Krım hücum əməliyyatı

**Krım hücum əməliyyatı** və ya **Krım döyüşü** — 8 aprel–12 may 1944-cü il tarixlərində Qızıl Ordunun Nasist Almaniyasının nəzarətində olan Krıma yönəltdiyi bir sıra hücumlar. Qızıl Ordunun 4-cü Ukrayna Cəbhəsi, Vermarxt və Rumıniya birləşmələrindən ibarət Cənubi Ukrayna Ordu Qrupunun 17-ci Almaniya Ordusu ilə vuruşmuşdu. Döyüşlər Krımın almanlar tərəfindən evakuasiya edilməsilə başa çatmışdır. Almaniya və Rumıniya qüvvələri evakuasiya zamanı xeyli itki vermişdir.

## Zəmin
Almaniya 1942-ci ildə Krım kampaniyasından sonra Krım yarımadasına nəzarəti ələ keçirmişdilər.

### Kerç–Eltigen əməliyyatı
1943-cü ilin sonu və 1944-cü ilin əvvəllərində Vermaxt şərqdəki bütün cəbhə xətti boyunca geri sıxılmışdı. 1943-cü ilin oktyabrında 17-ci Ordu Kerç boğazı üzərindən Kuban əməliyyat meydanından Krıma çəkilmişdi. Sonrakı aylarda Qızıl Ordu Ukraynanın cənubunda Vermaxtı geri itələmiş, nəticədə 1943-cü ilin noyabrında Or bərzəxi vasitəsilə 17-ci Ordunun quru əlaqəsini kəsmişdir.

Vermaxt Qara dəniz vasitəsilə Krımı təmin edə bildiyi üçün qurudan kəsildikdən sonra da onu uğurla saxlaya bilmişdi. Krımın saxlanması vacib sayılırdı, çünki onun itirilməsi Türkiyənin münasibətinə mənfi təsir göstərəcək və Rumıniya neft yataqlarını sovet hava hücumları riski altına salacaqdı. 1943-cü ilin sonunda Kerç boğazı üzərindən və Sivaş yaxınlığındakı şimal-şərq sektorunda sovet desantları, həmçinin Sovet Ordusu növbəti beş ay ərzində Krımı nəzərə almamağa qərar vermişdi.

Pol Lüdviq Evald fon Kleyst 30 mart 1944-cü ildə A Ordu Qrupunun komandanlığından uzaqlaşdırılmışdı. Onun yerinə Ferdinand Şörner təyin edilmişdir.

## Əməliyyat
8 apreldə 4-cü Ukrayna Cəbhəsinin 2-ci Qvardiya və 51-ci Ordunun elementləri tərəfindən Or bərzəxi boyunca hücum əməliyyatına start verilmişdir. 17-ci Ordu müdafiəyə keçmiş, lakin irəliləməni dayandıra bilməmişdi. 11 apreldə  Əlahiddə Sahil Ordusu Kerçə çatmışdır. Bundan iki gün sonra onlar Sevastopoldan təxminən  şimal-şərqdə yerləşən Simferopola irəliləmişdilər. 17-ci Ordu aprelin 3-cü həftəsinin sonunda Krımda qalan məhvər qüvvələri şəhər ətrafında cəmlənərək 16 apreldə Sevastopol istiqamətində geri çəkilməyə başlamışdır.

Quru Qoşunlarının Ali Komandanlığı Qızıl Ordunun 1941–1942-ci illərdə ilk Krım kampaniyası zamanı etdiyi kimi Sevastopolu qala kimi saxlamaq niyyətində idi. Buna baxmayaraq, şəhərin istehkamları heç vaxt bərpa edilməmişdi və Sevastopol 1941-ci ildə olduğu kimi güclü müdafiə mövqeyi deyildi. Aprelin sonlarında şəhər kənarında döyüşlər başlamış və şəhər hücumun başlamasından bir ay keçməmiş 9 mayda süqut etmişdir. Məhvər qüvvələri dənizdən Konstansaya evakuasiyası sovet quru bombardmançılarının hücumuna məruz qalmışdır.

## Nəticəsi

Berxtesqadendə Adolf Hitler ilə görüşdə 17-ci Ordu komandiri Ervin Yeneke təkid etmişdir ki, Sevastopol boşaldılmalı və onun kəsilmiş 235,000 nəfərlik ordusu geri çəkilməlidir. O, Krımın itirilməsindən sonra məsuliyyətə cəlb edilmiş, Rumıniyada həbs olunmuş və hərbi məhkəməyə verilmişdir. Yalnız Haynts Quderianın müdaxiləsi onun həyatını xilas etmişdir. O, 31 yanvar 1945-ci ildə ordudan tərxis olunmuşdur.

Almaniya və Rumıniya hərbi vahidləri 57,000 nəfər itki vermişdir ki, onların çoxu evakuasiya zamanı boğularaq həlak olmuşdur. Təkcə 10 mayda "*Totila*" və "*Teja*"nın batması 10,000-ə qədər insanın ölümünə səbəb olmuşdu. Ümumilikdə, Almaniyanın dənizdəki itkiləri beş yük gəmisi, bir tanker, üç yedək gəmi, üç lixter, üç motorlu qayıq və dörd sualtı ovçudan ibarət idi. Rumıniya üç yük gəmisini itirmişdi. Məhvər qoşunlarının Krımdan qismən uğurla evakuasiya edilməsi nəticəsində Rumıniya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandiri, kontr-admiral Horiya Maçellariu "Dəmir xaç" ordeninin Cəngavər dəmir xaçına layiq görülmüşdür.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* Ziemke, E.F. *Stalingrad to Berlin*
*