open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycan Şahmat Çempionatı

**Azərbaycan Şahmat Çempionatı** — şahmat üzrə üzrə kişilərdən və qadınlardan ibarət Azərbaycan çempionunu müəyyənləşdirmək üçün oynanılır. Çempionat Azərbaycan Şahmat Federasiyası tərəfindən həyata keçirilir. Çempionat, bəzi istisnalar xaricində, hər il Bakıda təşkil olunur. İlk çempionat, Azərbaycan Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının bir hissəsi ikən, 1934-cü ildə keçirildi. Çempiyonanatlar Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası dövründə 1945-ci ilə qədər nizamsız olaraq keçirildi. O ildən etibarən hər il təşkil edilməyə başlandı və 1991-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bu günə qədər keçirilir.

## Qaliblər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda şahmat
* Azərbaycan Şahmat Federasiyası
* Azərbaycan Şahmat Milli Komandası (kişilər)
* Azərbaycan Şahmat Milli Komandası (qadınlar)

## Mənbə
* Azərbaycan Şahmat Federasiyası
Vaqif Musa

**Musayev Vaqif Məmmədyusif oğlu** () – nasir, 1967-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1964)

## Həyatı
1936-cı ilin yanvarın 15-də Quba rayonunun Rustov kəndində anadan olub. Bakıdakı 2 saylı tibb texnikumunda (1954–1956), sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1960–1965). İlk hekayəsi –"Kişi, qadın və qız" 1965-ci ildə "Azərbaycan" jurnalında çap olunub. Əmək fəaliyyətinə "Azərbaycan" jurnalının nəsr şöbəsində ədəbi işçi kimi başlamışdır (1965–1976).

1991-ci ildən ömrünün sonuna kimi Şərq-Qərb nəşriyyatında nəsr şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin plenum üzvü olmuşdur (1991). Yeddi kitabın – o cümlədən çoxsaylı povest və romanların ("Od, yaxud gecə mahnısı", "Bəyim çayı boyunca", "Səhər mehi" və s.) müəllifidir.

1996-cı il oktyabrın 24-də vəfat etmiş, Rustov kəndində dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vaqif Musa-80
* Yaddan çıxan, lakin unudulmayacaq bir imza
Elşad Bayramov

**Elşad Bayramov** — Quba rayonunun Alpan kəndinin ilk şəhidi.

## Həyatı
Elşad Bayramov 1971-ci ilin 29 aprelində anadan olmuşdur. 1988-ci ildə kənd orta məktəbini bitirmiş, bir müddət Sabir adına sovxozda fəhlə işləmişdir. 1989–1992-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında xidmət etmiş və 1992-ci iin iyul ayında Milli orduya yazılmışdır. Elşad şərəfli döyüş yolu keçmişdir. Torpaqlarımızın erməni qəsbkarlarından qorunmasında fədakarlıq göstərmişdir, amma onun bu döyüş yolu çox qısa olmuşdur. 1992-ci ilin sentyabrın 17-də Ağdərə rayonunun Çaldıran kəndi uğrunda gedən ağır döyüşdə şəhid olmuşdur. Cəbhə yoldaşlarından, Xucbala kənd sakini Sərvər Bağırov Elşadın şəhid olduğu anı xatırlayarkən deyir: "Heç ölməli oğul deyildi. O hamıya ürək dirək verirdi. Sentyabrın 17-də səhər saat 5 radələrində gördük ki, Çaldıran kəndi tərəfdən üstümüzə bir dəstə adam gəlir. Elşad onlardan parolu soruşdu, cavab gəlmədi və onlar istiqamətlərini dəyişdilər. Elşad onların erməni kəşfiyyatı olduğunu bilib yerini dəyişdi. Elə bu an qumbara partladı və atəş səsləri gəldi. Mən ona tərəf qaçanda artıq gec idi. O, əli ilə qarnını tutmuşdu. Al qana qərq olmuşdu. Qeyri-ixtiyari qışqırdım: – Sənə nə olub? -Ölürəm…-dedi və gözlərini əbədi yumdu ".

Elşad evli idi. Dünyaya gələcək körpəsini görmədən əbədi yumdu gözlərini, amma o vəsiyyət edibmiş ki, dünyaya gələcək körpəsi oğlan olsa adını Elşad qoysunlar. Onun vəsiyyətinə əməl olundu. Oğluna onun adını qoydular.

Hal-hazırda Alpan kənd orta məktəbi Elşad Bayramovun adını daşıyır. Onun qəbri kəndin "Su Baba" qəbiristanlığındadır.

## Mənbə
Bayramov Elşad Cəlil oğlu
Kərim Dünyamalıyev

**Dünyamalıyev Kərim Həmdulla oğlu** () — yazıçı, 2006-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, müharibə veteranı.

## Bioqrafiyası
1953-cü iyulun 28-də Quba rayonunun Zizik kəndində anadan olmuşdur. Kiyev rəssamlıq məktəbini (1981), Kiyev Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirmişdir (1985).

Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin təmir-tikinti idarəsində – "Bərpaçı"da rəssam, (1988–1991) işləmişdir. 1991–1995-ci illərdə könüllü olaraq xüsusi təyinatlı əlahiddə taburda zabit kimi xidmət etmiş, döyüş bölgələrində gedən döyüşlərin iştirakçısıdır. "Xəyal" MTRŞ-nin icraçı direktoru olmuşdur (2007–2008). Ondan çox kitabın müəllifidir. Kərim Dünyamalı 2005-ci ildə Həcc ziyarətində olub.

## Əsərləri

* **Borçalım mənim.** Gəncə: Gəncə, 1994.
* **Qələbəni odlu qəlb əldə edir.** Bakı: Mütərcim, 2000.
* **Qana boyanmış illər.** Bakı: Mütərcim, 2002.
* **İslam dini həyat nizamıdır.** Bakı: [s. n.], ?
* **Bir soyun taleyi.** Bakı: Mütərcim. 2003.
* **Vətən elin evidir.** Bakı: [s. n.], 2007.
* **Şeytan mərhəməti.** Bakı: Mütərcim, 2007.
* **Əsrlərdən gələn səslər.** Nəsillərdən qalan izlər. Bakı: Mütərcim, 2009.
* **Yaddaşlarda qorunan tarix.** Bakı: [s. n.], ?
* **Unutmayaq ki, unudulmayaq.** Bakı: [s. n.], 2014.
* **Cəbhə xatirələri (gördüklərim və bildiklərim).** Bakı: [s. n.], ?
* **Ölməzlər və ölümə məhkum olmuşlar: KOD 598.** Bakı: [s. n.], ?

## Mənbə
### Ədəbiyyatlar
* Qubalılar 

### İstinadlar
Pişmaniye

**Pişmaniye** və yə **tel halva**, **kətən halva** - Türkiyənin İzmit şəhərinə xas şirniyyat növü. Türkiyədə *meşhur İzmit pişmaniyesi* olaraq tanınır. Növü, kalori cəhətdən yüngüllüyünə görə dünyada tanınan bir şirniyyat növüdür və məşhurlaşmışdır.
Pişmaniyenin tarixi qədim Azərbaycan, İran və Osmanlı ərazilərində başlayıb. Şirniyyatın görünüşü qoyun yununa bənzədiyinə görə farsca *peşmək* sözündən türkcəyə *pişmaniye* olaraq tərcümə edildiyi güman edilir. İlk dəfə Kandıralı Xeyrəddin usta tərəfindən bişirilmişdir.

= Həmçinin bax =

* Kocaeli
* İzmit
Con Qudmen

**Con Qudmen** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Filmoqrafiya
* Böyük Lebovski (1998)
* Qüdrətli Evan (2007)
* Ekipaj (2012)
* Lyuin Devisin daxilində (2013)
* Kloverfild, 10 (2016)

## İstinadlar
Tank Abot

**Tank Abot** () — Boks və Peşəkar güləşlə məşğul olan idmançı.

Tank Abot sonralar MMA,Pride FC və UFC-də öz gücünü yoxlamışdır. Qəfəs Kralı, Elit Ekstrem Döyüşü çempionatında Superağırçəkililərin döyüşündə öz gücünü yoxlamışdır.

Abot hal-hazırda Kaliforniyada Hantinqon Biçdə yaşayır.

### Xüsusiyyətləri
* boyu — 183 sm
* çəkisi — 116 kq
* döyüş növü — güləş,boks

## İstinadlar
Franka Falkutçi

**Franka Falkutçi** (; ) — Xristian Demokratik Partiyasının rəhbərlərindən biri, Amyntor Fanfaninin vaxtında partiya katibinin müavini olub.

## Həyatı
Franka Falkutçi Roma məktəblərində latın və yunan dilindən dərs keçmişdir.

O, 1968–1992-ci illərdə Senatın üzvü və 1982–1987-ci illərdə Təhsil Naziri olmuş ilk qadın idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həsən Həsənov (jurnalist)

**Həsən Həsənov** (tam adı: *Həsən Zal oğlu Həsənov*; ) — Azərbaycan jurnalisti, "Xalq qəzeti"nin baş redaktoru (2002–2022), "Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti" (2005), "Vətənə xidmətə görə" ordeni laureatı (2014). Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun (KİVDF) Müşahidə Şurasının sədri (2017).

## Həyatı
Həsən Həsənov 1954-cü il avqustun 30-da Göyçə mahalının Ardanış kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib.

1977-ci ildə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının baş redaksiyasında elmi redaktor vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1983–1985-ci illərdə zabit kimi Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidmətdən tərxis olunduqdan sonra Azərbaycan Ensiklopediyasında fəaliyyətini davam etdirmiş, "Uşaq Ensiklopediyası"nın və bir sıra ensiklopedik məlumat kitablarının hazırlanmasında iştirak etmişdir.

"Vətən səsi" qəzetində şöbə müdiri, "Amal" və "Yeni Azərbaycan" qəzetlərində baş redaktorun birinci müavini postlarını tutub.

"Respublika" qəzetində baş redaktor müavini, Azərbaycan Televiziyasının "Xəbərlər" baş redaksiyasının baş redaktoru, Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində televiziya üzrə sədr müavini olub.

2002-ci ilin aprelindən 2022-ci ilin sentyabr ayına kimi"Xalq qəzeti"nin baş redaktoru çalışıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının siyasi idarəetmə fakültəsini hüquqşünas ixtisası ilə bitirmişdir.

Bir neçə kitabın tərtibçisi və redaktoru, müxtəlif filmlərin ssenari müəllifi və redaktorudur.

Həsən Həsənov 2017-ci il iyunun 5-də Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun Müşahidə Şurası üzvlərinin təyin edilməsi haqqında Sərəncamına əsasən Şuranın üzvü təyin olunub. İyunun 29-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun (KİVDF) Müşahidə Şurasının yeni tərkibdə ilk iclasından sonra Şuranın sədri seçilmişdir.

## Mükafatları
2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Həsən Həsənov respulika mətbuatının inkişafındakı xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti" adına layiq görülmüşdür.

2014-cü il sentyabrın 1-də Həsən Həsənov milli mətbuatın inkişafındakı səmərəli fəaliyyətinə görə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

2024-cü il dekabrın 5-də Qərbi Azərbaycan əhalisinin hüquqlarının müdafiəsi və həmin ərazilərdə yaratdığı maddi mədəni irsin təbliği sahəsində səmərəli fəaliyyətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü verilib

## İstinadlar
Amintore Fanfani

**Amintore Fanfani** (; ) — Xristian Demokratik Partiyasının rəhbərlərindən biri və beş dəfə İtaliyanın baş naziri seçilmişdir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinə də Fanfani sədrlik edib.

Siyasi mandatı başa çatdıqdan sonra rəssam kimi fəaliiyyət göstərib.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Fondazione Amyntor Fanfani
Rafinha Alkantara

**Rafinha Alkantara** () — futbolçu, hazırda Qətərin əl-Ərəbi klubunda çıxır edir.

2025-ci ilin dekabrında diz zədəsi ilə əlaqədar karyerasını başa vuracağını elan etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İslamda cəhənnəm

**İslamda [[cəhənnəm]]** (‎)- bir çox dinlərdə göstərilən insanın axirət dünyasındakı əzabıdır. İslamda Cəhənnəm isə Allahı inkar edib, Rəsuluna baş qaldıran Kafirlər (inancda bir və daha çox şeyi inkar edənlər), şirklər (Allahın birliyinə qarşı çıxanlar), munafiqlər (iman gətirməsinə baxmayaraq, İslam inanclarına inanmayan şəxslər), günahkarlar və zalımlar üçün hazırlanmışdır. Onlar pillədən-pilləyə yüksələn cəhənnəmdə sonsuza qədər qalıb, əzab çəkəcəklər.

## Cəhənnəm haqqında hədislər
***Peyğəmbər :** "Veyl cəhənnəmdə bir vadidir.Kafir orada qırx il batar, lakin dibinə çatmaz".
***Peyğəmbər :** "Sizə cəhənnəm əhlindən xəbər verimmi?" Səhabələr: "Bəli, ey Allahın Rəsulu" dedilər. Peyğəmbər "Bunlar simic,paxıl,təkəbbürlü kimsələrdir" deyə buyurdu.
***Rəsulullah ** sədid suyu haqqında buyurdu: "O, ağıza yaxınlaşdırılacaq və onu cəhənnəmdə əzab çəkən heyvanın suyu içdiyi kimi içər. Su onun sifətinə yaxınlaşanda onu yandıracaq və içənin başının dərisi qopacaq.O suyu içəndə onun bağırsaqları parça-parça olub arxa dəlikdən çıxacaqdır". Əbu Səid əl Xudri (r.a) deyir: "Bu su yağın çöküntüsünə oxşayır və onu üzə yaxınlaşdırdıqda başın dərisi onun üsdünə düşər".
***Peyğəmbər :** "Əgər zəqqumdan bir damcı dünyaya düşsəydi, o damcı dünyadakı canlıların yaşayışını təmin edən hər bir şeyi məhv edərdi. Artıq zəqqumdan başqa yeyəcəyi olmayan cəhənnəm əhlinin halı necədir?"

## İstinadlar
İslamda cənnət

**İslamda cənnət** (‎)- bir çox dinlərdə göstərilən insanın axirət dünyasında sonra köçəcəyi müqəddəs dünyadır. Cənnət əbədi nemətlər yurdudur. Allah oranı iman edilməsi fərz olan şeylərə iman edən, Allah və rəsuluna itaət edən, bunu da Allaha ixlas ilə və Rəsuluna tabe olaraq gerçəkləşdirən təqva sahibi olan möminlər üçün hazırlamışdır.

## Cənnət haqqında hədislər
***Peyğəmbər :** "Allah cənnəti yaratdığı zaman Cəbrailə buyurdu: "Get ora bir bax". O da gedib cənnətə baxdı və "Ey Rəbbim, sənin izzətinə and olsun ki, onu eşidib və ora girməyən qalmayacaqdır. Hər kəs ora girəcəkdir" dedi. Allah cənnətin ətrafını məkruhlarla nəfsin xoşlanmadığı şeylərlə bəzədi və "İndi get ora bax" deyə buyurdu. Cəbrail gedib ora bir də baxdı və "Qorxuram ki, ora heç kimsə girməsin" dedi. Allah cəhənnəmi yaradib Cəbrailə "Get ora bir bax" deyə buyurdu. Cəbrail "İzzətinə and olsun ki, onu eşidən ora girməyəcəkdir" dedi. Sonra Allah cəhənnəmin ətrafını şəhvətlərlə nəfsin xoşladığı şeylərlə bəzədi və "Get ona bir kərə də bax" dedi. Cəbrail də baxıb gəldikdən sonra "İzzətinə and olsun ki, bir nəfər də belə qalmayıb hamının ora girməsindən qorxuram" dedi.
***Peyğəmbər :** "Qiyamət günü cənnət əhlindən olub dünyada ən çətin və məşəqqətli həyat sürən birisi gətirilir və cənnətə bir dəfə salınıb çıxardılır. Ona "Ey Adəm oğlu, sən dünyada ikən heç çətinlik və sıxıntı gördünmü?" O da "Xeyr ya Rəbbim, mən heç bir həyat çətinliyi və sıxıntısı görmədim". Cəhənnəm əhlindən olub dünyada ən nemətli və gözəl yaşayan biri gətirilib cəhənnəmə bir dəfə salınıb çıxardılır. Ona "Ey Adəm oğlu, sən heç dünyada ikən bir xeyir gördünmü?" soruşulur. O da "Xeyr ya Rəbbim, heç bir xeyir görmədim" deyər.
***Rəsulullah :** sədid suyu haqqında buyurdu: "O, ağıza yaxınlaşdırılacaq və onu cəhənnəmdə əzab çəkən heyvanın suyu içdiyi kimi içər. Su onun sifətinə yaxınlaşanda onu yandıracaq və içənin başının dərisi qopacaq. O suyu içəndə onun bağırsaqları parça-parça olub arxa dəlikdən çıxacaqdır". Əbu Səid əl Xudri (r.a) deyir: "Bu su yağın çöküntüsünə oxşayır və onu üzə yaxınlaşdırdıqda başın dərisi onun üsdünə düşər".
***Peyğəmbər :** "Cənnət və cəhənnəm aralarında münaqişə etdilər. Cənnət deyir: "Mənə daxil olanlar zəif və miskindirlər". Cəhənnəm deyir: "Mənə daxil olanlar qüvvətlilər və təkəbbürlülərdir". Allah dedi: "Cəhənnəm, sən mənim əzabimsan, istədiyimdən sənlə intiqam alıram.Cənnət isə sən mənim rəhmətimdir, sənin ilə istədiyim kəsə rəhm edirəm".
***Rəsulullah :** "İnsanı ən çox cəhənnəmə salan cinsi orqanı və dilidir, ən çox da cənnətə salan Allaha qarşı çıxmaqdan çəkinmək və gözəl əxlaqdır".

## İstinadlar
Hameln siçovultutanı

**Hameln tütəkçisi** və ya **Hameln siçovultutanı** () — orta əsrlərdə Aşağı Saksoniyada Almaniyanın Hameln qəsəbəsində çoxlu uşağın evdən ayrılaraq daha sonra ölməsi haqqında əfsanə. Tam versiyasında XVI əsrdə qəsəbədə artan siçanlardan qurtulmaq istəyən qəsəbə sakinlərinin tütəkli bir siçovultutanla ilə razılaşmasından bəhs olunur. Qəsəbə sakinləri bu xidmətinin qarşılığında tütəkçiyə pul ödəməkdən imtina edirlər. Bu səbəbdən siçovultutan sehrli tütəyi ilə qəsəbənin uşaqlarını arxasınca apararaq qəsəbədən uzaqlaşdırır. Hekayənin bu versiyası daha sonra nağıla çevrilərək yayılmışdır. Bu versiyası daha sonralar Göte, Qrimm qardaşları və Robert Brauninqin əsərlərində də istifadə olunmuşdur.

## Mövzu
Bir gün Hameln kəndi siçanlarla dolur. Hər yerdə siçanlar vardı və onlar sakinlərin bütün qidalarını tükədirdilər. Kənd sakinləri bu vəziyyətdən çıxış yolunu tapa bilmirlər və ora "siçanlı kənd" olaraq xatırlanmağa başlayır. Bir gün kəndə bir adam gəlir və ona bir kisə qızıl verilməsi qarşılığında siçanları kənddən çıxaracağını bildirir. Kəndlilər çarəsizlikdən onun dediyi pulu yığıb kəndin rəhbərinə verirlər. Həmin şəxs tütəyi ilə gözəl musiqi çalmağa başlayaraq siçanları ardınca aparır. Tütəkçi onları kəndin yaxınlığındakı çaya qədər aparır. Tütəkçi çayı keçir, amma ardınca gələn siçanlar keçə bilmir və çayda boğulurlar. Beləliklə, kənd sakinləri siçanlardan xilas olur. Tütəkçi pulunu almaq üçün kəndə qayıdır, amma kəndin rəhbəri onsuz da siçanlar olmadığına görə qızılları ona verməkdən imtina edir. Bu səbəbdən tütəkçi sehrli tütəyi ilə yenidən musiqi çalmağa başlayır və kəndin 130 uşağı onun ardınca gəlir. Tütəkçi onları meşəliyə qədər gətirir. Buna baxmayaraq, tütəkçi yatandan sonra kəndin yerini bilən uşaqlardan biri onun tütəyini götürür və digər uşaqları ardınca yenidən kəndə qaytarır. Uşaqların itməyindən narahat olan kəndlilər onların geri dönməyinə çox sevinirlər və həqiqəti öyrəndikdən sonra kəndin rəhbərinə əsəbləşirlər. Sonda tütəkçiyə ödənilməli olan qızılları verirlər.

Nağılın başqa bir versiyasında isə tütəkçi uşaqları meşəyə apararkən ən arxadan gələn üç uşaqdan bəhs olunur. Bu uşaqlardan biri şikəst olur və digərləri kimi sürətlə yeriyə bilmədiyi üçün geridə qalır. O biri kor idi və hara getdiklərini görmədiyi üçün tütəyin səsini izləyərək səhv istiqamətə gedir. Sonuncu uşaq isə kar olur və tütəyin səsini heç eşitməsə də, maraqdan digər uşaqların arxasınca gedir. Sonra isə bu üç uşaq geri dönmüş və digər uşaqların harada olduğu barəsində kənd sakinlərinə məlumat vermişdi.

## Həmçinin bax
* Nağıl
* İohann Volfqanq Göte
* Qrimm qardaşları

## İstinadlar
Harun bəy Sultanov

**Harun bəy Sultanov** — İlisu sultanlarının nəslindən olan görkəmli ziyalı Harun bəy Azərbaycan dilində ilk dərslik olan "Vətən yolu" kitabının müəllifi olmuşdur.

## Həyatı

Harun bəy Qax rayonunun məşhur İlisu kəndində dünyaya gəlmişdir.Həyat və yaradıcılığı hələ indiyə qədər tam öyrənilməsədə,onun çoxsahəli yaradıcıliğının mühüm bir sahəsini məktəb dərslikləri tərtib etmək təşkil edir.

## "Vətən yolu" dərsliyi

"Harun bəy İlisulu" imzası ilə 1907-ci ildə Tiflisdə "Qeyrət" mətbəəsində çap olunmuş bu dərsliyin məzmunu,qayəsi və onun müəllifinin açıqfikirli bir ziyalı olması ilk baxışdan diqqəti cəlb edir.

"Vətən yolu" dərsliyi "Bir-iki kəlmə" başlıqlı kiçik müqəddimə ilə açılır. Harun bəy burda gözstərir ki, "İlisu kəndində Yusif Ramazan oğlunun xeyirxahlığı ilə tikilmiş məktəbdə dərs oxumağa bir kitab gərək idi. Və Yusif Ramazan oğlunun köməyi ilə bəndə də bu kitabçanı çıxartdı,"Vətən yolu" işıq gördü. Müqəddimədə kitabın qüsurlarından da bəhs olunur.

"Vətən yolu" dərsliyinin özünəməxsus metodik məzmunu,tərtibi prinsipləri var. Dərslik 92 dərs nümunəsindən ibarətdir.Hər dərsdə əlifba təlimi və onunla əlaqədar mətinlər verilmişdir. Hər dərsin təlim materiallarını,başlıca olaraq,atalar sözü təşkil edir.

Dərsliyin "Bəzi hadisələr" adlı hissəsi də yaxşı düşünülmüş sistemlə,pedaqoji və metodik ardıcıllıqla tərtib edilmiş elmi məzmunlu məlumatlardan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* İlisu

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* http://archive.az/az/azertag.com/3106308/Qax+tehsilinin+lideri
* http://xatai.libmks.az/home/3006-lisu.html
Termodinamikanın başlanğıcı

**Termodinamikanın başlanğıcı** və ya **Termodinamikanın qanunları** — postulatlar əsasında termodinamikanın təməlini qoyan dörd qanundan ibarət başlanğıcdır. Bu başlanğıcın qanunları sayəsində mikroskopik parametrləri makroskopik şəkildə birbaşa izah olunur.

## İstinadlar
Ağevlilər

**Ağevlilər**— Azərbaycan türklərini təşkil edən tayfalardan biri. İranda əsasən Farsda yaşayırlar.

## Haqqında
Tayfanın inandığı əfsanəyə görə, bugünkü ağevlilərin əcdadları Səfəvi imperiyası dönəmində Azərbaycandan Xorasana köç etməyə məcbur edilmişdirlər. Bu tayfanın bəylərindən biri olan və Nadir şaha xidmət edən Məhəmmədhüseyn bəy hərbçi kimi döyüşlərdə fərqlənmiş və Əfşar ordusunun Hindistan səfəri zamanı Hind çayını keçməsində həlledici rol oynamışdır.  Bunun mükafatı oaraq ona ağ çadırda yaşamağa icazə verilmişdir. Bu, türk ənənəsinə görə, belə çadırda yaşamaq icazəsi hökmdar və əsas komandanlara verilirdi.  İddiaya görə, tayfanın adı da buradan gəlmişdir. Bundan sonra Nadir şah Əfşar bəxtiyarilər və boir əhmədilərə cəzalandırıcı yürüş edərkən ordusuna ağevlilərdən də döyüşçülər daxil etmişdir. Yürüş bitdikdən sonra bu tayfadan olan bəzi döyüşçülər Fars əyalətində yaşamağa başlamışdılar, lakin pulları az olduğuna görə, mal-heyvan almamış və köçəri həyatdan imtina etmişdirlər. Bunun əvəzinə Şirazın yaxınlığında yerləşən ağevlilər zamanla tacir və dükan sahiblərinə çevrildilər.  1800-cü illərin sonlarında Fasainin hesablamasına görə, onların sayı 70-80  ev olmuşdur. O, həmçinin bu tayfanın üzvlərindən məşhur hüquqşünaslar və teoloqlar çıxmışdır. 1957-ci ildə onların çoxu hələ də Şirazın Ağevli məhəlləsində yaşamaqda və Oğuz türkcəsində danışmaqda idi. Onların tirələrinə Poladlı, Conüdlü, Gorallar, Zəngənə və Bayat daxil idi.  Ağa Məhəmməd xan Qacar Şiraz ağevlilərinin beş liderini də özü ilə Tehrana gətirmiş və onları orada fəxri girov kimi saxlamışdı. Qacar şahlarının hakimiyyəti altında bu şəxslərdən törəyən şəxslər xeyli görkəmli vəzifələrə gəldilər və onlardan bir çox məşhur şəxs çıxdı.
## Tayfanın tanınmış nümayəndələri
*Əsədulla xan Ağevli—Sultan Məsud mirzə Qovanlı-Qacar şəxsi həkimi.
*Fəzlulla xan Ağevli— Qacarlar ordusunun polkovniki.
*Fərəculla xan Ağevli— İran ordusunun komandanı.
## Həmçinin bax
* İran türkləri
## İstinadlar
 
## Mənbə
* 
*
Peşəkar güləş

**Peşəkar güləş** (ingiliscə *professional wrestling*) toxumları Avropada atılmış, sonra isə ABŞ-yə qədər gedib çıxmış ən çox Amerikan güləşi və ya Pankreas güləş kimi tanınan idman növü. Günümüzün ən çox tanınan peşəkar güləş federasiyası WWE yəni; World Wrestling Entertainmentdir. Peşəkar güləş, digər güləş növlərinin əksinə bir "əyləncə idmanı"dır yəni, şoudur. Edilən matçların, yaşanan hadisələrin, danışmaların hamısı, çox ağıllıca hazırlanmış bir ssenarinin məhsuludur və nəticələri güləşçilər, ssenari qrupu və bəzi vəzifəlilər xaricində kimsə bilməz. İdmançılar ümumiyyətlə çox çalışqan şəxsiyyətlərdir və həftənin böyük bir hissəsinini ring içində tətbiqləri lazım olan hərəkətləri, ssenariləri çalışmaq üçün keçirərlər.WWE-in xaricində ən tanınmış güləş federasiyaları; Total Nonstop Action, Ring of Honor kimi ABŞ əsaslı güləş quruluşlarıdır.
Hər idmançının bir gimmicki yəni; xarakteri vardır. Buna ən yaxşı nümunə, əfsanə ad Undertakerdir. Undertaker, ring içində Dead Man(Ölü adam) xarakterinə malikdir amma əslində o da hər kəs kimi normal bir insandır. Mikrofon performansı, karizma və ring içi qabiliyyəti, bu idman da müvəffəqiyyət üçün lazımlı olan ən əhəmiyyətli meyarlardır.

## Tarixi

## Növləri

## Uğurlu promouşenlərin siyaxısı

## Tanınmış nümayəndələri

## Həmçinin bax
* Sərbəst güləş
Çinin Aya ekspedisiya proqramı

**Çinin Aya ekspedisiya proqramı** — Çin Milli Kosmos Administriyasının idarəçiliyində Aya edilən robotlaşdırılmış ekspedisiyalardır.
Chang'e 1 gəmisinin fəaliyyəti 24 oktyabr 2007-ci ildə, Chang'e 2 gəmisinin fəaliyyəti isə 1 oktyabr 2010-cu ildə başladılıb. Chang'e 3 gəmisi 1 dekabr 2013-cü ildə fəaliyyətə başladı və 14 dekabr 2013-cü ildə Aya endi.

Çinin Aya missiyalarının insanın Aya göndərilməsinə hazırlığı olaraq hesab edilir. Belə bir səyahət 2025–2030-cu illərdə baş verə bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Çinin kosmik proqramı

## Xarici keçidlər
Parakənd

*Parakənd (Gədəbəy) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Parakənd (Lənkəran) — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Parakənd (Lənkəran)

**Parakənd** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun Hirkan qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Parakənd kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Əhalisi
Parakənd kəndinin əhalisi 1 yanvar 2024-cü il tarixində 1.498 nəfərə çatmışdır. Əhalinin milli tərkibini əsasən azərbaycanlılar və talışlar təşkil edir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Lənkəran rayonunun cənub ucqar nöqtəsində yerləşir və Astara rayonuna keçid buradandır. Kənd həmçinin Qərbdən Talış dağları ilə əhatə olunmuşdur.

## Təhsil
Kənddə Mikayıl Nəzərov adına tam orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rafiq Zeynalov

**Rafiq Yaqub oğlu Zeynalov** () — Azərbaycan jurnalisti və ictimai-siyasi xadimi, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ideoloji məsələlər üzrə katibi (1988–1990), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət İnformasiya Agentliyinin ("Azərinform"un) direktoru (1986–1988), Bakı Sosial İdarəçilik və Politologiya İnstitutunun rektoru (1990–1995), Azərbaycan Ali Sovetinin XI çağırış və XII çağırış deputatı.

## Həyatı
Rafiq Yaqub oğlu Zeynalov 1938-ci il martın 16-da Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1956-cı ildə Bakı şəhəri 132 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Neft hasilati üzrə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutuna operator vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. 1957–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində, 1974–1976-cı illərdə isə Sov.İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyasının aspiranturasında SSRİ tarixi ixtisası üzrə təhsil almışdır. Fəlsəfə üzrə dissertasiya müdafiə etmiş, elmlər namizədi elmi dərəcəsini almışdır.

1969-cu ildə rəhbər partiya vəzifəsinə irəli çəkilmiş, 1974-cü ilədək Azərbaycan KP MK-nın Təbliğat və təşviqat şöbəsində təlimatçi vəzifəsində çalışmışdır. 1976–1986-cı illərdə Azərbaycan KP MK-nin Təbliğat-təşviqat şöbəsi müdirinin müavini, 1986–1988-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət İnformasiya Agentliyinin ("Azərinform", hazırkı "AzərTac") direktoru, 1987–1988-ci illərdə Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının sədri olmuşdur. 1988–1990-cı illərdə Mərkəzi Komitənin və Mərkəzi Komitə bürosunun üzvü olmaqla Azərbaycan KP MK-nın ideoloji məsələlər üzrə katibi vəzifəsində işləmişdir. 1990–1995-ci illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbinin (müstəqillik dövründə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunun) rektoru olmuşdur.

Rafiq Zeynalov 1987–1995-ci illərdə XI və XII çağırış Azərbaycan Ali Sovetinin, habelə 1988–1990-cı illərdə Bakı Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları (1966, 1988), "Şərəf nişanı" ordeni (1981) ilə təltif edilmişdir.

Rafiq Zeynalov 1995–1999-cu illərdə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunda və 1999–2009-cu illərdə hazırkı Bakı Avrasiya Universitetində professor işləmiş, 2009-cu ildən Azərbaycan Əmək və Sosial Münasibətlər Akademiyasında tam ştatlı müəllim olmuşdur.

Rafiq Zeynalov 5 sentyabr 2014-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Həsən Pakrəvan

**Həsən Fətulla xan oğlu Pakrəvan** (4 avqust, 1911 - 11 aprel, 1979) — İran ordusunun general-mayoru, SAVAK-ın ikinci direktoru.

## Həyatı
Həsən Fətulla xan oğlu Pakrəvan 4 avqust, 1911 -ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu.
1961-1065-ci illərdə SAVAK-ın rəhbəri vəzifəsini tutub.
Həsən Pakrəvan 11 aprel, 1979-cu ildə İranın yeni islamçı hakimiyyəti tərəfindən güllələnib.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*Əminə Pakrəvan
Yanq Livey

**Yanq Livey** - hərbi pilot və Çin Milli Kosmos Administriyasının astronavtıdır. O, 2003-cü ildə Çinin kosmik proqramı ilə kosmosa göndərilən ilk adam oldu. Şenzou 5 adlanan bu missiya Çini müstəqil şəkildə kosmosa insan göndərən üçüncü dövlət etdi.

## İstinadlar
Termodinamikanın sıfır qanunu

**[[Termodinamika]]nın sıfır qanunu** — temperaturu ətraflı nəzərdən keçirmək üçün termodinamik tarazlığın mövcud olması haqqında yaradılan qanundur. İlk dəfə bu qanun 1931-ci ildə ingilis fiziki Ralf Hovard Fauler tərəfindən yaradılmışdır.

## İstinadlar
Çinin kosmik proqramı

thumb|right|Şenzou 5 Yerin atmosferindən keçərək geri qayıtmış vəziyyətdə
**Çinin kosmik proqramı** – Çin Xalq Demokratik Respublikasının kökü 1950-ci illərə qədər gedən və 2003-cü ildə Yanq Liveyin Şenzou 5 gəmisi ilə ilk həqiqi uğurunu qazanan proqramdır.
2003-cü il ekspedisiyası ilə Çin Amerika Birləşmiş Ştatları və Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı ( süqut etdi ) dövlətlərindən sonra fəzaya insan göndərən üçüncü dövlət oldu.  Bu proqramın planlarına həmçinin 2020-ci ildə Çin Kosmik Stansiyası və Aya və Marsa ekspedisiyalar daxildir. 2013-cü ildə çinli alimlər “Çan-e 3” tədqiqat aparatını Ayın səthinə endiriblər. Əməliyyat zamanı aparatın yumşaq şəkildə eniş etməsi isə son 40 ildə kosmik səfərlər tarixində ilk belə təcrübə olub. Çinli alimlər 2020-2025-ci illərdə asteroidlərin və Marsın tədqiqi üzrə geniş proqramı da həyata keçirəcəklər.

2019-cu ilin iyun ayında Çin Sarı dənizdəki ərazi sularından ilk dəfə olaraq kosmosa raket buraxılışını həyata keçirib. Çinin kosmos sənayesində yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunan raket buraxılışı “Long March 11” daşıyıcı raketi ilə dənizdəki mobil məntəqədən buraxılıb. Raketin missiyası 6 peyki Yer səthindən 600 kilometr yüksəklikdə orbitə qaldırmaqdır. Bu, həm də dünyada son beş ildə dənizdən ilk raket buraxılışıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Çinin Aya ekspedisiya proqramı
Azərbaycan U-17 qızlardan ibarət milli futbol komandası

**Azərbaycan U-17 qızlardan ibarət milli futbol komandası** — 17 yaşadək qız futbolçulardan ibarət Azərbaycan milli komandası

## Qitə birinciliklərində

İlk dəfə 2007/2008 mövsümündə qitə arenasına çıxmışdır.

## Mənbə

* Azərbaycan U-17 (Qızlar) 
* Азербайджан - ЧЕ - девушки до 17 Азербайджан
İPhone 6

**iPhone 6** Apple-ın 2014-cü ildə iPhone 6 Plus ilə birlikdə tanıtdığı ağıllı telefondur. 9 sentyabr 2014-cü ildə Apple CEO su Tim Cook tərəfindən nümayiş etdirilmişdir. iPhone 5S-in yenilənmiş versiyasıdır. A8 adlı 64-bit-lik bir prosessor və M8 adlı bir "hərəkət köməkçi prosessor" a malikdir.

## Dizayn
iPhone 6 iPhone 5S dən fərqli olaraq daha oval künclərlə, telefonun arxasına qədər uzanan cizgilərinə, 4.7 inç ekranı ilə öncəki versialarından 38% daha böyük ekrana, 6,9 mm qalınlığı il 9% daha incəldilmiş bir dizayna malikdir.

## Təhcizat
iPhone 6 iPhone 5S dən fərqli olaraq daha güncəl olan Apple A8 prosessora və Apple M8 hərəkət prosessoruna, 6-nüvəli qrafik prosessora, 1 GB RAM-a, 300 Mbit/s LTE əlaqəsi ilə 3 qat daha yüksək məlumat ötürülməsi sürətinə, NFC dəstəyinə, ApplePay ilə plastik kart ödəmələrini telefonla yerinə yetirəbilmə xüsusiyyətlərinə, yenilənmiş bir kamera sensoruna və iOS 8 əməliyyat sisteminə sahibdir. Yenə əvvəlki versiyalardan fərqli olaraq 32 GB-lıq model yerinə 128 GB-lıq model istehsal edilmişdir.

iPhone 6 və iPhone 6+ ağıllı telefonları iPhone 5S-ə görə 50% daha çox batareya ömrü təklif edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fəxrəddin Məmmədov (mühəndis)

**Fəxrəddin Sadıq oğlu Məmmədov** — professor, Yaxın Doğu Universitetinin prorektoru, Şimali Kipr Türk Respublikasında Azərbaycan diasporunun rəhbəri və Azərbaycan-Quzey Kıbrıs Mədəniyyət Mərkəzinin sədri.

## Həyatı
Fəxrəddin Məmmədov 1970-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu (indiki Neft Akademiyası) bitirmişdir. Həmin institutda aspiranturada oxumuş, orada da dosent vəzifəsinə qədər yüksələrək çalışmışdır.

Dosent olduqdan sonra 1987-ci ildə Kiyev Dövlət Universitetində intensiv 10 aylıq fransız dili kursu keçmiş, dili daha da təkmilləşdirmək üçün 3 ay Fransanın Paul Valerie Universitetində oxumuşdur.

1988-ci ildə Sovet mütəxəssislərinin tərkibində Əlcəzairə getmiş, Əlcəzair və Mərakeşdə 1994-cü ilə qədər müxtəlif universitetlərdə çalışmışdır. O, müəllimliklə yanaşı 5 il Sovet Missiyasının sədri vəzifəsində də çalışmışdır.

1995-ci ildən Şimali Kipr Türk Respublikasında İngilis dilində təhsil verən Yaxın Doğu Universitetində çalışmağa başlamışdır. 1995–2000-ci illərdə universitetdə elektronik və xəbərləşmə kafedrasının müdiri kimi çalışmışdır. Professor bundan sonra 2000-ci ildən 2013-cü ilə qədər mühəndislik fakültəsinin dekanı olmuş, eyni zamanda 2001-ci ildən hal-hazıra qədər universitetin akademik işlər üzrə prorektorudur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* P.Sultanova, "Kıbrıslılar Azərbaycana ən yaxın türk xalqlarındandır" (Fəxrəddin Məmmədovla müsahibə), 525-ci qəzet. - 2010. - 20 noyabr. - Səh.9.
Kliv Qrendjer

**Kliv Qrendjer** (; 4 sentyabr 1934 – 27 may 2009) — Uelsli iqtisadçı. 2003-cü ildə Robert İnqlla birlikdə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Əsərlər
* Granger, C. W. J. (1966). "The typical spectral shape of an economic variable". Econometrica 34: 150-161.
* Granger, C. W. J. (1969). "Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods". Econometrica 37: 424—438.
* Granger, C. W. J. ve Bates, J. (1969). "The combination of forecasts". Operations Research Quarterly 20: 451—468.
* Granger, C. W. J. ve Hatanaka, M. (1964). Spectral Analysis of Economic Time Series. Princeton University Press, Princeton, NJ. ISBN 0-691-04177-6.
* Granger, C. W. J. ve Joyeux, R. (1980). "An introduction to long-memory time series models and fractional differencing". Journal of Time Series Analysis 1: 15—30.
* Granger, C. W. J. ve Newbold, P. (1974). "Spurious regressions in econometrics". Journal of Econometrics 2: 111—120.
* Granger, C. W. J. ve Newbold, P. (1977). Forecasting Economic Time Series. Academic Press; second edition: 1986.
* Engle, R. F. ve Granger, C. W. J. (1987). "Co-integration and error-correction: Representation, estimation and testing". Econometrica 55: 251—276.

## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Kliv Qrendjer haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Kliv Qrendjer haqqında faktlar
* Kliv Qrendjerin şəkilləri
* Kliv Qrendjerin müsahibəsi
* Kliv Qrendjerin İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdim olunma mərasimindəki çıxışı

## İstinadlar
Karkarodontozavr

**Karkarodontozavr** (*yunanca"Köpək balığı dişli kərtənkələ"*) — 95 milyon il əvvəl yaşamış nəhəng yırtıcı dinozavr. Məşhur Tironazavr Reksdən belə böyük idi. Əsasən Şimali Afrikada yaşamışdır.

## Kəşfi
İlk Karkarodontozavr qalıqları 1996-cı ildə Şimali Afrikada, Mərakeşdə tapılmışdır.

## Haqqında
Karkarodontozavr Allozavr ilə qohum olan bir dinozavr növü idi, amma ondan daha 4 qat daha böyük idi. Dişlərinin hər birinin uzunluğu 16 sm idi və köpəkbalığı qədər iti idi(adını da bundan alıb.) Kəllə sümüyünün ölçüsü isə 1.75 metrə çatırdı. Boyu 13 metr, kütləsi 7 ton idi. yetişkin bir Karkarodontozavr 500.000 m² əraziyə ehtiyacı vardı. Və buna görə Karkarodontozavr arasında açıq davalar olurdu. 2000-ci ildə Çində tapılmış 160 milyon illik bir qalıqda bir yırtıcı Karkarodontozavrın kəllə sümüyündə bir digər Karkarodontozavr tərəfindən edilən yaralar tapıldı.
Karkarodontozavrlar əsasən Uronazavrları (*yunanca "Ördək burunlu kərtənkələ"*) ovlayırdılar. Həyatda qalmaları üçün gündə 60 kq ət yeməli idilər. 2008-ci ildə aparılan analizdə onların ovlarına qarşı əsas üstünlükləri olan quşlara bənzər hava kisələrinə malik olduqları ortaya çıxdı. Bu hava kisələri onlar daha az enerji xərcləyərək qaçmalarını təmin edirdi.
Karkarodontozavrların zəif tərəfləri də vardı. Kəllə sümükləri çox zəif idi. Buna görə onlar çırpınan qurbanlarından bərk yapışmırdılar. Dişləri iti olsa da, çox incə idi və sümükləri qıra bilməzdi.
Xəkəndaz

thumb

**Xəkəndaz** — təmizləmə vasitəsi, zibil, kül və s. götürmək üçün tutacağı olan alət.

## Xarici keçidlər
*Vikilüğət
Sofya Miliband

**Sofya Davıdovna Miliband** () — Rusiya şərqşünası, iranşünas, yazıçı, elm tarixçisi.

## Həyatı
Sofya Miliband Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib.

Rusiya Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitunun elmi işçisidir, iranşünasdır.

## Ailəsi
Sofya Miliband Böyük Britaniya siyasətçiləri Devid Rayt Miliband və Ed Milibəndin babasının qardaşı nəvəsidir.

Ərdə deyil, uşaqları yoxdur.

## Əsərləri
* Востоковеды России, XX — начало XXI века = Russian orientalists of the 20th and Early 21st Centuries : биобиблиографический словарь : в 2 кн. / С. Д. Милибанд. — М.: Восточная литература, 2008-. ISBN 978-5-02-036364-9
** Кн. 1: А — М. — 2008. — 968, [1] с. ISBN 978-5-02-036364-9
** Кн. 2: Н — Я. — 2008. — 1004 с. ISBN 978-5-02-036368-7
** Востоковеды России, XX-начало XXI века. Дополнения и указатель / С. Д. Милибанд ; Российская акад. наук, Ин-т востоковедения, Ин-т науч. информ. по общественным наукам. — М.: Восточная литература, 2009. — 70, [1] с. ISBN 978-5-02-036395-3

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* https://archive.today/20130417002515/www.izvestia.ru/readers/article3134174/
* https://archive.today/20130416220606/www.izvestia.ru/obshestvo/article3134032/
* http://www.jewish.ru/theme/cis/2009/10/prn_news994278831.php
* http://echo.msk.ru/programs/beseda/714820-echo/
Soqne-fyord

**Soqne-fiord** () — fiord, Norveç ərazisində yerləşən və Avropanın uzunluğuna görə birinci, dünyada isə ikinci fiorddur.
Uzunluğu-204&nbsp;km,dərinliyi isə 1308 m-dir . Norveçdə onu "Fiordların kralı" adlandırılır.

## Formalaşması
Soqne-fiord 2,7 milyon il bundan əvvəl formalaşıb. Buzlaşma və erroziya nəticəsində çay sistemi tədricən fiorda çevrilmişdir.

## Tərkibi

Maraqlı bir məqamda var ki,Soqne-fiordun tərkibində 35 yaxın kiçik fiord var. Bunları çox vaxt "fiordun qızları" adlandırlar.

## Şəkilləri


Şəkil:Holmen Balestrand.jpg
Şəkil:Stegastein2.jpg
Şəkil:Fjord reflections.jpg
Şəkil:Bakka Nærøyfjorden.jpg



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.sognefjord.no/en/
Bəyazid Öztürk

**Bəyazid Öztürk** (; ) — Türkiyənin televiziya və radio aparıcısı, film, teatr və serial aktyoru. Əsasən **Bəyaz** olaraq tanınır.

## Karyera öncəsi

### Uşaqlığı
Əslən Artvinli olan Beyazıt Öztürk, 12 mart 1969 tarixində Boluda, məmur bir ailənin ikinci oğlu olaraq dünyaya gəldi. Atası tərəfindən gürcü əsillidir.

### Təhsili
Atasının polis olmasına görə, ilk və orta təhsilini Anadolunun fərqli qəsəbələrində tamamladı. *Gemlik Lisesi* məzunu olan Beyazıt Öztürk o zamanlar iki pilləli olaraq verilən universitetə qəbul imtahanından ilk pilləsini keçib ikincisini keçə bilməyincə, rəssamlıq qabiliyyətini istifadə edə biləcəyini düşünərək, incəsənətə yönəldi. Əskişəhər Anadolu Üniversitesi İncəsənət fakültəsinin Seramik-Heykəl ixtisasına qəbul olundu.

## Karyerası

### İlk uğurları
Həmçinin, basketbolçu olan Öztürk, universitet təhsilini davam edərkən, radio aparıcılığı ilə maraqlanmağa başladı. Özəl televiziya kanallarının və radioların sayının sürətlə
artdığı bir dövrdə, dostu ilə birlikdə Əskişəhər radiolarında işləməyə başladı. Ancaq "r" hərfini tələffüz edə bilməməsinə görə, aparıcılıq niyyəti baş tutmadı və yalnız proqram hazırlamaqla kifayətləndi.

Yenə də qaydaları pozaraq səsini dinləyicilərə çatdıran Öztürk, fərqli və zarafatcıl imici ilə böyük izləyici sevgisi topladı. Bundan sonra o, dostunun yaratdığı "Gənc Radio"da proqram aparmağa davam etdi və dostları ilə birlikdə, siyasi tərkibli bir yumoristik jurnal olan "Gına"nı çıxarmağa başladı. "Beyaz" ləqəbini ilk dəfə bu jurnal üçün yaratdığı karikatura adı altında istifadə etdi. Eskişehirdə olduğu bu vaxtda, iki heykəl, iki keramika, bir karikatura sərgisi açan Öztürk, son olaraq da bir karma seramik sərgisinə qatıldı.

## Radiyo və Televiziya Programları

### Yarışma
* Yok Böyle Dans (Show TV, 2010, *qonaq münsif heyəti üzvü*)
* Yetenek Sizsiniz Türkiye (Show TV, 2009, *qonaq münsif heyəti üzvü*)
* Ucunda 1 Milyon Var (Star TV, 4–27 sentyabr 2009, *aparıcı*)
* Aileler Yarışıyor (Star TV, *aparıcı*)

### Güncəl
* Nası Yani? (CNN Türk, 2007–2009, *aparıcı*)
* Biri Bana Anlatsın (NTV, 2006–2007, *aparıcı*)

### Dizi
* *Karım ve Annem* (2004) …. Levent
* *Biz Size Aşık Olduk* (2002) …. Cem
* *[[Kurtlar Vadisi Pusu]]* (2009) …. Beyazıt
* *Yalan Dünya* (2012) …. Rıza

### Diğər işləri
* Pişti (Show TV, 2006)
* Başka Yerde Yok (2006, *1 bölüm*)
* Number One TV
* Kanal 6
* Best FM
* Radyo Klas
* Radyo D

## Filmoqrafiya
* *Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?* (2006) …. Hacivat
* *O Şimdi Mahkum* (2005) …. Beyaz
* *Sır Çocukları* (2002)
* *Dansöz* (2001)
* *Nihavend Mucize* (1997)

## Teatr
* *Yıldızların Altında* (2005, Musiqili oyun)

## İstinadlar
Tamillər

**Tamillər** — Cənubi Asiyada xalq. Ana dili olaraq Dravid dil ailəsinə aid olan Tamil dilində danışırlar.
## İstinadlar
Tip və Top

**"Tip və Top"** () — 1974-cü ildə Almaniyada keçirilən FİFA Dünya Kubokunun rəsmi talismanları.

## Tarixi
Almaniyalı təşkilatçılar talisman kimi iki yeniyetmə əkizə üstünlük verdilər. Tip və Top düz 10.000 digər namizəd arasından seçilmişdi.

biri sarışın və dıgəri qarışın olan qardaşların yanaqlarının hər ikisi də qırmızı idi. Onların üzərlərində yazılan "WM" qısaltması isə almanca "Weltmeisterschaft" sözü demək idi və tərcüməsi Dünya Çempionatı idi. Maraqlıdır ki, almanlar bu talisman üçün 7,5 milyon marka xərcləmişdilər.

## İstinadlar
İldefons Lima Sola

**İldefons Lima Sola** (d. 10 dekabr 1979, Andorra la Vella) — Andorralı futbolçu. İtaliyanın "Triestina" komandasında forma geyinir.

## İstinadlar
Aqostinyo Neto

**Aqostinyo Neto** (*Antonio Aqostinho Neto*; ) — Anqolanın məşhur şairi, Afrika milli azadlıq hərakatı xadimi, Anqolanın ilk dövlət başçısı (1975-1979). Ölkəsinin qurtuluş savaşına öndərlik edən lider. Ad günü Anqolada Milli Qəhrəmanlar Günü olaraq qeyd edilir.

## Həyatı
Aqostinyo Neto 17 sentyabr 1922-ci ildə Anqolanın Luanda əyalətinin Kakikan kəndində anadan olub.

Luandada lisey təhsili almışdır. 1954-cü ildə Portuqaliyada Lissabon Coimbra Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olmuş, təhsilini 1958-ci ildə bitirmişdir. 1959-cu ildə ölkəsinə dönərək bir müddət doğulduğu şəhərdə həkimlik etmişdir.

Anqola xalqının milli azadlıq mübarizəsində fəal iştirakına görə dəfələrlə həbs edilmişdir. 1955-ci ildə həbsxanada olarkən Anqolanın Azadlığı Uğrunda Xalq Hərakatı (MPLA, 1956) partiyasının yaradılmasına rəhbərlik etmişdir. 1959-cu ildə ölkəsinə qayıtmış lakin 1960-cı ildə yenidən iki il müddətinə həbs edilmişdir. 1962-ci ildə MPLA-nın sədri seçilmiş, müstəmləkiçilərə qarşı silahlı mübarizənin təşkilatçısı və rəhbərlərindən olmuşdur. 1962-ci ildə Vaşinqtona ABŞ-yə gedən şair, ölkəsinin qurtuluş savaşına kömək üçün Con Kennedi ilə görüşmüşdür.

11 noyabr 1975-ci ildə Anqola Xalq Respublikası yaradıldıqdan sonra Anqolanın ilk prezidenti və eyni zamanda İnqilabi Şuranın və hökumətin başçısı, silahlı qüvvələrin baş komandanı seçilmişdir.

Ümumdünya Sülh Şurası Rəyasət Heyətinin üzvi idi.

## Yaradıcılığı
Aqostinyo Neto şair və publisit kimi də tanınmışdır. Əsərlərini Portuqal dilində  yazmışdır. Anqola xalqının milli azadlıq mübarizəsi əsərlərinin əsas mövzusudur.

### Kitabları
* Şeirlər, 1961
* Quru gözlərlə, Şerlər. 1963
* Müqəddəs ümid, Şerlər. 1968
* Azadlıq nəğmələri. Şerlər. Aqostinyo Neto. T.Bayram. Yazıçı, Bakı, 1978. 84 səh.

## Mükafatları
* 1970 — Beynəlxalq "Lotus" Mükafatı (Asiya Afrika Yazıçılar Birliyi)
* 1976 — Jolio-Küri adına Qızıl Sülh medalı
* 1977 — "Xalqlar arasında sülhü möhkəmlətməyə görə" Beynəlxalq Lenin mükafatı laureatı

## Ölümü
Antonio Aqostinho Neto xərçəng müalicəsi səbəbilə 11 sentyabr 1979-cu ildə Moskva şəhərindəki xəstəxanada vəfat edib. Dəfnetmə mərasimi 17 sentyabr 1979-cu ildə Luanda şəhərində keçirilmiş, cənazəsi mavzoleyə qoyulmuşdur.

## Xatirəsi
Anqolada adını daşıyan bir universitet var. Anadan olduğu gün Anqolada Milli Bayram kimi qeyd edilir.

## İstinadlar
 

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.200

## Xarici keçidlər
* Neto, Agostinho. The Columbia Encyclopedia, 6th ed.
Robert İnql

**Robert İnql** () (d. 10 noyabr 1942) — amerikalı iqtisadçı.

## Həyatı
Tarazlığı zamana bağlı olaraq dəyişən iqtisadi zaman tsikllarının modelləşdirilməsi metodunu (ARCH) inkişaf etdirməsi səbəbi ilə, 2003-cü ildə  Kliv Qrendjer ilə birlikdə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

Vilyams kollecindən fizik dərəcəsi ilə məzun olmuşdur. Doktorluq dərəcəsini Kornell Universitetində tamamlamışdır. Hal-hazırda da Nyu York Universitetində dərs deməyə davam etməkdədir.

## Fəaliyyəti
Robert İnqlın ən önəmli elmi xidməti maliyyə bazarlarında qiymətlərin və faiz hədlərinin öncədən təxmin edilməyən hərəkətlərini analiz etmək üçün bir üsul tapmasıdır. Bu faiz və qiymət dəyişkənliyinin öncədən xarakterizə edilməsi və nəzarətdə saxlanılması üçün önəmlidir. Bu mövzunu daha öncə araşdıranlar ya sabit  olduğunu qəbul ediblər ya da bu dövrü çox sadə şəkildə açıqlayıblar. Robert İnql səhmlərin qiymətlərinin və digər maliyyə sənədlərinin yüksək və aşağı qiymətlərdə olduğu dövrləri arasında hərəkət etmələrini müşahidə edib, incələyərək yeni statitistik dəyişkənlik modelini ((ARCH) modeli) inkişaf etdirmişdir. Bu modellər statistik modellərin modern "arbitraj qiymətləndirmə nəzəriyyəsi" və istifadə metodları üçün praktiki alətlər halına gəlmişlər.

Robert İnql Erik Qisels ilə birlikdə "Maliyyə Ekonometrika Dərnəyi"nin () qurucusudur.

## Əsərlər
* Autoregressive Conditional Heteroskedasticity With Estimates of the Variance of U.K. Inflation Econometrica 50 (1982): 987-1008.
* Estimation of Time Varying Risk Premia in the Term Structure: the ARCH-M Model (David Lilien ve Russell Robins ile), Econometrica 55 (1987): 391-407.
* Co-integration and Error Correction: Representatıon, Estimation and Testing (Clive Granger), Econometrica 55 (1987): 251-276.
* Semi-parametric estimates of the relation between weather and electricity demand (C. Granger, J. Rice ve A. Weiss), Journal of American Statistical Association 81 (1986): 310-320.
* Exogeneity (David F. Hendry ve Jean-François Richard ile), Econometrica 51 (1983): 277-304.
* Asset Pricing with a Factor ARCH Covariance Structure: Empirical Estimates for Treasury Bills (V. Ng, ve M. Rothschild) Journal of Econometrics 45 (1990): 213-237.
* Dynamic Conditional Correlation - A Simple Class of Multivariate GARCH Models Journal of Business and Economic Statistics (iyul 2002)
## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
## Xarici keçidlər
* Robert İnql haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Robert İnql haqqında faktlar
* Robert İnqlın şəkilləri
* Robert İnqlın müsahibəsi
* Robert İnqlın İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdim olunma mərasimindəki çıxışı

## İstinadlar
Finn Kidland

**Finn Kidland** () () — norveçli iqtisadçı. 2004-cü ildə Edvard Preskottla birlikdə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Hal-hazırda Kaliforniya Universitetində işləyir.

## Həyatı
Finn Kidland 1968-ci ildə Norveç İqtisadiyyat məktəbindən məzun olmuş və 1973-cü ildə Karnegi Mellon Universitetində doktorluq dərəcəsinə yüksəlmişdir. Doktorluq dərəcəsinə yüksəldikdən sonra Norveç İqtisadiyyat məktəbində köməkçi dosent olaraq işləməyə başlamışdı. 1978-ci ildən isə Karnegi Mellon Universitetində dosent olaraq işləməyə başladı. Finn Kidland həmin müddətdən etibarən ABŞ-də yaşayır.

Finn Kidland 1968-ci ildə Liv Kjellevoldla evlənmişdi. Cütlüyün dörd övladı oldu: oğulları Con Martin və Erik Tomas; qızları Kamilla və Keri. Finn Kidland daha sonra Tonya Skoller ilə evləndi.

## Mükafatları
* 1973 — Aleksandr Henderson mükafatı, Karnegi Mellon.
* 1982–1983 — Con Staffer Milli Cəmiyyəti, Huver İnstitutu.
* 2004 — İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı

## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Finn Kidland haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Finn Kidland haqqında faktlar
* Finn Kidlandın şəkilləri
* Finn Kidlandın müsahibəsi
* Finn Kidlandın İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdim olunma mərasimindəki çıxışı 

## İstinadlar
Edvard Preskott

**Edvard Preskott** (; ) — amerikalı iqtisadçı. 2004-cü idə Finn Kidland ilə birlikdə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Edvard Preskott Nyu Yorkda anadan olmuşdur. 1962-ci ildə Svartmore Kollecinin riyaziyyat fakültəsindən məzun olmuşdur. 1963-cü ildə Qərbi Ehtiyatlar Korpusu Universitetinin magistr dərəcəsini, 1967-ci ildə isə Karnegi Mellon Universitetinin doktorluq dərəcəsini əldə etmişdir.

1966–1971-ci illərdə Pensilvaniya Universitetində müəllim olaraq çalışan Preskott, sonra Karnegi Mellona dönərək 1980-ci ilə qədər burada çalışmışdır. Daha sonra isə Minnesota Universitetinə keçib, 2003-cü ilə qədər burada fəaliyyət göstərmişdir. 2003-dən bəri Arizona Ştatı Universitetində çalışmaqdadır.

## Mükafatları
* 1967 — Aleksandr Henderson mükafatı, Karnegi Mellon.
* 2002 — Ervin Pleyn Nemmers İqtisadiyyat mükafatı.
* 2004 — İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı.

## Əsərləri
* Lucas, Robert E, Jr. and Prescott, Edward C. (1971). "Investment Under Uncertainty". Econometrica 39 (5): 659–681.
* Kehoe, T. J., and E. C. Prescott, editors, Great Depressions of the Twentieth Century, Federal Reserve Bank of Minneapolis, 2007.
* Kydland, F., and E. C. Prescott (1977). "Rules Rather than Discretion: The Inconsistency of Optimal Plans". Journal of Political Economy: 473–492.
* Prescott, Edward C. and Mehra, Rajnish (1980). "Recursive Competitive Equilibrium: The Case of Homogeneous Households". Econometrica 48 (6): 1365–79.
* Finn Kydland (1982). "Time to Build and Aggregate Fluctuations". Econometrica 50: 1345–1370.
* Mehra, Rajnish; Edward C. Prescott (1985). "The Equity Premium: A Puzzle". Journal of Monetary Economics 15: 145–161. doi:10.1016/0304–3932(85)90061–3.
* Finn Kydland (1990). "Business Cycles: Real Facts and a Monetary Myth". Federal Reserve Bank of Minneapolis Quarterly Review: 3–18.

## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Edvard Preskott haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Edvard Preskott haqqında faktlar
* Edvard Preskottun şəkilləri
* Edvard Preskottun müsahibəsi
* Edvard Preskottun İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdim olunma mərasimindəki çıxışı

## İstinadlar