2018)*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.welt.de/newsticker/dpa_nt/infoline_nt/boulevard_nt/musik_nt/article106254175/Oceana-singt-offiziellen-Song-der-Fussball-EM.html
* https://www.ultratop.be/nl/search.asp?cat=s&lang=nl&search=Oceana
Endless Summer

**Endless Summer** — Alman müğənni Okeana Malmannın "My House" (2012) adlı ikinci albomundan bir UEFA Avro 2012 -nin rəsmi mahnısı idi.Mahnının bir hissəsini UEFA Euro 2012 video oyununda eşitmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Oceana&titel=Endless+Summer&cat=s
Tsiklopentanon

*Tsiklopentanon*(CH2)4CO- dörd metilen qrupundan və bir karbonil qrupundan ibarət tsiklik ketondır. 

## Fiziki xassələri
Tsiklopentanon spesifik qoxusu  olan rəngsiz mayedir. Suda orta dərəcədə, etanol və dietil efirində yaxşı həll olunur.

## Alınması
Adipin turşusunun pirolizi zamanı Ba və Ca duzlarının iştiraki ilə alınır
## Kimyəvi xassələri
Tsiklohekpentanonun kimyəvi xassələri asiklik ketonlara uyğundur. Oksim alınır.

## Toksikliyi
Tsiklopentanon dəri və tənəffüs sistemini qıcıqlandırır və buxarlarının hava ilə qarışığı partlayıcıdır. Yüksək konsentrasiyalarda narkotik təsir göstərir.
## Tətbiqi
Tsiklopentanon əsasən dad verən vasitə kimi istifadə olunur. Ayrıca müxtəlif üzvi birləşmələrin (məsələn, jasmon, mizoprostol) sintezi üçün istifadə olunur.
## Mənbə
* Химический энциклопедический словарь. Москва, Советская энциклопедия, 1983, стр. 683.