Ammonium sulfat

**Ammonium sulfat** — (ammonium sulfat, ), (NH4)2SO4 qeyri-üzvi ikili birləşmə, kükürd turşusunun ammonium duzudur. Rəngsiz şəffaf kristallardır (və ya ağ tozdur), qoxusuzdur. Ammonium sulfat, sulfat turşusunun ammonyak məhluluna təsiri və digər duzlarla mübadilə reaksiyaları ilə əldə edilir. Gübrə kimi, sulfat turşusu istehsalında, qida sənayesində, biyokimyada zülalların təmizlənməsində, suyun xlorlanmasında qatqı olaraq istifadə olunur. Ammonium sulfatın toksikliyi çox azdır.

## Fiziki xüsusiyyətləri
Saf ammonium sulfat - rəngsiz şəffaf kristallardır, əzilmiş formada - ağ tozdur. Hiqroskopliyi azdır.

Rombi sistem, kosmik qrup Pnma, hüceyrə parametrləri a = 0.7782&nbsp;nm, b = 0.5993&nbsp;nm, c = 1.0636&nbsp;nm, Z = 4 kristallarını əmələ gətirir.

Sıxlığı (20&nbsp;°C-də) - 1.766 q / sm3-dir. Suda həll olması (q / 100 ml)-dir:
* 70,1 (0&nbsp;°C)
* 72,7 (10&nbsp;°C)
* 75,4 (20&nbsp;°C)
* 76,9 (25&nbsp;°C)
* 78,1 (30&nbsp;°C)
* 81,2 (40&nbsp;°C)
* 84,3 (50&nbsp;°C)
* 87,4 (60&nbsp;°C)
* 94,1 (80&nbsp;°C)
* 102 (100&nbsp;°C).
Digər həlledicilərdə həll olma (q / 100 q):
* qarışqa turşusu 95%: 25.4 (16.5&nbsp;°C);
* aseton: həll olunmayan;
* etanol: həll olunmayan;
* dietil efiri: həll olunmur.
Bəzi metalların (alüminium, dəmir və s.) duzları ilə ammonium sulfat ikiqat duzlar əmələ gətirir, məsələn alüm, *Mor duzu*.

## Kimyəvi xüsusiyyətləri
147&nbsp;°C-yə qədər qızdırıldıqda ammonium sulfat aşağıdakı sxemə uyğun olaraq müvafiq hidrogen sulfat NHHSO və ammonyakda parçalanır:

:: \mathsf{(NH_4)_2SO_4 \rightarrow NH_4HSO_4 + NH_3\uparrow}.

İstilik 500&nbsp;°C-dən yuxarı olduqda ammonium hidrogen sulfat anhidridi, ammonyak və suya ayrılaraq qaynayır:

:: \mathsf{NH_4HSO_4 \ \xrightarrow{>500^oC}\ NH_3 + SO_3 + H_2O}.

Ammonium sulfat, kalium permanqanat kimi güclü oksidləşdirici maddələrlə molekulyar azota oksidləşir.

## Alınması
Laboratoriyada konsentrat ammonyak məhlulu üzərində konsentrat kükürd turşusunun təsiri ilə əldə edilir.

:: \mathsf{2NH_3 + H_2SO_4 \rightarrow (NH_4)_2SO_4}

Bu reaksiya, ammonyakın turşularla qarşılıqlı təsirinin bütün digər reaksiyaları kimi, bərk formada həll olunan maddələr əldə etmək üçün bir cihazda həyata keçirilir.

Kimya sənayesində ən çox istifadə olunan ammonium sulfatın alınmasının əsas üsulları arasında aşağıdakılar var: kükürd turşusunun sintetik ammonyakla neytrallaşdırılması prosesi;

## Təmizlik
Texniki ammonium sulfat tez-tez dəmir sulfat ilə çirklənir.,
Dəmir duzları ammonium sulfatla birlikdə kristallaşaraq *Mor duzunu* meydana gətirdiyindən, sadə yenidən kristalizasiya ilə ondan təmizlənmək mümkün deyil.

Karyakinə görə, preparatı təmizləmək üçün onun 150 q-nı 260 ml distillə edilmiş suda həll edir, qaynadana qədər qızdırılır, 1-2 q ammonium peroksodisulfat əlavə edilir və dəmir (II) dəmirə (III) tamamilə oksidləşənə qədər qaynadılır. Oksidləşmənin tamlığı süzülmüş nümunəyə kalium heksasyanoferrat (III) (qırmızı qan duzu) məhlulu əlavə etməklə yoxlanılmalıdır - nümunənin mavi rəngi dəmirin natamam oksidləşməsini göstərir və bu halda təmizlənmə prosesi təkrarlanmalıdır.

Bütün dəmirin üçvalentə keçidindən sonra, güclü ammonyak məhlulu güclü qələvi reaksiyaya əlavə olunmalı və süzülməlidir. Nəticədə əldə edilən məhlul maye kristallı məhlulun tutarlılığına qədər buxarlandırılır və otaq tempraturunda soyudulur. Kristallar qıf ilə süzülür və və bir neçə dəfə distillə edilmiş su ilə yuyulur.

Yaranan reaktivin tərkibində heç bir şəkildə ayrılmayan 0,2% -ə qədər kalsium sulfat ola bilər.

## Tətbiqi
Ammonium sulfat həm yaz, həm də payız aylarında tətbiqi effektivdir, həmçinin tərkibində kifayət qədər kükürd olmayan torpaqlarda vegetasiya dövründə bəsləmə zamanı effektivdir.
Ammonium sulfatın istifadəsi kənd təsərrüfatı məhsullarının keyfiyyətini artırır, şumluq torpaqlardan qidalandırma elementlərinin yuyulmasının azalmasına və bitkilərin sağlam şəraitdə yetişməsinə səbəb olur.

Ammonium sulfatın istifadəsi intensiv bitkiçilik şəraitində torpaq məhsuldarlığının əsas proseslərindən biri olan kənd təsərrüfatı bitkilərinin otlaq və kök qalıqlarının destruksiyasının effektivliyini artırır. Tukosmeslər üçün idealdır.

21 % azot (ammonium forması) və 24% kükürd (bitkilər üçün daha əlçatan olan sulfat forması) olan kükürd tərkibli azot gübrəsidir.

Komponent olaraq *viskoz lifinin* istehsalında da istifadə olunur. Biyokimyada ammonium sulfat ilə yenidən, zülalların təmizlənməsi üçün yayılmış bir üsuldur.

Qida sənayesində qida qatqısı **E517** olaraq qeydiyyata alınmışdır.

Ammonium sulfat ammonizasiya ilə suyun xlorlanması texnologiyasında istifadə olunur - xlordan bir neçə saniyə əvvəl təmizlənmiş suya qatılır. Xlor ilə xloraminlər əmələ gətirir, sərbəst xloru bağlayır, bunun sayəsində insan orqanizmi üçün zərərli olan xlorunun əmələ gəlməsi xeyli azalır, xlor istehlakı azalır və su borularının korroziyası azalır.

Ammonium sulfat quru toz yanğınsöndürənlərin və yanğın gecikdiricilərinin bir hissəsidir.

Bundan əlavə, elektroliz yolu ilə manqan istehsalında, ammonium-alüminium alüm, korund istehsalında istifadə olunur.

### Təhlükəsizliyi
Normal şəraitlərdə aşağı toksikdir, alışmır və partlayıcı deyil.

## İnsanlara təsiri
Ammonium sulfat insanlar üçün təhlükəsiz olaraq tanınır və Rusiya, Ukrayna və AB ölkələrində qida qatqısı olaraq istifadə olunur. Ammonium sulfat duz əvəzedicisi kimi istifadə olunur və qida qatqısı npmrəsi **E517**-dir. Qida sənayesində ammonium sulfat qatqısı un və çörək məhsullarının keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasında istifadə edilir, eyni zamanda həcmini artırır, mayalandırmada, stabilizator və emulqator kimi istifadə olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Properties: UNIDO and International Fertilizer Development Center (1998), *Fertilizer Manual*, Kluwer Academic Publishers, .

## Xarici keçidlər

* Ammonium Sulfat / Kuybışev (21:24 NS) 50 kq