open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Onlayn utandırma

**Onlayn utandırma** — hədəflərin internetdə, sosial media platformaları və ya daha çox lokallaşdırılmış media vasitəsilə açıq şəkildə alçaldıldığı ictimai utandırma forması. Onlayn utandırma tez-tez internetdə şəxsi məlumatların ifşa edilməsini nəzərdə tutduğundan, ictimai utandırma etikası internet məxfiliyi və media etikası ilə bağlı mübahisə mənbəyi olmuşdur. Onlayn utandırmaya ləğvetmə, doksinq, mənfi rəylər və qisas pornosu aid ola bilər.

## İzahı
Onlayn utandırma, internet istifadəçilərinin digər internet istifadəçiləri tərəfindən təqib edildiyi, ələ salındığı və ya təhqir edildiyi ictimai utandırma formasıdır. Bu utandırmaya şəxsi mesajların və ya fotoşəkillərin paylaşılması aid ola bilər. Utandırılanların sosial pozuntu törətdiyi qəbul edilir və digər internet istifadəçiləri onu utandırmaq üçün ictimai ifşadan istifadə edirlər.

İnsanlar müxtəlif səbəblərə görə internetdə utandırılırlar, bu, adətən təhqiredici şərhlər, şəkillər və ya memlər paylaşmaq, onlayn dedi-qodular və ya yalan kimi müxtəlif sosial pozuntulardan ibarətdir. Onlayn utandırma qisas almaq (məsələn, qisas pornosu şəklində), təqib etmək, şantaj etmək və ya digər internet istifadəçilərini təhdid etmək üçün istifadə edilə bilər.

Məxfiliyin pozulması onlayn utandırmada əsas problemdir. Utandırılanlar şəxsi toxunulmazlıq hüququndan məhrum edilə və diffamasiyaya məruz qala bilərlər. Amerika Vəkillər Kollegiyasının Media, Məxfilik və Diffamasiya Komitəsinin sədri Devid Furlov, ictimai qeydlərin bir hissəsi olmayan məlumatların (hökumət təşkilatına təqdim edilmiş sənədlər) yayılmasını asanlaşdıran internet saytları tərəfindən bildirilən potensial məxfilik problemlərini müəyyən etdi və bu cür saytların "sadəcə dedikləri həqiqəti əks etdirməyən insanlara forum verdiyini" bildirdi.
## Həmçinin bax
* Üzr videosu
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hate Crimes in Cyberspace – by Danielle Keats Citron
* ''The Outrage Machine'': a short documentary by Retro Report that looks at the origin of Internet shaming and what it feels like to be caught up in a case of online shaming gone viral.
* Cyberbullying Reports: an online community dedicated to exposing cyberbullying.
İmtina mədəniyyəti

**İmtina mədəniyyəti** və ya **ləğv mədəniyyəti** — qəbuledilməz şəkildə hərəkət etdiyi və ya danışdığı hesab edilən bəzi şəxslərin kənarlaşdırıldığı, boykot edildiyi və ya uzaqlaşdırıldığı, 2010-cu illərin sonu və 2020-ci illərin əvvəllərinə aid olan mədəni fenomen ifadə. Bu "uzaqlaşdırma" sosial mediada və ya şəxsən sosial və ya peşəkar dairələrə — məşhurların iştirakı ilə baş verən məşhur hadisələrə şamil edilə bilər. Bu fenomenə məruz qalanlardan "imtina edildiyi" deyilir.

İmtina mədəniyyəti termini 2010-cu illərin sonu və 2020-ci illərin əvvəllərində istifadə olunmağa başlandı və əsasən mənfi mənalara sahibdir. "Çağırış mədəniyyəti" termini bəziləri tərəfindən eyni anlayış üçün daha müsbət söz kimi istifadə olunur.

Bəzi tənqidçilər iddia edirlər ki, imtina mədəniyyəti ictimai diskursa soyuq təsir göstərir, səmərəsizdir, real sosial dəyişiklik gətirmir, dözümsüzlük yaradır və kiberzorakılığa səbəb olur. Digərləri isə iddia edirlər ki, "imtina" çağırışları söz azadlığının formalarından biridir və onlar hesabatlılığı təşviq edir və hüquqlarından məhrum edilmiş insanlara söz haqqı verir. Yenə də başqaları imtina mədəniyyətinin aktual bir fenomen olub-olmadığını sual altına alır, oxşar boykot formalarının *imtina mədəniyyəti* termininin yaranmasından çox əvvəl mövcud olduğunu iddia edir. Bəzi ictimai xadimlərin karyeraları geniş şəkildə "imtina" olaraq xarakterizə edilən boykotlardan təsirlənsə də, bundan şikayətlənən digərləri karyeralarını uğurla davam etdirdilər.

## Mənşəyi
Təxminən 2015-ci ilə qədər, bir insanı və ya işi dəstəkləməyi dayandırmaq üçün bəzən ciddi, bəzən də zarafatla şəxsi qərara istinad etmək üçün imtina anlayışı Qara Twitter-də geniş yayılmışdı. "The New York Times" jurnalisti Conah Encel Bromviçə görə, "imtina" sözünün bu şəkildə istifadəsi "bir şeydən (hər hansı bir şeydən) investisiyaların tam çəkilməsi" deməkdir. Çoxsaylı onlayn utandırma halları geniş şöhrət qazandıqdan sonra imtina termini tək bir hədəfin tək bir təxribatçı bəyanatına qarşı geniş yayılmış, qəzəbli, onlayn cavabı təsvir etmək üçün getdikcə daha çox istifadə edilməyə başladı. Vaxt keçdikcə, təcrid olunmuş imtina halları daha tez-tez baş verdikcə və kütlənin zehniyyəti daha aydın göründükcə, şərhçilər qəzəb və imtina "mədəniyyətini" görməyə başladılar.

## Həmçinin bax
* Üzr videosu
## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* İmtina mədəniyyəti nədir?
* Kazuo İşiquro: "ləğv mədəniyyəti" və trollinq yazıçıları özünüsenzuraya yönəldir
İkram Ələsgərov

**Ələsgərov İkram Sabiroviç** (, ) — Ləzgi əsilli Rusiya qarışıq döyüş sənəti iştirakçısı, sambo üzrə Avropa, 2014-cü il Dünya Superkubokunun qalibi.

## Bioqrafiya
Milliyətcə ləzgi olan İkram Əlisgərov 1992-ci ildə Dağıstan Respublikasının Süleyman-Stal rayonun Qasımkənd kəndində anadan olmuşdur.

14 sentyabr 2022-ci ildə o, UFC müqavilə bağladı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Türkiyədə maoçu üsyan

**Türkiyədə maoçu üsyan** və ya maoçular tərəfindən **xalq müharibəsi** () — 1970-ci illərin əvvəllərində Türkiyə hökuməti ilə maoçu üsyançılar arasında Türkiyənin şərqində davam edən aşağı səviyyəli üsyan. Üsyanın gərginliyi 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərdə azalmış, daha böyük Türkiyə–PKK münaqişəsi fonunda kənarda qalmışdır. Aşağı səviyyəli silahlı hücumlar maoçu üsyançı qruplaşmalar tərəfindən həyata keçirilməkdə davam edir. Bu qruplaşmalar arasında ən əhəmiyyətliləri Türkiyə Kommunist Partiyası/Marksist–Leninistin silahlı qanadı Türkiyə Fəhlə və Kəndlilərin Qurtuluş Ordusu (TFKQO), həmçinin Maoçu Kommunist Partiyasının silahlı qanadları Xalq Qurtuluş Ordusu (XQO) və Xalq Partizan Qüvvələridir (XPQ).

## Zəmin
24 aprel 1972-ci ildə İbrahim Qaypaqqayanın başçılıq etdiyi radikal qrup tərəfindən Türkiyə Kommunist Partiyası/Marksist–Leninist (TKP/ML) təsis edilmişdir və onlar xalq müharibəsi elan etmişdilər. Buna baxmayaraq, bir il sonra Qaypaqqaya həbs edilmiş, işgəncələrə məruz qalmış və öldürülmüşdür. Partiya 1978-ci ildə ilk konfransını keçirmiş və partizan müharibəsi planını təsdiqləmişdir, lakin silahlı üsyan ideyası nəzəri olaraq qalmış və çox az irəliləyiş əldə edilmişdir.

17 may 1985-ci ildə TKP/ML İstanbulda milyonlarla televiziya tamaşaçısına axşam xəbərlərinin saundtrekini əvəz edərək təbliğat mesajı vermişdir.

## Üsyan
TKP/ML-nin hərbi qanadı olan Türkiyə Fəhlə və Kəndlilərin Qurtuluş Ordusu (TİKKO) 1970-ci illərin sonu və 1980-ci illər boyu əhalisi Maoist partizan müharibəsini qisas kimi görən Tunceli vilayətində silahlı və partizan hərəkətləri həyata keçirib. 1938-ci ildə Dersim üsyanının yatırılmasına görə  TİKKO bu dövrdə Tunceli və Qara dəniz bölgələrinin dağlıq ərazilərində partizan döyüşləri apararaq zirvəyə çatdı. 

2000-ci ildə Türkiyə təhlükəsizlik qüvvələri Tokat və Sivas vilayətlərində TİKKO qiyamçılarına qarşı əməliyyatlara başlayıb. 12 sığınacaq aşkar edərək, onlar doqquz pulemyot, dörd reaktiv yaylım atəşi, qumbaraatan və partlayıcı maddələr, həmçinin 10 ton ərzaq və dərman aşkar ediblər. 

## Mədəniyyətdə
* "Grup Munzur" və "Grup Yorum" kimi musiqi qruplarının bəzi mahnıları Dərsimdəki üsyanı xatırladır.

## Həmçinin bax
* Gəzi parkı etirazları
* Kolumbiyada vətəndaş müharibəsi (1964–2016)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* New Turkey - revolutionary news portal
* Banned Thought - Turkey
* Özgür Gelecek - news portal related to TKP/ML
* Kaypakkaya partizan
* Halkin Gunlugu - news portal related to MKP
* List of maoist guerillas killed in Turkey
* Videos from the People's War in Turkey
Nasional Fəaliyyət və Gümrah İnkişaf

**Nasional Fəaliyyət və Gümrah İnkişaf** (, NAZİ) — 1969-cu ildə bir qrup keçmiş Respublikaçı Kəndlilər Millət Partiyasının (CKMP) üzvləri tərəfindən Türkiyənin İzmir şəhərində yaradılmış neonasist və türkçü siyasi birlik. Birlik iki döyüş bölməsini saxlayırdı. Üzvlər "Hücum dəsətləri" formaları geyinirdilər və Hitler salamından istifadə edirdilər. Liderlərdən biri olan Gündüz Qapancıoğlu 1975-ci ildə yenidən Milliyyətçi Hərəkat Partiyasına (MHP) qəbul olunmuşdur. Bir neçə gün sonra dərnək MHP ilə birləşərək özünü ləğv etmişdir. Dərnək nisbətən kiçik idi, 1969-cu ildə təxmini 20 üzvü var idi və bu, pik nöqtə idi.

## İstinadlar
Birləşmiş Azadlıq Qüvvələri

**Birləşmiş Azadlıq Qüvvələri** (BAQ; , BÖG) — Türkiyədən bir neçə inqilabi sosialist təşkilatın, xüsusən də Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı Rojava münaqişəsində fəal olan İnqilabçı Kommunardlar Partiyasının (DKP) birgə qürbətçi milisidir.

İspaniyada vətəndaş müharibəsinin Beynəlxalq Briqadalarından ilhamlanan milis 2014-cü ilin dekabrında Suriyanın Rojava muxtariyyətinin de-fakto daxilində olan Kobani şəhərində yaradılmışdır.

## Türkiyə ilə mübahisə
21 sentyabr 2015-ci ildə BAQ komandiri Əziz Gülər İŞİD-ə qarşı döyüşərkən minanın partlaması nəticəsində həlak olmuşdur. Onun cəsədi Türkiyəyə qaytarılmaq üçün Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə müraciət etməzdən əvvəl Suruç rayon rəhbərliyinə, Nazirlər Şurasının qərarına görə Türkiyə Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etmişdi. 59 gündən sonra Gülərin cənazəsi Türkiyəyə daxil ola bilmiş və 22 noyabr 2015-ci ildə İstanbulda dəfn edilmişdir. 

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Türkiyə İnqilabçı Gənclik Federasiyası

**Türkiyə İnqilabçı Gənclik Federasiyası** (), tez-tez sadəcə olaraq **İnqilabçı Gənclik** ( , **DEV-GENÇ**) adlanır — 1965-ci ildə Türkiyədə təsis edilən və 1971-ci ildə Türkiyədə dövlət çevrilişindən sonra fəaliyyəti qadağan edilmiş, bir müddət gizli təşkilat olaraq fəaliyyətini davam etdirən marksist–leninist təşkilat. 1965-ci ildə *Debat Klubları Federasiyası* kimi təsis edilmiş və 1969-cu ildə adı dəyişdirilmişdir.

*Dev-Genç* üzvləri 1969-cu ildə Ankarada universitet şəhərciyini ziyarət edərkən ABŞ səfiri Robert Komerin avtomobilini yandırmışdılar. *Dev-Genç* üzvləri ABŞ-ın 6-cı donanmasının Türkiyədə lövbər salmasına qarşı etirazlarda  iştirak etmiş, həmçinin 15–16 iyun 1970-ci ildə işçilərin aksiyalarında fəal rol oynamışdılar.

1971-ci il dövlət çevrilişindən sonra *Dev-Genç* üzvü olduğu iddia edilən 226 nəfər Ankara 1 saylı Hərbi Məhkəməsində, 154 nəfər İstanbul 2 saylı Hərbi Məhkəməsində, 34 nəfər isə Diyarbəkir Hərbi Məhkəməsində mühakimə olunmuşdur.

## İstinadlar
İnqilabçı Fəhlə Partiyası (Türkiyə)

**İnqilabçı Fəhlə Partiyası** (İFP; , **DİP**) — Türkiyədə trotskiçi və beynəlmiləlçi sosialist siyasi partiya. DİP Dördüncü İnternasionalın Yenidən Yaradılması üzrə Koordinasiya Komitəsinin bölməsidir.

2014-cü ilin fevralında DİP Antalyada üzvlərindən birinin siyasi müdafiəsini həyata keçirmişdir.

2014-cü ilin ortalarında digər CRFI təşkilatlarının nümayəndələri ilə konfrans keçirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DIP People's Program for Overcoming the Crisis (English)
Yeni Yol (Türkiyə)

**Yeni Yol** və ya **Sosialist Demokratiyası üçün Yeni Yol** () — Yenidən Birləşmiş Dördüncü İnternasionalın Türkiyə bölməsi. Hərəkatın formalaşması 1978-ci ildə nəşrə başlayan "Sürekli Devrim" (permanent inqilab) adını daşıyan jurnala gedib çıxır. Azadlıq və Həmrəylik Partiyasının daxilində daxili tendensiya formalaşdımış və sonradan ləğv edilmişdir. 2022-ci ildə hərəkat Türkiyə İşçi Partiyasına qoşulduqlarını açıqlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
Yüksəkova dəstəsi

**Yüksəkova dəstəsi** — Türkiyədə qeyri-qanuni təşkilat. Türkiyə Jandarmasının JİTEM bölməsi ilə açıq-aşkar əlaqələri var idi və onun "Ergenekon" təşkilatı ilə əlaqəsi olduğu güman edilir. Hakkari vilayətinin Yüksəkova rayonunda 16 nəfərin ölümündə günahlandırılmışdır. "*[[Today's Zaman]]*" qəzetinin yazdığına görə, ona "üç yüksək rütbəli hərbçi və müxtəlif siyasətçilər rəhbərlik edirdi, narkotik və silah qaçaqmalçılığı edirdilər".

Onun fəaliyyəti ilk dəfə 1996-cı ildə Susurluk qalmaqalından sonra üzə çıxmışdır. Təşkilatın fəaliyyəti Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə (AİHM) göndərilmiş "JİTEM fəaliyyətlərinin yalnız bir hissəsidir". Yüksəkova dəstəsi ilə bağlı yerli məhkəmələrin bütün həbs cəzaları Türkiyə Ali Apellyasiya Məhkəməsi tərəfindən ləğv edilmiş və AİHM Türkiyəni Yüksəkova dəstəsi ilə bağlı çıxardığı qərarlara görə 103 min avro cərimələmişdir. Yüksəkova bələdiyyə sədri Əli Ehsan Zeydan 1997-ci ildə həbs edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Couturier, Kelly, "Security Forces Allegedly Involved in Turkish Criminal Gang". Washington Post, 27 November 1996
* *[[:en:Aksiyon|Aksiyon]]*, 19 July 2010, 'Yüksekova'da unutulan hukuk!
* *Zaman*, 29 August 2010, Yüksekova'da asıl üstü örtülen PKK-JİTEM arasındaki uyuşturucu rantıydı
Fəhlə Qardaşlığı Partiyası

**Fəhlə Qardaşlığı Partiyası** (, **İKP**) — Türkiyədə demokratik sosialist siyasi partiya.

Fəhlə Qardaşlığı Partiyası 2006-cı ilin iyununda təsis edilmiş və 2010-cu ilin martında adını "Türkiyə Birləşmiş Fəhlə Partiyası" (, **TBİP**) olaraq dəyişmişdir. Sədri Mehmet Şadi Ozansüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İnqilabçı Sosialist Fəhlə Partiyası (Türkiyə)

**İnqilabçı Sosialist İşçi Partiyası** (, DSİP) — Türkiyədə trotskiçi partiya. 1997-ci ildə trotskiçi "*Sosyalist İşçi*" jurnalından Şövkət Doğan Tarkan və dostları tərəfindən təsis edilmişdir. Qrupun 1980-ci ildə Türkiyədə dövlət çevrilişindən əvvəl ifrat solçu "Qurtuluş Hərəkatı" ilə əlaqələri var idi.

DSİP Beynəlxalq Sosialist Tendensiyasının Türkiyə bölməsidir. DSİP "*[[Altüst]]*" siyasi jurnalını dəstəkləyir. Partiya 2012-ci ildə Xalqların Demokratik Partiyasının yaradılmasında mühüm rol oynayan siyasi təşəbbüs olan Xalqların Demokratik Konqresinin iştirakçılarından biridir.

Bir vaxtlar Gənc Mülki Şəxslər Təşəbbüsü ilə gündəmdə olan DSİP üzvü vəkil Müctəba Qılınc 2016-cı ildə "FETÖ" əməliyyatı çərçivəsində saxlanılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Türkiyədə saxlanılmalar (1927)

**1927-ci ildə Türkiyədə saxlanılmalar** — 1927-ci ilin payızında Türkiyədə gizli fəaliyyət göstərən Türkiyə Kommunist Partiyası üzvlərinə qarşı həyata keçirilən genişmiqyaslı həbslər. Dövrün TKP MK baş katibi Vədət Nədim Tör partiyanın gizli sənədlərini və üzvlük siyahılarını polisə təhvil verdikdən sonra Türkiyədə Kominterndən məsul olan Şəfik Hüsnünün də daxil olduğu, həmçinin TKP MK üzvlərini də əhatə edən böyük bir həbs kampaniyasına start verilmişdir. 1928-ci ildə TKP işi başladılmışdır. Bu həbslər zamanı Mərkəzi Komitənin üzvü Şövkət Sürəyya Aydəmir Vədət Nədim Törlə birlikdə fəaliyyət göstərmiş və daha sonra "*[[Kadro]]*" jurnalını təsis etmişdir.

## Həbslər
Bir çox kommunist, o cümlədən yüksək səviyyəli partiya liderləri həbslər zamanı saxlanılmışdılar:

* Şəfik Hüsnü 3 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.
* Vədət Nedim Tör bəraət almışdır.
* Şövkət Sürəyya Aydəmir bəraət almışdır.
* Nazım Hikmət xaricdə olduğu üçün 3 ay qiyabi həbs cəzası almışdır.
* Hikmət Qıvılcımlı 3 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.

## İstinadlar
Xalq Cəbhəsi (Türkiyə)

**Xalq Cəbhəsi** () — Türkiyə Respublikasında marksist–leninist kütləvi təşkilat.

## Strukturu

* Gənclik Təşkilatı — İnqilabçı Gənclik ( )
* Həmkarlar ittifaqı — İnqilabçı Fəhlə Hərəkatı ( )
* Hüquqşünaslar təşkilatı —  Xalq Hüquq Bürosu
* Mühəndislər təşkilatı —  Xalqın Mühəndis Memarları
* Məhkumlara dəstək təşkilatı —  TAYAD

## Fəaliyyəti
29 sentyabr 2013-cü ildə "Xalq Cəbhəsi"nin gənc fəalı Həsən Fərid Gedik Maltəpədə narkotik dəstəsi tərəfindən öldürülmüşdür. "Xalq Cəbhəsi" üzvləri *Həsən Fərid Gedik Mübarizə və Narkotikdən Qurtuluş Mərkəzi*" klinikasını açmışdılar.

28–29 oktyabr 2020-ci il tarixlərində Türkiyənin 12 vilayətində keçirilən reydlər nəticəsində "Xalq Cəbhəsi"ndən 100-ə yaxın adam həbs edilmişdir.

## Beynəlxalq əlaqələr
"Xalq Cəbhəsi" təşkilatı "Antiimperialist Cəbhəsi"nin yaradıcı üzvlərindən biridir və hər il İstanbulda "*imperialist təcavüzə qarşı beynəlxalq simpozium*" təşkil edir.

## Həmçinin bax

* Grup Yorum

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Halkın Sesi
* Istanbul's Gentrification Wars Vice's reportage on YouTube
10 sentyabr (siyasi qrup)

**10 Sentyabr** () — Türkiyədə kommunist qruplaşma. Qruplaşma 1988-ci ildə partiyanın Türkiyə Birləşmiş Kommunist Partiyasına (TBKP) birləşməsini bəyənməyən bir qrup Türkiyə Kommunist Partiyasının (TKP) yaraqlıları tərəfindən təsis edilmişdir. "10 Sentyabr" özünü TKP-nin siyasi irsinin əsl varisi hesab edirdi. Qruplaşma "*10 Eylül*" adlı bir jurnal nəşr etdirirdi.

1996-cı ildə qruplaşma digərləri ilə birləşərək "*[[Ürün]]*"ü təsis etmişdir.

## İstinadlar
Maoçu Kommunist Partiyası (Türkiyə)

**Türkiyə Maoçu Kommunist Partiyası** (; **MKP**) Türkiyədə marksist–leninist–maoçu üsyançı təşkilat. Türkiyədi maoçu təşkilatların ən əhəmiyyətlisidir. İbrahim Qaypaqqayanın mirasını qoruyur. Onun iki silahlı qanadı var: Xalq Partizan Qüvvələri ( və ya PHG) və Xalq Qurtuluş Ordusu ( və ya HKO ). MKP İnqilabçı İnternasionalist Hərəkatının bir hissəsi idi və Balkanlar Kommunist və İşçi Partiyalarının Konfransında iştirak edirdi.

## Strukturu
Partiyanın iki silahlı qanadı var: kənd yerlərində Xalq Qurtuluş Ordusu və şəhərlərdə Xalq Partizan Qüvvələri. Maoçu Gənclər Birliyi () MKP-nin gənclər təşkilatıdır. Maoçu Qadınlar Birliyi () MKP-nin qadın təşkilatıdır. Partiyanın "*Devrimci Demokrasi*" və "*Sınıf Teorisi*" adlı iki dövri nəşri var.

## Fəaliyyəti
2009-cu ilin mart ayında Kandıra F tipli həbsxanada 2000-ci ildə aclıq aksiyası keçirən həkim Tamer Bilici MKP-HKO tərəfindən "xalq düşməni" elan edilərək "cəzalandırılmışdır", çünki o, məhbusların ölümlərində və daimi əlilliklərində günahkar bilinirdi. 2009-cu ilin sentyabrında MKP-HKO istefada olan polkovnik Aytəkin İçməzin ölümünə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. 2015-ci ilin iyununda MKP-PHG keçmiş polkovnik Fəhmi Altınbiləki öldürmüşdür.

## Terror təşkilatı kimi təyin edilməsi
Təşkilat Təhlükəsizlik Baş İdarəsi Terrorla Mübarizə və Əməliyyatlar Şöbəsinin 2007-ci il tarixinə görə Türkiyədə fəaliyyət göstərən 12 terror təşkilatı sırasında yer almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Halkin Gunlugu - news portal related to MKP
* First Congress of the Maoist Communist Party of Turkey, Revolutionary Worker #1187
* History of the Communist Movement in Turkey People's March
21 (film)

**21** — rejissor Robert Luketiçin 2008-ci ildə Jim Sturgess, Kevin Speysi, Kate Bosuort, Lorens Fişborn və Aaron Yu-nun rol aldığı dram filmi.

## Mövzu
Parlaq bir tələbə olan Ben Kempbell sadə riyaziyyat üzrə mütəxəssisdir. 6 dostu ilə birlikdə Las Vegas kazinolarında kartları sayaraq milyonlar qazanmağa başlayırlar. Lakin hər şey o qədər də yaxşı getmir və Ben Kempbell Veqasda istəmədiyi hadisələrlə qarşılaşır.

## Film heyəti
* Cim Sturgess — Ben Kampbell
* Kevin Speysi — Miki Roza
* Keyt Bosvort — Jill Taylor
* Aaron Yoo — Çoi
* Liza Lapir — Kianna
* Ceykob Pitts — Fişer
* Lorens Fişborn — Kole Villiams
* Cek Makgee — Terri
* Coş Qad — Mayls Konnoli

## İstinadlar
Vartinis qətliamı

**Vartinis qətliamı** — 3 oktyabr 1993-cü ildə Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən Türkiyənin Muş vilayətinin Vartınıs kəndində törədilən qətliam. Qətliam nəticəsində ümumilikdə 9 nəfər (onlardan 7-si uşaq idi) həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Kantçılıq

**Kantçılıq** () — İmmanuel Kant tərəfindən hazırlanmış tənqidi fəlsəfə sistemi, eləcə də onun ideyalarının təsiri altında yaranan digər fəlsəfi sistemlər.

## Kantın ideyaları

### Qnoseologiya
Kant doqmatik idrak üsulunu rədd edir və hesab edirdi ki, bunun əvəzinə tənqidi fəlsəfə metodunu əsas götürmək lazımdır, onun mahiyyəti zəkanın özünün, insanın ağılla çata biləcəyi sərhədlərin öyrənilməsidir.

Kantın əsas fəlsəfi əsəri “Xalis zəkanın tənqidi”dir. Kant üçün ilkin problem “Xalis zəka necə mümkündür?” sualıdır. Əvvəla, bu, xalis riyaziyyatın və xalis təbiət elminin (burada “xalis” “qeyri-empirik”, apriori və ya qeyri-eksperimental deməkdir) mümkünlüyünə aiddir. Kant bu sualı analitik və sintetik mühakimələr arasındakı fərq baxımından formalaşdırır - "Sintetik apriori mühakimələr necə mümkündür?" Kant “sintetik” mühakimələrlə mühakimələrə daxil olan anlayışların məzmunu ilə müqayisədə məzmunca artım olan mühakimələri başa düşürdü. Kant bu mühakimələri mövzu haqqında heç bir yeni məlumat təqdim etməyən analitik mühakimələrdən fərqləndirirdi. Analitik və sintetik mühakimələr hökm predikatının məzmununun onun predmetinin məzmunundan irəli gəlib-gəlməməsinə görə fərqlənir (bunlar analitik mühakimələrdir) və ya əksinə, ona “kənardan” əlavə olunur (bunlar sintetik mühakimələrdir). "Apriori" termini (a priori - əvvəlki) mühakimə təcrübədən çıxarıldıqda "aposteriori" (a posteriori - sonrakı) terminindən fərqli olaraq, təcrübədən kənar mühakimə deməkdir. Kant tipologiyaya belə gəldi:

Analitik mühakimələr həmişə aprioridir: onlar üçün təcrübə lazım deyil, ona görə də aposterior analitik mühakimələr yoxdur. Müvafiq olaraq, eksperimental (a posteriori) mühakimələr həmişə sintetikdir, çünki onların predikatları mühakimə mövzusuna daxil olmayan təcrübə məzmunundan götürülür. *Aprior sintetik mühakimələrə* gəldikdə, onlar, Kanta görə, riyaziyyat da təbiətşünaslığın bir hissəsidir. Bu mühakimələr aprior mahiyyəti sayəsində ümumbəşəri və zəruri bilikləri, yəni təcrübədən çıxarıla bilməyən bilikləri ehtiva edir; Sintetik xarakter daşıdığına görə belə mühakimələr biliyin yüksəldilməsini təmin edir.

## İstinadlar
Aliyə Coşar

**Aliyə Coşar** () — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırış deputatı.

## Həyatı
Aliyə Coşar 1976-cı ildə İsparta ilinin Gelendost ilçəsində anadan olub. Şərqi Aralıq dənizi Universitetinin Hüquq bölməsini fərqlənmə ilə bitirib. Şərqi Aralıq dənizi Universitetinin Sosial Elmlər İnstitutunun Özəl hüquq bölməsində magistr dərəcəsi alıb.

Uzun illər Antalya Vəkillər Kollegiyasının Manavgat ilçə nümayəndəliyində Qadın hüquqları və gender bərabərliyi Şurasında çalışıb.

Siyasətə 2012-ci ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) Manavgat ilçə şöbəsində qoşulub. 2012–2015-ci illərdə CHP Manavgat ilçə şöbəsində Hüquq və informasiya texnologiyaları üzrə sədr müavini vəzifəsində çalışıb. 2015–2022-ci illərdə CHP Manavgat ilçə şöbəsinin sədri olub. 2023-cü ildə Antalya ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 28-ci çağırışda Kişi və qadınlar üçün bərabər cəmiyyət Komissiyasının üzvü.

İngiliscə bilir.

## İstinadlar
Abdurrəhman Tutdərə

**Abdurrəhman Tutdərə** () — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

## Həyatı
Abdurrəhman Tutdərə 1976-cı ildə Adıyaman ilində anadan olub. Atatürk Universitetinin Hüquq bölməsindən məzun olub.

2001-ci ildən Adıyaman Vəkillər Kollegiyasında çalışıb. Adıyaman Vəkillər Kollegiyasında sədr müavini, Türkiyə Vəkillər Kollegiyasında Uşaq hüquqları Şurasının üzvü vəzifələrində təmsil olunub.

Siyasətə 1998-ci ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyası Adıyaman ili gənclər qanadında qoşulub. 2018 və 2023-cü illərdə Adıyaman ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27-ci çağırışda Konstitusiya Komissiyası, 28-ci çağırışda isə İnsan Hüquqları Komissiyasının üzvü olub.

Kürdcə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Ahmet Önal

**Ahmet Önal** () — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırış deputatı.

## Həyatı
Ahmet Önal 1983-cü ildə Kırıkkale ilində anadan olub. Kırıkkale Universitetinin Hüquq bölməsini bitirib.

Kırıkkale Vəkillər Kollegiyasında çalışıb.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında (CHP) qoşulub. 2015–2018-ci illərdə CHP Kırıkkale il şöbəsinin sədri olub. 2018 və 2023-cü illərdə Kırıkkale ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27-ci və 28-ci çağırışda Milli Müdafiə Komissiyasının üzvü olub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ninotsminda kilsəsi

**Ninotsminda kilsəsi** — Abidə Gürcüstan Respublikasının Saqareco rayonunda yerləşmişdir. Bu kilsənin eksteryeri Möhrənis (Xocavənd rayonu) məbədini xatırladır, lakin burada apsidaların qövs formasında kənara çıxan hissəsi daha qabarıq əks etdirilmişdir.

## Tarixi
A. L. Yakobson Ninotsminda məbədini xristian memarlığının ikinci mərhələsinə, daha konkret olaraq VI əsrə aid etmişdir. R. M. Ramişvili isə bu abidəni IV–V əsrlərə aid xristian məbədləri dairəsinə daxil olduğu qənaətinə gəlmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Dörd iri apsida arasında müvafiq olaraq 4 nisbətən kiçik apsida yerləşmişdir, lakin kiçik apsidalar iri apsidalardan alçaq olduğu üçün məbəd tetrakonx tipli abidələr sırasına aid edilmişdir. İnteryerin böyük bir hissəsi enli günbəzin altındadır. Məbədin divarlarının xaricə baxan səthi hamar olub, heç bir dekorativ ünsürlərə malik deyildir. Məbəd onun barabanında və dörd iri apsidasında yerləşmiş pəncərələr vasitəsilə yaxşı işıqlandırılmışdır. Xristian memarlığının ilk mərhələsində inşa edilmiş məbədlər, adətən, bəsit, zülmətə qərq olmuş, ətraf aləmdən mümkün qədər təcrid olunmuş, qapalı məbədlər idisə, ikinci mərhələdə ucaldılan məbədlər mürəkkəb quruluşlu və möhtəşəm idilər. Bunu nəzərə alan A. L. Yakobson Ninotsminda məbədini xristian memarlığının ikinci mərhələsinə, daha konkret olaraq VI əsrə aid etmişdir. R. M. Ramişvili isə bu abidəni IV–V əsrlərə aid xristian məbədləri dairəsinə daxil olduğu qənaətinə gəlmişdir.

Ninotsminda məbədinin divarının şimal-şərq küncündəki daşın üstünə həkk edilmiş 3 sətirdən ibarət naməlum yazı məşhur gürcü mütəxəssəsi A. Şanidze tərəfindən "alban dövlət biriyinin tərkibinə daxil olmuş, gürcülərdən şərqdə, qonşuluqda yaşamış, gürcülər tərəfindən "er" adlandırılan xalqın dilinə" aid edilmişdir. D. L. Musxelişvili həmin yazını bu ərazidə qeyri-gürcü mənsubiyyətli əhalinin məskunlaşdığını sübut edən bir dəlil kimi dəyərləndirərək, onu alban mənşəli suc qəbiləsi ilə əlaqələndirməyin mümkün olması barədə bir fərziyyə irəli sürür. K. V. Trever Saqareco rayonunun ərazisinin tarixi Albaniyaya məxsus olmasını nəzərə alaraq Ninotsminda yazılarının alban mənşəli olduğunu güman etmişdir.

## Həmçinin bax

* Qurcaani kilsəsi
* Poxoraulebi kilsəsi

## Ədəbiyyat
* Xəlilov M. C., Albaniyanın Xristian Abidələri (IV–X əsrlər). Bakı — 2011, s.341
* Яакобсон А.Л., Закономерности в развитии средне вековой архитектуры. Ленинград: Наука, 1985
* *Рамишвили Р.М.* Грузия в епоху раннего средневековья (IV–VIII вв) (rus). Москва: Наука. 2003. 403.
* Тревер К.В. Очерки по истории и культуре Кавказской Албани (IV–VII в.н.э). Москва: 1959
* Мусхелишвили Д.Л., Из исторической географии Восточной Грузии (Шаки и Гогарена).Тбилиси: Мецниереба, 1982

## İstinadlar
Aysu Bankoğlu

**Aysu Bankoğlu** () — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırış deputatı.

## Həyatı
Aysu Bankoğlu 1989-cu ildə Bartın ilində anadan olub. Koç Universitetinin Hüquq bölməsini bitirib. Birləşmiş Krallığın Kembric Universiteti və Birləşmiş Ştatların Kornell Universitetində təlim proqramları alıb. Koç Universitetinin Sosial Elmlər İnstitutunun İctimai hüquq bölməsində isə magistr dərəcəsi alıb.

İstanbul Vəkillər Kollegiyasında çalışıb.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında (CHP) qoşulub. CHP İctimaiyyətlə əlaqələr üzrə sədr müavini olub. 2023-cü ildən CHP Məclis üzvüdür. 2018 və 2023-cü illərdə Bartın ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. Avropa Şurası Parlament Assambleyasının üzvüdür.

İngiliscə bilir.

## İstinadlar
Ozan (dəqiqləşdirmə)

* Ozan — Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında, folklorunda personaj, aşıqlıq sənətinin bir qolu.
* Ozan (musiqi qrupu, 1981) — musiqi qrupu.
* Ozan (rok qrupu, 2007) — rok qrupu.
* Ozan dünyası (jurnal) — jurnal.

## Həmçinin bax
* Ozan (ad)
Quliyev

**Quliyev** — soyad.
	
* Teymur Quliyev — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi.
* Əliqulu Quliyev
* Vahid Quliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Fuad Quliyev — Azərbaycan dövlət və siyasi xadimi
* Cəmil Quliyev (tarixçi) — Azərbaycan və sovet tarixçisi, professor
* Ağamir Quliyev
* Baxşəli Quliyev
* Firəddin Quliyev

## Həmçinin bax
* Qulu
Bünyad

**Bünyad** — kişi adı.

* **[[Bünyad Sərdarov]]**
:* Bünyad Sərdarov (inqilabçı) — Azərbaycanlı inqilabçı, bolşevik.
:* Bünyad Sərdarov (alim) — Azərbaycanlı alim, professor.

* Bünyad Əliyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri.
* Bünyad Məmmədov — azərbaycanlı rejissor.

;Təxəllüs
* Yaşar Bünyad — azərbaycanlı yazıçı.

## Həmçinin bax
* Bünyad (Marağa) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
* Bünyadlı
Alan Uots

**Alan Vilson Uots** (; ) — Şərq fəlsəfəsini tərcümə etməsi və Qərb auditoriyası üçün populyarlaşdırması ilə tanınan britaniyalı filosof, yazıçı və mühazirəçi.

O, özünümüəyyənləşdirmə, reallığın əsl mahiyyəti, ali şüur, həyatın mənası, Tanrı konsepsiyası, xoşbəxtliyə qeyri-maddi yolla nail olma kimi mövzuları əhatə edən 25-dən çox kitab və çoxsaylı məqalələr yazmışdır. O, kitablarında öz təcrübəsini elmi biliklər, Qərb və Şərq dinləri, ezoterizm və fəlsəfə ilə əlaqələndirir.

## İstinadlar
Caqqi Vasudev

**Caqqi Vasudev** (, , ), daha çox **Sadhquru** kimi tanınır (; ) — hind yoqu və mistiki. Dünyada yoqa proqramlarını həyata keçirən İşa Fondunun təsisçisi.

## Aydınlanma təcrübəsi
İyirmi beş yaşında, 23 sentyabr 1982-ci ildə Caqqi gələcək həyatını dəyişdirəcək dərin mənəvi təcrübə yaşadı. Sadhquru bir dəfə Maysordakı Çamundi təpələrinə necə getdiyini və gözləri açıq bir qayanın başında necə oturduğunu təsvir edir. Birdən bədəninin sərhədlərini hiss etməyi dayandırdı və onu əhatə edən hər şeylə birlik hiss etdi. Onun sözlərinə görə, o, harada olub-olmadığını ayırd edə bilməyib. O, ətrafındakı hər şeyi — qayaları, ağacları, torpağı özünün bir parçası kimi qəbul edirdi. Fikirləşdi ki, 10–15 dəqiqə keçib, amma normal vəziyyətinə qayıdanda, dörd-beş saata yaxın vaxt keçib, artıq hava qaralmışdı. Bunun hallüsinasiya olub-olmadığını bilmirdi, amma sonrakı günlərdə bu hal təkrarlanır və hər dəfə onu sözlə ifadə olunmaz xoşbəxtlik içində qoyub gedirdi. Bu epizod onun həyatını tamamilə dəyişdi. Caqqi həyatını bu təcrübəni bölüşməyə və insanlara ilahi təbiətinə yaxınlaşmaq imkanı verməyə çalışmaq qərarına gəldi.

1983-cü ildə o, Maysur şəhərində yeddi nəfərə ilk yoqa dərsini öyrətdi.

Zamanla o, motosikleti ilə dərslərin keçirildiyi kəndlər arasında səyahət edərək, yoqa dərslərini öyrətməyə başladı.

O, quşçuluq fermasında yaşayırdı və dərsləri üçün ödəniş almaqdan imtina edirdi. Onun tələbələrinin verdiyi pulu isə, yerli xeyriyyə təşkilatlarına bağışlaması onun üçün adi bir hal idi.

## Tənqid edilməsi
Caqqi Vasudev Bharatiya Canata partiyasının hinduist millətçiliyi (Hindutva) ideologiyasını paylaşdığına görə və media çıxışlarında "dözümsüz millətçi" mövqe tutduğuna görə tənqid edilmişdir. O, inək kəsilməsinə tam qadağa qoyulmasının tərəfdarıdır və Hindistanda müsəlmanların hökmranlığı dövrünü Britaniya idarəçiliyindən daha pis olan "despotik işğal" kimi xarakterizə edir. Vasudev həmçinin 2019-cu ildə Balakot hava hücumunun, hərtərəfli Mal və Xidmətlər Vergisi və Vətəndaşlıq (Dəyişiklik) Aktının 2019-cu il tətbiqinin lehinə danışmış, Thoothukudi etirazlarını sənaye üçün təhlükə kimi pisləmişdir. Vasudev sol liberalları Kəşmirdəki yaraqlılara yardım və yataqlıqda ittiham edir və JNU qiyamında iştirakları ilə tanınan Kanhaiya Kumar və Umar Xalidin dəmir barmaqlıqlar arxasına salınmasını təklif edir Onun siyasət və tarix anlayışı dəfələrlə tənqid olunub .

Vasudev həm də yalançı elm təbliğ etməkdə və elmi təhrif etməkdə ittiham olunur . O, ay tutulması zamanı istehlak edilən bişmiş yeməyin insan bədəninin pranik enerjisini tükəndirməsi ilə bağlı elm tərəfindən dəstəklənməyən iddianı irəli sürmüşdür . O, həmçinin klinik depressiya ilə bağlı çoxsaylı mifləri davam etdirir və həddindən artıq toksikliyinə baxmayaraq, ənənəvi hind təbabətində civənin istifadəsinə qoyulan potensial qadağaya qarşı çıxır . Onun Hiqqs bozonu və vibhutinin güman edilən faydaları haqqındakı fikirləri elm tərəfindən sübut olunmadığı üçün rədd edilmişdir .

## İstinadlar
Həmzət

**Həmzət** — ad.
	
* Həmzət bəy — Qafqaz İmamətinin II imamı.
* Həmzət Çadasa — Avar Sovet şairi
* Həmzət Çimayev — çeçen əsilli Rusiya qarışıq döyüş sənəti iştirakçısı.
* Həmzət Yandarbiyev — çeçen yazıçı, şair, alim
* Həmzət İbrahimov — Kimya elmləri doktoru, professor
* Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı — publisist.
Olivera

**Olivera** — ad.

* Olivera Despina Xatun — 4-cü Osmanlı sultanı İldırım Bəyazidin xanımı və Serbiya knyazı Lazar Xrebelyanoviçin qızı.
* Olivera Yevtiç — Serbiyanı təmsil edən marafonçu.
* Matias Olivera — Uruqvaylı peşəkar futbolçu.
Alıyev

**Alıyev** — soyad.

* **[[Sahib Alıyev]]** 
:* Sahib Alıyev (siyasətçi) — Azərbaycan Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi IV çağırış, V çağırış və VI çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar jurnalisti.
:* Sahib Alıyev (əsgər) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
* Qismət Alıyev — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Qəbələ FK klubunda yarımmüdafiəçi.
* Mehman Alıyev — Azərbaycanlı şəhid.
* Alı Alıyev — Füzuli rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı
* Qurbanalı Alıyev — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatı.

## Həmçinin bax
* Alı (ad)
İnternet metaforları

**İnternet [[metafor]]ları** internet istifadəçilərinə və tədqiqatçılarına onun müxtəlif funksiyalarını, istifadələrini və təcrübələrini başa düşmək və çatdırmaq üçün struktur təmin edir. Metaforlardan istifadənin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, onlar fərdlərə məhdud təcrübəyə malik olduqları mücərrəd konsepsiya və ya hadisəni fəzada fiziki hərəkət kimi konkret, yaxşı başa düşülən konsepsiya ilə müqayisə edərək təsəvvür etməyə imkan verir. İnterneti təsvir etmək üçün metaforlar yarandığı gündən istifadə edilmişdir və internetin məqsədləri və parametrləri hələ də aydın olmayan bir zamanda internetin hamı tərəfindən başa düşülməsi ehtiyacından irəli gəlir. Metaforlar internet infrastrukturunun görünməzliyi və qeyri-maddi problemlərinin öhdəsindən gəlməyə və hərfi ifadələrin olmadığı linqvistik boşluqları doldurmağa kömək edir.

Magistral yollar, şəbəkələr, buludlar, matrislər, sərhədlər, dəmir yolları, dalğalar, kitabxanalar, ticarət mərkəzləri və kənd meydanları internet müzakirələrində istifadə olunan metafor nümunələridir. Zaman keçdikcə bu metaforlar mədəni kommunikasiyalara daxil olub, internetin gələcək inkişafına rəhbərlik edən istifadəçilərin idrak çərçivələrini və qavrayışlarını şüuraltı şəkildə formalaşdırıb. Populyar metaforlar həm də internet dizaynerlərinin niyyətlərini və ya hökumət rəsmilərinin fikirlərini əks etdirə bilər. İnternet tədqiqatçıları, məşhur metaforların internetin reallıqlarını düzgün əks etdirmədiyini müəyyən etmək üçün tez-tez yenidən nəzərdən keçirilməli olduğu ilə razılaşırlar, lakin bir çoxları hansı metaforların saxlanmalı və hansının geridə qalmalı olduğuna dair razılaşmırlar.
## İcmal

İnternet metaforları gələcək fəaliyyət və internetin bir fərdi və cəmiyyət səviyyəsində imkanlarının qavrayışını istiqamətləndirir. İnternet metaforları mübahisəlidir və bəzən siyasi, təhsil və idraki məsələləri təqdim edə bilərlər. İstehsalçı və istifadəçi, kommersiya və kommersiya olmayan maraqlar arasındakı gərginlik və məxfiliklə bağlı qeyri-müəyyənlik bütün bu metafor şəklinə təsir edir.

İnformasiya superşosesi kimi ümumi internet metaforları, internetin kommunal və əlaqələndirilməsi ilə internetin kommunal və əlaqələndirilməsi aspektləri üzərində verilənlərin ötürülməsi sürətini vurğuladıqları üçün internetin reallığını adekvat şəkildə əks etdirə bilmədikləri üçün tənqid olunur. Müxtəlif sahələrdən olan internet tədqiqatçıları, istifadəçi qavrayışına təsirini ortaya qoymaq üçün bir çox domenlərdə metaforların təhlili ilə məşğul olur və metaforun internetin konseptuallaşdırılması üçün hansı metaforların ən uyğun olduğunu müəyyənləşdirir. Bu araşdırmanın nəticələri, metaforların siyasi, təhsil və ticari parametrlərində tətbiq olunmalı olan məşhur bir mübahisənin diqqət mərkəzinə çevrildi, həmçinin internetin hansı aspektləri, istifadəçilərin anlayışının əhatə dairəsini məhdudlaşdıran cari metafor üçün hesablanmamışdır.
## İstinadlar
Səadət

**Səadət** — qadın adı.

* Səadət Əliyeva — Azərbaycanlı alim, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Universitetinin rektoru.
* Səadət Təhmirazqızı — sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru
* Səadət Yusifova — hüquq üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin müavini.
* Səadət Kadırova — Azərbaycan əsilli Rusiya jurnalisti;
* Səadət İshaki Cağatay
Qiymətli kağızlar üzrə Beynəlxalq Kredit Assosiasiyası

**Qiymətli kağızlar üzrə Beynəlxalq Kredit Assosiasiyası** (, qıs. ISLA) — qiymətli kağızların kreditləşdirilməsi sənayesi iştirakçılarının ümumi maraqlarını təmsil etmək üçün 1989-cu ildə yaradılmış ticarət birliyidir.

## Haqqında
ISLA bazar və prudensial tənzimləmə rejimləri və investorların müdafiəsi kimi məsələlərdə Avropa üzrə tənzimləyicilərlə sıx əməkdaşlıq edir. Birləşmiş Krallıqda assosiasiya İngiltərə Bankının sədrliyi ilə bazar praktikantları komitəsi olan Qiymətli Kağızların Kreditləşdirilməsi Komitəsində nümayəndəliyə malikdir.

ISLA bir sıra əsas bazar təşəbbüslərinə, o cümlədən Böyük Britaniyanın Pul Bazarları Məcəlləsinin və standart kredit müqaviləsi, Qlobal Qiymətli Kağızlar Kredit Müqaviləsi (GMSLA) işlənib hazırlanmasına töhfə vermişdir.

ISLA-nın sığorta şirkətləri, pensiya fondları, aktiv menecerləri, banklar və kastodian bankları da daxil olmaqla 4000-dən çox müştərini təmsil edən 140-dan çox üzvü var. ISLA üzvlərinin əksəriyyəti Birləşmiş Krallıqda və ya Avropada yerləşir, baxmayaraq ki, ABŞ və Uzaq Şərqdə sənaye iştirakçılarının sayı artmaqdadır. Borcalan olmayan üzvlərə 2004-cü ilin sentyabrından etibarən ISLA-ya qoşulmağa icazə verilib.

Endryu Dayson 2013-cü ildə ISLA-ya qoşulub və 2016-cı ilin ortalarında baş direktor vəzifəsini icra edib. ISLA-nın əvvəlki sədri Eurex Clearing-dən Conatan Lombardo idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Marsh I. W., Niemer N. The impact of short sales restrictions, report commissioned by the International Securities Lending Association //The Alternative Management Association, and the London Investment Banking Association. – 2008.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Qiymətli Kağızlar üzrə Beynəlxalq Kredit Assosiasiyasına giriş (ISLA)
Nullifikasiya

**Nullifikasiya** ( — məhv olunması) —  bir sənədin və ya əskinasların hüquqi qüvvəsindən, faktiki əhəmiyyətindən və qanuniliyindən məhrum edilməsidir.

## Əskinasların ləğvi
Əskinasların ləğvi, yəni onların faktiki əhəmiyyətinin ləğvi yüksək inflyasiya səviyyəsinə görə, ən kiçik nominallı əskinaslar öz aktuallığını itirdikdə həyata keçirilə bilər. Belə vəziyyətdə əskinaslar əvvəlcədən müəyyən edilmiş tarixdən etibarən öz qüvvəsini itirir və bu tarixdən əvvəl və bu tarixdən sonra müəyyən edilmiş müddət ərzində etibarlı əskinaslara dəyişdirilə bilər. Məsələn, Belarusda 2015-ci il iyulun 1-dən 50 rubl nominalında əskinasların buraxılmasını dayandırdılar. 2015-ci il sentyabrın 1-dən onlar artıq ödəniş vasitəsi kimi qəbul edilməyib. Və 2016-cı il iyunun 1-dən onlar mübadilə üçün qəbul olunmur və öz qüvvəsini tamamilə itirir.

Nullifikasiya redenominasiya zamanı da həyata keçirilə bilər ki, bu da inflyasiyanın yüksək templəri və bütün əskinasların etibarlılığını itirməsi və yeniləri ilə əvəz edilməsi qərarı ilə də baş verə bilər. Belə bir vəziyyətdə, bir qayda olaraq, daha kiçik nominallı, 10 köhnəyə 1 yeni və ya 10-a bölünən digər nisbətdə əskinaslarla əvəz olunur. Analoji vəziyyət Almaniyada 1924-cü ildə baş vermişdi, bir yeni marka 1 trilyon köhnə ilə dəyişdirildikdə.

Həmçinin köhnə əskinasların tamamilə yenisi ilə əvəz edilməsi ilə ləğvetmə ölkədə siyasi sistemdə köklü dəyişiklik olduqda və ya dövlətin yox olması və onun yerində bir və ya bir neçə yeni dövlətin yaranması zamanı baş verir. Məsələn, SSRİ-nin dağılması və 15 müstəqil dövlətin yaranması ilə onların hamısı müxtəlif vaxtlarda milli valyutalar yaratdılar.

## Qiymətli kağızların ləğvi
Qiymətli kağızların etibarsız olması qiymətli kağızın özündə göstərilən müddətə görə baş verə bilər, bundan sonra o, etibarsız olur. Həmçinin - məhkəmə qərarı əsasında, habelə müvafiq ölkələrin qanunları ilə müəyyən edilmiş digər üsullarla.

## İstinadlar
Rüstəm (dəqiqləşdirmə)

* Rüstəm — Fars xalq dastanının əfsanəvi qəhrəmanı, Firdovsinin "Şahnamə"sinin əsas personajlarından biri.
* Rüstəm (ad) — kişi adı.

## Həmçinin bax
* Rüstəm paşa (dəqiqləşdirmə)
Minoritar paket

**Minoritar paket** — ölçüsü müəssisənin səhmlərinin 50%-dən az olan səhmlər bloku. Bu, nəzarət olunmayan maraqdır

## Təsviri
Bir işi qiymətləndirərkən, qarşı tərəfin hansı səhm paketinə sahib olduğunu nəzərə almaq lazımdır - Azlıq və ya Çoxluq. Azlıq payı müəssisəyə tam nəzarət etmək hüququ vermir

Minoritar paylar dividend almaq, səhmlərin bazar qiyməti artdıqda səhmlər paketinin satışı zamanı gəlir əldə etmək, habelə şirkətlərin kapitalında iştirak etməklə öz şirkətinin maliyyə göstəricilərini yaxşılaşdırmaq üçün əldə edilə bilər. ortaqlıqlar var. Əgər siz səhmlərin 10%-nə sahibsinizsə, onun sahibi şirkətin maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin auditini tələb etmək imkanına malikdir. Əgər kimsə 25% paya sahibdirsə, o zaman onun mühasibat sənədləri, habelə kollegial icra hakimiyyəti orqanının keçirdiyi iclasların protokolları ilə tanış olmaq hüququ var. Belə məlumatların əldə edilməsi müəssisənin maliyyə vəziyyəti haqqında daha dolğun təsəvvür yaratmağa imkan verir. Minoritar paketi portfel investoru üçün gəlir yaradır və əgər hədəf investoru nəzərə alsaq, onda onun üçün minoritar pay əlavə gəlir əldə etmək vasitəsidir.

İnvestor mənfəət üçün minoritar pay almaq niyyətindədirsə, emitentin dividend tarixini, əldə edilə bilən dividendlərin miqdarını, emitentin maliyyə vəziyyətini, hüquqi formasını və səhmlərinin hazırda siyahıda olub-olmadığını bilmək lazımdır. fond bazarı. Azlıq payının dəyəri o zaman arta bilər ki, onun satışı sonradan mülkiyyətçilər arasında hüquqların yenidən bölüşdürülməsi baş versin.

Açıq səhmdar cəmiyyətlərinin səhmləri açıq bazarda satılır. Bu halda, minoritar paylardakı səhmlərin dəyəri məlumdur və azlıqların paylarının dəyəri məlumdur.

## İstinadlar
Təminatlı borc öhdəlikləri

**Təminatlı borc öhdəlikləri** (, CDO) — adətən hüquqi şəxslərin borc öhdəlikləri ilə təmin edilmiş qiymətli kağızları. Bunlara açıq bazarda satılan korporativ istiqrazlar, institusional kreditorlar tərəfindən verilmiş kreditlər və sekuritizasiya əməliyyatlarının bir hissəsi kimi buraxılmış qiymətli kağızların tranşları daxildir. CDO-lara borcalanın kredit riskini daşıyan istənilən alətlər daxil ola bilər: kreditlər, istiqrazlar, kredit defolt svopları və s.

CDO-ya daxil olan aktivlərin ya artıq reytinqi var, ya da reytinqə tabedir. Tipik olaraq, təminatlı borc öhdəlikləri tranşlarla buraxılır, onlar adətən yüksək səviyyəli (emissiyanın 70-80%-i, birinci ödənilməli olan, ən yüksək qiymətləndirilib), orta tranşlar (aşağı reytinq almış) və subordinasiyalı (adətən reytinqli deyil) kimi təsnif edilir.

Girovlaşdırılmış borc öhdəlikləri portfelində defolt ehtimalını azaltmaq üçün o, bir-biri ilə zəif korrelyasiya olunmuş aktivləri əhatə edir. Diversifikasiya edilmiş portfel daha yüksək qiymətləndirilir və CDO borclanmasının dəyəri daha aşağıdır.

## CDO-lar və 2008-ci il maliyyə böhranı
Girovlu borc öhdəlikləri ən çox adlandırılanlardan birinə çevrildi. Böhran zamanı “toksik aktivlər”.

ABŞ daşınmaz əmlak bazarı güclü olduğu müddətdə CDO-lara əhəmiyyətli tələbat mövcud idi. Səbəb CDO sahiblərinə əksər korporativ istiqrazlardan daha yüksək faiz dərəcəsi ilə ödənişlər vəd edilməsi idi.

2005-2006-cı illərdə ABŞ-ın daşınmaz əmlak bazarının həddindən artıq istiləşməsi nəticəsində CDO-ların verilməsi üçün əsas olan ipoteka kreditlərinin keyfiyyəti pisləşdi. Banklar onları adətən bu cür kreditləşmə üçün uyğun olmayan şəxslərə və ya nisbətən cüzi ilkin ödəniş edən və ya ümumiyyətlə ilkin ödəniş etmədən almış şəxslərə (subprime ipoteka adlanan) verilən ev kreditləri əsasında verməyə başladılar. 

Güclü iqtisadiyyatda belə CDO-lar gəlir gətirə bilərdi, lakin 2007-ci ilin yazında CDO-lar xaric edilməli olan məhsula çevrilmişdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* How a CDO is like a bottle of Champagne. From Marketplace
* Global Pool of Money and CDOs (NPR radio)
* The Story of the CDO Market Meltdown: An Empirical Analysis-Anna Katherine Barnett-Hart-March 2009-Cited by Michael Lewis in "The Big Short"
Qiymətli kağızların dövriyyəsi

**Qiymətli kağızların dövriyyəsi** () — qiymətli kağızlara hüquqların ötürülməsinə səbəb olan mülki əqdlərin bağlanması. Təkrar qiymətli kağızlar bazarında baş verir.

Qiymətli kağızların ictimai tədavülü də aşağıdakı kimi fərqləndirilir:

* fond birjalarının və qiymətli kağızlar bazarında ticarətin digər təşkilatçılarının hərraclarında qiymətli kağızların dövriyyəsi;
* qiymətli kağızları qeyri-məhdud sayda şəxslərə təklif etməklə qiymətli kağızların dövriyyəsi də daxil olmaqla.

Rusiyada qiymətli kağızların dövriyyəsi Mülki Məcəllə ilə tənzimlənir və Qiymətli Kağızlar Bazarı üzrə Federal Komissiya tərəfindən nəzarət edilir. Dövriyyə qaydası qiymətli kağıza olan hüquqların mülkiyyəti ilə müəyyən edilir. Adsız qiymətli kağızlara gəldikdə (məsələn, istiqrazlar, çeklər, köçürmə vekselləri, əmanət sertifikatları, depozit sertifikatları, əmanət kitabçaları, konosamentlər, sadə anbar öhdəlikləri) onların başqa şəxsə verilməsi kifayətdir. Adlı qiymətli kağızlara münasibətdə (məsələn, səhmlər, istiqrazlar, çeklər, veksellər, əmanət sertifikatları, depozit sertifikatları, konosamentlər, ikiqat anbar qəbzləri) tələblərin verilməsində (verilməsində) xüsusi prosedura əməl edilməlidir. Sifarişli qiymətli kağızlara gəldikdə (məsələn, çeklər, veksellər, konosamentlər, ikili anbar qəbzləri) indossament vasitəsilə üçüncü şəxsə verilə bilər. Ən çox satıla bilən adsız qiymətli kağızlardır.

Qiymətli kağızların dövriyyəsi fond birjasında aparılan əməliyyatlar və əməliyyatlar vasitəsilə baş verir. Birja qiymətli kağızların qiymətlərini müəyyən edir. Qiymətləndirmə bir neçə çeşidi olan auksion rejimində baş verir. Satış qiymətlərində artım olan ingilis dili var, qiymətlərin aşağı düşdüyü holland dili var. Təkliflərin möhürlənmiş zərflərdə təqdim edildiyi qiyabi auksion var, belə bir auksion zamanı ən maraqlı satış qiyməti seçilir. Ticarət sessiyası rejimi də mövcuddur ki, bu da ticarət iştirakçısının qiymətli kağızları sərbəst şəkildə almasını və satmasını təmin edir. Rusiyada ticarət müsabiqə və ya auksion şəklində həyata keçirilə bilər. Onlar açıq və ya qapalı ola bilər. Müsabiqə açıqdırsa, istənilən şəxs orada iştirak edə bilər. Hərracın və ya müsabiqənin formatı qapalıdırsa, onda yalnız iştirak etmək üçün dəvət edilmiş şəxslər iştirak edə bilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
*
Spred

**Spred** ( "yayılma") — hər hansı aktiv (səhm, əmtəə, valyuta, fyuçers, opsion) üçün eyni vaxtda satmaq (sahib etmək) və almaq (təklif etmək)sifarişlərinin ən yaxşı qiymətləri arasındakı fərq.

*Spred* sözünə də deyilir:

* açıq bazarlarda satılan iki müxtəlif oxşar malın qiymətlərindəki fərq (məsələn, müxtəlif markalı neftin qiymətlərindəki fərq);
* adətən əks istiqamətlərə və/yaxud müxtəlif əsas aktivlərə və/yaxud müxtəlif son tarixlərə malik olan iki açıq mövqedən ibarət sintetik törəmə maliyyə aləti;
* müxtəlif maliyyə alətləri üzrə gəlirlilik səviyyələrində fərq.

## Birja ticarəti
Mübadilə təcrübəsində spredlər pulla deyil, ballarla ölçülür. Məsələn, avronun ABŞ dollarına qarşı cari kotirovkası (EUR/USD) 1,2345/1,2350 kimi göstərilibsə, spred 0,0005 dollar və ya 5 bənd təşkil edəcək. Ballarla ölçülməsi müxtəlif ticarət maddələri üzrə yayılmaları daha müqayisəli edir.

Bazar likvidliyini təmin etmək üçün birjalar adətən maksimum yayılma ölçüsü təyin edirlər. Bu limit keçərsə, ticarət dayandırıla bilər. Spred nə qədər kiçik olsa, aktiv bir o qədər likviddir və əksinə.

## Sabit spred
Bəzi hallarda, bir bazar operatoru həm alışı, həm də satışı eyni vaxtda təmin etdikdə, kotirovka dəyişdikdə dəyişməyən sabit spred yaradır. Bazar nə qədər likvid olsa, sabit spred bir o qədər tez-tez baş verir. Bu, ən çox valyuta ticarətində (valyutanın alış və satış qiyməti arasında sabit fərq), xüsusən də beynəlxalq valyuta bazarında vasitəçilərlə müşahidə olunur. Birjada CFD müqavilələri marja ilə alqı-satqı zamanı sabit spredlər tapılır. Çox vaxt spredin müəyyən bazar vəziyyətlərində genişlənə biləcəyi ilə bağlı bənd hazırlanır.

## İstinadlar