open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bleyk Qriffin

**Bleyk Austin Qriffin** () — Amerika Milli Basketbol Assosiasiyasında Los-Anceles Klippers, Detroyt Pistons, Bruklin Nets, Boston Seltiks komandalarında forma geymiş və hal-hazırda azad agent olan amerikalı peşəkar basketbol oyunçusu.

## İstinadlar
Makau FK

**Makau İdman Klubu** — **Makau** kimi də tanınan, 8 iyun 1978-ci ildə təsis edilən və Riu-Qrandi-du-Norti ştatının Makau şəhərini təmsil edən Braziliya futbol klubudur.

## Tarixi
Klub 8 iyun 1978-ci ildə təsis edilmişdir. Makau 2005-ci ildə Potiqar Liqasının İkinci Səviyyəsinin qalibi olmuşdur.

## Nailiyyətləri
* **Potiqar Liqasının İkinci Səviyyəsi:**
** **Çempion (1):** 2005

## Stadion
Makau İdman Klubu öz ev oyunlarını Estadio Valter Biçao stadionunda keçirir. Stadionun maksimum tamaşaçı tutumu 3500 nəfərə bərabərdir.

## İstinadlar
Balneerio Arroio-du-Silva

**Balneerio Arroio-du-Silva** () — Braziliyanın Cənub regionunun Santa-Katarina ştatında yerləşən bələdiyyədir. 2006-cı il məlumatlarına əsasən bələdiyyənin əhalisi 7424 nəfərdir. Ərazisi 93,819 km²-dir. Əhalinin sıxlığı 79,1 nəfər/km²-dir. Bələdiyyə 29 dekabr 1995-ci ildə yaradılmışdır.

## Həmçinin bax
*Santa Katarina bələdiyyələrinin siyahısı

## İstinadlar
Hendra Purnama

**Hendra Purnama** (12 noyabr 1997) — İndoneziyalı oxatan. Hendra Purnama İndoneziyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Hendra Purnama birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Ukraynanın nümayəndəsi Viktor Ruban ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Hendra Purnama rəqibinə 3:7 hesabı ilə uduzdu.

## Mənbələr
### İstinadlar
Marakaya

**Marakaya** () — Braziliyanın Cənub regionunun Santa-Katarina ştatında yerləşən bələdiyyədir.
2006-cı il məlumatlarına əsasən bələdiyyənin əhalisi 6205 nəfərdir. Ərazisi 63,401 km²-dir. Əhalinin sıxlığı 97,9 nəfər/km²-dir. Bələdiyyə 12 may 1967-ci ildə yaradılmışdır. Bələdiyyənin bayramı 12 maydır.

## Həmçinin bax
*Santa Katarina bələdiyyələrinin siyahısı

## İstinadlar
Romelandiya

**Romelandiya** () — Braziliyanın Cənub regionunun Santa-Katarina ştatında yerləşən bələdiyyədir.
2006-cı il məlumatlarına əsasən bələdiyyənin əhalisi 4540 nəfərdir. Ərazisi 223,749 km²-dir. Əhalinin sıxlığı 20,3 nəfər/km²-dir. Bələdiyyə 23 sentyabr 1963-cü ildə yaradılmışdır.

## Həmçinin bax
* Santa Katarina bələdiyyələrinin siyahısı

## İstinadlar
Cənub-şərq regionu (Braziliya)

**Cənub-şərq regionu** () — Braziliya Coğrafiya və Statistika İnstitutu tərəfindən təqdim olunmuş bölgüyə əsasən Braziliya üçün müəyyənləşdirilmiş 5 regiondan biri. Ərazisi 927,286 km², əhalisi 80,303,750 nəfərdir.
Matu-Qrosu-du-Sul

**Matu-Qrosu-du-Sul** () — Braziliyanın cənub-qərbində yerləşən ştat. İnzibati mərkəzi Kampu-Qrandi şəhəridir.

Matu-Qrosu, Qoyas, Minas-Jerays, San-Paulu və Parana ştatları ilə sərhədlənir. Üstəlik qərbdən Paraqvay və Boliviya ilə sərhədə malikdir.

## Adı
Adının mənası portuqalcadan tərcümədə «Cənub seyrəkmeşəsi» anlamını daşıyır. Ştat ondan şimalda yerləşən Matu-Qrosu ştatının varisidir. Buda təsadüfü deyil ki, insanlar Matu-Qrosu və Matu-Qrosu-du-Sul adlarını səhv salırlar.  
## Coğrafiya

Tropik iqlimə malikdir. Bununla belə olduqca rütubətlidir. Buradan Parana çayının çoxlu qolları axır.  
### İqlim
Matu-Qrosu-du-Sul rütubətli subtropik iqlimə malikdir. İllik yağıntınln miqdarı 1500&nbsp;mm-dir. Yanvar ən isti aydır. Bu zaman maksimal temperatur 34&nbsp;°C, minimal isə 24&nbsp;°C təşkil edir. İyul ayında maksimal temperatur 24&nbsp;°C, minimal isə 15&nbsp;°C olur. İl ərzidə günəşli hava müşahidə edilir.

## Tarixi
Matu-Qrosu-du-Sul 1977-ci ildə Matu-Qrosudan ayrılmaqla təşkil edilmişdir. Bunun təstiqlənməsi məqsədilə iki il tələb olunmuşdur (1 yanvar 1979).

## Əhali

2008 ilə olan məlumata görə ştat ərazisində 2 372 000 nəfər yaşayır. Əhalinin sıxlığı 6,4 nəf./km² təşkil edir. Urbaniyasiya səviyyəsi 84,7 %-dir.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən ştat 4 mezoregiona və 11 mikroregiona bölünür.
## İqtisadiyyat
İqtisadiyyatın əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir

## İnfrastruktur

### Nəqliyyat

* BR-060
* BR-158
* BR-163
* BR-267
* BR-262
* BR-359
* BR-454
* BR-419
* BR-487

## Təhsil

Portuqal dili rəsmi dildir və tədris müəsisələrində əsas dil kimi istifadə edilir. Məktəblərdə ingilis və ispan dili belə təsadüf edilir.

### Təhsil müəsisələri
* Matu-Qrosu-du-Sul Federal Universiteti (UFMS);
* Matu-Qrosu-du-Sul ştat Universiteti (UEMS);
* da Qrande Doradus Universiteti (UFGD);
* Koma Bosko Katolik Universiteti (UCDB);
* Dövlət inkişafı və Pantanal vilayəti Universiteti (Uniderp).

## Bayraq
Ştatın bayrağı Mauro Maykl Мunxoz tərəfindən təşkil edilmişdir. Bayraqda olan ağ rəng ümüdə, yaşıl zəngin floraya, mavi böyük səmaya, sarı ulduz isə düzən, güc və sükut anlamını verir.

## İstinadlar
Pedra-Lavrada

**Pedra-Lavrada** () — Braziliyanın Şimal-şərq regiounun Parayba ştatında yerləşən bələdiyyədir. 2006-cı il məlumatlarına əsasən bələdiyyənin əhalisi 6573 nəfərdir. Ərazisi 351,688 km²-dir. Əhalinin sıxlığı 18,7 nəfər/km²-dir.

## Həmçinin bax
*Parayba bələdiyyələrinin siyahısı

## İstinadlar
Jetuliu Varqas

**Getúlio Dornelles Vargas** () — İki dəfə Braziliya prezidenti seçilən siyasi xadim. Bəziləri üçün güclü bir diktator olan Vargas, iri torpaq sahiblərinə qarşı apardığı ədalətli siyasətlə *"Yoxsulların atası"* ləqəbini almışdır.

## Həyatı
Rio Grande do Sul əyalətinin nüfuzlu ailələrindən birinin oğluydu. 1908 tarixində Porto Alleqre Universitetinin hüquq fakültəsini bitirdi və dərhal siyasətə atıldı. 1922 tarixində Milli Konqresə daxil oldu və 4 il burda vəzifədə qaldı. 1926 tarixində Luis Pereira rəhbərliyində maliyyə naziri oldu. 1928 tarixində Rio Grande do Sul əyalətinin icra başçısı seçildi. 1930-cu ildə keçirilən seçim kompanyasında qalib gəlmədi. Buna baxmayaraq siyasətdən çəkilmədi və oktyabr üsyanlarına qatıldı. 3 noyabr 1930 – 17 iyul 1934 tarixlərində müvəqqəti hökumətin başına keçdi. 17 noyabr 1934 tarixində qurucu məclis tərəfindən prezident seçildi. 10 noyabr 1937 tarixində inqilabın lideri olaraq totalitar rejimli Estado Novo dövlətini qurdu.

1930-cu illərdə Braziliya böyük torpaq sahibkarlarının rəhbərlik etdiyi əyalətlər federasiyası tərəfindən idarə edilirdi. Vargas dönəmində bu federal sistem aradan qaldırıldı. Vergi siyasəti dəyişdirildi və əyalət rəhbərləri mərkəzi hakimiyyətə tabe edildi. Seçici sayı 4 dəfə artdı və gizli səsvermə üsulu tətbiq edildi. Qadınlara səsvermə hüququ verildi və geniş təhsil islahatları aparıldı. İnvestisiyalar sürətli sənayeləşməylə canlandırıldı. Ancaq Vargas özəl sektora müdaxilə edə bilmirdi və apardığı islahatlar ölkənin ucqar yerlərində tətbiq edilmirdi.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra Braziliyada dəyişən siyasi vəziyyətin təsiriylə 29 oktyabr 1945 tarixində baş verən çevrilişlə Vargas devrildi. 1945-ci ilin dekabr ayında Rio Grande do Sul əyalətindən senator seçilsə də, 1950-ci illərə qədər passiv siyasi fəaliyyətlə məşğul oldu. Ancaq 1950 prezident seçimlərində qalib gəldi və yenidən siyasi fəaliyyətə başladı. 31 yanvar 1951 tarixində vəzifəsinə başladı.

Ancaq bu dəfə onu prezident seçənləri qane edə bilmədi. Bu səbəbdən xalqın dəstəyini almaq üçün milliyətçi siyasət yürütdü. 1954-cü ildə hökumətə qarşı müxalifət gücləndi. Nəticədə silahlı qüvvələr də Vargasın vəzifədən geri çəkilməsini tələb etdi. Çətin vəziyyətdə qalan Vargas intihar etdi.

## Həmçinin bax
* Jetuliu (film, 2014)

## İstinadlar
Əhəmənilər sarayı (Şəmkir)

**Əhəmənilər sarayı** — eramızdan əvvəl V–IV əsrlərə aid qədim yaşayış yerində yerləşən monumental tikili qalıqları. Saray Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun Qaracəmirli kəndi yaxınlığında yerləşir. Arxeoloji tədqiqatlara əsasən, bu ərazi Əhəmənilər imperiyasının Cənubi Qafqazı idarə edən inzibati mərkəzlərindən biri olmuşdur.
## Haqqında
Qaracəmirli ərazisində arxeoloji qazıntılar 2006-cı ildən başlayıb. Qazıntılar Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu ilə Almaniya arxeoloqlarının birgə həyata keçirdiyi beynəlxalq ekspedisiya tərəfindən aparılır. Layihə Almaniya hökumətinin maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilmişdir.

Tədqiqatlar zamanı müəyyən olunub ki, bu ərazidə 2500 il əvvəl şəhər tipli böyük yaşayış məskəni olmuşdur. Şəhərin tikililəri park və bağlarla əhatə olunmuş, binalar əsasən çiy kərpicdən inşa edilmişdir. Böyük saraylar sütunlu portiklərə və uzun kolidorlara malik olmuşdur. Bu memarlıq üslubu və plan quruluşuna görə **Pasarqad** və **Persepol** kimi Əhəmənilər şəhərləri ilə müqayisə olunur.

Tarixi mənbələrə əsasən, eramızdan əvvəl 330-cu ildə Makedoniyalı İsgəndərin yürüşü nəticəsində Əhəmənilər imperiyası süquta uğrayarkən bu yaşayış yeri də dağıdılmışdır. Sonrakı dövrdə həmin ərazidə Qafqaz Albaniyası dövlətinin təşəkkül tapmasına təkan verən sosial-siyasi baza formalaşmışdır.

## Arxeoloji tapıntılar
Qazıntılar zamanı iri inzibati, təsərrüfat və dini binaların qalıqları aşkarlanmışdır. Ən mühüm tapıntı isə monumental saray kompleksi hesab olunur.

Sarayın əsas xüsusiyyətləri:

* Giriş binası: 510 m² sahədə;
* Həyət: 400×450 metr ölçüdə;
* Propleya: sütunlu portiklərə, dörd sütunlu mərkəzi zal və yan otaqlara malikdir;
* Əsas saray binası: propleyadan 250 metr qərbdə yerləşir, 0,5 hektar ərazini əhatə edir;
* Ümumi sahə: propleya, saray və həyət birlikdə təxminən 20 hektardır;
* Divar qalınlığı: bəzi hissələrdə 1,6 metrə çatır.

Arxeoloqların rəyinə görə, bu ölçüdə və quruluşda saray kompleksinə nəinki Qafqazda, hətta dünyanın digər bölgələrində də nadir hallarda rast gəlinir.

Ekspedisiyanın rəhbəri, AMEA-nın müxbir üzvü İlyas Babayev deyib: “Bu vaxta qədər burada 28 sütun altlığı tapılıb. Görünür, burada 100-dən çox sütun altlığı var. Sarayın 8 metr enində 25 metr uzunluğunda giriş hissəsi olub, onun arxasında 675 kvadratmetrdə audensiya zalı yerləşir, ətrafında isə dəhlizlər və böyük zallar var. Burada tapılan maddi mədəniyyət nümunələri azdı, ancaq elitardı. Gil qablar çox azdı. Halbuki saray olmasaydı, gil qablar çoxluq təşkil edərdi. Ən maraqlısı isə burada mixi yazıların olmasıdır.”

## İstinadlar
 
## Xarici keçidlər
*http://yknews.az/2016/08/25/azərbaycan-ərazisindəki-butun-abidələr-azərbaycana-xalqimiza-aiddir/
## Həmçinin bax
* Əhəmənilər imperiyası
Paranoa su anbarı

**Paranoa su anbarı** () —  Braziliya ərazisində yerləşən süni göl. Brazilia şəhəri yaxınlığında Paranoa çayı üzərində bənd atılması ilə təşkil olunmuşdur.  

## Toponim
«Paranoa» Tupi dilində «girişdə su» anlamını verir.

## Bənd
12 sentyabr 1959-ci ildə Paranoa çayı üzərində bənd inşa edilmişdir. Hazırda bu bu bənddən əldə onunan enerjinin dairənin cəmi 2,5 %-ni təmin edir.

## Naviqasiya və su idmanı
Federal dairədə 11 000 su nəqliyyatı vastəsi qeydə alınmışdır. Bu isə ölkə üzrə yelkənli qayıqların sayı baxımından üçüncüdür. Burada yaxtaların saxlanması məqsədi ilə yaxt klub vardır. Burada kanoye, su xizəyi, yelkənli idmanı kimi idman növləri geniş yayılmışdır. 1994-cü ildən təşkil edilən yarışlarda 200-dən çox qayıq iştirak edir.

## Fəlakət
22 may 2011-ci ildə Paranoa su anbarında göyərtəsində 100-dən çox insan olan bərə batmışdır. Qəza 20:13 radəsində baş vermişdir. Xilasedilicilərin sözünə görə burada cəmi 104 nəfər olmuşdur. Bərə suyun 17 metr dərinliyinə batmışdır. Bu qəzada 8 nəfər həlak olmuşdur 

## İstinadlar
Robert Kempinski

**Robert Kempinski** (; doğ. 11 iyul 1977, Qdansk) — Polşa şahmatçısı, qrosmeyster *([[1996]])*.

## Şahmat karyerası
Kempinski 14 yaşında olarkən öz yaş kateqoriyasında, növbəti il isə 20 yaşadək gənclər arasında Polşa Çempionatının qalibi oldu. Sonrakı illərdə o, beynəlxalq yarışlarda Polşanı təmsil etdi. O, üç dəfə gənclər arasında Avropa Çempionatlarının qalibi oldu: 1993-cü il *(16 yaşadək)*, 1994-cü il *(18 yaşadək)* və 1995-ci il *(18 yaşadək)*. 1995-ci ildə o, Braziliyanın Quarapuava şəhərində keçirilən gənclər arasında Dünya Çempionatında Emil Sutovskini geridə qoyaraq qalib oldu. Növbəti il qrosmeyster titulunu alaraq ilk dəfə Şahmat olimpiadasında iştirak etdi. 1997 və 2001-ci illərdə Polşa Çempionatının qalibi olmuşdur.

Kempinski müxtəlif illərdə beynəlxalq turnirlərin qalibi olub: Zlin (1994), Çeske Budeyoviçe (1995), Lippştadt (1995), Fridek-Mistek (1997), Bil (2000), Rubinşteyn Memorialı (2006), Bad-Tsvesten (2004) Nekar-Open (Daytsizau, 2005), Porzellan-Cup (Drezden, 2008). Kempinski 2004-cü ildə FİDE Dünya Çempionatında iştirak etdi, lakin birinci raunddaca Rusiya təmsilçisi Aleksandr Lastinə məğlub oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*FIDE Chess profili
*Robert Kempinski . Chess-DB.com  
*Robert Kempinski  . Chessgames.com 
*Robert Kempinski . 365Chess.com
Fəxri dəmiryolçu

**Fəxri dəmiryolçu** — SSRİ-nin dövlət mükafatlarından biri, 13 may 1933-cü ildə SSRİ-nin MSK tərəfindən dəmir yolu nəqliyyatı işçilərinin mükafatlandırılması üçün təsis edilmişdir.

Dəmiryolunda əməyin ən yüksək və sabit nəticələrinin əldə edilməsi, hazırlanması, inkişafı və həyata keçirilməsinə, dəmiryol nəqliyyatının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə, həmçinin qatarların hərəkətinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasıyla bağlı fədakar hərəkətlərə görə, elmin, texnikanın və yeni texnologiyanın nailiyyətlərinin tətbiqinə, sərnişinlərin həyatları, yüklərin, yükün və başqa tapşırılmış əmlakın qorunmasına görə dəmir yolu işçiləri və eyni zamanda qeyriləri təltif edilir.

## İstinadlar
Barradao stadionu

**Barradao stadionu** () — Braziliyanın Salvador şəhərində yerləşən stadion. Tamaşaçı tutumu 35,632 nəfərdir. "Vitoria" klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir.

## Tarixi
Açılışı 1989-cu ildə olmuşdur.

## Həmçinin bax
*Braziliya stadionlarının siyahısı

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*www.fussballtempel.net
Yuri Karyakin

**Yuri Fyodoroviç Karyakin** (22 iyul 1930, Perm — 18 noyabr 2011, Moskva) — Sovet və Rusiyalı ədəbiyyatşünas, yazıçı, publisist və ictimai xadim. Fyodor Dostoyevskinin haqqında bir sıra işləri üçün bilinir.

*Rusiya, sən dəlirdin!* () və *Dırmığı tapdalamaq — milli idmanımızdı* () söyləmələrin müəllifi.

## Biblioqrafiya

* *Карякин Ю. Ф. и [[Плимак, Евгений Григорьевич|Плимак Е. Г.]]* Мистер Кон исследует «русский дух». — М.: Соцэкгиз, 1961.
* *Карякин Ю. Ф. и Плимак Е. Г.* Запретная мысль обретает свободу. — М.: Наука, 1966. — 304 с., 5 500 экз.
* *Карякин Ю. Ф.* Перечитывая Достоевского. — М.: Новости, 1971. — 248 с.
* *Карякин Ю. Ф.* Самообман Раскольникова (Роман Ф. М. Достоевского «Преступление и наказание»). — М.: Художественная литература, 1976. — 158 с.
* *Карякин Ю. Ф.* Достоевский. Очерки. — М.: Правда, 1984. — 48 с., 94 000 экз.
* *Карякин Ю. Ф.* Достоевский и канун XXI века. — М.: Советский писатель, 1989. — 656 с., 45 000 экз.
* *Карякин Ю. Ф.* Перемена убеждений (От ослепления к прозрению). — М.: Радуга, 2007. — 416 с.
* *Карякин Ю. Ф.* Пушкин. От лицея до …Второй речки. — М.: Радуга, 2009.
* *Карякин Ю. Ф.* Достоевский и Апокалипсис. — М.: Фолио, 2009. — 704 с.
* *Карякин Ю. Ф*. Бес смертный. Приход и изгнание. — М.: Новая газета, 2011.
* *Карякин Ю. Ф.* Не опоздать!: Беседы. Интервью. Публицистика разных лет / Сост. И. Н. — рина. — СПб.: Издательство Ивана Лимбаха, 2012. — 464 с., 1000 экз., ISBN 978-5-89059-176-0
* *Зорина И. Н.* Жажда дружбы. Карякин о друзьях и друзья о Карякине. — М.: Радуга, 2010. — 416 с.

## Mükafatıarı

* ''Şərəf'' ordeni (2000) — *yurd mədəniyyətinin inkişafına böyük töhfəsi üçün*
* «Azad Rusiyanın müdafiəçinə» (1993)

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt

## İstinadlar
Sona Tağıyeva

**Sona Hənifə qızı Tağıyeva** () — Azərbaycanın "Əməkdar müəllimi" (1960), "Lenin ordeni", "Oktyabr İnqilabı", "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, Azərbaycanın "Şöhrət" ordeni (1995) laureatı.

## Həyatı
Sona Tağıyeva 1916-cı il yanvarın 3-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra əmək fəaliyyətinə başlamış, təhsilini fəhlə-gənclər məktəbinin axşam şöbəsində davam etdirmişdir. 1935-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun hazırlıq şöbəsinə daxil olan Sona Tağıyeva daha sonra Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsil almışdır. 1940-cı ildə ali təhsilini başa vuran və pedaqoji fəaliyyətə başlayan Sona xanım müəllim, dərs hissə müdiri olmuş, 1942–1945-ci illərdə isə rayon xalq maarifi şöbəsinin müdiri işləmişdir. Sona Tağıyeva 1945-ci ildə Bakıdakı 190 nömrəli məktəbin direktoru təyin edilmiş, nümunəvi təhsil ocağına çevirdiyi bu müəssisədə ömrünün axırına qədər çalışmışdır.

O, 1960-cı ildə respublikanın əməkdar müəllimi adına layiq görülmüş, bir sıra orden və medallarla, müstəqil Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir. 2002-ci ildən prezident təqaüdçüsü olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# [| [Ziyad Səmədzadə] İLAHİ MƏHƏBBƏT SAHİBİ] 
#  Sona Tağıyevanın məktəbi
Dolqaya dili

**Dolqaya dili** — Balıqqulağəndan təşkil olunmuş, Azov dənizinin şərq sahillərində yerləşın, Yeysk yarımadasının bir hissəsini təşkil edən dil.

Dolqaya dili Taqanroq körfəzini Azov dənizindən ayırır. Dolqaya dili Krasnodar diyarının təbiət abidəsi hesab edilir. Bura zəngin heyvan və bitki örtüyünə malikdir.

## Xüsusiyyətləri
Dolqaya dili dinamik olaraq dəyişən coğrafi obyektdir. XXI əsrin əvvəllərində uzunluğu 9,5&nbsp;km olduğu halda 60 il sonra uzunluğu 17&nbsp;km çatmışdır. 1948—1953 illərdə su anbarının tikintisi ilə əlaqədar uzunluğu növbəti illərdə 3&nbsp;km qədər azalmışdır. Son zamanlar Taqanqoq körfəzi istiqamətdən qısalma müşahidə edilir. 
Sahilindəki çimərliklər üç metr olduğu halda sonucunda bu 10 metrə çatır.
Dilin sturukturunə nəzər yetirdikdə molyusklardan təşkil olunduğunu müşşahidə etmək mümkündür.

## Fotoqalereya

Fayl:Dolgaya spit 2010.jpg|
Fayl:Птицы на островах косы Долгая.JPG| 
Fayl:Dolzhanskaya-Kosa.jpg|Dilin sonu.
Amerika aqavası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Təbii halda Meksikada yayılan çoxillik bitkidir.

## Botaniki təsviri
Şirəli, qalın yarpaqları bitkinin kök boğazından çıxaraq, sıx yarpaq yığımı əmələ gətirir. Yarpaqları boz-yaşıl rənglı, 2 m uzunluğunda, 20-25 sm enində olub, xətvari-neştərvaridir, uc hissəsi 3 sm. uzunluğunda hər iki tərəfi tikanlıdır. Yaşadığı dövrdə bir dəfə çiçək açır, çıçəkləmə qurtardıqdan sonra çoxlu kök pöhrələri əmələ gətirir və əsas bitki məhv olur. 20-25, bəzən isə 30-35 ildən sonra çiçək açır. Yarpaq yığımının mərkəzindən uzunluğu 10-12 m-ə qədər olan çiçək zoğu qalxır. Çiçək zoğunun ucunda 1 m uzunluğunda çoxlu sarımtıl zəngvari çiçəklər əmələ gəlir. Çiçəkləmə 8 aya qədər davam edir.

Abşeron şəraitində yığılan aqava toxumları cücərmə qabiliyyətinə malik deyil, kök pöhrələri vasitəsi ilə asanlıqla çoxaldılır. Adətən toxumlar gövdənin altında cücərir.

## Ekologiyası
Quraqlığa, küləyə işığa davamlı, qumlu, şoran torpaqlarda yaxşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Bakıda, Sumqayıtda, Ələtdə, Qobustanda və digər rayonlarda yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada, tək əkinlərdə istifadə edilir. Bir çox ölkələrdə yarpaqlarından kəndir istehsalında, gəmilərin hazırlanmasında istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Albaniya frankı

**Albaniya frankı** — Əhməd Zoğunun dövründə Albaniya Respublikasında və Albaniya Krallıöında istifadə olunan, 5 lekin köhnəlmiş versiyası olan valyutadır. Frank Albaniyada 1926-cı ildən 1939-cu ilə qədər istifadə edilmişdir.

## Sikkələr
Aşağıdakı sikkələr dövriyyədə idi:

* Qeyd: Xəlitə = Qızılın unsiyası, AGW = Qızılın çəkisinin real təsviri

## Qalereya

Fayl:20 Franga O.jpg|20 Frank
Fayl:20 Franga R.jpg|20 Frank, Önündə Skanderbeq 
Fayl:100 Franka Albania (1926).jpg|Zoğunun portreti ilə 100 frank.


## Həmçinin bax
*Korçe frankı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* www.taxfreegold.co.uk about Franga
* Franga Banknote
Şıxçiçəkli qulançar

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Cənubi Afrikadır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1,5 m-dək, həmişəyaşıl yarımkoldur. Gövdəsinin uzunluğu 150 sm-ə qədər vardır. Yastılanmış, yarpaqşəkilli, nazik, biz gövdələrin uzunluğu 3 sm-ə qədər, eni 1–3 mm-dir. Çılpaq, parlaq, hamar və ya şırımlı, sallaqdır. Parlaq yaşıl yarpaqları uzunluğu 2–4 mm-dək pulçuqlara qədər reduksiyaya uğramışdır. Yan zoğları-filokladiləri isə onlara bənzəyir. Bu növdə onlar yaşıl, uzunluğu 2–3 sm, düz və ya bir az əyilmiş, tək və ya dəstələrdə toplanmış 2–4 ədəddir. Çiçəyi xırdadır və yumşaq çiçək qrupu – salxım əmələ gətirir. Çiçəkləri ağ və ya çəhrayı, ətirlidir. Meyvələri qırmızı, çılpaq, parlaq, hamar və ya şırımlı sallaqdır. Toxumlarla və kolun bölünməsi ilə çoxaldılır.

## Ekologiyası
İşıq çatışmadıqda və torpaq quruduqda "yarpaqları" tökülür, zoğları zəif inkişaf edir. Onunla mübarizə üçün sabun məhluluna intektisid əlavə edilir.

## Azərbaycanda yayılması
Mərdəkan dendrarisində 1972-ci ildə introduksiya edilmişdir. Abşeronda mədəni şəraitda becərilir.

## İstifadəsi
Dekorativ məqsədlər üçün istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pitkern adaları dolları

**Pitkern adaları dolları** () — Britaniyanın xarici əraziləri hesab edilən Pitkern adaları, Henderson, Dyusi və Oeno adalarının pul vahididir. Valyuta yalnız kolleksiya sikkələri şəklində buraxılır.

1967-ci ildən əsas valyuta kimi müraciətində (sərf edilməsində) Yeni Zelandiya dolları istifadə olunur.

23 iyun 1988-ci ildən qanunla qəbul edilmişdir ki, əsginaslar, Yeni Zelandiyanın sikkələri və Pitkern adaalrı sikkələri adalarda ödənişin qanuni vasitəsidir. Şəxsi sikkələrin buraxılışı həmin ildən başlanmışdır. Əvvəlcə sikkələr 1 dollar və ondan yuxarı nominalla buraxılırdı, 2009-cu ildən isə həmçinin sentlərlə də sikkələr buraxılmağa başladı.

Mis-nikel ərintisindən hazırlanan metallardan 5, 10, 20, 50 sent nominallı sikkələr kəsilir. Bundan əlavə 1, 2, 5, 10, 25, 50, 250 nominallı dollarlar da buraxılır..

## Ədəbiyyat

* Krause, Chester L. and Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801–1991 (18th ed. ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-150-1.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Монеты на сайте Правительства Питкэрна 
* Laws of Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands (Revised Edition 2001): Chapter XXV. An Ordinance Relating to Currency. 23rd June, 1988
Oraqşəkilli qulançar

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Yabanı halda bu bitkiyə Şri-Lankada və Afrikanın tropik və ya cənub-şərq regionlarında rast gəlinir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15 m-ə qədər oln sarmaşan bitkidir. Yarpağının uzunluğu 7–8 sm, oraqşəkillidir. Oraqşəkilli qulançar yeməli qulançarın qohumudur və bu cinsin əksər növləri kimi ensiz "yarpaqları" ilə fərqlənir. "Yarpaqları" əslində şəklini dəyişmiş zoğlardır (fylokladium); onlar 3–4 ədəd olmaqla dəstələrə yığılmışdır. Sonradan yarpaqları uzanır və oduncaqlaşır. Çiçəkləri ağdır. Yazda çiçəkləyir. Oraqşəkilli qulançar xırda, zərif qoxulu çiçəkləri qonur giləmeyvələr əmələ gətirir. Qulançarın ağ kökləri sonradan oduncaqlaşır və öz görünüşü ilə qırmızı turpun kök meyvələrinə bənzəyir.

## Ekologiyası
Oraqşəkilli qulançar zərərverici və xəstəliklərə davamlıdır. Gövdələrindəki qarmaqvari iynələri onları cücü yeyən heyvanlardan qoruyur. Qulançarın köklərinin sərbəst inkişafı üçün məhsuldar gilli torpağa əkmək lazımdır.

## Azərbaycanda yayılması
2003-cü ildə Mərdəkan dendrarisində introduksiya olunmuşdur.

## İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində, canlı çəpərlərin salınmasında bitkinin gövdələrini bambukdan olan qövsvari dirəklərə bağlamaq və ya onlardan yaşıl sütun yaratmaq olar. Növün budaqları dekorativ yarpaqlı çiçəkli bitkilər üçün gözəl fon yaradır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sentimo

**Sentimo** — İspaniya, Portuqaliya və onların kaloniyalarında istifadə edilən valyutadır. Latın dilindən keçən bu söz *sentimius* sözündən götürülüb və mənası "yüzdə bir hissə" deməkdir. İspaniyanın əsas valyutası isə (ilkin avro) 100 sentimoya bərabər olan pesetadır. Portuqaliyada isə avroya keçənə qədər Portuqal rialı və sonradan eskudo istifadə edilmişdir. İspaniya sentimosu hal-hazırda avronun faizini xarakterizə edən ümumi yoldur.

## İndiki istifadə
Sentimo aşağıdakı əsas pul vahidlərinin yüzdə bir hissəsi kimi istifadə olunur:

### Portuqaliya sentimosu
* Anqola kvanzası
* San-Tome və Prinsipi dobrası

### İspaniya sentimosu
* Kosta-Rika kolonu (amma 1917 və 1920 aralığında kentavo)
* Paraqvay quaranisi
* Neuvo sol
* Filippin pesosu (İngiltərənin əsarəti altında olanda kentavo)
* Venesuela bolivarı

## Köhnəlmiş

### Portuqaliya sentimosu
* Mozambik metikası (heç vaxt açıqlanmadı)

### İspaniya sentimosu
* Saxara pesetası
* İspaniya pesetası

## İstinadlar
Məhəmməd Hənif Vijaya

**Məhəmməd Hənif Vijaya** (22 noyabr 1996) — İndoneziyalı oxatan. Məhəmməd Hənif Vijaya İndoneziyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Məhəmməd Hənif Vijaya birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində İtaliyanın nümayəndəsi Mauro Nespoli ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Məhəmməd Hənif Vijaya rəqibinə 3:7 hesabı ilə uduzdu.

## Mənbələr
### İstinadlar
Cənub kordilinası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Yeni Zelandiya endemikidir. Türkiyədə, Şimali-Qərbi Suriyada, Cənubi Qafqazda, Qərbi Avropada, Cənubi Amerikada və bir çox başqa ölkələrdə qayalı açıq yamaclarda və quru düzənliklərdə bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 12 m-ə qədər olan, bünövrəsindən qalınlaşmış ağac və ya koldur. Gövdədə yarpaqlar dəstəyə yığılmışdır. Budaqları düz dayanandır. Kladodiləri əyri-uzunsov-lansetvari, parlaq, uzunluğu 5-6 sm, eni 1,5-2 sm olub, ucu bizdir.

Budaqlarının təplərində uzunluğu 0,3-1 m-ə qədər olan yarpaq topaları vardır. Yarpağı oturaq, qılıncvari, yaşıl, uzunluğu 40-90 sm, eni 3-7  sm-dir, çoxsaylı paralel damarcıqlıdır. Çiçəkləri ikicinsli, diametri təxminən 1 sm-dir, ağ, qısa saplaqlı, ətirlidir. Ləçəkləri 6-9 ədəddir, uc salxımlarda, uzunluğu 50-100 sm olan iri süpürgəvari çiçək qrupunda toplanmışdır. Çiçək saplaqları çiçəklərdən bir az qısadır. Çiçəkyanlığı ətli, bitişik ləçəklidir, erkəkcik sapları 6 ədəd olub, borucuğa bitişmişdir. May-iyunda çiçəkləyir. Şarşəkilli qırmızı giləmeyvədir. 1-2 toxumludur, diametri 5-7 mm-ə çatır, oktyabrda yetişir. Uc qələmləri, gövdə hissələri və yan zoğlarla çoxalır.

## Ekologiyası
Xarici mühit amillərinə tələbkar deyildir. İşıqlı yerdə, yarımkölgədə bitir, düz düşən günəş şüalarını, torpağın qurumasını sevmir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeron, Astara, Lənkəran, Lerik, Qəbələ, İsmayıllı rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Dekorativ ağac və ya koldur. Yarpaqlarından qidada, parça istehsalında istifadə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eritreya nakfası

**Nakfa** (ISO 4217 kodu: *ERN*) — Eritreyanın pul vahidi. 8 noyabr 1997-ci ildə Efiopiya birrini əvəz edərək istifadə olunmağa başlamışdır. Valyuta adını Nakfa şəhərindən almışdır. 1 nakfa 100 sentdə bərabərdir.

## Sikkələr
Nakfa sikkələri nikel örtüklü poladdan hazırlanır. 1 nakfa 100 sentə bərabərdir. Aşağıdakı sikkələrdən istifadə olunur:

* 1 sent
* 5 sent
* 10 sent
* 25 sent
* 50 sent
* 1 nakfa (100 sent)

## Əsginaslar

Nakfa əsginasları 1994-cü ildə ABŞ Qravür və Çap Bürosundan Klarans Holbert tərəfindən dizayn edilmişdir.

Əsginaslara aiddir:
* 1 nakfa
* 5 nakfa
* 10 nakfa
* 20 nakfa
* 50 nakfa
* 100 nakfa

Əsginaların 4 buraxılışı var. İlk buraxılış tarixi 24 may 1997-ci ildir. İkinci buraxılış tarixi (ancaq 50 və 100 nakfa əsginasları üçün) 24 may 2004-cü ildir. Üçüncü buraxılış tarixi (ancaq 50 və 100 nakfa əsginasları üçün) 24 may 2011-ci ildir. Dördüncü buraxılış tarixi (ancaq 10 və 20 nakfa əsginasları üçün) 24 may 2012-ci ildir. Buraxılış tarixlərinin 24 may seçilməsinin səbəbi bu tarixin Eritreyada Müstəqillik Günü kimi qeyd edilməsidir.

17 mart 2013-cü ildən bəri 1 ABŞ dolları 10 nakfaya bərabərdir. 1 yanvar 2005-ci ildən isə 15 nakfa bir ABŞ dollarına bərabərdir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Eritreya iqtisadiyyatı

## Xarici keçidlər
*CoinGallery saytında.
Kiribati dolları

**Kiribati dolları** () — Kiribati Respublikasının pul vahididir. Kiribati dolları Avstraliya dollarına bərabərdir. Kiribatidə qanuni ödəmə vasitəsi də Avstraliya dolları hesab olunur.

## Tarixi
1966-cı ilə qədər Gilbert və Ellis adasının koloniyasının pul dövriyyəsində avstraliya funtu əsas pul vahidi kimi istifadə olunurdu. 1966-cı ildə Avstraliya dolları koloniyanın əsas pul vahidi oldu. Gilbert adasının koloniyalarından ayrılan Kiribati 1975-ci ildə müstəqil oldu və dollar Kiribati Respublikasının 1979-cu ildə elan edilmiş pul vahidi olaraq qaldı.

1979-cu ildə şəxsi sikkələrin buraxılışı başlanmışdı. İlk buraxılış 1 və 2 sentlik tunc sikkələrdən ibarət idi. Daha sonra 5, 10, 20, 50 sentlik mis-nikel sikkələri və 1, 5 dollarlıq gümüş sikkələri tədavülə buraxıldı. Sonra isə başqa nominallı: 2, 10, 20, 50, 100, 150, 200, 500 dollarlıq  sikkələrinin buraxılışı başlanmışdır. 2 və 5 dollarlıq sikkələr mis-nikel və gümüşdən, 10 dollar və ondan yuxarı nominallı sikkələr isə yalnız qiymətli metallardan hazırlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Монеты Кирибати
Tuzla dili

**Tuzla dili**, ) — Kerç boğazında yerləşən dil. Vaxtı ilə Taman yarımadasına bitişik olaraq uzanır. 1920-ci illərdə Tuzla adasının yaranması ilə dilin uzunluğu azalmışdır.

## Etimalogiya
Tuzla dilinin adı türk dillərində işlənən "*duz*" və ya "*düz*" sözlərindən yaranması ehtimal edilir. Yunan mənbələrində **Аkme** olaraq keçir.

## Coğrafiya
Hazırda Tuzla adası uzun və ensiz dambanı xatırladır. Ada Taman yarımadasına doğru istiqamətlənir. Dilin qərb hissəsi boğazla ayrılır. Bu hissə Ukrayna ərazisinə daxildir. Şərq hissə isə Rusiyanın Krasnodar diyarı ərazisinə daxildir.
Tuzla dili qumdan təşkil olunmuşdur. Sahil hissəyə qumların toplanması ilə sahəsi genişlənir. XVIII əsrdə dil kiçik adalardan ibarət olmuşdur. Dil ilk dəfə xəritələrdə 1830-cu ildə meydana gəlmişdir. 1925-ci ildə balıqçılar dilin üzərində ensiz kanal qazdılar. Səbəb isə uzun məsafəni qısaltmaq olmuşdur. Elə həmin ildə güclü fırtına olur. Nəticədə kanal iri boğaza çevrilir. Dilin isə bir qismi adaya çevrilir. 2003-cü ildə materikdən adaya süni damba inşa efilmişdir.

## Tarixi

28 noyabr 1869-cu ildə dil Kuban vilayətinə mənsub olmuşdur. 13 avqust 1922-ci ildə Tuzla dili Krım MSSR ərazisinə birləşdirilir. 1941-ci ilin yanvarında Tuzla dası Krasnodar diyarının Temryok rayonu ərazisindən ayrılaraq Krım MSSR ərazisinə verilir. 1954-cü ildə Krım vilayəti Ukrayna SSR ərazisi elan edilir. Bu zaman sərhədlər dəqiq müəyyən edilmir.

Böyük Vətən Müharibəsi dönəmində 6–9 oktyabr 1943-cü il tarixində dil almanlardan təmizlənmişdir. Praktiki olaraq RSFSR ilə Ukrayna SSR arasında sərhəd 1970-ci illərdə təstiqlənmişdur.

### Ərazi mübahisəsi
Rusiya tərəfinin fikrinə görə Krımın Ukraynaya verilməsi zamanı yalnız materik hissə bu əraziyə daxil olmuşdur.

2003-cü ildə Krasnodar diyarının rəhbərliyi dili bərpa etmək məqsədilə süni dambanın inşasına başlamışdır. Bu Rusiya ilə Ukrayna arasında münaqişəyə səbəb olmuşdur. Vladimir Putin və Leonid Kuçma arasında olan görüşdən sonra dambanın tikintisi dayandırılmışdır.

2005-ci il Ukrayna Ali Radasının xüsusi komisiyası bir ildən sonra artıq Tuzla adasının yoxa çıxacağı fikrini irəli sürür. Səbəb isə 2003-cü ildə tikilən bənddir. Bu bəndin sayəsində Kerç boğazında axınlar güçləndiyindən Tuzla adası və Qamış Burun dili tədricən yoxa çıxır. Bundan sonra adanın sahilləri bloklarla möhkəmləndirilmişdir.

Krımın ilhaqından sonra Rusiya Xarici İşlər Naziri Sergey Lavrov *Bü gündən etibarən Kerç boğazı Ukrayna arasında mübahisə predmeti deyil* açıqlamasını vermişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Травников А. И. "Коса Тузла: перечисленная территория". Издательство "Краснодарские Известия". Краснодар. 1997.
* Травников А. И. "Коса Тузла и стратегические интересы России". Издательство "Феникс", Ростов на Дону, 2005.

## Topoqrafik xəritə
* Topoqrafik xəritə L-37–098-A Miqyas 1 sm-də 500 m
* Topoqrafik xəritə L-37–098-A-c Miqyas 1 sm-də 250 m
Dağlıq Qarabağ dramı

**Dağlıq Qarabağ dramı** () — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının pul vahidi idi. DQR nümayəndələrinin məlumatlara görə, dram həmçinin Ermənistanda rəsmi ödəmə vasitəsidir. 1 dram 100 lumaya () bərabərdir. Nominalın və tirajın məhdud olmasına görə kolleksiyaçı-numizmatların marağının özünə cəlb edir. Müəyyən səbəblərə görə real müraciətdə (həmçinin internet vasitəsilə) nominal dəyərdən çox bahalı olduğuna görə istifadə olunmurlar və satılırlar. Erməni dramı Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının ərazisində əsas ödəmə vasitəsi idi. "DQR" dramı müəyyən nominala uyğun Ermənistan dramına bərabərdir.

## Əsginaslar

Əsginaslar 2 və 10 nominallıq dramlarla buraxılmışdır.

## Sikkələr
Sikkələr 50 lum, 1,5 və 1000 dram nominalla buraxılmışdır.

Fayl:KarabakhskyLuma50coin.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1coin.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1000coin.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1000coin2.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum5coin2.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum5coin1.jpg
Fayl:KarabakhskyLuma50coin2.jpg
Fayl:KarabakhskyLuma50coin3.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1coin2.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1coin3.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1coin4.jpg


## Tarixi
* 2004-cü il — Qarabağ sikkələri və əsginasları kolleksiya hədəflərində satışa buraxılmışdır.
* 2005-ci il — Qarabağ dramları ödəmə vasitəsi kimi istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* ԼՂՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՐԺՈՒՅԹ , NKR Maliyyə Nazirliyinin saytı
* Карабахские драмы на сайте «Монеты стран СНГ и Балтии» 
* Карабахские драмы на сайте «World Paper Money Homepage»  
* Карабахские драмы на сайте «Галерея монет мира Дона Норриса» 
* Драмы Нагорного Карабахе на Бонистике
Biryoçiy adası

**Biryoçiy adası** () — Fedotov dilinin cənub qutaracağında yerləşən dil. Azov dənizinin qərbində yerləşir. Fedotov dili və Biryoçiy adası Utlyuk limanını əmələ gətirir. 1929-cu ildə Biryoçiy adası və Fedetov dili arasında boğaz mövcud olmuşdur. Xerson vilayəti ərazisinə daxildir. Bununla belə vilayətlə quru əlaqəsi yoxdur. Dilin uzunluğu 20&nbsp;km, ən enli yeri isə 5&nbsp;km təşkil edir. Şimal-qərb sahillərində çixlu sayda buxta və liman vardır.  
Dil ərazisində Azov-Sivaş Milli Parkı yaradılmışdır.

Filin cənub-qərbində Biryoçiy mayakı inşa edilmişdir. 
## Tarixi
Alimlərin fikirinə görə bir zamanlar dil ərazisində skif çarlarının məskəni olmuşdur. Məhz bu dilin şəkili bir çox skif metal pullarının üzərində təsvir edilmişdir (1 min. b. e. ə).

Adanın adı tərcümədə «Canavar adası» mənasını verir.
## İstinadlar
Fedotov dili

**Fedotov dili** () — Utlyok limanını Azov dənizindən ayıran dil (coğrafiya). Biryoçiy adası ilə arasında 1929-cu ilə qədər boğaz mövcud olmuşdur.

## Coğrafiyası
Isasən qum və lildən təşkil olunmuşdur. Materikə yaxın hisdələrdə meşə torpaqlarına sahibdirlər. Maksimal hündürlüyü 3 metrdir. Fırtınalar zamanı dilin bəzi hissələri yuyularaq eni 200 metr, dərinliyi isə 0,7 m olan dayazlıqlar əmələ gətirir. 
## Əhali və təbiət
Mərkəzinə yaxın Stepok kəndi yerləşir. Burada balıqçı evləri vardır. Digər hissələrdə səhra tipi hakimdir.  
## Maraqlı fakt
1737-ci ildə Pyotr Drfremeri qaçış təşkil etmişdir. O, türk gəmilərindən qaçarkən gəmisini məhv etmişdir.
## Xəritə
*Xəritə
Berdyan dili

**Berdyan dili** () — Azov dənizinin şimalında yerləşən dil. Dil Berdyan körfəzini dənizdən ayırır. Dildə 70 sağlamlıq mərkəzi mövcuddur: 8sanatoriya, 17 uşaq və idman sağlamlıq mərkəzi, 45 istirahət bazası, pasionat (hansı ki 15 min insanı qəbul edə bilər)

## Coğrafiya
Dil öz formalaşmasına görə Verda çayına borcludur. Dilin uzunluğu 18 km, eni isə 40 metrdəm 2 km arasında dəyişir. Dilin sahəsi 7 km² təşkil edir.

## Tarix
Dilin mövcudluğu haqqında məlumatlar b. e. ə V əsrə aiddir. Dil yerləşdiyi bölgə Strabon, Böyük Plini və Heredotun xəritələrində təsvir olunmuşdur. Qədim zamanlarda Aqar burnu olaraq adlandırılmışdır.

1783-cü ildə Krım xanlığının Rusiyaya birləşdirilməsindən sonra ərazidə 1827-ci ildə Berdyan şəhəri salınmımdır.

## Nəqliyyat
Dil boyu sərt örtüklü avtomobil yolu mövcuddur. 2007-ci ildən dil üzərində yerləşən yol pullu olmuşdur. Gediş haqqı 3 qrn ($0.6) təşkil edir. 2008-ci ildən isə gediş 5 qrn ($1) olmuşdur.

## Mənbə
* Amanohashidate Tourist Association (English page)
Nevill Çemberlen

**Nevill Çemberlen** (; ) — ingilis dövlət xadimi, Mühafizəkarlar Partiyası lideri, 1937–1940-cı illərdə Böyük Britaniyanın 60-cı baş naziri.

## Həyat və fəaliyyəti
Artur Nevill Çemberlen 18 mart 1869-cu ildə Birminhemdə anadan olmuşdur. 1918-ci ildən parlament deputatı, 1930–1931-ci illərdə Mühafizəkarlar partiyasının sədri, 1937–1940-cı illərdə isə Böyük Britaniyanın baş naziri olmuşdur. Faşist təcavüzünü SSRİ-yə qarşı yönəltmək məqsədilə Çemberlen hökuməti Hitler Almaniyasına bir sıra güzəştlərə getmiş, Moskva danışıqlarına (1939) baxmayaraq Almaniya ilə gizli sövdələşməyə cəhd göstərmişdir. Lakin Çemberlen hökumətinin bu siyasəti boşa çıxdıqdan sonra Böyük Britaniya əlverişsiz bir şəraitdə İkinci dünya müharibəsinə qoşulmuşdu. 1940-cı il, mayın 10-da istefa verməyə məcbur olmuş və elə həmin ilin noyabrın 9-da vəfat etmişdir.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Kelly, Bernard. (2009) "Drifting Towards War: The British Chiefs of Staff, the USSR and the Winter War, November 1939–March 1940," *Contemporary British History,* (2009) 23:3 pp. 267–91, 
* 
* Loades, David, ed. *Reader's Guide to British History* (2003) 1: 244–45; historiography
* 
* 
* 
* Redihan, Erin. "Neville Chamberlain and Norway: The Trouble with 'A Man of Peace' in a Time of War." *New England Journal of History* (2013) 69#1/2 pp. 1–18.
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Cozef Çemberlen

**Cozef Çemberlen** (; ) — Böyük Britaniya dövlət xadimi, fabrikant, Ostin və Nevill Çemberlenin atası.

## Fəaliyyəti
Siyasi fəaliyyətinin ilk dövründə Liberallar partiyasının radikal cinahına mənsub olmuşdur. 1873 — 1876-cı illərdə Birminhem meri olmuş, 1876-cı ildə parlament deputatı seçilmişdir. 1880 — 1885-ci illərdə Vilyam Qladston hökumətinə daxil olmuşdur. İrlandiyaya muxtariyyət verilməsinə etiraz əlaməti olaraq Çemberlen və onun tərəfdarları Liberallar partiyasından çıxaraq mühafizəkarlara qoşulmuşdular. 1895 — 1903-cü illərdə müstəmləkələr naziri, ingilis-bur müharibəsi (1899 — 1902) dövründə Böyük Britaniyanın müstəmləkə ekspansiyasının əsas ilhamçısı və təşkilatçısı olmuşdur. 1906-cı ildə xəstəliyi ilə əlaqədar siyasi fəaliyyətdən uzaqlaşmışdır.

## İstinadlar
Ermənistan luması

**Ermənistan luması** () — Ermənistanda mübadilə olunan pul vahididir və dramın 1⁄100 hissəsini təşkil edir.
Sikkələr 10, 20 və 50 nominallı lum olaraq 21 fevral 1994-cü ildə istifadəyə buraxılmışdı. Hal-hazırda mübadilədə istifadə olunmurlar, amma qanuni ödəmə vasitəsinin statusunu saxlayırlar.

## Xarakteristikası
Bütün sikkələr alüminiumdan hazırlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Монеты 1 выпуска, Ermənistan Respublikasının Mərkəzi bankının saytı
Qafqaz meşə siçanı

**Qafqaz meşə siçanı** () — gəmiricilər dəstəsinin Siçanlar fəsiləsinə () aid məməli heyvan növüdür.

## Xarici görünüşü
Azərbaycanda yaşayan sarıboğaz siçan Qafqaz sarıboğaz siçanı yarımnövünə () aiddir. Bu daha kiçik formadır. Bədəninin uzunluğu 100,0-115,0&nbsp;mm (ortalama 106,4), quyruğu - 103,0-118,0 (107,9), arxa pəncəsi - 23,0-26,0 (23,9), qulağı - 15,0-20,2 (17,5) mm, kütləsi 24,2-40,5 q (31,8) çatır. Cüzi mi- qdarda Böyük Qafqazın cənub yamaclarında, xüsusi halda Zaqatala-Şəki, Qax, Oğuz və İsmayıllı rayonlarının orta dağlıq meşələrində, eləcə də Quba-Xaçmaz massivinin aran meşələrində və Qusar rayonunun dağətəyi meşələrində rast gəlinir. Tək-tək fərdləri Kiçik Qafqaz ərazisində (Laçın rayonu), eləcə də Kür-Araz ovalığında (Bərdə rayonunun Sultanbud meşəsi) tutulmuşdur .

## Yayılması
Azərbaycan, Gürcüstan və Erməsnitan ərazisində yayılmışdır, həmçinin İran, İraq, Rusiya Federasiyası və Türkiyə ərazisində yayılması ehtimal olunur.

Yaxın vaxtlara qədər bu növün Zaqafqaziyada olması məsələsi mübahisəli idi. Məsələnin həllini meşə və sarıboğaz siçanların məlum hibridləşmə faktları da mürəkkəbləşdirirdi. Bu da istisna edilmirdi ki, hər iki növün morfoloji əlamətlərinin coğrafi dəyişkənliyi burada əks istiqamətdə getmişdir. Başqa sözlə, Zaqafqaziyada sarıboğaz siçanın daha xırda forması, meşə siçanınm isə iri forması yaşaya bilərdi. İlk dəfə böyük mötəbər material əsasında Azərbaycanın meşə senozlarında sarıboğaz siçanın olmasını S.N.Yerofeyeva sübut etmişdir ,.

## Həyat tərzi
Həyat tərzi meşə siçanı ilə eynidir. Qarışıq meşələrdə, meşə-çöldə, otlu çəmənlərdə və kol bitki örtüyü olan biotoplarda yayılıb. Hazır yuvalardan istifadə edir və ya kameraları olan yuvalar qazır. Toxumlarla, dənlə, çəyirdəklə və həşəratlarla qidalanır. İlin isti vaxtlarında minimal sayı 5-6 ədəd olan bala verir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan faunası. X cild. Məməlilər. Bakı, Elm nəşriyyatı, 1978
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar.Bakı, Elm nəşriyyatı, 2004.

## Xarici keçidlər
* http://www.iucnredlist.org/details/1900/0

## Həmçinin bax
Polisadoes dili

**Polisadoes dili** () — tombolo (və ya dil) Yamaykanın Surrey qraflığında yerləşir. Dilin uzunluğu 14&nbsp;km, maksimal eni 1,6&nbsp;km, minimal eni isə 55 metr təşkil edir..

Polisadoes dili müxtəlif fikirlərə görə 2 min il b. e . əvvələ təsadüf edilir. Dil Karib dənizində qərarlaşır. XVII əsrə aid olan xəritələrdə ərazi dil deyil, adalardan ibarət olan bir məkan olması açıq-qydın müşahidə edilir. Dilin qərb qutaracağında Port-Royal şəhəri mövcud olmuşdur. Şəhər 1662-ci il zəlzələsində tamamən dağılmışdır. Hazırda dildə Norman Menli adına aeroport fəaliyyət göstərir. 1688 ildə Polisadoes qəbrstanlığında məşhur Henri Morqan adlı fəniz qulduru dəfn edilmişdir. Onun qəbiri dörd ildən sonra orada olan digər qəbrlər kimi suyun dibinə gömülmüşdür..


Norman Manley International Airport.jpg|
Map showing the harbours of Port Royal and Kingston, Jamaica Wellcome L0063041.jpg|
Kingston Harbour (cropped).png|



## İstinadlar

## Mənbə
* Xəritə
* Polisadoes dili
Yeysk dili

**Yeysk dili** — Yeysk yarımadasının tərkibini təşkil edən dil Azov dənizində yerləşir. Dilin uzunluğu 3 km təşkil edir. Əvvələr isə onun uzunluğu 9 km çatırdı.

13 mart 1914-cü ildə dilin yaxınlığında güclü fırtına baş verir. Nəticədə dilin bir hissəsi yuyulur. Nəticədə Yeysk adası meydana gəlir. Dil əsasən qum və balıqqulağıdan təşkil olunmuşdur.1908–1911 illərdı 100 km məsafədə dəmir yolunun inşası zamanı yolu kənarlarına Yeysk dilindən gətirilmiş balıqqulağı tökülmüşdür. Ada ilə dilin digər hissəsi arasında 3 km enə malik boğaz mövcuddur.

## Mənbə
* Yeysk dili 
* Dilin tarixi
Bolqarıstan levi

**Bolqarıstan levi** () — Bolqarıstanın pul vahidi. 100 stotinkaya bərabərdir. Qədim bolqar dilində *"lev"*, *"aslan"* deməkdir. 1 sentyabr 2016-cı il tarixinə aid məzənnədə 1 bolqar levi 0.570744 ABŞ dollarına bərabərdir.
## Qalereya

Fayl:BG coin.jpg|20 lev qızıl pul (1894)
Fayl:Bulgaria 20 stotinka.JPG|20 stotinka (1912)


## Mənbə
Tambala

**Tambala** — Malavi Respublikasının (Malavi kvaçisinin yüzdə biri) mübadiləsində istifadə olunan pul vahididir. 15 fevral 1971-ci ildə pul islahatı nəticəsində valyutaya daxil edilmişdir.

Tambala nıyanca «xoruz» () mənasına gəlir. Xoruzun təsvirini isə 1 nominallı tambalanın üzərində görmək olar.

Tambala 1 2, 5, 10, 20, 50 nominallı sikkələr və 50 tambalalıq əsginaslar ilə buraxılırdı, amma onlar aşağı dəyərə malik olduqları üçün pul dövriyyəsindən praktiki olaraq yox oldular.

## Sikkələr



## Əsginaslar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Монеты в тамбала на сайте Монеты мира
Sucuk dili

**Sucuk dili** — Qara dənizdə yerləşən dil. Novorosiysk şəhərinin ən məşhur istirahət yerlərindən biridir.

## Adının mənası
Dil öz adını türklər tərəfindən inşa edilən Sucuk qalasının şərəfinə adlandırılmışdır. Qala əvvəllər dilin sonucunda yerləşmişdir.

## Coğrafiya
Dilin yaranması 1500–2000 il bundan öncəyə aiddir. Dil dənizin suyunun enməsi zamanı meydana gəlmişdir.

## Mənbə
* Sucuk dili 
* Şəkillər
Çemberlen

**Çemberlen** — soyad.

* Cozef Çemberlen — Böyük Britaniya dövlət xadimi.
* Nevill Çemberlen — 1937–1940-cı illərdə Böyük Britaniyanın 60-cı baş naziri.
* Ouen Çemberlen — amerikalı fizik.
* Ostin Çemberlen — Böyük Britaniya dövlət xadimi.
Üç muşketyor kimi (film, 1984)

**«Üç muşketyor kimi» **  () — rejissor Pramod Çakrabortinın 1984-cü ildə çəkdiyi musiqili macəra filmi.

## Məzmunu
Film Şankar *([[Dharmendra]]*), Sanqa (*[[Mithun Çakraborti]]*) və Denni (*[[Denni Denzonqpa]]*) adlı üç muşketyordan bəhs edir.
## Rollarda
* Dharmendra — *Şankar*
* Mithun Çakraborti — *Sanqa*
* Denni Denzonqpa — *Denni*
* Amriş Puri — *Lakxan Sinqx*
* Zinət Aman — *Sima*
* Şoma Anand — *Aşa*
* Bob Kristo — *quldur*
* Pran  — *Manqal Sinqx*

## Filmi izlə
Üç muşketyor kimi -azərbaycanca
Çölyak kötüyü

**Çölyak kötüyü** () yaxud **qarın kötüyü** — (yunanca koila sözündən götürülmüş mənası qarınboşluğu deməkdir) məməli heyvanlarda qarın aortasından ayrılan üç tək arteriyalardan birincisi olub xüsusən insanda XII döş və ya I bel fəqərəsi, diafraqmanın aorta dəliyi —  səviyyəsindən, qarın aortasının ön səthindən başlanğıc götürərək qarın boşluğuna daxil olur. Qarın kötüyü 1–2 santimetrdir. Bu damar başlayan kimi üç şaxəyə bölünür, () ona görə buna qabaqlar üçayaq () deyilirdi.

## Təchizat etdiyi nahiyələr
*  — **mədənin sol arteriyası** — yuxarı və sol tərəfə mədəningirəcəyinə doğru gedir, sonra onun ikinci əyriliyi ilə sağa qayıdır mədənin ön və dal divarlarına şaxələnir. Bu damar mədə girəcəyilə bərabər qidaborusunun aşağı hissəsinə şaxələnir. Qidaborusu şaxələri —  qidaborusunun digər arteriyaları ilə anastomozlaşırlar.
*  — **dalaq arteriyası** — qarın kötüyünün ən böyük şaxəsidir. Pankreasın yuxarı kənarının arxa tərəfilə sağdan sola doğru gedir və dalağın qapısına çatdıqdaüç şaxələrə bölünür. Bu damar qıvrımdır və özü də pankreasa, mədə dibinə və dalağa şaxələr verərək onları qidalandırır.
**  — arxa aşağı və böyük mədəaltı vəzi şaxələri
**  — mədənin qısa arteriyası
** *Arteria gastrica posterior* (mədənin dal arteriyası)
**  — sol mədə-piylik arteriyası mədənin böyük əyriliyi ilə soldan sağa doğru gedərək  — sağ mədə-piylik arteriyası ilə anastomozlaşır.
*  — qaraciyərin ümumi arteriyası qarın kötüyündən başlayaraq sağa doğru bir az getdikdən sonra mədə çıxacağının arxasında üç şaxəyə bölünür.
**  — xüsusi qaraciyər arteriyası
*  — mədənin sağ arteriyası
***  — sağ və sol qaraciyər arteriyaları
*** *Arteria cystica* (öd kisəsi arteriyası)
*  — mədə onikibarmaq bağırsaq arteriyası
*** *Arteria gastroepiploica dextra* (mədənin sağ şəbəkə arteriyası)
*** *Arteria pancreaticoduodenalis superior* (yuxarı mədəaltı vəzi-onikibarmaq bağırsaq arteriyası)
**** *Arteria pancreaticoduodenalis superior anterior* (yuxarı ön mədəaltı-onikibarmaq bağırsaq arteriyası)
**** *Arteria pancreaticoduodenalis superior posterior* (yuxarı dal mədəaltı-onikibarmaq bağırsaq arteriyası)