Entoni D. Smit

**Entoni Deyvid Stefan Smit** () — britaniyalı tarixi sosiologiya mütəxəssisi. Vəfat etdiyi zaman London İqtisadiyyat Məktəbində millətçilik və etnik mənsubiyyət üzrə professor emeritus olmuşdur.  O, millətçilik elmləri sahəsində disiplinlərarasılığın banilərindən biri hesab edilir.

Smit ilk dərəcəsini Oksford Universitetində almışdır. O, burada klassik dövr və fəlsəfə üzrə təhsil almışdır. Doktorantura təhsilini isə London İqtisadiyyat Məktəbində sosiologiya sahəsində müdafiə etmişdir. O, Etnik mənsubiyyət və Millətçilik Araşdırmaları Assosiasiyasının ilk prezidentidir.

## Fəaliyyəti
Smitin millətçiliyin öyrənilməsi sahəsindəki ən çox tanınan qatqısı vətəndaş və etnik millət və millətçilik arasındakı fərqi göstərməsi olmuşdur. Həmçinin, hər bir millətin dominant "etnik nüvə"yə sahib olması ideyası da ona məxsusdur. Smit millətçiliyin modern fenomen olduğu məsələsində digər müəlliflərlə razı olsa da, millətin premodern köklərinin olduğunu iddia edirdi.

Smit filosof antropoloq Ernest Gellnerin tələbəsi olsa da, uzun müddət onun millətçilik barədəki düşüncələrini paylaşmamışdır. O, millətçiliyə yanaşmada yeni  və modernistt yanaşma ilə ənənəvi yanaşmanın sintezindən ibarət olan etnosimvolizmi yaratmışdır.

### Millətçilik
Smit iddia edir ki, millətçilik "qrupun" əvvəlcədən mövcud olan tarixindən istifadə edərək həmin qrup daxilində ümumi kimlik və paylaşılan ortaq tarix hissinin yaranmasına səbəb olur. Lakin bu tarixin akademik olaraq doğru və qüsürsuz olduğunu demək olmaz. Smit iddia edir ki, bir çox millətçiliklər keçmiş hadisələrin tarixən qüsurlu şərhinə əsaslanır və mifologiyaya meyil edir. Bundan əlavə, Smitə görə keçmişin millətçi şərhi müasir siyasi və etnik vəziyyətlərə haqq qazandırmaq üçün uydurulur və yaxud da istehsal edilir.

Smitə görə millətçilik millətin üzvlərinin hamısının bir-birinə bənzəməsini gərəkdirmir, lakin həmin üzvlər millətə və millətin digər üzvlərinə qarşı möhkəm həmrəylik hissinə malik olmalıdılar. Millətçilik hissi hər hansısa yerdə üstün olan hər hansısa ideologiyanın içində də yaradıla bilər və ya yaşaya bilər. Millətçilik öncədən də var olan qohumluq, dini və inanc sistemlərinə əsaslanır.  Smit müasir millətlərin arxa planında olan etnik qrupları   "ethnie" adlandırır.

### Millətlər və millət-dövlətlər
Millət-dövlətlə bağlı danışarkən Smit bunları qeyd edirdi:

Smit millətçiliyi bir toplumun birliyi, kimliyi və öz müqəddəratını təyin etməsi uğrunda aparılan hərəkat və bu toplumun bəzi üzvləri tərəfindən həmin toplumdan potensial millət yaratma cəhdi kimi qiymətləndirirdi. O, deyirdi:

Etnielər sırayla ümumi əcdad mifləri, tarixi yaddaş, öaylaşılan kültür elementləri, tarixi bölgə ilə bəzi əlaqələr və həmrəylik olan əhali birlikləri kimi tərif edilir. Bu ən azından həmin etnienin elit təbəqəsi arasında belə qəbul edilir. Bir etnienin sərhədləri, bütün xüsusiyyətləri eyni anda görünməsə də, olduqca tanınan ola bilər. Bir başqa sözlə kiçik ortaq məxrəc məsələsi deyildir.

Smit deyir ki, hətta millətlər müasir dövrün məhsulu olsa belə, müasir millətlərdə etnik elementlər tapmaq mümkündür. Etnik qruplar millətlərdən fərqlidir. Millətlər üç mərhələli inqilabın nəticəsidir. Bu 3 mərhələli inqilab zamanı kapitalizmin inkişafı ilə  kilsə güc itirmiş və yerlərdə bürokratik və kültürəl mərkəzləşmə prosesi getmişdir. Bununla birlikdə Smit tarixdə bir çox qədim millətlərin mövcud olduğunu bildirir və buna görə də modernist yanaşmanın qəbul edilməzolduğunu vurğulayır. O, çox vaxt etno-simvolizmin 'qurucu atası' olaraq qəbul edilir. Smitin etno-simvolist yanaşması bir neçə modernist alim tərəfindən tənqidə məruz qalmışdır. Onun tənqidçiləri arasında vaxtilə müəllimi olmuş Ernest Gellner də vardır.

### Akademik azadlıq
1987-ci ildə Parlament, indiyə qədər yarı muxtar ingilis universitetlərini daha sərt dövlət nəzarəti altına almağı təklif etdi. Fərdi akademik azadlığa, tədqiqat və nəşr müstəqilliyinə qarşı olan təhdiddən narahat olan Smit, Akademik Muxtariyyət Şurasını təsis etdi və uzun müddət həmin şuranın katibi oldu. Bu mübariənin nəticəsində məsələ Lordlar palatasına qədər uzandı və nəticədə 1988-ci il Təhsil islahatı düzəlişi qəbul edildi. Bu düzəlişlə qədim universitetlərin akademik işçilərinə ifadə və nəşr etmə azadlığı verildi. Şura hökumətlə qarşılıqlı əlaqələrini davam etdirdi və  minilliyin ilk illərində akademik müstəqillik mövzusunda simpoziumların təşkili.

## Seçilmiş nəşrləri

## Həmçinin bax
* Millətçilik
* Millət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Entoni D. Smitin millət və millətçilik barədə müsahibəsi (tərc. Əli Kəbirli)