open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adela Noriega

**Adela Norieqa** (ispanca. Adela Amalia Noriega Méndez, 24 oktyabr 1969 Mexiko) — meksikalı aktrisa

## Həyatı
Adela Norieqa 1969-cu ildə Meksikanın paytaxtı Mexiko şəhərində anadan olub . Bütün dünyaya "Quadalupe" , "Şirin çağırış" teleserialları ilə məşhurlaşdı . Hər iki serialda da Baş rolları məşhur aktyor Eduardo Yanezlə paylaşan Adela Eduardo ilə sonradan sevgi münasibətləri yaşamışdı. Daha sonra Adela "Mariya Bonita " , Əsl məhəbbət " kimi serialları ilə tamaşaçıların qəlbini fəth etmişdi .

Azərbaycan tamaşaçılarına "Quadalupe" serialı ilə tanınmışdı .

Adela Norieqanın bir bacısı və bir kiçik qardaşı var . Mexiko şəhərində yaşayır .

## Filmografíya

Fuego en la sangre (2008) … Sofía Elizondo Acevedo
La esposa virgen (2005) … Virginia Alfaro
Amor real (2003) … Matilde Peñalver y Beristáin de Fuentes Guerra
El manantial (2001/2002) … Alfonsina Valdés Rivero
El privilegio de amar (1998/1999) … Cristina Miranda
María Isabel (1997) … María Isabel Sánchez
María Bonita (1995) … María Reynoso/"María Bonita"
Guadalupe (1993/1994) … Guadalupe Zambrano Santos
Dulce desafío (1988/1989) … Lucero Sandoval
Quinceañera (1987/1988) … Maricruz Fernández Sarcoser
Yesenia (1987) … Yesenia
Juana Iris (1985) … Romina
Principessa (1984) … Alina
¡¡Cachún cachún ra ra!! (1984–1987) … Adela


## İstinadlar
Bamboçada

**Bamboçada** (it. *bamboccio* — körpə, qovuq) — XVII-XVIII əsrlərdə Avropa rəssamlığının aşağı janrı.

Şəhər küçələrinin, yarmarkaların, əyləncə evlərinin, kənddə gündəlik həyat səhnələrinin şəkilləri.
Bodeqon

**Bodeqon** (isp. *bodegón* - İçkixana) - İspan İntibah rəsm janrı.
Bodeqon iki əsas növə bölünür:
*Natürmort.
*İçkixanada, küçədə, dükanda az adamların şəkili.
Qan və dəmir (nitq)

**Qan və dəmir**(alm *Blut und Eisen*) — Almaniya kansleri Otto fon Bismarkın 1862-ci il sentyabr ayının 30-da Almaniyanın birləşməsilə əlaqədar olan çıxışının başlığı. Nitqinin son hissələrində işlədilən bu sözlər Bismarkın ən məşhur sitatlarından birinə çevrilmişdir.

1862-ci ilin sentyabr ayında kral I Vilhelmin hərbi xərclərin artırılmasına dair tələbi Prusiya Əyalət Məclisində liberalların maneələrilə üzləşdi. Bununla əlaqədar olaraq Prusiya kralı I Vilhelm mühafizəkarların dəstəklədiyi Bismarkı baş nazir və xarici işlər naziri təyin etdi. Bir neçə gündən sonra Bismark Prusiya Əyalət Məclisinin Büdcə Komitəsinin qarşısında çıxış etdi və hərbi hazırlığın vacibliyini vurğuladı. Bismark öz çıxışını bu sözlərlə sonlandırdı:
*[[Prusiya]]nın [[Almaniya]]dakı mövqeyi onun liberal olub-olmaması ilə deyil, hərbi gücü ilə müəyyən olunacaq. [[Prusiya]] hərbi cəhətdən güclənməyə çalışmalı və artıq biz bir neçə dəfə dəyərləndirə bilmədiyimiz şansları dəyərləndirməliyik. [[Vyana müqaviləsi]]ndə ədalətsiz şəkildə çəkilən [[Prusiya]] sərhədləri daxilində çox yaşaya bilmərik. Artıq problemlər 1848–1849-cu illərdə bizim üçün böyük səhv olduğunu bildiyimiz danışıqlar və müzakirələr zəminində yox, "qan və dəmir"lə həll olunacaq.*

Bismark çox uğurlu diplomat olmaqla yanaşı, işlətdiyi "qan və dəmir" ifadəsi onun xarici siyasətini təsvir edirdi. Çünki, Bismark Almaniyanın birləşməsi və Avropada nüfuzunun, təsirinin artırılması üçün silah gücündən istifadədə tərəddüd etməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Excerpt from Bismarck's "Blood and Iron" Speech (1862)
Qüds (İran)

**Qüds** () — İranda şəhər, Tehran ostanının Qüds şəhristanının inzibati mərkəzi. 2006-cı il siyahıyaalınmasına əsasən əhalisi 230.147 nəfərdir.

## İstinadlar
Gülüstü Qadınəfəndi

**Gülüstü Qadınəfəndi** () — 31-ci Osmanlı sultanı Əbdülməcidin xanımlarından biri, 36-cı Osmanlı sultanı VI Mehmed Vahidəddinin anası.

## Həyatı
Gülüstü Qadınəfəndi 1830-cu ildə Suxumidə dünyaya gəlmişdir. Əsl adı Fatma olub, Şervaşidze ailəsinə mənsubdur. Atası Tahir bəy Şervaşidze, anası isə Afisə xanım Lakerbadır. Atası ailəsiylə birlikdə 1831-ci ildə İstanbula köç etmiş, ancaq bir il sonra vəfat etmişdir. Sarayda xidmət edən yaxın adamlarından birinin vasitəsilə Afisə xanım qızını 10 yaşında ikən Sultan Əbdülməcidin hərəminə təhvil vermiş, balaca Fatmanın adı dəyişdirilərək mükəmməl təhsil verilmişdir.

Bəzmialəm Validə Sultan tərəfindən yetişdirildikdən sonra 1854-cü ilin avqustunda Topqapı sarayında Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi. Bu evlilikdən 4 övladı oldu. Ancaq əkiz olan qızları Zəkiyə və Fəhimə Sultan 2 yaşlarında vəfat etmişdir. Ən kiçik övladı Mehmed Vahidəddin Əfəndinin doğumundan 3 ay sonra 1861-ci ilin may ayında vərəmdən vəfat etmişdir. Sultan Əbdülməcidin qızlarının dəfn olunduğu Fateh məscidindəki Gülüstü Qadınəfəndi türbəsinə dəfn edilmişdir. Türbəsini vəfatından öncə inşa etdirmişdir. Sultan Vahidəddinin qızı Sabiha Sultanın xatirələrində yazdığına görə, nənəsi vəfat etdiyi əsnada atası 4 yaşına idi. Ancaq bir çox mənbədə Gülüstü xanımın vəfat tarixi 1861-ci ilin may ayı olaraq qeyd olunur.

Oğlu Mehmed Vahidəddin Əfəndi anasının ölümündən 57 il sonra taxta çıxmış, bu səbəblə Gülüstü Qadınəfəndi validə sultan ola bilməmişdir.

## Övladları

* Zəkiyə Sultan (d. 24 fevral 1855 - ö. 18 fevral 1856) — Gülüstü Qadınəfəndi türbəsinə dəfn edildi.
* Fəhimə Sultan (d. 24 fevral 1855 - ö. 10 dekabr 1856) — Gülüstü Qadınəfəndi türbəsinə dəfn edildi.
* Mədiha Sultan
* VI Mehmed Vahidəddin

## Mənbə

* Harun Açba (2007). *[https://books.google.com/books?gA0nNAAACAAJ Kadın efendiler: 1839-1924]*
* Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, 4. baskı, sayfa: 438
* http://www.kenthaber.com/marmara/istanbul/fatih/Rehber/turbeler/gulustu-munire-valide-sultan-turbesi 

## İstinadlar
Dmitri Ömər bəy Şervaşidze

**Dmitri Ömər bəy Şervaşidze** — Abxaziya knyazı.

## Həyatı

Georgi Səfər bəy Şervaşidze və Tamara Dadianinin ilk övladı idi. Dmitri Sankt-Peterburqda hərbi təhsil almış və Rus ordusunda polkovnik rütbəsi almışdı. Əsl adı Ömər olsa da xristian olduqdan sonra Dmitri adını qəbul etmişdir. Atasının ölümündən sonra 1821-ci ildə knyaz olmuş, lakin 1822-ci ildə Abxaziyanın Lıxnı qəsəbəsində zəhərlənərək öldürülmüşdür. Övladı olmadığı üçün yerinə kiçik qardaşı Mixail Həmid bəy Şervaşidze keçmişdir.
## Mənbə
Sultan Məhəmməd Dərbəndi

**Sultan Məhəmməd Dərbəndi** — Şirvanşah şahzadəsi, Dərbənd hakimi. I Keyqubadın oğlu, Kavus ibn Keyqubadın qardaşı və I İbrahimin atası. Huşəng ibn Kavusun taxta çıxmasından sonra oğulları Bəhlul və İbrahim ilə Şəkiyə qaçmış və orada vəfat etmişdir.
## Mənbə
Sara Aşurbəyli, Şirvanşahlar, 2007, səh. 82-115
Əmir Bəhlul

**Əmir Şeyx Bəhlul Dərbəndi** — Şirvanşah şahzadəsi, Sultan Məhəmməd Dərbəndinin oğlu, I İbrahimin qardaşı, Şirvan ordusunun baş komandanı.

## Həyatı

Bəhlulun doğum tarixi məlum deyil. Uşaqlığı atası və qardaşı ilə Şəkidə gizlənərək keçmişdir. Qardaşı I İbrahimin dövründə Şirvan ordusunun baş komandanı təyin olunmuşdur. Çalağan döyüşündə Şirvan ordularına başçılıq etmiş, məğlub olduqdan sonra 200 tümən can bahası tələb olunmuşdu. Bəhlulun ölüm tarixi məlum deyil. Oğlu Əmir Təhmuras daha sonralar onun kimi sərkərdə olmuşdur.

## İstinadlar
Əmir Təhmuras

**Əmir Təhmuras Dərbəndi** () — Şirvanşah şahzadəsi, Şirvanşahların sərkərdəsi.

## Həyatı
Əmir Bəhlulun oğludur. I Xəlilullah dövründə Şirvan ordusunun komandanı təyin edilmişdir. Şeyx Cüneydə qarşı döyüşdə həlak olmuşdur. Qəbri Şirvanşahlar saray kompleksi ərazisindədir. Qəbirüstü kitabəsində yazılmışdır:  Bu nurlu qəbir və təmizləyici məhşər, pərəstiş edilən məqbərə rəhmətlik Şeyx Bəhlulun oğlu, mərhum, günahları bagışlanmış, böyük Allahın mərhəmətini qazanmış xoşbəxt şəhid, əzəmətli, ağıllı, kəramətli, ən böyük əmir, səxavət və şücaət sahibi dünya əmirlərinin başçısı əmir Təhmurəsindir. Hicri 863-cü il cümadiyül-axir ayı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qəzənfər Dərbəndi

**Qəzənfər Dərbəndi** — Şirvanşah şahzadəsi, I İbrahimin üçüncü oğlu və Bakı valisi.

## Həyatı
1398-ci ildə doğulmuşdur. Çalağan döyüşündə həbs olunduqdan sonra Şirvana qaytarılmışdır. I Xəlilullahın hakimiyyəti dövründə Bakı valisi olmuş, onun Qaraqoyunlularla müharibəsi dövründə isə Şirvanı onun adından idarə etmişdir. Bədrəddin Şirvaninin məlumatına görə o, Bakıda 1428-ci ildə bir bürc və çeşmə, 1431-ci ildə başqa bir bürc və 1438-ci ildə hamam tikdirmişdi. Həmin bürclərdən biri, ehtimal ki, indiki Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin binasına bitişən bürcdür. Digər bürc isə dövrümüzədək qalmamışdır

## İstinadlar
Selena (teleserial, 2006)

**Selena** — Türkiyə istehsalı olan komediya janrlı televiziya serialıdır.

## Haqqında
Kosmosda çox uzaq bir planetdə yaxşılıq və pislik arasında böyük bir mübarizə vardır. Selenanın vəzifəsi insanlara yaxşılıq, Hadesin vəzifəsi isə insanlara pislik etmək və etdirməkdir. Utopiya planetində yaxşılıq və pisliyin mübarizəsində şərin təmsilçisi Hades yaxşılığın nümayəndəsi Selenanı məğlubiyyətə uğradaraq həftənin birincisi seçilir.
 
Böyük Honos tərəfindən yaxşılıq və pisliyin sayına görə həftənin birincisinə mükafat, məğlub olana isə cəza verilir. Bir gün Hades Selenanı cəza olaraq bir qələmin içinə atır. Daha sonra qələmi Utopiya planetindən Dünya planetinə göndərir.
 
Qələm Selin Aykar, Leyla Aykar və Nazlı Aykar adlı üç bacının evlərinin bağına düşür. Selena qələmin içindən çıxmaq üçün Selin, Leyla və Nazlı adlı üç bacının ələ-ələ tutaraq 3 dəfə adını deməkləri lazımdır. Amma qızların xəbərləri yoxdur ki, Selena qələmin içindədir.
 
Qızların anası Gülçin Aykar evlərinin həyətində gəzərkən Selenanın içində olduğu qələmi tapır. Selena qələmin içindən çıxmaq üçün kömək istəyir. Qızların anası Gülçin Aykar və atası Gökhan Aykar Selenaya kömək etməyə qərar verirlər. Anası və atası Selenaya yardım etmək üçün qələmlə qızların məktəbinə doğru gedərkən ikisi də Hadesin təşkil etdiyi yol qəzasında ölürlər.
 
Ailəsindən qızlara bir neçə parça əşya və qələm qalır. Selena qızlara qələmin içindən öz çıxarları üçün bir işarə göndərir. Bunun üzərinə Selin Leyla və Nazlı əl-ələ tutaraq 3 dəfə Selena adını söyləyərək onu qələmin içindən çıxarırlar. Buna görə Selena bu üç bacıya xüsusi qüvvələr verir. Selena adı Selinin "Se"si, Leylanın "Le"si və Nazlının "Na"sı ilə yaranmışdır.

## Aktyorlar və obrazlar
AM2 soketi

**AM2 soketi** (Cyrix M II prosessoru ilə qarışdırmamaq üçün adı dəyişdirilən, əvvəllər M2 soketi adlanan) – yüksək məhsuldarlı stolüstü prosessorlar üçün AMD şirkətinin hazırladığı prosessor dəliyidir. O, soket 754 və soket 939 üçün əvəzləyici kimi 23 may 2006-cı ildə buraxılmışdır. Onun 940 birləşməsi olsa da, soket 939 ilə uyğunlaşa bilmir, daha köhnə soket 939 ikikanallı DDR2 əməli yaddaşı saxlamır. Əvvəlki soket 939-u saxlayan DDR yaddaşına nisbətən DDR2 az enerji istifadə etməklə daha yüksək tezliklərdə işləyir.

AM2 soketi dəstəkləyən ilk prosessorlar birnüvəli Orleans (Athlon 64) və Manila (Sempron), həmçinin ikinüvəli Windsor (Athlon 64 X2 və Athlon 64 FX) və Brisbane (Athlon 64 X2 və Athlon X2) prosessorları olub. AM2 soketi üçün köhnə prosessorlar SSE3 təlimat komplektini dəstəkləyirlər və 90 nm texnoloji prosesinə əsaslanıblar, yeniləri ilə (Brisbane nüvəsi) 65 nm texnoloji prosesinə əsaslanıblar.

AM2 soketi – mobil kompüter üçün Soket S1 və server üçün Soket F-i özündə birləşdirən növbəti nəsil AMD prosessor dəliklərindən biridir.

Görünüşünə görə soket AM2 ilə tam oxşardır, fərqi yalnız Agena, Toliman, Kuma nüvələrində prosessorları dəstəkləməsindədir. Soket AM2+ prosessorları K10 nəslinə aiddir, soket AM2 sökülmələri ilə təchiz olunmuş mövcud anakartlarla uyğunlaşır, istifadəçi yalnız HyperTransport 3.0 şininin köməyindən məhrum olur, bu zaman tezlik HyperTransport 2.0 səviyyəsinə qədər aşağı düşəcək (bəzi hallarda HyperTransport 1.0 səviyyəsinə qədər).

## Sonrakı nəsilləri

### AM3

Soket AM3 (soket 941) – yüksək məhsuldarlıqlı, seqmentli PK üçün AMD şirkətinin hazırladığı prosessor dəliyidir. Soket AM2-nin sonrakı inkişaf mərhələsi sayılır; fərqi HyperTransport daha yüksək sürətli şininin işində və DDR3 yaddaşını dəstəkləməsindədir. Verilmiş sökülmələrdən istifadə edən ilk prosessorlar – AMD Phenom II X4 910, 810, 805 və AMD Phenom II X3 720 və 710 10 fevral 2009-cu ildə buraxılmışdır.
: AM3 prosessorları tamamilə soket AM3+ prosessor dəlikləri ilə uzlaşır, eyni zamanda AM3+ prosessorları AM3 soketləri ilə yalnız mexaniki uzlaşır, birlikdə işi yalnız BİOS-un yenilənməsindən sonra mümkündür.

### AM3+

Soket AM3+ (soket 942) – soket AM3-ün modifikasiyasıdır, "Zambezi" şifrəli adla prosessorlar üçün hazırlanmışdır.

AM3+ soketli prosessorlardan istifadə etməklə AM3 soketli bəzi anakartlarda BİOS-u yeniləmək olar. Lakin AM3+ anakartlı AM3+ prosessorlarından istifadə zamanı, ola bilsin, prosessorda temperatur vericisindən məlumatları almaq mümkün olmayacaq. Həmçinin, AM3 soketində nüvə gərginliyinin tez çevrilməsi müdafiəsi olmadığından enerji saxlama rejimi də işləməyə bilər.

Anakartlarda AM3 ağ rəngdə olduğu halda, AM3+ soketi qara rəngdədir. Onu, həmçinin, "AM3b" markasına görə tanımaq olar.

AM3+ soketi ilə prosessorların çıxışaltı deşiyinin diametri AM3 soketi ilə olan prosessorların deşiyinin diametrindən böyükdür – əvvəlki 0,45mm-ə qarşı 0,51mm-dir.

## İstinadlar
Məmlan ibn Yəzid

**Məmlan ibn Yəzid** — Şirvanşah şahzadəsi, Şirvan taxtına iddiaçı.

## Həyatı

Şirvanşah Yəzid ibn Əhmədin oğlu idi. 22 noyabr 1066-cı ildə oğuz sərkərdəsi Qaratəkin ilə birlikdə Şamaxıya yürüşə başlamış və taxta iddia edirdi. Şirvanşah I Fəribürz əmisini məhv etmək üçün sultanın hacibinə gizlincə 6000 dinar verərək onu öz tərəfinə çəkmişdi. "Tarix-i əl-Bab"da Məmlan ibn Yəzidin öldürülməsinin təfərrüatı nəql olunur:

"Hacib buna razılıq verib Qalabad qalasında oturan Məmlanı ziyafətə dəvət etdi. Məmlan ziyafətə gəldi. Onlar Məmlan sərxoş olana qədər yeyib – içdikdən sonra hacib onun Qalabada qayıtmasına icazə verdi. Bu vaxt Şirvanşah özünün saray adamlarından üç nəfəri – dayısı oğlu Ləşkəristanı, xidmətçisi Şadtəkini və hacibi Namdar ibn Müzəffəri yolda pusqu qurmağa göndərdi. Onlar sərxoş halda yanlarından keçən Məmlanın üstünə atılaraq, h.459-cu ilin rəbiülaxir ayında cümədən şənbəyə keçən gecə onu qəddarcasına qətlə yetirdilər. Məmlanın meyiti Yəzidiyyəyə gətirilərək orada dəfn edildi"

## İstinadlar
A sekko

thumb|280px|Penvisdə Müqəddəs Jüst icma kilsəsinin daxili divarında a sekko texnikası ilə çəkilmiş rəsm. Rəsmdə əjdahanı öldürən Müqəddəs Georgi təsvir edilib. (Kornuoll, Böyük Britaniya, XV əsr)
**A sekko** və ya **Freska-sekko** ( — "qurunun üzərinə",  — "quru freska") — divar rəssamlığı texnikası. Freskadan fərqli olaraq, sərt, qurumuş və təkrar nəmləndirilmiş suvaq üzərinə çəkilir. Bu rəsm texnikasında bitki mənşəli yapışqana və ya yumurtaya ovxalanmış, yaxud da əhənglə qarışdırılmış boyalardan istifadə edilir.

Sekko işin sürətini artırmağa, iş günü ərzində freskaya nəzərən daha çox sahədə rəsm çəkməyə imkan verir, lakin freska qədər uzunömürlü deyil.

A sekko texnikası orta əsr rəssamlığında freska ilə eyni dövrdə yaranmış və xüsusilə XVII-XVIII əsrlərdə Avropada geniş yayılmışdı.

## Məşhur sekko rəssamları
*Cotto
*Cun Makevan — şotland rəssamı.
*Beohar Rammanohar Sinha — hind rəssamı.
*Rudolf F. Zallinger (1919 — 1995) — amerikalı rəssam.

## Xarici keçidlər
*The fresco technique
Beşerkəkcikli söyüd

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir –VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.

## Qısa morfoloji təsviri
10–15 m hündürlüyündə, digər növlərə nisbətən gec böyüyən ağacdır. İlk budaqları zeytunu-qara, parlaqdır. Gövdəsinin qabığı boz, dərininə çatlıdır. Tumurcuqları yapışqanlı, çılpaq, parlaq olub, xırdadır. Yarpaqaltlıqları yumurtavri, vəzilidişli, erkən töküləndir. Cavan zoğları və yarpaqları yapışqanlıdır, ətirlidir, silkələdikdə balzam iyi verir. Yarpaqları lansetvari və ya enli-lansetvridir, parlaqdır, ucu çəpinə sivridir. Hamar çiçəkləri silindrşəkillidir, sıxdır. Erkəkcik sırğaları sərbəstdir, erkəkcikləri 4(3)-8-dir. Dişicik sırğaları sallaqdır, çiçək ballıqları 2-dir. Qutucuğu qısa saplaqlı, 10–11 sm-ə qədər uzunluğundadır, parlaqdır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləməsi iyun-iyul aylarına, meyvə verməsi avqust-sentyabr aylarına təsadüf edir. Yuxarı dağ qurşağına qədər çay sahillərində az-az rast gəlinir. Tozlanması anemofil və entomofildir. Rütubətli yerlərdə bitir. Dekorativ və nektarlı bitkidir, bənd vurulmasında istifadə olunur. Qiymətli aşılayıcıdır. Qabığında və yarpaqlarında salisin vardır.

## Yayılması
Göygöl rayonu ərazisində çox az rast gəlinir. Kiçik Qafqazın şimal hissəsidir (Göygöl sahili).

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın ehtiyatı azdır. Yeganə lokalitetində iqlim və antropogen təsirlərinə həssaslıq müşahidə olunur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Təbii bərpasının zəif getməsidir.

## Mühafizə tədbirləri
Göygöl Milli Parkında mühafizə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qafqaz söyüdü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

## Yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Acariya İmeretiya vadisi, Şafşet vadisi, Dağıstan və Türkiyədə təbii аrеаllаrı vаrdır.

## Azərbaycanda yаyılmаsı
Quba rayonu ərazisində yuxarı meşə və subalp qurşaqda meşə açıqlıqlarında və kənarlarında, çay kənarlarında və  rütubətli yerlərdə təbii haldа yаyılmışdır.

## Bitdiyi yеr
Təbii halda yuxarı meşə və subalp qurşaqda meşə açıqlıqlarında və kənarlarında, çay kənarlarında və rutubətli yerlərdə rütubətli yerlərdə yayılmışdır.

## Təbii еhtiyаtı
Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

## Bioloji xüsusiyyətləri
Hündürlüyü 1–2 m оlаn və yа kiçik аğаcdır. İllik budаqlаrı tünd-qоnur rəngdə оlub, çılpаqdır. Yаrpаqаltıqlаrı böyrəkvаrıdır, yаnlаrа diş-dişdir, аğаcdа qаlаndır. Yаrpаqlаrının uzunluğu 5-8 sm arasında olub, nаzikdir. Yarpaqlar еllipsvаrı uzunsоv və yа tərsinə yumurtаvаrıdir. Yаnlаrı sivri olub, üst tərəfi tünd yаşıl, аlt tərəfi dаhа аçıq və yа göyümtül, çılpаqdır. Yаnlаrı qеyri bərаbər mişаrdişlidir. Sırğаlаrı yаrpаqlаrındаn əvvəl və yа оnlarla bir zаmаndа аçılır. Еrəkəkcik sırğalаrı dik dаyаnаndır, еnsiz silindrşəkillidir, 2-3 sm uzunluqdаdır. Еrkəkcikləri 2-dir. Dişicik sırğаlаrı sаllаq və yumşаqdır, uzun və yаrpаqlаnmış аyаqcıq üzərindədir, mеyvələrin yаnındаkılаr 5 sm-ə qədər uzunluqdаdır. Yumurtаlığı еnsiz kоnus şəklindədir, çılpаqdır və yа bоz kеçətüklüdür. Mаy аyındа çiçəkləyir. Tохumu İyun аyındа yеtişir.

## Çохаlmаsı
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişməsi səbəbləri
Bаşlıcа оlаrаq insаn fəаlliyyətidir.

## Bеcərilməsi
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

## Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbiri görülməmişdir.

## Zəruri qоrumа tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kuznetsov söyüdü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir –VU D2. Qafqazın nadir, endemik növüdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Hündürlüyü 6–7 m olan koldur. Yaşlı budaqları çılpaq, cavan zoğları ağ, sıx, tərs yumurtavarıdır. Dişicik çiçəkləri silindr-varı və nisbətən uzundur. Qonur rəngli çılpaq budaqları olan hündür koldur. Cavan budaqları ağ, keçə tüklüdür. Qabığı soyulmuş oduncağı hamardır, düyünləri yoxdur. Tumurcuqlarının uzunluğu 5 mm-ə qədərdir, rəngləri qonurdur, çılpaq və ya tüklüdür. Yarpaq saplaqlarının uzunluğu 1 sm-ə qədərdir. Yarpaqlarının uzunluğu 7–13 sm, eni 3–4 sm-ə qədər olub uzunsov və ya tərsinə yumurtaşəkilli və ya az-az hallarda ensiz ellipsşəkil-lidir. Yarpaqlarının yanları bütöv və ya qeyri bərabər dişlidir, üst tərəfi tünd-yaşıl, alt tərəfi ağımtıl keçətüklüdür. Yarpaqaltlıqları yarımürəkşəkilli, yanları dişlidir. Sırğaları yarpaq açdıqdan sonra və ya ondan qabaq çıxır; erkəkcik sırğaları yumurtavarı olub, uzunluğu 3 sm-ə qədərdir, dişicik sırğaları silindr şəklindədir, 4–7 sm uzunluqdadır, meyvələrin yanında 12 sm-ə qədər uzanır. Yumurtalığı ağ keçətüklüdür, ayaqcıq üzərindədir. 3–4 mm uzunluqdadır. Dişicik ağzı da sütuncuq kimi qırmızı-qəhvəyi rəngdədir. Meyvə qabıqcıqlarının uc hissəsi ilbizəoxşar qıvrımdır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Kseromezofitdir, subalp qurşağında rütubətli yerlərdə, meşə qurşağının yuxarı hissəsində, subalp, qismən də alp qurşaqlarında (dəniz səviyyəsindən 1600–2000 m-ə qədər yüksəkliklərdə), daşlar arasında, tozağacı meşələrində rast gəlinir.

## Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır, yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi təklif olunur. 

## Yayılması
Qafqaz (Trialet vadisi), Dağıstanda təbii arealları vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Quba-Şabran rayonlarında, Qudyalçayın yuxarılarında rutubətli yerlərdə təbii halda yayılmışdır.

Böyük Qafqazın Quba sahəsidir. (Qudyalçayın yuxarı axarı, Qusar rayonu və Şahdağ silsiləsi arasında)

## Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır, yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi təklif olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Birinci Çeçenistan müharibəsi

**Birinci Çeçen-Rus Müharibəsi** — Rus-çeçen münaqişəsinin bir hissəsi olaraq Rusiya Federasiyası ilə Çeçen İçkeriya Respublikası arasında 1994-cü ilin dekabrından 1996-cı ilin avqust ayına qədər davam etmiş hərbi münaqişə. Bu müharibənin nəticəsi olaraq 7 avqust 1999-cu il — 16 aprel 2009-cu illərdə İkinci çeçen müharibəsi baş verdi.

## Tarixi
1991-ci ildə SSRİ dağılandan sonra Çeçenistan öz müstəqilliyini elan etdi, amma bu müstəqillik heç bir ölkə tərəfindən tanınmadı. Bununla belə çeçenlər bu yoldan çəkinmədilər və 1991-ci ildə keçirilən seçkilərdə general Cövhər Dudayevi özlərinə prezident seçdilər. Rusiya mərkəzi hakimiyyəti bu seçkiləri qeyri-qanuni elan edib onun nəticələrini tanımadı. Ruslar Cövhər Dudayevə müxalif rəqib kimi Ömər Avturxanovu ortaya çıxardı və silahla da təchiz edirdi. Rusiya tərəfli müxalifət tərəfdarlarının məğlubiyyətindən sonra Rusiya prezidenti Boris Yeltsin 48 saat içində çeçenlərə silahlarını yerə qoymalarını əmr etdi. Cöhvər Dudayev isə onun bu işə qarışa bilməyəcəyini dedi. Daha sonra rus qoşunları Qroznıya aviazərbələr endirməyə başlayır və beləliklə müharibə başlanır. 4000 rus əsgəri Çeçenistana aid Nattereçni şəhərini tuturlar. Bundan bir qədər əvvəl Cövhər Dudayevə məxsus qüvvələr bir neçə nəfər rus əsgərini əsir götürür. Rusiya bu əsirlərin azad edilməsi üçün ultimatum verir. Əsirlər məsələsi ultimatumla həll edilə bilmədiyindən Cövhər Dudayevlə Rusiya Müdafiə Naziri Pavel Qraçov arasında danışıqlar olur. Razılaşmalara baxmayaraq ruslar 6 dekabr 1994-cü ildə Qroznını yenidən bombalayır. 11 dekabrda ruslar çeçen torpaqlarına girir. İki ilə yaxın gedən döyüşlərin ardından tərəflər arasında Xasavyurt Müqaviləsi imzalanır. Müqaviləyə görə, Çeçenistanın müstəqilliyi Rusiya tərəfindən rəsmən tanındı və siyasi statusu 5 il ərzində qərarlaşdırılmalı idi. Müharibə ərəfəsində rus hərbi qüvvələri 6,000 nəfərdən çox, çeçen hərbi qüvvələri 18,000 nəfərdən çox və 50,000 (qeyri-rəsmi mənbələrə əsasən 100,000-ə yaxın) mülki vətəndaş həyatını itirdi.

## Həmçinin bax
* Boris Yeltsin
* Cövhər Dudayev
* Şamil Basayev

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* First Chechnya War – 1994–1996
* Wounded Bear
Dağ badamı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN A2abc+3c. Azərbaycanın nadir növüdür.

## Botaniki xarakteristikası
4 m-ə qədər hündürlüyündə, yerə sərilmiş geniş çətirli, ağac və ya koldur, budaqların sonu tikanlıdır. Yarpaqlar qısa saplaqlı 1,5 sm-ə qədər uzunluğunda, kənarları elllipsvari neştərşəkilli, mişarşəkilli dairəvi və pazşəkillidir. Əsası çılpaq, dairəvi,Yarpaqlar üstdən yaşıl, alt hissədə isə solğun-yaşıl olur, ortadan görüən damarlı, 6-8 sm uzunluğundadır. Kasa yarpağının borucuğu zəngvari, qırmızımtıldır. Çiçəkləri birdən beşə qədər olub, qırmızımtıl rəngdə olur. Ləçəkləri çəhrayı rəngli və təxminən yumrudur. Meyvə dairəvi, məxməri, tək oturaqdır. Toxumu oval, yana brkidilmiş, təpə issəsi iti və ya ket, 2 sm-ə qədər uzunluğunda, demək olar ki, hamardır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Quru qayalı yamaclarda və kollarda, Naxçıvanın orta dağ qurşaqlarında, cəngəlliklərdə yayılıb. Çiçəkləməsi aprel, meyvələməsi sentyabr aylarına təsadüf edir. Çoxalması toxumladır. Kriptofitdir. Dekoratvi bitkidir. Quraqlıq yerlərdə yaşıllaşdırılmada istifadə oluna bilər.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Otarılma və tapdalanma nəticəsində yaşama ərazisi məhdudlaşır.

## Mühafizə tədbirləri
Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin qarşısının alınması üçün yasaqlıqların yaradılması təklif olunur, yeni yayılma sahələri axtarılmalıdır.

## Yayılması
Azərbaycan, Türkiyə və İranda təbii arealı vardır.

## Azərbaycanda yаyılması
Talış bölgəsində, Alazan Əyriçay çökəkliyində, Naxçıvan MR-nın dağ və düzənliyində, Kür-Araz ovalığında (Diabar) rast gəlinir. Kür düzənliyi, Kiçik Qafqazın şimal və cənub hissəsi, Naxçıvanın dağlıq hissəsi, Diabardır.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii bərpası azalır, ətraf mühitin mənfi təsirlərinə həssaslıq müşahidə olunur .

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Otarılma və tapdalanma nəticəsində yaşama ərazisi məhdudlaşır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əbu Həmid Qərnati

**Əbu Həmid əl-Qərnati** və ya **Əbu Məhəmməd ibn Əbdülrəhim ibn Süleyman əl-Məzəni əl-Qəlisi əl-Qərnati əl-Əndəlusi** (; ) — Əndəlüslü səyyah və coğrafiyyaçı.

## Həyatı
Əbu Həmid əl-Qərnati hicri 473-cü ildə (1080–1081-ci il) Qranada şəhərində anadan olmuş və ilk təhsilini də bu şəhərdə almışdı. Bu zaman şəhər Əlmoravilər İmperiyasına daxil olan Qranada əmirliyinin mərkəzi idi. Elm və təhsil almaq, müxtəlif ölkələri gəzib-görmək məqsədiylə ölkəsi Əndəlusdan şərqə üz tutan sayyahın hayatı haqqında bilinənlər onun özünün əsərlərində özü barəsində verdiyi məhdud məlumatlara söykənir. Hicri 508-ci ildə (1114–1115-ci il) Misirə gedən Əbu Həmid bir müddət sonra ölkəsinə dönmüşdü. 1117-ci ildə Siciliyaya getmək üzrə ölkəsindən ayrılmış, Sardiniya və Sicilya adalarında olmuş, oradan isə İsgəndəriyyə şəhərinə getmişdi. İsgəndəriyyədən Qahirəyə gəlmiş Əbu Həmid burada əndəluslu məşhur alim Əbu Bəkr Məhəmməd ət-Turtuşi ilə görüşmüş və dərslərinə qatılmışdı. 1122-ci ildə Dəməşq, Bəəlbək və Tədmur şəhərlərini gəzdi. 1123-cü ildə Bağdada yollandı. Burada iki Abbasi vəzirindən (Avnəddin ibn Hübeyrə əş-Şeybani və onun oğlu) maddi və mənəvi dəstək gördü. Bir müddət sonra Bağdaddan Asiya və Şərqi Avropa istiqamətində səyahətinə davam etdi. 1130-cu ildə indiki İran ərazisindən keçərək Qafqaza, oradan da yuxarı Volqaboyu ərazilərə getdi. 1135–1136-cı illərdə buradakı Bulqar torpaqlarını və Macar hakimiyyəti altında olan Başqırd bölgəsini dolaşdı, bu torpaqlarda yaşayan müsəlmanlara dini məlumatlar öyrətdi. Geriyə, Bağdada dönmək üçün yola düşdü, istiqamətini dəyişərək dönüş yolunu Xorəzmdən saldı. Buxara və və Mərvi gəzdikdən sonra, Nişapura oradan Reyə, İsfahana və Bəsrəyə getdi. Bağdada dönmədən Həcc ziyarəti üçün Məkkəyə yollandı, bu şəhəri və Mədinəni gəzdi. Daha sonra şimala doğru Nəcd çölünü keçib cənubdan İraqa daxil oldu.

## İstinadlar

## Mənbə
* Carl Brockelmann: *Geschichte der arabischen Litteratur*. Erster Supplementband. Brill: Leiden 1937, S. 877–878.

## Xarici keçidlər
* Абу Хамид ал-Гарнати
* әл-Гарнати́ (الغرناطۑ) Әбү Хәмид Мөхәммәт ибне Габдеррәхим әл-Андалуси  – Татар энциклопедиясе. Казан, 2010.
* ал-Гарнати – Электронная чувашская энциклопедия.
* Путешествия Абу Хамида ал-Гарнати в Восточную и Центральную Европу (1131–1153 гг). М., 1971.
Çərçivə

**Çərçivə** — rəsm, fotoşəkil və bəzi hallarda mətnlərin ətrafını əhatə edən dekorativ xarakterli hissələr. Çərçivələr eyni zamanda rəsm və fotoşəkillərin qorunması və divar və ya digər səthlərdə quraşdırılması məqsədilə da istifadə olunurlar.

**Şəklin sərhəddi** - (ingiliscə *graphic limits*, rusca *границы рисунка* – kompüter ekranında: qrafik proqramda qrafik görüntünün sərhədi. Bəzi qrafik mühitlərdə şəklin sərhədinə (onu tam əhatə edən minimal düzbucaqlıya) çox zaman sərhəd düzbucaqlısı və ya sərhəd çərçivəsi deyilir.

## Xarici keçidlər

* Art of the Picture Frame Resources from the National Portrait Gallery.
* PPFA-Professional Picture Framers Association 

## Ədəbiyyat
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Krakelür

**Krakelür** () — rəsm əsərində boya və ya lak qatında yaranan müxtəlif ölçü və dərinlikdə olan çatlar.

Krakelürlər rəsmin bütün təbəqələrindən keçəcək şəkildə dərin və ya yalnız bir təbəqədə yaranacaq şəkildə ola bilərlər. Həmçinin əsərin bütün səthi boyu yayıla və ya ancaq müəyyən qismində ola bilərlər. Ölçüləri gözə görünməyəcək qədər kiçikdən başlayaraq, rəstavrasiyasını zəruri edəcək qədər böyüklərinə qədər dəyişə bilir.

Çatların yaranma səbəbləri arasında boyaların hazırlanması prosesindəki çatışmazlıqlar, rəsmin çəkilməsi prosesində yaranmış texniki qüsurlar və bəzən də kifayət qədər peşəkarcasına həyata keçirilməmiş restavrasiyanı misal çəkmək olar. Bütün əsərlərdə çatların yaranması mütləq deyil.

## Xarici keçidlər

*The classification of craquelure , Research at the Hamilton Kerr Institute, University of Cambridge
*"The Description of Craquelure Patterns", by Spike Bucklow, *Studies in Conservation*, Vol. 42, No. 3 (1997), pp.&nbsp;129–140, Maney Publishing on behalf of the International Institute for Conservation of Historic and Artistic Works, JSTOR
* Пошаговые мастер-классы по применению различных кракелюрных лаков
* Создание одношагового и двухшагового кракелюра
* Описание современных материалов, подробные мастер-классы по кракелюру
İstanbul Müasir İncəsənət Muzeyi

**İstanbul Müasir İncəsənət Muzeyi** (tr. *İstanbul Modern Sanat Müzesi*) və ya **İstanbul Modern** — Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən incəsənət muzeyi. Muzeyin açılış mərasimi 11 dekabr 2004-cü ildə olmuşdur. Muzeyin özü isə Əczaçıbaşı ailəsinin və İstanbul Mədəniyyət-İncəsənət Fondunun təşəbbüsü ilə qurulmuşdur.

Muzey Karaköy limanında, Memar Sinan Universiteti İncəsənət Fakultəsinin yanında yerləşir. Muzey anbar binasının əsasında qurulmuşdur. 2003-cü ildə bu binada 8-ci Beynəlxalq İstanbul Bennaial tədbiri keçirilmişdir. Muzeyin açılış mərasimi 2004-cü ilin 11 dekabrında baş tutmuşdur.

## Kolleksiya
Muzeyin əsas sərgilənən kolleksiyası müasir incəsənət əsərləri — heykəllər, rəsmlər təşkil edir.

## Mükafatlar
Türkiyə prezidenti Abdullah Gül 2010-cu ilin 5 dekabrında Mədəniyyət və İncəsənət Böyük mükafatlarını tarix sahəsində Cemal Kafadara, rəsm sahəsində Ergin İnana, mədəniyyət qurumu sahəsində isə İstanbul Müasir İncəsənət muzeyinə vermişdir.

Muzeyin direktoru Oya Əczaçıbaşı ilə İMİF prezidenti Görgün Taner Fransanın ən yüksək dövlət mükafatı olan "Fəxri Legion ordeni"nə layiq görülmüşdürlər. Mükafat Fransanın Türkiyədəki səfiri Bernard Emiri tərəfindən verilmişdir.

2009-cu ildə Bursada keçirilən Avropa Muzeyləri Forumunda (EMF) İstanbul Müasir İncəsənət Muzeyi ziyarətçilərə verdiyi önəmə görə xüsusi mükafata layiq görülmüşdür.

## Qalereya

Istanbul Modern9 mrfuse.jpg|
İstanbul Modern - Nisan 2013 p4.JPG| 
İstanbul Modern - Nisan 2013 p1.JPG| 
İstanbul Modern - Nisan 2013 p2.JPG|
İstanbul Modern - Nisan 2013 p3.JPG|


## Xarici keçidlər
* Muzeyin tanıtımı 
* http://www.istanbulmodern.org
* Mükafatlar
Psou

**Salme** (; ; ) - Gürcüstanın Abxaziya bölgəsində yerləşən kənd. Kənd əhalisin əsasını etnik estonlar təşkil etmişdir. Estonlar Qara dənizin sahilində yerləşən bu əraziyə 1884-cü ildə Estoniyanın kiçik Kuusalu şəhərindən gəlmişdilər. Kəndin əsasıda elə həmin il qoyulmuşdur. Abxaziya müharibəsinin başlaması səbəbindən etnik estonlar kəndi tərk edərək Estoniyaya qayıtmışdır. Hal-hazırda kənd ərazisində az sayda abxaz yaşayır.

## İstinadlar
Hobart

**Hobart** — Avstraliyanın Tasmaniya adasının ən böyük şəhəri və paytaxtı. Dervent çayının və Vellinqton dağının (1270 m) yaxınlığındadır.

## Tarixi
Hobart şəhərində ilk yaşayış məntəqəsi Risdon körfəzində qurulmuşdur. YYaşayış məntəqəsi daim fransızlarla ingilislər arasında mübahisə yaratmışdır. 20 fevral 1804-cü ildə yaşayış məntəqələri daha uyğun olan Sullivan körfəzinə köçürülmüşdür. Yaşayış məntəqəsi uzun müddət buranı idarə edən Lord Hobartın adı ilə Hobart Taun və Hobarton adlandırılmışdır. Buranın əsl sakinləri yerli Mouhenener qəbiləsi olmuşdur. Uzun müharibələrdən sonra aboregenlərin sayı kəskin azalmışdır. Çarlz Darvin 1836-cı ilin fevralında bu şəhərdə olmuşdur.

## Coğrafiya
Hobar Darvent çayının yaxınlığında yerləşir. Şəhər mərkəzi Sullivan körfəzində yerləşir. Şəhər üç inzibati bölgəyə ayrılır: "Hobart, Qlenorçi və Klarens. Şəhərin daha kasıb hissəsi dağlıq bölgələrdə yaşayır.

Şəhərin idarə orqanları Hobart rayonunda yerləşir.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Yaizu
*  L'Aquliya
*  Brest

## Qalereya

CG-ParliamentHouseHobart.jpg|Tasmaniya əyalətinin parlament binası
Hobart Town Hall.jpg|İdarə binası
SalamancaMay2012.jpg|Salamanka bazrı
Hobart from the air.jpg|Havadan mənzərə
Hobart CBD.JPG|Ticarət mərkəzi


## İstinadlar
Farad (ölçü vahidi)

**Farad** (işarəsi: F) – elektrik tutumunun (işarəsi: C) vahididir. BS-də törəmə vahiddir. Bu termin ingilis fiziki və kimyaçısı Maykl Faradeyin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Vahidlərlə ifadə olunması
:\mbox{F}
= \,\mathrm{\frac{A \cdot s}{V}
= \dfrac{\mbox{J}}{\mbox{V}^2}
= \dfrac{\mbox{W} \cdot \mbox{s}}{\mbox{V}^2}
= \dfrac{\mbox{C}}{\mbox{V}}
= \dfrac{\mbox{C}^2}{\mbox{J}}
= \dfrac{\mbox{C}^2}{\mbox{N} \cdot \mbox{m}}
= \dfrac{\mbox{s}^2 \cdot \mbox{C}^2}{\mbox{m}^{2} \cdot \mbox{kg}}
= \dfrac{\mbox{s}^4 \cdot \mbox{A}^2}{\mbox{m}^{2} \cdot \mbox{kg}}
= \dfrac{\mbox{s}}{\Omega}}
= \dfrac{\mbox{s}^{2}}{\mbox{H}}


## İstinadlar
Bakı–Türkmənbaşı–Bakı (bərə)

**Bakı-Türkmənbaşı-Bakı** — Xəzər dənizində Bakı (Azərbaycan) və Türkmənbaşı (Türkmənistan) limanları arasında mövcud olan sərnişin və qatar daşıyan  bərə xəttidir. Məsahə uzunluğu 306&nbsp;km-dir.
Miroslav Zelinka

**Miroslav Zelinka** — Çexiyalı futbol hakimi. Qarabağ FK - İnter Milan FK oyununda verdiyi mübahisəli qərarları ilə məşhurdur.
Düyün (ölçü vahidi)

**Düyün** () — sürəti ölçmək üçün vahid. 1 düyün 1 NM/saata bərabərdir. Dənizçilikdə və aviasiyada istifadə edilir.
* 1 NM ()/ = 1852 m
* 1 düyün = 1 NM/saat

## Həmçinin bax
*Mil (ölçü vahidi)
Samuel von Brukental

**Samuel von Brukentel**(; 1721—1803) — Habsbruqlar sülaləsi dövründə Avstriya dövlət xadimi, Transilvaniyanın qubernatoru, kitabxanaçı və arxivçi;

## Həyatı

## İstinadlar
Noyemberyan

**Noyemberyan** (erm. Նոյեմբերյան) və ya **Barana** — Ermənistanda şəhər, Noyemberyan rayonunun mərkəzi. Ayrum dəmiryolu stansiyasından 20 kilometr aralıdadır.

## Tarixi
1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Sürməli nahiyəsində Barani kəndi qeyd olunur İncəsu çayının adı ilə əlaqədar olaraq İncəsu da adlanmışdır. 1938-ci ildə ermənicə Noyemberyan adlandırılmışdır. Qaraqoyunluların Barani tayfasının adını əks etdirir. Azərbaycanda Boranikəndin (Salyan rayonu adı ilə mənşəcə eynidir. (Şərqi Anadoluda Barana mahalı)

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4. I.1938-ci il fərmanı ilə yaşayış məntəqəsinin adı dəyişdirilib Böyük Oktyabr Sosialist inqilabının şərəfinə Noyemberyan qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Paspartu

**Paspartu** () — adətən karton və ya kağızdan hazırlanan, rəsm, fotoşəkil və ya qravüranı yerləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuş çərçivə.

Bir çox ölçülərdə rast gəlinsə də, əsasən dördbucaqlı və oval formada olur. Rəsmi və ya şəkli çərçivəyə və yaxud digər səthə yerləşdirmək üçün effektiv istifadə olunur. Bundan başqa, paspartuya müəllifin imzasının da yerləşdirilməsi geniş yayılmış və effektiv vasitə hesab olunması ilə nəticələnmişdir.
Norveç incəsənəti

**Norveç təsviri incəsənəti** —

Norveçin ilk görkəmli milli rəssamı olan boyakar və qrafik Yohan Kristian Dal çoxlu mənzərə əsərləri yaratmışdır. XIX əsrin ortalarından xalq həyatına dair mövzulara və milli mənzərəyə maraq artır. XIX əsrin sonunda milli realist rəssamlıq məktəbi formalaşmağa başlayır. Boyakarlardan K.Kroq, E.Verenşöll, G.Munte, T.Kittelsen, heykəltaraş Q.Vigelannın yaradıcılığında demokratik və vətənpərvərlik ideyaları üstün yer tutur. Məşhur boyakar Edvard Munkun yaradıcılığı da bu dövrdə formalaşır.

[200px|thumbnail|right|[Edvard Munkun əsəri: *Avqust Strindberq*. 1892. Parusində yağlı boya, 120 x 90 cm. Müasir İncəsənətin Muzeyi,  Stokholm İsveç]]

XX əsrin birinci yarısında təsviri sənətin inkişafında monumental-dekorativ sənət xüsusi yer tuturdu. XX əsrin ikinci yarısından modernist cərəyanlarla yanaşı demokratik və realist ənənələr davam etdirilir.

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.292
Qazaryan itburnusu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qafqazda Gürcüstanın Tabisçixuri gölü və Axtanski rayonu ərazilərində quru bozqır yamaclarda təbii arealı vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-ın dağlıq rayonları ərazisində rast gəlinir.

## Statusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU B1ab(iii)+2ab(iii).

## Bitdiyi yеr
Aşağı və  orta qağ qurşaqlarda quru bozqırlaşmış daşlı-qayalı  yamaclarda yayılmışdır.

## Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda dar bir arealı vardır.

## Botaniki xarakteristikası
Təbiətdə hündürlüyü 1 m-ə qədər olan koldur. Qopartikanları düz, nazikdir, qaidə hissəsi enliləşmişdir.Yarpaqları 5-7 ədəd enli ellipsşəkilli təpəsi küt 1,7-2,5 sm uzunluğunda olan yarpaqcıqlardan təşkil olunmuşdur. Yarpaqcıqların kənarları mişardişlidir. Kasayarpaqları 1 sm uzunluğunda ola bilir və tamkənarlıdır. Çiçəkləri, adətən, tək-təkdir. Çiçək saplağı 0,7-1 sm uzunluğunda olur. Ləçəkləri ağ rəngdədir. Meyvəsi yumrudur və qaralandır, 1,6-2 sm diametrində ola bilir. İyun, iyul aylarında çiçək açır.

## Çoxalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

## Təbii ehtiyyatının dəyişməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

## Becərilməsi
Məlumat yoxdur.

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Xüsusi mühafizə ölçüləri tərtib edilməmişdir.

## Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Buş itburnusu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qafqaz vadisinin mərkəzi hissəsi, Dağıstan, Cənubi Osetiya (Ermani) rayonu ərazisində təbii arealı vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda Quba rayonu ərazisində və Naxçıvan MR –də rast gəlinir.

## Statusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU A2c+3c.

## Bitdiyi yer
Yuxarı və orta dağ qurşaqlarında quru daşlıqayalı yamaclarda yayılmışdır.

## Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda dar bir arealı vardır.

## Botaniki xarakteristikası
Təbiətdə kökümsovdan çıxmış 15–20 sm hündürlüyündə olan kolcuqdur. Qopartikanları xırda olub düz iynəvaridir. Yarpaqları 5–7 sm uzunluğundadır. Yarpaqları 5–7 dar, ellipsşəkilli qaidə hissəsi pazşəkilli yarpaqcıqlardan təşkil olunmuşdur. Yarpaqcıqların kənarları mişardişlidir. Kasayarpaqları 1,5 sm uzunluğunda olur. Ləçəkləri solğun çəhrayı rəngdədir. Meyvəsi oval və ya yuru şəkillidir. Meyvəsi, adətən, çılpaq olur. Çiçəkləri tək-təkdir, bəzən 2–3, 4–4 bir yerdə yerləşmişdir. İyun və iyul aylarında çiçək açır.

## Çoxalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

## Becərilməsi
Məlumat yoxdur.

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

## Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxilməsi zəruridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
ÜDM deflyatoru

**ÜDM deflyatoru** ―  ölkə daxilində istehsal olunan bütün son istehlak məhsullarının qiymətindəki dəyişikliyi əks etdirən göstərici.

## İstinadlar
Friksion işsizlik

**Friksion işsizlik** — o zaman yaranır ki, şəxs çalışa biləcəyi iş var, amma bu işi axtarıb tapmaq üçün çox uzun bir vaxt lazımdır.

## İstinadlar
İstehlakçı Qiymət İndeksi

**İstehlakçı Qiymət İndeksi ()** istehlak üçün alınan bütün məhsul və xidmətlərin ümumi qiymətinin ölçüsüdür. Hər ay Dövlət Statistika Komitəsi tərəfindən bu indeks hesablanır. Hesablandıqdan sonra yeni index əvvəlki dövrün indeksi ilə müqayisə edilir və inflyasiya dərəcəsi hesablanır.

İnflyasiya dərəcəsi = (İQİ2014 –İQİ2013)/ İQİ2013*100.

## İstinadlar
Dövrü (tsikl) işsizlik

**Dövrü (tsikl) işsizlik** —  işsizlik forması sənayenin tənəzzülü, istehsalda işçi qüvvəsinə olan tələbin aşağı düşməsi nəticəsində yaranır.

## İstinadlar
Struktur işsizlik

**Struktur işsizlik** () — iş axtarışı prosesini çətinləşdirən davamlı institusional amillərin yaratdığı işsizlik. İnstitusional amillər əmək bazarının fəaliyyət göstərdiyi qaydalarla əlaqələndirilir. Bu qaydalar işə götürmə və işdən çıxarma prosesində əlavə pul və vaxt xərclərinə, eləcə də mükəmməl rəqabətli əmək bazarında müəyyən edilmiş dəyərlərdən uzun müddət kənara çıxa bilən sərt əmək haqqına səbəb ola bilər..

Struktur işsizlik təbii işsizliyin bir hissəsidir və ona görə də uzunmüddətli xarakter daşıyır, çünki onun amilləri sabitdir. Onlar uzunmüddətli perspektivdə əmək bazarında tam məşğulluğa nail olmağa mane olurlar. Bu, onu iqtisadi fəaliyyətdə müvəqqəti azalmalar nəticəsində yaranan tsiklik işsizlikdən fərqləndirir.

## Təsviri
K. R. Makkonell və S. L. Brüya görə, struktur işsizlik istehlak mallarına tələbin strukturunda və istehsal texnologiyasında baş verən dəyişikliklər nəticəsində yaranan işsizlikdir, bunlar peşələrinə tələbin olmaması və ya işsiz olduqları üçün işsiz qalan insanlardır  ; zəruri ixtisasların olmaması.

BRE-də *struktur işsizlik* — əmək tələbi ilə ümumi işçi qüvvəsinin peşəkar strukturu arasında uyğunsuzluq və istehlak tələbinin strukturunda dəyişiklik nəticəsində yaranan qeyri-iradi işsizlikdir. İşçilər, işəgötürənlər tərəfindən peşələrinə tələbat olmadığı və ya işə düzəlmək üçün kifayət qədər ixtisasa malik olmadıqları üçün iş yerlərini itirdikdə struktur işsizliyə daxil edilirlər.

## Struktur işsizliyin səbəbləri
Struktur işsizliyin əsas səbəbləri əmək haqqının real sərtliyi və işçilərin işə qəbulu və işdən çıxarılmasını tənzimləyən məhdudiyyətlərdir.

Real sərtlik o deməkdir ki, əmək haqqı sistematik olaraq mükəmməl rəqabət şəraitində müəyyən ediləcək dəyərdən kənara çıxır. Aşağıdakı səbəblərə görə sapma baş verə bilər.

# Mükəmməl rəqabətli bazarda tarazlıq dəyərindən yuxarı olan minimum əmək haqqı.
# Əmək haqqının azaldılmasının qanunvericiliklə qadağan edilməsi.
# Əmək bazarında sövdələşmə gücünə malik olan və real əmək haqqının yüksəlməsinə təkan verən həmkarlar ittifaqlarının sövdələşmə gücü.
# İşəgötürənlərin məlumatın asimmetriyası şəraitində təyin etmək məcburiyyətində qaldıqları effektiv əmək haqqı ( Şapiro–Stiqlits modeli).

Sərt real əmək haqqının yaranmasının yuxarıda sadalanan səbəbləri əmək bazarının fəaliyyət göstərdiyi qaydalarla sıx bağlıdır. Bundan əlavə, bazarın fəaliyyətinin digər məhdudlaşdırıcı qaydaları və xüsusiyyətləri müəyyən edilə bilər.

# Vakansiyalar və işçilər haqqında məlumatın olmaması, uyğun namizədin və uyğun iş yerinin tapılmasında xərclərə səbəb olur.
# Əhəmiyyətli işdən çıxma ödənişləri və ya mürəkkəb işdən çıxarma qaydaları.
# Uzunmüddətli əmək müqavilələrinin bağlanması təcrübəsi.

Struktur işsizliyin səbəbi işçilərin ixtisasları ilə tələblər arasında uyğunsuzluq da ola bilər ().

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
İtidişli itburnu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Gürcüstanda (Tuşeniya) və Dağıstanda təbii arealı vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda Quba rayonu ərazisində rast gəlinir.

## Statusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU D2.

## Bitdiyi yеr
Yuxarı dağ və subalp qurşaqlarda meşələrin kənarlarında, kolluqlarda çayların kənarlarında, çəmənliklərdə və yamaclarda yayılmışdır.

## Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda dar bir arealı vardır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1 m-ə qədər olan qırmızımtıl və ya tünd qırmızı qabıqlı alçaqboy koldur. Qopartikanları möhkəm, düz yönəlmiş tək-tək və ya cüt-cüt yеrləşmişdir. Yarpaqları 5-7 ədəd yumru və ya ellipsşəkilli ikiqat dərin dişli yarpaqcıqlardan təşkil olunmuşdur. Çiçəkləri tək-tək və ya 2-7-dir. Çiçək saplağı 1-4 sm uzunluqda, sıx vəzicikli kobud tüklüdür. Ləçəkləri çəhrayı rəngli olub, zəif oyuqludur. Meyvəsi yumurtavarı, armudvarı və ya kürəcikvarı оlub adətən tüklüdür. İyun ayında çiçək açır.

## Çoxalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

## Becərilməsi
Məlumat yoxdur.

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

## Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Karyagin itburnusu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir, prioritet endemik növüdür.

## Botaniki xarakteristikası
Təbiətdə xırda koldur, hündürlüyü 50-60 sm-ə çatır. Yaşlı budaqları qırmızımtıl, təzə zoğları tünd göy rəngli tikanlı koldur. Mürəkkəb, təklələkvarı yarpaqları 7 ədəd yarpaqvarı çiçək qrupunda yerləşir. Meyvəsi sentyabr ayından yetişməyə başlayır. Qopartikanları möhkəm, düz və ya səthi əyilmiş, sarımtıl, qaidəsi çox enliləşmişdir. Yarpaqları 5-6 sm uzunluqda, 7 ədəd 15–18&nbsp;mm uzunluqda, 10–15&nbsp;mm enində ellipsvarı sivri, hər iki tərəfdən, xüsusən alt tərəfdən yumşaq tüklü, çoxlu vəzicikli, kənarı ikiqat itidişli yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqaltlığı alt tərəfdən tək-tək vəzicikli örtülü 5–6&nbsp;mm enindədir, uzunluğu isə yarpaqcıqların uzununa bərabərdir. Meyvəsi çılpaq hamar, yumurtavarı, 3-3, 5-5 olaraq yerləşmişdir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə dövrü iyun, meyvə əmələgətirmə iyul aylarına təsadüf edir. Subalp qurşağında daşlı qayalı, çınqıllı-daşlı yamaclarda kolluqlarda rast gəlinir. Kserofitdir. Vitaminli bitkidir. Xalq təbabətində dərman bitkisi kimi istifadə olunur.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.

## Yayılması
Naxçıvan MR-nın dağları, Ordubad rayonunun Unus kəndi ərazisində, Gənzə kəndinin ətrafında, şimal yamacında, 1100 m hündürlükdə rast gəlinir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Əhali tərəfindən meyvələrin intensiv toplanması və iqlim amilləri.

## Mühafizə tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmayıb. Yasaqlıqların təşkili vacibdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şimonoseki

**Şimonoseki** — Yaponiyanın ən böyük adası olan Honşu adasında yerləşən şəhər.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Santos - 1971.
*  İstanbul - 1972.
*  Busan - 1976.
*  Sindao - 1979.
*  Ciddə - 1995.
*  Pitsburq - 1998.
*  Kikuqava.

## Qalereya


University of East Asia.jpg| Şərqi Asiya Universiteti
Kozanji Temple (Shimonoseki).JPG|Kozanji məbədi
Port of shimonoseki.jpg|Şimonoseki limanı


## İstinadlar
Venern gölü

**Venern gölü** — İsveçdə Vastra Göteland və Varmland rayonları arasında yerləşən göl. Ladoqa və Oneqa göllərindən sonra Avropanın ən böyük üçüncü gölüdür.

## Tarixi
Geoloji olaraq göl 10.000 il əvvəl buz dövrü nəticəsində əmələ gəlmişdir. Buzlar əridiyindən göl həmin dövrdəki İsveç torpaqlarında Botni körfəzi ilə Katteqat arasında boğaz funksiyasını daşıyırdı. Növbəti illərdə göl kiçildi. Göldə başqa heç bir yerdə rast gəlinməyən buz dövründən qalma növlər də yaşamaqdadır.

## Coğrafiyası
Gölün sahəsi 5.655 km2-dir. Dəniz səviyyəsindən 44 m yüksəklikdədir və orta dərinliyi 27 m-dir. Ən dərin yeri 106 metrdir. Gölün orta hissəsindəki Dyoro adalarına milli park statusu verilmişdir. Gölün cənub-qərbində yerləşən Kinnekulle dağı vacib turizm qaynağıdır . Yüksəkliyi 270 m olan bu dağdan bütün gölü görmək mümükündür.

## Canlılar
Göldə yaşayan ən əhəmiyyətli balıq növü Osmerusdur. Hər ha-ya 2.600 balıq düşür. Burada yaşayan başqa balıq növü isə qızılbalıqdır, ağırlıqları 15 kq-ya çata bilir. Dünyanın ən ağır qızılbalığı da Venern gölündə tutulmuşdur. Gölün sahilində yaşayan əsas quş növü isə qağayılardır.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt