Raspberry Pi

**Raspberry Pi** (Razbe*ri pi*) — Öncədən, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ibtidai informatika və kompüter biliklərini tədris etmək məqsədiylə yaradılan, kredit kartı ölçülərində olan və ucuz  başa gələn, Raspberry Pi Foundation tərəfindən yaradılan,  sonradan isə  çox geniş yayılmış və bir çox tətbiq sahələri tapmış bir-lövhəli kompüterdi. Üç il ərzində, ümumilikdə 4,5 miliyon Raspberry Pi satılmışdır.

## Tarixcə
2011-ci ilin mayında USB fləş kart ölçülərində  olan Raspberry Pi-nin ilk konseptini Devid Breben təqdim etmişdir. 

2011-ci ilin iyul ayının sonunda avadanlığın alfa - versiyası üzrə işlər bitirilərək istehsala göndəilir. 12 avqusta artıq Raspberry Pi Foundation avadanlıqların ilk hazır partiyasını alır. Alfa - versiyasında olan bəzi test funksiyalar və bahalı detallar avadanlığın final versiyasından cıxarılmışdır. Həmçinin avadanlığın son versiyası 20% daha kiçik və altı qat əvəzinə, dörd qatdan ibarətdir.

10 yanvar 2012-ci ildə şirkət 10 min lövhədən ibarət  «B» modelinin istehsalına başladığını elan etdi.

29 fevral 2012-ci il «B» model lövhələrinin satışına başlanılır.

16 iyul 2012-ci il layihənin yaradıcıları Raspberry Pi «B» modelinin sifarişlərinə qoyulan məhdudiyyətlərin yığışdırıldığını bildirdi.

14 dekabr 2012-ci il Raspberry Pi «A» modelinin istehsalına başlanılır.

14 iyul 2014-cü il layihənin yaradıcıları lövhənin üçüncü versiyası olan Raspberry Pi «B+» modelini buraxırlar.

2 fevral 2015-ci il layihənin yaradıcıları lövhənin dördüncü versiyası olan Raspberry Pi «2B» modelini buraxırlar.

26 noyabr 2015-ci il layihənin yaradıcıları yeni Raspberry Pi Zero mikrokompyuteri buraxdılar. Əsas fərq- qiyməti 5 dollar və montaj edilməmiş GPİO (ümumi təyinatlı giriş-çıxış) konnektoru.

29 fevral 2016-cı il Raspberry Pi 3 modelinin buraxılışı. Yeni 64-bitlik prosessor,  WiFi və Bluetooth modulu.

## Növləri
Göstərilən növlərdə istehsal olunur:

## Xarici görünüş
Mikrokompyuter kredit kartı ölçülərində, tamamilə istifadəyə hazır şəkildə,  4 qatdan ibarət elektronik lövhədir. Standart komplektasiya yalnız mikrokompyuter lövhəsindən ibarətdir, lövhə qutusunu, qida blokunu, fleş kartı əlavə sifarişlə almalısız.

#### Model A/A+

Şəkil:Raspberry_Pi_1A.svg
Şəkil:Drawing of Raspberry Pi model A+ rev1.1.svg


#### Model B/B+

Şəkil:Drawing of Raspberry Pi model B rev2.svg
Şəkil:Raspberry Pi B+ rev 1.2.svg


#### Model 3B

Şəkil:RaspberryPi_3B.svg


#### Pi Zero

Şəkil:Raspberry Pi Zero - Location of connectors and ICs.svg


### Ümumi təyunatlı giriş-çıxış (GPIO) konnektoru
Raspberry Pi&nbsp;1 Model A+ və B+, Pi&nbsp;2 Model B, Pi&nbsp;3 Model B və Pi Zero üzərində GPIO J8 40-pinlik konnektor vardır. Models A və B ancaq ilk 26 pindən ibarət GPIO konnektoruna malikdir.

Model B -nin ikinci reviziya lövhələri əlavə 8 pindən ibarət konnektora (sxem üzərində P6, lövhə üzərində isə  P5 adlanır) malikdir hansı ki, əlavə olaraq 4 GPIO konnektor portundan istifadəyə imkan verir.

## Texniki təfərrüatlar
Raspberry Pi bir neçə növdə buraxılır: model «A», model «B», model «B+», model «2B» və model «3B». İlk üç model «<span title="Эквивалент статьи «package-on-package» на английском языке">package-on-package</span>ruen» texnologiyasıyla bir çip üzərində yerləşdirilmiş 700 MHz surətli ARM11 tipli Broadcom BCM2835 prosessoru və 256MB/512MB yaddaş ilə təmin olunub. «2B» modeli 1&nbsp;GHz sürətli 4 nüvəli Cortex-A7 prosessoru və 1GB operativ yaddaş ilə təmin olunub. «A» modelində bir, «B» modelində iki , «B+» və «2B» modellərində isə — dörd ədəd USB 2.0portu var. Həmçinin «B», «B+» и «2B» modellərində Ethernet portuda vardır. Əsas nüvədən əlavə, BCM2835 çipinin daxilində həmçinin OpenGL ES 2.0, FullHD videonu dəstəkləyən avadanlıq surətləndiricili (hardware accelerate)  qrafik nüvə və DSP (rəqəmsal siqnal prosessoru)  vardır. Bundan başqa avadanlıqda real zaman modulu yoxdur.

Video siqnalın ötürülməsi üçün kompozit RCA konnektorundan və ya rəqəmsal HDMI - interfeysindən istifadə etmək olar. «B+» və «2B» modellərində cıxış 3,5&nbsp;mm audiocıxış konnektoru üzərindəndi. Fayl sistemi, Kernel image və istifadəçi faylları  SD, MMC, microSD (yalnız «B+» modelində) və ya <span title="Эквивалент статьи «SDIO» на английском языке">SDIO</span>ruen. tipli yaddaş kartında saxlanılır.

Raspberry Pi-nin əsas üstünlüklərindən biri də, üzərində GPIO (general purpose input/output) konnektorunun olmasıdı. Bunun sayəsində «moruqlu» mikrokompyuterlə ona qoşulu olan digər avadanlıqları idarə etmək olar.  Avadanlığın «B» model  versiyasında 26 - pinlik, «B+» və «2 B» modellərində isə — 40-pinlik GPIO konnektoru dayanır.

### Proqram təminatı
Raspberry Pi əsasən Linux  nüvəsi üzərində qurulmuş əməliyyat sistemləri üzərində işləyir. Həmçinin Windows 10 IOT ƏS-nin quraşdırılması mümkündür. Bundan əlavə Raspberry Pi-ni Windows 10 IOT lisenziyasıyla 50$ almaqda olar.   Əməliyyat sistemlərinin quraşdırılması NOOBS vasitəsilə həyata keçirilir.

### Əməliyyat sistemləri
Rəsmi dəstəylənən əməliyyat sistemləri:
* Raspbian Raspberry Pi ilə ilk tanışlıq üçün tövsiyə edilir.
* Pidora — Raspberry Pi üçün Fedora 
* OpenELEC  Kodi mediapleyeri əsasında və Linux uzərindən.
* OSMC (Open Source Media Center layihəsi — əvvəllər Raspbmc) Kodi Media Center mediyapleyeri əsasında və Debian GNU/Linux uzərindən.
* RISC OS — RISC-prosessorlar üçün «doğma» sayılan ƏS (ARM prosessorları eyni prosessorlar ailəsinə aiddirlər)
* Raspberry Pi "2B" üçün Windows 10 dəstəyi
Əməliyyat sistemlərinin quraşdırılması üçün NOOBS vasitəsindən istifadə edilir. Həmçinin əməliyyat sistemlərinin üzlərini yükləyərək SD-karta yazaraq istifadə etməkdə olar.

### Digər əməliyyat sistemləri
* A2
* FreeBSD
* OpenWrt
* Kali Linux
* Archlinux ARM
* Raspbian Server Edition
* RISC OS
* RasPBX
* IPFire
* Raspberry Pi Thin Client (Tin klient)
* Parrot Security OS
* WTware Raspberry Pi 

### Yaradılmaqdadır
* Android
* Chromium OS
* Puppy Linux

## Mükafatlar
* 27 oktyabr 2011 -ci il Raspberry Pi ARM TechCon 2011 -da keçirilən «Hardware Design» nominasiyasının qalibi olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Orange pi
* ODROID
* raspberrypi.org''' — Raspberry Pi rəsmi səhifə
* Rusdilli Raspberry Pi
* eLinux.org -da Raspberry Pi haqqında informasiya
* Getting Started with Java® SE Embedded on the Raspberry Pi — Oracle Technology Network-da məqalə
* Book for Beginner Yeni başlayanlar üçün kitab
* Raspberry Pi: первое знакомство/ — rus dilində dərslər