open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xanərəb

**Xanərəb** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Xanərəb kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsi ərəb mənşəli tayfaların məskunlaşması nəticəsində yaranmış, Qarabağ xanlarına məxsus mülk olmuşdur. Bir müddət Bəylik də adlanmışdır. Oykonim xan (titul) və Ərəb (etnotoponim)
komponentlərindən düzəlib, "xana məxsus Ərəb kəndi" mənasındadır.

Xanərəb sovet dövründə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı üzrə nəinki rayonun, hətta regionun məşhur yaşayış məntəqələrindən sayılıb. Lakin sonrakı illərdə regionun digər yaşayış məntəqələri kimi, Xanərəbdə də iqtisadi çətinliklər üzündən təsərrüfatı dağılıb.

## Əhalisi
### Tanınmışları
* Həvva Məmmədova — Tarix elmləri namizədi
* İsa Sevər — şair, müəllim
* Tofiq Qasımov — Kimyaçı alim.

## İstinadlar
Cumalar

**Cumalar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mirzəxan Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Əsl adı Cumalardır. Yaşayış məntəqəsi cumalar nəsli tərəfindən salındığına görə həmin nəslin adını daşıyır. Etnotoponimdir.

## Əhalisi
Əhalisi 581 nəfərdir (2009). Gənc şair və Bütöv Azərbaycançılığın yeni nəsil fikir adamlarından olan Murad Hüseyn Difai də bir müddət bu kənddə yaşamışdır.

## Təhsil

## İstinadlar
Hüseynalılar (Bərdə)

**Hüseynalılar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Hüseynalılar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Yerli əhali arasında Söynaklılar kimi də işlədilir. Hüseynalılar nəslinin adını daşıyır.

## Oykonimi
Oykonim  “Yaşayış məntəqəsi boyəhmədli tayfasının hüseynalı tirəsinin özlərinə məxsus qışlaq yerində daimi məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır (2,527). Oykonim Hüseynalı// Hüseynəli antroponimi və -lar cəm şəkilçisinin birləşməsindən yaranıb, “Hüseynalının nəslindən olanlar, hüseynalılar” mənasındadır. Hüseyn ərəb mənşəli söz olub mənası “gözəl, göyçək” Hüseynalılar kənd adına Ağdam  və Cəbrayıl rayonlarında da rast gəlinir.

## İstinadlar
Böyük Göyüşlü

**Böyük Göyüşlü** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Böyük Göyüşlü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Böyük Göyüşlü kəndi Kolayır kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Böyük Göyüşlü kənd Soveti yaradılmışdır.

## Tarixi
Etnotoponimdir. Kəndin göyüşlü nəsli tərəfindən salınması güman edilir. 1933-cü ildə kəndin adı Böyük Göyüc kimi qeydə alınmışdır. Birinci komponent yaşayış məntəqəsini Kiçik Göyüşlü kəndindən fərqləndirmək üçün əlavə edilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir.

## Əhalisi
Böyük Göyüşlü kənd əhalisi XIX əsrin əvvəllərində Qazax rayonundan gəlmişlər. Sonralar Kəlbəcər rayonundan bir neçə ailə bu kənddə məskunlaşmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kürdborakı

**Kürdborakı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şatırlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Düzənlikdədir. Əsli Kürdparaqı olmuşdur. Oykonim kürd (etn.) və paraq (heyvan saxlamaq üçün hasarlanmış, çəpərlənmiş yer) sözlərindən düzəlib, "kürd pəyəsi, kürd tövləsi" mənasındadır.

## İstinadlar
Hacallı (Bərdə)

**Hacallı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Hacallı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Hacıalılar kəndi Xəsili kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Hacıalılar kənd Soveti yaradılmışdır.

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* Elxan Zeynalov – Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qurdlar (Bərdə)

**Qurdlar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kətəlparaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiya
Əsli Kürdlər olmuşdur.

## İstinadlar
Bayramlı (Bərdə)

**Bayramlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Otuzikilər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Əhalisi 
150 (2009) nəfərdir.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Keçmişdə Bayramuşağı adlanan bu kənd otuzikilər tayfasının bayramuşağı oymağının burada məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Xarici keçid

## İstinadlar
Arabaçılar

**Arabaçılar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Hüseynalılar kənd  inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Arabaçılar Qarabağda yaşamış bəyəhmədli tayfasının tirələrindən birinin adıdır. Etnotoponimdir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Həsənqaya (Bərdə)

**Həsənqaya** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Həsənqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. İkinci Dünya müharibəsi illərində kənd dağıdılmışdı. 1948-1949-cu illərdə Ermənistandan zorla qovulmuş azərbaycanlı ailələr burada məskunlaşmış və yaradılmış yeni yaşayış məntəqəsi köhnə kəndin adını qəbul etmişdir.

## İstinadlar
Böyük Qacar

**Böyük Qacar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şirvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Oykonim qacar tayfa adı ilə bağlı yaranmışdır. Böyük sözü toponimi digər eyniadlı yaşayış məntəqələrindən fərqləndirmək üçün əlavə edilmişdir. 1933-cü ildə Böyük Qəcər variantında qeydə alınmışdır.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Arif Quliyev (professor)
* Murad Abdullaev
* Rza Əliyev ( dənizçi)
* Bəbişov Elnur (Usta)

## İstinadlar
Hacıəhmədli

**Hacıəhmədli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Otuzikilər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Mirzalıbəyli

**Mirzalıbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Yeni Əyricə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi

### Şəxsiyyətləri
* Saday Abbasov — fizika riyaziyyat elmləri namizədi (1984), dosent (2005–2012)

## Həmçinin bax
* Mirzalibəyli bələdiyyəsi

## İstinadlar
İkinci Qaradəmirçi

**İkinci Qaradəmirçi** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Qaradəmirçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Oykonimin birinci komponenti r-nun ərazisində qaradəmirçi tayfasının məskunlaşdığı eyniadlı yaşayış məntəqələrini fərqləndirməyə xidmət edir.

## Həmçinin bax
*Birinci Qaradəmirçi

## İstinadlar
Sərkarlar

**Sərkarlar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kolayır kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Qayalı (Bərdə)

**Qayalı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mehdixanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Foto məlumatlar
'''Qayalı kəndi 2012''' 

## İstinadlar
Lək (Bərdə)

**Lək** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Qaradəmirçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənddə müəyyən sayda qaraçılar da məskunlaşmışdır.

## Toponimikası
Tədqiqatçılar bu oykonimi Qafqaz Albaniyasında yaşamış qədim leq/lək tayfasının adı ilə əlaqələndirirlər. Mənbələrdə legk, legi, lərg formasında qeyd olunan bu tayfa müasir ləzgilərin əcdadları olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Lək bələdiyyəsi (Bərdə)

## İstinadlar
Vəliuşağı

**Vəliuşaqlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Otuzikilər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

10 dekabr 2015-ci il tarixdə Bərdə rayonunun Kolayır, **Vəliuşağı** və Mirzəxan Qaraqoyunlu kəndlərinə təbii qaz verilişinin açılışı olmuşdur. Tədbirdə rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Vidadi İsayev, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı Zahid Oruc, "Azəriqaz" İstehsalat birliyinin Tərtər Regional Qaz İstismar İdarəsinin baş mühəndisi Elməddin İbrahimov iştirak etmişlər.

## İstinadlar
Qarağacı

**Qarağacı** (əvvəlki adı: **Qarahacı**) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mirzəcəfərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 22 may 2007-ci il tarixli 344-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Bərdə rayonunun Mirzəcəfərli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qarahacı kəndi Qarağacı kəndi adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çələbilər (Bərdə)

**Çələbilər** – Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Çələbilər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Çələbilər kəndi Otuzikilər kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Çələbilər kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini çələbi (mövləvi dərviş ordeninin başçısı) adı ilə tanınan bir qrup ailədən ibarət nəsil saldığı üçün kənd bu nəslin adı ilə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir. 1933-cü ildə Cəbrayıl rayonunun Dağtumas inzibati ərazi vahidində də Çələbilər adlı kənd qeydə alınmışdır. İranda Çələbi, Krımda Çələbilər (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin olduğu da məlumdur.

## Tarixi
Çələbilərin ("Çələbi" sözü dini və dünyəvi termin olub, hakimiyyətlərin, şahzadələrin ləqəbi kimi işlənib, Allahı sevən, yazıçı, şair, bilici mənalarını verir) XVI əsrin ikinci yarısında Kiçik Asiyadan Azərbaycana gəlməlişlər. Çələbilərin adlı-sanlı başçılarından olan Hacı Qaraman XVI-XVII əsrlərdə Cəbrayıl ərazisinə köç etmiş, əvvəlcə Niftalılar və Nusus kəndləri arasındakı yerdə özünə məskən salmış, sonralar Çələbilər kəndində yerləşmişdir. Ona görə də Hacı Qaramanın dəfn edildiyi məzar sonralar "Ocaq" kimi müqəddəsləşdirilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir.

## Din
Çələbilər kəndindəki məscid isə Məhəmməd ibn hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri tarixilə 1088-ci ildə (miladi 1678) inşa edilmişdir. O, ömrünün sonunadək həmin kənddə ağsaqqallıq etmiş, xeyirxah işlərin duaçısı, hüzuruna pənah gətirənlərin yardımçısı olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Çələbi xalçaları
Yeni Əyricə

**Yeni Əyricə** (tarixi adı: *İbrahimbəyli*) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Yeni Əyricə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kəndin əvvəlki adı İbrahimbəylidir. Qədim yaşayış məskənidir. Əyricə bəyləri Cavanşir tayfasının Qalabəyi tirəsindən olublar.
*Qalabəyov Təhməz bəy İbrahim bəy oğlu
*Qalabəyov Həsən bəy İbrahim bəy oğlu
*Qalabəyov Firudin bəy Təhməz bəy oğlu
*Qalabəyov Rəhim bəy Təhməz bəy oğlu
*Qalabəyov Hüseyn bəy Təhməz bəy oğlu
*Qalabəyov Alı bəy Həsən bəy oğlu
*Qalabəyov Calal bəy Həsən bəy oğlu

## Coğrafiyası və iqlimi
Qarabağ düzündə, Kür çayının sağ sahilində yerləşir. Tərtər çayı kəndi 2 hissəyə bölür. Kəndin qərbindən Yuxarı Qarabağ kanalı keçir.
İqlimi mülayimdir, yanvar ayının orta temperaturu 10 C, iyun ayınınkı isə 32 C-dir.

## Əhalisi
Təqribən 3000-ə yaxın insan yaşayır. Bundan əlavə Ağdam, Laçın, Kəlbəcər, Ağdərə rayonlarından məcburi köçkünlər də məskunlaşmışdır. 1988-ci ildə Özbəkistandan deportasiya olunan məshəti türklərinin bir qismi də bu kənddə yerləşdirilmişdir.

Kəndin yerli əhalisi Ağdamın Xıdırlı və Qiyaslı kəndindən köçənlərdir. Bundan əlavə ötən əsrin 50-ci illərində Mingəçevir SES-in tikilməsi ilə əlaqədar Samux rayonundan köçmüş insanlar da məskunlaşmışdır.

## Təhsilin vəziyyəti
Kənddə Binədar Əjdər oğlu adına orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Nəcəfqulubəyli (Bərdə)

**Nəcəfqulubəyli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Yeni Əyricə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Birinci Qaradəmirçi

**Birinci Qaradəmirçi** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Qaradəmirçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Tərtər çayından 3&nbsp;km. aralı, Qarabağ düzündədir. Oykonimin birinci komponenti onu eyniadlı ikinci yaşayış məntəqəsinin adından fərqləndirməyə xidmət edir. şkinci komponent isə burada məskunlaşmış qaradəmirçi elatının adındandır. Etnotoponimdir.

## Həmçinin bax
*İkinci Qaradəmirçi

## İstinadlar
Həsənli (Bərdə)

**Həsənli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mirzəxan Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Həmçinin bax
* Mirzəxan Qaraqoyunlu bələdiyyəsi

## İstinadlar
Mollaməmmədli

**Mollaməmmədli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kolayır kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Bala Qacar

**Bala Qacar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şirvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Etnotoponimdir. "Qacar yaşayış məntəqəsinin nisbətən kiçik hissəsi" deməkdir.

## İstinadlar
Samuxlu

**Samuxlu** (əvvəlki adı: Leninabad) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Samuxlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının 29 aprel 1992-ci il tarixli, 112 saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Leninabad kəndi Samuxlu kəndi adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Uğurbəyli

**Uğurbəyli** (əvvəlki adı: **Təzəkənd**) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şirvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Şirvanlı kənd Sovetinin Təzəkənd kəndi Uğurbəyli kəndi adlandırılmışdır.

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* Asif Azərelli — rəssam.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qazaxlar (Bərdə)

**Qazaxlar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Xəsili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## İqtisadiyyatı

## Həmçinin bax
*Qazaxlar bələdiyyəsi (Bərdə)
*Birinci Qazaxlar

## İstinadlar
Saatlı (Bərdə)

**Saatlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Həsənqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* Mirzə Quliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

## Təhsil

## İstinadlar
Nifçi

**Nifçi** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Çələbilər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Otuzikilər kənd Sovetindən Nifçi kəndi Çələbilər kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mehdili (Bərdə)

**Mehdili** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mehdili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Həmçinin bax
*Mehdili bələdiyyəsi

## İstinadlar
Darğalar

**Darğalar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kələntərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsini darğalar nəslinə mənsub ailələr saldığı üçün belə adlandırılmışdır. Nəsil isə adını keçmişdə nəsli vəzifə sayılan "darğalıq"dan almışdır. Darğa/daruğa/daruğaçı (monqol. daruxu "sıxmaq", "daraltmaq", məcazi mənada "möhürləmək") orta əsrlərdə monqol istilasına məruz qalmış ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda monqol xanının vergi toplayan və əhalini siyahıya alan nümayəndəsi, inzibati məmur olmuşdur. Əsasən hökmdar tərəfindən təyin edilən darğalar lazım gəldikdə yerli əhalidən yardımçı hərbi hissələr təşkil edir, asayişi qoruyurdular. Qızıl Ordada onlar baskak, bəzi şərq ölkələrində isə şəhnə adlanırdılar. Vəzifə adı kimi Darğaməlik (Ordubad r-nu) oykonimində saxlanılmışdır.

## İstinadlar
Mirasəfli

**Mirasəfli** və ya **Mirəsəbli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Həsənqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Həmçinin bax
*Qəhrəmanlı bələdiyyəsi

## İstinadlar
Mollaisalar

**Mollaisalar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kolayır kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Həmçinin bax
*Kolayır bələdiyyəsi

## İstinadlar
Xanxanımlı

**Xanxanımlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şirvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsi vaxtilə Azərbaycan xanlarından birinin xanımına məxsus olduğundan belə adlandırılmışdır. Oykonim "xanın xanımına məxsus" deməkdir.

## İstinadlar
Kafarlı

**Kafarlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mirzəxan Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Zümürxan

**Zümürxan** (əvvəlki adı: **Zümürxaç**) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Zümürxan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Zümürxaç kəndi Yeni Daşkənd kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Zümürxaç kənd Soveti yaradılmışdır. 22 may 2007-ci il tarixli 344-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Bərdə rayonunun Zümürxaç kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Zümürxaç kəndi Zümürxan kəndi, Zümürxaç kənd inzibati ərazi dairəsi Zümürxan kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 1307 nəfərdir.

### Tanınmış şəxsləri
* Vəzirov Aslan Fərhad oğlu — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (29.06.1945)
* Cümşüd bəy Vəzirov Yusif bəy oğlu — müəllim, məmur.
* Cəmil bəy Vəzirov (1886–1943) — mühəndis, jurnalist, dövlət xadimi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kolayır (Bərdə)

**Kolayır** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kolayır kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

10 dekabr 2015-ci il tarixdə Bərdə rayonunun Kolayır, Vəliuşağı və Mirzəxan Qaraqoyunlu kəndlərinə təbii qaz verilişinin açılışı olmuşdur. Tədbirdə rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Vidadi İsayev, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı Zahid Oruc, "Azəriqaz" İstehsalat birliyinin Tərtər Regional Qaz İstismar İdarəsinin baş mühəndisi Elməddin İbrahimov iştirak etmişlər.

## Əhalisi
* Zəhra Qazıyeva  Kərim qızı (1912–1989), həkim, əməkdar həkim, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## Həmçinin bax
*Kolayır bələdiyyəsi
## İstinadlar
Qarayusifli

**Qarayusifli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Alpout kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Tarixi
Kəndi adı Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusifin adı ilə bağlıdır.
Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində saxlanılan əhalinin 1863 ildə aparılmış siyahıya alınmasına əsasən Qarayusifli kəndi Yelizavetpol quberniyasının, Cavanşir qəzasının, 1873-cü il siyahıya alınmasına görə, Gəncə qəzasının kəndi kimi qeydə alınmışdır. Qarayusifli kəndi 1863-cü ildə 8 tüstüdən ibarət olmuşdur. Əhalisinin ümumi sayı 55 nəfərdən ibarət Qarayusiflidə 34 kişi, 21 qadın yaşamışdır. 1873-cü ildə aparılmış siyahıya alınmaya əsasən 12 tüstüdən ibarət Qarayusiflinin əhalisinin ümumi sayı 78 nəfər olmuşdur. Həmin ildə aparılmış siyahıya alınmaya istinadən Qarayusiflinin 43 kişi, 35 qadın sakini olmuşdur.
	
XIX əsrin ortalarında Qarayusifli kəndinin yüzbaşısı Kərbəlayi Alməmməd Əhməd oğlu (1833-...) idi. Onun Gülməmməd (1825-...), Şahməmməd (1843-...) adlı qardaşları olmuşdur. Hal hazırda kəndin əhalisi təxminən 1500 nəfərdir. Alpoud ərazi dairəsinin inzibati binasıda Qarayusifli kəndində yerləşir.

Qarayusifli Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Alpout inzibati ərazi vahidində kənddir. Qarabağ düzündədir.

### [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] zamanı

2020-ci il oktyabrın 27-də saat 16 radələrində Qarayusifli kəndi Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən raket atəşinə tutulub. 2 ədəd “Smerç”, 2 ədəd “Elbrus” ballistik raketi olmaqla beynəlxalq hüquqla qadağan olunmuş kaset bombalardan istifadə edilməklə endirilən zərbələr nəticəsində aralarında uşaq və qadınlar da olmaqla, 5 dinc sakin vəfat edib, 14 mülki şəxs yaralanıb. Belə ki, kəndin müxtəlif istiqamətlərdən kasetli raketlərlə atəşə tutulması nəticəsində 1970-ci il təvəllüdlü Cəfərova Ofeliya Məcid qızı, 1959-cu il təvəllüdlü Əhmədova Aybəniz Əşrəf qızı, 1980-ci il təvəllüdlü İsmayılov Ehtiram Xəlil oğlu, 1960-cı il təvəllüdlü Əliyeva Almaz Salah qızı və 2013-cü il təvəllüdlü İsgəndərova Aysu Rövşən qızı həlak olub.

## Mədəniyyət
Kənddə tam orta məktəb, klub vardır.

## Əhalisi

### Tanınmışları
*Həsən Kərimov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## Abidələri
* 20 Yanvar abidəsi *Qarabağ müharibəsi Şəhidlərinin abidəsi
## İstinadlar
 
 

## Mənbə
*Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Qaraqoyunlular. I kitab. Bakı, 2015
## Həmçinin bax
*Qarayusifli bələdiyyəsi
*Bərdənin bombalanması
Şahvəlilər

**Şahvəlilər** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şahvəlilər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Xanərəb kənd Sovetindən Şahvəlilər kəndi Əmirli kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Şahvəlilər kəndi Əmirli kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Şahvəlilər kənd Soveti yaradılmışdır.

## Tarixi
Kəndin tarixi Sultan Mahmud Qəznəlinin dövrünə gedib çıxır. Kənddə tanınmış Qarabağ seyidləri yerləşmişdi.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xaçınçay sahilində yerləşir. Kəndin ərazisində Sultanbud yasaqlığı var. Ağdam rayonunun Ayaq Qərvənd kəndi ilə həmsərhəddir. 

## Əhali
Etnik tərkibi azərbaycanlılardır. 

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıqdır. 

## Təhsil
Bərdə rayon Dilqəm Əliyev adına Şahvəlilər kənd tam orta məktəbi 2016/2017-ci tədris ilində Azərbaycan Respublikasında məktəblilərarası fənn olimpiadasında coğrafiya və kimya fənlərindən Əmirov Teymur Çingiz oğlu və Babayev Hüseyn Akif oğlu 1-ci və 2-ci yeri tutaraq məktəbin nailiyyətlərini daha da artırmışlar. İdman sahəsində də Mirəli Nəsirov 9 yaşlı idmançılar arasında qızıl və gümüş medal qazanmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəymədağıldı (Bərdə)

**Dəymədağıldı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şirvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Bəzən Dəymədağlı variantında işlənir. Tədqiqatçıların
ehtimalına görə, oykonim XIX əsrdə Cavad qəzasında yaşamış kəbirlilərin
arıqməhəmmədli tayfasının eyniadlı tirəsinin adı ilə bağlıdır. 16 ailədən ibarət
olan bu tirə Ağburun adlı yerdə yaşamışdır. XIX əsrdə Azərb.-da bu tirənin adını
daşıyan 6 kənd olmuşdur.

## Əhalisi
* Faiq Əhmədov (şəhid) — şəhid

## İstinadlar
Əyricə (Bərdə)

**Əyricə** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Yeni Əyricə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Tərtər çayının sahilində, Qarabağ düzündədir. Əsli Ayrıcadır. Kəndin ərazisi Ağdam rayonunun Xıdırlı kəndinə məxsus əkin yeri olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi həmin kənddən çıxmış ailələrin ayrılaraq əkin yerində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Ayrıca "kənddən ayrılmış, xüsusi icma təşkil etmiş" deməkdir.

## Əhalisi
* Ələkbər bəy Bahadur bəy oğlu Qalabəyov — məşhur Qalabəyovlar nəslinin nümayəndəsi, Sankt-Peterburq Universitetinin məzunu, polis pristavı

## İstinadlar
Nazırlı

**Nazırlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Nazırlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
XIX əsrin əvvəllərində Nazırlı kəndinin adı "Qılınclı" adlanırmış. Qılınclı kəndi vaxtilə çox böyük kənd olub. O vaxtlar Kür çayının daşması nəticəsində kəndin əhalisi dörd yerdə və hər birinin arasında 5–6&nbsp;km məsafə olan ərazilərdə məskən salmışlar. Hətta bu dörd kəndin dördünü də yaşlı adamlar "Qılınclı" (yaşlıların dili ilə desək "Qılışdı") adlandırırlar. Hal-hazırda bu kəndlərin indiki adları: Mollalı, Məşədiibişli, Məmmədli və Nazırlı adlanırlar. Nəzirli kəndini bir çoxları, "Mator Qılınclısı" kimi də tanıyırlar. Çünki, Nazırlı kəndi Kür çayının tam sahilində yerləşdiyi üçün, həyətyanı və əkin sahələrinin suvarılması üçün kəndin Kürə yaxın bir hissəsində çox böyük həcmdə və böyük gücə malik olan su motorları üçün böyük bir bina tikilib və içində 10 - a yaxın tank motorları yerləşdirilmişdır(1975-ci ildən bəri bu motorları yeni qurulmuş su üzərində Bərdə SSİ Nazırlı üzən nasos stansiyası əvəz edir). O vaxtdan Qılınclı kəndlərinin sakinləri öz aralarında biri-birinə izah etmək üçün, bu kəndin adını "Mator Qılınclısı" kimi adlandırmışlar.
Nazırlı kəndinə yaranma tarixindən (1930-cu ildən) bəri, yalnız müstəqillik dövründə-2015-ci ildə təbii qaz xətti çəkilib, sakinlərin istifadəsinə verilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Nəzirli kəndinin girii və 1 saylı orta məktəb.jpg|Nəzirli kəndinin girişi və 1 saylı orta məktəb.
Fayl:Bərdə rayonu Nəzirli kəndi, Kürqırağı mənzərə.jpg|Bərdə rayonu Nəzirli kəndi, Kürqırağı mənzərə.
Fayl:Nazirli kəndi və məktəbi.jpg|Nazirli kəndi və məktəbi.
Fayl:Nəzirli kəndindəki köhnə su çəkən motorların binası.jpg|Nəzirli kəndindəki köhnə su çəkən motorların binası. 1975-ci ildən yararsız vəziyyətdədir.
Fayl:Nəzirli kəndindəki yeni qurulmuş su üzərindəki üzən su çəkən motor.jpg|Nəzirli kəndindəki yeni qurulmuş su üzərindəki üzən su çəkən motor.
Fayl:Nar ağacları.jpg|Nəzirli kəndində çəkilmiş, həyətlərdən birində nar ağacları
Fayl:Nəzirli-Kür çayı.jpg|Nəzirli-Kür çayı.
Fayl:Məktəb DSC 0898.jpg
Fayl:Nəzirli kəndində Kürqırağı su motoru.jpg
Fayl:Nəzirli kəndində Kür çayının döngəsi.jpg
Fayl:Nəzirli kəndi, yeni üzəbilən motorların binası.jpg
Fayl:Nəzirli kəndinə gedən yol.jpg
Fayl:Nəzirli kəndində Kürqırağı mənzərə.jpg
Fayl:Nəzirli kəndində Kür çayının dönən hissəsi.jpg
Fayl:Nəzirli kəndi, köhnə motorların binası 1.jpg
Fayl:Nəzirli kəndində köhnə xəstəxana.jpg
Fayl:Nəzirli kəndi, köhnə motorların binası 4.jpg
Fayl:Nəzirli kəndi, köhnə motorların binası 6.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İkinci Nazırlı

## Xarici keçidlər

https://www.google.com/maps/place/Nezirli/@40.3195367,47.3971007,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x403935e2067934cb:0x103e91272bc6dce0!8m2!3d40.3219548!4d47.4128628
Mollagüllər

**Mollagüllər** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mirzəcəfərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Həmçinin bax
*Mollagülülər bələdiyyəsi

## İstinadlar
Mehdixanlı (Bərdə)

**Mehdixanlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mehdixanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tərkibinə daxil olan inzibati ərazi vahidindəki kəndlər

Mehdixanlı kəndi

Seyid Yusifli kəndi

Cicimli kəndi

## Bələdiyyə
Mehdixanlı bələdiyyəsi

## Foto məlumatlar
'''Mehdixanlı kəndi 2012''' 

## İstinadlar
Qaradırnaq

**Qaradırnaq** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Hüseynalılar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Hacılar (Bərdə)

**Hacılar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Hüseynalılar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi qızılbaşların zülqədər tayfasının hacılar tirəsinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yarandığı üçün belə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir.

Bu baxımdan Azərbaycan Respublikasının bir çox bölgələrində, Gədəbəy, Laçın, Tovuz, Xaçmaz, Ağdaş, Ağcabədi,  rayonlarında Hacılar yaşayış məntəqəsi mövcuddur.

## İstinadlar
Bala Göyüşlü

**Bala Göyüşlü** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Böyük Göyüşlü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Kolayır kənd Sovetindən Bala Göyüşlü kəndi Böyük Göyüşlü kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## Tarixi
1933-cü ildə Bala Göyüş və Bala Göüc variantlarında da qeydə alınmışdır. Oykonim "kiçik Göyüşlü kəndi" deməkdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Soğanverdilər

**Soğanverdilər** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Soğanverdilər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Soğanverdilər kəndi Kətəlparaq kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Soğanverdilər kənd Soveti yaradılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisinin milli tərkibi azərbaycanlılardan ibarətdir.

### Tanınmış şəxsləri
* Əvəz Temirxan — Azərbaycan siyasətçisi, Azərbaycan Liberal Partiyasının sədridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Körpüsındıran

**Körpüsındıran** və ya **Körpüqıran** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kələntərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi rayonun ərazisindən axan Tərtər və ya Xaçın çayının daşması nəticəsində və dağıtdığı körpüyə görə sonradan islam dinini qəbul edən yerli əhalinin belə ad verdiyi müəyyən edilir.

## Həmçinin bax
*Körpüsındıran bələdiyyəsi

## İstinadlar
Xəsili

**Xəsili** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Xəsili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası və iqlimi

Xəsili kəndi rayon mərkəzindən və Bərdə dəmir yolu stansiyasından 15&nbsp;km cənub-şərqdə, Qarabağ düzündədir.

## Əhalisi
Əhalisi pambıqçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq və baramaçılıqla məşğuldur.

## İstinadlar
Hacıbəyli

**Hacıbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mirzəxan Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Tərtər çayının sahilində, Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin axırlarında Hacıbəyə məxsus torpaq sahəsində salındığı üçün belə adlanmışdır. Bayat tayfasının tirələrindən biri də hacıbəyli adlanır.

## İstinadlar
Kətəlparaq

**Kətəlparaq** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kətəlparaq kənd  inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Kalboyəhmədli də adlanır. Yaşayış məntəqəsi 1949-1950-ci illərdə indiki Ermənistan ərazisindəki qədim Azərb. torpaqlarından köçürülmüş azərb. ailələrin Kətəlparaq adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Toponim azərb. dilinin dialektlərindəki kətəl (dik yer, kotan tutmayan yer) və paraq (mal-qara saxlamaq üçün hasarlanmış yer, ağıl) komponentlərindən düzəlib, "dik yerdə düzəlmiş ağıl" mənasındadır.

## Əhalisi
* Vəliyev Səyyad Vəli oğlu — şair.

## Həmçinin bax
*Kətəlparaq bələdiyyəsi

## İstinadlar
Alaçadırlı

**Alaçadırlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kələntərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Tərtər çayının sağ sahilində, Qarabağ düzündədir. Keçmiş adı Məzməzəkdir. Ərazi XIX əsrdə Zəngəzur qəzasının Məzməzək kəndinin qışlağı olmuşdur. Sonralar bu kənddən alaçadırlı nəslinə mənsub ailələr köçərək qışlaq yerində məskunlaşdığı üçün kənd də həmin nəslin adını daşımışdır. Etnooykonimdir.

## Əhalisi
1856-cı il "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə, əhalisi kürd dilində danışan şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur.

## İstinadlar
Köbərkənd

**Köbərkənd** və ya **Kəbərkənd** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mirzəxan Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Köbərkənd kəndi Qarabağ düzündədir. Oykonim "dik yerdə salınmış kənd" mənasındadır.

## Həmçinin bax
* Mirzəxan Qaraqoyunlu bələdiyyəsi

## İstinadlar
Xanağalı

**Xanağalı** (əvvəlki adı: **Xanagahlı**) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mehdili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 22 may 2007-ci il tarixli 344-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Bərdə rayonunun Mehdili kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Xanagahlı kəndi Xanağalı kəndi adlandırılmışdır.

## Tarixi
Xanəgahlı variantında da qeydə alınmışdır. Yaşayış məntəqəsi Xanəgah kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir.

## Təhsil

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əmirli (Bərdə)

**Əmirli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Əmirli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Əmirli kəndi Xanərəb kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Əmirli kənd Soveti yaradılmışdır.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi 1948-ci ildə dağıdılmışdı. 1951–1952-ci illərdə Ermənistandan qanunsuz olaraq köçürülmüş azərbaycanlı ailələri orada məskunlaşdıqdan sonra dağılmış kəndin adı yeni yaşayış məntəqəsinə verilmişdi. Əmirli əfşar tayfasının bir qolu olan eymurların adının yerli tələffüzə uyğunlaşmış formasıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi əsasən Göyçə mahalının Aşağı Qaranlıq rayonunun Mollalı kəndindəndirlər.

İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda olan Sallı və Çivə kəndindən SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948-ci ildə kəndin azərbaycanlı sakinləri zorla Azərbaycanın Salyan rayonuna köçürülmüşdür. Burada əhalinin bir hissəsi Bərdənin Əmirli kəndinə gəlmiş, oradan da bəziləri yenidən Sallıya — ata-baba yurdlarına qayıtmışdır.

### Tanınmış şəxsləri
* Rasim Məhəmməd oğlu Əliquliyev — AMEA-nın həqiqi üzvü (akademik), texnika elmləri doktoru, professor, AMEA-nın vitse-prezidenti, İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun baş direktoru
* Ramiz Məhəmməd oğlu Alıquliyev — AMEA-nın müxbir üzvü, texnika elmləri doktoru, professor, İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun şöbə müdiri, Azərbaycan Texniki Universitetinin "Data Elmi və Süni İntellekt" İnstitutunun direktoru

## İstinadlar
Türkmən (Bərdə)

**Türkmən** (*qədim adı Qaramanı-Türkmanan*) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mirzəxan Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Tarixdə bu yer **Qaramanı-Türkmanan** adlanmışdır.

## İstinadlar
Qaradəmirçi

**Qaradəmirçi** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mehdili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Həmçinin bax
*Qaradəmirçi bələdiyyəsi
*Birinci Qaradəmirçi kəndi
*İkinci Qaradəmirçi kəndi

## İstinadlar
Alpout (Bərdə)

**Alpout** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Alpout kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Əvvəllər Azərbaycanın Quba, Ağdam, Şamaxı, Samux rayonlarının ərazilərində də Alpout adlı kəndlər qeydə alınmışdır. Etnotoponimdir. Məlumdur ki, VIII əsrdən adları çəkilən alpoutlar Səfəvilərə hərbi xidmət etdiklərinə görə Cənubi Qafqazın müxtəlif yerlərində torpaqlar almışdılar. Buda Alpout adının yayılma arealına öz təsirini göstərmişdir.

Hal-hazırda bu adda yaşayış məskəni Qazax, Göyçay, Ucar, Goranboy və Laçın rayonlarında da vardır. Mənbələrdə  bu sözə Alp Azux, Alp-ər Tonqa, Alp- Arslan tərkiblərinədə rast gəlirik. Alp igid mənasında XV əsərə qədər dilimizidə işlənmişdir.XV əsrdən sonra mənbələrdə bu sözə rast gəlinmir. Qeyd etmək lazımdır ki, "Dədə Qorqud"da  "alp" sözü ilə yanaşı "dəli" sözü də igid mənasında işlənnmişdir (Dəli Domrul, Dəli Budaq). XVəsərdən sonra alp sözü arxa plana keçmiş, dəli sözü igid  mənasında ümumişləkilik qazanmışdır. "Koroğlu" dastanında (Dəli Həsən) igidlərin hamısı dəli adlanandırılır (Koroğlunun dəliləri deyilir). Sonralar bu sözdə də arxaikləşmiş və dilimizdə igid sözü işlənmişdir.

Alpout sözündəki ikinci komponent "oud" isə bout, boyat, boud, oud, bayat-el mənasında işlənir. Yəni igid boyat eli, igid oğuz eli (oud-oğuz) mənasında işlənir.

## Həmçinin bax
*Alpavut oymağı

## Mənbə
*Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti. 2 cilddə. Bakı-2007. I cild, səh. 38.
*Əli Əliyev, Laçın – Qədim Oğuz yurdu. Bakı-2009. "Avropa" nəşriyyatı. səh. 20.

## İstinadlar
Birinci Aral

**Birinci Aral** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Birinci Aral kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin ikinci yarısında yaxınlıqdakı Şəmsabad kəndindən ayrılmış ailələrin xəzinə (dövlət) torpağı sayılan Aral adlı torpaq sahəsində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Əvvəllər Təzəkənd, bir qədər sonra Təzə Şəmsabad adlandırılan bu kənd yerli əhalinin dilində Aral Bir (yeni Birinci Aral) də adlanır. Aral sözü türkdilli xalqların toponimiyasında "bitkili torpaq sahəsi", "quru", "ada" və s. mənalarda işlənmışdir. Sözün
"ayrılmış", "kənar" mənaları da vardır. Qazaxıstan və Özbəkistan ərazisində yerləşən dəniz və Amudərya çayının mənsəbindəki adalı sahə də Aral adlanır.

## İstinadlar
Cardam

**Cardam** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Cardam kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd əhalisi 1340 nəfərdir (2009).

## Tarixi
Şirvan düzündədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndi Zaqatala rayonunun Car kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar. Oykonim "Carlıların evi" deməkdir.

## İstinadlar
Piyadalar

**Piyadalar** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kətəlparaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Bəylik (Ağdaş)

**Bəylik** (əvvəlki adı: **İkinci Şordəhnə**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Qulbəndə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının 29 aprel 1992-ci il tarixli, 112 saylı Qərarı ilə Ağdaş rayonunun İkinci Şordəhnə kəndi Bəylik kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
29 aprel 1992-ci ilə qədər kəndin adı İkinci Şordəhnə olmuşdur. Toponimin ikinci komponenti "şor" (göl; Şoran yer) və "dəhnə" (çayın dərənin dar hissəsindən düzənliyə çıxdığı yer) sözlərindən düzəlib, "Şoran yerdə çay ağzı və yaxud çayın gölə töküldüyü yer" mənasındadır. Kəndin adındakı "ikinci" sözü onu eyniadlı digər yaşayış məntəqəsindən fərqləndirmək üçün artırılmışdır. Yaşayış məntəqəsi keçmiş Şordəhnə (sonralar Birinci Şordəhnə) kəndindən ayrılmış ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1992-ci ildən kəndin adı Bəylik oykonimi ilə əvəz olunmuşdur. Ağdaş rayonunda Birinci Şordəhnə kəndi də mövcud olmuşdur. 5 oktyabr 1999-cu ildə bu kəndin adı dəyişdirilərək Şordəhnə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyas və iqlimi
Kənd Kür-Araz ovalığında yerləşir.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Zeynəddin

**Aşağı Zeynəddin** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Aşağı Zeynəddin kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 dekabr 2012-ci il tarixli, 500-IVQ saylı Qərarı ilə Ağdaş rayonunun Ağdaş şəhər inzibati ərazi dairəsinin tərkibindəki Ağdaş şəhəri ilə həmsərhəd olan Aşağı Zeynəddin kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Aşağı Zeynəddin kəndinin ərazisindən 141,8 ha (bundan dövlət mülkiyyətində olan 42,7 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 99,1 ha) torpaq sahəsi Ağdaş şəhərinin inzibati ərazisinə verilmişdir.

## Toponimikası
XIX əsrin axırlarında həmin rayondakı Zeynəddin (indiki Yuxarı Zeynəddin) kəndindən çıxmış ailələrin burada məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 3&nbsp;km qərbdə, Ləki dəmiryolu stansiyasından 13&nbsp;km aralı, Şirvan düzündə yerləşir.

## Əhalisi
* Nəbiyev Yusif Elton oğlu – katib

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Qəsil

**Aşağı Qəsil** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Qulbəndə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir,  "aşağıda yerləşən Qəsil kəndi" deməkdir. Qəsil Azərbaycan dilinin dialektlərində və bəzi türk dillərində işlənən qas/qəs/qəjəl sözləri ilə bir kökdənolub, "otlaq, yamac" mənasını ifadə edir.

## Din
Kənddə Aşağı Qəsil kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İkinci Aral

**İkinci Aral** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Birinci Aral kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Şirvan düzündədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə İəmsabad kəndindən çıxmış ailələrin Aral adlanan torpaq ərazisində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Bu torpaq sahəsi xəzinə torpağı olduğundan Aral (yəni "fərqli, ayrılmış") adlanırdı.
Oykonimin birinci komponenti kəndi eyniadlı digər yaşayış məntəqəsindən fərqləndirməyə xidmət edir.

## Tarixi
Kəndin adının ilk dəfə hallandırılması XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir.

1926-cı ildə Azərbaycan SSR-in inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən kənd Göyçay qəzasının Ağdaş dairəsinə aid edilirdi. 1929-cu ildə inzibati bölgü və qəzalar ləğv edildikdən sonra Azərbaycan SSR-in Ağdaş rayonunda bu kəndin də daxil olduğu Şəmsabad kənd şurası yaradılmışdır. 1961-ci ilin İnzibati bölgüsünə əsasən Ərəbşəki kəndi Azərbaycan SSR Ağdaş rayonunun Şəmsabad kənd sovetinə, 1977-ci ilin İnzibati bölgüsünə əsasən isə Ağdaş rayonunun Xosrov kənd sovetinə daxil idi. 1999-cu ildə Azərbaycanda inzibati islahat aparılmış və bu kəndin də daxil olduğu Ağdaş rayonunun Xosrov bələdiyyəsi təsis edilmişdir. 30 may 2014-cü il fərmanına əsasən İkinci Aral kəndi yeni qurulan Aral-Xosrov bələdiyyəsinə daxil edilib.

## Coğrafiya
İkinci Aral kəndi yaxınlığında Aralarx kanalı axır. Kənd Ağdaş rayon mərkəzindən 13&nbsp;km, Bakıdan 257&nbsp;km məsafədə yerləşir. Ən yaxın dəmir yolu stansiyası Ləki stansiyasıdır.

## Əhali
Kəndin əhalisi 1979-cu ildə 290 nəfər olub.

## İqlimi
Kənddə havanın orta illik temperaturu +14,9 C-dir. Kənddə semiarid iqlimi mövcuddur.

## İnfrastruktur
2009-cu ildə kəndin əhalisinə təbii qazın verilməsi bərpa olunub.

## İstinadlar
Cücük

**Cücük** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Qaradağlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Əhalisi 503 nəfərdir (2009).

Şirvan düzündədir. Tədqiqatçıların fikrincə, toponim cuy (arx) və -cik (kiçiltmə bildirən Şəkilçi) komponentlərindən düzəlib, "kiçik arx" mənasındadır. Cücük sözü elə bütövlükdə də dilimizdə "kiçik, balaca, bala" mənalarında işlənir. Oykonim
"kiçik kənd, balaca yaşayış məntəqəsi" deməkdir.

## İstinadlar
Dəhnəxəlil

**Dəhnəxəlil** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Dəhnəxəlil kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Ağdaş rayonunun Dəhnəxəlil kəndi Yuxarı Qolqəti kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Dəhnəxəlil kənd Soveti yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 dekabr 2012-ci il tarixli, 500-IVQ saylı Qərarı ilə Ağdaş rayonunun Ağdaş şəhər inzibati ərazi dairəsinin tərkibindəki Ağdaş şəhəri ilə həmsərhəd olan Dəhnəxəlil kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Dəhnəxəlil kəndinin ərazisindən 239,64 ha (bundan dövlət mülkiyyətində olan 24,9 ha, bələdiyyə mülkiyyətində olan 94,0 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 120,74 ha) torpaq sahəsi Ağdaş şəhərinin inzibati ərazisinə verilmişdir.

## Toponimikası
Oykonim dəhnə (ağız, başlanğıc) və xəlil (Şirvan zonasında geniş ərazidə yayılmış xəlilli tayfasının adından) komponentlərindən düzəlib. Turyançay Ağdaş Şəhəri yaxınlığında, Bozdağdan düzənə çıxdıqdan sonra sağa burularaq indiki yatağı ilə axır. Köhnə yatağında çayın düzənə çıxdığı yer vaxtilə Dəhnə adlanmış, oykonimin birinci komponenti də buradan yaranmışdır. Kəndin adı "dəhnədə yerləşən Xəlilli kəndi" mənasındadır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 7&nbsp;km şimal şərqdə, Türyançayın sol sahilində, Şirvan düzündə yerləşir. 

## Əhalisi
Əhalisi 1518 nəfərdir. Yerli əhalisi əsasən Azərbaycan türklərindən ibarətdir. 

### Tanınmış şəxsləri
* Xatirə Bədrəddin qızı Bəşirli — filologiya elmlər doktoru.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti meyvəçilik və maldarlıqdır. Kənddə qafqaz xurması, heyva, gilasın müxtəlif növləri yetişdirilir. 2009-cu ildə kəndin əhalisinə təbii qazın verilməsi bərpa olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əmirmahmud

**Əmirmahmud** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Şəmsabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Şirvan düzündədir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, yaşayış məntəqəsi XVIII əsrdə Əmirmahmud adlı Şəxs tərəfindən salınmışdır.

## İstinadlar
Gülbəndə

**Gülbəndə** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Hapıtlı (Ağdaş)

**Hapıtlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Hapıtlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Orta Ləki kənd inzibati-ərazi vahidindəki Hapıtlı kəndi Aşağı Ləki kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir. 9 oktyabr 2007-ci il tarixli 425-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Hapıtlı kəndi Aşağı Ləki kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Hapıtlı kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Quba rayonunun Hapıt kəndindən çıxmış ailələr tərəfindən salınmışdır. Mənbələrin verdiyi məlumata görə, XIX əsrin ortalarında Goyçay qəzasında 736 haputlu ailəsinin məskunlaşdığı Haputlu I Məlikli, Haputlu Gideyli, Haputlu Nətəs Qacar, Haputlu Hacıhətəmli, Haputlu Mollaqasımlı kəndləri var idi.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 23&nbsp;km cənubda, Şirvan düzündə yerləşir.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Korarx

**Korarx** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Korarx kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Korarx kəndi Yuxarı Qolqəti kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Korarx kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kənd vaxtilə mövcud olmuş Korarx (tutulmuş, batmış arx) adlı arxın kənarında salındığına görə belə adlanmışdır. Gürcüstanın Marneuli rayonunda Dəmyə Korarx adlı kənd var.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə yerləşir.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cüvə

**Cüvə** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Korarx kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Yuxarı Qolqəti kənd inzibati-ərazi vahidinin Cüvə kəndi Korarx kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.

## Toponimikası
Azərbaycana ilk gəlişləri XII əsrdən hesablanan, Səfəvilər dövründə qacarların tərkibində Azərbaycanın iqtisadi-siyasi həyatında fəal iştirak etmiş yivə/yıva tayfasının adından olduğu ehtimal edilir. Toponimin Güvə variantı da işlənməkdədir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisi 517 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kotanarx

**Kotanarx** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Nehrəxəlil kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası və tarixi
Türyan çayının sahilində, Şirvan düzündədir. XVIII əsrə aid mənbədə kəndin adı çəkilir. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, oykonim qədim arxçəkmə usulunun adı ilə bağlıdır. Belə ki, keçmişdə torpağı bərk olan yerlərdə arx çəkmək üçün əvvəlcə kotanla dərin Şırımlar açılır, sonra onun içərisinin torpağı çıxarılaraq daha da dərinləşdirilirdi. Belə arxlara adətən kotan-arxı deyilirdi. Yaşayış məntəqəsi kotan arxının dalında salındığına görə belə adlandırılmışdır. Yevlax rayonunun Hürüuşağı kəndində də Kotanarx hidronimi qeydə alınmışdır, lakin istər Azərbaycan, istərsə də türkdilli xalqların toponimiyasında kotan komponentli toponimlərin geniş arealı göstərir ki, bu coğrafi adlar etnotoponimdir. Babək rayonunun Nəzərabad kəndində yaşayan kotannı tayfasının qeydə alınması da bunu subut edir.

## Təhsil
Kənddə tam orta ümumtəhsil məktəbi fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 9 fevral 2026-cı il tarixli Qərarı ilə məktəbə Azərbaycanın Xalq şairi Fikrət Qocanın adı verilmişdir.

## İstinadlar
Şəmsabad (Ağdaş)

**Şəmsabad** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Şəmsabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Şəmsabad kənd Muxtar Əfəndizadə adına tam orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## Görkəmli şəxsiyyətləri və ziyalıları

* Əfəndizadə Muxtar İsmayıl oğlu — şərqşünas, alim. Azərbaycanda, Krımda, Zaqafqaziyada, Türkiyədə və ərəb ölkələrində Muxtar Əfəndi adı ilə tanınıb.

## İstinadlar
Şordəhnə

**Şordəhnə** (əvvəlki adı: **Birinci Şordəhnə**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Şordəhnə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Qulbəndə kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Birinci Şordəhnə kəndi Şordəhnə kəndi adlandırılmışdır. 24 iyun 2005-ci il tarixli 951-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Şordəhnə kəndi Qulbəndə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Şordəhnə kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Tarixi
5 oktyabr 1999-cu ilə qədər kəndin adı Birinci Şordəhnə olmuşdur. Toponimin ikinci komponenti "şor" (göl; Şoran yer) və "dəhnə" (çayın dərənin dar hissəsindən düzənliyə çıxdığı yer) sözlərindən düzəlib, "Şoran yerdə çay ağzı və yaxud çayın gölə töküldüyü yer" mənasındadır. Əvvəllər kəndin adında mövcud olmuş "birinci" sözü onu eyniadlı digər yaşayış məntəqəsindən fərqləndirmək üçün artırılmışdır. Ağdaş rayonunda İkinci Şordəhnə kəndi də mövcud olmuşdur. 29 aprel 1992-ci ildə bu kəndin adı dəyişdirilərək Bəylik adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə yerləşir.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Qobuüstü

**Aşağı Qobuüstü** (əvvəlki adı:*Yeniarx* (?-2015)) — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Yuxarı Nemətabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
29 may 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Yuxarı Nemətabad kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki **Yeniarx** kəndi **Aşağı Qobuüstü** kəndi adlandırılmışdır.

## İnfrastruktur
2009-cu ildə kəndin əhalisinə təbii qazın verilməsi bərpa olunub.

## İstinadlar
Qasımbəyli (Bərdə)

**Qasımbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kələntərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. XIX əsrin əvvəllərində Şirvan mülkədan Böyük Qasım bəyə məxsus ailələr general V.Mədətova bağışlanmış və o da bu ailələri Qarabağa köçürmüşdü. Yaşayış məntəqəsi Qasım bəyin adını daşımış ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Qeyd edək ki, Ağsu rayonunun Ərəbmehdibəy inzibati ərazi vahidində, Goranboy rayonunun Tap Qaraqoyunlu inzibati ərazi vahidində, Cəlilabad rayonunun Şiləvəngə inzibati ərazi vahidində və Sabirabad rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində də bu adda toponimlər mövcuddur. Ancaq bu toponimlərin yaranma tarixləri və toponimkası müxtəlifdir.

## İnfrastruktur
2015-ci ilin aprel ayının 1-də kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.

## Həmçinin bax
*Körpüsındıran bələdiyyəsi

## İstinadlar
Qarağan Sədi

**Qarağan Sədi** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Qarağan Şıxlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 24 iyun 2005-ci il tarixli 951-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Qarağan Sədi kəndi Yuxarı Qəsil kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Qarağan Şıxlar kəndi mərkəz olmaqla, Qarağan Şıxlar kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarağan Saatlı

**Qarağan Saatlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Şəmsabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar

## Həmçinin bax