open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pind Milli Parkı

**Pind** () — Yunanıstan ərazisində yerləşən milli park. Milli park Pind dağ massivinin Qərbi Makedoniya və Epir dairələri ərazilərindəki bölgəni əhatə edir. Park 1966-cı ildə təsis edilmişdir. Milli parın ərazisi 6927 hektar ərazini əhatə edir. Ərazisi  demək olar ki, dərə boyunca uzanır. Vadidə Qara şam ağacı (*Pinus nigra*), Rumeli şam (*Pinus peuce*) və Yunanıstan ərazisində nadir sayılan Adi şam (*Pinus sylvestris*) kimi bitkilər bitir

## Fauna
Vadi boyunca 80 növ quş yuva qurur. Yırtıcı quşlar arasında Məzar qartalı (*Aquila heliaca*), Berkut (*Aquila chrysaetos*), Bığlı qızılquş (*Falco biarmicus*), Qırğılar, Avropa tüviyi (*Accipiter brevipes*), İlanyeyən (*Circaetus gallicus*), *Neophron percnopterus* kimiləri göstərmək olar. Üstəlik vadidə Qara ağacdələn (*Dryocopus martius*), Suriya ağacdələni (*Dendrocopos syriacus*), Ağbel ağacdələn (*Dendrocopos leucotos*), Ortaboy ağacdələn (*Leiopicus medius*) kimi quşları görmək olur. Yuxarı sahələrdə *Eremophila alpestris*, *Tichodroma muraria* yuva qurur

Milli park Yunanıstan ərazisində yeganə yerdir ki, burada Avropa qonur ayısını (*[[Ursus arctos arctos]]*) görmək olar. Digər məməlilər arasında Canavar (*Canis lupus*), Meşə pişiyi (*Felis silvestris*), *Martes foina*, *Capreolus capreolus*, Adi sincab (*Sciurus vulgaris*), Qaban (*Sus scrofa*) seçilir. Nadir hallarda burada *Lutra lutranı* görmək olur. Park ərazisində beş növ yarasa yaşayır. Ən geniş yayılanı *Nyctalys noctuladır*.

Amfibiyalar arasında rütubətli bölgələrdı Yunan qurbağası (*Rana graeca*), Ot qurbağası (*Rana temporaria*), Yaşılqarın qurbağa (*Bombina variegata*), Yaşıl quru qurbağası (*Bufo viridis*) və Alp tritonu (*Ichthyosaura alpestris*) yaşadığı halda, meşəli ərazilərdə isə Ləkəli salamandra (*Salamandra salamandra*) yaşayır. Sürünənlərdən Yaşıl kərtənkələ (*Lacerta viridis*), Üçzolaqlı kərtənkələ (*Lacerta trilineata*), Kiklad kərtənkələsi (*Podarcis erhardii*), Adi qonurilan (*Coronella austriaca*), Damalı suilanı (*Natrix tessellata*), Zeytuni təlxə (*Platyceps najadum*), Buynuzlu gürzə (*Vipera ammodytes*) və Balkan tısbağası (*Testudo hermanni*) yayılmışdır

Həşaratlarla zəngin olsalarda xüsusi ilə *Cerambycidae* seçilirlər. Say baxımından *Nymphalis antiopa* və *Nymphalis polychloros* daha çoxdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* High-resolution pictures
İğdir boyu

**İğdir boyu** — Oğuz Xaqan Dastanına görə Oğuz Türklərinin 24 boyundan biri və Qaşqarlı Mahmuda görə Divân-ı Lügati't-Türk'təki yirmi iki Oğuz boyundan ondördüncüsü.

12 qolu olan Üçoqların bir qoludur.

İğdır: "İgidlik, böyüklük" mənasındadır. Bozdoğanlı Oymağı, Anadoluda yüzlərlə yer adı buraxan İğdirler, İranda böyük Kaşkay-Eli içindəki İğdirler və Iğdır adı, bu boyun xatirəsidir.

## İstinadlar
İkifotonlu udulma

**İkifotonlu udulma** — elektronlar yuxarı həyəcanlanmış haldan aşağı həyacanlanmış hala keçəndə enerjinin ayrılması əksinə aşağı həyəcanlaşma halından yuxarı həyəcanlaşma halına keçdikdə isə enerjinin udulması ilə baş verən proses. Maddələrin üzərinə düşən işığın udulma səbəbi də budur. Adətən udulma bir fotonla baş verir. Birfotonlu udulmanın baş vermə ehtimalı daha böyük olur. Ancaq təcrübələrdə müşahidə olunub və nəzəri olaraq da isbat olunub ki, birfotonlu udlmanın qadağan olunduğu hallarda çoxfotonlu udulmanın xüsusilə də ikifotonlu udulmanın ehtimalı böyüyür. Elektron iki foton udaraq daha yüksək həyacanlaşma halına keçir.
İkifotonlu udulmadan müasir elmdə xüsusilə yarımkeçirici lazerlərin hazırlanmasında istifadə olunur ki, onların da çox böyük tətbiq sahələri vardır
Yasen dili

**Yasen dili** — qumdan təşkil olunan dil Azov dənizinin şərq sahillərində, Yasen körfəzi ilə Beyqus limanı arasında yerləşir.

Yasen dilinin uzunluğu 14 km, maksimal eni şimalda 3 km-dir. Dil fəal şəkildən şimala uzanır. Səbəb isə qərb, cənub-qərb istiqamətində əsən külək və cənubdan şimala hərəkət edən dəniz axınları səbəb olur. Axınlar qum və balıqqulağı ilə qarışaraq dilin ərazisini genişləndirir.

## Həmçinin bax
* Kamışevat dili

## Ədəbiyyat
* Ясенская коса // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.
* Лотышев И. П. География Кубани. Энциклопедический словарь. — М.: Майкоп, 2006 год.
Xəlfələr

* Xəlfələr (Şabran) — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Xəlfələr (Masallı) — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Qauya

**Quya çayı** (, , ) — Latviya ərazisindən axan çay. Çayın kiçik bir hissəsi Estoniya ilə sərhəddən axır. Çayın uzunluğu 460&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi isə 8,9 min. km² təşkil edir. Qolları — Abuls (sol), Amata (sol), Brasla (sağ), Mustyıqi (sağ), Rauna (sol), Vildoqa.

## Ümumi məlumat
Çay Latviya ərazisində formalaşan və ərazisindən axaraq dənizə tökülən ən uzun çaydır. Qidalanmasında 35-40 % qar sularının payına düşür. Yerdə qalan hissə isə yeraltı və yağış suları tutur. Nadir hallarda daşqınlar baş verir. Yaz ayları isə suyun səviyyəsində artım müşahidə edilir.

Əvvəllər Qauya çayının mənbəyinin Alauksta gölü olması düşünülürdü. Hazırda isə Eju və ya Arnıt bulaqları olması hesab edilir. Bu mənbə Vidzem yüksəkliklərində yerləşir. Elkaskalns yüksəkliyiniin hündürlüyü 261 metrdir. Zobola gölündən keçən çay Mierupite adlanır. Laidza gölündə Qauniya çayı ilə birləşir. Çay kaskad Lodes-Taurene göllərindən axaraq əvvəl şərqə sonra isə şimala yönəlir. Çay 18&nbsp;km məsafədə Estoniya və Latviya sırhəddindən axlr. Sonradan cənub-qərbə istiqamətlənir. Buradan isə çay Baltik dənizinə daxil olan Riqa körfəzinə tökülür. Çayın mənsəbi Sarnikava kəndi yaxınlığında yerləşir. Çayın sahilində Strençi, Valmiera, Sesis, Liqatne, Siqulda şəhərləri yerləşir.

Valmiera məhəri ilə Muryani qəsəbələri arasında Qauya Milli Parkı yerləşir. Park ərazisində Siqulda, Turayd və Krimulda kimi tarixi abidələr qorunur. Bu bölgə də iti axın su idmanı həvəskarlarını gölgəyə cəlb edir. Düzənlik çayı olsa da bəzi hissələ sahilləri sıldırımlıdır.

## Coğrafiya
Qauya çayı latış xalqının milli fəxri hesab edilir. Çay yuxarı axarlarda çoxlu sayda kiçik şəlalə və astanalar əmələ gətirir. Çay Pskov və Riqa şəhərləri arasındakı, avtomagistralı kəsdiyi üçün üzərində körpü inşa edilmişdir. Strençi-Muryani arasındakı məsafədə çay iynəyarpaqlı meşə sahəsindən keçir. Burada ona Abuls, Amata, Brasla və Loya çayları tökülür. Piebalqa yaşayış məntəqəsi yaxınlığında eni 15–20 m, mənsəbdə isə eni 80—100 metrdir.

## Mənbə
* Y. B. Voronov *[http://www.veslo.ru/voronov/ Baydar qayıqlarında səyahət maşrutu]*
## İstinadlar
Kamışevat dili

**Kamışevat dili** — Azov dənizində yerləşən qumdan ibarət olan dil. Dil Yeysk yarımadasında yerləşir. Fırtınalar dilin formasını tez-tez dəyişir. İnzibati cəhətdən Krasnodar diyarının Eyski rayonunda yerləşir.

Kamışevat dili yer üzündən silinmə təhlükəsi qarşısındadır. Səbəb isə kütləvi şəkildə balıqqulağı yığımıdır.
## Həmçinin bax
* Qlafirov dili
## İstinadlar
Qlafirov dili

**Qlafirov dili** —  Azov dənizinin qərb hissəsində yerləşən dil. Azov dənizini Eyski limanının şimalından ayırır. İnzibati cəhətdən Krasnodar diyarının Şerbinovski rayonu Qlafirov kəndi ərazisinə daxildir.

## Xüsusiyyətləri
Qlafirov dilinin uzunluğu 6 600 m, ən böyük eni isə 1&nbsp;km-dir. Maksimal hündürlük 0,8 metrdir. Diln sonunda kiçik qumlu adalardan ibarət arxipelaq vardır. Arxipelaqı *Quş adaları* adlandırırlar. Burada su quşları yuva qurur. Adalara yalnız katerlərlə getmək mümkündür. Bölgədə çimmək iti axınla əlaqədar məsləhət görülmür.
## Ədəbiyyat
* Лотышев И. П. География Кубани. Энциклопедический словарь. — М.: Майкоп, 2006.

## İstinadlar
Lielupe

**Lielupe**, lelupe (, tərcümədə «Böyük çay»; ) -  в Latviya ərazisndən axan çay. Çayın uzunluğu 119&nbsp;km-dir. Hövzəsinin sahəsi 17,6 min. km²-dir. Baltik dənizinə daxil olan Riqa körfəzinə tökülür. Sahilə yaxın ərazidə yarımadadan dənizə tökülür. Çay Elqava şəhərinə kimi naviqasiiya üçün yararlıdır.

Lielupe çayı sahilində Elqava və Kalnsiems, sahilə yaxın ərazidə Yurmala şəhəri yerləşir.

Lielupe — Latviya ərazisində əhəmiyyətinə görə ikinci çaydır. Çay Bauska yaxınlığında Memele və Musa çaylarının birləşməsi nəticəsində əmələ gəlir. Çay özü əsas qolları olan Memele (191&nbsp;km) və Musa (164&nbsp;km) çaylarından qısadır. İslise çayının mənsəbinə qədər dolomitdən ibarət sahədən keçir. Burada sıldırımlı sahillər əmələ gətirir. Sonrada çay düzənliyə keçir. Xüsusi ilə Emburqdan mənsəbə qədər zəif sürətə malik olub, enli və dayaz yatağa malikdir. Sahilə yaxın ərazilərdə duyn əmələ gəlmiş sahələri dolanaraq axır. Burada Riqa körfəzinə paralel olaraq uzanır. Əvvəllər çayın mənsəbi Qərbi Dvina olmuşdur. 1697-ci ildə baş vermiş daşqın nəticəsində mənsəb dəyişir. Çay Bolderay yaxınlığında dənizə tökülürdü. 1755-ci ildə isə çayın hazırkı mənsəbi formalaşmışdır.

Lielupe 250 qola malikdir. Qolları Bullupe, Qoraze, İesava, İslise, Svitene, Sesava, Vırsava, Platone, Svete və s. Yaz ayları ətraf əraziləri basır. Əsasən kənd və tarlalara ziyan vurur.

Yuxarı axarlarda çayın dərinliyi 1 m, Elqavada yaxınlığında 8–12 m, aşağı axarlarda isə 15-20 metr təşkil edir. Latviya ərazilərində həmiçilik üçün ən əlverişli çayıdır.

## İstinadlar
Mirzə Hüseyn Vaiz

**Mirzə Hüseyn Vaiz** () — Məşrutə hərəkatının üzvü. Şeyx Həsən Rüşdiyyənin xalası oğludur.

## Həyatı
Mirzə Hüseyn Vaiz Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Əvvəlcə məsciddə vaiz kimi xidmət etmişdi.Qafqaza gediş-gəlişi sayəsində azadxahlara meyil etmişdi.Siyasi azadlıq uğrunda mübarizə qalxmışdı.

1905-ci ildən etibarən Tehranda başlayan Məşrutə hərəkatı 5 avqust 1906-cı ildə Müzəffərəddin şah Qacarın Məsrutə fərmanını imzalamasıyla genişləndi. Məşrutə fərmanı ölkədəki siyasi fəzanın açılmasına gətirib çıxardı. Zülmün və haqsızlığın aradan götürülməsi, ədalətin və müstəqilliyin bərpası şüarı altında başlanmış xalq hərəkatı iştirakçılarının əsas tələbi qanunlara söykənən bir hökumətin yaradılması və bir vətəndaş olaraq onların həyat tərzini formalaşdıracaq hüquqların təmin olunmasıydı.

Mirzə Hüseyn Vaiz məşrutəpərəstlərə qoşuldu.Təbriz əncüməninin başçısının müavini olmuşdu.Eynüddövlənin və Şücaüddövlənin Təbriz şəhərini mühasirəsi sırasında Əncümən tərəfindən bu iki irtica nümayəndəsi ilə danışıqlara getmişdi.Təbrizin işğalı dönəmində 6 ay Mirzə Hüseyn Mağazanın evində gizlənmişdi.Sonra tutulmuş Hacı Şücaüddövləyə təhvil verilmişdi.Rusiya səfirinin xahişi ilə ölümdən qurtulmuşdu.

Əncümən sədri Bəsirəssəltənə və İclaülmülk rus, Hacı Mehdi Kuzəkünani və Şeyx Səlim osmanlı, Mirzə Hüseyn Vaiz - fransız konsulluqlarında bəstə oturdular.

Mirzə Hüseyn Vaiz 1956-ci ildə vəfat edib.Təbrizin "İmamiyyə" gorgahında dəfn olunub.

## Ailəsi
Mirzə Hüseyn Vaiz Abdulla adlı oğlu var.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## Həmçinin bax
*Təbriz əncüməni
Əlinasir İmanlı

**Əlinasir Fərzulla oğlu İmanlı** () — Azərbaycan publisist və rejissoru.

## Həyatı
Əlinasir İmanlı 1961-ci ildə Neftçala rayonunun Xıllı kəndində anadan olub. 1989-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Jurnalist fəaliyyətinə "Azərbaycan" qəzetində başlayıb. 1991-ci ilədək burda çalışıb. 1991-ci ildən Təbiəti Mühafizə Komitəsinin "Fəryad" qəzetinə baş redaktor təyin olunub. 2000-ci ilə qədər bu redaksiyada fəaliyyət göstərib.

Əlinasir İmanlı 1995-ci ildə AMEA-nın Milli Münasibətlər institutunun aspranturasını bitirib. İstitututda qalaraq elmi işçi kimi çalışıb.

## Kitabları
* Azərbaycan ekologiyası və ətraf mühitin mühafizəsi (1969–1999-cu illər), Bakı, 1999, 300 səh.
* Üç kəndin bir tarixi, Bakı, "Nasir", 1996, 200 səh.
* İman İşığında. Bakı. 2006. 200 səh.

## Filmoqrafiya
* Fermerlərin dostu "EMA" (sənədli film. 2007)
* Qars müqaviləsi və Tağı bəy səfiyev (sənədli film. 2011)
* Naxçıvan Soyqırımı (sənədli film. 2009)
* Zəngəzur qartalı (sənədli film, 2012)
* Ucalıq düsturu (sənədli film, 2012)
* Burdan bir atlı keçdi (sənədli film. 2012)
* Kürün mənsəbində soyqırım (sənədli film. 2012)
* Təbiətin sehri (sənədli film, 2014)
* Vətən keçilməz (sənədli film. 2014)
* Şiralı adlı Şirxan (sənədli film. 2015)
* İlhamlı günlərimiz (sənədli film. 2015)
* Güllələrin yazdığı avtoqraf (sənədli film, 2015)
* Bu Vaqif Şadlinskidir (sənədli film, 2015)
* Sarı simin sızıltısı (sənədli film, 2016)
* İlahi nurun pərvanələri (sənədli film. 2016)
* Gedənlər qayıdır (sənədli film. 2016)
* Son zəngin ritmləri (sənədli film. 2017)
Nyanpire

– Yukiusa tərəfindən hazırlanmış docinşi manqa seriyası. Tərk edildikdən sonra vampirə çevrilmiş pişikdən bəhs edir. *Gonzo* studiyası tərəfindən istehsal olunmuş anime serialı Yaponiyada 6 iyul 2011-ci ildən 19 sentyabr 2011-ci ilə kimi yayımlanmışdır.

## Xarici keçidlər
* Nyanpire bloqu  
* Animenin rəsmi saytı 
*
Məskunlaşdığı qitələrə görə ölkələr

## [[Afrika]]

## [[Asiya]]

## [[Avropa]]

## [[Cənubi Amerika]]

## [[Şimali Amerika]]

## [[Okeaniya]]

## [[Antarktida]]
Yerdiç

**Yerdiç** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayondakı Qoytul kəndinin yaxınlığında, Arpaçayın sahilində yerləşir. Kəndin cənubunda qədim qala və qəbiristanlığın qalıqları var. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Ərdiş formasında qeyd edilmişdir.

Kənddə 1831-ci ildə 70 nəfər, 1873-cü ildə 167 nəfər, 1886-cı ildə 234 nəfər, 1897-ci ildə 382 nəfər, 1904-cü ildə 298 nəfər, 1914-cü ildə 327 nəfər, 1916-cı ildə 403 nəfər, 1919-cu ildə 127 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1919-cu ilin sentyabr-oktyabr aylarında kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri deportasiya olunmuş və İrandan köçürülən ermənilər kənddə yerləşdirilmişdir. Azərbaycanlılar yurdlarına indiki Ermənistanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra, 1924-cü illərdə qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1926-cı ildə 94 nəfər, 1931-ci ildə 53 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948–49-cu illərdə azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur.

Toponim türk dilində işlənən "yer, torpaq, ölkə" mənasında işlənən yer (er) sözü ilə "kənar" mənasında işlənən dış, diş (diç) sözünün birləşməsində əmələ gəlib "kənarda olan yer, yaşayış məntəqəsi" mənasını ifadə edir.

## İstinadlar
Sədd adalar

thumb|360px|right|Sədd adalar.
thumb|360px| Dernier adaları 1853 və 1978 illər.
**Sədd adalar** (Baryer adalar) — sahilə paralel uzanan, ensiz və uzun formaya malik olaraq əsasən qumdan ibarət olan ada. Adəti üzrə bu adalarda zəncirvari şəkildə bir necə və yaxudda onlarla adanın bir istiqamət üzrə düzülməsini müşahidə etmək olar. Bu tip adaları eni və uzunluğu sahilin quruluşu, axınlar, dalğanın güçü, dənizin səviyyəsi və suxurun tərkibindən asılıdır. Onlar bəzən 100 kilometrlərlə uzana bilir. Dünyada ən uzun və enli sədd adası Padredir. Forma və sahəsi dəyişkən olur

## Ədəbiyyat
* 
* 
## Həmçinin bax
*Barer adaları

## İstinadlar
Paravakar

**Paravakar** — İcevan rayonunda kənd.

Erməni silahlı bölmələri bu kənddə yerləşən mövqelərindən daimi olaraq Ağstafa rayonunun həmin istiqamətdə yerləşən Azərbaycan mövqelərini atəşə tuturlar.

## Tarixi

## İstinadlar
Yurakare dili

**Yurakare dili** (və ya **Yurakar**, **Yurukare**, **Yuruyure**, **Yuruyare**) — ölü dilə çevrilmək üzrə olan Boliviya dili. Yurakare dili mərkəzi Boliviyanın Koçabamba və Beni departamentlərində yayılmış, Yurakare xalqı tərəfindən danışılan, təcrid olunmuş dildir.

2004-cü ilin məlumatına görə bu dildə təxminən 2700 nəfər danışır. Gənc nəsil bu dili öyrənmədiyindən danışanlarının sayı getdikdə azalır (bax: Ölü dillər).

Yurakare dili de İa Sueva (Adam 1893) adlı missioner əlyazmasına əsaslanan qrammatika ilə sənədləşdirilmişdir. Bu dil hazırda Rik van Qiyn tərəfindən öyrənilir. Təhlükə Altında Olan Dillər Fondu 2005-ci ildəki *Yurakare-İspan / İspan-Yurakare lüğəti* layihəsinə görə mükafatlandırılmışdır.

## Genealoji əlaqələr
Suarezin (1977) fikrincə Yurakare dili ilə Çimane dili, Pano-Takona dilləri, Aravaka dilləri, Çona dilləri ilə əlaqəsi vardır. Onun ilkin təklifi Makro-Panoa idi.

## Qrammatika
* Xəbərin mübtədadan və tamamlıqdan əvvəl gəlməsi.
* Aqqlütinativlik
* Leksik şəkilçilərin olması
* Reduplikasiya

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Adam, Lucien. (1893). *Principes et dictionnaire de la langue Yuracaré ou Yurujuré composés par le R. P. de la Cueva et publiés conformément au manuscrit de A. d’Orbigny*. Bibliothèque linguistique américaine (No. 16). Paris: Maisonneuve.
* Adelaar, Willem F. H.; & Muysken, Pieter C. (2004). *The Languages of the Andes*. Cambridge Language Surveys. Cambridge University Press.
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian Languages: The Historical Linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Kaufman, Terrence. (1990). Language History in South America: What We Know and How To Know More. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian Linguistics: Studies in Lowland South American languages* (pp.&nbsp;13–67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). The Native Languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), *Atlas of the World's Languages* (pp.&nbsp;46–76). London: Routledge.
* Suárez, Jorge. (1969). Moseten and Pano–Tacanan. *Anthropological Linguistics*, *11* (9), 255-266.
* Suárez, Jorge. (1977). La posición lingüística del pano-tacana y del arahuaco. *Anales de Antropología*, *14*, 243-255.
* van Gijn, Rik. (2004). Number in the Yurakaré Noun Phrase. In L. Cornips & J. Doetjes (Eds.), *Linguistics in the Netherlands 2004* (pp.&nbsp;69–79). Linguistics in the Netherlands (No. 21). John Benjamins.
* van Gijn, Rik (2005). Head Marking and Dependent Marking of Grammatical Relations in Yurakaré. In M. Amberber & H. de Hoop (eds.) Competition and Variation in Natural Languages: The Case for Case. (pp.&nbsp;41–72) Elsevier.
* van Gijn, Rik (2006) A Grammar of Yurakaré. Ph.D. dissertation Radboud University Nijmegen.

## Həmçinin bax
* Yurakare

## Xarici keçidlər
* Proel: Yurakare dili
* FEL Grants 2005  (Təhlükə Altında Olan Dillər)
* DoBeS : Yurakare dili və xalqının ümumi təqdimatı
* Boliviya dilləri (onlayn nəşr)
Rusiya Şimalı Milli Parkı

**"Rus Şimalı"** — Rusiya ərazisində yerləşən xüsusi qorunan ərazi. İnzibati cəhətdən Voloqod vilayəti, Kirillov rayonu ərazisində yerləşir.

Milli park 20 mart 1992-ci ildə Rusiya Federasiyasının № 182 qərarı ilə təsis edilmişdir. Hədəf diyarın gözəl təbiətinin və tarixi-mədəni komplekslərin qorunması olmuşdur.

Milli parkın ərazisi 166 400 ha-dır. Ərazisinin 116 100 hektarı meşə sahəsindən ibarətdir. 54,4 % ərazi təsərrüfat əhəmiyyəti daşımıyan torpaqlardan ibarətdir. Park Beloe, Voje və Kubeskoe gölləri həmdəvərində yerləşir. Burada iri göllərdən başqa kiçik gölməçələrdə vardır. Milli park ərazisinə daxil olan su tutarları, çaylar, axalar Xəzər dənizi hövzəsinə daxildir. Modlone və Porozovisa çayları hövzəsində çoxlu sayda arxioloji tapıntılar aşkarlanmışdır. Paleolit dövrü istisna olaraq digər dövrlərin qalıqlarına rast gəlinir.

Bu torpaq özünün zəngin tarixi keçmişi ilə məşhurdur. Park ərazisində 2010-cu ilə olan məlumata görə 17 min. insan yaşayır.

## Yerləşməsi
Milli park vilayət mərkəzi olan Voloqda şəhərindən 120 km şimal-qərbdə yerləşir. Park ərazisindən avtomobil yolları keçir:
: Voloqda — Vıterqa,
: Kirillov — Çarozero,
: Kirillov — Belozersk,
: Kirillov — Çerepoves.

Parka daxil olan su hözəsi böyük əhəmiyyətə malikdir. Volqa-Baltik yolu və Şimali-Dvina şlyoz sistemi bu baxımdan seçilir. Burada olan mühüm nəqliyyat sistemləri 1825–1828-ci illər arasında inşa edilmişdir. Bu şəbəkə 5 süni kanal və 7 şlyuzdan ibarətdir.

## Turizm
Park ərazisində 8 tur həyata keçirilir. Burada 5 uşaq istirahət düşərgəsi və böyüklər üçün isə yay düşərgələri fəaliyyət göstərir.

## Təbiəti
Park ərazisində iki meşə massivi yerləşir: Şaqlo-Bofunov ə Sokolski. Meşələr şimal fauna və flosı ilə zəngindir. Burada yayılmış bitki və heyvan növlərinin böyük qismi Rusiya Federasiyasının Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Rus Şimalı" milli parkı
* Rəsmi sayt "Rus Şimalı" milli parkı
Arlberq

**Arlberq** — Avstriya ərazisində olan dağ sistemi. Ən yüksək zirvəsi- Valluqa dağıdır(2809 m). Dağ öz adını hündürlüyü 1793 metr olan Arlberq aşırımından götürüb. Digər bir versiyaya görə isə dağı bu ərazidə geniş yayılmış «Arlenbushes» adlı kol bitkilərinin adı ilə adlandırıblar. Ərazidə bir çox yaşayış məntəqələri və dağ-xizək istirahət mərkəzləri var: Lex, Syurs, Stuben, Sankt-Kristof və Sankt-Anton-am-Arlberq.

## Ümumi məlumat
Bu dağlar Avstryanın təbiətinin və iqliminin müxtəlifliyi ilə fərqlənən ərazisidir. Arlberq yüksək nival qayalıqları, alp çəmənliyi, buzlaq mənşəli gölləri və əlverişli xizək istirahət mərkəzləri diqqəti cəlb edir. Əraziyə qar çox düşdüyü üçün çoxda yüksək olmayan dağlar həvəskar xizəkçilərin sevimli məkanıdır.  Xizək mövsümü daha qısa çəkir, nəyin ki, şərq bölgəsində.

Bölgədə XIV əsrdən bəri bir çox  heyvan cığırlarının keçidləri məlum idi. Tədricən yerli əhali bu yollarla duz və sursat ticarəti ilə məşğul olmağa başladılar. Ərazinin çətin relyefi insanların bu silsiləni kəsib keçməsini zəflədirdi. Yüngül sənaye və poçt xidmətinin inkişafı nəticəsində 1824-cü ildən ərazidə yolların çəkilişinə start verildi.

### [[Arlberq tüneli]]
XX əsrdə avtomobil nəqliyatının inkişafı nəticəsində Arlberq silsiləsində tunel tikintisinə qərar verildi. Uzunluğu 14&nbsp;km olan bu tunel Langen və Sankt-Anton-am-Arlberq məntəqlərini birləşdirməli idi. 5 iyul 1974-cü ildə tunel tikintisinə başlandı və 1 dekabr 1978-ci ildə tunel istifadəyə verildi. Tuneldən keçid pullu olsa da aşırımdan keçən yoldan istifadə pulsuzdur. Tuneldən keçən, uzunluğu 10&nbsp;km olan dəmir yol isə İnsbruk və Bludens məntəqələrini birləşdirir.
1100px|Schindlerspitzenin görünüşü

## Xarici keçidlər
* Arlberq
## Mənbə
* Arlberq - Tarixi və adlanması.  
* Официальный веб-сайт Arlberq dağ-xizək mərkəzi.
İslam Qasımov

**İslam Qasımov** () — Azərbaycanlı samboçu. O, 2015 Avropa Oyunlarının gümüş medalçısıdır. 2015-ci ildə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
1 aprel 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1993–2004-cü illərdə Xətai rayonu 269 saylı məktəbdə təhsil almışdır. 2004–2008-ci illərdə DBTİA-da təhsilini davam etdirmişdir. 2008–2009-cu illərdə Tərtər rayonunda "N" saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir.

## Karyerası
İdmana 1993-cü ildə əməkdar məşqçi Şahlar Mustafayevin rəhbərliyi altında başlamışdır. O, Dünya çempionu, 2 qat Avropa çempionu, Dünya kubokunun qalibi, 2015 Avropa Oyunlarının gümüş mükafatçısı olmuş və tələbələrin 2013-cü ildə Kazanda keşirilən universiadasın mükafatçısı olmuşdur. O, Azərbaycanı I Avropa Oyunlarında təmsil etdi. O, birinci görüşdə 1/4 final mərhələsində rumıniyalı Orlando Gruia ilə üz-üzə gəldi, qarşılaşmadan 4–0 hesablı qələbə ilə ayrıldı və növbəti 1/2 final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Yarım-finalda onun rəqibi gürcüstanlı samboçu idi. Vaxtangi Çidraşvili ilə görüşdən 3–1 qələbə ilə ayrıldı. Finala vəsiqə qazanan onun bu mərhələdə rəqibi rusiyalı Aymergen Atkunov idi. Rəqibi ilə qarşılaşmadan 0–4 hesablı məğlubiyyətlə ayrıldı və 2015 Avropa Oyunlarının gümüş medalını qazandı.

O, 29 iyun 2015-ci ildə 2015 Avropa Oyunlarında qazanılmış "yüksək nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanının inkişafında böyük xidmətlərinə" görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir. O, əməkdar idman ustasıdır.

## İstinadlar
Qriqori Şpigel

**Qriqori Oyzeroviç Şpigel** (; ) — SSRİ kino və teatr aktyoru. RSFSR-in əməkdar artisti.

## Həyatı

O, Leninqradda boya fabrikində işləyib. Moskvada həvəskar teatr rejissorluq fakültəsində təhsil almışdır.

1940-cı ildə o, "Mosfilm"də fəaliyyət göstərən məktəbi bitirmiş, daha sonra isə teatr və film aktyoru kimi çalışmışdır.

Kişilər üçün qeyri-adi yüksək xarakterik səsi olmuşdur. "Uzaq sahillərdə" filmində mayor Şults rolunu canlandırıb.

## Filmoqrafiya
# Ovod (film, 1955)
# Uzaq sahillərdə (film, 1958) - rol: Şults
# İtirilmiş vaxt haqqında nağıl (film, 1964)
# Brilyant əl (film, 1968)
# 12 stul (film, 1971)

## İstinadlar
Rasizmə qırmızı vərəqə göstər

**Rasizmə qırmızı vərəqə göstər** () — 1996-cı ilin yanvarın ayında İngiltərədə yaranan xeyriyyəçilik təşkilatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kosmik uçuş

**Kosmik uçuş — ** Yerdən atmosfer xaricində və ya kosmosda
reallaşdırılan səfər. Kosmik uçuşkar insanlı və ya insansız kosmik gəmilər vasitəsiylə elmi, hərbi və ya kommersiya məqsədləri ilə həyata keçirilir.

## İnsanlı və insansız kosmik uçuş
İnsanlı kosmik uçuşlara Rusiyanın Soyuz programını, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Speys Şattlını, Beynəlxalq kosmik stansiyanı nümunə göstərə bilərik.

İnsansız səfərlərə digər göy cisimlərinə göndərilən tədqiqat robotları və ya Yerin orbitinə göndərilən kommunikasiya peykləri nümunə olaraq verilə bilər.

1957-ci il 4 oktyabrda "Sputnik-1" adlı Yerin ilk süni peyki SSRİ tərəfindən orbitə buraxılmışdır.İlk dəfə insansız kosmik uçuş 1942-ci il 3 oktyabrda "Fau-2" alı dünyada uzaq mənzilli ilk ballistik raketi ilə baş tutdu.

## Komersiya uçuşları

Kommersiya məqsədli kosmik uçuşlara kosmik turizm misal gətirilə bilər.
Feliks Məmmədov

**Feliks Məmmədov** (d. 1936 - ö. 13 may 2016) — kişi voleybolçulardan ibarət Azərbaycan millisinin sabiq baş məşqçisi.

## Həyatı
1936-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. Məktəb vaxtlarından voleybolla məşğul olmağa başlayan Feliks sonradan diqqət cəlb etmiş və uğurlu idmançı karyerası yaşamışdır. Məmmədov Azərbaycanla yanaşı, Türkiyədə də çalışıb.

Feliks Məmmədov 13 may 2016-cı ildə, 79 yaşında səhər saatlarında uzun sürən xərçəng xəstəliyindən vəfat edib.Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunub.

## Uğurları
Feliks Məmmədov müxtəlif illərdə SSRİ və Azərbaycan çempionatının mükafatçısı olub.

## İstinadlar
Fransız İnstitutu

thumb|Azərbaycanda Fransız İnstitutu
**Fransız İnstitutu** () — bütün dünyadakı Fransız İnstitututları mədəniyyət mərkəzi.

## Azərbaycanda
Azərbaycanın bir çox nazirlərinin və Fransa parlamenti nümayəndələrinin iştirakı ilə 11 aprel 2005-ci il tarixində rəsmi açılışı olmuşdur.

### Fəaliyyəti
[thumb|"[Le Carrefour" qəzetinin təqdimatı, 5 aprel 2017-ci il]]
Bakıdakı frankofonların görüş yeri olan bu mərkəz, fransız dilində danışmaq, Fransanı və Fransa mədəniyyətini yaxından tanımaq istəyənlərin üzünə açıqdır.

Bu İnstitutun əsas hissəsi olan Mediatekada, mədəni fəaliyyətlərə həsr olunan tədbirlər – sərgilər, konfranslar, animasiyalar və s. təşkil edilir. Fransız İnstitutu həmçinin şəhərin müxtəlif yerlərində də bədii və mədəni tədbirlər təşkil edir.

İnstitutunda Fransız dili kursları müasir materiallarla təmin olunmuş dərs otaqlarında keçirilir.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan-Fransız Universiteti
*Bakı Fransız Liseyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Rəsmi "Facebook" səhifəsi
Cersi milli futbol komandası

**Cersi milli futbol komandası** — Cersi adasını təmsil edən, FİFA-ya üzv olmayan komandaların oyunlarında iştirak edən milli futbol komandasıdır. FİFA-ya və UEFA-ya üzv olmadığından milli yığma FİFA Dünya Kuboku və UEFA Avropa Kubokunda iştirak etmir. 1905-ci ildən *Muratti Vase* turnirində Olderni və Gernsi milli yığmaları ilə mübarizə aparırlar.

## Uğurları
***Ada oyunları: 3 dəfə çempion**
::1993, 1997, 2009

***Muratti Vase: 52 dəfə çempion

== Turnir rekordları ==

=== Ada oyunları rekordları ===


== Milli oyunları ==
***Sonuncu oyun''':    0-5  - Olderni - 29 Mart 2015. (Muratti Vase yarımfinal)

## 2009-cu il heyəti
Bu oyunçular 2009-cu il Ada oyunlarına aparılan komandaya daxil edilmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*List of matches in Roon Ba
Laura Tesoro

**Laura Tesoro** ( 19 avqust 1996, Antverpen, Belçika) — Belçika müğənnisi və aktrisası. O, Belçikanı 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Laura eyni zamanda Belçikanın *The Voice* səs yarışmasında iştirak etmiş və ikinci yeri tutmuşdur.

## Həyatı və musiqi karyerası
### 1996-2014: Erkən illəri və karyeranın başlanğıcı
Laura Tesoro 19 avqust 1996-cı ildə Belçikanın Antverpen şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası italyan, anası isə belçikalıdır. 2008-ci ildə Laura Belçikanın *Witse* teleserialında Evi Kuypers rolunu ifa etmişdir. Bu onun ilk aktrisalıq təcrübəsi olmuşdur. Daha sonra o, bir neçə müzikllarda da rol almışdır. 2009-cu ildə isə Laura Ketnetpop festivalında çıxış etmişdir. 2012-ci ildən 2014-cü ilə kimi o, Belçikanın *Familie* teleserialında Şarlotta rolunu canlandırmışdır. 2014-cü ildə Laura Belçikanın *The Voice* səs yarışmasında iştirak etmiş və nəticədə yarışmada ikinci yeri tutmuşdur. İfaçının "Outta Here" adlı debüt sinqlı da məhz həmin ildə buraxılmışdır. Mahnı Belçika hit paradlarında Top 30-da yer almışdır.

### 2015–hal-hazırda: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

2015-ci ildə Laura Tesoronun "Funky Love" adlı yeni sinqlı təqdim olunmuşdur. Həmin ilin noyabr ayında ifaçının Belçikanın VRT telekanalının təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak edən beş finalçıdan biri olduğu öz təsdiqini tapmışdır. Laura ifa etdiyi "What's the Pressure" mahnısı ilə nəticədə həm SMS, həm də münsif səsləri ilə ən çox səs toplayaraq, seçim turunun qalibi elan edilmişdir. Beləliklə, ifaçı "What's the Pressure" mahnısı ilə Belçikanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Laura uzun məşqlərdən sonra 12 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 18-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə 274 xalla 3-cü yeri tutaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Müsabiqənin finalında bir daha öz mahnısını ifa edən Laura 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 181 xal toplayaraq, 10-cu yeri tutmuşdur.

2017-ci ilin aprel ayında Laura Tesoronun "Higher" adlı yeni sinqlı təqdim olunmuşdur. Mahnı Belçika hit paradlarında Top 30-da yer almışdır. Həmin ilin oktyabr ayında ifaçının növbəti sinqlı olan "Beast" buraxılmışdır.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
What's the Pressure

**What's the Pressure** () — Belçikanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Laura Tesoro "What's the Pressure" mahnısı ilə Belçikanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmiş və finalda 10-cu yeri tutmuşdur. Mahnı Sanne Putseys, Luis Favre və Birsen Uçar tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Şantar Adaları Milli Parkı

**Şantar adaları Milli Parkı** — 30 dekabr 2013-cü ildə Oxot dənizində yerləşən Şantar adalarının təbiətini qorunmasını təmin etməkdir. Milli park Rusiya Federasiyasının Ekologiya və Təbii Ehtiyatlar Nazirliyinin balansındadır.

## Coğrafiya
Milli park Oxot dənizinin qərbində yerləşir. İnzibati cəhətdən Xabarovsk diyarı ərazisində qərarlaşır. Milli parkın ərazisi 5155 km² təşkil edir. Bu ərazinin 2412 km² torpaq ərazisi, 2743 km² ərazi isə dəniz fonduna daxildir.

## Tarixi
Bu statusun verilməsi 40 il gecikmişdir.

Boris Aleksandroviç Voronovun sözlərinə görə burada ilk dəfə qoruğun yaradılması 1975-ci ilə təsadüf edir. 1999 ildə № 249 qərarla Şantar adaları yasaqlıq elan edilir. 15 il sonra yasaqlığın yerində milli park yaradılır.

2014 ildə milli park "ancaq kağız üzərində" olaraq qalırdı. Park ərazisində çoxlu sayda işlərin görülməsi planlaşdırılır. Gələcəkdə parkın işləri üçün 30 milyon rubl xərclənməsi planlaşdırılır. Gələcəkdə parkın səmərəli şəkildə idarə edilməsi məqsədi ilə 30 işçinin işəməsi planlaşdırılır.

## Əhəmiyyəti
İri adaları mamır və şiyələrlə örtülüdür. Burada Sibir küknarı, Qmelin qara şamı, Pinus pumila, Tozağacı.

İri adalarında qonur ayı, Canavar, adi tülkü, yenotabənzər it, adi Sibir porsuğu, adi susamuru, Mustela erminea, Martes zibellina, adi gəlincik, samur.

Arxipelaqda 11 növ dəniz quşu yaşayır. Ən çox yayılmış quş növü eynəkli təmizçidir. Koloniyalarının sayı ildə ilə dəyişir. 1971, 1978 və 1982 illərdə bu quşların ümumi sayı arxipelaqda 18 000÷20 000 cüt arasında dəyişirdi. Ən iri koloniyalar isə 7000 və 3000 cüt olaraq müvafiq şəkildə Utiç və Ptiç adalarında mənkən salmışdır. 1991–1992 illərdə təkcə Utiç adasında 17 500 cüt quş yuva qurmuşdur.

Sularında isə hətta Qrenlandiya balinasını görmək olur.

## Mənbə
* http://www.forest.ru/news/green_areas/on_the_shantarskie_islands_created_the_national_park/
* http://hab.mk.ru/article/2014/01/20/972496-neschastnyie-shantarskie-ostrova.html
* http://hab.mk.ru/news/2014/01/09/968147-shantarskie-ostrova-budut-stoit-kazne-30-millionov-rubley-v-god.html 
* http://cadmian.ru/nacionalnyj-park-shantarskie-ostrova/ 
* http://mnr.gov.ru/regulatory/detail.php?ID=130612&sphrase_id=389515 
* http://www.budemzdorovee.ru/shantary
*  GuberniaTV 
* Valentin Kozlovski "Şantar adaları" Milli Parkının direktoru təyin edildi
* "Şantar adaları" milli parkı ərazisinə rəhbərlik təyin edildi
* http://www.zapoved.net/index.php/novosti-turizma/4871-obedinenie-zapovednikov-i-natsparkov-v-habarovskom-krae 
* http://np-mag.ru/news/2013/12/31/shantar-islands-national-park/ 
* http://mpa-russia.ru/project/project_description/shantarskie_ostrova/ 
* http://zmdosie.ru/eko-press/sobytiya/3392-shantarskie-ostrova-poluchili

## İstinadlar
Putorana qoruğu

**Putorana Dövlət Təbiət Qoruğu** — Putorana platosu daxilində, Orta Sibir yaylasında Taymır yarımadasının cənubunda yerləşir. Qoruğun ərazisi 1 887 251 ha-dır ki, bununda 1 773 300 ha ərazisi qorunandır.

## Xüsusiyyətləri
Qoruq 15 dekabr 1988-ci ildə təsis edilmişdir. Qoruğun cəmi 28 işçisi vardır. İnzibati cəhətdən qoruq Norilsk (Krasnoyarsk diyarı) ərazisində yerləşir. 30 mart 2013-cü ildə Böyük Arktika qoruğu ilə birlikdə "Taymır qoruğu" ilə birləşmişdir.

## Qoruğun təyinatı
Qoruğun yaradılmasında əsas hədəflər:
* Dağ-göl-meşə lanşaftının qorunması;
* Özünəməxsus bitki aləminin qorunması;
* Nadir heyvanların qorunması (Xüsusi ilə Qar qoyununun Putoran yarımnövünün qorunması. Yarımnöv SSRİ və Rusiyanın Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.);
* Dünyada ən böyük Şimal maralı papulyasiyasının qorunub artırılması. Bu canlıların qışlağı qoruq ərazisində yerləşir.

## Ümumdünya irsi
Qoruğun ərazisi 2010-cu ilin avqust ayında YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. Bu qərarın verilməsinə səbəb bu ərazidə subantarktik və arktik qurşağın toqquşduğu yerdə Tayqa, Meşətundra və Arktik səhralar bir-biri ilə kəsişir. Üstəlik zəngin çay və göl şəbəkəsinə malikdir. Burada dünyada ən böyük Şimal maralı sürülərinin olması digər diqqəti cəlb edən xüsusiyyətdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Баранова,М, Борода,В. "В горах и тайге в обнимку не ходят" //газета "Вечерний Красноярск". — 2005. — № 42.
* Горшков, В. "Путоранский дневник" // Страна Сибирь. — 2008. — № 3.
* Зайцев, В. "Страна Путорана" // Вокруг света. — 2001. — № 4.
* "Затерянный рай" //газета "Вечерний Красноярск". — 2001. — 14 декабря.
* Пестряков, Б. "Заповедный мир Путорана" //газета "Наш край". Красноярск — 2000. — № 24.
* "Природное наследие России". — М.: Совет Гринпис, 2000. — 215 с.
* Чернобылец, А. "Выживание на голом асфальте" // Эксперт-Сибирь. — 2006. — №

## Mənbə
* Rəsmi sayt**Putoran Dövlət Təbiət Qoruğu** — əsas məlumat
* Qeyri rəsmi qoruğun təsviri 
* Rusiya Federasiyası Təbii Ehtiyatlar Nazirliyi 
* Putoran platosu
Qazaxıstan milli parklarının siyahısı

**Qazaxıstan milli parklarının siyahısı** — Qazaxıstan Respublikası tərəfindən qorunması və davamlı istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş ərazilərin siyahısı. 2016-cı ilə aid olan məlumata görə Qazaxıstanda 12 milli park fəaliyyət göstərir; daha 3 milli parkın da qurulması planlaşdırılır. Qazaxıstanın ilk milli parkı 1985-ci ildə Pavlodar vilayətində yaradılmış Bayanaul Milli Parkıdır. 12 milli parkdan 10-nun ərazisi yalnız 1 vilayətdə, 2-sinin ərazisi isə 2 vilayətdə yerləşir. Ərazisində ən çox milli parkın olduğu vilayət isə Almatı vilayətidir. Bu vilayətdə 5 milli park var.

## Milli parklar
Qazaxıstanda olan milli parklar bunlardır:
:**Qeyd**: *Bu cədvəldə milli parklar və onların təşkili xronoloji qaydada tərtib edilmişdir.*

## Milli parkların xəritədəki yeri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*kz.government.kz
Babakücə

* Babakücə (Masallı) — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Babakücə (Lerik) — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Bilnə

* Bilnə (Lerik) — Azərbaycan Respublikasıınn Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Bilnə (Yardımlı) — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Cuzqun

**Cuzqun** () — qırxbuğumkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
*[[GRIN]]* saytında cuzqun cinsinə aid taksonların aşağıdakı siyahısı verilib:
*  — Qafqaz, Rusiyanın Avropa hissəsi, Qərbi Sibir, Orta Asiya
* 
* 
* 
* 
:* 
* 
:* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Həyat (dəqiqləşdirmə)

**[[Həyat]]** — bioloji baxımdan, kimyəvi reaksiyalar və ya bir təkamül ilə nəticələnən başqa hadisələr kimi bəzi bioloji proseslər göstərən orqanizmlərin xüsusiyyəti.

**Həyat** həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* "''Həyat''" (qəzet) — 1905–1906-cı illərdə Rusiya imperiyasında  nəşr edilmiş Azərbaycan qəzeti.
* "''Həyat''" (qəzet, 1991) — 1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin mətbuat orqanı və rəsmi dövlət qəzeti.

## Həmçinin bax
* Yeni Həyat
* Həyət — tikililərin mərkəzi hissəsində yerləşən, layihədən asılı olaraq üstü açıq və ya örtülü ola bilən geniş məkan.
Laçın (dəqiqləşdirmə)

* Laçın — Azərbaycan Respublikasıda şəhər, Laçın rayonunun inzibati mərkəzi.
* Laçın rayonu — Azərbaycan Respublikasıda rayon.
* Laçın (Kəlbəcər) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunda kənd.
* Laçın (Türkiyə) — Türkiyədə kənd.
* Laçın (Soyuqbulaq) — İranda kənd.
* Laçın (qəzet) — Laçın rayonunun qəzeti.
* Laçın (xalq mahnısı) — xalq mahnısı.
* Laçın yurdu (jurnal) — Laçın rayonunun rüblük jurnalı.
* Laçın dəhlizi (film, 1993) — film.
* Laçın (quş)

;Dağlar, qayalar, dərələr
* Laçın (dağ) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunda dağ.
* Laçın — Oğuz rayonunda dağ; 
* Laçın — Agdam rayonunda qaya.
* Laçın — Xocalı rayonunda qaya.
* Laçın — Şəki rayonunda qaya.
* Laçın — Şuşa rayonunda qaya.
* Laçın — Tovuz rayonunda qaya.
* Laçın — Kəlbəcər rayonunun Comərd kəndində dərə.  

## Həmçinin bax
* Laçınkənd
I've Been Waiting for This Night

**I've Been Waiting for This Night** () — Litvanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Donni Montell "I've Been Waiting for This Night" mahnısı ilə Litvanı İsveçin paytaxtı Stokholm şəhərində keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı İsveç bəstəkarları Conas Tander və Beatris Robertsson tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Mişni

* Mişni (Laçın) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunda kənd.
* Mişni (Kəlbəcər) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunda kənd.
* Mişni (I) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunda kənd.
* Mişni (II) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunda kənd.
* Mişni (İran) — İranda kənd.
İlya Qrişunin

**İlya Qrişunin** () — Azərbaycanı təmsil edən Rusiya əsilli batut gimnastı. İlya Qrişunin 2015-ci ildə I Avropa Oyunlarında bürünc medal qazanıb. İlya Qrişunin 2015-ci ildə həm də "Tərəqqi" medalına layiq görülüb.

## Həyatı
İlya Qrişunin 1989-cu il 17 fevralda Rusiyanın Tolyatti şəhərində anadan olub. 1997-ci ildən idmanla məşğul olan İlya Qrişunin ali təhsilini Kuban Dövlət Bədən Tərbiyəsi, İdman və Turizm Universitetində alıb.

## Karyerası
İlya Qrişunin 2015-ci ildə Azərbaycanı Bakı şəhərində keçirilən I Avropa Oyunlarında təmsil etdi. Sinxron hərəkətlərdə İlya Qrişunin və Oleq Piunov 54.400 xal ilə təsnifat mərhələsində 10 idmançı arasında 9-cu yeri tutdu. Fərdi hərəkətlərdə isə İlya Qrişunin 58.765 xal ilə finalda 6 idmançı arasında 3-cü yeri tutdu və I Avropa Oyunlarının bürünc medalını qazandı..

İlya Qrişunin 29 iyun 2015-ci ildə 2015 Avropa Oyunlarında qazanılmış yüksək nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanının inkişafında böyük xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Baure dili

**Baure dili** — Cənubi Amerikanın yerli Baure xalqı tərəfindən Boliviyanın Maqdalena bölgəsinin şimal-qərbində yerləşən Beni departamentinində danışılan dil. Baurelərin sayı 2006-cı ilin məlumatına əsasən 980 nəfər olsa da, bu dili danışanların sayı cəmi 40 nəfər qaldığından (2007-ci ilin məlumatı) Baure dili ölü dilə çevrilmək üzrədir. Bibliyanın bəzi hissələri Baure dilinə tərcümə olunmuşdur. Danışanların çoxu ispan dilinə keçirlər.

Baure dili aktiv-stativ dildir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Boliviya dilləri (onlayn nəşr)
* Təhlükədə olan dillərin sənədləşməsi: Baure
Pedru Ameriku

**Pedru Ameriku** (; ) — Braziliya rəssamı. Müəllim və yazıçı kimi də fəaliyyət göstərmişdir.

## Bioqrafiya

1857-ci ildə İmperiya Təsviri İncəsənət Akademiyasında təhsil almaq üçün təqaüd alaraq Rio-de-Janeyro şəhərinə köçmüşdür. Daha sonra təhsilini Avropada davam etdirmişdir. Parisdə Təsviri İncəsənət Məktəbində təhsil almış, Jan Ogüst Dominik Enqrin, İppolit Frandrenin və Kral Vernenin tələbəsi olmuş, əsərləri şöhrət qazanmış və 1868-ci ildə Brüssel Universitetində doktorluq dərəcəsi əldə etmişdir.

Braziliyaya qayıtdıqdan sonra ən məşhur əsərlərindən biri olan *"Ya müstəqillik, ya ölüm"* rəsm əsərini çəkmişdir. Rəsm əsərində Şahzadə Pedrunun Braziliyanın Portuqaliyadan müstəqilliyini elan etdiyi an təsvir olunur. Rəsm on illərlə Braziliyada ibtidai məktəblər üçün nəzərdə tutulmuş tarix kitablarında istifadə olunmuşdur.

Həyatının çox hissəsini İtaliyanın Florensiya şəhərində keçirsə də, tez-tez Rio-de-Janeyroya gedib-gələn Pedru Ameriku lektor və incəsənət tarixçisi kimi də xidmət vermişdir.

Pedru Ameriku rəssam və diplomat Manuel de Araujo Portu-aleqrenin qızı Karlota de Araujo Portu-aleqri (1844–1918) ilə evlənmişdir və onların uşaqları olmuşdur. Almaniya Tacı Cəngavər Nişanına sahib olmaqla yanaşı Müqəddəs məqbərə ordeni ilə də təltif olunmuşdur. 1889-cu ildə Braziliyanın respublika elan edilməsindən sonra Milli Məclisin deputatı seçilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Pedro Américo - Leão.jpg|Şir
Fayl:Pedro Américo - Judite e Holofernes, 1880.jpg|İudif və Olofern
Fayl:MNBA Pedro Américo Joana dArc.jpg|Janna d'Ark
Fayl:Pedro AMérico 1879 Davi e Abisag.jpg|Kral David və Abisaq
Fayl:Independence of Brazil 1888.jpg|Ya müstəqil, ya ölüm


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Pedro Américo de Figueiredo e Melo 
* ''Pedro Américo''. Encyclopaedia Itaú Cultural
Barquzin qoruğu

**Barquzin dövlət təbiət biosfer qoruğu** — qoruq Buryatiyanın Şimali-Baykal rayonu ərazisində yerləşir. Tarixi mərkəzi Davşa, 2012-ci ildən isə isə Ust-Barquzin qəəsəbəsidir.

## Tarixi
Barquzin qoruğu Rusiyanın qədim qoruqlarındandlr. Qoruq Zabaykal vilayətinin Barquzin qəzası ərazisində yerləşdirindən Barquzin adlandırılmışdır. Qoruq 1916-cı ilin 29 dekabrında yaradılmışdır. Qoruq yaradılarkən Martes zibellinanın qorunması hədəflənirdi. Bu zaman burada cəmi 20–30 baş olduğu halda, hazırda hər 1 km² əraziyə 1–2 baş düşür. Bu qoruq Oktyabr inqilabına qədər mövcud olmuş yeganə qoruqdur. 1930-cu illərdən qoruğun təyinatı kompleksləşmişdir. 1986-cı ilən YUNESCOnun Biosfer qoruğu statusu alır. 1996-cı ildən "Baykal gölü" ilə birlikdə Ümumdünya irsi siyahısına daxildir.

1997-ci ildə qoruğun yaradılması günü Rusiyada Qoruq və milli parklar günü elan edilir.

2011-ci ildə RF Ekologiya və Təbii Ehtiyatlar Nazirliyinin qərarına görə Barquzin qoruğu və Zabaykal Milli Parkının birləşdirilir.

## Coğrafiya
Qoruq ərazisi Barquzin silsiləsinin qərb ətəkləri və Baykal gölünün bir hissəsini əhatə edir. Qoruğun ərazisi 374 322 hektardır, stəlik bura 15 000 ha Baykal ərazisi də daxildir.

### Çayları

* Davşa
* Sosnovka (Sol Sosnovka, Sağ Sosnovka)
* Bolşaya
* Ezovka
* Kabanya
* Şumilixa
* Qromotuxa
* Tarkulik
* Kudaldı
* Odorçenka
* Kerma
* Budarman
* Kudalkan
* Aşağı Zadornaya
* Talamuş
* Yujnıy Birakab
* Ulur
* Toşolqa
* Urbikan

### Burunları
* Valukan
* Nemnyanda
* Çyornıy
* Urbikan
* Ponqone
* Kabaniy

### Körfəzləri
* Davşa
* Sosnovka
* Yakşakan
* Turkukit
* İrinda

### Gölləri
* Losinoe
* Karaseyvoe

## Heyvanlar aləmi
Qoruq ərazisində fauna nümayəndələri qorunur. Burada sığın, müşk maralı, qütb dovşanı, qonur ayı, qonurdiş, Kamçatka marmotu daxil olmaqla 41 məməli yaşayır. Sularında Coregonus migratorius, siqi, nərə, Thymallus, Hucho taimen, Brachymystax və digər balıqlar yayılmışdır.

## Şəxsləri
* Konstantin Alekseyeviç (1885–1934)
* Zenon Fransiviç Svatoş (1886–1949)
* Yevgeni Mixayloviç Çernikin (1928–2009)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Barquzin dövlət təbiət biosfer qoruğu'''
* '''Barquzin dövlət təbiət biosfer qoruğu''' 
* Barquzin qoruğu
Şantar dənizi

**Şantar dənizi** ( — dəniz Rusiyanın şərqində, Oxot dənizinin şimal-qərbində yerləşir. İki dənizin akvatoriyası bir-biri ilə Şantar adaları ilə ayrılır. Şimalda Böyük Şantar, şərqdə Kiçik Şantar, cənubda, Tuqur körfəzi, qərbdə isə Ud estuarisi ilə əhatələnir.

Dəniz 1853-1874-cü illər ərzində Balina ovunu həyata keçirən Amerikan balinaovlayan gəmilərinin məskəninə çevrilir. Bölgədə əsasən Qrenlandiya balinasının ovu həyata keçirilirdi.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Atlas SSRİ // SSRİ Nazirlər Soveti yanında geodeziya və kartoqradiya üzrə idarə. Moskva. 1986

## Xarici keçidlər
* Vasili Qalenko, Dəniz yoxa çıxmışdır (1 hissə)
* Vasili Qalenko, Dəniz yoxa çıxmışdır (2 hissə)
Tatlar (dəqiqləşdirmə)

* Tatlar — Qafqazda yaşayan İrandilli xalq.
* Tatlar (Azərbaycan) — Azərbaycan ərazisində yaşayan İrandilli xalq.
* Tatlar (İran) — İranda yaşayan İrandilli xalq.
* Tatlar (Ağdaş) — Azərbaycanda kənd.
* Tatlar (Kəlbəcər) — Azərbaycanda kənd.
* Tatlar (Dərbənd) — Dərbənd rayonunda monoetnik kənd.

## Həmçinin bax
* Tat (dəqiqləşdirmə)
Şumadiya

right|250px|thumb|Şumadiya
right|250px|thumb|Şumadiya bölgəsinin xəritəsi
250px|right|thumb|Serbiyanın müasir inzibati-ərazi bölgüsü
250px|right|thumb|Şumadiya
**Şumadiya** () — Serbiyanın tarixi bölgəsi. Bu ərazi özündə Şumadiya vilayətini və bir neçə başqa əraziləri birləşdirir. Şumadiya vaxti ilə zəngin meşə örtüyünə malik olmuş və məhz o üzdən belə adlandırılmışdır(*Şuma(Šuma)* — meşə). Bölgənin və Şumadiya vilayətinin mərkəzi şəhəri Kraquevasdır.

## Tarixi
XVII-XIX əsrlərdə Şumadı meşələri hayduklar üçün sığınacaq yeri idi. 1804-cü ildə Şumadi kəndi olan Oraşasda birinci serb üsyanı baş verdi. Üsyana Serbiyanın milli qəhrəmanı Karaqeorqi başçılıq edirdi. İkinci serb üsyanınına isə Miloş Obrenoviç rəhbərik edirdi. Rusiya imperiyasının dəstəyi ilə Belqrad paşalığı müstəqil Serb knyazlığı statusunu əldə etdi.

1922—1929-cu illərdə Yuqoslaiya krallığının inzibati rayonlarından biri də, Şumadiya bolgəsi idi. Məhz həmin ərazinin sərhədləri müasir Şumadiyanın sərhədlərinə uyğun gəlirdi. Bölgənin mərkəzi o zaman da, Kraquevas şəhəri idi.

## Şəhərləri
Şumadiyanın böyük şəhərləri:
* Arandjelovas
* Çaçak
* Qorni Milanovas
* Yaqodina
* Çupriya
* Paraçin
* Kraquevas
* Kralevo
* Smederevo
* Smederevska Palanka

Digər şəhərləri— Velika Plana, Varvarin, Trstenik, Çiçevas, Topola, Lapovo, Mladenovas, Lazarevas, Belanovisa və Luçanı. Belqrad şəhəridə Şumadiya bölgəsinə aid olsa da, ayrıca inzibati statusa malikdir.

## Siyasi durum
Serbiyada olan bir çox siyası partiyalar (Demokratik Serbiya partiyası, Şumadiya koalisiyası) ölkədə olan durumu stabilləşdirmək məqsədi ilə inzibati bölgüdə bəzi reformaların aparılması təklif edirlər. Bu təklif həm də, regionların iqtisadi inkişafına da, planlaşdırılıb. Mövcud olan iki muxtar əyalətin (Kosovo, Voevodına) və mərkəzi inzibati regionun əvəzinə 6 yeni regionun yradılması təklif edilir:
* Voevodina (paytaxt: Novi-Sad)
* Kosovo (paytaxt: Priştina)
* Şumidiya (paytaxtı: Kraquevas)
* Podunave (paytaxtı: Niş)
* Podrine (paytaxtı: Ujise)
* Belqrad.

## İstinadlar
 
## Mənbə

* Stragari — village in Šumadija 
*  Kraquevas
İsmayıllı (dəqiqləşdirmə)

**Yaşayış məntəqələri**

* İsmayıllı — Azərbaycanda şəhər, İsmayıllı rayonunun inzibati mərkəzi. 
* İsmayıllı rayonu — Azərbaycanda rayon. 
* İsmayıllı (Kürdəmir) — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* İsmayıllı (soyad)
Abbasqulular

* Abbasqulular (Tovuz) — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Abbasqulular (Goranboy) — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Sarov

**Sarov** — Azərbaycan Respublikasınında bir neçə yaşayış məntəqələrinin adı və ya adlarının tərkib hissəsi:
* Sarov — Tərtər rayonununda kənd.
* Sarov — Goranboy rayonununda kənd.
* Sarovlu — Goranboy rayonununda kənd.
* Bəyimsarov — Tərtər rayonununda kənd.
*Maralyansarov — bir neçə yaşayış məntəqələrinin adı:
**Maralyansarov — Ağdərə rayonununda kənd.
**Maralyansarov — Tərtər rayonununda ləğv olunmuş kənd.