open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əlizadə (repçi)

**Əlizadə** və ya **Alizade** (əsl adı - **Asya Tariyel qızı Əlizadə**; t. 28 oktyabr 2000-ci il; Naxçıvan ş., Azərbaycan ) — Azərbaycan əsilli rus və türk rep və hip-hop ifaçısı.

## Həyatı
28 oktyabr 2000-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 11 yaşında valideyinləri ilə birlikdə Rusiya Federasiyasının paytaxtı Moskva şəhərinə köçmüşdür.

Hələ uşaqlıqdan musiqiyə həvəsi olduğundan musiqi məktəbinə getmişdir. Moskva Humanitar Universitetinə daxil olduqdan sonra belə musiqi ilə məşğul olmağı davam etmiş, tələbə tədbirlərində çıxış etmişdir.

Musiqi aləmində Əlizadə ilk dəfə 2019-cu ildə Big Baby Tape ilə, bir çox musiqi çartlarına düşmüş Gucci adlı kollaborasiyasını buraxdıqdan sonra tanındı. Bundan əlavə Əlizadə Fast Food Music YouTube kanalına çıxandan sonra məhşurlaşdı. Bu videodan olan fraqmentlər (parçalar) virus kimi yayıldı və çoxlu memlərin yaranmasına səbəb oldu. 

Rusiyanın Ukraynaya qarşı işğla başlamasından sonra Əlizadənin də iştirak etdiyi biznes Rusiyadan gedir və bununla əlaqədar o da İstanbula köçür. Burada o, New Wave leyblına daxil olur və türk dilində rep kompozisiyaları ifa etməyə başlayır. Onun klipləri YouTube video-platformasında çoxsaylı baxışlar yığır. Əlizadənin kryerasındakı əsas trekə Spotify platformasında il ərzində 100 milyondan çox istifadəçi qulaq asıb.

## Hüquqi problemlər
2023-cü ilin may ayında Alizade, video kliplərində "narkotik vasitələrin təbliğatı" ittihamı ilə nəzarətə alınıb. Məhkəmədə ifadə verdikdən sonra sərbəst buraxılıb. Alizade, əcnəbi vətəndaş olduğu və cinayət törətdiyi əsası ilə ölkəsinə göndərilmək üçün deportasiya mərkəzinə təhvil verilmişdi. Lakin prosedurlar davam edərkən, hər gün polis məntəqəsinə gedərək imza vermədiyi üçün ikinci dəfə nəzarətə alınıb.

Türk internet məşhuru Berkcan Güven, qatıldığı bir proqramda, birlikdə mahnı oxuduqları Alizade ilə məhkəməlik olduğunu bildirib.

Alizade, AKDO və Lvbel C5-in 28 fevral 2025-ci ildə yayımlanan "kAHpE" adlı mahnısının musiqi klipi "həddən artıq ədəbsizlik" səbəbindən barəsində istintaq başlanmasına gətirib çıxarıb.

## Diskoqrafiya

### EP'ləri

* *Molly Mo Music* (2021)
* *Latin Virgin* (2023)

## Mükafatları

## İstinadlar
Leptopus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ventenatia

*  — Caloncoba bitki cinsinin sinonimi.
*  — Styphelia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Euphorbia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Stylidium bitki cinsinin sinonimi.
Fillantkimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Donald Qlazer

**Donald Artur Qlazer** (; ) — 1960-cı ildə qabarcıq kamerasının ixtirasına görə Fizika üzrə "Nobel" mükafatı almış amerikalı fizik və bioloqdur.

## Təhsili və karyerası
Qlazer 1946-cı ildə fizika və riyaziyyat üzrə bakalavr dərəcəsini aldığı Tətbiqi Elmlər üzrə Keys Məktəbində (indiki Keys Vestern Rezerv Universiteti) təhsil almışdır. Orada təhsil aldığı müddətdə hissəciklər fizikasına xüsusilə maraq göstərmişdir. Keysdə oxuyarkən Klivlend Filarmoniyasında alt çalmış və məzun olduqdan sonra kollecdə riyaziyyat dərsləri vermişdir. Kaliforniya Texnologiya İnstitutuna (Kaltex) davam etmiş və orada fizika üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. Zərrəciklər fizikasına olan marağı onu Nobel mükafatı laureatı Karl Devid Andersonla birlikdə bulud kameraları ilə kosmik şüaları öyrənməyə vadar etmişdir. O, nüvə fizikasından daha çox kosmik şüa tədqiqatlarının əlçatanlığını üstün tutmuşdur. Kaltexdə oxuyarkən təcrübələri üçün lazım olan avadanlıqları dizayn etməyi və qurmağı öyrənmişdir və bu bacarıq karyerası boyunca faydalı olacağını sübut etmişdir. O, həmçinin Nobel mükafatı laureatı Maks Delbrükün rəhbərlik etdiyi molekulyar genetika seminarlarında iştirak etmişdir; daha sonra bu sahəyə qayıdacaqdı. Qlazer 1949-cu ildə Miçiqan Universitetində müəllim kimi işə başladıqdan sonra doktorluq dissertasiyasını, "Dəniz səviyyəsinə yaxın yüklü kosmik şüa hissəciklərinin impuls paylanması"nı tamamlamışdır. O, 1950-ci ildə Kaliforniya Texnologiya Universitetində doktorluq dərəcəsi almış və 1957-ci ildə Miçiqanda professor vəzifəsinə yüksəlmişdir. O, 1959-cu ildə Berkli Kaliforniya Universitetinin fakültəsinə fizika professoru kimi qoşulmuşdur. Bu müddət ərzində onun tədqiqatları qısaömürlü elementar hissəciklərlə bağlı idi. Qabarcıq kamerası ona hissəciklərin yollarını və ömür müddətlərini müşahidə etməyə imkan vermişdir. 1962-ci ildən başlayaraq Qlazer tədqiqat sahəsini ultrabənövşəyi şüaların yaratdığı xərçəng üzrə layihə ilə başlayaraq molekulyar biologiyaya dəyişmişdir. 1964-cü ildə ona əlavə olaraq molekulyar biologiya professoru adı verilmişdir. Qlazerin vəzifəsi (1989-cu ildən) aspiranturada fizika və neyrobiologiya professoru idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Minorka (toyuq növü)

**Minorka** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid toyuq növü. 
## Ümumi məlumat
İspaniyanın cənub-şərqində yerləşən Balear adalarına daxil Minorka adasında yayılmış ev toyuğu cinsidir. Bu cins dünyanın bir çox ölkəsində tanınmış sərgi quşudur, lakin Minorka adasında nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən və təhlükə altında olan cins hesab olunur.

Minorka beynəlxalq tipi Britaniyalılar tərəfindən Minorkanın yerli quşlarından yaradılmışdır. Bu proses 1708-1783-cü illərdə Britaniyanın adanı işğalı zamanı başlamışdır, lakin bu prosesin adada yoxsa Britaniyada baş verdiyi dəqiq deyil. Ehtimal olunur ki, bu proses Minorkada başlamış və Britaniyada davam etdirilmişdir, çünki 1780-ci illərdə Minorkadan toyuqların idxalı sənədləşdirilmişdir.&hairsp;Təxminən 100 il sonra bu cins İngiltərənin cənub-qərbində olan Devon və Kornuol bölgələrində geniş yayılmış və yaxşı yumurta qoyan cins kimi qiymətləndirilirdi. Bu cins Parisdə "Barbezieux" adı altında nümayiş etdirilmişdir və dünya üzrə geniş yayılmışdır. 1870-ci illərin sonlarında Almaniyaya çatmışdır və 1888-ci ildə Amerika Quşçuluq Assosiasiyasının "Standard of Perfection"a daxil edilmişdir.

Minorka orta ölçülü bir cinsdir və hamar parlaq yaşıl-qara lələklərə malikdir. Xoruzlar təxminən 2.8 kq, toyuqlar isə 2.2 kq çəkidir.&hairsp;Beli maili, quyruğu isə demək olar ki, üfüqi vəziyyətdədir. Üz və yanaqlar parlaq qırmızıdır. Yanaqlar böyük, hamar və incə toxumalıdır. Qulaqcıqlar ağ, çox böyük və oval və ya badam şəklindədir. Dəri ağ, ayaqlar isə qara və ya tünd boz rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maran

**Maran** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid toyuq növü. 
## Ümumi məlumat
Maran həm ət, həm də tünd qəhvəyi yumurtaları üçün yetişdirilən Fransa mənşəli toyuq cinsidir. Bu cins Fransanın cənub-qərbində yerləşən Novell-Aquitain regionunun Çarent-Maritim departamentindəki Marans liman şəhərində və ya ona yaxın ərazilərdə yaranmışdır.

Bu cins ilk dəfə 1914-cü ildə "La Rochelle-də poule du pays" adı altında nümayiş etdirilmişdir. 1929-cu ildə cins cəmiyyəti yaradılmış və 1931-ci ildə ilk cins standartı tərtib edilmişdir.

Fransız cins standartında böyük quşlar üçün on rəng tanınır, ağ, buğda rəngi, gümüşü kuku, qızılı kuku, qara, mis-qara, gümüşü-qara, mis-mavi, qara quyruqlu saman rəngi və Kolumbiya rəngi. Kiçik növlər üçün qara, ağ, mis-qara və gümüşü kuku rəngləri tanınır. "Entente Européenne" tərəfindən on dörd rəng siyahıya alınmışdır. Ayaqları lələksiz olan Britaniya tipi Avropada tanınmır. Avstraliya Quşçuluq Standartı həm lələkli, həm də lələksiz ayaqları olan növləri tanıyır. Gözləri qırmızı və ya narıncı, ibik, üz, qulaqcıqlar və yanaqlar qırmızıdır. Ayaqlar və ayaqaltları adətən boz və ya çəhrayı ağ rəngdədir; dimdik rəngi də lələk rəngindən asılıdır və açıq buynuz rəngindən tünd buynuz rənginə qədər dəyişir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
20-ci Türkiyə hökuməti

**20-ci Türkiyə hökuməti** və ya **II. Menderes hökuməti** — 9 mart 1951 - 17 may 1954-cü il tarixləri arasında Türkiyədə fəaliyyət göstərmişdir.

## Arxa planı
14 may 1950-ci ildə keçirilən seçkilərdə Demokrat Partiyası (DP) qalib gəldi, lakin baş nazir Adnan Menderes kabinetini yeniləmək üçün 8 mart 1951-ci ildə istefa verdi. Kabinetə üç yeni üzv daxil oldu.

## Kabinet

## Sonrası
Hökumət 1954-cü il mayın 2-də keçirilən Parlament seçkilərindən sonra başa çatdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Geositta saxicolina

**Geositta saxicolina** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Geositta saxicolina monotipikdir, yəni heç bir yarımnövü yoxdur.

Qaraqanad mədənçi öz cinsinin orta ölçülü bir nümayəndəsidir. Uzunluğu 15–16,5 sm, çəkisi isə təxminən 31 q-dır. Erkək və dişilər eyni görünüşə malikdir. Yetkin fərdlərin alın və üz hissəsi darçın rəngindədir, üst göz xətti isə çəhrayımtıl rəngdədir. Başının üstü və beli orta qəhvəyi, bel nahiyəsi və quyruqüstü örtükləri parlaq açıq rəngdədir. Quyruğun ən daxili cüt lələkləri qara olub, əsaslarında kiçik bir açıq rəngli hissə var. Digər lələklər isə getdikcə daha çox açıq rənglidir. Ən xarici cüt lələklərin xarici hissəsi ağ, daxili hissəsi isə açıq darçın rəngindədir və ucunda tünd bir zolaq var. Qanad örtükləri qəhvəyi olub, geniş açıq kənarlara malikdir, uçuş lələkləri isə tünd qəhvəyi rəngdədir. Aşağı hissələri açıq rəngli və ya çəhrayımtıl rəngdədir, sinə yanları daha parlaqdır. Gözləri qəhvəyi, qısa dimdiyi qara olub, alt çənəsinin əsası boz rəngdədir. Ayaqları və dırnaqları qaradır. Cavan fərdlərin ümumi rəngi daha isti tonlarda olur və sinələrində tünd ləkələr var.

Geositta saxicolina yalnız Perunun mərkəzi And dağlarında yaşayır. Dəniz səviyyəsindən 3700–4900 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

Geositta saxicolina yaşadığı ərazidə il boyu qalıcıdır.

Geositta saxicolina yerdə, tək-tək, cütlər halında və bəlkə də kiçik ailə qrupları ilə qidalanır. Qidası təfərrüatlı şəkildə təsvir edilməsə də, həşəratları daxil olduğu məlumdur. Digər onurğasızlar və toxumlarla da qidalandığı güman edilir.

## Statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı (IUCN) Geositta saxicolinanı "az riskli" kimi qiymətləndirib. Məhdud yayılma sahəsinə malikdir və populyasiya ölçüsü məlum olmasa da, sabit olduğu güman edilir. Hər hansı bir dərhal təhlükə müəyyən edilməmişdir. Bu növ kifayət qədər geniş yayılmışdır. "İnsan fəaliyyətinin Geositta saxicolinaya birbaşa təsiri çox azdır".
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
19-cu Türkiyə hökuməti

**19-cu Türkiyə hökuməti** və ya **I. [[Adnan Menderes|Menderes]] hökuməti** — 22 may 1950 - 9 mart 1951-ci il tarixləri arasında Türkiyədə fəaliyyət göstərən hökumət. 

## Arxa planı
14 may 1950-ci ildə keçirilən Parlament seçkilərində Demokrat Partiyası qalib gəldi. Bu, Türkiyədə Cümhuriyyət Xalq Partiyasından başqa bir partiyanın qazandığı ilk seçki idi və Demokrat Partiyasından Adnan Menderes baş nazir seçildi.

## Kabinet

## Sonrası
Hökumət parlamentdə çoxluğa sahib idi, lakin Menderes 8 mart 1951-ci ildə istefa verdi. Buna baxmayaraq prezident Cəlal Bayar ona növbəti hökuməti qurmağı tapşırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pyrrhocorax graculus

**Pyrrhocorax graculus** — Qarğalar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Pyrrhocorax graculus Pyrrhocorax cinsinin yalnız iki növündən biridir. Onun iki yarımnövü İspaniyadan şərqə doğru, Cənubi Avropa və Şimali Afrika boyunca Mərkəzi Asiya və Nepala qədər yüksək dağlarda çoxalır və digər quşlardan daha yüksək hündürlükdə yuva qura bilər. Yumurtaları nazik atmosferə uyğunlaşaraq oksigenin daha yaxşı udulmasını və su itkisinin azaldılmasını təmin edir.

Bu quş parlaq qara lələklərə, sarı dimdiyə, qırmızı ayaqlara və fərqli səslərə malikdir. Geniş yayılmış uçuş lələkləri ilə yüngül və akrobatik uçuş tərzi vardır. Pyrrhocorax graculus ömürlük cütləşir və adətən qayalıqda mağara və ya yarıq olan yuva yerinə sadiq qalır. Düzən çubuqlardan hazırlanmış yuva qurur və üç ilə beş arası qəhvəyi ləkəli ağ yumurta qoyur. Adətən sürülər halında otlaqlarda yemək axtarır, yayda əsasən onurğasız heyvanlarla, qışda isə meyvə ilə qidalanır, turist məkanlarına yaxınlaşaraq əlavə qida tapmağa çalışır.
Yırtıcılar və parazitlər tərəfindən təhdid edilsə də və kənd təsərrüfatı təcrübələrindəki dəyişikliklər yerli populyasiyanın azalmasına səbəb olsa da, bu geniş yayılmış və bol olan növ qlobal miqyasda təhlükə altında deyil. İqlim dəyişikliyi, zəruri olan Alpin mühitini daha yüksək hündürlüklərə keçirərək uzunmüddətli təhdid ola bilər. 

Qırmızıdimdik qarğa uçuşda daha dərin qanad "barmaqlarına" və quyruq pazına malikdir, həmçinin dayanarkən qanadları quyruq ucuna qədər və ya onu aşır. 
Cinsin adı yunanca, "alov rəngli" və, "quzğun" sözlərindən götürülmüşdür. Növ epiteti olan graculus latıncada quzğun mənasını verir. Pyrrhocorax graculusun cari binominal adı əvvəllər bəzən qırmızıdimdik qarğa üçün də istifadə edilmişdir. İngilis dilindəki "chough" sözü əslində quzğunun alternativ onomatopoeik adı idi və onun səsinə əsaslanırdı. Kornuolda xüsusilə yayılmış qırmızıdimdik qarğa əvvəlcə "Korniş qarğası" kimi tanınırdı, lakin sonradan sadəcə "chough" adı ilə tanındı və bu ad bir cinsdən digərinə keçdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ageing and sexing (PDF; 0.86 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze
* Alpine chough videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* https://www.youtube.com/watch?v=oGTAQ22aEUE
Coloeus dauuricus

**Coloeus dauuricus** — Qarğalar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Coloeus dauuricus təxminən 32 sm uzunluğunda olan qərb zağcası ilə eyni ölçüdə və ya bir qədər kiçikdir, eyni nisbətlərə və oxşar davranışlara malikdir. Əsas fərq lələklərdədir. Bir çox yetkin fərdin aşağı hissələrində geniş açıq rəngli sahələr var və bu sahələr boyun boyu geniş bir yaxalıq kimi uzanır. Baş, boğaz, qanadlar və quyruq parlaq qara, qulaq örtükləri isə boz rəngdədir. Daha tünd rəngli yetkinlər və cavan fərdlər qərb zağcasına bənzəsə də, Coloeus dauuricusun gözləri qara rəngdədir. Eyni regionda yaşayan digər ala rəngli qarğa növü Corvus torquatusdur, lakin bu quş daha böyük olduğu üçün (təxminən leş qarğası ilə eyni ölçüdə və ya bir qədər böyük) qarışıqlıq yaranması ehtimalı azdır.

Coloeus dauuricus Sibirin şərqinin cənubundan Monqolustana və Çinin böyük bir hissəsinə qədər yayılıb. Şimalda yaşayan populyasiyalar qışda cənuba miqrasiya edir. Koreyaya nadir qış qonağı, Yaponiyaya isə illik nadir qış qonağıdır. Tayvana səyyah kimi qeydə alınıb. Qərbi Avropada bir neçə qeyd var. Açıq meşəliklərdə, çay vadilərində və açıq təpə və dağlarda yaşayır.

Bu əsasən qarğalarla birlikdə görülən sosial bir növdür.

Coloeus dauuricus əkin toxumları, həşəratlar, giləmeyvələr, yumurtalar, leş və nəcis daxildir.

Bu növ uyğun boşluqlar tapılmadıqda ağaclarda yuva qursa da, ağac deşikləri, qaya yarıqları və xarabalıqlar üstünlük verilən yuva yerləridir. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Позвоночные животные России: Даурская галка
Perdix dauurica

**Perdix dauurica** — Qırqovullar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat

Bu yumru quş təxminən 28–30 sm uzunluğundadır. Payızda erkəklərin çəkisi 200–340 qram, dişilərin isə 290–330 qram arasındadır. Hər iki cinsin üzü qumlu-narıncı rəngdədir və dimdiyin altında uzun lələklər var, bu da "saqqal" forması yaradır. Başın və alt hissələrin qalan hissəsi açıq boz rəngdədir, sinəsində bej rəngli bir xətt və qarın hissəsində qara ləkə var. Dişilərin qarın ləkəsi daha kiçikdir və erkəklərdən bir qədər solğundur. Onların mahnısı boz kəkliyin daha yüksək tonlu və sürətləndirilmiş versiyasına bənzəyir; kəskin və cırıltılı bir "kieerr-ik!" səsi çıxarır.

Müxtəlif yarımnövləri var və əsasən şərqə doğru getdikcə lələkləri daha tünd və qırmızımtıl olur.

Bu kəklik Qırğızıstandan Çin və Monqolustana qədər olan Şərqi Asiyanın mülayim iqlimli bölgələrində açıq çəmənliklərdə və ya step ərazilərində, o cümlədən kənd təsərrüfatı sahələrində çoxalır. Qeyri-miqrasiya edən yerli bir növdür və payız və qış aylarında çoxalma mövsümündən kənarda sürülər halında toplanır. Yayılma sahəsinin bəzi hissələrində çox oxşar və yaxından qohum olan boz kəkliklə üst-üstə düşür və onunla birlikdə üst növ təşkil edir. Açıq ərazilərdə, ideal olaraq bəzi kolluqlar və ya açıq meşəliklərin yaxınlığında yaşayır. 

Perdix dauuricalar əsasən səhər və axşam saatlarında ən fəal şəkildə qidalanır və hərəkət edir, günorta saatlarında isə istirahət edir. Hava şəraitindən asılı olaraq bu davranış dəyişə bilər. Dişilər adətən mayın ikinci və ya üçüncü həftəsində yumurta qoyur. Yuva ot və budaqlarla örtülmüş bir kolluq altında və ya yüksək otların arasında yerdə qurulur və adətən 13–20 zeytun-qəhvəyi rəngli yumurta qoyulur. Balalar açıq sarı-qəhvəyi rəngdədir və tünd qəhvəyi və qırmızımtıl ləkələrlə örtülüdür.

Bu növ toxumlarla qidalanır, lakin balalar xüsusilə zəruri zülal qaynağı kimi həşəratlarla qidalanır. Təxminən 2 həftəlik olanda qısa məsafələrə uçmaq qabiliyyətinə malikdirlər. Narahat olduqda, qanadlarını sürətlə vuraraq yuxarı qalxır və yaxınlıqdakı bir sığınacağa uçur, eyni zamanda həyəcanlı bir "hek-hek-hek!" səsi çıxarır.

### Yarımnövləri
Perdix dauuricanın iki tanınmış yarımnövü var:
* "P. d. dauurica" (Pallas, 1811)
* "P. d. suschkini" (Poliakov, 1915)

Perdix dauurica qlobal miqyasda təhlükə altında deyil, lakin yayılma sahəsinin bəzi hissələrində həddindən artıq ovlanması mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Позвоночные животные России: Бородатая куропатка
Passer moabiticus

**Passer moabiticus** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat

Passer moabiticus Yaxın Şərqin bəzi hissələrində, qərbi Əfqanıstan və şərqi İranda çoxalır. Şərq yarımnövü olan "P. m. yatii" bəzən ayrı bir növ kimi qəbul edilir və Yate sərçəsi adlanır.

12–13 sm uzunluğunda olan bu növ, fəsiləsinin daha kiçik növlərindən biridir və geniş yayılmış ev sərçəsindən təxminən 4 sm qısadır. Əksər qohumları kimi, cinsi dimorfizmə malikdir və erkəklər dişilərdən daha parlaq və fərqlənən işarələrə malikdir.
Erkək Passer moabiticus sərçəsinin boz başı, ensəsi və yanaqları var, kiçik bir qara ləkəsi var. Açıq üst göz xətti və sarı boyun yanları var. Üst hissələri tünd zolaqlı qırmızı-qəhvəyi, alt hissələri isə boz-ağ rəngdədir. Dişi kiçik bir ev sərçəsinə bənzəyir, zolaqlı qəhvəyi beli, boz başı və açıq-ağ alt hissələri var. O, ev sərçəsindən daha solğun və kiçik dimdiyə malikdir və bəzən boyun yanlarında sarı rəng göstərir. Şərq yarımnövü "P. m. yatii" daha qum rənglidir və erkəyin alt hissələri sarımtıl rəngdədir.

Bu növün yayılma sahəsi Yaxın Şərqdə nöqtəlidir, əsasən İordan çayı və Fərat çayı boyunca, cənub Türkiyə və Kiprdən İranın cənub-qərb küncünə qədər uzanır. "P. m. yatii" yarımnövü yalnız Əfqanıstanın cənub-qərbindəki Sistan bölgəsində və şərqi İranda çoxalır. Növ ilk dəfə alimlər tərəfindən yalnız Ölü dəniz ətrafında çoxalarkən qeydə alınsa da, sonradan daha şərqdə yeni populyasiyalar aşkar edilmiş və XX əsrin ikinci yarısında məlum yayılma sahəsi genişlənmişdir. Bu növ ilk dəfə 1973-cü ildə Kipr adasında qeydə alınmış və bir neçə il sonra çoxalmağa başlamışdır. Yaşayış mühitindəki dəyişikliklər bu populyasiyanın ölçüsünü tez bir zamanda azaltsa da, kiçik sayda quşların hələ də Kiprdə çoxaldığı düşünülür. Bu növ çoxalma mövsümündən kənarda miqrasiya edir və ya səpələnir. Şərq yarımnövü qışı qərbi Pakistanda keçirir, lakin qərb yarımnövünün müntəzəm qışlama yerləri əsasən məlum deyil. Qışda qərb çoxalma sahəsi yaxınlığında aparılan axtarışlarda yalnız səpələnmiş sürülər tapılmışdır. Qışda daha cənub və şərqdə, o cümlədən Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Səudiyyə Ərəbistanında sürülər tapılmışdır.

Bu növ digər sərçələr kimi, əsasən toxumlarla qidalanır. Çoxalma üçün quru düzənliklərdə, bəzi kolluqlar (o cümlədən tamarisk) və su mənbəyi olan əraziləri seçir. Ağacda yuva qurur və dörd ilə yeddi yumurta qoyur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Dead Sea sparrow at the Internet Bird Collection
Gorsachius

**Gorsachius** — Vağlar fəsiləsinə aid quş cinsi.

## Ümumi məlumat
Gorsachius köhnə dünyanın gecə vağları cinsidir və adətən meşəli ərazilərdə su yaxınlığında rast gəlinir. Bu orta ölçülü vağlar soyuq bölgələrdə miqrasiya edir, digər yerlərdə isə daimi sakinlərdir. Onlar ən az məlum olan, ən ciddi şəkildə gecə fəaliyyət göstərən, ən kiçik və ümumilikdə ən nadir gecə vağlarıdır.

Dörd növdən üçü Şərqi, Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada tapılır, sonuncu növ olan ağbel gecə vağı isə Afrikanın Sahara altı bölgələrində yaşayır. Yaponiya və Malayziya gecə vağları bir-birinə bənzəyir, nisbətən qısa dimdiyə və ümumilikdə qəhvəyi rəngə malikdirlər, boğazdan üst qarın hissəsinə qədər tünd bir xətt var. Daha böyük olan ağqulaq və ağbel gecə vağları daha tünd rəngdədir, birincisinin üz və boyun hissəsində fərqli ağ nişanlar, ikincisinin isə tamamilə qara başı var.

Onların davranışı, xüsusilə ağqulaq gecə vağının davranışı, digər gecə vağları ilə müqayisədə nisbətən az öyrənilmişdir, lakin onlar tək və ya kiçik qruplarda yuva qurur və iki ilə beş yumurta qoyur. Ümumiyyətlə gecə və alaqaranlıq vaxtı fəal olsalar da, buludlu havalarda gündüz vaxtı qidalandıqları qeyd edilmişdir. Onlar gizlənir və xərçəng, xərçəngkimilər, balıq, həşərat, qurbağa və digər kiçik heyvanlarla qidalandıqları məlumdur.

Bu gecə vağları əvvəllər Nycticorax cinsinə aid edilirdi, lakin indi bütün əsas mənbələr onları ayrı bir cins kimi tanıyır. Aşağıda sadalanan növlərdən əlavə, qırmızı və ya nankin gecə vağı da Gorsachius cinsinə aid edilirdi, lakin indi bütün əsas mənbələr onu Nycticorax cinsinə aid edir. Bu cinsdəki dörd gecə vağı növü hamısı monotipikdir. Sahara altı Afrikadan olan ağbel gecə vağı və Çin və Vyetnamdan olan ağqulaq gecə vağı əvvəllər bu cinsə aid edilirdi, lakin indi iki ayrı monotipik cinsə aid edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Karmel dağı Məryəm Ana bazilikası

**Karmel dağı Məryəm Ana bazilikası** və yaxud **Maipunun Votiv Məbədi** () — Çilinin Maipu bələdiyyəsində yerləşən Katolik kilsəsi.
## Tarixi

7 may 1818-ci ildə tikintisi qərara alındıqdan sonra, 15 noyabr 1818-ci ildə Qələbə Şapeli və ya Maipúnün Votiv Kilsəsinin ilk daşı qoyuldu və təqdis edildi. 64 illik fasilələrlə davam edən tikinti işləri maliyyə çatışmazlığı səbəbindən uzandı və köhnə kilsə təntənəli şəkildə açıldı. Lakin 1906-cı ildə baş verən güclü zəlzələ kilsənin yenidən qurulmasını zəruri etdi. 8 dekabr 1942-ci ildə Santyaqoda keçirilən Məryəm Konqresi, Karmel Dağının Məryəm Anasını şərəfləndirmək üçün Maipudakı köhnə Qələbə Şapeli ərazisində böyük bir məbəd tikmək qərarına gəldi.

Beləliklə, 16 iyul 1948-ci ildə Santyaqo Arxiyepiskopu Monsenyor Joze Mariya Karo, Xuan Martinez Gutyérrez tərəfindən hazırlanmış yeni binanın tikintisini əmr etdi. Hazırkı kilsənin tikintisi uzun illər davam etdi və bu zaman İglesias Yoven və Klandestina kimi Katolik qrupları, tikintini lüks hesab edərək, buraya sərf olunan vəsaitin Santyaqo Arxeparxiyası və ölkənin digər yoxsul insanlarına verilməsini təklif etdilər. Tikinti işləri maliyyə çatışmazlığı səbəbindən ləngidi, lakin nəhayət, 24 oktyabr 1974-cü ildə "Fundación Nacional Voto O'Higgins" (bu gün kilsənin asılı olduğu təşkilat) sayəsində Maipúnün Votiv Məbədi təntənəli şəkildə açıldı.

Məbədin zəng qülləsinin (63 metr) altında bir mənzərə nöqtəsi yerləşir. Bu məkan 3 aprel 2012-ci ildə II İohann Pavelin Çiliyə səfərinin 25-ci ildönümü ilə üst-üstə düşərək açıldı. 300 m² sahəsi olan bu məkan, Santyaqonun cənub-qərb tərəfinin panoramik mənzərəsini təqdim edir. Buraya lift və ya 323 pilləli bir pilləkən vasitəsilə çıxmaq mümkündür. Mənzərə nöqtəsində ziyarətçilərə məlumatlı məzmun göstərmək üçün audio-vizual avadanlıqlar var və içəridə dünyanın müxtəlif yerlərindəki Məryəm məbədlərinin yerini göstərən bir kompas gülü yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website (in Spanish)
* Information about the sanctuary
Amazona diadema

**Amazona diadema** — Tutuquşular fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Amazona diadema əvvəllər Amazona autumnalisin təcrid olunmuş yarımnövü hesab edilirdi. Amazona autumnalis Meksika, Mərkəzi Amerika və şimal-qərb Cənubi Amerikada geniş yayılmışdır. Lələk fərqləri cüzi olsa da, molekulyar təhlil onun növ statusunun əsaslandırılmadığını göstərə bilər.

Amazona diadema təxminən 33 sm uzunluğa qədər böyüyür. Əsasən yaşıl rəngli bir quşdur, qırmızı və qara rənglərlə zəngindir; bir çox lələklərin kənarları zidd rənglərlə haşiyələnmişdir və incə bir xətt effekti yaradır. Başın üstü, ensə, boyun, sinə və qarın hissəsi yaşıl, alın, göz ətrafı və dimdik hissəsi isə qırmızıdır. Bu qırmızı rəng gözün üstündə üst göz xətti kimi uzanmır. Birinci dərəcəli qanad lələkləri tünd qara, ikinci dərəcəli lələklər isə mavi-yaşıl rəngdədir; ilk beş ikinci dərəcəli lələyin əsası qırmızıdır və uçuş zamanı qırmızı rəng parıltısı yaradır. Quyruq yaşıl rəngdədir, yan lələklərin ucları sarımtıl-yaşıl, əsası isə qırmızıdır. Dimdiyi tünd boz, göz ətrafındakı dəri ağ rəngdədir. Gözləri narıncı, ayaqları və dırnaqları isə açıq boz rəngdədir.

Amazona diadema Braziliyanın şimalındakı Amazon hövzəsinə endemikdir. Yayılma sahəsi Rio Negro çayının aşağı hissəsi və Amazon çayının yuxarı hissəsi ilə məhdudlaşır. Müxtəlif düzənlik meşə yaşayış mühitlərində, həmçinin dağınıq ağaclar və plantasiyalar olan ərazilərdə tapılır. Manaus yaxınlığındakı "Adolfo Ducke" Meşə Qoruğunda rütubətli meşələrin təpəsində və meşə kənarlarında tez-tez rast gəlinir. Həmçinin Jaú Milli Parkında da tapılır, lakin burada nadirdir.

Bu növ əsasən meyvə və qozlarla qidalanır. Davranışı ehtimal ki, qırmızıalın amazonuna bənzəyir, çoxalma mövsümündən kənarda quşlar kollektiv şəkildə yatır və gündəlik qidalanma sahələrinə uçurlar. Burada quşlar meşə təpəsində qidalanır və yaxşı kamuflyaj olunur.

## Statusu
Bu növün məhdud yayılma sahəsi var və yaşadığı meşələrin maldarlıq və soya istehsalı üçün təmizlənməsi səbəbindən yaşayış mühitinin itirilməsi təhlükəsi ilə üzləşir. Bəzi quşlar ev heyvanı ticarəti üçün tutulur. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) bu quşun qorunma statusunu "az riskli" kimi qiymətləndirib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
21-ci Türkiyə hökuməti

**21-ci Türkiyə hökuməti** və ya **III. Menderes hökuməti** — 17 may 1954 - 9 dekabr 1955-ci il tarixləri arasında Türkiyədə fəaliyyət göstərən hökumət.

## Arxa planı
2 may 1954-cü ildə Türkiyədə keçirilən seçkilərdə Demokrat Partiyası (DP) qalib gəldi. Prezident Cəlal Bayar tərəfindən yeni hökuməti qurmaq səlahiyyəti Adnan Menderesə verildi.

## Kabinet

## Sonrası
Hökumətin Parlamentdə əksəriyyətin dəstəyinə malik olmasına baxmayaraq, Adnan Menderes siyasi böhrana görə istefa verdi. Bu istefadan sonra bir qrup deputat DP-dən ayrılaraq Hürriyyət partiyasını yaratdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
22-ci Türkiyə hökuməti

**22-ci Türkiyə hökuməti** və ya **IV. Menderes hökuməti** — 9 dekabr 1955 - 25 noyabr 1957-ci il tarixləri arasında Türkiyəfə fəaliyyət göstərən hökumət.

## Arxa planı
Əvvəlki hökumətin baş naziri Adnan Menderes siyasi böhran fonunda istefa verib. Lakin onun rəhbərlik etdiyi Demokrat Partiyası (DP) parlament çoxluğuna sahib olub və buna görə də o, növbəti kabineti formalaşdırıb.

## Kabinet

## Sonrası
Hökumət 27 oktyabr 1957-ci ildə keçirilən Parlament seçkilər nəticəsində sona çatdı və bu seçkilərdə Demokrat Partiyası azalan dəstəklə yenə səs çoxluğu qazandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
23-cü Türkiyə hökuməti

**23-cü Türkiyə hökuməti** və ya **V. Menderes hökuməti** — 25 dekabr 1957 - 27 may 1960-cı il tarixləri arasında Türkiyədə fəaliyyət göstərmişdir.

## Arxa planı
27 oktyabr 1957-ci ildə keçirilən Parlament seçkilərində Demokrat Partiyası (DP) qalib gəldi və onun lideri Adnan Menderes hökuməti qurdu.

## Kabinet

## Sonrası
Hökumət 27 May çevrilişi ilə sona çatdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ardeola rufiventris

**Ardeola rufiventris** — Vağlar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Ardeola rufiventris ilk dəfə 1850-ci ildə İsveç zooloqu Karl Jakob Sundevall tərəfindən Cənubi Afrikanın Potchefstroom yaxınlığındakı Mooi çayından toplanmış nümunələr əsasında təsvir edilmişdir. Sundevall bu növə Ardea rufiventris binominal adını vermişdir. Rufiventris epiteti latınca "qızılı" və ya "qırmızı" mənasını verən rufus və "qarın" mənasını verən venter, ventris sözlərindən yaranmışdır. Ardeola rufiventris indi 1822-ci ildə alman təbiətşünası Friedrik Boi tərəfindən təqdim edilmiş Ardeola cinsinə aid edilir. Bu növ monotipikdir, heç bir yarımnövü tanınmır. 

Bu kiçik və tünd rəngli vağ növüdür. Tünd boz baş, bel və sinəsi qırmızı-qəhvəyi qarın, qanad və quyruqla ziddiyyət təşkil edir. Uçuş zamanı parlaq sarı ayaqlar və pəncələr bədənin alt tərəfinin tük lələkləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Cavan fərdlər daha açıq və qəhvəyi rəngdədir, yetişdikcə tündləşir.

Bu növ mövsümi su basmış çəmənliklərdə, bataqlıqlarda, daşqın düzənliklərində və daxili deltalarda (məsələn, Okavango deltası), çay kənarlarında və göl sahillərindəki dayaz sularda, papirus və qamışlıqlarda, həmçinin dəryaçı sahələrində yaşayır. 

Bu gizlənən bir növdür və gizləndikdə adətən botan kimi bir duruş alır, lakin dimdiyi üfüqi vəziyyətdə olur. Adətən yaxşı bitki örtüyü olan bataqlıqların quru tərəfində və dayaz sularda ovlamağı üstün tutur. Əsasən yerli bir növdür, lakin daşqın düzənliklərinin yağış mövsümü ilə su basmasını izləmək üçün qismən miqrasiya edə bilər.

Çoxalma yağış mövsümündə və ya quru mövsümün əvvəlində daşqınların pikində baş verir. Koloniyal şəkildə qarışıq koloniyalarda yuva qurur, adətən 6-30 cüt kiçik qruplarda, lakin Zambiyadakı Bangvelu gölündə 60-80 cütlük qruplar qeydə alınmışdır. Qırmızıqarın vağlar gündüz vaxtı qidalanır, lakin bəzən gecə vaxtı da qida axtarır, adətən tək və ya beş fərddən ibarət kiçik sürülərdə ovlayır, lakin 120-dən çox fərdin bir yerdə toplandığı da qeyd edilmişdir. Ağaclarda yatmağı üstün tutur. Yuva qamışlıqlarda, ağac və ya kollarda, adətən dayaz su üzərində yerləşən kiçik bir bitki platformasıdır. Qarışıq növlü koloniyalarda qırmızıqarın vağlar adətən kənarlarda yuva qurur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rufous-bellied heron - Species text in The Atlas of Southern African Birds
Phegornis mitchellii

**Phegornis mitchellii** — Çovdarçılar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Phegornis mitchellii öz cinsinin yeganə nümayəndəsidir və heç bir yarımnövü yoxdur. Bu növ bəzən "Scolopacidae" fəsiləsinə (qumluq quşları) aid edilsə də, genetik məlumatlar onun digər Çovdarçılarla birlikdə "Charadriidae" fəsiləsində olduğunu təsdiqləyir. Görünür ki, bu növ ən yaxından Avstraliya və Yeni Zelandiyanın "Elseyornis", "Peltohyas", "Anarhynchus" və "Pedionomus" cinslərinə aid olan Çovdarçıları ilə qohumdur.

Phegornis mitchellii 16,5–19 sm uzunluğunda və 28–46 q çəkisindədir. Erkək və dişilər eyni görünüşə malikdir. Dimdiyi qara və bir qədər əyridir. Ayaqları və dırnaqları narıncı rəngdədir. Yetkin fərdlərin üzü qara, geniş ağ üst göz xətti başın arxasına qədər uzanır. Başının üstü qara, ensəsi parlaq qırmızımtıl, üst hissələrinin çoxu tünd qəhvəyi-boz, bel nahiyəsi və quyruqüstü örtükləri qara rəngdədir. Quyruğu qara olub, lələklərinin ucları ağdır. Boğazı ağ, sinəsi, qarnı və yanları qara və ağ zolaqlıdır. Cavan fərdlər yetkinlərdən daha solğundur. Üst hissələri əsasən qəhvəyi-boz olub, darçın rəngli ləkələr və zolaqlar var. Üst göz xətti boz, ensəsi isə darçın və ya qırmızımtıl rəngdədir.

Phegornis mitchellii And dağlarında, Perunun mərkəzindəki Junin departamentindən cənubda Boliviyanın qərbindən Çilinin mərkəzinə və Argentinanın cənub-mərkəzinə qədər yayılıb. Bu növ yaşayış mühiti ixtisaslaşmışdır və demək olar ki, tamamilə don xətti ilə qar xətti arasındakı torf torpaqlarında və bataqlıqlarda tapılır. Yaşayış mühiti "uzun axınlar və yaz hovuzları ilə qarışıq otlu sahələr şəbəkəsi ilə xarakterizə olunur". Peruda 4100–5000 metr yüksəklikdə tapılsa da, yayılma sahəsinin cənub hissəsində 2000 metrə qədər enir.

Phegornis mitchellii demək olar ki, həmişə tək və ya cütlər halında görülür. Bunun sosial monoqamiya, əraziçilik, az populyasiya sıxlığı və ya kifayət qədər tədqiqat olmaması ilə əlaqəli olub-olmadığı məlum deyil.

Phegornis mitchellii yayılma sahəsinin cənub hissəsində yüksəklik miqrantıdır. Ən yüksək ərazilərdə yuva quran fərdlər martda aşağı ərazilərə köçür və oktyabrda qayıdır. Ən cənub populyasiyasının ən azından qismən şimal-cənub miqrasiyası etdiyi düşünülür.

Phegornis mitchellii adətən tək və ya cütlər halında qidalanır, nəm torpaqda və ya dayaz sularda qidalanır və su səthindən və su bitkilərindən ovunu tutur. Qidası təfərrüatlı şəkildə təsvir edilməsə də, əsasən su onurğasızları ilə qidalandığı məlumdur.

Phegornis mitchelliinin yumurta qoyma dövrü Çilidə oktyabrdan dekabra qədər, Boliviyada isə yanvara qədər davam edir. Yuvası yerdə bir çuxur və ya quru otlardan hazırlanmış bir platformadır. Bütün qeydə alınmış yumurta sayı iki olmuşdur. İnkubasiya müddəti və balaların uçma vaxtı məlum deyil.

## Statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) diadem qumluq yağışcüllütünü "Təhlükəyə Yaxın" kimi qiymətləndirib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Diademed sandpiper-plover photo gallery VIREO (with picture of egg clutch)
*Photo-High Res Borderland-tours
Ardeola idae

**Ardeola idae** — Vağlar fəsiləsinə aid quş növü
## Ümumi məlumat
Ardeola idae Madaqaskar göl vağı və ya Madaqaskar squacco vağı kimi tanınır. Onlar Madaqaskarda, Reyunion və Seyşel adalarında çoxalır, çoxalmayan mövsümdə isə Şərqi Afrika qitəsində keçirirlər. Populyasiyanın 1,300-4,000 yetkin fərddən ibarət olduğu təxmin edilir və növ təhlükə altında hesab edilir.

Ardeola idae ilk dəfə 1860-cı ildə alman həkimi və ornitoloq Qustav Hartlaub tərəfindən təsvir edilmişdir. Bu növ monotipikdir, yəni fərqli yarımnövləri yoxdur.

Ardeola idae 45-50 sm hündürlüyə və 250-350 qram çəkiyə qədər böyüyür. Cinslər arasında çəki fərqi çox deyil, çünki onların skelet quruluşu olduqca oxşardır. Lələk, göz və dimdik rəngləri həyat mərhələsinə (balaca, cavan və yetkin) və çoxalma statusuna görə müəyyən edilir.

Yetkin fərdlərin çoxalmayan dövrdə başın üst hissəsi və arxa hissəsi qəhvəyi və qarışıq rəngdədir, bədənin digər hissələrində isə qəhvəyi rəng üstünlük təşkil edir. Dimdiyi əsasən yaşıl rəngdədir və qara ucu var, gözləri isə sarıdır. Uçuş zamanı ağ rəngli uçuş lələkləri aydın görünür. Aşağı bel və yuxarı çiyin lələkləri sərbəst quruluşlu və uzundur. Bundan əlavə, boyunun aşağı hissəsindəki lələklər incə uzun uclara ayrılır və yuxarı sinəni örtür.

Çoxalma dövründə əsas fərq bədənin ağ rəngli olması və dimdiyin tünd mavi rəng almasıdır. Çoxalma dövründən çıxdıqda arxa hissədə aralıq rəngli lələklər meydana çıxır və boyun və sinə kimi yerlərdə sıx lələklər əmələ gəlir.

Ardeola idae tez-tez ağac və kollarda gizləndiyi üçün növlər arasında səsləri fərqləndirmək çətin ola bilər. Bu növün iki əsas səsi var, uçuş çağırışı və burr çağırışı. Uçuş çağırışı 0,5 saniyə davam edir və uçuş zamanı digər quşlarla aralarında məsafəni qorumaq üçün 5 saniyəlik fasilələrlə istifadə olunur. Burr çağırışı isə rəqib vağlar yuva yaxınlaşdıqda istifadə olunur.

Onların yayılma sahəsi təxminən 553,000 km² təşkil edir. Madaqaskarın kiçik otlu bataqlıqları, gölləri, gölməçələri, çayları və düyü sahələri kimi müxtəlif yaşayış yerlərini məskun edir. Aldabra bölgəsində yaşayanlar isə əsasən manqrov meşələrində, daxili gölməçələrdə və laqun sahillərində tapılır. Bu növ dəniz səviyyəsindən 1,800 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə tapıla bilər.

Ardeola idaenin əsas davranış xüsusiyyətlərindən biri illik miqrasiya modelidir. Onlar may ayında Madaqaskardan Şərqi Afrika qitəsinə miqrasiya edir və oktyabr ayında çoxalma ərazilərinə qayıdır. Yetkinliyə çatmamış fərdlər isə çoxalma ərazilərinə səyahət etmək fayda götürmədiyi üçün çoxalmayan ərazilərdə qalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Scytalopus schulenbergi

**Scytalopus schulenbergi** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Scytalopus schulenbergi müxtəlif dövrlərdə Scytalopus simonsi, S. urubambae və S. argentifrons ilə yaxından qohum hesab edilmişdir, lakin sonuncu ən az ehtimal olunanıdır.

Scytalopus schulenbergi 10 sm uzunluğundadır, iki erkək fərdin çəkisi 15,2 və 17 q olmuşdur. Növ öz adını erkəklərin gümüşü alın və üst göz xəttindən alır, bu xətt üst göz xəttinin altında qara bir "mask" ilə əhatə olunur. Erkəyin üst hissələri tünd boz olub qəhvəyi çalarlıdır və qırmızımtıl narıncı bel nahiyəsi ilə tünd zolaqlara malikdir. Aşağı hissələri boz rəngdədir, ön tərəfdən arxa tərəfə doğru açıqdan tündə doğru dəyişir. Yanları və quyruqaltı hissəsi, bel nahiyəsi kimi, qırmızımtıl narıncı rəngdədir və tünd zolaqlara malikdir. Dişi fərd oxşar olsa da, "diadem" daha kiçik və solğundur, üst hissələrin qəhvəyi çalarları daha tünddür. Cavan fərd qızılı-qəhvəyi rəngdədir, alt hissəsi daha açıq rəngdədir və bütün bədənində zolaqlar və ləkələr var.

Scytalopus schulenberginin yayılma sahəsi Perunun Kusko departamentindəki Vilkanota silsiləsindən Boliviyanın Koçabamba departamentinə qədər uzanır. Bambu və digər sıx alt bitki örtüyü olan rütubətli dağ meşələrində, ağac xəttinə yaxın ərazilərdə, 2800–3400 metr yüksəklikdə tapılır.

Scytalopus schulenbergi yerdə və yaxınlığında həşəratlarla qidalanır. Sürətlə hərəkət edərək yosun və bitkilərdən qida toplayır və yosunlu budaqları yoxlayır.

Scytalopus schulenberginin sentyabrdan yanvara qədər çoxaldığı düşünülür. Təsvir edilmiş yeganə yuva yosun və şibyələrdən hazırlanmış bir top idi.

## Statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Scytalopus schulenbergini "az riskli" kimi qiymətləndirib. Populyasiya ölçüsü müəyyən edilməsə də, sabit olduğu görünür. Bu növ bir neçə qorunan ərazidə tapılır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ardeola grayii

**Ardeola grayii** — Vağlar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Ardeola grayii qısa boyunları, qısa və qalın dimdikləri və açıq qəhvəyi bel lələkləri ilə yığcam quruluşa malikdir. Yayda yetkin fərdlərin uzun boyun lələkləri olur. Uçuş zamanı görünüşləri dəyişir və qanadların ağ rəngi onları çox fərqləndirir. Onlar Ardeola ralloidesə çox bənzəyir, lakin daha tünd bel lələklərinə malikdirlər. Yayılma sahəsinin şərqində onlar Ardeola bacchus ilə əvəz olunur.
Çoxalma mövsümündə qırmızı ayaqları olan fərdlər qeydə alınmışdır. Bu rəqəmlər bunun yetkin fərdlər üçün çoxalma mövsümündə normal bir dəyişiklik olduğunu göstərmir və bəziləri bunun genetik variantlar ola biləcəyini irəli sürmüşdür.

Eritristik lələk rəngi də qeydə alınmışdır. Maldiv adalarında tapılan populyasiyalar üçün phillipsi yarımnövü təklif edilmişdir, lakin bu geniş qəbul görməmişdir. Bu növ yaxın qohumları olan Çin göl vağı, Yava göl vağı və Madaqaskar göl vağı ilə supernöv əmələ gətirir.

Ardeola grayii Hindistanda çox geniş yayılmışdır və adətən tək-tək qidalanırlar, lakin quraq mövsümlərdə kiçik bataqlıqlarda qida mənbələrinin yüksək konsentrasiyası olduqda bəzən bir-birinə yaxın qidalanırlar. Onlar yarı-kolonial çoxalan quşlardır. Həmçinin zibil yığınlarında qidalandıqları da müşahidə edilmişdir. Quraq mövsümlərdə bəzən yaxşı suvarılan çəmənliklərdə və ya hətta quru otlaqlarda qidalanırlar. Qidalanarkən yaxın yanaşmaya icazə verirlər və yalnız çox yaxın məsafədə uçurlar. Bəzən məşğul şəhər ərazilərindəki ağaclar üzərində ümumi yerlərdə yığıncaq edirlər.

Ardeola grayiinin  qidalanma yeri bataqlıq sahələrdir. Adətən gölməçələrin kənarında qidalanırlar, lakin su səfəri kimi üzən bitkilərdən də geniş istifadə edərək daha dərin sulara çıxırlar. Bəzən su üzərində üzür və ya havadan balıq tutaraq daha dərin sulara enirlər. Həmçinin sudan tullanaraq çıxan balıqları tutmaq üçün uçduqları da müşahidə edilmişdir. Bəzən su üzərində alçaq uçaraq qurbağa və balıqları sahilə doğru sürürlər və sahil boyu yerləşirlər. Çörək qırıntılarını götürüb su səthinə ataraq balıqları cəlb etdikləri də qeyd edilmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Internet Bird Collection
* https://youtube.com/shorts/ERoGeDemBb8?si=IIiWWdzQbYTseh3u
* https://youtube.com/shorts/aQQRFKcWmj0?si=OU5wTigt75NXAWI-
* Calls of Indian Pond Heron
Andrev Nikolson

**Endrü Fabian Nikolson** (; Mississauga, Ontario, Kanada) — kanadalı peşəkar basketbolçu, hazırda Daegu KOGAS Pegasus klubunda çıxış edir. O, Sent Bonaventura Universitetində basketbol oynamış və 2012 NBA seçimində Orlando Magic tərəfindən 19-cu seçimlə draft edilmişdir.

## Gənclik illəri
Nikolson basketbola nisbətən gec — orta məktəbin son illərində başlamışdır. Ayaq sınığı səbəbindən bir mövsümü buraxsa da, 2007 və 2008-ci illərdə *Toronto Star* tərəfindən məktəblilər arasında All-Star komandasına daxil edilmişdir.

## Universitet karyerası
2008–2012-ci illərdə Sent Bonaventura Bonnies komandasında çıxış etmişdir. 2012-ci ildə Atlantik 10 Konfransının "İlin oyunçusu" seçilmiş, həmçinin ABŞ-da müxtəlif All-American siyahılarına daxil edilmişdir. Kollec karyerasını 2103 xal, 887 ribaund və 244 blokla başa vurmuşdur.

## Peşəkar karyera

### Orlando Magic (2012–2016)
2012 NBA seçiminin 1-ci raundunda Orlando Magic tərəfindən 19-cu seçimlə seçilmişdir. İlk mövsümündə orta hesabla 7.8 xal və 3.4 ribaundla oynayaraq komandanın əsas rotasiyasına daxil olmuşdur. 2013-cü ildə NBA Rising Stars Challenge oyununda iştirak etmişdir.

### Vaşinqton Vizards və Bruklin Nets (2016–2017)
2016-cı ilin iyulunda Vaşinqton Vizards ilə 26 milyon dollarlıq dördillik müqavilə imzalamışdır. 2017-ci ilin fevralında Bruklin Nets klubuna transfer olunmuşdur.

### Çin və Koreya (2017–indiki dövr)
2017–2020 illəri arasında Çin Basketbol Assosiasiyasının müxtəlif klublarında, o cümlədən Guangdong Southern Tigers və Fujian Sturgeons komandalarında oynamışdır. 2021-ci ildən Daegu KOGAS Pegasus klubunda çıxış edir.

## Beynəlxalq karyera
Kanadanın milli basketbol komandasının üzvü olmuşdur.  
* 2015 Panamerika Oyunları — gümüş medal  
* 2015 FIBA Amerika Çempionatı — bürünc medal

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Basketball Reference profili
* NBA rəsmi profili
Eldar bəy

**Eldar bəy** və ya **Eldar bəy Qazıqumuqlu** — Qazıqumuq xanlığının ikinci xanı Murtazəli xanın oğlu, Köhnə Şamaxıda naiblik etmiş bəy.

## Həyatı
1760-cı illərin sonlarında Fətəli xanın nüfuzunun sürətlə artdığını görən Eldar bəy əmisi, Qazıqumuq xanı Məhəmməd xanla mübahisəyə girərək Fətəli xanın tərəfinə keçdi. Bir neçə ildən sonra, 1770-ci ildə Fətəli xan onu Köhnə Şamaxıya naib təyin etdi.

Həmin dövrdə Fətəli xan cənub istiqamətində yürüşə başlamazdan əvvəl Quba və Dərbəndin təhlükəsizliyini möhkəmləndirməyi qərara aldı. Cənubi Dağıstanda — Tərki və Buy&shy;nakla yanaşı — daha bir dayağa malik olmaq üçün o, Şamxalla ittifaqa gələrək həmin dövrdəki Qazıqumuq xanını devirmək və onun yerinə Eldar bəyi oturtmaq niyyətində idi. Eldar bəy Qazıqumuqlu Məhəmməd xanın qardaşı oğlu idi və həmin dövrdə Şamaxının Qubaya məxsus hissəsini idarə edirdi. Əgər bu plan baş tutsaydı, Fətəli xan Təbrizə yürüş etmək niyyətində idi.

1774-cü ildə Fətəli xan ilə onun siyasi rəqibləri arasında Xudat yaxınlığında yerləşən Gavduşan çölündə həlledici toqquşma baş vermişdir. Döyüşdə əvvəllər Fətəli xanın etimadını qazanmış, sənədlərdə "Fətəli xanın yaxın silahdaşı", "Quba xanlığının şanlı sərkərdəsi" kimi adlandırılan, lakin sonradan onun düşmənləri tərəfinə keçmiş Qazıqumuqlu Eldar bəy də iştirak etmiş və bu qarşıdurma zamanı həlak olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Scytalopus diamantinensis

**Scytalopus diamantinensis** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Scytalopus diamantinensis 2007-ci ildə yeni bir növ kimi təsvir edilmişdir. O zaman Scytalopus pachecoi ilə yaxından qohum olduğu düşünülürdü və "Amerika Ornitologiya Cəmiyyəti"nin (AOS) "Cənubi Amerika Təsnifat Komitəsi" ilə, "Clements" taksonomiyası bu yanaşmanı qəbul etmişdir. Lakin "Beynəlxalq Ornitologiya Konqresi" (IOC) bu yerləşdirməni qəbul etməmişdir.

Scytalopus diamantinensis təxminən 10–11 sm uzunluğunda və 15 q çəkisindədir. Yetkin fərdlərin lələkləri Planalto tapakulosu ilə eynidir. Erkəyin üst hissələri əsasən tünd boz, alt hissələri isə daha açıq boz rəngdədir. Yanları bej rəngdədir və tünd zolaqlara malikdir, bu onu oxşar lakin zolaqsız siçan rəngli tapakulodan fərqləndirir. Dişi fərd daha qəhvəyi rəngdədir.

Scytalopus diamantinensis yalnız Braziliyanın Bahia ştatındakı Çapada Diamantina bölgəsində tapılır. Əsasən "campo rupestre" adlanan otlaq və qayalıq əraziləri ilə xarakterizə olunan bir regionda qalan sıx meşə sahələrində yaşayır. Dəniz səviyyəsindən 850–1600 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

Scytalopus diamantinensisin qidası və qidalanma fenologiyası haqqında heç bir məlumat dərc edilməmişdir.

Scytalopus diamantinensisin çoxalma davranışı haqqında demək olar ki, heç nə məlum deyil. Təsvir edilmiş bir yuva var, bu, qaya yarığında otlardan hazırlanmış bir qab idi. İki balanı hər iki valideyn qidalandırırdı.

## Statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Scytalopus diamantinensisi "Təhlükə Altında" kimi qiymətləndirib, çünki "onun çox kiçik bir yayılma sahəsi var və beşdən az məskunlaşma yeri var. Yaşayış mühiti təbii bitki örtüyünün qəhvə və banan plantasiyaları ilə əvəz olunması, məişət və sənaye üçün oduncaq toplanması və tənzimlənməmiş turizm səbəbindən azalır."
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bonasa umbellus

**Bonasa umbellus** — Qırqovullar fəsiləsinin tetralar tribasına aid quş növü.
## Ümumi məlumat

Bonasa umbellus ilk dəfə Karl Linney tərəfindən 1766-cı ildə “Systema Naturae” əsərinin 12-ci nəşrində təsvir edilmişdir. O, bu quşu “Tetrao umbellus” adı ilə Avrasiya kəklikləri ilə eyni yarımfəsilədə təsnif etmişdir. “Bonasa” cinsi isə 1819-cu ildə britaniyalı təbiətşünas Con Frensis Stivens tərəfindən təqdim edilmişdir. “Ruffed grouse” adı yalnız bu növə aiddir, lakin bu quş tez-tez səhvən “qırqovul” və ya “çöl toyuğu” kimi adlandırılır ki, bu adlar digər quş növlərinə aiddir. Həmçinin bu quşa “dəmirçi” və ya “ildırım toyuğu” kimi ləqəblər də verilir.

Bonasa umbellus yığcam və orta ölçülü quşdur. Çəkisi 450–750 qram, uzunluğu 40–50 sm, qanadlarının aralığı isə 50–64 sm arasında dəyişir. Onların iki əsas rəng növü var, boz və qəhvəyi. Boz rəngli olanlarda baş, boyun və bel boz-qəhvəyi, sinəsi isə açıq rəngli və zolaqlıdır. Quşun alt hissəsi və yanları əsasən ağ rəngdədir. Quşun ümumi görünüşü alaca-bulacadır və boğazı adətən daha açıq rəngdədir. Quyruğu əsasən qəhvəyi-boz rəngdədir və sonunda geniş qara zolaq var. Qəhvəyi rəngli olanlarda isə quyruq eyni rəng və naxışdadır, lakin qalan lələklər daha çox qəhvəyi rəngdədir, bu da quşu daha təkçə görünüşlü edir. İki rəng növü arasında müxtəlif aralıq formalar da mövcuddur; isti və rütubətli şərait ümumiyyətlə qəhvəyi rəngli quşları üstün edir. 

Bonasa umbellus digər kəklik növlərindən fərqli olaraq, cütləşmə zamanı səs çıxarmaq əvəzinə “drumming” adlanan qeyri-səsli akustik nümayişdən istifadə edir. Bu, quşun qanadlarını sürətlə vuraraq aşağı tezlikli səs çıxardığı bir nümayişdir. Bu səs başda yavaş, sonra sürətlənir (tup... tup... tup..tup-tup-tup-tup). Bu səs sıx meşədə belə 0,40 km məsafədən eşidilə bilər.

Bonasa umbellus vaxtının çoxunu sakit şəkildə yerdə keçirir və qəflətən qorxanda qanadlarını səsli şəkildə çırparaq uçur. Qışda istilik üçün qara basır və yaxınlaşdıqda qardan qəflətən çıxa bilər.

Erkək bonasa umbellus öz ərazisini “drumming” nümayişi ilə qoruyur. Bu səs qanadlarını havaya vuraraq vakuum yaratmaqla əmələ gətirilir. Adətən bu nümayiş zamanı o, bir kütük, daş və ya torpaq təpəsinin üstündə durur. Səs çıxarmaq üçün kütüyə vurmur, yalnız onu bir növ səhnə kimi istifadə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ruffed Grouse Species Account – Cornell Lab of Ornithology
* Ruffed grouse hen video Appalachian Mountains, Floyd Virginia
Baba Luba

***Baba Luba*** — musiqiçi Danny Bassanın itkin düşmüş atasını tapmaq üçün Braziliyaya səfərini izləyən İsrail sənədli filmidir. Film İsrail Film Akademiyası Mükafatlarında "Ən yaxşı sənədli film" nominasiyasının qalibi olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Danny Bassanın musiqisi
* The Jewish Channel icmalı
* Yeni İsrail Kino Fondu
* Amythos Films saytı