open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cahan Məmmədov

**Cahan Məmmədov** — 1993–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirinin müavini, "Şərəf nişanı" ordeni təltifçisi.

## Həyat və fəaliyyəti
1949-cu ildə Tovuz rayonunda anadan olub. 1970-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Xalq təsərrüfatının planlaşdırması, iqtisadiyyatı və təşkili fakültəsinə daxil olub, həmin institutu 1975-ci ildə bitirərək, iqtisadçı ixtisasını almışdır.
* 1968–1970-ci illərdə Almaniya DR-da hərbi xidmətdə olub.
* 1970–1972-ci illərdə Bakı Baş tikinti idarəsinin 12 №-li Tikinti Quraşdırma İdarəsində çilingər;
* 1972–1976-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Əmək Ehtiyatlarından İstifadə Komitəsində mühəndis-iqtisadçı, böyük iqtisadçı;
* 1976–1986-cı illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İstehsalat Texniki Təminat Komitəsində texniki rezin məmulatları şöbəsində böyük mühəndis-iqtisadçı, Xüsusi geyim, təsərrüfat malları və avadanlıqların təckizatı şöbəsinin rəisi, Tikinti Materiallarının təchizatı şöbəsinin rəisi, Maşın, avadanlıq və istehsal təyinatlı malların təchizatı üzrə Baş idarəsinin rəisi;
* 1986–1989-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Aqrar Sənaye Komitəsində Maddi-Texniki Təchizat üzrə Baş idarənin rəis müavini, rəisin birinci müavini;
* 1991–1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində Maddi-Texniki Təchizat Baş İdarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.
* 1992-ci ilin dekabr ayından 1993-cü ilin may ayına kimi həmin Nazirliyin "Azəraqro-təchizatmexanikləşdirmə" Respublika İstehsalat Birliyində sədrin birinci müavini;
* 1992-ci ildə Rusiya FR-nın Sankt-Peterburq Dövlət İqtisad Universitetində "Bazar iqtisadiyyatı şəraitində Aqrar bölmənin maddi-texniki təminatı" mövzusunda iqtisad elmləri namizədi dərəcəsi almaq üçün müdafiə edib.
* 1994–2015-ci illərdə "Marketinq" kafedrasında saathesabı müəllim işləyib.
* 1993–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.
* 2008-ci ildən Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsrrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətində – Aparatın rəhbəri vəzifəsində işləyir.
Çoxsaylı məqalələri, dərslik və dərs vəsaitləri çapdan çıxmışdır.

## Mükafatları
* 1978-ci ilin may ayının 6-da "Sosializm yarısının qalibi" medalı
* 1982-ci ildə Kənd Təsərrüfatının inkişafındakı əməyinə və nailiyyətlərinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət heyətinin 23 fevral 1981-ci il qərarına əsasən "Şərəf Nişanı" ordeni ilə təltif olunub.
* 2016-cı ildə "Tərəqqi medalı" ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Hacı Muradın nəşinin oğurlanması

**Hacı Muradın nəşinin oğurlanması** — Azərbaycanın Qax rayonunda dəfn edilmiş Şeyx Şamilin naibi Hacı Muradın sümüklərinin oğurlanması hadisəsi. Hadisənin 31 may 2019-cu ildə baş verdiyi ehtimal edilir. Çıxarılmış qalıqlar, 2 iyunda öz vətənində Dağıstanın Xunzax rayonunda dəfn edilməsi haqda məlumatlar yayılıb. Azərbaycanın rəsmi dövlət orqanları bununla bağlı bir bəyanat verməsələrdə, Hacı Muradın məzarının yanında təxminən 1 metrə yaxın daş döşəmənin sökülməsi, orada qazıntı aparılması iddianın əsassız olmadığını göstərir.

## Təkrar dəfn
Hacı Murad 5 may 1852-ci ildə Qaxın Tanqıt kəndi yaxınlığında kazaklar tərəfindən mühasirəyə alınır. 11 saatlıq döyüşdən sonra Hacı Murad və silahdaşları öldürülür. Hacı Muradın başı kəsilərək Tiflisə canişin Y. Vorontsova göndərilir. Bir müddət Tiflis yanğınsöndürmə deposunda saxlanılan baş sonradan Çar I Nikolayın əmri ilə görkəmli rus anatomu və cərrahı N. N. Piroqova göndərilir. N. N. Piroqov tərəfindən mumiyalandıqdan sonra başı Sankt-Peterburq Hərbi-Tibb Akademiyasının muzeyində nümayiş etdirilir. Uzun illər Hacı Muradın kəlləsinin Azərbaycanda olan məzarında basdırılma məsələsi müzakirə olunur. Bunu asanlaşdırmaq üçün kəlləni Rusiya Federasiyasının muzey fondundan çıxarılır. Ancaq qohumların fikir ayrılığı səbəbiylə 2018-ci ilin əvvəllərində onun basdırılması baş tutmur. 2019-cu ilin yanvarında Hacı Muradın başını Dağıstana qaytarmaq və onu burada basdırmaq planları açıqlanır. İlkin olaraq bu haqda bəyanatı Ədalətli Rusiya Partiyasının lideri, Rusiya Dövlət Dumasının deputatı Sergey Mironov bildirir. 2019-cu ilin may ayının sonunda xəbərlər çıxdı ki, iyunun 2-də Hacı Muradın qalıqları Azərbaycanın Qax rayonundan gətirilərək Xunzax kəndində yenidən dəfn olunacaq. Bununla belə Xunzax rayon administrasiyası rəsmi olaraq bu məlumatın doğru olmadığını bəyan edir. Ancaq Hacı Muradın iddia edilən qalıqları 2 iyun 2019-cu ildə Xunzax rayonu ərazisində yenidən dəfn edilib.

## Reaksiyalar
* Müsavat Partiyasının başqanı Arif Hacılı iyunun 6-da Qax rayonunun Tanqıt kəndi yaxınlığında Birinci Qafqaz müharibəsinin iştirakçısı və imam Şamilin silahdaşı Hacı Muradın məzarı olan qəbiristanlıqda olub. Amerikanın səsinə müsahibəsində Hacı Muradın cəsədinin qalıqlarının oğurlandığı qənaətinə gəldiyini bildirib:
* Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı Fazil Mustafa PİA.az saytına bununla bağlı verdiyi müsahibədə bildirib: 

## İstinadlar
Virtual kamera sistemi

**Virtual kamera sistemi** — üçölçülü videooyunlarda kameranı idarə etmək və ya üçölçülü bir virtual dünyanı nümayiş etdirmək üçün istifadə edilən sistem. Kamera sistemlərindən adətən üçüncü-şəxsdən baxışın lazımi olduğu üçölçülü virtual dünyalarda istifadə olunur.

Filmmeykerlərin əksinə, virtual kamera sisteminin yaradıcıları interaktiv və təxmin edilə bilməyən bir dünya üzərində iş aparmalı olurlar. Oyunçu personajın növbəti bir neçə saniyədə harada olacağına bilmək mümkün deyil. Buna görə də, filmeykerlərin etdiyi kimi planları öncədən seçmək olmur. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün sistem müəyyən qaydalara və ya süni intellektə arxalanır.

Kamera sisteminin əsasən üç tipi olur. Sabit kamera sistemlərində kamera heç bir şəkildə tərpənmir və sistem oyunçu personajı sabit planlarla nümayiş edir. Bunun əksinə, izləyici kamera sistemləri personajın hərəkətlərini izləyir. Son olaraq, interaktiv kamera sistemləri oyunçunun birbaşa görünüşü dəyişdirməsinə imkan vermək üçün qismən avtomatlaşdırılır. Kamera sistemlərini quraşdıqmaq üçün videooyun istehsalçıları süni intellekt skriptləri və muxtar agentlər kimi texnikalardan istifadə edirlər.

## Üçüncü şəxs baxış bucağı
Videooyunlarda "üçüncü şəxs" deyəndə oyunçunun personajına sabit məsafədən və bir az yuxarıdan olan baxış bucağı nəzərdə tutulur. Bu baxış bucağı oyunçuya idarə etdiyi obrazı daha yaxşı görməyə kömək edir və daha çox döyüş və döyüş-macəra oyunlarında istifadə olunur. Bu baxış bucağını istifadə edən oyunlada ümumən oyunçunun yerinə görə oyun səslərinin tempi dəyişdirilir.

## İstinadlar
Bauçi ştatı

**Bauçi ştatı** () — Nigeriyanın Şimal-şərq geosiyasi zonasında ştat.

## Adı

Bauçi şatatın paytaxtı olan Bauçi şəhəri Bauşe adlı bir ovçunun adından gəlir. O, şəhərin yaradıcısı olan, Yaqub ibn Dadiyə bu yerdə şəhər tikməyə məsləhət verib. Buna görə Yaqub ona yeni şəhərə onun adını verəcəyini söz verib.

## İstinadlar
Ecazkar qadın 1984

**"Ecazkar qadın 1984"** () — DC Comics nəşriyyatının eyniadlı personajı əsasında çəkilmiş superqəhrəman filmi. Warner Bros. tərəfindən distribütorluq edilən film DC Genişləndirilmiş Kainatının səkkizinci filmi və 2017ci ildə çıxarılmış *"[[Ecazkar qadın (film, 2017)|Ecazkar qadın]]"* filminin sikvelidir. Film, Ceff Cons və Petti Cenkins tərəfindən yazılmış hekayə əsasında Ceff Cons və Devid Kallaham tərəfindən işlənmiş ssenari üzrə Petti Cenkins tərəfindən çəkilmişdir. Filmdə baş rol Qal Qadot, digər rollar isə Kris Payn, Robin Rayt, Kristen Uiq, Pedro Paskal, Konni Nilsen və başqaları tərəfindən canlandırılmışdır. *"Ecazkar qadın 1984"* filmi, *"[[Betmen Supermenə qarşı: Ədalətin şəfəqi (film, 2016)|Betmen Supermenə qarşı: Ədalətin şəfəqi]]"*, *"Ecazkar qadın"* və *"[[Ədalət liqası (film, 2017)|Ədalət Liqası]]"* filmlərindən sonra Qadotun ifasında personajın göründüyü dördüncü, sırf personaja həsr edilmiş ikinci filmdir.

2017-ci ilin iyununda "Ecazkar qadın" filminin çıxarılmasından sonra, sikvelin çəkilməsi haqqında müzakirələrə başlanılmış və bir ay sonra filmin sikvelinin istehsal ediləcəyi bildirilmişdir. Filmin əsas çəkilişlərinə 13 iyun 2018-ci ildə start verilmiş, çəkilişlər İngiltərənin Hartfordşir qraflığının Livisden ərazisindəki Warner Bros. studiyasında, ABŞ-də Vaşinqton şəhərində, Böyük Britaniyanın London şəhəri, Kembricşir qraflığının Duxford kəndi, Kanar adalarından olan Tenerife və Fuerteventura adalarında, həmçinin İspaniyanın  Almeriya şəhərində və Əndəlüs vilayətində aparılmış, 22 dekabr 2018-ci ildə — altı aylıq çəkilişlərdən sonra isə tamamlanmışdır.

Warner Bros. tərəfindən *"Ecazkar qadın 1984"* filminin ABŞ-də  RealD 3D, Dolby Cinema və IMAX 3D formatlarında 5 iyun 2020-ci ildə çıxarılacağı elan edilmişdir. 
## İstinadlar
Asqard (krater)

**Asqard** — 1600 km diametri olan Yupiter ayının Callisto üzərində ikinci ən çox zəngin quruluşu kraterdir. Bu, Norveç mifologiyasında tanrıların əsası olan Asqard adlanır. Asqardın mərkəzi hissəsi qübbəli Doh təsir kraterinin üstünlük təşkil edir.

Asqardın şimal hissəsində kiçik bir çox ringli quruluş üstünlük təşkil edir. O, Utqard (həmçinin Norse mifologiyasından) və 600 km diametrində tədbirlər görür. Utqard Callisto üzrə dördüncü ən çox ringli xüsusiyyətdir. Utqardın mərkəzi rayonunun əhəmiyyətli bir hissəsi nisbətən gənc Burr kraterinin yataqları ilə örtülmüşdür.

## İstinadlar
Abxaziya estonları

**Abxaziya estonları** () — Abxaziyada yaşayan etnik estonlara verilən ümumi ad. Gürcüstanın şimal-qərbində yerləşən Abxaziya *de-yure* olaraq Gürcüstanın hüquqi ərazisi hesab olunsa da, *de-fakto* olaraq müstəqil şəkildə idarə olunur. Abxaziya bölgəsinə estonların köçürülməsi prosesi bölgə Rusiya imperiyasının hakimiyyəti altında olduğu dövrdə baş vermişdir.

Abxaziyada müharibə zamanı və ondan sonra bir çox estoniyalı Estoniyaya getmişdir. 1992-ci ildə bir əməliyyatda Estoniya hakimiyyəti 170 estoniyalını təxliyə etmişdir.

## İstinadlar
Sputnik-2

**Sputnik 2** () — orbitə çıxarılmış ikinci peyk. 1957-ci il noyabrın 3-də Sovet İttifaqı tərəfindən buraxılan peyk, orbitə çıxarılan ilk canlını — Layka adlı bir iti daşıyırdı.500 kq ağırlığında olan peyk 4 metr uzunluğunda və 2 metr diametrində idi. Peyk həmçinin radio ötürücüləri, bir telemetriya sistemi, proqramlaşdırma vahidi, kabin üçün yeniləmə və istilik nəzarət sistemi və bir saıra elmi avadanlıqlarla təchiz edilmişdir. Layka ayrı və möhürlənmiş bir bölmədə yerləşdirilmişdir.

Tral D telemetriya sistemi ilə hər orbital turnirdə 15 dəqiqə ərzində texniki və bioloji məlumat dünyaya ötürülürdü. Günəşdən radiasiya və kosmik şüaları ölçmək üçün iki fotometr mövcud idi.

## Vəzifəsi
Sputnik-2 Sergey Korolyovun dizayn ofisində "Prosteyşiy Sputnik-2" yəni "Simple Satellite-2" adlandırıldı. Ellips formasında olan peykin ölçeləri 212x1660 km həcmində idi. Layka üçün əlavə qorunma səddi var idi. Telemetriya sistemi müntəzəm informasiyanı Yerə göndərirdi. Layka yerləşdiyi qatın temperaturu orbitə çatdıqdan dərhal sonra 43 ° C-ə çatdı. Layka, təxmin edilən 10 günə qədər deyil, yalnız bir neçə saat sağ qala bildi. Sputnik 2, 162 gün orbitada qaldı və 14 aprel 1958-ci ildə Yerə qayıtdı.

## Sputnik 2 və [[Van Allen Qurşaqları|Van Allen radiasiya qurşaqları]]
Sputnik 2, Yerin radiasiya kəmərini dəqiq olaraq təyin etdi və şimal enliklərində zəiflədiyini söylədi. Avstraliyada, prof. Harri Mezel Sputnik 2-dən gələn siqnalları qəbul etdi və məlumatları stansiyaya göndərməyə çalışdı, lakin Sovetlər kosmik kodlarını bölüşməkdən imtina edəndə, avstraliyalılar məlumatların hərəkətini (paylaşmağı) dayandırdılar. 1958-ci ildə, Sputnik-3 layihəsində hər iki dövlət birlikdə daha faydalı məlumatlar qazanmaq üçün yaxınlaşdılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bayelsa ştatı

**Bayelsa ştatı** () — Nigeriyanın Cənub-cənub geosiyasi zonasında ştat.

## Adı

Ştatın adı onu təşkil edən ərazilərin adlarının hərflərdən ibarətdir:  Brass LGA (**BA**LGA), Yenaqoa (**YEL**GA) və Saqbama (**SA**LGA).

## İstinadlar
Lyu Vanq

**Lyu Vanq**

Lyu Vanq (çin.qıs. 刘旺,pinin; Liu Vanq; 1969-cu ildə doğulmuşdur) –Çin Xalq Respublikasının təyyarəçi (pilot)-kosmonavtı, Qəhrəman Kosmonavt (2012). 

## Bioqrafiyası
Lyu Vanq 1969-cu il martın 25-də Şensi əyalətinin Pinyao qəzasında doğulmuşdur. 1988-ci ildən Çin Xalq azadlıq ordusunda hərbi-hava qüvvələrinin təyyarəçisi (pilotu) kimi xidmət edir. Heyət komandiri vəzifəsində xidmət etmişdir.
Çin Xalq Respublikası Hərbi-Hava Qüvvələrinin Baş polkovniki. Çin Kommunist partiyasının üzvü (1988-ci ildən).

## Hazirlıq və kosmosa uçuş
5 yanvar 1998-ci ildə Şençjou kosmik proqramında iştirak etmək üçün kosmonavt dəstəsinə seçilir. 
ÇXAO-nun kosmonavt heyətinin ikinci dərəcəli kosmonavtı olur. 2012-ci ilin martında orbital modul operatoru qismində “Şençjou-9” kosmik gəmisinin ekipajının tərkibinə daxil olur. 
2012-ci ilin 16-29 iyununda özünün ilk kosmik uçuşunu həyata keçirir. İyunun 18-də “Şençjou-9” kosmik  gəmisi avtomatik rejimdə “Tyanqun-1” orbital moduluna biləşdirildi, iyunun 24-də söküldükdən sonra, Lyu Vanq tərəfindən idarə olunan mexaniki qoşulma həyata keçirildi. Uçuş  12 gün 15 saat 25 dəqiqə 24 saniyə davam etdi.

2012-ci ilin oktyabrında ÇKP MK-nin, ÇXR Ali Soveti-nin və Baş hərbi sovetin qərarı ilə Lyu Vanqa “Qəhrəman kosmonavt” fəxri adı verildi. O həmçinin III dərəcəli “Kosmonavtika sahəsindəki xidmətlərinə görə” ordeni ilə təltif olundu.

## İstinadlar

## Xarici linklər

*Liu Wang at the Encyclopedia Astronautica. Accessed 23 July 2005.
*Spacefacts biography of Liu Wang
Oyunçu personaj

**Oyunçu personaj** ( *OP*; ,  *PC*) və ya **oynalına bilən personaj** () — rol oyunularında və ya videooyunlarda hərəkətləri oyun qaydaları yerinə birbaşa olaraq bir oyunçu tərəfindən idarə edilən uydurma personaj. Əksər hallarda, oyunçu personaj oyunun protaqonisti (baş qəhrəman) olur. Bir oyunçu tərəfindən idarə olunmayan personajlara qeyri-oyunçu personajlar ( *QOP*) deyilir. Qeyri-oyunçu personajların hərəkətləri videooyunlarda oyunun özü tərəfindən, stolüstü rol oyunlarında isə hakim rolunu öz boynuna götürən geymmaster tərəfindən idarə edilir. Oyunçu personaj onu idarə edən oyunçuya uydurma, alternativ bədən kimi funksiya göstərir.

Videooyunlarda oyunu oynayan hər bir oyunçu üçün bir oyunçu personaj mövcuddur. Bəzi videooyunlar oyunçuya seçə biləcəyi bir qrup oyunçu personaj təqdim edir. Birdən çox oyunçu personaja malik videooyunlarda bu personajların adətən fərqli bacarıqları, gücləri və zəiflikləri olur.

## Həmçinin bax
* Alternativ personaj
* Avatar (rəsm)
* Qeyri-oyunçu personaj

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Реальные прототипы персонажей игр 
* 
* player character
Fidel Kastro Diaz-Balart

**Fidel Kastro Diaz-Balart** (; ) - Kubalı Nüvə fizikası mütəxəssisi və dövlət xadimi. Kuba İnqilabının rəhbərlərindən olmuş Fidel Kastronun böyük oğlu. Atasına olan bənzərliyi səbəbindən tez-tez yerli mətbuat tərəfindən **Fidelito** () təxəllüsü ilə tanınmışdır.

Fidel Kastro Diaz-Balart SSRİ dönəmində Moskva şəhərində yerləşən M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində təhsil almış və SSRİ-nin yardımları ilə Kubada inşa edilən, ancaq tikintisi sonradan yarımçıq dayandırılmış Juraqua AES-nin tikinti prosesinə rəhbərlik etmişdir. Fidel Balart 2018-ci ildə paytaxt Havana şəhərində, 68 yaşında olarkən intihar etmişdir.

## Həyatı

## Ədəbiyyat

## İstinadlar
Maya Sandu

**Maya Sandu** () — Moldova Respublikasının Dövlət və Siyasi Xadimi; Moldova Respublikasının 6-cı Prezidenti (16.11.2020), Moldova Respublikasının tarixində ilk qadın-prezident. Moldova Respublikasının Baş Naziri (08.06.2019–14.11.2019), Moldova Respublikası Parlamentinin üzvü (30.11.2014–08.06.2019), Moldova Respublikasının Təhsil Naziri (24.07.2012–30.07.2015).

## Həyatı
Maya Sandu 1972-ci il mayın 24-də Moldova SSR-nin Faleşt rayonunun Risipen qəsəbəsində Grigori və Emiliya Sandunun ailəsindən anadan olub. Rumın, rus, ingilis və ispan dillərini bilən Maya Sandu, ailəli deyil.

1989–1994-cü illərdə 152 nömrəli addım-addım təhsil müəssisəsində təhsil alan Maya Sandu, 1995–1998-ci illərdə Moldova Prezidenti yanında Dövlət İdarəçiliyi Universitetində beynəlxalq əlqaqələr üzrə təhsil alıb. 2010-cu ildə isə o, Con Kennedi adına Dövlət İdarəçiliyi Harvard İnstitutunu bitirib.

## İstinadlar
Palazzo Çigi-Saraçini

250px|thumb|Palazzo Çiqi-Saraçini
**Palazzo Çiqi-Saraçini** İtaliya, Toskana, Sienanin mərkəzində Terzo di Çittada olan Via di Çittadakı  qotik tipli şəhər sarayıdır. 2014-cü ildə *Accademia Musicale Chigiana* burda yerləşirdi.

XII əsrdə Mareskotti ailəsi tərəfindən tikilmişdir.  Qalqano Luçarini Saraçininin evi idi və sonra Fabio Çiqi Luçarini Saraçininin mülkü oldu. Saray, "əyri fasad və arxa həyətə malik qotik gözəlliyi" kimi təsvir olunur.

## Tarix
200px|thumb|Fulvio Siqnorini tərəfindən saray atriumu ilə papa III Yulinin  heykəli . Foto Paolo Monti tərəfindən çəkilib. (1965-ci il)
XII əsrin ortalarından etibarən qala sahibi olan Sieanın aristokratik Mareskotti ailəsi o gün sarayın yanında  qüllə tikdi. Onların emblemi (uzanan qanadları olan bir qartal) fasadın çarx pəncərələrində görünürdü.   Sonradan yenidənqurma işləri qotik strukturuna gətirib çıxardı.

1506-cı ildə Piççolimini-Mandoli ailəsi binanı  satın aldı və bir İntibah memarlığı üslubunda saray daxili, kortil və lojistik bərpa etdi.
1770-ci ildə sahibi Marçantonio Saraçini 1824-cü ilə qədər davam edən binanın bərpasını həyata keçirdi, oğlu Qalqanoya miras qaldı. Original qotik fasadının qorunması qalanın bu dar orta əsr küçəsinin xarakterik əyriliyinə uyğun gəlir. Daxili Aqostino Fantastiçi tərəfindən yenilənmiş və modernləşdirilmiş və incəsənət kolleksiyalarına əlavə edilmişdir.

1877-ci ildə Qalaqono Saraçininin vəfatından sonra saray ov zamanı vəfat edən Fabio Saraçini tərəfindən qardaşı oğlu Quidoaya miras qaldı . Qalasının sonuncu sahibi Quido Çiqi Saraçini memar Arturo Viliqiardinin (xüsusilə rokoko stil konsert zalı) köməyi ilə binanın xarici və daxili hissəsini bərpa etdi.1932-ci ildə o, 1965-ci ildə ölümündən sonra bağışladığı binada Çigiana musiqi akademiyasını qurdu.
## İstinadlar

## Xarici linklər
Açıq təhsil

**Açıq təhsil** — açıqlığa əsaslanan, tənqidi pedaqogika kimi digər təhsil hərəkatları ilə əlaqəsi olan və cəmiyyətdə geniş iştirak və inklüzivliyin tərəfdarı olan təhsil mövqeyi ilə qurulmuş təhsil hərəkatı. Açıq təhsil ənənəvi olaraq formal təhsil sistemləri vasitəsilə təklif olunan öyrənmə və təlimə çıxışı genişləndirir və adətən (lakin mütləq deyil) onlayn və distant təhsil vasitəsilə təklif olunur. "Açıq" kvalifikatoru institut əsaslı təhsildə iştirak üçün həm imkanlarına, həm də tanınmasına maneə törədə bilən problemlərin aradan qaldırılmasına aiddir. Açıqlıq və ya "açıq" təhsilin aspektlərindən biri açıq təhsil təcrübələrini dəstəkləmək üçün açıq təhsil resurslarının hazırlanması və qəbul edilməsidir.

## Ümumi xüsusiyyətləri
Açıq təhsil çox vaxt cəmiyyətdə daha geniş açıqlıq hərəkatının (yəni açıq bilik, açıq hökumət, açıq giriş, açıq məlumat, açıq mənbə və açıq mədəniyyət) bir hissəsi kimi birmənalı yaxşılıq hesab olunur. 

Bununla belə, açıq təhsilə tənqidi yanaşmalar da işlənib hazırlanmışdır. Bunlar açıqlıq kontekstlərinin nüanslı tədqiqi, iştirak, güc və sosial ədalət məsələlərinə diqqət, açıq və qapalı ikiliklərdən kənara çıxma, eləcə də açıq təhsilin formal və qeyri-rəsmi formaları, müəllimlər və tələbələr arasında münasibətlərin araşdırılmasının fərqli perspektivləri və ehtiyacını vurğulayır. Təhsildə açıqlıq həm başa düşülən, həm də çox qatlı və ölçüləri olan mübahisəli termin hesab olunur. Bu, adaptiv, çevik və inkişaf edən bir konsepsiya kimi xarakterizə edilə bilər. Təhsildə açıqlığın tərəfdarları iddia edirlər ki, açıq təhsilin faydalarını tam dərk etmək üçün diqqəti açıq təhsil təcrübələrinə (OEP) yönəltmək lazımdır.

Təcrübədə açıq təhsilin ümumi xüsusiyyətləri öyrənənlər üçün aşağıdakı imkanları yaratmağa çalışır:

* təhsilə çıxış, açıq təhsil resursları, açıq dərsliklər və açıq təqaüd.
* qurumların, institusional sistemlərin və coğrafi yerlərin sərhədləri boyunca başqaları ilə əməkdaşlıq etmək.
* açıq şəkildə bilik yaratmaq və birgə yaratmaq.
* formal və qeyri-rəsmi öyrənmə təcrübələrini, şəbəkələri və şəxsiyyətləri inteqrasiya etmək.

## Tənqidi
Xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə istifadə üçün açıq təhsil sistemlərinin tətbiqi ilə bağlı bir sıra narahatlıqlar var. Bunlara bəzi proqramlarda müəllimlər/materiallar üçün inzibati nəzarət və keyfiyyət təminatı sistemlərinin potensial çatışmazlığı, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə infrastruktur məhdudiyyətləri, tələbələrin onlayn təhsil təşəbbüslərində tam iştirakı üçün tələb olunan texnologiyalara bərabər çıxışın olmaması və müəllif hüquqları ilə qorunan materialların istifadəsi ilə bağlı suallar daxildir.

## Həmçinin bax
* Ödənişsiz təhsil

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Palm-Aylend

**Palm-Aylend** () — Niderland Krallığına daxil olan, Aruba adasından bir qədər aralıda yerləşən özəl ada. Ada turizm baxəımından görməli yerlərdən sayılır.

Ada Arubadan bərə ilə 5 dəqiqəlik məsafədə yerləşir. Burad kiçik çimərlik və su parkı vardır

Çimərlik zonası okean sahilinin bir hissəsini təşkil edir. Təhlükəsizlik məqsədilə uzaq məsafələrə üzməyə icazə verilmir.

Snorkelinq ada turizminin əsasını təşkil edir. Burada çoxlu sayda balıq növünə rastlamaq mümkündür. Burada balılq ovlamaq və ya istənilən heyvanı öldürmək qadağandır. Bunun sayəsində balıqlar insanlardan qorxmur və dayazlığa yaxın ərazilərə üz tuturlar.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Benue ştatı

**Benue ştatı** () — Nigeriyanın Şimal-mərkəz geosiyasi zonasında ştat.

## Adı

Ştatın adı onun ərazisində axan Benue çayından gəlir.

## İstinadlar
2023 Avropa Oyunları

**2023 Avropa Oyunları və ya rəsmi adı ilə III Avropa Oyunları** — 2023-cü ilin iyun ayında Polşada baş tutan beynəlxalq idman tədbiri.

Olimpiya idman növü olan müasir beşnövçülük üçüncü Avropa Oyunlarının proqramına daxil edilib. 2023-cü ildə Polşanın Krakov şəhərində keçiriləcək üçüncü Avropa Oyunlarında atletlər idmanın bu növü üzrə də medallar uğrunda mübarizə aparacaqlar. Bundan əlavə, idmançılar 2024-cü ildə Parisdə keçiriləcək Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya əldə etmək şansı da qazanacaqlar.

## Yeni idman növü
Olimpiya idman növü olan müasir beşnövçülük üçüncü Avropa Oyunlarının proqramına daxil edilib. 2023-cü ildə Polşanın Krakov şəhərində keçiriləcək üçüncü Avropa Oyunlarında atletlər idmanın bu növü üzrə də medallar uğrunda mübarizə aparacaqlar. Bundan əlavə, idmançılar 2024-cü ildə Parisdə keçiriləcək Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya əldə etmək şansı da qazanacaq.
Siyahıda Avropa ilə yanaşı, Cənubi və Mərkəzi Amerika ölkələri də yer alıb. Danışıqlar davam etdiyi üçün sayın artacağı da gözlənilir.
Avropa Oyunları bu il iyunun 21-dən iyulun 2-dək təşkil olunacaq. Yarışda 48 ölkədən 7000-dək idmançı iştirak edəcək.

I Avropa Oyunları 2015-ci ildə Bakıda, II Avropa Oyunları isə 4 il sonra Minskdə təşkil olunub.

## Həmçinin bax
Avropa Oyunları

## İstinadlar
Qlayds del Estal

**Qlayds del Estal** (; ) — Kompüter proqramçısı və ekoloji aktivist. İspaniyanın San Sebastian şəhərində yaşayan Qlayds Del Estal 1979-cu ildə Basklar ölkəsində tikilməsi planlaşdırılan Lemoniz AES-nin tikintisinə qarşı keçirilən etiraz nümayişlərində iştirak edərkən hökumət qüvvələrinə bağlı Quardia mülki polisləri tərəfindən güllələnərək öldürülmüşdür. Hadisə 1979-cu ilin 3 iyun tarixində İspaniyanın Navarra bölgəsinin Tudela şəhərinə keçirilən nümayiş zamanı baş vermişdir.

Qlayds del Estalın ölümü ETA təşkilatının Lemoniz AES-inə qarşı olan hücumlarının çoxalmasına və hökumətin nüvə enerjisi siyasəti ilə bağlı mövqeyini müəyyən qədər də olsa dəyişdirməsinə səbəb olmuşdur. Qlayds del Estal İspaniya, Kataloniya və Basklar ölkəsində ekoloji aktivistlərin əsas simvolu olaraq qəbul edilməkdədir.

## İstinadlar
Bhopal fəlakəti

**Bhopal fəlakəti** - 1984-cü ilin 2 dekabr tarixində Hindistanın Bhopal şəhərində yerləşən, ABŞ-nin "Yunion Karbayd" şirkətinə məxsus pestisidlər zavodunun rezervuarlarında baş vermiş sızıntının səbəb olduğu fəlakət hadisəsi. Hadisə 43 ton metilizosionat qazının sızması nəticəsində baş vermişdir.
Böyük güc

**Böyük güc** və ya **Böyük dövlət** — Azərbaycan dilində "Böyük güclər" və ya "Böyük dövlətlər" birləşməsi ilə də ifadə oluna bilər. Ümumi mənada bu termin iqtisadiyyatları, xarici siyasətləri və hərbi gücləri ilə dünya miqyasında təsiri olan dövlətləri əhatə etməkdədir.

## Tarixi
Avropada bu termin ilk olaraq Napoleon Bonapartdan sonrakı dövrdə dövlətlər arası ayrımı ifadə etmək və dünya miqyasında təsir imkanlarına malik olan gücləri ayırd edə bilmək üçün istifadə olunmuşdur.

## Xronologiya
XIX əsrin əvvəllərindən etibarən böyük güclərin xronologiyası:

## Həmçinin bax
* Super güc

## İstinadlar
Bekeş (medye)

**Bekeş** () — Macarıstanın medye, Rumıniya ilə sərhəddə Cənubi Alföld yerləşir . İnzibati mərkəz — Bekeşçaba.

Həmçinin Yas-Nadkun-Solnok, Çonqrad və Xaydu-Bixar medyeləri ilə sərhəddir.

## Demoqrafiya
2001-ci ilin əhalinin siyahıya alınması nəticəsində 392 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin 60 % çoxu şəhər şəraitində yaşayır. Dominant millət - macarlar. Onlardan əlavə  slovaklar (təx. 7000), qaraçılar (5000), rumınlar (4000), almanlar (1500) və serblər (400) yaşayırlar.

## İnzibati-ərazi bölgüsü

### Yaraşlara bölünməsi
2013-cü il iyulun 15-dən Macarıstan  medyenin köhnəlmiş ərazilərin əvəzinə yaraş bölünməsi qüvvəyə mindi.

### Rayonlara bölünmə
Medyenin rayonlara bölünməsi (kistershegi) 2013-cü il iyulun 15-dən etibarən köhnəlmişdir. Bu cədvəldə verilən məlumat yalnız tarixi maraqlara malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Əlvan yulğun

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
İranda, Оrta Asiyada, Qafqazda təbii halda bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 8 m-ə çatan ağac və ya kоldur. Qabığı qırmızımtıl, cavan zоğları açıq-qоnur rəngli, budaqda çохsaylıdır. Çiçək salхımı sadədir, yarpaq qоltuğunda yеrləşib, uzunluğu 9 sm-ə çatır. Çiçəkləri 5 üzvlü, ləçəkləri çəhrayı və ya ağdır. Еrkəkciyi 5, nazik sapvaridir, tacdan yuхarıda yеrləşir. Dişiciyi bir, yumurtalığı üst, bir yuvalıdır. Sütuncuğu yumurtalıqdan bir nеçə dəfə qısadır, 3-4-dür. Mеyvəsi çохtохumlu, 3 bölümlü, açılan qutucuqdur. Tохumu хırda, ağ tükcüklə örtülüdür. Aprеl-may aylarında çiçəkləyir. Nеktarlı bitkidir.

## Ekologiyası
Torpağa tələbkar deyildir. İstiyə soyuğa davamlıdır. Rütubətli yerlərdə yaxşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Kür-Araz düzənliyində, Abşеrоnda təsadüf еdilir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir. Yamacların bərkidilməsində istifadəsi məqsədyönlüdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xarici İşlər Nazirliyi (Polşa)

**Polşa Xarici İşlər Nazirliyi** ()  —  Polşa Respublikasının beynəlxalq əlaqələrinin saxlanılmasında cavabdeh olan dövlət orqanı. 

Xarici İşlər Nazirliyi, Polşa Respublikasının digər dövlətlərlə arasında yaxşı, dostluq əlaqələrini saxlamaq üçün məsuliyyət daşıyır. Eyni zamanda, Polşa xalqının rəsmi nümayəndəsi kimi çıxış edir. Buna görə də bütün Polşanın bütün  diplomatik nümayəndəlikləri Xarici İşlər Nazirliyinə tabedir.
## Tarixi
Xarici İşlər Nazirliyi ilk olaraq Birinci Dünya müharibəsində Polşanın işğalçı Alman qüvvələrindən müstəqilliyini bərpa etdiyi zaman Regent Şurasının səlahiyyətlərinə nəzərən Leon Vesilevskinin rəhbərliyi ilə  yaradılmışdır. Lakin nazirlik yalnız Regent Şurasının çökməsindən, Versal müqaviləsinin qəbul olunmasından və Jozef Pilsudskinin hakimiyyətə gəlməsindən sonra ona verilmiş məsuliyyətləri yerinə yetirməyə başladı. 
1939-cu ilə qədər nazirlik Varşavanın mərkəzi hissəsində, Pilsudska Meydanı içərisində olan Bruhl Sarayında yerləşirdi. İkinci Dünya müharibəsi dövründə nazirlik ləğv olunur, Polşa hökumətini Fransaya, qalan hissəsi isə Londona sürgün edilir. Sürgündə Polşa hökumətinin bir hissəsi formalaşmağa başladı.

Bu dövrdə sürgündə hökumət başçısı olan Edvard Raçinski məsul nazir hesab edilirdi.
1945-ci ildən sonra, bir çox ölkələr Varşavada yeni kommunist hökumətə diplomatik tanınmağa başladıqda, sürgündəki hökumətin hesabına, yeni Polşa Xalq Respublikası səlahiyyətliləri nazirliyi nəzərdən keçirərək ilk nazir kimi Edvard Osobka Moravski təyin edildi.

1989-cu ildən və Üçüncü Respublikanın yaradılmasından sonra nazirlik və onun heyəti Varşavanın mərkəz hissəsində Aleje Szuça küçəsində  binalar kompleksində yerləşir.

## Bölmələri
* Afrika və Yaxın Şərq bölməsi 
* Amerika bölməsi
* Asiya və Sakit okean ərazi bölməsi
* Avropa siyasət bölməsi
* Avropa işləri üzrə Komitə bölməsi
* Şərqi bölmə
## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Polşa Respublikası
* Polşa bayrağı
* Polşada din
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
*Polşa Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi
* Ana səhifə. Nazirliyin arxiv versiyası
* Polşanın xaricdə diplomatik missiyaları
Van Yapin

**Kapitan Van Yapin** — 27 yanvar 1980-ci ildə *Çində* doğulmuşdur. Çin hərbi pilotu və astronavtdır. Van **ÇMKA** tərəfindən ikinci çinli qadın kosmonavt və  kosmosda ikinci çinli qadın kimi tanınmışdır.

## Karyerası
Van Xalq Qurtuluş Ordusu Hava Qüvvələrinində kapitanı idi. 

2012-ci ildə *Şenzanhau* 9 məkan missiyasının namizədi idi. Lakin *Liu Yang* ilk Çinli qadın kosmik səyyahının tarixi missiyası üçün seçildi. 

Van ikinci Çinli qadın kosmonavt oldu, Shenzanhau 10 uzay gəmisinə ekipaj üzvü oldu, 2013-cü ilin iyun ayında yerini orbitə çıxardı və tıxanmış Tiangong-1 orbitə gedən kosmik stansiyası olmuşdur.  Ekipajın ilk üzvü aprel ayında açıqlanarkən, ekipajın qalan hissəsi iyun ayında elan edildi. Van Yapin Vostok 6-cı ildönümünün 50-ci ildönümündə bir qadın,  *Valentina Tereskova* tərəfindən ilk kosmik uçuşa sahib olan iki qadından biri idi. 16 iyun 2013-cü ildə məkandakı digər qadın, Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya gedən Amerikalı kosmonavt **Karen Niyberq** idi. *Tiangong*-1 gəmisində Van elmi təcrübələr aparmış və canlı televiziya verilişi ilə Çin tələbələrinə fizika dərsi vermişdir. 

## Şəxsi həyatı
Rəsmi Shenzanhau 10 hesabatına görə, Van Yapinin doğum tarixi yanvar 1980-ci ilə aiddir, bu da *Shenzanhau* hesabatına uyğun deyil. Əvvəlki hesabata görə onun doğum tarixi 1978-ci ilin aprelidir. 
Keçmiş bir rəsminin iddiasına görə evli qadınların kosmik uçuşlar zamanı işin keyfiyyətinə potensial zərər vuracağı bildirildi.
Bununla belə, bu tələb *Çin Astronavt Mərkəzinin* direktoru tərəfindən rəsmi olaraq rədd edildi və bunun ciddi bir  məhdudiyyət deyil, üstünlük olduğunu bildirildi.

## Həmçinin bax
* Çinin Aya ekspedisiya proqramı

## İstinadlar

## Xarici linklər
* Spacefacts biography of Wang Yaping
Meyer yulğunu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
İlk dəfə Хəzər dənizi ətrafında təsvir еdilib. İranda, Balkanda, Kiçik Asiyada, Qafqazda, Оrta Asiyada, Aralıq dənizi ölkələri ətrafında təbii halda bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 6 m-ə çatan iri kоldur. Gövdəsinin qabığı bоz və ya qоnur-bоz rəngdədir. Birillik zоğları yaşılımtıl rənglidir. Yarpağı хətvari-lansеtvaridir. Çiçəyi 4-5 üzvlü, ləçəkləri ağ və ya çəhrayı rənglidir. Еrkəkciyi 4-6 ədəddir, çiçək tacı ilə еyni səviyyədə yеrləşir. Yumurtalığı armudvaridir охşardır, dişicik sütuncüğü 4-dür, aprеl-may aylarında çiçəkləyir. Qutucuq mеyvəsi iyun-iyul aylarında yеtişir. Tохumu хırdadır, hər qutucuqda 50 tохum оlur.

## Ekologiyası
Səhralarda, şоrakətli tоrpaqlarda yaxşı inkişaf edir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda, Kür-Araz оvalığında, Naхçıvanda çay vadilərində, Abşеrоn yarımadasında,Tuqay mеşələrində bitir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırılmada, canlı çəpərlərin salınmasında, tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zəkiyyə Qiyasbəyli

*Zəkiyyə Qiyasbəyli*' (Tam adı:*Zəkiyyə Nadir qızı Qiyasbəyli*; d.30 dekabr 1932, Tbilisi) — Ədəbiyyatşünas, publisist, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Zəkiyyə Qiyasbəyli 30 dekabr 1932-ci ildə Tbilisi şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuş, Tbilisidəki M. F. Axundov adına 97 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında başlamışdır. 1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Dünya mədəniyyəti tarixi və nəzəriyyəsi‖ fənnini tədris etmişdir. 1993-cü ildə Təfəkkür Universitetinin filologiya fakültəsində professor, 1997–2002-ci illərdə dekan vəzifəsində çalışmışdır. Zəkiyyə xanım 1971-ci ildə Mehdi Hüseynin əsərlərində "*Fəhlə-neftçi surətləri*" adlı elmi işini müdafiə edib filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1989-cu ildə isə "*Azərbaycan sovet ədəbiyyatında ictimai fəal qəhrəmanın təkamülü*" adlı doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

## Yaradıcılığı
Zəkiyyə xanım Qiyasbəyli ədəbi yaradıcılığa publisistik yazılar, tənqidi məqalələrlə başlamışdır. Əmək adamlarının həyatından bəhs edən kitabların: "*İllər və insanlar*" (1980), "*Bu günün həqiqəti*" (1980), "*Söz və iş*" (1982), "*Dama-dama göl olar*" (1987) adlı kitabların tərtibçisi olmuşdur. Zəkiyyə Qiyasbəyli həmçinin bədii tərcümə ilə də ardıcıl məşğul olur. Hind yazıçısı Kulvant Sinqx Virkin povest və hekayələrini, çuvaş yazıçısı Mixail Yuxmanın "*Albanın çiçəkləri*" kitabındakı hekayələrini müasir Orta Asiya yazıçılarının bir sıra əsərlərini dilimizə çevirmişdir. Z. Qiyasbəyli Məhsəti Gəncəvi laureatıdır.

### Kitabları
* "*Sürət uğrunda*" (1961),
* "*Səmayəni əmək ucaltdı*" (1964),
* "*Mehdi Hüseynin sənətkarlığı*" (1968),
* "*Mənalı ömür*" (1970),
* "*Zəka və qüdrət*" (1978),
* "*İmran Qasımov*" (1983),
* "*Zamanın məğzi*" (1989) və s.

## Həmçinin bax
* Mədinə Qiyasbəyli
* Aynur Bəşirli

## İstinadlar

## Mənbə
* Əhmədov Teymur -"Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə)"
Neodarvinizm

**Neodarvinizm** anlayışından əsasən Çarlz Darvinin təbii seçmə yolu ilə təkamül nəzəriyyəsinin Qreqor Mendelin genetika nəzəriyyəsi ilə hər hansı inteqrasiyasını təsvir etmək üçün istifadə olunur. İfadə daha çox  Darvin və Avqust Veysmanın təkamül nəzəriyyələrinin 1895-ci ildəki birləşmələri və ya 1942-ci ildəki “müasir sintez” nəzəriyyələrindən birinə istinad etsə də, indiki təkamül nəzəriyyəsi kimi hər hansı yeni Darvin və Mendel əsaslı nəzəriyyəni ifadə edə bilər.
Səkkizerkəkcikli yulğun

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şərqi və Cənubi Zaqafqaziyada, İranda bitir.

## Botaniki təsviri
Sarımtıl-qonur qabığı olan kiçik ağacdır. Çətri çoxsaylı budaqlardan ibarətdir. Yarpaqları növbəli, oturaqdır. Çiçək qrupu yan, çiçək altıqları uzun, xətvaridir. Çiçəkləri xırdadır. Mayda çiçəkləyir, iyunda meyvə verir.

## Ekologiyası
Dəniz səviyyəsindən 700-1100 m hündürlükdə, çayların kənarında, şoran torpaqlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da dağətəyi rayonlarda təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nəcib qazlar

**Nəcib qazlar -** elementlərin dövri sisteminin 8-ci qrupuna daxil olan qazlar: helium, neon, arqon, kripton, ksenon və radon (radiumun qaz emanasiyası). Bunlar həmçinin nadir və inert qazlar da adlandırılır. Xarici elektron təbəqəsinin (8 elektrondan ibarət), quruluşunun qapalı olması, ionizasiyanın yüksək potensialı və elektrona hərislik kəmiyyətinin mənfiliyinə görə nəcib qazlar adi şəraitdə başqa elementlərlə kimyəvi əlaqəyə girmir.

## Həmçinin bax
* Element
* Dövri sistemin 8-ci qrupu
* Qazlar
* Hellium
* Neon
* Arqon
* Kripton
* Ksenon
* Radon
* Radium

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Çoxbudaqlı yulğun

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Balkanda, Kiçik Asiyada, İranda, Mоnqоlustanda, Yapоniyada, Çində, Оrta Asiyada, Qafqazda təbii halda bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 8 m-ə çatan, qırmızımtıl-pas rəngli və ya sarımtıl qabıqlı ağac və ya kоldur. Birillik zоğları bоzumtul-yaşıl rənglidir. Çiçəkləri 5 üzvlü, ləçəkləri çəhrayı, ağ və ya çəhrayı-bənövşəyi rənglidir. Sütuncuğu 3-dür. Hər qutucuqda çохlu tохum оlur. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Mеyvəsi iyulda yеtişir.

## Ekologiyası
Çayların kənarlarında, şoranlıqlarda, qumluqlarda dəniz səviyyəsindən 600 m-dək hündürlüklərdə bitir. Torpağa tələbkar deyil, kölgəlikdə yaxşı bitmir. Soyuğa, duza davamlı, işıqsevən bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Samur-Dəvəçi, Kür-Araz, Alazan-Əyriçay, Lənkəran düzənliklərində, Tuqay mеşələrində, çay vadilərində, dəniz kənarı qumluqlarda, Abşеrоnda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada, dekorativ bağsalmada istifadə оlunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yapon kameliyası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Yapоniyada, Çində, Kоrеyada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 4 m оlan hamar gövdəyə malik həmişəyaşıl kоl və ya kiçik ağacdır. Budaqları açıq qəhvəyidir. Yarpaqları parlaq qalındır, növbəli yеrləşir, uzunluğu 8-10 sm-dir. Çiçəkləri tünd çəhrayı, yaхud ağ rənglidir, еrkən yazda əmələ gəlir. Mеyvəsi qutucuq оlub, bir, iri tохumludur. Çiçəklərinin fоrması, ölçüsü və rənginə görə bir-birindən fərqlənən çохlu sоrtu məlumdur. Tохum və qələmlə çохaldılır.

## Ekologiyası
Kölgəyə davamlı, tоrpağa və rütubətə tələbkardır. Kamеliyanın çiçəkləməsi dövründə iqlim şəraitinin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişilməsi çiçək tumurcuqlarının tökülməsinə səbəb оlur. Abşеrоnun quru iqlim şəraitində bitkinin böyümə və inkişafı zəifləyir.

## Azərbaycanda yayılması
Mədəni şəraitdə bəcərilir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada tək-tək və ya qrup halında istifadə еdilir. Bоnsay üçün хırda yarpağlı sоrtlar daha yararlıdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qafqaz canavargiləsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqazda yayılmışdir, Qərbi Asiyada bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1,2 m olan yarpaqlı koldur. Yarpaqları növbəli, sadə, kiçik, oval, uzunluğu təxminən 2,5-4,5 sm, eni 8-12 mm, tutqun-lansetvari, açıq yaşıl və ya mavi-yaşıldır. Kiçik, ağ çiçəkləri 4-20 ədəd topalarda yerləşir, ətirlidir, meyvələri sarı və ya qonurdur. Budaqların uclarında yazın axırlarında 4-dən 20-dək kiçik, ağ, dörd ləçəkli çiçəkləri olur. Çiçəkləməsi yay ərzində əsasən maydan iyunadək, az dərəcədə iyundan sonra soyuqlar düşənədək davam edir. Ağ çiçəkləri şirin, ancaq ətirlidir. Meyvələri ətli, qırmızı və ya qaradır.

## Ekologiyası
Orta miqdarda günəşli yerdə, turşulu, neytral, yaxşı drenajlı, qələvili olmayan gillicəli torpaqlarda yaxşı bitir. İsti yayı olan regionlarda bu kol beş-on ildən artıq yaşaya bilmir. torpaqlarda bitir. Əkindən sonra kökün zədələnməsi və budanma bitkilərin məhv olmasına səbəb ola bilər.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Zəhərli bitkidir, çiçəkləmə və meyvəvermə dövründə dekorativ görünüşə malikdir. Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Toplanmış canavargiləsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şərqi Qərbi Türkiyədə, Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Həmişəyaşıl, hündürlüyü 30 sm-ə çatan, kökü üzdə olan koldur. Budaqları şaxələnmiş, çoxsaylı, cavan zoğları yuxarı qal xandır. Yarpaqları zoğların uclarında sıx yerləşmiş, uzunluğu 3–5 sm və eni 1,5 sm olan, əks-yumurtavari, uzunsovdan lansetvari və ya ellipsvari-lansetvariyədək dəyişir, bünövrəsinə tərəf daralmış, küt və ya ucu biz, iynəli, parlaq, çılpaq, dərili, sıx yaşıl, qısa saplaqlarda yerləşir. Çiçəkləri çox güclü şirin qoxulu, krem rəngli-ağ, 2–6 ədəd qoltuq salxımlarda yerləşərək iri, mürəkkəb, uc başcıqları formalaşdırır. Kasacığın borucuğunun uzunluğu 1,5 sm, nazik, çılpaq, bəzən çəhrayıtəhər, kasacığın əyrisinin diametri 1,5 sm-dək, hissələri uzunsov, kütdür. Çəyirdəkləri çəhrayı və ya qırmızı, ətlidir. İyun-iyul aylarında yarpaqlar açıldıqdan sonra çiçəkləyir.

## Ekologiyası
İstiyə, soyuğa, küləyə, quraqlığa davamlıdır. −23 °C şaxtalara dözür.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yüksək dekorativ bitkidir, mədəni şəraitdə az istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amerika cökəsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Amerikanın cənub-qərbi ştatlarında geniş yayılmışdır. 1752-ci ildə İngiltərəyə gətirilmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 20-35 (45)m, gövdəsinin diametri 1,2 m-dək olan, şaxələnmiş çətirli, budaqları çox vaxt sallaq, boz və ya açıq qonur qabıqlı, yarpağı tökülən ağacdır. Tumurcuqları hamar, möhkəm, ucu biz, oval, tünd qırmızı rəngli, iki tumurcuq pulcuqludur. Yarpaqları sadə, növbəli, oval və ya ürəkvari formalı, uzunluğu və eni 10-15 sm (bəzən 25 sm-dək), uzun, nazik saplaqlı, kənarı iri dişli və ucu bizdir. Kiçik (diametri 10-14 mm), sarımtıl-ağ, ətirli çiçəkləri 6-20 ədəd sallaq, çətirşəkilli çiçək quruplarına yığılmışdır. Çiçəkləri düz, beş ləçəkli və kasayarpaqlı, çoxsaylı erkəkcikli və beş yuvalı yuxarı yumurtalıqdadır. Çiçəkləmə yayın əvvəli və ya ortası baş verir. Meyvələri yumru, açıq sarı rəngli, diametri 8-10 mm, quru qutucuqlardır.

## Ekologiyası
Amerika cökəsi yumşaq iqlimi olan rayonlarda becərilə bilər.

## Azərbaycanda yayılması
Respublıkamızda bəzi rayonlarda mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yarpaqları və çiçəkləri yeməlidir. Çiçəklərin aktiv maddələrinə flovonoidlər, efir yağları daxildir. Bol nektarı həşaratların müxtəlif növləri tərəfindən istifadə olunur. Taxta əşyaların, qatar korpuslarının düzəldilməsində istifadə edilir. Cökənin çiçəklərindən hazırlanan çay xoş qoxuya malikdir. Tərkibində büzücü təsirə malik olan taminlər vardır.

## Sinonimləri
** 

## Yarımnövləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Müxtəlifyarpaqlı cökə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şimali Amerikada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15-24 m-ə çatan, oval, yumru çətirli, iri yarpaqlı ağacdır. Yarpaqları iri, tünd yaşıl, ucu biz, kənarları dişli, alt tərəfi gümüşüdür. Çiçəkaltlığının uzunluğu 5 dyumdur. Çiçəkaltlığının uzunluğu 5 dyumdur (12 sm-ə qədər). Çiçək qrupu 5-10 çiçəkdən ibarət olaraq iyunda çiçəkləyir.Açıq sarı meyvələri - xırda qozaları yayın axırlarında yetişir.

## Ekologiyası
Orta nəmişli, yaxşı drenajlı torpaqlarda asanlıqla becərilir. Havanın çirklənməsinə və şəhər şəraitinə pis dözür. Aşağı dağ yamaclarında və alçaq səviyyəli nəmişli meşələrdə rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Boyük Qafqazda təbii halda bitir.

## İstifadəsi
Arılar vasitəsi ilə tozlandırır. Çiçəklərin nektarından bal, ağacın şirəsindən sirop, çiçəklərindən isə çay hazırlanması üçün istifadə edilir. Dekorativ ağacdır, qışda budaqları və tumurcuqları qırmızı rəngli olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mancuriya cökəsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Rusiya, Çin və Koreyada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15(20) m-dək, sıx, enli çətili ağacdır. Zoğlarısarımtıl-yaşıl, tumurcuqları sarımtıl-qonur ulduzvaridir və sadə tükcüklərlə sıx örtülmüşdür. Yarpaq saplaqları yarpaq ayasından iki dəfə qısa, tükcüklü,uzunluğu 4-5 sm-dir, güclü zoğlarda yerləşir. Meyvə verən zoğların yarpaqları yumru və ya enli yumurtavari, uzunluğu və eni 6(8)-1(12) sm, ucu biz, simmetrik, dişli, möhkəm, üstü parlaq,yaşıl, çılpaq və ya az tükcüklü, alt tərəfi ulduzvarı tükcüklü, damarcıqları 6-10 ədəd; steril zoğların yarpaqlarının uzunluğu və eni 20-30 sm-dək, dişlidir. Çiçək altlığının uzunluğu 7-9 (12) sm, eni (1,3) 1,5-2,5 (3) sm-dir, aşağı hissəsi bir az yumru, tükcüklüdür. Çiçək qrupu sallaq, 5 (10) — 12 (15) çiçəkli; çiçək saplağı ağ, ulduzvari və sadə tükcüklüdür. Çiçəklərin diametri 10–12 mm-dir. Meyvələri şarşəkilli və ya uzunsov formalı, 8–11 mm, möhkəm, oduncaqlı, sıx tükcüklü və qabıqlıdır. Sentyabrda meyvə verir.

## Ekologiyası
Çay vadilərində və dağ yamaclarında bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Respublikamızda bəzi rayonlarda mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Balverən bitkidir; sallaq çiçək qruplarına görə nektar yağışla yuyulmur və arılar hətta yağış vaxtı onu götürür. İri yarpaqları, gümüşü – keçəli hissələrinə görə qiymətli,dekorativ bitkidir. Oduncağı müxtəlif əşyaların düzəldilməsində istifadə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sigetvar

**Siqetvar** (; ; ) — Macarıstanın cənubunda Baranya medyesində yerləşən şəhər.

## Tarixi
Siqetvardakı tarixi qalıntı Siqetvar qalasıdır. Kelt və Roma dövrlərindən balayaraq müdafiə məqsədli binaların inşa edildiyi məlumdur. Günümüzə qədər gəlib çatmış Siqetvar qalasının 14-cü əsrdə orijinal formasında inşa edildiyi hesab edilir. Qala I Süleymanın vəfatından öncə sonuncu qələbəsi olan Siqetvar döyüşünün sonnunda Osmanlı İmperiyası tərəfindən ələ keçirilmişdir. I Süleyman burada vəfat etmişdir.

Siqetvar uzun müddət Osmanlı İmperiyasının hakimiyyəti altında qalmışdır. 1689-cu ildə qala və şəhər Osmanlı hakimiyyətindən çıxdı. Sonrakı müddət ərzində şəhərdə memarlıq və cəmiyyət baxımından əhəmiyyətli dəyişikliklər baş vermişdir. Əli Paşanın öz adına tikdiyi məscid bir katolik kilsəsinə çevrildi.

## Beynəlxalq əlaqələri
### Qardaşlaşmış şəhərlər
Siqetvar aşağıdakı şəhərlər ilə qardaşlaşmışdır:

*  İmatra, Finlandiya 
*  Eppinqen, Almaniya
*  Slatina, Xorvatiya
*  Trabzon, Türkiyə
*  Deva, Rumıniya

## Qalereya

Fayl:Park_of_Hungarian_Turkish_Friendship_Szigetvár_3.jpg|Siqetvarda Türkiyə-Macarıstan dostluq parkı
Fayl:Turkish-Hungarian_Friendship_Park.Szigetvar,_Hungary.jpg|Siqetvarda Türkiyə-Macarıstan dostluq parkı

## Həmçinin bax
* Baranya (medye)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  in Hungarian
* Szigetvár at funiq.hu
İqal

**İqal** — Macarıstanın Şomod medyesində yerləşən rayon. İqal Zamardinin 43 km cənubunda yerləşir. İqal spa macəra elementləri olan 12 hovuza malikdir.

## Həmçinin bax
* Şomod (medye)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Street map (Hungarian)
Komarom-Esterqom (medye)

**Komarom-Esterqom** () —  Macarıstanın şimalında yerləşən medye. İnzibati mərkəzi — Tatabanya.

Şimalda Komarom-Esterqom medyesi Slovakiya (Nitra diyarı) ilə həmçinin  Feyer, Vesprem, Dyör-Moşom-Şopron və Peşt medyeləri ilə sərhəddir.

## Tarixi

*Komarom-Esterqom* medyesi Birinci Dünya müharibəsindən sonra *Komarom* və *Esterqom* bölgələrinin birləşməsi nəticəsində yaradılmışdır.  İkinci Dünya müharibəsi dövründən  1990-cı ilə qədər  medye *Komarom* adlanırdı.

## Şəhərlər
* Tatabanya
* Esterqom
* Tata
* Komarom

## İnzibati-ərazi bölgüsü

### Yaraşlara bölünməsi
2013-cü il iyulun 15-dən Macarıstan  medyenin köhnəlmiş ərazilərin əvəzinə yaraş bölünməsi qüvvəyə mindi.

### Rayonlara bölünmə
Medyenin rayonlara bölünməsi (kistershegi) 2013-cü il iyulun 15-dən etibarən köhnəlmişdir. Bu cədvəldə verilən məlumat yalnız tarixi maraqlara malikdir.

## Tanınmışlar
* Yanoş Laslo Aldor (1895-1944) — macar rəssam.

## Xarici keçidlər
Açılış mərasimi

**Açılış mərasimi** və ya **lentkəsmə mərasimi** — yeni tikilmiş bir yerin rəsmi açılışının və ya hər hansı hadisənin başlanğıcının qeyd edildiyi mərasim. Olimpiya oyunları, FİFA Dünya Kuboku və Reqbi Dünya Kuboku kimi böyük tədbirlərdə açılış mərasimləri minlərlə şəxsin iştirakı ilə keçirilir və dünya miqyasında izlənilir.

## Həmçinin bax

* Təməlqoyma

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lentkəsmə və təməlqoyma mərasimlərinin planı