open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qənidərə

**Qənidərə** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Çiçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Çiçi-Səbətlər bələdiyyəsinin tərkibindədir.

## Toponimikası
Qənidərə oyk., sadə. Dağətəyi ərazidədir. Kəndin adı Qəni (ş.a.) və dərə komponentlərinin birləşməsindən ibarətdir. Yaşayış məntəqəsi həmin r-ndakı Çiçi kəndindən çıxmış ailələrin son illərdə Qənidərə adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 107 nəfər əhali yaşayır. Kəndin əhalisi tatlardan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Qorxmazoba

**Qorxmazoba** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Zərqava kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Əhalisi təxminən 600 nəfərdən ibarətdir.

## Rəsmi adının toponimikası
Qorxmazoba oyk., miir. Yan silsiləsinin (Böyük Qafqaz) ətəyindədir. Oykonim Qorx¬maz (ş.a.) və oba topokomponentlərindən ibarət olub, "Qorxmaza məxsus oba”, "Qorx¬mazın obası” mənasındadır. Oba kollektivləşmədən sonra daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmiş və keçmiş adını saxlamışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 595 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Qımılqazma

**Qımılqazma** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Qəçrəş kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Qəçrəş bələdiyyəsinin tərkibindədir.

## Tarixi
Buraya XIX əsrin sonları, XX əsrin əvvəllərində Qımıl və keçmiş Orduxan qazmalarından köç etmişlər. Ehtimal edilir ki, burada daha əvvəllər də yaşayış olub. Buna misal kimi kəndin girəcəyində olan, yaşı dəqiq bilinməyən qəbirstanlıqdır. Bu kənd magistiral yol üzərində yerləşir və buna görə də buraya gəliş-gediş asanlaşır.

## Toponimikası
Qımılqazma oyk., miir. Qızılqaya yaylasının şm.-ş. ətəyindədir. Oykonim Qımıl (kənd adı) və qazma (ev tipi) topokomponentindən ibarət olub, “Qımıl kəndinin qazması, qımıltılara məxsus qazma” mənasındadır.

## Coğrafiyası
Üç tərəfdən meşələrlə, aşağı tərəfi isə Qudyalçayla əhatə olunub. Kənd Qəçrəş, Küsnət, Qımıl və İspik kəndləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2003-cü ilin məlumatlarına görə kənddə 120 ailə yaşayır. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 500 nəfər əhali yaşayır.

## Mədəniyyəti
Qımıl-qazma kəndi Quba rayonunun turistlərin maraq göstərdiyi məkandır. Kənddə 1 mədəniyyət sarayı, 1 doqquz illik məktəb, kitabxana, bələdiyyə binası fəaliyyət göstərir.

## İqtisadiyyatı
* Kəndin əhalisi əsasən kənd təsərrufatı ilə məşğul olur.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* azerbaijanphoto.com saytındakı şəkilləri 
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Raziyələr

**Raziyələr** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Çiçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Çiçi-Səbətlər bələdiyyəsinin tərkibindədir.

## Toponimikası
Rəzələr oyk., sadə. Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini Çiçi kəndindən çıxmış ailələr eyniadlı ərazidə salmışlar. Oykonim Razi- yələr variantında da qeydə alınmışdır. Kəndin adı “üzümlük, tənəklik” kimi izah edilir.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 340 nəfər əhali yaşayır. Kənd əhalisi tatlardan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Rustov

**Rustov** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Rustov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycanın Quba rayonunda Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində yerləşən gözəl bir qəsəbədir. Qəsəbədə bir çox tarixi abidələr vardır.

## Tarixi
Qədim tarixə malikdir. Qəsəbədə olan tarixi abidələr və tapıntılar bunu sübut edir. 1587 də Osmanlı İmperiyası tərkibində Cənubi Qafqazda Dərbənd əyalətinin Rustov sancağı olmuşdur.

## Toponimikası
Rustov oyk., sadə. Rustov çökəkliyindədir. Yerli tələffüz forması Rustadır. 1728-ci ilə aid xəritədə Rəstab kimi qeydə alınmışdır. Oykonimin İran dillərindəki rusta (kənd, qəsəbə) sözündən olması güman edilir. Erkən orta əsrlərdə hökmdara məxsus torpaqlara rustak deyilirdi. Rustak eyni zamanda XIII–XIV əsrlərdə İranda inzibati bölgü vahidi olmuşdur. XVI əsrə aid mənbələrdə Şirvanın səkkiz mahalından biri olan Rustovun 30 kənddən və 675 evdən ibarət olması haqqında məlu¬mat verilir.

## Mədəniyyəti
* Böyük mədəniyyətə sahib olan bu qəsəbə Quba–Qafqaz xalçaçılığının inkişafında mühüm rol oynayır. Rustovda XIV əsrə aid məscid yerləşir.

## Coğrafiyası və iqlimi
* Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində yerləşir, mülayim iqlimə malikdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisini tatlar təşkil edir. Rustov qəsəbəsi tərkibində 12 (oniki) kənd var ki onların  əhalisi irandilli qrupa aiddir. Rustov qəsəbəsində 6 (altı) min Tat əhali yaşamaqdadır. Tat xalqının ən qədim yaşayış  yerlərindən biridir. Rustov tat dilində (rusta) yəni kənd və ya kəndli mənası verir. Tatların öz milli tat dilləri var. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına görə əsasən kəndə 946 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmışları
* Qiyasəddin Qeybullayev (1934–2002) — Professor.
* Bəşir Səfəroğlu (1925-1969) — Azərbaycan-sovet teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti.

## İqtisadiyyatı
* Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı ilə məşğul olunur. Heyvandarlıqla, bağçılıqla, xalçaçılıqla məşğul olunur.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* azerbaijanphoto.com saytındakı şəkilləri 
* Quba Rustov
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Sofikənd

**Sofikənd** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Rustov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Sofukənd oyk., mür. Dağətəyi ərazidədir. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsi XVIII əsrin əvvəllərində Şabran r-nunun keçmiş Qoleku (Azərb. dilində Qaladağ) kən¬dindən olan İbrahim Əfəndi baba adlı bir nəfər sufinin öz ailəsi və tərəfdarları ilə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim “sufinin kəndi” mənasındadır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 279 nəfər əhali yaşayır. Kənd əhalisi tatlardan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Təngəaltı

**Təngəaltı** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Çiçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Çiçi-Səbətlər bələdiyyəsinin tərkibindədir.

## Toponimikası
Vəlvələçayın Yan silsiləsini kəsdiyi yerin yaxınlığındadır. Oykonim tat dilindəki təngə (dar dərə) və altı (“aşağı” mənasında olub, mövqe bildirir) sözlərinin birləşməsindən düzəlib, “dar keçidin, yaxud dar dərənin altı” deməkdir. XIX əsr mənbələrində Afurca kəndinin qışlağı kimi qeyd olunmuş, tədricən yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 705 nəfər əhali yaşayır. Kəndin əhalisini tatlar təşkil edir.

## Din
Kənddə "Seyidlər" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti
* azerbaijanphoto.com saytındakı şəkilləri

## İstinadlar
Vladimirovka (Quba)

**Vladimirovka**, yeni adı **Elbir** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Vladimirovka kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd Qudyal çayının sahilində, Qusar maili düzənliyindədir. Keçmiş adı Küsnət olmuşdur. 1891-ci ildə Rusiyanın Vladimir vilayətindən köçürülmüş rus ailələri burada məskunlaşdırılmışdır. Küsnətin əhalisi isə köçərək Quba və Qəbələ rayonlarında Küsnət adlı kəndlər yaratmışlar. Oykonim Vladimir vilayətinin adından götürülmüşdür.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 2734 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Xanəgah (Quba)

**Xanəgah** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Rustov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Oykonim fars mənşəli, xanə və gah komponentlərinin birləşməsidir. Xanəgah «ziyarətgah», «pir yeri» mənasındadır.

Alternatif bir görüşə əsasən isə Ərəb mənşəli södür.

## Toponimikası
* Çağacıq çayı sahilindədir; Oronim ziyarətgah, pir və müqəddəs qəbirlərin ətrafında qurulmuş tikililər və ya zəvvarlara məxsus tikili qurumlarına verilən ümumi ad Xanəgahla bağlıdır. Xanəgahlar ümumiyyətlə "dərvişlərin məskəni" mənasında olub, müqəddəs yerlərin üstündə tikilirdi. Culfadakı Şeyx Xorasan (Fəzlullah Nəimi), Lerikdəki Xoca Seyid türbələri belə xanəgahlardandır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıya alınmasına əsasən kəndə 717 nəfər əhali yaşayır. Əhali tatlardan ibarətdir. 
* 2023-cü ilin siyahıya alınmasına əsasən kənddə 732 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tarixi Xanəgah məscidi məhv olur - Foto
Xaruşa

**Xaruşa** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Talabıqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Xaruşə oyk, mür. Vəlvələ çayının sahilində, Qusar maili düzənliyindədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin birinci yarısında Talabı kəndindən çıxmış ailələrin Xarüşə adlı qışlaqda məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim tat dilindəki xar (düzən yer, güneyin ətəyi) və üşə (meşə) sözlərindən düzəlib, "düzənlikdə meşə" və ya "meşənin düzən yeri" mənalarındadır. Kənd üç tərəfdən meşə ilə əhatə olunmuşdur.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 776 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Yekdar

**Yekdar** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Rustov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Yekdar oyk., mür. Rustov çökəkliyindədir. Kəndin adı Rustov kəndinin keçmiş məhəllələrindən birinin adından yaranmışdır. Kəndin əhalisi isə XVII əsrin axırlarında Xızı mahalının Kovxan kəndindən çıxmış ailələr olmuşlar. Məhəllənin əsasını Kəlbi oğlu Süleyman qoymuşdur. Onun adı ilə kənd əhalisi hazırda süleymanlar da adlanır. Oykonim tat dilindəki yek (bir) və dar (böyük ev, yurd) sözlərindən ibarət olub, “bir yurd” deməkdir.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 182 nəfər əhali yaşayır. Əhalisi tatlardır. 

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Kvadrat

**Kvadrat** ( — dörd) — düzgün dördbucaqlı

## Diaqonalları
* Diaqonalları bir-birinə bərabərdir, hər birinin uzunluğu kvadratın tərəfinin √2 mislinə bərabərdir;
* Diaqonalları düz bucaq altında kəsişir və kəsişmə nöqtəsində yarıya bölünür;
* Diaqonallar həm də tənböləndir;
* Diaqonalların hər biri ayrılıqda kvadratı sahələri bərabər olan 2 düzbucaqlı üçbucağa ayırır;
* Kvadratın hər bir diaqonalı xaricə çəkilmiş çevrənin diametridir (həmin çevrənin radiusundan 2 dəfə uzundur);

## Xassələri
* Kvadrat — bütün tərəfləri və bütün bucaqları bərabər olan paraleloqramdır.
* Daxili bucaqlarının cəmi 360°-dir (4•90°=360°).
* 
* Tutaq ki, kvadratın tərəfi t, xaricinə çəkilmiş çevrənin radiusu R, daxilinə çəkilmiş çevrənin radiusu isə r-dir.

* Kvadratın xaricində bucaqlarının cəmi 360 dərəcədir.
** Daxilə çəkilmiş çevrənin radiusu:
**: r = \frac{t}{2},
** Xaricə çəkilmiş çevrənin radiusu:
**: R = \frac{\sqrt 2}{2} t,
** Kvardratın perimetri:P=4a
**: P = 4 t = 4 \sqrt 2 R = 8 r,
** Sahəsi: S=a×a=a2
**: S = t^2 = 2 R^2 = 4 r^2.
Göylər sonsuz bir dənizdir. İkinci film. Züleyxa (film, 1995)

## Məzmun
Azərbaycanın qəhrəman təyyarəçilərinə həsr olunan filmin ikinci hissəsində Azərbaycanın ilk qadın hərbi təyyarəçisi, aviasiya kapitanı, Bakı aeroklubunun yetişdirməsi, Jukovski adına hərbi-hava akademiyasının məzunu, İkinci Dünya müharibəsi illərində 500-ə qədər döyüş əməliyyatının bilavasitə iştirakçısı Züleyxa xanım Seyidməmmədovadan bəhs edilir.

## Film haqqında
Film faşizm üzərində qələbənin 50 illiyi münasibətilə çəkilmişdir.

Filmdə səslənən mahnının bəstəkarı Tofiq Babayev, sözlərin müəllifi A. Rəsuldur. Mahnını ifa edən Flora Kərimovadır.

Filmdə Azərbaycan Respublikası Dövlət kino-foto-fono arxivinin və şəxsi arxiv materiallarından istifadə olunmuşdur.

Film hazırlandığı zaman filmin qəhrəmanı Züleyxa xanım Seyidməmmədova dünyasını dəyişdi.

Filmdə səslənən Tofiq Quliyevin bəstələdiyi və Rəşid Behbudovun ifa etdiyi "Züleyxa xanım" mahnısı məhz Züleyxa Seyidməmmədovaya həsr edilmişdir.

## Filmin heyəti
 
### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Nazim Rza İsrafiloğlu
:**Rejissor:** Nazim Rza İsrafiloğlu
:**Operator:** Nəriman Şıxəliyev
:**Səs rejissoru:** Ramiz Bağırov
:**Rejissor assistenti:** [Sahib Heybətov
:'''Operator assistenti:''' Mətləb Yaqubov
:'''Montaj edən:''' İlham İsayev, [Yafət Xeyirov, Etibar Həsənov, Elman Nəbiyev, Namiq Tağıyev, Arzu Qasımov
:**Redaktor:** Oqtay Orucov, Vüqar Tapdıqlı
:**Məsləhətçi:** Məzahir Abbasov (tarix elmləri doktoru)
:**Aparıcı:** Nazim Rza İsrafiloğlu
:**Filmin direktoru:** Məhyəddin Əsgərov
:**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Lüdviq van Bethoven, Arif Məlikov ("Axırıncı aşırım" bədii filmindən musiqi), Fərəc Qarayev, Tofiq Babayev, Cavanşir Quliyev
:**Mahnı ifa edən:** Flora Kərimova

### Filmdə iştirak edənlər
:Züleyxa Seyidməmmədova (Azərbaycanın ilk qadın hərbi təyyarəçisi)
:Məzahir Abbasov (tarix elmləri doktoru)
:Tofiq Quliyev (bəstəkar)

## Çəkilişə köməklik edən qurum
:"Azərbaycan Hava Yolları" Dövlət Konserninin "AZALAERO" şirkəti

## İstinadlar

## Mənbə
* Nazim Rza. Üçüncü dalğanın meridianlarında. Bakı:Zərdabi LTD, 2017, səh 341.
Xabarovsk diyarı

**Xabarovsk diyarı** və ya **Xabarovsk ölkəsi** () — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Uzaq Şərqdə yerləşir. 20 oktyabr 1938-ci ildə formalaşdırılıb. İnzibatı mərkəzi Xabarovsk şəhəridir.

## İstinadlar
Krasnoyarsk diyarı

**Krasnoyarsk diyarı** və ya **Krasnoyarsk ölkəsi** () — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Qədim adı Kızıl Yar olub. Çar Rusiyası Kızıl Yarı işğal edəndə adını dəyişərək Krasnoyarsk qoyub. Qeyd edək ki, Krasnoyarsk (Kızıl Yar) qədim türklərin ərazisi olmuşdur (Rusiya Krasnoyarskı işğal edənə kimi). Şəhərin köhnə adı bunu sübut edir.

## Coğrafiya

Diyarın ərazisi 2401.6 min kvadrat kilometrdir .

## Əhali

## İqtisadiyyat

## Rayonlar

## Şəhərlər

* Krasnoyarsk – 909.341 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## İstinadlar
Perm diyarı

**Perm diyarı** () — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri.

## Coğrafiya
Diyarın ərazisi 160.6 min kvadrat kilometrdir .

## Əhali
Rusiya Statistika Komitəsinin hesablamalarına əsasən 2018-ci il üçün diyarın əhalisinin sayı 2 623 122 nəfər təşkil edib. RF əhalisinin 2010-cu il siyahıya alınmasının nəticələrinə görə Perm diyarında əhalisinin sayı 4000 nəfərdən çox olan xalqlar aşağıdakılardır:

* Ruslar — 2 191 423 (87,1 %)
* Tatarlar — 115 544 (4,6 %)
* Komi-permyaklar — 81 084 (3,2 %)
* Başqırdlar — 32 730 (1,3 %)
* Udmurtlar — 20 819 (0,8 %)
* Ukraynalılar — 16 269 (0,6 %)
* Beloruslar — 6 570 (0,3 %)
* Almanlar — 6 252 (0,3 %)
* Çuvaşlar — 4 715 (0,2 %)
* Marilər — 4 121 (0,2 %)

## İqtisadiyyat

## Rayonlar

## Şəhərlər
* Perm – 1.001.653 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## İstinadlar
Primorsk diyarı

**Primorski diyarı** () — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri.

## Coğrafiya

Diyarın ərazisi 164.673 kvadrat kilometrdir .

## Əhali
Rusiya Statistika Komitəsinin hesablamalarına əsasən 2018-ci il üçün diyarın əhalisinin sayı 1.913.037 nəfər təşkil edib. RF əhalisinin 2010-cu il siyahıya alınmasının nəticələrinə görə Primorsk diyarında əhalisinin sayı 1000 nəfərdən çox olan xalqlar aşağıdakılardır:

* Ruslar — 1 675 992 (85,66 %)
* Milliyyətini göstərməyənlər — 144 927 (7,41 %)
* Ukraynalılar — 49 953 (2,55 %)
* Koreyalılar — 18 824 (0,96 %)
* Tatarlar — 10 640 (0,54 %)
* Özbəklər — 8 993 (0,46 %)
* Beloruslar — 5 930 (0,30 %)
* Ermənilər — 5 924 (0,30 %)
* Azərbaycanlılar — 3 937 (0,20 %)
* Çinlilər — 2 857 (0,15 %)
* Mordvalar — 2 223 (0,11 %)
* Almanlar — 2087 (0,10 %)
* Çuvaşlar — 1960 (0,10 %)
* Başqırdlar — 1564 (0,08 %)
* Moldovanlar — 1433 (0,07 %)
* Qırğızlar — 1424 (0,07 %)
* Qazaxlar — 1235 (0,06 %)

## İqtisadiyyat

## Rayonlar

## Şəhərlər

* Vladivostok – 604.901 nəfər

## Həmçinin bax
* Novqorodski yarımadası
* Rudanovski yarımadası

## İstinadlar
Stavropol diyarı

**Stavropol diyarı** () — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Sahəsi 66.5 min km2, əhalisi 2.7 mln. nəfərdir.

## Tarix
13 fevral 1924-cü ildə Cənubi-Şərqi vilayət (diyar) yaradılır. 16 oktyabr 1924-cü ildən 13 mart 1937-ci ilə qədər Şimali Qafqaz diyarı, 13 mart 1937-ci ildən 12 yanvar 1943-cü ilə qədər isə Orjonokidze diyarı kimi fəaliyyət göstərir. Hal-hazırda isə Stavropol diyarı adlanır.

## Coğrafiya
Ərazinin böyük bir hissəsi Stavropol yüksəkliyində yerləşir. Həmçinin şərqdə Terek-Kuma ovalığı, şimalda isə Kuma-Manıç çökəkliyi vardır. Dağətəyi zolaqda 1401 m hündürlüyə qədər dağlardan (Beştau dağı) ibarət olan Qafqaz Mineral Sular rayonu ayrılır. İqlimi kontinentaldır. Yanvarın orta temperaturu −4°S, iyulun isə 22–25°S-dir. İldə 300–650 mm yağıntı düşür. Şabalıdı və qaratorpaqlar yayılmışdır. Stavropol diyarı çöl və yarımsəhra zonasında yerləşir. Çöllərin böyük bir hissəsi şumlanmışdır. Həm enliyarpaq, həm də iynəyarpaq meşələr, daha yüksəkdə isə subalp və alp çəmənlikləri yayılmışdır. Çöl zonasının heyvanat aləmi vardır. Əsas çayları Kuban çayı və Kuma-dır. Az sayda göl vardır (müalicəvi palçıq ehtiyatına malik Tambukon gölü və Manıç-Qudilo gölünün bir hissəsi). Təbii şərait əhalinin həyat fəaliyyəti üçün əlverişlidir. Diyar təbii ehtiyatlarla zəngindir. Təbii ehtiyatlardan neft, qaz, mis, polimetallar, daş kömür, tikinti materialları vardır. Mirnen, Senqileyev, Şimali Stavropol — Pelaqiadin təbii qaz; Praskovey neft; Urup mis; Elbrus polimetal; Xumarin daş kömür yataqları mövcuddur. 200-dən çöx müalicəvi əhəmiyyətli mineral su mənbəyi istismar olunur və bu göstəriciyə görə Rusiya Federasiyasında birinci yerə sahibdir.

## Əhali
Ümumi əhalinin 56%-i şəhərlərdə yaşayır. Sıxlıq 1 km2-də 40 nəfərdir. Əhali əsasən kurortətrafı zonada daha sıx məskunlaşmışdır. Diyar ərazisində 90-dan çox millətin nümayəndəsi yaşayır: ruslar (85%), ermənilər (3%), ukraynalılar (3%), darginlər, noqaylar, beloruslar, çeçenlər, qaraçaylar, türkmənlər, tatarlar, azərbaycan türkləri, gürcülər, kabardinlər, osetinlər, yəhudilər və s.

## İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı taxılçılıq və zərif yunlu qoyunçuluq üzrə ixtisaslaşmışdır. Böyük qoyun sürüləri var, yun qırxımına görə RF yüksək yer tutur. Suvarma inkişaf etdirilir. Belə torpaqlara tərəvəz və bostan bitkiləri yetişdirilir. Otlaqlara su çıxarılır. Nəqliyyat şəbəkəsi seyrəkdir. Boru kəmər, avtomobil, hava nəqliyyatı inkişaf etdirilibdir. Xüsusilə Minaloks Podi hava limanı Rusiyanın bir çox şəhərləri ilə və xariclə əlaqədədir.

## Rayonlar

## Şəhərlər
* Stavropol – 354.867 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anadolu türkləri

**Anadolu türkləri** (), **Türkiyə türkləri** () və ya sadəcə **türklər** () — əksəriyyəti Osmanlı İmperiyası dağıldıqdan sonra qurulan Türkiyə torpaqlarında yaşayan türk xalqına verilən addır. Türk xalqları içində etnik cəhətdən oğuz türkləri ilə daha yaxındır.

Türkiyə türkləri Türkiyənin əsas etnik qrupunu təşkil edən və türk dilində danışan xalqdır. Onlar, əsasən, Anadolu və Şimali Kipr bölgəsində yaşayırlar.

Türkiyə türkləri Orta Asiyadan Anadoluya köçmüş oğuz türklərinin nəslindən gəlirlər. XI əsrdə Səlcuq türkləri Anadoluya daxil oldu və burada Bizans İmperiyası ilə mübarizə apardılar. Daha sonra Osmanlı İmperiyası quruldu və bu imperiya yüzillərlə Avropa, Asiya və Afrikanın böyük hissələrinə hakim oldu. Osmanlı İmperiyasının dağılmasından sonra 1923-cü ildə Türkiyə Cümhuriyyəti quruldu.

Türkiyə türklərinin danışdığı dil türk dilidir. Türkcə 1928-ci ilə qədər ərəb qrafikası ilə yazılırdı, lakin Atatürkün həyata keçirdiyi islahatlarla latın əlifbasına keçildi.

Türkiyə türkləri zəngin mədəniyyətə malikdirlər. Onların mədəniyyəti qədim türk, islam və Osmanlı ənənələrinin qarışığıdır.

Musiqi və rəqs: Türk xalq musiqisi, klassik Osmanlı musiqisi və müasir pop musiqisi geniş yayılmışdır. Halay, zeybək, horon və karsilama kimi rəqslər məşhurdur.

Ədəbiyyat: Yunus Əmrə, Pir Sultan Abdal, Namiq Kamal, Nazim Hikmət və Orxan Pamuk kimi şair və yazıçıları dünya miqyasında tanınır.

Mətbəx: Türk mətbəxi çox zəngindir. Kabab (Adana & Urfa), lahmacun, dolma (sarma), paxlava (baklava), künəfə, dönər, börək, mərcimək şorbası, mənəmən, simit və s. məşhur yeməkləri sırasındadır.

Türkiyə türklərinin əksəriyyəti müsəlmandır (əsasən sünni (hənəfi) və bəzi ələvi (bəktaşi) qruplar). Bununla yanaşı, kiçik xristian və yəhudi icmaları da var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Osmanlı türkləri

**Osmanlı türkləri** — Osmanlı dövlətinin əsas əhalisi (1299–1922). Osmanlı dövlətinin yaranması ilə bağlı bu dövlətdə yaşamış türklərə sonradan qoyulan addır. Böyük Səlcuq imperatorluğunun dağılmasından bir müddət sonra Kiçik Asiyada yeni bir müsəlman-türk dövləti — Osmanlı imperatorluğu yarandı. Osmanlı imperatorluğunun əsasını oğuzların qayı boyundan olan Osman bəy qoymuşdur. Osmanlı türklərinin adı Xudat bəyin adı ilə bağlıdır. Hal-hazırda keçmiş Osmanlı türk tayfalarından yalnız "Xudat-zadə" nəslinin adı çəkilir.

## Osmanlı türklərinin formalaşması
Monqolların Mərkəzi Asiyaya yürüşü zamanı 70 min oğuz türkü Anadoluya köçdü. Ərtoğrulun oğlu Osman bəy (1281–1328) qayıların başçısı kimi ilk növbədə Əskişəhər-İraq yolunu ələ keçirdi və Koniya sultanlığına son qoydu. 1299-cu ildə öz adı ilə Osmanlı dövlətinin istiqlalını elan etdi. Osman sülaləyə, dövlətə, millətə, dilə öz adını verdi.

Osman Qazinin əsas planlarından biri Bizansı tutmaq idi. 1314-cü ildə Bursa qalasını mühasirəyə aldı. Qala 12 ildən sonra 1326-cı ildə təslim oldu. Onun mühasirəsində Osmanın oğlu Orxan daha fəallıq göstərmişdi. 1329-cu ildə Bursa Osmanlı dövlətinin paytaxtı oldu. Osmanlılar Mərmərə dənizinin Anadolu hissəsində həmişəlik möhkəmləndilər. Osmandan sonra hakimiyyətə gələn Orxan Qazi (13 −359) dövlət quruculuğu ilə məşğul oldu. Ölkənin ərazisi vilayət dairələrə bölündü. O, Konstantinopolu tutmağa can atırdı.

Osmanlı imperiyası Murad (1359–1389) hakimiyyətə gələndən sonra dövləti xeyli möhkəmləndirdi. Murad, Osmanlı tarixində ilk dəfə "sultan" titulunu qəbul etdi. Sultan Murad Balkanlarda fəthləri davam etdirərək, 1361-ci ildə Ədirnəni, Şərqi Frakiyanın qonşu rayonlarını, Plovdiv, Sofiya, Şumen, Nis və digər şəhərləri ələ keçirdi. Ədirnə abadlaşdırıldı və paytaxt edildi. Bu zaman Balkanlarda üç böyük dövlətdən biri Bizans tamamilə zəifləmişdi, onun ərazisində ticarəti tamamilə ələ keçirmiş venesiyalılar və genuyalılar ağalıq edirdilər. 1370-ci ildə Bizans, sonra isə Bolqarıstan osmanlıların ağalığını qəbul etdi.

Oğuz-sәlcuqların bizim minilliyin әvvәllәrindәki yürüşlәri türk-osmanlı dilinin әsasını qoyub. Azәrbaycanda isә mövcud türk dili bu zaman artıq çoxdan var idi.
Osmanlı türklərinin Səlcuqlardan fərqli olaraq onu rəsmi dövlət bayram kimi qeyd etməmələri olmuşdur.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Abbasbəyli A.N., Yusifzadə S.Z. Beynəlxalq münasibətlər tarixi (ən qədim dövrlərdən XIX yüzilliyin 70-ci illərinin sonuna qədər). Dərslik. Bakı, BDU nəşriyyatı, 2009, 309 səh. 

## Həmçinin bax
* Türklər
* Osmanlı İmperiyası
Mariya Şerifoviç

**Mariya Şerifoviç** (Serb:*Марија Шерифовић*, ) — 2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 1-ci yeri tutan müğənni. Müsabiqədə Serbiyanı təmsil etmişdir. Mahnısı "Molitva" (*Dua*) idi.

## Albomları
«Нај, најбоља»(Azərb. "Ən yaxşı") adlı ilk albomu 2003-cü ildə, «Без љубави»(Azərb. "Sevgisiz") adlı ikinci albomu 2006-cı ildə, «Нисам анђео»(Azərb. "Mən mələk deyiləm") albomu isə 2008-ci ildə çıxmışdır.

## İstinadlar
Alovlardan keçən ömür (film, 2005)

***Alovlardan keçən ömür*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Nazim Rza İsrafiloğlu  tərəfindən 2005-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı Daniyal Abdullayevdən bəhs edir.

## Məzmun
Film İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı, Brest qalasının qəhrəmanı, "Fransa müqavimət hərəkatı"nın döyüşçüsü Daniyal Abdullayevdən bəhs edir.

## Film üzərində işləyənlər
Rejissor: Nazim Rza İsrafiloğlu 
Operator: Nəriman Şıxəliyev

## Mənbə
В Баку отметили юбилей выдающегося азербайджанского режиссёра-кинодокументалиста

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2005-ci ilin Azərbaycan filmləri
2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Kiçik Qafqaz

**Kiçik Qafqaz dağları** (Gürcücə: მცირე კავკასიონი, Rusca: Малый Кавказ) — Qafqazda olan 2 dağ sıralarından biridir.

Kiçik Qafqaz sırası 600&nbsp;km uzunluğda, Böyük Qafqaz dağlarının cənubunda yerləşib.
Onun ən uca dağı Gamış dağı (3724 m). Bu dağ sırası İran, Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan və Türkiyə sərhədlərindən keçir.

## Kiçik Qafqaz haqqında

Kiçik Qafqaz dağ sisteminin Azərbaycan Respublikasındakı hissəsi, əsasən ümumi baş suayrıcısı olmayan və müxtəlif istiqamətlərdə uzanan bir neçə silsilədən ibarətdir. Bunlar Murovdağ, Qarabağ, Mıxtökən silsilələri; Şahdağ, Şərqi-Göyçə (Şərqi Sevan) Zəngəzur, Dərələyəz silsilələrinin bir hissəsi, vulkanik Qarabağ yaylasının çox hissəsi, Başkənd-Dəstəfur çökəkliyi və s. ibarətdir.

Bəzi mənbələdə Zəngəzur və Dərələyəz silsilələri, Qarabağ yaylası Kiçik Qafqaza aid edilmir. Şahdağ silsiləsi şimal-qərbdə eyni adlı Şahdağ zirvədən (2901 m) başlanır və cənub-şərqdə Hinaldağ zirvəsinədək (3367 m) davam edir. Hinaldağdan şərqə Murovdağ silsiləsi Gamışdağınədək (3724 m) uzanır. Bu silsilələrdən şimalda Başkənd-Dəstəfur çökəkliyi, daha şimalda isə Şəmkir günbəzvarı yüksəkliyi yerləşir. Həmin yüksəklik Şahdağ və Murovdağ silsiləsidir (hündürlüyü 3000 m-dək). Pant silsiləsi və təcrid olunmuş halda yüksələn Kəpəz dağı (3030 m) Başkənd-Dəstəfur çökəkliyini şərqdə Ağcakənd çökəkliyindən ayırır.

Qafqazın şimal yamacının silsilələri şimala doğru alçalaraq Orta Kür çökəkliyində dik yamacla Gəncə-Qazax düzənliyinə keçir. Şərqi Göyçə (Şərqi Sevan) silsiləsi Tərtər çayı və Göyçə (Sevan) gölü hövzələrinin suayrıcısını təşikl edir. Ən yüksək zirvəsi Kəti dağıdır (3437 m). Kiçik Qafqazın cənub-şərq qurtaracağı olan Qarabağ silsiləsi Araz çayına tərəf alçalaraq dağətəyi maili düzənliklərə keçir. Ən yüksək zirvələri Qızqala (2843 m), Qırxqız (2830 m), Böyük Kirs (2725 m) və s. silsilələrinin geniş və hamar suayrıcı fonunda tənha qayalıq yüksəkliklər təşkil edir. Silsilənin şimal yamacında köndələn qollar və çökəkliklər var. Qarabağ silsiləsi şimal-qərbdə enlik istiqamətində uzanan Mıxtökən silsiləsi (Dəlidağ, 3613 m) ilə birləşir. Zəngəzur və Dərələyəz silsilələrinin müvafiq olaraq cənub-qərb və cənub yamacları Azərbaycan Respublikası (Naxçıvan MR) ərazisindədir. Zəngəzur silsiləsi Araz çayı dərəsinədək uzanır. Bu silsilə Kiçik Qafqazın dağ silsilələri arasında ən yüksəyidir. Orta hündürlüyü təqribən 3200 m-dir. Ən hündür zirvələri (Qapıçıq dağı -3906 m, Qazangöldağ - 3814 m və s.) silsilənin cənub hissəsindədir. Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərb istiqamətində çoxlu köndələn qollar ayrılır. Ön dağ hissə üçün təcrid olunmuş ekstruzivlər və lakkolitlər (İspandağ - 2410 m, Xanağa - 1910 m, Əlincə - 1810 m və s.) səciyyəvidir.

## İstinadlar
Qaybalı

**Qaybalı** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Qaybalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Qeybalı kəndi Xəlfəli kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Qeybalı kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Qaybalı kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Kənd keçmişdə Qeybalıkənd adlanmışdır. Bu ad qismən təhrifə ugramışdır. Yaşayış məntəqəsini vaxtilə Cənubi Azərbaycanın Xoy mahalındakı Qeybəyli (Qayıbaylı) kəndindən koçüb gələnlər salmışlar. Bəzi tədqiqatçılar bu toponimi Qeybalı şəxs adi ilə əlaqələndirirlər.

## Tarixi
Qaybalı kəndi Əzət bəyim Cavanşirə məxsus olub.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xəlfəliçayın (Qarqarçay hövzəsi) sahilində, Qarabağ silsiləsinin yamacında yerləşir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Laçınlar

**Laçınlar** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Xəlfəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Xəlfəli kənd Sovetindən Laçınlar kəndi Qeybalı kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 19–20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin anti-terror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini qonşu Xəlfəli kəndindən köçüb gəlmiş Laçın adlı şəxs saldığı üçün belə adlanmışdır. Kənd sakinlərinin dediklərindən məlum olur ki, XIX əsrdə burada Laçın Məmməd adlı şəxs yaşamışdır. Kənd laçınlar nəslinin adını daşıyır. Nəslin adı isə Azərbaycan dilində "vuran, tutan", "dəliqanlı, qoçaq" mənalarında işlənən Laçın sözundəndir. Dilimizdəki Laçın oğlan ifadəsi də bu mənalarla bağlıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xəlfəliçayın sahilində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yuxarı Tüləkəran

**Yuxarı Tüləkəran** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Tüləkəran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Tarixi XVIII əsrə təsadüf edir, əvvəllər həmin ərazinin cənub hissəsi mərkəz olmaqla 700 yaşayış məntəqəsi olan Suxtakələ kəndi mövcud olmuşdur, XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq isə əhalinin çox hissəsi Xaçmaz ərazisinə köçərək orada məskunlaşmış və orada Suxtakələ kəndini yaratmışlar.

## Toponimikası
Yuxarı Tüləkəran oyk.t mür. Ağçayın sahilindədir. Keçmiş adı Tüləkəran olmuşdur. Keçmişdə ondan yaranmış məntəqə Aşağı Tüləkəran, bu kənd isə Yuxan Tüləkəran adlandırılmışdır. Tat dilində iki söz birləsindən əmələ gələn toponimdir. Tülə- Tat dilində «soyulmuş dəri», -Karan evlər, məskan deməkdir.

## Mədəniyyəti
* Əhalisi əsasən əkinçiliklə, çox az hissəsi isə heyvandarlıqla məşğuldur.

## Coğrafiyası və iqlimi
* Əsasən ilin əksər vaxtı yağmurlu keçir. Yayda orta aylıq temperatur 22 dərəcə selsi, Qışda isə –2 dərəcə selsi təşkil edir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 450 nəfər əhali yaşayır.

## Din
Kənddə Yuxarı Tüləkəran kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
İmamqulular

**İmamqulular** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Xanalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq İmamqulular kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi imamqulular nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Çox mədəni və kübar əhalisi olan bu kənd Şuşa rayonu ərazisinin ən səfalı və mənzərəli yerlərindəndir. Həmin ərazidə bu nəslin adı ilə bağlı olan meşə və mineral bulaq da var.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Sarı Baba dağının ətəyində, zirvəyə ən yaxın bir yerdə yerləşir. Mineral sularla və bol sulu bulaqları ilə tanınır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
MiQ-21

**MiQ-21** () (NATO kod adı: “Fishbed”) — SSRİ-də Mikoyan Guryeviç KB tərəfindən düzəldilən və istehsal olunan supersonik (səsdən sürətli) qırıcı təyyarədir.
Təyyarənin məşhur rus telli musiqi alətinə oxşadığına görə pilotlar ona “balalayka” ləqəbi vermişdilər. İlk versiyaları ikinci nəsil qırıcı təyyarə olaraq bilinsə də sonrakı versiyaları üçüncü nəsil qırıcı təyyarələr kimi qəbul edildi. MiG-21 dörd qitədə əllidən çox ölkənin üzərindən uçmuşdur və ilk uçuşundan 50 ildən çox keçməsinə baxmayaraq hələ də bəzi ölkələrdə istifadə olunur. Bu döyüş təyyarəsi modern aviasiya tarixində ən çox istehsal olunan supersonik təyyarə, Koreya müharibəsindən bəri ən çox istehsal olunan döyüş təyyarəsi və 1959-cu ildən 1985-ci ilə kimi bütün versiyalarında ən çox istehsal olunan döyüş təyyarəsi rekordunu hələ də özündə saxlayır. MiG-21-in bütün versiyalarından təqribən 11.000 ədəd istehsal olunmuşdur.

## Texniki xüsusiyyətləri

* Ekipaj: 1
* Uzunluq: 15.76 m (51&nbsp;ft 8.47 in
* Qanadların uzunluğu: 7.154 m (23&nbsp;ft 5.66 in)
* Qanadların uzunluğu: 7.154 m (23&nbsp;ft 5.66 in)
* Hündürlük: 4.1 m (13&nbsp;ft 5.41 in)
* Qanadların sahəsi: 23.0 m² (247.3 ft2)
* Boş halda ağırlığı: 4,871&nbsp;kg (10,738&nbsp;lb)
* Dolu halda ağırlığı: 7,100&nbsp;kg (15,650&nbsp;lb)
* Mühərrik: 1 × Tumanskiy R11F-300, normal itələmə gücü 37.27&nbsp;kN (8,380&nbsp;lbf), afterburner-ilə itələmə gücü 56.27&nbsp;kN (12,650&nbsp;lbf)

## Performans

* Maksimum sürət: 2,175&nbsp;km/s (1,350&nbsp;mph) Mach 2.05
* Uçuş məsafəsi: 1,580&nbsp;km (981 mil)
* Uçuş hündürlüyü: 19,000&nbsp;m (62,335&nbsp;ft)

## Silah təchizatı

* 1 ədəd 23&nbsp;mm-lik QŞ-23 aviatop
* K-13,K-5,R-60,R-77,R-73,R-27 Hava-hava tipli raketlər
* Kh-25,Kh-31,S-24 Hava-yer tipli raketlər
*KAB-500KR Televizor idarəli bomba

## İstifadəçilər

### Sivil istifadəçilər
Bəzi təyyarələr hal-hazırda bəzi kolleksiyaçılar tərəfindən satın alınaraq döyüş quşu (warbird) olaraq uçurulurlar. Hətta ABŞ-də bəzi idxalatçılar r və digər ölkələrdən MiG-21, MiG-15 ve MiG-17 təyyarələrini satın alaraq bunları mülki insanlara təxminən 45,000 dollara satırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* MiQ-21
Məmişlər

*Məmişlər — Azərbaycanın Sabirabad rayonunda kənd.
*Məmişlər — Azərbaycanın Şuşa rayonunda kənd.
*Məmişlər — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli diyarının Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
*Məmişli — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli diyarının Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
*Seyid Məmiş — İrəvan xanlığının Dərələyəz mahalında kənd adı.
Allahqulular

**Allahqulular** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Səfixanlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Xanalı kənd Sovetindən Allahqulular kəndi Səfixanlar kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

1992-ci ilin mayında Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 25 mart 2023-ci il tarixində Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi əməliyyat nəticəsində bir sıra yüksəkliklər, ətraf ərazilər, eyni zamanda, Allahqulular kəndi Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçib.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Allahquluuşağı olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərində bu kəndi Qarabağ xanı Mehdiqulu xana mənsub xəlfəli elatının allahquluuşağı nəsli salmışdır. Etnooykonimdir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xəlfəliçayın sahilində, düzənlikdə yerləşir. 

## Həmçinin bax

* Zamanpəyəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük Qaladərəsi

**Böyük Qaladərəsi** (əvvəlki adı: **Metsqaladərəsi**) — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Qaladərəsi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Metsqaladərəsi kəndi Böyük Qaladərəsi kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Böyük Qaladərəsi kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponomikası
Keçmiş adı Köhnəkənd, Sovet hakimiyyəti illərində Kirov, Metsqaladərəsi olmuşdur. 1992-ci ildən bu adla rəsmiləşdirilmişdir. Oykonim "Qala (Şuşa nəzərdə tutulur) dərəsindəki böyük kənd" deməkdir.

Orta əsrlərdə Şuşa qalasının ətəyində dərənin adı. Ərəbcə mənbədə. Kala-i-Dara formasındadır. 1828-ci ildə İrandan köçürülmüş ermənilər orada məskunlaşdıqdan sonra iki Qaladərəsi kəndi yaranmışdır: Metz (böyük) Qaladərsi və Pokr (kiçik) Qaladərəsi. Qala sözü şumer dilində eqan "bərkidilmiş" və ya "hasarlanmış yer" sözündəndir. Şumer dilindən bu söz Suriya dilində akil, akkad dilində ekallu, erməni dilində anqel, ərəb dilində qələ və fars dilində qala kimi əksini tapmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində, rayon mərkəzindən 39&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. 

## Əhalisi
Əhalisi 161 nəfərdir (2008). 

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq və əkinçilik olub.

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət evi var idi.

## Təhsil
Kənddə orta məktəbi və musiqi məktəbi fəaliyyət göstərib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kiçik Qaladərəsi
* Bayat (Şuşa)
Göytala

**Göytala** (əvvəlki adı: **Qanaçtala**)— Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Göytala kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Yextsahoğ kənd Sovetinin Qanaçtala kəndi Göytala kəndi adlandırılmışdır. Göytala kəndi Yextsahoğ kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Göytala kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Göytala kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
XIX əsrdə gəlmə ermənilər burada yerləşdikdən sonra kəndi Qanaçtala adlandırmışdılar (qanaç erm. "göy, yaşıl" deməkdir). 1991-ci ildə kəndin keçmiş adı  bərpa edilmişdir. Kənd salındığı ərazinin adını daşıyır. Göytala "yaşıl çəmən" deməkdir.

## Tarixi
Bu ərazi 2000-ci il dekabrın 14-də qəbul edilmiş Ermənistanın nüvə proqramının 4-cü maddəsində Ermənistanın nüvə zonalarına aid olunmuşdu.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Yağlıdərəçayın (Həkəri çayının qolu) sahilində, Qarabağ silsiləsinin yamacında yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* https://bdrnk.wordpress.com

## Həmçinin bax
Zarıslı

**Zarıslı** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Zarıslı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd və Zarıslı kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.

## Coğrafiyası
Zarisli kəndi Şuşa rayonunun Zarisli kənd inzibati-ərazi dairəsinin mərkəzidir. Kənd Şuşa rayonunun mərkəzi hissəsində, 1528 metr yüksəklikdə yerləşir.

## Tarixi
19-cu əsrdə Zarisli kəndi xan qızı, Azərbaycan şairəsi Xurşidbanu Natəvana məxsus olmuşdur.

Sovet dövründə kənd Şuşa rayonunun tərkibində idi və bu rayon öz növbəsində Azərbaycan SSR-in Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinə (DQMV) daxil idi.

1992-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı kənd ərazisi Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilərək dağıdılmışdır.

2020-ci il 9–10 noyabr gecəsi imzalanmış üçtərəfli bəyanata əsasən, İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə görə kənd Rusiya sülhməramlılarının nəzarətinə keçmişdir.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 19–20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Qarabağda apardığı hərbi əməliyyatlar nəticəsində kənd Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Əhalisi
Erməni işğalından əvvəl kənddə yalnız azərbaycanlı əhali yaşayırdı. Rusiya imperiyası dövründə Zarisli (Zarislu) kəndi Yelizavetpol quberniyasının Şuşa qəzasının tərkibində idi. 1912-ci il "Qafqaz təqvimi"nə görə, kənddə 1 139 nəfər yaşayırdı və onların əksəriyyəti təqvimdə "tatar" kimi göstərilən azərbaycanlılardan ibarət idi. 1921-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, kənddə 363 nəfər yaşayırdı ki, onların da əksəriyyəti azərbaycanlı olaraq "türk" kimi qeyd edilmişdir. 1986-cı ilin məlumatına görə, kənddə yaşayan 194 nəfərin hamısı azərbaycanlı idi. İndiki Güloğlular sakinləri və digər Azərbaycan digər əhalisi qaçqın olaraq Azərbaycan bəzi ərazilərdə məskunlaşmışdılar. Güloğlular kəndi Bərdə rayounda yerkəşir. Məskunlaşmış insanlardan kəndin ağsaqqalı rəhmət etmiş Qəribov Süleyman Mikayıl oğludur! 

## Görməli yerlər
Kəndin yaxınlığında Zaris qalasının xarabalıqları yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Buğadaş

## Xarici keçidlər
*
MiQ-17

**MİQ-17 Fresco**, 1949-cu ildə Mikoyan Qureviç bürosu tərəfindən inkişaf etdirilən tək motorlu və tək şəxsiyyət bir təyyarədir. MiQ-15-in inkişaf etdirilmiş versiyasıdır. İlk dəfə bu təyyarədə AAM (Hava Hava) mərmiləri istifadə edilmişdir.

Təyyarədə:
* 3 ədəd 27mm top
* 4 ədəd 57mm raket
* AAM (Hava Hava) vəzifələri üçün: AA-1 Alkali , AA-2 Atoll

## Texniki xüsusiyyətləri
* Uzunluq: 11.1 metr
* Hündürlük: 3,8 metr
* Qanad açıqlığı: 9,64 metr
* Xidmət tavanı: 15850

## Həmçinin bax
* MiQ-15
* Mi-24
* MiQ-29
* Ən çox istehsal olunan təyyarələrin siyahısı

## Xarici keçidlər
* Mi-17 link Dil--en
Sovet sosialist respublikaları

**Sovet sosialist respublikaları** — SSRİ-nin tərkibində mövcud olmuş və 1991-ci ildə SSRİ dağıldıqdan sonra müstəqillik qazanmışlar.

## Siyahı
# Rusiya SFSR
# Ukrayna SSR
# Belarusiya SSR
# Qazaxıstan SSR
# Özbəkistan SSR
# Gürcüstan SSR
# Azərbaycan SSR
# Moldova SSR
# Tacikistan SSR
# Qırğızıstan SSR
# Ermənistan SSR
# Latviya SSR
# Litva SSR
# Türkmənistan SSR
# Estoniya SSR
## Həmçinin bax
* SSRİ
* Postsovet məkanı
Mübariz Nağıyev

**Nağıyev Mübariz Qüdrət oğlu** () — Azərbaycan kinorejissoru, kinodramaturq, prodüser, aktyor, teleaparıcı.

## Həyatı və fəaliyyəti
Mübariz Nağıyev 28 noyabr 1970-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin Teatr və Kino fakültəsini, 1993-cü ildə Pakistan İslam Respublikası Karaçi Universitetinin Biznesi İdarəetmə İnstitutunu bitirmişdir.

Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının, MDB və Baltikyanı ölkələr Kinematoqrafçılar İttifaqları Konfederasiyasının, Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyasının, Azərbaycan Prodüserlər Gildiyasının üzvüdür.

2022-ci ildən Azad Azərbaycan TV kanalında "Yadındamı" layihəsinin, eləcə də sənədli televiziya filmləri silsiləsinin rejissoru və aparıcısı, Medianın İnkişafı Agentliyinin və Audiovizual Şuranın dəstəyi ilə yayımlanan "Ritmlərdəki tarix" layihəsinin aparıcısıdır.

## Filmoqrafiya

## Təltifləri
* Azərbaycan Respublikasının "Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə" medalı — 2022
* Azərbaycan Respublikasının "Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin 15 illiyi (2005–2020)" yubiley medalı — 2023

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb-sayt
* Mübariz Nağıyev rəsmi "YouTube" kanalı
* Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının saytında Mübariz Nağıyev (arxivləşdirilmiş səhifə)
* "Kinobiz" saytında Mübariz Nağıyev
Turşsu

**Yaşayış məntəqələri**
*Turşsu (Gədəbəy) — Azərbaycanın Gədəbəy rayonunda kənd.
*Turşsu (Laçın) — Azərbaycanın Laçın rayonunda kənd.
*Turşsu (Şuşa) — Azərbaycanın Şuşa rayonunda qəsəbə.

**Digər**
*Turşsu (içki) — təbii, müalicəvi mineral süfrə suyu.

## Həmçinin bax
*İstisu
MiQ-19

Mikoyan Qureviç **MiG-19** (NATO kod adı “Farmer”), Sovet istehsalı ikinci nəsil bir yerli, reaktiv motorlu ovçu təyyarəsi. Düz uçuşda səs üstü sürətə çata bilən ilk Sovet təyyarəsidir. NATO-da qarşılaşdırıla biləcəyi təyyarə North American F-100 Super Sabredir, ancaq Vyetnam müharibəsi əsnasında qarşısında daha müasir F-4 Phantom və Republic F-105 Thunderchief təyyarələriylə vuruşmaq vəziyyətində qalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*MiQ-19 Dil--en
MiQ-23

**MiQ-23** (; NATO kod adı: **Flogger**) Mikoyan adına konstruktor bürosunda, Qureviç tərəfindən çıxarılan dəyişən qanad quruluşuna sahib Sovet döyüş təyyarəsi. İlk prototip uçuşu 1967-ci ildə olmuşdur. 1968-ci ildə Domodedovo Aviasiya Sərgisində Avropa ölkələrinin böyük marağına səbəb olmuşdur. Təyyarə MiQ-23S kimi 1968-ci ildə seriyalı istehsala başlamışdır. Qısa və qeyri-standart yollarda havaya qalxma xüsusiyyətinə malikdir. Ayrıca MiQ-23PD kodlu bir VTOL dikinə qalxıb-enə bilən bir modeli də mövcuddur. Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrində 1998-ci ildən etibarən silahlanmadan çıxarılsa da, bir sıra ölkələrdə istifadə edilir. İyirmi bir ölkədə on beş ayrı modeli istifadə edilmişdir. Bir motorlu və bir yerli təyyarədir. Ayrıca, MİQ-23S və MİQ-23U modelləri iki yerlidir.

## İstifadəçiləri

### Cari istifadəçiləri
*  Anqola: 18 ədəd MiQ-23ML və 8 ədəd MiQ-23BN/UB
* : 24 ədəd fərqli variant olan MiQ-23
* : 10 ədəd MiQ-23BN/UB
* : 2 ədəd MiQ-23UB
* : Bilinməyən sayda
* : 46 ədəd MiQ-23ML və 10 ədəd MiQ-23P
* : 3 ədəd MiQ-23MS/UB. Biri təlim zamanı qəzaya uğramışdır.
* : 39 ədəd MiQ-23MF/ML/UM və 41 ədəd MiQ-23BN/UB
* 
*  Şri-Lanka
* 
* 
* 
* 

## Taktiki-texniki xüsusiyyətləri (MiQ-23MLD)

### Ümumi göstəriciləri
* **Ekipaj:** 1 nəfər
* **Uzunluğu:** 15.65 m
* **Hündürlüyü:** 4.82 m
* **Qanad sahəsi:** 37.35 m²
* **Boş çəki:** 9,595 kq
* **Yüklü çəki:** 14,700 kq
* **Maksimal qalxma çəkisi:** 17,800 kq
* **Güc təminatçısı:** 1 × Khatchaturov R-35-300 reaktiv mühərrik
### Uçuş keyfiyyətləri
* **Maksimum sürət:** Mach 1.52
* **Uçuş məsafəsi:** 1,150&nbsp;km
* **Döyüş radiusu:** 600&nbsp;km
* **Uçuş tavanı:** 18,500 m
* **Yüksəkliyə qalxma sürəti:** 240&nbsp;m/s
* **Qanad yüklənməsi:** 476.6 kq/m²
* **Çəkmə gücünün çəkiyə nisbəti:** 0.88
* **Maksimum ''g''-yüklənmə:** 8.5 g

## Silahlanması

### Hava-hava tipli raketlər
•R-60

•R-27

•R-77

•R-73

### Hava-yer tipli raketlər
•Kh-66 Qrom 


## Həmçinin bax
* MiQ-25
* MiQ-27
* MiQ-29

## İstinadlar

        
## Xarici keçidlər

* MiG-23 FLOGGER at Global Security.org 
* MiG-23 Flogger at Global Aircraft 
* МиГ-23 против F-15 и F-16 
* МиГ-23 на Ближнем Востоке
Vellinqton

**Vellinqton** və ya **Uellinqton** () — Yeni Zelandiyanın paytaxtı, Yeni Zelandiyanın Oklanddan sonra ikinci böyük şəhəri. O Okeaniya ölkələri içərisində ən böyük paytaxt və dünyanın ən cənubda yerləşən paytaxtıdır .
Şəhər Şimal adasının cənub hissəsində Vellinqton regionunda yerləşib. Maori dilində şəhərin adı — Te fanaui – a – Taradır ( Te Whanganui-a-Tara).

Əhalisinin sayı 450.000-dir.

Velliqton şəhərinin adı dəyişdirilərək 8-29 oktyabr 2012-ci il tarixi müddətinə orada çəkilmiş filmin şərəfinə "The Middle of Middle-Earth" (" Yerin mərkəzi") adlanacaq.

## İstinadlar
Austriya Zalsburq FK

**Austriya Zalsburq FK** — 1933-cü ildə Zalsburqda qurulan Avstriya futbol klubu. Ev oyunlarını 1500 nəfərlik UFC-Platz stadionunda keçirir. Komandanın hazırkı baş məşqçisi Auqust Koflerdir.

## Komandanın heyəti

## Xarici keçidlər
* SV Austria Salzburg Resmi Site