Covanni Qronki

**Covanni Qronki** () — İtaliyanın üçüncü prezindenti (11 may 1955 – 11 may 1962). Xristian-Demokrat partiyasını təmsil edib.
O, ədəbiyyat və fəlsəfə üzrə ilk dərəcəsini Pisa Scuola Normale Superiore-də alıb. 1911-1915-ci illər arasında o, İtaliyanın bir sıra şəhərlərində (Parma, Massa di Karrara, Berqamo və Monza) orta məktəbdə klassika müəllimi işləmişdir.
Birinci Dünya Müharibəsində könüllü olaraq hərbi xidmətə getdi və 1919-cu ildə Katolik İtaliya Xalq Partiyasının qurucu üzvlərindən biri oldu. O, həm 1919, həm də 1921-ci il parlament seçkilərində Pizanı təmsil etmək üçün seçildi. İtaliya Xristian İşçiləri Konfederasiyasında həmkarlar ittifaqı lideri, 1922-1923-cü illərdə Benito Mussolininin ilk hökumətində Sənaye və Ticarət katibinin müavini vəzifəsində çalışdı. Lakin 1923-cü ilin aprelində Turində keçirilən Xalq Partiyasının ümummilli toplantısı bütün PPI nümayəndələrini hökumətdən geri çağırmaq qərarına gəldi. Sonra o, katolik həmkarlar ittifaqlarının rəhbərliyindəki roluna qayıtdı və faşist dəstələrinin onlara qarşı gündəlik zorakılığı ilə üzləşməyə çalışdı.
1924-cü ildə Luici Sturzo PPI katibi vəzifəsindən istefa verdikdən sonra Qronçi digər iki "triumvir" (Spataro və Rodino) ilə birlikdə partiyanın lideri oldu. Həmin il yenidən parlamentə seçilərək, Aventin Secession adlanan antifaşist müxalifətinə (Romada müxalifətin parlamentdən çəkildiyi təpədən) qoşuldu. 1926-cı ildə yeni rejim tərəfindən parlamentdən çıxarıldı.
1925-1943-cü illərdə o, siyasi karyerasını belə dayandırdı. Faşist Partiyasına üzv olmaq məcburiyyətində qalmamaq üçün o, məktəb müəllimliyindən də istefa verib, əvvəlcə satıcı, sonra isə sənayeçi kimi uğurlu bir iş adamı kimi çörəkpulu qazanıb.
## İkinci Dünya Müharibəsindən sonra
1943-1944-cü illərdə o, yeni Xristian-Demokrat Partiyasının (DC) həmtəsisçisi idi və onun solçu fraksiyasının lideri oldu. Giorgio La Pira, Giuseppe Dossetti və Enrico Mattei (İtaliya hökumətinə məxsus neft-kimya nəhəngi ENI-nin gələcək rəhbəri) kimi kişilərlə birlikdə. O, həm də partiyasının nümayəndəsi kimi İtaliya Müqavimətinin çoxpartiyalı komitəsi olan Comitato di Liberazione Nazionale-nin üzvü idi.
Tez-tez partiyasının əksəriyyəti və onun katibi Alcide De Qasperi ilə ziddiyyət təşkil etsə də, o, 1944–1946-cı illərdə sənaye naziri və 1946-cı ildə Müəssislər Məclisinin üzvü kimi fəaliyyət göstərib. 1947-ci ildə, soyuq müharibə başlayan kimi, o, partiyasının qərarına kəskin şəkildə qarşı çıxdı. İtaliya kommunist və sosialist partiyalarını milli hökumətdən çıxarmaq. 1948-1955-ci illərdə İtaliya Deputatlar Palatasının (Parlamentin aşağı qolu) prezidenti seçilmişdir.

## Prezident (1955-1962)
1955-ci ildə Luici Einaudinin İtaliya Respublikasının ilk prezidenti kimi səlahiyyət müddəti başa çatdı və parlament onun varisini seçməli oldu. DC-nin yeni katibi Amintore Fanfani bu vəzifəyə o zaman Senatın prezidenti olan liberal Çezare Merzaqoranı irəli sürürdü. Bununla belə, Cüzeppe Pella, Guido Gonella, Salvatore Scoca və Giulio Andreottinin rəhbərlik etdiyi partiyanın ifrat sağ qanadı Covanni Pastore, Giorgio Bo və Achille Marazzanın başçılıq etdiyi həmkarlar ittifaqı solçusu ilə əl-ələ verib. Onun yerinə Giovanni Qronçinin (“Parlamentin adamı”) seçilməsini təmin etmək üçün partiya rəhbərliyi Hərəkət Kommunist və Sosialist partiyalarının, həmçinin monarxik və neofaşist sağın dəstəyini aldı. Acılı döyüşdən və mərkəzçi cəbhənin son süqutundan sonra 29 aprel 1955-ci ildə Qronçi 883 səsdən 658 səslə Respublika Prezidenti seçildi. O, İtaliya Dövlətinin Başçısı olan ilk katolik siyasətçi idi.
Onun vəzifədə olduğu dövr 1962-ci ilə qədər davam etdi. Bu, sosialistlərin və Kommunist Partiyasının yenidən milli hökumətə qaytarılması, İtaliyanın isə NATO-dan imtina edərək tədricən “sola açılma” ehtirası ilə yadda qaldı. Bloklara qoşulmayan ölkə. Bununla belə, parlamentin bu layihəyə sərt müxalifəti var idi, xüsusən də hər hansı bir canlı çoxluğun zəruri tərkib hissəsi hesab edilən kiçik İtaliya Liberal Partiyası tərəfindən.
1959-cu ildə Qronçi çıxılmaz vəziyyətdən xilas olmaq üçün özünün Katolik solçu fraksiyasının etibarlı üzvü Fernando Tambroni baş nazir təyin etdi və onu "Prezident hökuməti" ilə Parlamentə göndərdi, lakin əvvəlcədən razılaşdırılmış səs çoxluğu olmadı. Ancaq Tambroni parlamentdə yalnız neofaşist səsləri sayəsində sağ qaldı. Bu gözlənilməz “sağa açılma” ciddi nəticələr verdi. 1960-cı ildə İtaliyanın bir sıra şəhərlərində, xüsusən də Genuya, Likata və Reggio Emiliyada şiddətli iğtişaşlar baş verdi, polis nümayişçilərə atəş açıb, beş nəfər həlak olub. Tambroni hökuməti beləcə rüsvayçılıqla başa çatdı; istefa vermək məcburiyyətində qaldı, onun ardınca ənənəvi olaraq mərkəzçi parlament çoxluğuna sahib olan bütövlükdə DC hökuməti gəldi.
Bədbəxt Tambroni təcrübəsi Qronçinin reputasiyasını həmişəlik ləkələdi və səlahiyyət müddətinin sonuna qədər o, axsaq prezident olaraq qaldı. 1962-ci ildə Enriko Matteinin güclü köməyi ilə ikinci mandat almağa cəhd etdi, lakin cəhd uğursuz oldu və onun yerinə Antonio Seqni seçildi. O, dövlət başçısı vəzifəsini dayandırdığı üçün İtaliya Konstitusiyasına əsasən, ömürlük senator oldu. O, 1978-ci il oktyabrın 17-də 91 yaşında Romada vəfat edib.

## Qiymətləndirilməsi
Onun prezidentliyinə ümumi tarixi qiymət vermək üçün avtoritar yanaşma təklifi ilə Tambroni uğursuzluğunu nəzərə almaq lazımdır. Onun mandatı bitdikdən sonra bir növ “sola açılma” baş verdi; ilk mərkəz sol koalisiya 1964-cü ildə sosialistlər (lakin kommunistlər deyil) hökumətə daxil olan kimi Aldo Moro tərəfindən yaradılmışdır. 1970-ci illərdə Xristian Demokratlar və Kommunistlər Tarixi Kompromis adlanan doğru səy göstərdilər. Bu əsasda o, bəzi mühüm uzaqgörənliyə və davamlı təsirə malik ola bilər. Bununla belə, onun siyasi layihəsinin 1964-1992-ci illər arasında bir-birini izləyən sol mərkəzçi hökumətlərlə həqiqətən də çox əlaqəsi olduğunu söyləmək çətindir. Bu dövrün böyük bir hissəsində kommunistlər əvvəlkindən daha sıx təcrid olunmuşdular. Keçmiş sosialist müttəfiqlərinin itkisi və xüsusilə Bettino Craxi Sosialist lider olduqdan sonra onlarla davam edən şiddətli münaqişə, kənar təsirlərin də iş başında olduğu sonradan məlum oldu. 2000-ci il Parlament Komissiyasının hesabatı belə nəticəyə gəldi ki, gizli, ABŞ-ın dəstəklədiyi, “arxada qalan” Gladio-nun strategiyası və əməliyyatları “PCI-nin və müəyyən dərəcədə PSI-nin (İtaliya Sosialist Partiyasının) icra hakimiyyətinə nail olmasını dayandırmaq üçün hazırlanmışdır, ölkədə güc”.Hər halda, İtaliya bazar iqtisadiyyatı kimi sosial-iqtisadi quruluşunu və xarici siyasət uyğunluğunu saxladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər