open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gəncənin səsi (qəzet)

** "Gəncənin səsi" qəzeti**

## Tarixi

1920-ci ildə “Qırmızı Gəncə” adı ilə nəşrə başlayan, sonralar “Zərbə” (1929-1935), “Kirovabad bolşeviki”, “Kirovabad fəhləsi”, “Kirovabad kommunisti” və nəhayət, “Gəncənin səsi” adı ilə fəaliyyət göstər

2011-ci ildən böyük və rəngli formada çıxan qəzet bu gün 2000 tirajla ayda bir dəfə olmaqla çap olunur.

## "Qırmızı Gəncə" redaktorları

* Məmmədəli Nasir Hacı Məhəmmədzadə ilk redaktor
* Məmməd Kazım Ələkbərli

## “Füqəra sədası” redaktorları

* Balabəy Həsənbəyov (-1923)

## “Zərbə” redaktorları

*Cavad Fərhadov 
*Cəfər Bağır 
*Cahangir Hüseynov 
*Qara Abbas 
*Kəramət Tağıyev 
*Abdulla Şərifov 
*Fərid Cəfərov 
*Zahid İsmayılov
*Sabir Hacıyev (jurnalist)
*Mikayıl Yanar "Gəncənin Səsi" qəzeti redaksiyasında müxbir (1974-1992)
*Vaqif  Tanrıverdiyev  "Gəncənin səsi"  qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri (1976-1988)

## İstinadlar
2S1 Gvozdika

**2S1 Gvozdika** 122mm-lik Rusiya istehsalı olan özüyeriyən artilleriya qurğusudur.

## İstehsal tarixi
İlk prototipi 1969-cu ildə hazırlanmışdır. 1970-ci illərdə Sovet ordusunun arsenalına qəbul edilmiş olan bu silah ictimaiyyətə ilk dəfə 1974-cü ildə Polşada keçirilmiş olan hərbi parad zamanı nümayiş etdirilmişdir. Nəqliyyat vasitəsi çox sayda istehsal olunmuşdu (72 tank diviziyası, 36 mexanikləşdirilmiş motoatıcı diviziya üçün) ABŞ ordusu tərəfindən M1974 adlandırılmış olan bu texnika SSRİ, Bolqarıstan və Polşanın dövlət zavodlarında istehsal olunmuşdur.

## Texniki göstəriciləri
* İstehsal sayı: 10.000
* Əsas silahı: 122mm-lik 2A31 Topu
* Çapı: 122mm
* Lülənin qalxma bucağı: −3….+70°
* Lülənin fırlanma dərəcəsi: 360°
* Maksimum atəş məsafəsi:15.2 km
* Mərmi sayı:40
* Heyət sayı: 4
* Uzunluğu: 7260mm
* Eni: 2850mm
* Hündürlüyü: 2725mm
* Baza: 4445mm
* Lülə uzunluğu: 2500mm
* Klirens: 400
* Zireh növü: polad
* Qalınlığı:15mm
* Qüllənin qalınlığı: 20mm
* Mühərrik: YMZ-238H
* Tipi: Dizel
* Silindir sayı: 8
* Klapan sayı:16
* Sürəti: 61.5km/saat
* Hərəkət mənzili: 800 km

## İstifadəçilər

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri
* Azərbaycan Quru Qoşunları
Qalib Cəfərov

**Qalib Cəfərov** (7 aprel 1989, Temir, Aqtöbe vilayəti, Qazaxıstan SSR, SSRİ) — qazaxıstanlı həvəskar-boksçu, dünya və Asiya çempionu. Qazaxıstan Respublikasının əməkdar idman ustası.

## Həyatı
Qalib Cəfərov 7 aprel 1989-cu ilda Temir şəhərində azərbaycanlı ailəsində anadan olub. Kudayberqen Jubanov adına Aqtöbə Dövlət Universitetinin "bədən tərbiyəsi və idman" fakültəsini bitirib.

1994-cü ildə gənclər arasında Ümümqazaxıstan oyunlarının qalibi olub.

2001-ci ildə Belfast şəhərində keçirilən dünya çempionatında gümüş, iki il sonra Banqkok şəhərində keçirilən dünya çempionatında isə qızıl medal qazanıb.

2004-cü ildə Asiya çempionu olub.

Asiya Oyunlarının gümüş (Pusan, 2002) və bürünc (2006, Doha) mükafatçısıdır.

2004-cü ildə Afinada, 2008-ci ildə isə Pekində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının iştirakçısıdır.

2013-cü ildən Uralsk şəhərində olimpiya ehtiyatları hazırlığı mərkəzinin direktoru işləyir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Sports-Reference.com'' saytında profili
Elektron Təhlükəsizlik Xidməti

**Elektron Təhlükəsizlik Xidməti** (*digər adı ilə* **CERT. AZ** */ az. ETX, en.* Cyber Security Service) — kibertəhlükəsizlik sahəsində informasiya infrastrukturu subyektlərinin fəaliyyətinin koordinasiyasını, mövcud və yarana biləcək elektron təhlükələr barədə ölkə səviyyəsində məlumatlandırmanı, əhalinin, özəl və digər qurumların kibertəhlükəsizlik sahəsində maarifləndirilməsini və onlara metodiki kömək göstərilməsini təmin edən əlaqələndirici qurum olan dövlət orqanıdır.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2012-ci il 26 sentyabr tarixli 708 nömrəli Fərmanının 5-ci hissəsinə əsasən yaradılıb. "Azərbaycan Respublikasında nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər" haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 yanvar 2018-ci il tarixli Fərmanı ilə Mərkəz Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında Elektron Təhlükəsizlik Xidməti kimi Nazirliyin strukturuna daxil edilib.

## Fəaliyyəti
* kibertəhlükəsizlik sahəsində informasiya infrastrukturunun subyektlərinin fəaliyyətini koordinasiya edir;
* informasiya sistemlərinin və şəbəkələrinin, kompüter avadanlıqlarının və onların proqram təminatının, lokal və korporativ informasiya sistemlərinin və ehtiyatlarının təhlükəsizliyinə qarşı yönəldilmiş kiberhücumlar, qanunsuz müdaxilələr, ziyanverici proqramlar (bundan sonra – elektron təhlükələr) barədə istifadəçilərdən, proqram təminatı və texniki avadanlıqların istehsalçılarından, xarici ölkələrdəki analoji strukturlardan və digər mənbələrdən daxil olan məlumatları toplayır və təhlil edir;
* mövcud və yarana biləcək elektron təhlükələr barədə ölkə səviyyəsində məlumatlandırmanı həyata keçirir, kibertəhlükəsizlik sahəsində istifadəçilərin maarifləndirilməsini təmin edir;
* elektron təhlükələrin qarşısının alınması istiqamətində, o cümlədən istifadəçilərə qarşı istifadə oluna biləcək proqramlar, texniki vasitələr barədə təlimatlar hazırlayır, onlara tövsiyələr verir, metodiki dəstəyin göstərilməsini təmin edir;
* ümumi internet trafikində qlobal kiberhücumların qarşısını almaq məqsədilə milli internet operatoru ilə birlikdə Nazirlik ilə razılaşdırılmış qabaqlayıcı tədbirlər həyata keçirir;
* kibertəhlükəsizlik üzrə hazırlığı təmin etmək məqsədilə ölkədə fəaliyyət göstərən digər aidiyyəti qurumlarla qarşılıqlı əlaqədə fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Kamal Musayev

**Kamal Yusif oğlu Musayev** – Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin Rəyasət Heyətinin üzvü (1971– 1989)

## Həyatı

Respublikanın əməkdar hüquqşünası Musayev Kamal Yusif oğlu 10 may 1922-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 
1939-cu ildə Bakı şəhəri 161 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra V.İ.Lenin adına Tiflis Dəmiryol Mühəndisləri İnstitutuna daxil olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar olaraq, təhsilini yarımçıq qoyub öz xahişi ilə cəbhəyə yollanmışdır. O, uzun bir döyüş yolu keçmiş, Volxov, Leninqrad və II Pribaltika cəbhələrində vuruşmuşdur.

Sovet ordusu sıralarından tərxis olunub 1945-ci ildə Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Dəmiryol İdarəsində şöbə rəisinin köməkçisi işləmişdir. 1946-cı ildə Kirov adına Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) hüquq fakültəsinə daxil olmuş və həmin universiteti 1951-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Azərbaycan SSR Ədliyyə Nazirliyinin sərəncamına göndərilmişdir. 
 
Kamal Musayev 1951 – 1953–cü illərdə 2 saylı Bakı notariat kontorunda məsləhətçi, Bakı vilayət maliyyə şöbəsində şikayətlər üzrə Baş müfəttiş işləmişdir.
 
K.Musayev 1953-cü ildən 1960-cı ilədək ikinci dəfə Sovet Ordusu sıralarında xidmət edmişdir. Tərxis olunduqdan sonra Bakıya qayıtmış və həmin il Yardımlı rayonunun Xalq Məhkəməsinin hakimi seçilmişdir.
Bacarıqlı hüquqşünas 1963-cü ildə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin üzvü seçilmişdir, 1971-ci ildən isə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin Rəyasət Heyətinin üzvü kimi çalışmışdır.

Kamal Musayevin xidməti qiymətləndirilərək, ona 1983-cü ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fərmanı ilə “Əməkdar Hüquqşünas” fəxri adı verilmişdir. K.Musayev çalışdığı müddətdə dəfələrlə Ali Məhkəmənin büro üzvü və partiya təşkilatı katibinin müavini, xalq nəzarəti qrupunun sədri seçilmişdir.
 
Kamal Musayevin böyük xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. O, bir sıra orden və medallarla təltif olunmuşdur.

Kamal Yusif oğlu Musayev 1989-cu il avqust ayının 25-də vəfat etmişdir.

## Mükafatları, təltifləri və fəxri adları
#"1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
#"SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 40 illiyi" yubiley medalı
#"Qırmızı Ulduz" ordeni
#"1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı
#"SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi" yubiley medalı
#"Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı
#"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
#"1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 30 illiyi" yubiley medalı
#"1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 40 illiyi" yubiley medalı
#II dərəcəli Vətən Müharibəsi Ordeni
#"SSRİ Silahlı Qüvvələri veteranı" medalı
#ASSR Ali Sovetinin Fərmanı ilə "Əməkdar hüquqşünas"
Andrey Abrikosov

**Andrey Lvoviç Abrikosov** () — sovet rus kino və teatr aktyoru. Birinci dərəcəli Stalin mükafatı laureatı. SSRİ xalq artisti (1968).

## Həyatı
Andrey Abrikosov 14 noyabr (dig'ər mənbəyə görə 27 noyabr) 1906-cı ildə Simferopol şəhərində aqronom ailəsində anadan olmuşdur. Erkən gəncliyi vaxtı vətəndaş müharibəsi illərində Rusiyanın cənubunda sərgərdan həyat keçirmişdir.

1924-cü ildə "Oktyabr İnqilabında həlak olanların xatirəsinə tikilmiş məktəbi" bitirmişdir. 1925-ci ildə Moskvaya dönmüş, bir müddət "Stroy radio" artelində işləmişdir. Paytaxtda Aleksandra Xoxlovanın kinematoqrafiya studiyasını bitirdikdən sonra tezliklə Konstantin Stanislavskinin bacısı Zinaida Sokolovanın yanına göndərilir.

1926–1929-cu illərdə Kiçik teatrın teatr-studiyası ilə əməkdaşlıq etmişdir. 1930-cu ildə çəkilmiş "Sakit Don" filmində oynadığı ilk rolu olan *Qriqori Melehova* rolu ilə aktyor fəaliyyətinə başlamışdır. Bu film 1931-ci ildə ekranlarda geniş şöhrət qazanmışdır. 1929–1930-cu illərdə "Soyuzkino" (indiki Mosfilm) kinostudiyasında aktyor olmuşdur.

1938-ci ildən Yevgeni Vaxtanq adına Moskva teatrında aktyor olmuşdur. 1953–1959-cu illərdə həmin teatrın direktoru olmuşdur.

SSRİ Kinematoqrafçılar İttifaqının və Sov. İKP-nın (1950-ci ildən) üzvü olmuşdur.

Andrey Lvoviç Abrikosov 21 oktyabr (bir mənbəyə görə 19, digər mənbəyə görə 21 oktyabr) 1973-cü ildə Moskvada vəfat etmiş, Novodeviçiya qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Mükafat və adları
* RSFSR əməkdar artisti (1946);
* RSFSR xalq artisti (1952);
* SSRİ xalq artisti (1968);
* Birinci dərəcəli Stalin mükafatı (1941);
* 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (01.02.1939; 1946);
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı (1946);
* "Moskvanın 800 illik xatirəsinə" medalı (1948);
* "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı (1970)

## Filmoqrafiya
# Aleksandr Nevski (film, 1938)
# İlya Muromets (film, 1956)
# Karamazov qardaşları (film, 1968)
# Ruslan və Lyudmila (film, 1972)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Orxan Mərdan

**Orxan Mərdan Şiruyyə oğlu** () — Prodüser, rejissor, ssenarist, aktyor.

## Həyatı
Orxan Mərdan 1984-cü il sentyabrın 13-də Bakıda anadan olmuşdur. Abdulla Şaiq adına 54 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinin bakalavr pilləsinin bitirdikdən sonra Maqistraturaya daxil olmuş, lakin təhsilini yarımçıq saxlayıb televiziya fəaliyyətinə başlamışdır. Universitet dönəmlərində yerli qazetlərdə jurnalistika ilə də məşğul olmuşdur. Ailəlidir.

## Fəaliyyəti
Jam Media reklam şirkətində reklam fəaliyyəti ilə məşğul olduqdan sonra fəaliyyət sahəsini dəyişərək 2012-ci ildə Cavanlıq serialının ssenari müəllifliyini üstələnmişdir. 2013-cü ildə Oğurlanmış arzular (film, 2015) serialının Baş prodüseri olaraq prodüserlik fəaliyyətinə başlamışdır. 2014-cü ildən isə prodüser kimi Xoxan (film, 2014), 2016-də Naxox (film, 2016) , 2017-də İkinci pərdə (film, 2017), 2018-də Qaragöz (film 2018), 2021-də Zəhər tuluğu (film, 2021) filmlərini istehsal etmişdir.   

## Filmoqrafiya

## Serial

## Televiziya və Radio Fəaliyyəti

## Müsahibələr
*Orxan Mərdan müasir kino haqqında 
*Artkaspi.az üçün geniş müsahibə 
* Orxan Mərdan Azərbaycan kinoteatrları haqqında
* Kinomuzun vəziyyəti və çıxış yolları

## Xarici keçidlər
*Qafqaz qısametraj filmi
*Xoxan trailer
*Xoxan Film
*Naxox trailer
*İkinci Pərdə Trailer
*Qaragöz teaser
Karamazov qardaşları (film, 1968)

**Karamazov qardaşları** — rejissor İvan Pıryevin 1968-ci ildə Fyodor Dostoyevskinin eyniadlı romanı əsasında çəkdiyi üçseriyalı sovet bədii filmi. 1969-cu ildə SSRİ-də ən çox baxılan və ən məşhur film olmuşdur.
## Məzmun

Tale, Tanrı və məhəbbət haqqında psixoloji dram janrında olan filmdir. Süjet F.M.Dostoyevskinin eyniadlı romanının ana xəttini əhatə edir.

## Rollarda
* Mixail Ulyanov — *Dmitri Karamazov*
* Kirill Lavrov — *İvan  Karamazov*
* Andrey Myaqkov — *Alyoşa Karamazov*
* Lionella Pıryeva — *Qruşenka*
* Mark Prudkin — *Fyodor Pavloviç Karamazov*
* Svetlana Korkoşko — *Yekaterina İvanovna*
* Andrey Abrikosov — *Kuzma Kuzmiç Samsonov*
* Stanislav Çekan — *Samsonovun oğlu*
* Valentin Nikulin — *Pavel Smerdyakov*
* Pavel Pavlenko — *Zosima*
* Gennadi Yuxtin — *Ata İosif*
* Rada Volşaninova — *qaraçı*
* Tamara Nosova — *Marya Kondratyevna*
* Nikita Podqornı — *Mixail Osipoviç Rakitin*
* İvan Lapikov — *Lyaqavı*

## Priz və mükafatları
* 1969 — xarici dildə ən yaxşı filmə görə Oskar mükafatı nominasiyası
* 1969 — 6-cı Moskva Beynəlxalq Film Festivalının xüsusi prizi
* 1971 — "Mirvari dənəsi" () prizi

## Xarici keçidlər
* Karamazov qardaşları filmi — azərbaycanca 
* "Karamazov qardaşları" filmi kinopoisk.ru saytında 
* «Братья Карамазовы» — Энциклопедия отечественного кино  
* «Братья Карамазовы» в онлайн-кинотеатре «Мосфильма» 

## İstinadlar
Karborund

**Karborund** — süni silisium karbidi (SiC). Tərkibinə görə meteoritlərdəki muassanitə müvafiqdir. Kristalları rəngsiz, almaz parıltılı. İki modifikasiyada olur: 20000 C-yə qədər sabit olan kubik və daha yüksək temperaturda sabit olan heksaqonal. Sərtliyi 9,5, ərimə temperaturu 28300 C. Döyülmüş kvars və neft qazı koksundan və ya antrasitdən alınır. Qiymətli abrazivdir.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Bəsit maddə

**Bəsit maddə**  — eyni element atomlarından təşkil olunur.  dəmir, mis, alüminium, civə, qalay, qurğuşun, qızıl, gümüş, kükürd, fosfor, yod, hidrogen, oksigen, almaz, qrafit və s. bəsit maddələrdir. Onlar bərk halda həm molekulyar (kükürd, ağ fosfor, yod və s.), həm də qeyri-molekulyar (dəmir, mis, almaz, qrafit və s.) quruluşa malik olduğundan müxtəlif xassəlidir. 

Xassələrinə görə bəsit maddələri 2 qrupa bölürlər: metallar və qeyri-metallar. 

*Metallar: 

:* adi şəraitdə bərk (civədən başqa) halda olur, 
:* elektrik cərəyanını və istiliyi yaxşı keçirir,  
:* plastik xassəlidir - döyülüb yastılana bilir. Fe, Cu, Al, Pb, Sn, Ag, Au, Zn, Na, К və s. elementlərin əmələ gətirdiyi bəsit maddələr metal xassəlidir. Onların adları elementlərin adı ilə eynidir. 

*Qeyri-metallar:

:* adi şəraitdə qaz, maye və bərk halda olur,
:* istiliyi pis keçirir, elektriki isə əsasən, keçirmirlər, 
:* Adi şəraitdə bərk halda olan qeyri-metallar (almaz, qrafit, yod, kükürd, fosfor və s.) kövrək xassəlidir — döyüldükdə asanlıqla qırılır. 

O, H, N, P, Cl, Br, J və s. qeyri-metallar eyniadlı müxtəlif aqreqat halında olan bəsit maddələr əmələ gətirir.

## Həmçinin bax
* Allotropiya
Anton Ferştandt

**Anton Ferştandt Sergeyeviç** - aktyor, musiqi ifaçısı.

## Həyatı
Anton Sergeyeviç Ferştandt 1983-cü ildə Bakıda anadan olub. 2004-cü ildə Bakı Musiqi Akademiyasında təhsil alıb. Daha sonra Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında (2001-2016), Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında (2016-2018) çalışıb. Hazırda Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının əməkdaşıdır. Bariton səsli vokalistdir. 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti adına layiq görülüb.

9 may 2024-cü ildə və 8 may 2025-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Vera Açeva

**Vera Açeva** (; 24 noyabr 1919, Oreoveç (indiki Prilep), Makedoniya Sosialist Respublikası, Yuqoslaviya SFR – 10 noyabr 2006, Skopye, Makedoniya Respublikası) —  Makedoniya əsilli Yuqoslaviya kommunisti, İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı və Yuqoslaviya Milli Qəhrəmanı.

## Bioqrafiya
Maddi çətinliklər üzündən Açeva oxuduğu gimnaziyanın ikinci ilindən təhsilini yarımçıq qoymalı və iş axtarmalı olmuşdur. O, tütün sənayesində işləmişdir.

O, 1940-cı ilin əvvəllərində Yuqoslaviya Kommunist Liqasının üzvü olmuşdur. Həmin ilin sentyabr ayında o, əyalət yığıncağında Yuqoslaviya Kommunist Liqasının Regional Komitəsinə Makedoniyadan üzv seçilmişdir. Vera 1940-cı ilin sentyabrından 1941-ci ilin noyabrına qədər Prilepdə yerli Komitənin Katibi olmuşdur.

Açeva Prilep Partizan Hərəkatının ilk təşkilatçılarından biri idi. O, 1944-cü ilin yanvarında Makedoniya Kommunistlər Liqasının üçüncü və dördüncü ərazi komitəsi üzrə siyasi katib olmuşdur. Açeva 1944-cü ilin avqustunda Makedoniya Milli Azadlıq Hərəkatı Antifaşist Yığıncağının birinci sessiyasında iştirak edərək həmin orqanın rəhbər heyətinə seçilmişdir.

Azadlıq əldə edildikdən sonra Aceva daha çox idarəedici vəzifələrdə olmuşdur. 1948-ci ildə o, Skopye şəhərinin bələdiyyə sədri olmuşdur. 1948-ci ilin iyulunda o, Yuqoslaviya Kommunist Partiyasının Beşinci Konqresində Yuqoslaviya Kommunist Liqasının Mərkəzi Komitəsinə üzv seçilmişdir.

1991-ci ildə o, *"Svetozar Vukmanovik - Tempoya məktub"* adlı əsərini çap etdirmişdir.
## İstinadlar
Nikolay Morozkin

**Nikolay Morozkin** (27.11.1953) —  fizika-riyaziyyat elmlər doktoru, Başqırdıstan Dövlət Universitetinin rektoru (2013),  «Başqırdıstan Respublikası əməkdar elm xadimi».
## Bioqrafiyası
Nikolay Danilaoviç Morozkin 27 noyabr 1953-cü ildə Mordoviyada anadan olmuşdur.

Mordoviya Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra 1975 - 1980-ci illərdə Leninqrad dövlət Universitetində riyaziyyat sahəsində aspiranturada oxumuşdur. Aspiranturanı bitirərkən namizədlik disertasiyasını müdafiə etmişdir.

;İş yeri: 
* 1983-1997-ci illərdə Baqırdıstan Dövlət Universitetində baş müəllim, dosent, hesablama riyaziyyat kafedrasının müdiri;
* 1997-ci ildən 2013-cü ilədək - Başqırdıstan Dövlət Universitetinin Elmi işlər üzrə prorektoru;
* 2013-cü ildən - Başqırdıstan Dövlət Universitetinin rektoru.

Termofizika və nəzəri istilik mühəndisliyi, maye, qaz və plazmanın mexanikası üzrə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edən şuranın üzvüdür.

## Mükafatlar və vəzifələr
* "Rusiya Federasiyasının ali təhsil üzrə əməkdar işçisi"
* «Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi»
* "Rusiya Federasiyasının Ali Məktəblərinin Əməkdar işçisi".
## Xidmətləri
100 elmi məqalənin və 2 ixtira üzrə patentin müəllifidir. 
* Об одном итерационном методе решения задачи оптимального нелинейного нагрева с фазовыми ограничениями // Журнал вычислительной математики и математической физики. М.: изд-во РАН, т.40, N11, 2000 г.,с.1615 — 1632 (соавторы Голичев И. И., Дульцев А. В.).
* Применение метода конечных элементов для расчета пластового давления в нефтяном месторождении // Нефтяное хозяйство, М.,N11, 1998 г., с.28-30(соавтор Бикбулатова Г. С.).
* Оптимальное управление процессами нагрева с учетом фазовых ограничений. Учебное пособие, Уфа: изд-во БашГУ, 1997 г., 114 с.
* The Convergence of Finite — Dimensional Approximations in the Problem of the Optimal One — Dimensional Heating Taking Phase Constraints into Account // Comp. Math. Phys., vol. 36, N 10, 1996 г. pp.&nbsp;1331–1339 (Printed in Great Britain).
* Оптимальное управление одномерным нагревом с учетом фазовых ограничений // Математическое моделирование. М.: изд-во РАН, N3, т.8, 1996 г., с.91-110.
* Оптимизация высокотемпературного индукционного нагрева сплошного цилиндра с учетом ограничений на термонапряжения // Электричество, М.: изд-во РАН, N5, 1995 г., с. 56-60.
* Морозкин Н. Д. О сходимости конечномерных приближений в задаче оптимального одномерного нагрева с учетом фазовых ограничений // Журнал вычислительной математики и математической физики. -Издательство РАН. −1996. -№ 10. -С. 12-22.
## İstinadlar

## Mənbə
* http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=958031 

* Başqırdıstan Universitetinin xəbərləri
* Nikolay Morozkin: «У Башкирского государственного университета отличные перспективы для развития» // Архив журнала Эксперт Урал № 9 (635). 2015, февраль
Şamil İbrahimov

**Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov** — Azərbaycanın teatr və kino aktyoru, rejissor.

## Həyatı
Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov 8 yanvar 1988-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası, Şahbuz rayonunda anadan olmuşdur. 1994-2005-ci illərdə Şahbuz rayon orta məktəbində təhsil almışdır. 2012-2016-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Aktyor sənəti" fakültəsində dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə xalq artisti Məmmədsəfa Qasımovun kursunda bakalavr pilləsində, 2017 - 2019-cu illərdə dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə magistr pilləsində təhsil alıb.

2013-2015-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı nəzdində yaradılmış "Az-ART" studiyasında və teatrın bir neçə tamaşasında müqavilə əsasında aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

2017-ci ildə yaranmış müstəqil Human Teatrının təsisçisi və direktorudur.

Şamil İbrahimov rejissor kimi ƏSA Teatrında "Yuxum" (Uilyam Şekspir), digər teatr layihələrində "Kölgə" interaktiv  (Şamil İbrahimov) "Özümüzü kəsən qılınc" (Bəxtiyar Vahabzadə) tamaşalarına quruluş vermişdir.

## Teatr səhnəsindəki rolları

### Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı

### "Human" Teatrı

### M Teatrı

## Filmoqrafiya
# Qarabağnamə (film, 2013)
# Çərçivə (film, 2014)
# Günəşi oyadanlar (film, 2015)
# Kabusun sandığı   (qısametrajlı film,2018)
# Günlər (qısametrajl film 2018)
# Könül yarası (serial 2019 )
# Solğun Çiçəklər (film 2019)
# Qisas (qısametrajlı film 2019 )
#Son gecə (bədii televiziya filmi 2019)
#"Storyboard" (qısametrajlı film 2021)
#“ Səbirli adam " Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film 2022) 
#" Tağıyev :Neft " Nəcməddin (Bədii film 2023)
#"Almas İldırım. Qara dastan" Almas İldırım (bədii-sənədli film 2025)
#"Əli Nəzmi. İlıq payız xatirəsi" Qafar ( bədii-sənədli film .2025)
#"Tarixin Divanı" Nadir şah (Bədii Televiziya filmi. 2025)
#"Səssiz səslər  Vəli Xuluflu" Xalid  (bədii-sənədli film.2025)
#"Salman Mümtaz. Bir görüşün xatirəsi"-Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film .2025)
#"Tağı Şahbazi"- Tağı Şahbazi (bədii-sənədli film.2026)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məşədi Xanım Leyli

**Məşədi Xanım Leyli** (1892-1912)  — şairə.

## Həyatı
Məşədi xanım Leyli XIX əsrin ikinci yarısında Bakıda yaranmış “Məcməüş-şüəra” adlı ədəbi məclisin gənc üzvlərindən olan şair Mir Əbdülvahab Seyid Zərgərin bəyat yoldaşıdır. Uşaq üstündə xəstələnərək, iki cərrahiyyə əməliyyatı keçirən bu istedadlı şairə çox cavan yaşlarında vəfat etmişdir. “Ölürəm” rədifli şeirini ölüm yatağında əri Seyid Zərgərə diktə etmişdir.

## İstinadlar
Borq/Makinroy (film, 2017)

**Borq/Makinroy**()- rejissoru Yanus Mets Pedersen olan İsveç bioqrafik filmi. Baş rolları Sverrir Qudnason və Şaya Labaf ifa edir. Filmin premyerası 2017-ci il sentyabrın 7-də Toronto Film Festivalında olmuşdur.
## Süjet
Film 1980-ci il Uimbldon tennis turnirinin final oyunu haqqındadır. Həmin final oyununun iştirakçıları isveçli Born Borq və amerikalı Con Makinroy olmuşdur.
## Rollarda

* Sverrir Qudnason — Born Borq.
* Şaya Labaf — Con Makinroy
* Stellan Skarsqard — Lennart Berqelin
* Tuva Novotnı — Mariana Simonesku
* Robert Emms — Vitas Qerulaitis

## Çəkiliş
Filmin çəkilişi 2016-cı ilin avqustunda Göteborq, Praqa, London və Monakoda başlamışdır. Çəkiliş Borqun böyüdüyü və tennis oynamağa başladığı doğma şəhəri  Södertalyedə olmuşdur.Göteborqdakı studiyada gecə klubu "Studiya 54" hazırlanmışdır. Londondakı Uimbldon arenasında olan səhnələr Praqanın "Štvanice" arenasında çəkilmişdir.

2016-cı ilin oktyabrında Sverrir Qudnason və Şaya Labafın oynadığı obrazların, yəni Born Borq və Con Makinroyun ilk şəkilləri paylaşıldı.
## İstinadlar
Ay aşiqləri: Yaralı ürək Qoryo (teleserial, 2016)

**Ay aşiqləri: Yaralı ürək Qoryo**(*[[İngilis dili|eng]].Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo, Hangul: 달의 연인 — 보보경심 려; Hanja: 달의戀人－步步驚心 麗; RR: Dar-ui yeon-in — Bobogyeongsim ryeo; MR: Tar-ŭi yŏnin — -cPopokyŏngsim ryŏ*)- Çin yazıçısı Tong Huanın Bu Bu Jing Xin əsəri əsasında ekranlaşdırılan Cənubi Koreya teleserialıdır. 2016-cı ilin avqustun 29-dan noyabrın 1-nə qədər SBS telekanalında 20 seriyadan ibarət olmaqla hər həftənin bazar ertəsi və çərşənbə axşamı saat 22:00-da yayımlanmışdır.

## Məzmun
Günəş tutulması nəticəsində 21-ci əsrdə yaşayan 25 yaşlı Go Ha-jin(Lee Ji-eun), Qoryo sülaləsinin dövrünə qayıdır. O, 941-ci ildə Hae Soo-nun bədənində oyanaraq hakimiyyətdə olan Vanq ailəsinin şahzadələri ilə qarşılaşır. O, əvvəlcə alicənab 8-ci şahzadə Vanq Vuka (Kang Ha-neul) aşiq olur, daha sonra isə öz üzünü maskanın arxasında gizlədən və aşağılayıcı şəkildə "canavar-it" adlandırılan 4-cü şahzadə Vanq So-nu (Lee Joon-gi) sevir. Beləliklə Hae Soo fərqinə belə varmadan özünü şahzadələr arasında rəqabət və siyasət, taxt-tac uğrunda gedən mübarizələr arasında tapır.

## Rollarda
### Əsas
* Lee Joon-gi — 4-cü Şahzadə Vanq So rolunda
* Lee Ji-eun — Go Ha-jin / Hae Soo rolunda
* Kang Ha-neul — 8-ci Şahzadə Vang Vuk rolunda
* Hong Jong-hyun — 3-cü Şahzadə Vang Yo rolunda

### Köməkçi
* Jo Min-ki — Kral Taejo, Qoryo sülaləsinin banisi
* Park Ji-young — İmperatriça Dowager Yoo (Taejonun 3-cü kraliçası) 3-cü Şahzadə Vang Yo , 4-cü Şahzadə Vanq So, and 14-cü Şahzadə Vanq Yunqun anası
* Jung Kyung-soon — İmperatriça Hwangbo (Taejonun 4-cü kraliçası) 8-ci Şahzadə Vang Vuk və şahzadə Yeon-Hwa-nın anası
* Kang Han-na — Hwangbo Yeon-hwa (Kraliça Daemok)8-ci Şahzadə Vang Vuk-un kiçik bacısı və 4-cü Şahzadə Vanq So-nun arvadı

## Musiqiləri

## İstinadlar
Pirin-Fiat

**Pirin-Fiat** — Bolqarıstanın Loveç şəhərində yerləşən Balkan zavodunda 1966–1971-ci illərdə istehsal edilən avtomobil markası.

## Tarixi
1950–1960-cı illərdə Varşava Müqaviləsi Təşkilatı ölkələri avtomobil sənayesinin inkişafını sürətləndirmək yollarını axtarırdılar. Əsas istiqamət avtomobil istehsal edən zavodların inşası idi. FIAT şirkəti İtaliyadan kənarda avtomobil istehsalının təşkilində təcrübəyə malik olduğu üçün bu ən açıq tərəfdaş hesab edilirdi. 1965-ci ildə Fabryka Samochodów Osobowych şirkətinin bazasında polyak Fiat 124p yığılmağa başlamışdır. 20 iyul tarixində isə SSRİ ərazisində "AvtoVAZ" zavodunun inşasına başlanılır. bolqarıstanında da bu proses güçlənir. 26 sentyabr 1966-cı ildə Bolqarıstan hökumətinin rəhbərliyində olan "Balkankar" və İtalyanın FIAT şirkəti arasında müştərəf fəaliyyət sayəsində müqavilə imzalanır.

Tərəflərin razılığın əsasən FIAT avtomobilin qiymətinin 40% -dək komponentlərin istehsalı üçün avtomobilin yığılmasının inkişafını təmin etməlidir. Ödəniş Barter vastəsi ilə Bolqarıstan xarici ticarət təşkilatı vasitəsilə həyata keçirilmişdir.

3 mart 1967-ci ildə Turində (İtaliya) Fiat 850 sedan və kupe, Fiat 124 sedan və Fiat 124 universal yüngül avtomobillərin yığılması barədə müqavilə imzalanır.

10 may 1967-ci ildə Fiat 850 markasının ilk 18 avtomobil dəsti "Balkan" zavoduna gətirilir. Quruluşu mənimsəmişdən çox sonra, Loveçdə yığılmış italyan avtomobilinə yerli ad verməyə qərar verildi. Beləliklə Bolqarıstanın cənub-qərbindəki Pirin dağlarının şərəfinə qeyri-rəsmi olaraq "Pirin" adı verilir.

27 iyun 1967-ci ildə "Balkan" zavodundan ilk Fiat 850 istehsal edilərək satışa göndərilir.

12 mart 1968-ci ildə ilk Fiat avtomobilləri 2A standartına uyğun olaraq yığılır və 2 aprel isə FIAT-ın Sofiyada rəsmi nümayəndəliyi açılır. Standart 2A üzrə Fiat 850-nin istehsalına 4 aprel 1968-ci ildə başlanmışdır.

1971-ci ildə Fiatla imzalanmış müqavilənin vaxtı bitir. Ancaq yenilənmə baş vermir. Loveçdə yığılmış son Fiat 850 modeli 1971-ci ilin sentyabrında zavodu tərk edir.

## İstehsalın həcmi
* Fiat 850 sedan (1967–1971): 360
* Fiat 850 kupe (1967–1970): 89
* Fiat 124 sedan (1967–1971): 274
* Fiat 124 universal (1967–1970): 35
İstehsal edilən avtomobillərin ümumi həcmi 758 ədədi təşkil edib.

## İstinadlar
Əhməd Haşım

**Əhməd Haşım** () — XX əsr Türkiyə şerinin görkəmli nümayəndələrindən biri.

## Həyatı
Bağdadda doğulub, İstanbulda ölmüşdür. Anası və atası Bağdadlıdır.

Nəsrdən fərqli olaraq şer dilinin anlaşılmaqdan artıq duyulmaq özəlliyini əsas sayan Əhməd Haşım poeziyasında sözün musiqi abəngi, musiqi gözəlliyi daha önəmlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağaverdi Rəhimov

**Ağaverdi Hacı Yarəli oğlu Rəhimov** () — Azərbaycan-sovet inqilabçısı və dövlət xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin, Ağdaş Qəza Komitəsinin katibi.

## Həyatı
Ağaverdi Yarəli oğlu Rəhimov 1895-ci ildə Bakı qəzasının Balaxanı kəndində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini kənd məktəbində almış, gimnaziyanı bitirərək Kiyev Universitetinin Tibb fakültəsinə daxil olmuşdur. O, burada qeyri-qanuni tələbə təşkilatlarının işində fəal iştirak etmiş, tələbə çıxışlarının təşkilatçılarından olmuşdur. Tələbə həyəcanları ilə əlaqədar olaraq 1918-ci ildə Kiyev Universitetində dərslər kəsildikdən sonra Ağaverdi Rəhimov da Bakıya qayıtmışdır.

1918-ci ildə Ağaverdi Rəhimov bolşevik Hümmət Partiyasının Balaxanı şöbəsinin sədri, mart ayında Balaxanı Kənd Deputatlar Sovetinin üzvü, sanitariya komissiyasının sədri seçilmişdir. Həmin ilin yayında Bakı Kommunasının süqutundan sonra o, gizli şəraitdə işləməyə başlayaraq 1919-cu ilin dekabr ayında bolşeviklər partiyasına daxil olmuş, partiyanın Balaxanı bölməsinin sədri olmuşdur.

Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra Ağaverdi Rəhimov Balaxanıda partiya və həmkarlar ittifaqı işində çalışmış, Balaxanı-Sabunçu Rayon Sovetinin və Bakı Sovetinin üzvü, Azərbaycan K(b)P Balaxanı Yarımrayon Komitəsinin kətibi seçilmişdir. 1921–1922-ci illərdə Azərbaycan K(b)P Bakı Komitəsinin təşkilat şöbəsinin müdiri və katibin müavini vəzifələrində çalışmışdır. Sonra isə Balaxanı-Sabunçu Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, Salyan Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan K(b)P Zavağzal Rayon Komitəsi və Şəhər Rayon Komitəsi təşkilat şöbəsinin müdiri olmuşdur.

Ağaverdi Rəhimov sonrakı illərdə Zaqatala Qəza İcraiyyə İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan K(b)P Ağdaş Qəza Komitəsinin katibi və Naxçıvan Vilayət Komitəsinin katibi vəzifələrində işləmişdir. O, dəfələrlə Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin, Zaqafqaziya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin, eləcə də 1923-cü ildən Azərbaycan K(b)P Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir.

Ağaverdi Rəhimov ömrünün sonlarına yaxın L. Beriya adına Bakı ət kominatı zavodunda direktor müavini işləmişdir. O, 29 avqust 1936-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Siddiqə Qədimova

**Siddiqə Rza qızı Qədimova** () — azərbaycanlı jurnalist, tərcüməçi, SSRİ Ali Sovetinin deputatı.

İrəvan radiosunda Azərbaycanca verilişlər redaksiyasının ilk rəhbəri olub. "Sovet Ermənistanı" qəzetinin jurnalisti və tərcüməçisi kimi fəaliyyət göstərib.

## Bioqrafiyası
Siddiqə Rza qızı Qədimova 1912-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olub. İrəvanda azərbaycanlı məktəbinin 5-ci sinfini bitirdikdən sonra, 1926-cı ildə Bakı Pedaqoji Texnikumunda təhsil almağa göndərilib. Təhsilini başa vurduqdan sonra bir müddət Ordubadda müəllim kimi fəaliyyət göstərib.

Siddiqə Qədimova 1930-cu illərdən başlayaraq fəaliyyətini Ermənistan SSR-də Azərbaycan mətbuatı və radiosuna yönəldib. 1937-ci ildə İrəvanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Kommunist" qəzetində çalışmağa başlayıb, daha sonra "Sovet Ermənistanı" qəzetində jurnalist və tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərib. 1949-cu ildən etibarən pedaqoji fəaliyyətinə davam edən Siddiqə Qədimova 1950-ci ildə SSRİ Ali Sovetinə deputat seçilib. 1970-ci ildən isə azərbaycan dilində radionun redaksiyasında böyük redaktor kimi çalışıb.

Siddiqə Qədimova təkcə jurnalistika ilə deyil, bədii tərcümə sənəti ilə də məşğul olub. Onun bir tərcüməsi Cəfər Cabbarlı adına İrəvan Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında səhnələşdirilib.

Siddiqə Qədimova SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü olmuş və "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülmüşdür. Fəaliyyəti boyunca bir çox fəxri fərman və medallarla təltif edilmişdir.

Siddiqə Rza qızı Qədimova 1986-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Tryuk

**Tryuk** — xüsusi effektli hərəkət və ya texniki fənd. Adətən bu çox təhlükəli və hazırlıqsız insan üçün mümkünsüz hesab olunur. Xüsusi hazırlıq və qabiliyyət nəticəsində tryuk uğurlu ola bilər. Hər hansı bir tryukün uğurlu icrası onu həyata keçirən şəxsin peşəkarlığından asılıdır.

Tryuk fərqli incəsənət sahələrində istifadə olunur. Əsasən sirkdə (fokus, akrobatik tryuklar) və kinematoqrafiyada tryuk daha populyardır. Əksər tryuklar mütəxəssislər tərəfindən xüsusi adlarla adlandırılır. Tryuk və foksu bəzən *kunstştyuk* adlandırırlar.

## Kinoda tryuk
Kino çəkilişlərində tryukları həyata keçirənləri adətən *kaskadyor* adlandırırlar. Müxtəlif ölkələrdə kaskadyorların xüsusi təşkilatıları və assosiaları fəaliyyət göstərir. Kaskadyorlar əsasən özəl ixtisas dairəsinə malik olurlar. Tryuk həyata keçirən zaman önəm kaskadyorun həyatı təhlükəsizliyidir. Səssiz filmdə tryuk *gag* adlanır.

### Tryuk rekordları
Ən çox tryuk sayı aktyor Ceki Çana məxsus. O 70 dən çox filmdə tryuk səhələrini həyata keçirmiş.

Ən bahalı tryuk səhnəsi Titanik (1997) filmində olmuş. 100 dən çox kaskadyorun iştirakı ilə həyata keçirilən (gəminin batma anında insanların hündürlükdən düşməsi) bu səhnənin ümumi dəyəri 3 milyon dollar olmuş.

Ən yüksək qonorarı Saymon Kreyn almış. Saymon Silvestr Stallonenin "Dağçı" filmində 4752 metr hündürlükdə uçan bir təyyarədən trosla digər təyyarəyə keçmişdir. Qonorarın ümumi dəyəri 1 milyon dollar idi.

## Mənbə
* *Комаров В.* История зарубежного кино. Том 1. Немое кино. — М.: "Искусство", 1965.

## Xarici keçidlər
* VideoTruki.ru  — Большая коллекция различных трюков

## İstinadlar
Qaracalar (Telavi)

**Qaracalar** () — Gürcüstanın Telavi bələdiyyəsində, Alazan-Həftəran vadisində yerləşən kənd. Əhalisi 4,891 nəfərdir (2014). Əhalinin çox hissəsi azərbaycanlı və müsəlmandır (əsasən Sünni). Kənddə bir məktəb, bir uşaq bağçası və bir məscid var.

Kəndin əhalisi əsasən əkinçilik, maldarlıq (böyük və kiçik buynuz), üzümçülük və ən çox ticarətlə məşğul olur. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra, kənd sakinlərinin əksəriyyəti Tiflisə, Türkiyəyə, Qazaxıstana, Ukraynaya, Rusiyaya köç etmişlər.

## İstinadlar
Valerian və min planetlər şəhəri

**Valerian və min planet imperiyası** () — rejissor və ssenaristi Lük Besson olan 2017-ci il istehsalı fransız fantastik filmi. Film Pyera Kristin və Jan-Kloda Mezeranın "Valérian et Laureline" komiksi əsasında çəkilmişdir. Baş rolları Deyn Dexan və Kara Delevin ifa edir. Filmin dünya üzrə premyerası 12 iyul 2017-ci ildə olmuşdur.
 Film 180 milyon $ çəkiliş büdcəsi ilə Avropanın ən bahalı müstəqil filmi olmuşdur.

## İstinadlar
Mutsuhiro Vatanabe

**Mutsuhiro Vatanabe** (, 1 yanvar 1918 – 1 aprel 2003) və ya məhkumların ona verdikləri ləqəblə **Quş** – Yaponiya İmperator ordusu mənsubu.

## Xidmətləri
İkinci dünya müharibəsində Omori, Naoetsu (hazırda Coetsu), Niiqata, Mitsuşima (hazırda Hiraoka) və Yamakitada əsir düşərgələrində xidmət vermişdir. Yaponiyanın İkinci dünya müharibəsində məğlub olmasından sonra əsirlərə pis davrandığı üçün ABŞ tərəfindən müharibə cinayətkarı elan edilmiş, lakin qaça bilmiş və heç vaxt məhkəmə qarşısına çıxmamışdır.

Əsirlərindən biri ABŞ atleti və olimpiada iştirakçısı Lui Zamperini olmuşdur. Onun hekayəsi Laura Hillenbrand tərəfindən yazılmış *"[[Sınmaz: Sağ qalmanın, dayanıqlığın və islahın İkinci dünya müharibəsi hekayəsi]]"* adlı kitabında nəql olunur (bu kitab əsasında Ancelina Coli tərəfindən film adaptasiyası çəkilib). Zamperini qeyd etmişdir ki, Vatanabe tez-tez əsirləri döyür, onlarda ciddi yaralanmalara səbəb olurdu. Deyilənlərə görə Vatanabe bir rəsmini qışda 4 gün boyunca fundonşi ilə gəzməyə məcbur etmiş, 65 yaşlı əsiri isə günlərlə ağaca bağlanmış vəziyyətdə saxlamışdır. Lauranın kitabına görə Vatanabe fransız dilində axıcı şəkildə danışa bilirmiş və nihilizm fəlsəfəsinin fransız məktəbi ilə maraqlanırmış.

## Sonrakı həyatı
1945-ci ildə general Duqlas Makartur Vatanabeni Yaponiyada ən çox axtarılan 40 müharibə cinayətkarı siyahısında 23-cü yerdə göstərmişdir. Buna baxmayaraq gizlənə bilmiş və heç vaxt mühakimə olunmamışdır. 1952-ci ildə əfv olunmuşdur. 1956-cı ildə *"[[Bungeishunjū]]"* ədəbi jurnalına verdiyi müsahibə "Mən Amerika tərəfindən mühakimə olunmaq istəmirəm" başlığı altında nəşr olunmuşdur. Daha sonra sığorta işçisi olmuş və varlanmışdır.

1998-ci ildə Naqano şəhərində keçirilmiş Qış Olimpiya Oyunlarından öncə CBS News verilişi "60 Minutes" Tokiodakı Okura otelində Vatanabedən müsahibə almışdır. Veriliş 81 yaşını qeyd etmiş və Olimpiya məşəlini əsir kimi saxlandığı Naoetsudan Naqanoya daşımış Lui Zamperiniyə həsr olunurdu. Müsahibədə Vatanabe əsirləri döydüyünü etiraf etmiş, lakin peşman olmadığını bildirmişdir: "Mən onlara Yaponiyanın düşmənləri olaraq ciddi şəkildə davranırdım". Zamperini onunla görüşməyə cəhd etmiş, lakin Vatanabe bundan imtina etmişdir.

Vatanabe 1 aprel 2003-cü ildə vəfat etmişdir.

## İrs
Laura Hillenbrand tərəfindən 2010-cu ildə yazılmış *"Sınmaz: Sağ qalmanın, dayanıqlığın və islahın İkinci dünya müharibəsi hekayəsi"* adlı kitabında Vatanabenin hekayəsi nəql olunur. 1948-ci ildə Alfred Veynşteynin *"Tikanlı tellər cərrahlığı"* adlı memuarında onun da adı xatırlanır. 2014-cü ildə Lauranın kitabı əsasında "Sınmaz" adlı film adaptasiyası çəkilmişdir. Vatanabe rolunu yapon musiqiçi Miyavi oynamışdır.

## İstinadlar
İsrail–Serbiya münasibətləri

**İsrail–Serbiya münasibətləri** — Serbiya Respublikası ilə İsrail Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İsraillə ilk diplomatik əlaqələr 31 yanvar 1992-ci ildə Serbiya hələ Yuqoslaviyanın tərkibində olarkən yaradılmışdır. İsrailin Belqradda, Serbiyanın isə Tel-Əvivdə səfirliyi mövcuddur. Hər iki ölkə iqtisadi və mədəni əlaqələr yaradır. Üstəlik Yuqasaviyadan olan kiçik bir yəhudi qrupu hazırda İsraildə yaşayır.

## Tarix

### Serbiyada yəhudi icması
Belqradda ilk yəhudilərin yaşaması haqqında məlumat XIII əsrə aiddir. Belqrada gəlmiş yəhudilər İtaliya və Dubrovnikdən gəlmişlər. Sonradan ikinci dalğa İspaniya və Macarıstandan gəlir.

Balkanlarda yəhudi icması XV və XVI əsrlərdə İspaniya və Portuqaliyada baş qaldırmış inkvizisiya zamanı daha da artmışdır. Osmanlı sultanı II Bəyazid yəhudiləri öz ölkəsinə dəvət etmişdir. Yəhudilər Osmalı vilayətləri arasında ticarət əlaqələrinin artmasına böyük dəstəkçi olmuşlar. Voevodina vilayətinin şimalına yəhudilər Habsburqlar sülaləsinin hakimiyyəti altında olduğu ərəfədə II İosifin onlara dini etqad azadlığı verməsi ilə köç etmişlər.

Yəhudi icması getdikcə inkişaf edirdi. Artıq Birinci Dünya müharibəsindən sonra onlar mədəni muxtariyyət əldə edə bilmişdilər. 1939-cu ildə Belqradda artıq 10 000 yəhudi yaşayırdı.

İkinci dünya müharibəsi zamanı yəhudilərin çoxu Holokostun qurbanı olmuşdur. Bir qismi isə Yuqoslaviya Xalq Azadlıq Ordusuna qoşulmuşdur. Bu dövrdə hətta bir qismi almanlara qarşı partizan dəstələrində vuruşmuşdur. Müharibədən sonra onlar İsrailə köçmüşlər.

2011-ci il məlumatına görə Serbiyada 578 nəfər yəhudi yaşayır. Onlar əsasən Belqrad və Voevodinada cəmləşmişlər

### YSFR
Yuqoslaviya ilə ilk diplomatik əlaqələr 1948-ci ildə qurulmuşdur. 1952-ci ildə ölkədən 7 578 yəhudi köç etmişdir. Yuqoslaviya İsrail-Ərəb münaqişəsi zamanı neytral mövqe sərgiləsə də, İsraillə əlaqələri davam etdirir və yəhudilərin emiqrasiyasına yardım edirdi.

Altıgünlük müharibə sonrası Yuqoslaviya İsraillə bütün əlaqələri kəsmişdir. Yuqoslaviya müharibəsində bütün dünyadan təcrid olunan Serbiya siyasi dəstək aramaq məqsədi ilə İsraillə siyasi əlaqələrə böyük önəm verirdi.

## Siyasi əlaqələr

### İsrailin Bosniya serblərinə silah tədarükü
1995-ci ildə İsrail tərəfi Bosniya serblərinə silah tədarük etmişdir. Ancaq bu silah tədarükünün ayrı-ayrı şirkətlər və ya dövlət qurumları tərəfindən olması bilinmir.

Son zamanlar, İsrailin serblərə silah verməsi serb hökumətinin mövqeyi və ya Sarayevo yəhudilərinin İsrailə immiqrasiya etməsinə icazə verməsi ilə əlaqədar atıldığı bilinmir. Belə ehtimal edilir ki, «Mossad» silah tədarükünə birbaşa cavabdehdir.

### Fələstin məsələsində Serbiyanı mövqeyi
2011-cü ildə Serbiya Fələstinin 195-ci YUNESCO üzvü olmasın səs vermişdir. Üstəlik, Fələstinin müstəqilliyinin BMT Təhlükəsizlik Şurasında müzakirə ediləcəyi təqdirdə onu tanıyacağını bildirmişdir.

## İstinadlar
Serbiyada iudaizm

[thumb|right|200px|[Belqrad sinaqoqu]]

**Serbiyada iudaizm** — Serbiya ərazisində yaşayan bir qrup insanın etiqat etdiyi din. İudaizm dinində etiqat edənlərin sayı Serbiyada olduqca azdır. 2002-ci il məlumatına görə Serbiya və Voyevodinada 785 (və ya 0,01 %) nəfər bu dində etiqat edir yaşayır. Serbiyanın nəzarət etmədiyi Kosovoda isə sayları bilinmir.
## Tarixi
thumb|left|250px|Zemun sinaqoqu
Belqradda ilk yəhudilərin yaşaması haqqında məlumat XIII əsrə aiddir. Belqrada gəlmiş yəhudilər İtaliya və Dubrovnikdən gəlmişlər. Sonradan ikinci dalğa İspaniya və Macarıstandan gəlir. Yahudilərin gəlməsi isə bölgədə iudaizm dinidə kök salır.

Balkanlarda yəhudi icması XV və XVI əsrlərdə İspaniya və Portuqaliyada baş qaldırmış inkizisasiya zamanı daha da artmışdır. Osmanlı sultanı II Bəyazid yəhudiləri öz ölkərinə dəvət etmişdir. Voevodina vilayətinin şimalına yəhudilər Habsburqlar sülaləsinin hakimiyyəti altında olduğu ərəfədə II İosifin onlara dini etqad azadlığı verməsi ilə köç etmişlər

Serbiyada iudaizm icması getdikcə inkişaf edirdi. Artıq Birinci Dünya müharibəsindən sonra onlar mədəni muxtariyyat əldə edə bilmişdilər. 1939-cu ildə Belqradda artıq 10 000 yəhudi yaşayırdı ki, bu isə öz növbəsində iudaizmin inkişafı demək idi.

İkinci dünya müharibəsi zamanı yahidilərin çoxu Holokostun qurbanı olmuşdur. Nəticədə iudaizm icmasına böyük zərbə vurulmuş olur.
## Coğrafiyası
Bu dinə etiqat edənlərin böyük əksəriyyəti (415 nəfər, 52,9 %) Belqradda yaşayır. Voyevodinada isə sayları 329 (41,9 %) nəfər, Serbiyanın digər ərazilərində isə 41 nəfərdir.

### Musəvilik Serbiyanın vilayətlərinə görə (2002)
thumb|right|200px|Novi-Sad şəhərində sinaqoq

## İstinadlar
Albaniyada avtomobil yolları

**Albaniyada avtomobil yolları** bir neçə kateqoriyaya bölünən və Albaniya nəqliyyat və Rabitə Nazirliyinə tabe olan bölmə. Albaniyada 18 000&nbsp;km avtomobil yolu vardır ki, bununda 7000&nbsp;km sərt örtüyə sahibdir (2002-ci il).

1991-ci ildə Albaniyada kommunizmin çöküşündən sonra ölkədə avtomobil yollarının bərpasına başlanılır. Ölkədə ilk dəfə olaraq SH2 yüksək sürətli avtomagistralı inşa edilmişdir. Bu yol Tirana şəhərini Durreslə birləşdirir. Üstəlik Bora dağından keçir. 2000-ci illərdə yolların böyük əksəriyyətinin vəziyəti yaxşılaşdırılmışdır.

## Yolların kateqoriyası
Albaniyada yolların bölündüyü kateqoriyalar göstərilir.

### Rruga Autostradale

"Rruga Autostradale" yollar şəbəkəsi (quru yolu) tikinti ərəfəsindədir. Hər iki istiqamətdə iki zolaq vardır. Bundan əlavə yollar çox səviyyəli qovşaqlarla təchiz olunmuşdur. Bu yolların təyinatları yaşıl, fərdi yollar A kateqoriyası və yol nömrəsi ilə göstərilir.

Artıq inşa edilmiş magistral yollarda 110&nbsp;km/s sürət həddi vardır. Ödənişli yollara görə hələ ki ödəniş edilmir.

### Rruga Shtetërore

Əsas yolların yanında * Rruga Shtetërore * milli yollar şəbəkəsidir. Bunlar böyük şəhərləri birləşdirən yüksək sürətli yollardır. Bu yolların keyfiyyəti fərqli ola bilər. Onlar şose kimi geniş sahələrə malik ola bilər və bəzi sahələrdə bir necə istiqamətə bir zolaqla daralırlar. Bu yollar mavi işarələrlə qeyd olunur. İşarələrdə SH SH SHÇ və müvafiq marşrutun sayı göstərilir. Bu yollarda maksimal icazə verilən sürət 90&nbsp;km/s təşkil edir.

### Rruga Rrethi

Bu yollarda mümkün olan maksimum sürət şəhərdən kənarda 80&nbsp;km/s, şəhərdə isə 40&nbsp;km/s təşkil edir. RR-nin müvafiq nömrəsinə istinadən qeyd olunur.
### Rruga Komunale

Kommunalar arasında ('Rruga Komunale') ikinci dərəcəli yollardır. Bu yollar ümumiyyətlə aşağı tikinti standartlarına, qısa uzunluğa və aşağı sürət axınına malikdir. Rruga Rrethidə olduğu kimi, bu yollarda şəhərdən kənarda 80&nbsp;km/s, şəhərdə isə 40&nbsp;km/ s maksimum sürət həddinə icazə verilir. Bu yollar müvafiq K hərf ilə qeyd olunur.
## İstinadlar
Troya: Şəhərin süqutu

**Troya: Şəhərin süqutu** () — Troya müharibəsindən, həmçinin Paris və Yelenanın sevgisindən bəhs edən Böyük Britaniya-ABŞ mini-serialıdır. BBC One telekanalının sifarişi ilə çəkilmiş teleserialın prodüserliyi BBC One və Netflix tərəfindən həyata keçirilmiş, yayımına isə 17 fevral 2018-ci ildən Böyük Britaniyada BBC One telekanalında, NEtflix isə digər ərazilərdə başlamışdır.

## Rollarda

* Lui Hanter - Paris
* Bella Deyn - Troyalı Yelena
* Devid Srelfall - Priam
* Frensis O'Konnor - Hekuba
* Tom Veston-Cons - Hektor
* Cozef Mavl - Odissey
* Xloya Pirri - Andromaxa
* Conni Harris - Aqamemnon
* Devid Qiyasi - Axilles
* Conas Armstronq - Menelay
* Alfred Enox - Eney
* Eymi-Ffion Edvards - Kassandra
* Hakim Kae-Kazım - Zevs
* Kris Fişer - Deifob
* Kristian Şumbi - Troil
* Aleks Lanipekun - Pandar
* Conatan Pinaar - Litos
* Devid Averi - Ksantias
* Leks Kinq - Afrodita
* Emi Luis Vilson - Briseida
* İndci Bekmann - Hera
* Şamila Miller - Afina
* Diarmeyd Murtaq - Hermes
* Tando Hopa - Artemida
* Nina Milner - Pentesileya
* Qreys Hoqq-Robinson - Hermiona

## İstehsalı

Əsas çəkilişləri Keyptaunda aparılmış teleserial səkkiz seriyadan ibarətdir. Seriyalar Devid Farr, Nensi Harris, Mika Vatkins və Co Barton tərəfindən yazılmış ssenari əsasında Oven Harris və Mark Brozelin rejissorluğu ilə çəkilmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Cəbrilər

**Cəbrilər** (ərəbcə *cəbriyyə sözündəndir*)  — mütləq alın yazısı haqqında təlimin tərəfdarları, insanın iradə azadlığını inkar edənlərdir. Cəbrilərin fikrincə, Allah insanı yaradarkən onun bütün daxili imkanlarını və gələcək hərəkətlərini irəlicədən müəyyən etmişdir, buna görə də insan öz hərəkətlərinin sahibi deyildir, onun davranışı Allahın məcburiyyətinə (cəbr, cəbriyyə adı da buradandır) tabedir. Bu cəhətdən cəbrilər insanla cansız təbiət arasında fərq görmürdülər. İlkin İslam dövründə müsəlmanların əksəriyyəti qeyd-şərtsiz alın yazısı ideyasına tərəfdar idilər. Cəbrilik məktəbinin görkəmli nümayəndəsi teoloq Cəhm ibn Səfvan olmuşdur. O, mütləq alın yazısı haqqında təlimin mübəlliği idi.
Zəki Kazımzadə

**Zəki Əli İsgəndər oğlu Kazımzadə** (1908 – 1986) — professor, texnika elmləri doktoru, Rəna Kazımzadə atası.

1908-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Elmi fəaliyyəti dövründə elektrotexnikaya aid bir çox dərs vəsaitləri və elmi əsərlər yazıb. Onun "Ümumi elektrotexnika", "Sənayenin energetik bazası", "Xalq təsərrüfatının avtomatlaşdırılması", "Elektrik enerjisinin yeni üsullarla istehsalı" adlı əsərləri tək Azərbaycanda deyil, həmçinin Yaxın Şərq və Orta Asiya ölkələrində də geniş istifadə olunur. 

"Elektrotexnikanın nəzəri əsasları" kitabı "Dəyişən və sabit cərəyanın alınması", "Çoxfazalı dəyişən cərəyanlar", "Dəmir nüvəli elektrik dövrələri" və elektrotexnikanın digər nəzəri əsaslarını əhatə edən 21 fəsildən ibarətdir.

Professor A.Axundov tərəfindən, azərbaycan dilində 1931-ci ildə hazırlanmış, "Elektrotexnika terminləri lüğəti"-nin təkmilləşdirilmiş və bir çox əlavələr edilmiş yeni nəşri olan, Zəki Kazımzadənin və M.M.Salamzadənin təşəbbüsü ilə “Rusca-azərbaycanca elektrotexnika terminləri lüğəti" 1958-ci ildə işıq üzü görmüşdür. 

Zəki Kazımzadə və Rəna Kazımzadə tərəfindən tərtib olunmuş, əvvəlki lüğətlərdən həcminə və elmi dəqiqliyinə görə xeyli fərqlənən, 5400-dən artıq termin və söz birləşməsini əhatə edən bu lüğət təkrarən 1991-ci ildə təkrar çap edilmişdir.

## İstinadlar