open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksandr Ovanesyan

**Aleksandr Andreyeviç (Andriasoviç) Ovanesyan** () — sovet teatr aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1940).

## Həyatı
Aleksandr Ovanesyan -ci ildə anadan olmuşdur. Səhnə fəaliyyətinə 1913-cü ildə Bakıda başlamış, 1914–1921-ci illərdə Ovanes Abelyanın və  truppasında çıxış etmişdir. 1923–1949-cu illərdə Bakıdakı erməni teatrının aparıcı aktyorlarından olmuşdur. Aktyorun yaradıcılığı üçün dramatik temperament, yumor səciyyəvi olmuşdur.

Aleksandr Ovanesyan 15 may 1949-cu ildə vəfat etdib.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1 fevral 1936
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 23 aprel 1940

## İfa etdiyi əsas rollar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Brayan Daffi

**Brayan Daffi** — () — ingilis fotoqraf. 1960–70-ci illər karyerasının ən parlaq illəri hesab olunur.

## Uşaqlıq və gənclik illəri
Brayan Daffi 1933-cü ildə Londonda irlandiyalı bir ailədə dünyada gəlmişdir. İkinci Dünya müharibəsində iki qardaş və bir bacısı ilə birlikdə ailəsində uzaq qalmaq məcburiyyətində qalsa da, bu ayrılıq uzun sürmür. Londonda vəziyyət pisləşdikcə bir neçə dəfə evdən ayrılmalı olmuşdur. Müharibədən sonra liberal məktəbinə getmiş, uşaqların mövcud vəziyyətlərini yaxşılaşdırmağı qarşısına məqsəd qoymuşdur. Daha sonralar Kentiş qəsəbəsindəki məktəbdə təhsil almış, burada opera, balet, məktəb ekskursiyaları kimi bir çox sosial fəaliyyət ilə məşğul olmuşdur. Bu fəaliyyətlərə digər uşaqları da cəlb etməklə onların problemlərini həll etməyə çalışmışdır. Müəllimləri Brayanın yaradıcılıq qabiliyyətini gürüb onu "Saint Martini incəsənət məktəbi"nə (Saint Martin's School of Art) yönləndirdilər. Növbəti illlərdə paltar dizaynı kursunaa getmişdir. 1953-cü ildə "Sent Martinin incəsənət məktəbi"ni bitirdikdən sonra Suzan Smolun yanında işə başlamışdır.

## İstinadlar
Ermənistanda turizm

**Ermənistanda turizm** ― ölkəyə gələn turistlərin sayı hər il dəyişir. Ən çox Rusiya, Avropa ölkələri, ABŞ və İrandan turistlər gəlir. Nisbətən kiçik ölçülü olmasına baxmayaraq, Ermənistanın dört UNESCO Ümumdünya irsi ərazisi var.

Daxili və xarici problemləri olmağına baxmayaraq, ölkəyə gələn turistlərin sayı 2007-dən bu vaxta qədər artmaqdadır. 2018-ci ildə 1,6 milyondan çox turist ölkəyə axın etmişdir. Turistlərin çox hissəsi ölkənin paytaxtı olan İrəvana səyahət edirlər.

## Tarixi

### 2015-ci ildən bəri
2019-cu il hesabatına görə, Ermənistanda otellərin qiymətinin normal olması, onu dünyadakı ən yaxşı sərfəli otelləri olaraq 7-ci sırada qərarlaşdırır. Həmçinin CNN kanalı, Ermənistanın paytaxtı İrəvanı ən gözəl 20 Avropa şəhərindən biri olaraq seçdi.

### 2000–2015
2000-ci ildən sonra, Erməni turizmi üçün yeni dövr başladı. Rusiya, ABŞ, Liviya, Fransa və digər xarici ölkələrdən Ermənilər öz vətənlərinə gəlməyə başladı. Əlavə olaraq da, İranlı, Kürd və İran Azərbaycanlı ziyarətçilərin artması, Ermənistanda turizm üçün yeni bir anlayışdır. 1990-cı illər Orta Şərq ölkələrinin turistləri Ermənistanı ziyarət etməyə başladılar. Ancaq 2000-ci illərdə Ermənistanı ən çox İranlılar ziyarət etməyə başladı.

2011-ci ildə Ermənistanda 128 otel, 102 kamp, 31 istirahət mərkəzi var idi. 2012-ci ildən bəri Ermənistanda yeni otellər tikildi və köhnə otellər bərpa edildi.

## Sovet və keçiş dövrü
Sovet dövründə (1922–1991) SSRİ respublikasının bir çox Sovet vətəndaşı Ermənistanı ziyarət etdi. Əsas olaraq iş üçün ya da istirahət üçün gedirdilər.

Ermənistanda Qarabağ müharibəsi və enerji böhranına görə 1990-cı illərdə böhran baş verdi. Ermənistanın dəmiryol xətləri qonşu Türkiyə və Azərbaycan ilə bağlandı və Ermənistan dəmiryolu xətləri sadəcə Gürcüstan dəmiryolları ilə bağlı qaldı. Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı sərhədlər hələ də bağlıdır.

## Hava səyahəti
Ermənistanda 11 Hava limanı var. 2018-ci ildə Ermənistanın iki əsas hava limanındakı sərnişin axışı 2.856.667 milyon insanla rekord səviyyəyə çatdı.

## İstinadlar
Qətər milli futbol komandası

**Qətər milli futbol komandası** () — Qətər Futbol Assosiasiyası və Asiya Futbol Konfederasiyası tərəfindən idarə olunan və beynəlxalq arenada Qətəri təmsil edən milli futbol komandasıdır.

## Tarixi

## Məşqçilər heyəti

Son yenilənmə: Yanvar 2019

## Uğurları

* **[[AFK Asiya Kuboku]]**:
: **Qalib (1):** 2019
* **[[Ərəbistan Körfəz Kuboku]]**:
: **Qalib (3):** 1992, 2004, 2014

* **[[Qərbi Asiya Futbol Federasiyası Çempionatı|QAFF Çempionatı]]**:
: **Qalib (1):** 2014

* **[[Asiya Oyunları]]**:
: **Qalib (1):** 2006

### Kiçik
* **Beynəlxalq Dostluq Çempionatı**:
: **Qalib (1):** 2018

## Rəqabət rekordu
### FİFA Dünya Kuboku

### AFK Asiya Kuboku

### Amerika Kuboku

Qətər Amerika qitəsi xaricindən Kopa Amerikada iştirak edən ikinci komanda idi və ilk dəfə 2019-da dəvət almışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
BLRT Grupp

**BLRT Grupp** — Estoniyanın ən böyük sənaye konsernlərindən biridir.

Konsern gəmilərin bütün istismar müddəti boyunca texniki xidmət göstərir və eyni zamanda kompleks metal konstruksiyaların istehsalı, maşınqayırma, metalların emalı və satışı, qazların istehsalı və satışı, metal qırıntılarının işlənməsi, liman xidmətləri və nəqliyyat sahəsində etibarlı bir ortaqdır.

BLRT Grupp Estoniyanın ən böyük ixracatçılarından biridir. Konsernin istehsalının yüzdə 84,2-si (2013) ixrac olunur.

## Tarix
BLRT Grupp 8 dekabr 2001-ci ildə Baltik Gəmitəmiri Zavodunun bazasında qurulur. O vaxta qədər artıq zavod iri bir konsernə çevrilmişdi. bu səbəbdən şirkətin qurulması Rusiya-Baltik Gəmiqayırma fabrikinin qurulduğu 1912-ci il olaraq götürülür.

Qrupun təşkili zamanı bura üç gəmi tərsanəsi və 30-dan çox törəmə müəssisə daxil idi [2].

## Struktur
2015-ci ildən etibarən BLRT Grupp konserni Estoniya, Latviya, Litva, Ukrayna, Rusiya və Finlandiyada 54 törəmə şirkəti və 3 birgə müəssisəni birləşdirir.

## Fəaliyyət göstəriciləri
2010 — qrupun dövrüyəsi 303,8 milyon avro təşkil etdi. Xalis mənfəət 41,9 milyon avro təşkil etmişdir.

2011 — qrupun dövrüyyəsi 347,3 milyon avro idi. Xalis mənfəət 9,8 milyon avro təşkil etmişdir.

2012 — satış dövriyyəsi 371,2 milyon avro. 16.9 milyon avro itki.

2013 — satış dövrüyyəsi 378,4 milyon avro təşkil edir. 14,7 milyon avro itki qeydə alınır.

2014 — qrupun dövrüyyəsi 411 milyon avro təşkil edir. Xalis mənfəət 10,3 milyon avro təşkil etmişdir.

## Fəaliyyətin qiymətləndirilməsi
BLRT Grupp 2011-ci ildə Enterprise Estonia Foundation (EAS), Estoniya Ticarət və Sənaye Palatası və Mərkəzi İşəgötürənlər Birliyi tərəfindən təşkil edilən ən yaxşı Estoniya müəssisələri yarışmasında yeddinci dəfə ölkənin ən rəqabətli sənaye şirkəti olaraq seçilir. Eyni zamanda BLRT Grupp, Estoniya Ticarət və Sənaye Palatası və Estoniya Mərkəzi İşəgötürənlər Birliyi tərəfindən 2011-ci ildə Estoniyanın ən yüksək qəqabət qrafikində ikinci yeri tutmuş, rəqabət qabiliyyəti reytinqində yalnız mobil rabitə operatoru EMT-dən gerid qalmışdır. 2010-cu ildə BLRT Grupp oxşar reytinqdə yalnız 36-cı yeri tutmuşdur. 2012-ci ildə İşsizlikdən Sığorta Fondu BLRT Qruppu ən yaxşı işəgötürən şirkətlər qrupu olaraq seçir.

## İstinadlar
Eesti Energia

**Eesti Energia** — beynəlxalq enerji konserni. 1939-cu ildə Estoniyada qurulmuşdur. Baltikyanı ölkələrdə, Finlandiya, İordaniyada və ABŞ-da fəaliyyət göstərir.

Enerji istehsalı üçün əsas xammal Estoniya elektrik enerjisinin 90% -ni yandırdıqda istehsal edən yanar şistidir. Son zamanlarda alternativ enerji mənbələri — külək və hidroelektrik stansiyalarından istifadə edərək ehtiyatlara qənaət edən texnologiyalar tətbiq olunur.

2009-cu ilin may ayında qrup imicni dəyişir. Törəmə müəssisələrdə iyirmi fərqli loqotipdən istifadə etmək əvəzinə, Estoniyanın hər yerində tək bir ad və loqo tətbiq edilir. Xarici bazarda təşkilat Enefit markası altında fəaliyyət göstərir. Eesti Energia o vaxtdan bəri müxtəlif istiqamətlərdə — xammal hasilatı və daşınması, elektrik enerjisi və istilik istehsalı, daşınması və satışı, eləcə də şist yağı istehsalı ilə işlərini idarə edir. Səhmləri Estoniya hökumətinə məxsusdur.

## İdarə heyəti
Hando Sutter — Eesti Energia İdarə Heyətinin sədri

## Beynəlxalq fəaliyyətlər
İordaniyada törəmə şirkəti olan Jordan Oil Shale Energy Company gündə 36.000 barel gücündə bir şist neft zavodu inşasına hazırlaşır. Şist yağı zavodu Enefit emal texnologiyasından istifadə edəcək; inşaatın 2015-ci ilə qədər başlayacağı planlaşdırılırdı. İordaniyadakı başqa bir iştirakçısı olan Attarat Power Company, Attarat Umm Ghudranda 460 MW gücündə şist nefti ilə işləyəcək elektrik stansiyası inşa etməyi planlaşdırır. Elektrik stansiyasının 2016-cı ilə qədər istismara verilməsi gözlənilirdi.

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Utah şəhərində, onun törəmə şirkəti Enefit American Oil, Yaşıl çayı hövzəsində 30000 hektardan çox (120&nbsp;km²) şist nefti ilə zəngin olan sahəyə sahibdir və ya icarəyə götürmüşdür. Enefit American Oil gündə 57.000 barel şist yağı istehsal edən zavodu tikməyi planlaşdırır.

## Tənqid
Eesti Energia konserni elektrik enerjisindəki qiymətlərin daim artması ilə əlaqədar olaraq tənqid edilmişdir, həmçinin tələb olunan ixtisaslarda işçilərin azalması ilə əlaqədar olaraq tənqid edilir. Eesti Energia Kaevandusedin bir törəməsində hasil olunan yanar şistin konsern xaricindəki şirkətlərə şişirdilmiş qiymətə satıldığı iddiaları da var.

Fırtınalardan sonra elektrik enerjisinin kəsilməsi ciddi problem olaraq qalır. Xüsusi narahatlıq çox sayda elektrik enerjisinin kəsilmələridir, bunun nəticəsində istehlakçılar həm uzun müddət elektrik enerjisiz qalmağın narahatlığına dözmək məcburiyyətində qalır, həm də maddi zərər alırlar.

## İstinadlar
Sarışın biri

***Sarışın biri*** () — bir-birinə qarşı çox güclü cinsi istək bəsləyən iki oğlanın həyatından bəhs edən 2019-cu il istehsalı Argentina filmi.

## Məzmunu
Qızlarla yaxşı münasibəti olan Cuanın otaq yoldaşı evdən ayrılır. Buna görə də Cuan iş yoldaşı Qabrielə bir yerdə yaşamağı təklif edir. Sakit təbiətli Qabrielin arvadı öləndən sonra onunla birlikdə yaşamayan balaca qızı da var. Birlikdə yaşana Cuan və Qabrielin arasında qısa zamanda güclü hislər yaranır. Münasibətləri həssas baxış və toxunuşlardan nizamlı cinsi münasibətə çevrilir. Qabriel eşq macərasına hazırdır, ancaq Cuan buna Qabriel qədər həvəsli deyil. Buna görə də münasibətləri qarışıq hal alır.

## İstinadlar
Krim Paff

**Krim Paff** (; 3 avqust 1967, Austin, Texas, ABŞ — 6 avqust 2005, orada.) — 38 il 3 gün yaşayan bir pişik. Ginnesin Rekordlar Kitabına 2010-cu ilə qədər qeydə alınan ən uzun ömürlü pişik kimi daxil edilmişdir .

Dünyanın ən uzun ömür sürən pişiyinin İngiltərənin Cənubi Uelsdəki Lanelli şəhərində yaşayan Luci adlı bir pişik olduğu iddia edilirdi. O, 2015-ci ildə 43 yaşında öldü, ancaq bu rekord təsdiqlənməmiş və Ginnesin Rekordlar Kitabında qeyd olunmamışdır.

## Ceyk Perri və pişikləri
Krim Paff, sahibi Ceyk Perri ilə birlikdə ABŞ-nin Texas, Ostin (Austin) şəhərində yaşayırdı. Perri ayrıca Granpa Reks Allen adlı bir Sfinks pişiyinə də sahib idi. Granpanın 1964-cü ildə Parisdə doğulduğuna və 1998-ci ildə 34 yaş 2 aylığında öldüyünə inanılır. Pişik ölümündən sonra 1999-cu ildə "Cats and Kittens" jurnalı tərəfindən "İlin pişiyi" adına layiq görülmüşdür. Granpa əvvəllər rekordu Krim Paff tərəfindən qırılana qədər ən uzun ömür sürən pişik kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. Bir çox mütəxəssisin fikrincə, Perri pişiklərinin uzun ömür sürməsinin sirri, digər şeylər arasında bekon, yumurta, qulançar və brokkoli daxil olan xüsusi pəhrizləridir .

## Ədəbiyyatda
Yazıçı Barbara Brady, qəhrəmanlarından biri Krim Paff olan "Once Upon A Hunch" adlı roman yazıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* South Paws, Jake Perry və pişikləri haqqında sənədli film
Korab-Koritnik Təbiət Parkı

**Korab-Koritnik Təbiət Parkı** () ― Albaniyanın şərqində yerləşən təbiət parkı. Park nəsli kəsilməkdə olan heyvan və bitki növlərinin qorunmasına xidmət edən Avropa yaşıl kəmərinin bir hissəsini təşkil edir. Ərazi vadilər, çaylar, buzlaq gölləri, mağaralar, kanyonlar, o cümlədən sıx iynəyarpaqlı və enliyarpaqlı meşələrdən ibarət 555.5 m² dağlıq ərazinin əhət edir. Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Birliyi (IUCN) parkı IV kateqoriyaya daxil etmişdir.

Korab-Koritnik Təbiət Parkı şimaldan Kosovo ilə sərhəddən başlayaraq cənubda Şimali Makedoniya sərhəddindəki Deşa dağlarına qədər uzanır. Təbiət parkı Korab dağlarının və Koritnik dağının adını daşıyır. Korab zirvəsi  yüksəkliyi ilə həm Albaniya, həm də Şimali Makedoniyanın ən yüksək zirvəsidir. Dağ həm də Avropada birdən çox ölkə üçün ən yüksək nöqtə olan iki zirvədən biri və Avropanın ən məşhur 18-ci dağ zirvəsidir. Zirvə paçalanmış dağ massividir və əsasən Paleozoy dövrünə aid şist və əhəng daşından və həmçinin Triasa aid ciddi şəkildə zədələnmiş gips süxurlarından ibarətdir. Dağın qərb yamacı dik qaya divarlarından, şimal yamacı isə dağınıq qayalardan ibarətdir.

Təbiət parkında rütubətli, soyuq qışı və quru, isti yayı olan mülayim, rütubətli kontinental iqlim hakimdir. Böyük yüksəklik fərqi ilə əlaqədar olaraq ərazidə zəngin iqlim müxtəlifliyi, flora və faunaya rast gəlinir. Meşələr enliyarpaqlı və iynəyarpaqlı ağac növləri və müxtəlif yabani çiçək növlərindən ibarətdir. Bitki örtüyü hündürlüyə görə dəyişir: dəniz səviyyəsindən etibarən qarışıq enliyarpaqlı meşələr,  arasında palıd meşələri,  arasında isə iynəyarpaqlı və fıstıq meşələri aydın seçilir. Dağ çəmənliklərinin yamacları daha çox yarpaqlı meşələrlə örtülmüşdür. Parkda ən çox yayılmış ağac növləri Avropa ağ şamı, qara şam, bosniya şamı, balkan şamı və qara qızılağacdır. Şərq vələsi, tüklü palıd, makedoniya palıdı və çöl ağcaqayınının da daxil olduğu palıd meşələrinə isə daha aşağı hündürlüklərdə rast gəlmək olar.

Parkın faunası isə 37 məməli növü ilə təmsil olunur. Bölgədə qonur ayı, boz qurd, balkan vaşaqı, cüyür, qaban, gəlincik, meşə dələsi və sincab kimi böyük məməlilərə rast gəlinir. Park berqut, qərb tetrası, şahin, sar, qırğı, yapalaq, ağbaş kərkəs, adi bonazi tetrası da daxil olmaqla sıx quş populyasiyalarına ev sahibliyi edən yaşayış yerlərinə sahibdir.

## Qalereya

Fayl:Korabi.jpg|Korab dağları
Fayl:Velky Korab 2011.jpg|Korab zirvəsi
Fayl:Close to Koritnik peak 2395 m.jpg|Koritnik dağı
Fayl:Mali i Grames.jpg


## Həmçinin bax
* Albaniya coğrafiyası
* Lyura Milli Parkı

## İstinadlar
Minilliyin Bəyannaməsi

**Minilliyin Bəyannaməsi** — 2000-ci il tarixində 189 ölkə insanları səfalət və hərtərəfli məhrumiyyətlərdən azad etməkləri haqqında öhdəlik götürdülər. Bu vəd tarixdə Minilliyin İnkişaf Məqsədləri kimi qaldı.

## Tarixi
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Minilliyin Bəyannaməsi 8 sentyabr 2000-ci il tarixində, Nyu-York şəhərində, BMT Baş Məclisi tərəfindən qəbul edilmişdir (Qətnamə A / RES / 52/2).

Minilliyin Bəyannaməsində BMT-yə üzv dövlətlər sülh və təhlükəsizlik sahəsində Minilliyin İnkişaf Məqsədlərinə çatmağı öhdələrinə götürdülər; inkişaf; ətraf mühitin mühafizəsi; insan hüquqları, demokratiya və idarəetmə; həssas insanların qorunması; Afrikanın ehtiyaclarını ödəmək; BMT-nin gücləndirilməsi.

Bəzi hədəflər, xüsusilə inkişaf sahəsindəki rəqəmlər və zaman çizelgeleri ilə (xüsusilə 2015 və 2020) xüsusi olaraq formalaşdırılmışdır.

BMT Baş katibi məruzə və çıxışlarında mütəmadi olaraq üzərinə götürdüyü öhdəliklərin həqiqi yerinə yetirilməsinə dair hesabatlar verir.

## İstinadlar
Malqoçoğlu Cem Sultan

**Malqoçoğlu Cem Sultan** () — 1970-cu ildə Rəmzi Jöntürkün rejissorluğu ilə tarixi-macəra janrında çəkilmişdir. Filmdə baş rolu məşhur türk aktyoru Cüneyt Arkın ifa edir.

Film Ayhan Başoğlunun sevilən komiks xarakteri Malqoçoğlu haqqındadır.

Malqoçoğlu Osmanlı İmperyerasının sadiq ailələrindən biri olaraq qəbul edildiyi üçün filmin əsas xüsusiyyətləri əsl tarixi təmələ sahibdir. Film Başoğlunun eyni adlı komik kitabının dramatikləşdirilməsidir və Cem Sultanın həyat mübarizəsindən bəhs edir. Axıncı qoşunlarının lideri Malkoçoğlu, bir kəndli Polada güvənir və onu ordusuna qəbul edir və Cem Sultanı Frenk müttəfiqlərinə etibarlı bir şəkildə yönləndirmək vəzifəsini verir. Cüneyt Arkın, marka üslubunun bir parçası olaraq filmdəki iki obrazı canlandırır.

## Məzmunu

= Rollarda =

## Filmin siyasi tərəfi
Orta Osmanlı dövründə cəmiyyətdəki sinif fərqlərini izah etmək filmin əsas elementlərindən biridir. Zavallı kəndli Polad varlı bir ev sahibini öldürmək məcburiyyətindədir, çünki bir kəndlinin belə nüfuzlu bir şəxslə danışmaq hüququ olmadığını bildirərək Poladın sevgilisini əlindən almağa çalışır. Bu təsvir, cəmiyyətdəki sinif mücadilələrini tez-tez vurğulayan hərəkətli filmlər üçün də Rəmzi Jöntürk filmlərinin klassikidir. Filmdə orta əsrlər namus anlayışına və bunun bəzi hallarda dövlət işlərindən daha əhəmiyyətli olduğuna dair istinadlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
"" Internet Movie Datebase saytında.
Tomorr Milli Parkı

**Tomorr Milli Parkı** () ― 1956-cı ildə yaradılmış, Albaniyanın cənubunda, Tomorr massivinin mərkəzi və daha yüksək hissələrində yerləşən milli park. 2012-ci ilə qədər 261,06&nbsp;km² ərazini əhatə edən park 2019-cu ildən etibarən ərazidəki daş karxanalarını da əhatə etməsi üzrə genişləndirilmişdir. Milli park 26 106 hektar ərazini əhatə edir. Tomorr Milli Parkı 1956-cı ildə yaradılıb və dağ biomüxtəlifliyinin və ekosisteminin bütövlüyünün milli səviyyədə qorunması üçün ən vacib qorunan ərazilərdən biri hesab olunur. Park Plantlife tərəfindən beynəlxalq əhəmiyyətli IPA ( — mühüm bitki sahəsi) kimi tanınmışdır.

Tomorr dağı əhəngdaşə və karstdan təşkil olunmuş antiklinaldır. Dağ cənubi Albaniyanın ən yüksək təbii nöqtələrindən biridir.

Ərazinin fərqli geologiyası və topoqrafiyası nadir flora və fauna müxtəlifliyinə səbəb olmuşdur. Tomorr Milli Parkının meşələri müxtəlif növ enliyarpaqlı və iynəyarpaqlı ağaclardan və olduqca müxtəlif çiçək növlərindən ibarətdir. Parkın meşələri Avropa fıstığı, Bosniya şamı, *[[linaria alpina]]*, türk fındığı, sarı acıçiçək, payız vaxtsızçiçəyi, avropa öksəotu, giləvər kimi bitki növlərilə zəngindir. Parkda canavar, tülkü, qaban, cüyür, vəhşi keçi, dovşan kimi böyük məməlilər, o cümlədən berqut, bayquş və bildirçinçalan da daxil olmaqla çoxsaylı heyvan növü tapılır. Kiçik məməlilərə meşə süleysini və ağac siçanı daxildir.

Milli parkdakı görməli yerlərə Osum kanyonu, Osum çayı və həm xristianların, həm də bəktaşilərin müqəddəs məkanı olan Tomorr massivi daxildir.

## Qalereya

Fayl:Çorovodë, Skrapar, Albania 2019 03.jpg|Osum çayı və arxa fonda Tomorr dağı
Fayl:Kanionet e Osumit 01.jpg|Osum kanyonu
Fayl:Berat, Albania (7182662027).jpg|Arxa fonda Tomorr dağının göründüyü Berat şəhəri
Fayl:Berta, Berat2.jpg|Tomorr massivi


## Həmçinin bax
* Tomorr
* Albaniya coğrafiyası

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Şah İsmayıl Xətai küçəsi

*Şah İsmayıl Xətai küçəsi (Naxçıvan) 
*Şah İsmayıl Xətai küçəsi (Horadiz) 

## Həmçinin bax
*Şah İsmayıl (dəqiqləşdirmə)
Başqırdıstan Respublika Ali Məhkəməsi

**Başqırdıstan Respublika Ali Məhkəməsi** ya da **Başqırdıstan Respublika Yüksək Məhkəməsi** — Rusiya Federasiyası Mühakimə Sistemi içərisində, Başqırdıstanda bölgə məhkəməsidir.

## Tarixi
1937-ci ildə Başqırd Mərkəz İdarə Heyəti, 1990-cı ildə Başqırd Sovet Sosialist Respublikası Yüksək Məhkəməsi olan, Başqırd ASSR Yüksək Məhkəməsi olaraq yenidən adlandırıldı.

1992-ci ildən bəri Başqırdıstan Respublikası Yüksək Məhkəməsi olaraq adlandırılır.

## Kompozisiya
Başqırdıstan Yüksək Məhkəməsində 147 hakim işləyir. Yüksək Məhkəməsi hakimləri Rusiya Federasiyası Prezidenti tərəfindən namizəd göstərilir. Hakim olmaq üçün şəxsin Rusiya vətəndaşı olmağı, ən az 35 yaşında olmalı, hüquq təhsili və ən az 10 illik iş təcrübəsi vacibdir.

## Tənqid
Yüksək Məhkəmə, müxtəlif mövzularda tənqidlərin mövzusu olmuşdur. Bunlar arasında Məhkəmə icra etmə səlahiyyətinə pis dərəcədə nəzarət olunub, Məhkəmə görüşmələrini ictimai rəy önündə gizli tutduğu üçün tənqid edilmişdir. Məhkəmə qərarları, fərdi hüquqların qorunamamasına görə də tənqid edilmişdir.

Başqırdıstan Yüksək Məhkəməsi Başqırd dilindəki şikayətin qəbul edilməyəcəyi 100-dən çox qərar vermişdi.

## Başqırdıstan Yüksək Məhkəməsi hakimlərinə qarşı nizam-intizam istintaqı
Başqırdıstan Respublikası Hakimlər Qabiliyyətlilik Qurulu, bir hakimə qarşı nizam-intizam istintaqı etmək üçün qanuni olaraq səlahiyyətləndirilən orqan olmuşdur.

Başqırdıstan Respublikası Hakimlər Səlahiyyətli Qurulu 21 üzvü vardır. 13-ü hakimdir . Volqa Federal Bölgəsi Rusiya Federasiyası Prezidenti Tam Təmsilçiliyi Başqırdıstan Baş Federal Müfəttişliyi də İdarəetmə Qurulu Üzvüdür.

## Başçılar
1922–1923 — Kuzmin Pavel Vasilieviç

2007–2018 — Mixail İvanoviç Tarasenko — Başqırdıstan Respublikası Yüksək Məhkəməsi Prezidenti.

2018-ci ildən — Latipova Zemfira Uzbekovna

## Hadisələri
Başqırdıstan Ali Məhkəməsi 28 avqust 2019-cu ildə keçirilən binada, hüquq davasına qatılanlardan biri özünü yaraladı . Məhkəmə qərarı verdikdən sonra, adam özünü öldürmüşdür.

## Həmçinin bax
* Başqırdıstan

## İstinadlar
Qarabağ atı abidəsi (Belçika)

**Qarabağ atı abidəsi** (tam adı:*Qarabağ atı abidəsi*) — Belçikanın Ham şəhərində Qarabağ atına qoyulan abidə.

## Haqqında
Azərbaycan Atçılıq Federasiyasının dəstəyi ilə ərsəyə gətirilmiş abidə Azərbaycan-Belçika Dostluq Cəmiyyəti tərəfindən Ham bələdiyyəsinə hədiyyə edilib.

26 mart 2017-ci ildə Ham şəhərinin mərkəzi meydanında ucaldılıb. Açılış mərasimində Ham şəhərinin meri Dirk De Vis, Belçika-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətinin sədri Ayxan Dəmirçi, Azərbaycan Respublikasının Belçika Krallığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, Azərbaycan Respublikasının Avropa İttifaqı yanında Nümayəndəliyinin başçısı Fuad İsgəndərov iştirak ediblər.

## Abidənin Azərbaycan-Belçika münasibətlərində rolu
Açılış tədbirində çıxış edən Ham şəhərinin meri Dirk De Vis ötən əsrin əvvəllərində müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika quran Azərbaycanın bu gün Belçika ilə sıx əməkdaşlıq əlaqələrinə malik olduğunu qeyd etmişdir. Eyni zamanda öz müstəsna keyfiyyətlərinə görə bütün dünyada məşhur olan Qarabağ atı ilə bağlı bu abidənin Ham şəhərində qoyulmasının iki xalq arasındakı dostluğun rəmzi olduğunu bildirmişdir. Belçika-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətinin sədri Ayxan Dəmirçi Belçikada Azərbaycan icmasının hər zaman iki ölkəni və xalqı daha da yaxınlaşdırmaq üçün səylər göstərdiyini, bu abidənin ucaldılmasının bu yönümdə xüsusilə əlamətdar hadisə olduğunu diqqətə çatdırmışdır. Səfir Fuad İsgəndərov Azərbaycanın Ham şəhəri ilə qurduğu uğurlu əməkdaşlığın mədəniyyət və dinlərarası dialoqun ən gözəl nümunəsi olduğunu qeyd etmişdir. Fuad İsgəndərov bunun təlatümlərlə zəngin bugünkü dünyada izlənilməsi vacib olan müsbət təcrübə kimi çıxış edə biləcəyini söyləmişdir.

## Həmçinin bax
* Xurşidbanu Natəvanın heykəli (Vaterlo, 2016)

## İstinadlar
Əhməd Əhmədzadə (şahmatçı)

**Əhməd Samir oğlu Əhmədzadə** () ― azərbaycanlı şahmatçı, beynəlxalq usta (2019). Aşağı yaş qruplarında üçqat Azərbaycan çempionu (2015, 2016, 2018), 16 yaşadək yeniyetmələr arasında Olimpiya çempionu (2019). 2004-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Təhsilini T. İsmayılov adına 6 nömrəli məktəb-liseydə davam etdirir.

## Şahmat karyerası
Şahmatla 2011-ci ildə, 6 yaşındaykən məşğul olmaya başlayıb. Bakı şəhəri 2 nömrəli Uşaq-Gənclər Şahmat İdman Məktəbində təlim alıb. İlk müəllimi əməkdar məşqçi, beynəlxalq idman ustası  olub. 2012-ci ildə birinci şahmat dərəcəsini alıb. Beynəlxalq Şahmat Federasiyası (FIDE) tərəfindən 2014-cü ildə Ustalığa Namizəd (CM), 2017-ci ildə FIDE ustası (FM), 2019-cu ildə isə Beynəlxalq Usta (IM) titullarına layiq görülüb.

2013-cü ildə Serbiyanın Novi Sad şəhərində keçirilən məktəblilər arasında Avropa Çempionatında 2-ci yer qazanıb.

2014-cü ildə Yunanıstanın Kavala şəhərində keçirilən məktəblilər arasında Sürətli Şahmat üzrə Dünya Çempionatında 2-ci olub.

2015 və 2016-cı illərdə iki dəfə yaşıdları arasında, 2018-ci ildə yeniyetmələr arasında Azərbaycan çempionu olmuşdur.

2019-cu ildə Azərbaycanın gənclərdən ibarət şahmat üzrə yığma komandasının heyətində Türkiyənın Çorum şəhərində keçirilmiş 16 yaşadək şahmatçılar arasında Dünya Şahmat Olimpiadasının qalibi olub.

2019-cu ilin Noyabr ayında Monteneqroda keçiriən Klublar arası Avropa Çempionatında ilk Beynəlxalq Qrosmeyster normasını yerinə yetirmişdir.

2021-ci ilin Oktyabr ayında Şimali Makedoniyanın Oxrid şəhərində keçirilən Klublar arası Avropa Çempionatında "Vüqar Həşimov" klubu tərkibində 3-cü yer qazanıb, bürünc medala layiq görülmüşdür.

### Bütün nəaliyyətləri

## İstinadlar
Arena (aktiv müdafiə sistemi)

**Arena** Aktiv müdafiə sistemi (Aktiv müdafiə sistemi), Rusiyanın Kolomna şirkəti tərəfindən yaradılmış ACV sinifindəki avtomobilləri düşmənin yüngül tank əleyhinə raketlərindən, ATGM və döyüş raketləri vasitəsilə həyata keçirdikləri üst hədəf hücumlarından müdafiə etmək üçün inkişaf etdirilmiş əks müdafiə sistemidir. Vasitəyə yaxınlaşan döyüş başlığını aşkar etmək üçün səs dalğası və Doppler radarından istifadə edir. Sonra müdafiə patronlarını atır və yaxınlaşan döyüş başlığını nəqliyyat vasitəsinə çatmadan məhv edir və vasitənin zirehini düşmən atışından mühafizə edir.

Sistem, vasitəni qüllənin ön tərəfindən 220–270 dərəcə bir bucaq altında gələn düşmənin döyüş başlıqlarına qarşı mühafizə edir. Sistem, avtomobildən otuzdan qırx metrə qədər uzaqda işə başlayır ki, bu da piyada birliklərinin özlərini tankın ətrafında tamamilə mühafizə edə bilmələrinə şərait yaradır. Ancaq bunu xatırlamağa dəyər. Bu sistem qəlpə hissəcikləri ilə işləyir. Sistem işə salındıqda, səs-küy yaradır, beləliklə nəqliyyat vasitəsinin ətrafındakı piyada qoşunları gizlənə bilirlər.

Arena sisteminin istehsalının ən vacib səbəbi 1990-cı illərdə Çeçenistanda baş verən qarşıdurmalarda rus tank zirehlərinin tank əleyhinə silahlara qarşı təsirsiz olması idi. Bir çox rus zirehli avtomobili və BTR-i Çeçen qiyamçılarının istifadə etdiyi RPG-lər tərəfindən məhv edilmişdir.

Bu sistemin bir maşın üçün ortalama dəyəri 300.000 dollardır. Bu sistem ilk dəfə T-80UM1 əsas müharibə tanklarında istifadə edilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
*Kütlə ağırlığı: 1100 kq
*Aktivləşdirilmə müddəti: 0.07 saniyə
*Bloklanma müddəti: 0,2 ilə 0,4 dəq/başlıq
*Minimum və maksimum təhlükə sürəti: 70 ilə 700&nbsp;m/s
*Təsirsiz qaldığı məsafə: 50 m
*Müdafiə bucağı: ± 110°
*Enerji istehlakı: 1&nbsp;kW
*İstifadə etdiyi qüvvə: 27V
*Müdafiə patronlarının sayı: 22–26
Yuxarıdan hücum

**Yuxarıdan hücum** mexanizmləri, zirehli maşınların zəif nöqtələri olan üst və ya arxa nöqtələrə hücum etməyi hədəfləyən sistemlərdir. Zireh zərbəsi effekti ən çox 90 dərəcə zərbə bucağı ilə əldə edilir.

Bu cür sistem ümumiyyətlə raketlərdə (kasset raketi) və top mərmilərində istifadə olunur. Kumulyativ effekt xüsusiyyətinə malik mərmilər ən çox istifadə edilən tipidir.
RPG

*RPG-7
*RPG-26 - Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı tərəfindən hazırlanmış olan birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan tank əleyhinə reaktiv yaylım atəş sistemidir.
*RPG-29
Kasset bombası

***Kasset bombası*** və ya çoxluqlu bomba, “bomba içindəki bomba” olaraq bilinən bir silah növüdür. Bomba havada açılır və içindəki kiçik bombalar dağılaraq partlayır və bu səbəbdən təsir sahəsi çox genişdir.

Dünyada 19 Aprel günü, *Beynəlxalq Kasset Bombalarına Qarşı Fəaliyyət Günü* olaraq müəyyən fəaliyyətlərlə qeyd edilir.
Halkbank

**Halkbank** — Türkiyədə fəaliyyət göstərən dövlət bankı.

## Tarixi
Halkbank 1933-cü ildə qurulmuş və 1938-ci ildən başlayaraq xidmətə başlamışdır. 1938-1950-ci illər arasında, Türkiyədə iqtisadi böyüməyə dəstək olmaq üçun kiçik sahibkarlara kredit verən bir kredit ittifaqı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1950-ci ildə yeni filiallarını açmağa və digər müştərilərə də kreditlər verməyə başlayır. 1964-cü ildə Halkbank, kapitalının artırılması və Türkiyənin bütün ərazilərini əhatə edəcək ümummilli filial şəbəkəsi yaradacaq bir layihəyə başlayır.

Halkbank ötən əsrin 90-cı illərinin sonlarından etibarən bir neçə kiçik dövlət banklarının satınalmasını həyata keçirmişdir(1992-ci ildə Töbank, 1993-cü ildə Sümerbank, 1998-ci ildə Etibank və 2001-ci ildə Emlakbank). Halkbank üçün ən böyük dönüş nöqtələrindən biri, 2004-cü ildə "Pamukbank"ın aksiyalarının alınmasıdır. Bundan sonra özəlləşdirməyə hazırlaşmaq üçün əhəmiyyətli bir yenidənqurma prosesi keçirilmişdir.

10 May 2007-ci il tarixində Halkbank səhmlərinin 24.98 faizi İstanbul Fond Birjasına çıxarılmış və satılmışdır. 16 Noyabr 2012 tarixində satılmış səhmlərin faizi 48.9-a yüksəlmişdir.

2016-cı ildə bankın toplam ǝmanǝt miqdarı 130,5 milyard lirəyə yüksəlir və 2016-ci ilin ilk yarısında toplam kreditlərinin mǝblǝği 183,4 milyard , ǝldǝ etdiyi xalis gǝlir isǝ 1 milyard 566 milyon lirə tǝşkil edir.

Halkbankın baş ofisi 2015-ci ilin iyun ayında Ankaradan İstanbula köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Mali i Qrames

**Mali i Qrames** () ― Korab dağ silsiləsinin Albaniya hissəsində yerləşən dağ. Mali i Qramesin hündürlüyü 2345 metr yüksəkliyə çatır. Dağın ətrafında bir çox göl yerləşir, onlar içərisində eyni adı paylaşan Qrames gölü də yer alır, hansı ki eyni zamanda Korab dağının ən böyük gölüdür. Məkan Korab dağından təxminən kilometr yarım qərbdədir, hansı ilə ki, o, uzun silsilə vasitəsi ilə birləşir.

Qrames olaraq zirvənin özü, eyni zamanda Korab silsiləsinin təxminən səkkiz kilometr uzunluğundakı bütün cənub-qərb qolu adlanır. Şimal hissədə Qrames axını dərin kanyondan terasa axır. Onun şərqində Qrames gölünə (dəniz səviyyəsindən təqribən 1750 metr hündürlükdə) rast gəlmək olar.

Qramesi əhatə edən bölgədə bir neçə gips yatağı tapılıb. Bölgədə təbii abidələr içərisindən "Karst i Malit të Bardhë", "Pasqyrat e Gramës"də selen yatağı və "Bjeshka e Zonjave"də kar relyef formalarının xatırlatmaq olar. 

Dağın şimal tərəfində Mali i Qrames dik qayalarla qırılır. Cənub-qərbdəki kəndlərdən dağın şimal-şərqindəki mövsümi otlaqlara əsas giriş zirvədən keçir. Cənub tərəfdə Seryan və cənub-qərbdə Zimur dəniz səviyyəsindən 1300 metr yüksəklikdə yerləşən dağın ən yüksək kəndləridir. Cənub-qərbdə 650 metr yüksəkliyində təxminən yeddi kilometr uzaqlıqda daha düz qatda bölgənin paytaxtı Peşkopi şəhəri yerləşir.

## Həmçinin bax

* Korab-Koritnik Təbiət Parkı
* Albaniya coğrafiyası

## İstinadlar
Regional Rouminq Müqaviləsi

**Regional Rouminq Müqaviləsi**, formal olaraq "*Qərbi Balkan bölgəsinin ümumi mobil rabitə şəbəkələrində rouminq xidmətlərinin qiymətinin endirilməsinə dair müqavilə*" () ― Qərbi Balkan ölkələrində rouminq ödənişlərinin tətbiqini tənzimləyən hüquqi vasitə. Ölkələrin siyahısında Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Kosovo, Şimali Makedoniya, Monteneqro və Serbiya yer alırlar. Razılaşma mobil əlaqə şəbəkəsi operatorlarının şəbəkə üzvü olan ölkənin xaricində telefon və məlumat göndərmə xidmətlərindən istifadə etdikləri üçün abunəçilərindən ala biləcəkləri həm rüsumu əhatə etməyə, həm də topdansatış tariflər şəbəkələrinə abunəçilərin onlara məxsus şəbəkələrə girmələri üçün bir-birlərindən ödəniş tələb etmələrinə şərait yaradır.

Müqavilə endirilmiş tariflərlə 1 iyul 2019-cu il tarixindən etibarən qüvvəyə mindi. 1 iyul 2021-ci ildən etibarən bütün tariflər ləğv olunmalıdır. Ötürülən zənglər orta hesabla 65%? məlumat ötürmə qiymətləri isə 78% düşdü.

## Tarixi
Qərbi Balkandan olan iqtisadiyyat nümayəndələri, Regional Əməkdaşlıq Şurası () tərəfindən təşkil edilən Qərbi Balkan Rouminq Siyasəti iclasında yeni Regional Rouminq Sazişini (RRA) müzakirə etmək üçün 14 dekabr 2018-ci il tarixində Brüssel şəhərində toplandılar.

4 aprel 2019-cu il tarixində Belqradda keçirilən 2-ci Qərbi Balkan Rəqəmsal Sammitində Qərbi Balkan Telekomunikasiya Nazirləri bölgədəki bütün rouminq xərclərinin tədricən aradan qaldırmağa yönələn müqavilə imzaladılar. Müqavilə endirilmiş tariflərlə 1 iyul 2019-cu ildən qüvvəyə mindi və 1 iyul 2021-ci ildən etibarən “Evsayağı rouminq” () konsepsiyası altında bütün tariflər aradan qaldırılmalıdır.

## Ərazi əhatəliyi genişliyi

**Qərbi Balkan bölgəsinin ümumi mobil rabitə şəbəkələrində rouminq xidmətlərinin qiymətinin endirilməsinə dair müqavilə** Qərbi Balkan ölkələrində tətbiq olunur:

*
*
* 
* 
*  
*

Regional Əməkdaşlıq Şurasının Baş katibi Maylinda Brequ və Rəqəmsal İqtisadiyyat və Cəmiyyət üzrə Avropa Komissarı Mariya Qabriel 18 fevral 2019-cu il tarixində Skopyed şəhərində Qərbi Balkan üçün yeni Regional Rouminq Sazişini (RRA2) müzakirə etdilər. Komissar Qabriel təsdiqlədi ki, Qərbi Balkan dövlətləri arasında rouminq qiymətləri ilə bağlı yeni bir razılığa gəldikdə, AB tarifləri 2019-cu ilin iyul ayından etibarən endirməyə hazırdır.

## Qiymətlər

## Həmçinin bax

* Rouminq
* ATSİ

## İstinadlar
Skender Hika

**Skender Hika** (; ) ― hücumçu mövqeyində oynamış Albaniya futbolçusu. Onun karyerası boyu çıxış etdiyi yeganə klub "17 Nentori Tirana" (müasir adı "Tirana FK"-dır) idi. O, cəmi bir dəfə Albaniya milli futbol komandasının heyətində oynaya bilmişdir. Albaniya Futbol Assosiasiyasında İcraiyyə Komitəsinin üzvü olaraq çalışmış və 2009-cu ildən Yarışlar Komissiyasının rəhbəri olmuşdur.

## Klub karyerası

### İlk illəri
Hika Tirana şəhərində doğulmuş orada böyümüşdür. Həmçinin, məhz paytaxtda məktəbə və universitetə getmişdir. Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutunda oxumuş və 1968-ci ildə peşəkar futbol oynamağa davam edərək məzun oldu. 1957-ci ildə 13 yaşında "17 Nentori Tirana" klubunun gənclər klubuna qoşuldu və 1960-cı illərin əvvəllərində əsas komandaya yüksəlmədən əvvəl müxtəlif yaş qruplarında oynamışdır.

### "17 Nentori Tirana"
Peşəkar karyerasına başlayan kimi Hika sürətlə "17 Nentori Tirana" klubunun əsas üzvünə çevrildi və bu klubla o, 4 dəfə Albaniyanın əsas liqa çempionu oldu. 1974-cü ildə karyerasını bitirəndə o, artıq klubun formasıyla 60 qola imza atmışdır və bununla klubun tarixində ən çox qol vuran oyunçusu oldu (2012-ci ildə bu baxımdan o, 5-ci idi). Ümumlikdə o, 400 oyun keçirmişdir.

## Milli komanda karyerası
"17 Nentori" ilə uğurlu klub karyerasına baxmayaraq, Hika Albaniya milli futbol komandasında eyni oyun səviyyəsini göstərə bilmədi. Bunun səbəbi hücum mövqelərindəki yer uğrunda yüksək rəqabətlə bağlı idi ki, o dövrdə Medin Jeqa və Panayot Pano kimi oyunçular millinin ulduzlarından idilər, bu da Hikanın əsas heyətə daha tez-tez düşməyinə maneə olurdu. Onun millidə yeganə oyunu 8 aprel 1967-ci ildə Dortmund şəhərində keçirilən Qərbi Almaniyaya qarşı oldu, bu oyunda Almaniya Gerd Müllerin 4 qolu və Hannes Lörun 2 qolu sayəsində 6-0 hesabı ilə qələbə qazandı.

## Albaniya FF
1992-1995-ci illərdə Zanzibar Atletik Klubunun katibi olmuşdur. 1997-ci ildə Albaniya FF-in baş katibi olmuşdur. 1992-ci ildən etibarən Albaniya FA İcraiyyə Komitəsinin üzvü təyin oldu.

## Şəxsi həyatı
Hikanın oğlu Endi də 1990-cı illərdə "Tiran"da oynayarkən iki dəfə liqa çempionluğu qazandı və qardaşı oğlu Renisi 1989-cu ildə eyni uğura imza atmışdır. Skender Hika 2018-ci ilin iyul ayında vəfat etdi.

## Nailiyyətləri
* Albaniya Superliqası: 1966, 1968, 1970

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* National-Football-Teams.com saytında Skender Hika
Miçiqan Universitetinin İncəsənət Muzeyi

**Miçiqan Universitetinin İncəsənət Muzeyi** (; qıs. *UMMA*) —  Detroyt şəhərinin ətrafında yerləşən Miçiqan Universitetinin muzeyi.

Ən böyük universitet sənət muzeylərindən biridir. 1909-cu ildə Amerika Vətəndaş Müharibəsi zamanı vəfat edən Universitet məzunlarına xatirə olaraq qurulmuşdur. Sənət kolleksiyası genişləndikcə tam hüquqlu bir muzey kompleksinə çevrildi. 2010-cu ildən etibarən Avropa, Amerika, Orta Şərq, Asiya və Afrika da daxil olmaqla təxminən 19.000 sənət əsərlərindən ibarət bir kolleksiyaya sahibdir. Sərgilər də burada keçirilir.

## Qalereya

Fayl:University of Michigan Museum of Art June 2015 08 (European & American Art Gallery).jpg|Avropa və Amerika Sənət Qalereyası, Miçiqan Universiteti İncəsənət Muzeyi
Fayl:University of Michigan Museum of Art June 2015 12.jpg|İnteryeri
Fayl:University of Michigan Museum of Art June 2015 21 (Chinese Art Gallery).jpg|Çin İncəsənət Qalereyası, Miçiqan Universiteti İncəsənət Muzeyi
Fayl:University of Michigan Museum of Art June 2015 33 (Modern & Contemporary Gallery).jpg|Modern və Çağdaş İncəsənət Qalereyası, Miçiqan Universiteti İncəsənət Muzeyi
Fayl:University of Michigan Museum of Art June 2015 07 (Open Storage).jpg|alt=Open Storage|Açıq Anbar, Miçiqan Universitetinin İncəsənət Muzeyi
Fayl:University of Michigan Museum of Art at Night, (1910), Ann Arbor, Michigan - panoramio.jpg|alt=University of Michigan Museum of Art at night|Miçiqan Universiteti İncəsənət Muzeyi
Fayl:UMMA-facade-Oct09.JPG|Miçiqan Universiteti İncəsənət Muzeyinin qarşısında "Orion" heykəli (Mark di Suvero tərəfindən)
Fayl:University of Michigan Museum of Art June 2015 10 (African Art Gallery).jpg|Afrika İncəsənət Qalereyası, Miçiqan Universiteti İncəsənət Muzeyi
Fayl:University of Michigan Museum of Art June 2015 35 (European Art (1100-1650) Gallery).jpg|Avropa Sənəti (1100-1650) Qalereya, Miçiqan Universiteti İncəsənət Muzeyi
Fayl:University of Michigan Museum of Art June 2015 28 (Modern & Contemporary Gallery).jpg|
Fayl:University of Michigan Museum of Art June 2015 15 (South, Southeast, and Central Asian Art Gallery).jpg|Cənubi, Cənub-Şərqi və Orta Asiya İncəsənət Qalereyası, Miçiqan Universiteti İncəsənət Muzeyi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Музей искусств Университета Мичигана
Çayönü

**Çayönü** () — e.ə. 7250–6600-cü illərdə Türkiyənin cənub-şərqindəki Neolitik yaşayış məskəni. Şərqi Tavr ətəklərində, Erqani ila (vilayət) Diyarbəkir bölgəsində; lil mərkəzindən — Diyarbəkir şəhərindən 40 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Genetik əlaqələr
Çayönü qəsəbəsi Göbekli Təpə məbəd kompleksi ilə əlaqələndirildi. Onlardan əvvəl Neolit ​​dövrünə aid Hallan-Çemi yaşayış məskəni gəlmişdir. Balkan Neolitikasının "köprüsü" olan Çafer Hoyuk, Nevalı-Çori, Aşiklı-Hüyük, Çatal-Hüyük və Hacılar da genetik olaraq Çayönü ilə əlaqəli idilər. Çayönü mədəniyyətinin sonrakı Sesklo (materik Yunanıstan) və Xalaf (Orta Şərq) mədəniyyətləri ilə ardıcıl əlaqələri izlənilir.

## Arxeologiya
Çayönüda ilk qazıntılar 1964–1978-ci illərdə Robert Breydvud tərəfindən həyata keçirilmişdir. Qazıntılar 1985–1991-ci illərdə davam etdirildi.

Yaxın Şərq arxeologiyasında qəbul edilmiş dövrləşdirməyə uyğun olaraq, qazıntıların ilkin mərhələsinin nəticələri Chaionu yaşayış yerinin keramika öncəsi Neolit ​​dövrünə aid edilməsinə imkan verdi. Bu qazıntılar zamanı e.ə 7250–6750-ci illərdən qalma 5 arxeoloji təbəqəni və buna görə yaşayış yerinin inkişaf mərhələlərini müəyyən etmək mümkün olmuşdur. Qazıntıların nəticələri geniş tanıdı və beş qatlı Chaionu-Tepesi yaşayış məskəni Qərbi Asiyanın ilk əkinçilik mədəniyyətinin klassik abidəsi kimi qəbul edilməyə başladı.

Sonrakı qazıntılar zamanı Dulusçuluqdan əvvəlki neolit A və Seramik Neolitik ilə əlaqəli təbəqələr də aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Социальная революция в эпоху неолита: от Чаёню к Чатал-Гююку
* Çayönü Təpəsi (Cayonu Tepesi)
* Çayönü from About.com
* Çayönü from Ancient Near East
Dulusçuluqdan əvvəlki neolit A

**Dulusçuluqdan əvvəlki neolit A** (Pre-Pottery Neolithic A, PPNA) — Levant və Şimali Mesopotamiyanın erkən Neolitik mədəniyyəti, eramızdan əvvəl X-IX e.ə. minillik. Son buz dövrünün sonunda istehsal iqtisadiyyatına keçid nəticəsində yerli Natuf mədəniyyətindən inkişaf etmişdir. Əvvəlcə Fələstinin İerixon bölgəsində təsbit edildi. Yaxın Şərqdəki digər qab qabları və saxsı qablar Neolitik mədəniyyətlərdən əvvəl. 

PPNA və PPNB təyinatları (Dulusçuluqdan əvvəlki Neolitik A və digərləri üçün) ilk dəfə Ketlin Kenyon tərəfindən bəlkə də ən yaxşı tanınan PPN saytı olan İerixonda kompleks qazıntılarda istifadə etmək üçün hazırlanmışdır. PPNC, Erkən Neolit ​​dövrünə istinad edərək ilk dəfə Eyn Xazalda Geri O. Rollefson tərəfindən təyin edilmişdir.

## Mənbə
* Garrard AN və Byrd BF. 2013. Fertil Aypara'dan kənarda: İordaniya çölünün gec paleolit ​​və neolit ​​icmaları. Azraq hövzəsi layihəsi. Oksford: Oxbow Press.
* Goren Y, Goring-Morris AN və Segal I. 2001. Dulusçuluqdan əvvəlki Neolit ​​B-də (PPNB) Kəllə Modelləşdirmə Texnologiyası: Regional Dəyişkənlik, Texnologiya və İkonoqrafiya və onların Arxeoloji Təsirləri. Arxeoloji Elm jurnalı 28(7):671-690.
* Haber A və Dayan T. 2004. Evlənmə prosesinin təhlili: Hagoshrim bir nümunə olaraq. Arxeoloji Elm jurnalı 31(11):1587-1601.
* Hardy-Smith T və Edwards PC. 2004. Əvvəlki tarixdəki zibil böhranı: Wadi Hammeh 27'nin Erkən Natufiya sahəsindəki artefakt atılma nümunələri və ev təsərrüfatlarının xaric edilmə strategiyalarının mənşəyi. Antropoloji Arxeologiya jurnalı 23(3):253-289.
* Kuijt I. 2000. Erkən əkinçilik kəndlərindəki insanlar və məkan: Mərhələli Dulusçuluq Neolit ​​dövründəki gündəlik həyat, icma ölçüsü və memarlığı araşdırmaq. Antropoloji Arxeologiya jurnalı 19(1):75-102.
* Lev-Yadun S, Abbo S və Doebley J. 2002. Buğda, çovdar və arpa? Təbiət Biotexnologiyası 20 (4): 337-338.
* Pinhasi R və Pluciennik M. 2004. Avropada Fermerliyin yayılmasına regional bioloji bir yanaşma: Anadolu, Levant, Cənub-Şərqi Avropa və Aralıq dənizi. Mövcud Antropologiya 45 (S4): S59-S82.
* Riehl S, Pustovoytov K, Weippert H, Klett S və Hole F. 2014. Qədim Yaxın Şərq kənd təsərrüfatı sistemlərindəki quraqlıq stres dəyişkənliyi arpa taxılında d13C ilə sübut edilmişdir. Milli Elmlər Akademiyasının əsərləri 111(34):12348-12353.
* Riehl S, Zeidi M və Conard NJ. 2013. İranın Zaqros dağlarının ətəklərində kənd təsərrüfatının yaranması. Elm 341:65-67.
"Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 75 illiyi (1945–2020)" yubiley medalı

**"Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 75 illiyi (1945–2020)" yubiley medalı** — Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə 2020-ci ildə təsis edilmişdir.

## Medal qaydaları
"Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 75 illiyi (1945–2020)" yubiley medalı ilə mükafatlandırılır:

* Böyük Vətən müharibəsi cəbhələrində döyüşlərdə SSRİ Silahlı Qüvvələri sıralarında iştirak etmiş hərbi qulluqçular və mülki işçilər, SSRİ-nin müvəqqəti işğal olunmuş ərazilərində Böyük Vətən müharibəsi illərində fəaliyyət göstərən partizanlar və yeraltı təşkilatların üzvləri, Böyük Vətən müharibəsi illərində xidmət etmiş hərbi qulluqçular və mülki işçilər, SSRİ Silahlı Qüvvələrində Vətən Müharibəsindən, "1941-1945 Böyük Vətən Müharibəsində Almaniya üzərində Qələbəyə görə", "Yaponiya üzərində Qələbəyə görə" medalları ilə təltif edilmiş şəxslər, habelə "Böyük Vətən Müharibəsində Almaniya üzərində Qələbəyə görə" medalı üçün sertifikatı və ya 1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində iştirakını təsdiqləyən bir müharibə veteranı sertifikatı olan şəxslər və s.

"Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 75 illiyi (1945–2020)" yubiley medalı sinənin sol tərəfində taxılır və "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 70 illiyi" yubiley medalından sonra yerləşdirilir.

## Medal təsviri
"Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 75 illiyi (1945–2020)" yubiley medalı qızılı rəngli metaldan hazırlanmışdır.

Medalın üz tərəfində, iri "75 il" yazısı görünür. Yuxarısında isə böyük hərflərlə "QƏLƏBƏ" yazılmışdır. Medalın orta hissəsində iki sünbül şəkli var. Kənar hissəsinin sol tərəfində isə, 1945 sağ tərəfində isə 2020 yazılmışdır.

Medalın arxa tərəfində, ortada bir yazı var: "BÖYÜK VƏTƏN MÜHARİBƏSİNDƏ QƏLƏBƏNİN 75 İLLİYİ 1945–2020". "75 İLLİYİ" yazısı digər yazılara nisbətən böyük ölçüdə, "1945–2020" yazısı isə digər yazıların ölçüsündə yazılmışdır. Medalın aşağısında iki ədəd dəfnə kolu şəkli var.

Medallardakı bütün yazılar və nömrələr qabarıqdır.

Medal bir dəlik və bir üzük ilə kənarları boyunca iki uzununa Azərbaycan bayrağı rəngələri ilə lentlə örtülmüş beşbucaqlı bir bloka bağlanır. Kəmər genişliyi — 24 mm.

## Həmçinin bax
* Böyük Vətən Müharibəsi

## İstinadlar
Petra-tu-Romiu

**Petra-tu-Romiu** (), **Afrodita qayası** — Bafda (Kipr) dəniz kekuru (qaya). Ərazinin gözəlliyi və yunan mifologiyasında Afrodita ilahəsinin vətəni olaraq bilinməsi səbəbindən turistləri özünə cəlb edir.

Turistlər arasında populyarlığına baxmayaraq, Petra tu Romiou yaxınlığındakı dəniz üzmək üçün təhlükəlidir və qayaya dırmaşmaq qadağandır. Ancaq yaxınlıqda bir restoran, bir turizm pavilyonu və Afrodita Hills kurortu vardır.

## Əfsanələr
Bir rəvayətə görə, qayalıq Afrodita sevgi ilahəsinin doğulduğu yerdir. Beləliklə Geya (yer ilahəsi) Kronosun oğullarından birini atası Uranı axtalamağa inandırır. Kronos tərəfindən axtalanan Uranın dənizə düşərək qar kimi ağ köpük əmələ gətirən sperma və qanından Afrodita Kifera adası yaxınlığında anadan olmuşdur. Külək onu Kipr adasına gətirmişdir (ya da Kiferanı sevmədiyi üçün özü oranı üzərək tərk etmişdir). Burada Orlar dəniz dalğalarından çıxaraq onunla görüşmüşdür.

Başqa bir əfsanəyə görə buranı Axeylər Troyadan qayıdarkən endikləri yerli çimərlik olan Axni adı ilə əlaqələndirir.

Yerli əhalinin köhnə Lefkoşa şəhərinin qaranlıq guşələrində söylədikləri və pıçıldadıqları başqa bir əfsanəyə görə kiprli milyarder Krisos Rodrigez bir vaxtlar bir qayanın altına dalması və bütün gücü ilə və Zevsin köməyi ilə qayanı çiyinlərinə qaldırmışdır. Yunan mifologiyasına görə Krisos Rodrigezin bu güc nümayişi Afroditanı özünə cəlb etmişdir.

Müasir ad Petra-tu-Romiou (Romalıların qayası) əfsanəvi Bizans qəhrəmanı Diqenis Akritasa işarə edir. Yarı yunan və yarı ərəb olması səbəbindən Diqenis (ikiqat doğulmuş) adı ortaya çıxmışdır. Rəvayətə görə Diqenis Troodos dağlarından bir adanı işğal edən Saracensə doğru bir daş atır. Petra-tu-Romiounun yanında yerləşən qayaya Saracen qayası deyilir.

## İstinadlar
Dayti Milli Parkı

**Dayti Milli Parkı** () ― 1966-cı ildə mərkəzi Albaniyada yaradılmış, 2006-cı ildən bəri 293,84&nbsp;km² ərazini əhatə edən milli park. Park Adriatik dənizinin , Tirananın isə  şərqində yerləşir. Ərazi Albaniya Qoruq Əraziləri Agentliyi ( *- AKZM*) və Tirana Bələdiyyəsi Parklar və İstirahət Agentliyinin ( *APR*) birlikdə səlahiyyətindədir. Park ekosistem və biomüxtəlifliyin fərqliliyi üçün əlverişli şərait yaradan olduqca parçalanmış, kələ-kötür topoqrafiyası ilə seçilir.

Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Birliyi (IUCN) parkı II kateqoriyaya daxil etmişdir. Park həmçinin Plantlife tərəfindən beynəlxalq əhəmiyyətli Mühüm Bitki Sahəsi () kimi tanınmışdır.

2019-cu ildə ərazidə yeni turizm məlumat mərkəzi açılmışdır.

## Geologiya
Dayti massivi  hündürlüyündə dağ silsiləsidir. Dağa qalxan alpinistlər buradan Tirana şəhərinə və bölgənin digər dağlarına baxa bilərlər. Bu panoramik mənzərəsinə görə bu yer *Tirana balkonu* adlandırılmışdır. Tirananın əsas su mənbələrindən biri olan Bovilla gölü də dik qayalar və kanyonla birlikdə ərazinin şimal-şərqində yerləşir. Parkın digər ucunda, bölgədən axan Erzen çayı boyunca çayın əmələ gətirdiyi Skorana dərəsində yerləşən tarixə qədərki Pellumbas mağarası yerləşir. Digər bir təbiət möcüzəsi isə eyniadlı kəndin yaxınlığında yerləşən Şön-Gyergi şəlalələridir.

## Flora və fauna
Daytinin fərqli geologiyası və topoqrafiyası nəticəsində ərazidə fərqli flora və fauna formalaşmışdır. Parkda bir çox yabani çiçək növünün mövcud olduğu meşələr və dağ landşaftı ilə birlikdə çoxsaylı məməli növü də qorunur. Ərazidə çöl donuzu, Avrasiya qurdu, qırmızı tülkü, Avropa dovşanı, qonur ayı, dələ və Avropa meşə pişiyi yaşayır. Dağın aşağılarındakı flora əsasən mərsin və çiyələk kimi bitki və kolluqlardan təşkil olunmuşdur. Palıd ağaclarına 600–1000 m hündürlükləri arasında, fıstıq və ağcaqayın meşələri və 1000 metrdən yuxarıda yerləşən iynəyarpaqlı meşələrdə rast gəlinir. Qayalıqlardan ibarət daha yüksək hündürlüklər zəif bitki örtüyünə malikdir.

### Meşə yanğınları və meşələrin qırılması
2010-cu illərdə meşələrin qırılması dağda böyük bir problem halına gəldi. 2012-ci ilin yayında və 2019-cu ilin yazında Priska zirvəsində baş verən meşə yanğınları nəticəsində 10 hektar meşə ərazisi yanmışdır. 2017-ci ildə isə Daytidə baş verən yanğın meşəyə qismən zərər vermiş və səlahiyyətlilərdən yanğını yalnız helikopterlərin köməyi ilə söndürmələri tələb edilmişdir. Zirvələrdə dəyən zərər çox idi və Tiranadan açıq şəkildə görünə bilərdi.

Meşə yanğınları hər il daha da tez-tez baş verir, günahkarlar isə məhkum edilmir.

## Qalereya

Fayl:Dajti-Express-04.JPG
Fayl:Liqeni i Bovillës, Parku Kombëtar Mali i Dajtit(2018).jpg
Fayl:Mali i Dajtit.jpg
Fayl:Shpella e zeze - Pellumbas.jpg
Fayl:Priske 24.03.2019.jpg


## Həmçinin bax

* Albaniya coğrafiyası

## İstinadlar