Bəydili (Biləsuvar)

**Bəydili** — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun Bəydili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Biləsuvar rayonunun Biləsuvar şəhər Sovetinin ərazisində faktiki mövcud olan Bəydili kəndi rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir. Bəydili kəndi Biləsuvar şəhər Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Bəydili kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin adı oğuzların 24 boyundan biri olmuş Bəydili tayfasının adı ilə bağlıdır. Azərbaycanın Yevlax və Salyan rayonlarında da eyniadlı kəndlər mövcuddur. Bundan başqa 1933-cü ildə Ağdaş rayonunun Havarlı inzibati ərazi vahidində də Bəydili yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır.

## Tarixi
Bəydililər Suriya və Anadoluda yaşayıblar. Onlar Səfəvilər dövlətinin qurulmasında və onun idarəsində rol oynamış Şamlu tayfaları içərisindən bəzi görkəmli şəxsiyyətlərinə görə seçiliblər.

Şahsevən tayfalarından biri olan Bəydili tayfası XVI əsrdə indiki Türkiyə ərazisindən Ərdəbil bölgəsinə gələrək burada yerləşib. Digər Şahsevən tayfaları kimi onlar qışı Muğan düzündə, yayı isə Savalan dağı ətəklərində keçirməklə köçəri həyat sürüblər. XIX əsrin sonlarında İran ilə sərhəddə köçəri Şahsevən tayfalarının hərəkətlərini izləmək üçün Biləsuvara göndərilən Oqranoviç yazır ki, Şahsevənlərin ilk əcdadı sayılan Yunsur Paşanın XVI əsrdə 6 oğlundan biri olan Sarxan bəyin oğullarından birinin adı Bəydili idi. Radde isə yazır ki, Muğan ərazisinə Anadoludan köçüb gələn Bəydili tayfası digər İnallu tayfası kimi ayrıca bir tayfa olub və Yunsur Paşa ilə bərabər Muğan və Ərdəbil arasında məskunlaşıblar. Bəydili və İnallu tayfaları bu mənada Yunsur Paşa ilə buralara Türkiyədən köçüb gəlmədirlər. Onların bu oymaqları olub.
:Qurd bəyin qrupu: Talışmikayılli, Xələfli, Muğanlı, Udulu, Moradlı, Zərgər və s.
:İnallu: Pir-Evatlu, Kələş, Kor-Abbaslu, Geyikli, Yurtçi, Dursun-Xocalu.
:Bəydili: Acirli, Hacı-Xocalu, Yeddi-Oymaq, Ərəbli, Çaxırlu, Qubadlu.

Şahsevən tayfa ittifaqının və ya konfederasiyasının banisi sayıla biləcək Yunsur paşa isə 3300 çadırla Anadolu ərazisindən gəlib Muğan ilə Ərdəbil-Savalan dağı arasında özünə yurd salıb. 6 oğlu sonrakı əsrlərdə tayfa ittifaqının müxtəlif klanlarının əcdadları sayılır: Qoca, Bandəli, Polat, Dəmirçi, Sarixan, Novruzəli. Onların hərəsinə aid tayfalar bunlardır.
:Qocabəyli: Muradlı, Udulu, Xələfli
:Bəndəlibəyli: Əlibababəyli, Bəybağlı, Xələfli
:Polatlı: Şeyxli, Əbubəyli, Qozatlı, Yurtçi, Dursun Xocalı, Təklə, Yekəli
:Dəmirçi: İnallu, Hacı Xocalı, Ərəbli
:Sarxanbəyli: Əcirli, Milli Xələfli, Balabəyli, Bəydili, Homunlu, Zərgər.
:Novruzəlibəyli: Geyikli, Pirevlatlı

### Tarixi abidələri
Bəydili kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayonun şimal-qərb istiqamətində yerləşir və rayon mərkəzinə ən yaxın yaşayış məntəqəsidir. Mərkəzlə kənd arasında məsafə 1.6&nbsp;km-dir. Rayon mərkəzi ilə kəndi Əzizbəyov adına kanal ayırır. Xırmandalı, Əliabad, Zəhmətabad, Əsgərabad kəndləri və Biləsuvar şəhəri ilə sərhəddir.

Kənd ərazisindən 2 tranzit yol keçir. 

Kənd 2 su hövzəsinin sahilində yerləşir. Bunlar Azərbaycanın ən iri suvarma kanallarından olan Əzizbəyov kanalı və cənub zonasının ən uzun çayı olan Bolqaraydır. Kənd əhalisinin su ilə təmin olunması və suvarma məqsədilə Əzizbəyov kanalından istifadə olunur. Bolqarçay isə kənd üçün elə də mühüm rol oynamır. 

Kəndin iqlimi mürəkkəbdir. Kənd Aralıq dəniz iqlim tipli suptropik qışı quraq keçən yarımsəhra və quruçöl iqlim tipində yerləşir. Kəndin qərb hissəsində şərq hissəsi ilə müqayisədə kontinentallıq hiss olunur. Şərq hissəsinin nisbətən mülayim olmasına, sıx bitki örtüyünün yaranmasına səbəb su hövzələrindən gələn rütubətli hava kütlələridir. Kəndin şərq hissəsində digər ərazilərdən öz iqliminə görə seçilən bir ərazi yerləşir. Bu ərazinin iqlimi Aralıq dəniz iqliminə yaxındır. Ərazidə orta illik temperatur 5-37 C-dir. Bəzən temperatur 40 və ondan yuxarı, 0 və ondan aşağı ola bilir. İllik amplituda 35C-dir.

Bəydili kəndi ərazisində bir sıra torpaq tipləri vardır. Qərbdə əsasən şoran, şərqdə isə allüvial çəmən, şabalıdı, boz torpaqlar yayılmışdır. Torpaqlar öz məhsuldarlığı ilə fərqlənir. Kənd ərazisində uca çinarlar, ağ, qara və xar tut ağacları, qovaq, akasiya, fındıq, qoz, gilas, alma, üzüm, nar, armud, heyva, gavalı və digər meyvə ağacları geniş yayılmışdır. Ərazi istənilən quru suptropik bitkilər becərməyə qadirdir. İri ağaclarla yanaşı kənd ərazisində bir sıra kol bitkiləri və həmçinin estetik bitkilər və tərəvəzlər geniş yayılmışdır. Bunlardan ən əsası balqabaqdır.

Bəydili kəndinin relyefi sadədir. Kənd ərazisi Mil düzündə yerləşir və Kür çökəkliyi sinklinoriyumuna daxildir. Ərazinin səthi hamardır, lakin şərq hissəsində Bolqarçayın yan və dib eroziyası nətisəsində formalşan kiçik Bəydili təpəliyi yerləşir.

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* Seyfəddin Rzasoy — AMEA-nın Folklor İnstitutu Mifologiya şöbəsinin müdiri.

## İqtisadiyyatı
Kənddə 1391 təsərrüfat var. Əhalinin boyük bir qismi kənd təsərrüfatı ilə məşğuldur. Kəndi iqtisadi-sosial baxımdan 2 yerə ayırmaq olar: şərq və qərb. Əsasən yeni məskunlaşılmış qərb hissədə bir sıra sosial problemlər özünü göstərir. Bunlardan ən əsası su problemidir. Bir qədər qədimdən məskunlaşılmış şərq hissədə isə əhalinin əksəriyyəti xidmət sahələrində çalışır.

## Mədəniyyəti
Kənddə Bəydili kənd kitabxana filialı, Bəydili kənd Mədəniyyət Evi və Bəydili Poçt Agentliyi fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Kənddə Bəydili kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə 26 may 2010-cu ildə qeydiyyatdan keçən, şəhadətnamə nömrəsi 100110 A3-382 olan Bəydili kəndi "Cümə" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Səhiyyə
Kənddə Bəydili kənd həkim məntəqəsi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax