open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kartın Təhlükəsizlik Kodu

**Card Validation Code (CVC)** — həmçinin **Card Verification Value (CVV)**, **Card Security Code (CSC)** və ya **Card Verification Code (CVC2)** kimi də tanınır. Azərbaycan dilində Kartın Təhlükəsizlik Kodu,Kartın Təsdiqləmə Kodu kimi işlədilir. — bank kartlarının təhlükəsizliyini artırmaq məqsədilə istifadə olunan əlavə rəqəmsal təhlükəsizlik xüsusiyyətidir. Bu kod kartın fiziki surətinin sahibində olduğunu təsdiqləməyə kömək edir və əsasən onlayn və ya telefonla həyata keçirilən əməliyyatlar zamanı tələb olunur.

## Tarix
CVV və CVC  kodları 1990-cı illərin ortalarında ödəniş sistemlərinin təhlükəsizliyini artırmaq məqsədilə yaradılmışdır. Onlayn alış-verişin sürətlə yayılmağa başladığı bu dövrdə, kart məlumatlarının oğurlanması və icazəsiz istifadəsi artmağa başlamışdı. Banklar və ödəniş şəbəkələri bu problemi həll etmək üçün əlavə təhlükəsizlik qatları tətbiq etməyi zəruri hesab etdilər. CVV/CVC kodlarının ilkin konsepti ilk dəfə 1995-ci ildə David Chaum adlı kriptografi mütəxəssisi tərəfindən hazırlanmışdır. Bu kodların əsas məqsədi, kartın fiziki mövcudluğunu təsdiqləmək və yalnız kart sahibinin malik olduğu unikal bir kodla əməliyyatları təsdiqləmək idi.

#### Texnologiyanın inkişafı ilə yanaşı CVV kodunun növləri də dəyişdi:
1.	CVV1/CVC1: Kartın maqnit zolağında saxlanılır və yalnız fiziki ödənişlər üçün istifadə olunur. 2.	CVV2/CVC2: Kartın arxa və ya ön tərəfində çap olunur və onlayn/telefon ödənişləri üçün istifadə olunur. CVV/CVC kodlarının rəqəmsal dövrdə əhəmiyyəti 21-ci əsrdə ödəniş sistemlərinin rəqəmsallaşması ilə CVV/CVC kodlarının əhəmiyyəti daha da artdı. 

2000-ci illərin əvvəllərində onlayn alış-verişin qlobal səviyyədə artması, kart məlumatlarının qorunması məsələsini ön plana çıxardı. Banklar və ödəniş şəbəkələri, CVV kodları ilə yanaşı əlavə təhlükəsizlik tədbirləri də tətbiq etməyə başladılar: 

* 3D Secure texnologiyası (məsələn, Visa Secure və Mastercard SecureCode). 
* Kart məlumatlarının şifrələnməsi və tokenizasiya üsulları.

### Diqqət etməli olunan detal
*Bu kodları kredit kartı PİN kodu ilə qarışdırmaq olmaz.* *PİN kodu kartın üzərində və ya içərisində yerləşmir, əməliyyat zamanı onu daxil etməlisiniz.*

Kod müxtəlif şirkətlər tərəfindən fərqli adlandırılır. CVC ( İngilis: *Card Validation Code* ) Mastercard üçün etibarlı olduğu halda, CVV ( İngilis: *Card Validation Value* ) Visa ilə və CID ( İngilis : *Card Identification Number* ) American Express ilə istifadə olunur.

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Dani Bolt

**Dani Bolt** və ya tam adı **Daniel Lima de Kastro** (,) — Braziliyalı peşəkar futbolçu. Hal-hazırda Azərbaycanın "Qarabağ" klubunda müdafiəçi kimi çıxış edir.

Futbolçu sürətinə və sürətli cinah keçidlərinə görə Bolt ləqəbini almış, peşəkar karyerası dövründə də bu adla tanınmışdır.

## Karyerası

### Fluminense
Dani Bolt 2019-cu ildə "Fluminense" klubunun akademiyasına qoşulub. 2020-ci ilin ortalarında Bolt klubla müqaviləsini yeniləyə bilmədiyi üçün "Fluminense"nin əsas komandasından ayrılır. Müqavilə vəziyyəti həll edildikdən sonra o, 2021-ci il mövsümündə təkrar klubun əsas komandasına qoşulur və burada 5 oyun keçirir.

### Athletico Paranaense
O, 2022-ci ilin əvvəlində "Athletiko Paranaense" klubuna keçir. Ancaq burada uzun müddət qalmır və 2022-ci ilin aprelində komanda yoldaşı Leo Qomeslə birlikdə "Vitoriya" klubuna icarəyə verilir. Ancaq burada çox da uğurlu olmayan futbolçu Braziliya liqasında cəmi 3 oyunda meydana çıxır. Braziliya liqasının 2023-cü il mövsümü üçün isə o, "Yuventuda" klubuna icarəyə verilir. Burada 25 liqa oyununda meydana çıxır və 1 qol vurur.

### Torrense
17 yanvar 2024-cü ildə Bolt "Athletiko Paranaense" klubundan ayrılır və Portuqaliya çempionatının 2-ci liqasında mübarizə aparan "Torreense" klubu bir il yarımlıq müqavilə imzalayır. 2025-ci lin yayında "Torrense" klubunu tərk edənə qədər klubla 47 liqa matçında meydana çıxır və 1 qol vurur.

### Qarabağ
17 iyun 2025-ci ildə Ağdamın "Qarabağ" klubu futbolçunu transfer edib. "Qarabağ" ilə futbolçu arasında 3+1 illik müqavilə imzalanıb. Bolt "Qarabağ"da 18 nömrəli forma ilə çıxış edəcək.

## Oyun stili
Dani Bolt hər zaman sürətli və hücümameyilli cinah müdafiəçiləri ilə tanınan Braziliya futbolunun yetirməsidir. Sürəti ilə tanınan futbolçu yamaykalı sprinter Useyn Boltun şərəfinə Dani Bolt ləqəbini alıb.

## Karyera statistikası

## İstinadlar
Mensch ärgere Dich nicht

***Mensch ärgere Dich nicht*** (azərbaycanca: *A kişi, əsəbləşmə*) 1907/1908-ci illərdə Josef Friedrich Schmidt tərəfindən hazırlanmış alman lövhə oyunudur (lakin alman üslubu lövhə oyunu deyil). 1914-cü ildə təqdim olunduğundan bəri təxminən 70 milyon nüsxə satılıb və bir çox Avropa ölkələrində oynanılır.

## Ümumi baxış
Oyun ən çox iki, üç və ya dörd oyunçu ilə oynanılır — hər bir lövhəyə bir oyunçu düşür. Xüsusi növündə altı oyunçu üçün model var. Hər bir oyunçunun dörd parçası var, bu parçalar oyun başlayanda "çıxış" sahəsindədir və oyunçunun "ev" sırasına gətirilməlidir.

Əvvəlcə sıralar çarpaz vəziyyətdə yerləşdirilir. Onlar sahələr dairəsi ilə birləşdirilib və onunla əhatələnib. Bu dairənin üzərində parçalar saat əqrəbi istiqamətində hərəkət edir. Lövhənin hər tərəfində üç sahə var. Oyunun başlanğıcında oyunçuların fiqurları ən sol tərəfdə, "çıxış" bölməsində "B" ilə işarələnmiş dörd sahəyə yerləşdirilir. Mərkəzin solunda "A" ilə işarələnmiş rəngli sahə hər bir oyunçunun "başlanğıc" sahəsidir. Başlanğıc sahəsinin sağ tərəfindəki ağ sahə "a", "b", "c", "d" ilə işarələnmiş "ev" sırasına aparır. Hər bir oyun parçası "başlanğıc" sahəsində ("A") dairədə yerləşdirilir, lövhənin üzərində hərəkət edir (saat əqrəbi istiqamətində) və nəhayət, "ev" sırasına daxil olur. Bütün parçaları öz "ev" sırasında olan ilk oyunçu oyunu qazanır.

Oyunçular növbə ilə oyun zərlərini atır və zərin üzərinəki nöqtələrin sayına görə oyundakı hər hansı parçanı hərəkət etdirə bilərlər.

Zərdə altı atmaq oyuna bir parça gətirmək ("çıxış" ("B") sahəsindən bir parçanı "start" ("A") sahəsinə yerləşdirməklə) və zəri yenidən atmaq deməkdir. Əgər parça "A" sahəsindədirsə və "çıxış" sahəsində hələ də parçalar varsa, onu mümkün qədər tez hərəkət etdirmək lazımdır. Əgər hansısa parça oyuna gətirilə bilmirsə, mümkündürsə, oyundakı hər hansı digər parça atılan nömrə ilə hərəkət etdirilməlidir. Tez-tez oynanan versiya sahələr dairəsində heç bir parçası olmayan oyunçuya altı atmaq üçün üç cəhd etməyə imkan verir.Parçalar digər parçaların üzərindən tullana və onların üzərinə düşərsə, digər oyunçuların parçalarını (həmin oyunçunun "çıxış" sahəsinə) ata bilər. Oyunçu öz parçalarını ata bilməz və "ev" sırasında yerləşən sonuncu sahədən irəliləyə bilməz. Oyunçu öz "başlanğıc" sahəsindən atıla bilməz. İki fiqur eyni dairədə yerləşə bilməz. Fiqurlar "ev" sahəsinə daxil olduqdan sonra digər fiqurların üzərindən keçə bilməz və ev sahəsinin içərisində hərəkət etdirilməsi üçün zərin doğru atılması tələb olunur. Sizin fiqur yalnız eyni rəngli evə keçə bilər. (Yəni, başqasının evinə girib onun fiqurlarını ata bilməzsiniz.)

Evə girmək üçün ən pis ssenari burada təsvir edilmişdir:

Başqa bir oyunçu evdən kənarda gözləyən bir fiquru vura bilməmişdən qabaq oyunçu evdəki bütün parçaları əldə etməlidir, bu halda həmin oyunçu 4 dəfə ardıcıl 1 atmalıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Mensch ärgere Dich nicht: Geschichte eines Spieleklassikers" ("Klassik oyunun tarixi"), Nuremberg Toy Museum
Pareutropius debauwi

**Pareutropius debauwi** — "Actinopterygii" dəstəsinə aid olan və "Schilbeidae" fəsiləsinə daxil edilən bir növ. Bu fəsiləyə 9 cins və 46 növ daxildir. "Pareutropius debauwi"-nin ümumi adı ingiliscə "African glass catfish" adlanır.

## Təsvir

"Pareutropius debauwi" gümüşü rəngdədir. Tək bir dorsal tikan və ümumilikdə altı dorsal yumşaq şüa mövcuddur. Başın bir tərəfində yeddi-səkkiz branchiostegal şüa var. Tək bir cüt mandibular bığcıq mövcuddur. Bədən boyunca tək bir orta yan zolaq var. Quyruq üzgəcinin loblarında qara ləkələr yoxdur, lakin zolaq quyruq üzgəcinə qədər davam edir. Anal üzgəcin əsasında kiçik, tünd bir xətt var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ərəb Mau pişiyi

**Ərəb Mau pişiyi** — Qısa xəzli yerli pişik növü olaraq Ərəbistan yarımadasında yayılmış və erkən "Afrika vəhşi pişiyi"ndən törəmiş formal bir növ.

## Xüsusiyyətlər
Ərəb Mau pişiyi orta ölçülü, iri və möhkəm bədən quruluşuna malikdir. Ayaqları nisbətən uzun və oval formalıdır. Başı yumru görünsə də, enindən bir qədər uzundur. Burnu yan profildən baxıldıqda bir qədər əyridir. Bığ yastıqları yaxşı ifadə olunmuşdur. Gözləri bir qədər oval, iri və yüngül meyillidir. Gözlərin rəngi istənilən normal pişik göz rəngi ola bilər. Xəz rəngi ilə göz rəngi arasında əlaqə yoxdur. Adətən, Ərəb Mauları parlaq yaşıl gözlərə malikdir. Qulaqları iri, bir qədər irəli və yanlara doğru yönəlmişdir. 3-7 kq arasında çəkiyə sahibdirlər. Ərəb Mauları texniki olaraq hipoallergenik olmasa da, az tük tökülməsi və dəri qabıqlarının az olması səbəbindən yüngül allergiyası olan insanlarda daha az reaksiyaya səbəb ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Filiz Ahmet

**Filiz Ahmet** () — Türkiyə aktrisası. "*[[Möhtəşəm əsr (teleserial, 2011)|Möhtəşəm əsr]]*" teleserialında canlandırdığı Nigar Kalfa obrazı ilə tanınmışdır. O, türk, makedon, isveç, ingilis, serb və bulqar dillərini bilir. Onun Türkiyə və Makedoniya vətəndaşlığı var.

## İstinadlar
Kipr pişiyi

**Kipr pişiyi** — Kipr adasında yayılmış yerli pişik növü.

## Tarix
Kiprdə pişiklər haqqında ilk yazılı məlumat, Müqəddəs Yelena tərəfindən 4-cü əsrdə Misir və ya Fələstindən Kiprdəki bir monastıra ilanların yayılması ilə mübarizə aparmaq üçün iki gəmi dolusu pişik göndərilməsi ilə bağlıdır. Kiprdəki pişiklər əsrlər boyu xarici təsirlərdən uzaq şəkildə çoxalaraq, adanın daxilində vəhşi populyasiya kimi inkişaf edən yerli bir növ yaratmışdır. Kiprdə vəhşi pişiklər ən azı e.ə. 7500-cü ilə aid olsa da, bu qədim pişiklərlə müasir Kipr pişikləri arasında birbaşa əlaqə yoxdur.
2004-cü ildə J. D. Vigne və başqaları tərəfindən hazırlanan bir məqalə, Kiprdə 9500 illik bir qəbirdə tapılan Yaxın Şərq vəhşi pişiyi (Felis silvestris lybica) qalıqlarının insanlarla yaxın əlaqədə olan ən qədim pişik nümunəsi olduğunu göstərdi. Arxeoloqlar Şillurokambos neolit dövrü məkanında insan qalıqları və bəzək əşyaları yanında diqqətlə basdırılmış pişik qalıqlarını aşkar etdilər. Bu, insanların pişikləri adaya gətirdiyini göstərir. Pişik skeleti Misir təsvirlərindən 4000 il və ya daha çox əvvələ aiddir. Bununla belə, müasir pişiklərin qədim Kipr vəhşi pişiklərindən törədiyinə dair bir sübut yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bombey pişiyi

**Bombey pişiyi** — Qısa xəzli ev pişiyi növüdür. Bombey pişikləri parlaq qara rəngli, əzələli bədən quruluşuna və iri, parlaq mis-qızılı gözlərə malikdir. Bu növ Hindistanın Mumbay şəhərinin adını daşıyır və Hindistan qara leoparının yaşayış mühitinə istinad edir.

## Tarix

Bombey pişiyi, Kentukki ştatının Luisvill şəhərindən olan yetişdirici Nikki Horner tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Horner 1958-ci ildən başlayaraq kiçik bir qara panterə bənzəyən pişik növü yaratmağa çalışmışdır. İlk cəhd uğursuz olsa da, 1965-ci ildə ikinci cəhd uğurla nəticələndi. Növ, 1970-ci ildə "Cat Fanciers' Association" (CFA) və 1979-cu ildə "The International Cat Association" (TICA) tərəfindən rəsmi olaraq tanındı və qeydiyyata alındı.

## İstinadlar
Kənan pişiyi

**Kənan pişiyi** — İsrailin yerli vəhşi çöl pişiyi əsasında yaradılmış eksperimental bir pişik növü.

## Tarix
Alman-İsrail rəssamı Doris Pollaçek, Kənan pişiyi növünün banisi hesab olunur. Bu növ, yerli Falkon pişiyi (Felis silvestris lybica) ilə ev pişiklərinin çarpazlaşdırılması nəticəsində yaranmışdır.
2000-ci ildə İsraildə inkişaf etdirilmiş və 2008-ci ildə "Dünya Pişik Federasiyası" (WCF) tərəfindən rəsmi olaraq qeydiyyata alınmışdır. Kənan pişiyi, İsraildə yaradılan ilk milli pişik növüdür.
"Kənan" adı, qədim Yəhudi torpaqlarının adı olan Kənan sözündən götürülmüşdür. Bu ərazi indiki İsrail, Fələstin, Livan və digər ölkələrin bir hissəsini əhatə edir. Onlar həmçinin "eksperimental" adlandırılır, çünki hələ də evcilləşdirilmə prosesindədirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kuril bobteyli

**Kuril Bobteyli** — Rusiyanın Kuril adaları, Saxalin adası və Kamçatka yarımadasından törəmiş bir pişik növü.

## Mənşəyi

Bu yeni növ öz doğma ərazilərindən kənarda çox tanınmır. Yaponiyanın Hokkaydo adasından Rusiyanın ən şərq nöqtəsinə qədər uzanan Kuril adaları zəncirində uzun tarixə malik olsa da, bu növ əsasən Rusiyaya məxsus hesab edilir və "Yapon Bobteyli"ndən ayrı və fərqli bir Rusiya yerli növü kimi inkişaf etdirilir və təqdim olunur. Növün mənşəyi haqqında bir neçə versiya var. Əsas mənşə versiyasına görə, bu növ, dənizçilər tərəfindən Kuril adalarına gətirilən Sibir pişikləri ilə Yapon Bobteyllərinin qarışığı nəticəsində yaranıb. Növ, 1994-cü ildə "WCF" tərəfindən qəbul edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Siam pişiyi

**Siam pişiyi** — Asiyanın ilk tanınan pişik növlərindən biri.

## Xüsusiyyətlər
Müasir stil Siam pişikləri, mavi badamşəkilli gözlər, üçbucaq baş forması, böyük qulaqlar, uzun, incə və əzələli bədən və müxtəlif nöqtə rənglənməsi kimi fərqli xüsusiyyətlərlə xarakterizə olunur. Müasir stil Siam pişiklərinin nöqtə rənglənməsi "köhnə stil" əsas növünə bənzəyir. "Köhnə stil" Siam pişikləri yumru baş və bədənə malikdir. Onlar bir çox qeydiyyat orqanları tərəfindən Tailand pişiyi kimi yenidən tanındı. Siam və Tailand pişikləri müxtəlif pişik həvəskarları və yetişdiricilər tərəfindən seçmə şəkildə yetişdirilir. "Siam" və ya "Tailand" terminləri bu xüsusi növə aid pişiklər üçün istifadə olunur və bunlar tərifə görə hamısı məlum və rəsmi şəkildə qeydə alınmış soyağacı olan safqan pişiklərdir. Soy ağacının qeydiyyatı pişiyin soyu və ya "sənədləri"dir. Siam pişiyi digər pişik növləri ilə çarpaz yetişdirmə üçün əsas növlərdən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Munçkin pişiyi

**Munçkin pişiyi** — Genetik bir mutasiya nəticəsində çox qısa ayaqları ilə xarakterizə olunan pişik növü.

## Tarix
Bu növ, 1997-ci ildə "The International Cat Association" (TICA) tərəfindən tanındıqda böyük mübahisələrə səbəb oldu. Tənqidçilər, bu növün potensial sağlamlıq və hərəkətlilik problemləri ilə üzləşə biləcəyi ilə bağlı narahatlıq ifadə etdilər. Bu növün adı, yazıçı L.Frank Baumun 1900-cü ildə yazdığı "Oz sehrbazı" romanında təqdim etdiyi Munçkin ölkəsinin sakinlərindən götürülmüşdür.
Qısa ayaqlı pişiklər 1940-cı illərdən bəri dünyanın müxtəlif yerlərində qeydə alınmışdır. 1944-cü ildə Britaniya veterinar hesabatında, ayaqlarının uzunluğu istisna olmaqla normal pişiklərə bənzəyən dörd nəsil qısa ayaqlı pişik qeydə alınmışdır. Bu xətt İkinci Dünya Müharibəsi zamanı yox olsa da, 1956-cı ildə Rusiyada və 1970-ci illərdə ABŞ-də da qısa ayaqlı pişiklər müşahidə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Minskin

**Minskin** — "Munçkin" və "Burma" pişik növlərinin qarışığından yaranmış, "Sfinks" və "Devon Reks" genlərinin də əlavə edilməsi ilə inkişaf etdirilmiş bir pişik növü. Bu növ, demək olar ki, tüksüz və qısa ayaqlı pişiklər kimi tanınır.

## Tarix

Minskin növü, 1998-ci ildə Pol MakSorli tərəfindən Bostonda inkişaf etdirilmişdir. MakSorli, "Munchkin" pişiklərinin qısa ayaqlarını Siam pişiklərinin rəng nöqtəli naxışı ilə birləşdirən, lakin yalnız ətraflarda tük olan bir növ yaratmaq istəyirdi. Bu məqsədlə, o, "Munchkin" və "Sfinks" pişiklərini çarpaz yetişdirdi. Daha sonra "Devon Reks" və "Burma" pişiklərinin genlərini də növə əlavə etdi. 2000-ci ilin iyul ayında ilk Minskin pişiyi dünyaya gəldi. 2005-ci ilin əvvəlinə qədər təxminən 50 pişik bu standartlara cavab verirdi. "Minskin" adı, "miniature" (kiçik) və "skin" (dəri) sözlərinin birləşməsindən yaranıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kilifiş

**Kilifiş** — yumurta qoyan (ovipar) çəkidişikimilər balıqların müxtəlif növlərindən hər hansı biri, o cümlədən Aplocheilidae, Cyprinodontidae, Fundulidae, Nothobranchiidae, Profundulidae, Aphaniidae və Valenciidae fəsilələri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Misir Mau pişiyi

**Misir Mau pişiyi** — Kiçik və orta ölçülü, qısa və orta uzunluqda tükləri olan pişik növü. Bu, təbii nöqtələrə malik olan az sayda məişət pişiyi növlərindən biridir. Mau pişiklərinin nöqtələri yalnız tük uclarında görünür. Bu növ nadir hesab olunur.

## Tarix
Tarixi dəlillər, Mau pişiklərinin Misir mənşəli olduğunu göstərir. Məlumatlar, Misir Mau pişiklərinin "Meyn-kun", "Korat" və Amerika "Ankara pişiyi" ilə yaxın qohum olduğunu göstərir. 1953-cü ildə İtaliyada Kraliça Natali Trubetskoy, Misirin İtaliyadakı səfirinin pişiyini gördü və bu pişikləri əldə etmək üçün səfirdən kömək istədi. O, "Baba" adlı bir dişi pişik əldə etdi və bu pişik səfirin pişiyi ilə cütləşləşdirildi. Bu pişiklər 1955-ci ildə "Roma Pişik Şousunda" nümayiş etdirildi. Natali 1956-cı ildə üç Mau pişiyi ilə ABŞ-yə köçdü və "Baba" 1957-ci ildə çempion oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tehran Times

**Tehran Times** — İranın ingilis dilli gündəlik qəzetidir. Qəzet 1979-cu ildə "İslam İnqilabının səsi" şüarı ilə yaradılmışdır. Dövlətə məxsus olmasa da, dövlət tərəfindən idarə olunan və İran hökumətindəki sərt xətt tərəfdarları ilə sıx əlaqəli hesab olunur.

Akademiklər, səfirlər, siyasətçilər və beynəlxalq münasibətlər üzrə analitiklər tez-tez bu qəzetə məqalələr yazırlar.

Baş ofisi Tehran şəhərində yerləşən Tehran Times qəzeti 1979-cu ildən nəşrə başlamışdır. Baş redaktoru Pərviz İsmaili olan qəzetin xəbərlərinin əsas mənbəyi *[[Mehr Xəbər Agentliyi]]* hesab olunur. Qəzetin yazıçılarından olan Həmid Qolpira və Həsən Hənizadə yazıları ilə bütün İranda tanınır və diqqəti cəlb edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Lenok

**Lenok** — həmçinin *Asiya alabalığı* və ya *Mançuriya alabalığı* kimi tanınır, **Brachymystax** cinsinə aid olan salmonid balıqlardır.

## Ekologiya
Onlar Monqolustan, Qazaxıstan, Sibirin geniş əraziləri (o cümlədən Rusiyanın Uzaq Şərqi), Şimali Çin və Koreya çaylarında və göllərində yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ojos Azules

**Ojos Azules** *(ispan dilində: [ˈoxos aθˈules], "Göy Gözlər")* — qeyri-adi göy gözlərə sahib, qısa tüklü ev pişiklərinin bir növü.

## Tarix
1980-ci illərdə Nyu-Meksikoda vəhşi pişik populyasiyaları arasında tünd göy gözlü pişiklər aşkar edildi. 1984-cü ildə bu xüsusiyyətə malik ilk pişik, *"Cornflower"* adlı bir pişik idi. O, bu xüsusiyyətə malik olmayan erkək pişiklərlə cütləşdirildi və bütün balalarında bu xüsusiyyətin dominant olduğu müəyyən edildi. Bu irq Ojos Azules adlandırıldı ki, bu da ispan dilində "göy gözlər" mənasını verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Baum dili

**Baum dili** — Sino-Tibet dil ailəsinin Tibeto-Birma qrupuna daxil olan Kuki-Çin dilləri ailəsinə məxsus bir dil. Bu dil əsasən Banqladeş, Hindistan və Myanmada danışılır. Baum dili mədəni kimlik, dini fəaliyyətlər və şifahi ədəbiyyat sahəsində mühüm əhəmiyyətə malikdir.

## Haqqında
Baum dili tonlu dildir, yəni söz mənaları ton fərqləri ilə dəyişə bilər. Dilin qrammatikası aqqlutinativ quruluşa sahibdir, yəni kök sözlərə müxtəlif şəkilçilər əlavə olunmaqla mənalar genişləndirilir. Cins və hal kateqoriyaları yoxdur. Tonlar və nəfəsli səslər mühüm fonetik fərqləndiricilərdir. Baum dili üçün latın qrafikası əsasında yazı sistemi mövcuddur. Bu sistem ilk dəfə missionerlər tərəfindən yaradılmış və əsasən dini mətnlərin tərcüməsində istifadə olunmuşdur.
UNESCO-nun dil canlılığı göstəricilərinə görə, Baum dili "inkişafda olan dil" kimi qiymətləndirilir. Lakin bu status Banqladeşdə daha sabitdir, Hindistan və Myanmada isə dil təhlükə altındadır.
Rəsmi statusu yoxdur. Dövlət məktəblərində tədris olunmur. Bu dil əsasən ailə içi ünsiyyətdə və dini icmalarda daha fəal istifadə olunur
Gənc nəsil arasında isə dilin istifadəsi azalmaqdadır.

## Həmçinin bax
* Myanma dilləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Bawm Chin" at Endangered Languages
* "Good News - Bawm" at GlobalRecordings.net
* The Tribes of Myanmar (Burma): Chin State
Ümumdünya Tütünlə Mübarizə Günü

**Ümumdünya Tütünlə Mübarizə Günü** — Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının təşəbbüsü ilə hər il mayın 31-də qeyd olunan gün. Hər il bu günün qeyd olunaması tütündən istifadənin sağlamlıq üçün yaratdığı təhlükələrə diqqəti çəkərək əhalini bu yöndə maarifləndirmək və dövlətləri tütün istehlakının miqyasının azaldılması üzrə effektiv siyasət aparmağa təşviq etmək məqsədi daşıyır.

## Tarixi
Ümumdünya Tütünlə Mübarizə Günü Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına üzv dövlətlər tütün epidemiyasına və onun törətdiyi qarşısı alına bilən ölüm və xəstəliklərə qlobal diqqəti cəlb etmək üçün təsis edilmişdir. 1987-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Assambleyasının 40-cı sessiyasında 1988-ci il aprelin 7-ni “dünya siqaret çəkməmə günü” kimi qeyd etməyə çağıran 38 saylı qətnamə qəbul edilmişdir. 1988‑ci ildə isə Assambleyanın 42‑ci sessiyasında 19 saylı qətnamə ilə 31 may Ümumdünya Tütünlə Mübarizə Günü edilmişdir.

2003-cü ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına üzv dövlətləri Tütünlə Mübarizə üzrə ÜST Çərçivə Konvensiyasını qəbul etdilər. Bu günə qədər 182 ölkə 2005-ci ildə qüvvəyə minmiş Konvensiyanı ratifikasiya edib.

## Həmçinin bax

* Ümumdünya səhiyyə günləri
* Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı
* Tütünçəkmə

## İstinadlar
Villa Nobel (San-Remo)

**Villa Nobel** — İtaliyanın San-Remo şəhərində yerləşən, vaxtilə Alfred Nobelə məxsus olan tarixi villa.

## Tarixi
Villa San-Remonun Korso Kavalotti rayonunda yerləşir. Onun ilk sahibi Rivolidən gələn farmasept Pietro Vakyeri olub. O, 1870-ci ildə boş torpaq sahəsini almış və 1871-ci ildə burada villa tikdirmişdir. Villanın memarı Filippo Qrossi olmuşdur. 1874-cü ilin 28 iyul tarixində Pietro Vakyeri villanı genuyalı cəngavər Latsaro Patroneyə satmışdır. 1891-ci ilin 24 aprel tarixində cəngavərin varisi Latso Fausto onu qonşuluqdakı villa sahibi vəkil Rossinin həyat yoldaşı xanım Roze Kassiniyə satmışdır. Növbəti gün villanı Alfred Nobelə satmışlar.
1892-ci ildə Nobel villanı tamamilə yenidən tikmək qərarına gəlmişdir və bu işi memar Pio Soliyə tapşırmışdır. Beləliklə, binaya yeni mərtəbə və mansard dam əlavə edilmişdir. Əvvəllər villa mavritan üslubunda tikilsə də, sonradan aparılan təmir-bərpa işləri onu daha da dəbdəbəli etmişdir. Buranı Alfred Nobel "Mio Nido" (mənim yuvam) adlandırmışdır.
Alfred Nobel həyatının son illərini bu villada yaşamışdır. O, 10 dekabr 1896-cı ildə burada vəfat etmişdir.

## Muzey kimi
Hazırda villada Alfred Nobelin ev muzeyi yerləşir. 1968-ci ilin 19 yanvarında bu villanı San-Remonun Turizm Şurasına satmışlar. Bundan sonra binada təmir-bərpa işlərinə başlanılmışdır. 1973-cü ilin 30 iyul tarixində binanı və ətrafdakı parkı 258 milyon lirə ödəyərək San-Remo Turizm Şurası almışdır. 1993-cü ildə burada əsaslı təmir-bərpa işləri aparılmış və muzey yaradılmışdır. 2002-ci ilin 20 iyul tarixində rəsmən bütün işlərin bitdiyi elan olunmuşdur.
## Qalereya

File:San Remo124.jpg
File:Villa Nobel, Sanremo, Italy - Image from Flickr 490340495.jpg
File:The entrance of Villa Nobel in Sanremo.jpg|thumb|Muzeyin girişi
File:Villa Nobel in Sanremo the entrance board.jpg|thumb|San-Remodakı Villa Nobelə giriş sütunlarından biri
File:Alfred Nobelin inisialı olan serviz dəstindən bir nümunə muzey Villa Nobel San Remo.jpg|thumb|San-Remodakı muzeydə nümayiş etdirilən Alfred Nobelin inisialı (N) olan qab
File:Sanremodakı Villa Nobel muzeyinin kitabxanasında olan Bakıdan hədiyyə edilmiş kitablar.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Villa Nobel Official Website—
İran Atom Enerjisi Təşkilatı

**İran Atom Enerjisi Təşkilatı** ( **AEOI** ) (ingl. *Atomic Energy Organization of Iran*, AEOI) – İranda nüvə enerjisi, nüvə yanacağı dövriyyəsinin məsələləri və nüvə texnologiyası üzrə tədqiqat ilə yanaşı inkişaf fəaliyyətlərinə cavabdeh olan əsas hökumət qurumudur. AEOI-nin qərargahı Tehranın şimalındakı Əmir Abad rayonundadır, lakin onun bütün İran ərazisində obyektləri var. 2023-cü ildə nüvə sənayesində çalışan İran alimlərinin təxminən 40%-ni qadınlar təşkil edirdi.
## Məktəblər

* Fotonika və Kvant Texnologiyaları İnstitutu. Əvvəlki adı "lazer tədqiqat mərkəzi", 1976-cı ildə yaradılmışdır.

## Bölmələr

* *Nüvə Yanacaq İstehsalı Bölməsi*
* *Nüvə Elektrik Stansiyaları Bölməsi (NPPD)*
* *Mühəndislik və Texniki Nəzarət İdarəsi (ETSD)*
* *Tədqiqat Şöbəsi*:
* *Beynəlxalq Əlaqələr Departamenti (IAD)*

## Rəhbərlər

## Həmçinin baxın

* İranın nüvə proqramı
* Nüvə reaktoru
* Zəncirvari nüvə reaksiyası

## İstinadlar
Şelburn FK

**Şelburn FK** — İrlandiyanın peşəkar futbol klubudur və Dublin şəhərinin Drumcondra bölgəsində yerləşir. Hal-hazırda İrlandiya Premyer Divizionunda çıxış edir. Klub hazırda Premyer Divizionun son çempionudur. Klubun baş məşqçisi keçmiş İrlandiya milli komandası üzvü Damien Duffdur.

## Heyəti

## Xarici keçidlər

* 

## İstinadlar
Elm iqtisadiyyatı

**Elm iqtisadiyyatı** () —  elmi tədqiqat və inkişaf fəaliyyətinin iqtisadi aspektlərini, bu fəaliyyətə yönəldilən sərmayələrin sosial və iqtisadi effektlərini araşdıran bir iqtisadiyyat sahəsi. Elm iqtisadiyyatı, elmi biliklərin yaradılması, yayılması və tətbiq olunması prosesində yaranan dəyərin ölçülməsi və bu proseslərin idarə olunmasında istifadə olunan iqtisadi alətləri öyrənir.

## Tarixi
Elm iqtisadiyyatı XX əsrin ortalarından etibarən, xüsusilə İkinci Dünya müharibəsindən sonra dövlətlərin elmi-texniki tərəqqiyə daha çox sərmayə yatırması ilə müstəqil tədqiqat sahəsi kimi formalaşmağa başlamışdır. 1945-ci ildə Vannevar Buşun "*Science — The Endless Frontier*" adlı hesabatı ABŞ-da elmə dövlət dəstəyi siyasətinin əsasını qoydu. Bu dövrdən etibarən elmin maliyyələşdirilməsi və onun iqtisadi səmərəliliyi məsələləri daha çox diqqət mərkəzinə çəkildi.

## Tədqiqat sahələri
Elm iqtisadiyyatının əsas tədqiqat sahələrinə aşağıdakılar daxildir:

* elmi tədqiqat və təkmilləşdirməyə (R&D) qoyulan sərmayələrin iqtisadi geri dönüşü
* texnoloji innovasiyaların iqtisadi artıma təsiri
* elmin məhsuldarlığının ölçülməsi metodları
* dövlət və özəl sektorun elmi tədqiqatlara töhfəsi
* insan kapitalı və təhsil ilə elmi fəaliyyətin əlaqəsi
* elmi əmək bazarı və tədqiqatçıların mobilliyi

## Siyasi və iqtisadi əhəmiyyəti
Elm iqtisadiyyatı dövlətlərin elm siyasətinin formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Səmərəli elm siyasətləri yalnız elmi tərəqqini deyil, həm də iqtisadi inkişafı və sosial rifahı təşviq edə bilər. Əksər inkişaf etmiş ölkələrdə elmi araşdırmalara yönələn dövlət vəsaitləri bu sahənin iqtisadi dəyərləndirilməsini zəruri etmişdir. İqtisadçılar bu çərçivədə elmi fəaliyyətin multiplikativ effektlərini, biliklərin yayılması və innovasiyaların kommersiyalaşdırılması proseslərini təhlil edirlər. Elm iqtisadiyyatı innovasiya iqtisadiyyatı, təhsil iqtisadiyyatı, bilik iqtisadiyyatı və texnologiya siyasəti sahələri ilə sıx əlaqəlidir. Xüsusilə bilik əsaslı iqtisadiyyatların inkişafı fonunda elm və texnologiyanın iqtisadiyyatda rolu daha da aktuallaşmışdır.

## Həmçinin bax
* Elm siyasəti
* Təhsil iqtisadiyyatı
* İnnovasiya iqtisadiyyatı
* Texnologiya transferi

## İstinadlar
Alfred Brendel

**Alfred Brendel** () — çex əsilli klassik pianoçu, şair, müəllif, bəstəkar. O, Bethoven, Frans Şubert və Frans Listin musiqi ifaları ilə məşhurdur.

## Həyatı
5 yanvar 1931-ci ildə Çexoslovakiyanın Vizemberk şəhərində anadan olub. Üç yaşında olanda ailəsi ilə birlikdə Yuqoslaviyaya köçüb və o, altı yaşında fortepiano dərslərinə başlayıb. 17 yaşında Brendel ilk dəfə Qrazda ictimaiyyət qarşısında çıxış edib.

2002-ci ildə Robert Şuman mükafatına, 2004-cü ildə isə Ernst Simens mükafatına layiq görülüb.

17 iyun 2025-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Fereydun Abbasi

**Fereydun Abbasi-Davani** () — iranlı nüvə fizikası eksperti, siyasətçi və dövlət xadimi.

## Həyatı
Fereydun Abbasi 11 iyul 1958-ci ildə İranın Abadan şəhərində anadan olub. Nüvə fizikası üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb.

### Ölümü
Fereydun Abbasi 13 iyun 2025-ci ildə İsrailin İranın nüvə proqramına zərbələri zamanı öldürülüb.

## Həmçinin baxın
* İranın Atom Enerjisi Təşkilatı

## İstinadlar

## Xarici bağlantılar
*
Futbolun Sikstin kapellası

**Futbolun Sikstin kapellası** və ya **Futbolun yaradılışı** — Argentinanın Buenos-Ayres şəhərindəki Barrakas bölgəsindən olan Sportivo Pereyra klubunda sərgilənən sənət əsəri. O, Lionel Messi, Dieqo Maradona, Xuan Roman Rikelme, Qabriel Batistuta, Mario Kempes, Serxio Aqüero, Klaudio Kanicia, Rikardo Boçini və Ariel Orteqa kimi digər görkəmli futbolçuları təsvir edir.

Mikelancelonun Romadakı Sikstin kapellasının tavanında tapılan "Adəmin yaradılışı" adlı klassik freskasından ilhamlanaraq, 2014-cü ildə argentinalı qrafik dizayner və rəssamı Santiaqo Barbeito (Santuke) tərəfindən yaradılmışdır. Əsər 2018-ci ilin ortalarında lentə alınan video sosial mediada yayıldıqdan sonra populyarlıq qazanıb.

## Tarixi
2014-cü ildə klub rəhbərliyi əsas qapalı meydançanın tavanını rəngləməyə qərar verib.  Başda irəli sürülən ilk idea buludlu bir səma təsviri yaratmaq idi, lakin sonra Messi, Maradona və Argentina futbolunun digər tarixi nümayəndələrini əhatə edən yeni bir idea irəli sürüldü. Bu barədə yerli mətbuata klubun baş məşqçisi Rikardo Elsequd bildirib ki, "Bizim üçün bu, müqəddəs bir futbol məbədidir və bunu Sikstin kapellasındakı kimi tavanla ifadə etməyin daha yaxşı yolu nədir?".

## Xarasteristikası

Əsərdə Lionel Messi Adəmi, Dieqo Maradona isə Tanrı rolunu oynayır. Xuan Roman Rikelme, Qabriel Batistuta, Mario Kempes, Serxio Aqüero, Klaudio Kanicia, Rikardo Boçini və Ariel Orteqa isə əsəri tamamlayan xeruvimlər rolunu oynayır. Sənət əsərinin müəllifi Santiaqo Barbeito əsəri "Sanki Maradona Messiyə yaxşı futbol mirasını ötürür" kimi izah edib.

Əsər təqribən 500 m²-ə çatan səkkiz uzanmış kətan üzərində çap edilmiş rəqəmsal fotomontajdır.

İanə hesabına istehsal edilmişdir və dəyəri təxminən 20.000 ABŞ dolları dəyərində qiymətləndirilir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* SRF (Swiss Radio and Television) — Video with interviews with the authors of the work (in German)
* Qabriel Batistutanın əsər haqqındakı tviti
İsrailin nüvə silahları

İsrailin nüvə silahına sahib olduğuna inanılır. İsrailin ehtiyatı 90–400 nüvə başlığı arasında olduğu   və ölkənin nüvə üçlüyünə sahib olduğu güman edilir: F-15 və F-16 qırıcıları, Delfin kateqoriyalı sualtı qayıqlardan buraxılan və qanadlı raketlər seriyası, qitələrarası ballistik raketlər. Ölkənin ilk hazır edilə bilən nüvə silahının 1966-cı ilin sonu və ya 1967-ci ilin əvvəlində tamamlandığı güman edilir; bu, ölkəni dünyada nüvə silahlarını inkişaf etdirən altıncı ölkə edir.1968-ci ildə Mossad, Milandakı bir İtalyan kimya şirkəti boya almaq bəhanəsi ilə Belçikanın Union Minière du Haut Katanga mədən şirkətindən 200 ton uran aldı. Antverpendən göndərildikdən sonra uran dənizdəki bir İsrail yük gəmisinə köçürülübvə İsrailə çatdırılmışdır

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mekonq bobteyli

**Mekonq Bobteyli** — Tailand mənşəli pişik növü. Bu növ, Asiyanın müxtəlif hissələrində təbii şəkildə yayılmışdır və Rusiyada yetişdirilərək inkişaf etdirilmişdir. 2004-cü ildə "Dünya Pişik Federasiyası"(WCF) tərəfindən tanınmışdır. Növün adı, Mekonq çayından ilhamlanaraq qoyulmuşdur.

## Tarix
Mekonq Bobteyllərinin tarixi 19-cu əsrə qədər uzanır. Tailand kralı Çulalonqkorn, Rusiya imperatoru II Nikolaya hədiyyə olaraq 200 kral pişiyi göndərmişdir. Bu pişiklərin əksəriyyətinin qıvrımlı quyruqları var idi ki, bu da müasir Mekonq Bobteyllərinin xüsusiyyətlərini xatırladır. Cənub-Şərqi Asiyadan gətirilən digər bobteyl pişikləri də Rusiyada yetişdirilməyə başlanıldı. Bu növ, Rusiyada inkişaf etdirilmiş və 1980-ci illərdə daha geniş tanınmağa başlamışdır. 1994-cü ildə rus felinoloq O. S. Mironova tərəfindən növün standartı tərtib edilmişdir. 2004-cü ildə "WCF" tərəfindən tanınaraq adı "Tay Bobteyli"ndən "Mekonq Bobteyli"nə dəyişdirilmişdir.

## İstinadlar
Amerika bobteyli

**Amerika Bobteyli** — 1960-cı illərin sonlarında inkişaf etdirilən nadir bir ev pişiyi cinsi.

## Xüsusiyyətlər
Amerika Bobteylləri tam inkişaf etmək üçün iki-üç il vaxt tələb edir. Bu növün ən məşhur rəng naxışı "vaşaq" və ya "oselot" naxışıdır, lakin digər rənglər və naxışlar da mövcuddur. Qara, mavi, "brindle", qəhvəyi, kaliko, şokolad rəgngi, darçını, "fawn", bənövşəyi, ağ-qara, qırmızı-krem, şaftalı rəngi və tərs-naxışlı rənglər ola bilər. Amerika Bobteyli pişikləri 7,3 kq qədər çəkiyə və 76 sm qədər uzunluğa malik ola bilər. Güclü və sıx bədən quruluşuna malikdir. Başları geniş və üçbucaq formasındadır. Qulaqları orta ölçülü, yumru uclu və geniş əsaslıdır. Gözləri badam formasında olub, rəngi tük rəngindən asılıdır. Quyruqları düz və ya əyri ola bilər və düyünlərlə zəngindir. Quyruğunun uzunluğu fərdə görə dəyişə bilir. Ortalama 2.5–10 sm arasında olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Andrei Streltsov

**Andrei Streltsov** (; ) — keçmiş rusiyalı futbolçudur.

O, ya müdafiə cinahında, ya da yarımmüdafiədə oynayırdı, bəzən hətta hücumçu kimi də istifadə edirdi.

## Karyera
1 fevral 2010-cu ildə "Anji Mahaçqala" FK "Ximki"dən rus sağ cinah müdafiəçisi ilə müqavilə imzaladı, o, artıq 2006–2008-ci illərdə "Anji"də çıxış edib.

## Nailiyyətlər
* Rusiya çempionu: 2001

* Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı (2): 2002, 2003

* Latviya çempionu (1).

* Birlik Çempionlar Kubokunun gümüş mükafatçısı (2).

## İstinadlar
Burmilla

**Burmilla** — 1981-ci ildə Birləşmiş Krallıqda yaranmış ev pişiyi növü. Bu, "Fars" və "Burma" pişiklərinin mələzidir. Bəzi pişik reyestrlərində bu cins Asiya qrupuna aiddir və bəzən "Asiya Kölgəsi" adlandırılır.

## Tarix

Burmilla pişiyi, Miranda von Kirkberqin pişik təsərrüfatında təsadüfən dünyaya gəlib. Çinçilla Fars pişiyi olan "Jamari Sanquist" və bənövşəyi Birma pişiyi olan "Bambino Lilac Fabergé" fərqli otaqlarda cütləşmə gözləyirdilər. Bir gecə təmizləyici qadın qapını açıq qoydu və bu iki pişik cütləşdi. 1981-ci ildə dörd bala pişik doğuldu və beləliklə yeni bir növ yarandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şərq ikirənglisi

**Şərq ikirənglisi** () — həm qısa, həm də uzun tüklü, həmçinin rəng nöqtəli (colorpoint) də daxil olmaqla müxtəlif naxışlara malik olan və ağ ləkələri olan Şərq (Oriental) tipli pişiklər.

## Tarix
1970-1980-ci illərdə Birləşmiş Krallıqda bəzi eksperimental yetişdirmə işləri aparılsa da (məsələn, Pat Turner-in Seychellois yetişdirmə proqramı), müasir Oriental Bikolorlar əsasən ABŞ-da Lindajean Qrillonun (Ciara Pişik Yetişdiriciliyi) təşəbbüsü ilə başlayan cütləşdirmələr nəticəsində yaranıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rəngli nöqtəli qısatüklü

**Rəngli nöqtəli qısatüklü** () — siam pişiyinin bir növü.

## Tarix
Təxminən 1948-ci ildə ABŞ və Böyük Britaniyada yetişdiricilər Siam pişiklərinə yeni rənglər, xüsusilə qırmızı rəng əlavə etmək istəyirdilər. İlk *rəngli nöqtəli qısa tüklü pişik qırmızı (zənci) xəttli Amerika qısa tüklü pişiyi* ilə *"seal point" (dəniz pişiyi nöqtəli) Siam pişiyinin* cütləşdirilməsi nəticəsində yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Drejnika keçisi

**Drejnika keçisi** — Sloveniyanın şimal-qərbindəki Posočje bölgəsindən olan yerli evcil keçi cinsi. 

## Mənşəyi
Drejnika keçisi Sloveniyanın şimal-qərbindəki Posočje bölgəsində, xüsusilə Drejnika və Bovec kəndlərində yaranmışdır. Bu cins, Drejnika kəndinin adını daşıyır, bəzi insanlar isə onu *Bovec keçisi* adlandırır. Hazırda Drejnika keçisi əsasən mənşə bölgəsində, xüsusilə Bovec və Dreznika ətrafında, Tolmin bölgəsində və kiçik sürülər halında Sloveniyanın digər yerlərində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Egey pişiyi

**Egey pişiyi** — Yunanıstanın Egey dənizi adaları və Türkiyənin qərb sahillərində təbii şəkildə inkişaf etmiş yerli pişik cinsi. Bu pişiklər insan müdaxiləsi olmadan təbiətin seçimi nəticəsində formalaşmışdır və Yunanıstanın yeganə yerli pişik növü hesab olunur.

## Xüsusiyyətlər
Egey pişikləri orta ölçülü, əzələli və yarı uzun tüklü pişiklərdir. Tükləri iki və ya üç rəngli ola bilər, lakin demək olar ki, həmişə ağ rəng əsas rol oynayır. Ağ rəng bədənin 25%-dən 90%-ə qədər hissəsini əhatə edə bilər. Digər rənglər və naxışlar arasında qara, boz, narıncı və digər rənglər ola bilər. Pəncələri orta ölçülü və yumru formalıdır. Quyruğu uzun və bəzən "qarmaq" şəklində ola bilər. Qulaqları yumru uclu olub, tüklərlə örtülüdür. Gözləri isə badam formasında olub, yaşıl, mavi və ya sarı rənglərdə ola bilər.

Egey pişikləri suya və balıq tutmağa olan marağı ilə tanınır. Bu xüsusiyyət onların balıqçılıqla məşğul olan ailələr üçün ideal yoldaş olmasını təmin edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Miyotonik keçi

**Miyotonik keçi** — Amerika mənşəli keçi növü.

## Tarix
Miyotonik keçi, xloridin əzələ həyəcanlanmasındakı rolunu araşdırmaq və aydınlaşdırmaq baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır. Miyotonik keçiləri ilk dəfə 1880-ci illərdə Tennessi ştatının Marşal qraflığına gətirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zoarcidae

**Zoarcidae** — "Zoarcoidei" yarımdəstəsinə aid şüaüzgəcli balıq fəsiləsi.

## Xüsusiyyətlər
Adından da göründüyü kimi, onlar xarici görünüşlə ilana bənzəyirlər. 300 növün hamısı dənizdə yaşayır və əsasən dəniz dibində, bəziləri isə çox dərinliklərdə məskunlaşır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Darvin tülküsü

**Darvin tülküsü (Lycalopex fulvipes)** — Cənubi Amerikada endemik bir tülkü növü.

## Tarix
Bu növ Canidae fəsiləsinə aid olub, əsasən Çiliyə məxsusdur. İlk dəfə Çarlz Darvin tərəfindən 1834-cü ildə Çiloe adasında müşahidə edilmişdir. Uzun illər ərzində bu növ xüsusi bir növ kimi tanınmamış, digər Lycalopex növləri ilə qarışdırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Paris Yəhudi İncəsənəti və Tarixi Muzeyi

**Paris Yəhudi İncəsənəti və Tarixi Muzeyi** () — 1998-ci ildə yaradılmış muzey. 

Bu muzey ziyarətçiləri yəhudi mədəniyyətinin əsaslarının ən mühüm konsepsiyaları ilə tanış etmək məqsədi ilə açılmışdır. 1942-ci ildə muzeyin yerləşdiyi bina hotel kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun adı Hôtel de Saint-Aignan olmuşdur. 1942-ci ildə Parisdə həyata keçirilən yəhudi qırğınları zamanı hoteldə yaşayan yəhudilərin hamısı həbs olunub deportasiya edilmişlər. Hoteldən tutulub aparılan yəhudilərdən 13 nəfəri konslagerlərdə həlak olduqlarından muzey 13 otaqdan ibarətdir. 1962-ci ildə Hôtel de Saint-Aignan binasını Parisin meriyası satın almışdır. 1963-cü ildə isə onu tarixi və mədəni əhəmiyyət daşıyan memarlıq abidəsi siyahısına salmışlar. Jak Şirak Parisin meri olarkən bu binada yəhudi muzeyi yaratmışdır.

## Muzeyin ekspozisiyası
Muzey elə qurulmuşdur ki, onun hər bir zalı (birincidən başqa) müəyyən dövr və məkana əsaslanaraq müxtəlif mövzuları təqdim edir:
# Giriş
# Orta əsr Fransasında yəhudilər
# İtaliya yəhudiləri intibah dövründən XVIII əsrə qədər
# Hanuka
# Amsterdam, iki diasporun qarşılaşması
# "Gələn il Yerusəlimdə!"
# Aşkenazi dünyası
# Səfəradların dünyası
# Müasir cəmiyyətə inteqrasiya - Fransa XIX əsr
# XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Avropada intellektual və siyasi hərəkatlar
# Yəhudilər XX əsr incəsənətdə
# 1939-cu ildə Parisdə yəhudi olmaq
# Müasir Yəhudi Dünyası
## Praktik məlumat
Muzey Parisdə, Marais (Mare) rayonunda yerləşir.

Muzeyə ən yaxın metro stansiyaları: **Rambuteau** və **Hôtel de Ville**.

• Ünvan: **71, rue du Temple**, 75003 Paris.

• **Muzey şənbə günündən başqa hər gün açıqdır.**

• İş saatları: **11:00-dan 18:00-dək**, bazar günləri: 10:00-dan 18:00-dək.
## Qalereya

Parisdə yahudi muzeyində nümayiş etdirilən XII-XIII əsrlərə aid yəhudi məzar daşları.jpg|1849-cu ildə Parisdə “Hachette” kitab mağazasının zirzəmisində aparılan qazıntılar zamanı tapılmış 1139-1291-ci illərə aid yəhudi məzar daşları. (XII-XIII əsrlər)
Ravvin İshaqın qızı xanım Florinin məzar daşı, 1280-ci il Paris yəhudi muzeyi.jpg|Bu, hesablamanın 41-ci ilində Be-şalah bayramının yeddinci günündə Cənnət bağına gedən ravvin İshaqın qızı xanım Florinin məzar daşıdır. 1280-ci il
Ravvin Hayyimin oğlu ravvin Süleyman Yaqubun məzar daşı, 1253-cü il Parisdəki yəhudi muzeyi.jpg|Bu dini mətn Emor bayramının ilk günündə Cənnət bağına gedən ravvin Hayyimin oğlu ravvin Süleyman Yaqubun məzar daşında yazılmışdır. Hesablamanın on üçüncü ilində. Ruhu dirilərin boğçasına bağlansın! 1253-cü il.
File:Jewish Wedding Dress (Keswa El Kebira), Tétouan, Morocco, late 19th century.jpg|thumb|Mərakeş yəhudilərinə aid toy geyimi (Keswa El Kebira), XIX əsrin sonu. 
File:Mahj italie.jpg|thumb|1472-ci ildə İtaliyada düzəldilmiş taxta, oyma və naxışlı mebellər.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Muzeyin rəsmi saytı
Hiroşi Amano

**Hiroşi Amano** () — yapon alimi, elektronika mühəndisi, fizik, Yaponiya Elmlər Akademiyasının üzvü (2022-ci ildən).

## Həyat yolu
Hiroşi Amano 11 sentyabr 1960-cı ildə Hamamatsuda anadan olmuşdur.

1983-cü ildə Naqoya Universitetini bitirmişdir. 1985-ci ildə magistraturaya daxil olmuş, 1989-cu ildə isə elmlər doktoru pilləsinə yüksəlmişdir. 1989-cu ildə o, qallium nitrid əsasında mavi işıq yayan ilk LED-i yaratmışdır. 1992-ci ilə qədər Naqoya Universitetində dərs demişdir. Daha sonra Meijo Universitetinə müəllim vəzifəsinə keçmiş, 1998-ci ildə dosent, 2002-ci ildə isə professor olmuşdur. 2010-cu ildə Naqoya Universitetində aspirantura şöbəsinə professor kimi yenidən qayıdır və işinə davam edir. 2014-cü ildə &nbsp;“Səmərəli mavi İşıq diodlarını ixtira etdiklərinə görə” İsamu Akasaki ilə birlikdə Fizika üzrə Nobel mükafatı almışdır.

## İstinadlar
Əlicanbəyovların evi

**Əlicanbəyovların evi** - Şəki şəhərində yerləşən XIX əsrə aid tarixi-memarlıq abidəsi.

Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Bina XIX əsrdə Əlicanbəyovlar tərəfindən tikilib. Cənub tərəfdə iki, şimal tərəfdə isə bir mərtəbəsi var.Çay daşı, bişmiş kərpic və yerli ağac materiallarından tikilib. 

Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## İstinadlar
Sinerji

**Sinerji** sözü yunan dilində “synergos” sözündən gəlir və “birlikdə işləmək” mənasını verir. Bu, iki və ya daha çox elementin birləşərək ayrı-ayrılıqda göstərə bilmədiklərindən daha böyük bir performans göstərməsi deməkdir.
Sinerji müsbət, mənfi və neytral sinerji növlərinə bölünür. Müsbət sinerjidə gözləniləndən daha müsbət, mənfi sinerjidə gözləniləndən daha mənfi, neytral sinerjidə isə tam gözlənilən nəticə əldə edilir. Sinerji biznes, elm, incəsənət, kimya,fəlsəfə, psixologiya və marketinq kimi sahələrdə istifadə olunur.

Sinerjinin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki o, resurslardan daha səmərəli istifadə etməyə, daha yaxşı nəticələr əldə etməyə və innovasiyanı təşviq etməyə kömək edir.

## Həmçinin bax
*Sinergetika
## İstinadlar
Məmməd Sadıq Əliyevin ticarət kontorunun binası

**Məmməd Sadıq Əliyevin ticarət kontorunun binası** və ya **Çingiz Mustafayev adına klub** — Şəki şəhərində yerləşən XIX əsrə aid tarixi-memarlıq abidəsi.

Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 noyabr 2021-ci ildə verdiyi 338 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Bina 1913-cü ildə ipəkçiliklə məşğul olan tacir Məmməd Sadıq Əliyev tərəfindən tikdirilib. Ticarət kontoru kimi fəaliyyət göstərən bina 3 mərtəbəlidir və çay daşı ilə bişmiş kərpicdən tikilib.

Sovet işğalından sonra binada kinoteatr fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra binada Müəllimlər evi fəaliyyət göstərib.

Bina 2006-cı ildə Çingiz Mustafayev adına Fond və "VMF" şirkətinin təşəbbüsü ilə təmir olunub və burada Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin adına klub fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Binada kino zalı, uşaq teatrı, rəsm qalereyası və muzey fəaliyyət göstərir. 2019-cu ildə binadakı kino zalı əsaslı təmir olunub və burada kinteatr fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

2001-ci ildən binanın yerləşdiyi Şəki şəhərinin tarixi hissəsi UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına namizəd seçilib. 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Qərar Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında qəbul olunub.

Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 noyabr 2021-ci ildə verdiyi 338 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## İstinadlar
Dadanovların mülkləri

**Dadanovların mülkləri** — Şəki şəhərində yerləşən və Dadanovlar tərəfindən tikdirilmiş tarixi-memarlıq abidələri.

Ərazidə olan 5 bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 noyabr 2021-ci ildə verdiyi 338 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.
## Haqqında
Dadanovların mülkləri 5 binadan ibarətdir və binalardan dördü indiki M.F.Axundzadə prospektinin şərq, biri isə qərb tərəfində yerləşir. Onların XX əsrin əvvələrində tikildiyi ehtimal olunur. Yalnız üçüncü binanın üzərində tikinti tarixi kimi 1909-cu il göstərilib. Binalar Dadanovlar tərəfindən tikdirilib. Hacı Həsən Dadanov tütn və maxorka ixracı ilə məşğul olub. Ondan sonra oğulları da işini davam etdiriblər. Onlardan biri Xəlil Dadanov orta təhsilini bitirdikdən sonra Sankt Peterburqda ali təhsil alıb. Şəkiyə qayıtdıqdan sonra Hacı Məhəmmədsadıq Əliyevin qızı Tükəzban xanım ilə ailə qurub. 

2001-ci ildən binanın yerləşdiyi Şəki şəhərinin tarixi hissəsi UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına namizəd seçilib. 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Qərar Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında qəbul olunub.

Ərazidə olan 5 bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 noyabr 2021-ci ildə verdiyi 338 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. Onlardan üçü “Dadanovların evi”, ikisi isə “Dadanovların ticarət kontoru” adı ilə qeydiyyata alınıb.

Hazırda bu binalarda Şəki şəhər inteqrasiya təlimli internat tipli gimnaziya fəaliyyət göstərir.

### Memarlığı
Binaların memarı usta Rza Qafarovdur. İnşalarında çay daşı, qırmızı kərpic, əhəng və meşə ağaclarından istifadə olunub.

Kompleksdəki binalarda ümumilikdə 39 otaq var. Birinci binanın ümumi sahəsi 760 kvadratmetrdir. Tütün maxorka fabriki kimi istifadə olunmuş bu bina üçmərtəbəlidir və yeddi otaqdan ibarətdir. Hazırda birinci mərtəbəsindən anbar kimi, ikinci və üçüncü mərtəbələrindən isə sinif otaqları kimi istifadə edilir. İkinci binanın ümumi sahəsi 763 kvadratmetrdir. Üçmərtəbəlidir, on iki otağı var. Üçüncü binanın ümumi sahəsi 218 kvadratmetrdir. Bu bina yataqxana kimi istifadə olunur və üç otaqdan ibarətdir. Dördüncü binanın ümumi sahəsi 392 kvadratmetrdir. İki mərtəbəsi olan bu binada yeddi otaq var.

## Şəkilləri

Dadanovların evi 1 - 202506 (1).jpg | Dadanovların evi 1 
Third day of 2024 Young Wikipedians Wikicamp Azerbaijan 139.jpg | Dadanovların evi 2
Dadanovların evi 3 - 202506 (2).jpg | Dadanovların evi 3 
Dadanovların ticarət kontoru 1 (1).jpg | Dadanovların ticarət kontoru 1 


## İstinadlar
Roy Qlauber

**Roy Qlauber** – (; ) — amerikalı nəzəri fizik və "Optik uyğunluğun kvant nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələrə görə" 2005-ci ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatı laureatı olmuşdur. Uzun illər Harvard Universitetində fizika professoru olmuşdur.

## Həyatı
1925-ci ildə sentyabr ayının 1-də Nyu-Yorkda yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O, Nyu-Yorkdakı məşhur xüsusi dövlət məktəbi olan Bronks Elm Məktəbini bitirmişdir. 1941-ci ildən Kembricdə (ABŞ) Harvard Universitetində təhsil almışdır. İkinci kursda o, Manhetten layihəsində atom bombasının kritik kütləsinin hesablanmasında iştirak etmişdir. Layihədə iki il iştirak etdikdən sonra təhsilini davam etdirmiş, Harvard Universitetində bakalavr (1946-cı il) və doktorluq (1949-cu il) dərəcəsi almışdır. 1976-cı ildən Harvard Universitetində professor vəzifəsində işləmişdir. Müxtəlif illərdə müvəqqəti olaraq (Avropa nüvə araşdırmaları təşkilatı, dünyanın ən iri yüksək enerji fizikası laboratoriyası) CERN, Leyden Universitetində və Parisdəki Kollec de Fransda işləmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Kvant optikasında tədqiqatlar aparmışdır. Koherent dalğalarının şüalanmasının riyazi təsvirini işləyib hazırlamışdır. Sıxılmış işıq anlayışını təqdim etmişdir. Həmçinin yüksək enerjili hissəciklərin və adronların toqquşmasını da tədqiq etmişdir.

2005-ci ildə Con Holl və Teodor Henş ilə bərabər Roy Qlauberə "Optik uyğunluğun kvant nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələrə görə" &nbsp;fizika üzrə Nobel mükafatı verilmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Audio Interview with Roy Glauber by Owen Gingerich 12 September 2005, Voices of the Manhattan Project, :en:Atomic Heritage Foundation
*Glauber States: Coherent states of Quantum Harmonic Oscillator 
*Roy J. Glauber, Harvard Physics Department faculty website, 2012