open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
II Mariya (Portuqaliya kraliçası)

**II Mariya** (; ) — Portuqaliya kraliçası.

1819-cu ildə Portuqaliya kral ailəsinin Napoleon təhdidindən qaçaraq yerləşdiyi Rio-de-Janeyroda dünyaya gəlmişdir. Atası Dom I Pedro, o dövrdə Braziliya İmperiyasının imperatoru, anası isə Avstriya imperator ailəsindən olan Maria Leopoldina idi. Doğulduğu zaman Portuqaliya və Braziliya hələ birlikdə idi və Pedro, hər iki ölkənin varisi kimi kritik bir siyasi fiqur idi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Fernandes, Paulo Jorge (2023). *A reunião dos «três estados» em 1828*. Vol. 1. Assembleia da República. pp. 37–45. ISBN 978-972-556-799-9
* Barman, Roderick J. (1999). *Citizen Emperor: Pedro II and the Making of Brazil, 1825–1891*. Stanford, California: Stanford University Press. p. 8. ISBN 978-0-8047-3510-0

### İstinadlar
Potentilla sibbaldii

*  — Sibbaldia parviflora bitki növünün sinonimi.
*  — Sibbaldia procumbens bitki növünün sinonimi.
Sibbaldiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mespilus glabra

*  — Amelanchier canadensis bitki növünün sinonimi.
*  — təsdiq olunmamış bitki növü.
*  — Photinia glabra bitki növünün sinonimi.
Pangio kuhlii

**Pangio kuhlii** — "Cobitidae" fəsiləsinə aid olan kiçik, ilanabənzər şəklə malik şirin su balığı.

## Yayılması

"Pangio kuhlii"lərə İndoneziyanın Yava adasından gəlir və həmçinin Malayziya, Sumatra və Kalimantanda rast gəlinə bilər. Onlar Zond şelfində (Saravak istisna olmaqla) və Tailandda yayılıb. Çində də tapıldıqları bildirilsə də, bu, başqa bir "Pangio" növünün səhv müəyyən edilməsi ola bilər. Bu növün sayı məlum deyil.

## Tarix

"Pangio kuhlii" ilk dəfə 1846-cı ildə Aşil Valansen tərəfindən Henrix Kul-un təbiətşünas və zooloq kimi fəaliyyətini yad etmək üçün "Cobitis kuhlii" kimi təsvir edilmişdir. Elmi ədəbiyyatda "Acanthophthalmus kuhlii" kimi istinad edilmişdir. "Acanthophthalmus" cins adı "Pangio"-nun kiçik sinonimidir. Köhnə cins adı 'Acanthophthalmus' hər bir gözün altındakı tikanı ifadə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hörümçək toru əməliyyatı

**Hörümçək toru əməliyyatı** () və ya **Pauçina əməliyyatı** və ya **Pautina əməliyyatı** — 1 iyun 2025-ci ildə Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən Rusiya ərazisinin dərinliklərində hərbi infrastrukturu hədəf alan pilotsuz uçuş aparatları vasitəsilə həyata keçirilmiş əməliyyat. Rusiyanın bir çox aviabazalarını hədəfə alınıb: Belaya, Dyaqilevo, İvanovo, Olenya və Voskresensk. Ukrayna tərəfinin açıqlamasına görə hücum nəticəsində 40-dan çox hərbi təyyarə zərər görüb. İlkin hesablamalara görə zərər 2 milyard dollardan çoxdur.

## Nəticə
Ukrayna Təhlükəsizlik Xidmətinin məlumatına görə 40-dan çox Rusiya hərbi təyyarəsi, o cümlədən Tu-160, Tu-95 və Tu-22M3 kimi strateji bombardmançılar, uzaq radiolokasiya və havadan erkən xəbərdarlıq təyyarəsi A-50 sıradan çıxarılıb.

## İstinadlar
Arripis trutta

**Arripis trutta** — Avstraliyada "Avstraliya salmonu", Yeni Zelandiyada isə "kahawai" kimi tanınan, Cənub Sakit okeanında yaşayan dəniz balığı. "Arripis" cinsinə aid dörd növdən biridir. Bu növ cənub-şərqi Avstraliya sahilləri və Yeni Zelandiya sahil xətti ətrafında daha soyuq sulara endemikdir. Digər ümumi adları arasında "Şərqi Avstraliya salmonu", "körfəz alabalığı", "qarabaş salmon" (və ya sadəcə "qarabaş"), "buk salmon" (və ya "buk"), "cocky salmon", "kolonial salmon", "woolley Judith", "newfish" və "salmon alabalığı" daxildir.

## Etimologiya

Baxmayaraq ki, Avstraliya ingiliscəsində "salmon" adlandırılır və növ epiteti olan "trutta" latıncada alabalıq deməkdir, bu növ əsl salmonlarla və ya alabalıqlarla əlaqəli deyil. Əsl salmonlar və alabalıqlar "Salmoniformes" dəstəsinin "Salmonidae" fəsiləsinə aiddir. Bütün "Arripis" növləri "Scombriformes" dəstəsinin "Arripidae" fəsiləsinə aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hyphessobrycon eques

**Hyphessobrycon eques** — "Characidae" fəsiləsinə aid tropik şirin su balığı.

## Ekologiya

Bu növ Braziliya, Peru, Paraqvay, Boliviya və şimali Argentinanın Amazon çayı hövzəsində yayılmışdır. Balığa yavaş axan və ya dayaz sular, hovuzlar, kiçik göllər və axarlarda rast gəlinə bilər. Təbiətdə bitkilər və ağac kökləri ətrafında toplaşır və suyun temperaturu 22–27 °C (72–81 °F) olduqda yaxşı inkişaf edir.

## Çoxalma

Serpae tetraların çoxalması, digər tetralarda olduğu kimi, cinsləri arasındakı az fərqlər səbəbindən çətin ola bilər. Bununla belə, erkəklər adətən dişilərdən daha incə və kiçik olur. Həmçinin, üzgəc kisəsinin formasında görünən fərq gümüşü qarın boşluğunun üstündə və arxasında müşahidə edilə bilər. Bu balıqları çoxaltmaq üçün onlara kiçik, xüsusi çoxalma akvariumu təqdim edilməlidir. Akvarium "Myriophyllum" kimi incə yarpaqlı bitkilərlə bitkiləndirilməli və yumurta qoya biləcəkləri yerlər təqdim edilməlidir. Torf mamırı ilə filtrləmək də faydalı ola bilər. Yumurtalar təxminən 2 gün ərzində çatlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Crataegus glabra

*  — Photinia glabra bitki növünün sinonimi.
*  — Crataegus tanacetifolia bitki növünün sinonimi.
Leuciscus idus

**Leuciscus idus** və ya **orfe** — Şimali Avropa və Asiyanın böyük çaylarında, göllərində və hovuzlarında rast gəlinən "Cyprinidae" fəsiləsinə aid şirin su balığı.

## Etimologiya

"İde" adı isveç dilindəki "id" sözündən götürülmüşdür və ilkin olaraq onun parlaq rənginə istinad edir (müqayisə edin: Alman dialektindəki "Aitel" sözü, parlaq balıq növü və Qədim Yüksək Alman dilindəki "Eit" sözü, yanğın mərasimi, od). Alternativ ad olan "orfe" isə alman dilindəki "Orf" sözündən gəlir və latın dilindəki "orphus" (dəniz balığı) sözündən törəmişdir. Bu da öz növbəsində yunan dilindəki "orphōs" sözündən götürülmüşdür. Cins adı olan "Leuciscus" yunan dilindəki "leykiskos" sözündən götürülmüşdür və "ağ çipura" mənasını verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stenodus nelma

**Stenodus nelma** — "Salmonidae" fəsiləsinə aid şirin su balığı növü.

## Xüsusiyyətlər

"Stenodus nelma" "anadrom" balıqdır (çaylara çıxaraq çoxalan) və uzunluğu 150 santimetrə (59 düym) qədər çata bilər. Balığın böyük ağzı və çıxıntılı alt çənəsi var. Dorsal üzgəci yüksək və itidir. Ümumilikdə gümüşü rəngdədir, yaşıl, mavi və ya qəhvəyi belə malikdir. Əti ağ, təbəqəli və bir qədər yağlıdır. Yetkin bir balıq 27 kiloqrama (60 funt) qədər çəkiyə malik ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rhinecanthus rectangulus

**Rhinecanthus rectangulus** — Həmçinin "düzbucaqlı triggerfiş", "qəmə quyruq triggerfiş" və ya Havay dilində "humuhumunukunukuāpuaʻa" (mənası: "donuz burnuna bənzər burunlu triggerfiş") adı ilə tanınan balıq növü.

## Ekologiya

Qərbi Sakit okeanın şimaldan cənuba və Mərkəzi Sakit okeanın şərqindəki mərcan riflərində rast gəlinir. Hind okeanının şərqindən qərbinə və Cənub-Şərqi Atlantik okeanında da mövcuddur. 0 ilə 50 metr dərinlikdə yaşayır.

## Qidalanma

"Rhinecanthus rectangulus" terminal ağzı ilə səthlərdən yosun qazıyır. Həmçinin qumlu okean diblərindən izopodlar kimi xərçənglərlə qidalanır. Qida axtararkən ya evinə yaxın qalır, ya da yaşayan mərcanlardan uzaq dayaz riflərdə qidalanır. Bu balıq fakultativ omnivor hesab olunur, çünki həm bitkilər, həm də heyvanlarla qidalanır, lakin yalnız bir növ qida ilə də yaşaya bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oreşnik

**Oreşnik** (, hərfi tərcümədə *fındıq ağacı*) — Rusiya istehsalı eksperimental mobil yerüstü raket sistemi və eyniadlı orta mənzilli ballistik raketdir. İlk dəfə 21 noyabr 2024-cü ildə Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsi zamanı Dneprə raket zərbəsi endirib və Vladimir Putin tərəfindən ictimaiyyətə açıqlanıb. Hərbi ekspertlərin fikrincə, Oreşnik RS-26 Rubej sisteminin modifikasiyasıdır.

## İstinadlar
Santyaqo Ximenes

**Santyaqo Ximenes** (, ) —  Meksika milli futbol komandasının və İtaliyanın "Milan" klubunun hücumçusu. O, həmçinin Argentina və İtaliya vətəndaşlıqlarına da malikdir.

## Həyatı
Ximenes, atası Kristian "Çako" Ximenesin futbolçu karyerası səbəbilə üç yaşında Meksikaya köçmüş və orada böyümüşdür.

O, İtaliya və Ukrayna əsilli anası vasitəsilə İtaliya vətəndaşlığına da malikdir. 17 yaşında sağ çiyinində tromboz diaqnozu qoyulmuş və altı ay futbol oynaya bilməmişdir. Bu hadisə onun inancını gücləndirmişdir. 2024-cü ilin may ayında meksikalı model Fernanda Serrano ilə evlənmişdir.

## Karyerası

### Klub
Ximenes, futbol karyerasına Meksikanın "Kruz Asul" klubunun akademiyasında başlamış və 2 avqust 2017-ci ildə 16 yaşında ilk dəfə əsas komandada çıxış etmişdir.

2019/20 mövsümündən etibarən əsas heyətin daimi üzvü olmuş və 2021-ci ildə klubun 23 illik fasilədən sonra qazandığı çempionluqda mühüm rol oynamışdır.

"Kruz Asul" ilə birlikdə o, "Liga MX", "Copa MX" və "Supercopa de la Liga MX" daxil olmaqla altı titul qazanmışdır.

2022-ci ilin iyul ayında Ximenes, Niderlandın "Feyenoord" klubuna transfer olmuşdur.

İlk mövsümündə Erediviziya çempionluğunu qazanmış və 23 oyunda 15 qol vurmuşdur.

2023/24 mövsümündə isə liqada 23 qol vuraraq şəxsi rekordunu yeniləmişdir. O, həmçinin KNVB Kuboku və 2024-cü ildə "PSV" üzərində qazanılan Superkubokla birlikdə ümumilikdə üç titul əldə etmişdir. "Feyenoord" klubundakı karyerasını 105 oyunda 65 qolla tamamlamışdır.

2025-ci ilin fevral ayında Ximenes, "Milan" klubu ilə 4.5 illik müqavilə imzalamışdır. Transfer məbləği 35 milyon avro olaraq açıqlanmışdır. O, "Milan" klubunda 7 nömrəli forma ilə çıxış edir və ilk 14 oyunda 5 qol vurmuşdur.

### Milli komanda
Ximenes, Meksika milli komandasında ilk dəfə 27 oktyabr 2021-ci ildə Ekvadora qarşı yoldaşlıq oyununda çıxış etmişdir. İlk qolunu isə 8 dekabr 2021-ci ildə Çiliyə qarşı oyunda vurmuşdur. 2023 CONCACAF Qızıl Kubokunun finalında Panama qarşısında yeganə qolu vuraraq Meksikaya çempionluğu gətirmişdir.

O, həmçinin 2025 CONCACAF Millətlər Liqasında da iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Lutjanus adetii

**Lutjanus adetii** — "Sarı zolaqlı snapper" və ya "hussar" kimi tanınan, "Lutjanidae" fəsiləsinə aid olan dəniz şüaüzgəcli balıq növü. Bu növ Cənub-Qərbi Sakit okeanında yayılmışdır.

## Taksonomiya

"Lutjanus adetii" ilk dəfə 1873-cü ildə fransız təbiətşünası Fransua-Lui Laport, komte de Kastelnau tərəfindən "Diacope adetii" kimi təsvir edilmişdir və tip yeri Yeni Kaledoniyanın Numea şəhəri kimi göstərilmişdir. Növün xüsusi adı, Yeni Kaledoniyadan balıq nümunələri toplayan və Castelnau tərəfindən təsvir edilən "Mr Adet" şərəfinə verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Robina Nabbanca

**Robina Nabbanca** (; ) — 8 iyun 2021-ci ildən Uqandanın Baş naziri vəzifəsində xidmət göstərən Uqanda müəllimi və siyasətçisi. Nabbanca Uqandanın ilk qadın Baş naziridir. 14 dekabr 2019 – 3 may 2021-ci illərdə Uqanda Nazirlər Kabinetində səhiyyə naziri olmuşdur. Həmçinin 11-ci Parlamentdə (2021–2026-cı illər) Kakumiro regionunun qadın nümayəndəsi olaraq seçilmiş və Parlament üzvü kimi xidmət göstərir.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Aegotheles cristatus

**Aegotheles cristatus** (*Avstraliya bayquş-gecəqarğası*) — Avstraliyanın açıq meşəliklərində və cənubi Yeni Qvineyada rast gəlinən gecə aktiv olan quş növü.

## Təsviri və yaşayış yerləri

Avstraliya bayquşu əsasən ağac gövdələrindəki oyuqlarda yuva qurur. Kiçik və orta ölçülü bayquş-gecəqarğası olan bu növün üst hissələri boz rəngdə, qarın hissəsi isə ağ və eninə zolaqlıdır. Başında açıq və tünd naxışlar var. Avstraliyanın şimal bölgələrində bəzi dişi fərdlər kürən rəngdə ola bilər. Səhrada yaşayan fərdlərin lələkləri ümumiyyətlə daha açıq çalarlıdır. Digər bayquş-gecəqarğalarından fərqli olaraq, bu növ açıq meşəliklərdə yaşamağa uyğunlaşmışdır. Onun qanadları daha iti, ayaqları isə nisbətən böyükdür. Əsasən açıq meşəliklərdə rast gəlinməsinə baxmayaraq, bəzi fərdlər Kvinslend və Yeni Qvineyanın sıx meşəliklərində də yaşayır. Bundan əlavə, manqrov bataqlıqları, savannalar, mallee kolluqları və sıx meşələr kimi müxtəlif yaşayış yerlərində də mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yohannes Piç

**Yohannes Piç**, səhnə adı ilə **JJ** kimi tanınır, avstriyalı müğənni və mahnı müəllifidir. O, Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi 2025-də Avstriyanı təmsil edərək "Wasted Love" adlı mahnı ilə qalib olmuşdur.

## Uşaqlıq və gənclik
Yohannes Piç 29 aprel 2001-ci ildə Vyanada anadan olub, onun atası avstriyalı İT mütəxəssisi və anası isə filippinli aşpazdır. O, uşaqlığının böyük hissəsini Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərində keçirmişdir. Orada ailəsi ilə birlikdə keçirilən karaoke gecələrində pop musiqisi ilə tanış olmuş, atası vasitəsilə isə operaya maraq göstərmişdir. Hər iki janr onun indiki pop-opera tərzinə təsir göstərmişdir. 2016-cı ildə ailəsi Vyanaya geri köçmüşdür.

## Musiqi karyerası
2020-ci ildə Yohannes Piç, vaxtında müraciət edə bilmədiyi üçün *[[The Voice of Germany]]* yarışmasından kənarda qalaraq, *[[The Voice UK]]* proqramının doqquzuncu mövsümündə iştirak etmişdir. O, məşqçisi will.i.amın köməyi ilə "Knockout" mərhələsinə yüksəlmişdir. Növbəti il isə *[[Starmania (TV series)|Starmania]]* proqramının beşinci mövsümündə iştirak etmiş və birinci final şousuna qədər irəliləmişdir. O, Vyana Musiqi və İncəsənət Universitetində təhsil alır və bundan əvvəl Vyana Dövlət Operasının opera məktəbində təhsil görmüşdür.

2025-ci il 30 yanvarda, Yohannes Piç tərəfindən səhnə adı JJ olaraq ifa edilən "Wasted Love" mahnısı ORF tərəfindən Eurovision Mahnı Müsabiqəsi 2025 üçün elan edilmişdir. Bu məlumat, "Ö3" radiosunun ** proqramında yayımlanmışdır. "Wasted Love" mahnısının müəllifləri JJ, 2023-cü ilin təmsilçisi Teodora Şpiriç və musiqi prodüseri Tomas Turner olmuşdur. Mahnı 6 mart 2025-ci ildə yayımlanmışdır. O, 17 may 2025-ci ildə keçirilən böyük finalda ümumilikdə 436 xal toplayaraq qalib gəlmişdir. Jüri səsverməsində 258 xal almış, televiziya səsverməsində isə 178 xal əldə etmişdir. JJ, cənub-şərqi Asiyalı köklərə malik ilk Eurovision qalibi olmuşdur. Lakin onun qalibiyyəti Ukrayna tərəfindən tənqid olunmuşdur, çünki o, "Wasted Love" mahnısı üzərində işləyərkən Rusiya Krımı ilhaqını dəstəkləyən rusiyalı opera müğənnisi Anna Netrebkonun onun sənətkar ilhamı olduğunu etiraf etmişdir.

## Musiqi üslubu
Yohannes Piç musiqi tərzi opera və pop janrlarının elementlərini birləşdirir. O, yüksək soprano səviyyəsinə qədər çatan diapazonu ilə soprano tipli kontratenor səs tipinə malikdir və hər iki səs tipini güclü vokal və interpretativ yanaşma ilə ifa edir.

## Şəxsi həyat
Yohannes Piç alman, ingilis, fransız və tagalog dillərində danışır. Yohannes Piç özünü queer (Ənənəvi olmayan cinsi kimliyə və ya seksual oriyentasiyaya sahib şəxs) olaraq təqdim edir və bu yolla  Avstriyada "queer" icmasına dəstək olmaq istəyir. Eurovision 2025 qalibiyyətindən sonra keçirilən mətbuat konfransında o, bir oğlan yoldaşı olduğunu bildirmişdir.

Müsabiqədən sonra Yohannes Piç *[[El País]]* ilə müsahibəsində İsrailin Eurovision müsabiqəsində iştirakına görə "məyusluğunu" ifadə etmiş və demişdir: "Gələn il Eurovisionun Vyanada keçirilməsini və İsrail olmadan keçməsini arzu edərdim. Lakin top EBU meydanındadır. Biz, sənətçilər, bu məsələdə yalnız səslərimizi ucalda bilərik".

## Diskoqrafiya

### Sinqllar

## İstinadlar
Syngnathinae

**Syngnathinae** — Kiçik balıqların bir yarımfəsiləsidir və dəniz atları ilə birlikdə "Syngnathidae" fəsiləsini təşkil edir.

## Ekologiya

Bu balıqların əksəriyyəti dəniz sakinləridir, yalnız bir neçəsi şirin su növləridir. Onlar tropik və mülayim iqlim zonasının sahillərində bol miqdarda tapılır. Bu balıqların növlərinin əksəriyyəti adətən 35-40 sm uzunluğunda olur və əsasən mərcan rifləri və ya dəniz otu yataqları kimi qorunmuş ərazilərdə yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Reefkeeping.com: PPPPipefish
*Flagtail Pipefish In The Home Aquarium
*Ichthyological Bulletin; No. 44: Review of the Indo-Pacific pipefish genus Doryrhamphus Kaup (Pisces: Syngnathidae) with descriptions of a new species and a new subspecies
Pholidae

**Pholidae** — "Gunnels" adı ilə tanınan dəniz şüaüzgəcli balıqlar fəsiləsi. "Scorpaeniformes" dəstəsinin "Zoarcoidei" yarımdəstəsinə aiddir.

## Taksonomiya

"Pholidae" fəsiləsi ilk dəfə 1893-cü ildə amerikalı zoolog Teodor Gill tərəfindən təqdim edilmişdir. "Fishes of the World" kitabının 5-ci nəşri bu fəsiləni "Scorpaeniformes" dəstəsinin "Zoarcoidei" yarımdəstəsinə daxil edir. Digər mənbələr isə bu fəsiləni "Perciformes" dəstəsinin "Cottoidei" yarımdəstəsinin "Zoarcales" infradəstəsinə daxil edir, çünki "Scorpaeniformes"-in "Perciformes"-dən ayrılması bu taksonu qeyri-monofiletik edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
I Miquel (Portuqaliya kralı)

**I Miquel** (; ) — Portuqaliya kralı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Krasinski sarayı

**Krasinski sarayı** həmçinin Birlik Sarayı (pol. Pałac Rzeczypospolitej) kimi tanınan Polşanın Varşava şəhərində, Krasinski meydanında (Plac Krasińskich) yenidən qurulmuş barokko sarayıdır. 

## Tarixi
Saray XVII ci əsrin sonlarında  Tylman van Gamerenin layihəsinə əsasən Krasinski ailəsinin sifarişi ilə tikilib. Əsrlər ərzində bir neçə dəfə yenidən qurulub və təmir edilib.
İkinci Dunya Müharibəsi zamanı, xüsusi ilə 1944-cü ildə Varşava üsyanı zamanı ciddi zərər görüb.
Müharibədən sonra orijinal təsvirlərə əsasən bərpa olunub. Hazırda bir çox ictimai və mədəni tədbirlərin keçirildiyi yer kimi istifadə olunur.

Sarayın ön fasadı barokko üslubunda bəzədilib, qədim yunan və Roma mifologiyasından səhnələri əks etdirən relyeflərlə zəngindir.
Daxili interyer zamanında çox zəngin və lüks şəkildə bəzədilmişdi, lakin müharibə zamanı əksəriyyəti məhv olub.

## Qalereya

Krasinski Square Warsaw.jpg|Krasinski meydanı, 1890-cı illər
Pałac Krasińskich w Warszawie przed 1939.jpg|1939-cu ildə saray
Pomnik Kilińskiego waf 2012-2719-23 (1945).jpg|İkinci Dünya Müharibəsindən sonra
Biblioteka Narodowa (Pałac Krasińskich2) (fot. Janusz Drzewucki).jpg| Sarayın ətrafı
Krasiński Palace in Warsaw, 2021.jpg|Krasinski sarayı Polşa Ali məhkəməsinin yanında
Ogród Krasińskich- IV 2016.jpg| Krasinski bağı


## İstinadlar
Bavariyalı Lüdviq Ferdinand

**Bavariyalı Lüdviq Ferdinand** (; ) — Vittelsbax sülaləsinə mənsub şahzadə.

1859-cu ildə Madriddə dünyaya gəldi. Atası Bavariya kralı I Lüdviqin oğlu Şahzadə Adalbert, anası isə Kadis hersoqu Fransisko de Burbonun qızı Amaliyadır. Dövlət və ya hərbi sahədən əlavə, mülki işlərlə məşğul olan bir neçə Avropalı şahzadədən biri kimi uzun illər cərrah və ginekoloq kimi çalışdı.

22 oktyabr 1877-ci ildə Bavariya kral ordusunda ikinci dərəcəli leytenant rütbəsilə xidmətə başladı. 7 fevral 1880-ci ildə baş leytenant, 20 avqust 1882-ci ildə rotmistr, 11 may 1883-cü ildə polkovnik, 21 noyabr 1887-ci ildə general-mayor, 11 iyun 1891-ci ildə general-leytenant və 28 dekabr 1898-ci ildə general-kavalyer rütbəsinə yüksəldi. Birinci Dünya Müharibəsi illərində 1916-1918-ci illərdə Münxendəki bir hərbi hospitalda baş cərrah olaraq xidmət etdi.

1880-ci ildə dayısı qızı İnfanta Mariya Pazla evlənməsinə qərar verildi. Üstəlik anası İnfanta Amaliya infantanın xaç anası idi. Ancaq həmin ilin sonunda baş tutan görüşdən sonra Mariya Paz bəy namizədini bəyənmədi. Buna baxmayaraq danışıqlar davam etdi və cütlük 2 aprel 1883-cü ildə Madrid kral sarayında evləndi. 1885-ci ildə cütlük Bavariyaya qayıtsa da, sarayın qarışıq və intriqa dolu həyatından uzaq qaldı. Cütlüyün bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəldi.

* Ferdinand (1884-1958)
* Adalbert (1886-1970)
* Pilar (1891-1987)

1949-cu ildə Münxendə vəfat etdi. Cənazəsi Münxendəki Müqəddəs Mixail kilsəsinə dəfn olundu.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* «Ante ayer á las cuatro de la tarde tuvo lugar en el Real Palacio el acto solemne de conferir el Santo Sacramento del Bautismo al Príncipe recién nacido que dio á luz S. A. R. la Serma. Sra. Infanta Doña Amalia, Princesa de Baviera.». *Gaceta de Madrid*
* «Reales decretos concediendo el collar de la insigne Oden del Toison de Oro á las personas expresadas.». *Gaceta de Madrid*

### İstinadlar
Modena hersoqluğu

**Modena** **və Recco hersoqluğu** () — İtaliyanın Emiliya-Romanya əyalətində yerləşən, Modena mərkəzli dövlət.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Luigi de Vegni (incisore), Giuseppe Pozzi (disegnatore), ''Ordini cavallereschi bandiere marittime del Regno Lombardo Veneto'', tratta dalla "*Coreografia storica, fisica e statistica dell'Italia e delle sue isole*" di Attilio Zuccagni-Orlandini, opera in VIII composta da 12 volumi, Firenze, 1833-1845.
* DOCUMENTA VIII, Annuari statistici degli Almanacchi della Corte Estense, Antiche Porte ed. 2015.

### İstinadlar
Bəşir Hacıyev

**Bəşir Qüdrət oğlu Hacıyev** - Kəlbəcər rayonunda Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi

## Həyatı
Bəşir Haciyev 1979-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub.

### Təhsili
2000-ci ildə Azərbaycan Dillər Universitetinin Filologiya fakültəsinin bakalavr, 2004-cü ildə həmin universitetin Dilşünaslıq fakültəsinin magistr pillələrini bitirib.

2007-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Maliyyə-kredit fakültəsindən məzun olub.

### Əmək fəaliyyəti
2021-ci ilədək özəl sektorda, əsasən turizm sahəsində fəaliyyət göstərib, uzun müddət Azərbaycan Turizm Assosiasiyasının İdarə Heyətinin üzvü olub. Bu zaman o, “İçəri Şəhər” adlı butik oteldə iş fəaliyyətinə başlayıb və on ildən çox müddət ərzində mehmanxana idarəetməsində çalışıb. Karyerası ərzində Bəşir Hacıyev “İçəri Şəhər”, “Hale Kai Hotel”, “Balion Hotel”, “Çiraq Plaza Hotel”, “Sea Breeze Resort”, “Caspian Sea Resort” kimi otelləri idarə edib. Eyni zamanda o, “Balion Group” şirkətinin təsisçisidir. Hazırda həmin şirkətə Bəşir Hacıyevin qardaşı Vüqar Hacıyev rəhbərlik edir.

2021-ci ildə Ağdam, Füzuli və Xocavənd rayonlarında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Xüsusi Nümayəndəliyində fəaliyyətə başlayıb, bu ilin əvvəlindən isə Qarabağ iqtisadi rayonuna daxil olan işğaldan azad olunmuş ərazilərdə (Şuşa rayonu istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Xüsusi Nümayəndəliyinin baş məsləhətçisi olub.

2010-cu ildə Azərbaycan Turizm Assosiasiyasi İdarə Heyətinin üzvü, daha sonra ASK-nın tərkibində fəaliyyət göstərən “Turizm” komissiyasının sədr müavini seçilib.

1 iyul 2024-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 182 nömrəli Sərəncamı ilə Bəşir Qüdrət oğlu Hacıyev Kəlbəcər rayonunda Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi təyin edilib.

## İstinadlar
Marian Kamil Cevanovski

**Marian Kamil Dziewanowski** () — Polyak-Amerikalı tarixçi, yazıçı və jurnalist. O, xüsusilə Rusiya və Sovet tarixi, eləcə də müasir Polşa tarixi sahəsində apardığı araşdırmalarla tanınıb.

## Həyatı
1913-cü ildə Polşanın Vyana yaxınlığında anadan olmuşdur. O, II Dünya Müharibəsi zamanı Polşa ordusunda xidmət etmiş, sonradan Londona köçərək Polşa hökumətinin sürgündəki nümayəndəliyində fəaliyyət göstərmişdir. Müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş və burada təhsilini davam etdirmiş, Harvard Universitetində doktorluq dərəcəsi almışdır. Ən tanınmış fəaliyyəti isə Massaçusets Universitetində (University of Massachusetts Amherst) tarix professoru kimi olmuşdur. O, həmçinin "Polish Review" və digər nüfuzlu elmi jurnallarda məqalələr dərc etdirmişdir.

Federativ-Prometeizm proqramı kimi təqdim edilən Üçdənizlilik məfkurəsinin əleyhidarı olub.

## Onun Əsərləri
* *XX əsrdə Rusiya*
* *XX əsrdə Polşa*
* *Sovet Rusiyasının tarixi və sonra*
* *Avropada qiymət müharibəsi yoxdur: Dünya Müharibəsi, 1939–1945*
* *Polşa Kommunist Partiyası: Kontur tarixi*
* *İsgəndər: Rusiyanın sirli çarı*
* *1904–1905-ci illər Polşa İnqilabı və Marksist Hərəkatı*
* *Pilsudskinin Federal Siyasəti, 1919–1921*
* *Cozef Pilsudski: Avropa Federalisti, 1918–1922*
* *Czartoryski və onun* Essai sur la danışıqları

## Vəfatı
18 mart 2005-ci ildə vəfat etmişdir.

## Həmçinin baxın
* Polyaklar
* Polyak dili

## İstinadlar
Şəmsəddin əs-Səxavi

**Əbül-Xeyr Şəmsəddin Məhəmməd ibn Əbdirrəhman ibn Məhəmməd əs-Səxavi** (; ) — hədis alimi və tarixçi.

## Bioqrafiyası
Rəbiül-əvvəl ayında 831-ci ildə (yanvar 1428) Qahirədə doğulub. Əslən Misirin Səxa şəhərindən olduğuna görə "əs-Səxavi" adı ilə şöhrət tapmışdır. Uşaqlıq illərində Qahirədə eyni məhəllədə yaşadıqları İbn Həcər əl-Əsqəlani, onun elmi həyatının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. İsa ibn Əhməd əl-Qahiri və Hüseyn ibn Əhməd əl-Əzhəridən ilk dini biliklərini almış və Quranı əzbərləmişdir. Fəqih Şəmsəddin Məhəmməd ibn Əhməd əd-Dərirdən tilavət dərsləri alıb. Yeddi yaşından etibarən İbn Həcərin elm məclislərində iştirak edib və onun vəfatına kimi Qahirədə qalıb. Onun müəllimi qarşısında oxuduğu əsərlər arasında İbnüs-Salahın *"Ulumul-Hədis"*, Şafiinin *"Mənaqib"* əsəri, eləcə də müəlliminin *"Fəthül-Bari"*, *"Təxricül-Məsabih"* və *"Büluğul-Məram"* əsərləri qeyd edilə bilər. Səhavi, böyük ehtiram bəslədiyi İbn Həcər üçün bir çox kitabı köçürmüş, bəzilərini tamamlamış, şərh etmiş və bəzi əsərlərə isə əlavələr yazmışdır.

Qahirə və şəhərətrafı ərazilərdə yaşayan hədis hafizlərindən dərslər alan Səxavi, müəlliminin ölümündən sonra Dümyata, Məkkəyə, Mədinəyə, Hələbə, Qüdsə, Dəməşqə, Həmaya elmi səfərlərə yollandı. Buralarda müxtəlif alimlər və mühəddislərlə görüşdü: Münaviyə, Bürhanəddin əz-Zəmzəmiyə, Təqiyyüddin ibn Fəhdə, Əbül-Fəth ibnül-Mərağiyə, Bədrəddin Abdullah ibn Fərhun və Əbül-Fərəc əl-Mərağiyə və başqa alimlərə tələbəlik etdi. Bu səyahətlərindən sonra özünü elmə həsr edən Səxavi, (1466, 1480, 1487, 1491-ci illərdəki) Həcc ziyarətləri istisna olmaqla Qahirədə qaldı.

Ölüm tarixi haqqında müxtəlif məlumatlar olsa da, onun Şaban ayında, hicri 902-ci (aprel 1497) ildə Mədinədə vəfat etdiyi fikri daha çox qəbul olunur.

## Əsərləri
Xeyrəddin əz-Zirikli *"əl-Əlam"* əsərində Səxavinin 200-dək kitabın müəllifi olduğunu qeyd edir. Səxavinin hədis, tarix, bioqrafiya və başqa sahələrə aid qələmə aldığı bəzi əsərləri bunlardır: *Büldaniyyat*, *Ümdətül-qari vəs-səmi fi xətmis-Səhihil-Cami*, *Təxricü əhadisil-adilin li-Əbi Nueym əl-İsbahani*, *əl-İlan bit-təvbix li-mən zəmmə əhlət-tarix*, *ət-Tibrül-məsbuk fi zeylis-Süluk*, *əl-İzah vət-təbyin bi-məsələtit-təlqin* və s.

## İstinadlar
Domino nəzəriyyəsi

**Domino nəzəriyyəsi** və ya **domino effekti**— hər hansı bir dəyişikliyin dominoların ard-arda düzüldükdə bir-birinin ardınca yıxılması kimi bir sıra digər dəyişikliklərə səbəb olacağına dair siyasi nəzəriyyə.

## Tarixi
Termin Soyuq müharibə dövründə Qərb siyasətçiləri tərəfindən istifadə edilib və o deməkdir ki, bir regionda bir dövlət sosialistləşən kimi digərləri də ondan nümunə götürəcək. Yaxud əksinə, bir ölkədə hakim rejimin süqutu istər-istəməz digər ölkələrdə də analoji rejimlərin süqutuna səbəb olacaq.

Xüsusilə, “domino effekti”ni nəzərə alan ABŞ rəhbərliyi Vyetnam müharibəsinə müdaxilə etmək qərarına gəlmişdi. ABŞ Cənub-Şərqi Asiyada hərbi əməliyyatlarını dayandırdıqdan sonra 1975-ci ildə Cənubi Vyetnam, Kamboca və Laosda demək olar ki, eyni vaxtda kommunistlər hakimiyyətə gəldilər. 1980-ci illərdə eyni nəzəriyyədən Reyqan administrasiyası Latın Amerikası ölkələrindəki əməliyyatlarında istifadə edirdi.

Konsepsiya ilk dəfə ABŞ dövlət katibi Con Foster Dalles tərəfindən hazırlanmışdır.

*

## İstinadlar
Atrax robustus

**Atrax robustus** (*Sidney tunel şəbəkəli hörümçəyi*) — Avstraliyanın şərqinə xas olan, zəhərli miqalomorf hörümçəyi növü.

## Yaşayış mühiti

Paylanma ərazisi Sidney ətrafında cəmləşir, şimalda Mərkəzi Sahil, cənubda isə İllawarra bölgəsinə qədər uzanır və qərbdə Yeni Cənubi Uelsdəki Mavi Dağlara qədər genişlənir.

Bu hörümçəyə nəmli mikroyaşayış mühitlərində, o cümlədən taxtalar və yarpaqların altında rast gəlinir. 

Əsasən torpaq üzərində yaşayan hörümçəklərdir və nəmli qum və gil ilə zəngin yaşayış mühitlərini üstün tuturlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naucrates ductor

**Naucrates ductor** (*Pilot balığı*) — "Carangidae" fəsiləsinə aid olan yırtıcı balıq növü.

## Təsvir

"Naucrates ductor" balıqları köpəkbalıqları, skatlar və dəniz tısbağaları ətrafında toplaşır və burada sahib növlərin üzərindəki ektoparazitləri və ətrafdakı qalıqları yeyir. Cavan pilot fish adətən meduzalar və sürükənən dəniz yosunları ilə əlaqələndirilir. Onlar həmçinin gəmiləri izləməklə tanınır, bəzən uzun məsafələr qət edirlər; məsələn, İrlandiyanın Kork qraflığında bir pilot balığı tapılmışdır və İngiltərə sahillərində də çoxlu pilot balığı müşahidə edilmişdir. Onların gəmilərə olan marağı qədim insanları inandırmışdır ki, bu balıqlar gəmini istənilən kursa yönləndirir.
Rəngi tünd mavi və qara-gümüşü arasında dəyişir, qarın hissəsi isə daha açıq rəngdədir. Bu balıq həmçinin həyəcanlandıqda müvəqqəti rəng dəyişikliyi göstərir; tünd rəngli zolaqlar yox olur və bədəni gümüşü-ağ rəng alır, belində üç geniş mavi ləkə meydana gəlir. Bu balıq beşdən yeddiyə qədər fərqli eninə zolaqları ilə tanınır, bu zolaqlar bədənin qalan hissəsindən daha tünd rəngdədir. Pilot fish 60-70 sm uzunluğa qədər böyüyə bilir.
Pilot fish yemək üçün yararlıdır və dadının yaxşı olduğu deyilir, lakin tutulduqda göstərdiyi qeyri-sabit davranış səbəbindən nadir hallarda əldə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məqatilut-talibin

**[[Məqatilut-talibin]]** **[[Əbülfərəc İsfahani|Əbu əl-Fərəc əl-İsfahani]]** (vəfatı 356 h.q.) kimi tanınan Əli ibn əl-Hüseyn ibn Məhəmməd tərəfindən yazılmış kitabdır. Kitab Əbu Talibin ailəsindən, yəni Cəfər, Əqil və İmam Əlinin övladlarından qətlə yetirilənlərin xəbərlərindən bəhs edir.

## Kitabın mövzusu
Bu kitab Əbu Talib ailəsinin tərcümeyi-halı və taleyindən bəhs edən ən mühüm tarixi mənbələrdən biri hesab olunur. Müəllif kitaba Əməvi və Abbasi dövlətlərinə qarşı inqilablarda həlak olmuş Cəfər ibn Əbi Talib, Əli ibn Əbi Talib və Əqil ibn Əbi Talibin oğullarından 500-ə yaxın şəhid xəbərini daxil etmişdir. Adından da göründüyü kimi, bu kitab qətlə yetirilən talibilər barəsindədir. Müəllifin də qeyd etdiyi kimi o, Əbu Talib övladları haqqında deyilənləri yığcamlaşdırılmış şəkildə kitabında yazmışdır. Müəllif şəxsləri qətl illərinin tarixi tərtibinə uyğun yazmışdır.

Kitab 2 bölmədən ibarətdir:

* Birinci bölmə Məhəmməd peyğəmbərin dövründən Abbasi hökuməti qurulana qədərki zamanı,
* İkinci bölmə isə Abbasilərin hakimiyyəti dövrünü əhatə edir.

Kitabda Ali Əbu Talib şəhidlərinin həyat və qətlləri araşdırıldığına görə burada şiələrin şəhid olmuş imamları, rəhbərləri və böyüklərinin həyatı haqqında da geniş məlumatlar verilmişdir. Bu baxımdan kitabın hər bölməsindən şiəlik tarixinin bir hissəsini əldə etmək mümkündür. Kitabın çox hissəsi şiəliyin siyasi tarixini əhatə edir.

## İstinadlar
Cinclus mexicanus

**Cinclus mexicanus** (*Amerika su dalğıcı*) — Həmçinin "su quşu" kimi tanınan, Şimali Amerikanın qərbində yaşayan yarı-sualtı quş növü. Bu növ, çayların və dağ axınlarının ekosistemlərində mühüm rol oynayır.

## Taksonomiya

"Cinclus mexicanus" ilk dəfə 1827-ci ildə ingilis zooloqu Uilyam Sveynson tərəfindən təsvir edilmişdir. Bu nümunə ingilis təbiətşünası Uilyam Bullok tərəfindən Meksikada toplanmışdır. Sveynson növü "Cinclus" cinsinə daxil edərək ona "Cinclus mexicanus" adını vermişdir. Növün tip lokaliteti Meksikanın Temaskaltepek de Qonzales bölgəsidir.
5 yarımnövü var:
* "*C. m. mexicanus*" (Svaynson, 1827 – Meksikanın şimalı və mərkəzi)
* "*C. m. anthonyi*" (Griscom, 1930 – Meksikanın cənub-şərqi, Qvatemalanın cənub-qərbi, Hondurasın şərqi və Nikaraquanın şimal-qərbi)
* "*C. m. ardesiacus*" (Salvin, 1867 – Kosta Rika və Panamanın qərbi)
* "*C. m. dickermani*" (Phillips, AR, 1966 – Meksikanın cənubu)
* "*C. m. unicolor*" (Bonaparte, 1827 – Alyaska, Kanadanın qərbi və ABŞ-ın qərbi)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amerika qaşqaldağı

**Amerika qaşqaldağı** (*Fulica americana*) — "Rallidae" fəsiləsinin qaşqaldaq cinsinə aid olan bir quş növü.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Amerika qaşqaldağı Şimali Amerikanın böyük bir hissəsini əhatə edən miqrasiya edən bir quşdur. Sakit okean və ABŞ-nin cənub-qərb bölgələrində, həmçinin Meksikada il boyu yaşayır. Yay aylarında isə  şimal-şərq bölgələrində çoxalır. Qaşqaldaqlar üzən yuvalar qurur və hər dəfə 8-12 yumurta qoyur. Dişi və erkək fərdlər oxşar görünüşə malik olsalar da, aqressiv davranış zamanı erkəyin baş lələkləri daha böyük olur. Amerika qaşqaldağı əsasən yosun və digər su bitkiləri ilə qidalanır, lakin heyvanlar (həm onurğalılar, həm də onurğasızlar) da qida mənbəyi kimi istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
64-cü Türkiyə hökuməti

**64-cü Türkiyə hökuməti** və ya **III. Davudoğlu hökuməti** — AK Partiya sədri Əhməd Davudoğlunun qurduğu hökumət. 2015-ci ilin noyabrında Türkiyədə keçirilən ümumi seçkilərdə formalaşan təkpartiyalı hökumətdən sonra Əhməd Davudoğlu 17 noyabr 2015-ci ildə prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən hökuməti qurmaq vəzifəsinə təyin edilib. Ərdoğan və Davudoğlu arasında hökumətin tərkibi ilə bağlı fikir ayrılıqları ilə bağlı rəsmi andiçmə mərasimindəki gecikmələrdən sonra hökumət 24 noyabr 2015-ci ildə yekunlaşaraq qəbul edilib.

22 may 2016-cı il tarixində Davudoğlu Ərdoğanla fikir ayrılıqlarından sonra AKP liderliyindən istefa verdikdən sonra Nazirlər Kabineti adından hökumətin istefasını prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana təqdim etdi. Davudoğlunun varisi, AK Partiya sədri Binəli Yıldırım tərəfindən yeni hökumət qurulana qədər Kabinet öz vəzifələrini davam etdirdi.

## Kabinet

## Sonrası
Kabinetin istefası ilk dəfə 2016-cı il mayın 5-də prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanla fikir ayrılığından  sonra AKP sədri və baş nazir vəzifəsini tərk etdiyini açıqlayan baş nazir Əhməd Davudoğlu tərəfindən açıqlanıb. Kabinetin istefası 22 may 2016-cı ildə Binəli Yıldırımın AKP 2-ci Fövqəladə Qurultayında Davudoğlunun varisi seçildikdən sonra rəsmi olaraq təqdim edilib və Yıldırım 24 may 2016-cı ildə Türkiyə 65-ci hökumətini qurana qədər vəzifəsində qalıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hacı Hacıağa Dadaşov

**Hacı Hacıağa Dadaşov** () — azərbaycanlı zadəgan, sahibkar, milyonçusu və xeyriyyəçi.

## Həyatı
Hacı Hacıağa Dadaşov 1828 ci ildə Bakı şəhəri, İçərişəhərdə anadan olmuşdur. Bakıda məşhur olan Dadaşovlar sülaləsinin nümayəndəsidir. Hacıağa Dadaşov böyük uğurla gəmiçilik və dəniz ticarəti ilə məşğul olub. Həmin dövrün digər milyonçularından fərqli olaraq neft sahəsinə yatırımları olmayıb. 1876-cı ildə Azərbaycanda birinci və ikinci tacirlik dərəcəsi təyin ounumşdur. Hacıağa Dadaşov bu rütbəni alan ilk tacir olub. Bakı şəhərində 40-a yaxın yaşayış binası və digər mülkün sahibi olmuşdur. Bakıda Metropol Otelin sahibi olmuşdur.

## Bakı Dumasında xidməti
Hacı Hacıağa Dadaşov  Bakı Dumasının nümayəndəsi seçilmişdir. Çar tərəfindən mülki müşavir rütbəsinə layiq görülmüşdür. 

## Xeyriyyəçilik
Hacı Hacıağa Dadaşov Azərbaycanda ilk dəfə qocalar və imkansızlar üçün sığınacaq tikdirən xeyriyəçi olmuşdur. Bakıya Şollar su kəmərinin çəkilişində fəal iştirak etmişdir.

## Ailəsi
*Oğlu Yusif ağa Dadaşov — sahibkar, milyonçu.
*Oğlu Əliabbas ağa Dadaşov — Bakıda gəmiqayırma zavodunun təsisçisi, sahibkar
*Qızı Məsmə
*Qızı Bilqeyis

## Xatirəsi
Adına Bakı şəhərinin Bilgəh qəsəbəsində küçə var. 

## İstinadlar



## Ədəbiyyat

* 
*  

## Xarici keçidlər

* Azərbaycanda ilk avropa tipli gimnaziya, ilk qocalar ve uşaqlar evi açan Bakı milyonçusu...
Mongkut

**Mongkut** (; ) — Çakri sülaləsindən olan **Rama IV** adlı dördüncü Siam kralı idi. O, 1851-ci ildən 1868-ci ildə ölümünə qədər hökmranlıq etdi.
## İstinadlar
Pyrus sambucifolia

*  — Sorbus sambucifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Sorbus sitchensis bitki növünün sinonimi.
*  — Sorbus decora bitki növünün sinonimi.
*  — təsdiq olunmamış bitki növü.
Nataşa Alam

**Nataşa Alam** (doğum adı: **Nataliya Anatoliyevna Şimançuk**; ; ) — Özbəkistan-ABŞ aktrisası və fotomodeli.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yana Dobrovolskaya

**Yana Denisovna Dobrovolskaya** (; ) — Rusiya rəqqasəsi, fotomodeli və "Rusiya gözəli 2016" müsabiqəsinin qalibi, eləcə də "Dünya gözəli 2016" müsabiqəsində Rusiya təmsilçisi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Quba rayonunun tarix-memarlıq abidələrinin siyahısı

**Quba rayonunun tarix-memarlıq abidələrinin siyahısı** — Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş və Quba rayonunda qeydiyyata alınmış dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələrin siyahısı.

## Siyahı

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Malayziyada UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

1972-ci ildə imzalanmış YUNESKO-nun Ümumdünya irsi layihəsinə ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (UNESCO) Ümumdünya İrs anlayışını Mədəni irs və ya təbii irs əhəmiyyəti olan yerlər kimi müəyyən etmişdir. Təbii irsə təbii xüsusiyyətlər (fiziki və bioloji formasiyalardan ibarət), geoloji və fizioqrafik formasiyalar (təhlükə altında olan heyvan və bitki növlərinin yaşayış yerləri daxil olmaqla) və elm, mühafizə və ya təbii gözəllik üçün vacib olan təbii ərazilər daxildir. Malayziya 3 avqust 1983-cü ildə Ümumdünya Mədəni və Təbii İrsin Mühafizəsi Haqqında Konvensiyanı ratifikasiya etdikdə saytlar siyahıya daxil edilmişdir.

2024-cü ildən etibarən Malayziyada beş siyahıya alınmış ərazi və beş şərti siyahıya alınmış ərazi var. Siyahıya ilk əlavə edilən obyektlər 2000-ci ildə Ümumdünya İrs Komitəsinin 24-cü iclasında olub. Sessiyada Gunung Mulu Milli Parkı və Kinebalu Milli Parkı qeyd edildi. 2008-ci ildə Malakka Boğazının Tarixi Şəhərləri, 2012-ci ildə Lengqonq Vadisi və 2024-cü ildə Niah Milli Parkı Mağara Kompleksi siyahıya əlavə edildi. Bu ərazilərdən ilk ikisi təbii irs, digərləri isə mədəni irsdir.

### Müvəqqəti siyahı
Ümumdünya İrs siyahısındakı ərazilərə əlavə olaraq, üzv dövlətlər namizədliyini irəli sürə biləcəkləri ilkin saytların siyahısını da saxlaya bilərlər. Ümumdünya İrs Siyahısına namizədliklər yalnız o halda qəbul edilir ki, ərazi əvvəllər ilkin siyahıda olub. Malayziya 2019-cu ilə kimi öz ilkin siyahısında altı saytı qeydə alıb.

## İstinadlar
Məhzunə

**Məhzunə** əsl adı **Mehriban Molla Başman qızı** (; ) — XIX əsr Özbək şairəsi, Özbəkistan ədəbiyyatının və orta əsr Kokand ədəbiyyatının klassiki. Nadirə və Üveysi ilə yanaşı, çağatay dilində Kokand qadın poeziyasının nümayəndəsi.
## Həyatı
Təxəllüsü Məhzunə olan Mehriban Molla Başman qızının fəaliyyət illəri XIX əsrin birinci yarısına düşür. O, Kokandin Qataqon məhələsində Molla Başmanın ailəsində anadan olub. Onun atası məhəllə məscidinin imamı Molla Başman Axund dövrün təhsilli adamlarından olub. O ilk təhsilini valideynlərindən alıb. Məhzunə ərəb və fars dillərini mükəmməl öyrənib. Əlişir Nəvai, Əbdürrəhman Cami, Məhəmməd Füzuli və başqalarının yaradıcılığından təsirlənərək özbək və tacik dillərində şeirlər yazıb.

Məhzunənin həyat və yaradıcılığı haqqında bəzi məlumatlara “Məcmuai şoyron” (Fəzli), “Təzkirət üş-şü-aro” (Həşmət) təzkirələrində rast gəlmək olar. Məhzunə şeirlərinin keyfiyyətindən həvəslə danışan şair Fəzli ilə poetik yazışmalar aparıb. Fəzlinin təzkirələrində Məhzunənin ziyalılığı və cavabdehliyi, onun Kokandda məşhur şair olması qeyd olunur. Həşmət, Pisəndi və tarixçi Əhmədcon Tora da Məhzunənin kamil şair olduğunu bildirirlər. Fəzli yeganə şairdir ki, onun şairlik qabiliyyəti, şəxsi keyfiyyətləri haqqında ən çox və ən isti fikirlər yazmışdır. Fəzli əsərində bu haqda belə yazır: “*O, zəif olsa da, danışığın məzmununa görə kişilərdən üstündür*”.

Şair Fəzlinin 1821-ci ildə çap olunmuş “Şairlər məcmuəsi” məcmuəsində Məhzunənin bizə gəlib çatan bir neçə qəzəli yer alıb. Onun divanının mövcudluğu haqqında da məlumat vardır, lakin hələ də bu əsərlər tapılmayıb. Bəzi mənbələrə görə, şairə imam qızı olduğu üçün evliliyində bədbəxt olub, yaradıcılığında bu əksini tapıb. Onun ölüm tarixi məlum deyil.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Jalolov T., Oʻzbek shoiralari, T., 1980; Poʻlatjon Domla Qayyumov, Tazkirai Qayyumiy, 1daftar, T., 1998.

## Xarici keçidlər
* Биографическая справка
Serenada (roman)

**Serenada**— 2011-ci ildə nəşr olunan, musiqi, elm, incəsənət və sevginin iç-içə olduğu Zülfü Livaneli romanı. Romanda təsirli bir sevgi hekayəsindən bəhs edilsə də, *"Kitaba xüsusi olaraq sevgi romanı deməmişəm. Sevgi sözü çox çirklənib"* deyərək, sevgi romanı anlayışına önəm vermədiyini bildirib.

## Mövzusu
Kitab 2001-ci ildə İstanbul Universitetinin İctimaiyyətlə Əlaqələr Departamentində çalışan 36 yaşlı Maya Duran ilə universitetin dəvəti ilə xaricdən Türkiyəyə gələn 87 yaşlı alman -amerikalı professor Maksimillian Vaqner arasında baş verən hadisələrdən bəhs edir. Professorun 60 illik sevgisinin izlərini izləmək üçün İstanbula gəlişi təkcə onun və Mayanın ailə sirlərini ortaya çıxarmır ; O, həmçinin yəhudi soyqırımı, İkinci Dünya müharibəsi zamanı erməni və kürd problemləri, həmçinin Struma gəmisi və Mavi Alay faciələrində həyatını itirənlərin hekayələrini ortaya qoyur. Həqiqi bir hadisədən yaranan bu bədii kitab həm də dövrün siyasi münasibətlərini göstərir.

## Mükafatlar
2021-ci ildə The Boston Globe tərəfindən 2020-ci ilin ən sevilən kitabı seçildi.

## İstinadlar
Yeddilər qalası

**Yeddilər qalası** — Azərbaycanda Quba rayonunun Zıxır kəndində yerləşən qala.

Qala Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. 

## Haqqında
Yeddilər qalası Quba rayonunda Qaraçayın sağ sahilində Zıxır kəndi yaxınlığında yerləşir. Qala 3 tərəfi qayalarla əhatə olunmuş qaranlıq dərənin üzərində tikilib. Buna görə bəzən qalaya "Qaranlıq qala" da deyirlər. Bir hektardan çox ərazini əhatə edir. Qalanın X əsrdə tikildiyi ehtimal olunur.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra qala Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Çöl Adamı - Quba (Yeddilər Qalası) / Xəzər Media
İbn Kəsir

**Əbül-Fida İmadəddin İsmayıl ibn Şəhabəddin Ömər ibn Kəsir ibn Dəv ibn Kəsir əl-Qəysi əl-Qureyşi əl-Busrəvi əd-Dəməşqi əş-Şafii** (; ) — tarixçi, müfəssir, mühəddis və Şafii fəqihi.

## Bioqrafiyası
Hicri 701-ci (1301–1302) ildə Büsranın Mücəydilül-qəryə kəndində dünyaya gəlib. Atasının ölümündən (Cəmaziyəl-əvvəl 703/dekabr 1303) bir neçə il (707/1307–1308) sonra ailəsi ilə birlikdə Dəməşqə köçüb. İbn Kəsrin təhsili ilə böyük qardaşı Kəmaləddin Əbdülvəhhab yaxından maraqlanır. İbn Kəsrə ilk təhsilini verərək ona fiqh öyrədir. İbn Kəsir hicri 711-ci (1311–12) ildə Quranı əzbərləyir. Daha sonra Bürhanəddin İbrahim ibn Əbdürrəhman əl-Fəzaridən və Kəmaləddin ibn Qazı Şöhbədən fiqh təhsili alır. Gənc yaşlarında qələmə aldığı *"Əhkamüt-tənbih"*ini müəllimi Bürhanəddin əl-Fəzariyə təqdim edib, müəlliminin rəğbətini qazanır. *"Muxtəsəru İbnil-Həcib"*i Şəmsəddin Mahmud ibn Əbdürrəhman əl-İsfahaniyə oxuyur və icazət (diplom) alır. Bunlardan başqa Şərəfəddin İsa əl-Məqdisi, Bahaəddin ibn Əsakir, Şəmsəddin Məhəmməd ibn Məhəmməd əş-Şirazi, İshaq ibn Yəhya əl-Amidi, Məhəmməd ibn Əhməd ibn Zərrad, İbnüş-Şihnə əl-Həccar, Abdullah ibn Məhəmməd ibn Yusif əl-Məqdisi və Yusif ibn Əbdürrəhman əl-Mizzidən hədis, Ələməddin əl-Birzəli və Zəhəbidən hədis və tarix, Məhəmməd ibn Şərəfəddin əl-Baaləbəkkidən qiraət, Təqiyyüddin ibn Teymiyyədən kəlam və fiqh dərsləri almışdır. Bu müəllimlərindən daha çox təsirlənib: Bürhanəddin əl-Fəzari, qayınatası Yusif əl-Mizzi, Zəhəbi və İbn Teymiyyə. Bunlardan başqa icazət aldığı müəllimlərindən bəziləri bunlardır: Şəmsəddin əl-İsfahani, Əbül-Fəth əd-Debusi, Əli ibn Ömər əl-Vani, Yusif əl-Hutəni, Əbu Musa el-Qərafi və İbnüd-Dəvalibi əl-Bağdadi.

İbn Kəsir təhsili başa vurduqdan sonra xətib, müəllim, qiraət alimi, müftü və məhkəmə şurası üzvü olaraq müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Cəmaziyəl-əvvəl hicri 736-cı (27 dekabr 1335) ildə Dəməşqdə Şafiilər üçün təhsis edilmiş Nəcibiyyə mədrəsəsində dərs deməyə başladı və ölümünə qədər də bu vəzifəni icra etdi.

## Əsərləri
O, tarix, təbəqat, təsfir, hədis və fiqh sahələrinə aid əsərlər qələmə alıb. Qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır: *[[əl-Bidayə vən-Nihayə]]* (İbn Kəsrin görkəmli tarixçilərdən hesab olunmasına təmin edən əsəri), *Sirətü Əbi Bəkr əs-Siddiq*, *Sirətü Ömər ibn əl-Xəttab*, *[[Təfsirül-Quranil-əzim]]*, *İxtisaru Ülumil-hədis*, *Şərhu Səhihil-Buxari*, *Kitabüs-Səma* və s.

## Görüş və metodları
Fiqhdə Şafii məzhəbinə mənsub olsa da, İbn Kəsir digər məzhəblərin görüşlərinə də açıq idi. İbn Teymiyyənin təsirində qalaraq onun görüşlərini mənimsəmiş, xəlifəliyin Qureyş nəsli ilə məhdudlaşdırılmasını müdafiə etməsi istisna olmaqla, digər dini-siyasi məsələlərdə onun fikirlərinə sadiq qalmışdır. Cüneydi-Bağdadi, Əbu Talib əl-Məkki, Əbdülkərim ibn Həvazin əl-Quşeyri və Şəhabəddin əs-Sührəvərdi kimi ilk dövr sufilərindən hörmətlə bəhs etmiş, lakin təriqətləri qəbul etməmişdir. Şiəliyə qarşı sərt bir mövqe sərgiləmiş və əsərlərində "İsrailiyyat" adlanan yəhudi mənşəli rəvayətlərə yer verməmişdir.

## İstinadlar
We Are (I-dle minialbomu)

***We Are*** () – Cənubi Koreya qız qrupu "I-dle" tərəfindən buraxılmış səkkizinci Koreya minialbomu. 19 may 2025-ci ildə buraxılmışdır. Əsas sinqlı *"[[Good Thing (I-dle mahnısı)|Good Thing]]"* olan alboma 6 trek daxildir.

## Buraxılması
2 may 2025-ci ildə qrup öz yeddiilliyini qeyd etmək münasibətilə rebrendinq edəcəyini, bundan sonra "I-dle" adlanacağını və 19 mayda yeni minialbom buraxacağını açıqlamışdır. 5 mayda fərdi və qrup treylerininin buraxılmasından sonra minialbomunun adının *"We Are"* olacağı dəqiqləşmişdir. Minialboma daxil olan mahnıların siyahısı 7 mayda buraxılmışdır. 8 mayda pre-reliz mahnısı olan *"Girlfriend"* üçün musiqili tizer videosu yayımlanmışdır. Növbəti gün tam klip buraxılmışdır. 16 mayda minialbomun əsas mahnısı *"[[Good Thing (I-dle mahnısı)|Good Thing]]"* üçün iki musiqili tizer videosu yayımlanmışdır. Minialbom 19 mayda *"Good Thing"* klipi ilə birlikdə buraxılmışdır.

## Konsepsiya və kompozisiya
"We Are" qrupun ilk albomudur ki, bütün üzvlər mahnıların yazılmasında və bəstələnməsində iştirak etmişdirlər. Soyon tərəfindən yazılan və bəstələnən *"Good Thing"* mahnısı retro üslubda musiqi alətlərinin ifasından ibarətdir və 2000-ci illərin avtotun üslubunu əks etdirir. Soyon tərəfindən yazılmış və bəstələnmiş digər mahnı *"Girlfriend"* ayrılıqlar yaşayan dostlara dəstək məqsədilə buraxılmışdır. Uqi *"Love Tease"* adlı disko trekini, Minni isə *"Chain"* adlı mahnını yazmış və bəstələmişdir. *"Unstoppable"* mahnısı Miyonun özü tərəfindən bəstələnmiş ilk mahnıdır. Şuhua isə *"If You Want"* mahnısı ilə ilk dəfə mahnı sözləri yazmışdır.

## Tanıtım
Minialbomun buraxılmasından sonra 19 may 2025-ci ildə qrup tərəfindən "YouTube"da *"I-dle 8th Mini Album [We Are] Comeback Live"* adlı tədbir keçirilmişdir. Tədbir minialbomun buraxılmasını qeyd etmək və fanatlarla əlaqə qurmaq məqsədi daşımışdır.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Jamesia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eudocimus albus

**Amerika ağ ibisi (Eudocimus albus)** — "Threskiornithidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Təsvir
Amerika ağ ibisi orta ölçülü bir quşdur. Yetkin fərdlərin ümumi uzunluğu 53-70 sm, qanad aralığı isə 90-105 sm-dir. Erkəklər 872-1261 qram, dişilər isə 592-861 qram çəkiyə malikdirlər. Yetkin fərdlərin ağ lələkləri və çəhrayı üz dərisi fərqləndirici xüsusiyyətlərdir. Qanad ucları qaradır və adətən yalnız uçuş zamanı görünür. Çoxalma mövsümündə dimdiyin və ayaqların rəngi daha tünd olur. Erkək və dişi fərdlər xarici görünüş baxımından oxşardır, lakin erkəklər dişilərdən daha böyük və daha ağırdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Scophthalmus rhombus

**Scophthalmus rhombus** — "Pleuronectiformes" dəstəsinə aid olan "Scophthalmidae" fəsiləsinin (qalxan balıqları) bir növü. Bu balıq, əsasən dərin sahilyanı sularında, şimal-şərq Atlantik, Qara dəniz, Baltik dənizi və Aralıq dənizində tapıla bilər.

## Xüsusiyyətlər

"Scophthalmus rhombus" balıqlarının incə bədənləri var və quyruq üzgəci istisna olmaqla, üzərində açıq və tünd rəngli ləkələrlə örtülmüş qəhvəyi rəngdədir. Balığın alt tərəfi adətən krem rəngli və ya çəhrayı ağ olur. Digər yastı balıqlar kimi, "Scophthalmus rhombus" da rəngini ətraf mühitə uyğunlaşdırmaq qabiliyyətinə malikdir. Bu balıqlar 8 kq (18 lb) çəkiyə və 75 sm (2 fut 6 düym) uzunluğa çata bilər, lakin orta hesabla bu ölçülərin yarısından azdır. Balığın bel üzgəcinin bir hissəsi üzgəc membranına birləşməyib, bu da balığa qırışıqlı bir görünüş verir. Onlar bəzən daha almazşəkilli olan qalxan balığı (Scophthalmus maximus) ilə qarışdırılır. Bu iki növ qohumdur və hibridlər yarada bilər. Kanadanın qərb sahilində (Scophthalmus rhombus-un yayılma sahəsindən kənarda) yerli balıqçılar "Eopsetta jordani" növünü brill adlandırırlar. Əti qalxan balığına nisbətən daha yüngül teksturalı, daha kövrək və hətta "unlu" ola bilər və dadı qalxan balığından xeyli az zəngindir, buna görə də şeflər tərəfindən üstün tutulur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər