Nadejda Tolokonnikova

**Nadejda Andreyevna Tolokonnikova** (; ) — Pussy Riot feminist pank qrupunun rusiyalı üzvü, Mediazona onlayn nəşrinin və məhbusların hüquqlarının müdafiəsi Zona Prava təşkilatının təsisçisi (Mariya Alyoxina ilə birlikdə), "Voyna" musiqi qrupunun keçmiş üzvü.

O, 2012-ci il fevralın 21-də Xilaskar Məsih Kilsəsində baş vermiş “Punk dua xidməti “Tanrının bakirə anası, Putini qov!” aksiyasına görə cinayət təqibi ilə bağlı dünya şöhrəti qazanıb. Bu aksiyada iştirak etdiyinə görə o, 2012-ci il martın 3-də həbs edilib, 17 avqust 2012-ci ildə Xamovniçeski məhkəməsinin hökmü ilə “Xuliqanlıq” maddəsi ilə 2 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. O, 2013-cü il dekabrın 23-də amnistiyaya əsasən iki ay tez azadlığa buraxılıb. Həbsxanada olarkən o, məhbusların hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olub. Sərbəst buraxıldıqdan sonra Tolokonnikova Mariya Alyoxina ilə birlikdə rus məhbuslarının hüquqlarını müdafiə edən “Zona Prava” təşkilatının yaradılmasını elan edib.

O, hazırda Rusiyadan kənarda yaşayır, lakin təhlükəsizlik səbəbi ilə yaşayış yerini açıqlamır.
## Həyatı
Nadejda Tolokonnikova 7 noyabr 1989-cu ildə Norilskdə anadan olub. O, ümumtəhsil məktəbini qızıl medalla, musiqi məktəbini fortepiano üzrə bitirib. Orta məktəbdə İrina Proxorovanın “Yeni ədəbiyyat icmalı” nəşriyyatının şəhərdə təşkil etdiyi mədəni tədbirlərdə iştirak edib.

Tolokonnikova 2006-cı ildə Moskvaya köçüb və dövlət hesabına Moskva Dövlət Universitetinin Fəlsəfə fakültəsinə daxil olub.

Nadejda 2009-cu ildən solçu radikal aksiyaçı hərəkat olan "Voina" sənət qrupunun keçmiş üzvüdür. Nadejda Tolokonnikova qrupa keçmiş əri Pyotr Verzilov ilə birlikdə daxil olub. O, "Voina"nın bir çox tədbirlərində o cümlədən K.A.Timiryazev adına Dövlət Biologiya Muzeyində (2008) və "Tarakan Məhkəməsində" (2010) iştirak edib.

2011-ci ilin mart ayından o, "Pussy Riot" feminist punk qrupunun üzvüdür.

30 dekabr 2021-ci ildə Rusiya Federasiyasının Ədliyyə Nazirliyi Nadejda Tolokonnikovanı media orqanlarının - “xarici agentlərin” reyestrinə əlavə edib.

2023-cü ilin martında məlum olub ki, Tolokonnikovaya qarşı “dindarların hisslərini təhqir etmək” maddəsi ilə cinayət işi açılıb və o, axtarışa verilib. 2023-cü ilin noyabrında məhkəmə onun həbsi ilə bağlı qiyabi qərar qəbul edib.

## Şəxsi həyatı

Nadejda Tolokonnikova 2008-ci ildən 2016-cı ilə qədər "Voyna" qrupunun keçmiş fəalı Pyotr Verzilov ilə evli olub. Onların Qera Verzilova (4 mart 2008-ci il təvəllüdlü) adlı qızları var.

2018-ci ildə Nadejda Tolokonnikova özünü panseksual hesab etdiyini söyləyib.

2024-cü ilin yanvarında o, Los-Ancelesdə ABŞ vətəndaşı Con Cadvell ilə nigaha daxil olub..

## Etiraz fəaliyyəti
2010-cu ilin yayında Tolokonnikova Ximki meşəsini qorumaq üçün aksiyalarda iştirak edib.

2011-ci il mayın 28-də, Rusiya Federasiyasının Sərhəd Mühafizəsi Gününü qeyd etdiyi gün, Yekaterina Samutseviç və Nadejda Tolokonnikova Moskva meriyasının icazəsi olmadan, Aleksandr bağı yaxınlığında və Moskva merinin ofisi yaxınlığında LGBT icmasının nümayəndələrinin mülki hüquqlarını müdafiə etmək üçün gey qürur marşında iştirak ediblər.

Tolokonnikova 2011-ci il iyunun 17-dən 20-dək Ximki meşəsində “Antiseliger” vətəndaş forumunun işində iştirakçı olub.

10 dekabr 2011-ci ildə Tolokonnikova Feminist və LGBT icmasının nümayəndəsi kimi Bolotnaya meydanındakı mitinqdə səhnədən çıxış edib. Aksiyada çıxışında o, “hər kəsi siyasi lider olmağa və müstəqil düşünməyə” çağırıb.

Nadejda özünün mənəvi "kompası" kimi koloniyada tərcümeyi-halı ilə tanış olduğu yazıçı və dissident Vladimir Bukovskini adlandırır. “The New York Times” qəzetinə müsahibəsində Tolokonnikova və Mariya Alyoxina gələcəkdə Rusiyada siyasi vəzifələr tutmaq niyyətində olduqlarını bildiriblər.

12 iyun 2015-ci il Rusiya Günündə o, məhbus forması geyinərək Moskvanın Bolotnaya meydanında Rusiya bayrağı tikməyə cəhd edib, bundan sonra polis tərəfindən saxlanılıb.

2016-cı ilin fevral ayında "Pussy Riot", Tolokonnikovanın prokuror kimi göründüyü “Çaika” adlı videolarını yayımlayıb. 14 mart 2016-cı ildə Nadejda Tolokonnikova Kölndə keçirilən Köln beynəlxalq ədəbi festivalında “İnqilaba bələdçi” kitabını təqdim ediblər.

30 yanvar 2019-cu ildə o, Tretyakov qalereyasından Arxip Kuincinin "Ai-Petri. Krım" tablosunun oğruları ilə həmrəy olduğunu bildirib və etiraf edib ki, əvvəllər Krımskidəki Tretyakov vadisindən müəyyən bir tablonu oğurlayaraq özü də oxşar cinayət törədib. Tolokonnikovanın sözlərinə görə, aksiya “Voyna” bədii qrupunun üzvləri ilə birgə həyata keçirilib.

## "Tanrının bakirə anası, Putini qov!" aksiyası

21 fevral 2012-ci ildə "Pussy Riot"un digər dörd üzvü ilə birlikdə o, Xilaskar Məsih Kilsəsində qrupun "pank duası" adlandırdığı aksiya keçirdi. Aksiya “Tanrının bakirə anası, Putini qov!” adlandırılmışdı. Aksiyanın videoya çəkilib, YouTube-də yerləşdirilərək internetdə yayılması cinayət işinin başlanmasına səbəb olub. Martın 3-də o, bir qrup şəxs tərəfindən qabaqcadan əlbir olaraq, dini nifrət zəminində xuliqanlıq ittihamı ilə həbs edilib. "Pussy Riot"un daha iki üzvü Mariya Alyoxina və Yekaterina Samutseviç də saxlanılıb.

2012-ci il avqustun 17-də məhkəmə Tolokonnikovanı “ictimai asayişi kobud şəkildə pozmaqda, cəmiyyətə açıq-aşkar hörmətsizlik ifadə etməklə, dini nifrət və düşmənçilik zəminində törətməkdə” təqsirli bilib və onu ümumi rejimli cəzaçəkmə koloniyasında iki il müddətinə azadlıqdan məhrum edib. Tolokonnikova nə məhkəmədə, nə də sonra günahını etiraf etməyib, kilsədəki aksiyanın dinə zidd olmadığını, dinə zidd olmadığını bildirib. O, məhkəmədəki yekun nitqind bu barədə geniş çıxış edib: "*İttiham tərəfi "Pussy Riot"un mahnı sözlərindən sitat gətirməkdən utanır, çünki onlar motivin olmamasının canlı sübutudur. Çox xoşuma gələn, bu fraqmentdən sitat gətirəcəyəm, məncə, çox vacibdir. Məsih Kilsəsindəki çıxışdan sonra verdiyimiz "Rusiya Reportyoru"na verdiyimiz müsahibədə - Biz dinə, xüsusən də pravoslavlığa hörmət edirik. Məhz buna görə böyük, parlaq xristian fəlsəfəsinin bu qədər bərbad şəkildə istifadə edilməsindən qəzəblənirik. Bizi ən gözəl şeyin indi dördayaq qoyması heyrətə gətirir. Biz hələ də bunun qarşısını alırıq. Və bütün bunları izləmək bizi çox incidir. Bizim tərəfimizdən heç bir nifrət və ədavət təzahürünün olmadığını bütün dindirilən müdafiə şahidləri, hətta şəxsən bizim haqqımızda verdiyi ifadələrdə də göstərirlər. Bundan əlavə, bütün digər xüsusiyyətlərlə yanaşı, istintaq təcridxanasında istintaqın tələbi ilə barəmdə aparılan psixoloji və psixiatrik ekspertizanın nəticələrini nəzərə almanızı xahiş edirəm. Mütəxəssislər bunları göstərdilər: həyatda riayət etdiyim dəyərlər “ədalət, qarşılıqlı hörmət, insanlıq, bərabərlik və azadlıqdır”. Bunu ekspert deyib. Məni tanımayan bir adam idi. Və yəqin ki, müstəntiq çox istərdi ki, ekspert başqa bir şey yazsın. Amma görünür, həqiqəti sevən və dəyərləndirənlər hələ də çoxdur. Və Müqəddəs Kitab haqlıdır*".  

23 sentyabr 2013-cü ildə Tolokonnikova aclıq aksiyası keçirdi və əri vasitəsilə "İnterfaks"a açıq məktub göndərərək, Partsa (Mordoviya) kəndindəki 14 saylı cəzaçəkmə müəssisəsindəki dözülməz iş və yaşayış şəraitini, koloniyanın rəis müavini, polkovnik-leytenant Yuri Kuyanovun təhdidlərini, gün ərzində məhbusların 16-17-saat işlədildiyini bildirib. O, deyib ki, demək olar ki, heç bir istirahət günü olmayan qadınlar döyülür, mənəvi və fiziki alçaldılır, soyuq işgəncələrə məruz qalır, keyfiyyətsiz yeməklərlə qidalanır və əsas gigiyena ehtiyaclarından məhrum edilir. Sonrakı rəsmi araşdırmalar bu məlumatı təsdiqləyib. 2018-ci ildə Federal Penitensiar Xidmət Tolokonnikovanın cəza çəkdiyi Mordoviya koloniyasında qadın məhbusların qul əməyindən istifadə etdiyini etiraf edib. Aydın olub ki, xüsusən, məhkumlar “sol” əmrləri yerinə yetirmək üçün səhər yeddidən səhər birə qədər işlədilirlər. Komisiya materialları cinayət işinin başladılması üçün Rusiya Federasiyasının İstintaq Komitəsinə təhvil verilib.

1 oktyabr 2013-cü il tarixində Mordoviya üzrə Federal Penitensiar Xidmət Tolokonnikovanın onu başqa həbsxana koloniyasına köçürəcəyinə söz verdikdən sonra doqquz günlük aclıq aksiyasını dayandırdığını bildirib. Oktyabrın 18-də Tolokonnikovanın əri Nadejdanın həbsxana xəstəxanasından (LPU-21) Mordoviya cəza koloniyasına (IK-14) qaytarılması ilə əlaqədar əvvəllər dayandırılmış aclıq aksiyasını bərpa etdiyini bildirib. Oktyabrın 21-də Mordoviya üzrə Federal Penitensiar Xidmətin mətbuat xidmətinin əməkdaşı bildirib ki, məhkum qadın başqa koloniyaya köçürülür. Noyabrın ortalarında Tolokonnikova aclıq aksiyasından sonra səhhətində yaranan ağırlaşmalara görə Krasnoyarsk diyarı üzrə Federal Penitensiar Xidmət Administrasiyasının xəstəxanasına göndərilib və həbs müddəti başa çatana qədər burada qalıb.

Nadejda Tolokonnikova 2013-cü il dekabrın 23-də Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının Rusiya Konstitusiyasının 20-ci ildönümü ilə bağlı qəbul etdiyi amnistiyaya əsasən “Xuliqanlıq”  maddəsi ilə məhkum edilmiş şəxs kimi azadlığa buraxılıb. Eyni zamanda Mariya Alyoxina da azadlığa buraxılıb.

Azadlığa çıxandan sonra Tolokonnikova və Alyoxina rusiyalı məhbusların hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olmaq niyyətində olduqlarını bildiriblər. Tolokonnikova bu barədə fikirlərini belə izah edib: "*Mən bu yardımı göstərməliyəm. Məhkumlara kömək etmək üçün əlimdən gələni edəcəyəm. Mən indi cəza sisteminə qanla bağlanmışam və geri çəkilməyəcəyəm. Bir az da yaxşı olmağa çalışacağam*".

## Mükafatları
* Beynəlxalq insan haqları təşkilatı "Amnesty International" "Pussy Riot" qrupunun üç üzvünü vicdan məhbusu kimi tanıyıb..
* 2012-ci ildə "Foreign Policy" jurnalı Tolokonnikovanı Yekaterina Samutseviç və Mariya Alyoxina ilə birlikdə dünyanın 100 aparıcı ziyalısı sırasına daxil edib.
* 2012-ci ilin dekabrında Fransanın "Le Figaro" qəzeti Tolokonnikovanı "İlin qadını" elan edib. Mordoviya koloniyasında olan Nadejda jurnalistlər tərəfindən Rusiyada söz azadlığının pozulması probleminə dünyanın diqqətini cəlb edən pank qrupunun siması sayılırdı. İyirmi nəfərlik reytinqdə Tolokonnikova ikinci yeri tutan Mişel Obamanı, üçüncü yeri isə Meril Stripi qabaqlayıb.
* 2012-ci ilin avqustunda sənətşünas İrina Kulik "Pussy Rio"t üzvləri Mariya Alyoxina, Nadejda Tolokonnikova və Yekaterina Samutseviçi Xilaskar Məsih Kilsəsindəki çıxışlarına görə İlin Layihəsi kateqoriyasında Kandinski Mükafatına namizəd göstərib. "Pussy Riot"un hərəkəti, az sayda xal toplayaraq, ekspert səsverməsinin nəticələrinə əsasən 21 əsərin daxil olduğu mükafatın uzun siyahısına düşməyib.
* 2012-ci ildə Amerikanın AskMen.com veb-portalında səsvermənin nəticələrinə görə, Nadejda "Ən çox arzu olunan 99 qadın" siyahısında 85-ci yeri tutaraq, orada yeganə rus qadını olub. Redaktorlar həmçinin Tolokonnikovanı “ən seksual rus məhbusu” adlandırıblar. Elə həmin il MAXIM jurnalının rus versiyasında Tolokonnikova Rusiyanın 100 ən seksual qadını siyahısında 18-ci yeri tutub. 2012-ci ildə ona Ukraynada Playboy jurnalının üz qabığında görünmək təklifi edilib. 2014-cü ilin yanvarında Tolokonnikovanın fotoşəkili The Times qəzetinin üz qabığında yer alıb.
* 2013-cü ilin mart ayında "Exo Moskvı" radiostansiyası tərəfindən hər il tərtib edilən "Rusiyanın 100 ən nüfuzlu qadını" siyahısında Nadejda Tolokonnikova 72-ci yeri tutub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*"Pussy Riot's Nadya on Russophobia and Prison Under Putin" – interview at the *Useful Idiots* podcast, *Rolling Stone* (2019) @ 50 mins