open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fuji Television

— Odaybada yerləşən yapon televiziya şirkəti. Daha çox  və ya **CX** kimi tanınır. **Fuji News Network** (**FNN**) və ın əsas telestansiyasıdır. **Nippon Broadcasting System, Inc.** ilə əməkdaşlıq edir

## Ofislər

Baş ofis  2-4-8, Odayba, Minato, Tokio, Yaponiyada yerləşir. Kansay ofisi Aqua Dojima East, Docima, Kita-ku, Osakada. Naqoya ofisi Telepii, Hiqaşi-sakura, Naqoyada.

## Tarixi
Fuji Television 18 noyabr 1951-ci il tarixində yaranıb. 1 mart 1959-cu ildə Fuji TV yayıma başlayıb və iyunda Tokai TV, Kansai TV və Kyushu Asahi Broadcasting çirkətləri ilə birgə şəbəkə yaratdı. 1966-cı ilin oktyabrında xəbər FNN (Fuji News Network) yarandı. 1 aprel 1986-da loqo dəyişildi (Channel 8 → Medama). 10 mart 1997-da  baş ofis Şincükudan Odaybaya köçdü.

## Reklam sloqanı
* 

Əvvəllər sloqan  idi.

## Teleyayım

### Analoq
**JOCX-TV** — Fuji Television Analog (フジテレビジョン・アナログ)
* Tokyo Tower — kanal 8
;Tokyo bottom
:* Haçiodzzi — kanal 31
:* Tama — kanal 57
;Tokiodaki adalar
:* Çiçidzima — kanal 57
:* Hahadzima — kanal 58
;İbaraki prefekturası
:* Mito — kanal 38
:* Hitaçi — kanal 58
;Toçiqi prefekturası
:* Utusnomiya — kanal 57
;Qunma prefekturası
:* Mabeşi — kanal 58
;Saitama prefekturası
:* Çiçibu — kanal 29
;Çiba prefekturası
:* Narita — kanal 57
:* Tateyama — kanal 58
;Kanaqava prefekturası
:* Yokohama-Minato — kanal 58
:* Yokosuka-Kurihama — kanal 37
:* Hiratsuka — kanal 39
;Okinava prefekturası
:* Kita-Dayto — kanal 46
:* Minami-Dayto — kanal 58
;ABŞ (arenda olunmuş keçid)
:* San-Fransisko, Kaliforniya KTSF — kanal 26
:* Nyu-York WMBC — kanal 63

### Rəqəmsal
**JOCX-DTV** — Fuji Digital Television (フジデジタルテレビジョン)
* Remote controller ID 8
* Tokyo Tower — kanal 21
* Mito — kanal 19
* Utsunomiya — kanal 35
* Maebaşi — kanal 42
* Hiratsika — kanal 21

## Yayımlar

### [[Anime]]

### [[Dorama]]lar
* *[[Long Vacation]]* (ロングバケーション) (1996)
* *[[Furuhata Ninzaburo]]* (古畑任三郎)
* *With Love* (1999)
* *[[Hero (dorama)|HERO]]* (2001)
* *[[Shiroi Kyotō]]* (白い巨塔) (2003—2004)
* *[[Water Boys]]* (ウォーターボーイズ) (2003, 2004)
* *[[Dr.Coto Shinryojo]]* (Dr.コトー診療所) (2003, 2004)
* *[[Densha Otoko (srial)|Densha Otoko]]* (電車男) (2005)
* *[[Umizaru|Umizaru Evolution]]* (海猿) (2005)
* *[[Oniyome Nikki]]* (鬼嫁日記) (2005)
* *[[1 Litre of Tears]]* (1リットルの涙) (2005)
* *[[Attention Please]]* (アテンションプリーズ) (2006)
* *[[Kekkon Dekinai Otoko]]* (結婚できない男) (2006)
* *[[Proposal Daisakusen]]* (プロポーズ大作戦) (2007)
* *[[Life (dorama)|Life]]* (ライフ) (2007)

### [[Aşpazlıq]] verilişləri
* *[[Iron Chef]]* (1993—1999, 2001 Special)

### [[İdman]]
* *Sport* (すぽると!)

### [[Realiti-şou]]
* *[[Aionori]]* (あいのり, 11 oktyabr 1999 — bu günə kimi) 

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt 
* Korporativ sayt 
* http://picturetokyo.com/gallery/main.php?g2_view=core.ShowItem&g2_itemId=603 Fuji Televisionun qalereyası
Amurozavr

**Amurozavr** () — Qadrozavr fəsiləsinə aid dinozavr cinsi. Bu cinsinə — Amurosaurus riabinini növü daxildir. Amurozavrlar Təbaşir dövrünün sonlarında 74–65 milyon il öncə yaşamışlar. Onların bütün sümükləri aşkarlanmasada, uzunluqlarının təxmini 6–8 m olduğu ehtimal olunur.

İlk dəfə rus paleontoloqlar Yuri Bolotski və Sergey Kurzanov tərəfindən 1991-ci ildə ətraflı məlumat vermişlər. Öz adını Amur çayı və qədim yunan sözü olan  (kərtənkələ) birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Amur çayı Rusiya və Çin arasında sərhədi təşkil edir.

## Həyat tərzi
Amurozavrların iri beynləri olmuşdur. Bu xüsusiyyətlərə görə onlar ot yeyən dinozvrlar arasında fərqlənirlər. Ola bilsin ki, bu onlara müəyyən qəliz davranışlara sahib olmasına səbəb ola bilərdi. Böyük ehtimaliki, sürü halında yaşanışlar.

## Amurozavr
Amurozavrların qalıqları Xabarovskda Qrodekova muzeyində saxlanılır. Üstəlik burada təbii ölçüsü olmaqla dinozavrın maketi saxlanılır.

## Ədəbiyyat
* С. В. Савельев, В. Р. Алифанов, Ю. Л. Болотский: "Анатомия мозга Amurosaurus riabinini и некоторые особенности нейробиологии утконосых динозавров". Палеонтологический журнал, № 1 2012 год.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Amurozavr
Avrorina sarıcası

**Avrorina sarıcası** () — pulcuqqanadlılar dəstəsinin ağ kəpənəklər fəsiləsinə aid nadir növ.

## Təsviri
İri kəpənəkdir, qanadları açılmış halda 60–70 mm olur. Ön qanadının uzunluğu 25–31 mm-dir. Qanadların rəngi kərpici-narıncı olub, kənarlarə bozumtul-qara haşiyəlidir. Dişilərdə bu haşiyə sarı ləkəlidir. Ön qanadların ortasında qara, arxa qanadların ortasında isə qırmızımtıl-narıncı ləkə vardır.

## Yayılması
Suriya, Livan, Türkiyə, İran, Yunanıstan, Qafqaz, Orta Asiyada yayılmışdır. Azərbaycanda Naxçıvan MR-da (Şahbuz rayonu), Şamaxı rayonunda (Astraxanka), Altıağacda, Talışda (Zuvand) rast gəlinir.

## Həyat tərzi
Kəklikotunun, traqakantın, gəvənin çox olduğu kserofil bitki örtüklü quru yamaclarda yaşayır. Mayın axırından iyunun axırına qədər, bəzən iyulun əvvəlinə qədər uçur. Erkəklər otun üzərinə qonan dişi axtarmaq üçün yer üzərindən sürətlə uçuşurlar. Tək-tək hallarda çiçəkləyən kəklikotu bitkisi üzərinə qonaraq nektarla qidalanır. Dişilər daha yavaş və az-az hallarda uçurlar. Dişilər iki rəng modifikasiyasına malikdir — ağ və parlaq narıncı. Yumurtalarını iyunun ikinci yarısında tikanlı gəvənin üzərinə qoyur. Tırtılları iyulda və avqustun əvvəlində həmin bitkinin yarpaqları ilə qidalanır. Puplaşma kolların içərisində baş verir, pupları qışlayır. İldə bir nəsil verir. Təbii düşməni və xəstəlikləri məlum deyil.

## Sayı
R. Əffəndi tərəfindən 4 kəpənəyi qeydə alınmışdır. Altıağacda P. İ. Bedı tərəfindən 1981-ci ildə, B. A. Xramova tərəfindən 1983–1997-ci illərdə qeydə alınmışdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Tırtılların qidasını təşkil edən gəvənin yerli əhali tərəfindən toplanması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən tutulması məhdudlaşdırıcı amillərdəndir.

## Qorunması üçün qəbul olunmuş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Kəpənəyin yayıldığı ərazilər qorunmalıdır. Bu ərazilərdə kəpənəyin qida bitkisi olan kəklikotu və gəvənin əhali tərəfindən toplanmasının qarşısı alınmalıdır. Kəpənəyin Azərbaycan şəraitində biologiyası öyrənilməli, yayıldığı ərazilərə müntəzəm monitorinqlər təşkil edilməlidir.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın Qırmızı kitabı. II cild. Bakı: 2013.
# Львовский А. Л., Моргун Д. В. Булавоусые чешуекрылые Восточной Европы. М.: Т-во научных изданий КМК, 2007, 443 стр, с. 58. ISBN 978-5-87317-362-4.
# Рябов М.А. Чешуекрылые Кавказа. Животный мир СССР. т. V. М.–Л.: изд-во АН СССР, 1958, с. 351–475.
# Эффенди Р.М. Высшие чешуекрылые Азербайджана. Автореф.дис.канд.биол.наук. Баку: 1971, 24 с.
# Коршунов Ю.П. Каталог булавоусых чешуекрылых (Lepidoptera, Rhopalocera) фауны СССР. Энтомологич. обозрение. т. LI. вып. 1–2, 1972, с. 136–154, 352–368.;
# Staudinger O. Catalog der Lepidopteren des palaearctischen Faunengebietes. I Theil. Berlin: 1901, 411 p.

## Həmçinin bax
* Eyfema
* Şəfəqsaçan
* Alp sarıcası
* Qafqaz sarıcası

## İstinadlar
Qamışlı (Suriya)

**Əl–Qamışlı** () — Suriyada şəhər, Əl-Hasəkə mühafazəsində eyniadlı məntəqə və nahiyənin inzibati mərkəzi. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 184.231 nəfərdir.

## İstinadlar
Benedikt Kamberbetç

**Benedikt Timoti Karlton Kamberbetç** (; ) — britaniyalı aktyor.

## Karyerası
"Lourens Olivye" (2012) və "Emmi" (2014) mükafatlarının laureatı, "Qızıl Qlobus" mühafatına 2 dəfə , "Oskar" mükafatına 1 dəfə nominasiya olunub. Britaniya imperiyasının komandoru (2015).

BBC-nin "Şerlok" teleserialındakı Şerlok Holms (2010–2014), "Star Trek Into Darkness" filmində Xan Nunyen Sinqh (2013), ""Beşinci hakimiyyət" bioqrafik trillerində jurnalist Culian Assanj (2013) və "İmitasiya oyunu" dramında riyaziyyatçı Alan Türinq (2014) rolları ilə dünyaya məşhurlaşıb. Aktyor daha sonra Marvel Kinematoqrafiya Kainatının "Doktor Strenc" (2016), "" (2017), "Qisasçılar: Sonsuzluq savaşı (2018) və "Qisasçılar: Final (2019) filmlərində Doktor Strenc personajını canlandırıb.

## Filmoqrafiya
* Kəffarə (2007)
* 1917 (film, 2019)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Qeyri-rəsmi sayt 
* http://seance.ru/blog/benedict_sumberbatch_part/
Göttingen Universiteti

**Göttingen Universiteti** () — Almaniyanın Göttingen şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1734-cü ildə qoyulmuşdur.

## Xarici əlaqələri
Koimbra qrupunun üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Fars zolaqlı arısı

**Fars zolaqlı arısı** () — Zərqanadlılar dəstəsinə, Əsl arılar fəsiləsinə aid növ.

## Təsviri
Uzunluğu 18 – 22 mm-dir. Döşün və qarıncığın orta hissəsi qar kimi ağ uzun tüklərlə örtülüdür. Döşün arxa hissəsi, qarıncığın ön və arxa hissəsi isə uzun qara tüklərlə örtülmüşdür. Arxa ətraflardakı "səbətciyin" tükləri ağ, qanadları isə tutqundur.

## Yayılması
Türkiyə, İran, Gürcüstan, Azərbaycanda Naxçıvan MR (Zəngəzur sıra dağlarının yüksəklikləri) rast gəlinir.

## Həyat tərzi
Zımbırtikan və kəklikotu üstünlük təşkil edən quru yamaclar, bozqır çəmənlərlədə yayılırlar.

## Sayı
Az saylı növdür

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yuvalarının dağıdılması, çiçəkləyən bitki sahələrinin biçilməsi və mal-qaranın otarılması nəticəsində azaldılması.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı Kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Bu arıların tutulması və yuvalarının dağıdılmasının qadağan edilməsi. Çiçəkləyən bitki sahələrinin qorunması.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Azərbaycan SSR, Qırmızı Kitabı . 1989. İl
# Azərbaycan Qırmızı Kitabı, II cild, 2013
# Алиев Х.А. К фауне и зоогегографии шмелей (Hymenoptera, Apoidae, Bombus) Малого Кавказа на территории Азербайджана \\ Бюлл.Моск.о-ва испытателей природы. Москва, 1984, отд.биол., т. 89, вып.6, с.36.

## Xarici keçidlər
Brauner kərtənkələsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Çoxalması
Yumurta qoymaqla çoxalır. 2–6 olmaqla yumurta qoyur. İnkubasiya dövrü 55–60 gün davam edir.

## Yayılması
Onlar əsasən Gürcüstanın Qara dəniz sahillərinə yaxın ərazilərdən Rusiyada Kuban çayının sahillərinə qədər olan ərazilərdə yayılmışdır. Gürgüstanın Abxaziya ərazisində, Rusiyada isə Qaraçay-Çərkəz ərazilərində dağlıq ərazilərdə rast gəlinir. 1800 m yüksəkliklərə qədər yayıla bilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Brauner kərtənkələsi

## Həmçinin bax
2015 Ağır atletika üzrə Avropa Çempionatı

**2015 Ağır atletika üzrə Avropa Çempionatı** — 10-18 aprel tarixlərində Gürcüstanın Tbilisi şəhərində keçirildi, kişilərdə 8 çəki kateqoriyaları, qadınlarda isə 7 çəki kateqoriyalarıda mükafatlar oynanmışdı.

## Çempionatdan öncə
24 mart 2015-ci il məlum oldu ki, ağır atletika üzrə Bolqarıstan yığması tam heyətdə diskvalifikasiya edilmişdir. Bunun səbəbi yığmanın 11 üzvü dopinq testdən keçə bilməməsi idi, idmançıların anabolik steroidi stanozolol  aşkar edilmişdir. Diskvalifikasiya edilmiş idmançıların siyahısına həmçinin dünya çempionatlarının mükafatçısı və 2014-cü il 85 kq-a qədər çəki kateqoriyasında Avropa çempionu İvan Markov düşmüşdür. 

## Çempionlar və mükafatçılar

### Kişilər

### Qadınlar

## Diskvalifikasiya olunmuş idmançılar
94 kq-a qədər (kişilər). 4-cü yeri tutmuş Anatoli Kırıku (Moldaviya)

105 kq-a qədər (kişilər). Andrian Zbirnyanın (Moldaviya) gümüş medalı ləğv olunmuşdur. 9-cu yeri tutmuş David Qogiya (Gürcüstan).

105 kq-dan yuxarı (kişilər). Oleq Proşakın (Ukrayna) qızıl medalı ləğv olunmuşdur.

## Medal hesabatı

### Medalların dəyərinə görə

### Medalların ümumi cəminə görə

## İstinadlar



## Xarici keçidlər

* iwf saytında nəticələr 
* Çempionatın səhifəsi.
* Çempionat iştirakçılarının siyahısı .
Atlaskopkozavr

**Atlaskopkozavr** () — *[[Hypsilophodontidae]]* fəsiləsinə aid dinozavr cinsi. Atlaskopkozavrlar Təbaşir dövründə (125–99 milyon il öncə) indiki Avstraliya ərazisində yayılmışlar. Onların qalıqları Viktoriya ştatı ərazisində aşkarlanmışdır. İlk dəfə paleontoloq Riç tərəfindən 1989-cu ildə məlumat verilmişdir. Elmə bir növü məlumdur: Atlascopcosaurus loadsi. Dinozavrın adı "Atlaskopkozavr" ona Viktoriya ştatında dinozavrların aşkarlanması üçün qazıntıları təşkil edən "Atlas Copco" şirkətindən götürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  ''The Paleobiology Database''
Xınalıq əlifbası

**Xınalıq əlifbası** — Xınalıqlı şair-müəllim Rəhim Alxas tərəfindən Xınalıq dili üçün tərtib olunmuş əlifba.

## Xınalıq əlifbası
### Xınalıq Kiril Əlifbası

thumbnail|Xınalıq Latın Əlifbası

2013-cü ilə qədər Xınalıq dilində yazılan bütün yazılı sənədlər xınalıq kiril əlifbası ilə yazılırdı. Xınalıq kiril əlifbası xınalıqlı şair-müəllim Rəhim Alxas tərəfindən tərtib olunmuşdur (Xınalıq və Xınalıqlılar. Rəhim Alxas. Bakı, Şirvannəşr 2003).

### Xınalıq Latın Əlifbası
Hal-hazırda isə Xınalıq dilində yazılan bütün yazılı sənədlər Xınalıq latın əlifbası əsasında hazırlanır. Xınalıq latın əlifbası 2013-cü ildə  Məmmədov Elnur tərəfindən tərtib olunmuşdur. 2013-cü ilin may ayında Xınalıq kənd tam orta məktəbində keçirilmiş toplantıda Xınalıq latın əlifbası məktəb kollektivi və xınalıq kənd ictimaiyyəti tərəfindən qəbul olunmuşdur. Məmmədov Elnur tərəfindən Xınalıq əlifbasının kompüter klaviatura proqramı hazırlanmışdır. Hazırda Xınalıq əlifbası üzərində işlər davam edir. Yaxın gələcəkdə Xınalıq əlifbası kitabı və əlifba öyrədici kompüter proqramları istifadəyə veriləcəkdir.(www.xinalig.com )

## Həmçinin bax
*Rəhim Alxas
*Elnur Məmmədov (əlifba tərtibçisi)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Müasir Xınalıq Əlifbası
Oxim qızılcası

***' () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

== Təsviri ==
Ölçüsü cəmi 1 sm olan kiçik kəpənəkdir. Uçuş zamanı havaya atılmış qızıl pula bənzəyir. Qanadların üst tərəfində rəngi qızılı-narıncıdır, kənarları boyunca keçən qara haşiyə ensizdir. Arxa qanadların kənarında xırda qara nöqtələrdən ibarət ikiqat xətt keçir. Arxa qanadların ucunda "quyruqcuq" yoxdur. Dişi fərdlərin qanadların üst tərəfi qara nöqtələrlə örtülmüşdür. Arxa qanadların alt tərəfi gümüşü boz rəngdə olub, gözşəkilli ləkələri bu cinsin başqa növlərinə nisbətən iridir.

== Həyat tərzi ==
Kserofil bitkilər olan dərə və yamaclar. Kəpənəklər may və iyul aylarında uçur, rütubətli dərə və yamaclara daha çox meyil edirlər. İldə iki nəsil verir. Tırtıllar iyun və avqustda turşəng () bitkisi yarpaqları ilə qidalanır. Pupları qışlayır. Təbii düşmən və xəstəlikləri müəyyən edilməmişdir. Qida rəqibləri həmin yarımfəsilənin kütləvi növləridir ().

== Yayılması ==
[[Kiçik Asiya]], [[Şimali İran]], [[Cənubi Qafqaz]], [[Azərbaycan]]da [[Naxçıvan MR]] və [[Talış dağları]] (Zuvand) rast gəlinir.

== Sayı ==
R.Əffəndi tərəfindən 2 kəpənəyi qeydə alınmışdır.

== Məhdudlaşdırıcı amillər ==
Yaşadığı sahələrin insanlar tərəfindən [[kənd təsərrüfatı]] məqsədilə istifadə edilməsi, çəmənliklərin mal-qara otlaqlarına çevrilməsi və ot örtüyünün müntəzəm olaraq biçilməsi tırtılların yem bazasını azalmasına səbəb olur.

== Qorunması üçün qəbul olunmuş tədbirlər ==
Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxildir.

== Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər  ==
Kəpənəklərin yaşadığı ərazilərdə qorunan sahələrin yaradılması. Kəpnəklərin tutulmasinin qadağan edilməsi.

== Yarımnövləri ==
* ''Lycaena ochimus '''ochimus***
* *Lycaena ochimus *'ocliferius*** Nekrutenko, <small>1977</small>
* ''Lycaena ochimus '''sachandensis*** Schurian & Hoffmann, 1982

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səid ibn Əmr əl-Həraşi

**Səid ibn Əmr əl-Həraşi** (d. ? - ö. 735-ci ildən sonra) — Əməvilər dövrü vali və sərkərdələrindən.

## Həyatı

Qeys Aylan qəbiləsinin qollarından Hariş b. Kəbə mənsubdur. Əslən Kinnəsrinli olub İrminiyədə doğulduğu, anasının Həbəşli olduğu nəql edilməkdədir. Qaynaqlarda həyatıyla ilgili ilk bilgilər, Şəvzəb adlı bir xaricinin çıxardığı üsyanı yatırmasıyla əlaqəlidir.

720-ci  ildə Kufə valisi Əbdürrəhman b. Abdullahın, Şəvzəbin çıxardığı üsyanı yatırmaqla Məhəmməd b. Cərir komandasında göndərdiyi ordu məğlub olmuşdu. Xaricilər, daha sonra Əməvi xəlifəsi II Yəzidin göndərdiyi iki ordunu da məğlubiyyətə uğratmışdılar. Bu arada Kufəyə gələn xəlifənin qardaşı Məsləmə ibn Əbdülməlik, xalqın şikayətçi olması üzərinə Səid ibn Əmr əl-Həraşini Şəvzəbin üsyanını yatırmaqla vəzifələndirdi. Aparılan savaşda Həraşi komandasındakı ordu xariciləri məğlub etdi, Şəvzəb də öldürüldü. Həraşi bu uğurundan dolayı Xorasan valiliyinə təyin edildi (721-22).

Xorasanda öncəliklə bir sıra idari və əsgəri nizam-intizam yaradan Həraşinin buradakı ən önəmli uğuru Soğdlular qarşısında qazandığı zəfərdir. Onun xariciləri yenməsi və dərhal ardından Xorasan valiliyinə təyin edilməsi, öncəki vali zamanında cizyə və xərac vergilərini ödəməyən və valiyə qarşı türklərlə iş birliyi quran Soğdluları əndişəyə saldı. Soğdlular, məlikləri Gurəkin qəbul etməməsinə baxmayaraq yurrlarını tərk edərək Fərqanə hökmdarından sığınma istəyində oldular. Ancaq Həraşi, hələ Fərqanə məlikinin himayəsi altına girmədən Xocənd yolunda onları yaxalayıb bir çoxunu qılıncdan keçirdi; bir qismini də əsir alaraq mallarını müsadirə etdi. Bu arada Xocənd güzərgahında olan Usruşananı ələ keçirib əhalisi ilə bir anlaşma bağladı.

Həraşi, Soğd məsələsini böyük ölçüdə həll etdikdən sonra Süleyman b. Əbüs-Sürrini Soğd vadisində yaşayan Dehqan Deyuştinin üzərinə göndərdi. Süleyman, Deyuştini məğlubiyyətə uğratdı və sığındıqları qalada mühasirə altına aldı. Qala əhalisi uşaqlarına toxunulmaması şərtiylə təslim olmağı qəbul edincə Həraşi Deyuştini tutuqlayaraq İraq valisi Ömər ibn Hübeyrəyə göndərdi.
Kabaç xatun

**Kabaç xatun** (674–710)—cu illərdə Buxarada hökmranlıq edən buxaraxudat.

## Həyatı
Ubeydullah ibn Ziyad 674-cü ildə Bəykəndi ələ keçirərək Buxara üzərinə yürüdü. O sırada Buxaranı Türk hökmdarı Bidunun dul arvadı Kabaç xatun idarə edirdi. Kabaç xatun çevrədəki türklərdən yardım istədiysə də, Türk birlikləri Ubeydullah qarşısında dayana bilmədi və 1 milyon dirhəm vergi vermək surətiylə Ubeydullahla anlaşma bağladı. Ubeydullah daha sonra 2000 Türk savaşçı ilə Bəsrəyə döndü; bunlar orda bir üsyanın yatırılmasında iştirak etdilər. 676-cı ildə Xorasan valiliyinə təyin edilən Səid ibn Osman, Səmərqəndə bir səfər hazırladı. Soğd, Kiş və Nəsəf əhalisi torpaqlarını qorumaq amacıyla səfərbər olunca Kabaç xatun da onlara qatıldı, ancaq Səid ibn Osman Türk birliklərini məğlubiyyətə uğratdı. Kabaç xatun girovlar göndərdi və itaət ərz etdiyini bildirdi (677). Səid, Buxaranı alaraq Səmərqəndə yönəldi. Ağır itgilər verən Səmərqəndlilər onunla anlaşdılar. I Yəzid dövründə Xorasan valisi Səlm ibn Ziyad, Səmərqənd və Xarəzm üzərinə yürüyüncə (680–81) Kabaç xatun və Mavəraünnəhrin digər şəhərlərindəki türklər birlikdə hərəkətə keçdilərsə də, Səlm Buxaraya girməyə müvəffəq oldu və Kabaç xatun onunla yeni barış andlaşması bağladı. Əbdülməlik ibn Mərvan dövründə Tirmizi ələ keçirən Musa ibn Abdullah ibn Hazim türklər, eftalitlər və tibetlilərdən ibarət bir ordunu məğlub etdi; bölgə əhalisi ona itaət ərz edərək vergi ödəməyi qəbul etdi.

697-ci ildə Xorasan valisi təyin edilən Mühəlləb ibn Əbu Sufrənin faəliyətləri uğursuzluqla nəticələndi. Onun 702-ci ildə ölümünün ardından oğlu Yəzid də etdiyi səfərlərdən bir fərli nəticə ala bilmədi və vəzifədən uzaqlaşdırıldı. I Vəlid dönəmində Xorasan valiliyinə gətirilən Quteybə bin Müslüm Bəlxdə çıxan üsyanı yatırdı (705). Ceyhun çayıni keçib Saqaniyana yönəldiyində Saqaniyan hökmdarı bağlılığını bildirdi. Quteybənin hədəfi türklərin hakimiyətindəki Toxaristan və Mavəraünnəhiri fəth etmək idi. Mavəraünnəhr səfərinə çıxmazdan öncə Toxaristan əyalətinin hakimi Nizək Tarxana elçi göndərib hakimiyətini tanımasını və müsəlman əsirləri sərbəst buraxmasını istədi. Təklifi qəbul edən Nizək Mərvə hərəkət etdi və aralarında barış bağlandı. Quteybə, Bəykənd əhalisinin üsyanı üzərinə gedib şəhəri gəri aldı və bol miqdarda qənimət ələ keçirdi (708). Ardından Buxara üzərinə yürüyən Kuteybə bir nəticə ala bilməyincə Mərvə döndü. Ertəsi il təkrar Buxaraya yürüdü və şiddətli mühasirədan sonra Buxarada Ərəb hakimiyəti quruldu. Kuteybənin Buxaradan ayrılmasının ardından Toxaristan hakimi Nizək, Ərəblərə qarşı ortaq bir hərəkətə qərar verdiysə də, müttəfiqləri Kuteybəyə itaət ərz edincə qaçaraq bir qalaya sığındı. Quteybə onu yaxalayıb Həccacın əmriylə idam etdirdi. Buxaraya hərəkət edən Kuteybə şəhərin bir qisminə ərəbləri yerləşdirdi. 710-cu ildə Sicistan səfərinə çıxdı və Zabulistan hökmdarı Rutbil ilə xərac verməsi şərtiylə barış bağlandı.

## Həmçinin bax
* Quteybə bin Müslüm
Soqdianalılar

**Soqdianalılar** və ya **soqdlular** — Soqdiana əhalisi, Zərəfşan vadisində yaşayırdılar. Müasir Buxaradan Xocəndə qədər yayılmışdılar.

## Tarixi

Miladdan öncə ikinci əsrdən Çində Tanq sülaləsinin sona çatdığı miladdan sonra X əsrə qədər İpək yolu ticarəti böyük faizlə Soğdluların əlindəydi .

Bu çox geniş və vəhşi coğrafiyadakı yolçuluqların başarılmasında karvansara sisteminin çox önəmli bir rolu vardı. İpək yolu, miladın ilk minilliyində uyqarlıqların bir-biriylə tanışmasında və bir-birini zənginləşdirmədə oynadığı rolu və işləvi, ikinci minillikdə itirmişdir. VIII əsrin əvvəllərində İrandan daha şərqə irəliləyən Ərəb-İslam ordularının Soqdiananı ələ keçirməsinin ardından miladdan sonra 1000-ci illərdə Təkləməkan çölünün qərbindəki şəhərlər İslam dinini qəbul etmişdi. Əski Çin qaynaqlarına görə İpək yolunun rotası öncə ikiyə, ardından Sui və Tanq sülalələri dönəmində şimal, orta və cənub olmaq üzrə üçə çıxmışdı .

Soğdluların İpək yolu güzərgahındakı yüksəlişləri, miladdan sonra IV əsrdən etibarən Soqdianadan şərqə, öncə Çaç (bugünkü Daşkənd) və Səmireçeyə (bugünkü Şərqi Özbəkistan) və daha sonra Çinə doğru yayılmaları ilə başlamış, Avrasyanın önəmli bir yer alan vahələrdəki yerləşim mərkəzlərinə karvanlarla ticari mallarI daşıyan sarvanlar fenotip, dil və mədəniyyat baxımından şübhəsiz bir-birlərindən olduqca fərqliydilər.

Səid ibn Əmr əl-Həraşinin Xorasan valiliyinə təyin edilməsi, öncəki vali zamanında cizyə və xərac vergilərini ödəməyən və valiyə qarşı türklərlə iş birliyi quran Soğdluları əndişəyə saldı. Soğdlular, məlikləri Gurəkin qəbul etməməsinə baxmayaraq yurrlarını tərk edərək Fərqanə hökmdarından sığınma istəyində oldular. Ancaq Həraşi, hələ Fərqanə məlikinin himayəsi altına girmədən Xocənd yolunda onları yaxalayıb bir çoxunu qılıncdan keçirdi; bir qismini də əsir alaraq mallarını müsadirə etdi. Bu arada Xocənd güzərgahında olan Uşruşananı ələ keçirib əhalisi ilə bir anlaşma bağladı.

## İstinadlar
Rusiyanın federasiya subyektləri

**Rusiyanın federasiya subyektləri** - Rusiya Federasiyasında yuxarı dərəcəli ərazi vahidinin adıdır. Rusiya Federasiyasının 1993-cü ildə qəbul edilən konstitusiyasına əsasən Rusiya federativ dövlətdir və Rusiya Federasiyası bərabər hüquqlu subyektlərdən ibarətdir. Konstitusiyaya əsasən Rusiya Federasiyasının tərkibinə 85 subyekt daxildir, həmçinin 22 respublika, 9 vilayət, 46 əyalət, 3 federal əhəmiyyətli şəhər, 1 muxtar vilayət, 4 muxtar dairə. Fedreasiya subyektləri 8 federal dairədə qpuplaşır: Mərkəzi, Cənub, Şimal-Şərq, Uzaq Şərq, Sibir, Ural, Volgayanı, Şimali Qafqaz.Federasianın hər subyektində parlament və icraedici orqan (hökumət) vardır. Çoxunda həmçinin 5 il müddətinə bərabər və birbaşa seçilməklə baş vəzifəli şəxs postu vardır. Federasianın hər subyektində öz inzibati-ərazi bölgüsü vardır. Adətən bü respublika (vilayət) əhəmiyyətli rayon və şəhərlərdir.
## Federal dairələr

## RF-nin subyektlərinin siyahısı

## İstinadlar
Rusiya Federasiyası haqqında ümumi məlumat
Yaqnoblular

**Yaqnoblular**—Hazırda Tacikistanda yaşayan, İran dilli, tarixi Soqdiananın əhalisi.

## Yayılması

Yaqnoblular yayılma bölgəsi Yaqnob çayı vadisi və onun qolu Kuldur. Tacikistanın Sogd vilayətinin cənubudur.

## Dilləri

Yaqnoblular Yaqnob dilində danışırlar. 

## Sayları

2000-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə yaqnoblular 5 min nəfərdən ibarətdirlər.

## Ədəbiyyat

*Ягнобцы в БСЭ
*Лилия Хафизова Ягнобские затворники // Вокруг света : Рубрика «Большое путешествие». — Январь 2011. — № 1 (2844).
*Александр Миловский Последние из шестнадцатой сатрапии // Вокруг света. — Январь 1991. — № 1 (2604).

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Tacikistan
* Soqdiana
Mefona (peyk)

**Mefona** () — Saturnun çox kiçik peyklərindən biri. Orbiti Saturnun Mimas və Enkelad peyklərinin orbitləri arasında yerləşir.

## Kəşf və adlandırma

Peyk ilk dəfə Kassini komandası tərəfindən müşahidə olunmuş və müvəqqəti olaraq **S/2004 S 1** adı verilmişdir. Daha sonra peyk **Saturn XXXII** adlandırılmışdır. *"Kassini"* aparatı iki dəfə peykə yaxınlaşmışdır. 2012-ci ilin 20 mayında peykin 1.900 km yaxınlığına çataraq şəklini çəkmişdir.

Mefona adı 21 yanvar 2005-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı tərəfindən tövsiyə olunmuş, 2006-cı ildə keçirilmiş iclasda təsdiq olunmuşdur. Yunan mifologiyasında Mefona yeddi alkioniddən biridir.

## Xarakteristikası
2012-ci ilin may ayında Saturnun orbitində fəaliyyət göstərən *"Kassini"* aparatı ilk olaraq Mefonaya yaxınlaşaraq onun şəkillərini çəkmişdir. Çəkilən şəkillərdə peykin səthinin detalları yaxşı ayırd edilə bilinməmişdir. Aparatın köməyi ilə peykin yumurtaşəkilli olduğu, çox hamar və kratersiz səthə malik olduğu məlum olmuşdur. Saturnun digər peykləri olan Pallena və Eqeon peyklərinin də belə hamar səthə malik olduğu ehtimal edilir. Mefonaya ən yaxın peyk Mimasdır. Digər kiçik peyklərin çoxunda olduğu kimi Mefona da kürə formasında deyil.

Mefonanın radiusu 1,6 km, çəkisi təxminən 9×1012 kq-dır.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat

## Xarici keçidlər

* Mefona Profili 
* BAİ və Göy cisimləri adı
Yazqulam dili

**Yazqulam dili** — Pamir dillərindən biri. Tacikistanın Yazqulam çayı vadisində Yazqulamlılar tərəfindən işlənir. Tacikistanın Dağlıq Bədəxşan Muxtar vilayətində, Vənc bölgəsində yaşayan əhalinin dilidir.

## Mənbə
* М. С. Андреев. Язгулемский язык: Таблицы глаголов. Л., 1930.
* Эдельман Д. И. Язгулямский язык. — Москва, 1966.
* Эдельман Д. И. Язгулямско-русский словарь. — Москва, 1971.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maral böcək

**Maral böcək** () — Sərtqanadlılar dəstəsinə, buynuzlu böcəklər fəsiləsinə aid böcək növü.
## Təsviri
Bığcıkları dizlikli, buğumları isə toppuzşəkilli olub 3-6 ədəddir. Mandibuaları çox güclü olub, erkək fərdlərdə dişilərə nisbətən daha iridir. Bədənin rəngi əksər hallarda qəhvəyimtil qaradır. Qanadüstlükləri və çənələri şabalıdı – qəhvəyidir. Sürfləri ağ rəngdə olub, S formasında əyilmiş vəziyyətdə olurlar. Sürfələrin bədən uzunluğu 14 sm – dir. Erkək fərdlərin bədəninin uzunluğu mandibulaları ilə birlikdə 83 mm, dişi fərdlərinki isə 45 mm – dir.

## Yayılması
Mərkəzi, Cənubi və Qərbi Avropa, Kiçik Asiyada yayılmışlar. Azərbaycanda isə Böyük Qafqazda rast gəlinir

## Həyat tərzi
Böcəklər may ayından iyul ayınadək təbiətdə görünürlər. Yetkin böcəklər isə ağac və kolların gövdələrindən axan şirə ilə qidalanırlar. Yumurtalarını çürüməkdə olan və ya artıq çürümüş ağacların qabığı altına qoyurlar. Yumurtadan çıxmış sürfələr çürümüş oduncaqla qidalanırlar. Yaşayış yerinin termiki xüsusiyyətlərindən asılı olaraq bir genarasiya 4 – 6 il davam edə bilir. Maral böcək Azərbaycanda bu fəsilənin ən iri nümayəndəsidir.

## Qorunması

Sayı azalan növdür. Səbəb isə arealının insanlar tərəfindən daraldılması yəni torpaqların istifadəsi və özlərinin isə kolleksiyaçılar tərəfindən tutulmasıdır. Azərbaycandan başqa Danimarka, Almaniya, Polşa, Latviya, Estoniya, Belarus respublikası, İsveç, Ukrayna və Rusiya federasiyasının Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.
## Yarımnövləri

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
----

* 
* 
----

* 
* 
* 
* 
----

*
Maral böcəklər

**[[Maral böcək]]lər** () — Buynuzlu böcəklər fəsiləsinə aid böcək cinsi. Bu cinsə 50 növ daxildir. Böyük Plini bildirmişdir ki, Niqidiy maral böcəyini *lucanі* adlandırmışdır. Bu isə İtaliyada vilayət adıdır. Lukaniya vilayətində onlardan amlet hazırlanır. Təbii şəraitdə nəslinin kəsilməsi ehtimalı vardır. 
 
## Qısa təsviri
Bu böcəklərin xarici görkəmi o qədər səciyyəvidir ki, hətta bioloq olmayanlar da onları görən kimi taniyir. Bığcıqları dizlikli, buğumları isə toppuzşəkilli olub 3-6 ədəddir. Mandibulaları çox güclü olub, erkək fərdlərdə dişilərə nisbətən daha iridir. Bədənin rəngi əksər hallarda qəhvəyimtil qaradır. Qadadüstlükləri və çənələri şabalıdı-qəhvəyidir. Sürfələri ağ rəngdə olub, S formasında əyilmiş vəziyyətdə olurlar. Sürfələrin bədənin uzunluğu 14 sm-dir. Erkək fərdlərin bədəninin uzunluğu mandibulaları ilə birlikdə 83&nbsp;mm, dişi fərdlərinki isə 45mm-dir.

## Arealı və Sayı
Ümumilikdə Avropanın Cənub, Mərkəz və Şərqi, Cənub-Şərqi Asiya və Şimali Amerika ərazilərində yayılmışdır. Növlərin çoxu isə Asiya ərazisində yayılmışdır.Azərbaycan (Böyük və Kiçik Qafqaz). Yox olmaq üzrədir. 
## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşayış arealının daralması, kolleksiyaçılar tərəfindən tutulması.
## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Bern Konvensiyasının III əlavəsinə daxil edilmişdir. Danimarka, Almaniya, Polşa, Latviya, Estoniya, Belarus Respublikası, İsveç, Ukrayna və Rusiya Federasiyasının Qırmızı kitabına daxil edilmişdir. 
## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yaşayış əraziləri qorunmalıdır. Çürümüş ağaclar kəsilməməli və yaşayış ərazilərindən çıxarılmamalıdır. Təbiətdə sayı və yayılması barədə yeni məlumatların əldə edilməsi məqsədilə hər il monitoringlər təşkil etmək lazımdır. Əhali arasında bu böcəyin qorunmasının vacibliyi barədə təbliğat işi aparılmalıdır. Süni surətdə artırılaraq təbiətə buraxılmalıdır.

## Növləri

* Lucanus angusticornis
* Lucanus atratus
* Lucanus cantori
* Lucanus barbarossa
* Lucanus capreolus
* Lucanus cervus
* yarımnöv Lucanus maculifemoratus
* Lucanus cyclommatoides
* Lucanus datunensis
* Lucanus dohertyi
* Lucanus elaphus
* Lucanus ferriei
* Lucanus formosanus
* Lucanus fortunei
* Lucanus gamunus
* Lucanus hermani
* Lucanus ibericus
* Lucanus kanoi
* Lucanus kazumiae
* Lucanus klapperichi
* Lucanus koyamai
* Lucanus kratzi
* Lucanus kurowasai
* Lucanus laetus
* Lucanus laminifer
* Lucanus laticornis
* Lucanus lesnei
* Lucanus lunifer
* Lucanus maculifemoratus
* Lucanus maeresi
* Lucanus mazama
* Lucanus miwai
* Lucanus nangsarae
* Lucanus ogakii
* Lucanus parryi
* Lucanus placidus
* Lucanus planeti
* Lucanus pulchellus
* Lucanus sericeus
* Lucanus szetschuanicus
* Lucanus swinhoei
* Lucanus tetraodon
* Lucanus westermanni

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Батиашвили И.Д. и др. Редкие насекомые. М.: Лесн. Пром-сть, 1982, с. 165; 
# Животный мир Азербайджана. Тип членистоногие. Семейство Рогачи – Lucanidae (Эффенди Р.Э.), т. II, Баку: Элм, 1996, 412 с.
# Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, II cild, 2013

## Xarici keçidlər
* Genus Lucanus
Xalq Bank

* Xalq Bank (Azərbaycan) — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bank.
* Xalqbank (Türkiyə) — Türkiyədə fəaliyyət göstərən dövlət bankı.
Elbrus kərtənkələsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Görünüşü
Orta ölçülü kərtənkəlıdir. Uzunluğu 59 mm təşkil edir. Quyruğu iki dəfə uzundur. Başı sıxılmış formaya malikdir. Biğaz nahiyəsində 22-31 arası pulcuq olur. Bədəninin mərkəz hissəsində isə 43-60 pulcuğa rast gəlinir.

Bədəninin yuxarı hissəsi qəhvəyi rəngə çalır. Bel nahiyəsində tund nöqtələr vardır. Qarın nahiyəsi parlaq-Qırmızı, ağımtıl və üzərləri isə mavi ləkəlırlə örtülüdür.

## Yayılması
Türkmənistanda Kopetdağın yüksəkdağlıq ərazilərində və İranda Şərqi Elbrus silsiləsində yayılmışlar. Mazandaran və Gilan ostanlıqlarında üstünlük təşkil edir.
Çay kənarlarında, qayalıqlarda, daşların üzərlərində və dərin dərələrdə yayılırlar. Kopetdağda 1500-1600 m yüksəkliklərdə yayıla bilir. İranda hətta 2000 metrdən yuxarı yüksəkliklərdə belə görünür.

## Xüsusiyyətləri
Cücülər və kiçik onurğasızlarla qidalanır. Çoxalması öyrənilməmişdir. Sayı azlıq təşkil edir. Tükmənistanda cəmi yarım min baş aşkarlanmışdır. Bu səbəbdən Qırmızı Kitaba daxil edilmişsir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Elbrus kərtənkələsi 

## Həmçinin bax
Arxaika

**Arxaika** ( – qədim) – qədim yunan incəsənətinin inkişafında erkən mərhələ (e.ə. 7–5 əsrin əvvəlləri). Erkən arxaik (e.ə. 570 ilədək), yetkin arxaik (e.ə. 570–530), son arxaik (e.ə.530– 480) dövrlərə bölünür. Arxaika mərhələsində klassik üslubun təşəkkül tapması üçün ilkin şərtlər formalaşmışdır: ağac-çiy kərpiç memarlığından daş memarlığına keçid nəticəsində dorik və ionik memarlıq orderlərinin yaranması (e.ə. 6 əsrin əv vəli) və onların yeni materialın tələblərinə uyğunlaşdırılması; heykəltəraşlıq da əvvəlcə daşdan (e.ə. 7 əsrin ortaları), sonra isə tuncdan (təqr. e.ə. 520-ci illər) böyük heykəl plastikasının meydana gəlməsi, qəhrəmani çılpaqlıq (bax Kuros) ənənəsinin qəti mövqe qazanması və artıq e.ə. 5 əsrin əvvəllərində kontrapostun, klassik tipajın, monumental relyefin yaranması; vaza rəngkarlığında qırmızıfiqurlu üslubun (təqr. e.ə. 530) yer tutması; rəsmkarlıqd  tərəqqinin bütövlükdə təsviri sənət sahəsində, ilk növbədə insan bədəninin ədəb çərçivəsində anatomik təsvirində təzahür etməsi. Arxaika dövründə müstəqil bədii əhəmiyyət kəsb edən bir sıra orijinal üslubi hadisələr (məs., vaza rəngkarlığında qarafiqurlu və qırmızıfiqurlu üslublar) yaranmışdır. Arxaik sənət üçün güclü bədii-dinamik inkişaf səciyyəvi idi: təqribən iki əsrlik zaman müddətində həndəsi üslubun bəsit formalarından klassik üslubun başlanğıcınadək nəhəng bir mərhələ keçilmişdir.

## Mənbə
*
Apatozavr

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. 

Yura dövründə 157–146 milyon il öncə indiki Şimali Amerika ərazisində yayılmışdır. Zauropodların ən iri nümayəndələridir.

## Etimologiyası
*Apatozavr* yunan sözü olub  — aldatma və  — kərtənkələ mənasını verir. Üstəlik **Brontozavr** () adı ilə də tanınır. Bu isə "İldırım kərtənkələsi", ( — *İldırım* və  — *kərtənkələ*).

## Qeydə alınması
*Brontosaurus excelsus* ilk dəfə Qofoniil Marş tərəfindən 1879-cu ildə yaxşı aşkarlanmış dinozavr qalığı aşkarlayır və müəyyən edir ki, elə onun tərəfindən 1877-ci ildə qeydə alınan *Apatosaurus ajax* növü bu növlə eyni cinsə daxildirlər. Bu iki növün əvvəlinə isə bir qayda olaraq *Apatosaurus* kəlməsi əlavə edilməlidir. Bununla belə elmi ədəbiyyatda **Brontozavr** adı daha geniş yayılmışdır. Paleontoloq Robert Bekker təkidlə bu növlərin başqa-başqa cinsə daxil olduğunu bildirmişdir. Bununla belə bu fikir elmi birliklər tərəfindən inkar edilmişdir. 2015-ci il araşdırmasından sonra Brontozavr ayrı cinsə daxil edilir.

## Görünüşü
Apatozavr (Brontozavr) — ən iri dinozavrlardan biridir: onun uzunluğu 20–23 metr, çəkisi isə 24–32 ton təşkil edə bilərdi. Bəzi alimlər isə bu çəkinin çəmi 18 ton təşkil etdiyini bildirirlər. Apatozavr uzun quyruq və boyuna malik imişlər. Boynun sonunda kiçik başı barmış. Beyni cəmi 400 qram imiş.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qobustan malloziyası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. 
 
## Təsviri
Erkək fərdlərdə bədənin uzunluğu 21.0-31.5 mm, eni 5.5-9.5 mm, dişilərdə bədənin uzunluğu 24.8-31.8 mm, eni 7.0-9.8 mm-dir. Qanadüstlükləri iri punktirlidir. Punktirlər qalxancığın yanında daha kobud, qırışıqlı və birləşmişdir. Qalxancıq üzərində medial çökük aydın görünür.

## Yayılması
İranın şimalında və Türkiyədə rast gəlinir. Azərbaycanda yarımnövünə Qobustan rayonunun şərqində, Ceyrankeçməz vadisində və Giləzi ərazisində rast gəlinir. 

## Həyat tərzi
Böcəklər may və iyunda nadir hallarda ferula cinsindən olan iri (çətirçiçəklilər fəsiləsi) bitkilərin gövdə və köklərində görünür. Sürfələr bu bitkinin köklərində qidalanır. Puplaşma torpaqda gedir. Pup mərhələsində qışlayır. İldə bir nəsil verir. Təbii düşmənləri naməlumdur.

## Sayı
1987-ci ildə M.L.Danilevski tərəfindən Şamaxı rayonunda 11 fərd qeydə alınmışdır. Son illərin tədqiqatları zamanı rast gəlinməmişdir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillərin təsiri altında yaşayış arealının daralması, qida bitkisi olan ilankölgəsinin qaramal üçün yem kimi istifadə olunmasıdır.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Böcəyin yaşayış ərazilərində ilankölgəsi bitkisinin insanlar tərəfindən kütləvi surətdə toplanmasını və insanların kənd təsərrüfatı fəaliyyətini qadağan etmək məsləhət görülür. Böcəyin sayı və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yaşayış ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Malloziya

***' () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. 

== Bölgüsü ==
Cins aşağıdakı kimi bölünür:
* Yarımcins ***Mallosia*** <small>Mulsant, 1863</small>
** Növ ''[[Mallosia graeca]]'' <small>(Sturm, 1843)</small>
* Yarımcins ***Micromallosia*** <small>Pic, 1900 </small>
** Növ ''[[Mallosia heinzorum]]'' <small>Holzschuh, 1991</small>
** Növ ''[[Mallosia heydeni]]'' <small>(Ganglbauer, 1888)</small>
** Növ ''[[Mallosia theresae]]'' <small>(Pic, 1900)</small>
* Yarımcins ***Anatomallosia*** <small>Özdikmen & Aytar, 2012</small>
** Növ ''[[Mallosia nonnigra]]'' <small>Özdikmen & Aytar, 2012</small>
* Yarımcins ***Eumallosia*** <small>Danilevsky, 1990</small>
** Növ ''[[Mallosia armeniaca]]'' <small>Pic, 1897</small>
** Növ ''[[Mallosia brevipes]]'' <small>Pic, 1897</small>
** Növ ''[[Mallosia costata]]'' <small>Pic, 1898</small>
** Növ ''[[Mallosia herminae]]'' <small>Reitter, 1890</small>
** Növ ''[[Mallosia imperatrix]]'' <small>Abeille de Perrin, 1885</small>
* Yarımcins ***Eusemnosia*** <small>Özdikmen & Aytar, 2012</small>
** Növ ''[[Mallosia baiocchii]]'' <small>(Sama, 2000)</small>
** Növ ''[[Mallosia interrupta]]'' <small>Pic, 1905</small>
** Növ ''[[Mallosia mirabilis]]'' <small>Faldermann, 1837</small>
** Növ ''[[Mallosia tristis]]'' <small>Reitter, 1888</small>
* Yarımcins ***Submallosia*** <small>Özdikmen & Aytar, 2012</small>
** Növ ''[[Mallosia jakowlewi]]'' <small>Semenov, 1895</small>
** Növ ''[[Mallosia tamashaczi]]'' <small>Sama & Székely, 2010</small>
* Yarımcins ***Semnosia**' K. Daniel, 1904
** Növ *[[Mallosia galinae]]* Danilevsky, 1990
** Növ *[[Mallosia scovitzii]]* (Faldermann, 1837)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağnöqtəli andrena

*Ağnöqtəli andrena* () — Zərqanadlılar dəstəsinə, Andrenidlər fəsiləsinə aid növ. Andrena cinsinə 2000-dən çox növ daxildir. Azərbaycanda 113 növü yaşayır.

## Təsviri
Uzunluğu 15 –16&nbsp;mm-dir. Bədəni qara, qanadları qara – bənövşəyidir. Başı, belin ön və arxa hissələri, ön və arxa ətrafların baldırları sıx, ağ tüklərlə örtülüdür. Qarıncığın üst tərəfinin yanları sıx ağ tüklü, üstü isə qara tüklüdür.

## Yayılması
Aralıq dənizi hövzəsi, Cənubi və Orta Avropa, Şimali Afrika, Kiçik və Ön Asiya, Əfqanıstan, Rusiyanın Avropa hissəsi, Qafqaz, Qərbi Qazaxıstan və Orta Asiya dövlətlərində qeyd olunub. Azərbaycanda Kür-Araz ovalığında, Talışda (Zuvand), Gəncənin ətraflarında və Abşeronda rast gəlinir.

## Həyat tərzi
Quru biotoplarda yaşayır. Politrof növüdür. 5 fəsiləyə daxil olan bitkiləri tozlayır. Dəniz səviyyəsindən 1900 m hündürlükdə yaşaya bilir. Çox nadir hallarda rast gəlinir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşayış yerlərinin insanlar tərəfindən istifadə edilməsi.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Bu növə mənsub olan yaşayış yerlərini qorumaq, yol kənarında bitən çiçəkli bitkiləri məhv etməmək.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Əliyev X.Ə., Yunusov T.M. Azərbaycanın Böyük Qafqaz ərazisində yayılan Andrena cinsinə (Hymenoptera, Apoidae, Andrenidae) mənsub arıkimilər. III hissə, Holandrena, Opandrena, Zonandrena, Taeniandrena, melandrena yarımcinsləri \\ Azərbaycan Zooloqlar cəmiyyətinin əsərlər, II cild, 2010, s. 429 - 430; 
# Алиев Х.А., Алиев А.В. К познанию фауны пчелиных семейства  Andrenidae (İnsecta, Hymenoptera, Apoidae) Абшеронского полуострова \\ Bakı: Bilgi, kimya, biologiya, tibb, 2, 2004, s. 42; 
# Осычнюк А.З. Фауна Украины. т. 12, Пчелиные, вып. 5. Пчелы – андрениды, Киев: Наукова Думка, 1977, с. 203 - 205.
Arqirozavr

**Arqirozavr** (; "Gümüşü kərtənkələ",  — Gümüş və  — kərtənkələ) — Ot yeyən Dinozavr növü olaraq Titatozavr qrupuna daxildir. 70 milyon il öncə Təbaşir dövründə yaşamışlar. Onlar hazırkı, Cənubi Amerika ərazisində (Argentina və Uruqvay) yayılmışdır. Arqirozavr dünyanın ən iri dinozavrlarından biridir. Onun uzunluğu 20–30 metr, çəkisi 80 ton olmuşdur.

Arqirozavrın tipik növü *Argyrosaurus superbus* — dır (*А. Superbus*). İlk dəfə 1893-cü ildə paleontoloq *Richard Lydekker* tərəfindən yazılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* An image of ''Argyrosaurus''
* ''Argyrosaurus'' in the Paleobiology Database
Divar kərtənkələsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Divar kərtənkələləri bir növ ''Lacerta'' bənzəyirlər. Hətta sklet quruluşu və pulcuqların düzülüşü eynidir.

## Yayılması
Divar kərtənkələləri əsasən Aralıq dənizi hövzəsi ərazilərində:Cənubi Avropa, Şimali Afrika və Kiçik Asiya ərazilərində rast gəlinir. 

## Cinsin tərkibi
Bu cinsə 21 növ daxildir:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
"Dostluq" ordeni

* Dostluq ordeni (Azərbaycan) — Azərbaycan ordeni.
* Dostluq ordeni (Rusiya) — Rusiya ordeni.
* Dostluq ordeni (Qazaxıstan) — Qazaxıstan ordeni.
* Dostluq ordeni (Tacikistan) — Tacikistan ordeni.
* Dostluq ordeni (Ermənistan) — Ermənistan ordeni.
* "Dostluq" ordeni (Özbəkistan)
Brodvey (Manhetten)

**Brodvey** () — ABŞ-nin Nyu-York şəhərində Manhetten bölgəzində yerləşən avtomobil yolu. Tarixən ABŞ-dəki musiqili teatr göstəriləri bu küçə üstündə və bu küçəyə açılan ərazilərdə olan teatr zallarında və konsert salonlarında zirvəyə çata bilmişdir. Buna görə də bu küçənin adı ABŞ-dəki musiqi mədəniyyəti ilə uyğunlaşdırılmışdır.
Krım kərtənkələsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Ümumi məlumat
Ümumi uzunluğu 20-24 sm təşkil edir. Üzəri yaşımtıl rəngdə olub iki uzunsov tünd ləkəyə malik olur. Buxax hissəsi erkəklərdə yaşıl və ya narıncı, dişilərdə isə yaşıl və ya ağ rəngdə olur. Başları qısa, quyruqları isə uzun olur. 
Əsasən otlu əraziləri, çöllükləri, yol kənarlarını xoşlayırlar. Hündürlüyü 1800 metrə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir. Quyruqlarını atma xüsusiyyətlərinə malik olurlar.

Yumurta qoymaqla çoxalırlar ящерица. Dişilər may-iyunun əvvəllərində 2-6 yumuta qoyur. Blalar avqustun sonları-sentyabrın əvvəlləri yumurtadan çıxır.

Növ Balkan yarımadası, Moldova, Ukrayna, Macarıstan və İon dənizi adalarında rast gəlinir.

## Yarımnövləri
* *Podarcis tauricus ionica* Albaniya və Şərqi Almaniyada yayılmışdır. 
* *Podarcis tauricus thasopulae* —  *Thasopoulos* adasında (Egey dənizi)
* *Podarcis tauricus tauricus* — bütün areal boyunca

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İşkaşim dili

**İşkaşim dili**—Hind-Avropa dil ailəsinə aid, İran qrupuna bağı dil.

Bu dildə İşkaşimlilər danışırlar. Dağlıq Bədəxşan Muxtar vilayətinin İşkaşim rayonunda yaşayan əhalinin əsas dilidir.

## Xarici keçidlər
* 
* Grierson G. A. Ishkashmi, Zebaki, and Yazghulami, an account of three Eranian dialects. (1920)
* English-Ishkashimi- Zebaki-Wakhi-Yazghulami Vocabulary
* Т.Н. Пахалина. "Памирские языки"
* "Ishkashimi: A Father’s Language. How a Very Small Language Survives" Katja Müller, Elisabeth Abbess, Daniel Paul, Calvin Tiessen, and Gabriela Tiessen
Aleksandr Bronyar

**Aleksandr Bronyar** (, ) — fransız kimyaçısı, farmasevt, mineraloq, mineralogiya professoru, geoloq, zooloq, botanik və paleontoloq. Fransız botaniki, paleobotanikanın banilərindən biri olan Adolf Teodor Bronyarın (1801–1876) atası.

## Tərcümeyi-halı
Aleksandr Bronyar 5 fevral 1770-ci ildə Paris şəhərində anadan olmuşdur.

O, 1788-ci ildə Société philomathique de Paris yaradılmasında iştirak etmişdir. Aleksandr Bronyar 1794-cü ildə dağ-mədən mühəndisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. O, 1797-ci ildə təbiət elmləri üzrə professor oldu.

Aleksandr Bronyar 1800-cü ildə Sevrdə farfor fabrikinin direktoru təyin edildi, 1818-ci ildə isə böyük dağ-mədən mühəndisi vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirmişdi.

1822-ci ildə A. Bronyar Paris Milli təbiət elmləri tarixi muzeyinin mineralogiya professoru təyin edildi.

O, 7 oktyabr 1847-ci ildə doğma şəhərində vəfat etmişdir. Bronyartit mineralı bu aliminin şərəfinə adlandırılmışdır..

## Elmi fəaliyyəti
Aleksandr Bronyar daşlaşmış canlı qalıqların tədqiqi üzrə ixtisaslaşmışdı. O, kimya, mineralogiya, farmakologiya, geologiya, zoologiya, botanika və paleontologiya ilə məşğul olmuşdu..

## Əsas əsərləri
Aleksandr Bronyar aşağıdakı əsərlərin müəllifidir.
* Brongniart Alexandre, Cuvier Georges, Brongniart Adolphe. — Description géologique des environs de Paris. Paris, Amsterdam: G. Dufour, E. d’Ocagne, 1822, 428 p., nouv. éd.
* Brochant de Villiers André-Jean-François-Marie, Brongniart Alexandre, Jussieu Antoine-Laurent (de). — Dictionnaire des sciences naturelles. Strasbourg, Paris: F. G. Levrault, Le Normant, 1816–1830, 73 vol.
* Brongniart Alexandre. Introduction à la minéralogie vol. 61, 1824.
* Brongniart Alexandre, Desmarets Anselme-Gaëtan. — Histoire naturelle des crustacés fossiles. Paris: F. — G. Levrault, 1822.
* Brongniart Alexandre, Malagutti François. — Mémoires sur les kaolins ou argiles à porcelaines. Paris: Gide, 1841.
* Brongniart Alexandre, Riocreux Désiré. — Description méthodique du Musée céramique de la Manufacture royale de porcelaine de Sèvres. Paris: A. Leleux, 1845, 2 vol. et atlas (456, 8 p., LXXX pl.)

## Xarici keçid
* Alexandre Brongniart

## İstinad
NoitaminA

— yapon telekanalı Fuji Televisionda hər cümə axşamı yayımlanan verilişlər bloku. Qadın auditoriyasının genişlənməsi məqsədi ilə buraxılmışdı.

2005-ci ilin aprel ayından 2010-cu ilin mart ayına qədər verilişlər yapon vaxtı ilə saat 24:45-dən 25:15-ə qədər yayımlanırdı. 2010-cu ilin aprel ayında taymslot iki dəfə çoxaldı və noitaminA 24:45-dən 25:45-ə qədər yayımlanmağa başladı.

15 aprel 2010-cu il tarixində Fuji Television və Funimation Entertainment arasında verilşlərin Şimali Amerikada Yaponiyadaki premyeradan bir saat sonra nümayiş etdirməsi haqqlarının əldə olunması bəyan edilib.

## Yayımlar
*Qeyd: sətrlərin rəngi yayım illərinə bölür.*

## Feedback və tənqidlər
Anime News Network saytının icmalşısı Brayan Ruh qyd edib ki, blokun  verilişləri «çox vaxtı yüksək keyfiyyətli olurlar». World Art saytının icmalçısının fikrinə görə, «bu blokda qeyri-adi və parlaq verilişlər nümayiş olunur». The Japan Times onlayn qəzitinin müəllifi edan Korkilin fikri ilə, noitaminA bloku müasir sosial problemləri göstərir və animenin yaranmasına innovativ yanaşır.

## Qeydlər


## İstinadlar

## Keçidlər
* Rəsmi sayt 
* noitaminA-nın rəsmi saytı (ingilis dilində).
Diridoğan kərtənkələlər

**Diridoğan kərtənkələlər** () — Əsl kərtənkələlər fəsiləsinə və eyni adlı cinsə aid növ. Bəzən bu növün daxil olduğu cinsi **Meşə kərtənkələləri** (*Zootoca*) adlandırılır. Əvvəllər isə bu növ Yaşıl kərtənkələlər cinsinə daxil edilirdi.

## Yayılması
Demək olar ki, bütün Şimali Avropa boyunca, Mərkəzi və Şərqi Avropada və Şimali Asiya ərazilərində yayılmışlar. Onlar soyuq temperatura davamlığı ilı seçilirlər. Bu səbəbdən arealları Şimal Buzlu okean sahillərinə qədər uzanır.

## Görünüşü
Diridoğan kərtənkələlər 15–18 sm uzunluğa malik olsalarda onun 10–11 sm quyruğu təşkil edir. Belinin ortası qəhvəyi olur və tünd xətlərə malik olurlar. Aşağı nahiyəsi açıq rənglərdə olur. Erkəklərdə yaşıl vəya sarı, dişilərdə isə kərniç-qırmızı olur. Bəzən büstütün qara (Melanizm) rəngdə olan fərdlərədə rast gəlinir.

## Qidalanması
Əsasən kiçik Cücülərlə, yağış qurdları və molyusklarla qidalanır. Onlar öz şikarlarını kiçik dişləri ilə saxlayırlar. Şikarlarını dişləri ilə doğraya bilmirlər və onları diri udurlar.

Onlar yaxşı üzə bilirlər. Düşmənlərdən qaçarkən suya girərək üzür və ya daşların arasında gizlənirlər. Bəzən isə torpağın altına qazaraq girirlər. Qışı isə 30–40 sm dərinlikdə yerləşən yuvalarda keçirirlər.

## Çoxalması
Diridoğan kərtənkələ 3 yaşına catarkən yetkinləşir. Aprel-may ayları çütləşmə baş verir. Diri doğması ilə seçilir. İyulun ortası-avqustun əvvələri 8–12 olmaq bala doğur. Balalar 34–40&nbsp;mm uzunluğa malik olur.

Arealın cənub-qərbində Kantabriy dağları bölgəsində bu növün nümayəndələri yumurta qoymaqla çoxalır.

## Ədəbiyyat
* Жизнь животных. В 7-ми т. / Гл. ред. В. Е. Соколов. Т. 5. Земноводные. Пресмыкающиеся. / А. Г. Банников, И. С. Даревский, М. Н. Денисова и др.; Под. ред. А. Г. Банникова. — 2-е изд., перераб. — М.: Просвещение, 1985. — C. 225–226.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Diridoğan kərtənkə