II Elizabet

**II Elizabet** (bəzi Azərbaycandilli mənbələrdə **II Yelizaveta**) və ya **Elizabet Aleksandra Mariya Vindzor** (; ) — Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının kraliçası, həmçinin Millətlər Birliyinin sədri və ora daxil olan 14 dövlətin kraliçası (Avstraliya, Antiqua və Barbuda, Baham adaları, Beliz, Qrenada, Kanada, Yeni Zelandiya, Papua-Yeni Qvineya, Sent-Vinsent və Qrenadin, Sent-Kits və Nevis, Sent-Lüsiya, Süleyman adaları, Tuvalu, Yamayka). Fici Respublikasının Ali Başçısı, Anqlikan Kilsəsinin başçısı, Böyük Britaniya Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı, polkovnik, Men adalarının lordu. 29 may 1953-cü ildən 31 may 1961-ci ilədək Cənubi Afrika İttifaqının Kraliçası olmuşdur. Vindzorlar sülaləsinin nümayəndəsidir. Taxt-taca 6 fevral 1952-ci ildə sahib olub, 2 iyun 1953-cü ildə isə rəsmi tacqoyma mərasimi keçirilib.

Elizabet York hersoqu, gələcək Böyük Britaniya kralı VI Georqun (1895–1952) və ledi Elizabet Bouz-Layonun (1900–2002) böyük qızıdır. Onun baba və nənələri: ata tərəfdən Böyük Britaniya kralı V Georq (1865–1936) və kraliça Mariya Tek (1867–1953), ana tərəfədən Stratmor qrafı Klod Corc Bouz-Layon (1855–1944) və Sesiliya Bouz-Layondur (1883–1961). Əmisi VIII Eduard hakimiyyət iddiasından rəsmi əl çəkəndən və atası 1936-cı ilin dekabrında taxt-taca sahib olandan sonra 10 yaşlı Elizabet vəliəhd olur və valideynləri ilə birlikdə Kensinqtondan Bukingem sarayına köçür. Gələcək kraliça xoş əfval-ruhiyyəli atmosferdə böyüyüb. O, ailə şəraitində mükəmməl şəxsi təhsil alıb. Uşaqlıqdan hər şeylə maraqlanıb. Ən çox atlara maraq göstərib, bu maraq indi də qalmaqdadır.

İkinci dünya müharibəsində o könüllü kimi hərbi taksi sürücüsü işləyib. Çünki, kral ailəsi ölkənin müdafiəsində birbaşa iştirak etməli idi. 1947-ci ildə isə Elizabet Böyük Britaniya müstəmləkələrinə ilk səfərini edir. 13 yaşında Elizabet Dortmut hərbi-dəniz məktəbinin kadeti, kraliça Viktoriyanın kötücəsi, şahzadə Andrey Qreçeskinin oğlu Filip Mauntbettenlə tanış olur. 1947-ci ildə onunla ailə həyatı qurur və Filip Edinburq hersoqu titulunu alır. Onların dörd övladı vardır: şahzadə Çarlz, şahzadə Anna, şahzadə Endrü və şahzadə Eduard.

1949-ci ildə atası VI Georq yeni yaradılan Millətlər Birliyinin ilk sədri olur və ora daxil olan ölkələrin konstitusiyalı monarxı hesab edilir. Birlik Böyük Britaniyanın keçmiş müstəmləkərindən təşkil edilir və yeni müstəqil dövlətlərin azad ittifaqı elan olunur. Birliyə o dövrdə aşağıdakı dövlətlər daxil idi: Böyük Britaniya, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Cənubi Afrika İttifaqı, Pakistan və Seylon. 6 fevral 1952-ci ildə Elizabet həyat yoldaşı ilə Keniyada olarkən, atası vəfat edir və o kraliça elan edilir. 1953-ci ildə o rəsmi şəkildə taxt-taca sahib olur və mərasim tarixdə birinci dəfə televiziya ilə translyasiya olunur. O eyni zamanda atasının yerinə Millətlər Birliyinin də sədri seçilir. Özünün 58 illik hakimiyyəti dövründə o müstəqillik qazandıqca Millətlər Birliyinə daxil olan 25 ölkənin dövlət başçısı olub. 1956-cı ildən 1992-ci ilədək onun başçısı olduğu dövlətlərin təqribən yarısı Birlik üzvü kimi qalsalar da respublika üsul-idarəsini seçdilər (məsələn, Cənubi Afrika, Pakistan, Şri-Lanka).

Kraliça Elizabet ancaq dövlət başçısı kimi təmsilçilik rolu oynasa da, öz şəxsi nüfuzu ilə ölkənin siyasətinə müəyyən qədər təsir edə bilir. Hakimiyyətinin ilk illərində hakim partiyada qəbul edilən lider olmayanda o baş nazirin kimliyi məsələsində də rol oynayırdı. Kraliça bütün baş nazirlərlə diplomatik münasibətlər saxlayır. Bununla belə, Marqaret Tetçerin hakimiyyəti dövründə onunla bir qədər gərgin münasibətləri var idi. Ona Tetçerin müəyyən qədər "kralsayağı" idarəetməsi xoş gəlmirdi. Onlar arasında hökumətin Cənubi Afrika Respublikasının o dövrdəki aparteid siyasətini müdafiə etməsi məsələsində fikir ayrılığı var idi. II Elizabet hesab edirdi ki, Tetçerin CAR rəhbərliyini müdafiə etməsi Böyük Britaniyanın bu siyasəti bəyənməyən Afrika ölkələrinə təsirini azalda bilər. Bütün bunlara baxmayaraq o həmişə siyasi çəkişmələrdən kənarda qalmağa üstünlük verir. 1992-ci il II Elizabet üçün ağır il oldu. Kraliçanın ailəsinin nüfuzuna şahzadə Çarlzın, şahzadə Annanın və şahzadə Endrünün ailələrindəki söz-söhbət və hər üçünün boşanma prosesləri ciddi təsir etdi. Həmçinin, böyük yanğın Vindzor sarayının bir hissəsini məhv etdi. Onun şahzadə Diananın 1997-ci ilin avqustunda faciəli ölümünə sakit yanaşması və beş gün milli matəm günlərində kral ailəsinin saraydan kənara çıxmaması britaniyalıların əksəriyyətinin xoşuna gəlmədi. Ailə ictimaiyyət qarşısına Diananın dəfnindən bir gün əvvəl çıxdı, ancaq bununla belə Britaniya mətbuatının kəskin tənqidinə məruz qaldı.

Buna baxmayaraq, Elizabetin ictimai rəydə nüfuzu yenə də böyükdür. Onun taxta çıxmasının gümüş və qızıl yubileyləri 1977-ci və 2002-ci illərdə həm Böyük Britaniyada, həm də dünyada təntənə ilə qeyd edilmişdir. Hal-hazırda onun 2012-ci ildəki 60 illik yubileyinə ciddi hazırlıq gedir. Onun aprel ayında anadan olmasına baxmayaraq ənənəyə uyğun olaraq geniş keçirilməsi üçün ilin yaxşı hava olan dövründə, iyun ayının üçüncü şənbə günü qeyd edilir.

## Həyatı

Elizabet kral VI Georqun ilk övladıdır. VI Georq isə kral V Georqun ikinci oğludur. Kraliça 21 aprel 1926-cı ildə Londonda, babasının 17 Bruton-strit ünvanında yerləşən evində anadan olub. 29 may tarixində isə Bukingem sarayında yerləşən kiçik kilsədə arxiyepiskop Kosmo Lonq tərəfindən xaç suyuna salınıb. Onun xaç ataları ata tərəfdən baba və nənəsi, həmçinin xala, bibi, əmi və dayıları olmuşlar. Uşaqlıqda onu *Lilibet* çağırırdılar. 1929-cu ildə kral V Georqun ağır xəstəliyi zamanı Elizabetin tez-tez onun yanına gəlməsi onun əfvalına xoş təsir edirdi.

Elizabetin 1930-cu ildə anadan olan Marqaret adlı bacısı da vardı. İki bacı anasının və dayələri Marion Kroufordun sayəsində yaxşı ailə təhsili almışlar. 1950-ci ildə onların dayələri Krouford *"Kiçik şahzadələr"* adlı xatirələr kitabı çap etdirdi. Kitabda kiçik Elizabetin atlara və itlərə məhəbbəti, onun davranışı, işə məsuliyyəti barədə danışılır. Kitabın dərci kral ailəsinin xoşuna gəlməmişdi. Elizabet haqqında müsbət fikirləri sonradan başqaları da söyləyirdi: Vinston Çörçil gələcək kraliçanı xarakterli və çevik uşaq kimi xarakterizə edirdi. Əmisi qızı Marqaret Rods isə onun haqqında: "şən, ancaq ağıllı qız" fikrini bildirirdi.

## Vəliəhd kimi

O kral taxt-tacına ardıcıllığına görə üçüncü namizəd idi: əmisi VIII Eduard, atası Georq və o. Elizabet kral ailəsinin üzvü kimi cəmiyyətdə maraq doğursa da, o kraliça olmağı ağlına da gətirmirdi. 1936-cı ildə onun babası, kral V Georq vəfat edir və əmisi VIII Eduard kral elan edilir.

Elizabet digər kişi vəliəhd olmadığından atasından sonra ikinci vəliəhd olur. Ancaq həmin il əmisi aristokrat nəslindən olmayan və boşanmış hersoqinya Uollis Simpsonla ailə qurmaq istədiyinə görə ölkədə Konstitusiya böhranı baş verir. Hökumətin və anqlikan kilsəsinin təkidli mövqeyindən sonra əmisi evliliyə üstünlük verərək taxt-tacdan imtina edir. Elizabetin atası kral elan edilir, onun özü isə vəliəhd olaraq *Ülyahəzrət Şahzadə Elizabet* titulu alır.

Elizabet İton kollecinin vitse-rektor Henri Martendən konstitusiya tarixinə dair dərslər alır. və dayəsi ilə danışmaq üçün fransız dili öyrənir. Sonradan o xüsusi məktəbin tələbəsi olur. Bu məktəb məxsusi olaraq onun öz yaşıdları ilə təmasda olması üçün yaradılmışdı.

1939-cu ildə Elizabetin valideynləri Kanada və ABŞ-yə rəsmi səfər edirlər. Elizabet valideynlərinin 1927-ci ildə Avstraliya və Yeni Zelandiyaya etdiyi səfərdəki kimi Londonda qalır. Kral olan atası hesab edir ki, o səfərlər üçün hələ çox kiçikdir. Elizabet valideynlərini göz yaşları ilə yola salmışdı. Londonda qalan Elizabet valideynləri ilə yazışaraq əlaqə saxlayırdı. 18 may tarixində valideynləri onun üçün birinci kral transatlantik telefon xətti çəkdirirlər.

### İkinci Dünya müharibəsi
Elizabet kiçik bacısı Marqarita ilə birlikdə İkinci dünya müharibəsinin başlandığı 1939-cu ilin sentyabrından dekabrınadək Şotlandiyada qalır, oradan isə Norfolka köçür. 1940-cı ilin fevralından may ayınadək onlar Royal-Loc deyilən yerdə yaşayırlar. Londona geri qayıtmaqla düz beş il Vindzor sarayında yaşayırlar. Lord Duqlas Hoqqun "müharibə dövründə iki şahzadə xanımın Kanadada yaşaması" təklifinə anaları Elizabet belə cavab vermişdi: *"Uşaqlar mənsiz, mən isə kralsız heç bir yana getməyəcəyik. Kral isə buranı heç vaxt tərk etməyəcək."* Şahzadələr Vindzorda qaldılar. Yeni il ərəfəsində isə pantomim teatr tamaşası təşkil edərək yığılan vəsaiti "kraliçanın hərbi geyimlər üçün yun yığan fond"una keçirdilər. 14 yaşlı Elizabet 13 oktyabr 1940-cı ildə BBC-nin **Uşaq saatı'' verilişində çıxış edərək əskərlərə dəstək verdi.

1943-cü ildə 16 yaşlı Elizabet qvardiya polkuna səfəri zamanı özünün birinci böyük çıxışını edir. O bu hərbi hissəyə bir il əvvəl [[polkovnik]] vəzifəsinə təyin edilmişdi.

1945-ci ilin fevralında o 230 873 say altında ərazi qadın köməkçi xidmətinə qəbul edilir. O sürücü və mexanik peşəsinə yiyələnir və hətta hərbi yük maşını da sürür. Sonradan o beş aylığa fəxri kiçik komandir təyin edilir. O hal-hazırda İkinci dünya müharibəsində hərbi xidmətdə olmuş yeganə dövlət başçısıdır.

Muharibə dövründə krala yaxın siyasi dairələrdə Elizabetin [[Uels]] regionu ilə sıx münasibətləri vasitəsi ilə Uels millətçiliyini zəiflətmək planları irəli sürülür.

Elizabet 18 yaşına çatdıqda ona ''Uels şahzadəsi'' titulunu vermək təklifi irəli sürülür. Təklif o dövrün daxili işlər naziri Herbert Morrisona mənsub idi. Ancaq təklifə Elizabetin atası, VI Georq etiraz edir. O bildirir ki, bu titul hər zaman vəliəhd olan kişi şahzadələrin həyat yoldaşlarına verilir. Elizabet isə sadəcə vəliəhddir, Georqun isə hələ vəliəhd olacaq oğlu ola bilər.

Muharibənin qurtarması xəbərindən sonra Elizabet bacısı Marqarita ilə birlikdə London küçələrinə çıxaraq sevinən izdihama qoşulurlar. Sonradan o azsaylı müsahibələrindən birində deyir ki, ''"biz valideynlərimizdən, kənardan bilinmədən insanlara baxmağa icazə istədik. Eyni zamanda qorxurduq ki, bizi tanıyarlar... Xatırlayıram ki, tanımadığımız insanların əllərindən tutaraq Uaytholl küçəsi ilə gedirdik. Sevinc hissi bizi bürümüşdü"''. İki il sonra o valideynlərini [[Cənubi Afrika]] səfərində müşayiət etdi. 21 yaşında, 21 aprel 1947-ci ildə, o Cənubi Afrikadan [[Millətlər Birliyi]]nə müraciət edərək demişdi: "Mən Sizlərin hamınızın qarşınızda söz verirəm ki, mənim bütün həyatım, onun qısa və ya uzun olmasından asılı olmayaraq, Sizlərə və hamımızın üzvü olduğumuz böyük imperator ailəsinə xidmət etməyə sərf ediləcək."

=== Ailə qurması ===

Elizabet öz gələcək əri, Yunanıstan və Danimarka şahzadəsi Filipə 1934 və 1937-ci illərdə rast gəlib. 1939-cu ilin iyulunda Britaniya Kral Hərbi Dəniz Kollecində toplantıda görüşdən sonra (o vaxt Elizabetin 13 yaşı var idi), o Filipə vurulur və onlar yazışmağa başlayırlar. 20 noyabr 1947-ci ildə isə onlar evlənirlər. Elizabet və Flip [[Danimarka]] kralı IX Kristian tərəfindən ikinci nəsil və Britaniya kraliçası Viktoriya tərəfdən üçüncü nəsil qohumdurlar. Kəbinə qədər Filip titulundakı yunan və danimarka adlarından imtina edir və yunan [[pravoslav]] kilsəsindən [[anqlikan kilsəsi]]nə keçir. Həmçinin, anasının soyadı ilə özünə ''leytenant Filip Mauntbatten'' adı götürür. Toya bir qədər qalmış ona ''Edinburq hersoqu'' titulu verilir və ''Kral həzrətləri'' adlandırılır.

Kəbinə qədər onların qarşılarına başqa problemlər də çıxmışdı. Filip imkanlı deyildi, digər millətdən idi və bacıları Almaniyada Hitler partiyasından olan alman zadəganlarına ərə getmişdilər. Sonradan dərc edilən məlumatlara görə o dövrdə Elizabetin anası kəbinə etiraz edirmiş. Ancaq yaşlı vaxtlarında o öz bioqraflarına Filipin əsl ingilis centlmeni olduğunu söyləyirmiş.

Şahzadə Elizabet və Edinburq hersoqunun nikah mərasimi 1947-ci il noyabrın 20-də 2000 qonağın iştirakı ilə Vestminster abbatlığında keçirdilər. Bu toy Vestminster abbatlığında keçirilən 10-cu monarx toyu oldu. Birinci isə 1100-cü ilin noyabrın 11-də şotland şahzadəsi Matilda ilə kral I Henrixin evliliyi olmuşdur. 1923-cü il aprelin 26-da elə bu abbatlıqda indiki kraliçanın valideynləri – kral VI Georq və kraliça Elizabetin nikahı bağlanmışdı.

Elizabet ilə Filipə toylarında dünyanın hər yerindən 2500-ə qədər hədiyyə göndərilmişdi. Ancaq toy dövründə Böyük Britaniya hələ müharibənin dağıntılarından tam azad ola bilməmişdi. Hətta vəliəhdin toyuna sərf ediləcək parçaya belə kupon tələb edilirdi. Muharibədən sonra alman əsilli hersoq Filip asanlıqla toyuna sağ qalmış üç bacısını dəvət edə bilməzdi.

Elizabetin ilk övladı, [[şahzadə Çarlz]] 14 noyabr 1948-ci ildə anadan olub. Bir aydan sonra Elizabet atası kral VI Georqdan övladının kral statusundan istifadə etməsinə icazə istədi. Əks halda bu mümkün olmazdı. İkinci övladı şahzadə Anna isə 1950-ci ildə anadan oldu.

Toydan sonra gənc ailə 4 iyul 1949-cu ilədək Vindzor sarayının yanında kirayə tutulmuş evdə qalır, sonra isə Londonda başqa yerə köçürlər. 1949 və 1951-ci illər arası Filip [[Malta]]da yerləşən kral hərbi-dəniz donanmasında zabit kimi qulluq edir. O və Elizabet Maltanın bir kəndində Filipin dayısının evində yaşayırlar. Uşaqları isə Londonda qalmalı olurlar.

=== Hüquqi varislik ===

Kral VI Georqun sağlamlığı 1951-ci il ərzidə pisləşməyə başladı və Yelizaveta tez-tez onu dövlət və ictimai tədbirlərdə əvəz etməyə başlayır. Həmin ilin oktyabrında o Kanadaya səfər edir, həmçinin ABŞ Prezidenti [[Harri Trumen]]i Vaşinqtonda ziyarət edir. 1952-ci ilin əvvəlində o əri Filiplə birlikdə Avstraliya və yeni Zelandiyaya səfərə çıxır. Səfər [[Keniya]]dan keçir. Orada olarkən 6 fevral 1952-ci ildə onlara VI Georqun ölüm xəbəri gəlir. Onlarla olan Martin Çarteris vəliəhddən kral adı seçməsini xahiş etdi. O, "Elizabet" cavabını verir. " Elizabet özünü tamhüquqlu kraliça elan etdi və Filiplə birlikdə təcili Londona qayıdır. Həmçinin o Filiplə Bukingem sarayına köçür.

Elizabet taxt-taca çıxdıqdan sonra bəziləri fikirləşirdi ki, kral ailəsi Filipin soyadı ilə ''Mountbatten evi '' kimi tanınacaq. Çünki, Elizabet ailə quranda ərinin soyadını götürmüşdü. Hətta Filip də kral ailəsinin ''Mauntbetten evi '' adlanacağını güman edirdi. Ancaq Elizabetin anası və baş nazir [[Vinston Çörçil]] ''Vindzorlar evi'' adının qalması təklifini müdafiə etdilər. Bu belə də oldu. Hersoq Filip sonradan şikayətlənirdi ki, o ölkədə yeganə kişidir ki, uşaqları onun yox, yoldaşının soyadını daşıyır." Kraliça Mariyanın ölümündən və Çörçilin istefasından sonra, 1960-cı ildə ''Mauntbatten-Vindzor'' soyadı kraliçanın vəliəhd olmayan oğlanları üçün məqbul hesab edildi.

Elizabetin taxt-tac mərasiminə hazırlıq dövründə şahzadə Marqaret bacısına bildirir ki, o özündən 16 yaş böyük və boşanmış zabit Piter Tausendə ərə getmək istəyir. Kraliça ona məsləhət bildi ki, o bir il gözləsin. O bacısını sevirdi və istəyirdi ki, məsələ bir ilə soyusun. Ancaq yüksək dairələr kəbinin əleyhinə idilər, həmçinin anqlikan kilsəsi boşanmadan sonra ikinci dəfə kəbinə icazə vermirdi. Onlar bildirdilər ki, əgər Marqarita ailə qurarsa, o taxt-taca iddialı şəxslər siyahısından çıxarılacaq. Sonradan o Tausendlə ailə qurmaq fikrindən əl çəkdi. 1960-cı ildə o Entoni Armstronq-Consa ərə getdi, ancaq 1978-ci ildə ondan boşandı və bir daha ərə getmədi.

24 mart 1953-cü ildə Elizabetin nənəsi, kraliça Mariyanın ölümünə baxmayaraq, onun istəyinə uyğun olaraq 24 mart 1953-cü ildə Vestminster abbatlığının qarşısında tac qoyma mərasimi keçirildi. İlk dəfə olaraq bütün mərasim televiziya ilə göstərildi. Bu qısa zamanda televiziyanın populyarlaşmasına səbəb oldu. Hesablamalara görə 20 milyona qədər insan evlərində dostları ilə birgə bu tarixi mərasimə baxa bildilər. Şimalı Amerikada isə 10 milyon insan mərasimin yazıldığı kasetə baxa bildilər. Elizabet üstünə Millətlər Birliyinə daxil olan ölkələrin milli emblemləri tikilmiş ağ paltar geyinmişdi. Bu ingilislər üçün [[qızılgül]], şotlandlar üçün [[qanqal]], uelslilər üçün [[soğan]], irlandlar üçün üç yarpaqlı yonca, avstraliyalılar üçün [[akasiya]], Kanada üçün [[ağcaqayın]] yarpağı, Yeni Zelandiya üçün [[qıjıkimilər|qıjı]], Cənubi Afrika üçün xarakterik yerli gül, Hindistan, Seylon və Pakistan üçün [[taxıl]], [[pambıq]] və [[cut]] oldu.

== Kraliçalığı ==

=== Millətlər Birliyinin möhkəmlənməsi üçün fəaliyyət ===
1954-cü ildə Avstraliyaya birinci dövlət səfəri zamanı onun Britaniyanın da daxil olduğu Millətlər Birliyinin inkişafına ciddi diqqət vermək istəyi hiss edildi. Onun nominal rəhbərlik etdiyi bir neçə ölkə artıq müstəqillik əldə etmişdi və Britaniyanın onlara yeni münasibətlər sistemi qurulmalı idi. 1953-54-cü illərdə o əri birlikdə altı aylıq dünya səyahətinə çıxır. O Avstraliya və Yeni Zelandiyaya səfər edən ilk Britaniya monarxı oldu. Onun səfərinə təqribi hesablamalara görə əhalinin üçdə ikisi baxmağa çıxırdı. O taxtda olduğu dövrdə ən çox səfər edən Britaniya monarxı oldu. Eyni zamanda o ən çox səfər edən dövlət başçısıdır.


1956-cı ildə [[Fransa]]nın baş naziri Gi Moll və Böyük Britanıyanın baş naziri Entoni İden Fransanın Birliyə qoşulması məsələsini müzakirə etdilər. Qərar qəbul edilmədi, ancaq sonrakı il Fransaya gələcək [[Avropa Birliyi]]nın əsasını qoyan Avropa İqtisadi Birliyinin yaradılmasına dair Roma müqaviləısinə imza atdı. 1956-cı ilin noyabrında Böyük Britaniya və Fransa Misirə qoşun yeritdilər və nəticədə [[Süveyş böhranı]] yarandı. Sonradan qraf Lui Mauntbatten iddia edirdi ki, Elizabet bunun əleyhinə idi. Ancaq bu fikri baş nazir İden inkar edirdi. İden özü iki aydan sonra istefaya getdi.

İdenin mənsub olduğu Britaniyanın Mühafizəkarlar Partiyası daxilində lider seçilməsi mexanizmi olmadığından yeni hökumət başçısının kim olmasını kraliça həll etməli idi. Entoni İden Elizabetə məsləhətləşməni Lordlar Palatasının sədri Solsberi, qraf Maksvell Fayl və Vinston Çörçillə aparmağı məsləhət bildi. Məsləhətləşmələrdən sonra Elizabet hökumət başçılığına Harold Makmillanı tövsiyə etdi. Altı il sonra Makmillan özü istefa verdi və kraliçaya Alek Duqlas-Hyumu Baş Nazir təyin etməyi məsləhət gördü. Kraliça belə də hərəkət etdi.

Süveyş böhranı və İdenin xələfinin seçməsi 1957-ci ildə onun ilk tənqidinə gətirib çıxardı. Lord Altridhem sahibi olduğu jurnalda o özbaşnalıqda ittiham edildi. Bu hərəkətə görə lord ictimai məzəmmətə və hətta fiziki hücuma məruz qaldı. 1963-cü ildə kraliça yenidən bir qrup nazirin tövsiyəsi ilə yeni Baş Naziri təyin etdi və buna görə yenidən tənqidə məruz qaldı. 1965-ci ildə mühafizəkarlar lider seçmə mexanizmini işləyib hazırladılar və bununla da kraliçanı yeni ittihamlardan xilas etdilər.

1957-ci ildə o Millətlər Birliyi adından kraliça ABŞ-yə dövlət səfəri etdi və [[BMT]] Baş Məclisində çıxış etdi. O səfər çərçivəsində Kanadanın kraliçası kimi parlamentinin 23-cü sessiyasını da açdı. Elizabet Kanada parlamentinin iclasını açan ilk Britaniya monarxı oldu. İki il sonra o ABŞ-yə Kanada dövləti adından səfər etdi. 1961-ci ildə o Kiprə, Hindistana, Pakistana, Nepala və İrana səfər etdi.[[Qana]]ya səfəri zamanı o təhlükə xəbərdarlığını rədd etdi. Baxmayaraq ki, Qana Prezidenti Kvame Nkrume əleydarları tərəfindən ölümlə hədələnirdi. Keçmiş baş nazir Harold Makmillan yazırdı : " Kraliça hər şeyə məsuliyyətlə yanaşır. O özünə güzəşt etmir. O sanki bir kino ulduzudur. O öz vəzifəsinə yüksək səviyyədə yerinə yetirməyə çalışır. O krallığa layiqdir".

Elizabet 1959 və 1963-cü illərdə o şahzadə Endrü və Edvardı gözləyərkən ancaq bir dəfə parlamentin iclasını aça bilməyib. Bu zaman ölkənin o dövrdəki Lord-Kansleri onun salamlarını yeni parlamentə çatdırdı.

1960 və 1970-ci illərdə Böyük Britaniyanın [[Afrika]] və [[Karib hövzəsi]]ndəki müstəmləkələrinin böyük bir qismi müstəqillik elan etməyə başladılar. 20-dən çox ölkə müstəqillik alaraq özünüidarə sisteminə keçdilər. Ancaq 1965-ci ildə Rodeziyanın baş naziri Yan Smit birtərəfli qaydada müstəqillik elan etdi. Bu zaman o qaradərili çoxluğun rəyini nəzərə almamışdı. Kraliça Smitin tanınma, beynəlxalq ictimaiyyətin isə Rodeziyaya boykot elan etmə çağırışlarını rədd etdi.

1974-cü ilin fevralında Btitaniyanın baş naziri Edvard Hit parlamentə seçkilər elan etdi. Sakit Okean körfəzinə səfər edən kraliça səfəri kəsərək geri dönür. Hitin Mühafizəkarlar Partiyası qələbə qazansa da, hökumət qurmaq üçün Liberal Partiyası ilə koalisiya qurmaq məcburiyyətində qalır. Koalisiya danışıqları baş tutmadığından Hit istefaya gedir. O zaman Elizabet Leyboristlər Partiyasının lideri Harold Vilsondan hökumət qurmağı xahiş edir.

Bir il sonra, 1975-ci ildə Avstraliyada konstitusiya böhranı baş verir. Müxalifətin çoxluq təşkil etdiyi Avstraliya senatı hökumətin büdcə paketini rədd etdi. Ölkənin general -qubernatoru bunu əsas gətirərək baş nazir Qof Uitlamı istefaya göndərir. Uitlamın tərəfdarlarının çoxluq təşkil etdiyi nümayəndələr palatasının spikeri Qordon Skoulz kraliıaya müraciət edərək general-qubernatotun qərarının ləğv edilməsini xahiş edir. Elizabet xahişi rədd edərək bildirir ki, onun qubernatorun səlahiyyətlərinə qarışmağa ixtiyarı yoxdur, bu məsələlər Avstraliya Konstitisiyasına görə onun ixtiyarındadır. Bunu sonradan Avstraliya respublikaçılığının böhranı adlandırdılar.

=== Gümüş yubiley ===

1977-ci ildə Elizabet və Filip özlərinin toylarının 25 illiyini qeyd etdilər. Bu münasibətlə təntənəli tədbirlər bütün keçmiş ingilis müstəmləkələrində geniş qeyd edildi. Onun bacısı şahzadə Marqaritanın əri ilə boşanması xəbərinin yayılması xəbərinə baxmayaraq, təntənələr kraliçanın nüfuzunun yüksək olduğunu göstərdi. 1978-ci ildə Elizabet [[Rumıniya]]nın kommunist rəhbəri Nikolae Çauşeskunun Britaniyaya səfərini başqa vaxta keçirdi. Növbəti il isə iki möhtəşəm zərbə aldı: kraliçanın şəkil üzrə eksperti Entoni Blant kommunist agenti kimi ifşa olundu və yaxın qohumu qraf Lui Maunbetten [[Şimali İrlandiya]] terrorçuları tərəfindən öldürüldü.

Şahidlərin söylədiyinə görə 1970-ci illərin sonuna kraliça narahat idi ki, Kanadanın ovaxtkı baş naziri Pyer Trüdonun fəaliyyəti barəsində az məlimatı vardır. Ktaliça Trüdonun baxışlarında ümüdünü itirmə hiss edirdi. Kanada hökumət başçısının fəaliyyətində bir respublikaçılıq hiss edilirdi. 1980-ci ildə Kanada siyasətçiləri Londona Kanada Konstitusiyasına dəyişiklikləri müzakirə etmək üçün gələrkən kraliçanın Kanada Konstitusiyasından ingilis mütəxəssislərindən daha yaxşı məlumatlı olduqunun şahidi olduar. O konstitusiya debatlarında maraqlı idi. Bundan əvvəl onun dövlət başçısı kimi roluna təsir edən С-60 adlı qanun layihəsinin uğursuzluğundan sonra bu məsələ çox aktuallaşmışdı. Müzakirələrdən sonra Britaniya parlamentinin Kanada dövətçiliyində rolu götürüldü, ancaq monarxiya institutu saxlanıldı. Trüdo sonradan xatirələrində yazırdı ki, " Kraliça mənim Konstitusiyanı dəyişmək planıma dəstək verirdi. O şəxsi söhbətlərdə çox müdrik hərəkət edirdi."

=== 1980-ci illər ===
1981-ci ildə, şahzadə Çarlzın toyundan altı həftə əvvəl kraliçaya yaxın məsafədən altı atəş açıldı. Hücum edən 17 yaşlı bir gənc idi. O beş illik həbs cəzası aldı, ancaq üç ildən sonra azadlığa buraxıldı. Kraliçanın bu situasiyada özünü təmkinli aparması çoxları tərəfindən müsbət qiymətləndirildi. Bir ildən sonra o digər bir təhlükə ilə üzləşdi. Yuxudan oyanarkən yataq otağında kənar şəxs gördü (Maykl Faqan insidenti). Kraliça özünü sakit apararaq daxili komutator vasitəsilə polis çağırdı. Polis ancaq yeddi dəqiqədən sonra gəlib çıxdı. Bu müddətdə Elizabet kənar şəxslə sakitcə söhbət edirdi. 1982-ci ildə kraliça özünün Vindzor sarayında ABŞ Prezidenti Ronald Reyqanı qəbul etdi, 1983-cü ildə isə onun Kaliforniyadakı rançosunda qonaq oldu. Bu ərəfədə o Britaniya kral donanmasının Karib dənizində yerləşən, Britaniya protektoratı olan Qrenadaya hücumunu pislədi. Kraliçanın oğlu, şahzadə Endrü həmin dövrdə aprel ayından sentyabr ayınadək hərbi donanmanın gəmisində hərbi dəniz zabiti kimi xidmət edirdi.

Kütləvi informasiya vasitələrinin kraliçanın şəxsi həyatına 1980-ci illərdə böyük marağı bir sıra sensasiyalı materialların ortaya çıxmasına səbəb oldu. Onların heç də hamısı təsdiqini tapmırdı. "Sun" qəzetinin redaktoru Kelvin Makkenzi deyirdi: "Mənə bir bazar günü verin və bazar ertəsinə mən kral ailəsi haqqında material verim. Narahat olmayın, əsas xəbər deyil, xəbərdən sonrakı gərginlikdir". "Observer" qəzetinin köşə yazarı Donald Trelford isə 21 sentyabr 1986-cı ildə yazırdı: "Kral ailəsi haqqında maraq doğuran o qədər material var ki, nəyin düz, nəyin səhv olduğunu müəyyən etmək çətindir."

Məlumat yayılırdı ki, Elizabet baş nazir [[Marqaret Tetçer]]in iqtisadi siyasəti nəticəsində sosial gərginliyin artmasından, bir sıra ixtişaşların olmasından və şaxtaçıların tətilindən çox narahatdır. Həmçinin Tetçerin Cənubi Afrikadakı aparteid rejiminə qarşı sanksiyadan imtina etməsi də kraliçanı narahat edən məsələlərdən oldu. Tetçerə bidirilirdi ki, kraliça belə gedərsə onun opponentləri ilə birgə müxalifətçi Böyük Britaniya Sosial-Demokrat Partiyasına səs verəcəkdir. Bütün bu fikir ayrılığına baxmayaraq Tetçer sonradan kraliçaya lentə çəkilmiş halda öz xoş sözlərini yazıb göndərdi. and in her memoirs. Sonradan özü ilə Tetçer arasında narazılıq olması fikrini təkzib edərək, Elizabet baş nazir Con Meycorun dövründə Tetçeri iki dövlət mükafatı: "Millətlər Birliyi qarşısında xidmətlərə görə ordeni" və "Bantlı orden"lə təltif etdi. O həmçinin Tetçerin 70 və 80 illik yubileyində də iştirak etdi.

1991-ci ilin əvvəlində kral ailəsindəki mülkiyyət və ailə qalmaqalları ölkədə respublikaçı hisslərin artmasına səbəb oldu. Kral ailəsinin gənc üzvlərinin xeyriyyə işlərinə həsr edilmiş televiziya verilişlərində iştirakı lağa qoyuldu, və Elizabet satiraya tutuldu.

=== 1990-cı illər ===
1991-ci ildə Fars körfəzində müttəfiqlərin İraq üzərində qələbəsindən sonra o ABŞ Konqresində çıxış edən ilk Britaniya monarxı oldu. Növbəti il o oğlu Çarlz ilə gəlini Diana arasında gərginliyi yumşaltmağa çalışdı. 24 noyabr 1992-ci ildə, taxta çıxmasının 40 illiyinə həsr edilmiş çıxışında, Elizabet 1992-ci ili uğurlu il adlandırır. Həmin ilin martında isə onun ikinci oğlu, şahzadə Endrü həyat yoldaşı hersoginya Saradan ayrılır. Aprel ayında isə qızı Anna əri kapitan Mark Filipdən boşanır. Oktyabr ayında Almaniyaya dövlət səfəri zamanı, Drezdendə kütlədən bir nəfər ona yumurta atır, noyabr ayında isə onun yaşadığı Vindzor saryına yanğın nəticəsində böyük zərər dəyir. Monarxiyanın mətbuatda tənqidi güclənir. Buna cavab olaraq kraliça tənqidə etiraz etmədiyinə, ancaq bunu yumorla və yumşaq görmək istədiyini bildirir. İki gündən sonra baş nazir Con Meycor kral ailəsinin maliyyəsinin ötən ildən hazırlanan islahatı haqqında məlumat verdi. Bununla da kral ailəsi tarixdə birinci dəfə olaraq sadə insanlar kimi vergi verməli oldular. Dekabr ayında Çarlz və Diana rəsmi şəkildə ayrılırlar. İlin axırında isə o ''ВС '' qəzetini müəllif hüquqlarını pozduğuna görə məhkəməyə verir. Qəzet onun Yeni il qabağı təbrik nitqini əldə edərək onu iki gün əvvəldən dərc etmişdi. Qəzet ona məhkəmə xərclərini ödəməyə və xeyriyyə işlərinə 200 min funt sterlinq ayırmağa məcbur olur.

==== Şahzadə Çarlz və Diana ====


Növbəti illərdə Britaniya ictimaiyyəti Çarlz və Diananın ailə məsələlərini qızğın çəkildə müzakirə edirdi. 1995-ci ilin dekabrında Yelzaveta baş nazir, anqlikan kilsəsi və həyat yoldaşı Filiplə məsləhətləşmələrdən sonra Çarlz və Dianaya bildirdi ki, onların boşanması indiki dövrdə məsləhət deyildir. Buna baxmayaraq 1996-cı ildə onlar rəsmi surətdə ayrıldılar. Bir ildən sonra isə Diana 31 avqust 1997-ci ildə [[Paris]]də faciəli surətdə həlak olur. Bu zaman kraliça oğlu və iki oğul nəvəsi ilə birlikdə Balmoralda kilsədə idilər. Nəvələri özləri onlarla birlikdə kilsəyə getmək istəmişdilər.

O, ictimaiyyət qarşısında ancaq bir çıxış etdi. Sonra isə nəvələrini mətbuatın marağından qorumaq və kədərlərini tək çəkməsi üçün onlarla və əri ilə birlikdə beş gün Balmoralda qaldı. Kral ailəsinin tərki-dünyalılığı ictimaiyyətdə narahatlıq doğurdu. Bu əhvali-ruhiyyə kraliçanı Diananın dəfnindən bir gün əvvəl, 5 sentyabrda televiziyada birbaşa efirə çıxmağa məcbur etdi. Efirdə o, Dianaya şahzadə Vilyam və Harrinin nənələri kimi öz məhəbbətini bildirdi. Bu çıxış ictimaiyyətdə ona qarşı yaranmış gərginliyi xeyli azalda bildi.

=== Qızıl yubiley və sonrakı dövr ===
2002-ci ildə Elizabetin taxta çıxmasının 50 illik yubileyi idi. Həmin ilin fevral və martında onun bacısı və anası vəfat etdi. Bu situasiyada kütləvi mətbuat vasitələri yubileyin hansı formada keçirilməsi barəd baş sındırırdılar. O, yenidən səfər turnesinə çıxdı. Fevral ayında Yamaykaya səfər etdi. Hətta qaldığı qubernator evində geçə elektrik enerjisi də kəsildi. 1977-ci ildəki kimi yenə küçə bayramları və yubiley tədbirləri keçirildi. Təqribi hesablamalara görə üç günlük bayram tədbirlərində Londonda milyonlarla insanlar iştirak etmişdilər. Kütlənin sevinci mətbuat gözlədiyindən də çox oldu.

Kraliçanın yaxşı sağlamlığı olmasına baxmayaraq, 2003-cü ildə o iki cərrahi əməliyyat keçirdi. O, sonradan da bir neçə dəfə sağlamlığına görə tədbirləri təxirə salmalı olmuşdu.

2007-ci ilin mayında ''The Daily Telegraph'' qəzeti adının çəkilməsini istəməyən mənbənin məlumatına görə yazdı ki, kraliça Britaniya hərbçilərinin İraq və Əfqanstanda olmasından və kampaniyanın nəticələrdən narazıdır. Həmçinin o baş nazir Toni Bleyer qarşısında kənd əhalisinin problemlırini ciddi şəkildə də qaldırmışdır. O Toni Bleyerin [[Şimali İrlandiya]]da sülh yaratmaq üçün səylərindən zövq aldığını də dilə gətirdi. 20 mart 2008-ci ildə kraliça İrlandiyanın Müqəddəs Patrik kilsəsində dua prosesində iştirak etdi. Bu kraliçanın İngiltərə və Uelsdən kənarda ilk dua mərasimi idi.

Elizabet və hersoq Filip 2007-ci ildə özlərinin ailə qurmalarının 60 illik yubileyini qeyd etdilər. Onların ailə uzunömürlülüyü tarixdə istənilən kral iləsinin uzunömürlülüyündən çoxdur. Elizabetin kral hakimiyyətinin ömrü özündən əvvəlki dörd kralın hakimiyyət müddətinin cəmindən çoxdur. Hiss edilir ki, o hakimiyyətdən əl çəkmək fikrində deyil, bununla belə o səlahiyyətini azaltmaqla, vəliəhd Çarlzın səlahiyyətini çoxalda bilər.

Elizabet Millətlər Birliyi adından BMT-də ikinci dəfə 2010-cu ildə, birinci dəfədən 53 il sonra çıxış etdi. BMT Baş Katibi Pan Ge Mun onu "dövrün lövbəri" adlandırdı. Kraliça çıxışında bildirdi ki: ''"O böyük dəyişikliklər görür və bunların əksəriyyəti, müsbətə doğrudur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məqsəd və dəyərlərinə hörmətlə yanaşmaq lazımdır…Sabah bizlər heç vaxt görmədiyimiz mürəkkəb vəziyyətdə çaışmalıyıq."''

Elizabet özünün kraliça kimi 60 illik (almaz) yubileyini 2012-ci ildə qeyd etməyə hazırlaşır. Ondan əvvəl ancaq Kraliça Viktoriya 1897-ci ildə taxt-tacının almaz yubileyini qeyd etmişdi. Elizabet 29 yanvar 2012-ci ildə ən yaşlı Britaniya monarxı oldu., 10 sentyabr 2015-ci ildə isə 89 yaşında (kraliça Viktoriyanın rekordunu təzələyərək) ən çox monarx olmuş ingilis dövlət başçısı ola bilər.

19 may 2011-ci ildə II Elizabet hakimiyyəti dövründə ilk dəfə qonşu [[İrlandiya]]ya səfər etdi. Bu eyni zamanda britaniya monarxının axırıncı 100 ildə İrlandiyaya ilk səfəridir. Səfər ciddi təhlükəsizlik şəraitində keçdi və iki ölkə arasındakı münasibətlərdə yeni səhifə açdı.

== İctimai fəaliyyəti ==

II Elizabet nadir hallarda müsahibə verdiyindən onun şəxsi hissləri haqqında məlumat azdır. Konstitusiyalı monarx olmasına baxmayaraq o, siyasi mövqeyini heç vaxt bildirmir. Hiss olunurdu ki, o, vəzifə borcuna çox məsuliyyətlə yanaşır. Elizabet 600-dən çox xeyriyyə cəmiyyətinin hamisidir.

Anqlikan kilsəsinin başçısı olmasına baxmayaraq o, xristian kilsəsinə və xüsusilə də Şotlandiya kilsəsinə hörmətlə yanaşır. O, dinlərarası dialoqa çox diqqətlə yanaşır, digər dinlərin rəhbərləri ilə görüşür, Xristian və Yəhudilər Şurasının hamilərindən biridir. Özünün illik Yeni İl təbrikində o, şəxsi dini hisslərini xüsusi qeyd edir. 2000-ci ilin Milad bayramında o deyirdi:

:: ''"Bir çoxlarımız üçün bizim əqidəmiz böyük əhəmiyyət daşıyır. Mənim üçün İsa peyğəmbərin təlimi həyatımı qurduğum çərçivələri müəyyənləşdirməyə kömək edir. Bizim üçün çətin günlərdə İsa peyğəmbərin sözləri və nümunəsi böyük kömək olurdu."''

1950-ci illərdə Elizabetin hakimiyyətinin ilk illərində o, gənc, yaraşıqlı bir qadın kimi qəbul edilirdi. Ağır müharibədən sonrakı dövr ümid, tərəqqi və yaraların sağalması dövrü idi və "Elizabet dövrü" adlandırılırdı.

1957-ci ildə lord Altrinxam kraliçanın məktəb illərində quru xasiyyətli olduğunu iddia etdi. 1960-cı illərin axırında ''kral ailəsi'' sənədli filmi və şahzadə Çarlz haqqında televiziya filmləri vasitəsilə kral ailəsi haqqında cəmiyyətdə xoş təəssürat yaratmağa başladılar. Onun gümüş yubileyində kütlə ona valeh idi, ancaq 1980-ci illərdə Elizabetin övladları mətbuatın güclü tənqidinə məruz qaldı. 1990-cı illərdə Elizabetin məşhurluğu ən aşağı həddə çatdı. İctimaiyyətin təzyiqi altında o, tarixdə birinci dəfə monarx kimi vergi ödəməyə başladı. Şahzadə Diananın ölümü dövründə məşhurluq azalsa da, sonradan bərpa olundu. 2006-cı və 2007-ci illərdə keçirilən rəy sorğuları Elizabetin yüksək nüfuzunun olduğunu göstərdi. Həmçinin 1999-cu ildə [[Avstraliya]]da, 2008-ci ildə [[Tuvalu]]da, 2009-cu ildə [[Sent-Vinsent və Qrenadin]]də keçirilən referendumda yerli əhalinin əksəriyyəti Britaniya taxt-tacından asılılığın ləğvinin əleyhinə çıxdı.

İstirahətinin əsas maraq dairəsi atlar və itlərlə olmaqdır. O, saya palto geyməyi və başına dekorativ şlyapalar qoymağı xoşlayır. Bu geyim onu kütlə içərisində həmişə fərqləndirir.

== Maliyyə imkanları ==

Elizabetin maliyyə və mülk məsələləri uzun müddət müzakirə mövzusu olub. Onun Norfolkda böyük mülkü var. "Forbes" jurnalı 2009-cu ildə bu mülkü təqribən 450 milyon ABŞ dolları həcmində qiymətləndirib. Ancaq Bukingem sarayı rəsmi bəyanatla bu rəqəmi çox şişirdilmiş hesab edib və 1993-cü ildə ona 100 milyon Britaniya funt sterlinqi qiyməti qoyulduğunu xatırladıb. Həmçinin kral evinin incəsənət əsərləri və qiymətli daş-qaşları kraliçanın mülkiyyəti sayılmır, bu kral ailəsinin istifadə etdiyi saraylar, o cümldən [[Bukingem sarayı]] və [[Vindzor sarayı]]na, Lankaster qraflığındakı 2009-cu ildə 323 milyon funt sterlinq qiymət qoyulmuş qəsr və torpaqlara da aiddir. Yayılan məlumatlara görə, əvvəlki monarxlar kimi II Elizabetin da Bukingem sarayından xoşu gəlmir və o Vindzor sarayında yaşamağa üstünlük verir. Kraliçanın Sandremda və Balmoralda şəxsi qəsrləri var. O qəsrlər ölkənin maliyyə nazirliyinə icarəyə verilib.- Kral ailəsinin istifadəsində olan mülk və qiymətli əşyalar xalqın mülkiyyəti hesab edilir, satıla və hədiyyə edilə bilməz.

Dünyanı bürüyən iqtisadi böhran Böyük Britaniya kraliçası II Elizabetdən və onun ailəsindən də yan keçmir, beləliklə, kral ailəsi öz mülklərini kirayə verir.

II Elizabet və oğlu şahzadə Çarlz 2009-cu ildə mülklərinin kirayəsindən 2 milyon dollar qazanıblar. Kirayə verilən mülklər arasında Şotlandiya və digər bölgələrdəki qəsrlər də var. Bu qəsrlərin kirayəsindən kraliça 750 min dollar gəlir əldə edib. Şahzadə Çarlz isə İngiltərənin qərbindəki bağ evlərinin kirayəsindən 1,2 milyon dollar qazanıb. İstənilən şəxs kirayə haqqını öncədən ödəməklə qəsrlərdən birini və ya bağ evlərini kirayə götürə bilir.

II Elizabet və Çarlz xeyli maliyyə vəsaiti qazansalar da, qənaətcil şəxslər kimi tanınırlar. Məsələn, kraliçanın [[Bukingem sarayı]]ndakı yorğan-döşəyinin illərlə dəyişmədiyi, Edinburq hersoqu olan ərinin isə 1950-ci illərdən qalma kostyumu geyindiyi bildirilir.

== Adları və titulları ==


II Elizabet həyatı boyu müxtəlif titullar daşıyıb. Kral nəvəsi, kral qızı, hersoq Filipin həyat yoldaşı və kraliça (monarx). Sadə dildə o, ''Kraliça'' və ''Ülyahəzrət'' adlandırılır. O, [[Kanada]]da ''Kanada kraliçası'', Avstraliyada ''Avstraliya kraliçası'' və s. adlanır. Normand adalarında və Men adalarında o, ''Normandiya hersoqu'' və ''Allah adamı'' titulunu daşıyır. Onu həmçinin ''Fidei Defensor (Əqidə müdafiəçisi)'' və '' Lankaster hersoqu'' da adlandırırlar. Onunla söhbətdə ona əvvəlcə "Ülyahəzrət", sonra isə "xanım" deyə müraciət edirlər. Elizabet dünyanın müxtəlif dövlətlərinin mükafat və fəxri adlarını, həmçinin Birlik ölkələrinin həm üzvü olana qədər, həm də üzv olandan sonra hərbi vəzifələrini daşıyıb.

21 aprel 1944-cü ildən, Elizabetin silahı kral ailəsinin geraldikası, kral gerbi və müxtəlif rəmzlərlə bəzədilir. Millətlər Birliyinə daxil olan ölkələr müstəqillik və geniş suverenlik əldə etdikdən sonra II Elizabet **Undifferenced*' kral gerbini qəbul etdi. Elizabetin şəxsi bayrağı Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Yamayka və Barbadosun kral bayrağı kimi də istifadə edilir.

II Elizabet Böyük Britaniyanın və xarici ölkələrin bir çox yüksək dövlət mükafatları ilə təltif edilmişdir.

== II Elizabetin rekordları ==
Kraliça II Elizabet Böyük Britaniya tarixində ən yaşlı hökmdardır. II Elizabetin ən məşhur sələflərindən olan kraliça Viktoriya 1901-ci ildə dünyasını dəyişib. O zaman onun 81 yaşı olub. 1820-ci ildə vəfat edən kral Georq 81 il 239 gün ömür sürüb. Kraliça Elizabet isə 2008-ci il aprelin 21-də 82 yaşını qeyd etmişdir. Ən çox taxt-taca sahib olanlar sırasında da Elizabet liderliyi ələ almağa yaxındır. Hələlik hazırkı Britaniya monarxı 3-cü pillədədir. Martın 5-də o, 3-cü yerdə olmuş və 56 il ərzində ölkəyə rəhbərlik etmiş III Henrixin rekordunu təzələdi.

2012-ci ildə isə kraliça 59 il taxtda əyləşən III Georqu da geridə buraxa bilmişdirr. Böyük Britaniyanın tarixi kraliçası Viktoriyanın göstəricisini yeniləyib. Viktoriya 64 il "Dumanlı Albion"a rəhbərlik edib. Şahzadə Çarlz kral ailəsinin ən qoca vəliəhdidir. 2015-ci ildə Çarlzın 67 yaşı olub. Kraliça Elizabet brilyant toyunu qeyd edən ilk Britaniya hökmdarıdır. Onun hökmranlığı dövründə Vinston Çörçilldən başlayaraq 11 baş nazir dəyişib, lakin yaşına baxmayaraq kraliça il ərzində təqribən 450 görüş iştirakçısı olub.

Üzərində şahzadə II Elizabetin əksi olan dünyanın ən böyük qızıl [[sikkə]]si Avstriyada satışa çıxarılıb. Hərraca çıxarılan qızıl sikkənin ilkin qiyməti qiymətli metalın məzənnəsi ilə təyin edilib. Son qiyməti 3,7 milyon avro olan sikkəni ispaniyalı adı açıqlanmayan zərgər alıb.

Qeyd edək ki, 100 kq çəkisi olan 53 santimetrlik sikkə təmiz qızıldan hazırlanıb. Sikkəni iki nəfər çətinliklə qaldırır.

Qızıl sikkə bu günə kimi Vyanada yerləşən və dünyanın ən dəyərli metal pul kolleksiyasına sahib olan Tarix muzeyində saxlanılıb. Dünyanın ən böyük sikkəsi kimi Ginnesin rekordlar kitabına düşən sikkənin digər üzərində Kanadanın milli simvolu olan yarpaq vardır.

== Ölümü ==
8 sentyabr 2022-ci ildə Bukingem Sarayı, həkimlərin narahatlığını ifadə etdikdən sonra 96 yaşlı Kraliçanın Balmoralda tibbi nəzarət altında olduğunu elan etdi. Kraliçanın dörd uşağı, gəlinləri və Şahzadə Uilyam və Şahzadə Harri ilə birlikdə onunla birlikdə olmaq üçün ziyarətə gəldilər. Onun ölümü sonradan həmin axşam "London körpüsü əməliyyatı" qüvvəyə minərək təsdiqləndi.

== Maraqlı faktlar ==
* 2010-cu ilin oktyabrında Böyük Britaniyanın "Milli Jurnal Şirkəti" (*National Magazine Company*) tərəfindən jurnal redaktorları arasında keçirilən son rəy sorğusunda iştirak edənlərin fikrincə, ölkənin ən nüfuzlu qadınları siyahısında II Elizabet [[Harri Potter]] haqqında əsərlərin müəllifi, yazıçı Coan Roulinq və futbolçu [[Devid Bekhem]]in həyat yoldaşı [[Viktoriya Bekhem]]dən sonra üçüncü pillədə qərarlaşmışdı.
* II Elizabet 29 dekabr 2010-cu ildə nəticə nənəsi olub. Bu qızı şahzadə Annanın böyük oğlu 33 yaşlı Fillipslə, onun həyat yoldaşı 32 yaşlı Kanada əsilli Kellinin ilk övladıdır. Onlar 2008-ci ildə evləniblər. Honkonqda yaşayırlar. Elizabetin nəticəsi Böyük Britaniya taxt-tacına sıraca 12-ci iddiaçı sayılır.
* 18 iyul 2015-ci ildə İngiltərənin "The Sun" qəzeti II Elizabetin 7 yaşında olarkən anası, əmisi kral [[VIII Eduard]] və bacısı Margaret ilə birlikdə nazi salamı verərkən çəkilmiş video görüntülərini yayımlamış və bu hadisə geniş əks-səda doğurmuşdur.

== Nəsil şəcərəsi ==


== Qalereya ==
<gallery>
Fayl:Elizabeth and Philip 1953.jpg|Elizabet həyat yoldaşı hersoq Filiplə taxt-tac mərasimində, iyun 1953-cü il.
Fayl:PATNIXONandQEII.png|Elizabet və ABŞ prezidenti [[Riçard Nikson]]un həyat yoldaşı Pet Nikson binadan çıxarkən, 1970.
Fayl:Reagans with Queen Elizabeth II and Prince Philip.jpg|Kraliça ABŞ Prezidenti [[Ronald Reyqan]] ilə.
Fayl:President Reagan and Queen Elizabeth II 1982.jpg|II Elizabet və ABŞ Pezidenti [[Ronald Reyqan]], 1982.
Fayl:George W. Bush toasts Elizabeth II 2007.jpg|II Elizabet ABŞ Prezidenti [[Corc Volker Buş|Corc Buş]] ilə.
Fayl:ElizabethIItroopingcolour.jpg|Kraliça Elizabet və hersoq Filip "Rəngli cığır" marşrutu ilə at səfərində, 1986.
Fayl:Queen Elizabeth II and Prince Philip disembark from a British Airways Concorde.jpg|II Elizabet və hersoq Filip British Airways təyyarəsindən enərkən.
Fayl:Bundesarchiv Bild 199-1992-089-19Acropped.jpg|Elizabet və hersoq Filip, oktyabr 1992.
Fayl:Bundesarchiv Bild 199-1992-089-13A, Britische Königin Elisabeth II. in Brühl.jpg|thumb|II Elizabet və hersoq Filip Almaniya Prezidenti Rixard fon Vayzekker ilə mərasimdə, 1992.
Fayl:Barack Obama Michelle Obama Queen Elizabeth II Buckingham Palace London.jpg|Kraliça [[Barak Obama]] və onun yoldaşı [[Mişel Obama]] ilə.
</gallery>

== İncəsənətdə ==
* [[Kraliça (film, 2006)]]

== Ədəbiyyat ==
* Bond, J. (2002). *Elizabeth.* Reader's Digest Association. ISBN 0-7621-0369-8
* Bond, Jennie (2006). *Elizabeth: Eighty Glorious Years*. London: Carlton Publishing Group. ISBN 1-84442-260-7;ISBN 978-1-84442-260-9
* Erickson, C. (2003). *Lilibet : An Intimate Portrait of Elizabeth II*. St. Martins Press. ISBN 0-312-28734-8
* Pimlott, Ben (2002 – revised edition 2007) *The Queen: Elizabeth II and the Monarchy*. Harper Collins. ISBN 0-00-711436-2
* Waller, Maureen, "Sovereign Ladies: Sех, Sacrifice, and Power. The Six Reigning Queens of England." St. Martin's Press, New York, 2006. ISBN 0-312-33801-5
* Brandreth, Gyles (2004). *Philip and Elizabeth: Portrait of a Marriage*. London: Century. ISBN 0-7126-6103-4
* Roberts, Andrew (2000) *The House of Windsor*. (Edited by [[Antonia Fraser]]) London: Cassell & Co. ISBN 0-304-35406-6
* *ОстапенкоГ. С.'' Монархия в общественно-политической жизни Великобритании в XX в. (рос.)

## Həmçinin bax
* Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı
* Millətlər Birliyi
* Britaniya monarxlarının siyahısı
* II Elizabetin titullarının və mükafatlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* www.bbc.co.uk
* www.royalcollection.org.uk
* Elizabeth II: Modern Monarch
* The Queen's Television address for Diana, 1997
* The Queen's Christmas messages
* A short video of Elizabeth's coronation  from Encarta encyclopedia.
* BBC Coverage of The Queens Golden Jubilee (2002) including AUDIO/VIDEO coverage
* The Royal Family Tree of Europe
* CBC Digital Archives – Canada's New Queen
* Чем запомнится Елизавета II в монархической истории страны?