Azərbaycan dilində alınma sözlər

Azərbaycan dilinin lüğət tərkibindəki sözlərin böyük çoxluğu (özəlliklə say, əvəzlik və feillərin, demək olar ki, hamısı) milli mənşəli sözlərdir. Başqa xalqlarla müəyyən əlaqələr nəticəsində **Azərbaycan dilinə çoxlu alınma sözlər** keçmişdir. 

## Mənşə dillər
Azərbaycan dilində orfoqrafik sözlər mənşəyinə görə iki qrupa bölünür:
# Ərəb və fars dillərindən alınma sözlər.
# Avropa dillərindən alınma sözlər.
Ərəb və fars dillərindən alınma sözlərin çoxu fəal ümumişlək sözlərdir və onları əsl Azərbaycan sözlərindən fərqləndirmək çətindir. Məsələn, *kitab*, *alim*, *dünya*, *məktəb*, *tələbə*, *şagird* və s.
* Rus dilindən keçmiş sözlər: *samovar*, *paraxod*, *zavod*, *vedrə* və s.
* Latın dilindən keçən sözlər: *direktor*, *respublika*, *konstitusiya* və s.
* Alman dilindən keçən sözlər: *veksel*, *kurort*, *qalstuk*, *şayba* və s.
* İngilis dilindən keçən sözlər: *klub*, *mitinq*, *trolleybus*, *keks*, *futbol*, *rels*, *basketbol* və s.

## Xüsusiyyətlər
Azərbaycan dilindəki alınma sözlər əsl Azərbaycan sözləri üçün səciyyəvi olmayan aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:

# Sözdə iki saitin yanaşı işlənməsi: *ailə*, *zəif*, *səadət*, *müəllim*, *sual*, *maaş*, *bədii*, *mətbəə* və s.
# Sözdə uzun tələffüz olunan saitin işlənməsi (Avropa mənşəli sözlərdə uzun tələffüz olunan sait olmur): *aləm*, *məna*, *elan*, *xüsusi*, *səliqə* və s.
# Sözün "r" samiti ilə başlanması: *rezin*, *rayon*, rəng, rəsm, *rəssam*, *rəf*, *rəndə* və s.
# Sözdə j samitinin işlənməsi (istər sözün əvvəlində, sonunda, istərsə də ortasında): *janr*, *müjdə*, *əjdaha*, Əjdər, *qaraj*, *jurnal*, *jurnalist*, *montaj* və s. *Qıjı*, *qıjıltı* kimi sözlər istisnadır.
# Vurğusu son hecaya düşməyən sözlərin çoxu: *kabel*, *kompüter*, *kalkulyator*, *biologiya* və s. *Bayaq*, *bildir*, *dünən*, *necə*, *ancaq*, *yalnız*, *sanki* sözləri istisnadır.
# Sözdə ahəng qanununun pozulması: *məktub*, *vəfa*, *ticarət* və s. *İlıq*, *işıq*, *inam*, *ilxı*, *ildırım*, *işartı*, *islanmaq*, *tikan*, *elat*, *gedişat* kimi sözlər və bəzi iki sözün birləşməsindən yaranan sözlər istisnadır.
# Təkhecalı sözlərin sonunda eyni samitlərin işlənməsi: *sirr*, *həll*, *hiss*, *xətt*, *tibb*, *hədd* və s.
# Qoşa "y" samitli sözlərin hamısı.
# Tərkibində "q" samitinin kar qarşılığı "k" səsi olan sözlərin çoxu: *kolxoz*, *klub*, *tank*, *xalq*, *şəfəq*, *əxlaq* və s.
# Fleksiyaya uğrayan sözlər: *nəsr* − *nasir* − *mənsur*; *şəkil* − *təşkil* − *mütəşəkkil*; *eşq* − *aşiq* − *məşuq* − *məşuqə* və s.
# Sonu -at şəkilçisi ilə bitən sözlər: *məlumat*, *hesabat*, *mühasibat*, *tələbat* və s.
# "O" kimi yazılıb "a" kimi oxunan sözlər: *kompüter*, *kompot* və s.
# Ərəb və fars dillərindən alınma sözlər isə "la-, na-, bi-, ba-" ön şəkilçiləri ilə birlikdə Azərbaycan dilinə daxil olmuşdur: *laməkan*, *laqeyd*, *naşükür*, *naməlum* və s. *Nadinc* və *nakişi* sözləri istisna hal olaraq milli mənşəlidir.
# Məktəb, təhsil, din və ilahiyyatla bağlı sözlərin çoxu da ərəb və fars dillərindən alınma sözlərdir: *məktəb*, *məktub*, *kitab*, *katib*, *dərs*, *tədris*, *mədrəsə*, *sinif*, *elm*, *Allah*, *rəbb*, *islam*, *peyğəmbər*, *məscid*, *müsəlman*, *inam*, *namaz*, *səcdə*, *ilahi*, *oruc*, *həcc*, *molla*, *axirət*, *cənnət*, *şeytan*, *Əkbər*, *Zəhra*, *Ömər*, *Cəfər*, *Həsən*, *Əli*, *Fatma* və s.
# Sözün əvvəlində iki samitin yanaşı gəlməsi də əsl Azərbaycan sözləri üçün səciyyəvi özəllik deyil. Belə sözlər, əsasən, Avropa mənşəli alınma sözlərdir: *plan*, *prospekt*, *şkaf*, *tramplin* və s.
# Azərbaycan dilinə fars dilindən keçən sözlərin əksəriyyəti poetik ifadələr və sözlərdir: *gül*, *bülbül*, *bahar*, *payız*, *dilbər* və başqa.

## Mənbə
* AzGrammar