open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antoni Armstronq-Cons (Snoudon qrafı)

**Antoni Armstronq-Cons** (; ) — Britaniyalı fotoqraf, Snoudon qrafı. 

1960-cı ildə Britaniya kraliçası II Elizabetin bacısı Şahzadə Marqaretlə evləndi. Ertəsi il Snoudon qrafı ünvanı aldı və bu nigahdan 2 övladı doğuldu. Cütlük 1978-ci ildə boşandılar.

* David Armstronq-Cons (3 noyabr 1961)
* Leydi Sarah Çatto (1 may 1964)

Həmin ilin dekabrında dul Lusiya Mariya Lindseylə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan bir qızı doğulsa da, 2000-ci ildə boşandılar.

* Fransiska Armstronq-Cons (17 iyul 1979)

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Weight, Richard (2021). "Jones, Antony Charles Robert [Tony] Armstrong-, first earl of Snowdon and Baron Armstrong-Jones (1930–2017), photographer, designer, and campaigner for disabled rights". *Oxford Dictionary of National Biography* (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/odnb/9780198614128.013.90000380163. ISBN 978-0-19-861412-8
* Cathcart, Helen (1968). *Lord Snowdon*. London: W. H. Allen & Co. p. 13. ISBN 978-0-491-00381-0
* "The Peerage". Whitaker's Concise Almanack. 2003. pp. 134–169. ISBN 0-7136-6498-3
* Armstrong-Jones, Antony (2017). Lady Frances von Hofmannsthal (ed.). *Snowdon: A Life in View*. Foreword by Graydon Carter; Introduction by Patrick Kinmonth; Contributions by Tom Ford. New York: Rizzoli. ISBN 978-0-8478-6136-1
* Maclagan, Michael; Louda, Jiří (1999). *Line of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe*. London: Little, Brown & Co. p. 31. ISBN 1-85605-469-1
* Wayne C. Thompson (20 July 2016). *Western Europe 2016–2017*. Rowman & Littlefield Publishers. pp. 30–. ISBN 978-1-4758-2905-1

### İstinadlar
Çabbi Koks

**John Arthur "Chubby" Cox III**  — keçmiş amerikalı peşəkar basketbolçudur. O, 1978 NBA draftında Chicago Bulls tərəfindən seçilmiş və bir mövsüm Washington Bullets komandasında çıxış etmişdir. Kollec basketbolunu Villanova Wildcats və San Francisco Dons komandalarında oynamışdır.
## Həyatı və karyerası
Cox Filadelfiya, Pensilvaniya şəhərində anadan olmuşdur. Boyu 1.88 m olan müdafiəçi Roxborough Liseyində təhsil almışdır. O, iki il Villanova Universitetində çıxış etdikdən sonra San-Fransisko Universitetində (USF) komandanın əsas oyunçularından birinə çevrilmiş və bir mövsümdə məhsuldar ötürmələrə görə universitet tarixində ilk onluqda yer almışdır.

O, 1978-ci ildə NBA-nın Chicago Bulls komandası tərəfindən draftın səkkizinci raundunda seçilmişdir. Lakin NBA-də debütünü yalnız 1982–83 NBA mövsümündə etmiş və həmin mövsüm Washington Bullets heyətində 7 oyunda iştirak edərək ümumilikdə 29 xal toplamışdır.

Cox 1978–1981-ci illərdə Continental Basketball Association (CBA) liqasında çıxış etmişdir. O, Philadelphia Kings, Pennsylvania Barons və Wilkes-Barre Barons komandalarında oynayaraq üç mövsüm ərzində orta hesabla təxminən 22 xal toplamışdır. 28 dekabr 1979-cu ildə Lancaster Red Roses komandasına qarşı oyunda 50 xal qazanmışdır. Bundan əlavə, Venesuelada Karakas şəhərinin Beverley Hills komandasında da peşəkar səviyyədə çıxış etmişdir.

Cox San-Fransisko Universitetinin keçmiş çirlideri Viktoriya ilə ailə qurmuşdur. Onların Venesuelada doğulmuş Amerika–Venesuela vətəndaşı olan bir oğlu — John Cox vardır. O, Venesuela milli basketbol komandasında peşəkar basketbolçu kimi çıxış edir.

## İstinadlar
Boyaqotukimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Maykl Berriman

**Maykl Con Berriman** () — ABŞ xarakter aktyoru.

Bəzi aktyorlar obrazlarını geyim və makiyajla yaradır. M. Berriman isə buna ehtiyac duymayıb. Rejissorlar onu ekranda gördükdə axtardıqları obrazı tapdıqlarını anlayırlar.  
  
Aktyor hipohidrotik ektodermal displaziya adlı xəstəliklə yaşayır. Tibbi cəhətdən desək, bədənində tər vəziləri, saç və dırnaqlar yoxdur.  
  
Tamaşaçılar onu ilk dəfə Miloş Formanın "Ququ quşu yuvasının üzərindən uçarkən" (1975) filmində görür. Ves Kreyvenin "Təpələrin gözləri var" (1977) filmi ilə isə adı dəhşət janrının klassikləri sırasına daxil olur. Bundan sonra ekran macərası davam edir. "Star Trek", "Məxfi materiallar", "Cənnətə gedən yol" bu uzun siyahının bir hissəsidir. Axırıncı qeyd olunan serialda isə ona Şeytanın özünü oynamaq düşür.
  
## Erkən illəri
Maykl Con Berriman 1948-ci ilin sentyabr ayının 4-də Los-Anceles şəhərində doğulub. Ailədə iki uşaq böyüyüb, Maykl onların kiçiyi idi. Böyük bacısının adı Virciniyadır. Onun damarlarında alman qanı da axır. Alman nəslindən olan böyük babası vaxtilə Vyanada həkimlik edib. Anası tibb bacısı olub, atası isə ABŞ Hərbi Donanmasında neyrocərrah kimi xidmət edib. Atom bombasının Hiroşimaya atılmasından sonra atası da o əraziyə göndərilən hərbi heyətin sıralarında olub.
  
M. Berrimanın atası radiasiyaya məruz qalıb və bunun nəticəsi isə birbaşa oğluna təsir edir. M. Berriman hipohidrotik ektodermal displaziya adlı nadir genetik xəstəliklə dünyaya gəlib. Xəstəlik tər vəzilərinin, dərinin, saçın və dırnaqlarin inkişafını pozur. Bundan əlavə, onun orqanizmində kraniosinostoz da inkişaf edir və uşaqlıqda kəllə sümüyü üzərində mürəkkəb əməliyyat keçirməli olur.
  
Roma-Katolik mühitində böyüyüb, Santa-Monikadakı "Saint Monica Preparatory" məktəbinə gedib. Hələ gənc ikən sörfə vurulub. Orta məktəbi qurtarandan sonra San-Luis-Obispodakıdakı Kaliforniya Politexnik Dövlət Universitetinə gedib, orada botanika və zoologiya üzrə oxuyub. Aktyorluğa qədəm basmamışdan öncə isə çiçəkçilik edib.  
  
## Şəxsi həyatı
M. Berriman ətraf mühitin qorunması uğrunda ardıcıl mübarizə aparır və on ilini canavar qoruğunda keçirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Weekend Rockstar

***Weekend Rockstar*** — İngiltərə repçisi Fengin 13 fevral 2026-cı ildə "Regularisperfect" leyblının təqdimatında işıq üzü görən debüt studiya albomu.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
What The Feng

***What The Feng*** — İngiltərə repçisi Fengin 14 fevral 2025-ci ildə "7628604 Records DK" leyblının təqdimatında işıq üzü görən debüt miksteyp albomu.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Şahzadə Eduard və Yekaterina Vorslinin toyu

**Şahzadə Eduard və Yekaterina Vorslinin toyu**, 8 iyun 1961-ci ildə Yorkminster, Yorkda baş tutdu. Bəy namizədi Kent hersoqu Şahzadə Eduard Britaniya kralı V Corcun nəvəsi, gəlin namizədi Yekaterina Vorsli isə torpaq sahibkarı Sör Vilyam Vorslinin yeganə qızıdır.

## Haqqında
8 mart 1961-ci ildə Kensinqton sarayında nişanlanan cütlüyün televiziyada nümayiş etdirilən toy mərasimi ənənəvi ingilis kilsə nigahı şəklində təşkil edildi. Bu, 1328-ci ildə III Eduard və Enolu Filippanın toy mərasimindən sonra Yorkminsterdə baş tutan ilk monarxial toy mərasimi idi.

Bəy namizədinin əmisi və vəftiz atası olan keçmiş kral Vindzor hersoqu Eduard toya dəvət edilmədi. Qonaqlar arasında yer alan Asturiya şahzadəsi Xuan Karlos və Yunan-Danimarka şahzadəsi Sofiya bu mərasimdə tanış oldular və ertəsi il evlənərək 1975-ci ildə İspaniya taxtına çıxdılar. Cütlüyün bu nigahdan 3 övladı doğuldu.

* Corc Vindzor (26 iyun 1962)
* Leydi Helen Taylor (28 aprel 1964)
* Nikolay Vindzor (25 iyul 1970)

## Qonaqlar

### Bəyin ailəsindən

* Dul Kent hersoginyası Şahzadə Marina, bəyin anası
** Şahzadə Aleksandra, *bəyin bacısı*
** Şahzadə Maykl, *bəyin qardaşı*
* Ana Kraliça Elizabet Bouz-Layon, *bəyin əmisi arvadı*
** Kraliça Elizabet və Edinburq hersoqu Şahzadə Filipp, *bəyin əmisi qızı və əri*
*** Uels şahzadəsi Çarlz*, bəyin əmisi nəvəsi*
*** Şahzadə Anna*, bəyin əmisi nəvəsi*
** Snoudon qrafinyası Şahzadə Marqaret və Antoni Armstronq-Cons, *bəyin əmisi qızı və əri*
* Dul Harvud qrafinyası Şahzadə Mariya*, bəyin bibisi*
** Harvud qrafı Corc Laskelles və Marion Stein, *bəyin bibisi oğlu və xanımı*
* Qloster hersoqu Henri və Leydi Alis Montakyu, *bəyin əmisi və xanımı*
** Şahzadə Vilyam, *bəyin əmisi oğlu və s.*

### Gəlinin ailəsindən

* Sör Vilyam Vorsli və Leydi Coys Morqan Vorsli, *gəlinin valideynləri*
** Sör Markus Vorsli və Leydi Brijit Vorsli, *gəlinin qardaşı və xanımı*
*** Sör Vilyam Vorsli, *gəlinin qardaşı oğlu*
** Oliver Vorsli, *gəlinin qardaşı*
** Con Vorsli və Leydi Karolin Vorsli, *gəlinin qardaşı və xanımı*
*** Villa Vorsli*, gəlinin qardaşı qızı*

### Əcnəbi qonaqlar

* Norveç taxt-tacının vəliəhdi Şahzadə Harald
* Niderland şahzadəsi Şahzadə İrina
* Danimarka taxt-tacının vəliəhdi Şahzadə Marqrete
* Yunanıstan taxt-tacının vəliəhdi Şahzadə Konstantin və s.

## Mənbə

* Glenville, Tony; Anderson, Fiona; and Damon, Emma, for de la Haye, Amy, ed. (1996). "Selected Glossary of British Designers 1947-1997". The Cutting Edge: 50 Years of British Fashion 1947-1997. V&A. p. 202. ISBN 1-85177-194-8
* "Wedding at York of Prince Edward (1961)". British Pathé
* Bates, Stephen (5 September 2025). *[https://www.theguardian.com/uk-news/2025/sep/05/the-duchess-of-kent-obituary "The Duchess of Kent obituary"]*. The Guardian
* Hankinson, Cyril F. J. (7 June 1961). *[https://books.google.com/books?id=LTc0AAAAIBAJ&dq=duke+of+kent+wedding&pg=PA34&article_id=5373,1564160 "Tomorrow's Royal Wedding First at Minister Of York Since 1328".]* *Ottawa Citizen*.
DeadAir Records

**deadAir Records** — ABŞ mənşəli müstəqil musiqi leyblı. Şirkəti 2021-ci ildə Cessi Takonelli, Billi Buqara və Kuinn Düpri birgə təsis ediblər.  
  
"deadAir" sənətçilərinə aid fiziki musiqi buraxılışları ilə bərabər, brendə uyğun müxtəlif məhsulların dizaynı və satışı ilə də məşğul olur.  
  
## Tarixçə
Kuinn Düpri ilə Cessi Takonelli Takonellinin musiqi jurnalisti və texniki işçi kimi çalışdığı vaxtlarda bir-birini tapır. O, perspektivli sənətçiləri və az tanınan musiqi cərəyanlarını izləyə-izləyə bir şeyin fərqinə varır: gənc istedadların karyerası əksər hallarda pis idarəetmə səbəbindən erkən sona çatır. Nəticədə ikisi "deadAir"i qururlar. Aralarındakı ortaq məqsəd isə "*K. Düpriyə daha yaxşı bir imkan qazandırmaq*"dır. Billi Buqara da bu sahədən gəlir. "Complex" və "Lyrical Lemonade"də işlədiyi dövrdə gələcəkdə leybl yoldaşı olacaq sənətçilərdən bir neçəsi haqqında yazıb. 2022-ci ildən etibarən C. Takonelli "deadAir"də kreativ direktor vəzifəsini tutur, eyni zamanda K. Düpri, Ceyn Remuver və Kvadekinin menecerliyini həyata keçirir.
  
## Sənətçilər

* By Storm
* Dazegxd
* Jane Remover
* Kmoe
* Kuru
* Lucy Bedroque
* Ninajirachi
* Operelly
* Photographic Memory
* Prostitute
* Quadeca
* Quannnic
* Quinn
* Racing Mount Pleasant
* Underscores
* Venturing

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Deniel

**Deniel** — ad.

* Deniel Redkliff — Britaniyalı teatr və kino aktyoru.
* Deniel Makfadden — amerikalı iqtisadçı.
* Deniel Kaneman — ABŞ iqtisadçı və psixoloqu
* Deniel Kreyq — ingilis-amerikalı aktyor.
* Deniel Dey-Lüis — ingilis aktyoru.
* Deniel Qoulman — ABŞ psixoloq, yazıçı və jurnalisti.
Şahzadə Aleksandra və Anqus Oqilvinin toyu

**Şahzadə** **Aleksandra və Sör Anqus Oqilvinin toyu**, 24 aprel 1963-cü ildə Vestminster abbatlığında baş tutdu. Şahzadə Aleksandra Britaniya kralı V Corcun nəvəsi, Kent hersoqu Şahzadə Corcun yeganə qızıdır. Bəy namizədi Anqus Oqilvi isə şotland qraf David Oqilvinin ikinci oğludur.

## Haqqında
19 noyabr 1962-ci ildə Kensinqton sarayında nişanlanan cütlüyün televiziyada nümayiş etdirilən toy mərasimi 24 aprel 1963-cü ildə Vestminster abbatlığında ənənəvi ingilis kilsə nigahı şəklində təşkil edildi. Mərasimin ardından Sent-Ceyms sarayında ziyafət verildi. Cütlüyün bu nigahdan 2 övladı doğuldu.

* Ceyms Robert Brus Oqilvi (29 fevral 1964)
* Marina Viktoriya Aleksandra Oqilvi (31 iyul 1966)

## Qonaqlar

### Gəlinin ailəsindən

* Dul Kent hersoginyası Şahzadə Marina, gəlinin anası
** Şahzadə Eduard və Yekaterina Vorsli, *gəlinin qardaşı və xanımı*
** Şahzadə Maykl, *gəlinin qardaşı*
* Ana Kraliça Elizabet Bouz-Layon, *gəlinin əmisi arvadı*
** Kraliça Elizabet və Edinburq hersoqu Şahzadə Filipp, *gəlinin əmisi qızı və əri*
*** Uels şahzadəsi Çarlz*,* *gəlinin əmisi nəvəsi*
*** Şahzadə Anna*,* *gəlinin əmisi nəvəsi*
** Snoudon qrafinyası Şahzadə Marqaret və Antoni Armstronq-Cons, gəlinin *əmisi qızı və əri*
* Dul Harvud qrafinyası Şahzadə Mariya*,* *gəlinin bibisi*
** Harvud qrafı Corc Laskelles və Marion Stein, *gəlinin bibisi oğlu və xanımı*
*** David Laskelles, *gəlinin bibisi nəvəsi*
* Qloster hersoqu Henri və Leydi Alis Montakyu, *gəlinin əmisi və xanımı*
** Şahzadə Vilyam, *gəlinin əmisi oğlu*
** Şahzadə Riçard, *gəlinin əmisi oğlu və s.*

### Bəyin ailəsindən

* David Oqilvi və Leydi Aleksandra Kuk, *bəyin valideynləri*
** Leydi Viktoriya Oqilvi və Aleksandr Llyod, *bəyin bacısı və əri*
** Leydi Marqaret Oqilvi və İyan Tennant, *bəyin bacısı və əri*
*** Leydi Emma, *bəyin bacısı oğlu*
** Leydi Qriselda və Pyotr Balfor, *bəyin bacısı və əri*
** David Corc Oqilvi və Virciniya Oqilvi, *bəyin qardaşı və xanımı*
*** Leydi Duna Oqilvi, *bəyin qardaşı qızı*
*** David Con Oqilvi, *bəyin qardaşı oğlu*
** Ceyms Oqilvi və Maqdalena Ceyn Oqilvi, bəyin qardaşı və xanımı

### Əcnəbi qonaqlar

* Danimarka kraliçası İsveçli İnqrid və qızı Şahzadə Anna-Mariya
* Yunanıstan kraliçası Hannoverli Frederika, övladları Şahzadə Konstantin və Şahzadə İrina
* Niderland şahzadələri Şahzadə İrina və Şahzadə Marqrete
* Norveç kralı V Olav və oğlu Şahzadə Harald
* İsveç kraliçası Luiza Mauntbetten, ögey nəvələri Şahzadə Marqaret və Şahzadə Desirə və s.

## Mənbə

* Panton, Kenneth J. (2011). *Historical Dictionary of the British Monarchy*. Scarecrow Press, Inc. ISBN 978-0-8108-5779-7
* Halleman, Caroline; Schubak, Adam (12 October 2018). *[https://www.townandcountrymag.com/society/tradition/g14030738/royal-children-in-weddings/?slide=9 "Royal Children in British Weddings Through the Years"]*. *TOWN&COUNTRY*
* ''"The Royal Wedding of HRH Princess Alexandra and Angus Ogilvy"'' *Westminster-abbey.org*
Susseks hersoqu

**Susseks hersoqu** () — Böyük Britaniyada yaradılan bir neçə monarxial tituldan biri. Adını tarixi Susseks qraflığından alır.

Bütün tarix boyu titulu 2 nəfər daşıyıb.

# Şahzadə Avqust Frederik, Britaniya kralı III Georqun oğlu
# Şahzadə Harri, Britaniya kralı III Çarlzın oğlu

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Edwards, Heather (2004). *[http://www.oxforddnb.com/view/printable/8581 ]*. Oxford University Press
* *[https://www.royal.uk/prince-harry-and-ms-meghan-markle-announcement-titles Prince Harry and Ms. Meghan Markle: Announcement of Titles]*, The Royal Household, 19 May 2018
Kamila

**Kamila** — ad.

* Kamila Pedrosa — Braziliyanı təmsil edən su poloçusu.
* Kamila Ferezin — Braziliyanı təmsil edən bədii gimnast.
* Kamila Bereqsazsiova — keçmiş slovakiyalı qadın futbolçudur.
* Kamila Qutierres

## Həmçinin bax
* Kamilla
Kazuaki

**Kazuaki** — yapon soyadı.

* Kazuaki Tasaka — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Kazuaki Naqasava — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Kenci

**Kenci** — yapon adı.

* Kenci Toçio — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Kenci Kavay — yapon bəstəkarı.
* Kenci Honnami — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

;Soyadlar
* Oqura Kenci – Yaponiya fotoqrafı və mühəndisi.
Kelli

**Kelli** — ad.

* Kelli Rulon — Birləşmiş Ştatları təmsil edən su poloçusu.
* Kelli Heuçan — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu.
* Kelli Rassel Aqodon —
* Kelli Sildaru —
* Kelli Uirstler —

;Soyadlar
* Qreys Kelli — ABŞ kinoaktrisası və şahzadə.
* Nataliya Kelli — Avstriya müğənnisidir.
* Mişel Kelli — Kanadanı təmsil edən skeletonçu.
* Corc Kelli — amerika psixoloqu.
Hannoverli Sofiya Doroteya (Prussiya kraliçası)

**Hannoverli Sofiya Doroteya** (; ) — Böyük Britaniya və İrlandiya kralı I Georqun qızı, Prussiya kraliçası.

28 noyabr 1706-cı ildə Prussiya taxt-tacının varisi olan bibisi oğlu Şahzadə Fridrixlə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 14 övladı doğulsa da, bunlardan dördü yetkinlik yaşına çatmadı.

# Fridrix Lüdovik (23 noyabr 1707 - 13 may 1708)
# Frederika Vilhelmina (3 iyul 1709 - 14 oktyabr 1758)
# Fridrix Vilyam (16 avqust 1710 - 21 iyul 1711)
# II Fridrix
# Şarlotta Albertina (5 may 1713 - 10 iyun 1714)
# Frederika Luiza (28 sentyabr 1714 - 4 fevral 1784)
# Filippina Şarlotta (13 mart 1716 - 17 fevral 1801)
# Lüdovik Karl Vilyam (2 may 1717 - 31 avqust 1719)
# Sofiya Doroteya (25 yanvar 1719 - 13 noyabr 1765)
# Luiza Ulrika (24 iyul 1720 - 16 iyul 1782)
# Avqust Vilyam (9 avqust 1722 - 12 iyun 1758)
# Anna Amaliya (9 noyabr 1723 - 30 mart 1787)
# Frederik Henri (18 yanvar 1726 - 3 avqust 1802)
# Avqust Ferdinand (23 may 1730 - 2 may 1813)

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* McKee, Jane; Vigne, Randolph (2014). *The Huguenots: France, Exile, & Diaspora*. Eastbourne, Great Britain: Sussex Academic Press. p. 68. ISBN 9781845196820
* Thea Leitner: Skandal bei Hof. Ueberreuter, Wien 1993, ISBN 3-8000-3492-1
* W. F. Reddaway: *Frederick the Great and the Rise of Prussia*, READ BOOKS, 2008, ISBN 1-4437-2467-X
* Alexander J. Nemeth: *Voltaire's tormented soul: a psychobiographic inquiry*, Associated University Presse, 2008, ISBN 0-934223-92-0

### İstinadlar
Streza

**Stresa** (İtal.Stresa)— İtalyanın şimal-qərbində Maggiore gölünün qərb sahilində Piedmont bölgəsində yerləşən kurort şəhərlərindən biridir. Maggiore gölünün sahilində təxminən 4600 sakindən ibarətdir.

## Tarixi

Stresa şəhərin adı ilk dəfə sənədlərdə 15 yanvar 998-ci ildə “Strexia”, “Strexa” və “Stresia” istifadə edilmişdir.

1014-cü ildə Stresa imperotor II Henrix tərəfindən Paviyanın San Felice şəhərindəki qadın Benedikt monastırına bağışlandı. 

Stresa şəhəri tarixi otelləri ilə məşhur idi. Bunlardadan 1861-ci ildə Grand Hotel does İles Borromees və 1908-ci ildə Regina Palace Hoteli idi.

## Həmçinin bax

* İsola Bella
* İsola Mardre
* İsola dei Pescatori
Sosial iqtisadiyyat

**Sosial iqtisadiyyat** anlayışı həmçinin "xalq iqtisadiyyatı", "həmrəylik iqtisadiyyatı", "icma inkişafı iqtisadiyyatı" və "kooperativ iqtisadiyyatı" kimi də adlandırılır. Avropa İqtisadi və Sosial Komitəsinin məlumatına görə, "sosial iqtisadiyyat" termini iqtisadiyyat ədəbiyyatına ilk dəfə 1830-cu ildə daxil edilmişdir.

## Əsas xüsusiyyətləri və prinsipləri

Sosial iqtisadiyyat subyektləri (kooperativlər, qarşılıqlı yardım cəmiyyətləri, assosiasiyalar və sosial müəssisələr) kapitalın mənfəətindən çox, insanın və sosial məqsədlərin ön plana çəkilməsi prinsipi ilə fəaliyyət göstərir. Bu sektorun əsas prinsiplərinə demokratik qərarvermə ("bir üzv, bir səs"), həmrəylik və mənfəətin fərdi qazanc deyil, kollektiv ehtiyaclar üçün yenidən bölüşdürülməsi daxildir.

## Regional fərqlər və tətbiqi

Sosial iqtisadiyyatın fəaliyyət sahəsi inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə fərqli funksiyalar daşıyır:
* **[[İnkişaf etmiş ölkə]]lərdə:** Dövlət xərclərinin azaldıldığı və ya dövlət proteksionizminin zəiflədiyi sahələrdə (məsələn, yaşlılara qulluq, inklüziv təhsil) boşluğu dolduran mühüm amildir. Avropa İttifaqında təxminən 2.8 milyon sosial iqtisadiyyat müəssisəsi mövcuddur ki, bu da ümumi məşğulluğun 6.3%-ni təşkil edir.
* **[[İnkişaf etməkdə olan ölkə]]lərdə:** İşsizliyin azaldılması, yoxsulluqla mübarizə və kiçik istehsalçıların bazara çıxışını təmin edən həmrəylik mexanizmi kimi qiymətləndirilir.

## İqtisadiyyatda yeri (Üçüncü Sektor)

Müasir dövrdə sosial iqtisadiyyat ənənəvi sektorlar olan özəl və dövlət sektorları ilə yanaşı, "üçüncü sektor" kimi qəbul edilməyə başlanmışdır. Bu sektor bazarın çatışmazlıqlarını (mənfəət marağının olmadığı sahələr) və dövlətin bürokratik ləngliyini aradan qaldırmaq qabiliyyətinə malikdir. BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə (SDG) nail olmaqda sosial iqtisadiyyat inklüziv böyümənin əsas hərəkətverici qüvvəsi hesab olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

**For All The People: Uncovering the Hidden History of Cooperation, Cooperative Movements, and Communalism in America*, PM Press, by John Curl, 2009, 

## Xarici keçidlər

*Le Chantier de l'économie sociale
*CIRIEC-International - Centre International de Recherche et d'Information sur l'Économie Publique, Sociale et Coopérative
*European Economic and Social Committee- Study: The Social Economy in the European Union
*Social economy enterprises, section of the European Union 
*The Social economy network
*Social economy Greek institute 
*Network of Greek Social Enterprises
*Social economy Bristol 
*Canadian Social Economy Hub
*Canadian Community Economic Development Network 
*BC Social Economy Roundtable
*Association for Social Economics (ASE)
*Encyclopedic Dictionary of Public Administration, Social Economy
*Association Internationale de la Mutualité (AIM)
*Social Economy Europe
Bəsrə qrammatika məktəbi

**Bəsrə qrammatika məktəbi** () — hicri II–IV (VIII–IX) əsrlərdə İslam dünyasında ərəb dilinin qrammatik sistemləşdirilməsi məqsədilə formalaşmış ilk və elmi məktəblərdən biri. Məktəb adını İraqın Bəsrə şəhərindən almış və buna görə də "Bəsriyyun" adlandırılmışdır. Bəsriyyun ərəb dilinin klassik ədəbiyyatını norma kimi qəbul edərək sistemli təhlilini həyata keçirmişdir. Bəsriyyun məktəbinin dilçilik sahəsi üzrə rəqəbi bir əsr sonra Kufədə yaranmış "Kufiyyun" adlanan Kufə dilçilik məktəbidir.

## Yaranması
Bəsrə şəhərinin Ömərin əmri ilə Utbə ibn Qəzvan tərəfindən əsası qoyulduqdan (hicri 14, 16 və ya 17/636, 637 və ya 638) sonra, siyasi, iqtisadi və ictimai mərkəzlərdən birinə çevrilmiş, Əməvi və Abbasilər dövründə ən mühüm elmi mərkəzlərdən biri səviyyəsinə çatmışdır. Əməvilər dövründə Bəsrə məscidində dini dərslər və ərəb dili ilə bağlı dərslər verilmişdir.

Bəsrə coğrafi baxımdan İrana yaxın olduğuna görə erkən dövrdə ədəbi fəaliyyətlərə ev sahibliyi etmiş, müxtəlif mədəniyyətlərin qovuşma nöqtəsi kimi mühüm mövqe qazanmış və nəhv elminin inkişaf edib yayılmağa başladığı ilk məkan olmuşdur. Əbül-Əsvəd əd-Duəli və onun şagirdlərinin bəsrəli olması qrammatik fəaliyyətlərin doğulduğu yer kimi Bəsrə şəhərini ön plana çıxarmış, bu fəaliyyət sonrakı dövrlərdə daha sistemli hala gətirilərək "Bəsrə məktəbi" adını almışdır.

Əbül-Əsvəd əd-Duəli və onun şagirdləri Bəsrə məktəbi kimi tanınan qrammatik tədqiqatların əsasını təşkil etmişlər. Onların əsasını qoyduqları qrammatik araşdırmalar sonrakı dövrlərdə digər dilçilik işlərinə də nümunə olmuş və ilham mənbəyinə çevrilmişdir.

Hicri I əsrdə Bəsrədə nəhv elminin əsasları qoyulmuşdur. Bəsrədə start götürən ilk nəhv tədqiqatları daha sonra digər İslam bölgələrində də davam etdirilmişdir.

## Məktəbin metodu və xüsusiyyətləri
Bəsrə qrammatika məktəbi ərəb dilçiliyinin ilk məktəbi hesab olunur. Məktəbin qurulma məqsədi ərəb dilinin qorunması, anlaşılması və öyrətilməsi olmuşdur. Məktəbin tədqiqatları səma və qiyasa əsaslanmışdır. Bəsrəli qrammatiklər (Bəsriyyun) seçdikləri bədəvi ərəblərin fəsix (səhvsiz) dialektini əsas götürərək dilə aid ümumi qaydaları müəyyən etmiş və bu qaydalara uyğun olmayan formaları isə "şaz" hesab edərək, onlar üçün ayrıca qayda qoymağa ehtiyac görməmişlər.

## Nümayəndələri
* Əbül-Əsvəd əd-Duəli — ilk nümayəndələrindən biri.
* Nəsr ibn Asim
* İsa ibn Ömər əs-Səqəfi
* Əxfəş əl-Əkbər
* Yusif ibn Həbib
* Həmmad ibn Sələmə
* Xəlil ibn Əhməd — məktəbin ən görkəmli iki alimindən biri. Digəri tələbəsi Sibəveyhdir.
* Sibəveyh
* Əxfəş əl-Əvsat
* Əbu Əmr ibn Əla
* Məmər ibn Müsənna
* Əl-Əsmai — şeir və əxbər ravisi.
* Əbu Zeyd əl-Ənsari — dilçi alim.
* Əbu Ubeyd Qasım ibn Səllam
* Əbu Osman əl-Məzini
* Mübərrəd
* İbn Düreyd

## Həmçinin bax
* Kufə qrammatika məktəbi

## İstinadlar
Roskovec

**Roskovec** () — Albaniya Respublikasında şəhər və bələdiyyə. 

## Yerləşməsi
Roskovec Albaniyanın cənub-mərkəzində, Fiyer vilayətində yerləşir.

## Tarix
Roskovec köhnə və məskunlaşılmış bir mərkəz olub, ilk vaxtlar uzun müddət "bazar" kimi tanınmışdır. Bazar günləri bura yaxın və uzaq bölgələrdən satıcılar və alıcılar toplaşaraq, canlı heyvanlardan tutmuş ən xırda kənd təsərrüfatı və sənətkarlıq məhsullarına qədər müxtəlif malların ticarətini aparırdılar. Bu bazara və ətraf kəndlərin əhalisinə xidmət məqsədilə, əsasən şəhərin cənub-şərqinə aparan yolda (Kurjan yolu) bir çox sənətkarlıq dükanları tikilmişdi.

Şəhərdə məskunlaşan sənətkar və tacirlərin böyük əksəriyyəti Beratdan gəlmişdilər. Həmçinin şəhərdə uzaq yerlərdən gələn bazar əhlinin, eləcə də Fiyer və Berat arasında səyahət edən təsadüfi sərnişinlərin qala biləcəyi bir mehmanxana da mövcud idi.

Roskovec 1968-ci ildə o dövrün meyarlarına əsasən (əgər sənayedə çalışan vətəndaşların sayı müəyyən bir həddi keçirdisə, həmin yaşayış məntəqəsi "şəhər" sayılırdı) şəhər statusu almışdır.

Bələdiyyə 2015-ci ildə həyata keçirilmiş yerli idarəetmə islahatları zamanı Kuman, Kurjan, Roskovec və Strum bələdiyyələrinin birləşdirilməsi nəticəsində yaradılmışdır. Həmin ərazilər hazırda bələdiyyə vahidləri kimi fəaliyyət göstərir. Bələdiyyənin inzibati mərkəzi Roskovec şəhəridir.

## Əhali
2023-cü ilin rəsmi siyahıyaalınmasına əsasən, bələdiyyənin ümumi əhalisi 16 332 nəfər, ümumi ərazisi isə 118,08 km²-dir. 

2023-cü ilin siyahıyaalınmasına görə, keçmiş bələdiyyənin (hazırkı inzibati vahidin) əhalisi isə 4 078 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Divyaka

**Divyaka** () — Albaniyanın qərbində, Fiyer vilayətində yerləşən şəhər və eyniadlı bələdiyyənin mərkəzi.

## Yerləşməsi
Divyaka şəhəri Albaniyanın cənub-qərbində, Myzeqe düzənliyində yerləşir. 

Şəhər Adriatik dənizi sahillərindən təxminən 5 km məsafədə, beynəlxalq əhəmiyyətli Karavasta laqununun və Divyaka-Karavasta Milli Parkının cənub-şərqində qərarlaşır.

## Əhalisi
2011-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərin (keçmiş bələdiyyənin) əhalisi 8 445 nəfər olmuşdur. Genişləndirilmiş Divyaka bələdiyyəsinin ümumi əhalisi isə həmin ilin məlumatlarına görə 34 254 nəfər təşkil etmişdir. 

Əhalinin böyük əksəriyyəti etnik albanlardan ibarətdir, həmçinin arumınlardan (vlaxlardan) ibarət azlıq icması da mövcuddur. Dini inanc baxımından şəhər əhalisinin böyük bir qismi pravoslav xristianlarıdır.

## Tarixi
Divyaka və onun ətrafındakı Tërbuf təpələrinin qədim dövrlərdən bəri məskunlaşıldığı güman edilir. Bu ərazilərdə, o cümlədən təpələrdə tapılan çoxsaylı qədim qəbirlər və müxtəlif arxeoloji obyektlər bölgənin qədim tarixə malik olduğunu sübut edir. Tarixən bu ərazi kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və duz istehsalı ilə tanınmışdır.

## İstinadlar
Puka

**Puka** () — Albaniyanın şimalında, Şkoder vilayətində yerləşən şəhər və eyniadlı bələdiyyənin inzibati mərkəzi. 2015-ci il yerli idarəetmə islahatları nəticəsində Gjegjan, Puka, Qelëz, Qerret və Rrapë bələdiyyələrinin birləşdirilməsi ilə indiki genişləndirilmiş Puka bələdiyyəsi yaradılmışdır.

## Yerləşməsi
Puka şəhəri Albaniyanın şimal dağlıq bölgəsində qərarlaşır. Şəhər dəniz səviyyəsindən təxminən 838 metr yüksəklikdə yerləşir və paytaxt Tirana şəhərindən 150 km məsafədədir. Puka ölkənin ən yüksək yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur.

## Əhalisi
2011-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasına əsasən, genişləndirilmiş Puka bələdiyyəsinin ümumi əhalisi 11 069 nəfərdir. Keçmiş Puka bələdiyyəsinin (hazırkı şəhər mərkəzi inzibati vahidinin) əhalisi isə 3 607 nəfər təşkil etmişdir. Əhalinin böyük əksəriyyəti etnik albanlardan ibarətdir.

## Tarixi
Puka antik dövrlərdə İlliriya tayfası olan pirustların məskunlaşdığı bölgədə yerləşirdi və o zamanlar "Epicaria" adlanırdı. Şəhərin müasir adının latın dilindəki "via publica" (ictimai yol) sözündən götürüldüyü güman edilir, çünki bu ərazi qədim dövrlərdə mühüm ticarət yollarının kəsişməsində yerləşirdi. XX əsrdə məşhur alban şairi və yazıçısı Miqeni (Migjeni) bu şəhərdə müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir. Hazırda şəhərdə onun xatirəsinə həsr olunmuş muzey fəaliyyət göstərir.

## Coğrafiyası
Şəhər sıx şam meşələri və dağlıq mənzərələrlə əhatə olunub. Puka bələdiyyəsinin ümumi sahəsi 505,83 km²-dir. Şəhərin yüksək ərazidə yerləşməsi səbəbindən burada dağ iqlimi formalaşır və qış aylarında əraziyə bol qar düşür. Bu amil bölgədə qış turizmi üçün olduqca əlverişli şərait yaradır.

## İqtisadiyyatı
Tarixən Pukanın iqtisadiyyatı meşə təsərrüfatı, ağac emalı sənayesi və kənd təsərrüfatına əsaslanmışdır. Müasir dövrdə isə şəhərdə turizm sektorunun (ekoturizm, dağ və qış turizmi) inkişafına xüsusi diqqət yetirilir. Həmçinin, şəhər yerli iqtisadiyyatda xüsusi rolu olan və ölkədə tanınan "Birra Puka" pivəsinin istehsalı ilə məşhurdur.

## İdman
Puka şəhərini futbol üzrə Albaniya liqalarında "Tərbuni" (KF Tërbuni Pukë) klubu təmsil edir. 1927-ci ildə yaradılmış bu klub, ev oyunlarını şəhərdə yerləşən təxminən 1950 tamaşaçı tutumuna malik "İsmayıl Cəmali" (Stadiumi Ismail Xhemali) stadionunda keçirir.

## İstinadlar
Burrel

**Burrel** () — Albaniyanın şimal-mərkəzi hissəsində, Dibrə (Dibër) vilayətində yerləşən şəhər. 2015-ci ildə Albaniyada həyata keçirilən yerli idarəetmə islahatlarından sonra Mat bələdiyyəsinin inzibati mərkəzinə çevrilmişdir.

## Yerləşməsi
Şəhər Albaniyanın dağlıq şimal-mərkəzi bölgəsində qərarlaşır. Paytaxt Tirana şəhərindən təxminən 91 kilometr məsafədə yerləşən Burrel, həm də tarixi Mat rayonunun (Rrethi i Matit) mərkəzi olmuşdur.

## Əhalisi
2011-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən, şəhərin (keçmiş bələdiyyənin) əhalisi 10 862 nəfər təşkil etmişdir. Əhalisi əsasən etnik albanlardan ibarətdir və bölgədə yerli ləhcə olan Qeq dialektindən istifadə olunur.

## Tarixi
Burrel şəhərinin yerləşdiyi Mat vadisi zəngin tarixi keçmişə malikdir. Bu bölgə tarixi qeydlərdə hələ qədim zamanlardan İlliriya tayfalarının məskəni kimi xatırlanır. Həmçinin, Albaniyanın milli qəhrəmanı Skanderbeqin (Gjergj Kastrioti) mənsub olduğu Kastrioti sülaləsinin və XX əsrdə Albaniya kralı olmuş I Zoğun köklərinin məhz Mat bölgəsindən gəldiyi bilinir.

Kommunizm dövründə Burrel şəhəri Albaniyanın ən sərt cəzaçəkmə müəssisələrindən biri olan "Burrel həbsxanası" ilə tanınırdı. Bu həbsxanada rejimə qarşı çıxan bir çox siyasi məhbus, din xadimləri və ziyalılar saxlanılmışdır.

## Coğrafiyası
Şəhər dəniz səviyyəsindən təxminən 316 metr hündürlükdə, Mat çayının əmələ gətirdiyi geniş vadidə yerləşir. Burrel şərqdən və qərbdən yüksək dağ silsilələri ilə (o cümlədən Skanderbeg dağları ilə) əhatə olunmuşdur. Təbiəti əsasən dağlıq və meşəlik ərazilərdən ibarətdir.

## İqtisadiyyatı
Tarixən Burrelin iqtisadiyyatı ətraf dağlarda həyata keçirilən mədənçilik sənayesi, xüsusilə də xrom hasilatı ilə sıx bağlı olmuşdur. Kommunist rejiminin süqutundan sonra bir çox mədənlər bağlansa da, mədənçilik hələ də potensial sahələrdən biridir. Hazırda yerli iqtisadiyyat əsasən kənd təsərrüfatına arxalanır. Bölgədə alma, gavalı və digər meyvə ağaclarının becərilməsi, eləcə də xırda ticarət və xidmət sektoru əhalinin əsas gəlir mənbəyidir.

## İdman
Burrel şəhərini Albaniya futbolunda "Burrel" (Klubi Sportiv Burreli) futbol klubu təmsil edir. Klub 1952-ci ildə yaradılmışdır və hazırda Albaniyanın Birinci Liqasında (Kategoria e Parë) çıxış edir. Komanda ev oyunlarını təxminən 3000 tamaşaçı tutumuna malik olan "Liri Ballabani" (Stadiumi Liri Ballabani) stadionunda keçirir.

## İstinadlar
Kristal

**Kristal** () — inteqral sxem kontekstində müəyyən funksional sxemin hazırlandığı yarımkeçirici material blokudur. Adətən inteqral sxemlər elektron keyfiyyətli monokristal silisium (EGS) və ya digər yarımkeçirici material (məsələn, qalium arsenid (GaAs)) üzərində böyük partiyalarla istehsal olunur. İstehsal prosesi fotolitoqrafiya kimi texnologiyalar vasitəsilə bir vafli üzərində həyata keçirilir. Daha sonra vafli kəsilərək hər biri sxemin bir nüsxəsini daşıyan çoxsaylı hissələrə bölünür. Bu hissələrin hər biri kristal adlanır.

Terminin cəm forması kimi ingilis dilində dice, dies və ya die variantları işlədilir. İstifadə və montaj prosesini asanlaşdırmaq üçün kristalların əksəriyyəti qablaşdırılır və müxtəlif qablaşdırma formalarında çap lövhəsi üzərinə inteqrasiya edilir.

## İstifadə sahələri
Bir kristal müxtəlif növ sxemləri daşıya bilər. İnteqral sxem kristalının geniş yayılmış tətbiq sahələrindən biri mərkəzi prosessordur (CPU). Müasir texnologiyanın inkişafı nəticəsində kristal daxilindəki tranzistorların ölçüsü Mur qanununa uyğun olaraq kəskin şəkildə kiçilmişdir.

Kristallar həmçinin LED işıqlandırma sistemlərində, güc yarımkeçirici cihazlarında və digər elektron tətbiqlərdə istifadə olunur.

## İstinadlar
Ballş

**Ballş** () — Albaniya Respublikasında yerləşən şəhər.

## Yerləşməsi
Şəhər Albaniyanın cənubunda, Fiyer vilayətində yerləşir.

## Əhali
2011-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərin (keçmiş bələdiyyənin) əhalisi 7 657 nəfər təşkil etmişdir.

## Tarixi
Balş şəhəri İlliriyanın qədim şəhərlərindən biri olan Billisin (Byllis) yaxınlığında yerləşir. Slavyan işğalları dövründə qədim şəhər dağıdıldıqdan sonra mərkəz Balş ərazisinə köçürülmüşdür. Şəhərin adının da məhz qədim Byllis adından slavyan təsiri ilə törədiyi ehtimal olunur. Bolqar İmperiyasının hakimiyyəti illərində bu yaşayış məntəqəsi bölgənin əsas xristian mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir.

2015-ci ildə həyata keçirilmiş yerli idarəetmə islahatlarından sonra şəhər ətraf bələdiyyələrlə birləşdirilmiş və hazırda Mallakastër bələdiyyəsinin inzibati mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir.

## İqtisadiyyatı
Şəhərin iqtisadiyyatı əsasən neftçıxarma və neft emalı sənayesinə əsaslanır. Kommunizm dövründə əsası qoyulmuş Balş neftayırma zavodu ölkənin ən mühüm sənaye obyektlərindən biridir. Şəhərin ətrafındakı kəndlərdə isə kənd təsərrüfatı, xüsusilə də zeytun ağaclarının becərilməsi və zeytun yağı istehsalı geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
Klosi

**Klosi** ( və ya *Klosi*) — Albaniyanın mərkəzi hissəsində, Dibrə (Dibër) vilayətində yerləşən şəhər və eyniadlı bələdiyyənin inzibati mərkəzi. 2015-ci ildə Albaniyada həyata keçirilən yerli idarəetmə islahatları nəticəsində Gurrə, Klosi, Suç və Xibər bələdiyyələrinin birləşdirilməsi ilə indiki genişləndirilmiş Klosi bələdiyyəsi yaradılmışdır.

## Yerləşməsi
Klosi şəhəri Albaniyanın dağlıq mərkəzi bölgəsində qərarlaşır. Şəhər paytaxt Tiranadan təxminən 28.5 kilometr (avtomobil yolu ilə 40 kilometr) məsafədə, Burrel şəhərindən isə cənubda yerləşir. Yaşayış məntəqəsi Mat çayının vadisində formalaşmışdır.

## Əhalisi
2011-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən, genişləndirilmiş Klosi bələdiyyəsinin ümumi əhalisi 16 618 nəfər təşkil etmişdir. Keçmiş Klosi bələdiyyəsinin (hazırkı şəhər mərkəzi inzibati vahidinin) əhalisi isə 7 873 nəfər olmuşdur.

Əhali əsasən etnik albanlardan ibarətdir.

## Tarixi
Klosinin yerləşdiyi bölgə qədim zamanlardan bəri yaşayış məskəni olmuşdur və bölgənin tarixi qədim İlliriya tayfaları ilə sıx bağlıdır. Tarix boyu bu ərazi mühüm karvan yollarının üzərində yerləşdiyinə görə ticarət və kənd təsərrüfatı mərkəzi kimi inkişaf etmişdir. 2015-ci il inzibati islahatlarına qədər Klosi müstəqil bələdiyyə kimi fəaliyyət göstərmiş, islahatlardan sonra isə daha geniş bir ərazinin idarəetmə mərkəzinə çevrilmişdir.

## Coğrafiyası
Genişləndirilmiş Klosi bələdiyyəsinin ümumi sahəsi 357.72 km²-dir.

Şəhərin relyefi əsasən dərələr, təpələr və yüksək dağ massivlərindən ibarətdir. Mat çayı bölgənin ən əsas su mənbəyidir və şəhərin coğrafi formalaşmasında mühüm rol oynayır. Zəngin bitki örtüyünə və meşəlik ərazilərə malikdir.

## İqtisadiyyatı
Şəhər və ətraf kəndlərin iqtisadiyyatı ənənəvi olaraq kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq üzərində qurulmuşdur. Meyvəçilik, xüsusən də alma və gavalı bağları bölgədə geniş yayılmışdır. Tarixən ətraf bölgələrdəki xrom mədənləri əhali üçün önəmli iş yerləri təmin etsə də, hazırda yerli əhali daha çox kiçik ticarət və xidmət sektorundan gəlir əldə edir.

## İdman
Klosi şəhərini Albaniyanın futbol liqalarında "Klosi" (KF Klosi) futbol klubu təmsil edir. Komanda yerli həvəskar futbolçulardan təşkil olunmuşdur və Albaniya futbol sisteminin aşağı liqalarında iştirak edərək şəhərin idman həyatına öz töhfəsini verir.

## İstinadlar
And Cəmiyyəti

**And** **Cəmiyyəti** () — Latın Amerikası ölkələrinin regional sosial-iqtisadi birliyidir : Boliviya , Kolumbiya , Ekvador və Peru . 26 may 1969- cu ildə Kartagena Sazişinin imzalanması ilə yaradılmışdır. Təşkilatın qərargahı Perunun Lima şəhərində yerləşir . And Birliyi 3,8 milyon km² ərazini əhatə edir və əhalisi 101 milyondan çoxdur; 2011-ci il etibarilə ümumi daxili məhsul 600 milyard ABŞ dolları təşkil etmişdir.
ABŞ–İran böhranı (2026)

**İran–ABŞ böhranı** — İran hökumətinə qarşı ölkə miqyasında etirazlara qarşı davam edən təzyiqlər fonunda İran və ABŞ arasında gərginlik daha da artıb. 13 yanvarda ABŞ prezidenti Donald Trampın etirazlarla əlaqəli artan ölüm sayı və kütləvi həbslərə cavab olaraq potensial hərbi əməliyyatlarla hədələməsindən sonra İran rəsmiləri "müharibəyə hazır olduqları" barədə xəbərdarlıq etdilər. ABŞ 2003-cü ildə İraqa hücumun başlanğıcından bəri görünməmiş səviyyədə regionda hava və dəniz aktivlərini toplamağa başladı.

ABŞ hökuməti hava hücumlarının bir seçim olaraq qaldığını bildirərək, bütün cavabların nəzərdən keçirildiyini vurğuladı və diplomatiyanın hələ də üstünlük təşkil etdiyini bildirdi. Qətər də daxil olmaqla, regional aktyorlar hər hansı bir eskalasiyanın Yaxın Şərq üçün ciddi nəticələrə səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq etdilər. Böhran, 2025-ci ilin sonlarında başlayan və 2026-cı ilin əvvəllərinə qədər davam edən İranın dərinləşən iqtisadi çöküşü və daxili iğtişaşlar fonunda baş verdi.

28 fevral 2026-cı ildə ABŞ və İsrail İrana hərbi hücumlar həyata keçirdilər. Zərbələrdə bir neçə İran liderinin, o cümlədən əlaqəsinin kəsildiyi deyilən Xameneinin vurulduğu deyilir.

## İstinadlar
Qlobal idarəetmə

**Qlobal idarəetmə** () — ümumi rifah naminə fəaliyyətləri tənzimləyən institutlar, proseslər, normalar, rəsmi müqavilələr və qeyri-rəsmi mexanizmlər çərçivəsində yaranan məqsədyönlü nizam.

Daha geniş mənada bu termin beynəlxalq iqtisadi inteqrasiyanın bütün növlərini və müasir qlobal çağırışlara cavab vermək məqsədilə beynəlxalq təşkilatların transformasiyasını xarakterizə edir.

## Tarixi

Qlobal idarəetmə konsepsiyası 1980-ci illərdən başlayaraq alimlər tərəfindən aktiv şəkildə inkişaf etdirilir. Bu konsepsiya bir çox cəhətdən İmmanuel Vallerştaynın milli dövlətlərin hakimiyyətinin məhdudlaşdırılması barədə ideyalarına əsaslanır. Belə ki, müasir dövlət mütləq şəkildə dünya iqtisadiyyatı ilə birlikdə inkişaf edən dövlətlərarası (beynəlxalq) sistemin iştirakçısı olmalıdır.

## Qlobal idarəetmənin əsas xüsusiyyətləri

* Milli sərhədlərdən kənara çıxan və beynəlxalq, transmilli və ya regional səviyyələrdə baş verən fəaliyyət növlərini tənzimləyir;
* Əsas aktorlar qismində dövlət, özəl və hibrid institutlar, həmçinin qlobal siyasi və iqtisadi şəbəkələr çıxış edir;
* Müştərək dəyərlər və prinsiplər əsasında formalaşmış qayda və prosedurlara söykənir;
* Beynəlxalq rejimlərin formalaşmasını və müxtəlif ölkələrin milli qanunvericiliyinin harmonizasiyasını şərtləndirir;
* Ümumi qaydalara riayət olunması ilk növbədə iqtisadi və ideoloji motivlərlə təmin edilir.

## Qlobal idarəolunmazlıq

Qlobal idarəetmənin mənfi effektlərinin tənqidi aspektlərindən biri də **qlobal idarəolunmazlıq** () anlayışıdır. Bu termin 1996-cı ildə britaniyalı iqtisadçı Suzan Streync tərəfindən təklif edilmişdir. O, qlobal bazarların inkişafı sayəsində hakimiyyətin milli hökumətlərdən transmilli təşkilatlara və ya qeyri-dövlət subyektlərinə doğru diffuziyasını (yayılmasını) ifadə edir. Müasir təfsirdə bu termin həmçinin, qeyri-müəyyənlik şəraitində və ya qloballaşma hədəflərinə (məsələn, Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri) sürətlə nail olmağın qeyri-mümkünlüyü vəziyyətində beynəlxalq təşkilatların spesifik idarəetmə rejimini bildirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* GLOGO - The Global Governance Monitoring System
Hövsan yaşayış kompleksi

**Hövsan Yaşayış Kompleksi** — Azərbaycanın ikinci iri sosial yaşayış kompleksi layihəsidir. Kompleks Bakı şəhərinin Suraxanı rayonunda, Hövsan qəsəbəsində yerləşir.

## Tarixi
Kompleksin təməli 2017-ci ilin dekabrında qoyulmuşdur. Layihə vətəndaşların güzəştli şərtlərlə ev sahibi olması üçün nəzərdə tutulub.

## Mövcud infrastruktur və yaşayış məntəqəsi
Hövsan Yaşayış Kompleksi artıq tam formalaşmış və sakinlərin məskunlaşdığı bir şəhərcikdir:

* **Binalar:** Kompleks ərazisində çoxmənzilli yaşayış binaları istifadəyə verilmiş və vətəndaşların yaşayışı təmin edilmişdir.
* **Təhsil:** 1920 şagird yerlik müasir orta məktəb binası və uşaq bağçaları sakinlərin istifadəsindədir.
* **Məskunlaşma:** Minlərlə ailə artıq bu kompleksdə mənzil sahibi olmuşdur və sosial evlər konsepti çərçivəsində yaşayış davam edir.
* **Xidmət sahələri:** Ərazidə supermarketlər, apteklər və digər məişət obyektləri tam fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Yasamal yaşayış kompleksi
* Süni intellekt

## İstinadlar
Fəal vətəndaşlıq

**Fəal vətəndaşlıq** və ya **Aktiv vətəndaşlıq** — mümkün qədər çox vətəndaşın yaşadığı cəmiyyətdə fəal və mənalı iştirakını təmin etmək ehtiyacını qarşılayan təcrübələrə verilmiş ad. Ən sadə tərifi ilə bu, "vətəndaşların iştirakı" mənasını verir. Aktiv vətəndaşlıq, vətəndaşların bir hissəsi olduqları cəmiyyətdəki problemləri müəyyən etmələri, bu problemlərlə mübarizə aparmaları və həyat keyfiyyətini yüksəltmək üçün fəal rol oynamaları prinsipləri üzərində qurulmuşdur.

Yaşanılan cəmiyyətdə hüquq və vəzifələrin bilinməsi, seçkilərdə səsvermə, qeyri-hökumət təşkilatları (QHT) bazasında Könüllülük fəaliyyətlərində iştirak və yerli özünüidarəetmə orqanlarının işinə cəlb olunma bu sahədəki nümunəvi tətbiqlər sırasına daxildir.

Aktiv vətəndaşlıq həm də fərdlərin demokratik proseslərdə iştirakını və sosial həmrəyliyi gücləndirərək dövlət və cəmiyyət arasındakı dialoqun effektivliyini artırır. Bu konsepsiya müasir demokratiyalarda həm hüquqi, həm də mənəvi bir məsuliyyət kimi qəbul edilir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
* 

## Xarici keçidlər

*Weblog entries on active citizenship
Odessa Ezayon

**Odessa Ezayon** () — ABŞ aktrisası. Televiziya tamaşaçıları onu "Yoldaşlar" (), "Əzəmətli ordu" () və "Los-Anceles mənim eşqimdir" () seriallarından tanıyır. "Ehtişamlı Marti" () filmindəki işinə görə həm "Aktyor mükafatı", həm də "BAFTA" mükafatının nominantları siyahısına düşüb.  
  
## Erkən illəri
Doğum yeri Sakramento olsa da, həyatının əsas şəkilləndiyi yer Los-Anceles sayılır. Uşaqlığının müəyyən hissəsini isə Bostonla Almaniyanın Noyfarn şəhərində keçirib. Anası aktirsa Pamela Adlon, atası alman rejissor Feliks Adlondur. Bacısı Gideon Adlon da tanınan simaların sırasındadır. Nəsil etibarilə yaradıcı insanlarla əhatəlidir. Atası tərəfindən babası alman kino ustası Persi Adlon, anası tərəfindən babası isə amerikalı yazıçı və prodüser Don Seqalldır. Anasının atası yəhudi idi. Anasının anası ingiltərəli olub, əvvəllər anglikan dininə bağlı yaşasa da, sonradan yəhudiliyi qəbul edib. Atasının nəsli vasitəsilə isə alman otelçilik dünyasının ən tanınan simalarından biri olan Lorens Adlonla qohumluğu var.  
  
Məktəb illərini sənət ixtisaslaşmalı "CHAMPS"da (Charter High School of the Arts) keçirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Strateji hücum silahları

**Strateji hücum silahları** — düşmənin hərbi-iqtisadi potensialını, dövlət idarəetmə mərkəzlərini və mühüm strateji hədəflərini məhv etmək üçün nəzərdə tutulmuş yüksək texnologiyalı silah sistemləri.

## Növləri
* **[[Ballistik raket]]:** Qitələrarası (ICBM) və orta mənzilli raketlər.
* **[[Qanadlı raket]]:** Alçaqdan uçan və radara düşməyən dəqiq silahlar (məsələn: Tomahawk).
* **[[Strateji bombardmançı təyyarə]]:** B-2 Spirit, B-52 və F-35 kimi bombardmançı və çoxfunksiyalı təyyarələr.

## 2026-cı il münaqişəsində rolu
28 fevral 2026-cı ildə başlayan ABŞ və İsrailin İrana müdaxiləsi zamanı strateji hücum silahları, xüsusilə sığınacaq dağıdan bombalar (bunker busters) İranın yeraltı nüvə infrastrukturunu sıradan çıxarmaq üçün əsas vasitə kimi istifadə olunmuşdur.
Yasamal yaşayış kompleksi

**Yasamal Yaşayış Kompleksi** — Azərbaycan Respublikası Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin (MİDA) reallaşdırdığı ilk iri yaşayış kompleksi layihəsidir. Kompleks Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda, Xarici Dairəvi yolunun kənarında yerləşir.

## Tarixi
Kompleksin təməli 24 dekabr 2016-cı il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən qoyulmuşdur. 2018-ci ildə layihənin birinci mərhələsinin açılışı olmuş və ilk mənzillər vətəndaşlara təqdim edilmişdir.

## Layihənin strukturu
Kompleks iki mərhələdən ibarətdir:
* **Birinci mərhələ:** 11,6 hektar ərazidə 29 yaşayış binasını əhatə edir.
* **İkinci mərhələ:** Birinci mərhələnin qonşuluğunda yerləşən 15,4 hektar ərazidə inşa olunan 40-a yaxın binadan ibarətdir.

## İnfrastruktur
Yaşayış kompleksinin ərazisində vətəndaşların rahatlığı üçün müasir infrastruktur yaradılmışdır:
* 960 şagird yerlik orta məktəb binası;
* 240 yerlik uşaq bağçası;
* İctimai iaşə obyektləri, uşaq meydançaları və idman sahələri.

Mənzillər "Güzəştli mənzil" sistemi vasitəsilə satışa çıxarılır və vətəndaşlara tam təmirli şəkildə təhvil verilir.

## Həmçinin bax
* Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi
* Hövsan yaşayış kompleksi

## İstinadlar
Ember Midtander

**Ember Tander Rouz Midtander** () — ABŞ aktrisası.

"Yırtıcı" kinoseriyasının beşinci filmi olan "Yırtıcı 5: Qənimət"də Naru obrazına həyat verib. Bu film eyni zamanda kinoseriyanın tarixində ilk prikvel sayılır. Aktrisanı "Legion", "Rouzvell, Nyu-Meksiko", "Lonqmayer", "Banşi" və "Rezervat küçükləri" seriallarında da görmək mümkündür.
  
## Erkən illəri
Hər iki valideyni sənət adamıdır. Anası Anjelika Tailand mənşəli olub, Çin köklərini daşıyır və həm kastinq rejissoru, həm də kaskadyor kimi fəaliyyət göstərir. Atası Devid isə aktyor olub, hindu nəslindəndir. Valideynləri bir-biriylə 1995-ci ildə "Şərq Qərbin qapısında" adlı yapon filminin çəkilişlərində tanış olublar.
  
Fort-Pek Assiniboyn və Siu qəbiləsinin vətəndaşıdır. Nyu-Meksikodakı Şiprok şəhərində, navaxo xalqının ərazisində doğulub. Uşaqlığının əsas hissəsi Santa Fedə keçib. Orada Texnologiya və Klassika Akademiyasında dərs alıb, anası isə eyni şəhərdə bir kastinq şirkətində işləyib. Sonralar həyatını yenidən doğulduğu yerlərdə qurmağa qərar verib.  
  
Aktrisalığa həvəsi hələ uşaqlıqdan oyanıb. Sevdiyi serialların replikalarını əzbərləyib özü-özünə təkrarlayardı. Bununla belə, ilk iş təcrübəsi onu ruhlandırmayıb və bir müddət səhnədən uzaq durub. Gələcəyini fərqli sahələrdə axtarıb. Makiyaj üzrə stajçı kimi çalışıb, Braziliya ciu-citsusu ilə isə ciddi şəkildə məşğul olub, həm məşq edib, həm də başqalarına öyrədib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Novşəhr (dəqiqləşdirmə)

* **[[Novşəhr]]** — İranın Mazandaran ostanının şəhərlərindəndir.
* Novşəhr şəhristanı — İranın Mazandaran ostanının şəhristanlarından biri.
* Novşəhr (Bostanabad) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Novşəhr (Ərdəbil) — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Volton Qoggins

**Volton Senders Qoggins Cr.** () — ABŞ aktyoru. TV ekranlarında "Qalxan" (), "Qanun keşiyində", "Direktor müavinləri" (), "Saleh daş-qaşlar" (), "Yenilməz" (), "*[[Fallout (serial)|Fallout]]*" və "Ağ lotos" kimi layihələrlə adını tamaşaçılara tanıdıb.
  
"Oskar" mükafatlı "Mühasib" () qısametrajlı filmində V. Qoggins həm baş rolu canlandırıb, həm də filmin prodüserlərindən biri olub. Film 2001-ci ildə çəkilib.
  
## Erkən illəri
1971-ci il noyabrın 10-da anadan olub. Doğulduğu yer Alabama ştatının Birminqem şəhəridir. Atası Volton Senders Qoggins (onunla eyni ad-soyadı daşıyır), anası Canet Lonqdur. Böyüməyi Atlantaya yaxın Litiya-Sprinqs qəsəbəsində başa çatıb. Orta məktəbi orada oxuyub, sonra Corciya Cənub Universitetinə gedib, bir ildən sonra isə universiteti yarıda qoyub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Aksel

**Aksel** — ad.

* Aksel Munte — İsveç həkimi, yazıçı.
* Aksel Şpringer — Almaniya jurnalisti.

;Soyadlar
* Riçard Aksel — amerikan alim, molekular bioloq.

;Digər
* Aksel Heyberq adası — yaşayışı olmayan ada olaraq Kanada Arktik arxipelaqı daxildir.
* Aksel Heyberq buzlağı
* Aksel (hoppanma) ― fiquristin hərəkətdə ikənirəli-xaricə icra edilən yellə ən ayaqüzərinə düşməklə arxaya-xaricə gedişinə 1,5 dövrəli hoppanma.

## İstinadlar