Bağdad oğrusu (film, 1940)

**Bağdad oğrusu** () — 1940-cı ildə istehsal edilmiş Böyük Britaniya filmidir. Film Min bir gecə əsərinin əsasında hazırlanmışdır. 1941-ci ildə "Bağdad oğrusu" filmi Oskar mükafatının müxtəlif kateqoriyası üzrə 3 mükafat və 1 nominasiyaya layiq görülmüşdür. Bu film 1924-cü ildə çəkilmiş eyniadlı Bağdad oğrusu filminin remeyk variantı olsa da, filmdə şahzadə və oğru kimi personajlar ayrı-ayrılıqda göstərilmişdir.

## Məzmun

Bağdad şəhəri yaraşıqlı və cavan olan Əhməd adlı kralın hakimiyyətindədir. Əhməd babası olan xəlifə Harun ər-Rəşiddən qalan sarayda firavan həyat yaşayır. Onun 365 arvadının olmasına baxmayaraq, heç birinə ürəkdən sevgi bəsləmirdi. Əhməd və əhalisi arasında ciddi ziddiyyət yaşanmırdır. Çünki bu işi vəziri Cəfərə tapşırmışdır. Cəfər vəzir olmaqla bərabər cadugərddir və sarayda Əhmədin hakimiyyətinə son qoyaraq taxt-tacı ələ keçirmək niyyətindədir. Bu niyyətlə Cəfər ona babası kimi kasıb paltarında Bağdad şəhərini gəzərək əhalinin vəziyyətini öyrənməsini məsləhət görür. Əhməd isə Bağdad şəhərini gəzən zaman Cəfər onu həbs etdirir və zindana atdırır. Edam ərəfəsində Əhməd Bağdad oğrularından olan Abu ilə dostluq edir və qonşuluqda yerləşən krallığa qaçırlar. Onlar Bəsrə şəhərinə çatan zaman Əhməd şahzadəyə aşiq olur. Lakin Bəsrə şəhərinə səfər edən Cəfər şahzadəni arvadı etmək niyyətindədir. Cəfər Əhmədi görən zaman sehr nəticəsində onu kor edir, Abunu isə itə çevirir. Bu sehri aradan qaldırmaq üçün yeganə vasitə şahzadənin Cəfərin yanında yaxın münasibətdə olmasıdır. Şahzadə buna razı olur və Əhməd ilə Abu onun qarşısını almaq istəyən zaman Cəfər dənizdə böyük dalğa yaradır. Bu sehr nəticəsində onlar müxtəlif adalara düşürlər.

Abu adaya düşən zaman şüşə butulkanın qapağını açır və içindən Cin çıxır. Cin onu öldürmək istəyir, lakin Abunun tələsinə düşür. Bu zaman Cin ona üç arzusunu həyata keçirəciyini bildirir. Abu çox ac olur və Cindən ona yemək verməsini istəyir. İlk arzusu həyata keçəndən sonra Abu Əhmədin yerləşdiyi yeri tapmaq üçün xüsusi alətdən istifadə etməlidir. Bu səbəbdən Cinlə birgə dağın hündür zirvəsinə yollanır və müxtəlif çətinlikdən keçərək, arzusuna nail olur. Nəhayət, Abu Əhmədi tapa bilir. Cəfər isə şahzadənin sevgisini qazanmadığı üçün onun atasını öldürür. Abu Əhmədin şahzadə ilə qovuşmasını istəyir və bu zaman Əhməd yoxa çıxır. Çünki Cin azad olmaq fikrində idi və bu bəhanə ilə Abunun istəmədiyi arzusunu həyata keçirir. Bu zaman Cin "Azadam!" şüarı altında yoxa çıxır. Cəfərin mühafizəkarları Əhmədi həbs edir. Yaddaşı qayıdan Şahzadə Əhmədə qovuşur və onunla birgə edama hazırlaşır. Bu hadisələri tapdığı alətlə müşahidə edən Abu qəzəbindən bu aləti yerə salaraq, sındırır. Bu zaman Abu Möcüzə ölkəsinə düşür. Abu Möcüzə ölkəsinin kralından təyyarə-xalçanı oğurlayır və bu oğurluğun onun həyatında sonuncu dəfə olacağına söz verir. Abu edam ərəfəsində Əhməd və şahzadəni xilas edir. Bəsrə əhalisi Cəfərə qarşı çıxış edir və Cəfər sehrli atı ilə qaçmağa başlayır. Bu zaman Cəfər Abu tərəfindən məğlub edilir və Əhməd ilə şahzadə bir-birinə qovuşur. Bu hadisədən sonra Əhməd sarayına qayıdır və əvvəlki kimi hakimiyyətini davam etdirir. Bu müddətdə Əhməd Abunu məktəbə qoyaraq, onu gələcəkdə vəziri etmək niyyətinə düşür. Bu zaman Abu isə təyyyarə-xalça ilə birgə buranı tərk edərək, yeni macəralara hazırlaşır.

## Rollarda

## Filmin çəkilişi
"Bağdad oğrusu" filmi çəkilişi əvvəlcə Böyük Britaniyada başa tutmuş, lakin müharibə ilə əlaqədar olaraq çəkiliş Kaliforniyada davam etdirilmişdir. Abu ilə Cinin səyahət etdiyi ərazilər Kaliforniyada yerləşən Böyük Kanyonda çəkilmişdir. Şahzadə rolu Vivyen Liyə təqdim edilmiş, lakin gənc aktrisa Hollivuda getmiş və 1941-ci ildə "Xanım Hamilton" filminə çəkilmişdir. Aleksandr Korda Kaliforniyaya gəldikdən sonra şahzadənin rolunu ifa edən Cun Düpre başqa aktrisa ilə əvəz edilməmişdir. Aleksandr Korda uzun müddət keçdikdən sonra "Bağdad oğrusu", "Xanım Hamilton" və "Cunqli kitabı" kimi filmləri təşəkkür əlaməti kimi müharibədə nasizmlə müvəffəqiyyətlə mübarizə aparan SSRİ-yə hədiyyə etmişdir. Filmdəki mükəmməl vizual effektlərə görə Larri Batler "Oskar mükafatı"na layiq görülmüşdür.

## Mükafatlar və nominasiyalar

## Ədəbiyyat
*Leibfried. Philip Alexander Korda's „The Thief of Bagdad“, An Arabian Fantasy. — Hollywood, Calif.: Hypostyle Hall Publishers, 2004. — ISBN 0-967-52531-4.
*Jerry Vermilye The Great British Films. 1978, Citadel Press, pp 55–58. ISBN 0-80-650661-X

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* Кадры из фильма 
* TCMDB Overview for The Thief of Bagdad
* Full synopsis and film stills.
* Reviews and articles
* The Making of the Thief of Bagdad
* "Bağdad oğrusu" filmi AllMovie.com saytında   
* "Bağdad oğrusu" filmi British Film Institute's Screenonline saytında  
* "Bağdad oğrusu" filmi Rottentomatoes.com saytında 
* "Bağdad oğrusu" filmi TCM Movie Database saytında