open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marslı (film)

**Marslı** () — 2015-ci ildə 20th Century Fox kino şirkəti tərəfindən Ridli Skottun rejissorluğu ilə çəkilmiş elmi-fantastik ABŞ filmi. Filmin baş rolunda Mett Deymon çıxış edir. Digər rolları Cessika Çesteyn, Kristen Uiq, Ceff Deniels, Maykl Penya, Keyt Mara, Bin Şon, Sebastian Sten, Aksel Henni, Donald Qlover, Makkenzi Devis və Çivetel Eciofor ifa edirlər. Filmin premyerası 2015-ci ilin sentyabr ayının 15-də Toronto Beynəlxalq Film Festivalında baş tutmuşdur. Film müsbət rəy göstərməklə dünya üzrə 630 milyon dollar gəlir əldə edir,beləliklə Ridki Skottun rejissorluğu ilə çəkilmiş ən bahalı film və həmçinin 2015-ci ildə çəkilmiş ən bahalı filmlər içərisində 10-cu yerdə qərarlaşır.

## Haqqında
Film Endi Uirin 2011-ci ildə yazdığı *"Marslı"* romanı əsasında çəkilmişdir. Filmin ssenari müəllifi Dryu Qoddarda məxsusdur. Film heyətindən ayrı düşərək Mars planetinin səthində tək qalan və sağ qalmağa çalışan kosmonavt Mark Uatni haqqındadır.

## Qısa süjet
2035-ci il, Ares III gəmisinin heyəti Mars planetinin düzənliyini tədqiq etmək missiyası verilib. Ancaq güclü qum fırtınası onları bu missiyanı təxirə salmağa vadar edir. Evakuasiya zamanı uçuş xəttində qırılan antena qırıntısı Mark Uatniyə dəyir və onun fırtınada itməsinə gətirib çıxarır. Kosmik formasında yerləşən siqnal ötürücüsünün sıradan çıxması və komandir Melissa Levisin onu tapa bilməməsi səbəbindən onun həlak olduğu güman edilir. Beləliklə kosmonavt planetdə tək, yaralı və 6 nəfərin ehtiyyacını ödəyəcək 1 aylıq resursla çarəsiz vəziyyətdə qalır. Mark Yer planetinə siqnal göndərmək və evə qayıtmaq üçün yeganə şansının 3 il sonra Ares IV heyətinin yeni missiya üçün 3200&nbsp;km aralıda(təxminən 4 il yol qət etməyə bərabər) uçuş nöqtəsinin olduğu qənaətinə gəlir.

## Rollarda
Mett Deymon — Mark Uatni, Mars səthində Ares III gəmisindən ayrı düşərək öldüyü güman edilən botanik kosmonavt.Mark xilas olunana qədər öz ixtiraçılığından və zəkasından istifadə edərək sağ qalmağa çalışır.

Cessika Çesteyn — Komandir Melissa Levis,ABŞ hərbi donanmasının zabiti,geoloq və Ares III gəmisinin missiya komandiri.

Ceff Deniels — Teodor "Teddy" Sanders,NASA-nın direktoru

Chivetel Ejiofor — Vinsent Kapoor,NASA-nın Marsdakı missiyalarının icraçı direktoru və Uatni ilə əlaqə yaradan ilk şəxs

Şon Bin — Miç Henderson,Ares III gəmisinin missiyalarının icraçı direktoru

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
Sarı koramal

**Sarı koramal**() — Koramallar fəsiləsinə aid ayaqsız kərtənkələ növü.

## Xariçi görünüş

Koramallar ayaqlara malik olmurlar, halbuki kərtənkələdirlər. Sarı koramal öz sinfinə daxil olan ilanlar arasında ən irisidir. Onlar bəzən 1,5 m təşkil edir.

Uzun quyruğa malik olular və təhlükə zamanı onu atırlar.

## Yayılması

Onların arealı Cənub-şərqi Avropa, Orta və cənub-qərbi Asiya, Qafqaz və Krım ərazilərini təşkil edir.

## Qidalanması və çoxalması

Əsasən molyusklar və Cücülərlə qidalanır. Bəzən onurğalılarlada qidalanması müşahidə edilib. 8–10 olmaqla yumurta qoyur. Üstəlik yumurtaları (dişilər) qoruyur.

## Mənbə
* Sarı Koramal
* Sarı koramal haqqında video
## İstinadlar
Daş əməliyyatı

**Daş əməliyyatı** və ya **Dəliliyin müalicəsi** (ing. *The Stone Operation*) — Holland rəssam İeronim Bosxun çəkdiyi tablo. Yağlı boya ilə taxta üzərində çəkilmiş rəsm, 1475–1480-ci illər arasında hazırlanmıştır. Hündürlüyü 48 sm, eni isə 35 sm olan tablo, hal-hazırda Madriddəki Prado muzeyində mühafizə olunur.

## Əsər haqqında
İeronim Bosxun məişət mövzulu ilk əsəri olan Daş əməliyyatı, dövrün insanlarının cahilliyini əks erdirir. Əsərdə təsvir olunan hadisə o dövrdə məşhur olan daş əməliyyatıdır. Dəlilərin başlarında daş olduğuna inanan savadsız insanlar, fırıldaqçı həkimlərin daşı çıxararaq onları müalicə edəcəyinə inanır. Şəkildə əməliyyatı həyata keçirən həkimin başındakı qıf onun yalançı olduğuna bir işarədir. Göründüyü kimi həkim dəlinin başından, gözlənilənin əksinə daş yox gül çıkarır. Beləliklə rəssam bu əsərlə fırıldaqçı həkimləri ifşa etməyə çalışır.

## Həmçinin bax
* İeronim Bosx

## İstinadlar
Mart pişiyi (personaj)

**Mart pişiyi** – Luis Kerrollun Alisa möcüzələr ölkəsində və Alisa güzgü arxasında əsərlərinin baş qəhrəmanlarından biridir. Həmkarı Papaqçı ilə birgə çay içməyi xoşlayır.

## Xarici keçidlər
* Alisa möcüzələr ölkəsində
Sınaq Tısbağası (personaj)

**Sınaq Tısbağası** - Luis Kerrollun Alisa möcüzələr ölkəsində əsərinin qəhrəmanlarından biridir. Qrifonun həmkarıdır.

## Xarici keçidlər
*Alisa möcüzələr ölkəsində
İnkarnate Dünya Universiteti

**İnkarnate Dünya Universiteti** () — ABŞ-nin San-Antonio şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin tarixi 1881-ci ildən başlayır.

## Xarici əlaqələri
Qafqaz Universitetlər Birliyinin üzvüdür.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*
We'll Be Together (musiqi)

**We'll Be Together** () – Məşhur alman müğənnisi Sandra Kretunun 1988-ci ildə istehsal olunmuş "Into a Secret Land" albomuna daxil olan mahnılardan biridir. Mahnı 1988-ci ilin noyabr ayında istehsal olunmuşdur. Almaniyanın hit-paradında 9-cu pilləyə yüksəlmişdir.

## Komplizasiyaların siyahısı
; CD single
# "We'll Be Together" (extended mix) - 6:45
# "It Means Forever" (instrumental) - 3:43
# "We'll Be Together" - 3:49

; 7" single
# "We'll Be Together" - 3:49
# "It Means Forever" (instrumental) - 3:43

; 12" single
# "We'll Be Together" (extended mix) - 6:45
# "It Means Forever" (instrumental) - 3:43
# "We'll Be Together" - 3:49

## Hit-paradlar

## İstinadlar

  
## Xarici keçidlər
* Discogs.com saytında
* Sandranet.com saytı
Əs-Səlamə

**Əs-Səlamə** () — Suriyada, Hələb mühafəzəsində Əzaz məntəqəsinin Əzaz nahiyəsində kənd. Kəndin əvvəlki adı "Sucu"dur. 2004-cü il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 269 ailədə 728 nəfəri kişilər və 680 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 1.408 nəfərdir. Kəndin əhalisini türkmanlar təşkil edir. Kənd Hələb şəhərindən 45&nbsp;km şimalda, Əzaz şəhərindən şimali–şərqdə, Suriya–Türkiyə sərhəd xəttinə olduqca yaxın (2–3&nbsp;km) ərazidə, dəniz səviyyəsindən təqribən 560–570 metr hündürlükdə yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sucu (hazırda əs–Səlamə) kəndi SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində (1953-cü il). Miqyas 1 sm–də 1 km (1: 100 000) 
* Sucu (hazırda əs–Səlamə) kəndi SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində. Miqyas 1 sm–də 2 km (1: 200 000)
"Lenin" mükafatı laureatlarının siyahısı

## 1960-cı illər

### 1967
# Qara Qarayev — 1967

## 1980-ci illər

### 1980
# Kuşel Leyboviç Slavin — 1980
# Iqor Moiseyeviç Itskov — 1980
# Andrey Mixayloviç Aleksandrov (Aleksandrov Agentov) — 1980
# Pavel Alekseyeviç Kuroçkin — 1980
# Iqor Iqoreviç Geleyn — 1980
# İiqor Andreyeviç Qriqoryev — 1980
# Ilya Semyonoviç Qutman — 1980
# Lev Stefanoviç Danilov — 1980
# Vasili Vasilyeviç Katanyan — 1980
# Semyon Qriqoryeviç Kiselyov — 1980
# Leonid Mixayloviç Kristiy — 1980
# Semiramida Nikolayevna Pumpyanskaya — 1980
# Tengiz Aleksandroviç Semyonov — 1980
# Nina Vasilyevna Solovyova — 1980
# Aleksandra Yakovlevna Rıbakova — 1980
# Çemma Sergeyevna Firsova (Mikoşa) — 1980
# Zoya Petrovna Fomina — 1980
# Iqor Feliksoviç Qunker — 1980
# Vasili Semyonoviç Lanovoy — 1980
# Roman Lazareviç Karmen — 1980
# Nodar Vladimiroviç Dumbadze — 1980
# Indulis Auqustoviç Zarinə — 1980
# Teodor Zalkalnı — 1980
# Iqor Vladimiroviç Ilinski — 1980
# Yeqor Aleksandroviç Isayev — 1980
# Boris Aleksandroviç Pokrovski — 1980
# Arkadi Isaakoviç Raykin — 1980
# Nikolay Mixayloviç Romadin — 1980
# Stanislav Iosifoviç Rostotski — 1980
# Vyaçeslav Mixayloviç Şumski — 1980
# Vyaçeslav Vasilyeviç Tixonov — 1980
# Turqunbay Sadıkov — 1980
# Anatoli Borisoviç Solovyanenko — 1980
# Dementi Alekseyeviç Şmarinov — 1980
# Məmmədov Mirkazım Mirəhəd — 1980

## Həmçinin bax
* Lenin mükafatı
* Mirkazım Məmmədov

## İstinadlar
E.ə. 312

## Hadisələr
* Makedoniyalı İsgəndərin imperiyasının varisi sayılan Selevkilər imperiyası yaranmışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Billy Bob Tornton

**Billy Bob Thornton** (4 avqust 1955) — Amerikan aktyor, film yazarı. Onun şöhrətlənməsi  1990'ların ortasında, Sling Blade adlı filmi yazıb,rejissorluq edib,filmdə iştirak etməyindən  sonra başlayır. Bu filmlə  Billy Bob Oskar mükafatı almışdır. Melissa Lee Gatlin ilə 1978-1980 illər arasında, Toni Lavrens ilə 1986-1988 illər arasında, Cynda Villiams ilə 1990-1992 illər arasında, Pierta Davn Çerniak ilə 1993-1997 illər arasında ve Ancelina Coli ilə 2000-2003 illər arasında evli qalan Billy Bob Thornton'un ən maraqlı sevgi hekayəsi Ancelina Coli ilə olmuşdur.

## Filmoqrafiya
-
Bexşteyn şəbpərəsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Yarasa alman naturalisti Yohan Bexşteynin şərəfinə adlandırılıb.

## Yayılması
Avropanın şərqində, Kiçik Asiya, Şimali İran və Qafqazda yayılmışdır. Qafqazın Qaradəniz sahillərində üstünlük təşkil edir. Azərbaycanda ilk dəfə olaraq 1986-cı ildə Böyük Qafqaz sıra dağlarının cənub yamaclarında tapılmışdır. 30–40 şəbpərədən ibarət balalama koloniyası Qəbələ rayonunun Xəzra kəndində orta əsrlərə aid qəbiristanlığın dörd sərdabəsinin birində aşkar edilmişdir. Bu koloniya 2010-cu ilədək müşahidə olunmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, gecə şəbpərələrinə Rusiya ilə həmsərhəd ərazilərdə də təsadüf edilmişdir.

## Yaşayış yeri
Gecə şəbpərəsi meşə növü olub, Qafqaşda ancaq enliyarpaqlı meşələrdə rast gəlinir. Bexşteyn gecə şəbpərəsi yem üçün adətən gecə saatlarında meşə kənarlarına və ya talalara uçurlar. Əsasən yarpaq və ot üzərində olan həşəratlarla qidalanırlar. Onlarla dişi fərdlərdən ibarət olan balalama koloniyaları yaşlı ağacların oyuqlarında, nadir hallarda atılmış tikililərdə məskən salırlar.

## Çoxalması
İyun-iyul ayının əvvəlində dişilər bir balası verir. Balalayan koloniyaların əsas xarakterik cəhətlərindən biri də onların tez-tez öz sığınacaq yerlərini dəyişməsidir. Bu səbəbdən onların bala vermək üçün seçdikləri yerdə ağac oyuqlarının çox olması vacibdir. Yeraltı mağaralar əsasən balavermədə iştirak etməyən fərdlərin qışlaması və yayda daldalanması üçün istifadə olunur. Bu növ yarasaların payız cütləşməsi dövründə yeraltı mağaraların rolu böyükdür. Bexşteyn gecə şəbpərəsi – oturaq növdür. Yəqin olunur ki, Qafqazda və Azərbaycanda gecə şəbpərələrinin əsas hissəsi qışı ağacların oyuğunda keçirirlər. 1986-cı ilin iyul ayının sonunda Xəzrada yarasaların sayı 30-a çatmışdır. 28 avqust 1988-ci ildə bu koloniyada 40-a yaxın fərd olmuşdur. 2007-ci ilin yayında uzunqulaq şəbpərəni bu ərazidə müşahidə etmək mümkün olmamışdır. 2010-cu ilin avqustunda isə sərdabədə 90-a yaxın fərd müşahidə edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səhra yarasası

**Səhra gönlücəsi** və ya **Səhra yarasası** () — Gönlücələr fəsiləsinə daxil olan yarasa növü.

## Yayılması

Arktik bölgələrdən başlayaraq, Yunanıstanın Rodos adası, Misir, Ərəbistan yarımadası, Yaxın Şərq, Kiçik, Ön və Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqazdan şimal-qərbi Çin və şimali Pakistana qədər ərazidə rast gəlinir. Azərbaycanda 5 məntəqədə tapılmışdır (Qabırrı (İori) və Alazan çaylarının mənsəbi, Mingəçevir ətraflarında, Xaldan, Sabirabad və Qobustan qoruğu).

## Yaşayış yerləri

Onlara əsasən turay meşələrində, Azərbaycanın mərkəzi ərazilərində yarımsəhra landşaftlarında aşkar edilmişdir. Məskunlaşma yerləri yuyulma nəticəsində yaranan mağaralar və qaya çatlarıdır. Bu yarasalar daha çox Bozdağ silisiləsinin yeraltı mağaralarında və Qobustanda tapılırdı. Qobustanın Böyük-Daş silsiləsində, yay sığınacaqlarında aprelin sonlarından peyda olmuşlar, sentyabrın ikinci ongünlüyünə qədər böyük sayda qeyd olunmuşlar, oktyabrın əvvəllərində isə, tək-tək uçurdular.

## Çoxalması

Yay ayları erkək fərdlər tək-tək yaşayırlar..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sergey Karyakin

**Sergey Karyakin** () — Ukraynada doğulmuş Rusiya qrosmeysterdir. O, 12 yaş 7 ayında ikən dünyanın ən gənc qrosmeysteri rekordunu qazanmışdır.

Karjakin iki dəfə Norveç turnirinin (2013, 2014-cü illər) və bir dəfə Corus Chess turnirinin qalibi olmuşdur (2009-cu il). Sergey həmçinin 2012-ci il Sürətli Şahmat üzrə Dünya Çempionatının qalibi olmuşdur.

Sergey üç dəfə Ukrayna, üç dəfə isə Rusiya komandaları tərkibində Olimpiada iştirakçısı olmuş, üç qızıl, iki gümüş, və bir bürünc medal qazanmışdır. O, 2013-cü il Antalyada keçirilən Komandalar arasında Dünya Çempionatında qızıl medal qazanmış Rusiya komandasının üzvü olmuşdur.

## Həyatı

Karakin Simferopolda anadan olub. Şahmat oynamağı beş yaşında olanda öyrənib və 11 yaş 11 aylığında IM ( beynəlxalq usta) olur. 2001-ci ildə 12 yaşlılar arasında Dünya Çempionu olur. 2002 Fide Dünya Çempionluğu ərəfəsində Karyakin ilk dəfə Ukraynalı Ruslan Ponomariovun yerlisi olduğu üçün diqqəti çəkdi. GM normasını 2002-ci ildə Moskvada Aeroflot turnirində, mayda Aluşta turnirində və avqusta Sudakda Beynəxalq turnirdə yığdı və Bu Xiangzhini keçərək ən gənc qrosmeyster oldu.

14 yaşıda Dortmund Sparkassen Şahmat Görüşündə blitzdə dünya çempionu Vladimir Kramniki məğlub etdi. 2004-cu ildə İspaniyada Bilbaoda  keçirilən Kişi və Maşın Dünta Komanda Man vs Machine World Team Championship) komputeri udan yeganə şəxs idi, o ən gənc və ən az reytinqli oyuncu idi Deep Junioru udan. Sonrakı ildə dekabrın 20-dən 29-a kimi keçirilən Navarra turnirində Karyakin ikinci yerə çıxdı, birinci yerə Boris Qelfand çıxmışdır.

Karyakin 2005-ci ilin aprelində FİDE-nin reytinq listində top yüzlüyə daxil oldu, 2635 Elo reytinqi ilə 64-cü sırada qərarlaşmışdır. Mayın 14-dən 26-na kimi Rusiyanın Kirişi şəhərində keçirilən Dünyanın Gənc Ulduzları Turnirində 8½ (+7−3=1) qalib oldu. Turnirdən əvvəl Karyakin Yunanıstanda Nigel Shortla hazırlaşırdı, Afina hava limanına gedən zaman avtomobil qəzasına düşdü və kiçik zədə aldı. Daha sonra qeyd etdiki : demək olar ki, mənim qayğımda olan potensial gələcək dünya çempionunun ölümünə icazə verməklə şahmatın tarix yolunu dəyişdi.

## İstinadlar
Bir böcəyin həyatı

**Bir böcəyin həyatı** () — 1998-ci ildə "Pixar" animasiya studiyası tərəfindən istehsal olunmuş animasiya filmi. Film ilk dəfə 14 noyabr 1998-ci il tarixində ABŞ-də göstərilmişdir. Film Con Lasseterin rejissorluğu ilə çəkilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nollivud

**"Nollivud"** () — Nigeriyanın kino sənayesi. Beynəlxalq səhnəyə yenicə çıxmağa başlasa da, 2015-ci ilə aid məlumatlara görə Hindistanın "Bollivud"undan sonra film istehsalına görə dünyada ikinci yerdədir.

## Uğurlu filmləri
Rejissor Obi Emelonyenin 2012-ci ildə baş vermiş təyyarə qəzası əsasında çəkdiyi "Abujaya son uçuş" adlı trilleri və Ayo Makunun 2014-cü ildə çəkdiyi "30 gün Atlantada" komediyası Nigeriyanın uğur qazanan filmlərindəndir.

Nigeriya rejissoru Konli Afoleianın "1 Oktyabr" trilleri Afrika bazarından kənara belə çıxıb. Bu filmdə 1960-cı il oktyabr ayının 1-i Nigeriyada müstəqillik günündən bir neçə həftə əvvəl baş vermiş müəmmalı qətl hadisəsindən bəhs olunur.

## Həmçinin bax
*Hollivud
*Bollivud

## İstinadlar
Europe Sees Syria

**Europe Sees Syria** () — Aylan Kürdinin ölümündən sonra Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində yaranmış beynəlxalq fəal hərəkat. Hərəkat qaçqınlara yardım etmək üçün kampaniya aparır.

Hərəkat Aleksis Sterns, Fuad Ələkbərov, Meri Kler Leysi, Adam Sterns, Coşua Braun, Şirli Ellen Kleyn və Mişa Streybelt tərəfindən yaradılmışdır.

## Yaranma tarixi və tədbirlər
Hərəkat 2015-ci il 12 sentyabrda dünyanın 40 şəhərində iki milyondan çox adamın mühacirlərə kömək etməsində böyük rol oynayıb.

## Təsiri
Qlazqonun Sent-Meri kafedralında "Qlazqo Suriyanı Duyur" musiqi tədbiri keçirilib.

## Tədbirlərin siyahısı

## Həmçinin bax
* Dangeyvl

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi Twitter mikrobloqu
* Rəsmi Feysbuk səhifəsi
Ying Ying

**Ying Ying** - Honq Konq şəhərinin Ocean Park zooparkında yaşayan böyük panda.

Ying Ying 2005-ci ildə süni mayalanma yolu vasitəsilə dünyaya gəlib.

Hal-hazırda bu panda hamilədi, və onun bətnində olan balası Honq Konqnda dünyaya göz açan ilk panda olacaq. Hamiləliyin əldə olunması üçün Ying Ying Çinin Sıçuan əyalətinə artıma proqramına göndərilmişdi.

## Xarici keçidlər
* Ying Ying to give birth to Hong Kong's first panda cub
Tomris İncer

**Tomris İncer** () — Türkiyə aktrisası.

## Həyatı
Tomris İncer 1948-ci il martın 16-da Bolqarıstanda doğulub. 1974-cü ildən İstanbul Şəhər Teatrında çalışıb. Türkiyənin film və seriallarında rol alan Tomris İncer Azərbaycan tamaşaçılarına "Mahmud və Məryəm" filmindən yaxşı tanışdır.

5 oktyabr 2015-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində, 67 yaşında xərçəng xəstəliyindən vəfat edib.

## Filmoqrafiya
# Belə bitməsin (teleserial, 2012)
# Mahmud və Məryəm (film, 2013)

## İstinadlar
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (R)

**Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı** — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## 1940-cı illər
# Rüstəmov Rüstəm Əziz oğlu — 1944

## 1970-ci illər

# Rəhimov Süleyman Hüseyn oğlu — 1975
# Rüstəmzadə Süleyman Əliabbas oğlu — 1976
# Raxmatulin Xəlil Əhməd oğlu — 1979

## 1980-ci illər
# Rzayev Rəsul İbrahim oğlu — 16.05.1980
# Rüstəmov Yaqub — 1980

## Həmçinin bax
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi

**Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi** — 20 may 1980-ci ildə təsis edilən fəxri ad.

## Məzmun
"Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi" fəxri adı ali təhsil sahəsində ən azı 15 il işləmiş və təlim-tərbiyə işində, tələbə gənclərin kommunist tərbiyəsi və təlimi işində, xalq təsərrüfatı üçün yüksək ixtisaslı mütəxəssislər hazırlanmasında, elmin inkişafında mühüm xidmətləri olan, ictimai həyatda fəal iştirak edən ali məktəb professorlarına, dosentlərinə, assistentlərinə, müəllimlərinə, elmi əməkdaşlarına, Azərbaycan SSR Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin inspektorlarına, metodistlərinə və digər yüksək ixtisaslı işçilərinə verilir.

## Laureatları
* Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçilərinin siyahısı

## İstinadlar
Qırmızıqarın təlxə

**Qırmızıqarın təlxə**() — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü.

## Xüsusiyyətləri
Müasir zamana qədər bu növ Xəzər təlxəsinin bir yarımnövü hesab edilirdi. Onların əsas fərqləri ondadır ki, Qırmızıqarın təlxə əsasən Qafqazda yayılmışdır. Digər fərqi isə qarın nahiyəsinin qırmızı olmasıdır və adını bu xüsusiyyətindən alır.

Onların bədənindəki pulcuqlar hamarlığı ilə seçilir.

## Yayılması
Onlara Mərkəzi Anadoludan İranın şimalına qədər olan ərazilərdə, Dağıstanın cənubunda, Azərbaycanda, Gürcüstanda, Ermənistanda və Türkmənistanın bir çox çaylarının kənarlarında yayılmışdır. Yarımnövləri yoxdur.

## Həyat tərzi
Onlar düzən çaylarının kənarlarından başlayaraq, hündürlüyü 1000–1500 metr olan dağ çaylarının dərələrində belə rast gəlinir. Gün zamanı aktiv olur. Qışlamadan martda qayıdır. Aprel və may ayları çütləşmə dönəmi olur. İyunun sonu İyulun əvvəlləri 5–11 olmaqla yumurta (5,0 x 0,6 sm) qoyur. Balalar artıq sentyabrda yumurtada çıxır. Onlar 33 sm uzunluğa malik olur.

Əsasən kərtənkələlərlə qidalansada bəzi hallarda gəmiriçilər, quşlar və hətta ilanlarıda ovlayır. Düşmənlərindən gəmiriçilərin yuvalarında gizlənməklə qorunur üstəlik sançma atışları edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qırmızıqarın təlxə
Uzunayaq ssink

**Uzunayaq ssink** və ya **Şneyder kərtənkələsi** () — Uzunayaqlar fəsiləsinə Uzunayaq ssink cinsinə aid kərtənkələ növüdür. Növün latın adı alman naturalisti Yohan Qotlob Şneyderin şərəfin adlandırılıb.

## Xariçi görünüşü

İri kərtənkələ olaraq bədəni uzunluğu erkək fərdlərdə 165&nbsp;mm-ə, dişilərdə 155&nbsp;mm-ə çatır. Çəkisi 90 q-dır. Bədəni hamar pulcuqlarla örtülüdür. Bədəni üst tərəfdən qəhvəyi, qəhvəyi-boz və ya zeytunu-boz rəngdə olur. Bədənin yanları ilə narıncı, çəhrayı-qırmızı və ya qırmızı rəngli zolaq uzanır. Xalları olmayan, eynirəngli fərdlərə də rast gəlinir Qarın tərəfinin rəngi sarı və ya ağ olur.

## Həyat tərzi

Onlar əsasən ön dağıq və yüksək dağlıq ərazilərdə yayılmışdır. Onlar çatların və gəmiriçilərin yuvalarında yerləşirlər. Bəzən bu yuvaların dərinliyi 60–200 sm təşkil edir. Qışlamadan aprel-may ayları qayıdır. Cücülər, hörümçəklər və giləmeyvələrlə qidalanır. Yumurtaların sayı 5–9 arası (1,5 sm) dəyişir. İyul — avqust ayları yumuta qoyurlar.

## Yayılması

Bu növə Şimali Afrikadan, Ön Asiya və Cənubi Asiyaya qədər olan ərazilərdə rast gəlmək olar. Onlara bəzi hallarda Şərqi Cənubi Qafqaz və Orta Asiyanın cənub rayonlarında rast gəlinir. Azərbaycanda  yarımnövü yayılıb. Antropogen landşaftlarda da qeydə alınır.

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar, Elm nəşriyyatı, 2004, 619 səh.
* Cəfərova S. Q., Əhmədov S. B., Bünyatova S. N., Əsgərova S. Ə. Azərbaycanda yayılan suda-quruda yaşayanların və sürünənlərin təyinedicisi, ADTU nəşriyyatı, Bakı, 2013.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Reptile Database 
* Uzunayaq ssink
Azərbaycan 2013 Qış Universiada Oyunlarında

**Azərbaycan 2013 Qış Universiada
Oyunlarında** — 11 dekabr-21 dekabr tarixləri arasında İtaliyanın Trentino şəhərində keçirilən 2013 Qış Universiada Oyunlarındaki iştirakı. Azərbaycan 2013 Qış Universiada Oyunlarında 2 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu.

## Medalçılar

## Ümumi məlumat

### İdmançıların sayı

## Fiqurlu konkisürmə

## İstinadlar
Yevgeni Polivanov

**Yevgeni Dmitriyeviç Polivanov** (; ) — rus dilçi, şərqşünas və poliqlot.

Əsərlərini yapon, çin, özbək və dunqan dillərində yazmışdır. Əsərlərində nəzəri dilçilik və poetika kimi mövzulara yer vermişdir. Polivanov SSRİ torpaqlarında yaşayan xalqların dillərinin yazı sistemlərinin inkişaf etdirilməsində iştirak etmişdir. Yapon dilinin kirilləşdirilməsi üçün tərtib etdiyi Polivanov sistemi SSRİ-də rəsmi olaraq qəbul edilmişdi. Polivanov sistemindən hələ də müasir Rusiyada rəsmən istifadə olunur. Polivanov həmçinin Manas dastanını qırğız dilindən rus dilinə tərcümə etmişdir. Polivanov yapon dilini və onun dialektlərini öyrənmişdir.

1917-ci ildə Rusiya vətəndaş müharibəsində əvvəlcə menşeviklərin tərəfində olmuş, daha sonra bolşeviklərin tərəfinə keçmişdir. O, 1917-1918-ci illərdə Xarici İşlər Komissarlığında, 1921-ci ildə Kominterndə işləmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarasu

* Qarasu (Hacıqabul) — Hacıqabul rayonunda kənd.
* Qarasu (Kürdəmir) — Kürdəmir rayonunda kənd.
* Qarasu (Astara, İran) — Astara şəhristanında kənd.
* Qarasu — Ermənistanda çay.
* Qarasu — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında ada.
* Qarasu (palçıq vulkanı) — Qarasu adasında palçıq vulkanı.

## Həmçinin bax
* Qarasuçay
Sen-Jermen sülh müqaviləsi (1570)

**Sen-Jermen sülh müqaviləsi** () — Fransada hugenotlarla katoliklər arasında baş vermiş III dini müharibəni başa çatdıran sülh müqaviləsi. Paris yaxınlığında yerləşən Sen-Jermen-an-Le adlı yerdə 15 avqust 1570-ci ildə imzalanmışdır. Bu sülh müqaviləsinə əsasən, Paris istisna edilməklə, bütün Fransa ərazisində hugenotlara etiqad azadlığı, Fransanın hər bir qubernatorluğunda iki şəhərin hüdudlarında kalvinist kilsələrinin fəaliyyətinə icazə və kalvinistlərə dövlət vəzifələri tutmaq hüququ verilmişdir. Sülh müqaviləsinə əsasən hugenotlar həmçinin dörd qala — La-Roşel, Montoban, Konyak və La-Şarite qalalarını almışlar.
Cimmi Rid

**Ceyms "Cimmi" Rid** (; 9 iyul 1932, Qlazqo, Şotlandiya —  10 avqust 2010, Qrinok, Şotlandiya) — Şotlandiyalı həmkarlar ittifaqı fəalı, siyasətçi və jurnalist.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aloanda

**Aloanda** - Türkiyə Respublikası Muğla əyalətində yerləşən Likiya şəhəri. Fəthiyə rayonundan 24 km uzaqlıqda yerləşir. Kocaçay vadisində, Kabaağac kəndinin şimal-qərbində yerləşir. Hisarcık yüksəkliyi adlanan yüksəkliyin ətəklərində yerləşir. Şəhər və onun əhalisi haqqında dəqiq məlumatlar yoxdur. Tarixi qədim olan Aloanda ilə bağlı sadəcə Bizans dövründən qalma bir neçə kəsmə daşdan hazırlanmış qala divarları qalmışdır. Şəhər haqqında əldə edilmiş məlumatlar Likiya birliyi ilə bağlı aparılan araşdırmaların nəticəsində əldə olunmuşdur. 

## Həmçinin bax
* Likiya
* Fəthiyə
## İstinadlar
Typlops

**Kor ilanlar** () — Typhlopidae fəsiləsinə aid cins.

## Klassifikasiya
2011-ci ilin sonuna cinsə 123 növ daxil edilmişdir:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Əvvəllər *Typhlops* cinsinə digər növlər daxil idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Peltefil

**Peltefil** (,  "Dəri şəbəkə" və  "Həvəskar", ) — Dişsiz məməlilər cinsinə və Zirehlilər fəsiləsinə aid və tükənmiş növ. Bu heyvanlar itlırin ölçüsünə malik olaraq indiki Boliviya, Argentina və Çilinin düzənlik ərazilərində yayılmışdı. Təqribən 25–20 milyon il öncə yaşayırdılar.

Onların baş nahiyəsi şəbəkə şəklində olmuşdur. Üstəlik buynuzları olmuşdur. Bu buynuzlar onların gözlərini qoruyurmuş. Ola bilsinki erkəklərin güçünün nümayişində və dişilərin cəlb edilməsində lazım gəlirmiş.

Onların üç künç dişləri bir çox alimlərin cücü yeyən canlı olmasını deməyə əsas verir. 1997 ci ildə paleontoloqlar Vikoyna və Farin onların otyeyən canlı olmasını təkid edirdilər.

Onların uzunluğu yarımmetr təşkil edirmiş. Buna baxmayaraq çəkisi 68–90 kq təşkil edirmiş.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cariz

**Cariz** () — Suriyada, Hələb mühafəzəsində, Əzaz məntəqəsinin Əzaz nahiyəsində kənd. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 162 ailədə 495 nəfəri kişilər və 450 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 945 nəfərdir. Kəndin əhalisini türkmanlar təşkil edir. Kənd Hələb şəhərindən 53&nbsp;km şimal–şərqdə, Əzaz şəhərindən isə 10&nbsp;km cənub–şərqdə, dəniz səviyyəsindən təqribən 490–500 metr hündürlükdə yerləşir.

## Şərhlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Cariz''' kəndi SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində (1953–cü il). Miqyas 1 sm–də 1 km (1: 100 000) 
* '''Cariz''' kəndi SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində. Miqyas 1 sm–də 2 km (1: 200 000)
Rikardo Skamarçio

**Rikardo Skamarçio**(, doğ. 13 noyabr 1979) — İtaliya aktyoru.

## Həyatı

Rikardo Skamarçio 13 noyabr 1979-cu ildə Andriyada anadan olub. 16 yaşında dostlarının məsləhəti ilə Romaya gəlib. Milli Kino məktəbində oxuyub. İlk debütü serialda olub.

## Filmoqrafiya

* Dekameron - Karizendi

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Yılmaz Öztuna

**Yılmaz Öztuna** () — Türkiyə tarixçisi, siyasətçisi, jurnalisti və yazıçısı.

## Həyatı
1969-cu ildə Ədalət Partiyasından Konya millətvəkili seçilərək Türkiyə Böyük Millət Məclisinə daxil oldu. Türk və Osmanlı tarixi ilə bağlı əsərlər yazan və "*[[Türkiyə (qəzet)|Türkiyə]]"* qəzetində köşə yazarı olaraq da işləyən Yılmaz Öztuna 9 fevral 2012-ci ildə Ankarada vəfat etdi. İstanbuldakı Zincirlikuyu Məzarlığında dəfn edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Andriake

**Andriake** - Türkiyə Respublikası Antalya əyaləti Demre rayonunda yerləşən, rayon mərkəzindən 5 km məsafədə olan antik Likiya şəhəri. Likiyanın ən əhəmiyyətli dəniz limanlarından sayılan Andriake şəhəri müasir Çayağzı olaraq bilinir

## Tarixi
Andriake şəhəri Myranın limanı olduğu və onların saldığı bir yaşayış məntəqəsi olduğu ehtimal edilir. E.ə. II əsrdə Andriakos çayının sahilində Andriake adlı şəhərin olduğu və E.ə. 197-ci ildə Selevkilər imperiyasının hökmdarı III Antioxun Antioxiya şəhərindən çıxaraq Ptolemeylərin əlində olan torpaqları işğal edə-edə Andriake şəhərinə gəldiyi bilinir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
İnklərdə əkinçilik

**İnklərdə əkinçilik** — İnk İmperiyasının iqtisadiyyatının bir bölümü.

## Tarixi
İnklər Cənubi Amerikanın qərbində And dağlarında min km-lərlə məsafədə Peruda yaşayırdılar. Paytaxtı Kusko şəhəri idi. Onlar XII əsrdə dövlət yaratmağa başlamışdılar.Dövlətin başında hökmdar dururdu. İnklər tabe etdikləri tayfaların hesabına yaşayırdılar. Ölkədə hər şey müharibənin tələblərinə tabe edilmişdi. Ordu onluq,yüzlük, minlik dəstələrə bölünürdü. Say çoxluğu ilə düşmənə qələbə çalırdılar. Bir nəfərin üzərinə 20 nəfər yeriyirdi. Yeriş zamanı sıradan çıxana ölüm cəzası verilirdi.

İnklərdə əkin sahəsi üç yerə bölünürdü: kahinlərə, hökmdarlara, icma üzvlərinə məxsus sahələr. Məhsulun üçdə biri onu becərənə çatırdı.Nigaha girmək məcburi idi. Acından ölən adam olduqda həmin ərazinin məmuru edam edilirdi. Peru dağlıq ölkə olduğuna görə yollar tunellərdən və uçurumlar üzərində salınmış asma körpülərdən keçirdi. Ayrı-ayrı ərazilər arasında poçt rabitəsindən istifadə olunurdu.
Siciliya bayrağı

**Siciliya bayrağı** (; ) — İtaliya muxtar vilayətlərindən biri olan Siciliyanın bayrağı.

## Tarixi
Siciliyanın qədim bayrağı ilk dəfə 1282-ci ildə Palermodakı "Siciliya gecəsi"ndə qəbul edilib.

## Forması
Bayrağın mərkəzində üçayaqlı insan təsvir olunub. Ayaqlar Siciliya adasının üç ucqar nöqtələrinə işarədir. Belə ki, bu adanın qədim adı da yunan dilində "üçbucaq" mənasını verir. Bayrağın rəngi isə Palermo və Korleone şəhərlərini özündə ehtiva edir.

## Həmçinin bax
*Mozambik gerbi

## İstinadlar
Ataksiya

**Ataksiya** — parez, əzələ tonusunun pozulması və ya istəmsiz hərəkət olmadan hərəkətlərin dayanıqlı və məqsədinə uyğun şəkildə icrasında pozulmanın olması zamanı istifadə olunur. Ümumi olaraq bədən və ətraflarda olmaqla iki qrupa bölünür. Beyincik xəstəliklərinə bağlı yarana bildiyi kimi, vestibulyar nüvələr, vestibulyar sinir və ya arxa ciyə xəstəliklərində də ataksiya rast gəlinir. Qeyd olunan hissələrin funksiyasının pozulmasına irsi, iltihabi, degenerativ, damar, infeksiyon, metabolik, endokrin və ya neoplastik kibi geniş xəstəliklər qrupu səbəb ola bilər.

## İstinadlar
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (B)

**Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı** — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## 1940-cı illər
# Beriya Lavrenti — 1943 
# Babazadə Baba Qurbanqulu oğlu — 1944
# Bağırova Bəsti Məsim qızı — 1947
# Babaşov Babakişi Musa oğlu — 1948
# Əli Həzrətqulu oğlu Beydullayev — 1948

## 1950-ci illər

# Bağırova Bəsti Məsim qızı — 1950
# Nikolay Aleksandroviç Bulqanin — 1955
# Bayramov Xanoğlan — 1958
# Bayramov Musa Xudaverdi oğlu — 1959

## 1970-ci illər
# Bajan Mikola Platonoviç — 1974

## 1980-ci illər
# Bondarçuk Sergey Fyodoroviç — 1980
# Behbudov Rəşid Məcid oğlu — 23.04.1980
# Baybakov Nikolay Konstantinoviç — 1981

## Həmçinin bax
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Kor ilanlar

**Kor ilanlar (fəsilə)** () — İlanlara aid fəsilə.

## Görünüşləri
Kiçik ölçüyə malik olaraq (760&nbsp;mm), yumurlanmış quyruğa malik olurlar. Pulcuqları çox hamar olur. Kiçik ağıza malik olurlar. Kiçik gözə görünməz dişləri vardır.

## Müştərək həyat
Bayquşlar bütün ilanlar kimi kor ilanları ovlayaraq yuxasına gətirirlər. Burada bayquşlar korilanlarla bacara bilməyərək müştərək yaşayırlar. Korilanlar yuvaya dazil olan Cücülərlə qidalanaraq quş balaları iıə müştərək yaşayırlar.

## Klassifikasiya
2011-ci ilin sonuna görə dünyada 250 növ 10 cinsdə birləşir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Reptile Database: ''Typhlopidae'' 
* Семейство: Typhlopidae Jan = Слепозмейки, слепуны
* Семейство Слепозмейки (Typhlopidae)
Qafqaz anodontu

**Qafqaz anodontu** () — Anodonta cinsinə aid növ. Başı yoxdur. Bədəni gövdə və ayaqlardan ibarətdir. İki çanaqdan ibarət olurlar. Gövdənin ön hissəsində ağız, arxa ucunda isə anal dəliyi yerləşir. Ayaq qarın tərəfdədir. Bədən mantiya pərdəsilə örtülüdür. Orta hissədə heyvanın qəlsəmələri yerləşir. Zəif hərəkətlidir. Uzun müddət bir yerdə qalır. Güclü filtratordur. Suyu süzməklə qidalanır və tənəffüs edir.

## Yayılması
Çin, Uzaq Şərq, Orta Asiya, Qafqaz kimi ərazilərdə yayılmışdır.  Azərbaycanda Kür və Araz çaylarında, Kür – Araz ovalığı göllərində, Kiçik Qızılağac körfəzində, Lənkəran təbii vilayəti su tutarlarında rast gəlmək olar. Bir çox başqa yarımnövləri vardır.
## Qidalanması
Onlar əsasən lal axımlı çayların və şəffaf sulu göllərin makrobentosu, qum və lilli qum biotopları ilə qidalanırlar. Rasionunu Detrit və mikroskopik orqanizmlər təşkil edir. Düşmənləri su quşları və balıqlardır
## Çoxalması
Müxtəlif cinsli heyvandır. Yayın axırı, payızın əvvəllərində “yumurta” qoyur. Yumurtalarının sayı 60000 cata bilir. Yumurtalar qəlsəməətrafı boşluğa qoyulur və orada inqubasiya olunur. Yumurtalardan sürfə - qloxidi inkişaf edir. Sürfələr qışı ananın qəlsəmələrində keçirir. Sürfələr sonradan balıqların  pulcuqları altında və ya qəlsəmələrdə parazit həyatı sürür. Bu yolla asan çoxala və yayıla bilirlər. 
## Əhəmiyyəti
Biomüxtəliflikdə rolu böyük sayılır. Qida zəncirində və təbiətdə enerji axımında xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Canaqları sədəf sanayesində istifadə edilir. Heyvandarlıqda onların canaqları üyüdülərək yemə qatılır. Bəzi ölkələrdə ondan qida kimi istifadə edilir. Digər əhəmiyyətləri və ziyanveriçilik xüsusiyyətləri tam öyrənilməmişdir.

## Mənbə
*AMEA, Zoologiya İnstitutu.İkiayaqlılar
Ekspozisiya

**Ekspozisiya** ( — nümayiş etdirmək) aşağıdakı mənalarda işlənə bilər:

* Ekspozisiya (sərgi) — incəsənət nümunələrinin sərgilənməsi;
* Ekspozisiya (ədəbiyyat) — əsərin qəhrəmanlardan və baş verən hadisələrdən bəhs edən hissəsi;
* Ekspozisiya (musiqi) — musiqi əsərinin əsas musiqi mövzularının göstərildiyi və növbəti hadisələrin yarandığı hissəsi;
* Ekspozisiya (foto) — işığahəssas materialın işığın təsirindən sonra şəkli göstərməyə yararlılıq səviyyəsini xarakterizə edən kəmiyyət ölçüsü;
** Multiekspozisiya
* Ekspozisiya dozası — işıq şüalanmasının kəmiyyətini onun ionlaşma dərəcəsi əsasında xarakterizə edən, işığın havaya təsirinin kəmiyyət ölçüsü;
* Yamacın ekspozisiyası — elementar yamacın fəza istiqamətini xarakterizə edən relyefin morfometrik xarakteristikalarından biri (şərqə doğru yönəlmə səviyyəsi).
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (M)

**Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı** — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## 1940-cı illər
# Molotov Vyaçeslav Mixayloviç — 1943
# Mikoyan Anastas İvanoviç — 1943
# Meşaninov İvan İvanoviç — 1945
# Məmmədov Turab Süleyman oğlu — 1947
# Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1904) — 1948
# Məmmədov Yunus Mirzəməmməd oğlu — 1949
# Məmmədov Hüseyn Qurban oğlu — 1948
# Mustafayev Mehdi Həsən oğlu — 1948 
# Mehrəliyev Seyfi Seyid oğlu — 1949
# Məmmədov İmran İsmayıl oğlu - 1949
# Məsimov Sayad Nağı oğlu - 1949
# Əbdürrəhimov Hüseyn Yəhya oğlu - 1949

## 1950-ci illər
# Məhərrəmov Mösü Rüstəm oğlu — 1950
# Məmmədova Soğət Baba 
qızı — 17/06-1950
# Məmmədov Bəxtiyar Məmmədrza oğlu — 19/03-1959
# Məmmədov Məmməd Rza oğlu — 1951
# Məmmədov Muxtar İsgəndər oğlu — 1951

## 1970-ci illər
# Məmmədov Ərəstun — 1973
# Məmmədov İsa Əli oğlu — 1976
#Yaqub Rüstəmov —1979

## 1980-ci illər
# Moiseyenko Yevsey Yevseyeviç — 1986

## ?-ci illər
# Məmmədov Bəxtiyar Məmməd Rza oğlu — ?
# Məmmədov Səfərəli İbrahim oğlu — ?

## Həmçinin bax
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Göyçay SES

**"Göyçay" SES** — Göyçay rayonunda yerləşən kiçik su elektrik stansiyası.

## Tarixi
"Göyçay" su-elektrik stansiyası Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2009-cu il 16 noyabr tarixli Sərəncamına əsasən inşa olunmuşdur. SES-in təməli 2010-cu ilin fevralında ölkə Prezidenti tərəfindən qoyulmuşdur.

Ölkə Prezidenti İlham Əliyev 6 oktyabr 2015-ci ildə "Göyçay" SES-in açılışında iştirak etmişdir.

## Texniki göstəriciləri
"Göyçay" SES kiçik su-elektrik stansiyasıdır və gücü 3,1 meqavatdır.

Şirvan kanalının Göyçay rayonunun Bığır kəndi ərazisindən keçən hissəsində tikilmiş stansiya ildə 20 milyon kilovat-saat elektrik enerjisi istehsal etməyə imkan verir. Bu isə Göyçay rayonunun tələbatının 25 faizini təşkil edir.

Stansiyanın ərazisi 5 hektardır, burada geniş yaşıllaşdırma və abadlıq işləri aparılıb, köməkçi tikililər inşa edilmişdir.

Burada hər birinin gücü 1,03 meqavat olan üç hidroaqreqat, suqəbuledici və tutumu 4500 kubmetr olan təzyiq hovuzu, hər birinin uzunluğu 28,4 metr olan üç dəmir-beton təzyiq qurğusu quraşdırılmışdır. Burada, həmçinin turbin zalı və su nəqledici kanal yaradılıb, 10 kilovoltluq yarımstansiya və elektrikverici xətlər çəkilmişdir.

## İstinadlar
Kompulsiya

**Kompulsiya** - pasiyent “qeyri-adi, fövqəltəbii” şəkildə onu
qorxudan hadisənin, sarışan fikirlərlərin qarşısını almaq və ya
həyəcanı, gərginliyi azaltmaq üçün etməyə ehtiyac hiss etdiyi fiziki
və ya psixi hərəkətlərdir (rituallar).

**Fiziki kompulsiyalar** – tez-tez əl yuma, qapıları bağlama və s.
kimi kənardan hiss olunan təkrarlanan hərəkətlərdir.

**Psixi kompulsiyalar** – kənardan hiss olunmayan, xəstənin
iradəsinə tabe olmayan və onu narahat edən fikrində təkrarlanan
hesablama, dualar və qarğışlar kimi sarışan pozuntulardır.

## İstinadlar
Arsen Marabdalı

**Arsen Marabdalı** (; Arsena Marabdeli) — Gürcüstan yazıçısı Mixeil Cavaxişvilinin romanı.

Romanın ilk hissəsi 1926-cı ildə Mnatobi jurnalında nəşr olunub. Yazıçı bu romanını yeddi ilə yazıb (1926–1933) və sağlığında kitab halında çap elətdirib. XIX əsrin başlanğıcında Gürcüstandakı sosial problemlərdən bəhs edən bu roman yazıçını ən yaxşı əsərlərindən sayılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Arsen Marabdalı — goodreads.com
Bayan (Portuqaliya)

**Bayan** () — Portuqaliyada şəhər tipli qəsəbə, Portu dairəsində eyni adlı munisipalitetin mərkəzi. Keçmiş inzibati bölgüyə əsasən Doru-Litopal əyalətinin tərkibinə daxil idi. Bayan qəsəbəsi Şimal regionuna daxil olan Tameqa iqtisadi-statistik subregionun tərkibinə daxildir. Əhalisinin sayı 2,8 min məfərdir (2006). Sahəsi 175,71 km².-dir.

Qəsəbənin himayəçisi Müqəddəs Varfolomey (portuqaliya dilində:São Bartolomeu) hesab olunur. Qəsəbədə Müqəddəs Varfolomey bayramı 24 avqustda keçirilir.

## Coğrafi mövqeyi
Bayan qəsəbəsi Portu şəhərindən 49 km şimalda yerləşir. Munisipalitet şimalda Amarante munisipaliteti, şərqdə Pezu-da-Requa, Mezan-Fruy munisipalitetləri, cənubda Rezende, Sinfaynş munisipalitetləri, qərbdə Marku-de-Kanavezeş munisipaliteti ilə əhatə edilmişdir.

## Tarixi
Bayan şəhər tipli qəsəbənin əsası 1513-cü ildə qoyulmuşdur.

## Xarici keçid
* Rəsmi səhifə
*  Google Map
Balıq anodontu

**Balıq anodontu** () — Anodonta cinsinə aid növ. Şirinsulu göl və çaylarda yayılır.

## Xariçi görünüşü
Çanağları iri, oval, dairəvi və zəif şişkin olub, nazik divarlıdır. Çanaqları müxtəlif rəngə çalır. Təpəciyi az şişkin və dairəvidir. Çanağın üzərində zəif dalğalı qırışları olur. Çanağın uzunluğu 109, hündürlüyü 65, şişkinliyi 37&nbsp;mm-ə qədər olur. Növ çox dəyişkənlidir. Dəyişkənlik həm ölçüsündə, həm də çanağın qalınlığında hiss olunur. Tükənmə təklükəsi yoxdur. Başı yoxdur. Ömrünün uzunluğu məlum deyil.

## Yayılması
Mərməzi və Şimali Avropa, Qərbi Sibir, Qafqaz kimi ərazilərdə yayılmışdır. Azərbaycanda onlara Kür – Araz ovalığında yerləşən göllərdə və Araz su anbarında yayılmışdır.

## Qidalanması
Onlar əsasən mikroorqanizmlər qidalanır. Xüsusi ilə kiçik plankton orqanizmlər üstünlük təşkil. Onların özləri isə su quşlsrının və balıqların yemini təşkil edir.

## Çoxalması
Onların çinsi yetkinliyə catma vaxtı məlum deyil. Mayalanma avqust–sentyabr aylarında baş verir. İnkişafının ilk mərhələsini dişi fərdin mantiya boşluğunda yaranır. Oktyabr ayında qloxidilər formalaşır. Qloxidilər ana fərdin bədənində qışlayır. Onların kütləvi çıxışı may ayında baş verir. Sinradan balıqların bədənlərində parazit həyatı sürür.

## Mənbə
* AMEA, Zoologiya İnstitutu. İkiayaqlılar
Hepbörn sistemi

**Hepbörn sistemi** ( *hebon-şiki*, ) — yapon dilinin latın qrafikası ilə transkripsiya edilməsi üçün qaydalar. Sistemi Ceyms Hepbörn 1867-ci ildə çap etdiyi yapon-ingilis lüğəti üçün tərtib edib məşhurlaşdırmışdı. Sonradan bu sistem yenidən baxılıb 修正ヘボン式 *Süsey Hebon-şiki* adlandırıldı. Bu sistemi həm də 標準式 *Hözün-şiki* — "standart sistem" adlandırırlar.

Hepbörn sistemi bu günə qədər yapon dilinin latinizasiyasının ən məşhur üsuludur. İngilisdillilər üçün bu sistem yapon sözlərinin tələffüzü haqqda maksimal təsvir yaradır.

## Hüquqi status
Hepbörn sistemi ingilis dilinin fonologiyası əsasında qurulduğundan Yaponiyada qarşılığlarla qəbul dildi. 21 sentyabr 1937-ci ildə yapon hökuməti kunrey-şiki kimi tanınan sistemdən istifadə etmək tələb edən fərman buraxmışdı. Bu fərman 1945-ci ildə Yaponiyanın zəbti zamanı amerikalılar tərəfindən ləğv olunmuşdu və zəbtin bitməsindən iki il sonra 1954-cü ildə bir qədər dəyişmiş halda yenidən qüvvəyə mindi.

1972-ci ildə Hepbörn sistemi ANSI tərəfindən Z39.11–1972 amerikan standartı elan olundu. 1989-cu ildə ISO tərəfindən 3602 standartı kimi təklif olundu, lakin kunrey-şiki standart kimi qəbul olundu. 6 oktyabr 1994-də Z39.11–1972 standartı da ləğv olundu.

## Hepbörn sisteminin qaydaları

### Əsas hecalar

### Genişlənmiş katakana
Bu işarələr əsasən sözlərin başqa dillərdə tələffüzü üçün istifadə olunur. Çoxsu standartlaşmış deyl, bəziləri isə nadir istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Romaci
* Hiraqana
* Katakana
* Kanci
* Yapon dili
* Transliterasiya

## Xarici keçidlər
* ilk redaktənin orijinal lüğəti 
* üçüncü redaktənin orijinal lüğəti
Edmontoniya

**Edmontoniya** () — Pansir dinozavları cinsinə, Nodozavrid fəsiləsinə aid Təbaşir dövrü yaşamış canlı. Onlara ilk dəfə Kanada və ABŞ ərazilərində aşkarlanmışdır. Kərtənkələ öz adını Edmontoniya formasiya dovrünün şərəfinə adlandırılmışdır. İlk dəfə onların qalıqlarına Kanadanın Alberta vilayəti ərazisində aşkarlanmışdır.

## Görünüşü

Edmontoniya ot yeyən canlı olmuşdur. Onlar 2 metr hündürlüyə və 7 metr uzunluğa malik olmuşdur. Bel nahiyəsində iri qabarıqlar mövcud olub. Onlar kərtənkələrərə daxil edilir.

## Açılışı və növləri

*E. longiceps* növü ilk dəfə 1924-cü ildə Paterson tərəfindən *Morrin* kəndi yaxınlığında aşkarlayır. Adı isə 1928-ci ildə Çarlz Sternberq tərəfindən qoyulur. Bu tapıntı NMC 8531 skletin bir hissəsini təşkil edir.

Bir müddət sonra isə qeoloji Aquya formasiyasında 1930-cu ildə digər tapıntı aşkarlanır. *E. rugosidens* növü adı verilir. Kəllə quruluşunun fərqliyi səbəbindən Robert Bakker bu tapıntını *Chassternbergia* yarımcinsinə (Sternberqin şərəfinə) daxil edir.

Üçüncü məlum növ — *E. australis* adlarnır və yalnız boyun nahiyəsi aşkarlanmışdır, hazırda isə *[[Glyptodontopelta]]* sinonimi hesab edilir(Burns, 2008).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cağoya sığınmışlar

**Cağoya sığınmışlar** — Mixeil Cavaxişvilinin romanı. Bu ilk (- № 7–8 və 1925-ci — № 1 1924-cü ildə) jurnalının Mnatobi nəşr edilmişdir. Bu roman yazmaq 20 il müəllif etdi. Gürcüstan 20-ci əsrin sosial problemlərin təsvir Bu roman, müəllifin bir Magnum opus olmaq tanınmış olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cağoya sığınmışlar — goodreads.com
Hiperkalsemiya

**Hiperkalsemiya** — qan plazmasında kalsiumun konsentrasiyasının yüksəlməsi.
Hiperkalsemiya. Ca>5&nbsp;mmol/l dan yüksək olması halında sayılır.

Etiologiyasında qalxanvari ətraf vəzin hiperfunksiyası, sümük şişi, hipervitaminoz D, akromeqaliya, böyrəküstü vəzin patologiyası, leykozlar, qanqrena, peritonit, ürek çatışmazlığı , hamiləlik, sınıqlar sarılıq, qida ilə çoxlu Ca qəbulu.

**Klinik əlamətlər** diurezin artması, qusma, adinamiya, hipertenziya, ürek blokadalari, nefrolitiaz, azotemiya, peptiki xora, pankreatit, anoreksiya

**Müalicə:** diuretikler, duz məhlullarının infuziyası.
Devid Akselrod

**Devid Akselrod** () — 2006–2008-ci illərdə ABŞ-də prezident seçkiləri zamanı Barak Obamanın seçkiqabağı təbliğat Qərargahının baş strateqi olmuşdur. 2009-cu ilin yanvar ayından 2011-ci ilin fevral ayınadək ABŞ prezidenti Barak Obamanın böyük məsləhətçisi vəzifəsində işləmişdir. 1976–1984-cü illərdə Chicago Tribune qəzetinin peportyoru və siyasi icmalçısı işləmişdir. 1984-cü ildən siyasi məsləhətçidir. 1985-ci ildə öz xüsusi Axelrod & Associates siyasi-məsləhət kompaniyasının (hazırda AKP&D Message and Media adı ilə tanınır) əsasını qoymuşdur.

## Tərcümeyi-halı
Devid Akselrod (ingilis dilində: David Axelrod) 22 fevral 1955-ci ildə Nyu-Yorkda orta təbəqəyə məxsus yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Cozef Akselrod (Joseph Axelrod) psixoloq, anası Miril Akselrod (Myril Axelrod) 1940-cı illərdə sol-siyasi istiqamətli RM qəzetinin jurnalisti olmuş, sonralar reklam biznesi sahəsində çalışmışdır.. Onun valideynləri ilk dəfə Devidin 5 yaşı olanda, tamamilə isə 1968-ci ildə ayrılmışlar. Cozef Akselrod bacısı Coan (Joan) ilə birlikdə ansı ilə birlikdə yaşamalı olmuşlar.. Cozefin sonralar özünün "ən yaxşı dostu və qəhrəmanı" adlandırdığı atası oğlunun 19 yaşı olanda intihar etdi..

Akselrod erkən yaşlarında siyasətə meyil etmişdir. Məsələn, hələ 13 yaşı olanda o, Nyu-Yorkdan olan senator Robert Kennedinin Demokratlar Partiyasından ABŞ prezidentliyinə yeganə namizəd olması üçün keçirilən seçkiqabağı kompaniya zamanı namizədin şəkli olan döş nişanlarını paylamışdı, lakin Robert Kennedi 1968-ci ilin iyununda sui-qəsd nəticəsində öldürüldü.....
Orta məktəbi başa vuran Cozef Akselrod Çikaqo universitetinə (University of Chicago) daxil olmuş və elə həmin ilin yayında The Villager adlı manhetten qəzetində reportyor kimi fəaliyyətə başlamışdır..

## Xarici keçid
** "A true believer meets reality", The Economist, Feb 14th 2015.

## İstinad
Karli Fiorina

**Karli Fiorina** () və ya doğum adı ilə **Kara Karlton Çak** (; d. 6 sentyabr 1954-cü il, Ostin, Texas) — ABŞ biznesmeni və siyasətçisi.
Transkranial maqnit stimulyasiyası

**Transkranial maqnit stimulyasiyası (TMS) ** — kortikal neyronların stimulyasiyası üçün istifadə olunan intensiv maqnit sahəsinin generasiyası texnikasıdır. TMS əks-göstərişləri olmayan qeyri-invaziv müalicə metodudur. Depressiyalarda qabığın sol dorsal larteral sahəsinin yüksəktezlikli stimulyasiyası və ya qabığın sağ dorsal larteral sahəsinin zəif tezlikli stimulyasiyasının effektivliyi sübuta yetirilib.b, lakin TMS-nin antidepressiv effektinin davamlılığına dair sübutlar yoxdur.

## İstinadlar
Elektrokonvulsiv terapiya

**Elektrokonvulsiv terapiya** — baş beyinə elektrik cərəyanın təsiri zamanı süni qıcolmaların törədilməsidir. Depressiyalar zamanı bu müalicəyə göstərişlərə xəstənin somatik vəziyyətini pisləşdirən (qidadan imtina) yüksək intihar təhlükəsi, psixotik depressiya, pis həssaslıq və ya antidepressant qəbulunun çətin keçirilməsi, pasiyentin şəxsi istəyi aiddir.

ET-nin **əlavə təsirlərinə** hiposteziya, ürəkbulanması, baş və əzələ ağrıları aiddir. Sümük-əzələ travmaları, dişlərin zədələnməsi, mialgiya, ürək-damar pozuntuları, koqnitiv funksiyaların qısamüddətli pozuntusu kimi hallar daha az qeydə alınır.

## İstinadlar
Vladimir Kolpakçi

**Vladimir Yakovleviç Kolpakçi** () — sovet hərbi xadimi, ordu generalı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1945-ci il).

## Mənbə
* Коллектив авторов. "Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь" — М.; Жуковский: Кучково поле, 2005. ISBN 5-86090-113-5.
Zaqafqaziya hərbi dairəsi

**Qırmızı Bayraqlı Zaqafqaziya hərbi dairəsi** () — SSRİ Silahlı Qüvvələrinin operativ-strateji ərazi birliyi.

## İstinadlar
Coel Filds

**Coel Filds** — amerikalı serial ssenaristi.

## Filmoqrafiya

### [[Amerikalılar (teleserial, 2013)|Amerikalılar]]
* "Qriqori" (1.03)
* "Nəzarət altında" (Co Uayzberqlə birlikdə) (1.04)
* "Balansın məhvi" (Co Uayzberqlə birlikdə) (1.08)
* "Polkovnik" (Co Uayzberqlə birlikdə) (1.13)
* "Yoldaşlar" (Co Uayzberqlə birlikdə) (2.01)
* "Kardinal" (Co Uayzberqlə birlikdə) (2.02)
* "Operation Chronicle" (Co Uayzberqlə birlikdə) (2.12)
* "Exho" (Co Uayzberqlə birlikdə) (2.13)
* "EST Men" (Co Uayzberqlə birlikdə) (3.01)
* "Baggage" (Co Uayzberqlə birlikdə) (3.02)
* "Stingers" (Co Uayzberqlə birlikdə) (3.10)
* "March 8, 1983" (Co Uayzberqlə birlikdə) (3.13)
Afrika mamontu

**Afrika mamontu** () — Bioloji növ olaraq Mamontlar cinsinə aiddir. Onlar 3 milyon il öncə yaşamışdır. Onlar Liviya, Mərakeş, Tunis və Cad kimi ölkələrin ərazisində yayılmışdır. İlk dəfə 1952-ci ildə aşkarlanmışdır

## İstinadlar
Qasım bəy Bədəlbəyov

**Qasım bəy Əhməd bəy oğlu Bədəlbəyov** (1856-?)—xeyriyyəçi.

## Həyatı

Qasım bəy Əhməd bəy oğlu 1856-cı ildə Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinin Sarıhacılı obasında anadan olmuşdu. Xeyriyyəçi bir şəxsiyyət idi.

## Ailəsi
Qasım bəy Fatma xanım Kərbəlayı Şirin bəy qızı ilə ailə qurmuşdu.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Bədəl bəyin uruğu:Bədəlbəyovlar, "Soy" dərgisi, Bakı, 2012.

## Xarici keçidlər
Monpelye Universiteti

**Monpelye Universiteti** () — Fransa Respublikasının Monpelye şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
1289-cu ildə yaradılmış Monpelye Universiteti Fransanın və ümumiyyətlə Avropanın ən qədim universitetlərindən biridir.

UNEC ilə Monpelye Universiteti arasında ikili diplom proqramı mövcuddur.

## Xarici əlaqələri
Koimbra qrupunun üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*