open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mübariz Mənsimov

**Mübariz Qurban oğlu Mənsimov** () — Azərbaycan və Türkiyə iş adamı, Palmali Şirkətlər Qrupunun sahibi, Xəzər-Lənkəran futbol klubunun qurucusu və fəxri prezidenti.

## Həyatı
6 qız və 3 oğlandan ibarət 9 uşaqlı bir ailənin üzvü olan, 1968-ci il martın 22-də Bakı şəhərində anadan olmuş Mübariz Mənsimovun valideynləri əslən Masallı rayonunun Miyankü kəndindəndir. O, atasının istəyi ilə Bakıda hərbi məktəbə daxil olub. Burada təhsilini başa vurduqdan sonra ali təhsilə də yiyələnib. Sonra sovet ordusunda hərbi xidmətdə olub. Əsgərlik həyatından sonra 1,6 il gəmilərdə aşpazlıq edib. Daha sonra 3 yoldaşı ilə birlikdə 150 tonluq balıqçı gəmisi kirayəyə götürüb. Rusiyadan gəmi alıb və İstanbula gətirib. Beləliklə də bu sahədə ilk addımlarını atıb.

Hazırda dünyanın ən böyük 5 dənizçilik şirkətindən biri olaraq göstərilən və illik dövriyyəsi 3 milyard dollar olan "Palmali" Şirkətlər Qrupunu 1998-ci ildə Türkiyəyə gətirib. Bu şirkətin hazırda 21 ölkədə ofisi var. Şirkətin tabeliyində 28 min nəfər təkcə dənizçilik sektorunda çalışır. Qrupun fəaliyyət sahəsindəki digər şirkətlər də hesaba qatılanda işləyənlərin sayı 45 mini keçir.

"Palmali" 129 gəmisi ilə Aralıq dənizi, Ağ dəniz, Qara Dəniz arasında Rusiya neftinin 75 faizini daşıyır. "Palmali"nin ən böyük müştərisi dünyaca məşhur olan "BP" şirkətidir. Şirkətlər Qrupunun kirayəyə götürülən gəmilərlə isə donanma sayı 220-ni ötür.

Mübariz Mənsimov xüsusi olaraq Türkiyəli gəmi sahibləri ilə işləməyə üstünlük verir. 2005-ci ildə onun kirayəyə götürdüyü gəmi sayı 20 olub, indi isə bu rəqəm 60-a çatır. Onun 99 faizinə sahib olduğu "Palmali" Şirkətlər Qrupunun dənizçilik şirkəti 1,5 milyard dollaradək varidata malikdir. Ancaq buna qarşılıq 50 faiz nisbətində maliyyə borcu var. "Palmali"nin ayrıca Rostovda öz adına işlətdiyi və Azərbaycanda inşası davam edən bir daha bir limanı Bakıdakı sərmayələri üçün tikilir.

Dövlət Neft Şirkəti ilə ortaq olan "Palmali" bir müddət əvvəl "Tekfen inşaat"ın 50 faiz hissəsini 520 milyon dollara satın alıb. Türkiyə mətbuatı yazır ki, Mənsimovun bu cəhdi onun bu ölkədə inşaat sahəsində irəliləmək mənasını verir. Bu razılaşma qarşılığında "Palmali" və "SOCAR" ortaqlığı 5 il ərzində "Tekfen İnşaat"a 37 milyard dollarlıq iş verəcək.

2025-ci ildə türk jurnalist Furkan Karabay M. Mənsimovdan bəhs edən "Gurban" (Qurban) kitabını yayımlayıb.

## Şəxsi həyatı
2024-cü ildə Azərbaycanda prezident seçkiləri zamanı İlham Əliyevi dəstəklədiyini açıqlamışdır.

## İstinadlar
Kanar adaları

** Kanar adaları** — Mərakeşin qərbində İspaniyaya bağlı, Atlantik okeanında iştirak edən arxipelaq. Vulkan məşəlli arxipelaqdır.
Afrika qitəsinin 100&nbsp;km qərbində iştirak edər. Əhalisi 1.438.686 (1986), sahəsi 7.273&nbsp;km²-dir.
Kanar adaları rəhbərlik baxımından iki İspan eli arasında paylaşılar: Santa Kruz de Tenerife və Las Palmas. Tenerife, Böyük Kanar, Fuerteventura, Lanzarote, La Palma, La Gomera və El Hierro olmaq üzrə başlıca 7 ada ilə bir neçə kiçik adacıqdan meydana gələr.

## Tarix
Köhnə çağda Hesperides, Roma dövründə Fortunatae adlarıyla xatırlanan adalar 1402 də Jean da Bethencourt tərəfindən fəth edildi. Portuqaliyalılar ilə İspanlar arasındakı çəkişmələrə mövzu olan ada 1479 da Alçaçova Andlaşmasıyla İspanlara keçdi.
Buna qarşı qiyam qaldıran adanın yerli xalqı Guancheler İspanlarca qətl edildi. 1902də Afrika xalqlarının dəstəyində İspanlara qarşı başlayan qiyam da qanlı bir şəkildə basdırıldı. 1978 də müstəqillikçi hərəkətlər yenidən boy göstərdi.

## Adaları

* Tenerife
* Fuerteventura
* Gran Canaria
* Lanzarote
* La Palma
* La Gomera
* El Hierro

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Kristin Freyzer

**İqor Lukanin - Kristin Freyzer** - Azərbaycanın fiqurlu konkisürmə üzrə rəqs cütlüyü

Lukanin Rusiyadan, Freyzer isə ABŞ-dandır. 33 yaşlı İqor və 29 yaşlı Kristin təxminən 10 il Azərbaycan şərəfini qoruyublar. Onlar 2002-ci il Solt-Leyk-Siti və 2006-cı il Turin Qış Olimpiya Oyunlarında ölkəmizi təmsil ediblər və müvafiq olaraq, 17-ci və 19-cu yeri tutublar. Bu cütlüyün dünya çempionatlarında ən yaxşı nəticəsi 2008-ci ilə təsadüf edir - 11-ci pillə. Lukanin – Freyzer Avropa çempionatlarında bir neçə dəfə qüvvəsini sınayıb. Bunlardan birində 7-ci, üçündə isə 9-cu sırada qərarlaşıb.

Bu cütlük 2009-cu ildə karyerasını başa vurub.
Yuri Bulıçev

1982-ci il oktyabrın 12-də anadan olan ukraynalı orta xətt oyunçusu karyerasına Xarkov "Arsenal"ında başlayıb. Ardından şəhərin 1 nömrəli komandası "Metallist"ə keçən Yuri burada iki mövsüm forma geyindikdən sonra Roman Pokoranın rəhbərlik etdiyi "Aleksandriya" ilə müqavilə bağlayıb. 2006-cı ilin sonlarında məşqçisinin dəvəti ilə "Simurq"a gələn Bulıçev Zaqatalada şanssızlıqla üzləşib və ağır zədə alaraq, bir müddət futboldan kənarda qaldığından "Simurq"dan ayrılıb. 2008/2009 mövsümündə isə formasını bərpa edərək "Aleksandriya"ya qayıdıb, oradan isə Ukrayna yüksək liqa təmsilçisi "Krivbass"a transfer olunub. Futbolçu qarşıdakı 1 il ərzində – 2009/2010 mövsümündə yenidən "Simurq"un şərəfini qoruyacaq.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
"Vətən müharibəsi" ordeni

**Vətən Müharibəsi ordeni** () — SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 20 may 1942-ci il tarixli fərmanı ilə yaradılmış orden.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağadadaş Səmədov

**Ağadadaş Səmədov** () — İkinci Dünya müharibəsinin veteranı.

## Həyatı
1924-cü ilin mart ayının 10-da Lənkəran rayonunun Vilvan kəndində anadan olub. O, 1942-ci ildə Lənkəran Subtropik bitkiçilik texnikumunu bitirib. Elə həmin ilin oktyabırın 26-da müharibəyə yollanan Ağadadaş Səmədov 77-ci Azərbaycan diviziyasının 105-ci Taborunun tərkibində Mazdokdan Berlinə qədər döyüş yolu keçib. O, müharibədə böyük şücaət göstərib. Dəfələrlə ölümlə üz-üzə gəlib. Qəhərmanlığına görə 2 dəfə 3-cü və 2-ci dərəcəli Şöhrət ordenləri ilə təltif olunub. Lakin onun bu mükafatlandırma haqqında dəqiq məlumatı olmayıb. 
1945-ci ilin dekabrında doğma kəndinə qayıdıb və 1980-cı ildə təqaüdə çıxana kimi orada aqronom işləyib. 13 övladı, 44 nəvəsi, 26 nəticəsi var.

1942-ci ildə Ukrayna ərazisində Dubno yaxınlığında rota geri çəkildikdən sonra o, əsas qüvvələr gələnə kimi müdafiəni təkbaşına saxlayıb. Buna görə də III Dərəcəli Şöhrət ordeni ilə təltif dilib. O, Vislo-Oder əməliyyatında və Berlinə hücumda iştirak edib. 6 iyun 1945-ci il əmrilə İkinci Dünya müharibəsində göstərdiyi şücaət və igidliyə görə A.Səmədov II Dərəcəli Şöhrət ordeni ilə təltif edilib.

Rusiya Prezidenti D.Medvedyev 2008-ci ilin iyulunda Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı II və III dərəcəli "Şöhrət" ordenini A.Səmədova şəxsən təqdim edib.Bu mükafat veterana hələ müharibə vaxtı verilib. Lakin o, həlak olmuş sayıldığından ordeni ala bilməyib.

Ağadadaş Səmədov Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev tərəfindən 2009-cu ildə faşizm üzərində qələbənin 64-cü ildönümü münasibətilə Moskvada keçiriləcək tədbirdə iştirak etmək üçün dəvət almışdır. Rusiya prezidenti tərəfindən şəxsən dəvət edilən bəzi şəxslərdəndir və yeganə Azərbaycan vətəndaşıdır.

Rusiya prezidenti tərəfindən ona təqdim olunan "Şöhrət" ordenlərindən başqa, A.Səmədov I dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni, 10-dan çox medal və fəxri nişanlarla təltif edilib.

## İstinadlar
Göyərti küküsü

**Göyərti küküsü** — Azərbaycan mətbəxi və Türkiyə mətbəxinə aid qəlyanaltı.

## Tərkibi
6 ədəd yumurta, 60 qr göy soğan, 50 qr keşniş, 50 qr şüyüd, 60 qr – da yağ. Sous kimi bir stəkan xama yaxud qatıq hazırlanır. 2 diş sarımsaq, 2 qr duz.

## Hazırlanma qaydası
Göyərtilər əvvəlcə suda yaxşıca yuyulur, sonra doğranılaraq qaba tökülür. İçərisinə təmizlənmiş göy soğan da əlavə edilir. Zövqdən asılı olaraq nanə də səpə bilərsiniz. Yağı tavaya tökdükdən sonra isinməsini gözləyin, göyərtini içərisinə tökün. Göyərtinin tam qovrulduğunu gördükdən sonra içərisinə çiy, qarışdırılmış yumurta əlavə edilir. Yeməyin bişdiyini gördükdən sonra onu dörd hissəyə ayırın və çevirib digər tərəfinin qızarmasını gözləyin. Bişdikdən sonra süfrəyə qatıq, xama və sarımsaq əlavə edilmiş qatıqla verilə bilinər.
Ət qutabı

**Ət (quzu və ya dana əti ilə) qutabı** - Azərbaycan milli mətbəxinə aid yeməklərdən biri. Türkiyə və İran milli mətbəxində də aid edilir. Qədimdə dəvə ətindən hazırlanırdısa, müasir dövrümüzdə əsasən dana və qoyun ətindən bişirilir.

## Lazım olan ərzaq

* 400 qr quzu və ya dana əti, 
* 2 baş soğan, 
* 20 qram lavaşana və ya 40 qr nar, 
* 440 qr buğda unu, 
* 100 qr yağ, 
* sumaq, 
* darçın, 
* duz
* istiot zövqə görə.

## Hazırlanma qaydası
Ələnmiş una su və duz qatılıb bərk xəmir yoğrulur, sonra 1&nbsp;mm qalınlığında yayılır. Boşqab ölçüsündə dairələr kəsilir. Yumşaq quzu və ya dana əti maşından soğanla birlikdə çəkildikdən sonra içinə lavaşana və ya nar əlavə edilib qarışdırılır. Xəmirdən kəsilmiş dairələrin bir tərəfinə çəkilmiş  ət qoyulub o, biri tərəfi üstünə qatlanır, aypara şəklinə salınır, kənarları bükülür və qızdırılmış tavada yağda qızardılır. Süfrəyə verilən zaman qutabın üstünə sumaq səpilir.

## Xarici keçid

* Ət qutabı
Məhəmməd Abutrika

**Məhəmməd Abutrika**(;&nbsp;7 noyabr 1978, Giza) — Misir futbolusti, Misir milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.

## Həyatı
Məhəmməd Abutrika 1978-ci il noyabr ayının 7-də Misirin Giza şəhərində anadan olub. O, böyük futbola 25 yaşında gəlib. Misirin "Əl-Əhli" klubunda oynayan yarımmüdafiəçi iki dəfə Afrika çempionu olub, 3 dəfə isə klubu ilə birgə Afrika Çempionlar Liqasının kubokunu qazanıb. Peşəkar karyerasının ən əlamətdar oyununu Misir milli futbol komandasının heyətində Braziliya millisinə qarşı keçirib. FİFA Konfederasiyalar Kuboku çərçivəsində küçirilən bu oyunda Abutrikanın Kakaya qarşı oynadığı futbol yüksək qiymətləndirilib və məğlub olmasına baxmayaraq Misir yığması əla təsir bağışlayıb.

Misir milli futbol komandasının 2006-cı ildə Afrika çempionu olmasında da Məhəmməd Abutrikanın rolu danılmazdır.

Futbolçu ilə bağlı yadda qalan daha bir məqam 2008-ci ildə Afrika Kuboku oyunları çərçivəsində onun Sudan yığmasının qapısına vurduğu qoldan sonra futbolkasını çıxarması və maykasındakı "Qəzzada baş verənlərə görə təəssüf edirəm" yazısını nümayiş etdirməsi olmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Futbol filosofu Mohamed Abutreyka

## Həmçinin bax
"Lenin" ordeni ilə təltif olunan azərbaycanlıların siyahısı

## 1950-ci illər
### 1956
# Musa Əli oğlu Süleymanov — "AzMorNeftStroy" trestində təhlükəsizlik üzrə baş mühəndis.Füzuli rayonu Qarğabazar kəndi
## 1960-ci illər
### 1966
# Orucov Qərib Əzizəli oğlu (20 may 1935, Dağ Quşçu, Siyəzən rayonu – 14 yanvar 2022, Ağalıq, Şabran rayonu) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı və Lenin ordeni laureatı (1966).

## 1970-ci illər
**<big>1971</big>**

# İsrafil Cəbrayıl oğlu Gülməmmədov  - 30.03.1971

### 1975
# Bayram Beydullayev — Ucar rayonundakı "Şəfəq" kolxozunun briqadiri
# Sabir Qasımov — Kürdəmir rayonundakı Fuzuli adına kolxozun briqadiri
# Səmərrux Kazımova — Zərdab rayonundakı M. Qorki adına kolxozun briqadiri
# Şəmsiyət Məmmədova — Zaqatala rayonundakı "Bakı fəhləsi" kolxozunun üzvü
# Əkrəm Məmmədov — Şamaxı rayonundakı M. Ə. Sabir adına sovxozun direktoru

### 1978
# İmran Haşım oğlu Qasımov — 01.12.1978

## 1980-ci illər

### 1980
# Rəsul İbrahim oğlu Rzayev — 16.05.1980

### 1981
# İbrahimov Mirzə Əjdər oğlu — 14.10.1981

## Digər
# Abbas Quliyev
# Ağasadıq Gəraybəyli
# Ağaşirin Cəfərov
# Arif İbrahimov
# Aslan Vəzirov
# Bahəddin Mirzəyev
# Balami Balamiyev
# Bəkir Mustafayev
# Qafar Əhmədov
# Camal Xəlilbəyov
# Cahangir Bağırov
# Cəmil Əhmədov
# Cəbrail Osmanov
# Cəfər Əhmədov
# Ələkbər Hüseynzadə
# Əli Qurbanov
# Əlif Piriyev
# Əmi Məmmədov
# Əvəz Əlibəyov
# Əvəz Verdiyev
# Faris Səfərov
# Fikrət Əmirov
# Gəray Əsədov
# Həbibulla Hüseynov
# Heydər Əliyev
# İdris Süleymanov
# İsmayıl Bayramov
# İsrafil Gülməmmədov
# İsrafil Məmmədov
# İzzət Oruczadə
# Kazım Ziya
# Mehdi Quliyev
# Məhərrəm Dadaşov
# Məlik Məhərrəmov
# Məmiş Abdullayev
# Məmməd Məhərrəmov
# Məmməd Məmmədov
# Mərdan Musayev
# Məstan Əliyev
# Mikayıl Ələkbərov
# Mir Cəfər Bağırov
# Mirzə Vəliyev
# Müseyib Allahverdiyev
# Müseyib Bağırov
# Nəbi Xəzri
# Nəcəfqulu Rəfiyev
# Qafur Məmmədov
# Qara Qarayev
# Qəzənfər Əkbərov
# Rəşid Behbudov
# Ruhulla Axundov
# Salahəddin Kazımov
# Səməd Abdullayev
# Səməd Vurğun
# Şəmsulla Əliyev
# Sidqi Ruhulla
# Şirin Şükürov
# Süleyman Rəhimov
# Üzeyir Hacıbəyov
# Vəli Axundov
# Xəlil Məmmədov
# Xıdır Mustafayev
# Yusif Sadıxov
# Sərdar İmrəliyev
# Yusif Yusifov

## İstinadlar
Rüdiger Hauffe

**Rüdiger Hauffe** 6 may 1956-cı ildə anadan olub. O, idmançı kimi aktiv avarçəkmə karyerasına 1971-ci ildə "Maqdeburq" İdman Klubunda başlayıb. 3 il sonra gənclər arasında dünya çempionu olub. 1979-cu ildə idmançı karyerasını bitirib və məşqçilik fəaliyyətinə start verib. O, Almaniyanın müxtəlif klublarının baş məşqçisi kimi, yığma komandaya layiqli idmançılar hazırlayıb. Yetirmələrindən biri - Manuela Lutze 1988-ci il Seul Yay Olimpiya Oyunlarının və dünya çempionatının mükafatçısı olub. Bir neçə yetirməsi isə gənclər arasında dünya çempionatlarında fərqlənib.

2006-cı il avqustun 10-da Hauffe İranın akademik avarçəkmə üzrə milli komandasına baş məşqçi təyin olunub. 1 may 2007-ci ildə isə o, fəaliyyətini İranın kişilərdən ibarət akademik avarçəkmə yığmasının məşqçisi kimi davam etdirib.

2008-ci ildə akademik avarçəkmə üzrə Azərbaycan milli komandasına baş məşqçi təyin olunub.

1996-cı ildə Almaniya Akademik Avarçəkmə Federasiyasının mükafatına layiq görülüb.

İngilis və rus dillərini də bilir.
Oqtay Güləliyev

**Oqtay Güləli oğlu Güləliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Oqtay Güləliyev 10 noyabr 1962-ci ildə Laçın rayonunun Xaçınyalı kəndində doğulmuşdur. 1982-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə çağırılmışdır. 1984-cü ildə Poltava Kooperativ İnstitutunun Bakı filialına qəbul olmuşdur.

## Döyüşlərdə iştirakı
Laçın polisində işlədiyi dövr Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsinin daha da kəskinləşdiyi bir dövrə təsadüf etdiyindən Oqtay Güləliyev də polis işçisi kimi ermənilərə qarşı əməliyyatlatda iştirak etmiş, uğursuzluqla sona çatan "Daşaltı əməliyyatı" zamanı onun rotası mühasirəyə düşən 80 nəfər əsgəri təhlükəsiz zonaya çıxarmağa müvəffəq olmuşdur. Daha sonra Pircahan kəndi yaxınlığında ağır yaralanmış, lakin müalicə olunaraq cəbhəyə qayıtmışdır. Oqtay Güləliyevin Laçın dəhlizini geri almaq üçün əməliyyat planı 1992-ci il sentyabrın 19-da uğurla başa çatmış və beləliklə Gorus-Şuşa yolu nəzarətə alınmışdır, lakin düşmən ərazini yenidən ələ keçirməyə müvəffəq olmuş və Oqtay Güləliyevin qüvvələri mühasirəyə düşmüşdür. 11 oktyabr 1992-ci ildə Hoçaz yüksəkliyində gedən ağır döyüş onun son döyüşü oldu. Döyüşçülərini təhlükəsiz yerə keçirə bilsə də bu döyüşlərdə Oqtay Güləliyev özü həlak olmuşdur.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 may 1993-cü il tarixli 599 saylı fərmanı ilə Güləliyev Oqtay Güləli oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Laçın şəhərində və Piçənis kəndində adına məktəb var.

## Xatirəsi
2015-ci ildə "Yaddaş" studiyasında Milli qəhrəmana həsr edilmiş "Laçın qartalı" adlı sənədli film çəkilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Elbrus Şahmar "Şah İsmayıl qartalları" Bakı-1996. ("Dağında səngər, düzündə qeyrət sarbanı" oçerki) səh.21–24.
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 103.
* "Laçın yurdu" jurnalı, № 1(1), 2011, Bakı, "Elm və təhsil", 2011.
* Habil Muradov, "Səngər xatirələri", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh. 63–66.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İsrafil Şahverdiyev

**İsrafil Şahverdi oğlu Şahverdiyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı,  Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
İsrafil Şahverdiyev 11 iyun 1952-ci ildə Laçın rayonunun Unannovu kəndində anadan olmuşdur. 1959–1969-cu illərdə Unannovu kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 1971–1974-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1975-ci ildə Laçın rayon Daxili İşlər Şöbəsində milis nəfəri kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

## Döyüşlərdə iştirakı
Erməni yaraqlıları torpaqlarımıza hücum edərkən İsrafil Şahverdiyev cəsur bir polis işçisi kimi ilk günlərdən torpaqlarımızın müdafiəsinə qalxmışdı. Qaladərəsi kəndində iki erməni kəşfiyyatçını ələ keçirmişdi. Şəhid jurnalist Salatın Əsgərovanın qatillərinin ələ keçməsində onun rolu böyük idi. 1991-ci ildə Qala dərəsi kəndinin azad edilməsi üçün plan hazırlandı. Gecədən səhərə qədər davam edən qanlı döyüşdə erməni işğalçıları ağır itkilər verərək geri çəkildilər. İsrafil 1992-ci il 19 sentyabrdan 17 noyabra qədər Hoçaz qayası və Hoçaz kəndi uğrunda gedən qanlı döyüşlərdə iştirak etmiş və onlarla erməni silahlısını məhv etmişdir.

6 yanvar 1994-cü ildə Füzuli rayonunun kəndlərini azad etmək üçün İsrafil rotası ilə döyüşə girmişdir. Bu əməliyyat nəticəsində Horadiz qəsəbəsi və 22 kənd azad edilmişdir. Cəsur komandirin son döyüşü 13 yanvar 1994-cü ildə olmuşdur. Bir neçə istiqamətdən hücuma keçən rotada ölən və yaralananlar olduğundan döyüşçü dostlarını xilas edən İsrafil pulemyotun başına keçmiş və qarşı tərəfdən atılan güllə onun həyatına son qoymuşdur.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

## Ailəsi
Hökumə Şahverdiyeva ilə ailəli idi. Üç övladı qalıb.

## Tətif və mükafatları
* "Sultan bəy" mükafatını — 1990.

### Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, Vətən torpaqlarının erməni işğalçılarından müdafiə edilməsində gedən döyüşlərdə qəhrəmanlıqla vuruşaraq göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə, öz müqəddəs əsgəri və xidməti borcunun şərəflə yerinə yetirilməsindəki misilsiz xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 yanvar 1995-ci il tarixli 262 saylı fərmanı ilə Şahverdiyev İsrafil Şahverdi oğluna (ölümündən sonra) Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adı verilmişdir.

## Xatirəsi
Laçın rayonundakı məktəblərdən biri İsrafil Şahverdiyevin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# "İsrafilin gündəliyindən sətirlər", "Şərq" qəzeti. - 2011. - 29 iyul. - Səh.5.
# "Laçınlı Milli Qəhrəmanlar: İsrafil Şahverdiyev", "Laçın yurdu" jurnalı, №1(1), 2011, Bakı, "Elm və təhsil", 2011.
# Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 267.

## Xarici keçidlər
* 
*
Aslan Atakişiyev

**Aslan Atakişiyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Aslan Atakişiyev 1953-cü il 16 avqustda Qubadlı rayonunun Muradxanlı kəndində anadan olub. 1960-cı ildə burada birinci sinfə getmiş. 1970-ci ildə məktəbi bitirmişdir. 1972–1974-cü ilərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakultəsinə daxil olur. 1981-ci ildə təhsilini başa vurub Qubadlı rayonunda müəllimliyə başlamışdır. Qarabağ hadisələri başlayanda o, müəllim işləyirdi. Vətən torpaqlarının təhlükə altında olduğunu görən Aslan öz doğma peşəsindən ayrılıb cəbhəyə yollandı.

## Döyüşlərdə iştirakı
Aslan Atakişiyev torpaqlarımız uğrunda gedən döyüşlərdə həmişə öz cəsarəti və hünəri ilə seçilirdi. Cəbhə rəhbərliyi həmişə onun bu cəsarətini yüksək qiymətləndirirdi. Bu hünər və cəsarət az vaxt içərisində onu tabor komandirinin müavini kimi məsuliyyətli bir vəzifəyə gətirib çıxardı. Lakin tabor komandirinin müavini olmasına baxmayaraq öz əsgərləri içərisində qızğın yerlərdə döyüşə birinci atılırdı. Bu hünər və cəsarət çoxuna nümunəyə çevrilirdi.

Aslan Laçın rayonu uğrunda gedən döyüşlərdə Mazutlu, Səfiyan, Türklər, Suarası kimi kəndlərdə əsl qəhrəmanlıq göstərir.

1992-ci il 7 avqustda Sussuzdağ yüksəkliyi uğrunda qızğın döyüşlər gedirdi. Elə onun son döyüşü də burada oldu. Yağı düşmən çoxdan idi ki, onu nəzarətə almışdı. Döyüş zamanı Aslan Atakişiyev əsl mənada qəhrəmanlıq göstərib həlak olub. Lakin vətən onun bu igidliyini yüksək qiymətləndirdi və ona Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adını verdi.

## Ailəsi
Ailəli idi, üç övladı yadigar qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respubliksası prezidentinin 7 dekabr 1992-ci il tarixli 350 saylı fərmanı ilə Atakişiyev Aslan Qabil oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Məzarı Bakı şəhərindəki Şəhidlər xiyabanındadır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 40.

## Xarici keçidlər
*  Atakişiyev Aslan Qabil oğlu
Draqan Naçevski

**Draqan Naçevski ([[Makedon dili|Makedonca]]:Драган Начевски)** - Makedoniyalı futbolçu.

## Həyatı
Draqan Naçevski 1980-ci il yanvarın 27-də anadan olmuşdur.

## Mənbə
* "Bakı" Makedoniyadan daha bir futbolçu istəyir 

## Həmçinin bax
Vasili Əliyev

**Vasili Əhməd oğlu Əliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Vasili Əliyev 1959-cu il yanvarın 15-də Qubadlı şəhərində anadan olub. Polis sıralarında qulluq edirdi.

Qarabağ uğrunda savaş başlayanda öz işi ilə vidalaşıb könüllü olaraq cəbhəyə yollanır. Vasili ilk gündən özünü qızğın döyüş yerlərinə atırdı. Buna səbəb onun torpağımıza göz dikən düşmənə qarşı olan böyük nifrət və qəzəbi idi. Nəhayət, bu nifrət onu Topağac yüksəkliyi uğrunda gedən qızğın döyüşlərə gətirib çıxarmışdı. Lakin onun cəsarətli döyüşü yağı düşmənin gözündən yayınmadı. O, bu döyüşdə həlak oldu. Lakin onun bu şücaəti Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 11 may 1993-cü il fərmanı ilə "Azərbaycan milli qəhrəmanı" adına  layiq görüldü.

Qubadlının şəhidlər xiyabanında uyuyan Vasili Əhməd oğlu Əliyevin məzar daşındakı onun milli qəhrəmana xas olan baxışları hər gün hörmətlə yad edilir. Onun övladları bir qızı və bir oğlu ataları ilə fəxr edirlər.
### Şəxsi həyatı
Ailəli idi, bir qızı və bir oğlu yadigar qalıb.

## İstinadlar
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 90.
Ümit Davala

**Ümit Davala** () — Türkiyənin keçmiş milli futbolçusu və hazırkı məşqçisi.

Davala 1996–2001-ci illər arasında "Qalatasaray"-da işlədiyi müddətdə 4 Super Liqa, 3 Türkiyə Kuboku, 1 UEFA Kuboku və 1 UEFA Super Kubokunun qalibi olub.

Davala Türkiyə ilə beynəlxalq yarışlarda 41 oyun keçirib, 4 qol vurub. O, 2002-ci ildə FIFA Dünya Kubokunda bürünc medal qazanan Türkiyə yığmasının tərkibində yer alıb.

## Həyatı
Ümit Davala 1973-cü ildə Almaniyanın Manheym şəhərində anadan olub.

Türkiyədə "Gənclərbirliyi", "Diyarbəkirspor" kimi komandalarda oynadıqdan sonra 1995–1996-cı il mövsümündə "Qalatasaray"a keçib. O, "sarı-qırmızılar"ın heyətində 4 dəfə Türkiyə çempionu, UEFA kuboku və Superkubokun qalibi olub. Sağ cinah yarımmüdafiəçisi qısa müddət İtaliyada "Milan" və "İnter"də oynadıqdan sonra Almaniyanın "Verder" klubuna transfer olub. 2003-cü ildə "Verder"in heyətində Almaniya çempionluğunu qazanıb. Üç il sonra isə o, futbolçu karyerasına son qoyub. Ü. Davala 44 dəfə Türkiyə milli komandasının heyətində çıxış edib və 2002-ci ildə keçirilən dünya çempionatının bürünc mükafatçısı olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ələkbər Əliyev (hərbçi)

**Ələkbər Əliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Ələkbər Əliyev 22 dekabr 1955-ci ildə Qubadlının İşıqlı kəndində anadan olub. Sumqayıt Politexnik Texnikumunu bitirib. Qubadlı rayon kimya biriliyinin sədri, sonra isə kəndlərində sovxoz direktorunun müavini vəziyəsində işləyib.

## Döyüşlərdə iştirakı
Əliyar Əliyevin çağırışına ilk cavab verənlərdən biri olub. Azərbaycan torpaqları uğrunda gedən vuruşlarda həmişə öz cəsarəti və döyüşkənliyi ilə fərqlənib. Çox qorxmaz bir döyüşçü olub. Sonuncu döyüşü Laçının Suarası kəndində olub. 1992-ci il 7 avqust tarixli gedən bu döyüşdə təkbaşına 20-ə qədər erməni hərbçisini məhv edib və qəhrəmancasına həlak olub.

## Ailəsi
Evli idi, 4 övladı yadigar qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 dekabr 1992-ci il tarixli fərmanı ilə Ələkbər Həsən oğlu Əliyevə ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilib.

Xətai rayonundakı 204 saylı orta məktəb onun adını daşıyır.

Bakı şəhəri Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Elbrus Şahmar "Şah İsmayıl qartalları" Bakı-1996. ("Elinə arxalanan elinə arxa gərək" oçerki) səh.46-50.
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 79.

## Xarici keçidlər
* Ələkbər Əliyev (milli qəhrəman)
Rudison Noqueyra Ferreyra

**Rudison Noqueyra Ferreyra** 1983-cü ildə anadan olub və Fransa vətəndaşlığını da daşıyır. Boyu 178 sm, çəkisi 70 kq olan R.Ferreyra karyerasına Braziliyanın ən məşhur klublarından sayılan “San Paulu”da başlayıb. Həmin vaxt 15 yaşı olan R.Ferreyra Kaka kimi məşhur futbolçu ilə eyni komandada yer alıb. Burada iki il (1998-2000) oynadıqdan sonra yarımmüdafiəçi “Portugeza”ya (2000-01) keçib. Daha sonra Avropaya üz tutaraq Belçikanın “Standard” (2001), Serbiyanın “Borats” (2001/02), OFK (2002/03), Fransanın “Myuluz” (2003), “Red Star” (2003/04), “Angers” (2004/05), “Havr” (2005), “Romorantin” (2005/06), “Havr” (2006/07), Mərakeşin “Difaa Əl Ciddə” (2007) klublarında çıxış edib. Yenidən Belçikaya qayıdan R.Ferreyra çempionatın bir dövrəsi ərzində “Sulte Varegem”də əsasən ehtiyatda qalıb və cəmi 4 oyunda 68 dəqiqə meydanda olub.

## Həmçinin bax
Nino Bule

**Nino Bule** () – Xorvat peşəkar futbolçu.

## Həyatı
Nino Bule 1976-cı il martın 19-da Bosniya və Herseqovinada anadan olan, 1,88 metr boya malik N.Bule Avstriyada da legioner karyerası yaşayıb. 2000/2001 mövsümündə "Cublio İvata" klubuna Yaponiya Superkubokunu qazandırdığı vaxtda, hücumçu bu ölkədə "Qamba Osaka" komandasında (40 oyun, 23 qol) çıxış edib. O, 2004/2005 mövsümündə "Paşinq" (16 oyun), "Austriya" (8 oyun, 3 qol), "Admira Vakker" (27 oyun, 7 qol) klublarında çıxış edib. Futbolçu karyerasına 1995-ci ildə Zaqrebin eyni adlı klubunda başlayan N.Bule bu komandada 5 mövsüm (110 oyun, 30 qol) keçirib. N.Bule 2001-ci ildən 2004-cü ilədək şərəfini qoruduğu "Hayduk" klubunda (65 oyun, 17 qol) ölkə çempionluğunu qazanıb. Son iki mövsümü "Rijeka" klubunda keçirən hücumçu 49 oyunda 7 qola imza atıb. O, Xorvatiyanın yığma komandalarında da çıxış edib. Belə ki, N.Bule olimpiya yığmasında çıxış etdiyi bir ildə (1997) 4 oyunda 2 qol vurub. 1998-1999-cu illərdə Xorvatiyanın ikinci yığmasının heyətində iki görüşdə meydana çıxan hücumçu sonrakı 5 ildə milli komandada üç matçda forma geyib.

N.Bulenin əsas yığmada sonuncu oyunu 2004-cü ildə Almaniya millisi ilə yoldaşlıq görüşü olub.

## Həmçinin bax
Lev Mayorov

**Lev Nikolayeviç Mayorov** () — məşqçi.

## Həyatı
Bakıda anadan olan Lev "Neftçi"nin yetirməsidir. 10 yaşında bu klubda futbolun sirlərini öyrənən Mayorovun ilk baş məşqçisi müstəqillik dönəmində flaqmanın əsas komandasında çalışan Tahir Əmiraslanov olub. Lev 1987-ci ildə "Neftçi"nin heyətində gənclər komandaları arasında SSRİ çempionatının qalibi olub. O, 1988 və 1989-cu illərdə Zaqafqaziya hərbi dairəsinin yığmasının heyətində Silahlı Qüvvələr kubokuna sahib çıxıb. Milli komandanln heyətində 2 oyun keçirən Mayorov 1994-cü ildə Trabzonda İsrail yığması ilə keçirilən rəsmi oyunda (0:2) iştirak edib.

Futbolçu karyerası boyu həm müdafiəçi, həm də yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən Mayorov daha çox Novorossiysk "Çernomorets"ində çıxışı ilə tanınıb. 1992-2005-ci illərdə bu komandanın şərəfini qoruyan Lev, ümumilikdə 417 görüşdə 37 qol vurub. Bunlar arasında 208 oyunda 13 qol Rusiya Premyer-Liqasına təsadüf edir.

2005-ci ildə futbol karyerasını bitirən Mayorov bundan bir il sonra – 2006-cı ilin iyunun 3-də vida oyunu keçirib. Karyerasını bitirdikdən sonra "Çernomorets"in məşqçilər korpusunda yer alan Lev sonra Rusiya çempionatının ikinci divizionunda çıxış edən Anapanın "Spartak-UQP" klubunun baş məşqçisi olub.

## İstinadlar
Aqil Məmmədov (hərbçi)

**Aqil Məmmədov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Aqil Məmmədov 30 iyul 1969-cu ildə Qubadlı rayonunda dünyaya göz açmışdır. 1984-cü ildə Qubadlı rayonunda 2 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra, təhsilini 126 saylı Xanlıq texniki-peşə məktəbində davam etdirmişdir. O, Füzuli şəhərində sürücülük peşəsinə də yiyələnmişdir. Əmək fəaliyyətinə Qubadlı rayon Avtomobil Nəqliyyatı İdarəsində başlamışdır.

## Birinci Qarabağ müharibəsi
Aqil Məmmədov 1987-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə çağırılmışdır. 1988-ci ildə Orenburq vilayətində xidmətini yarımçıq qoyaraq doğma yurda qayıtmışdır. Aqil Məmmədov Qubadlı rayon özünümüdafiə taboruna qoşulmuşdur. Ermənistanla səhrəd kəndlərin müdafiəsində əfsanəvi qəhrəmanlıqlar göstərmiş "Qaranquş" kəşfiyyat dəstəsinin məğlubedilməz və ələkeçməz döyüşçüsü kimi tanınmışdır. O, dəfələrlə cəsur kəşiyyatçı yoldaşları ilə birlikdə Ermənistanın Qafan və Gorus rayonlarına keçərək, çoxlu hərbi girovla geri qayıtmışdır. 1992-ci il iyun ayında dörd nəfər laçınlının girov aparılması onu hədsiz dərəcədə hiddətləndirir. O, girovları geri qaytarmaq üçün öz dəstəsi ilə əməliyyata başlayır. Bir neçə saatdan sonra bir erməni zabitini ələ keçirərək rayon mərkəzinə gətirirlər. Elə həmin gün ermənilər dörd laçınlını erməni zabiti ilə dəyişməyə məcbur olurlar. O, dəfələrlə belə şücaətlər göstərmiş və hərbi hissədə ad-san qazanmışdı. 1992-ci il avqustun 7-də Laçın rayonunun Susuzdağ yüksəkliyinə hücum edilməli idi. Hər şey isə kəşfiyyatçılardan asılı idi. Aqil öz dəstəsi ilə tapşırığı müvəffəqiyyətlə yerinə yetirib geri dönərkən, gözlənilmədən mühasirəyə düşür. O, öz dəstəsini bu çətin vəziyyətdən çıxarmaq üçün müxtəlif yollar düşünür. Onlar düşmənin xeyli canlı qüvvəsini məhv edərək, mühasirəni cəsarətlə yarırlar. O, döyüş dostlarına qarşı tərəfin minalandığını bildirir. Amma tale onun bəxtinə gülmür. Bir qədər getdikdən sonra özü minaya düşərək ağır yaralanır. Yoldaşları onu təhlükəli yerdən çıxarmağa çalışırlar. Lakin çoxlu qan itirdiyinə görə onun həyatını xilas etmək mümkün olmur.

### Milli Qəhrəman
Aqil Məmmədov 5 fevral 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 457 saylı fərmanı ilə ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Qubadlı rayonu Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

## Xatirəsi
Aqil Məmmədovun təhsil aldığı 2 saylı orta məktəb onun adını daşıyır. Hazırda bu məktəb Sumqayıt şəhərində fəaliyyət göstərir. Qubadlıda və Gəncədə adına küçələr var.

## Ailəsi
Ailəli idi. 1 qız övladı yadigar qalıb.

## İstinadlar
Kərəm Mirzəyev

**Kərəm Mirzəyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Mirzəyev Kərəm Ərşad oğlu 20 may 1960-cı ildə Qubadlı rayonunun Xanlıq kəndində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə burada orta məktəbi bitirmişdir. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət İnşaat Mühəndisləri İnstituna daxil olmuşdur. Azərbaycan İnşaat Universitetini yenicə başa vurub kəndlərinə qayıtmışdı. 1983–1985-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Kərəm Arxangelsk və Murmansk şəhərlərində tank bölüyündə xidmət etmişdi. 1990-cı ildə Qubadlı rayonunda sahə müvəkkili kimi işə başlayır. Müharibə başlayanda Kərəm baş leytenant idi və doğma Xanlıq kəndində sahə müvəkkili işləyirdi. Bir müddət Kalininqrad şəhərində təhsil aldığdan sonra Vətənə dönür. 30 yaşını yenicə başa vurmuş Kərəmin gələcəklə bağlı çox böyük arzuları vardı. Lakin müharibə onun bütün gələcək arzularını arxa plana keçirdi.

## Döyüşlərdə iştirakı
Vətən torpağının xilas olması Kərəm Mirzəyevin hələlik yeganə arzusuna çevrildi. Bir sıra döyüşlərdə şücaət və cəsarət göstərdi. Qızğın döyüş nöqtələrindən çəkinmədi. Kərəm Novlu, Seytas, Əyin və başqa kəndlərin azad edilməsində rəşadətlə vuruşmuşdu. "Laləzar" əməliyyatının keçirilməsində büyük xidməti olmuşdur. 1992-ci il aprel ayında keçirilən bu əməliyyat zamanı erməni quldur dəstəsi tam məhv edildi, faşistlərin başçısı Karen şəxsən Kərəm Mirzəyev tərəfindən döyüş meydanında gəbərdildi, onun cəsədini 30 azərbaycanlı əsirə dəyişdilər. 1992-ci il oktyabr ayının əvvəlləri idi. Erməni quldurları Laçın rayonunun Mazutlu kəndinə hücum etdilər. Mühasirəyə düşən 72 nəfər döyüşçü yoldaşlarını xilas edən Kərəm Mirzəyev 1992-ci ilin 1 oktyabr tarixində Mazutlu kəndi uğrunda gedən döyüşdə düşmən gülləsinə rast gəldi və qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Yenicə ailə qurmuşdu, oğlu Cahandar Mirzəyev yadigar qalıb.

Atası Ərşad Mirzəyev uzun müddət partiya-sovet işində rəhbər vəzifələrdə çalışmış, 1975–1980-ci illərdə Qubadlı Rayon Zəhmətkeş (1977-ci ildən Xalq) Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 11 may 1993-cü il tarixli 599 saylı fərmanı ilə Mirzəyev Kərəm Ərşad oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Özü isə anadan olduğu və ürəyi qədər sevdiyi Qubadlı rayonunun Xanlıq kəndində torpağa tapşırıldı.

Xanlıq kənd orta məktəbi onun adını daşıyır, Bu məktəb hal-hazırda Bakı şəhərində fəaliyyət göstərir.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 209.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Mirzəyev Kərəm
Həsən Sadıqov

**Sadıqov Həsən Şiralı oğlu** () — azərbaycanlı filosof, fəlsəfə elmləri doktoru, əməkdar müəllim, Sumqayıt Dövlət Universitetinin Ağsaqqallar Şurasının sədri, prezident təqaüdçüsü.

## Həyatı
Həsən Sadıqov 1928-ci ildə Qubadlı rayonunun Aşağı Mollu kəndində anadan olmuşdur. Atasını və anasını erkən itirmiş, dayısı Bəylər Əliyevin himayəsi ilə təhsil almağa başlamışdır. Ancaq çox keçməmiş dayısı da vəfat etmişdir. Kimsəsiz qalan H.Sadıqov Gəncə şəhərinə getmiş və orada baytar-feldşer ixtisasına yiyələnmişdir. Sonra Şuşa Zoobaytar Texnikumunda təhsilini davam etdirmişdir. Lakin təhsilini yarımçıq qoyaraq ordu sıralarına qatılmışdır. Daha sonra öz arzusu ilə Ukraynanın Xerson şəhərində hərbi məktəbdə oxumuş, serjant və 2-ci dərəcəli radist ixtisasına yiyələnmişdir. Bu ixtisas üzrə Krım vilayətinin Krasnoperekopski rayonunda hərbi işdə çalışmışdır. 1953-cü ildə həmin rayonda orta məktəbi başa vurmuşdur.

H.Sadıqov 1955-ci ildə M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna daxil olmuş və oranı qurtardıqdan sonra Saatlı rayonunda müəllimlik etmişdir. 1961-1964-cü illərdə Sumqayıt şəhərindəki 5, 7 və 9 nömrəli məktəblərdə müəllim, sonra isə məktəb direktoru işləmişdir. 1964-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun aspirantı olmuşdur. Sonra Sumqayıt şəhəri partiya komitəsində işləməyə başlamışdır. Lakin elmə olan böyük marağı onu partiya işindən ayırmışdır.

H.Sadıqov 1968-ci ildə namizədlik, 1984-cü ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş və M.Əzizbəyov adına Neft və Kimya İnstiututunun Fəlsəfə və elmi kommunizm kafedrasının əvvəlcə aspirantı olmuş, sonra isə baş müəllimi olaraq çalışmağa başlamışdır. 1972-ci ildə həmin institutun Sumqayıt filialının ictimai elmlər kafedrasının müdiri seçilmiş, kafedranın dosenti, professoru olmuşdur. 

H.Sadıqov fəlsəfə elminin müxtəlif sahələrinə aid onlarla kitabın, yüzlərlə məqalənin müəllifidir.

## Əsərləri
### Kitabları
* Sumqayıt: milli əsarət, ya milli səxavət? (kitab) (Ramazan Məmmədov ilə birlikdə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* SDU-da professor Həsən Sadıqovun anadan olmasının 90 illik yubileyi qeyd edildi
Bahadur Həziyev (idmançı, 1926)

**Bahadur Salam (Aslan) oğlu Həziyev** () — Əməkdar məşqiçi, SSRİ və Azərbaycan SSR çempionu, Azərbaycan güləşçisi, Yunan-Roma güləşi, sərbəst güləş, milli güləş, ağır atletika üzrə SSRİ idman ustası adını qazanmışdır.

## Həyatı
Bahadur Həziyev 1 may 1926-cı ildə Qubadlı rayonunun Qəzyan kəndində anadan olub. Yunan-roma güləşi ilə məşğul olub. Əməkdar məşqiçi, Yunan-roma güləşi və sərbəst, milli güləş növləri və ağır atletkadan idman ustası, SSRİ çempionu, dəfələrlə Azərbaycan çempionu olmuşdur. B. Həziyev uzun müddət rayon Kənd Könüllü İdman Cəmiyyətinin sədri olmuşdur. 1983-cü ildə vəfat etmişdir.

Bahadır Həziyev Qubadlının Qəzyan kəndində anadan olub. Hələ uşaqlıqdan fiziki cəhətdən tay-tuşundan fərqlənən Bahadır Həziyev 1946 - 1949-cu illərdə hərbi xidməti başa vurub idman ustası kimi respublika yığma komandasına cəlb olunur.

İdman ustası Bahadır Həziyev on dəfə Azərbaycan çempionu adına layiq görülüb. Sonra Yunan-Roma güləşi, sərbəst güləş, milli güləş, ağır atletika üzrə SSRİ idman ustası adını alır. Bundan başqa xalq arasında çıxışları ilə xalq pəhlivanı adına layiq görülür.

1949-cu ildən isə Qubadlı rayonunda idmanın inkişafı, bu sahəyə yeni qüvvələrin gəlməsi üçün böyük əmək sərf edir. Əməkdar məşqçi Bahadır Həziyev Qəzyanda yerləşən evinin birinci mərtəbəsində güləş və atletika zalı yaradır və gənclərin bu işə cəlb olunmasına başlayır.

1952-ci ildən başlayaraq idman sahəsində bir sıra məsul vəzifələri yerinə yetirir. Qubadlı rayon idman komitəsinin, Ovçuluq cəmiyyətinin, DOSAAF-ın, Məhsul Könüllu İdman cəmiyyətinin sədri vəzifələrində çalışır.

Əməkdar idman ustası, dünya çempionu, Afina olimpiadasının gümüş mükafatçısı Məmmədəliyev Heydər Nurəddin oğlu, Avropa çempionu, hərbçilər sırasında dünya çempionu Məmmədov Elsevər Yusif oğlu, yenə də Avropa çempionu, beynəlxalq dərəcəli idman ustası Məmmədov Məhəmməd Dilən oğlu və bir çoxları Bahadır Həziyevin yaratdığı Yunan-Roma güləş məktəbinin yetişdirmələridir.

## İstinadlar
Sərxan Quliyev

**Quliyev Sərxan Babaş oğlu** (1 aprel 1968, Aşağı Mollu, Qubadlı rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan şahmatçısı. Beynəlxalq dərəcəli qrosmeyster (1995).

## Həyatı
Sərxan Quliyev 1968-ci ildə Qubadlı rayonunun Aşağı Mollu kəndində anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1985-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinə qəbul olmuş və 1992-ci ildə oranı bitirərək mühəndis-iqtisadçı ixtisasına yiyələnmişdir. Rusiya Dövlət Bədən Tərbiyəsi Akademiyası yanında Ali Məşqçilər Məktəbində (1995–96) təhsil almış, 1996-cı ildə oranı bitirərək "Ali dərəcəli məşqçi" rütbəsini almışdır. 1997-ci ildə isə həmin Akademiyanın şahmat kafedrasında aspiranturaya qəbul olunmuş və eyni zamanda orada müəllim işləmişdir. 1995-ci ildə Beynəlxalq qrosmeyster rütbəsinə yiyələnmişdir. Moskva-1994, Elista-1998 ümumdünya şahmat olimpiadasında və Pula-1997 Avropa komanda birinciliyində Azərbaycanı ləyaqətlə təmsil etmişdir. Sonra Veloreçensk–1991, Fridik-Mistik–1992, Çessko-Budoyovistsa–1992, Minsk-1994, Vladivostok–1994, Moskva–1995, Tehran–1999, 2000, İzmir–2000, Bakı–1994-cü il beynəlxalq yarışlarının qalibi olmuşdur. Sərxan Quliyev 17 dəfə müxtəlif səviyyəli yarışlarda Azərbaycan yığma komandasının tərkibində çıxış etmişdir.

O, Türkiyə və İran milli yığma komandasının baş məşqçisi vəzifəsində də işləmişdir.

## Kitabları
“Mənim 50 partiyam (namizədlikdən qrosmeysterliyədək)” (Moskva, 1997, rus dilində), “Şahmat. Dərs vəsaiti” (Moskva, 2001, rus dilində; həmmüəllif), “Standart şahmat sonluqları” (Bakı, 2002), “Nümunəvi vəziyyətlər” (Tehran, 2005, fars dilində), “Şahmat oyununun ideyası” (Moskva, 2012, rus dilində), “Klassik şahmat irsi” (Ankara, 2012), “Vladimir Kramnik - 14-cü dünya çempionunun seçmə oyunları” (Moskva, 2015), “Veselin Topalov - keçmiş dünya çempionunun seçmə oyunları” (Moskva, 2016) və s. kitabların müəllifidir.

## Xarici keçidlər
*FIDE Chess Profile
*Sarhan Guliev. Chess-DB.com  
*Sarhan Guliev. Chessgames.com 
*Sarhan Guliev. 365Chess.com 
*Guliev, Sarkhan. OlimpBase.org 

## Həmçinin bax
Georgi Vayner

**Georgi Aleksandroviç Vayner** — Rusiya yazıçısı.

## Həyatı
Georgi Vayner 10 fevral 1938-ci ildə Moskva şəhərində doğulub. O, qardaşı Arkadi ilə birlikdə bir çox detektiv romanı yazarıdır. Qardaşı ilə yazdığı 150-dən çox kitabın arasında "Ya sledovatel" ("Mən təhqiqatçıyam"), "Vizit k Minotavru", "Qonki po vertikali", "Çası dlya mistera Kelli" kimi ünlü əsərlər də var. 1979-cu ildə rejissor Stanislav Qovoruxin Vaynerlərin "Era miloserdiya" kitabı əsasında məşhur "Görüş yerini dəyişmək olmaz" filmini çəkib.
 
1990-cı ildən bəri ABŞ-də yaşayırdı. O, 11 iyun 2009-cu ildə vəfat edib.

G. Vayner keçmiş SSRİ Yazıçılar İttifaqının və Daxili İşlər Nazirliyinin çoxsaylı mükafatlarına layiq görülüb.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Mehdi Mehdiyev

**Mehdi Adıgözəl oğlu Mehdiyev** () — Azərbaycan SSR dövlət xadimi.

## Həyatı
Mehdi Mehdiyev 1895-ci ildə Cəbrayıl qəzasının Qarakollu kəndində doğulmuşdu. 1908-ci ildə Şuşa seminariyasına daxil olub. 1911-ci ildə seminariyanı bitirmiş, sonra Hərbi Gürcüstan dəmiryolunun çəkilişində fəhləlik etmişdi. 1914-cü ildə Donbasda bir sıra görkəmli inqilab mübarizləri ilə tanış olmuşdur. O, dəmir yolunda yükdaşıyan işlədiyi vaxt Birinci Dünya müharibəsinin başlanması xəbərini də elə orada eşitmişdi. M.Mehdiyev 1915-ci ildən 1918-ci ilə qədər Orta Asiyada-Türkistan vilayətinin Buxara dəmir yolunda fəhlə işləmişdi.

1931-1932-ci illərdə o, Moskva Qırmızı Professorlar (Ali Partiya) Məktəbinin dinləyicisi olmuşdur.

### Ailəsi
Ailəli idi. Fikrət adlı oğlu, Rima adlı qızı vardı.

## Siyasi fəaliyyəti
Mehdi Mehdiyev 1918-ci ildə Çapayevin komandanlıq etdiyi 25-ci divizyada Rusiyada vətəndaş müharibəsində bolşeviklərin tərəfində iştirak etmişdir. İnqilabçı M.V. Frunzenin Türkistan cəbhəsinə komandanlığı dövründə M. Mehdiyev də həmin cəbhənin sıvari döyüşçüsü kimi vuruşmuşdur.

1920-ci ilin əvvəllərində Həştərxanda S.M. Kirov ilə tanış olan M.Mehdiyev aprelin 27-də XI Qızıl Ordunun tərkibində Azərbaycana gəlir.

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra Mehdi Mehdiyev bir sıra məsul vəzifələrdə çalışır. 1921-ci ildə partiya onu Qaryagin qəzasının Partiya Komitəsində təşkilat şöbəsinin müdiri kimi məsuliyyətli işə göndərir.

1923-cü ildən sonra gənc partiya işcisi bir müddət Lənkəranda işləmişdir. O, əvvəlcə Lənkəran qəza komitəsinin şöbə müdiri, sonra isə qəza partiya komitəsinin katibi olmuşdur. 1927-ci ildə o, Şamaxı qəza Firqə komitəsinin katibi seçilmişdir. 1928-ci ildən 1931-ci ilə qədər M.Mehdiyev əvvəlcə Azərbaycan KP MK-da təlimatçı kimi məsul vəzifədə çalışmışdır.

1932-1934-cü illərdə M.Mehdiyev Ağcabədi və Ağdaş rayonlarının partiya komitələrində katib vəzifəsində işləmişdir. 1934-1937-ci illərdə o, Azərbaycan KP MK Naxçıvan vilayət komitəsinin birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Füzuli rayonunun ünlüləri. Bakı: Mütərcim, 2017, 642 s.
Murad Qasımzadə

**Qasımzadə Murad Salman oğlu** () — azərbaycanlı polkovnik-mühəndis, texnika elmləri doktoru (1971), professor (1973).

## Həyatı
Murad Salman oğlu 15 mart 1915-ci ildə Qaryagin qəzasının (hazırkı Füzuli rayonu) Dədəli kəndində anadan olmuşdu. Orta məktəbi bitirəndən sonra ali məktəbə qəbul olmuşdu. İnformasiya-ölçmə texnikası sahəsində tanınmış alimdir. Polkovnik-mühəndis, texnika elmləri doktoru (1971), professordur (1973).

M. Qasımzadə S. M. Kirov adına Xəzər Ali Hərbi Dəniz məktəbində kafedra rəisi (1955–1961) işləmişdi.

1961-ci ildən ömrünün sonunadək İ. Q. Yesman adına Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Energetika İnstitutunda informasiya-ölçü sistemləri laborotoriyasının rəhbəri vəzifəsində çalışmışdı.

Əsas əsərləri energetika sistemlərinin avtomatlaşdırılması üçün informasiya-ölçü sistemlərinin işlənib, Hazırlanmasına aiddir.

Keçmiş SSRİ-də elektrokinetik çeviricilər sahəsində ilk tədqiqatları M. Qasımzadə aparmışdır.

Avtomatik idarəetmə üzrə Beynəlxalq Federasiyasının 6-cı konqresində (Boston, 1975) və Ümumdünya Elektrotexnika konqresində (Moskva, 1977) iştirak etmişdir.

## Mükafatları
M. Qasımzadə iki orden və medallarla təltif edilmişdi.

## Əsərləri
* Sbornik zadaç i upracneniy po osnovam glektrotexniki i glektrooborudovaniö nadvodnıx korabley, Baku, 1967.
* Glektrokinetiçiskie preobrazavateli informatsii, Moskva, 1973.

## İstinadlar
Cuvarlinskilər

**Cuvarlinskilər** — Azərbaycan xalqının soylarından biri.

## Soyun yaranması
Bu soy Dizaq mahalının Cuvarlı kəndinə bağlıdır. Soyun ulu babası Kərbəlayı İmamverdi bəy 1760-ci ildə Qarabağın Dizaq mahalının Cuvarlı kəndində dünyaya göz açmışdı. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsə də oxumuşdu. Sarayda xidmət etmiş, sonra İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşir onu quşçu təyin etmişdi.

Kəndlərinə köçmüş, burda yaşayan 5 ailə ilə xanın ov quşlarını saxlayıb təlim vermişdi. Xan onu təliqə ilə vergi və mükəlləfiyyətlərdən azad etmişdi. Üstəlik ona Cavanşir-Dizaq mahalının ərazisində olan Tarxan yurdunu mülk kimi vermişdi.

Kərbəlayı İmamverdi bəyin Məhəmməd bəy, Yaqub bəy, Yusif bəy, Hüseynqulu bəy, Rzaqulu bəy və Nəcəfqulu bəy adlı oğulları vardı.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
*Kərbəlayı İmamverdi bəy Cuvarlı — Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın quşçusu, Cuvarlinskilərin ulu babası.
*Cavad bəy Cuvarlı — müəllim, Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunu (1906).
*Mehdi bəy Cuvarlinski — baytar, müəllim, akademik Çingiz Cuvarlinskinin atası.
*Məmməd Cuvarlinski — Azərbaycan SSRnin təhsil naziri (Maarif komissarı), partiya və dövlət xadimi.
*Çingiz Cuvarlı — akademik, əməkdar elm xadimi.
*Toğrul Cuvarlı — yazıçı, ssenari müəllifi, kino redaktoru.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Cuvarlinskilər, "Soy" dərgisi, 5 (25), 2009, səh.17–21.
*M.İ. Əmrahov, Ə. Çingizoğlu, H.İ.Həsənov. Qarabağ xanlığı. Bakı: Mütərcim, 2008, 220.səh.

## Həmçinin bax
*Qarabağ
Bayandırçay

**Bayandırçay** — Laçın rayonu ərazisində çay. Zabuxçayın sağ qolu. Bu ad Tərtər rayonunda bir kəndə də verilmişdir. Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsi Laçın rayonundakı keçmiş Bayandur kəndindən gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Çayın adı türkdilli Bayandur eli (oğuz tayfalarından biri)in adı ilə əlaqədardır. Bayandurlar orta əsrlərdə Ön Asiyanın və Cənubi Qafqazın siyasi həyatında fəal iştirak etmişlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Viləş FK

**Viləş** — Masallının futbol klubudur. 1967-ci ildə qurulub və cənub bölgəsini təmsil edir.

## Ümumi məlumat

10 dəfə futbol üzrə Azərbaycan çempionatının yüksək liqasında çıxış etmişdir. 2000/2001-ci il futbol sezonunda  çempionatın bürünc medalını qazanmışdır. İki dəfə Azərbaycanı UEFA İntertoto Kubokunda təmsil etmişdir. 2003-cü ildə maliyyə problemlerinə görə komanda bağlanmışdır. Sonradan 2005-ci ildə komanda yenidən fəaliyyətə başladı. 2006-2007 mövsümündə Azərbaycan Birinci Liqasınunda komanda 1-ci yeri tutaraq Azərbaycan Premyer Liqasında oynama şansını əldə etdi. 2006-cı ildə klub Masallı adlandırıldı. Ancaq sonradan komanda yenidən bağlandı və yenidən quruldu. Bu dəfə komanda Viləş Masallı FK deyə adlandırıldı və komanda həvəskar liqada çıxış edirdi. Komanda elə ilk cəhdlərindən finala vəsiqə qazandı. Lakin finalda MTK-Ulduz komandasına 3:1 hesabı ilə məğlub olaraq gümüş medalın sahibi oldu. Bu nəticədən sonra komanda 2013-2014 mövsümündə həvəskar liqada çempionluğa oynadı. Və mövsüm başlayan kimi Viləş öz uğurlu çıxışıyla qrupda cəmi bir məğlubiyyətə uğrayaraq həvəskar liqasının final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Eyni zamanda, komandanın birinci diviziona çıxması üçün rəhbərlik tərəfindən işlər başlanılmışdı. Komandanın, əslində,  Anatoli Banişevski adına öz şəxsi stadionu olmağına baxmayaraq, komanda dağılandan sonra o stadion baxımsız qalmış və orada oynamaq mümkünsüz hala gəlmişdir. Bu səbəbdən komanda öz ev oyunlarını Ərkivan qəsəbə stadionunda keçirir. Viləş öz köhnə stadionunda təmir işlərinə başlayır. Stadion tamamilə sökülür. Ancaq sonradan yeni stadion tikilmir və klub növbəti mövsümdə həvəskarlar liqasında mübarizə aparmağa məcbur qalır. Həvəskarlar liqasında isə komanda yarımfinala qədər irəliləyir, lakin yarımfinalda iki oyunun nəticəsinə görə 2:1 hesabı ilə məğlub olur. Həvəskarlar kubokunda da komanda eyni vəziyyətlə üzləşir. Kubokun yarımfinalının ilk görüşündə komanda 1:0 hesabi ile qələbə qazansa da, ikinci görüşdə 2:0 hesabı ilə məğlub olur və finala adlaya bilmir. Növbəti mövsüm klubu çətin günlər gözləyirdi. Komanda maliyyə problemlərinə görə həvəskarlar liqasında mübarizə apara bilməyəcəkdi. Ancaq sonradan Viləş Masallı FK Azərbaycan Həvəskarlar Futbol Federassiyasında 2014-2015 mövsümündə də mübarizə apardı.

## Uğurları
* **[[Futbol üzrə Azərbaycan çempionatı|Azərbaycan çempionatı]]**
:Bürünc medal - 2000/2001
***[[Azərbaycan Birinci Liqası]]**
:Çempion - 2006/2007
***[[Azərbaycan Həvəskarlar Futbol Federassiyası]]**
:Gümüş medal - 2012/2013
:Yarimfinal - 2013/2014
***[[Həvəskarlar Kuboku]]**
:Yarimfinal - 2013/2014

## UEFA turnirlərində

"Viləş" UEFA bayrağı altında keçirilən və Azərbaycan klublarının qatıldığı 5 qitə turnirinin 1-də, ümumilikdə 2 dəfə iştirak edib. "Viləş"ın iştirak etdiyi yeganə turnir UEFA İntertoto Kubokudur.

### UEFA turnirlərindəki statistika

Mənbə: uefa.com
Son yenilənmə: 20 avqust 2010

### UEFA turnirlərindəki oyunlar