Əlaüddövlə Bozqurd bəy Zülqədər

**Sultan Əlaəddövlə Bozqurd bəy Süleyman bəy oğlu Zülqədər** (; ; ) — 1480-ci ildən vəfatına qədər Zülqədəroğulları bəyliyinin onuncu hökmdarı.

Kiçik Asiyada qurulmuş Zülqədəroğulları bəyliyi Osmanlı imperiyası, Məmlük sultanlığı, Ağqoyunlular və yeni yaranan Səfəvilər dövləti kimi Qərbi Asiyanın böyük dövlətləri arasında strateji mövqedə yerləşən kiçik bir bufer dövlət idi. Zülqədəroğulları bəyliyinə nəzarət uğrunda rəqabət aparan Məmlüklər, Osmanlılar və Səfəvilər daim bəyliyin daxili işlərinə müdaxilə etmiş və sülalə üzvlərindən öz namizədlərini hakimiyyətə gətirməyə çalışmışdılar.

Əlaəddövlə Bozqurd bəy Osmanlı sultanı II Mehmedin (hakimiyyəti: 1444–1446, 1451–1481-ci illər) köməyi ilə hakimiyyətə gəlmiş və öz qızı Ayşə Xatunu Osmanlı şahzadəsi Bəyazid ilə evləndirmişdi. Əlaəddövlə Bozqurd bəy əvvəlcə Məmlük sultanlarına qarşı mübarizə aparmış və üsyankar Məmlük naiblərini dəstəkləmişdi, lakin o, 1488-ci ildə, Osmanlı dövlətinin 1485–1491-ci illərdə Məmlük sultanlığı ilə müharibəsində bir neçə böyük məğlubiyyətə uğraması və qoruyucu rolunu daşıya bilməməsi səbəbindən Qahirə ilə sülh bağlamağa qərar vermişdi. O həmçinin, bir qızını Məmlük əmirinə ərə vermişdi. Müharibə başa çatdıqdan sonra Əlaəddövlə Bozqurd bəy hər iki dövlətlə yaxşı münasibətlər qurmağa çalışmışdı.

Zülqədəroğulları bəyliyinin Uzun Həsənin nəslindən olan, həmçinin Zülqədəroğulları sülaləsinin nümayəndələri olan və Ağqoyunlu hökmdarları Əlvənd mirzə və Murad mirzəni dəstəkləməsi 1501-ci ildə Şah İsmayıl ilə kəskin onillik münaqişəyə səbəb olmuşdur. Bu qarşıdurma hər iki tərəfə itkilər gətirmişdir, lakin sonda barışıq ilə nəticələnmişdir.

Əksər tarixçilərin fikrinə görə, Əlaəddövlə Bozqurd bəyin nəvəsi olan sultan Səlim hakimiyyətinin əvvəlində şah İsmayılı məhv etmək qərarına gəlmiş və Zülqədəroğulları bəyliyindən səfərə qoşulmağı tələb etmişdi, lakin Əlaəddövlə Bozqurd bəy şah İsmayıl ilə bağlamış olduğu razılaşmanı pozmaq istəməmiş və sultan Səlimin tələbinə cavab verməmişdi. Buna əlavə olaraq, Zülqədəroğulları bəyliyinin qüvvələri Osmanlı karvanlarına hücum edirdilər. Əlaəddövlə Bozqurd bəy sultan Səlimin səfərdən sonra üsyanda iştirak etdiyi üçün edam etdiyi sədrəzəm Dukakinoğlu Əhməd Paşa ilə əlaqə saxlayırdı. Həmçinin, sultan Səlim Əlaəddövlə Bozqurd bəyin Məmlük sultanlığı ilə əlaqədə olduğundan şübhələnirdi. Bu səbəblərə görə sultan Səlim Zülqədəroğulları bəyliyinə qarşı yürüş etmişdir. Əlaəddövlə Bozqurd bəy döyüşdə həlak olmuş və bəylik Osmanlı hakimiyyətinə keçmişdir.

Əlaəddövlə Bozqurd bəyin ölüm anında təxminən 90 yaşı var idi. Onun, oğullarının və vəzirinin kəlləsi xəbərdarlıq olaraq Qahirəyə, Məmlük sultanına göndərilmişdir.

## Zəmin
Zülqədəroğulları bəyliyi Anadolunun cənubi və Suriyanın şimalında yerli türkman ağası Zeynəddin Qaraca bəy (hökmdarlığı: 1337–1353) tərəfindən Məmlük sultanlığının vassalı kimi qurulmuşdur. Qaraca bəy Elxanlılar dövlətindən ayrılaraq türk-monqol zabiti Ərətna tərəfindən idarə olunan Ərətna bəyliyinin Mərkəzi və Şərqi Anadoluda ortaya çıxdığı dövrdə Zülqədəroğulları bəyliyini qurmuşdur. Məmlük sultanı Nəsrəddin Məhəmməd 1337-ci ildə Qaraca bəyi "Türkmanların əmiri" və Maraşdan Əlbistana qədər uzanan torpaqların naibi kimi tanımışdır. Əlbistan 1335-ci və ya 1337-ci ildə Zülqədəroğulları bəyliyi tərəfindən ələ keçirilmişdir. Beləliklə, Əlbistan dövlətin süqutuna qədər Zülqədəroğulları bəyliyinin paytaxtı olmuşdur. Qaraca bəy vəfat edənə qədər qonşuları ilə mübarizədə və Misir hökmdarlığına qarşı üsyanlarda iştirak etmişdir.

Zülqədəroğulları ilə Məmlüklər arasında münaqişə onun oğulları Qarsəddin Xəlil bəy (hökmdarlığı: 1353–1386) və Şaban Sülü Sevdi bəyin (hökmdarlığı: 1386–1398) dövründə davam etmiş, hər ikisi Məmlük sultanı Bərkukun (hökmdarlığı: 1382–1389, 1390–1399) əmri ilə sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür. Şahbudaq bəyin babası Mehmed bəyin (hakimiyyəti: 1399–1442-ci illər) və atası Süleyman bəyin (hakimiyyəti: 1442–1454-cü illər) hakimiyyətləri dövründə Zülqədəroğulları bəyliyi Osmanlı dövləti və Məmlük sultanlığı ilə dostluq münasibətləri qurmağa siyasi nikahlar vasitəsilə cəhd göstərmişdir. Süleyman bəy öz qızı Sitti-Mükrimə Xatunu paytaxt Əlbistandan Ədirnəyə Osmanlı şahzadəsi və gələcək sultan Mehmed Çələbi ilə toyu üçün müşayiət etmişdir.

### Taxt-tac mübarizəsi
Süleyman bəyin geniş hərəmi və çoxlu övladı var idi. O, Süleyman bəy 28 avqust 1454-cü ildə vəfat etmişdir və varis kimi çoxsaylı oğullar buraxmışdır. Bu taxt-tac uğrunda mübarizəyə səbəb olmuşdur.  Onun övladlarından birinci Məlik Arslan bəy (hakimiyyəti: 1454–1465) taxta çıxmışdır. Onun hökmdar olduğu dövrdə Zülqədəroğulları bəyliyi Qaramanoğulları bəyliyinin daxilində vərəsəlik uğrunda gedən döyüşlərdə, həmçinin Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsənə (hakimiyyəti: 1453–1478) qarşı mübarizədə iştirak etmişdir. Məlik Arslan bəy ilk vaxtlar Misir ilə dostluq münasibətləri saxlamışdır, lakin onun Osmanlı dövləti ilə dostluğu davam etdirmək cəhdləri Məmlük sultanı Seyfəddin Xoşqədəmin (hakimiyyəti: 1461–1467) narazılığına səbəb olmuşdur.

Məlik Arslan bəyin hakimiyyətinin sonlarında Osmanlı imperiyası və Məmlük sultanlığı arasında Anadolu uğrunda mübarizə kəskinləşmişdir. Məmlük sultanı Seyfəddin Xoşqədəmin (hakimiyyəti: 1461–1467-ci illər) Məlik Arslan bəyin Osmanlılarla açıq-aşkar əlaqələrindən qəzəblənmişdir. Məlik Arslan bəyin qardaşı Şahbudaq bəy (hakimiyyəti: 1465–1468, 1472–1480-ci illər) Məmlük dövlətində olan zaman kömək axtarmış və Zülqədəroğulları bəyliyinin taxtını ələ keçirmək istəmişdir. O, Məmlükləri Məlik Arslan bəyə qarşı qoymaq üçün hər hansı bəhanədən istifadə etmişdir. Nəticədə, Məmlüklər Məlik Arslan bəyin Osmanlı sultanının hakimiyyəti altına keçmək istədiyindən şübhələnməyə başlamışdır. Şahbudaq bəy sultanı Məlik Arslan bəyin qətlini sifariş etməyə təşviq etmişdir. Xoşqədəm Qahirədən şimala bir fədai göndərmişdir. Məlik Arslan bəy 1465-ci ilin oktyabrında, Əlbistanda cümə namazı zamanı məsciddə qətlə yetirilmişdir. Şahbudaq bəy Məmlüklərdən mənşur alaraq taxtı ələ keçirmişdir.

Şahbudaq bəy dərhal təbəələrinin müxalifəti ilə üzləşmişdir. Onlar onu parrisiddə ittiham etmiş, Osmanlı sultanı II Mehmeddən (hakimiyyəti: 1444–1446, 1451–1481-ci illər) Şahbudaq bəyin rəqibi və onun himayəsindəki qardaşı Məlikmüzəffər Şahsuvar bəyin (hakimiyyəti: 1466–1472-ci illər) Əlbistanda taxta çıxarmağı xahiş etmişdilər. II Mehmed Məlikmüzəffər Şahsuvar bəyə müxtəlif türkman tayfaları üzərində səlahiyyət vermişdir. Osmanlı dövlətinin dəstəyi ilə Məlikmüzəffər Şahsuvar bəy qardaşına qarşı yürüş təşkil etmişdir. Şahbudaq bəy ona qarşı hər hansı bir hücumun həm də Məmlüklərə qarşı olacağını elan etmişdir. Odur ki, 1466-cı ilin yanvar–fevral aylarında Şahbudaq bəy Qahirədən kömək istəmişdir. Xoşqədəm bunun cavabında Hələbin valisi Bərdi bəyi Şahbudaq bəyə kömək üçün göndərmişdir. Məmlük qüvvələri müdaxilə etməzdən əvvəl Məlikmüzəffər Şahsuvar bəy qardaşını Zamantı qalası yaxınlığında məğlub etmişdir və Bərdi bəy 1466-cı ilin aprelində geri dönməli olmuşdur. Beləliklə, Osmanlı ordusunun köməyi ilə Məlikmüzəffər Şahsuvar bəy Şahbudaq bəyi taxtdan qovmuş və hakimiyyəti ələ keçirmişdir.

Məlikmüzəffər Şahsuvar bəy Məmlük sultanları Seyfəddin Xoşqədəm və Qayıtbay (hakimiyyəti: 1468–1496-cı illər) ilə mübarizə aparmış, Osmanlı dövləti ilə münasibətlər qurmuşdur. O, ilk növbədə Osmanlı sultanı II Mehmedin dəstəyinə arxalanmış və Məmlüklərə qarşı üstünlük qazanmış, sərhəd qalalarını və şəhərləri ələ keçirmiş, öz adına xütbə oxutdurub sikkə zərb etdirərək müstəqilliyini elan etmişdir. Onun yürüşləri Anadoluda Osmanlı, Məmlük və Ağqoyunlular arasında nüfuz uğrunda rəqabəti gücləndirmişdir, lakin ardıcıl Məmlük yürüşləri, regional bəylərin tərəf dəyişdirməsi və Osmanlı dövlətinin verdiyi dəstəyin dayanması Məlikmüzəffər Şahsuvar bəyin mövqeyini zəiflətmişdir. O, bir sıra qələbələr qazanmışdır, lakin 1471–1472-ci illərdə Yeşbəy ibn Mehdinin rəhbərlik etdiyi Məmlük ordusu qarşısında məğlub olmuş, ətrafı seyrəlmiş və Zamantı qalasında mühasirəyə alınmışdır. Təslim olacağı halda onun bağışlanacağına dair vəd verilmişdir, lakin o, əsir götürülərək Qahirəyə aparılmışdır. 1472-ci ilin avqustunda Məlikmüzəffər Şahsuvar bəy və qardaşları Bab Züvəylə darvazasında çəngələ asılaraq edam edilmişdir. Bundan sonra hakimiyyətə yenidən Şahbudaq bəy gəlmişdir.

## Hakimiyyəti

### İqtidara yüksəlişi
Əlaəddövlə Bozqurd bəy 1428-ci ildə Süleyman bəyin oğlu olaraq anadan olmuşdur. Onun adı mifik bozqurddan gəlir.  O, 1467-ci ildə qızı Ayşə xatunun Osmanlı imperiyasının hökmdarı II Mehmedin (hakimiyyəti: 1444–1446, 1451–1481-ci illər) oğlu və gələcək varisi Bəyazid (hakimiyyəti: 1481–1512-ci illər) ilə evlənməsini təşkil etmişdir. Bu evlilikdən 1467-ci ildə gələcək sultan Səlim anadan olmuşdur. Evlilikdən sonra Əlaəddövlə Bozqurd bəy bir müddət kürəkəni ilə yaşamış, lakin qısa zaman sonra Zülqədəroğulları bəyliyinə qayıtmışdır. 1472-ci ildə Məlikmüzəffər Şahsuvar bəyin Məmlüklər tərəfindən məğlub edilməsindən sonra Əlaəddövlə Bozqurd bəy Osmanlı ərazisində müvəqqəti sığınacaq tapmışdır.

Əlaəddövlə Bozqurd bəy 1479-cu ildə Sivas ərazisinə basqınlar təşkil etmişdir. Bunun cavabında yerli sancaqbəyi Mihaloğlu Əli bəy əks-hücum həyata keçirmiş, onun həyat yoldaşı və oğlunu əsir almışdır. Baş verən hadisələrdən xəbər tutan Şahbudaq bəy Əlaüddövlə Bozqurd bəyə min nəfərlik süvari köməyi göndərmişdir. Şahbudaq bəyin qüvvələri ilə Əlaüddövlə Bozqurd bəy Çiğnem çayının yaxınlığında Əli bəyə hücum etmiş, onu yaxınlıqdakı qalaya qaçmağa məcbur etmişdir. Osmanlı məmuru ilə düşmənçiliyinin nəticələrindən çəkinən Əlaüddövlə Bozqurd bəy Konstantinopola getmiş və II Mehmedə müraciət etmişdir. Osmanlı məmuru ilə düşmənçiliyinin nəticələrindən çəkinən Əlaüddövlə Bozqurd bəy Konstantinopola getmiş və II Mehmedə müraciət etmişdir. II Mehmed Zülqədəroğulları bəyliyi üzərində Osmanlı təsirini bərpa etmək istəyirdi və buna görə də Əlaüddövlə Bozqurd bəyi Çirmənin sancaqbəyi təyin etmişdir. II Mehmed Qayıtbayın əvvəllər Məlikmüzəffər Şahsuvar bəyə qarşı kömək müqabilində öz səltənətini Osmanlılara buraxma vədinə soyuq cavab verdiyini görən zaman Əlaüddövlə Bozqurd bəyi taxta çıxarmağa çalışmışdır. Məmlüklər 1480-ci ilin noyabrında Ağqoyunlu hökmdarı Yaqubun (hakimiyyəti: 1478–1490-cı illər) Ruhada qələbəsindən sonra zəif vəziyyətdə qalmışdılar. Bu münaqişədə Yeşbəy edam edilmişdi. II Mehmed Əlaüddövlə Bozqurd bəyə Kırşəhər sancağını vermişdir.

Əlaüddövlə Bozqurd bəy köməkçi Osmanlı qüvvələri ilə Şahbudaq bəy qarşı yürüş etmişdir. O, öz sərəncamında olan bəzi türkmanlarən tərəf dəyişməsi səbəbindən məğlub olmuşdur. II Bəyazidin (hakimiyyəti: 1481–1512-ci illər) qapıcıbaşısının rəhbərlik etdiyi Osmanlı qüvvələri Sisə qaçmış, burada şəhərin Məmlük valisi Saqqalsızoğlu Yusif tərəfindən öldürülmüş və onların kəllələrə Qahirəyə göndərilmişdir. Məmlük sultanı Qayıtbay (hakimiyyəti: 1468–1496-cı illər) burada cirit oyunu təşkil etmişdir. Ardınca II Mehmed Əlaüddövlə Bozqurd bəyə daha böyük ordu vermişdir və bu ordu nəhayət Şahbudaq bəyi Çiğnem çayı yaxınlığında məğlub etmişdir, lakin müasir tarixçilər qardaşlar arasındakı qarşılaşmanın tarixini açıqlamamışdır. Əlaüddövlə Bozqurd bəy artıq taxta çıxmışdır və hökmdar olduğu vaxtda artıq yetkin yaşda idi.

1480-ci ilin martında Şahbudaq bəy Hələbin valisindən Məmlük ərazisinə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İbn Tulun Şahbudaq bəyin 14 fevral 1481-ci ildə Dəməşqə gəlişini qeyd etmişdir. O, bu tarixdən əvvəl taxtı itirmişdi. Dəməşqin valisi Özbək Ruhanın süqutuna qarşı mübarizə apardığına görə vəzifələndirildiyi zaman Şahbudaq bəyin hakimiyyətini bərpa etmək üçün ona kömək etməmiş və onu Dəməşq qalasında həbs etmişdir. Dövrün salnaməçisi Seyrəfi Qayıtbayın Şahbudaq bəyin həbs edilməsindən məmnun olduğunu təsvir etmişdir, çünki Şahbudaq bəy Məmlük səltənətini qoruya bilmirdi.

### Cem Sultan

Əlaəddövlə Bozqurd bəyin hakimiyyətinin ilk illərində Osmanlı imperiyası ilə Məmlük sultanlığı müharibə vəziyyətində deyildilər. O, legitimliyini təsdiq etdirmək məqsədilə oğullarından birini Məmlük paytaxtı Qahirəyə göndərmiş, Məmlüklərə Suriyanın şimalında müxtəlif şəhər və qalalar vermişdi. Əlaəddövlə Bozqurd bəy 1481-ci ilin fevralında Dəməşq valisi Özbək ilə əlaqə qurmuş və ona bildirmişdir ki, sultan Qayıtbaydan mənşur və fəxri xələt almaq istəyir. O, apreldə Hələbə çatmış, lakin Məmlüklər tərəfindən əsir alınmaq qorxusuna görə şəhərə daxil olmamışdır. Orada Özbək tərəfindən göndərilən Canıbəy Həbib İnalı Əlaəddövlə Bozqurd bəyə Qayıtbayın himayədarlığını təsdiqləyən xələt vermişdir.

Növbəti ay II Mehmed gözlənilmədən, Məmlük sultanlığına qarşı səfər hazırlıqları zamanı vəfat etmişdir. II Mehmedin ölüm xəbərini öyrənən Əlaəddövlə Bozqurd bəy bu xəbəri Məmlük sultanına göndərmiş, yaxşı münasibətlər qurmaq istəyini bildirmişdir. Sultan Qayıtbay bu təklifi yüksək qiymətləndirmiş və onun rəqibi Şahbudaq bəyi əsir alaraq Dəməşqdə həbs etmişdir. Məmlüklərlə yaxşı münasibətlər quran Əlaəddövlə Bozqurd bəy Osmanlı sultanı II Bəyazid ilə münasibətlərini pozmamışdır. 1481-ci ildə Bəyazid ilə Cem arasında taxt uğrunda mübarizə zamanı Əlaəddövlə Bozqurd bəy kürəkəninin xahişi ilə Cemə qarşı səfərdə iştirak etmiş və onu Konyaya gedən zaman təqib etmiş, lakin onu ələ keçirməkdə uğursuz olmuşdur. Bu dəfə Cem Misirə qaçmağa müvəffəq olmuşdur.

Cemin Misirə qaçmasından sonra Osmanlı sultanı Bəyazid öz oğlu şahzadə Abdullahı Qaraman sancaqbəyi təyin etmişdir. Şahzadə Abdullah ilə Əlaəddövlə Bozqurd bəy arasında vergi məsələsi ilə bağlı münaqişə yaranmışdır. Şahzadə Abdullaha tabe olan əhalinin bir qismi Zülqədəroğulları bəyliyinin ərazisinə köçmüşdü. Zülqədəroğulları bəyliyinin vergi yığıcıları onları Əlaəddövlə Bozqurd bəyin təbəələri hesab etmiş və onlardan vergi yığmışdır, lakin şahzadə Abdullah onların özünə vergi ödəməli olduğunu düşünmüşdü. Şahzadə Abdullah öz səltənətindən köçmüş əhalini geri qaytarmaq, Osmanlı qanunlarına uyğun olaraq vergi və kreditlər yığmaq üçün bir nəfər təyin etmişdi. O, həmçinin, Əlaəddövlə Bozqurd bəydən həmin əhalinin qaytarılmasına kömək etməsini xahiş etmişdir, lakin Əlaəddövlə Bozqurd bəy bundan imtina etmişdi. Sultan Bəyazid müdaxilə etməli olmuşdur. Əlaəddövlə Bozqurd bəyə göndərilən məktubda sultan mövcud dostluğu xatırlatmış və cizyə vergisinin yığılmasına mane olmamağı xahiş etmişdi. Onun bu məktuba cavabı məlum deyil, lakin 1482-ci və 1483-cü illərdə baş tutmuş əməkdaşlığa əsasən problem sülh yolu ilə həll edilmişdir.

1482-ci ildə Cem Sultan Qasım bəy Qaramanoğlu ilə birlikdə taxtı ələ keçirmək üçün yeni cəhd ilə Qaraman ərazisinə gəlmiş və Bəyazid yenidən kürəkənindən kömək istəmişdi. Əlaəddövlə Bozqurd bəy bu xahişə cavab vermiş, 1482-ci ilin iyununda Mihaloğlu İsgəndər Paşanın müşayiəti ilə Cem Sultanı təqibə başlamışdır. Əlaəddövlə Bozqurd bəy Larandada II Bəyazid ilə görüşmüş və Cüm Sultanı Rodos cəngavərlərinin yanında sığınacaq tapdığı üçün onu saxlaya bilmədiyini bildirmişdir. Əlaəddövlə Bozqurd bəy iyulda Zülqədəroğulları bəyliyinin ərazisinə qayıtmışdır.

### Birinci Osmanlı–Məmlük müharibəsi
Bu ərəfədə Osmanlı imperiyası ilə Məmlük sultanlığı arasında Tavr dağları ilə Aralıq dənizi arasında yerləşən, strateji əhəmiyyətə malik Çukurova vadisinə nəzarət uğrunda müharibə başlamışdır. Vadi daxilində Adana, Ceyhan, Mersin və Tarsus şəhərləri yerləşirdi. Bu ərazilər Məmlüklərin nəzarətində olan Ramazanoğulları və Turqutoğulları bəyliklərinin hüdudları daxilində idi.

II Bəyazidin Cem Sultana qarşı mübarizəsinə kömək edən Əlaüddövlə Çukurova vadisinə nəzarət uğrunda müharibə bəy Cem Sultana dəstək verən Məmlüklərin düşməni olmuşdu. O, 1483-cü ilin iyulunda Məmlüklərin nəzarətində olan Malatyanı mühasirəyə almışdır. Bu ya Bəyazidin təşviqi ilə, ya da Bəyazidi cənub qonşusu ilə münaqişəyə cəlb etmək məqsədilə həyata keçirilmişdir. Məmlüklərin uzun illər qorunub saxlanılmış şimal sərhədi təhlükə altında idi və Qayıtbay Osmanlı işğalından çəkinirdi. Məmlüklər avqustda regiona tərkibinə 500 nəfər sultan məmlükü də daxil olmaqla ordu göndərmişdilər. Misirdən Suriyaya ilkin qüvvələr göndərildikdən sonra Qayıtbay Suriya valisinə Əlaüddövlə Bozqurd bəyi cəzalandırmağı əmr etmişdir. Məmlük qüvvələri Hələb ətrafında yerləşən zaman Osmanlı–Zülqədəroğulları ittifaq qüvvələri Kilikiya düzənliyində mövqe tutmuş Ramazanoğulları bəyliyinin sərkərdəsi Əflatun bəyin hücumu və yaxınlıqdakı Turqudoğlu Mahmud Paşanın üsyanı ilə təhdid altında qalmışdı. Məmlüklər Zülqədəroğulları bəyliyinin ərazilərinə daxil olmuş, ölkənin bəzi hissələrini və tarlaları viran qoymuşdular. Əlaüddövlə Bozqurd bəy paytaxt Əlbistanı təxliyə etmiş, ailəsini və ordusunu dağlara çəkmiş və Bəyazidin oğlu Əhməddən yardım istəmişdir. Bəyazid Əlaüddövlə Bozqurd bəyi Yaqub paşanın rəhbərlik etdiyi ordu və Osmanlı dövlətinə sadiq türkman tayfaları ilə dəstəkləmişdi. Dövrün tarixçisi İbn İyas bu qərarı "Osmanlıların Məmlük sultanı ölkəsinə qarşı ilk hərəkəti" kimi təsvir etmiş, digər müasir Osmanlı tarixçisi Kamalpaşazadə isə bunu "düşmənçiliyin və ixtilafın başlanğıcı" kimi xarakterizə etmişdir. Fevral və ya martda Əlbistan yaxınlığında Osmanlı və Məmlük qüvvələri arasında ilk toqquşmalar böyük itkilərlə nəticələnmiş, Məmlüklər bu döyüşdə məğlub olmuşdular.

Qayıtbay Misirdə ordunu səfərbər etmiş, 1484-cü ilin may və ya iyununda şimala yürüş etmişdir. Ordunun sıralarında 500 sultan məmlükü, gələcək Məmlük sultanı Qansu Qavri (hakimiyyəti: 1501–1516-cı illər), yeni təyin edilmiş əmir-əşərə və sərkərdə kimi əmir-silah Timraz Şəmsi var idi. Qüvvələr Rəmlə yaxınlığında yerli bədəvilər ilə birləşmişdi. Əlaüddövlə Bozqurd bəy II Bəyaziddən kömək istəmiş, o isə Yaqub Paşanı Maraşı talan etmiş və Əlbistana yaxınlaşan Məmlüklərlə mübarizə aparmaq üçün vəzifələndirmişdir. 1484-cü il avqustun 24-dən sentyabrın 21-nə qədər Əlbistanın şimalında, Hirman qalası yaxınlığında qanlı döyüş baş vermiş və Osmanlı–Zülqədəroğulları ittifaqı qələbə qazanmışdır. Hələbin valisi Vərədbaşın kəlləsi Əlaüddövlə Bozqurd bəy tərəfindən kəsilmiş, Safedin valisi Almas döyüşdə həlak olmuş, Tripoli və Tarsus valiləri Aynal və Qorxmaz isə əsir alınmışdılar. Həmin ildə haç tutmuş toqquşmalar zamanı Əlaüddövlə Bozqurd bəy Şahbudaq bəyin oğlu Şahqubad Fəyyazı kor etmişdir.

Bu qələbədən sonra Əlaüddövlə Bozqurd bəy Yaqub Paşanı Malatyaya hücum cəhdinə razı salmışdır. 23 sentyabrda Osmanlı qüvvələri Timraz tərəfindən pusquya düşürülmüş və çoxlu itki vermişdir. Buna baxmayaraq, Yaqub Paşa və Əlaüddövlə Bozqurd bəy döyüş meydanından qaçmağa müvəffəq olmuşdular. Məmlüklər Hələbdə Osmanlı əsirlərini şəhərdə nümayiş etdirmiş və qələbəni qeyd etmişdilər, Əlaüddövlə Bozqurd bəy isə keçmiş valilər daxil olmaqla Məmlük əsirlərini barmaqlarını kəsdikdən sonra onları azad etmiş, Məmlük ərazisində qorxu yaratmağa çalışmışdır. Dövrün tarixçisi İdris Bitlisi məğlubiyyətin səbəbini Zülqədəroğulları bəyliyinə məxsus qüvvələrin əvvəlcə dəf edilmiş Məmlük ordusunu təqib edən Osmanlı–Zülqədəroğulları qoşunlarının arasında sultan məmlük qüvvələrinin gözlənilməz gəlişi səbəbindən qaçması ilə izah etmişdir. Aşıqpaşazadə və Xoca Sadəttin Əlaüddövlə Bozqurd bəyi "təkəbbürlü" adlandırmış, onu qüvvələrinə həddindən artıq inamlı olmaqda ittiham etmişdilər.

### İkinci Osmanlı–Məmlük müharibəsi
Qayıtbay Timrazın qələbəsinin qəti olmadığını anlamış və Osmanlı dövləti ilə danışıqlara başlamaq qərarına gəlmişdir. O, xəlifə II Mütəvəkkildən Konstantinopola səfir göndərmiş, Bəyazidi idarə etdiyi torpaqlarda və gələcəkdə qeyri-müsəlmanlardan fəth edə biləcəyi ərazilərdə qanuni sultan kimi tanımağı təklif edən mənşur yollamışdır. Mütəvəkkil iki müsəlman hökmdarı qarşılıqlı münaqişəni dayandırmağa çağırmışdı. Əslində, bu Əlaüddövlə Bozqurd bəyi təhlükə ilə təkbaşına üz-üzə qoymaq üçün nəzərdə tutulmuş diplomatik manevr idi. Bu Qahirədə Zülqədəroğulları bəyliyinə qarşı yeni səfərin hazırlandığı bir vaxtda cavab gözləmədən belə bir addımın atılmasından aydın idi. 1485-ci ilin əvvəlində ordu hazırlanmış, Əlaüddövlə Bozqurd bəyin əvvəllər Dəməşqdə həbs edilmiş qardaşı və rəqibi Şahbudaq bəy azad edilmişdir. Buna baxmayaraq, etibar edilmədiyi üçün tezliklə yenidən həbs olunmuşdur.

Qayıtbay Osmanlı sultanından cavab almadan əvvəl 1485-ci ildə Zülqədəroğulları bəyliyinə qarşı ordusu göndərmişdir. Məmlük səfirliyi Konstantinopolda qəbul edilmədikləri xəbəri ilə Qahirəyə qayıtmışdır. Həmin il Qaraman bəylərbəyi Mahmud Paşa və Qaragöz Paşanın rəhbərlik etdiyi Osmanlı qüvvələri yerli türkman ağalarının Məmlük idarəçiliyinə qarşı şikayətlərindən sonra Gülək qalasını, Adana və Tarsusu işğal etmişdir. Beləliklə, iki dövlət arasında müharibə başlamışdır. Qayıtbay ən dəyərli sərkərdəsi, Suriya valisi Əmir Özbəyi Adana və Tarsusu geri almaq üçün göndərmişdir. Osmanlı və Məmlük qüvvələri 12 mart 1485-ci ildə Seyhan çayının qarşı sahillərində qarşılaşmışdır. Qaragöz Paşa Əlaüddövlə Bozqurd bəyin döyüşü iki gün təxirə salmaq xahişini qəbul etmişdir, çünki Zülqədəroğulları bəyliyinin ordusundan dəstək gözləyirdi, lakin Əlaüddövlə Bozqurd bəy ya vaxtında döyüş meydanına çata bilməmiş, ya da vəd etdiyi kimi Osmanlılara kömək göndərməmişdir, bu da Osmanlıların məğlubiyyətinə və Kilikiya düzənliyində Məmlük hakimiyyətinin bərpa edilməsinə səbəb olmuşdur. Əlaüddövlə Bozqurd bəy Osmanlı imperiyasının kömək çağırışlarına baxmayaraq, səfərlərdə iştirak etməmiş və hər dəfə bəhanələr gətirmişdir. O, iki dövlət arasındakı münaqişəni özü üçün sərfəli hesab edirdi. Tarixçilər 1485-ci ildə Əlaüddövlə Bozqurd bəyin dəyişkən sədaqətinin Osmanlı–Məmlük toqquşmalarına səbəb olduğunu qəbul edirlər, lakin tarixçi Cihan Yükselə görə, bu ənənəvi baxış Bəyazidin münaqişədəki rolunu kiçildir. Həmin ilin noyabrında Osmanlı ordusu yenidən məğlub olmuş və Çukurova vadisini itirmişdir.

Əlaüddövlə Bozqurd bəy mövqeyini dəyişərək 1485-ci ilin dekabrında Məmlüklərlə sülh bağlamaq istəyini bildirmişdir, Qayıtbay isə bu xahişi rədd etmişdir. Əlaüddövlə Bozqurd bəy iki böyük regional imperiya arasında yaratdığı münaqişədən qaçmağa çalışmışdı. Bəyazid Kilikiya düzənliyini geri almaq üçün dəstək istəyən zaman o, qəsdən qüvvələrini gec göndərmişdir, bu da 1486-cı ilin fevralında Osmanlıların yenidən məğlubiyyətinə və Osmanlı sərkərdəsi Herseqli Əhməd Paşanın əsir alınmasına səbəb olmuşdur. Bundan sonra Əlaüddövlə Bozqurd bəy Hələbin valisi Özdəmir vasitəsilə Məmlüklərlə yaxınlaşmağa çalışmışdır, lakin bu cəhd uğursuz olmuşdur. O, həm Osmanlılarla, həm də Məmlüklərlə yaxşı münasibətlər saxlamağa qərar vermişdir, lakin Zülqədəroğulları bəyliyinin coğrafi mövqeyi neytrallığı qorumağı qeyri-mümkün hala gətirmişdi. Bir neçə məğlubiyyətə baxmayaraq, Osmanlılar Çukurovanı ələ keçirmək istəyindən əl çəkməmişdilər. Bəyazid daha sonra Qoca Davud Paşanı Məmlüklərlə mübarizə aparmaq üçün təyin etmiş və Əlaüddövlə Bozqurd bəyin Osmanlı qüvvələrinə qoşulmasını istəmişdir. Əlaüddövlə Bozqurd bəy özünün regiondan uzaq olduğunu və ordusunun sahil ərazilərində döyüşə bilməyən dağ qoşunlarından ibarət olduğunu iddia etmişdir. Davud Paşa Taşeli bölgəsində Turqud və Varsaq tayfalarına yürüş edən zaman Əlaüddövlə Bozqurd bəy qərarını dəyişmiş, Antitavr dağlarında yerləşən Qocaqalada onunla görüşmüşdür. O, Davud Paşanı regionda yaşayan tayfaları üsyana təhrik edərək dolayısı ilə Məmlüklərə kömək etmiş Qaramanlı şahzadə Mahmudu təqib etməyə razı salmışdır. Şahzadə Mahmud Hələbə qaçan və mövsümi şərait pisləşən zaman Davud Paşa Osmanlı sultanı Bəyazidin olduğu Vizeyə, Əlaüddövlə Bozqurd bəy isə Maraşa qayıtmışdır.

### Şahbudaq ilə münaqişə
26 sentyabr 1487-ci ildə Şahbudaq bəy həyat yoldaşı və ona tez-tez baş çəkən kölələrin köməyi ilə həbsxanadan qaçmışdır. O, müttəfiq türkman tayfa başçılarının köməyi ilə Tavr dağlarını keçmiş, Osmanlı torpaqlarına doğru Baqras dağlarına yola düşmüşdür. Osmanlı hökmdarı II Bəyazid onu qəbul etmiş və Vize sancaqbəyi təyin etmiş, Əlaüddövlə Bozqurd bəyə Osmanlıların onu devirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdir.

Regionu ələ keçirmək üçün sədrəzəm Davud Paşa Qaraman bəylərbəyi Xədim Əli Paşanın rəhbərlik etdiyi başqa bir ordu hazırlamışdır. O, 14 mart 1488-ci ildə Adana və Tarsusu Məmlüklərdən geri almışdır. Xədim Əli Paşa Adanada qalanı bərpa etmiş və Konstantinopola qayıtmağa hazırlaşırdı, lakin o, həmin vaxt Hələbdə Məmlük qüvvələrinin hərəkətə keçdiyindən xəbərdar olmuşdur. Əlaüddövlə Bozqurd bəy Osmanlıların yardım istəklərini rədd etmiş, Məmlüklərin Zülqədəroğulları bəyliyinin ərazisinə daxil olmağa cəhd edəcəyi təqdirdə Gəbəndə gözləyəcəyini bildirmişdir. Osmanlı qüvvələri 16 avqust 1488-ci ildə Məmlük və müttəfiq türkman qüvvələri tərəfindən Ağaçayırı döyüşündə məğlub edilmişdir. Həmişə ehtiyatlı olan və bir müddət siyasətdə tarazlıq saxlamağa çalışan, açıq şəkildə heç bir tərəfi dəstəkləməyən Əlaüddövlə Bozqurd bəy Məmlüklər tərəfinə meyil etməyə başlamış və hətta qızını Əmir Özbək ilə evləndirmişdir. Xədim Əli Paşa Sultan Bəyazidə məktub göndərmiş, Əlaüddövlə Bozqurd bəyin Misir ilə ittifaqa meyil etdiyini bildirmişdir.

Əlaüddövlə Bozqurd bəyin Osmanlılara qarşı üsyan qaldırması II Bəyazidi bu region barədə tədbir görməyə vadar etmişdir. O, artıq Vizenin sancaqbəyi vəzifəsini tutan Şahbudaq bəyi Zülqədəroğulları bəyliyinin qanuni hökmdarı elan etmiş, ona mənşur vermiş, Kiçik Rumun (Amasya və Sivas) və Kayserinin sancaqbəyi olan Xızıroğlu Mehmed Paşa və Mihaloğlu İsgəndər bəyin köməyini təmin etmişdir. Şahbudaq bəy əvvəlcə Kırşəhərə gəlmiş və burada şəhərin qarnizon rəhbəri, Əlaüddövlə Bozqurd bəyin oğlu Şahruxu ələ keçirmişdir. Şahbudaq bəy 1484-cü ildə oğlu Fəyyaza edilən rəftara görə Şahruxu kor etmişdir. Şahbudaq bəyin qüvvələri əsasən müttəfiq türkmanlardan yox, Osmanlılardan ibarət olmuşdur. O, Zülqədəroğulları bəyliyinin ərazilərinin bir hissəsini işğal etməyə müvəffəq olmuş, bu da qardaşından güclü etiraza səbəb olmuşdur. Əlaüddövlə Bozqurd bəyə Mahmud Paşaya Şahbudaq bəydən gələn saxta məktub düzəltmişdir və bu məktubda iddia edilmişdir ki, Şahbudaq bəy döyüş meydanında tam qələbə qazanmışdır. Digər tərəfdən, Əlaüddövlə Bozqurd bəyə şəxsi simpatiyası səbəbindən Mehmed Paşa qəsdən döyüşə gecikmiş və Şahbudaq bəy İsgəndər bəyin komandanlığı altında təxminən 1000 Osmanlı əsgəri istisna olmaqla, dəstəksiz qalmışdır. Şahbudaq bəy döyüş meydanından qaçmış, İsgəndər bəy və oğlu əsir alınmış, Osmanlı tərəfi isə təxminən 200 itki vermişdir. Qayıtbay 1489-cu ilin martında bu münaqişədən xəbər tutmuşdur. Mayda Məmlük qüvvələri Əlaüddövlə Bozqurd bəyin Şahbudaq bəyə qarşı müqavimətinə kömək etmək üçün Qahirədən yola çıxmış və bu Şahbudaq bəyin nəticədə devrilməsini asanlaşdırmışdır.

Şahbudaq bəy oğlu Fəyyazı özü ilə apararaq Suriyaya, daha sonra Qahirəyə qaçmış və Qayıtbaydan bağışlanma diləmişdir. Qayıtbay 1489-cu ilin noyabrında onu Yuxarı Misirə sürgün etmişdir. Əlaüddövlə Bozqurd bəy sultan Bəyazidin yanına, Konstantinopol şəhərinə elçi göndərmiş və əfv diləmişdir. Sultan Bəyazid onu əfv etmiş və bu Osmanlı–Zülqədəroğulları münasibətlərinin yaxşılaşmasına səbəb olmuşdur. 1491-ci ildə Osmanlı–Məmlük müharibəsi başa çatdıqdan sonra Əlaüddövlə Bozqurd bəy hər iki dövlətlə yaxşı münasibətlər qurmağa çalışmışdır. Növbəti iyirmi il ərzində Əlaəddövlə Osmanlı sultanları ilə münaqişəyə girməmişdir.

### Məmlüklər ilə mübarizə
1490-cı ilin mayında Özbəyin rəhbərliyi altında Hələbdə yerləşən Məmlük ordusu Kilikiyaya yürüşə hazırlaşmışdır. Əlaüddövlə Bozqurd bəyin məsləhəti ilə Özbək Kayserini mühasirəyə almışdır. Osmanlı qoşunları şəhərə yaxınlaşan zaman Özbək mühasirəni dayandırmış, Niğdə, Ərəğli və Qaramanı talan edərək cənuba qayıtmış, Əlaüddövlə Bozqurd bəy isə öz ölkəsinə çəkilmişdir. Məmlüklərin vurduğu zərərə cavab olaraq Bəyazid böyük müharibəyə hazırlıqlara başlamışdır. Özbək Əlaüddövlə Bozqurd bəy Bazarcıqda onun əmiri-əhuru ilə görüşməyi əmr etmişdir. Əlaüddövlə Bozqurd bəy ora getmək istəmişdir, lakin oğlu Sarı Qaplan və ona sadiq başçılar onu bundan çəkindirmişdilər. Özbək israr edən zaman Əlaüddövlə Bozqurd bəy Bəyazidin hazırladığı səfərdən çəkinmiş və neytrallığını qorumuşdur. Yeni Osmanlı səfəri barədə şayiələrdən xəbərdar olan Qayıtbay Məmlük sərkərdəsi Mamay Xəssaqi və Əlaüddövlə Bozqurd bəyin elçilərindən biri ilə Osmanlı paytaxtına səfirlik göndərmişdir. Səfirlik 4 iyul 1490-cı ildə Konstantinopola çatmışdır. Mamay Qayıtbayın Özbəyin əvvəlki hərəkətlərinə razı olmadığını iddia etmişdir, lakin bu qəzəbli Bəyazidi sakitləşdirə bilməmiş və o, Zülqədəroğulları bəyliyinin səfirinə pis rəftar etmişdir. Məmlük səfirliyi ev dustaqlığına alınmış, dekabr və ya yanvara qədər sərbəst buraxılmamışdır. Bu Osmanlı salnaməçiləri tərəfindən qeyri-adi və Bəyazidə mənfi işıq salan bir rəftar olaraq gizlədilmişdir. Osmanlı sarayında Hafsi səfirliyinin vaxtında vasitəçiliyi Osmanlı və Məmlük sultanlıqları arasında döyüşsüz atəşkəs bağlanmasına kömək etmiş və Əlaüddövlə Bozqurd bəy Osmanlı sultanından uğurla əfv əldə etmişdir.

1496-cı ildə Sultan Qayıtbayın ölümü ilə Qahirədə taxt uğrunda mübarizə başlamışdır. Məmlük əmiri, dəvətdar Əkbərdi taxtı ələ keçirmək istəyənlərdən biri idi. Qahirədə uğursuzluğa düçar olan Əkbərdi Suriyaya qaçmış, burada müstəqil dövlət qurmağa çalışmışdır. Bu cəhddə də uğur qazanmayan Əkbərdi və Hələbin valisi Aynal Zülqədəroğulları bəyliyinin himayəsinə sığınmışdılar. Hələbin yeni valisi təyin edilmiş Canpolad Əşrəf üsyançıların təhvil verilməsini tələb etmiş, lakin Əlaüddövlə Bozqurd bəy bu tələbə tabe olmamışdır. 1498-ci ilin mayında Antep ətrafında Zülqədəroğulları bəyliyinin və Əkbərdinin ordusu məğlub edilmiş, Əkbərdi Fərat çayını keçərək Malatyaya qaçmış, Əlaüddövlə Bozqurd bəyin oğulları döyüşdə həlak olmuş, keçmiş Hələb valisi Aynal əsir alınaraq Qahirəyə göndərilmişdir. Əlaüddövlə Bozqurd bəy oğullarının ölümünə görə intiqam almaq istəmiş və 1498-ci ilin oktyabrında Əkbərdi Zülqədəroğulları bəyliyinə qayıdan zaman onun sərəncamına Hələbdə xidmət edən Canpolada qarşı yürüş üçün yeni ordu vermişdir. Qahirədən Canpolada kömək etmək üçün əmir Canıbəy Camalın rəhbərliyi ilə ordu göndərilmişdir. Həmçinin, Məmlük sultanı Əlaüddövlə Bozqurd bəyə Əkbərdini dəstəkləməkdən çəkinməsini tələb edən sərt məktub, hörmət əlaməti olaraq xələt və mənşur yollamışdır. 1499-cu ilin mayında Əkbərdinin Hələbdə məğlub edilməsindən sonra Zülqədəroğulları bəyliyi Məmlük sultanlığı sülh müqaviləsi bağlamışdır. Əkbərdi razılaşmadan sonra Hələbə qayıtmışdır, bir ay sonra orada vəfat etmişdir.

### Şah İsmayılın yüksəlişi

Osmanlı–Zülqədəroğulları münasibətləri bir anlıq müsbət istiqamətdə dəyişmişdi. Əlaəddövlə Bozqurd bəy Osmanlı dəstəyi ilə Polşanı məğlub etmiş Moldaviya voyvodasından dörd polyak əsiri əldə etmişdi. 1500-cü ildə Zülqədər elinin üzvləri Osmanlı ordusu birlikdə Venesiya Respublikasına qarşı Modon döyüşündə iştirak etmişdilər. Həmin il Əlaəddövlə Bozqurd bəyin oğlu Şahrux vergi dəyişikliklərinə cavab olaraq Varsaq və Turqud tayfalarının üsyanını yatırmaqda Osmanlı dövlətinə kömək etmişdi. Əlaəddövlə Bozqurd bəy Məmlüklər ilə dostluq münasibətlərini qorumağa davam etmiş və Birəcikin valisi Arıqmaz ilə Məmlük hökuməti arasında yaranan ixtilafda vasitəçi kimi çıxış etmişdir.

O dövrdə Zülqədəroğulları bəyliyinə yeni təhlükə şərqdən gəlmişdi, çünki Səfəvi hökmdarı Şah İsmayıl keçmiş Ağqoyunlu torpaqlarında iqtidara yüksəlmişdi. Odur ki, Uzun Həsənin nəvələri arasında daxili münaqişələr və müharibələr zamanı Əlaəddövlə Bozqurd bəy Şah İsmayıla qarşı çıxmışdı. İsmayıl İranda və Anadoluda türkman üzərində əhəmiyyətli təsir qazanmışdı. O, islamın şiə məzhəbini qəbul etmişdi və bu Zülqədəroğulları bəylinin ərazisində də yayılmışdı. Əlaəddövlə Bozqurd bəy özü idarə etdiyi çoxsaylı şiə və ya qızılbaş türkmanlarının şərqə, İsmayıla qoşulmaq üçün köçməsinə mane olmağa çalışmışdı. Təsadüfən, Şah İsmayıl Əlaəddövlə Bozqurd bəyin qızı Bənli Xatun ilə evlənməyi təklif etmişdir. Əlaəddövlə Bozqurd bəy əvvəlcə razılıq verə biləcəyini göstərmişdir, lakin Şah İsmayılın şiəliyə sədaqətinə görə bu təklifi rədd etmişdir. Əlaəddövlə Bozqurd bəy bundan sonra Şah İsmayılın düşməni olan və Zülqədəroğulları bəyliyinə sığınmış Murad Mirzə ilə Bənli Xatunu evləndirmişdir. Bundan sonra Əlaəddövlə Bozqurd bəy ilə Şah İsmayıl arasında düşmənçilik yaranmışdır. Şah İsmayıl 1501-ci ildə Əlaəddövlə Bozqurd bəyə qəzəblənmiş, Əlbistana hücum etmiş və Zülqədəroğulları bəyliyinə ciddi zərər vurmuşdur. Həmçinin, Şah İsmayıl Əlaəddövlə Bozqurd bəyə məktub yazmış və Murad Mirzənin ona təhvil verilməsini tələb etmişdir. Əlaəddövlə Bozqurd bəy öz kürəkənini təhvil verməmiş və cavabında qeyd etmişdir ki: "Sultan Murad mənə sığınıb və indi mənim kürəkənimdir. Sizin ümumi babamız padşah Həsənin xatirinə onu bağışlayın", lakin Şah İsmayıl əmisioğlu ilə sülh bağlamaq istəməmişdir. Müttəfiq axtarışında olan Murad Mirzə Osmanlı dövlətinə sığınmışdır. Sultan Səlim onu şərqdə yerləşən sərhəd vilayətlərində bəylərbəyi təyin etmiş və ona hörmət göstərmişdir. Murad Mirzə Əlaəddövlə Bozqurd bəyin qızı ilə evləndiyinə görə, Murad Mirzənin həyat yoldaşı sultan Səlimin xalası idi.

1502-ci ilin baharında Şah İsmayıl Ağqoyunlu taxtına iddiaçı olan Əlvənd Mirzəni təqib etmiş və Tərcana çatmışdır. O, bu zaman Əlaəddövlə Bozqurd bəyə qarşı öz qüvvələrinin bir hissəsini göndərmişdir, lakin Əlvənd Mirzənin Təbrizə hücumu xəbərini aldıqdan sonra regionu tərk etmişdir. 1503-cü ilin iyununda Şah İsmayıl Həmədanda son Ağqoyunlu hökmdarı sultan Muradı məğlub etmiş və onu Bağdada qaçmağa məcbur etmişdir. O, Bağdada gələn zaman sultan Murad və Ərəb İraqının Ağqoyunlu valisi Barik bəy Pürnək Maraşa qaçmışdılar. Əlaəddövlə Bozqurd bəy Şah İsmayıla qarşı II Bəyaziddən kömək istəmiş, lakin Bəyazid onun istəyinə əməl etməmiş və bunun əvəzinə Səfəvilər dövləti ilə qarşıdurmadan yayınmaq üçün Şah İsmayılı qələbələrinə görə təbrik etmişdir. Əlaəddövlə Bozqurd bəy 1504-cü ilin baharında, Şah İsmayılın İranın şimalında Mazandarana səfəri ilə məşğul olduğu vaxtda sultan Muradın Bağdada hakimiyyətini bərpa etməsinə kömək etmişdir. Həmin və sonrakı il Osmanlı dövləti ilə Məmlük sultanlığı arasında davam edən diplomatik danışıqlar, demək olar ki, həmişə Şah İsmayılın Yaxın Şərqdə yaratdığı siyasi gərginlik haqqında idi. Buna istisna Əlaəddövlə Bozqurd bəyin təşəbbüsü ilə Məmlük sultanlığında ixtilafçı və Tripoli valisi Dövlətbəyin Osmanlı dövləti tərəfindən himayə edilməsi ilə bağlı diplomatik gediş-gəliş idi.

Əlvənd bəyin Diyarbəkirdə vəfat etməsi Ağqoyunlu sülaləsinin qalıqları arasında varislik uğrunda daxili mübarizəni alovlandırmışdı. Əlaəddövlə Bozqurd bəy Əlvənd bəyin divanbəyi Əmir bəyə qarşı Gödək Əhmədin kiçik oğlu Zeynal bəyi dəstəkləmiş, qardaşı Əbdülrəzzaq və oğlu Əhmədin rəhbərliyi ilə Zülqədəroğulları sülaləsinin, demək olar ki, bütün gənc üzvlərindən ibarət böyük bir qüvvə göndərmişdir. Bu qüvvə Erganiyə yürüş etmiş və qalanı dağıtmışdır. Eğil, Atak və Silvanın kürd başçıları Zülqədəroğulları bəyliyinin tərəfinə qoşulmuşdular. Mardin Şahrux tərəfindən ələ keçirilmiş və şəhərə 300 nəfərlik qarnizon yerləşdirilmişdir. Bundan başqa, Həsənkef qalası da Zülqədəroğulları bəyliyinin nəzarətinə keçmişdir. Zülqədəroğulları bəyliyi Sincarı ələ keçirmiş və Mosula qədər irəliləmişdilər. Zülqədəroğulları bəyliyi Urfanın mühasirəsinə kömək etmək üçün yolda olan Mosullu oymağının qüvvələrini məğlub etmişdilər. Urfanın Zülqədəroğulları bəyliyinin əlinə keçməsi səfərin sonunu qeyd etmişdir, lakin Zeynal bəyin Diyarbəkirdəki hakimiyyəti uzun sürməmişdi, çünki onun zəif idarəetmə qərarları Əmir bəyin hakimiyyətini bərpa etməsinə şərait yaratmışdır. Zeynal bəy Zülqədəroğulları bəyliyinin sarayına qayıtmış və Əlaəddövlə Bozqurd bəy Əmir bəyi onun süzerenliyini tanımağa məcbur etmişdir.

Əlaəddövlə Bozqurd bəyin Ağqoyunlularla əlaqəsi Şah İsmayılın ona qarşı düşmənçiliyini artırmışdı. 1507-ci ilin mayının əvvəllərində Şah İsmayıl 20,000 nəfər əsgərdən ibarət ordu ilə yürüşə başlamışdır. O, Bəyazidin icazəsi ilə Ərzincan və Suşəhri vasitəsilə Osmanlı ərazisinə daxil olmuş, Zülqədəroğulları bəyliyinə qarşı hücuma keçmişdir. İsmayıl Zülqədəroğulları bəyliyinin Sarız yaxınlığında yerləşən sərhədinə çataraq Əlbistana yönəlmişdir. Sarı Qaplan və Dədə Bağ Səfəvi kəşfiyyat qüvvələrini 300 itki ilə dəf etmişdilər, lakin Şah İsmayıl özü əsas ordusu ilə regiona gələn zaman geri çəkilməli olmuşdular. Əlaəddövlə Bozqurd bəy Durnadağda gizlənmişdir. O, dərhal Məmlük sultanlığına və Osmanlı dövlətinə hərbi-siyasi dəstək üçün məktub göndərmişdir. Məmlüklər bu məktuba cavab verməmişdilər, Osmanlılar isə Yəhya Paşanın rəhbərliyi ilə Zülqədəroğulları bəyliyinin ərazisinə ordu göndərdilər, lakin bu ordunun vəzifəsi Zülqədəroğulları bəyliyinə kömək etmək deyil, Səfəvilərin fəaliyyətini nəzarətdə saxlamaq, onların Osmanlı torpaqlarına zərər verməsinin qarşısını almaq idi və buna görə də Osmanlı qoşunları Ankaradan irəli getməmişdir. Şah İsmayıl Durnadağın yamaclarında düşərgə salmışdır. Gənc və səbirsiz olan Şah İsmayıl Əlaəddövlə Bozqurd bəyin qaladan çıxmasını gözləməkdən yorulmuşdur. Onunla döyüşə bilməyən və narazı qalan Şah İsmayıl Əlaəddövlə Bozqurd bəyi təhqir etmiş, onun ləqəbini təhrif etmiş və istehza ilə "ala dana" adlandırmışdır.

Əlaəddövlə Bozqurd bəy Qahirəyə elçi göndərmiş və bunu qələbə kimi elan etmiş, bir neçə Səfəvi əsgərinin kəsilmiş kəlləsini təqdim etmişdir. Məmlük sultanı Qansu Qavri bu kəllələrin Qahirə qalasının Bab Züveylə darvazasında sərgilənməsini əmr etmişdir. O, bunu həm qürur mənbəyi, həm də Osmanlı dövlətinə onların ümumi düşmənini məğlub edə bildiyini göstərən bir mesaj kimi qəbul etmişdir. Şah İsmayıl Əlbistan və Maraşı yandırmış, Zülqədəroğulları bəyliyinin nüfuzuna maksimum zərər vurmaq üçün sülalənin abidələrini dağıtmış, Diyarbəkir və Harputda Səfəvi hakimiyyətini qurmuş, nəhayət Azərbaycana qayıtmışdır. Şah İsmayıl ölkəni tərk edən kimi Əlaəddövlə Bozqurd bəy Əmir bəyin daha əvvəl Urfanı ələ küçirmiş qardaşı Qayıtmazın Diyarbəkiri geri almağa çalışan qüvvələrini gücləndirmişdir. O, Mardin yaxınlığında Səfəvi qüvvələrini təqib edən kürd köçəriləri ilə mübarizə aparan Səfəvi valisi Məhəmməd xan Ustaclıya qarşı vuruşurdu. Qayıtmaza onu öz qızlarından biri ilə evləndirməyi vəd edən Əlaəddövlə Bozqurd bəy oğulları Sarı Qaplan və Ərdivanənin rəhbərlik etdiyi ordu ilə Diyarbəkirə göndərmişdir, lakin 1509-cu ildə 800 nəfər Səfəvi əsgəri Diyarbəkiri Zülqədəroğulları bəyliyinin nəzarətindən geri almışdır. Əlaəddövlə Bozqurd bəyin oğulları edam olunmuşdur. Edamdan sonra cəsədlər yandırılmış və itlərə atılmışdır, bu itlər isə ailə məzarlarına yerləşdirilmişdir. Məhəmməd xan onların kəllələrini Şah İsmayıla göndərmişdir. Qayıtmaz Səfəvilərə qarşı müqavimətini davam etdirmişdir, lakin tezliklə əsir alınaraq öldürülmüşdür.

Şah İsmayıl Anadoludan getdikdən sonra Əlaəddövlə Bozqurd bəy Şah İsmayılın ələ keçirdiyi əraziləri geri almaq üçün Urfa və Diyarbəkirə hücum etmişdir. Bu hadisələr onun Səfəvilərə qarşı düşmənçiliyini daha da artırmışdı. 1510-cu ildə Şah İsmayıl Bağdada qayıdan zaman Əlaəddövlə Bozqurd bəy oğulları Şahrux və Əhmədin rəhbərliyi ilə Diyarbəkirə on dörd min nəfərlik ordu göndərmişdir. Mardindən Məhəmməd xan Ustaclı onların qarşısına çıxmışdır. Döyüşdən əvvəl Zülqədəroğulları və Səfəvi qüvvələri adətə görə it döyüşü keçirmişdilər. Səfəvilərin itləri Zülqədəroğullarının itlərini qorxutmuş və Səfəvilər bunu uğur əlaməti kimi qəbul etmiş, onlara qarşı hücum təşkil etmişdilər. Ustaclı Zülqədəroğulları bəyliyinin ordusunu döyüşdə məğlub etmişdir. Oğulların özləri və bəyin ən yaxın ətrafından qırx nəfər öldürülmüşdür. Əlaəddövlə Bozqurd bəyin oğlu Şahruxdan olan nəvələri Əli və Mehmed əsir alınmış, Şah İsmayılın hüzuruna göndərilmişdir. Şah İsmayıl sonradan Əli və Məhmədi əfv etmiş, onlara əmirliklər vermişdir. Əlaəddövlə Bozqurd bəy oğullarının itkisindən kədərlənmiş və uzun müddət təsəlli tapa bilməmişdir.

Zülqədəroğulları bəyliyi məğlub etdikdən sonra Məhəmməd xan Ustaclı Məmlük nəzarətində olan Malatyaya hücum etmişdir. Əlaəddövlə Bozqurd bəy şəxsən səfərə çıxmış və Məhəmməd xan Ustaclını geri çəkilməyə məcbur etmişdir. Şah İsmayıl Qahirəyə məktub göndərmiş, sərkərdəsinin hərəkətlərindən xəbərsiz olduğunu və peşmanlığını ifadə etmişdir. Bu Səfəvilər və Məmlüklər arasında münasibətlərin yaxşılaşmasına səbəb olmuşdur. Öz növbəsində, Məmlüklər Şah İsmayıl ilə Əlaəddövlə Bozqurd bəy arasında münasibətlərə müdaxilə etmiş, davam edən münaqişəni yumşaltmışdılar. Nəticədə, Əlaəddövlə Bozqurd bəy Diyarbəkirdən imtina etmiş və Səfəvilər dövləti ilə sülh bağlamışdır. 1511-ci ildə Şah İsmayıl Əlaəddövlə Bozqurd bəyə hədiyyə olaraq çadır göndərmiş, Əlaəddövlə Bozqurd bəy isə bu çadırı Qahirəyə yollamışdır.

### Osmanlı ilə münaqişə
Əlaəddövlə Bozqurd bəyin Səfəvilər və Məmlüklər ilə münasibətlərinin yaxınlaşması onun Osmanlılarla arasının pisləşməsinə səbəb olmuşdur. O, nəvəsi I Səlimə (hakimiyyəti: 1512–1520-ci illər) taxta çıxması münasibətilə təbrik göndərməmişdir. Sultan Səlim babası Əlaəddövlə Bozqurd bəyin Şah İsmayıl ilə ittifaqa girdiyindən şübhələnmişdir. Digər tərəfdən, Səlim əvvəllər Əlaəddövlə Bozqurd bəy barəsində rəğbətsiz fikirlər ifadə etmişdi. O, Trabzon sancaqbəyi olduğu dövrdə demişdir ki, "Əlaəddövlə Bozqurd bəy Osmanlılar və Məmlüklər arasında nifaq salan və iki dövlət arasındakı düşmənçilikdən faydalanmaq istəyən şəxsdir".

Əlaəddövlə Bozqurd bəy ilə sultan Səlim arasında açıq münaqişə 1514-cü ildə, Səlim Şah İsmayıla qarşı yürüşə çıxan zaman və Zülqədəroğulları bəyliyinin ordusu ilə bu səfərdə iştirak etməsini tələb etdikdə yaranmışdır. Səfərə çıxan zaman Səlim babasına məktub göndərmişdir. Məktubun məzmunu Əlaəddövlə Bozqurd bəy şiə olan "kafir" Səfəvilərə qarşı hərəkətə keçməli olmağı haqqında idi, lakin Əlaəddövlə Bozqurd bəy nəvəsinin səfərinə qoşulmamışdır. Onun səfərdə iştirak etməməsinin əsas səbəbi Şah İsmayılla razılaşmanı pozmaq istəməməsi olmuşdur. Buna baxmayaraq, o, öz yaşını əsas gətirmiş və yazmışdır ki, doxsan yaşlı bir adamın döyüşdə heç bir fayda verməyəcək. Bundan əlavə, Əlaəddövlə Bozqurd bəyin qardaşı Məlikmüzəffər Şahsuvar bəyin oğlu Əli bəyin Osmanlı imperiyasında sığınacaq tapmasından narazı qalmışdı. Əli bəy əvvəlcə II Bəyazidin himayəsində olmuşdur. Hakimiyyətə gələn Səlim Əli bəyə himayədarlıq etmiş və onu Zülqədəroğulları bəyliyinin taxtına iddiaçı kimi Ədirnə yaxınlığında yerləşən Çirmənin sancaqbəyi təyin etmişdir.

Digər tərəfdən, Əlaəddövlə Bozqurd bəy öz səltənətində Osmanlı torpaqlarından gələn qida və mal-qara yemi üzərində embarqo qoymuşdu. Həmçinin, Əlaəddövlə Bozqurd bəy özü Osmanlıları təchiz edən karvanlara və dəstələrə hücum etmişdi. Zülqədəroğulları bəyliyindən gələ biləcək hücumlardan ehtiyatlanan Səlim şərqə yürüş edən zaman Kayseri ilə Sivas arasında cinahları qorumaq üçün 40 minlik qüvvə yerləşdirmişdi. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, 1514-cü ilin avqustunda Səlim Çaldıran döyüşündə Şah İsmayılı məğlub etmişdir. O, döyüş meydanından qaçmış, Səlim isə onu paytaxt Təbrizə qədər təqib etmiş, 6 sentyabrda şəhəri ələ keçirmiş və talan etmişdir. Osmanlı qoşunları şərqdə qışlamaqdan imtina etmiş, Səlim isə Amasyaya qayıtmağa məcbur olmuşdur. Ordudakı narazılığı yatırmaq üçün 1514-cü ilin noyabrında sədrəzəm Herseqli Əhməd Paşa vəzifədən alınmış və Dukakinoğlu Əhməd Paşa yeni sədrəzəm olmuşdur.

1514-cü ilin noyabrında, Çaldıranda əldə etdiyi qələbədən qayıdan Səlim Əli bəyi Zülqədəroğulları bəyliyinin sərhədlərində Kayseri sancaqbəyi təyin etmiş, Əlaəddövlə Bozqurd bəyi aradan qaldırmağa hazırlaşmışdır. Səlimin tapşırığı ilə Əli bəy qışda Zülqədəroğulları bəyliyinin nəzarətində olan Bozoxu işğal etmiş, orada Əlaəddövlə Bozqurd bəyin oğlu Süleymanın kəlləsinu kəsmişdir və onu Səlimə göndərmişdir. Səlim Əli bəyə yeni ələ keçirilmiş Bozox sancağını vermişdir. 1515-ci ilin əvvəllərində Amasyada yenidən İranda döyüşmək istəməyən yeniçərilər tərəfindən üsyan baş vermişdir. Üsyanı yatırıb sədrəzəmi edam etdikdən sonra Səlim Əlaəddövlə Bozqurd bəyin Əhməd Paşa ilə əlaqələri olduğunu öyrənmiş və Zülqədəroğulları bəyliyini cəzalandırmağa qərar vermişdir.

Əlaəddövlə Bozqurd bəy dərhal Qansu Qavridən kömək istəmişdir. O, Məmlüklərə şikayət edən zaman Məmlük sultanı 1515-ci ilin mayında Səlimdən Əli bəyi vəzifələrindən azad etməyi tələb etmişdir. Səlim buna cavab olaraq Məmlüklərdən Əli bəyi Zülqədəroğulları bəyliyinin taxtına oturtmağı tələb etmişdir. Qansu tezliklə Zülqədəroğulları bəyliyi üzərində nəzarətin Məmlüklər üçün itirildiyini başa düşmüş və Səlimə səltənəti aralarında bölüşdürməyi təklif etmişdir. O, Zülqədəroğulları bəyliyində adının sikkələrə vurulmasını və ya xütbədə oxunmasını xahiş etmişdir. Səlim elçi vasitəsilə cavab vermişdir ki, "Əgər sultan öz ölkəsində suverenlik hüquqlarını qoruya bilərsə", buna razıdır. Bununla o, Misiri məğlub edə biləcəyini açıq şəkildə bildirmişdir. İki regional güc arasında diplomatik gediş-gəlişlər davam edən zaman Zülqədəroğulları bəyliyi Osmanlı ordusunun təchizat anbarlarını məhv etmişdir, bu isə çoxlu atların aclıqdan ölməsinə və Osmanlı hərbi gücünün xeyli azalmasına səbəb olmuşdur.

Əlaəddövlə Bozqurd bəyin bu hərəkəti Səlim üçün son damla olmuşdur. Kəmaxın süqutundan sonra Səlimin ordusu dərhal Zülqədəroğulları bəyliyinə yönəlmişdir. Səlim Rumeli bəylərbəyi Xədim Sinan Paşanı Çaldıranda fərqlənmiş Əli bəy ilə birlikdə göndərmişdir. 5 iyun 1515-ci ildə 30 minlik ordu Sivasdan Əlbistana doğru hərəkət etmişdir. Bu ərəfədə Diyarbəkir əhalisi Səfəvilərə qarşı Osmanlı sultanından kömək istəmişdir. Səlim cavab vermişdir ki, əvvəlcə Əlaəddövlə Bozqurd bəyin torpaqları alınmalı, yalnız bundan sonra Diyarbəkirə lazım olan yardım göstərilməlidir. O, Osmanlı donanmasını Məmlüklərin Zülqədəroğulları bəyliyinə dənizdən kömək etməsinin qarşısını almaq üçün Aralıq dənizinə göndərmişdir. Osmanlıların hazırlıqlarını öyrənən Əlaəddövlə Bozqurd bəy xəzinəsini və hərəmini Durnadağ qalasına göndərmişdir. O, yaxınlarının Səlimə tabe olmaq məsləhətinə "Osmanlı hökuməti mənə nə edə bilər ki?" deyə cavab vermişdir.

12/13 iyun 1515-ci ildə iki ordu Ördəklidə qarşılaşmışdır. Əli bəy at üstə irəli çıxaraq atası Məlikmüzəffər Şahsuvar bəyə sadiq olan türkmanları öz tərəfinə keçməyə çağırmışdır. Əli bəyin atası Zülqədəroğulları bəyliyində populyar olduğuna görə Əli bəyin çağırışları bəzi türkmanların Əlaəddövlə Bozqurd bəyə xəyanət etməsinə səbəb olmuşdur. Döyüş başlaya və tərəflər qarışan zaman Osmanlı əsgərlərindən biri "gözəl paltarlar" içində ağ atda oturan Əlaəddövlə Bozqurd bəyi görmüş, onu atdan salaraq qənimət kimi öldürmüşdür. Osmanlı əsgəri öldürdüyü şəxsin Əlaəddövlə olduğunu anlayanda dərhal onun kəlləsinu kəsmiş və Sinan Paşaya çatdırmışdır. Bəylərinin ölümünü öyrənən Zülqədəroğulları ordusu dağlara qaçmış, Əlaəddövlə Bozqurd bəyin dörd oğlu və qardaşı Əbdülrəzzaqı tərk etmişdir. Döyüş başa çatan zaman Əlaəddövlə Bozqurd bəyin bir çox qohumunun öldürüldüyü məlum olmuşdur. Çoxsaylı itkilər arasında onun bir oğlu və 30 tayfa başçısı döyüşdə həlak olmuş, qalan qohumları isə, o cümlədən həyat yoldaşları və qardaşı Əbdülrəzzaq əsir alınmışdır. Əlaəddövlə Bozqurd bəyin öldüyü gün "xain sultanın ölümü günü" adlandırılmışdır. Əlaəddövlə Bozqurd bəyin kəlləsi döyüş günü Göysunda ov edən nəvəsi sultan Səlimə aparılmışdır. Səlim Əlaəddövlə Bozqurd bəyin, onun vəzirinin və oğullarının kəllələrini Məmlüklərə xəbərdarlıq olaraq Qahirəyə göndərmişdir. O, Məmlüklərə Zülqədəroğulları bəyliyi üzərindəki təsirinin bitdiyini göstərmək istəmişdir. Qansu Qavri Əlaəddövlə Bozqurd bəyin kəlləsini görən zaman öz kədərini ifadə etmişdir. O, Osmanlı sultanı Səlimə məktub göndərmiş, Zülqədəroğulları bəyliyində Əlaəddövlə Bozqurd bəyin oğulları üçün torpaq ayrılmasını tələb etmişdir. Səlim cavab vermişdir ki, "qılıncla aldığımı yalnız qılıncla verərəm". Qansu Qavrinin Əlaəddövlə Bozqurd bəyin övladlarına vilayətin bir hissəsini buraxmaq xahişinə məhəl qoymadan Əli bəy Zülqədəroğulları bəyliyinin yeni hökmdarı təyin edilmişdir. Xütbə Səlimin adına oxunmuş, Osmanlıların Zülqədəroğulları bəyliyi üzərində suverenliyi elan edilmişdir.

Besim Atalay Əlaəddövlə Bozqurd bəyinin ölüm əfsanəsini belə qeyd etmişdir::

### Dəfn edilməsi
Əlaəddövlə Bozqurd bəyin əsir alınması, edam olunması və dəfn edildiyi dəqiq yeri ilə bağlı müzakirələr davam edir. Mənbələrə görə, Əlaəddövlə Bozqurd bəyin kəsilmiş kəlləsi Qahirədə dəfn edilmişdir, cəsədi isə onun öldüyü yerdə – Maraşdan 68 kilometr məsafədə, Andırında yerləşən Çuhadarlı kəndi yaxınlığındakə Padşah qəbiristanlığı kimi tanınan yerdə dəfn edilmişdir. Başqa versiyalar da mövcuddur. Əlaəddövlə Bozqurd bəyin məzarı adlanan yerlər kimi Maraşda Ulu məscidin qibləyə baxan tərəfi, Maraş qalasının təpəsinin şimal-qərb hissəsi və Əlbistanda Ulu məscidin həyəti göstərilir. Bundan başqa, Əlaəddövlə Bozqurd bəyin məzarı yaxınlıqdakı Göyçəli kəndində yerləşdiyi də iddia edilmişdir. Həmçinin, Əlaəddövlənin kəlləsinin Misirdən gətirilərək Maraşda Ulu məscidin otağında dəfn edildiyi barədə iddialar mövcuddur, lakin bu mümkün deyil.

## İdarəçiliyi
Əlaəddövlə Bozqurd bəy Zülqədəroğulları bəyliyinin son hökmdarlarından biri olmuş və sülalənin ən görkəmli padşahı hesab olunur. O, 36 illik hakimiyyəti dövründə otuzdan çox məscid, mədrəsə və zaviyə inşa etdirmişdir. O, bəyliyi müdrik və ağıllı şəkildə idarə etmişdir. Osmanlıların hakimiyyəti altında bəyliyin keçmiş ərazilərinin idarəetmə prinsipləri dəyişməz qalmışdır.

Əlaəddövlə Bozqurd bəy öz səltənətində, xüsusilə də Maraşda bir neçə memarlıq izi qoymuşdur. Həmin tikililərə 1500–1509-cu illər arasında həyat yoldaşı Şəmsə Xatun üçün inşa edilən Xatuniyyə külliyəsi, həmçinin İmarəti-Nəbəviyyə, Böyük Bağdadiyyə mədrəsəsi, Daş (Rad) mədrəsəsi, Seyid Məzlum zaviyəsi, Böyük Bağdad (Katib) xanı, 1500-cü ildə inşa edilən Bəktutiyyə məscidi, Yum Dədə türbəsi, Qədim bedesten və Maraş bazarı daxildir. Əlbistanda onun inşa etdirdikləri Ümmət Baba türbəsi, məscid və zaviyə, eləcə də Qədim məsciddən ibarət olmuşdur, Antepdə isə su anbarı və Əlaəddövlə məscidini sifariş etmişdir.

Əlaəddövlə Bozqurd bəy "*Əlaəddövlə Qanunnaməsi*" 58 maddədən ibarət qanunlar məcəlləsini yaratmışdır və bu Zülqədəroğulları bəyliyinin idarəçiliyindən məlum olan yeganə qanun məcəlləsidir. Məcəllə əsasında Osmanlı imperiyasında istifadə edilən timar sisteminin eynisini tətbiq edilmişdir. Məcəllə şəriət və yerli adət qanunlarını birləşdirmiş, səltənətin cinayət və torpaq qanunlarını əhatə etmişdir. Xalq Əlaəddövlə Bozqurd bəyi sevgi ilə xatırlamış, onun hakimiyyət dövründən bu günə qədər "Əlaəddövlə qanunu" və "Əlaəddövlə ədaləti" ifadələri qalmışdır. Əlaəddövlə Bozqurd bəy Hələb yaxınlığında, bəyliyin sərhədlərindən kənarda və Məmlük sultanlığının nəzarəti altında iqta torpaqlara sahib olmuşdur. Bu Zülqədəroğulları bəyliyinin müttəfiq kimi əhəmiyyətini göstərirdi, lakin Əlaəddövlə Bozqurd bəyin ölümündən sonra bu iqta torpaqlar və ümumilikdə iqta sistemi Osmanlı dövləti tərəfindən ləğv edilmişdir. Hakimiyyəti dövründə Əlaəddövlə Bozqurd bəy bir neçə titulla tanınmışdır. 1500-cü ilə aid vəqfnamə və Osmanlı təhrir dəftərləri onu sultan kimi qeyd etmişdir. Maraşın Böyük məscidinin yazısında o, məlikəl-adil (), nurəd-dövlə (), gövşəl-millə (), hüsaməd-din (), əmirəl-möminun () kimi xatırlanmışdır.

Siyasətçi kimi Əlaəddövlə Bozqurd bəy bacarıqlı, ehtiyatlı və ağıllı idi. Antep kimi bir neçə şəhər 1515-ci ildə onun devrilməsinə qədər sülh içində yaşamışdır. Onun adı Avropada da geniş tanınmışdır. Onun hakimiyyətindən iki əsr sonra Avropada Kiçik Asiyanın bir hissəsi, bəyliyin torpaqlarını qismən əhatə edən "Aladuliya" ərazisini Əlaəddövlə Bozqurd bəyin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Ailəsi
Əlaəddövlə Bozqurd bəy öz əmisi Rüstəm bəyin qızı Şəmis xatun ilə evlənmişdir. Xatuniyyə külliyəsində onun tam adı Şəmsimah xatun binti Rüstəm bin Nəsrəddin bin Zeynalabdin kimi qeyd edilmişdir. Əlaəddövlə Bozqurd bəyin oğulları aşağıdakı kimidir:

* Şahruh (1510-cu ildə vəfat etmişdir) — Zülqədəroğulları bəyliyində Kırşəhər sancaqbəyi. Səfəvilər dövlətinə qarşı döyüşdə həlak olmuşdur.
* Duraq — Hisn Mənsur hakimi.
* Süleyman (1515-ci ildə vəfat etmişdir) — Osmanlı dövlətində Bozox sancaqbəyi. Osmanlılar tərəfindən edam edilmişdir.
* Ərdivanə
* Sarı Qaplan ləqəbli Qasım
* Mehmed və Əli — Səfəvilər dövləti tərəfindən əsir götürülmüşdür.
* Əhməd (1509-cu ildə vəfat etmişdir) — Səfəvilər dövləti ilə döyüşdə həlak olmuşdur.
* 1499-cu ilin mayında Məmlüklərlə döyüşdə həlak olan oğulları
* 1507-ci ildə Səfəvilər dövlətinin hökmdarı Şah İsmayıl tərəfindən edam edilmiş oğlu
* 1515-ci ildə Osmanlı hökmdarı I Səlim tərəfindən əsir götürülən 4 oğlu. Onların kəllələri kəsilmiş və Qahirəyə göndərilmişdir..

Əlaəddövlə Bozqurd bəyin qızları aşağıdakı kimidir:
* Ayşə Xatun (1505-ci ildə vəfat etmişdir) — 1467-ci ildə Osmanlı sultanı II Bəyazid ilə evlənmişdir.
* Bənli Xatun — Ağqoyunlular dövlətinin hökmdarı Sultan Murad ilə evlənmişdir
* Məmlük sərkərdəsi Özbəyin oğlu ilə evləndirilmiş qızı
* Ağqoyunlu məmuru Əmir bəyin oğlu Qayıtmaz ilə evləndirilmiş qızı
* İklimə Xatun (1549-cu ildə vəfat etmişdir)

## Qeydlər

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 	
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*