open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filozoa

**Filozoa** — arxaqamçalılar arasında monofiliya qruplaşdırması. Buraya heyvanlar və onların ən yaxın birhüceyrəli qohumları (göbələklər və ya ichthyosporea ilə müqayisədə heyvanlarla daha yaxın olan orqanizmlər) daxildir.

Hal-hazırda Filozoa kladına üç qrup təyin edilmişdir:

* Filasterea qrupu
* Xoanoflagelatlar – yaxalı qamçıdaşıyanlar
* Animalia krallığı – yəni heyvanlar

## Etimologiya
Sözün birinci hissəsi ip mənasını verən latın sözü "filum"-dan gəlir, ikincisi isə heyvan mənasını verən yunancadan "zōion*"* sözündən.

## İstinadlar
Brodniklər

**Brodniklər** (*bordniklər, prodniklər*) — XII–XIII əsrlərdə rus knyazlıqları ilə həmsərhəd olan ərazilərdə yaşayan, Azov dənizi, aşağı Don və Dnestr sahillərinin slavyan əhalisi. Bir versiyaya görə, *"brodniki"* adı "*бродить*", yəni sərsərilik mənasını verən slavyan sözündən gəlir.

Bu yerlərdə yaşayan ostqotlar və alanlar brodniklərin tərkibinə daxil olmaları ehtimal edilir. Bizanslı Nikita Akominat 1190-cı ildə öz əsərində brodniklərin tavroskiflərin bir qolu olduğunu müdafiə edirdi. Başqa bir versiyaya görə, sərgərdanlar slavyan-roman mənşəli idi.

Brodniklər gələcək Moldova knyazlığının ərazisində məskunlaşan valaxların cənub qonşuları idi. Brodniklər Bucakın şimal-qərb hissəsində, müasir Rumıniyanın Vrança və Qalats judetslərinin cənub hissəsində yaşayırdılar. Onların, həmçinin, Dnestr və Dnepr arasındakı sahildə yaşadıqları güman edilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* Микола Руденко. Хто такі бродники? // Крізь Пітьму Тисячоліть.
* *Князький И. О.* Славяне, волохи и кочевники Днестровско-Карпатских земель (кон. IX — сер. XIII в.). Коломна, 1997. С. 204—207.
* *Пашуто В. Г.* Внешняя политика Древней Руси. М., 1968
* *Пламен Павлов*. Руски бродници, политически емигранти и авантюристи във Второто българско царство Архивная копия от 29 ноября 2014 на Wayback Machine
* *Успенский Ф. И.* Образование Второго Болгарского царства.

## Xarici keçidlər

* Статья «Бродники» в Православной энциклопедии 
* Евграф Савельев. История Дона и Донского казачества. Часть 1-я. Древность казачества. Глава V-я. Бродники. Епархия Сарская и Подонская
Sizi məlumatlandırmağa məcburuq ki, sabah bizi və ailəmizi öldürüləcəklər

**Sizi məlumatlandırmağa məcburuq ki, sabah bizi və ailəmizi öldürüləcəklər: Ruandadan hekayələr** () — "The New Yorker" yazıçısı Filip Qureviçin təxminən 1.000.000 tutsi və hutu millətlərin öldürüldüyü 1994-cü ildə baş verən Ruanda soyqırımından bəhs edən 1998-ci ilə aid qeyri-bədii kitabı.

## Xülasə
Kitabda Qureviçin Ruanda soyqırımından sonra Ruandaya etdiyi səyahətlər təsvir edilir, o, sağ qalanlardan müsahibə alır və məlumat toplayır. Qureviç sağ qalanların hekayələrindən bəhs edir və soyqırımın mənası haqqında fikirlərini bölüşür. Kitabın adı 1994-cü il aprelin 15-də Muqonero bölgəsinin Kibuye prefekturasında adventist xəstəxanasına digər tutsilərə sığınan Yeddinci günün adventistləri pastorun Ruandanın qərbindəki Yeddinci günün adventistləri kilsəsinin prezidenti pastor Elizafan Ntakirutimanuya yazdığı məktubdan irəli gəlir.  Qureviç Ntakirutimanunu ertəsi gün kompleksdə baş verən qətllərə kömək etməkdə günahlandırır. Ntakirutimanuya axır əvvəl Ruanda Beynəlxalq Cinayət Tribunalı tərəfindən məhkum edildi. Kitab təkcə 1994-cü ildə soyqırımın hadisələrini deyil, həm də Ruandanın bu qanlı hadisələrə qədərki tarixini izah edir.

## İstinadlar
Sem Reymi

**Samuel Marşall "Sem" Reymi** (; ) — amerikalı kinorejissor, ssenarist, kinoprodüser və aktyor. Karyerasının əvvəlində o, ironik qorxu filmlərindən ibarət Qorxunc ölülər trilogiyası ilə məşhurlaşdı. Reymi daha sonra Hollivudun böyük blokbasterlərinə çevrildi və Hörümçək-adam trilogiyasını və Disney studiyası üçün bir sıra fantastik filmləri idarə etdi. O, həmçinin digərləri arasında  və Eş qorxunc ölülərə qarşı seriallarının yaradıcılarından biridir.

## Həyatı
Sem Reymi Miçiqan ştatının Royal-ouk ərazisində, yəhudi ailəsində anadan olub.  Valideynləri Macarıstandan və Rusiya İmperiyasından gələn yəhudi mühacirlərinin nəslindəndir. Atası Leonard Ronald Reymi və anası Celia Barbara Reymi yəhudiliyin Mühafizəkar qolunun tərəfdarları idilər. Semin nənəsi ABŞ-yə köçməzdən əvvəl onların soyadı Reynqeverts idi. İki qardaşı var - kiçik qardaşı Ted və bir neçə ssenarinin həmmüəllifi olan böyük qardaşı Ayvan. Gillian Green ilə evlidir. Onların beş övladı var.
## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Qurmuxi

**Qurmuxi** (Pəncapca: **ਗੁਰਮੁਖੀ**) Landa əlifbasından hazırlanmış və ikinci Siqh qurusu Guru Anqad tərəfindən standartlaşdırılaraq hal-hazırda da istifadə edilən abugidadır. Siqh əlifbası kimi tanınan Qurmuxi Hindistan Federasiyasının Pəncab əyalətindəki Pəncab dilinin rəsmi yazısı kimi istifadə olunur.

Müasir Qurmuxinin otuz beş orijinal hərfi, buna görə də otuz beş ümumi alternativ termini və ya painti, üstəgəl altı əlavə samiti, doqquz səsli vurğusu, burun səsləri üçün nəzərdə tutulmuş iki xüsusi vurğusu, əkiz samitlər üçün istifadə edilən xüsusi bir vurğusu və üç alt işarəsi mövcuddur.

## Hərfləri
### Samitlər

### Saitlər
Squeaky Wheel

**Squeaky Wheel**, Rusiyada rus dilində yayımlanan hərbi radiostansiyadır. Radiostansiyanın 2000-ci ildə yayıma başlayan stansiya olduğu təxmin edilir.
Edvard Hovard Haus

**Edvard Hovard Haus** (; ) – ABŞ jurnalisti. O, ABŞ mətbuatında Yaponiya və yaponlar haqqında rəyin formalaşmasında vacib rol oynamış, Yaponiyada ingilisdilli *"Tokyo Times"* qəzetini yaratmışdır.

## Həyatı
Edvard Hovard Haus 1836-cı ildə ABŞ-nin Boston şəhərində doğulmuşdur. Haus müxtəlif peşələrlə məşğul olmuşdur: musiqiçi, teatr meneceri, ABŞ Vətəndaş müharibəsi müxbiri, musiqi və teatr tənqidçisi.

Haus 1871-ci ildə Yaponiyaya gələrək Tokio Universitetinin sələflərindən olan Kaysey Qakkoda müəllim kimi işləməyə başlamışdır. Yaponiyanı dəstəkləyən baxışları səbəbilə Yaponiya hökuməti, xüsusilə də, Okuma Şiqenobu tərəfindən sevilən şəxsə çevrilmişdir. Haus 1873-cü ildə müəllim postunu tərk edərək 1874-cü ildəki Tayvan ekspedisiyasında müharibə müxbiri kimi Yaponiya ordusunu müşayiət etmişdir. 1877-ci ildə hökumətin dəstəyi ilə ingilisdilli *"Tokyo Times"* qəzetini yaratmış və 1880-ci ilə qədər redaktoru olmuşdur. O, bu illərdə eksterritoriallıq, müqavilələrin yenilənməsi və xarici əlaqələr kimi məsələlərdə Yaponiyanın mövqeyini dəstəkləmişdir.

Haus 1880-ci ildə ABŞ-yə qayıtmış, 1881-ci ilin əvvəlində isə Londona köçmüşdür. Londonda teatr meneceri kimi işləməyə başlamışdır. Daha sonra Yaponiyaya qayıtmış, həyatının son illərini Yaponiyada Qərb musiqisini təbliğ etməklə keçirmişdir.

## Təltifləri
Haus 1883-cü ildə iflic keçirdikdən sonra Yaponiya hökuməti ona ömürlük pensiya təyin etmiş və Yaponiya qarşısındakı xidmətlərinə görə "Müqəddəs xəzinə" ordeni ilə təltif etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
ISO 15924

**[[Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı|ISO]] 15924**, *Şrift adlarının təsviri üçün istifadə edilməsi nəzərdə tutulmuş xüsusi kodlar olub*, bir neçə yazı sistemi üçün ikili qrup kodu və yaxud da ikiqat qrup kodu adlandırılan xüsusi kod qrupunu müəyyənləşdirmişdir. Hər şrift üçün xüsusi olaraq nəzərdə tutulmuş olan dörd hərfli bir kod və eyni zamanda da rəqəmsal kod verilir. Hər nə qədər də təbii dillər üçün kodları müəyyən edən ISO 639, veb brauzerlərin xarici mətnlər üçün hansı şriftdən istifadə etməli olduğunu müəyyənləşdirmək HTML və XML adlı xüsusi kod qruplarından istifadə edilsə də, ISO 15924 hal-hazırda bu məqsədlər üçün işarələmə dillərində istifadə edilmir.
Abuqida

***Abugida*** (İngiliscə tələffüzü: [ˌɑːbuːˈɡiːdə] (Ge‘ez አቡጊዳ ’äbugida)) və ya digər adı ilə ***alfahecalama*** — fraqmentar yazı sistemidir. Bu sistemdə hər bir ardıcıl samit-sait cütü tək bir vahid kimi yazılır: Hər bir vahid bir samit hərfin əsasında qurulur; sait hərflər isə öz növbəsində ikinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb edirlər. Bu, samit və sait hərflərin eyni dərəcədə əhəmiyyətə malik olduğu əlifbadan və saitlərin əskik olduğu və ya istəyə görə yazıldığı əbcəddən çox fərqlidir. (Çox da akademik olması lazım olmadığı hallarda, bütün bu yazı sistemlərini ümumilikdə əlifba adlandırmaq mümkündür.) Abuqidalara Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada istifadə edilən brahmi ailəsinə məxsus olan yazılar daxildir.

Bir dilçilik termini kimi *Abugida* ilk dəfə Peter T. Daniels tərəfindən 1990-cı ildə hazırlamış olduğu yazı sistemlərinin tipologiyasında istifadə edilmişdir. Abece sözünün latın dilinin ilk üç hərfi olan*, [[a]], [[b]]e [[c]]e* hərflərindən; Alfabe sözünün isə öz növbəsində Yunan əlifbasının ilk iki hərfi olan Alfa və Beta hərflərindən yaranmasına paralel olaraq, **Abugida** sözü də öz növbəsində *Geez yazısı* mənası verən Efiopiya mənşəli bir söz olub və adını bu yazı sisteminin ilk dörd hərfi olan *ä bu gi da* hərflərindən götürmüşdür. Danielsin bu sözü işlətmə forması nəzərə alınarsa, abugida; samit və sait hərflərin birləşərək yaratdığı və fiqurların bir-birinə heç oxşamadıgı heca yazısından və eyni zamanda da samit və sait hərflərin müstəqil simvollar kimi istifadə edildiyi əlifbadan tamamilə fərqlənir. *Əlifba hecalama* termini isə ilk dəfə olaraq 1997-ci ildə Uilyam Bright tərəfindən, Cənub-Şərqi Asiya dillərinə əsaslanaraq "həm əlifba, həm də heca sistemlərinin birləşməsi" ideyasını əks etdirdiyinə görə hind yazılarını təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.

Abigudalar uzun müddət heca yazısı kimi və ya heca yazısı ilə əlifba arasında bir keçid kimi görülmüş və bir çox oxşar adlarla çağırılmışdır: *neosyllabary (yeni yazı)* (Février 1959), *pseudo-alphabet* *(Yalançı* *əlifba)* (Householder 1959), *semisyllabary (yarımhecalama)* (Diringer 1968, haqqında bəhs edilən terminin müxtəlif istifadə versiyaları mövcuddur) və *syllabic alphabet (hecalı əlifba)* (Coulmas 1996, bu termin heca yazısının sinonimi kimi istifadə olunur).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xoren Abramyan

**Xoren Babkeni Abramyan** (; ) — SSRİ və Ermənistan teatr və kino aktyoru, rejissor, SSRİ xalq artisti (1980). SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür (1981).

## Həyatı
Xoren Abramyan 1 aprel 1930-cu ildə İrəvanda anadan olmuşdur. 1951-ci ildə İrəvan Dövlət Teatr və Kino İnstitutunu bitirmiş və Qabriel Sundukyan adına Ermənistan Milli Teatrının səhnəsində oynamağa başlamışdır (1980–1985-ci illərdə, 1988-ci ildən baş rejissor). 1985–1988-ci illərdə Askanaz Mravyan adına Leninakan teatrının baş rejissoru işləmişdir. Xoren Abramyan kinoda debütünü 1949-cu ildə "*Ararat vadisinin qızı*" filmində etmişdir. O, "*Dağ gölünün sirri*" (1954), "*Boy*" (1957), "*İlk sevgi mahnısı*" (1958,), "*Ana ürəyi*" (1958), "*Saroyan qardaşları*" (1968), "*Doğum*" (1978), "*Çox yaşa*" (1980) filmlərində rol almışdır.

## Mükafatları
* Ermənistan SSR əməkdar artisti (1961)
* Ermənistan SSR xalq artisti (1969)
* SSRİ xalq artisti (1980)
* SSRİ Dövlət mükafatı (1981, teatr əsərlərinə görə)
* Ermənistan SSR Dövlət mükafatı (1970, "*Saroyan qardaşları*" tamaşasına görə)
* Ermənistan SSR Dövlət mükafatı (1988)
* Müqəddəs Mesrop Maştots ordeni (2000)
* "Aktyorluq işinə görə mükafatlar" nominasiyası üzrə Ümumittifaq kinofestivalının laureatı ("*Saroyan qardaşları*" filmi, Minsk, 1970)
* "Ən yaxşı aktyor işi üçün mükafatlar" nominasiyasında Ümumittifaq kinofestivalının laureatı ("*Yaşasın*" filmi, Düşənbə, 1980)
* İrəvanın fəxri vətəndaşı (2000)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abramtsevo-Kudrino oyma sənəti

**Abramtsevo-Kudrino oyma sənəti** — XIX əsrin sonlarında Moskva yaxınlığındakı Abramtsevo mülkünün yaxınlığında formalaşmış ağac üzərində oyma sənəti. Sənətkarlığın yaranması Abramtsevo mülkünün rəssamları və ilk növbədə 1882-ci ildə Savva Mamontovun mülkündə olan Xotkovo, Axtırka, Kudrino, Mutovki kəndlərindən olan oyma ustalarının oxuduğu və işlədiyi dülgərlik və oyma emalatxanası təşkil edən Yelena Polenova ilə sıx bağlıdır.

Seminar təşkil edilərkən maarifləndirici fəaliyyətə, tələbələrdə yaradıcı əhval-ruhiyyənin yaradılmasına və saxlanmasına xüsusi diqqət yetirilmişdir. Seminarda oyma vərdişlərini öyrənməklə yanaşı, rəsm və rəngkarlığın əsasları öyrədilmişdir. Abramtsevo Muzey-Qoruğunda dərslər keçirilmiş, əmlakda böyük bir xalq sənəti kolleksiyası toplanmışdır. Seminarın məzunları hədiyyə olaraq öz işlərini təşkil etmək üçün alətlər almışdılar.

1890-cı ildə tələbələrdən biri V. P. Vornoskov doğulduğu Kudrino kəndində öz istehsalatını qurmuş, Abramtsevo emalatxanasının sifarişi ilə işləməyə başlamışdır. Əvvəlcə kiçik olan bu emalatxana gələcək sənətkarlığın əsasını təşkil etmişdir. Kudrino emalatxanasında ornamental oymağın xüsusi üslubu formalaşmış, yastı relyefli oymağın həndəsi oyma ilə uğurlu birləşmələri tapılmış, utilitar əşyalarda oyma dekorasiyanın üzvi istifadəsi prinsipləri müəyyən edilmişdir. İşin ilk illərində peşəkar rəssamlar Vasili Sokolov, Sergey Malyutin və Əl Sənəti Muzeyinin işçiləri xüsusi "Vornoskov" üslubunun hazırlanmasında böyük köməklik göstərmişdilər.

Vornoskovun və onun davamçılarının məhsulları – ritmik çiçək ornamentləri ilə örtülmüş çömçələr, tabutlar, çəlləklər, duzqablar, dekorativ qablar və vazalar ağacın təbii gözəlliyini vurğulamaqla müxtəlif tonlama ilə seçilir. Çiçək ornamenti təkcə oyma kəndli məmulatları və ev dekorasiyası nümunələrinə deyil, həm də köhnə çap kitablarının ornamental ekran qoruyucularına əsaslanır. Kudrino ustalarının ornamentinin inkişafı fərdi elementlərin bütün məhsulu əhatə edən möhkəm dekorativ kompozisiyaların birləşməsindən keçmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
*
Abrau-Dyurso (şirkət)

"**Abrau-Dyurso**" (; ) — Rusiyanın Abrau-Dyurso kəndində yerləşən şərabçılıq şirkəti.

Şərab zavodu 1870-ci ildə çar II Aleksandrın fərmanı ilə yaradılmışdır. Zavod köpüklü şərablar istehsal edir və satırdı. Həmçinin, tərkibində otel, spa və restoran fəaliyyət göstərirdi. "Abrau-Dyurso" Rusiyanın ən yaxşı şərab bölgələrindən birinə sahib olaraq təsvir edilir və Boris Titova məxsusdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Campynemanthe

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Takson ilk dəfə 1893-cü ildə Anri Bayon tərəfindən təsvir edilmişdir. Cinsin bütün nümayəndələri Sakit okeanın cənub-qərbindəki Yeni Kaledoniya üçün endemikdir. Onun ən yaxın qohumu və fəsiləyə aid yeganə digər cins Tasmaniya üçün səciyyəvi olan *[[Campynema]]-dır*.

## Növlərin siyahısı
Cinsə təsvir edilmiş və qəbul edilmiş 3 növ daxildir:
* *[[Campynemanthe neocaledonica]]* (Rendl) Qoldblatt
* *[[Campynemanthe parva]]* Qoldblatt 1986
* *[[Campynemanthe viridiflora]]* Baill. 1893

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abraham a Santa-Klara

**Abraham a Santa-Klara** (, əsl adı **İohann (Hans) Ulrix Megerle**; ) — xətib və satirik, avqustin rahibi. O, 1677-ci ildən Vyanada saray xətibi olmuşdur.

## Yaradıcılığı
Santa-Klaranın xütbələri və tərbiyəvi yazıları xalq yumoru ilə qarışmışdı. O, dövrün katolik təbliğatçılarını çaşbaş salan sxolastika və mistisizmə tamamilə yad idi. Onun yaradıcılığında klerikalizm nisbətən azdır. Hans Ulrix dünyəvi münasibətləri təsvir etmiş, dövrünün mənfi xüsusiyyətlərini ifşa etmişdir. Çıxışları, moizələri gündəlik həyata yaxın idi və təsirli olmaq üçün heç nəyi nəzərdən qaçırmırdı. Onun yüksək pafosu oyunbazlığa çevrilmişdi, qəribə müqayisələr edir, oyuncaq sözlərdən istifadə edirdi. Santa-Klara belə bir qabığın altında dini və əxlaqi fikirləri həyata keçirməyə çalışırdı. Abraham a Santa-Klara 600-ə yaxın əsəri məlumdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Karl Bertsche: *Ihren Frühdrucken'de Abraham və Santa Claras ölmək* . Krieg, Vyana 1961.
* Gerhard Dunnhaupt: *Abraham və Sancta Clara (1644–1709)* . In: *Personalbibliographien zu den Drucken des Barock.* Band 1. Hiersemann, Stuttgart 1990, ISBN 3-7772-9013-0, S. 111–166.
* Franz M. Eybl: *Abraham və Santa Clara.* *Vom Prediger zum Schriftsteller* . Niemeyer, Tübingen 1992, ISBN 3-484-36506-4 .
* Gunter Haug: *Abraham və Santa Clara* . In: *Im Schatten eines Denkmals.* *Geschichte und Geschichten des Geburtsortes von Abraham və Santa Clara.* *Kreenheinstetten 793–1993* . Hrsg. Gemeinde Leibertingen. Braun, Tuttlingen 1993, s. 41–52.
* Martin Heidegger: *Uber Abraham və Santa Clara* . Meßkirch 1962.
* Robert A. Kann: *Kanzel və Katheder* . Herder, Freiburg i. Br. 1962.
* Jean Schillinger: *Abraham və Santa Clara* . Lang, Bern 1993, ISBN 3-906751-17-1 .
* Anton Philipp Knittel (Hrsg.), *Unterhaltender Prediger und gelehrter Stofflieferant — Abraham a Sancta Clara (1644–1709) — Beiträge eines Symposions anlässlich seines 300.* *Todestages*, Eggingen 2012, ISBN 978-3-86142-530-4
Karl Abraham

**Karl Abraham** (; ) — Almaniya psixoanalitiki. O, libidonun pregenital mərhələsinə, psixozun təhlilinə dair əsərlərin müəllifi obyekt münasibətləri nəzəriyyəsinin inkişafının əsasını qoymuşdur.

O, Eygen Bleylerin rəhbərliyi altında Sürixdəki Burqholtsli klinikasında (1904–1907) işləmiş, burada Karl Qustav Yunqun ideyalarına yaxınlaşmışdır. Abraham sonra Berlində özəl praktikant kimi çalışmışdır. 1907-ci ildə Ziqmund Freydlə tanış olmuşdur. Abraham bütün həyatı boyu Freydin ideyalarına yaxın qalmış, zamanla Yunqdan uzaqlaşmışdır. O, 1910-cu ildə Psixoanalitik Cəmiyyətin Vyanadan kənarda ilk şöbəsini – Berlin Psixoanalitik Assosiasiyasını təşkil etmiş və 1924-cü ildə onun prezidenti olmuşdur. Bu təşkilat əsasında bir klinika yaradılmışdır. Bunun sayəsində Berlin psixoanalitiklərin hazırlanması üçün mühüm mərkəzə çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Hilda Abraham: *Karl Abraham. Sein Leben für die Psychoanalyse*. Kindler, München 1976. ISBN 3-463-00650-2
* Brigitte Kaderas: *Karl Abrahams Bemühungen um einen Lehrauftrag für Psychoanalyse an der Friedrich-Wilhelms-Universität. Quellenedition der 'Denkschrift der Berliner Psychoanalytischen Vereinigung betreffend Einführung des psychoanalytischen Unterrichts an der Berliner Universität' und ihre Ablehnung*. In: Jahrbuch für Universitätsgeschichte 1 (1998).

## Xarici keçidlər

* Работы К. Абрахама на русском языке
Pal Abraham

**Pal Abraham** () və ya **Pol Abraham** (; ) — Macarıstan bəstəkarı. 1939-cu ildən ABŞ-də, 1956-cı ildən Qərbi Almaniyada yaşamışdır. 13 operettanın (o cümlədən "*Savoyda bal*", 1932), kino musiqisinin və s. müəllifidir.

## Əsərləri
### Operettalar
* *Zenebona* (1928), həmmüəllif
* *Der Gatte des Freuleins* (1928)
* *Es Geschehen noch Wunder* (1929)
* *Viktoria və İhr Husar* (1930)
* *Die Blume von Hawaii* (1931)
* *Ball im Savoy* (1932)
* *Märchen im Grand-Otel* (1934)
* *Viki* (1935)
* *Dschainach, das Mädchen aus dem Tanzhaus* (1935)
* *Roxy və ihr Wunderteam* (1936)
* *Julia* (1937)
* *Der weisse Schwan* (1938)

### Filmoqrafiya
* Viktoria und ihr Husar (1931, Almaniya).
* Die Blume von Hawai (1932/33, Almaniya).
* Ball im Savoy (1934, Avstriya), Gitta Alpar ilə.
* "Savoyda bal" operettası əsasında bir operettanın melodiyaları (1978, Sovet televiziyası).
* Savoyda bal (1985, SSRİ, Tallinfilm).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Владимирская А.* Звездные часы оперетты. — , 1975.

## Xarici keçidlər
* 
* Bioqrafiya
1-ci xətt (Sankt-Peterburq metrosu)

**Sankt-Peterburq metrosunun 1-ci xətti** — Sankt-Peterburq metrosunun xətlərindən biridir. SSRİ dövründə, 15 noyabr 1955-ci ildə açılıb. Xəttin uzunluğu 29.57 km-dir və 19 stansiyadan ibarətdir.

## İstinadlar
Yəhya Əfəndi Dərgahı

**Yəhya Əfəndi Dərgahı** İstanbulda Yəhya Əfəndi tərəfindən qurulmuş bir xanəgahdır. Beşiktaş, Yıldız məhəlləsi, Yəhya Əfəndi dalanında yerləşir. Dərgahın fəvvarəsinin kitabəsinə əsasən, qurulduğu tarixin 1538-ci il (hicri 945) olduğu təxmin edilir. 1925-ci ildə xanəgahlar bağlandıqdan sonra məscid kimi fəaliyyət göstərməyə başladı.

Dərgahın ərazisi Şeyx Yəhya Əfəndinin öz imkanları ilə satın aldığı geniş ərazini, daha sonra Yıldız və Çırağan saraylarının ərazilərinə əlavə olunan geniş torpaq sahəsini, əlavə olaraq Yüksək Dənizçilik Məktəbinin ərazisini də əhatə edərək Yıldız təpəsindən Boğaziçi sahilinə qədər kəsintisiz uzanıb. Xanəgah, məscid, tövhidxana, mədrəsə, hamam, qəbiristanlıq və müxtəlif evlərdən ibarət kompleks xarakterindədir. Zamanla bura müxtəlif yerlər əlavə edilib.

## Məzarlıq
Yəhya Əfəndinin vəfatından sonra dərgahın ətrafında bir çox insanların cənazəsi dəfn edilmiş və zamanla böyük bir qəbiristanlığa çevrilmişdir. Qəbiristanlıq buranın böyük bir hissəsini tutur. 19-cu əsrin ikinci yarısında bir çox təriqət mənsublarının, dövlət xadimlərinin, üləma və sülalə mənsublarının dəfn olunduğu bu ərazi Osmanlı yüksək təbəqəsinin qəbiristanlığına, daha sonra isə sultanın ailə qəbiristanlığına çevrilmişdir.

Burada Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Daxili İşlər Naziri Behbud Xan Cavanşirin məzarı da yer alır.

## İstinadlar
2022 FİFA Dünya Kuboku finalı

**2022 FİFA Dünya Kuboku finalı** — 2022 FİFA Dünya Kubokunun çempionunu müəyyən edən kubokun son futbol matçı. Qarşılaşma 2022-ci il dekabrın 18-də 80.000 tamaşaçı tutumuna malik Lusail şəhərindəki Milli Stadionunda keçirilmişdir. Finalda Argentina və Fransa milliləri üz-üzə gəlib. Argentina penaltilər seriyasında Fransanı məğlub edərək tarixində 3-cü dəfə dünya çempionu olmuşdur.

## Məkan

Final Doha şəhər mərkəzindən təxminən 15 kilometr (9,3 mil) şimalda yerləşən Lusaildəki Lusail İkonik Stadionunda keçirildi. Stadion Qətərin Dünya Kuboku iddiasının bir hissəsi kimi finala ev sahibliyi etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu və 15 iyul 2020-ci ildə son məkan olaraq təsdiqləndi. Stadionda final ilə yanaşı, dünya çempionatının açılış matçı, qrup mərhələsinin oyunları və pley-off oyunları da nəzərdə tutulub.
Qətər Futbol Assosiasiyasına məxsus olan Lusail İkonik Stadionu Qətərin Dünya Çempionatına qalib gəlməsinin bir hissəsi kimi tikilib. Stadion İngilis firması Foster + Partners və Populous tərəfindən dizayn edilmiş, MANICA Architecture tərəfindən dəstəklənmişdir. Stadion günəş enerjisindən istifadə etməklə soyudulacaq və karbon izi sıfır olacaq. Tikinti 2017-ci ilin aprelində başladı və 2020-ci ildə başa çatdırılması planlaşdırılırdı. Bununla belə, stadionun tamamlanması təxirə salındı ​​və tikinti nəhayət 2021-ci ilin noyabrında başa çatdı. Stadion ilk matçını 9 sentyabr 2022-ci ildə Lusail Super Kuboku oyunu ilə gözləniləndən gec keçirdi.

## Finala gedən yol

## Matç
### Detallar




|style="width:60%; vertical-align:top;"|
|}

### Statistikalar

## Həmçinin bax
* 2022 FİFA Dünya Kuboku

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
"Osmaniyə" ordeni

**Osmaniyə ordeni** 1862-ci ildən Osmanlı İmperiyası tərəfindən verilən mülki və hərbi ordenidir. Sultan Əbdüləziz taxta çıxdıqdan sonra 9 dekabr 1861-ci ildə yeni ordenin yaradılması üçün iradə buyurdu. 1862-ci ildən verilməyə başlandı.
Hürufi-münfasilə

**Hürufi-münfasilə** (), **xətti-cədid**, **xətti-Ənvəri**, **Ənvər yazısı**, **Ənvəriyyə**, **ordu əlifbası** və yaxud **alman yazısı —** Ənvər Paşanın Osmanlı türkcəsinin yazılmasını asanlaşdırmaq üçün ərəb əlifbasını dəyişdirərək əldə etdiyi yazı sistemi. Sistem Hərbiyyə Nəzarətinin də töhfəsi ilə uzun müddət istifadədə qaldı. Bu sistemə görə hərflərin son formaları bir-biri ilə əlaqələndirmədən yazılır və saitlər də göstərilirdi. Ənvər Paşa 1917-ci ildə bu sistemi öyrətmək üçün Ə*lifba* adında bir oxu kitabı hazırladı. Yazının rəsmi olaraq sona çatması, yoxsa kortəbii şəkildə tərk edilməsi bilinmir. Bu yazı sistemi 35-i samit və 10 sait-i olmaqla cəmi 45 hərfdən ibarətdir.

Rövşən Əşrəf Ünaydın, Mustafa Kamalın 1918-ci ildə bu sistemlə bağlı fikirlərini bu cür bildirir:

## İstinadlar
Yasin Adli

**Yacine Adli** () — Əlcəzair əsilli Fransalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Milan" klubundan icarə əsasında "Fiorentina" klubunda hücumameyilli yarımmüdafiəçi kimi çıxış edir.

## Həyatı
29 iyul 2000-ci ildə anadan olub.

## Klub karyerası

### PSJ
Yasin Adli 2013-cü ildə "PSJ" klubunun uşaq komandasına qoşulur. Adli 19 may 2018-ci ildə "PSJ"-nin əsas heyətində, Liqa 1 matçında "Kann" klubuna qarşı oyunda debüt edir. O, səfərdə 0:0 hesablı heç-heçə ilə bitən oyunun 83 dəqiqəsində Kristofer Nkunku əvəz edir.

2 iyul 2018-ci ildə Adli "PSJ" ilə ilk peşəkar müqaviləsini imzalayır.

### Bordo
31 yanvar 2019-cu ildə, 2018–19 qış transfer pəncərəsinin son günü, Adli "PSJ"nin liqadakı rəqiblərindən olan "Bordo" klubuna transfer olunur. Futbolçu yeni klubu ilə 4+0.5 illik müqavilə bağlayır. Transferin qiyməti 5,5 milyon avro və növbəti satışdan 40% qazanc şərti ilə olur.

"Bordo" klubunun heyətində 67 oyun keçirir və 5 qol vurur.

### Milan
31 avqust 2021-ci ildə Adlinin İtaliya nəhəngi "Milan" klubu ilə 5 illik müqavilə imzaladığı açıqlanır. Milan bu transfer üçun Bordoya 8 milyon avro ödəyir. O, 2021–22 mövsümünün qalan hissəsi üçün yenidən kluba icarəyə verilir və "Bordo"nun heyətində meydana çıxdığı 32 oyunda 1 qol vurur.

### Fiorentinaya icarə
Adli 28 avqust 2024-cü ildə A Seriyası klubu "Fiorentina"ya mövsümün sonuna qədər, transferin daimi olması seçimi ilə icarəyə verilib.

## Milli komanda karyerası
O, Fransanın gənclərdən ibarət Milli komandasının oyunçusudur və 2017-ci ildə 17 yaşadək futbolçular arasında Avropa çempionatında və 2017-ci il FIFA U-17 Dünya Kubokunda Fransa U17-ni təmsil etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Finneas Okonnell

**Finneas Beyrd Okonnell** (, ) — amerikalı müğənni, mahnı yazarı, musiqi prodüseri və aktyor. O, müxtəlif sənətçilər, xüsusi ilə də bacısı Billi Ayliş üçün mahnılar yazıb prodüserlik etmişdir. O, Böyük Dördlük kateqoriyalarındakı nominasiyalar da daxil olmaqla, 13 ümumi nominasiya arasında səkkiz "Qremmi" mükafatı qazanıb. Bundan əlavə o, "No Time to Die" mahnısına görə "Oskar", "Qızıl Qlobus" və "Qremmi" mükafatına layiq görülüb.

Finneas solo ifaçı kimi bir neçə sinql buraxıb və  ilk mini-albomu "Blood Harmony"ni 2019-cu ilin oktyabrında yayımlayıb. Mini-albomun "Let's Fall in Love for the Night" mahnısı ABŞ Billboard alternativ mahnılar hit-paradında 17-ci pilləyə yüksəlmişdir. Onun ilk studiya albomu "Optimist" 2021-ci ilin oktyabrında Interscope Records tərəfindən buraxılıb.

Finneas 2013-cü ildə "Life Inside Out" adlı müstəqil filmdə rol alıb. O, həmçinin Fox musiqili komediya-dram serialı "*Glee*"də Alistair rolu ilə tanınır. Bundan əlavə o, ABŞ sitkom serialı "Müasir ailə"də çəkilmişdir.

## Həyatı

Finneas 30 iyul 1997-ci ildə Los-Anceles şəhərində anadan olmuşdur. Onun anası Meggi Beyrd aktrisa və ssenarist, atası Patrik O'Konnell isə aktyordur. Musiqiçi ailəsində böyüyən Finneas anası tərəfindən musiqi təhsili almışdır. O, uşaq yaşlarından etibarən mahnı yazmaqla və prodüserlik etməklə məşğuldur.

## Şəxsi həyatı
Finneas hazırda Los-Ancelesdə yaşayır. Onun 2018-ci ildən yutuber Claudia Sulewski ilə romantik münasibəti var. O, "Claudia" adlı sinqlını onunla tanış olduğu gecədən sonra yazmışdır.

Valideynləri tərəfindən vegetarian kimi böyüdüldüyünü hazırda isə veqan olduğunu bildirir.

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
**[[Optimist]]* (2021)
**[[For Cryin' Out Loud!]]* (2024)

**Mini-albomları**
**[[Blood Harmony]]* (2019)

**Soundtrek albomları**
**The Fallout* (2021)
**Vengeance* (2022)

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabatdaq balıqçılığı

**Qarabatdaq balıqçılığı** – kiçik çaylarda balıq tutmaq üçün istifadə olunan ənənəvi metod. Əsasən Yaponiya və Çində yayılmışdır. Bu metodda xüsusi təlim keçilmiş qarabatdaqın köməyin istifadə olunur.

## Yaponiya
Yaponiyada qarabatdaq balıqçılığı  adlanır. Yaponiyada bu cür balıqçılığın tarixi VII–VIII əsrlərə gedib çıxır. Ən məşhur qarabatdaq balıqçılığı yeri Gifu prefekturasının Naqara çayıdır. Burada 1300 ildən çoxdur ki, qarabatdan balıqçılığı metodu ilə balıq tuturlar. Oda Nobunaqa bu çayda ukay metodu ilə tutulmuş ayunu elə bəyənmişdi ki, bu metodla balıq tutan yüzlərlə balıqçıya uşo titulu vermişdir.

Qarabatdaq balıqçıları may–oktyabr aylarında kiçik qayıqlara minib çay axını boyunca hərəkət edirlər. Adətən bir qayıqda iki balıqçı və iki qayıqçı olur. Balıqları cəzb etmək üçün içində od olan vedrələrdən istifadə olunur. Baş balıqçı onlarla qarabatdağı manipulyasiya edir, kiçik balıqçı isə onlardan dördünü və ya altısını 3,3 metr uzunluğunda olan kəndirlə bağlayır. Qarabatdaqın boğazının aşağı hissəsinə xüsusi xalta bağlanır ki, quş tutduğu balığı uda bilməsin. Qarabatdaq balıq tutanda balıqçı kəndiri çəkir və ovu götürür. Daha sonra növbəti ov üçün quşu buraxır.

Yaponiyada qarabatdaq balıqçılığı metodu ilə ayu, golyan balığı, *[[Leuciscus leuciscus]]*, karp kimi balıqlar ovlanır. Lakin bu metod tor və qarmaq balıqçılığından daha az effektivdir. Qarabatdaq balıqçıları ənənəvi geyimləri və unikal metodları ilə diqqət cəlb etdikləri üçün Yaponiyada turizm sənayesinin bir hissəsinə çevriliblər. Hazırda Yaponiyanın 3 çayında ukay ənənəsi davam etdirilir: Naqara çayı (Gifu), Hici çayı (Ehime) və Mikuma çayı (Oita).

## Digər ölkələr
Şimali Makedoniya ilə Yunanıstan sərhədində yerləşən Doyran gölündə qarabatdaq balıqçılığı ilə balıq tutmaq ənənədir. XVI–XVII əsrlərdə Fransa və İngiltərə zadəganları bu metodla balıq tuturdular.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Çingiz xan: Torpağın və dənizin axırına qədər

**Çingiz xan: torpağın və dənizin axırına qədər** (Yaponca: 蒼き狼 地果て海尽きるまで Rom: Aoki Ōkami: Chi Hate Umi Tsukiru Made) 2007-ci ildə Yaponiya və Monqolustanın müştərək istehsalı olan və Çingiz Xan haqqında çəkilmiş olan tarixi dramdır. Rusiyada film “Böyük monqol: Çingiz xan” adı ilə nümayiş etdirilmişdir.

## Ümumi xüsusiyyətləri

Film Takehiro Nakajima və Şoyçi Maruyamanın yapon klassiki Yasuşi İnouenin (1907–1991) “Mavi qurd” (1960) adlı tarixi romanının ekranlaşdırılmış versiyasıdır.

30 milyon dollarlıq büdcəsi olan film 2006-cı ildə dörd ay ərzində Monqolustanda çəkilmişdir. Filmin çəkilişləri zamanı 27 000-dən çox insan, o cümlədən də 5 000 Monqolustan əsgəri  iştirak etmişdir.

## Aktyor heyəti və rolları

*Takashi Sorimati - Çingiz xan
*Yoşihiko Hakamada - Xəzər
*Yusuke Hirayama - Camuha
*Naoki Hosaka - Yesugei
*Satoshi Jimbo - Tarqatay

## Həmçinin bax

*Monqol (film, 2007)
*Çingiz xan (film, 1965)
*Çingiz xan (film, 2018)

## İstinadlar
Çingiz xan (film, 2018)

**Çingiz xan** (çincə: **战神纪**) — Jan-Jak Annaud və Hasi Çaolu tərəfindən çəkilmiş Çin fantastik filmidir. Filmin ilk olaraq 22 dekabr 2017-ci ildə Çində nümayişi planlaşdırılırdı, lakin daha sonra çəkilişdən sonrakı işlərə daha çox vaxt vermək üçün 28 aprel 2018-ci il tarixinə qədər təxirə salınmışdır. Çingiz xan filmi həm də 8-ci Pekin Beynəlxalq Film Festivalının final filmi olmuşdur.

## Süjet xətti
Temujin (William Chan) atasını gənc yaşda itirən və anası tərəfindən böyüdülmüş monqol liderinin oğludur. Yetkinlik yaşına çatan Temuçin uşaqlıq sevgilisi Borte (Linq Yun) ilə evlənmək üçün Unqirat qəbiləsinə gedir, lakin evə qayıdan Temuçin əmisi Tarqutay (Çjao Lixin) tərəfindən əvvəlcədən ona qarşı hazırlanmış olan tələyə düşür və Borte tezliklə ələ keçirilir. Onunla qardaş olmağa and içmiş qan qardaşı Camukha (Li Guangjie) və qoca şamanın dəstəyi ilə Temuçin Borteni geri almaq və çölü yaxınlaşan təhlükədən xilas etmək üçün səyahətə çıxır.

## İstinadlar
Çingiz xan (dəqiqləşdirmə)

* Çingiz xan – Böyük Monqol imperiyasının yaradıcısı və böyük Monqol hökmdarı.
* Çingiz xan (film, 2018) – Çingiz xan haqqında 2018-ci ildə çəkilmiş olan Çin filmi.
* Çingiz xan (film, 1965) – Çingiz xan haqqında 1965-ci ildə çəkilmiş olan ABŞ filmi.
* Çingiz xan: torpağın və dənizin axırına qədər (film, 2007) – Yaponiya və Monqolustan istehsalı olan müştərək film.
* Çingiz xan (film, 2007) – Rusiya, Qazaxıstan və Almaniya istehsalı olan müştərək film.

## Həmçinin bax
* Çingiz
Kaura həbsdən qaçışı

**Kaura həbsdən qaçışı** () – 5 avqust 1944-cü ildə Avstraliyanın Kaura qəsəbəsi yaxınlığındakı həbs düşərgəsində saxlanılan yapon müharibə əsirlərinin həbsdən qaçış cəhdi. Bu, İkinci dünya müharibəsinin ən böyük həbsdən qaçış hadisələrindən biridir.

## Hadisə
1944-cü ilin avqustunda Avstraliyanın Kaura qəsəbəsi yaxınlığında yerləşən 12 saylı həbs düşərgəsinin B bölməsində 1104 yapon müharibə əsiri saxlanılırdı. Həmin düşərgədə yaponlarla yanaşı italyan və koreyalılar da var idi. Yaponlara Cenevre konvensiyasının şərtlərinə uyğun münasibət göstərilsə də, 22-ci garnizon batalyonunun mühafizəçiləri ilə yaponlar arasındakı münasibətlər pis idi.

Yaponlar 1944-cü ilin avqustuna qədər həbsdən qaçış planları yox idi. Lakin onlar yapon müharibə əsirlərinin bir hissəsinin Hey həbs düşərgəsinə transfer ediləcəyini öyrənəndə kütləvi qaçışa cəhd etmək qərarına gəlmişdirlər.

5 avqust 1944-cü ildə, səhər saatlarında Avstraliya ordusunun personalı minlərlə yaponun səsinə oyanmışdır. Bağbanlıq ləvazimatları, beysbol çubuqları, baltalar və bıçaqlara silahlanan 1104 yapon düşərgənin hasarlarına hücum etmiş və düşərgədən qaçmışdır. Növbəti günlərdə başlayan insan ovu nəticəsində düşərgədən qaçmış 231 yapon və 4 avstraliyalı öldürülmüş, 103 yapon yaralanmışdır. Sağ qalanların bir hissəsi yenidən tutulmuş, bir hissəsi isə intihar etmişdir.

## Xatirəsi
1963-cü ildə Avstraliya hökuməti hadisənin baş verdiyi yerin yaxınlığında müharibə qəbiristanlığı yaratmışdır. İnsident nəticəsində ölmüş yaponların qalıqları buraya köçürülmüşdür. 1978-ci ildə Kaurada Cənub yarımkürəsinin ən böyük yapon bağı yaradılmışdır. Bağ Ken Nakacima tərəfindən dizayn edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Aravt (film, 2012)

**Aravt** (monqolca: **Аравт** və ya **Çingiz: Onların (Aravt) Əfsanəsi**) 2012-ci ildə çəkilmiş Monqol epik tarixi dramıdır. Monqol dilindən tərcümədə *Aravt* on deməkdir. Filmin süjet xəttini XIII əsrin əvvəllərində on adi monqol əsgərinin Sibirdəki Tumadda Qorinin qoca həkimini axtarması ətrafında cərəyan edir.

## Qəbulu

Film tənqidçilərindən qarışıq rəylər almışdır. Film sərbəst şəkildə tarixi hadisələrə əsaslanır və yüksək dərəcədə uydurma personajları təsvir edir. Dorbei Doqşinin yalnız bir personajı mövcuddur ki, real həyatdakı bir insana əsaslanır. Ceyms Kansdeyl-Kuk isə filmin köçəri folkloru və ənənələri ilə olan əlaqələrini olduqca yüksək səviyyədə qiymətləndirilmişdir.

## İstinadlar
Hüseynabad (Xudabəndə)

**Hüseynabad** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 452 nəfər yaşayır (96 ailə).

## İstinadlar
Əbu Alə əl-Əfri

**Abdurrəhman əl-Qaduli, Əbu Əli əl-Anbari və Əbu Alə əl-Əfri** (ərəb. أبو علاء العفري ‎1957/1959 il Təlafər, İraq – 26 mart 2016, Suriya) – "İslam Dövlətin"in islam terror təşkilatının sədr müavini Əbu Bəkr əl-Bağdadi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Divok Oriqi

**Divok Okot Oriqi** () — belçikalı peşəkar futbolçu, İtaliyanın "Milan" klubunda və Belçika milli komandasında hücumçu kimi çıxış edir.

## Klub karyerası
Oriqi futbolçu karyerasına "Lill"də başlayıb və 2013-cü ildə peşəkar karyerasında ilk qolunu vurub. Bir il yarım sonra futbolçunu, İngiltərə Premyer Liqa klubu "Liverpul" 10 milyon funt-sterlinq qarşılığında transfer edib və onu 2014–15 mövsümu üçün yenidən "Lill"ə icarəyə verir. Zədələrə görə "Liverpul"da möhkəmlənə bilmir və bir müddət və Almaniyanın "Volfsburg" klubunda da bir il icarədə olur.

Oriqi 2018–19 mövsümündə kluba müxtəlif mühüm töhfələr verir və 2019 Çempionlar Liqasının yarımfinalında "Barselona"ya qarşı geri dönüşdə iki qol vurur. O, həmçinin növbəti mövsümdə 2019–20 Premyer Liqasını qazanan "Liverpul"un son 30 il ərzində ilk liqa titulunu qazanan heyətində olur.

"Liverpul"da 8 il keçirdikdən sonra, 2022-ci ilin yay transfer pəncərəsində daimi müqavilə ilə İtaliyanın "Milan" klubuna qoşulur.

## Oyun statistikası

## İstinadlar
Knorr xinolin sintezi

**Knorr xinolin sintezi** — sulfat turşusundan istifadə edərək, β-ketoanilidi 2-hidroksixinolinə çevirən molekuldaxili üzvi reaksiyadır. Bu reaksiya ilk dəfə 1886-cı ildə Lüdviq Knorr (1859–1921) tərəfindən müəyyən edilmişdir.[1]

Reaksiya suyun ayrılması ilə müşayiət olunan elektrofil aromatik əvəzetmə reaksiyasıdır. 1964-cü ildə aparılan tədqiqat işi müəyyən reaksiya şərtləri ilə 4-hidroksixinolinin sintezinin rəqabətli reaksiya olduğunu müəyyən etdi.[2] Məsələn, benzoilasetanilid (1) birləşməsi çox miqdarda polifosfor turşusunda (PFT) 2-hidroksixinolin (2), lakin PFT-un miqdarı az olduqda 4-hidroksixinolin (3) əmələ gətirir. Reaksiya mexanizmi həlqəni bağlaya bilən artıq turşuya malik N, O-dikationik aralıq A-nı və monokationik aralıq B-ni əks etdirir. Anilin 4-hidroksixinolin əmələ gəlməzdən əvvəl benzoilasetanilidin digər bir ekvivalenti ilə reaksiyaya daxil olur.

2007-ci ildə aparılan bir araşdırma ilə [3] reaksiya mexanizmi yenidən nəzərdən keçirildi, NMR spektroskopiyası və nəzəri hesablamalara əsaslanaraq, N, O dikationik aralıq məhsula nisbətən O, O-dikationik aralıq məhsula (superelektrofil) üstünlük verilmişdir. Reaksiya üçün triflüormetansulfoturşu tövsiyə olunur:

## İstinadlar
# ^ Synthetische Versuche mit dem Acetessigester Justus Liebig's Annalen der Chemie Volume 236, Issue 1–2, Date: 1886, Pages: 69–115 Ludwig Knorr doi:10.1002/jlac.18862360105
# ^ The Conversion of Benzoylacetanilides into 2 — and 4-Hydroxyquinolines B. Staskun J. Org. Chem. 1964; 29(5); 1153–1157. doi:10.1021/jo01028a038
# ^ Knorr Cyclizations and Distonic Superelectrophiles Kiran Kumar Solingapuram Sai, Thomas M. Gilbert, and Douglas A. Klumpp J. Org. Chem. 2007, 72, 9761–9764 doi:10.1021/jo7013092
Cogito, ergo sum

[right|thumb|Rene Dekart ([1596—1650)]]
Latınca **** , adətən Azərbaycan dilinə "**Mən düşünürəm, deməli mövcudam**" kimi tərcümə olunur, Rene Dekartın fəlsəfəsinin "birinci prinsipidir". O, latın dilinin icazə verdiyindən daha geniş auditoriyaya çatmaq üçün onu ilk olaraq 1637-ci *ildə “Metod haqqında diskurs”* əsərində **, ** kimi fransız dilində nəşr etdirdi. Daha sonra o, latın dilində *Fəlsəfənin prinsipləri* kitabında çıxdı və oxşar ifadə onun *İlk fəlsəfə haqqında meditasiyalarında* da diqqəti cəlb etdi. İfadə bəzən **kogito** kimi də adlandırılır.  Dekartın bir kənar qeydində izah etdiyi kimi, "şübhəli olduğumuz halda varlığımıza şübhə edə bilmərik." Dekartın ölümündən sonra nəşr olunan *"Təbii işıqla həqiqət axtarışı"* əsərində o, bu fikri  ifadə etdi. ("Şübhə edirəm, ona görə də mövcudam - və ya eyni olan şey - düşünürəm, deməli, mövcudam"). Antuan Léonard Tomas, 1765-ci ildə Dekartın şərəfinə yazdığı essedə onu  kimi təqdim etdi. ("Şübhə edirəm, deməli düşünürəm, deməli mövcudam").

Dekartın bəyanatı radikal şübhələr qarşısında bilik üçün müəyyən zəmin yaratmağı nəzərdə tutduğu üçün Qərb fəlsəfəsinin əsas elementinə çevrildi. Digər biliklər təxəyyül, aldatma və ya səhv məhsulu ola bilsə də, Dekart iddia edirdi ki, insanın öz varlığına şübhə ilə yanaşması, ən azı, öz ağlının reallığına sübut kimi xidmət edir; düşüncənin olması üçün düşünən varlıq - bu halda mənlik - olmalıdır.

İlk dəfə Pyerri Qassendi tərəfindən irəli sürülmüş ifadənin bir tənqidi odur ki, o, düşüncəni yerinə yetirməli olan bir "mən"in olduğunu nəzərdə tutur. Bu tənqid xəttinə görə, Dekartın ən çox deməyə haqqı olan şey "mən düşünürəm" deyil, "düşünmək baş verir" idi. 

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Abraham, W. E. 1974. "Disentangling the Cogito." *Mind* 83:329.
* Baird, Forrest E., and Walter Kaufmann. 2008. *From Plato to Derrida*. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall. .
* Boufoy-Bastick, Z. 2005. "Introducing 'Applicable Knowledge' as a Challenge to the Attainment of Absolute Knowledge." *Sophia Journal of Philosophy* 8:39–52.
* Christofidou, A. 2013. *Self, Reason, and Freedom: A New Light on Descartes' Metaphysics*. Routledge.
* Hatfield, G. 2003. *Routledge Philosophy Guidebook to Descartes and the Meditations*. Routledge. .
* Kierkegaard, Søren. [1844] 1985. *Philosophical Fragments*. Princeton. .
* — [1846] 1985. *Concluding Unscientific Postscript*. Princeton. .
Borazol

**Borazol(heksahidro-1,3,5,2,4,6-triazotribor(borazin, triborin triimid))** - Kimyəvi  formulu    B3 H6N3, digər adları  borazol, borazin, triborin triimidi,  rəngsiz  maye haldadır.
## İzahı
Molekul bor və azot atomlarının bir-birini əvəz etdiyi, hər biri bir hidrogen atomuna bağlı olan altı üzvlü hamar halqadır. Borazol azot atomunun bor ilə əvəz olunduğu piridinin analoqu olan borabenzol ilə qarışdırılmamalıdır.

Borazol molekulu benzol molekuluna izoelektrondur və oxşar quruluşa malikdir. Borazolda nüvələrarası məsafənin azalması (d(B-N) = 0,144&nbsp;nm tək rabitə ilə müqayisədə d(B-N) = 0,154&nbsp;nm) π-elektronların delokalizasiyası ilə əlaqədardır. Elektron sıxlığının paylanması effektiv yüklərə uyğundur. Borazolunreaksiya qabiliyyəti benzoldan daha yüksəkdir, çünki rabitələrin polyarlaşması (üç azot atomu öz tək elektron cütlərini bor atomlarının sərbəst orbitallarına verir). Beləliklə, o, havada oksidləşir, suda həll olunur, onunla tədricən reaksiyaya girərək B(OH)3, NH3 və H2 əmələ gətirir və benzoldan daha az istiliyə davamlıdır. Borazol yanar maddədir, hava ilə partlayıcı qarışıqlar əmələ gətirir.

## Kimyəvi xassələri
Borazol fiziki xassələrinə görə benzola bənzəyir (məcmu vəziyyət, qaynama diapazonu, sıxlıq və s.); eyni zamanda, borazol və benzolun kimyəvi xassələri kəskin şəkildə fərqlənir. 
B atomlarına bağlı olan H atomları tsikli pozmadan dəyişdirilə bilər. Beləliklə, BCl3 və ya BBr3-ün borazola təsiri altında qızdırıldıqda bərk sabit birləşmələr - trihalogenborazollar B3N3H3Hal3 əmələ gəlir. N-dəki H atomları əvəzetmə reaksiyalarına daxil ola bilmirlər:

## Alınması
Borazol litium tetrahidroborat və ammonium xlorid qızdırmaqla əldə edilə bilər:
:  \mathsf{3LiBH_4 + 3NH_4Cl \rightarrow B_3H_6N_3 + 3LiCl + 9H_2}

Diboranın ammonyak ilə reaksiyasına görə, qızdırıldıqda sintez  həyata keçirilir:
:3 B2H6 + 6 NH3 → 2 B3H6N3 + 12 H2  
Bor trixloridin ammonium xlorid ilə reaksiyası. Reaksiya iki mərhələdə gedir:
:  \mathsf{3BCl_3 + 3NH_4Cl \rightarrow Cl_3B_3H_3N_3 + 9HCl}

:  \mathsf{Cl_3B_3H_3N_3 + 3NaBH_4 \rightarrow B_3H_6N_3 + 3/2B_2H_6 + 3NaCl}
 
Borazinin trimerizasiyası (azot və bor arasında üçlü rabitə ilə): 
:  \mathsf{3HBNH \rightarrow B_3H_6N_3}
Molekulda alkilen, siloksan, karboran və digər fraqmentləri olan borazolun alkil və ya aril törəmələrinə əsaslanan məlum polimerlər mövcuddur. [(CH3)3N3B3(CH2)6—]14, 400-600&nbsp;°C-də davamlıdır.

## Mənbə
# Karapetyants M. X. Drakin S. I. Ümumi və qeyri-üzvi kimya. M.: Kimya 1994
# Kimya Ensiklopediyası / Red.: Knunyants I.L. və başqaları.- M .: Sovet Ensiklopediyası, 1988. - T. 1 (Abl-Dar). — 623 s.
# Джерард В., Химия органических соединений бора, пер. с англ., М., 1966; Ниденцу К., 
# Даусон Дж., Химия боразотных соединений, пер. с англ., М., 1968; 
# Коршак В. В., Замятина В. А., Бекасова Н. И., Борорганические полимеры, М., 1975; 
# Greenwood N. N., в кн.: Comprehensive inorganic chemistry, v. 8, Oxf.-[a.o.], 1975, p.&nbsp;665-991. Н.Т. Кузнецов.

## İstinadlar
Daydoci Yuzan

və ya **Daydoci Şiqesuke** – Edo dövründə yaşamış Yaponiya samurayı və hərbi strategiyaçısı.

## Həyatı
Daydoci Yuzan 1639-cu ildə Yaponiyanın Yamaşiro əyalətində doğulmuşdur. Hoco Ucinaqanın başçılığı altında hərb elmini öyrənmək məqsədilə Edo şəhərinə getmişdir. Ayzu hanı üçün xidmət verməyə başlamış, lakin daha sonra xidmətdən çıxıb Edonun şimalına köçmüşdür. O, yazıları ilə tanınmış, növbəti illərdə müxtəlif daymyoların dəvətlərini qəbul edərək səyahətlər etmişdir.

Daydoci ən çox yazdığı  əsərinə görə tanınır. Bu əsər onun sağlığında nəşr olunmasa da, konfusiçilik təsirindən uzaq qaldığı üçün buşidonun əhəmiyyətli tədqiqi hesab olunur. Əsər Edo dövrünün sonlarında çox oxunmağa başlamışdır. Daydocinin nəşr olunmamış digər əsərləri – *"Oçiboşu"* və *"İvabuçi yava"* Tokuqava İeyasu haqqında anekdotlar kolleksiyasıdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Sercquiais

Lé Sèrtchais, Sark və ya Sark-Fransızca kimi tanınan Sercquiais, Sark (Gernsey Guard) Kanal Adalarının Norman ləhcəsidir.

Sercquiais ilkin kolonistlər tərəfindən istifadə edilən 16-cı əsr Jèrriais nəslindəndir, 40 ailə, əsasən Sent Ouen, Cersi, onlar müvəqqəti olaraq Guernésiais (Gernsey ləhcəsi) tərəfindən təsirlənsə də, o zamanlar yaşayış olmayan adada məskunlaşmışlar. O, həm də indi nəsli kəsilmiş Auregnais (Alderney) ləhcəsi və Kontinental Norman dili ilə sıx bağlıdır. Hələ də adanın yaşlı sakinləri tərəfindən danışılır və yerli toponimlərin əksəriyyəti Serkvialardadır.

Qədim dövrlərdə Sercquiais-in iki alt ləhcəsi ola bilərdi, lakin bu gün dialekt nisbətən homojendir. Dilin fonologiyası 16-cı əsrdən bəri Jèrriaisdə itirilmiş xüsusiyyətləri saxlayır.

## İstinadlar
Proserfinanın Qaçırılması (heykəl)

**Proserfinanın Qaçırılması** *()* — italyan heykəltəraşı, rəssam və memarı Covanni Lorenso Bernini tərəfindən 1621–1622 illər arasında, özünün karyerasının erkən dövrlərinə təsadüf etsə də ən məşhur heykəllərindən sayılan, barokko üslubuna aid heykəl. Berninin 23 yaşında olarkən bitirdiyi heykəl, qədim yunan-roma mifologiyasına görə Demetrayla Zevsin qızı, Persefonanın, yeraltı dünyasının tanrısı hesab olunan Pluton tərəfindən yer altına qaçırılmasını özündə əks etdirir.

## İstinadlar
Alderney

**Alderney** (Fransız: *Aurigny* ; Auregnais: *Aoeur'gny*) — Böyük Britaniyaya aid Kanal adalarının ən şimalındakı ada.

## İstinadlar
Sabine Qadınının Qaçırılması (heykəl)

** Sabine Qadınının Qaçırılması** *()* — Florensiyalı heykəltaraş Cambolonyanın ən məşhur əsəri.

## İstinadlar
Entoni Fantano

**Entoni Fantano** (, ) — amerikalı musiqi şərhçisi, Yutuber. Yaratdığı **The Needle Drop** kanalında müxtəlif janrlardakı musiqiləri müzakirə edir.

## Həyatı
Fantano yeniyetməlik illərini Konnektikut ştatının Volkott şəhərində keçirdi. O Yeniyetmə ikən Dead Kennedys pank qrupunun keçmiş solisti, musiqiçi Cello Biafranın işi sayəsində siyasətlə maraqlanmağa başladı və onu "demək olar ki, mənim siyasi kumirim" adlandırdı.

## Şəxsi həyatı
Fantano Konnektikutda yaşayır. O, vegeteriandır, yeniyetməlik illərində ilk dəfə vegetarian olandan sonra pəhrizə keçmişdir.

2018-ci ilin mart ayında Fantano *[[Polygon (veb-sayt)|Polygon]]*-a "azad söz tərəfdarı" olduğunu dedi. Fantano 2020-ci ildə ABŞ prezident seçkilərində Berni Sandersi dəstəklədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Ali Məclis

* Ali Məclis (Naxçıvan)
* Ali Məclis (Özbəkistan)
* Ali Məclis (Tacikistan)

## Oxşar

* Ali Sovet
Devyatkino metrostansiyası

**Devyatkino metrostansiyası** () — Sankt-Peterburq metropoliteni və Sankt-Peterburq–Hiitola dəmir yolunun stansiyası. Leninqrad vilayətinin Vsevolojski rayonu ərazisində, şəhər hüdudlarından kənarda yerləşən yeganə metro stansiya.

## Qalareya

Fayl:Devyatkino railway.jpg|Devyatkino dəmir yolu stansiyası
Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Xidməti

**Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Xidməti** (), keçmiş adı **Torpağın Mühafizəsi Xidməti** () — ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin fermerlərə və digər özəl torpaq sahiblərinə və idarəçilərə texniki yardım göstərən təşkilat.

Təşkilatın adı 1994-cü ildə Bill Klintonun prezidentliyi dövründə onun daha geniş missiyasını əks etdirmək üçün dəyişdirildi. Təşkilat nisbətən kiçik sayılır və hazırda təxminən 12.000 işçisi var. Təşkilatın missiyası dövlət və yerli qurumlarla əməkdaşlıq yolu ilə özəl torpaqlarda təbii ehtiyatları yaxşılaşdırmaq, qorumaq və yaxşı şəraitdə saxlamaqdır. Təşkilatın əsas diqqəti kənd təsərrüfatı torpaqlarında olsa da, torpağın ölçülməsi, təsnifatı və suyun keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına bir çox texniki töhfələr vermişdir.

## İstinadlar
Sankt-Peterburq avtobusu

**Sankt-Peterbruq avtobusu** — Sankt-Peterburqda avtobus sistemi. Rosstatın məlumatına görə, 2021-ci ildə Sankt-Peterburq avtobus sisteminin sərnişin axını 489 milyon nəfərə çatıb.

## İstinadlar
Carin (Xudabəndə)

**Carin** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,110 nəfər yaşayır (248 ailə).

## İstinadlar
Podorojnik (nəqliyyat kartı)

**Podorojnik** () — Sankt-Peterburqda ictimai nəqliyyatda ödəniş etmək üçün istifadə edilən təkrar doldurulan nəqliyyat kartı. 1 yanvar 2011-ci ildə təqdim edilib. Sistemi Hollandiyanın "Mifare" texnologiyasına əsaslanan London "Oyster kart"ın analoqudur. Sistem həmçinin 2013-cü ilin aprelində "Troyka"nın tətbiq olunduğu Moskva Nəqliyyat Departamentindən götürülmüşdür.

İstənilən etibarlı, güzəştsiz uzunmüddətli səyahət bileti "Podorojnik" kartına verilə və ya kartdan "elektron pul kisəsi" kimi istifadə oluna bilər.

## İstinadlar