Malayziya Hava Yolları reys 370

thumb|250px|İtkin düşmüş təyyarə 2012 ildə 

**Malayziya Hava Yolları reys 370** — Malayziya Hava Yolları tərəfindən həyata keçirilən beynəlxalq sərnişin reysi idi və 8 mart 2014-cü ildə Malayziyanın Kuala Lumpur Beynəlxalq Hava Limanından nəzərdə tutulan təyinat yerinə, Çinin Pekin Paytaxt Beynəlxalq Hava Limanına gedərkən radarlardan itdi. Onun itkin düşmə səbəbi müəyyən edilməyib. Hadisə, aviasiya tarixində ən böyük sirr hesab olunur və təyyarənin itməsi ilə bağlı ən ölümcül hadisə olaraq qalır.

227-si sərnişin və 12-si ekipaj üzvündən ibarət olan təyyarə 8 saat davam edəcək səfəri üçün Kuala Lumpur Beynəlxalq Havalımanından yerli saatla gecə 00:41-də havalandı. Subang Hava Trafik İdarə Mərkəzi saat 01:22-də Tayland Körfəzi üzərindəykən təyyarə ilə bağlantını itirdi və 02:40 itkin hesabat olundu. Itkin düşdüyü doğrulandıqdan sonra Cənubi Çin dənizi və Tayland körfəzində ABŞ, Çin, Avstraliya, Vyetnam, Filippin, Malayziya, Sinqapur və Taylanddan qrupların qatıldığı ortaq axtarış-qurtarma əməliyyatı başladıldı.

Bir neçə ölkələrin axtarış səylərinə baxmayaraq, təyyarə hələ aşkar olunmamışdır. Bu faciə dünya tarixində ən sirli aviasiya hadisələrindən biri sayılır və itmiş təyyarənin taleyi haqqında bir çox fərziyyələr yaranıb.

## Hadisənin təfərrüatları
### Uçuş və son siqnal
Boeing 777-200ER təyyarəsi Kuala Lumpur Beynəlxalq Hava Limanından yerli vaxtla saat 12:41-də havaya qalxıb. Təyyarədə 227 sərnişin və 12 ekipaj üzvü var idi. Uçuşun təxminən 40-cı dəqiqəsində, yəni təyyarə Malayziya və Vyetnam hava məkanları arasındakı sərhədə yaxınlaşarkən, hava nəzarəti ilə sonuncu əlaqə qurulub. Bundan sonra təyyarə radarların müşahidəsindən çıxıb. Rəsmi radar izləmə məlumatları göstərdi ki, təyyarə Vyetnam hava məkanına daxil olmaq əvəzinə qərbə, Malay yarımadasına doğru dönüb. Daha sonra təyyarənin Hind okeanı istiqamətində uçduğu müəyyən edilib. Axırıncı siqnal təyyarənin avtomatik peyk kommunikasiya sistemi vasitəsilə baş tutub və sonuncu dəfə Hind okeanının cənub hissəsində qeydə alınıb. Təyyarənin itkin düşməsindən sonra genişmiqyaslı beynəlxalq axtarış əməliyyatı həyata keçirildi. Axtarış əməliyyatları əsasən Hind okeanının cənub hissəsində mərkəzləşdi və Malayziya, Avstraliya və Çin tərəfindən idarə olundu. Təyyarə qalıqları yalnız bir neçə il sonra, 2015-ci ildən etibarən Mozambik, Tanzaniya və Reunion kimi Hind okeanının qərb sahillərində tapılıb.

## MH370 facisəsi ilə bağlı fərziyyələr
MH370 hadisəsi ilə bağlı çoxsaylı fərziyyələr mövcuddur. Təyyarədə baş verə biləcək mexaniki nasazlıq, yanğın və ya dekompressiya ilə bağlı bir çox fərziyyələr irəli sürülüb. Lakin bu fərziyyələr hadisənin niyə baş verdiyini və təyyarənin istiqamətini necə dəyişdirdiyini izah edə bilmir.

### Pilotun qəsdən hərəkət etməsi
Ən geniş yayılmış nəzəriyyələrdən biri budur ki, təyyarənin pilotu və ya ikinci pilotu təyyarənin istiqamətini qəsdən dəyişdirib. Bəzi mənbələrə görə, təyyarənin uçuş marşrutunu dəyişdirmək üçün kifayət qədər bacarığı və təcrübəsi olan kapitan Zahari Əhməd Şah () bu istiqaməti bilərəkdən seçmiş ola bilər. Lakin bu iddianı dəstəkləyən dəqiq sübutlar tapılmayıb. Təyyarənin qaçırılması və ya terror hücumuna məruz qalması ehtimalı da araşdırılıb. Lakin bu fərziyyəni sübut edəcək heç bir ciddi dəlil aşkar edilməyib.  Uçuş zamanı təyyarənin idarəetmə sistemlərində texnoloji problemlərin meydana çıxması da mümkündür. Lakin bu, təyyarənin uzun müddət boyunca yönləndirilməsi və uçuşunun davam etməsini izah etməkdə çətinlik yaradır.

## Rəsmi araşdırmaların nəticəsi
2018-ci ildə Malayziya tərəfindən təqdim edilən son rəsmi hesabatda təyyarənin itkin düşməsinin əsas səbəbinin dəqiq müəyyən edilə bilmədiyi bildirildi. Hesabatda təyyarənin marşrutunu qəsdən dəyişdirən kimsə olduğuna dair ehtimal verilsə də, bu şəxsin kim olduğu və ya niyə belə etdiyi barədə dəqiq məlumat yox idi. Hadisə ilə bağlı kifayət qədər sübut olmadığından, nə baş verdiyini dəqiq öyrənmək mümkün olmadı. MH370 hadisəsi aviasiya sahəsində bir çox dəyişikliklərə səbəb olub. Daha inkişaf etmiş və davamlı izləmə sistemlərinin tətbiqi aviasiyada standartlara çevrildi. Fasiləsiz məlumat qeydlərinin saxlanması və peyk vasitəsilə əlaqənin qorunub saxlanması daha önəmli hala gəldi.

MH370 faciəsi həm texniki, həm də insan faktoru nəzərə alınaraq beynəlxalq aviasiyada təhlükəsizlik tədbirlərini gücləndirmiş və standartları yeniləməyə səbəb olmuşdur.

mini|center

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Malayziya təyyarəsinin axtarışları davam edir
*  Malaysia Airlines MH370 reysinin yoxa çıxması: aviasiya tarixinin əsas sirrlərindən birinin 10 ili BBC