open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İsmayıl Çatalı

**İsmayıl Çatalı** — Dunay deltasında, mənsəbdən 80 km aralıda yerləşən burun. Rumıniya ərazisində yerləşir və burun yaxınlığından Dunayın Kiliyski və Tulçinski adlı qolları başlayır.

## Rumıniya dambası
Sulin kanalında su sərfiyyatınıl artırmaqdan ötəri 1904-cü ildə İsmayıl Çatalı yaxınlığında daçba inşa edilmişdir. 1990–2001-ci illər hesablamalarına görə Kiliyski qolunda su sərfiyyatı 28 % azalaraq Dunay suyunun cəmi 54 % daşıyır.

## İstinadlar
Hacı Ağa Ələsgər

**Hacı Ağa Ələsgər** (tam adı: **Hacı Ağa Ələsgər Kərbəlayi Ağa Səfəroğlu**) — XVIII əsrdə yaşamış Şamaxı ziyalısı.

## Fəaliyyəti
Hacı Ağa Ələsgər 8 il Şamaxı mədrəsəsi mədrəsəsində oxumuşdur. O, həmin mədrəsədə 5 il xəlifəlik (müəllim köməkçisi) və 20 ilə yaxın müəllimlik etmişdir.

## Əsəri
Hacı Ağa Ələsgər 1740-cı ildə Şamaxı şəhərində "Şirvan mədrəsəsinin tarixi" əsərini yazmışdır. Müəllif həmin əsərində tələbələrin dərsə hazırlaşması, imtahan verməsi, özünəxidmət işləri, şəhərin xeyir və şər işlərində iştirakı barədə maraqlı məlumat verir. Əsərdə 1730-1740-cı illər arasında mədrəsədə ayrı-ayrı fənləri kimlərin tədris etdiyi, tədris üsulları, dərs kitabları və sair barədə qeydlər vardır. Əsərin yazıldığı 1740-cı ildə mədrəsədə 26 müəllim və 14 xəlifə çalışdığı da həmin kitabda qeyd olunmuşdur.

## İstinadlar
Din-le-Ben

**Din-le-Ben** (, ) — Fransanın ən qədim balneoloji kurortlarından biridir. Provans şəhərində yerləşən Yuxarı Provans Alpları departamentinin prefektur kimi idarə olunur. Əhalisi - 17,6 min (Fransanın ən az yaşayış məntəqələrindən biri).

Din, məşhur Napoleon yolunda, Bleon çayının sol sahilində yerləşir. Din şəhəri lavanda ilə məşhurdur.

## Tarix
İnsanlar əvvəlki dövrlərdə belə Dinin yerləşdiyi yerdə yaşayırdılar. *Dinia* adı I əsrində verilmişdir. Burada təşkil edən ilk Romalılar Termlər (hamam) qurmağa başlamışdılar. VI əsrdə barbarlıq təcavüzləri zamanı yaşayış məntəqəsi gücləndirilmişdir; onda şəhər artıq bir episkoposluq kafedrası var idi.

Orta əsrlərdə Din Provansın dini mərkəzlərindən birinin əhəmiyyətini qorudu. Şəhər, yerli episkoposlar və Provans sayları ilə birgə idarə olunurdu. XVI əsrin dini müharibələr zamanı (xüsusilə 1591-ci ildə Marşal Ledigerin mühasirəsi zamanı) çox əziyyət çəkdi. 1629-cu ildə şəhərin qara ölümü ilə ziyarət edildi.

Fransız İnqilabından sonra, Din Provans departamentin prefekturası oldu, sonra *Alt Alp* adlandı. XIX əsrin birinci yarısında şəhərin iş günləri Viktor Hüqoun *"Misemables"* romanının birinci hissəsində təsvir edilmişdir.

1988-ci ilə qədər rəsmi olaraq sadəcə "Din" adlanırdı, sonra "le-ben" sözləri əlavə edildi, bu da şəhərdəki termal yayların varlığını göstərir. Dinin yaxınlığında məşhur səyyah Aleksandra David-Nil Tibet evini tikdirib. 2015-ci il martın 24-də şəhərin yaxınlığında *Airbus A320* qəzası baş verib.

## Xarici keçidlər
* Site de la mairie de Digne-les-Bains 
* Une caméra HD motorisée en direct sur Digne 
* Digne-les-Bains sur le site de l’Institut géographique national
* Le patrimoine architectural et mobilier des communes sur le site officiel du ministère français de la Culture (Bases Mérimée, Palissy, Palissy, Mémoire, ArchiDoc), Médiathèque de l'architecture et du patrimoine (archives photographiques) diffusion RMN, et service régional de l'inventaire général de la direction de la Culture et du Patrimoine de la Région PACA]
*  Site de la Direction Régionale de l’Environnement, de l'Aménagement et du Logement (DREAL) et Inventaire et protections réglementaires de l'environnement des communes
Bleon

**Bleon** () — Fransanın cənub-şərqindəki Çay, Dürans  sol qolu. Yuxari Provans Alpları departamentinin ərazisindən (Provence-Alpes-Côte d'Azur bölgəsi) axır. Çayın uzunluğu 67,5&nbsp;km təşkil edir.

Bleon Pra-Ot-Bléon şəhərindəki Alp dağlarında 291 m, Troy-Eves (Trois-Évêchés, 2819 m)  zirvələrindən axan bir neçə dağ axını ilə başlayır. Mənbənin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1980 m-dən yuxarıdır. Cənub-qərb istiqamətində ümumi istiqamətdə axır, Alplardən axan axınlardan su toplayır. Dənizdə  və bir neçə kənd () şəhərləri yerləşir.

Ən böyük qolları Bes () və Ariqeol ().

Çayı adı ilk dəfə 1060-cu ildə Bledona şəklində ifadə edilmiş və Qall kökdən "*Bled*" (qurd) və "-ona" hidronik sonxarıdır; "*qurd çayı*".
## Qalereya

FR-04-Digne13.JPG
FR-04-Malijai1.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Les cours d’eau Français
Fiber distributed data interface

## FDDI
**FDDI (Fiber Distributed Data Interface)** — verilənlərin optik lifli xətlərlə yüksəksürətli ötürülməsi şəbəkəsinin arxitekturasıdır. Verilənləri ötürmə sürəti 100 Mbit/san-dir. Topologiyası ikiqat halqa və ya qarışıqdır (ulduzvarı və ya ağacvari istisna olmaqla). Stansiyaların maksimum sayı 1000-dir.

## Həmçinin bax
* Kompüter şəbəkələri
Sırve burnu

**Sırve burnu** (, ) — Moonzund arxipelaqının ucqar cənub nöqtəsi, Burun Saaremaa adasında yerləşir. Sahillərini Baltik dənizini Riqa körfəzinə birləşdirən İrbe boğazı yuyur. Sırve burnundan Kolkasraqs burnu arasında məsafə 34,4v km-dir. Burunun maksimal hündürlüyü 2,4 metrdir.


Sorve.jpg|


## İstinadlar
Atlantiko

**Atlantiko** () — Kolumbiyanın departamentlərindən biri, ölkənin şimalında yerləşən Karib dənizi ilə sərhəddir. İnzibati mərkəzi-Barrankilya şəhəridir.
## Tarixi
Departamentin kəpənək məskunlaşdıranları iki böyük ailənin nəslindən idi: Karib və Araşak. Ən görkəmli qəbilə Mokana idi və regionlara bölündükləri ərazilərdə, onların bir çoxu, məsələn, Tubara, Usiakuri, Pioja, Qalapa, Malambo və Baranoa kimi adları hələ də saxlanıldı. Departamentdə yerli qəsəbələr yuxarıda qeyd olunan bələdiyyələrdə və Xuanda, həddindən artıq cənubda, qədim bir qəsəbədə episentr ilə şimal yarısında yerləşiblər.
## Bələdiyyələr

## İqtisadiyyatı
Sənaye və ticarət, dəniz limanı kimi imtiyazlı mövqeyinə görə departamentin paytaxtı Barrankilyada birinci sırada iştirak edir. Əsas sahələr kimya, əczaçılıq, qida, metal emalı, içkilər və kağızlardır. Atlantik iqtisadiyyatı olduqca şaxələndirilmişdir, xidmətlər (66%), sənaye (25%) və fəaliyyətlər kənd təsərrüfatı (8%). Bəzi hallarda qeyri-qanuni istifadəyə məruz qalan kömür, əhəngdaşı, gips və digər faydalı qazıntı yataqları olsa da, mədəncilik (1%) çox az əhəmiyyət daşıyır. Soledad və Malambo bələdiyyələrində bir çox ticarət mərkəzləri və sənaye parkları Barrankilya ilə yaxınlıq sayəsində, Karib bölgəsində  milli səviyyədə ən vacib olan ticarət və sənaye fəaliyyəti olduqca inkişaf edir.
## Həmçinin bax
* Kolumbiya
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gobernación del Atlántico
* Alcaldía de Barranquilla
* Biblioteca Luis Ángel Arango/Atlántico 
* Himno del Atlántico en Enciclopedia Colombiana
Tahkuna burnu

**Tahkuna burnu** () — Hiyumaa adasının ucqar şimal nöqtəsi. Burun Baltik dənizinə daxil olan Fin körfəzi sahilində yerləşir. Tahkuna burnu İkinci Dünya müharibəsinin qanlı döyüşləriunə şahidlik etmişdir.

## Görməli yerləri
Burunda XIX əsrdə inşa edilmiş Estoniyanın ən hündür mayakı vardır. Burunda Estoniya paromunda həlak olmuşların xatirəsinə abidədə vardır.Bu abidə «Qəlb zəngi» adlanır.Fırtınba zamanı zəng səs salır. Xaç formasında olan abidə Bürün zəngin üzəri qara üzlü uşaqlarla bəzədilmişdir. 

## Mənbə
*Kaart (Mapquest)
Diplomatika

**Diplomatika** (*[[Amerikan ingiliscəsi|amerikan ingilis.]]* Diplomatics; *[[İngilis dilinin Britaniya variantı|britaniya ingilis.]]* Diplomatic) - sənədlərin, xüsusən də tarixi sənədlərin kritik təhlilinə əsaslanan köməkçi tarix elmi. Sənəd yaradıcıları tərəfindən istifadə olunan konvensiyalara, protokollara və formullara diqqət yetirir və bunlardan sənədlərin yaradılması, məlumat ötürülməsi prosesləri və sənədlərin qeyd etməyi təklif etdiyi faktlar ilə reallıq arasındakı əlaqələri artırmaq üçün istifadə edir.

Bu sahə əvvəlcə kral və papa kilsələri tərəfindən verilmiş rəsmi nizamnamələrin və diplomların həqiqiliyini öyrənmək və təyin etmək üçün bir vasitə kimi inkişaf etmişdir. Daha sonra eyni əsas prinsiplərin bir çoxunun digər rəsmi sənəd və hüquqi sənədlərə, xüsusi məktublar kimi qeyri-rəsmi sənədlərə və ən son olaraq elektron qeydlərin metadatasına tətbiq oluna biləcəyi qəbul edildi.

Diplomatiya tarixin köməkçi elmlərindən biridir. Paleoqrafiya disiplininə bənzəsə də, qarışdırılmamalıdır. Əslində, texnikaları mətn tənqidi və tarixi tənqid ədəbi fənləri ilə daha çox ortaqdır

## İstinadlar
Rozeve burnu

**Rozeve burnu** () — Polşanın Kaşubski sahili ərazisində yerləşən burun.

Burun Vladıslavovo şəhərio ərazisində yerləşir. 2000-ci illərin sonuna qədər burun ölkənin ən ucqar nöqtəsi hesab edilirdi.Sonradan ən ucqar nöqtənin Yasjembya-Qura çimərliyi olması mməlum olmuşdur. Həmin ərazidə Vladıslovo şəhəri ərazisində yerləşir. Ümumiyyətlə Polşanın ən ucqar şimal nöqtəsi dalğaların fəaliyyəti səbəbindən dəyişir.

1822-ci ildə burunda Rozeve mayakı inşa edilmişdir. 1959-ci ildə burunda sahəsi 12,15 ha olan yasaqlıq təşkil olunmuşdur.  Ərazidə diametri 3 m olan palıd ağaclarından təşkil olunmuş meşə vardır.

## İstinadlar
Tupkaraqan burnu

**Tupkaraqan burnu** () — Tupkaraqan yarımadasının qərbində, Xəzər dənizinin isə şərq sahilində yerləşən burun. Əvvəllər Xivə xanlığı ilə Rusiya arasında ticarət yolunun üzərində yerləşirdi. Belə ki, mallar Xivədən buruna dəvələrlə daşınır və oradan isə Volqa deltasına gəmilərlə yola salınırdı. 1716-cı ildə burunda eyni adlı rus qalası inşa edilmişdir. Ancaq köçəri türkmənlərin təhlükəsi və Xivə yürüşünün uğursuzluğu səbəbindən ruslar buranı tərk edirlər.

Tupkaraqan yarımadası ərazisində paleolit dövrünə aid tapıntılar aşkarlanmışdır.
## Mənbə
*  Tupkaraqan burnu — Manqışlaq Attikası
* Tupkaraqan burnu
## İstinadlar
Rəşad Mehdiyev (rəssam)

**Rəşad Rafiq oğlu Mehdiyev** () – Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2015), Rusiya İmperator Rəssamlıq Akademiyasının fəxri akademiki (2012), sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru (2008), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü (1997).

## Həyatı
Rəşad Mehdiyev 1 noyabr 1968-ci ildə rəssam ailəsində anadan olmuşdur. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini bitirmişdir. Təhsilini tamamladıqdan sonra bir müddət Moskvada yaşamış, sonralar Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunundan məzun olmuşdur. 1991-ci ildə Memar Sinan İncəsənət Universitetində təhsilini davam etdirmişdir.

2008-ci ildən sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, 2013-cü ildən Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının dosentidir.

### Ailəsi
Xalq rəssamı Rafiq Mehdiyevin oğludur.

## Sərgiləri
# 1987 – Azərbaycanın gənc rəssamlarının sərgisi,"BAC", Bakı
# 1990 – "BAC"ın fərdi təqdimatı, Bakı
# 1991 – "Trio", Gənc rəssamlar, İstanbul
# 1993 – "İdeal", şəkil, təqdimat, manej, Sankt-Peterburq
# 1995 – "Vanguard moda" festivalı, Tbilisi
# 1996 – Personal təqdimat "BAC", Bakı
# 1997 – "Avanqard hərəkatı", Bakı
# 1999 – Fərdi təqdimat "Maxim qalereyası", Bakı
# 2002 – Fərdi təqdimat "Lang Gallery", Vyana
# 2002 – Beynəlxalq Simpozium laureatı "Turksoy", İstanbul
# 2002 – "Venedik Desing" Art qalereyasının şəxsi sərgisi, Venesiya
# 2005 – Azərbaycan rəssamlarının sərgisi, Rusiyada Azərbaycan mədəniyyəti günləri, Moskva
# 2005 — Azərbaycan rəssamlarının sərgisi, Şaul
# 2006 – Vyana-Porchia sarayında fərdi təqdimat
# 2006 – U. N. O-da fərdi sərgi. Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi və Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə keçirilmişdir.
# 2008 – Rəsmin annotasiyası. Xalça Muzeyi, Bakı
# 2012 – Fərdi sərgi. "Qız qalası"qalereyası. Bakı
# 2012 – "Yeddi" İncəsənət Sərgisi. Avropa Birliyi.
# 2012 – Azərbaycan incəsənətinin sərgisi. Tbilisi İncəsənət Muzeyi
# 2014 — Fərdi sərgi. Qəbələ
# 2015 — Fərdi sərgi. Müasir İncəsənət Muzeyi. Bakı

## Mükafatları və üzvlükləri
* 1997 — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü
* 2012 — Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının Fəxri Akademiki
* 2015 — Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı

## İstinadlar
Ölkələr üzrə yəhudilərin sayı

[thumb|300px|Ölkələr üzrə yəhudilərin sayı ([2010)]]
**Ölkələr üzrə yəhudilərin sayı** - 

## Qeydlər


## İstinadlar
Abdulmanap Nurməhəmmədov

**Əbdülmanaf Nurməhəmmədov** (; ) — Çeçenistan Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi işçisi. Həbib Nurməhəmmədovun atasıdır.

## İstinadlar
Buş-dü-Ron

**Buş-dü-Ron**  (, ) — Fransa departamenti, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 13. İnzibati mərkəzi — Marsel. Əhalisi —  2 000 550 nəfər (2010).
## Coğrafiya

Sahəsi —  5087&nbsp;km².
## Tarix
Buş-dü-Ron, 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransız İnqilabı zamanı yaranan ilk departamentlərindən biri. Keçmiş Provans ərazisində yerləşən, lakin 1793-cü ildə sərhədlər dəyişdirildi.

Buş-dü-Ron, inqilab üçün çox əlverişli və çox aktualdır: 1794-cü ilin sonunda departamentdə 90 nəfər kahinlərin 50% -i ruhanilərin vətəndaş konstitusiyasını qəbul etməyi qəbul edir..

1800-cü ildə departamentin əsas şəhəri Aiks-dən Marselə köçdü.

Müttəfiqlərin Vaterlo döyüşündə (18 iyun 1815) qələbəsindən sonra, departament 1815-ci il iyunun 1818-ci ildən Avstriya qoşunlarını məğlub etdi.

## İqlim
Buş-dü-Ron departamentinin bütünlüklə  Aralıq dənizi iqliminə tabedir:

* təxminən 15&nbsp;°C illik bir genliklə ziddiyyətli temperatur;
* qeyri-müntəzəm yağış: ildə 1&nbsp;mm-dən yuxarı olan 65-dən az yağışlı günlərdir və bu yağışlar 500–700&nbsp;mm / il orta ağır yağış şəklində düşür;
* yaz çox isti və quru, qış mülayim, yazda və payızda şiddətli yağışlar;
* güclü küləklər, xüsusilə ildə 100&nbsp;km / saat üzərində zirvələri ilə təxminən 100 gün üfləyici mistral.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Préfecture des Bouches-du-Rhône
*  Conseil départemental des Bouches-du-Rhône
*  Site de la Direction Régionale de l’Environnement, de l'Aménagement et du Logement (DREAL)
*  Département des Bouches-du-Rhône (13) Les Comptes des Communes et des groupements à fiscalité propre : - Données Individuelles Budget principal seul - Données consolidées "Budget principal et budgets annexes"
*  BOUCHESduRHÔNE.fr  Annuaire des entreprises, commerçants et associations
Zük burnu

**Zük burnu** (, ) — Kerç yarımadasının ucqar şimal nöqtəsi. 1925-ci ildə İvan Puzanov burunu  **Mizyun** olaraq adlandırmışdır.

Burunda Ptolemey tərəfindən adı çəkilən antik bir şəhərin  — Xersones Zenanovun qalıqları aşkarlanmışdır (). Burunda Ukrayna sərhəd qoşunlarına aid olan tərk edilmiş müşahidə gülləsi və Kurortnoe kəndimnin qəbirstanlığıvardır. Yerli sakinlərin sözlərinə görə 2000-ci illərdə baş vermiş zəlzələ nəticəsində qalıqlar böyük zərər görmüş, bəzi ərazilər isə dəniznin altına gömülmüşdür

Burun ətrafında iki buxta vardır: — Rifov (çərqdə) və Morskoy pexota (qərbdə).

Burundan qərbdə Kurortnoe kəndi, bir qədər aralıda isə Çokrak gölü yerləşir. Göl dənizdən dayazlıqla ayrılır.

## Qalereya

Fayl:Cape.Zyuk.Panorama-1.jpg|
Fayl:Well Cape Zyuk.jpeg|
Fayl:Cape Zyuk Limestone boulders.jpg|
Fayl:Observation post Cape Zyuk.jpg|

## İstinadlar
Riçard Kun

**Riçard  Kun** (3 dekabr 1900 – 1 avqust 1967) —  Avstriya-Alman biokimyaçısı. 1938-ci ildə "karotenoid və vitaminlər" üzərində apardığı tədqiqat üçün Nobel mükafatı almışdır

## Həyatı
Riçard  Kun 3 dekabr 1900 -cu ildə Avstriyada doğulmuşdur. Keen Vyanada və Avstriyada   gimnaziya və liseydə təhsil aldı. Onun kimyaya olan maraqları erkən yaşlarından yarandı. Ancaq onun kimya üçün çox geniş xəyalları var idi və bu fikirləri yubatmamağa qərar verdi. 1910-1918-ci illərdə arası o, 1945-ci ildə  fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülən Wolfgang Paulinın sinif yoldaşı olub . 1918-ci ildən Kun Vyana olan  Kimya Universitetinə daxil oldu. Münih Universitetində kimyəvi tədqiqatları tamamladı və 1922-ci ildə doktorluq dissertantını Richard Wilstater ilə fermentlər üzərində etdiyi araşdırma ilə qəbul etdi. Universitetini bitirdikdən sonra Kun ilk dəfə Münihdə, daha sonra Zürih ETH-də, 1929-cu ildə isə Heidelberq Universitetində, 1937-ci ildə böyük nailiyyətlər əldə etdi, daha sonra isə kimya kafedrasının müdiri olmuşdur. 1928-ci ildə Daisy Hartmanla evləndi və sonra iki oğlu və dörd qızı oldu.

## Tədqiqatları

Kunun tədqiqatları üzvi kimya sahəsində nəzəri problemlər (alifatik və aromatik birləşmələrin stereokimyası, polen və kümüentin sintezi, konstitusiya və rəng, karbohidrogenlərin turşuluğu) və geniş biokimya sahələri (karotenoidlər, flavin vitaminləri və fermentlər) daxildir. Xüsusilə, vitamin B2 və vitamin B6 üzərində əhəmiyyətli işlər gördü. 1929-cu ildə yeni yaradılmış Kimya Tibb araşdırma İnstitutunda  direktoru oldu. Kaiser Wilhelm 1937-ci ilə qədər bu institutun rəhbəridə olmuşdur. Bu vəzifələrlə yanaşı, Heidelberg Universitetində biokimya professoru vəzifəsini də davam etdirdi və bir il ərzində Philadelphia Universitetində fizioloji kimya baxışı edən bir professor oldu. Sonradan, 1938-ci ildə "karotenoidlər və vitaminlər üzərində işləmək" üçün Nobel mükafatı verildi, lakin Hitler Alman vətəndaşlarını Nobel mükafatı almağı qadağan etdiyi üçün mükafatı rədd etdi. Yazılı bir məktubda, hətta Führerin hökmünü pozmaq üçün dəvət kimi Almaniyaya mükafatın verilməsini təsvir etdi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra mükafatı aldı.  Kuhn 1948-ci ildə Justus Libigs Annalen der Chemie'nin rektoru olmuşdur. Kuhn 1967-ci ildə Almaniyanın Heidelberg şəhərində 66 yaşında vəfat edib.
## Həmçinin bax
Nobel Sülh mükafatı laureatlarının siyahısı
## Xarici keçidlər
*
* 1938 Nobel Prize in Chemistry

## İstinadlar
Kommunizm qurbanlarına həsr olunmuş abidə

**Kommunizm qurbanlarına həsr olunmuş abidə** () — abidə 1948-1989-cu illər ərzində ölkəni idarə edən kommunist rejimin qurbanlarına həsr olunub. Yeddi heykəlcikdən ibarət olan abidə Praqanın tarixi Malo strana bölgəsində, Ujezd küçəsində yerləşir.

## Abidənin qoyulması və məzmunu
Abidə ölkədə kommunist rejimin devrilməsindən 12 il sonra 22 may 2002-ci ildə qoyulub. Abidə çex heykəltaraşı Olbram Zubek və memarlar Yan Kerellə Zdenek Xolzelin ortaq işidir. Abidənin qoyulması yerli hakimiyyət və Siyasi Məhbuslar Konfederasiyası tərəfindən dəstəklənmişdir.

Memorial abidə pilləkandan aşağı düşən 7 bürünc heykəldən ibarətdir. Gözlə baxıldığı zaman ən axıra doğru heykəllərin daha da çox dağıntılı olması, hissələrinin olmaması, bədənlərindəki qopuqlar gözə çarpır. Heykəllərin bədənində olan bu qopuqlar siyasi məhbusların kommunist rejimindən nə dərəcədə ziyan gördüyünü simvolizə edir.

Memorial abidənin mərkəzində yerləşən bürünc lövhəcikdə kommunizm qurbanı olanların sayını göstərən yazılar həkk olunub:

Digər yandakı bürünc lövhəcikdə isə yazılıb:

## Həmçinin bax
* Qırmızı terror
* Böyük təmizləmə
* Azərbaycanda Stalin repressiyaları

## Abidənin şəkilləri

2011-01-04 praha ujezd 00.JPG|
Memorial to the victims of Communism, Prague 1.jpg|
Memorial to the victims of Communism, Prague 3.jpg|
Petřín, pámátník obětem komunistů.jpg|
Prague - sculpture-communism.jpg|
2011-01-04 praha ujezd03.JPG|

## Xarici keçidlər
*Abidənin görüntüləri

## İstinadlar
Barrankilya

**Barrankilya** () —  Atlantikonun paytaxtı, Kolumbiyanın şimalında yerləşir. Kolumbiya Karib bölgəsinin ən böyük liman, sənaye şəhəri və Kolumbiyada dördüncü ən böyük şəhərdir.
## Tarixi
Şəhər Kolumbiyanın Qızıl Qapısı () kimi tanınır. Halbuki şəhərin qurulduğu tarixə dair dəqiq məlumat yoxdur, lakin ilk qeyd 1629-cu il tarixinə aiddir. Buna baxmayaraq, yerli sakinlər aprelin 7-də Barrankilyanın yaranma gününü - mövcud şəhərə 1813-cü ildə bir kənd statusu verildiyi tarixə baxmağa üstünlük verirlər. 1834-cü ildə Barrankilya, Santa Marta şəhərindən bir qədər az və Kartaqena şəhərinin yarısından az olmasa (rəsmi əhali sayımına görə) 11.212 nəfər sayılır..

## Nəqliyyatı
### Su nəqliyyatı
Barrankilya dənizdən 15&nbsp;km məsafədə yerləşir və çay üzərində dayanmasına baxmayaraq, bu şəhər nisbətən yaxın vaxtlarda böyük bir limana çevrilmişdir. XIX əsrin sonuna qədər Maqdalena çayı boyunca yük daşıyan gəmilər, sahil şəhər Kartaqena şəhərini cənubi-qərbdə bir liman olaraq istifadə edirdi. Maqdalenanı Kalamara şəhərinə (Barrankilyanın təxminən 100&nbsp;km cənubundakı) doğru saldılar və oradan Kalamarı Karib dənizi ilə əlaqələndirən kanalları davam etdirdilər. Daha sonra Magdalena Deltası gəmilərə çatmaq üçün çətin idi və yalnız XIX əsrin sonlarında xüsusi hidravlik işləri vəziyyətin yaxşılığını dəyişdirdi. Barrankilya limanının eyni vaxtda qurulması ilə dibi tənzimləmək üçün fəaliyyətlər bu şəhərin Kolumbiyada ən böyük limana çevrilməsinə kömək etdi. Buradan Kolumbiya qəhvəsi dünyanın bütün ölkələrinə dəniz ilə ixrac olunur. İxracın əhəmiyyətli məhsulları tekstil, sement, kimyəvi məhsulları da qəhvə ilə eyni səviyyədə xarici ölkələrə çıxarılırdı.
## Qardaş şəhərlər
*  Buenos-Ayres, Argentina
*  Tampa, ABŞ
*  Nankin, Çin
* , Çin Respublikası (Tayvan)
*  Tula, Rusiya
## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Arauka (departament)
* Letisiya
* Medellin
* Kartaxena
* Boqota

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Русская страница о городе Барранкилья
* География и города Колумбии — общие сведения, геогр.карты, фото

* Vista satelital de Barranquilla.

;Oficiales
* Alcaldía de Barranquilla
* Concejo de Barranquilla
* Gobernación del Atlántico
* Área Metropolitana de Barranquilla
* Empresa de Desarrollo Urbano de Barranquilla

;Transporte
* Aeropuerto Internacional Ernesto Cortissoz
* Terminal Metropolitana de Transportes de Barranquilla 
* Transmetro
* Puerto de Barranquilla

;Servicios Públicos
* Triple A
* Electricaribe 
* Gases del Caribe 
* Metrotel

;Otros
* Página oficial del Carnaval de Barranquilla
* Parque Cultural del Caribe
* Zona Franca de Barranquilla
* Periódico El Heraldo
* TeleCaribe
* Cámara de Comercio de Barranquilla
* ProBarranquilla
* Fenalco Atlántico
* Proyecto Arroyos de Barranquilla 
* Universidad del Atlántico
* Biblioteca de la Universidad del Norte
* Biblioteca Piloto del Caribe
* Biblioteca Pública Departamental Meira Delmar
* Pluvial   - Plataforma Urbana de Información y Alertas
Şaranta (departament)

**Şaranta** (, MFA: ) — Fransanın Yeni Akvitaniya regionunun  departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 16. İnzibati mərkəzi — Anqulem. Əhalinin sayı  364 429 nəfərdir.
## Coğrafiya
Sahəsi — 5956&nbsp;km².

Şaranta fiziki, geoloji və iqlim baxımından Akvitaniya havzasına aiddir və onunla birlikdə Şaranta dəniz qırağı və Dordoqne şimal ucunun qonşu şöbələri ilə formalaşır.

Həm də bir əlaqə departamenti, çünki bir tərəfdən, şimalda, Akita hövzəsini Paris havzasından ayıran  Poitou ərəfəsi ilə, və şərqdə,  Massif Mərkəzi ilə sərhəddədir.

Şərq sonunda yəni 367 metr yüksəklikdə olan Montrollet  ilə departamentin ən yüksək nöqtəsidir.
## Tarix
Şaranta, 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransız İnqilabında yaranan ilk departamentlərdən biri idi. Keçmiş  Anqumua vilayətinin ərazisində meydana gəldi. Adı Şaranta çayından gəlir.

Şaranta, yazıçı Onore de Balzakın məşhur ədəbi personajı — Ejen de Rastinyak bu şəhərdə anadan olmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Шаранты департамент // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
## Xarici keçidlər
* Préfecture de la Charente
*  Département de Charente : Les Comptes des Communes et des groupements à fiscalité propre : - Données Individuelles Budget principal seul - Données consolidées "Budget principal et budgets annexes"
* Conseil départemental de la Charente
* Charente Tourisme
Kədər maskası

**Kədər maskası** —— SSRİ-da siyasi repressiya qurbanı olanlara həsr olunmuş Maqadanda yerləşən memorial abidə. Nəzərdə tutulan "Kədər üçbucağı" abidələrindən birincisi. "Kədər üçbucağı"na aid olan ikinci abidə isə 2017-ci ildə Yekaterinburq ətrafında qoyulub.

## Abidənin tarixi
1990-cı ilin yayında ABŞ-də yaşayan heykəltaraş Ernst Neizvestnıy Maqadana gəlir. O özü ilə 1930–1950-ci illərdə stalin repressiyalarının qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş abidənin eskizlərini gətirərək burada nümayiş etdirir. Nəzərdə tutulurdu ki heykəltaraş tərəfindən düşünülən "Kədər üçbucağı" (Maqadan, Vorkuta, Yekaterinburq) abidələrindən ilki Maqadanda ucaldılacaq. 23 iyul 1990-cı ildə Maqadan şəhər icraiyyə komitəsi Maqadanda Stalin repressiyaları qurbanlarına memorial abidənin ucaldılması ilə bağlı qərar verir.

Memorialın mərkəzi abidəsi sol gözündən kiçik maskalar şəklində göz yaşı axan insan üzünə bənzədilib. Sağ göz isə dəmir barmaqlıqlı pəncərə formasında düzəldilib. Abidənin arxa tərəfində isə standart olmayan xaçın altında bürüncdən düzəldilmiş ağlayan qadın heykəli var. Abidənin daxilində tipik həbsxana kamerası yerləşir. Mərkəzi abidənin hündürlüyü 15 metrdir. Müəllifləri heykəltaraş Ernst Neizvestnıy, memar Kamil Kazayevdir.

Abidə Maqadanda "Krutaya" təpəsində yerləşir və 12 iyun 1996-cı ildə açılıb. "Krutaya" təpəsində stalin repressiyaları dövründə tranzit nöqtəsi yerləşib, məhbuslar mərhələli şəkildə buraya gətirilib daha sonra isə bölgədə olan digər düşərgələrə bölünürdülər.

24 sentyabr 2008-ci ildə Maqadana gedən Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev abidəni ziyarət etmişdir. .

## Həmçinin bax
* Qırmızı terror
* Böyük təmizləmə
* Azərbaycanda Stalin repressiyaları
* Kommunizm qurbanlarına həsr olunmuş abidə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Abidənin ümumi görüntüləri 2014-cü il
Qlikozaminoqlikanlar

**Qlikozaminoqlikanlar, mukopolisaxaridlər** (latınca mucus -selik) – tərkibinə aminosaxar-heksozaminlər1 daxil olduğu proteoqlikanlar, polisaxaridlərin karbohidrat hissəsidir. Qlikozaminoqlikanlar orqanizmdə proteoqlikanların zülal hissəsi ilə kovalent rabitə ilə birləşmişdir və onlara sərbəst halda rast gəlinmir.

## Strukturu və tipləri
Qlikozaminoqlikanların molekulu uron turşularının (D-qlyukuron və ya L-iduronların) və sulfatlaşmış və asetilləşmiş aminosaxaridlərin qalığından qurulmuş təkrarlanan həlqələrdən ibarətdir. Qlikozaminoqlikanların tərkibində göstərilən əsas aminosaxarid komponentlərindən başqa, minorşəkər kimi adlanan L-fukoza, sial turşuları, D-mannoza və D-ksilozalara da rast gəlinir.
Praktiki olaraq bütün qlikozaminoqlikanlar, proteoqlikanların molekulundakı zülallarla kovalent rabitə ilə birləşmişdir.
Qlikozaminoqlikanlar yeddi əsas tiplərə bölünür. Onlardan altısı struktur baxımından oxşardır – onların polisaxarid zəncirində aminosaxaridlərin (N-asetilqlyukozamin və N-asetilqalaktozaminlərin) və heksuron turşularının (D-qlyukuron və ya L-iduronların) sulfatlaşmışqalıqlarından ibarət olub disaxarid həlqələri kimi bir birini əvəz edirlər. Bunlar aşağıdakılardan ibarətdir:
* qialuron turşuları
* xondroitin-4-sulfat
* xondroitin-6-sulfat
* dermatansulfat
* heparin
* heparansulfat

Qlikozaminoqlikanların yeddinci tipi –disaxarid həlqələrində olan keratansulfat və ya keratosulfatlarda uron turşularının əvəzinə D-qalaktoza yerləşmişdir.
Qlikozaminoqlikanlarda bir- birini əvəz edən disaxarid həlqələrinin sayı çox böyük ola bilər. Məhz bu səbəbdən də proteoqlikanların molekul kütləsi bir neçə miiyona çata bilər. Müxtəlif qlikozaminoqlikanların strukturu ümumi olmasına baxmayaraq, onlar əhəmiyyətli dərəcədə fərqli xüsusiyyətlərə malik olurlar.
Sulfat qrupu qlikozaminoqlikanlara oksigen atomu (O-sulfotlaşma) və ya azot atomu (N-sulfatlaşma) vasitəsilə birləşə bilər.

## Bioloji əhəmiyyəti
Qlikozaminoqlikanlar proteoqlikanlarda, toxumaları birləşdirən hüceyrələrarası maddələrin tərkibində, sümüklərdə, sinovial mayesində, orqanizmin şüşəgörünüşündə olan göz bəbəyində olur. Proteoqlikanlar kollaqen və elastin lifləri ilə birlikdə birləşdirici matrikis (əsas maddə) əmələ gətirir. Qlikozaminoqlikanların nümayəndələrindən biri – heparindir. O laxtalanmağa qarşı aktiv maddə kimi istifadə olunur və qaraciyərin, ağ ciyərin, ürəyin, arteriya divarlarının toxumalarındakı hüceyrələrarası maddələrdə yerləşir. Proteoqlikanlar hüceyrələrin səthini örtərək ion mübadiləsində, immun reaksiyalarda, hüceyrələrin təbəqələşməsində mühüm rol oynayırlar. Qlikozaminoqlikanların parçalanmasının genetik pozulması nəsldən keçən qrupp xəstəliklərin mübadilə olunmasına – mukopolisaxaridlərin inkişafına səbəb olur.

## İlkin mənbə
* Гликозаминогликаны (GAG): введение

## Mənbə
* glycosaminoglycan // IUPACGoldBook
Silvilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Görünüşü
Xırda və orta ölçülü tutqun rəngli, başlıca olaraq cəngəlliklərdə yaşamağa uyğunlaşmış cücüyeyən quşların geniş qrupudur. Bədəninin uzunluğu 105–206&nbsp;mm, kütəsi 6-30 q –dır. Bədəni qamətli, dartılmış, kiçik ensiz başı vardır. Dimdiyi mülayim uzun, çox vaxt nazik, düz və ya az qala düz, ucunda yarıəyilmiş qarmaq vardır. Dimdiküstünün ucu itilənmiş qabırğa şəklindədir. Burun dəlikləri açıq, lələklə qorunmamışdır. Lakin onların üstündə zarlı qapaqlar sallanır. Lələkləri Yumşaqdır. Bir çox növlər həyəcanlananda təpələrindəki lələkləri qabardır, ancaq həqiqi kəkilləri yoxdur. Əksər hallarda bel tərəfi yekrəng, bəzən xallı və həmişə qarın tərəfindən tünd rəngdə olur. Əksər növlərdə cinsi dimorfizm yalnız ölçülərdə ifadə olunmuşdur. Ancaq bəzən bunu rəngdə də görmək olar. Yaşa görə dəyişiklik cavanların daha parlaq rəngdə olması, mövsümi dəyişiklik isə payız lələklənməsinin daha parlaq olması ilə ifadə olunur. Bütün silvilər gizli həyat tərzi keçirir. Onların bir çoxunu tapmaq və müşahidə etmək çox çətindir. Ən müxtəlif landşaftların kolluq və ya ağac əkmələri arasında olur. Bir çoxu yaxşı oxuyur, ancaq nəğməsi yeknəsəqdir. Onların müxtəlif yarıqapalı və ya açıq yuvaları əksər hallarda ciddi – cəhdlə və ustalıqla toxunmuş olur. Bəzən bunlar boş toxunur, dibi və divarları işıq verən olur. Silvilər qaratoyuqkimilərə çox yaxın olub yalnız çilləri olmayan cücülərinin rəngi ilə fərqlənir. Bu fəsilələri ayırd etmək çətindi. Bu səbəbdən fəsilələrin həcmi müxtəlif cür hesablanır. 100- dən 400-ə qədər növünün olduğu güman edilir.

## Yayılması
Silvilər çaylarda, göllərdə, bataqlıqlarda, meşə daşqınları sahillərində qamışlıqlarda və ya kolluqlarda məskunlaşır. Azərbaycanda qeydə alınmış 9 növdən 2-si uçub-keçən yalnız biri oturaqdır. Qalan növlər oturaqdır. İki növün arealı İspaniyadan Balxaş ardına qədər qalanları isə Avropa və Aralıq dənizində yayılmışdır. Tayqa zonasını çıxmaqla ancaq Avstraliya, Yeni Qvineya, Filippin, Yava və Sumatra daxil olmaqla Transpalearktik areala malikdir. Bu quşlar ovalıqlara və dağətəklərinə üstünlük verir. Ancaq Kiçik Qafqazda 2000 m-ə qədər hündürlüyə qalxa bilir. Lakin biz onların oxuyan erkəklərini mayın ortalarında Dəvəçi limanında müşahidə etmişik. Çəmən qamışcılı yalnız Talışda qeydə alınmışdır. Ən quraqsevər növ olan kolluq qamışcılına çaylardan və göllərdən uzaqdakı talalardan və çəmənlərdə rast gəlmək olar. Sayına görə bu quşlar adi və çoxsaylıdır, ancaq bunlar çox vaxt koloniyalar halında məskunlaşdığından sporadik şəkildə rast gəlinir. Mart-mayda uçub gəlir, sentyabr-noyabrda köçüb gedirlər. Afrikada və ya arealın cənub sərhədlərində qışlayırlar.

## Qidalanması
Əsas qidası cücülər və onların sürfələri, bəzi növlərdə payızda giləmeyvə və meyvələrdir. 

## Çoxalması
Ustalıqla toxunmuş yuvanı əsasən dişi qurur. O, əksər hallarda 3-6 yumurta üzərində 12-13 gün kürt yatır. Cücülər yuvada 13-15, yuvanın yaxınlığında isə 2 həftə valideynlər tərəfindən yemlənir. Yuva sahələri çox da böyük deyildir. İldə çox vaxt bir dəfə yumurta qoyulur, cücülər iyunda üzə çıxır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Alman fəlsəfəsi

**Alman fəlsəfəsi** —  XVIII əsrin sonu və 19-ci əsrin başlarından etibarən diqqətə çarpacaq dərəcədə ağırlıq qazanan, bir mənada fəlsəfənin yurdu halına gələn Alman fəlsəfi ənənəsini ya da başqa bir baxımdan fərqli fəlsəfi meyllərə sahib olan Alman fəlsəfəçilərinin bütövlüyünü ifadə edir.
Versal müqaviləsi (1715)

**Versal müqaviləsi** — Səfəvi dövləti ilə Fransa arasında 1715-ci ildə imzalanmış ticarət müqaviləsi

## Müqavilə və onun şərtləri
1708-ci il müqaviləsindən sonra Fransa yeni imtiyazlar əldə etmək üçün Səfəvilər dövlətinə yeni bir müqavilə təklifi irəli sürür. Bununla əlaqədar olaraq 1715-ci il avqustun 15-də Versalda müqavilə imzalandı.
Müqavilənin **I maddə**sinə görə 1708-ci il müqaviləsi hazırkı müqavilənin müddəalarına zidd gəlmədiyi üçün qüvvədə qalırdı. **II maddə**də göstərilirdi ki, fransız tacirləri və ümumiyyətlə, fransız bayrağı altında İranda bütün ticarət edənlər hər hansı məhdudiyyət qoyulmadan və hər hansı gömrük və vergi ödəmədən istənilən malları azad surətdə İrana gətirə və oradan həm Hindistana, həm də Avropaya apara bilər. **IV maddə** ilə şah fransız tacirlərini, həmçinin konsulları İsfahanda, Fars körfəzi limanlarında, Türkiyə və Gürcüstanla sərhədlərdə pulsuz olaraq həm yaşayış, həm də onların kantor və faktoriyalarının münasib evlərlə təmin etməli idi, bu binalar üzərində fransız bayrağı qaldırıla bilərdi. **V maddə**yə görə İran sarayı yanında digər ölkələrin səfirlərilə müqayisədə fransız səfirinə müstəsna yer verilirdi. Bu digər dövlətlərin təbəələrilə müqayisədə fransız konsullarına, faktoriyaların rəislərinə və onların agentlərinə də şamil edilirdi. **VI maddə** ilə bütün fransızlar can vergisi verməkdən azad olunurdu. **X maddə**də bildirilirdi ki, fransızlar və digər dövlətlərin nümayəndələri arasında həm mülki, həm də cinayət-məhkəmə işlərini yerli hakimiyyət orqanları fransız konsulunun iştirakı ilə həll etməlidir. **XI maddə**yə görə 1708-ci il müqaviləsi və hazırkı müqavilə üzrə fransızlara verilmiş immunitet və imtiyazlara əlavə olaraq digər dövlətlərin nümayəndələrinin istifadə edəcəyi bütün imtiyazlar da onlara şamil edilirdi. 
Müqaviləyə qeyddə göstərilirdi ki, 1715-ci il müqaviləsinin bu əsas maddələri İran tacirlərinin Fransada, о cümlədən Marseldəki hüquqi vəziyyəti haqqında bir neçə bəndlə tamamlanmışdır. Onlarda deyilirdi ki, Marselə gələn İran tacirləri digər millətlərin tacirlərinin istifadə etdiyi imtiyazlardan istifadə edə bilərlər, lakin onlara qadağan siyahısında adları verilmiş malları gətirməyə icazə verilmir. Marseldəki İran konsulu yalnız iranlılar arasındakı mübahisələri həll edir. İranlılar və digər dövlətlərin təbəələri arasındakı mübahisələri fransız hakimiyyət orqanları həll etməlidir. İran taciri Fransada öldüyü halda, onun mülkiyyəti İran konsuluna verilməli idi. Əgər ondan sonra borcu qalmışdırsa, onlar mərhumdan sonra qalan vardan ödənilməli idi. Müqavilə üç fransız naziri və İran şahının nümayəndəsi Məhəmməd Rzabəy tərəfindən imzalanmışdı.

## İstinadlar
Con Sörl

**John Rogers Searle** () — Amerikalı filosof. O, hazırda Kaliforniya Universitetində professor işləyir.

## İstinadlar
Klement Ader

**Klement Ader** () — Fransız mühəndis   Muret, Haute-Qaronnedə anadan olmuşdu və Tuluzada vəfat etmişdir.

## Həyatı
Ader həm elektrik, həm də maşın mühəmdisliyində bir yenilikçi idi.Başalnğıcda elektrik mühəndisliyi təhsili aldı və 1878 ci ildə Aleksandr Bell tərəfindən icad etdiyi telefonu inkişaf etdirdi. Bundan sonra 1880-ci ildə Oaris də telefon şəbəkəsini qurdu.1881-ci ildə sterefonik qəbul etməni təmin edən bir telefon əlaqə sistemi olan tetrafonu icad etdi,opera performansları üçün ilk stereo əlaqəni 1881-ci ildə 3&nbsp;km məsafəyə siqnalı ötürə bilən cihaz kimi icad eti.

1903-cü ildə Pari-Madrid yarışı üçün bir V8 mühərriki dizayn etdi.Ancaq 3 və ya 4 ədəd istehsal olunmasına baxmayaraq heç biri satılmadı

Buna əlavə olaraq mexaniki uçuş probleminin həllinə qayıtdı və həyatının sonuna qədər bunun üçün çoxlu vaxt və maliyyə xərc etdi.Quşların uçuşunda Luis Pierre Mouillardın(1834-1897)işlərindən istifadə edərək ilk uçuş maşını 1886-da,Eolda yerinə yetirdi.Dörd qanatlı bir pər istifadə etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Clement Ader
* Clement Ader's flying machines 
* Clement Ader's first flight in 1879 ?
Şer (departament)

**Şer** () — Fransa departamentlərindən biri, Mərkəz - Luara vadisi regionunun departamenti. Sıra nömrəsi — 18. İnzibati mərkəzi — Burj şəhəridir . Əhalisi — 319 600 nəfər (departamentlər arasında 73-cü yer, məlumatlar 2010).
## Coğrafiya
Ərazisi — 7235&nbsp;km². Departamentin ərazisində  Oron, Sodr, Yevr və Şer çayları axır.
## Tarix
Şer, 1790 Mart ayında qurulan ilk 83 departametnlərindən biridir. Keçmiş Berri əyalətinin ərazisində yerləşir. 
## Ədəbiyyat
* Шер, департамент // Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Генеральный совет Шера (на французском)
* Коллекция фотографий собора в городе Сан-Этьен
Bolivar (departament)

**Bolivar** () — Kolumbiya departamentlərindən biri, ölkənin şimal hissəsində yerləşir. Şimalda Karib dənizi ilə sərhəddir. İnzibati mərkəzi - Kartaqena şəhəridir.

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Arauka (departament)
* Boyaka
* Kaldas
* Kaketa (departament)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Departamento de Bolívar
* Asamblea Departamental de Bolívar
* Cartagena Caribe
Taqil burnu

**Taqil burnu** (, ) — Kerç yarımadasının cənub-şərq qurtaracağı. Öz növbəsində bir platodur və çölə dağru yüksəklik azalır. Onun mərkəzi hissəsində hündür qayalar vardır. Mütəxəsislərin fikirinə görə sarmat dövrünün əhəngdaşı süxürlarından təşkil olunmuşdur.

1772-ci ildə burun yaxınlığında Osmanlı ordusu ilə Rusiya imperiyasının ordusu arasında dəniz döyüşü baş vermişdir. Döyüş nəticəsində türklər bir neçə iri gəmilərini itirmişdir.

1832-ci ildə burunda yerləşən yüksəklikdə Taqil mayakı inşa edilmişdir. Mayak Kerç boğazına cənubdan nəzarət etməyə imkan verir.

Burunda 27 fevral 2013-cü ildə burunun 850 ha ərazisində Taqil burnu lanşaft-rekreasiya parkı təşkil edilmişdir

## İstinadlar
Ağlasığmaz (roman)

**Ağlasığmaz** () — Adam Faver tərəfindən yazılmış və 2005-ci ildə yayımlanmış elmi fantastika romanı. Ən yaxşı roman kateqoriyasının da aralarında olduğu çox sayıda mükafat qazanmışdır. Kitab Devid Keyinin bir neçə eksperimental müalicələr nəticəsində əldə etdiyi inkişaf etmiş ehtimal hesablama bacarığı vasitəsilə fərziyyələrinin gələcəyi görmə halına gəldiyinin başa düşməsilə baş verən hadisələr haqqındadır. Qısa olaraq kitabın qəhərmanı Pyer Simon Laplasın yaratdığı bir nəzəriyyə olan Laplasın şeytanı halına keçmişdir.

## Obrazlar
# David Caine
# Jasper Caine
# Nava Vaner
# Dr. "Doc" Paul Tversky
# James Forsythe
# Steven Grimes
# Martin Crowe
# Julia Pearlman
# Peter
# Vitaly Nikolaev
# Sergey Kozlov
# Yi EGG
# Betsy

## İstinadlar
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

**Dayanıqlı inkişaf məqsədləri** () – Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilmiş 17 məqsəd. BMT-nin 2015-ci ilin sentyabr ayında keçirilən tarixi sammitində dünya liderləri tərəfindən qəbul edilmiş "2030-cu ilədək dayanıqlı inkişaf sahəsində Gündəlik"də əks olunan Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri (DİM-lər) 1 yanvar 2016-cı il tarixində rəsmi şəkildə qüvvəyə minib. Hər kəsi əhatə edən və universal xarakter daşıyan bu yeni Məqsədlər fonunda, qarşıdakı on beş il ərzində ölkələr "heç kəsi kənarda qoymamaq" prinsipini rəhbər tutaraq, yoxsulluğun bütün formalarına son qoymaq, bərabərsizliklərə qarşı tədbirlər görmək və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə aparmaq məqsədilə bütün səylərini səfərbər edəcəklər.
"Qlobal Məqsədlər" kimi də tanınan DİM-lər Minilliyin İnkişaf Məqsədlərinin (MİM-lər) əldə etdiyi nəticələrə əsaslanır və daha da irəli gedərək, yoxsulluğun bütün formalarının aradan qaldırılmasını hədəfləyir. Yeni DİM-lərin özünəməxsusluğu onların bütün ölkələri, o cümlədən yoxsul, zəngin və orta gəlirli ölkələri planetin mühafizəsini təmin etmək şərtilə, tərəqqini təşviq etmək üçün tədbirlər görməyə səsləməsində əks olunur. DİM-lər təsdiq edir ki, yoxsulluğun aradan qaldırılması iqtisadi artımın təmin edilməsinə yönələn strategiyalarla əlaqəli şəkildə həyata keçirilməlidir. Onlar təhsil, sosial müdafiə və məşğulluq imkanları da daxil olmaqla geniş spektrli sosial ehtiyacları və bununla yanaşı, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə və ətraf mühitin mühafizəsini ön plana çəkir.

## Arxa plan
Minilliyin İnkişaf Məqsədlərinin nailiyyətlərini davam etdirəcək yeni qlobal inkişaf çərçivəsinin müəyyənləşdirilməsi üzrə danışıqlar 2012-ci ildən 2015-ci ilədək davam etdi. Yekun sənəd 2015-ci ilin sentyabrında ABŞ-nin Nyu-York şəhərində keçirilən BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Sammitində imzalandı.

25 sentyabr 2015-ci il tarixində BMT-nin Baş Assambleyasının üzvü olan 193 dövlət tərəfindən "2030-cu ilədək dayanıqlı inkişaf sahəsində Gündəlik" qəbul edildi. Gündəlik 92 bənddən ibarətdir və 51-ci bənddə 17 Davamlı İnkişaf Məqsədi və əlaqəli 169 hədəf göstərilir.

## Xarici keçidlər

* Azərbaycanda Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri ilə bağlı fəaliyyətimiz - BMT
*
Maqsud Nəcəfov

**Maqsud Ağaqulu oğlu Nəcəfov** (25 oktyabr 1948; Ağdü, Zəngəzur, Ermənistan SSR – 22 aprel 2021; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (2012), Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Riyaziyyat və İnformatika fakültəsinin dekanı (1998–2019), riyaziyyat üzrə elmlər doktoru, professor.

Maqsud Nəcəvfov 91-lər siyahısına daxil olan ziyalılardan biri olmuş, həmçinin 1999, 2004, 2009 və 2014-cü illərdə keçirilən bələdiyyə seçkilərində Xətai rayon bələdiyyəsinə üzv seçilmişdir.

## Həyatı
Maqsud Nəcəfov 1948-ci il oktyabrın 25-də Ermənistan SSR Qarakilsə rayonunun Ağdü kəndində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Ağdü kənd orta məktəbini bitirərək, Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş,1971-ci ildə təhsilini əla qiymətlərlə başa vurmuşdur. 1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına daxil olmuşdur. 1975-ci ildə aspiranturanı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

22 aprel 2021-ci ildə vəfat etmişdir.

### Ailəsi
Ailəli idi. 3 övladı var.

## Fəaliyyəti

### Elmi fəaliyyəti
1975-ci ildən 1981-ci ilə qədər ADPU-da laborant, baş laborant, müəllim, baş müəllim vəzifələrində işləmişdir. 1975-ci ildən Ümumi riyaziyyat kafedrasında, 1986-cı ildən Cəbr və ədədlər nəzəriyyəsi kafedrasında laborant, baş laborant kimi fəaliyyət göstərib.

1983-cü ildə fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdir.

1989-cu ildən Həndəsə kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent vəzifələrində çalışıb.

1998–2019-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Riyaziyyat və İnformatika fakültəsinin dekanı işləmişdir.

2012-ci ildə "Silindirik və konik örtüklərin aeroelastik rəqslər və dayanıqlığı" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, riyaziyyat üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini alıb.

"Maksimum və minimum məsələləri" (1999), "Analitik həndəsədən mühazirələr" (2013), "Ekstremum məsələləri" (2016), "Diferensial həndəsədən mühazirələr" (2016) dərs vəsaitlərinin və 70-dən çox elmi-metodik məqalənin müəllifidir. Cəbr və həndəsə kafedrasında Analitik həndəsə, Həndəsə əsasları, Diferensial həndəsə fənlərini tədris etmişdir.

### İctimai-siyasi fəaliyyəti
Maqsud Nəcəfov 91-lər siyahısına daxil olan ziyalılardan biri və Heydər Əliyevin hüquqlarının müdafiə komitəsinin üzvü olmuşdur.

1999, 2004, 2009 və 2014-cü illərdə keçirilən bələdiyyə seçkilərində Xətai rayon bələdiyyəsinə üzv seçilmiş, Yerli Sosial və Ekologiya Məsələləri Daimi Komissiyasının sədri olmuşdur.

2021-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının Veteranlar Şurasına üzv seçilmişdir.

## Təltif və mükafatları
* Təhsilin inkişafında xidmətlərinə görə Prezident İlham Əliyevin sərəcamı ilə Tərəqqi medalı (2007) və Əməkdar müəllim fəxri adı ilə (2012) təltif olunub.
* 2019-cu ildə Prezident İlham Əliyev tərəfindən "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnsanlıq və alimlik bütövlüyü
* Yeni Azərbaycan Partiyası ölkəmizin aparıcı siyası qüvvəsidir
Lends End

**Lends End burnu** () — Böyük Britaniyanın cənub-qərb hissəssində yerləşən burun. Lends End Kornuollun qərbində, Sennen kəndi ərazisində, Penzansdan 13&nbsp;km aralıda yerləşir. Burundan qərbdə elə də böyük olmayan Silli arxipelaqı və Lonqşips qayaları yerləşir.

Burundan 5&nbsp;km şərqdə Lends End hava limanı vardır. Lends Enddən Con-о'Qrotsa olan məsafə 1349&nbsp;km-dir.
## İstinadlar
Fransız İntibah memarlığı

[thumb|[Şenonso qəsri, arxitektor Fliber Delorm]]

[thumb|Fransız Renessansı: [Şambor qəsri (1519-1539).]]

thumb|Nevers sarayı

**Fransız İntibah memarlığı** — Fransa Krallığının müxtəlif bölgələrində XV - XVII əsrləri əhatə edən fransız memarlığı.Stilistik olaraq, Renessans arxitekturası, XII əsrdə Fransada yaradılmış Qotik arxitekturasını izlədi. Renessans arxitekturası Barokko ilə əvəz edilmişdir.

## Tarixi
XVI əsrin ilk illərində Fransa Krallığı Şimali İtaliya müharibələrində iştirak edirdi. Müharibə dövründə təkcə Renessansın bədii dəyərləri deyil, üslub fikirləri də Fransaya köçdü. Bu illər ərzində Fransada bir çox Renessans qalası inşa edilmişdir. Məsələn: Ambuaz qalası (1495).

I Fransiskin dövründə Renessans üslubu hakim oldu. I Fransisk dövründə, italiyalı və yerli memarlar tərəfindən həyata keçirilən genişmiqyaslı tikintilər baş vermişdir.

Bu vaxt tikilmiş Şambor qəsri (1519-1536), Qotik strukturu və Renessansın birləşməsidir.

Renessans üslubu tədricən II Henrinin memarlıq üslubu kimi tanınan Fransız manyerizminə köçdü. Bu tərzdə Fontenblo sarayını inşa edən memar
Sebastyano Serlio işləmişdir. Rosso Forentino, Françesko Primatiçço və Nikkolo del Abbate kimi İtalyan rəssamların iştirakı ilə Fontenbloda ilk Fontenblo incəsənət məktəbi yaradılmışdır. Serlionun qurduğu bir qala daha, Fontenblo məktəbinin Flaman və İtalyan sənətçiləri tərəfindən zəngin bir şəkildə bəzədilmiş Burqon şəhərindəki Château d'Ancy-le-Franc idi. Memarlar Filiber Delorm, Dinastiya Andrue Dyuserso, Cakomo Vinola və Pyer Lesko yeni fikirlərdən ilhamlandı. Parisin Luvr muzeyindəki Cour Carrée fasadının cənub-qərb hissəsi memar Pyer Lesko (Lescot) tərəfindən tərtib edilmiş və heykəltaraş Jan Qujon tərəfindən xarici oymalarla əhatə olunmuşdur. Stilin arxitekturası II Henri və III Henrinin hökmranlığı dövründə inkişaf etməyə davam etmişdir.
## Fransız Renessans stilləri
*Şato stilləri (Châteauesque) — binalar mürəkkəb qüllələr, hörgülər, dik damlar ilə bəzədilmişdir. Bu stil Qotik memarlıq və İtaliya Renessans arxitekturasından təsirlənib.
*Napaleon III stili 
*II İmperiya üslubu (memarlıq) — Napoleon III dövründə, İkinci İmperiyanın bir hissəsi kimi memarlıq üslubu.

## Digər fransız Renessans stilləri
*Ampir (neoklassika)
## Xarici keçidlər
*Fransa arxitekturası
## İstinadlar
Səngi Muğan mayakı

**Səngi Muğan mayakı** — Bakı arxipelaqına daxil olan Səngi Muğan adasında quraşdırılmış mayak. Azərbaycanda unikal formaya malik az saylı mayaklardan biridir. 

## Tarixi
Səngi-Muğan adasındakı mayak 1891-ci ildə Fransada fransız mühəndis, memar və metal strukturlar ustası olan Qüstav Eyfelin hesablamalarına və çertyojlarına əsasən hazırlanmışdır. Mayak təxminən 50 metr hündürlüyü olan çuqun borudan ibarət idi. Ancaq adadakı palçıq vulkanlarından birinin püskürməsi zamanı alov 150 metr hündürlüyə fontan vurdu və mayakın çuqun borusu əridi. Sonradan burada yeni elektron mayak quraşdırıldır.

## İstinadlar
Trevos burnu

**Trevos burnu** () — Böyük Britaniyanın cənub-qərb hissəsində yerləşən burun. Padstou şəhərindən 8&nbsp;km aralıda yerləşir. Burunun şimal-qərbində yerləşən eyni adlı mayak *Trinity House* tərfindən dəstələnir. Xilasetmə stansiyası isə burunun şərqbndədir. Burunda Müqəddəs Kostantin kilsəsinin qalıqlarını müşahidə etmək olar. Burada qayalıqlar üzərində Dərman qulançarı bitkisi bitir. Burun ərazisindəki qayalıqlar həm də bir çox quş növlərinin qayayış məkanıdır:Ağılsızlar, qaraqka və Uria aalge.

## İstinadlar
Qalagah burnu

**Qalagah burnu** — Abşeron yarımadasının şimalında, Xəzər dənizi sahilində yerləşir. İnzibati cəhətdən Bakı şəhəri Sabunçu rayonu ərazisinə daxildir. Bilgəh-Pirşağı yolundan şimalda, Amburan mayakından isə şimal-şərqdə yerləşir. Burun ərazisidə otel və istirahət məkanları vardır.

## Həmçinin bax
* Köhnə Bilgəh burnu

## İstinadlar
Gürgan burnu

**Gürgan burnu** — Abşeron yarımadasının şərqində, Abşeron körfəzi sahilində yerləşir. İnzibati cəhətdən Bakı şəhəri Xəzər rayonu ərazisinə daxildir. Burun Qu adasından şimal-qərbdədir.

## Həmçinin bax
* Şüvəlan burnu

## İstinadlar
Köhnə Bilgəh burnu

**Köhnə Bilgəh burnu** və **Amburan burnu** — Abşeron yarımadasının şimalında, Xəzər dənizi sahilində yerləşir. İnzibati cəhətdən Bakı şəhəri Sabunçu rayonu ərazisinə daxildir. Sarıqayabaşı burnu istisna olmaqla Abşeron yarımadasının ən ucqar şimal nöqtəsini təşkil edir. Bilgəh-Pirşağı yolundan şimalda yerləşir. Burun ərazisidə otel və istirahət məkanları vardır.
## Maraqlı fakt
Burunun digər adı Amburandır. Bu səbəbdən Amburan mayakının burunda yerləşməsi düşünülür. Ancaq Amburan mayakıı Köhnə Bilgəh burnunda deyil, Qalagah burnunda yerləşir. 
## Həmçinin bax
*Qalagah burnu

## İstinadlar
Şüvəlan burnu

**Şüvəlan burnu** — Abşeron yarımadasının şimal-şərqində, Abşeron körfəzi sahilində yerləşir. İnzibati cəhətdən Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Şüvəlan qəsəbəsi ərazisinə daxildir. Ərazisində Şüvəlan mayakı yerləşir.

## Həmçinin bax
* Gürgan burnu
* Hövsan burnu

## İstinadlar
Hövsan burnu

**Hövsan burnu** — Abşeron yarımadasının cənubunda, Xəzər dənizi sahilində yerləşir. İnzibati cəhətdən Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Hövsan qəsəbəsi ərazisinə daxildir. Ərazisində yük terminalı vardır.

## Həmçinin bax
* Gürgan burnu
* Şüvəlan burnu

## İstinadlar