open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Korqaljın qoruğu

**Korqaljın Dövlət Təbiət Qoruğu** () ― Qazaxıstanın Aqmola və Karağandı vilayətlərində, Astana şəhərinin qərbində yerləşən təbiət qoruğu. Ərazi həm UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmiş Şimali Qazaxıstan step və göllərinin, həm Ramsar sahəsinin, həm də müvafiq biosfer qoruğunun bir hissəsidir. Ərazidəki göllərdən ən böyüyü Tengiz gölüdür. 543 171 hektar ərazisi olan Korqaljın təbiət qoruğunun ərazisi köçəri quşların Hindistan və Sibir-Şərqi Afrika miqrasiya marşrutunun ayrılmaz hissəsidir və yalnız Qazaxıstan üçün deyil, həm də bütün Asiya üçün  beynəlxalq əhəmiyyətli bataqlıq sahəsidir. Ərazidəki böyük su ehtiyyatı Asiyadakı ən böyük bataqlıq quşları populyasiyası üçün yaşayış sahəsini təmin edir.

## Tarix
1976-cı ildə Tengis - Korqaljın gölləri Beynəlxalq əhəmiyyətli bataqlıq ərazilərin siyahısına, "Ramsar siyahısına" daxil edilmişdir. Qoruq 2008-ci ildə “Sarıarka - Şimali Qazaxıstan step və gölləri” ilə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. 2012-ci ildə UNESCO Korqaljın qoruğunun Qazaxıstan Respublikasının ilk biosfer qoruğu olaraq tanımışdır.

## Bitki
Mühafizə olunan ərazinin bioloji müxtəlifliyinə 500-dən çox bitki növü (Qazax təpəliyinin bütün florasının dörddə biri) və 43 növ məməli və 350 növ quş da daxil olmaqla 1400-dən çox heyvan növü daxildir. Tengiz-Korqaljın gölündəki bataqlıq quşları Qazaxıstanın bataqlıq aviafaunasının 87%-ni təmsil edən 112 növdən ibarətdir. Burada 2 növ amfibiya, 4 növ sürünən, 14 növ balıq tapılmışdır. Ərazidəki həşəratların hazırda 700-dən çox növü məlum olsa da, bu rəqəm 3000-dən çox növə çata bilər.

Çöl ekosistemləri ənənəvi, eyni zamanda endemik, nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlərin yaşayış yerləridir.

## Heyvanlar
Qoruq ərazisində Qırmızı kitaba daxil edilmiş 60 dalğadan çox heyvan və bitki növünü qeyd etdi. Ərazi Qıvrımlələk qutanın ümumi dünya populyasiyasının 10%-ni və yay və payız miqrasiya dövründə on minlərlə qaz, yüz minlərlə dabbing və dalğıc ördəkləri və gəzənin də daxil olduğu köçəri quşların ümumi populyasiyasının 10-20% -ə qədərinə ev sahibliyi edir. 

Qırmızı kitaba daxil edilmiş çöl növləri arasında çığırğan cüllüt, dovdaq, bəzgək, cırtdan qartalça, çöl qartalı, ağ quyruqlu qartal, çöl belibağlısı, adi qəşəng durna və başqaları var. Məməli növlərindən isə 8-i qorunur. Qazaxıstanın Qırmızı kitabına böyük əhəmiyyət kəsb edən *tulip schrenka* da daxil olmaqla 5 bitki növü daxil edilmişdir. Bu növ XVl əsrdə Hollandiyada yetişdirilən bəzi əkilən lalə növlərinin əcdadıdır. Ərazisindəki və ona bitişik ərazilərdəki təbii vəziyyəti qoruyub saxlamaq Korqaljın təbiət qoruğunun əsas məqsədidir. Buradakı su-bataqlıq əraziləri qutanlara, durnalara və ən şimal qızılqaz populyasiyasına ev sahibliyi edir. Qoruqda ümumilikdə 300-dən çox quş növü var. Qoruğun çöllərində canavar, sayğaq və bozqır marmotuna rast gəlinir.

## İstinadlar
Malta qəsrlərinin siyahısı

## Həmçinin bax

* Zvinger (Drezden)
* Qlüksburq qəsri
* Vartburq qəsri
* Noyşvanştayn qəsri

## İstinadlar
Naurzum qoruğu

**Naurzum Dövlət Təbiət Qoruğu** () ― Qazaxıstan ərazisində qoruq. Ərazi UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmiş "Sarıarka - Şimali Qazaxıstan step və gölləri"nin bir hissəsidir. Qoruq Qazaxıstanın çöl zonası daxilində yerləşən Turqay yaylasının mərkəzi hissəsindədir. 

## Flora
Qoruğun bitki örtüyü zəngindir və çöllər, kolluq ərazilər, yarımsəhra və çöl zonası daxilində yaranması ilə misilsiz bir xüsusiyyət kimi qəbul edilən meşələri əhatə edir. Bu meşələr əsasən şam ( *[[Adi şam|Pinus sylvestris]]*), tozağacı ( *[[Sallaq tozağacı|Betula pendula]]*, *[[Tükcüklü tozağacı|B. pubescens]]* ) və əsməqovaqdan (*[[Əsməqovaq|Populus tremula]]*) ibarətdir. Ərazinin dəniz sahilləri boyunca suya uyğunlaşmış bitki örtüyü mövcuddur. Kolluqların üstünlük təşkil etdiyi hissələrdə tipik çöl kollarından olan alçaq badam  (*[[Alçaq badam|Amygdalus nana]]*), albalı (*Cerasus fruticosa*), *Cytisus* ( *[[Cytisus|Cytisus ruthenicus]]*), yabanı gül növləri (*[[İtburnu|Rosa]]*) və ardıc (*[[Ardıc|Juniperus sabinea]]*) yayılmışdır. Daha rütubətli ərazilərdə söyüd (*[[Söyüd|Salix]]*), göl sahillərində isə çoxbudaqlı yulğuna (*[[Çoxbudaqlı yulğun|Tamarix ramosissima]]*) rast gəlinir.

## Fauna
Qoruqda 47 növ məməli, 279 növ quş, 10 növ sürünən və amfibiya və 10 balıq növü mövcuddur. Ərazidə əlavə olaraq 1000-dən çox onurğasız növə də rast gəlinir. Çöl zonasının tipik məməliləri çöl dələsi (*Mustela eversmanni*), korsak tülküsü (*Vulpes corsac*), adi tülkü (*Vulpes vulpes*), Avrasiya qurdu (*Canis lupus lupus*), qulaqlı kirpi (*Erinaceus auritus*), Avropa dovşanı (*Lepus europaeus*) və bozqır marmotu (*Marmota bobac*), *Spermophylus fulvus*, *Spermophylus major*, *Spermophylus pygmeus*,Avropa dağsiçanı (*Cricetus cricetu* ), ərəbdovşanı *(Allactaga major*, Stylodipus telum), eləcə də bir neçə növ siçovul *və* lemminq növləri daxildir*.* Meşələrdə sığın *(Alces alces),* Sibir cüyürü *(Capreolus pygargus),* vaşaq *(Lynx lynx),* porsuq *(Meles Meles),* qaraquyruq gəlincik *(Mustela erminea),* gəlincik *(Mustela nivalis),* meşə dələsi *(Martes martes),* yenotabənzər it (*Nyctereutes procyonoides*), sincab (*Sciurus vulgaris*) və kirpi (*Erinaceus europaeus*) yaşayır. Çaylar boyunca çöldonuzuna (*Sus scrofa*) da rast gəlinir. Qoruğun səhralarında və yarımsəhralarında bəzən nadir növlərdən olan sayğaqa (*Saiga tatarica*) rast gəlinə bilər.

## İstinadlar
Levni

**Levni** (əsl adı *Abdülcəlil Çələbi*; ) — miniatür sənətçisi.

## Həyatı
Levni Ədirnədə doğulmuşdur.

Növşəhərli Paşa nəqqaş kimi Levnini saraya gətirmişdi. Yaradacı zəkasıyla sənətində yeni cığırlar açaraq, bu himayəyə layiq olduğunu isbat etmişdir.

1732-ci ildə vəfat etmiş və Otaqçılar məscidi yanındakı Sadilər Təkkəsində dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Lüksemburq qəsrlərinin siyahısı

Lüksemburq qalalarının siyahısı—Bəzi nikbin qiymətləndirmələrə görə, Lüksemburqda 130-a qədər qala, böyük yaşayış yerləri və ya malikanələr var. Lüksemburqdakı mövcud qalalar siyahısı təxminən 50-yə qədərdir və ölkədəki bütün tanınmış qalaları və yaşayış şatolarını əhatə edir.

## İstinadlar
Akkol gölü

**Akkol gölü** (; ) ― Qazaxıstanın cənubunda, Cambul vilayətinin Talas rayonunda yerləşən dağ gölü. Gölün sahəsi 36 km²-dir. Orta dərinliyi 3 m, maksimum dərinlik isə 5 m-dir. Yüksək dağ gölü olan Akkol, 3 111,7 m yüksəklikdəki İssık dərəsinin yuxarı axınında yerləşir. Göl Akkol şəhərindən 3 km cənub-qərbdədir. Akkol gölü təxminən 10 x 7 km ölçülərindədir və dəniz səviyyəsindən 397 metr yüksəklikdə yerləşir. Gölün dərinliyi 3–5 metr arasındadır. Gölün cənub-şərq hissəsində yerləşən Buqulkol gölündən başlayan Assa çayı buraya tökülür. Akkol gölü dekabrın sonundan mart ayının sonuna qədər donsa da, yayda sahil tətil yeri kimi istifadə olunur.

## Ad
Akkol toponimi qazax dilindən tərcümədə "Ağ göl" deməkdir.

Professor A. s. Qorbunovun fikrinə görə gölün suları zümrüd tonlarındadır və buna görə də "ağ göl" adlandırılması məntiqsizdir. Bu səbəbdən toponim "axan göl" mənasında işlənmiş ola bilər.

## Təsvir
Göl torpaq sürüşməsi nəticəsində qədim moren olan Kökbulak çayının ("mavi bulaq") qarşısının kəsilməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir. Lobastiy, Kökbulak və Dvuhlopastnoy buzlaqlarından qaynaqlanan çayın gətirdiyi suspenziya səbəbi ilə göl mavinin çalarlarında görünür. Beləliklə, göl buzlaq və qar suları ilə qidalanır.

Gölün suyunun mənşəyi, təbii ki, suyunun temperaturunun aşağı olduğunu göstərir. Akkol gölünün səthi qışda buz ilə örtülmüşdür. Olduqca sərt şəraitə baxmayaraq, göldə bir neçə növ balıq var. Lakin çimmək mümkün deyil. İsti iyul ayında belə suyun tempetauru 8–10 dərəcədən yuxarı qalxmır. Göldə səth axını yoxdur. Burdakı yeganə su axını 3 kilometr məsafədə yerləşən Bozkol gölünün dibindəki moren çöküntülərindən başlanğıcını götürən yeraltı su axınıdır. Gölün sahilində balıq ovu həvəskarları da daxil olmaqla istirahət edənləri tez-tez görə bilərsiniz. Gölə ziyarət üçün tövsiyə edilən dövr iyun-sentyabr aylarıdır. Obyektin təftişi isə bütün il boyu mümkündür. 
Fayl:Akkol3.jpg
Fayl:Akkol5.jpg
Fayl:Akkol2.jpg


## Mənbə
* 
* A. P. Gorbunov Mountains Of Central Asia. Explanatory dictionary of geographical names and terms. Almaty, 2006
Xoşbəxt (roman)

**Xoşbəxt** () — Ukrayna yazıçısı Viktoriya Qranetskanın 2015-ci ildə Kiyevdə yayınlanmış, "Sözün Taclandırılması" Beynəlxalq ədəbi müsabiqəsinin özəl mükafatına layiq görülən romanı.

## Süjet
Viktoriya Qranetskanın "Xoşbəxt" romanı yazarın 2015-ci ildə nəşr olunmuş, "Sözün taclandırılması" ədəbi müsabiqəsində mükafatlandırılmış üçüncü əsəridir. Müəllif yazır ki: "Çağdaş Ukrayna ədəbiyyatında prinsipial olaraq yeni bir şey yaratmaq istədim – başqalarının və daha əvvəl yazdıqlarımın fonunda fərqlənəcək yeni bir şey. Məncə, Ukrayna müsəlmanlarının mövzusu gərgin, mürəkkəb və hər zamankindən daha aktualdır…"

Bu, əsərin süjetinin prototipinə çevrilmiş vinnitsalı bir ailənin əsl həyat hekayəsidir: oğlan – bir sıra səbəbdən doğma yurdu Dağlıq Qarabağı tərk edib Vinnitsaya köçmək məcburiyyətində qalan azərbaycanlı – müsəlmandır. Qız isə sevgilisi naminə dinini dəyişən və islamı qəbul edən Vinnitsadan olan ukraynalı pravoslav qızdır. Onların yeni qurduqları ailələrində bir oğlan uşağı dünyaya gəlir. Onu ukrayncadan "Xoşbəxt" kimi tərcümə olunan "Səid" adlandırırlar. Lakin uşaq sağalmaz xəstəliklə doğulur. Bununla belə, roman xoşbəxt sonluqla nəticələnir – əsərin baş qəhrəmanlarının aralarındakı anlaşılmazlığına və ətrafdakıların dirənişinə baxmayaraq, bütün çətinliklərin öhdəsindən gəlməyi bacarırlar.

"Xoşbəxt" romanı, ilk növbədə, sevgi mövzusundadır. Eyni zamanda "Tanrı, ümumiyyətlə din və xüsusilə islam dininin hakim olmadığı toplumda islamın qavranılması, Ukraynadakı müsəlmanlar haqqında stereotiplərlə mübarizənin əhəmiyyəti" kimi o qədər də asan qavranılmayan mövzulardan bəhs edir.
"Əsər bizi qlobal və əbədi düşünməyə vadar edir və bu, bir növ keyfiyyət əlamətidir, müəllifin oxucuların ürəyini açan bir açara sahib olduğunun dəlilidir" (yazıçı Tatyana Belimova).

## Ədəbiyyat
* Вікторія Гранецька. "Щасливий" (Невигадана історія), "Нора-Друк", Київ, 2015, 296 c.
* Viktoriya Qranetska. Xoşbəxt (real hadisələr əsasında), Bakı: "Nurlar" nəşriyyatı, 2021, 272 s.

## Azərbaycan dilinə tərcümə
Viktoriya Qranetskanın "Xoşbəxt" (real hadisələr əsasında) romanı Qumru Şəhriyar tərəfindən orijinaldan Azərbaycan türkcəsinə çevrilərək 2021-ci ildə "Nurlar" nəşriyyatında yayınlanmışdır. Kitabın redaktoru və "Sevgi – xoşbəxtliyin açarı" adlı ön sözün müəllifi yazıçı Vaqif Sultanlıdır.

## İstinadlar
Hüseyn Rıfqı Tamani

**Hüseyn Rıfqı Tamani** () — Baş Xoca (rektor), mühəndis, yazıçı.

19-cu əsrin əvvəllərində Osmanlı imperiyası müasir riyaziyyat tədqiqatlarında fəal adlardan biri idi. Bərr-i-Hümayunun Mühəndislikxanasının qurucu təhsil heyətində iştirak etmiş və 1806-1816-cı illər arasında baş müəllim vəzifəsini öz üzərinə götürmüşdür. Çağdaş mexanikanın Osmanlıya köçürülməsi üçün çalışdı; Tərcümə və çap etdirdiyi əsərlərlə müasir Qərb elminin Türkiyəyə gətirilməsinə öncülük edən bir elm adamıdır. Riyaziyyat sahəsində yazdığı əsərlər həm Mühəndislikxana, həm də Hərbi Akademiyada tədris olunurdu.

## Həyatı
1750-ci illərdə Krımın Taman bölgəsində anadan olmuşdur. İstanbula nə vaxt gəldiyi məlum deyil. Yaxşı bir təhsil almış Tamani, İmperiyada ilk təhsil verən Bərr-i-Hümayunun Mühəndislikxanasının qurucu müəllim heyətini meydana gətirmək üçün 1794-cü ildə Müdərris Əbdürrəhman Əfəndi və birinci xəlifə İbrahim Kami Əfəndidən sonra ikinci xəlifəliyə təyin edildi. 1801-ci ildə professorluq dərəcəsinə yüksəldi.

Həm də imperatorluğun müxtəlif bölgələrində mühəndis vəzifəsində çalışıb. 1803-cü ildə Londona ezamiyyətə getdi, orada bir neçə il qaldı və Qərb dillərini daha da öyrəndi. Qayıdarkən Beykoz Kağız Fabrikində və Xələç tərsanələrində müxtəlif vəzifələrdə çalışdı. Antik riyaziyyatçı Evklidin *həndəsənin əsaslarını qoyduğu Elementlər kitabını* 1789-cu ildə İngilis riyaziyyatçısı Bonnikestlin İngilis dilinə tərcüməsindən *Usul-i Hendese adı ilə Türk dilinə, Selim Əfəndi ilə birlikdə tərcümə etdi.* Hərbi akademiyanın müəllimi Con Bonnikestlin kitabında hərbi təlimlərdə istifadə üçün yalnız mövzular seçilmişdir; 13 cildlik əsərdir. III. Səlim Con Bonnikestlin tərcüməsinə əsaslanmışdır, əsgərlikdə işləməyən işlərlə məşğul olan alimləri Mühəndislik Məktəbinə professor təyin edə bilməyəcəyini bildirdiyinə görə.

Tamaninin ikinci əhəmiyyətli əsəri 1805-ci ildə nəşr etdirdiyi *Məcmuat-ül Mühədisindir. (Mühəndislər Ensiklopediyası).* Bu əsərdə çağdaş fizika və mexanikanın müxtəlif məsələlərini araşdırdı. Xəritə hazırlanması, ölçmə, ordu yerlərinin düzülüşü, kasnaq inşaatı, top atışları kimi mövzularda təhsil və təlim işlərində istifadə üçün yazılmış bir əsərdir.

Tamani, 1806-cı ildə Mühəndislər Qanunu qüvvəyə mindikdən sonra mühəndisxananın baş müəllimi (sərxocası) təyin edildi. 1806-1816-cı illər arasında baş müəllimlik etmişdir.

1816-cı ildə Balkanlara göndərildi və sonra Mədinədəki müqəddəs binaları təmir etmək ona tapşırıldı. 1817-ci ildə Məkkədən Mədinəyə qayıtdıqdan dərhal sonra vəfat etdi.

## İstinadlar
Əzəli Əssumani

**Əzəli Əssumani** (; ; ) — Komor adalarının sabiq Prezidenti (2002–2006 və 2016–2019).

15 may 2016-cı ildə Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən 2016-cı il prezident seçkilərində Prezident İkililu Duaninin xələfi olaraq qalib elan edildi.

## Həyatı
Əzəli 1959-cu ildə Qrand Komorun cənub-qərbində Mitsudje şəhərində anadan olub. 1999-cu ildə hökuməti devirərək iyirmi illik hərbi karyerasında ən böyük nailiyyətini qazandı. 1977–1980-ci illərdə Mərakeşdə Kral Hərbi Akademiyasında təhsil almış və paraşütçü ixtisasına yiyələnmişdir. Komorlara qayıtdıqdan sonra Komor adaları Silahlı Qüvvələrinə qatıldı. Abdullanın vəfatı və muzdlu döyüşçülərin 1989–1990-cı illərdə ölkədən getməsindən sonra mayor Əzəli Komor adaları Silahlı Qüvvələrində baş zabit oldu. 1996-cı ildə fransız hərbi akademiyalarının birində təhsil aldı, Milli İnkişaf Ordusunun polkovniki və Baş qərargah rəisi vəzifəsinə yüksəldi.

## Fəaliyyəti
2018-ci ilədək prezident postu hər beş ildən bir ölkənin üç adası: Qrand Komor, Anjuan və Mohelidən olan şəxslər arasında ötürülür. 2018 konstitusiya referendumu bu sistemi sona çatdırdı və Əzəlinin səsverməni 60.7% səslə ilk turunda qazandığı 2019 Komor adaları prezident seçkilərində iştirak etməsinə icazə verdi. 2019-cu ilin aprelində postuna yenidən təyin olundu.

2022-ci ilin may ayında Azali Assoumani Mərakeşin Komor adalarındakı səfirliyindən Afrika kubokunun Kontinental fərqlənmə mükafatını aldı.

7 avqust 2024-cü ildə Azali Assoumani oğluna və ehtimal edilən varisi Nur El Fəthə geniş səlahiyyətlər verdi və ona hökumətin qərar vermə prosesinin bir neçə mərhələsində müdaxilə etməyə imkan verdi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
"Qazaxıstanın pilot-kosmonavtı" nişanı

**"Qazaxıstanın pilot-kosmonavtı"** () — Qazaxıstan Respublikasının 1 aprel 1993-cü il tarixli "Qazaxıstan Respublikasının dövlət mükafatları haqqında" 2069-XII saylı Qanunu əsasında təsis edilən fəxri addır. Müəyyən bir kosmik uçuş proqramını uğurla başa vurmuş, onlara verilən elmi, texniki, tədqiqat və praktik vəzifələri nümunəvi şəkildə yerinə yetirənlərə verilir.

Fəxri adla ilk təltif olunan kosmonavt Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Toktar Onqarbayeviç Əbubəkirov 15 oktyabr 1994-cü ildə təltif olunmuşdur. 1 dekabr 1995-ci il tarixli Sərəncam əsasında bu fəxri adla daha 2 nəfər — keçmiş kosmonavt, hərbi hava general-leytenantı Talqat Amangəldiyeviç Musabayev və Qazaxıstanın və Rusiya Federasiyasının Milli Qəhrəmanı, Rusiya və Qazaxıstan kosmonavt Yuri İvanoviç Malençenko təltif edildi. 20 il bu fəxri ad ilə hansısa şəxs təltif olunmadı. Lakin, 14 oktyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamla bu fəxri ad ilə Qazaxıstanın Milli Qəhrəmanı, kosmonavt Aydın Akanoviç Aimbetov təltif edildi.

Qazaxıstan pilot-kosmonavtları:

# Toktar Əbubəkirov — 15.10.1994;
# Talqat Musabayev — 01/12/1995;
# Yuri Malençenko — 01/12/1995 ;
# Aydın Aimbetov — 14.10.2015.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qazaxıstanın mükafatları və mükafatları
* В. Григорьев. Qazaxıstan Respublikasının dövlət mükafatları // Peterburq kollektoru : qəzet. — SPb., 2005. — Sayı. 35, yox.5 . — S. 28
Çuvaş Milli Muzeyi

**Çuvaş milli muzeyi** () — Çuvaşıstan Respublikasının mədəniyyət, təhsil və tədqiqat müəssisəsi. Çuvaş və digər etnik qrupların təbii abidələrinin, tarixinin, maddi və mənəvi mədəniyyətinin ən böyük anbarı. Çuvaşıstan Respublikası ərazisində və Rusiya Federasiyasının digər bölgələrində çuvaşların kompakt yaşadığı bütün yerlərin mədəni irsinin saxlandığı muzey mərkəzidir. Muzey daş dövründən bu günə qədər olan materialları (arxeologiya, tarix, incəsənət, texnika və s.) toplayır, saxlayır, öyrənir və nümayiş etdirir. Fonduna 160 mindən çox muzey əşyaları daxildir. Muzey 1921-ci ildə təşkil edilmişdir.

## Tarixi
12 fevral 1921-ci il tarixində Çuvaşıstan Muxtar Bölgəsinin muzeylər seksiyasının qərarı ilə sənət və antik abidələrin qorunması məqsədilə Mərkəzi Çuvaş Muzeyi təşkil edildi. Muzeyin ilk rəhbəri Varşava Universitetinin Tarix və Filologiya Fakültəsinin məzunu 1937-ci ildə repressiyaya məruz qalmış Nikolay Pavloviç Neverov hesab olunur. Muzeyin arxeoloji və etnoqrafik kolleksiyaları 1920–1930-cu illərdə formalaşmağa başlamışdır. Muzeydə XVII–XVIII əsrlərə aid run əlifbası yazı abidələri var. Abaşevski və Balanovski arxeoloji mədəniyyətlərinin eyniadlı abidələrinin kolleksiyaları mövcuddur. Muzeyin ekspozisiyalarında və fondlarında çuvaş xalq kostyumları, tikmə və zərgərlik məmulatları geniş şəkildə nümayiş olunur. Muzey kolleksiyalarına 160 min eksponat daxildir.

Muzeyin direktoru İ. P. Menşikovadır.

## Muzey kolleksiyaları
Çuvaş milli muzeyinin kolleksiyalarına çuvaş xalqının mədəniyyətini, tarixini və müasir dövrünü əks etdirən müxtəlif elm sahələri üzrə eksponatlar daxildir. Muzeydə aşağıdakı kolleksiyalar formalaşdırılmışdır:
* arxeologiya;
* etnoqrafiya;
* botanika;
* geologiya;
* paleontologiya;
* ornitologiya;
* entomologiya;
* sənədli;
* numizmatika;
* runik yazı abidələri;
* rəsm;
* nadir kitablar;

## Strukturu
Çuvaş milli muzeyi geniş muzey şəbəkəsinə və filiallara malikdir. Muzeyin Çuvaşıstan Respublikasında beş filialı fəaliyyət göstərir:
* V. İ. Çapayev Muzeyi (Çeboksarı);
* Çuvaş Naxış Muzeyi (23 iyun 2015-ci ildə açılıb)
* M. Sespel Muzeyi (Çeboksarı)
* "Mixail Sespelin vətəni" xatirə kompleksi
* K. V. İvanova adına Ədəbiyyat Muzeyi.(Çeboksarı)
* Şorşelidəki A. Q. Nikolayev Kosmonavtika Muzeyi
* Çuvaşıstan Respublikasının Hərbi Şöhrət Muzeyi.

## Fəaliyyəti
Çuvaş milli muzeyinin kollektivi tədqiqat, toplama və elmi-maarifləndirmə işləri aparır. Muzey müharibə veteranları ilə görüşlər təşkil edir. Ədəbi və elm xadimlərinin yaradıcılığı, Çuvaş tarixi barədə mühazirələr oxunur, tarix dərsləri, iclaslar, aktual mövzularda film mühazirələri və tarixi salnamə haqqında filmlərin nümayişi aparılır. Çuvaşıstan, Rusiya vətəndaş müharibəsi tarixi, Böyük Vətən müharibəsi haqqında ekspozisiya işi, sənəd və sənədlərin toplanması da davam etdirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Чувашский национальный музей;
* Страница музея на сайте "Музеи России";
* О музее на официальном портале органов власти Чувашской Республики.
Finlandiya–Özbəkistan münasibətləri

**Özbəkistan–Finlandiya münasibətləri** — Finlandiya ilə Özbəkistan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Statistika mərkəzinin məlumatına görə, 2018-ci ildə Finlandiyada 800-ə yaxın Özbəkistan vətəndaşı yaşamışdır. 
## Tarix
30 dekabr 1991-ci ildə Finlandiya Özbəkistanı müstəqil bir dövlət kimi tanıyır. 26 fevral 1992-ci ildə iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulur. Finlandiya bu ölkədə özünün diplomatik nümayəndəliyinə sahib deyil və yalnız üç qonşu dövlətdə - Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistanda diplomatik funksiyaları həyata keçirən bir səfir tərəfindən təmsil olunur. 
## İqtisadiyyat
Finlandiya-İsveç şirkəti olan Telia Company, Ucell ticarət nişanı altında mobil rabitə xidmətləri göstərən Coscom mobil operatorunun 94%-ə sahib idi. Bununla birlikdə 2013-cü il korrupsiya qalmaqalından sonra, şirkətin Mərkəzi Asiyadan tamamilə geri çəkilməsinə qərar verilir.

2015-ci ildə Finlandiya ilə Özbəkistan arasındakı ticarət həcmi 16 milyon avro təşkil etmişdir. Finlandiya şirkətləri əsasən maşınqayırma sənayesindən məhsullar, kimyəvi maddələr, elektrik cihazları və süd məhsulları ixrac edirlər. Meyvə və tərəvəzlər əsasən Orta Asiya respublikasından Finlandiyaya idxal olunur.

2016-cı ilin yazında, 1998-ci ildə imzalanan ikitərəfli ikiqat vergi müqaviləsi yenilənmişdir. Beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılan sənədi xarici işlər naziri Timo Soini və Özbəkistan Dövlət Vergi Komitəsinin sədri Botir Parpiyev imzalamışdır.

2019-cu ilin birinci yarısında Finlandiya, 26 il əvvəl bağlanmış bir inşaat texniki məktəbinin saxta diplomlarına sahib olduqlarından şübhələnərək, ölkədə inşaat sənayesində çalışan 140 Özbəkistan vətəndaşının deportasiya edilməsinə qərar verir. 2019-cu ildə 258 özbəkə bu əsasda iş vizası verilməkdən imtina edilir və Özbəkistandan yalnız 42 inşaatçıya müsbət qərarlar verilir. 
2020-ci ilin iyun ayının 6-da Finlandiya Xarici İşlər Nazirliyindən verilən məlumata görə, Finlandiya və Özbəkistan iqtisadi komissiyanın iclasında investisiya və ticarət əməkdaşlığını müzakirə edilmişdir.

Görüş videokonfrans formatında keçirilib. Finlandiyanı İnkişaf Əməkdaşlıq və Xarici Ticarət Naziri Ville Skinnari, Özbəkistanı Baş nazirin müavini Sardor Umurzakov təmsil etmişdir. 13 noyabr 20202-ci il məlumatına görə Özbəkistan Xarici İşlər naziri Əbdüləziz Kamilov Finlandiya Xarici İşlər Naziri Pekka Haavisto ilə "Avropa Birliyi - Orta Asiya" formatı çərçivəsində Özbəkistan-Finlandiya münasibətlərinin perspektivlərini telefonla müzakirə eetmişlər. 
Söhbət əsnasında tərəflər Özbəkistan və Finlandiya arasında siyasi dialoqun daha da inkişaf etdirilməsinin və gücləndirilməsinin vacibliyini vurğulamışlar. Nazirlər elm, təhsil və təlim sahələrində qarşılıqlı əlaqə imkanlarını da təhlil etmişlər. 
## İstinadlar
Bərgüşad silsiləsi

**Bərgüşad silsiləsi** — Ermənistanın cənubunda, Ermənistan yaylasında dağ silsiləsi, Zəngəzur silsiləsinin şərq qolu. Silsilənin bir hissəsi Azərbaycan ərazisində yerləşir. Bərgüşad və Oxçu çayları arasında yerləşir. Uzunluğu təqribən 70 km, eni isə 15-26 km-dir. Hərtis dağından qərbə doğru uzanır. Ən yüksək nöqtə Əriməz dağıdır (3399 m). Yamaclar dərin (800 m-ə qədər) kanyonlar ilə kəsilir.

Silsilədə olan yataqlar: Qacaran mis-molibden, Qafan mis-polimetal, Dastakert və Şaumyan qızıl-polimetal mədənləri, gümüş, dəmir filizi, manqan, titan, sink, diatomit və tikinti materialları yataqları da vardır. Bu yataqların əksəriyyəti sənaye marağındadır. Mineral sular mənbələri var.

Silsilənin əhəmiyyətli bir hissəsi palıd və palıd-vələs meşələri, kserofil kollar və dağ kserofitik otlarla örtülmüşdür. Yuxarıda ayrı-ayrı qayalı çıxıntıları olan subalp və alp çəmənlikləri vardır.
## Mənbə
* https://web.archive.org/web/20180803212528/http://syunik.am/
* Анохин Г. И. «Малый Кавказ». М., «Физкультура и спорт», 1981
Qazaxıstan MEA-nın nəbatat bağları

Nəbatat bağı tədqiqat, mədəni, təhsil və praktik məqsədlər üçün bitki yetişdirən və tədqiq edən və botanika biliklərini təbliğ edən bir qurumdur. Əsas elmi istiqamətlər: yerli və xaricdən gətirilən bitkilərin becərilməsi, lokallaşdırılması, biologiyasının, ekologiyasının və fiziologiyasının öyrənilməsi, çoxalması, seleksiyası; botanika doktrinasının inkişafı, nailiyyətlərinin geniş ictimaiyyətə yayılması; ölkədə nəsli kəsilməkdə olan bitkilərin süni şəkildə çoxaldılması, bioloji və ekoloji xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, qorunub saxlanılması və təbii yaşayış yerlərinə qaytarılması yollarının nəzərdən keçirilməsi; şəhərlərin, kəndlərin, qəsəbələrin abadlaşdırılması; bağçılıq; çiçək yataqları sahəsində elmi və təhsil işlərinin aparılması; yeni bitki növlərini axtarmaq, faydalı xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirmək və insan istehlakı üçün istifadə etmək; floranın qorunması və gözəlləşdirilməsi. Botanika bağının əsas hissəsi xaricdən gətirilən bitkilərdən ibarətdir. Biologiyanın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq açıq sahədə, istixanalarda yetişdirilir. Botanika bağında bitkilər kolleksiyasının formalaşmasında əsasən coğrafi və sistematik prinsiplər rəhbər tutulur. Nəbatat bağı dendraridlər, dağ bitkiləri (alpinarium) kolleksiyası, nadir bitkilər, faydalı bitkilər (dərman, qida, texniki, dekorativ və s.) toplusunu əhatə edir. Tədqiqatın nəticələri Nəbatat Bağında tamamlanan nəşrlərdə ümumiləşdirilmişdir. Hal-hazırda Qazaxıstanda müxtəlif təbii və iqlim şəraitinə malik 6 Botanika bağçası - Baş Nəbatat Bağı (Almatı), Mangistau Təcrübə Nəbatat Bağı (Aktau), Jezkazgan Nəbatat Bağı, Altay Nəbatat Bağı (Leninogorsk), İli Nəbatat Bağı (Bakanas), Qaraqanda Nəbatat bağı. Bunlardan ilk beşi Botanika və Fitointroduksiya İnstitutunun bir hissəsidir və mərkəzləşdirilmiş Nəbatat Bağı sistemini təşkil edir. Cümhuriyyətin Botanika Bağları dünyanın 50-dən çox ölkəsi ilə əməkdaşlıq edir, beynəlxalq konqreslərdə, simpoziumlarda və konfranslarda iştirak edir.

Sənaye komplekslərində müxtəlif növ əkinlərin yaradılması, torpaqların bərpası üçün perspektivli bitki çeşidlərinin seçilməsi üçün elmi əsaslar hazırlanmışdır (I.O. Baitulin, T.A. Zheronkina). Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki növlərinin populyasiyasının vəziyyəti və ekoloji və bioloji xüsusiyyətləri öyrənilmiş, onların qorunması, çoxalması və səmərəli istifadəsi üçün tövsiyələr hazırlanmışdır (BA Wintergoller). Bitkilərin tətbiqində uyğunlaşmanın rolu əsaslandırılmışdır (M.V. Bessçetyova). Sənaye çiçəkçilik üsulları (istixanalarda) hazırlanmış, tropik ölkələrin florasının zənginliyi və müxtəlifliyi və istifadəsinin tövsiyə olunan yolları göstərilmişdir (S. Yu. Turdiev). Botanika bağlarının mikroflorası tədqiq edilmiş, 219 növ və 30 göbələk forması toplanmış və təsvir edilmişdir (B.K. Kalymbetov). Təqdim olunan bitkilərin böyümə və inkişaf qanunauyğunluqları izlənilmiş, bitki qazına davamlılıq diaqnozu üçün ekspres metod hazırlanmışdır (İ.R. Rəhimbaev, K.N. Sarsenbaev).

## İstinadlar
Talqat Musabəyov

**Talqat Amangəldi oğlu Musabəyov** (; ) — 2-ci Qazaxıstan kosmonavtı və dünyanın 309-cu kosmonavtı, texnika elmləri doktoru (2008), aviasiya general-leytenantıdır (2007). Qazaxıstan Respublikası İnvestisiya və İnkişaf Nazirliyinin Aerokosmik Komitəsinin sədridir.

## Həyatı
1951 – 7 yanvarda Almatı vilayətinin Jambıl rayonunun Kargalı kəndində anadan olub.

1974 — Riga Mülki Aviasiya Mühəndisləri İnstitutunu bitirib, mühəndis.

1974 – 1 aprel — Keçmiş aviaşirkətdə başqa bir mühəndis.

1975–84 — hava yollarında siyasi və təhsil fəaliyyətlərində.

1984 — Almatı Hava Klubunu bitirib.

1986 — pilot hazırlığını bitirmiş və mülki aviasiya pilotu sertifikatı almışdır.

1987–1990 Mülki aviasiya bir pilot, təyyarə komandiri olaraq çalışdı.

1991 — kosmik uçuşa hazırlaşarkən. Hava Qüvvələrində. Bir astronavt köməkçisi olaraq ikinci ekipaj üzvü idi.

2000 — Texniki elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.

2001–05 Rusiya kosmik agentliyində.

2005 — Baiterek SC-nin (Qazaxıstan-Rusiya müştərək müəssisəsi) baş direktoru.

2007 — Fevral — Qazaxıstan Aerokosmik Agentliyinin direktoru.

2007 – 11 aprel — Qazaxıstan Milli Kosmik Agentliyinin sədri.

2014 – 13 avqustdan bəri Baş nazirin mülki aviasiya və kosmik fəaliyyətlər üzrə sərbəst müşaviridir.

2014 – 21 avqustdan — Qazaxıstan Respublikası İnvestisiya və İnkişaf Nazirliyinin Aerokosmik Komitəsinin sədri

## Kosmik uçuş
* 1994 İlk kosmik uçuş zamanı (Soyuz TM-19) kosmosda 126 gün keçirdi.
* 1998 İkinci kosmik uçuşu zamanı (Soyuz TM-27) 208 gün kosmosda keçirdi. Guinness Rekordlar Kitabında ayda beş dəfə ümumilikdə 30 saat 8 dəqiqə kosmosa çıxdığı qeyd olunur. Uçuş zamanı Amerikalı kosmonavt L. Eyarts və Rus kosmonavtı (Şuvaş) Nikolay Budarin ilə. Rus kosmonavtları Nikolay Badurin və Yuri Baturinlə olmuşdur.
* 2001 Üçüncü kosmik uçuşu zamanı (Soyuz TM-32) kosmosda 8 gün keçirdi.

## Hərbi rütbə
* Hərbi rütbə — Rusiya Federasiyası Hava Qüvvələrinin general-mayoru, Qazaxıstan Respublikası Aviasiya general-leytenantı (2007-ci ildən).

## Hobbilər
Hobbisi piano, gitara çalmaq və mahnı oxumaqdır.

## Mükafatlar

### Qazaxıstan Respublikası:
* "Xalq qəhrəmanı" adı (1995)
* "Qazaxıstan astronavtı" adı (1995)
* Vətən ordeni (1998)
* 1-ci dərəcəli "Barys" ordeni
* "Astana" medalı (1999)

### Rusiya Federasiyası:
* Xalqlar Dostluğu ordeni (1991)
* "Rusiya Federasiyası Qəhrəmanı" adı (1994)
* "Rusiya Federasiyasının Pilot-Kosmonavtı" (1994)
* 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (1998)
* Vətən qarşısında xidmətlərinə görə, 2-ci dərəcə

### Avstriya Respublikası:
* Avstriya Respublikasının ordeni

### Amerika Birləşmiş Ştatları:
* Kosmik Uçuş NASA Medalı (1998)

## Ailə vəziyyəti
* Arvadı — Musabaeva (Latsis) Victoria Voldemarovna, 1952-ci ildə doğulmuş, diş həkimi.
* Oğlu — Musabayev Daniyar Talgatoviç, 1975-ci il təvəllüdlü. Qazaxıstan Daxili İşlər Nazirliyinin hərbi qulluqçusu.
* Qızı — Musabayeva Kamila Talgatovna, 1981-ci ildə anadan olub.

## İstinadlar
Tom və Cerri (film, 2021)

**Tom və Cerri** () — 2021-ci ildə istehsal olunmuş cizgi filmi.

## Həmçinin bax
* Tom və Cerri
* Tom və Cerri: Film
* Tom və Cerri (1-ci seriya)

## Xarici keçidlər
*
Aişə Bibi (türbə)

**Aişə Bibi** () ― Tarazın qərbində, Aişə Bibi kəndində yerləşən, zadəgan bir qadına aid XI—XII əsrə aid türbə. Tikili yerli əhali arasında sevgi və sədaqət abidəsi olaraq məşhurlaşmışdır.

## Dizayn

Rəvayətə görə, məqbərə Qaraxanilər sülaləsinin hökmdarı tərəfindən sufi şairi Xakim-Atanın qızı, gözəl nişanlısı Aişə Bibi üçün tikilmişdir. Türbənin memarlıq formaları və bəzəkləri incə krujeva xatırladır. Bütün bina 60 müxtəlif çiçəkli həndəsi naxış və xəttatlıqdan istifadə edilərək oyulmuş terrakota plitələrlə örtülmüşdür. Aişə Bibi türbəsi üslub baxımından Buxaradakı Samani türbəsinin davamçılarındandır.

### Abidə
Aişə Bibi daha böyük bir kompleksin bir hissəsidir. Tikilidən on metr məsafədə Babacı Xatun ("müdrik kraliça") adlı ikinci bir məqbərə, yolun qarşı tərəfində isə müqəddəsləşdirilmiş əhəng daşı mağarası var. Kompleks qərbdən Taraz vahəsinə baxan silsilədə yerləşir.

### Tipologiya
Məqbərənin bütün səthi İslam memarlığına xas kütləsizlik illüziyası yaratmağa kömək edən terrakota panelləri ilə örtülmüşdür. Küncdəki sütunlar Soqdianadan əvvəlki İslam memarlığında da geniş istifadə olunduğu kimi taxta sütunlardan sonra formalaşır. Hər sütunun büzülmə nöqtəsində xətt var. Bu sütunlar ümumilikdə Aişənin və sevginin gözəlliyini təsvir edirlər. 

### Materiallar
Həm orijinal, həm də bərpa olunmuş türbəyə kərpic hazırlamaq üçün sauran gilindən istifadə edilmişdir.

## Tarix
Abidə orta əsrlərdən bəri hörmətə layiq görülmüşdür. Burada Taraz vadisindən olan yerli qadınlar hələ də uşaqlar və xoşbəxt bir ailə üçün dua edirlər. Tarazda yeni evlənənlərin ölmüş sevgililər tərəfindən xeyir-dua alması adətdir. Mərasimdən sonra toy ziyafəti Qaraxaninin Tarazlı nişanlısının vəfat etdiyi yerə qədər gəlir. Səfər Tarazdakı Qaraxani türbəsindən başlayır və Aişə Bibi məqbərəsində sona çatır. Gəlin və bəy ölən sevgililərə ehtiram göstərir və xeyir-dua diləyirlər.

Rus arxeoloq V.V.Bartold 1893-cü ildə dağıntıları qeydə alan və tədqiq edən ilk alimdir. Sovet İttifaqı abidəni qorumaq üçün qoruyucu bir şüşə qabıq düzəltmiş (c 1960) və buradan Tarazdakı tələbələrin təhsili və turizmi üçün istifadə etmişdir. 2002-ci ildə Qazaxıstan Respublikası Aişə Bibi türbəsinin bərpası üçün Nişan Rametoya pul vermiş və ətrafında park infrastrukturu qurmuşdur. 

## Mədəniyyətdə
1856-cı ildə Çokan Vəlixanov türbəni öz əsərində təsvir etmişdir.

## Qalereya

Fayl:Aisha bib elevation.png|Abidənin yüksəkliyi
Fayl:Aisha bibi corner detail.png|Künc sütunu
Fayl:Aisha bibi arch detail.png|İki mərkəzli tağ
Fayl:Aisha bibi squinch.png
Fayl:Aisha bibi tile detail.png|Fasaddakı çini
Fayl:Aisha bibi tile detail two.png|Sütundakı çini
Fayl:Aisha bib plan.svg|Abidənin planı


## Həmçinin bax

* İsmayıl Samani Türbəsi

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 

## Əlavə oxu

*
Diriliş kilsəsi (Kökşetau)

**Diriliş kafedralı** (; ) və ya **Məsihin dirilişi kilsəsi** (; ) ― Qazaxıstanın şimalındakı Akmola vilayətinin paytaxtı Kökşetauda, Kopa Gölü sahilində yerləşən Rus Pravoslav kafedralı. Kilsə Rus Pravoslav Kilsəsinin Kökşetau dekanlığının əsas məbədidir. Kilsə memarlar Belik D.L. və Matskovyak V.Q.-nin dizaynı ilə 2015 ilə 2020 arasında inşa edilmişdir və 2020-ci ildə təqdis edilmiş. Pasxaya həsr olunmuş kilsənin tutumu 500 nəfərdən çoxdur. Tikili neoklassik üslubda tikilmişdir.

## Tarix
Kökşetaudakı Diriliş kilsəsi 2015-ci ildə tikilmişdir. 21 noyabr 2015-ci ildə Astana və Qazaxıstan mitropoliti Aleksander Moqilyev Kökşetauda kilsənin inşası üçün yer təqdis etdi.

Tikinti Kopa gölü sahilində, yeni bir mikrorayonda, şəhər rəhbərliyi tərəfindən təyin edilmiş ərazidə aparılmışdır. Vəqfin inşasına 12 aprel 2016-cı il tarixində başlanılmışdır. Binanın qübbəsi 2017-ci ilin mart ayında quraşdırılmışdır. 

### Müqəddəslik
Kafedral 2 dekabr 2020-ci il tarixində, qısa ayinlə, Astana və Qazaxıstan mitropoliti Aleksander Moqilyev tərəfindən təqdis edildi. İnşaat şirkətlərin, qurumların və şəxslərin ianələri hesabına mailiyyələşdirilmişdi. Layihənin ümumi dəyəri 1,5 milyard təngə idi.

## Təsvir
Katedral Kökşetaunın şimalında, Kopa gölünün sahilində yerləşir. Tikili XIX əsrdə Rus kilsə memarlığı üslubunda inşa edilmişdir. Kafedral 1500 nəfərə qədər yer təklif edir.

Nefin döşəmə planı dördbucaqlıdır və şərq tərəfində neflə birləşdirilmiş zəng qülləsi var. Nefin üstündə, dörd küncün dördündə də qızıl günbəzlə bəzədilmiş rotondalar var. Bu rotondaların hər birinin səkkiz pəncərəsi mövcuddur. Mərkəzdəki on iki pəncərəli rotonda üzərində mərkəzi günbəz qoyulmuşdur.

Rotondanın pəncərələri arasındakı bütün sütunlar düz korinf plyastralar ilə bəzədilmişdir. Zəng qülləsi yuxarısında dairəvi hissə olan kvadrat formasındadır. Qüllənin üstündə qızıl uclu günbəz dayanır.

Qüllənin içərisində Tutayevdə ( Yaroslavl vilayəti, Rusiya Federasiyası) hazırlanmış on iki zəng var. Zənglər 9 aprel 2017-ci ildə təqdis edilmiş və növbəti iki gün ərzində zəng qülləsinə qoyulmuşdur.

### Ölçülər

#### Dizayn xüsusiyyətləri

* Sahə - 1386m²;
* Tutum - 500 nəfər (maksimum 1500 nəfər);
* Günbəzin hündürlüyü xaç ilə birlikdə 46 m, uzunluğu 46 m, eni isə 28,4 m-dir.

Kafedralın yanında ümumi sahəsi 811 m² olan *bazar günü məktəbi*  də var. 

## Qalereya



## İstinadlar
Banqladeş–Qırğızıstan münasibətləri

**Qırğızıstan–Banqladeş münasibətləri** — Banqladeş və Özbəkistan arasındakı ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə arasındakı münasibətlər güclü olaraq xarakterizə edilmişdir. Heç bir ölkənin digərinin ərazisində daimi səfirliyi yoxdur. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət məsələləri üzrə Təşkilatı, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı, Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondu, Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlıq və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.
## Təhsil
Təhsil sektoru Banqladeş və Qırğızıstan arasında ikitərəfli əməkdaşlığın inkişafı üçün potensial bir sahə kimi tanınmışdır. Qırğızıstan, Qırğızıstanda ali təhsil almaq istəyən banqladeşli tələbələrə təqaüd verməyə maraq göstərir.

## Mədəniyyət
Banqladeş və Qırğızıstan mədəni əməkdaşlığı ikitərəfli əlaqələrin genişləndirilməsinin vacib bir yolu kimi müəyyənləşdirilmişdir. 2014-cü ildə iki ölkə arasında Banqladeşdə Qırğızıstan Mədəniyyət günlərinin, 2015-ci ildə isə Qırğızıstanda Banqladeş Mədəniyyət günlərinin təşkili barədə müqavilə imzalanmışdır. 
## İqtisadiyyat
Banqladeş və Qırğızıstan ikitərəfli iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsinə böyük maraq göstərir. Banqladeş tekstil sənayesi üçün Qırğızıstandan pambıq idxalına maraqlıdır. Geyim, əczaçılıq və kənd təsərrüfatı məhsulları xarici ticarət və investisiyaların artması üçün potensial sektorlar kimi müəyyən edilmişdir. Zərgərlik sənayesi də perspektivlidir.

2013-cü ildə keçmiş ticarət naziri Mahbub Əhmədin rəhbərlik etdiyi bir Banqladeş ticarət heyəti ikitərəfli ticarət və sərmayələrin artırılmasının mümkün yollarını araşdırmaq üçün Qırğızıstanda olur. İkiqat vergitutmanın təsis edilməsi, ikitərəfli ticarətin inkişafına mane olan amillərdən biri kimi müəyyən edilir.

2018-ci ildə Qırğızıstanın Banqladeşə ixracatı 100 qat artır və AİB ilə Banqladeş arasındakı ümumi ticarət 1,846 milyard dollar təşkil edir. 2010-cu ildən bu yana 4 dəfədən çox artım baş tutur. 
## Konsulluqlar
Banqladeşin Bişkekdə konsulluğu var. Digər tərəfdən Qırğızıstanın Dəkkədə bir konsulluğu fəaliyyət göstərir.
## İstinadlar
Hindistan–Qırğızıstan münasibətləri

**Hindistan–Qırğızıstan münasibətləri** — Qırğızıstan və Hindistan arasındakı ikitərəfli münasibətlər. 
## Tarix
Tarixən Hindistanın Orta Asiya ilə, xüsusən də müasir Qırğızıstan ərazisini əhatə edən Böyük ipək yolunun bir hissəsi olan ölkələrlə sıx əlaqələri var idi.. Sovet dövründə Hindistan və Qırğızıstan SSR arasında məhdud siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələr mövcud olmuşdur.

Baş nazir Raciv Qandi 1985-ci ildə Bişkek və İssık-Kul gölündə olmuşdur. 18 mart 1992-ci ildə ölkələr arasında diplomatik münasibətlər qurulur. Hindistanın daimi nümayəndəliyi 1994-cü ildə açılmışdır.
## Ölkələr arasındakı münasibətlər
### Siyasi münasibətlər
Qırğızıstan Respublikası ilə siyasi əlaqələr ənənəvi olaraq isti və mehriban olmuşdur. Qırğızıstan rəhbərliyi Hindistanın Kəşmirlə bağlı mövqeyini böyük ölçüdə dəstəkləmiş və davam edən sülh prosesini alqışlaçışdır. Baş nazir Narendra Modi 11-12 iyul 2015-ci il tarixlərində,  ikinci dəfə isə 13-14 iyun 2019-cu il tarixlərində Qırğızıstanda səfərdə olmuş, bunun çərçivəsində Strateji Tərəfdaşlığın yaradılması barədə birgə bəyannamə imzalanmışdır.
## Parlament mübadiləsi
Qırğızıstan Parlamentinin Qanunvericilik Məclisinin o zamankı sədri cənab Usup Mukambayevin rəhbərlik etdiyi parlament nümayəndə heyəti 25 iyul-1 avqust 1997-ci il tarixlərində Hindistana səfər etmişdir. Qırğızıstan Parlamentarilərinin dörd nəfərlik qrupu Hindistanın infrastruktur və kənd təsərrüfatı sektorlarında təcrübəsini öyrənmək üçün 1999-cu ilin fevralında Hindistana səfər edir.

## Texniki əməkdaşlıq
Hindistan Texniki və İqtisadi Əməkdaşlıq (ITEC) Proqramı çərçivəsində, xüsusilə insan resurslarının inkişafı baxımından texniki yardım  göstərir və bu Hindistanın Qırğızıstandakı iqtisadi iştirakının təməl daşıdır. Qırğızıstan 2014–15-ci illər üçün 85 yerdən istifadə etmişdir. Qırğızıstandan olan 1040-dan çox mütəxəssis 1992-ci ildən bəri Hindistanda təhsil almışdır. 2015–16-cı illər üçün Qırğızıstan 90 yer alınmışdır.

## Beynəlxalq Ticarət
2020-ci ilin yanvar-noyabr aylarında Hindistan və Qırğızıstan arasında xarici ticarət dövriyyəsi 35,5 milyon dollar təşkil etmişdir. Hindistan Qırğızıstana qəhvə, çay, kimya məhsulları, dərman məhsulları, Qırğızıstan Hindistana silah, sursat, yanacaq, tütün tədarük edilir.

## Qırğızıstanda hindlilər
Ölkənin müxtəlif tibb müəssisələrində təxminən 12 min hindli tələbə təhsil alır. Bu böyük ölçüdə təhsil xərcləri ilə əlaqədardır. Hindistanda 2020-ci ilədək bu rəqəm ildə 10-15 min dollar, Qırğızıstanda yalnız 3-4 min dollardır.
## İstinadlar

## Mənbə
* Ministry of External Affairs India
* Ministry of the Foreign Affairs of the Kyrgyz Republic
Padualı Müqəddəs Antoni kilsəsi (Kökşetau)

**Padualı Müqəddəs Antoni kilsəsi** () ― Qazaxıstanın şimalındakı Akmola vilayətinin paytaxtı Kökşetau şəhərində yerləşən Roma-Katolik kilsəsi. Padualı Antoniyə həsr olunmuş kilsə Akan-Seri küçəsi (əvvəlki Proletarskaya küçəsi), 7 ünvanında, Bukpa təpəsi yaxınlığında yeləşir və neoqotik üslubda tikilmişdir.

Tikili Viktor İvantskinin dizaynı ilə 1992–1997-ci illərdə inşa edilmişdir.

## Tarix
Katolik icması 1960–1970-ci illərdə Sovet rejiminin zülmündən xilas olmaq üçün gizli şəkildə bir araya gəlirdi. SSRİ-nin süqutundan və ateist hökumətin hakimiyyətinin bitməsindən sonra digər xristianlar kilsələri kimi Qazaxıstandakı Katolik kilsəsnə də nisbətən normal fəaliyyət göstərməsinə icazə verildi.

Kökşetaudakı Padualı Müqəddəs Antoni kilsəsi əsasən alman katoliklərinin və şəhərdə yaşayan polşa katoliklərinin ehtiyaclarına xidmət etmək üçün 6 oktyabr 1992-ci ildə inşa edilmişdir. Kilsə bölgədəki ən böyük məbədlərdən biridir.

1991-ci ilin avqustundan bəri Kökşetauda ayda iki dəfə Ata Kşiştof Kurıloviç tərəfindən aparılan müntəzəm xidmətlər başladı.

1992-ci ildə Qazaxıstanın Apostol idarəçisi Yepiskop Yan Pavel Lenqa yeni kilsənin inşası üçün xeyir-dua verdi. İnşaat 1992-ci ildə neoqotik üslubundakı müasir iyirminci əsr memarlığının elementləri ilə başladı. Binanın təməli 24 dekabr 1995-ci ildə qoyuldu və bu, Məsihin doğumunun böyük bayramına təsadüf etdi.

2000-ci ilin iyununda kilsə evinin inşasına başlanıldı və inaşaat 30 oktyabr 2002-ci ildə başa çatdı. Tikili 30 yanvar 2003-cü ildə, Baş yepiskop İosif Veselovski tərəfindən təqdis edildi.

Padualı Müqəddəs Antoni kilsəsi avqustun ortalarında baş yepiskop Amedee Qrab da başda olmaqla Avropa yepiskopluğunun nümayəndələri tərəfindən ziyarət edildi. Bu nümayəndə heyətinə müxtəlif ölkələrin: İtaliya, İsveçrə, Polşa, Litva, Çexiya, Ukrayna, Azərbaycan, Türkmənistan, Tacikistan və Moldovanın din xadimləri də qatılmışdı. Səfər kütləvi repressiyaların xatirəsinə həsr olunmuşdu.

## Orqan
1999-cu ilin iyun ayında kilsədə Polşa şirkəti olan "Ludwik Saganowski"nin 1948-ci ildə istehsal etdiyi orqan quraşdırıldı. Alət Poznandakı (Polşa) Müqəddəs Stanislav Kostka kilsəsi tərəfindən bağışlanmışdı.

## İstinadlar
Qazaxıstan Dövlət Qızlar Pedaqoji Universiteti

**Qazaxıstan Dövlət Qızlar Pedaqoji Universiteti** (QazDövQızPU) () —  Qazaxıstanın Almatı şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Qazaxıstan Dövlət Qadın Pedaqoji İnstitutu 15 Avqust 1944-cü ildə qurulmuşdur. Açılışının əsası Qazaxıstan SSR Xalq Komissarları Sovetinin “Qazaxıstan qadın gəncləri arasından ixtisaslı müəllim kadrlarının hazırlanması haqqında” 457 saylı qərarı idi. Əvvəlcə üç fakültəni əhatə edirdi: fizika və riyaziyyat, tarix, dil və ədəbiyyat. 1945-ci ildə Təbiət Elmləri və Coğrafiya Fakültəsi, 1968-ci ildə Musiqi və Mahnı Fakültəsi açılmışdır. 1971-ci ildə Dil və Ədəbiyyat fakültəsi Filologiya fakültəsinə, Tarix fakültəsi isə Tarix və Pedaqoji fakültəsinə çevrildi. 1984-cü ildə Tarix və Təhsil Fakültəsi Tarix Fakültəsi və Məktəbəqədər Təhsil Fakültəsinə bölündü.

1954-cü ildən sonra institutun bağlanması məsələsi bir neçə dəfə qaldırıldı, çünki guya məqsədini yerinə yetirdi, lakin Qazaxıstan SSR rəhbərliyi universiteti saxlamağa qərar verdi.

2000-ci ildə institutda Tarix, Filologiya və İqtisadiyyat Fakültəsi ilə yanaşı Təbiət Elmləri və Təhsil Xidmətləri Fakültəsi meydana çıxdı. 2003-cü ildən bəri universitet özünün "Aktoty" adlı qəzetini nəşr etdirir .

2004-cü ildən bəri, 2005-2010-cu illər üçün Təhsilin İnkişafı Dövlət Proqramı çərçivəsində institutda orijinal keyfiyyət idarəetmə sistemi tətbiq olundu və kredit təhsil sisteminə, eləcə də iki pilləli mərhələyə keçildi. “bakalavr - magistr” tədris sistemi başladı. Qazaxıstan Respublikası Təhsil və Elm Nazirliyi yanında Milli Akkreditasiya Mərkəzinin reytinqində universitet 2006-cı ildən bəri pedaqoji təhsil müəssisələri arasında ikinci yeri tutur.

Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 25 dekabr 2018-ci il tarixli 805 nömrəli Fərmanı ilə Qazaxıstan Dövlət Qadınlar Pedaqoji Universitetinə Milli statusu verildi.

## İstinadlar
2020-ci il dekabr ayında vəfat edənlər

### [[31 dekabr]]
*Rober Osseyn — 93 yaşında vəfat edib.
*Ağaxan Şərifov — 58 yaşında vəfat edib.

### [[29 dekabr]]
*Pyer Karden — 98 yaşında vəfat edib.

### [[22 dekabr]]
*Sabir Əliyev (xanəndə) — 72 yaşında vəfat edib.

### [[21 dekabr]]
*Səfurə İbrahimova — 81 yaşında vəfat edib.

### [[20 dekabr]]
*Atabala Səfərov — 71 yaşında vəfat edib.

### [[15 dekabr]]
*Ədilə Namazova — 94 yaşında vəfat edib.

### [[14 dekabr]]
*Elbrus Abbasov — 70 yaşında vəfat edib.

### [[11 dekabr]]
*Kim Ki Duk — 59 yaşında vəfat edib.

### [[10 dekabr]]
*Cozef Safra — 82 yaşında vəfat edib.

### [[3 dekabr]]
*Rəfael Abbasov — 77 yaşında vəfat edib.
*Adil İsmayılov (hüquqşünas)

### [[1 dekabr]]
* Xuan Hormaçea — 81 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Abılay Xan adına Qazaxıstan Beynəlxalq Münasibətlər və Dünya Dilləri Universiteti

**Abılay Xan adına Qazaxıstan Beynəlxalq Münasibətlər və Dünya Dilləri Universiteti** () — Qazaxıstanın ali təhsil müəssisəsi. Xarici dildə və beynəlxalq profildə mütəxəssislər üçün peşə təhsili verir.

## Tarixi
Qazaxıstan Dövlət Müəllimlər Xarici Dillər İnstitutu, SSRİ hökumətinin 16 sentyabr 1940-cı il tarixli 1696 saylı qərarı ilə quruldu. 1941-ci ilin yayında institut müəllim qəbul etməyə və tələbələrin ilk qəbuluna hazırlaşmağa başladı.

1941-ci ilin sonunda institutun ilk nizamnaməsi təsdiq edildi, ona görə Qazaxıstan SSR Xalq Təhsil Komissarlığı tərəfindən təsdiqlənən müstəqil bir təhsil və elmi müəssisə idi. İnstitut üç fakültədən (İngilis, Alman, Fransız) ibarət idi, dekanları bu fakültənin aparıcı fənlərindəki professorlar və ya dosentlər arasından namizəd göstərildi və təkliflə Qazaxıstan SSR Xalq Təhsil Komissarlığı tərəfindən təsdiq edildi. institut direktorunun.

1941–1942-ci tədris ilinin qəbulu göstərdi ki, respublikanın digər universitetlərində olduğu kimi İnstitutda da Qazax uyruğundan az sayda tələbə var idi, bununla əlaqədar 1 aprel 1942-ci ildən etibarən qazaxlar üçün dörd aylıq təlim kursları universitetlərdə 330 nəfərlik bir kontingentli qızlar təşkil edildi.

Qazaxıstan SSR hökuməti 1944-cü ilin avqust ayında 30 nəfərlik bir şərqlə "Şərq dilləri fakültəsinin təşkili haqqında" bir qərar qəbul etdi. Fakültə 3 il fəaliyyət göstərmişdir. Çinli müəllimlərə tələb olmadığı üçün fakültə bağlandı.

1944-cü ilin aprelindən institut Qazaxıstan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutu adlandırıldı.

1983-cü ildə institutda 3 fakültədə (İngilis, Alman, Fransız) 4,5 min tələbə oxudu, 7 kafedra və elmlər doktoru, 112 dosent və elmlər namizədi olmaqla 30 kafedrada 412 müəllim çalışdı.

Abılay Xan adına Qazaxıstan Beynəlxalq Münasibətlər və Dünya Dilləri Universitetinin müasir adı 1998-ci ildə alındı ​​.

## İstinadlar
Qazaxıstan-Britaniya Texniki Universiteti

**«Qazaxıstan-Britaniya Texniki Universiteti»** — universiteti, tədqiqat və inkişaf institutlarını birləşdirən elmi və təhsil klasteri; yenilik, tədqiqat və təhsil bloklarının əlaqəsini, habelə elm, təhsil və istehsalın real inteqrasiyasını təmin etmək üçün yaradılmışdır.

## Tarixi
Qazaxıstan-Britaniya Texniki Universitetinin (QBTU) yaradılması ideyası Qazaxıstan Respublikasının keçmiş Prezidenti Nursultan Nazarbayevə məxsusdur. Dövlət başçısı Birləşmiş Krallıq rəsmiləri ilə bir sıra danışıqlar və görüşlər keçirdi, nəticədə 2000-ci ilin noyabrında iki ölkə arasında Anlaşma Memorandumu hazırlandı. İngiltərə Baş naziri Toni Bler universitetin rektoru təyin edildi.

Universitet Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin 3 Avqust 2001-ci il tarixli 1027 nömrəli Fərmanı ilə Qazaxıstan Respublikası Təhsil və Elm Nazirliyi ilə British Council arasında Anlaşma Memorandumuna uyğun olaraq qurulmuşdur.

Qazaxıstan tərəfdən təsisçi Qazaxıstan hökumətidir, səlahiyyətli orqan Qazaxıstan Respublikası Təhsil və Elm Nazirliyidir. Universitetin yaradılması Prezident Administrasiyası, Təhsil və Elm Nazirliyi, Enerji və Mineral Ehtiyatlar Nazirliyi, Maliyyə Nazirliyi, Strateji Planlaşdırma Agentliyi, Qazaxıstanın Londondakı səfirliyi tərəfindən fəal şəkildə təşviq edilmiş və asanlaşdırılmışdır. Bunlardan dördü kafedra sədri Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin qızı, sərvəti 2 milyard dollardan çox olan Dinara Nazarbayeva olan Timur Kulibayevin həyat yoldaşı olan Universitet İdarə Heyətində təmsil olunur.

İngilis tərəfdən QBTU-nun tərəfdaşları Britaniyanın Qazaxıstandakı səfirliyi və əsas təmsilçisi British Council-dır. Təhsil və əlaqəli məsləhət xidmətləri aşağıdakılar tərəfindən təmin olunur: Aberdin Universiteti və Böyük Britaniyanın neft paytaxtı Aberdin şəhərində yerləşən Robert Qordon Universiteti; Heriot-Vatt Universiteti (Edinburq) və Vestminster Universiteti (London). Bu universitetlərdə "Neft və Qaz Sahəsi" və "Biznesin İdarə Edilməsi" dərindən təhsil proqramları mövcuddur. Üstəlik, dünyanın neft və qaz sənayesi üçün təhsil bazarında lider mövqeyə sahibdirlər.

## İstinadlar