open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taleh Məmmədov

**Taleh Məmmədov** (16 avqust 1989, Qaradağlı, Goranboy rayonu) — Azərbaycan yunan-roma güləşçisi. 2022-ci ildə Serbiyanın paytaxtı Belqradda keçirilən Güləş üzrə Dünya çempionatında 63 kq çəki dərəcəsində bürünc mükafatçısı. Güləş üzrə Avropa çempionatının gümüş və bürünc medalçısı.

## Şəxsi həyatı
Taleh Məmmədov 16 avqust 1989-cu ildə Azərbaycanın Qasım İsmayılov rayonunun (indiki Goranboy rayonu) Qaradağlı kəndində anadan olub. 1996-cı ildə Qaradağlı kəndində orta məktəbə başlayıb. 2000-ci ildən Bakıda Respublika İdman Olimpiya liseyində təhsilini və idman fəaliyyətini davam etdirib. 2007–2011-ci illərdə Bakıda Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında Güləş fakültəsində ali təhsil alıb. Hal-hazırda idman ustası və məşqçisi kimi fəaliyyət göstərir. Ailəlidir, iki övladı var.

## Karyerası
Taleh Məmmədov 2011-ci ildə Bakıda təşkil olunmuş "Qızıl Qran-pri" beynəlxalq turnirində 55 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparıb və sonda final görüşündə məğlub olaraq gümüş medal qazanıb. 2013-cü ildə Taleh Məmmədov 60 kq çəki dərəcəsində ölkə çempionu adını qazanıb. 2014-cü ildə növbəti dəfə Bakıda keçirilən "Qızıl Qran-pri" yarışında iştirak edib, bu dəfə 59 kq çəki dərəcəsində yarışan Taleh bütün rəqiblərinə qalib gələrək qızıl medala sahib çıxıb. Bundan bir il sonra o, Azərbaycan çempionatının qalibi olub. Taleh 2017-ci ildə bu uğuru təkrarlayıb, 59 kq çəki dərəcəsində növbəti dəfə ölkə çempionu adını qazanıb.

Taleh 2018-ci ilin sentyabrında Belarusun paytaxtı Minskdə keçirilmiş Oleq Karavaevin xatirə turnirində 63 kq çəki dərəcəsində qızıl medal qazanıb.

2019-cu ildə Rumıniyanın paytaxtı Buxarestdə keçirilən 2019 Güləş üzrə Avropa Çempionatında 63 kq çəkidə bürünc medal qazanıb. Bürünc medal görüşündə o, Ermənistan güləşçisi Slavik Qalstyanı məğlub edib.

2020-ci ildə Taleh Belqradda keçirilmiş Güləş üzrə Fərdi Dünya Kubokunda yarışıb. Bundan bir il sonra o, Polşanın paytaxtı Varşavada təşkil olunmuş 2021 Avropa Güləş Çempionatında 63 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparıb. O, finalda Rusiya idmançısı Jampolat Lokyayevə məğlub olaraq gümüş medal qazanıb.

2022-ci ildə Talehin növbəti yarışı Türkiyənin İstanbul şəhərində keçirilmiş Vehbi Emre & Hamit Kaplan Turniri olub. Bu yarışda o, təsnifat mərhələsində məğlub olsa da, təsəlliverici görüşlərdə qalib gələrək bürünc medala sahib çıxıb. Taleh Məmmədov Macarıstanın Budapeşt şəhərində keçirilmiş 2022 Avropa Güləş Çempionatında 63 kq çəki dərəcəsində gümüş medal qazanıb.
 Bundan bir neçə ay sonra İtaliyanın Roma şəhərində keçirilən Matteo Pellikone Reytinq Seriyasında bütün rəqiblərinə qalib gələrək qızıl medal əldə edib.

## Uğurları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qusar Dövlət Rəsm Qalereyası

**Qusar Dövlət Rəsm Qalereyası** — 1986-cı ildə rayonun Hil kəndində fəaliyyətə başlamışdır. 1998-ci ildə Qalereya Qusar şəhərinə köçürülmüşdür. Rəsm Qalereyasının fondu 152 əsərdən ibarətdir. Bunlardan 7 əsər heykəltaraşlığa, 34 əsər qrafikaya, 111 əsər isə boyakarliğa aiddir. Hal-hazırda qalereyanın ekspozisiya zallarında 40 əsər nümayış olunur. İl boyu qalereyarada iş planına uyğun olaraq müxtəlif mövzularda sərgilər keçirilir. Həmçinin qalereya səyyar sərgilər də təşkil edir.

## Fəaliyyəti
2013-cı ildən Fəxrəddin Musayev küçəsində yerləşən təzə tikilmiş binaya köçürülmüş və hal hazirda bu binada fəaliyyətini davam etdirir. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi – Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının tabeçiliyində olmaqla çox zəngin fonda malikdir. Qalereyamızda Respublikanın xalq rəssamları Oqtay Sadıqzadə,Tağı Tağıyev,Kazimov Davud,Maral Rəhmanzadə,Elbəy Rzaquliyev,Kamil Xanlarov və başqa görkəmli rəssamların əsərləri nümayış olunur. Mövcud olan 133 əsərdən 94 əsər rəngkarlığa,32 qrafikaya və 7 heykəltaraşlığa aiddir. Qalereyanın ümumi sahəsi 204 kv.m. təşkil edir. Əsas ekspozisiya-sərgi sahəsi 188 kv.m.ibarətdir və 29 əsər sərgilənir. Bundan əlavə 19 əsər foyedə sərgilənir. Fond saxlama sahəsi 12 kv.m.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Qusar
* Qusar rayonu
* Qusar Tarix-Diyarşünaslıq Мuzeyi
* Qusar bələdiyyələri
Öykü Karayel

**Öykü Karayel** () — türkiyəli aktrisa.

## Həyatı
Öykü Karayel, 20 avqust 1990-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyası məzunudur.

## Şəxsi həyatı
Öykü Karayel, 12 iyul 2018 tarixində Can Bonomo ile evləndi.

## İstinadlar
İlayda Alişan

**İlayda Alişan** () — türkiyəli aktrisa.

## Həyatı
İlayda Alişan 26 fevral 1996-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. İstanbul Bilgi Universiteti məzunudur.

## İstinadlar
Boran Kuzum

**Boran Kuzum** (1 oktyabr 1992, Ankara) — Türkiyəli aktyor.

## Həyatı
Boran Kuzum, 1 oktyabr 1992-ci ildə Ankarada anadan olmuşdur.
Tarık Ündüz

**Tarık Özcan Ündüz** (4 iyul 1988, İstanbul) — Türkiyəli aktyor.

## Həyatı
Tarık Özcan Ündüz, 4 iyul 1988-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur.
Saatlı Dövlət Rəsm Qalereyası

**Saatlı Dövlət Rəsm Qalereyası** — Saatlı Dövlət Rəsm Qalereyası 1992-ci ildən fəaliyyət göstərir. Vətəndaşların estetik zövqünün,bədii dünyagörüşünün formalaşmasına xidmət edən mədəniyyət müəssisəsidir. Saatlı rayon dövlət Rəsm Qalereyası 1992-ci ildən fəaliyyət göstərir, Heydər Əliyev prospekti 5 ünvanında yerləşir. Rəsm Qalereyasının ümumi sahəsi 458,5 m2-dir. Fondda 58 ədəd eksponat vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Marianna Vardinoyannis

**Marianna Vardinogiannis** (; ) — UNESCO-nun Xoşməramlı səfiri,yunan xeyriyyəçisi, insan haqları və uşaq sağlamlığı üçün bir dünya müdafiəçisi və təşviqatçısı.

## Erkən həyat, təhsil və ailə
Marianna Vardinogiannis Yunanıstanda anadan olub (1937) və Afinada böyümüşdür. Afinada orta məktəbi bitirdikdən sonra Koloradodakı Denver Universitetində İqtisadiyyat təhsili almışdır. Yunanistan gəmi maqnatı Vardis Vardinogiannis ilə evli və beş övladı var idi.

## Beynəlxalq və regional fəaliyyətləri

Marianna Vardinogiannis fəaliyyətinə beynəlxalq sülh və qlobal həmrəylik uğrunda mübarizə apardığı müxtəlif təşkilatların, birliklərin və xeyriyyəçi təşkilatların üzvü kimi başlamışdır, baxmayaraq ki, əsas diqqətini əsasən uşaq problemlərinə, sağlamlıq, təhsil, sosial rifah və yoxsulluq , uşaq istismarı və istismarına yönəltmişdir.

İordaniya Kraliçası Rania, Suzanne Mubarak kimi bir sıra beynəlxalq şəxsiyyətlərlə, dünyada sülh mədəniyyətinin qurulmasına odaklanan Qlobal Sülhü Müdafiə edən Koalisiya Qadınları kimi bir çox şəbəkə, iş birliyi və təşkilatlarla güclü əlaqələr qurmuşdur. 

2013-cü ildə Marianna Vardinoyiannis, İsmayıl Serageldin, Vaira Vike-Freiberga, Tarja Halonen, Süleyman Dəmirəl, Roza Otunbayeva, səfir Walter Fust və Federico Mayor Zaragoza ilə birlikdə Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin İdarə Heyətinə qatılmışdır.

## Elpida Uşaq Onkoloji Xəstəxanası

14 Oktyabr 2010-cu ildə Elpida (Ümid) Uşaq Onkoloji Xəstəxanası (Afina, Yunanıstan) açılmışdır və xalqa açıq elan olunmuşdur. Vardinogiannis'in ömür boyu hədəfi olan Elpida, xərçəngli uşaqların qayğısına diqqət yetirməkdir.

## Avard və mükafatları

* Légion d'Honneur. 2006-cı ildə Fransa Respublikası tərəfindən verilmişdir.
* Yunanistan Respublikası tərəfindən Xeyriyyə Sifarişinin Qızıl Xaç
* Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən 2020 Nelson Mandela Mükafatı
*2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən  “Dostluq” ordeni ilə təltif olunub

## İstinadlar

## Keçidlər

* U.N.E.S.C.O.-un rəsmi saytında xoşməramlı səfir Marianna Vardinoyannis
* Elpida Uşaq Onkoloji Xəstəxanasının rəsmi saytı
Oskar mükafatı (2020)

**93-cü [[Oskar]] mükafatı** — Kinematoqrafiya incəsənət və elm akademiyası tərəfindən 2020-ci ilin ən yaxşı filmlərini qeyd etmək üçün təşkil edilən mükafatlandırma mərasimidir. Mərasim 25 aprel 2021-ci ildə Los-Ancelesin Yunion-Steyşn dəmiryolu stansiyası və Dolbi Teatrında baş tutmuşdur. COVID-19 pandemiyasının kinematoqrafa təsirləri səbəbi ilə mərasim planlaşdırıldığından iki ay gec həyata keçirilmişdir. Nominantların siyahısı 15 mart 2021-ci ildə açıqlanmışdır.

"Köçərilərin torpağı" filmi Ən yaxşı film nominasiyası da daxil olmaqla mərasim gecəsində üç mükafat qazanmışdır. "Ata", "İuda və Qara messiya", "Ma Reyni:Bluzun anası", "Mank", "Ruh" və "Metalın səsi" filmlərinin hər biri iki mükafat qazanmışdır. "Daha bir halqa", "Kolett", "Nəsə olsa bil ki, səni sevirəm", "Minari", "Müəllimim osminoq", "Ümid verən qız", "Ehkam" və "İki uzaq yad" filmləri isə bir mükafat qazanmışdır.

2006-cı ildə baş tutan 78-ci Oskar mükafatları mərasimindən sonra ilk dəfə 2020-ci ildə heç bir film üçdən artıq mükafat qazanmamışdır. 1972-ci ildə baş tutan 44-cü Oskar mükafatlarının Çarli Çaplinə Fəxri mükafat verilməsi ilə başa çatmasından sonra, 2020-ci ilin mərasimi "Ən yaxşı film" nominantının elan edilməməsi ilə başa çatan ikinci mərasim (mərasim Ən yaxşı kişi və Ən yaxşı qadın nominasiyalarının elan edilməsi ilə başa çatmışdır) olmuşdur.

2020-ci ilin mükafatlandırma mərasimi 9.85 milyon izləyici sayı ilə tarix boyunca ən az izlənən mərasim olmuşdur.

## Mükafatlar

Qaliblər sıralamada birinci göstərilərək, **qalın şriftlə** qeyd edilmiş və qoşa xəncər simvolu ilə vurğulanmışdır (‡).

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
**Rəsmi sayt**
*
*
Həmzə Ablayev

**Həmzə Ablayev** və ya **Amza Ablayev** () — krım tatar ictimai xadimi, pedaqoq, krım tatar milli hərəkatının liderlərindən biri. İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı

## Haqqında
Həmzə Memet oğlu Ablayev 22 may 1921-ci ildə Korbek kəndində anadan olub. 1929-cu ildə onun valideynləri kolxoza daxil olmaqdan imtina etdikləri üçün Urala sürgün ediliblər.

1942-ci ildə orduya çağırılıb və İkinci Dünya müharibəsində iştirak edib. 1944-cü ildə Krım tatarları sürgün edildikdən sonra Özbəkistan SSR-də Qovunçu qəsəbəsində yaşayıb. 1948-ci ildə Daşkənd Pedaqoji İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakultəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olur və yerli şəhər məktəbində riyaziyyat dərsi keçməyə başlayır.

1950-ci illərin sonundan Krım tatar Milli Hərəkatında iştirak etməyə başlayıb. Yanqıyolda Əbdürrəhman Muradasılovlar birlikdə təşəbbüs qrupu yaradıb. Krıma qayıdıb orada dövlətçiliyi bərpa etmək uğrunda yaranan milli hərəkatla əlaqə saxlayıb. 1960-cı ildə Daşkənd Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsinə daxil olub. Müəllim heyəti ilə ölkənin milli məsələlərdəki siyasəti ilə bağlı olan suallarda mübahisələr yaşadığına görə təhsilini yarımçıq qoyub. Sonradan isə Sov.İKP-dan xaric edilib.

1965-ci ildən 1970-ci ilə qədər bir çox görüşlərin və proqramların hazırlanmasında iştirak edir. 27 avqust və 2 sentyabr 1967-ci ildə Daşkənddə baş tutmuş Krım tatarlarının kütləvi mitinqlərinin təşkilatçısıdır. 1985-1986-cı illərdə Yanqıyol gənclərdən ibarət təşəbbüs qrupunun yaradılmasına kömək edib. 14 mart 1987-ci ildə Krım tatarlarının təşəbbüs qruplarının Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin katibi Mixayıl Qorbaçovla baş tutacaq görüşündə çıxış etmək üçün o da, xalq təmsilçisi seçilmişdir. 1987-ci ilin aprel ayında Daşkənddə baş tutmuş Krım tatarlarının milli hərəkatının təşəbbüs qruplarının ümumittifaq görüşündə iştirak etmişdir. 16 nəfərdən ibarət olan Mərkəzi Təşəbbüs Qrupunun üzvü olub. 1987-ci ilin iyun ayında Daşkənddə baş tutmuş Krım tatarlarının milli hərəkatının təşəbbüs qruplarının II ümumittifaq görüşündə də iştirak edib. Moskvada baş tutmuş eitraz aksiyalarında iştirak edib.

1989-cu ildə Krıma geri qayıdıb. Milli hərəkatın veteranları cəmiyyətinin rəyasət heyətinin üzvü olub. "Xalqın faciəsi" əsərinin müəllifidir. 10 sentyabr 1998-ci ildə Şumxay kəndində dünyasını dəyişib. Elə orada da dəfn edilib.

### Mükafatları
* Özbəkistanın əməkdar müəllimi adına layiq görülüb.
* SSRİ xalq təhsilinin əlaçısıdır.

## Həmçinin bax
* Hüseyin Kürkçü
* Yaqub Şakirəli
* Həmdi Giraybəy

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Həmzə Ablayev - Bütün həyatı ön cəbhədə
* Həmzə Ablayev - Krım tatarları hərəkatının veteranı
* Həmzə Ablayevin çıxışı 1997-ci il
* Tarih sedası - Həmzə Ablayev / ATR
Elano Blumer

**Elano Blumer** () — Braziliya məşqçisi və hücumameyilli yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş keçmiş futbolçusu.

## İstinadlar
Salyan Dövlət Rəsm Qalereyası

**Salyan Dövlət Rəsm Qalereyası** — Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Salyan rayonunda inşa olunan rəsm qalereyası 2008-ci ilin noyabrında istifadəyə verilib. Gənc istedadlara dövlət qayğısının əyani nümunəsi olan bu qalereya rayonda yeniyetmə rəssamların estetik zövqünün formalaşdırılmasında və onların peşəkarlığının artırılmasında əsaslı rol oynayır. Salyan Dövlət Rəsm Qalereyasının yeni binası Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə orijinal layihə əsasında tikilib. Ümumi sahəsi təxminən 1000 kv. metr olan qalereya gənc rəssamlar üçün emalatxanalardan, foye və sərgi salonundan, habelə iş otaqlarından ibarətdir. Asma şüşə tavan qalereyanın təbii işıqlandırılmasına imkan yaradır. 100-ə yaxın əsas və köməkçi fondu olan mədəniyyət müəssisəsinin bölmələrində peşəkar rəssamların 48 əsəri yerləşdirilib. Mədəniyyət Nazirliyinin hədiyyə etdiyi 22 rəsm əsəri qalereyanın əsas fondunu daha da zənginləşdirib. Qalereyada fərdi, yaradıcı və tematik sərgilər, müsabiqələr, görüşlər, ustad dərslərinin keçirilməsi və əl işləri nümunələrinin 
nümayiş etdirilməsi nəzərdə tutulur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 

## Həmçinin bax
* Salyan
* Salyan Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* Salyan rayonu
Tamilla Abdullayeva

**Tamilla (Tamella) İslam qızı Abdullayeva** () — Azərbaycan teatr aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2007).

## Həyatı
Tamilla Abdullayeva 10 dekabr 1943-cü ildə Tovuzda anadan olmuşdur. Orta məktəbi Tovuz rayonunda oxumuş, 1961–1965-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində təhsil almışdır.

Tamilla Abdullayeva səhnə fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında başlamış, 1965–1967-ci illərdə bu teatrda aktrisa işləmişdir. 1967-ci ildə İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı uzun fasilədən sonra bərpa olunan zaman həmin teatrda fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. 1988-ci ildə teatrın köçməsi ilə əlaqədar olaraq fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında davam edərək 1995-ci ilədək burada işləmiş, 1995–1999-cu illərdə isə "Bəşir" Miniatür Teatrında fəaliyyət göstərmişdir. 1999-cu ildə isə yenidən İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında işləməyə başlamışdır.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 24 noyabr 1978
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 16 oktyabr 2007
* "Teatr Xadimi" qızıl medalı — 2007

## İfa etdiyi əsas rollar

* Gültəkin, Sara, Yaqut ("Aydın", "Solğun çiçəklər", "Yaşar", Cəfər Cabbarlı)
* Qumru ("Şəhərin yay günləri", Anar)
* Abbi ("Qarağaclar altında məhəbbət", Yucin O'Nil)
* Günay ("Məni qınamayın", Hidayət)
* Larisa ("Cehizsiz qız", Aleksandr Ostrovski)
* Cahan ("Nənəm ərə gedir", Hüseyn Muxtarov)
* Firəngiz-Ceyniz ("Qızıl zəncir", Şamil Xurşud və Əşrəf Hacıyev)
* Gülsüm xanım ("İmzalar içində", Nəriman Həsənzadə)
* Həyat ("İkinci səs", Bəxtiyar Vahabzadə)
* Şərqiyyə ("Sən nə üçün yaşayırsan?", İmran Qasımov və Həsən Seyidbəyli)
* Nataşa Qolubeva ("Aləmlə üz-üzə", Gennadi Bokarev)
* Samirə ("Əks-səda", Nəbi Xəzri)
* Anjel və Ana ("Məhv olmuş gündəliklər", İlyas Əfəndiyev)
* Beatriçe ("İki ağanın bir nökəri", Karlo Qoldoni)
* Sevinc ("Sənsiz", Şıxəli Qurbanov)
* Rəxşəndə ("Kişilər", Altay Məmmədov)
* Yetər ("Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov)
* Tərlan xanım ("Yalan", Sabit Rəhman)
* Zalxa ("Toy", Sabit Rəhman)
* Şölə xanım ("Lənkəran xanının vəziri", Mirzə Fətəli Axundov)
* Qrafinya ("Sənətim cəmiyyət sinyorudur", Culio Okarnaççi və Renço Farabuzi)
* Natella ("Qısqanc ürəklər", Marat Haqverdiyev)
* Gülnaz, Telli ("O olmasın, bu olsun" və "Arşın mal alan", Üzeyir Hacıbəyov)
* Ulduz ("Ulduz", Sabit Rəhman, Süleyman Ələsgərov)
* Yelena ("Axırı xeyir olsun", Uilyam Şekspir)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Marağa Fosil Sahəsi

**Marağa Fosil Sahəsi** — 1840-cı ildə rus tədqiqatçısı tərəfindən aşkar edilən, İranın Şərqi Azərbaycan vilayətinin Marağa şəhərində yerləşən 7–12 milyon il öncəyə aid olan heyvan qalıqları sahəsi.

## Haqqında
Marağa fosil sahəsində ümumilikdə 1500 kvadratmetr qazıntı işləri aparılıb, ərazidəki beş fosil sahəsindən 1330 fosil parçası aşkar edilərək müəyyənləşdirilib və 370 detal arxivə göndərilib. Marağa fosil sahəsi 40 min hektardan çox çox ərazini əhatə edir və 1026 hektarı Marağanın milli və təbii fosil abidəsi kimi sənədləşdirilib.

Maraghe'nin fosil sahəsi, dünyanın elmi icmaları tərəfindən illər əvvəl diqqət yetirilən məməlilərin fosillərinə görə dünyanın bənzərsiz yerlərindən biridir.

Fosil bölgəsinin əhəmiyyətinə görə bu şəhərdə 15 il öncə Fosil Tədqiqat Mərkəzi və bir muzeyin inşası başlayıb lakin hələ bu layihələ başa çatmayıb.

## İstinadlar
Kerri Kennedi

**Meri Kerri Kennedi** () — Amerikalı insan hüquqları müdafiəçisi və yazıçı. Robert F. Kennedi və Ethel Skakelin yeddinci uşağı və üçüncü qızıdır. O, insan hüquqları müdafiə edən — **Robert F. Kennedi Insan Hüquqları** təşkilatının prezidentidir.

## Həyatı
Mary Kerri Kennedi 1959-cu ildə Vaşinqton şəhərində anadan olmuşdur. Doğumundan üç gün sonra atası, qardaşının prezidentlik kampaniyasını aparmaq üçün Senat Raketlər Komitəsinin baş məsləhətçisi vəzifəsindən istefa etmişdir. Atası 1968-ci ildə öldürülmüşdür. Putney Məktəbi və Brown Universitetinin məzunudur və Boston College Hüquq Fakültəsindən Juris Doktorunu qazanmışdır.
9 iyun 1990-cı ildə Endryu Kuomo ilə 30 yaşında Vaşinqton, DC-dəki Həvari Matta Katedralində evlənmişdir. Üç qızları var: əkizlər, Kara Etel' Kennedi-Kuomo və Merayya Matilda Kennedi-Kuomo (1995) və Mikaela Andrea Kennedi-Kuomo (1997). Kennedi və Kuomo 2005-ci ildə boşanmışdır.

## Fəaliyyəti
1981-ci ildən bəri, Kennedi insan haqları fəalı olaraq çalışmış, El Salvador, Qəzzə, Haiti, Kenya, Şimali İrlandiya və Cənubi Koreya kimi yerlərə nümayəndə heyətlərinə rəhbərlik etmişdir. Çin, İndoneziya, Vyetnam, Hindistan, Sudan və Pakistan kimi səbəblərlə də məşğul olmuşdur.

1988-ci ildə Kennedi Robert F. Kennedi İnsan Hüquqları Mərkəzinin (indiki Robert F. Kennedi İnsan Hüquqları) prezidenti vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. 1995-ci ilə qədər Robert F. Kennedi Memorialının İcraçı Direktoru olmuşdur. İtaliyanın Florensiya şəhərində yerləşən Robert F. Kennedi Avropa Vəqfinin Fəxri Prezidentidir.

Kennedi, Beynəlxalq Amnistiya Liderlik Şurasının sədridir və yazıları **The Boston Globe**, **The Chicago Sun-Times** ve **The New York Times**'da yayımlanmıştır. Kolumbiya Universitetindəki Davamlı İnvestisiya üzrə Kolumbiya Mərkəzinin Məsləhət Şurasında da çalışır.

Kennedi ayrıca çıxışlar və təqdimatlar edərək ölkəsini gəzir və dinləyicilərini ayağa qalxmağa və insan haqlarının pozulmasına qarşı mübarizə aparmağa çağırır. 2017-ci ildə Kennedi, "bərabər ədalət yolunda yaşamağa sadiq qalması nəticəsində dünyadakı icmalara təsirli səylərinə görə" Kolumbiyanın Boqota şəhərində keçirilmiş Dünya Nobel Sülh Mükafatları Zirvəsindən Sosial Aktivlik Medalını almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mil Visoko

## Tarix

Mil Bosniya zadəganları üçün böyük əhəmiyyət daşıyırdı və orta əsrlər Bosniyadakı zadəganların məclisinə istinad edilən ən məşhur ad olan Stanak üçün nəzərdə tutulan yerlərdən biri idi. 1367–1407-ci illərdə bəzi tarixi mənbələr Mil şəhərində yerləşən Franciscan monastırı üçün pul vermiş Ragusan tacirlərindən bəhs edir. 1380–1390-cı illərdəki mənbələrə görə isə Müqəddəs Nikolas Manastırı olaraq təyin edilmişdir.

Mil ilk dəfə 1244-cü ildə Müqəddəs Kuzma və Damjan kilsələri kimi (yazılı mənbələrdə: Mil, Sv. Nikola, Visoko, Mileševo) xatırlanır. Elə həmin il, Stefen II Kotromanik ilk Saint Nikolas Fransiskan monastırını inşa etdi. Mil Bosniya krallarının və 1377-ci ildə ilk Bosniya kralı Tvrtko I Kotromaniçin tac qoyma yeri idi

1353-cü ildə vəfat edən Bosniya Ban II Stefen, sonrakı arxeoloji qazıntılarda qəbiri təsbit edilə bilmədi. Mavro Orbini və sonrakı müəlliflər, II Stefenin Miledə bir kilsə inşa etdiyini və öz iradəsi ilə orada dəfn olunmasını istədiklərinə istinad edirlər.  Bosniya Kralı I Tvrtko, kilsənin şimal divarında tapılmış və müəyyən edilmişdir. 

## Həmçinin bax
* Orta əsrlərdə Visoko
* Visoki şəhərinin köhnə şəhəri
* Visoko
* Podvisoki

## İstinadlar

## Mənbələr
* Lovrenović, Dubravko, "Proglašenje Bosne kraljevinom 1377", *Forum Bosnae*, 3–4, Saraybosna, 1999

## Xarici linklər
* Zenica-Doboj kantonunun turizm agentliyi
Stanak

**Stanak** (həmçinin *sabor*,  ) — orta əsrlər Bosniyasında hökumətin ən yüksək məsləhət orqanı.

Stanakda dövlətin həyatındakı ən vacib məsələlərə dair qərarlar verdilər: hökmdar seçirdilər, müharibə və sülh məsələlərinə və baştınların paylanmasına qərar verirdilər .

## Tarix
Bosniya dövlət məclisinin mənasında ilk dəfə stanak termini 1354-cü ildən bəri Ban Tvrtko nizamnaməsində istifadə edildi. Bu termin Dubrovnikin yazılı mənbələrində də istifadə edilmişdir ( , *stanicho*, *stanach*, *stanagh*, *stanaz* ). Xarici sənədlərdə buna zbor ( *sborro*, *sborrum* ) deyilirdi. Bosniya zadəganlarına və hökmdarlarına ünvanlanan sənədlərdə, Bosniya hökmdarı və ya stanak mənasını verən "bütün Bosniya" ifadəsi tez-tez istifadə olunurdu. "Bütün Bosniya Rusağı" ifadəsi (  ) də eyni mənanı ifadə edirdi .

Milodraje , Mil , Bobivtsi və Egg şəhərləri də daxil olmaqla Bosniya hökmdarlarının paytaxtında stanak iclasları keçirildi. Stanakın çox hissəsi aprel və may aylarında toplanırdı. Hökmdarların Bosniya stanakında iştirak etmək hüququ var idi. 1399-cu ildə Ostoy kralı Dubrovka vətəndaşlarının imtiyazlarını təsdiqlədikdə, bunu suveren yolla məsləhət və razılaşma əsasında etdi. Bosniya Kilsəsi stankada iştirak etmədi. Bəzən Dubrovnik də daxil olmaqla xarici ölkələrin nümayəndələri stanakın iclasında iştirak edirdilər; Serbiyalı despot Corc Brankoviç 1452-ci ildə stankada iştirak etdi . Stefan Tomasoviçin 1461-ci ildə Stankada tacqoyma mərasimi keçirildi .

## Qeydlər
Uqarit

**Uqarit** — indiki Suriyada qədim şəhər-dövləti.

[thumb|[Hurri mahnıları]]
Dünyada ən qədim partitura Uqaritdə tapılmış gil lövhəsində həkk olunmuşdu.

## Həmçinin bax
* Uqarit dili

## Xarici keçidlər
Liberiya prezidentlərinin siyahısı

**Liberiya Respublikasının Prezidenti** () Liberiya dövlət və hökumət başçısıdır.

1986-cı ildə qüvvəyə minmiş mövcud konstitusiyanın 50-ci maddəsinə görə, respublikanın icra hakimiyyəti, dövlət və hökumət başçısı və Liberiya Silahlı Qüvvələrinin baş komandanı olan prezidentə verilir. Prezident xalq səsverməsi yolu ilə seçilir və vəzifəsini cari ilin yanvar ayının üçüncü iş bazar ertəsi günortadan başlayaraq, seçkidən dərhal sonra (heç kim iki dövrdən çox prezident ola bilməz) altı il müddətinə vəzifə yerinə yetirir.

## İstinadlar
Nazlı Əcəvit

**Nazlı Əcəvit** (; ) — müəllim və realist rəsssam. Türkiyənin Baş naziri Bülənt Əcəvitin anası. 

## Həyatı
### Gənclik
Fatma Nazlı 4 yanvar 1900-cü ildə o vaxtkı Osmanlı İmperiyasının paytaxtı İstanbulda anadan olmuşdur. Atası polkovnik Emin Sarqut, ana babası Kirat Paşa isə Osmanlı Sultanının köməkçisi idi.

1915-ci ildə qızlar üçün Şap Pedaqoji Məktəbini bitirdikdən sonra ilk türk sənətkarlarından biri olan Mihri Müşfik Hanımın tövsiyəsi ilə rəsm çəkməyə qərar verir.

1915-1922-ci illərdə qızlar üçün sənətlər məktəbində oxuyur. Qızlar üçün sənətlər məktəbi üçün son imtahanlar Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi səbəbiylə ləğv edildiyi üçün müəllimlik sertifikatı alır.

Nazlı Beşiktaş Qızlar Orta məktəbində rəsm müəllimi olaraq işə başlayır. Ardından Anadoluda, Kastamonuda valideynlərinin yanına köçür və sənət karyerasını 25 il təxirə salır. Əvvəlcə Kastamonuda, sonra Bolu və İzmitdə dərs deyir.

1924-cü ildə evlənir və Ankaraya köçür. Bir il sonra oğlu Bülənti dünyaya gətirir. Daha sonra onun oğlu bir siyasi partiyanın lideri olur, dörd dəfə Türkiyənin Baş naziri seçilir. Hacettepe Universitetinin Ankara Dövlət Konservatoriyasının sələfi olan Musiqi Müəllimləri Məktəbində rəsm müəllimi olaraq çalışır. Bundan əlavə, İstanbul Liseyində dərs deyir. Müəllimlik karyerası 19 il davam edir. 1985-ci ilin iyun ayında Əcəvit sağlamlığı ilə əlaqədar yaşadığı İstanbul xəstəxanasına aparılır. Daha sonra oğlu Bülənt Əcəvitin yaşadığı Ankaraya köçürülür. 14 avqust 1985-ci ildə 85 yaşında Hacettepe Universiteti Xəstəxanasında vəfat edir. Cebeci Asri qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Yaradıcılıq fəaliyyəti
əcəvit 1947-ci ildə yenidən rəssamlığa qayıdir. Tələbə ikən Qalatasaraydakı sərgilərdə əsərlərini nümayiş etdirir və 1947-ci ildən sonra yenidən sərgiləməyə başlayır. Xüsusi sərgilərə də ev sahibliyi edir.

Əsərləri realist və impressionist üslubların simbiozunu təmsil edir. Onun tərzi 1930-cu illərdəki türk sənətkarlarını xatırladır. Mükəmməl bədii zövqə sahib olur. 1947-ci ildən sonra mənzərə şəkillərindəki empresyonist üslubun yumşaq və rəngarəng həssaslığını, dünyaya obyektiv real baxışını birləşdirərək əsasən mənzərə və natürmortlar çəkir.

Onun empresionizmi Türkiyənin döyüş sənətçilərinin ənənələrinə əsaslanır. 1948-1975-ci illərdə Əcəvit demək olar ki, hər il Dövlət Sənət və Heykəllər Sərgisində əsərlərini sərgiləyir. Yağlar, suluboya, rəngli qələmlər və kömür boyalardan istifadə edir. 1975-ci ildə, 75 yaşında İstanbul Arxeologiya Muzeyi Müdirliyi tərəfindən bir medal ilə təltif edilir. 
## İstinadlar
Səmədov

**Səmədov** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.

* Abutalıb Səmədov — Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının sədri.
* Aleksandr Səmədov — əslən azərbaycanlı olan rusiyalı peşəkar futbolçu.
* Baba Səmədov — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatı.
* Cavid Səmədov — opera müğənnisi-bariton.
* Əli Səmədov — Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio verilişləri komitəsində ədəbi-dram redaksiyasında redaktor.
* Əliqulu Səmədov — azərbaycanlı aktyor və rejissor.
* Əlixan Səmədov — Azərbaycan musiqiçi və sənətkarı, tanınmış, virtüoz balaban ifaçısı və ustadı. Azərbaycanın xalq artisti (2018).
* Fəxrəddin Səmədov — Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Komandanının müavini — Maddi-texniki Təminat İdarəsinin rəisi, general-mayor.
* Fuad Səmədov — Lenin mükafatı və "Lenin" ordeni laureatı.
* Qüdrət Səmədov — kolxoz sədri, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
* Mövsüm Səmədov — azərbaycanlı ilahiyyatçı-alim, ictimai-siyasi xadim, həkim, Azərbaycan İslam Partiyasının 3-cü sədri və lideri.
* Nazim Səmədov — Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin aparat rəhbəri, Mədəniyyət və turizm nazirinin müavini (2011–2018).
* **[[Oqtay Səmədov]]**
:* Oqtay Səmədov (alim) — Azərbaycan alimi.
:* Oqtay Səmədov (professor) — Azərbaycan alimi.
* Pərviz Səmədov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
* Sənan Səmədov — Azərbaycan rəssamı.
* Səməd Səmədov — tanınmış Azərbaycan estrada müğənnisi, xalq artisti.
* Vasif Səmədov — Əməkdar jurnalist.
* Zabit Səmədov — azərbaycanlı idmançı.
* Zərbəli Səmədov — Azərbaycan SSR əməkdar müəllimi (1960), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1968).

## Həmçinin bax
* Səməd
* Səmədli
* Səmədzadə
* Səmədovlar
INSEAD

**INSEAD** ( *Institut européen d'administration des affaires* ), Fontainebleau, Abu Dabi və Sinqapurda kampusları olan biznes sahəsində ixtisaslaşmış Avropa mərkəzli bir universitetdir. 1957-ci ildə qurulan məktəb. INSEAD, Financial Times tərəfindən 2019-cu ildə Avropa Biznes Məktəbləri arasında 5-ci yerdə qərarlaşmışdır . Məktəbin proqramları AMBA, EQUIS və AACSB beynəlxalq akkreditasiya qurumlarının hər üçü tərəfindən akkreditə olunmuşdur . Məktəbin məzunları arasında Johann Schneider-Ammann, Semih Yalman, Filip Parker kimi adlar vardır.

## Xronologiya
1957: INSEAD, ABŞ xaricində ilk biznes məktəbi olaraq quruldu

1959: Fontainebleau-da ilk MBA qəbulu və bir illik MBA proqramı təqdim edən ilk biznes məktəbi

1960: İlk MBA sinif məzunları

1967: Fontainebleau Meşəsinin kənarında (indi 'Avropa Kampusu' adlanır) məktəbin ilk kampusunun açılışı

1971: Fontainebleau'daki INSEAD'ın yanında bir ərazidə Avropa Davamlı Təhsil Mərkəzi olan CEDEP'nin yaradılması

1976: INSEAD Məzunları Fondunun fəaliyyətə başlaması

1980: INSEAD Euro-Asia Center Fontainebleau'da açılır

1983: MBA proqramı ikili qəbuluna başlayır (yanvar və sentyabr aylarında)

1987: INSEAD-Fundação Dom Cabral tərəfdaşlığının elan edilməsi

1989: Doktorantura proqramının başlanması

2000: Sinqapurda açılan Asiya Kampusu ilə bir çox qitədə tam kampusları olan ilk biznes məktəbi

2001: INSEAD-Wharton İttifaqının və ilk MBA iştirakçı mübadilələrinin elanı

2003: İcraçı MBA proqramının başlanması

2010: INSEAD-in Əbu-Dabi Mərkəzi Kampus statusuna qovuşdu (Orta Şərq Kampusu)

2012: Maliyyə ixtisası üzrə magistr dərəcəsi

2013: CEIBS ilə MBA iştirakçısı mübadilə müqaviləsi başladıldı

2015: Sinqapurda Liderlik İnkişaf Mərkəzinin açılışı

2016: Financial Times 2016 reytinqində MBA, Executive MBA (Tsinghua-INSEAD EMBA) və Single School Executive MBA (INSEAD GEMBA) — reytinqlərdə ‘üçlü birinci’ əldə edən ilk və yeganə biznes məktəbi.

2018: Hoffmann Qlobal Biznes və Cəmiyyət İnstitutu

2020: İnnovasiya üçün İnsead San Francisco Mərkəzinin açılışı
Lörink Mesaroş

**Lörink Mesaroş** (; ) ― Macarıstan siyasətçi, iş adamı. 2011-ci ildən 2018-ci ilə qədər Felcut adlı kəndin başçısı olmuşdur. İxtisasca qaz çilingəri olan Mesaroşun 2019-cu ilə olan sərvəti 407,7 milyard forint (1,3 milyard dollar) təxmin edilir və "Forbes"a görə Macarıstanın ən zəngin adamıdır. Bir çox media orqanı onu "oliqarx" kimi qələmə verir.

Onun qaz çilingərindən müflisliyə qədər dəyişən şəxsiyyəti müntəzəm olaraq sosial diskurslara səbəb olur, Mesaroş bir neçə ilə Macarıstanın ən varlı adamı oldu, bəzi analitiklər bunu Fides partiyasının yüksək vəzifəli üzvləri ilə sıx münasibətləri ilə əlaqələndirirlər. 2010-cu il hökumət dəyişikliyindən sonra sərvəti hər il iki qat artmağa başladı və onun 2010-cu ildən bir neçə seçkidə qalib gələn və hazırda baş nazir olan uşaqlıq dostu Viktor Orbanın böyüdüyü kəndin başçısı oldu. Buna görə də bir neçə media orqanı onu daim Viktor Orbanın şəxsi heyət üzvü adlandırır. Bu əlaqənin əhəmiyyəti 2017-ci ildə Mesaroş tərəfindən belə təsvir olunmuşdur: "Mənim var-dövlətim üç amilə əsaslanır: Tanrı, bəxt və Viktor Orban".

## Erkən biznesi
Mesaroş karyerasına doxsanıncı illərin əvvəllərində qaz çilingəri kimi başlamışdır. Şirkət böyüməyə başladı və yaşayış parklarında və böyük binalarda yaşayan icmalarda getdikcə daha önəmli işləri götürməyə başladı. Bununla birlikdə, 2000-ci illərin ortalarında şirkətin sifariş sayı azaldı və bazar payının böyük hissəsini itirdi. 2007-ci ildə şirkət minimum sayda sifariş alaraq zərər verdi.

2010-cu ildən sərvəti sürətlə artırdı. 2013-cü ildə o, 6,9 milyard forint sərvəti ilə ölkəsinin 88-ci ən varlı adamı oldu, 2016-cı ildə bu göstərici 23.8 milyarda çatdı və növbəti il 120 milyardla o, ən varlı 5-ci macar oldu. "RTL Klub" telekanalının verdiyi hesabata görə, konsorsiumun Mesaroş şirkətləri 225 milyard forint həcmində dövlət satınalma gəlirlərini əldə etdilər.

## Siyasət
2011-ci ildə Felcutda keçirilən yerli seçkilərdə hakim partiya Fides-KDNP-ni təmsil edərək qalib gəldi. Seçildikdən sonra Felcutda bir çox böyük dövlət və AB tərəfindən maliyyələşdirilən layihələr (futbol stadionu, turistik kiçik dəmir yolu, süni göl) reallaşdırıldı və kənd sürətlə inkişaf etdi. Mesaroş həmçinin daha əvvəl Viktor Orban tərəfindən qurulan Felcut Yeni Nəsil Təhsil Fondunun prezidenti oldu.

Mesaroş və onun ailə şirkətlərinin sərvətləri 2018-ci ildə də böyüməyə davam edərək, 93%-ı Avropa Birliyindən gələn 259 milyard forint dəyərində dövlət satınalmalarını qazandı. 2018-ci ilin aprelində Mesaroş "yalnız iqtisadi maraqlarına diqqət yetirmək" üçün Felcut bələdiyyə başçısı vəzifəsini tərk etdi.

## Futbol
2007 ətrafında Mesaroş yerli futbol komandasına investisiya etməyə başladı və 2008-ci ildə onu tam əldə etdi. O, illərcə kluba sponsorluq etdi. Hökumət tərəfindən maliyyələşdirilən Felcutdakı 3500 yerlik "Panço Arena" futbol stadionunun inşasına rəhbərlik etdi.

## İstinadlar
Vasili Barvinski

**Vasili Barvinski** – () Ukraynalı bəstəkar, pianoçu, musiqişünas və müəllimdir. Barvinski dünya səviyyəsində tanınan ilk Ukrayna bəstəkarlarından biri idi. Əsərləri yalnız Sovet İttifaqında deyil, Vyana, Leypsiq, Nyu-York və Yaponiyada da yayımlanıb.

## Həyatı
Vasili Barvinski () 1888-ci il 20 fevralda Ukraynanın Ternopol şəhərində doğulub. Atası Aleksandr Barvinski tanınmış pedaqoq, siyasətçi və ictimai xadim idi. 1917-ci ildə Avstriya yuxarı palatasına üzv seçildi. Anası isə müğənni və pianoçu idi. Vasilinin ilk musiqi müəllimi elə anası olub.

### Təhsili
Peşəkar musiqi təhsilinə Lvov konservatoriyasında başlayıb. Daha sonra musiqi təhsilinə Praqa şəhərində davam edib. Müəllimləri arasında Vilem Kurtz (piano) və Vitaslav Novak (bəstəkar) olub.

1916–1940-cı illər ərzində Lisenko Ali Musiqi İnstitutunun direktoru olub.

Müəllimliyə başlayanda ilk tələbələrindən biri Stefaniya Turkeviç olub.

### Yaradıcılığı
Barvinskinin 30–a yaxın əsərləri var. 1948–1958-ci illər ərzində həbsdə olub və əsərlərinin bəziləri məhv edilib. Həbsdən çıxdıqdan sonra məhv edilmiş əsərlərini bərpa etməklə məşğul olub. Bəzi əsərləri itsə də, yaradıcılıq mirasının böyük bir hissəsi qalıb və dünya səviyyəsində ifa olunur.

## Bəstələri

### Piano üçün
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Zəngilan–Horadiz avtomobil yolu

**Zəngilan-Horadiz avtomobil yolu** — Zəngilan rayonundan Horadiz şəhərinə birbaşa avtomobil yolu. Avtomobil yolunun təməli 2021-ci il aprelin 26-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, vitse-prezident Mehriban Əliyeva və qızları Leyla Əliyevanın işğaldan azad edilmiş Zəngilan rayonu və Cəbrayıl rayonlarına səfəri zamanı qoyulmuşdur.

## Tarixi
İkinci Qarabağ müharibəsi bitdikdən dərhal sonra prezident İlham Əliyev işğaldan azad edilmiş ərazilərin sosial-iqtisadi inkişaf planının hazırlanması üçün tapşırıqlar vermişdir. Belə tapşırıqlardan biri də Zəngilan rayonuna yeni avtomobil yolunun çəkilməsi olmuşdur. 2021-ci il aprelin 26-da İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva və qızları Leyla Əliyevanın işğaldan azad edilmiş Zəngilan və Cəbrayıl rayonlarına səfəri zamanı Horadiz şəhərinə qədər uzanacaq yeni avtomobil yolunun təməlqoyma mərasimindən dərhal sonra layihənin icrasına start verilmişdir.

## İnşaası
Zəngilan-Horadiz avtomobil yolunun tikinti layihəsinin uzunluğu ilkin hesablamalara əsasən 124 km təşkil edir. Yolunun 4–6 hərəkət zolağından ibarət olması nəzərdə tutulur.

## İstinadlar
Yağ fraksiyasının kimyəvi tərkibi

***[[Yağ]] fraksiyasının kimyəvi tərkibi***

## Tətbiq sahələri
Istifadə sahəsinə görə keçmiş ittifaqda istehsal olunan müxtəlif çeşidli sürtkü yağlarını bir neçə qrupa bölmək olar:
* -	motor yağları;
* -	transmissiya sənaye yağları;
* -	xüsusi yağlar.
* Motor yağları daxili yanma mühərriklərini;
* sənaye yağları fabrik, zavod, kənd təsərrüfatında işlədilən maşın və mexanizmləri;
* silindr yağları isə buxar maşınlarının silindrlərini yağlamaq üçün tətbiq olunur.

## Təhlil üsulları
Yağ fraksiyalarının tərkibi spektrroqrafiq, mass-spektroqrafiq tədqiqat və həlqəvi təhlil üsulları ilə öyrənilir. Yağ fraksiyalarının tərkibinə bir və ikihalqalı qısa yan zəncirli aromatik karbohidrogenlər daxildir. Bir və ikihalqalı uzun zəncirli aromatik karbohidrogenlər daxildir. Bir və ikihalqalı uzun zəncirli aromatik karbohidrogenlər Dissor, Makat, Suraxanı (parafinli), Qroznı (parafinli), Çələkən Naftalan, Romaşkin, Tuymazin və ağır Balaxanı neftlərindən alınmış yağ fraksiyalarında geniş yayılmışdır.
Yüngül yağ fraksiyalarında naften karbohidrogenləri bir halqalı uzun yan zəncirli, orta fraksiyalarda iki və üç – halqalı uzun yan zəncirli, yüksək temperaturlarda qoyulan fraksiyalarda isə iki, üç və dörd halqalı törəmələr şəklində təsadüf edilir. Yağ fraksiyalarının tərkibindəki sülb parafin karbohidrogenləri adi temperaturda yağlarda pis həll olur və onların ərimə temperaturu yüksəkdir. Parafinli neftlərin yağ fraksiyalarında sülb parafinlərin miqdarı çox olduğu halda, naften və aromatik əsaslı neftlərdə 1–2%-dən artıq olmur.
Parafin karbohidrogenlərin ərimə temperaturuna molekulun şaxələnmə dərəcəsi və yan zəncirin vəziyyəti təsir edir. Yan zəncir mərkəzdə olduqda, ərimə temperaturu maksimum aşağı düşür.
Parafin karbohidrogenlərdən əlavə, yağların tərkibinə — aromatik karbohidrogenlərin molekulundakı parafin radikalı da təsir edir. Neftin tərkibindən asılı olaraq yağ karbohidrogenlərdə bu radikalın nisbi miqdarı 40–80% hədlərində dəyişir.

## Mənbə
1. Əliyeva N.T., Cavadova H.Ə., Qurbanov Ə.Ş., Hüseynova E.Ə., Əcəmov K.Y., Yağlar, sürtkülər və texniki mayelər. Bakı-2018.
Qaz-turbin yağları

**Qaz-turbin yağları** — Dünya təcrübəsində sintetik qaz-turbin yağları 40-cı illərin sonunda meydana gəlmişdir. Bu yağları bəzən sintetik yağların ilk nəsli adlndırırlar.

## Tətbiqi
Qaz turbin yağlarına aviasiya qaz-turbin mühərriklərini yağlamaq üçün tətbiq olunan yağlar aiddir.
Turboreaktiv mühərriklərdə yağlar turbini və kompressorun böyük ölçülü yüksəksürətli diyircəkli və rolikli diyircəkli yastıqlarını, yanacaq və qaz nasoslarının ötürücü qutularının diyircəkli yastıqlarını, dişli, çarxlı və digər köməkçi mexanizmləri yağlamaq üçün nəzərdə tutulub.

## Növləri
*MC-8П *– aviasiya və gəmi mühərrikləri üçün perspektiv neft yağı kükürdlü Şərq neftlərindən MS-8 yağ əsasında istehsal olunur. Tərkibində antioksidləşdirici, yeyilməyə qarşı aşqarlar var.
*ИМП-10* — parafinin hidrokrekinq və hidroizomerləşmə məhsullarının sebasin turşusu və ozooktil spirtinin mürəkkəb efiri ilə qarışığından ibarətdir. Tərkibində oksidləşmə və yeyilməyə qarşı aşqarlar metalın deaktivatoru var. Yağın işçi temperaturu 2000C-dək olan təyyarə və zirehli tank texnikasında qurulan istilik gərginlikli turboreaktiv mühərriklərdə tətbiq edilir.
Yağın ən böyük üstünlüyü az korroziya aktivliyinə, qeyri-metal konstruksiya metallarına və özlükləri zəif təsir etməsidir.

*BT-301* – tərkibində oksidləşməyə qarşı olan, silisium üzvi maddədir. 1000C-də kinematik özlülük-8,5mm2, donma-mənfi 600-dir. Yağ yüksək termooksidləşmə sabitliyə və aşağı uçuculuğa malikdir, istilik gərginlikli turboreaktiv mühərriklərdə tətbiq edilir.

*ВНИИНП-50 −14ф* –tərkibində oksidləşmə və yeyilməyə qarşı aşqarlar olan, sevasin turşusunun diizoktil efiri əsaslı sintetik yağdır. Yağın işçi temperaturu 1750C-dək olan istilik gərginlikli turboreaktiv mühərriklərdə işlədilir. ВНИИНП-50 −14ф yağı əsasında hazırlanmış ВНИИНП-50–1–4У yağı aşqarların tərkibi və daha yaxşı termooksidləşdirici sabitliyi ilə fərqlənir.

*Б-3В* – tərkibində oksidləşmə və yeyilməyə qarşı aşqarlar olan C3-C9 aşağı molekul sintetik yağ turşularının pentaeritrit efiri əsasındakı sintetik yağlardır, istilik gərginlikli qazturbin mühərriklərində və helikopterlərin reduktorlarında istifdə edilir. Yağın aşağı temperatur və yağlama xassələri onu yükləmiş dişli ötürücülərdə istifadə etməyə imkan verir.

*Л3–240*- Б-3В kimi, onun əsası eynidir, lakin tərkibində digər çoxfunksiyalı aşqarlar var: bütün növ vertolyotların mühərriklərində və reduktorlarında işlədilir. Yağın işçi tətbiq intervalı mənfi 35-dən müsbət 1750C-dəkdir.
*Əsas istismar xassələri* qaz –turbin yağlarının tətbiq imkanları və dəyişilmə müddətini təyin edən mühüm xassələrdən biri onun oksidləşməyə qarşı sabitliyidir. Bu xassə özünü xüsusilə yağlarda göstərir. Alifitik spirtlərin və dikarbon turşularının diefirləri oksidləşməyə qarşı sabitliyi təmin edən birləşmələrdir.

## Mənbə
1. Əliyeva N. T., Cavadova H. Ə., Qurbanov Ə. Ş., Hüseynova E. Ə., Əcəmov K. Y., Yağlar, sürtkülər və texniki mayelər. Bakı-2018.
İonol

***İonol, butilhidroksitoluol, dibunol, agidol, 2,6-di-tret-butil-4-metilfenol*** — lipofilik üzvi maddə, fenollar sinfinin nümayəndəsi, antioksidant olaraq kimya sənayesində geniş istifadə olunur.

## Fiziki xassələri
Texniki ionol — sarı rəngdə tozdır, təmiz formada isə — ağ tozdır.

## Alınması
İonolu Fridel-Krafts reaksiyası nəticəsində
p-krezolun izobutilenlə alkilləşməsindən almaq olar:
625px

                 

Bundan əlavə, turşu katalizatorları olmadıqdada alkilləşdirmə yolu ilə əldə edilə bilər.

## Kimyəvi xassələri
İonol izopentanda, benzoda,spirtlərdə, asetonda, mürəkkəb efirlərdə yaxşı həll olunur. Suda və 10% natrium hidroksiddə həll olunmur. Kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə ionol, E vitamininin sintetik bir analoqudur. İonol, peroksid radikallarını hidroperoksidlərə çevirən hidrogen atomunun donorudur.

:: \mathsf{ROO\cdot + ArOH \rightarrow ROOH + ArO\cdot}

:: \mathsf{ROO\cdot + ArO\cdot \rightarrow P}

burada R — alkil və ya aril qrupudur, ArOH — ionol və ya fenol antioksidantı, P- fenolun oksidləşməsi nəticəsində alınan qeyri-radikal və passiv məhsuldur.

## Təhlükəsizlik
İyonolun xərçəng riski ilə əlaqəsi haqqında mübahisələr var. Bəzi araşdırmalarda artımı, bəzilərində riskin azalması göstərilir. Az miqdarda ionolu qida ilə qəbul etdikdə zərərli maddələrdən qorunmada faydalı təsir göstərə bilər.

## Tətbiqi
Antioksidan olaraq qida məhsullarında (qida qatqısı E321), sürtkü yağların, kauçukların, plastiklərin və s. istehsalında istifadə olunur. Tibdədə çox istifadə olunur. Rektal suppozitoriyaların tərkib hissəsidir.

## Mənbə
1.	S.F.Qarayev, U.B.İmaşev, G.M.Talıbov "Üzvi kimya", Bakı- 2003.

2.	Харлампович Г. Д., Чуркин Ю. В. Фенолы. — М.: Химия, 1974. — С. 19–20. — 376 с.
Dimetil sulfoksid

***Dimetil sulfoksid (DMSO)*** — (CH3)2SO formulu olan kimyəvi maddədir. Xüsusi şirin dadı olan rəngsiz, qoxusuz bir maye (kifayət qədər təmiz deyil,
dimetil sulfidin xarakterik bir qoxusu var).

## Tarix
İlk dəfə 1866-cı ildə rus kimyaçısı Aleksandr Zaytsev tərəfindən dimetil sulfidi azot turşusu ilə oksidləşdirərək sintez edilmişdir. Növbəti on illikdə bu birləşmənin
xüsusiyyətləri ilə bağlı tədqiqatlar çox aparılmamışdır. Ancaq Birinci Dünya müharibəsi zamanı Rusiya ordusunun xəstəxanalarında yaraların, qırıqların, müalicəsində fəal şəkildə istifadə edilmişdir.
1958-ci ildə bənzərsiz həll etmə qabiliyyəti aşkar edildikdən sonra Qərbdə dimetil sülfoksidə maraq çox artdı. 1960-cı ildə dimetil sülfoksidin sənaye istehsalı başlandı. Bundan sonra DMSO-in xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə həsr olunmuş nəşrlərin sayı kəskin şəkildə artdı.

## Alınması
Dimetil sulfoksidi almaq üçün əsas metod dimetil sulfidin oksidləşməsidir. Sənayedə bu proses azot turşusunu istifadə edilərək həyata keçirilir. DMSO sellüloz və kağız sənayesinin
yan məhsuludur. DMSO-nun illik istehsalı on min tonlarla ölçülür. Laboratoriya şəraitində, dimetil sülfidin yüngül oksidləşməsi üçün kalium periodat istifadə edilə olunur. Amma DMSO-nu hazırlamaq üçün laboratoriya metodlarının heç bir praktik əhəmiyyəti yoxdur. Bunun səbəbi dimetil sulfidlə işləmək çox narahatlıq verir və həmçinin hazır məhsulun ticarət dəyəri aşağıdır.

## Fiziki xassələri
Su ilə qarışdırıldıqda nəzərə çarpan istiləşmə baş verir. Metil yodid ilə reaksiyaya qirərək sulfoksonium ionu alınır, oda natrium hidridlə reaksiyaya daxilola bilir.

## Tətbiqi
Dimetil sulfoksid tibdə çox istifadə olunur. Dərman vasitəsi kimi təmizlənmiş dimetil sülfoksid sulu məhlul şəklində (10–50%) iltihab əleyhinə və ağrı kəsici vasitə kimi istifadə olunur.
DMSO mikroelektronika istehsalında getdikcə daha çox tətbiq olunur. Boya ləkələrini təmizləmək üçün benzin və ya dixlormetandan daha təhlükəsiz və təsirli olur.

## Toksikliyi
Dimetil sulfoksid asanlıqla zədələnməmiş dəridən insan orqanizminə daxil olur və məhlulları zəhərlənməyə səbəb ola bilər. Qatı məhlullarl ilə təmasda olduqda dəridə qıcıqlanma baş verir.

## Mənbə
1.	Несмеянов А. Н. Начала органической химии. М.1969. Т.1, С. 211.

2.	Кукушкин Ю. Н. Диметилсульфоксид . Соросовский образовательный журнал, 1997, 9, С. 54–59.
Tresorit

**Tresorit** ― İsveçrə və Macarıstanda yerləşən və müəssisələr və fərdlər üçün əsasən təkmilləşdirilmiş təhlükəsizliyə və məlumat şifrələməsinə yönələn bulud onlayn saxlama xidməti. Biznes versiyası hər istifadəçi üçün 1 TB-yə qədər disk sahəsi (solo versiyada tək bir istifadəçi üçün 2 TB təklif edir) və DRM, hərtərəfli giriş səviyyələri və "Tresorit"in daha etibarlı işbirliyi mühiti yaratmağa istinad etdiyi əlavə təhlükəsizlik funksiyalarını təklif edir. Bəziləri "Tresorit"i yüksək təhlükəsizlik alternativi Dropbox ilə müqayisə edirlər.

"Tresorit" xidmətləri PK müştəri proqram təminatı, veb tətbiqetmə və mobil tətbiqetmələr vasitəsilə əldə oluna bilər. Hazırda proqram təminatı Windows, macOS, Android, Windows Phone 8, iOS, və Linux üçün mövcuddur.

## Tarixi
Tresorit 2011-ci ildə macar proqramçılar tərəfindən qurulmuşdur, onlar baş direktoru vəzifəsində qalan İstvan Lam, hazırda informasiya texnologiyaları direktoru olan Silvester Sebeni və şirkətin baş direktoru vəzifəsini tutan Dyerd Silaci idi.

Tresorit rəsmi olaraq 2014-cü ilin aprel ayında gizli beta versiyanı keçəndən sonra müştəri tərəfində şifrələnmiş bulud saxlama xidmətinə başladı.

2015-ci ilin avqust ayında təhlükəsiz bulud saxlama xidməti pioneri "Wuala" ("LaCie" və "Seagate"ə məxsusdur) 7 ildən sonra fəaliyyətini dayandırdığını elan etdi və istifadəçilərini təhlükəsiz bulud saxlama xidməti üçün alternativ olaraq Tresoriti seçməyə təşviq etdi.

2016-cı ilin sonlarına doğru Tresorit "ZeroKit" adlı proqram təminatının hazırlama dəstinin (SDK) beta versiyasını təqdim etdi. 2017-ci ilin yanvar ayında Apple-ın SDK CareKit layihəsi CareKit istifadə edən mobil tətbiqlərin hazırlayanlara "ZeroKit"in inteqrasiya edilməsinin mümkünlüyünü açıqladı, eyni zamanda tibbi və səhiyyə tətbiqləri üçün məlumatları yaymayan istifadəçi autentifikasiyasının və şifrələmənin təmin edildiyini bildirdi.

## Haker yarışması
2013 və 2014-cü illərdə Tresorit serverlərinə giriş əldə etmək üçün şifrələmə üsullarını sındırmağı bacaranlara 10.000 dollar təklif edən haker yarışması keçirdi. Bir neçə aydan sonra Harvard, Stenford və ya MTU kimi qurumların mütəxəssislərinə meydan oxuyaraq mükafat 25.000 dollara, daha sonra 50.000 dollara qaldırıldı. Yarış 468 gün davam etdi və şirkətin verdiyi məlumata görə heç kim şifrələməni qıra bilmədi.

## Qəbul edilməsi
Tresorit bir sıra nominasiyalara və mükafatlara layiq görülmüşdür. Up-Cloud Rewards, 2012-ci ilin ən yaxşı 5 bulud təhlükəsizlik həlləri siyahısına saldı. 2016-cı ilin əvvəllərində Forbes Tresoritin həmtəsisçisi İstvan Lamı Avropanın "30 yaşdan cavan 30 yaşlılar" () siyahısına daxil etdi. 2017-ci ildə Tresorit şifrələmə kateqoriyasında "Cybersecurity Excellence Awards"-ın finalçısı elan olundu.

## Həmçinin bax

* Şifrləmə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Şamaxı Dövlət Rəsm Qalereyası

**Şamaxı Dövlət Rəsm Qalereyası** — Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin 24 avqust 1990-cı il tarixli 306 nömrəli əmrinə əsasən yaradılmışdır. Rəsm Qalereyası Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin ikinci mərtəbəsində yerləşir. Qalereyanın ümumi sahəsi 198 kv.m.-dir.

## Fəaliyyəti
Rəsm Qalereyası bir ekspozisiya zalı, bir fond mühafizə otağı və işçi otağından ibarətdir. Rəsm Qalereyasında 106 əsər var. Əsərlərdən 70-i Qalereyanın öz balansındadır. Qalereyanın ekspozisiyasında 58 əsər nümayiş olunur. Bu əsərlər Azərbaycanın gənc rəssamlarının, eyni zamanda yerli rəssamların əsərləridir. İl ərzində qalereyada müxtəlif sərgilər təşkil olunur, tədbirlər keçirilir. Mütəmadi olaraq keçirilən ümumrayon tədbirləri zamanı Rəsm Qalereyası müxtəlif mövzulu sərgilər təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 

## Həmçinin bax
* Şamaxı
* Şamaxı rayonu
* Şamaxı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
Bir zamanlar Kipr

**Bir zamanlar Kipr** () — TRT 1-də yayınlanan türk serialı. Serial *"[[TMC Film]]"* imzalıdır.

## Süjet
Serial 1970-ci illərdə Kipr və Yunanıstan yunanlarının sülhpərvər və mülki Kipr türk əhalisinə qarşı apardığı soyqırım siyasətini və Kıbırs Sülh Hərəkatını anladır.

## İstinadlar
İşgəncələrə və digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan rəftar və cəza növlərinə qarşı Konvensiya

**İşgəncələrə və digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan rəftar və cəza növlərinə qarşı Konvensiya** — hər vəziyyətdə işgəncə qadağan edilməsi, şəxslərin ciddi işgəncə riski altında olduqları ölkələrə təhvil verilməsini qadağan etmək və işgəncə vermə məcburiyyətinin müəyyənləşdirilməsi 1984-cü ildə qəbul edilmiş və 1987-ci ildə qüvvəyə minmiş BMT konvensiyasıdır. Konvensiyanın icrasına on mütəxəssisdən ibarət İşgəncələrə Qarşı Komitə nəzarət edir; Konvensiyanın iştirakçı dövlətlərinin hesabatlarını şərh edir və konvensiyanın 21 və 22-ci maddələrinə əsasən bəyanat verərək komitənin müvafiq səlahiyyətlərini tanıyan iştirakçı dövlətlərə qarşı şikayətləri araşdırır. 1992-ci ildə konvensiyaya 2020-ci ildən etibarən qüvvəyə minməyən dəyişikliklər qəbul edildi.

2002-ci ildə Konvensiyanın isteğe bağlı protokolu qəbul edildi və 2006-cı ildə qüvvəyə mindi, İşgəncə və Qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar və ya cəzanın qarşısının alınması üzrə Avropa Konvensiyası modelləşdirilmiş səfərlər mexanizmi yaradıldı. Bu funksiyalar İşgəncələrə Qarşı Komitənin İşgəncələrə Qarşı Mübarizə və İşgəncə Əleyhinə Komitənin digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqətini alçaldan rəftar və ya cəza qarşısının alınması üzrə Alt Komitə tərəfindən həyata keçirilir. Həmçinin, protokol iştirakçı dövlətlər üçün milli bir qoruyucu mexanizm qurma öhdəliyini müəyyənləşdirir.

## Həmçinin bax
* İşgəncə və Qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar və ya cəzanın qarşısının alınması üzrə Avropa Konvensiyası

## İstinadlar