Türkiyə Yəhudiləri Muzeyi

**500-cü ildönümü Fondunun Türkiyə yəhudiləri muzeyi** () — Türk yəhudilərinin ənənələrindən və tarixindən bəhs edən 500-cü ildönümü Fondu tərəfindən yaradılan mədəniyyət mərkəzi. 25 noyabr 2001-ci ildə İstanbulun Karaköy bölgəsində (İstanbul) açılıb. 500-cü ildönümü Fondu (Vəqf), 1989-cu ildə Səfərad yəhudilərinin Osmanlı imperiyasıda sığınacaq tapmasının 500-cü ildönümü münasibətilə 113 türk vətəndaşı, yəhudi və müsəlmanlar tərəfindən qurulub. Muzeyin yaradılması ideyasını indi onun kuratoru olan Naim Gühlerüz təklif edib. Vəqf tanınmış yəhudi ailəsi olan Kamhi tərəfindən maliyyələşdirilib.

## Tarixi
Əvvəllər Zülfəris Sinaqoqu kimi tanınan muzey binası, muzey tələblərinə uyğun olaraq bərpa edilmiş və yenidən qurulmuşdur. Bu sinaqoqun 1671-ci ildə mövcud olduğuna və orijinal binasının Genuya Respublikasından olan kolonistlər tərəfindən tikildiyinə dair mənbələr var. O mənbələrdə "Qalatadakı Müqəddəs Sinavi (sinaqoq)" və ya "Kal Kadoş Qalata" kimi keçir. "Zülfəris" adının, ehtimal ki, "gəlinin saçağı" kimi tərcümə olunan bir fars dilindəki ifadədən gəlir. XIX əsrin əvvəllərində köhnə binanın yerində (bəlkə də 1823-cü ildə) yenisi tikilmişdir.

1882-ci ildə, Samuel Malkinin yardımları ilə sinaqoq mücrüsünə mərmər çərçivə əlavə edildi. 1890-cı ildə yenidənqurma Kondo ailəsinin vəsaiti hesabına aparıldı. 1904-cü ildə Qalatanın Yəhudi icması tərəfindən sinaqoqda bərpa işləri görüldü. 1968-ci ildə sinaqoq yenidən əhəmiyyətli dərəcədə yenidən quruldu və 1979-cu ildə Frakiya mənşəli yəhudilərin istifadəsinə verildi. 1983-cü ildə, sinaqoq son toy mərasiminə ev sahibliyi etdi. İki il sonra ibadət üçün bağlandı və nəticədə 500-cü ildönümü Fonduna bağışlandı. 2001-ci ildə Kamhi ailəsinin maliyyə dəstəyi ilə yenidən inşa edilmiş bina Türk Yəhudiləri Muzeyi olaraq açıldı.

## Muzeyin təsviri

Türkiyə Yəhudiləri Muzeyinin kolleksiyasında yəhudilərlə müsəlman türklərin mədəniyyətlərinin qarışması, Türk yəhudilərinin ənənələrini əks etdirən etnoqrafik materiallar və İspaniyadan Türkiyəyə yəhudi köçünün tarixi dəlilləri yer alır. Muzeyə dəmir qapıdan Nadia Ardittinin "Yüksələn atəşin abidəsi" metal heykəlinin olduğu həyətə daxil olmaqla girilir. Abidə Balkanlar, Dalmatiya, Qafqaz, Fələstin, Tripolitaniya, Çanaqqala, Koreya və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etmiş şəhid Türk yəhudilərinin xatirəsinə həsr edilmişdir.

Girişdəki səkkizguşəli əsas salonun məlumat panelləri Zülfəris sinaqoqunun, haham-bashi institutunun tarixindən, İstanbul və Anadoluda yaşayan yəhudilərin gündəlik həyatından bəhs edir. Ayrıca, Türkiyə yəhudilərinin azlıq statusunu itirdiyi Türkiyə Cümhuriyyətinin suverenliyini tanıyan Lozan sülh müqaviləsinin bir nüsxəsi, xəritələr, sənədlər, fərmanlar (sultanların fərmanları) kimi ekosponatlar var. Eyni mərtəbədəki qutuda görünən iki Tövrat kitabı var.

Birinci mərtəbədə girişdə yerləşən digər bir məlumat panelində İkinci Dünya müharibəsi zamanı Avropadan Türkiyəyə qaçan yəhudi akademiklər və yəhudilərin Holokostdan qaçmasına kömək edən Türkiyə diplomatlarının adları vardır. Türkiyə diplomatlarının bəzilərinin adı dünya xalqları ədalətliləri sırasına daxildir.

## Qalereya

File:Jewish Museum 9351.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Jewish Museum 9365.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Jewish Museum 9387.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Jewish Museum 9366.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Istanbul Jewish Museum Exhibit in 2014 9370.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Istanbul Jewish Museum Exhibit in 2014 9382.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Jewish Museum 9363.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Istanbul Jewish Museum Interior in 2014 9364.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Istanbul Jewish Museum Exhibit in 2014 9357.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Jewish Museum 9359.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Istanbul Jewish Museum Exhibit in 2014 9368.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili
File:Jewish Museum Of Turkey.jpg|Türkiyə yəhudiləri muzeyinin daxili


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт музея
* Jewish Museum of Turkey
* Chief Rabbinate of Turkey
* Shalom Newspaper, the main Jewish newspaper in Turkey