Rəfiqə Mustafayeva

**Rəfiqə Şahgül qızı Mustafayeva** — azərbaycanlı alim, pedaqoji elmlər doktoru (1987), professor (1990), Beynəlxalq Pedaqoji Akademiyanın həqiqi üzvü (2002), Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (1992). O, pedaqoji elmlər üzrə Qafqazda ilk qadın elmlər doktorudur. 

## Həyatı
Rəfiqə Şahgül qızı Mustafayeva 21 iyun 1936-cı ildə Bakı şəhərinin Balaxanı qəsəbəsində, neftçi ailəsində anadan olmuşdur. O, 204 nömrəli orta məktəbi bitirmiş, 1954-1959-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsinin junalistika şöbəsində ali təhsil almışdır.

Rəfiqə Mustafayeva 20 avqust 2019-cu ildə Bakı şəhərində vəfat etmiş və Balaxanı kənd qəbristanlığında dəfn edilmişdir.

## Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1960-1976-cı illərdə Bakının 100, 182, 240 nömrəli məktəblərində əvvəlcə ibtidai sinif, sonra isə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi kimi başlamışdır. Bu müddət ərzində onun 18 şagirdi məktəbi qızıl, 1 nəfəri isə gümüş medalla bitirmiş, 54 şagirdi ədəbiyyat müəllimi kimi ali təhsil almışdır.

## Elmi fəaliyyəti
Mustafayeva 1970-1972-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutunun aspiranturasının əyani şöbəsində oxumuşdur. Elmi işini vaxtından əvvəl tamamlamış, 14 may 1974-cü ildə müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək pedaqoji elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

1979-cu ilədək aspiranturada oxuduğu institutda əvvəlcə kiçik elmi işçi, sonra isə baş elmi işçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1979-cu ildə müsabiqə yolu ilə Mərkəzi Müəllimləri Təkmilləşdirmə İnstitutuna qəbul edilmişdir. 1985-ci ilin fevralınadək burada kiçik elmi işçi, baş müəllim, dosent kimi fəaliyyət  göstərmişdir. 1985-cü ilin fevralında institutdakı "pedaqogika-psixologiya" kafedrasının müdiri seçilmiş, 2006-cı ilin noyabr ayınına qədər həmin kafedraya rəhbərlik etmişdir.

Mustafayeva 1987-ci ilin dekabrında Tiblisi Dövlət Universitetində doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək pedaqoji elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almış, 1990-cı ilin 27 sentyabrında ona professor elmi adı verilmişdir. O, respublikada ilk, Şərqdə ikinci pedaqoji elmlər doktoru, professor qadındır.

4 aprel 2002-ci ildə Beynəlxalq Pedaqoji Akademiyanın həqiqi üzvü akademik seçilmişdir. 2000 və 2003-cü illərdə Azərbaycan Müəllimləri Qurultaylarına nümayəndə seçilmişdir.

Rəfiqə Mustafayevanın rəhbərliyi ilə 14 nəfər pedaqoji elmlər namizədi dərəcəsi almışdır. O, 5 nəfərin doktorluq, 13 nəfərin isə namizədlik dissertasiyasının rəsmi opponenti olub. 

24 kitabın, 137 məqalənin, 14 tədris proqramının müəllifidir, o cümlədən 45 kitab və kitabçanın elmi redaktoru və 17 əsərin rəyçisidir.

## Ailəsi
Rəfiqə Mustafayevanın 2 övladı var.

## Kitabları
* "Orta məktəbdə ədəbiyyat tədrisi", I və II hissələr, Bakı, Maarif, 1975,
* "IX sinif üçün Ədəbiyyat müntəxəbatı”, Bakı, Maarif, 1985,
* "Yeni vətəndaş tərbiyəsində proqram, dərslik və müəllimin rolu", Bakı, 1992,
* "Əliheydər Şirin oğlu Həşimov (biblioqrafik göstərici),", Bakı, 1994,
* "Təlim prosesində milli xüsusiyyətlərin nəzərə alınması", Bakı, 1994,
* "Pedaqogika.Ümumi pedaqogika üzrə mühazirə xülasələri", Bakı, 2002,
* "80 yaşın işığında: pedaqoji elmlər doktoru, professor Əliheydər Şirin oğlu Həşimovu xatırlayarkən", Bakı, 2004,

* "Ömürlərə nur paylayanlar", Bakı, 2006,
* "Günəş evi-tərbiyə məktəbi", Bakı, 2007,
* "Mir Cəlalın hekayələrində tərbiyə məsələləri", Bakı, 2008,
* "Son 20 ildə çap olunanlardan nümunələr", Bakı, 2011,
* "Gənclər siyasəti XXI əsrdə: Ali məktəb tələbələrinin tərbiyəsinin bəzi məsələləri".

## Təltifləri
* 1970 — "Fədakar əməyə görə" medalı
* 1971 — "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* 1988 — "Əmək veteranı" medalı
* 1992 — "Əməkdar müəllim" fəxri adı
* 1995 — "Xan qızı Natəvan" diplomu
* 1995 — "Akademik Mehdi Mehdizadə mükafatı" laureatı
* 1996 — TC Samsun Milli Egitim Bakanlığı tərəfindən fərqləndirilmişdir.

## Haqqında
* "Ə.Y.Seyidov, M.M.Mehdizadə və M.Ə.Muradxanov məktəbinin davamçıları". Yusif Talıbov, Fərahim Sadıqov, Sərdar Quliyev. Azərbaycanda məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Ünsiyyət, 2000. — səh. 436,
*“Azərbaycan qadını ensiklopediyası”, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, Bakı, 2002, s.304,
*“Azərbaycan qadınları” (II) — ensiklopedik toplu, Bakı, 2002, s.180,
*“Azərbaycanın tanınmış xanımları” Bakı, 2002, s.196,
*A.Eminov, “20 əsrin 20 böyük azərbaycanlı pedaqoqu”, Bakı, 2002, s.77—81,
*“Akademik Rəfiqə Mustafayeva.Gəncliyə həsr olunmuş ömür”(biblioqrafik göstərici), Bakı, 2006,
*S.Ə.Mustafayeva, J.Ə.Mustafayeva “Azərbaycan pedaqogikasının sərv ağacı”(müasirləri R.Ş.Mustafayeva haqqında),Bakı 2006,
*"Olduğu kimi görünən insan". Fərrux Rüstəmov. Pedaqoji oçerklər: Sələflərim və müasirlərim. Bakı: Elm və təhsil, 2010. — səh. 187,
*"Şah xanım Şahgül qızı demişəm". Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. — səh. 98.

## İstinadlar