Alqoritmik ticarət

**Alqoritmik ticarət**, və ya **Alqoritmik treydinq** () — maliyyə bazarlarında ticarət əməliyyatlarını avtomatlaşdırmaq üçün istifadə olunan bir metod. Bu üsulda, əvvəlcədən təyin edilmiş qaydalara əsaslanan alqoritmlər vasitəsilə ticarət əməliyyatları həyata keçirilir. Alqoritmik ticarət, yüksək sürət və dəqiqliklə ticarət etməyə imkan verir və insanların müdaxiləsini minimuma endirir. Məşhur alqoritmlər çox zaman ingilis dilində () adlanır.

Alqoritmik ticarət qazanc əldə etmək deyil. Məqsəd böyük bir sifarişin yerinə yetirilmə xərclərini (əməliyyat dəyəri) azaltmaq, bazara təsirini minimuma endirmək (bazar təsiri) və uğursuzluq riskini azaltmaqdır.

Avtomatlaşdırılmış ticarət sistemlərindən bəhs edərkən "alqoritmik ticarət" ifadəsi çox vaxt səhvən istifadə olunur. Belə ki, avtomatlaşdırılmış ticarət sistemləri həqiqi qazanc əldə etmək məqsədi üçün istifadə olunur. Ticarət strategiyalarının mürəkkəb riyazi düsturlar və sürətli məlumatların işlənməsinə əsaslandığı "qara qutu ticarəti" botları olaraq da bilinirlər.

## Tətbiqi
Alqoritmik ticarət, investisiya bankları, pensiya və pay fondları tərəfindən geniş istifadə olunur. İnstitusional investorlar fəaliyyətlərində böyük həcmli sifarişlərlə işləyirlər və bu səbəbdən belə böyük sifarişləri tamamilə itki riski olmadan bazara yerləşdirə bilməzlər.

Alqoritmik ticarət proqram sistemlərinin meydana çıxmasından əvvəl institusional investorların treyderləri və ya bu cür investorlardan sifariş alan broker ticarətçiləri böyük sifarişləri əl ilə bölməli idilər. Üçüncü tərəf icra şirkətlərinin iri investorların sifarişlərini qəbul etdikləri və öz təcrübələrinə əsaslanaraq icra etdikləri bir sənaye mövcud idi.

2000-ci illərin ortalarında bir treyderin təkbaşına etdiyi bütün hərəkətləri yerinə yetirən alqoritmik mühərriklər yaratmaqla bu gündəlik işi avtomatlaşdırmaq mümkün oldu. Bir treyder üçün bir sifarişin belə bir "mühərrikə" yönləndirilməsi, bir icra alqoritmi seçməsi və yalnız yalnız mürəkkəb sifarişlərin əllə yerinə yetirilməsinə diqqət yetirərək işini izləməsi kifayət idi.

Bir sifarişçi ilə bir broker arasında sifarişin köçürülməsi, bir qayda olaraq, düzəliş protokolu vasitəsilə bir mesaj istifadə edilərək həyata keçirilir. Alqoritmik mühərriklər üçün nəzərdə tutulmuş tətbiqetmələrin ötürülməsi üçün 2004-cü ildə *FIXatdl* standartı təklif edilmişdir. Bu *FIX* protokolunun bir hissəsi idi, lakin bu günə qədər bu standart geniş tətbiq olunmamışdır. Mesaj vasitəçinin sifariş idarəetmə sistemində qeydiyyata alınır və avtomatik olaraq brokerin alqoritmik mühərrikinə yönləndirilir. FIX mesajı xüsusi etiketlərdə  () alqoritm icra parametrlərini ehtiva edir, məsələn: icra başlanğıc və bitmə vaxtı, hədəf icra qiyməti, aktiv / passiv icra, ticarət sessiyalarının açılması və bağlanması hərraclarında iştirak etmə / iştirak etməmə. 

Sifariş bazarda yerinə yetirildiyi üçün investor investordan icraya dair düzəliş mesajları alır () və günün sonunda sifarişin tam yerinə yetirilməsi () və ya qalan icra olunmayan hissəsinin ləğvi () barədə mesaj alır.

Hər bir broker alqoritmlərini fərqli adlandırarsa bu ən yaxşısını seçmək üçün alqoritmik ticarət xidmətlərini müqayisə etməyi çətinləşdirir. Bununla birlikdə, bütün brokerlər ən ümumi və tanınmış alqoritmləri () tətbiq etmişlər və tətbiqləri arasındakı fərqlər minimaldır.

Artıq bir müddətdir ki, bəzi birjalarda alqoritm ticarət sistemləri səviyyəsində həyata keçirilir. Bu, ticarətin səmərəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırır, çünki alqoritmin tətbiqi ardıcıl bir neçə sifarişi daha sürətli yerinə yetirir və ya bunun üçün bir broker xidmətindən istifadə edilərək yalnız bir sifariş vermək kifayət edir.

## Alqoritmik strategiyalar
* **TWAP alqoritmi** () *- vaxt ölçülmüş orta qiymət* —  müəyyən bir müddət ərzində sifarişləri ən yaxşı tələb və ya təklif qiymətlərinə müəyyən aralıqlarla yerləşdirərək sifarişin ümumi həcminin vahid şəkildə yerinə yetirilməsini nəzərdə tutur.
* **VWAP alqoritmi** () *- həcm ölçülmüş orta qiymət* — müəyyən bir müddət ərzində sifarişlərin ən yaxşı tələb və təklif qiymətlərinə verilməsi, müəyyən bir dövr ərzində sifarişin ümumi həcminin vahid yerinə yetirilməsini nəzərdə tutur, lakin alqoritmin başlanğıcından bəri hesablanan alətin orta ölçülmüş bazar qiymətini aşmamalıdır.
* **Aysberq alqoritmi** () —  ümumi həcmi göstərilən "görünən" məbləğdən çox olmayan kotirovka sifarişləri yerləşdirərək sifarişin ümumi həcminin icrasını nəzərdə tutur. Sifarişlərin qəbulu sifarişin ümumi həcminin tam icrasına qədər davam edir. LSE də daxil olmaqla bəzi birjalarda, aysberq alqoritmi ticarət sisteminin nüvəsi səviyyəsində həyata keçirilir ki, bu da sifarişin adi parametrləri ilə yanaşı "görünən" həcmini göstərməyə imkan verir.

## Alqoritmik sistemlərin mübadilə infrastrukturuna təsiri
Birja ticarət infrastrukturuna yük baxımından, sifarişlərlə işləmə bazar prinsipindən istifadə edən alqoritmik sistemlər praktik olaraq risk daşımır, çünki nadir hallarda alətlər üçün saniyədə birdən çox sifariş verirlər, bundan əlavə bu sistemlərin verdiyi hər sifariş bir razılaşmaya gətirib çıxarır.

Əməliyyat təklifi prinsipini istifadə edən alqoritmik sistemlər vəziyyətində mənzərə tamamilə fərqlidir. Birincisi, sifarişlər yenidən düzəldildikdə, bu sistemlər bir alət üçün saniyədə bir neçə sifariş verə bilər, ikincisi, bu sifarişlərin yalnız kiçik bir hissəsi əməliyyatlara gətirib çıxarır (MICEX-in verdiyi məlumata görə, yüksək tezlikli robotların sifarişlərinin 95% -dən çoxu icra edilmədən geri alınır ). Beləliklə, yüksək tezlikli kotirovka ilə mübadilə infrastrukturu maksimum dərəcədə yüklənir və çox vaxt boşdur. Mübadilə infrastrukturunun həddindən artıq yüklənməsi onun fəaliyyətinin dayanıqlığına təsir göstərə bildiyindən birjalar bazar məlumatlarının yayımlanmasının gecikməsi, icazə verilən əməliyyatların sayının məhdudlaşdırılması, sifarişin minimum tətbiq edilməsi, həmçinin tarif siyasəti ilə robotların fəaliyyətinin dayandırılması kimi qoruyucu mexanizmlərdən istifadə edirlər.

## İstinadlar