open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
If You Could See Me Now (The Script mahnısı)

**"If You Could See Me Now" mahnısı** — The Script rok qrupunun indiyə kimi həm #3 albomundan, həm də ümumiyyətlə çıxardığı ilk və tək "Hip hop" tərzində olan trekidir.

Bu mahnı qrupun solisti Danny O'Donoghuenin atası Shay O'Donoghue xatirəsinə həsr olunmuşdur. Mahnının ərsəyə gəlməsində demək olar ki, Danny O'Donoghue özü iştirak etmişdir. Yalnız bir sıra yerlərində gitarist Mark Sheehan və digər bəstəkarlar düzəlişlər etmişdir. Mahnıda ən yadda qalan və təsir edici hissəsi isə "The roses came, but they took you away" yəni tərcümədə mənası "Güllər gəldi, amma onlar səni uzaqlaşdırdı" deməkdir. Bu hissə isə əbəs yerə işlədilməyib. Çünki Denninin atası məhz 14 Fevralda — Sevgililər günündə vəfat etmişdir. Məhz bu hadisə bu günə təsadüf etdiyi üçün o, bunu beləcə əlaqələndirib. Mahnının klipi 18 fevral 2013 tarixində çəkilmişdir. Hazırda klipin baxış sayı 20 milyondan çoxdur.
Əli Amir

**Əli Amir** () — İsrail yazıçısı.

## Həyatı
Əli Amir 1937-ci ildə Bağdadda anadan olub. Əli Amir uşaq yaşlarında ailəsi ilə birlikdə İsrailə köç edib. O, Mişmar Haemek Kibutzunda tərbiyə alıb. Yerusəlim Universitetinin ərəb dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib.

## Yaradıcılığı
1980-ci illərdə ədəbiyyat dünyasına atılan Əli Amir tezliklə böyük şöhrət qazanır, qələmə aldığı "Göyərçin uçuran", "Günah keçisi" və "Jasmin" romanları böyük səs-küy doğurur.

"Günah keçisi" eyni zamanda bütöv bir nəslin avtobioqrafiyası hesab olunur. Təsadüfi deyil ki, bu roman bir çox mükafatlara layiq görülmüş, məktəb proqramlarına daxil edilmişdir.

Əli Amir geniş ictimai fəaliyyəti olan bir yazıçıdır, öz həyatını İsrail dövlətində yəhudilərlə ərəblərin qarşılıqlı münasibətləri probleminə həsr edib.

O, ölkəyə yeni köç edənlərin təlim və təhsili məsələlərini həll etməklə məşğul olmaqdadır.

Yazıçının sonuncu romanı olan "Jasmin" bütün Yaxın Şərq ölkələrində ən çox satılan kitablar siyahısındadır.

### Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş əsərləri

#### "Günah keçisi" romanı
Əli Amir Azərbaycan dilində ilk dəfə "Günah Keçisi" adlı romanı "Alatoran Yayınları" seriyasından nəşr olunub. Bu roman adı çəkilən trilogiyanın ikinci romanı olaraq dünyanın bir çox dillərinə tərcümə edilmiş və ekranlaşdırılmışdır. Son dərəcə maraqlı avtobioqrafik "Günah Keçisi" romanının qəhrəmanı Nurinin başına gələn hadisələr əslində müəllifin öz həyatının epizodlarıdır. Patriarxal, qatı dindar ailənin yetirməsi olan Nuri kibutzda yeni dünyanın insanlarıyla qarşılaşır, şərq və qərb dünyagörüşünün kəsişmə nöqtəsində ziddiyyətli günlər yaşayır.

#### "Yasəmən" romanı
2013-cü ildə Əli Amirin "Yasəmən" romanı Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş və 16 dekabr 2013-cü ildə Bakı Dövlət Universitetində kitabın təqdimatı olmuşdur.

## İstinadlar
Okratoksinlər

**Okratoksinlər** — Aspergillus və Penicillium cinsli göbələklərin bəzi növləri tərəfindən əmələ gətirilən toksinlərdirlər . Ən geniş yayılmış və daha çox toksik təsirlisi **Okratoksin A** — dır . Okratoksin B və C isə nisbətən az toksigenliyə malikdirlər . Okratoksin zəhərlənməsi insanlarda Balkan Endemik Nefropatiyası kimi tanınan xronik böyrək xəstəliyinə səbəb olur . Həmçinin bu toksinin kanserogenik təsiri də müəyyənləşdirilmişdir . Okratoksinlər əsasən üzüm , kofe , qoz ağacları və digər növlü məhsullları yoluxdururlar .Penicillium verrucosum əsasən taxılllarda okratoksin əmələ gətirən göbələklərdən biridir . Üzüm və onun kimi digər məhsulllar isə əsasən Aspergillus carbonarius un sintez etdiyi okratoksinlərlə kirlənir . Ümumiyyətlə əksər Aspergillus növləri cofelərdə okratoksinlə kirlənmə yaradır ki , buraya da Aspergillusun əsasən Aspergillus ochraceus , Aspergillus carbonarius və Aspergillus niger növləri daxildir .

## İstinadlar
Fusarium

**Fusarium** — Göbələklər aləminin Ascomycota şöbəsinin Hypocreales sırasının Hypocreaceallar ailəsinə daxildirlər . Fusarium cinsli göbələklər torpaqda və bitkilərdə geniş yayılmış filamentar göbələklərdirlər . Onlar düyü , paxla , soya və digər tipli məhsullların normal florasında olur . Bəzi Fusarium növləri termofilikdirlər . Bitki patogenləri olduqları kimi onlar eyni zamanda da insanlarda da patogenlik edə bilərlər.

## Növləri
Bu cins 20 dən artıq növü əhatə edir . Bunlardan ən geniş yayılanları Fusarium   solani , Fusarium  oxysporum , Fusarium chlamydosporumdur.

## Patogenliyi və klinik xüsusiyyətləri
Bu cinsli göbələklər içərisində ən güclü virulent (zəhərli) Fusarium solani dir . Əksər Fusarium solani növləri mikotoksinlər əmələ gətirirlər ki , belə mikotoksinlərlə kirlənmiş taxıl məhsulllarının qəbulu zamanı bu məhsulllardakı mikotoksinlər allergik simptomlardan başlamış uzunmüddətli kanserogen təsirlərə səbəb olurlar . Fumonisinlər qarğıdalı bitkisində Fusarium moniliforme və Fusarium proliferatum tərəfindən əmələ gələn mikotoksinlərdirlər . Onlar qida borusu xərçənginə səbəb ola bilərlər . Digər qrup mikotoksinlərdən zearalenonlar da müəyyən taxıl bitkilərində bəzi Fusarium cinsli göbələklər tərəfindən sintez olunurlar .

## Makroskopik əlamətləri
Fusarium cinsli göbələklər 25 °C də SDA mühitində yaxşı inkişaf edirlər . Pambığabənzər , yayılmış koloniyalar əmələ gətirirlər . Yeganə yavaş böyüyən növ Fusarium   dimerum dur . Sklerotsiyalar , hansı ki , hiflərin yığınından təşkil olunur — əlverişsiz mühit olarsa hərəkətsiz qalır və adətən mikroskop altında tünd mavi rəngdə olur .

## Mikroskopik əlamətlər
Mikroskop altında hialin, arakəsməli hiflər , konidioforlar , makrokonidi və mikrokonidilər müşahidə edilir . Bir çox növlərdə xlamidosporlar da müşahidə edilir . Mikrokonidialar uzun yaxud qısa konidioforlardan əmələ gəlirlər . Onlar birhüceyrəlidirlər, nadir hallarda isə 2 yaxud 3 hüceyrəli ola bilərlər .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hüseyn Dərya

**Hüseyn Dərya** (tam adı: *Hüseyn Cahangir oğlu Muradov*; ) — Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Azərbaycan repçisi.

Hüseyn Dərya müxtəlif dövrdə Elariz Məmmədoğlu, İlhamə Quliyeva, Vahid Qədim və digər sənətkarlar ilə əməkdaşlıq edib.

## Həyatı

### Erkən illəri
Hüseyn Dərya 1975-ci il iyun ayının 29-də Bakının Bakıxanov qəsəbəsində anadan olmuşdur. Atası əslən laçınlı, anası kəlbəcərli və Ermənistan azərbaycanlısıdır. İlk təhsilini Nərimanov rayonunda yerləşən 4 saylı fars təmayüllü məktəbdə almışdır. Bu məktəb, onda vəznlərə maraq oyatmışdır. Daha sonra Bakı Dövlət Universitetinə qəbul olunmasına baxmayaraq, Hüseyn Dərya təhsilindən imtina edərək, Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmişdir. Dörd il iki ay hərbi xidmətdə olmuşdur.

Hip hop karyerası 2000-ci ildən başlayıb.

### Yaradıcılığı

### Ölümü
Karyerası ərzində bir neçə dəfə sui-qəsd cəhdinə məruz qalıb.

2014-cü il martın 14-də gecə saat 23 radələrində Bakının Xəzər rayonu ərazisində idarə etdiyi 99 EK 575 dövlət nömrə nişanlı Opel Astra markalı minik avtomobilini onunla eyni istiqamətdə hərəkət edən KamAZ markalı maşına çırpıb. Nəticədə ağır xəsarətlər alan Hüseyn Dərya 3 saylı Şəhər Klinik Xəstəxanasına yerləşdirilib, lakin martın 15-də səhər saatlarında o vəfat edib.

Repçi ilə vida mərasimi Yasamalda Hüseyn Dəryanın bacısının evində keçirilib. Vida mərasiminə Hüseyn Dəryanın yaxınları, ailə üzvləri ilə yanaşı sənət dostları və həmkarları da qatılıblar. Onun ilə uzun illər aralarında münaqişə olan Anar Nağılbaz da mərasimə qatılıb. Hüseyn Dərya Bakıxanov qəsəbəsindəki qəbiristanlıqda dəfn edilib.

### Şəxsi həyatı
Hüseyn Dərya iki dəfə ailə qurub. İlk həyat yoldaşı Sevda xanımdan 2003-cü il təvəlüdlü Ayşə adlı qızı, 2-ci həyat yoldaşı Sona Muradovadan isə 2006-cı il təvəllüdlü Cahangir adlı oğlu var.

## İrsi
2014-cü ildə Azərbaycan repçisi DaDo və müğənni Natavan Həbibi Hüseyn Dəryanın xatirəsinə "Yat dostum" mahnısını həsr edib.

## Diskoqrafiya
Hüseyn Dəryanın diskoqrafiyasına 3 studiya albomu daxildir.

; Studiya albomları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stachybotrys

**Stachybotrys** — filamentar göbələklərdirlər və ona adətən təbiətdə və məişətdə geniş rastlanır . Stachybotrys cinsli göbələklərin coğrafi yayılması çox genişdir (kosmopolitan göbələklərdirlər ) və onların taxıllardan , nəmli binalardan tütündən geniş ayrılması müşahidə edilir . Stachybotrys cinsli göbələklər satratoksinlər kimi tanınan trixotesen mikotoksinlərini əmələ gətirirlər. Bu toksinlər insan yaxud heyvan toxumalarına da toksik təsir göstərə bilirlər .

## Növləri
Ən geniş yayılmış bir növü vardır ki , bu da Stachybotrys chartarum dur .

## Makroskopik əlamətləri
Stachybotrys cinsli göbələklər təxminən 4 gün ərzində böyüyən pambığabənzər koloniyalar əmələ gətirirlər .Koloniyanın başlanğıc rəngi ağ olur,koloniya yaşlandıqca koloniyanın rəngi qara olur .

## Mikroskopik əlamətlər
Arakəsməli hiflər , konidioforlar , konidilər əmələ gətirirlər .Hiflərdə və konidioforlarda başlanğıcda hialin əmələ gəlir . Yaşlandıqca isə qara piqment əmələ gəlir .

## İstinadlar
Fumonisinlər

**Fumonisinlər** əsasən Fusarium verticillioides və Fusarium proliferatum cinsli göbələklər tərəfindən əmələ gətirilən və eyni zamanda da az miqdarda digər cinsli göbələklər mikotoksinlərdirlər . Fumonisinlərin 28 müxtəlif forması məlumdur . Əksər hallarda onlar A seriyası, B seriyası, C seriyası və P seriyası olaraq qruplaşdırılır. Dənli bitkilər içərisində ən çox fumonisinlərlə kirlənən qarğıdalı bitkisidir . Qarğıdalıda bu mikotoksinlərə daha geniş rast gəlinir . Fumonisinlər həmçinin atlara və donuzlara akut dərəcədə (güclü) təsir göstərirlər və kanserogenik xassələri də məlumdur. Daha geniş yayılan toksik təsirli fumonisin B 1 dir .

## İstinadlar
Neytrofillər

**Neytrofillər** — 10–20 mkm diametrində, seqmentli nüvəli hüceyrələr.

Onlar qanın leykositlərinin təxminən 70 % ni , qranulositlərinin isə 95 % ni təşkil edirlər . Neytrofillər cəmi 2–3 gün yaşayırlar və sonra isə apoptoza uğrayırlar .Neytrofoillərdə zülalların yenidən sintezi baş vermir .Neytrofillər qan dövranında cəmi 8–10 saat qalır , sonra isə toxumalara keçərək neytrofil toplumunu əmələ gətirirlər .Neytrofillər spesifik morfoloji quruluşa malik olduqlarından onları əlavə markerlərsiz asanlıqla identifikasiya etmək mümkündür .Onların xarakterik əlamətləri polimorf nüvə və sitoplazmadaxili neytrofil qranullardır .Qranullarda müxtəlif antibiotik xassəli zülallar toplanmışdır .Qranulların tərkibindəki maddələr praktiki olaraq istənilən mikrobun məhvi üçün kifayət edir .Neytrofillər yüksək hərəkətli hüceyrələrdirlər . Bu baxımdan onlar iltihab sahələrinə immmun sisteminin digər hüceyrələrindən daha tez gəlirlər .Neytrofillər həmçinin çox te — cəmi bir neçə saniyə ərzində "oksigen partlayışı" adlanan metabolik proseslərini activləşdirə bilirlər . Bu zaman müxtəlif patogenlərə qarşı orqanizmin ilkin və effektiv müdafiəsi təmin edilir .

## İstinadlar
Trixotesenlər

**Trixotesenlər** — toksik kiflər tərəfindən əmələ gələn mikotoksinlər.

Bu mikotoksinlərin geniş öyrənilmə səbəblərindən biri də odur ki, onlar əsasən Stachybotrys chartarum cinsli göbələklər tərəfindən sintez olunurlar və bu göbələk həmçinin toksik qara kif yaxud sadəcə olaraq qara kif olaraq adlandırılır . Toksik kiflərin bu cinsi evlərdə yaxud yaşayış yerlərində bir sıra problemlər yaradırlar . Trixotesenlər əsasən Fusarium cinsli göbələklər tərəfindən sintez edilir . Bununla bərabər onlar eyni zamanda Trichoderma, Myrothecium, Stachybotrys, Veriticimonosporium, Cephalosporium kimi toksik təsirli göbələklər tərəfindən də əmələ gəlir (sintez edilirlər) . Bu toksinlər qidalanmadan əlavə, təmas yolu ilə də insanlara təsir göstərə bilərlər . Trixotesenlərin təxminən 60 dan artıq tipi məlumdur . Trixotesenlər insanlarda aşağıdakı simptomlara səbəb ola bilərlər :

* Göz quruluğu
* halsızlıq
* Ümumi diskomfort
* Qusuntu
* Diarreya
* Zehni zəifləmə
* Düşüncəsizlik
* Qanaxma

Trixotesenlər mikotoksinlərin demək olar ki, ən toksik tiplərindəndirlər. Trixotesenlər təbii normal təbiət şəraitində uzun illlərlə qala bilirlər. Ultrabənövşəyi şüalar]] trixotesenləri məhv edə bilmir . Həmçinin onlar suda həll olmurlar . Trixotesenlər donmaya qarşı da davamlıdırlar .5 % li sodium hidroxlorit qarışığı onları məhv edə bilər.

## İstinadlar
Stiven Koen

**Stiven Frend Koen** (; (1938, Ouensboro, Kentukki, ABŞ) — SSRİ tarixi ilə məşğul olan ABŞ tarixçisi. Əsas tədqiqat sahəsi Sovet Rusiyasının  1917-ci ildə Oktyabr Sosialist İnqilabından sonrakı inkişafı və həmçinin ABŞ ilə münasibətləridir.

## Mənbə
* *The Victims Return: Survivors of the Gulag After Stalin* ISBN 978-1-933002-40-8 Pub. 2010 by PublishingWorks
* *Soviet Fates and Lost Alternatives: From Stalinism to the New Cold War* ISBN 978-0-231-14896-2 Published 2009 by Columbia University Press
* *Failed Crusade: America and the Tragedy of Post-Communist Russia* ISBN 978-1-933002-40-8 Updated edition Pub. 2000 by W. W. Norton & Company
* *Voices of Glasnost: Interviews With Gorbachev's Reformers* ISBN 978-0-393-02625-2 Pub. 1989 by W W Norton & Co Inc
* *Sovieticus: American Perceptions and Soviet Realities* ISBN 978-0-393-30338-4 Pub. 1986 by W W Norton & Co.
* *Rethinking the Soviet Experience: Politics and History since 1917* ISBN 978-0-19-504016-6 Pub.1985 by Oxford University Press
* *An End to Silence: Uncensored Opinion in the Soviet Union, from Roy Medvedev's Underground Magazine "Political Diary"* ISBN 978-0-393-30127-4 Pub.1982 Norton
* *Bukharin and the Bolshevik Revolution: A Political Biography, 1888-1938* ISBN 978-0-19-502697-9 Pub.1980 by Oxford University Press
; Stiven Koenin rus dilində məqalələri
* Провальная американская (двухпартийная) политика в отношении России  (28.02.2012)
* Советский Союз: Жизнь после смерти  (21.12.2011)
* Отчего такой пессимизм по поводу возвращения Путина? (06.10.2011)
* «Перезагрузка» с Россией: ещё один упущенный шанс? (10.06.2011) (см. также альтернативный перевод )
* Америка развязывает новую 'холодную войну' (19.06.2007)
* Распад Советского Союза прервал марш России навстречу демократии (13.12.2006)
* Новую «холодную войну» против России США развязали в 1990-е годы. ( часть первая , часть вторая )

## İstinadlar



## Xarici keçidlər

* His page in The Nation
* 
* Articles by Stephen F. Cohen available online at ''The Nation''
* on Charlie Rose 8/14/2013
Komplement sistemi

**Komplement sistemi** — mövcudluğu haqqında olan ilk fikirlər 1888-ci ildə Q. Natolla məxsusdur. O immunlaşdırılmamış təzə qan plazmasının bakteriosid təsirə malik olmasını bildirmiş və göstərmişdir ki, bu aktivlik qanda miqdarı immunlaşdırmadan asılı olmayan bir faktorla bağlıdır. Lakin komplement sisteminin geniş öyrənilməsi və kəşfi J. Bordenin adı ilə əlaqələndirilir. Bu işinə görə o 1919-cu ildə Nobel mükafatına layiq görülüb.

Qanın plazmasındakı termolabil sitotoksiki aktivliyi J. Borde alleksin, P. Erlix isə komplement adlandırmışdır. Komplement sisteminə qan plazmasının 20-yə qədər zülalı daxildir. Bakteriyaların lizisə uğradılmasında komplement sisteminn komponentlərinin böyük rolu vardır.

Komplement sistemi aktivləşərkən onun komponentləri bir biri ilə və immun sisteminn digər elementləri ilə qarşılıqlı təsirdə olurlar. Komplementin aktivləşməsinin alternativ, klassik və lektin yollları vardır. Alternativ yol spontan olaraq bir sıra mikroorqanizmlərin səthlərindəki antigenlərlə (əsasən lipopolisaxaridlərlə) aktivləşdirilir və anadangəlmə immunitetin komponentlərindən biri hesab olunur. Klassik yolun aktivləşməsində isə qazanılmış immun sisteminin komponentləri olan anticisimlər mikroorqanizmlərin səthlərindəki antigenlərlə birləşir. Aktivləşmə kaskad prinsipi əsasında qurulur. Hər bir komponent özündən sonrakı komponentə təsir edərək onu aktivləşdirir.

Komplement sisteminin zülalllarının özünəməxsus nomenklaturası da vardır. Klassik yolun aktivləşməsində iştirak edən zülallar C simvolu ilə işarələnir və ərəb rəqəmləri lə nömrələnir. C1, C2, C3, C4, C5 və s. zülalları və ya komponentləri. Bu zülalların çoxu normal halda qanın plazmasında dövr edən profermentlərdirlər. Komplement sisteminin aktivləşməsi zamanı onlar hidrolizə uğrayaraq aktiv formaya — fermentlərə çevrilirlər. Aktivləşmiş hər bir komponent isə ardıcıl olaraq özündən sonrakı komponenti aktivləşdirir.

## Xarici keçidlər
# 
# 
#
On dörd (rəqs)

**On dörd** — mahnı ilə müşayiət olunan çox geniş yayılmış rəqs.

## Söz açımı
Belə fərziyyə də var ki, qədim el şənliklərində musiqiçilər ekspromt (bədahətən) rəqslər yaradırlarmış, onları unutmamaq üçün sıra nömrələri ilə nömrələrlərmiş, məs.: üç, dörd, beş, on dörd.

## Özəllikləri
Rəqsi kişilər və qadınlar oynayırlar. Rəqs mulayim, aram tempdə, həzin tərzdə gedir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zakir Mirzəyev (qarmon) - On dörd nömrə rəsqi
* On dörd rəqsinin səs yazısı

## Həmçinin bax
I İsmayıl Samani

**Əbu İbrahim İsmayıl ibn Əhməd Samani** (, , aprel 849, Fərqanə — 24 noyabr, 907) — Samanilərdən tanınmış əmir.

## Həyatı
Abbasi xəlifəsi Məmun (hökmdarlığı 813-833) dönəmində Fərqanə valilisi olan Əhməd bin Əsədin kiçik oğluydu. Atasının yerinə keçən böyük qardaşı Nəsr bin Əhməd tərəfindən Buxara valiliyinə gətirildi. Bölgədəki qarışıqlıqları aradan götürdükdən sonra, bağlı olduqları Tahirilərin zəifliyindən yararlanaraq müstəqil bir hökmdar kimi davranmağa başladı. Bir yandan da böyük qardaşı Nəsr bin Əhmədə qarşı mübarizəyə girişərək ona üstünlüyünü qəbul etdirməyə çalışdı. İki qardaş arasındaki mücadilənin səbəbini qaynaqlar aradaki fəsadçılara və Nəsrə ödənməsi gərəkən verginin verilməməsinə bağlasalar da, gerçək nədən böyük ehtimalla İsmayılin Buxara çəkisini artımağa çalışması və Nəsrin onu özünə rəqib olaraq görməsindən qaynaqlanmaqdadır.   Nəsrin ölümündən (892) sonra da bütün Mavəraünnəhrə  hökmdar oldu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Samanilər sülaləsi
Sanciv Kumar

**Sanciv Kumar** (), əsl adı **Haribhay Carivala** (; d.9 iyul, 1938  Surat, Qucarat – ö.6 noyabr, 1985,  Bombey,  Maharaştra, Hindistan) — hind aktyoru.

## Həyatı
Sanciv Kumar 9 iyul 1938-ci ildə Qucarat ştatının Surat şəhərində anadan olmuşdu. 

Sanciv Kumar 6 noyabr 1985-ci ildə Maharaştra ştatının Bombey şəhərində vəfat edib.

## Filmoqrafiya
#Zita və Gita (film, 1972)
#Qisas və qanun (film, 1975)
# Qəhrəman (film, 1983)

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

*
On dörd (dəqiqləşdirmə)

* On dörd — say sistemində ədədlərdən biri. On üçdən sonra, on beşdən əvvəl gəlir.
* On dörd (rəqs) — mahnı ilə müşayiət olunan çox geniş yayılmış rəqs.
II Əbdülməlik (Samani)

**Əbülfəvaris Əbdülməlik bin Nuh Samani** (1004-cü ilin dekabrında vəfat edib) — Samanilər sülaləsinin hökmdarı.

## Həyatı
II Nuhun oğludur. II Əbdülməlik, kiçik yaşından və dövlətinin son zamanlarını yaşamasından dolayı hökmdarlığı sırasında çox da təsirli ola bilməmişdir.

II Mənsura güvənməyən Beytüzün və Faik adlı Samani sərkərdələri, 2 fevral 999-cu ildə qısa sürən səltənəti sırasında ölkədə yalnızca Mavəraünnəhrin bir bölümünə hakim ola bilən II Mənsurun yerinə taxta kiçik yaşda çıxan II Əbdülməliki çıxardılar.

Samani taxtında Beytüzün və Faikin hegomon olması üzərinə hərəkətə keçən Mahmud, Beytüzün-Faik-Əbul-Qasım Simcuri birləşmiş qüvvətləriylə 16 may 999-cu ildə apardığı savaşı qazandı və Xorasana hakim olub, qardaşı Nəsrı buraya vali olaraq təyin etdi. Bu sırada Samanilərin zəif durumundan yararlanan Qaraxanlılar hökmdarı Samani dövlətini yıxdı.

## Ədəbiyyat
* C. E. Bosworth (1963). *The Ghaznavids: Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran 994–1040* Edinburgh University Press, Edinburgh. OCLC 3601436
* R. N. Fyre (1975). *The Cambridge History of Iran, Volume Four: From the Arab Invasion to the Saljuqs*. ISBN 0-521-20093-8
* E. Merçil (1989). *Gazneliler Devleti Tarihi*, TTK Yayınevi, Ankara, ISBN 975-16-0189-4
* E. Merçil (1987). *Simcûrîler V*, Tarih Enstitüsü Dergisi, sayı: XIII, İstanbul.
* M. Nazım (1931). *The Life and Times of Sultan Mahmud of Ghazna*, Cambridge University Press Kitabın bir qismi
*Бартольд В. В. Абд ал-Мелик // Бартольд В. В. Сочинения. — М.: Наука, 1964. — Т. II, Ч. 2: Работы по отдельным проблемам истории Средней Азии. — С. 485—486.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Samanilər sülaləsi
Surat

**Surat** (, ) — Hindistanın Qucarat ştatında şəhər.

## Tarixi

## Coğrafiyası

## Əhalisi

2011-ci ilin məlumatına görə şəhərin əhalisi  4 462 002 nəfərdən ibarətdir.;

Şəhərdə əhali əsasən qucarat, sindhi, hindi, marvari, marathi və başqa dillərdə danışır.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Çağaniyan

**Çağaniyan** ( *Chaghāniyān*) — **Əl-Sağaniyan** da deyilir. Orta Asiyada qədim vilayət.

## Etimologiyası
Çağan - monqol dilində ağ deməkdir. Yan isə cəm şəkilçisidir. Ərəblərin dillərində "Ç" hərfi olmadığından bu bölgəni Sağaniyan adlandırdılar.

## Tarixi
Bu vilayət Amudəryanın yuxarı yatağında yerləşirdi. Uygarlıq açısından Buxara və Səmərqənddən çox Bəlx şəhərinin təsiri altında olan bölgədə, islam fəthləri öncəsi Buddizm yayılmışdı.

Suriya, Fələstin və İranı işğal edən ərəblər Mərkəzi Asiyaya doğru irəlilədilər, 644-cü ildə Xorasana daxil oldular. 651-ci ildə Mərv döyüşsüz tutuldu. Onlar Toxaristan, Soqdiana, Çağaniyan və Xarəzmə yürüş etdilər. Mavəraünnəhr hakimləri bac ödəyərək onu dağıntıdan xilas etdilər.

Çağaniyan ərəb əmiri Quteybə bin Müslüm tərəfindən alındı. XI əsrin ilk yarısında Qəznəvilər sülaləsiin, ikinci yarısında Səlcuqluların, XII əsrdə Səmərqənd xanlarının və Qurluların əlinə keçdi. Monqol istilası sırasında Cığatay xanlığının payına düşdü. Daha sonra özbəklər, bölgədə ilk yerli xalq olan sartların yerini aldılar.

## Coğrafiyası
Bu vilayətin dəqiq yerləşmə zonası Termezdən şimal-şərqə Surxandərya vadisinə tərəf idi. Hazırda Özbəkistanın Surxandərya vilayətinin Altınsay, Baysun, Denay, Kumqurqan, Sariasiy və Şurçin rayonlarının ərazisinə düşür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Mavəraünnəhr
*Toxaristan

## Xarici keçidlər
Mosul qəzası

**Mosul qəzası** (ərəbcə: قضاء الموصل) — İraq Respublikasının Ninəvə mühafazasında inzibati ərazi vahidi. Qəzanın və mühafazanın inzibati mərkəzi Mosul şəhəridir.

## Ərazisi
2009-cu ilə olan rəsmi məlumata əsasən qəza 4.471&nbsp;km² ərazini əhatə edir.
## İnzibati-ərazi bölgüsü
İnzibati cəhətdən altı nahiyyəyə (ərəbcə: ناحية) bölünür: Mosul nahiyyəsi (ərəbcə:  قضاء الموصل), Başixa nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية بعشيقة), Şura nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية الشورة), Hamam əl-Əlil nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية حمام العليل), Kiyarra nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية القيارة) və Məhəlləbiyə nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية المحلبية).

## Əhalisi
10 oktyabr-20 dekabr 2009-cu il siyahılarına əsaslanan rəsmi təxminlərə görə Mosul qəzasının əhalisi 1.588.428 nəfər olmuşdur. Eyni təxminlərə görə bütün Nineva mühafazasında 3.106.948 nəfər əhali yaşamışdır. Və bu rəqəmlər nəzərə alındıqda məlum olur ki, Mosul qəzasında yaşayan əhali bütün mühafazada yaşayan əhalinin 51.13%-ni təşkil edirdi.

## İstinadlar
Səncər qəzası

**Səncər qəzası** () — İraq Respublikasının Ninəvə mühafazasında inzibati ərazi vahidi. Qəzanın inzibati mərkəzi Səncər şəhəridir.

## Ərazisi
2009-cu ilə olan rəsmi məlumata əsasən qəza 2.928 km² ərazini əhatə edir.

## İnzibati-ərazi bölgüsü
İnzibati cəhətdən üç nahiyyəyə (ərəbcə: ناحية) bölünür: Səncər nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية سنجار), Şimal nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية الشمال) və Kayrəvən nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية القيروان).

## Əhalisi
10 oktyabr-20 dekabr 2009-cu il siyahılarına əsaslanan rəsmi təxminlərə görə Səncər qəzasının əhalisi 271.457 nəfər olmuşdur. Eyni təxminlərə görə bütün Nineva mühafazasında 3.106.948 nəfər əhali yaşamışdır. Və bu rəqəmlər nəzərə alındıqda məlum olur ki, Səncər qəzasında yaşayan əhali bütün mühafazada yaşayan əhalinin 8,74%-ni təşkil edirdi.

### Etnik tərkibi
Qəzada əhali əsasən yezidilərdən, qismən ərəblərdən və türkmanlardan, az sayda isə xaldeylərdən ibarətdir. Yezidilər Səncər və Şimal nahiyyələrində əhalinin yarıdan çoxunu təşkil edirlər, Kayrəvən nahiyyəsində isə əhalinin çoxu ərəblərdən və türkmanlardan ibarətdir. Yezidilər və ərəblər qəzanın hər üç nahiyyəsində, türkmanlar isə yalnız Səncər və Kayrəvən nahiyyələrində məskundurlar. Qəzadakı ən iri türkman yaşayış məntəqələri Meydanqulu (ərəbcə: ميدان قولي), Sibate, Sino və Telali (ərəbcə: تل علي) kəndləridir.

### Danışılan dillər
Qəzada yaşayan əhali əsasən kürd dilində, qismən isə ərəb və azərbaycan dillərində danışır.

## İstinadlar
Heyratı (dəqiqləşdirmə)

* Heyratı — Azərbaycan zərb muğamı.
* Heyratı — eyniadlı zərb muğamı üzərində qurulmuş Azərbaycan rəqsi.
* Heyratı — Azərbaycan kəlağayı növü.
* Heyratı — Azərbaycan xalça növü.
* Heyratı — Azərbaycanda döyüş xoruz növü.
Herat (dəqiqləşdirmə)

* Herat (İran) — İranın Yəzd ostanında şəhər.
* Herat vilayəti — Əfqanıstanın İranla həmsərhəd olan vilayəti.
* Herat — Əfqanıstanın qərbində Herat vilayətinin mərkəzi olan şəhər.
* Herat bəylərbəyliyi — 1510-1722-ci illərdə mövcud olmuş Səfəvilərin mühüm mərkəzlərindən biri.
Nəlbəki

**Nəlbəki** — stəkan və ya fincan qoyulan, kənarları azacıq yuxarı doğru əyilmiş kiçik boşqab. Nəlbəki içərisinə maye tökülərkən kənara dağılmaması üçün istifadə edilir. Son dövrlərdə o  maye dolu qab altında estetik gözəllik üçün istifadə edilir.
Qalina Timçenko

**Qalina Viktorovna Timçenko** (; ) — Rusiya jurnalisti, 2004—2014-cü illərdə Lenta.ru internet nəşrinin baş redaktoru.

## Tərcümeyi-halı
Qalina Timçenko Moskvada anadan olub. Moskva 3-cü Tibb İnstitutunu bitirib. 1997—1999-cu illərdə "Kommersant" qəzetinin redaktoru işləyib. 1999-cu ildə yeni yaradılan Lenta.ru internet nəşrinə keçir və monitorinq xidməri əməkdaşından şef-redaktoru vəzifəsinədək yüksəlir. 2004-cü ildə nəşrin baş redaktoru təyin edilir.

## [[Lenta.ru|Лента.ру]]
2010-cu ildə Harvard Universitetinin bloq mühitində keçirdiyi tədqiqata görə,  «Ленту.ру»  rus dilli bloqlarda ən mox adı hallanan xəbərlər mənbəyi oldu. 2013-cü ilin apreilində comScore şirkətinin tədqiqinə görə ,  *Lenta.ru* saytı Avropa xəbərlər saytları içində daxil olmaya görə büşinci yerdə olub. Alexa.com saytının mart 2014-cü il tarixinə olan reytinq cədvəlinə görə  *Lenta.ru* Rusiyada populyarlığına görə 16-cı yerdə idi.

## İşdən azad olunması
12 mart 2014-cü ildə sayt  dövlət orqanından xəbərdarlıq aldıqdan bir neçə saat sonra nəşrin sahibi Aleksandr Mamut onu işdən azad etdi. Xəbərdarlığa səbəb saytda Ukrayna millətçilərinin liderlərindən biri Dmitriy Yaroşla müsahibə verilməsi olmuşdu.

## İstinadlar
Hindi döyüş baltası

**Hindi döyüş baltası, tomohavk** () — ənənəvi olaraq Şimali Amerikada yaşayan hindlilər tərəfindən müharibədə və məişət işlərinin görülməsində istifadə edilən balta.

*Tomahawk* sözü ingilis dilinə XVII əsrdə Alqonkin dilindən keçmişdir. Zamanla döyüş silahı modernləşdirlmiş və geyim dəstinin yan ciblərinə taxılmaq üçün uyğunlaşdırılmışdır. Hindi döyüş baltasından əvvəllər hindilər istifadə etsə də, sonralar Yeni Dünyaya gələn Pilqremlərin nəsilləridə silahdan istifadə etməyə başlamışlar.

## İstinadlar
Qıtqılıda

**Qıtqılıda** — tarixi Azərbaycan qadın rəqslərindən biri. Melodiyası bir qədər "Nəlbəki" rəqsininkinə bənzəyir.

## Tarixçə
Onun yaradıcısı və ilk ifaçısı ünlü qarmonçalan Teyyub Dəmirov olmuşdur. Məşhur qarmonçalan Qızxanım Dadaşovanın ifasında yadda qalıb.

Bu rəqs ilk dəfə 1937-ci ildə Səid Rüstəmov tərəfindən nota salınıb.

## Özəllikləri
Qadın dəstəsi ilə ifa edilir. Qadınların məişət durumunu əks etdirən xalq yumoru, yreinə düşən məzəli hərəkətlərlə boldur. Qızlar bir-birinin ardınca səhnəyə çıxaraq öz rəqsləri ilə deyingən qaynananı, kələkbaz cavan qadını, gah da qız-gəlini təsvir edirlər. Bu rəqsin əsas xüsusiyyəti ağır və mülayim hərəkətlərin birdən birə cəld və coşğun hərəkətlərlə əvəz edilməsindədir. Həmçinin burcutma, əl və çırtıq çalma hərəkətlərindən, göz-qaş ilə incə mimikalardan də geniş istifadə olunur. Rəqs vaxtı ifaçıya istədiyi qədər sərbəst hərəkət etməyə imkan verilir.

## Qıtqılıda bəstəkar musiqisində
Üzeyir Hacıbəyov bu rəqsi "O olmasın, bu olsun" operettasında (1911) Gülnazın toy səhnəsinə salıb.

## İstinadlar

## Video
* "O olmasın, bu olsun" filmi (1956) - Gülnazın toyunda Qıtqılıda rəqsi
* "Azərbaycan xalq rəqsləri" verilişləri - Qıtqılıda

## Həmçinin bax
* Nəlbəki (rəqs)
* O olmasın, bu olsun (film, 1956)
* Azərbaycan musiqisi
We Cry

**"We Cry"** mahnısı The Script rok qrupunun ilk rəsmi treki sayılır. İngilis dilindən tərcümədə mahnının adı "Biz Ağlayırıq" mənasını verir. Rəsmi mənbələr trekin 2007-ci ildə çıxdığını bildirsə də, amma qrup üzvləri Danny O'Donoghue və Mark Sheehan bu mahnını hələ 2006-cı ildə yazıb bitirdiklərini söyləyirlər. Həmçinin bu trek The Script qrupunun çıxış mahnısı da sayılır. "We Cry" mahnısının klipi 2007-ci ildə çəkilmişdir. Mahnının qısa məzmununda yalnızlıqdan bəhs olunur və yalnızlıqda axan gözyaşları insanları necə dərin bir kədərə boğduğunu göstərir. Bu mahnı həm də 2008-ci ildə çıxardıqları ilk və öz adlarını verdikləri The Script (albom) albomunun da trek siyahısına salınmışdır.
Neffa

**Neffa** (əsl adı Covanni Pellino, it. Giovanni Pellino ) — tanınmış İtalyan müğənnisi.

## Həyatı
Neffa 7 oktyabr 1967-ci ildə İtaliyanın Skafati şəhərində doğulub.

## Albomları
* 1996 — *Neffa & i messaggeri della dopa*
* 1998 — *107 elementi* con Deda e Al Castellana
* 2001 — *Arrivi e partenze*
* 2003 – *I molteplici mondi di Giovanni, il cantante Neffa*
* 2006 – *Alla fine della notte*
* 2009 – *Sognando contromano*
* 2013 – *Molto calmo*
* 2015 – *Resistenza*
* 2021 – *AmarAmmore*
* 2025 – *Canerandagio*

## Videoklipləri
* *Cambierà*
* *Il Mondo Nuovo*
* *Lontano Dal Tuo Sole*
* *Passione*
* *Nessuno*
* *Molto Calmo*
* *Quando Sorridi*
* *Per Sognare Ancora*
* *Sigarette*
* *Colpisci*
* *Se Mi Chiami (con Rocco Hunt)*
* *Sogni E Nostalgia*
Rüstəm Qasımcanov

**Rüstəm Qasımcanov** (;  5 dekabr 1979)—Özbəkistanlı şahmat qrosmeysteri. 2004-cü ildə FİDE Dünya Şahmat Çempionatının qalibi olub. O, Daşkənddə keçmiş Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikasıda anadan olub.
 
## Erkən karyera
Onun  ən yaxşı nəticələri sırasına 1998-ci ildə Asiya çempionatında birinci, 1999-cu ildə Yeniyetmələr Arasında dünya Şahmat Çempionatında ikinci, 2001-ci ildə Essendə birinci, 2002-ci ildə Pamplonada birinci, 2003-cü ildə  Flissingen şahmat turnirində birinci, 2005-ci ildə Punedə Liviu-Diter Nisipyanu ilə birgə birincilik, 2000-ci ildə şahmat olimpiadasnda bürünc medal və 2002-ci ildə FİDE Dünya Şahmat kubokunda finalda Vişvanatan Anandda məğlub olaraq ikinci yeri tutması daxildir

O iki dəfə - 1999 və 2002-ci illərdə nüfuzlu Veyk-an-Zee turnirində çıxış edib.

## 2004-cü il FİDE Dünya Şahmat Çempionluğu
Rüstəm Qasımcanov 2004-cü ildə FİDE Dünya Şahmat Çempionatında ondan gözlənilməyən bir müvəffəqiyyətə imza ataraq Alexandro Ramirez, Ehsan Qaem Maqhami, Vasili İvançuk, Zoltn Almsi, Aleksandr Qrişçuk, Veselin Topalova qalib gələrək, finalda Maykl Adamsla qarşılaşmışdır.

Çempionatın final oyunlarında hər iki şahmatçı iki oyunda qələbə qazandığı üçün, onlar arasında tay-brekin keçirilməsi zəruri bilinib. Qasımcanov qara fiqurlarla keçirdiyi ilk oyunda çətin vəziyyətdə olarkən qələbə qazanıb.  İkinci oyuna əsaslanaraq o, FİDE-nin yeni çempionu oldu.

## Digər dünya çempionatının nəticələri

Rüstəm Qasımcanov 2004-cü ildə əldə etdiyi müvəffəqiyyətin ardından  2005 FIDE Dünya Şahmat Çempionatına dəvət almışdır, ancaq bu yarışda uğur qazana bilməmişdir.

O, 2007-ci il FİDE-nin Şahmat üzrə Dünya Çempionatında iştirak üçün İddiaçıların Turnirində on altı yerdən birini qazanıb. İlk turda rəqibi Boris Gelfand idi. Matçda 6 oyun heç-heçə başa çatıb.  Sonra Gelfand sürətli tay-breykdə qələbə qazanıb və Qasımcanov turniri tərk edib.

## Çempionatdan sonrakı karyera
Aprel 2007-ci ildə FİDE-nin siyahısında Qasımcanov 2683 Elo reytinqinə malik idi. Bu retinqlə o, Özbəkistanda birinci dünya üzrə isə 27-ci idi.  Onun ən yüksək retinqi 2709 olub (2013-cü il yanvar)

2005-ci ildə o, Linares Beynəlxalq Şahmat Turnirində  4 xal toplayaraq sonuncu olub. Şahmatçı növbəti il Korsikada keçirilən ustaların turnirində qalib gəlmişdir.

Rüstəm Qasımcanov 2010-cu il Asiya oyunlarında kişilərin fərdi sürətli oyununda qızıl medal qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* OlimpBase
*  Rustam Kasimdzhanov vs. the AI Accoona Toolbar
Start a Fire

thumbnail|Dilara Kazimova, 2014
**Start a Fire** — Azərbaycanın 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki Dilarə Kazımova tərəfindən ifa edilən mahnı. Mahnının sözlərinin və musiqisinin müəllifləri isveçli Stefan Örn, Yohan Kronlund və Alessandra Günthartdırlar. Dilarə Kazımovanın mahnısında Azərbaycan milli musiqisinin aləti olan balabandan istifadə olunmuşdur və həmçinin klipdə də balaban göstərilmişdir.

## İstinadlar
Infinite (Eminem albomu)

**Infinite** Amerikalı reper Eminemin ilk studiya albomudur.Albom müstəqil şirkət olan Web Entertainment tərəfindən 1996-cı ildə çıxarılmışdır. Albom 1995-ci ildə  Bass Brothers və D12 üzvləri olan Kon Artis, Proof və Eye-Kyu köməkliyi ilə hazırlanıb.

## Mahnı siyahısı
Ağ sosiskalar ekvatoru

**Ağ sosiskalar ekvatoru** () — Bavariya və Almaniyanın digər yerləri arasında yerləşən təqribi yumoristik sərhəd. Bu sərhəd Münhenin mədəni sərvətlərindən sayılan ağ sosiskaların yayılma arealını nümayiş etdirir.

## Ekvatorun mövqeyi
Bu ekvatoru adətən Dunay çayı boyunca təsvir edirlər, amma belə bir sərhəd Aşağı Bavariya və Yuxarı Pfalts ərazilərini əhatə etmir. Bəzən bu ekvatoru 49-cu enlikə (İnqolştadtdan şimala) aid edirlər. Bəzi yerlərdə isə bu ekvatoru Münhendən 100 kilometr aralıdakı zonaya aid edirlər hası ki, Yuxarı Bavariyanın əsas hissələrini əhatə etmir.

Alternativ versiyalara əsasən sözügdən ekvator Mayn çayı boyunca olan "Mayn xəttində" yerləşir, hansı ki, Şimali Almaniyanın dialekt paytaxtı sayılır. Digər versiyalara əsasən isə, Ağ sosiskalar ekvatoru Prussiya və Bavariyanın Avstriya ilə olan tarixi-siyasi sərhədində yerləşir, hansı ki, bu zona da "Mayn xətti" adanır. Belə olan tərzdə sərhədə Köhnə Bavariyadan başqa Baden-Byurtemberq və Frankoniyanın əsas hissələri də daxil olur, amma sözügedən ərazilər Bavariya ilə çox böyük mədəni fərqlərə malikdir və orada ağ sosiskalar məşhur deyil.

Bu termindən həmçinin Almaniyanın şimal və mərkəz hissələrini ayırmaq üçün də istifadə olunur. Belə olan halda ekvator Mayn çayından və ya onun yaxınlığından keçir.

Avstriyalılar zarafat ilə bu ekvatordan şimalda yerləşən ərazini Pifkenin yaşayış məskəni adlandırırlar.

## Mənbə
* Duden: *Deutsches Universalwörterbuch*. 6. Auflage, ISBN 3-411-05506-5.
* Bavaria’s Umlaut Umbrage
* Expedition über den Weißwurstäquator статья в газете «Der Tagesspiegel»
* Unter dem Weißwurstäquator статья в газете «Frankfurter Allgemeine Zeitung»
* Бавария — это не Германия
Ryazan Dövlət Tibb Universiteti

**Akademik İ.P.Pavlov adına Ryazan Dövlət Tibb Universiteti** — Ryazanın ən iri ali təhsil müəssisələrimdən biri. 1943-cü ildə RSFSR Səhiyyə Nazirliyinin Moskva Tibb İnstitutu kimi yaradılıb. 1950-ci ildə Ryazana köçürülüb və akademik İ.P.Pavlov adına Ryazan Dövlət Tibb İnstitutu adlandırılıb. 1993-cü ildə universitet adını alıb.

## Mənbə
* Universitetin rəsmi saytı
* RDTU-nun ordinatura və internaturasının saytı
Viki Abidələri Sevir

**Viki Abidələri Sevir** () — hər il sentyabr ayında Vikipediya cəmiyyəti tərəfindən keçirilən fotomüsabiqə. İştirakçılar tarixi abidələrin və görməli yerlərin şəkillərini çəkir, daha sonra isə onları "Wikimedia Commons"a yükləyirlər. Məqsəd iştirak edən ölkələrdəki memarlıq irsinə diqqəti cəlb etməkdir.

## Müsabiqənin tarixi
İlk dəfə olaraq müsabiqə 2010-cu ildə Niderlandda keçirilmişdir. Növbəti ildə müsabiqə Avropanın daha bir neçə ölkəsində keçirilmişdir və Ginnesin Rekordlar Kitabına əsasən, ən çox içtirakçısı olan fotobüsabiqə kimi dünya rekordunu vurmuşdur. Müsabiqədə 18 ölkə iştirak etmişdir, bu vaxt ərzində iştirakçılar isə 170 000-nə yaxın şəkil yükləmişdilər. Ginnesin Rekordlar Kitabında qeyd olundiğu kimi, müsabiqə 5000-dən artıq iştirakçı tərəfindən "Wikimedia Commons"a yüklənilmiş 168 208 şəkil ilə ən böyük fotomüsabiqə olmuşdur.

2012-ci ildə müsabiqə Avropa hüdudlarını keçmişdir. Həmin il müsabiqədə 35 ölkə iştirak etmişdir. Müsabiqədə Dehlidə yerləşən Səftərcanqın məqbərəsinin fotoşəkli qalib gəlmişdir. Ümummilikdə müsabiqə zamanı kommonsa 350 000-dən artıq şəkil yüklənilmişdir. Bu müsabiqə ötən ilkinin rekordunu təzələmişdir. Ginnesin Rekordlar Kitabında qeyd olundiğu kimi müsabiqədə 353 768 şəkil iştirak etmişdir.

2013-cü ildə müsabiqədə 50 ölkə, o cümlədən də Azərbaycan iştirak etmişdir. Müsabiqə zamanı 370 000-dən artıq fotoşəkil yüklənilmişdir, finala isə 503 fotoşəkil seçilmişdir. Qalib David Qubler adlı isveçrəli içtirakçı tərəfindən yüklənilmiş İsveçrədə yerləşən Vizen viadukunun (körpüsü) fotoşəkli olmuşdur.

## Qaydalar
Müsabiqənin qaydaları asandı. İştirak edən ölkə abidələrin ünvanı və inventar nömrəsi ilə siyahı təqdim etməlidir. İştirak edənlər isə həmin siyahıda olan abidələri sentyabırın 1-dən 30-ə kimi "Wikimedia Commons"a yükləməlidilər (bunun üçün "Wikimedia Commons"da qeydiyyatdan keçmək lazımdır). Müsabiqədə iştirak edən fotoşəkil istənilən vaxt çəkilə bilər, ancaq sentyabr ayında CC-BY-SA 3.0 lisenziyası altında yüklənilməlidir.

## Abidələrin siyahıları
Müsabiqədə iştirak etmək üçün fotoşəkildə siyahıda olan abidə olmalıdır. Fotoqraflar şəkilləri rəsmi inventar nömrə ilə yükləməlidilər, lakin çox vaxt onların bu nömrədən xıbırlıri yoxdur. Hal-hazırda iştirak edən ölkə yerli könüllülər tərəfindən yaradılmış abidılırin siyahısı olan ölkələrdir. Azərbaycanda bu siyahı Vikipediya könüllüləri tərəfindən yaradılmışdır (bax ). Bu siyahıda hər bir rayon üzrə ayrıca siyahıya keçid yer alır. Bakının abidələri ayrıca siyahdadır (bax ).

Yükləyənlərin işini asanlaşdırmaq üçün abidələrin siyahısında abidənin adı, yerləşdiyi ünvan, inventar nömrəsi, koordinatları, tikilmə tarixi yer alır. Məsələn Qız Qalası siyahıda bu cür görünür:

|}

Şəklin altında yerləşən "Digər şəkillər" keçidinə keçməklə Qız Qalasının Commons-da olan digər şəkillərinə baxmaq olar. "Başqa şəkil yüklə" keçidinə keçməklə isə abidənin müsabiqədə iştirak edə bilən şəklini yükləmək olar.

## Həmçinin bax
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Qalatasaray QVK

**"Qalatasaray" qadın voleybol klubu** (İndiki adı: Qalatasaray Daikin Qadın Voleybol Komandası) — Qalatasaray İdman Klubunun voleybol şöbəsidir. Komanda hal-hazırda ev oyunlarını 7500 nəfərlik "Burhan Felek spor salonu"nda oynayır.

## Heyəti

*2014-cü il mart ayına qədər*

## İz buraxmış oyunçuları

## Uğurları

### Ölkədaxili
* Istanbul Qadınlar Voleybol Çempionatı:
** Çempionluqlar (7):1959-1960, 1961–1962, 1962–1963, 1963–1964, 1964–1965, 1965–1966, 1977–1978
* Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı: 
** Çempionluqlar (5):1960-1961, 1961–1962, 1962–1963, 1963–1964, 1965–1966

### Beynəlxalq arenada
*  **[[CEV Qadınlar Çempionlar Liqası]]:**
**  Dördüncülük (1):  Qadınlar CEV Çempionlar Liqası 2012-13
*  Top komandalar Kuboku:
**  Gümüş medal (1): Qadınlar CEV Kuboku 2011-12
*  CEV Challenge Kuboku:
**  Bürünc medal (1): Qadınlar CEV Challenge Kuboku 2009-10

## İstinadlar
On altı barbar (çarlıqlar)

**On altı barbar çarlıqları** (, pinyin: shí liù guó) — Qədim Çinin ərazisində 304 - 439-cu illərdə Şimali Çinin çökməsindən meydana çıxmış konqlomerat dövlətlər.

Barbar çarlıqlara Çen, Şimali Xan, Sonrakı Çjao, Erkən Lyan, Sonrakı Lyan, Qərbi Lyan, Şimali Lyan, Cənubi Lyan, Erkən Tsin, Sonrakı Tsin, Qərbi Tsin, Erkən Yan, Sonrakı Yan, Şimali Yan, Cənubi Yan və Sya aiddirlər.
Bu dövrlərdə həmin ərazilərdə, eyni zamanda Jan Vey, Qərbi Şu, Qərbi yan, Duan, Yuven, Çouçi, Erkən Vey və Day dövlətləri mövcud olsalar da tarixçilər onları 16 barbarlara aid etmirlər.

## Beş barbar
### [[Hunlar]]
Hunlara aid ilk tarixi mənbələr Çin mənbələridir. E.ə. 244-cü ildə adı çəkilən hunlar Çin sərhədlərinə axınlar edirdilər. Buna görə 29 il sonra Sin Şi Xuandi Böyük Çin Səddini çəkdirdi. Sin Şi Xuandinin əmrilə hunlara hücum edən Menq Tyan adlı general hun hökmdarı Tumanı məğlub edərək qovur. Teomandan sonra taxta keçən Mete xaqan hakimiyyətinin ikinci ilində şərq qonşuları olan Tunqhuların torpağını işğal edərək konfederasiyanın tərkibinə qatdı. E.ə. 202-ci ildə Çində Xan sülaləsi hakimiyyətə keçdi. Xan sülaləsindən ilk hökmdar olan Qao-tszu hunlara qarşı 400.000 nəfərlik orduyla yürüş edərək Peteng dağı yaxınlığında pusquya düşdü. 7 gün ac-susuz mühasirədə qalan imperator məcbur olub sülh bağladı. Sülhün şərtlərinə əsasən imperatorun qızı həmişə hun imperatoru ilə evlənəcəkdi. Bu sülh şəraiti 60 il çəkdi. 176-cı ildə Qansunu işğal edən hunları vusunları burdan qovdular. Eramızdan əvvəl 133-cü ildə yenə müharibə baş verdi. Bu dəfə Xan sülaləsinin yeddinci imperatoru Vu Mete xanın nəvəsi Günçeni tələyə salmaq istəsə də hunlar tələdən qaçmağı bacardılar. Növbəti müharibə 14 il sonra baş verdi. Bu döyüşdə sayca az olan Hunlar böyük məğlubiyyətə uğradılar. Eramızdan 60-cı ildə Hunlar arasında vətəndaş müharibəsi baş verdi, taxta 4 namizəd vardı. Bu namizədlərin hamısı öldürüldü. Yerdə qalan tək namizəd olan Çiçi də hakimiyyətə iddia edirdi, qardaşı Huxanye isə Çindən kömək istədi. Həlledici döyüşdə Roma İmperiyasından əsir götürülmüş əsgərlərdən yardım alan Çiçi məğlub edildi. Eramızın 24-cü ilində Huduerşi xan hunları yenidən qüvvətləndirdi. Oğlu Panu dövründə yenidən vətəndaş müharibəsi baş verdi və Qara Hunlarla Göy Hunlar ayrıldılar. Hunların son hökmdarı olan Huçuquan 215-ci ildə devrildi. Ondan sonrakı hun hökmdarları barədə çox məlumat bəlli deyil. Çünki çinlilər hunları artıq təhlükə saymırdılar. Hunlar beş tayfaya bölündü.
* Şimali Xan
* Erkən Çjao
* Şimali Lyan
* Sya

### [[Tsze]]
* Sonrakı Çjao
### [[Syanbilər]]
Syanbilər (Çincə: 鮮卑, pinyin: Xiānbēi, Wade-Giles: Hsien-pi), Monqolustan və Mancuriya sərhədləri daxilində yaşamış köçəri tayfa.
* Erkən Yan
* Sonrakı Yan
* Qərbi Yan
* Cənubi Yan
* Qərbi Tsin
* Cənubi Lyan
* Day
### [[Tsyan (xalq)|Tsyan]]
* Sonrakı Tsin
### [[Di (Sıçuan)|Di]]
* Çen
* Erkən Tsin
* Sonrakı Lyan
### [[Çinlilər]]
* Erkən Lyan
* Jan Vey
* Qərbi Lyan
* Şimali Yan
Zeyd ibn Sabit

**Zeyd ibn Sabit əl-Ənsari** (; təqribən 615, Mədinə — təqribən 665, Mədinə) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi və katibi.

## Həyatı
Ümmətin içində fəraizi (miras hüququnu) ən yaxşı bilən səhabə Zeyd ibn Sabitdir. O uca vəhyin katibi (katibül vəhiy, katibül-Rəsulullah), fəraizi ən yaxşı bilən, ən dəqiq hökmlər verən və ən yaxşı Quran oxuyan məşhur imamlardan biri idi. Əbu Bəkrin dövründə Quranın toplanması ilə məşğul olan heyətin başında duran və Quranı yaxşı bilən Həzrət Zeyd "Cəmiül-Quran" ünvanını almışdır.

Rəsulullahın "Fəraizi ən yaxşı bilən Zeyddir" hədisi onun fəraiz elminə necə bələd olduğunu göstərir. Ömər Suriyaya gedəndə Mədinədə olan Zeyd ibn Sabitlə məktublaşar, məktublarında Zeydin adını öz adından əvvəl yazardı. Bir gün miras məsələsində çətinliklə qarşılaşmış, birbaşa Zeyd ibn Sabitin evinə getmişdi. Nə Ömər, nə də Osman hökm, fitva, fəraiz və qiraət məsələlərində Zeyd ibn Sabit ola-ola kimsəyə müraciət etməmişdir. Zeyd ibn Sabit vəfat edəndə İbn Ömər belə demişdi: "Bu gün insanların alimi öldü".

İbn Ömər belə deyir:

## İstinadlar
Farmakogenetika

**Farmakogenetika** — fərdiləşdirilmiş genetik tibbin tezliklə standart tibbi xidmətin bir hissəsinə çevriləcəyi bir sahə farmakogenetikaya əsaslanan dərman müalicəsidir.  
Farmakogenetika dərman maddələr mübadiləsinə, effektivliyinə və toksikliyinə təsir edən genlərdəki müxtəlif allellərə görə dərman reaksiyasındakı fərqlərin öyrənilməsidir.

Farmakogenetik reaksiyalar insan populyasiyalarında olan geniş genetik polimorfizm əsasında inkişaf edir. Farmakogenetika müxtəlif insanlarda dərmanlara qarşı davamlılığın və yüksək həssaslığın təbiətinin müəyyənləşdirilməsinə imkan verir. Eyni dərman standart dozada istifadə olunarkən bəzi insanlarda normal, digərlərində isə toksiki təsir göstərir. Hətta bəzi geniş istifadə edilən dərman preparatları da müəyyən irsi çatışmamazlıqlar daşıyan insanlara mənfi təsir göstərə bilər. Məsələn: bəzi insanlarda cərrahiyyədə işlənilən anesteziya vasitələri letal nəticə verə bilər. Dərman preparatlarının bir çoxu qaraciyər vasitəsilə mübadilə olunur və həmin göstəriciyə görə fərdlər arasında 3–10 dəfəyə qədər fərq müşahidə edilir. Buna səbəb dərman preparatlarının mənimsənilməsində iştirak edən fermentlərin aktivliyinin genetik determinə olunmasıdır. Dərman maddələrinin metabolizm prosesinin hər mərhələsinə genetik sistem tərəfindən nəzarət olunur və bu spesifik və qeyri spesifik fermentlərin vasitəsilə yerinə yetirilir. Çox zaman dərmanların mənimsənilməsi bir sıra genlərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində baş verir, yəni poligen tipli irsi xarakter daşıyır. Beləliklə, patogen gen daşıyıcılarının vaxtında aşkarlanması insanların müəyyən dərmanların zərərli təsirindən qorunmasına imkan verir.

Farmakogenetik əlamətin tipik forması bədxassəli hipertermiyadır. Bu əlamət dominant, natamam penentrantlı irsiyyət daşıyır. Törədici faktorların təsiri nəticəsində bədən temperaturu 44 °C yə qədər yüksəlir, ürək — damar — tənəffüs sisteminin fəaliyyəti pozulur, əksər hallarda ürəyin dayanması və ölümlə nəticələnir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

Farmakogenetika nədir?
Salavat Yulayev

**Salavat Yulayev** (; 16 iyun 1754 — 26 sentyabr 1800) — başqırd xalq qəhrəmanı və el şairi.

## Həyatı
Salavat Yulayev 16 iyun 1754-cü ildə anadan olmuşdu. Şeytan-Kuday kəndində yaşam sürən tarxan ailəsindən idi.

Çelyabinsk vilayəti əhalisi Puqaçov üsyanına qoşulurdu. Üsyanın nüvəsini başqırdlar və digər türk xalqları təşkil edirdi. Bu üsyan Salavat Yulayev kimi xalq qəhrəmanları yetirdi, lakin müstəmləkə zülmünə qarşı oyanıb ayağa qalxan xalqların milli azadlıq hərəkatını rus kəndli müharibəsi adlandırıldı. Üsyan qanlar içində boğdurulub susduruldu.

Salavat Yulayev 26 sentyabr 1800-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Статья ''"Салават Юлаев"'' в ''"Башкортостан. Краткая энциклопедия"'' 
* Стихи Салавата Юлаева
* Ф. Д. Нефёдов. ''"Движение среди башкир перед Пугачевским бунтом. Салават, башкирский батыр"'', 1880 г.
* С. П. Злобин. ''"Салават Юлаев"''. Исторический роман
* ''"Салават Юлаев — герой Крестьянской войны"''. ГТРК "Южный Урал", 2009 г. 
* 
* В несвободной стране жил как свободный человек 
*
Öptüm

***Öptüm*** - Sezən Aksunun 2011-ci il mayın 15-də yayınlanan studiya albomudur. Albomda Camal Sürəyanın "Sayım" adlı şeiri də yer alır.

## Albomda yer alan mahnılar
# "Unuttun Mu Beni" (4:09) (söz-musiqi: Sezən Aksu, aranj:Alpər Ərinç)
# "Arkadaş Şarkısını Duyunca" (3:54) (söz-musiqi: Sezən Aksu, aranj:Alpər Ərinç)
# "Ballı" (3:38) (söz-musiqi: Nazan Öncəl, aranj:Alpər Ərinç)
# "Vay" (3:56) (söz-musiqi: Sezən Aksu,aranj:Mithat Can Özər)
# "Ayar" (3:46) (söz-musiqi: Sezən Aksu, aranj: Mithat Can Özər)
# "Sayım" (Albom versiyonu) (5:14) (söz: Cəmal Sürəya, musiqi: Sezən Aksu, aranj: Mithat Can Özər)
# "Acıtmışım Canını Sevdikçe" (5:32) (söz: Yıldırım Türkər, musiqi: Sezən Aksu, aranj: Aytuğ Yargıç)
# "Kaçırıcam Seni..." (4:30) (söz: Yıldırım Türkər, musiqi: Sezən Aksu, aranj: Ozan Bayraşa)
# "Aşka Şükrederim" (3:45) (söz-musiqi: Sezən Aksu, aranj: Aykut Gürel)
# "Ah Felek Yordun Beni" (3:27) (söz-musiqi: Sezən Aksu, aranj: Aykut Gürel)

:* "Unuttun mu Beni?" (demo, gizli mahnı)

## Xarici keçidlər
*
Barcil

**Barcil** () — Xəzər xaqanının oğlu, sərkərdə.

## Həyatı
Xəzərlər Azərbaycan ərazisində tez-tez görünürdülər. Xəlifə Yezid ibn Əbd əl-Malik 722–723-cü illərdə böyük ordu ilə Ərdəbilə qədər irəliləmişdi. Xəlifənin ordusu xəzərlər tərəfindən məhv edilmiş, xəzərlər böyük qənimət əldə etmişdilər. bu döyüşdə Barcil də iştirak etmişdi.

İlk dəfə adı 722-ci ilə aid qaynaqlarda hallanır. Ərəb valisi Əl-Cərrah ibn Əbd-ül-Lah əl-Həkəmi Xəzər xaqanlığına hücum edərkən onu qarşılayıb vuruşmuşdu.

726/727-ci illərdə Xəzərlər xaqanın oğlunun, barcilin başçılığı altında yenidən Azərbaycana daxil olmuş, ancaq ərəblərin güclü müqaviməti ilə rastlaşıb geriyə çəkilməyə məcbur olmuşdular. Araz çayı sahilində, Varsanda güclü döyüşlər gedərkən Barcilin qoşunu böyük itki verib geri çəkilmişdilər. Ərəb ordusuna əl-Haris ibn Əmr başçılıq edirdi.

730-cu ildə Xəzər xaqanının oğlu Barcil Ərdəbilə qədər irəliləyərək ərəbləri məğlub edir və vali Hikəmi öldürülür. O, 731-ci ildə ölür. Ərəblərin Xəzər ölkəsində ən böyük qələbəsini Azərbaycan və Ərməniyyənin valisi Mərvan ibn Məhəmməd 737-ci ildə əldə edir. Mərvan 150 minlik ordu ilə İtil şəhərinə yürüş edir və ardınca ərəblər qoşunun bir hissəsini Dəryal keçidi, digərini Dərbənd yolu ilə keçirdərək Səməndər şəhərinə hücum edirlər. Xaqan İtilin qarşı tərəfinə keçərək tarxanlardan ibarət 40 minlik qoşun ilə mübarizə aparmağa çalışsa da, məğlub edilir və Mərvan 20 min ailəni əsir alaraq Dərbəndə tərəf sürgün edir. Məcbur qalan xaqan sülh sazişi bağlayır. Sülhün şərtlərinə uyğun olaraq Mərvan xaqanın İtilə qayıtmasına icazə verir, eyni zamanda xaqanlıqda islam dinini yaymaq üçün iki hüquqşünası (Sabit əl-Əsədi və Əbdürrəhman Hulanü) orada saxlayır. 765-ci ildə xəzərlər 30 il əvvəlki məğlubiyyətin qisasını alaraq 100 minlik ordu ilə Azərbaycan və Ərməniyyəyə girərək 100 minlik müsəlmanı əsir alırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xəzər xaqanlığı

## Xarici keçidlər
Leon Febres-Kordero

**Leon Esteban Febres-Kordero Ribadeneyra** (; 17.2.1931–15.12.2008) — 1984–1988-ci illərdə Ekvadorun prezidenti.

## Həyatı