open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avstraliya dəniz şiri

**Avstraliya dəniz şiri**, və ya **Ağpapaqlı dəniz şiri** () — Qulaqlı suiti fəsiləsinin aid, Avstraliyanın cənub və qərb sahillərində yayayan növ.

## Xariçi görünüşü
Bu növün erkəkləri 2,5 metr uzunluğa və 300 kq çəkiyə malik olurlar. Dişiləri isə 1,8 m uzunluğa və 100 kq çəkiyə malik olur. Bu növün fərdləri bir-birindən kəskin fərqlənir: Erkəklər tünd-qəhvəyi, dişilərdə isə üzəri gümüşü-boz və ya açıq qəhvəyi olur. Dişilərin aşağı hissələri nisbətən açıq rəngdə olur.

## Yayıldığı ərazilər
Bu növün koloniyalarına Avstraliyanın cənub və sərb sahillərində rast gəlinir. Bəzən onlar sahilə yaxın kiçik adalarda da yaşayırlar. XIX əsrdə onların yaşadığı areal Tasmaniya və Yeni Cənubi Uels ərazilərinidə təşkil edirdi. Avstraliya dəniz şiri heç vaxt bir yerdən başqa yerə miqrasiya etmir (hətta çütləşmə dönəmində). Onlara nadir hallarda sahildən 300&nbsp;km aralıda müşahidə edilir.

## Çoxalması
Avstraliya dəniz şiri Qulaqlı suitilərin digər növləri kimi çütləşmə dönəmində özlərini başqa cür aparırlar. Erkəklər dişiyə sahiblənmək üçün ən yaxşı ərazi uğrunda bir-biri ilə buruşurlar. Ən zəif erkəklər koloniyanın uçqar ərazilərinə çəkilməli olurlar. Koloniyada daim sakitçilik höküm sürür. Cavan erkəklər qüçlü və qoçaman erkəklərin diqqətsizliyindən istifadə edərək dişilərə sahiblənməyə çalışırlar. Avstraliya dəniz şiri digər növlərə nisbətən daha aqrissiv olurlar (bu baxımından Cənub dəniz şirinidə ötürlər).

## Təhlükə və qoruma
Avstraliya sahillərində yaşayan Kap dəniz pişiyi və Yeni Zelandiya dəniz pişiyi kimi suitilərinə nisbətdə Avstraliya dəniz şiri az rast gəlinən növdür. Onların ümumi sayı 12-min baş təşkil edir. Onların sayının əvvəlki dövrlərə nisbətən çox olmasına baxmayaraq yayılma arealı baxımından azalma müşahidə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Daşınar əmlak

**Daşınar əmlak** — torpaqla əlaqədar olmayan, ona təhkim olunmayan, daşınmaz əmlakın əksi olan əmlak. Özü hərəkət edə bilən əşyalar (heyvanlar) daşınar əmlaka aid edilirlər. Pullar, məcburi tələb hüquqları, qiymətli kağızlar, borc şəhadətnamələri, icra vərəqələri d.ə. hesab olunurlar.

Daşınar əmlakın rəsmi reyestrlərində qeydiyyata alınan daşınar əşyalar və dövlət qeydiyyatına alınmalı olan qiymətli kağızlar istisna olmaqla, istənilən daşınar əmlak, habelə hüquqlar və tələblər, o cümlədən gələcəkdə yüklülük sahibinin mülkiyyətində olacaq daşınar əmlaklar Daşınar Əmlakın Yüklülüyünün Dövlət Reyestrində mpcr.cbar.az qeydiyyatdan keçirilə bilər.

## İstinadlar
Albaniya (dəqiqləşdirmə)

**Albaniya** bu mənalarda gələ bilər:

* Albaniya — Balkan yarımadasında dövlət.
* Albaniya — Qafqazda mövcud olmuş qədim dövlət.
* Albaniya — Dağıstanda kənd.
* Albaniya (satraplıq) — Azərbaycanla bağlı ərazi.
Əşya

**Əşya** — hüquqda xarici (maddi) aləmin təbiətdə təbii vəziyyətdə olan, yaxud insan tərəfindən yaradılan predmeti. Əşya əmlak hüquq münasibətlərinin əsasıdır. Mülki hüquqda pullar və qiymətli kağızlar da əşya hesab olunur.

Müxtəlif əsaslara görə əşya  aşağıdakı kateqoriyalara bölünür: 
# cinsi əlamətləri ilə fərdi – müəyyən əlamətlərinə görə müəyyən edilən əşyalar; 
# bölünən və bölünməz əşyalar; 
# istehlak olunan və olunmayan əşyalar.
Sapadərə

**Sapadərə** — İndiki Meğri rayonundakı Nüvədi kəndində dağ.

Həmzə Vəlinin fikrincə, oronim şumercə "çoban" mənasında işlənən şuba sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Sonradan həmin söz *Saba* > *Sapa* > *Sipa* şəklini düşmüşdür. Sapa dərə "çoban dərəsi" mənasını verir. Ancaq bu fıkir bir o qədər elmi deyil, həqiqətə uyğun gəlmir. Sapadərə iki sözün: sapa və dərə sözlərindən əmələ gəlmişdir. "Sapa" sözü "hasar, çəpər", "dolama yol" mənasını ifadə edir.

Oronim relyef əsasında yaranmışdır. Mürəkkəb quruluşlu oronimdir.

## İstinadlar
Taştun

**Taştun** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Meğri rayonunda
kənd.

## Tarixi
Toponim türk dilində «daş, qaya, dağ, təpə» mənasında işlənən taş sözü ilə türk dilində, sərbəst keçidi, yolu, çıxacağı olmayan bağlı, dövrəyə alınmış, hasarlanmış yer mənasında işlənən tun sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Burada ermənilərlə yanaşı 1926-cı ildə 5 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

## İstinadlar
Vani

**Vani** () — Gürcüstanın İmereti diyarında, Sulori çayının sahilində (Rioni çayının qolu), Kutaisi şəhərinin 41 km cənub-qərbində yerləşən şəhər. 2014-cü ilin siyahıalmasına görə şəhərin əhalisi 3744 nəfərdir. Vani şəhəri 40 kənddən ibarət Vani bələdiyyəsinin (sahəsi 557 km2, əhalisi 24.512 (2014)) mərkəzidir.

## Tarixi
1947-ci ildə Vani şəhəri ətrafında aparılan arxeoloji qazıntı işləri zamanı (N. Xoştariya və O. Lortkifanidze) qədim Kolxida şəhərinə aid yaşayış məntəqəsi ilə bağlı artifaktlar tapılmışdır. Bu şəhərin adı məlum olmasa da, tarixi 4 dövrə ayrılır. E.ə. VII–VIII əsrlərdə Vani şəhərinin mədəni mərkəz olduğu fərz edilir. Vanin e.ə VII–VI əsrlərdəki tarixi qədim mədni qatlarla, taxta məmulatlarla, qurbangahlarla, qəbiristanlıqlarla təmsil olunur. Vaninin Kolxida şəhərinin siyasi mərkəzi olduğu güman olunur. E.ə. III–IV əsrlərdə Vani şəhərində xeyli qurbangah və daş tikili tikilmişdir.

Müasir Vani şəhəri statusunu 1981-ci ildə əldə etmişdir. Şəhərdə 1985-ci ildə açılan tarix muzeyində Kolxidanın qədim tarixinə aid artifaktlar sərgilənir.

## Qardaş şəhərlər
*  Fallon, Nevada, ABŞ
*  Aşkelon, İsrail, 2000
*  Prosser, Vaşinqton, ABŞ, 2010
*  Amvrosievka, Ukrayna, 2011

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sulori Vani FC

## Xarici keçidlər
* Otar Lordkipanidze Vani Arxeologiya Muzeyi 
* Vani ABŞ Arxeologiya İnsititutunun saytında
A/B testi

**A/B testi** istifadəçi təcrübəsi tədqiqat metodologiyasıdır.

## A/B testi alətlərin müqayisəsi

## İstinadlar
Rusiya–Səfəvi münasibətləri

**Səfəvi-Rusiya münasibətləri** — Səfəvilər dövləti ilə Moskva knyazlığı, onun hüquqi varisi Çar Rusiyası və onun hüquqi varisi Rusiya imperiyası arasında olan münasibətlər.

## Həmçinin bax
* Səfəvi-Rusiya müharibələri
* Səfəvi-Rusiya müqaviləsi (1717)
* Səfəvi–Rusiya müharibəsi (1651–1653)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Katana

**Katana** (刀) feodalizm dövründə Yaponiyada samuray tərəfindən istifadə olunan ənənəvi Yapon qılınclarından biridir. Katananın müasir variantları bəzən qeyri-ənənəvi materiallarla və üsullarla hazırlanır. Katana özünəməxsus görkəmi ilə səciyyələnir: əyri olması, nazik olması, vahid iti tiyəli hər iki ələ yerləşən dairəvi və ya düzbucaq formada qorunması olan uzun dəstək ilə.

## Tarixi
Yaponiyada qılınc istehsalı xüsusi dövrlərə bölünür:
* Cakoto(qədim qılınclar, miladdan sona 900-cü ilə qədər)
* Koto(köhnə qılınc 900–1596)
* Şinto(yeni qılınclar 1596–1780)
* Şinşinto(ən yeni qılınclar 1781–1876)
* Qendayto(müasir qılınclar 1876–1945)
* Şinsakuto(ən son hazırlanmış qılınclar 1953-hal-hazırda)
Kamakura dövründə tati dən fərqli olaraq uzun qılıncları təsvir etmək üçün ilk dəfə olaraq katana (gatana) sözündən istifadə edirdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* katana 
* Yapon qılıncları katana
Şimal dəniz şiri

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xariçi görünüşü

Erkəklərin uzunluğu 3–3,5 metr, çəkisi isə 500–1000 kq arasında dəyişir. Dişilər isə erkəklərdən kiçik olur. Onların uzunluğu 2,6 m, çəkisi isə 350 kq təşkil edir. Bu növün nümayəndələri çox az məsafəyə miqrasiya edirlər. Əsasən adaların və materikin sahillərində yerləşirlər. Bəzən isə buz üzərində dincəlirlər. Bu calıların həyatı iki dövrə bölünür: Hərəkətli və sükunət. Hərəkətli dövründə onlar əsasən dənizə çıxırlar və miqrasiya edirlər. Sükunət dövrü isə əsasən yazın sonlarından başlayır və çütləşmə donəmini təşkil edir.

### Çoxalma dönəmi
Şimal dəniz şirinin erkəkləri bir neçə dişiyə sahib olurlar. Onların sahib olduğu hərəmxana daimi olmur. Beləki onlar dişiləri öz ərazilərilərində saxlamağa təşəbbüs göstərmirlər.

Ana dəniz şiri sahilə çıxdıqdan sonra bir necə gündən sonra bir bala doğur. Bala dünyaya gəldikdən bir necə gün aqrissiv olur. Dişilər 10–12 gün müddətində balasını qoruyur və onu tərk etmir. Bu müddətdən sonra isə çütləşməyə hazır olur. Çütləşmə dönəmi mayın yarısından iyunun sonuna qədər davam edir. Bəzi yerlərdə 20 iyul tarixində bitir. İyulun ortalarına dişilər sahil əraziləri tərk edirlər (hərəmxananı). Bəzən yay müddətində boş ərazilərdə subay dişi və erkək dəniz şirləri toplaşır. Onlar əsasən cavan və yaşlı dəniz şirləridir.

## Arealı
Şimal dəniz şiri Kuril adalarından Alyaska sahillərinə qədər olan ərazilərdə yaşayır. Xüsusi ilə (Oxot dənizi) Kamçatka, Saxalin adası, Komandor adaları (Berinq dənizi), Aleut adaları (Alyaska körfəzi) və Şimali Amerika sahillərində daha çox rast gəlinir. Qurulur Şimal dəniz şirlərinin nəslinin tükənmə təhlükəsi olmasa da, bir növ olaraq qorunma altındadır. Rusiya və Ümumdünya qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## Şəkillər

107 0798 Sivuchi wiki.jpg|
Сивуч.jpg| Şimal dəniz şiri
Сивуч I.jpg| Şimal dəniz şiri


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pietralata (film, 2008)

**Pietralata** — rejissor Gianni Leacchenin filmi.

Film cari film sənayesi etiraz aiddir və bu, Pietralata, Roma bir məhəllədə 2007-ci ildə çəkilib.

### Rollarda
* Benedikta Bokkoli: Lucrezia
* Karla Magda Kapitanio: Francesca
* Klaudio Botosso: Edoardo
* Massimo Bonetti: Giancarlo
* Edoardo Velo

## İstinadlar
Ağkənd (Sisyan)

**Ağkənd** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Sisyan rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 5–6&nbsp;km cənubda, Bazarçayın sağ qolu, Sisyan çayının sol qolu olan
Taxtakörpü çayının aşağı axarında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində  qeyd edilmişdir.

Toponim «kiçik» mənasında işlənən ağ sözü ilə kənd coğrafi nomeninin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyeflə bağlı yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 17.IV.1948-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Aşotavan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1828-ci ilə kimi azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828-29- cu illərdə Türkiyənin Xoy və
Salmas vilayətlərindən köçürülən ermənilər bu kənddə yerləşdirilmiş və azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur.

## İstinadlar
Balak

**Bələk** (*Balak*) — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisian rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9–10&nbsp;km şimal-qərbdə, Bazarçay çayının sağ sahilində yerləşir.
1590-cı il tarixli «İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə qeyd edilmişdir.
 
Toponim qədim türk dilində təpə mənasında işlənən bələk sözündən
əmələ gəlmişdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kəndə  1828-29 - cu illərdə İranın Salmas vilayətindən erməni əhalisi köçürülərək yerləşdirilmiş və azərbaycanlılar tədricən tarixi torpaqlarından çıxarılmışdır.

## İstinadlar
Qalacıq (Qarakilsə)

**Qalacıq** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonu
ərazisində kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 21&nbsp;km cənub-qərbdə, Bazarçay çayının sağ sahilində, Bazarçay
kəndindən 4&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim qala (qələ) sözünə kiçiltmə mənası bildirən -cıq şəkilçisinin artırılması əsasında
yaranmışdır. Relyef əsasında yaranan quruluşca düzəltmə toponimdir.

Kəndin adı qeyri-rəsmi dəyişdirilərək Spandaryan qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Dərəbas

**Dərəbas** — Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Sisyan rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 29&nbsp;km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Dərəbaz
formasında qeyd edilmişdir. Kəndin adı 844-cü ildən çəkilir.

Toponim Azərbaycan dilində «iki dağ arasında çuxur» mənası bildirən dərə sözünə türk dillərində «dağın başı», «zirvə» mənasında işlənən bas sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10.IX.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Darbas (Darvaza)
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Ermənilər buraya 1828-29-cu illərdə Türkiyədən köçürüllərək yerləşdirilmişdir.
Ermənilərlə yanaşı kənddə 1831-ci ildə 164 nəfər, 1873 - cü ildə 515 nəfər, 1886-cı ildə 553
nəfər, 1897-ci ildə 730 nəfər, 1908-ci ildə 440 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1916-18-ci illərdə azərbaycanlılar qırğınlarla tarixi-etnik torpaqlarından qovularaq kəndə Türkiyədən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Əlili

**Əlili**, **Salvard** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Sisyan rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 4&nbsp;km məsafədə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim kəngərli türk tayfasına mənsub əlili etnonimindən əmələ gəlmişdir.
Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Salvard qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Hasta siempre, Comandante!

**Hasta siempre, Comandante** və ya **Hasta siempre** () — kubalı bəstəkar, müğənni və gitarist olan Karlos Puebla tərəfindən 1965-ci ildə yazılmış musiqi.

Musiqinin sözləri məşhur inqilabçı və qəhrəman Ernesto Çe Gevaranın Konqo Demokratik Respublikasına yola düşməmişdən öncə öz silahdaşı olan Fidel Kastroya yazdığı vida məktubuna cavab olaraq yazılmışdır.

Musiqidə Kuba inqilabının əsas məqamları və Çe Gevaranın inqilabçı komandir kimi böyük rolu yada salınır. Musiqinin adı məşhur ifadə olan "¡Hasta la victoria siempre!" (Daima qələbəyə doğru!)frazasının bir hissəsidir.

Müxtəlif illərdə musiqinin cover versiyaları ilə Oktober klub, Compay Segundo, Buena Vista Social Club (onların 2003-cü ildə oxuduqları versiyada son bənddəki Fidel sözü Kuba sözü ilə əvəz olunmuşdur), Volf Birman, Oskar Çaves, Natali Kardon çıxış etiblər. Musiqinin instrumental versiyasını məşhur türk musiqiçisi Əhməd Koç saz vasitəsilə yazmışdır.

## Xarici keçidlər
*  Wolf Biermann - Commandante Che Guevara
Kaliforniya dəniz şiri

**Kaliforniya dəniz şiri**, və ya **Qara dəniz şiri** (*Zalophus californianus*) — Qulaqlı suiti fəsiləsinin Dəniz şiri yarımfəsiləsinə aid növdür. Əsasən Sakit okean sularında yaşayırlar. ABŞ alimlərinin məlumatına görə sayları 188 min başdır). İl ərzində 5% artım müşahidə edilir. Kaliforniya dəniz şirləri asan əhəlləşmə xüsusiyyətinə malikdirlər. Onlar sirk və zooparklarda asanlıqla yaşaya bilirlər. ABŞ donanmasına xidmətə qəbul olunurlar (üzərlərinə müxtəlif qurğular yerləşdirərək).

## Xariçi görünüş

Kaliforniya dəniz şirinin erkəkləri 2,4 m uzunluğa, 300&nbsp;km çəkiyə malik olurlar. Dişilər isə 2 metr uzunluğa və 90 kq çəki verirlər. Dişilərin bu cür kiçik ölçüləri onları suitinə bənzədir. Erkəklərdə kəllə iri olur. Bu səbəbdən latın dilində *Zalophus californianus* yəni " Böyük başlı Kaliforniyalı" mənasını verir.

## Yayılması və yaşadığı ərazi
Adından göründüyü kimi bu növ əsasən Kaliforniya ərafı ərazilərdə daha geniş yayılıb. Bundan əlavə onlara Oreqon, Britaniya Kolumbiyası, Vaşington və Meksikanın şimal və cənub Sakit okean sahillərində rast gəlinir. Emdemik yarımnöv sayılan Qalapaqos dəniz şiri (*Zalophus wollebaeki]* və Yapon dənizində yaşayan Yapon dəniz şiri uzun zaman Kaliforniya dəniz şirlərinin cinsinə aid edilirdi. Hazırda isə onlar müstəqil növ hesab edilirlər.

Bu növün əsas toplaşma və cütləşmə yerləri Çannel adaları və Müqəddəs Nikolay adaları sahilləri hesab edilir. Cütləşmək üçün partnyoru olmayan dəniz şirləri isə uzaq şimala Britaniya Kolumbiyası sahillərinə üz tuturlar.

Onlar açıq dənizə çox az çıxırlar. Demək olar ki, 10 mildən uzaqlığa üzmürlər. Bu növün əsas düşkənləri Osa və Ağ balinadır.

## Çoxalma
Əsasən dişilər özgələrinin balalarına qarşı çox aqressiv olurlar. Belə ki onlar başqa balaların yaxınlaşması zamanı dişlərini qıçayır, hürür və balalara hücum edirlər. Dişilərin 6–17% başqalarının balalarını uzun illər ərzində bəsləyirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qız atası (teleserial, 2014)

**Qız atası** — Azərbaycan teleserialı. 2014-cü ildən 2025-ci ilə kimi ATV kanalında yayımlandı.

## Məzmun
Film-serial dörd qız atası Vidadi müəllimin (Teymur Məmmədov) həyat yoldaşı Nəzakət (Mətanət Əliverdiyeva), qızları və kürəkənləri tərəfindən başına gətirilən macəralardan bəhs edir.

Böyük qızı Təhminə (Xəyalə Quliyeva) Çingiz (Azər Axşam) adlı dələduz biri ilə evlidir. Çingiz (Azər Axşam) hətta qaynatası tərəfindən ona verilmiş evi belə sataraq, pulu xərcləyərək Vidadinin evinə yerləşmişdir. Digər qızı isə Mədinə (Ülviyyə Xalinbəyova) artıq 5 ildirki Səbuhi (Coşqun Viləş) ilə nişanlı qalmışdır. Hər dəfə toy ərəfəsində olarkən Səbuhinin (Coşqun Viləş) bir yaxın qohumu ölərək, toyları yasa çevrilir. Səbinə (Nərgiz Vahabqızı) adlı qızı isə evlənmək yaşına çatıb, anası Nəzakət (Mətanət Əliverdiyeva) ona evlənmək üçün müxtəlif namizədlər tapsa da o heç birini bəyənməyərək, evlənmək fikrinin olmamasını hər zaman bildirir. Nərminə (Nurlana Cəfərova) isə universitetə öz sənədlərini versə də, çox az bal toplayır. Bunu isə 1 il müxtəlif bəhanələr ilə öz atasından gizlədir.

II mövsümdə (12.09.2015) isə artıq Vidadi müəllimin qızlarının hamısı evlənmişdir. Artıq o öz qızları ilə yanaşı kürəkənlərinin də nazını çəkməyə başlayıb.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Baş rejissor:** Mirkamil Sadıqzadə
: **Baş redaktor:** Ənvər Abbasov
: **Redaktorlar:** Elnur Hüseynov, Tərlan Nur-Yaşar, Samid Ağayev
: **Ssenari müəllifləri:** Elnur Hüseynov, Samid Ağayev
: **Rejissor assistenti:** Elnur Hüseynov
: **Qrim:** Aybəniz Hüseynova
: **Montaj:** "ARI", Nəriman Qasımov
: **Baş operator:** Şahin Ağayev
: **Operatorlar:** Elvin Zeynalov, Rövşən Əkbərli, Nurani İsgəndərov
: **Səs rejissorları:** Mehdi İsgəndərov, Vüsal Həsənli, Sərxan Baxşəliyev
: **İşıqçılar:** Ramin Şikarov, Samir Orucov,
: **Texnik:** Sahib Ağayev
: **Baş rəssam:** Elxan Novruzov
: **Baş dekorçu:** Muxtar Hüseynov
: **Dekorçular:** Anar Mustafayev, Mehdi Əliyev, Anar Ələkbərov
: **Sürücülər:** Mehdi Şəripov, Tofiq Əliyev, Abbas Abbasov (II), Murad Abbasov, Fazil Əliyev, Qulu Mehdiyev
: **Baş prodüser:** Elməddin Cəfərov

## Rollarda

## İstinadlar

## Mövsüm
1.mövsüm-(1-)

2.mövsüm-(-)

3.mövsüm-(-114)

4.mövsüm-(115–153)

5.mövsüm-(154–198)

6.mövsüm-(199–234)

7.mövsüm-(235–264)

8.mövsüm-(265–304)

9.mövsüm-(305–345)

10.mövsüm-(346-439)

## Xarici keçidlər
Filmi izlə
Qız Atası" Serialının rəsmi instagram səhifəsi
Paravani gölü

**Paravani gölü** (; ) — Gürcüstanda, Cavexeti yaylasında, Samsar və Qaraağac silsilələrinin arasında yerləşən vulkanik göl.

## Coğrafiya

Paravani gölü dəniz səviyyəsindən 2073 metr yüksəklikdə yerləşir. Sahəsi 37,5&nbsp;km2, drenaj hövzəsinin sahəsi 234&nbsp;km2-dir. Orta dərinliyi 2,2 metr, ən dərin yeri 3,3 metrdir. Gölün həcmi 91 milyon m3 təşkil edir. Paravani gölünün su səviyyəsi oktyabr-noyabr aylarında aşağı düşür, may-iyun aylarında yüksəlir. Qışda göl donur və üzərini 47-73 sm qalınlığında buz təbəqəsi örtür.

Gölə 3 çay tökülür: Şaori, Sabadostskali və Rodionovskis Tskali çayları. Göl əsasən yeraltı, yağış və qar sularından qidalanır.

Gölün cənub hissəsindən Paravani çayı başlanğıcını götürür və Mtkvari çayı ilə birləşir. Göl əlverişli balıqçılıq yeridir.

Gölün yaxınlığında Şaori qəsri yerləşir.

## Qalereya


Paravani (14750801343).jpg
Paravani Lake and former Dukhobor village Tambovka.jpg
Paravani Lake (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg
Paravani (14545306410).jpg
Faravani lake by r. beridze.jpg


## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Şəkillər
Qalapaqos dəniz şiri

**Qalapaqos dəniz şiri** () — Kaliforniya dəniz şirləri cinsinə daxil olan üç növdən biri.

## Arealı
Bu növün nümayəndələrinə əsasən Qalapaqos adalarında rast gəlinir. Bundan əlavə Cənubi Amerika sahillərinə yaxın Qorqona və İsla-de-la-Plata adalarında da rast gəlinir. Bəzi mənbələrdə isə onlara Kokos Adası Milli Parkında görüldüyü birdirilir.

## Xariçi görünüşü
Qalapaqos dəniz şirləri Kaliforniya dəniz şirinə bənzəyir. Erkəklər 250 kq çəkiyə malik olurlar. Dişilər isə 80–90 kq olduğu halda, balaları isə doğularkən 25 kq olur. Növü ümumi sayı 20–40 min arası olması qiymətləndirilir
Miqrasiya edən canlıdır. Yeni doğulan balalar üçün əsas təhlükə Köpəkbalığıdır. Növ hal-hazırda qoruma altındadır. XX əsrin ortalarına qədər Qalapaqos dəniz şirləri Kaliforniya dəniz şirinin yarımnövü hesab edilirdi. Hazırda isə müstəqil növ kimi qəbul olunur.

## Qalereya

Zalophus californianus wollebaeki.JPG
Zalophus wollebaeki up close.jpg
Islas Galápagos00.jpg
Galápagos sea lions Isabela.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zalophus

**Kaliforniya dəniz şirləri**() — Sakit okean sularında yaşayan Qulaqlı suiti fəsiləsinə daxil olan cins.

Bu cinsə üç növ daxildir, əvvəllər isə Kaliforniya dəniz şirinin yarımnövləri hesab edilirdilər:
* Kaliforniya dəniz şiri — Sakit okeanın Şimali Amerika sahillərində yaşayır;
* † Yapon dəniz şiri— Yapon dənizi hövzəsində yaşayırdı, 1950-ci illərdən təsadüf edilmir və kökünün kəsilməsi ehtimal edilir;
* Qalapaqos dəniz şiri — Qalapaqos adaları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
2B9 "Vasilyok"

**2B9 "Vasilyok"** — 82mm-lik avtomatik minaatan

Sovet istehsalı olan **2B9 Vasilyok** tipli avtomatik minaatanların ixtirası üzrə iş 1967-ci ildə F-82 minaatanların bazasında başlanmış və 1970-ci ildə zavod və ordu testlərindən kecərək 1970-ci ildə silahlanmaya qəbul olunmuşdur.

Minaatan kasset tipl ilə doldurulur. Kasset 4 mina tutur və avtomatik, tək atəş aca bilir. Lüləsi yivli deyil.

## Taktiki-Texniki Xarakteristikası (TTX)
*Döyüş halından səfər,səfər halından döyüş halına gətirmə 1.5 dəq
*Komplektinə daxil olan minaların sayı-226
*Atəş tezliyi 100-120 atəş/dəq
*Minanın cəkisi 3.1 kq
*Minaların növü: qəlpələnən,tüstülü,işıqlandıran
*Öldürücü dairəsi 18m
*Partlayış zamanı 400-600 qəlpə əmələ gəlir
*Asılma atəşi zamanı atəş uzaqlığı-800 m
*Maksimal atəş uzaqlığı-4270m

## Döyüş tətbiqi
Silah Sovetlər birliyinin Əfqanıstanda apardığı müharibə zamanı, Rusiyanın Cecenistan müharibəsində, Ukraynanın şərqində Rusiya separtcı qüvvələri tərəfindən geniş istifadə olunub. Əsasən Əfqanıstanda motoatıcı taburlarda, minaatan tağımlarında belə silah olmuşdur.Bundan əlavə məhz Vasilyokun hərəkət sisteminin ilk modernizasiyası Əfqanıstan döyüşlərinə təsadüg edir. İxtiracıların fikirlərinə zidd olaraq ild dəfə Vasilyoku 40 cı ordunun zabitləri tırtıllı texnikalara pərcim eləməyə başladılar. Bu minaatanın mobilliyini artırdı və daha manevrli etdi. Lakin mənim fikrimcə bu ixtira da uğurlu deyildi. Cünki əsasən MTLB, BTRD, BTR VƏ AVTOMOBİL PLATFORMASI üzərində acıq halda qiraşdırılan bu minaatanlar-şəxsi heyəti acıqda qoymaqla onları düşmən snayperlərinin hədəfinə cevirirdi. Başqa nümunə kimi Rus separatcıları Ukraynada Vasilyoku damı kəsilmiş konteynerə qoyaraq,onu avtomobildə hərəkət etdirərək atəş acırlar ki, bu da uzaqdan həmən silahın adi mülki konteyner olduğuna və şəxsi heyətin görünməməsinə gətirib cıxardır ki, bu da maskalanmanın bir növüdür.

## Modifikasiya olunmuş variantları
2Б9-su ilə lülənin soyudulması variantı(lüləüstü köynəklə.

2Б9М-hava ilə lülənin soyudulması( lülənin orta tərəfdən divarı qalınlaşdırılmış və qabırğalar avılmışdır)

2К21-2B9 variantı "QAZ-66" avtomobili platformasında.

TİP-99-Cin Xalq Respublikası tərəfindən hazırlanmış model 82mm-lik minaatanın 2Б9М-variantı PDM-1 döyüş maşınının platformasında. Bu Qazaxıstan Hərbi Sənaye zavodunun ixtirasıdır. Sadəcə olaraq qülləni götürüb Vasilyoku onun yerinə oturdublar.2014-cü il KADEX 2014 sərgisində nümayiş etdirilib.
  
Ümumiyyətlə mənim fikrimə görə öz yaşıdları arasında tipinə görə cox effektiv və keyfiyyətli silahdır. BQS zamanı(Birinci Qarabağ Savaşı) -Ağdərədə Daxili Qoşunlar tərəfindən qənimət götürülən Vasilyok minaaratnı.mayor Fedotenko tərəfindən Tərtər təmir bazasında qısa müddətə təmir olundu və döyüşlərdə uzun zaman iştirak etdi. Xarab olmuş təkərlərini isə Ağdamın Papravənd kəndindəki Şərab zavodunun direktoruna müraciət etdiyimdən sonra,Həsən kişi təkərləri Sumqayıt şəhərində öz vəsaitinə tam təmir edib mənə qaytardı.Abuzər Əbilov.

## İstinadlar
Qaraqoyunlu hökmdarlarının siyahısı

**Qaraqoyunlu hökmdarlarının siyahısı** — Qaraqoyunlu tayfa ittifaqını idarə edən Baranlı sülaləsindən olan hökmdarların siyahısı. Baranlı sülaləsi mənşəcə oğuzların Yıva boyuna aid edilir. Qaraqoyunlular 11 hökmdar tərəfindən idarə edilmişlər. Ən çox hakimiyyətdə olan hökmdar Cahan şah olmuşdur. Onun hakimiyyət dövrü 1436–1467-ci illəri əhatə edir və ümumilikdə 31 il təşkil edir.

Qaraqoyunlular qüdrətli dövrlərində hazırkı Şərqi Anadolu, Azərbaycan, Suriya, İraq, İran, Rusiya və Gürcüstan ərazilərində hökm sürmüşlər. Ölkənin rəsmi mərkəzi əvvəlcə Ərciş, sonra isə Təbriz şəhəri olmuşdur.

Qaraqoyunlu hakimiyyətinin əsası Bayram xoca tərəfindən qoyulmuşdur. Cahan şahın 1467-ci ildə Səncəq döyüşündə Uzun Həsən tərəfindən öldürülməsindən sonra Qaraqoyunlular dağılma dövrünə qədəm qoydular. Ardınca Həsənəlinin və Yusif mirzənin öldürülməsi ilə Qaraqoyunlular süquta uğradılar və yerində Ağqoyunlular imperiyası yarandı.

## Qaraqoyunlularda hökmdar

Qaraqoyunlularda saray, divan, qoşun təşkilatı, ayrı-ayrı əyalətlərin və şəhərlərin idarə quruluşu Elxanilər dövründə mövcud olmuş siyasi strukturun inkişaf etmiş forması idi. Qaraqoyunlularda hökmdar qeyri-məhdud hakimiyyətə malik idi. Rəsmi sənədlərdən, "*[[fərman]]*"lardan və zərb edilmiş "*[[Sikkə|sikkə]]*"lərin oxunuşundan məlum olur ki, Qaraqoyunlu hökmdarları "*[[sultan]]*" və ya "*[[padşah]]*" titulu daşımışlar. Vilayət hakimlərinin və divan üzvlərinin təyin edilməsi birbaşa hökmdarın əmri ilə həyata keçirilirdi. Hökmdarların verdikləri fərmanın və ya hökmün sərlövhəsində sultanın adı və ləqəbi, sonunda isə möhürləri vurulurdu. Qaraqoyunlu hökmdarı Cahan şahın 1458-ci ildə verdiyi bir hökmün sərlövhəsində "məğlubedilməz Cahan şah hökmümüz" sözləri yazılmış möhür vardı.

## Hökmdarların siyahısı
*  — Qaraqoyunlu xanədanlığının əsasını qoyan hökmdarlar.
*  — müstəqilliyini hər hansı bir vilayətdə elan edib, bütün ölkə ərazisində hökmdar deyil.

### Quruluş və bəylik dövrü

### İmperiya dövrü

## İstinadlar

### Ədəbiyyat

## Həmçinin bax
* Ağqoyunlu hökmdarlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
*
Avarlar

**Avarlar** — V əsrdə Mərkəzi Asiyada meydana çıxmış iri tayfa ittifaqı. İttifaq tərkibində aparıcı rolu köçəri maldar türk tayfalar oynayırdılar.

VI əsrin ortalarında Şərqi Avropaya gələn avarlar Xəzərin qərb sahilləri boyu çöllərə yayıldılar. Avarların ilk elçiləri 558-ci ildə Bizans imperiyasına — imperator I Yustinianın yanına gəlmiş, hərbi ittifaq bağlamağı təklif etmiş və məskunlaşmaq üçün onlara yer verilməsini xahiş etmişlər. Bizans avarlardan özünə düşmən olan türkdilli bulqar və sabir tayfalarına, habelə slavyanlara — antlara qarşı mübarizədə istifadə etmişdir.

Avarlar 567-ci ildə german lanqobard tayfası ilə birlikdə Pannoniyanı tutdular. Burada bir neçə yürüşdən və yeni tayfaların birləşdirilməsindən sonra məşhur sərkərdə Bayanın başçılığı ilə Avar xaqanlığının əsası qoyuldu. Pannoniyada möhkəmləndirilmiş konsentrik çevrəli "xrinq" – lər qala sistemi yaradılmışdı Avarla Pannoniyadan slavyanlara, franklara, lanqobardlara. gürcülərə və digər tayfalara habelə onlara xərac verməyə başlayan Bvansa qarşı basqınlar edirdilər. Avarlar Frank dövlətinə də basqınlar edirdilər. Lakin daxili çəkismələr və fəth edilmiş tayfaların üsyanları avarların hərbi qüdrətinin tənəzzülünə və xaqanlığın dağılmasına səbəb oldu.

VII min ortalarında avarlar Qara dənizin şimal ətrafından sıxışdırılıb çıxarıldı, türk bulqarlar tərəfindən 680-ci ildə yaradılmış Bulqar çarlığı isə onları cənubdan sıxışdırmağa başladı. Avarlar 790-cı ildə Böyük Karlın frank ordusu tərəfindən tamamilə darmadağın edildilər, 796-cı ildə isə əsas "xrinq"lər süqut etdi. Sonralar avarlar Qara dənizin qərb sahilləri və Dunayboyu ərazilərin yerli əhalisi ilə tamamilə qaynayıb-qarışdılar.

## Həmçinin bax
* Avar xaqanlığı
* Avarlar (qafqazdilli)
Altılıq

thumb|280px|Altılıq ölkələri xarici işlər nazirlərinin İranla əldə olunan razılıqdan əvvəlki son görüşlərindən biri
**Altılıq** (, həmçinin **5+1 qrupu** və **avroüçlük+3** adları ilə tanınır) — fəaliyyətini İranın nüvə proqramının hərbi məqsədlərlə istifadəsinin qarşısını almağa yönəltmiş 6 böyük dövlətin forumu. Bu qrupa BMT Təhlükəsizlik Şurasının 5 daimi üzvü — ABŞ, Böyük Britaniya, Çin, Fransa və Rusiya, həmçinin İranın ən böyük iqtisadi tərəfdaşı olan Almaniya daxildir.

## Tarixi
2006-cı ilin iyununda Çin, Rusiya və ABŞ İranla onun nüvə proqramının məhdudlaşdırılması istiqamətində 2003-cü ildən danışıqlar aparan Avroüçlük ölkələrinə qoşuldular.

Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik və "altılıq" ölkələri ilə İran arasında aparılan danışıqların uğursuzluqla nəticələnməsindən sonra BMT Təhlükəsizlik Şurası 2006-2010-cu illərdə BMT Nizamnaməsinə əsaslanan və İrana qarşı sanksiyaların yeridilməsini nəzərdə tutan 6 qətnamə qəbul etdi. BMT TŞ İrandan uranın zənginləşdirilməsi ilə bağlı fəaliyyətini dayandırmasını və ağır su reaktorunun tikintisini dayandırmasını tələb etsə də, bu tələblər yerinə yetirilmədi.

## İstinadlar
Ramaz Şengeliya adına stadion

**Ramaz Şengeliya adına stadion** () — Gürcüstanın Kutaisi şəhərində yerləşən və Torpedo Kutaisi klubunun ev oyunlarını keçirdiyi stadion.

## Tarixi və haqqında
Stadion 1948-ci ildə layihələşdirilmişdir. 1950-ci ildən tikintisinə başlanmışdır. Stadion, "Lokomotiv Kutaisi" klubu Sovet "B" liqasında çıxış etməyə başlayandan, 1957-ci ildən istifadəyə verilmişdir, amma stadion tam tikilib başa çatdırılmamışdır. Stadion tam olaraq 1962-ci il mayın 2-də "Torpedo Kutaisi" komandası güclülər dəstəsində çıxış etməyə başladıqda hazır olmuşdur.

Sovet dövründə stadion "Mərkəzi Stadion" adlanırdı. 2010-cu il mayın 24-də stadion yenidənqurmadan sonra yenidən açıldı, stadiona Kutaisi şəhərində idman həyatının inkişafında əməyi olmuş əfsanəvi Kutaisi idmançısı Givi Kiladzenin adı verilmişdir. Stadion UEFA standartlarına uyğundur və burada beynəlxalq səviyyədə yarışların keçirilməsi üçün bütün şərait var. Stadion Gürcüstanın qərbində yerləşmiş ən böyük və tutumlu stadiondur. 2015-ci ildə stadiona Ramaz Şengeliyanın adı verilmişdir.

## Həmçinin bax
* Kutaisi
* Torpedo Kutaisi FK

## Xarici keçidlər
*Stadiumdb.com saytında
*Worldstadiums.com saytında 
*Soccerway saytında 
*Torpedo Kutaisi klubunun saytında
Aleksandr İaşvili

**Aleksandr İaşvili** (; doğum 23 oktyabr 1977, Tbilisi, Gürcüstan SSR, SSRİ) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş Gürcüstan futbolçusu. Gürcüstan milli futbol komandasının keçmiş üzvü.

## Klub karyerası

Karyerasına "Dinamo Tbilisi" klubunda başlayıb, klubun heyətində məhsuldar oyunu ilə yadda qalıb. Onun 1994-1995-ci illər mövsümündə 24 oyuna 24 qol, 1995-1996-cı illər mövsümündə isə 26 oyuna 25 qol vurması bir çox xarici klubların diqqətini cəlb edib. 1997-ci ilin yanvarında Almaniyanın ikinci bundesliqasında çıxış edən, "Lyübek" klubuna yarım illik icarəyə verilib.

İaşvili yarımillik müqaviləsi bitdikdən sonra Almaniyada qalıb. O, 1997-98-ci illər mövsümündə Bundesliqada oynamaq hüququ əldə edən "Frayburq" Komandasına qoşulub.

2005-2006-ci illər mövsümündə "Frayburq" komandasının kapitanı olub. Komandanın heyətində on il çıxış etdikdən sonra, 2007-ci ildə klubu tərk edərək digər alman komandası "Karlsrue"yə keçmişdir. 2012-ci ildə "Karlsrue" ikinci bundesliqanı tərk etdikdən sonra, ikinci bundesliqada iştirak edən "Bohum" klubu ilə anlaşıb.

2013-cü ildə Azərbaycanın "İnter Bakı" klubuna transfer olunub. Burada cəmi bir mövsüm çıxış edib və çempionat oyunlarında 33 oyunda 5 dəfə fərqlənə bilib.

2014-cü ildə yenidən Gürcüstana qayıdıb və "Samtredia" klubu ilə anlaşıb. 2015-2016-cı illər ərzində özünün doğma klubu olan "Dinamo Tbilisi" komandasının şərəfini qoruyub.

## Milli komanda karyerası
1996-cı ildən milli komandaya dəvət olunur. İlk oyununu 5 dekabr 1996-cı ildə yoldaşlıq görüşü çərçivəsində Livan yığmasına qarşı keçirmişdir. Yığmada ilk qolunu da məhz həmin oyunda vurmuşdur.

Gürcüstan milli futbol komandasında indiyə qədər ən çox qol vuran üçüncü futbolçudur. 1996–2011-ci illər ərzində Gürcüstan yığmasının heyətində 67 oyun keçirib və 15 qol vurub.

## Uğurları

### Klub
; Dinamo Tbilisi
*Gürcüstan çempionatı (5): 1993-94, 1994-95, 1995-96, 1996-97, 1997-98
*Gürcüstan Kuboku (4): 1993-94, 1994-95, 1995-96, 1996-97

### Şəxsi
*Gürcüstanda ilin futbolçusu (2): 2004, 2008

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Soccerway profili
* Fussballdaten.de saytında səhifəsi
* FİFA saytında səhifəsi 
* National Football Teams səhifəsi
Quram Kaşia

**Quram Kaşia** (; ) — Slovakiyanın "Slovan Bratislava" klubunun və Gürcüstan milli futbol komandasının futbolçusu.

## Klub karyerası

### Dinamo Tbilisi
Kaşia karyerasına "Dinamo Tbilisi" klubunda başlayıb. 2006-cı ildən 2010-cu ilədək olan dövrdə Quram klubun heyətində 91 oyun keçirib və 12 qol vurub. O, klubun heyətində iştirak etdiyi sonuncu mövsümdə Gürcüstan çempionatında 33 matçda oynayıb və 8 qol vurub.

### Vitess
Kaşia 2010-cu il avqustun sonunda Niderlandın "Vitess" klubuna transfer olunub, o zaman klubun prezidenti milliyətcə gürcü olan Merab Jordaniya idi. O, klubun heyətində debüt oyununa sentyabrın 18-də "NAK Breda" ilə oynanılan görüşdə çıxıb. Bu oyunun əvvəlində klubun əsas heyət oyunçusu olan Frank van der Streyk isinmə hərəkətləri zamanı özünü pis hiss etdiyindən, Quram bu oyunda onun əvəzinə start heyətində çıxmışdır.

2011-ci il martın 29-da Kaşiya "Vitess" ilə olan müqaviləsinin müddətini 2013-cü ilədək artırmışdır. 2011–2012-ci illər mövsümü öncəsi Quram klubun kapitan sarğısını alıb. 2012-ci il martın 22-də o, klubu ilə olan müqaviləsini 2016-cı ilin ortalarınadək artırıb.

## Milli komanda karyerası
2009-cu ildən milli komandaya dəvət olunur. İlk oyununu 1 aprel 2009-cu ildə 2010-cu il Dünya çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində Monteneqro yığmasına qarşı keçirmişdir. Yığmada ilk qolunu 12 oktyabr 2013-cü ildə 2014-cü il Dünya çempionatının seçmə mərhələsi zamanı Finlandiya milli futbol komandasının qapısına vurmuşdur.

## Uğurları

### Klub
; Dinamo Tbilisi
* Gürcüstan çempionatı (1): 2007–2008
* Gürcüstan Kuboku (1): 2008–2009
* Gürcüstan Superkuboku (1): 2008

; Vitess
* Niderland Kuboku (1): 2016–2017

; Slovan Bratislava
* Slovakiya çempionatı (1): 2021–22, 2022–23, 2023–24

### Şəxsi
* Gürcüstanda ilin futbolçusu (2): 2012, 2013

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Soccerway profili
* Voetbal International profili
* FİFA saytında səhifəsi 
* National Football Teams səhifəsi
Canqır

**Canqır** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Kəndin ətrafı bağlarla əhatə olunub. Kənddə Pəhləvilər dövründə Rza şah üçün iqamətgah da inşa olunmuşdur.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 916 nəfər yaşayır (223 ailə). Kənd əhalisi Azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar

## Mənbə
İran coğrafiyası
Kap dəniz pişiyi

**Kap dəniz pişiyi**, və ya **Cənubi Afrika pişiyi**() — qulaqlı suiti fəsiləsinə daxil olan Dəniz pişikləri yarımfəsiləsinə daxil olan növ. Əsasən Cənubi Afrika və Avstraliya sahillərində yaşayır.

## Xaiçi görünüşü
Erkəklər 2,5 metr, dişilər isə 1,8 metr uzunluğa malik olurlar. Bu göstərici ilə bu növ dəniz pişikləri arasında ən irisidir. Bu baxmayaraq latın dilində *pusillus* kəlməsi "kiçiçik" mənasını verir.

## Yayılması

*Arctocephalus pusillus pusillus* yarımnövü koloniya şəklində CAR və Namibiya sahillərində yaşayır. Bəzən isə şimalda Anqola sahillərində də görsənir. Hətta subantarktik ərazilərdə Şahzafə Eduard adalarına qədər üzürlər.

Digər yarımnöv *Arctocephalus pusillus doriferus* isə Tasmaniya adası sahilləri və Bass boğazı akvatoriyasında çütləşmə mövsümünü keçirir.

## İnkişafı və sayı
XIX əsrdə bu növ tükənmə təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya idi. Hazırda isə Afrika sahillərində 1,5 milyon Kap dəniz pişiyi yaşayır. Təkcə Namibiya sahilində 100 min vardır.

Afrikada onların ovlanmasına icazə verilir. Ancaq ov nəzarət altındadır. Əsasən Namibiya bu sahədə seçilir. Onların təkçə dərisi yox həm də əti və piyi istifadə edilir.

Vaxtı ilə Avstraliya sahillərində 10-minlərlə Kap dəniz pişiyi yaşayırdı. 1940-cı illərdə onların sayı 25-minə enmişdi. Hazırda 50-min baş vardır.

## Maraqlı fakt
Praqa zooparkında yaşayan (1991–2002) Qaston ləqəbli Kap dəniz pişiyi 2002-ci ildə Avropada baş verən daşqın zamanı qaçır. Uzun zaman üzdükdən sonra alman xilasediçiləri tərəfindən Elba çayında tutulur.

Hələ ki elmə məlum olmayan səbəblərdən bu növün nümayəndələri mavi köpəkbalıqları ilə qidalanır. Əvvəllər isə əksinə köpək balıqları dəniz pişikləri ilə qidalanırdı. Bu cür yer dəyişmə ekoloji faktorla əsaslandırılmağa çalışılır. Dəniz pişikləri köpək balıqlarını izləyir sonra isə onları öldürərək daxili orqanlarını parçalayırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Android Studio

**Android Studio —** Google 'un Android əməliyyat sistemi üçün rəsmi İnteqrasiya olunmuş gəlişdirmə mühiti (IDE), JetBrains IntelliJ IDEA proqram təminatı üzərində qurulub və xüsusi olaraq Android proqramlaşdırma üçün dizayn edilib.

Android Studio 16 may 2013-cü ildə Google I/O konfransında nümayiş olunmuşdur. İDE 0.1 versiyasını 2013-cü ilin mayından açıq şəkildə yükləmək mümkündün oldu. 2014-cü ilin iyunundan 0.8 versiyasını ilə beta testləmə mərhələsinə gəldi. İlk stabil versiyası olan 1.0 2014-cü ilin dekabrında buraxıldı, həmçinin o zaman Eclipse üçün Android Development Tools (ADT) plagininin dəstəyini dayandırdı. Hazırkı stabil versiyası 3.2.1, 2018 ci ilin Oktyabr ayında buraxılmışdır

## Sistem tələbləri
Sistem tələbləri aşağıdakı kimidir:
### 3.x versiyası

### 2.x versiyası

### 1.x versiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Səfikürd

*Səfikürd (Goranboy) — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Səfikürd (Göygöl) — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Henk Qrin

**Uilyam Henri "Henk" Grin** () — amerikalı təşəbbüsçü, musiqiçi və vloqçu.

## Albomları
**So Jokes* (2008)
**This Machine Pwns n00bs* (2009)
**I'm So Bad at This: Live!* (2009)
**Ellen Hardcastle * (2011)
**Tour de Nerdfighting * (2012)
**Thinking About Christmas Songs* (2013) 
** Incongruent * (2014; *The Perfect Strangers* ilə)

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## İstinadlar
Türkiyə Milli Liqası 1959

**Türkiyə Milli Liqası 1959**  — futbol üzrə Türkiyə çempionatının ilk mövsümü. Bu liqa Türkiyə bayrağının rənglərinə görə Qırmızı qrup və Beyaz qrup adında iki qrupa bölünən komandalar arasında cüt dövrəli liqa kimi oynanmışdır. 16 komandanın yer aldığı liqadan heç bir komanda aşağı liqaya düşməmişdir.

21 fevral 1959-cu ildə İzmirspor-Beykozspor oyunu ilə başlayan liqa 14 iyun 1959-cu ildə oynanan və Fənərbaxçanın Qalatasarayı 4:0 məğlub etdiyi 2-ci final oyunu ilə başa çatmışdır. Qruplarda oynanan oyunlardan sonra qruplarını birinci bitirən Fənərbaxça və Qalatasaray iki oyundan ibarət finalda qarşılaşmışdır.

## Ağ qrup

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
|}

### Yekun cədvəl

## Qırmızı qrup

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
|}

### Yəkun cədvəl

## Final oyunları

----

## Bombardirlər

## Xarici keçidlər
* Mackolik.com-də mövsüm statistikaları
Şimal dəniz fili

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Şimal dəniz fili özünün yaxın qohumu olan Cənub dəniz filinə nisbətən kiçik olur. Erkəklər 4–5 metr uzunluğa və 1,2–2,3 t çəkiyə malik olurlar (bəzi hallarda 2,7 t). Dişilər isə 2,5–3,6 m uzunluğa və 400–900 kq şəkiyə sahibdirlər. Erkəklərinin xortumu 30 sm uzunluğa malik olur.

## Həyat tərzi
Dişilər açıq okeanda qidalanırlar. Erkəjklər isə materiklərin şelf zonasında qida axtarmağı üstün bilirlər. Onların qidasına kalmarlar (həmçinin ən böyük olan nəhəng kalmarlar), sümüklü balıqlar, xərçəngkimilər, skatlar və köpək balıqları daxildir. Dəniz filləri su işmirlər, belə onlar suyu piylərindən əldə edirlər.

Onlarda balinakimilərdə olduğu kimi exolokasiya sisteemi yoxdur. Suyun altında onlar görmə və lamisə orqanlarının hesabına ov edə bilirlər. Dəniz fillərinə qarşı ancaq osalar ova çıxa bilir. Çox böyük ağ köpəkbalıqları bala və dişilər üçün təhlükə yarada bilər. Belə ki, pusquda hücum edən köpək balıqları onların ətraflarını parçalamaqla qurbanın qan itirməsinə və suda boğulub ölməsinə səbəb ola bilirlər. Köpək balıqlarının diş izləri hətta yetkin erkəklərin üzərində aşkarlansa da, böyük heyvanların onlar tərəfindən ovlanması qeydə alınmamışdır.

## Çoxalması

Bu növün nümayəndələri fevral ayında çütləşir. 11 ay hamiləlikdən sonra yanvarda körpə doğulur. Aprel-may ayları issə onlar sahili tərk edirlər.

## Yayıldığı ərazi
Əvvəllər bu növ dəniz filinə Şimali Amerikanın bütün qərb sahilləri boyunca Alyankadan Aşağı Kaliforniya ərazisinə qədər uzanırdı. XIX əsrdə kütləvi ovlanma onların kökünün kəsilməsi astanasına qədər gətirib çıxarırdı. İl ərzində min baş olvlanırdı. Kökünün kəsildiyi düşünüldüyü zaman Meksikanın Qvadelupa adasında 100 başdan ibarət koloniya aşkarlanır və mühafizəyə götürülür.

1930-cu illərdə dəniz filləri artıq Çannel adaları sahilərinə çıxırdılar. Bir müddət sonra isə artıq onlar materik sahillərinə və ora yaxın adalarda məskən salmağa başlayır. Çütləşmə zamanı onlar Vankuver adası, San-Fransisko və Los-Anceles şəhərləri sahilinə çıxırlar. Bu isə turistləri bura cəlb edir. İl ərzində 15% artım baş verur. Bu artım sayəsində onların sayının tükənmə təhlükəsi artıq yoxdur. Bununla belə ekoloji kirlənmə təhlükə doğurur.

## Maraqlı fakt
2016-cı ildə holland rəssam Marqrit van Brifort tərəfindən Leyden Universiteti üçün hazırlanmış gözləyən heykəli xarici görünüş baxımından Şimal dəniz fillərinin bənzəridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ərəb Universitetləri Assosiasiyası

**Ərəb Universitetləri Assosiasiyası** () və ya **Ərəb Universitetləri Birliyi** (), qısaca: **AArU** — Ərəb Dövlətləri Liqası çərçivəsində fəaliyyət göstərən ərəb ölkələri universitetlərinin birliyi. Bu qurum müstəqil hüquqi xarakter daşıyır qeyri-hökumət təşkilatıdır. Mənzil-qərargahı İordaniyanın paytaxtı Əmman şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Bu təşkilat Ərəb Dövlətləri Liqası tərəfindən 1964-cü ildə yaradılmışdır. Həmin vaxt müvəqqəti Baş Katiblik Misirin paytaxtı Qahirə şəhərində təşkil edilmişdir. 1969-cu ildən isə təşkilata daimi Baş Katib təyin edilmişdir. Hazırda daimi mənzil-qərargahı 1984-cü ildən bəri İordaniya Haşimilər Krallığının paytaxtı Əmman şəhərində yerləşir. Başlıca orqanı Baş Assambleyadır. Baş katibi Sultan əbu-Orabi əl-Ədvandır.

## Məqsədi
Təşkilatın əsas məqsədi ərəb dünyasında ali təhsili dəstəkləmək və müvafiq ölkələrin ali məktəbləri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsidir.

## Üzvləri
Üzvləri arasındakı ali məktəblərdən ikisi ərəb ölkələrinin təmsilçisi deyil:
*  Danimarka Ərəb Akademiyası;
*  Niderland Alhuraa Universiteti.

Digər üzvlər ərəb ölkələrinin təmsilçisidir. Hələ 1964-cü ildə təşkilat yaradılarkən bütün ərəb ölkələrindəki ali məktəblərin sayı 20-dən az idi. Hazırda isə 22 ərəb ölkəsindən 280 ali məktəb Assosiasiyanın üzvüdür:
* 
* 
* 
* 
* 
*  Küveyt
* 
* 
* 
* 
* 
*  Fələstin
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ziqfrid Lenz

**Ziqfrid Lenz**(; ) — alman yazıçısı, dramaturqu.

## Həyatı
İkinci Dünya Mühariəsindən sonrakı Alman ədəbiyyatının qabacıl simalarından sayılan Lenz 17 mart 1926-cı ildə Almaniyanın Polşa ilə sərhədində yerləşən Elk şəhərində dünyaya gəlib.

Ziqfrid Lenz İsrail və Polşa ilə barışığın nail olması üçün çalışırdı. O, Almaniyanın öndə gedən yazıçılarından biri ehsab olunur və onun bir çox əsərləri səhnələşdirilib və xarici dillərə tərcümə olunub.

Yazıçının ən məşhur əsərləri isə "Alman Dersi", "Günahsızlar dövrü, günahkarlar dövrü", "İşğal altında", "Çörək və Oyunlar" və "Atəş gəmisi" və digərləridir.

## İstinadlar
Vitold Qombroviç

**Vitold Qombroviç**(; 4 avqust 1904, Opatuv ətrafında Maloşitsa kəndi, Polşa — 24 iyul 1969, Vans, Fransa) — Polşa yazıçısı.

## Həyatı
Witold Gombrowicz elə bir yazıçıdır ki, xaricdə onun əsərlərini şedevr sayırlar, amma vətəni Polşada hələ də düz-əməlli tanınmır.

Əlbəttə həm də ona görə ki, ömrünün böyük hissəsini xaricdə yaşayıb. Bir müddət Polşada əsərlərinin çapına qadağa qoyulub, bir müddət isə bunu özü istəməyib.

Onun əsərləri əsasında Almaniya, Fransa, İsveçrə kimi ölkələrdə tamaşalar hazırlanıb, kitabları 30-dan çox dilə çevrilib.

Bəs niyə Polşa kimi demokratik ölkədə onun yaradıcılığına maraq böyük deyil?

Gombrowicz öz azadlığını, müstəqilliyini heç bir xalqın, cəmiyyətin, sosial qrupun maraqlarına qurban verməyən bir yazıçıdır.

Onun əsərlərində polyakların öz ənənələri, tarixlərinə hədsiz bağlanmaları, Polşa mədəniyyəti, Polşa cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələri sərt tənqidə, sarkazma məruz qalır.

"Qanun" nəşriyyatının Azərbaycan dilində çap etdiyi "Ferdidurka" romanı da Gombrowicz-in belə amansız əsərlərindəndir.

## Xarici keçidlər
Dəniz fili

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Yırtıcı məməlilər arasında ən böyüklərindən biridir. Onlar əsl suitilərə daxil olsalarda özlərini Qulaqlı suitilərə daxil olan canlılar kimi aparırlar. Onlar iki növə bölünür: Şimal dəniz fili (*Mirounga angustirostris (Gill, 1866)*, Şimali Amerikanın qərb sahillərində yaşayırlar) və Cənub dəniz fili (*Mirounga leonina Linnaeus, 1758*, Antarktida sahillərində yaşayırlar). Bu cinsin nümayəndələri hal-hazırda suitilərə aid edilir. Əvvəllər isə onlar Monax suitilərə aid edilirdi. 1996-cı ildə Binida-Emonds və Rassel bu məsələdə bir əlaqə aşkarlaya bilməmişdirlər.

## Xariçi görünüşü
İri xortum dişilərdə və körpə erkəklərdə olmur. Uzun zaman ərzində Xortumun uzanması baş verir və bir müddətdən sonra burun artıq aşağı sallanmış formadada qalır. Erkəklər çütləşmə dövründə dişiyə sahib olmaq üçün bir-biri ilə xortumları ilə dalaşır. Erkəklər bəzən 6 metr uzunluğa malik olurlar.

## Özlərini aparması

Cütləşmə dövrü dəniz filləri koloniyalarda birləşirlər. Bir erkəyə onlarla, bəzən isə 200 dişi düşür. Hərəxanaya sahib olmaq üçün erkəklər arasında döyüşlər baş verir. Güçlülərə koloniyanın mərkəzi, zəiflərə və cavan dəniz fillərinə isə koloniyanın kənarı nəsib olur. Bəzən isə onlar yedən mərkəzə can atan fillər ilə ora sahiblənənlər arasında daha ağır döyüşlər gedir. Dişilər bala verdikdən bir necə həftə sonra cetləşməyə hazır olular.

Erkək dişi ilə çütləşmədən əvvəl ön ətraflarından birini dişinin belinə qoyaraq onu dişləyir. Onlar yetkinlik yaşına 2–3 yaşında catırlar. Güçlü erkəklər isə 8 yaşında böyük hərəmxanaya sahib ola bilir. Döyüşlər səbəbindən erkəklərin ömrü 14 il çəkir. Dişilər isə onlara nisbətən 4 il çox yaşayır.

## Qidalanması
Dəniz filləri əsasən balıqlarla qidalanır. Öz şikarını tutmaq məqsədi ilə 1400 m dərinliyə enir. Bu onunların oksigeni özündə saxlamaq bacarığı və böyük qan kütləsi hesabına baş verir. Onların daxili orqanların fəaliyyəti suyun dibində zəifləyir. Beləliklə qan dövranı az baş verdiyindən oksigen sərfi az olur. Əsas düşməni Böyük ağ köpəkbalığı və Osa kimi canlılardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax