open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vəzifələr magistrı

**Vəzifələr magistrı** (, ) — Roma imperiyasında ən yüksək mülki məmur titullarından biri. Bizansda sonda sadəcə böyük bir fəxri titula çevrilmiş və **magistr** (άγάγιστρος) adlanmışdır. XII əsrdən etibarən mövcudiyyətini itirmişdir.

Vəzifələr magistrı saray idarəsinə rəhbərlik edirdi (xüsusən də saray işçilərinin cinayətlərini mühakimə etmək hüququna malik idi). İmperator idarəsinə tabe idi, imperatorun adına göndərilən ərizə və şikayətləri ayırd edirdi. O, sarayın ali inzibatçısı kimi elçilərin qəbuluna nəzarət edirdi və "bütün dillərdən tərcüməçiləri"nə rəhbərlik edirdi. İdarə rəisinin tabeliyində olanlar arasında məxfi xidmətlər və imperatorun şəxsi mühafizəsi də var idi.

Bundan əlavə, vəzifələr magistrı silah (qalxanlar, oxlar, mərmilər, atıcı maşınlar və digər silahlar) istehsalı fabriklərinə və dövlət nəqliyyat sistemi olan "*[[cursus publicus]]*"a nəzarət edirdi.

## İstinadlar
David Anaxt

**David Anaxt** və ya **Məğlubedilməz David** (; ) — erməni neoplatonist filosofu, antik fəlsəfədə İsgəndəriyyə məktəbinin nümayəndəsi.

## Həyatı
David Anaxt İsgəndəriyyədə və Afinada təhsil almışdır. O, "*Fəlsəfənin tərifləri*", "*Porfirinin "Müqəddimə"sinin təhlili*" və başqa əsərlərində platonizmi Aristotel və Pifaqor təliminin ünsürləri ilə əlaqələndirmişdir. David Anaxt skeptisizmə, relyativizmə qarşı çıxmış, fəlsəfi idrakın kəsərliliyi ideyasını müdafiə etmişdir.  David Anaxta görə, fəlsəfənin məqsədi şərdən azad olmaq və əxlaqi kamillik yolunu göstərməkdir. Bilik özünəməqsəd olmayıb, insanın əxlaqca yüksəlməsinə xidmət etməlidir. Onun məntiqi mühakimələrində dialektik ideyalar var. David Anaxt orta əsr erməni fəlsəfəsinə rasionalizm prinsipləri gətirmişdir.

## İrsi
* 1980-ci ildə YUNESKO-nun qərarı ilə David Anaxtın 1,500-ci yubileyi qeyd edilmişdir.
* Elə həmin il SSRİ-də David Anaxta həsr olunmuş poçt markası buraxılmışdır.
* İrəvan şəhərinin Kanaker-Zeytun inzibati rayonunun əsas küçələrindən biri David Anaxtın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Философия Давида Непобедимого М., 1984.- 272 с.
* *Чалоян В. К.*, Философия Давида Непобедимого. Ереван, 1946.
* Аревшатян С. С. Давид Анахт и его роль в развитии древнеармянской философии. В кн.: Давид Анахт. Соч. М., 1980. С.5-28.
* История философии в СССР, т. 1. М., 1968.
* *Лосев А. Ф.*, Философско-исторический подвиг Давида Непобедимого. Ереван, 1980.
* *Лосев А. Ф.*, История античной эстетики, том VIII. М.: Искусство, 1988.

## Xarici keçidlər

* *Лосев А. Ф.* Давид Непобедимый и конец александрийского неоплатонизма.
İoann Mayravanetsi

**İoann Mayravanetsi** (; ) — VII əsr erməni filosofu və humanisti. Əsərlərin əsas mövzusu sosial bərabərsizlik olmuşdur. Xalkidon doktrinasının qatı əleyhdarı olan Mayravanetsi erməni və yunan kilsələrini birləşdirmək cəhdlərinə qətiyyətlə qarşı çıxırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* В. Чалоян. . В 5-х т. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией Ф. В. Константинова. 1960—1970.
* «Шогакат», Армяноведческий сб., кн. 1, Вагаршапат, 1913, с. 84-113. В. Чалоян. Ереван.
* *Иером. Андреас (Езекян)* Ованнес Майраванеци // Православная Энциклопедия. т. 52. Москва. 2018. С. 357-358.
* *Иером. Андреас (Езекян)* О жизни и деятельности Ована Майрагомеци // «Эчмиадзин». 2018. № 6. С. 30-48 (на арм. яз.).
* *Архим. Андреас (Езекян)* О сочинении «Об изображениях и описаниях» Ована Майрагомеци // «Эчмиадзин». 2019. № 9. С. 119-124 (на арм. яз.).
* *Архим. Андреас (Езекян)* О взглядах Ована Майрагомеци на учение о Св. Троице и христологию // «Эчмиадзин». 2020. № 6. С. 15-31 (на арм. яз.).
Stepanos Taronetsi

**Stepanos Taronetsi**, həmçinin **Stefan Taronlu** və ya **Stepanos Asoğik** () — X–XI əsrlərdə yaşamış erməni tarixçisi. Asoğik ləqəbi "danışqan" deməkdir. 1004-cü ilə qədərki hadisələri əhatə edən "Ümumi tarix" əsərinin müəllifidir.

Samuel Kamrcadzoretsinin tələbəsi idi. Onun "Ümumi tarix" əsəri mötəbər və yaxşı ifadə olunmuş əsər hesab edilir. 1004-cü ildə və ya 1005-ci ilin ilk aylarında tamamlamışdır. Onun əsərinin ilk iki hissəsi əsərin əvvəlində adlarını sadaladığı əvvəlki tarixçilərin əsərlərinin məcmuəsindən ibarətdir, üçüncü hissə isə Pakraduni sülaləsinə həsr olunmuşdur və Ermənistanın 118 illik tarixini əks etdirir. Tarixin son hissəsi Stepanos tərəfindən şahid kimi işıqlandırılır. Stepanos Taronetsi güclü kral hakimiyyətinin və ölkənin birləşməsinin tərəfdarı olmuşdur. Əsərdə Ermənistanın tarixindən əlavə, knyaz I Vladimir dövründə Rus–Bizans münasibətləri haqqında məlumatlar var.

## İstinadlar
III David Kuropalat

**III David Kuropalat** (, *Davit III Kuropalati*) və ya **III Böyük David** (, *David III Didi*), həmçinin sadəcə **II David** () — 994-cü ildən Tao-Klarceti kuropalatı.

## Həyatı
David Baqration ailəsinin nümayəndəsi kuropalat V Adarnasenin oğlu idi. O, Bizans imperiyasının siyasi hadisələrində fəal iştirak etmiş və Bizansa əhəmiyyətli xidmət göstərmişdir. David Kiçik Asiyada üsyan edən Varda Sklirin məğlub edilməsində iştirak etmişdir. David 996-cı ildə Manazkerti müsəlmanlardan alıb orada öz qarnizonunu qurmuşdur. Davidin uğurlarından qıcıqlanan qonşu müsəlman əmirləri birləşərək ona qarşı çıxmışdılar. David buna cavab olaraq, Abxaziya çarı III Baqratdan, Ani şəhərinin hakimi Qagikdən, Qars hökmdarı II Qagik-Abasdan kömək istəmiş və Ərməniyyənin müsəlman hökmdarı Məmlunun başçılıq etdiyi müsəlman ordusunu məğlub etmişdir. Erməni tarixçisi Stepanos Taronetsi David haqqında yazmışdır:

David zəhərlənərək öldürülmüşdür. O, vəfat etməzdən əvvəl Bizans sərhədlərinə bitişik olan mülklərinin bir hissəsini Bizans imperatoru II Vasiliyə vəsiyyət etmişdir. Bunun nəticəsində II Vasili ilə Gürcüstan çarı I Georgi arasında şiddətli müharibə baş tutmuşdur. David gürcü yazı və maarifinin himayədarı kimi tanınır. Davidin dövründə indiki Gürcüstanın cənubunda bir neçə məbəd ucaldılmışdır.

## İstinadlar
Georgi Kodin

**Georgi Kodin** (; ) — XV əsr Bizans yazıçısı və tarixçisi. Konstantinopol sarayının kuropalatı olmuşdur. Georgi iki traktatın müəllifi hesab olunur. Onun dünyanın yaranmasından 1453-cü ildə Konstantinopolun süqutuna qədər qısa xronikanın müəllifi olduğu da güman edilir.

## İstinadlar
Kuropalat

**Kuropalat** (, ; «saray baxıcısı») — Bizans sarayında titul. Əvvəlcə imperator sarayının ən yüksək qvardiyası ilə əlaqələndirildi, lakin sonra yalnız fəxri titula çevrilmişdir. İlkin olaraq, kuropalat birbaşa imperatordan sonra ən mühüm vəzifə sayılırdı. O dövrdə kuropalat titulunu çox vaxt imperator ailəsinin üzvləri, bəzən də taxt varisi alırdı. Komninlər dövründə kuropalatın mövqeyi əhəmiyyətini itirməyə başlamışdır. XII əsrdə protokuropalat kuropalatdan daha yüksək vəzifə olmuşdur. Özü də kuropalat olan Kodinin dövründə kuropalat artıq 15-ci dərəcəli vəzifəyə çevrilmişdi. Saray kuropalatı ilə yanaşı, Qafqaz knyazlarından biri, İberiya sülaləsinin başçısı da bu titula malik idi. VI Levin hakimiyyəti dövründən bəri İberiya suverenləri irsi kuropalat olmuşdur. Kuropalatın arvadı kuropalatissa adlanırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Bury John B.* (1911). The Imperial Administrative System of the Ninth Century. Oxford University Publishing.
* *Holmes Catherine.* (2005). Basil II and the Governance of Empire (976—1025). Oxford University Press. ISBN 0199279683.
II Vasili Vulqarokton

**II Vasili Vulqarokton** (; ) — Makedonlar sülaləsindən olan Bizans imperatoru, imperator II Romanın oğlu və I İohann Simiskinin varisi. O, VIII Konstantin ilə həmimperator olmuşdur. II Vasili imperiyanı çoxsaylı rəqiblərdən qorumaq üçün aparmağa məcbur olduğu müharibələrlə tanınır. O, imperator III Ottona, Beneventonun lanqobard hersoqlarına və slavyanlara, xüsusən də bulqarlara qarşı mübarizə aparmışdır. Sonunculara qarşı müharibə hər iki tərəfin vəhşilikləri ilə müşayiət olunurdu.

## Həyatı
Vasili Kiçik Asiyada feodal aristokratiyasının iki üsyanını, Sklir və Varda Fokanın üsyanlarını yatırtmışdır. Bundan sonra onun daxili siyasətinin əsas vəzifəsi kəndli torpaq mülkiyyətini gücləndirmək idi. Bu, bir tərəfdən, fərdi terror, böyük zadəganların həbsi və onların torpaqlarının müsadirə edilməsi, digər tərəfdən isə kəndli mülkədarlığının müdafiəsi ilə bağlı qanunvericiliklə əldə edilmişdir. İmperiyanın ərazisinin genişlənməsi ilə yanaşı, onun regional əhəmiyyəti də yüksəlmişdir. II Vasili bulqarlara qarşı apardığı müharibənin dəhşətinə görə tanınır. O, bir dəfə 15 min bulqarı əsir götürərək, onların hamısının kor edilməsini əmr etmişdir. Üç qanlı müharibədən sonra bulqar dövləti Bizansın vilayətinə çevrilmişdir. 999-cu ildə Ermənistanın yarısı imperiyaya birləşdirilmiş, digər yarısından isə vassal dövlət yaradılmışdır. Xristianlığı qəbul edən və imperatorun bacısı ilə evlənən Kiyev knyazı Vladimir ilə ittifaq xüsusilə vacib məqam hesab edilir. Bu birlik Bizansa Kiyev dövlətinin cənubunda müstəmləkəçiliyi və ticarəti genişləndirməyə imkan vermişdir. Vasilinin hakimiyyəti Bizansın ən yüksək çiçəklənmə mərhələsini, dövlətin Aralıq dənizi və Yaxın Şərq ticarətində üstünlük təşkil etdiyi dövrü təşkil edir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Xarici keçidlər

* Riccardi, Lorenzo, «Un altro cielo»: l'imperatore Basilio II e le arti, in "Rivista dell'Istituto Nazionale di Archeologia e Storia dell'Arte", 61 (III serie, XXIX), 2006 [2011] (ISSN 0392-5285), pp.&nbsp;103–146.
* Riccardi, Lorenzo, Observations on Basil II as Patron of the Arts, in Actual Problems of Theory and History of Art, I, Collection of articles. Materials of the Conference of Young Specialists (St. Petersburg State University, 1–5 December 2010), St. Petersburg 2011 (), pp.&nbsp;39–45.
Sesson Şukey

– Yaponiya mürəkkəb rəssamı.

## Həyatı və karyerası
Sesson Şukey 1504-cü ildə yapon mürəkkəb rəssamlığı mərkəzlərindən uzaqda yerləşən Hitaçidə doğulmuşdur. 1540-cı illərdə Aşina Moriucinin hamiliyi altında Ayzuda işləmişdir. 1550-ci illərdə isə Hoco ailəsinin hamiliyi altında Odavarada yerləşən Soun məbədində işləmişdir. 1573-cü ildə işdən çıxmışdır.

## Üslubu
Sessonun 60 rəsmdən ibarət toplusuna müxtəlif mövzular və nümunələr daxildir. Onun, xüsusilə, daoist ölümsüzlər və buludlar arasında əjdahalar haqqında rəsmləri məşhurdur. Peyzaj rəsmləri də çəkmişdir. Onun Yaponiya rəssamlığında etdiyi ən radikal dəyişiklik həm Çin, həm də yapon prototiplərindən uzaqlaşması olmuşdur. Onun *"Setsumon teyşi"* (1542) adlı traktatı növbəti işlərində ortaya qoyduğu nəzəriyyələri əks etdirir: təbiəti müşahidə etməyin və təbiəti sadələşdirmək üçün usta rəsmləri köçürməyin vacibliyi.

Sesson mürəkkəbin istifadəsinə diqqət ayırmış, xüsusilə, əsərlərində açıq və tünd tonallıqlardan istifadə etmişdir. O, rəssamlığı öz ifadə prinsiplərini təcəssüm etdirən formalar dünyası kimi görən ilk yapon rəssamı olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Amadeya Paleoloqina

**Monferratlı Amadeya Paleoloqina** (; ) — Kipr Kraliçası, Kipr Kralı II İohannın həyat yoldaşı.

Amadeya Montferratlı Markess Can Cakomun və Savoyya qrafı VII Amadeyin qızı İoannanın qızı idi.

3 iyul 1440-cı ildə Amadeya Kiprli Yanusun oğlu və ikinci arvadı Burbonlu Şarlottadan olan Kipr Kralı II İohannla evləndi və kraliça tacını aldı. Toy 1437-ci ildə vəkalətnamə ilə qeyd olundu, gəlin 1440-cı ilin iyununda Kiprə gəldi. Evlilik Şərqi Aralıq dənizi Paleoloq ailəsində olan marağın nəticəsi idi.

1437-ci ildə etibarnamə ilə evləndikdən sonra Amedeya Kipr, Yerusəlim və Ermənistanın kraliçası oldu. Tacqoyma mərasimi 3 iyul 1440-cı ildə Nikosiyadakı Ayasofya Kilsəsində keçirildi.

Amadeya yalnız qısa müddətə kraliça oldu; evləndikdən iki ay sonra qəflətən öldü, uşağı olmadı. San-Domeniko Monastırında Kraliça Şarlottanın yanında dəfn edildi.

Taxtın varisinə ehtiyacı olan kral iki ildən az müddətdə qızı Kiprli Şarlottanı dünyaya gətirən Yelena Paleoloqina ilə evləndi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İşıqçılıq

**İşıqçılıq** () və ya **işıq ələviliyi**, həmçinin **çinarçılıq** (**) — ələvilik və onun tarixi haqqında alternativ anlayışı inkişaf etdirmiş ələvilər arasında yeni sinkretik dini hərəkat. Bu alternativ şərhlər və inanclar Türkiyə yazıçısı Ərdoğan Çinar tərəfindən 2004-cü ildə nəşr kitabından ilhamlanmışdır.

İşıqçılıq əhəmiyyətli və güclü ələvi təşkilatlarında çox nüfuz sahibi olmağı bacarmışdır. Məsələn, Avropa Ələvi Konfederasiyası 2006-cı ildə ənənəvi ələvi inanclarından əl çəkmiş, onu marjinal işıqçı tipli anlayışla əvəz etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*  
* Haşim Kutlu: Path of Qizilbash-Alawism,  *[[:en:Kızılbaş|Kızılbaş]] [[:en:Alevi|Alevilikte]] Yol Erkân Meydanı*, Yurt Kitap Yayın, 2007
Nutella

**Nutella** (; ;) — fındıqlı kakao kremi markası. Nutella İtaliyanın Ferrero şirkəti tərəfindən istehsal olunur və ilk dəfə 1964-cü ildə təqdim edilib, lakin onun ilk iterasiyası 1963-cü ilə təsadüf edir.

## Tarixi

Pietro Ferrero fındıq istehsalı ilə tanınan İtaliyanın Alba şəhərində çörək zavoduna sahib idi.

## Qidalanma
Nutellanın tərkibində çəkiyə görə 10,4 faiz doymuş yağ və 58 faiz emal edilmiş şəkər var.

## İstinadlar
Nvidia qrafik prosessorlarının siyahısı

Siyahıda həm videokartlar, həm də qrafik prosessorlar yer alır.

##### Desktop GPU-ları
* GeForce öncəsi
* GeForce Seriyası
* GeForce 2 Seriyası
* GeForce 3 Seriyası
* GeForce 4 Seriyası
* GeForce FX (5xxx) Seriyası
* GeForce 6 (6xxx) Seriyası
* GeForce 7 (7xxx) Seriyası
* GeForce 8 (8xxx) Seriyası
* GeForce 9 (9xxx) Seriyası
* GeForce 100 Seriyası
* GeForce 200 Seriyası
* GeForce 300 Seriyası
* GeForce 400 Seriyası
* GeForce 500 Seriyası
* GeForce 600 Seriyası
* GeForce 700 Seriyası
* GeForce 800 Seriyası
* GeForce 900 Seriyası
* GeForce 10 Seriyası
* GeForce 16 Seriyası
* GeForce 20 Seriyası
* GeForce 30 Seriyası
* GeForce 40 Seriyası

##### Daşınabilən GPU-ları
* GeForce 2 Go Seriyası
* GeForce 4 Go Seriyası
* GeForce FX Go 5 (Go 5xxx) Seriyası
* GeForce Go 6 (Go 6xxx) Seriyası
* GeForce Go 7 (Go 7xxx) Seriyası
* GeForce 8M (8xxxM) Seriyası
* GeForce 9M (9xxxM) Seriyası
* GeForce 100M (1xxM) Seriyası
* GeForce 200M (2xxM) Seriyası
* GeForce 300M (3xxM) Seriyası
* GeForce 400M (4xxM) Seriyası
* GeForce 500M (5xxM) Seriyası
* GeForce 600M (6xxm) Seriyası
* GeForce 700m (7xxm) Seriyası
* GeForce 800m (8xxm) Seriyası
* GeForce 900m (9xxm) Seriyası
* GeForce 10 Seriyası
* GeForce 16 Seriyası
* GeForce 20 Seriyası
* GeForce 30 Seriyası
* GeForce 40 Seriyası
* GeForce MX seriyası
**İş stansiyası GPU-ları**

**Daşınılabilən iş stansiyası GPU-ları**
* Mobility Quadro
* Mobility Quadro NVS

##### Konsol GPU'ları
* XGPU(Xbox)
* Reality Synthesizer(PS3)

## Həmçinin bax
* CUDA
* NVIDIA SLI
Akka

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Redon Cica

**Redon Cica** () — Albaniyalı futbolçu. Albaniya Milli futbol komandasının və "Qarabağ" klubunun hücumçusu. Əsasən sol cinah vingeri və mərkəz hücumçusu kimi çıxış edir.

## Karyera

### Klub

#### Laçi
20 iyul 2017-ci ildə Cica ilk peşəkar müqaviləsini imzalayaraq "Laçi" komandasına qoşulur.

13 sentyabr 2017-ci ildə, Albaniya Kubokunda ilk mərhələsinin ilk oyununda "Laçi"nin heyətində debüt edir. Debüt oyununda komandası "Sopoti" klubuna 12–0 hesabı ilə qalib gəlir və Cica bu oyunda 5 qol vurur. Oyundan sonra o, vurduğu qolları ailəsinə həsr etdiyini bildirir. Albaniya çempionatında debütunu isə, 24 sentyabrda "Kukesi" komandası ilə oyunda edir.

2020–21 mövsümünün sonunda müqaviləsi başa çatdıqdan sonra klubu tərk etdi.

"Laçi"nin formasını 4 il geyinən futbolçu, bütun turnirlərdə 151 oyunda meydana çıxır və 35 qol vurur.

#### Tirana FK
15 iyul 2021-ci ildə, "Tirana" klubu ilə üç illik müqavilə imzalayır.

"Tirana" klubunun heyətində debüt oyununu 11 sentyabr 2021-ci ildə, "Skënderbeu Korçë" komandasına qarşı Albaniya çempionatında baş tutmuş oyunda edir. Komandada ilk qolunu isə, Albaniya kubokunda "Shkumbini Peqin" komandası ilə baş tutmuş oyunda vurur.

"Tirana" klubunun heyətində, bütun turnirlərdə meydana çıxdığı 55 oyunda 32 qol vurub.

#### Qarabağ
24 yanvar 2023-cü ildə futbolçunun Ağdamın "Qarabağ" klubu ilə müqavilə bağlamaq üçun Bakılya gəldiyini, 24 yanvarda tibbi müayinədən keçdikdən sonra klubla ən azı 3,5 il müddətinə müqavilə bağlayacağı bildirilir. Redon Cica "Qarabağ" klubu ilə 2026-cı il iyunun 30-dək müqavilə imzalayır. Futbolçu "Qarabağ"da 99 nömrəli formanı seçir.

## Milli komanda

#### Albaniya U21
2019-cu ildə, 21 yaşadək futbolçular arasında 2021-ci il UEFA Avropa çempionatının seçmə mərhələsinin oyunları üçun Albaniya U21 komandasına dəvət alır. "Albaniya U21 komandası"nın "Türkiyə U21 komandası" ilə 7 iyun 2019-cu il tarixində baş tutmuş oyunda, Albaniya gənclər millisinin heyətində debüt edir.

### Albaniya
Futbolçunun Albaniyanın əsas milli komandasında debütu, 26 oktyabr 2022-ci ildə Albaniya millisinin Səudiyyə Ərəbistanı milli komandası ilə yoldaşlıq oyununda baş tutur.

## Uğurları

### Tirana FK
* Kategoria Superiore: 2021–22
* Albaniaya superkuboku: 2022

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dövlətsiz cəmiyyət

**Dövlətsiz cəmiyyət** — dövlət tərəfindən idarə olunmayan cəmiyyət.

Dövlətin olmadığı cəmiyyət bəşəriyyətin tarixdən əvvəlki dövrlərində normal olsa da, bu gün az sayda dövlətsiz cəmiyyət mövcuddur. Çünki bəzi regionlarda nominal dövlət orqanları çox zəif olsa da, demək olar ki, bütün dünya əhalisi hər hansı bir suveren dövlətin ərazisi daxilində yaşayır. Tarix boyu bəzi dövlətsiz xalqlar ətraflarında olan dövlətə tabe cəmiyyətlərə inteqrasiya etmişdirlər.

Bəzi siyasi fəlsəfələr, xüsusən də anarxizm dövləti arzuolunmaz bir qurum, dövlətsiz cəmiyyətləri isə ideal hesab edir, marksizm isə hesab edir ki, post-kapitalist cəmiyyətdə dövlətə ehtiyac qalmayacaq və o yox olacaq.

## Siyasi ideal kimi
Bəzi siyasi fəlsəfələr dövləti arzuolunmaz hesab edir və dövlətsiz cəmiyyətin formalaşmasını əsas məqsəd hesab edirlər. Nümunə üçün anarxizmin əsas prinsipi dövlətsiz cəmiyyət ideyasının müdafiəsidir. Anarxo-kapitalizm özəl qurumları dəstəkləyərkən dövlətə qarşı çıxır.

Marksizmdə isə hesab edilir ki, post-kapitalizm cəmiyyətində arzuolunmaz bir qurum olan dövlət lazımsız olacaq və yox olacaq. Bu mövzudakı digər bir anlayış isə anarxo-kommunizmdir ki, bu ifadədən bəzən Marksın post-kapitalist cəmiyyətini təsvir etmək üçün istifadə edilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
*
Aləmkəndi (Mahnişan)

**Aləmkəndi** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 630 nəfər yaşayır (123 ailə).

## İstinadlar
Samur (dəqiqləşdirmə)

* Samur — dələlər fəsiləsinin samurlar yarımfəsiləsinə aid məməli cinsi.
* Samur (Qusar) — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Samurçay — Azərbaycanın şimal-şərqində ən iri çaydır.
Vladimir Kryuçkov

**Vladimir Aleksandroviç Kryuçkov** () Sovet dövlət xadimi. SSRİ DTK-nın sədri (1988–1991 illərdə) Yuri Andropovun ən yaxın silahdaşlarından biri.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hans Lox

** Hans Lox ** (;) — Almaniya Liberal Demokrat Partiyasının sədri və ADR-in maliyyə naziri.

## Həyatı

Hans Lox çilingər oğludur. 1917-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə çağırılır. 1918-1923-cü illərdə Köln və Bonn universitetlərində hüquq təhsili alıb. 1923-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdi, sonra vergi sindikatı kimi təhsil aldı. 1936-cı ildə Hollandiyaya mühacirət edib 1938-ci ildə Almaniyaya qayıdıb və 1939-1945-ci illərdə Vermaxtda hərbi xidmətdə olub. Müharibədən sonra Lox əvvəlcə kənd təsərrüfatında çalışdı, sonra Türingiya əyalətinin hüquq xidmətinə girdi. 1945-ci ildə Qota vilayətində LDPG-nin qurucularından biri, 1947-ci ildə partiyanın mərkəzi idarəsi yanında bələdiyyə siyasət komitəsinin sədri seçilib, 1949-cu ildə partiya sədrinin müavini, 1951-ci ilin iyulunda o, Karl Hamannla birlikdə partiyanın həmsədri oldu, həbs olunduqdan sonra isə təkcə 1952-ci ilin sonundan partiyaya rəhbərlik etdi. 1946-1948-ci illərdə Lox Qota şəhərinin meri olub, sonra 1949-cu ildə Türingiyanın ədliyyə naziri təyin edilib. 1949-cu il oktyabrın 12-də maliyyə naziri kimi ADR-in ilk hökumətinə daxil olmuş və 1955-ci il noyabrın 24-dək bu vəzifədə qalmışdır. 1949-cu ildə Lox müvəqqəti Xalq Palatasına seçildi, 1950-ci ildən ADR Nazirlər Soveti sədrinin müavini, 1954-cü ildə isə ADR Milli Cəbhəsi Milli Şurasının Rəyasət Heyətinin üzvü oldu. 1954-cü ilin yanvarından Nazirlər Şurası tərəfindən yaradılmış Alman Birliyi Komitəsinə rəhbərlik etmişdir.

## Kompozisiyalar

* *Ein Bürger sieht die Sowjetunion*, Leipzig 1953
* *Auf seltsamen Pfaden. Streifzüge durch das Russland von gestern und heute*, Berlin 1955
* *In eine neue Epoche. Ein Buch für den Mittelstand*, Berlin 1958
* *Von der Elbe bis zum Gelben Meer*, Berlin 1958
* *Wir sind dabei gewesen*, Berlin 1959

## İstinadlar
Salyan döyüşü

**Salyan döyüşü** — 1918-ci ilin iyulunda tarixində Nuru Paşanın başçılıq etdiyi Azərbaycan–Osmanlı koalisiya qüvvələri ilə XI Qızıl Ordu və erməni-daşnak qüvvələri arasında baş vermiş döyüş. Döyüşündə nəticəsində koalisiya qüvvələri Salyan şəhərinə nəzarəti əldə etmişdilər.

## Döyüş
Artilleriya dəstəyinə malik olan 20,000 nəfərlik bolşevik piyada dəstəsi 26 iyunda ikisi zirehli olmaqla üç gəminin müşayiəti ilə Kür çayına daxil olmuşdur. Çayın kənarındakı kəndlərdə böyük dağıntılara səbəb olan bolşevik qüvvələrinin qarşısını almaq üçün mayor Nazım Ramazanovun komandanlığı ilə piyada diviziyası Salyana göndərilmişdir.

Bolşeviklər şiddətli hücum əməliyyatına başlamış, lakin 2 iyulda yerli əhalinin dəstəyi ilə dəf edilmişdi. Əks-hücuma başlayan türk qoşunları da şəhərin mühasirəsini yarmış, bolşeviklərin Bankə qəsəbəsinə çəkilməsinə şərait yaratmışdılar. Bu döyüşlərdə bolşevik qüvvəsi 6,000 nəfər itki vermiş, onlardan 1,000-i isə yaralanmışdır. Türk diviziyasından 12 nəfər həlak olmuş, 17 nəfər yaralanmışdır.

12 iyulda 50 süvari ilə hücuma keçən türk qoşunları pulemyotlarla dəstəklənən 400 nəfərlik piyada diviziyasını darmadağın edərək Bankəni ələ keçirmişdir. Beləliklə,, Kür çayının su yolu tam mühafizə olunmuşdur. Regionun müdafiəsi Nazim Ramazanova həvalə edilmişdir.

## İstinadlar
Tyaudok

**Tyaudok** () — Vyetnamın cənubunda, Anzyanq vilayətində vilayət tabeliyində olan şəhər.

Kamboca ilə sərhəddə, Bassak çayının sahilində, Hoşimindən təxminən 250 km qərbdə yerləşir. Hoşimindən avtobusla səyahət təxminən 6 saat çəkir. Şəhərdən təxminən 7 km cənub-qərbdə dəniz səviyyəsindən 230 metr yüksəklikdə olan Şam dağı yerləşir. Şəhərin sahəsi 105,29 km2-dir. 2013-cü ilə olan məlumata görə, şəhərin əhalisi 157,298 nəfərdir. 2003-cü ildə Tyaudokun əhalisi 112,155 nəfər idi.

## İstinadlar
Juan Jesus

**Juan Jesus**, sadəcə Juan və ya Juje kimi də tanınır () — Brazliyalı peşəkar futbolçu. "Napoli" klubunda müdafiəçi kimi çıxış edir. O, əvəllər Braziliya millisinin də şərəfini qoruyub.

## Karyerası
Jesus karyerasına Braziliyanın "İnternasional" klubunun gənclər komandasında başlayıb. Joao buarada 2010-cu ildə böyük komandada debüt etdi və ilk mövsümündə 7 oyunda iştirak etdi. 2011-ci il mövsümündə Juan vaxtaşırı əsas komandada meydana çıxır və çempionluq üçün 18 oyun keçirdir.

2012-ci ilin yanvarında "İnter Milan"ın gənc braziliyalı müdafiəçi ilə maraqlandığı barədə məlumatlar ortaya çıxdı. Bütün transfer pəncərəsi ərzində Juanın alınması üçün danışıqlar gedir və nəticədə transfer pəncərəsinin son günundə transfer baş tutur. Juanın "Neradzurri"dəki debütü "Latsio" ilə son tur oyununda, gənc braziliyalı futbolçunun əsas vaxtda Dieqo Militonu əvəzləyərək meydana çıxması ilə baş tutur. Braziliyalı futbolçu avrokuboklarda ilk oyununu, Avropa Liqasının seçmə mərhələsində Rumıniya "Vaslui"sinə qarşı keçirib. Joao bu oyunun 82-ci dəqiqəsində Uesli Sneyderi əvəzləyib.

2012/13, 2013/14 və 2014/15 mövsümlərində o, "İnter"in əsas oyunçusu olub və bu müddət ərzində ümumilikdə 110-dan çox matç keçirib.

14 iyul 2016-cı ildə Jesus İtaliyanın digər bir klubu "Roma"ya keçdi.

18 avqust 2021-ci ildə Juan azad agent kimi "Napoli"yə transfer olunur.

## Karyera statistikası

### Klub

: 

## İstinadlar
Sesson Yubay

– Yaponiya şairi və buddist keşişi. Zen buddizminin Rinzay sektasına mənsub olmuşdur. Kokan Şiren ilə birlikdə erkən Qozan ədəbiyyatının iki önəmli şəxsiyyətindən biridir.

## Həyatı
Sesson Yubay 1290-cı ildə Yaponiyanın Eçiqo əyalətində doğulmuşdur. Gənc oğlan olduğu dövrdə İssan İçineyin şagirdi olmuşdur. 1307-ci ildə İssanın tövsiyəsi ilə Çinə getmişdir. Yaponiyanı işğal etmək cəhdi uğursuzluqla nəticələnən Xubilay xanın qisasını almaq istəyən Çin imperatoru Kaysan Külük xan 1310-cu ildə onu həbs etmişdir. Üç il sonra azadlığa çıxan Sesson növbəti 13 ilində Çinin ucqar bölgələrində sürgün həyatı yaşamışdır. Sonda Yuan sarayının rəğbətini qazansa da, 1329-cu ilə qədər Yaponiyaya qayıtmaq icazəsi ala bilməmişdir. 1330-cu ildə Şinano əyalətində yerləşən Ciun məbədinin qurucusu olmuşdur. Bir neçə məbəddə işlədikdən sonra 1341-ci ildə Kiotoda yerləşən Mancu məbədinin, 1345-ci ildə isə Kennin məbədinin abbatı olmuşdur. Akamatsu Norimura və oğlu Norisuke ondan Zen təlimi almışdırlar.

## Yaradıcılığı
Sesson tənhalığa üstünlük vermişdir. Poeziyada da öz yolunu izləmiş, daha azad quşih formasını daha populyar luşi formasından üstün tutmuşdur. Çində yaşayarkən yazdığı əsərlər *"Minqaşu"* adlı antologiyada toplanmışdır. Bu kolleksiyaya 242 şeir daxildir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Kürdüstan Beytül-Müqəddəs Korpusu

**Kürdüstan Beytül-Müqəddəs Korpusu** Bəsic və İİKK-ın tabeliyində olan hərbi birləşmədir.  Onların qərargahı Sənəndəcdə yerləşir və onlar ən böyükdür və Kürdüstan ostanındəki bütün İİKK Korpusu və Bəsic bölmələrinə nəzarət etməkdən məsuldurlar.

## Tarix
Bu bölmənin yaranma tarixi 1984-cü ilə gedib çıxır və İran-İraq müharibəsi zamanı 662-ci Qüds Briqadası ilə birlikdə formalaşıb. Bu bölmə Nəsr 1, Kərbəla 1, Kərbəla 4 və Kərbəla 5, Vəl-Fəcr 8, Vəl-Fəcr 9 və Vəl-Fəcr 10 əməliyyatlarında döyüş hissəsi kimi iştirak edib. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ilə Bəsic quru qüvvələrinin birləşməsindən sonra əyalət korpusunun formalaşdırılması yaradıldı.

Bu bölmənin bir hissəsi olan ən böyük alt birliklər 22-ci Qüds Ordusu, Sənəndəc Ordusu, Saqqez Ordusu, Marivan Ordusu və Baneh Ordusudur ki, onların hamısı etnik kürdlərdir. Hazırda bu bölmənin komandiri briqada generalı Sadegh Hosseinidir.

## Fəaliyyətlər
2019-cu ilin fevral ayında korpusun yoxsulluqdan əziyyət çəkən Kürdüstan əyalətinin xalqına kömək etmək üçün təxminən 6000 layihəsi var idi. Onlar KDP-İ ilə çoxlu toqquşmalarda iştirak ediblər. 1996-cı ildə KDP-İ İrandakı bütün hərbi fəaliyyətini dayandırmağa razı oldu. 2018-ci ildə KDP-İ ilə korpus arasında yeni qarşıdurma dalğası yarandı və nəticədə 20 Korpus üzvünün və 11 KDP-İ üsyançısının ölümünə səbəb oldu. 2018-ci ilin sentyabrında korpus KDP-nin İraqdakı qərargahına raket zərbəsinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürdü. Zərbə nəticəsində 15 nəfərin öldüyü, 50 nəfərin yaralandığı bildirilir.

Kürdüstan Beytül-Müqəddəs Korpusu həmçinin oradakı kürdlər arasında mühüm yer tutan sünni ekstremizminə qarşı mübarizə aparan antiterror qruplaşması kimi xidmət edib. Onların lideri “Kürdüstan xalqının sadiq müsəlman olduğunu və təkfirçi qruplara nifrət etdiyini” ifadə edərək, İslam Dövləti və digərlərinə işarə edib.

İnqilab Keşikçiləri Korpusu böyük büdcədən istifadə edərək, İranın hər bir vilayətində onlarla hərbi, mədəni, sosial və idman tədbirlərini maliyyələşdirir. Bunlardan Kürdüstan Beyt-ol-Müqəddəs Korpusu və Kermanşah Nəbi Əkrəm Korpusu öz tədbirlərinə kürd dilini və kürd geyimini daxil edən ikisidir.

## Mənbələr
Čuvaj me (Nina Kralyiç albomu)

**"Čuvaj me"** () — Porin mükafatı laureatlı Xorvatiyalı ifaçı-bəstəkar Nina Kralyiçin, sayca ikinci studiya albomu. Onun yaradıcılığında, "''Samo''" adlı debüt musiqi albomu isə 2016-cı ildə yayımlanmışdır.

## Musiqi albomu
Nina Kralyiçin musiqi sahəsindəki debüt "Samo" albomunun uğurlarını, 2020-ci ilin son günündə yayımlanan xorvat dilli "Čuvaj me" davam etdirmişdir. Alboma daxil olan ilk sinql "Najljepši dan" 2018-ci ildə təqdim edildi. Nina Kralyiç 2020-ci il yayımlı "Zima" mahnısını Marin Yuric Çivro ilə birlikdə ifa etmişdir. İkinci studiya albomuna adını verən "Čuvaj me" mahnısı da ifaçıya böyük uğurlar gətirmişdir. 8 sentyabr 2020-ci il tarixində yayımlanan mahnının sözləri və bəstəsi, Boris Kolariç və Maya Kolariçə məxsusdur.

## Buraxılış tarixi

## Mahnı siyahısı

"Čuvaj me" musiqi albomuna daxil olan mahnıların siyahısı, aşağıda təqdim olunmuşdur:

## Çartlarda
"Cuvaj me" musiqi albomuna daxil olan bəzi mahnıların Xorvatiya çartlarındakı qrafik göstəriciləri aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hamilton (saat şirkəti)

**Hamilton** — İsveçrənin Bil şəhərində yerləşən İsveçrə qol saatı istehsalçısı. 1892-ci ildə Amerika şirkəti olaraq qurulan Hamilton Watch Company 1969-cu ildə ABŞ istehsalçısı kimi fəaliyyətinə son qoydu. Bir sıra birləşmələr və satınalmalar nəticəsində Hamilton Watch Company nəhayət, dünyanın ən böyük saat istehsalı və marketinq konqlomeratı olan Swatch Group-a inteqrasiya olundu.

## İstinadlar
Laik

**Laik** () — Türkiyədə sekulyarizmə verilən ad. Türk Dil Qurumunun lüğətində olan tərifə görə, "dini işlərlə dövlət işini qarışdırmayan, dövlət işlərini dindən ayrı tutan şəxs və ya qurum". Türkiyə laik dövlət hesab edilir. Bu anlayış Türkiyədə laisizm, kamalçılıq və solçuluq ilə assosiasiya olunur.

Hər halda, müxtəlif müşahidəçilərə görə, Türkiyədə AKP hökumətinin siyasəti ölkənin laik dövlət statusunu sual altına qoymuşdur. Odur ki, Ərdoğan hökumətinin hakimiyyətə gəlməsindən sonra Türkiyənin quruluş ildönümlərində mühafizəkarlar və dindar hökumət qüvvələri arasında fikir ayrılıqları ön plana çıxmışdır. 2016-cı ildə parlamentin spikeri İsmayıl Qəhrəman İstanbulda bir toplantıda etdiyi çıxış zaman "yeni Konstitusiyada laiklik olmamalıdır" və yenə eyni çıxışında "yeni, dindar bir Konstitusiya olmalıdır" sözlərindən istifadə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laiklik Konusunda Kavram Kargaşası, Prof. Dr. M. Sadık Acar
Mariu Ruy

**Mariu Ruy** () — Portuqaliyalı futbolçu. "Napoli" klubunun və Portuqaliya milli komandasının müdafiəçisi.

"Benfika"da formalaşan futbolçu, peşəkar karyerasının böyük hissəsini İtaliyada keçirib, A Seriyasında "Empoli" və "Roma" klublarında oynayıb.

Mariu Ruy DÇ-2018-də Portuqaliya yığmasının heyətində çıxış edib.

## Karyera
Mariu Portuqaliyanın "Benfika" klubunun yetirməsidir. Ancaq o, bu klubun böyüklərdən ibarət komandanın heyətində bir dənə də olsun oyun keçirməyib.

2010/11 mövsümündə Portuqaliyanın "Fatima" klubuna icarəyə verilib və bu komandanın heyətində Portuqaliya ikinci liqasında 25 oyun keçirib və 1 qol vurub.

2011-ci ildə İtaliyanın "Parma" klubu ilə müqavilə bağlayıb. 2011–2014-cü illərdə o, İtaliyanın "Parma" klubuna məxsus olsa da, komandanın heyətində bir dənə də olsun oyun keçirməyib və müxtəlif komandalara icarəyə verilib.

2011/12 mövsümündə o, "Qubbio"da icarə əsasında çıxış edib. "Qubbio"nun heyətində B Seriyasında 31 oyun keçirib və 2 qol vurub.

2012/13 mövsümündə o, "Speziya"da icarə əsasında çıxış edib və klubla B seriyasında 23 oyun keçirib.

2013/14 mövsümündə o, "Empoli" klubuna icarəyə verilir. "Empoli" ilə B seriyasında 26 oyun keçirir və komanda çempionatı 2-ci yerdə başa vuraraq birbaşa "A Seriyası"na vəsiqə qazanır. 2014-cü ilin yayında futbolçu, icarədə olduğu "Empoli" tərəfindən tam olaraq transfer edilir. 2014/15 mövsümündə A Seriyasında 34 oyun, 2015/2016 mövsümündə isə 36 oyun keçirir.

2016-cı ilin yayında o, 30 iyun 2017-ci il tarixinədək icarə əsasında "Roma"ya keçdi. 2016/2017 mövsümündə 5 liqada oyun keçirib. 2017-ci ilin yayında "Roma" futbolçunu 6 milyon avroya transsfer edir.

2017-ci ilin yayında o, 30 iyun 2018-ci il tarixinədək, sonradan almaq imkanı ilə icarə əsasında "Napoli"yə keçdi.

## Karyera statistikası

### Klub

: 

### Milli Komanda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tiflis Kadet Korpusu

**Böyük Hersoq Mixail Nikolayeviç adına Tiflis Kadet Korpusu** () — Rusiya İmperator Ordusunun hərbi təhsil müəssisəsi.

13 noyabr 1871-ci ildə Tiflis Hərbi Gimnaziyası kimi yaradılmışdır. 7 iyul 1875-ci ildə Tiflis Hərbi Gimnaziyasında 200 intern var idi. Vladiqafqaza köçürülmüş gimnaziyanı əvəz edirdi. Tiflis Kadet Korpusu 22 iyul 1882-ci ildə yaradılmışdır. 30 dekabr 1909-cu ildə Böyük Hersoq Mixail Nikolayeviç adına Tiflis Kadet Korpusu adlandırılmışdır.

## İstinadlar
İvan Brkiç

**İvan Brkiç** () — Polşanın “Motor Lublin” klubunda çıxış edən xorvatiyalı qapıçı.

## Klub karyerası

### [[Neftçi PFK|Neftçi]]
22 yanvar 2022-ci ildə "Neftçi" **Brkiçi** transfer etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Höccət Haqverdi

**Höccət Haqverdi** () — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Neftçinin futbolçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Midjourney

**Midjourney** — mətn təsvirlərindən şəkillər yaradan süni intellekt proqramının adıdır. Alət hazırda beta mərhələsindədir. Proqram Britaniyanın *[[The Economist]]* jurnalı tərəfindən 2022-ci ilin iyun sayının üz qabığını yaratmaq üçün istifadə edilib.

Midjourney komandasına Leap Motion-un həmtəsisçisi Devid Xolz rəhbərlik edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Kurapika

— Hunter × Hunter-ın baş rolu. Kurta soyunun yaşayan yeganə fərdi olan qara siyahı ovçusu Kurapika, həmçinin Layt Nostrad tərəfindən yaradılan orqanizasiyanın hal-hazırkı lideridir.

## Qeydlər

## İstinadlar
RİEEAİA Tarix İnstitutu

**[[RİEEAİA]] Tarix İnstitutu** — RSFSR-nin elmi araşdırma qurumu. Əsası 1921–1929-cu illərdə Moskvada qoyulmuşdur.

## Tarix
RSFSR-nin Xalq Maarif Komissariatı 4 avqust 1921-ci il tarixində Moskva Dövlət Universitetinin İctimai Elmlər Fakültəsi ilə əlaqədar tarixi elmi araşdırma institutları qərarını qəbul etmiş, avqustun 12-si isə bu qərarı Petroqrad Universiteti üçün tətbiq etmişdir.

## İstinadlar
Bruno Le Ru

**Bruno Le Ru** (; ) — Fransanın sabiq daxili işlər naziri. 6 dekabr 2016-cı il tarixindən 21 mart 2017-ci ilədək vəzifədə qalmışdır. O, həmçinin Fransa Milli Assambleyasının üzvü idi. 2015-ci ildə adı Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin arzuolunmaz şəxslərin siyahısına salınıb.

## İstinadlar
Anri de La Tur d'Overn Türenn

**Anri de La Tur d'Overn, vikont de Türenn** (; ) və ya sadəcə **Türenn** — Fransa hərbi lideri, Fransa marşalı (1643), Fransanın baş marşalı (1660-cı ildən). Latur d'Overn soyunun nümayəndəsi. O, Otuzillik müharibənin görkəmli hərbi taktiki və strateqlərindən və ən məşhur generallarından biri hesab edilir.

## Həyatı
Anri de La Tur d'Overn 11 sentyabr 1611-ci ildə anadan olmuşdur. Onun uşaqlıqdan hərbi işlərə marağı var idi. 14 yaşında atasını itirmiş və əmisi Morits Oranlının rəhbərliyi altında döyüş sənətini öyrənmək üçün Hollandiyaya getmişdir. Otuzillik müharibə zamanı sadə əsgər kimi xidmətə başlayan Türenn, bacarığı və cəsarəti sayəsində tez bir zamanda rütbələrdə yüksəlməyə başlamışdır. 1634-cü ildə o, artıq bir alaya komandir təyin edilmiş və 1644-cü ildə Pyemontda yerləşən Trino qalasını tez bir zamanda ələ keçirdiyi üçün marşal rütbəsinə yüksəlmişdir.

1645-ci ildə Yuxarı Reyn ordusuna komandanlıq etmişdir. 1646-cı ildə Hessendə isveçli Karl-Qustav Vrangelin qoşunları ilə birləşmiş, onların birgə uğurları Bavariya kürfürstünü Fransa ilə sülh bağlamağa məcbur etmişdir. 1647-ci ildə Türenn Hollandiyada, 1648-ci ildə Vrangel ilə birlikdə yenidən Bavariyada fəaliyyət göstərmişdir. Türenn 1649–1651-ci illərdə Fronda müharibəsi zamanı II Lüdovik de Burbon-Konde ilə birlikdə hökumətə qarşı fəaliyyətlərdə iştirak etmiştir, lakin 1651-ci ilin mayında ona amnistiya verilmiş və gələn ilin əvvəlində Kondeyə qarşı vuruşmuşdur. Sonuncular və onunla müttəfiq olan ispanlar üzərində qazanılan uğurlara görə 1660-cı ildə Türennə "maréchal-général des armées" titulunu verilmişdir.

1666-cı ilə qədər o, XIV Lüdovikin əmrində idi və onunla birlikdə 1667-ci ildə Flandriyaya yürüş etmişdir. Türenn Hollandiya müharibəsi zamanı Reyn üzərində hərəkət etmiş və Elzası müdafiə etmişdir. 27 iyul 1675-ci ildə Zasbaxda düşmən mövqeyini müəyyən etmək üçün yola düşmüşdür, lakin bu zaman öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Ивонина Л. И.* Анри де Тюренн // Вопросы истории. 2012. № 3. С. 56—82.
* Ивонина Людмила Ивановна — профессор Смоленского государственного университета}} Спутники Марса. Принц Конде и маршал Тюренн. — Нестор-История, 2013. — 234 с. — ISBN 978-5-905988-74-5
* *Рутченко А., Тубянский М.* Тюренн. — М.: Воениздат, 1939. — 109 с.; 1 схем. : ил., схем.
* Тюреннь, Генрих де-ла-Тур д’Овернь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Lossau, «Ideale der Kriegführung»;
* Turenne, «Mémoires»;
* Neuber, «Turenne als Kriegstheoretiker und Feldherr»;
* Montholon, «Mémoires de Napoleon I»;
* Quincy, «Histoire militaire du règne de Louis le Grand».

## Xarici keçidlər
Cəzireye-Şif

**Cəzireye-Şif** () — Buşehrdən şimal-şərqdə, Fars körfəzində, İrana məxsus ada. Dayaz Buşehr körfəzindəki ən böyük adadır. Sahəsi 1500 ha.təşkil edir. Adanın şimal ucunda Cəzireye-Şif balıqçı kəndi yerləşir. Ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 11 m yüksəklikdədir.

2009-cu ildə ada Sadra adası vasitəsilə materikə damba ilə bağlanır. 
## İstinadlar
Karl-Qustav Vrangel

**Qraf Karl-GQustav Vrangel** (; ) — İsveç admiralı və feldmarşalı.

## Həyatı
Liflyandiya general-qubernatoru və feldmarşal German Vrangelin oğlu olmuşdur. 1627-ci ildə hərbi xidmətə girmiş və Qustav Adolfun Almaniyadakı yürüşlərində iştirak etmişdir. O, 1641-ci ildə general-mayor olmuşdur. 1643-cü ildə İsveç donanmasının admiralı olmuşdur. 13 oktyabr 1644-cü ildə Femarn adası yaxınlığında Danimarka donanmasını məğlub etmişdir. Sonra Holşteyn və Sileziyadakı qoşunlara komandanlıq etmişdir. 1646-cı ildə qraf rütbəsi aldıqdan sonra Almaniyadakı qoşunlara komandanlıq etmişdir. Türennin komandanlığı altında Fransa qoşunları ilə birləşərək 14 mart 1647-ci ildə Bavariya kürfürstünü sülh bağlamağa məcbur etmişdir. Buna baxmayaraq, tezliklə kürfürst yenidən silahlanaraq 1648-ci ildə isveçlilər və fransızlar tərəfindən ikinci dəfə məğlub edilmişdir. Bundan sonra Vrangel Bavariyanı ələ keçirmiş və sülh bağlanana qədər onu idarə etmişdir. O, 1655-ci ildə kral Karl-Qustavın Polşaya hücumunda iştirak etmişdir. 18–20 iyul 1656-cı il tarixlərində Varşava yaxınlığında döyüşdə iştirak etmişdir. Vrangel Danimarka ilə müharibə zamanı, 6 sentyabr 1658-ci ildə Kronborq qalasını ələ keçirmişdir. XIV Lüdovik Almaniya ilə müharibə edərkən İsveç də ona qoşulmuşdur. Vrangel 1674-cü ildə 16,000 nəfərlik ordu ilə gözlənilmədən Brandenburqa hücum etmişdir. Buna baxmayaraq, Vrangel xəstəliyə yoluxmuş və bu, tezliklə irəliləyişini dayandırmışdır. İsveçlilər Brandenburqu təmizləməli olmuşdular. Vrangel tezliklə təqaüdə çıxmış və 1676-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Elias Con Uoilkinson Gibb

**Elias Con Uoilkinson Gibb**  — şotland şәrqşünası.

Qlazqo Universitetində təhsil almış, әrәb, fars, türk dillərini öyrənmişdir. 1878-ci ildən Londonda yaşamışdır. Xoca Sadəddin Əfəndinin "Tacüt-təvarix" əsərini mənbə olaraq götürərək, 1879-cu ildə "İstanbulun fəthi" *()* adlı əsərini nəşr etdirmişdir. Kritli Əziz Əli Əfəndinin "Müxəyyəlat"ından "Cavadın hekayəsi"ni *()*, "Qırx vəzir hekayəsi"ni *()* tərcümə və nəşr etdirmişdir. Divan ədəbiyyatı haqqında yazdığı "Osmanlı şeiri tarixi" *()* ən məşhur əsərində divan şeirinin inkişafını tədqiq etmiş, şeirləri vəznli və qafiyəli şəkildə ingilis dilinə çevirmişdir. Burada ayrıca olaraq Azərbaycan ədəbiyyatından da bəhs etmiş, Xətai, Məsihi və Qövsinin adını çəkmişdir. Yalnız birinci cildini nəşr etdirə bildiyi əsərin digər cildlərini ölümündən sonra dostu, şərqşünas alim Eduard Qranvil Braun nəşrə hazırlamışdır. Xalidə Ədib Adıvar və tələbələri bu əsərin birinci cildinin bir hissəsini türk dilinə tərcümə etmişlər (1943). Avropada Məhəmməd Füzuli haqqında Azərbaycan şairi kimi ilk dəfə nisbətən doğru və dolğun məlumat vermiş, yaradıcılığını yüksək qiymətləndirmiş, onu "qəlb şairi" adlandırmışdır.

## İstinadlar
Henrik Semiradski

**Henrik İppolitoviç Semiradski** () və ya **Henrik Hektor Semiradski** (, ; ) — polyak mənşəli Rusiya rəssamı, akademizmin ən böyük nümayəndələrindən biri. O, Xarkov və Sankt-Peterburqda təhsil almış, lakin fəal yaradıcılıq həyatının çox hissəsini Romada keçirmişdir. O, daha çox qədim Yunanıstan və Roma tarixindən səhnələrə dair monumental rəsmləri ilə tanınır. O, teatrların və şəxsi interyerlərin dizaynı ilə məşğul olmuşdur. İmperator Rəssamlıq Akademiyasının, Berlin, Stokholm, Roma, Turin rəssamlıq akademiyalarının akademiki və professoru, Fransa İncəsənət Akademiyasının müxbir üzvü olmuşdur. Əsərləri əsasən Polşa, Ukrayna və Rusiya muzeylərində, eləcə də Avropa ölkələrinin şəxsi kolleksiyalarında salanılır. 1903-cü, 1939-cu, 1968-ci və 1980-ci illərdə Polşada rəssamın fərdi sərgiləri keçirilmişdir. 2017–2018-ci illərdə Dövlət Rusiya Muzeyində "Henrik Semiradski və Romadakı Rusiya rəssamlarının koloniyası" ensiklopedik sərgisi keçirilmişdir. Rəssamın bir çox əsərləri itmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Некролог // Исторический вестник. — Т. LXXXIX. — 1902. — С. 1043—1044.

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Zinaida Gippius

**Zinaida Gippius**  — rus yazıçısı, dramaturq, tənqidçi, rus simvolizminin nümayəndəsi.

Alman əsilli hüquqşünas ailəsində doğulub. Kiyevdə qızlar institutuna və Moskvada gimnaziyaya daxil olsa da, xəstəliyinə görə təhsilini yarımçıq qoyub və evdə lisey müəllimlərindən dərs alıb. Kiçik yaşlarından şeir yazmağa başlayıb. 1888-ci ildə "Şimal xəbərləri" jurnalında dərc edilən "İthaf" və "Nəğmə" şeirləri ilk mətbu əsərləridir. İlk nəsr əsərləri "Yeni insanlar" (1896), "Ayna" (1898) adlı kitablarında toplanmışdır. 1904-cü ildə çap olunan "Şeirlər toplusu. 1889–1903" adlı ilk şeir kitabı rus poeziyasında modernizmi zənginləşdirmişdir. Dövrünün inqilabi hərəkatının iştirakçılarından bəhs edən "Al-qırmızı qılınc" (1906) hekayələr toplusunun, "Lalələrin rəngi" (1908) dramının müəllifidir. 1920-ci ildən Parisdə yaşayıb. Onun təşəbbüsü əsasında xaricdə rus mədəniyyətinə maraq oyatmaq, müxtəlif mühacir ədəbi dairələri birləşdirmək məqsədilə Parisdə "Yaşıl çıraq" (1927–1939) cəmiyyəti yaradılıb. "Sonuncu dairə" (1972, bitməyib) poeması, esse və ədəbi-tənqidi məqalələri var.

## İstinadlar
Frans Fişer

**Frans Fişer**  – alman kimyaçısı.

Freyburq, Münxen vә Hisen universitetlәrindә oxumuşdur. Berlin Universitetindә işlәmiş, Berlindә Ali Texniki Mәktәbin professoru (1911-ci ildәn), Mülheymdә Kömürün Öyrәnilmәsi Üzrә Kayzer Vilhelm İnstitutunun direktoru olmuşdur (1913–1943). Əsas tәdqiqatları karbon oksidi vә hidrogen әsasında üzvi birlәşmәlәrin sintezinә hәsr olunmuşdur. 1927-ci ildә Hans Tropş ilә birlikdә karbon oksidinin dәmir vә kobalt katalizatorlarının iştirakı ilә hidrogenlә reaksiyasını kәşf etmişdir; reaksiya nәticәsindә (şәraitdәn asılı olaraq) qaz, maye vә bәrk alifatik karbohidrogenlәr әmәlә gәlir. Bu reaksiyanın maye yanacaq almaq üçün istifadә edilmәsinin mümkünlüyünü göstәrmişdir (1926). Sintetik benzin istehsalının texnologiyasını işlәyib hazırlamışdır (1925–1935). Karbon oksidi vә hidrogen әsasında maye izoparafinlәrin vә normal bәrk parafinlәrin sintezinin prinsipial mümkünlüyünü göstәrmişdir (1936).
## İstinadlar
Laləvər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əbədiyyət (simfoniya)

**"Əbədiyyət"** — bəstəkar Arif Məlikovun  Heydər Əliyevə ithaf etdiyi 8-ci simfoniyasıdır. İlk dəfə 2004-cü ildə M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, xalq artisti Rauf Abdullayevin dirijorluğu ilə, Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Simfonik orkestrinin və solist Rəşidə Behbudovanın ifası ilə səslənmişdir.

Simfoniyada yeni musiqi ilə yanaşı Arif Məlikovun vokal musiqisindən də istifadə olunub. “Əbədiyyat” simfoniyası şərti olaraq üç bölümdən ibarətdir. Əsər Nazim Hikmətin sözlərinə yazılmış altı romansla başlayır və Almas Yıldırımın sözlərinə yazılmış “Azərbaycan” balladası ilə bitir. Orta bölmədə yeni, lakin simfoniyanın ümumi dramaturgiyasına xələl gətirməyən musiqi materialı səslənir. Bəstəkar əsərdə xalq musiqisindən, xüsusilə Heydər Əliyevin çox sevdiyi “Sarı gəlin” Azərbaycan xalq mahnısının intonasiyalarından bəhrələnib.

## Maraqlı fakt
Arif Məlikovun Ədəbiyyat qəzetinə müsahibəsindən: "Heydər Əliyev üzünü mənə tutub: "Arif, yaxşı olar ki, sən buranın (Məkkənin) əzəmətinə layiq böyük bir simfonik əsər yazasan" - dedi. Geri döndükdən sonra "Əbədiyyət simfoniyası"nı yazdım. Mən o əsəri Heydər Əliyevə həsr etdim. Çox təəssüf edirəm ki, "Əbədiyyət simfoniyası"nı dinləmək ona qismət olmadı. Həmin simfoniya o böyük insanın ildönümündə Filarmoniyada səsləndirildi."
## Həmçinin bax
* Odlar yurdu (oratoriya)
## İstinadlar
Şoci Seto

– Yaponiya elektrik mühəndisi və biznesmeni.

## Həyatı
Şoci Seto 1891-ci ildə Yaponiyanın Vakayama prefekturasında doğulmuşdur. 1915-ci ildə Tokio Universitetindən məzun olmuşdur. 1923-cü ildə Təhsil Nazirliyinin dəstəyi ilə Almaniya, İngiltərə, ABŞ və İsveçrədə təhsil almışdır. Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Tokio Universitetinin professoru olmuş, Fiziki və Kimyəvi Tədqiqatlar İnstitutunda anodlaşmış alüminium üzərində araşdırmalara başlamışdır. İkinci dünya müharibəsi illərində Yaponiyanın müstəqil elektron mikroskop layihəsinin aktiv iştirakçılarından biri olmuşdur. 1959-cu ildə "Toshiba" elektrik şirkətinin direktoru təyin olunmuşdur.

## Mükafatları
Gördüyü işlərə görə 1973-cü ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Viktor Osimhen

**Viktor Osimhen** () —  Türkiyənin "Qalatasaray" klubunda, o cümlədən Nigeriya milli komandasında hücumçu kimi çıxış edən nigeriyalı futbolçu.

## Karyerası
Nigeriyada anadan olan Osimhen peşəkar karyerasına 2017-ci ildə Almaniyanın "VfL Volfsburq" klubunda başlayıb. Klubda bir yarım mövsüm keçirdikdən sonra o, 2018–19-cu illərdə icarə əsasında Belçikanın "Şarlerua" komandasına keçir.

2019-cu ildə Fransanın "Lill" komandasına keçir.

2020-ci ildə Osimhen İtaliyanın "Napoli" klubuna rekord məbləğə, 70 milyon avroya transfer olur. 2021–22 mövsümündə A Seriyasının Ən Yaxşı Gənc Oyunçusu mükafatını qazanır.

Osimhen Nigeriyanın qazandığı 2015-ci ildə keçirilmiş "FIFA U-17 Dünya Kuboku"nda Qızıl buts mükafatını qazanır. O, 2017-ci ilin iyununda Nigeriya millisində debüt edir və 2019 Afrika Millətlər Kubokunda iştirak edib. 2022-2023 mövsümündə "Napoli" klubunun 33 ildən sonra ilk İtaliya çempionluğunda əsas memarlarından biri olur. Həmin mövsüm Seriya A-da 26 qola imza ataraq çempionatın ən çox qol vuran oyunçusu olur. Osimhen həmin mövsümün "Ən Yaxşı Hücumçu" və "Ən Yaxşı Oyunçu" adlarına layiq görülür. Bundan əlavə o, Nigeriyanın Afrika Millətlər Kubokunda final oynayan heyətin də parçası idi. Nəticədə Osimhen 2023-cü ildə Afrika Qitəsinin "Ən Yaxşı Oyunçu"su seçildi. 

### Qalatasaraya icarə
Sentyabrın 3-də Türkiyənin Super Liqa klubu "Qalatasaray" Osimhenin 2024-25 mövsümünün sonuna qədər icarəyə götürülməsi ilə bağlı danışıqlara başlayıb. Klub ertəsi gün Osimhen ilə icarə müqaviləsinin imzalandığını elan edib.

## Karyera statistikası

### Klub

: 

### Milli komanda

## İstinadlar https://oxu.az/idman/viktor-osimhen-qalatasaray-la-imza-ucun-istanbula-yola-dusdu
## Xarici keçidlər
Eski-Kermen

**Eski-Kermen** *(Krım tatar dilində "Köhnə qala")* — Krımda orta əsr mağara şəhərinin xarabalığı. Bağçasaraydan 14 km cənub qərbdə, Manqupdan 5 km şimal qərbdədir. Şəhərin sahəsi 8,5 ha, uzunluğu 1040 m, eni 170 m idi. Hündürlüyü 30 m-ə çatan sıldırımlarla məhdudlaşan Stolovaya dağının yaylasında salınmışdır. Şəhərin salınması 5-ci əsrin sonu – 6-cı əsrin əvvəllərinə aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər