open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İvan Şeblıkin (arxeoloq)

**İvan Pavloviç Şeblıkin** (; ) — rus arxeoloq və tarixçi.

## Həyatı
İvan Pavloviç Şeblıkin 1884-cü ildə Voronejdə anadan olmuş, 1886-cı ildə isə ailəsilə birlikdə Tiflisə köçmüşdür. Atası onu Kazan məktəbinin memarlıq-bədii şöbəsinə qoyur və 1909-cu ildə o məktəbi uğurla qutarır. Həmin ildən də Qroznı şəhərində peşə məktəbində və qadınlar gimnaziyasında dərs deməyə başlayır. 1914-cü ildə Vladiqafqaza köçərək Müəllimlər İnstitutunda və kadet korpusunda müəllimlik edir, 1917-ci ildən sonra isə ilk sovet fəhlə fakültəsində və Ali Pedaqoji İnstitutda mühazirələr oxuyur və eyni zamanda bədii məktəbin müdiri vəzifəsində çalışır.

### Elmi fəaliyyəti
İ. P. Şeblıkin 1921-ci ildə Şimali Qafqaz Diyarşünaslıq İnstitutunun muzeyində işə dəvət edilir. Bu dövrdə o, İnquş və Osetin diyarşünaslıq muzeylərinin elmi əməkdaşı olur, Dağıstan üzrə ekspedisiyalarda iştirak edir. 1928-ci ildə tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpası üzrə nəhəng işlərin başladılması ilə əlaqədar olaraq, İ. P. Şeblıkin Bakıya dəvət edilir. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun, Nizami adına Muzeyin və Azərbaycan Abidələrinin Mühafizəsi üzrə Mərkəzi İdarənin əməkdaşı kimi bir sıra arxeoloji qazıntı və bərpa işlərində fəal iştirak edir. O, rəssam istedadına malik olduğundan abidələri təkcə bir alim kimi öyrənmirdi, həm də onların bir çoxunun şəklini yaradırdı. *"Bakıdakı Şirvanşahlar sarayının qısa tarixi oçerki"* (Bakı, 1939), *"Nizami dövrü Azərbaycan memarlığı abidələri: materiallar"* (Bakı, 1943), *"Azərbaycan memarlığı: Nizami dövrü"* (Bakı, 1947) kitablarının müəllifidir.

## Rəsm əsərləri

Fayl:İvan Şeblıkin. Pirsaatçay xanəgahı.jpg|Pir Hüseyn xanəgahı
Fayl:İvan Şeblıkin. Qarabağlar.jpg|Qarabağlar türbəsi
Fayl:İvan Şeblıkin. Çıraqqala.jpg|Çıraqqala
Fayl:İvan Şeblıkin. Horadizdə türbə.jpg|Arğalı türbəsi

## İstinadlar
Gümrah Əliyev

**Gümrah Məhəmməd oğlu Əliyev**(d. 1958, Şərur r-nunun Püsyan k.) — həkim, professor, elmlər doktoru.

## Elmi fəaliyyəti
* 1955-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetini bitirmişdir.
* 1987–1992-ci illərdə İvanova Tibb İnstitutunun elektron mikroskopiya laboratoriyasında baş elmi işçi işləmiş;
* 1991–1992-ci illərdə isə İtaliyanın FİDA Elmi Mərkəzində elmi ezamiyyətdə olmuş;
* 1993–1995-ci illərdəİngiltərə Ürək Fondunun təqaüdçü elmi işçisi kimi London Universiteti kollecinin anatomiya və inkişaf biologiyası kafedrasında işləmiş;
* 1996 −1997-ci illərdə Cein (İspaniya) Universitetinin professor vəzifəsində çalışmışdır. Sonradan Klivlend Kliniki Fondunda işləməyə başlamış;
* 1988–1999-cu illərdə Klivlend Qərb Ehtiyatlar Universitetinin Patologiya İnstitutunda işinə davam edir. Həmin Universitetin Neyrologiya və anatomiya kafedrasının elektron mikroskopiya mərkəzində bir müddət elmi məsləhəçi olmuş;
* 2001-ci ildə isə həmin mərkəzin direktoru olmuşdur. Ürək-damar xəstəliklərinə, işemiya və reperfuziyadan sonra damar endotelininin ultrastruktur-funksional analizinə və mümkün farmakoloji müdaxiləyə, ürək-damar və neyrodegenerativ xəstəliklərin patogenezində endoteli-1 və nitrit oksidinin roluna və s. dair tədqiqatlar aparılmışdır. Gümrah Əliyev 120-dən çox elmi əsərin müəllifidir. İtaliya, Fransa, İngiltərə, İspaniya, ABŞ və Rusiya tibb universitet və klinikalarında mühazirələr oxumuşdur. Rusiya, Anatomiya, Histologiya və Embiriologiya Cəmiyyəti, Rusiya və İtaliya Elektron Mikroskopiya Cəmiyyəti, Amerika Nevropatoloqlar Assosiasiyası, Nyu-York Elmlər Akademiyası, Kebric(İngiltərə) Bioqrafiya Mərkəzi və s. mötəbər elmi idarələrin üzvüdür. İtaliyanın FİDA tədqiqat qrantına, Britaniya Ürək Fondu tədqiqat məmuru qrantına, İtaliyanın Farmakoloqlar Cəmiyyətinin elmi mükafatına, Amerika Bioqrafiya İnstitutunun məsləhətçisi mükafatına layiq görülmüşdür. Adı XX əsrdə damar biologiyası, neyrologiya və elektron mikroskopiyası üzrə dünyanın 500 ən görkəmli aliminin sırasına daxil edilmişdir. 

## Həmçinin bax
* Əziz Əliyev
* Nyu-York Elmlər Akademiyası
* Klivlend Klinikası
* Cəlil Əliyev
* London Universitet Kolleci
* Azərbaycan Tibb Universiteti
* Əli Əliyev (professor)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Qalxanabənzər vəzinin xəstəlikləri " mövzusuna həsr olunmuş elmi-praktiki konfrans
*  Azerbaijan International
Əbdül Kərim Paşa

**Əbdül Kərim Paşa** () (**Abdülkerim Öpelimi**, d. 1872 - ö. 16 yanvar, 1923) — Türk əsgəri. Birinci Dünya müharibəsində Qafqaz cəbhəsində Osmanlı komandiri olmuşdur.
 
## Həyatı
1915-ci ildə Malazgird şəhərinin qərbindəki təpəlikdə Rusiya generalı Oqanovskinin cinayət hadisəsi törətdiyi zaman Əbdül Kərim paşanın ilk döyüş əməliyyatını həyata keçirtmişdi. Əbdül Kərim Paşa Malazgird yaxınlığında baş verən döyüşdə ruslara qarşı silahlı mübarizə apardı,  1915-ci ildə baş verən Malazgird döyüşündə Oqanovskini məğlub etdi və Malazgird şəhərini ələ keçirdi. Lakin Oqanovskini əvəz edən Rus komandiri Nikolay Yudenix Malazgirdi yenidən ələ keçirtmək üçün mübarizəyə başladı.

Lakin Yudenix qoşunların çıxarılmasını əmr edərkən Əbdülkərim Paşanın əmrinə tabe olan birliklər yenidən hücuma məruz qaldı. Yudenixik qoşunu Əbdül Kərim Paşanın qoşunundan sayca çox idi. Yudenix Əbdül Kərim Paşanı Alaşkerd döyüşündə məğlub etdi. Paşa Malazgirdə doğru geri çəkildi.

### Ərzurum döyüşü
1916-cı ilin fevral ayında Kərim Paşa Ərzurum döyüşündə böyük bir məğlubiyyətə uğradı. Bundan sonra vəzifəsindən azad edildi.

1916-cı ilin dekabr ayında o, Salonika Cəbhəsində Bolqarıstan və Almaniyanı dəstəkləmək üçün göndərilmiş XX Korpusun komandiri kimi qısa ərzində xidmət göstərdi, lakin artıq 1917-ci ilin may ayında qoşun hissələri Mesopotamiyaya geri çağırıldı.

## Həmçinin bax
* Mehmet Vehib paşa

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əlimərdan bəy Topçubaşovun Fətəli xan Xoyskiyə məktubları
VIA 57 West

**VIA 57 Qərb** () — Danimarka memarlıq firması *“Bjarke Ingels Group”* (BIG) dizaynı əsasında Nyu-York şəhərində inşa edilmiş yaşayış binası. Piramida formalı qüllə və ya tetrahedron formalı bina 142 metr hündürlüyə və 5 mərtəbəyə malikdir. Bina, 57-ci küçə, Cəhənnəm mətbəxi, Manhetten, Nyu-York ünvanında yerləşir. *“[[The New York Times]]”*ın verdiyi məlumata görə, binanın adı şəhərə gətirən Vest-Sayd-Hayvey avtomagistralının məhz binanın yerləşdiyi yerdən keçməsi ilə bağlıdır.
 
## Tarixi

ABŞ investor və sahibkarı Duqlas Darst 2000-ci illərdə Danimarkada olarkən memar Byarke İngels ilə görüşür. 2010-cu ilin fevralında memarın Kopenhagendəki studiyasını ziyarət edən Darst *“onun işlərinin əsas heyranedici cəhətinin hər bir dizaynın bir-birindən fərqlənməsi və xırda detalların yerli mühitə uyğunlaşdırılması”*nı görür.

2010-cu ilin yazında “Durst Fetner Residential” şirkəti “BIG” şirkətinə Manhettendə yeni yaşayış binası inşa etməyi sifariş edir. **[[W57]]** adlandırılmış yaşayış binası layihəsinin inkişafı və həyata keçirilməsi üçün 2011-ci ildə “BIG” Nyu-York ofisini açır. 2012-ci ilin ortalarında ofis işçilərinin sayı 50 nəfərə çatır, 2015-ci ildə isə şirkət Nyu-Yorkda 150 nəfəri işə cəlb edir.

“West 57” İngelsin ilk Nyu-York layihəsidir. 709 seksiyalı əyri piramida formalı bina 142 metr hündrlüyə malikdir. Üçbucaqlı struktur Avropa mənşəli perimetr bloku və ənənəvi Manhetten göydələnlərinin qarışımından yaradılmış hibrid hesab edilir. Yaşıl plazaya açılan künc eyvanları olan binadan Hadson-River parkına mənzərə açılmaqla yanaşı həm də ətrafdakı yollardan minimum səs alınması təmin edilmişdir. Yaşayış və riteyl hissələr də daxil olmaqla, bina ümumilikdə 80,000 m² əraziyə malikdir.

Binanın şimal fasadında 45 dərəcəlik bucaq altında əyilmiş bir neçə eyvan vardır ki, bu da Kopenhagenin Orestad rayonunda memarın layihəsi əsasında inşa edilmiş “VM Houses” binasını xatırladır.



Şəkil:625 W57 St 2014 Nov jeh.jpg|2014-cü ilə binanın inşası



## Digər xüsusiyyətlər

Binanın birinci mərtəbəsində yerləşən səkkiz kinoteatr *“[[Landmark Theatres]]”* tərəfindən idarə olunur.

## Mükafatlar

* 2016 CTBUH Göydələn Mükafatı: Amerikanın ən yaxşı hündür binası
* 2016 Beynəlxalq Göydələn Mükafatı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* BIG Architects, *Bjarke Ingels Group Projects 2001–2010*, Design Media Publishing Ltd, 2011. .
## Xarici keçidlər

*
İllorsuit adası

**İllorsuit adası** (, ) — Qrenlandiyanın Kaasuitsup bölgəsinə daxil olan ada. Sahəsi 468&nbsp;km²- təşkil edir.

Sahillərini Baffin dənizinə daxil olan Uummannak və Karrats fiordları yuyur.

1 yanvar 2005-ci il məlumatına görə adada 99 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi olan İqdlorssuit adanın şimal-şərqində yerləşir.

Adadan bir qədər aralıda Upernavik adası yerləşir.

## İstinadlar
Uummannak fiordu

**Uummannak fiordu** () — Qrenlandiyanın qərb sahillərində yerləşən fiord. Fiord 70,57 ° ş. e., 53 ° q. u. yerləşir.

Ununluğu 160&nbsp;km, eni isə 24 – 45&nbsp;km arasında dəyişir.

Tektonik çuxurun dəniz suyu ilə dolması sayəsində meydana gəlmişdir. Oktyabrdan iyuna qədər buzla örtülü olur. Fiordda çoxlu sayda ada vardır.

## Mənbə
* Uummannak fiordu
Ələsgər Qasımov

**Qasımov Ələsgər Ramazan oğlu** () — iqtisadçı. İqtisadi elmlər namizədi (1948), professor(1961), 1948-ci ildə Moskvada "Sosializm yarışı və onun əmək məhsuldarlığının yüksəldilməsində əqli əməklə fiziki əmək arasındakı əksliyin aradan qaldırılmasında rolu" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
1929-cu ildə Tiblisidə Zaqafqaziya Kommunist Universitetini və 1932-ci ildə onun aspiranturasını bitirmiş, ali məktəblərdə dərs demişdir. Qırmızı Professura İnstitunun (Moskva) iqtisadiyyat şöbəsini bitirdikdən sonra Moskva və Bakının ali məktəblərində işləmiş, 1937-ci ilin fevral və avqust aylarında Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) tədris işləri üzrə prorektoru, həmin vaxtdan Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun (indiki APU), 1940-cı ildən isə Ali Kənd Təsərrüfatı Məktəbinin siyasi iqtisad kafedrasının müdiri olmuşdur. 1942-ci ildə könüllü surətdə cəbhəyə getmişdir. 223-cü Azərbaycan Atıcı divizyası siyasi şöbəsi rəisinin müavini olmuşdur. Müharibədən sonra Moskva İqtisadiyyat İnstitutunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Ələsgər Qasımov uzun müddət respublikanın ali məktəblərində müəllim, 1966-cı ildən isə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutu siyasi iqtisadi kafedrasının müdiri işləmişdir. Siyasi iqtisad problemlərinə dair tədqiqatların, dərs vəsaitlərinin müəlifidir. Keçmiş ümumittifaq "Voprosı ekonomiki" (Moskva) jurnalı redaksiya heyətinin, respublikanın bir sıra ali məktəbləri elmi şuralarının üzvü olmuşdur. Qırmızı Əmək Bayrağı, I dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni və medallarla təltif edilmişdir. Məhsuldar elmi-tədqiqat fəaliyyətinə, iqtisadçı kadrların hazırlanmasındakı xidmətlərinə görə Ələsgər Qasımov 1963-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmədən professor elmi adına layiq görülmüşdür.

Hərbçi, komsomol və partiya işçisi, ali məktəb müəllimi kimi zəngin həyat məktəbi keçməsi onun dünyagörüşündə, insanlara, qarşılaşdığı problemlərə prinsipial münasibətində özünü büruzə verirdi. Onun rəhbərliyi və müəllifliyi ilə iki cildlik "Siyasi iqtisad " dərsliyi hazırlanmış və nəşr olunmuşdur.

1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin İqtisad fakültəsinin dekanı olmuş, 1966-cı ildən təqaüdə çıxanadək Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda "Siyasi iqtisad" kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

## İstinadlar
Zatoka

**Zatoka** () — Ukraynanın Odessa vilayətinin Bilqorod-Dnestrovski rayonunda yerləşən şəhər tipli qəsəbə. Məntəqə yerli bir çimərlik kurortudur. Əlavə olaraq, qəsəbədə Buqaz adlı kiçik bir dəniz limanı var. 2017-ci ildə Zatokada 1,869 nəfər yaşayırdı.

Qəsəbə Dnestr estuarisinin çayın Qara dənizə axdığı dilində yerləşir. Qəsəbə Odessa şəhərindən 60 kilometr, Bilqorod-Dnestrovski şəhərindən isə 18 kilometr uzaqlıqla yerləşir.

## Ərazi bölgüsü
İnzibati və ərazi baxımından Zatoka qəsəbəsi Bilqorod-Dnestrovski şəhər şurasının tərkibindədir. Zatoka qəsəbəsi üç əraziyə – "Limanski", "Solneçi", "Tsentralnıy" rayonlarına bölünmüşdür

## Tarixi
Qəsəbənin yaxınlığında Tripol mədəniyyəti dövründən qalma bir abidə yerləşir. Zatoka qəsəbəsinin əsası 1827-ci ildə qoyulmuşdur. Qəsəbədə bir mayak tikilmiş, ancaq 1851-ci ildə baş vermiş bir qəzada məhv olunmuşdur. 1877-ci ildə qəsəbə mayakı yenidən tikilmişdir. Əvvəlki mayakdan fərqli olaraq, bu mayakın hündürlüyü 16 metr idi. 1918-ci ilin mart ayında Bessarabiya Rumıniya Krallığı tərəfindən işğal, həmin ilin aprel ayında isə rəsmi olaraq ilhaq edilmişdir. 1940-cı ildə Bessarabiya SSRİ-nin bir parçası olmuşdur. 1941-ci ildə qəsəbə Rumıniya qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. 22 avqust 1944-cü ildə Zatoka SSRİ qüvvələri tərəfindən azad edilmişdir. 1945-ci ildə qəsəbədə yeni bir məktəb tikilmişdir. 5 dekabr 1955-ci ildə qəsəbədə bir dəmiryol körpüsü tikilmişdir. 1989-cu ildə qəsəbədə 686-ı kişi, 884-ü isə qadın olmaqla 1,570 nəfər yaşayırdı.

## İqlim

## Siyasət
Ukrayna Respublikası öz müstəqilliyini 24 avqust 1991-ci il tarixində əldə etdikdən sonra, Nadejda Yarçeva qəsəbənin başçısı olmuşdur. 16 noyabr 2010-cu il tarixində Zatoka qəsəbə şurasının ilk iclası keçirilmişdir. İclasın sonunda Vasili İvanoviç Zvyaqinçev qəsəbənin yeni qəsəbə başçısı seçilmişdir.

## Nəqliyyat
Qəsəbədən regional əhəmiyyət daşıyan Odessa–Bilqorod-Dnestrovski–İzmail magistrial yolu keçir. Qəsəbədə bir dəmiryol stansiyası var. Buradan Odessa, İzmail və Kiyev şəhərləri getmək mümkündür. Dəmiryol nəqliyyatı kənd həyatında mühüm rol oynayır.

## Turizm
Sahilyanı qəsəbənin 50–150 kilometr qalınlığında və 17.5 kilometr uzunluğunda bir kvars çimərliyi olması Zatokanı regionun əsas turizm mərkəzlərindən biri etmişdir. Turistlərin əksəriyyəti Ukrayna, Moldova və Belarus vətəndaşları olur. Zatokada çoxlu dəniz attraksionları var. 2015-ci ildən bəri Zatoka "Z-Games" adlı bir idman və musiqi festivalına ev sahibliyi edir. 2017-ci ildə Zatokanın "Limanski" rayonunda bir akvapark açılmışdır.

## İstinadlar
Skorsbi körfəzi

**Skorsbi körfəzi** () — Qrenlandiyanın şərq sahillərində yerləşən fiord. Qrenland dənizinin böyük bir fiord sistemini təşkil edir. Ununluğu 110&nbsp;km, sahəsi isə 38.000&nbsp;km² ərazini əhatə edir. Əsas hövzədə dərinlik 400–600 m, maksimal dərinlik isə 1,450 m-ə qədər çatır. Dünyanın ən böyük və ən uzun fiord sistemlərindən biridir. 

Tektonik çuxurun dəniz suyu ilə dolması sayəsində meydana gəlmişdir. Oktyabrdan iyuna qədər buzla örtülü olur. Fiordda çoxlu sayda ada vardır.
Fiord şotlnad balina ovçuları, ata və oğul Skorsbilərin şərəfinə adlandırılmışdır. Onlar fiordu 1822-cü ildə kəşf etmişlər. Skorsbi sahilində yerləşən yeğanə daimi yaşayış məntəqəsi İtoqqortoormiitdir. Burada 2010-cu il məlumatına görə 469 nəfər yaşayır.
## Coğrafiyası
Sahilləri əsasən dağlıq sahələrlə əhatələnmişdir. Ofiord və Fonfiord arasındakı sistemin ən böyük adası Milne Torpağı. Kiçik fiordları:
* Fonfiord (Fønfjord)
** Rode Fiord (Røde Fjord)
** Vestfiord
* Gaasefiord (Gåsefjord)
* Harri  İnlet
* Ofiord (Øfjord)
** Hare Fiord
** Rype Fiord
** Snesund
* Nordvestfiord
** Flyver Fiord
## İstinadlar
Trietanolamin

**Trietanolamin** (OH-CH2CH2)3N – rəngsiz mayedir, suda bütün nisbətlərdə həll olur, zəif əsasdır.

## Alınması
Trietanolamin sənayedə etilenin ammonyaka birləşməsindən alınır:
:: \mathsf{3(CH_2)_2O + NH_3 \rightarrow (HOCH_2CH_2)_3N}

## Fiziki xassələri
Trietanolamin – rəngsiz, özlü mayedir, aminlərin iyinə bənzər xüsusi iyə malikdir, suda qeyri-məhdud miqdarda həll olur, etanolda, benzolda, xloroformda yaxşı həll olur, doymuş karbohidrogenlərdə pis həll olur.

## Tətbiqi
Trietanolamin turş qazlar üçün absorbent, korroziyaya qarşı inhibitor, soyuducu mayelərin hazırlanmasında, ətriyyatlarda, sement istehsalında köməkçi material, üzvi sintezdə xammal kimi istifadə olunur. Kauçuk üçün istifadə olunan yumşaldıcıların tərkibinə daxil edilir. Trietanolaminin yuxarı yağ turşuları ilə duzları yuyucu maddələr, emulqatorlar, üzvi sintezdə xammal kimi istifadə olunur. Trietanolamin trietanolamintrinitratın (azotluiprit) sinezi üçün ilkin maddədir.
Trietanolamin həmçinin epoksid qatranlarında və daxilə nüfuzedici kompoundlarda bərkidici qismində geniş istifadə olunur. Bu çür kampaundları sadə nümunə kimi D-61a göstərmək olar. Belə ki, onun tərkibində ЭД-20 və trietanolaminin kütlə miqdarı müvafiq olaraq 100:15 təşkil edir.

## Mənbə
* Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5 (Три-Ятр). — 783 с. — ISBN 5-85270-310-9.
Fərman Gülməmmədov

**Fərman Gülməmmədov** (*Gülməmmədov Fərman İbrahim oğlu*; ) — Azərbaycan əsilli həkim və Ukraynanın Əməkdar Elm Xadimi.

## Həyatı
Fərman Gülməmmədov 1939-cu il noyabrın 7-də Borçalı mahalında – Gürcüstanın ovaxtkı Lüksemburq, indiki Bolnisi rayonunun Darvaz kəndində anadan olub.

## Təhsili
1947-ci ildə Darvaz kənd orta məktəbinin birinci sinfinə gedib, sonra təhsilini Bolnisi qəsəbəsində rus orta məktəbində davam etdirib. 1958-ci ildə orta məktəbi bitirib və elə həmin ildə Ukraynanın Donetsk Tibb İnstitutuna qəbul olunub.

## Peşə fəaliyyəti
1964-cü ildən Donetsk vilayət xəstəxanasında həkim kimi fəaliyyətə başlayıb. Az sonra isə Klinik-cərrahiyyə şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin olunub.

1971-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək, tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsi qazanıb. 1984-cü ildə "Yoğun bağırsaq xəstəliklərində cərrahi müalicə" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, ttibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə yüksəlib.

Fərman Gülməmmədov 1991–1994-cü illərdə Azərbaycanda — Bakı şəhərində işləyib və Azərbaycan Elmi Tədqiqat Qastroenterologiya İnstitutunda bağırsaq xəstəliklərinin cərrahi əməliyyatları sahəsinə rəhbərlik edib. 1995-ci ildə yenidən Donetskə qayıdıb və Tibb Universitetinin "Ümumi cərrahlıq" kafedrasının müdiri vəzifəsində fəaliyyətə başlayıb.

## Mükafatları və əsərləri
Fərman Gülməmmədov məhsuldar elmi tədqiqat və praktiki tibbi fəaliyyətinə görə *SSRİ Tibb əlaçısı* və *Ukraynanın Əməkdar elm xadimi* fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Onun rəhbərliyi altında 1 doktorluq və 6 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilib. Professor Gülməmmədovun elmi və pedoqoji fəaliyyətinin nəticələri 300-dən çox elmi əsərdə, o cümlədən 2 fundamental monoqrafiyada öz əksini tapıb. Tanınmış alim 50-dən artıq beynəlxalq, ittifaq və respublika səviyyəli elmi konqres, müşavirə və konfranslarda çıxış edib, onlarla elmi məqalənin müəllifidir.

## Həmçinin bax
* Gürcüstan azərbaycanlıları

## İstinadlar
Coğrafiya Cəmiyyəti adası

**Coğrafiya Cəmiyyəti adası** () — Qrenlandiyanın şimal-şərqində yerləşən ada. Adanın sahəsi 1717 km² təkil edir.

Şimaldan İmer adasından Sofiya-Saund, cənubdan isə Treyll adasından Veqa boğazı ilə ayrılır. Adadan bir qədər şimalda Frans-İosif fiordunun girişi yerləşir. Alfred Qabriel Nathorst tərəfindən 1899-cu ildə Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin şərəfinə adlandırılışdır.

## İstinadlar
Brebeneskul dağı

**Brebeneskul dağı** — Çernoqor silsiləsinin ən yüksək zirvələrindən biri, Ukraynanın ən yüksək zirvəsi.

Cənub-şərqdə Munçel (1998 m) zirvələri və şimal-qərbdə Ribra (2001 m) arasında yerləşir. Yüksəklik - 2035 m (digər məlumatlara
görə 2032 və ya 2038). Yamaclarda qədim buzlaq relyef formaları, dondurma proseslərinin izləri yayılmışdır.Dağ dağ və subalpin çəmənlikləri, xarakterik daş və vintləri ilə əhatə olunur. Zirvənin qərbi Ukraynanın ən yüksək dağ gölləridir - Brebeneskul. Ən yaxın şəhər Bistrec (İvano-Frankivsk vilayəti).

## Mənbə
http://www.karpaty.com.ua/?chapter=2&item=29
Qaranquş yuvası (Krım)

**Qaranquş Yuvası** (, , , , , Qarılğaç yuvası), Krımın Gaspra qəsəbəsində yerləşən dekoraativ bir qaladır. 1911–1912-ci illərdə 40 m yüksəklikdə olan Aurora yamacının üstündə tikilmişdir. Rusiyalı memar Leonid Sherwood tərəfindən neoqotika tərzində tikilmişdir.

## Tarixi
Aurora yamacındakı ilk bina rus bir general üçün 1895-ci ildə tikilmişdir. "Eşq Qalası" adını alan bina taxtadan hazırlanmışdı. Daha sonra bu mülk Rus çarının şəxsi həkimi A. K. Tobinin əlinə keçdi.

Bakı neftini çıxardaraq gəlir əldə edən alman Baron Von Şteyngel 1911-ci ildə binanı aldı və hazırkı binanı inşa etdirdi. 1914-cü ildə binanı restoran kimi istifadə etmək şərtilə P. G. Şelaputinə satdı. Rus İnqilabından sonra bina yalnız turistik məqsədlə istifadə edildi. 1927-ci ildə 6–7 bal gücündə baş verən zəlzələ baş verdi. Binaya heç bir zərər dəymədi, lakin binanın yerləşdiyi yamacda çatlar əmələ gəldi. 1930-cu illərdə bina kitab oxumaq üçün klub kimi istifadə edildi. Təhlükəsizlik tədbirlərini əsasə gətirərək, bina xalqın üzünə qapılarını 40 illik bağladı. 1968-ci ildə binada təmir işlərinə başladılar. 1975-ci ildən bina restoran kimi fəaliyyət göstərir. 2011-ci ildə bina yenidən 3 aylıq təmir işləri ilə əlaqədar olaraq bağlanmışdır.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Store Koldevey adası

**Store Koldevey adası** () — Qrenlandiyanın şimal-şərqində yerləşən nisbətən iri ada. Adanın sahəsi 615&nbsp;km².

## Coğrafiya
Ada şimaldan cənuba 50 mil uzunluğa malik olduğu halda, şərqdən qərbə eni 8 milə belə çatmır. Cənub qutaracağında Alf Trolle, şimalında isə Helqoland burnu yerləşir. Onun ərazisinin böyük hissəsini plato təşkil edir. Platonun hündürlüyü 2000 - 3100 fut arasında dəyişir.

## Tarixi
Ada İkinci Alman Qütb Ekspedisiyası zamanı, 1869—1870-ci illərdə kəşf edilmişdir. Ada ekspedisiyanın rəhbəri olmuş Karl Koldeveyin şərəfinə adlandırılmışdır. Ekspedisiyanın xəritəsində 3 ada təsvir edilmişdir. Ancaq 1906—1908-ci illərdə danimarkalıların təşkil etdikləri ekspedisya zamanı onun bir olması müəyyən edilir. 1927-ci ildə Lauqe Kox adanı xizəkdə ziyarət etmişdir. 1933-cü ildə isə adadan 3 illik danimarka ekjspedisyası bitki nümunələri toplamışdır. Ada 1938—1939-cu illərdə norveç-fransız müştərək ekspedisiyasının araşdırma zomnasına daxil olmuşdur.
## İstinadlar
Ukraynanın ucqar nöqtələri

**Ukraynanın ekstremal nöqtəsi** - ucqar şimal, cənub, şərq və qərb.
## Coğrafi uzunluq və enlik
### Ukrayna
*Şimal- Hremyach kəndi yaxınlığında, Çerniqov vilayəti (52°22'46"N, 33°11'28"E)
*Cənub (Krım daxil) - Foros, Krım (44°23'11N, 33°46'38"E)
*Qərb - Chop yaxınlığı, Zakarpattia Oblastı (48°25'06"N, 22°08'13"E)
*Şərq - Rannya Zorya yaxınlığında, Luqansk Oblastı (49°15'38"N, 40°13'40"E)
 
## Mütləq hündürlüyü
* Maksimum : Qoverla dağı, 2,061 m (48°09′37″N, 24°30′00″ E)  
* Minimum : Kuyalnik limanı -4,8 m (46°34′29″ N 30°44′27″ E)
Vilkovo

**Vilkovo** (Ukraynca: Вилкове; Rusca: Вилково; Rumınca: Vâlcov) əksəriyyəti lipovanların yaşadığı, Ukrayna-Rumıniya sərhədinin Ukrayna tərəfində qalan, Dunay çayının sahilində yerləşən bir şəhər. Ukraynanın Venesiyası olaraq tanınır. Bunun səbəbi saysız-hesabsız kanalların yerləşməsidir.

## Coğrafiyası
Şəhər Dunay çayının deltasında yerləşir.

## Tarixi
Şəhər 1746-cı ildə qurulmuşdur.

## Əhalisi
2015-ci ilin statistikasına görə şəhərin 8,365 nəfər əhalisi var. Şəhərin 70%-ni lipovan, 25%-ni ukraynalılar, digər 5%-ni isə moldovalılar,
rumınlar, gagauzlar və bolqarlar təşkil edir.

## Din
Əhalinin çoxunu lipovanlılar təşkil etdiyindən qədim dinlərə sitayiş edənlər çoxluq təşkil edir. Vılkovoda 3 kilsə var. Bunlardan biri lipovanlıların, 2-si isə xristian ukraynalılarındır.

## İstinadlar
Eyya-fiord

**Eyya-fiord** ( — *Ada fiordu*) — İslandiya sahillərində yerləşən fiord.

Eyya-fiord İslandiyanın şimalında, Tryodlaskaqi yarımadasının şərqində yerləşir. Sahillərini Qrenland dənizi yuyur. Fiordun uzunluğu 60&nbsp;km, eni isə 24&nbsp;km təşkil edir. Qərb istiqamətdə Hendis-fiord və Olafs-fiord adlı kiçik fiordlara bölünür.

Aküreyri şəhəri fiordun cənub qutaracağında yerləşir. Qərb sahillərində isə Dalvik və Oulafsfordur şəhərçikləri qərarlaşır. Fiordda Hrisey adası yerləşir.
Bleda

**Bleda** (, , oğurca *Bildə* — **Bilgə**; ) — 434-444-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş hun başçısı, İdil xanın (Atilla) qardaşı və hakimiyyət şəriki.

## İstinadlar
Muncuq Xan

**Muncuq **(*Munçuk,* *Mundzuk* və ya *Moncak*, , ; ) — hunların bəylərindən. Haylandur boyundan, Balamirli sülaləsindəndir. Bilgə və İdil xanların atası, Rua xanın qardaşı, Uldız xanın oğlu idi.
Podolye

**Podolye** (*Podolia*) — Ukraynanın cənub-qərb və mərkəzi qərb hissəsini əhatə edən tarixi bir bölgə. 17-ci əsrdə Osmanlı-Litva Knyazlığının hər zaman diqqət mərkəzində olmuşdur. Osmanlı hakimiyyəti dövründə, bölgədə Podolye Əyaləti qurulmuştur. Rus İmperiyası nın hakimiyyəti dövründə isə, bölgədə Podolye Quberniyası qurulmuştur.

Slavyanların yaşadığı ərazi 13-cü əsrdə tatarlar tərəfindən işğal edilmişdir. Bölgə 1362-ci ildə Litva şahzadəsi Olgierd tərəfindən işğaldan azad edilmiş və Jagellonların Poloşa-Litva dövlətinə qatılmışdır. Bu dövrdə polşalıların sayı kəskin surətdə artmış və bölgə iqtisadi baxımdan sürətlə inkişaf etmişdir. Türklər 1672-ci ildə bölgəni işğal etdilər, lakin 1699-cu ildə isə Polşalılara geri qaytardılar. Bölgə 1772-ci ildə iki hissəyə bölündü. Qərbi Polşa Habsburqlarların, Şərqi Polşa Rusların tərkibinə qatılmışdır. Qərbi Polşa 1918-ci ildə müstəqilliyini qazanan Polşa respublikasına verildi. Şərqi Polşa isə Ukrayna SSR-nın tərbinə qatılmışdır. 1945-ci ildə SSRİ-nin işğal etdiyi Qərbi Polşada Ukrayna respublikasının tərkibinə qatılmışdır.
Franklin adası (Qrenlandiya)

**Franklin adası** () — Nares boğazının tərtkib hissəsinə daxil olan Kennedi boğazında yerləşən qayalıqdan ibarət olan ada. Konstitutsiya burnundan () 4,8 km şimalda yerləşir. Arktik-tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Ən yüksək nöqtəsi adanın cənub-şərqində yerləşir (215 m). Franklin adasından cənub-şərqdə Kroze, şimal-qərbdə isə Hans adası yerləşir.

1854-cü ildə danimarkalı Hans Hendrik, Vilyam Morton və amerikalı Elişa Keyn adada olarkən onu araşdırmaçı Con Franklinin şərəfinə adlandırmışlar. Ada inzibati baxımından Danimarkanın ərazisi olan Qrenlandiyaya aiddir.

## İstinadlar
Hans adası

**Hans adası** (; ; ) — Nares boğazının tərtkib hissəsinə daxil olan Kennedi boğazında yerləşən elə də böyük olmayan ada. Adanın uzunluğu 1290 m, eni — 1199 metr təşkil edir. Sahəsi 1,3 km²-dir. Hans adası Kennedi boğazında yerləşən ən balaca adadır. Bu hissədə boğazın eni 35 km-dir. Ada Danimarka və Kanadanın ərazi sularında yerləşir.

Görünən odur ki, ada XIV əsrdən İnuitlərin ov yeri olmuşdur. Adaya Danimarka və Kanada iddia edir. Qrenlandiya və Danimarka arasında olan anlaşmaya görə ikincisi daxili məsələlərin bəzisini və sərhəd mübahisələrinə nəzarət edir. Adaya ən yaxın yaşayış məntəqələri — Alert (Kanada) — Hansadan 198 km, Siorapaluk (Qrenlandiya) — 349 km, Kaanaak (Qrenlandiya) — 379 km.

## Tarixi

Ada qrenlandiyalı səyyah və tərcüməçi, Elişa Keyn, Çarls Holl, İsaak Heyes və Corc Neresin ekspedisiyaarında iştirak etmiş Hans Hendrikin şərəfinə alandırılmışdır.

2005-ci ilə qədər adanın Çarls Hollun təkil etdiyi 1871 və 1873-cü illər ekspedisiuyası zamanı kəşf olunması düçünülürdü. Ancaq ada haqqında ilk mənbə 1876-cı ilə aiddir.

Adaya Kanada və Danimarka iddia edir. 1984-cü ildən adada "alicənab müharibə" aparılır. Belə ki, Kanada və danimarkanın desasntçıları adanı rəmzi olaraq tutaraq öz bayraqlarını ora sançırlar. Üstəlik adada olan və rəqib tərəindən buraya atılan içilərin dadına baxaraq adanı tərk edirlər. Getməmişdən əvvəl isə özləridə adaya spirtli içki qoyurlar: danimarkalılar şnaps, kanadalılar viski.

## Ədəbiyyat
* United Nations: Delimitation Treaties. *Agreement between the Government of the Kingdom of Denmark and the Government of Canada relating to the Delimitation of the Continental Shelf between Greenland and Canada*, December 17, 1973,
* U.S. Department of State: Bureau of Intelligence and Research *Limits in the Seas* No. 72 *Continental shelf Boundary: Canada — Greenland*, Issued by the Geographer, August 4, 1976.
* *[http://www.nunatsiaqonline.ca/archives/40514/opinionEditorial/opinions.html Hans Island rightfully belongs to Greenland, Denmark] * — Kenn Harper, Article, Nunatsiaq News, April 9, 2004.
* *Agreement between the Government of Canada and the Kingdom of Denmark for Cooperation relating to the Marine Environment*, August 26, 1983.

## Mənbə
* Free Hans Island from the Canadian oppression

## İstinadlar
Uunartoq Qeqertoq

**Uunartoq Qeqertoq adası** () — Qrenlandiyanın şərqində yerləşən yaşayışı olmayan ada. İnzibati cəhətdən Sermersook inzibati vahidliyinə daxildir. 2005-ci ilə qədr yarımada olaraq bilinirdi. Buzlaqların əriməsi ilə əsl mənzərə ortaya çıxmışdır.

2005-ci ilin sentyabrında amerikan araşdırmaşısı Dennis Şmitt müəyyən edir ki, hələ 2002-ci ildə Liverpul Torpağına bitişik olan quru parçası əslində ada imiş. Qalın buz təbəqəsi əvvəllərin bu qurunun nə olmaı haqda fərziyyə irəli sürülməsinə maneə idi. Belə düşünülür ki, buz təbəqəsinin bu tezlikdə əriməəsinin əsas səbəbi Qlobal istiləşmədir.
Ada **W** hərfi formasındadır. Adanın əsas hissəsinin uzunluğu 5.5&nbsp;km, dilləeinin uzunluğu isə 2–3&nbsp;km arasında dəyişir.

*[[The New York Times|nytimes.com]]* saytında Şmittin bu məlumatından sonra Patrik Maykls Ernest Hoferin *Arctic Riviera* kitabındakı xəritəni əsas gətirərək adanın hələ XX əsrin 50-ci illərində görünməsini bildirərən bunun qlobal istiləşmə ilə əlaqəsinin olmadığını irəli sürmüşdür. Şmitt isə xəritənin düzgün tərtib olumamamsını əsas gətirərək bu fərziyyəni inkar etmişdir. Üstəlik peyk şəkillərini buna dəlil olaraq gətirmişdir.

Ada Times Atlas of the World (2011) xəritəsinə salınmışdır. Üstəlik onlar öz xəritələrində Qrenlandiya qalxan buzlağının 12 il ərzində 15 % azaldığını təsvir etmişlər. Bun cavab olaraq isə |National Snow and Ice Data Center atlas tərtib edən mərkəzə öz etirazlarını bildirmiş və əgər bu prosesin baş verəcəyi təqdirdə dünya okeanının 1 metr qalxacağını bildirmişlər. Halbuki son illərdə bu proses baş verməmişdir.

## Mənbə
* Landsat Gallery   
* A Voyage of Discovery to Warming Island, Greenland  
## İstinadlar
Günnüt əməliyyatı

**Günnüt əməliyyatı** — 2018-cı il mayın 20-dən 27-nə qədər Naxçıvan Muxtar Respublikasında baş vermiş Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələri arasında hərbi münaqişə. Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun əks-həmlə əməliyyatı nəticəsində Şərur rayonunun Günnüt kəndi, "Ağbulaq" yüksəkliyi, Qızılqaya dağı, Qaraqaya dağı azad olunub, Dərələyəz mahalının Arpa kəndi isə Azərbaycan ordusunun nəzarəti altına keçib. Döyüşlər nəticəsində, ümumi olaraq, 11,000 hektarlıq ərazi azad olunub. Əməliyyat Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə İrəvan-Yeğeqnadzor-Gorus-Laçın-Xankəndi avtomobil yoluna nəzarət etməyə imkan verib.

Hərbi əməliyyatlar zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 1 əsgəri həlak olub.

## Zəmin
Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Günnüt kəndi 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

## Döyüşlər
"Günnüt əməliyyatı" — 2018-cı il mayın 20-dən 27-nə qədər Naxçıvan Muxtar Respublikasında baş verib. Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun əks-həmlə əməliyyatı nəticəsində Şərur rayonunun Günnüt kəndi, "Ağbulaq" yüksəkliyi, Qızılqaya dağı və Qaraqaya dağı azad olunub, Dərələyəz mahalının Arpa kəndi isə Azərbaycan ordusunun atəş nəzarəti altına keçib. Mayın 20-də Azərbaycan Ordusunun hərbçisi Adil Tatarov bu istiqamətdə gedən atışmada həlak olub. Bu barədə açıqlama verən Ermənistan Müdafiə Nazirliyi bildirib ki, "Son həftələrdə Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin müəyyən hissələrində Azərbaycan qüvvələri mövqelərini inkişaf etdirmək və irəli çəkmək üçün aktiv mühəndislik işləri aparırlar. Bu cür hərəkətlər cəzasız qala bilməz". Mayın 22-də Naxçıvan istiqamətində Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin hərbçisi öldürülüb. Döyüşlər nəticəsində, ümumi olaraq, 11,000 hektarlıq ərazi azad olunub. Əməliyyat Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə İrəvan-Yeğeqnadzor-Gorus-Laçın-Xankəndi avtomobil yoluna nəzarət etməyə imkan verib.

Ərazinin etibarlı müdafiəsi və təminat məqsədilə 50&nbsp;km yeni yol çəkilmiş, 50&nbsp;km-dən artıq yararsız yollar isə bərpa edilmişdir. Strateji əhəmiyyətli Arpaçay dəryaçasının taktiki cəhətdən etibarlı mühafizəsinin təşkili üçün hakim yüksəkliklərdə yeni müdafiə mövqeləri qurulub.

2019-cu ilin may ayında Ermənistan ordusunun beşinci ordu korpusunun komandanı polkovnik Andranik Piloyan Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin Naxçıvan hissəsindəki vəziyyət barədə danışarkən bildirib ki, Azərbaycanın ötən il qurduğu mövqelərin bəziləri qışda normal təchizatı təmin etməyin mümkün olmaması üzündən boşaldılıb. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi Andranik Piloyanın səsləndirdiyi fikirləri inkar edərək bunların xəyal məhsulu və yalan olduğunu bildirərək onu inkar edib.

## İtkilər

### Azərbaycan tərəfi

#### İtkilərin siyahısı

### Ermənistan tərəfi
Hərbi əməliyyatlar zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin 2–3 hərbi qulluqçusu həlak olub.

#### İtkilərin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Op-ed: On the Nakhchivan incident and possible new Karabakh negotiation format
* Müdafiə Nazirliyi Günnüt kəndinin işğaldan azad edilməsinə dair video yaydı
Şas gölü

**Şas gölləri** — Ukraynanın Volın vilayətiinin
Lyubomlskiy və Şatski rayonlarında 30-dan çox gölün bir qrupu, Pripyat və Buq çayının aralıq hissəsində yerləşir. Şas gölləri meşə sahələri arasında yerləşir, burada çox sayda əsas və düşərgə tikilir.1983-cü ildə Şas göllərində nadir təbiət komplekslərinin qorunması üçün 32,850 hektar ərazini əhatə edən Şaski Milli Parkı yaradılmışdır. 1995-ci ildə milli park Ramsar Konvensiyasına əsasən beynəlxalq əhəmiyyətə malik olan sulu sahələr siyahısına daxil edilmişdir.

## Coğrafiya
Göllərin yerləşdiyi əraziyə Şatsk gölü deyilir. Şatsk göllərindən ən böyüyü-Svityaz (27,5 km², Yalpuq Gölündən sonra Ukraynanın ikinci böyük təbii su anbarı),Pulemets Gölü (16,3 km ²),Luki (6,8 km²),Lucimir (4,3 km2
),
Ostrovianskoe göl (2,5 km ²),Krım (1,44 km ²),Qum Gölü (1,86 km ²).

Şatsk gölü Polesie düzənliyində düzəldilmişdir. Onun orta hissəsi Kretase
çöküntülərində formalaşmış gölün karst çuxurlarının yayılması ilə xarakterizə olunur. Dağlıq mənzərələrin ortasında yatan göllər alluvium qazma və yeraltı suyunun səviyyəsinin yüksəldilməsi nəticəsində yaranmışdır, ərazinin
yüngül bir yamacına və daimi axımın olmamasına səbəb olmuşdur.

Yaz aylarında gölün suları yaxşıca istiləşir, qışda göllər donur. Suyun mineralizasiyası orta və ya
azalıb, dəyəri 75–125-dən 200–250 mg/dm3-ə qədərdir. Suyun rəngi dərin olanlarda zərif yaşıldır. Dibi əsasən qumlu çöküntülər, torf və
sapropel çəmənlikləri ilə örtülmüşdür.

## Təbiəti
Şas göllərində qarpız, roach, sazan balığı, ilan, birləşmələr(məsələn Svityaz, Pulemetsk göllərində-Kanada balığı, Qara Böyük Göl-çay ağacı və Amur sazanı). Göllərin yaxınlığında balıqçılıq təsərrüfatları, məsələn, Ladinka heyvandarlıq təsərrüfatında gölməçə balıqçılığı yaradılmışdır. Göllərdə balıqlar yerli əhali tərəfindən acımasızca məhv edilir. Torlar demək olar ki, hər yerdə, xüsusən də yumurtlama zonasında var. Şas gölünün sahilləri quşlar üçün yuva yerləridir (yabanı ördəklər və qazlar və s.). Şas göllərinin əksəriyyəti Şaski Milli Parkının bir hissəsidir və
onlar həmçinin İvan Franko Lviv Milli Universitetinin və Lutskda Lesia Ukrainka Şərqi Avropa Milli Universitetinin elmi araşdırmalarının əsasıdır.

## Mənbə
* https://rsis.ramsar.org/ris/775
Kamarq

**Kamarq** () — Fransanın cənubunda, Ron çayının mənsəbində yerləşən bataqlıq ərazi. Bu ərazi bir deltadır. 930&nbsp;km² ərazini əhatə edən bölgədə br necə təbiət qoruğu yerləşir. Ərazisi əsasən şoran, qamışla zəngin bataqlıqlar, dəniz laqunları və qumlu adacıqlardan ibarətdir.

Ron çayının iki qolu sayəsində 3 hissəyə bölünür:
* Kiçik Kamarq (): Kiçik Rondan qərbdə;
* Plan du Bourg (): Böyük Rondan şərqdə;
* Böyük Kamarq — iki qol arasındakı sahə.

### Maraqlı fakt
* Kamarq — elmi-fantastika yazıçısı Maykl Murkokun The History of the Runestaff kitabının əsas personajlarından biri olan qraf Brassın yaşadığı yerdir. Murkoksun əsərinə görə, Kamarq qədim dövrlərdən etibarən toxunulmazdır və nüvə müharibəsinin qeyri-adi iqlim və coğrafi şəraitlərdən yaranan fəlakətli nəticələrindən qaçmışdır.
* Kamarq atı — Kamarq bölgəsində yaşayan yarım vəhşi at cinsi.

## İstinadlar
Tabatsğuri gölü

**Tabatsğuri gölü** () — Samtsxe-Cavaxeti bölgəsində, Borjomi və Axalkalaki rayonlarının sərhədində yerləşən göl. Dəniz səviyyəsindən 1991 metr yüksəklikdə yerləşir. Sahəsi 14,2 km<sup>2</sup>-dir. Ən dərin yeri 40,2 metr, orta dərinliyi 15,5 metrdir. Suyunun həcmi 221 milyon m<sup>3</sup>-dur. Gölü yeraltı sular, qar və yağış suları qidalandırır. Suyun səviyyəsi aşağı həddə fevral ayında, yüksək həddə iyun ayında çatır. Buzlanma dekabrın sonlarından martın sonlarına kimi davam edir.

Suyu təzə və bol balıqlıdır. Gölün sahilində Tabatsğuri və Moliki kəndləri yerləşir. Ktsia-Tabatsğuri Qoruğu ilə əhatə olunmuşdur.

## İstinadlar
Birinci Nügədi kənd məscidi

**Birinci Nügədi kənd məscidi** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Birinci Nügədi kəndində yerləşən XIX əsrə aid məscid.

## Haqqında
Birinci Nügədi kənd məscidi XIX əsrin əvvəllərində kənd sakinləri tərəfindən tikdirilmişdir. Məscid çiy kərpicdən, minarə isə 15 m hündürlükdə qırmızı kərpicdən inşa olunub. Minarə məsciddən təxminən 10-13 il əvvəl tikilib. İlk dəfə minarə məscid ilə eyni vaxtda tikilib. Amma sonradan tikilən məscidin kiçik olduğu görülüb və o sökülərək yerində hazırkı məscid tikilib.

Minarənin üzərindəki daş lövhədə bu kəlmələr yazılıb:

Minarənin sol tərəfindəki başqa bir daş lövhədə isə belə yazılıb:

Sovet işğalından sonra 1930-cu ildə məsciddən kinoklub, idman zalı və anbar kimi istifadə ediblər. Ətrafındakı hücrələr isə uşaq bağçasına verilmişdir. Anbar kimi fəaliyyət göstərən vaxt məscidin taxta döşəmələri sökülüb atılıb və üzlük daşlarla əvəz edilib. Məscidin dam örtüyü eroziyaya uğradığı üçün, 1986–cı ildə təmir olunub. Dam örtüyü dəyişdirilib, xarici fasadları yenilənib. Lakin içəri tərəfi təmir olunmayıb. Azərbaycan müstəqillik əldə edəndən sonra məscidin fəaliyyəti bərpa edilib. Lakin hazırda məscid qəzalı vəziyyətdədir.

Məscidin dini icması Dövlət Komitəsindən qeydiyyatdan keçərək fəaliyyət göstərir.

## Şəkilləri

I Nügədi kənd məscidi (20).jpg
I Nügədi kənd məscidi (9).jpg
I Nügədi kənd məscidi (6).jpg
I Nügədi kənd məscidi (18).jpg
I Nügədi kənd məscidi (11).jpg
I Nügədi kənd məscidi (14).jpg


## Həmçinin bax
* İkinci Nügədi kənd məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Quba rayonu 1-ci Nügədi kəndindəki qəzalı məscid
Kumisi gölü

**Kumisi gölü** ( — Şərqi Gürcüstanda, Qardabani rayonunda, Kvemo-Kartli bölgəsində, Kumisi kəndinin cənub-şərqində yerləşən süni göl. Göl keçmişdə su anbarı idi.

Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 475 m, sahəsi 5,4 km<sup>2</sup>-dir. Şərqdən qərbə 3,2 km, şimaldan cənuba 2 km-dir.

## İstinadlar
Ərdəbil məscidi (Quba)

**Ərdəbil məscidi** — Quba şəhərində Fətəli xan küçəsi 113 ünvanında yerləşən XIX əsrə aid məscid. Məscid sovet işğalından sonra taxıl anbarı və arxiv kimi istifadə edilib. Binada baş verən yanğından sonra bir müddət istifadəsiz qalıb. Azərbaycan müstəqlliyini bərpa etdikdən sonra isə təmir edilib. Hazırda ibadətə açıqdır.

## Haqqında
Ərdəbil məscidi Fətəli xan, Ərdəbil və Şah İsmayıl Xətai küçələrinin kəsişməsində yerləşir. 

Cənub fasadında olan yazıda göstərilir ki, məscid hicri-qəməri təqvimi ilə 1312-ci ildə — miladi 1894–1895-ci illərdə inşa olunub, lakin bu yerin daha əvvəl də ibadət məkanı kimi istifadə edildiyi məlumdur. 1859-cu ilin avqustunda tərtib edilmiş qısa təsvirə əsasən, burada artıq həmin dövrdə şiə məzhəbinə aid köhnə bir məscid mövcud idi. Həmin məscid “Bakı darvazalarına çatmağa bir neçə sajen qalmış, nazik taxta damlı, böyük dördüzlü gövdəyə malik, damı kəsik piramida formalı” bir tikili kimi qeyd olunur. Onun ortasında isə “ağacdan hazırlanmış, müxtəlif naxışlarla bəzədilmiş zərif bir minarə” ucaldığı bildirilir.

Bir iri otaqdan ibarət olan məscid, bişmiş kərpicdən tikilib. Məscidin içəri hissəsinin ümimi sahəsi 13x15 metrdir. Planda kvadrat olan abidə çadırvari örtüklə bitir. İbadət zalının planı düzbucaqlıdır. "Ərdəbil" məscidinin binası tamamilə bişmiş qırmızı kərpicdən tikilib. Məscid bir iri otaqdan ibarətdir. Tikili 4 üzlü prizma şəklindədir, 9 pəncərəsi, 1 qapısı var. Tavanı düzbucaqlı formadadır və taxta ilə işlənib. Tavan 4 taxta sütun üzərində dayanıb. İbadət zalı hər cərgədə 2 ədəd olmaqla iki cərgə sütunlarla üç hissəyə bölünüb. Mehrabın hündürlüyü 2,5 metrdir. Minbər 9 pilləlidir və şam ağacından düzəldilib. Məscidin qadınlar şöbəsi ikinci mərtəbədə yerləşir. Sahəsi 3x15 metrdir. Yerdən məscidin günbəzinə qədər olan hündürlük 12 metrdir.

Sovet işğalından sonra məscidin binasından anbar və arxiv binası kimi istifadə olunub. 1980-ci illərdə elektrik xəttində baş vermiş qəza nəticəsində məscidin binası yanıb. Azərbaycan müstəqilliyini əldə etdikdən sonra məscid təmir edilib. Sonradan insanlar tərəfindən köməkçi otaqlar, dəstamaz almaq üçün ayrıca yer tikilmiş, məscidin ətrafına hasar çəkilmişdir. Hazırda məscid ibadətə açıqdır.

## Həmçinin bax
* Cümə məscidi
* Hacı Cəfər məscidi
* Səkinəxanım məscidi

## İstinadlar
Bakı mərtəbəsi

**Bakı mərtəbəsi** – Xəzər dənizi hövzəsində Antropogen sisteminin alt mərtəbəsi. Bakı mərtəbəsi çöküntülərini ilk dəfə 1891-ci ildə İsveç geoloqu H. Şöqren ayırmış, stratiqrafik yaşını isə N. İ. Andrusov, D. V. Qolubyatnikov və D. V. Nalivkin dəqiqləşdirmişlər. Bakı mərtəbəsi az duzlu su hövzəsi şəraitində əmələ gələn, qalınlığı 40–50 m- dən 300–350 m-ə qədər olan gil, qumlu gil, qumdaşı, qabıqlı əhəngdaşı və konqlomerat laylarından ibarətdir. Xarakterik faunası molyusklardan *Didacnaparvula NaI*., *D. catillus Eichw.*, *Monodacna* *caspia Eichw.* və s.-dir. Mərtəbənin tipik çöküntüləri Bakı şəhəri ətrafında yayıldığından ona Bakı mərtəbəsi adı verilmişdir. Bakı mərtəbəsinin çöküntüləri Rusiyada (Dağıstan, Volqaboyu, Ural-Emba rayonu, Taman yarımadası,), Qazaxıstanda (Buzaçi və Manqışlaq yarımadaları), Qərbi Türkmənistanda, Azərbaycanda (Abşeron yarımadasında, Xəzəryanı zona, Qobustan, Kür düzənliyi) var.

## İstinadlar
Mirqorod

**Mirqorod** () — Ukraynanın Poltava vilayətində şəhər.

## Coğrafi mövqeyi
Mirqorod şəhəri, Lihobabovka çayının birləşməsindəki Xorol çayının sahilində yerləşir, buradan 1&nbsp;km yuxarı məsafədə Beliki kəndi və 0,5&nbsp;km aşağıda Qarkuşintsi kəndi yerləşir. Bu yerdəki çay ərazini gəzib dolaşır, bu da, estuarlar, qurumuş köhnə çay yatağı və bataqlıq göllərini meydana gətirir.

## Qardaş şəhərlər
* , Qorna-Oryahovitsa
* , Yekabpils
* , Zqojelets

## Qalereya

Fayl:House of Myrhorod Ceramic College.JPG|
Fayl:Успенський собор. м.Миргород.JPG|
Fayl:A house in Myrhorod.JPG|
Fayl:Церква Іоанна Богослова у Миргороді.JPG|
Fayl:MyrhorodChasovnya.JPG|
Fayl:MyrhorodResortOffice.JPG|
Fayl:Fly-look-mirgorod.jpg|
Fayl:School 5.jpg|
Fayl:Пам’ятник М.Гоголю на зал. вокзалі ст. Миргород.JPG|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт города
* Официальный сайт курорта города
* Информационно-туристический портал ukrainian.travel
* Ігор Шаров. 100 визначних місць України.&nbsp;— К.: АртЕк, 2004. ISBN 966-505-163-6
Hacı Cəfər məscidi

**Hacı Cəfər məscidi** — XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın Quba şəhərində tikilmiş tarixi-memarlıq abidəsi. 

Abidə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il avqustun 2-də verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. 

## Haqqında
Hacı Cəfər məscidinin hazırki binası 1905-ci ildə Quba şəhərinin mərkəzində tikilsə də, mənbələrə əsasən, bu ibadətgahın daha əvvəlki dövrlərdə də mövcud olduğu ehtimal edilir. Şəhərin ən böyük məscididir, sahəsi 400m² təşkil edir. Deyilənə görə məscid Hacı Cəfər tərəfindən tikildiyinə görə onun adını alıb.

Şəhərin yaşlılarının dediklərinə görə Quba soyqırımında ermənilər qocaları, qadınları və uşaqları bu məscidə toplayıb diri-diri yandırmaq istəyiblər. Həmin vaxt məscidin axundu olmuş Hacı Baba bunun qarşısını alıb. Hacı Baba evində kimsəsiz erməni qızlarını öz qızları kimi böyüdüb, saxlayıb və bunu ermənilərə bildirib. Deyib ki, biz sizin qızlarınıza öz övladlarımız kimi baxırıq, əvəzində siz bizi öldürmək istəyirsiniz. Bundan sonra ermənilər insanları yandırmaqdan vaz keçirlər.

### Sovet işğalında
Sovet işğalından sonra rəsmi sürətdə 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.

İşğaldan sonra məscid bağlanıb. 1930-cu illərdə məscidin günbəzi dağıdılıb. İlk dövrlər tələbə yataqxanası kimi istifadə olunsa da sonradan taxıl anbarı kimi istifadə olunub. Sonradan günbəz yerli əhalinin hesabına 1943-cü ildə bərpa edilib və 1944-cü ildən yenidən məscid kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Məsciddə həm şiələr, həm də sünnilər namaz qılırlar.

### Müstəqillikdən sonra
Abidə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. 

## Memarlığı
Bişmiş kərpicdən inşa olunmuş məscidin binası, 4 otaqdan ibarətdir. Məscid planda dördbucaqlı olub, əsas ibadət zalından və önündəki köməkçi otaqlardan ibarətdir. Məscidin əsas baş girişi şimal tərəfdəndir. Mehrab qapı ilə üzbəüz yerləşib. Əsas zalın ortasında tavan örtüyünü saxlamaq üçün iki ədəd sütun vardır. Qadınlar üçün ayrılmış kiçik zal ikinci mərtəbədə yerləşir. Məscidin günbəzi xaricdən ağ dəmir ilə örtülmüşdür. Məscidin şərəfi günbəzin üzərində yerləşir. Şərəfə çıxmaq üçün içəridə sağ tərəfdə pilləkənlər var. Mehrab sadə quruluşa malikdir və qoz ağacından düzəldilib. Məscidin mismardan istifadə edilməyərək hazırlanan qədim oyma naxışlı qapısı indiyənədək qorunub saxlanılıb.

## Həmçinin bax
* Cümə məscidi
* Ərdəbil məscidi
* Səkinəxanım məscidi

## İstinadlar
İkinci Nügədi kənd məscidi

**İkinci Nügədi kənd Molla Hud məscidi** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun İkinci Nügədi kəndində məscid.

Məscid Quba rayonunun İkinci Nügədi kəndində 1994-cü ildə inşa edilib. Həyətyanı sahəsi 1500 kv.metr, iç sahəsi isə 19x14 metrdir. İkinci Nügədi kənd İslam məscidi mişar daşı ilə tikilib. İç və çöl tərəfdən divarları qum - sement məhlulu ilə suvanıb. Hündürlüyü 5 metrdir. Qadınlar şöbəsi ikinci mərtəbədə yerləşib. Məscidin damı dəmir təbəqə ilə örtülüb. Günbəzi də dəmir təbəqə ilə örtülüb. Günbəzin hündürlüyü 5 metrdir. Məscidin ətrafı yaşıllıqlarla əhatələnib. İkinci Nügədi kənd islam məscidinin üstündə latınca kitabə yazılıb. Burada məscidin 1994-cü ildə Mahmud Molla Əbdüssəmidoğlu tərəfindən camaata hədiyyə edilməsi qeyd edilib. Məscid onun oğlu İslamın şərəfinə İslam məscidi adlanır.

## İstinadlar
Pripyat çayı

**Pripyat çayı** () — Şərqi Avropada çay. Uzunluğu 761 km-dir. O şərqə tərəf Ukraynaya və Belarusa, sonra yenidən Ukraynaya uzanır. Mənsəbi olan Dnepr çayına tökülür.
## İcmal
Pripyat çayı Çernobıl faciəsi baş verən zonadan keçir. Pripyat şəhəri Çernobıl faciəsindən sonra həmin ərazidən köçürülmüşdür. Çayın hövzə sahəsi 121,000 km<sup>2</sup>, Belarus hissəsininki isə 50,900 km<sup>2</sup>-dir. Çayın uzunluğunun 495 kilometri Belarus ərazisindədir.
## Adının etimologiyası
Maks Vasmer öz etimologiya lüğətində qeyd edir ki, ən qədim Şərq Slavyan sənədi olan İbtidai xronikada qeyd olunan çayın tarixi adı Pripetdir. Digər linqvistlərin fikrincə, çayın adı Yunan və Latın adları ilə müqayisədə *kol* ( deməkdir.

## İstinadlar
Ukrayna Milli İncəsənət Muzeyi

**Ukrayna Milli İncəsənət Muzeyi** () — Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə 1898-ci ildə qurulan sənət muzeyi.

## Tarixi
Ukrayna sənətinin ən əhəmiyyətli heykəlləri, rəsm əsərləri bu muzeydədir. Dövrün ziyalıları tərəfindən hər kəsə açıq bir muzey olaraq qurulmuş və neoklasik muzey binası 1898-ci ildə inşa edilmişdir. İlk qurulduğunda, *Kiyevin Antik və İncəsənət Şəhər Muzeyi* adlandırıldı. Muzeyin qurucuları Ukrayna sənət nümunələrini bir araya gətirən bir kolleksiya yaratmaq istədilər. Birinci Dünya müharibəsindən sonra muzey *Tarix Muzeyi* oldu. IBirinci Dünya müharibəsindən sonra  ölkənin hər yerindən gələn sənət əsərləri ilə zənginləşdi. Avropada və ABŞ-da yaşayan Ukrayna rəssamları ilə Moskva və Sankt-Peterburqdakı rəssamların əsərləri də kolleksiyaya əlavə edildi. Lakin bu alışlar Stalin dövründə dayandı; Kolleksiyanın əksəriyyəti dağılmış və gizlidilmişdir. Ölkə müstəqilliyini qazandıqdan sonra muzey mühüm bir beynəlxalq qurum halına gəldi. Kolleksiyaları ölkə xaricində sərgilənir; Sərgilər Holland, Kanada, Fransa, Danimarka, Xorvatiya kimi ölkələrdə keçirildi.

## Qalereya

Fayl:Покрова.jpg
Fayl:Пимоненко Жница 1889.jpg
Fayl:Пимоненкоg.jpg
Fayl:VaslkivskyStorozhaZaporozkihVolnostey.jpg
Fayl:Кричевський Ф.jpg
Fayl:Ekster Three women figures.jpg|


## Xarici keçidlər
* Muzeyin rəsmi səhifəsi
* Ukraynanın Milli İncəsənət Muzeyi

## İstinadlar
Quba abidələrinin siyahısı

**Quba abidələrinin siyahısı** -

## Həmçinin bax
* Sandıqtəpə yaşayış yeri
* Qağayı abidəsi
* Gümbəzli hamam
* Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi

## Xarici keçidlər

## İstinadlar