open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Onik Qasparyan

**Onik Viktori Qasparyan** (erm: Օնիկ Վիկտորի Գասպարյան; ) — Ermənistan Respublikasının Müdafiə Nazirliyinin Baş Qərargahının rəisi olan erməni general-polkovnik.

## Tərcümeyi-halı
1970-ci ilin yanvar ayında anadan olub. 1976–1985-ci illərdə İcevan şəhərindəki 5 nömrəli orta məktəbdə və 1985–1986-cı illərdə İrəvandakı 147 nömrəli orta məktəbdə oxuyub. 1993-cü ildə Ermənistan Ordusuna qoşulub. Daha əvvəl 1988-ci ildən Sovet Silahlı Qüvvələrində xidmət etmişdir. İlk karyerasında İcevandakı Saro dəstəsinin tərkibində Ermənistanın müdafiəsində iştirak etmişdir. 1994-cü ildə döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən minanın partlaması nəticəsində ağır yaralanıb. 90-cı illərin ortalarında Rusiya Müdafiə Nazirliyinin Vistrel Ali Zabit Kurslarında oxudu. 1998–2001-ci illərdə Rusiyanın Rusiya Kombinasiya edilmiş Silahlar Akademiyasında oxuyub və fərqlənmə diplomu ilə oranı bitirib. 2001–2005-ci illərdə 68617 saylı hərbi hissəyə köçürülməzdən əvvəl xidmət göstərmiş olduğu 51191 saylı hərbi hissənin komandiri olmuşdur. 2007 və 2008-ci illərdə və 4-cü Ordu Korpusunun Komandiri və Baş Qərargah rəisinin müavini olmuşdur. 2008-ci ildə Rusiya Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Hərbi Akademiyasından fərqlənmə ilə məzun olmuşdur.

2010-cu ildə Baş qərargah rəisi və 3-cü Ordu Korpusu Komandirinin müavini oldu, 11 aprel 2012-ci ildə komandir vəzifəsinə yüksəldildi. 21 yanvar 2015-ci ildə General-mayor rütbəsinə yüksəldilərək Baş Qərargah rəisinin müavini təyin edilmişdir. 2016-cı ilin iyul ayından və 2017-ci ilin iyun ayına qədər Baş Qərargah rəisinin birinci müavini olmuş, 2019-cu ilin iyul ayında general-leytenant rütbəsinə layiq görülmüşdür. 8 iyun 2020-ci ildə Baş nazir Nikol Paşinyanın istəyi ilə Ermənistan prezidenti Armen Sarkisyanın əmri ilə Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi təyin edilmişdir. Müdafiə naziri David Tonoyan iki gün sonra Qasparyanı Müdafiə Nazirliyinin komanda heyətinə təqdim etdi. Daha əvvəl 2018-ci ildə media onun bu vəzifəyə təyin ediləcəyini bildirmişdir. Təyin edildiyi zaman baş nazir Paşinyanla eyni şəhərdən gəldiyinin qeyd edilməsi qohumluq fərziyyələrinə səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
Ekta (film, 1942)

**Ekta (film, 1942)** — Rejissor Homi Vadianın Bombeydə Vadia Studioda istehsal etdiyi film.

## Haqqında
Bu ağ-qara film Sinddə ilk filmdir və Kərim Buks Nizamani tərəfindən maliyyələşdirilib. Baş rolları Nizamani və Kauşalya ifa edir. Filmin Hind-müsəlman birliyinə həsr olunub.

Filmin premyerası Kəraçidə Tac Mahal Kinoteatrında baş tutub, lakin film ticarət məhdudiyyətlərinə görə teatrlarda iki həftə sonra nümayiş olunub ki, bu da Vadio studionun büdcəsinə böyük zərər vurub.

### İstehsalı
Rejissor Homi Vadia tərəfindən çəkilən bu film Ramom Pancvani tərəfindən hazırlanıb. Onun maliyyəsini filmin baş qəhrəmanı rolunu ifa edən Kərim Buks Nizamani qarşılayıb. Nizamani yalnız kino aktyoru deyildi, o həm də Sind yazıçısı, sosial işçi və torpaq sahibi idi. Onun "Kayi" tərcümeyi-halı Sinddə ən yaxşı tərcümeyi-hallardan biridir. Filmin digər qəhrəmanı Kauşalya Hindistanın Uttar-Pradeş məntəqəsindəndir. O rəqqasə, müğənni və aktrisa idi. Onun atası LAxu Maxarac məşhur rəqqas olub və o özü qızı Kauşalyaya rəqs sənətini öyrədib.

Hari Şivdasani, Çandu Şivdasani, Sikander, Gülşən Sufi, Çander Vasvani, Mayya Devi və digərləri bu filmdə rollar ifa ediblər. Məşhur yazıçı Ağa Abdul Nəbi Sufi filmin ssenari müəllifidir, məşhur şair Hialdas Fani filmin musiqisini bəstələmişdir. Filmin mövzusu hind-müsəlman harominyasını, yəni Ektanı (birliyi) əks etdirir.

## İstinadlar
III Vamek (Meqreliya knyazı)

**III Vamek** () — Dadianilər sülaləsinin nümayəndəsi. 1658-1661-ci illərdə Meqreliya knyazı, 1661-ci ildə isə qısa müddətlik İmereti çarı kimi hakimiyyətdə olmuşdur.

## Həyatı
III Vamek Dadianilər sülaləsinin Lipartiani qoluna mənsub idi. Lipartianilər irsi olaraq Meqreliya knyazlığının Salipartiano bölgəsində hakimiyyətdə olublar. III Vamek çox güman ki, Meqreliya knyazı III Georginin qızı Annanın və Lipartianilər sülaləsindən Georgi Lipartianinin oğlu olmuşdur. Onun Salipartiano bölgəsindəki hakimiyəti 1618-ci ildən başlamışdır. O, Meqreliya knyazı II Levan Dadianinin 1657-ci ildə ölümündən sonra III Liparit Dadianinin Meqreliya hakimiyyətinə gəlməsinə qarşı çıxmışdır. III Vamek İmereti çarı III Aleksandrın dəstəyini alaraq 1658-ci ildə Meqreliya taxtını ələ keçirmişdir. Bu dəstəyin qarşılığı olaraq II Levan Dadianinin xəzinəsinin çox hissəsini və İmereti çarlığı ilə sərhəddəki bölgəni III Aleksandra vermişdir.

1660-cı ildə çar III Aleksandrın ölümündən sonra İmeretidə taxta III Aleksandrın həyat yoldaşı çariça Darecan çıxdı. Bir müddət sonra Darecan yeni evləndiyi Vaxtanqı çar elan etdi. Lakin İmeretiyadaki zadəganların bir hissəsi bu qərara qarşı çıxdılar və ölkədə daxili qarşıdurmalar yaşandı. III Vamek qarşıdurmalardan istifadə edərək Darecanı və Vaxtanqı əsir adlı və 1661-ci ildə özünü İmereti çarı elan etdi. Darecan kömək üçün Kartli çarı V Vaxtanqa müraciət etdi və kömək edəcəyi təqdirdə ona İmereti taxtını vəd etdi. V Vaxtanq və III Vamek arasındakı qarşıdurmalardan sonra sülh müqaviləsi bağlandı. Müqaviləyə əsasən İmereti iki yerə bölündü. Bir hissəsi, III Vamekin hakimiyyəti altında qaldı, digər hissəsi isə Kartli çarlığının ərazilərinə birləşdirildi. V Vaxtanq və III Vamek arasındakı siyasi münasibətlər nikah diplomatiyası ilə gücləndirildi. Belə ki, III Vamekin qızının V Vaxtanqın oğlu Arçil ilə evlənməsinə qərar verildi. Lakin Arçilin İmeretidən torpaq tələb edəcəyindən qorxan III Vamek fikrini dəyişdi və qızını knyaz Bezhan Qoqoberidze ilə evləndirdi. Bu tərəflər arasında münasibətlərin korlanmasına gətirib çıxardı. Quriya knyazı Demetre Qurieli ilə ittifaq bağlayan V Vaxtanq İmeretini və Meqreliyanı ələ keçirdi. III Vamek dağlara qaçmağa məcbur oldu və tezliklə V Vaxtanqın əmri ilə sui-qəsd nəticəsində öldürüldü.

## İstinadlar
Səhraabad nahiyəsi

**Səhraabad nahiyəsi** —  XIV əsr-inzibati nahiyə. Urmiyanın bölgələrindən biri. 

## Tarixi

1725 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Urmiya livasının nahiyəsi.

## Əhalisi

Gündüzlü Avşarı oymağı Amik ovalığından Urmiya bölgəsinə köç edən bu oymağa mənsub bir oba, Səhraabad
nahiyəsinin Qavralan və Dəhnə kəndlərində yaşayırdı. Güngüli Avşarı: Urmiya mərkəz nahiyəsində eyni adlı kənddə yaşayırdılar. 

### Şəxsiyyətləri

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kincxar (göl)

**Kincxar** (Kincxardxand; urduca: کینجھر جھیل‎; ing. Keenjhar Lake), həm də — **Каlri** (urduca کلری جھیل‎; ing. Kalri Lake) — Pakistanın ən iri gölü. 

## Haqqında
Kincxar gölü Hind çayının aşağı axarının sağ sahilində, Sind əyalətinin cənubunda Tatta dairəsində, Tatta şəhərindən şimal-şərqdə yerləşir.  Su hövzəsinin sahəsi  — 134,7 km²-dir. Uzunluğu  24 km, eni isə 6 km-dir. 
Hind çayı hövzəsinin funksionallaşmasında mühüm ekoloji rola malikdir. Tatta dairəsini və Kəraçi şəhərini təmiz su ilə təmin edir. Kincxar gölü 1930-cu ildə Kincxar və Kalri göllərinin Çilyada damba tikiləndən sonra birləşməsi ilə yaranıb. Göl Tatta şəhərindən 18 km və Kəraçi şəhərindən 122 km aralıda yerləşir. Ölkənin yaxınlıqda yerləşən şəhərlərinin sakinləri üçün ən məşhur istirahət yeridir. 

## Həmçinin bax

* Pakistan coğrafiyası

## İstinadlar
Səidabad livası

**Səidabad sancağı** və ya Marağa livası —  Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin inzibati–ərazi vahidi.  İnzibati mərkəzi Səidabad idi.

1593-cü ildə Marağa livası, Suldus, Dizmar, Saru-kurqan, Səidabad və Əlik livaları ilə  birlikdə Təbriz əyalətinə daxil idilər.  

 
## Xarici keçidlər
* “Dəftər-i müffəssəl liva-i Marağa”
* http://azkurs.org/i-turkoloji-qurultayn-90-illiyine-hesr-olunmus-beynelxalq-konf.html?page=89
Vida xütbəsi

Vəfat etməzdən əvvəl Məhəmməd peyğəmbər həcc ziyarətindən qayıdarkən Ərəfat vadisində on minlərlə müsəlmana xitab edərək son tövsiyələrini verdi. Bu tövsiyələr "Vəda xütbəsi" adı ilə İslam tarixinə düşdü. Bu, peyğəmbərin sonuncu həcc və xütbəsi idi. Bundan qısa müddət sonra peyğəmbər vəfat etdi. Xütbəyə təqribi 124.000 müsəlman qulaq asmışdır. Dinləyənlərin sayı baxımından ən güclü hədis hesab olunur. "Vəda xütbəsi"ndə bütün insanların bərabər olduğu və eyni mənşədən, yəni torpaqdan gəldiyi bildirilir, can və mal toxunulmazlığına diqqət çəkilir, qan davası və sələmçilik kimi islamaqədərki əməllərin ortadan qaldırıldığı vurğulanır. Həmçinin "Vəda xütbəsi"ndə qadınlarla şəfqət və mehribanlıqla rəftar etmək, dində ifratçılığa yol verməmək, əmanəti qoruyub saxlamaq tövsiyə olunur.

Peyğəmbərin orada işlətdiyi bu cümlə çox məşhurdur: *"…Ey möminlər, ərəbin ərəb olmayana, ərəb olmayanın da ərəbə heç bir üstünlüyü yoxdur! *'Üstünlük yalnız Allaha bağlılıqdadır…*'"*

## Ədəbiyyat
* Multikulturalizmə giriş, Bakı, Şərq-Qərb, 2019
Elsevər Paşayev

**Elsevər Vaqif oğlu Paşayev** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Sülhməramlı Qüvvələrinin mayoru; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Qubadlının azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Elsevər Vaqif oğlu Paşayev 1988-ci il, iyulun 1-də Cəbrayıl rayonunun Qovşudlu kəndində anadan olub.

1995–2003-cü illərdə Beyləqan rayonu Milabad kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. 2003-cü ildə sənədlərini Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyə verib və 2006-cı ildə oradan məzun olub. 2006-2010-cu illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinin Quru Qoşunları fakültəsində təhsil alıb. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Səfər Əbiyevin 23 iyun 2010-cu il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 10 il ərzində motoatıcı taborun qərargah bölüyünün tank əleyhinə taqımının komandiri, mexanikləşdirilmiş taborun motoatıcı bölüyünün motoatıcı taqım komandiri, əməliyyat imkanları konsepsiyası taborunun qərargah bölüyünün atəş dəstəyi taqımının komandiri, əməliyyat imkanları konsepsiyası taborunun qərargah bölüyünün komandiri, sülhməramlı qüvvələr taborunun (əməliyyat imkanları konsepsiyasının) qərargah bölüyünün komandiri, mühafizə taborunun komandirinin maddi-texniki təminat üzrə müavini, avtomobil taborunun komandirinin maddi-texniki təminat üzrə müavini, sülhməramlı qüvvələr taborunun (əməliyyat imkanları konsepsiyasının) qərargah rəisi - tabor komandirinin müavini vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə 3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə", Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 və 95 illiyi, həmçinin "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalları ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

Əfqanıstanda aparılan “Qətiyyətli Dəstək” qeyri-döyüş missiyasında xidmət edib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın və Qubadlının azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 21-də Qubadlı rayonu ərazisində xidməti vəzifəsinin icrası zamanı ağır yaralanıb, 25okyabrda aldığı yaralardan müalicə aldığı Ağcəbədi Mərkəzi Xəstəxanasında şəhidlik zirvəsinə qovuşub. 2 saylı Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Qubadlının azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. Nəzrin və Banu adında 2 qızı var.

## İstinadlar
Sikkə çevrəsi

**Sikkə çevrəsi** — sikkə, dairəvi jetonlar, medallar və s. kənarı.

Sikkə çevrələri adətən tərtib edilmiş olurlar. Tərtib edilməmiş çevrənin xarici görünüşü sikkənin istehsal texnologiyasından asılıdır. Əvvəlcədən hazırlanmış nümunələr üzrə zərbedilmə işi zamanı o, zəif tərtib edilmiş hamar düz silindrə bənzəyir; sikkə metal zolaqdan kəsildiyi zaman isə zəif tərtib edilmiş çoxüzlüyə oxşayır.

## Nümunələr
Sikkə çevrələrinin numunələri aşağıda göstərilmişdir:


Fayl:Гладкий гурт.png |
Fayl:С вырезом гурт.png |
Fayl:Рифлёный гурт.png |
Fayl:Прерывисто рубчатый гурт.png |
Fayl:С наклонными засечками гурт.png |
Fayl:Текстовой гурт.png |
Fayl:Сетчатый гурт.png |
Fayl:С узором гурт.png |
Fayl:С выбоинами гурт.png|


## İstinadlar
Çovdar qızıl yatağı

**Çovdar qızıl yatağı** — Daşkəsən rayonu ərazisində yerləşir. Qızıl filizləşməsi üst bayos yaşlı törəmə kvarsitlərdə təşəkkül tapmışdır. Yataq sahəsində bu tip törəmə kvarsitlərin bir-neçə çıxışı müəyyən olunmuşdur. 

Yatağın geoloji quruluşunun xüsusiyyətləri – hidrotermal-dəyişmə süxurlarının geniş yayılması, barit-polimetal damarlarının, polimetal və mis-sulfid tərkibli damarcıq-möhtəvi filizləşmə sahələrinin mövcudluğu onun yüksək perspektivliyə malik olduğunu göstərir. Hüdudlandırılmış və qismən (150 m-ə qədər) dərində öyrənilmiş «Mərkəz» filiz cismində qızılın miqdarı böyük amplitudada dəyişməklə (1 q/t-  dan – 100 q/t-a qədər və daha çox), orta hesabla 8-10 q/t təşkil edir. 

## İstinadlar
Həştrud nahiyəsi

**Həştərud mahalı** —  XIV əsr-1990 inzibati nahiyə. Ərdəbil xanlığının bölgələrindən biri. 

## Tarixi
Elxanilər dövləti Azərbaycan vilayətinin Marağa tüməninin nahiyəsi olmuşdur.

* Xərsu kəndi

1594 Təbriz əyalətinin Təbriz sancağının nahiyəsi

1724-ci ilin icmal dəftərinə görə Ərdəbil əyalətinə tabe olan Ərdəbil livası Həştrud nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi: Mərkəzi Həştrud şəhəridir. 106 kənddən ibarət idi. 

## Əhalisi

### Şəxsiyyətləri

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səracu nahiyəsi

**Səracu mahalı** —  XIV əsr-1990 inzibati nahiyə. Marağanın bölgələrindən biri. 

## Tarixi

1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Marağa sancağı nahiyəsi

1724-ci ilin icmal dəftərinə görə Təbriz əyalətinə tabe olan Marağa livası Səracu nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi: Mərkəzi Səracu şəhəridir.

Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Səracu kəndistanı
## Əhalisi
Ağacəri: Qaraqoyunlu ulusuna bağlı olan Ağacərilər, Maraş bölgəsindəki ormanlarda yaşarkən, 15-ci
yüzildə Qaraqoyunlu oymaqlarıyla birlikdə Azərbaycana köç etdilər. Bunlar, 1727-də Ərdəbilin Həştərud, Marağanın Səracu, İrəvanın Gərni, Təbrizin Səidabad ilə Dirəcrud nahiyələrində öz adlarını daşıyan kəndlərdə məskun idilər.

### Şəxsiyyətləri

## Həmçinin bax
* Göycə qala (Marağa)

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
IV Mamiya (Meqreliya knyazı)

**IV Mamiya** () — Dadianilər sülaləsindən olan Meqreliya knyazı. 1573-1578-ci illərdə və 1582-1590-cı illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

## Həyatı
IV Mamiya Meqreliya knyazı I Levanın oğludur. Quriya knyazı Rüstəm Quriyelinin qızı ilə evlənmişdir. Atasının ölümündən sonra taxta böyük qardaşı III Georgi çıxsa da, IV Mamiya qardaşının hakimiyətini qəbul etməmişdir. Qardaşının düşməni olan Quriya knyazı II Georginin yardımı ilə 1573-1574-cü illərdə qardaşını hakimiyyətdən salmış və Meqreliya taxtına çıxmışdır. Qardaşı III Georgi isə Abxaziyaya qaçmışdır. III Georgi abxaz-çərkəz qüvvələrinin dəstəyi ilə taxtını geri almağa çalışsa da, buna müvəffəq ola bilmədi. Əlaçsız qalan III Georgi İmereti çarı II Georgidən vasitəçilik etməsini xahiş etmişdir. İmereti çarının köməyi ilə qardaşlar arasında sülh bağlandı və III Georgi yenidən Meqreliya taxtına çıxdı. IV Mamiyaya isə Çiladze ailəsinin xəzinəsi verildi.

Qardaşı III Georginin 1582-ci ildə ölümündən sonra IV Mamiya yenidən Meqreliya taxtına çıxmışdır. Bu dövrdə keçmiş müttəfiqi olan Quriya knyazı II Georgi IV Mamiyadan qardaşı oğlu Levanı həbsə atmasını istəmişdir. Həbsə düşmək istəməyən 5 yaşlı Levan qaçmaq istəyərkən pəncərədən düşərək həlak olmuşdur. Bunu bəhanə edən IV Mamiya Quriyaya hücuma keçdi. Döyüşdə məğlub olan Quriya knyazı II Georgi İstanbula qaçdı. Lakin sonradan II Georgi Osmanlıların dəstəyi ilə hakimiyyətini bərpa etdi və IV Mamiya tərəfindən dəstəklənən Vaxtanqı 1587-ci ildə taxtdan saldı.

Bundan sonrakı dövrdə Mamiya İmereti çarlığında öz hakimiyyətini yaymağa çalışdı. 1586-cı ildə Mamiyanın bacısı Marex İmereti çarı Levanla evlənmişdir. 1588-ci ildə Kartli çarı I Simonun İmeretiyə yürüş təşkil etdiyi dövrdə İmereti çarı Levan Mamiyadan yardım istəmişdir. Lakin Mamiya Quriya knyazlığı ilə münaqişədə olduğu üçün Levana yardım edə bilmədi. Bu hadisədən sonra Levan ilə Mamiya arasında münasibətlər pozulmuşdur. Levan I Simonun hücumunu dəf etdikdən sonra Mamiya ilə müharibəyə başlamışdır. Kutaisi yaxınlığında baş vermiş döyüşdə Mamiya qalib gəldi və Levanı əsir götürdü. Levan Şepi qalasında həbs edildi və 1590-cı ildə orada vəfat etdi. Mamiya özü də həmin ildə vəfat etdi. Ondan sonra hakimiyyətə kiçik qardaşı I Manuçar keçdi.

## İstinadlar
Bejan (Meqreliya knyazı)

**Bejan** () — Dadianilər sülaləsindən olan Meqreliya knyazı. 1715-1728-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. 1728-ci ildə sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür.

## Həyatı
Bejan Meqreliya knyazı IV Georginin və Sevdia Mikeladze adlı qadının oğludur. IV Georgi 1704-cü ildə böyük oğlu Katsianı Meqreliya knyazı elan etdi. Bejanı isə kiçik qardaşı Yesenin yerinə Leçumi valisi təyin etdi. 1709-cu ildə Bejan qardaşı Katsia ilə birləşərək atası IV Georgini Abxaziyaya sürgün etdi. 1710-cu ildə IV Georgi öz səyləri ilə Meqreliyaya geri döndü və həmin ildə vəfat edən Katsianın yerinə yenidən Meqreliya taxtına oturdu.

Bejan 1715-ci ildə ailədaxili münaqişələri həll etmək bəhanəsi ilə atasını öz yanına dəvət etdi. Atasının təklifi qəbul etməsindən istifadə edən Bejan onu tərksilah etdi və hakimiyyətdən uzaqlaşdırdı. Tezliklə Meqreliya taxtına oturan Bejan atası kimi İmeretinin daxilindəki hakimiyyət mübarizələrinə qarışırdı. Bejan 1720-ci ildə Osmanlılar ilə bağladığı razılaşmaya əsasən İmereti çarı VII Georginin taxtdan salınmasına və onun yerinə V Aleksandrın hakimiyyətə gəlməsinə kömək etdi. Həmçinin nikah diplomatiyası ilə İmeretidəki mövqeyini gücləndirdi. Belə ki, qızı Məryəmi V Aleksandr ilə evləndirdi. Bu dövrdə Bejan İmeretidəki ən nüfuzlu zadəganı sayılırdı. Faktiki olaraq İmereti Osmanlılar və Bejan tərəfindən bölünmüşdü. Osmanlılar İmeretinin paytaxtı Kutaisidə, Bejan isə Gürcüstanın qərb hissəsində nəzarəti öz əlinə keçirmişdi. V Aleksandra sadəcə çar ailəsi mülklərini idarə etmək hüququ verimişdi.

Bejanın V Aleksandr ilə münasibətləri yaxşı deyildi. Hətta Bejan V Aleksandrı öldürmək fikrinə düşsə də, sonradan bu fikirdən daşınmışdır. Bejan ona qarşı olan zadəganlara qarşı qəddar idi. O, müxalif zadəganları ya öldürür, ya da həbs etdirirdi. Ona qarşı fəaliyyətlərinə görə qardaşı Manuçarı həbs atdırmış, Çqondidi yepiskopu olan digər qardaşı Qabrieli isə vəzifəsindən uzaqlaşdırmışdı. Bejan və V Aleksandr arasından münasibətlər isə sonrakı dövrlərdə düzəlmişdir. Hər iki hökmdar birləşərək 1726-cı ildə Raça eristavı üzərinə yürüş təşkil etmişdilər.

Bejan 1728-ci ildə Kutaisi şəhərindəki Gequti sarayında sui-qəsd nəticəsində öldürüldü. Ondan sonra Meqreliya taxtına oğlu Otiya çıxdı.

## İstinadlar
Boris Kolesnikov

**Boris Kolesnikov** () — Sovet alimi, geobotanikçi və meşə alimi, SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü.
## Bioqrafiyası
Boris Pavloviç Kolesnikov Sankt-Peterburqda anadan olub. 1911-ci ildə o, Uzaq Şərqə köçür. 1931-ci ildə Uzaq Şərq Meşə Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir.

1931-ci ildə Evron-Qovrinski ekspedisiyasında tədqiqat dəstəsinin rəhbəri kimi iştirak etmişdir. Bu ekspedisiya zamanı toplanan materiallar əsasında Kolesnikov 1935-ci ildə "Çay hövzəsində bitki örtüyünün inkişaf tarixi ilə əlaqəli maraqlı floristik tapıntılar" adlanan ilk elmi məqaləsini "SSRİ Elmlər Akademiyası Uzaq Şərq Bölməsinin Vestnik" jurnalında dərc etdirir. 1932-ci ildə Uzaq Şərq Meşəçilik İnstitutunda aspiranturaya daxil olur.

1939-cu ildə biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiyasını müdafiə edir. 1945-ci ildə Kommunist Partiyasına qatılır. 1951-1954-cü illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Uzaq Şərq bölməsi Rəyasət Heyətinin sədr müavini olmuşdur. 1953-cü ildə Kolesnikov professor elmi adı alır. 1956-cı ildə Sverdlovsk şəhərinə köçür və burada SSRİ Elmlər Akademiyası Ural Elmi Mərkəzinin Biologiya İnstitutunun meşəçilik laboratoriyasına rəhbərlik edir.
1963-1968-ci illərdə M. Qorki adına Ural Universitetinin rektoru olmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə orada Geobotanika Departamenti yaradılır.

24 noyabr 1970-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının biologiya dərəcəsi ilə müxbir üzvü seçilir. 1976-cı ildə Simferopola köçür.

1976-1980-ci illərdə Simferopol Universitetinin Ümumi Biologiya Bölməsində dərs deyir. Onun təşəbbüsü ilə VI Vernadski Taurida Milli Universitetində Ekologiya və Rasyonel Təbiət İdarəetmə şöbəsi yaradılır. 1977-ci ildə UNESCO və BMTƏMP tərəfindən təşkil olunmuş ətraf mühit üzrə hökumətlərarası konfransda iştirak etmişdir.
## Elmi nailiyyətlər
Elmi əsərlər botanika coğrafiyasına, meşə təsərrüfatına, Uzaq Şərq və Uralın təbiətinin qorunmasına həsr edilmişdir. 250-dən çox elmi məqaləsi dərc edilmişdir. Dağlı və Dağətəyi Krımın ekosistemlərinin tədqiqinə rəhbərlik etmişdir.

## Mükafatları
İki dəfə "Şərəf nişanı" ordeni;

"Oktyabr inqilabı" ordeni;

"1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı;

"Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı;

RSFSR-nın Əməkdar Elm Xadimi (1973) .

## İstinadlar
Ben 10 (cizgi serialı, 2016)

**Ben 10** — ABŞ-də yaradılmış və Ben 10 cizgi serialına əsaslanan eyniadlı cizgi serialı. Serialın premyerası 1 oktyabr 2016-cı ildə Avstraliya, Yeni Zelandiya və Asiya-Sakit Okeanda, ABŞ-də 10 aprel 2017-ci ildə göstərilmişdir.

Cizgi serialın eyniadlı filmi olan *[[Ben 10 Versus the Universe: The Movie]]* 19 fevral 2020-ci il təqdim olundu, lakin 10 oktyabr 2020-ci ildə efirə çıxdı.

## Məzmun
Ben, Quen və Meks baba bir yerdə yay tətilini keçirirlər. Birdən Bey göyə baxarkən yerə düşən bir meteoru müşahidə edir. O qorxaraq ona yaxınlaşmağa çalışır. Birdən-birə yad bir cihaz, yəni "Omnitriks" onun biləyinə atılır və Ben ondan xilas olmağa çalışır. Ancaq, sonra o, onun "Omnitriks" olduğunu və ona bu yer kürəsini qorumaq üçün biləyinə atıldığını öyrənir. Bundan sonra o, Vilqaks, Zombozo, Böcək adam, Əbədi cəngavər və Doktor Animo kimi bir çox yadplanetlilərlə mübarizə aparır.

## İstinadlar
Mehranrud nahiyəsi

**Mehranrud mahalı** — XIV əsr-1990 inzibati nahiyə. Təbriznın bölgələrindən biri.

## Tarixi
Təbrizin şərqində yerləşən bu mahal Təbrizdən axan Mehranrud çayının adı ilə əlaqədardır. Şəhər darvazasından oraya beş fərsəng məsafə var idi. İsfənc, Sədabad onun böyük qəsəbələri idi. Orada bir sıra kəndlər, o cümlədən Çanqur, Qasımabad, Yuxarı Gəvanlıq, Mərnab, Bakşin, Nəhənd, Üsbənc, Qərəçəlu, Növcədih, Quvalan, Anbardan, Kəlixan, Zırnıq, Fəhvəsfənc (indiki Basmınc), Ġstiliq, Keçəlabad, Kərmavcan, Barus var idi

1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin nahiyəsi

E. Çələbinin yazdığına görə, Təbrizin dörd tərəfində təqribən 7 nahiyə (Mehranrud, Səravrud, Dideherdər, Ərdənəq, Dudqat, Canımrud, Bədistan) var. Şəhərin şərqində yerləşən Mehranrud nahiyəsinə daxil olan Rut, İsfənc, Səidabad kəndlərində müxtəlif məscid, karvansara, hamam, kiçik üstüörtülü bazar, bağ və bağçalar yerləşirdi. Səyyah xüsusilə vurğulayır ki, əksər kəndlər adı çəkilən ictimai tikililərə malik idilər.

1725-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Təbriz livasının nahiyəsi .

## Əhalisi

### Şəxsiyyətləri

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tərkəvər nahiyəsi

**Tərkəvər mahalı** —  XIV əsr-XIX əsrlərdə inzibati nahiyə.  Urmiya xanlığına tabe olmuş mahal.

1725 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Urmiya livasının nahiyəsi.

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tsotne (Meqreliya knyazı)

**Tsotne** () — Dadianilər sülaləsinin nümayəndəsi. Gürcüstanın tanınmış siyasi xadimlərindən biri.

## Həyatı
Tsotne Xarəzmşahların və Monqol imperiyasının Gürcüstana hərbi yürüşlər təşkil etdikləri dövrlərdə fəaliyyət göstərən siyasi xadimlərdən biri idi. O, 1228-ci ildə Gürcüstan çariçası Rusudanın Xarəzmşahlara qarşı təşkil etdiyi ordunun komandanlarından biri olmuşdur. Tərəflər arasında baş tutmuş Gərni döyüşündə Gürcüstan ordusu məğlub oldu və Tiflis yenidən Xarəzmşahların əlinə keçdi. Sonraki dövrdə bölgəyə yürüşlər təşkil edən monqollar Xarəzmşahların hakimiyyətinə son qoydular və bölgə monqol hakimiyyəti altına keçdi. Çariça Rusudanın ölümündən sonra monqol hökmdarı Rusudanın oğlu VI Davidi və Rusudanın qardaşı oğlu VII Davidi Gürcüstan çarı təyin etdi. Həmçinin Gürcüstan monqol hökmdarı tərəfindən 8 tümənə (inzibati-ərazi bölgüsü) bölündü. Yeni inzibati bölgü sistemində Tsotne və Raça eristavisi Qərbi Gürcüstanın hakimi olaraq təsdiq edildilər.

1246-cı ildə gürcü zadəganları Cavaxeti bölgəsindəki Korxstavi qalasında cəmləşərək gizli görüş keçirdilər və monqolları bölgədən necə çıxarmaq barədə müzakirələr apardılar. Tezliklə monqollar bu hadisədən xəbər tutdular və görüşdə iştirak edən gürcü zadəganlarını bir yerə topladılar. Lakin, Tsotne və Raça eristavisi qoşun toplamaq üçün görüşdən tez ayrıldıqlarına görə monqollar onları ələ keçirə bilmədilər. Həbs edilən gürcü əyanları Monqol imperiyasının hərbi liderlərindən biri olan Çormoqun noyonun hüzuruna aparıldılar. Gürcü zadəganları bir yerə toplaşmaq məqsədlərinin sadəcə monqollara verəcəkləri xəracı hesablamaqla əlaqəli olduğunu qeyd etdilər. Lakin Çormoqun noyon buna inanmadı. Onun əmri ilə gürcülərin paltarları çıxarıldı, əl-ayaqları bağlandı və qaynar günəş şüalarının altında onlara işgəncə verilməyə başlandı. Vaxuşti Baqrationiyə görə həşəratları cəlb etmək üçün gürcülərin bədənlərinə bal çəkildi. Tsotne bu hadisədən xəbər tutduqdan sonra zadəganların olduğu əraziyə doğru hərəkət etdi. Bölgəyə çatdıqdan sonra paltarlarını çıxardı və digər məhkumların arasına qatıldı. Ondan bunu nə üçün etdiyi soruşulanda gürcülərin üsyan etmək kimi planlarının olmadığını və digərlər əyanların cəzalandırılacağı təqdirdə edam edilmək istədiyini bildirdi. Bundan təsirlənən Çormoqun noyon Tsotnenin bu hərəkətlərini gürcülərin təqsirsizliyinin sübutu kimi qəbul etdi və onları azad etdi.

Tsotne VI Davidin İmereti çarlığındakı hakimiyyətini dəstəkləmiş və İmeretidəki Meqreliya bölgəsinin knyazı olmuşdur. O, 1260-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Səidabad nahiyəsi

**Səidabad mahalı** —  XIV əsr-1990 inzibati nahiyə. Təbriznın bölgələrindən biri. 

## Tarixi
Təbrizin üç mənzil cənub-şərqində yerləşirdi

Mənbələr Qara Yusifin müəyyən hərbi-taktiki planlar (yeni ordu tipi) hazırlaması haqda da xəbər verirlər. Qaraqoyunlu qoşunu Təbrizdən cənubda Ucan şəhərinin şimal-qərbində yerləşən Səidabad kəndinə gələn zaman Qara Yusifin xəstəliyi daha da ağırlaşır. O, 1420-ci il noyabrın 13-də 65 yaşında vəfat edir. Beləliklə, sultan Şahruxla gözlənilən döyüş baş tutur. Qara Yusifin cəsədi Ərcişə aparılaraq dəfn edilir. 

1593 cü ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Səidabad livasının nahiyəsi

## Əhalisi
Ağacəri: Qaraqoyunlu ulusuna bağlı olan Ağacərilər, Maraş bölgəsindəki ormanlarda yaşarkən, 15-ci
yüzildə Qaraqoyunlu oymaqlarıyla birlikdə Azərbaycana köç etdilər. Bunlar, 1727-də Ərdəbilin Həştərud, Marağanın Səracu, İrəvanın Gərni, Təbrizin Səidabad ilə Dirəcrud nahiyələrində öz adlarını daşıyan kəndlərdə məskun idilər.

### Şəxsiyyətləri

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çərəndab qəbiristanlığı

**Çərəndab qəbiristanlığı** "Məqbərətül-Füzəla" — Təbriz in üç tarixi məzarlığından biri.

## Tarixi
Çərəndab məhəlləsində yerləşirdi. Məqbərətül-Füzəla adı daşıyan bu məzarlıqda əsasən dövlət xadimləri dəfn edilmişdi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Çinin florası

**Çinin florası** müxtəlifdir. Yer üzündə başqa heç bir yerdə tapılmayan minlərlə insan da daxil olmaqla, dünyanın ümumi bitki növlərinin təqribən səkkizdə birini təmsil edən 30.000-dən çox bitki növü yerli Çindir.

Çində bir çox meşə növü var. Həm şimal-qərbdə həm də şimal-qərbdə dağlar və soyuq iynəyarpaqlı meşələr var, heyvan növlərini dəstəkləyən heyvan növləri və Asiya qara ayısı ilə yanaşı 120 növ quş var. Nəmli iynəyarpaq meşələrində, ardıç və yevin daha yüksək dağlıq dayaqlarında rhododendrons ilə əvəzlənmiş, alt qat kimi bambuk cəngəllikləri ola bilər. Mərkəzi və Cənubi Çinə hakim olan subtropik meşələr heyrətləndirici 146.000 flora növünü dəstəkləyir. Tropik yağış meşələri və mövsümi yağış meşələri, Yunnan və Hainan Adası ilə məhdudlaşsa da, Çində olan bütün bitki və heyvan növlərinin dörddə birini əhatə edir.

Çin florasında həm taksonun təsvirini, həm də taksonomisini verən bir onlayn məlumat bazası var. 

Cənubi Çin, şiddətli yağış və uzun yaş fəsillərini yaşayır, bu da iqlimi bambuk və düyü böyüməsi üçün ideal edir. Şimali Çin əksinə, məhdud yağış və cənubdan sonra daha az növ şaxələndirilməsini yaşayır (Kressey, George, 1930). Çin mənzərəsi coğrafi dəyişikliklərə məruz qaldı və dünyanın ən vacib yaşayış yerlərindən bir hissəsini yaratdı. Tektonik plitə sürüşmələri Himalay dağlarının və Tibet yaylasının qalxma hissəsini inkişaf etdirdikdə Çinin relyefi dəyişdi. Dəyişən topoqrafiyanın nəticəsi daxili Çin iqlimini dəyişdirdi, nəticədə Sincin bölgəsinin səhraları və şimal və şimal-qərb Çinin quru iqlimi meydana gəldi (Marks, R. 2017). Çinin bugünkü biomüxtəlifliyi qlobal buz dövrünün sona çatması ilə 13.000 il əvvələ aid edilə bilər. Çinin böyük bir hissəsi Avrasiya və Şimali Amerika ilə eyni buz təbəqəsi ilə örtülməmiş və buzlanma dövründən əvvəl növlərin donma dövründən keçərək sağ qalmasına imkan vermişdi (Marks, R. 2017). Çin ortalama istiliyi 70 dərəcə Fahrenhayt və illik yağış miqdarı 80 düym olan 50 enlik və 62 dərəcə uzunluğu əhatə edir (Marks, R. 2017).

## İstinadlar
Flora of China
Həşəratın bığcıqlarının quruluşu və tipləri

**Həşəratın bığcıqlarının quruluşu və tipləri** — Bığcıqlar və ya antenna həşərat üçün səciyyəvi orqan olub bir cütdür.
Həşərat sinifində ancaq bığcıqsızlar dəstəsində bıöcıq yoxdur. Bığcıqlar başda, alının yanlarında, gözlərin arasında yerləşmişdir. Bığcıqlar həşəratın növündən aslı olaraq müxtəlif ölçüdədir. Bədənə birləşən birinci buğum saplaq, ikinci buğum ayaqcıq, qalan buğumlar isə qamçı adlanır. Bığcıqlar adətən çoxlu miqdarda buğumlardan təşkil olunmuşdur.Bəzən biğcıq qisa onların buğumluluğu az olur. Məsələn, milçək və iynəcələrdə bığcıq üç buğumdan ibarətdir. Böcəklərdə adətən 11, pərdəqanadlılarda 12-13 buğum olur. Bəzi həşəratda isə bığcıqlar uzun və çox buğumlu olub, bədənlərindən uzun olur. Məsələn şalalalarda, uzunbığ böcəklərdə bığcıqlar çoxbuğumlu və uzundur. Bığcıqlar hərəkətlidir və onlar hiss orqanlarıdır, yəni lamisə və iybilmə orqanlarıdır. Quruluş etibarı ilə bığcıqlar həşəratda olduqca müxtəlifdir. Quruluşlarına görə bir çox bığcıq tipləri vardır.

## Qılşəkilli bığcıqlar
Qılşəkilli bığcıqların buğumları silindirşəkillidir, nazikdir və uc tərəfdə getdikcə nazikləşir. Məsələn, tarakan, sisək, şalalar.

## Sapşəkilli bığciqlar
Sapşəkilli bığciqların buğumları az və ya çox dərəcədə eynidir, silindirşəkillidir, birinci üç buğumu yoğunlaşmış formada ola bilir. Məsələn çəyirtkələr, bəzi kəpənəklər- odlucalar.

## Təsbehşəkilli bığcıqlar
Təsbehşəkilli bığcıqlarda buğumlar qisa və yoğundur və təsbeh kimi bir-birinə birləşmişdir. Məsələn: dozanqurddu böcəyi.

## Mişarşəkilli bığcıqlar
Mişarşəkilli bığcıqların buğumları üçküncdür mişara oxşardır, hər bir tərəfi itidir şıqqıltılı və qızılı böcəklər.

## Daraqşəkilli bığcıqlar
Daraqşəkilli bığcıqlar  mişarşəkilli bığcıqlara oxşardır, lakin onların iti ucları uzun çıxıntıya malik olub, darağa oxşayır.

## Sancaqşəkilli bığcıqlar
Sancaqşəkilli bığcıqların yuxarı hisssi yoğunlaşaraq sancaq formasındadır. Məsələn: kələm kəpənəyi.

## İynəşəkilli bığcıqlar
İynəşəkilli bığcıqlar orta hissədə bığciq enliləşir.Məsələn: alabəzək kəpənək.

## Lövhəşəkilli bığcıqlar
Lövhəşəkilli bığcıqlarda bığcıqlar lövhə formda olur. Məsələn: may böcəyi.

## Dirsəkli bığcıqlar
Dirsəkli bığcıqların birinci buğumu nəzərə çarpacq dərəcədə və sonrakı buğumla birləşərək dirsək formasını alir. Məsələn: arı.

## Lələkçəkilli bığcıqlar
Lələkçəkilli bığcıqlar quş lələyinə oxşar formadadır. Məsələn: ipəksarıyan kəpənəklər.

## Qıllı bığcıqlar
Qıllı bığcıqlar adətən, 3 buğumludur və axırıncı buğum yandan çıxıntıya malikdir. Məsələn: ev milçəyi və isveç milçəyi.

## İstinadlar
Vüqar Haqverdiyev

**Vüqar Məmməd oğlu Haqverdiyev** () — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası "Elm" Nəşriyyatının direktor müavini.

## Həyatı
Vüqar Məmməd oğlu Haqverdiyev 25 yanvar 1967-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunda anadan olub. Orta təhsili 1973–1981-ci illərdə Ağdam rayon 5 saylı orta məktəbdə, 1981–1983-cü illərdə isə Bakı şəhəri, 5 nömrəli kimya-biologiya təmayüllü internatda alıb. 1988-ci ildə Ukraynanın Dnepropetrovsk Dövlət Universitetinin Tətbiqi-riyaziyyat fakültəsini bitirib. 1988-ci ildə təyinatla Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda mühəndis kimi fəaliyyətə başlayıb. 2002–2021-ci illər AMEA Rəyasət Heyəti Aparatının Elm və Təhsil İdarəsinin rəis müavini, 2021-ci ilin may ayının 19-dan isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası "Elm" Nəşriyyatının direktor müavinidir.

Vüqar Haqverdiyev Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Əhalinin maarifləndirilməsi, xüsusən İnformasiya cəmiyyəti quruculuğu prosesi, internet, elektron hökumət, habelə sığorta, uşaq hüquqlarının qorunması və digər aktual mövzularda yazdığı analitik məqalələrə görə dəfələrlə respublika səviyyəli yazı müsabiqələrində qalib yerlərə layiq görülüb, 4 dəfə "İnformasiya cəmiyyətinin jurnalisti" adını qazanıb. O həm də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür, cəmiyyətdə uşaq yazarı kimi tanınır. 10-a yaxın müasir və rəngli nağıl kitabının, cizgi filmi ssenarisinin müəllifidir. Yazdığı uşaq əsərləri və ssenarilər də mötəbər müsabiqələrdə qalib yerlərə layiq görülüblər. Bir neçə uşaq kitabımın rəssamı şəxsən özüdür.

Evlidir, bir qızı və bir oğlu var.

## KİV-də dərc olunmuş əsərlərinin siyahısı

## Uşaq ədəbiyyatı sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlər haqqında məlumat

## Digər nailiyyətləri

## İstinadlar
Farmakoterapiya

**Farmakoterapiya** (yun. Pharmakon-dərman və ya terapiya) — dərmanların qarşılıqlı və əlavə təsirləri haqqında elm

## Kliniki farmakologiyanın vəzifələri
# Yeni dərman maddələrinin farmakodinamika və farmakokinetikasının öyrənilməsi.
# Xəstənin cinsi, yaşı, yanaşı xəstəlikləri nəzərə alınmaqla, differensial və təhlükəsiz müalicə üsullarının yaradılması.
# Dərman maddələrinin xronobioloji və farmakokinetik xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla, dərmanların adekvat dozalarının, optimal yeridilmə üsulları və rejiminin seçilməsi.
# Dərman maddələrinin erkən və sonrakı əlavə təsirlərinin proqramlaşdırılması və qiymətləndirilməsi.
# Kompleks müalicə zamanı dərman maddələrinin mümkün qarşılıqlı təsirinin öyrənilməsi və ona əsaslanan effektiv, təhlükəsiz dərmanların kombinasiyasının seçilməsinin öyrənilməsi.
## Həmçinin bax
* Farmakokinetika
* Farmakodinamika

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gəcil qəbiristanlığı

**Gəcil qəbiristanlığı** "Məqbərətül-Ürəfa (Ariflər məzarlığı)" — Təbriz in üç tarixi məzarlığından biri.

## Tarixi
Gəcil və ya Məqbərətül-Ürəfa məzarlığı isə XII əsrdən bəri sufilərin və alimlərin dəfn yeri olmuşdur. Məşrutə hərəkatının bəzi tanınmış simaları və şəhidləri də həmin məzarlıqda dəfn edilib. Pəhləvilər hakimiyyətə gəldikdən sonra bu tarixi məzarlığı parka çevirmək bəhanəsi ilə dağıtdılar.

Məqbərətülürəfa və yaxud Ariflər Məzarlığında Təbrizli Şəms kimi tarixi şəxsiyyətlərin dəfn edildiyi söylənməkdədir. Gülüstan Bağı Rza Pəhləvi dövründə tarixi məzarlığın üzərində tikilərək həmin məzarlıq məhv edilmişdir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Humay Qədimova

**Humay Qədimova** () — Azərbaycan musiqiçisi, tarzən, pedaqoq.

## Həyat və yaradıcılığı
Humay Qədimova 26 aprel 1986-cı il Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994–2001-ci illərdə Nizami rayonu 272 saylı orta məktəbdə, 1997–2001-ci illərdə S. Ələsgərov adına 1 saylı uşaq incəsənət məktəbində tar ixtisası üzrə təhsil almışdır. Bu illərdə "Qönçə" müsabiqəsində iştirak etmiş və 2-ci yeri qazanmışdır. 2001–2005-ci illərdə Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda təhsil almış, bu illərdə qızlardan ibarət muğam üçlüyü yaratmış və qısa zamanda bu üçlüklə bir çox dövlət və televiziya tədbirlərində iştirak etmişdir. Bununla bərabər təhsil aldığı illərdə respublika müsabiqəsinə hazırlaşmış və burada da 2-ci yerə layiq görülmüşdür.

2005–2009-cu illərdə Milli Konservatoriyada təhsil alaraq və buranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Bu illərdə artıq yaratdığı qızlardan ibarət muğam üçlüyü ilə bir çox ifaçılar ilə (Nəzakət Teymurova, Aygün Bayramova, Aygün Bəylər, Sevinc Sarıyeva, Almaz Orucova, Səkinə İsmayılova, Simarə İmanova, Tahirə Muradova, Aytən Məhərrəmova, Arzu Əliyeva) birgə çalışmış, əməkdaşlıq etmiş, dövlət tədbirlərində iştirak etmişdir.

Onun 2008-ci ildəki ən uğurlu çıxışları arasında Türkiyə müğənnisi Tarkanla birgə Bakıda H. Əliyev Sarayında keçirilən konsertdə müşayiətini qeyd etmək olar. 2009-cu ildə isə Sərdar Ortaç ilə birgə H. Əliyev adına Respublika Sarayında konsertdə  iştirak etmişdir. Sonralar Türkiyənin Rafet El Roman, Kibariye kimi tanınmış ifaçıları ilə birgə layihələrdə iştirak etmişdir.

2009-cu ildə "PERSONA" mükafatına layiq görülmüşür.

2010-cu ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında "Humayın yuxusu" adlı ilk solo konsertini vermişdir. Konsertdə Alim Qasımov, "Nənələr" folklor qrupu Samir Cəfərov ilə birgə layihəsini təqdim etmişdir.

Növbəti solo konserti 2011-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində "Tim Moslak Show Center" adlı konsert zalında baş tutmuşdur.

2013-cü ildə Bakıda Beynəlxalq Muğam Mərkəzində "Oxu, tar" adlı 3-cü solo konsertini vermişdir.

2015-ci ildə "Muğamın səsi" adlı Telelayihənin rəhbəri və aparıcısı olmuşdur.

Xanım tarzən Azərbaycan musiqi sənətini dünyanın bir çox ölkələrində (Fransa, Almaniya, Rusiya, Ukrayna, İran, Türkiyə, Gürcüstan və b.) ləyaqətlə təmsil etmişdir.

Hal-hazırda Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda pedaqoq kimi muğamı tədris edir. Tələbələri arasında respublika müsabiqələrinin qalibləri və laureatları var.

## Diskoqrafiya
**Qrup:**
* "Humay Qızlar" qrupu

**Albomlar:**
* "Humayın yuxusu", 2011

**Kliplər:**
* "Hadi, hadi", 2010
* "Nigaranam", 2011
* "İstərəm səni", 2014
* "Yumul, bənövşəm", 2018
* "Nazəndə sevgilim", 2019
* "Pink panther", 2019
* "Blue Melody", 2020
* "İntizar-ayrılıq", 2020
* "Tarex", 2020
* "Alagözlüm", 2020

**Sinql:**
* "Alagözlüm", 2018
* "Blue Melody", 2020
* "Süzən qızlar", 2020
* "Tarhum", 2020
* "Tarex", 2020

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Ceyran Haşımova
* Hökümə Nəcəfova
Qəhrəman 108

**Qəhrəman: 108** () — Cartoon Network və Cartoon Network beynəlxalq kabel şəbəkələrində və Yenq-Minq Törnc tərəfindən yaradılan ABŞ-də Kabillion OnDemand kanalında amerikan-ingilis-tayvan dillərində yayımlanan animasiya televiziya serialıdır. Serial, "Gamania", "Hong Ying Animation", "Telegael Teoranta" və "Turner Entertainment Networks International Ltd." ilə birlikdə "MoonScoop" tərəfindən istehsal edilmişdir. 1 Mart 2010-cu ildə yayıma başlamışdır.

Cizgi serialı 7 may 2012-ci ildə Cartoon Network (Rusiya və Cənub-Şərqi Avropa), İngiltərədə, 30 aprel Cartoon Network-də yayımlanmağa başlayan başqa bir mövsüm üçün yeniləndi. Serial 9 iyul 2012 tarixində sona çatdı.

## İstinadlar
Lokomobil

[thumb|[Toyota Land Cruiser Prado bazasında qurulan lokomobil 150.]]

**Lokomobil** — lokomotiv və mobil sözlərinin birləşməsindən yaranan bir termindir və portativ və ya mobil buxar mühərriki deməkdir.

Lokomobillər XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində kənd təsərrüfatı və sənaye sahələrində geniş istifadə olunurdu. Bunlar əsasən buxar mühərrikləri ilə işləyirdi və hərəkət edərək müxtəlif yerlərdə kənd təsərrüfatı işləri görmək, su nasoslamaq və digər sənaye işlərini yerinə yetirmək üçün istifadə olunurdu.

Lokomobillər həmçinin relslər üzərində hərəkət edərək yük və sərnişin daşımalarında da istifadə oluna bilirdi.

## Qeyri-reyslər üçün buxarla işləyən heyət

## Avtomobil-dəmir yolu vasitələri
thumb|«Belarus-820» şassisi əsasında qurulan Lokomobil. 
Lokomobil həm reyssiz yollarda, həm də dəmir yollarında hərəkət etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Reyslərdə hərəkət etmək üçün xüsusi təlimatlar və ya dayaq çarxları ilə təchiz edilmiş bu vasitə ya traktor, ya da yük maşını və ya xüsusi uyğunlaşdırılmış vasitə ola bilər.

XXI əsrdə lokomotivlər universal traktor şassisi platformasında, eyni zamanda UAZ, MAZ, Ural, KamAZ, Iveco nəqliyyat vasitələrində istehsal olunur.

## İstinadlar

## Mənbə
* ИСТОРИЯ ЛОКОМОБИЛЯ ПЕРЕДВИЖНОГО
* ИСТОРИЯ ПОЖАРНОЙ ТЕХНИКИ
* ЛЕГКОВЫЕ АВТОМОБИЛИ-ВНЕДОРОЖНИКИ НА КОМБИНИРОВАННОМ ХОДУ
* Очерк истории службы котлонадзора Российской империи
* Магистральный локомобильный транспорт
Arif Rüstəmov

**Rüstəmov Arif Sədi oğlu** () — fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Bakı Dövlət Universitetinin Qazax filialinin direktoru.

## Həyatı
1959-cu il sentyabrın 5-də Azərbaycan Respublikası Qazax rayonu, Yuxarı Salahlı kəndində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə Ağstafa rayonu 1 №li orta məktəbini qızıl medalla bitirmişdir.

1977-ci ildə indiki Bakı Dövlət Universitetinə qəbul olmuş, 1982-ci ildə isə oranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.
1982–1985-ci illərdə Şamaxı rayonu Ərəbşalbaş kənd orta məktəbində tarix müəllimi və direktor müavini vəzifələrində işləmişdir.
1985-ci ilin iyun ayından BDU-nun indiki politologiya və sosiologiya kafedrasında laborant, baş laborant, kabinet müdiri, müəllim, baş müəllim, dosent vəzifələrində işləmişdir.

2008–2013-cü illərdə BDU sosial elmlər və psixologiya fakültəsinin tədris işləri üzrə dekan müavini vəzifəsində işləmişdir.
Politologiya və sosiologiya kafedrasının dosentidir. 4 mart 2019-cu ildən etibarən Bakı Dövlət Universitetinin Qazax filialinin direktorudur.
1990-cı ildən fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktorudur. 2003-cü ildən dosentdir.

1 kitabın, 7 dərsliyin (həmmüəllif), 50-dən artıq elmi məqalənin, tədris proqramının və metodik işin müəllifidir.
1 nəfər elmlər namizədi yetişdirmişdir.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## Elmi fəaliyyəti
** Tədris etdiyi fənlər **
* Politologiya, sosiologiya, etnopolitologiya, sosial siyasət

** Tədqiqat sahəsi **
* Sosial nəzarət problemi

** Kitablar **
* Sosial idarəetmə : Sosial siyasət və onun həyata keçirilməsi. Bakı, BDU, 1988
* Hər kəsin borcu. Bakı, Gənclik, 1990
* Sosiologiya dərs vəsaiti. Bakı, 1994
* Fəlsəfə dərslik. Bakı, 1997
* Politologiya dərslik. Bakı, 2005
* Sosiologiya dərslik. Bakı, 2006
* Politologiya dərslik. Bakı, 2009

** Metodik vəsaitlər **
* Etnopolitologiya. Bakı-2008 (Xüsusi kursun proqramı)
* Sosial Siyasət . Bakı-2008 (Xüsusi kursun proqramı)
* Qaçqın və məcburi köçkünlərlə sosial iş . Bakı-2012 (Xüsusi kursun proqramı)
* Fəlsəfə Fənn üzrə proqram Bakı-2017

**Seçilmiş əsərləri **
* 87 elmi məqalə, xaricdə çap olunmuş 14 elmi məqalə.

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı.
* "Bakı Dövlət Universitetinin 100 illiyi (1919-2019)" yubiley medalı

## İstinadlar

## Mənbə
* Назначен новый директор Газахского филиала БГУ // report.az
* BDU-nun Qazax filialı Silahlı Qüvvələrə Yardım Fonduna 10 min manat vəsait köçürüb // editor.az
* BDU-nun Qazax filialında Bilik Günü qeyd olunub // bsu.edu.az
* Bu tarixi qələbəni bizə Müzəffər Ali Baş Komandanımız İlham Əliyev və şanlı Azərbaycan Ordusu bəxş etdi // yeniazerbaycan.com
* BDU-nun Qazax filialının direktorundan İzmir zəlzələsi ilə bağlı açıqlama // editor.az
* BDU-nin Qazax filialı Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna ianə köçürüb // report.az
* Bakı Dövlət Universitetinin Qazax filialının direktoru Arif Rüstəmovun 60 yaşını təbrik edirik // qazaxib.az
* BDU-nun Qazax filialının yeni direktoru kimdir? –Tərcümeyi-hal // faktinfo.az
* BDU-nun Qazax filialının direktorundan İzmir zəlzələsi ilə bağlı açıqlama // editor.az
* BDU-nun Qazax filialına bu il ilk dəfə 4 ixtisasa magistr qəbulu aparılıb // azertag.az
Böyük Qafqaz keçidi

[thumb|250px|[Beşbarmaq dağı]]**Böyük Qafqaz keçidi** — tarixi və coğrafi ədəbiyyatda Dağıstanın müasir Dərbənd şəhərindən Azərbaycanın Sumqayıt şəhərinə qədər Xəzər dənizi boyunca sahil zolağının adı. Böyük Qafqaz dağları ilə Xəzər dənizi arasında yerləşən keçid müxtəlif yerlərdə eni 25 ilə 80 km arasında dəyişir.

Bu Şimali Qafqazdan Cənubi Qafqaza, Böyük Qafqazın şərq yamacları boyunca keçən düz bir keçiddir.

Böyük Qafqaz keçidi Qafqazı keçmək üçün iki qədim yoldan biridir - digəri dağlıq Dəryal keçididir (məşhur Hərbi Gürcüstan yolunun XIX əsrdə çəkildiyi Daryal dərəsindən keçir).

Demək olar ki, bütün fəthçilər, skiflərdən tutmuş Rusiya İmperiyası tərəfindən Cənubi Qafqazın işğal olunmasına qədər Böyük Qafqaz keçidindən istifadə etmişlər. Yol boyu İranı qorumaq üçün 5 sədd (Gilgilçay səddi, Beşbarmaq səddi) və bir çox qala (Çıraqqala) tikilmişdir. Bu addımlar fəthlərin yolunu kəsməyə xidmət etmişdir. Bunlardan ən məşhuru Dərbənd qalası, Azərbaycan ərazisindəki Çıraqqala qalasıdır.

Fiziki coğrafiyada ərazi Samur-Dəvəçi ovalığına adlanır; Samur-Dəvəçi kanalı (Samur-Abşeron kanalının əsas hissəsi) kimi Sumqayıt və Abşeron yarımadasına qədər uzanır.
## Həmçinin bax
* M1 şossesi (Azərbaycan)
## İstinadlar
Yalova Universiteti

**Yalova universiteti** () — Türkiyənin Yalova ilində təsis edilmiş dövlət universitetidir. 27 mart 2018 tarixində universitetin rektoru Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən professor Suad Cəbəci təyin edilmişdi. Prof. Fəhimə Jülidə Hizal Ucasoy, Prof. Fikrət Yüksəl, Prof. Orxan Torkul rektor köməkçiləri kimi fəaliyyət göstərirlər.

Akademik performansa dair universitet sıralaması labaratoriyasının araşdırmalarına əsasən 2019–2020 illəri etibarilə Türkiyədə akademik performans baxımından 12-ci sırada qərarlaşmışdı.

## Tarixi
31 may 2008-ci il tarixli 26892 saylı sərəncama əsasən Yalova ilində təsisinə qərar verildi. Uludağ Universiteti, Yalova Peşə Liseyi Yalova Universitetinin təməli hesab olunur. 1995-ci ildə Yalova ilinə aid bir universitetə ehtiyac olduğu üçün 22 yanvar 1996-cı ildə Yalova Ali Təhsil vəqfi, 19 fevral 2007-ci ildə isə Yalova Universiteti "*Bərpa və Qorunma*" dərnəyi qurulmuşdu. Yalova Universiteti 2008-ci ildə universitet təhsil fəaliyyətinə başladı.

## Fakültələr
* **Hüquq fakültəsi**;
* **İqtisadiyyat və İdarəetmə Fakültəsi**nin alt bölmələri;
# Əmək İqtisadiyyatı və Sənaye Münasibətləri;
# İqtisadiyyat;
# Biznes;
# Siyasi elm və dövlət idarəetməsi;
# Sosial xidmət;
# Beynəlxalq əlaqələr;
# Beynəlxalq Ticarət və Maliyyə
* **İslam Elmləri Fakültəsi**nin bölmələri;
# Əsas islam elmi;
# Fəlsəfə və dini tədqiqatlar;
# İslam tarixi və sənəti
* **Mühəndislik fakültəsi**nin bölmələri;
# Kompüter mühəndisliyi;
# Elektrik mühəndisliyi;
# Sənaye mühəndisliyi;
# Enerji sistemləri mühəndisliyi;
# İnşaat mühəndisliyi;
# Kimya mühəndisliyi;
# Maşınqayırma Polimer mühəndisliyi;
# Nəqliyyat mühəndisliyi;
* **İncəsənət və dizayn fakültəsi**nin bölmələri;
# Ünsiyyət sənəti;
# Qrafik dizayn;
# Daxili memarlıq;
# Ənənəvi türk sənətləri;
* **İdman fakültəsi**nin bölmələri;
# Məşq təlimi;
# İdman menecmenti;
# Bədən tərbiyəsi və idman tədrisi
* **Tibb elmləri fakültəsi**nin bölmələri;
# Sağlam qidalanma və pəhriz;
# Uşaqların inkişafı;
# Fiziki müalicə və reabilitasiya;
# Tibb bacısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Universitetin rəsmi facebook səhifəsi
* Universitetin rəsmi twitter səhifəsi
* Universitetin tələbə məlumat sistemi
Qorxmaz kaftar 2 (film, 1983)

**Qorxmaz kaftar** — 1983-cü ildə rejissor Çan Çuen tərəfindən çəkilən və baş rollarda Ceki Çan olan Honq Konq döyüş sənətləri aksion filmidir. Qorxmaz Kaftar filminin davamı olması nəzərdə tutulmuşdu.

= Məzmunu =
İki əmiuşağı Çen Lun (Ceki Çan) və Tunq (Austin Vai) iki rəqib tərəfindən öldürülən atalarının ölümünün intiqamını almaq üçün bir araya gəlirlər.

= Fon =
Film prodüseri Villi Çan Qızıl Məhsula qoşulmaq üçün Lo Vei Motion Picture Company-dən ayrıldıqda,Ceki Çana Lo Veidə qalıb-qalmayacağına özü qərar verməsini tövsiyə etdi. Çan film üzərində işə başladı, amma sonra müqaviləsini pozdu və Qızıl Məhsula qatıldı. Bu, Lo-nu onu üçbucaqla şantaj etməyə və ulduzun gedişində Villi Çanı günahlandırmağa sövq etdi. Mübahisə, aktyor yoldaşı və rejissor Cimmi Vanq Yunun köməyi ilə həll edildi və Çanın Qızıl Məhsulda qalmasına imkan verdi.

Filmi tamamlamaq üçün Lo filmin qalan hissəsində Çanın yerini tutmaq üçün dublörləri işə götürdü və alternativ çəkərək ilk filmdəki kadrları yenidən istifadə etdi. Chan filmin son məhsulunun o qədər pis olduğunu söylədi ki, məhkəməyə müraciət edərək sərbəst buraxılmasını dayandırmağa çalışdı, lakin Lo filmi asılı olmayaraq buraxdı.

= Rollarda =

= Büdcə =
Honq Konq kassasında film 1.983.793 HK dolları qazandı.

= Həmçinin bax =

* Qorxmaz kaftar

= İstinadlar =


= Xarici Keçidlər =

*  Internet Movie Database saytında.
* "Qorxmaz Kaftar II" AllMovie saytında.
* "Qorxmaz Kaftar II" Hong Kong Cinemagic saytında.
* "Qorxmaz Kaftar II" Rəsmi Trayler.