open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I İslam Gəray

**I İslam Gəray** () — VIII Krım xanı.

Krım xanı I Mehmed Gərayın oğludur. Atasının 1524-cü ildə noqaylar tərəfindən qətlə yetirilməsinin ardından İslam Gəray və qardaşları əsir alındılar. Bir neçə qardaşı qətlə yetirildi. Qaçan qardaşı I Qazi Gəray hakimiyyəti ələ alsa da, atasının qətlində ittiham olunurdu və bu səbəblə yerli əyanlar tərəfindən səltənəti qəbul edilmirdi. Bu səbəblə hakimiyyətdən alındı və yerinə əmisi I Səadət Gəray gətirildi.

Bir müddət sonra əsirlikdən qayıdan İslam Gəray kalqay elan edildi. Ancaq taxtda gözü var idi və bu səbəblə bir neçə dəfə əmisinə qarşı ayaqlandı. Nəhayət 1532-ci ilin mayında əmisinin taxtdan könüllü şəkildə çəkilməsinin ardından hakimiyyəti ələ aldı. Ancaq eynilə qardaşı kimi onun da səltənəti Osmanlı sultanı tərəfindən qəbul edilmədi və 5 ay sonra yerinə digər əmisi Sahib Gəray xan, özü isə kalqay təyin edildi.

Ancaq bir il sonra yenidən ayaqlanan İslam Gəray 3 il davam edən taxt mübarizəsinin ardından məğlub oldu və noqaylara sığındı. Ancaq gedən döyüşlərin birində ələ keçirilərək edam olundu.

## Mənbə

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

## İstinadlar
Texnologiya fəlsəfəsi

**Texnologiya fəlsəfəsi** — texnologiyanın təbiəti və sosial təsirləri ilə əlaqəli olan fəlsəfə sahəsi. Qədim Yunanıstanda meydana gələn texnologiya fəlsəfəsi ən qədim intizamlardan biridir.

Bu sahə insanın istehsal sahəsini və bunların nəticələrini sorğulayır. Texnologiyanın insan cəmiyyətinə təsirini Aristotel ilk dəfə ətraflı şəkildə araşdırmışdır. Orta əsrdən sonra Frensis Bekonun bu sahədə gördüyü işlər daha sonra aparılan kəşfləri işıqlandırmışdır. Con Dyui, Martin Haydeqqer, Karl Marks müasir texnologiya fəlsəfəsinə yeni rəylər bildirmişdilər. Ümumiyyətlə texnologiya tənqidlərə məruz qalmışdır. Heraktlit və Demokrit texnologiyanı təbiətin təqlidi kimi təsvir edirlər. Platan texnologiyanı tanrı incəsənətinin imitasiyası olduğunu qeyd etmişdir.

Aristotel təbiətin imitasiyasının açıqlamasını qəbul edərək bildirmişdir: "*Texnologiya təbiətin bitirə bilmədiyi işləri tamamlaya bilər.*" Heydeqqer texnologiyanı insan inkişafının mərkəzi kimi qəbul etm, həmçinin onun ən böyük təhlükə yaratdığını qeyd etmişdir. Martin "Texnologiyanı ehtiva edən sual" () adlı məqaləsində "çərçivələmə" adını verdiyi funksiyadan bəhs etmişdir. Onun fikrincə texnologiya həyatı bürüyər və immun vəziyyətinə gətirə bilər. Texnologiyanın olmağı və ya olmamağı yaşayış baxımından təhlükəli və istifadəlidir. Anarxo-primitivizm kimi cərəyanlar texnologiyanı qınayır. Bu cərəyanlar texnologiyanın insanı cəmiyyətdən ayrı tutduğunu və təbiəti məhv etdiyini ifadə edirlər. Cərəyan insana sadə yaşayışı tövsiyə edərək təbiəti məhv edən texnologiyadan istifadə etməməyə səsləyir. Transhumanizm və Texno-inkişaf isə texnologiyanın cəmiyyətə yararlı olduğunu qeyd edərək, bu sahəni müdafiə edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

### Jurnallar
*Ends and Means 
*NetFuture — Technology and Human Responsibility
*Techné: Research in Philosophy and Technology

### Vebsaytlar
*
*
*Society for Philosophy and Technology
*Essays on the Philosophy of Technology  compiled by Frank Edler [dead link]
*Filozofia techniki: problematyka, nurty, trudności Rafal Lizut
İman Mütləq

**İman Mütləq** () — İordaniyalı sahibkar, maliyyəçi, sosial fəal; "Sigma Investments Group" şirkətinin banisi.

## Həyatı
Mütləq Səudiyyə Ərəbistanında anadan olub. Atası vəfat edəndə onun 6 yaşı var idi, anası onun təlim tərbiyəsi ilə məşğul olmuşdur. Ailəsinin Səudiyyə kral ailəsi ilə sıx münasibətlərinin olmasına baxmayaraq, Mütləq var gücü ilə ərəblərin tipik kişi ictimai həyatına qoşulmağa cəhd etmişdir. 14 yaşı olanda təhsilinə dəstək olmaq məqsədi ilə toxuduğu əşyaları məktəbdə satırdı.

İman Mütləq iki övladını 24 yaşında həyat yoldaşından boşandıqdan sonra tənha ana olaraq böyütmüşdür.[1]

Mütləq Nyu York Texnologiya İnstitutunda Biznes Administasiyası magistraturasında maliyyə təhsili almışdır.[1]

Mütləq artıq 18 yaşında şəxsi ixrac-idxal biznesini yaratmış və daha sonra 27 yaşında Yaxın Şərq və Şimali Afrikanın regionalarını əhatə edən maliyyə sənayesinə daxil olmuşdur. O hazırda İordaniyanın Sigma İnvestments şirkətini idarə edir.[1]

O 2015-ci ildən MENA (Orta Şərq və Şimali Afrika) bölgəsində maliyyə xidmətləri ilə məşğul olan Bəhreyn "İngot Consutation" şirkətini idarə edir; bu şirkət dünya valyutaları və dəyərli metallarla ticarət etməyə, müştərilərə valyuta bazarına çıxmağa imkan verir.

## Təltif və muzeyləri
* Forbes jurnalının Orta Şərq nəşri 2016, 2017 və 2018-ci illərdə İman Mütləqi "100 ən güclü Ərəb qadın iş adamı" siyahısında 32, 41 və 38-ci sırada qərarlaşdırmışdır.
* *2017-ci ildə [[Şri-Lanka]]da Hilton Mehmanxanasında keçirilən* "Asia-Pacific Executives" (Asiya-Sakit okean vəzifəli şəxsləri) forumunda əsas məruzəçi.
* *2016-cı ildə Korporativ sektorda MENA üzrə Amerikan Ticarət Palatasında Qadınlar Şurasında ən yaxşı qadın.*
* 2015-ci ildə İordaniyanın öncül iş qadını.
* 2014-cü ildə İordaniyanın "İnsan hüquqları və sülh üzrə xoşməramlı səfiri" təyin edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Forbes (jurnal) 
* Donna Karan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Jordan’s Top Businesswomen: Iman Mutlaq
Aleksey Pajitnov

**Aleksey Pajitnov** (;  14 mart 1956, Moskva, RSFSR, SSRİ) — sovet və amerikalı oyun dizayneri və proqramçı, "Tetris" oyunun yaradıcısı.

## Həyatı
91 saylı Moskva riyaziyyat məktəbini və Moskva Aviasiya İnstitutunu bitirib.

SSRİ elmlər Akademiyasının Hesablama Mərkəzində çalışıb. Burada o, süni intellekt problemləri və nitqin tanınması ilə məşğul olub. 1984-cü ildə məhz orada sonradan dünyaca məşhur olacaq "Tetris" oyununu hazırlayıb.

1988-ci ildə Bullet-Proof Software Firmasının dəstəyi ilə Animatek şirkətini (oyun proqram təminatının hazırlanması) təşkil edib. 1991-ci ildə isə ABŞ-yə köçüb.

1996-cı ilin oktyabrında "Microsoft" şirkətinə keçib. Burada o, Pandora's Box üçün başsındırmaların hazırlanması ilə məşğul olub. 2005-ci ildə "Microsoft"u tərk edib.

1997-ci ildə *Gaming Computer World* Aleksey Pajitnovu "Oyun sənayesinin ən nüfuzlu insanları" siyahısında dördüncü yerə layiq görüb.

18 avqust 2005-ci ildə Wildsnake Software anons buraxıb ki, Aleksey Pajitnov onların şirkətinə qoşulur və yeni oyunlar seriyasının hazırlanmasına başlayır.

2007-ci il martın 7-də Game Developers Choice Awards First Penguin Award mükafatına layiq görülmüşdür.

2009-cu il iyunun 24-də LARA — Der Deutsche Games Award fəxri mükafatına layiq görülüb.

## Şəxsi həyatı
Oğlu Dmitri 2017-ci ildə Reynir dağında dağ xizəyi zamanı bədbəxt hadisə nəticəsində həlak olub.

## İşləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Peoples.ru'' saytında profili 
* ''Mobygames.com'' saytında profili 
* ''Тетрис — из России с любовью'', BBC, 6 iyul 2004-cü ilin müsahibəsi 
* ''Как написать "Тетрис"'', Colta.ru, 11 sentyabr 2011-ci ilin müsahibəsi
Balıqçı (dəqiqləşdirmə)

* **[[Balıqçı]]** — Balıqçılıqla məşğul olan şəxs.
* Balıqçı (Hacıqabul) — Azərbaycanın Hacıqabul rayonunda qəsəbə.
* Balıqçı (Nəqədə) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Nəqədə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Balıqçılar (dəqiqləşdirmə)
* Balıqçılıq sənayesi
Avtomatik tənzimləyici

**Avtomatik tənzimləyici** – texnoloji prosesin gedişini, yaxud aparat və qurğuların iş rejimini xarakterizə edən parametrləri avtomatik tənzimləyən qurğu və ya qurğular kompleksi. Prosesləri lazımi rejimdə saxlayan sadə quruluşlar (su saatlarındakı səviyyə tənzimləyicisi, fırlanma sürətini tənzimləyən rəqqaslar və s.) hələ qədim zamanlardan məlum idi. İ. İ. Polzunovun qazanda suyun səviyyəsini sabit saxlayan üzgəcli tənzimləyicisi (1765), C. Uattın buxar maşını valının fırlanmasını sabitləşdirmək üçün hazırladığı tənzimləyici (1784) sənayedə geniş tətbiq edilən ilk tənzimləyicilərdir. Avtomatik tənzimləyici həssas elementin (vericinin) köməyilə tənzimlənən kəmiyyəti, yaxud həyəcanlandırıcı təsiri ölçür, çevirici və ya hesablama qurğusu vasitəsilə obyektin tənzimlənən orqanına təsirlər hasil edir. Tənzimləyici təsir obyektin tənzimlənən (icra) orqanına birbaşa həssas elementdən (birbaşa təsirli tənzimləyici), ya da əvvəlcədən gücləndirildikdən sonra (dolayı təsirli tənzimləyici) verilə bilər. Avtomatik tənzimləyicinin tərkibində tənzimləmə prosesinin dayanıqlılığını və lazımi keyfiyyətini təmin edən kompensasiya qurğusu da ola bilər.

## Mənbə
* 

* M. Horn, N. Dourdoumas: *Regelungstechnik.* Pearson Studium, 2006, ISBN 3-8273-7260-7.
* O. Föllinger: *Regelungstechnik, Einführung in die Methoden und ihre Anwendung.* Hüthig Verlag, 1994, ISBN 3-7785-2336-8.
Əşiya

**Əşiya** və ya **Yeşaya** (, *Yəšaʿyāhū*; mənası – «Rəbb xilas edir»), həmçinin **İsaiya** — e.ə. VIII əsrdə yaşamış yəhudi peyğəmbər. «Əşiya peyğambərin kitabı» adını ondan götürmüşdür.

«Əşiya peyğambərin kitabı» əsərində Əşiya peyğambər deyə xitab edilir, fəqət «Əşiya peyğambərin kitabı» ilə hər hansı bir tarixi Əşiya arasında dəqiq əlaqə qarışıqdır. Ənənəvi nöqteyi-nəzərə görə, «Əşiya peyğambərin kitabı»nın bütün 66 fəsli bir insan  Əşiya tərəfindən yazılmışdır. Ehtimal olunur ki, kitab iki dövrdə yazılıb  e.ə. 749-cı il və ya e.ə. 686-cı il. Kitabda Böyük Kirdən bəhs olunur və İsrail millətini Babiloniya əsarətindən xilas etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Başqa bir nöqteyi-nəzərə görə, kitabın birinci yarısı (139-cu fəsillər) tarixi Əşiya tərəfindən, qalan hissəsinin yazılma tarixi isə Babiloniyadakı sürgündən dərhal sonraya təsadüf edir. Bu tarix də tarixi Əşiyanın həyat dövründən iki əsr sonradır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
İzləmə sistemi

**İzləmə sistemi** — hərəkətdə olan insanların və obyektlərin müşahidəsi və irəli emal üçün məkan məlumatlarının zamanda düzgün düzülüşünün təchiz olunmasında istifadə olunur.

## Virtual məkanda izləmə
Virtual məkan texnologiyasında izləmə sistemi müşahidəçinin koordinatlarını izləyərkən, virtual məkanı insan müşahidəçisi üçün səhnələyən ümumi sistemdir.

## İzləmə tətbiqləri
İzləmə sistemləri saysızdır. Bəziləri gecikmə müddəti göstəriciləridir, məlumat, maddə nöqtəni keçdikdən sonra toplanır, məsələn bar kod və ya drossel nöqtəsi va ya qapı.. Digərləri Qlobal Mövqetəyinetmə Sistemi (GPS) kimi bilginin hansı tezlikdə yenilənməsindən asılı olan həqiqi vaxt və ya yaxın həqiqi vaxtdır. Maddələri araşdırmaq və avtomatik eyniləşdirmə üçün insana ehtiyac duyan bar kod sistemləri vardır. Böyük bir kütlə, izləmə dünyaları müxtəlif tətbiqlər üçün ayrılıqda qurğu hissəsi və proqram təminatından təşkil olunmuşdur. Bar kod sistemləri Elektronik Məhsul Sistemlərindən (EPC), GPS sistemi isə aktiv həqiqi vaxt yerləşdirmə sistemindən ayrılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elm və texnologiya

**Elm və texnologiya** — ölkələrə kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və tibbdən ekologiyayadək həyatın bütün sahələrində davamlı inkişafın yeni səviyyəsinə keçməyə imkan verir.

XX əsr daha çox elmin və texnikanın sürətli inkişafı, yeni texnologiyaların, elmi və praktiki innovasiyaların, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı ilə səciyyələnir və tarixə informasiya əsri, daha geniş mənada elm və təhsil əsri kimi daxil olmuşdur. İnsanlıq tarixinin əksəriyyəti üçün texnoloji inkişaflar şans, sınaq, səhv və ya ilhamla əldə edilmişdir.

## Elm və texnologiya muzeyləri
* Korpus muzeyi — Niderland
* Nemo Elmi Mərkəzi — Niderland
* İncəsənət və elm şəhəri — İspaniya
* Elm muzeyi — İngiltərə
* Miraikan muzeyi — Yaponiya

## İstinadlar
Artur Levinson

**Artur D. Levinson** () — amerikalı biznesmen və hazırda Apple şirkətinin sədri (2011-ci ildən) və Calico şirkətinin qurucu və baş icraçı direktoru. O, 1995-ci ildən 2009-cu ildək Genentech korporasiyasının baş icraçı direktoru və sədri (1999 - 20004) olmuşdur.

Bundan başqa Apple şirkətində fəaliyyəti dövründə (2000-ci ildən), Levinson Broad Institute araşdırma mərkəzində direktorlar şurasında xidmət göstərmişdir. Son vaxtlar, Levinson Hoffmann-La Roche şirkətində direktorlar şurasında (2010-2014), NGM Biopharmaceuticals (2009-2014), Amyris şirkətlərində işləmişdir. O, hal-hazırda Sloan Ketterinq adına onkoloji mərkəzdə, Prinston Universiteti və Lewis-Sigler İnstitutda tövsiyə şurasında  işləyir.

## Təhsili və ilk illəri
Malvina və Sol Levinsonun övladı olan Artur, bakalavr təhsilini 1972-ci ildə Sietlda yerləşən Vaşinqton Universitetində və 1977-ci ildə Prinston Universitetində Biokimya sahəsi üzrə fəlsəfə doktoru adını qazanmışdır.
## İstinadlar
Apple Kompüter Siçanı

**Apple Kompüter Siçanı**&nbsp;—&nbsp;Apple tərəfindən əvvəl Apple seriyası üçün, daha sonra Macintosh kompüter seriyası üçün hazırlanan bir siçandır.
İstehlakçılara təqdim olunan ilk kommersiya məqsədli siçanlardan biridir. İllər boyu Apple-n özünəməxsus dizaynını özündə əks etdirən siçanları fərqli bir forma və funksiyaya malik olmuşdur.

Apple tərəfindən istehsal olunan siçanlar, adətən tək bir düymə ilə idarə olunurlar. 2005-ci ildə Apple bir sürüşmə topu və dörd proqramlaşdırılması mümkün "düymə" xüsusiyyətli bir siçan tanıtdı. Apple tərəfindən istehsal olunan bütün siçanlar, Appleın optik LED əsaslı nəzarət mexanizmləri 2000-ci ilə qədər sürüşmə topu mexanizmi ilə işləyirdi. Appleın ən yeni siçanları lazer texnologyasını istifadə edir

## Tarixi

1979-cu ildə Apple, bir iş kompüteri planlaşdırırdı və eksperimental texnologiyalarının bəzilərini görmək üçün "Xerox Parc" araşdırma mərkəzi ilə birgə layihə hazırlamışdı. Douglas Engelbart "SRI International"da çalışarkən siçanı icad  etdilər.
Ən böyük problemlərdən biri, istehlakçı əsaslı bir fərdi kompüter üçün istifadəyə yararlı olamayn siçanın xərcinin 400 ABŞ dollarından yuxarı olması idi.
Əsl siçan təxminən on il boz rəng və profillərdən ibarət düzbucaqlı bir blok formasında qaldı. Çox sonradan, üst hissə ələyatımlı olacaq şəkildə yenidən dizayn olunub. Daha sonralar Apple daha elliptik bir formaya və monokromatik qara və ağ dizayna geri döndü. Texnoloji marağlara uyğunlaşmaqdan ötrü Apple 2003-cü ildə kabelsiz olaraq yeni siçanları dizayn etdi.

## Uyğunluq

Appleın ilk siçanları, kvadrat siqnallar daşıyan "DE-9" əlaqəsi istifadə edirdi. Appleın Bluetooth siçanlarının hamısı Bluetooth xüsusiyyətli demək olar ki, bütün kompüterlərlə uyğunluq göstərər, ancaq PC-də istifadəni dəstəklənmir. Appleın USB siçanları da USB ilə təchiz edilmiş bir çox cihaza uyğundur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Apple aksesuarları
Avtorotasiya

**Avtorotasiya** (avto… lat. rotatio – fırlanma ) – 1) helikopter və ya avtojirin iş rejimi; onların daşıyıcı vintinin sürətli hava axınının təsiri altında fırlanması. Uçan aparatların güc qurğusu imtina etdikdə (və ya mühərrikin işi dayandırıldıqda) aparat enməyə başlayan zaman daşıyıcı vint avtorotasiya rejiminə keçir. Bu vaxt uçan aparatlarının potensial enerjisinin azalması nəticəsində vintin fırlanması (qaldırıcı qüvvənin yaranması) üçün lazım gələn enerji alınır. Avtorotasiya rejimində daşıyıcı vintin qaldırıcı qüvvəsi, demək olar ki, uçan aparatlarının ağırlıq qüvvəsinə bərabər olur; vintin valındakı fırlanma momenti isə sıfra yaxınlaşır. Bu vəziyyət mühərriki işləməyən avtojir və ya helikopterə az mailliklə, ehmalca və təhlükəsiz enməyə imkan yaradır. 2) Uçuş zamanı qaz — turbin mühərrikinin rotorunun sürətli hava basqısının təsiri altında (yanma kamerasındakı yanacaq yanmadan) fırlanması. 3) Təyyarənin hava vintinin güc qurğusu uçuş zamanı imtina etdikdə (və ya işi dayandırıldıqda) vintin sürətli hava axınının təsiri altında fırlanması. Avtorotasiya uçuş zamanı böyük aerodinamik müqavimət yaratdığından, təyyarə uçuşda olarkən bu rejim əlverişsizdir. 

## Mənbə

## İstinadlar
Robert Barker (çapçı)

**Robert Barker** () — İngiltərə kralı I Ceymsin çapçısı, İngiltərə kraliçası I Elizabetin çapçısı olmuş Kristofer Barkerin oğlu. Əksər mənbəyə görə, Barker «Kral Ceymsin Bibliyası» kitabının çapçısı idi. Bu kitab ingilis dilində çap edilmiş ən təsirli və əhəmiyyətli kitablardan biri idi. O və onun şəriki Martin Lukas «Zalim Bibliya» kitabını nəşr etdirmişdir.

## Həbsi
Barker 1635-ci ildə həbs edilmişdir. Olduqca sərfəli bir biznesdə işləmək yerinə, o, yaxşı bir biznesmen deyildi. Ehtimal olunur ki, bu təcrübəsizlik və ümidsizlik onun qanunla problem yaşamasına gətirib çıxarmışdır. Əlavə olaraq, «Zalım Bibliya» və həmin kitabın səbəb olduğu cərimə də buna təsir göstərmişdir. Növbəti on il müddətində tez-tez həbs edilən və həbsdən çıxarılan Barker 1645-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Plomer, Henry R. *A Short History of English Printing 1476–1898*. London: Bibliographical Society, 1900

## Xarici keçidlər
* Datchet History Article
Elm və texnologiya tarixi

**Elm və texnologiya tarixi  -** Təbii aləmi necə başa düşməyi tədqiq edən sahə (elm) və bunu necə manipulyasiya etmək bacarığı (texnologiya) əsrlər boyu dəyişmişdir. Bu akademik nizam intizam elmi innovasiyaların mədəni, iqtisadi və siyasi təsirləri tədqiq edir.

## Elm və Texnologiya tarixini tədqiq edən Universitetlər

### Argentina

* Buenos Ayres Texnologiya Institutu, Argentina, Elm və Texnologiyanın tarixi haqqında kurslar təklif edir. 
* Milli Texnoloji İnstitutu, karyera təklif edən proqramları var.

### Avstraliya
Sidney Universiteti tələbələr və aspirantlar üçün Təbiət elmləri fakültəsində tarix və fəlsəfə elmləri bölməsi tərəfindən aparılan tarix və fəlsəfə elmləri üzrə proqramlar təklif edir. 

### Belçika
Lyej Universitetində elm və texnikanın tarixi mərkəzi adlı kafedra var. 

### Kanada

* Ottavada Karlton Universiteti "texnologiya, cəmiyyət və ətraf mühit" proqramı üzrə qədim elm və texnologiyanın kurslarını təklif edir. 
* Toronto Universitetinin Elm və Texnologiyanın tarixi və fəlsəfəsi üzrə proqramı var. 
* Nova Skotiyada, Halifaksda Kral Kollecinin Universitetində elm və texnologiyanın tarixi  proqramı var.

### Fransa

* Nant Universitetinin fransız riyaziyyatçı François Vyetenin (1540-1603) adını daşıyan Centre François Viète adlı bölməsi var. 
* Paris Diderot Univerrsitetinin Elmin tarixi və fəlsəfəsi bölməsi var. 

### Almaniya

* Berlin Texniki Universitetinin Elm və Texnologiyanın tarixi proqramı var. 

### Yunanıstan

* Afina Universitetinin Elmin fəlsəfəsi və tarixi bölməsi var. 

### Hindistan
Elm və texnikanın tarixi Hindistanda yaxşı inkişaf etmiş sahədir. Ən azından 3 nəsil alimləri qeyd etmək olar. Birinci nəsil alimlərinə D.D.Kosambi, Carmpala, Debiprasad Çattopadxyay və Rəhmanı aid etmək olar. İkinci nəsil əsasən Aşis Nandi, Dipak Kumara, Dxruv Rayna, S,İrfan Habib, Şiv Vişvanathan, Qyan Prakaş, Stena Lurdsvami, V.V.Krişna, İtti Abraham, Riçard Qrouv, Kavita Filip, Mira Nanda və Rob Anderson aid edilir. Abha Sur və Caxnavi Falkey kimi alimlərin aid olduğu üçüncü nəsil də meydana çıxır. 

### Yaponiya

* Kyoto Universitetinin Fəlsəfə və Elmin tarixi proqramı var.
* Tokio Texnologiya İnstitutunun Elm və Texnologiyanın Sosial tədqiqatları, fəlsəfə, tarix üzrə proqramı var.
* Tokio Universitetinin Elmin fəlsəfəsi və tarixi proqramı var. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Texnologiya
* Texnologiya və cəmiyyət
* Texnologiya fəlsəfəsi
* İnformasiya texnologiyaları

## Xarici keçidlər
Bandai Namco Entertainment

**Bandai Namco Entertainment Inc. (BNEI)** yapon videooyun qurucusu və yayımlayan şirkətdir. Şirkət həmçinin videolar, musiqi və digər əyləncə məhsulları istehsal etmişdir. Şirkətin qərargahı Tokionun Minato rayonunda yerləşir. Beynəlxalq filialları müvafiq olaraq Kaliforniya ştatının Santa-Klara şəhərində və Fransanın Lion şəhərində yerləşir.
Sarubobo

- əsasən Gifu prefekturasının Takayama şəhərində istifadə olunan yapon amulet. Sarubobo qırmızı, insan formalı kukladır, üzü olmur, müxtəlif ölçülərdə hazırlanır. Ənənəvi olaraq, sarubobolar nənələr tərəfindən nəvələri üçün kukla kimi və ya qızları üçün yaxşı evlilik, yaxşı uşaqlar gətirməsi üçün hazırlanır. Bundan əlavə, tamamilə fərqli formada "tobibobo" adlı sarubobo da var.

## Etimologiya
Sarubobo yapon dilindən tərcümədə "körpə meymun" deməkdir. "Saru" yaponca "meymun", "bobo" isə yerli Takayama dialektində "körpə" deməkdir.

Sarubobo adının etimologiyası üçün başqa versiyalar da var. Sarubobo üç arzu ilə əlaqələndirilir:
* Bəd şeylərdən qorunma: yapon dilində "saru" həm də "çıxmaq" kimi tərcümə olunur, bəd şeylərin "çıxmasına" işarədir.
* Xoşbəxt ev, yaxşı oyun: yapon dilində xoşbəxt ev "kanai enman", yaxşı oyun isə "ryo-en" deməkdir. "Saru" sözünü deməyin digər yolu isə "en"dir.
* Asan doğum: meymunlar doğumu insanlara nəzərən daha asan keçir.
Sarubobonun üzü ənənəvi olaraq körpə meymunlar kimi qırmızı rəngdədir. Başqa versiyaya görə isə Edo dövründə yaponlar qırmızı rəngin şeytandan qoruduğuna inanırdılar.

## Xüsusiyyətlər
Sarubobo kuklalarının adətən üz detalları olmur. Bunun səbəbi aydın deyil, lakin versiyalar mövcuddur. Bir versiya odur ki, sarubobolar paltarların sol parçasından və qohumlar tərəfindən hazırlanırdı, buna görə də əlavə detallara ehtiyac duyulmurdu.

Başqa versiyaya görə isə üzün yoxluğu sahibinə ona təsəvvür etmək imkanı verir. Sahibi kədərli olanda, o, sarubobonu da kədərli təsəvvür edə bilər. Takayama xalqı tərəfindən nəql olunan bir hekayəyə görə bu kuklaların üzsüz olmasının səbəbi İkinci dünya müharibəsi dövründə hazırlanmasıdır. Analar bu dövrlərin çətin olduğunu bilirdilər, lakin kuklalara kədərli üzlər vermək istəmirdilər. Buna görə üzsüz hazırlayırdılar.

Müasir dövrdə sarubobo Takayamada populyar suvenirdir, dükanlarda müxtəlif rənglərdə və formalarda sarubobolar tapmaq olar, lakin ənənəvi olaraq, qırmızı rəngdə və qara paltarlı olur. Hətta Hello Kitty forması geyinmiş sarubobolar da mövcuddur. Sarubobolardan açarlıq kimi dəfə istifadə olunur.

Müxtəlif rəngli saruboboların hərəsinin öz mənası var:
* Qırmızı sarubobo - evlilikdə və uşaq doğmada uğur gətirmək üçündür.
* Göy sarubobo - təhsildə uğur gətirməsi üçündür.
* Çəhrayı sarubobo - sevgidə uğur gətirməsi üçündür.
* Yaşıl sarubobo - sağlamlıqda uğur gətirməsi üçündür.
* Sarı sarubobo - pulda uğur gətirməsi üçündür.
* Qara sarubobo - uğursuzluğu qovmaq üçündür.
* Qızıl sarubobo - qumar oyunlarında uğur gətirməsi üçündür.
* Bənövşəyi sarubobo - uzunömürlülük gətirməsi üçündür.
* Gümüş sarubobo - dostluqda uğur gətirməsi üçündür.
* Narıncı sarubobo - yeni evlilərə uğur gətirməsi üçündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Avtooperator

**Avtooperator** (avto… lat. operor – işləyirəm) – 1) dəzgahlarda müxtəlif əməliyyatlar zamanı alətlərin avtomatik dəyişdirilməsi üçün qurğu. Avtooperator əməliyyat zamanı aləti tutur, əməliyyat yerinə yetirildikdən sonra onu şpindeldən çıxarıb yerinə başqa alət qoyur; şpindeldə hər bir alətin vəziyyətinə avtomatik nəzarət edilir. Alətin dəyişdirilmə vaxtı 5 san-yə qədərdir. 2) Su elektrik stansiyalarında basqı, su sərfi, həmçinin SES-in daxil olduğu elektroenergetika sistemində yüklənmələr dəyişdiyi zaman aqreqatların işə salınıb dayandırılması üçün əmr impulsları verən avtomatik qurğular sistemi. SES Avtooperatorunun analoq növünə əmr bloku və ya idarəedici blok, aqreqatları növbə ilə işə salan (dayandıran) seçim bloku, basqı bloku, həmçinin su axını və güc vericiləri bloku daxildir. İdarəedici rəqəmli hesablama maşınına malik rəqəmli avtooperatora aqreqatların xarakteristikaları və s. proqram vasitəsilə verilir və maşının yaddaşında saxlanılır. Bu SES-in daha operativ idarə olunmasını və aqreqatların iş rejiminin optimal iş rejiminə yaxınlaşmasını təmin edir.

## Mənbə
Məhəmməd Puteh

**Məhəmməd Syafiq Puteh** () — Malayziyalı suya tullanan. Məhəmməd Puteh Malayziyanı 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.

## Karyerası
Məhəmməd Puteh birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 1 m tramplin yarışlarında təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 283.20 xal toplayaraq 33-cü yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Heydər Gəray

**Heydər Gəray** () — Krım xanlığının və Gəraylar sülaləsinin banisi Hacı Gərayın böyük oğlu. Müxtəlif vaxtlarda 2 dəfə Krım taxtı uğrunda ayaqlanmış, bu səbəblə tarixi mənbələrdə xan olaraq qeyd edilmir.

## Həyatı
Heydər Gəray xanlığın və ailənin banisi Hacı Gərayın ən böyük oğlu idi. Anasının kim olduğu bilinmir. Doğum tarixi və gənclik illəri barədə məlumat yoxdur. Ancaq atası Hacı Gəray xan olduqca sərt daxili siyasət yeridirdi. Bu səbəblə yerli əyanları özündən narazı salmışdı. Digər yandan Osmanlılarla ittifaq quraraq Kəfə qalasını mühasirəyə almış, qalanı ala bilməsə də genuyalıları vergi verməyə məcbur etmişdi.

Məhz bu hadisədən 2 il sonra 1456-cı ildə Heydər Gəray genuyalıların və yerli əsilzadələrin dəstəyini alaraq atasına qarşı ayaqlandı və taxt mübarizəsinə başladı. Xarici dəstəyə baxmayaraq bu mübarizəsi cəmi 2 ay davam etdi və ələ keçirilərək Sudak qalasına həbs edildi.

Atasının vəfatından sonra qardaşları Nurdövlət və Məngli Gəray arasında taxt mübarizəsi başladı. Ancaq 1475-ci ilin martında yerli əyanlar Məngli Gərayı devirdi və həbs tutulan Heydər Gəray Krım taxtına oturdu. Taxta keçdikdən sonra Şirin qəbiləsindən Əminək bəylə birlikdə Litva knyazlığına məxsus bəzi qalalara hücum etdi ancaq müvəffəqiyyət qazana bilmədi.

Heydər Gərayın ikinci səltənəti də uzun çəkmədi. Həmin ilin sonunda Osmanlılar Krımın cənub bölgələrini ələ keçirdilər və burada həbs tutulan Nurdövlət Gərayı azad edərək yenidən Krım xanı təyin etdilər. İki qardaşın münasibətləri yaxşı olmasa da, Heydər Gəray kiçik qardaşına tabe olmağa məcbur oldu. Nurdövlət Gərayın üçüncü və son səltənəti olan bu dövrdə iki qardaş yerli bəylərlə mübarizəyə davam etdilər. Ancaq Osmanlı dəstəyini alan Məngli Gəraya məğlub olaraq 1479-cu ildə ölkəni tərk etdilər.

Əvvəlcə Litva knyazlığına gələn qardaşlar daha sonra Kiyevə, ardından Moskvaya üz tutdular. Burada Knyaz III İvan tərəfindən yaxşı qarşılansalar da, çox keçmədən Heydər Gəray bilinməyən bir səbəblə ölkənin şimal torpaqlarına sürgünə göndərildi. 1487-ci ildə Voloqda vilayətində Belozerski qalasında vəfat etdi.

Ailəsi və övadlarının olub-olmaması barədə məlumat yoxdur.

## Mənbə

* Oleksa Gaivoronsky. Poveliteli Dvukh Materikov, second edition, Kiev 2010, volume I, pp 58, 63, 65, 67,74.
* Gaivoronsky, p74 says that there were rumors that the Poles were planning to use him and Ivan decided to be safe, but his only source is Velyaminov-Zernov, which is very old.
ISU-152

İstehsalına 1943-cü ildən başlanılmışdır. Bu tankvuranlar ağır alman tankları olan Tiger və Panzer V tanklarına qarşı mübarizə aparmaq məqsədilə yaradılmışdı. 152&nbsp;mm-lik nəhəng topunun sayəsində İkinci dünya müharibəsinin ən güclü tankvuranlarından biri olmağı bacarmışdır. O tək atışda istənilən Nasist Almaniyasının istənilən ağır tankını (Panzer V, Tiger, Tiger II)  məhv etməyi bacarırdı. Məhz bu qabiliyyətinə görə Almaniya əsgərləri ona **“ovçu”** ləqəbi vermişdilər.

## Ümumi xüsusiyyətləri

*İstehsal tarixi: 1943 (noyabr)- 1945 (iyun)
*Xidmət tarixi: 1943-1970
*Buraxılış sayı: 4635
*Çəkisi: 46 ton
*Ekipaj: 4-5 nəfər
*Mühərrik: V-12S dizel mühərriki, V-54K dizel mühərriki (ISU-152K)
*At gücü: 520 (382&nbsp;kW), 520 (382&nbsp;kW) (ISU-152K)
*Yanacaq tutumu: 
**560 litr
(maksimum, daxili yanacaq çənləri tam dolu vəziyyətdə)
**920 litr (ISU-152K, ISU-152M modellərində, daxili yanacaq çənləri tam dolu vəziyyətdə)
**360 litr (maksimum, dörd ədəd daxili yanacaq çəni tam dolu vəziyyətdə, xarici təchizat sisteminə qoşulmuş vəziyyətdə olmadan)
*Döyüş mənzili: 
**120&nbsp;km (daxili yanacaq çənləri ilə bərabər, qarışıq ərazidə)
**170&nbsp;km (yolda, daxili yanacaq çənləri maksimum dolu olduqda)
**220&nbsp;km (yolda, iki xarici yanacaq çəni ilə birgə)
**670&nbsp;km (ISU-152K, ISU-152M, yolda, daxili yanacaq çənləri ilə birlikdə)
*Sürəti: 15–20&nbsp;km (ərazidə), 30–40&nbsp;km (düz yolda)
*İstehsalçı müəssisələr:
**Çelyabinsk Kirovsk Zavodu (1946-cı ilə kimi, ayrıca olaraq ISU-152M)
**Leninqrad Kirov Zavodu (1945-ci ildə bir neçə ədəd, ayrıca olaraq ISU-152K)

## Zireh
ISU-152, ISU-152-2
*120&nbsp;mm (qalxan bölgəsi (maksimum))
*90&nbsp;mm (alt gövdə ön, alt gövdə tərəfi və üst tərəfin önü)
*75&nbsp;mm (üst gövdə tərəfi)
**60&nbsp;mm (üst gövdə önü)

ISU-152 model 1945

**320&nbsp;mm (silahın ətrafında)

## Silahları

### Əsas silahı
*Topu: 
**152.4&nbsp;mm-lik ML-20S haubitsa topu (18 mərmi) (ISU-152)
**152.4&nbsp;mm-lik BL-8 və ya BL-topu
(21 mərmi) (ISU-152-2)
**152.4&nbsp;mm-lik ML-20SM modeli 1944-cü il istehsalı olan haubitsa topu (20 mərmi) (ISU-152 model 1945)
### Köməkçi silahı
**ISU-152, ISU-152-2, ISU-152K modellərində: 12.7×108&nbsp;mm-lik DShK hava hücumlarından müdafiə pulemyotu (200 mərmi) (ISU-152, ISU-152-2), (300 mərmi) (ISU-152K)
**ISU-152M modelində: 12.7×108&nbsp;mm-lik DshKM hava hücumlarından müdafiə pulemyotu (300 mərmi)
**ISU-152 (1945-ci il modelində): 12.7×108&nbsp;mm-lik DShK hava hücumlarından müdafiə pulemyotu (300 mərmi), 12.7×108&nbsp;mm-lik cütləşdirilmiş DShK pulemyotu

## Buraxılmış modelləri və illəri
*1943 (ISU-152)
*1944 (ISU-152-2)
*1945 (Object 704)
*1956 (ISU-152K)
*1959 (ISU-152M)

## Variantları
*ISU-152
*ISU-152-2
*ISU-152 model 1945
*ISU-152K
*ISU-152M
Nurdövlət Gəray

**Nurdövlət Gəray** () — 3. Krım xanı və 3. Qasım xanı. Fərqli vaxtlarda 3 dəfə Krım taxtına çıxmış, qardaşı Məngli Gərayla taxt mübarizəsi aparmışdır.

## Həyatı
Nurdövlət Gəray xanlığın və ailənin banisi Hacı Gərayın ikinci oğlu idi. Anasının kim olduğu bilinmir. Doğum tarixi və gənclik illəri barədə məlumat yoxdur. Böyük qardaşı Heydər Gəray atasına qarşı üsyan etdiyi üçün xain kimi həbs edilmiş, bu səbəblə atasının vəfatının ardından böyük vəliəhd olaraq Krım taxtına oturmuşdur. Ancaq buna razı olmayan kiçik qardaşı Məngli Gəray Kəfəyə qaçdı və genuyalılara sığındı.

Çox keçmədən 1467-ci ildə qardaşı Məngli Gəray Şirin qəbiləsinin də dəstəyi ilə özünü Krım xanı elan edərək taxtda haqq iddia etdi. Ancaq xanlığın xarici siyasətini dəyişərək, ənənəvi müttəfiq olan Polşa-Litva birliyinə qarşı Moskva knyazlığını dəstəklədi. Məhz bu səbəblə bir çox tərəfdarını itirən Məngli Gərayın bir neçə aylıq səltənəti başa çatdı və Nurdövlət xan hakimiyyəti yenidən əlində cəmlədi.

Ancaq yeritdiyi daxili siyasətlə yerli bəyləri özündən narazı salması nəticəsində 1469-cu ilin avqust ayında Mamak adlı bir tatar əsilzadəsi böyük bir üsyan başlatdı. Ayaqlanan əhali həbs tutulan Məngli Gərayı azad edərək Krım taxtında oturtdu. Ələ keçirilən Nurdövlət xan digər qardaşı Heydər Gərayın da həbs edildiyi Sudak qalasına salındı. Ancaq baş verən daxili çəkişmələrdən sonra Osmanlı ordusu bölgədə sülhü təmin etmək üçün 1475-ci ildə Gədik Əhməd Paşa rəhbərliyində Krıma gəldi. Bölgədəki Genuya ağalığına son qoyaraq həbsdə olan Nurdövlət Gəray azad edildi və Krım xanı elan olundu. Ələ keçirilən Məngli Gəray İstanbula aparıldı.

Nurdövlət xan üçüncü və son səltənətində böyük qardaşı Heydər Gərayla birlikdə yerli bəylərlə mübarizəyə davam etdi. Ancaq Osmanlı dəstəyini alan Məngli Gəraya məğlub olaraq 1479-cu ildə ölkəni tərk etdilər. Əvvəlcə Litva knyazlığına gələn qardaşlar daha sonra Kiyevə, ardından Moskvaya üz tutdular. Burada Knyaz III İvan tərəfindən yaxşı qarşılanan Nurdövlət Gəray burada knyazın xidmətinə alındı. 1480-ci ildə rus ordusuyla birlikdə Qızıl Orda üzərinə səfərə çıxan Nurdövlət xan 1486-cı ildə Moskva knyazlığının tabeliyindəki Qasım xanlığının taxtına əyləşdi. Bu taxtda cəmi 4 il qaldı və 1490-cı ildə öz istəyilə taxtı böyük oğlu Satılqan xana buraxdı.

Ömrünün son illərini burada keçirən Nurdövlət xan 1503-cü ildə vəfat etdi. Vəfatı xəbəri 22 sentyabr 1503 tarixli bir məktubla Krıma göndərildi. Çox keçmədən 16 may 1504 tarixli bir məktubla, oğlu Satılqan xan atasının cənazəsinin Krıma aparılması üçün əmisi Məngli Gəraydan icazə istəmiş, nəticədə cənazə dəfndən bir il sonra Bağçasaraya atası Hacı Gərayın türbəsinə daşınmışdır. Bu səbəblə Nurdövlət xan məzarı Qasım xanlığı ərazisində olmayan ilk və son Qasım xanı hesab edilir.

## Övladları
* Bərdövlət Gəray — atasının sağlığında vəfat etmişdir.
* Satılqan Gəray — 4. Qasım xanı
* Canay Gəray — 5. Qasım xanı

## Mənbə
* Alan W. Fisher, *The Crimean Tatars*, Hoover Institution Press, Stanford California, 1987 , p. 9–11.
* Joseph von Hammer-Purgstall, *Histoire de l'Empire ottoman*, " Tome deuxième 1453–1494 ", Bellizard, Barthès, Dufour, Lowell, Paris, 1886.
Katerine Torrans

**Katerine Torrans** ( 10 oktyabr 1998) — Böyük Britaniyalı suya tullanan. Katerine Torrans Böyük Britaniyanı 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.

## Karyerası
Katerine Torrans birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 1 m tramplin yarışlarında təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 236.75 xal toplayaraq 10-cu yeri tutdu və finala vəsiqə qazandı. Finalda isə Torrans 255.40 xal toplayaraq 4-cü oldu və yarışı medalsız başa vurdu.

## İstinadlar
Azər Rzazadə

**Azər Rzazadə**, bəzən **Azər Zadə** kimi qeyd olunur — Azərbaycan opera müğənnisi. O, La Skala Vokal Akademiyasına qəbul olunan ilk azərbaycanlıdır. Müğənni Zaur Rzayevin oğludur.

## Xatirəsi
2014-cü ildə İctimai televiziyada istehsal edilmiş *Azər Rzazadə. Zirvəyə aparan yol* adlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi həsr olunmuşdur.

## İstinadlar
Unison

**Unison** (ital. unisono; lat. unus – bir, sonus – səs) – birsəslilik; iki və ya üç səsin eyni vaxtda bir ucalıqda səslənməsi; xalis prima intervalının səslənməsi; bir neçə ifaçının birlikdə eyni musiqini ifa etməsi.
M36 Cekson

**90MM Gun Motor Carriage M36 (Slugger)** ABŞ Silahlı Qüvvələri tərəfindən İkinci dünya müharibəsində istifadə edilmiş olan tankvurandır.

## Tarixi

ABŞ Ordusu tərəfindən istifadə olunan M10 tankvuranında istifadə edilən M7 topu yeni nəsil Alman Tiger və Panther tanklarına qarşıa təsirsiz idi. Buna görə də, ABŞ mühəndisləri yeni bir tank istehsal etmək və həmin tankın üzərinə də, M3 markalı 90&nbsp;mm-lik top yerləşdirmək qərarı verdilər.

M10A1 modelinin gövdəsinin üstünə yeni bir qüllə yerləşdirdilər. Bu qüllənin üstündə 90&nbsp;mm-lik çapa malik olan tank topu və 50 cal Browning M2HB pulemyotu var idi. Digər ABŞ istehsalı olan tankvuranlarında olduğu kimi bunların da, üstləri açıq olduğundan həm görüş məsafəsi daha yaxşı təmin edilirdi, həm də, tankın çəkisi azaldılmış olurdu. Ekipajı qəlpələrdən qorumaq üçün qüllənin üstünə müdafiə qapağı əlavə edilmişdi.

İlk dəfə olaraq 1944-cü ilin sentyabr ayında istifadə edilmişdir. Ümumi olaraq müharibənin sonuna qədər 1400 ədəd istehsal edilmişdirlər. 1944-cü ilin payızında təcili ehtiyac səbəbindən 300 ədəd M4 tankına 90&nbsp;mm-lik topa malik olan qüllə yerləşdirilmiş və cəbhəyə göndərilmişdir. M36 tankları həmişə əsgərlər tərəfindən sevimli bir texnika olmuşdur. Bunun ən vacib səbəbi ABŞ ordusunun əlindəki Nasist Almaniyası ağır tankları (Tiger II, Panzer V (Panther) və s.) ilə mübarizə aparmağı bacaran bir neçə texnikadan biri olması idi. İkinci dünya müharibəsindən sonra Koreya müharibəsində Şimali Koreya ordusunda istifadə edilmiş olan SSRİ istehsalı olan zirehli döyüş maşınlarına qarşı istifadə edilmişdirlər. Müharibə dövründə köməkçi sürücü bölməsinə daha bir ədəd pulemyot quraşdırılmışdır.

M36 Ceksonlar həmçinin çoxsaylı dövlətlərə də, satılmışdırlar. Yuqoslaviya ordusu Qızıl Ordu tərəfindən istifadə olunan T-55 tanklarının 500 at gücündəki dizel mühərrikini bu texnikaya əlavə etmişdirlər. Yuqoslaviya vətəndaş müharibəsi dövründə xorvatlar bu texnikadan istifadə etmişdirlər. Hələ də, M36 Cekson tankları Xorvatiya Silahlı Qüvvələrinin Zirehli Birləşmələrində istifadə edilir.

## Qısa xüsusiyyətləri
*İstehsal müddəti: 1944-1945
*Xidmət tarixi: 1944-?
*İstehsal miqdarı: 2324
*Çəkisi: 29 ton
*Ekipaj: 5 nəfər
*Zirehi: 9–108&nbsp;mm
*Topu: 90&nbsp;mm-lik M3 markalı tank topu (47 mərmi ehtiyatı)
*Mühərrik: Ford GAA V-8 Benzinli 
*At gücü: 450
*Döyüş mənzili: 240&nbsp;km
*Sürəti: 42&nbsp;km/saat

## Modelləri
*; M36: 
90&nbsp;mm-lik topa malik tank qüllə 3" GMC M10A1 qülləsi ve M4A3 şassili. (1,298 ədəd istehsal edilmiş və modifikasiya edilmişdir)  Rəngli rəsm  

*; M36B1: 
90&nbsp;mm-lik topa malik tank qülləli orta tank M4 Sherman (M4A3) qülləsi və şassisi. (187 ədəd istehsal edilmiş və ya modifikasiya edilmişdir). Rəngli rəsm 

*; M36B2: 
90&nbsp; mm-lik topa malik tank qülləsi 3" GMC M10 qülləsi və M4A2 şassili, dizel mühərrikli. (287 ədəd istehsal edilmiş və ya modifikasiya olunmuşdur)
Rəngli rəsm 

## Xarici keçidlər
* OnWar 
* WWII Vehicles 
* Militaria: Tank Destroyers
Yodrak Salakcay

**Yodrak Salakcay** (; ) – Tailand musiqiçisi.

## Diskoqrafiya

### Albom
* *Jod Mai Jak Neaw Na* (จดหมายจากแนวหน้า)
* *Hom Tong Non Tay* (ห่มธงนอนตาย)
* *Khad Khon Hung Kaw* (ขาดคนหุงข้าว)
* *Ai Num Too Pleang* (ไอ้หนุ่มตู้เพลง)
* *Khad Nguen Khad Rak* (ขาดเงินขาดรัก)
* *Sam Sib Yang Jeaw* (สามสิบยังแจ๋ว)
* *Aao Nae* (เอาแน่)
* *Jam Jai Doo* (จำใจดู)
* *Long Luea Ha Rak* (ล่องเรือหารัก)
* *Kha Tha Ma Ha Ni Yom* (คาถามหานิยม)

### Sinql
* *Ar Ray Koe Koo* (อะไรก็กู)
* Khob Khun Fan Pleang'' (ขอบคุณแฟนเพลง)

## İstinadlar
Kommutasiya şnuru

**Kommutasiya şnuru** (LAN kabel)  strukturlaşdırılmış kabel sisteminin tərkib hissələrindən biridir. Bir elektrik cihazını başqa birinə və ya passiv siqnal ötürücü avadanlıqla birləşdirmək üçün bir elektrik və ya fiber optik kabeldir. ANSI EIA TIA 568B.1 standartına uyğun olaraq hər hansı bir növü ola bilər, lakin ölçüsü yox, açıq ofislər üçün TSB-75 uzadılması istisna olmaqla (uzunluğu TSB-75 görə icazə verilir) 5 m-dən artıq olmamalıdır. Kabelin hər iki ucunda həm də cihazların bağlanması üçün birləşmələr mütləqdir. Kommutasiya şnuru adətən çox fərqli rənglərdə istehsal olunur və asanlıqla ayırd edilir.
thumb|Kommutasiya şnuru
Kommutasiya şnuru növlərinə mikrofon şnuru, fiber optik spektroskopiya şnuru, qulaqlıq uzatma şnuru, XLR konnektoru, Tiny Telefon (TT) konnektoru, RCA konnektoru və ¼ TRS telefon konnektor şnurları (həmçinin Ethernet kabelləri) video və ya gücləndirilmiş siqnalları ötürmək üçün istifadə edilən şnurlar (ilan şnuru) aiddir.
Kommutasiya şnuru standart strukturlaşdırılmış şnurlardan fərqlənir, belə ki, kabel elastiklik üçün qapalıdır, standart bir kabel isə sadə misdir.
Uzunluq artdıqca kabellər adətən daha qalın və / və ya siqnalın itirilməsinin qarşısını almaq üçün (zəifləmə), istənməyən radio frekansların müdaxiləsinin (elektromaqnit müdaxilə) qarşısını almaq üçün daha çox qoruyucu ilə hazırlanmışdır.
Şnurun hər bir ucu bağlayıcıya qoşulub ki, şnur daxil edilə bilsin. Bağlayıcı tipləri xüsusən şnura uyğunlaşmaqla geniş fərqlənə bilər.
Kommutasiya şnuru ola bilər:
* istifadə edilən tək telli kabellər, məsələn, banan bağlayıcıları (və ya pin fişləri)
* Koaksial kabellər, məsələn, BNC bağlayıcısı 
* Düzbucaqlı T568A və ya T568B kabel ilə 8P8C (RJ-45) modul konnektorları istifadə edərək, qorunan və ya qorunmayan Cat5, Cat5e, Cat6 və ya Cat6A kabellər
* Modul fiber optik spektroskopiya avadanlıqları ilə istifadə üçün keyfiyyətli optik fiber kabellər
## Musiqi və səsyazma
Müxtəlif kabellər səs yazma studiyalarında və elektronik və ya elektrikli musiqi alətlərində elektrik siqnallarını daşımaq üçün istifadə olunur. Elektrikli və ya elektron alətlərin böyük diapazonu, elektrik gitara, elektrikli bas, sintezator, elektrik piano və ya elektron nağara kimi gücləndirici cihazı birləşdirmək üçün 1/4 düymlük mono kommutasiya şnuru istifadə edilir. Elektrikli və ya elektronik alətlərdə ifa edən musiqiçilər öz aləti ilə elektron gücləndirici arasında tez tez uzun kabellər istifadə edirlər və effekt qurğularının zəncirlərini birləşdirmək üçün daha qısa kommutasiya şnuru tətbiq edilir. Musiqi məkanları, konsert zalları və səsyazma studiyaları ilan adlanan kabeldən istifadə edirlər ki, bu da audio ötürücünün hər iki tərəfində bir çox fərdi kabellərdən ibarət olan kommutasiya panelindən təşkil olunur.
Kabellər qarışdırıla bilər və sonda 20 konnektorla qarşılaşdıqda hansı kabeldən hansı mikrofon və ya alətlə əlaqəli olduğunu bilmək çətin olur. Kommutasiya paneli nömrələnmişdir ki, mühəndis hər mikromontajlı qurğunun hansı mikrofonun və ya alətin yerləşdirildiyini qeyd edə bilər.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Fiber-optik kabel
* Kabel
## Xarici keçidlər
* 
* Что такое патч-корд
Gizli formada yük vaqonlarında səyahət etmək

**Gizli formada yük vaqonlarında səyahət etmək** () — şəxs və ya şəxslərin əsasən hərəkət vəziyyətində olan yük vaqonlarına minməsi və heç bir gediş haqqı ödəmədən etdikləri səyahətləri ifadə edən vəziyyət. İngilis dilində bu vəziyyətin izah edilməsi üçün  sözündən istifadə olunmuşdur.

1865-ci ildə ABŞ-də vətəndaş müharibəsinin başa çatmasından sonra ölkə ərazisində yerləşən dəmiryolu şəbəkəsi qərb istiqamətində genişləndirilmişdir və beləliklə dəmiryolu nəqliyyatı vasitəsilə gercəkləşdirilən sərnişin və yük daşımalarının sayı əhəmiyyətli dərəcdə artmışdır.

Gizli formada yük vaqonlarında səyahət etmək vərdişi ABŞ-də hobo olaraq adlandırılan və əsasən evsiz və ucuz işçi qüvvəsi kimi tanınmış miqrantlar tərəfindən məşhurlaşdırılmışdır. 1929-cu ildə başlanmış və 1939-cu ilə qədər davam etmiş böyük böhran zamanı ABŞ-nin müxtəlif şəhərlərini birləşdirən dəmiryolu şəbəkəsində çoxlu sayda bu üsulla səyahət edən şəxs yerli polislər tərəfindən müəyyənləşdirilmişdir.

## Qalereya

Fayl:MKZD south and west part views from freight train before reconstruction.webm|thumbtime=60|Rusiya Federasiyasında gizli formada yük vaqonlarında səyahət.
Fayl:Freight train hopping on gondola car and forest car in Saint Petersburg.webm|thumbtime=3:03|Rusiya Federasiyasının Leninqrad vilayətində gənclər tərəfindən gercəkləşdirilmiş yük vaqonlarında gizli səyahət.
Fayl:Tank railway wagon - view from train, Sapernaya - Pella.webm|thumbtime=39|Rusiya Federasiyasının Leninqrad vilayətində gənclər tərəfindən gercəkləşdirilmiş yük vaqonlarında gizli səyahət.


## İstinadlar
Yosuke İdequçi

**Yosuke İdequçi** () — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 12 oyun keçirib, 2 qol vurub.

## İstinadlar
Hiroyuki Abe

**Hiroyuki Abe** () — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.

## İstinadlar
Şoya Nakacima

** Şoya Nakacima** — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 13 oyun keçirib, 4 qol vurub.

## İstinadlar
Daniel Şmidt

**Daniel Schmidt** () — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 5 oyun keçirib.

## İstinadlar
Hakmehmet (İğdır)

**Hakmehmet** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd. İğdır şəhərindən 13 km uzaqlıqdadır. İqlimi kontinentaldır.

## Tarixi
17 sentyabr 1919-cu ildə kənddə ermənilər tərəfindən öldürülmüş 53 şəhidin şərəfinə İğdır valiliyi tərəfindən 4 avqust 2002-ci ildə xatirə abidəsi qoyulmuşdur.

## Coğrafiya
Kənd Iğdır şəhərindən 13 kilometr uzaqlığda yerləşir.

## Əhalisi
Kənd əhalisi azərbaycan türklərindən ibarətdir.

## Təsərrüfat
Kənd iqtisadiyyatının əsasını əkinçilik və heyvandarlıq təşkil edir.

## İnfrastruktur
Kənddə ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. İçməli su şəbəkəsi olsa da, kanalizasiya yoxdur. Sağlamlıq ocağına sahibdir. Kəndə gedən yol asfaltlaşdırılmamışdır. Elektrik və telefon xətləri vardır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Maksvell şeytanı

**Maksvellin Cini** (ya da **Maksvellin Şeytanı**), İsveç fizii James Clerk Maxwellin termodinamikanın ikinci qanununun həqiqiliyini yoxlamaq üçün 1867-ci ildə ortaya atmış olduğu "nəzəri eksperiment"dir

## Sınaq

Maxwell bu qanunu sınamaq üçün, aralarındakı qapı istisna olmaq şərti ilə, bir-birindən tamamilə təcrid olunmuş olan A və B otaqlarını fərz edir. Bu otaqların hər ikisi eyni növ qaz ilə doldurulmuşdur və qazın istiliyi hər iki otaqda da, eyni dərəcədədir. Termodinamikanın ikinci qanununa görə, aradakı qapını istədiyiniz qədər açıq-bağlasaq da, eyni istilikdə olan otaqların arasında bir istilik axını olmayacaqdır.

Maxwell, qapının başında duran ağıllı bir "cin" fərz edir. Bu cin, hər iki tərəfdəki qaz molekullarına da nəzarət etməyi bacarır. A otağından qapı istiqamətində orta sürətdən daha yüksək bir sürət ilə gələn molekul görəndə, qapını açır və molekulun B otağına keçməsinə şərait yaradır. Oxşar şəkildə, B otağından da, orta sürətdən aşağı sürətdə hərəkət edən bir molekul görəndə həmin molekulun da, A otağına keçməsinə şərait yaradır. Beləliklə, bir müddət sonra B otağındakı molekulların orta sürəti artanda, A otağında olan molekulların orta sürəti azalır. Orta sürət də, istilik deməkdir. Beləliklə də, A otağının istiliyi aşağı düşür və bu da termodinamikanın ikinci qanunu ilə tərs mütənasibdir.

## Tənqidlər
Sınaqdakı mümkün ola biləcək səhvi ilk dəfə 1929-cu ildə Leó Szilárd göstərmişdir. Szilárda görə Maxwellin cini, molekulların sürətini hesablayarkən, sürət haqqında olan məlumatları toplayıb onları bir-birləri ilə müqayisə edərkən və qapını açıb-bağlayarkən entropiya istifadə edir və bu istifadə edilmiş olan entropiya, itirilmiş hesab edilən entropiyaya ən yaxşı halda bərabərdir.

Ayrıca olaraq, Müəyyənsizlik prinsipinə görə onsuzda molekulların kinetik enerjilərini və hərəkət istiqamətlərini dəyişdirmədən sürətlərini müəyyənləşdirməyin bir yolu yoxdur.
Sərkərlər

**Sərkərlər** — Azərbaycanın tanınmış soylarından biri. Xançobanı elinin bir hissəsi olmuşdurlar. Şirvan xanlığını idarə edirdilər.

## Tarixi
Soyun bilinən ilk nümayəndəsi Əsgər bəydir. Onun nəticəsi Allahverdi bəy Pyotr Butkovun yazdıqlarına görə hələ 1734-cü ildə Şamaxı ətrafı kəndlərin sahibi idi. Qafqaz Arxeoqrafiya Komissiyasının Aktlarına əsasən Allahverdi bəy 1767-ci ildə vəfat etmişdir. Nailə Bayramlı isə bu mülahizə ilə razılaşmır.[3]

## Tanınmış nümayəndələri

* Məhəmmədsəid xan
* Ağası xan
* Əsgər xan
* Qasım xan
* Ömər paşa və Osman paşa
* Mustafa xan
* Əsədulla xan Hüseynpur
* Ağa xan Şirvanski
* Bala xan Şirvanski
*Cavad xan Şirvanski
*Urfan Sərkərov

## İstinadlar
Lalə Kramarenko

**Lalə Kramarenko** (; ) — əvvəlcə Azərbaycanı, hal-hazırda isə Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. 2014-cü ilə kimi Azərbaycanı təmsil edirdi, həmin il Moskvaya köçərək Rusiya yığmasının tərkibində çıxış etməyə başladı. Atası Dmitri Kramarenko Azərbaycan milli futbol komandasının keçmiş qapıçısı olub. Əkiz bacısı Diana tennislə məşğuldur.

## İstinadlar
Makedoniya və Frakiya

**Makedoniya və Frakiya** () — Yunanıstan 7 desentralizasiya idarələri biri.

2011-ci ildə Kallikratis proqramı çərçivəsində təsis edilmiş, regional hökumət orqanı və inzibati bölmənin bir hissəsidir.

Tərkibinə 2 periferiya daxildir: Şərqi Makedoniya və Frakiya və Mərkəzi Makedoniya.

İnzibati mərkəzi — Komotini. İdarəetmə rəhbərini (koordinator) yunan hökuməti tərəfindən təyin olunur. Hal-hazırdaki koordinator — İoanis Savas ()

## İnzibati bölgüsü
Desentralizasiya idarəsi Makedoniya və Frakiya 2 periferiyaya bölünür və 13 periferiya vahidi daxildir:

## Həmçinin bax
* Yunanıstanın inzibati bölgüsü

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Liberiya)

**Liberiya Xarici İşlər Nazirliyi**  —  digər ölkələrlə əlaqələri idarə etməkdən məsuldur. Xarici İşlər Nazirliyinin binası Monroviya şəhərində yerləşir..

Liberiyanın Xarici İşlər Nazirliyi ölkə 1847-ci ildə müstəqil elan edildikdən sonra, 1848-ci ildə hökumətin kabinet səviyyəsində bir şöbəsi yaradılıb. Əvvəlcə "Dövlət Departamenti" adlanan nazirlik 1972-ci ilə qədər onun adını daşıdı. 

1848-1981-ci illərdə hər bir xarici işlər naziri (əvvəlki "dövlət katibi") nazirliyi Liberiyanın ən sıx əhalisi olan Montserrado əyalətinə köçürdü. 

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Liberiya
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt
Pele tipli püskürmə

**Pele tipli püskürmə** — çox özüllü lava ilə səciyyələnən mərkəzi tipli vulkan püskürməsi. Lava boğazdan çıxanadək bərkiyir və tıxac əmələ gətirir, sonradan ekstruziv günbəzin üzərində monolit sütun şəklində sıxılıb çıxarılır. Martinika adasında Mon-Pele vulkanı üzərində belə sütünün hündürlüyü 375 *m*, diametri isə 100 *m* olmuşdur. Kanalda toplanmış vulkan qazları vaxtaşırı yan sahəyə istiqamətlənmiş partlayışla tıxacın altından çıxaraq qazlardan və narın qırıntılı vulkanik materialdan ibarət hərəkətli kütlə — qızmar bulud əmələ gətirir. Kül, qaz və s. qırıntılarından ibarət olan qızmar bulud genişlənərək, vulkanın yamacları boyu 150 *m/san*. sürətilə yuvarlanaraq, vulkandan 9 *km* məsafədə olan Sen-Piyer şəhərini tamamilə yer üzündən silmişdir (Mon-Pele vulkanı, 8 may 1902-ci il).

## Həmçinin bax
* Lava
* Mərkəzi vulkan
* Vulkan boğazı
* Ekstruziv günbəz
* Vulkan

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.