open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kirovabad yaxınlığında An-8 qəzası (1964)

**An-8 qəzası** — Bazar ertəsi, 13 aprel 1964-cü ildə Kirovabad yaxınlığındakı Baş Qafqaz silsiləsində Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus An-8 hərbi nəqliyyat təyyarəsinin aviasiya qəzası nəticəsində 6 nəfər həlak olub.

## Hadisə
708-ci ayrıca hərbi-nəqliyyat hava alayının (Kirovabadda yerləşən) ekipajı 41 nömrəli quyruqlu An-8 təyyarəsində eniş-təlim uçuşu həyata keçirib. Uçuş Kirovabad — Ağstafa — Tbilisi — Mozdok — Mahaçqala — İzberbaş burnu — Yevlax — Goran — Kirovabad dairəvi marşrutu üzrə gecə və çətin hava şəraitində həyata keçirilib.

## Həmçinin bax
* Kirovabadda An-8 qəzası (1965)

## İstinadlar
Vorren Hardinq Prezident Mərkəzi

**Vorren Hardinq Prezident Mərkəzi və Muzeyi** — ABŞ-ın 29-cu prezidenti Vorren Hardinqin prezidentlik kitabxanası. Kitabxana 2021-ci il mayın 12-də rəsmi olaraq istifadəyə verilib.

## Tarixi

Mərkəz Ohayo ştatının Marion şəhərində keçmiş prezidentin tarixi ev muzeyi olan Hardinq evinin yanında yerləşir. Vorren Hardinqin 1920-ci il prezident seçkilərində qələbəsinin 100-cü ildönümü tarixinə bina hazır olmuşdur.

7,5 milyon dollarlıq layihə Harding Home, Marion Technical Kolleci və Ohayo History Connection şirkətləri tərəfindən 12 aprel 2016-cı ildə elan edildi. Ohayodan olan hər iki ABŞ senatoru Şerrod Braun və Rob Portman layihənin fəxri həmsədrləridir. Mərkəzdə Hardinqin prezidentliyi haqqında geniş məlumatlar verilir.

Tikinti planlarına əsasən, mərkəzin ərazisinə 15 min kv. m. sahəsi olan kitabxana və muzey daxildir.

## Eksponatları
Mərkəzdə keçmiş prezidentin interaktiv eksponatları,, görüş otaqları var. Həmçinin burada bir vaxtlar keçmiş prezident və onun həyat yoldaşı Florens Hardinqə məxsus olan artefaktlar və xatirə əşyaları sərgilənir. Bundan əlavə, mərkəzdə 1963-cü ildən bəri Ohayo History Connection-ın Kolumbusdakı qərargahında saxlanılan prezident sənədləri nümayiş olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mayor sinaqoqu

**Mayor sinaqoqu** və ya **Mayorka sinaqoqu** () — Türkiyə, İstanbul, Bəyoğlunun Hasköy səmtində yerləşən keçmiş yəhudi icması və sinaqoqdur. XIX əsrdə tamamlanan binadan 1923-cü ilə qədər sinaqoq kimi istifadə edilmişdir.
## Tarixi
Tarixçi Lorans Tanatar Baruhun sözlərinə görə, sinaqoq Bizans dövründə tikilib və ətrafdakı ən böyük sinaqoq olduğuna görə Mayor adlandırılıb. Başqa bir tarixçi isə sinaqoqun 300-500 il əvvəl Mayorkadan olan yəhudilər tərəfindən tikildiyini iddia edir.

Sinaqoq binası hazırda anbar, emalatxana və bilyard salonu kimi istifadə olunur. 2009-cu ilin sentyabrında rəssam Serj Spitzer "Molekular Istanbul” instalyasiyası üçün bu yeri seçib.

## Həmçinin bax
* İstanbuldakı sinaqoqların siyahısı
* Türkiyədə yəhudilərin tarixi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Cudi Mudi və pərişan keçməyən yay

**Cudi Mudi və pərişan keçməyən yay** () — amerikalı uşaq ədəbiyyatı yazarı Meqan Makdonaldın "*Judy Moody*" kitab silsiləsi əsasında 2011-ci ildə ekranlaşdırılmış film.

## Təsvir
3-cü sinif şagirdi Cudi Mudi yay tətilinə başlamaq üzrədir. Onun tək istəyi odur ki, bu yay tətili çox unudulmaz keçsin.

## Rollarda
* Jordana Beatty
* Parris Mosteller

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İdarəetmə nəzarət sistemi

**İdarəetmə nəzarət sistemi** () — təşkilatın məqsədlərinə çatmaq üçün fəaliyyətlərin planlaşdırılması, izlənməsi və qiymətləndirilməsi proseslərini əhatə edən strukturdur. Bu sistem rəhbərlərə təşkilatın fəaliyyətini izləmək, resursları səmərəli şəkildə idarə etmək və lazımi qərarlar qəbul etmək imkanı verir.

İdarəetmə nəzarət sistemi təşkilatın strateji məqsədlərinə nail olmaq üçün resursların idarə edilməsi və fəaliyyətlərin izlənməsi məqsədilə istifadə olunan strukturlar, proseslər və alətlər toplusudur. Bu sistem, təşkilatın bütün bölmələrində koordinasiyanı təmin edir, performansı qiymətləndirir və ehtiyac olduqda düzəlişlərin edilməsinə şərait yaradır. İdarəetmə nəzarət sistemi maliyyə və qeyri-maliyyə göstəricilərinə əsaslanaraq məlumatların toplanmasını və analizini təmin edir. Beləliklə, rəhbərlik qərar qəbuletmədə daha effektiv olur və təşkilatın uzunmüddətli uğurlarına zəmin yaradır.

## Tarixi
İdarəetmə nəzarəti sistemlərini təyin edən ilk müəlliflərdən biri Şeffild Universitetinin mühasibat uçotu və maliyyə menecmenti professoru Ernest Entoni Loun 1971-ci ildə yazdığı “İdarəetmə Nəzarəti Sistemi ideyası haqqında” məqaləsində olmuşdur. O, planlaşdırma və nəzarət sisteminə ehtiyacın aşağıdakı dörd səbəbini sadaladı:

:*Kommersiya təşkilatı daxilində planlaşdırma və nəzarət sisteminə ehtiyac, biznes müəssisələrinin xarakterinin müəyyən ümumi xüsusiyyətlərindən irəli gəlir, bunlardan başlıcaları aşağıdakılardır:*
:* *Birincisi, müəssisənin (tərifinə görə) "idarəetmə koalisiyasını" təşkil edən üzvlərin ayrı və fərdi məqsədlərindən fərqli təşkilati məqsədləri var;*
:* *İkincisi, biznes bölmələrinin menecerləri şəxsi məqsədlərində mütləq qeyri-müəyyən olmalı, eləcə də necə davranmalı olduqlarına qərar verməkdə və təşkilati məqsədlərə nail olmaq üçün ümumi planın öz hissəsini formalaşdırmaqda kifayət qədər genişliyə malik olmalıdırlar; *
:* *Üçüncü, biznes situasiyaları (və insan davranışı) biznes müəssisəsinin həm daxili, həm də xarici qeyri-müəyyənliklə doludur.*
:* *Dördüncüsü, iqtisadiyyata ehtiyac var, insan səylərində biz həmişə müəyyən məqsədlərə nail olmaq üçün səy və resursların ayrılması ilə maraqlanırıq...*

## Təsviri
MCS təşkilatın məqsədlərinə uyğun olaraq bütün resursların (insan, maliyyə, maddi) koordinasiyasını və istifadəsini təmin edir. O, strateji, taktiki və əməliyyat səviyyələrində nəzarəti əhatə edir.

;Əsas məqsədləri:
# Müəssisə daxilində iş proseslərini izləmək və dəyərləndirmək.
# Müəyyən edilmiş məqsədlər və standartlarla faktiki nəticələri müqayisə etmək.
# Əgər sapmalar (uyğunsuzluqlar) varsa, onların səbəblərini müəyyən etmək və tədbirlər görmək.
# Strateji planların icrasını dəstəkləmək.

## Müasir dövrdə rolu
Texnologiya və qlobal iqtisadiyyatın inkişafı ilə idarəetmə nəzarət sistemləri daha çox avtomatlaşdırma, məlumat analitikası və süni intellekt vasitələri ilə inteqrasiya olunur. Bu, müəssisələrə daha çevik və dəqiq qərarlar qəbul etmək imkanı verir.

## İstinadlar
ABC analizi

**ABC analizi** () —  ehtiyatların (resursların) və ya məhsulların əhəmiyyətinə görə təsnif edilməsi üçün istifadə olunan bir idarəetmə metodudur.  Bu analiz, məhsulları və ya materialları onların dəyəri və ya təşkilat üçün vacibliyinə görə 3 əsas kateqoriyaya bölür: A, B və C.

ABC analizi, təşkilatlara resursları daha effektiv şəkildə istifadə etməyə və prioritetləri düzgün təyin etməyə kömək edir. Bu metod, idarəetmə prosesini sadələşdirərək qərarların daha rasional qəbul edilməsini təmin edir.

## Kateqoriyalar
;A kateqoriyası

* Ən vacib və yüksək dəyərə malik məhsullar.
* Ümumilikdə, ümumi məhsul və ya ehtiyatların 10-20%-ni təşkil edir, lakin onların təşkilatın ümumi dəyərinə təsiri 70-80%-ə qədər ola bilər.
* A kateqoriyasında olan məhsullar daha sıx nəzarət tələb edir.

;B kateqoriyası

* Orta səviyyədə əhəmiyyətli məhsullar.
* Məhsulların 20-30%-ni təşkil edir və ümumi dəyərin 15-25%-ni əhatə edir.
* B kateqoriyasındakı məhsullar üçün nəzarət və resurs ayırma orta səviyyədədir.

;C kateqoriyası

* Nisbətən az əhəmiyyətli məhsullar.
* Məhsulların 50-60%-ni təşkil edir, lakin onların ümumi dəyərə təsiri cəmi 5-10%-dir.
* C kateqoriyasında olan məhsullar sadələşdirilmiş və minimal nəzarətlə idarə olunur.

## Üstünlükləri
Daha yaxşı ABC təhlili kimi tanınan selektiv inventar nəzarəti müəssisələr üçün böyük üstünlüklərə malikdir və bu inventar idarəetmə vasitəsinin bəzi üstünlüklərinə aşağıdakılar daxildir:

* Təkmilləşdirilmiş inventar nəzarəti — məhsulları dəyərinə və əhəmiyyətinə görə kateqoriyalara ayırmaqla rəhbərlik öz resurslarını ən vacib məhsullara yönəldə və onların düzgün idarə olunmasını təmin edə bilər.
* Düzgün satış proqnozu — rəhbərlik satış məlumatlarını və inventar səviyyələrini təhlil edərək satış proqnozunu təkmilləşdirir.
* Xərclərin azaldılması — ABC təhlili rəhbərlik diqqəti daha vacib olan A məhsuluna yönəltməyə imkan verir. Bu, digər malların, yəni B və C mallarının idarə edilməsinə xərclənə biləcək xərclərə qənaət edir.
* Artan pul vəsaitlərinin hərəkəti — ABC artıq inventarları aradan qaldırır və ehtiyatların tükənmə ehtimalını azaldır. Daşıma xərcləri və çatışmazlıqlar əsas pul axını diktatorlarıdır və onlardan qaçınmaq pul vəsaitlərinin hərəkətini yaxşılaşdırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* SAP library ABC Analysis
* Oracle Overview of ABC Analysis
* ABC Analysis in MS Excel 
* ABC Analysis in R
İohannes Qrant

**İohannes Qrant** və ya **İohannis Qrandi** — 1453-cü ildə baş vermiş Konstantinopolun fəthi zamanı Bizans imperiyası tərəfindən qulluğa götürülmüş muzdlu əsgər.  
Müasir yunan və latın mənbələrində onun alman olduğu qeyd edilsə də,&nbsp;Runciman&nbsp;onun həqiqətən **Con Qrant** () adlı bir şotland ola bilməsi haqqında fikir irəli sürmüşdür.
Görünür ki, o, mühasirə zamanı Bizansın köməyinə gəlmiş Genuya muzdlu kontingentinə, ehtimal ki, Covanni Custinianinin komandanlıq etdiyi dəstənin bir üzvü olmuşdur. Onun əks-mədən tunellərindən istifadə etməsi türklərin bu istiqamətdə zəifləməsinə və ya divarların altından tunellər qazaraq Konstantinopolu işğal etməsinə mane olmuşdur. O, çəlləkləri su ilə doldurur, dalğaları müşahidə edir və əsasən də xeyrosifon başda olmaqla yandırıcı silahlardan istifadə edərək Osmanlı tunellərini məhv edirdi.

## İstinadlar
Skifa Kahla

**Skifa Kahla** () – Tunisin Mehdiyə şəhərindəki qədim qala divarlarının salamat qalmış azsaylı hissələrindən biri. X əsrə aiddir. Fatimilər xilafəti tərəfindən şəhərin girişi qorumaq məqsədilə əsas qala kimi tikilmişdir. Mehdiyə şəhərinin tarixi hissəsinə olan bir neçə girişdən biridir.

## Tarixi
Tikili 916-cı ildə ilk Fatimi xəlifəsi Əbd Allah əl-Mehdi Billahın əmri ilə tikilmişdir. Strukturun dizaynı Fatimi memarlığına əsaslanır. XI əsrdə türklər tərəfindən hazırlanmış artilleriyanı yerləşdirmək üçün tikilidə yenilənmə işləri aparılmış, silahlar üçün anbar və otaqlar tikilmişdir. V Karlın Mehdiyə şəhərinin mühasirəsi zamanı tikili salamat qalmışdır. Bir müddət tikili Mehdiyə şəhərinin yeganə quru girişi funksiyasını yerinə yetirmiş, xristian işğallarının və imperiya müharibələrinə qarşı istifadə olunmuşdur. Tarixçilərin fikrincə "Skifa Kahla" ifasəi "Qara vestibül" mənasına gəlir. 1554-cü ildə bir ispan qrupu tikilinin girişini uçurmuşdur. İspanların hücumundan sonra tikilidə modifikasiyalar aparılmışdır. XVI əsrin sonunda tikilinin divar sistemi türklər tərəfindən yenidən inşa olunmuşdur. Skifa Kahla şəhərin ikinci müdafiə xəttinin əsas qülləsinə çevrilmişdir.

2015-ci ildə tikilidə bir sıra bərpa işləri aparılmışdır. Bərpa işləri Tunis Milli İrs İnstitutu tərəfindən Mehdiyə şəhərinin 1200 illiyi münasibətilə yerinə yetirilmişdir.

## Struktur
Binanın qülləsi Osmanlı dövründə tikilmiş divarlarla əhatə olunmuşdur. Qüllənin hündürlüyü 18,5 metr, dərinliyi 12,7 metr və eni 12 metrdir. Tikilidə Mehdiyə şəhərinin qədim hissəsində yerləşən bazarlara aparan dəhliz mövcuddur. Tikili XVII əsrə aid edilən iki çoxbucaqlı proyeksiyadan ibarətdir.

## Qalereya

Skifa Kahla, la porte donnant accès à la médina.jpg
Mahdia 0694.JPG
Skifa mahdia.jpg


## İstinadlar
Məhəmməd Fazil əl-Camali

**Məhəmməd Fazil əl-Camali** (; ) — fərqli tarixlərdə 2 dəfə baş nazir təyin olunan İraqlı siyasi xadim, İraq baş naziri.

## İstinadlar
Tənzimlənmiş RevPAR

**Tənzimlənmiş RevPAR** () — otel sənayesində geniş istifadə olunan bir göstəricidir. Ənənəvi RevPAR (bir mövcud otağa düşən gəlir) göstəricisinin bir variantıdır və adətən gəlirin daha dəqiq şəkildə ölçülməsi və ya spesifik düzəlişlərin nəzərə alınması üçün istifadə olunur.

## Əsas formulu

Burada:

# Ümumi Otaq Gəliri – otelin əldə etdiyi ümumi otaq gəlirini ifadə edir.
# Düzəlişlər – müəyyən xərc və ya gəlir elementləri çıxarılır (məsələn, xüsusi promosyonlar, vergi güzəştləri və ya qeyri-adi gəlir mənbələri).
# Mövcud Otaqların Sayı – oteldə istifadəyə yararlı olan ümumi otaqların sayı.

## Şərtlər
* Sənayedə CPOR (İşğal olunan Otaq Başına Dəyər) üçün standart düstur və dəyişkən xərclərin sabit xərclərdən ayrılması ilə bağlı standartlaşdırma mövcud deyil, VarCPOR hesablanarkən yaxınlaşma tələb olunur. Lakin bu hesablamalar yalnız bir dəfə həyata keçirilir.
* Yuxarıda göstərilənlərə görə, hər bir əmlakın ARPAR-ı digərləri ilə müqayisə edilə bilməz və yalnız daxili istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## İstinadlar
Birinci Yunanıstan Respublikası

**Birinci Yunanıstan Respublikası** () — Osmanlı imperiyasına qarşı yunan üsyanı əsnasında yaradılan müvəqqəti dövlət. 1822-1827-ci illər ərzində **Yunanıstan Müvəqqəti Hökuməti**, 1827-1832-ci illər ərzində isə **Birinci Yunanıstan Respublikası** kimi tanındı.

## İstinadlar
İkinci Yunanıstan Respublikası

**İkinci Yunanıstan Respublikası** () — 25 mart 1924-cü ildə monarxiyanın süqutunun elan edilməsiylə yaradılan tarixi dövlət.

## İstinadlar
Üçüncü Yunanıstan Respublikası

**Üçüncü Yunanıstan Respublikası** () — 18 dekabr 1974-cü ildə hərbi monarxiyanın süqutu ilə yaradılan və günümüzdə də mövcud olan dövlət.

## İstinadlar
Karicini Milli Parkı

**Karicini Milli Parkı** — Avstraliyada yerləşən milli park. Qərbi Avstraliyanın şimal-qərb bölgəsində, Pilbara bölgəsinin Hamersli silsiləsində yerləşir. Park, ştatın paytaxtı Pertdən 1055 kilometr uzaqlıqda yerləşir. Əvvəllər Hamersli silsiləsi Milli Parkı adlandırılan bu parkın adı 1991-ci ildə rəsmi olaraq dəyişdirilib.

Park, Banyima, Kurrama və İnnavonqa aborigenlərinin tarixi məskəni olmuşdur. 1861-ci ildə kəşfiyyatçı Frensis Qriqorinin rəhbərlik etdiyi qrup bu ərazini kəşf etmişdir. O, parkın yerləşdiyi Hamersli silsiləsinin adını dostu Edvard Hamerslinin şərəfinə vermişdir.

## İstinadlar
Nikolo Barbaro

**Nikolo Barbaro** Marko oğlu, (1427(28)-1521) — venesiyalı zadəgan və 1453-cü ildə Bizans Konstantinopolunun Osmanlı mühasirəsi və fəthini sənədləşdirən, Venesiya xalq dilində yazılmış şahid ifadəsinin müəllifi. Bu eyni zamanda Konstantinopolun fəthi olaraq adlanırdı.

İzahında Barbaro özünü gəmilərin həkimi (*el miedego dele galie*) adlandırır&nbsp;və çox vaxt elmi işlərdə gəminin həkimi kimi xatırlanır. Bununla belə, son araşdırmalar göstərir ki, o, həmin il Konstantinopola gedən illik ticarət karvanında çarpaz atıcı kimi xidmət edib, bu rolu 1453-cü ildən əvvəl və sonra digər konvoylarda da yerinə yetirdiyi güman edilir. Onun Konstantinopola səyahətində hər iki funksiyanı yerinə yetirib-yetirmədiyi aydın deyil, onun özünü həkim kimi göstərməsinin səbəbi naməlum olaraq qalır, çünki onun yenidən qurulmuş tərcümeyi-halında tibbi təhsilə və ya karyeraya dair heç bir əlamət yoxdur.

1427 və ya 1428-ci ildə anadan olan Barbaro Konstantinopolun müdafiəsində iştirak edəndə hələ 25 yaşında deyildi. O, ticarət konvoyunun kapitanı, onun izahında tez-tez adı çəkilən Markonun oğlu Alvise Diedo ilə qan qohumu idi.

Tarixçi&nbsp;Stiven Runsiman&nbsp;Barbaronu şəhərin süqutunu əsasən onun mühasirə hadisələrini gündəlik olaraq izah edən ətraflı hekayəsi sayəsində "Qərb mənbələrinin ən faydalısı" kimi təsvir etdi. Bununla belə, Barbaronun Venesiya mənşəli olması onun fikirlərinə, xüsusən də mühasirə zamanı Osmanlılarla əməkdaşlıq etməkdə ittiham etdiyi Pera (indiki&nbsp;Qalata) genuyalılarına qarşı güclü anti-Ceneviz hisslərinə təsir etdi. Barbaro həmçinin iddia etdi ki,&nbsp;Teodosiya divarlarının ən zəif hissəsi olan&nbsp;Mesoteixion&nbsp;(*Μεσοτείχιον*/"Orta Divar") ərazisində yerləşən genuya komandiri Zuan Zustiqnan vəzifəsini tərk edərək şəhərin süqutuna səbəb olub:

"Genovalı Zuan Zusiqnan vəzifəsini tərk etmək qərarına gəldi və bumda uzanan gəmisinə qaçdı. İmperator (XI Konstantin) Zuan Zustiqnanı öz qüvvələrinin kapitanı etdi və o qaçarkən şəhərin içində "türklər şəhərə girdi!" deyə bağırdı. Amma o, yalan danışdı, çünki türklər hələ içəridə deyildi”.

Başqa bir şahid xioslu Leonard bildirdi ki, Zustiqnan oxla yaralanıb və gizli şəkildə tibbi yardım istədi. Yunan tarixçiləri&nbsp;Dukas&nbsp;və&nbsp;Laonikos Xalkokondiles&nbsp;eyni şəkildə Zustiqnanın yaralandığını, yalnız Barbaro cenevizli komandirin bu şəkildə qaçdığını iddia edirdi.

Bu tənqidlərə baxmayaraq, Barbaronun təsviri mühasirə hadisələrinin təfərrüatlı, gündəlik xronologiyası və o zaman Konstantinopolda olan 100-dən çox venesiyalının adlarını təqdim etdiyi üçün dəyərli olaraq qalır.

Barbaronun təsvirinin ilkin yazılmasını 1472-ci ilə qədər tamamladığı güman edilir, lakin onilliklər ərzində əlyazma üzərində işləməyə davam edərək, o vaxtdan bəri vəfat etmiş mühasirə zamanı iştirak edən Venesiya zadəganları haqqında məlumatla yeniləyir. Sübutlar göstərir ki, o, 1503-1507-ci illər arasında əlyazma üzərində işləməyi dayandırıb.  Barbaronun 1521-ci ildə öldüyü bildirilən, 1453-cü il müdafiəsində iştirak edən sonuncu Venesiya zadəganı olduğu güman edilir.

## İstinadlar
Texnorealizm

**Texnorealizm** — insanların gələcəyini daha çox idarə edə bilməsi üçün texnologiyanın sosial və siyasi təsirlərini qiymətləndirərək texnoutopizm və neoluddizm arasında orta yol tapmağa çalışmaq cəhdi. Texnorealizmin 1990-cı illərin əvvəllərində ortaya çıxdığı və Duqlas Raşkof və Endryu Şapiro tərəfindən yaradıldığı bildirilir. Bu termini yeni nəsil mədəni tənqid kimi təsvir edən "Texnorealizm" manifestində məqsədin texnologiyanı təşviq etmək və ya rədd etmək deyil, tətbiqin əsas insan dəyərləri ilə uyğunlaşdırılması üçün onu başa düşmək olduğu ifadə edilir. Texnorealizm təklif edir ki, texnologiya nə qədər inqilabi görünsə də, bəşəriyyət tarixi boyu oxşar inqilabların davamı olaraq qalır.

## İstinadlar
AIMMS

**AIMMS** ( — Qabaqcıl interaktiv çoxölçülü modelləşdirmə sistemi) — qabaqcıl qərar qəbul etmə proseslərini dəstəkləyən bir proqram təminatıdır. Proqram təminatı, riyazi optimallaşdırma, model qurma və analitik tətbiqlər üçün istifadə olunur. AIMMS, əsasən şirkətlərin strateji, taktiki və əməliyyat qərarlarını optimallaşdırmaq üçün geniş imkanlar təklif edir.

AIMMS daha çox analitiklər, təchizat zənciri menecerləri, optimallaşdırma üzrə mütəxəssislər və biznes strateqləri tərəfindən istifadə olunur. O, müəssisələrin daha effektiv qərarlar qəbul etməsinə və resursların daha səmərəli idarə olunmasına kömək edir. AIMMS, qərar qəbul etmə proseslərini gücləndirmək və optimallaşdırmaq istəyən hər bir şirkət və təşkilat üçün çox faydalı bir alətdir.

## Xüsusiyyətləri
Riyazi modellərin hazırlanması və optimallaşdırılması üçün istifadə olunur. İstifadəçilərə cəbrik modelləşdirmə dili təqdim edir, bu da riyazi problemləri tez bir zamanda təsvir etməyə imkan yaradır. Optimizasiya problemlərini həll edir (məsələn, xətti proqramlaşdırma, tam ədədi proqramlaşdırma, qeyri-xətti optimallaşdırma və s.). Modelləşdirmə nəticələrini vizuallaşdırmaq üçün istifadəçi interfeysi təqdim edir. Həmçinin istifadəçilərə özlərinə uyğun proqramlar yaratmağa imkan verir və müxtəlif məlumat mənbələri ilə inteqrasiya olunur, o cümlədən Excel, SQL verilənlər bazası, və s.

## Üstünlükləri
Həm texniki, həm də texniki olmayan istifadəçilər üçün istifadə rahatlığı təmin edir. Böyük və mürəkkəb problemlərin həlli üçün yüksək performanslı optimallaşdırma alqoritmləri təklif edir. Proqram optimallaşdırma layihələrini daha sürətli başa çatdırmağa kömək edir.

## Tətbiq sahələri
# Təchizat zənciri idarəetməsi ()
#* Marşrutların optimallaşdırılması.
#* Anbar və inventar idarəetməsi.
#* Dağıtım planlaması.
#Maliyyə və risk idarəetməsi
#*Portfel optimallaşdırılması.
#*Risklərin analizi və idarə edilməsi.
#Logistika
#*Nəqliyyat şəbəkələrinin idarə olunması.
#*Xərclərin və vaxtın optimallaşdırılması.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AIMMS home page 
* AIMMS user forum
* AIMMS blog: How-to, tips & tricks for AIMMS users
* AIMMS Open Solver Interface
* AIMMS 3 Software Review
* Comparison of modeling languages for optimization
Ruja İqnatova

**Ruja İqnatova** (; ) —  "OneCoin" adlı kriptovalyuta layihəsinin qurucusu və rəhbəri kimi tanınan, lakin sonradan maliyyə piramidası olduğu müəyyən edilən layihə ilə əlaqəli olaraq beynəlxalq səviyyədə axtarışda olan bolqar əsilli biznesmen və fırıldaqçı.

O, tez-tez "Kriptovalyuta Kraliçası" olaraq adlandırılır, lakin onun fəaliyyəti maliyyə piramidası sxemi kimi milyonlarla insanın pul itirməsinə səbəb olmuşdur. ABŞ Ədliyyə Nazirliyi onun fəaliyyətini ən böyük maliyyə fırıldaqçılıqlarından biri kimi qiymətləndirmişdir.

Ruja İqnatovanın harada olduğu indiyə qədər məlum deyil. Onun qlobal səviyyədə axtarışı davam edir və bu, maliyyə fırıldaqçılığı tarixinə ən böyük hallardan biri kimi düşüb.

## Həyatı
İqnatova 1980-ci ildə Bolqarıstanın Ruse şəhərində qaraçı ailəsində anadan olub. İqnatova on yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Almaniyaya mühacirət edib və uşaqlığının bir hissəsini Baden-Vürtemberq əyalətinin Şramberq şəhərində keçirib. 2005-ci ildə o, Almaniyanın Konstanz Universitetində qanunların ziddiyyətində *lex causae*-ni müzakirə edən *Art 5 Nr 1 EuGVO – Chancen und Perspektiven der Reform des Gerichtsstands am Erfüllungsort* dissertasiyası ilə beynəlxalq xüsusi hüquq üzrə doktorluq dərəcəsi alıb. O, həmçinin McKinsey & Company-də çalışıb.

## OneCoin layihəsi
OneCoin, 2014-cü ildə Ruja İqnatova tərəfindən yaradılmış və kriptovalyuta kimi təqdim edilmişdi. Layihə investorlara böyük qazanc vəd edirdi, lakin əslində bu, Ponzi sxemi (maliyyə piramidası) idi.  İştirakçılar OneCoin almaq üçün pul yatırırdılar və yeni investorlar cəlb etdikcə mənfəət əldə edirdilər. Lakin bu "kripto" faktiki olaraq blokçeyn texnologiyasına əsaslanmırdı və əslində heç bir dəyəri yox idi. OneCoin 175-dən çox ölkədə fəaliyyət göstərmişdir və təxminən 4 milyard dollar vəsait toplamışdır. Nəticədə çox sayda insan əmanətlərini itirmişdir.

## İtkin düşməsi
2017-ci ilin oktyabrında, ABŞ-da ona qarşı ittihamlar irəli sürüləndən sonra Ruja İqnatova müəmmalı şəkildə itkin düşüb. Onun son dəfə Bolqarıstandan Yunanıstana uçduğu məlum olub. 2022-ci ilin iyununda FBI (Federal Təhqiqat Bürosu) onu 10 ən çox axtarılan şəxs siyahısına daxil edib. Onun tapılması üçün 100 min dollar mükafat təyin edilib.

## Maraqlı faktlar
Ruja İqnatova OneCoin layihəsini təşviq edərkən möhtəşəm tədbirlər təşkil edir, lüks həyat tərzi nümayiş etdirirdi. Bu, insanları layihənin legitim olduğuna inandırmaq üçün istifadə edilirdi. Onun qızıl, daş-qaş və lüks mülklərə milyardlarla dollar sərmayə qoyduğu bildirilir. 2019-cu ildə "The Missing Cryptoqueen" adlı podkast onun fəaliyyəti və itkin düşməsi ilə bağlı araşdırmalara həsr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* The Missing Crypto Queen at BBC Sounds
*
Öhdəliklərin eskalasiyası

**Öhdəliklərin eskalasiyası** () — bir qərar qəbul edən şəxsin və ya təşkilatın əvvəlki qərarlarına bağlı qalaraq, uğursuzluq əlamətlərinə baxmayaraq, həmin qərara əlavə resurslar yatırmağa davam etməsi fenomenidir. Bu anlayış psixologiya, menecment və iqtisadiyyat sahələrində geniş tədqiq edilir və adətən "yaxşı pulun pis pul arxasınca atılması" kimi təsvir olunur.

İqtisadçılar və davranış alimləri, gələcək xərclərin gələcək xərclərinin olacağını göstərən yeni sübutlara baxmayaraq, yığılmış əvvəlki sərmayəyə ("batmış xərc") əsaslanan qərara daha çox pul və ya səy sərf etmək üçün əsaslandırmanı təsvir etmək üçün batmış xərc səhvi terminindən istifadə edirlər. bunu davam etdirmək, davranış gözlənilən faydadan üstün olacaq.

Öhdəliklərin eskalasiyası psixoloji və təşkilati təzyiqlər səbəbindən insanlar və qurumların uğursuzluğa düçar olmuş qərarlara bağlı qalmasına səbəb olur. Bu fenomeni tanımaq və ona qarşı tədbirlər görmək uğurlu qərar qəbul etmənin vacib tərkib hissəsidir.

## Təsviri və əsas xüsusiyyətləri
Öhdəliklərin eskalasiyası zamanı qərar qəbul edən şəxs və ya qurum:

* İlk qərarın artıq uğursuz olduğu açıq şəkildə görünənə baxmayaraq, həmin qərarı müdafiə edir.
* Resursları (pul, vaxt, enerji və s.) artıq uğursuz olduğu müəyyən edilən layihə və ya investisiyaya yönəldir.
* Əvvəlki qərarını haqlı çıxarmaq üçün məntiqdən daha çox emosional səbəblərə üstünlük verir.

Məsələn, bir şirkət gəlir gətirməyən bir layihəyə çox pul yatırmışdırsa, bu layihədən çıxmaq əvəzinə, əlavə vəsait sərf edərək onun uğurlu olacağına ümid etməyə davam edə bilər.

## Səbəbləri
Öhdəliklərin eskalasiyasına bir neçə faktor səbəb ola bilər.
; Psixoloji səbəblər 
İnsanlar əvvəlki investisiyalarını boş yerə sərf etdiklərini qəbul etmək istəmirlər. Qərarın səhv olduğunu etiraf etmək eqo üçün çətin olur. İnsanlar gələcəyin əvvəlkindən daha yaxşı olacağına inanmağa meyllidirlər. İnsanlar verdikləri qərarları haqlı çıxarmaq üçün uğursuzluq əlamətlərini inkar edirlər.

; Sosial və təşkilati səbəblər
Liderlər başqalarının gözündə nüfuzlarını qorumaq üçün əvvəlki qərarlarını müdafiə edirlər. Təşkilat daxilində "çalış və qalib ol" kimi düşüncələr eskalasiyaya təkan verə bilər. İnvestorlar, səhmdarlar və ya müştərilər qarşısında əvvəlki qərarları müdafiə etmə zərurəti.

; İqtisadi səbəblər
Alternativ variantların daha baha və ya çətin olması. Şəxslər və təşkilatlar bəzi hallarda daha böyük risklərə getməkdən çəkinmirlər.

## İstinadlar
Müizzi Həmədani

**Müizzi Həmədani** vəya **Əmir Müizzi Həmədani** *([[Farsca]] : *'معزی همدانی*')* Qaraqoyunlular dövrünü ələ alan əsərin müəllifi və Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusif ilə oğlu Qara İsgəndərin divanında fəaliyyət göstərən Tarixçi.
## Həyatı
Müizzi Həmədaninin həyatı haqqında çox məlumat yoxdur. Türk tarixçisi Ahmet Korkmaz, əsərində elm aləmində çox bilinməyən bir tarixçi olduğunu, Qara İsgəndər dövrünə qədər Qaraqoyunlu tarixini yazdığını və bunu Mahmud Nişapuri adındaki başqa bir Qaraqoyunlu tarixçisinin əsas alaraq "Təvarix-i Türkmaniyyə" əsərini yazdığını söyləyir. Müizzi Həmədaninin adının bəzən "Əmir" deyə keçməsi, onun Qaraqoyunlu ordusunda həm də bir komandir kimi fəaliyyət göstərdiyinidə ortaya qoyur. Müizzi Həmədani, Qara Yusifin dövründə Qaraqoyunlu divanına alınmışdır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Qara Yusif
*Qaraqoyunlular
*Qara İsgəndər
Dərzilər sinaqoqu

**Dərzilər sinaqoqu** və ya **Tofre Beqadim sinaqoqu** () — Türkiyə, İstanbulun Bəyoğlu ilçəsində yerləşən sinaqoqdur. Qalata rayonunda, Özəl Avstriya Müqəddəs Jorj Hospitalın arxasında, Fələk küçəsində yerləşir. Əvvəlcə Aşkenazi icması üçün tikilmiş sinaqoq 1960-cı illərdə onların sayının azalması səbəbindən bağlanmışdı. Bir müddət istifadəsiz qalan sinaqoq 1998-ci ildə yenidən rəsm qalereyası kimi istifadəyə verilib.
## Tarixi
XIX əsrin sonlarında Qalatada yaşayan Aşkenazi camaatı ibadət yeri üçün dövrün sultanı II Əbdülhəmidə müraciət etmişdilər. 1893-cü ildə verilmiş fərmanla sinaqoqun tikintisinə icazə verildi; sinaqoqun tikintisinin maliyyələşdirilməsi yəhudi icmasının ianələri və Osmanlı Bankının krediti hesabına təmin edildi. Sinaqoq bir illik tikinti müddətindən sonra 8 sentyabr 1894-cü ildə açıldı.

1940-cı illərə qədər istifadə edilən sinaqoqda daha çox ticarətçilər və sənətkarlar qalırdılar. Lakin 1940-cı illərdən sonra sinaqoqun icması başqa sinaqoqlardan istifadə etməyə, ərazidən köçməyə başladı və sinaqoq 1964-cü ildə bağlanmalı oldu. Qalan az sayda camaatın, Yüksəkqaldırımdakı Avstriya sinaqoqu ilə birgə xidmət göstərməsi qərara alındı. Tərk edilmiş sinaqoq binasında yalnız icmanın inzibati ofisləri qaldı. 1960-cı illərə qədər tərk edilmiş sinaqoqun təsisçiləri varis qoymadan öldükləri üçün məhkəməyə verildi.

## Memarlığı
İki bitişik binanın arasında yerləşən sinaqoqun ön fasadı Fələk küçəsinə, arxa fasadı isə Banker küçəsinə baxır. Əsas girişi Fələk küçəsindəndir. Binaya göstərişli üç pilləli qapıdan daxil olmaq olur. Binanın eksteryerində eklektik memarlıq xüsusiyyətlərini də görmək olar.

## Həmçinin bax
* İstanbuldakı sinaqoqların siyahısı
* Türkiyədə yəhudilərin tarixi

## Qalereya

20240413_Terziler_Sinagogu_4.jpg|Giriş qapısı
20240413_Terziler_Sinagogu.jpg|İnteryeri


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sinagogun sanat galerisine dönüştürülmesi ile ilgili yazı
Prokrastinasiya

**Prokrastinasiya** ()  — vacib işləri yerinə yetirmək əvəzinə, onları təxirə salmaq və daha az əhəmiyyətli, daha rahat və ya xoş fəaliyyətlərlə məşğul olmaq vərdişidir. Bu, şəxsin həm şəxsi, həm də peşəkar həyatına mənfi təsir göstərə bilər. Prokrastinasiya yalnız vaxt idarəetməsində problem deyil, o, çox vaxt emosional vəziyyətlə və ya psixoloji səbəblərlə əlaqəlidir.

Prokrastinasiya, mənfi nəticələrə səbəb ola biləcəyini bildiyi halda bir şeyi lazımsız yerə təxirə salmaq və ya gecikdirmək hərəkətidir. Bu, gündəlik fəaliyyətlərdə gecikmələri və ya hətta yığıncaqda iştirak etmək, iş hesabatını və ya akademik tapşırıqları təqdim etmək və ya bir tərəfdaşla stresli bir məsələni müzakirə etmək kimi vəzifələri təxirə salmağı əhatə edən ümumi insan təcrübəsidir.Depressiya, aşağı özünə hörmət, günahkarlıq və qeyri-adekvatlıq hissləri ilə əlaqəli bir insanın performansına mane olan təsirləri səbəbindən çox vaxt mənfi xüsusiyyət kimi qəbul edilir. Bununla belə, bu, riskli və ya mənfi nəticələrə səbəb ola biləcək və ya yeni məlumatların gözlənilməsini tələb edən müəyyən tələblərə müdrik cavab hesab edilə bilər.

Prokrastinasiya ümumi bir problemdir və insanın həyatına ciddi təsirlər göstərə bilər. Bununla mübarizə aparmaq üçün özünü tanımaq, emosional maneələri müəyyən etmək və vaxt idarəetmə strategiyalarını tətbiq etmək vacibdir. Hər şeydən əvvəl, kiçik addımlarla başlamaq və ardıcıl olmaq bu vərdişi aradan qaldırmağa kömək edir.

Mədəni və sosial baxımdan, həm Qərb, həm də qeyri Qərb mədəniyyətlərindən olan tələbələr akademik prokrastinasiya nümayiş etdirirlər, lakin müxtəlif səbəblərdən. Qərb mədəniyyətlərindən olan tələbələr əvvəlkindən daha pis iş görməmək və ya lazım olduğu qədər əldən verməmək üçün işləri təxirə salmağa meyllidirlər, qeyri Qərb mədəniyyətlərindən olan tələbələr isə başqalarının qarşısında səriştəsiz görünməmək və ya bacarıqsızlıq nümayiş etdirməmək üçün işləri təxirə salmağa meyllidirlər. Vaxtın idarə edilməsinə dair müxtəlif mədəni perspektivlər prokrastinasiyaya təsir edə bilər. Məsələn, zamana çox yönlü baxışı olan mədəniyyətlərdə insanlar işi bitirməzdən əvvəl dəqiq yerinə yetirilməsinə daha çox əhəmiyyət verirlər. Zamana xətti baxışı olan mədəniyyətlərdə insanlar bir tapşırığa müəyyən vaxt ayırmağa və ayrılan vaxt bitdikdən sonra dayanmağa meyllidirlər.

## Etimologiyası
Prokrastinasiya termini Latın dilindən yaranmışdır və iki əsas hissədən ibarətdir:

# "Pro-" — "irəli, qarşıya" mənasını verir.
# "Cras" — "sabah" anlamını ifadə edir

Birlikdə "procrastinatio" Latınca "sabah üçün təxirə salmaq" mənasında işlədilmişdir.

İlk dəfə termin olaraq Latın dövründə yazılı mənbələrdə istifadə olunub və əsasən hər hansı işi və ya məsuliyyəti bilərəkdən ertələmə mənasını verirdi. Sonradan, termin Avropa dillərinə keçmiş və müasir psixologiya və davranış elmləri sahəsində işlədilməyə başlanmışdır. Hazırda "prokrastinasiya" tənbəllikdən fərqli bir anlayış olaraq daha geniş izah olunur və emosional, motivasion və koqnitiv səbəbləri əhatə edir.

## İstinadlar
Biz özümüzük

**Biz özümüzük** () — "*[[Məni öz adınla çağır (film)|Məni öz adınla çağır]]*" filminə görə tanınan italyan kinorejissor Luka Quadaninonun 2020-ci ildə "HBO" və "Sky Atlantic"in iştirakı ilə çəkdiyi miniserial.

## Təsvir
Miniserialın süjeti 2016-cı ildə — İtaliyanın Kyocca şəhərindəki ABŞ-yə məxsus hərbi bazada yaşayan və yaxın münasibətləri olan iki yeniyetmənin həyatından bəhs edir.

## Rollarda
* Chloë Sevigny
* Jack Dylan Grazer
* Alice Braga
* Jordan Kristine Seamón
* Spence Moore II

## Epizodlar
# "Right Here Right Now I"
# "Right Here Right Now II"
# "Right Here Right Now III"
# "Right Here Right Now IV"
# "Right Here Right Now V"
# "Right Here Right Now VI"
# "Right Here Right Now VII"
# "Right Here Right Now VIII and Last"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Konsonantizm

**Konsonantizm** (Latınca - consonans-samit səs)-dilin səs tərkibinin samitləri sistemi. Müasir Azərbaycan ədəbi dilində konsonantizm 23 samit fonemi ehtiva edir ki, bunlar da 4 prinsip əsasında təsnif edilir:
# Ağız boşluğu rezonatorunda əmələ gəlmə yerinə görə samitlərin qrupları qoşadodaq p, b, m, dodaq-diş f, v samitləri, dilönü-dişarxası t, d, n, s, z, 1, dilönü-yuvaq ş, J, ç, c, r samitləri, dilortası-sərt damaq k, g, y (x'), dilarxası-yumşaq damaq q/k (x, ğ samitləri), sağır nun yaxud velyar n (ədəbi dilimizin müasir mərhələsində ayrıca fonem deyil, söz kökündə işlənmir, bir şəkilçidə olan işləkliyini də itirmişdir), udlaq h samiti
# Əmələ gəlmə üsuluna görə samitlər iki yerə bölünür: on üç kipləşən (p, b, m, t, d, n, l, ç, c, r, k, g, q) və on novlu (f, v, s, z, ş, j, y, x, ğ, h) samit. Kipləşən samitlər partlayan (p, b, t, d, k, g, q), qovuşuq (ç, c afrikatları), süzülən (m, n, 1) və titrək (r) olur. Novlu samitlərdənsə ikisi (ş, j) cütkeçidli, qalanları (f, v, s, z, y, x, ğ, h) təkkeçidlidir.
# Tələffüz zamanı səs telləri iştirak edirsə, cingiltili b, m, v, d, n, z, l, j, c, r, g, y, q, ğ, iştirak etmirsə, kar p, f, t, s, ş, ç,k, x, h samitləri çıxış edir. Sonor (m, n, l, r) samitlərdə musiqili ton küyü üstünləyir və belə samitlərin kar qarşılığı olmur. 
# Samitlərin tələffüzü zamanı yumşaq damağın vəziyyətindən asılı olaraq iki samit (m, n) burun, yerdə qalanları isə ağız samitlərinə aid edilir (sonuncularda yumşaq damaq yuxarı qalxaraq burun boşluğunun yolunu kəsir). 
Müasir Azərbaycan dilində sözün əvvəlində ğ, axırında q samitləri işlənməz, söz ortasında isə samitlərın hamısı işlənə bilir. Söz köklərində daha çox novlu kar ağız samitlərı (şəkilçilərin səs tərkibi ilə müqayisədə), söz sonunda küylü samitlərə nisbətən sonor samitlər, şəkilçilərdə də sənər və qovuşuq samitlər işləkdir.

Azərbaycan dilində samitlər işlənmə tezliyinə görə belə sıralanır: 1, n, r, m, d, y, s, b, t... f, p, j.

## İstinadlar
Cek Dilan Qreyzer

**Cek Dilan Qreyzer** (; ) — ABŞ aktyoru. 2017-ci ildə Stiven Kinqin "*[[O (roman)|O]]*" romanının motivləri əsasında çəkilmiş qorxu filmindəki roluna görə tanınıb. Həmin filmin 2019-cu ildəki sikvelində də çıxış edib. "*DC*" kainatına aid olan hər iki superqəhrəman filmi "*[[Şazam! (film)|Şazam!]]*"da (2019 və 2023) baş rol ifa edib. O, həmçinin "Pixar"ın 2021-ci ildə İtaliyada keçən animasiya filmi "*Luka*"da baş qəhrəmanlardan birini səsləndirib. 

## Həyatı
Los-Ancelesdə doğulub, Ancela Lafever və aktyor Qevin Qreyzerin oğludur. Əmisi teleprodüser Brayan Qreyzerdir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Güləş üzrə Azərbaycan Çempionatı 2010

**Güləş üzrə Azərbaycan Çempionatı** — 2010-cu ilin 15-18 iyununda Sərhədçi İdman Olimpiya Mərkəzində baş tutdu.

## Yunan-roma güləşi

## Sərbəst güləş

## İstinadlar
* 
* 
* 
*
Danimarka Kral Elmlər və Ədəbiyyat Akademiyası

**Danimarka Kral Elmlər və Ədəbiyyat Akademiyası** (dan: Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab or Videnskabernes Selskab) — Danimarkada Elmlər Akademiyası. Akademiya Danimarkada elmin mövqeyini gücləndirmək və fənlərarası anlaşmanı təşviq etmək məqsədi ilə yaradılmışdır.

Danimarka Kral Akademiyası fundamental elmi tədqiqatların bütün sahələrindən görkəmli alimlər üçün əməkdaşlıq orqanı və görüş yeri kimi fəaliyyət göstərir. Danimarka Kral Akademiyası həmçinin müxtəlif elmi işlərə maliyyə dəstəyi verən bir neçə fond və qrantları idarə edir.

Danimarka Kraliçası II Marqrete Danimarka Kral Elmlər və Ədəbiyyat Akademiyasının himayədarıdır.

2011-ci ildə Danimarka Kral Akademiyası mükəmməl gənc tədqiqatçılar üçün elmi forum rolunu oynayan Gənc Akademiya (dan: Det Unge Akademi) yaratdı.

## Tarixi

Danimarka Kral Elmlər və Ədəbiyyat Akademiyası 13 noyabr 1742-ci ildə yaradılmışdır. Akademiya Johan Ludvig Holstein, Hans Gram (məsləhətçi, Kral tarixşünası və professor), Erik Pontoppidan (İlahiyyat professoru) və Henrik Hielmstiern (Danimarka kanslerinin katibi) tərəfindən təsis edilib və qurulub və yaradılışın təsdiqi Danimarka kralı VI Kristian tərəfindən verildi.

Bu illər ərzində Kral Danimarka Akademiyasının işinin bir hissəsi də mükafat hazırlanması və onların həlli yollarına əsasən alimlərə medalların (gümüş və qızıl) verilməsindən ibarət olmuşdur. Bu günə qədər Danimarka Kral Akademiyası hələ də müxtəlif medalların verilməsini həyata keçirir.

1855-1899-cu illərdə Danimarka Kral Akademiyasının iclasları Prinsens Palaisdə (indiki Danimarka Milli Muzeyi, “Nationalmuseet”) keçirildi. Bundan əvvəl Akademiyanın iclasları müxtəlif yerlərdə (məs. bəzi üzvlərin şəxsi evləri) keçirilirdi. 1899-cu ildə Akademiya Karlsberg Fondu ilə Kopenhagendəki Andersens Bulvarında yerləşən yeni binaya köçdü. Həm akademiya, həm də Karlsberg Fondu bu gün də burada yerləşir. Bina memar Vilhelm Petersen tərəfindən layihələndirilib.

Akademiyanın tanınmış üzvləri — Albert Eynşteyn, Çarlz Darvin, Nils Bor, Hans Ersted, Avqust Krof və s.

1742-ci ildə yarandığı gündən Danimarka Kral Akademiyasında tarixi arxivlər saxlanılır, həmçinin bu gün də akademiyada həm üzvlərin portretləri, həm əlyazma məktubları, həm də əvvəllər dərc olunmamış mükafatlar, geniş elmi qeydlər və sənədlər kolleksiyası var.

## Üzvləri
Danimarka Kral Akademiyasının 250-yə yaxın milli və 250-yə yaxın beynəlxalq üzvü var. Üzvlər həm humanitar, həm sosial elmlər, həm də təbiət elmləri üzrə görkəmli alimlərdir. Hər il bir sıra yeni üzvlər seçilir. Rəyasət heyəti üzvlər arasından və üzvlərin iştirakı ilə seçilirlər. Rəyasət Heyəti Danimarka Kral Akademiyasına rəhbərlik etmək üçün məsuliyyət daşıyır.

Danimarka Kral Akademiyasının rəyasət heyəti öz işini Kral Akademiyasının katibliyinin köməyi ilə həyata keçirir. Katiblik Danimarka Kral Akademiyasının məqsədlərinə əsaslanan inzibati funksiyaları yerinə yetirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Royal Danish Academy of Sciences and Letters
Cimmi Karter Kitabxanası və Muzeyi

**Cimmi Karter Kitabxanası və Muzeyi** — ABŞ prezidenti Cimmi Karterin sənədləri, Karter administrasiyası və Karter ailəsinin həyatı ilə bağlı digər materiallar saxlanılan kitabxana və muzey. Kitabxanada həmçinin Karterin Nobel sülh mükafatı və Oval Kabinetin Karter administrasiyası zamanı olduğu kimi görünən xüsusi eksponatlar sərgilənir.

Karter Kitabxanası və Muzeyi federal hökumətin sahib olduğu və idarə etdiyi özəl mülkiyyətdə olan və idarə olunan hissələrdən ibarətdir. Kitabxanada 27000000 səhifə sənəd var, 500.000 fotoşəkil və 40.000 başqa sənədlər, filmlər, videolar və audio kasetlər. Bu kolleksiyalar xarici və daxili siyasətdən tutmuş prezident Cimmi Karterin və birinci xanım Rozalin Karterin şəxsi həyatına qədər Karter administrasiyasının bütün sahələrini əhatə edir.

## Tarixi

Karter administrasiyası əvvəl prezident kitabxanasını Corciyada tikilməsini istəyirdi. Kitabxananın tikintisi 2 oktyabr 1984-cü ildə başlanmışdır və 1 oktyabr 1986-cı ildə ictimaiyyətin istifadəsinə verilmişdir. Tikinti 26 milyon dollara başa çatıb və şəxsi töhfələr hesabına maliyyələşdirilib.

2009-cu ildə kitabxana rekonstruksiya olmuşdur.

## Həmçinin bax

* ABŞ Prezident Kitabxanaları
* Barak Obama Prezident Mərkəzi
* Vorren Hardinq Prezident Mərkəzi
* Con Kennedi Prezident Kitabxanası və Muzeyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Carter Presidential Library and Museum footages on C-SPAN
Cənubi Kaliforniya meşə yanğınları (2025)

** Cənubi Kaliforniya meşə yanğınları** — 2025-ci il yanvarın 7-dən başlayaraq, davam edən meşə yanğınları. Yanğın Los-Ancelesin paytaxtına və ətraf rayonlara təsir edib. Yanğınlara Palisades, İton, Hurst və Sunset bölgələrinin yağınları daxildir. Yanvarın 8-nə olan məlumata görə, meşə yanğınları 5 nəfərin həyatına son qoyub, 2000-dən çox strukturu məhv edib və ya zədələyib, 137.000-dən çox insanı təxliyə etməyə məcbur edib.

## İstinadlar
Struktural diskriminasiya

**Struktur diskriminasiya** () — cəmiyyətdə mövcud olan sosial, iqtisadi və siyasi sistemlərin müəyyən qruplara qarşı qeyri-bərabər imkanlar yaratdığı sistematik ayrı-seçkilik formasıdır. Bu fenomen fərdi səviyyədə həyata keçirilən diskriminasiyadan fərqli olaraq, cəmiyyətin qanunvericilik, siyasət və institutları ilə dərinləşir. Struktur diskriminasiya əsasən irqi, etnik, dini, gender, sinif və digər sosial qruplara təsir göstərir və onların iqtisadi, sosial və mədəni inkişafını məhdudlaşdırır.

Struktur diskriminasiyanın əsas nümunələri təhsil, səhiyyə, mənzil və əmək bazarında özünü göstərir. Məsələn, sosial-iqtisadi imkanların qeyri-bərabərliyi səbəbindən bəzi qruplar aşağı keyfiyyətli təhsillə kifayətlənməyə məcbur olur, bu isə onların daha yüksək gəlirli işlərə çıxışını çətinləşdirir. Eyni zamanda, bəzi qruplar üçün səhiyyə xidmətlərinə çıxış məhdudlaşdırılır, bu isə onların həyat keyfiyyətini aşağı salır. Mənzil sektorunda da müəyyən etnik və ya sosial qruplar daha ucuz və az inkişaf etmiş rayonlarda yaşamağa məcbur qalırlar ki, bu da onların sosial statusunu dərinləşdirir.

Struktur diskriminasiyanın təsirlərini azaltmaq üçün sistemli islahatlara ehtiyac var. Sosial siyasətlərdə bərabərliyə diqqət yetirilməli, marqinal qrupların təhsil və səhiyyə xidmətlərinə çıxışı təmin edilməlidir. Həmçinin, sosial inklüzivliyi təşviq edən proqramlar və qanunvericilik mexanizmləri vasitəsilə struktur səviyyədə qeyri-bərabərliyin qarşısı alınmalıdır. Bu yanaşma həm fərdlərin, həm də cəmiyyətin ümumi inkişafına töhfə verə bilər.

## Həmçinin bax
* İnstitusional diskriminasiya

## İstinadlar
İnstitusional diskriminasiya

**İnstitusional diskriminasiya** () — bir cəmiyyətdə və ya təşkilatda mövcud olan qanunlar, qaydalar, siyasətlər və praktikalardan irəli gələn, müəyyən sosial qruplara qarşı ayrı-seçkiliyi yaradan və ya dərinləşdirən strukturlaşdırılmış fərqdir. Bu fenomen fərdlərin və ya qrupların etnik mənsubiyyətinə, cinsinə, dini inanclarına, sinfinə, yaşına və ya digər sosial xüsusiyyətlərinə görə qeyri-bərabər rəftarla nəticələnə bilər. İnstitusional diskriminasiya, fərdi diskriminasiyadan fərqli olaraq, müəyyən şəxslərin niyyətindən asılı deyil, sistematik olaraq həyata keçirilir.

İnstitusional diskriminasiya çox vaxt hüquq sistemi, təhsil sektoru, əmək bazarı, səhiyyə xidməti və mənzil siyasəti kimi sahələrdə özünü göstərir. Məsələn, bəzi ölkələrdə müəyyən etnik və ya dini qruplar üçün mənzil əldə etməkdə məhdudiyyətlər mövcuddur, yaxud da irq və ya etnik mənsubiyyət səbəbilə işə qəbul zamanı bu qruplar daha çox çətinliklərlə qarşılaşır. Təhsil sistemində də bəzi qruplar üçün aşağı keyfiyyətli məktəblərə daha çox çıxış imkanları yaradılır, bu isə onların gələcəkdə rəqabətədavamlı iş bazarında yer almalarını çətinləşdirir.

## Haqqında
Belə diskriminasiya həm qlobal miqyasda, həm də yerli səviyyədə sosial ədalətsizliyin güclənməsinə səbəb olur. İnstitusional diskriminasiyanın nəticəsi olaraq, müəyyən qruplar yoxsulluq və sosial izolasiya ilə daha çox üzləşir, bu isə onların cəmiyyətdəki sosial və iqtisadi imkanlarını məhdudlaşdırır. Məsələn, ABŞ-da Cim Krou qanunları dövründə afroamerikalılar sistematik ayrı-seçkiliklə üzləşmiş, təhsil, mənzil və iş hüquqları məhdudlaşdırılmışdır. Bu cür diskriminasiya təkcə tarixi fenomen deyil, müasir dövrdə də müxtəlif formalarda mövcuddur.

İnstitusional diskriminasiyanın aradan qaldırılması üçün güclü hüquqi və inzibati tədbirlər görülməlidir. Bərabər imkanların təmin olunması məqsədilə antidiscriminasiya qanunlarının hazırlanması və icrası vacibdir. Bundan əlavə, ictimai məlumatlandırma kampaniyaları və təhsil vasitəsilə insanlarda diskriminasiya ilə bağlı şüur artırılmalı və institusional struktur dəyişiklikləri həyata keçirilməlidir. Yalnız bu yolla müxtəlif qrupların cəmiyyətdə ədalətli və bərabər hüquqlarla iştirakını təmin etmək mümkündür.

## İstinadlar
Yeni Palgrave İqtisadiyyat Lüğəti

***Yeni Palgrave İqtisadiyyat Lüğəti*** () — iqtisadiyyat sahəsində ən nüfuzlu istinad mənbələrindən biri hesab olunur. İlk dəfə 1987-ci ildə nəşr olunan bu ensiklopedik lüğət, iqtisadi nəzəriyyələr, konsepsiyalar, tarixi məlumatlar və tanınmış iqtisadçılar haqqında əhatəli məlumat təqdim edir. Lüğət dünyanın müxtəlif yerlərindən olan aparıcı iqtisadçıların məqalələrini bir araya gətirərək iqtisadiyyat elminin inkişafını və müasir müzakirə mövzularını əks etdirir.

Bu lüğətin yenilənmiş nəşrləri iqtisadiyyat sahəsində yeni araşdırmaları, aktual trendləri və tətbiqi sahələri əhatə edir. Yeni Palgrave İqtisadiyyat Lüğəti tədqiqatçılar, tələbələr və mütəxəssislər üçün dəyərli məlumat mənbəyidir.Onun strukturlaşdırılmış formatı və elmi məqalələrə əsaslanmış yanaşması iqtisadiyyat elmini daha dərindən öyrənmək və başa düşmək üçün geniş imkanlar yaradır. Bu lüğət həmçinin iqtisadiyyat elminin interdisiplinar sahələrə inteqrasiyasını izləmək üçün mühüm vasitədir.

## Tarixi
Yeni Palgrave İqtisadiyyat Lüğəti iqtisadiyyat sahəsində ən əhatəli və nüfuzlu ensiklopediyalardan biri hesab olunur. İlk dəfə 1894-cü ildə klassik iqtisadçı Ser Robert Harri İnqlis Pelqreyv tərəfindən "Palgrave’s Dictionary of Political Economy" adı ilə nəşr olunub. Bu lüğət iqtisadiyyat üzrə əsas anlayışları, nəzəriyyələri və praktikaları izah etmək üçün yaradılmışdı. Ser Robert Pelqreyv İngiltərədə iqtisadiyyatın daha geniş kütlələrə çatdırılmasında önəmli rol oynayan bir şəxs idi və onun bu əsəri iqtisadiyyata dair dərin biliklərin sistematik şəkildə təqdim edilməsi üçün mühüm addım oldu.

1950–1980-ci illərdə iqtisadiyyat sürətlə inkişaf etdiyindən və yeni nəzəriyyələr meydana gəldiyindən, bu klassik lüğət yenilənmə ehtiyacını hiss edirdi. Beləliklə, 1987-ci ildə redaktorlar Con İtvell, Mürrey Milqeyt və Piter Nyuman tərəfindən yenidən işlənmiş və müasir "Yeni Palgrave İqtisadiyyat Lüğəti" təqdim edildi. Bu versiya iqtisadiyyat sahəsində yeni fikirləri, nəzəriyyələri və yanaşmaları əhatə edirdi.Yeni nəşr akademik dairələrdə böyük rezonans doğurdu və dərhal bir çox universitetlərdə əsas istinad mənbəyi kimi qəbul edildi.

2008-ci ildə lüğətin ikinci nəşri təqdim olundu.Bu versiya onlayn formatda da mövcud idi və istifadəçilərə daha asan giriş imkanı yaradırdı. Bu nəşr iqtisadiyyatın interdisiplinar təbiətini vurğulayaraq, sosiologiya, politologiya və tarix kimi sahələrlə kəsişmələri də əhatə etdi. Lüğətin məzmunu həm klassik iqtisadiyyatı, həm də müasir nəzəriyyələri və problemləri təhlil edirdi.Bu, onu yalnız iqtisadçılar üçün deyil, həm də digər sahələrdə fəaliyyət göstərən tədqiqatçılar üçün faydalı etdi.

Bu gün Yeni Palgrave İqtisadiyyat Lüğəti iqtisadi nəzəriyyənin müxtəlif aspektləri haqqında müfəssəl məlumat təqdim edən və akademik tədqiqat üçün dəyərli resurs kimi tanınır.Lüğət iqtisadçılar, tələbələr və siyasətçilər üçün etibarlı bir istinad mənbəyi olaraq qalır. Onun müxtəlif nəşrləri iqtisadiyyatın inkişafını əks etdirir və bu sahənin gələcəyinə dair mühüm perspektivlər təqdim edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Colnect

**Colnect** – kolleksiya məhsullarının vikiyəoxşar kataloqlarından ibarət sayt. Kolleksiyaçılar kataloqlardan istifadə edərək öz şəxsi kolleksiya siyahılarını yarada və digər kolleksiyaçıların mübadilə/istək siyahılarına baxa bilərlər. Saytda yerləşən mağazada kolleksiya məhsullarının satışı həyata keçirilir. Saytın telefon kartları kataloqu dünyada ən böyük belə kataloqdur.

## Tarixi
"Colnect" 2002-ci ildə "Island Phonecards Database" adı ilə yaradılmış və sadəcə telefon kartları kataloqu kimi nəzərdə tutulmuşdur. 2008-ci ildə poçt markaları və sikkələrin kataloqları sayta əlavə olunmuşdur. Hazırda saytda 43 növ kolleksiya məhsulunun kataloqu mövcuddur.

## Xüsusiyyətlər
"Colnect" saytındakı kolleksiya məhsullarının kataloqları istifadəçilərin özləri tərəfindən yaradılır. Yeni məhsullar töhfəçilər tərəfindən əlavə olunur və könüllü redaktorlar tərəfindən redaktə olunur. İstənilən kolleksiyaçı kataloq məhsulunda öz şərhini yerləşdirə bilsə də, əsl dəyişikliklər etibarlı istifadəçilər tərəfindən yerinə yetirilir. Bütün istifadəçilər kataloq məlumatlarını (buraxılış tarixi, şəkil, nominal dəyər, ölçülər və s.) görə bilərlər. Qeydiyyatdan keçmiş istifadəçilər öz şəxsi kolleksiyalarını yarada, kataloqlar vasitəsilə məhsulları mübadilə və istək siyahılarına əlavə edə bilərlər. İstifadəçilər mübadilə siyahıları ilə digər istifadəçinin istək siyahısı ilə uyğunlaşa bilirlər. Saytda Premium üzvlük sistemi mövcuddur və əlavə xüsusiyyətdən istifadə etmək imkanı qazandırır. Töhfəçilər bu xüsusiyyəti pulsuz əldə edirlər. Premium üzvlər istənilən kolleksiya məhsulları siyahısını endirə və cədvəl formatında görə aça bilərlər.

"Colnect"də kolleksiya məhsulları üçün bazar yerləşir. Bazar 27 dekabr 2017-ci ildən etibarən fəaliyyət göstərir. Bazardakı satışlar mərkəzləşdirilmiş kataloqlarla əlaqələndirilib. Satıcılar birbaşa kataloqdan məhsul satışa çıxara bilərlər və alıcılar məhsul haqqında informasiyanı kataloqdan əldə edə bilərlər.

## Mükafatlar
"Colnect" 25 aprel 2009-cu ildə "Avropa Startapı 2.0" müsabiqəsinin qalibi elan olunmuşdur. Sayt 200 iştirakçı və 11 finalçı arasından bu mükafatı əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*