open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yəhya bəy Dilqəm

**Yəhya Bəy Dilqəm** () — azərbaycanlı aşıq.

## Həyatı
Yəhya bəy Dilqəm XVIII əsrin sonu, XIX əsrin əvvəllərində Şamxor (indiki Şəmkir) rayonunun Dəllər Cırdaxan kəndində dünyaya gəlib. Təbiət gözəlliklərinə vurğun olan aşığın uşaqlığı Kür qırağında keçib. Bütün həyatı dərin sarsıntılar, ağır iztirablar içində keçən aşıq həmişə taleyindən şikayətçi olub. Gəncliyindən dərin məhəbbətlə, saf, təmiz duyğularla sevdiyi əmisi qızı ilə uğursuz məhəbbəti onun həmişəlik nisgilinə dönüb.

Özündən sonra qalan ədəbi irsi, həyatına bağlanan "Dilqəm" dastanı aşıq haqqında müəyyən məlumatlar öyrənməyə imkan yaradır. Axtarışlar göstərir ki, o, yaradıcılığa çox erkən başlayıb. Həm ifaçı, həm də yaradıcı aşıq kimi sazı və sözü daim bir-birini tamamlayıb. Dərdli aşıq məclislərdə daha çox öz şeirlərini oxuyur, küskün taleyindən şikayətlərini el-obaya bu yolla çatdırarmış. Onun çox çətin çalara, zəngin xallara və sanballı döndərmələrə malik olan "Dilqəmi" ən dəyərli saz havalarından biridir.

Aşığın dillərdə qalan şeirlərindən məlum olur ki, o, bir şair kimi dərin təbə malik imiş. Daha çox qoşma və gəraylı janrında dediyi sözlərin əksəriyyəti onun uğursuz taleyindən şikayətləridi. Aşığın yaradıcılığına nəzər yetirərkən onda Molla Pənah Vaqifin təsiri duyulur. Badi-səbaya şikayətində, gözələ, eşqə, məhəbbətə müraciətlərində bu daha çox hiss olunur. Bununla belə Dilqəmin özünəməxsus həyat amalı varmış. Aşığın fikrincə, xəyallarda təsvir edilən cənnət pəriləri, qılmanları, real həyatın özündədir. Yer üzünün gözəlləri necə varsa, şair dili ilə, eləcə də təsvir edilməlidir. Onları əfsanələşdirməyəsə ehtiyac yoxdur.

Dilqəmin yaradıcılığındakı maraqlı cəhətlərdən biri də onun seçdiyi orijinal rədif-qafiyələrdir. "Yetirmola", "Azalırmola", "Varmola" kimi neçə-neçə bəndə rədif sonluqları aşığın özünəməxsusluğundan xəbər verir.

Yəhya bəy Dilqəmin adı ilə bağlı olan "Dilqəm" dastanı da neçə illərdir ki, aşıqların dilindən düşmür. Aşığın həyatı ilə bağlı maraqlı epizodlar, gərgin, dinamik əhvalatlarla zəngin olan kövrək duyumlu bu dastan olmuş əhvalatların təsviri baxımından maraqlıdır və bəzi dastanlar kimi uydurmalardan uzaqdır. Əfsanələrdən və mübaliğələrdən daha çox real həyat həqiqətlərini sevən Dilqəmin obrazı dastanda çox bariz şəkildə təsvir edilir. Onun saf məhəbbətinə qarşı doğma əmisi qızının xəyanətləri və Yəhya bəy Dilqəmin ömrünün axırına qədər də öz eşqinə sadiq qalması "Dilqəm" dastanının ana xəttini təşkil edir. Təəssüf ki, bu gözəl dastanı tamam-kamal bilən aşıqlar azdır ki, bu da onun geniş təbliğinə ziyan gətirir.

2001-ci ildə aşıqın şərəfinə onun doğma kəndi olan Dəllər Cırdaxan kəndində park salınmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə

* Maşallah Xudubəyli. Mənim sazlı-sözlü dünyam. Bakı: Elm və təhsil, 2010, səh.48–51.
Səfərli (Başkeçid)

**Səfərli** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Coğrafi mövqeyi
Səfərli kəndi rayon mərkəzindən 16&nbsp;km. cənub-şərqdə, paytaxt Tiflisdən təqribən 80&nbsp;km. cənub-qərbdə dəniz səviyyəsindən 950-980 metr yüksəklikdə yerləşir. Qonşu kəndləri Məmişli, Hamamlı və Əngirəvan kəndləridir.

## Əhalisi
Kənd əhalisinin sayı 738 nəfərdir (2002-ci il siyahıyaalması). Sakinlərin 45,7%-i kişilər, 54,3%-i isə qadınlardır. Əhalinin cinsi tərkibində belə disbalans sosial vəziyyətin çətinliyi və yüksək işsizlik nəticəsində getdikcə dramatik xarakter alan əmək axını ilə əlaqədardır. Sakinlərin 99%-i etnik azərbaycanlılardır.

## İqtisadiyyatı
Səfərli kəndinin əsas təsərrüfatçılıq sahəsi heyvandarlıqdır.

## İstinadlar
Rustavi

**Rustavi** () — Gürcüstan Respublikasında Aşağı Kartli diyarının (tarixi Borçalı mahalı) mərkəz şəhəri. 1948-ci ildə şəhər kimi restrukturizasiya edilmiş Rustavinin tarixi adı Bostanşəhər olmuşdur. 
## Tarixi
1944-cü ildə hazırda Rustavi şəhəri adlanan ərazidə metallurgiya zavodu inşa edilməyə başlandı. Zavodun inşası başa çatdıqdan sonra 1948-ci ildə bu yaşayış məntəqəsinə şəhər statusu verildi.

## Coğrafi mövqe
Respublika tabeli şəhər olan Rustavi Kür çayının sahilində, paytaxt Tiflisdən 25&nbsp;km. cənub-şərqdə Qarayazı düzündə yerləşir. Coğrafi koordinatları 41° 33' şimal enliyi, 45° 2' şərq uzunluğudur. Rustavi (Bostandərə) şəhərinin sahəsi 61&nbsp;km² - dir .

## Əhali

2002-ci il Gürcüstanda keçirilmiş əhali siyahıyaalmasının nəticələrinə əsasən Rustavi şəhərinin əhalisinin sayı 116.384 nəfər təşkil etmişdir. Ailələrin orta say tərkibi 3,4 nəfərdir. 4-nəfərlik ailələr say baxımdan cəmi ailələrin 28%-ni təşkil edir. Əhalinin 87,8%-i gürcülər, 3,1%-i ruslardır. Hal-hazırda Rustavi şəhərində buranın tarixən ən böyük etnik qrupu olan 4993 nəfər (şəhər əhalisinin 4,3%-i) azərbaycanlı yaşayır. Digər mənbələrdə isə rustavidə yaşayan azərbaycanlıların sayı 14.000 nəfər kimi göstərilir. Statistikaya görə 2006-cı ildə şəhərin əhalisinin sayı 118,2 minə çatmışdır. Rustavi əhalisinin sayına görə Tiflis və Kutaisidən sonra Gürcüstanda 3-cü yeri tutur.

## İqtisadiyyatı
Rustavi Gürcüstanın iri ağır sənaye mərkəzi hesab olunur. 1991-ci ildə Gürcüstan dövlət müstəqilliyini elan etdikdən sonra dərin iqtisadi tənəzzül ilə əlaqədar olaraq burada fəaliyyət göstərmiş 118 sənaye müəssisəsindən hal-hazırda cəmisi 3-ü işləyir. Metallurgiya və kimya sənayesi, o cümlədən gübrə və sement istehsalı inkişaf etmişdir. 2010-cu ildə Rustavidə uzun müddət bağlı qalan boru istehsal edən metallurgiya zavodu yenidən fəaliyyətə başlayıb. Yeni istehsal obyektinə 152 milyon dollar sərmayə yatırılıb və Cənubi Qafqaz fəaliyyət göstərən yeganə bu tipli zavoddur.

## Mədəniyyəti
Şəhərdə hal-hazırda 25 orta, 2 orta ixtisas, Gürcüstan Texniki Universitetinin və Tbilisi Dövlət Universitetinin filialları, eləcə də 1994-cü ildə əsası qoyulmuş "Rustavi 2" teleşirkəti fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

* Gürcüstan Statistika Departamentinin rəsmi internet səhifəsi 
* Kvemo Kartli mxaresinin (quberniyasının) rəsmi internet səhifəsi

## Mənbə
Məmo bəy Məmai

**Məhəmməd bəy Hacı Əhməd bəy oğlu (Məmo bəy Məmai)** — şair.

## Həyatı
Məmo bəy Məmai 1849-cu ildə Şuşa şəhərində dünyaya göz açmışdı. Ailədə Məmo çağrıldığından bu adla tanınmışdı. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Məmai təxəllüsü ilə şeirlər yazırdı. Xurşidbanu Natəvanın başçılıq etdiyi "Məclisi-üns" şairlər birliyinin üzvü idi. O, sənətilə əlaqədar Rusiya, Orta Asiya, Türkiyə yə İranın bir çox şəhərlərini gəzmiş, aldığı təsssüratı, gördüyü şəxslərdən eşitdiklərini qələmə alaraq "Səyahətnamə" adlı əsər yazmışdır, lakin həmin əsər bu günə gəlib çıxmamışdır.

Şair 1918-ci ildə Şuşada vəfat etmişdir.

Əsərlərini klassik üslubda, Azərbaycan və fars dillərində yazan Məmainin bədii irsindən xeyli nümunə qalmışdır.

## Yaradıcılığı

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Mamayevlər, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 9, səh.6–10.
Məhəmməd Hidəci

** Məhəmməd Mövsüməli oğlu Hidəci** () — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Məhəmməd Hidəci 1853-cü ildə Zəncanın ostanının Tüdəc (indi Hidəc adında tanınır) kəndinda anadan olmuş, ilk təhsilini kənd məktəbində almışdır. 1879–1887-ci illərdə Qəzvində və Tehranda oxumuş, sonra müctəhid adını almaq üçün Nəcəf şəhərində təhsilini davam etdirmişdir. 1892-ci ildə təhsilini bitirib vətənə qayıdan Hidəci Tehrana köçmüş və ömrünün axırına kimi mədrəsədə müəllimlik etmişdir. Məhəmmad Hidəci 1928-ci ildə Tehranda vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Hidəci üç dildə — azərbaycanca, farsca və ərəbcə əsərlər yazmışdır. Onun "Külliyyatt-divani-Hidəci" kitabı Zəncan şəhərində, sonralar isə şeirlər külliyyatı Təbrizdə üç dəfə çap olunmuşdur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası. I cild. 1981

## Xarici keçidlər
Şahnigar xanım

**Şahnigar xanım** və ya **Rəncur** () — Azərbaycan şairəsi.

## Həyatı
Şahnigar xanım Kazımağa qızı (Rəncur) Qazaxda "Mollaxanım" ləqəbi ilə tanınmışdır. Təhsili və təlimini qardaşı Hacı Məhəmməd ağadan almışdır. Klassik üslubda və janrlarda (münacat, mərsiyə, qəzəl) şeirlər yazmışdır. Nəqşibəndi təriqətinə mənsub olmuşdur. Şeirlərinin çoxunu müridi Hacı Mirhəmzə Əfəndiyə (Seyid Nigariyə) xitabən yazmışdır.

Şahnigar xanım binti-Kazım ağa Qiyasbəyov Qazax şüərasının naziktəblərindən birisi hesab olunur. Şahnigar xanım təvəllüd edibdir öz qəryələrində ki, Ağköynək adı ilə məşhurdur. İndiki Qazax şəhərinin yavuqluğunda xırdaca bir kənddir. Şairənin təxəllüsü "Rəncur" isə də, tamami Qazaxda "Mollaxanım" ləqəbi ilə iştihar bulmuşdur.

Şahnigar xanımın təlim və tərbiyəsi öz qardaşının — Haçı Məhəmməd ağanın təhti-nəzarətində olubdur. Şairə üç-dörd sənə bundan müqəddəm qırx beş və ya artıq, yaşı əlli sinnində vəfat edibdir.

Mollaxanım ziyadə möminə və abidə, ismətli və həyalı bir övrət idi ki, vaxtının çoxunu ibadət və riyazətdə keçirərdi. Ol səbəbdən ona "Mollaxanım" ləqəbi verilmişdir. Şahnigar xanımın artıq elmi yoxmuşsa da, təbi rəvan imiş. Rəncurun yazdıqlarının əksəri münacat, mərsiyə, maddeyi-tarix və sair dost və əhibbaları arasında vüqua gələn nəviştəcat qismindən olub, qəzəliyyati-vəsfi-dilbər kimi əsərləri azdır.

Hacı Mirhəmzə əfəndinin müridlərindən olduğu üçün əşarü kəlamının çoxunda ol cənab tutduğu məsləkdə olduğunu bildirib, üluhiyyət və mənəviyyət aləmindən bəhs edir.

Şairə bir qəzəlində artıq təəssüf edir ki, öz mürşidi-kamili olan Nigarinin məh camalını görüb, dərgahi-pakına üz sürtmək, əlin-ayağını öpmək, bülbül kimi gecələr sübhədək kuyində nalə etmək və müridləri dairəsində "hu-hu" deyib, məstü laübali olmaq ona müyəssər olmadı:

Şahnigar xanımın müxtəlif əşarü qəzəliyyatı iki yüzə kimi olar. Divanı varsa da, övraqü pərişandır. Bizim əlimizdə olan dəftərdə şairənin münacat və qəzəliyyatından maəda bir neçə rübailəri, müxəmməs və müsəddəsləri və saqinamələri də vardır ki, tamamisi aydın və rəvan yazılmış şerlərdən ibarətdir və, lakin cümləsi məzmun cəhətincə bir-birinə oxşadığına görə burada zikr olunmadı.

Mərhum əyyub ağanın Dağkəsəməndə bina etdiyi məscid heyfa ki, itmama yetmədi və onun baniyi-möhtərəmi məscidi təmir edib başa gətirməmiş vəfat etdi. Övladi-kəsirəsi içində bir elə şüurlu və mütədəyyin şəxs tapılmadı ki, babasının xeyir işini əncama yetirsin və haqq-taala ibadətxanası yarımçıq qalmasın. Həmişə Aqstafadan gəlib Qazaxa gedən vaxtı Dağkəsəmənin içindən keçdikdə həqir allahın evini elə yarımçıq və pərişan halda görüb məğmum və pərişan oluram. Keçmiş halımızla indiki halımızı nəzərə gətirdikdə Mirzə Rəhim Fənanın fəna təsirli şeri yadıma düşüb, dəxi də könlümü xarab edir:


Sən gəzən gülşəni gördüm, dağılıb övraqi, Bülbülün naləvü fəryadı tutub afaqi i.a.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uçan Hollandiyalı

**Uçan Hollandiyalı** (, ) — folklora görə okeanlarda həmişə üzməyə duçar edilmiş əfsanəvi yelkən qarabasma gəmisi.

## Əfsanəvi qəhrəman
"Uçan Hollandiyalı" gəmisini görən dənizçilər uğursuz və ya ölmüş olacaqlar. Əfsanə XV–XVI əsrlərdə meydana gəlmişdir və onun müxtəlif variantları var. Bir neçə rəvayətlərə görə gəmisinin kapitanı söz vermişdir ki, ona hətta məhşər kimi vaxt lazım olarsa o, Ümid burnunu dolanıb keçəcək. Başqa rəvayətdə isə kapitanın Van der Straatenin günahlarına görə gəmi lənətləndirilmişdir.

## Əsərlərin qəhrəmanı
1826-cı ildə ingilis yazıçısı Edvard Fitsboll "Uçan Hollandiyalı" melodramını və 1839-cu ildə Frederik Marryat "Kabus gəmisi" romanı yazmışdılar. Alman bəstəkarı Rixard Vaqner 1843-cü ildə "Uçan Hollandiyalı" operasını yazmışdır. Vaşinqton İrvinqin də 1855-ci ildə qələmə aldığı "Tappan dənizdə Uçan Hollandiyalı" əsəri var.
Zeynəb Zərbəli qızı

**Zeynəb Zərbəli qızı** () — XIX–XX əsr Azərbaycan qadın şairi.

## Həyatı
Zeynəb Zərbəli qızı 1860-cı ildə Şirvan bölgəsində Kolanı elatının Goran obasında anadan olmuşdur. Üç oğul, bir qız anası olan Zeynəb 1942-ci ildə 82 yaşında vəfat etmişdir. Bəndəlinin həyat yoldaşı olmuşdur. İndi Bəndəliyev soyadı olanlar Bəndəlinin və Zeynəbin nəvə, nəticə və kötücələridir.

Babası Çürük İslamın yanında böyümüşdür. Zeynəbin atası da şair imiş. Onun bu sənəti seçməsində atasının böyük rolu olub. Zeynəbi çobanları İsmayıl sevsə də ailəsi onun çoban ilə evlənmək istəyinə qarşı çıxıb.

Şairənin şeirlərində haqsızlıqlara qarşı üsyan motivləri özünü büruzə verir. Əsasən gəraylı, qoşma janrlarına müraciət etmişdir.

## İstinadlar
Əbdülhaq Hamid Tərxan

**Əbdülhaq Hamid Tərxan** — Türk ədəbiyyatının nümayəndlərindən biri, şair

## Həyatı
Əbdülhaq Hamid Tərxan 1852-ci ildə anadan olmuşdur. 1937-ci ildə vəfat etmişdir.

Əbdülhaq Hamid XIX əsrin ikinci yansı — XX əsrin birinci yansmda Türkiyənin ən böyük şairlərindəndir. Türkiyə ədəbiyyatma Şinasinin, Ziya Paşanm, Namiq Kamalm gətirdiyi yenilikləri davam etdirmək yoluyla gedən Ə. Hamid bu yeniləşmədə daha yüksək zirvəiərə qalxmış, türk şerini həm məzmun, həm formaca zənginləşdirmişdir. Divan ədəbiyyatı ənənələrindən bəhrələnən, hətta şerlərini ərəb-fars tərkibləriylə qəlizləşdirən Hamid  eyni zamanda Qərb ədəbiyyatımn da bir çox dəyərlərini yaradıcı surətdə mənimsəmiş, türk poeziya və dramaturgiyasmda yeni bir səhifə açmışdır. XX əsrin əvvəllərində Hamid sənəti Azərbaycan ədəbiyyatma, özəlliklə Hüseyn Cavid kimi müqtədir bir sənətkann yaradıcılığma təsir göstərmişdir. Gənc yaşlarmda itirdiyi həyat yoldaşmın xatirəsinə həsr etdiyi "Məqbər" poeması şairin şah əsərlərindən, ümumtürk ədəbiyyatının poetik zirvələrindəndir.

## Yaradıcılığı
Böyük şair Əbdülhaq Hamid Tərxan Qərbin, xüsusilə, Fransa ədəbi mühitinin təsiri ilə *"Sənət sənət üçündür!"* deyir, bu inamla yazıb-yaradırdı.

## Esərləri

### Şiirləri
 
* Sahra (1878)
* Makber (1885)
* Ölü (1886) 
* Hacle (1887) 
* Bir Sefilenin Hasbihali (1886) 
* Bâlâ’dan Bir Ses (1911) 
* Validem (1913) 
* İlham-ı Vatan (1918) 
* Tayflar Geçidi (1919) 
* Ruhlar (1922) 
* Garâm (1923) 
* Arziler (1925)
* Bir Sefilenin Hasbihalinden
* Kürsî-i İstiğrak
* Bunlar O'dur (1885)
* Divaneliklerim yahut Belde (1885)

### Oyunları
* İçli  Kız (1875) 
* Sabr ü Sebat (1880) 
* Duhter-i Hindu (1875) 
* Nazife yahut Feda-yı Hamiyet (1876, 1919) 
* Tarık yahut Endülüs Fethi (1879, 1970) 
* Eşber (1880, 1945) 
* Zeynep (1908) 
* Macera-yı Aşk (1910) 
* İlhan (1913) 
* Tarhan (1916) 
* İbn-i Musa yahut Zatülcemal (1917) 
* Sardanapal (1917) 
* Abdullah-i Sagir (1917) 
* Finten (1918, 1964) 
* İbni Musa (1919, 1927) 
* Yadigar-ı Harb (1919) 
* Hakan (1935)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ələkbər Ziyatay

**Ələkbər Ziyatay** (tam adı: Ələkbər Həsən oğlu Cəfərov; ) – azərbaycanlı şair, tərcüməçi, 1938-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Ələkbər Ziyatay 1913-cü il dekabrın 21-də Gəncədə qulluqçu ailəsində doğulmuşdur.

### Təhsili
Yeddi illik şəhər məktəbini bitirib orada inşaat texnikumuna daxil olmuşdur (1930). Tələbəlik dövründə bədii ədəbiyyata onda güclü meyil oyanır. 1933-cü ildə texnikumu bitirir. Həmin ili APİ-nin ədəbiyyat fakültəsinə daxil olur. İnstitutu qurtaran il "Ədəbiyyat qəzeti" redaksiyasında poeziya şöbəsinin müdiri təyin olunur (1937–1940).

## Fəaliyyəti
Qiyabi pedaqoji institutda baş müəllim (1940–1941), Azərbaycan Sovet Yazıçıları İttifaqının Gəncə şöbəsində məsul katib (1941–1950), eyni zamanda Həsən bəy Zərdabi adına Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunda baş müəllim, ikiillik və qiyabi pedaqoji institutlarda, respublika partiya məktəbində müəllim işləmişdir. 1940–1950-ci illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı Gəncə filialında məsul katib vəzifəsində çalışmışdır. Gəncə şəhər zəhmətkeş deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir (1948). Sonra Bakıda Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor (1950–1959), "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında poeziya şöbəsinin müdiri (1959–1968) işləmişdir. 1968-ci ilin yanvarından ədəbi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1973-cü ilin dekabrında fərdi təqaüdə çıxmışdır.

Tatarıstan MSSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanı və medallarla təltif olunmuşdur.

1982-ci il iyulun 2-də Bakıda vəfat etmişdir. Gəncə küçələrindən biri onun adını daşıyır.

## Yaradıcılığı
O, 1935-ci ildən ədəbi fəaliyyətə başlamışdır. Onun ilk şeirləri olan "İkibaşlı qartal", "Berlində yanğın", "İki cahan" respublika qəzet və jurnallarında dərc olunmuşdur.

### Kitabları
# Məhəbbət sınağı. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1946, 54 səh.
# Həyat mahnıları. Bakı: Azərnəşr, 1954, 44 səh.
# Şerlər. Bakı: Azərnəşr, 1961, 65 səh.
# Bakı gecələri. Bakı: Azərnəşr, 1964, 171 səh.
# Şerə dönən duyğular. Bakı: Yazıçı, 1983, 149 səh.

## Şeirlərinə musiqi əsərləri
**Mahnılar**

* Zeynəb Xanlarova — Anam Azərbaycan — musiqi: Ələkbər Tağıyev
* Gülağa Məmmədov — Bakı gecələri — musiqi: Ələkbər Tağıyev
* Mobil Əhmədov — Göygöl — musiqi: Süleyman Ələsgərov

**Muğamlar, təsniflər**

* Zeynəb Xanlarova — Bir gül seçdim yar üçün ("Demişəm" şeiri üstündə təsnif) — musiqi: Fikrət Əmirov, sözlər: Teymur Elçin
* Zeynəb Xanlarova — Toy mahnısı ("Demişəm" şeiri üstündə təsnif) — udda çalır: Yasəf Eyvazov
* Zeynəb Xanlarova — Səri arzularam ("Mən rəssam olsam" şeiri üstündə təsnif) — musiqi: Qara Qarayev
* Zeynəb Xanlarova — Mirzə Hüseyn segahı ("Olmalıydın, olmadın" şeiri üstündə təsnif)

## Tərcümələri
Yaradıcılığında bədii tərcümə xüsusi yer tutmuşdur:

* Homer "Odisseya"
* Lope de Veqa "Nə yardan doyur, nə əldən qoyur"
* Əlişir Nəvai. "Yeddi səyyarə" 
* A. S. Qriboyedov. "Ağıldan bəla"
* Eduardas Mejelaytis şerləri
* A. S. Puşkindən, N. Nekrasovdan, T. Şevçenkodan çoxlu tərcümələri vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ələkbər Ziyatayın seçilmiş şeirləri
Şahnamə

**Şahnamə** ()- böyük İran-fars şairi Əbülqasım Firdovsinin məşhur əsəridir. Bu əsər qədim İran tarixi, onun şahları və pəhləvanları haqqında olub Firdovsinin ən məşhur əsəri sayılır. Şahnamə poeması bütün dünyada şöhrət qazanmış və bir çox dillərə tərcümə edilmişdir.

Şahnamə İran şahları, onların həyatını şeir formasinda əks etdirir. Şahnamə altmış min beytdən ibarətdir. Bu əsərin ilk nüsxəsi Moskvada çap olunub.

Şahnamə İranşünaslıq elmində əhəmiyyətli mənbə olub İranın qədim tarixi haqqında geniş təsəvvür yaratmağa imkan verir. Bu kitabda əfsanəvi İran-Turan müharibələrindən də söz açılır.

Firdovsi Şahnamədə nəinki özünü dahi söz ustadı kimi göstərir, həmçinin dövrünün siyasi və ictimai problemlərinə də toxunur.

İran ziyalılarından bəziləri (o cümlədən Əhməd Şamlu), Firdovsinin bu əsərdə qadınlara qarşı tutduğu mövqeni tənqid etmişlər.

## Nəşri
* Firdovsi Əbdülqasim Həsən ibn Əli Tusi. Şahnamə Mətn /Əbülqasim Firdovsi; Tərcümə edən, ön sözün və izahlarin : M. Əlizadə; Red.: B. Azəroğlu, M. Sultanov, A. Sarovlu.- B.: Öndər, 2004.- 432 s.

## Həmçinin bax
* Camasp (filosof)

## İstinadlar
* **Web Resources**
** ''Rostam: Tales from the Shahnameh'', رستم و سهراب
** ''Rostam and Sohrab opera'' , اپرای رستم و سهراب from Shahnameh Ferdowsi, conducted and composed by Loris Tjeknavorian.
** *Shahnameh*, by Hakim Abol-Qasem Ferdowsi Tusi, the complete work (64 Epics), in Persian (ParsTech ). This work can be freely downloaded (File size, compiled in the form of an HTML Help Fayl: 1.4 MB).
** Iraj Bashiri, *Characters of Ferdowsi's Shahnameh*, Iran Chamber Society, 2003.
** ''Rostam: Tales from The Shahnameh'', English Graphic Novel adaptation of tales from the Shahnameh.
** ''Shahnameh'', English translation by Helen Zimmern.
** ''Shahnameh'' , Arthur and Edmond Warner translation.
** New Translation of 'Persian Book of Kings' – March, 2006 from NPR, and "The Epic of Iran" – April, 2006, from the New York Times. Also, on 14 may 2006, Washington Post Pulitzer Prize winning book critic Michael Dirda reviewed Dick Davis's translation "Shahnameh: The Persian Book of Kings" "This marvelous translation of an ancient Persian classic brings these stories alive for a new audience.". The illustrated three-volume slipcase edition of this translation is ISBN 0-934211-97-3
** Khosrow Nāghed, *In the Workshop of Thought and Imagination of the Master of Tūs* (Dar Kargāh-e Andisheh va Khiāl-e Ostād-e Tūs), in Persian, Radio Zamāneh, August 5, 2008, http://radiozamaaneh.com/literature/2008/08/print_post_495.html.
** Shahnameh A. E. Warner with Images
* **Resources**	
** Shahnama Image Collection 
** Images from illustrated versions of Shahnameh 
** Metropolitan museum on the shahnama
** The Asia Society; Illustrated Shahnameh
** Shahname Images And Animations Collection
Nurəngiz Gün

**Nurəngiz Gün** (21 sentyabr 1938, Bakı, Azərbaycan SSR – 20 dekabr 2014, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan şairəsi, aktrisası, diktoru. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (?-2014)

## Həyatı
Nurəngiz Gün 1938-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1 saylı Bakı Tibb Məktəbini, ADİU-i bitirmişdir.

Nurəngiz Gün Azərbaycan Televiziyasında diktor vəzifəsində çalışmış, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində səhnə danışığı və nitq mədəniyyəti kafedrasında müəllim işləmişdir.

Prezident təqaüdçüsü olmuşdur.

23 aprel 2014-cü ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) "Natəvan" klubunda Nurəngiz Günün 75 illik yubileyinə həsr edilmiş tədbir keçirilmişdir. Yubiley tədbirində Milli Məclisin deputatları, elm və mədəniyyət xadimləri, sənətkarın ailə üzvləri və ədəbi ictimaiyyətin nümayəndələri iştirak etmişlər.

Nurəngiz Gün 20 dekabr 2014-cü ildə 76 yaşında Bakı şəhərində vəfat etmiş, dekabrın 21-də Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

### Ailəsi
Babası məşhur həkim Mirzə Ələkbər Hacızadə Əfəndi 1937-ci ildə repressiya edilmişdir.

Millət vəkili Jalə Əliyevanın anasıdır.

## Yaradıcılığı
Oxucularla ilk görüşə "Ulduz" jurnalında dərc edilən "Tanrı" (1981) povesti ilə gəlmişdir.

Şairənin yaradıcılığında ən çox diqqəti cəlb edən məqam onun yalandan, riyadan uzaq olması, həqiqəti yazmasıdır. Daxilən azad bir şairə olan Nurəngiz Gün bütün əsərlərində, hətta ən kiçik şeirlərində belə sərbəstdir, səmimidir. O, cəmiyyətdə baş verən naqislikləri, əyintiləri daxili intellektual bir narahatlıqla, bir vətəndaş həssaslığı ilə ürəyindən qələminə köçürərək onları oxucuya təqdim etmişdir.

Şairə Nurəngiz Günün eyni adlı poeması əsasında “Xocalı simfoniyası” filmi çəkilmişdir.
 
2010-cu ildə Xalq artisti Aygün Kazımova Aygün Səmədzadənin Nurəngiz Günün sözlərinə bəstələdiyi "Yol gedirəm" mahnısını ifa etmişdir.

### Kitabları
* "Ağ qanadlar", 1986
* "Günəşə dua", 1990
* "Tanrı bəşər övladıdır", 
* "Yol gedirəm",
* "Xocalı simfoniyası"

## Filmoqrafiya
#Var olun, qızlar... (film, 1972)
#Uzaq yaşıl ada (film, 2004)

## İstinadlar
Qulamhüseyn Beqdeli

**Qulamhüseyn Fətulla xan oğlu Beqdeli** () — ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, filologiya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Qulamhüseyn Beqdeli 1919-cu ildə Duraqlı kəndində anadan olub. Burada orta və ali hərbi məktəbləri bitirmiş, İran şah ordusunun zabiti olmuşdur. İran xalq partiyasına daxil olmuşdur. Siyasi fəaliyyətinə görə həbs edilib, Kirmana göndərilmişdir. 6 aydan sonra sürgündən qayıdıb Güney Azərbaycanda demokratik hərəkata qoşulmuş, azadlıq ordusu tərkibində kapitan rütbəsinədək yüksəlmişdir.

## Pişəvəri hökumətinin süqutundan sonra fəaliyyəti
Milli Hökumət dağıldıqdan sonra 1946-cı ildə siyasi mühacir kimi Şimali Azərbaycana gəlib. 1947-ci ildə Bakı Ali Partiya məktəbinə daxil olub. Sonradan isə sovet təhlükəsizlik orqanlarının uydurduğu saxta ittihamla həbsə olunmuş, 10 il azadlıqdan məhrum edilib Uzaq Şərqə, Kolımaya sürgün edilmişdir. Lakin 7 ildən sonra bəraət alaraq təhsilini davam etdirmiş, 1958-ci ildə Bakı Ali Partiya məktəbini bitirmişdir. 1958-ci ildən etibarən Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda böyük elmi işçi işləmişdir. 1960-cı ildə "Marağalı Əvhədinin həyat və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1968-ci ildə isə  "Nizaminin "Xosrov və Şirin" poeması və bu mövzunun Yaxın və Orta Şərq ədəbiyyatında işlənməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. "Q.Azad" təxəllüsündən istifadə edib. 

## 1979-cu il inqilabından sonra fəaliyyəti

1979-cu il İran İslam inqilabından sonra, professor Həmid Nitqi, Məhəmmədəli Fərzanə,  Kərim Məşrutəçi (Sönməz), Əbdülkərim Mənzuri Xamnə, Səməd Sərdarniya, Həsən Məcidzadə Savalan, Cavad Heyət ilə birlikdə "Varlıq" jurnalın işıq üzü görməsində böyük rolu olmuşdur.

Klassik Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqatçısı kimi tanınmışdır. Nizami, Qətran Təbrizi, Əvhədi, Nəvai əsərlərindən tərcümələri olmuşdur. Məhəmmədhüseyn Şəhriyar poeziyasının ilk tədqiqatçısı və təbliğatçılarından biridir. Klassik şairlərin həyatı və yaradıcılığı barədə külli miqdarda elmi məqalələri dərc olunmuşdur.

## Ölümü
1998-ci ilin avqust ayının 16-da Kərəc şəhərində vəfat etmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Prof. Dr. Gholamhossein Bigdeli

## Həmçinin bax
Valpurgiya gecəsi

**Valpurgiya gecəsi** — bütpərəstlik dövründə qədim germanların mayın 1-nə keçən gecə bahar bayramı; VIII əsr alman xalq rəvayətinə görə, Almaniyanın Brokken dağında ifritlərin bayramı (ifritlərin böyük gecə məclisi). Katolik müqəddəsi Valpurgiyanın xatirə günü (mayın 1-i) bu bayramla bir vaxta düşdüyündən belə adlanır. Valpurgiya gecəsindən ədəbi və musiqi süjeti kimi istifadə edilmişdir (İohann Götenin "Faust" əsəri, Şarl Qunonun eyniadlı operası, Henrix Heynenin "Yol mənzərələri" və s.).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Prada

**Prada** — İtalyan geyim brendi.

1913-cü ildə Mario Prada tərəfindən yaradılmış geyim brendidir. Mərkəzi qərargahı Milan şəhərindədir.

## Tarixi
Şirkət 1913-cü ildə Mario Prada və onun qardaşı Martino tərəfindən İtaliyanın Milan şəhərində yaradılıb.

Mario Prada qadınların biznesdə rolunun olması lazım olduğuna inanmırdı və buna görə də qadın ailə üzvlərinin onun şirkətinə daxil olmasına mane olurdu. Qəribədir ki, Marionun oğlunun bu işə marağı yox idi, ona görə də Marionun yerinə gələn və təxminən iyirmi il Pradaya rəhbərlik edən Marionun qızı Luisa idi. Həmçinin Luizanın qızı Miuccia Prada 1970-ci ildə şirkətə qoşuldu. Miuccia şirkəti 1978-ci ildə miras aldı və Bertelli ilə yanaşı biznes meneceri kimi Miuccia şirkətin dizaynlarında öz yaradıcılığı ilə fərqlənirdi. O, 1979-cu ildə ilk kürək çantalarını dizayn etdi və satışı baş tutdu. Onlar babasının buxar gəmisi üçün örtük kimi istifadə etdiyi sərt hərbi təyinatlı qara neylondan hazırlanmışdı. İlkin uğur dərhal olmadı, çünki reklamın olmaması və yüksək qiymətlərə görə onları satmaq çətin idi . Pradanın qiymətlərinin daha yüksək olması ilk illərdən bu günə qədər aktual qalan mövzudur . Ancaq müştərilərinə, xitab etdiyi kütləyə bu normal olduğuna görə ilk illərdəki çətinliklə indi üzləşmirlər.

2025-ci ildə Prada Amerikanın "Capri Holdings" şirkətindən "Versace"nin alınması prosesinin uğurla başa çatdığını bəyan edib.

### Dəfilə
Prada beynəlxalq Milanda tez-tez brendin məkanlarından birində keçirilən mövsümi dəb nümayişlərinə ev sahibliyi edir.

1988 — Milanda ilk qadın geyimləri dəfiləsi

1993 — Milanda ilk kişi geyimləri dəfiləsi

## Mədəniyyət sahəsində Prada

### Film
1999-cu ildə çəkilmiş “10 things I hate about you” (Haqında nifrət etdiyim 10 şey) bədii filmində Prada imzası olan məhsulların tərifinə yer verilib.

2006-cı ildə çəkilmiş "*[[Şeytan Prada geyinir]]*" bədii filmi (Lauren Weisberger tərəfindən yazılmış eyniadlı kitab əsasında) Meril Stripə roluna görə Oskar nominasiyası qazandırdı. Onun film üçün ayaqqabı qarderobunun geyim dizayneri Patricia Field tərəfindən hazırlandığı, "ən azı 40% Prada" olduğu deyilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb-sayt
Sağ qalmaq (teleserial, 2004)

**"Sağ qalmaq"** (orijinal adı "*Lost*") – amerikan teleserialıdır. İlk dəfə 2004-cü il sentyabrın 22-də Amerikanın ABC kanalında yayımlanmışdır.

## Süjet
Sidneydən Los-Ancelesə uçan təyyarə qəflətən qəzaya uğrayır. Sağ qalan 48 sərnişin tropik adada peyda olurlar. 6 mövsümdən ibarət olan serial 121-ci bölümü ilə 23 May 2010 tarixində sona çatmışdır. Hər epizod təqribən 43 dəqiqədən ibarətdir. Serialın mükafatları arasında Emmi mükafatı və Qızıl Qlobus və s. qeyd oluna bilər. Azərbaycanda ANS kanalında yayımlanmışdır. 2004-cü ilin sentyabr ayının 22-də Amerikanının ABC telekanalında ilk dəfə yayımlanan sözügedən serialın 1-ci epizodu ekran başına təqribən 19 milyon tamaşaçı toplamışdır. Əsas çəkilişlər Oahu adasında (Havay) aparılır. İlk iki hissəlik pilot bölümü dünya tarixinin ən bahalı serial bölümlərindən biridir,  təxminən 14 milyon dollara başa gəlmişdir.

Bütün film boyu hadisələr 4 8 15 16 23 42 rəqəmləri ilə əlaqədardır. Ümumiyyətlə, serialda dominant (aparıcı) xətti zamanda yerdəyismə məsələsi təşkil edir. Əvvəlki mövsümlərdə (5-ci mövsümə qədər) bu, hiss olunmasa da, 5-ci və 2010-cu ilin fevralın 2-sindən yayımlanacaq sonuncu — 6-cı mövsümdə bu, aydın şəkildə özünü göstərir. Belə ki, qəhrəmanlar, hansı ki 2004-cü ildə təyyarə qəzası nəticəsində Sakit okeanın cənubunda yerləşən naməlum adaya düşüblər, adada yerləşən Orxideya stansiyasında baş verən qeyri-adi dəyişiklik səbəbindən bir neçe il geriyə (adada 1970-ci illərdən fəaliyyət göstərən "Dharma İnitiative" təşkilatının zamanına) qayıdırlar. Beləliklə, zamanda yerdəyişmə nəticəsində keçmişə getmiş "sağ qalanlar" yenidən müasir dövrə qayıdırlar.

## Əsas personajları
*Doktor Cek Şepard (Metyü Foks)
*Keyt Ostin (Evancelin Lilli)
*Kler Littlton (Emili de Revin)
*Con Lokk (Terri O'Kuin)
*Ceyms "Soyer" Ford (Coş Hollovey)
*Seyid Carra (Nevin Endrüs)
*Sun Kvon (Yuncin Kim)
*Shenon Redfort (Magie Grace)
*Dezmond Hyum (Henry Yan Kusik)

## Xarici keçidləri

*Lost haqqında izləyici fikirləri
*Rəsmi səhifəsi 
*LostViki səhifəsi
Böyükağa Qasımzadə

**Qasımov Böyükağa Məmməd oğlu** – şair, tərcüməçi, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı

Böyükağa Qasımzadə 1916-cı il martın 18-də Bakı quberniyası Bakı qəzasının Maştağa kəndində xırda sahibkar-dəmirçi ailəsində doğulmuşdur. Atası Məmməd kişi 1903-cü ildə Bakıya köçüb xırdavat dükanı sahibi, sonra adi fəhlə olmuşdur. Böyükağa yeddiillik məktəbi Bakıda bitirib fəhlə fakültəsində (1932), sonra isə sənaye institutunda (1937) təhsil almışdır.

Ədəbi yaradıcılığa 30-cu illərdə başlamış, ilk şerlərini məktəblilərə həsr etmişdir. Onun ilk kitabı – "Murad" poeması 1937-ci ildə çapdan çıxmışdır. APİ-nin dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir (1937-1941). İkinci Dünya müharibəsinin ilk günlərində səfərbərliyə alınmış, hərbi məktəbdə kursant, 1941-ci ilin dekabrında Cənub cəbhəsində atıcı rotasının komandiri, siyasi şöbənin təlimatçısı, Zaqafqaziya cəbhəsində "Döyüşçü" qəzeti redaksiyasında məsul katib işləmişdir (1942-1945). Xüsusi tapşırıqla İrana göndərilmiş (1945-1946), sonra təyyarəçilik məktəbində xüsusi qrupda siyasi rəhbər, hərbi klubda rəis vəzifələrində işləmişdir (1947-1948).

Ordudan tərxis ediləndən sonra "Ədəbiyyat qəzeti"ndə incəsənət şöbəsinin müdiri (1948-1950), daha sonra "Azərbaycan" jurnalında poeziya şöbəsinin müdiri (1953-1957) olmuşdur. A.S.Puşkin, N.Nekrasov, N.V.Qoqol, T.Şevçenko, İ.Franko, M.Bajan, P.Tıçina kimi sənətkarların və bir sıra xarici ölkə yazıçılarının poetik əsərlərini doğma dilə çevirmişdir. Füzulinin "Yeddi cam" əsərini, M.F.Axundovun "Puşkinin ölümünə Şərq poeması"nı farscadan, "Sasunlu David" eposunu ermənicədən tərcümə etmişdir. Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri olmuşdur (1951-1952). Sonra bütün qüvvə və bacarığını yaradıcılıq işinə vermişdir.
1957-ci il avqustun 29-da 41 yaşında vəfat etmişdir.

## Əsərləri

## Tərcümələri

## Xarici keçidlər
Rafiq Hüseynov (diktor)

**Rafiq Əyyub oğlu Hüseynov ** () — Azərbaycan Televiziyasının aparıcısı, diktor, Azərbaycan SSR xalq artisti (1990).

## Həyatı
Rafiq Hüseynov 1946-cı ildə Şuşa şəhərində anadan olub. 17 yaşında Azərbaycan Televiziyasında çalışdıqdan sonra 1966-cı ildə təcrübəçi diktor kimi fəaliyyətə başlayıb.

2016-cı ildə Azərbaycan Milli Kino Günü münasibətilə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının təsis etdiyi illik mükafata layiq görülmüşdür. Televiziya diktoru Roza Tağıyevanın həyat yoldaşı olmuşdur. Daha sonra Səbinə Hüseynli ilə ailə həyatı qurub. Bu izdivacdan Leyli Hüseynli dünyaya gəlib.

26 oktyabr 2017-ci ildə Almaniyanın Düsseldorf şəhərində vəfat edib. 2 noyabr 2017-ci ildə cənazəsi Almaniyadan Bakıya gətirilib. 3 noyabr 2017-ci ildə Rəşid Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrında baş tutan vida mərasimindən sonra Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Filmoqrafiya
* Şəki (film, 1977)
* Ölü zona (film, 1988)
* Fəryad (film, 1993)
* Artilleriyanın allahı sayılırdı (film, 1996)
* Ailə (film) (tammetrajlı bədii film) — redaktor
* Kədərimiz... Vüqarımız...
* Nəsrulla Nəsrullayev (film, 1999)
* Narahat adam (film, 2005)
* Biz qayıdacağıq (film, 2007)
* Top həm düşər, həm qalxar (film, 2011)
* Gün keçdi (film, 2012)

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 53.
Səməd Səfərov

**Səməd Səfərov** — aktyor, rejissor assistenti.

## Həyatı
Səməd Səfərov 1957-ci ildə Salyanda anadan olub. 1980-cu ildə ÜİRT-nun Televiziya texnikası və radiorele rabitəsi fakultəsini bitirib. İstehsal avadanlıglarının programlaşdırılması və elektromexaniki ekspulatsiya mühəndisidir. Elektronika sahəsində 3 işinə müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. 1990-ci il 20 yanvarda AZTV-nin enerji bloku partladıldıqdan sonra 22 yanvar tarixindən gizlin televiziya efiri yaradaraq 7 gun 40-50 km radiusda 8-ci kanal ilə hadisələrlə əlaqədar informasiyalar yaydığına görə SSRİ DTK-sının axtarışında olub. Lütfizadə haqqında 1 monoqrafiyası mətbuatda çap olunub.

AZTV-də filmlərin cəklişləri ilə də məşgul olur. Tanınmış rejissor Məhərrəm Bədirzadənin filmlərində prodüser, rejissor assisenti  və aktyor kimi fəaliyyət göstərir.

## Filmoqrafiya
# Təlatüm (film, 2006)
# Sonuncu şahid (film, 2004)                                                               
# Gürzə (2008)
# Mənim üçün varsan (film, 2005)
# Sarı gəlin                       
# Tahirənin intiqamı 
# Qu rəqsi
Zakir Məmmədov

* Zakir Məmmədov (filosof) — fəlsəfə elmləri doktoru; professor; AMEA-nın müxbir üzvü.
* Zakir Məmmədov (bioloq)  — Biologiya elmləri doktoru; professor; Azərbaycan fizioloqları cəmiyyətinin və Rusiya neyroelmlər cəmiyyətinin üzvü.

## Həmçinin bax
* Zakir
* Məmməd
* Məmmədov
Nadir Əhmədov

**Nadir Əli Əhmədov** () — Azərbaycan Respublikasının rabitə naziri (1997–2004).

## Həyatı
Nadir Əli Əhmədov 1940-cı ildə anadan olmuş, 1957-ci ildə Şəki şəhər 10 saylı məktəbini qurtarmışdır. 1960-cı ildə Bakı Rabitə Elektrotexnikumunu, 1965-ci ildə Odessa Elektrotexniki İnstitutunu Elektrik Rabitəsi mühəndisi ixtisası üzrə bitirmişdir. 1968–70-ci illərdə Sovet Ordusunda xidmət etmişdir. 1960–1985-ci illərdə Bakı telefon şəbəkəsində texnik, mühəndis, sex rəisi, stansiya xidməti rəisi, baş mühəndis, 12 il rəis, 1985-ci ildən 12 il Rabitə nazirinin müavini və 1997-ci ildən 7 il Rabitə naziri vəzifəsində işləmişdir. 50-dən çox səmərələşdirici təklifin, bir ixtiranın, beş texniki kitabın, çoxsaylı məqalələrin müəllifidir.

Dövlət və ictimai işlərdə xidmətlərinə görə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuş, SSRİ Rabitə Nazirliyinin "Rabitə ustası" adına, Respublikanın "Əməkdar rabitəçisi" fəxri adına, MDB Dövlətlərinin Assambleyasında qızıl medala və xüsusi diploma layiq görülmüşdür.

1979–1987-ci illərdə Bakı şəhər Xalq Deputatları Sovetinə deputat seçilmişdir.

Qarabağ müharibəsinin veteranıdır.

Abşeron rayonunun və Mingəçevir şəhərinin fəxri vətəndaşı olmuşdur. Evlidir, 3 övladı və 3 nəvəsi var.

N. Əhmədov Bakı telefon şəbəkəsinə rəhbərlik etdiyi dövrdə telefonların sayı 2,5 dəfə artmış, telefonun keyfiyyətli işləməsinə, rüşvətxorluğun aradan qaldırılmasına, şəffaflığa nail olmuşdur. Rabitə nazirinin müavini vəzifəsində işlədiyi dövrdə Respublikanın rabitə sisteminin inkişafında böyük xidmətləri olmuşdur. Məlum Qarabağ hadisələri başlanan vaxtdan (1988–1992) müntəzəm olaraq Qarabağa getmiş, çətin şəraitdə azərbaycanlıların qorunması, onların təhlükəsizliyinin təmin olunması, hərbi hissələrin və yaşayış məntəqələrinin telefonlaşdırılması ilə məşğul olmuşdur. Həmin illərdə həyatını dəfələrlə təhlükəyə qoymuş və son dərəcə riskli anlarla rastlaşmışdır. Xocalını radiotelefonlarla təmin etdiyinə görə SSRİ-nin prokurorluq orqanlarının təzyiqlərinə və istintaqa cəlb olunmuşdur.

## İstinadlar
Adriano Çelentano

**Adriano Çelentano** (; ) — İtaliya aktyoru, estrada müğənnisi, bəstəkar, rejissor, ictimai xadim, televiziya aparıcısı. Aktrisa Klaudiya Morinin həyat yoldaşı.

## Həyatı
Adriano Çelentano 6 yanvar 1938-ci il Milanda anadan olub. O, ailənin beşinci uşağı idi. Müharibə illərindən sonra Çelentanonun ailəsi Proqloda yaşamağa qərar verir. Ailənin maddi durumunun ağır olması ilə bağlı Çelentano təhsilini yarımçıq qoyur. Ailəsinə yardım etmək üçün saatsaz emalatxanasında işə düzəlir.

Müğənni kimi fəaliyyət göstərdiyi qırx ildən artıq bir dövrdə Çelentano tirajı 70 milyonu keçən 30-dan çox albom buraxıb.

## Duetləri
Sezariya Evora (Quel casinha), Mina Anna Madzini (Acqua e sale; Brivido felino; Che t’aggia di'; Dolce fuoco dell’amore; Io non volevo; Messaggio d’amore; Sempre sempre sempre; Specchi riflessi) və Nada (Il figlio del dolore) ilə duet oxuyub.

## Diskoqrafiya

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Jan-Pol Belmondo

**Jan-Pol Belmondo** (; 9 aprel 1933 - 6 sentyabr 2021) — fransız kinoaktyoru, fransız kinosunda "yeni dalğa"nın manifesti hesab olunan "Son nəfəsdə" filmindəki Mişel Puakkar rolu ilə şöhrət qazanmışdır (1960). İlk filmlərində üsyankar gənc obrazı yaradaraq gənclər arasında böyük populyarlığa nail olmuş, sonrakı dövrlərdə komediyalarda və döyüş filmlərində kəskin xarakterli rolları canlandırmışdır. Ən yaxşı kişi roluna görə Sezar mükafatı laureatı (1989), Fəxri Legion ordeninin komandorudur.

## Həyatı
Parisin qərbində Neuilly-sur-Seinedə dünyaya gəldi. Sicilya əsilli olan atası Paul Belmondo tanınmış bir heykəltaraş idi. Amma Jan-Pol məktəb illərində incəsənətdən çox futbol və boksla maraqlanırdı. İyirmi yaşına çatanda aktyorluq marağını çəkməyə başladı. Paris konservatoriyasında (Conservatoire National Superieur d'Art Dramatique (CNSAD)) təhsil almışdır. Bəzi teatr oyunlarında kiçik rollarda oynadı. 1950-ci illərin ilk yarısını teatr ilə uğraşaraq keçirdi. 1956-cı ildə ilk filmində oynadı. Daha 8 filmdə  oynadıqdan sonra, nəhayət, 1960-cı ildə  özünü dünya çapında tanıdacaq film gəldi; Jean-Luc Godardın Sərsəri Aşiqləri (À bout de souffle). Belmondo bu günə qədər çoxu macəra və komediya filmləri olmaq üzrə 81 filmdə oynamışdır. Alain Delon kimi o da Cerito adlı öz film şirkətini qurdu. 2001-ci ildə iflic olduğu üçün filmlərinə fasilə verdi.

Üzündəki bənzərsiz çapqın ifadə, hiyləgər gülümsəmə, yumorlu, amma hüznlü performansı ilə kinoda dəyişik bir bir tip olaraq tanınan Belmondonun bir gözəlliyi də aksiyon filmlərində heç dublyordan istifadə etməməsidir. Bütün təhlükəli səhnələri özü oynamışdır. Ancaq 1985-ci ildə "Hold-Up" filminin çəkilişlərində bir qəza keçirdikdən sonra bunlardan vaz keçmişdir.

Fransız film tarixində özünəməxsus bir yerə sahib olan Belmondo 1963-cü ildə  "Fransız Aktyorlar Birliyi" başçısı seçildi. 1988-ci ildə Claude Lelouchun rejissorluq etdiyi "Itinéraire d'un Enfant Gaté"dəki rolu ilə "Ən yaxşı aktyor" nominantı ilə Fransanın "Sezar" mükafatı verildi, ancaq o mükafatı geri qaytardı. Səbəbi isə bu mükafatın dizaynını və öz adını bu mükafata verən heykəltaraş Sezarın bir zamanlar Belmondonun heykəltəraş olan atasının əsərlərini pisləməsi idi.

Belmondo fransızların ən böyük qürur nişanı olan "Legion d'Honneur" ilə mükafatlandırıldı.

1963-cü ildə "30 il və 25 film" adlı otobiyografik kitabını yayımladı. "Cobra" və "Blueberry" kimi bəzi aksiyon cizgi romanlarındakı obrazlar ondan bəhrələnərək yaradılmışdır.

## Filmoqrafiya

# Paris yanırmı? (film, 1966) / Paris brûle-t-il?

## Xarici keçidlər
Vistən

**Vistən** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Nüvədi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 1007 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonim “iyirmilər” mənası ilə və ya küncütə oxşar bitkinin adı ilə əlaqələndirirlər.

## Həmçinin bax
* Rvarud
* Orand
* Nücü
* Təngəbin

## İstinadlar
Serb-xorvat dili

**Serb-Xorvat dili** - cənubi slavyan dillərindən biri. Serb, xorvat və bosniya dilləri serb-xorvat dilinin regional variantları sayılır.

## İstinadlar
Alla Puqaçova

**Alla Borisovna Puqaçova** () — Sovet-rus müğənnisi və aktrisası, SSRİ Xalq artisti (1991). Kristina Orbakaytenin anasıdır.

## Həyatı
Alla Puqaçova 1949-cu il aprelin 15-də Moskvada anadan olub. 1965-ci ildə orta məktəbi bitirən Puqaçova səhnə fəaliyyəti ərzində yüzlərlə uğurlu konsert verib, müxtəlif mükafatlara layiq görülüb. 1966–1967-ci illərdə "Yunost" radiostansiyasının təbliğat briqadasının tərkibində Tümenə ilk qastrol səfərinə çıxır. A. Puqaçova zəmanəmizin ən istedadlı və məşhur estrada sənətçiləri sırasında özünəməxsus yer tutur.

Müğənninin 60 illiyi ərəfəsində "Gənc qvardiya" nəşriyyatı Aleksey Belyakovun yubilyara həsr olunmuş "Bioqrafiya davam edir" kitabını nəşr edib. Kitabda Alla Puqaçovanın həyat və yaradıcılığının çox sayda maraqlı məqamı yer alıb.

2009-cu ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Alla Puqaçovanı "Dostluq" ordeni ilə təltif edib. O, bu mükafata Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında mədəni əlaqələrin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İslam Kərimov

**İslam Əbdülqəniyeviç Kərimov** (, Ислом Абдуғаниевич Каримов; ) — Özbəkistan Respublikasının 1-ci Prezidenti (1990–2016).

## Həyatı
İslam Kərimov 1938-ci il yanvarın 30-da Özbəkistan Respublikasının Səmərqənd şəhərində anadan olub. Atası özbək, anası tacikdir. 1941-ci ildə uşaq evinə verilən İslam Kərimov bir ildən sonra yenidən ailəsinə qayıdır, lakin 1945-ci ildə yenidən uşaq evinin əbədi qonağı olur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Daşkənddə Orta Asiya Politexnik institutuna qəbul olur. 1960-cı ildə Kərimov mühəndis-mexanik ixsisası ilə universitet təhsilini başa vurur.

Universiteti bitirdiyi il "Taşselmaş" zavodunda usta köməkçisi kimi işləməyə başlayır. 1961–1966-cı illərdə "Çkalov" adına Daşkənd aviasiya istehsalat birliyində mühəndis, konstruktor və aparıcı mühəndis-konstruktor işləyir.

1967-ci ildə o, Daşkənd institutunu bitirərək iqtisadçı ixtisasına yiyələnir. 1983-cü ildə onu Özbəkistan SSR-in maliyyə naziri təyin edirlər. 1986-cı ildə Özbək SSR Nazirlər Şurasının sədr müavini və respublikanın Dövlət Plan Komitəsinin sədri seçilir. 1986-cı ildə Özbək SSR Nazirlər Şurasının sədr müavini və respublikanın Dövlət Plan Komitəsinin sədri seçilir. 1986–1989-cu illərdə Kərimov Kommunist Partiyasının Kaşkadarinskaya vilayət komitəsinin birinci katibi işləyir. O, keçmiş SSRİ-də Özbəkistan Kommunist Partiyasının I katibi (1989–1991) olub. Onu prezident olaraq Özbəkistan SSR-in Ali Soverti 1990-cı ilin 24 martında seçmişdi. 1990-cı ildən ölkənin prezidenti idi. İslam Kərimov sovetlər dövrü ilə birlikdə Özbəkistana 28 il rəhbərlik etmişdir.

### Ölümü
İslam Kərimov avqustun 27-də qəfildən vəziyyəti pisləşmiş və xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. Qızı Lola Kərimova atasının beyin qanaması keçirdiyini bildirmişdi. Bütün səylərə baxmayaraq, vəziyyəti yaxşılaşmayan İslam Kərimov 2 sentyabrda vəfat etmişdir. Onun ölümü ilə əlaqədar matəm elan olunmuş, bir çox dövlət və hökumət nümayəndələrinin iştirakı ilə təşkil olunan dəfn mərasimi ilə Səmərqənddə dəfn edilmişdir.

## Xarici münasibətləri
İslam Kərimovun xarici siyasəti izolasionist sayılır.

### Azərbaycanla münasibəti

İslam Kərimov siyasi fəaliyyəti dövründə yürütdüyü xarici siyasət kursunda isə Azərbaycan üçün maraqlı bir məqam daha diqqətçəkici olmuşdur. MDB-də yeganə ölkə idi ki, Ermənistanla heç bir iqtisadi, siyasi, mədəni münasibət qurmamışdır. Heç bir vaxt bir-birlərinə rəsmi səfər də etməmişdirlər. İndiyə qədər də Özbəkistanın İrəvanda Ermənistanın isə Daşkənddə səfirliyi fəaliyyət göstərmir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* İslam Kərimov. Yüksək mənəviyyat-yenilməz güc. "Oskar" NRM, Bakı, 168 səh.,2010.
Firdovsi

**Firdovsi** (, tam adı: *Əbülqasim Həsən bin Əli Tusi*, farsca: حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی) — İran ədəbiyyatının simalarından biri.

Firdovsi Sultan Mahmud Qəznəvinin zamanında yaşamışdır. O əsərlərində Ərəb sözlərindən yayınmağa cəhd etmiş ilk İran şairlərindən biridir. Dünya şöhrətli "Şahnamə" əsəri üzərində 30 il zəhmət çəkmiş və dünya ədəbiyyatının ən gözəl incilərindən birini yaratmışdır.

Firdovsi fars dilindən əlavə, həm də ərəb və pəhləvi dillərini də kamil bilmişdir.

## Sultan Mahmud və Firdovsi
Firdovsinin 30 ilə yazdığı "Şahnamə" poeması İranın VII əsrədək olan tarixini özündə əks etdirir. Bu əsər 60 min beytdən ibarətdir və əfsanəvi İran-Turan müharibələrindən bəhs edir.

Rəvayətə görə, Qəznəvilər dövlətinin ən qüdrətli hökmdarı Sultan Mahmud əsərin hər beytinə bir qızıl pul verəcəyini deyir, lakin "Şahnamə"ni oxuyandan sonra bəyənmir və Firdovsiyə hər beyt üçün qızıl yox, gümüş pul verir. Bundan sonra Firdovsi sultana həcv yazır və doğma yurdunu tərk edir.

1020-ci ildə vəfat edən Firdovsi Tus şəhərindəki bağında dəfn edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabağlar

**Azərbaycan**
* Qarabağlar (Samux) — Azərbaycanın Samux rayonunda kənd.
* Qarabağlar (Şərur) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda kənd.
* Qarabağlar (Göyçay) — Azərbaycanın Göyçay rayonunda kənd.
* Qarabağlar (Kəngərli) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunda kənd.
* Qarabağlar (Şəmkir) — Azərbaycanın Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qarabağlar düzü — Kəngərli rayonu ərazisində cənub-qərbə enən maili düzənlik.
* Qarabağlar şəhəri — Naxçıvanda qədim ərazi.

**Ermənistan**
* Qarabağlar rayonu — Qərbi Azərbaycanda (indikiErmənistanda) azərbaycanlıların əsrlər boyu yaşadıqları qədim Azərbaycan torpaqları.

**Türkiyə**
* Qarabağlar (İzmir) —

**İran**
* Qarabağlar (Meşkinşəhr) —

**Digər**
* Qarabağlar mahalı — Azərbaycanın Göyçay rayonu ərazisində mövcud olmuş mahal.
* Qarabağlar türbəsi — Azərbaycan orta əsr memarlığının ən qiymətli yadigarlarından biri Naxçıvan ərazisində, Qarabağlar kəndində yerləşən türbə.
* Qarabağlar nekropolu I —
* Qarabağlar nekropolu II —
* Qarabağlar qalası —
* Qarabağlar səddi —
Hacı Hacıyev (jurnalist)

**Hacı Əliheydər oğlu Hacıyev** () — tərcüməçi, publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin sədri (1989–2006), Azərbaycanın əməkdar jurnalisti (1985).

## Həyatı
Hacı Hacıyev 1925-ci il fevralın 18-də Bakı şəhərində kommersant ailəsində anadan olmuşdur. Burada şəhər məktəbində orta təhsilini başa vurmuşdur (1943). Bakıda emal sexində hesablayıcı işləmişdir (1942). Ordu sıralarında xidmət etmişdir (-1950). Tərxis olunandan sonra ADU-nun filologiya fakültəsində qiyabi təhsil almışdır (1950–1957). "Azərbaycan gəncləri" qəzetində ədəbı işçi, şöbə müdiri (1950–1953), Azərbaycan radiosunda məsul redaktor və baş redaktor (1953–1959), Azərbaycan Uşaq və Gənclər Ədəbiyyatı nəşriyyatında redaktor (1959–1961), "Ekran" Yaradıcılıq Birliyinin sədri (1968–1970), Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının orqanı olan "Müxbir" jurnalında baş redaktor (1970–1974) vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqı İdarə Heyətinin katibi (1974–1989) seçilmişdir. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin sədri olmuşdur (1989–2006). 2006-cı ildən qurumun fəxri sədri seçilib.

Ədəbi yaradıcılığında bədii tərcümə və publisistika xüsusi yer tutur. Dünya ədəbiyyatından Azərbaycan dilinə çevirdiyi əsərləri vaxtaşırı nəşr etdirmiş, rəğbətlə qarşılanmışdır. A. Çexovun "Gecikmiş güllər" povesti, Misir ədiblərinin hekayələri onun tərcüməsində ayrı-ayrı kitablarda nəşr olunmuşdur. M. Qorkidən Azərbaycan dilinə çevirdiyi "Qoca" pyesi mavi ekranda və efirdə verilmişdir. Türkiyənin "Yeni forum" və "Tanıtım" jurnallarında, eləcə də bir sıra xarici mətbuatda siyasi publisistik məqalələri dərc edilmişdir. Türkiyənin Kayseri şəhərində Ümumdünya Azərbaycan konqresində (1990), Bodrumda "Türk millətlərinin siyasi və iqtisadi gələcəyi" simpoziumunda (1991) Azərbaycanda milli istiqlal hərəkatı və siyasi vəziyyət probleminə dair məruzə ilə çıxış etmişdir.

Hacı Hacıyevın təşəbbüsü ilə Həsən bəy Zərdabi mükafatı təsis olunub

23 fevral 2008-ci ildə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# Hekayələr. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961, 48 səh.
# İstiqlalın əzablı yolu (Azərbaycan Demokratik Respublikası tarixinin bəzi səhifələri). Bakı: Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının nəşri, 1991, 32 səh.
# Xatirələr və ya Çəmbərəkənddən başlayan həyat, Bakı, 2005, 119 səh.

## Tərcümələri
# Vasili Yan. Çingiz xan. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1960, 389 səh. (təkrar nəşr: 1983, 344 səh.).Oxu
# Ernest Heminquey. Əlvida, silah. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961, 345 səh. (təkrar nəşr: 1986, 264 səh.).
# Mövlud Məmmeri. Ədalət yuxuda ikən. Bakı: Azərnəşr, 1963, 166 səh.
# Karnaval (Polşa hekayələri və novellaları). Bakı: Gənclik, 1973, 248 səh.
# Sergey Antonov. Cırılmış manat (povestlər). Bakı: Gənclik, 1971, 220 səh.
# Manuel Tiaqu. Sabahacan, yoldaşlar! Bakı: Gənclik, 1983, 316 səh.
# Ernest Heminquey. Əcəl zəngi. Bakı: Yazıçı, 1986, 472 səh.Oxu
# Anatoli Rıbakov. Arbat övladları. Bakı: Yazıçı, 1989, 512 səh.

## Filmoqrafiya
# Mənim Mingəçevirim (film, 1967)
# Üçüncü simfoniya (film, 1968)
# Bu, Səttar Bəhlulzadədir (film, 1969)
# Axtarış həvəsi (film, 1970)

## Mənbə
* Azərbaycanın qocaman jurnalisti Hacı Hacıyev vəfat edib