open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kərim xan Muxtarəssəltənə

**Kərim xan Muxtarəssəltənə** — Qacarlar dövlətinin daxili işlər naziri.

## Həyatı
Kərim xan əvvəlcə İran Kazak diviziyasında xidmət etmişdi. Polkovnik Aleksey Domontoviçin komondirliyi dövründə (1879–1882) bu hərbi birləşməyə qatılmışdı.

Kərim xan 1894-cü ildə Nizəssəltənə ləqəbini almışdı. Elə həmin ilin payızında Əmir xan Sərdari-Əzəmlə Rusiyaya yollanmışdı. Çar III Aleksandrın təziyyəsində, yeni çar II Nikolayın tacgüzarlığında iştirak etmişdi.

Kərim xan Astrabad və Damğanın hakimi olmuşdu.

Kərim xan 1895-ci ildə Münəzzəməssəltənə ləqəbinə layiq görülmüşdü. 1897-ci ildə İngiltərəyə yollanmışdı. Bir sıra təşrifatlarda iştirak etmişdi. İrana dönəndən sonra Nəzmiyyə idarəsində çalışmışdı. Bu idarədə işləyərkən Muxtarəssəltənə ləqəbini almışdı.

Kərim xan Muxtarəssəltənə 1903-cü ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Kərim xan Muxtarəssəltənə Rüknəddin adlı oğlu vardı.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İran Kazak diviziyası

## Xarici keçidlər
*Muxtarəssəltənə 
*Muxtarəssəltənə
Ağabala xan Sərdari-Əfxəm

**Ağabala xan Sərdari-Əfxəm** — Qacarlar dövlətinin daxili işlər naziri, Gilan əyalətinin valisi.

## Həyatı

Əsl adı Mirzə Məhəmmədəli xandır. Moini-nizam ləqəbini daşıyırdı.

Ağabala xan vəliəhd Müzəffərəddin mirzənin yanında tədricən inkişaf edərək 1883-cü ildə sərhəng (polkovnik), 1885-ci ildə isə mirpənc (general-leytenant) rütbələrinə yiyələnir.

Ağabala xan 1891-ci ildə vəkilüddövlə ləqəbinə layiq görülür. Sənaye naziri və Topxana (artilleriya) rəisi Cahangir xan vəfat etdikdən sonra Ağabala xan onun vəzifələrinə sahib olur.

Ağabala xan Sərdari-Əfxəm 1907-ci ildən sonra Gilan əyalətinə vali təyin olunmuşdu. 1909-cu ildə "Səttar xan adına komitə"nın fəalları Rəştdə üsyan qaldırdılar. Vali Sərdari-Əfxəm öldürüldü.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*Mücəzat təşkilatı və Hüseyn Lələ
Katarakta

**Katarakta** və ya **Mirvari suyu** — göz büllurcuğunun görmə qabiliyyətinin zəifləşməsinə və korluğa səbəb olan donuqlaşması ilə nəticələnən göz xəstəliyidir.

Katarakta bəbəyin arxasında yerləşən və görməmizdə vacib rol oyanayan büllurun şəffaflığını itirərək bulanıqlaşması və tədricən görmənin itməsinə səbəb olan xəstəlikdir. Yunan dilindən tərcümədə katarakta – "şəlalə" deməkdir. Qədim yunanlar belə hesab edirdilər ki, katarakta zamanı bəbəyin bulanıq boz rəngi onun üzərinə şəlalə kimi düşən və görməni zəiflədən pərdə ilə bağlıdır. Kataraktalı xəstə ətrafa sanki "çirkli pəncərə" arxasından baxır. Xəstəliyin son həddində gözün rəngi mirvariyə oxşadığından, xalq arasında kataraktaya "Mirvari suyu" da deyilir.

Katarakta yaşla bağlı yaranan xəstəlik olub, əsasən orta yaşdan yuxarı şəxslərdə rast gəlinsə də- yenidoğulmuşlarda, şəkərli diabet xəstələrində, göz nahiyyəsindən travma alan şəxslərdə, uzun müddət kortizolla müalicə alan xəstələrdə də yarana bilər.

Əlamətləri:

* Görmənin tədricən zəifləməsi

* İşığa həssaslığın artması (gözlərin qamaşması)

* İkili görmə

* Oxumanın çətinləşməsi

* Gecə görmənin zəifləməsi

* Rəngləri solğun və ya sarımtıl görmə

* Göz önündə ləkələrin görünməsi

* Eynək nömrələrinin sürətlə dəyişməsi

Bulanıqlığın büllurun hansı hissəsindən başlanmasından asılı olaraq klinikada bəzi dəyişikliklər ola bilər. Belə ki, bulanıqlıq büllurun mərkəzində yerləşdikdə (nüvə kataraktası) uzağı görmə zəifləyir, əşyalar dumanlı görünür. Belə xəstələr axşamlar gündüzə nisbətən daha yaxşı görür.

Bulanıqlıq büllurun qabığında lokalizasiya olunursa (kortikal katarakta), görmə zəifliyi demək olar ki, dəyişmir. Belə halda xəstəlik çox gec proqressivləşir.

Yenidoğulmuşlarda katarakta (kongenital katarakta) -ananın hamiləlik dövründə keçirdiyi infeksiyalar və ya qəbul etdiyi dərmanlarla bağlı yarana bildiyi kimi, heç bir aşkar səbəb olmadan da meydana çıxa bilər. Körpədə bəbəyin birinin digərindən fərqli olması və ya çəplik kataraktanın əlaməti ola bilər. Uşaqlarda bu əlamətlər görünən kimi həkimə müraciət etmək lazımdır. Əgər görmə zəifliyi və xüsusilə bir gözdə katarakta varsa dərhal əməliyyat olmalıdır. Əməliyyatın vaxt baxımından vacibliyi gözdə tənbəlliyin (ambliopiya) yaranma riskinin olmasıdır.

Kataraktanın diaqnozunu qoymaq üçün oftalmoloji müayinənin standart metodlarından (görmə itiliyinin, görmə sahəsinin, gözdaxili təzyiqin, göz dibinin müayinəsi) və əlavə metodlardan (refraktometriya, oftalmometriya, densiometriya və s.) istifadə olunur.

Katarakta dərman və ya eynəklə müalicə oluna bilən xəstəlik deyil. Kataraktanın inkişafının qarşısını ala biləcək bir üsul yoxdur və tək müalicəsi cərrahi yoldur. Müasir dövrümüzdə katarakta iynəsiz, narkozsuz və ağrısız əməliyyat olunan xəstəliklərdəndir.

## Qalereya

Fayl:Human eye cross-sectional view grayscale.png
Fayl:Eyesection.gif
Fayl:Cataract surgery.jpg
Fayl:Cataracts due to Congenital Rubella Syndrome (CRS) PHIL 4284 lores.jpg
Fayl:Anterior capsular opacification.jpg
Fayl:Posterior capsular opacification on retroillumination.jpg

## İstinadlar
Cəlal xan Avşar

**Cəlal xan Cəmşid xan Məcdüssəltənə oğlu Avşar** ()—İranın ilk bioloqu.

## Həyatı
Cəlal Cəmşid xan Məcdüssəltənə oğlu (Müzəffərəddin şahın qız nəvəsi) 1894-cü ildə Urmiya şəhərində doğulmuşdu. Bu şəhərdə ibtidai təhsilini alandan sonra Tiflisə yollanmışdı.

Tehran Universitetində biologiya fakültəsində həşəratlar kafedrasını, Təbrizdə labarotoriya yaratmışdı. İranda və Orta Şərqdə bu sahə üzrə ən böyük alim sayılırdı.

Cəlal xan Avşar 1974-cü ildə Tehran şəhərində vəfat edib.

## Mənbə
* ''' Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, 352 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Məmmədhəsən Əfəndizadə

**Məmmədhəsən Əfəndizadə** () — Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunu, pedaqoq.

## Həyatı
Qoridəki Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsində təhsil alıb. Süleyman Sani Axundovla bərabər oxuyub. (1888). Əvvəlcə Bakı quberniyasının Lahıc kəndində (1893 ilədək), sonra Bakıda müəllimlik etmişdir

Lahıcda işləyərkən Əfəndizadə Azərbaycan xalqının adət-ənənələri, etiqadları və s. haqqında zəngin material toplamışdır. Həmin materialları "Sbornik materialov dlya opisaniya mestnostey i plemyon Kavkaza" məcmuəsində, "Həyat", "Dəbistan", "İrşad" "Kavkaz" qəzet və jurnallarında çap etdirmişdir. Ərəb və fars dillərindən tərcümələri də var. "Dəbistan" jurnalının redaktoru olmuşdur.

## Mənbə
* ASE, IV cild, Bakı,1980, s.245

## İstinadlar
Şadara

**Şadara** — taxılın həşəmdən təmizlənməsi üçün istifadə edilən alət.

## Quruluşu
Bir üzünə tor çəkilmiş dairəvi taxtadan ibarət idi.

## İstifadə
Şadaranın toru nisbətən böyük gözlü olduğundan, taxıl əvvəl şadarada, sonra isə xəlbirdə təmizlənirdi.

## Həmçinin bax
* Qara kotan
* Carcar

## İstinadlar
Carcar

**Carcar** — bir sıra Yaxın Şərq ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda (xüsusilə Naxçıvan ərazisində) qədim kənd təsərrüfatı aləti. Taxıl döyümündə istifadə edilən ənənəvi əmək alətlərindən biri. Naxçıvan bölgəsində geniş yayılmış carcar üç əsas hissədən: çərçivə, pərli ox və oturacaq olmaqla üç hissədən ibarət düzəldilirdi. Dördbucaqlı formada olan carcar çərçivəsinin ortasına pərli ox keçirilirdi. Carcar xırmanda bir boyun qoşqu qüvvəsi vasitəsilə hərəkət etdirilirdi. Carcar hərəkət etdikcə ox fırlanır və dəmir dişlər küləşi doğrayıb əzirdi. Lakin carcar vasitəsilə sünbüllər kifayət qədər əzilmədiyindən onların bir qismi "diri" qalırdı. Ona görə də, taxıl sünbülü xırdalanıb "dənə düşəndən" sonra, çox vaxt carcardan sonra xırmanda ağac vəl sürülürdü.

## Quruluşu
Uzunluğu 2 m, eni 1.5 m olan və möhkəm ağac növlərindən hazırlanan carcar iki paralel qoldan, onları birləşdirən iki taxtadan, habelə iki oxa (çarxa) geydirilən ərsinəbənzər dəmir dişlərdən ibarət idi. Carcarın qolları üzərində onu idarə edən üçün oturacaq düzəldilirdi.

## İstifadə
Carcara bir və ya iki öküz qoşulurdu. Alət hərəkətə gətirildikcə onun hər iki oxu fırlanaraq taxılı döyürdü. Carcar küləşin samana çevrilməsinədək işlədilir, daha sonra onu vəl əvəz edirdi.

## Həmçinin bax
* Şadara
* Qara kotan

## Mənbə
* Milli Azərbaycan Ensiklopediyası. V cild. Bakı,2014, səh.191
Paris Notrdam kilsəsi (film, 1956)

**"Paris Notrdam kilsəsi"** () — rejissor Jan Delannuanın filmi.

## Məzmun

Hadisələr orta əsrlərdə Parisdə baş verir. Qaraçı qızı Esmeralda öz gözəlliyi ilə kişilərin ağlını başından çıxarır. Ona eyni vaxtda Paris Notrdam kilsəsinin keşişi Klod Frollo və müqəddəs atanın yanında işləyən qozbel Kvazimodo aşiq olub. Qız isə Feb ləqəbli alicənab bir adama vurulub və bunu öz ürəyində saxlayır. Keşiş qısqanclıqdan onu yaralayır. Cinayətdə Esmeraldanı günahkar bilirlər və hakimlər qıza asılmaq hökmünü çıxarırlar. Feb onu xilas etmək üçün heç nə etmir, təkcə qozbel Kvazimodo sevdiyi qızın köməyinə gəlir.

Filmin sonunda Esmeralda kilsənin qabağındakı mübarizədə öldürülür. Esmeraldanın son sözü "Həyat gözəldir" olur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** Viktor Hüqo
:**Ssenari müəllifləri :** Cin Aurenç, Jak Prever, Ben Hekt
:**Rejissor :** Jan Delannua
:**Operator :** Mişel Kelber
:**Bəstəkar :** Corc Orik
:**Prodüserlər :** Robert Akim, Reymond Akim

### Rollarda

:Cina Lollobricida – Esmeralda
:Entoni Kuinn – Kvazimodo
:Jan Dane – Feb
:Alen Küni – Klod Frollo
:Rober İrş – Pyer Qrenquar
:Daniel Dümon
:Filipp Kley
:Moris Sarfati
:Jan Tissye
:Valentin Tessiye
:Jak İllinq
:Jak Düfiyo
:Roje Blen
:Mariann Osvald
:Rolan Bayli
:Pyeral
:Kamilla Cerini
:Demia
:Robert Lombard
:Alber Remi
:Haber Lapparen
:Boris Vian
:Jorj Dukinq
:Pol Bonifas
:Medileyn Barbulye
:Alber Mişel
:Deniel Emilfork
:Etçeveri
:Dominika Devrey
:İet Lukas
:Denis Karven
:Jak Bertran

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*''The Hunchback of Notre Dame'' at Trailers From Hell
*
Qara kotan

**Qara kotan** - mürəkkəb quruluşa malik qədim şum aləti.

## Tarixi
Azərbaycanda VIII-IX əsrlərdə yaranmışdır.
VIII-IX əsrlərdən məlum olan qara kotan əkinçilik texnikasının inkişafı baxımından təkmilləşmiş və yüksək məhsuldarlığa malik şum aləti hesab olunurdu. Qara kotanı digər şum alətlərindən fərqləndirən başlıca cəhət onun kəsilmiş torpaq layını aşırıb çevirməsindən ibarət idi. Əkinçilik təsərrüfatında qara kotanın yüksək şum aləti kimi dəyərləndirilməsi də məhz bununla, şum layını çevirməsi ilə bağlı idi. Kotan qoşqu heyvanlarına boyunduruq və «çatal» adlanan ağac yedəklər vasitəsilə qoşulurdu. Qara kotana, adətən, dörd boyun kəl, bəzən isə 6-8 boyun öküz və ya kəl qoşulurdu. XIX əsrin sonlarından başlayaraq, Azərbaycanın kənd təsərrüfatında təkmilləşdirilmiş yeni tipli metal kotanlar meydana çıxmışdır. Bundan sonra qara kotan tədricən təsərrüfat həyatından sıxışdırılıb çıxarılmağa başlamışdır.

## Quruluşu
Əsasən, üç hissədən ibarətdir. I əsas hissə binə, daraq, taxta, qılınc və əyribazı birləşdirir, II hissədə isə kotanın çarxları, oxu, topları və qırı yerləşir. Şum alətinin qoşulması üçün nəzərdə tutulan III hissə çatal, oturacaq taxtları və boyunduraqlardan ibarət idi.

## İstifadə
Torpağın quruluşundan, şumun dərin və şırımın enli aparılmasından asılı olaraq kotana 8-10, bəzən isə 12 cüt öküz, yaxud kəl qoşulurdu.

## Həmçinin bax
* Şadara
* Carcar
Yarımmüdafiəçi (dəqiqləşdirmə)

**yarımmüdafiəçi** (, , ) — komanda idman növlərində, vəzifəsi həm müdafiəyə, həm də hücuma kömək etmək olan oyunçu.

## İdman növləri
Yarımmüdafiəçilərin konkret idman növü ilə bağlı konkret tapşırıqları və oyun prinsipləri haqqında aşağıdakı məqalələrdən öyrənə bilərsiniz:

* Yarimmüdafiəçi (Avstraliya futbolu)
* Yarımmüdafiəçi (həndbol)
* 
* Yarımmüdafiəçi (lakross)
* Yarımmüdafiəçi (mini futbol)
* Yarımmüdafiəçi (reqbi)
* Yarimmudafiəci (futbol)
* Yarımmüdafiəçi (hörlinq)
* Yarımmüdafiəçi (ot üzərində hokkey)
* Yarımmüdafiəçi (bendi və ya top ilə hokkey)

## Həmçinin bax
* Qapıçı
* Müdafiəçi (dəqiqləşdirmə)
* Hücum (dəqiqləşdirmə)

## İstinadlar
* MIDFIELDER — Uşakovun izahlı lüğəti
Robert Berns

**Robert Berns** (, ; 1759–1796) — Böyük Britaniya şairi, folklorçusu.

## Həyatı
Robert Berns 15 yanvar 1759-cu ildə Şotlandiyada Allouey kəndində yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Berns öz yaradıcılığına təxminən 14–15 yaşlarından başlamışdır.

Rəvayətə görə, Berns çox zaman öz şeirlərini tarlada iş vaxtında yazarmış. Berns şeir yazarkən Şotlandiya xalq yaradıcılığı ənənələrini, qədim xalq mahnılarındakı motivləri
əsas götürürdü, bu isə onun şeirlərinin xalq arasında sürətlə yayılmasına səbəb olurdu.

Bernsin şeirləri o qədər ahəngdar və xalq ruhuna yaxın idi ki, onlar çox asanlıqla mahnıya çevrilirdi. O, bir şeirində açıq yazmışdı ki, "mən Şotlandiya yoxsullarına fayda
verməyə hazıram, mənim mahnılarım onlar üçündür".

Şotlandiya kəndlilərinin zadəganlara və varlılara nifrətini, azadlığa məhəbbətini Berns
məşhur "Namuslu yoxsulluq", "Azadlıq ağacı" şeirlərində ifadə etmişdir.

Şairin yaratdığı əsərlər arasında onun mifik şeirləri xüsusi yer tutur. Bunlardan "Con Anderson", "Məhəbbət qızılgül kimidir…", "Busə" və başqa şeirləri göstərmək olar. Xəlqilik, sadəlik, emosionallıq, daxili dramatizm Berns şeirinin səciyyəvi xüsusiyyətləridir.

O, 21 iyul 1796-cı ildə Damfris şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Arkadi Qaydar

**Arkadi Petroviç Qaydar** (, ) — Sovet yazıçısı.

## Həyatı
Arkadi Qaydar 1904-cü il fevralın 9-da Kursk vilayətinin Lvov şəhərində anadan olmuşdur. On üç yaşlı Arkadi realnı məktəbinin üçüncü sinfində oxuyanda 1917-ci ilin fevral inqilabı baş verdi. O, 14 yaşından könüllü olaraq Qızıl ordu sıralarına daxil olmuş, Kiyevdə komandirlər kursunu bitirdikdən sonra on altı yaşında onu alay komandiri təyin edirlər.

Qaydar altı il Qızıl ordu sıralarında xidmət etmişdir. 1923-cü ildə isə bərk xəstələndiyinə görə onu ordudan tərxis edirlər. Ordu sıralarında hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra o, ədəbi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

1925-ci ildə "Kovş" adlı Leninqrad almanaxında ilk povesti – "Məğlubiyyət və qələbə günlərində" çapdan çıxır.

1930-cu ildə gənc nəsil üçün yazdığı "Məktəb" povesti dərhal uşaq və məktəb kitabxanalarında əl-əl gəzir, oxucuların ən sevimli kitablarından birinə çevrilir. "Məktəb" povestinin əsas qəhrəmanı, birinci şəxsin dilindən danışan əsgər oğlu Boris Qolikov surətində Arkadi Qaydar məhz özünü təsvir etmişdir.

"Timur və onun komandası" (1940) povesti ona böyük şöhrət qazandırmışdır. Cəsur, həssas, qətiyyətli, xeyirxah Timur surəti indi də uşaqların ən sevimli qəhrəmanlarından biri olaraq qalır. Yazıçı böyüməkdə olan nəslin ən yaxşı cizgilərini böyük vətənpərvərlik ideyası ilə qələmə alaraq bu obrazda ifadə etməyə müvəffəq olmuşdur.

Qaydar uşaqlarla hər bir dildə danışmağı bacarırdı. Onun bütün əsərlərində ürəkləri isidən səmimilik, düzgünlük hiss olunurdu.

Yazıçının "Təbilçinin taleyi" (1939), "Cuk və Gek" (1939), "Hərbi sirr" (1940) və s. əsərlərində Böyük Vətən müharibəsinin çətin günlərində var qüvvələri ilə xalqın əzəmətli mübarizəsinə kömək edən gənc vətənpər vərlərin şücaətindən söhbət açılır.

1941-ci il oktyabrın 26-da Qaydar dörd nəfər partizanın müşaiəti ilə kəşfiyyata yollanır və faşist gülləsinin qurbanı olur. Qaydar yaradıcılığı, onun qəhrəman həyatı, əməlləri, bədii yaradıcılığa həsr edilmiş ömrü indi də onu sevənlər üçün örnəkdir.

## Filmoqrafiya
#Minotavra ziyarət (film, 1987)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Борис Камов «НЕИЗВЕСТНЫЙ АРКАДИЙ ГАЙДАР» 
* Детские рассказы Аркадия Гайдара 
* Жизнь и творчество Аркадия Гайдара — сообщество в ЖЖ
* Солоухин В. А. Солёное озеро
* Материалы о Гайдаре
* Неизвестные страницы биографии Аркадия Гайдара  «Курская правда», 3 mart 2004
* Аркадий Петрович Гайдар (Голиков) — интерактивный справочник 
* Воспоминания современника об А. П. Гайдаре
* Лауреаты Гайдаровской премии
Georgi Leonidze

**Georgi Nikolayeviç Leonidze**()(28.1.1899—9.8.1966)) — gürcü şairi.

## Həyatı
Gürcüstanın Xalq şairi Georgi Nikolayeviç Leonidze 1899-cu il yanvar ayının 28-də Saqareco rayonunun Patardzueli kəndində anadan olub. Şeirlərində vətənpərvərlik motivləri güclüdür.

Böyük Vətən müharibəsi illərində yazdığı şeirlərində qəhrəmanlıq, vətənə məhəbbət tərənnüm edilir.

1950-ci ildə “Samqori”, 1951-ci ildə “Portoxala” tarixi poemaları, 1962-ci ildə isə “Sehrli ağac” adlı hekayələr toplusu nəşr olunub.

1957-1966 illərdə Gürcüstan Elmlər Akademiyası Ş.Rustaveli adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışıb.

“Berşoula” adlı poemasını Əhməd Cəmil, “Azərbaycan şairlərinə”, “Vətəni vəsf edirəm” Əflatun Saraclı, “Bulaq” Rəfiq Zəka, “Vətən nəğməsi” Məmməd Araz,
“Vəsf edirəm” Əli Kərim, “Vətən haqqında nəğmə” Tofiq Bayram, “Tar haqqında mahnı” adlı şeirləri Əlixan Binnətoğlu tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə
edilib.

Şair 1966-cı il avqust ayının 9-da vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Xədicə Qazıyeva

**Xədicə Bahəddin qızı Qazıyeva** () — Azərbaycan teatr aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1964).

## Həyatı
Xədicə Bahəddin qızı Qazıyeva 1909-cu il fevralın 15-də Kazan şəhərində dünyaya göz açıb. Orta təhsilini bu şəhərdə almışdır. 1926-cı ildə Xədicə xanımı Naxçıvana işləməyə göndərirlər. Aktrisanın ilk rolu "Qaçaq Kərəm" pyesində Sirab obrazı olub. Sonra Cəfər Cabbarlının "Sevil" pyesində Edilya obrazını, Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" faciəsində Xumarı oynadı.

O, 200-dən çox obrazla qarşılaşmışdır.

Xədicə Qazıyeva 1991-ci il iyunun 7-də vəfat edib.

Xədicə Qazıyevanın qızı, Azərbaycan SSR xalq artisti Sofiya Hüseynova (1926–2015), nəvələri — xalq artistləri Rafael Dadaşov (1946–2020) və Rövşən Hüseynov da (1954) həyat yollarını sənətə bağlayıblar.

## Mükafatları
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 14 oktyabr 1964

## İstinadlar
Yusif Əhmədov

**Yusif Əhmədov** (d.22 fevral 1939 – 27 mart 2012) — Azərbaycan yazıçısı.

## Həyatı
Əhmədov Yusif 1939-cu ildə fevralın 22-də Füzuli rayonunda anadan olub. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetini bitirib.

Onun povest və hekayələrinin mövzusu, aktuallığı qaldırılan problemlərin bədii həlli baxımından çox maraqlıdır. İlk hekayələri dövri mətbuatda 60-cı illərin ortalarından çap olunmuşdur.

"Səninlə sənsiz", "Ürək bağışlamır", "Qara yelkənli qırmızı gəmilər" kitablarının müəllifidir. "Ruhların qayıtması" romanı oxuculara saf insan duyğusu aşılayır.

Tanınmış nasir Yusif Əhmədov ötən əsrin 60-cı illərində ədəbiyyata gələn yazıçılardandır. İlk kitabı "Əfqan hekayələri" adı ilə 1965-ci ildə Tacikistanın Düşənbə şəhərində çap olunub. "Ələkeçməzlər" sayca müəllifin 20-ci kitabıdır. Kitabdakı eyniadlı roman öz janrına görə müəllifin başqa əsərlərindən fərqlənir. Azərbaycanın ilk milli detektiv romanı olan "Ələkeçməzlər" kitabındakı hadisələr 1992–2006-cı illər ərzində Bakı şəhərində və əyalətlərdə baş verən müxtəlif kriminal hadisələrdən bəhs edir.
Adam oğurluqları, qətllər, sifarişlə qətlə yetirilənlər və onlarla insanı heyrətə salan ölüm hadisələri, eləcə də ağır, zəhmətli, uzun vaxt aparan cinayət işləri. Hadisələrin mərkəzində DİN-in polkovniki Hacı Məmmədov və onun quldur dəstəsi dayanır.

1963–1967-ci illərdə Tacikistan və Əfqanistan respublikalarında işləyib. 1965-ci ildə Tacikistan Respublikasının Ali Soveti tərəfindən Fəxri Fərman və medalla təltif edilib. Ilk kitabı 1965-ci ildə "Əfqan hekayələri" adı ilə Düşənbə şəhərində fars dilində çap olunub. Yaradıcılığı gənclik illərindən başlasa da böyük ədəbiyyata 60-cı illərin ortalarında gəlib. Tələbəlik illərindən başlayaraq kiçik hekayələrlə, şeirlərlə, publisistik məqalələrlə müntəzəm olaraq dövri mətbuatda çap olunub. Müxtəlif illərdə "Kommunist", "Ülfət", "Həqiqətlər və faktlar" qəzetində ədəbi işçi, müxbir və baş redaktor işləyib. 20-yə yaxın kitabın müəllifidir.
"Qara yelkənli qırmızı gəmilər",
"Dnepr üzərində şəfəq",
"Ruhların qayıtması",
"Məxmər yuxuların mahnısı",
"Əzablı yollarla"
"Torpağa tökülən qan"
"Topxana meşəsində görüş",
"Zülmətdən işığa doğru"
və onlarla roman, povest və hekayələri geniş oxucu kütləsi və dövri mətbuatda tənqidçilər tərəfindən müsbət qarşılanmışdır. Yusif Əhmədovun qələmindən çıxan hər bir əsər çağdaş milli ədəbiyyatımızın zənginləşməsinə xidmət edir. Yazıçı bir çox fəxri diplomların və fəxri adların sahibidir. Əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilmişdir. Bakıda və respublikamızın hüdudlarından kənarda, Almaniyada, Misirdə beynəlxalq kitab sərgilərində kitabları nümayiş etdirilmişdir.

Yazıçı Yusif Əhmədov "Qızıl qələm" mükafatı və medalı ilə təltif edilmişdir.
"Ustad sənətkar" Ali Jurnalistika diplomu, "Araz", "Müşfiq" ədəbi mükafatları və diplomları ilə, "Torpağa tökülən qan" romanına görə Azərbaycan Yazıçılar birliyinin "Yaddaş", Milli mükafatına layiq görülmüşdür. "Yeni Carçı" qəzetinin baş redaktorudur.

Yusif Əhmədov 22 martda Bakıda vəfat edib.
Türkan Əfəndiyeva

**Türkan Əşrəf qızı Əfəndiyeva** (7 mart 1929) — Azərbaycan türkoloqu.

## Həyatı
Türkan Əşrəf qızı Əfəndiyeva 1929-cu il martın 7-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Şəkidə orta məktəbi başa vurduqdan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Universitetinin rus dili kafedrasında laborant kimi başlamışdır.

1973-cü il Türkan Əfəndiyevanın həyatında ən unudulmaz illərdən sayılır. O, "Azərbaycan dilinin leksik üslubiyyatı" (bədii üslub) mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etdi və respublikada dilçilik sahəsində üçüncü qadın elmlər doktoru oldu.

1992–1993-cü illərdə İstanbulun Mərmərə Universitetinin dəvəti ilə orada çalışmış, Azərbaycan dili və ədəbiyyatından mühazirələr söyləmiş, rus dilindən dərs demişdir.

Türkan xanım 1989-cu ildən Türkiyədə keçirilən türk dili konqreslərinin daimi iştirakçısıdır.

Professor Türkan Əfəndiyeva öz zəngin və çoxşaxəli elmi yaradıcılığı ilə Azərbaycan dilçiliyində xüsusi yer tutur.

Onun elmi əsərləri, monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitləri, ana dilimizin leksikologiyası, morfologiyası, üslubiyyatı, bədii üslub, məcazlar sistemi, poetika məsələlərini və nitq mədəniyyətini əhatə edir.

Türkan Əfəndiyeva bir çox beynəlxalq, ümumittifaq, respublika simpozium, konfrans, müşavirə və elmi sessiyalarında Azərbaycan dilçiliyini ləyaqətlə təmsil etmiş, elmimizi tanıtmışdır.

## İstinadlar
Taras Şevçenko

**Taras Qriqoryeviç Şevçenko** (; ) —Ukrayna şairi, yazıçısı, rəssamı.

## Həyatı
Ukrayna şairi, rəssam, mütəfəkkir, inqilabçı-demokrat, Ukrayna ədəbiyyatı və təsviri sənətində tənqidi realizmin və inqilabi-demokratik cərəyanın banisi, T. Şevçenko 9 mart 1814-cü ildə təhkimli kəndli ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini kənd keşişindən almış, 1831-ci ildə sahibi ilə Peterburq şəhərinə gəlmişdir.

İlk kitabı "Kovzar" 1840-cı ildə nəşr olunmuşdur. "Kor qadın", (1842), "Muzdur qadın", (1845), "Marina" (1848) və s. romanlarında, "Taras gecəsi" (1838) tarixi poemasında Şevçenko milli azadlıq mübarizəsinə toxunmuşdur.

Əsərləri Ukrayna ədəbiyyatında siyasi lirika və satira janrlarının inkişafında mühüm rol oynamışdır. 1847-ci ildə xəyanət nəticəsində həbs edilmiş, Orsk qalasına sürgün edilmişdir. 10 il (1847–1857) sürgündə qalan Şevçenko yalnız I Nikolayın ölümündən sonra azad edilmişdir. Sürgün illərində rus dilində avtobioqrafik səciyyəli "Çalğıçı" (1854–1855), "Bədbəxt", "Kapitan arvadı", "Əkizlər", "Rəssam" (1856) və s. realist povestlərini yazmışdır.

Ukrayna ədəbiyyatının inkişafında Şevçenkonun müstəsna xidmətləri olmuşdur. Əsərləri dünya xalqları dillərinə tərcümə edilmişdir.

Taras Şevçenko rəssam kimi də məşhurdur. O, 1838–1845-ci illərdə Peterburq Rəssamlıq Akademiyasında oxumuş, K. P. Brullovdan dərs almışdır.

Realist meyillər Şevçenkonun erkən yaradıcılığında meydana gəlmiş, sürgündə yaratdığı rəsmlərində kəskin ifşaedici qüvvə kəsb etmişdir.

Sürgündən qayıtdıqdan sonra Şevçenko çoxlu qravyüralar yaratmış, 1860-cı ildə mis üzərində qravürlərinə görə akademik adı almışdır. Şevçenkonun "Çimən Virsaviya" (1860)
əsəri R. Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində saxlanılır.

1861-ci ilin mayında Şevçenkonun vəsiyyətinə görə Kaver yaxınlığında, Dnepr sahilindəki Çerneçyada dəfn edilmişdir.

## Xatirəsi
SSRİ-də Şevçenko adına Respublika Mükafatı təsis edilmişdir.

Bakıda adına küçə və məktəb vardır.

Azərbaycanda səfərdə olan Ukrayna prezidenti Viktor Yuşşenko iyunun 30-da həmkarı İlham Əliyevlə birgə Bakının Azadlıq prospektində görkəmli həmvətəni, şair Taras Şevçenkonun abidəsinin açılışında iştirak edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Taras Şevçenko Bakıda yad edildi
Denis Fonvizin

**Denis İvanoviç Fonvizin** (, 14.4.1745-12.12.1792) — Rusiya ədibi.

## Həyatı

Rus ədəbiyyatında maarifçi realizmin görkəmli nümayəndəsi kimi tanınan, milli komediyanın banisi Fonvizin Denis İvanoviç 14 aprel 1745-ci ildə zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. 1755-1762-ci illərdə Moskva Universitetinin nəzdində gimnaziyada oxumuşdur. 1762-ci ildə Peterburq şəhərinə köçmüş, tərcüməçilik ilə məşğul olmuşdur. “Xəzinədar tülkü” (1762) təmsilində və “Nökərlərimə məktublar”ında (1764-1766) təhkimçiliyə tənqidi münasibət öz əksini tapmışdır. Onun ”Briqadir” (1768-1769) məişət komediyasında əcnəbi mədəniyyətə sitayiş masqaraya qoyulur. “Nadan övlad” (nəşri 1783, tamaşası 1782) satirik komediyasında təhkimçilik, zadəgan əxlaqı, hakim təbəqələrin kütbeyinliyi ifşa olunur.

Fonvizinin publisistik məqalələri, xatirələri var. Yaradıcılığı realist rus ədəbiyyatı və teatrın inkişafına güclü təsir göstərmişdir.

Denis Fonvizin 12 dekabr 1792-ci ildə Peterburq şəhərində vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Недоросль Д.И. Фонвизин Малый театр #ПолныеВерсииСпектаклей

## İstinadlar
Oreadalar (Buqro)

**Oreadalar** () - tanınmış rəssam Vilyam Buqro tərəfindən 1902 - ci ildə yağlı boya ilə kətan üzərində çəkilmiş rəsm əsəri.

Oreadalar dağ və mağara (mağara oreadalarından ən məşhuru Exodur) nimfalarıdırlar. Onlar adətən şən qrup şəklində qaban və ya quş ovlayarkən, ya da özlərinə sevgili axtararkən təsvir edilirlər. Diananın çağırışı ilə onlar heyranedici şənlik təşkil edirlər.

Salonun 1902 – ci il kataloqunda Buqronun çəkdiyi "Oreadalar" əsərinin izahı aşağıdakı kimi verilmişdir: *"Kölgələr dağılır; günəş parıldamağa başlayır, dağların zirvəsi çəhrayı rəng alır. Bu zaman bütün gecəni meşənin qaranlıq kölgələri arasında keçirən nimfalar dəstəsi meşədən çıxaraq çaya tərəf irəliləyir, suda şənlənir və səmaya qalxırlar. Onları faunlar təəccüb içində izləyirlər. Beləcə yenidən öz real mahiyyətinə qovuşan tanrılar ruhani məkanı doldururlar."* 

Bu əsərlə Buqro özünün akademik rəssamlıq sahəsindəki bacarığını və ideallarını göstərmişdir. Bu uçan qadın fiqurları ilə Buqro tam cəsarətlə yaradıcı və şairanə baxışlarını sərgiləməklə bərabər eyni zamanda alatoran fon əsasında qadınların gözəlliyini də qabartmışdır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*  Əsər Orsay Muzeyinin saytında
Xalça məmulatları

**Xalça məmulatları** — xovsuz və xovlu xalça texnologiyasının köməyi ilə hazırlanan məişət əşyaları.

## Ümumi məlumat
 
Azərbaycanda xovlu və xovsuz xalçalarla yanaşı hələ qədim zamanlardan etibarən məişətdə istifadə etmək üçün müxtəlif xalça məmulatları da istehsal olunurdu. Bir çox hallarda xalça məmulatları əvvəlcə müxtəlif növ xovsuz xalça texnologiyasının köməyi ilə, daha sonra inkişaf etdikcə xovlu xalça texnologiyasının köməyi ilə istehsal olunurdu. Ümumiyyətlə, xalçaçılıq sənətinin inkişafı baxımından xalça məmulatlarının hər biri sadədən mürəkkəbə doğru ayrı-ayrı inkişaf mərəhələsini keçmiş və xovlu xalçalara nisbətən daha əvvəlki dövrə təsadüf edir. Xalça məmulatlarının istehsalında yun, pambıq, ipək saplarla yanaşı qamış çubuğundan eləcə də quru ağac budaqlarından da istifadə edilmişdir.

## Azərbaycan xalça məmulatları

Hələ qədim zamanlardan xovsuz xalça texnologiyasının köməyi ilə Azərbaycanda müxtəlif məişət məmulatları hazırlanırdı. Vaxt ötdükcə məişət şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün xalça məmulatları istehsalı hər zaman inkişaf etmiş və təkmilləşmişdir.

Arxeoloji materiallara və yazılı mənbələrə əsasən Azərbaycanda xalçaçılıqla hələ Tunc dövründən (e.ə. II minilliyin sonu – I minilliyin əvvəllərində) məşğul olmuşlar. Cənubi Azərbaycanın Maku şəhərindən tapılmış gildən düzədilmiş at fiqurunun (e.ə. II minillik) üzərində gül-çiçək təsvirləri ilə bəzədilmiş çul rəsmi, Urmiya gölü yaxınlığındakı Həsənlu təpəsindən aşkar edilmiş qızıl camın (e. ə. I minillik) səthində üstünə çul salınmış şir təsviri və başqa tapıntılar Azərbaycanda xalça sənətinin nə qədər qədim tarixə malik olduğunu göstərir.

Mərfəş, xurcun, heybə, taxtüstü, yəhərüstü, duz qabı, çul, örkən, çömçədan, sicim, yun corablar, pərdələr və s. kimi xalça məmulatlarının bir çoxu hal-hazırda da bəzi şəhər və kəndlərimizdə istehsal olunur.

## İstinadlar
Ladı

**Ladı** - xovsuz xalça növü.

Bu texnika da palaz texnikasının bir növü hesab edilə bilər. Lakin bu texnika palaz toxunma texnologiyasında xeyli fərqlənir.  Ladının toxunuşu zamanı  hər dəfə arğac-ərişlərin arasından müəyyən say əsasında keçirilir. Ladını toxumaq üçün yer hanasından  (sadə toxucu dəzgah) istifadə edirlər.  Digər xalça növlərindən fərqli olaraq şəddə və xalça məmulatı olan örkən kimi  ladı da əvvəllər evdə deyil həyətdə torpağın üstündə yer hanasını üfüqi vəziyyətdə uzatmaqla toxunurdu.
  
Ladının ənənəvi mərkəzləri Qazax və Xızı hesab olunur. Bu gün ladının əsas istehsal mərkəzləri Yardımlının, Lerikin, Astaranın dağ kəndlərində yerləşir. Ladı rəngli arğac sapların müəyyən hesabla ərişdən keçirilməsi yolu ilə hazırlanır. Nəticədə məmulatın daralan və genişlənən naxışlar şəklində bədii xüsusiyyətləri üzə çıxır. Ladıdan örtük, ayaqaltı, otaq arakəsməsi qismində istifadə olunurdu.

Hal-hazırda ladı texnikasında işləyən toxucuların əksəriyyəti Azərbaycanın dağ kəndlərinin sakinləridir. Çünki burada yaşayan əhali arana-dağa köç edərkən yüngül olduğundan ladıdan, eləcə də müxtəlif yüklərin daşınmasında örkən hələ də istifadə edirlər.

## Mənbə
Mudvayne

**Mudvayne** — 1996-cı ildə yaradılan ABŞ metal musiqi qrupu.

Mudvayne, 1996-cı ildə qurulan Amerika Metal qrupudur. Qrup; Peoria, Illionis'te kurulmuştur. Grubun qurucusu və ön-adamı Chad Gray, gitarist Greg Tribbett, basist Ryan Martinie və barabançı Matther McDonough'dur. Mudvayne Epic Records ilə birlikdə üç studiya albomu , iki yığma albom, iki DVD çıxarmışdır.

İlk demo albomları olan *Kill I Oughta*nın müvəffəqiyyətindən sonra Epic Recordsun diqqətini çəkərək onlarla müqavilə imzaladılar. Ardından 2000-ci ildə *L. D. 50* adlı ilk albomlarını buraxdılar və Metallica, Korn, Limp Bizkit, Deftones, Linkin Park kimi qruplarla turlara çıxaraq məşhurlaşmağa başladılar.

Ekstrem səhnə kostyumları və makiyajları ilə böyük maraq oyadan qrup. 2002-ci ildə *The End Of All Things To Come* adlı ikinci albomları ilə platinim mükafatları qazanaraq ilk böyük müvəffəqiyyətlərini də əldə etdilər.

Qrupun üçüncü albomu *Lost And Found* Mudvaynenin artıq Metal aləmində artıq adından söz etdirməyə başladılar. Albom, fantastikadan, varlıqlardan, kosmosdan, və eləcə də şəxsi problemlərdən bəhs edirdi. Mudvayne-nin bu albomu onlar yarandıqları tarix ərzində ən yaxşı albomlarından biri hesab edilir.

Qrupun RIAA (Recording Industry Association of America) tərəfindən verilmiş 5 ədəd qızıl sertifikatı vardır. Ve albomları Amerikada təxminən olaraq iki milyon nüsxə satılmışdır.

## Üzvlər
* Chad Gray-Vokal
* Greg Tribett-Gitara
* Ryan Martine-Bas Gitara
* Matt McDonough- Zərb Alətləri

Chad Gray - 9-30 Club.jpg|Chad Gray
Hellyeah-6.jpg|Gregg Tribett
RDMMusikmesse.jpg|Ryan Martinie


## Diskoqrafiya
;Albomlar
* 2000 – L. D. 50
* 2001 – The Beginning of All Things to End
* 2002 – The End of All Things to Come
* 2005 – Lost and Found
* 2008 – The New Game
* 2009 – Mudvayne

;EP-lər
* 1997 – *[[Kill, I oughta]]*
* 2003 – *Live Bootleg*

;Sinqllar
* 2000 – "Dig"
* 2000 – "Death Blooms"
* 2002 – "Not Falling"
* 2003 – "World So Cold"
* 2005 – "Determined"
* 2005 – "Happy?"
* 2005 – "Forget to Remember"
* 2006 – "Fall into Sleep"
* 2007 – "Dull Boy"
* 2008 – "Do What You Do"
* 2009 – "Scarlet Letters"
* 2009 – "Scream with Me"
Vələsli

* Vələsli (İsmayıllı) — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Vələsli (Şabran) — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Vələs
Vələsli (İsmayıllı)

**Vələsli** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşıq Məhəmməd

* Aşıq Məhəmməd — Aşıq Ələsgərin qardaşı.
* Aşıq Məhəmməd Sadaxlı — 
* Aşıq Məhəmməd Rzayev — 
* Aşıq Məhəmməd Kolanlı —

## Həmçinin bax
* Məhəmməd (ad)
Marketri texnikası

**Marketri** — hələ antik dövrlərdə yaranmışdır. Marketri (frans. marquer-işarələmək) müxtəlif ağac növlərinin lövhələrinin hissəciklərindən düzəldilən mozayka növüdür. Mozaykanın elementlərini şpondan (nazik ağac lövhələr) kəsilir, tərs tərəfdən kağız yapışqanlarla yapışdırılır, fonla birlikdə çevrilərək hər hansı bir əşyanın üzərinə yapışdırılır.

## Tarixi
Marketrinin yaranması yalnız XVI əsrdə şpon istehsal edən maşının yaranmasından sonra mümkün oldu. Bundan sonra ucuz ağac növlərindən düzəldilmiş mebelləri bahalı ağac növlərindən hazırlanmış şponlarla üzləməyə başladılar. XVI əsrin əvvəlində marketri texnikası Almaniya, Hollandiya və Fransada yayıldı. Lakin XVIII əsrdən yerli ustalar meydana çıxdı. Marketrinin ən inkişaf edən dövrü XVIII əsrə təsadüf edir. Ondan interyerin və mebellərin bəzədilməsində istifadə edirdilər. Nazik lövhələrdən istifadə olunması yalnız düz səthləri deyil, həm də əyri səthləri bəzəməyə imkan verirdi.

## Düzəldilməsi
Marketri iki prosesdən ibarətdir: intarsiya — Verilmiş şəklə görə başqa ağac növünün şponundan , yaxud eyni növün başqa rəngindən hissəciklər kəsib fonla birlikdə bütün dəstin əşyanın üzərinə yapışdırmaq. Mozayka elementlərinin kəsilməsindən başqa marketri düzəltməyin başqa yolları da var. Əgər mozayka eyni düzbucaqlı həndəsi fiqurlardan ibarət rəsmdirsə, dəsti elementlərin əvvəlcədən kənarlarını kəsilib birləşdirilməsi yolu ilə də düzəltmək olar. Buna parketri deyilir.

Digər rəngkarlıq növlərindən fərqli olaraq marketri rəngkarlığının xüsüsiyyəti ağacın plastik keyfiyyəti ilə bağlıdır. Marketridə rəsm təbiət palitrasından — müxtəlif ağac növlərindən olan şponların rəngləri, teksturası, və energetikasından əmələ gəlir. Ağac mozaykanın yüksək dekorativ keyfiyyətləri var. Rənglərin istiliyi, zəngin təbiət rəsimləri, yumşaq sadə ağac tonları ilə marketri estetik gözəlliyi ilə cəlb edir və hər interyerə yaraşır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.stuartking.co.uk/index.php/history-of-marquetry/
Bristol Universiteti

**Bristol Universiteti** () — Böyük Britaniyada, İngiltərənin cənub-qərbindəki Bristol şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Xarici əlaqələri
Bristol Universiteti Rassel, Koimbra ümumavropa qruplarının, Beynəlxalq Universitetlər Şəbəkəsinin üzvüdür. Universitetin vitse-kansleri Erik Tomas hazırda Beynəlxalq Universitetlər Şəbəkəsinin sədridir.

## Reytinqi

## Məşhur tələbələri
Bristol Universiteti beynəlxalq şöhrətə malik olan təhsil ocağıdır. Burada dünyanın bütün ölkələrindən olan tələbələrə rast gəlmək olar. Ali məktəb tələbələrə Britaniya akademik mədəniyyəti ilə yanaşı, dünya təcrübəsini də öyrədir. Universitetin vitse-kansleri Erik Tomas rəhbərlik etdiyi təhsil müəssisəsi haqqında yazır: "Bristol Universiteti gözəl Bristol şəhərinin mərkəzində yerləşən valehedici akademik reputasiyaya malik bir elm mərkəzidir. Tələbələrimiz cəmiyyətin müxtəlif təbəqəsini təmsil edirlər, bu isə universitetimizi daha da zənginləşdirir. Biz bütün insanların bərabərliyinə inanırıq və bəşəriyyət üçün hərtərəfli inkişaf etmiş şəxsiyyətlər yetişdiririk".

*Nkosazana Dlamini-Zuma — Cənubi Afrika Respublikasının xarici işlər naziri
*Manuel Esquivel — Belizin sabiq Baş naziri
*Alastair Sammerli — Guellph Universitetinin prezidenti
*Bill MakMillan — Şərqi İngiltərə Universitetinin vitse-kansleri
*Devid Vilyam Rind — Siti Universitetinin vitse-kansleri
*Jan-Mari Qüstav Le Klezio — yazıçı, Nobel mükafatı laureatı
*Harold Pinter — yazıçı, Nobel mükafatı laureatı
*Maks Delbruk — tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Paul Dirak — fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Nevill Mott — fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Sesil Frank Pauell — fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Doroti Hodkin — kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Ser Vilyam Ramsey — kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı
*Gerhard Hersberq — kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı

## Mənbə
*http://www.muallim.edu.az

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*www.bristol.ac.uk
Şeffild Universiteti

**Şeffild Universiteti** () — İngiltərənin Şeffild şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
thumb|Mədəniyyət binası
thumb|İnformasiya binası
## Mənbə
*Lamiyə Əliyeva, ''Dünya universitetləri: Şeffild Universiteti'' , "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 17.06.2011, № 23. 

## Xarici keçidlər
*
Yan Neruda

**Yan Neruda** (, )—Çexiya yazıçısı, şairi.

## Həyatı
Neruda Yan 1934-cü il iyul ayının 9-da Praqa şəhərində anadan olmuşdur. Neruda Akademik gimnaziyanı qurtarmış, Praqa Universitetində oxumuş, orada fəlsəfə və hüquq fakültələrində mühazirələr dinləmişdir. Bir neçə il Praqa idarələrində işləmiş, gimnaziyada alman dilindən dərs demişdir.

Onun ilk şeirləri 50-ci illərin əvvəllərində çap olunmuşdur. "Qəbristanlıq çiçəkləri" (1857), "Şeirlər kitabı" (1868), "Kosmik nəğmələr"(1878), "Balladalar və romanslar" (1883), "Övliya cüməsi nəğmələri" (1896) və s. kitabların müəllifidir.

Vətənpərvərlik və sosial azadlıq duyğularının tərənnümü, xalq gücünə inam poeziyasının ideya məzmunudur. Nerudanın familiyasını çili şairi Pablo Neruda ozünə təxəllüs seçmişdir.

O, 22 avqust 1891-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*
Nikolay Ostrovski

**Nikolay Alekseyeviç Ostrovski** (, 29.9.1904–22.12.1936) — Sovet yazıçısı.

## Həyatı
Rus yazıçısı Nikolay Alekseyeviç Ostrovski 1904-cü il sentyabrın 29-da Ukraynanın Rovno
vilayətində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Uşaqlıq illərində təhsil almaq ona nəsib olmamış, 11 yaşından işləməyə başlamışdır.

1927-ci ildə ağır iflic Nikolayı yatağa salmış, 1928-ci ildə isə gözləri tutulmuşdur. Lakin yenilməz iradəyə malik Ostrovski təslim olmamış, bütün mənəvi qüvvəsini toplayaraq yaşamaq uğrunda mübarizə aparmış, təhsilini artırmışdır.

1930-cu ilin payızında "Polad necə bərkidi" romanını yazmışdır. O, 1934–1936-cı illərdə Qərbi Ukrayna zəhmətkeşlərinin inqilabi mübarizəsindən bəhs edən 3 cildlik "Fırtınadan doğulmuşlar" romanı üzərində işləmişdir.

Yazıçının əsərləri 100-dən çox dildə, o cümlədən Azərbaycan dilində dəfələrlə nəşr olunmuş, ekranlaşdırılmışdır.

## Mükafatı
Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir. 1935-ci ildə orden ona verilmişdir.

## Xatirəsi
1928–1936-cı illərdə yaşadığı Soçidə, Moskvada və vətənində N.A.Ostrovskinin ev-muzeyi var.

1979-cu ildə Xmelnitski vilayətinin Şepetovka şəhərində Ostrovskinin şərəfinə xatirə komkompleksi yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Информация на peoples.ru
* Информация на biographer.ru 
* Юрий Мицик. Воевал ли в "гражданскую" творец Павки Корчагина?
* Богдан Демьянчук. Как закалялся Островский
* Петро Кралюк. "Стальной" человек из Шепетовки 
* Светлана Кабачинская. Жизнь, за которую не стыдно… 
* Интервью Н.Островского американскому журналисту
* Официальный сайт музея Николая Островского в Шепетовке
* Информация на pseudology.org
Qravür

**Qravür** ( dən — qazmaq, kəsmək ) — çap qrafikasıdır. Buraya metal, ağac, daş və maqnezium üzərində qazılmış və ya həkk olunmuş rəsmlər daxildir. Qrafik lövhənin materialından asılı olaraq müxtəlif texnikalar yaranmışdır. Metal, yəni mis üzərində iynə ilə cızılmış və sonra basma üsulu ilə yaranmış qravürlərə ofort deyirlər.

Daş üzərində həkk olunmuş qravürə litoqrafiya ( — "daş"), ağac üzərindəkilərə isə ksiloqrafiya ("ksilo" – yunanca "ağac" deməkdir) deyilir. Nisbətən sonra yaranmış linoqravür – linoleumu qazımaqla işlənir.

## Metalları qravür vasitəsi
Bir kəsici olaraq istifadə olunanlar: ştihel, bor (frez), puanson (dırnağa bənzər alət, müxtəlif ölçülü və dərinlikdəki nöqtələrdən kəsikli bir xətt ilə oyma zamanı istifadə olunur).

## Qravürün tətbiqi
Qravür ən tipik nümunəsi cib saatları, silahlar, bilərziklər, lampalar kimi əşyalardır. Zərgərlikdə istifadə olunur.

## Çapda qravür
Qravürün istifadəsini texnoloji bir proses kimi – çap qrafikasında və əsasən – qravür (bu prosesin özünün də adlandırıldığı, yuxarıda göstərilənlərdən fərqli olaraq, çap şəklindəki qravür işinə peşəkarlar tərəfindən heç vaxt deyilmir — adətən deyilir: "kəsilmiş oyma"). öz-özünə bitmiş bir iş və ya element hesab olunur, detal, qravür, oyma ilə tamamlanır.

## Qravürün istifadəsi

Adam Eva, Durer, 1504.jpg|1504-cü il
Dürer Melancholia I.jpg| 1514-cü il.
Dürer-Hieronymus-im-Gehäus.jpg| 1513-1514-cü illər
Knight-Death-and-the-Devil.jpg| 1513-1514-cü illər
Dürer_rhino.png| 1515-ci il


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Сайт о Гравюрах. Галерея.
* Литографии, ксилографии, офорты и линогравюры
* Гравёр в БСЭ 
* 
* Граверное дело 
* Гравировка
* Способы гравировки.
Ksiloqrafiya

**Ksiloqrafiya** ( “ksilo” – yunanca “ağac” deməkdir) deyilir.Nisbətən sonra yaranmış linoqravür – linoleumu qazımaqla işlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Barelyef

**Barelyef** () —heykəltaraşlığın növü.

Barelyef – "" sözündən götürülmüş alçaq relyef deməkdir. Memarlıq və dekorativ tətbiqi sənətdə geniş yayılmış bəzək növüdür. Barelyefdən əsasən bəzək qəpiklərdə xatirə lövhələrində, orden və medallarda istifadə olunur.

## Xarici keçidlər

* Скульптурное изображение на плоскости
* Горельеф в геральдике
Qotika (dəqiqləşdirmə)

*Qotika (memarlıq)

## Komprüter oyunları
* Gothic
** Gothic
** Gothic II
** Gothic 3
** Gothic 4
** Risen

## Filmlər
Emblem

[thumb|150px|<center>[SSRİ-nin HHQ emblemi ]]
**Emblem** ()—yunan sözü olub, "nişan", yaxud. "qabarıq bəzək"  deməkdir. Müəyyən ideyanı və anlayışı ifadə edən şərti simvolik təsvirdir. Məsələn, Bakının emblemi 3 simvolik alov şöləsi və qağayı təsvirindən ibarətdir. Ağ göyərçin sülh rəmzidir. Burada dəniz dalğası ifadə olunur.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Эмблема (М. Н. Соколов) 

## İstinadlar
Janr

**Janr** () — bədii yaradıcılığın tarixən formalaşmış həyatın müxtəlif cəhətlərini əks etdirməsi ilə əlaqədar ədəbiyyat və incəsənətdə müxtəlif janrlar yaradılmışdır. Ədəbiyyatda — hər ədəbi növ janra ayrılır. Məsələn, dastan, roman, povest, hekayə, komediya və s. Təsviri sənətdə isə — məsələn, batal, portret, mənzərə, natura və s. Musiqidə

## Müxtəlif janrlar
* Ədəbi janrlar
* Jurnalistika janrları
* Musiqi janrları
* İncəsənət janrları
* Teatr janrları
* Rəssamlıq janrları
* Nitq janrları

## İstinad

## Həmçinin bax
* Forma

## Xarici keçidlər
* Определение жанра в энциклопедии "Кругосвет"
* Жанры фильмов классического искусства . Все жанры
* Словарь терминов изобразительного искусства. Художники разных стран и эпох
Roman memarlığı

**Roman memarlığı** — Şimali Avropa ölkələrində XI-XII əsrlərdə Roma sənətinin təsiri altında inkişaf edən sənətə şərti adı.

## Tarixi
Şimali Avropa ölkələrində XI-XII əsrlərdə Roma sənətinin təsiri altında inkişaf edən sənətə şərti olaraq Roman incəsənəti deyilir. Bu dövrdə Avropada memarlıq sənəti insanlara gərəkli baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyindən təsviri sənət növləri də Roman üslubunda tikilmiş abidələrlə əlaqədar yaranıb və inkişaf edirdi. XI-XII əsrlərdə tikilən kilsələrdə Katolik kilsəsinin tələblərinə cavab verən boyakarlıq, heykəltaraşlıq və s. sənətlərdən geniş istifadə olunurdu. Roman kilsələrinin memarlıq nümunələri kimi həm zahiri görünüşü, həm də daxili quruluşu və bəzəyinə görə asanlıqla tanımaq mümkündür. Kilsənin fasad tərəfindən yanlarından adətən, müdafiə qüllərinə bənzər dairəvi qüllələr tikilirdi. Roman kilsələri bayır tərəfdən çox möhkəm, ağır və bir qədər də kobud görünür. Qapı pəncərələr kiçik olduğundan kilsənin içərisi çox zaman qaranlıq olur. Roman kilsəsi içəridən porlar hissəsi ilə bölünür. Əsasən, Fransada nailiyyətlər qazanmış Roman memarlığı nümunələrində müxtəlif şəhərlərdə tikilmiş kilsələri qeyd etmək olar. İtalıyanın fəxri sayılan Piza şəhərindəki XI əsrə aid olan "Yıxılan qüllə" və bir sıra başqaları Roman memarlığının yadigarıdır. Onlar adətən, möhkəm qala divarları ilə əhatə olunurdu. XII əsrin axırlarına XV əsrin sonuna qədər Qərbi Avropa ölkələrində memarlıq və incəsənət Qotik üslubda yaradılırdı. Bu üslub Orta əsrlər Avropa incəsənətinin ən son mərhələsidir. Qotik kilsələr – səciyyəvi cəhətdən şaqüli şəkildə uzanması, ucalması, boyakarlıq memarlığın heykəltaraşlığın ayrılmaz vəhdətidir. Belə bir yeniliyi də qeyd etmək lazımdır ki, kilsənin inşasında karkas tətbiq olunur və beləliklə, Roman tikililərinə xas ağırlıq azalır. Divarlar yonulmuş daşlardan deyil, kərpicdən kəsilir. Daxili məkan böyük binanın içərisi genişlənir, binanın içərisi böyüyür. Roman kilsələrindən fərqli olaraq, Qotik kilsələrdə pəncərələr qoyulur və onlar vitraj texnikası ilə bəzədilirdi. Nəticədə, Qotik kilsələrində heykəl və barelyef növlərindən daha çox istifadə edilirdi. Bu zaman Roman üslubuna xas hərəkətsiz, sütuna bənzər heykəllər canlı və realist səpkidə yaranmış heykəllərlə bəzədilirdi. Erkən Qotika dövründə Parisdə "Noterdam" kilsəsi, "Reyms qotik" sənətin son mərhələsində tikilmişdir. Bu növ kilsələrin pəncərə çərçivələrdə alovun dillərinə bənzər saysız-hesabsız naxışlar qoyulur. Bu naxışlara "Alovlanan Qotika" sənəti deyirlər. XV əsrin sonunda qotika üslubu tədricən aradan çıxır və sənət aləmində yeni mərhələlər başlayır.

## Xarici keçidlər
*Overview of French Romanesque art 
*French Romanesque art through 300 places (fr)(es)(en)(it)
*Spanish and Zamora´s Romanesque art, easy navigation{es} 
*Spanish Romanesque art{es}
*Círculo Románico – Visigothic, Mozarabic and Romanesque art in Europe
*Romanesque Churches in Portugal 
*The Nine Romanesque Churches of the Vall de Boi – Pyrenees {en}
Xanverdi Turaboğlu

**Xanverdi Turab oğlu Fərziyev** (3 sentyabr 1967) — ədəbiyyatşünas, tənqidçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2002-ci ildən).

## Həyatı
Xanverdi Turaboğlu 1967-ci il sentyabrın 3-də Cəlilabad rayonunun Maşlıq kəndində anadan olmuşdur. Bakı Dövlət Universitetinin filoloğiya fakültəsində təhsil almışdır (1990-1995). Hazırda AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun elmi əməkdaşıdır (2003-cü ildən). İlk məgaləsi "Ədəbiyyat qəzeti"ndə dərc olunub ("Ömər Xəyyam", 1992-ci il 17 iyul). Müasir ədəbi proseslə (poeziya, nəsr, dramaturgiya, təngid və ədəbiyyatşünaslıgla), o cümlədən klassik Azərbaycan, rus, türkmən ədəbiyyatı ilə bağlı, eləcə də bədii yaradıcılığın nəzəri-estetik problemlərinə həsr olunmuş bir sıra çoxsaylı irihəcmli elmi-tədqiqat və tənqidi əsərlərin müəllifidir. Dövri mətbuat səhifələrində, elmi jurnallarda, internetdə yazıları dərc olunur. "Dramaturgiyamızda psixologizm problemi (İlyas Əfəndiyevin yaradıcıliğı əsasında)" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını yazıb tamamlamışdır.

## Xarici keçidlər

* Əkbər Qoşalının hekayələri haqda qeydlərim
* Hekayələri
* Rəsmiyyə Sabirin «Həbs olunmuş sükut» kitabını oxuyarkən…
*  Psihologizm probleminin  öyrenilmesi ve  qoyuluşuna dair