open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hepatit A

**Hepatit A** (xalq arasında "sarılıq" deyilir) virusu ən çox çirkli sulardan keçdiyi üçün yay aylarında bu xəstəliyə tutulanların sayında hədsiz dərəcədə artım görünür. Yaxşı yuyulmamış tərəvəzdən, hovuz və dəniz suyundan da Hepatit A virusuna yoluxma riski daha çoxdur. Hepatit A xəstəliyinin simptomları: solğunluq, saralma, halsızlıq, ürək bulantısı, temperatur və sidik rənginin tündləşməsi.

## Xəstəlikdən qorunma üsulları

Xəstəlikdən qorunmaq üçün həkimlər tərəfindən uşaqlara peyvəndin olunması tövsiyə edilir. Açıq yerlərdə satılan yeməkləri yeməmək, təmiz su içmək, əlin gigiyenasına xüsusi diqqət etmək başlıca qorunma amillərindən sayılır.

Həkimlər bu xəstəliyin ən yaxşı müalicəsinin istirahət etmək olduğunu vurğulayır.Bu xəstəliyin müalicəsi zamanı ən azı 3 həftə yataq rejimində olmaq lazımdır. Bundan əlavə həkim tərəfindən tövsiyə edilən preparatları vaxtlı-vaxtında qəbul etsələr tez zamanda sağalmaq olar.

Bu gün Hepatit A xəstəliyindən tam qorunmanın ən təsirli yolu peyvənd edilmədir.
Peyvəndin qoruyuculuğu 94 – 100% olub təsirini təxminən 20 il saxlayır. Bu səbəblə cəmiyyətdə, restoranlarda, hərbi hissələrdə, xəstəxanalarda, fabriklərdə, internat məktəblərində, körpələr evləridə, qocalar evinde və başqa təşkilatlarda işlyən bütün mətbəx personalının Hepatit A infeksiyasını daha əvvəl keçirib-keçirmədiyi müəyyən olunulmalı və peyvənd edilməsi uyğun görülənlərin peyvənd edilməsi təmin edilməlidir.

## Mənbə
 

## Həmçinin bax
* Qaraciyər
* Sarılıq
* Hepatit
* Hepatit B
* Hepatit C
Otorinolarinqologiya

**Otorinolarinqologiya** – tibbin burun boşluğu, udlaq, qırtlaq, qulaq xəstəliklərinin müalicə və diaqnostikası ilə məşğul olan sahəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oftalmologiya

**Oftalmologiya** (yun. ὀφθαλμός "göz" + λόγος "tədris") — gözü, onun anatomiyası, fiziologiyası və xəstəliklərini öyrənən, həmçinin göz xəstəliklərinin müalicəsi və profilaktikası üsullarını işləyib hazırlayan tibb sahəsi.

**Oftalmoloq** — gözləri tibbi və cərrahi üsulla müalicə edən xüsusi təhsil almış həkim.
## Tarixi

Oftalmologiya qədim dövrlərdə yaranmışdır. Eramızdan əvvəl II minilliyin ortalarında Misirdə yaşamış göz xəstəliklərini müalicə edən şəfaçılardan biri olan Peni Ank İrinin məzar daşı üzərində həkk olunmuş adı və təsviri bu günə qədər gəlib çatmışdır.

Kornelius Sels (e.ə. I əsr) irisin, siliyer cismin, gözün ön və arxa kameraların mövcudluğunu müəyyən etmişdir. O, həmçinin korluğu 2 hissəyə bölmüşdü: geri dönməz — korluğa səbəb qlaukoma və geri dönən — korluğa səbəb katarakta olanda. Sels XVII-ci əsrin ortalarına qədər istifadə edilən kataraktın azaldılması texnikasını təkmilləşdirmişdir.

Ərəb əsilli həkim İbn əl-Heysəm (Əlhazen, eramızın X—XI əsrləri) Avropada eynəklərin ixtirasına və müasir görmə nəzəriyyələrinin yaranmasına böyük töhfə verən “Optika kitabı”nı yazmışdır. Əbu Əli ibn Sinanın (İbn Sina, eramızın X əsri) məşhur “Tibbi təbabət Kanonu” əsəri 500 ildən artıq müddət ərzində həm ərəb ölkələrində, həm də Avropada göz xəstəliklərinin əsas bələdçisi olmuşdur.

XIX-cu əsrdə müasir oftalmologiyanın inkişafında mühüm rol oynamış ingilis cərrahı Corc Kritçet etdiyi oftalmoloji əməliyyatlar və nəşrləri ilə Avropada şöhrət qazanmışdır.

## Xəstəliklər

Oftalmoloqların müalicə etdiyi ən çox yayılmış xəstəliklərin bəzilərinin qısa siyahısı:

* Katarakta
* Həddindən artıq göz yaşının axması (göz yaşı kanalının tıxanması)
* Proptoz (qabarmış gözlər)
* Tiroid göz xəstəliyi
* Göz şişləri
* Ptoz
* Diabetik retinopatiya
* Quru göz sindromu
* Qlaukoma
* Makula degenerasiyası
* Retina dekolmanı
* Endoftalmit
* Refraksiya xətaları
* Çəpgözlük (gözlərin düzgün düzülməməsi və ya sapması)
* Göz travması
* Orbital sınığı
## Alt ixtisaslar

**Oftalmologiya**ya müəyyən xəstəliklər və ya gözün müəyyən hissələrinin xəstəlikləri ilə məşğul olan alt ixtisaslar daxildir. Onlardan bəziləri bunlardır:

* Ön seqment cərrahiyyəsi
* Göz qişası, səthi və xarici xəstəliklər 
* Qlaukoma
* Neyro-oftalmologiya
* Göz onkologiyası
* Okuloplastika və orbit cərrahiyyəsi
* Oftalmik patologiya
* Uşaq oftalmologiyası / çəpgözlük (gözlərin düzgün düzülməməsi)
## Həmçinin bax

* Göz xəstəlikləri
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kardiologiya

**Kardiologiya** – tibbin ürək-damar sisteminin xəstəliklərinin diaqnostika, müalicə və profilaktikası ilə məşğul olan bir sahəsidir.

## Haqqında
Kardiologiya — kliniki təbabətin ürək-damar sisteminin müxtəlif yaş dövrlərində anatomo-fizioloji, fiziki və psixi xüsusiyyətlərini, ürək damar sisteminin xəstəliklərini, onların diaqnostika, müalicə və profilaktika üsullarını öyrənən sahəsidir. Ürək-damar sistemi problemlərilə həkim kardioloq məşğul olur. Yalnız həkim kardioloq kardioloji xəstəliklərin düzgün diaqnostikasını apara və müvafiq müalicə təyin edə bilər. Ürək-damar sistemin xəstəliklərinin ümumi əlamətləri aşağıdakılardır: təngnəfəslik, ürəkdöyünmə, ürək nahiyəsində ağrılar, başgicəllənməsi, qızdırma.

## Həmçinin bax
Hipertireoz

**Hipertireoz** (**Tireotoksikoz**) – qalxanabənzər vəzinin xəstəliyi olub qanda tireoid hormonlarının miqdarının artması ilə xarakterizə olunur. Bir çox hallarda buna səbəb diffuz toksiki zob (Bazedov-Qreyvs xəstəliyi) və qalxanabənzər vəzinin funksional avtonomiya xəstəliyidir (toksiki adenoma, çoxlu düyünlü toksiki zob). Bu xəstəliklər zamanı qalxanabənzər vəzidə çoxlu miqdarda tiroksin (T4) və triyodtironin (T3) hormonları əmələ gəlir ki, bu da zülal və lipid mübadiləsinin, ürək-damar və sinir sisteminin funksiyalarının pozulmasına gətirib çıxarır.
## Xarici keçidlər
http://tusiklinika.com/az/st/endokrin/tireotoksikoz.php 
## Həmçinin bax
* Bazedov xəstəliyi
* Haşimoto uru
* Hipotireoz
Əczaçılıq

**Əczaçılıq (farmasevtika)** — farmasiyanın birbaşa dərmanların sənaye-texnoloji prosessləriylə bağlı olan bölümü. Dərmanın istehsalından xəstəyə çatdırılmasına qədər hər mərhələdə yetkinlik sahibi olan insanlara əczaçı (əcza: dərman, əczaçı: dərman ilə məşğul olan) deyilir.

Sintetik və bioloji mənşəli dərman xammallarının əldə edilməsi, fiziki, kimyəvi və bioloji xüsusiyyətlərinin araşdırılması, qiymətləndirilməsi, keyfiyyətli dərmanlayarın saxlanması, istifadə edilməsi kimi mövzularda təhsil və araşdırma edirlər.

## Əczaçılıq fəaliyyəti
***Əczaçılıq fəaliyyəti*** – dərman vasitələrinin elmi axtarışı, hazırlanması, sınaqdan çıxarılması, istehsalı, keyfiyyətinə nəzarət, əldə edilməsi, saxlanması, yayılması və satışı, dərman xammalının toplanması və tədarükü ilə bağlı fəaliyyət növüdür.

***Dərman vasitələri*** — xəstəliklərin diaqnostikası, profilaktikası, müalicəsi üçün istifadə edilən bioloji və farmakoloji fəallığa malik müxtəlif mənşəli (bitki, heyvan, sintetik, mineral, biotexnoloji) maddələr, xammal və onların dərman formalarıdır.

***Farmakoloji vasitələr*** — klinik tədqiqatın obyekti olan, farmakoloji fəallığı müəyyən edilmiş dərman formasında maddələr və ya maddələrin qarışığıdır; "aptek təşkilatları" — apteklər, aptek anbarları, aptek məntəqələri, aptek köşkləridir.

***Dərman vasitələri ilə davranış*** – yeni dərman vasitələrinin və onların substansiyalarının elmi axtarışı və hazırlanması, dərman vasitələrinin hazır şəklə salınması, emalı, qablaşdırılması və ya onların alınmasına yönəlmiş digər fəaliyyət, eləcə də dərman vasitələrinin satışı, paylanması və dövriyyəyə daxil edilməsinin digər üsulları, əldə edilməsi, tətbiqi, saxlanması, bölüşdürülməsi, daşınması, buraxılması və yararsız hala düşdükdə məhv edilməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qalacıq (İsmayıllı)

**Qalacıq** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Qalacıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qalacıq İsmayıllı rayonundan 30&nbsp;km Şimal Qərbdə dağ ətəyində yerləşir. Əhalisi  əkinçilik, taxılçılıq, tütünçülük, meyvəçilik və heyvandalıqla məşğul olur. Kənddə orta məktəb, kitabxana, xəstəxana vardır. Qalacıq yaxınlığında çayın sahilində 9–14 əsrlərə aid Qasımxan qalası xarabalıqları mövcuddur. Kənd eyniadlı turizm zonasında yerləşir. «Qasımxan» qalasının qalıqlarını görmək üçün kənddən qalaya qədər olan 8&nbsp;km məsafənin 5&nbsp;km-ni avtomobillə, 3&nbsp;km-ni isə piyada və ya atla getmək olar. Kənd elektrik enerjisi ilə təmin edilir. Kənddə il boyu fəaliyyət göstərən yeməkxana vardır. İsmayıllı–Qalacıq–Qəbələ turist marşrutu kənddən keçir. Kəndə il boyu avtomobillə getmək olar.

Kənd müəyyən tarixi abidələrilə fərqlənir. Bunlardan biri   Qalacıq yaxınlığında Səngər çayının sahilində IX–XIV əsrlərə aid olduğu ehtimal olunan “Qasım xan” qalası, yerli əhali içərisində “Səngər  qalası” adlanan qalanın xarabalıqlarıdır. Qalanın kim tərəfindən tikilməsi məlum deyil. Sadəcə o məlumdur ki, qala müdafiə istehkamı xarakteri daşımışdır. XVIII-ci əsrin sonlarında Şamaxı xanı Mustafa xanla əmisi Qasım xan arasında baş verən ədavət zamanı Qasım xan dağ yolları ilə hal–hazırda xarabalıqları mövcud olan Səngər qalasına gəlmiş və buranı bərpa etdirmişdir. Kəndin yuxarı hissəsində yerləşən və xalq arasında “Pirdavud” adlanan qəbiristanlıq dövlət tərəfindən qorunur.

## Əhalisi
Əhalisi ləzgilərdən ibarətdir.
Rayonun şimal–qərb istiqaməində sonuncu yaşayış məntəqəsi olan Qalacıq kəndinin əhalisi 1689 nəfərdir ki onunda 818 nəfəri kişi, 871 nəfəri qadındır. Əhali əsasən bağçılıq, bostançılıq, taxılçılıq və heyvandarlıq, xalçaçılıqla məşğul olur.

### Tanınmışları
* Füzuli Əhmədov — Texnika elmləri namizədi (2006), "Azərsu" ASC-nin "Sukanal" ET və Lİ-nin böyük elmi işçisi.
* Şəfiyev Çingiz Nəsurullah oğlu — Sovet dövründə general.
* Şəfiyev Sabir Nəsurullah oğlu.
* Şəfiyev İsfəndiyar Əsəd oğlu — Hüquqşünas.
* Sədiyar Rəhimov — BDU Fizika Problemləri İnstitutunda direktor.
* Rəhimov Valeh — Həkim, cərrah.
* Çırıyev Namiq Zeynəddin oğlu —İlahiyyatçı, ərəbşünas.
* Rəhimov Rəvan Abdullətif oğlu — Kimya elmlər doktoru.
* Rəsulov Tural Nəbi oğlu.

## Qalereya

Село Галаджик, Исмаиллы.jpg|
Qalacıq kəndi.jpg|
Галаджик в Азербайджане.jpg|
Галаджик и природа.jpg|
Qalacıq kəndində ev.jpg|
Село Галаджик в Исмаиллы.jpg|
Лес в селе Галаджик.jpg|
Qalacıq kəndi - küçə.jpg
Горы и лес в селе Галаджик.jpg|


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qoydan

**Qoydan** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Əhən kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd Lahıc turizm zonasında, Girdiman çayının sol sahilində yerləşir. 

## Əhalisi
Kənddə 68 nəfər yaşayır ki, onların da 35-i kişi, 33-ü qadındır. Əhalisi tatlardır. 

## İqtisadiyyatı
Kənddə əhali əsasən heyvandarlıq və arıçılıqla məşğul olur. Kənd elektrik enerjisi ilə təmin edilir. Kənddə yeməkxana və çayxana yoxdur. Kəndə yay mövsümündə avtomobillə, qış mövsümündə isə Lahıc qəsəbəsindən sonra 6 km yolu piyada və ya atla getmək olar. İsmayıllı–Lahıc–Şamaxı turist marşrutları kəndin yaxınlığından keçir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sulut

**Sulut** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Sulut kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Rayon mərkəzindən 45&nbsp;km Şərqdə dağ ətəyində yerləşir. Əhali əkinçilik və maldarlıqla məşğuldur. Orta məktəbi, kitabxanası, klubu və tibb məntəqəsi var.

## Etimologiyası
“Sulut” toponomi haqqında müxtəlif düşüncələr irəli sürülür. Sulut sözünün anlamı türkcə “daşlı”, “sulu” yer kimi izah etmək olar. Gerçək də kəndin ərazisi daşlı, çınqıllı sulu sahələrdən ibarətdir.

## Coğrafiyası

Kənd, İsmayıllı dan 45 kilometr şərqdə, dağların ətəyindədir.

## Əhalisi
Əhalisi 416 nəfərdir ki, onun da 207 nəfəri kişi, 209 nəfəri qadındır.

## Tanınmış sakinləri
* Xəlil Əfəndiyev (1904–1974) — Azərbaycan dövlət və ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan SSR Baş prokuroru.

## Abidələri
Kənddə Sulut abidələri adlanan, orta əsrlərə aid yaşayış yeri, Buzxana, Cümə Məscidi, Qıcılıq adlı yerdə qala, məqbərə və s. mövcuddur. Ağsu çayının sağ qolu olan Sulut çayının ətrafında Haram qalası, Qırxotaq qəsri, Fitdağ qalası kompleksləri yerləşir. Qazıntılar zamanı maddi–mədəniyyət nümunələri, o cümlədən müxtəlif əşyalar və 13–15 əsrlərə aid mis və gümüş sikkələr tapılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Filma

**"Filma"** — Azərbaycanda film istehsalı ilə məşğul olmuş səhmdar cəmiyyət.

## Filmoqrafiya
# Arşın mal alan (film, 1917)*
# [[Arvad (film, 1916)]]*
# Arvadlar ərlərini mənsəbə necə çatdırırlar (film, 1916)*
# [[Ayaqyalın məhəbbət (film, 1916)]]*
# Bir alçalmanın tarixi (film, 1919)*
# [[Knyaz Dəmir Bulat (film, 1916)]]*
# Neft və milyonlar səltənətində (film, 1916)*
# [[Ölümünə bir saat qalmış (film, 1916)]]*
# Yeni tərzdə köhnə əhvalat (film, 1916)''

## İstinadlar

## Mənbə
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 12.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 12.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.

## Həmçinin bax
E.ə. 106

## Hadisələr

## Doğumlar
* 29 sentyabr – Pompey – Roma sərkərdəsi (ö. E.ə. 48)
* Mark Tulli Siseron.

## Vəfatlar
E.ə. 48

## Hadisələr
* Dirraxi yaxınlığında (Epir) Sezarla Pompey arasında baş verən ilk döyüşün Sezarın məğlubiyyəti ilə başa çatması.
* 6 iyul — Romada vətəndaş müharibəsinin gedişində Qay Yuli Sezarın 30 min piyada və 1–2 min süvaridən ibarət qoşunu ilə Qney Pompeyin başçılığı altında Roma senatının 30 min piyada və 3–4 min süvaridən ibarət qoşunları arasında baş verən və Sezarın qələbəsi ilə başa çatan Farsal döyüşünün baş verməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 29 sentyabr – Pompey – Roma sərkərdəsi, Misirdə qətlə yetirilib (d. E.ə. 106).
Nanıc

**Nanıc** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Müdri kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Lahıc turizm zonasında yerləşir. 

## Əhalisi
Əhalisi 73 nəfərdir ki, onun da 33 nəfəri kişi, 40 nəfəri qadındır. Kəndin əhalisi tatlardan ibarətdir. 

## İqtisadiyyatı
Kənddə əhali maldarlıqla və bostançılıqla məşğul olur. Kənd elektrik enerjisi ilə təmin edilir. Kənddə yeməkxana və çayxana yoxdur. Kəndə yay mövsümündə avtomobillə, qış mövsümündə isə Lahıc qəsəbəsindən sonra 10&nbsp;km yolu piyada və ya atla eləcə də Namazgah kəndindən Müdrü çayı boyunca 8&nbsp;km yolu atla və ya piyada getmək olar. Nanıc kəndindən Küpüc dağını aşmaqla atla Aşağı Cülyan kəndinə gəlmək üçün dağ yolu (cığır) vardır. İlin aprel–may aylarında kəndin ərazisində məşhur "Xarı–bülbül" çiçəyinə rast gəlmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bu Şəhərdə

**"Bu Şəhərdə"** – Azərbaycan kinematoqrafiyası və şou-biznesində fəaliyyət göstərən istehsalçı və yaradıcılıq kollektiv.

## Tarixi
2000-ci ilin, noyabr ayında – "Bu şəhərdə" RTR kanalında yayımlanan "Qorodok" verilişinin prototipi kimi yaranmışdır. O zaman Müşviq Abbasov "Parni iz Baku" KVN komandasının ssenaristlərindən biri idi. Ana ideya İlya Oleynikov və Yuri Stoyanova məxsus olub. Azərbaycan versiyası Rafael İsgəndərov Məxsusdur. amma Rafael və Coşqun ikisi bu verilişi o vaxtkı formatında efirə hazırlayırdılar. Ssenari müəllifi Rafael İsgəndərov, rejissor Gülnarə Lətifqızı, prodüser Mehriban Ələkbərzadə idi. 

Müşfiq Abbasov: 2000-ci ilin sonunda onlar tərəfindən mənə təklif gəldi, lakin mən fiziki olaraq bunu çatdıra bilməzdim. 2001-ci ildə "Parni iz Baku" komandası kapitanımız, rəhmətlik Anar Məmmədxanovun qərarı ilə, fəaliyyətini dayandırdıqdan sonra, mən 2002-ci ildə CoRaf-ın təklifini qəbul etdim, daha sonra "Bu şəhərdə"ni prodakşn kimi qeydiyyatdan keçirtdik, sonra mən "Bu şəhərdə"nin formatını dəyişdim, etdim konsert formatı və sırf müəllif ssenarisi (o vaxta qədər hər veriliş yalnız 6 lətifədən ibarət idi). Rekord konsert 2008, 2012, 2014-cü illərdə olmuşdur.

## Fəaliyyət sahələri

* Kino və televiziya: Bir sıra komediya janrında bədii filmlər və tele-layihələr istehsal etmişdirlər və bu filmlər əsasən məişət mövzulu və sosial mesajlıdır.
* Teatr və konsert proqramları: Səhnələşdirilmiş tamaşalar və satirik konsert proqramları.
* Parodiya və yumor layihələri: Azərbaycan mədəniyyətindəki aktual hadisələr, tanınmış simalar və sosial mövzular əsasında hazırlanan parodiya nömrələri ilə tanınır.

## Heyəti

* Müşfiq Abbasov — Direktor və Ssenarist
* Rafael İsgəndərov — Aktyor
* Coşqun Rəhimov — Aktyor
* Ramil Nuriyev — Prodüser
* Cavid Abbasov — Prodüser
* Maqsud Məmmədov — Qrim
* Emin Hadıyev — STS rejissoru

## Filmoqrafiya
# Bomba (film, 2005)
# Moskva-Bakı qatarı (film, 2005)
# QAZ (film, 2005)
# Ci-Mi (film, 2008)
# Şabaş (film, 2020)

## Həmçinin bax
* Parni iz Baku (1988-2001)
* Planet Parni iz Baku
* Tək səbir (veriliş)

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Lindon Conson

**Lindon Beyns Conson** (; 27 avqust 1908, Stonuoll, Texas, ABŞ — 22 yanvar 1973, Stonuoll, Texas, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 36-cı prezidenti (1965–1969) və 37-ci vitse-prezidenti (1961–1963).

## Həyatı
Lindon Beyns Conson 27 avqust 1908-ci ildə fermer ailəsində anadan olmuşdur. O, 1930-cu ildə Müəllimlər kollecini bitirmiş, bir müddət dərs demişdir. 1939–1948-ci illərdə ABŞ Demokratlar Partiyasından Nümayəndələr palatasının üzvü, 1949–1961-ci illərdə Texas ştatından senator, 1953–1960-cı illərdə Senatda demokratların lideri olmuşdur.

## Prezidentliyi
1960-cı ildə partiyadaxili ilkin seçiklərdə ABŞ prezidentliyinə namizədliyini irəli sürmüş, lakin Con Kennediyə məğlub olmuşdur. Kennedi onun cənublu olmasını nəzərə alaraq, seçkilərdə cənub ştatlarının dəstəyini almaq məqsədilə Consona vitse-prezident postunu təklif edir və bu cütlük seçkilərdə qələbə qazanır. 1961-ci il yanvarın 20-də səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Lindon Conson 1963-cü il 22 noyabr tarixində Con Kennedinin öldürülməsindən dərhal sonra and içərək prezident vəzifəsini tutmuşdur.

Onun hakimiyyət dövrü cənub ştatlarında hökm sürən irqi ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılması, ümumi tibbi sığortanın (*Medicare*, *Medicaid*) tətbiqi, "Yoxsulluğa qarşı mübarizə" proqramının qəbulu və ABŞ-nin Vyetnamdakı hərbi iştirakının artması və müharibənin qızışması ilə xarakterizə olunur.

Conson 22 yanvar 1973-cü ildə keçirdiyi sayca üçüncü infarktdan vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Fauna

* Fauna (mifologiya) — Qədim Roma mifologiyasında heyvandarlıq ilahəsi.
* Fauna (zoologiya) — müəyyən ərazi, rayon, ekosistem və ya biosenozun heyvan növlərinin məcmusu.
Fauna (mifologiya)

**Fauna** — Qədim Roma mifologiyasında heyvandarlıq ilahəsi.
 
Fauna həm də heyvanlar aləminə deyilir.Fauna ilahəsi əsasən heyvanları qoruyur.

## Həmçinin bax
Minerva

**Minerva** — (,  ) müvafiq yunan ilahəsi Afinaya uyğun — Roma mifologiyasında müdriklik ilahəsi. Etrusklar onu dağların, faydalı qazıntıların və ixtiraların ilahəsi sayırdılar. Romada qədim vaxtlarda Minerva ildırım daşıyıcısı və hərb ilahəsi sayılırdı və qladiator oyunları buna misaldı. Mütləq onun şərəfinə keçirilən əsas bayram — Quinquatria ( və ya ).

Müdriklik ilahəsi kimi tez-tez heykəltaraşlıqda suiti obrazında və digər formalarda nümayiş etdirilirdi.

## Həmçinin bax
Viktoriya

**Viktoriya** ( – qələbə) — şəxs adı.

* Viktoriya — Böyük Britaniya kraliçası (1819–1901).
* Viktoriya Bekhem — müğənni.
* Viktoriya Qranetska —
* Viktoriya Zdrok —

## Həmçinin bax
* Viktoriya (dəqiqləşdirmə)
* Viktoriya adası (Çili)
Diana (mifologiya)

**Diana** — Qədim Roma mifologiyasında Ay ilahəsi.

Roma mifologiyasında Diana (lat. "Səma" və ya "ilahi") vəhşi heyvanlar və meşə ilə bağlı ov, ay və doğum ilahəsi idi. Onun heyvanlarla danışmaq və onlara nəzarət etmək gücü var idi. Baxmayaraq ki,  Diana İtaliyada müstəqil mənşəyə malik idi, o, Yunan ilahəsi Artemisə bərabər tutulurdu. Qədim Roma dinində Dianaya sitayiş edilirdi.

Ov ilahəsi kimi, Diana çox zaman qısa tunik və ov çəkmələri geyinirdi. 

## Həmçinin bax
Furiyalar

**Furiyalar** – Qədim Roma mifologiyasında intiqam ilahələri. Yunan mifologiyasındakı Eriniyalara uyğundur.

## Həmçinin bax
Parkalar

**Parkalar** – Qədim Roma mifologiyasında tale ilahələri. Yunan mifologiyasında moyralara uyğun gəlirlər. 

İnsanın taleyi üç parkanın – Nona, Desima və Mortanın əlindədir.

* **Nona** (lat. *Nona*) – həyat ipini əyirir (moyra **Kloto** ilə eynidir).
* **Detsima** (lat. *Decima*) – ipi hörür (moyra **Laxezis** ilə eynidir).
* **Morta** (lat. *Morta*) – ipi kəsərək insan həyatına son qoyur (moyra **Atropos** ilə eynidir).

## Həmçinin bax
Qılınclı (Kəlbəcər)

**Qılınclı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Qılınclı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiya
Oykonimin etnotoponim olması ehtimali var. Bəzi mülahizələrə əsasən, qilicli (qilınclı) keçmişdə Azərbaycanın müxtəlif zonalarında yaşamış tayfalardan biridir. Odur ki, dağın adını "qilicli tayfasına məxsus yurd yeri" kimi mənalandırıb etnotoponim olduğunu qəbul etmək olar. Buna Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında Qiliçli adlı obyektlərin olması da əsas verir.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsini Laçın rayonundaki Qilişli kəndindən köçmüş ailələr salmışlar.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Qılınclı kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Qılınclı Kəlbəcər rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası
Kənd Tərtər çayının sahilində, sıldırım qayalıq üstündədir.

Qılınclı kəndi Tərtər çayının hər iki sahilində salınmış abad, böyük bir kənddir. Kəndə xalq arasında "Çay Qılışlı" və ya "Aşağı Qılışlı" da deyirmişlər.

## Əhalisi
1856-cı il "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə, əhalisi Azərbaycan dilində danışan şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur. "*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 71 evdə 570 şiə kürd yaşayırdı.

## Şəkillər

Qılınclı_village,_Kalbajar_District,_Azerbaijan.jpg
Qılınclı_village,_Kalbajar_District,_Azerbaijan_1.jpg
Nor_Brajur_village.jpg


## Həmçinin bax
* Alçalı
* Quzeyçirkin

## İstinadlar
Qızılqaya (Ağdərə)

**Qızılqaya** (əvvəlki adı: **Arutunaqomer**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Qızılqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Artunaqomer kəndinin keçmiş adı Qızılqaya olmuşdur. Keçən əsrdə ermənilərin dəyişdirdikləri adlardandır. XX əsrin 1930-cu illərində kəndin ərazisində erməni ailələri məskunlaşdıqdan sonra onu Arutyunoqomer (Aryutun şəxs adı və qomer erm. "tövlə, sığırxana" sözündən) adlandırmışdılar. Ermənicə Artunaqomer "Artun pəyəsi" deməkdir. Kənd ərazisindəki Qızılqaya adlı oroqrafik obyektin adını daşıyır. 1992-ci ildən kəndin adı yenidən Qızılqaya kimi rəsmiləşdirilmişdir.
## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Arutunaqomer kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Arutunaqomer kəndi Qızılqaya kəndi adlandırılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 19–20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin anti-terror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Tərtərçaydan bir qədər aralı, dağ ətəyində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Erot

**Eros** () — qədim Yunan mifologiyasına görə eşq, məhəbbət və şəhvət tanrısı. Afroditanın və Aresin qızıl qanadlı oğludur. O öz oxu ilə nəinki insanların hətta tanrıların da ürəyini "yaralayarmış". O, insanlara ən gözəl duyğuları yaşatdırarmış. Ən qəddar insanları belə yumuşaltmağa qadir Erot onların həyatını bəzəyər və canlandırarmış. *Erotika* sözünün də **Erot**un adından götürüldüyü bildirilir. Erotun Psixeya adlı sevgilisi olmuşdur.

## Mənşəyi
* Hesiod teoqoniyasına görə Xaos, Geya və Tartardan sonra doğulmuş ilk tanrılardan biridir.

## Eşq və nifrət tanrısı
Rəvayətə görə bir dəfə Apollondan qəzəbinin əvəzini çıxmaq üçün Erot hiyləyə əl ataraq eşq oxu ilə onun ürəyini yaralayaraq çay tanrısı Peneyanın qızı nimfa Dəfnəyə qarşı onda eşq oyadır. Eyni zamanda oxu ilə Dəfnənin ürəyini yaralayaraq Apollona qarşı onda nifrət yaratmış olur. Dəfnənin gözəlliyindən divanə olan Apollon onu təqib etməyə başlayır. Onu tutub qucaqlamaq istərkən Dəfnə nifrət etdiyi Apollonun əlinə keçməmək üzün tanrılara və ilahə Geyadan təvəqqi edir ki, onu Apollonun arvadı olmaqdansa daşa ya da ağaca dönmüş olsun. Beləliklə Dəfnə ağaca çevrilmiş olur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, ГРЕЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ, БОГИ ОЛИМПА, Издательство "СИГМА", 2009, Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3

## Həmçinin bax
Qaraxançallı

**Qaraxançallı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Tirkeşəvənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Kəndin adı onun bünövrəsini qoyan tayfanın adı ilə bağlıdır.

Qarabağ xanlığının qoşunu ilə birlikdə yadelli işğalçılara qarşı döyüşən əsgərlər sırasında Kəlbəcərdən olan dəstədə Allahverdi adlı bir şəxs var imiş. O, hündürboy adam imiş. Döyüşün qızğın çağında xana xəbər çatdırırlar ki, qoşunun içərisində hündürboy bir əsgər düşmən qoşununu qırıb–talayır. Döyüşdən sonra xan həmin əsgəri yanına çağırtdırıb təşəkkür edir və ona bağışlamaq üçün bir qılınc sifariş edir. Qılınc Allahverdinin boyunun hündürlüyünə görə uzun olur. Qılıncın uzunluğuna görə də ona Karaxançallı ləqəbi verirlər. Kara türkcə böyük deməkdir, karaxançal, yəni böyük xançal. Kəndin bünövrəsini də XV–XVII əsrlərdə həmin Karaxançallı Allahverdi qoyub. Kəndin adı buradan götürülüb.

Kənd Qaraxan çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini Laçın rayonundakı Muncuqlu kəndi yaxınliğinda mövcud olmuş Qaraxangallı kəndindən gəlmiş ailələr (maldarlıqla məşğul olmuş nəslin adıdır) salmışlar. Etnotoponimdir.

## Yaylaqlar
Molla Şavaz bulağının yurdu, Usublu yalı yurdu, Abdulrəhman yurdu, Sünnətolan yurd, İsmayıl su içən bulağın yurdu, Məryəm bulağının yurdu, Almaöküzuçan yurd, Səlimin yurdu, Damlarınarası yurd, Hacıxan arxacın yurdu.

## Bulaqlar
Sünnətolan bulaq, Novlu bulaq, Molla Şavaz bulağı, Arpalar bulağı, Əkinlər bulağı, Göy bulaq, Ağqayanın bulağı, Çökəklər bulağı, Sabirin bulağı, Püstənin bulağı, Pişik qayasının bulağı, Namazın çökəyindəki bulaq, Duzlu bulaq, Daş bulaq, Kontor bulağı.

## Məşhur yerlər
Arpalar, Birəli, Çökəklər, Mollaməmmədli biçənəyi, Qatarın güneyi, Ağcaqayının dibi, Göllər, Pişik qayası, Sərinoğlu, Hacırzalar çökəyi, Dəyirmandaşı, Yəhərdaş, Qanqallı, Ağqaya ( Sərinoğlunda), Ağqaya (Məryəm bulağının üstündə), Əhmədin biçənəyi, Qara inək uçan, Şişqaya, Maloynayan burun, Sərhəd dərəsi, Parağın qayası, Abduləzimin qayası, Bostan dərəsi, Balıqçıxmaz daş, Sərinoğlundan gələn çay, Birəlidən gələn çay, Damın yanından gələn çay, Tutxun çay.

## Binələr–Qışlaqlar
Əzizin binəsi, Sərinoğlu binəsi, Damın yanı binə, Zəylik binəsi, Kərbəlayı damı yanan binə.

## İstinadlar
Qozlu (Ağdərə)

**Qozlu** (əvvəlki adı: **Vaquas**, daha əvvəlki adı: **Qozlu**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Qozlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Vaquas kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Vaqaus kəndi Qozlu kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
XIX əsrdə buraya erməni ailələri köçüb gəldikdən sonra kəndin adı ermənicəyə tərcümə olunaraq Vaquas (Qozlu) kimi rəsmiləşdirilmişdi. 1992-ci ildə əvvəlki adi bərpa edilmişdir. Oykonim "qoz ağacları ilə zəngin" mənasını daşıyır.

## Tarixi
1911-ci ildə dərc olunmuş 1912-ci il üçün Qafqaz təqviminə görə, Yelisavetpol quberniyasının Cavanşir qəzasının tərkibində Qozlu () adlı kənd qeyd olunur. 

Qozlu kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Qozlu kəndi də Kəlbəcər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir. Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Qozlu kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin yamacında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mut

**Mut** - Qədim Misir mifologiyasına görə müharibə tanrısı.

O İsis və Hathor kimi fironların  simvolik anası sayilir. Teben də isə o Amonun həyat yoldaşı kimi təsvir edilmişdir. O eyni zamanda Xonsunun da anası sayılır.
Məbəd divarlarındakı təsvirlərdə o Amonun həyat yoldaşı kimi göstərilmişdir. Rəngli rəsmdə Mut başında leşyeyən kərkəs düzümlü başlıqlı və Yuxarı, Aşağı Misirin tacları ilə əlində anıx tutmuş şəkildə təsvir edilmişdir.
Digər bir rəsmdə isə qolları lələklərlə, qanadlı təsvir edilmişdir. Mut, Amon və Xon ilə Teben triosunu (üçlüyünü) təşkil edir.
Mut mifik olaraq Amonun həm anası həm də qızı sayılır. O, "tanrının anası və qızı",  həm də İşru gölünün sahibəsi kimi tərənnüm edilir
Mut oğlu Xonsu dan başqa Montu oğulluğa götürərək onu da fivan məbədinin tərkibinə aid etməklə özünü ana ilahə kimi təsdiqləmişdir.

## Xarici keçidlər
Şahmansurlu

**Şahmansurlu** (əvvəlki adı: **Şahmasur**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Vəngli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin əvvəllərinə qədər qışlaq kimi istifadə olunmuşdur. 1917-ci ildə Şaqmasur, 1937-ci ildə Şaxnasur variantı qeydə alınmışdır. Oykonim türk dilinlərindəki şaxma\şaxna (dairə\halqa), ərəb dilindəki sur (əhatə olunmuş, çəpər, hasar) sözlərindən düzəlib, dairəyə alınmış mənasını verir. /Oykonimi qurumuş meşənin ətrafı kimi də izah etmək olar.

## Tarixi
Şahmansurlu kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi. 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Şahmasur kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Şahmasur kəndi Şahmansurlu kəndi adlandırılmışdır. 1993-cü ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Şahmansurlu kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qaytarılmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin yamacında yerləşir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xonsu

**Xonsu** — Qədim Misir mifologiyasına görə Ay tanrısıdır. Günəş tanrısı Amunun və Göy ilahəsi Mutun oğludur. Fivan üçlüyünə aid tanrılardan biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tot

**Tot** (yun.*Θόουτ, Θώθ, Thoth*)- Qədim Misir mifologiyasına görə müdriklik və yazı tanrısı.
## Haqqında
Qədim mənbələrda Tot "əlifbanı icad edən və magiyanın himayədarı kimi" tanıdılır.
## Sitayiş yerləri
Tot Allahına əsas sitayiş mərkəzi Şmun və ya Eşmunen (Hermopol) şəhəri idi.. Məhz bu şəhərdə Tota sitayişlə bağlı əsas şəbəd yerləşirdi .
 
Bundan başqa Baxe, Per-abe, Urite, Ta-ure, Talmise, Pselkete, Sene, Xate, İa-ca-Mutete Ta-seti (Takense), Rexue, Xeserte və Abidos çəhərlərində də Tot allahının şərəfinə inşa edilmiş məbədlər var idi..
## Xarici keçid
* Молитва богу Тоту о ниспослании умения хорошо писать.
* Гимн Тоту. Папирус Anastasi III.

## Mənbə
* Тураев Б. Тот, древнееегипетский бог. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*  Бадж, Эрнст Альфред Уоллис. Тот, бог мудрости и его спутники.Древний Египет: духи, идолы, боги. — Litres, 2013. — С. 147-152.ref
*  Свистунова, Кристина. Краткий список главных божеств Древнего Египта: история древнего мира и средних веков: толковый словарь.

## İstinad
Anubis

**Anubis** (qədim misircə *İnpu* və ya *Anpu*; yun. *Anubis*) — Qədim Misir mifologiyasına görə vəhşi it və ya qara çaqqal başlı axirət dünyası tanrısı olub, ölüləri axirət dünyasına yola salarmış. Anubisə sitayiş mərkəzi Kasa şəhəri (yun. Kinopol – “it şəhəri”) idi.

Çaqqalların məzar başlarında dolaşmaları səbəbi ilə çaqqalbaşlı Anubis ölüm ilə əlaqələndirilmişdir.

## Təsvirdə

## Kult mərkəzi
Ta qədimdən Anubisin kult mərkəzi Kinopolis, və onun ilk epiteti Xantamenti sayılırdı. Bu epitetin bir tərcüməsində o, "qərbin ilk sakini" adlandırılır.

## Əfsanələrdə

Hesab edilir ki, Anubis tanrı Ranın dörd uşağından biridir. Orta dövrə aid rəvayətə görə Hesat onun anası və Kebehut onun qızıdır. Digər bir Osiris ilə bağlı rəvayətə görə Anubis Osirisin  və Neftidanın oğludur, belə ki, Setin arvadı Neftida Osirisə vurularaq İsida cildinə girərək onun könlünü alaraq yoldan çıxarır, nəticədə Anubis dünyaya gəlmiş olur. Setin zəhmindən qorxan Neftida uşağı qamışlığa atır ki, sonradan onu İsida tapıb böyütmüş olur. Osiris qardaşı Set tərəfindən öldürüldükdən sonra onun şaqqaları (tikələri) bütün  yer üzünə səpələndirilir. Anubis Ranın göstərişınə əsasən İsida ilə onun tikələrini bir yerə yığıb mumyalayırlar. Bu andan etibarən ənənəvi olaraq dəfndən qabaq cəsədlər mumiyalandırılmağa başlanılmışdır.
Ölülər kitabında axirət dünyasının və Osiris məhkəməsinin təsvirində Anubis ölülərin bələdçisi kimi göstərilir. Bu məhkəmədə Anubis ölülərin əməllərini həqiqət tərəzisinin bir gözünə, digər gözünə isə ilahə Maatın ürəyini (həqiqət etalon daşını) qoyub çəkərək günahlarını müəyyənləşdirir.

İlk əvvəllər Anubis Duatın (ölülərin gəlmiş olduqları yer) tanrısı və hökumdarı olaraq ölülərin ruhlarının hakimi sayılırdı. Sonradan onun yerini Osiris tutmuş olur, Osiris məhkəməsində onun yardımçısına çevrilmiş olur.

Duat ilahəsi İnput Anubisin arvadı sayılır.

“Piramida mətnləri”nə əsasən, ilk əvvəl nekropolların hakimi olan Anubis sonradan mumiyalanma allahı olmuşdur. Yunanlar Anubisi Hermeslə eyniləşdirirdilər.



Şəkil:Egypt balsameringsguden anu.jpg|
Şəkil:Anubi.jpg|
Şəkil:Egypt dauingevekten.jpg|
Şəkil:WLANL - andrevanb - kist uit de 27- 31e dynastie (4).jpg|
Şəkil:VdR TIV9.jpg|
Şəkil:La Tombe de Horemheb cropped.jpg|
Şəkil:SFEC 2009 POT-0005.JPG|
Şəkil:Opening of the mouth ceremony.jpg|



## Xarici keçidlər

* http://www.hieroglyphen-info.de/goetter/anubis.htm
* http://www.sphinx-suche.de/aegypten/anubis.htm 
* Anubis
*Entsprechender Fachartikel in: Bauks, M. / Koenen, K. (Hgg.), İnternet elmi İncil leksikonu  / AT, 2007ff., http://www.wibilex.de;
* Anubis haqqında məqalə
* Anubis haqqında məlumat 
* V. D. Qladkiy "Qədim dünya" 2 cilddə 
* Misirin rəmzi 

## Mənbələr
* Hans Bonnet: *Reallexikon der ägyptischen Religionsgeschichte*, 3. Aufl., Berlin, New York 2000. ISBN 3-11-016884-7
* Veronica Ions: *Ägyptische Mythologie*, Wiesbaden 1986.
* Hermann Kees: *Der Götterglaube im Alten Ägypten*, 4. Aufl., Darmstadt 1980.

## İstinadlar
Apis (münbitlik allahı)

**Apis** — Qədim Misir mifologiyasında müqəddəs öküz qiyafəsində, obrazında olan məhsuldarlıq, münbitlik allahı. Memfis şəhəri ona sitayişin mərkəzi idi.  Apis Ptaxın və Ranın ruhu hesab edilirdi. Apisin mücəssəməsi xüsusi ağ ləkələri olan qara Öküz idi. Qədim misirlilər inanırdılar ki, Apis-öküzün qaçma ayini tarlaları münbitləndirir. Ptolemeylərin dövründə Osirisin Apislə vahid Serapis allahda birləşməsi baş vermişdir. Apisöküzün ölümü böyük bədbəxtlik hesab olunurmuş. Ölmüş Apisi balzamlayır və Memfis yaxınlığında xüsusi mərasimlə basdırırmışlar. 

## İstinadlar
Hathor

**Hator** - Qədim Misir mifologiyasına görə göy, məhəbbət və şadlıq tanrısı. Qədimdən Hathor günəşi doğmuş göylər və ya səma inəyi sayılır. Sonralar o, qədim misirlilərə səma inəyinin südünü çatdıran bir zat və ya ilahi məxluq kimi tərənnüm edilmişdir.

Adətən inək buynuzlu (sonradan tac kimi təqdim edilən) gözəl cazibədar qadın obrazında təsvir edilmişdir. Hathor kultunun mərkəzi Dendera şəhəri olmuşdur və buradan da "Denderanın sahib(əs)i" epiteti yaranmışdır. İlk əvvəl regional əhəmiyyət kəsb etsə də sonradan bu kult bütün Misiri əhatə etmişdir. Sonrakı dövrlərdə məhəbbəti və gözəlliyi tərənnüm edən onun obrazı yunan mifologiyasındakı Afrodita və Babilistanın İştarı ilə eyniləşdirilir.

## [[Ra]] Hathor bağlılığı

Rəvayətlərin birinə görə Hathor Ranı gecələr bətnində daşıyaraq hər səhər onu yenidən doğur. Yeni dövrə aid bir epitetdə Ra "anasının öküzü" yəni "Hathor vasitəsilə özünü əkmiş və ya yaratmış" adlandırılır. Bu epitetə əsasən Hathor ilahi hökumdar evinin qadın, zənən elementi , hökumdarın (Horun) yenidən doğulmasının təminatçısı kimi qiymətləndirilmişdir.

## İstinadlar
Sarıgüney

**Sarıgüney** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Heç bir Azərbaycan saytında bu adla qeyd olunmadığından bu kəndin ad dəyişikliyinə məruz qaldığı və ya artıq mövcud olmadığı ehtimal edilir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, 2020-ci ildə imzalanmış Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyənatına əsasən 25 noyabr 2020-ci ildə Kəlbəcər rayonunun digər məntəqələri ilə birlikdə işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şahkərəm (Kəlbəcər)

**Şahkərəm**, — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Başlıbel kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Dəlidağın (Kiçik Qafqaz) ətəyindədir. Yerli əhalinin məlumatma görə, yaşayış məntəqəsini Laçın r-nunda vaxtilə mövcud olmuş Muncuqlu kəndindən köçüb gəlmiş ailələlr salmışlar. Şahkərəm bu ailələrin başçısının adıdır.

## İstinadlar
Nut

**Nut** — Qədim Misir mifologiyasına görə səma ilahəsi. O, göy üzünü, ulduzlarla dolu gecə səmasını təmsil edir və Qədim misirlilər üçün çox mühüm ilahi varlıq sayılırdı. Həmçinin Nut ana obrazı kimi də təsvir olunurdu — o, göy üzünü bədəni ilə əhatə edir və hər gecə günəş tanrısını udaraq, səhər yenidən doğur.

## Ailə
Butun atası hava tanrısı Şu, anası isə rütubət ilahəsi Tefnutdur. Nut torpaq tanrısı Geb ilə evlidir. Bu evlilikdən Misir mifologiyasının ən məşhur beş tanrısı dünyaya gəlir:
# Osiris – axirət və dirilmə tanrısı
# İsida – sehr, analıq və qoruyucu ilahə
# Set – xaos və dağıntı tanrısı
# Neftida – gecə və ölü dünyasının ilahəsi
# Horus – səma tanrısı

Qədim mifə görə, günəş tanrısı Ra bir kahindən eşidir ki, Nutun dünyaya gətirəcəyi uşaqlardan biri onu taxtdan salacaq. Bunu eşidən Ra, Nutun il ərzində hər hansı bir gündə uşaq dünyaya gətirməsinə qadağa qoyur. 

Bu vəziyyətdə müdriklik tanrısı Tot Nutun köməyinə gəlir. Tot, ay tanrısı Xonsu ilə birgə ağıllı oyun oynayır və işıq qazanır. Bu işıqla Tot ilin xaricində beş gün əlavə edir. Misir təqvimi 360 gündən ibarət idi, bu beş gün əlavə gün kimi sayılırdı. Nut bu beş gündə ardıcıl olaraq Osiris, Horus, Set, İsida, Neftidanı dünyaya gətirir.

## İstinadlar
Neftida

**Neftis** – Qədim Misir mifologiyasına görə ölülərin ilk tanrısı.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Selket

**Selkit** - Qədim Misir mifologiyasına görə əqrəb ilahə, tanrı Horun arvadı.

## Xarici keçidlər
Soyuqbulaq (Kəlbəcər)

**Soyuqbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Şurtan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Tərtərçayın sahilində, dağ yamacındadir. Yerli əhalinin məlumatina görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Laçın rayonunun Mirik kəndindən köçüb gƏlmiŞ ailələr Soyuqbulaq adlanan ərazidə salmışlar. Kənd dƏ ərazinin adI ilə adlandirılmişdır.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Yaylaqlar
Balakişinin dərəsinin yurdu, Məktəbxana yurdu, Ağyoxuş yurdu, Kümbəzlər yurdu, Şadmanlı yurdu, Elşamının yurdu, Ətyeməzli yurdu, Əyri yolun dərəsinin yurdu, Çoban şamının yurdu.

## Bulaqlar
Düz bulaq, Daş bulaq, Aşağı bulaq, Mərxin bulağı, Bulaqlar, Boğanın bulağı, Qaraqayanın bulağı, Qazman bulağı, Tavatın bulağı, Qanusulu dərənin bulağı.

## Məşhur yerlər
Evlərin qənşəri, Xöləzək güneyi, Yastıqaya, Qılıncqaya, Kürdərə, Qumdaşları, Tovladərəsi, Qaraqaya, Tos, Tosun güneyi, Boğa, Əliabbasın yeri, Yalyeri, Qazman, Silvinin döşü, Mərx, Sürüşcəkqaya, Yuxarıgav, Aşağıgav, Soyuqbulaq körpüsü, Tovlabaşı, Cukluq, Kərbəlayı Mövlanın düzü, Salmanın irəməsi, Əliabbasın çüxuru, İmanın qayası, Ortagüney, Bulaqlar, Qamışlı, Qarama, Dileşin çatımı, Məmmədin tapı, Çəvliyin quzeyi, Uzungüney, Əsədin kahası, Əlləmə, Armudağacı, Tirtökülən, Rakok ağacları, Novruzun döşü, Moruqluq, Tamaşalı, Yuxarıyol, Qaramaqazılan, Qurqurun döşü, Güneyqaya, Süleymanuçan, Tosundərəsi, Alxaslıçəpi, Tövlədərəsi, Çevriləndaş, Qələm. Cəfərli ağacları, Əkin yerləri, Döşünbaşı, Tosqayanın başı, Boğanın güneyi, Sıraqayalar, Səfərin çüxuru, Qazmanın dərəsi, Baxışbiçən, Silvinin yalı, Meşə yolu, Əlləmənin yalı, Bulaqların yalı, Qaraquzeyin yoxuşu, Tosunyalı, Əvəzbiçən, Kərimin kahası.

## Binələr–Qışlaqlar
Bağırsaq binəsi (Aşağı binə, Yuxarı binə).

## İstinadlar
Orta Şurtan

**Orta Şurtan** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Şurtan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

Orta Şurtan kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi Aşağı Şurtan və Yuxarı Şurtan kəndləri arasında yerləşir və Aşağı Şurtan kəndindən çixmiş ailələr tərəfindən salınmişdir.

## İstinadlar
Tatlar (Kəlbəcər)

**Tatlar** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Qaraçanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Bəzi mənbələrdə kənd sakinlərinin İrandan gəlmə mənasında *tatlar, tatoğlu* adlanmışlar. Kəndin hazırkı adının məhz buradan törədiyi güman olunur.
## İstinadlar
Taxtabaşı

**Taxtabaşı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Taxtabaşı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Taxtabaşı kəndi Başlıbel kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Taxtabaşı kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini 1935-ci ildə həmin rayonun Xallanlı kəndindən çixmiş ailələr salmışlar. Kənd Taxta düzünün (keçmiş Ağdərə rayonu ərazisindədir) baş tərəfində yerləşdiyinə görə belə adlanır. Taxta burada "dağlıq yerdə, yüksəklikdə düz yer", baş isə coğrafi termin olub, burada "üst tərəf, yuxarı tərəf" mənasındadır. Kəndin adı yerli əhali arasında bəzən Xallanlı Taxtabaşısı da adlanır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

### Yaylaqları
Sünbüllü yurd, Gülnazoğlu yurdu, Qərvənd yurdu, Hacı Pənahın yurdu, Buzxana yurdu, Boğaz yurdu, Gicitkanlı yurd, Çala yurd, Şurabad yurdu, Çullu yurd, Solaxayıçala yurdu, Köhnə binələr yurdu, Mahmudun yurdu, Ləzgi yurdu, Məndilin yurdu, Səlim bəyin yurdu.

### Bulaqları
Şırşır bulaq, Sarı bulaq, Göy bulaq, Qara bulaq, Novlu bulaq, Yağlı bulaq, Qırmızı bulaq, Zeynəbin bulağı, Turşsu, Hacı Pənahın bulağı, Dam bulaq, Buzxana bulağı.

### Məşhur yerləri
Mamo dərəsi, Orucluyeri, Yəhərqaya, Abbasın quzeyi, Cəlilölən, Vışka, Çilgəz dağı, Oyuxlu dağı, Alatlı dağı, Mehdiəkən, Məzluməkən, Səlimin ziri, Səimin çay yeri, Qanqallı, Xırman təpələri, Darı yalı, Ənvərəkən, Murtulu, Sərinə, Ağqaya, Moruqlu, Bəyquş qayası, Arayeri, Uzundüz, Böyükdüz, Onhektar, Cıdıryalı, Əhmədəkən, Gəraybiçən, Ardışlıgüney, Gödəkburun, Qoruxçular təpəsi, Darı yeri, Mamo zağaları, İldırım dağı, İldırımın düzü, Çalqaya, Sarıyal, El olu, Qarazağa, Arpayeri, İldırım çayı, Alatlı çayı, Mamo dərəsinin çayı, Guppulzağa, Paşanın yeri, Qaçaybiçən çala, Porsuq deşikləri, Qızıltapılan, Suludərə, Oruclu yerinin qobuları, Yəhərqaya, Qatıruçan, Qarı dəyirmanı, Qənbərin çalası, İsmayılın çalası, Alının povorotu, Gizdilin yer.

## Binələri və qışlaqları
Oruclu binəsi, Hacı Pənah binəsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Təkəçaya

**Təkəçaya** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Heç bir Azərbaycan saytında bu adla qeyd olunmadığından bu kəndin ad dəyişikliyinə məruz qaldığı və ya artıq mövcud olmadığı ehtimal edilir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, 2020-ci ildə imzalanmış Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyənatına əsasən 25 noyabr 2020-ci ildə Kəlbəcər rayonunun digər məntəqələri ilə birlikdə işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Tamaşa (Kəlbəcər)

**Tamaşa** (*Txqot*) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
**Tuğqut** kəndi dağətəyi ərazidədir. Kəndin adı keçən əsrin əvvəllərində ermənilər tərəfindən təhrif olunaraq **Txqot** kimi rəsmiləşdirilmişdi. Müstəqillik illərində kəndin əsl adı özünə qaytarılmışdır. Oykonim tuğ (etn.) və qut (İran dillərində "qala") komponentlərindən düzəlib, "tuğ qalası" mənasındadır.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Tamaşa kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

## Coğrafiyası
Kəndin yerləşdiyi ərazi dağlıqdır və bu ərazidə dağ çayları, meşələr və geniş yaylaqlar mövcuddur. Tamaşa kəndinin ərazisindən **[[Tərtərçay|Tərtər çayı]]** keçir. Tərtər çayı Kəlbəcər rayonunun ərazisində yerləşən dağlıq bölgələrdən başlayır və Qarabağın əsas çaylarından biri hesab olunur. Bu çay həm suvarma, həm də enerji istehsalı baxımından əhəmiyyətlidir və Kəlbəcər rayonunun təbii su ehtiyatlarının əsas hissəsini təşkil edir. Bu bölgədə **[[Mıxtökən yaylağı]]** məşhurdur. Mıxtökən yaylağı Kəlbəcərin dağlıq ərazilərində yerləşir və maldarlıqla məşğul olan əhali üçün tarixi əhəmiyyətə malikdir. Bu yaylaq həm də gözəl təbiəti, geniş otlaqları və sərt dağ iqlimi ilə tanınır. Kəlbəcər bölgəsinin yaylaqları əsrlər boyu yerli əhali tərəfindən yaylaq köçü üçün istifadə edilib.

## İstinadlar
Vəng

**Vəng** —  orta əsrlərdə əsasən bəzi xristian məbədləri üçün işlədilmiş söz.

**[[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikasında]]**
* Vəng — İsmayıllı rayonunda kənd.
* Vəng —Kəlbəcər rayonunda kənd.
* *Vəng* —Kəlbəcər rayonunun Hacıdünyamalılar kəndinin keçmiş adı.
* *Vəng* — Xocavənd rayonunun Çinarlı kəndinin keçmiş adı (20 oktyabr 2020-ci il, işğaldan azad olunanmuşdu, azad olunandan sonra: "Çinarlı" adına dəyişdirilmişdi).

;
**[[Ermənistan|Ermənistan Respublikasında]]**
* Vəng (Meğri) — Meğri rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qoşavəng
* Qızılvəng
Vəng (Kəlbəcər)

**Vəng** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Bağlıpəyə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Tərtər çayının sahilindədir. Yaşayış məntəqəsini 1942–1943-cü illərdə rayonun kesmiş Mələslər kəndindən köçüb gəlmiə ailələr salmışlar. Kənd qədim alban məbədi Xətəvəngin yaxınlığında yerləşdiyinə görə belə adlandirılmişdir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, Mələslər kəndini salmış Mələs adlı şəxs vaxtilə Tərtər rayonunun Kolanı kəndindən köçüb gəlmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

Xudavəng monastır kompleksi Vəng kəndinin yaxınlığında yerləşir.

2 sentyabr 2024-cü ildə İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Tərtər çayı üzərində yerləşən “Yuxarı Vəng” Su Elektrik Stansiyasının açılışını edib. “Yuxarı Vəng” SES-də il ərzində 66 milyon kilovat–saatadək yaşıl enerjinin istehsalı ilə 15 milyon kubmetr təbii qaza qənaət edilməsi, 27 min tondan çox karbon emissiyasının qarşısının alınması nəzərdə tutulub.

## Həmçinin bax
* Xudavəng monastır kompleksi

## İstinadlar