open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beşik nəğmələri

**Beşik nəğmələri** — folklor növü; körpə uşaqları oxşamaq, əzizləmək, ovutmaq və yatırtmaq məqsədilə beşik başında avazla oxunan nəğmələr. Formaca müxtəlif (daha çox bayatı şəklində) olur. Beşik nəğmələrinə el arasında bəzən "nənnilər" (ninnilər) də deyilir. Bu nəğmələrdə ana öz körpəsinin boy-buxununu, hərəkətlərini şirin bir dillə əzizləyib tərifləyir, ona gümrahlıq, xoşbəxtlik, uğurlu tale arzulayır. Beşik nəğmələrinə laylalar, nazlamalar və oxşamalar daxildir. Həzin avazla oxunan laylalar körpənin duyğularına emosional təsir göstərir və onu uyudur.

Nazlama və oxşamalarda isə körpənin iməkləməsi, dil açması, yeriyib-yüyürməsi, böyüyüb başa çatması və s. arzulanır. Beşik nəğmələri həcmcə yığcam, ölçü və bənd quruluşuna görə oynaqdır.

## Ədəbiyyat
*
Nəsib Mirzəyev

**Nəsib Tahir oğlu Mirzəyev** (Ləkin, Cəlilabad, Azərbaycan) — Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin general-mayoru, Dövlət Sərhəd Xidmətinin Maddi-Texniki Təminat Baş İdarəsi rəisi , İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı. Zəfər ordeni laureatı. 

## Təltifləri
*  (09.12.2020) — "Zəfər" ordeni.
*  (24.12.2020) — "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
*  (25.12.2020) — "Zəngilanın azad olunmasına görə" medalı.
* (2018) Hərbi xidmətlərə görə medalı
* (2019) 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni
* (2014) 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni
* (2012) Igidliyə görə medalı
* (2009) vətən uğrunda medalı
* 

## İstinadlar
Bədii metod

**Bədii metod** — yaradıcılıq metodu. Ədəbiyyat və incəsənətdə gerçəkliyin ideya-estetik inikasının, tipikləşdirilməsinin əsas prinsiplərinin məcmusu. Bədii metod anlayışının estetik kateqoriya səviyyəsində təsbiti antik dövrdən məlumdur. Aristotel poeziyanı təqlid sənəti kimi səciyyələndirərək, təbiəti təqlidin müxtəlif imkanlarından danışarkən, əslində bədii təsvirin müxtəlif metodlarını nəzərdə tuturdu. Sənətkarlar bir-birinə təkcə əsərlərinin ideya istiqaməti və ruhu ilə deyil, həm də gerçəkliyi estetik təcəssümünün ümumi mahiyyətli xüsusiyyətləri və prinsipləri ilə də yaxın olurlar. Belə yaxınlıq ədəbiyyat və incəsənətdə bədii metod və ya yaradıcılıq metodu kateqoriyasını yaratmışdır. Bədii metod müəyyən sənətkarlara məxsus və bilavasitə onların yaradıcılığında əsas götürülən ideya-estetik prinsiplərin ümumiliyi və ardıcıl surətdə həyata keçirilən, tətbiq edilən inikas üsuludur.
	
Bədii metod hər bir dövrün bədii yaradıcılığında gerçəkliyin müəyyən ideya-estetik, ictimai ideal movqelərindən obrazlı-emosional təcəsümü nəticəsində formalaşır. Sənətkarlar hər hansı bədii metoda, onu hazır şəkildə mənimsəməklə və ya modelini öyrənməklə yox, konkret həyat materialını, gerçəkliyin sosial-ictimai, mənəvi, fəlsəfi, etik, psixoloji, siyasi görüşlərini, tərbiyəsini öyrənmək, tədqiq, təhlil etmək və bunları müəyyən dünyagörüşü işığında, həyatın konkret ideya-estetik tələblərinə uyğun şəkildə yaradıcılıqlarında təcəssüm etdirməklə nail olurlar. Bədii metod sənətkarın yaradıcılığının  yekunu, xülasəsi kimi başa düşülməlidir. Burada müəllifin obrazlı düşüncə qabiliyyəti, eləcə də əsərlərinin bədii formasında, özünəməxsusluğunda ifadə olunan yaradıcı təfəkkürü həlledici rol oynayır.

Bədii metod dinamik prosesdir; o, tarixən şərtlənərək yazıçının, sənətkarın fasiləsiz yaradıcılıq axtarışları, bədii kəşfləri vasitəsilə təkmilləşir, yenidən formalaşır, inkişaf edir. Eyni sosial gerçəklik şəraitində müxtəlif bədii metodlar yanaşı mövcud ola bilər. Məsələn, XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan ədəbi prosesində realizmlə yanaşı, romantizm də geniş yayılmışdı.

## Ədəbiyyat

*  
*
Tökəldan (Sərab)

**Tökəldan** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 577 nəfər yaşayır (135 ailə).

## İstinadlar
Deynozux

**Deynozux** — 80–73 milyon il əvvəl, Gec Təbaşir dövründə yaşayan Alligatoroideaa timsahların nəsli kəsilmiş cinsi. İlk Deinosuchus fosilləri 1850-ci illərin əvvəllərində Şimali Karolinada aşkar edilmişdir, lakin 1909-cu ildə təsvir edilmiş və adlandırılmışdır. Əlavə fraqmentlər 1940-cı illərin sonlarında tapılır. Sonradan Amerika Təbiət Tarixi Muzeyi tərəfindən qeyri-dəqiq də olsa, kəllə rekonstruksiyası baş tutur. Deinosuchus haqqında məlumatların bu günə qədər natamam qalmasına baxmayaraq son illərdə tapılan ən yaxşı kəllə materialı bu nəhəng yırtıcı haqqında elmi məlumatları genişləndirmişdir.

Deinosuchus hər hansı bir müasir timsah və ya alliqatordan daha böyük olmasına baxmayaraq — qərb növlərinin ən böyük nümayəndələri 12 metr uzunluğa və 8,5 ton ağırlığa malik olmuşdur, lakin örünüşü ilə kiçik qohumlarına bənzəməsi ilə seçilirdi. Böyük yırtıcıları tutub öldürmək və qatı yeməyi əzmək üçün iri, güclü dişləri vardı və kürəyi yarımkürə osteodermlərinin qalın bir təbəqəsi ilə örtülmüşdü. Bir araşdırma Deinosuchusun 50 ildən çox yaşadığını, müasir timsahlarla eyni nisbətdə böyüdüyünü, ancaq daha uzun müddət böyümək qabiliyyətini qoruduğunu göstərir.

Deinosuchus fosili ABŞ-nin on əyalətində (Texas, Montana və digər bölgələr, ABŞ-nin Şərq Sahili boyunca) və Meksikanın şimalında tapılır. Deinosuchus ehtimal ki, böyük dinozavrları öldürmək və yemək, nəhəng dəniz tısbağalarını çənələri ilə əzmək, çox böyük balıqları tutmaq, digər su və quru yırtıcı heyvanları ilə qidalandırmaq qabiliyyətinə sahib idi.

## Təsnifat

Deinosuchus Kolbert və Byord tərəfindən əsl timsah sinfinə, əsasən Crocodylus cinsinin müasir makro-yırtıcı timsahlarına bənzəyən diş xüsusiyyətləri əsasında təsnif edilmişdir. Bununla birlikdə Brochu tərəfindən 1999-cu ildə aparılan təkrarən filogenetik bir araşdırma, Deinosuchusun həqiqətən Alligatoroidea yarımfəsiləsinə bazal üzvü ola biləcəyini təyin edir. Bunu təkcə kəllə quruluşundakı alliqatoroidlər üçün bəzi əsas xüsusiyyətlərin olması ilə deyil, postkranial skeletin anatomiyası da təsdiqləyir. Bununla birlikdə Deinosuchusun "dünyanın ən böyük timsahı olmadığı — ən böyük timsahlardan biri olduğu" ifadəsi də tamamilə doğru deyil, çünki Deinosuchus həqiqətən timsah dəstəsinə və hətta Globidonta klafına daxil edilə bilməz. Bu təsnifat 2005-ci ildə Alabamanın Blufftown formasiyasında yaxşı qorunmuş Deinosuchus kəllə kəşfi ilə gücləndirildi və müasir Amerika timsahlarını xatırladan bəzi xüsusiyyətlər aşkar edildi. Eyni tarixdən əvvəlki bir qrupun üzvü olmasına baxmayaraq, Deinosuchus müasir timsahların birbaşa əcdadı deyil. Ən yaxın qohumları leidosuchus və diplocodon ola bilər.

## Növləri
*  — ilkin olaraq *[[Polyptychodon]]* cinsinə aid bir pliozavr kimi təsvir edilmişdir. Cinsin yayılma arealının şərq hissəsindən çıxan kiçik ölçülü növdür.
*  — Cinsin yayılma arealının qərb hissəsindən çıxan ən böyük və qədim bir növ hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
BiP

**BiP** Turkcell tərəfindən iOS və Android istifadəçiləriüçün hazırlanmış mesajlaşma tətbiqidir və pulsuz istifadə edilə bilər. BiP; App Store, Google Play və Huawei AppGallery- dən pulsuz yükləyə bilərsiniz..

Tətbiqdə itirilmiş mesaj, yumor yaratmaq, hər kəslə ünsiyyət qurma, qrup mesajlaşma və yer paylaşımı, oyunlar, pul köçürməsi kimi xüsusiyyətlərə malikdir.

Tətbiq ilə istifadəçilər birbirinə mesaj, rəsim, video, və ses göndərəbilərlər. İtirilmiş mesaj xüsusiyəti ilə vaxtla silinən mesaj göndərə bilərlər. Tətbiqi işlətməyənlərə tətbiqdən SMS göndərməq mümkündür. Caps yəni yumor (mem) yaratma xüsusiyəti ilə insanlar şəkillərlə Caps yaradıb, paylaşabilir.

## İstinadlar
Əfqan Nağıyev

**Əfqan Vəli oğlu Nağıyev** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-leytenantı (2018), Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin beynəlxalq əlaqələr üzrə müavini.

## Həyatı
Əfqan Nağıyev 1966-cı il oktyabrın 1-i Cəlilabad rayonunda anadan olmuşdur.

## Hərbi xidməti
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Zəngilan rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev "Zəngilanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

## Təltifləri
*  (30 iyul 2004) — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni
*  (18 avqust 2008) — "Hərbi xidmətlərə görə" medalı
*  (14 avqust 2009) — "Vətən uğrunda" medalı
*  (15 avqust 2014) — "Vətənə xidmətə görə" 3-cü dərəcəli ordeni
*  (9 dekabr 2020) — "Qarabağ" ordeni
*  (24 dekabr 2020) — "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
*  (25 dekabr 2020) — "Zəngilanın azad olunmasına görə" medalı
*  (24 iyun 2021) — "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı

## İstinadlar
Brazzers

**Brazzers** — Şimali Amerikada fəaliyyət göstərən porno şirkəti. Brazzers şəbəkəsinə 30-a yaxın müxtəlif porno saytı daxildir. 2005-ci ilin əvvəlində qurulmuşdur. Şirkət Kanadanın Monreal şəhərindən idarə olunmasına baxmayaraq, filmlərin əksəriyyəti Las-Veqas, Los-Anceles, San-Dieqo və Mayamidə çəkilir. Bu pornoqrafik saytın 20-yə yaxın mükafatları var.

## Xarici linklər
* Rəsmi veb sayt
Roblox

Roblox - istifadəçilərə özləri və ya digər istifadəçilər tərəfindən yaradılmış oyunları proqramlaşdırmağa və oynamağa imkan verən Roblox Corporation tərəfindən hazırlanmış onlayn oyun platforması və oyun yaratma sistemidir. 2004-cü ildə David Baszucki və Erik Cassel tərəfindən yaradılan və 2006-cı ildə buraxılan platformada Lua proqramlaşdırma dilində kodlanmış bir çox janrda istifadəçi tərəfindən yaradılmış oyunlar var. Roblox tarixinin əvvəlində həm platforma, həm də şirkət olaraq nisbətən kiçik idi. Roblox 2010-cu illərin ikinci yarısında sürətlə böyüməyə başladı, bu artım COVID-19 pandemiyası tərəfindən sürətləndirildi.

Roblox oynamaq pulsuzdur, oyundaxili alışlar Robux adlı virtual valyuta vasitəsilə mümkündür. 2020-ci ilin avqust ayına olan məlumata görə, Roblox-un aylıq 164 milyondan çox aktiv istifadəçisi var. 

20 mart 2025-ci ildə Roblox Studio Windows 7 və Windows 8.1 dəstəyi bitəcəyini bildirdi. 20 mart 2025-ci ildən sonra Roblox Studioda olanlar Windows 10 vəya yüksək əməliyyat sisteminə keçmək lazım olacaq.

### Roblox Studio
Roblox istifadəçilərinin oyun düzəltmə motoru olan Roblox Studio ilə istifadəçilər öz oyunlarını düzəltməsini təmin edən platformdur. Bu platform Lua proqramlamlaşdırma dili ilə kodlanaraq yaradılmıştır. Roblox Studio ilə bir oyun yaradan istifadəçi oyunlarına pul ilə alınabilən şeylər qoya bilər və bölüşülür.

## Mükafatlar

## İstinadlar
6. Sunsetting Studio support for Windows 7, 8.1, and MacOS 10.13
2026 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları

**2026 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları** — 2026-ci ildə yeniyetmələr arasında olimpiya idman növlərində keçiriləcək yarış.

## Namizəd şəhərlər
* , Dakar

7 sentyabr 2018-ci ildə, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin icra heyəti, Dakarın təklifi oktyabr seçkilərinə gedəcək və 2022 Yaz Gənclik Olimpiadasının ev sahibliyi edən Dakarın yeganə təklifi olacağını elan etdi. Prezident Tomas Bax, IOC'nin Yaz Gənclik Olimpiyatlarının Dakar'a gətirilməsində maraqlı olduğunu bildirdi.

## İstinadlar
Leon Qlovatski

**Leon Qlovatski** (; ) — hücumçu mövqeyində çıxış edən Fransa futbolçusu və məşqçi. 1954 FİFA Dünya Kubokunun iştirakçısı.

## Həyatı
O, Liberkur şəhərində polyak mühacir ailəsində anadan olmuşdur. Even-Malmezon kommunasında böyümüşdür. 14 yaşından usta köməkçisi kimi çalşmışdır. Elə həmin yaşda futbol oynamağa başlamışdır. 18 yaşından Tümeri şəhərindəki neft emalı zavodunda çilingər vəzifəsində işləmişdir. Bir il sonra "Due" klubunun heyətinə qoşuldu və iki il sonra oradan "Trua"ya keçdi.

1952-ci ildə Reymsə transfer oldu və orada Raymon Kopa və Bram Appel ilə hücum üçlüyünün bir hissəsi oldu. 1953-cü ildə Lüksemburqla oyunda Fransa millisində debüt etdi, oyun 6:1 hesabı ilə "üçrəngli"lərin qələbəsi ilə sona çatdı.

1954-cü ildə millinin Dünya Kubokunda oynuyacaq oyunçuları sırasına əlavə edildi. Yuqoslaviya milli futbol komandası ilə qarşılaşmaya əsas heyətdə başladı, oyun 0:1 fransızların məğlubiyyəti ilə bitdi.

1956-cı ildə Reyms ilə ilk Çempionlar Kubokunun finalına vəsiqə qazandı.

1957-ci ildən etibarən Marsel və Sent-Etyen klublarında oynayırdı. 1960-cı ildə onunla oynamaq istəyən Raymon Kopanın təkidi ilə Reymsə qayıtdı.

Oyunçu karyerasını bitirdikdən sonra Dijon və Olimpik Avinyon klublarında məşqçilik etmişdir.

## Mükafatları
**Reyms:**

* Fransa çempionu: 1952/53, 1954/55, 1961/62
* Latın kuboku mükafatçısı: 1953
* Çempionlar trofeyi mükafatçısı: 1955

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* footballdatabase.eu-da profili
Nəhəng Avstraliya şeypurçusu

**Nəhəng Avstraliya şeypurçusu** () — olduqca böyük olan dəniz ilbizi. Yeganə növ ilə təmsil olunan *Syrinx* cinsinə daxildir. Böyük ehtimalla dünyanın ən böyük ilbizləridir.

## Təsviri

Molyusk çanağının uzunluğu — 91 sm, ümumi çəkisi — 18 kq. Çanaqların çoxunun ölçüsü — 25 sm qədər.

Çanağının rəngi açıq rənglidir, lakin molluskun həyatı boyu qəhvəyi və ya boz periostrakum (qabığın xarici nazik təbəqəsi) ilə örtülür. Qabıq açıq sarı rəngə boyana bilir. Tipik olaraq, qıvrımların düyünlər şəklində qalınlaşma ola biləcəyi açıq bir nöqtəsi var. Çanağın sifonu uzundur. Eyni fəsilənin digər növlərindən fərqli olaraq septumda qırış yoxdur. Yuvenil qabıq 5 qatdan ibarətdir və yetkinlərdə yoxdur.

## Areal

Bu canılılar Avstraliyanın şimalı və ona yaxın ərazilərdə görülür (İndoneziya və Papua-Yeni Qvineya).

## Yaşayış yeri

Əsasən qabarma bölgəsindəki qumlu sualtı ərazilərdə, dərinliyi 30 metr olan hissələrdə rast gəlinir.

## Həyat tərzi

Aktiv yırtıcıdır. *[[Polyodontes]]* (Acoetidae), *[[Loimia]]* (Terebellidae) və*[[Diopatra]]* (Onuphidae) cinslərinə daxil olan cxqıllı qurdlarla qidalanır.

## Cinsin sinonimi
* *Megalatractus*
---Sinonim növlər:
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Badxurə

**Badxurə** () - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
## Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 1,788 nəfər yaşayır (483 ailə).
## İstinadlar
Şərifzadə Ataullah Mehmed Əfəndi

**Şərifzadə Ataullah Mehmed Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı. Atası Mehmed Şərif Əfəndi özü kimi şeyxülislam olmuşdur.

## Həyatı
Atasına istinadən "Şərifzadə", axsaqlığı səbəbilə isə "Topal" ləqəbiylə tanınan Ataullah Əfəndi 1760-cı ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Atası Mehmed Şərif Əfəndi I Əbdülhəmid və III Səlim səltənətlərində şeyxülislam olmuşdur. Atasının və ətrafındakı digər alimlərin yanında başlayan təhsilini daha sonra Tokatlı Mustafa Əfəndidən tamamlayaraq gənc yaşda müdərris oldu. Qısa zamanda yüksələrək 1782-ci ildə Qalata, 1792-ci ildə Məkkə qazılığına təyin edildi. 2 il sonra İstanbul qazılığına və naqibüləşraflığa yüksəldi. 1801-ci ildə payə olaraq aldığı Rumeli başqazılığı vəzifəsində yalnız 1804-cü ildə fəaliyyətə başlaya bildi. Siyasi vəziyyətin gərgin olduğu bu illərdə köklü bir ailəyə mənsub olması, mükəmməl təhsil alması və mühafizəkar yönümlü olması səbəb göstərilərək Sultan Səlim tərəfindən şeyxülislamlığa gətirildi (14 noyabr 1806). Bu ilk şeyxülislamlığı dönəmində baş verən siyasi hadisələrin mərkəzində yer aldı. Sultan Səlimin taxtdan endirilməsi və ardından Sultan Mustafanın cülusunda söz sahibi olmuş, Kösə Musa Paşa ilə birlikdə üsyançı birliklərlə müzakirələr aparmışdır. Bu hərəkətləri isə sonrakı illərdə tənqid olunmasına səbəb olmuşdur. Bu əsnada Qabaqçı Mustafa Paşanın tərəfdarı olan müdərris Seyyida Əfəndi kimi bəzi müxalifləri onu Sultan Səlim tərəfdarı olaarq göstərmiş, bu səbəblə 13 iyul 1807-ci ildə vəzifədən alınmışdır. Yerinə Ömər Hulusi Əfəndi təyin edilsə də, üsyançıların təzyiqi səbəbilə bir gün sonra vəzifəsinə geri qaytarılmışdır.

Ataulah Əfəndi bu ikinci şeyxülislamlığı dönəmində dövlətin ən nüfuzlu şəxslərindən biri oldu, hətta üst səviyyədəki vəzifələrə təyinatlarda söz sahibi oldu. O əsnada Ruscuq bölgəsindən ordu toplayıb İstanbula gələn Ələmdar Mustafa Paşa üsyançıların və şeyxülislamın özbaşınalıqlarından bezən Sultan Mustafaya, üsyançıların başçısı Qabaqçı Mustafanı aradan qaldırmağı və şeyxülislamı vəzifədən uzaqlaşdırmağı məsləhət gördü. İstanbula daxil olduqdan sonra Qabaqçı Mustafa Paşanı zərərsizləşdirən Ələmdar Mustafa Paşa 21 iyul 1807-ci ildə Ataullah Əfəndini vəzifədən aldı və Sultan Səlimin devrilməsində iştirak edən üləmaları sürgün etdi. Ataullah Əfəndi isə bir müddət şəxsi mülkündə yaşadıqdan sonra 31 iyul 1808-ci ildə indiki Bolqarıstan ərazisinə sürgün edildi. 1810-cu ildə isə Aydına köçürüldü və 14 oktyabr 1811-ci ildə burada vəfat etdi.

## Mənbə
* Şânîzâde, Târih, II, 66–69.
* Devhatü’l-meşâyih, s. 120.
* Sicill-i Osmânî, III, 479.
* Osmanlı Müellifleri, I, 377.
* Danişmend, Kronoloji, IV, 85–87.
* Karal, Osmanlı Tarihi, V, 81–84.

## İstinadlar
Dərili tısbağa

**Dərili tısbağa** () — dərili tısbağalar sinfinin (Dermochelyidae) yeganə çağdaş növü. Bunlar çağdaş dünyanın ən böyük tısbağalarıdır. Bədəninin ümumi uzunluğu 2,6 m, qabaq üzlükləri arasındakı məsafə 2,5 m, çəkisi 916 kq-dır. Digər mənbələrə görə bu tısbağaların gövdə uzunluğu 2,5 metrə, ön üzgəclərin uzunluğu 5 m-ə, çəkisi isə 600 kq-a çatır.

## Təsviri
Trias dövründən bəri bu heyvanların təkamülü ayrı bir yol keçdiyindən digər tısbağalardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Onların sümüyü skeletlə əlaqəli deyil və ən böyüyü uzununa silsilələr əmələ gətirən bir-birinə bağlı kiçik sümük lövhələrdən ibarətdir. Buynuzvari silsilələr yoxdur, çanağ sıx bir dəri ilə örtülmüşdür. Ehtimal ki sorulmuş buynuzvari qabıqdan əmələ gəlmişdir. Bədənin orta sıxlığı dəniz suyunun sıxlığı ilə təxminən eynidir.

Dərili tısbağası dəniz anaları daraqlılar, xərçəngkimilər, başıayaqlılar, dəniz xiyarları və balaca balıqlarla qidalanır. Bütün tropik dənizlərdə yayılmışdır. Bəzən mülayim və hətta şimal enliklərinin sularında üzür. Ət yeməlidir. Laki zəhərlənmə halları qeydə alınmışdır (ehtimal ki, tısbağa üçün təhlükəli olmayan toksinlər baş verib).

Dərili tısbağalar 1–3 ildən bir yumurta verir. Yetişdirmə mövsümü ərzində hər birində 100 yumurtadan inarət olan 4-dən 7-ə qədər yumurtlama halı baş verir. Yumurtlamalar arasındakı fasilə təxminən 10 gündür. Yalnız gecə saatlarında sahilə çıxırlar. Dərinliyi 100–120 sm-ə çatan quyular qazırlar. Bədənin arxa hissəsini bu quyuya endirdikdən sonra dişi iki qrup yumurta qoyur — adi və kiçik (mayalanmamış). Yuvanı örtdükdən sonra dişi qumu üzgəclərlə möhkəm bir şəkildə bərkidir. Mayanalmamış kiçik yumurta patlayaraq yuva yerini genişləndirir. Yumurtadan çıxan tısbağalar üzgəclərinin köməyi ilə fırlanaraq qum üzərində sürünürlər.

## Təsnifat
* Fəsilə Dərili tısbağalar (Dermochelyidae)
** Cins **Dərili tısbağalar** ()
*** Növ **Dərili tısbağa** ()

## Maraqlı fakt
Xayro Mora Sandoval (1987–2013) — eko-fəal, dərili tısbağaların yumurtalarını toplayan brakonyerlərin qurbanı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dərili tısbağa (Dermochelys coriacea)
Lineus longissimus

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsvir
Uzunluğu 55–60 metrə (çox vaxt daha az) çata bilər ki, bu da onları planetin ən uzun heyvanlarına çevirir. (Göy balina 33 metrə, Physalia physalis — 50 m qədər, Cyanea capillata — 36 metrə qədər).

Yetkinlik yaşına çatmayanların rəngləri açıq zeytun qəhvəyi ilə tünd qəhvəyi, böyüklərdə isə qırmızı qəhvəyi dən qara rəngə qədər olur. Bu növ Nemertinlərin ən uzun nümayəndəsidir. Ümumiyyətlə 5 ilə 15 m arasında olurlar. Bədən diametri 5–10 mm olmasına baxmayaraq 30 m-dən çox uzunluğa malik ola bilirlər. Yırtıcı və leşçidirlər. Bədənin əzələ büzülmələri ilə digər qurdlar kimi hərəkət edirlər.

Avropanın şimal-qərbi dənizlərinin sahillərində, şimal-şərqi Atlantikada, Britaniya adaları ətrafında və Norveç sahilləri boyunca Şimal dənizi və Baltik dənizinə qədər olan şoran suların sahilində yayılmışdır.

Bu növ ilk dəfə norveçli təbiətşünas və yepiskop Yohan Ernst Gunnerus tərəfindən 1770-ci ildə rəsmi olaraq Ascaris longissima (indiki Lineus longissimus) kimi təsvir edilmişdir. Bu növ 1806-cı ildə ingilis təbiətşünası Ceyms Sauerbi (1757–1822) tərəfindən təsvir edilən və təxminən 15 növü də əhatə edən Lineus cinsinə aiddir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Təzəkənd (Hövmə dehistanı)

**Təzəkənd** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 586 nəfər yaşayır (149 ailə).

## İstinadlar
Mişel Leblon

**Mişel Leblon** (; ) — Fransa futbolçusu və məşqçi. O, 1956-cı ildə keçirilən Çempionlar Kubokunun ilk finalında ilk qolu vurmağı ilə tanınır. İsveçrədə baş tutan 1954 FİFA Dünya Kubokunun iştirakçısı olmuşdur. Millinin heyətinə 2 dəfə salınsa da, ehtiyat oyunçular skamyasını tərk etməmişdir. "Reyms" klubunun əfsanə oyunçusu sayılır.

## Mükafatları

* Fransa çempionu: 1953, 1955, 1958, 1960
* Fransa kuboku mükafatçısı: 1958
* 1956 və 1959-cu illərdə FİFA Dünya Kuboku finalçısı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Racinstub saytında profili
Qara (dəqiqləşdirmə)

* Qara — rəng.
* Qara (film, 2005) — rejissor Sanjay Leela Bhansalinin dram filmi.

## Həmçinin bax
* Qara (ad)
Lətif

**Lətif** — kişi adı.

* Lətif İmanov
* Lətif Əsədov
* Lətif Səfərov
* Lətif İbrahimov
* Lətif Hüseynov
* Lətif Qədimi
* Lətif Hüseynzadə
* Lətif Qasımov
* Lətif Yəhya

## Həmçinin bax
* Lətifə (ad)
* Lətif (dəqiqləşdirmə)
* Lətifə (dəqiqləşdirmə)
Məkkəyizadə Mustafa Asım Əfəndi

**Məkkəyizadə Mustafa Asım Əfəndi** () — Osmanlı dövlət xadimi, müdərris, qazı və şeyxülislam.

## Həyatı
1762-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Atası I Əbdülhəmid və III Səlim səltənətlərində şeyxülislam olmuş Məkkəyi Mehmed Əfəndidir. Atasından və dönəmin digər alimlərindən dərslər aldıqdan sonra 1785-ci ildə müdərris oldu. Bir çox mədrəsələrdə xidmət göstərdikdən sonra 1797-ci ildə Qalata qazılığına, 1809-cu ildə isə İstanbul qazılığına təyin edildi. Ardından 1812-ci ildə Rumeli qazəsgəri və 27 yanvar 1818-ci ildə şeyxülislamlığa yüksəldi. Ancaq bu ilk şeyxülislamlığı əsnasında sultana yaxınlığı ilə seçilən Halət Əfəndidən çəkinməsi səbəbilə rahat fəaliyyət göstərə bilməmiş, nəticədə 3 sentyabr 1819-cu ildə vəzifədən alınmışdır. 25 sentyabr 1823-cü ildə ikinci dəfə şeyxülislam seçilsə də, yeniçəri ocağını ləğv etmək istəyən Sultan Mahmud bu vəzifədə daha sərt və güclü xarakterli bir şeyxülislam görmək istəyirdi. Nəticədə Mustafa Asım Əfəndi orduya yaxınlığı səbəb göstərilərək 26 noyabr 1825-ci ildə vəzifədən alındı. 13 il davam edən üçüncü şeyxülislamlığına 8 fevral 1833-cü ildə gətirildi. 1839-cu ildə taxta çıxan Sultan Əbdülməcid onu vəzifəsində saxladı və Mustafa Asım Əfəndi onun səltənətində 19 noyabr 1846-cı ildə vəfat etdi. Cənazəsi Fateh rayonunda atasının məzarının yanına dəfn edildi.

Özü kimi şeyxülislam olan Samanizadə Ömər Hulusi Əfəndinin qızıyla evlənmiş, ancaq övladı olmadığı üçün ölümündən sonra bütün sərvəti, vəsiyyətinə əsasən Aya Sofiya məscidinin təmirinə xərclənmişdir.

## Mənbə
* Şânîzâde, Târih, III, 59.
* Cevdet, Târih, XI, 27; XII, 83, 138.
* Lutfî, Târih, I, 187–188; IV, 77.
* Sicill-i Osmânî, III, 283; VIII, 122–125.
* İlmiyye Salnâmesi, s. 580–582.

## İstinadlar
Rene Bliyar

**Rene Bliyar** (; ) — hücümçü mövqeyində oynayan Fransa futbolçusu. Daha çox Fransa klubu "Reyms"in heyətində çıxış etməsi ilə tanınır. Bu klubla o, ümumlikdə altı trofey qazanmış və iki dəfə Çempionlar Kubokunun finalına vəsiqə qazanmışdır.

## Nailiyyətləri
* Fransa çempionu (2): 1954/55, 1957/58
* Fransa kuboku mükafatçısı: 1957/58
* Şarl Draqo kuboku mükafatçısı: 1953/54
* Fransa Superkuboku mükafatçısı (2): 1955, 1958
* Fransa çempionatının ən yaxşı bombardiri: 1955

## Statistikası

***<u>Mənbə:</u>***

* 

## İstinadlar
Nominalizm

**Nominalizm** ( — adlara məxsus, *nomen* — ad sözündən) — "heyvan" - "duyğu" kimi anlayışların adlarının ayrılmaz varlıqların adları deyil, ümumi adlar (universallar), əvəzinə xüsusi adların əvəz edilə biləcəyi bir növ dəyişənlər olduğu fəlsəfi doktrin (məsələn, ümumi ad əvəzinə) şəxs "-" Peter "," Paul "," Anna "," Maria "və s. adları).

Başqa sözlə, nominalistlər üçün tənqid mövzusu ümumi adların yalnız bir şeylər sinfinə deyil, eyni zamanda bu sinifdən hər ayrı şeyə ayrı-ayrılıqda tətbiq edilməsidir.

Buradan "insan" kimi ümumi adlarla ifadə olunan anlayışların müstəqil bir bütövlük kimi deyil, ayrı bir anlayışlar (spesifik insanlar), yəni mücərrədlik, zehni imic kimi toplanması başa düşülür.

Universitetlər, nominalizmə görə, bir varlığın (sxolastik realizm üçün) və ya bir konsepsiyanın (konseptualizm üçün) deyil, adların adlarıdır: “... canlı varlıq, daş, ruh və ya başqa bir şey deyiriksə bir insan və ya bir daş universal olduğu kimi deyil, yalnız uyğun sözlərin (canlı varlıq, daş və s.) ümumbəşəri, yəni çox şey üçün ortaq adlar olduğu şəkildə başa düşülməlidir: bu şeylərə uyğun fikirlər (konsepsiya) ağlımızda yalnız müxtəlif canlıların və başqa şeylərin görüntüləri və xəyalları (*imagines et phantasmata*)" 

## Tarixi

## Həmçinin bax
* Vilyam Okkam
* Okkam ülgücü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şirəzli

**Şirəzli** və ya **Virayi** () - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
## Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 209 nəfər yaşayır (85 ailə).
## İstinadlar
General Qrant (ağac)

**General Qrant** — Nəhəng sekvoyadendron (Sequoiadendron giganteum) növünə aid olan, General Şerman ağacından sonra dünyada həcminə görə ikinci ən böyük ağacdır.
## Tarix
Ağac öz adını 1867-ci ildə general, Vətəndaş müharibəsi qəhrəmanı və ABŞ-nin 18-ci Prezidenti (1869-1877) Uliss Qrantın şərəfinə alır. 28 aprel 1926-cı ildə Prezident Kalvin Kulic onu "millətin Milad ağacı" elan edir.

Böyük diametrinə görə, General Qrant bir vaxtlar dünyanın ən böyük ağacı sayılırdı. 1931-ci ildə Nəhəng sekvoyadendronun başqa bir nüsxəsi General Şermanın bir az daha böyük bir həcmdə olduğu aşkarlanır. 29 mart 1956-cı ildə ABŞ Prezidenti Dvayt Eyzenhaver ağacı “Milli Tapınaq” və müharibədə ölənlərin memorialı elan edir. Belə hesab edilir ki, bu ağac bir abidə kimi elan edilmiş yeganə canlı obyektdir.

Fayl:Gen. Grat tree,1936.jpg|
Fayl:Grant-tree-xmas.jpg|


## Hazırkı vəziyyəti
General Qrant hazırda General Şermandan sonra dünyada ikinci ən böyük ağacdır. Əvvəllər ağacın 2000 yaşında olduğu düşünülsə də, indi 1650 yaşında olduğu təxmin edilir.




## İstinadlar

## Mənbə
* The General Grant Tree
* 
* The top 30 giant sequoias
Vənəq-i Ülya (Sərab)

**Vənəq-i Ülya** () və ya **Yuxarı Vənəq** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 103 nəfər yaşayır (18 ailə).

## İstinadlar
Leylək (Əsədabad)

**Leylək** () - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Pir Səlman bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 868 nəfər yaşayır (273 ailə).
## İstinadlar
Prezident (ağac)

**Prezident** — ABŞ-nin Kaliforniya ştatı, Nəhəng Sekvoya Milli Parkı, Nəhəng Meşədə mövcud olan Nəhəng sekvoyadendron (Sequoiadendron giganteum) növünə aid böyük ağac.

“Prezident” dünyanın üçüncü ən böyük sekvoyasıdır (2012-ci ildə National Geographic jurnalında yayımlanan bir hesabata görə, “Prezident”-in həcmi “General Qrant”-ın həcmini 15% üstələyərək dünyanın ikinci ən böyük ağacına çevrilir). Bununla belə, canlı bir ağacın həcminin dəqiq ölçülməsi çox çətin bir iş olduğundan, həcm müxtəlif yollarla ölçülə bilər (bütün budaqları və ya yalnız böyük budaqların nəzərə alınması, yeraltı kök hissəsini nəzərə alınması və ya almaması və s.). Milli parkın rəsmi veb səhifəsində hələ də "Prezident"-in dünyada üçüncü böyük sekvoya olduğu göstərilmişdir. Ağacın 3240 yaşında olduğu təxmin edilir ki, bu da onun planetdəki ən qədim yaşıyan ağac olması deməkdir.

Ağac adını 1923-cü ildə ölümüş ABŞ-nin 29-cu Prezidenti Uorren Hardinqin şərəfinə adlandırılmışdır.

Prezidentin yanında Konqres Qrupu adlanan iki orta ölçülü sekvoya böyüyür: Palata və Senatı təmsil edirlər.




## İstinadlar

## Mənbə
* Extraordinary full-length shot of the ''President'': this 3200-year-old tree is so huge it took 126 photos to show it all  
* Чтобы заснять это дерево целиком, фотографам понадобилось 32 дня
Qiperion (ağac)

**Qiperion** — ABŞ-nin Kaliforniya ştatı, Redvud Milli Parkı ərazisində mövcud olan Sekvoya (Sequoiadendron giganteum) növünə aid böyük ağac. 2015-ci il tarixinə görə Yer üzündə yaşayan ən uzun ağacdır (hündürlüyü - 116,07 m).

## Təsvir
Nəhəng ağac 2006-cı ilin yayında Redvud Milli Parkında təbiətşünaslar Kris Atkins və Mişel Taylor tərəfindən aşkar edilmişdir. Qiperionun hündürlüyü (ağacın adı belədir) (2015-ci ildə) 115,61 m, sinə səviyyəsindəki diametri (1,4 m) 4,84 metrdən çoxdur. Ağac 1978-ci ildə Cimmi Karterin  rəhbərliyində olan federal hökumət tərəfindən satın alınan milli parkın ucqar bir hissəsində tapılmışdır.

Potensial turist axınının bu nəhəng ağacın əsrlər boyu yaşadığı ekosistemi məhv etməməsi üçün Qiperionun dəqiq yerini açıqlamamağa qərar verilmişdir. Qiperion ağacının ümumi həcmi 502 m³, təxmin edilən yaşı isə 700-800 ildir.

Tədqiqatçılara görə, ağacdələnlər Qiperionun gövdəsinin ən üst hissəsini zədələmişlər. Bununlada onun böyüməsinin qarşısını alınmışdır. Gələcəkdə daha sürətli böyüyən Helios (2015-ci ildə 114.58 metr) Qiperionu keçə bilər. 2009-cu ildə aralarındakı fərq 1,2 metr olmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Hyperion Redwood: More Information 
* maps.google.ch əsasən ağacın yeri
* Complete Tallest Redwoods List: Qiperion və dünyanın ən hündür ağacları 
* Video: World’s Tallest Tree Towers Over California — National Geographic jurnalı
AzDimension

**AzDimension** — Azərbaycan videooyun şirkəti. 2012-ci ildə Fərid Haqverdiyev tərəfindən yaradılmışdır.

## İstinadlar
Başkənd (Sərab)

**Başkənd** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Atovun kendi

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 136 nəfər yaşayır (26 ailə).

## İstinadlar
Bidli (Əhər)

**Bidli** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 32 nəfər yaşayır (8 ailə).

## İstinadlar
General Şerman (ağac)

**General Şerman** — ABŞ-nin Kaliforniya ştatı, Nəhəng Sekvoya Milli Parkı, Nəhəng Meşədə mövcud olan Nəhəng sekvoyadendron (Sequoiadendron giganteum) növünə aid böyük ağac. Yer üzündə həcm və kütlə baxımından ən böyük ağac. General Şermanın hündürlüyü 83,8 m, kütləsi 1910 ton (təxmini 1938), magistral həcmi 1487 m³, yaşı 2300-2700 ildir.

General Şerman ağacı planetdəki ən böyük və ən ağır canlı orqanizmdir (ən böyüyü Pando qovaq meşəsi, təxminən 6000 ton ağırlığında olan klonal koloniyaları nəzərə almadan). Bununla belə bu ağac nə ən uzun sekvoya (bu qeyd həmişəyaşıl sekooya aiddir, "Qiperion" olaraq bilinir), nə də nəhəng sekvoyadendronların ən uzun nümayəndəsidir (95 m hündürlüyündə nümunələr məlumdur).

OPda məlumdur ki, 1940-cı illərin ortalarında qırılan «Qiqant Krennell-Krik» () Trinidad şəhəri yaxınlığında böyüyən həmişə yaşıl sekoya növlünə aid idi və o General Şermandan 15-25% daha böyük idi.
## Görünüşü
Ağac öz adını 1867-ci ildə general,  və ABŞ-nin 18-ci Prezidenti (1869-1877) Uliss Qrantın şərəfinə alır. 28 aprel 1926-cı ildə Prezident Kalvin Kulic onu "millətin Milad ağacı" elan edir.
Ağac adını 1879-cu ildə Amerika Vətəndaş müharibəsi generalı Vilyam Tekumse Şermanın şərəfinə adlandırılmışdır. Ləqəbi müharibə dövründə Şermanın komandanlığı altında 9-cu İndiana Süvari Korpusunda leytenant kimi xidmət etmiş təbiətşünas Ceyms Volverton vermişdir.

1931-ci ildə ağacın parametrlərini başqa bir nəhəng sekoyadendron olan "General Qrant" ilə müqayisə edilərək, ağacın həcminə görə dünyanın ən böyük ağacı olması təsbit edilir.

2006-cı ilin yanvar ayında ən böyük budağı - təxminən 2 m diametrdə və təxminən 30 m uzunluğunda  - qırılaraq yerə düşür. Ağacın ətrafındakı hasara ziyan dəyir və gəzinti yolunda çuxur əmələ gəlir. Hadisənin şahidi olmur. Hadisənin ağacın problemli vəziyyətini göstərmədiyi, əksinə mənfi hava şəraitinə qarşı təbii bir müdafiə mexanizmi ola biləcəyinə inanılır. İtki ilə belə General Şerman həcminə görə dünyanın ən böyük ağacı olaraq qalır.

Fayl:6209-GenShermanTree-SequoiaNatPark.jpg|
Fayl:Shermanwithbranch.jpg|
Fayl:General Sherman tree looking up.jpg|


## Ağacın ölçüləri




## İstinadlar

## Mənbə
*  Ağacın şəkilləri və təsviri
* 
*
Meqavirus

**Meqavirus** () — yeganə növ Megavirus chilensis (MGVC) ilə təmsil olunan nüvəositoplazmik DNT ehtiva edən virusların bir cinsi.

Meqavirus 2010-cu ilin aprelində Las Kruces elmi stansiyasının (Çili, San Antonio əyaləti) yaxınlığında götürülmüş dəniz suyu nümunəsində aşkar edilmişdir, lakin şirin su acanthamoeba (Acanthamoeba) hüceyrələrində çoxalma qabiliyyətinə malikdir.

Kapsid diametri 440&nbsp;nm olan meqavirus, 2013-cü ilin iyul ayına qədər Pandoravirusun (1 mikron uzunluğunda və 0,5 mikron genişliyində) kəşf edildiyi vaxta qədər ən böyük virus idi. Genom 1.259.197 baza cütü ehtiva edir və bu tam sıralanmış ən böyük viral genomdur (2011-ci ilədək). 1120 zülalı kodlayır ki, bunlardan 258-də (% 23) mimivirusda homoloq yoxdur.

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Kələntər-i Ülya (Sərab)

**Kələntər-i Ülya** () və ya **Yuxarı Kələntər** - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 123 nəfər yaşayır (23 ailə).

## İstinadlar
Roz adası Respublikası

**Roz adası Respublikası** (; ) — İtaliyanın Rimini əyaləti sahillərindən 11 kilometr məsafədə, Adriatik dənizində süni bir platforma üzərində qurulan, qısa müddətli mövcud olmuş mikrodövlət.

2020-ci ildə bu mikrodövlətdən bəhs edən "Roz adası" adlı, Netflix istehsalı komediya-dram filmi çəkilmişdir.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Italian-language website — discusses the history of Rose Island and its postage stamps. Includes a scan of part of a contemporary newspaper article.
* (including pictures of its destruction) and comments from the daughter of one of the people responsible for the destruction (Italian language)
Armin Laşet

**Armin Laşet** (; ) — Almaniya siyasətçisi, 16 yanvar 2021-ci il tarixindən Almaniya Xristian Demokrat İttifaqının sədri, Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının baş naziri (2017-ci ildən).

## Həyatı
18 yaşında Armin Laşet Almaniya Xristian Demokrat İttifaqına üzv olur. 1981-ci ildə doğma şəhəri Axendə orta məktəbi bitirərək Münhen və Bonn universitetlərində hüquq elmini öyrənir. 1986-cı ildə mətbuatda fəaliyyətə başlayır. Bavariya televiziyası *Bayerisches Fernsehen* xəbərlər redaksiyasının Bonn müxbiri olur. 1987-ci ildə Laşet ilk dövlət hüquq imtahanını verir. Dörd ildən sonra o *KirchenZeitung Aachen* qəzetinin baş redaktoru olur, 1995-ci ildən 1999-cu ilədək  *Einhard-Verlag* nəşriyyatına rəhbərlik edir.

## Siyasi mövqeyi
Armin Laşet Rusiyadan Almaniyaya gələn təhdidlərin aydın şəkildə ifadə olunmasının geniş əməkdaşlıq perspektivlərini istisna etmədiyini bildirmişdir. "*[[Deutsche Welle]]*" (DW) nəşrinə verdiyi müsahibədə o, Almaniyanın Rusiya siyasətinin ümumi Avropanın Rusiya siyasətinin bir tərkib hissəsi olduğunu açıq şəkildə ifadə etmişdir. "Şimal axını 2" qaz boru kəməri layihəsi ilə əlaqədar olaraq, Laşet bu layihənin Rusiya ilə ikitərəfli əməkdaşlığın gələcək perspektivlərinə töhfə verəcəyinə inandığını qeyd etmişdir. Həmçinin, Laşet bu layihənin Ukrayna üçün geosiyasi problemlərə səbəb olmayacağını da açıq şəkildə vurğulamışdır. Ümumiyyətlə, Laşet sələfi kansler Angela Merkelin hazırladığı "Təzyiq üstəgəl Dialoq" ikili strategiyasına sadiqdir.

Laşet əlavə olaraq, Rusiya və Çinlə dialoq və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq siyasətinə sadiq qalmağa, Aİ və NATO-nun digər üzvlərini yeni bir "Soyuq müharibə" məntiqindən əl çəkməyə çağırmışdır. Bundan əlavə, o, təcavüzkar ritorikadan istifadə edərək insan hüquqları ilə bağlı məsələləri ictimaiyyət qarşısında həll etməyi deyil, dövlət rəhbərlərini təkbətək müzakirə masasına daşımağı təklif etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Baraquş (Sərab)

**Baraquş** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 974 nəfər yaşayır (242 ailə).

### Tanınmışları
* Mirzə Kazım Qazi

## İstinadlar
Əsnəq (Sərab)

**Əsnəq** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 725 nəfər yaşayır (175 ailə).

## Həmçinin bax
* Daş məscid

## İstinadlar
Ektor Rial

**Xose Ektor Rial Lagiya** (; ) — 1954 və 1961-ci illərdə "Real Madrid"in heyətində hücumcu mövqeyində çıxış etmiş futbolçu. Çempionlar Kubokunu ard-arda beş dəfə qazanan heyətin üzvü olmuşdur. O, karyerası boyu Argentina, Kolumbiya, Uruqvay, İspaniya, Fransa və Çili klublarında çıxış etmişdir. O, Argentinada doğulub orada böyüsə də, İspaniya milli futbol komandasının heyətində 5 dəfə oynamışdır.

Rial peşəkar karyerasına 1947-ci ildə Argentina çempionatının "San Lorenso de Almaqro" klubunda başladı. 1949-cu ilin iyun ayında "İndependyente Santa Fe" klubunda oynamaq üçün Kolumbiyaya köçdü. Klubla keçirdiyi iki mövsümdən sonra Uruqvayın "Nasyonal" klubuna keçdi və 1952-ci ildə yerli çempionatın qalibi oldu. 1954-cü ildə Rial, yeddi il oynadığı İspaniya nəhəngi "Real Madrid"ə qatıldı və komandası ilə birlikdə on böyük titul qazandı. Klubda, əsasən əvəzedici heyətdə oynadığı son mövsümdə o, icarə əsasında beş aylıq Çilinin "Union Espanyola" klubuna keçdi.

1961-ci ildə Rial Madridi tərk edərək Barselonanın "Espanyol" klubuna qatıldı və bu "Real"ın La Liqada 16 komanda içərisindən 13-cü yeri tutduğu mövsümündən sonra baş verdi.

Rial karyerasını "Olimpik Marsel"də bitirdi. Onun 1962-63 son mövsümünü fransız klubu sonuncu yerdə bitirmişdir.

## Nailiyyətləri

### Klub
**Nasyonal**

* Uruqvay çempionu: 1952

**Real Madrid**

* Çempionlar Kuboku: 1956, 1957, 1958, 1959, 1960
* Qitələrarası kubok: 1960
* İspaniya Liqası çempionu: 1955, 1957, 1958, 1961

## Karyera statistikası

### Milli yığma qolları

## İstinadlar
Barıq (Heris)

**Barıq** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,070 nəfər yaşayır (273 ailə).

## İstinadlar
Eyvəq (Sərab)

**Eyvəq** (, digər adı: **Evə**) - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,348 nəfər yaşayır (294 ailə).

## Tanınmış sakinləri

* Mirzə İbrahimov (1911-1993) — Azərbaycan yazıçısı, dramaturq, ictimai xadim Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1945). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1981), Azərbaycan SSR xalq yazıçısı (1961), "Stalin" mükafatı laureatı (1951), Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1965), Beynəlxalq Nehru mükafatı laureatı (1979). Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1954–1958), Azərbaycan SSR maarif komissarı və naziri (1942–1947), Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin sədri (1948–1954), birinci katibi (1965–1976, 1981–1986), 1937–1991-ci illərdə SSRİ Ali Sovetinin deputatı (fasilələrlə), , Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (3–4-cü, 6–7-ci və 9-cu çağırış) deputatı, SSRİ xalq deputatı (1989).

## İstinadlar
Hovard Conson

**Hovard Conson** (;  ) — post-caz musiqiçi-multi-instrumentalist, bəstəkar, cazmen, saksafonçu. Əsasən tuba və bariton saksofon ifaçısı kimi tanınır, eyni zamanda bəzən bas klarnet, fluqelhornçu, kornet və bas saksafonu alətlərində ifa etmişdir. Çikaqo Simfonik Orkestrinin tubisti. 

## Həyatı
Consonun öz qrupu olan Gravity, tuba ansamblıdır. Başlanğıcda bu qeyri-adi qrupun populyarlığı aşağı idi və yalnız 1996-cı ildə səs nəhəngi Verve Records tərəfindən fərq edildi və ilk rekorda imza atma imkanı təmin edildi. Qrupun Monterey Caz Festivalındakı uğuru diqqətəlayiq idi. Hovard Conson, Crawford (1983-1984), Jack DeJohnette, Jimmy Heath, Bob Moses, George Gruntz-ın Caz Bandının Konsertinin yubiley konsertləri və Gil Evans Orkestrası ilə birlikdə fəaliyyəti olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hovard Conson, rəsmi saytı
* Nedra Johnson, rəsmi saytı
3-cü Ordu Korpusu (Azərbaycan)

**3-cü Ordu Korpusu** — Şəmkir korpusu olaraq da adlandırılan Azərbaycan Quru Qoşunlarının regional bir hərbi birləşməsi. Bölmələrinin əksəriyyəti Ermənistanın uzun illər işğal atında saxladığı Dağlıq Qarabağla təmas xəttində, Azərbaycan–Ermənistan sərhədi yerləşirdi. Hal-hazırda korpusa General mayor Bilal Çompuzov rəhbərlik edir.

## Tarix
Korpusun əsgərləri 2012-ci il Ermənistan-Azərbaycan sərhəd toqquşmalarında iştirak etmişdir. Gəncə Hərbi Məhkəməsi "2012-ci ilin iyun ayında Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin beş Azərbaycan əsgərinin ölümünə səbəb olan təxribatda" günahlandırılan Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Şəmkir Korpusunun altı komandirinə qarşı hökm çıxarır. 2012-ci il qarşıdurmaları zamanı itkilərə görə məhkəmə zabitlərə 4–5 il həbs cəzası çıxarır. 2018-ci ilə qədər 3-cü Ordu Korpusunun 707-ci Motoatıcı briqadasının qüvvələri Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin Qazax sektorunu mühafizə etmişlər. Tovuz rayonunda 2020-ci ildə baş verən Tovuz döyüşləri nəticəsində 3-cü Korpusun Qərargah rəisi general-mayor Polad Həşimov şəhid olur. 2020-ci il Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zamanı korpus Azərbaycanın Qərb sektorunda toqquşmalarda iştirak edir.

## Tərkibi
* Qərargahı (Kəlbəcər)
* 7-ci Motoatıcı briqada
* 11-ci motoatıcı briqada
* 12-ci motoatıcı briqada
* 16-cı motoatıcı briqada
* 19-cu motoatıcı briqada
* 20-ci motoatıcı briqada

## Komandanları
* General-mayor: Fikrət Məmmədov (may 1998 – 15 may 2002)
* Polkovnik: Gəray Bağırov (15 may 2002-)
* General-mayor: Çingiz Şəfiyev (-23 fevral 2011)
* General-leytenant: Rövşən Əkbərov (2011-h.h.)
* General-mayor: Mübariz Rzayev
* Polkovnik: Oruc Abdullayev
* General-mayor:Bilal Çompuzov

## İstinadlar
Külcə hadisəsi

**Külcə hadisəsi** və ya **Külcə qətliamı** (çincə:  伊宁事件) — 1997-ci il tarixində Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonuna tabe olan Külcə şəhərində baş vermiş etiraz nümayişləridir.

## Haqqında
Etirazları 30 uyğur müstəqillik tərəfdarının edam edilməsi və ənənəvi Uyğur mədəniyyəti ünsürlərini yenidən canlandırma cəhdlərinə mane olma xəbərləri daha da alovlandırdı. Bu qadağalara məşrəp olaraq da bilinən ənənəvi toplantılar da daxil idi. Etirazçıların dini şüarlar səsləndirdiyi və "Müstəqil Şərqi Türküstan" deyə bağırdığı etirazlar iki gün davam etmiş və ardından 5 fevral 1997-ci ildə yüksək təzyiqli su və gözyaşardıcı qazla dağıdılmışdır. Nümayişlər polis və Çin Xalq Azadlıq Ordusu tərəfindən silahla yatırıldı. Rəsmi hesabatlar ölü sayının 9 olduğunu açıqlasa da, müxaliflərə görə, hadisələr zamanı 100-dən çox insanın həyatını itirdiyi təxmin edilməkdədir. 
## Həmçinin bax
* 2009-cu il Urumçi iğtişaşları
## İstinadlar
Həştərxan xanlarının siyahısı

**Həştərxan xanlarının siyahısı** — Həştərxan xanlığının hökmdarları nəzərdə tutulur. Həştərxan xanlığı 1466-cı ildə yaradılmış və 1557-ci ildə IV İvan Qroznı tərəfindən süquta uğradılmışdır. 

## Siyahı

## Həmçinin bax
* Həştərxan xanlığı

## İstinadlar
Rafiq Hacıyev

**Rafiq Sultan oğlu Hacıyev** (doğ. 31 may 1947, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — sovet sərbəst güləşçisi, dünya çempionatının gümüş mükafatçısı, Avropa və SSRİ çempionu, Dünya Kubokunun qalibi və gümüş mükafatçısı, beynəlxalq dərəcəli SSRİ idman ustası, "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi", "Azərbaycan Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi".

## Həyatı
Rafiq Hacıyev 31 may 1947-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1961-ci ildən güləşlə məşğul olmağa başlayıb. Bir il sonra yarışlarda debüt edib.

1963-cü ildə Bakı çempionatının qalibi, Azərbaycan SSRİ çempionatının isə bürünc mükafatçısı olub.

1966-cı ildə Sovet Ordusu sıralarına hərbi xidmətə çağırılıb. Hacıyev idman dairələrində tanındığından, iki il yarım Şimali Qafqaz qoşunları ordusunun idman klubunda qulluq edib.

1970-ci ildə Avropa çempionatında qızıl, 1973-cü ildə isə isə gümüş medal qazanıb.

1970-ci ildə SSRİ kubokunda qızıl medal qazanıb.

1973-cü ildə ABŞ-nin Tolido şəhərində keçirilmiş Dünya Kubokunda, 1974-cü ildə isə Türkiyənin İstanbul şəhərində keçirilmiş dünya çempionatında gümüş medal qazanıb.

1974-cü ildə İspaniya-nın Las-Palmas şəhərində keçirilmiş Dünya Kubokunda qızıl medal qazanıb.

Sərbəst güləş üzrə SSRİ çempionatında 1969-cu ildə bürünc, 1970-ci ildə qızıl, 1971, 1972 və 1975-ci illərdə isə gümüş medal qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''İat.uni-leipzig.de'' saytında nəticələri
1-ci Ordu Korpusu (Azərbaycan)

**1-ci Ordu Korpusu** — Bərdə korpusu olaraq da adlandırılan Azərbaycan Quru Qoşunlarının regional bir hərbi birləşməsi. Silahlı Qüvvələrin ən təhlükəli və strateji qüvvəsi olaraq tanınır. Bölmələrinin əksəriyyəti Ermənistanın uzun illər işğal atında saxladığı Dağlıq Qarabağla təmas xəttində yerləşirdi. Hal-hazırda korpusun vəzifələrini müvəqqəti icra edir general-mayor Bilal Çompuzov.

## Tarix
Korpus 3 mart 1992-ci ildə Azərbaycanın 701-ci, 708-ci və 130-cu Motoatıcı briqadasından qurulur. Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi General Nəcməddin Sadıkov korpusun ilk komandiri olur. İştirak etdiyi əməliyyatlar arasında Kəlbəcər döyüşü də vardır.

### İkinci Qarabağ müharibəsindəki əməliyyatları
İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı korpus Suqovuşandakı qarşıdurmalarda iştirak edir. Kəndin 3 oktyabr tarixində Azərbaycan qüvvələri tərəfindən tutulmasında əsas rollardan birini oynayır. 9 dekabrda Prezident İlham Əliyev bu münasibətlə general Hikmət Həsənovun "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında bir sərəncam imzalayır. Korpus komandirinin müavini polkovnik Babək Səmidli Suqovuşana hücumda korpusun bir hissəsinə rəhbərlik edərək 27 oktyabrda Suqovuşan su anbarının ələ keçirilməsini elan edərək Euronewsa müsahibə verir. Babək Samidli atəşkəsdən sonra 23 noyabr tarixində Suqovuşan istiqamətində minaya düşərək şəhid olmuşdur. O, ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## Tərkibi
* Qərargahı (Bərdə)
* 1-ci Motoatıcı briqada
* 3-cü motoatıcı briqada
* 9-cu motoatıcı briqada
* 10-cu motoatıcı briqada
* 15-ci motoatıcı briqada
* 17-ci motoatıcı briqada

## Komandanları
* General-mayor Nizam Osmanov (2002–2014)
* General-mayor Hikmət Həsənov (2014-h.h)
* General-mayor:Bilal Çompuzov

## Qalereya

Fayl:1st Army Corps at the Victory parade.jpg|2020 Bakı Qələbə Paradı zamanı 1-ci Ordu Korpusunun fəxri keçidi.


## İstinadlar
Markos İmas Alonso

**Markos İmas Alonso**, **Markitos** ləqəbi ilə də tanınır (; ) — müdafiəçi mövqeyində oynamış İspaniya oyunçusu.

O, daha çox "Real Madrid"in beş Çempionlar Kubokunu udan heyətindəki çıxışı ilə tanınır.

## Klub karyerası
Markitos Kantabriya bölgəsinin Santander şəhərində anadan olmuşdur. Karyerası boyunca o, yerli Rasinq Santander, Real Madrid, Erkules, Real Mursiya, Kalvo Sotelo və Toluko Santander klublarında çıxış etmişdir. *Merinqlər* ilə o, 6 La Liqa və 5 Çempionlar Kubokunu qazanmışdır; sonuncunun 1955/1956 mövsümündə o, "Reyms" klubunun qapısına nadir qollarından birini vurmaqla hesabı 3–3 bərabərləşdirdi, oyun isə 4–3 hesablı qələbə ilə bitdi.

## Milli komanda karyerası
1955-ci ildən 1960-cı ilə qədər İspaniya milli futbol komandasının heyətində 2 yoldaşlıq oyununda iştirak etmişdir.

## Şəxsi həyatı və vəfatı
Markitosun oğlu Markos Alonso Penya da futbolçu və məşqçi olmuşdur. Onun karyerası ərzində çıxış etdiyi klublar arasında "Barselona" və "Atletiko Madrid" var, o, həmçinin İspaniya millisinin üzvü olmuşdur. Markitosun nəvəsi Markos Alonso Mendosa da Real Madrid və İspaniyanın heyətlərində oynamışdır, bundan başqa o, xüsusən "Bolton Uonderers" və "Çelsi"nin şərəfini qoruyaraq İngiltərədə uzun müddət keçirir. Markitos 79 yaşına çatmazdan bir ay əvvəl, 6 mart 2012-ci ildə doğma şəhəri Santanderdə vəfat etdi.

## Nailiyyətləri
**Real Madrid**

* La Liqa: 1954–55, 1956–57, 1957–58, 1960–61, 1961–62
* Kopa del Generalísimo: 1961–62
* Latın Kuboku: 1955, 1957
* Çempionlar Kuboku: 1955–56, 1956–57, 1957–58, 1958–59, 1959–60
* Qitələrarası kubok: 1960

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Markitos BDFutbol saytında
* Real Madrid bioqrafiyası
* Markitos National-Football-Teams.com saytında