open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gərəgəzan

**Gərəgəzan** — Qusar rayonu ərazisində dağ.

## Toponimikası
Baş Qafqaz və Yan silsiləsində, orta dağlıq qurşaqdadır. Bəzən Kərkəzan variantında da qeydə
alınmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, oronim ləzgi dilindəki gerger
(vələmir) sözündəndir. Lakin dağın vələmir bitkisi ilə heç bir əlaqəsi ola bilməz.
Oronim əslində, gərə (cərgə, sıra), gəz (gədiyin, dağ keçidinin on alçaq hissəsi)
və -an (burada cəmlik bildirir) komponentlərindən düzəlib, "alçaq keçidləri olan
dağ silsiləsi" deməkdir.

## Həmçinin bax
* Şahdağ (zirvə)

## İstinadlar
Rusiyanın Azərbaycandakı səfirlərinin siyahısı

Məqalədə Rusiya Federasiyasının Azərbaycandakı səfirlərinin siyahısı təqdim olunub.

## Səfirlər

## Həmçinin bax
*Rusiyanın Azərbaycan səfirliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rusiya Federasiyasının Azərbaycan Respublikasındakı Səfirliyinin saytı
Vasili İstratov

**Vasili İstratov** (; ) — Rusiya dövlət xadimi, diplomat. 2006–2009-cu illərdə Rusiya Federasiyasının Azərbaycanda Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri olmuşdur.

## Həyatı
Vasili İstratov 1954-cü il dekabrın 30-da Moskva şəhərində anadan olub. M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində təhsil almış, həmin universitetin aspiranturasını bitirmişdir. Fransız və ingilis dillərini bilir. Tarix elmləri namizədidir.
* 1991-ci ilə qədər — M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində Böyük Britaniya tarixindən dərs deyib.
* 1999 — 2003 — Rusiyanın İrlandiyadakı səfirliyinin məsləhətçi-elçisi.
* 2003 — 2006 — Rusiya XİN-in Şimali Amerika Departamentinin direktor müavini.
* 29 may 2006 — 24 fevral 2009 — Rusiya Federasiyasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

2009-cu ildən sonra — Azərbaycan əsilli rusiyalı iş adamı Fərhad Əhmədova məxsus Teymur Əhmədov adına "AzNar" QSC-nin direktorlar şurasının üzvüdür. "Rus dünyası" Fondunun icraçı direktorunun birinci müavinidir.

## Şəxsi həyatı
Evlidir, bir qızı var.

## Diplomatik rütbəsi
* 2-ci dərəcəli Fövqəladə və Səlahiyyətli Elçi (7 noyabr 1997).
* 1-ci dərəcəli Fövqəladə və Səlahiyyətli Elçi (17 dekabr 2008).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Kommersant.ru'' saytında bioqrafiyası
Laxar

**Laxar** (, ) — vulkan materiallarının yağış suyu, kreyter gölünün suyu, yaxud vulkan yamacında qarın, və ya buzun ərinti suyu ilə qarışması nəticəsində əmələ gələn palçıq axını. İsti və soyuq L. ayrılır: isti L.-qaynar piroklastik məhsullardan əmələ gəlir, soyuq L.-püskürmə ilə bilavasitə əlaqəsi olma-yan kövrək vulkanik məhsullardan təşkil olunur.

## Həmçinin bax
* Denudasiya amilləri
* Dərələrin təsnifatı
* Eol relyef

## İstinadlar
Laxar brekçiyaları

**Laxar brekçiyaları** (, ) — püskürmə ilə eyni vaxtda baş verən palçıq axımı çöküntüləri; narın materiallarla sementləşmiş vulkan qırıntıları və qaymalarından təşkil olunur.

## Həmçinin bax
* Coğrafi komponentlər
* Coğrafi landşaft

## İstinadlar
Lakkolit

**Lakkolit** (, ) — yer səthinə yaxın yatan göbələkvarı intruziv kütlə. Maqmanın çökmə süxur layları arasına soxulması və üstə yatan layı tağvari qaldırması nəticəsində əmələ gəlir. Bəzən denudasiya prosesləri lakkolitin səthinin açılmasına və relyefdə əks olunmasına səbəb olur. (Pyatiqorsk və Kislovodsk ətrafındakı lakkolitlər, Krımda Ayudağ və s.).

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Çalalı relyef
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Aşaği Qalaquz

***Aşaği Qalaquz*** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında qışlaq adı. 1918-ci ilin əvvəllərində Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. XIX əsrdə Şimali Qafqazda Kalaus-Bert yer-Barts (təpə), Kalaus (kənd), Kalaus (qala), Kalaus (çay) və Kalaus (kənd) toponimləri ilə sıra təşkil edir. Mənası məlum deyil. Bax: Kalauz.

## Həmçinin bax
* İrəvan quberniyası
* Eçmiədzin qəzası

## İstinadlar
Laqunlu sahil

**Laqunlu sahil** (, ) — sahil tipi, sahil xəttinin bütün girinti-çıxıntıları (körfəzlər, limanlar və s.) açıq dənizdən qum təpələri və tirələri ilə ayrılaraq sahil boyunca uzanan laqun zənciri əmələ gətirir.

## Həmçinin bax
* Çalalı relyef
* Laxar brekçiyaları
* Torpaq

## Xarici keçidlər
* https://www.azleks.az/az/online-dictionary/laqun

## İstinadlar
Mütləq temperatur

## Mütleq [[temperatur]]
Mütleq temperatur-molekulların irəliləmə hərəkətinin orta kinetik enerjisinin ölçüsüdür:
                 E=3/2KT
k-Bolsman sabitidir.Mütləq temperatur mənfi ola bilməz
Mütleq temperatur mütləq maksimum və mütləq minimum olmaqla 2 təsnifata bolunur.
### Mütləq maksimum
Mütləq maksimum temperatur-müəyyən ərazidə uzun illər ərzində müşahidə edilən ən yüksək temperatur.Yer üzərində mütləq maksimum temperaturu Liviyada (+58C),Azərbaycanda isə Culfada (+44C) olmuşdur.
### Mütləq minimum
Mütləq minimum temperatur-müəyyən ərazidə uzun illər ərzində müşahidə edilən ən alçaq temperatur.Antaktikadada Rusiyanın “Vostok” stansiyasında qeydə alınmışdır(-89C)Şimal yarımkürəsində ən alçaq temperatur Yakutiya Respublikasının Oymyakon şəhərində(-71C)müşahidə edilmişdir.Azərbaycan ərazisində mütləq minimum temperatur Culfada (-33C)olmuşdur.
## Həmçinin bax
Temperatur, Temperaturun şaquli dəyişməsi, Temperatur qradiyenti
## Xarici keçidlər
Mutləq temperatur
## İstinadlar
Şaqul xətti

**Şaqul xətti** - Ağırlıq qüvvəsinin təsiri üzrə olan xəttdir Şaqul xəttinin istiqaməti hər bir nöqtədə ucundan yük (ağırlıq) asılmış sapla müəyyən edilir.

## Həmçinin bax
* Üfüq

## İstinad
Şar (ada)

**Şar** — SSRİ-nin şimal dənizlərində iki ada və ya materiklə ada arasında uzun və nisbətən ensiz boğaz. Məs: Novaya Zemlya adaları arasındakı Matoçkin şar.

## Həmçinin bax
* Boğaz
* Ada
* Yarımada

## İstinadlar
Şaryaj

Dağ əmələgəlmə prosesində Yer qabığının bir qrup laylarının üfüqi yerdəyişmə nəticəsində qonşu sahənin üzərinə keçməsi. Şaryaj cavan qırışıq dağlarda, xüsusən Alp, Karpat və Himalay dağlarında geniş yayılmışdır.

## Həmçinin bax
* Dağ
* Alp
* Karpat
* Himalay

## İstinad
Şar (dəqiqləşdirmə)

* Şar (ada) — 
* Şar adası — 
* Şar dağları — 
* Şar (oyuncaq) — 
* Şar (idman) — 
* Hava şarı
Coğrafi mühit

insan cəmiyyətinin əhatə edən , cəmiyyətin həyatı və istehsal fəaliyyəti ilə bilavasitə bağlı olan bir hissəsi. Coğrafi mühit anlayışına bizi əhatə edən hər şey- relyef iqlim, yeraltı və yerüstü sular, torpaq, bitki və heyvan aləmi, qazıntı srəvətləri, nəhayət insanın fəaliyyəti ilə yaradılmış süni obyektlər və ya texnogen mühit daxildir

## Həmçinin bax
* Təbiət
* Cəmiyyət
* Torpaq
* Bitki
* Heyvanlar aləmi

## İstinad
Şaxtadan aşınma

Fiziki aşınmanın bir növüdür. Şaxta aşınması soyuq sahələrdə (qütb ölkələrində və ya dağların nival qurşağındal) süxurların arasına dolan suyun donması nəticəsində onların mexaniki parçalanması və dağılmasıdır.

## Həmçinin bax
* Süxurlar
* Aşınma
* Aşınma qabığı

## İstinadlar
Şahid dağ

Bir zamanlar yüksək olan ölkənin dağılmayıb təcrid olunmuş stolvari şəkildə qalan hissəsidir.Onlar zaman keçdikcə dağılır və düzənliklər əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* Yayla
* Yüksəklik
* Dağ
* Təpə

## İstinadlar
Şelf buzlağı

**Şelf buzlağı-** Geniş, tavayaoxşar, qalınlığı 200-250 metr olan, materik buzundan ayrılan və həmin materik şelfində yerləşən nəhəng buz kütləsi . Ən böyük şelf buzlağı Antarktikada Ross şelf buzlağıdır (qalınlığı 200 metr). Şelf buzlağı parçalandıqda ondan stolvari aysberqlər əmələ gəlir. 

## Həmçinin bax
* Ross şelf buzlağı
* Aysberq
* Antarktika

## İstinadlar
Şiblyak

Balkan yarımadasında istisevən və quraqlığa davamlı kol bitkiləri fitosenozu. Şiblyak yarpağını tökən xırda sıx palıd ağaclarından, böyürtkən, itburnu və müxtəli kollardan ibarətdir.

## İstinadlar
Şimal qütbü stansiyaları

**Şimal qütbü stansiyaları** Şimal Buzlu okeanının buz parçaları üzərində dreyf edən elmi stansiyalardır. Birinci stansiya 1937-ci il 21 mayda Papaninin ekspedisiyası tərəfindən təşkil olunmuşdur. O vaxtdan belə stansiyaların təşkili davam etdirilməkdədir. 1977-ci ildə “Şimal qütbü-22” stansiyası fəaliyyət göstərmişdir. Şimal qərb stansiyasının fəaliyyəti Şimal dəniz yolunun işi və havanın proqnozu üçün çox əhəmiyyətlidir. 

## Həmçinin bax
* Şimal Buzlu okeanı
* Şimal dənizi

## İstinadlar
Şimal dəniz yolu

SSRİ-nin Şimalında; Barens, Kara, Laptevlər, Şərqi Sibir, Çukot və Berinq dənizlərindən keçib, Sovet İttifaqının Avropa və Uzaq Şərq limanlarını, habelə Sibirin böyük çaylarının mənsəblərini vahid ümumittifaqdəniz nəqliyyatı sistemində birləşdirən dəniz yoludur. Şimal dəniz yolu uzunluğuna görə uzunluğuna görə Cənub yolundan, yəni Cəbəlüttariq boğazınan-Süveyş kanalından keçib gedən və ya Ümid burnunu dolaşıb gedən yoldan xeyli qısadır. 

## Həmçinin bax
* Şimal-Qərb keçidi
* Barens
* Kara
* Laptevlər
* Şərqi Sibir
* Çukot
* Berinq

## İstinad
Şimal-şərq keçidi

Atlantik okeanından Avropa və Asiyanın şimal sahilləri boyunca Sakit okeana gedən dəniz yoludur. Bu yol indi “Şimal dəniz yolu” adlanır.

## Həmçinin bax
* Atlantik okeanı
* Sakit okean

## İstinadlar
Şott (ərazi)

Şimal-qərbi Afrikada, dibində duz qatı olan qapalı çökəklik. Şott gur yağışlarda şor gölə çevrilir. Ən geniş Şottlar Böyük səhranın şimal-qərb sərhədi boyunda və Atlas dağlarındadır. 

## Həmçinin bax
* Atlas dağları

## İstinadlar
Qaragöl (Askın)

**Qaragöl** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Yaybulək kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 11&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Yaybulək): 8&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 122&nbsp;km.

## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
İstilik dövranı

## Atmosfer prosesləri
Atmosfer proseslərinin üç əsas tsikli var ki, onlar havanın formalaşmasına
və iqlimin yaranmasında iştirak edirlər. Bunlar iqliməmələgətirən proseslərdir;
* istilik dövranı
* rütubət dövranı
* atmosfer sirkulyasiyası

## İstilik dövranı
İstilik dövranı məfhümu mürəkkəb prosesi, yəni yer-atmosfer sistemində
istilik almağı, verməyi, daşımağı və istiliyi itirməyi təsvir edir.
Günəşdən Yerə gələn günəş radiasiyası axını, qismən atmosfer fəzaya əks
etdirir. Bu enerji Yer kürəsi üçün itmiş sayılır. Digər qismi atmosferi keçir
və onun bir hisssəsini atmosfer udub istiliyə çevirir. Digər hissəsi səpələnir
və spektral tərkibi dəyişir.
Düz günəş radiasiyası və səpələnən radiasiya yer səthinə düşür, qismən
əks olunur, ancaq böyük bir hissəsini udaraq istiliyə çevrilərək torpağı və
sututarların üst qatını qızdırır.
Yer səthinin özü infraqırmızı şüa buraxır ki, onun böyük hissəsini atmosfer
udaraq qızır. Atmosfer de öz növbəsində infraqırmızı şüa buraxır ki, onun
böyük hissəsini yer səthi udur.
İstilik dövranında vacib proseslərdən birihava axını ilə istiliyin bir yerdən
digər yerə aparılmasıdır.

## Həmçinin bax
Atmosfer təbəqələri

## Xarici keçidlər
İqlim əmələ gəlmə

## İstinadlar
Landlar

**Landlar** () (, ) — bitki örtüyü həmişəyaşıl kolluqlar və otlarlardan ibarət olan, xam sahələrin landşaftı. Dar mənada Fransada Biskay  körfəzi boyu ovalıqda alçaqboylu kserofil kollarla örtülmüş dyun sahələri.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiordlar
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Landşaft sferası

**Landşaft sferası** (; )

# coğrafi təbəqənin sinonimi;
# coğrafi örtüyün bir hissəsi — litosfer, atmosfer və hidrosferin qarşılıqlı təsir zonası;
# cəmiyyət də daxil olmaqla təbii və antropogen landşaft.

## İstinadlar
Rütubət dövranı

## Atmosfer prosesləri
Atmosfer proseslərinin üç əsas tsikli var ki, onlar havanın formalaşmasına
və iqlimin yaranmasında iştirak edirlər. Bunlar iqliməmələgətirən proseslərdir;
* istilik dövranı
* rütubət dövranı
* atmosfer sirkulyasiyası

## Rütubət dövranı
Yer səthi ilə atmosfer arasında daimi su və ya rütubət dövranı baş verir.
Okeanlar və dənizlərin, quru sularının səthindən, rütubətli torpaqdan və
bitkilərdən buxarlanan su atmosferə daxil olur. Su buxarı atmosfer havasının
əsas tərkib hissəsidir. Atmosfer şəraitində su buxarı kondensasiyaya uğrayaraq
yer səthinə qayıdır və ümumiyyətlə buxarlanma ilə tarazlaşır.

## Həmçinin bax
Atmosfer təbəqələri, İstilik dövranı

## Xarici keçidlər
Rütubət dövranı

## İstinadlar
Lateral krater

**Lateral krater** (, ) — əsas vulkan konusunun yamacında yerləşən ikinci dərəcəli vulkan krateri; parazit kraterlərə aid edilir.

## Həmçinin bax
* Laxar brekçiyaları
* Torpaq
* Çalalı relyef
* Çaqılların səmtləşməsi

## İstinadlar
Lava axını

**Lava axını** (, ) — vulkandan axan lavanın yatım forması; lavanın qatılığından və yer səthinin meyilliyindən asılı olaraq ensiz və xeyli uzun olması ilə səciyyələnir. Turş lava axını adətən qısa /1–10 km/ və qalın, bazalt axını isə uzun /60–80 km-ə qədər/ və nazik olur.

## Həmçinin bax
* Fundament
* Fundament
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
İqliməmələgəlmə

## [[iqlim]]
Hər bir yerdə hava ayrı-ayrı illərdə müxtəlif cür dəyişir. Lakin ayrı-ayrı
gün, ay və ildə hər bir yeri müəyyən iqlimlə səciyyələndirmək olar. Lokal
(yerli) iqlim atmosfer şəraitinin çoxillik dövründə, o yerə məxsus, onun
coğrafi şəraitinə görə məcmudur. Coğrafi şərait dedikdə ancaq coğrafi enlik,
uzunluq, dəniz səviyyəsindən hündürlüyü deyil, həm də yer səthinin
xüsusiyyəti, torpaq örtüyü və.s. nəzərdə tutulur. Hər bir yerin iqlimini təyin
edən atmosfer şəraiti illik gedişində dövrü dəyişir, yəni qışdan yaya və
yaydan qışa. Dövrü dəyişmədən başqa atmosfer şəraiti ildən ilə də dəyişir.
Bu, illər arası atmosfer şəraitinin dəyişməsi adlanır. Faktiki məlumatlar
göstərir ki, bir neçə onilliklə yüzilliklərdə atmosfer şəraitinin məcmuu bir
çoxillik dövründən digər çoxillik dövrə görə məhdud həddə dəyişir. Bu
dəyişkənlik tərəddüd xarakteri daşıyır. Çoxillik tərəddüdün kəmiyyəti illər
arası dəyişmədən əhəmiyyətli dərəcədə azdır. Beləliklə bir neçə onillikdən bir
neçə yüzilliyə qədər lokal (yerli) iqlim müəyyən dayanıqlığa malikdir. Odur
ki, lokal iqlim həmin yerin bir fiziki-coğrafi səviyyəsidir və coğrafi landşaftın
bir tərkib hissəsidir. Tarix göstərir ki, zaman miqyası bir neçə minillikdən bir
neçə onminilliklərdə iqlim dəyişməsi çox böyük olur. Məsələn; buzlaşma
dövründə və buzlaşma dövrləri arasında.

## İqliməmələgəlmə
Qlobal iqlim həm astronomik, həm də coğrafi amillərlə təyin edilir.
Astronomik amillərə:
* Günəşin işığı,
* Günəş sistemində Yerin vəziyyəti və hərəkəti,
* Yerin fırlanma oxunun orbit müstəvisinə meyilliyi,
* Yerin öz oxu ətrafında fırlanma sürəti,
* Dünya fəzasında materiyanın sıxlığı,
Bütün bu amillər Yerə gələn günəş enerjisinin miqdarı və paylanmasına təsir edir.
Coğrafi amillərə aiddir;
* Yerin kütləsi və ölçüsü,
* Cazibə qüvvəsinin kəmiyyəti,
* Atmosferin kütləsi və tərkibi,
* Okean və materiklərin coğrafi paylanması,
* Okeanın kütləs və tərkibi,
* Yerin səthinin və okeanın dibinin relyefi,
* Quru səthinin xüsusiyyəti.
* 
Qlobal iqlim sisteminin vəziyyətini iqliməmələgətirən proseslərin
xüsusiyyəti təyin edir. Yəni istilik dövranı, rütubət dövranı və ÜAS. Bu
proseslər müxtəlif coğrafi şəraitə baş verir. Odur ki, konkret lokal iqlim tipləri
coğrafi amillərlə yaranır. Bu amillərə aiddir;
* Coğrafi enlik,
* Quru və dənizin paylanması,
* Yerin səthinin quruluşu (xüsusən irimiqyaslı oroqrafiya),
* Torpaq,
* Bitki,
* Qar örtüyü,
* Dəniz buzları,
* Okean axınları.

## Həmçinin bax
İqlim, İqlimin coğrafi amilləri

## Xarici keçidlər
İqlim əmələ gəlmə

## İstinadlar
Aşağı Craxor

**Aşaği Craxor** - Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Qafan r-nunda) kənd adı. 1955-ci ildə Craxor su elektrik stansiyasının tikintisi ilə əlaqədar olaraq yaranmış kənddir. Azərbaycanlılar ermənilərlə qarışıq yaşamışlar. 1988-ci ildə azərbaycanlılar qovulmuşlar. Türk dillərində çeraq *mineral bulaq* və or *çöməklik* sözlərindən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Yelizavetpol quberniyası
* Zəngəzur qəzası

## İstinadlar
Lava brekçiyaları

**Lava brekçiyaları** (ital. breccia-qırma) (, ) — vulkan püskürməsi zamanı qırıntılarının lava ilə sementləşməsi nəticəsində əmələ gələn brekçiya.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiordlar
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Suraş (Askın)

**Suraş** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Sultanbəy kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 50&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Sultanbəy): 3&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Çernuşka stansiyası): 188&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar  (98 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Lava gölü

**Lava gölü** (, ) — odlu-maye lava ilə dolmuş vulkan krateri və ya sıldırım yamaclı geniş çuxur. Məfhum bəzən bərkimiş L. g. də aid edilir.

## Həmçinin bax
* Avtoxton çay
* Azimutal qeyri-uyğunluq
* Coğrafi komponentlər

## İstinadlar
Lava konusu

**Lava konusu** (, ) — başlıca olaraq massiv lava axınlarından təşkil olunmuş vulkan konusu. Piroklastik layları olmayan l. k. nadir hallarda rast gəlinir.

## Həmçinin bax
* Gətirmə konusu
* Göl çökəkliyi
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Aşhigah

**Aşhigah** - Yelizavetpol quberniyasının Qazax qəzasında (indi Ermənistanın İcevan r-nunda) kənd adı . 1935-ci ildə kənd Laləkənd (sonra Laləqyux), 1975-ci ildə ermənicə Vazaşen adlandırılmışdır. Ehtimal ki, türk dillərində aşiq, *açıqlıq*, *düzən*, ya da aska *alınmaz qayalı dağ*  sözündəndir. Monqol dilində asqa *daş (qaya parçaları) səpintisi* , qırğız dilində aska *qaya*   mənasındadır 1590-cı ilə aid türkcə mənbədə Sisyan nahiyə-sində Əşkəmor kənd adı çəkilir Türkmənistanda Aşqabat, İranda 16 Aşqabad (asqa və türk dillərində bət *aşırım* *üz* *səth* sözlərindən) toponimləri ilə səsləşir.

## Həmçinin bax
* Yelizavetpol quberniyası
* Qazax qəzası

## İstinadlar
Yanauıl (Askın)

**Yanauıl kəndi** () — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Askın rayonu Mutabaş kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Yanauıl kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 95%.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 36&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Mutabaş): 2&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 80&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Naxçıvan gil yatağı

**Naxçıvan gil yatağı** — Babək rayonu ərazisində, Naxçıvan şəhərindən 2.5 kilometr şərqdə, Naxçıvan gil yatağı I-dən 3 kilometr şərqdə, Naxçıvançayın sol sahilindədir. Geoloji quruluşunda müasir dövrün boz, çəhrayımtıl-boz rəngli gilləri iştirak edir. Sahəsi 0.06 kvadrat kilometr, faydalı qatın qalınlığı 2.8–5.4 metrdir. Yarımzavod tədqiqatlarının nəticələrinə görə, gil süxurları "75" markalı kərpic istehsalına yararlıdır. Yataq 1976-cı ildən istismar olunur. Yatağın A+V+S kateqoriyaları üzrə ehtiyatı 1513 min kub metrdir.

## İstinadlar
Lava moreni

**Lava moreni** (, ) — lava axını ilə gətirilən qayma və şlak yığımı; çox duru lavalı eksploziv-effuziv zirvə püskürməsi zamanı əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* Coğrafi qurşaq
* Dağ qurşağı
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Lava örtüyü

**Lava örtüyü** (, ) — lavanın böyük miqdarda axmış və böyük ərazilərdə hər tərəfə geniş yayılmış yatım forması. Əsasən çay püskürməsi və duru bazalt axımları üçün səciyyəvidir.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiordlar
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Baburlu

**Baburlu** — İrəvan xanlığının Talın mahalında kənd adı. 1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra ermənilər yerləşdirilmişdir. Sonralar əhalinin bir hissəsi geri qayıtmışdır. 1914–1915-ci illərdə azərbaycanlılar qovulmuşdular. 1947-ci ildə kənd ermənicə Bartraşen adlandırılmışdır. Baburlu tayfasının adını əks etdirir. XII-XIII əsrlərdə Anadolu yarımadasında oğuz tayfaları əsasında yaranmış yeni tayfalardan (Qaraman, Taraklu, İnal, Bahadurlu, Goran, Bayburlu yaxud Baburlu) biri Baburlu idi

## İstinadlar
Lava stalaktiti

**Lava stalaktiti** (, ) — ərinti lavanın boş lava tunelinin tavanından sızaraq əmələ gətirdiyi asılı törəmə.

## Həmçinin bax
* Fundament
* Geomorfoloji amillər
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Lava stalaqmiti

**Lava stalaqmiti** (, ) — böyük sütunvari formalı effuziv süxurlar kütləsi. Əsasi tərkibli az qatılıqlı lavanın köhnə lava örtüyü, yaxud lava axımının soyumuş səthi üzərində fəvvarəli püskürməsi zamanı yaranır.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiordlar
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Lava tunelləri

**Lava tunelləri** (, ) — lava axınlarında dəhlizlər şəkilində uzanan boşluqlar. Ən çox dalğalı lava axınlarında müşahidə edilir, uzunluğu yüzlərlə m-ə, eni 20 – m-ə, hündürlüyü isə 5 m-ə çatır /Etna/. Ən uzun tunel /1500 m-dək/ Kaliforniyada Şesta dağı və İslandiyada Şurtoşellira vulkanı aşkar edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiordlar
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Lava qovuqcuqları

** Lava qovuqcuqları** (, ) - lavalarda dairəvi, silindrik, linzavari, yaxud qeyri-müəyyən formalı boşluqlar; lavanın soyuması zamanı buxarın və qazların ondan ayrılması nəticəsində əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiordlar
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Yənkiçək (Askın)

**Yənkiçək kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Askın rayonu Mutabaş kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Yənkiçək kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100%.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 27&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Köhnə Mutabaş): 8&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 86&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Firn hövzəsi

**Firn hövzəsi** — (, ) buzlağın qidalanma sərhəddindən yuxarıda yerləşən hissəsi. Burada sülb atmosfer çöküntülərinin miqdarı onların ərimə və buxarlanma sərfindən çoxdu.

## Həmçinin bax
* Fundament
* Fliş

## İstinadlar
Lava vulkanı

**Lava vulkanı** (, ) — əsasən lavadan, qismən də şlak və başqa qırıntılı məhsullardan təşkil olunmuş əksər halda qalxanvarı formalı vulkan. lava püskürməsi sakit və partlayışsız (eksplozivlik əmsalı 10%-dən az) keçir. Sin. effuziv vulkan.

## Həmçinin bax
* Denudasiya amilləri
* Dərələrin təsnifatı
* Eol relyef

## İstinadlar
Saltax körpüsü

**Saltax körpüsü**- Culfa rayonu ərazisində Saltax kəndinin şərqində,Əlincəçay üzərindədir. Uzunluğu 60 metrdir.1998-ci ildə Saltax körpüsünün əsaslı surətdə bərpası və yenidən qurulması nəticəsində Saltax,Kırna, Kal,Şurud kəndlərinin rayon mərkəzi ilə əlaqədar təmin edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Saltaq
* Saltaq nekropolları
Lavaka

**Lavaka** (, ) — rütubətli tropiklərdə suffozion- erozion mənşəli mənfi relyef forması; günbəzvari yüksəkliyin qabarıq yamacına, bəzən isə platonun kənarlarına kəsilmiş olur. Uzunluğu 150 — (2 km-dək), eni 100 — (300 m-dək), dərinliyi 30 — olur.

## Həmçinin bax
* Laxar brekçiyaları
* Torpaq
* Çalalı relyef

## İstinadlar
Uşaq Ölümüylə Mübarizə Cəmiyyəti

**Uşaq ölumünlə mübarizə cəmiyyəti** — XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş uşaq xeyriyyə cəmiyyəti.
## Yaradılması
XIX əsrdə əhaliyə tibbi xidmət hələ tələbata cavab verə bilməsə də şəhər özünüidarə orqanları, ayrı-ayrı sahibkarlar Bakıda tibb müəssisələri açdırır, onlara maliyyə vəsaiti ayırırdılar. Məşhur neft sənayeçisi Musa Nağıyevin vəsaiti hesabına 1914–1918-ci illərdə tikilən xəstəxana bu gün də onun adını daşıyır. Bakıdakı Mixaylov xəstəxanası, doğum evi, uşaq və göz xəstəxanaları, 1901-ci ildə açılan və əhalinin yoxsul təbəqəsinə xidmət göstərən pulsuz ambulatoriya Bakı şəhər büdcəsi tərəfindən maliyyələşirdi. Tibbi xidməti əks etdirən 147№-li vitrində Mixaylov xəstəxanasının həyətində dayanmış tibbi yardım faytonu təsvir olunmuşdur, burada pulsuz şəhər doğum evinin 1898-ci il hesabatı və azərbaycanlı həkimlərə məxsus şəxsi əşyalar, sənədlər və onların istifadə etdikləri tibbi alətlər nümayiş olunur. Bu dövrdə Azərbaycanın bir qrup həkim və ictimai xadiminin səyi və doktor Yevsey Gindesin başçılığı ilə "*Uşaq ölümünə qarşı mübarizə ittifaqı*" adlı xeyriyyə cəmiyyəti yaradılmışdı. 1914-cü ildə bu cəmiyyətin sanatoriyası açılmışdı. Gindes eyni zamanda məktəblərdə sanitar nəzarətinin yaradılması layihəsini də hazırlamışdı. Həmin layihə (№ 1) və "*Uşaq ölümünə qarşı mübarizə cəmiyyəti*"nin Mərdəkandakı sanatoriyasının fotoşəkli (№ 9), eləcə də Azərbaycanın görkəmli həkimlərinin şəxsi əşyaları və sənədləri, Gindesin mühazirələri çap olunan kitabçalar və s. həmin vitrində nümayiş olunur.

## İstinadlar
Lavrasiya

**Lavrasiya** (, ) — Lavrentyev qalxanı (hazırda –Kanada qalxanı) və Asiya adından] Son Paleozoy- Erkən Mezozoyda Şimali Amerika, Avropa və Asiyanın (Hindistan və Şimal-şərqi Rusiyanın çox hissəsi istisna olmaqla) kontinental bloklarını birləşdirən və Yerin şimal yarım kürəsində mövcud olmuş hipotetik materik olub, cənub yarım kürəsindəki, Hondvana materikindən geniş dəniz hövzələri-Tetis  okeanı ilə ayrılmışdır. Sonralar /Mezozoyun ortaları/ L. iki hissəyə parçalanır-Şimali Amerika və Avrasiya, onların arasında isə Atlantik okeanı əmələ gəlir.

Avrasiya ilə Şimali Amerika materikləri əvvəllər Lavrasiyanın tərkib hissəsi olmuş və eramızdan 200–135 milyon illər arası bir-birindən ayrılmışdır.

## Həmçinin bax
* Denudasiya amilləri
* Dərələrin təsnifatı
* Eol relyef

## İstinadlar
Əncirli döş

Əncirli döş-  Azərbaycan Respublikası Cəbrayıl rayonunda dağ adı. 
## Toponimikası
Əncirli döş Cəbrayıl rayonunda dağ adı. Oronim bitki adına döş("dağın, təpənin yuxarı bissəsi ilə ətəyi arasındakı sahə", "dağ yamacının yuxarı və orta hissələri arasında qalan hissə", "yamacın yuxarı hissəsi") sözünü əlavə etməklə yaranmışdır.

## Həmçinin bax
Gərəgəzan 
 
## Xarici keçid
http://scwra.gov.az

## İstinadlar
Lay (təbəqə)

**Lay** (, ) — stratiqrafiyada sərbəst işlənən termin litoloji cəhətdən əsasən bircinsli, yayılma sahəsinə görə az qalınlıqlı, altda və üstdə yatan çöküntülərdən kəskin ayrılan süxur kütləsi. Linza, paz, örtük (lava axını) və s. formalarda olur.

## Həmçinin bax
* Denudasiya amilləri
* Dərələrin təsnifatı
* Eol relyef

## İstinadlar
Lay düzənliyi

**Lay düzənliyi** (, ) — platforma örtüyün laylarından təşkil olunmuş, demək olar ki, üfqi yatımlı və ya zəif meyilli platforma plitələri düzənliyi. L.d. daxilində akkumulyativ ovalıq və laylı denudasion yüksəklik ayrılır.

## Həmçinin bax
* Denudasiya amilləri
* Dərələrin təsnifatı
* Eol relyef

## İstinadlar
Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti (AMEA)

**Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti** — 2012-ci ildə "Elm" nəşriyyatı tərəfindən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası akad. H. Ə. Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu Elmi Şurasının qərarı ilə nəşr edilən kitab (ISBN 978-9952-453-14-0).

Üç dildə (Azərbaycan, rus, ingilis) 3000-ə qədər sözlüyü əhatə edən geomorfoloji lüğətdə terminlərin izahı Azərbaycan dilində, mətnin axırında isə terminlərin rus və ingilis variantları verilmişdir.

Terminlər Azərbaycan əlifbası sırası ilə düzülmüşdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şablon:GTİL
Layda

**Layda** (, ) — yüksək qabarmalar zamanı su altında qalan Avrasiyanın şimal dənizlərinin ovalıq sahilləri. Adətən bataqlaşmış, bəzən kəsəkli və ya təpəli olur: L. eni bir neçə kilometrə çatır.

## Həmçinin bax
* Lay düzənliyi
* Torpaq
* Çalalı relyef

## İstinadlar
Layın başı

**Layın başı** (, ) — bilavasitə səthi açılan və eləcə də cavan çöküntülərlə örtülmüş şaquli, yaxud maili lay və ya təbəqələrin yuxarı hissəsi.

## Həmçinin bax
* Denudasiya amilləri
* Dərələrin təsnifatı
* Eol relyef

## İstinadlar
Layın dabanı

**Layın dabanı** (, ) — geologiyada layı aşağıdan məhdudlaşdıran səth (layın stratiqrafik alt sərhəddi).

## Həmçinin bax
* Denudasiya amilləri
* Dərələrin təsnifatı
* Eol relyef

## İstinadlar
Cənubi Qafqaz. 1903-cü il

**"Cənubi Qafqaz. 1903-cü il"** — 1903-cü ildə Rusiyada tərtib edilmiş *"Kaртa Kaвкaзскoгo Вoeннoгo Oкругa 1903-гo гoдa"* xəritəsi əsasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən hazırlanmış xəritə.

## Nəşri
1903-cü ildə Rusiyada tərtib edilmiş *"Kaртa Kaвкaзскoгo Вoeннoгo Oкругa 1903-гo гoдa"* xəritəsi əsasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən hazırlanmış xəritəsinin nəşr olunması Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 aprel 2012-ci il tarixli, 2188 nömrəli Sərəncamı ilə qərara alınmışdır.

Həmin Sərəncamla "Cənubi Qafqaz. 1903-cü il" xəritəsinin nəşri üçün Azərbaycan Respublikasının Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinə Azərbaycan Respublikasının 2012-ci il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan 225 min manat vəsait ayrılmışdır Bundan sonra xəritə azərbaycan, ingilis və rus dillərində hazırlanmaqla, ümumilikdə 75 min nüsxə ilə nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar
Boznəli

***Boznəli*** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan r-nunda) kənd adı. Digər adı Ağkörpülü. *Basin eli* adından təhrifdir. Qədim türk mənşəli Basin tayfasının adını əsk etdirir. Ehtimal ki, əhalinin hərəkəti ilə əlaqədar olaraq Anadolunun Basin mahalında Akkörpü elinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 

## İstinadlar
Ağvəng

**Ağvəng** - Yuxarı Qarabağın Xaçın nahiyəsində kənd adı. 
## Toponimikası
Ağvəng-erkən orta əsrlərdə xristian albanların Kəlbəcər rayonunda olan vənginin (monastırın) adındandır. Xocavənd rayonunda Vəng kəndinin adı ilə eynidir. Albaniyada IV əsrdə xristian dini qəbul edildikdən sonra ibadət binalarındakı (kilsə, monastır) adı. Bəzi tədqiqatçılara görə, erməni dilində qədim İranmənşəli söz van “yer“ və ermənicə “kh“ şəkilçisindən ibarətdir. 

## Həmçinin bax
 
## Xarici keçid
https://mykalbajar.wordpress
## İstinadlar
Azərbaycanın mühafizə olunan təbiət ərazilərinin siyahısı

Azərbaycanın mühafizə olunan təbiət ərazilərinin siyahısı:

Milli Parklar:

*Abşeron Milli Parkı
*Altıağac Milli Parkı
*Ağgöl Milli Parkı
*Göygöl Milli Parkı
*Hirkan Milli Parkı
*Şirvan Milli Parkı
*Zəngəzur Milli Parkı 
*Şahdağ Milli Parkı
*Samur-Yalama Milli Parkı

Qoruqlar:

*Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu	
*Bəsitçay Dövlət Təbiət Qoruğu
*İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu
*Qaragöl Dövlət Təbiət Qoruğu
*Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruğu
*Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğu
*Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğu
*Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğu
*Eldar Şamı Dövlət Təbiət Qoruğu
*Palçıq vulkanları qrupu DTQ	
*Korçay Dövlət Təbiət Qoruğu
	 
## Həmçinin bax
*Azərbaycan Milli Parkları
*Azərbaycan qoruqları

## İstinadlar
*World Database on Protected Areas
Luseyl

**Luseyl** ( *Lūsayl*) – Qətərin ikinci ən böyük şəhəri. Əd-Dəayin bələdiyyəsinin şimalında, Doha şəhər mərkəzindən 23&nbsp;km şimalda, Qərb sahili laqununun şimalında yerləşir. Şəhərin sahəsi 38&nbsp;km², əhalisi isə 198.000 təşkil edir. Şəhərdə yaxta limanları, yaşayış binaları, ticarət bölgələri, ada kurortları, bahalı ticarət və əyləncə mərkəzləri, qolf meydançaları, süni adalar, əyləncə bölgələri yerləşir. Tikinti işləri davam etməkdədir. Şəhərin tikintisində *Qatari Diar* və *Parsons* şirkətləri iştirak edir.

Şəhərdə tikilmiş Luseyl Stadionunun tutumu 80.000+ nəfərdir və 2022-ci ildə Futbol üzrə Dünya çempionatının açılış və final oyunlarına ev sahibliyi edəcək. 2015-ci ildə Luseyl İdman Arenasında Həndbol üzrə Dünya çempionatının bəzi oyunları baş tutmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Lusail şəhərinin tikinti profili
Əbdürrəhman (Avurğazı)

**Əbdürrəhman** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Tukay kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Tolbazı): 22&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Tukay): 3&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Beloe Ozera stansiyası): 53&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə tatarlar (60%), başqırdlar (40%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Çəlik (Marağa)

**Çəlik** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Miyandab bölgəsinin Mərhəmətabad kəndistanında, Miyandab qəsəbəsindən 25 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Çəmə (Zəncan)

**Çəmə** — İranın Zəncan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Sirdan bölgəsinin Yuxarı Tarım kəndistanında, Sirdan qəsəbəsindən 29 km qərbdədir.

## İstinadlar
Çəmənli (Maku)

**Çəmənli** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Siyahçeşmə bölgəsinin Bəhbəhçik kəndistanında, Siyahçeşmə qəsəbəsindən 24&nbsp;km şimal-şərqdədir.
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 23 nəfər yaşayır (7 ailə).

## İstinadlar
Çəmənzəmin (Əhər)

**Çəminzəmin** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 144 nəfər yaşayır (30 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Vərzəqan bölgəsinin Müvarəxun kəndistanında, Vərzəqan qəsəbəsindən 25 km cənubdadır.
## İstinadlar
"Britaniya imperiyası" ordeni

**Britaniya İmperiyası Ordeni** () — Britaniya kralı V Georq tərəfindən 4 iyun 1917-ci ildə təsis olunmuş cəngavər ordeni.

Ordenlə təltif olunanların əksəriyyəti Böyük Britaniyanın və ya digər Birlik dövlətlərinin təbəələridir. Digər ölkələrin vətəndaşları da "fəxri üzvlər" (və Britaniya vətəndaşlığını qəbul etdikdə tam üzv ola bilərlər) kimi ordenlə təltif edilə bilər.

## Dərəcələri

Ordenin mülki və hərbi növünə görə 5 dərəcəsi var:
* *Böyük xaç cəngavəri*, GBE ()
* *Cəngavər-Komandor*, KBE ()
* *Komandor*, CBE ()
* *Zabit*, OBE ()
* *Kavaler (üzv)*, MBE ()

## Həmçinin bax
* Britaniya mükafat sistemi

## Xarici keçidlər
* Order of the British Empire – official website of the British Monarchy 
* The Honours system – UK Government
Çənab (Əhər)

**Çənab** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Horand bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Horand qəsəbəsindən 5,5 km cənubdadır.

## İstinadlar
Pedru Nuniş

**Pedru Nuniş** (, ı ) — Portuqal riyaziyyaçı. Pedro Nuniş öz dövrünün ən məşhur riyaziyyatçısıdır. Onun əsas nailiyyəti naviqasiya üzrədir. O həmçinin bir neçə alət, vernier hansı ki, onun şərəfinə adlanmışdır.

## Həyatı
Onun ailəsi yəhudidir. Nuniş Salamanki Universitetini 1521–1522-ci illərdə oxuyub və sonra Lissabonda universitete daxil olub, 1525-ci ildə tibb üzrə dərəcə alıb. Həmçinin astronomiya, astrologiya və riyaziyyat üzrə mütəxəssisdir. Tibb təhsili aldığı zaman universitetdə filosofiya, məntiq və metafizika üzrə dərs deyib. 1537-ci ildə Lissabondan Koimbriyə köçür. 1562-ci ildə universitetdə riyaziyyatdan dərs deyir. Ömrünə sonuna qədər 1547-ci ilə kimi kralın evində astronomiyadan dərs deyib. 1531-ci ildə Portuqaliyalı kral III Nunişə balaca qardaşları Luişa və Enrikə dərs deməyi tapşırır. Sonra Nuniş kralın nəvəsini öyrətmiş hansı ki, Serbiyanın gələcək kralı olur. Nunişin şərəfinə Tap Portuqaliya Airbus A330-a adını verib.

## Abidə
* Vernius məktəbi onun adını daşıyır.
* Lissabonda onun şərəfinə abidə qoyulub
* 1935-ci ildə Ayda bir krateri onun şərəfinə adlandırıblar
* Ən yaxşı elmi inkubator mükafatı Nunişin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Mənbə
# ↑ Перейти к:***1*** ***2*** General Biographical Dictionary
# **↑** Martins, Jorge, Portugal e os Judeus (3 vol.), Nova Vega, Lisboa, 2006, 
# **↑** Измерение штангенциркулем // Математическая составляющая / ред. сост. Н.Н. Андреев, С.П. Коновалов, Н.М. Панюнин. М.: Математические этюды, 2015, С. 54–55.
# **↑** https://www.ipn-incubadora.pt/si/event/dataEvent.do?elementId=656&s=1 Best Science Based Incubator Award 2010
Çəndab (Ərdəbil)

**Çəndab** () — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Hir kəndistanında, Ərdəbil şəhərindən 27 km cənub-şərqdədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 174 nəfər yaşayır (40 ailə).

## İstinadlar
Çəngmaş (Zəncan)

**Çəngmaş** — İranın Zəncan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Əbhər bölgəsinin Əbhərrud kəndistanında, Əbhər qəsəbəsindən 27 km cənubdadır.

## İstinadlar
Əmzə (Avurğazı)

**Əmzə** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Balıqlıgöl kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 21&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Naumkin): 4&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sterlitamak stansiyası): 35&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə çuvaşlar (59%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Çənqan (Germi)

**Çənqan** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Germi bölgəsinin Muğan kəndistanında, Cermi qəsəbəsindən 18 km cənub-şərqdədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 105 nəfər yaşayır (21 ailə).

## İstinadlar
Çənqur (Xudabəndə)

**Çənqur** — İranın Zəncan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Xudabəndə şəhristanının Səcarud kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 12&nbsp;km şimal-qərbdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 468 nəfər. yaşayır (102 ailə).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çənrəq (Sərab)

**Çənrəq** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Yengecə kəndistanında, Şərab şəhərindən 18 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Andreyevka

* Andreyevka — Cəlilabad rayonunda kənd.
* Andreyevka (Dağıstan) — 
* Andreyevka (Avurğazı) — 
* Andreyevka (Arxangel) — 

## Həmçinin bax
* Andreyev
Yambol vilayəti

**Yambol vilayəti** () — Bolqarıstanın cənub-şərq zonasında yerləşən vilayət. Sahəsi 3333.5 Km2 olan Yambol vilayətinin əhalisi, 2011-ci ilə olan məlumata görə 131 447 nəfərdir.

## İnzibati əraziləri
Yambol vilayəti 5 icmadan ibarətdir. Yambol vilayətinin inzibati paytaxtı Yambol şəhəridir.

## Əhalisi
Yambol vilayətinin əhalisinin 86.85 faizi milliyətcə bolqar, 8.48 faizi isə milliyətcə qaraçıdır.

## Həmçinin bax
Pyotr Çixaçyov

**Pyotr Aleksandroviç Çixaçyov** (; ) — rus coğrafiyaçısı, geoloq və səyyah.

## Tərcümeyi-hal
Atası — Aleksard Petroviç Çixaçyov (1774–1827)- məktəb direktorudur. Anası — Anna Pyotr Çixaçyov (1772–1849). Qardaşı — Platon (1812–1892) səyyahdır. 1820-ci ildə Çar ailəsində anadan olub. Evdə təhsil alıb, sonra Peterburq Universitetinə daxil olub, xarici ölkələrə mühazirələr dinləməyə gedib. Təhsildən sonra Dövlət Universitetində tərcüməçi işləyir. Həmçinin Konstantinopol səfirliyində rus dilində tərcüməçi olur. 1939-cu ildə Apennin yarımadasının təbii ehtiyatları və geologiyasını öyrənir. Həmçinin yarımadanın cənub hissəsinin xəritəsini tərtib edir. 1842-ci ildə Altay dağlarına səyahət edir, fiziki-coğrafi şəraitini, coğrafiyasını və geologiyasının öyrənir. Altay dağları barədə "Şərqi Altaya səyahət kitabı"nı Parisdə nəşr etdirir. Ən yaxşı nailiyyəti isə Kuznetsk daş kömür mədənini kəşf edir. 1863–1864-cü illərdə Kurdistana, Şərqi Frakiya və Kiçik Asiyaya elmi ekspesiyaya gedir. Bu ekspesiyanın nəticəsində Kiçik Asiyanın xəritəsini çəkir.

## İstinadlar
Çəpçəp (Zəncan)

**Çəpçəp** () — İranın Zəncan ostanının Zəncan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 677 nəfər yaşayır (143  ailə).

## Coğrafi yerləşməsi
Zəncan şəhristanının Zəncanrud kəndistanında, Zəncan şəhərindən 66&nbsp;km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Çəpdərə (Sultaniyə)

**Çəpdərə** () — İranın Zəncan ostanı Sultaniyə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 179 nəfər yaşayır (44 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Ətraf bölgəsinin Sultantəpə kəndistanında, Zəncan şəhərindən 54&nbsp;km cənub-qərbdədir.
## Həmçinin bax

## İstinadlar
Çəpər (Zəncan)

**Çəpər** — İranın Zəncan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Ətraf bölgəsinin Çaypara kəndistanında, Zəncan şəhərindən 30 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Çərçəli (Meşkinşəhr)

**Çərçəli** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 271 nəfər yaşayır (57 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Horand bölgəsinin Yaft kəndistanında, Horand qəsəbəsindən 16 km cənubdadır.

## İstinadlar
Çərçili (Marağa)

**Çərçili** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Miyandab bölgəsinin Mərhəmətabad kəndistanında, Miyandab qəsəbəsindən 9 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Çərəli (Təbriz)

**Çərəli** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Səriskənd bölgəsinin Səriskənd qəsəbəsindən 12 km şimaldadır.

## İstinadlar
Xuan İqnasio Molina

**Xuan Iqnasio Molina** () — Çilili rahib və naturalistdir. Əvvəlki ədəbiyyatlarda "abbat Molina" adlanırdı.

## Tərcümeyi-hal
Molina Vilya-Aleqra şəhərində Guaraculen fermasında anadan olub. Hal-hazırda Çilinin Maule regionu adlanır. Onun valideynləri Agustín Molina və Francisca González Bruna-dır.

O Talsada məktəbə gedib. 1786-cı ildə Molina Çilini tərk edir. O Bolonidə təbiət elmlərini öyrənir. O, "Saggio sulla historia naturale del Chile" əsərini yazır.

## Elmi işləri
* Compendio della storia geografica, naturale, e civili del regno del Chili (1776).
* Ensayo sobre la historia natural de Chile (1782).
* Ensayo sobre la historia civil de Chile (1787).

## Xatirə
Ruis Lopes və Xose Pavon onun şərəfinə bir gülü *Molina*adlandırırlar.

## Ədəbiyyat
* Молина, Хуан-Игнасио // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.
* Reiche K. F. 1902. Estudios críticos sobre la flora de Chile *Anal. Univ. Chile* 111: 153–183.
* Hellwig F. H. 1993. The genera *Pingraea* Cassini and *Neomolina* Hellwig *Candollea* 48: 212 (1–2)/d39_131–154.pdf on line

## İstinadlar
Çərən (Miyanə)

**Çərən** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Türkmən bölgəsinin Tirçayı kəndistanında, Türkmən qəsəbəsindən 17 km şimal-şərqdədir.

## İstinadlar
Çərəli

* Çərəli (Qubadlı) — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Çərəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Çərəli (Təbriz) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Çərgər (Əbhər)

**Çərgər** () — İranın Zəncan ostanı Əbhər şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Əbhər bölgəsinin Əbhərrud kəndistanında, Əbhər qəsəbəsindən 34 km şimal-qərbdədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 853 nəfər yaşayır (238 ailə).

## İstinadlar
Asavbaş (Avurğazı)

**Asavbaş** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Semenkin kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Tolbazı): 25&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Semenkin): 4&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sterlitamak stansiyası): 34&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə çuvaşlar (93%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Çərikli (Zəncan)

**Çərikli** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Xudabəndə şəhristanının Qışlaqat Əfşar kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 51&nbsp;km qərbdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 85 nəfər. yaşayır (21 ailə).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Henrix Kipert

**İohan Samuil Henrik Kipert** () — alman coğrafiyaçısı və kartoqrafıdır. Rusiya və Avstriya elmlər akademiyasının üzvüdür.

## Tərcümeyi-halı
Henrik Kipert ticarətçi ailəsində anadan olub. Uşaqlığından səyahət etməyə marağı var idi. Ailə dostları tarixçi Leopold fon Rank onun bu marağına dəstəkləmiş və səyyah etməyə kömək etmişdir. O həmçinin tarixə marağı var idi. 1836-cı ildə Berlin universitetinə daxil olur, filogiyanı və coğrafiyanı öyrənir. Bu illərdə o dostu Karl Ritterin köməkliyi ilə öz tarixini xəritəsini çəkir. 1839-cu ildə Ritter Kiçik Asiyanın topoqrafik xəritəsini tərtib edir. 1841-ci ildə Konstantinopula, Yunanıstana səyahət edir. Bu səyahət zamanı o türk dilini öyrənir. 1841-ci ildə "Yunanıstanın atlasını və yunan qəbilələri" kitab dərc elətdirirş Berlinə qayıtdıqda o ərəb, fars dillərini bilirdi. 1846-cı ildə Fransız akademiyasına kitabxanasından roma-sasani müharibəsini araşdırır. 1845-ci ildə məktəb üçün xəritələt hazırlayır. 1852-ci ildə Berlinə qayıdır və katoqrafiyadan dərs deyir. 1854-cü ildə Prusiya kralının üzvü olur. O antik Marvitaniya və Numidiyanın xəritələrini tərtib edib. 1863-cü ildə Teodora təklifi ilə xəritələr tərtib edir.1864-cü ildə Prusiya krallığının topoqrafı olur. 1877-ci ildə Hipert Almaniyanın Palent cəmiyyətin üzvü olur. Onun oğlanları H. Hipert və Riçard Hipert də coğrafiyaçıdılar.

## Tərtib etdikləri

* *Atlas von Hellas und den hellenischen Kolonien (Атлас Греции и греческих колоний)*. 24 Blätter, Berlin 1841–1844
* *Palästina*. 3 Bände, Halle 1841
* *Karte von Kleinasien (Карты Малой Азии)*. 6 Blätter, Berlin 1843–1845
* *Neuer handatlas der Erde (Новый малый атлас Земли)*. 40 Blätter, Berlin 1857–1860
* *Atlas antiquus (Атлас древностей)*. Berlin 1861
* *Großer Handatlas (Большой атлас Земли)*. Berlin 1893–1895
* *Formae orbis antiqui (Атлас древнего мира)*. 36 Karten, Berlin 1893 ff., fortgesetzt von Richard Kiepert
* *Lehrbuch der alten Geographie (Учебник по древней географии)*. Berlin 1878
* *Leitfaden der alten Geographie (Руководство по древней географии)*. Berlin 1879

## Ədəbiyyat
* Joseph Partsch: *Heinrich Kiepert. Ein Bild seines Lebens und seiner Arbeit.* Leipzig 1901.
* Helmut Jäger: *Zum 175. Geburtstag des Akademiemitgliedes, Altphilologen und Geographen Heinrich Kiepert.* In: *Mitteilungen der Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt*. 1993, S. 26–28.
* Lothar Zögner: *Antike Welten neue Regionen. Heinrich Kiepert 1818–1899. Ausstellung Staatsbibliothek zu Berlin, 16. April — 29. Mai 1999, Berlin 1999, *
* Ulrich Freitag: *Heinrich Kiepert’s kartographische Leistung.* Fachrichtung Kartographie, Institut für Geographische Wissenschaften, Berlin 1999. (= Berliner Manuskripte zur Kartographie)

## İstinadlar
Vratsa vilayəti

**Vratsa vilayəti** () — Bolqarıstanın şimal-qərb zonasında yerləşən vilayət. Sahəsi 3619.7 Km2 olan Vratsa vilayətinin əhalisi, 2011-ci ilə olan məlumata görə 186 848 nəfərdir.

## İnzibati əraziləri
Vratsa vilayəti 10 icmadan ibarətdir. Vratsa vilayətinin inzibati paytaxtı Vratsa şəhəridir.

## Əhalisi
Vratsa vilayətinin əhalisinin 92.73 faizi milliyətcə bolqar, 6.18 faizi isə milliyətcə qaraçıdır.

## Həmçinin bax
Çərəli (Sərab)

**Çərəli** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 298 nəfər yaşayır (47 ailə).

## Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Əbərqan kəndistanında, Sərab şəhərindən 11,5 km qərbdədir.
## İstinadlar
Çərməvəran (Əhər)

**Çərməvəran** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ətraf kəndistanında, bölgə mərkəzindən 9 km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar
Çərmxoran (Təbriz)

**Çərmxoran** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Bostanabad bölgəsinin Abbaslı kəndistanında, Bostanabad qəsəbəsindən 18 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Çərvər (Miyanə)

**Çərvər** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Kəndovan kəndistanında, bölgə mərkəzindən 4 km şimal-şərqdədir.

## İstinadlar
Çərzəxun (Bostanabad)

**Çərzəxun** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1.548 nəfər yaşayır (334 ailə).

## Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Bostanabad bölgəsinin Ucar kəndistanında, Bostanabad qəsəbəsindən 4&nbsp;km cənubdadır.

## İstinadlar
Çəvan (Təbriz)

**Çəvan** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Təbriz şəhərindən 12 km cənub-şərqdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1.729 nəfər yaşayır (448 ailə).

## İstinadlar
Çəvan (Marağa)

**Çəvan** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Səcaru kəndistanında, Marağa şəhərindən 14 km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar
Çığlı (Miyanə)

**Çığlı** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Türkmən bölgəsinin Bərvanan kəndistanında, Türkmən qəsəbəsindən 13 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Çığlı (Zəncan)

**Çığlı** — İranın Zəncan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Qiydar bölgəsinin Qışlaqat Əfşar kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 47 km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar