open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corvus nasicus

**Corvus nasicus** (*Kuba quzğunu*) — Karib hövzəsinin şimalına endemik olan bir quzğun növü.

## Təsvir

Qalın və orta ölçülü (40-42 sm uzunluğunda) bir meşə quzğunu olan bu növün dimdiyi uzun və dərin olub, ucuna doğru yumşaq bir əyilməyə malikdir, bu da böyük baş profili yaradır. Burun tükləri irəli, sonra yuxarı doğru uzanır və tez-tez cinsin digər üzvlərində demək olar ki, gizli olan burun dəliklərini açıq şəkildə göstərir. Qəhvəyi-qırmızı gözün arxasında və alt çənənin əsasında tünd boz rəngdə çılpaq dəri sahəsi var. Qara lələklər yaxşı işıqda mavi-bənövşəyi parıltıya malikdir. Dimdik, ayaqlar və dırnaqlar qara rəngdədir.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Kuba adasının böyük hissəsində və yaxınlıqdakı "Isla de la Juventud" adasında, həmçinin Törks və Kaykos adalarında, meşəliklərdə və kənd təsərrüfatı üçün təmizlənmiş ərazilərdə çox yayılmışdır. Tez-tez fermalar və kəndlər ətrafında tapılır və insan yaşayış məntəqələrinə yaxın yaşamağa uyğunlaşmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Riccordia ricordii

**Riccordia ricordii** (*Kuba zümrüd kolibrisi*) — "Trochilini" tayfasına aid olan "zümrüd kolibriləri" qrupuna daxil olan bir kolibri növü. Baham adaları və Kubada rast gəlinir.

## Təsvir

Erkək Kuba zümrüd kolibrisi 10,5-11,5 sm uzunluğunda, dişilər isə 9,5-10,5 sm uzunluğundadır. Növün çəkisi 2,5-5 qram arasında dəyişir. Erkəklərin qısa, bir qədər əyilmiş, qara uclu dimdiyi var; alt çənəsi tünd qara, üst çənəsi isə qırmızıdır. Göz arxasında kiçik ağ ləkə var. Üst hissələri tünd parlaq yaşıl rəngdədir və tünd bürünc çalarlıdır; kəlləsi daha tünd və solğundur. Alt hissələri əsasən metalik yaşıl rəngdədir və quyruq altı örtükləri ağdır. Quyruğu dərin çəngəlşəkilli olub, daxili dörd cüt lələyi tünd metalik bürünc və ya yaşıl-bürünc rəngdədir, ən xarici cüt lələklər isə tünd qəhvəyi daxili hissəyə malikdir. Dişilərin üst hissələri erkəklərə bənzəyir. Göz arxasında daha uzun ağ ləkə var. Alt hissələri əsasən qəhvəyi-boz rəngdədir, yan tərəfləri metalik yaşıl və quyruq altı örtükləri ağdır. Quyruğu erkəklərdən daha az çəngəlşəkilli, lakin oxşar rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Melopyrrha nigra

**Melopyrrha nigra** (*Kuba öküz ispinozu*) — "Melopyrrha" cinsinə aid olan bir oxuyan quş növü. Bu növ "Thraupidae" fəsiləsinin "Coerebinae" yarımfəsiləsinə daxildir ki, bu yarımfəsiləyə "Darvin mərciməkquşu" da daxildir.

## Yayılması və yaşayış mühiti

"Melopyrrha nigra" yalnız Kuba üçün endemik bir növdür. Təbii yaşayış mühitinə subtropik və ya tropik rütubətli düzənlik meşələri, subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələri, həmçinin ciddi şəkildə pozulmuş keçmiş meşələr daxildir. "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) onu zəif statusuna görə "Yaxın Təhlükə Altında" kimi təsnif edir.

## Taksonomiya

"Melopyrrha nigra" ilk dəfə 1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərinin onuncu nəşrində "Loxia nigra" binomial adı ilə təsvir edilmişdir. Linney qısa təsvirini Mark Keysbinin "Kiçik öküz ispinozu" və Eleazar Albinin "Qara öküz ispinozu" əsərlərinə əsaslanmışdır. Növün tip yeri Kubadır. Xüsusi epitet olan "nigra" latınca "qara" deməkdir. Kuba öküz ispinozu indi 1853-cü ildə fransız təbiətşünası Şarl Lüsyen Bonapart tərəfindən təqdim edilmiş "Melopyrrha" cinsinə aid beş növdən biridir. Kayman adalarında tapılan "Grand Cayman qarabaş qarası" ("M. taylori") əvvəllər yarımnöv hesab edilsə də, indi "IUCN" və "BirdLife International" tərəfindən ayrı bir növ kimi tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Cuban Bullfinch photo gallery VIREO; Photo-(linked at natureserve.org)
Kitab əl-Umm

**Kitab əl-Umm** () və ya **əl-Umm** () — fiqhi məcmuə.

## Müəllif

Əsərin müəllifi Şafii məzhəbinin banisi olan fəqih Məhəmməd ibn İdris əş-Şafiidir. O, məzhəb banisi olaraq, öz şəxsi görüşlərini şəxsən qələmə alan və kitabları dövrümüzə qədər gəlib çatan nadir şəxsiyyətlərdəndir.

## Əsər
Əsər, Şafiinin Misirdə keçirdiyi son 5 ilinin fiqhi görüşlərini (qövli-cədid və ya məzhəbi-cədid) özündə ehtiva edir. Əsərə məzhəbin əsas ədəbiyyatı olduğu (Umm ərəbcə ana deməkdir) üçün bu ad verilmişdir. "Əl-Umm" adına ilk dəfə yer verən şəxs Beyhəqidir. O, Şafiiyə məxsus olan, 141 (13 üsul və 128 füru) başlıqdan ibarət bir siyahı hazırlamış və "əl-Umm" adı altında furu mövzuları əhatə edən bölmələrin adlarını sadalamışdır. Beyhəqi, təharət, namaz, zəkat, həcc, nikah, talaq, ilə, zihar, lian və nəfəqə bölmələrinin Şafii tərəfindən tələbələrinə yazdırıldığını və bunların Rəbi ibn Süleyman əl-Muradi tərəfindən nəql edildiyini qeyd etmişdir. Dövrün müəlliflik qaydalarına uyğun olaraq Rəbi ibn Süleyman əl-Muradi, "Kitabü Vəsayəl-kəbir, Kitabu Ali və Abdullah, Kitabu İhyail-məvat, Kitabüt-Təam vəş-şərab, Kitabu Zəbaihi Bəni İsrail, Kitabu Qüslil-meyit" adlı bölmələri Şafiidən eşitmə yolu ilə almadığı təqdirdə bunları "qaləş-Şafii" ifadəsi ilə nəql etmiştir. N. Calder, "əl-Umm"un bəzi yerlərində "qaləş-Şafii", bəz yerlərində "qalər-Rəbi", qalan yerlərində isə yalnız "qalə" yazıldığını və bununla da müəllifin müəyyənləşdirilməsinin qeyri-mümkün olduğunu söyləmişdir. O, eyni zamanda bu görüşlərin bütünlüklə sonrakı nəsillər tərəfindən Şafiiyə nisbət edildiyini irəli sürmüşdür. Oxşar ifadələrin Müzəninin "əl-Müxtəsər"ində də olduğunu söyləyən Calder, "əl-Umm"dəki "qalər-Rəbi" ifadələrinin reallıqda Rəbiyə deyil, sonrakı nəsillərə aid olduğunu söyləmişdir. N. Calder həmçinin, Rəbinin önündə Şafiiyə məxsus bir əsər olsaydı, onun birbaşa "qaləş-Şafii" deməli olduğunu söyləmiş və bununla da, yanlış bir yanaşma ilə "əl-Umm"un Şafiiyə məxsusluğunu müzakirə predmetinə çevirmişdir. Əsəri İbn ən-Nədim "əl-Məbsut fil-fiqh" adlandırdığı məlumdur. O, bu əsərin Rəbi ibn Süleyman əl-Muradi ilə Zəfərani tərəfindən rəvayət edildiyini qeyd etmişdir. Bu əsərin mündəricatı "əl-Məbsut"un başqa bir əsər olmadığını sübuta yetirmişdir. Şafii, əsərdə fiqhi biliklərini uğurla əks etdirməyi bacarmış, mövzuları ayə və hədislərlə əsaslandırmağı məharətlə bacarmışdır. O, bu əsərdə nəslərin hökümlərə dəlil olmasını izah etmiş, fərqli ictihadları tənqidi bir yanaşma ilə dəyərləndirmişdir. Onun məsələləri təhlil və əsaslandırmada nümayiş etdirdiyi ustalıq hamı tərəfindən təqdir edilmişdir.

## Nəşr
Müxtəlif kitabxanalarda çox sayı əlyazmaları olan "əl-Umm", ilk növbədə Bulaqda nəşr olmuşdur (I–VII, 1321–1326). Uzun uzun müddət Bulaq nəşri təkrarlanmıç, daha sonra müxtəlif nəşrləri həyata keçirilmişdir (nəşr. Məhəmməd Zöhri ən-Nəccar, I–VIII, Qahirə 1961, Beyrut 1973; nəşr. Mahmud Mətraci, I–VIII, Beyrut 1993; nəşr. Əhməd Bədrəddin Həssun, I–XV, Beyrut 1996; nəşr. Əli Məhəmməd və digərləri, I–X, Beyrut 2001; nəşr. Rüfət Fövzi Əbdülmüttalib, I–XI, Mənsurə 2001).

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Sünni kitablarının siyahısı
Polioptila lembeyei

**Polioptila lembeyei** (*Kuba cırcıramaquşu*) — "Polioptilidae" fəsiləsinə aid olan cırcıramaquşları qrupuna daxil bir quş növü. Kubaya endemikdir.

## Taksonomiya və sistematika

"Polioptila lembeyei", Kubanın ən məşhur ornitoloqlarından biri olan naturalist Xuan (Johannes) Qundlak tərəfindən təsvir edilmişdir. Bu növ, Xuan Lembeyenin şərəfinə adlandırılmışdır.
Kuba cırcıramaquşu monotipik bir növdür.

## Təsvir

"Polioptila lembeyei" 10-11 sm (3,9-4,3 düym) uzunluğunda və 4,5-5 qram (0,16-0,18 ons) çəkisindədir və "Polioptila" cinsinin ən kiçik nümayəndələrindən biridir. Cinsin əksər üzvləri kimi, erkək fərd üstdən mavi-boz, altdan isə ağ rəngdədir. Gözün arxasında və qulaq örtüklərində unikal qara aypara formasında ləkə var və uzun qara quyruğunun xarici lələkləri ağ rəngdədir. Dişi fərdlər oxşar görünüşə malikdir, lakin daha solğundur və üz ləkəsi daha incədir. Cavan fərdlər üstdən zeytun-boz rəngdədir, yan tərəfləri bəzəkli, qarın hissəsi krem rəngindədir və üz ləkəsi zəif ifadə olunub.

## Yayılması və yaşayış mühiti

"Polioptila lembeyei" Kubanın şimal və cənub-şərq sahilləri boyunca, həmçinin cənub sahilindəki ayrı-ayrı ərazilərdə tapılır. Quru kolluqlarda yaşayır və əsasən dəniz səviyyəsindən 100 m (330 fut) yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Cuban Gnatcatcher videos on the Internet Bird Collection
* (for Cuba) &ndash; 3 issues
Progne cryptoleuca

**Progne cryptoleuca** (*Kuba qaranquşu*) — Kubaya endemik olan böyük bir qaranquş növü. Bu növ, Yamaykadan Tobaqoya qədər Karib adalarında çoxalan Karib qaranquşu ("P. dominicensis") və Meksikada çoxalan Sinaloa qaranquşu ("P. sinaloae") ilə yaxın qohumdur. Müxtəlif dövrlərdə tünd qaranquşun ("Progne subis") yarımnövü kimi də qiymətləndirilmişdir.

## Təsvir

Yetkin "Progne cryptoleuca"ların uzunluğu 18,5 sm, çəkisi isə 40 qramdır. Çəngəlli quyruğu və nisbətən enli qanadları var. Yetkin erkəklər parlaq mavi-qara rəngdədir və ağ alt qarın hissəsi ilə ziddiyyət təşkil edir. Dişilər və cavan fərdlər erkəklərdən daha solğundur, boz-qəhvəyi döş və yan tərəflərə, ağ alt qarın hissəsinə malikdirlər. Yetkin erkək Kuba qaranquşları, qarın hissələrinin tünd rəngi ilə Karib qaranquşlarından fərqlənir: Karib qaranquşlarının qarın hissəsində ağ ləkə var. Yetkin dişilər və cavan fərdlər isə asanlıqla fərqləndirilə bilməz.
Digər tərəfdən, yetkin erkək Kuba qaranquşları ilə tünd qaranquşlar sahədə etibarlı şəkildə fərqləndirilə bilməz. Yetkin dişi və cavan tünd qaranquşların döş hissəsində pulcuq şəkilli naxış var ki, bu da iki növü fərqləndirmək üçün istifadə edilə bilər.
Bu iki oxşar növdən fərqli olaraq, Kuba qaranquşu Kubaya və Isla de la Juventuda endemikdir. Tünd qaranquşlar və Karib qaranquşları köçəri növlərdir və yalnız qış aylarında Kuba qaranquşunun yayılma sahəsində olurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kunyomi

— Çin heroqliflərinin mənasına uyğun olaraq yapon dilində oxunuşu, yəni Çin simvollarının yapon dilinə tərcüməsi.

## Metod kimi
Kunyomi metodu əsasən yerli yapon sözləri (, 大和言葉 — ) əsasında yaradılmışdır. Bu sözlərə mənaca uyğun Çin heroqlifləri seçilmişdir. Başqa sözlə, kunyomi Çin simvollarının yapon dilinə tərcüməsi kimi qəbul olunur. Bəzi heroqliflərin birdən çox kunyomi oxunuşu ola bilər, bəzilərinin isə heç olmaya bilər.

Məsələn, 東 simvolu "şərq" mənasını verir və onun onyomi oxunuşu "to"dur, lakin yapon dilində heroqliflərdən əvvəl bu istiqaməti ifadə etmək üçün iki söz mövcud idi: higashi və azuma. Bu sözlər həmin heroqlifin kun’yomi oxunuşu kimi qəbul edilmişdir. Digər tərəfdən, 寸 simvolu Çin ölçü vahidini (təxminən 4 sm) göstərir və yapon dilində onun ekvivalenti olmadığı üçün yalnız onyomi oxunuşu ("sun") mövcuddur. Kunyomi yapon sözlərinin heca strukturuna əsaslanır. Əksər isim və sifətlərin kunyomi oxunuşu 2–3 hecadan ibarətdir, fel kunyomiləri isə daha qısadır — 1–2 heca. Bu hal fel formalarını ifadə edən, hiraqana ilə yazılan, lakin fel heroqliflərinin oxunuşunun bir hissəsi hesab olunan okuriqana hərəkatınının nəzərə alınmadığı təqdirdə keçərlidir.

Çox vaxt bir yapon sözünü yazmaq üçün müxtəlif heroqliflərdən istifadə olunmuşdur. Bu, mənanın fərqli çalarlarını əks etdirməyə xidmət etmişdir. Məsələn, "naosu" sözü 治す şəklində yazıldığı halda "sağaltmaq", "[sağlamlığı] düzəltmək" mənasını verir, 直す şəklində yazıldıqda isə "[səhvləri] düzəltmək", "təmir etmək" mənasını ifadə edir. Bəzən fərq açıq görünür, bəzən isə çox incə olur. Məzmun fərqlərini düzgün göstərmək üçün söz bəzən hiraqana ilə yazılır. Məsələn, "moto" () sözünü ifadə etmək üçün beş fərqli heroqlifdən istifadə olunur: 元, 基, 本, 下, 素. Eyni kunyomi oxunuşuna malik heroqliflərin istifadəsindəki incə fərqləri hətta yaponlar üçün də anlamaq çətindir.

## İstinadlar
Onyomi

— yapon dilində kancilərin onların çincə tələffüzünə uyğun oxunuşu. Başqa sözlə, bu, Çin heroqliflərinin yapon dilindəki interpretasiyasıdır.

## Onyomi
Bəzi kancilər bir neçə onyomi oxunuşuna malikdir, çünki onlar müxtəlif zamanlarda və Çin ərazilərindən dəfələrlə yapon dilinə götürülmüşdür. Kokuci və ya yaponların özləri tərəfindən yaradılmış heroqliflər adətən onyomi oxunuşa malik deyil, lakin istisnalar mövcuddur. Məsələn, 働 () heroqlifinin həm kunyomi oxunuşu (hataraku), həm də onyomi oxunuşu (do) mövcuddur. 腺 () heroqlifində yalnız onyomi (sen) oxunuşu var.

Onyomi daha çox iki və ya daha çox kancinin birləşdiyi sözlərdə (jukugo, 熟語 — ) rast gəlinir. Bu sözlərin çoxu yapon dilində mövcud olmayan anlayışlar və terminlər ifadə olunsun deyə Çin dilindən götürülmüşdür. Bu proses tez-tez ingilis dilinin latın və fransız sözlərini mənimsəməsi ilə müqayisə olunur. Çin dilindən götürülmüş terminlər adətən onların yaponca ekvivalentlərindən daha dar məna daşıyır və bu terminlərin bilikləri nəzakət və bilik əlaməti hesab olunurdu.

## İstinadlar
Kokuci

və yA  — yapon dilində Çin dilindən götürülməmiş, Yaponiyada yaradılmış kancilər. Çox vaxt mövcud heroqliflərin birləşdirilməsi yolu ilə yaradılırlar, lakin bu birləşmələr Çin dilində rast gəlinmir.

Kokuci adətən yapon dilində olan sözlər üçün hazırlanmış olduğuna görə, əsasən yalnız yapon oxunuşu olan kunyomi ilə istifadə olunur, lakin bəzən onların çincə tələffüzdən törəyən onyomi oxunuşu da mövcuddur. Məsələn, 働 (dō, ) heroqlifi 動 (dō, ) heroqlifindən on’yomi oxunuşunu almışdır. Nadir hallarda kokuci yalnız onyomi oxunuşuna malik olur. Kokucinin çoxu semantik birləşmələrdən ibarətdir. Bu, Çin kancilərindən fərqlidir. Çin kanciləri adətən fono-semantik birləşmələr olur və fonetik elementi semantik elementlə birləşdirir. Kokucidə fonetik element adətən mövcud olmadığı üçün yalnız semantik birləşmə üsulu istifadə olunur.

## İstinadlar
Cyukucikun

&nbsp;—  yapon dilində orijinal yaponca sözün iki və ya daha çox kanci ilə yazılması üsulu. Oxunuş bütün birləşməyə verilir və sözün hansı hissəsinin hansı heroqlifə aid olduğunu müəyyən etmək mümkün deyil. Bu zaman heroqliflərin standart oxunuşları adətən nəzərə alınmır, lakin onların mənaları sözün mənasına uyğun gəlir.

## Toponimlərdə

Cyukucikun oxunuşuna bir çox yapon toponimləri və şəxsi adlarda rast gəlinir. Çox vaxt heroqliflərin tərkibindəki mənalar oxunuşlarından uzaq olur. Məsələn, Yaponiyanın qədim adı Yamato 大和 () şəklində yazılır, onun qədim paytaxtı Asuka isə 飛鳥 () kimi ifadə olunur. Bu, ritsuryo sisteminin tətbiq edilməsi dövründə baş vermişdir. O zaman bütün yapon toponimlərinə Çin üslubunda iki heroqlifli adlar verilmiş, lakin qədim yapon adları saxlanmış və həmin heroqliflərin oxunuşu kimi qəbul edilmişdir.

## İstinadlar
Agapostemon

**Agapostemon** arısı (mənası "erkəkcik sevən") — Qərb yarımkürəsində yayılmış ümumi bir tər arıları cinsidir.
Onlar "Halictidae" fəsiləsinin üzvləridir. Digər tər arılarından fərqli olaraq, insan tərinə cəlb olunmurlar. Adətən yaşıl və ya mavi rəngdə olurlar, xüsusilə baş və döş qəfəsi. Bəzən dişilərin qarıncığı yaşıl və ya mavi ola bilər, baxmayaraq ki, zolaqlı ola bilər və əksər erkəklərin qarıncığı sarı zolaqlıdır, qara və ya metalik fon üzərində. Onlar xarici görünüşcə başqa bir tayfa olan "Augochlorini"-nin müxtəlif üzvlərinə bənzəyir, onlar da adətən metalik yaşıl rəngdə olurlar.

## Yayılma

Cinsdəki təxminən 42 növ Kanadadan Argentinaya qədər yayılmışdır. Soyuq mülayim regionlarda ildə bir nəsil olur, dişilər yazın əvvəlində, erkəklər və diapauza hazırlığında olan dişilər yazın sonunda fəal olur. Yalnız cütləşmiş dişilər qışı sağ çıxır. Bu, yəqin ki, cütləşməmiş dişilərin diapauza girə bilməməsi ilə əlaqədardır. Erkəklər tez-tez böyük çiçəkləri olan kollarda, məsələn Şaron gülü ətrafında uçarkən böyük miqdarda müşahidə edilə bilər. Agapostemon angelicus Texas yaylalarına endemikdir. Onlar pambıq üçün tozlaşdırıcı kimi ixtisaslaşmışdır. Bal arılarının əvəzində tozlaşdırıcı kimi xidmət edə bilərlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*''Agapostemon'' identification guide
*List of species
*Worldwide species map
*Genus ''Agapostemon'' on BugGuide
Halictidae

**Halictidae** — Təxminən 4,500 növü olan arıların (Anthophila kladı) ikinci ən böyük fəsiləsi. Onlar adətən tər arıları (xüsusilə kiçik növlər) adlanır, çünki tez-tez tərə cəlb olunurlar. Halictid növləri görünüşcə çox müxtəlif ola bilən bir qrupdur. Bu arılar dünyanın hər yerində tapılır və Antarktida istisna olmaqla hər qitədə mövcuddur. Adətən tünd rəngli (tez-tez qəhvəyi və ya qara) və tez-tez metalik olan "halictid"lər müxtəlif ölçülərdə, rənglərdə və naxışlarda tapılır. Bir neçə növ tamamilə və ya qismən yaşıl, bəziləri isə qırmızı, bənövşəyi və ya mavi rəngdə ola bilər. Bir çoxunun sarı işarələri var, xüsusilə erkəklərin üzləri sarı ola bilər, bu naxış arıların müxtəlif fəsilələri arasında geniş yayılmışdır. Bu fəsilə qısa dilləri olan bir çox fəsilədən biridir və ən yaxşı şəkildə qanadda tapılan arkuat (güclü əyilmiş) əsas damar ilə fərqlənir. Bu fəsilədə dişilər adətən erkəklərdən daha böyükdür. Onlar entomoloq Suzanne Batra tərəfindən ilk dəfə "evsosial" termininin tətbiq edildiyi qrupdur.

## Ekologiya

Əksər halictidlər torpaqda, tez-tez gilli torpaq və çay sahilləri kimi mühitlərdə yuva qurur, bəziləri isə ağacda yuva qurur. Onlar balalarını kütləvi şəkildə təmin edirlər; su keçirməyən hüceyrənin içərisində polen və nektar kütləsi yaradılır, üzərinə yumurta qoyulur və hüceyrə bağlanır, beləliklə sürfə bütün qidasını bir dəfə alır, "tədrici təchizat"dan fərqli olaraq, bal arılarında olduğu kimi sürfə böyüdükcə təkrar-təkrar qidalandırılır. Bəzi növlər tunellərini lakton sekresiyaları ilə örtür ki, bu, işçilərin yuvaya qayıtmasına kömək edir. Hər bir arının öz unikal kimyəvi imzasına malik olduğu düşünülür. Bütün növlər (kleptoparazitlər istisna olmaqla) polenlə qidalanır və əhəmiyyətli tozlaşdırıcılar ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Family Halictidae Large format diagnostic photos, information.
* Everything About the Sweat Bee - Description and photo of the sweat bee.
* Image Gallery from Gembloux 
* BugGuide – Search: Halictidae (North American species only).
* Online identification guides for eastern North American Halictidae
* Halictidae  on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
Xylocopa aerata

**Xylocopa aerata** — "Yaşıl maral arısı" və ya "qızılı-yaşıl maral arısı", yalnız Sidney ətrafındakı qorunan ərazilərdə və Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels ştatında Böyük Suayırıcı Silsiləsində tapılan iki maral arısı növündən biridir. 2020-ci il məlumatına görə, onun digər yeganə yaşayış yeri Cənubi Avstraliyadakı Kenquru Adasıdır. Bu növ xüsusilə yanğınlara qarşı həssasdır və onun yaşayış ərazilərinin böyük bir hissəsi 2019–2020-ci illərdə Avstraliyada baş vermiş meşə yanğınları zamanı məhv olmuşdur.

Bu arı öz ümumi adını ağaca tunel qazmaq vərdişindən almışdır. Bu, sosial bir növ deyil və bal istehsal etmir, lakin bir sıra Avstraliya yerli bitkiləri üçün əhəmiyyətli tozlandırıcıdır.

## Təsvir

Bu növ ilk dəfə 1851-ci ildə F. Smith tərəfindən "*Lestis aeratus*" adı ilə təsvir edilmişdir. Onun xüsusi epiteti olan "aerata" latın sözüdür və "tunc rəngli" mənasını verir.

Adından da göründüyü kimi, qızılı-yaşıl maral arısı metalik yaşıl rəngdədir, baxış bucağından asılı olaraq bəzən bənövşəyi və ya mavi rəngdə görünə bilər. Böyük və möhkəm bədən quruluşuna malik bu arı (təxminən 2 sm (0.79 düym) ölçüsü ilə cənubi Avstraliyanın ən böyük yerli arılarından biridir) çiçəklər arasında uçarkən aşağı tonlu güclü vızıltısı ilə tez-tez eşidilir. Erkək fərdlərin üz hissəsində sarı işarələr var. Bu arının sancma qabiliyyəti var və ağrılı ola bilər, baxmayaraq ki, indiyə qədər heç bir sancma hadisəsi qeydə alınmayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hueska

**Hueska** (  , , ) - *[[İspaniya]] şəhəri, [[Araqon]] muxtar icmasının bir hissəsi və eyniadlı vilayətin mərkəzi .Romadan əvvəlki dövrə qədər mövcud idi. Şəhər statusu (Osca adı ilə) eramızdan əvvəl 30-cu ildə İmperator [[Avqust]] tərəfindən verilmişdir. [[XI əsr|11-ci əsrin]] sonunda müsəlmanlardan geri alındı. Şəhərin bayramı Müqəddəs Lourens Günüdür (rəvayətə görə, o, təxminən [[220|220-ci ildə]] Oskada anadan olub). Bayram şənlikləri avqustun 9-dan 15-dək davam edir. Şəhərin məşhur sakini kinorejissor Karlos Sauradır .*

İspaniya vətəndaş müharibəsi zamanı Hueska bölgəsində inqilabi ordu ilə Frankonun qüvvələri arasında şiddətli döyüşlər olmuşdur  . Məşhur macar inqilabçısı Mate Zalka (General Lukaç) bu döyüşlərin birində həlak olmuşdur.

Şəhərdə SD Huesca adlı bir futbol klubu var.
Huesca (futbol klubu)

**"Hueska"** ( )  Araqon muxtar icmasının eyniadlı əyalətində yerləşən eyniadlı şəhərdən olan İspan peşəkar futbol klubudur . 1960-cı ildə yaradılan komanda ev oyunlarını təxminən 8000 tamaşaçı tutumuna malik El Alcoraz stadionunda keçirir.

Klub tarixi boyu İspaniya futbolunun müxtəlif divizionlarında çıxış edib, lakin onun ən mühüm mərhələsi 2017/18  və 2021/22  mövsümlərində klub tarixində 2 dəfə La Liqaya yüksəlməsidir, Hueskanın Sequndada (İspaniyanın ikinci ən yüksək divizionu) ikinci yeri tutmuşdur.
## İstinadlar
Kitabüz-Zöhd vər-Rəqaiq

**Kitabüz-Zöhd vər-Rəqaiq** () — Abdullah ibn əl-Mübarək tərəfindən yazılmış, əxlaq və zöhdlə bağlı hədislərin cəmləndiyi əsər.

## Əsər
"Kitabüz-Zöhd vər-Rəqaiq", zöhd, əxlaq və sufilik sahələri üzrə ilk dəfə qələmə alınan və ilk dövrün zöhd anlayışını nümayiş etdirən olduqca mühüm bir əsərdir. İbn Teymiyyəyə görə "Kitabüz-Zöhd vər-Rəqaiq", bu mövzuda yazılan ən əhatəli əsərlərdən biri olub, əsərin bablara ayrılması, onu bu mövzudakı digər əsərlərlə müqayisədə daha səmərəli etmişdir. Əsər, peyğəmbərlərin, xüsusən səhabə və tabiinin əxlaq və zöhd haqqındakı kəlamlarını, onların həyatları ilə bağlı rəvayətləri özündə ehtiva edir. Əsərdə həmçinin zöhdlə əlaqəli olan kədər, büqa, hüşu, həvf, ixlas, təfəkkür, təvəkkül, qənaət, riza və fəqr kimi bir çox termini əhatə edən hədislərlə birlikdə, İsrailiyyatdan olduğu güman edilən bir qisim zəif hədislərə də yer verilmişdir. Lakin əsərdə yer verilmiş hissə və babların müəyyənləşməsi, rəvayətlərin mövzu və sənəd baxımından ardıcıllığı (mərfudan məvqufa doğru) sistematik deyildir. Eyni zamanda məharətli bir şair olan müəllif əsərində şeirlərə də yer vermişdir. "Kütübi-sittə" müəllifləri bu əsərdə istifadə edilmiş rəvayətlərə öz əsərlərində yer vermişlər.

## Nəşr
"Kitabüz-Zöhd vər-Rəqaiq"in müxtəlif kitabxanalardakı yeddi əlyazmasından təhqiqli və təhqiqsiz olmaqla çoxsaylı nəşrlər əldə edilmişdir. Əsərin ilk təhqiqli nəşrini Həbibür-Rəhman əl-Əzəmi "Kitabüz-Zöhd və yəlihi Kitabür-Rəqaiq" adı adı altında reallaşdırmışdır. Əsər türk dilinə (İstanbul 1992, Konya 2006) tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Sünni kitablarının siyahısı
Qəzza soyqırımı

**Qəzza soyqırımı** — Qəzza müharibəsi zamanı İsrail tərəfindən Qəzza zolağında Fələstinlilərin davam edən, qəsdən və sistematik şəkildə qətl edilməsidir. Soyqırım aktlarına kütləvi qətllər, aclıq, ağır bədən və ruhi xəsarət yetirmə, doğuşun qarşısının alınması daxildir. Digər hərəkətlərə blokada, mülki infrastrukturun məhv edilməsi, səhiyyə müəssisələrinin dağıdılması, tibb işçilərinin və yardım axtaranların öldürülməsi, kütləvi məcburi köçkünlərə səbəb olmaq, cinsi zorakılıq törətmək, təhsil, dini və mədəniyyət obyektlərinin dağıdılması daxildir. Soyqırımı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının xüsusi komitəsi və təhqiqat komissiyası, Beynəlxalq Soyqırım Alimləri Assosiasiyası, çoxsaylı insan hüquqları qrupları, çoxsaylı soyqırım tədqiqatları və beynəlxalq hüquq alimləri və digər ekspertlər tərəfindən tanınmışdır.

## İstinadlar
Ooyamatsimu

— şintoizmdə dağlar, dəniz və müharibə kamisi. O, yapon tanrıları İzanaqi və İzanaminin oğlu, günəş tanrıçası Amaterasunun böyük qardaşı və Fuci dağının tanrıçası Konohanasakuya-himenin, həmçinin Niniqi no Mikotonun həyat yoldaşının atasıdır. Ooyamatsumi dağların, dənizlərin və müharibələrin mühüm tanrısı hesab olunur. Onun ən önəmli müqəddəs məbədi Ooyamazumi-cinca Miyaura qəsəbəsində, Ehime prefekturasına aid İmabari şəhərində yerləşir.

Dağ tanrısı (, ) kimi hörmət edilən Ooyamatsuminin şərəfinə Fukuoka prefekturasının Asakura şəhərində hər il dekabrın 2-si "Aşiroy festivalı" () keçirilir. Festival zamanı oşinoy (yap. 白粉) — yəni ağ pudra, yeni məhsuldan əldə edilmiş düyüdən hazırlanır, toz halına salınır və böyük qaba su ilə qarışdırılır. Bu mərasim yerli Ooyamatsumi-cincada keçirilir və yeni məhsula görə təşəkkür, gələn il üçün bol məhsul dilənilir. Əvvəlcə pudra məbəddəki baş keşişin üzünə çəkilir, sonra isə digər iştirakçılara da tətbiq olunur. Üzə çəkilən pudranın naxışından gələn il məhsulun bolluğu barədə proqnoz verilir. Pudranın evə qayıdana qədər yuyulmaması tövsiyə olunur. Həmçinin deyilir ki, oşinoy pudrasını yeməyə əlavə etmək və mal-qaraya — inək, at və digər iş heyvanlarına vermək faydalıdır.

## İstinadlar
Amaterasu

&nbsp;— Yaponiya mifologiyasında günəş ilahəsi, şinto panteonunun ali ilahəsi və şinto inancına görə Yaponiya imperator nəslinin ulu əcdadı. Əfsanəyə əsasən, Yaponiyanın ilk imperatoru Cimmunun onun ulu nəvəsi olduğu qəbul edilir. Amaterasu Takamaqahara () — "Göylərin ali yurdu"nun hökmdarı sayılır.

Rəvayətə görə, imperator Şomu böyük şərq məbədi Today-ci və oradakı nəhəng Budda Vayroçana heykəlinin tikintisini başa çatdırmaqda çətinlik çəkən zaman VII–VIII əsrlərdə yaşamış möcüzə yaradan rahib Qyoki vasitəsilə Amaterasuya dua etmişdir. İlahə cavabında bildirmişdir ki, o, əslində elə Budda Vayroçanadır. Bununla belə, tədqiqatçılar bu əfsanənin çox sonralar — XIII əsrin ikinci yarısında meydana gəldiyini ehtimal edirlər.

## İstinadlar
Samofrakiyalı Nika

**Samofrakiyalı Nika** Yunanıstanın Samofrakiya adasında aşkar edilmiş mərmər abidəsi. O, eramızdan əvvəl II əsrin əvvəllərində (e.ə. 190) istehsal edilmiş ellinizm heykəltəraşlığının şedevridir. Başı və qolları əskik olan qanadlı yunan zəfər ilahəsi Nikanı təmsil edir və gəmi yayını formasında əsaslanır. Abidənin ümumi hündürlüyü altlıq daxil olmaqla 5,57 metrdir, təkcə heykəl 2,75 metrdir. Heykəl orijinalda salamat qalan az sayda əsas ellinistik heykəllərdən biridir.

Heykəl 1884-cü ildən Parisdəki Luvr muzeyində, əsas pilləkənin yuxarı hissəsində nümayiş etdirilir. Yunanıstan heykəli geri qaytarmağa çalışır.

## Tarixi
Heykəl 1863-cü ildə Samofrakiya adasında Şarl Şampuazo tərəfindən kəşf edilmişdir. Heykəl natamamdır, təxminən 110 parçada tapılıb, onun başından və ya qollarından əsər-əlamət yoxdur. Şarl Şampuazo onları tapmaq üçün 1879-cu ildə Samofrakiyaya qayıtdı, lakin tapmadı. İkinci qazıntıda heykəlin əsası olan gəmi pyedestalı və pəncəsi tapıldı. Yalnız qismən çıxarılan qanadlar boşluqları doldurmaq üçün gipslə bərpa edildi ki, heykəl öz orijinal görünüşünü qaytara bilsin. Heykəl bir neçə dəfə bərpa olunub.

## İstinadlar
Antrostomus cubanensis

**Antrostomus cubanensis** (*Kuba keçisağanı*) — bəzən "Böyük Antil keçisağanı" da adlanan, "Caprimulgidae" fəsiləsinə aid bir keçisağan növü. Kubaya endemikdir.

## Təsvir
Kuba keçisağanının nominal yarımnövü "A. c. cubanensis" 25–29,5 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi təxminən 76 q, dişilərin isə 70 q-dır. Üst hissələri tünd qəhvəyi olub, bozumsu bej, açıq bej və boz-qəhvəyi ləkələrlə örtülüdür. Quyruğu qəhvəyi olub, üç xarici cüt lələyin ucu ağ (erkək) və ya bej (dişi) rəngdədir. Ən daxili cüt lələklərdə boz-qəhvəyi zolaqlar var. Qanadları qəhvəyi olub, daha açıq rəngli nöqtə, zolaq və ləkələrlə örtülüdür. Üz hissəsi qonur, tünd qəhvəyi ləkələrlə, çənə və boğaz tünd qəhvəyi, darçın rəngli ləkələrlə, döş hissəsi tünd qəhvəyi, böyük və kiçik bej-ağ ləkələrlə, qarın və yanlar isə tünd qəhvəyi, boz ləkələrlə örtülüdür. "A. c. insulaepinorum" yarımnövü daha kiçik, daha tünd rəngli və daha qısa quyruğa malikdir.

## Həmçinin bax
* Antrostomus carolinensis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psittacara euops

**Psittacara euops** (*Kuba tutuquşusu*) — "Psittacidae" fəsiləsinin, "Arinae" yarımfəsiləsinə aid olan, "zəif növ" statusuna malik bir quş növü. Kuba adasına endemikdir.

## Taksonomiya və sistematika

Kuba tutuquşusu bir müddət "Aratinga" cinsinə aid edilsə də, 2013-cü ildən etibarən "Psittacara" cinsinə daxil edilmişdir. Bu növ monotipikdir.

## Təsvir

Kuba tutuquşusu 22-29 sm (8,7-11 düym) uzunluğunda və 78-96 qram (2,8-3,4 ons) çəkisindədir. Cinslər eyni görünüşə malikdir. Yetkin fərdlər əsasən sarı-yaşıl rəngdədir, alt hissələri daha solğundur. Baş, boyun və döş hissələrində qırmızı ləkələr var; dişilərdə bu ləkələr daha azdır. Qanadlarının kənarı və alt qanad örtükləri parlaq qırmızı rəngdədir. Uçuş lələklərinin və quyruğunun alt tərəfi açıq yaşıl və ya zeytun rəngindədir. Gözləri açıq sarıdır və ətrafında çılpaq çəhrayı və ya qırmızımtıl ağ dəri var. Dimdiyi açıq çəhrayı, ayaqları isə çəhrayı və ya fil sümüyü rəngindədir. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin baş və döş hissələrində az və ya heç qırmızı ləkə olmur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Glaucidium siju

**Glaucidium siju** (*Kuba cücü bayquşu*) — "Strigidae" fəsiləsinə aid bir bayquş növü. Kubaya endemikdir.

## Taksonomiya və sistematika

"Glaucidium siju" bayquşunun üç yarımnövü var: nominal yarımnöv "*Glaucidium siju siju*", "*G. s. turquinense*" və "*G. s. vittatum*".

## Təsvir

Bu bayquş 16–17 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi 47–68 q, dişilərin isə 66–102 q arasında dəyişir. Bu növün iki rəng morfu var: boz-qəhvəyi və qırmızımtıl; birincisi daha çox yayılıb. Hər iki morfun açıq boz üzü, sarı gözləri üzərində ağdan darçın rəngli "qaşlar" və ensəsində bir cüt tünd "saxta göz" ləkələri var. Boz-qəhvəyi morfun başının üstü, başının yanları və beli boz-qəhvəyi olub, ağ ləkələrlə örtülüdür; çiyinlərində qeyri-müəyyən tünd zolaqlar var. Quyruğu da boz-qəhvəyi olub, ağ zolaqlara malikdir. Boğazı qəhvəyi, sinə yanları və yanları tünd zolaqlı qəhvəyi, sinənin ortası ağ, qarın hissəsi isə açıq ağ rəngdə olub, tünd qəhvəyi zolaq və ləkələrlə örtülüdür. Qırmızımtıl morfda boz-qəhvəyi rəng darçınla əvəz olunur. "G. s. turquinense" yarımnövü daha tünd rəngli olub, üst hissələrində daha az ləkə var. "G. s. vittatum" yarımnövü nominal yarımnövdən daha böyükdür və çiyinlərindəki zolaqlar daha müəyyəndir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Todus multicolor

**Todus multicolor** (*Kuba todisi*) — "Todidae" fəsiləsinə aid bir quş növüdür və yalnız Kuba və ona bitişik adalarda yayılıb.

## Təsvir

Bu növ kiçik ölçüləri ilə seçilir. Uzunluğu 11 sm, çəkisi isə 5,9 q-dır. Başı bədəninə nisbətən böyük, dimdiyi isə incə və yastıdır. Digər todislər kimi, Kuba todisinin rənglənməsi parlaq yaşıl bel, açıq boz-ağ qarın hissəsi və qırmızı detalları ilə xarakterizə olunur. Bu növ çəhrayı yanları, qırmızı boğazı, sarı göz ətrafı və mavi qulaq ləkəsi ilə fərqlənir. Dimdiyi iki rənglidir: üst tərəfi qara, alt tərəfi isə qırmızıdır.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Kuba todisi yalnız Kuba və Kuba sahillərinə yaxın adaların bəzi hissələrində daimi yaşayır. Mahnı fərqliliyinin təhlili göstərir ki, bu növ şərq və qərb Kuba populyasiyalarına ayrılır. Todi, Kuba quşlarının bir çoxu kimi, geniş yaşayış mühiti seçimlərinə malikdir. O, quraq düzənliklərdə, həmişəyaşıl meşələrdə, sahil bitkilərində və çayların yaxınlığında yaşayır. Kuba todislərini görmək çətin ola bilər; Vaurie qeyd edib: "Yalnız biri Kapda, sıx kolluqlarda görüldü, lakin bir neçəsinin səsi eşidildi."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Cuban tody photograph at surfbirds.com bird wallpapers
Anomalospiza imberbis

**Anomalospiza imberbis** (*Ququqquşu toxucusu*) — Həmçinin "parazit toxucu" və ya "ququ toxucusu" kimi tanınan, kiçik bir sərçəkimidir və indi "Viduidae" fəsiləsinə daxil edilir. Bu fəsiləyə "indigobirds" (indigo quşları) və "whydah"lar da daxildir. Bu quş, Səhra çölünün cənubundakı Afrika çöllərində yaşayır. Erkəklər əsasən sarı və yaşıl, dişilər isə tünd zolaqlı bej rəngdə olur. Onlar yumurtalarını digər quşların yuvalarına qoyurlar.

## Təsvir

"Anomalospiza imberbis" kiçik, sərçəyə bənzər bir quşdur, uzunluğu təxminən 11–13 sm-dir. Qısa quyruğu, böyük ayaqları və güclü, dərin, konusvari dimdiyi var. Yetkin erkəklərin qara dimdiyi, sarı başı və qarın hissəsi var. Üst hissələri zeytun-yaşıl rəngdə olub, qara zolaqlarla örtülüdür. Çoxalma mövsümündən əvvəl sarı hissələr getdikcə daha parlaq olur, çünki lələklər köhnəlir. Yetkin dişilər isə bej rəngdə olub, üst hissələrində qalın qara zolaqlar, yanlarında isə yüngül zolaqlar var. Üzü əsasən sadə bej, boğazı isə bej-ağ rəngdədir. Müxtəlif cırıltılı çağırışları var. Çoxalma dövründə erkəklərin burundan gələn bir mahnısı olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cuckoo-finch - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
*
Amegilla cingulata

**Amegilla cingulata** — Avstraliyaya məxsus mavi zolaqlı arı növü. Hal-hazırda bir sıra elmi təşkilatlar bu arının xüsusi "vızıltı ilə tozlanma" (buzz pollination) üsulu vasitəsilə kənd təsərrüfatına necə fayda gətirdiyini araşdırır.

## Təsvir

"A. cingulata" digər "Amegilla" növlərinə bənzər çox gözəl görünüşə malikdir. Bal arılarından fərqli olaraq, onun qarın hissəsində solğun mavi-opalesent zolaqlar var. Erkək fərdləri dişilərdən fərqli olaraq beş tam zolağa malikdir, dişilərdə isə bu say dörddür. Ölçüsünə görə "A. cingulata" 10–12 mm (0.39–0.47 inç) qədər böyüyə bilir.

## Yayılması və yaşayış yeri

"A. cingulata" Yeni Cənubi Uels, Kvinslend, Viktoriya və Avstraliya Paytaxt Ərazisi kimi sahil və daxili bölgələrdə, həmçinin Cənubi Avstraliya və Qərbi Avstraliyada rast gəlinir. Papua-Yeni Qvineya, İndoneziya, Şərqi Timor, Malayziya və Hindistan kimi yerlərdən gələn bu növə aid məlumatlar səhvdir. Bu arı tropik, subtropik və mülayim iqlimli regionlarda yaşayır. Şəhər əraziləri, meşələr, quru meşələr və çöl əraziləri onların yaşayış yerləridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Colletidae

**Colletidae** — Adətən "gipsçi arılar" və ya "poliester arılar" kimi adlandırılan bir arı fəsiləsi.

## Taksonomiya

Bu ad, yuva hüceyrələrinin divarlarını ağız hissələri ilə tətbiq edilən sekresiyalarla hamarlamaq üsulundan irəli gəlir. Bu sekresiyalar quruyaraq selofana bənzər bir örtük yaradır. Beş yarımfəsilə, 54 cins və 2000-dən çox növ (bir növ istisna olmaqla, Amphylaeus morosus) tək yaşayır, baxmayaraq ki, çoxu toplu halda yuva qurur. İki yarımfəsilə, Euryglossinae və Hylaeinae, xarici polen daşıyan aparatdan (skopa) məhrumdur və əvəzinə poleni öz mədələrində daşıyır. Bu qruplar və bu fəsilənin əksər cinsləri maye və ya yarım maye polen kütləsinə malikdir, sürfələr bu kütlələr üzərində inkişaf edir.

## Yayılması

Bu arılar dünyanın hər yerində tapıla bilər, lakin ən çox növ Cənubi Amerika və Avstraliyada yaşayır. Avstraliyada yaşayan bütün arı növlərinin 50%-dən çoxu bu fəsiləyə aiddir. Yalnız "Colletes" və "Hylaeus" cinsləri Avropada tapıla bilər, Qərb Yarımkürəsində isə bu iki cinsə əlavə olaraq "Caupolicana", "Eulonchopria" və "Ptiloglossa" cinsləri də mövcuddur. Avstraliya cinslərinə Euhesma daxildir, bu böyük bir cinsdir və onun üzvləri "Euryglossa" və "Callohesma" kimi digər cinslərə ayrılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Image Gallery from Gembloux
* Online identification guides to Eastern North American Colletidae
Alytes

**Alytes** (*Mamalıq qurbağaları*) — "Alytidae" fəsiləsinə aid qurbağa cinsi. Əsasən qitə Avropasında və Şimal-Qərbi Afrikada yayılmışdır. 

## Təsvir

"Alytes" qurbağaları beş ayrı növə bölünür və Qərbi Avropa, Şimali Afrika və Mayorkada yayılmışdır. Utancaq və gecə fəal olan bu qurbağalar zəngli çağırışları ilə öz mövcudluğunu bəlli edir. Gündüzlər daşların, qütüklərin altında və ya quru, qumlu torpaqda qazdıqları tunellərdə gizlənirlər. Axşam çağı yemək axtarmaq üçün kənara çıxırlar, lakin həmişə səhərə qədər eyni gizləndikləri yerlərə qayıdırlar. Qışda isə kiçik heyvanlar tərəfindən tərk edilmiş yuvalarda qış yuxusuna yatırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1-ci İcra Vəkilləri Heyəti

**1-ci İcra Vəkilləri Heyəti** (osmanlıca: Meclis-i Vükelâ/Heyet-i Vükelâ) — 3 may 1920 - 24 yanvar 1921 illərdə Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı millətçilərin qurduğu ilk hökumət. Hökumətin rəhbəri Mustafa Kamal Atatürk idi.

## Arxa planı
Hökumətin nümayəndə heyətinin başçısı Mustafa Kamal Atatürk (baş nazirə bərabər) idi. Nümayəndə heyətinin digər üzvləri Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti tərəfindən fərdi qaydada seçilirdi.

## Heyət

## Sonrası
Növbəti nümayəndə heyətinin rəisi birinci heyətdə Milli Müdafiə naziri olan Mustafa Fevzi Çakmak seçildi.

## Həmçinin bax
* Türkiyə hökümətlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sünəni-Dərimi

**əs-Sünən** () və ya **Sünəni-Dərimi** () — məlum olan bütün sünənlərin ən qədimi. Əsər digər sünənlər ilə səhv salınmasın deyə "Sünəni-Dərimi" adlandırılmışdır.

## Müəllif

"əs-Sünən"in müəllifi Abdullah ibn Əbdürrəhman əd-Dərimidir. Əsəri əd-Dərimidən tələbəsi İsa ibn Ömər rəvayət etmişdir.

## Əsər
Möhtəviyyatına və forma xüsusiyyətlərinə görə əsəri, "əl-Müsənnəf", "əl-Camius-səhih", "əl-Müsnəd" də adlandırırlar. Əsər giriş ilə birlikdə 3 kitabdan və 1373 babdan ibarətdir. Əsər özündə 304 mükərrər rəvayətlə birlikdə 3506 hədis ehtiva edir. Bu hədislərin 1319-u məvkuf və məqtu, 1883-ü isə mərfudur. Mərfu hədislərin 242-sinə "Kütubi-sittə"də yer verilmişdir. Bu hədislər ümumilikdə məqbul hesab edilmişdir. Lakin bəzi alimlərə görə, bu hədislərdən bəziləri zəif, hətta az miqdar mövzu (uydurma) hədislərdir. Müəllif isə rəvayət etdiyi hədislərdən bəzilərinin zəif olduğu qeyd etmişdir. Əsərdəki hədislərin az tənqid edilməsi və əsərdəki ali rəvayətlərin çoxluğu səbəbi ilə İbnüs-Salah, Əlai və İbn Həcər əl-Əsqəlani, bu əsəri İbn Macənin "əs-Sünən"inin yerinə "Kütubi-sittə"nin altıncı kitabı olmağa daha layiq hesab etmişlər.

Əsər Məhəmməd peyğəmbərin bəzi xüsusiyyətləri haqqında rəvayətlər, sünnəyə əməl etməyin vacibliyi, fətva verməyin çətinliyi, elmin və alimin mühümlüyü, hədis öyrənimənin və öyrətmənin həssaslığı və hədislərin yazılması kimi mövzuları əhatə edən rəvayətlərdən ibarətdir. Əsərdə, təharət, namaz, zəkat, oruc, həcc mövzularında və hissələrdə mərfu, məvkuf və məqtu hədislər nəql edilmişdir. Əsərdə eyni və ya oxşar başlıqlarından istifadə edilmiş, eyni hissələrdə eyni hədislərə yer verilmişdir. Bu da əsəri, Buxarinin, Müslümün və Tirmizinin "əl-Camius-səhih"ləri ilə bənzər etmişdir.

"əs-Sünən" əsəri tarix boyu elmi dəyərinə uyğun lazımi diqqət görməmişdir. Bunun səbəbi, əsərdə hədislərin sayının az olması, son hissələrində müəyyən nizamsızlıqların mövcudluğu və (ehtimal ki,) tam şəkildə tərtib edilə bilməməsidir. Bununla belə, əsər hər dövrdə oxunmuş, bir çox hədis məcmuəsinə daxil edilmiş və haqqında müstəqil əsərlər qələmə alınmışdır. Əsərlə bağlı İbn Həcər əl-Əsqəlani "əl-Əfradül-hisan min Müsnədid-Dərimi" və "əl-Əbdəlül-əvali vəl-müvəfəqətül-hisan" adlı tədqiqatlar aparmış, həmçinin "İthəfül-mehərə bi-ətrafil-əşara" əsərində də "əs-Sünən"ə yer vermişdir.

## Nəşr
Əsərin müxtəlif şərhləri, digər dillərə tərcümələri mövcuddur. Əsərlə bağlı doktorluq dissertasiyaları ilə yanaşı müxtəlif tədqiqatlar mövcuddur. Əsərin təhqiqsiz və təhqiqli nəşrləri vardır. Əsərin təhqiqli nəşrlərinin həyata keçirildiyi yerlər və tarixlər bunlardır:

* Məhəmməd Siddiq Həsən tərəfindən, Kanpur h.q. 1293.
* Məhəmməd Əhməd Dəhman tərəfindən (nəşr yeri yoxdur) h.q. 1349.
* Abdullah Haşim Yəmani əl-Mədəni tərəfindən, I–II cild, Qahirə 1962; Faysalabad 1984.
* Fəvvaz Əhməd Zəmərli və Xalid əs-Səb əl-Aləmi tərəfindən, I–II cild, Beyrut 1987.
* Mustafa Dib əl-Buğa tərəfindən, I–II cild, Dəməşq 1991.
* Hüseyn Səlim Əsəd əd-Dərani tərəfindən I–IV cild, Beyrut 2000.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Sünni kitablarının siyahısı
Zebb Kuinnin itkin düşməsi

**Zebb Veyn Kuinn** ( (12 may 1981 –  2 yanvar 2002) — ABŞ-li itkin düşmüş şəxs.

10 iyun 2017-ci ildə onun qətlə yetirildiyi açıqlanmışdır. Onun qətlində təqsirkar bilinən Robert Ceyson Ovensə ittiham irəli sürülmüşdür. Ovens cinayəti etiraf etmişdir.

## İtkin düşmə
2000-ci il yanvarın 2-də, saat təxminən 21:00-da "Walmart"da növbəsini bitirdikdən sonra o, bir mağazaya gəlib qazlı içki aldı. Sonra isə bir dostu ilə birlikdə satışda olan bir nəqliyyat vasitəsinə baxmaq üçün getdi. Dostu Ovens "Walmart"a zəng edib özünü Zebb kimi təqdim etdi və xəstə olduğunu dedi. Onun itməsindən təxminən iki həftə sonra həmin nəqliyyat vasitəsi içində diri bir balaca it, bir hotelə məxsus açar kartı və dodaq boyası ilə birlikdə tapıldı.

## Media əhatəsi
İş 2012-ci ildə "*Disappeared*" adlı televiziya proqramında işıqlandırıldıqda daha çox diqqət çəkmişdir.

O, həmçinin 13 aprel 2024-cü ildə "*Casefile True Crime Podcast*" tərəfindən də işıqlandırılmışdır.

## İstinadlar
Epidalea calamita

**Epidalea calamita** — Avropa və Böyük Britaniyanın qumlu və meşəlik sahələrində yaşayan bir qurbağa növü. Yetkin fərdlərin uzunluğu 60-70 mm arasında dəyişir və onları adi quru qurbağalarından fərqləndirən əsas xüsusiyyət belindəki sarı xətt və paralel paratoid vəziləridir. Nisbətən qısa ayaqları var ki, bu da onlara xüsusi bir yeriyiş tərzi verir, bu da digər qurbağa növlərinin tullanma hərəkətindən fərqlənir.
"Epidalea calamita" qurbağalarının çox yüksək və fərqli cütləşmə çağırışı var ki, bu da erkək fərdlərin alt çənəsindəki tək səs kisəsi tərəfindən gücləndirilir.

## Yayılması

"Epidalea calamita" qurbağasının populyasiyaları 17 Avropa ölkəsində yayılmışdır. Böyük Britaniyada bu qurbağa indi demək olar ki, tamamilə sahil sahələrinə məhdudlaşmışdır. Natterjack qurbağası İrlandiyaya məxsus yeganə qurbağa növüdür. Kerry qraflığında (Dinql yarımadası və Derrineyn) və həmçinin Ueksford Qraflığında tapılır, burada bir qumluq sahəsinə introduksiya edilmişdir. Qitə Avropasında, xüsusilə arealının cənub hissəsində, daxili ərazilərdə müxtəlif yaşayış mühitlərində yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Amphibians and Reptiles of Europe
*Fauna Europaea West Palaearctic distribution.
*Natterjack Toad Species Action Plan (pdf). Amphibian & Reptile Conservation (July 2009) — via Internet Archive.
*Natterjack Toad V 2.1. (Species Action Plan) (pdf) Cumbria Biodiversity Data Centre (April 2010).
*Competencies for Species Survey: Natterjack Toad (pdf). Chartered Institute of Ecology and Environmental Management – CIEEM (25 April 2013).
*
*
*
*
* Last updated 2015-05-12.
2-ci İcra Vəkilləri Heyəti

**2-ci İcra Vəkilləri Heyəti** — 24 yanvar 1921 - 19 may 1921-ci illərdə Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı millətçilərin qurduğu ikinci hökumət. Hökumətə Fevzi Çakmak başçılıq etmişdir.

## Arxa planı
Nümayəndə heyətinin başçısı (baş nazirə bərabər) Mustafa Fevzi Çakmak idi. O, Milli Müdafiə naziri vəzifəsini də icra edirdi. Həm Fevzi paşa, həm də heyətin digər üzvləri Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti tərəfindən fərdi olaraq seçilirdi.

## Heyət

## Həmçinin bax
* Türkiyə hökumətlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
3-cü İcra Vəkilləri Heyəti

**3-cü İcra Vəkilləri Heyəti** — 19 may 1921 - 9 iyul 1922-ci illərdə  Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı millətçilərin qurduğu üçüncü hökumət. Hökumətə rəhbərliyi Mustafa Fevzi Çakmak etmişdir.

## Arxa planı
Nümayəndə heyətinin başçısı (baş nazirə bərabər) Fevzi Çakmak idi, o, həm də Milli Müdafiə naziri və 3 avqust 1921-ci ildən sonra Baş Qərargah rəisi idi. Həm Fevzi Paşa, həm də heyətin digər üzvləri Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti tərəfindən seçilirdi.

## Heyət

## Həmçinin bax
* Türkiyə hökumətlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səid ibn Mənsur

**Əbu Osman Səid ibn Mənsur ibn Şöbə əl-Xorasani** (; ) — hədis alimi.

## Bioqrafiyası
Cövzcanda anadan olub. Nisbələri Məkki, Cövzcani, Bəlxi, Mərvəzi, Tələqani və Nisaburidir. Türk və ya fars olduğu güman edilir. Tələbəsi Müslüm ibn Həccac onu "Bəzzaz" ləqəbi ilə adlandırıb. Ailəsi isə birlikdə Bəlxə köçüb və ilk təhsili burada alıb. Öncə Xorasanın müxtəlif elm mərkəzlərinə səyahətlər edib. Sonra isə Iraqa, Cəzirəyə, Hümsə, Şama, Fələstinə və Misirə elmi səfərlər edərək Məkkədə məskunlaşıb. Leys ibn Səd, Malik ibn Ənəs, Həmmad ibn Zeyd, Abdullah ibn Mübarək, Cərir ibn Əbdülhəmid, Hüşeym ibn Bəşir, İsmayıl ibn Uleyyə, Vəlid ibn Müslüm, Abdullah ibn Vəhb əl-Misri və Süfyan ibn Uyeynə kimi alimlərdən hədis dinləyib. Əhməd ibn Hənbəl, Abdullah ibn Əbdürrəhman əd-Dərimi, Məhəmməd ibn Yəhya əz-Zöhli, Müslüm, Əbu Züra ər-Razi, Əbu Davud əs-Sicistani, Əbu Hətim Məhəmməd ibn İdris ər-Razi, Fəsəvi və Əbu Züra əd-Dəməşqi kimi alimlərə isə müəllimlik edib. Səd ibn Abdullah Humeyyid, onun müəllimlərinin 110, ravi və tələbəslərinin sayının isə 90 ətrafında olduğunu söyləmişdir. O, Məkkədə vəfat etmişdir.

## Hədis elmindəki yeri
Mənbələr onu "hafiz", "imam", "höccət", "mütkin", "səbt", "siqa" və "şeyxül-həram" adlandırıblar. Onun rəvayətlərinə "Kütubi-sittə"də yer verilib. Əhməd ibn Hənbəl ondan təriflə bəhs edib. Tələbəsi Əbu Hətim ər-Razi onun hədis mövzusunda həssas, diqqətli və etibarlı olduğunu bildirmiş, Hərb əl-Kirmani də onun əzbərindən 10000-ə yaxın hədis yazdırdığını qeyd etmişdir.

## Əsərləri
* *[[Sünəni Səid ibn Mənsur|əs-Sünən]]*. Əsər bəzi mənbələrdə "əl-Müsənnəf" adlandırılıb. Əsərin itdiyi zənn edilirdi, lakin III cildinə aid bir nüsxəsini Məhəmməd Həmidullah təsbit etmiş (Köprülü kitabxanası, №&nbsp;439) və tanıtmışdır.
* *Təfsirül-Quran*. "əl-Kəşf vəl-bəyan", "əd-Dürrül-mənsur" və "Camiul-bəyan ən təvili əyil-Quran" adlı təfsirlərdə bu əsərdən nəql edilmiş məlumatlar vardır. Əsərin "əs-Sünən"in "Təfsirül-Quran" adlı kitabının başqa bir rəvayəti olduğu da deyilmişdir.
* *əs-Siyər*.
* *əz-Zöhd*.

## İstinadlar
Rəşad İsmayılov (polis)

**Rəşad Rafiq oğlu İsmayılov** () — polis polkovniki, Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri (2022).

## Həyatı
1978-ci ildə Şərur rayonunun Xok kəndində doğulmuşdur. 2022-ci ildə Naxçıvan MR Daxili İşlər Naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

2023-cü ilin iyul ayında isə Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Narkotiklə Mübarizə İdarəsi rəisinin müavini vəzifəsinə gətirilmişdir.

## İstinadlar
Rozi Malik Yonan

**Rozi Malik Yonan** (; ) — Aysor - Amerikalı aktrisa, yazıçı, rejissor və insan haqları müdafiəçisi. O, "Qanlı çöl" romanı və aysor mədəniyyəti ilə tarixi irsinin tanınması uğrunda apardığı mübarizə ilə tanınır.
## Həyatı
Rozi Malik Yonan 4 iyul 1965-ci ildə Tehranda aysor ailəsində anadan olub. Onun əcdadları 1914–1923-cü illər arasında baş vermiş Aysor soyqırımının qurbanları arasında olmuşdur.

Malik Yonan kino, televiziya və teatr sahələrində geniş karyeraya sahib olmuşdur. O, müxtəlif televiziya seriallarında və filmlərdə rol almış və aktrisa kimi çoxşaxəli bacarığını nümayiş etdirmişdir. Aktrisalığından əlavə teatr tamaşalarının rejissorluğu və prodüserliyi ilə də məşğul olmuşdur.
Onun yazıçı kimi ən məşhur əsəri "Qanlı çöl" romanıdır. Bu tarixi roman Birinci Dünya müharibəsi zamanı aysor xalqına qarşı törədilmiş qətliamları təsvir edir. Kitab assur tarixinin sənədləşdirilməsi baxımından mühüm əsər kimi qiymətləndirilmiş və soyqırımla bağlı maarifləndirmə işində mühüm rol oynamışdır.

İncəsənət sahəsindəki töhfələrindən başqa, Malik-Yonan aysor xalqının hüquqları uğrunda açıq şəkildə mübarizə aparır. O, ABŞ Konqresində ifadə verərək, Yaxın Şərqdə aysor icmasının davamlı təqiblərə məruz qalması və Aysor soyqırımının beynəlxalq səviyyədə tanınması üçün çağırışlar etmişdir. O, həmçinin aysor mədəniyyətinin və tarixinin qorunması məqsədilə müxtəlif təşəbbüslərdə iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Debora Cin

**Debora Şiu-lan Cin** (; ) — ABŞ eksperimental fiziki, bir çox nüfuzlu mükafatların qalibi.
## Həyatı
Debora Cin Kaliforniyanın Stanford şəhərində anadan olub. O, ailəsinin köçdüyü Florida ştatının İndian Harbor Biçdə böyüyüb. Atası Florida Texnologiya İnstitutunda fizika professoru idi, anası və böyük qardaşı da fizika dərəcəsinə sahib idi və yalnız kiçik bacısı hüquqşünas oldu. Debora Prinston Universitetində fizika üzrə təhsil alıb, 1990-cı ildə əla qiymətlərlə bitirib. 1995-ci ildə Tomas Rosenbaumun rəhbərliyi altında Çikaqo Universitetində işləmək üçün PhD dərəcəsi alıb. Onun dissertasiyası bəzi qeyri-adi superkeçiricilərin (məsələn, UPt3) xassələrini araşdırıb.

2008-ci ildə Cin Cun Ye qrupu ilə birlikdə qeyri-adi şəraitdə kimyəvi reaksiyaları öyrənməyə və qarşılıqlı təsir göstərən hissəciklərin kvant vəziyyətlərinə nəzarət etməyə imkan verən iki atomlu molekulların ilk kvant qazını yaratdı.

Cin 1990-cı illərin birinci yarısında Çikaqoda aspirant olan və bir neçə məqalə dərc etdirdiyi fizik Con Bon ilə evli idi. Onların Jaklin adlı bir qızı var. Cin skripka və ukuleledə çalırdı, gəzinti və xizək sürməyi sevirdi və universitetin voleybol komandasında oynayırdı. 

Debora Cin 15 sentyabr 2016-cı ildə xərçəng xəstəliyindən vəfat etdi.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* Jin's CV at University of Colorado 
* Jin group home page.