Ester Bozerup

**Ester Bozerup** (; ) — danimarkalı iqtisadçı. Bozerup iqtisadi və kənd təsərrüfatı inkişafını öyrənmiş, Birləşmiş Millətlər Təşkilatında və digər beynəlxalq təşkilatlarda çalışmış, aqrar dəyişikliklər və inkişafda qadınların rolu barədə fundamental kitablar yazmışdır.

Bozerup kənd təsərrüfatının intensivləşdirilməsi nəzəriyyəsi – Bozerup nəzəriyyəsi ilə tanınır. O, əhalinin dəyişməsinin kənd təsərrüfatı istehsalının intensivliyini müəyyən etdiyini irəli sürmüşdür. Onun mövqeyi Maltus nəzəriyyəsinə zidd idi, çünki Maltus kənd təsərrüfatı üsullarının əhalinin sayını qida təchizatının məhdudiyyətləri ilə tənzimlədiyini iddia edirdi. Bu mövzuda onun ən məşhur kitabı olan *The Conditions of Agricultural Growth* ("Kənd Təsərrüfatı İnkişafının Şərtləri") bütün növ ilkin kənd təsərrüfatını əhatə edən "dinamik təhlil" təqdim edir. Kitabının əsas məqamlarından biri "*zərurətin ixtiranın anası olması*"dır.

O, insanlığın həmişə bir çıxış yolu tapacağına inanırdı və "*İxtira gücü həmişə tələbatı üstələyəcəkdir*" sözləri ilə tanınırdı. Bozerup qadınların iş və təhsil imkanlarının artırılması mövzusunda debatlara da təsir göstərmişdir.

Onun elmi nailiyyətləri üç fəxri doktor dərəcəsi ilə təltif olunmuşdur: biri Vağeningen Universitetindən (kənd təsərrüfatı elmləri üzrə), biri Braun Universitetindən (iqtisadiyyat üzrə) və biri Kopenhagen Universitetindən (humanitar elmlər üzrə). O, həmçinin 1989-cu ildə ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının Xarici Üzvü seçilmişdir. Onun işinin multidisiplinar xarakteri bu mükafatlarda əks olunmuşdur. O, bir dəfə belə demişdi: "*Biri cəsarət edib ixtisaslaşmamalı, əksinə, hər şeyin necə birləşdirilə biləcəyini araşdırmalıdır. Mən məhz bunu etməyə çalışmışam*."

## Bioqrafiyası
Esterin atası danimarkalı mühəndis idi. Bozerup iki yaşında olarkən atası vəfat etmişdir. Ailəsi bir neçə il ərzində demək olar ki, yoxsulluq içində yaşamışdır. Lakin "*anasının dəstəyi və yaxşı təhsil olmadan məhdud imkanlarının fərqində olması*" sayəsində Ester, 1929-cu ildə Kopenhagen Universitetində iqtisadi və kənd təsərrüfatı inkişafı üzrə təhsil almağa başlamış və 1935-ci ildə nəzəri iqtisadiyyat üzrə dərəcə almışdır.

Ester 21 yaşında olarkən Moqens Bozerup ilə evlənmişdir. Universitet illərinin qalan hissəsində onlar onun imkanlı ailəsinin maliyyə dəstəyi ilə yaşamışlar. Onların qızları Birte 1937-ci ildə, oğulları Anders 1940-cı ildə və İvan 1944-cü ildə anadan olmuşdur.

O, 1935–1947-ci illərdə Danimarka hökumətində çalışmış və İkinci Dünya Müharibəsi zamanı nasist işğalı dövründə də işini davam etdirmişdir. O, hökumətin planlaşdırma idarəsinin rəhbəri kimi subsidiyaların ticarətə təsiri ilə bağlı araşdırmalar aparmışdır. Ailəsi 1947-ci ildə BMT-nin Avropa İqtisadi Komissiyasında (ECE) işləmək üçün Cenevrəyə köçmüşdür. 1957–1960-cı illərdə o və Moqens Hindistanda, Qunnar Mirdalın rəhbərlik etdiyi bir tədqiqat layihəsində iştirak etmişlər. O, ömrünün qalan hissəsini məsləhətçi və yazıçı kimi keçirmişdir. 1964–1965-ci illərdə Moqens BMT-nin Afrika İqtisadi İnkişaf və Planlaşdırma İnstitutunun yaradılmasına kömək edərkən, ailə bir il Seneqalda yaşamışdır. 1980-ci ildə Moqens vəfat etdikdən sonra Ester, Cenevrə yaxınlığında məskunlaşmışdır. 1990-cı illərdə isə İsveçrənin Tiçino kantonunda yaşamışdır.

## Elmi fəaliyyəti
### Əsas töhfələri
Esterin ilk mühüm əsəri *The Conditions of Agricultural Growth: The Economics of Agrarian Change Under Population Pressure* ("Kənd Təsərrüfatı İnkişafının Şərtləri: Əhali Təzyiqi Altında Aqrar Dəyişikliklərin İqtisadiyyatı") Hindistandakı təcrübəsinə əsaslanaraq o dövrdə qəbul olunmuş fikirlərə qarşı çıxan tezislər irəli sürmüşdür. Maltus nəzəriyyəsinə görə, əhalinin sayı və artımı qida təchizatı və kənd təsərrüfatı üsullarından asılıdır. Bozerup isə əksini iddia edirdi: kənd təsərrüfatı üsulları əhalinin sayından asılıdır. Maltus nəzəriyyəsinə əsasən, əgər qida kifayət qədər deyilsə, artıq əhali aclıq səbəbilə azalacaqdır. Lakin Boserup belə hallarda insanların daha çox əmək sərf etməklə, yeni texnologiyalar tətbiq etməklə və gübrələrdən istifadə etməklə istehsalı artıracaqlarını iddia edirdi.

Bozerup nəzəriyyəsinə əsasən, əgər əhali sıxlığı aşağıdırsa, torpaq fasilələrlə istifadə edilir və məhsuldarlığın bərpası üçün uzun müddətli istirahətə buraxılır (bu, çox vaxt "odla təmizləmə və torpağın dincə qoyulması" adlanır). Əhalinin artması isə torpağın istirahət müddətini azaldır və daim becərilməsini zəruri edir. Bunun nəticəsində əkinçilik texnologiyalarında yeniliklər yaranır, lakin daha çox əmək sərf etmək tələb olunur. Yəni, istehsalı artırmaq üçün daha çox iş görmək lazım gəlir. Bu proses "*kənd təsərrüfatının intensivləşdirilməsi*" kimi tanınır.

### Bozerup nəzəriyyəsi
Bozerupun ilkin nəzəriyyəsi çox ümumiləşdirilmiş olsa da, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə kənd təsərrüfatı modellərini başa düşmək üçün mühüm rol oynamışdır. 1978-ci ilə qədər onun kənd təsərrüfatı dəyişikliyi nəzəriyyəsi daha ümumi bir modelə çevrilmişdir. Bu sahə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə əhali və ətraf mühitin öyrənilməsi istiqamətində tədqiqatlara təsir etmişdir.

1965-ci ildə nəşr olunan *The Conditions of Agricultural Growth* ən azı 16 dəfə yenidən çap edilmiş və dörd əlavə dilə tərcümə olunmuşdur.

### Gender araşdırmaları
Bozerupun 1970-ci ildə nəşr olunan *Woman’s Role in Economic Development* ("Qadınların İqtisadi İnkişafdakı Rolu") əsəri gender və inkişafla bağlı müzakirələrə mühüm töhfə vermişdir. Bu kitab Üçüncü Dünya ölkələrində iqtisadi və sosial inkişaf prosesində qadınların vəziyyətini ilk dəfə araşdıran əsər olmuşdur.

Bu kitab BMT-nin 1975–1985-ci illəri əhatə edən "*Qadınlar Onilliyi*" təşəbbüsünün ilham mənbəyi olmuşdur. Bozerup qadınların həm evdə, həm də əmək bazarında verdiyi töhfələrin milli iqtisadiyyata təsirini vurğulamışdır. Bu əsər bir çox dilə tərcümə olunmuş və dəfələrlə yenidən nəşr edilmişdir.

## Kitabları
*  Pdf version.
::Reprinted as: 
* 
::Reprinted as: 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Gender və inkişaf

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Festschrift volume. Marina Fischer-Kowalski, Anette Reenberg, Anke Schaffartzik, Andreas Mayer (eds.) 2014. ''Ester Boserup’s Legacy on Sustainability: Orientations for Contemporary Research''. Springer
* 
* 
* Map of Mauritius.
* Powerpoint presentation: Population case study - Mauritius. 
* Oxford Dictionary of Geography: Böserup model.
* Giovanni Federico's review of ''The conditions of agricultural growth: the economics of agrarian change under population pressure'' by Ester Boserup.
* Agricultural change theory by G.D. Stone, including a section on Boserup.
* Boserup's optimistic view of population growth.
* Detailed account of Boserup's life by Irene Tinker.