open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Braziliya–Qazaxıstan münasibətləri

**Qazaxıstan–Braziliya münasibətləri** — Braziliya Respublikası ilə Qazaxıstan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatının və Ümumdünya Ticarət Təşkilatının üzvüdür.

## Tarix
Sovet İttifaqının dağılmasından qısa müddət sonra Braziliya 26 dekabr 1991-ci ildə Qazaxıstanın müstəqilliyini tanıyır. Hər iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 22 sentyabr 1993-cü ildə qurulmuşdur. Başlanğıcda hər iki ölkənin nümayəndələri ilə yalnız Birləşmiş Millətlər Təşkilatında, beynəlxalq forumlarda görüşürdülər.

2006-cı ilin avqust ayında Braziliya Astanada bir səfirlik açır. 2007-ci ildə Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayev Braziliyaya rəsmi səfər edir. Səfər Braziliya Prezidenti Luis İnasio Lula da Silvanın 2009-cu ildə Qazaxıstana gəlməsi ilə qarşılıqlı olur. 2012-ci ilin oktyabrında Qazaxıstan Braziliyada daimi səfirlik açır.

Braziliya və Qazaxıstan davamlı inkişaf və ətraf mühitin qorunması məsələləri kimi qlobal məsələlərdə oxşar mövqeləri bölüşür. Braziliya Qazaxıstanın Ümumdünya Ticarət Təşkilatına daxil olmasını dəstəkləmiş və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasında daimi yer almaq iddiasına görə Qazaxıstanın dəstəyini almışdır.

Qazaxıstanda fəaliyyət göstərən bir neçə Braziliya şirkəti var. Üstəlik bir neçə digər Braziliya şirkəti Müstəqil Dövlətlər Birliyinə üzv ölkələrin bazarlarına ixrac etmək üçün bir yer yaratmaq istəyir. Qazaxıstanın əsas hava yolu şirkəti olan Air Astana, ondan çox Braziliya istehsalı olan Embraer təyyarəsinə sahibdir və onları istismar edir.

## İqtisadi münasibətlər
Qazaxıstan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Gömrük Nəzarəti Komitəsinin məlumatına görə, 2017-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 108,8 milyon dollar (Braziliyaya ixrac - 19,6 milyon dollar, Braziliyadan idxal - 89,2 milyon dollar) təşkil edib. 2016-cı ildə bu göstərici 181,9 milyon dollar (Qazaxıstan ixracatı - 25,8 milyon dollar, Braziliyadan idxal - 156,1 milyon dollar) olur. Braziliyanın Qazaxıstana ixrac etdiyi əsas məhsullar: şəkər, tütün, maşınlar və onlar üçün ehtiyat hissələri, inşaat materialları, portağal suyu, ət. Qazaxıstandan Braziliya ixracının əsas məhsulları: kükürd, ferrosilikon, plastik məhsullar, kauçuk və qara metallar.

## Çoxtərəfli əməkdaşlıq
Qazaxıstan və Braziliya arasındakı qarşılıqlı əlaqələr çoxtərəfli formatda getdikcə inkişaf edir. Ölkələr 2012-2015-ci illər üçün BMT İnsan Hüquqları Şurasına namizədliklərinə qarşılıqlı dəstək vermişlər. 2016-cı ilin oktyabr ayında Qazaxıstan, Braziliyanın 2017-2019-cu illər üçün BMT İnsan Hüquqları Şurasına namizədliyini dəstəkləmişdir. Qazaxıstanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü seçilməsindən sonra Braziliya Xarici İşlər Nazirliyi bir təbrik göndərir. Bu məktubda Qazaxıstanın xarici siyasət təşəbbüslərini və Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin beynəlxalq səviyyədə qalma rolunu yüksək qiymətləndirir.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Braziliyanın Astanada səfirliyi var.

Qazaxıstanın Braziliada səfirliyi var.

## Həmçinin bax
* Braziliya–Özbəkistan münasibətləri

## İstinadlar
İndoneziya–Özbəkistan münasibətləri

**İndoneziya–Özbəkistan münasibətləri** — Özbəkistan Respublikası ilə İndoneziya Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
İkitərfli əlaqələr rəsmi olaraq 23 iyun 1992-ci ildə qurulmuşdur. Bu ölkələrin hər biri digərinin potensialının vacibliyini dərk edir. Beləliklə Özbəkistan dünyanın ən böyük müsəlman dövləti və Cənub-Şərqi Asiyanın ən böyük iqtisadiyyatı olan İndoneziyanın strateji əhəmiyyətini tanıyır. İndoneziya isə Özbəkistanı Orta Asiya və potensial bazar üçün bir qapı hesab edir. Hər iki ölkənin əhalisi əsasən müsəlmandır; həm Özbəkistan, həm də İndoneziya İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür.  Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, UNESCO və Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankının üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.
## Tarix
Cümhuriyyətlər arasında tarixi əlaqələr Özbəkistanın müstəqilliyindən çox əvvəl başlamışdır. 1961-ci ildə İndoneziya lideri Sukarno Sovet İttifaqına səfəri zamanı Səmərqənddə İmam Məhəmməd əl-Buxarinin məqbərəsini ziyarət edir.

28 dekabr 1991-ci ildə İndoneziya Özbəkistanın SSRİ-dən müstəqilliyini tanıyır. Diplomatik münasibətlər Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun İndoneziyaya rəsmi səfəri zamanı qurulur. İndoneziya Daşkənddə 1994-cü ilin mayında, Özbəkistan isə 1996-cı ildə Cakartada  səfirliyi açır.

## Ticarət və investisiya
İki ölkə arasındakı ticarət 10-30 milyon ABŞ dollar arasındadır. 2007-ci ildə 28,27 milyon dollar, 2008-ci ildə 13,75 milyon dollar olmuşdur. Özbəkistan İndoneziyaya elektrik avadanlığı, yun, pambıq və keçə ixrac edir. İndoneziya isə kakao, çay, tütün, bitki və heyvan yağları, təkər, tikmə və müxtəlif xırda məhsullar ixrac edir.
## Mədəniyyət
2001-ci ildə Səmərqənddə hər il iyirmidən çox tələbənin təhsil aldığı İndoneziya dilini öyrədən bir mərkəz açılır. İndoneziya dili Səmərqənd Dövlət Dünya Dilləri İnstitutu və Daşkənd Dövlət Şərqşünaslıq İnstitutunda da tədris olunur. Ölkələr arasındakı mədəni mübadilə çox vaxt münasibətləri yaxşılaşdırır. 1 may 2013-cü il tarixində Daşkənd Konservatoriyasının zalında Özbək rəqqaslarının ifasında İndoneziya rəqsləri göstərilmişdir.
## İstinadlar

## Mənbə
* Özbəkistanın Cakartadakı səfirliyi
Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirliyi (Qazaxıstan)

**Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirliyi** () — 6 avqust 2014–25 yanvar 2017-ci il tarixlərində fəaliyyət göstərən səhiyyə və sosial və əmək sahəsində liderliyi həyata keçirən Qazaxıstan Respublikasının mərkəzi icra orqanı.

## Tarixi
Nazirlik, Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 06.08.2014-cü il tarixli 875 nömrəli fərmanına uyğun olaraq funksiya və səlahiyyətlərin ona verilməsi ilə yaradıldı:

* Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi;
* Qazaxıstan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi.

Prezidentin 6 avqust 2014-cü il tarixli 878 nömrəli sərəncamı ilə o dövrdə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi naziri olan Tamara Duysenova Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə və Sosial İnkişaf Naziri vəzifəsinə təyin edildi. . Salidat Kairbekova, Səhiyyə Naziri vəzifəsindən azad edilən Qazaxıstan Respublikası Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edildi.

Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 25 yanvar 2017-ci il tarixli fərmanı ilə Qazaxıstanın Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə və Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinə bölündü.

## Strukturu
Nazirliyin aşağıdakı şöbələri var:

* Tibbi Xidmət Ödəniş Komitəsi
* Tibbi və Əczaçılıq Fəaliyyətinə Nəzarət Komitəsi
* Əmək, Sosial Müdafiə və Miqrasiya Komitəsi

## Öhdəlikləri
Nazirliyin əsas vəzifələri vətəndaşların səhiyyə, əmək, məşğulluq, miqrasiya və sosial təminat sahələrində konstitusiya zəmanətləri və hüquqlarının təmin edilməsi yolu ilə əhalinin həyat səviyyəsinin və keyfiyyətinin yüksəldilməsini təşviq etməkdir.
Dövlət siyasətinin formalaşdırılması və həyata keçirilməsi, sahələrarası koordinasiyanın və bu sahədə dövlət idarəçiliyinin həyata keçirilməsi:

vətəndaşların sağlamlığının qorunması, tibbi və əczaçılıq elmi, tibbi və əczaçılıq təhsili, dərman vasitələrinin, tibbi məhsulların və tibbi avadanlıqların dövriyyəsi, tibbi xidmətlərin keyfiyyətinə nəzarət; Qazaxıstan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq vətəndaşların dövlət tərəfindən zəmanət verilən həcmdə pulsuz tibbi yardım almasını təmin etmək; əhalinin və səhiyyə təşkilatlarının təhlükəsiz, effektiv və keyfiyyətli dərmanlarla təmin edilməsi; təhlükəsizlik və əməyin mühafizəsi daxil olmaqla əmək; məşğulluq; pensiya təminatı və icbari sosial sığorta daxil olmaqla sosial təminat; əlillərin sosial müdafiəsi; uşaqlı ailələrə sosial dəstək; vətəndaşların müəyyən kateqoriyalarına sosial yardım; xüsusi sosial xidmətlərin göstərilməsi; öz səlahiyyətləri daxilində əhalinin miqrasiyası; Qazaxıstan Respublikası qanunvericiliyi ilə Nazirliyə həvalə edilmiş digər vəzifələr.

## İstinadlar
İnvestisiyalar və İnkişaf Nazirliyi (Qazaxıstan)

**Qazaxıstan Respublikasının İnvestisiyalar və İnkişaf Nazirliyi** — Qazaxıstan Respublikasının mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı, Qazaxıstan Respublikası hökumətinin tərkibində, ölkənin sənaye və sənaye-innovasiya, elmi və texniki inkişafı, mədən-metallurgiya kompleksi, maşınqayırma, kimya sahəsində liderdir əczaçılıq, yüngül, ağac emalı və mebel sənayesi, inşaat sənayesi və tikinti materialları istehsalı; investisiyalara dövlət dəstəyi, maşın və avadanlıqların təhlükəsizliyi və sənaye məhsullarına uyğun olaraq kimyəvi məhsulların təhlükəsizliyi; xüsusi iqtisadi zonaların yaradılması, fəaliyyət göstərməsi və ləğvi; ixrac nəzarəti; texniki tənzimləmə və ölçü vahidliyinin təmin edilməsi; elektrik enerjisi sənayesi; karbohidrogen xammalı istisna olmaqla mineral ehtiyatlar; dövlət geoloji tədqiqi, mineral ehtiyat bazasının çoxaldılması, yerin təkindən səmərəli və hərtərəfli istifadəsi, qatı minerallar, yeraltı suları və müalicəvi palçıq baxımından yeraltı istifadənin dövlət idarəetməsi; kömür sənayesi; atom enerjisindən istifadə, bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadənin dəstəklənməsi, enerjiyə qənaət, həmçinin səlahiyyətləri daxilində fəaliyyət sahəsindəki dövlət qurumlarının sektorlararası koordinasiyası.

Qazaxıstan Respublikası Sənaye və Yeni Texnologiyalar Nazirliyi haqqında Əsasnamə, Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin 26 Noyabr 2004-cü il tarixli 1237 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

İstər iqtisadiyyatın sahələrini əhatə etməsinə, istərsə də sayına görə ən böyük dövlət qurumlarından biridir. Ümumilikdə, nazirliyin mərkəzdə və bölgələrdə apardığı işi təqribən 7 min nəfər dəstəkləyir.

Yeni fərman imzalandıqdan sonra turizm fəaliyyəti sahəsindəki funksiya və səlahiyyətlər nazirliyə verildi.

6 avqust 2014-cü il tarixində Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin yenidən qurulması zamanı nazirliyin funksiyaları yeni Qazaxıstan Respublikasının İnvestisiya və İnkişaf Nazirliyinə verildi.

## Strukturu
Nazirliyin şöbələri:

* İnvestisiya Komitəsi,
* Sənaye Komitəsi,
* Texniki Tənzimləmə və Metrologiya Komitəsi,
* Dövlət Enerji Nəzarət və Nəzarət Komitəsi,
* Geologiya və Yerin İstifadəsi Komitəsi, 
* Turizm Sənayesi Komitəsi
### Nazirliyin tabeliyində olan təşkilatların siyahısı
Respublika dövlət müəssisələri
* "Qazaxıstan Respublikasının Milli Nüvə Mərkəzi" RSM.
* RM "Uranlikvidrudnik".
* "Qazaxıstan Energo" Milli Elektrik Enerjisi Sistemi "RSM.
* "Karagandalikvidshakht" RSM.
* RSE "Qazaxıstan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu".
* RSE "Qazaxıstan Metrologiya İnstitutu".

## İstinadlar
Neft və Qaz Nazirliyi (Qazaxıstan)

**Qazaxıstan Respublikasının Neft və Qaz Nazirliyi** — Qazaxıstan Respublikasının neft və qaz, neft-kimya sənayesi sahələrində dövlət siyasətinin formalaşdırılması, idarəetmə prosesinin əlaqələndirilməsindən məsul olan mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı , karbohidrogenlərin nəqli.
Bu gün Qazaxıstan Respublikasının Energetika Naziri Nurlan Askaroviç Noqayevdir.

Qazaxıstanın dövlət orqanlarından biri idi və nazirlər kabinetinin üzvü idi. Nazirliyə neft və neft məhsulları ilə bağlı siyasət hazırlamaq və həyata keçirmək funksiyası həvalə edilmişdir.

Bu nazirliyə 3 müdürlük, 19 idarə, 2 komitə, 15 səhmdar və istehsal müəssisəsi və bir mətbuat xidməti daxildir.

## Tarixi
1994-1997-ci illərdə Neft və Qaz Sənayesi naziri vəzifəsi yaradılmışdır.

Nazirlik 2010-cu ilin mart ayında Qazaxıstanın Enerji və Mineral Ehtiyatlar Nazirliyinin bazasında qurulmuşdur.
Qazaxıstan müstəqillik qazandığı gündən bu şöbə bir neçə dəfə islah edildi. Enerji, Sənaye və Ticarət Nazirliyi 2000-ci ildə yenidən təşkil edildi. Yerində Enerji və Mineral Ehtiyatlar Nazirliyi — Sənaye və Ticarət Nazirliyi yaradıldı

Nazirlik 12 Mart 2010-cu ildə yaradılıb və Enerji və Mineral Ehtiyatlar Nazirliyinin davamçısıdır.

Uzakbai Karabalin 2013-cü ilin iyulundan bu yana Neft və Qaz Naziridir. Bu vəzifədə Sauat Mınbayevi əvəzlədi. Mınbayev ilk neft və qaz naziri idi.

Nazirliyin əsas funksiyası, nazirlik yaranmazdan əvvəl milli neft şirkəti KazMunayGas tərəfindən həyata keçirilmiş ölkədə neft və qaz sektoruna nəzarət etmək və tənzimləməkdir.

## Strukturu
### İdarəetmə

### Şöbələr

### Şirkətlər

### Komitələr
neft və qaz kompleksində ətraf mühitin tənzimlənməsi, nəzarəti və dövlət yoxlanışı, nüvə və enerji nəzarəti və nəzarəti

## İstinadlar
Rabitə və İnformasiyalar Nazirliyi (Qazaxıstan)

**Rabitə və İnformasiyalar Nazirliyi** (2010—2012) —rabitə və informasiyalaşdırma, kütləvi informasiya vasitələri, arxivlər və sənədləşdirmə, dövlət xidmətlərinin avtomatlaşdırılması və PSC fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi sahələrində Qazaxıstan Respublikası Nazirlər Kabinetinin tərkibində olan Qazaxıstan Respublikasının dövlət orqanı.

Qazaxıstan Respublikasının İnformasiya və Kommunikasiya Agentliyinin (AIS) təsis edilməsi ilə Qazaxıstan Hökumətindəki böyük dəyişiklik və dəyişikliklərdən sonra 12 mart 2010-cu ildə yaradıldı, keçmişin İnformasiya və Arxiv Komitəsi və Komitəsi olaraq yenidən quruldu. Qazaxıstan Respublikası Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyi. Yeni nazirliyin yurisdiksiyası “Arna Media” Milli Məlumat Holdinqi ”Səhmdar Cəmiyyətinə də verildi (“ NIH “Arna Media” ASC), lakin sonradan ləğv edildi.

Departament ləğv edilənə qədər Əsgər Jumagaliev rabitə və informasiya naziri idi.

14 sentyabr 2003-cü ildə Sauytbek Adrakhmanov rəhbərlik etdiyi Məlumat Nazirliyinə çevrildi. Nazirlik 29 sentyabr 2004-cü il tarixinədək mövcud olmuş, Mədəniyyət, Məlumat və İdman Nazirliyi ilə birləşdirilmişdir.

Nazirlik 12 mart 2010-cu il tarixində Qazaxıstan Respublikası İnformasiya və Kommunikasiya Agentliyi yaradılması ilə Hökumətdə baş verən böyük dəyişiklik və dəyişikliklərdən sonra Rabitə və İnformasiya Nazirliyi olaraq yaradıldı və Komitə və İnformasiya Komitəsi olaraq yenidən quruldu. və Arxivlər. keçmiş Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyi. Milli Məlumat Holdinqi olan Arna Media səhmdar cəmiyyəti də yeni nazirliyə verildi, lakin sonradan ləğv edildi.

Əsgər Cumagəliyevin rəhbərlik etdiyi nazirlik 20 yanvar 2012-ci ildə ləğv edildi və bütün funksiyaları Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyinə və Nəqliyyat və Rabitə Nazirliyinə verildi.

## Strukturu
Nazirliyin strukturunda üç komitə var idi:

* Məlumat və Arxiv Komitəsi ;
* Rabitə və İnformasiya Komitəsi ;
* Dövlət xidmətlərinin avtomatlaşdırılmasına nəzarət və Dövlət xidmət mərkəzlərinin fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi Komitəsi.

## Ləğv edilməsi
20 yanvar 2012-ci ildə Prezidentin Fərmanı ilə şöbə ləğv edildi və funksiya və səlahiyyətləri aşağıdakı nazirliklərə verildi:

1) məlumat, arxiv və sənədləşdirmə sahəsində - Qazaxıstan Respublikası Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyinə;

2) rabitə, informasiyalaşdırma, dövlət xidmətlərinin avtomatlaşdırılmasına nəzarət və əhaliyə xidmət mərkəzlərinin fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi sahəsində - Qazaxıstan Respublikasının Nəqliyyat və Kommunikasiya Nazirliyinə.

## İstinadlar
Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyi (Qazaxıstan)

**Qazaxıstan Respublikasının Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyi** —  Qazaxıstan Respublikası hökuməti daxilində nazirlik dövlət tənzimləməsini həyata keçirir, habelə qanunla müəyyən edilmiş qaydada mədəniyyət, məlumat, daxili siyasi sabitlik, millətlərarası və dinlərarası harmoniya sahələrində sektorlararası vətəndaşların dini etiqad azadlığı və dini birliklərlə qarşılıqlı əlaqə, dillərin inkişafı, arxivləşdirmə və sənədləşdirmə, dövlət rəmzləri koordinasiyanı həyata keçirir. .

## Tarixi
Qazaxıstan Respublikası Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyi haqqında Əsasnamə Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin 29 oktyabr 2004-cü il tarixli 1130 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

29 noyabr 2007-ci ldə — Mədəniyyət Komitəsi quruldu.

12 mart 2010-cu ildə — Qazaxıstan Respublikası Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyi, vətəndaşların azadlıq hüquqlarının təmin edilməsi sahəsində funksiyaları və səlahiyyətlərinin ona verilməsi daxil olmaqla Qazaxıstan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinə çevrildi din və Qazaxıstan Respublikası Ədliyyə Nazirliyindən, Məlumatlandırma Agentliyindən dini birliklərlə qarşılıqlı əlaqə və Qazaxıstan Respublikasının rabitələrini, o cümlədən Qazaxıstan Respublikasının Rabitə və İnformasiya Nazirliyinə çevirmək qərara alındı. kütləvi informasiya vasitələri sahəsində funksiya və səlahiyyətlərin Qazaxıstan Respublikası Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyindən ona ötürülməsi.

* Mədəniyyət Nazirliyinə Muxtar Kul-Muhammad rəhbərlik edirdi.
* Rabitə və İnformasiya Nazirliyinə Əsgər Jumagaliev rəhbərlik edirdi. 

Prezidentin 20 yanvar 2012-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nazirlik yenidən Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyi olaraq yenidən təşkil edildi. 

## Haqqında
Nazirlik mədəniyyət, millətlərarası harmoniya, dövlət rəmzləri, arxiv işləri və sənədləşdirmə, elektron sənəd dövriyyəsi və elektron arxivlər, bədən tərbiyəsi və idman, qumar biznesi, lotereya və lotereya sahələrində liderlik, sektorlararası koordinasiya və dövlət tənzimləməsini həyata keçirir.

## Komitələri
Nazirliyin aşağıdakı komitələri vardır:

* Mədəniyyət Komitəsi;
* Dil Komitəsi;
* Məlumat və Arxiv Komitəsi.

## İstinadlar
Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Qazaxıstan)

**Qazaxıstan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyi** () — təbii və texnogen fövqəladə halların qarşısının alınması və aradan qaldırılması, mülki müdafiə, yanğın və sənaye təhlükəsizliyi sahəsində sahələrarası koordinasiya, dövlət maddi ehtiyatının formalaşdırılması və inkişafı sahəsində dövlət siyasətinin formalaşdırılmasından məsul olan mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı , fövqəladə halların qarşısının alınması və aradan qaldırılması üçün dövlət sisteminin işləməsini və gələcək inkişafını təmin etmək, yanğının qarşısının alınması və söndürülməsini təşkil etmək.

## Tarixi
Qazaxıstan müstəqillik qazandığı gündən bu şöbə statusunu dəyişdirdi.

6 avqust 2014 - nazirlik ləğv edildi, maddi ehtiyat və sənaye təhlükəsizliyi məsələləri xaricində səlahiyyətlər Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinə verildi.

Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 9 sentyabr 2020-ci il tarixli "Qazaxıstan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin yaradılması haqqında" 408 nömrəli Fərmanı ilə fövqəladə hallar orqanları yenidən hökumətdəki ayrı bir şöbəyə ayrıldı.

## Strukturu
Nazirliyin tərkibinə daxil olan komitələr:

Qazaxıstan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Fövqəladə Hallara və Sənaye Təhlükəsizliyinə Dövlət Nəzarəti Komitəsi, Qazaxıstan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Yanğın Xidməti Komitəsi, Qazaxıstan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Dövlət Maddi Ehtiyatlar Komitəsi

Qazaxıstan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinə tabe olan təşkilatlar:

Mülki Müdafiə Qoşunları, Dəmir yolu fəlakəti tibb xəstəxanaları, Kazaviaspalar, Kazselzashita, Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Fövqəladə Hallar Komitəsinin Kokshetau Texniki İnstitutu, Yanğın Təhlükəsizliyi və Mülki Müdafiə Tədqiqat İnstitutu, Sənaye Təhlükəsizliyi Milli Elmi və Texniki Mərkəzi, ASC "Yanğın Təhlükəsizliyi və Mülki Müdafiə Tədqiqat İnstitutu", Respublika Böhran Mərkəzi

* Respublika mülki müdafiə tədris və metodiki mərkəzi
* RGKP "Seldenkorqau Krılıs"
* Bölgələrin, Astana və Alma-Ata şəhərlərinin fövqəladə halların xilasetmə və xilasetmə xidməti
* Afət Tibb Mərkəzi
* Qazaxıstan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Kompüter Mühəndisliyi, Telekommunikasiya, İnformatika və Vəziyyət Təhlili Mərkəzi
* Peşəkar hərbiləşdirilmiş xilasetmə xidmətlərinin mərkəzi qərargahı

## İstinadlar
Burabay Milli Parkı

**Burabay Milli Park** (*)* ― Qazaxıstanda, Aqmola vilayətinin Burabay rayonunda, Astana yaxınlığında yerləşən milli park. Park Qazaxıstanın ən populyar turizm yerlərindən biridir və birbaşa olaraqQazaxıstan Prezidentinin səlahiyyətindədir.

Milli park təbiət qoruqu statusu üçün nizanlama altında olduğu üçün mühafizə edilən ərazidə iqtisadi və asudə fəaliyyətlər qadağandır.

## Status tarixi
Bu təbii məkanın qorunması istiqamətində ilk addım 1898-ci ildə "dövlət meşəsi"nin yaradılması ilə atılmışdır. 1920-ci ildə Burabay milliləşdirildi və milli əhəmiyyətli bir kurort şəhəri elan edildi. 1935-ci ildə Burabay Milli Təbiət Qoruğu təşkil edildi. 1951-ci ildə təbiət qoruğu ləğv edildi və yerində Burabay meşəsi yaradıldı. Hökumətin 6 may 1997-ci il tarixli, 787 saylı qərarı ilə Burabay meşəsi dövlət tərəfindən idarə edilən "Burabay Meşəsinin Təbii və Rifah kompleksi" nə çevrildi. 2000-ci ildə 12 avqust tarixli, 1246 nömrəli qərara ilə 47 600 hektarı meşə olmaqla 83 831 hektar ərazini əhatə edən "Burabay Milli Parkı" yaradıldı. 2010-cu ildə parkın ərazisi 129 935 hektara qədər genişləndirilmişdir. 2012-ci ildə 370 hektar ərazi daha ehtiyat sahəyə çevrilmişdir.

## İqlim
Burabayın iqlimi isti yayı olan rütubətli kontinental iqlim olaraq təsnif edilmişdir. Bu iqlim yüksək mövsümi amplituda və isti yay ilə xarakterizə olunur. Orta hesabla ən azı dörd ay terperatur -dən yuxarı olsa da, teperaturu -dən yuxarı qeyd olunmuş ay yoxdur. Yanvar ayında parkdakı orta teperatur −16° C, iyulda isə +19° C olur. Ərazidəki illik yağıntı miqdarı ortalama 300 mm civarındadır. Qışda qar örtüyü 25–35 sm qalınlığında olur və noyabr ayının ortalarından aprelə qədər davam edir.

## Flora və fauna
Parkda 119-u qorunan və 12-i isə Qırmızı Kitaba daxil edilmiş 757 növ bitki qeydə alınmışdır. Meşədəki ağacların 65%-ni şam, 31%-ni tozağacı, 3%-ni əsməqovaq, 1%-ni isə kollar təşkil edir. Ərazidə bir çox yeməli göbələk növünə rast gəlmək olar.

Floranın müxtəlifliyi səbəbi ilə fauna olduqca zəngindir: ərazidə 305 heyvan növünə rast gəlmək mümkündür və bu, Qazaxıstanın fauna müxtəlifliyinin 36%-ni təşkil edir. Onların 40%-i yaşayış yerlərinin sərhədində yaşayır və 13 növ Qırmızı Kitabda qeydə alınıb.

Hal-hazırda Burabay meşəsi maral, cüyür, sığın, çöldonuzu, sincab, qaraquyruq gəlincik, adi gəlincik və meşə dələsi də daxil olmaqla bir çox heyvan növünə ev sahibliyi edir. Yırtıcılar arasında canavarlara və vaşaqlara da rast gəlmək olar.

Quşlara isə meşə ördəyi, yaşılbaş ördək, boz ördək, bizquyruq ördək, qırmızı anqut, çibiş bibikinə, sahildəyişən, qara ilbizcüllüt və s. daxildir. Ördəklərin sayı payızda və köç dövrlərində kütləvi şəkildə artır.

## Şəkillər

Боровое-201001.jpg||
Боровое-201002.jpg||
Боровое-201003.jpg||
Боровое-201004.jpg||
Боровое-201005.jpg||
Боровое-201008.jpg||
Боровое-201101.jpg||
Боровое-201011.jpg||
Burabai.jpg||
Перешеек между озером Боровое и Большое Чебачье.JPG||


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qazaxıstanın milli parklarının siyahısı
* Burabay Milli Parkının rəsmi saytı&nbsp;
Beşbarmaq (xörək)

**Beşbarmaq** (; ; ; ; ; ; ; ) — Mərkəzi Asiya mətbəxinin milli yeməklərindən biri. Beşbarmaq ümumiyyətlə əriştə ilə incə doğranmış, qaynadılmış ətdən hazırlanır və tez-tez soğan sousu olan *çık* ilə süfrəyə verilir. Tipik olaraq,  şorbadan sonra bir neçə nəfər arasında bölüşdürülən iri sinilərdə süfrələrə verilir ki, bu da ilk növbədə kasa adlı qablarda qoyun əti bulyonunun verilməsi ilə başlayır. Bundan sonra ağ-sərkə ( qımız və ya ayranla qarışdırılmış şorba) bulyonu verilir. Bayram süfrəsi beşbarmağı, qazı-karta və sucuqla birlikdə bişirilir.

Beşbarmaq termini "beş barmaq" deməkdir, çünki köçərilər ənənəvi olaraq bu yeməyi əlləri ilə yeyirlər. Sincanda, Özbəkistan, Qırğızıstan və Qazaxıstanda **narin**, Qaraqalpaqıstan, Şimali Qafqaz və Türkmənistanda **turama** , Başqırdıstanda və Tatarıstanda **qullama** da bilinir.

## Tarixi
Orta Asiya mətbəxi, insanların heyvanlarından tamamilə istifadə etdiyi bir zamanda köçəri həyatın məhdudiyyətləri daxilində inkişaf etdi. Bu, ət və süd məhsulları ilə zəngin olan Orta Asiya yeməklərində özünü göstərirdi.
## Xidmət ritualı

Beşbarmaq xörəyinin süfrəyə verilməsi rituala əsaslanır. Qoyun hansı qonağın şərəfinə kəsilərsə, daha sonra ev sahibi cinsinə, yaşına və sosial statusuna görə fərqli insanlara *ustukan*, müxtəlif ət parçaları verir. Hörmət əlaməti olaraq, ən yaşlı insanlara və fəxri qonaqlara həmişə ətin ən yaxşı tikələri təqdim olunur.

Xüsusi günlərdə fəxri qonaq, erkək və dişi heyvanın başını alır və başqalarına paylamaq üçün ondan parçalar kəsir. Ən yaşlı kişilər və ya ağsaqqal *yambaşı*,  bud sümüyünü alır. Ən yaşlı və hörmətli qadınlar quyruk və ya quyruq sümüyünü alır. Ayaqlar və sinə əti kiçik yaşlılara təqdim olunur, kiçik sümükləri isə evin gəlini üçün ayrılır. *Omurtka*, bel sümüyü, uşaqlara verilir.

Digər ustukanlara *joto jïlïk,* baldır sümüyü, *kashka jïlïk,*bud və ya bud sümüyü, *karçiqa*,  adlanan qabırğa sümüyü, *qara qabirğa* adlanan yağsız qabırğa, *kar jïlïk'və digər sümüklər daxildir.
== Hazırlanması ==

Şübhəsiz [[Qırğızıstan]]da (xüsusən Narin vilayəti) hazırlandığı üçün beşbarmağın klassik variantında,dastanxanaya qoyulmadan əvvəl bütün inqrediyentləri incə şəkildə doğramaq üçün  *maki'' ()  adlı yaxşı, iti bıçaq lazımdır. Yemək üçün ət və əriştə bişirmək üçün qazan və əriştənin kəsilməsi üçün əyləc lazımdır, həmçinin ənənəyə görə  üzərində beş iynə olan çəngəllərdən istifadə edilməlidir.

Beşbarmaq əvvəlcə bir parça ət qaynadılaraq, məsələn, bir atın budu, ya da quzu ətindən, ya da  at ətindən hazırlanmış qazı-katı və ya suçuqdan istifadə edilərək hazırlanır. İsti fəsillərdə beşbarmaq ümumiyyətlə qoyun ətdən hazırlanır.

Əriştə isə un,duz və yumurtadan istifadə edilərək yoğrulan xəmirdən hazırlanır və 40 dəqiqə xəmir dinləndikdən sonra, xəmir çox incə şəkildə yayılır və əriştə kəsilir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* Башкирская энциклопедия|index.php/2-statya/8918-bishbarmak|Бишбармак|автор=Шитова С. Н.
Qazı-Karta

**Qazı** (, , , , , ) — bir sıra türk xalqları arasında sucuq və beşbarmaq hazırlanmasında istifadə edilən at ətli kolbasa,delikatesdir. Həm də qazı sözü bu kolbasanın hazırlanmasında istifadə olunan qabırğa yağı mənasını ifadə edir.
## Tarixi

At əti çox kaloridir və köçərilərin həyatının sərt iqlim şəraitinə uyğunlaşmasında və uzun ömürlü olmalarına kömək edir.

Qeyd etmək lazımdır ki, bütün atlar ət üçün kəsilmir və at əvvəlcədən kökəldilir. Atlar bütün il boyu kəsilə bilinsə də, əsasən "soğum" fəslində(, , ) - ilin sonuna, qışa doğru kəsilir.

**Qazı**, başqırdlar, qırğızlar və qazaxların milli mətbəxinin ayrılmaz bir hissəsidir, ən sevdikləri yeməklərdən biridir.
**Karta** isə (, ) — atın bağırsağıdır (içindəki yağ ilə). Yuyulur və yüngülcə duzlanır. Qaynadılmış şəkildə istifadə olunur. Türk xalqları (qazaxlar, qırğızlar, tatarlar, qaraqalpaqlar) arasında bu bir delikates hesab olunur. Tatarlar atın bağırsağı içərisindəki yağı ilə birgə **əylendirmə** (*әйләндермә*) deyilir.

## Hazırlanması
Çox vaxt qazı və karta ətlə birlikdə bişirilir (, , ) və birlikdə böyük bir yemək kimi verilir. Narın və ya beşbarmaq ilə birlikdə süfrəyə verilə bilər.

Tatarlarda at əti, payızın sonlarında bağırsaqları ilə birlikdə çəlləklərdə marina edilir və mart ayında doldurulmağa başlayır və qurudulmaq üçün asılır, sonra qurudulur və ya hisə verilir.

Qazaxıstanda fərqli cürdə hazırlanır: kəsilən atın cəmdəyindən qabırğalı ət kəsilir, mütləq yağlı hissəsi olmalıdır və qanın 5-7 saat boşalmasına icazə verilir. Bağırsaqlar yaxşı yuyulur və 1-2 saat duzlu suda saxlanılır. Bir az qurudulmuş ət zolaqlar şəklində nazik kəsilir. Sərt tikə kəskin bıçaqla kəsilir, qığırdağı çıxarılır və yağı dağılmır. Hazırlanmış ət duzlanır, istiot, istəyə görə xırda doğranmış sarımsaq əlavə olunur və 2-3 saat bükülür. Bundan sonra ət bağırsaqlara doldurulur, ucları bağlanır, sonra kiçik atəşdə ən azı 2 saat geniş bir qabda bişirilir.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sucuk
* Başqırdıstan mətbəxi
* Qazaxıstan mətbəxi
* Tatar mətbəxi
* Özbəkistan mətbəxi
* At əti

## Ədəbiyyat
* *[[:ru:Похлёбкин В. В.]]* Казахская и киргизская кухня//Национальные кухни наших народов
* *К. Махмудов.* Узбекские блюда. — Ташкент: Узбекистан, 1976. — С. 301.
* *[[:ru:Ахметзянов, Юнус Ахметзянович|Ю. А. Ахметзянов]]*, *Р. Г. Мухамедов*, *Х. С. Бикбулатова*, *Р. Г. Иванов* — «Татарская кухня» :ru:Казань Татарское книжное издательство, 1985—319 с. с ил.; 8 л. вкл.
* 

## Xarici keçidlər
* Рецепт приготовления Казы // mysmenu.ru
* Казы
Cengiz Biçər

**Cengiz Biçər** () — türk əsilli Lixtenşteyn qapıçısıdır.

## Futbol karyerası

### Klub komandası karyerası
Ailəsi immiqrant olan Cengiz Biçər, futbola İsveçrə liqalarında mübarizə aparan Lixtenşteyn komandası USV Eşen / Mauren-də başladı. 2007-2008 mövsümündə bu komanda ilə peşəkar bir müqavilə imzaladı. Mövsümün ikinci yarısında zaman-zaman oynamaq şansı qazandı. Mövsüm ərzində Alman komandası Sankt-Pauli FK tərəfindən sınansa da, yaxşı alınmadı.

2008-09 mövsümündən əvvəl. Samsunspor ilə üç illik müqavilə imzalandı. İlk mövsümdə zaman-zaman ilk 18-ə girsə də, Həsən Sönməzdən geri qaldı. Növbəti mövsümdə ilk dəfə 23 avqust 2009-cu ildə Kardemir Karabükspor ilə oynanılan matçda iştirak etdi. Ancaq qalasında 3 qol gördü və qarşılaşma 3-3 ilə bitdi. Mövsüm ərzində başqa bir matçda oynamaq şansı yox idi və mövsümün sonunda müqaviləsinə xitam verildi.

2010-cu ildə Mersin İdman Yurduna transfer edildi.  Mövsümün ilk yarısında Mersin İdman Yurdu A2 komandası ilə 5 matç keçirdi. A komandasının oynamaq şansı olmurdu. Liqa çempionu olaraq Super Liqaya yüksəldi. Cengiz Biçer, 2011-12 Super Liqa mövsümünün son iki həftəsində Mersin İdman Yurdu formasında 2 matç oynadı. Növbəti mövsüm yenidən liqanın son həftəsində oynadı. Liqada sonuncunu bitirən Mersin İdman Yurdu, liqaya düşdü. Gələn mövsüm üçüncü qapıçı olduğu düşünülən Biçerin müqaviləsi oktyabr ayında ləğv edildi.

2014-15 mövsümündə 2-ci Liqa komandası olan Göztepe'ye transfer olan Biçer, kubok matçı xaricində Egemen Gençalp'ın zədələnməsi nəticəsində mövsümün son həftəsində oynamaq şansı qazandı. Komanda liqada çempion olaraq 1-ci oldu. Liqaya yüksəldi. Növbəti mövsümü oynamaq şansı yox idi və iki il sonra Göztəpədə olduqdan sonra 2016-17 mövsümündə Yomraspor-a transfer oldu, ancaq çox qısa müddətdən sonra komandadan ayrıldı. Kastamonusporun heyətinə düşdü, ancaq burada da oynamaq şansı tapa bilmədi.

### Milli komanda karyerası
2007-ci ildə Lixtenşteynin 21 yaşadək milli komandasında oynamağa başladı. 8 Avqust 2007-ci il tarixində Avropa çempionatının seçmə oyununda "Türkiyə U-21" futbol komandasına qarşı qolunu qorudu , lakin komanda 90-cı dəqiqədə Ergin Keleşin vurduğu qolla matçı 3-2 məğlubiyyətlə bitirdi. 3-0 məğlub olduqları cavab görüşündə də qolu qorudular.

İlk dəfə 2009-cu ildə Lixtenşteyn milli futbol komandasına daxil olan futbolçu 11 avqust 2010-cu ildə debüt etdi. İslandiya ilə oynanan yoldaşlıq görüşündə 90 dəqiqə oynadı və 1-1 bitdi. Bu tarixdən sonra həmişə Lixtenşteyn A komandasında olan Cengiz Biçər, ümumilikdə 11 dəfə milli komandanın qapısını qorudu və rəsmi seçmə matçlarda oynamaq şansı qazandı.

Uzun müddət klub komandalarında oynamamasına baxmayaraq milli komandaya çağrılmağa davam edən Biçer, bu yaxınlarda 2018 Dünya Kuboku seçmə mərhələsi heyətində yer aldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Türkmənbaşı Təbiət Parkı

**Türkmənbaşı Təbiət Parkı** () ― Türkiyənin İstanbul ilinin Sarıyer ilçəsində yerləşən təbiət parkı.

Sarıyer ilçəsində, Böyükdərənin PTT Evləri məhəlləsindəki Hacı Osman Bayırı prospektinin qərbində yerləşən park 5,6 hektarlıq ərazini əhatə edir. Təbiət parkı 1998-ci ildə Türkiyə və Türkmənistanın paylaşdığı mədəni dəyərlərə hörmət məqsədilə yaradılmışdır. 7 may 1998-ci ildə 5.60 ha-lıq sahəsi ilə təbiət parkı adını almışdır. Park Türkmənistan prezidenti Saparmurat Niyazovun (1940–2006) şərəfinə "Türkmənbaşı" (hərfi mənası: Türkmənlərin başçısı) adlandırılmışdır.

Təbiət parkı gündəlik ziyarətçilər üçün gəzinti və piknik kimi açıq hava istirahət fəaliyyətlərini təklif edir. Ərazidə uşaqlar üçün oyun meydançası mövcuddur.

Türkmənistan ilə Türkiyə arasında ortaq mədəniyyətlərin paylaşıldığı bir sahə olaraq qəbul edilən təbiət parkıdır.

## Ekosistem
; Flora
Təbiət parkının ümumi bitkisi şamdır. Digər əhəmiyyətli bitkilərə qayalıq palıdı (), Carpinus betulus, Şərq çinarı (), adi küknar (), həmişəyaşıl sərv (), cənub dağdağanı (), alman yemişanı (), nəhəng tuya () ensizyarpaq lavanda (), adi zirinc (), Abelia x grandiflora, Tobira pittosporumu, Laurocerasus officinalis, Çin fotiniyası (), irimeyvə çiyələkağacı (), Aucuba japonica və yapon ofiopoqonu () daxildir.

; Fauna
Təbiət parkının əsas faunası quş növlərindən ibarətdir. Müşahidə olunan quş növləri sərçə, dolaşa, ağacdələndir.

## Ünvan
Hacıosman-Baxçaköy-Kilyos yolunun kəsişməsində, Maslak-Sarıyer yolunun Hacıosman ərazisində yerləşir. Yeniyapı-Hacıosman metrosu ilə Hacıosman metro stansiyasından enərək və ya Sarıyer, Tarabya və Baxçaköy istiqamətinə gedən avtobus və mikroavtobuslardan istifadə edərək Hacıosman dayanacağında enərək bölgəyə çata bilərsiniz.

## İstinadlar
Hüseyn Örs

**Hüseyn Örs** () — TBMM XXVII çağırış millət vəkili, siyasətçi, akademik.

## Həyatı
Hüseyn Örs 18 oktyabr 1964 tarixində Trabzonda anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Trabzon Liseyini, 1985-ci ildə Qaradəniz Texniki Universiteti Fənn və Ədəbiyyat Fakültəsinin Riyaziyyat ixtisasında təhsilini bitirmişdir. 1992-ci ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin İqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsini, 1998-ci ildə isə Qaradəniz Texniki Universitetində İqtisadiyyat üzrə doktorluq təhsilini bitirmişdir.

1986-cı ildə Giresunda müəllim olaraq, 1987-ci ildə isə Qaradəniz Texniki Universitetində kompüter proqramçısı olaraq işə başlamışdır. 1989-cu ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin İqtisadi İdari Elmlər fakültəsində asistent olaraq işləməyə başlamışdır. 1999-cu ildə Qaradəniz Texniki Universitetində müəllim olaraq işləməyə başlamışdır. 2001-ci ildə Qazaxıstanda Türk-Qazax Dövlət Universiteti olan Xoca Əhməd Yəsəvi Universitetinin Qiyabi Təhsil fakültəsinin dekan müavini işinə başlamışdır. 2008-ci ildə isə Ekonometriya üzrə köməkçi dosent fəxri adı alaraq Ekonometriya kafedrasının müdiri təyin olunmuşdur. 2012-ci ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin Texnoloji İnkişaf Bölgəsi İdarə Heyətinin üzvü olmuşdur.

2009-cu ildə aşağı liqa komandası olan "1461 Trabzon FK"-nın prezidenti seçilmişdir

## Siyasi fəaliyyət
2014-cü il bələdiyyə seçkilərində Milliyyətçi Hərəkat Partiyasından Trabzon Böyükşəhər Bələdiyyə başçısı namizədi olmuşdur. Seçkiləri Ədalət və İnkişaf Partiyası namizədi Orxan Fevzi Gömrükçüoğlu və Cümhuriyyət Xalq Partiyası namizədi Mehmet Volkan Canəlioğlunun ardından 3-cü sırada tamamlamışdır. Ümumi 460 823 səsdən 51 331-ni (11.1%) toplamışdır.

2015-ci il oktyabr və noyabr seçkilərində Milliyətçi Hərəkat Partiyasından millət vəkili namizədi olmuşdur.

2015-ci ildə MHP-dən istefa vermişdir.

2016-cı ildə MHP daxilində baş verən parçalanmada müxalif qanadın lideri Meral Akşenər Növbədənkənar Qurultayda MHP sədri seçilsə də, məhkəmə yolu ilə bu qurultay ləğv olunmuş və çoxsaylı üzvlər partiyadan ixrac olunmuşdur. İxraclarla bərabər çoxsaylı MHP üzvü partiya sıralarından istefa vermişdir. Bu üzvlər, Hüseyn Örs də daxil olmaqla, 2017-də Meral Akşenərin rəhbərliyində İYİ Partiyanın quruluşunda yer almışdır.

2018-ci il Türkiyə Parlament seçkilərinə İYİ Partiya sıralarından Trabzon millət vəkili olaraq qatılan Hüseyn Örs millət vəkili seçilmişdir.

## Ailəsi
Ailəlidir və 1 oğlu var.

## Mənbə
* '''Hüseyn Örs''' Türkiyə Böyük Millət Məclisinin rəsmi veb saytında

### İstinadlar
Rüsuhi Savaşçı

**Rüsuhi Savaşçı** (1888, İstanbul — ö. 16 iyul 1959, İstanbul), türk əsgəri. Türk Cümhuriyyətinin qurucusu və ilk prezidenti Mustafa Kamal Atatürkün baş köməkçisi idi.

## Həyatı
Rüsuhi Savaşçı 1888-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Kuleli Hərbi Liseyini bitirib. Ancaq o dövrdə Hərbi Akademiya bağlandığı üçün eyni məktəbdə açılmış təhsili davam etdirdi və 1909-cu Bağdadda 4-cü Hərbi Akademiyaya gəldi. Ordu komandanlığına təyin edildi. Burada qısa bir müddət qaldıqdan sonra İstanbul Gənc Zabit (Zabit) Məktəbinə təyin edildi. Burada 2 il xidmət etdikdən sonra Beyrut QHT məktəbinə göndərildi. 1911-ci ildəki bu tapşırıqdan sonra Bəhri-Səfid (Çanaqqala Boğazı Komandanlığı) qərargahına təyin edildi. Buradan Hərbi Akademiya komanda zabitinə keçdi. 1914-cü ilin yanvarında İraq Cəbhəsi Komandanlığının köməkçisi təyin edildi. 1918-ci ildə 2 il İstanbulda Müharibə Kolleci Bölmə Komandirliyində xidmət etdi. 1920-ci ildə İstanbuldan qaçan bir Kuleli sinfi ilə Ankaraya gəldi və burada qurulan Zabit Namized-i Təlimgahın komandirliyinə təyin edildi.

Müvəffəqiyyətini qiymətləndirərək Ankaradakı Təlimgah Komandanlığını ziyarət edərkən Mustafa Kamal Paşa tərəfindən baş köməkçi təyin edildi. Çox yaxşı geyindi və o zaman bu vəziyyət diqqəti cəlb etdi.

Daha sonra Ankara Mərkəzi Komandanlığında vəzifəyə başladı. Cümhuriyyət elan edildikdən sonra ilk dəfə 1 noyabr 1923-cü ildə Prezidentlik Başçılığına təyin edildi. Sonra 189. Alay 2. Tabur komandirinə keçdi. Burada xidmət etdikdən sonra yenidən Prezident köməkçisinə təyin edildi. Bir müddət sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi Keşikçilər Tabur Komandirliyinə təyin edildi və üçüncü dəfə Prezidentin Baş köməkçisi vəzifəsinə təyin edildi. Bu dəfə, 4 il baş mühavirə vəzifəsində qaldıqdan sonra yenidən 189 yaşında idi. Alay 1. Tabur komandiri təyin edildi. Bu vəzifəni təxminən 8 ay davam etdirdikdən sonra dördüncü dəfə baş köməkçi vəzifəsinə təyin edildi. Bu vəzifədə olarkən polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 5. Piyada Alayı Komandirinin müavini oldu. 1933-cü ildə 3. Korpusun 2-ci diviziyası komandanlığı ona verildi. Bu vəzifədə olarkən 1933-cü ildə təqaüdə göndərildi.

1941-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi dövründə Hatay Hərbi Şöbəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edildi və bu vəzifəni 3 il davam etdirdi. 1944-cü ildə Eyüp Hərbi Xidmət Şöbəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edildi. Burada 3 il xidmət etdikdən sonra, 1947-ci ildə ikinci dəfə təqaüdə çıxdı.

16 iyul 1959-cu ildə İstanbulda infarkt nəticəsində öldü.

## İstinadlar
OnlyFans

**OnlyFans** — mərkəzi Londonda yerləşən məzmun abunəliyi xidməti. Məzmun yaradıcıları abunəçilər olaraq qeydiyyatdan keçən istifadəçilərdən pul qazana bilərlər. Sayt yetkin əyləncə sənayesində məşhurdur, eyni zamanda fiziki hazırlıq mütəxəssisləri və musiqiçilər kimi digər janrlardan məzmun yaradıcılarına ev sahibliyi edir.

2018-ci il oktyabr ayında "MyFreeCams"in sahibi Leonid Radvinski əsas şirkət "Fenix Internetional Limited"in 75%-indən çoxuna sahib olaraq əsas idarə sahibi oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Avanes İoannesyan

**Avanes Ayrapetoviç İoannesyan** () — sovet dirijoru, pedaqoq, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1936). Azərbaycan Dövlət Xalq Çalğı Orkestrinin (Dövlət Şərq Orkestrinin) təşkilatçısıdır.

## Həyatı
Avanes İoannesyan 1881-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur. 1900-cü ildə realnı məktəbindən məzun olduqdan sonra qızlar gimnaziyasında musiqi müəllimi işləməyə başlamışdır.

1925-ci ildə Azərbaycanda qadınlardan ibarət ilk xalq çalğı alətləri orkestrinin yaradılmasında da Avanes İoannesyanın xidmətləri olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 1 fevral 1936
* "Şərəf nişanı" ordeni — 17 aprel 1938

## İstinadlar
Şəfiq Akər

**Mehmet Şefik Aker**, (1877, Kesriye - 1964, İstanbul ), türk əsgəri.

28 may 1894-cü ildə daxil olduğu Hərbi Akademiyanı 17 avqust 1896-cı ildə leytenant rütbəsi ilə bitirdi. 1897-ci il Osmanlı-Yunan müharibəsində iştirak etmişdir. 8 mart 1900-cu ildə kapitan, 18 iyul 1908-ci ildə mayor rütbəsinə yüksəldi.Mayor rütbəsi ilə Tripoli müharibəsinə və Balkan müharibələrinə qatıldı.

1914-cü ilin fevral ayında Çanaqqalada xidmət etmişdir. 9-cu Tümən, 25-ci  Alay, 3-cü Tabor komandiri oldu. 1914-cü ilin oktyabrında eyni bölgünün 27-ci Alay komandiri təyin edildi. 29 noyabr 1914-cü ildə Qubernator rütbəsinə yüksəldi. 24 aprel 1915-cü ildə Gelibolu Yarımadasına enişlə başlayan Çanaqqala müharibələri zamanı, Arıburnu bölgəsində ANZAC qoşunlarını ilk qəbul edən komandanlığının komandanı kimi 27-ci Ordu ilə bir çox qarşıdurmaya qatıldı. Mustafa Kamal 8 avqust 1915-ci ildə Anafartalar Qrup Komandirliyinə təyin edildi. Bölmənin komandanlığını boynuna götürdü. 15-ci Ordu 1916-cı ilin avqust ayında Qalisiya Cəbhəsinə göndərildi. 19-cu Tümən komandirliyini etdi.   Diviziya komandiri idi. 7 oktyabr 1916-cı ildə İzmir Bölməsinin Hərbi Xidmət İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edildi.

14 dekabr 1916-cı ildə Miralay rütbəsinə yüksəldi. 28 yanvar 1917-ci il tarixində 59-cu Bölməyə, 1917-ci il 19 iyul tarixində 49-cu diviziyaya köçürülmüşdür. 24 İyul 1917-ci ildə 57-ci Bölməyə təyin edildi. Diviziya Komandanlığı vəzifələrinə təyin edildi. 57-ci Diviziya komandiri vəzifəsinə əlavə olaraq 24 oktyabr 1917-ci ildə 21-ci ordu Korpus Komandirinin müavini vəzifəsinə təyin edildi. Sonra 57-ci Diviziya ilə birlikdə İzmir Cənub Cəbhəsinin (Menderes Qrupu) Komandiri təyin edildi.

19 may 1919-cu ildə 9-cu Ordu Müfəttişi Mustafa Kamal Paşanın əhatəsində Anadoluya getdi. 1920-ci ilin avqust ayında Konya üsyanı səbəbiylə qurulan İzləmə Dəstəyi Komandirliyinə təyin edildi. Eyni zamanda, İtaliyadan Antalyada silah və sursat təchizatı ilə əlaqədar Milli Müdafiə Nazirliyinin işlərinə təyin edildi. 6 Mart 1921-ci ildə Bölmə Komandanlığının, 14 iyun 1921-ci ildə Antalya və ətraf Komandanlığının, 24 noyabr 1921-ci ildə 7-ci Komandanlığın, Bölmə Komandanlığının, 9 May 1922 tarixində, Konya Hərbi Məhkəməsi Rəhbərliyinin, 11 sentyabr 1922-ci ildə Elazığda 11-ci Korpusun İşə Qəbulu Şurasının rəhbəri vəzifəsinə təyin edildi.

1923-cü ilin noyabrında işdən ayrıldı. 28 yanvar 1924-cü ildə MSB 2 saylı İstanbul Zabit Hərbi Məhkəməsinin üzvü olaraq təyin edildi. 25 fevral 1931-ci ildə təqaüdə çıxdı.

6 fevral 1964-cü ildə İstanbulda vəfat etdi.

## Xatirələr

* M. Şefik Aker, *Qurtuluş Döyüşündə 57.* *Tümen və Aydın Milli Cidalı*, Hərbi Mətbəə, 1937.
* Təqaüdçü Polkovnik Şefik Aker, 'Çanaqqala-Arıburnu Döyüşləri və 27. Alay ', *Çanaqqala Xatirələri*, Arma Yayınları, İstanbul, Kasım 2001 (ilk nəşr: *Hərbi* Jurnal, s. 40, 1935) ISBN 975-7336-26-2

## İstinadlar
Jusan Mobile

**«KazTransCom»** — Qazaxıstan Respublikası ərazisində xidmətlər göstərən telekommunikasiya şirkəti.

KazTransCom ASC 2001-ci ildə üç şirkətin birləşməsi nəticəsində quruldu: CaspianMunai Baylanys ASC, Aktyubneftesvyaz ASC və Baylanys ASC. KazTransCom ASC-nin səhmləri KASE-də sərbəst satılır.KASE-yə (Qazaxıstan Fond Birjası) görə şirkətlərin sahibləri RODNIK INC LLP-dir - təklif olunan səhmlərin ümumi sayının (1907556 ədədi) 81,77% -i və M.A. Abdrəhmanov - təklif olunan səhmlərin ümumi sayının 9,99% -i ( 233090 maddə)).

Şirkət Qazaxıstanda telekommunikasiya layihələrini həyata keçirir, Atırau, Aktau, Uralsk, Aqtöbe, Almatı, Astana, Pavlodar, Karaqanda, Çimkent şəhərlərində filialları var.

Şirkətin rabitə infrastrukturuna aşağıdakılar daxildir:

Uzunluğu 11 min km olan KazTransCom ASC-nin kabel magistral şəbəkəsi. Ən böyük müştərilərin korporativ şəbəkələri daxil olmaqla Qazaxıstan ərazisini tam əhatə edən 300-dən çox peyk stansiyası: NC KazMunayGas JSC, Intergas Central Asia JSC, KazTransOil JSC;

KazTransCom ASC aktiv olaraq fiber optik magistral kommunikasiya xətlərini inkişaf etdirir və Qazaxıstanda bütün telekomunikasiya xidmətləri təqdim etmək üçün unikal bir fürsətə malikdir, bunlar:

yerli telefon rabitəsi; şəhərlərarası və beynəlxalq telefon rabitəsi; genişzolaqlı İnternet; şəffaf kanalların icarəsi; virtual özəl şəbəkələr; şöbə şəbəkələrinin istismarı və dəstəyi;

2014-cü ilin fevral ayında şirkət Qazaxıstandan TASİM (Trans-Avrasiya İnformasiya Super Magistralı) layihəsinə qatılacağını elan etdi. Müvafiq memorandum beş operator tərəfindən imzalanmışdır: China Telecom (Çin), KazTransCom (Qazaxıstan), Rostelecom (Rusiya), Türk Telekom (Türkiyə) və Azərbaycan Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin Beynəlxalq Əlaqələr və Hesablaşmalar Mərkəzi.

2015-ci ildə operator gəlir və mənfəətdə əhəmiyyətli bir artım olduğunu bildirdi. Müvafiq olaraq + 14,6% və 2,4 dəfə artdılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şirkətin saytı
Zaisan köstəbəyi

**Zaisan köstəbəyi** (Ellobius tancrei) və ya şərq köstəbəyi, Cricetidae ailəsində gəmiricilərin bir növüdür. Orta Asiyada tapılmışdır.

## Təsviri
Zaisan köstəbəyi yeraltı həyata yüksək dərəcədə uyğunlaşmışdır. Başı və bədən uzunluğu 95 ilə 131 mm (3,7–5,2 inç) qədər, uzunluğu 8 ilə 20 mm (0,3–0,8 in) və çəkisi 30 ilə 88 qram (1,1 və 3,1 oz) arasındadır. Xəzi sıx, yumşaq və məxmərdir. Üz və başın tacı tünd qəhvəyi və xarici qulaqlar ətli bir sıraya endirilmişdir. Diş kəsiciləri təmiz ağ, düz və uzundur və burun sümüyünün qabağına doğru uzanır. Bədənin dorsal səthinin rəngi qumlu qəhvəyi ilə tünd boz qəhvəyi və alt hissələr ağdan boz qəhvəyi ilə dəyişir. Quyruq qumlu-qəhvəyi rəngdədir və boz-ağ saçlı bir dəstə ilə uclanır. Əllər və ayaqlar genişdir, kiçik dırnaqları var və ağ tüklərlə örtülmüşdür.

## Xromosomlar
Karyotip dəyişkəndir, 2n = 32–54 ilə. E. lutescens halına bənzər Y xromosomu itirilmişdir; lakin, E. lutescens-dən fərqli olaraq, həm kişilərdə həm də qadınlarda bir cüt X xromosomu var.

## Yayılması və yaşayış sahəsi
Zaisan köstəbəyinin yayıldığı ərazilərə Özbəkistan, Tacikistan, Qırğızıstan, cənub-şərqi Qazaxıstan, şimal Sincan (Çin), şimal-qərb, orta və cənub-şərq Monqolustan və Tuva (Rusiya) daxildir. Tipik yaşayış sahəsinə çöllər və çəmənliklər daxildir. Xüsusilə nəm vadilərdə və torpağın dərin olduğu göl və çayların yaxınlığında məskən salır.

## Davranış
Zaisan köstəbəyi, yerdən 10–40 sm (4 ilə 16 in) arasında diametri 5 və ya 6 sm (2,0 və ya 2,4 inç) olan üfüqi keçidləri olan geniş bir yuva sistemində yaşayır. Digər keçidlər daha dərinlikdə saxlama yuvalarına aparır. Bu köstəbək kəsici dişləri və başın yuxarı hərəkətlərini istifadə edərək boş torpaqdan keçmək üçün buruqlar qazır. Gecə və gündüz hər zaman yeraltındadırlar, lakin nadir hallarda gündüz səthə çıxdıqda aktivdirlər. Gecələr geniş bir ərazidə yem yeyirlər və əsasən kök, ampül və kök yumruları ilə qidalanırlar. Çoxalma aprel və sentyabr ayları arasında təxminən 35 gün aralıqlarla olur. Hamiləlik müddəti 26 gündür, balalar iki aylıqda süddən ayrılana qədər yuvada qalırlar. Üç aya qədər cinsi olaraq yetkinləşirlər.

## Status
Zaisan köstəbəyi geniş və ümumi bir əhaliyə sahibdir. Ona xüsusi bir təhdid tanınmadı və Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Birliyi qoruma statusunu "ən az narahat" olaraq qiymətləndirdi.

## İstinadlar

# https://www.iucnredlist.org/details/7657/0/0
# https://en.wikipedia.org/wiki/IUCN_Red_List
# http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=13000207
# https://books.google.az/books?id=JgAMbNSt8ikC&pg=PA976&redir_esc=y
# https://books.google.az/books?id=ka-9f68nPT4C&pg=PA220&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
# https://link.springer.com/article/10.1007/s10577-011-9269-5