open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cavad bəy Rəfibəyli

**Cavad bəy Hadı bəy oğlu Rəfibəyli** () — azərbaycanlı maarif xadimi.

## Həyatı
Cavad bəy Rəfibəyli 1890-cı ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur.

İlk təhsilini Yelizavetpol (Gəncə) rus gimnaziyasında almış (1898–1908), əmisi Ələkbər bəyi Rəfibəylinin məsləhəti ilə 1911-ci ildə Kiyev İmperator Universitetinin tarix-genologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. Alman, fransız, latın, ərəb və fars dillərini bilirdi.

## Fəaliyyəti

### Rusiya imperiyası dövrü
1916-cı ildə Universiteti bitirdikdən sonra vaxtilə oxuduğu Gəncə oğlan rus gimnazi yasına latın dili müəllimi təyin edilmişdir. O, bu gimnaziyada latın dilini tədris edən ilk türk müəllim idi. Pedaqoji sahədəki uğurlarına görə tezliklə Temirxan-Şura müəllimlər seminariyasına direktor təyin edilmişdir.

### Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulandan sonra 1918-ci il dekabrın 31-də xalq maarif naziri Nəsib bəy Yusifbəylinin əmri ilə o, Gəncə Gimnaziyasının müfəttişi, 1919-cu il oktyabrın 1-dən isə gimnaziyanın direktoru təyin edildi. Direktor olduğu dövrdə təhsil sahəsində mühüm islahatlar apardı. Nəticədə, 2 il ərzində gimnaziyada təhsil alan azərbaycanlıların sayı bir neçə dəfə artdı.

Gəncə Şəhər Dumasının 15 aprel 1920-ci tarixli iclasında səs çoxluğu Ağalar bəy Səfikürdski Dumanın sədri, Cavad bəy Rəfibəyli isə onun müavini, Həsən bəy Fəttahov şəhər başçısı, Məşədi Musa Verdiyev və Qafar bəy Rəfibəyov isə bələdiyyə üzvləri seçildilər.

### Sovet dövrü
Cavad bəy Rəfıbəyli gimnaziyada yeritdiyi türkçülük və millətçilik xəttinə görə 1927-ci ildə Gəncədən uzaqlaşdırıldı. Həmin il Bakı Dövlət Universitetində "Şərq incəsənəti tarixi" kafedrasına müəllim göndərildi və "İncəsənətşünaslıq" fənninin tədrisinə başladı. 1930-cu ildə ona universitetin dosenti adı verildi. Cavad bəy 1941-ci ilədək həmçinin, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurası kinoekskursiyası bürosunda mühazirəçi, Bakı Tikiş Tresti təlimatçılar kurslarının müdiri, Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi yanında Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunda lektor, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq və Azərbaycan Dövlət Teatrı məktəblərində incəsənət tarixi müəllimi, Azərbaycan Qiyabi Texniki Təhsil İnstitutunun rus şöbələrində Azərbaycan dili müəllimi, SSRİ Elmlər Akademiyası Zaqafqaziya filialı Azərbaycan şöbəsində elmi əməkdaş, Elmlər Akademiyasının aspiranturasında müəllim, Məşədi Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunda rus və Azərbaycan dilləri kafedrasında müəllim vəzifələrində işləmişdir. Azərbaycanın mədəniyyətinə aid sanballı əsərlərin müəllifidir. 1941-ci ildə Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat Muzeyinin elmi məsləhətçisi və muzeyin Bədii Şurasınm üzvü seçilmiş, 1941-ci il sentyabrın 1-də ailəsi ilə (3 qızı, 2 oğlu) birlikdə Qazaxıstana sürgün edilmişdir. 1947-ci ildə sürgündən azad edilərək Bakıya qayıtmış, yenə də universitetdə və İncəsənət İnstitutunda fəaliyyətə başlamışdır. Lakin ona Bakıda işləməyə imkan verilməmiş, Gəncədə rus dili müəllimi kimi pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Rəfibəylilər
Cəbrayıl Rəhimov

**Rəhimov Cəbrayıl Məmmədrza oğlu** (1892, Bakı — ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

## Həyatı
Şamaxı realnı məktəbini bitirmiş (1912), Moskva Kommersiya İnstitutuna daxil olmuşdur. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini davam etdirmək üçün Paris Universitetinə (Fransa) göndərilmişdir. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.

## Həmçinin bax
* Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar
Henri Kupraşvili

**Henri Kupraşvili** (; ) — tarixçi, jurnalist, politoloq.

## Həyatı
Henri Kupraşvili 1946-cı il sentyabrın 13-də Gürcüstan SSR-nin Xaşuri şəhərində anadan olub. Dünya KİV-ləri onu "İnsan-delfin" adlandırıblar. Bu ad ona, 2002-ci il avqust ayının 30-da qədim gürcü hərbi-təlim üslubunda, əlləri və ayaqları bağlı vəziyyətdə, dünyada ilk dəfə olaraq 12&nbsp;km-lik Dardanel boğazını 3 saat 15 dəqiqəyə üzüb keçdikdən sonra verilib. Rekordsmen həmçinin bu üsulla Bosfor, Cəbəli-Tariq və La-Manş boğazlarını da üzüb keçməyə hazırlaşır.

## Titulları
#Tarixçi, jurnalist, politoloq
#Siyasət elmləri doktoru, Gürcüstan Texniki Universitetinin professoru
#Birinci səviyyəli Dövlət məsləhətçisi
#Vitsepolkovnik
#II dərəcəli Vaxtanq Gorsali ordeninin, "Za voinskuyu doblest" və qızıl "Bayron medalı"nın kovaleri.
#"Gürcüstanın banisi Muqəddəs David adına Çoxanos Birliyinin əvəzolunmaz sədri və təsisçisi.
#Gürcüstanın Qara dəniz müdafiəçiləri "Aetes" assosiasiyasının katibi
#Milli üzgüçülük növləri federasiyasının prezidenti

## Şəkillər
 
Fayl:Start Henri Kuprashvili.jpg|Start. Henri Kupraşvili. Dardanel boğazı. 2002.08.30
Fayl:Henry Kuprashvili. strait Dardanelles. 2002.08.30.jpg|Henri Kupraşvili. Dardanel boğazı. 2002.08.30
Fayl:Henry Dasrdanelles1.jpg|Henri Kupraşvili. Dardanel boğazı. 2002.08.30
Fayl:Henri Kuprashvili. Tbilisi Sea.JPG|Henri Kupraşvili. Tbilisi Dənizi. 2007.08.30
Fayl:Zbigniew Brzezinskii.111.jpg|Aleksandr Rondeli, Henri Kupraşvili və Zbiqnev Bjezinski. Tbilisi, 17-18 sentyabr, 1999
Fayl:Kenedy MARSH6.JPG|The Director of George C. Marshall European Center for Security Studies Robert Kennedy is giving a certificate to Henri Kupraşvili. 2000.05
Fayl:Shevardnad.JPG|Gürcüstan prezidenti Eduard Şevardnadze Henri Kupraşvilini II dərəcəli Vaxtanq Qorqasali medalı ilə təltif edir
Fayl:Richard Monroe Miles.jpg|Henri Kupraşvili və ABŞ-nin Gürcüstandakı səfiri Riçard Mayls. 2004


## Video

*CNN – 05.11.2002. Henri Kupraşvili – 30.08.2002.
*CNN – 17.02.01. Henri Kupraşvili – 28.01.2001
*CNN Türk 01 09 2012
*REUTERS 30.08.2007
*Galileo Big Pictures. German TV, ProSieben
*REUTERS
*1991
*http://www.youtube.com/watch?v=HSAJxot4Dm0
*21.08.2002
*http://www.youtube.com/watch?v=Lm_6ooZYRSk
*http://www.youtube.com/watch?v=9vQFGRnaVSY
*http://www.youtube.com/watch?v=ux1agRKVZ9o
*Henri Kupraşvili – 1991
*25.05.2010
*YouTube
*facebook -ში  
*zwemmen als een dolfijn  
*CNN


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Колхидо-иберийский стиль плавания 
*Henri Kuprashvili ve Avrasya Kıtalar Ara…
**Цанов Иван*. Грузинци се състезават на техен плувен стил.The First Bulgarian Swimming Site 
**Цанов Иван*. Колхидо-иберийското плуване.The First Bulgarian Swimming Site 
*Haber
*Ezberim
*azadliq
*Georgia Today
*Cultradio
*Комсомольская правда
*Независимая Газета  
*Trud 
*Новые Известия
*Правда
*Аргументы и факты 
*Огонек
*Время
* RussianAMERICA Holding
*Олимпийский вестник
Poliklet

**Poliklet** (b.e.ə.460–420) — Tunc dövrünün V və erkən IV əsrdə yaşamış Antik Klassik dövrün ən önəmli heykəltaraşlarından sayılır. Poliklet Arqos məktəbinin tələbəsi, Fidinin müasiri və bəzi yunan fikirlərinə görə isə hətta Fidiyə bərabər olduğu sayılır. Polikletin nəhəng qızıl və fil sümüyündən olan Argosun Heraini məbədi önündə duran Heranın abidəsi gözəlliyinə görə hətta Fidinin Zevsi ilə müqayisəyə qoyulur. Onun Doryforus (Nizə daşıyan), Diskoforos (Disk atan), Diademenos(Padşahlıq daşıyan) kimi əsərləridə var.
Poliklet, Fidiylə birlikdə Klassik yunan stilini yaratmışdır. Baxmayaraq ki onun heç bir əsərinin əsli qalmayıb, lakin ədəbi mənbələrin axtarışlarına əsasən onun əsərlərinin Roman nüsxələri əsərlərini yenidən bərpasına imkan yaradır. Onun Klassik yunan stilindəki əsas tapdığı element, bədənin tarazlıq vəziyyətində rahat duruşlu və sağ ayağının dizi qatlanmış vəziyyətdə olmasıdır. Polikletin Dikoforos əsərində bu öz əksini tapır. Bu tapıntı günümüzdə Kontrapsto kimi bilinir. Mikelancelonun "David", Leonardo da Vincinin "Leda və Qu" əsəri itdikdən sonra onun sürətini çəkən Sezar Sestonun bu əsərində də bu element öz əksini tapır. Poliklet "Kanon" adlı traktar yazır ki, burada O, öz estetik teorilərinə və riyazi hesablamalarına əsasən lüt kişinin bədən formasını hazırlayır. Onun bu əsəri hər bir hissənin o biri hissəylə mükəmməl bir şəkildə simmetrik olduğu üçün Kanon adlanır. Polikletin bütün işlərində ümumi məqsədi :Balans, dəqiqlik və tamamlıq idi. Məşhur Britaniya yazıçısı, muzey direktoru və İncəsənət tarixçisi Kennet Klarkın müşahidəsinə görə onun düzəltdiyi bütün atletlərin heykəllərində bir dənə ortaq nöqtə var idi:Duruş, hərəkət və rahatlıq arasındakı əlaqə idi.

Mükəmməllik milyon hissələrdən xırda xırda gəlir:Poliklet bu ifadəsiynən bir heykəli hər bir hissəsini dəqiq müəyyənləşdirmək və hər bir hissəsinin riyazi hesablamalara əsasən düzəltmək lazım olduğunu bildirmişdir. Poliklet və Fidi yunan heykəltaraşlarının ilk nəslindən olmuşdur. Roma yazıçı və tarixçiləri Plini və Pausanias qeyd edirlərki təqribən 20-yə yaxın heykəltaraş Poliklet məktəbindəndir. Skopas və Lysippus Poliklet məktəbinin ən yaxşı davamçıları olmuşdur.

## Qalereya

02 10 2024 Photo Paolo Villa-Napoli-mann-Museo Archeologico-FO232526tris-Arte Greca copia romana-Policleto Doriforo Polykleitos Doryphoros from Pompeii-marmo marble carrara.jpg|Dorifor
Fayl:Head Amazon Musei Capitolini MC1091.jpg|Yaralı Amazonkanın başı
Fayl:Diadumenos pushkin.jpg|Diadumen
Fayl:Discophoros BM.jpg|Diskofor



## Həmçinin bax
Skopas

thumb|200px|Skopas: Ares Lyudovizi
**Skopas** (b.e.ə 395-350) —  Yunan memarı və heykəltaraşı.  Parosda adalarında doğulub. Skopas Praksiteles ilə birlikdə işləyib və dünyanın 7 möcüzəsindən olan Qalikornas movzoleyinin hissələrini inşa etmişdir. Xüsusilə də relyefini. Onun rəhbərliyi ilə Teqeadadakı Afina Alea məbədi tikilmişdir.
Kvadrat  formal baş, dərin batıq gözlər və azca açılmış ağız Skopasın işlərinə məxsus bir üslub idi.Yunan qəhrəmanı  Menecerin büstünü buna misal göstərmək olar.Onun işləri (relyefləri) Londonda  Britaniya muzeyində, Afina Alea məbədinən fraqmentlər Afina milli arxeoloji muzeyində saxlanılır.

## Xarici keçidlər
*
Miron

thumb|right|Miron: "Diskobol"

**Miron** ()(b.e.ə.480-440) — Afinada yaşamış heykəltaraş. O, Eletrada doğulub. Aqeladasın tələbəsi olub. Miron əsərlərinin çoxunu bürüncdən hazırlayırdı. Tanrıların və qəhrəmanların heykəllərini hazırlamasına baxmayaraq Miron əsasən idmançıların heykəllərini hazırlayırdı. Tarixçi Plini Mironun işlərinin Polikletin işlərindən daha və düzgün daha harmonik olduğunu bildirmişdir. Onun ən məşhur əsərləri, Plininin "Pliny’s Natural History"(Plininin təbii tarixi) adlı əsərinə daxildir. *(Bu əsər Roma vaxtından indiyə qədər gəlib  çatan nadir əsərlərdəndir. Əsərdə hər şey haqqında məlumat toplanmışdır)*

thumb|left|Miron: "Afina və Marsiy"
Miron deyirdi ki, o, öz əsərlərinə heyranedici və həyat xüsusiyyətlərini verəndə fikrindəki emosiyaları orada göstərə bilmirdi. Onun düzəltdiyi kişi heykəllərinin bədənləri onların başlarına görə daha mükəmməl olurdu. Misal üçün, onun ən məşhur əsəri Diskobolun üzü sakit və cizgisizdir, amma bədəni və bütünlükə bədən əzələləri xüsusi bir cəhdlə birləşib.

## Həmçinin bax
Molalan

* Molalan (Masallı) — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Molalan (Lerik) — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Molalan (Lerik)

**Molalan** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Molalan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 15 mart 2002-ci il tarixli 273-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lerik rayonunun Molalan kəndi Şingədulan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Molalan kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimiyası
Oykonim talış dilində Mololon kimi tələffüz olunur. Tədqiqatçıların fikrincə, oykonim molol çay, su kənarında bitən meyvəsiz qıjışəkilli yarpağı olan ağac növü, -on cəmlik bildirən şəkilçidir. Bütövlükdə, oykonim "molol ağacları bitən yer, molol ağacları çox olan yer, mololluq" mənasını bildirir.

## Əhalisi
Əhalisi 1150 nəfərdir.

### Tanınmış şəxslər
* İslam Qəribli (1954–) — f.e.d, yazıçı–ədəbiyyatşünas, “Qızıl Qələm” mükafatı laureatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Xalvar

**Xalvar**— çəki ölçü vahidi.

## Ümumi məlumat
Daha böyük çəkiləri ölçmək üçün xalvardan istifadə olunmuşdur. 1 xalvar 25 puda bərabərdir ki, bu da təxminən 400 kq deməkdir. "Hesab var dinarla, bəxşiş var xalvarla" – atalar sözü də xalvarın böyük ölçü vahidi olmağıyla bağlı yaranmışdır.

Məişətimizdə xalvar kimi işlənən bu söz əslində xərvardır və "bir uzunqulaq yükü" mənasını verir (farsca "xər" – uzunqulaq deməkdir). Belə çıxır ki, bir eşşək yükü 400 kq-a bərabərdi.

## İstinadlar
Tüstü (vergiqoyma)

**Tüstü** – yaşayış məntəqələrində yaşayan ailənin, evin sayını bildirmək üçün ölçü vahidi.

## Ümumi məlumat

Hər hansı kənddə, qəsəbədə yaşayan ailənin, evin sayını bildirmək üçün tustu sözündən istifadə edilmişdir. Hər evdə bir ocaq qalandığına görə, bir tüstü bir ev, bir ailə demək olmuşdur.

## Mənbə
* Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, “Şərq-Qərb” nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 462. ISBN 978-9952-34-152-2
Rətl

**Rətl** — çəki ölçü vahidi.

## Ümumi məlumat
Adına tibbi və digər mənbələrdə rast gəlinən, lakin məişətdə az işlənən kiçik çəki vahidlərindən biri də rətldir. Rətl 40,6 q-a bərabər olmuşdur.

## İstinadlar
Babilistan

**Babil dövləti**, **Babilistan** və ya **Babiloniya** (; ) —Mesopotamiyanın cənubunda (müasir İraq ərazisi), Dəclə və Fərat çayları arasında e.ə. II minilliyin əvvəllərində yaranmış və e.ə. 539-cu ildə müstəqilliyini itirmiş qədim vilayət və dövlət. Dövlətin paytaxtı Babil şəhəri idi və adını buradan almışdır. Babilin qurucuları olan sami amoreylər qədim Mesopotamiyanın keçmiş dövlətləri Şumer və Akkadın mədəniyyətini miras qoymuşdular. Babilin rəsmi dili yazılı Akkad dili idi və köhnəlmiş şumer dili uzun müddət kult dili kimi qorunub saxlanılmışdır.

## İstinadlar
Rabat

**Rabat** ( — **ar-Rabāṭ** və ya **ar-Ribāṭ**, mənası "möhkəmləndirilmiş qəsr") — Mərakeşin paytaxtı və üçüncü ən böyük şəhəri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Places in Rabat
* Rabat: History 
* Rabat Touristic Portal
* Rabat Portal 
* Entry in Lexicorient 
* Rabat photo gallery
* Rabat Post 
* Rabat info and maps  Information about Rabat with interactive maps
* http://www.alittihad.press.ma/def.asp?codelangue=29&id_info=104486&date_ar=2010-2-27%2011:49:00
Divriği böyük məscidi

**Divriği böyük məscidi və darüşşəfası** — Məngüçlü bəyi Əhməd şah və Məleykə Turan tərəfindən, bəyliyin mərkəzi Sivas, Divriğidə inşa etdirilmiş böyük məscid və darüşşəfa (xəstəxana) kompleksi. Kompleks 1228-1229-cu illərdə inşa edilmişdir. Kompleksə daxil olan abidələrin memarı Əhlətli Xürrəmşah və Tiflisli Əhməddir. Kompleksə daxil olan məscidin xeyriyyə fondu 5 iyul 1243-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. Kompleksi ziyarət etmiş məşhur səyyah Övliya Çələbi yazır: *"Ustad,...mərmər,bu camiyə elə əmək sərf edib, qapı və divarları elə naxışlamışdır ki, onu mədh eləməyə nə söz yetər, nə qələm yazar..."* Kompleks Türkiyədən UNESCO-nun Ümumdünya İrsi Siyahısına salınmış ilk abidədir.

## Tarixi
Kompleks Məngucuk bəyi Əhməd şahın xanımı Məleykə Turan tərəfindən inşa etdirilmiş və məscid, hamam və xəstəxanadan ibarət olmaqla Anadolunun bu tipli külliyələri içərisində ən qədimidir. Kompleksə daxil olan məscidin memarı Əhlətli Xürrəmşahdır. Darüşşəfa binası məscidin cənub divarına bitişik inşa edilmişdir. Bina üstü işıqlıq qübbəylə örtülmüş, giriş ilə birgə dörd eyvandan ibarətdir. Darüşşəfanın şimal-şərqində isə bir türbə vardır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Məscidin sahəsi xayəli beş hissəyə bolunmuşdur ki, onlardan da ortada olanı digərlərinə nisbətən daha böyük ölçüyə malikdir. Burada yerləşən dilimli mehrab qübbəsi bayırdan piramidaya bənzər gumbəzlə ortulmuş və daxildən məscidin əsas kompozisiya elementi kimi vurğulanmışdır. Orta hissənin xüsusilə işıqlandırılması diqqəti cəlb edir. Məscidin interyerində, qübbəyə keçid hissədə türk memarlığında geniş yayılmış üçbucaqlardan ibarət naxış kompozisiyası yaradılmışdır. Məscidin sahələrinin hər biri digərindən fərqlənən ulduz naxışları ilə bəzədilmişdir. Binada həm Səlcuqlu memarlığına xas olan, həm də Əməvilər dövrü memarlığının məscid tikmə ənənələrini bir arada görmək mümkündür.

Abidə planlaşdırılması və bəzəklərinə görə bənzəri olmayan bir memarlıq əsəridir. Aralarında üslub birliyi olmaya üç portalında naxışları bir-birindən fərqlidir. İkibaşlı qartal motivinin də yer aldığı naxışlar son dərəcə qabarıq və barokko xarakterlidir. Qərb portalında Əlaəddin Keyqubadın gerbi olan ikibaşlı qartal və Əhməd şahın gerbi yerləşdirilmişdir.

Qoz ağacından hazırlanmış və qabartma süls xəttli yazılarla naxışlanmış minbər də ulduz naxışları ilə bəzədilmişdir. Abidənin barokko xarakterli və iri palmetlərlə bəzədilmiş mehrabı isə bənzərsizdir. Bundan başqa məscidin əsas giriş qapısına günəş şüaları düşdüyü zaman qapıda, Quran oxuyan insan görüntüsü ortaya çıxır.
 
## İstinadlar
Tülü (Lerik)

**Tülü** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Tülüconu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 20 nəfərdir.

## Toponimiyası
Bəzi tədqiqatçılar oykonimi qədim türkdilli dulu tayfasının adı ilə bağlayırlar. Dulu tayfaları II əsrdə hunlarla birlikdə Tyanşan və Altay arasındakı ərazidə yaşayırdılar. VI əsrdə Qərbi Türk xaqanlığının tərkibinə daxil idilər. Müasir qırğızların tərkibində tolo adı ilə qalmışlar.

## İstinadlar
Şirvan atı

**Şirvan atı** — Azərbaycanda şöhrət tapan at cinslərindən biri.

## Ümumi məlumat

Azərbaycanda şöhrət tapan at cinslərindən biri də Şirvan atıdır. Lakin bu atın mənşəyi, yayılma arealı, iş keyfiyyəti və eksteryeri haqqında məlumat son dərəcə azlıq təşkil edir. "Şirvan atı da Azərbaycanın yerli at cinslərindən biri olmuşdur". Yəqin ki Şirvan atına Qarabağ və Quba atlarının təsiri olmuşdur.

Alman tədqiqatçısı K.Freytaq Şirvan atı haqqında yazır: "şirvan atları quruluşu və yaraşığına görə öz əcdadlarına az oxşayır. Lakin bir qayda olaraq onlardan sürəti, davamlı və çevikliyilə seçilir. Bu atları rus süvariləri, xüsusilə yüksək rütbəli zabitlər böyük həvəslə götürürdülər". 1891-ci il siyahıyaalınmaya görə Ərəş və Göyçay qəzalarında beş yüz baş Şirvan atı olmuşdur.

## Mənbə

* Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 456. ISBN 978-9952-34-152-2

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax

* Azərbaycan atları
Nizaməddin Şami

**Nizaməddin Şami** — Teymuri tarixçisi, Əmir Teymurun yürüşlərini tərənnüm edən "Zəfərnamə"nin müəllifi.

## Həyatı

Müəllifin təvəllüd və vəfat etdiyi il qeyri-müəyyəndir. 1393-cü ildə Bağdad teymurilər tərəfindən tutularkən orada yaşayırdı. Həmin vaxt əsir düşmüş, sonra isə Əmir Teymur Nizaməddin Şaminin əla yazı-pozu qabiliyyətini nəzərə alaraq onu öz yanına xidmətə götürmüşdür. Beləliklə, N.Şami, Əmir Teymurun sonrakı yürüşlərinin iştirakçısına çevrilir.

1401/02 (–h. 804)-cü ildə isə Əmir Teymur, N. Şami’yə öz zəfərlərini tərənnüm edən sadədilli bir tarix əsəri yazmaq barədə göstəriş verir. Bu sifariş əsasında işə başlayan N.Şami, "Zəfərnamə"ni qələmə alır və onu 1404-cü il aprelin 12-də şəxsən Əmir Teymura təqdim edir.

Tarixi mənbələrdə, daha sonra N. Şaminin adına 1405-ci il, yayın ikinci yarısında Kür çayı sahilində vaqe olmuş hadisələrin şərhində  təsadüf edilir. Belə ki həmin vaxt Ömər mirzanın yanında olan şəxslərdən biri də N.Şami idi. Deməli, N. Şami, Əmir Teymurun ölümündən sonra Təbrizdə yaşamış və onun nəvəsi Ömər mirzanın xidmətində olmuşdu.

Zamanəmizədək "Zəfərnamə"nin, üzü müxtəlif illərdə köçürülmüş bir xeyli əlyazma nüsxəsi gəlib çatıb. Əsərin Fleks Taur tərəfindən hazırlanmış 2 cilddən ibarət farsca elmi-tənqidi mətni (qeyd və şərhlər çex dilində) 1937 (1-ci cild) və 1956-cı illərdə (2-ci cild) Praqada çap oluunmuşdur. Necati Lüğonun etdiyi türkcəyə tərcüməsi isə 1949 və 1987-ci illərdə Ankarada nəşr olunub. Sonuncudan istifadə etməklə, Akademik Ziya Bünyadov "Zəfərnamə" nin Azərbaycana aid hissələrini azərbaycancaya çevirmiş və bunlar 1992-ci il-də Bakıda kitabça şəklində nəşr edilmişdir. Lakin "Zəfərnamə"nin 1956-cı il Praqa çapının mətni ilə müqayisədə Şəkinin adı çəkilən hissələrdən biri ora daxil deyil. F.Taurun hazırladığı mətndə olmayan Şəkiyə aid bir hekayət isə Z.Bünyadovun qeyd edilən iqtibaslar kitabçasında mövcuddur.

Yuxarıda göstərildiyi kimi, N.Şami 1393-cü ildən Əmir Teymurun yanında xidmət etməyə başlamış və həmin vaxtdan da onun yürüşlərinin iştirakçısı olmuşdur. Deməli, mümkündür ki, əsərində təsvir edilən 1393-cü ildən sonraya aid hadisələr, məhz, müəllifin şəxsi müşahidəsinə əsaslanmış olsun.

## Mənbə
# Nizaməddin Şami, Bakı 1992.
# NIZAMUDDÍN ŠAMÍ, Praga -1956.
# Nizaməddin Şami. "Zəfər-namə". — Bakı: Elm, 1992. — 40 s. (ISBN 5—8066—0516—7)
# Nizâmeddîn-i Şâmî (yazar Gülay Öğün Bezer), sayfa 330. // Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cilt XXXVIII. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 2010, 588 sayfa.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* NİZAMƏDDİN ŞAMİNİN "ZƏFƏRNAMƏ"SİNDƏ ŞƏKİ HAQQINDA
Biləcəri Yuyucu Buxarlayıcı Stansiyası

**Biləcəri Yuyucu Buxarlayıcı stansiyası (YBS)** — əsas iş fəaliyyəti neft məhsulları boşaldılmış dəmir yol çənlərini yuyub, yenidən yük altına və təmirə hazırlamaqdır.

## Ümumi məlumat
Biləcəri Yuyucu Buxarlayıcı stansiyası Keşlə istiqamətindən Biləcəri Dəmiryol Stansiyasının cüt boğazında yerləşir. Biləcəri Dəmiryol Stansiyasının 11-ci postu istiqamətindən yuyucu Buxarlayıcı stansiyaya çən vaqonlarının qəbulu və göndərilməsi yerinə yetirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stansiyanın peykdən görnüşü
Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri

**Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Diplomatik əlaqələr

SSRİ dağılandan sonra rəsmi şəkildə Azərbaycan və Türkiyə arasında ilk diplomatik əlaqələr quruldu.

Türkiyə Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ATƏT-in prinsipləri əsasında sülh yolu ilə danışıqlar vasitəsi ilə həlli üçün yaradılmış ATƏT-in Minsk qrupunun tərkibinə daxildir.

### Səfirliklər və konsulluqlar
Azərbaycanın Türkiyədə:
* Ankarada Azərbaycan səfirliyi
* İstanbulda General-Konsulluq
* Qarsda General-Konsulluq
* İğdırda konsulluq nümayəndəliyi
Türkiyənin Azərbaycanda:
* Bakıda Türkiyə səfirliyi
* Naxçıvanda General-Konsulluq
* Gəncədə General-Konsulluq

## Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 7 mart 1997-ci il tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri Vilayət Quliyev olmuşdur. 4 mart 2016-cı il tarixindən Əhliman Əmiraslanov işçi qrupunun rəhbəridir.

## Qarabağ müharibəsi
Kəlbəcər rayonunun işğalından sonra Türkiyə Ermənistan ilə olan sərhədini bağlamışdır. Sərhəd hazırda da bağlı olaraq qalır.

## Diaspora
### Türkiyə azərbaycanlıları

## İqtisadi əlaqələr
### Bakı-Tbilisi-Ceyhan
13 iyul 2006-cı ildə Bakıda başlayıb Ceyhanda bitən və 3 dövlət (Azərbaycan,Gürcüstan və Türkiyə) ərazilərindən keçən neft borusu. Bakı-Tbilisi-Ceyhan borusu MDB-də Rusiya ərazisindən keçməyən ilk borudur.

### Əmtəə dövriyyəsi (min doll.)

## İdman sahəsində əməkdaşlıq

### Futbol qarşılaşmaları

## Həmçinin bax

* Bir millət, iki dövlət
* Azərbaycanın xarici siyasəti 
* Türkiyənin xarici siyasəti 
* Azərbaycan–Türkiyə sərhədi
* Azərbaycan–Ermənistan münasibətləri 
* Ermənistan–Türkiyə münasibətləri
* Şuşa Bəyannaməsi
* 1995 Azərbaycanda dövlət çevrilişinə cəhd

## İstinadlar

## Mənbə
* Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi. Rəsmi saytı: Relations between Turkey and Azerbaijan
* http://www.turkishweekly.net/news/76590/-no-one-has-right-to-make-azerbaijan-turkey-relations-matter-of-dispute-recep-tayyip-erdogan-update-.html 
* 

## Xarici keçidlər
* Türkiyə Cümhuriyyətin Azərbaycan Respublikasındaki Səfirliyi Rəsmi sayti
* Azərbaycan Respublikasının Türkiyə Cümhuriyyətindəki Səfirliyi Rəsmi sayti
* Süleyman Dəmirəl 1967-ci ildə Sumqayıta niyə gəlmişdi? - Nadir görüntülər
* Türkiyə prezidenti Cövdət Sunayın Azərbaycan səfəri - NADİR GÖRÜNTÜLƏR - VİDEO
*Səməd Seyidov: "Ən acınacaqlı hadisə bayrağımıza qarşı yol verilən hörmətsizlik oldu" 
*Türkiyə diplomatiyası üçün böyük rüsvayçılıq
*Azərbaycan torpaqları azad edilmədən "erməni açılımı" parlamentdən keçməməlidir
Qırmızı gəndəlaş

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Yarpağı tökülən kol və ya kiçik ağacdır. Latınca növ epitetini () "salxımvari", "budaqlı" ( — "üzüm salxımı") kimi tərcümə etmək olar. Ədəbiyyatda növün bir neçə: salxımvari gəndəlaş, qırmızı gəndəlaş, adi gəndəlaş adına rast gəlinir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1,5-3,5 m olan, düzgövdəli koldur. Cavan bitkilərin qabığı hamar, qocalarda soyulandır. Gövdələrin üzərində ağımtıl rəngli qabarcıqlar olur. Tumurcuqları iri, yumurtavaridir. Yarpaqları üzbəüz, lələkvari, uzunsov-lansetvari, xırda dişli olub, uzunluğu 5-10 sm-dir. Cavan yarpaqları bəzən tünd-qırmızı və ya bənövşəyi rəngli olur — bu çox miqdarda antosianın olması ilə əlaqədardır. Çiçəkləri xırda, ikicinsli, ikilidir, beşhissəli çiçəkyanlığı vardır. Çiçək tacı yaşılımtıl-sarı və ya sarımtıl-ağ, diametri 20 sm-dək olan möhkəm, uzunsov, yumurtavari və ya konusvari formalı, süpürgəvari çiçək qruplarına yığılmışdır. Erkəkcikləri 5-dir. Çiçəkləmə may-iyunda, meyvələri qırmızı rəngli çəyirdəkdir, iyul-avqustda yetişir. Çoxaldılma oduncaqlaşmış qələmlərlə aparılır.

## Ekologiyası
Gilli torpaqlarda, rütubətli şam meşələrində rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda, dağətəyi zonalarda təbii şəraitdə yayılmışdır.

## İstifadəsi
Dekorativ məqsədlə bağ və parklarda becərilir. Çiçəklərindən və meyvələrindən soyuqdəymə xəstəliklərinin, bronxial astmanın, baş ağrısının və revmotizmin müalicəsində istifadə edilir. Balverən bitkidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Göy balina

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. 

## Cütləşmə və laktasiya
Cütləşmə və balalama müddətləri çox uzundur. Cənub yarımkürəsində cütləşmə iyul-avqust, Şimalda -yanvara təsadüf edir. Hamiləlik 10–11 aydır. Yeni doğulmuş balanın uzunluğu 7–8 metr olur. Dişilər iki ildən bir balalayır. Bir bala gətirir. Laktasiya müddəti 6–7 aydır. Cinsi yetkinliyə 8–10, başqa məlumata görə 23–30 yaşında çatır.

## Sayı
Sayları son zamanlar qəzalı sürətdə düşüb. Belə ki, Antarktik sularda göy balinaların sayı əvvəllər 200 minə çatdığı halda, 1963-cü ildə 4 minə enib. Şimali Atlantikada onların sayı təxminən 150-dir, Sakit okeanın şimal hissəsində isə 1971-ci ildə 1760 idi. 1980-ci illərin əvvəlində də sayları təxminən bu qədər idi. Sayının azalması sənaye ovlanması ilə bağlıdır. Ovlanması Şimali Atlantikada 1960-cı ildə, Antarktikada 1965-ci ildə, Şimal Pasifikdə (Sakit Okeanın şimal hissəsində) 1967-ci ildə qadağan olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Karolin Voznyatski

**Karolina Voznyatski** və ya **Karolina Vojnyatskaya** (, ) - Danimarkalı qadın tennisçi. Karolin son açıqlanan reytinqdə dünyada 1 nömrədir. 
## Şəxsi Həyatı

Valideynlərinin polşalı olması səbəbiylə iki ana dili var. O danca, ingiliscə və rusca da danışır.

Voznyatski idmançı bir ailədə dünyaya göz açıb. Anası Anna Voznyatski bir zaman Polşa Milli Voleybol Komandasında oynamışdı. Atası Pyotr Voznyatski isə bir professional futbolçu idi. Almaniya milli futbol komandasında oynayırdı, lakin Danimarkaya köçənnən sonra Danimarka milli futbol komandasına transfer oldu. Böyük qardaşı Petrik Voznyatski də atası kimi futbolçudur. Hələ də Kopenhagendə Boldklubben Fremdə oynamaqdadır.

## Karyerası

Karolina Voznyatski 2005-ci ildə, yəni hələ 15 yaşı olanda professional tennisçi oldu. 2005-ci ildə cuniorlarda bir neçə turnirin qalibi oldu. İlk WTA çempionatına isə 19 iyulda, Sinsinnatidə Petti Şneidere qarşı oynadı və məğlub oldu. Karolin Voznyatski 2010-cu ildə dünya reytinqində 1 nömrəyə yüksəlməyi bacardı.

## Mənbə

* Tofiq Vəziroğlu, "Onun adı Viktoriya", "New Baku Post" qəzeti, №49(49), 08.12.2012. səh.14.
Viburnum dentatum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Kiçik kol olan bu bitkinin vətəni ABŞ və Kanadanın şərq hissəsində Men ştatının cənubundan Şimali Florida və Şərqi Texasa qədər olan ərazilərdir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarabağ silsiləsi

**Qarabağ silsiləsi** — Azərbaycanın cənub qərbində dağ silsiləsi.

## Ümumi məlumat
Kiçik Qafqazın cənub-şərq qurtaracağı olan Qarabağ silsiləsi Araz çayına tərəf alçalaraq dağətəyi maili düzənliklərə keçir. Şimal qərbdən cənub şərqə doğru təqribən 100 km məsafədə uzanır. Ən yüksək zirvələri Qızqala (2843 m), Qırxqız (2830 m), Böyük Kirs (2725 m) və s. silsilələrinin geniş və hamar suayrıcı fonunda tənha qayalıq yüksəkliklər təşkil edir. Silsilənin şimal yamacında köndələn qollar və çökəkliklər var. Qarabağ silsiləsi şimal-qərbdə enlik istiqamətində uzanan Mıxtökən silsiləsi (Dəlidağ, 3613 m) ilə birləşir. Zəngəzur və Dərələyəz silsilələrinin müvafıq olaraq c.-q. və c. yamacları Azərbaycan Respublikası (Naxçıvan M. R) ərazisindədir. Zəngəzur silsiləsi cənub şərqində Araz çayı dərəsinədək uzanır. Bu silsilə Kiçik Qafqazın silsilələri arasında ən yüksəyidir. Ən hündür zirvələri (Qapıcıq d. — 3904 m, Qazangöldağ — 3829 m və s.) silsilənin c. hissəsindədir. Zəngəzur silsiləsindən c.-q. istiqamətində çoxlu köndələn qollar ayrılır. Burada ön dağlıq üçün ekstruziv və lakkolitlərin əmələ gətirdiyi təcrid olunmuş qayalıq yüksəkliklər (İlandağ — 2415 m, Xanağa 1910 m, Əlincə — 1810 m və s.) səciyyəvidir Zəngəzur silsiləsindən q.-də enlik istiqamətində uzanan Dərələyəz silsiləsi (Kükü d. — 3210 m, Keçəldağ — 3118 m) yerləşir. Silsilədən c.-da, ön dağlıqda tirə və platolar (Qıvraq, Duzdağ və s.) əsas yer tutur. Hər iki silsilənin c. və c.-q. ətəkləri bir-birindən tirə və yüksəkliklərlə ayrılan və Araz çayının sol sahili boyunca uzanan maili düzənliklərlə (Sədərək, Şərur, Böyükdüz, Naxçıvan, Culfa, Yaycı və s.) əhatələnir. Əsasən, Zəngəzur və Qarabağ silsilələri arasında yerləşən və iri sönmüş vulkan konusları (Qızılboğaz — 3581 m, Böyük İşıqlı — 3550 m, Alagöllər — 3178 m və s.) ilə səciyyələnən dalğavarı səthə malik Qarabağ vulkanik yaylası geniş yer tutur. Burada orta hünd. 2000–2500 m-dir. Yayla şm.-dan c.-a. doğru daralaraq alçalır, Bərgüşad və Həkəri çaylarınm qovuşduğu yerdə qurtarır. Talış dağ sisteminin şm.-ş. hissəsi Azərbaycan Respublikası ərazisindədir.

## Mənbə
Qırışvariyarpaqlı başınağacı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Mərkəzi və Qərbi Çindir.

## Botaniki təsviri
HÜndürlüyü 3 m-ə çatan, yarpağını tökən, həmişəyaşıl ağac və ya koldur. Yarpaqları qalın, yumurtavari-uzunsovdan, uzunsov lansetvariyədək dəyişir, parlaq, qırışlı, qalın, boz və ya sarımtıl keçə ilə örtülmüşdür, kənarları bütöv, uzunluğu 19 sm-ə çatan, aydın görünən damarcıqlıdır. Çiçəkləri sarımtıl-boz, uc qalxanvari çiçək qruplarında yerləşib, diametri 20 sm-dək olur. May ayında çiçəkləyir. Çiçək çətrində olan giləmeyvələri müxtəlif vaxtlarda yetişir. Meyvələri yumurtavari, xırda, əvvəlcə qırmızı, sonra qara, parlaq olur. Uzunluğu 0,8 sm-ə çatır.

## Ekologiyası
Tez böyüyür, kölgəyə, şaxtaya, quraqlığa davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın bir çox rayonlarında yaşıllaşdırmada mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Bağ və parklarda geniş istifadə olunan, gözəl yarpaqlı, həmişəyaşıl başınağacıdır. Yaşıllaşdırmada tək-tək və ya qrup halında əkilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Həmişəyaşıl başınağacı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Təbii halda Aralıq dənizyanı ölkələrində bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 4 m-ə çatan həmişəyaşıl koldur. Cavan zoğları çılpaq və ya tükcüklü,illik zoğları qonurdur. Yarpaqları dərili, ellipsvari (12 x5,5 sm), kənarları bütöv, üstü parlaq yaşıl, alt tərərfi açıq rəngli, damarcıqları tükcüklüdür. Çiçəkləri çəhrayı-ağ, ətirlidir, çətirvari süpürgələrdə toplanmışdır, diametri 10 sm-dir. Yazın sonunda çiçəkləyir. Meyvəsi şirəli, bir çəyirdəklidir, qara-göy, şarşəkilli və ya yumurtavaridir. Meyvəsi payızda yetişir. Toxumla, əsasən payızda çoxalır. Adi başınağacı və məğrur başınağacına yaxşı calaq edilir.

## Ekologiyası
Torpağa az tələbkar, quraqlığa davamlı, isti və işıqsevən bitkidir. Şəhərin tozlu və qazlı havasına dözümlüdür.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın bir çox rayonlarında — Zaqatalada, Balakəndə, Şəkidə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində, canlı çəpərlərin tərtibatında istifadə edilir. Bir neçə dekorativ forması vardır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xəzərin Su Bioresursları Komissiyası

**Xəzərin Su Bioresursları Komissiyası** — 1992-ci ildə 4 Xəzəryanı ölkə (Azərbaycan, Rusiya Federasiyası, Qazaxıstan və Türkmənistan) tərəfindən təsis edilmiş komissiya.

2002-ci ildə İran İslam Respublikası bu komissiyaya qoşulmuşdur. Komissiyanın əsas məqsədi Xəzər dənizinin su bioresurslarından davamlı və səmərəli istifadə etmək, balıq ehtiyatlarının artırılması və mühafizəsi sahəsində xüsusi tədbirlər hazırlayıb həyata keçirməkdən ibarətdir. Bundan əlavə Komissiya Xəzərin su bioresurslarının vəziyyətinin (sayının, növünün, yayılmasının) elmi-tədqiqat ekspedisiyaları vasitəsilə öyrənilməsini təmin edir və dəniz üzrə ümumi ov kvotasını, habelə 5 Xəzəryanı ölkə arasında Milli ov kvotalarına bölünməsini müəyyənləşdirir və eyni zamanda CITES Konvensiyası Katibliyinə təsdiq üçün təqdim etmək məqsədilə nərəkimi balıqların ət və kürüsünün ixrac kvotalarının miqdarını təyin edir. Azərbaycan Respublikası 2001–2002-ci illərdə Xəzərin Su Bioresursları Komissiyasına sədrlik etmişdir. Bu müddətdə Bakı şəhərində Komissiyanın 5 iclası keçirilmişdir. 2003–2004-cü illərdə sədrlik Rusiya Federasiyasında, 2005–2006-cı illərdə isə sədrlik Qazaxıstan Respublikasında olmuşdur. 2007–2008-ci illərdə Su Hövzələrində Bioloji Resursların Artırılması və Mühafizəsi Departamentinin nümayəndə heyəti Komissiyanın Aşqabad şəhərində keçirilən iclaslarında iki dəfə iştirak etmişdir.

Departamentin və onun struktur bölmələrinin fəaliyyəti üçün 2007-ci ildə 1,683982 büdcə vəsaiti ayrılmış, 2008-ci il üçün isə 1,682581 manat həcmində təsdiq edilmişdir.

## Mənbə
* Su Hövzələrində Bioloji Resursların Artırılması və Mühafizəsi Departamenti
Vüqar Novruzov (hüquqşünas)

**Vüqar Şahmar oğlu Novruzov** () — hüquq elmləri doktoru, Moldova Azərbaycanlıları Konqresinin sədri.

## Həyatı
1962-ci ildə Laçın rayonunda anadan olub. 1980-ci ildən Moldova Respublikasında yaşayır. 1988-ci ildə Moldova Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsini bitirib, hüquq elmləri doktorudur. 1992-ci ildən biznes fəaliyyəti ilə məşuldur, "Azmol Company" şirkətinin prezidentidir.

2004-cü ildən Moldova Azərbaycanlıları Konqresinin sədridir.

"Dədə Qorqud" Fondu və "Azərbaycan Dünyası" Beynəlxalq jurnalı Moldova Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Vüqar Novruzovu "Vətən övladı" ordeni ilə təltif edib. Təltifetmə mərasimi 10 fevral 2011-ci il tarixində Moldovanın paytaxtı Kişinyov şəhərində “Moldexpo”nun «Casa vinului» sərgi salonunda keçirilib.

Moldova Prezidenti tərəfindən "Gloria Muncii" ordeni ilə təltif edilib. Azərbaycan diasporunun inkişafındakı xidmətlərinə görə Vüqar Şahmar oğlu Novruzov Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 4 iyul 2011-ci il sərəncamı ilə “"Tərəqqi" medalı” ilə təltif edilib.
Vüqar Novruzov 10 noyabr 2016-cı ildə Moldova Respublikasının Prezidenti Nikolae Timoftinin sərəncamı ilə Moldovanın ali dövlət mükafatı - "Respublika" ordeni ilə təltif olunub.

1 mart 2018-ci ildə Yazıçılar Birliyinin sədri Anar Rzayev tərəfindən Vüqar Şahmar oğlu Novruzov Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü seçilmişdir .

## Xarici keçidlər
* 
* MOLDOVA AZƏRBAYCANLILARI KONQRESİNİN SƏDRİ ''VƏTƏN ÖVLADI'' ORDENİ İLƏ TƏLTİF OLUNUB

## İstinadlar
Xiliazm

**Xiliazm** ( - *min*) və ya **millenniarízm** — Yer üzərində dünyanın sonundan əvvəl gələn minillik "allah səltənəti" haqqında dini təlim. Xiliazm iudaizimə və xilaskar Məsihanın gəlməsi barədə ideyalarla əlaqələndirildiyi ilkin xristianlığa xas olmuşdur. Xiliazm ideyaları qulları və kasıbları özünə cəlb edirdi. Roma imperiyasının rəsmi dini olduqdan sonra xristianlıq yer üzərindəki qaydaları dəyişdirmək cəhdlərdən əl çəkdi, əsas diqqəti axirət əcrinə verdi, yanlış təlim kimi Xiliazmi rədd etdi. Orta əsrlərdə kəndlilərin və şəhərlilərin feodal istismarına qarşı sosial etirazının dini qabığını təşkil edən bir sıra bidətçi təlimlər və canlanma keçirirdi. Hazırda Xiliazm bəzi dini təriqətlərin ideologiyasının tərkib hissəsidir.

## Həmçinin bax
*Minillik
Reyxskansler

**Reyxskansler** () — Almaniya İmperiyasında və Veymar Respublikasında hökumət rəhbəri.

Reyxskansleri 1918-ci ilədək imperator təyin edirdi. Veymar Respublikasında isə prezident tərəfindən təyin olunurdu, lakin adətən Reyxstaqda təmsil olunan partiyaların say üstünlüyü nəzərə alınaraq daha çox deputata malik olan partiyanın namizədi təyin edilirdi.

1933-cü ildə Adolf Hitler reyxskansler təyin edilir. Onun hakimiyyəti dövründə Veymar Respublikası Üçüncü Reyxə çevrilir, özü isə ölkənin rəhbəri — fürer elan olunur.
Karteziançılıq

thumb|''Principia philosophiae'', 1685
**Karteziançılıq** () — Dekartın və xüsusilə də ardıcıllarının təlimi. 17-18-ci əsrlərdə fransız və holland filosofları arasında geniş yayılmış Kartezian məktəbi iki cərəyana: Dekart tərəfindən təbiətin mexaniki-materialist başa düşülməsinə qoşulmuş mütərəqqi cərəyana (Q.Lerua, Lametri, Kabanis) və Dekartın idealist metafizikasına qoşulmuş mürtəce cərəyanı (okkazionalizm, Malbranş) ayrılmışdır.
Ruelliya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lantana başınağacı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi və Qərbi Avropada, Şimal-Qərbi Afrikada və Cənub-Qərbi Asiyada və Qafqazda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Boyu 4 m-ə çatan, çətirli və qövsvari qalxan zoğlu, gözəl, sıxyarpaqlı koldur. Yarpağı qaidə hissədən yumurtavari-ovalvari və ya ürəkvaridir, kənarları zəif dişlidir, uzunluğu 18 sm-dək, üstü tünd-yaşıl, alt tərəfi boz, keçə tüklüdür. Gövdəsinin qabığı tünd-qonur rəngdə olub, məxməri yumşaqdır. Cavan zoğları tükcüklüdür. Ağ, xırda meyvə verən çiçəkləri budaqların uclarındaçətirvari çiçək qruplarına yığılmışdır. May ayında çiçəkləyir, çiçəkləri ikicinslidir, xırdadır, qalxanvarı çiçək qrupunda yerıəşir. Meyvəsi payızda yetişir. Meyvəsi-oval, yeməli olmayan çəyirdəkdir; yetişməzdən əvvəl parlaq qırmızıdır və yetişdikdə qaralır. Yay qələmlərinin 30%-ə qədəri kök atır.

## Ekologiyası
Əlverişli şəraitdə 100 ilə qədər yaşayır. Qışadavamlılığı yüksəkdir. Torpağın nəmişliyinə çox tələbkardır. Kölgəyə, tüstüyə və qazadavamlılığı ortadadır. Günəş yanıqları ilə zədələnir. Torpağa tələbkar, kölgəyə, şaxtaya, quraqlığa davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın yarımrütubətli Şəki-Zaqatala və Lənkəran-Astara bölgələrində mədəni şəraitdə becərilir. Böyük Qafqazda, Kiçik Qafqazda, Cənub bölgəsində, Naxçıvanda dağ meşələrində, əsasən kolluqlarda bitir.

## İstifadəsi
Sentyabr-oktyabr aylarında yetişmiş yaşıl-sarı meyvələri bitkiyə dekorativlik verir. Şaquli yaşıllaşdırmanın bütün növləri üçün (çəpər, çardaq və s.) perspektivlidir. Bağ və parkların qrup və tək əkinlərində və canlı çəpərlər salınmasında istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ruellia diffusa

*  — Nelsonia canescens bitki növünün sinonimi.
*  — Ruellia villosa bitki növünün sinonimi.
*  — Dyschoriste humistrata bitki növünün sinonimi.
*  — Strobilanthes tomentosa bitki növünün sinonimi.
*  — Strobilanthes crossandra bitki növünün sinonimi.
Atlas

**Atlas (coğrafi)** – 1)xəritə; 2)albom və ya məcmuə şəklində tərtib edilmiş xəritə; 3)cürbəcür xəritələrin, sxemlərin toplusu; 3)müəyyən sistem üzrə toplanmış xəritələr toplusu; 4)dilçilikdə dil və ya dialektlərin yayılma areallarını əks etdirən xəritələr toplusu; 5)göy cismlərinin xəritə və cədvəllərinin toplusu (astronomik atlas); 6)coğrafi müəyyən sistemlə yığılıb, ümumi proqram əsasında albom və ya kitab şəklində tərtib edilən coğrafi xəritələrin məcmuəsi. Atlasdan müxtəlif sorğu və tədris məqsədilə istifadə olunur. "Atlas" adını ilk dəfə 16 cı əsrdə Herard Merkator tərəfindən gəlmişdir. O, tərtib etdiyi xəritələri toplu halında hazırlayıb və onu "Atlas" adlandırıb və çap olunub.

Azərbaycanda nəşr olunmuş atlaslar:
* "Dünyanın fiziki atlası" (1964),
* "Dünyanın kiçik atlası" (1975), 
* "Azərbaycanın atlası" (1949, 1963).

Azərbaycan Respublikasının müxtəlif istiqamətli yeni atlaslarını Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu nəşrə hazırlamışdır.

## Ədəbiyyat
* R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
* Azərbaycanın tarixi atlası 1 
* Azərbaycanın tarixi atlası 2 
* Azərbaycanın tarixi atlası 3 
* Azərbaycanın tarixi atlası 4 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Azərbaycan tarixi atlası''' . Bakı kartoqrafiya fabriki, 2007.
Beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatları

**Beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatları** () — müxtəlif ölkələrin ictimaiyyətinin müxtəlif təbəqələrindən olan oxşar və ya ümumi sosial, siyasi, iqtisadi, ideya, peşəkar və digər maraqlı təşkilati rəsmiləşmiş birliklər. BQHT-ları ayrı-ayrı şəxslərin müxtəlif milli cəmiyyətləri və ittifaqlarını birləşdirir.

Beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatları xalqlar arasında ünsiyyət formalarından biridir. Bir sıra BQHT-nın fəaliyyətləri səhralaşma problemləri ilə əlaqədardır.

Beynəlxalq QHT-lər 1952-ci ildən Avropa Şurası yanında məsləhətçi statusuna malikdirlər. 2003-cü ilin noyabrında beynəlxalq QHT-lərə iştirakçı statusu verildi ki, bu öz növbəsində onların Avropa Şurasının fəaliyyətində mühüm rolunu tanımasından irəli gəldi. Bu status Nazirlər Komitəsinin Qətnaməsi (2003) tərəfindən idarə olunur. Bu cür statusa malik olmaq istəyən Beynəlxalq QHT-lər xüsusilə onların sahəsində (sahələrində) təmsil olunmalıdır. Onlar Avropa Şurasının məqsədlərini izləməli və onun fəaliyyətinə öz töhfələrini verməlidirlər. Bu günə kimi təxminən 370 beynəlxalq QHT bu cür statusa malikdir. Onlar ümumi tədbirlər planı haqqında yekun qərar vermək məqsədilə ildə bir dəfə olaraq Avropa Şurası Beynəlxalq QHT-in Konfransını keçirirlər

## İstinadlar
Pararuellia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı

**BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı** (LATI /FAO/) (, FAO) — vəzifəsi əhalinin kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təminatını yaxşılaşdırmaq məqsədilə fərdi və kollektiv fəaliyyətlər aparmaq və həmçinin kənd təsərrüfatının inkişafı məsələləri üzrə hökumətlərarası təşkilatların işlərini əlaqələndirmək üçün BMT-nin ixtisaslaşdırılmış təşkilatı.

1945-ci ildə yaradılmışdır. Əsas vəzifələrindən biri – kənd təsərrüfatı istehsalı, meşə və balıq təsərrüfatında inkişaf etməkdə olan ölkələrə kömək göstərməkdir. Inkişaf etmiş kapitalist ölkələrdən ərzağın birbaşa digər ölkələrə çatdırılması, kənd təsərrüfatında elmi araşdırmaların və işlərin həyata keçirilməsi və təşkilinə köməklik daxil olmaqla, FAO yardımı maddi və qeyri-maddi xarakter daşıyır. FAO milli və beynəlxalq miqyaslı tədbirlərdə iştirak edir.

FAO umumdünya torpaq xəritəsini tərtib etmiş, dünya səhralaşma xəritəsinin hazırlanmasında iştirak etmişdir. Hal-hazırda FAO səhralaşma problemi ilə əlaqəli 50-yə yaxın layihə həyata keçirir. Onlar arasında "Səhralaşmanın qiymətləndirilməsi və xəritələşdirilməsi", "Quraq və yarımquraq otlaq yerlərinin ekoloji idarə edilməsi" və s. var.

FAO üzvü olmayan ölkələr BMTİP xətti üzrə həyata keçirilən iri kompleks proqramlarda iştirak edirlər. 
FAO-nun baş qərargahı – Romada yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*BMT-nin Ərzaq və Kənd təsərrüfatı Təşkilatı ƏKTT — '''kayzen.az''' saytı
* FAO-nun rəsmi saytı
Ramal İsrafilov

**Ramal İsrafilov** () — Azərbaycanlı müğənni, bəstəkar.

## Həyatı
İsrafilov Ramal 1985-ci il, iyun ayının 15-i Şamaxı şəhərində musiqiçi ailəsində dünyaya göz açıb. Valideynlərinin dediyinə görə 3 yaşında olarkən pianoda ilk dəfə "Cücələrim" mahnısını ifa edib. 1991-ci ildə Şamaxı şəhər 5 saylı orta məktəbə daxil olub. 1993-cu ildə ilk dəfə Türkiyənin Rize şəhərində Sarımsaq festivalı adlı konsert proqramında çıxış edib. 1997-ci ildə təhsilini davam etdirmək üçün Bakı şəhəri Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbinin xanəndə sinfinə daxil olub.

1998-ci ildən 2000-ci ilə qədər Bakı şəhərindəki "Səyyah" folklor ansamblında solist kimi fəaliyyət göstəib. Bir çox böyük səhnələrdə həmin ansambl ilə çıxış edib. 2001-ci ildə təhsil aldığı məktəbi bitirib. 2002-ci ildə görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Vaqif Gərəyzadənin yaratdığı "Aypara" vokal qrupuna dəvət olunub.

2004-cü ildə Azərbaycan  müğənnisi Abbas Bağırovla birğə yaratdığı "A-Trio" adlı qrupda solist olaraq fəaliyyət göstərdi. 2009-cu ildə solo karyerasına start verib və hal-hazırda həm bəstəkar, həm də müğənni kimi fəaliyyət göstərir.

Ramal İsrafilov Mələkxanım Eyubovanın qardaşı oğludur.

## İstinadlar
Ekoloji fəlakət

**Ekoloji fəlakət** () – geniş ərazilərdə təbii mühitin təbii və antropogen dağıdıcı təsirləri nəticəsində baş verən və böyük ekoloji zərərlə müşayiət edilən hədsiz əlverişsiz şəraiti.

## Mənbə
Karağandı vilayəti

**Karağandı vilayəti** — Qazaxıstanın vilayətlərindən biri. Vilayətin əhalisi 1.375.000 nəfərdir. Mərkəzi Karağandı şəhəri.

Şimalda Aqmola, şimal-şərqdə Pavlodar, şəqdə Şərqi Qazaxıstan, cənub-şərqdə Almatı, cənubda Cambul, Cənubi Qazaxıstan və Qızılorda, qərbdə Aqtöbe, şimal-qərbdə isə Qostanay vilayəti ilə həmsərhəddir

## Coğrafiya
428.000 kv km sahəsi olan Karağandı Qazaxıstanın ən böyük vilayətidir. Heç bir ölkə ilə sərhəddi yoxdur.

## İnzibati bölgüsü

* 11 şəhər
** Abay
** Balqaş
** Jezqazğan
** Karağandı
** Qarajal
** Qarqaralı
** Priozyorsk
** Soran
** Sətbayev
** Temirtau
** Tentek
* 9 rayon
** Abay rayonu
** Aqtoğay rayonu
** Buqar jırau rayonu
** Janaarqa rayonu
** Qarqaralı rayonu
** Nura rayonu
** Osakarov rayonu
** Ulıtau rayonu
** Şet rayonu

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Rəsmi saytı
Naqoya qəsri

– Yaponiyanın Aiçi prefekturasının Naqoya şəhərində olan qəsr. Yaponiyanın "Üç gözəl qəsri"ndən biridir. Tenşunun (qüllə) damında olan qızıldan düzəldilmiş cüt şaçihoko ilə tanınır. Şaçihoko ilə birlikdə Naqoya şəhərinin simvolu olaraq qəbul edilməkdədir.

## Xarici keçidlər
* Naqoya Qalası rəsmi veb saytı
* Naqoya Qalası'nın 400 illik tarixi - Network2010
Estadio Nuevo Los Carmenes

**Estadio Nuevo Los Carmenes** İspaniyanın Qranada şəhərində 1995-ci ildə  inşa edilən çox məqsədli stadion.

Stadionda əsasən futbol oyunları keçirilir. İspaniyanın Qranada Atletiko və Qranada C.F. komandaları öz oyunlarını  bu stadion keçirirlər. 22.524 tamaşaçı tutumuna malikdir.
Estadio Francisco Artes Carrasco

**Estadio Francisco Artes Carrasco** İspaniyanın Lorca şəhərində çox məqsədli olaraq inşa edilən stadion
Stadionda əksəriyyətlə Futbol müsabiqələri oynanılmaqdadır. İspaniyanın Lorca Deportiva komandasının matçlarını oynadığı stadion 8.000 tamaşaçı tutumuna malikdir.
Tuluq (ölçü vahidi)

**Tuluq** — əsasən maye halında olan ərzaqları və qeyri-ərzaq məhsullarını saxlamaq və ölçmək üçün istifadə edilən əşya.

## Ümumi məlumat
Ölçü vahidi kimi işlədilən qablardan biri də tuluq olmuşdur. Tuluq qoyun dərisindən hazırlanırdı. Ondan əsasən maye halında olan ərzaqları və yeməkləri saxlamaq və ölçmək üçün istifadə edilirdi. "Xanım, yeddi qoyunun yarı şaqqası, yeddi batman (1 batman=8 kq) unun çörəyi, yeddi batman düyünün aşı, yeddi tuluq şərab mənim bir öynəmin xörəyidi" (Koroğlu dastanı).

## Mənbə
* Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, “Şərq-Qərb” nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 459. ISBN 978-9952-34-152-2
Tuluq

* Tuluq (ölçü vahidi) — əsasən maye halında olan ərzaqları və qeyri-ərzaq məhsullarını  ölçmək üçün istifadə edilən əşya.
* Tuluq (qab) — əsasən maye halında olan ərzaqları və qeyri-ərzaq məhsullarını saxlamaq və daşımaq üçün istifadə edilən əşya.
* Tuluq zurnası — Azərbaycanda nəfəsli milli musiqi aləti.