open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gəncə xan sarayı

**Gəncə xan sarayı** — Gəncə şəhərinin tarixi mərkəzində mövcud olmuş tarixi saray kompleksi.

Kompleksə bir neçə saray binası, tağlı daş qalereya, daxili həyətlər və fontanlar, o cümlədən köməkçi tikililər daxil idi. Fransız səyyahı, etnoqraf və fotoqrafı Baron de Bay Qafqaza səfəri zamanı Gəncədə olarkən çəkdiyi şəkillərdə sarayın şəkilləri var. Sovet dövründə kompleksin yerində Nizami kinoteatrı inşa edilmişdir. Hal-hazırda Fikrət Əmirov adına Gəncə Dövlət Filarmoniyası yerləşir.

Gəncə xan sarayı qəsr formalı yaşayış kompleksi olmaqla, bir neçə yaşayış binası, həmçinin, xəritədə “xan tikilisinə aparan tağlı daş qalereya” adlandırılan tağlı tikilidə ibarət olmuşdur. Bu tikili saraya aparan xüsusi qapı və ya dəhliz rolunu oynamışdır. Kompleks daxili həyətlərə və bir neçə fontana malik idi.

## Tarixi
Gəncə xan sarayı Gəncə qalasının sitadelinin mərkəzində, Şah Abbas məscidindən qərbdə yerləşirdi. Xan sarayından yaxınlıqda yerləşən Cümə məscidinin həyətinə yeraltı yol aparırdı.

1803-cü ildə Gəncə qalasının işğalı ərəfəsində Xan sarayı yerləşən daş sitadel 50 kvadrat sajendən çox ərazini əhatə edirdi.

Ə.Salamzadə, E.Avalov və R.Salayevin müəllifliyi ilə 1979-cu ildə nəşr edilmiş *"Azərbaycanıın tarixi şəhərlərinin qorunması və yenidənqurulmasının problemləri"* () kitabında sarayın xarabalıqlarının şəkilləri yayımlanmışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Gəncə qalasının 1797-ci ilə aid planında həmin sitadelin bir bastionu qeyd edilir və izahlarda o, *“tərk edilmiş sitadel”* kimi qeyd edilir. Ə.Salamzadə qeyd edir ki, xəritə üzərindəki bu qeyd, sarayın xəritə tərtib olunan vaxtda artıq tərk edilmiş olduğunu göstərir.

Gəncə xan sarayı qəsr formalı yaşayış kompleksi olmaqla, bir neçə yaşayış binası, həmçinin, xəritədə *“xan tikilisinə aparan tağlı daş qalereya”* adlandırılan tağlı tikilidə ibarət olmuşdur. Bu tikili saraya aparan xüsusi qapı və ya dəhliz rolunu oynamışdır.  Kompleks daxili həyətlərə və bir neçə fontana malik idi. Bunlarla yanaşı kompleksə planda *“köhnə xaraba daş saray”* adlandırılan tikili də daxil idi. Ə.Salamzadə  qeyd edir ki, ehtimal ki, bu tikili şəhər ərazisində inşa edilmiş ən qədim saray formalı tikili – hökmdar və ya yerli hakimiyyət təmsilçisi sarayı olmuşdur. Sonradan yerli hakimlər onun yanında digər saray tikililəri də inşa etdirmiş və şəhərin mərkəzində böyük saray kompleksi formalaşmışdır.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
VKontakte

**VK** ( - *"əlaqədə"*, URL: vkontakte.ru, beynəlxalq versiyası: vk.com) —  Runetın ən böyük sosial şəbəkəsi. Saytın müəllifi və administratoru Rusiya proqramçısı Pavel Durovdur. Hal-hazırda Vkontakte.Ru-nun istifadəçilərinin sayı 91 milyondan artıqdır. Qeydiyyat pulsuzdur, hər kəs orada qeydiyyatdan keçə bilər. Sayt dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunmuşdur. Onun Azərbaycan dilində də versiyası var. Vkontakte.Ru-ya mobil telefon və kommunikatorlardan (m.vkontakte.ru və ya pda.vkontakte.ru) girmək mümkündür. Rusiya və Ukraynanın bəzi mobil operatorlarının abunəçiləri habelə onun pulsuz versiyasından istifadə edə bilərlər (o.vkontakte.ru, və ya 0.vk.com). Fevral 2012-ci ilin Noyabr ayında sosial şəbəkənin gündəlik istifadəçilərinin sayı 38 milyona yaxın idi..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*VK

## Həmçinin bax
Ağalı

**[[Azərbaycan]]da tərkibində **Ağalı** sözü olan aşağıdakı kəndlər mövcudur:**

*Ağalı — Azərbaycanın Ağdaş rayonunda kənd.
*Ağalıq — Azərbaycanın Şabran rayonunda kənd.
*Ağalıkənd — Azərbaycanın Biləsuvar rayonunda kənd.
***[[Ağalı (Zəngilan)|Ağalı]]** — Zəngilan rayonunda Azərbaycanın ilk ağıllı kəndi.
:*Birinci Ağalı — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda kənd.
:*İkinci Ağalı — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda kənd.
:*Üçüncü Ağalı — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda kənd.
*Əhmədağalı — Azərbaycanın Ağdam rayonunda kənd.
*Xanağalı — Azərbaycanın Bərdə rayonunda kənd.
*Qasımağalı — Azərbaycanın Gədəbəy rayonunda kənd.
*Məmmədağalı — Azərbaycanın Qəbələ rayonunda kənd.
*Mustafaağalı — Azərbaycanın Bərdə rayonunda kənd.
*Rəhimağalı — Azərbaycanın Ağsu rayonunda kənd.
*Şükürağalı — Azərbaycanın Ağdam rayonunda kənd.
*Yerliağalı — Azərbaycanın Bərdə rayonunda kənd.
*Yuxarı Ağalı — Azərbaycanın Biləsuvar rayonunda kənd.
*Zağalı — Azərbaycanın Daşkəsən rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Ağazadə
* Ağayeva
* Ağa (ad)
Əhməd Əmir-Əhmədi

**Əhməd Əmir-Əhmədi** () — İran Kazak diviziyasının generalı, hərbi nazir.

## Həyatı
Əhməd Əmir-Əhmədi 1884-cü ildə İsfahanda doğulmuşdu. Atası Tağı ağa Əmir-Əhmədi Qacar ordusunda briqada generalı (sərtib) rütbəsinədək yüksəlmişdi. Özü də İran Kazak diviziyasında xidmət etmişdi. Rza xan və Seyid Ziyaəddin Təbatəbai ilə bərabər Əhməd şah Qovanlı-Qacarın devirilməsində önəmli rol oynamışdı. Rza şah Pəhləvidən sepahbud (general-mayor) rütbəsi almışdı.

O, 1942-ci ildə Əli Süheylinin və 1948-ci ildə Əbdülhüseyn Hazhırın kabinəsində hərbi nazir postunu tutmuşdu. Məclisin üzvü idi.

Rza şahın hakimiyyətində Əhməd Əmir-Əhmədi yeganə adam idi ki, ondan qorxurdular və hörmət edirdilər. Bacısı Püsyan ailəsində ərdə idi. Məhəmmədtağı xan Püsyan öldürüləndə bacısı bu qohumluğu Rza şahdan gizlədə bildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əhməd Əmir-Əhmədi
Tecərə

**Tecərə** — **Midiya** dövrinə aid bir toponim.

"Tecəre" yer adi İran coğrafiyasinda "Təcərəq" kimi qeydə alınmışdır və bir sözlə yayqin toponimlərimizdən sayılır. Guney Azərbaycan ərazisində və ondan qıraq yerlerdə rast gəlinir. Buna misal olaraq Əcəbşir şəhərinin qalaçay hövzəsində, Ərdəbilin qərbində, Miyana şəhərinin şimal şərqində, Marağa şəhərinin ətrafında, daha sonra Ərak, Məlayer, Savə, Xansar, Tusirkan, Bəşriyyə şəhərlərinin yaxınlığında hətta Təcriş yer adında belə rast gəlinir. Bu toponimin yayılma coğrafiyasını nəzərə alsaq qədim Mad (Midiya) ərazisini bir sözlə canlandıra bilərik. Tecərə sözünün etimoloqiyasini müasir Türk, Fars, və Ərəb dilləri ilə izah etmək çətin görünür çünki heç bir dilin söz xəzinəsinə daxil deyildir hər çənd bəzi araşdırıcılar müasir Türk dili ile onu izah etməyə çalışıblar. Bu sözün izini tarixi qaynaqlarda ararkən , I Daranın (Dariyuş) Perspolisdəki sarayının mixi daş yazısında rast gəlirik. Bu yazıda Tecərə sözü Tacara kimi qeyd olunub və saray , şah iqamətgahı məna edilir :

*Mixi yazının oxunuşu:*

1. Dârayavaush : xshâyathiya :
2. vazraka : xshâyathiya : xshâ
3. yathiyânâm : xshâyathiya :
4. dahyûnâm : Vishtâspahy
5. â : puça : Haxâmanishiya : h
6. ya : imam : tacaram : akunaush

*Tərcüməsi:* "Dariyuş böyük şah, şahlar şahı, ölkələr şahı, Viştaspın oğlu, bir Həxaməniş (Əhəməni), bu sarayı(Tacaranı) tikdi."

Tacara ilə yanaşı Həxaməneşi (Əhəməni) yazılarinda şah sarayı mənasında daha iki söz işlənmişdir onlarin biri Hadiş və başqası Apadana-dır. Onların bir-biri ilə nə fərqi olduğunu biz bilmirik. Ola bilsin bu üç söz əhəmənilər tərəfindən məğlub edilmiş müxtəlif xalqlarin dilindən alınma sözlər olsun. Bu sözlərdən yalnız Tacara sözü bu günə kimi toponimlərdə qalmaqdadir. Tacara sözünün mənşəi tam bəlli deyildir. Əhəməni yazılarında işlədilmiş söz bazasi çox məhduddur. Onlarin ümumi sayi heç 400 sözü belə aşmir və bu sözlərin bir çoxu onlardan öncə hakimiyyətdə olmuş Midiya xalqlarının dilindən və qədim Elam dilindən alinma sözlərdir. Midiya dilində çox ehtimal qədim prototürk sözləri daha aparici olmuşdur . həmin ərazilərdə paleotoponimlərin türk dili vasitəsilə asan açıqlanaması və o dövrə aid şəxs adlarının izahı əyanı sübutdur hərçənd süni formada təəssübkeş ariapərəstlər öz xeyirlərinə bir çox yalanlar uydururlar ve Midiyalıları arian hesab edirlər.

Tacara sözünün etimoloqiyasina gəldikdə həmin ariapərəst alimlər susurlar. Onlardan ən adlımı Amerikalı İranşünas Riçard Nelson Frye-dir. O "The heritage of Persia" (Persiyanin mirası) kitabinda belə yazir: "Tacara sözünün kökü bəlli deyildir çalışıblar onu müsbiqə meydançası və stadion kimi məna etsinlər". Lakin sonra həmin sözü başqa mətinlərlə müqayisə edərək artırır:"belə düşünmək olar Tacara şah üçün öz həyatında kiçik bir behişt olmuşdur". Hər halda alimin bu haqda öz mülahizəsi olmuşdur.
Trafik

**Trafik** () — hərəkət, nəqliyyat, ticarət.

Trafik müxtəlif sahələr üçün olur:

**Konpyuter texnikasında**
* Trafik — informasiyanın həcmi.
* Trafik verilənləri — kompüter sistemi vasitəsilə ötürülən və müvafiq rabitə zəncirinin tərkib hissəsi olan kompüter sistemlərində yaradılan informasiya ilə əlaqəli olan və informasiyanın mənbəyi, təyinatı, marşrutu, vaxtı, tarixi, həcmi, davamlılığı və ya əsas xidmətin növünü göstərən kompüter verilənlərini nəzərdə tutur.

**Kompüter şəbəkəsində**
* Trafik — müraciətlərin və ya sorğuların sayı.

**Nəqliyyatda**
* Trafik — yol hərəkətinin intensivliyi.

**Filmlər**
* Trafik (film, 2000) — 2000-ci ilin filmi.

**Mahnılar**
* Trafik (Zemfira) — Zemfiranın ifasında mahnı.
* Trafik (CENTR) — CENTR qrupunun ifasında mahnı.

## İstinadlar
Qırmızı göl

**Qırmızı göl** — Azərbaycan ərazisində göl. **Qanlı göl** olaraq da adlandırılır.

## Haqqında
Ərazisi 7,2 km², suyunun həcmi isə 8,3 mln m³ olan Qırmızı göl Qaradağ ərazisində, Lökbatan qəsəbəsinin cənubunda yerləşir. Qırmızı gölə axıdılan çirkab sularının əsasını Lökbatan qəsəbəsinin məişət çirkab suları və Xocahəsən gölündən axan sular təşkil edir. Gölə çirkab sularının axıdılması onun suyunun oksigen rejiminin pozulmasına səbəb olub. 1976-cı ilə kimi bu göldən neft mədənlərindən çıxan lay sularının qəbuledici anbarı kimi istifadə olunmuşdur.

Qırmızı göl şor sulu göllər qrupuna aiddir. Göl suyunun tərkibində kation və anionların konsentrasiyaları (kalsium, maqnezium, xloridlər, sulfatlar) YVQH-dən dəfələrlə coxdur. Ərazidə radiasiya fonu norma daxilindədir. Gölün uzun müddət antropogen təsirlərə məruz qalması, neft və neft məhsulları ilə, fenollarla həddindən artıq çirklənməsi və digər neqativ təsirlər nəticəsində onun geoloji quruluşu, torpaq süxurları, dibinin relyefi və digər parametrləri deqradasiyaya məruz qalmış, dib çöküntülərində çoxlu miqdarda neft məhsulları yığılmışdır.

## Fiziki — coğrafi şəraiti
Göldə neft məhsulları ilə çirklənmə var. Burada neft məhsullarının miqdarı normadan 4 −10 dəfə yuxarıdır. Yaxınlıqda lay suları var və bütün bu lay suları hamısı gölə axdılır. Göldə çirklənmə normadan dəfələrlə artıqdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səth sularının çirklənmə vəziyyəti
Bulbophyllum habbemense

**** () —   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bulbofilium yoxlama siyahısı
* Səhləbkimilərə aid növlərin İnternet Foto Ensiklopediyası
İctimai mülkiyyət

**İctimai varidat** və ya **İctimai mülkiyyət** ― əsərə aid müəlliflik hüququnun qanunla təsbit olunmuş müəyyən bir müddətdən sonra qüvvədən düşərək ictimai varidata keçməsi halı.

Azərbaycan Respublikasının ərazisində heç vaxt qorunmamış əsər də ictimai varidata keçmiş
sayılır.

## Həmçinin bax
* Müəlliflik hüquqları
* Panorama azadlığı
* Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İohann Yakob Smit

**İohann Yakob Smit** (, 1867 — 1947) — Niderland botaniki. 
## Təsnif etdiyi bitkilər
**Aerides reversum* J.J.Sm. (1912)
**Bulbophyllum borneense* (Schltr.) J.J.Sm. (1912)
**Bulbophyllum brunendijkii* J.J.Sm. (1906).
**Bulbophyllum echinolabium* J.J.Sm. (1934).
**Calanthe veratrifolia* var. *dupliciloba* J.J.Sm. (1922)
**Calanthe veratrifolia* var. *lancipetala* J.J.Sm. (1930)
**Cirrhopetalum biflorum* (Teijsm. & Binn.) J.J.Sm. (1903)
**Coelogyne salmonicolor* var. *virescentibus* J.J.Sm. ex Dakkus (1935)
**Dendrobium acaciifolium* J.J.Sm. (1917)
**Dendrobium acanthophippiiflorum* J.J.Sm. (1915)
**Dendrobium agathodaemonis* J.J.Sm. (1910)
**Dendrobium asperifolium* J.J.Sm. (1911)
**Dendrobium atromarginatum* J.J.Sm. (1929)
**Dendrobium capitellatum* J.J.Sm. (1906)
**Dendrobium carstensziense* J.J.Sm. (1929)
**Dendrobium confusum* J.J.Sm. (1911)
**Dendrobium ephemerum* J.J.Sm. (1917)
**Dendrobium halmaheirense* J.J.Sm.
**Dendrobium lichenicola* J.J.Sm. (1929)
**Dendrobium papilioniferum* J.J.Sm. (1905)
**Dendrobium papilioniferum* var. *ephemerum* J.J.Sm. (1905)
**Dendrobium quadrialatum* J.J.Sm. (1922)
**Paphiopedilum glaucophyllum* J.J.Smith (1905)
**Phalaenopsis amboinensis* J.J.Sm. (1911)
**Phalaenopsis denevei* J.J.Sm. (1925)
**Phalaenopsis fimbriata* J.J.Sm. (1921)
**Phalaenopsis fimbriata* var. *sumatrana* J.J.Sm. (1932)
**Phalaenopsis pulcherrima* J.J.Sm. (1933)
*və s.

O özü aşağıdakı taksonları adlandırmışdır
**Abdominea* J.J. Sm.1914.
**Ascocentrum* Schlechter ex- J.J. Sm. 1914.

## Seçilmiş əsərləri
* Smith, Joannes Jacobus. Orchidaceae van Ambon. — Batavia, 1905. (in Dutch).
* Smith, Joannes Jacobus. Aanteekeningen over orchideeën. — [S.l.], 1920. — 5 dl. (in Dutch).
* Smith, Joannes Jacobus. The Orchidaceae of Dr. W. Kaudern's expedition to Selebes. — [S.l.], 1926.
* Smith, Joannes Jacobus. Enumeration of the Orchidaceae of Sumatra and neighbouring islands. — Dahlem bei Berlin, 1933.
* Smith, J.J. Beiträge zur Kenntnis der Saprophyten Javas. XII—XIV: Burmannia tuberosa Becc. Leiden. 102—138 pp.&nbsp; 16 lithogr. plts.
* Koorders, S.H. & J.J.Smith. Ericacea — Gentianaceae — Corsiaceae — Polugalaceae. Leiden, 1912. 14 pp.&nbsp; 46 lithogr. plts.
* Koorders, Sijfert Hendrik, Theodoric Valeton & Johannes Jacobus Smith: Bijdrage no. 1 [-13] tot de kennis der boomsoorten op Java. Additamenta ad cognitionem Florae javanicae … Batavia & ‘s Gravenhage, G. Kolff, 1894—1914, 13 volumes (J.J.Smith is the sole author of volume 12 and of volume 13 in collaboration with Theodoric Valeton).
* J.J. Smith et al. — 's Lands Plantentuin Buitenzorg. Gedenkschrift ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan op 18 mei 1917. Eerste gedeelte. (Buitenzorg, 1917) (in Dutch).
* J.J. Smith — Geïllustreerde gids voor 's Lands Plantentuin Buitenzorg pp 60 pb Buitenzorg, zj ± 1925 (in Dutch).  
## Ədəbiyyat
* Blumea, Suppl. 1, SMITH vol., 1937, with dedications, photographs, etc.; Bull. Jard. Bot. Bilt. sér. 3, vol. 14, 1937, p.&nbsp; 99—114, incl. bibliogr. & portr.
* Wie is dat? ed. 3—4; Orchideeën, June 1942, 6 pp (in Dutch).
* Bull. Bot. Gard. Buitenzorg III, 17, 1948, p.&nbsp; 381—382.
* Orchideeën, March 1949, p.&nbsp; 23—31 + portr.
Göygöl

;Göllər
* Göygöl (göl) — Azərbaycanın Göygöl rayonunda göl.
* Göygöl (Daşkəsən) — Azərbaycanın Daşkəsən rayonunda göl.
* Göygöl (Gədəbəy) — Gədəbəy rayonu ərazisində şirinsulu, axarlı göl.
* Göygöl (Ordubad) — Ordubad rayonunda şirinsulu, axarlı göl.
* Göygöl (Culfa) — Culfa rayonu ərazisində göl.
* Göygöl — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda göl.
* Göy göllər (Kabarda-Balkariya)

;Çaylar
* Göygöl — Daşkəsən və Gədəbəy rayonları ərazisindən axan çay.

;Qoruq
* Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu — Azərbaycanda yaranan ilk qoruq.

;Yaşayış məntəqələri
* Göygöl (şəhər) — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati mərkəzi.
* Göygöl rayonu — Azərbaycan Respublikasında rayon.
* Göygöl (Gəncə) — Gəncə şəhər Kəpəz rayonunun Hacıkənd qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.
The İstanbul Edition

**The İstanbul Edition** — İstanbulda otel.

"The İstanbul Edition" hoteli İstanbulun Levent məhəlləsində 20 noyabr 2003-cü ildə terror hücumuna məruz qalan və Azərbaycan əsilli iş adamı Mübariz Mənsimov tərəfindən 90 milyon dollara satın alınan HSBC bankın binasının yerində yaradılıb.

Hotelin rəsmi açılışı 4 may 2011-ci ildə keçirilib. Qırmızı lenti Türkiyənin mədəniyyət və turizm naziri Ertuğrul Günay, İstanbul valisi Hüseyin Avni Mutlu, Mübariz Mənsimov və ortağı İsgəndər Xəlilov kəsiblər.

Açılış mərasiminə Hollivud ulduzu Diane Kruge və sevgilisi Joshua Jackson, ingilis modelyeri Riçard Nicoll, o cümlədən Mübariz Mənsimovun yaxın dostları qatılıb. Qonaqlara şampana qonaq ediliblər. Səhnədə müğənni Sezən Aksu yer alıb.

Qeyd edək ki, 2 il ərzində binanın 78 nömrəsi olan hotelə çevrilməsi üçün 60 milyon dollar sərmayə qoyulub. Hotelin bir nömrəsinin bir günlük qiyməti 400 dollardan başlayır. Hoteldə kral dairəsinin 1 günlük qiyməti isə 7 min 500 dollardır. Otel "Marriott International"ın "Editon" markası altında fəaliyyət göstərəcək. Bu, "Editon" markası altında fəaliyyət göstərən dünyada ikinci, Avropada isə birinci otel olacaq. Hotelə Palmali Şirkətlər Qrupu ilə birlikdə "İSR Group" da sərmayə qoyub. Hoteldə dünyanın restoran və cecə klubları sırasında ən məşhur olan markalar da fəaliyyət göstərəcək. Bu sırada məşhur gecə klubu "Billionarire Club" da var. Bu kluba qrupla gələnlərin ən azı 270 dollarlıq bir içki butulkası açdırması gərəkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mübariz Mənsimov İstanbula otel açdı
Sambeksk Yüksəkliklərində

**Sambeksk Yüksəkliklərində** — Rusiyanın Rostov vilayətində qələbə memorialı

"Sambeksk Yüksəkliklərində" qələbə memorialı 1970-ci illərdə Azərbaycanın iştirakı ilə Rusiyanın Rostov vilayətində ucaldılıb. Çünki Taqanroq və Rostovun Neklinovsk rayonlarının azad edilməsində azərbaycanlılardan təşkil edilmiş diviziya xüsusi rol oynayıb. Buna görə də bu diviziya "Taqanroq diviziyası" adlanıb. Abidə 1980-ci il mayın 7-də Azərbaycana rəhbərlik edən Heydər Əliyevin iştirakı ilə açılıb.

## Mənbə
* "Sambeksk Yüksəkliklərində"
Şensi zəlzələsi (1556)

**Şensi zəlzələsi** — Yerdə tarixin ən dağıdıcı və ən dəhşətli zəlzələsi.

Bu zəlzələ 1556-cı il yanvarın 23-də qeydə alınıb.

O, Çinin Xua dağının ətrafında yerləşən Şensi şəhərinin yaxınlığında olub. Tarixin ən dağıdıcı zəlzələsi sayılan həmin yeraltı təkanın gücü 11 bala çatıb. Nəticədə Şensinin bir sıra rayonlarında 1 nəfər də olsun sağ insan qalmayıb. Ümumilikdə təbii fəlakət 830 min nəfərin həyatına son qoyub.

Bu zəlzələ həlak olanların sayına görə tarixdə ən dəhşətli zəlzələlərdən biri sayılır.

Zəlzələ Şansi, Xenani, Qansu, Xebeya, Şanduna, Xubeya, Xunani, Tszyansu və Anhoya əyalətlərinin 97 bölgəsinə ziyan vuraraq, bu ərazilərdəki tikililəri məhv etdi və nəticədə, təqribən, 830.000 insan həlak oldu. O vaxtlar bu ərazilərdəki əhalinin böyük hissəsi meşəli təpələrin yamaclarında qurduqları qazmalarda yaşayırdırlar və zəlzələ baş verən zaman həmin qazmaların çökməsi həlak olanların sayının artmasına səbəb oldu.

Geoloji məlumatlara əsaslanaraq alimlər bu zəlzələni 11 bal gücündə qiymətləndirirlər. Bu, həlak olanların sayına görə tarixdə məlum olan ən dəhşətli zəlzələ və ümumiyyətlə, ən irimiqyaslı təbii fəlakətlərdən biri hesab edilir.

## İstinadlar
Titanomyrma lubei

**Titanomyrma lubei** — qarışqa növləri arasında ən iri ölçüyə malik növ

Uzunluğu 5 santimetrdən çox olan nəhəng qarışqalar Avropa ilə Şimali Amerika arasında hərəkət edə bilirdilər.

Güman edilən həmin dövr Yer planetində indikindən daha isti hava şəraitinə təsadüf edir. Sözügedən qarışqaların necə yaşadıqları və nə ilə qidalandıqları məlum deyil.

Titanomyrma lubei adı verilmiş həmin varlıqların qarışqa növləri arasında ən iri ölçüyə malik olduqları bildirilir.

Titanomyrma lubei qarışqasının çəkisinin kiçik sərçənin çəkisinə bərabər olduğu deyilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Endi Vorhol

**Endi Uorhol** ( (1928-1987), əsl adı **Andrey Varhola** — Amerika rəssamı, dizayner, prodüser, yazıçı, kolleksiyaçı, jurnal naşiri və kinorejissor, pop-art cərəyanının görkəmli nümayəndəsidir. 1960-cı illərdə alternativ rok qrupu olan "The Velvet Underground"un meneceri və prodüseri olmuşdur.

## Uşaqlıq illəri
Endi Pittsburqda (Pensilvaniya ştatı) rusin əsilli ailənin dördüncü uşağı olaraq anadan olmuşdur. Uşaq ikən xorea, daha sonra skarlatin xəstəliklərinə tutulur və xəstəliyi çox vaxt yatağa bağlı olaraq keçirir. Yatağa bağlı olarkən, rəsm çəkməklə məşğul olur, qəzet parçalarından kollaj düzəldir.

13 yaşında ikən atası mədəndə həlak olur.

## Karyeranın başlanğıcı
1949-cı ildə Korneqa Texniki Universitetinin rəssamlıq fakultəsini bitirdikdən sonra Nyu Yorka köçür və orada Vogue, Harper's Bazaar kimi məşhur jurnallarda və başqa nəşrlərdə rəssam-illüstrator kimi işləyir. Bununla yanaşı o, vitrin və plakatların dizaynı ilə də məşğul olur.

Endinin 1950-ci ildə ayaqqabı kompaniyasının reklam dizaynı uğurlu alınır.

## Yaradıcılığı

1960-ci illərdə Endi dollar əskinaslarının, göbələk buludlarının, elektrik stulunun, Campbell's Soup Cans, Coca-Cola rəsmlərini yaradır. Bu dövrdən Endi fotoqraf və rəssam kimi Merilin Monro, Elizabet Teylor, Cim Morrison, Elvis Presli, Məhəmməd Əli və başqa məşhurlarla əməkdaşlıq edir. Merilin Manronun ölümündən sonra, Endi, aktrisanın həyat və ölümünün alleqoriyasına çevrilmiş məşhur «Merilin Diptixi» əsərini yaradır.

Endi film çəkməyə başlayır, lakin həmin dövrdə çəkdiyi filmlərin çoxunun süjet xətti yox idi.

1963-cü ildə rəssam öz «Fabrik» adlandırdığı sudiyasını yaradır və ətrafına müxtəlif yazıçı, musiqiçi, rəssam və başqa məşhurları toplayır.

## Sui-qəsd cəhdi
1968-ci ildə Uorholun bir neçə filmində çəkilmiş radikal feminist Valeri Solanas «Fabrik»ə daxil olaraq 3 dəfə Uorhola atəş açır və polisə təslim olur. Uorhol sağ qalır, amma onun daxili üzvləri zədələnmişdi. Buna baxmayaraq, o, Solanası ittiham etməkdən imtina edir və Solanas 3 il həbs cəzası ilə cəzalandırılır, həmçinin psixiatrik xəstəxanada müalicə alır.

Bu hadisədən sonra, Uorhol ukrain yunan katolik kilsəninə mütəmadi olaraq gedir. Onun əsərlərində şiddətli ölüm mövzusu yer almağa başlayır.

Endi Uorhol 1987-ci ildə Manhettendə Kornuell tibb mərkəzində,  əməliyyatından sonra yuxuda dünyasını dəyişdmişdir.

Qardaşları cəsədini Pittsburqa aparmış və St. John Baptist Bizans Katolik qəbiristanlığında dəfn etmişlər.

## Şəxsi həyat
Endi Uorhol homoseksual idi.

## Filmoqrafiya

## Haqqında çəkilən filmlər
* «Doors» (1991) — Kristin Qlover.
* «Baskiya» (1996) — Devid Boui.
* «Mən Endi Uorhola atəş açdım» (1996) — Cared Harris.
* «Mən Endi Uorholu yoldan çıxardım» («Fabrik qızı») (2006) — Qay Pirs.
* «Gözətçilər» (2009).
* «Qara geyimlilər 3» (2012) — Bill Heyder.

## İstinadlar
Periton

**Periton** () — ən böyük seroz qişa, qarın və çanaq boşluğu divarlarını daxildən və burada olan üzvləri xaricdən örtür. Qarın boşluğu —  yuxarıdan tərəfdən — diafraqma ilə, on və yan tərəflərdən qarın əzələləri ilə, arxa tərəfdən — bel əzələləri və bel fəqərələlərinin cisimləri ilə əhatə olunmuşdur. Aşağı tərəfdən bu boşluq böyük və sonra kiçik çanaq boşluğuna keçir.

## Həmçinin bax
* Peritonit
Mircavad Axundzadə

**Mircavad Seyidhəsən oğlu Axundzadə** (1909 – 1996) — Azərbaycanın ilk peşəkar fotoqrafı.

## Həyatı
Mircavad Axundzadə 1909-cu ildə Bakının Maştağa qəsəbəsində anadan olub. Kiçik yaşlarından fotoya həvəs göstərən Mircavad Axundzadə şəhərdə mətbəədə işləyən atasının yanına tez-tez gedərmiş. Burada Lifşits soyadlı bir alman uşağın marağını görüb ona fotoaparat bağışlayıb və Mircavad 9 yaşında (1918-ci ildə) ermənilərə qarşı vuruşan bir qrup silahlı maştağalının şəklini çəkib. Atası Seyidhəsən Axundzadə qabaqcıl fikirli, mütərəqqi ziyalılardan olub. Babası Axund Mirhüseyn isə İraqın Nəcəf şəhərində 15 il ali dini təhsil almış, bununla yanaşı tarix, coğrafiya və tibb kimi dünyəvi elmlərlə də yaxından maraqlanmışdır. Xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə dostluq etmişdir. Oğlu Seyidağa (Mircavadın atası) H.Z.Tağıyevin "Kaspi" mətbəəsində çalışmış, ara-sıra dövri-mətbuatda məqalələri çap olunmuşdu.

## Fəaliyyəti
O, 1918-ci ilin mart soyqırımlarını öz kiçik fotoaparatı ilə çəkərək ilk azərbaycanlı fotoqraf kimi tarixə düşmüşdür.Məşhur fotoqrafın şəkilləri və neqativləri hazırda arxivlərdə qorunur. Mircavad Axundzadə haqqında Şamil Nəcəfzadənin rejissorluğu ilə "Ağ-qara dünya" sənədli filmi də çəkilib.Rejissor Ş.Nəcəfzadə müsahibəsində deyib ki, filmin çəkilişinə təşəbbüs 1991-ci ildə “Yaddaş” sənədli filmlər studiyasından irəli sürülüb. “Bu mənim ilk sənədli filmim oldu. Çəkilişlər Maştağada aparıldı. Biz filmi onun yaşadığı evdə çəkdik. Həmin vaxt o, evdə qızı və nəvəsi ilə yaşayırdı. Film sanki yaxın keçmişimizə bir səyahətdir. Filmdə qocaman fotoqrafın çəkdikləri fotolarla yanaşı, digər fotoqrafların da şəkilləri yer alıb. Filmdə həyatın müxtəlif anlarını dondurub saxlayan, yaşadan və nəsillərdən nəsillərə ötürən fotolar göstərilib.”Rejissorun sözlərinə görə, filmi çəkəndə qocaman fotoqrafın gözləri görmürdü. “Biz filmi çəkəndə çalışırdıq ki, bu məqamlar hiss olunmasın. Mircavad Axundzadə filmin təqdimatına qızı və nəvəsi ilə gəlmişdi. Təqdimatda da nəvəsi kino təsvirlərini onun qulağına pıçıltı ilə danışırdı.”

Mircavad Axundzadə 1996-cı ildə Bakıda vəfat edib. Dünyadan köçəndən sonra fotoqrafın evi satılanda arxivi köhnə evdə qalaraq itib.

## Xatirəsi
1991-ci ildə Şamil Nəcəfzadə tərəfindən "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsalı *Ağ-qara dünya* adlı qısametrajlı sənədli film həsr olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Fotoqraflar Birliyi
Əbunnəcib Sührəvərdi

**Əbun-Nəcib Sührəvərdi** (; ) — Azərbaycan türkü, hüquqşünas alim, sufi mütəfəkkir, mötədil sufizmin nümayəndəsi.

## Həyatı
Əbun-Nəcib Sührəvərdinin 1097-ci ilin yanvar, yaxud fevral ayında Zəncan yaxınlığındakı Sührəvərd qəsəbəsində anadan olmuş, Bağdada gedərək orada Nizamiyyə mədrəsəsində təhsil almışdır.

AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədov orta əsr mənbələrində Əbun-Nəcib Sührəvərdinin gənclik illərində yoxsul həyat sürməsi, Ziyaəddin və Nəcibəddin ləqəbi ilə tanındığını bildirərək qeyd edir ki, Tacəddin Sübki onun Dəclə sahilində uçuq bir evi olduğunu, özü və dostlarının oraya sığındığını yazmışdır. Yaqut Həməvi halal zəhmətlə dolanan mütəfəkkir haqqında yazır: 

*O, [[Bağdad]]da su daşıyar, öz qazancını yeyərdi.*

Çətin güzəran, zəhmətli günlər keçirən Əbun-Nəcib Sührəvərdi görkəmli alim, böyük sufi şeyxi kimi şöhrət qazanaraq Nizamiyyə mədrəsəsində dərs demiş, bir müddət Şərqin ilk və ən böyük universitet tipli təhsil mərkəzi olan Nizamiyyə mədrəsəsinə başçılıq etmişdir. Əbun-Nəcib xalq arasında böyük nüfuza malik sufi şeyxi kimi tanındığı üçün onun hüququ hakim dairələr tərəfindən toxunulmaz olmuşdu: mütəfəkkir təqib olunan şəxslərə öz sufi ribatlarında yer verməkdən belə çəkinməmişdir. Zakir Məmmədov Tacəddin Sübkinin kitabına əsasən belə bir faktı yazır: 

*"Əbun-Nəcib Sührəvərdi sultandan, xəlifədən və başqalarından qorxmayıb, ona pənah gətirənləri müdafiə etmiş, onlar təhlükədən sovuşmuşlar."*

Mənbələrdə Əbun-Nəcib Sührəvərdinin Əbdürrəhim və Əbdüllətif adlı iki oğlu yad edilir. Onlardan biri sufi, digəri isə hüquqşünas alim olmuşdur.

AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədov mənbələr əsasında belə qənaətə gəlmişdir ki, Əbun-Nəcib Sührəvərdi 8 aprel 1168-ci ildə vəfat etmiş, Bağdadın cənub qərb səmtində Dəclə sahilində öz ritablarından birində dəfn olunmuşdur.

## Yaradıcılığı
Əbun-Nəcib Sührəvərdinin əsas əsərləri *"Təsəvvüfə dair müridlərin davranış qaydaları"* (Ədəb əl-müridin fit-təsəvvüf), *"Allahın gözəl adlarının şərhi"* (Şərh əl-Əsma əl-Hüsnə), *"Çıraqların qəribəsi"* (Qərib əl-məsabih) traktatlarıdır.

Zakir Məmmədov Əbun-Nəcib Sührəvərdinin təlimi haqqında yazır ki, sufi təliminin mötədil qoluna mənsub mütəfəkkirin nəzərində təsəvvüf şəriətdən başlayıb, təriqətdən (mənəvi kamillik yolundan) keçərək həqiqətdə sona yetir. Birinci mərhələ elm, ikinci mərhələ əməl, axırını isə ilahi vergi ilə səciyyələnir. O, bu mənada deyir: *"Təsəvvüfün əvvəli elm, ortası əməl, axırı ilahi vergidir. Elm muradı aşkar edir, əməl tələbi müəyyənləşdirir, ilahi vergi ümid qayəsinə çatdırır."*

## Həmçinin bax
* Sührəvərdilik
* Təsəvvüf

## İstinadlar
Perikardit

**Perikardit** – ürəyin seroz qişasının ya ürək kisəsinin iltihabı. Müxtəlif xəstəliklər fonunda və müstəqil olaraq meydana çıxır. Etiologiyasına görə infeksion, autoimmun, travmatik və ideopatik perikarditlər ayird edilir.

## Təsnifatı
### Etioloji təsnifat (E. E. Qoqin 1979)
* İnfeksion:
# Revmatik;
# Vərəmli;
# Bakterial: (qeyri spesifik – kokk mənşəyli, septiki spesifik qarın yatalağı, dizenteriya, qarayara, vəba, taun, tulyaremiya ilə əlaqəli)
# Göbələk;
# Viral;
# Rikketsioz
* Aseptik perikarditlər:
# Allergik;
# Qan xəstəlikləri və hemorragik diatezlərlə əlaqəli;
# Birləşdirici toxuma xəstəlikləri ilə əlaqəli;
# Travmatik;
# Şüa təsirindən;
# Post infarkt (Dressler sindromu)
# Maddələr mübadiləsi pozğunluğu ilə (uremiya, podaqra) əlaqəli;
# Qlükokortikosteroid müalicəsi ilə əlaqəli;
# C vitamini çatışmazlığı ilə əlaqəli;
* İdiopatik perikarditlər

### Kliniki təsnifat
* kəskin perikardit:
# Quru (fibroz);
# Eksudativ: seroz-fibroz, hemmoragik, irinli;
# Ürək tamponadalı;
# Tamponadasız.
* Xroniki perikardit:
# Eksudativ;
# Adheziv;
# Simptomsuz
# Ürək funksiyası pozğunluqlu;
# Zirehli ürək
# Konstriktiv perikardit

### E. S. Valiqura görə təsnifat
* Xroniki eksudativ perikardit
* Xroniki konstriktiv perikardit
* Zirehli ürək
## Həmçinin bax
* Ürək kisəsi
XBT-9 kodlarının siyahısı

**XBT-9 kodlarının siyahısı**

Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı 10-cu baxış:

* I sinif. Bəzi infeksion və parazit xəstəlikləri
* II sinif. Yeni yarananlar
* III sinif. İmmun mexanizminə təsir göstərən qan xəstəlikləri, qanyaradan orqanların xəstəlikləri və digər pozuntular
* IV sinif. Endokrin sistemin xəstəlikləri, qidalanma və maddələr mübadiləsi pozuntusu
* V sinif. Psixi pozğunluq və davranış pozğunluğu
* VI sinif. Sinir sistemi xəstəlikləri
* VII sinif. Göz və onun əlavə aparatlarının xəstəlikləri
* VIII sinif. Qulaq və məməyəoxşar çıxıntısı xəstəlikləri
* IX sinif. Qan dövranı xəstəlikləri
* X sinif. Tənəffüs orqanı xəstəlikləri
* XI sinif. Həzm orqanları xəstəlikləri
* XII sinif. Dəri və dərialtı hüceyrə xəstəlikləri
* XIII sinif. Sümük-əzələ sistemi və birləşdirici toxuma xəstəlikləri
* XIV sinif. Sidik-tənasül sistemi xəstəlikləri
* XV sinif. Hamiləlik, doğum və doğumdansonrakı dövr xəstəlikləri
* XVI sinif.
* XVII sinif.
* XVIII sinif.
* XIX sinif.
* XX sinif.
* XXI sinif.

## İstinadlar
Qızıl qapı

**"Qızıl qapı" parkı** () — San-Fransiskoda yerləşən park.

## Qalereya


Crepuscular rays 09-11-2010 1.jpg|
GoldenGatePark01.jpg|
Rainbow Falls in GGP.jpg|
Heparin

**Heparin** (,  qaraciyər) sinonimläri:  və s. insan və heyvan orqanizmin təbii və fizioloji olaraq qanın laxtalanmasının qarşısını alan faktorudu. Fibrinolizin ilə birlikdə heparin orqanizmin qanın laxtalanmasının qarşısını alan fizioloji sistemə daxildir. Heparin birbaşa təsirə malik, bilavasitə qanın laxtalanma  faktorlarına (XII, XI, X, IX, VII, II) təsir edən antikoaqulyantdır.  O, trombinin sintezinin qarşısını alır, trombositlərin aqreqasiyasının azaldır. Heparinin qanın laxtalanmasının qarşısını alması həm  – orqanizmdə və həm də  orqaizmdən kənar (şüşədə) baş verir.  Heparin qanın laxtalanmasının qarşısını almaqla yanaşı həm də hialuronidazanın aktivliyini azaldaraq, haradasa qanın fibrinolitik xassəsini artırır, tac damarlardakı qan axınını yaxşılaşdırmış olur. Heparin həm də hipolipidemik təsirə malikdir ki, bu da onun lipoprotein mənşəyli lipazanın aktivliyinin artırması ilə əlaqədardır.  Heparin qlükuron turşusu və qlükozamin, etrifizasiya olunmuş kükürd turşusu qalıqlarından təşkil olunmuş  turş mukopolisaxariddir. Nisbi şəkisi 16000-dir. Heparin insan və heyvan orqanizmindəki bazofil tosqun hüceyrələrdə sintez olunur. Orqanizmdə ən çox toplandığı yer qaraciyər və ağciyərlər, ən az toplandığı yer isə sklet əzələləri, dalaq və ürək əzələsidir. İribuynuzlu mal-qaranın ağciyərlərindən istehsal edilir. Tibbdə tətbiq üçün adətən natrium duzu şəklində ağ sarımtıl, qoxusuz suda və izotonik məhlulda həll olunan amorf toz şəklində buraxılır. 1%-li məhlulunun pH-ı 6,0-7,5-dir.

Heparinin aktivliyi bioloji metodla: qanın laxtalanması müddətini uzaltmasına əsasən müəiyyən edilir. Beynəlxalq standarta əsasən 1mq heparin 130TV-ə (təsir vahidinə) malikdir. (1TV = 0,0077mq). Prakik olaraq preparat aktivliyi 1mq-də 120TV dən aşağı olmamaqla buraxılır.

Heparin preparatı həm vena daxilinə, əzələ daxilinə və həm də dəri altına yeridilərək tətbiq edilir. Birdəfəlik vena daxilinə inyeksiyadan dərhal sonra təsir edərək və təsir müddəti 4-5 saat çəkə bilir. Əzələ daxili injeksiyadan 13-30 dəqiqə sonra təsirə başlayaraq və 6 saata qədər çatır. Dəri altına yeridildikdən 40-50 dəqiqə ərzində təsirə başlayaraq 8-12 saata qədər davam edə bilir. Adətən effektli müalicə məqsədilə və dəqiqlik baxımından  vena daxilinə 24 saatlıq avtomat spris – perfuzomat vasitəsilə yeridilməsi tövsiyə olunur. 
## Tətbiqi
Heparin preparatından müxtəlif tromboembolik xəstəliklə və onların fəsadlarına qarşı həm profilaktik həm də müalicə məqsədilə istifadə olunur. Miokard infarktları, magistral  damarların: arteriyaların, venaların, beyin və göz damarlarının  trombozlarında, xüsusilə  süni qan dövranı şəraitində aparılan ürək-damar cərrahiyyəsində; transplantologiyada, dializ zamanı  trombəmələgəlmənin qarışsını almaq və onu lokalizə etmək məqsədilə geniş tətbiqini tapmışdır. 
## Mənbələr
* М.Д.Машковский. Лекарственные средства (в 2-х томах), 10-е изд., стер. М. Медицина 1985, Том 2
Xalq Hərəkatı Uğrunda İttifaq

**Xalq Hərakatı Uğrunda İttifaq** (, UMP) bu abvetura ilə **Prezident Çoxluğu Uğrunda İttifaq** () — Fransanın liberal-mühafizəkar ideologiyalı siyasi partiyası. Yarandığı vaxtdan hakim partiyadır. Məclisdə və Senatoda əsas bir əmrə sahib olan partiya 2007 Prezidentlik seçimlərinə namizəd göstərildiyi Nikolya Sarkozi Fransa Prezidentliyinə seçilmişdir . Partiya Avropa Halk Partiyası, Beynəlxalq Mərkəz Demokratlar təşkilatlarına namizəddir. Partiyanın siyası görüşü Xristian liberalizm olaraq müəyyən olunur.

2012 millət vəkili seçimlərində iqtidarı itirib müxalifət partiyası olmuşdur.

## UMP-liSəlahiyyətli şəxsləri
**UMP'li prezidentləri**
* Jacques Chirac (2002–2007)
* Nicolas Sarkozy (2007–2012)

**UMP-lı baş nazirlər**
* Jean-Pierre Raffarin (2002–2005)
* Dominique de Villepin (2005–2007)
* François Fillon (2007–2012)

**UMP-li senato başkanları**
* Christian Poncelet (2002–2008)
* Gérard Larcher(2008–2011)

**UMP-li məclis başçıları**
* Jean-Louis Debré]] (2002–2007)
* Patrick Ollier (2007)
* Bernard Accoyer (2007–2012)

**UMP ümumi başçıları **
* Alain Juppé]] (2002–2004)
* Nicolas Sarkozy (2004–2007)
* *2007–2012-ci illərdə başçı məqamı dondurulmuşdur.*
* Jean-François Copé(2012–2014)

**UMP ümumi katibləri**
* Philippe Douste-Blazy (2002–2004)
* Pierre Méhaignerie (2004–2007)
* Patrick Devedjian(2007–2008)
* Xavier Bertrand (2008–2010)
* Jean-François Copé (2010–2012)
* Michèle Tabarot(2012–2014)
* Luc Chatel (2014 —) (keçid prosesi)

**UMP məclis grup başçıları**
* Jacques Barrot (2002–2004)
* Brnard Accoyer (2004–2007)
* Jean-François Copé (2007–2010)
* Christian Jacob

**UMP senato grup başkanları**
* Josselin de Rohan (2002–2008)
* Henri de Raincourt (2008–2009)
* Gérard Longuet(2009–2011)
* Jean-Claude Gaudin (2011 —)

## Mənbə
*  Site officiel de l'Union pour un mouvement populaire 
*  Les Créateurs du possible
*  Site officiel du groupe UMP à l'Assemblée nationale 
*  Site officiel des députés UMP au Parlement européen
Nizami Gəncəvinin ev-muzeyi

**Nizami Gəncəvinin Ev Muzeyi** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşir.

Ev muzeyi 1980-ci ildə "Nizami" bədii filminin çəkilişi zamanı tikilmişdir. Muzeyin tikilməsində məqsəd Azərbaycanın XII əsrə aid milli və məişət ənənələrinin müasir dövrdə təcəssüm etdirilməsindən və canlandırılmasından ibarət olmuşdur.

## Mənbə
* Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi

## Xarici keçidlər

* Nizami Gəncəvinin ev-muzeyi bərpa olunur
* Nizami Gəncəvi Muzeyi
Qazax (dəqiqləşdirmə)

* Qazax rayonu — Azərbaycan Respublikasında rayon.
* Qazax — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun inzibati mərkəzi.
* Qazax sancağı — Osmanlı inzibatı ərazisi.
* Qazax sultanlığı — Azərbaycanda tarixən mövcud olmuş sultanlıq.
* Qazax xanlığı — 1465-1847-ci illər mövcud olmuş türk dövləti.
* Qazax bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Qazax şəhərində bələdiyyə.
* Qazaxlar — Qazaxıstan Respublikasının titul və əsas xalqı.
* Qazax dili — Türk dilləri ailəsinə aid dillərdən biri.
* Qazax distansiyası — Rusiya İmperiyası dövründə mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi.
* Qazax qəzası — Çar Rusiyası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə inzibati-ərazi vahidi.
* Qazax (film, 1966) — Qısametrajlı sənədli releviziya filmi.

## Həmçinin bax
* Qazaxlar (dəqiqləşdirmə)
Atəşgah (neft yatağı)

**"Atəşgah"** -  Azərbaycanda Xəzər dənizində Neftçala rayonuna yaxın neft yatağıdır. Yataq sahilə yaxın, Neftçala rayonunun mərkəzi ilə üzbəüz yerləşir. "Yanan tava", "Atəşgah" və "Muğan-dəniz" blokunün tərkib hissəsidir.

Blokun ümumi sahəsi 500&nbsp;km², dənizin dərinliyi 50-100 metrdir. "Yanan tava", "Atəşgah" və "Muğan-dəniz" strukturlarında kəşfiyyat işləri üçün cavabdeh olan JAOC 2001-2003-ci illərdə çox mürəkkəb kəşfiyyat-qazma işləri aparıb. Yüksək lay təzyiqi üzündən birinci kəşfiyyat quyusu hətta layihə dərinliyinə çata bilməyib. İkinci kəşfiyyat quyusunda isə layihə dərinliyini iki dəfə artırmaq lazım gəlmişdi.

Ancaq lazım olan minimal karbohidrogen həcmi tapılmayıb. "Atəşgah", "Yanan tava" və "Muğan-dəniz" yataqlarının kəşfiyyatı və işlənməsi üzrə saziş 25 dekabr 1998-ci ildə ARDNŞ (50 faiz) ilə Yaponiyanın "ITOCHU Oil" (7,5 faiz), "Yapex" (22,5 faiz), "Teikoku" (7,5 faiz) və "Inpex" (12,5 faiz) şirkətləri arasında bağlanıb. JAOC əməliyyat şirkəti 18 may 1999-cu ildə yaradılıb. "Yanan tava" və "Atəşgah" dəniz strukturlarında qazılmış kəşfiyyat buruqlarından əldə edilmiş göstəriciləri dərindən öyrəndikdən sonra "Japan Azerbaijan Operating Company" (JAOC) əməliyyat şirkəti Azərbaycanda işini dayandırmağı qərara alıb.

## İstinadlar
Yırtıcı quşlar

**Yırtıcı quşlar** — uçuşu zamanı şikarını ovlayan quşlar.

Gündüz yırtıcı quşlarının əksəriyyəti qızılquşkimilər dəstəsinə aiddir:

* 
* 
* 
* 
Gecə yırtıcı quşlarının nümayəndələri bayquşkimilər dəstəsinə aiddir və bu dəstəyə iki fəsilə daxildir:
* 
* 

## İstinadlar
Ağa Əlizadə

**Ağa Cavad oğlu Əlizadə** (əsl adı: *Zeynalabdin Molla Cavad oğlu Ağaəlizadə*; ) — Qafqaz müsəlmanlarının VIII, Azərbaycan Cümhuriyyətinin (1918–1920) ilk şeyxülislamı.

## Həyatı
Şeyxülislam Axund Ağa Cavad oğlu Əlizadə 1871-ci il oktyabrın 22-də Bakının Pirşağı qəsəbəsində, ruhani ailəsində anadan olmuşdur. Atası Axund Hacı Məhəmməd Cavad dövrünün çox tanınmış din xadimlərindən və hörmətli ziyalılarında biri olmuşdur. Gəncliyində Ağa Əlizadə ali dini təhsil almaq üçün Bağdada göndərilir. Bağdad Universitetinin ilahiyyat fakultəsini bitirdikdən sonra Nəcəf şəhərindəki Ali Dini Universitetə oxumağa gedir.

### Dini fəaliyyəti
1896-cı ildə 25 yaşında Nəcəfdə Dini Universitetdə təhsili böyük uğurla başa vurub "Axund" rütbəsi qazanan Ağa Əlizadə doğma vətəninə qayıdır və İçərişəhər məhəllə məscidlərindən birinə təyinat alır. 1903-cü ildə 32 yaşında Təzəpir məscidinə axund təyin edilir. 1904-cü ildə Axund Ağa Qafqaz müsəlmanları Şiə Ruhani İdarəsinin üzvü seçildi. 1907-ci ilin yayında Ağa Əlizadə Bakıda "Səadət" Müsəlman Ruhani Cəmiyyəti yaratdı və onun sədri seçildi. Cəmiyyətin fəaliyyətində yazıçı Nəcəf bəy Vəzirov, miliyonçular İsa bəy Aşurbəyov, Zeynalabidin Tağıyev və başqa elm, mədəniyyət və din xadimləri də fəal iştirak edirdilər. 1907-ci ilin sentyabrında Bakıda "Mədrəseyi-Səadət" məktəbi açıldı və Əli bəy Hüseynzadə məktəbə direktor təyin edildi.

## Şeyxülislamlıq

### Birinci şeyxülislamlıq
1918-ci ildə Dini etiqad və sosial təminat naziri Musa Rəfibəyovun əmri ilə Axund Ağa Əlizadə Şeyxülislam təyin edildi. O vaxt atası Hacı Cavad Əlizadə Bakı quberniya dini məclisinin sədri idi. Şeyxülislam 1918-ci ildə sələfi Məhəmməd Pişnamazzadə kimi Məşixət sədrlərinə nazir səviyyəsində məvacib verilməsini və Mərkəzi Aparat üzvlərinin sayının 15 nəfərə çatdırılmasını tələb edirdi. Lakin bu alınmır. Axund Ağa Əlizadə 1920-ci ilin mayın 12-nə kimi Şeyxülislam vəzifəsində çalışdı.

### İkinci şeyxülislamlıq
1943-cü ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin qərarı ilə fəaliyyətinə 1920-ci ildə xitam verilmiş Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsi bərpa edildi və Ağa Əlizadənin İdarənin sədri seçilməsi üçün namizədliyi irəli sürüldü. 1944-cü il mayın 25-də Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin birinci qurultayı çağrıldı. 1944-cü il mayın 28-də keçirilmiş səsvermə zamanı Axund Ağa Əlizadə yenidən Qafqaz Şeyxülislamı seçildi. Şeyxülislam Axund Ağa Əlizadə dünyanın bir çox ölkələrində təşkil olunmuş konfranlarda iştirakçısı olur və Sovet müsəlmanları adından nitq söyləyirdi. 1952-ci ildə SSRİ-də müharibədən sonra ilk dəfə Zaqorskda sülhü müdafiə məsələlərinə həsr edilmiş konfransın, 1952-ci ilin mayında Vyanada keçirilən Sülhü Müdafiə Konqresində təşkil olunmuş konfransının iştirakçısı olmuşdur.

## Ölümü
Ağa Əlizadə 1954-cü ilin dekabrında, 84 yaşında Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Fuad Nurullayev. Şeyxulislamlıq zirvəsi: Hacı Allahşükür Paşazadə. Bakı, "Nurlar", 2014, səh. 82–90. ISBN 978-9952-490-50-3
* Qılman İlkin. Bakı və bakılılar (Üçüncü nəşri). Bakı, "Nurlar" NPM, 2006, səh. 258–260. Lisenziya AB № 022039. ISBN 9952-426-12-7

## Xarici keçidlər
Qara penni

**"Qara penni"** () — tarixdə birinci poçt markası.

Qara penni 1840-cı ildə çap olunub. İngiltərədə çap olunan bu marka qara rəngdə və bir penni dəyərində olduğuna görə onu "Qara penni" adlandırıblar. Yapışqanlı marka ideyasını ilk dəfə kitab satıcısı Ceyms Çalmers (, 1782−1853) təklif etsə də, bu markanın ixtirasını general-postmaster Roulan Hillin (; 1795–1879) adı ilə bağlayırlar.

İlk poçt markasının dizaynı üçün elan olunan müsabiqədə 2700-ə yaxın təklif irəli sürülsə də, Çarlz və Frederik Hit () və Henri Koulun () layihəsi qalib gəlir. İngiltərədə aparılan poçt islahatı və marka sisteminə keçid poçt daşınmasının həcmini xeyli artırdı. Belə ki, əgər 1839-cu ildə 75 milyon məktub göndərilmişdisə, 1940-cı ildə bu rəqəm 168 milyona qədər artdı. Həmçinin, İngiltərədə poçt göndərişlərini asanlaşdırmaqla yanaşı, onlara görə ödənilən məbləği dəqiq və tam hesablamaq da mümkün oldu. Roulan Hill bu ixtirasına görə İngiltərə poçt idarəsində baş katib vəzifəsinə gətirildi və 20.000 funt sterlinq məbləğində mükafat aldı.

İlk markalar metalloqrafiya üsulu ilə çap olunurdu. Üzərində iki söz yazılırdı: "Postage" və "One penny". Qara Penninin üzərində şahzadə Viktoriyanın (1819–1901) rəsmi əks olunub.

"Qara Penni" 68 808 000 ədəd çap olunub. Bu gün həmin nümunələri əldə etmək nadir tapıntı hesab olunmasa da kolleksionerlər tarixiliyinə görə daima öz kolleksiyalarına "Qara Penni"ni əlavə etmək həvəsindədirlər.

Markanın yubileylərində isə xüsusi marka blokları hazırlanır.

## Xarici keçidlər
* Səda — Yeni poçt markaları və albom təqdim olunub (06.05.2016)
Qarabağnamə

* Qarabağnamə (opera) — bəstəkar Firəngiz Əlizadənin operası. 
* Qarabağnamə (film) — rejissor Bəhram Osmanovun bədii televiziya filmi.
* Qarabağnamələr — Qarabağ xanlığının tarixini öyrənmək üçün mühüm tarixi mənbə.
Qarabağnamələr

**Qarabağnamələr** — Qarabağ xanlığının tarixini öyrənmək üçün mühüm tarixi mənbə.

## Qarabağnamələr
Azərbaycanın tarixi cəhətdən ən qədim bölgələrindən olan Qarabağ xanlığının siyasi, iqtisadi və mədəni tarixini öyrənən 10 Qarabağnamə mövcuddur:
# Mirzə Adıgözəl bəy "Qarabağnamə";
# Mirzə Camal Cavanşir Qarabaği "Tarixi-Qarabağ";
# Əhməd bəy Cavanşir "1747–1805-ci illərdə Qarabağ xanlığının siyasi vəziyyətinə dair";
# Mirzə Yusif Qarabaği "Tarixi-safi";
# Mir Mehdi Xəzani "Kitabi-tarixi-Qarabağ";
# Rzaqulu bəy Mirzə Camal oğlu "Pənah xan və İbrahimxəlil xanın Qarabağda hakimiyyətləri və o zamanın hadisələri";
# Mirzə Rəhim Fəna "Tarixi-cədidi-Qarabağ";
# Məhəmmədəli bəy Məxfi, "Əhvalati-Qarabağ";
# Həsən İxfa Əlizadə "Şuşa şəhərinin tarixi"
# Həsənəli xan Qaradaği "Qarabağ vilayətinin qədim cədid keyfiyyət və övzaları".

## Qarabağ atları haqqında

Bu məlumatlar o qədər də sistemli göstəriş olmasa da hər halda Qarabağ xanlığında heyvandarlıq təsərrüfatının ümumi vəziyyəti haqqında müəyyən təsəvvür yaratmağa imkan verir. Rzaqulu bəy Mirzə Camal oğlu da Qarabağ atlarının İran, Türkiyədə şöhrət tapdığını, xanın ilxısının sayının ayğırlardan savayı, 3500-dən çox doğar madyandan ibarət olduğunu qeyd etmişdir.

"Qarabağnamələr"də atçılıq təsərrüfatının bəzi məsələlərinə ətraflı şəkildə toxunulur. Bu qaynaqlara əsasən iddia etmək olar ki, Qarabağ xanlığında atçılıq təsərrüfatın mühüm sahələrdən biri idi. Bütün Cənubi Qafqazda Qarabağ atları cinsi, yaraşığı, dözümlülüyü, yüngüllüyü və qaçışı ilə şöhrət qazanmışdır. İngilislər bu atları hind süvari qoşunu üçün alırdılar. Qarabağ atları qızılı rəngi və gözəl forması ilə fərqlənirdi.

Məlumdur ki, at bütün dövrlər üçün sərfəli nəqliyyat növüdür. Fasiləsiz feodal müharibələri və basqınları zamanı at minik vasitəsi kimi döyüşlərdə əvəzedilməz rol oynayırdı. Atdan Qarabağ xanlığında nadir hallardakənd təsərrüfatı işlərində — əsasən xırmanlarda dərzlər döyülərkən istifadə olunurdu.

1832-ci ildə Qarabağ əyalətində 250 ayğırı və 1400 madyanı olan 11 atçılıq zavodu var idi. Satış üçün atların yetişdirilməsi ilə iri feodallar məşğul olurdular. Onlar çoxlu sayda madyan yetişdirir və onlardan alınan balaları satışa verirdilər. 1831-ci ildə Qarabağda bir atın qiyməti 30 çervondan 300 çervona qədər idi ki, bu da öz dövrü üçün kifayət qədər böyük məbləğ idi.

Qarabağ xanlığının ixracatında Qarabağ atları heç də az rol oynamırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Qarabağnamə (opera)
* Dərbəndnamə
* Əxbarnamə
* Şəki xanlarının müxtəsər tarixi
Davud İbrahim

**Davud İbrahim** — Hindistanın ən güclü cinayətkar qruplaşmasının rəhbəri, qlobal terrorçu; dünyanın ən güclü mafiya liderlərindən biri.

Onun əsl adı Şeyx Davud İbrahim Kaskardır. 1955-ci ildə anadan olmuşdur.

D.İbrahimin mütəşəkkil qruplaşması "D-Company" adı ilə tanınır, hazırda o, İnterpolun mütəşəkkil cinayətkarlığa və terrorçuluğa görə axtarışa verdiyi ən təhlükəli şəxslərdən biridir. D.İbrahim dünyanın ən varlı terrorçusudur, onun kapitalının həcmi 6-7 milyard dollar, bəzi məlumatlara görə isə hətta 20 milyard dollardır.

D.İbrahim Bombey şəhərində 1993-cü ildə törədilən partlayışların, habelə 2003-cü ildə Hindistan parlamentinə edilən terror hücumunun və digər terror aksiyalarının təşkilində günahkar bilinir. ABŞ Konqresi D.İbrahimi "əl-Qaidə" ilə bağlı olan ən təhlükəli terrorçular sırasına daxil edib. Birləşmiş Ştatlar 2003-cü ildə onu "qlobal terrorçu" elan edərək BMT Təhlükəsizlik Şurasında xüsusi qətnamənin çıxarılmasına nail olub. Buş administrasiyası isə D.İbrahimə və bəzi tərəfdaşlarına qarşı sanksiyalar tətbiq edib. D.İbrahim bütün dünya üzrə qeyri-leqal pul ötürmələrinin həyata keçirildiyi, "həvalə" kimi tanınan sistemin böyük hissəsinə nəzarət edir. Bu sistem terrorçuların bir-birlərinə pul ötürməsi üçün geniş istifadə olunur. Bildirilir ki, D.İbrahimin "əl-Qaidə" lideri Üsamə bin Ladenlə də əlaqələri olub.

## Filmoqrafiya
Onun haqqında Hindistanın "Bolliwuud" studiyası çoxlu sayda film çəkib, əksər hind filmlərində mafiya lideri və qanqster obrazı D.İbrahimin personası üzərində qurulub.

## İstinadlar
Kateter

**Kateter** (buraxmaq, düşürtmək) boşluqlu üzv və orqanlara: sidiklik, mədə, vena, arteriya, ürək, peridural boşluq, sinir kələfləri və s.) diaqnostik müayinə və müalicə məqsədilə yeridilmək üçün plastik, rezin ya silikon, şüşədən hazırlanmış müxtəlif ölçülü boru. Onun yeridilməsinə isə kateterizasiya deyilir.

## Həmçinin bax
* Arterial kateter
* Venadaxili kateter
* Mərkəzi venoz kateter
* Svan-Hanz kateteri
* Foqarti kateteri
* Sidik kateteri
* Fransız kateter şkalası