open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Buz şəlaləsi

**Buz şəlaləsi** – buzlaq yatağının çox meyilli olduğu yerdə buzlağın parçalanıb yarıqlar və pillələr əmələ gətirdiyi hissədir..

"Buz şəlaləsi" termini "şəlalə" sözündən götürülmüşdür ki, bu da oxşar maye faza hadisəsidir, lakin daha təsir edici sürətə malikdir. Buzlaq buzu başqa yerlərə nisbətən daha sürətli hərəkət etdikdə, çünki buzlaq yatağı daha dik və ya daralır və axın plastik deformasiyaya tab gətirə bilmir, buz çatlayır və çatlar əmələ gətirir. İki nasazlığın qovuşduğu yerdə seraclar (və ya buz qüllələri) əmələ gələ bilər. Buz hərəkəti yavaşladıqda, çatlar birləşə bilər, nəticədə buzlaq daha hamar səthə çevrilir.

## Buz axını
Ola bilsin ki, buzlaq axınının ən görünən nəticəsi buzlaq yatağının dikləşdiyi və/və ya daraldığı yerdə baş verən buzlaqdır. Buzlaq buzlarının əksəriyyəti ildə bir neçə yüz metr və ya daha az sürətlə hərəkət edir. Bununla belə, buzlaqda buzun axını ildə kilometrlərlə ölçülə bilər. Buzun plastik deformasiyası ilə belə sürətli axına nail olmaq mümkün deyil. Əvəzində buz çatlayır, çatlar əmələ gətirir. Kesişən çatlar buz sütunlarını və ya seracları əmələ gətirir. Bu proseslər əsasən görünməzdir; lakin, seraclar qəfil və xəbərdarlıq etmədən çökə və ya çevrilə bilər. Bu davranış tez-tez buzlaq alpinistləri üçün ən böyük risk yaradır.

Buzlaq buzlaqdan aşağıya doğru hərəkət etdikcə, buzlaq yatağının topoqrafiyası onun dinamikasının dəyişməsində həlledici rol oynayır, nəticədə daha düz və/yaxud daha geniş yataq yaranır ki, bu da buzun hərəkət sürətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Sürət və təzyiqdəki bu dəyişiklik çatların bağlanmasına səbəb olur, nəticədə naviqasiya və keçid üçün daha az problem yaradan buzlaq səthi daha hamar olur.

## Qalereya

File:Icefall hires 2.jpg| 
File:KhumbuIcefall.jpg| 
File:MSH06 east arm crater glacier 10-22-06.jpg| 
File:IcefallAthabascaGlacierColumbiaIcefieldAlberta1993.jpg| 


## Həmçinin bax
* Katexçay şəlaləsi
* Çirxalyu şəlaləsi
* Qanlı şəlalə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Vürm buzlaşması

**Vürm buzlaşması** – Alp dağlarında Dördüncü dövrün sonuncu buzlaşmasıdır. Şərqi Avropa düzənliyində Valday buzlaşmasına uyğun gəlir..

## Həmçinin bax
* Alp dağları
* Örtük buzlağı
* Buzlaq epoxaları

## İstinadlar
Ələt silsiləsi

**Ələt silsiləsi** — Azərbaycanın şərqində nəhəng antiklinal ərazi. Qobustandan cənub-qərbə 40 km məsafədə  uzanır. Yaxınlığında neft ehtiyatları zəngindir. Alyat silsiləsi Azərbaycanda ən böyük vulkanlardan olan Torağay, Böyük Kənizdağ, Daşğil, Koturdağ, Ayrantökan və s. kimi çox sayda palçıq vulkanları ilə zəngindir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan coğrafiyası
* Azərbaycan geologiyası

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan. Relyef.
## İstinadlar
Yeni Balapan (Əbyəlil)

**Yeni Balapan kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Bayım kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Yeni Balapan kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100 %.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 76&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Bayım): 9&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Morakay stansiyası): 5&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Adamelit

**Adamelit** — intruziv süxur.

## Haqqında
Adamelit qranit qrupuna aid olan, qranitlə qranodiorit arasında keçid intruziv süxurlardır. Plagioklazın və qələvi çöl şpatının eyni miqdarı ilə səciyyələnir. Termin konkret süxur tipini əks etdirmədiyi üçün az işlənilir.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Zalanqo rəqsi

**Zalanqo rəqsi** () - Yunanıstanın Souli bölgəsində yaşayan yerli əhalinin özlərini dağdan atmaqla gercəkləşdirilmiş kütləvi intihar hadisəsi. 1803-cü ildə Osmanlı imperiyası ilə Soulitlər arasında baş verən müharibədə osmanlı ordusu qalib gəlmişdir. Osmanlıların əlinə sağ keçmək istəməyən qadınlar, başda uşaqları olmaqla özlərini Zalanqo dağından ataraq kütləvi intihar etmişdir. Hadisənin 1803-cü ilin 16 dekabr tarixində baş verdiyi ehtimal olunur. Hadisə ilə bağlı eyni adda rəqsdə mövcuddur. Qadınların müxtəlif rəqs elementlərinin müşayiəti altında intihar etdikləri rəvayət olunur. *Vallja e Zallongut* (*Zalanqo rəqsi*) Çameriya albanlarının mədəniyyətlərində də geniş yayılmışdır.

## Tarixi

1803-cü ilin dekabr ayında Osmanlı imperiyası ilə Soulitlər arasında baş tutan müharibdə osmanlı-alban əsilli Əli Paşanın birlikləri qalib gəldi. Soulitlər məğlubiyyətdən sonra Soulini tərk etməyə başladılar. Təxliyə zamanı bir qrup qadın və uşaqlar, Epirdə yerləşən Zalanqo dağında Əli Paşanın birlikləri tərəfindən mühasirəyə alındı. Qadınlar əsir düşməmək və sonradan kölələşdirilməmək üçün özlərini Zalanqo dağından ataraq kütləvi intihar etməyə başladılar. Birinci uşaqların, sonra qadınların özlərini sıldırım qayalardan atdığı ehtimal olunur.

Rəvayətə görə qadınlar kütləvi intihardan əvvəl müxtəlif musiqi və rəqslər ifa etmişdilər. Hadisə Avropada böyük marağa səbəb olmuşdur. Fransız, romantik rəssamı Ari Şeffer 1827-ci ildə Paris Salonuna *Soulit qadınları* () adlı rəsm əsərini təqdim etmişdir. Bu gün Zalanqo dağında kütləvi intihar etmiş insanların xatirinə abidə ucaldılmışdır.

## Mahnı

Yunanıstanda Zalanqo rəqsi nəğməsi geniş yayılmışdır. Yunan xalq mahnısı olan Zalango rəqsinin sözləri aşağıdakı kimidir;

## İstinadlar

## Mənbə

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Buzlaq dili

**Buzlaq dili** – dərə buzlağının qar sərhədindən aşağıda yerləşən hissəsidir. Buzlaq dili dərə üzrə aşağı enir və burada buz kütləsi ərimə və buxarlanma yolu ilə kiçilir..

## Həmçinin bax
* Buzlaq formasiyaları
* Buzla bağlı terminlər
* Moren

## İstinadlar
Baranbat

**Baranbat** — Goranboy rayonu ərazisində dağ. İncəçayın sol sahilində yerləşir. Hündürlüyü 1635 m.

## Ümumi məlumat
Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, vaxtilə burada Baranbat adlı yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Həmin kəndin adını daşıyan qəbiristan indi də mövcuddur. Oronim baran (baranilər-qaraqoyunlu tayfa ittifaqının adı) və bat/bet (türk dillərində "yüksəklik", "dağ yamacı", "dağın guney hissəsi") sözlərindən düzəlib. Etnotoponimdir. Macarıstanda Baranya, Belorusda Baranovici, Baranq, Hindistanda Baranaqar, Türkiyədə Baran və s. qeydə alınmışdır.
 
## İstinadlar
Adamin

**Adamin** — mineral, Zn2[OH|AsO4]. Bu, adətən sink filizi əmələgəlmələrinin üstündəki oksidləşmiş və ya aşınmış zonada baş verən mineraldır. Təmiz adamit rəngsizdir, lakin adətən Fe birləşmələrinin qatqısına görə sarı rəngə malikdir. Yaşıl rənglər də yaranır və mineral quruluşda mis əvəzlənməsi ilə bağlıdır. Olivenit adamitlə izostruktur olan mis arsenatdır və sink və mis arasında əhəmiyyətli dərəcədə əvəzetmə var, nəticədə kuproadamit adlı ara məhsul yaranır. Zinkolivenit CuZn(AsO4)(OH) formuluna malik ara mineral olan bu yaxınlarda kəşf edilmiş mineraldır. Quruluşda manqan, kobalt və nikel də əvəz olunur. Analoji sink fosfat, tarbuttit məlumdur. 

## Haqqında
Rombik. Habitus prizmatik, bəzən lövhəcikvari, yaxud izometrik. Ayrılma: {101} üzrə -mükəmməl, {010} üzrə - qeyri-mükəm­məl. Aqreqat: -  kristallik qabıqcıqlar. Rəng­siz, bənövşəyi, yaşıl. Parıltı  şüşəli. Sərtlik 3,5. Xüsusi çəkisi 4,48 . Zn və As-lə zəngin olan yataqların oksidləşmə zonasında tapılır. 

## Növ müxtəlifliyi
Kobaltadamin, kuproadamin.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, səh. 679.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Torpaq kolloidləri

**Torpaq kolloidləri** - ölçüsü 0,2 mkm-dən (bəzi müəlliflərə görə 0,1 mkm-dən) kiçik torpaq hissəciklərinə deyilir.

## Kolloid
Ümumiyyətlə kolloid hər hansı maddənin yüksək dərəcədə kiçik hissələrə parçalanmış (və ya disperslik) halı adlanır. Hər bir bərk cismi xırdalamaq yolu ilə kolloid halına salmaq olar. Təbii halda torpağın kolloid hissəcikləri kəltənlər və aqreqatlar şəklində birləşmiş olurlar. Onları yenidən kolloid hissəciklərə ayırmaq üçün torpaq natrium ionları ilə doydurulur.

Kolloid hissəciklər yarandıqları mühitdə asılı halda olur. Kolloidlərin bu halına **zol** deyilir. Kənar təsir nəticəsində kolloidlər zol halını itirib çökməyə başladıqda bu hadisə **koaqulyasiya (pıxtalaşma)** adlanır. Kolloidlərin yükünü itirmiş və iriləşmiş yumşaq çöküntülərinə **gel** deyilir. Torpaq kolloidləri mineral, üzvi və üzvi-mineral olmaqla üç qrupa bölünür. Torpağın mineral kolloidlərinə SiO2, H2O, Fe2O3 nH2O daxildir. Üzvi kolloidlər isə torpaq çöküntüsü və humus turşularından (humin, ulmin, kren) ibarətdir.

## Xarici keçid
* Torpaq 

## Həmçinin bax
* Torpaq
* Torpaqəmələgətirən süxurlar

## İstinad
Torpağın turşuluğu

**Torpağın mübadilə turşuluğu** – neytral duzların yəni qüvvətli turşularla qüvvətli əsasların birləşmələrindən əmələgələn duzların (NaCl, KCl) məhlullarının təsiri ilə uducu kompleksdən hidrogenin çıxarılması nəticəsində əmələ gələn turşuluqdur.

## Hidrogen mübadilə
Uducu kompleksdə hidrogen olan torpaqlara neytral duzlarla təsir etdikdə, onların kationlarda hidrogen mübadilə olur. Sonradan hidrogen KCl-un anion hissəsi ilə (xlorla) birləşib, turşu (HCl-u) əmələ gətirir. Bu turşuluq mübadilə reaksiyası nəticəsində əmələ gəldiyinə görə, bu növ turşuluğa **mübadilə turşuluğu** deyilir.

## Xarici keçid
* TORPAQŞÜNASLIQ VƏ TORPAQ COĞRAFİYASININ ƏSASLARI 

## Həmçinin bax
* Torpaq
* Torpaq coğrafiyası

## İstinad
Torpağın radioaktivliyi

**Torpağın radiaktivliyi** – torpağın tərkibində radiaktiv xassəli kimyəvi elementlərin olmasıdır.  Torpağın radiaktivliyi uran, radium, torium və kaliumun radiaktiv izotopların miqdarından asılıdır. Torpaq əmələ gətirən süxurlardan asılı olaraq bu elementlərin tərkibi dəyişə bilər. Başqa torpaqlara nisbətən turş xassəli dağ süxurları üzərində təşəkkül tapmış torpaqlarda, ağır mexaniki və gillicəli çimli-çəmən torpaqlarında radiaktivlik yüksək olur. Torpağın radiaktivliyi təbii və süni olur.

## Torpağın radiaktiv çirklənməsi
Nüvə qurğularının sınağı, qəza tullantıları və torpağa atom sənayesinin tullantılarının düşməsi nəticəsində yaranan radionuklidlərin Yer səthinə düşməsində baş verir.  Torpağın radiaktivlik çirklənmə sıxlığı küri vahidinin ərazi vahidinə bərabər olması ilə, yaxud stronsi vahidi ilə ölçülür. Bu cür torpaqlarda radiaktivlik təbii növdən çoxdur. 

## Xarici keçid
* TORPAQŞÜNASLIQ VƏ TORPAQ COĞRAFİYASININ ƏSASLARI 

## Həmçinin bax
* Torpaq
* Torpaq kolloidləri
* Torpaqəmələgətirən süxurlar
* Radiasiya ekologiyası

## İstinad
Kentau

**Kentau** () — Qazaxıstanın Türkistan vilayətində yerləşən şəhər. Türkistan şəhərindən 30&nbsp;km şimal-şərqdə, Karatau dağının ətəyində yerləşir.

## Tarixi
Kentau şəhərinin əsası 1955-ci ilin avqust ayında qoyulub. Yaşayış mətəqəsi Aşısay polimetal yatağının istismarı ilə salınmış işçi qəsəbələrindən yaranmışdır. Sovet dövründə yerli əhali qazaxlardan ibarət olsa da, şəhər əhalisinin əksər hissəsi Rusiyadan köçüb gələnlərdən ibarət olmuşdur. Onlar içərisində ruslar, almanlar və yunanlar üstünlük təşkil edirdi. 1980-ci illərin sonu 1990-cı illərin əvvəllərində şəhərdə yerləşən sənaye müəssisələrinin bağlanmasından sonra emiqrasiya prosesi sürətlənmişdir. Hazırda əhalisinin əksəriyyəti etnik qazaxlardan və özbəklərdən ibarətdir.

## Sənaye
Kentauda iki zavod yerləşir. Bunlar transformator və ekskavator istehsalı zavodlarıdır. Hər iki zavod SSRİ dövründə məşhur olsalar da, hazırda elə də aktiv işləmirlər.

## Memoriallar
* İbray Altınsarin memorialı. 2013-cü ilin mayında açılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* «Кентау: город сбывшихся надежд» — статья к 50-летию города
*  Kentau şəhərinin rəsmi veb-saytı
Buz səhrası

**Buz səhrası** 
## Buz səhra
**Buz Səhra**  soyuq səhranın bir növü. Buz səhrası bitki örtüyünün olmaması, havanın alçaq temperaturu və mümkün fizioloji rütubətin çatışmaması ilə izah edilir. Buzlağın geniş məskəni olan Antarktida çox sayda buz var.

## Həmçinin bax
* Örtük buzlağı (coğrafiya)
* Örtük buzlaşması (coğrafiya)
## Xarici keçidlər
* Buz Səhra Antarktida
## İstinad
Ağdərə (Qəzvin)

**Ağdərə** — İranın Qəzvin ostanında kənd

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Avəc bölgəsinin Qərbi Xərəqan kəndistanında, Avəc qəsəbəsindən 54 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Pokrovka (Əbyəlil)

**Pokrovka kəndi** () — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Qızıl Başqırdıstan kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Pokrovka kəndinin milli tərkibi: başqırdlar (58 %), ruslar (29 %).

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 55 km.,
* kənd sovetliyindən (Qızıl Başqırdıstan): 30 km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Maqnitaqorsk stansiyası): 25 km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Marqarita Əzizova

**Marqarita Əzizova** (d. 25 aprel 1993) — Azərbaycanı təmsil edən voleybolçu. Marqarita Əzizova, Azərbaycan yığmasının heyətində 2015-ci ildə baş tutan Avropa Oyunlarına qatılıb və 4-cü yeri tutub.

## İstinadlar
Ağ dəniz-Baltik irqi

**Ağ dəniz-Baltik irqi** — Böyük Avropa irqinin tərkibində kiçik irq.

Atlantika-Baltika irqi ilə şimali avropoidləri birləşdirən və depiqmentasiyasının yüksək səviyyəsi ilə səciyyələnən vahid Baltika irqinə aid edilə bilər.. Fin-uqor xalqlarında (karellər, komi-zıryanlar, komi-permyaklar, udmurtlar və s.) rusların şimal qruplarında və belorusların əksəriyyətində üstünlük təşkil edir. Ağ dəniz-Baltik irqi nümayəndələrinin anklavları Baltikyanı ölkələrdə və Skandinaviyada, Mərkəzi Rusiyada və Şərqi Ukraynada mövcuddur. Ağ dəniz-Baltik irqi xüsusiyyətlərinin Ural irqinin elementləri ilə qarışması nəticəsində formalaşdığını ehtimal etmək olar.

Ağ dəniz-Baltik irqi nümayəndələrinin dərisinin rəngi çox açıqdır (bəzən cəhrayıya çalır).. Saçları, adətən, yumşaq, düz və açıq rənglidir (təqribən 50%); Atlantika-Baltik irqi nümayəndələrinə nisbətən kürənçalarlıdırlar, həmçinin kişilərin saqqalı və tük örtüyü daha azdır. Başları nisbətən kiçik olan irqin nümayəndələrində mezokefaliya və orta braxikefaliya əlamətləri üstünlük təşkil edir. Atlantika-Baltik irqi ilə müqayisədə üzləri az profilləşmiş, daha yastı və enlidir. Burunları nisbətən qısa və enli,. alınları yastı və bir qədər maili, burun dirəyi düz, yaxud azca çökək olur. Gözün üst qapağının qırışığı bəzən çox aydın görünür. Dodaqlarının selikli hissəsi nisbətən nazik, üst dodaq ilə burunun arasında olan dəri hissəsi orta ölçüdə, bəzən isə enli olur. Bədənlərinin uzunluğu orta, Atlantika-Baltika irqinə nisbətən qısadır.
## İstinadlar
Salauat kolxozu (Əbyəlil)

**Salauat kolxozu kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Buranqol kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Salauat kolxozu kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100 %.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 57&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Buranqol): 15&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Maqnitaqorsk stansiyası): 104&nbsp;km.

## Tarixi
2006-cı ildə qəsəbə statusundan xutor statusuna salınmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Baladeh (Gilan)

**Baladeh** — İranın Gilan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Talış şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Əsalim kəndistanında, Həştpər qəsəbəsindən 11 km. cənubda, Ənzəli-Astara avtomobil yolunun 2 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
Balqaş

**Balqaş** () — Qazaxıstanın Karaqanda vilayətində yerləşən şəhər. Balxaş gölünün şimal sahilində, Qazaxıstan alçaq təpəliyinin cənubunda yerləşir.

1937-ci ildə əsası qoyulan Balqaş şəhəri ölkənin əsas misəritmə və mədən sənayesi mərkəzi olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Şəhər ölkənin Çinlə dövlət sərhədindən təqribən 500&nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
1 yanvar 2014-cü il tarixinə olan məlumata əsasən şəhərin etnik tərkibi aşağıdakı kimi olmuşdur:
* qazaxlar: 50 739 nəfər (65.05%)
* ruslar: 21 901 nəfər (28.08%)
* koreyalılar: 1 128 nəfər (1.45%)
* almanlar: 1 039 nəfər (1.33%)
* tatarlar: 887 nəfər (1.14%)
* ukraynalılar: 813 nəfər (1.04%)
* çeçenlər: 147 nəfər (0.19%)
* özbəklər: 144 nəfər (0.18%)
* belaruslar: 121 nəfər (0.16%)
* azərbaycanlılar: 115 nəfər (0.15%)
* digər: 968 nəfər (1.24%)
* Cəmi: 78 002 nəfər (100.00%)

## Həmçinin bax
* Qazaxıstan şəhərləri
* Karaqanda vilayəti
* Balqaş gölü

## İstinadlar
Aladizcə (Nəmin)

**Aladizgə** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Nəmin bölgəsində, Ərdəbil şəhərindən 22 km. şərqdə, Ərdəbil-Astara avtomobil yolunun 10 kilometrliyindədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,540 nəfər yaşayır (266 ailə).

## İstinadlar
Alban kitabələri

**Alban kitabələri** — Qafqaz albanlarının erkən orta əsr epiqrafik abidələri..

1948–1952-ci illərdə Mingəçevirdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı üzərində alban yazısı olan V–VI əsrlərə aid kitabələr tapılmışdır. Həmin dövrə aid xritian məbədindəki mehrabın üzərində (daşdan düzəldilmiş dördkünc xaç oturacağının pərvazında) həkk edilmiş yazı dövrümüzədək çatmış ən böyük kitabədir. Üzərində Alban yazısı olan gil şamdanlar və küp parçaları da aşkar edilmişdir. Alban kitabələri indiyədək xunmamışdır. 

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Vəkilov R.M. Mingəçevir epiqrafik abidələrinin arxeoloji xarakteristikası. Azərb. SSR EA-nın Xəbərləri (ictimai elmlər seriyası). 1958 №4.
Torpağın şorlaşması

**Torpağın şorlasması** - quru qalıq üzrə duzlar 0,25 %-dan cox və yaxud zəhərli duzların çəkisi 0,1 %-dan çox olduqda. Bunlar su çəkimi üzrə əldə edilir. 

## Genezisi
Şorlaşma genezisinə görə fərqlanir:
# *Allüvial-çöküntülərdə torpağın şorlaşmasi* - çayətrafı və gölətrafı terrasların torpaqlarında minerallaşması qrunt suların yer sathina yaxın olmasi va buxarlanma nəticəsində səthdə duzların toplanmasıdır.
# *Dellüvial-prolüvial çöküntülərdə torpaqların şorlaşması* - dağ sistemlərinin şleyflərində yayılmışdır. Göstərilən ərazida suayrıci və dağ ətəklərinə düşən atmosfer yağıntıları yer səthinə yaxın duzları həll edərək özu ilə bərabər dağətəyi düzanlik sahəlarinə aparır. Burada toplanan rnüxtalif duzlar torpaq va qruntun duzlasmasına sabab olur. 

## Növləri
**Torpağın  sodalı-sulaftlı şorlasması** - torpağın şorlasrnası, torpaqda natrium bikarbonat va natrium karbonatın kəskin çoxalmasi ila fərqlənir (su çəkimi üzra 0,06 % HCO 3 və daha çox). 

**Torpağın sodalı-sulfatlı şorlasması** - torpağın şorlasması, torpaqda natrium bikarbonat va natrium karbonatla yanaşı, sulfatların miqdanrının üstünlüyü ilə fərqlənir. 

**Torpağın sulfatlı şorlasması** - torpağın şorlasması sulfatın miqdarı digər duzların miqdarından kəskin şəkildə üstündür.  

***Torpağın xloridli-sulfatlı şorlasması*** - torpağın şorlasması, Torpaqda sulfat va xlorid digər duzlardan çox olmasına görə fərqlənir.

## Xarici keçid
* TORPAQŞÜNASLIQ VƏ TORPAQ COĞRAFİYASININ ƏSASLARI 

## Həmçinin bax
* Torpaq

* Torpağın turşuluğu

## İstinad
Burumzəmitaxtasi

**Burumzəmitaxtasi** — Cəbrayıl rayonunun Nüsüs kəndində əkilən (zəmi) dağ düzənliyinin adı.

## İstinadlar
Ferbanks-Nort-Star

**Ferbanks-Nort-Star** Amerika Birləşmiş Ştatlarına bağlı olan Alyaska əyalətinin Daxili Alyaska bölgəsində Alyaska atabasklarının məskunlaşdığı boro (inzibati ərazi vahidi).

## Coğrafiyası
Ümumi ərazisi 19.280 km² olub, 19.078 km² quru və 201 km² isə sudan ibarətdir.

## Əhalisi
ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun 2016-cı ildə açıqladığı məlumata əsasən əhlinin sayı 100,605 nəfər təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Feyrbanks

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alqataq

**Alqataq** — Yuxarı Qarabağın Xaçın nahiyəsində kənd adı.

## Toponimikası
Əsli El-Katak, yəni Katak eli tayfası, Ermənistanda üç Alagöz (El-Oğuz adından təhrif), Əliqaya (El-i Kaya adından təhrif, oğuzlarda Kayı tayfasının adını əks etdirir), Əliqəmərli (El-i Yelliqaya (İsmayıllı r-nu), Qəmərli adından təhrif, qədim türkmənşəli Qəmər, Kəmər tayfasının adını əks etdirir), Əliqızıl (El-i Kızıl adından təhrif, kəngərlərin Kızıl tayfasının adını əks etdirir), Əliqırıq (El-i Kırık adından Əfşar tayfasının Kırık qolunun adını əks etdirir), Gürcüstanda Alabar adından təhrif (qədim türkmənşəli Abar tayfasının adını əks etdirir), Hallavar (El-i Abar adından təhrif) və s. etnotoponimlərlə quruluşca eynidir.

Ermənistanda və Yuxari Qarabagərazisində erkən orta əsrlərdə Katak mahal adları oralarda yaşamış qədim türkmənşəli Katak (Kataq) tayfasının adı ilə bağlıdır. Gəncə-Qarabağ bölgəsində yaşayan ellərdən birinin adı. Kataq kimi göstərilmişdir. Bəzi coğrafi adlarda Kətük, Kötüklü və Gödəkli (Gürcüstanda Salqa r-nunda Gödəklər, Azərbaycanda Bəyləqan və Qubadlı r-nlarında Gödəkli, Xaçmaz r-nunda Gödəklər (sonralar Aleksandrovka), Mil düzündə Xələc elinin Gödəklər qolu və s.). Qaraqalpaqların bir tayfası indi Kataq adlanır.. Bax: Kətük və Kötuklü. Katal tayfası barədə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
http://www.azerbaijans
Abdınlı

**Abdınlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Göytəpə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Kənd oradakı Tağıbəyli kəndindən çıxmış Abdınlı adlı nəslin həmin kəndə məxsus qışlaq yerində XX əsrin əvvəllərində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Bu kiçik elin yaylağı Mərzili kəndinin yaxınlığında, yaylağı Kəlbəcərin Sarıyar dağında, qışlağı isə Qarabağın düzündə məskunlaşdığı yer idi.

## İstinadlar
Köhnə Balapan (Əbyəlil)

**Köhnə Balapan kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Bayım kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Köhnə Balapan kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100 %.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 63&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Bayım): 5&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Taşbulat stansiyası): 6&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Las-Veqas Strip gülləbaranı (2017)

**Las-Veqas Strip gülləbaranı ,** Paradays, Nevadadakı Las-Veqas Stripdə təşkil olunan dördüncü "Route 91 Harvest" Kantri musiqi festivalında baş vermiş silahlı hücum. Müğənni Ceyson Oldinin bitməkdə olan performansı sırasında Mandalay Bay hotelinin 32-ci mərtəbəsindəki bir nişançı, Las-Veqas bulvarında toplaşan musiqi festivalı iştirakçılarına atəş açıb.

Hadisəni törədən şəxsin Meskit, Nevadada yaşayan 64 yaşındakı Stiven Kreyq Peddok olduğu aydın olub və qatil, hadisə yerində intihar etmiş şəkildə tapılıb. Ən azı 60 nəfərin ölümü və 527 nəfərin yaralanması ilə ABŞ tarixinin ən ölümcül hücumu oldu.

## Həmçinin bax
* Stiven Peddok

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Altuntəpə

**Altuntəpə** ― Türkmənistanın cənubunda Miana kəndi yaxınlığında Eneolit və Tunc dövrlərinə aid arxeoloji abidə.

1965–1975-ci illərdə V.M.Massonun rəhbərlik etdiyi ekspedisiya Altuntəpəni tətqiq etmişdir. Aşağı təbəqələrdən e.ə. V–IV minilliklərdə yaşamış oturaq əkinçi maldarlara aid yaşayış məskəninin qalıqları; möhrəpalçıq evlər, naxışlı keramika məmulatı, gildən düzəldilmiş insan və heyvan fiqurları, daş qablar, mis məmulat və s. aşkar edilmişdir. Altuntəpə e.ə. III minilliyin əvvəllərində ərazisi təqribən 46 hektara çatan iri yaşayış məskəninə çevrilmişdi. Altuntəpədə sənətkarlıq sahələri intensiv inkişaf etmişdi. Dulus çarxında hazırlanan keramika məmulatı ikiyaruslu xüsusi kürədə bişirilirdi. Arsenli və qurğuşunlu tuncdan hazırlanmış əşyalar, o cümlədən qablar geniş yayılmışdı.

E.ə. III minilliyin sonu — II minilliyin əvvəllərində Altuntəpə mürəkkəb daxili quruluşa malik şəhərtipli yaşayış məskəninə çevrilmişdi (sənətkarlıq və zadəgan məhəllələri, zikkurat tipində pilləli qülləsi olan monumental ibadət mərkəzi, bəzək əşyaları, o cümlədən qızıldan hazırlanmış öküz və canavar başı tapılmış kahinlər sərdabəsi). Ev tiplərinə və kollektiv sərdabələrdə qoyulmuş dəfn əşyalarına görə əhali üç qrupa — zadəganlar, tacirlər və sənətkarlara bölünürdü.

Altuntəpə mədəniyyəti üçün mürəkkəb formalı zərif gil qablar, dəvə qoşulmuş araba modelləri, tunc və gümüş məmulat (xəncərlər, kərkilər, güzgülər, o cümlədən müxtəlif zoomorf möhürlər və s.) səciyyəvidir. Altuntəpənin Mesopotamiya (memarlıq və torevtikadakı təsir) və Harappa mədəniyyəti (fil sümüyündən hazırlanmış gətirilmə əşyalar, heroqlif yazılı möhür) ilə əlaqəsi nəzərə çarpır. E.ə. II minilliyin ortalarında Altuntəpə tənəzzülə uğramış və tamamilə tərk edilmişdir.

## Xarici keçid
* Древнейшие племена. Раннеклассовое общество Алтын-депе
* Древние цивилизации, затерянные в песках Ахалского велаята Туркмении. Алтын-депе как бы снова появился из небытия 

## İstinadlar
Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Günü

**Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Günü** — Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının yaradılmasını nəzərdə tutan 2009-cu il Naxçıvan Razılaşmasının imzalanmasından etibarən 3 oktyabr tarixi Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Günü kimi qeyd edilir.

## Tarixi
Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyi 3 oktyabr 2017-ci ildə — Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Günü ilə bağlı bəyanat yayıb. Bəyanatda deyilir: *"Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının yaradılmasını nəzərdə tutan 2009-cu il Naxçıvan Razılaşmasının imzalanmasından etibarən, 3 oktyabr tarixi Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Günü kimi qeyd edilir."*

## Həmçinin bax
* Türk Dövlətləri Təşkilatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Coğrafi qurşaq

**Coğrafi qurşaq** — coğrafi təbəqənin ən iri yüksəklik və enlik bölgüsü. Aralarındakı fərq iqlimlə əlaqədardır. C.q.ekvatorial, subekvatorial, tropik, subtropik, mülayim, subqütb, qütb qurşaqlarına ayrılır. Coğrafi qurşaq termik şəraitin ümumiliyi ilə səciyyələnir. Coğrafi qurşağın rütubətliyi bir cür deyil. Bu da onun daxilində müxtəlif coğrafi zonaların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Coğrafi qurşaq 2 yerə bölünür: Rütubətli ekvatorial meşələr zonası və Dəyişkən rütubətli meşələr (o cümlədən musson)

## Yer səthinin enlik zonallığı bölgüsü
C. Q. istilik və rütubət rejimi, hava kütlələri və su dövranı, torpaq örtüyü, bitki örtüyünün vegetasiyası və s. xüsusiyyətləri ilə səciyyələnir. Qütb qurşağı (arktik və antarktik), subqütb qurşağı (subarktik və subantarktik), mülayim qurşaq (şimal və cənub), subtropik qurşaq (şimal və cənub), tropik qurşaq (şimal və cənub), subekvatorial qurşaq (şimal və cənub), ekvatorial qurşaq növləri mövcuddur. Hər C. Q.-ın özünə xas iqlim xüsusiyyəti və canlılar aləmi var. Lakin qurşaq daxilində iqlim amilləri kəskin dəyişilə bilər, bu da hər bir C. Q.-ı müxtəlif coğrafi zonalar və yarımzonalara bölməyə imkan verir.

## [[Rütubətli ekvatorial meşələr|Rütubətli ekvatorial meşələr zonası]]
Ekvator boyu rütubətli həmişəyaşıl Rütubətli ekvatorial meşələr zonası yerləşir. Bu zonada orta illik və orta aylıq temperatur 24–26°-dir. Sutqalıq temperatur tərəddüdü temperaturun illik tərəddüdündən artıqdır. Orta illik yağıntılar 1500–2000 mm, bəzi yerlərdə isə 4000–5000 mm-ə çatır. Yağıntılar il ərzində bərabər paylanır. Lakin günəşin ildə iki dəfə ekvator zonası üzərində zenitdə olduğu vaxt (yaz və payız gecə-gündüz bərabərliyi dövrü) daha çox yağış düşür. Ekvator meşələri zonasında nəmlənmə (nəmlənmə əmsalı 1,5–2 ilə 3–4 arası dəyişir)ifrat dərəcədədir. Bu zonanın bitki örtüyü olduqca zəngin(4 mindən artıq ağac növü var), torpaq örtüyü isə kasıbdır. Flora və faunası olduqca zıngindir. Burada hələ də kəşf olunmayan canlılar var. Buna görə də bu meşələri dünyanın ləl-cəvahiratı adlandırırlar.

## Dəyişkən rütubətli meşələr (o cümlədən musson)
Dəyişkən rütubətli meşələr və ya digər adı ilə subekvatorial meşələr zonası ekvatorial meşələr zonasını şimaldan və cənubdan əhatə edir. Onların əsas fərqi subekvatorial meşələrdə 2 aya qədər davam edən yağıntısız dövr olmasıdır. meşələr zonasında qısamüddətli quraqlığın səbəbi, bu zonannın müvafiq yarımkürələrinin qışda quru passat küləklərinin təsiri altında qalmasıdır. Meşələr, ağacların növ zənginliyinə və qısa quraq dövrünü çıxmaqla, havanın nəmlənmə dərəcəsinə görə ekvatorial meşələrdən o qədər də fərqlənmir. Dəyişkən rütubətli meşələr Afrika və Cənubi Amerikanın mərkəzi zonasında, ekvatorial meşələrin ətrafında yayılmışdır. Bundan başqa cənub şərqi Asiyada Musson meşələri də mövcuddur. Bu meşələrd ə oxşar xüsusiyyətlərinə görə dəyişkən rütubətli meşələrə aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Coğrafiya terminləri lüğəti Bakı, "Altun kitab", 2016 2156 leksik vahid
*
Buz mağarası (Goranboy)

**Buz mağarası** — Goranboy rayonunda mağara.

## İnzibati yeri
"Buz mağarası" adlanan təbiət abidəsi Goranboy rayonunun Buzluq kəndinin cənub qurtaracağında, Kürəkçayın sol tərəfində, dəniz səviyyəsindən 1800 m hündürlükdə, Goranboy Meşə Mühafizəsi və Bərpası Müəssisəsinin xidməti ərazisinin meşə ilə örtülü sahəsi ilə həmsərhəd Buzluq kəndinin bələdiyyə mülkiyyətinə aid torpaq sahəsində yerləşir.

## Tarixi
Mağara uzaq keçmişdə təbii fəlakət zamanı bərk süxurlardan ibarət iri qaya parçalarının mütləq hündürlüyü daha çox olan ərazilərdən yuvarlanaraq qala şəklində Kürəkçayın məcrasına toplanması nəticəsində əmələ gəlmişdir. İri qaya parçalarının toplandığı ərazi 0,22 hektar sahəni təşkil etməklə hər bir təərəfi ağaçlarla əhatələnmişdir. Buz mağarası təxminən onun mərkəzi hissəsində qaya parçalarının altında yerləşir və içərisində daim buz olur. Mağaraya daxil olmaq üçün qaya parçalarının arasından 3-3,5 metr şaquli istiqamətdə çox çətinlikə keçilə bilən dar keçidlərlə aşağıya düşmək lazım gəlir. Yay fəslinin və ərazidə yüksək hərarətin olmasına baxmayaraq mağaradan buz parçaları çıxarılır.
Xəzərönü

**Xəzərönü** — tarixi-coğrafi adı Xəzər dənizi ilə əlaqədardır. İlk dəfə bu termini rus alimləri XVIII əsrdə işlətməyə başlayıblar.

Xəzərönü 4 regiona bölünür:

Şərqi Xəzərönü - Qazaxıstanın Manqistau vilayətini və Türkmənistanın qərbini əhatə edir.

Cənubi Xəzərönü İranın şimal hissəsini əhatə edir.

Şimali Xəzərönü Qazaxıstanın Atiaru vilayətini və Rusiyanın Astraxan və Kalmı rayonlarını əhatə edir.

Qərbi Xəzərönünə isə Dağıstan və Azərbaycan sahilləri aiddir.

## İstinadlar
Samsyo adası

**Samsyo adası** () —  Kattegat boğazında, Danimarkaya məxsus olan ada. Yutlandiya yarıamadası (15&nbsp;km məsafə) ilə Zelandiya adası arasında yerləşir. Ayrıca inzibati vahidlik olaraq mərkəzi Tranebyorq şəhəridir. Adanın sahəsi 112,06&nbsp;km², əhalisi isə 4003 nəfər təşkil edir (2009). Bərə vastəsi ilə Yutlandiya və Zelandiya arasında əlaqə yaradılır. 

Ada enerjiyə olan ehtiyacımı maksimal dərəcədə bərpa olunan ehtiyatlardan istifadə etməklə ödəyir.. 
Ada çiyələk toplaması ilə İrlandiya və Fransız Britaniyası kimi Avropanın belə uzaq hissələrindən turistləri özünə cəlb edir. Həmçinin  Samsyo ölkədə ən qədim kartof növü və eyni adlı pendir növü ilə tanınır.
## İstinadlar
Samur meşəsi

Samur meşəsi Rusiyanın subtropik lianalarını təşkil edir. Ümumi sahəsi 220 kv.km olan bu meşə Dağıstanın Məhərrəmkəndindən başlayaraq Azərbaycanın Xaçmaz rayonuna qədər geniş ərazini əhatə edir. O öz adının Samurçayın deltasından götürüb.

## Coğrafiyası
Meşə özü Rusiya və Azərbaycanın şimal hissəsinə bölünür. Rusiya ərazisində o Dağıstan cənub-şərq hissəsini əhatə edir və Samur dövlət qoruğuna kimi davam edərək 11200 ha ərazini əhatə edir. Burada 7 kənd yaşayış məntəqəsi və 3 hərbi hissə var. Azərbaycanda isə Samur-Yalama Milli Parkı 11722,45 ha hissəsini əhatə edir. Burada ən azı 9-10 yaşayış məntəqəsi vardır. Meşənin bir hissəsi Xəzər dənizi suları ilə yuyulur.

## Təbiəti
Bu meşələr Rusiyada yeganə liana tipli subtropik meşədir. Bu meşə Hirkan tipli relikt meşədir. Burada 100-dən çox bitki vardır, onların bir çoxu RF-nın Qırmızı kitabına daxildir. 450-ə yaxın onurğalı, 10 minə yaxın isə onurğasız heyvanlar yaşayır. 51 dənə nadir və nəsli kəsilməkdə olan quş növləri vardır.

**Bitkilər:** qidalandırıcı lotus, qurbağa qanadlı lapina, sternberg sarı, nektasorodium üç ayaqlı, şivənli orkis, ozofosiol və qafqaz

**Onurğasızlar:** uzun sürən və Xəzər dənizi kəklikləri, geyik böcəyi, böcək böceği, parlaq sarı maça və yumşaq limon delaveri, qırmızı daşıyıcı, yovşan herbariyası.

**Az qidalananlar:** Qafqaz otter, qamış pişiyi, Avropa geniş gözlü, meşə pişikyi

**Quşlar:** ağquyruq dəniz qartalı, adi qaranaz, qıvrımlələk qutan, şahin, ilanyeyən, çəmən və çöl tirşağı, qara leylək,  qızılqaz, kiçik xallı qartal, ördək, ağgöz qaraördək, şilok, sultan toyuğu və s.

**Sürünənlər və amfibiyalar:** Aralıqdənizi tısbağası, qırmızıqarın təlxə, Suriya sarımsaqiyli qurbağası
Myon adası

**Myon adası** () —  Baltik dənizində, Danimarkaya məxsus olan ada. Ölkənin cənub-şərqində yerləşir. Adanın sahəsi 112,06&nbsp;km², əhalisi isə 9580 nəfər təşkil edir (2013). Adada yerləşən ən böyük yaşayış məntəqəsi Steqe şəhıəridir. Adanın mərkəzində yerləşən şəhərdə 4000 nəfər yaşayır. İqlimi mülayimdir. yumşaq və davamlı olmayan qışa, sərin yaya malikdir.

## Görmli yerləri

Adada Danmarkanın ən böyük qaya massivi yerləşir («Ağ qayalar»). Qayalar 6&nbsp;km uzunluğa və 128 m hündürlüyə malikdir.  
## İstinadlar
Aeqna adası

**Aeqna adası** (;  və  "canavar adası") — ada Estoniya ərazisində, Fin körfəzində yerləşir. Sahəsi 2,93&nbsp;km²-dir. Tallin şəhərinin Kesklinn rayonu ərazisinə daxildir. Adada cəmi 8 sakin (2011) qeydə alınmışdır. Ada toxunulmayan təbiəti səbəbindən dövlət tərəfindən qorunur. Tallin rəhbərliyi adanı turistik zonaya çevirmək məqsədilə planlar hazırladığını bəyan etmişdir.

## İstinadlar
Təpən (Əbyəlil)

**Təpən kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Ravilov kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Təpən kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 97 %.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askar): 25&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (İşkol): 3&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Taşbulat stansiyası): 73&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Bakı Caz Mərkəzi

**Bakı Caz Mərkəzi**  Azərbaycanda caz mədəniyyətinə dəstək və inkişafı üçün  2000-ci ildə yaradılmışdır.  Mərkəzdə caz musiqiçiləri və müxtəlif caz üslublarında işləyən ifaçılar var. Bəzən caz konsertləri və filmlər mərkəzdə böyük bir ekranda göstərilir.

Azərbaycanda cazın inkişafı 20-ci əsrin ilk illərinə təsadüf edir. O zaman Azərbaycanda daha çox təşəbbüskar iş adamları, memarlar, tacirlər, alimlər, milli və xarici sənətkarlar yaranmağa başladılar və yeni musiqi dalğaları Azərbaycana gəldi.  Azərbaycan bəstəkarları Niyazi və Tofiq Quliyev 1938-ci ildə Bakıda ilk caz orkestrini yaradıblar. Niyazi və Tofiq Quliyev Aleksandr Tsfasmanın ilk sovet caz orkestrində iştirak ediblər. Niyazinin orkestri və Tofiq Quliyev Azərbaycan cazının təməlini qoyublar. Dövlət cazı üç trombonun, beş saksofonun, üç trumpetin, fortepiano, gitaranın və zərb alətlərinin daxil olduğunu göstərdi.

İlk konsert zamanı caz klassikləri ilə yanaşı musiqiçilər Niyazi və Tofiq Quliyevin əsərlərini ifa etmişlər. Eyni zamanda, "Chargah" mugamı ilk dəfə saksofon improvizasiyaları ilə ifa edilmişdir. 1941-1945-ci illərdə, müharibənin bitməsindən sonra Rauf Hacıyev "Dövlət cazının" direktoru oldu.

Bakıda ilk caz festivalı 1969-cu ildə keçirilib. Uzun aradan  sonra ənənə 2005-ci ildə geri gəldi və indi də davam edir. Hər il, festival bütün dünyadan Caz ulduzlarını Bakıya dəvət edir. Azərbaycanlı caz ifaçıları, öz növbəsində, beynəlxalq caz festivalı və müsabiqələrinin iştirakçıları və qalibləridir. Azərbaycanda Vaqif Mustafazadə və Rafiq Babayev kimi istedadlı caz musiqiçiləri var.

Mərkəz 2015-ci ildə investisiyaların yoxluğuna görə faəliyyətini bağlandı.

## İstinadlar
Ər və arvad (operetta)

**"Ər və arvad"** — şərqin ilk operettası olub,1909-cu ildə Üzeyir Hacıbəyli tərəfindən qələmə alınmış və ilk dəfə 1910-cu ildə Musiqili Komediya Teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur. O vaxtdan, düz 100 il ərzində əsər heç bir teatrın səhnəsində nümayiş olunmayıb.

Operettanın mövzusu ailədə və gündəlik həyatdakı, ailənin təzyiqi  və cəmiyyətin təsir göstərdiyi azərbaycanlı qadın. Təqdimat 24 may 1910-cu ildə Bakıda, Nikitin qardaşlarının teatr-sirkasında keçirilmişdir. Hüseynqulu Sarabski (Marjan bəy), Əhməd Ağdamski (Minnat xanım), M.H.Terequlov (Safi) və Mirzağa Əliyev (Kerbelayi Gubad) aparıcı hissələrlə çıxış etmiş, Hüseyn Ərəblinski səhnə rejissoru idi  Üzeyir Hacıbəyov isə dirijor idi. Ər və arvad operettası sonradan Naxçıvan, Ağdam və Şəki kimi digər teatrlarda səhnələşdirilmişdir.100 illik fasilədən sonra “Ər və arvad” operettasının ilk premyerası 2010-cu ildə olub.Tamaşanın quruluşçu rejissoru Yusif Əkbərov, dirijoru Nazim Hacıəlibəyov, rəssamı Eldar Qurbanov, baletmeysterlər Zakir və Yelena Ağayevlər, xormeyster Vaqif Məstanovdur. Rollarda xalq artistləri İlham Namiq Kamal, Yaşar Nuri, Afaq Bəşirqızı, Fatma Mahmudova, Arif Quliyev, əməkdar artistlər Elçin Həmidov, Əkbər Əlizadə, aktyorlardan Əliməmməd Novruzov, Vüqar Hacıyev, Ülviyyə Əliyeva,Gülcahan Salamova, Ağaxan Şərifov, Hüseyn Əlili çıxış ediblər.

## Dünya səhnələrində
2025-ci ildə Aşqabadda Böyük Saparmurad Türkmənbaşı adına Baş Dram Teatrında "Ər və arvad" operettası əsasında səhnələşdirilmiş eyniadlı tamaşa türkmən dilində nümayiş etdirilib.

## İstinadlar
Dərya Örs

**Derya Örs** (d.22 aprel 1966, Konya) — Atatürk Kültür, Dil və Tarix Yüksək Qurumunun sədri, Mevlana Araşdırmaları Dərnəyinin rəhbər müavini, professor, doktor, AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun fəxri doktoru.

## Fəaliyyəti
* 1966-cı ildə Konyada anadan olmuşdur.
* 1999-cu ildə doktor elmi adını, 2002-ci ildə əvvəlcə köməkçi dosent, daha sonra dosent elmi vəzifəsinə yüksəlmişdir.  
* 2010-cu ildə Ankara Universitetinin Fars dili və  Ədəbiyyatı bölməsi üzrə professor elmi vəzifəsinə yiyələnmişdir.
* “Nüsha Şarkiyat Araştırmaları” jurnalının təssisçi və redaktorlarından biri, həmçinin də Ankarada olan Mevlana Araşdırmaları Dərnəyinin rəhbər müavinidir. 
* Yıldırım Beyazit Universitetinin İnsan və Cəmiyyət elmləri fakültəsində baş müəllim və dekan kimi fəaliyyət göstərmişdir.  
* 2012-ci ildən Atatürk Kültür, Dil və Tarix Yüksək Qurumunun sədridir. 
* 2016-cı il 11 noyabr tarixində Azərbaycan-Türkiyə elmi əlaqələrinin inkişafındakı böyük xidmətlərinə görə AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun fəxri doktoru adına layiq görülüb.

## Həmçinin bax
* İlbər Ortaylı
* İqor Viktoroviç
* İsmayıl Seragəldin

## Xarici keçidlər
* Dərya Örs 

## İstinadlar
Qabarta (Xaçın kəndi)

**Qabarta** - Yuxari Qarabagın Xaçın nahiyəsində kənd adı.
 
## Tarixi
Mənbədə kənddə əvvəlcə Qarabağın Qaradağlı və Hacılı tayfalarının yaşadıqları, sonra onların Bərdə torpağına keçdikləri göstərilir. Mənbədə kənddə 3 xristian dinli ailənin yaşadığı göstərilir (yenə orada) Toponim burada Kabarda tayfasının adını əks etdirir.

## İstinadlar
Tirmən (Əbyəlil)

**Tirmən kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Askar kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

10 srntyabr 2007-ci ilə qədər Melkombinat kəndi adlanırdı.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askar): 15&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Askar): 15&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Taşbulat stansiyası): 62&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Bəşərü çayı

**Bəşərü** (*hidronim*) — Astara və Lənkəran rayonları ərazisində çay.

## Coğrafiyası
Lənkəran çayının sağ qoludur. Uzunluğu 38 km, Talış silsiləsindən (1800 m. yüksəklikdən) başlanır.

## Adı
Toponim talış dilindəki *bəş* (qol) (-**ə** bitişdirici sait) və *rü* (çay) sözlərinin birləşməsindən düzəlib, "çay qolu" deməkdir.

## İstifadəsi
Suvarmada istifadə edilir. Suyunun bir hissəsi kanalla Xanbulançay su anbarına axıdılır.

## İstinadlar
Bernhard Riman

**Bernhard Riman** (; ) — alman riyaziyyatçısı. Kompleks dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsində həndəsi istiqamətin əsasını qoymuşdur. O, həndəsəyə istənilən bircins obyektlərin kəsilməz yığımı haqqında təlim kimi baxmış, kəsilən funksiyaları öyrənmişdir. Riyaziyyata Riman fəzası adlanan fəza daxil etmiş və onun nəzəriyyəsini (Riman həndəsəsi) yaratmışdır; diferensial tənliklər nəzəriyyəsi, triqonometrik sıralar, inteqral hesabı sahələrində çalışmışdır.

## Həyatı
1826-cı ildə doğulub.

1866-cı ildə vəfat edib.

## Fəaliyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhməd

**Əhməd** — Kişi adı.

* Əhməd Yəsəvi — 
* Əhməd Hüseynzadə — 
* Əhməd bəy Ağaoğlu — ictimai xadim, jurnalist, pedaqoq
* Əhməd şah Qacar — 
* Yəzid ibn Əhməd — Şirvanşahlar dövlətinin onuncu hökmdarı
* Əhməd Ər — 
* Əhməd Əsəd Uras — 
* Əhməd Kənan Tanrıkulu — 
* Əhməd Krımlı — 
* Əhməd Məhəmməd Aq Amani — 
* Əhməd Mithəd Qalabalıq — 
* Əhməd Rasim — 
* Əhməd sultan Avşar — 
* Şah Əhməd
* 
* Əhməd Azəri Qumi — 
* Əhməd Babanlı — 
* Əhməd Haldun Tərzioğlu — 
* Əhməd Kadırov kuboku — 
* Əhməd Munqi — 
* Əhməd Nəhavəndi — 
* Əhməd Oktay — 
* Əhməd Salmanov — 
* Əhməd Zəki Əbu Şadi — 

## Həmçinin bax
* Əhməd (dəqiqləşdirmə)
* Əhmədli
* Əhmədov
* Əhmədzadə
Henrix Veber

**Henrix Veber** (; 1842 – 1913) — Alman riyaziyyatçısı, cəbri ədədlər, cəbri funksiyalar nəzəriyyələri, cəbri həndəsə və riyazi fizika üzrə əsərlərin müəllifidir, 1898-ci ildə qrupun aksiomatik tərifini vermişdir.

## Həyatı

## Fəaliyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avstraliyadakı vulkanların siyahısı

Aşağıdakı cədvəldə Avstraliya ərazisində yerləşən vulkanların siyahısı haqqında məlumatlar verilmişdir. 

## İstinadlar
Sudandakı vulkanların siyahısı

Sudan ərazisində son min il ərzində bir dəfə də olsun püskürməyən 5 aktiv və sönmüş vulkan vardır..

## İstinadlar
Babaxanlı (İrəvan)

**Babaxanlı (İrəvan)** — İrəvan xanlığının Şörəyəl mahalında kənd adı.

## Toponim
**Babaxanlı (İrəvan)** İrəvan xanlığının Şörəyəl mahalında kənd adı. 1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. XVII əsrin əvvəllərinə aid erməni mənbəyində Babaxana kimidir. Babaxan kəndin əsasını qoymuş əmirin adıdır. Kəndin digər adı Bozçalu.XV əsrdə qızılbaşların Bozçalu tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Babaxan bu tayfanın əmirlərindən biri olmuşdur.

## Həmçinin bax
* İrəvan xanlığı
* Azərbaycan türkləri

## Ədəbiyyat
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası. Bakı, 1995.

## İstinadlar
Abakan çölü

**Abakan çölü** — Rusiya Federasiyasında, Xakas Respublikası ərazisində düzənlik. Abakan və Yenisey çaylarının sol sahilləri boyu Minusa çökəkliyinin qərb hissəsini əhatə edir. Hündürlüyü 500 metrədəkdir. Relyefi, əsasən düzənlik, qərb hissəsi təpəlikdir. Abakan çölündə çoxlu xırda göllər var. Ərazisi qismən şumlanır və dənli bitkilər əkilir..

## Həmçinin bax
* Abay çölü

## İstinadlar
Xəmit (Əbyəlil)

**Xəmit kəndi** () — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Xəmit kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Xəmit kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100%.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askar): 70 km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Alməhəmməd stansiyası): 117 km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Baqasun

**Baqasun** – Göyçə bölgəsində Qelam dağ silsiləsinin cənub-qərb yamacında zirvə adı. Başqa adı Bağarsuq.

## Həmçinin bax
* Göyçə mahalı

## Ədəbiyyat
* Mirmahmudova S.N. Ermənistanda türkmənşəli yer adları. Bakı, 1995.
* Qeybullayev Q.Ə. Qədim türklər və Ermənistan. Bakı, 1992.
Selin (Əbyəlil)

**Selin kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Alməhəmməd kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askar): 49&nbsp;km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Alməhəmməd stansiyası): 3&nbsp;km.
* Maqnitaqorsk:60&nbsp;km
* ən yaxın şəhər Sibay: 40&nbsp;km.
Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü: 372 m.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Oryo adası

**Oryo adası** () —  Baltik dənizində, Danimarkaya məxsus olan ada. 
## Coğrariya
Ada İse-Fyord körfəsində, Zelandiya adasından şimal-qərbdə yerləşir. Adanın sahəsi 15,02&nbsp;km², əhalisi isə 831 nəfər təşkil edir (2011). İnzibati cəhətdən 2007-ci ildən Zelandiya regionunun Holbek kommunasına daxildir. 
## Mənbə
* Veb-sayt, Oryo adasına həsr olunmuşdur
Fransız Cənub və Antarktika ərazilərindəki vulkanların siyahısı

Fransız Cənub və Antarktika ərazilərində yerləşən fəaliyyət göstərən və sönmüş vulkanların siyahısı.
Buzlaq günbəzi

**Buzlaq günbəzi**- Kiçik  üfüqi ölçüləri ilə əlaqədar olaraq nisbətən dik yamacları olan, günbəzvari formada  çox da böyük olmayan buzlaq örtüyü; dağ buzlaq tipi olub, suayrıcı sahəni əhatə edir. Kənarlarından dərəyə axan buz, dərə buzlağını əmələ gətirir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Buz səhrası
Abdullaabad (Qəzvin)

**Abdullaabad** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.. 

## Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Molla Yaqub kəndistanında, Sərab şəhərindən 11 km. cənub-şərqdə, Sərab-Ərdəbil avtomobil yolunun 14 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
Makkallin (film)

**Makkalin** () — britaniyalı fotojurnalist Don Makkalinin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən tammetrajlı sənədli filmdir. 2012-ci ildə çəkilmiş filmin rejissoru Devid Morris və Cek Morrisdir.

Filmin premyerası 2012-ci ildə "Hot Docs Kanada Beynəlxalq Sənədli Film Festivalı"nda baş tutub.

Film — "Britaniya ssenaristinin, rejissorunun və ya prodüserinin ən yaxşı debütü" və "Ən yaxşı sənədli film" nominasiyalarında BAFTA-ya namizəd olub.

Kino aqqreqatoru “Rotten Tomatoes” 223 rəy əsasında filmə 92% reytinq verib və 7.3/10 balla qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ''Makkalin'' Allmovie saytında
*  "Makkalin" filminin treyleri
Qavartuçay

**Qavartuçay** (*Kabardaçay*) — Ağdərə və Ağdam rayonları ərazilərindən axan çay.

Uzunluğu 28 km-dir. Kabarda çay da adlanır. Yuxari Qarabagda Qabarta kənd adı ilə bağlıdır

## İstinadlar
Acərli (Həmədan)

**Acərli** — İranın Həmədan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Rəzən bölgəsinin Pişxor kəndistanında, Rəzən qəsəbəsindən 38 km. şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Koreyadakı vulkanların siyahısı

Aşağıda Koreya ərazisində fəaliyyətdə olan və sönmüş vulkanların siyahısı qeyd olunmuşdur.

## İstinadlar
Şahnabadçay

**Şahnabad** — Qusar rayonu ərazisində çay. Qusarçayın sol qolu.

## Haqqında
Çay Şahdağın ətəyindəki Şahnabad adlı düzdən axdığı üçün belə adlanmışdır. Rəvayətə görə, həmin düz Şah Abbasın həyat yoldaşı Şahnabatın adı ilə bağlıdır. Bir digər versiyaya görə isə Şahnabat düzü vaxtilə orada yerləşdirilmiş qarnizona görə bu adı almışdır. Orta əsrlərdə qarnizonun yerləşdiyi yer şəhnəbat adlanırdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şahdağ
Zavadıx

**Zavadıx** — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Qarqar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Zavadıx kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Zavadıq Xotavənd məbədində 1182-ci ilə aid ermənicə kitabdə Tsovatex kimidir. 1727-ci ilə aid mənbədə Yuxarı Qarabağın Köçəz nahiyəsində Zəvadıq kimidir. 1828-ci ildə İrandan köçürülmüş ermənilər yerləşdirildikdən sonra kənd ermənicə Tsovatex kimi ad vermişdir. Hələlik mənası məlum olmayan zaba və türk dillərində tıq "meşəsiz (dağ, təpə)" sözlərindəndir. Ermənistanda əhalisi azərbaycanlılardan ibarət olmuş Zaba kənd adı ilə müqayisə edilə bilər. Ola bilsin bu ad zeyvə (ərəbcə zaviyə "kürüc", "bucaq", "ibadətgah" sözündən və -dıq (lıq) şəkilçisindən ibarətdir.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax