open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sent-Etyen-dyu-Bua (En)

**Sent-Etyen-dyu-Bua** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Treffor-Kyuizya kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01350.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 370&nbsp;km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70&nbsp;km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 11&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 2441 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 1514 nəfər (15-64 yaş arasında) 1177 nəfər iqtisadi fəal, 337 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 77.7%, 1999-cu ildə 74.2%). Fəal 1177 sakindən 1105 nəfər (589 kişi və 516 qadın), 72 nəfəri işsizdir (27 kişi və 45 qadın). 337 hərəkətsiz 111 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 167 nəfər təqaüdçü, 59 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sent-Oliv

**Sent-Oliv** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Sen-Trivyo-syur-Muanyan kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01382.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 370&nbsp;km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 65&nbsp;km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 45&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 303 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 208 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 162 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 46 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 77.9%, 1999-cu ildə 81.3%). Aktiv 162 sakindən 157 nəfəri (86 kişi və 71 qadın), 5 nəfəri işsizdir (3 kişi və 2 qadın). 46 hərəkətsiz 15 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 23 nəfər - təqaüdçü, 8  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sent-Andre-syur-Vyo-Jon

**Sent-Andre-syur-Vyo-Jon** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Peronna kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01336.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 410&nbsp;km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 65&nbsp;km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 45&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 1079 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 697 nəfər (15-64 yaş arasında) 547 nəfər iqtisadi cəhətdən, 150 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 78.5%, 1999-cu ildə 71.9%). Aktiv 547 sakindən 496 nəfər (254 kişi və 242 qadın) işləyir, 51 nəfər işsizdir (23 kişi və 28 qadın). Fəal olmayan 150 nəfər arasında 52 nəfər şagird və ya tələbə, 72 nəfər təqaüdçü, 26  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sent-Andre-le-Buşu

**Sent-Andre-le-Buşu** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionundayerləşir. Departament — En. Şatiyon-syur-Şalaron kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01335.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 370 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 45 km şimal-şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 16 km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-cu ildə əhalinin sayı 316 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 203 nəfər (15–64 yaş arasında) arasında 168 nəfər iqtisadi fəal, 35 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici — 82,8%, 1999-cu ildə 79,0%). Aktiv 168 sakindən 163 nəfər (81 kişi və 82 qadın), 5 nəfər işsiz (1 kişi və 4 qadın) idi. 35 hərəkətsiz 12 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 16 nəfər təqaüdçü, 7 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sent-Andre-de-Korsi

**Sent-Andre-de-Korsi** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Reryo kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01333.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 380&nbsp;km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 21&nbsp;km şimal-şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 38&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 2991 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə 1937 yaşda olan insanlar (15-64 yaş) arasında 1437 nəfər iqtisadi fəal, 500 nəfər fəaliyyətsiz (fəaliyyət göstərici 74,2%, 1999-cu ildə 74.2%) idi. 1437 aktiv sakindən 1368 nəfər (699 kişi və 669 qadın) işləyir, 69 nəfər işsizdir (34 kişi və 35 qadın). Aktiv olmayan 201 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 224 nəfər - təqaüdçü, 75 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Feodal dövrə aid mott (XI əsr). 1989-cu ildən tarixi abidə.
*  (XVIII əsr).
* Syur qalası.

## Qalereya

Fayl:Church of Saint-André-de-Corcy.JPG|
Fayl:Château de Montribloud.JPG|
Fayl:Town hall of Saint-André-de-Corcy - 2.JPG|
Fayl:War memorial of Saint-André-de-Corcy.JPG|
Fayl:Gare de Saint-André-de-Corcy.JPG|
Fayl:Cross in front of the cemetery of Saint-André-de-Corcy entry.JPG|


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt 
* 
*
Sent-Andre-de-Baje

**Sent-Andre-de-Baje** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Baje-le-Şatel kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01332.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 410 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 65 km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 45 km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-cu ildə əhalinin sayı 635 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu
Sent-Andre-d'Yuriya

**Sent-Andre-d'Yuriya** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Otvil-Lones kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.

INSEE kodu — 01334.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 360 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 55 km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 25 km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-cu ildə əhalinin sayı 543 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 354 nəfər (15–64 yaş) arasında 291 nəfər iqtisadi fəal, 63 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 82,2%, 1999-cu ildə 73,2%) olmuşdur. 291 aktiv sakindən 275 nəfər (151 kişi və 124 qadın), 16 nəfəri işsizdir (6 kişi və 10 qadın). Fəal olmayan 63 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 25 nəfər təqaüdçü, 14 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Sülpis (En)

**Talisyo** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar **regionunda** yerləşir. Departament — En. Otvil-Lones kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Belle.

INSEE kodu — 01417.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 410&nbsp;km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 65&nbsp;km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 45&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 324 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 192 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 146 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 46 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 76.0%, 1999-cu ildə 70.4%). Aktiv 146 sakindən 139 nəfər (79 kişi və 60 qadın), 7 nəfər işsiz (3 kişi və 4 qadın) idi. 46 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 22 nəfər təqaüdçü, 13  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sent-Alban (En)

**Sent-Alban** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Ponsen kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Belle.

INSEE kodu — 01331.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 410&nbsp;km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 65&nbsp;km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 45&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 163 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə 88 yaşında (15-64 yaş arasında) 66 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 22 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75.0%, 1999-cu ildə 69.2%). Aktiv 66 sakindən 62 nəfər (32 kişi və 30 qadın), 4 nəfər işsiz (2 kişi və 2 qadın) işləyirdi. 22 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 4 nəfər təqaüdçü, 7 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Pol-de-Vara

**Sen-Pol-de-Vara** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Villar-le-Domb kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01383.

## Coğrafiyası

Kommuna Paris şəhərinin 380&nbsp;km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 45&nbsp;km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 15&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 1551 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə (15-64 yaş) əmək qabiliyyətli 994 nəfərdən 715-i iqtisadi cəhətdən aktiv, 279-u passivdir (fəaliyyət göstəricisi% 71.9, 1999-cu ildə - 70.7%). 715 aktiv sakindən 669 kişi (346 kişi və 323 qadın) işlə təmin edilmiş və 46 (16 kişi və 30 qadın) işsizdir. 279 hərəkətsiz şəxsdən 78-i tələbə, 90-ı təqaüdçü, 111-i digər səbəblərdən fəaliyyətsizdir.

## Qalereya

Eglise de Saint-Paul-de-Varax.jpg|
Château de Saint-Paul de Varax (Dombes).JPG|


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Proton parçalanması

Zərrəciklər fizikasında **[[proton]] parçalanması** protonun neytral pion və pozitron kimi daha yüngül subatomik hissəciklərə çevrildiyi hissəciklərin parçalanmasının hipotetik bir formasıdır. Proton parçalanması hipotezi ilk dəfə 1967-ci ildə Andrey Saxarov tərəfindən tərtib edilmişdir. Bir çox əhəmiyyətli səylərə baxmayaraq, proton parçalanması heç vaxt müşahidə edilməmişdir. Proton pozitron vasitəsilə parçalanarsa, protonun ömrünün yarısı ən azı 1,67×1034 il olmalıdır.

Standart Modelə görə, baryonun bir növü olan protonlar sabitdir, çünki baryon sayı (kvark sayı) qorunur . Buna görə protonlar özünün digər hissəciklərinə parçalanmırlar, çünki onlar ən yüngül (və buna görə də ən enerjili) baryondur.

## İstinadlar
Emba çayı

**Emba çayı** () — Qazaxıstanın Aktobe və Atyrau vilayətlərindən axır. çay həm də iki qitə, Avropa və Asiya arasında sərhəd rolunu oynayır. Uzunluğu 712&nbsp;km (seldə), hövzəsinin sahəsi 40.400&nbsp;km²-dir. Başlanğıcını Muqojar dağının qərb yamaclarından götürür.  Podural yaylası və Xəzər ovalığı boyunca axır. Duzlu sahil bataqlıqları arasında itir, tam axan illərdə Xəzər dənizinə çatır. Qidalanmasının əsasını qar suları təşkil edir. Əsas axını aprel-may aylarında baş verir. İlin qalan ərzində tez-tez quruyur. Su yüksək dərəcədə minerallaşmışdır: yazda yuxarı axarda 150-200 mq/l-dən 800 mq/l-ə qədər; aşağı axarılarda  yazda 1500-2000 mq/l, yayda 3000-5000 mq/l olur. Mövsümi olan əsas qolları: Temir (sağ) və Atsaksı (sol).
Embanın orta və aşağı axınlarında neft və qaz hasil olunur (Şimali Emba neft və qaz bölgəsi, Cənubi Emba neft və qaz bölgəsi, Şərqi Emba neft və qaz bölgəsi).

Avropa ilə Asiya arasındakı şərti sərhədi çay boyunca keçirdiyinə inanılır.

Embanın hövzəsi çöl və yarımsəhra ərazilərində yerləşir. Üst hissəsində eroziya ilə parçalanan yayladan axır. Dənizdən təxminən 20&nbsp;km məsafədə çay üç əsas qolu olan bir delta meydana gətirir: Qara-Uzyak, Kiyan və Kulok. Emba su baxımından olduqca kasıbdır. Onun qidalanmasının əsasını qarı əriməsi təşkil verir. Yazda su ilə doludur və yayda isə durğun axan bir sıra əlaqəli uzanan yerlərlə təmsil olunur. Emba sularında baharda çox miqdarda çöküntü müşahidə edilir. Yağışlardan sonra çay palçıqlı, çirkli rəng alır. Noyabr ayından mart ayına qədər donur.
## Adının mənası
Qazax dilində Emba adının iki variantı var:  və . Çayın rəsmi adı Embi olsa da xalq arasında az istifadə olunur.  jem adı isə rəsmi olaraq qəbul olunmasada xalq arasında istifadə edilir. Embi türkmənlərin dilindən keçmədir “Yem boyı” sözündən törəmişdir. Mənması *qidalanma vadisi* olaraq tərcümə olunur. Qazax dilində bu söz saitlərin azalması ilə meydana gəlmişdir.
## Alqemba
1920-ci ilin yanvar ayında Alqemba dəmir yolu və neft boru kəmərinin tikintisi planlaşdırlır. Bunun məqsədi Emba çayının ağzında yerləşən Şimal Emba neft və qaz bölgəsi ilə Aleksandrov Qayını birləşdirməsi olur. Yolun və boru kəmərinin tikintisi işləri 1921-ci ilin avqustunda dayandırıldı. Bəzi məlumatlara görə, yolun inşasında çox sayda insan aclıq, susuzluq və epidemiyadan öldü.
## İstinadlar
Olyokma çayı

**Olyokma** () — Rusiyanın Zabaykal diyarı və Yakutiya ərazisindən axan, Lena çayıın ilk qolunu təşkil edən çay.
## Tarixi məlumat
Çayı ilk dəfə 1633-cü ildə rus tədqiqatçılar tərəfindən ziyarət edildi. Onlar çayın mənsəbinə yaxın ərazidə isti qışlaq qurdular. 2 ildən sonra Pyotr Beketov qışlağı Olekminski məntəqəsinə çevirir. 1649-cu ildə Erofey Xabarov çay boyu səyahət etdi. 1843-cü ildə Olyokma hövzəsində zəngin qızıl yataqları aşkar edilmişdir.

Güman edilən çayın adı evenk dilində işlənən *Olooxunay* sözündən törəmişdir. Mənası «dələ ilə zəngin» deməkdir.
## Coğrafiyası
Çayın uzunluğu 1436&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 210 000&nbsp;km²-dir. Lena çayının çay hövzəsinə görə 4-cü ən böyük və uzunluğuna görə isə ən böyük çayıdır.

Muramski silsiləsində başlayır, geniş dağlıq vadidə şimal-şərqə axır; şimala dönərək Çelbaus silsilələri (şərqdən), Cənubi və Şimali Dırındinski və Kalarski arasında axır. Sonra Udokan və Stanovı silsilələri arasındakı axır. Axın sürəti 5-5,5&nbsp;m/s-ə çatır. Aşağıda dərin Olyokma vadisi Çuqinski və Çoruodski yaylalarını ayırır. Sonra Olyokma şərqdən Olyokmo-Çarskoye yaylasının ətrafına keçir. Burada dərə genişlənir, axın sürəti 0,5-1,2 m /s-yə enir.

Tunqurşan qolunun mənsəbində termal mineral bulaq var
## Hidrologiya
Qidalanmasının əsasını yağış və qar suları təşkil edir. Aşağı axarlarda qar suları qidalanmada önəmli yer tutur. Yazda yazda güclü daşqınlar müşahidə edilir. Orta illik suyun sərfiyyatı 1950 m³/s, axınının həcmi 61,544&nbsp;km³-dir. Oktyabr ayında dondur, yuxarı axarlarda donma fevral-mart aylarında baş verir. May ayında dondan tamamən açılır. Sürətli daşqınlar yayda baş verir. Maksimum illik su sərfiyyatı yağış seli zamanı mümkündür. İl ərzində səviyyə dalğalanmalarının diapazonu orta hesabla 11 m, maksimal - 17 m təşkil edir.

Suyun bulanıqlığı 12 q/m³-dir. Lilli çöküntü axınının sürəti 23,4 kq/s təşkil edir. Suyun minerallaşması ilin fəsilindən asılıdır və 100 ilə 300 mq/l arasında dəyişir. Çay suları karbohidrogen sinfinə aiddir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
TransfSibir Dəmiryolu ilə gətirilən mallar Olyokma çayı ilə lazımi mənqəqələrə daşınır. Ağızdan aşağı 406&nbsp;km məsafədə, Yenyukaya qayıq naviqasiyası mümkündür. İlin yüksək su dövrlərində daha böyük gəmilərin hərəkəti də mümkün olur. Lenanın sol sahilində, çayın mənsəbində Olyokminsk şəhəri və bir neçə kənd vardır: Srednyaya Olyokma, Ust-Nyukja, Kudu-Kel.

Çayın yuxarı axınında Rusiyanın dördüncü ən böyük qoruğu olan Olyokma qoruğu yerləşir.

## İstinadlar
Koa

**Koa** — Hindistan yarımqitəsinə məxsus süd məhsulu. Əsasən Hindistan, Nepal, Banqladeş və Pakistanda tədarük olunur. Qurudulmuş yağlı süddən və ya ağzı açıq dəmir tavada isidilərək qatılaşdırılmış süddən hazırlanır. Sululuq səviyyəsi tipik təzə pendirlərdən (məsələn, rikottadan) daha aşağıdır.

## Hazırlanması

Koa istehsalında südün qatılığının 1/5 miqdarda olması kifayətdir. Koa bir sıra Hindistan şirniyyatlarının hazırlanması zamanı təməl inqrediyent kimi isifadə olunur. Hindistanda hər il təxminən 600,000 metrik ton koa istehsal olunur. Koa həm inək, həm də camış südündən hazırlanır. Koa tam yağlı südün böyük və dayaz dəmir qazanda bir neçə saat orta dərəcədə qaz üzərində qaynadılması ilə əldə edilir. Tərkibindəki suyun tədricən buxarlanması bərkimiş süd qalıqlarının qalması ilə nəticələnir. Yanmanın qarşısını almaq üçün ideal temperatur təxminən 80&nbsp;°C-dir (180&nbsp;°F). Koanın daha tez hazırlanmasının digər üsulu yağsız südə tam yağlı quru südü əlavə edib bərkiyənədək qarışdırmaq və qızdırmaqdır. Lakin sonuncu hazırlanma qaydası koanın ənənəvi hazırlanma üsulu olmadığından eyni dadı verməyə bilər.

Adətən koa ağ və ya solğun sarı rəngdə olur. Qışda hazırlandıqda yayda istifadə edilmək üçün saxlanıla və bu zaman saxlandığı qabın (zərərsiz halda) təsiri ilə yaşıl çalar və dən-dən görüntü alına bilər. Belə koa *hariyali* (yaşıl koa) adlanır və adətən koanın daha çox bişirildiyi reseptlərdə (məsələn, gülab camun hazırlanarkən) istifadə olunur. Soyuducunun meydana gəlməsi ilə hariyali istehsalı azalmışdır.

## Növləri

Koanın müxtəlif növləri var. Tərkibindəki suyun miqdarından asılı olaraq təsnif olunur:

* *Batti* "qaya" deməkdir, kütləsinin 20%-ni su təşkil edir. Ən bərk koa növüdür. Pendir kimi rəndələnə bilər. 1 ilə qədər saxlanılarsa, özünəməxsus ətri və səthində kif yaranır. 
* *Çikna* ("sürüşkən" və ya "əzilən") koanın 50%-i sudan ibarətdir.
* *Daanedaar* taxıl çeşididir. Hazırlanması zamanı süd qaynayarkən qatılaşır. Orta sululuğa malikdir. Kalakand, qourd barfi və digər şirniyyatlar hazırlanarkən istifadə edilir. It is used for preparing kalakand, gourd barfi and other sweets.
* *Pindi* quru koadır. Barfi və peda hazırlanması zamanı istifadə olunur. 
* *Dhap* az quru versiyasıdır. Gülab camun və pantua hazırlanması üçün istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Koa da daxil olmaqla bir sıra süd məhsulları barədə məlumatları özündə əks etdirən BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının sənədi
Bolsman beyni

**Bolsman beyni** — xaosda təsadüfi dalğalanmaların yaratdığı bir şüurun bir fərziyyəsi. Bu fərziyyə kainatın təsadüfi dalğalanma nəticəsində yüksəldiyini iddia edən fizik Lüdviq Bolsmanın adını daşıyır. Bolsman kainatın istilik dalğalanmasından yaranıb-yarana bilməyəcəyi məsələsini gündəmə gətirdi.

Bolsman beyni konsepsiyası "niyə biz kainatda belə geniş təşkilatlanmanı və nizamlılığı müşahidə edirik?" sualına cavab axtarmaq üçün doğuldu. Termodinamikanın ikinci qanununda deyilir ki, qapalı kainatda ümumi entropiya heç vaxt azalmayacaqdır. Kainatı sabit və tənzimlənməmiş yüksək bir entropiya kimi düşünə bilərik. Niyə müşahidə olunan entropiya bu qədər aşağıdır?

Bolsman iddia edir ki, biz və müşahidə etdiyimiz aşağı entropiyalı dünyamız yüksək entropiya aləminin təsadüfi dəyişiklikləridir. Tarazlığa yaxın olsa da, entropiya səviyyəsində təsadüfi dəyişikliklər olacaq. Ən çox görülən dəyişikliklər nisbətən kiçik olacaq və nizama çox az təsir edəcəkdir. Geniş dalğalanmalar anlaşılmaz dərəcədə kiçik olacaq, ancaq bu, kainatın böyük ölçüsü ilə izah edilə bilər və əgər biz bir dəyişmənin nəticəsiyiksə, seçim qərəzi yaranır: antropik prinsipə görə bu qeyri-adi kainatı müşahidə edirik, çünki burada olmağımız üçün qeyri-adi şərtlər lazımdır.

Öz mövcudluğunu bilən varlıqlarla dolu olan mövcud nizam səviyyəmiz təsadüfi bir dalğalanmanın nəticəsidirsə, bu nizam yalnız öz varlığından xəbərdar olan varlıqları yaradan nizamlılıq səviyyəsindən daha azdır. Müşahidə etdiyimiz hər müntəzəm kainat üçün çox sayda Boltzmann beyninin qeyri-bərabər bir mühitdə olması lazımdır.

## İstinadlar
Makarska

**Makarska** — Xorvatiyanın Adriatik dənizi sahilində, bölgənin ən böyük şəhəri olan Splitdən 60 km cənub-şərqdə yerləşən bir turizm şəhəridir. Makarskanın əhalisi 13,834 nəfərdir.

## Tarixi
Arxeoloji qazıntıların göstərdiyi kimi, dənizdən iki burunla etibarlı şəkildə qorunan körfəzin sahillərində yerləşən yaşayış məntəqəsi Roma dövründən mövcud olmuşdur. Lakin yerli knyazların qüdrəti tezliklə zəifləməyə başladı. Bir neçə əsr ərzində bu torpaqlar uğrunda yerli və bosniyalı knyazlar, macar-xorvat kralları və Venesiya dəyişkən uğurla mübarizə aparmışlar. XV–XVI əsrlərdə isə Makarska ətrafındakı torpaqlar yenidən mübarizə meydanına çevrildi — bu dəfə Venesiya ilə Osmanlı imperiyası arasında.

Türklər yaşayış məntəqəsini XVI əsrin ortalarında ələ keçirmiş və onu 100 ildən artıq müddətdə nəzarətdə saxlamışlar. Bu dövrdə şəhər sahilin Venesiya hücumlarını dəf edən əsas möhkəmləndirilmiş qalalarından birinə çevrilmişdir.

1646-cı ildə bölgə yenidən venesiyalıların nəzarətinə keçmiş, 1681-ci ildə isə Makarska rəsmi şəkildə Venesiyaya birləşdirilmişdir. Sonrakı 100 il ərzində Venesiyanın hakimiyyəti dövründə şəhər xeyli böyümüş və Dalmasiyanın əsas mərkəzlərindən birinə, bir çox dəniz və quru ticarət yollarının qovuşduğu mühüm nöqtəyə çevrilmişdir.

1797-ci ildə Kampo-Formio sülh müqaviləsinə əsasən Makarska, bütün Xorvatiya kimi, Avstriyaya birləşdirildi.
Qısa müddətli fransız hakimiyyətindən sonra isə 1813-cü ildə yenidən Avstriya tacının tabeliyinə keçdi.
1914-cü ildə burada istirahətçilər üçün ilk otel açıldı,  lakin Makarska Rivyerasının kurort zonası kimi əsl yüksəlişi XX əsrin 70-ci illərində başladı.

1990-cı ildə Yuqoslaviyanın dağılmasından sonra Makarska və Makarska Rivyerası müstəqil Xorvatiyanın tərkibinə daxil olmuşdur.
Dubrovnikdən və Xorvatiyanın Dalmasiya bölgəsindəki bir çox digər şəhərlərdən fərqli olaraq, şəhər 1990-cı illərin vətəndaş müharibələri zamanı ciddi zərər görməmişdir. Müharibə başa çatdıqdan sonra şəhər və bölgənin turizm sənayesi sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır.

## Qardaş şəhərlər
*  Dyakоvо, Xorvatiya
*  Stari-Qrad, Xorvatiya
*  Vуkоvаr, Xorvatiya
*  Kavadarçi, Şimali Makedoniya
*  Budva, Monteneqro
*  Sarayevo, Bosniya və Herseqovina
*  Travnik, Bosniya və Herseqovina
*  Maribor, Sloveniya
*  Znojmo, Çexiya

## Qalereya

Bay Makarska.jpg|Makarska körfəzi
Makarska1.jpg|Makarskada küçə
Harbour in Makarska (Croatia).JPG|Makarska limanı
Franjo Tudman in Makarska IMG 8282.JPG|Franjo Tudman abidəsi
Makarska Town Centre 2.jpg|Makarska mərkəzi şəhəri


## Həmçinin bax
* Xorvatiya
* Xorvatiya şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* GCatholic — former cathedral
* Makarska, Croatia: Secret Seaside
* Makarska rəsmi saytı
* Makarska Turizm haqqında məlumat saytı
Talas çayı

**Talas çayı** (, )  —  Qırğızıstan və Qazaxıstan ərazisindən axan çay. Çayın uzunluğu 661&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 52,700&nbsp;km²-dir.

## Təsviri
Çayın qidalanmasının əsasını buzlaq və qar suları təşkil edir. Qırğızıstanın Talas silsiləsinin buzlaqlarından başlayan Karakol və Üç-Koşoy çaylarının axması nəticəsində formalaşır. Axarı boyunca Talas çayı çoxlu sayda qol qəbul edir: Urmaral, Qara-Buura, Kumuştak, Kalba, Beş-Taş. Aşağı axınlarda çay Muyunqum qumlarında itir.

Çayın sol sahilində Qırğızıstanın Talas vilayətinin inzibati mərkəzi Talas, aşağıda isə Qazaxıstanın Cambul vilayətinin inzibati mərkəzi Taraz yerləşir.

Çayda Talas, Temirbek, Jiembet və Uyuk su elektrik stansiyaları vardır. Çay üzərində həmçinin Kirov su anbarı da mövcuddur. Yüksək su aprel ayının sonundan sentyabrın əvvəlinə qədər mövcud olur. su sərfiyyatı yuxarı axarlarda (mənsəbdən 555&nbsp;km) 15,7 m³ / s, Taraz şəhərindən (mənsəbdən 444&nbsp;km) yuxarıda 27,4 m³/s təşkil edir. Ası ən böyük qollarından biridir.
## Tarix
B.e.ə 36-cı ildə Talas vadisində, Çjiçjiçen qalasının divarları altında, Böyük Hun İmperiyası  ilə Han sülaləsi arasında döyüş baş vermişdir. Hunlar başda Çjiçşi-şanya məğlub olur və çinlilər Çjiçjiçen qalasını tutur.

751-ci ildə bugünkü Qırğızıstan sərhədləri daxilindəki Talas çayı sahilində, Abbasilər və onların müttəfiqi olan Qarluqlar ilə Çinlilər arasında 5 gün davam edən Talas döyüşü baş verir. Çin ordusunun məğlubiyyəti ilə nəticələnən döyüş həm Çin, həm də Türk, həm də İslam tarixi baxımından mühüm hadisədir. Ərəblər sonrakı əsrlərdə İslamın orada yayılmasına təkan vermiş olsalar da, genişlənmələri Türklərin torpaqlarına dayandırdılar. bununla da qarluqlar Qarluq xanlığını əsasını qoyurlar və uyğurlar Şərqi Türküstanda müstəqilliyini bərpa etdilər. Bu döyüş ilə mətbəə ilk dəfə Çinin xaricinə çıxmışdır. Bununla yanaşı barıt, kağız və kompası da ərəblər ilk dəfə bu döyüş zamanı öyrənmişdirlər. Bu kəşflər isə sonradan zamanla Avropaya keçmişdir. Həmçinin Mərkəzi Asiya türklərinin İslam dini ilə ilk yaxın tanışlığının bu döyüşdə olduğu ehtimal edilir. Əlavə olaraq da qeyd etmək lazımdır ki, Talas döyüşü Çinin Mərkəzi Asiyaya ekspansiyasın dayandırmışdır.

1269-cu ildə Monqol şahzadələrinin Qurultayı (torpaqlarının sərhədlərinin müəyyən olunduğu qurultay) Talas vadisində toplandı.

## İstinadlar
Xemçik çayı

**Xemçik çayı** ()  —  Tuva Respublikasından axan çay, Yenisey hövzəsinə aiddir.
Çayın uzunluğu 320&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 27 min km²-dir. Orta su sərfiyyatı 119 m³/s-dir (mənsəbdən 74&nbsp;km).
## Hidroqrafiya
Çay başlanğıcını Kozer silsiləsinin şərq yamacından, Altay Respublikası ilə sərhəddə yerləşən Şapşalski silsiləsi sisteminə aid 3122 m zirvədən götürü. Bütün çay Tuva Respublikası ərazisindən axır. İki dağ sistemi - şimaldan Qərbi Sayan və cənubdan Qərbi Tannu-Ola arasında axır. Bütün suyunu bu silsilələrdə formalaşan çaylardan toplayır. Xemçik çökəkliyinin aşağı axınlarında, son dərəcə zəif yağışlar səbəbindən demək olar ki, heç bir qol qəbul etmir. Bütün mənbələr və qollar yüksək silsilələrdən axınlarla qidalanır və buna görə də Xemçik hövzəsindəki çay sistemi suvarma üçün geniş istifadə olunur. Çayın naviqasiya əhəmiyyəti yoxdur. Üst hissədə çoxlu astana və şəlalə vardır. Vadisi dar, dik sahilləri, astanaları ilə seçilir. Çayda böyük daş çıxıntıları nadir deyil. Axın sürəti elə də yüksək deyil. İime kəndinin yaxınlığında çay yenidən Xemçik silsiləsinin ərazisinə düşərək dağlıq bir xarakter alır. Vadi dar, sıldırım qayalardan ibarətdir. Son hissə Yuxarı Yeniseyin Sayan vadisibnə bitişik olan Xemçik kanyonu Sayano-Şuşensk su anbarının altında qalmışdır. Əsas qolları: Malı Xemçik, Çon-Xem (sağ), Çingiz-Xem (sağ), Çindozın (sol), Barlıq, Alaş, Çırqaki (sağ), Ak-Suq, Qara-Suq, Çadan (sağ) və Aldı-İşkin (solda).  Böyük əksəriyyəti suvarma üçün istifadə olunur.
## Yaşayış məntəqələri
Çayda BaY-Tal (Çon-Terek), Teeli, AksI-Barlıq, Barlıq, Şekpeer, Don-Terezin, Aldan-MaadIr, Xorum-Dağ, Ak-Dovurak və Qızıl-Məzələk, Suq-Aksı, Qara-Çiraa, Bayan-Tal, Qızıl-Tayqa və İyme kimi yaşayış məntəqələri vardır. Çadan şəhəri Çadanın qolu üzərində yerləşir. Çay hövzəsi Bay-Tayqinski kojuun, Barun-Xemçikski kojuun, Cun-Xemçikski kojuun, Sut-Xolski kojuun və qismən Tuvanın Çaa-Xolski kojuunu ərazisində yerləşir.
## Hidrometriya
Xemçik nisbətən kiçik bir çaydır. Orta hesabla çayın axdığı ərazidə il ərzində yağıntının miqdarı 125&nbsp;mm olur. Bu da hövzənin aşağı hissəsində, geniş Kemçik dərəsi boyunca yağıntı çatışmazlığı ilə əlaqədardır.

Çayın qidalanmasının əsasını yeraltı suları təşkil edir. Xemçikdə sellər əsasən yayda, iyundan avqusta qədər (iyulda maksimum) müddətdə baş verir. Bununda əsas səbəbi yay yağışlarıdır. Sentyabr ayında su istehlakı əhəmiyyətli dərəcədə azalır və bu azalma yağışın azalması ilə birlikdə qışın başlanmasına qədər davam edir. Çay buzla örtüldüyü zaman, noyabr-aprel ayları arasında minimum su axını səviyyəsinə çatır. Fevral ayında müşahidə olunan Xemçikin orta aylıq su axını (minimum suyun səviyyəsi) 26,1 m³/s (1986-cı ildə minimum - 18,6 m³ / s), iyul ayında orta axın isə 246 m³/s  (maksimum 1985-ci ildə - 443 m³ / s) təşkil edir.

## İstinadlar
Oqtay Bayramov

**Oqtay Bayramov** (; ) — Respublikanın əməkdar jurnalisti.

## Həyat və fəaliyyəti

Oqtay Bayramov 1945-ci ildə Qazax şəhərində anadan olub. 1968-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Xarici dillər İnstitutunun İspan dili şöbəsini bitirib. 1966-1967-ci illərdə Kuba Respublikasında tərcüməçi işləyib. 1968-ci ildən 1995-ci ilədək “*İdman*” (“*Sport*”) qəzetində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1974-1992-cü illərdə redaktor müavini, 1992-1995-ci illərdə baş redaktorun birinci müavini olub. 1995-ci ilin noyabr ayından “Xalq qəzeti”ndə çalışır.

1980-1986-cı illərdə Yuqoslaviya, Çexoslovakiya, Macarıstan və Meksikada basketbol, həndbol və futbol üzrə Avropa və dünya çempionatlarının, 1993-cü ildə Hollandiyada gənclərin Avropa Olimpiya Həftəsini birbaşa yarış meydanında çəkiliş aparıb. Ailəlidir, 2 övladı var. 

## Mükafatları

Azərbaycan idmanının təbliğində və inkişafında xidmətlərinə görə respublikanın əməkdar jurnalisti, fəxri bədən tərbiyəsi və idman işçisi adlarına layiq görülüb. Həsən bəy Zərdabi mükafatı laureatıdır.

## İstinadlar
Amerikan qotikası

**Amerikan qotikası** () — Çikaqo İncəsənət İnstitutunun kolleksiyasına daxil edilmiş, Qrant Vudun 1930-cu ildə rəsm etdiyi əsər. Rəsmdə Vudun bacısı olaraq düşünülən gənc qızla yanında dayanan orta yaşlı fermer təsvir edilmişdir. Əsər regionalizm cərəyanının nümunəsidir.

## Tarixi
Regionalizm axımına xas rəsm nümunəsi yaratmaq qərarına gələn Qrant Vud 1930-cu ildə ayovalı gənc rəssam Con Şarpla birgə Ayova və ətrafının maşınla gəzir. Bu zaman onlar, dülgər qotikası adlanan memarlıq tərzində inşa edilmiş Dibl evinə rast gəlirlər. Vud bu evdən "dözümsüz incə odunda inşa edilmiş və rahatlıqla boyanan bir ev" olaraq bəhs etmişdir. Evin sahiblərindən icazə aldıqdan sonra rəssam ertəsi gün evin eskizini yağlı boya ilə müqəvva üzərinə rəsm edir. Bu eskizdə pəncərə olduğundan daha iti və dik quruluşda təsvir edilmişdi. Əsərdə qadın obrazı kimi Vudun bacısı Nan Vud, yaşlı adam isə diş həkimi Bayron Mekkibi təsvir edilmişdir.

Rəsm ABŞ-dən kənarda ilk dəfə 2016–2017-ci illərdə Parisdəki Musée de l'Orangerie və London Kral İncəsənət Akademiyasında nümayiş etdirilmişdir.

## Təsviri
"Qotika dövrü" orta əsrlərə xas üslub olan və xüsusilədə memarlıqda qarşımıza çıxan, səmaya doğru sivrilən binaların inşa edildiyi dövrdür. Rəsmdə  təsvir edilən və "Gothic Revival" adlanan pəncərə sistemi də məhz bu dövr üçün xarakterikdir. Bu səbəbdən rəsm əsəri "Amerikan qotikası" adlandırılmışdır.

Rəsmdə ilk baxışda ayovalı cütlük olduğu düşünülən obrazlar əslində ata və qızıdır. Kişinin əynindəki paltarlar 1930-cu illərə xas fermer geyimidir. Onun əlindəki yaba fiquru həm üzərindəki geyimdə həm də arxa planda təsvir edilən pəncərədə nəzərimizə çarpır. Yaba rəsm edilən adamın fermer olduğunu vurğulamaq üçün istifadə edilmişdir.

Fermerin qızı isə daha mühafizəkar simada rəsm edilmişdir. Rəsmdəki hər iki şəxsin paltarlarındakı detallar Vudun Qərbi Avropa səfərləri  zamanı holland incəsənətindən təsirləndiyini göstərir.

## İstinadlar
Yaqub Nuriyev

**Yaqub Nuriyev** (; ) — Azərbaycanın əməkdar jurnalisti.

## Həyatı
Yaqub Nuriyev 1953-cü il iyul ayının 10-da Zəngəzur mahalının Sisyan rayonunda anadan olub. 1970-ci ildə Sofulu kənd orta məktəbini bitirərək ali təhsil almaq üçün Bakıya gəlib. Azərbaycan Politexnik İnstitutunun axşam şöbəsində təhsil almaqla bərabər Yeni Bakı Neftayırma zavodunda çilingər işləyib. O vaxtlar zavodun çoxtirajlı "*Neftayıran*" qəzetində idman mövzusunda çıxışlar edib. 1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirib və o vaxtdan həmin ali təhsil ocağının "*Bədən tərbiyəsi nəzəriyyəsi və metodikası*" kafedrasının baş müəllimidir.

## Fəaliyyəti
1974-cü ildən respublika mətbuatı, xüsusilə "*İdman*", "*Azərbaycan gəncləri*", "*Bakı*" qəzetləri və Azərbaycan radiosu ilə əməkdaşlığa başlayıb. Radioda müxbirlikdən şöbə müdiri vəzifəsinədək yüksəlib və 2009-cu il oktyabrın 1-dək həmin təşkilatda çalışıb. 6 dəfə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin, habelə Azərbaycan İdman Jurnalistlər Assosiyasiyasının mükafatları ilə təltif olunub, dəfələrlə ilin ən yaxşı idman jurnalisti seçilib. 2003-cü ildə "*Fəxri bədən tərbiyəsi və idman işçisi*", 2008-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "*Əməkdar jurnalist*" fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar
Amasya Saat Qülləsi

**Amasya saat qülləsi** – Amasyanın mərkəz rayonunda yerləşən saat qülləsi.

## Məlumat
1865-ci ildə Amasya mütəssərrifi Ziya Paşa tərəfindən inşa edilən qüllə həmin il baş verən yanğında zərər görmüşdü.
1938-ci ildə də baş verən zəlzələ nəticəsində daha da qəzalı vəziyyətə düşən qüllə, 1940-cı ilin fevral ayında Amasya mütəssərrifi Talat Öncəl tərəfindən söküldü. 2002-ci ildə orijinal quruluşla yenidən inşa edildi.

## İstinadlar
Fillər (rəsm əsəri)

**Fillər** () — ispan sürrealist rəssam Salvador Dali tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri.

## Dalinin əsərindəki fillər
Fillərə Dalinin əsərlərində tez-tez rast gəlinir. Onun "Bir narın ətrafında uçan arının səbəb olduğu yuxudan oyanmadan bir saniyə əvvəl", "Müqəddəs Antoninin cazibəsi" və "Filləri əks etdirən qu quşları" əsərlərində fillərə rast gəlinir. "Fillər" sadə arxa fona sahib olması və digər mövzuların çatışmazlığı ilə Dali tərəfindən çəkilmiş heyvanların əsas fokus nöqtəsi olduğu digər əsərlərdən fərqlənir. Belə ki, Dalinin bir çox əsərlərində çoxlu detallar və maraq nöqtələri mövcuddur. Məsələn, "Filləri əks etdirən qu quşları" əsəri "Fillər" ilə müqayisədə Dalinin repertuarında daha çox tanınır. Leyləkayaqlı fil Dalinin yaradıcılığında ən məşhur simvollardan biridir və İspaniyada yerləşən Dali muzeyinin divarlarını bəzəyir.

## Simvolizm
Fillərin müxtəlif mədəni təsvirləri vardır. Onlar tez-tez iri cüssə və çəkilərinə görə güc və üstünlük simvolu kimi qəbul edilir. Dali bu ənənəvi düşüncələrə əks olaraq fillərin ayaqlarını uzun, incə və hörümçəklərə bənzər şəkildə təsvir etmişdir. Hətta bir dəfə bu "arzuların birləşmiş, görünməz ayaqları" kimi xarakterizə edilmişdir. Dali fillərin daha güclü görünməsini təmin etmək üçün onları arxalarında iri obelisklər daşıyarkən təsvir etmişdir.

Halbuki əsərə daha yaxından baxdıqda bu yüklərin onlardan ayrı olduğu görünür. Dalinin fillərin arxasında obeliskləri təsvir edərkən Covanni Lorenso Bernininin heykəltaraşlıq fəaliyyətinə aid olan Romadakı qədim obelisklərdən birini filin daşımasından ilhamlandığı deyilir. Rəssamın digər insanlarla ünsiyyətində bir neçə dəfə bunu deməsi xatırlanır və buna görə də, məlumatı etibarlı saymaq olar.

"Fillər" xəyali gerçəklik hissi yaradan sürrealist yaradıcılığının yaxşı nümunələrindən biridir. Bir tənqidçi izad edir ki, "Filin quruluşu ilə çəkisizlik fikrinə zidd olan uzun, incə və əyri ayaqları kosmosdakı bir təhrifdir".

## İstinadlar
İsaqın qurban verilməsi (Karavacco)

**İsaqın qurban verilməsi** () — italyan rəssamı Karavacconun 1600–1603-cü illərdə çəkdiyi rəsm əsəri.

## Təsviri
Qaranlıq və isti tonların üstünlük təşkil etidyi əsərdə mələyin Allahın əmrini İbrahim peyğəmbərə xəbər verdiyi səhnə təsvir edilmişdir. İbrahimin sol əli oğlunun boynundadır. Sağ əlində isə bıçaq var və mələk tərəfindən tutulmuş vəziyyətdədir. Mələk sağ əli ilə İbrahimi dayandırarkən sol əli ilə ona əsl qurbanı göstərir. İsaqın başı üzərində isə qoç dayanmaqdadır. Rəsmdəki işıq İbrahimin və mələyin üzlərindən başlayaraq İsaqın üzünə doğru daha güclü təsvir edilmişdir.

İsaq rolundakı obraz rəssamın digər əsəri "Mühafizəkar eşq" əsərində təsvir edilən oğlanla eyni şəxsdir. Bu rəssamın tələbəsi Çekkodur. İbrahim peyğəmbərin obrazının isə kimdən ilhamlandığı haqqında dəqiq məlumat yoxdur, lakin Karavacco əsərlərində peyğəmbər, müqəddəs və həvari fiqurlarını rəsm edərkən küçədəki dilənçi və yaşlı sərxoşların simalarından istifadə etmişdir.

Əsər Maffeo Barberinin sifarişi ilə ərsəyə gətirilmişdir və dövrün qeydlərində də Barberi ailəsinin koleksiyasına daxil edildiyi haqqında məlumatlar vardır. 1603-cü ildə Barberi papa seçildiyi üçün öz kolleksiyasını Karloya hədiyyə etmiş və illər sonra Uffitsi qalereyasına bağışlanmışdır.

## Həmçinin bax
* İbrahim
* Karavacco

## İstinadlar
Poreç

**Poreç** () — Xorvatiyanın İstriyskaya vilayətində yerləşən bir şəhər. Şəhərin əhalisi 2011-ci ildə 16,696 nəfərdir.
Şəhərin əsas əlamətdar yeri 1997-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmiş 6-cı əsr Euphrasian Bazilikasıdır.

## Qardaş şəhərlər
*  Massa Lombarda, İtaliya
*  Siofok, Macarıstan
*  Poing, Bavaria, Almaniya

## Qalereya

Church of Our Lady of Angel 1746.jpg|Kilsə
Croatia Porec Euphrasius Basilika BW 2014-10-08 11-13-28.jpg|Euphrasian Bazilikasının əsas girişi
Porec port.jpg|Poreçdə dənizkənarı
Beredine cave - 11.JPG|Baredin mağarası
Croatia BW 2014-10-08 11-19-37.jpg|Poreç


## Həmçinin bax
* Xorvatiya
* Xorvatiya şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Poreç rəsmi saytı
* Poreč – Croatian National Tourist Board Website
* Poreč – Istria Tourist Board Website
Sind şahlığı

**Sind şahlığı** — "Mahabharata" və "Harivamsa-Purana" epik kitabında xatırlanan qədim hind şahlığı.

## Haqqında
Sind şahlığı müasir Pakistan ərazisində, qədim Hindistanda Sind (Hind) çayın sahilləri boyu ərazidə yerləşirdi. Hesab edilir ki, Sind şahlığının əsası Vrsadarbh tərəfindən qoyulmuşdu.

O Sivi oğullarından biri idi. Mirçandaninın müəllifi olduğu "Qədim Sind düşüncələri"nə əsasən, sonralar Sind kimi tanınan Tulsianis yerdə, indiki Mithankot şəhərinin ərazisində (cənubi Pəncabda) yerləşirdi. Şahlığın sakinləri sindus və ya sindxavami adlandırılırdı. "Sindhu" hərfən "dəniz" mənasını bildirir. "Mahabharata" epik kitabına əsasən, Cayadratha (Duryodhananın bacısının əri) Sindus Suviras və Sivis şahı idi. Ehtimal ki, Sauvira və Sivi sindhu şahlığına yaxın iki şahlıq idi və Cayadrata onları bir müddət işğal etməyə müyəssər olmuşdu. Sindhu və Sauvira, görünür, bir-biri ilə vuruşan iki vuruşan dövlət idilər.

## Adın mənası
"Sindhu" hərfən "dəniz" mənasını verir. Hal-hazırda da belə qəbul edilir ki, Veda sanskritində danışan (deyən) qədim arilər Afrikanın, Ərəbistanın və İranın dəniz sahilləri boyunca miqrasiya etmək təcrübəsinə malik idilər və, beləliklə, onlar dəniz konsepsiyasıyla tanış idilər. "Sindhu" adı ilk dəfə bu dənizi göstərmək üçün istifadə edilmişdi. Maraqlıdır ki, sonralar Ərəb dənizi adı ilə tanınan dəniz əvvəllər sindu Saqara adlanmışdı. Beləliklə, əvvəlcə "dəniz" mənasını verən Sindhu sözü dəniz kimi görünən böyük çayın adına da verilmişdir. 

## Mahabharata dastanında Sind şahlığı
Sindhu (bxodji, sindhu, pulindaki) Bxarata Varşanın ayrı şahlığı kimi xatırlanır (6: 9). Kasmiras, Sindhu Sauviralar, Qandharalar və ya Qandharva Bxarata Varşa şahlığı kimi xatırlanır (6: 9). Sindhu və Sauvira çox yerlərdə birləşdirilmiş ölkə kimi xatırlanır (5:19), (6:51), (6:56), (7: 107), (8:40) və (11:22). 

### Mədəni yaxınlıq
Mədəniyyət nöqteyi-nəzərindən, Sind şahlığı Mədrəsə bənzər kimi xatırlanırdı, Karnaya əsasən "Prastalas, Mədrəs, Qandhara, Aratta, onlar, kimi Xasalar, Vasatilər, Sindhular və Sauviralar adlandırır, öz davranışlarına görə günahkar kimi xatırlanırdılar (8:44) "Həmişə Vahikasdan çəkinmək lazımdır, yaxşılıq hüdudundan kənar olan o çirkli insanlar, Himavata və Qanqdan, Sarasvati və Yamunadan, Kurukşetra və Sindhudan, onun beş çay hövzəsindən uzaqda yaşayırdılar" (8:44)

### Hərbi vərdişlər
Qandxaralar, Sindhular və Sauviralar nizələrlə daha yaxşı vuruşurdular. Onlar cəsur və böyük gücə sahib idilər. Onların orduları bütün güclərə qalib gəlmək bacarığına sahib idi. Usinarlar böyük güc və hər növ silah sahibi idilər. Şərq sakinləri hərbi fillərin kürəyində döyüşə bilir və qorxusuz mübarizənin bütün üsullarına bələd idilər. Cənublular əldə qılınc vuruşa bilirdilər" (12:100)

## İstinadlar
Pito Borusu

**Pito Borusu** — cari maye (suspenziya) və ya qazın tam təzyiqini ölçmək üçün cihaz. Onun ixtiraçısı, fransız mühəndis-hidravlik Henri Pito (Henry Pito) adı ilə adlandırılmışdır (1732).
thumb|right|F/A-18 qırıcının pito borusu
L - formali bir boru şəklindədir.

 p_{\partial} \approx \xi \frac{ \rho V_o^2}{2},

Harda ki, \rho – hərəkət edən (qələn) mühitin sıxlığı;
V_o – axın sürəti;
\xi – əmsal.

Təzyiq altında olan (pnevmometrik və ya tam təzyiq borusu) Pito borusu xüsusi cihaz və qurğulara qoşulur. Diferensial manometrlərlə komplektdə qaz gəlirlərdə və ventilyasiya sistemlərində nisbi sürətin və həcm sərfinin müəyyən edilməsində tətbiq olunur.
thumb|right|Pito borusunun növləri
Uçuş sürətini və hündürlüyünü eyni vaxtda müəyyən etmək imkanı üçün aviasiya hava təzyiqi qəbuledicilərində Prandtl borusunun tərkib hissəsi kimi tətbiq edilir
## Xarici keçidlər
* «Pito Borusu»
* Pitot boruları üçün diferensial təzyiq sensorları
Bеlоvаr

**Bеlоvаr** () — Xorvatiyanın mərkəzində yerləşən bir şəhər. Bеlоvаrskо-Bilоqоrskаya vilayətinin mərkəzidir. 2011-ci il siyahıyaalınma məlumatlarına görə 40,276 sakin var idi, onlardan 91,25% xorvatlar idi. 
Şəhərin qurulmasında ən vacib amil Mərkəzi Xorvatiyanı Osmanlı işğallarından qorumaqdır.

## Qardaş şəhərlər
*  İmоtski, Xorvatiya
*  Nоvаlya, Xorvatiya
*  Pakrac, Xorvatiya
*  Rubiera, İtaliya
*  Visoko, Bosniya və Herseqovina

## Qalereya

Bjelovar - Central Square - panoramio.jpg|Belovar mərkəzi meydanı
Bjelovar - Pavillion and Church - panoramio.jpg|Belovar - pavilion və kilsəsi
Bjelovar - Sv. Ivan Nepomuk - panoramio.jpg|Belovar - İvan Nepomuk
Bjelovar fontana.JPG|"Pannoniya balinaların qaytarılması" - Belovardakı fəvvarə 
Bjelovar cvijetni labirint.JPG|Belovardakı park


## Həmçinin bax
* Xorvatiya
* Xorvatiya şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bjelovar official site
* Virtual tour around Bjelovar
Debal

**Debal** (urdu ديبل‎) — Təxminən müasir Pakistan İslam Respublikasının Kəraçi şəhəri yaxınlığında yerləşən qədim liman şəhəri.

## Adımın mənşəyi
Ərəb tarixçilərinin əsərlərində, xüsusilə də VIII əsrin əvvəllərində hind subkontinentində İslam dinin meydana çıxması zamanı hazırlanan hesabatlarda şəhərin adı Daybul (Dīwal ~ Dībal ديبل) kimi qeydə alınmışdır. Bu da Devalaya sözündən yaranıb və sözün mənası sanskrit dilindən tərcümədə "Allahın olduğu məkan" anlamına gəlir.

## Tarixi
IX əsr Ərəb coğrafiyaçısı Əbul-Həsən Əhməd bin Yəhya bin Cabir bin Davud əl-Bəlazuri bu şəhər barədə belə yazır ki, "Debal və ya Devale (Daybul) şəhərində  "Budda"nın məbədi ucaldılmışdı. Bu məbədin üzərində qırmızı bayraq qoyulan tac var idi".

Debalın əsası bizim eradan əvvəl birinci əsrdə qoyulmuşdur. Tezliklə də bu şəhər Sindin ən mühüm ticarət şəhərlərindən birinə çevrildi. Buraya Bavari dəniz quldurları da daxil olmaqla minlərlə Sind dənizçisi sığınmışdı. X əsr ərəb coğrafiyaşünas-səyyahı Əbu-l-Qasim ibn Havqəl ən-Nisibi öz yazılarında Debal şəhərini ticarətlə və balıqçılıqla məşğul olan sakinləri olan şəhər kimi xatırlayırdı. İbn Havqəl yazır ki, Debal şəhəri Mihrandan qərbdə, dəniz sahillərində yerləşirdi.  Bu nəinki ebal üçün həm də qonşu bölgələr üçün böyük bazar və limandır. Debal taxıl yetişdirilməsinin zənginliyinə görə də fərqlənir. Debal həm də qılınc istehsalına görə də fərqlənir. Ərəb sərkərdəsi Məhəmməd ibn Qasimin rəhbərlik etdiyi Əməvi qoşunları 711-712-ci illərdə Sindin Brahmin Sülaləsindən olan sonuncu hindli hakimi Raca Dahiri  (663-712) məğlub edərək şəhəri fəth etdi.

Debal və Manora yarımadası Osmanlı admiralı Seydi Əli Rəisin (1498 – 1563) "Miraltül-məmalik" kitabında da xatırlanırdı. 1568-ci ildə Debal portuqal admiralı Fernao Mendes Pintonun (1509 – 1583)  hücumuna məruz qaldı. O, Debalda lövbər salan Osmanlı gəmilərini məhv etməyə çalışırdı. Fernao Mendes Pinto təsdiq edir ki,  Sind dənizçiləri Osmanlı admiralı Kurtoğlu Hızır Reisin Açex səfəri vaxtı ona qoşulmuşdular.

Şəhəri Britaniya səyyahları - Tomas Postans və Eliot da ziyarət etmişdir. Elliot Tatta şəhəri ilə bağlı xatirələri ilə tanınır.  Bəzi arxeoloqların fikrincə Banxora qazıntılarında aşkarlanmış xarabalıqlar Debal qədim liman şəhərinin qalıqlarıdır.

## Xarici keçidlər

* *Haig, Malcolm Robert.* The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History. — Original from the University of Michigan : K. Paul, Trench, Trübner & Co., ltd., 1894. — P. 42.

## İstinadlar
Be (En)

**Be** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Pon-de-Vel kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01042.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 245 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 171 nəfər (15-64 yaş) arasında 122 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 49 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstərici 71.3%, 1999-cu ildə bu 78.4%). Fəal olan 122 sakindən 111 nəfəri (60 kişi və 51 qadın), 11 nəfəri işsizdir (4 kişi və 7 qadın). Aktiv olmayan 14 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 27 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## Qalereya

Mairie Bey 3.jpg|Şəhər meri
Église St-Martin Bey 14.jpg|Kilsə
Monument morts Bey 1.jpg|Hərbi xatirə
Cure Bey 3.jpg|Köhnə xəstəxanaya giriş
Map commune FR insee code 01042.png|Kommuna xəritəsi


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 6-02}}
Bear-Jeovresya

**Bear-Jeovresya** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Nantyua kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Nantüa.

INSEE kodu — 01170.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 925 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 617 nəfər (15-64 yaş) arasında 491 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 126 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 79.6%, 1999-cu ildə 78.5%) idi. 491 fəal sakindən 469 nəfər (252 kişi və 217 qadın), 22 nəfəri işsizdir (8 kişi və 14 qadın). Fəal olmayan 126 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 28 nəfər təqaüdçü, 25 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Ploçe

**Ploçe** () — Xorvatiyanın Adriatik dənizi sahilində yerləşən bir şəhər. Bölgə əhəmiyyətli bir limandır. Dybrovniçko-Neretvanskaya vilayətində yerləşir. Əhalisi (2011-ci il siyahıyaalma məlumatlarına görə) 10,135 nəfərdir.

## Qardaş şəhərlər
*  Lyublyana, Sloveniya
*  Rodi Garganico, İtaliya

## Qalereya

068 Ploce.jpg|Ploçe limanında yedək gəmi
Grad Ploče06829.JPG|Ploçe şəhəri
Panorama Ploča180899.JPG|Pelješac yarımadası
066 Ploce Bhf.jpg|Ploçe stansiyası


## Həmçinin bax
* Xorvatiya
* Xorvatiya şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
Strategiya oyunu

**Strategiya oyunu** (məsələn, videooyun və ya Stolüstü oyunlar), qətiyyətli olmağı tələb edən bir oyundur, belə oyunlarda oyunçuların xüsusi taktikaları vacibdir. Bütün strategiya oyunları fərqli düşüncə tərzlərini və adətən situasiyanı düzgün qiymətləndirmək şüurunu tələb edir.

Şahmat dünyanın ən məşhur strategiya oyunudur
Taktika

**Taktika** (*tactique*), fransız dilindən tərcümədə “müəyyən bir nəticəyə çatmaq üçün müxtəlif döyüş vasitələrindən səmərəli istifadə edərək quru, dəniz və ya hava döyüşlərini idarəetmə sənəti” deməkdir. Məcazi mənada, “istədiyiniz nəticəyə nail olmaq üçün istifadə olunan bütün yollar və metodlar” mənasını verir.
Cam Tamaçi

**Cam Xayruddin Əl-Məruf Cam Tamaçi ibn Cam Unar** (Sind dilində: ڄام خيرالدين المعروف ڄام تماچي بن ڄام انڙ‎, Urdu dilində: جام خيرالدين المعروف ڄام تماچي بن جام انر‎ ) — Sindin 1367-1379-cu illərdə məşhur hakimi idi. O Pakistanda Sindin Unar tayfasından idi.

## Tarixi
Sultan Əlauddin Xalci ordusu ilə Bukkura ətraflarına gəldi, bu istehkamı geri aldı və Sexvan yola düşməyə hazırlaşdı. Onların arasında Sammoy döyüşü oldu. Bu döyüşdə sonuncu məğlubiyyətə düçar oldu. Cam Tamati və onun bütün ailəsi əsir götürülərək Dehliyə göndərildi. Orada sürgündə o, uzun müddətə yaşamağa məcbur oldu.

Öz hökmdarılarının olmadığı vaxtlarda insanlar onun qardaşı, Cam Unarın oğlu Cam Tamati Babinanın hakimiyyəti altında Tarri ətraflarında sakit ömür sürürdülər. Bir neçə il sonra Cam Tmatinin oğlu Xayruddin Sində qayıtmaq üçün izin ala bildi. O atasılnın ölümündən sonra öz tayfasının rəhbəri olmalı idi. Beləliklə, Cam Xayruddin Sində geri döndükdən sonra atasının ölkəsinə rəhbərlik etməyə başladı. Tezliklə, Sultan Məhəmməd ibn Tuğluq üsyançı Taqini təqib edərək Qucarat vasitəsilə Sində gəldi. Məhəmməd ibn tuğluq Cam Xayruddini görmək istəsə də sonuncu görüşdən yayındı, çünki o uzun illər onun əsirliyində qalmışdı.

Bundan qıcıqlanan Sultan Sində hücum etdi, amma Tattı ətraflarında öldü. Sultanı oğlu Firuz Şah Tuğluq əvəz etdi. O Sindi fəth etməyi təxirə salaraq dərhal Dehiyə tələsdi. Cam Xayruddin onun ardınca Sexvan ətrafında yerləşən Sanna gedərək öz paytaxtına geri döndü və öz ölkəsini dincvə ədalətli şəkildə idarə etməyə başladı.

Onun ədalətinə örnək olaraq belə bir nümunə göstərmək olar. Deyilənə görə, bir dəfə o dəstəylə gedərək səhradan keçdi və orada bir yığın insan sümüyünü gördü. O bir neçə dəqiqəyə dayandı və öz ardıcıllarına bildirdi ki, sümüklər ona onların işinin ədalətli araşdırmaq üçün müraciət edirlər. O qonşu kənddə yaşayan yaşlı insanın arxasınca adam göndərdi və ondan və başqalarından xırda sorğuları etdi. O öyrəndi ki, 7 il öncə Sinddən Qucarata çatan səyahətçilərin qarətçi qrp tərəfindən talan və qətlə məruz qalıblar. Dah sonra o həmin əmlakın bir hissəsini ə həmin soyğunçuların bir hissəsini aşkarladı. O həmin Qucarat hökmdarına soyğunçuların cəzalandırılması üçün xəbər göndərdi. Onun ölümündən sonra Cam Xayruddin onun oğlu Cam Babino ibn Cam Xayruddini dəyişdi.

## İstinadlar
Kutikula

thumb|Yaprağın eninə kəsiyi
**Kutikula** — yarpağın həm alt, həm də üst səthini əhatə edən epidermis, bir sıra hüceyrə təbəqəsi şəklində qoruyucu bir toxumadır. Ön hüceyrələrin xarici divarları, kutikula adlanan nazik mumlu bir maddə ilə örtülmüşdür. Mumlu kutikula suya davamlıdır, beləliklə yarpaq səthindən su itkisini minimuma endirir. Kəsik yarpağın üst səthində ümumiyyətlə daha qalındır, buna görə yarpaqların üst səthi alt səthdən daha parlaq görünür.