open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mixail Dyakonov

**Mixail Mixailoviç Dyakonov** (); ) — Sovet şərqşünası, arxeoloqu. Tarix elmləri doktoru(1946), professor (1949), Tacikistan SSR əməkdar elm xadimi (1951), SSRİ Yazıçılar ittifaqının üzvü, İqor Dyakonovun qardaşı.

## Həyatı
Mixail Mixailoviç Dyakonov 25 iyun 1907-ci ildə Rusiya imperiyasının paytaxtı Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdu. Oslo Universitetində oxumuşdu (1924–1926). Sonra Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin dil və maddi mədəniyyət fakültəsini bitirmişdi (1930).

Mixail Dyakonov 1953-cü ildə Tacik arxeoloji ekpedisiyasına rəhbərlik etmişdi.

Mixail Dyakonov Gurganini, Nizamini və Firdovsini fars dilindən rus dilinə çevirmişdi.

Mixail Dyakonov 8 iyun 1954-cü ildə SSRİnin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat edib.

## Əsas əsərləri
* Фердоуси: Жизнь и творчество. М.; Л., 1940;
* У истоков древней культуры Таджикистана. Сталинабад, 1956;
* Очерк истории древнего Ирана. М., 1961;
* Избранные переводы. М., 1985 (совм. с И. М. Дьяконовым).

## Təltifləri
* "Şərəf nişanı" ordeni — 1953

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İznik saxsısı

İznik saxsısı ilk olaraq XV əsrdə ortaya çıxmışdır. O dövrdə hazırlanan Bursa Yaşıl Məscidində və Türbəsində (1421), Bursa Muradiyə Məscidində (1426) ilk nümunələrinə rast gəlinir. XVI əsrdə isə Osmanlı Dövlətinin güclənməsi və yeni formaların ortaya çıxması ilə İznik saxsısı ən möhtəşəm günlərini yaşadı. Bu dövrdə tikilən Süleymaniyyə Məscidində və Səlimiyə kimi əsərlərdə İznik saxsıları ilə müxtəlif bəzəmələr edilmişdir. XVII əsrdə isə İznik Saxsısı itməyə başlamış və XVIII əsrin əvvəllərində tamamilə məhv olmuşdur. 300 il aradan sonra 1985-ci ildə Faiq Krımlı Usta, İstanbuldan İznikə gələrək Əşrəf Əroğlu və xanımı Seyhan Ağayeva ilə birlikdə bir sex qurmuşdur. İznik saxsıları burada təkrar istehsal edilməyə başlanmışdır. XV və XVI əsrlərdə Osmanlı Türk Mədəniyyət Sənətinin zirvələrindən biri olan İznik saxsısını məscidlərdə, evlərdə, Türk və dünya muzeylərində mövcud nümunələri hələ də heyranlıqla izlənir.

## İznik saxsısının hazırlanma mərhələləri
* Naxışlarının quruluşu: İznik saxsısı müxtəlif formalarda olduğundan (boşqab, fincan və s), əvvəlcədən uyğun naxış bu görüləcək işə görə müəyyən olunur.
* Naxış iynələmə: Hazırlanacaq naxış kağız üzərində cizgilər iynə ilə deşilir.
* Xəmirinin hazırlanması: Hazırlanacaq saxsıya görə xəmir qarışığı əl ilə yoğrulur.
* Qəlibə tökülməsi: Hazırlanan taxta qəliblərə xəmir halında olan qarışıq, əl təzyiqinin köməyi ilə basılır.
* Qurutma: Təzyiq nəticəsində basılmış xəmirlər təbii şəraitdə qurudulur.
* Ön bişirmə: Quruyan xəmirlər üçün ön bişirmə edilir. Beləliklə saxsının ön tərəfi bişirilir.
* Plomblanması: İznik saxsısının quruyan xəmirlərinin üzəri plomblanır.
* Naxış təminatı: Qurumamış plombun üzərinə xüsusi alət ilə müxtəlif naxışlar salınır.
* Konturlanması: Saxsının konturlanması qələm vasitəsilə baş tutur.
* Boyama: Naxışların üzəri oksid xüsusiyyəti daşıyan boyalar ilə rənglənir.
* Sirləmə: Saxsıların boyanması bitdikdən sonra, qurumağa qoyulur.
* Bişirmə: Sonuncu mərhələ, ocaqda bişirilməsidir.

Bu görülən işlərdə bişirmə mərhələsində çatlamamış saxsı qiymətləri daha ucuz olur.

## Ədəbiyyat
* Nurhan Atasoy, Julian Raby: . Alexandra Press, London 1989, ISBN 978-0-500-97374-5.
* John Carswell: . British Museum Press, London 1998.
* Walter Denny: . Hirmer, München 2005.
* Arthur Lane: . Faber and Faber, London 1971.
* Katharina Otto-Dorn: . Türk tarih kurumu basımevi, Istanbul 1957.
* Maria Queiroz Ribeiro: . Scala Books, 2010, ISBN 978-1-85759-586-4.

## Həmçinin bax
* Saxsının inkişaf mərhələləri
Botevqrad

**Botevqrad** (), 1934-cü ildən əvvəl *Orxaniyə* (), 1866-cı ildən əvvəl **Samuniyevo** () — Bolqarıstanın qərbində, Sofiya vilayətində şəhər. Əhali sayı 24.000-ə yaxındır. Sofiyadan 47 kilometr uzaqlıqda yerləşir. Eyni adı daşıyan bələdiyyənin mərkəzidir. Şəhərin simvolu, gerbində da yer alan Botevqrad Saat Qülləsidir.

## Təbiəti
Botevqrad şəhəri kifayət qədər təbii ehtiyatlarla zəngindir. Relyef müxtəlifliyi ilə digər şəhərlərdən fərqlənir.

## Əhalisi
Şəhərin əhalisində 2011-ci ildən 2016-cı ilə nəzərən düşüş görülmüşdür. 1992-ci ildə şəhər ən çox əhali sayına malik olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Əlavə dəyər elektronika və avtomobil və istehlakçıların elektronika sənayesində istifadə etdikləri elektromexaniki sistemlərinin layihələndirilməsi və istehsalı sahəsində ixtisaslaşmış Sensata Texnologiyaları Qrupunun şəhərdə böyük bir istehsal sexi fəaliyyət göstərir. Botevqradda *GE Əczaçılıq* dərman fabriki fəaliyyət göstərir. 2006-ci ildə Botevqradda Siemens şirkəti yüksək gərginlikli transformatorların istehsalı üzrə zavodun açılışını edib.

## Din
Botevgrad-da 4 ədəd dini bina — kilsə vardır:

* "İsa Məsih kilsəsi"
* "İsanın yürüyüş kilsəsi"
* Zelin kəndində "Allah Anasının Monastır Kilsəsi"
* "Birləşmiş Metodist Kilsəsi"

## Mədəniyyət
Şəhərin rəmzi 1866-ci ildə Bolqarıstanın ən yüksək gözətçi qüllələrindən olan 30 metr hündürlüyündəki saat qülləsidir.

* İvan Bazova adına kitabxana
* Naməlum əsgərin şərəfinə qoyulmuş abidə
* Xristo Botevu abidəsi
* Pançevu Stamenu abidəsi

## İqlimi

## Qardaşlaşmış şəhərlər
Botevqradın 2 qardaş şəhəri vardır:

*  Saransk, Rusiya
*  Holbaek, Danimarka

## Qalereya

Fayl:Botevgrad 2.JPG|Botevqrad mərkəzi
Fayl:Botevgrad-garden-court-hall.jpg|Bələdiyyə binası
Fayl:Botevgrad-Hristo-Botev-monument.jpg|"Botev bağları" parkı
Fayl:Botevgrad clock tower.jpg|Botevqrad Saat Qülləsi


## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Botevqrad şəhərinin əhalisinin dinamik statistikası
* Şəhərin veb-səhifəsi, portalı.
* Bələdiyyə rəsmi veb-səhifəsi
* Botevqradın 360 dərəcə görüntüləri
* Botevqraddan bəzi şəkillər
Natalya Kraçkovskaya

**Natalya Kraçkovskaya** (tam adı: *Natalya Leonidovna Kraçkovskaya*, ; ) — Rusiya aktrisası, Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (1998).

## Həyatı
Natalya Leonidovna Kraçkovskaya 24 noyabr 1938-ci ildə SSRİ-nin paytaxtı Moskva şəhərində anadan olmuşdu. Orta məktəbi bitirəndən sonra sənədlərini Tarix-arxiv institutuna və eyni zamanda da Ümumrusiya Dövlət Kinematoqrafiya institutuna vermişdi. Aktrisalıq karyerası arzulasa da, anasının istəyi ilə arxivçi olmaq fikri vardı, amma işin tərsliyindən onu maşın vurur və görmə qabiliyyəti azalır. Həkimlər ona oxumağı qadağan edirlər.

Natalya Kraçkovskayanı kino üçün məşhur rejissor Leonid Qayday kəşf edib. Sonralar başqa rejissorların filmlərində çəkilsə də, o hər şeydən əvvəl "Qaydayın aktrisası" kimi tanınıb. Məhz "12 stul"a çəkiləndən sonra onun əsil karyerası başlayıb. Deyirlər ki, Qayday səs operatoru Kraçkovskinin arvadına oxşayan — vətəndaş Qraçaçuyeva roluna çəkilmək üçün aktrisa axtarırdı. Beləcə, əvəzolunmaz xarakterlər aktrisası meydana çıxır. "12 stul"dakı unudulmaz rolundan sonra o, "İvan Vasilyeviç peşəsini dəyişir" və "Ola bilməz" filmlərində çəkilir. "Peterburqdan uydurma" və Qaydayın sonuncu ekran əsələrindən olan "Şəxsi detektiv və ya Kooperasiya əməliyyatı" və s. filmlərdə rol alır. Aktrisa müsahibələrində deyirdi ki, digər rejissorlar onu öz filmlərinə kifayət qədər həvəssiz dəvət edir və "Sən axı, Qaydayın aktrisasısan" deyirmişlər. Ancaq Kraçkovskayanın unikal fakturası onun təkrarsız rollar oynaması üçün kifayət edirdi. O, həmçinin "Pokrovski darvazaları" və "Görüş yerini dəyişmək olmaz" filmlərində də çəkilib.

Natalya Kraçkovskaya 3 mart 2016-cı ildə vəfat edib.

## Filmoqrafiya
# 12 stul (film, 1971)
# İvan Vasilyeviç peşəsini dəyişir (film, 1973)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azaniya

**Azaniya** () və ya **Barbariya** () — qədim coğrafiyaşünaslıqda Şərqi Afrikada, Hind okeanı sahilində, Somalidəki Aromat burnundan (Qvardafuy) Tanzaniyadakı Rapta burnuna () qədər uzanan vilayət. Azaniya körfəzi yunanlar tərəfindən Barbariya körfəzi (, ), romalılar tərəfindən isə Azaniya dənizi () adlandırılırdı

Azaniyaya Muxadan zeytun yağı və büxur, Avropadan isə dəmir, şüşə, buğda və şərab idxal olunurdu. Azaniyadan xaricə fil sümüyü, kərgədan buynuzu, tısbağa sümüyü və hindqozu ixrac olunurdu. Azaniyanın əsas ticarət şəhəri Rufici çayının mənsəbində yerləşən Rapta idi. Rapta Afrikanın ən böyük şəhərlərindən, Qara Afrikanın isə ən zəngin şəhərlərindən biri idi və e.ə. I minillikdə çiçəklənmişdir.

Azaniya adının ərəb mənşəli olduğu güman edilir. Azaniya qədim yunanlar üçün uzaq və az öyrənilən bir vilayət idi. Ərəblər vilayəti «Zənc torpağı» və ya «Zənc körfəzi» adlandırırdı. Rapta şəhərinin adı Klavdi Ptolemeyin «*[[Coğrafiya (Ptolemey)|Coğrafiya]]*» əsərində çəkilmişdir. «*[[Eritriya dənizinin periplı]]*» əsərinda Rapta "Azaniyanın son ticarət nöqtəsi" adlandırılmışdır.

Azaniya müasir Somali, Keniya, Tanzaniya və şimali Mozambikin sahillərini əhatə edirdi. Azaniyada arxeoloji tədqiqlər 1920-ci illərdən bəri aparılır. Corc Hantinqford yeganə bir «Azaniya sivilizasiyası» olduğunu irəli sürmüşdür, ancaq bu fikir sonralar ifşa olunmuşdur. Çağdaş tarixşünaslar Azaniyada erkən dəmir dövrünə aid müxtəlif sivilizasiyaların olduğuna inanırlar. Vilayətdə yerləşən evlərin tikinti üslubları yerli xarakteristika daşıyır.

2011-ci ildə qondarma bir Azaniya muxtar dövləti qurulmuşdur. Somalinin cənubunda yerləşən bu dövlətin idarəsi Keniyanın paytaxtı Nayrobi şəhərində yerləşirdi. 2013-cü ildə Azaniya dövləti ləğv edilmiş və Cubalend muxtar vilayətinə qoşulmuşdur.

## İstinadlar
Pasifik (Formula-1 komandası)

thumb|300px|Pasifik komandasının loqosu
**Pasifik** ( ***[[İngilis dili|ing.]] Pacific Racing***) Britaniyanın avtomobil yarış komandası idi. 1994-1995-ci illərdə Formula 1 yarışlarında iştirak etmişdir.
## Tarixi
1974-cü ildə keçmiş mexanik və yarışçı Keith Wiggins tərəfindən Avropa Formula- Ford çempionatında iştirak etmək üçün yaradılmışdır. Komandaya Amerikanın tanınmış siqaret markası Marlboro sponsorluq edirdi. Yarışçı isə Harald Huysman idi. İlk sezon uğurlu oldu. Huysman iki titul: Avropa və Benilüks çempionluğu qazandı. Növbəti sezonda, Huysmanın məsləhəti ilə komandanın Formula 3-də iştirakı üçün Bertrand Gachot dəvət olunur. Qrup həmçinin Reynard Motorsports avtomobillərini istifadə etməyə başladı. Gachot, 1985-ci ildə Britaniya Formula-Ford 1600 –da titul qazanır. Bir ildən sonra isə Formula-Ford 2000-də Britaniya çempionu və dünya kubokuna sahib olur. 1987-ci ildə Gachot u JJ Lehto əvəz edir və belçikalı iştirakçı kimi o da yaxşı nəticələr göstərir.  1988-ci ildə Britaniya Formula 3-də iştirak edn komanda yenidən qələbə qazanır və 1989-cu ildə Formula 3000-ə qatılır.
## Formula 3000
Komandaya İrlandiyalı Edmund Irvine dəvət olunur. Qazanılan qələbələrdən sonra İrvine yalnız doqquzuncu yeri tuta bilir. Bu uğursuzluq nəticəsində Marlboro sponsorluqdan çəkildi, İrvine və Lehto komandanı tərk etdi. Komandaya gələn kanadalı Stefan Pruls heç bir xal qazana bilmir.
Wiggins növbəti mövsümdə Christian Fittipaldi  komandaya dəvət edir. O, çətinliklə çempionluqda iki yer qazanır.
1992-ci ildə komanda yenidən Marlboro sponsorluğunu bərpa edə bildi. Christian Fittipaldi  komandanı tərk etdi. Lakin  komandaya gələn Jordi Gené  və Laurent Aiello isə mükəmməl oyun nümayiş edə bilmədi.
Formula 3000-ə bir il qalmış, Wiggins qrupa Devid Kulthardı dəvət edir.  O, çempionatda üçüncü yer qazanır.  Mövsümün sonunda, Wiggins tamamilə Formula 1-ə keçidi elan edir.

## Formula 1
Formula 1-in qoyduğu qaydalardan biri də komandanın özünü şəxsi avtomobillə təmin etməsi idi. Wiggins dizayn ofisini təşkil etmək əvəzinə, şassi üçün istehsalçı satın almağa qərar verdi. Mühəndis Reynerd ona bu işdə köməklik göstərdi.
1994-cü ilə kimi onlar F1-ə daxil ola bilmədi. Yarışda 14 komanda və 28 avtomobil yarışırdı. Bu zaman komanda yarışa daxil olmaq üçün mübarizə apardı. Lakin iştirak uğursuz oldu.

1995-ci ilin fevral ayında komanda əfsanəvi Lotus ilə birləşmə elan etdi.

## Xarici keçidlər
* Pacific
* Pasifik Qran pri
Mərmərə regionu

**Mərmərə regionu** — Türkiyənin 7 coğrafi regionundan biridir. Avropa və Asiyanı bir-birinə bağlayan körpü rolu oynayır. Təxminən 67.000 kvadrat kilometrlik bir sahəyə malik olub Türkiyənin 8.5%-ni əhatə edir. 

Mərmərə Dənizi, təxminən 11.000 km²-lıq ərazisilə bu bölgənin daxilində yerləşir və bölgənin tam ortasını tutur. Mərmərə Bölgəsinin ümumi əhalisi TÜİK 2009-cu ilin əhali siyahıyaalınmasına görə 23 milyondan çoxdur. Mərmərə Bölgəsində sənaye, ticarət, turizm və kənd təsərrüfatı inkişaf etmişdir. Regionda ən inkişaf etmiş sənayesi, İstanbul-Bursa-Kocaəli illərində yerləşən sənaye fabrikalarının olmasıdır. 

Əsas sənaye məhsulları kimi; Avtomobil parçaları, müxtəlif metal məhsullar, qida məhsulları, toxuculuq, hazır geyim, sement, kimya, kağız, neft-kimya məhsulları sayıla bilər. Şumlanmış sahələrin təxminən yarısı buğda və çuğundurdur. Bölgə, Türkiyənin günəbaxan istehsalının təxminən 73%-ni, qarğıdalı istehsalının isə təxminən 30%-ni həyata keçirir. Bağçılıq da xeyli inkişaf etmiş olub, Təkirdağ, Şarköy, Mürəftə, Avşa və Bozca Ada üzüm və üzüm şərabları ilə məşhurdur.

Bölgənin meşə sahə nisbəti 11.5%-dir. Ev heyvandarlığı və ipək böcəkçiliyi geniş yayılmışdır. Əhali və əhalinin sıxlığı, şərqdən qərbə köç səbəbindən çox yüksəkdir. Enerji istehlakı və turizm gəlirləri ən yüksək olan regiondur.

İstanbul, Mərmərə bölgəsinin sıx əhalili olmasında mühüm rol oynayır.

## Tərkibi
İstanbul, Təkirdağ, Ədirnə, Kırklareli, Yalova, Kocaeli tamamilə bölgə hüdudları içində; Sakarya və Biləcik Qara dəniz regionunda torpaqları olub, bir hissəsi Mərmərə regionuna düşür. Mərmərə bölgəsinin ən böyük şəhəri İstanbuldur. Mərmərə Bölgəsindəki ən kiçik şəhər isə Yalovadır. 

* Balıkəsir
* Biləcik
* Bursa
* İstanbul
* Kocaeli
* Kırklareli
* Sakarya
* Təkirdağ
* Çanaqqala
* Ədirnə
* Yalova

## Dağlar
Mərmərə Bölgəsində Ulduz dağları, Biga dağları, Kapıdağ, Uludağ, Samanlı dağları, Domaniç Dağı, Qoru Dağları, İşıqlar dağı, Armutçuk dağı, Kazdağı, Almacıq dağları yerləşir. Bunların ən böyüyü Bursadakı Uludağdır. Hündürlüyü 2543 metrdir. Bundan başqa, bölgədəki Ədirnə ilində hər hansı bir dağ yoxdur.

## İstinadlar
EvroBrun (Formula-1 komandası)

**EvroBrun** ( ***[[İngilis dili|ing.]] EuroBrun*** ) İtaliya-İsveçrə yarış komandası olub Senago, Milan, İtaliyada yerləşirdi. Qrup? 76 avtomobil ilə 46 Qran Pridə iştirak etmişdir. Komanda, 1987-ci ildə, keçmiş yarışçı və mühəndis  Walter Brun tərəfindən yaradılmışdır. 
## Ümumi məlumat
Komanda iki yarış qrupunun, Walter Brun'a məxsus Euroracing team və  Giampaolo Pavanello'a məxsus Brun Motorsport'un birləşməsi nəticəsində yaranıb.
Komanda sportprototiplerden sonra, Formula 1 –də iştirak etmək qərarına gəldi. Sponsorluq Alman içki şirkəti olan  Mast-Jägermeister tərəfindən olundu. Daha sonra , Walter Brun Reynard Motorsport şirkəti ilə iş birliyinə son qoyur.
EuroBrun adlı yeni layihə 1987-ci ilin sentyabr ayında qeydə alınmışdır: tərəfdaşlardan hər bir komanda 50% -ə sahib idi. Komandanın bazası Milanda yerləşdirilmişdi.

### 1988
İlk sezon debütü  Mario Tolentinonun başçılığı ilə, Şassi ER188 ilə baş tutdu.  Sükan arxasında, Formula 3000 qalibi olan, İtaliyalı Stefano Modena və komanda rəhbərinin keçmiş tanışı Oscar Larrauri idi. Sezona çox inamlı bir başlanğıc olsa da, sonradan maliyyə problemləri yarandı. İştirakçılardan heç biri xal qazana bilmədi. Yalnız ən yaxşı halda, Modena, Macarıstan Qran pridə 11-ci yeri tutdu.

### 1989
1989-cu ildə maliyyə problemləri ilə bağlı komandada bir çox işçilər işdən çıxarıldı. Nəticədə, EvroBrun yalnız bir avtomobil və isveçrəli Gregor Foiteklə yarışa qatıldı. Bu dəfə daha müasir versiya olan ER188 istifadə olundu. Yalnız sonradan ER 189 təqdim olunsa belə nəticə dəyişmədi və çıxışlar uğursuz oldu.
### 1990
1990-cı ildə yarışa iki avtomobil çıxarıldı. Yarışçı Claudio Langes bütün mövsüm heç bir nəticə əldə edə bilmədi. 14 mərhələdən sonra komanda çempionatdan uzaqlaşdırıldı.
## Xarici keçidlər
* EvroBrun Formula 1 
* EvroBrun
Midland (Formula-1 komandası)

**Midland** (***[[İngilis dili|ing.]] MF1 Racing***) Formula 1 yarış komandası idi. 2006-cı ildı Formula 1-də sürücülər Kristian Albers və Tiago Monteiro çıxış etmişlər. Komandanın adı, Kanadalı iş adamı, Alex Shnaider tərəfindən satın alındıqdan sonra dəyişdirildi. Jordan Grand Prix  adı Midland Group ilə əvəz olundu.
Komandanın, Britaniya əsasən İordaniyanın Silverstone zavodunda olmasına baxmayaraq, Shnaiderin köklərinə əsasən ilk  olaraq Rusiya Formula 1 komandası olaraq qeydiyyatdan keçdi.
## Tarixi
2004-cü ildə Midland Group, Formula 1 yarışlarına qatılmaq fikrini bildirir və 2006-cı il, Formula 1 yarışına qatılmaq üçün komanda yaradılacağını bəyan edirlər. 
2005-ci il Mövsüm başlanğıcında qrup, Cordan komandasını Eddie Jordandan satın alır. Beləliklə, Midland komandası Formula 1-də yeni deyildi və ilkin olaraq, $ 48 mln məbləğində yatırım etmək məcburiyyətində qalmır. 2005-ci ildə komanda köhnə adı ilə çıxış etdi. Sürücülər, Narain Karthikeyan və Tiago Monteiro heç bir nəticə əldə edə bilmədi.
## 2006-cı il
Bu mövsümdə komanda ilk olaraq öz adı və Rusiya bayrağı altında çıxış etdi. Rusiyalı test –pilot Roman Rusinov, qış ayı boyu sınaq idarəetmədə iştirak etdi. Komanda Midland M16 avtomobili və Ford mühərriklərindən istifadə etdi. Avtomobilin səthi qrupun xüsusi rəng çalarları olan, qırmızı, qara və ağ rənglərlə dizayn olundu.
10 sentyabr, 2006-cı ildə, Midland Group rəsmi olaraq komandanın satışını elan etdi. Şirkətin yeni sahibi Spyker Cars NV və adı dəyişdirilərək Spyker MF1 Racing oldu.
## Xarici keçidlər
* Midland sells
* Midland F1 confirmed
Başqırdıstanın torpaq örtüyü

**[[Başqırdıstan]]ın torpaq örtüyü** — yetərincə müxtəlifdir. Uralönünün şimalında çimli-podzollaşmış torpaqlarda cökə, bəzən də palıd və ağcaqayın qarışığı olan küknar-ağ şam qarışıq meşələri yayılmışdır. Cənuba getdikcə bunlar tünd-boz meşə və çimli-karbonatlı torpaqlarda zəngin meşəaltına malik və cökə, ağcaqayın, palıd, bəzən qarağacdan ibarət enliyarpaqlı meşələrlə, yerli meşələr isə çox vaxt ikincili çökəliklər, tozağacı meşələri və ağcaqovaqlıqlarla əvəz olunur.

Başqırdıstanın düzənlik ərazisinin təqribən 50%-ini meşə-çöllər tutur. Uralönündə tünd-boz meşə torpaqlarında adalar şəklində yerləşən qarağac qarışıq palıd-tozağacı və cökə meşələri tipik və karbonatlı qaratorpaqlardakı taxıllı-müxtəlifotlu çəmən və müxtəlifotlu-şiyavlı bozqırlarla növbələşir. Uralarxasının meşə-çöllərində tozağacı və tozağacı-şamağacı meşələri, adi və cənub qaratorpaqlarında, bəzən şorakətvarı qaratorpaqlarda və şorakətlərdə şırımlı-topallı-şiyavlı çöllər, həmçinin çəmən və bataqlıqlar üstünlük təşkil edir.

Başqırdıstanın cənubunda adi və cənub qaratorpaqlarında kolluqlu (qızılıakasiya, topulqa) və daşlı çöllər yayılmışdır. Bozqır sahələr, əsasən, şumlanmışdır. Çay dərələrində qızılağac meşələri, bataqlıqlar və subasar çəmənlər inkişaf etmişdir. 

Dağlarda yüksəklik qurşaqlığı müşahidə olunur. Cənubda 350–400 m yüksəklikdə ki öndağlıq meşə-çölləri qərb yamacının boz-meşə torpaqlarında bitən palıd-cökə alçaq dağ meşələri ilə, şimal yamacının şamağacı-tozağacı meşələri ilə, 650–700 m-dən yuxarıda isə podzollaşmış torpaqlarda bitən enliyarpaqlı-küknar və küknar-ağşam meşələri ilə əvəz olunur. 1000–1200 m-dən yuxarılarda qərb yamaclarında çimli torpaqlarda bitən seyrək küknar və küknar-tozağacı meşələri, ş. yamaclarında enliyarpaqlı seyrək meşəliklər yayılmışdır; 1400 m-dən başlayaraq tundra, 1600 m-dən yuxarıda daş səpintili və şibyəli holtslardır. Şimal-şərq yamaclarında tünd-iynəyarpaqlı və şərq yamaclarında açıq iynəyarpaqlı meşələr üstünlük təşkil edir. 

## Mənbə
* Хисмәтов М. Ф., Сухов В. П. Башҡортостан географияһы. 9 -сы класс, Өфө, "Китап" 2001 йыл. 200 бит.
*
Qara Afrika

**Qara Afrika** və ya **Böyük Səhradan cənubdakı Afrika** — Afrika qitəsinin Böyük Səhranın cənubunda yerləşən hissəsinə verilən ad. Afrikanın bu qisminə Şimali Afrikadan fərqli olaraq, əsasən qaradərililər məskən salmışdır. Buna görə də Afrikanın bu hissəsi Qara Afrika adlanır.

Afrika qitəsinin bü cür bölünməsi e.ə. III minilliyin ortalarına təsadüf edir. bu dövrdə Böyük Səhra formalaşmağa başlayır. Böyük Səhra sivilizasiyaların qarşılıqlı əlaqəyə girməsinə böyük maneə olmuşdur. Afrika qitəsinin bu iki hissəsi arasındakı yeganə keçid Nil çayıdır. Burada yaranmış sivilizasiyaların Qədim Misirlə yaxından əlaqələri var idi.

E.ə. I minillikdə Qara Afrikada dəmir metallurgiya geniş yayılmışdı. Qara Afrikanın əhalisi Tunc dövrünü yaşamamışdır. Burada neolit dövründən dəmir dövrünə birbaşa keçid gerçəkləşmişdir.

BMT-yə əsasən, Qara Afrika Böyük Səhradan tamamilə və ya qismən cənubda yerləşən bütün ölkələri əhatə edir. Müasir siyasi bölgüyə əsasən, Qara Afrika 48 ölkəni əhatə edir. Bəzən Madaqaskar da coğrafi yaxınlığına görə Qara Afrikanın bir hissəsi hesab edilir, ancaq ölkə tamamilə bir adada yerləşir və qitəylə birbaşa əlaqəsi yoxdur.

Termindən istifadə kəskin şəkildə tənqidə məruz qalmışdı, çünki bu, sadəcə kartoqrafiya konvensiyaları və Afrikanı Avropa dövlətlərindən tabe etmək layihələri müstəmləkəçilik siyasəti tərəfindən yaradılmışdır.

## Tamamilə Qara Afrikada yerləşən ölkələr

## Qismən Qara Afrikada yerləşən ölkələr

## Həmçinin bax
* Böyük Səhra
* Sahel

## Qeydlər

## İstinadlar
Kauzen (Formula-1 komandası)

**Kauzen** ***([[İngilis dili|ing.]]Kauhsen)*** 1979-cu ildə iki mövsümdə Formula 1-də iştirak edən  Alman komandası. Hər iki yarışda Gianfranco Brancatelli heç bir xal qazanmamışdır.
## Formula 1-dən  əvvəl
70-ci illərin əvvəllərində Willi Kauhsen idman yarışlarında iştirak etmiş, Le Mans-da ikinci yeri qazanmışdı. 1977-ci il mövsümündə o Formula 2 yarışında iştirak etmək qərarına gəlir və buna görə də əvvəlki çempion avtomobili olan Renaultu əldə edir
İlk əvvəl vəziyyət yaxşı olsa da, sona yaxın komanda hətta qiymətləndirmədən keçə bilmir. Komandanın tərkibinə Vittorio Brambilla, Michel Leclère və Alain Prost daxil idi. Lakin nəticələr heç də ürək açan deyildi. Yalnız Brambillanın Mizanoda əldə etdiyi 3-cü yer yüksək göstərici oldu.

## Formula 1
Heç bir göstəriciyə baxmayaraq, Kauzen 1978-ci ildə Formula 1-ə qatılmaq üçün plan qurdu. İlk əvvəl o, Alfa-Romeo mühərrikindən istifadə etmək qərarına gəlir. Lakin sonradan Cosworth   DFV V8 əldə edir. Model inkişaf etdirilmiş arxa qanadlar və qısa baza ilə çox az Lotus 79 xatırlatdı. Gianfranco Brancatelli modeli sınaqdan keçirdi və ciddi problemlər aşkar etdi. Model yenidən təkmilləşdirildi.
Patrick Neve ilə müqavilə imzalandı və onunla pararlel sponsorluq işləri də həll olundu. 1979-cu ildə Lisenziya problem çıxdış Neve dərhal komandanı tərk etdi və onunla parallel sponsorlar da geri çəkildi. Gianfranco Brancatelli komandanın daimi pilotu oldu. Daha sonra Britaniya Formula 2-də iştirak üçün sponsor tapıldı. Avtomobil Kauhsen WK004 adını daşıyırdı. Nəticələr aşağı oldu. Model təkmilləşdirildi və  Kauhsen WK005 təqdim olundu. Bu model Lotus 79-a çox bənzəyirdi.  27 yarışçıdan Brancatelli aşağı nəticə göstərdi. Buna baxmayaraq komanda Belçika WK005 çıxış etdi. Lakin  28 iştirakçı arasında Brancatelli yenidən aşağı nəticə göstərdi. Ardıcıl uğursuzluqdan sonra komanda Mersario komandasına satılır.

## Xarici keçidlər
* Kauhsen
Mersario (Formula-1 komandası)

**Mersario** (***[[İtalyan dili|it.]] Merzario***) 70-ci illərin sonunda, Formula 1 və Formula 2 yarışlarında iştirak edən İtalyan komandası. Komanda 39 Qran pri-də iştirak etsə də heç bir xal qazanmamışdır. 
## Formul 1
### 1977
Qrup, 1977-ci ildə , Ferrari, Vilyams və March komandalarında iştirak edən Arturo Merzario tərəfindən yaradılmışdır. Növbəti ildə yarışda iştirak etmək üçün heç bir qrupda yer tapa bilmədiyi üçün öz komandasını yaratmaq qərarına gəlir. Çıxış etmək üçün March 761B modeli yaradılır. İspaniyada 21-ci yer, Belçika Qran pri də 14-cü yer tutur. 1977- ci ilin sonunda İtaliya Qran pri də komanda növbəti ilə kimi iştirakı dayandırdı. Mersario şassidə öz dizaynını tətbiq etmək qərarına gəlir.

### 1978
Argentinada ilk mərhələdə qrup A1 şassini təqdim etdi. Komandanın sponsoru Amerikanın siqaret şirkəti Marlboro oldu. 
Bütün mövsüm boyu ən yaxşı yer İsveçdə 8-ci yer olmuşdu.

### 1979
İlk üç mərhələdə komanda eyni şassi (761B) ilə çıxış etdi. Bu model A2 adlandırıldı. Mersario, ilk mərhələdə Argentinada 22-ci yeri tutdu.
Daha sonra A3 modeli təqdim oundu. Qarlı hava olduğundan yarış 1 ay gecikdirildi. Fürsətdən istifadə edən Mersario yeni modeli  Fioranoda bir neçə dəfə sınaqdan keçirdi və bir çox problemləri aşkar etdi. A4 modeli də uğur qazandırmadı. Maliyyə problemlərinə görə komanda Formula 2-ə keçid aldı.
## Xarici keçidlər
* Team Merzario website
Dyula Mour

**Dyula Mour** (; ) — Macarıstan hüquqşünası, professor, millət vəkili. 1945–1946-cı illərdə Macarıstan Elmlər Akademiyasının prezidenti olmuşudr.

## İstinadlar

## Mənbə
* Szegedi egyetemi almanach: 1921–1995. Vol. I. (1996). Szeged, (ed. Rezső Mészáros). p. 53.
Bakı Marionet Teatrı

**Bakı Marionet Teatrı** — Bakıda fəaliyyət göstərən marionet teatrı.

## Teatrın tarixi
1980-ci illərin ortalarında gənc rejissor və rəssam Tərlan Qorçu Bakıda marionet teatrı yaratmaq ideyasını həyata keçirməyə başladı. Teatr 1988-ci il aprelin 20-də rəsmən təsis olunaraq Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqı nəzdində fəaliyyət göstərməyə başladı.

Teatrın ilk tamaşası Üzeyir Hacıbəylinin "Arşın mal alan" operettasının marionet quruluşu oldu. Onun premyerası 1990-cı ildə Fransada baş tutdu. Fransa mətbuatı coşqunluqla yazırdı: "Marionetlər hər şeyə qadirdir!", "Ləzzətin daha iki axşamı!". Odur ki, və tamaşaçıların istəyini nəzərə alaraq, "Arşın mal alan"ın əlavə nümayişləri keçirildi…

1993-cü ildə Marionet teatrı Bakı bələdiyyəsinin nəzdinə keçirildi, 2013-cü ildən isə "İçərişəhər" Baş İdarəsinin strukturuna daxil edildi. Daha əlverişli şəraitdə teatrın komandası öz səylərini "Leyli və Məcnun" tamaşasının quruluşuna yönəldə bilmişdi, 2016-cı ildə isə Marionet teatrının tarixində ilk dəfə truppaya artıq öz səhnəsində çıxış etmək imkanı verildi.

Teatrın məramı Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcı irsini təbliğ etməkdən ibarətdir. Teatrın bədii rəhbəri Tərlan Qorçudur.

## Teatrın məramı
Əgər Azərbaycana səfəriniz qısamüddətli, mədəni proqramınıza ayrılmış vaxt isə məhduddur, Marionet teatrını ziyarət etmək fürsətini qaçırmayın. Bu məkanda siz Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsinin ən müxtəlif sahələrini bir arada görəcək, poeziya və musiqi, memarlıq, milli geyim, naxış və rəqslərimiz barədə dolğun təsəvvür alacaqsınız.

Burada müasirlik tarixlə ayaqlaşır, klassik irs modern axtarışlarla uzlaşır, ənənələr yeniliklərə qovuşur, Şərq ilə Qərb birləşirlər… Deyilənlər həm teatrın binasına, həm də teatrın həyatında yaxından iştirak edən insanlara aiddir.

Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcılıq irsi Marionet teatrının repertuar siyasətini təşkil edir. Bu yanaşma teatrın yaradıcısı və bədii rəhbəri Tərlan Qorçunun konseptual ideyasından irəli gəlir. Hal-hazırda teatrın səhnəsində Üzeyir bəyin iki əsəri əsasında səhnələşdirilmiş tamaşa göstərilir: "Arşın mal alan" (1913/1990) operettası və "Leyli və Məcnun" (1908/2016) operası. Eyni zamanda, bəstəkarın yaradıcılıq irsini təbliğ edən yeni marionet tamaşaları üzərində də iş gedir.

Üzeyir musiqisinin qüdrəti teatrın hər bir marionet kuklasında, dekorasiyalarda, aktyorlarımızın ifaçılıq tərzində öz əksini tapmışdır. Məhz bunun sayəsindədir ki, teatrın tamaşaları, dilindən və yaşından asılı olmayaraq hər bir kəs üçün anlaşıqlı və maraqlıdır. Fransa, Almaniya, ABŞ, Rusiya, Polşa, İsveçrə kimi ölkələrdə uğurla keçmiş çıxışlar teatrın beynəlxalq qastrol xəritəsində layiqli yer tutur.

## Qalereya

Бакинский театр марионеток 24 декабря 2016.jpg
Бакинский театр марионеток 24 декабря 2016 2.jpg
Бакинский театр марионеток 24 декабря 2016 3.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
* Teatrın tarixi
* “70 min avroya 8 kukla hazırladılar” - MARİONET TEATRINDAN REPORTAJ
* Baki Marionet teatri haqqinda 25 fakt
Mor Yokai

**Mor Yokai** (; ) — Macarıstan dramatisti, romançı və inqilabçısı. Peşt şəhərində 1848-ci ildə başlanan Macarıstan Liberal İnqilabının fəal iştirakçısı və lideri olmuşdur. Yokainin romantik üslubda yazılan romanları Viktoriya dövründə İngiltərənin elit təbəqələri arasında məşhurlaşdı; ingilis mətbuatında onu Çarlz Dikkens ilə müqayisə edirdilər. Onun ən məşhur pərəstişkarlarından və heyranlarından biri də elə Kraliça Viktoriyanın özü idi.

## Həyatı
Macarıstan krallığının Komarom (hazırda Slovakiyanın Komarno şəhəri) şəhərində anadan olmuşdur. Atası Jozef qədim Yokai ailəsinin Asva qolunun nümayəndəsi idi.

12 yaşı olarkən atasının vəfat etməsindən sonra ailəsi Mordan atasının sənətini davam etdirməsini istədi. Beləliklə, Mor hüquq sənətinə yiyələndi və hüquqşünas kimi ilk işində uğur qazandı.

## Xatirəsi
1925-ci ilin 1 fevralında Macarıstan hökuməti tərəfindən Mor Yokainin şərəfinə üç poçt möhürü istifadəyə verildi.

## Əsərləri

### Romanları
* "*Adi günlər*" /  (1846)
* "*İnqilab və döyüş səhnələri*" /  (1850)
* "*Qaçağın gündəliyi*" /  (1851)
* "*Transilvaniyanın qızıl əsri*" /  (1852)
* "*Macarıstanda türk dünyası*" /  (1853)
* "*Macar nüvvabı*" /  (1853—1854)
* "*Yeniçərlərin son günləri*" /  (1854)
* "*Zoltan Karpati*" /  (1854)
* "*Kasıb zənginlər*" /  (1860)
* "*Yeni mülkədar*" /  (1862)
* "*Biz qocalanda*" /  (1865)
* "*Daş ürəkli adamın oğulları*" /  (1869)
* "*Qızıl almazlar*" /  (1870)
* "*Qızıl adam*" /  (1872)
* "*Gələcək əsrin romanı*" /  (1872—1874)
* "*Adsız qəsr*" /  (1877)
* "*Fırıldaqçı Quqo fon Habenixtin macəraları*" /  (1879)
* "*Dəniz gözlü xanım*" /  (1890)
* "*Rakotsinin cavanlığı*" /  (1892)
* "*Dyord qardaş*" /  (1893)
* "*Başqa zamanlar — başqa dəblər*"
* "*Edam kürsüsünə qədər sevgi*"
* "*Tanrının hökmü*"
* "*İki dəfə ölmək*"
* "*Qəlbin əzadarı*"
* "*Buz altında 20000 il*" / 
* "*Ruhların əhliləşdiricisi*"

### Kiçik prozası
* "*Vəhşi güllər*" / *Vadon virágai* (1848, hekayə toplusu)
* "*Sarı qızlgül*" / *Sárga rózsa* (1893, povest)
* "*Xəyal və həyat*" (povest)
* "*Qəbristanlıq kabusları*" (hekayə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Works by Mór Jókai at Hungarian Electronic Library
* 
* 
* 
* 
* Mór Jókai's works: text, concordances and frequency lists
Müqəddəs torpaqlar

**Müqəddəs torpaqlar** (, , ) — İordan çayı ilə Aralıq dənizi arasında yerləşən və İbrahimi dinlər, yəni yəhudilik, xristianlıq və İslam üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən torpaqlara verilən ad. "Müqəddəs torpaq" dedikdə adətən müasir İsrail dövlətinin ərazisi, Fələstin dövləti, Qərbi İordaniya və cənubi Livanın bir hissəsi, eləcə də cənub-şərqi Suriya torpaqları nəzərdə tutulur.

## İudazim və müqəddəs torpaqlar
Yəhudilər əksərən İsrail torpaqlarını “Müqəddəs torpaqlar” adlandırmırlar. Bu ərazilər haqqında Tanaxda "Müqəddəs Torpaq" ifadəsi sadəcə bir pasajda işlədilmişdir. Tanaxa görə israillilərin müqəddəsliyi dedikdə tanrı tərəfindən israillilərə verilən torpaqlar nəzərdə tutulur yəni bu torpaqlar onların tanrı ilə olan sazişlərinin bir hissəsi sayılan “vədd edilmiş torpaqlar”dır. 1906-cı ildə nəşr edilən yəhudi ensiklopediyasına əsasən Müqəddəs İsrail dövləti dedikdə “4 müqəddəs şəhər” : Yerusəlim, Əl Xəlil, Safed və Tiberiya nəzərdə tutulur. Yerusəlim şəhəri burada yerləşən məbədə görə xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Yəhudi ənənələrinə görə İsmayılın qurban edildiyi Moriah dağı bu şəhərdədir. İvrit incilində də Yerusəlim adı 669 dəfə işlədilmişdir. Şəhərin bir digər adı Sion isə İvrit incilində 154 dəfə işlənib. İudazimin kitablarından olan və yəhudi dünyagörüşünün ensiklopediyası sayılan Talmudda Yerusəlim haqda belə bir bölüm var: *“Ey Yerusəlim, səni unutsam, sağ əlim qurusun. Yerusəlim, səni ən böyük sevincimdən üstün tutmazsam, dilim damağıma yapışsın!..”*

## Xristian dini və müqəddəs torpaqlar
Xristian dinində də bu ərazilər böyük önəmə malikdir. Xristianlığın müqəddəs kitabı İncildə qeyd edilir ki, İsa peyğəmbər məhz burada anadan olmuş, öldürülmüş və yenidən dirilmişdir. Bir sıra xristian kitablarında (İncil də daxil olmaqla) Müqəddəs torpaqların xəritəsinə yer verilmişdi. Məsələn Alman keşiş Henrix Büting  “Müqəddəs kitab” adlandırdığı səyahətnaməsində bu torpaqların xəritəsi göstərilmişdir.

## İslam dini və müqəddəs torpaqlar
Quranda “*Əl-Ard-Əl Müqəddəs"* () ifadəsi Musanın İsrail övladalarına mürciaətində keçir : ***"*** ***Ey qövmüm ! Allahın sizin üçün əzəldən (vətən) müəyyən etdiyi müqəddəs torpağa daxil olun, geri dönməyin, yoxsa zərər çəkmiş halda geri dönərsiniz ".*** Quranda həmçinin bu torpaqlar “mübarək” adlandırılır. İslamda Qüds xüsusi həmiyyətə malikdir. Hədislərə əsasən ən uzaq məscid Əl-Qüdsdür. Əbu Hüreyrənin nəql etdiyi rəvayətdə deyilir: *“ Allahın vəkilinin  gecə səfərində, Qüdsdə ona 2 fincan verildi. Onlardan birində süd digərində isə şərab varidi. O hər ikisinə baxdıqdan sonra süd olan fincanı götürdü. Mələk Cəbrail dedi : Həmd olsun Allaha, sizi fitrətə yönəltdi. Əgər şərabı seçmiş olsaydın ümmətin yolundan çıxacaqdı”* 
Qüds Məhəmməd peyğəmbərin dövründə ilk qiblə idi.
## İstinadlar
Vasili Qabaşvilinin evi

**Vasili Qabaşvilinin evi** () – Tbilisi şəhərində yerləşən XIX əsrə aid tarixi-memarlıq abidəsidir. Bina Rustaveli prospekti 54 ünvanında yerləşir.

## Tarixi

Malikanə tipli bina 1896-cı ildə knyaz Vasili Qabaşvilinin sifarişi ilə memar Korneli Tatişevin layihəsi əsasında istifadə edilmişdir. İnşası tamamlandıqdan sonra ev, hədiyyə kimi knyazın qızı Daryeyə hədiyyə edilmiş, ikinci isə öz növbəsində həkim Nikolay Kipişidze (1887-1954) ilə ailə həyatı qurmuşdur.

Gürcüstanın SSRİ tərkibinə qatılmasından sonra bina milliləşdirilərək birinci mərtəbəsi başqa ailələr arasında bölünmüşdür. Lakin, yeni hakimiyyət dövründə Kipşidzenin qazandığı yüksək mövqe evin tamamilə ailənin əlindən alınmasına imkan verməmişdir.

1960-cı illərdə əvvəlki sahibin varisləri birinci mərtəbədəki mənzilləri tamamilə almağa müvəffəq olmuşlar və beləliklə ev yenidən tamamilə ilkin sahiblərinə qaytarılmışdır.

1 iyun 1990-cı ildə Rustaveli prospektindən Mtatsminda dağına aparan kanat yolunda baş verən qəza zamanı bina ciddi zədələnmişdir. Daşıyıcı trosun qopması və əyləcin işləməməsinə görə kabinlər qoparaq evin damına düşmüş və insanlar həlak olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Тайны тифлисского дома с деревянными кружевами
* Дом Габашвили в Тбилиси
Təntənəli mərasimlər sarayı

**Təntənəli mərasimlər sarayı** və ya **Nikah sarayı** () — 1985-ci ildə Tbilisi şəhərində memarlar Viktor Corbenadze və Vaji Orbeladzenin layihəsi əsasında bionik memarlıq üslubunda inşa edilmiş saraydır.

## Tarixi
Binanın inşasına 1980-ci ildə Viktor Corbenadze və Vaji Orbeladzenin layihəsi əsasında başlanılmış və inşaat işləri 1985-ci ildə tamamlanmışdır. Bina ilkin olaraq təntənəli nikah mərasimlərinin keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Gürcüstanın SSRİ tərkibindən çıxmasından sonra saray istifadəsiz və tərk edilmiş vəziyyətdə qalmışdır. 2002-ci ildə iş adamı Badri Patarkaçişvili sarayı alaraq yaşayış binasına çevirmişdir. Bundan sonra saray sahibinin adı ilə həm də *Arkadi sarayı* ilə tanınmağa başlamışdır. 2008-ci ildə vəfat edən Patarkaçişvili sarayın bağında dəfn edilmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Sarayın memarlıq üslubunu tez-tez müasir kilsə memarlığı ilə müqayisə edirlər. Məsələn, *"Citizen K"* jurnalınının baş redaktoru Frederik Şoben yazır: *"Tbilisidəki Təntənəli mərasimlər sarayı sanki illüzor dünyadan gəlmiş kafedraldır."* Mütəxəssislər Corbenadze və Orbeladzenin sarayın inşası zamanı istifadə etdikləri stilistik həlləri, Le Korbuzye və Oskar Nimeyer modern kafedral tikililəri ilə müzakirə edirlər.

Həmçinin binanın inşası zamanı bionik memarlığın əll yollarından da istifadə edildiyi qeyd edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Архитектура Тбилиси / Квирквелия Т. Р. — М.: Стройиздат, 1984. — 311 с. — 17 500 экз.
M50/51 Super Sherman

**M50/51 Sherman (Isherman)** M4 Sherman tankının yüksək enerjili Fransa istehsalı olan 75&nbsp;mm-lik və CN-F1 105&nbsp;mm-lik topla təkmilləşdirilmiş versiyalarıdır. İsrail Silahlı Qüvvələri tərəfindən 1950-ci illərdən 1980-ci illərə qədər istifadə edilmişdir.

## Tarixi
ABŞ-dən satın alınmış olan M4 Sherman tankları İsrail Silahlı Qüvvələrinin zirehli birlikləri tərəfindən 1950-ci illərdə xidmətə qəbul edilmişdir,
İsrail heyətinin yeni çıxmış olan AMX-13 tankını təhlil etmək üçün Fransaya getməsindən sonra fransız 75&nbsp;mm-lik tank topunun M4 Sherman tanklarına quraşdırılması fikri gündəmə gəlmişdir. 
Bu fikrə paralel olaraq yeni bir dizayn layihəsi başladılmışdır. Bu layihənin meyvəsi olan prototip modeli Fransadan İsrailə göndərildi.
1956-cı ilin mart ayında İsrail Silahlı Qüvvələrindəki ilk 50 ədəd M4 Sherman tanklarının Fransadan gətirilmiş olan 75&nbsp;mm-lik topla İsraildə təchizatına başlanıldı və bu  yeni variant M50 Sherman adını aldı. 
Yeni yaradılmış olan tankların ağırlığı artacağından Cummins motor və yeni asqı sistemi əlavə edilmişdi.

## İstifadəçilər
* 
* 
*  
*
M2 Browning

**M2 Browning .50 Kalibrlik Pulemyot** — John Browning tərəfindən Birinci Dünya müharibəsinin sonlarına doğru konstruksiya edilmiş olan ağır pulemyotdur. Bu pulemyot John Browning'in daha əvvəl yaratmış olduğu M1919 Browning pulemyotuna xarici görünüş baxımından oxşayırdı. Lakin bu silah özü üçün nəzərdə tutulmuş olan daha güclü, daha böyük kalibrli 50 BMG və ya indiki adı ilə 12,7×99 mm NATO standartlı gilizlərdən istifadə etmişdir. M2 "Ma Deuce" və ya "əlli" olaraq yad edilir. Yüngül zirehli döyüş maşınları, piyadalar, zirehsiz maşınlar və qayıqlar, yüngül istehkamlar və alçaqdan uçan təyyarələrə qarşı olduqca təsirlidir.

## İstifadəçilər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Aircraft Gunnery_.50 cal.
* M2 .50 Caliber Machine Gun at Federation of American Scientists
* Browning M2HB & M2HQCB (USA) 
* M2 .50 cal. Machine Gun at Olive-Drab.com
* Quad-50 M2 .50 cal. Machine Gun at Olive-Drab.com
* Browning M2 .50 Caliber Machine Gun at Gary's Olive Drab Page
* Browning M2 HB .50 Caliber Heavy Machine Gun, "Ambush in Mogadishu", *[[Frontline (U.S. TV series)|Frontline]]*, PBS
* Can you use the .50-caliber on human targets? , *[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars & Stripes]]*
* Video of Operation  on Youtube
* U. S. Army FM 23–65 Browning Machine Gun Caliber .50 HB, M2 
* Browning .50 Cal. M2 Aircraft dimensions
Qaramanoğlu Ələddin Əli bəy

**Qaramanoğlu Ələddin Əli bəy** () — Qaramanoğulları bəyliyinin bəyi. Osmanlı sultanı I Muradın qızı Nəfisə Xatunla evləndiyi üçün, bir çox tarixi mənbədə *Kürəkən Ələddin Əli bəy* olaraq anılır.

## Həyatı

## İstinadlar

## Mənbə

* Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: *Türkiye tarihi* Cilt I, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 pp 247–248
* Halil İnalcık: *Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları*,İSAM, İstanbul, ISBN 978-605-5586-06-5 p.&nbsp;99
* Feridun Ahmed Bey, Münşeâtü’s-selâtîn, İstanbul 1274, I, 90-91, 95-96, 101-103, 104-107, 108, 110, 111, 113; 
* Esterâbâdî, Bezm ü Rezm (nşr. Kilisli Muallim Rifat), İstanbul 1928, bk. Dizin, s. 43, 48, 312-314; 
* Şikârî Ahmed, Karaman Tarihi (haz. Mesut Koman), Konya 1946, s. 1-2, 61, 106-113, 116-117; 
* Neşrî, Cihannümâ (Unat), I, 189-193, 215-235, 315-321; 
* Hoca Sâdeddin, Tâcü’t-tevârîh, İstanbul 1279-80, I, 6768, 103-108, 128-129, 131-133; 
* J. Schiltberger, The Bondage and Travels of Schiltberger (trc. Hakluyt Society), London 1879, s. 32; 
* İstanbul’un Fethinden Önce Yazılmış Tarihî Takvimler (nşr. Osman Turan), Ankara 1954, s. 31-42; 
* İ. Hakkı Konyalı, Âbideleri ve Kitâbeleri ile Karaman Tarihi, İstanbul 1967, s. 230-231, 233, 235, 252, 254, 255-256, 466; 
* Uzunçarşılı, Anadolu Beylikleri, s. 13-14; 
* a.mlf., Osmanlı Tarihi, I, 160-161, 189-193, 245-247, 249, 265, 295-298; 
* Halil Edhem [Eldem], “Karamanoğulları’na Dair Vesâik-i Mahkûke”, TOEM, II/11 (1327), s. 709-711; 
* Faruk Sümer, “Anadolu’da Moğollar”, Selçuklu Araştırmaları Dergisi, I, Ankara 1969, s. 125-126;
* a.mlf., “Karaman oğulları”, EI2 (İng.), IV, 619-625; 
* Nihal Atsız, “Hicri 858 Yılına Ait Takvim”, Selçuklu Araştırmaları Dergisi, IV, Ankara 1973, s. 256, 257; 
* Mükrimin Halil Yınanç, “Bayezid I.”, İA, II, 369-392; 
* M. C. Şehâbeddin Tekindağ, “Karamanlılar”, İA, VI, 316-330.
Niş Hava Limanı

**Niş Hava Limanı** (, ИАТА: *INI*, ИКАО: *LYNI*) — Serbiyada yerləşən mülki hava limanı. Aeroport Niş şəhərindən 4&nbsp;km aralıda, Medoşevas kəndində yerləşir.

2012-ci ildə hava limanı 27426 sərnişinə xidmət etmişdir. Aşırma qabiliyyəti hər saata üç təyyarədir.
Priştina, Belqrad, Podqoritsa, Tivat, Sofiya, Skopye və Oxrid üçün ehtiyat hava limanı sayılır.

[thumb|[Freebird Airlines şirkətinə məxsus A320 təyyarəsi]]

## Tarixi
Nişdə ilk hava limanı 1910-cu ildə Trupale kəndi yaxınlığında inşa edilir. 1913-cü ildə Yuqoslaviya krallığının hava daşımaçılığını həyata keçirən Aeroput şirkətinin balansında olur. ikinci dünyü müharibəsindən sonra hava limanı hərbi məqsədlər üçün istifadə edilir.
Hazırkı, hava limanının yerində 1952-ci ildə 1500 m uzunluğa malik beton uçuş-eniş zolağı salınır. 1972-ci ildə onun uzunluğu 2200 metrə qədər artırılır.
1986-cı ildə «Aerodrom Niş» şirkəti qurulur. Bu şirkət hazırda da hava limanının sahibidir. Rəsmi açılışı 12 oktyabr 1986-cı ildə gerçəkləşdirilir. İlk enişi Boinq 737 təyyarəsi edir.

NATO-nun Yuqoslaviyaya qarşı müharibəsi zamanı təkcə 1999-cu ildə uçuş-eniş zolağına 56 mərmi düşür. Bu isə zolağın 11 % ərazisinio məhv edir. Bundan sonra hava limanı bir müddət fəaliyyət göstərməmişdir. 
2003-cü ildə Norveç Xariçi İşlər Nazirliyi hava limanının təmirini həyata keçirir. Hava limanı rəsmi olaraq 12 oktyabr 2003-cü ildə aşılır. Bundan sonra Böyük Konstantinin şərəfinə adlandırlır. 
Bərpa işləri 4 milyon dollara başa gəlir. Tikinti işləri mart 2003-cü ildən dekabr 2004-cü ilə qədər davam etmişdir. Burada 2130 m³ beton,  58400 ton asfalt istifadə edilmişdir.
Bərpadan sonra hava limanının aşırma güçü aildə 90 mindən 120 minə çatdırılır.

## Şirkətlər və istiqamətlər

## Mütəmadi reyslər
Niş Hava Limanından istifadə edən şirkətlərinin siyahısı:

## Xidmətlər
2000-ci ildən etibarən hava limanı sərnişinləri Nişə aparan avtobuslara sahibdir.
Taksi və avtomobil icarəsi xidməti aeroport binasında həyata keçirilir. 
## İstinadlar
Gərmiyanoğlu Süleyman bəy

**Gərmiyanoğlu Süleyman bəy** və ya **Süleyman şah Çələbi** (ö. 1398) — Gərmiyanoğulları bəyliyinin bəyi.

## Həyatı

## Mənbə

* Şeyhoğlu Mustafa, *Hurşidnâme*
* Aziz B. Erdeşir-i Esterâbâdi, *Bezm ü Rezm*
* Ahmed b. Sinanüddin Yusuf el-Karamani, *Ahbaru'd-Düvel* ve *Asaru'l-Üvel*
* Sahîh Ahmed Dede, *Mevlevîlerin Tarihi*, İnsan Yay. İst. s, 196
* Şikarî, *Karaman-nâme*
* Neşrî, *Kitab-ı Cihannüma*
* Âşıkpaşazâde, *Tevârîh-i Âl-i Osman*
* Hadîdî, *Tevârih-i Âl-i Osman*
* Hayrullah Efendi, T*arih-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye*
* Tevhit Bey, *Tarih Encümeni Mecmuası*, cüz, 13, s, 813
* *Hem ulu oğluyidi Çahşadanun* (Şeyhoğlu Mustafa, *Hurşidnâme*)
* Uzunçarşılı, İsmail .H., *Kütahya Şehri*, İstanbul Devlet Matbaası, 1932, sayfa, 47
Meri-sür-Uaz

**Meri-sür-Uaz** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Sent-Uan-l'Omon. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 26 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 10 km şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:9000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:579
  bar:1806 from:0 till:618
  bar:1821 from:0 till:628
  bar:1831 from:0 till:678
  bar:1841 from:0 till:708
  bar:1851 from:0 till:800
  bar:1861 from:0 till:1214
  bar:1872 from:0 till:1390
  bar:1881 from:0 till:1557
  bar:1891 from:0 till:1600
  bar:1901 from:0 till:1849
  bar:1911 from:0 till:2156
  bar:1921 from:0 till:2195
  bar:1931 from:0 till:2630
  bar:1946 from:0 till:2386
  bar:1954 from:0 till:2785
  bar:1968 from:0 till:3469
  bar:1982 from:0 till:5741
  bar:1990 from:0 till:6179
  bar:1999 from:0 till:8929


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Modetur-an-Veksen

**Modetur-an-Veksen** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Manö-an-Veksen. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 50 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 22 km şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:300
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:295
  bar:1806 from:0 till:260
  bar:1821 from:0 till:248
  bar:1831 from:0 till:256
  bar:1841 from:0 till:245
  bar:1851 from:0 till:220
  bar:1861 from:0 till:194
  bar:1872 from:0 till:180
  bar:1881 from:0 till:176
  bar:1891 from:0 till:157
  bar:1901 from:0 till:168
  bar:1911 from:0 till:156
  bar:1921 from:0 till:136
  bar:1931 from:0 till:137
  bar:1946 from:0 till:111
  bar:1954 from:0 till:136
  bar:1968 from:0 till:124
  bar:1982 from:0 till:167
  bar:1990 from:0 till:183
  bar:1999 from:0 till:177


## İstinadlar
Dunay buzlaşması

**Dunay buzlaşması** — Dördüncü dövrdə baş vermiş buzlaşma.  Buzlaşma Pleystosen epoxasının əvvəlində başlamış, Pliosenin sonu bitmişdir (1,5 —1,8 milyon il əvvəl ). Bu buzlaşma Albrext Penkin Alplarda baş vermiş dörd ənənəvi buzlaşma sxeminə daxil deyil. İlk dəfə bu buzlaşmanı alman geoloq Bartele Eberlem 1928-ci ildə ayırmış və Dunay çayının şərəfinə adlandırmışdır. Dunay buzlaşması Alp dağlarının \n qədim qədim buzlaşmalarından biri hesab olunur. Bunu təsdiq edən sübutları İller və Lex çaylarının bölgəsində aşkar edilmişdir. Dunay buzlaşması Biber-dunay istinmə epoxasından sonra, Dunay-güns istinmə epoxasından əvvəl baş vermiş.

## Ümumi məlumat
Dunay buzlaşması müstəqil buzlaşma kimi ayrılmazdan öncə tədqiqatçılar tərəfindən Minedl buzlaşmasının tərkibinə daxil edilirdi. Dunay buzlaşmasını Biber və Güns buzlaşmalarından ayıraraq formalaşdırmışlar. Bu ayrılma əsasən zandrların analizi nəticəsində baş vermişdir.

Diğər qədim Alp buzlaşmaları kimi, Dunay buzlaşmasının da yerini tam xarakterizə etmək mümkün deyil. Alp buzlaşması sxemi buna imkan vermir. Habbeyə görə (2007) bu buzlaşmanı Menapium kompleksinə aid etmək mümkündür. Menapium kompleksi holland buzlaşma sxemi hesab olunur. Bu sxem Şimali Almaniyada olan Pinaus buzlaşmasına uyğun gəlir. Ancaq bu fikir hələ təsdiqini tapmayıb. Əyər bu təsdiq olunarsa Dunay buzlaşması MIS 26-28 mərhələli izotop xoronologiyasına əsasən 950 000—1 000 000 il əvvəl baş vermiş.

Dunay buzlaşması zamanı ola bilsin ki Alp bölgəsi tamamilə buz qatı ilə örtülmüşdür. Bəzi buzlaşma əraziləri isə dağ ətəyinə qədər gəlib çatmışdır. Müxtəlif vaxt təsnifatına görə, hansı ki, fosillərə əsaslanır, göstərir ki, çınqıl terrasları bir neçə etaplarla formalaşmışdır.

Dunay buzlaşmasının aşağı çınqıl terraslarının qalıqları əsasən aşınmaya məruz qalmış *Əhəngdaşları Alplarının* çınqıllarından təşkil olunub.

## Ədəbiyyat

* K.A. Habbe, unter Mitarbeit von D. Ellwanger und R. Becker-Haumann: Stratigraphische Begriffe für das Quartär des süddeutschen Alpenvorlandes. In: T. Litt im Auftrag der Deutschen Stratigraphischen Kommission 2007 (Hrsg.): Eiszeitalter und Gegenwart/Quaternary Science Journal. 56, No. 1/2. E. Schweizerbart’sche Verlagsbuchhandlung (Nägele und Obermiller), ISSN 0424-7116, S. 66-83, doi:10.3285/eg.56.1-2.03.
* T. Litt et al.: Das Quartär in der Stratigraphischen Tabelle von Deutschland 2002. In: Newsletters in Stratigraphie. Band 41, Nr. 1-3. Berlin, Stuttgart, S. 385—399 (Erläuterungen; pdf-Datei, 124 kB und Tabelle; pdf-Datei, 182 kB).

## İstinadlar