open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nqanasan dili

**Nqanasan dili** — nqanasanların dili. Köhnə adlanması — *tavgiy dili* və ya *tavgiy-samoyed dili*. Rusiya Federasiyasının Krasnodar diyarının Taymır rayonunun Ust-Avam, Voloçanka və Novaya qəsəbələrində məskunlaşıblar. Samodi dillərinin şimal qrupuna aiddir. 

## Dil daşıyıcıları
2010-cu ildə 862 nəfər nqanasanlıdan 125-i bu dildə danışa bilirdi. Bütün nqanasanlılar rus dilində, bəziləri isə dolqan və enes dilində danışırlar. Bir birini başa düşən avam və xataqan ( vadeyev) dialektinə bölünür.

Hal-hazırda nqanasan dili dolqan dili tərəfindən assimilyasiya olunur. Bu dildə əsasən 60 yaşından yuxarı insanlar danışır.

## Statusu
Nqanasan dili Rusiyada yerli azsaylı xalın dili statusuna malikdir.

2000/01-ci dərs ili məlumatına görə nqanasan dili Voloşanka və Ust-Avam qəsəbə məktəblərinin 1-9 siniflərində tədris edilir. Həmçinin nqanasan dili Sankt-Peterburqdakı Şimal Xalqlarının İnstitutunda öyrənilir. 

Nqanasan dilində arada «Taymır» əzetində materiallar dərc edilir. Nqanasan dilində həmçinin Dudinka radiostansiyasında həftədə beş dəfə hərəsi 15 dəqiqə olan verilişlər hazırlanır.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı 

## İstinadlar

## Mənbə
* Языки народов Сибири, находящиеся под угрозой исчезновения: Нганасанский язык
* Сопоставительный мультимедийный ненецко-нганасанский словарь (с переводом на русский и английский) 
* Нганасанский мультимедийный словарь  
* Nganasanica

## Ədəbiyyat
* Г. Н. Прокофьев. Нганасанский (тавгийский) диалект // Языки и письменность народов Севера. Ч. 1. М.-Л., 1937.
* Н. М. Терещенко. Нганасанский язык. Л.: Наука, 1979
* Е. А. Хелимский. Очерк морфонологии и словоизменительной морфологии нганасанского языка. — Таймырский этнолингвистический сборник. М.: РГГУ, 1994.
* Helimski, E. 1998. Nganasan. // D. Abondolo (ed.). The Uralic Languages. London and New York: Routledge.
* Wagner-Nagy, Beáta: Chrestomathia Nganasanica. (Studia Uralo-Altaica : Supplementum 10) Szeged, 2002
* Katzschmann, Michael: Chrestomathia Nganasanica : Texte - Übersetzung - Glossar - Grammatik , Bearbeitung der Нганасанская фольклорная хрестоматия zusammengestellt von Kazis I. Labanauskas unter Berücksichtigung des Словарь нганасанско-русский и русско-нганасанский. (Nganasanica 1) Norderstedt, 2008, 604 p. ISBN 978-3-8370-1121-0

## Xarici keçidlər
Gilas mövsümü (serial)

**Gilas Mövsümü** — Türkiyə istehsalı serial.

## Məzmunu
Serialın baş qəhrəmanı moda ilə maraqlanan və bu ixtisas üzrə təhsil alan Öykü Acar (Özge Gürel) adlı gənc bir qızdır. O, yeniyetmə qardaşı Cem və anası Meral (Ayşegül Ünsal) ilə sadə bir ailədə yaşayır.
Öykünün, ən yaxın rəfiqəsi Bürcü Uyarın (Nihal Işıksaçan) qardaşı Metedən (Daghan Külegec)xoşu gəlir, hansı ki uşaqlıqda bir yerdə böyümüşdülər. Hamı kimi Mete də bunu bilmir və o, Öykünün rəfiqəsi Şeymanı (Nilperi Şahinkaya) sevir.
Bir gün Öykü universitetə gedən zaman təsadüf nəticəsində Metenin ən yaxın dostu Ayazla (Serkan Çayoğlu) tanış olur. İlk
dəfədən bir-birlərinə nifrət etsələr də, sonra dostlaşır və nəhayət, bir-birlərini həqiqətən də sevməyə başlayırlar. Onda Öykü anlayır ki, əsl sevgi artıq onu tapıb.

## Aktyor heyəti
# Özge Gürel—Öykü Acar (baş rol)
# Serkan Çayoğlu—Ayaz Dinçer (Öykünün sevgilisi)
# Daghan Külegec—Mete Uyar (Ayazın dostu)
# Nilperi Şahinkaya—
Şeyma Çetin (Metenin sevgilisi, Öykünün keçmiş rəfiqəsi)
# Nihal Işıksaçan—Bürcü Uyar (Öykünün ən yaxın rəfiqəsi, Metenin bacısı)
# Aras Aydın—Emre (Bürcünün sevgilisi, Öykünün dostu)
# Ayşegül Ünsal—Meral Acar (Öykünün anası)
# Hakan Çimenser—Bülent Uyar (Mete və Bürcünün atası)
# Neslihan Yeldan—Önem Dinçer (Ayazın anası)
# Fatma Toptaş—Sibel (Öykü və Bürcünün rəfiqəsi)
# Serkan Börekyemez—İlker (Sibelin əri)
# Tamer Berke Sarıkaya—Cem Acar (Öykünün qardaşı)
# Nezih Cihan Aksoy—Olcay (Önem xanımın köməkçisi, Şeymanın dostu)
# Jale Arıkan—Monika Sessa (Önem xanımın rəfiqəsi)
# Kubilay Pebeklioğlu—Orxan Çetin (Şeymanın atası)
# Canan Sanan—Gülseren Çetin (Şeymanın anası)
# Serdar Çakmak—Rza (Şeymanın keçmiş sevgilisi)
# Özgür Çevik—Derin Aydın (fotoqraf)
# Açelya Özcan—Gizəm (Metenin universitet yoldaşı)
# Dilay Ekmekçioğlu—Yağmur
And kondoru

**And kondoru** (*Vultur gryphus*) — Yeni Dünya leşyeyən qartalı ailəsindən olub, Cənubi Amerika quşudur və növün tək üzvü Vulturdur.

## İstinadlar
Elektronika (musiqi)

**Elektronika** - bəzi rəqs növləri ilə müxtəlif fəaliyyətlərdə fond musiqisi olaraq istifadə edilmək üzrə hazırlanan və müasir elektronik musiqinin geniş diapazonunu əhatə edən musiqi janrıdır.
Üzəngi

**Üzəngi** — atlanmaq üçün və at belində olanda müvazinatı saxlamaq üçün zəruri yəhər ləvazimatı.

Köçərilər tərəfindən IV əsrdə icad edilməsi onların döyüş taktika və strategiyasında və silahlanmasında dəyişikliklərə gətirdi. Qılıncla və nizə ilə daha dəqiq və güclü zərbələr endirmək üçün dayaq və ox atmaq üçün at belində ayağa durmaq üçün imkan yaratdı.

## Xarici keçidlər
Beynəlxalq Peşəkar Futbolçular Federasiyası

**Beynəlxalq Peşəkar Futbolçular Federasiyası** və ya qısaca **FİFPRO** ( - *FIFPRO*) — peşəkar futbolçuların beynəlxalq həmkarlar ittifaqı təşkilatı.

## Tarixi
1965-ci ildə təsis edilmişdir. Həmin vaxt Parisdə bir araya gələn Fransa, Şotlandiya, İngiltərə, İtaliya və Hollandiyanın futbolçular assosiasiyaları peşəkar futbolçuların beynəlxalq həmkarlar ittifaqlarının əsasını qoymaqla, bu sahədə həmrəyliyi möhkəmləndirmiş oldular.

## Tərkibi
Hazırda FİFPro Avropa, Afrika, Latın Amerikası, Okeaniya və Asiya bölgələrini təmsil edən 43 milli assosiasiyanı birləşdirir.

## Tədbirləri
2005-ci ildən etibarən, FİFPRO dünyanın rəmzi komandasını seçir və bu futbolçulara mükafatlar verir. 2009-cu ildən etibarən isə FİFPRO ali futbol qurumu FİFA ilə birgə dünyanın ən güclü 11 futbolçusundan ibarət rəmzi komandanın heyətinin müəyyənləşdirilməsində iştirak edir.

## Mənbə
***Elnur ƏLİYEV**. ''Futbolçuların həmkarlar ittifaqları''. "Ülfət" qəzeti, 27 aprel 2012-ci il. 

## Xarici keçidlər
*
Elektronika (dəqiqləşdirmə)

*Elektronika —  elektrik qurğularının tətbiqini öyrədən elm. 
*Elektronika (musiqi) — musiqi növü.
Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları Konqresi

**Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları Konqresi** () — Cənubi Afrikanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri. Baş qərargahı Yohannesburqda yerləşir.

## Tarixi
Konqres 1 dekabr 1985-ci ildə bir neçə təşkilat və federasiyanın birləşməsi nəticəsində yaranmışdır.

## Tərkibi
Yarandığı vaxt qısa zaman ərzində tərkibinə 33 təşkilat və yarım milyon üzv cəmləşmişdir.

Hazırda təşkilatın tabeçiliyində 21 həmkarlar ittifaqı təşkilatı fəaliyyət göstərir. Konqres 1,8 milyon üzvü özündə cəmləşdirir.

## Fəaliyyəti
Təşkilat yarandığı ilk gündən ona üzv olan işçilərin hüquqlarını qorumaq istiqamətində əlindən gələni əsirgəməyib. Dəfələrlə təşkilatın təşəbbüsü ilə irimiqyaslı nümayiş, tətil, etiraz aksiyaları keçirilib. Etirazlara əsas səbəb isə işçilərin maaşlarının qaldırılmaması, iş şəraitinin yaxşılaşdırılması yönündə heç bir addım atılmaması, iş saatının uzadılması olub. Demək olar ki, əksər hallarda konqresin tələbləri yerinə yetirilib.

## Rəhbərləri
Təşkilatın ilk prezidenti İlayca Bereyi olub. O, 1991-ci ilədək quruma rəhbərlik edib.

Hazırda təşkilata Sidumo Dlamini rəhbərlik edir.

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları''. "Ülfət" qəzeti, 5 oktyabr 2012-ci il. 

## Xarici keçidlər
*
Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqlarının Milli Şurası

**Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqlarının Milli Şurası** () — Cənubi Afrikanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri. Baş qərargahı Yohannesburqda yerləşir.

## Tarixi
Şura 1986-cı ildə Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları Şurası və Azanian həmkarlar ittifaqlarının birləşməsi nəticəsində yaranmışdır.

## Tərkibi
Hazırda təşkilatın tabeçiliyində 17 həmkarlar ittifaqı təşkilatı fəaliyyət göstərir. Şura 397 min üzvü özündə cəmləşdirir. Onların sıralarında mədən, tikinti, təhsil, rabitə, yüngül sənaye və bir sıra digər sahələrin işçiləri var.

## Fəaliyyəti
Şura ölkədə əmək münasibətlərinin qurulmasında aparıcı rol oynayır.

İşçilərin maraqlarını qorumaq və iş yerlərində baş verən haqsızlıqla mübarizə aparmaq üçün Şura dəfələrlə irimiqyaslı nümayiş, tətil, yürüşlər keçirib.

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları''. "Ülfət" qəzeti, 5 oktyabr 2012-ci il. 

## Xarici keçidlər
*
Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları Federasiyası

**Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları Federasiyası** () — Cənubi Afrikanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri. Baş qərargahı Yohannesburqda yerləşir.

## Tarixi
Federasiya 1 aprel 1997-ci ildə yaranmışdır. Həmin dövrdə ölkədə iki həmkarlar ittifaqı fəaliyyət göstərirdi. Hər iki təşkilat ölkədə işçilərin hüquqlarını müdafiə edə biləcək vahid və güclü bir təşkilata ehtiyac duyulduğunu hiss edir. Beləliklə, onlar vahid  federasiyada birləşir.

## Məqsədi
Qurumun yaranmasında əsas məqsəd Afrika işçi hərəkatında demokratik mühit yaratmaq olub.

## Tərkibi
Hazırda təşkilatın tabeçiliyində 18 həmkarlar ittifaqı təşkilatı fəaliyyət göstərir. Federasiya 556 min üzvü özündə cəmləşdirir.

## Fəaliyyəti
Yarandığı ilk gündən bu günə kimi konfederasiyanın həm uğurlu sıçrayış dövrü, həm də çətinliklərlə üzləşdiyi vaxtlar olub. Dəfələrlə dövlət tərəfindən təzyiqlərə məruz qalıb. Federasiyanın nüfuzunu əhali arasında azaltmaq üçün müəssisələrdə antiməlumatlandırılma aparılıb. Federasiyaya üzv olan işçilər səbəbsiz olaraq işdən çıxarılıb. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, təşkilat bu günə kimi fasiləsiz fəaliyyətini davam etdirir.

## Rəhbərləri
Hazırda təşkilata Koos Bezuydenhaut sədrlik edir.

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları''. "Ülfət" qəzeti, 5 oktyabr 2012-ci il. 

## Xarici keçidlər
*
Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası

**Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası** () — Cənubi Afrikanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri. Baş qərargahı Yohannesburqda yerləşir.

## Tarixi
Konfederasiyanın yaranması 2003-cü il mart ayının 8-də keçirilən Milli Şuranın konfransında təsdiqlənmişdir.

## Tərkibi
Hazırda təşkilatın tabeçiliyində 27 həmkarlar ittifaqı təşkilatı fəaliyyət göstərir. Konfederasiya 290 min üzvü özündə cəmləşdirir.

## Fəaliyyəti
Konfederasiya iş yerlərində mövcud olan ayrı-seçkiliklərə qarşı mübarizə aparır.

Konfederasiyanın siyasəti iş yerlərində ekspluatasiya, diskriminasiya və ayrı-seçkiliyi aradan qaldırmaq prinsipləri üzərində qurulub. Bununla yanaşı, təşkilat hər zaman işçilərin iqtisadi-sosial durumunda bərabərliyi tənzimləmək üçün əlindən gələni edir.

## Rəhbərləri
Hazırda təşkilata Joel Mfinqvana rəhbərlik edir.

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları''. "Ülfət" qəzeti, 5 oktyabr 2012-ci il. 

## Xarici keçidlər
*
Tom və Cerri (41-ci seriya)

**Sənin yumurtadan çıxan bəlan** () — 14 may 1949-cu ildə çəkilmiş Tom və Cerri cizgi filminin seriyasıdır.

## Məzmun
 
Cizgi filminin əvvəli ana ağcaqayının qısa müddət ərzində günorta yeməyi üçün yuvadan ayrılmasıyla başlayır. Yumurta yuvadan tullanaraq yerə düşür və hərəkət edərək Cerrinin siçan dəliyinin içinə girərək onun yatağına düşür. Cerri oyanıb yumurtanın yatağında olduğnu görür. Bu zaman yumurta qırılır. İçindən bala ağcaqayın çıxır. Bala ağcaqayın Cerrini grüncə, onu anası hesab edir. Gözəl və incə olmasına baxmayaraq acıdığından Cerrinin mebellərini dənləməyə başlayır.

Cerri ağcaqayını yuvasına aparır, amma o, Cerrini izləyərək dəliyinə geri dönür. Sonda Cerri ağcaqayının geri dönməsini istəyor və onu intizamsızlığına görə çölə buraxır. Ağcaqayın ümidsizliyə qapılaraq ətrafı gəzməyi başlayır. Tom uzun sul olan "Şezlonq" a oturan zaman ağcaqayın şezlonqun ayağını bir az dənləyir. Tom əsəbiləşir və ağcaqayının üzərinə içkisini tökür. Bu zaman ağcaqayın şezlonqun hər bir ayağını dənləyir və Tom hərəkətsiz vəziyyətdə yerində qalır.

Tom ağcaqayını tutan zaman ağcaqayın "Mama! Mama! Mama! Mama!" adlı sözləri çıxırmağa başlayır. Cerri siçan dəliyindən çıxır və  onun yanına gələrək Tomun işinə müdaxilə edir. Cerri Tomu dırmıqla dayandırır. Bu zaman Tom dırmığı əlinə alaraq Cerrin tələyə salır. Ağcaqayın dırmığı dənləyir və Cerri qaçmağı bacarır. Onları izləyən Tom dırmığı Cerriyə və ağcaqayına atır, amma ağcaqayın onu tez dənləyərək dırmığı kiçik sapa çevirir. Tom ağcaqayını udmağa çalışan zaman ağcaqayın onun mədəsini və sonunda dişlərini dənləyərək çölə çıxır. Ardlnca Tom ağcaqayını əliylə tutur və şüşə göbələyiylə dimdiyini bağlayır. Ağcaqayın onu dənləsə də işinə yaramır. Sonra Tom ağcaqayənə teleqraf dirəyinə bağlayır. Lakin ağcaqayın teleqraf dirəyini dənləyir və həmin dirək Tomun başı üzərinə düşür.

Bu zaman ana ağcaqayın peyda olur. Körpə ağcaqayın onu anası olduğunu anlayır və anasına doğru gedir. Cerri qəmgin olsa da, onunla dost olaraq qalır. Ağcaqayınlar uçan zaman bala ağcaqayın Cerrinin yanına geri gələrək, ona öpür və təkrar uçaraq yoluna davam edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
PhpMyAdmin

**phpMyAdmin** — MySQL VBİS-inin idarəsi üçün nəzərdə tutulmuş veb-interfeysdən ibarət olan, PHP dilində yazılmış azad və açıq kodlu proqram. PHPMyAdmin sayəsində brauzer vasitəsilə MySQL serverində idarəçilik etmək, SQL sorğuları vermək və cədvəllər və məlumat bazalarının məzumuna baxmaq mümkündür. Proqram bir çox veb-istehsalçılar tərəfindən istifadə edilir.

Bu gün PHPMyAdmin saytların hazırlanmasında geniş tətbiq edilir. Ona görə ki, proqramın istehsalçıları MySQL VBİS-inin bütün yeniliklərini nəzərə alaraq öz məhsulunu daim inkişaf etdirirlər.
Proqram GNU General Public License lisenziyasının əsasında yayılır və buna görə bir çox istehsalçılar (məsələn XAMPP, Denwer, AppServ, Open Server) bu proqramı öz layihələri ilə birləşdirirlər.

## İstinadlar
Mırdanqa

**Mırdanqa** (, ) (lit. "mrit+anga" = "clay body") və ya **mridong**() — dini musiqi ilə müşayiət üçün şimali və şərqi Hindistanda istifadə edilən iki çiyinli təbil terrakotadır. Bu alətdə ifa etmək üçün əllərin ovuc və barmaqlarını istifadə etmək lazımdır. 

## İstinadlar
Tom və Cerri (58-ci seriya)

**Tomun yatmaq vaxtı** () — 26 may 1951-ci ildə çəkilmiş "Tom və Cerri" cizgi filminin seriyasıdır. Ana-İki-Başmaq personajını Lillian Randolf səsləndirmişdi.

## Məzmun

Tom bütün gecəni dostları ilə gəzmiş və yatmamışdı. Səhər tezdən evə qayıdan zaman Tomu yerindəcə yuxu aparır. Lakin evin sahibəsi Ana-İki-Başmaq Toma onu narahat edən siçanı tutmağı tapşırır. Tom var gücü ilə Cerrini tutmağa çalışır. Amma Cerrini hər gedişdə tutmaq istəyən zaman Tom yuxuya gedir. Cerri isə Tomu müxtəlif vasitələrlə yatırtmağa çalışır. Bu isə Toma sərf etmir. Çünki Tom yatdığı müddətlərin birində Ana-İki-Başmaq evə daxil olur və onu çarpayısında yatdığını görərək çölə tullayır. Tom isə balınc əvəzinə daşdan istifadə edərək yuxuya gedir. Bu zaman onun dostları Tomu taparaq, onu özləri ilə aparırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Tom və Cerri (51-ci seriya)

**Təhlükəsizlik saniyəsi** () — 1 iyul 1950-ci ildə "ABŞ-nin Müstəqillik Günü" bayramında yayımlanan "Tom və Cerri" cizgi filminin seriyasıdır. Bu seriya "TNT" kanalında göstərilən zaman seriyanın sonunda Cerrinin partlayaraq zənciyə döndüyü səhnə göstərilməmişdir.  
 
## Məzmun

Cerri yuxudan oyanaraq bu günün təqviminə baxır və 4 iyul tarixini görür. Cerri Niblzı yuxudan oyadır. Niblz isə fişəngləri hazırlamağa başlayır. Lakin Cerri Niblza təqvimdə "Bunu təhlükəsiz və sağlam yaddaşla edin" () sözlərinin yazıldığını göstərir. Onlar fişəngləri hazırlayırlar. Niblzın səhvliyi ucbatından Cerri müxtəlf əhvalatlarla qarşılaşır. Bir müddət sonra Tom onu tutmağa çalışır. Lakin sonda Tom Cerri və Niblzın tələsinə düşərək raketlə birlikdə səmaya qalxır və orada partlayır. Tom sağ qalsa da, artıq onlara bir müddət mane olmayacaqdır. Niblzın yenidən səhvliy ucbatından Cerri zərər çəkir. Bundan acıqlı olan Cerri yenə də Niblzın hərəkətlərini müsbət qarşılayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Rəqəmsal video

**Rəqəmsal video** — Məlum olduğu kimi, videogörüntü kadrlar ardıcıllığından başqa bir şey deyil. Filmin hər saniyəsi 24 müxtəlif kadr toplusudur. Beləliklə, bir saniyəlik videonu yada saxlamaq üçün bizə bütün kadrı saxlamaq lazım gəlir. Tutaq ki, kadrın ölçüsü 512 x 384 nöqtədən ibarətdir. İstənilən nöqtə 16 milyon rəngdən birinə boyana bilər, yəni onu əks etdirilməsi üçün 3 bayt yaddaş lazım gələcək:

512 x 384 x 3 = 589824 bayt.

Deməli bir kadrın saxlanılması üçün 600 kbayta yaxın yaddaş lazımdır. Əgər həm də səsi yadda saxlamaq tələb olunarsa, onda kadrın ölçüsü böyüyəcək. Bu zaman, məsələn, çox da böyük olmayan sıxlıq ilə iki saatlıq videoyazınıın saxlanılması üçün 10 Gbaytdan artıq yaddaş lazım gələcək.

Videonu rəqəmsal daşıyıcılarda saxlamaq üçün videogörüntülərin sıxılması texnologiyasından istifdadə edilir. Ən geniş yayılmış sıxma formatı MPEG-dir. Bu format ötən əsrin sonunda Motion Picture Engineering Group-un alimlıri tərəfindən hazırlanmışdır (MPEG-in təkmilləşdirilməsilə bağlı işlər indi də davam etdirilir). Hazırda MPEG formatı təsvirin mürəkkəblik dərəcəsindən asılı olaraq, onu 10 dəfədən 100 dəfəyədək və daha çox sıxmağa imkan verir.

## Mənbə
* "Uşaqlar üçün ensiklopediya. İnformatika.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008, səh.308
MPEG

**MPEG** (, ) – 1. Rəqəmsal video və audio informasiyanın sıxılması və ötürülməsi məqsədilə Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı (ISO) tərəfindən formalaşdırılmış mütəxəssislər qrupu. 1988-ci ildə yaranıb.

2. Hərəkətli görüntülərin sıxılması və canlandırılması üçün MPEG qrupu tərəfindən işlənib hazırlanmış açıq (yəni istifadə üçün ödəniş tələb olunmayan) standart. MPEG standartının dörd variantı mövcuddur: MPEG-1, MPEG-2, MPEG-3 və MPEG-4. Bu variantlar bir-birindən rəqəmsal videonun keyfiyyətinə (sıxma zamanı görüntünün keyfiyyətində itki ola bilir) qoyulan tələblərə və buraxılış zolağının eninə görə fərqlənir.

MPEG-in bir neçə müxtəlif standartı mövcuddur. Onların arasından daha geniş istifadə olunanı bunlardır: MPEG-1, MPEG-2, və MPEG-4. Bu standartlar bir-birindən sıxma dərəcəsinə, habelə çıxışdakı görüntü keyfiyyətinə görə fərqlənir.
MPEG faylında səs bu qaydada kodlaşdırılır: insan qulağının ayırd edə bilmədiyi bütün səslər atılır. Səs axınının bu cür emalının hesabına filmdəki səs cığırının ölçüsü azalır. Bundan başqa, MPEG-in bəzi növləri bir neçə səs cığırını dəstəkləyir, məsələn, filmə baxarkən onun ingilis versiyasından azərbaycan versiyasına, yaxud əksinə keçmək olar. Bu müasir DVD (Digital Versatile Disk) qurğularında olduqca geniş istifadə edilir.

## Ədəbiyyat
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Mənbə
*"Uşaqlar üçün ensiklopediya. İnformatika.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008, səh.308
Həkim Qəni

**Həkim Qəni** (, 16 fevral 1918, Bakı — 10 iyun 2008, Bakı) — şair, qəzəlxan, füzulişünas alim, tərcüməçi, tibb xidməti polkovniki, prezident təqaüdçüsü.

## Həyatı
Həkim Qəni 16 fevral 1918-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

Ali təhsilini Tibb İnstitutunda almışdır (1936–1941). İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı olmuş, müharibədə hərbi həkim kimi fəaliyyət göstərmişdir (1941–1945).

1967-ci ildə ordudan tərxis olunub və o, Mirqasımov adına Mərkəzi Xəstəxananın nevropotologiya şöbəsinə rəhbərlik edib. Uzun illər Azərbaycanın baş nevropotoloqu olub.

Şair Əliağa Vahidin şəxsi həkimi və yaxın dostu olmuşdur.

1990-cı ildən (başqa məlumata görə 1993-cü ildən) etibarən Vahid poeziya evində "Vahid" ədəbi şairlər məclisinə sədrlik etmişdir.

Həkim Qəni 10 iyun 2008-ci ildə Bakı şəhərində ürək çatışmazlığından vəfat etmiş və öz vəsiyyətinə uyğun olaraq Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

### Ailəsi
Həkim Qəninin 4 övladı olmuşdur. 1983-cü ildə həyat yoldaşı Mehparə Yaqub qızı Axundova vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Gənc yaşlarından poeziya ilə maraqlanmış, ilk şerlərini 30-cu illərdə yazmışdır. Yüzlərlə qəzəlin, həmçinin heca vəznində olan şeirlərin (qoşmalar, bayatılar və s.), bir neçə dram əsərinin, poemanın, aforizmlərin və s. müəllifidir. Məhəmməd Füzulinin 120 qəzəlinə təxmis yazmış, 100-dən çox qəzəlini rus dilinə tərcümə etmişdir. 12-dən çox kitabı nəşr olunub.

M. Füzuli, S. Ə. Şirvani, Ə. Cavad, M. Ə. Sabir, H. Cavid, M. Şəhriyar, Ə. Vahid yaradıcılığının, Şərq ədəbiyyatının, o cümlədən, əruzvəznli Azərbaycan poeziyasının kamil bilicisi olmuşdur.

## Kitabları
# **Qənimətdir keçən hər gün.** Təxmislər, qəzəllər, qoşmalar, bayatılar. Bakı, "İşıq", 1992. 168 səh.
# **Füzuliyə təxmislər.** Bakı "Boz oğuz", 1997. 156 səh.
# **Söz-sənət məbədgahı. "Vahid" Ədəbi məclisi [almanax].** Bakı, "Təfəkkür", 2000. 284 səh.
# **Füzuliyə təxmislər.** Bakı, "Şirvannəşr", 2004. 200 səh.
# **Qəzəllər.** Bakı, "Şirvannəşr", 2005. 432 səh.
# **Bayatılar, Atmacalar, Qoşmalar.** Bakı, "Adiloğlu", 2008. 544 s

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# '''Həkim Qəni''' — ''anl.az''

## Ədəbiyyat
# Elçin Qaliboğlu, Əliağa Vahid poeziyası (Şair-qəzəlxanın vəfatından 44 il ötür), Xalq Cəbhəsi. — 2009.- 29 oktyabr.- Səh.14.
Kimyəvi birləşmə

**Kimyəvi birləşmələr** və ya **Mürəkkəb maddələr** — müxtəlif element atomlarından əmələ gəlmiş maddələrə deyilir.

Məsələn, su hidrogen və oksigen elementlərnin atomlarından; sulfat turşusu isə hidrogen, oksigen və kükürd elementlərinin atomlarından əmələ gəlmiş mürəkkəb maddələrdir.

Mürəkkəb maddələr üzvi və qeyri-üzvi maddələrə bölünür.

Bütün üzvi maddələr mürəkkəb maddədirlər, lakin bütün qeyri-üzvi maddələr mürəkkəb maddə deyillər. Qeyri-üzvi maddələrin bir qismi bəsit maddələrdir.

Aqreqat hallarına görə mürəkkəb maddələr qaz, maye və bərk formada olurlar. Mürəkkəb maddələr də molekulyar və qeyri-molekulyar quruluşlu olurlar.

## Həmçinin bax
* Təbii birləşmələr kimyası
* Akasetin
* Süxurlar və növləri

## İstinadlar
Qüllə

**Qüllə** -   sütunşəkilli uca tikili, bina və s.   
#Paraşüt qülləsi.
#Televiziya qülləsi. 
#Yanğın qülləsi.  
#Hərb gəmisində, tankda və s.-də topların yerləşdiyi zirehlənmiş hündür yer.
#Qüllə (Komanda-dispetçer məntəqəsi)Tower https://en.wikipedia.org/wiki/Air_traffic_control#:~:text=Airport%20traffic%20control%20tower%5Bedit,surveillance%20sensor%20data%2C%20or%20both.
Baraban

**Baraban** - iki üzünə dəri çəkilmiş, içiboş, enli, silindrşəkilli, ağacla vurularaq çalınan musiqi aləti.

## Həmçinin bax
*Təbil
*Nağara
Truba (musiqi aləti)

**Truba** (rus. *Труба*, it. *tromba*)  - ucunda ağızlıq olan nəfəsli mis musiqi aləti.
## Həmçinin bax
# Musiqi alətləri
Dallas (Texas dairəsi)

**Dallas** (**) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Texas ştatında yerləşir.
ABŞ-nın 11 vitse-prezidenti Corc Mifflin Dallasın şərəfinə adlandırılıb. 2000-ci ildə əhalisi 2 218 899 nəfər olmuşdur.
2008-ci ildə əhalisi 2 412 827 nəfərə çatıb.

## İstinadlar
Əsas (kimya)

**Əsaslar** — tərkibi bir və ya bir neçə hidroksid qrupu ilə birləşmiş metal atomu və ya müsbət yüklü atomlar qrupundan ibarət olan mürəkkəb maddələrə əsaslar deyilir.
Əsasların ümumi formulu Me(OH)n-dir.
Elektrolitik dissosiasiya nəzəriyyəsinə əsasən su məhlullarda dissosiasiya edərək anion kimi yalnız hidroksid ionu əmələ gətirən maddələrə əsaslar deyilir:
# Ba(OH)2 → Ba2+ + 2OH¯
# -OH qrupu bir valentlidir və yükü −1 olan iondur. Odur ki, əsasların tərkibindəki hidroksid qrupunun sayı metalın valentliyinə bərabər olur:
# NaOH; Ca(OH)2; Al(OH)3
Əsaslar suda həll olmalarına, turşuluğuna və qüvvətliliyinə görə təsnif edilir. Əsasların əksəriyyəti suda həll olmur. Suda yaxşı həll olan əsaslara qələvilər deyilir. Qələvi və qələvi-torpaq metalların hidroksiləri qələvilərdir.
# LiOH, NaOH, turşuluğunu müəyyən edir. Məsələn: LiOH — birturşulu; Mg(OH)2 — ikiturşulu; Fe(OH)3 — üçturşulu əsaslardır.
Əsasların qüvvətliliyi onların dissosiasiya qabiliyyəti, yəni -OH ionlarının qatılığı ilə müəyyən edilir. Tam dissosiasiya edən ən qüvvətli əsaslar qələvi metalların hidroksidləridir. Dövri sistemin əsas yarımqruplarında yuxarıdan aşağıya getdikcə əsasların qüvvətliliyi artır. Məsələn, 2-ci qrup elementlərinin hidroksidlərindən
Be(OH)2 — amfoter, Mg(OH)2 — orta qüvvətli, Ba(OH)2 — qüvvətli əsasdır.
Həm turşularla, həm də qələvilərlə qarşılıqlı təsirdə ola bilən hidroksidlərə amfoter hidroksidlər deyilir. Belə hidroksidlərə misal olaraq Al(OH)3, Zn(OH)2, Zr(OH)3, Fe(OH)3, Be(OH)2, Pb(OH)2 və s. əsasları göstərmək olar.

## Əsasların adlandırılması
Sabit valentli metalların (Li, Na, Ca, Al və s.) əsaslarını adlandırarkən əvvəlcə *metalın adı* deyilir, **sonra** isə hidroksid sözü əlavə olunur. Məsələn: NaOH — natrium hidroksid, Ca(OH)2 — kalsium hidroksid. Dəyişkən valentli metalların (Fe, Mn, Pb, Cr və s.) hidroksidlərini adlandırarkən əvvəlcə metalın adı yazılır, metalın valentliyi rum rəqəmi ilə mötərizədə göstərilir və sonra isə hidroksid sözü əlavə olunur. Məsələn: Cu(OH)2 — mis (II) hidroksid, Fe(OH)3 — dəmir (III) hidroksid.
Bu adlardan başqa bəzi əsaslar üçün tarixi adlardan da istifadə edilir. Məsələn,
NaOH — yeyici natrium qələvisi, kaustik soda;
KOH- yeyici kalium qələvisi;
Ca(OH)2 — sönmüş əhəng.

Əsasların quruluş formulları aşağıdakı kimi yazılır:

Na — OH

HO — Ca — OH

## Həmçinin bax
# Turşular

## Ədəbiyyat
# Неорганическая химия / Под ред. Ю. Д. Третьякова. — М: Академия, 2004. — Т. 1. — С. 89–94. — ISBN 5-7695-1446-9
# Золотов и др., 1999, с. 123–125
# Танганов Б. Б. Химические методы анализа. — Улан-Удэ: Издательство ВСГТУ, 2005. — С. 8–14. — ISBN 5-89230-037-4
# Сайкс П. Механизмы реакций в органической химии = A Guidebook to Mechanism in Organic Chemistry / Под ред. Я. М. Варшавского.
# Марч Дж. Органическая химия. Реакции, механизмы и структура. Т. 1 / Пер. с англ. З. Е. Самойловой, под ред. И.
Qılıncvari gəvən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Kiçik Qafqaz dağlarında yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
30-50 sm hündürlükdə yarımkoldur. Yerüstü hissəsi oduncaqlaşmışdır. Bitkinin üzəri çökük, ağ və ya boz tüklüdür. Bütün bitki yerə sərilmiş halda, ağ, yaxud boz tüklü, 3-5 cüt dar, xətvari, ucu küt, 10–14&nbsp;mm uzunluqda, 1–2&nbsp;mm enində yarpaqcıqları vardır. Paxlası qısayarpaqlı, adətən horizontal vəziyyətdə, xətvari, bizvari, 3-5 sm uzunluqda və 3&nbsp;mm enində olub, üzəri tüklə örtülmüşdür. Yabanı halda mayda çiçəkləyir, meyvəsi iyun-iyulda yetişir. Toxum vasitəsi ilə çoxalır.

## Ekologiyası
Orta dağ qurşağında daşlı yamaclarda, açıq quru sahələrdə daha çox rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqaz dağlarının orta dağ qurşağında, Gəncə yaxınlığında kiçik areallarda rast gəlinir. Azərbaycanın nadir bitkisidir.

## İstifadəsi
Tərkibində qatran vardır. Yaşıllaşdırmaya tətbiq olunmur.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sipsik

**Sipsik** — Estoniya uşaq ədəbiyyatı yazıçısı Eno Raud kitabında karakter və Estoniyanın simvollarından olan bez gəlincik. İlk dəfə "Sipsik" ​​(1962) kitabında göründü.
Sipsikin mavi və ağ zolaqlı kostyumu, qara saçı, böyük gözləri və gülər üzü var. Sipsik Estoniya uşaq ədəbiyyatı karakter lərinin ən görkəmli simalarından biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Sipsik" oyuncaq və kitabı ​​üçün rəsmi sayt
Sağlamlıq

**Sağlamlıq** — istənilən canlı orqanizmin bədən üzvlərinin hamısının öz funksiyasını tam yerinə yetirdiyi hal; istənilən ağrının və xəstəliyin olmadığı vəziyyəti. Sağlamlıq insanın təkcə xəstə olmaması ilə ölçülmür, həm də onun fiziki, psixoloji və sosial rifahının öz qaydasında olması ilə müəyyən olunur.

Sağlamlığı öyrənən elmlərə dietologiya, psixologiya, psixatriya, tibbi sosilogiya, gigiena, defektologiya və.s. aiddir.

## Sağlam olmaq üçün tövsiyələr
* İdmanla məşğul olun. Gündə 1 kilometr piyada gəzmək və ya həftədə 3 dəfə yüngül idmanla məşğul olmaq ürək damar xəstəliklərinin qarşısını alır.

* Kəpəkli məhsullar xərçəngdən qoruyur. Həftədə 4 dəfə kəpəkli çörək, makaron və ya qabıqlı düyü yemək xərçəng ehtimalını 40% azaldır.
* Meyvə tərəvəzi süfrənizdən əskik etməyin. Meyvə-tərəvəz xüsusilə də pomidor, qırmızı üzüm yeyənlərdə infarkt, xərçəng və şəkər ehtimalı daha az olur.
* Fast-food yeməklərini birdəfəlik unudun. Ürək-damar xəstəliklərinin 3/1-ə səbəb olan hamburger, kartof qızartması və s kimi qidalardır.

* Bel ağrısına qarşı hərəkət edin. Araşdırmalar göstərir ki, bel ağrısından əziyyət çəkənlər yatmaq əvəzinə normal fəaliyyətlərinə davam etməlidirlər.
* Yeməyinizə nəzarət edin. Balıq yemək infarkt ehtimalını azaldır. Bundan başqa, balıqda olan yağlar immun sistemini də möhkəmləndirir.
Duzu azaldın Həddindən artıq duz iflicə və ürək damar xəstəliklərinə səbəb olur. Ona görə də gündə 5 qr duz yemək kifayətdir. Araşdırmalar gündə 2 fincan qəhvənin bağırsaq xərçəngi ehtimalını 25%, öd kisəsindəki daş ehtimalını 45% azaltdığını göstərir. Ancaq qəhvədən çox istifadə etmək yüksək təzyiqə səbəb olur. Mütəxəssislər çox çay içənlərdə infarkt ehtimalının yarıbayarı azaldığını bildirirlər. Çaya bir az müalicə əhəmiyyətli otlardan əlavə edin — kəklikotu, senna, mixək və s.
* Hər pəhrizə aldanmayın. Həftədə 2–3 kiloqram arıqlamağı vəd edən pəhrizlərdən uzaq olun. Arıqlamaq istıyirsinizsə bunu həftə-həftə yox, uzun müddət üçün həyata keçirməyə çalışın.
* Artıq çəkilərə diqqət. Yeni bir araşdirmaya görə çəkinin üzərinə gələn hər yeni kiloqram insanın ömrünü 20 həftə qısaldır. Artıq çəkilərdən xilas olmaq ürək, xərçəng, oynaq iltihabı və s xəstəliklərdən də xilas olmaq deməkdir.
* İdmanla məşğul olmaq yağı, duzu azaltmaq xolestrolu aşağı salır. Bu da infarkt və iflicdən qoruyur.

* Stresə qarşı mübarizə aparın.
* Sosial fəaliyyətlər, hobbilər stresə qarşı mübarizə üçün ən yaxşı vasitədir.
* Siqaretə yox. Siqareti atmaq artıq çox asandır. İndi bunun üçün saysız-hesabsız vasitələr var. Məsələn nikotin lentləri, saqqızlar, iynə ilə müalicə və s.
* Yuxusuz qalmayın. Yuxu immun sisteminin daha yaxşı fəaliyyət göstərməsinə kömək edir. Yuxusuzluq isə konsentrasiyanın pozulmasına səbəb olur.
* Hər gün vitamin qəbul edin. Tərkibində fol turşusu olan vitamin həbləri xərçəng və ürək damar xəstəliklərindən qoruyur.

* Profilaktika. Ildə bir dəfə poliklinikada tam dispanserizasiya keçməyi unutmayın!

## Həmçinin bax
# Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi
# İdman
# Səhiyyə
# Reproduktiv sağlamlıq
# Беляев, И. А.

## İstinadlar
Klaudio Bravo

**Klaudio Andres Bravo Munyos** (isp. *Claudio Andrés Bravo Muñoz*; ) — qapıçı kimi oynamış keçmiş Çilili peşəkar futbolçu.

Bravo karyerasına Kolo-Koloda başlayıb və 2006-cı ildə Real Sosyedada transfer edilib. O, Real Sosyedad klubu daxilində 237 rəsmi oyunda iştirak edib. 2014-cü ildə "Barselona" onu 12 milyon avroya transfer etmişdir. 2016-cı ildə isə furbolçu "Mançester Siti"də oynamağa başlayıb və burada bir neçə titul əldə edib. O, 2020-ci ildə Real Betis klubu ilə müqavilə imzalayaraq İspaniyaya qayıdıb. Bravo İngiltərədə oynadığı dörd ildən sonra, 26 avqust 2024-cü ildə 41 yaşında ikən təqaüdə çıxdığını elan edib.

Ümumilikdə 150 oyunda iştirak etmiş Bravo Çili millisinin tarixində Aleksis Sançez və Qari Medeldən sonra ən çox oyun keçirmiş üçüncü oyunçudur. O, ölkəni iki FİFA Dünya Kubokunda, bir FİFA Konfederasiyalar Kubokunda və yeddi Amerika Kubokunda təmsil etmiş, Amerika Kubokunun 2015 və 2016-cı il sezonlarında komandasına kapitanlıq edərək onları qələbəyə daşımışdır.

## İstinadlar
Mark-Andre ter Ştegen

**Mark-Andre ter Ştegen** (alm. *Marc-André ter Stegen*; ) — alman futbolçu. Almaniya millisinin və Barselona klubunun qapıçısı. 

## Uğurları

### Klub
 Barselona
* İspaniya La Liqası
** Qalib (4): 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19
* Çempionlar Liqası
** Qalib (1): 2014/15
* İspaniya Kral Kuboku
** Qalib (5): 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2020/21
* UEFA Superkuboku
** Qalib (1): 2015/16
* Klublararası Dünya Kuboku
** Qalib (1): 2016
* İspaniya Superkuboku
** Qalib (2): 2016/17, 2018/19

### Milli
 Almaniya U-19
* U-19 Avropa Çempionatı
** Qalib (1): 2009
 Almaniya
* Konfederasiyalar Kuboku
** Qalib (1): 2017

### Şəxsi

## Həmçinin bax
Alt

**Alt** (, ,  həmçinin , , , və , , ) — skripkadan bir az böyük simli musiqi aləti. Skripkadan böyük olduğu üçün daha aşağı registrdə səslənir. Alt yayla çalınan mövcud simli alətlər arasında ən qədimi sayılır. XV–XVI əsrlərdə yarandığı ehtimal edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* ВТ-ЭСБЕ. Альт, музыкальный инструмент.
* *Гринберг М.* Русская альтовая литература. — Москва: Музыка, 1967.
* *Понятовский С.* Альт. — М.: Музыка, 1974.

## İstinadlar

* Alta həsr olunmuş sayt.
Faqot

**FAQÓT** (, , , ) - konusvari kanalı və ikiqat qamış dilçəyi olan, nəfəsli musiqi aləti. Faqot ağcaqayından düzəldilir. Faqotun konusvari gövdəsi ikiqat əyilmiş uzun boru formasındadır. Faqot isə XVI əsrdə İtaliyada quraşdırılmışdır, orkestrdə XVII əsrin sonlarından tətbiq edilir, XVIII əsrdən  orkestrlərdə daimi istifadə olunur.

## Xarici keçidlər
* Faqotun iştirakı ilə əsərlər.
* Faqota həsr olunmuş sayt.
* Faqot Vyana simfonik kitabxanasında.
## İstinadlar
Osaka prefekturası

**Osaka prefekturası** ( *Ōsaka fu*) — Yaponiyanın Honşu adasında yerləşən Kansai regionunda prefektura.

## Həmçinin bax
Hilal taktikası

**Hilal (Aypara) taktikası,** **Turan taktikası və ya Qurd qapanı (tələsi)** — düşməni çevrələyərək yox etməyi məqsəd qoyan bir hərbi taktika. Türk dövlətləri tərəfindən sıxlıqla istifadə edilərdi. Bu taktika meydan döyüşlərində təsirli idi və iki mərhələli olaraq tətbiq olunardı:

* Saxta ricat (ricat — geri çəkilmə);
* Pusqu.

Ordu, döyüş anında mərkəz, sağ və sol olmaq üzrə üç hissəyə ayrılardı. Mərkəz qüvvətləri düşmənə hücum edər, bir müddət sonra hücum edən bu qüvvələr, qaçar kimi geri çəkilərdi. Bunu edərkən də at üzərində ox atmaq surətiylə döyüşə davam edərdilər. Beləcə geri çəkilən əsgərlərin arxasından gələn düşmən, ordunun sağ və sol qisimi tərəfindən tələ qurulan yerə çəkilər, çevrə içinə alınaraq məhv edilərdi.

Ordu, təməldə üçə ayrılar və mərkəzə ən seçmə qüvvələr toplanar. Sağ və sol cinah mərkəzdən tamamilə ayrılmamaqla birlikdə araya məsafə qoyar. Mərkəzdəki qüvvələr sürətli bir vur qaç (ümumiyyətlə mizraqlı ya da atlı qüvvətlər ilə) düşmənin mərkəz safını fayda və düşmənin sağ və sol qanadlarının ordunun bölünməməsi adına mərkəzə sürüşməsini təmin edər. Bunun üzərinə araya məsafə qoyulan sağ və sol cinahdakı əsgərlər düşmənin qanadlarında buraxılan boşluqlara doğru sürətli hücum edərək düşməni ordunun meydana gətirdiyi ayparanın tam ortasına alardı. Vur qaç etmiş olan mərkəz qüvvə də, sağ və sol ceinahın əhatə etməsiylə birlikdə, qaçmağı buraxıb mərkəzdəki yerini alar düşmən ordusunu tam bir mühasirəyə götürərdi. Edilməsi olduqca çətin olmaqla birlikdə qəti nəticə verməsiylə bilinən və Türk ordularının tətbiq etdiyi, az qüvvələrlə yüksək saylı düşmənlərin yenilə biləcəyi bir taktikadır. 
Bu döyüş strategiyasını tarixdə ən yaxşı şəkildə tətbiq etmiş komandirlər:

*Çin və Böyük Hun imperiyası - Mete xan 
*Osmanlı və Çar Rusiyasına yürüşlərində - Nadir şah Əfşar
*Malazgird döyüşü - Alp Arslan
*Mohaç döyüşü (1526) - Sultan Süleyman Qanuni

Parfiya və Roma arasında baş vermiş Karra döyüşündə parfiyalılar Hilal (Turan) taktikası sayəsində qalib olmuşlar.

## İstinadlar
Macəra (film, 1960)

**"Macəra"** () — italyan rejissor Mikelancelo Antonioninin filmi. Film Kann kinofestivalının (1960) xüsusi mükafatına layiq görülüb. "Macəra" filmi Mikelancelo Antonioniyə dünya şöhrəti gətirən  Yadlaşma trilogiyasının ilk filmidir.

## Məzmun
Bilik Fondu (Azərbaycan)

**Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondu** — Müasir informasiya cəmiyyətinin və biliklərə əsaslanan iqtisadiyyatın tələblərini nəzərə alaraq, elmi-texniki, sosial-iqtisadi, humanitar biliklərin artırılması, azərbaycançılıq məfkurəsi zəminində milli-mənəvi, dini dəyərlərin təbliği, ekoloji təfəkkürün formalaşdırılması, Azərbaycan dövlətinin daxili və xarici siyasətinin, ölkədə aparılan sosial-iqtisadi, mədəni quruculuq proseslərinin mahiyyətinin ictimaiyyətə çatdırılmasını təmin edən xüsusi məqsədli dövlət qurumu. Fond Bakı şəhərində yerləşir. İcraçı direktoru Oktay Səmədovdur.

2019-cu il 14 yanvar tarixində prezident İlham Əliyevin verdiyi fərmanla bilik fondu ləğv olunub.
## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 may 2014-cü il tarixli Fərmanı ilə yaradılmışdır.

## Vəzifələri
*Azərbaycan Respublikası əhalisinin elmi-texniki, siyasi-ictimai, sosial-iqtisadi, ekoloji və humanitar biliklərini artırmaq məqsədilə təşkilati və təbliğat xarakterli tədbirlər həyata keçirmək;
*Azərbaycan Respublikası əhalisinə qloballaşma şəraitində cərəyan edən proseslər haqqında dolğun biliklər çatdırmaq;
*azərbaycançılıq məfkurəsinin mahiyyətini, milli-mənəvi və dini dəyərləri təbliğ etmək;
*şəxsin fasiləsiz təhsilini, daim yeniləşən, müasir standartlara uyğun biliklərə və dünyagörüşünə yiyələnməsini, şəxsiyyət kimi inkişafını təmin etmək məqsədilə lazımi tədbirlər həyata keçirmək;
*gənclərin biliklərinin, bacarıqlarının, peşəkarlıq səviyyələrinin və dünyagörüşlərinin inkişafına dəstək göstərmək;
*sağlam həyat tərzini, ətraf mühitin mühafizəsini təbliğ etmək;
*Azərbaycan tarixinin və mədəniyyətinin təbliğinə yönəlmiş tədbirlər təşkil etmək;
*Azərbaycan Respublikasının dinamik inkişafı və dünya birliyinə inteqrasiyası ilə əlaqədar təhlillər aparmaq, beynəlxalq, regional və ölkədaxili ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi prosesləri öyrənmək və ictimaiyyətə çatdırmaq;
*Azərbaycan Respublikasının daxili və xarici siyasətinin mahiyyəti ilə bağlı dövlət maraqlarına uyğun dövri mətbuatda materiallar hazırlayıb yaymaq, elmi konfranslar, seminarlar, dəyirmi masalar və disputlar təşkil etmək;
*Fondun məqsədlərini gerçəkləşdirmək üçün materiallar çap etdirmək, kitablar, broşürlər, analitik materiallar hazırlamaq və onların yayılmasını təmin etmək;
*Bu Nizamnaməyə uyğun olaraq digər vəzifələri yerinə yetirmək.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Rəsmi facebook  səhifəsi
*Rəsmi saytı
Qarabağlı (Qaraçöp)

**Qarabağlı** (rəsmi olaraq gür.: g.ə. წიწმატიანი, l.ə. **tsitsmatiani**) və yaxud **Qaramanlı** Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində məhəllə. 2023-ci il siyahıyaalınmasına əsasən məhəllədə azərbaycanlılardan ibarət 2500 nəfər (1352 nəfəri kişilər, 1148 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.

## İstinadlar
Zemo Ləmbəli (Qaraçöp)

**Zemo Ləmbəli** (, ) — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd. 2014-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 99,9%-i azərbaycanlılardan ibarət 2.959 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar
Gömbər

**Gömbər** (gür.: g.ə. გომბორი, l.ə. **qombori**) – Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd. 2014-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 50,5%-i gürcülərdən, 44,6%-i isə tatlardan ibarət olan 681 nəfər (334 nəfəri kişilər, 347 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.

## İstinadlar
Düzəyrəm

**Düzəyrəm** (; **duzaqrama**) — Gürcüstanın Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində məhəllə. 2023-cü il siyahıyaalınmasına əsasən 3000 nəfər (1630 nəfəri kişilər, 1370 nəfəri qadınlar) kənd əhalisinin 100%-i azərbaycanlılardan ibarətdir.

## İstinadlar
Keşəli (Qaraçöp)

**Keşəli** (gür.: g.ə. ქეშალო, l.ə. **keşalo**) - Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
2014-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə azərbaycanlılardan ibarət 2.438 nəfər (1.314 nəfəri kişilər, 1.124 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.

## İstinadlar
Baldoy

**Baldoy** (gür.: g.ə. პალდო, l.ə. **paldo**) - Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd. 2014-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 99.9%-i azərbaycanlılardan ibarət 696 nəfər (367 nəfəri kişilər, 329 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.

## İstinadlar
Muğanlı (Qaraçöp)

**Muğanlı** (gür.: g.ə. მუღანლო, l.ə. **muğanlo**) — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.Kənddə, Acı Vadi adlanan yerdə, 42 milyard kubmetr dəyərləndirilən təbii qaz yatağı var.

2004-cü ilədək adı Yormuğanlı olmuşdur.

## Maraqlı faktlar
2005-ci ilin iyun ayında güclü bir qasırğa burada baş verdi ki 13 nəfər yaralanmaqla, bir neçə evə isə zərər dəydi.

## Əhalisi
2023-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə azərbaycanlılardan ibarət 51,000 nəfər (26,010 nəfəri kişilər, 24,990 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.  Bu Kənddə olanlar Muğan düzündən köçmüş Şahsevənlərdilər.

## İstinadlar
Qazlar

**Qazlar** (gür.: g.ə. კაზლარი, l.ə. **kazlari**) - Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd. 2014-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 99-i azərbaycanlılardan ibarət 1.298 nəfər (692 nəfəri kişilər, 606 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.1298

## İstinadlar
Keşəli

* Keşəli (Sarvan) — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Sarvan bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.
* Keşəli (Qaraçöp) — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsində inzibati-ərazi vahidində kənd.
Ləmbəli

**Ləmbəli** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Ləmbəli (Loru) — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, Ermənistan SSR-inin Barana rayonunda, hazırda Ermənistan Respublikasının Loru mərzində kənd. 
* Ləmbəli (Qaraçöp) — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresinin Saqareco bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.
E.ə. X əsr

**E.ə. X əsr**

## Hadisələr
* Solomon məbədi

## Doğulanlar
* II Aşşurnasirpal — Assuriya şahı.

## Vəfat edənlər

## İstinadlar
Abdallı

* Abdallı (Oğuz) — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Abdallı (Borçalı) — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Çörük Qəmərli rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Abdal
* Avdal
Məhəmməd Hüseynov

**Məhəmməd Hüseynov** və ya **Hacı Mir Məhəmməd Hüseynov** (tam adı:*Məhəmməd Səməd oğlu Hüseynov*; ) — Əməkdar inşaatçı, Sov.İKP-nin üzvü (1954), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1980).

## Həyatı
Məhəmməd Hüseynov 10 may 1927-ci ildə Masallı rayonu Xırmandalı kəndində andan olmuşdur. O, 1954-cü ilden Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1941-ci ildə kolxozda başlamışdır. 1949-cu ilden Baki Baş Tikinti İdarəsində işləmişdir. Onun briqadası kommunist əməyi kollektivi adlanırdı. SOV. İKP 25 və 26-cı qurultaylarının nümayəndəçisi olmuşdur.

## Fəaliyyəti
AzTV-nin inzibati binası, "Bakı" mehmanxanası, A. Şərifzadə adına "Aktyorlar evi", "Yaşıl teatr", Parlament binası, C. Cabbarlı adına Azərbaycan Kinostudiyası, geoloqlar üçün doqquzmərtəbəli yaşayış evi ("Azadlıq" pr. 4), Respublika Eksperimental Tibb Mərkəzi, Lökbatan, Sahil, Korgöz qəsəbələrində orta məktəb binaları, Gəmi təmiri zavodu onun müəllifliyi ilə inşa olunmuşdur. 1959–60-cı illərdə yaşıl teatrn tikintisi işlərini həyata keçirib.

## Mükafatları
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1980)
* İki dəfə "Lenin" ordeni
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Nurəddin Ədiloğlu, "Bizim ağamız" sənədli povest və xatirələr. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Seyid Məhəmməd Hüseynov haqqında (Bakı-2003, Adiloğlu nəşr.300 tiraj)
# Səyavuş Sərxanlı, "Yaxşılıq poeması", "Ulduz" jurnalı, 1976-cı il 6 sayı.
Təkbətək döyüş

**Təkbətək döyüş** - iki fərd arasında vuruşma, çarpışma, dava. Təhlükəli hallarda özünü və yaxınlarını qorumaq üçün insanların istifadə etdikləri üsul. Təkbətək döyüş 4 cürə ola bilər: **[[Hərb]]i** döyüş; **[[İdman]]**  döyüşü; Təkbətək döyüşün **Şərqi növləri**;  **Qarışıq** üsullar ilə  döyüş.

## Hərbi  döyüşlər

Hərbi təkbətək döyüşün məqsədi ölümcül təhlükə altında ölaraq vuruşub sağ qalmaq, məğlub olanda isə rəqibə mümkün qədər çox zədə vurmaqdır. Müasir əsgərlər hərbi məktəblərdə  əlbəyaxa, soyuq və odlu silahla döyüşməyi öyrənirlər. Əsas tədris kursları:
#Operativ əlbəyaxa döyüş;
#Ordu bıçaq döyüşü; 
#Süngü  döyüşü;
#Tapança ilə əlbəyaxa döyüş. və s. 
Hərbçilər yalnız xüsusi əməliyyatların keçirilməsi zamanı əlbəyaxa döyüş fəndləri tətbiq etmək hüququna malikdirlər.
Digər hallarda  döyüş fəndlərinin  tətbiqi qadağan edilir və ardınca hərbçi hətta cinayət məsuliyyətinə cəlb oluna bilər.

## İdman döyüşləri
 
İdman döyüşlərinin məqsədi yüksək idman nailiyyətlərinə nail olmaqdır. İdman döyüşlərində travmatizmi minimallaşdırmaq məqsədilə daha sərt qaydalar və məhdudiyyətlər istifadə olunur. Həmçinin müxtəlif qoruyucu ləvazimatlar istifadə olunur (əlcəklər, boksda və karatedə kapalar,  qılıncoynatmada dəbilqə, maskalar).
İdman təkbətək döyüşlərinin əsas növləri - boks, qılıncoynatma (rapira, qılınc), sərbəst güləş, klassik güləş, sambo,  kikboksinq  və s).
 
Azərbaycan Boks Federasiyası 1924-cü ildə yaradılıb. 1926-cı ildə ilk dəfə olaraq boks üzrə Azərbaycan çempionatı keçirilib. 1926-cı ildə Azərbaycanın ən güclü boksçuları Zaqafqaziya çempionatında iştirak edib və qalib olublar. 1929-cu ildə Azərbaycan Türkiyə beynəlxalq görüşü keçirilmişdir. Azərbaycan Boks Federasiyası 1992-ci ildən AİBA və EABA-nın tam hüquqlu həqiqi üzvü olub. 2009-cu il yanvarın 23-də Azərbaycan Boks Federasiyasının hesabat-seçki konfransı keçirilmişdir. Kəmaləddin Heydərov yekdilliklə federasiyanın prezidenti seçilmişdir. Konfransda Ağacan Əbiyev federasiyanın I vitse-prezidenti, Süleyman Mikayılov və Rövşən Hüseynov isə vitse-prezident seçilmişlər.

Sambo güləşi ölkəmizin müxtəlif xalqlarının milli güləşlərindən götürülmüş fəndlərdən ibarətdir. Qazaxların "kures", azərbaycanlıların "güləş", gürcülərin "çidoba", taciklərin "güştingiri" güləşləri ilə sambo arasında oxşar cəhətlər çoxdur. "Sambo" sözü rusca "Самоoборона без оружия" (silahsız özünümüdafiə) sözlərinin ixtisarından düzəlmişdir. Sambonun fəndərini bilən adam nəinki bir, hətta bir neçə cinayətkarın öhdəsindən gələrək onların silahlarını əlindən almağı bacarar. Azərbaycan milli güləşinin tarixi çox qədimdir. Peşakar güləşçilər Sali Süleymanov, Rəşid Yusifov və başqalarının adı çoxlarına məlumdur.
## Şərqi döyüş növləri
 
## Qarışıq  üsullar ilə  döyüş

Qarışıq  üsullar ilə döyüşdə bir neçə müxtəlif əlbəyaxa döyüş növlərinin fəndlərindən istifadə etmək icazə verilir (boks, güləş, sambo, karate və s.). Burada məhdudiyyətlər var, lakin qaydalar minimuma endirilmişdir. Qarışıq  üsullar ilə  döyüşün ən sərbəst növü "Qaydasız döyüş" adlanır.

## İstinadlar
Alxanlı (Siyəzən)

**Alxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Siyəzən rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Siyəzən rayonunda yerləşən qədim kənd. Yaranma tarixi XVIII əsrin sonu-XIX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Kənd haqqında qısaca olaraq Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Gülüstani-İrəm” əsərində məlumat verilib.

## Toponimikası
"Alxanlı" adının mənası haqqında müxtəlif fikirlər var. Azərbaycanın digər rayonlarında eyni adlı kəndlər vardır. Mənşəyinin eyni olduğu düşünülür. Kəngərli tayfasının bir qolu olduğu və XVIII əsrdə Pənahəli xanın Naxçıvandan köçürdüyü camaat olması barədə fikirlər vardır.

## Tarixi
XX əsrin 50-ci illərinə qədər Alxanlı kəndi böyük yaşayış məskəni kimi qalıb. Lakin həmin dövrdə SSRİ rəhbərliyi tərəfindən "xam torpaqlara hücum" elan edilməsi nəticəsində kəndin əhalisi 6–7&nbsp;km şərqdə, Xəzər dənizinə doğru düzən ərazidə salınmış Yenikənd kəndinə köçürülmüşdür. Hazırda kənddə əsasən maldarlıqla məşğul olan bir–neçə ailə yaşayır. Kəndin ərazisində qədim məscid, istifadə olunmayan kəhriz qalıqları, qədim qəbiristanlıq və evlərin xarabalıqları qalmaqdadır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Bakı–Quba avtomobil yolunun üzərində, Gilgilçayın sol sahilindəki dağ yamacında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Örtük sistemi

**Örtük sistemi** (, in + tegere — «örtmək») -   əzələlərin və bədən boşluqlarının üstünü örtən , əzələ, birləşdirici və sinir toxumalar (epiteli)  növlərinin orqanizm üzərində cəmləşmiş kompleksi . Örtük sistemi orqanizmi ətraf temperaturun mənfi təsirindən, mümkün zədələrdən, xəstəlik törədən mikroorqanizmlərdən və zəhərli maddələrdən qoruyur. Həmçinin, örtük sistemi çoxlu sayda kiçik, əsasən onurğasızlarda, su heyvanlarında və yüksək nəmlikdə yaşayan heyvanlarda  nəfəs üzvü kimi fəaliyyət göstərə bilir.  Örtük sistemi  həcminə görə orqanizm sistemlərinin ən böyüyüdür.

## İstinadlar