open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avtomatizm (fiziologiya)

**Avtomatizm** — orqanın və ya ayrı-ayrı hüceyrələrin zahiri səbəblərdən asılı olmayaraq ritmik, dövri və ya qeyri-dövri fəaliyyət qabiliyyəti. Bu, hətta orqanizmdən ayrılmış ürəyin, bağırsaq ilgəyinin yığılması, bəzi epiteli hüceyrələri "kirpikciklərinin" titrəməsi, bitki hüceyrələrində mübadilə proseslərinin dövriliyi, ya da inkişafın daha yüksək pilləsində oyanıcılığa malik hüceyrələr sisteminin fəaliyyətidir. Məsələn, ürək əzələlərində və ya beynin tənəffüs mərkəzində yerləşən sinir hüceyrələri. Avtomatizmin digər forması şərti refleks əlaqələrinin möhkəmlənməsi nəticəsində yaranan passiv, mexaniki sürətdə edilən stereotip hərəkətlər, məsələn, yeriyərkən ətrafların hərəkəti, həmçinin müxtəlif əzələ qruplarını (boyun, bədən, ətraflar) əhatə edən köməkçi hərəkətlər və s. hərəki avtomatizmdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Автоматизм // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. — 1-е изд. — М. : Большая российская энциклопедия, 1991. — ISBN 5-85270-160-2.
* Большая медицинская энциклопедия / под ред. Петровского Б. В. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Т. 1. — С. 39–40.
* Руководство по гистологии / под ред. Данилова Р. К. — 2-е изд., исправленное и дополненное. — СПб.: СпецЛит, 2010. — С. 171. — 831 с. — ISBN 978-5-299-00421-2.
Avtomatik bloklama

**Avtomatik bloklama** — qəzanın qarşısını almaq üçün obyektin iş rejiminin avtomatik dəyişdirilməsi; maşın, aparat və cihazların işini idarə edən zaman səhvə yol verməyən avtomatik quruluşlar məcmusu. Məsələn, avtomat dəzgah xəttində dəzgahlardan biri dayandıqda və ya onun iş rejimi pozulduqda avtomatik bloklama bütün xətti dayandırır. Avtomatik bloklama dəmiryol stansiyaları arasında qatarın hərəkətini avtomatik tənzimləyir. Avtomatik bloklamada stansiyalararası məsafə 1,000–3,000 metrlik blok-sahələrə bölünür və eyni istiqamətdə gedən qatarlar arasında minimal intervallar saxlanılır. Qatar blok-sahəyə daxil olduqda işıqforun yaşıl işığı avtomatik olaraq qadağanedici (qırmızı) işıqla əvəz edilir. Eyni zamanda arxa blok-sahədəki işıqda arxadan gələn qatarın sürücüsünü xəbərdar edən sarı işıq yanır. Hərəkət edən qatar ilə işıqfor arasında əlaqə rels elektrik dövrəsi (relslərdən keçən elektrik cərəyanı) ilə yaradılır. Azərbaycanda dəmiryol şəbəkəsində və Bakı metropolitenində avtomatik bloklama geniş tətbiq olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Герман Л.А., Калинин А.Л. Электроснабжение автоблокировки и электрической централизации. М., Транспорт, 1974 год, 168 страниц.
*
Kollec de Frans

Kollec de Frans (; ) — əvvəllər **Kral Kolleci** (*Collège Royal*) və ya **İmparator Kolleci** (*Collège impérial*) kimi tanınan və 1530-cu ildə I Fransisk tərəfindən təsis edilən Fransada ali təhsil və tədqiqat müəssisəsidir. Collège de France Fransanın ən nüfuzlu tədqiqat müəssisəsi kimi tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Collège de France website, İngilis dilində əsas səhifə
Avtoqatar

**Avtomobil qatarı** — bir və ya bir neçə qoşqulu avtomobil. Avtomobil qatarı yük və sərnişin (qoşqulu avtobus) üçün olur. Adi avtomobillərə nisbətən avtomobil qatarında daşınan yükün miqdarı çox, istismar xərcləri, yükləmə-boşaltma zamanı dayanmalar, görülən iş vahidinə sərf edilən istismar materiallarının miqdarı az olur. Yük uzaq məsafəyə daşındıqda avtomobil qatarının iqtisadi səmərəsi daha da yüksəlir. Avtomobil qatarı vahid tormoz sistemi və elektrik avadanlığı şəbəkəsi ilə təchiz edilir. Çətin yol şəraitində aktiv oxlu avtomobil qatarından istifadə olunur. Belə qatarda bürücü moment mühərrikdən yalnız yedək maşının aparan oxuna deyil, həm də bir və ya bir neçə qoşqu oxuna ötürülür.

## İstinadlar
İlk vətən

**İlk vətən** və ya **urheymat** (, "mənşə" + **, "vətən") — protodilin ilkin vətənini təsvir edən tarixi linqvistika termini.

Sözügedən dil ailəsinin yaşından asılı olaraq protodilin “vətəni” əgər yayılması tarixi köçlər nəticəsində baş veribsə, demək olar ki, qəti formada, çox qədim tarixi dövrlərdə meydana gəlibsə, daha az dəqiqliklə müəyyən edilə bilər.

## Hind-Avropa

Proto-Hind-Avropalıların (PIE) vətəni haqqında ən çox qəbul edilən nəzəriyyə bu dilin Qara dəniz-Xəzər çöllərində eramızdan əvvəl 4000-ci illərdə yayılmağa başladığını iddia edən “çöl fərziyyəsi”dir. Azlıqda qalan bəzi tədqiqatçılar isə əsas vətənin Anadoluda eramızdan əvvəl 8000-ci ildə mövcud olduğunu iddia edən Anadolu fərziyyəsini dəstəkləyirlər. Diqqətəlayiq bir ehtimal olsa da, üçüncü iddia, onların əsas vətənini Qafqazın cənubunda yerləşdirən erməni hipotezinin böyük ehtimalla həqiqətə uyğun olmadığı hesab olunur.

Neolit ​​kreolizasiyası fərziyyəsi, Paleolit ​​Davamlılıq Nəzəriyyəsi və Yerli Aryanlar nəzəriyyəsi də daxil olmaqla, proto-hind-Avropa xalqının əsas vətəni üçün bir neçə başqa nəzəriyyə də təklif edilmişdir.

## Türk
Türk dillərinin mənşəyi və yarandığı vaxtın müəyyənləşdirilməsi mübahisəli məsələlərdən olsa da, onların əsas vətəni üçün Transxəzər çöllərindən  Şimal-Şərqi Asiyada mövcud olan Mancuriyaya qədər müxtəlif regionları əhatə edən bir çox nəzəriyyələr mövcuddur.

Ən qədim Çin qeydlərinə qədər yazılı mənbələrin olmaması və ilk türk xalqlarının köçəri təbiəti türk dilinin ilkin vətəninin yerini və tarixini təyin etməyi çətinləşdirir. Prototürk əsas vətənini tapmaq cəhdləri ümumiyyətlə Qərbi və Mərkəzi Sibirdə və onun cənub regionlarında inkişaf etmiş erkən arxeoloji üfüqlərlə əlaqələndirilir.

Türk populyasiyalarında aşkar edilən orijinal türk genetik təsiri Şərqdə ən yüksək səviyyədə olarkən, Qərbdə isə ən aşağı səviyyədədir. Türkiyə türklərində Mərkəzi Asiyanın genetik populyasiyaya töhfəsi cəmi 9% ətrafındadır.

## İstinadlar
Anadolu fərziyyəsi

thumb|250x250pik|E.ə. VII minillikdən e.ə. V minilliyə qədər neolit genişlənməsi

Anadolu fərziyyəsi 1987-ci ildə İngilis arxeoloqu Colin Renfrew tərəfindən hazırlanmış və proto-Hind-Avropalıların yayılmasının Neolit ​​Anadolusunda yarandığını irəli sürmüş bir nəzəriyyədir. Kurqan fərziyyəsinə qarşı akademik dairələrdə dəstəklənən ən mühüm nəzəriyyə hesab olunur.

Anadolu fərziyyəsi, Neolit ​​dövründə Anadoluda yaşayan proto-Hind-Avropa dillərində (PHA) danışanların eramızdan əvvəl VII və VI minilliklərin Neolit ​​inqilabı zamanı yayıldığını və Hind-Avropa dillərinin tarixən yayılmasına səbəb olduğunu irəli sürür.

Bu fərziyyəyə görə, Hind-Avropa dilləri eramızdan əvvəl VII minillikdə Aqrar inqilab nəticəsində Kiçik Asiyadan Avropaya sülh yolu ilə yayılmışdır. Bu fərziyyəyə görə, Neolit dövründəki ​​Avropa əhalisinin əksəriyyəti Hind-Avropa dillərində danışırdı və sonrakı köçlər əvvəllər mövcud olan Hind-Avropa dillərini başqa yeni gələn Hind-Avropa dilləri ilə əvəz etmişdir.

## Həmçinin bax

Hind-Het fərziyyəsi
Avtomobil qoşunları

**Avtomobil qoşunları** və ya **nəqliyyat qoşunları** — döyüş əməliyyatına lazım olan döyüş sursatı, yanacaq, ərzaq və s., həmçinin yaralıları, xəstələri, texnikanı daşıyan xüsusi qoşun növü. Avtomobil qoşunları avtomobil nəqliyyatı olmayan qoşunları da daşıya bilər.

## Həmçinin bax
* Araba qoşunu

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Военный энциклопедический словарь (ВЭС), Москва (М), Военное издательство (ВИ), 1984 г., 863 стр. с иллюстрациями (ил.), 30 листов (ил.);
* Большая советская энциклопедия (БСЭ), Третье издание, выпущенной издательством «Советская энциклопедия» в 1969—1978 годах в 30 томах;
* 

## Xarici keçidlər
* Автомобильные войска России: сто лет назад
* Награды к юбилею 100-летия Автомобильных войск
Avtomodelizm

**Avtomodelizm** və ya **avtomodel idmanı** — texniki idman növü; avtomobil modellərinin hazırlanması və yarışlarda sınaqdan keçirilməsi.

## Tarixi
Avtomodelizm 1940-cı illərdə Avropada meydana gəlmiş, 1956-cı ildən SSRİ-də də yayılmağa başlamışdır. Avtomobil modelləri daxiliyanma mühərrikli, elektrik mühərrikli, ezin mühərrikli və radio ilə idarə edilən olur. Avtomodelizm yarışları kordodramda (diametri təqribi 20 metr olan beton yol) keçirilir. Modellər (radio ilə idarə edilənlərdən başqa) kord adlanan polad məftillə meydançanın mərkəzində diyircəkli yatağa birləşdirilir və dairə boyunca hərəkət edir. Azərbaycan avtomodelçiləri SSRİ-də keçirilən ümumittifaq yarışlarında üç dəfə birinci yeri tutmuşdur (1969, 1970, 1971). Avtomodelizmə SSRİ Avtomodel İdmanı Federasiyası (1968-ci ildən Avropa Avtomodel İdmanı Federasiyasına daxildir) rəhbərlik edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Международная ассоциация гонок слоткаров ISRA
* RCracer - Журнал о радиоуправляемых автомоделях и автомодельном спорте в России
Avtorizə tərcümə

**Avtorizə tərcümə** — müəllif tərəfindən bəyənilmiş və ya onun razılı ilə edilmiş tərcümə. Müxtəlif ölkələrin qanunvericiliyində bu sahə haqqında fərqli-fərqli hissələr var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Caveat Translator: Understanding the Legal Consequences of Errors in Professional Translation, Jody Byrne, University of Sheffield
*Guide to Translation of Legal Materials
Avtostop (dəmiryol)

**Avtostop** — işıqfor və digər siqnal vasitələrinin işarəsinə görə dəmiryol qatarını avtomatik dayandıran qurğular sistemi. Maşinist yolun bağlı olduğunu göstərən işarə qarşısında qatarı saxlamadıqda avtostop rels dövrəsinin köməyi ilə qatarı avtomatik dayandırır. Bunun üçün relsin yanında induktor qoyulur və bu, yol işarə qurğusu ilə birləşdirilir. Avtostopun tətbiqi maşinistin diqqətsizliyi üzündən baş verə biləcək qəzanın qarşısını alır, işarəyə riayət olunmasını təmin edir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Avtotransformator

**Avtotransformator** — yüksək gərginlik dolağının bir hissəsindən alçaq gərginlik dolağı kimi istifadə olunan birdolaqlı elektrik transformatoru. Kiçik transformasiya əmsallı (g≤2) avtotransformator ikidolaqlı elektrik transformatorundan yüngül və ucuz olur. Dolaqlar arasında elektrik əlaqəsi olduğuna görə hər iki dolağın izolyasiyası yüksək gərginliyə hesablanır. Avtotransformator yüksək gərginlik şəbəkələrinin başqa gərginliyi şəbəkələrlə əlaqələndirmək, dəyişən cərəyanlı güclü elektrik mühərriklərinin işəsalma qurğularında elektrik gərginliyi çeviricisi kimi, rele mühafizəsi sxemlərində gərginliyi səlis tənzimləmək, həmçinin şəbəkədən məişət cihazlarına lazımi gərginliyi cərəyan vermək üçün işlədilir.

## __LEAD_SECTION__

**Avtotransformator** transformatorun bir növüdür, birinci və ikinci dolaqları bir ümumi dolaqda birləşdirilir və təkcə maqnit əlaqəsi deyil, həm də elektrik əlaqəsi var.

Avtotransformatorun üstünlüyü daha yüksək FİƏ-dır, çünki gücün yalnız bir hissəsi çevrilir - bu, giriş və çıxış gərginlikləri yalnız bir qədər fərqli olduqda xüsusilə vacibdir. Çatışmayan cəhəti birinci və ikinci dövrələr arasında qalvanik izolyasiyanın olmamasıdır. Avtotransformatorda ikinci dolaq birinci dolağın bir hissəsidir və şəbəkə ilə birbaşa elektrik əlaqəsinə malikdir. Bu potensial olaraq risklər daşıyır: iş şəraiti pozularsa və ya bir tərəfdən qəza baş verərsə, digər tərəfdən nasazlıq və/yaxud qəza baş verəcək. Məsələn, yüksək gərginlikli xətlərdən biri yerə çatdıqda, aşağı gərginlikli xətt yerə nisbətən yüksək potensiala çevrilir. Yəni, təsvir edilən vəziyyətdə, 6 kV-lik tərəfdəki istehlakçılar yerə nisbətən 10 kV-lik bir gərginlik altında ola bilərlər. Avtotransformatorlarda qısaqapanma rejimlərində dolaqlarda yüksək qısaqapanma cərəyanları və mexaniki qüvvələr var ki, bu da etibarlılığa mənfi təsir göstərir. Həmçinin, layihələndirmə zamanı qısaqapanma cərəyanlarının dəyərlərini nəzərə almaq lazımdır. 
## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Автотрансформатор: устройство, принцип действия, схема, типы
Aqan

**Aqan** () — Rusiyanın Tümen vilayətində çay. Tromqeyan çayının (Obun qolu) sol qoludur. Uzunluğu 544 kilometr, hövzəsinin sahəsi isə 32,200 km2-dir. Pur çayı ilə Ob çayının sağ qolları hövzələrinin bataqlığı suayırıcısından başlanır. Qərbi Sibir düzənliyinin mərkəzi hissəsi ilə axır. Suyunu, əsasən, qar və yağışdan alır. Oktyabrın axırlarından maya qədər donmuş olur.

## İstinadlar
Aqadir

**Aqadir** (,  və ya  ) — Mərakeşdə şəhər, Atlantik okeanı sahilində port. Ölkənin mühüm balıq sənayesi mərkəzlərindəndir. Sement zavodu dənizkənarı kurortlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official Visit Morocco website
* Agadir berbers Portal
* Agadir Live Camera
Aqapa çayı

**Aqapa** () — Rusiyanın Krasnoyarsk ölkəsində çay. Pyasina çayının sol qoludur Uzunluğu 396 kilometr, hövzəsinin sahəsi 26 min km²-dir. Aşağı və Yuxarı Aqapa çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir. Qar və yağış suları ilə qidalanır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Географический энциклопедический словарь. Москва. «Советская энциклопедия». 1989. стор. 12
Aqafangel (tarixçi)

**Aqafangel** (, ; ) — V əsr erməni tarixçisi. Aqafangel "*Ermənistan tarixi*" əsərində ermənilərin xristianlığı qəbul etməsi dövründə Ermənistanın daxili vəziyyəti, xristianlığın yayılması, feodal qayda-qanunları və s. barədə məlumat verilir. Əsərdə Qafqaz Albaniyası, albanlar, həmçinin başqa Qafqaz tayfaları və xalqları haqqında da məlumat var. Gürcü və ərəb dillərində variantları qalmışdır. Əsər 1909-cu ildə Tiflisdə erməni dilində (qrabar) nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М., 1962. — Т. 1. — С. 73.
* Michael E. Stone. Adam and Eve in the Armenian Traditions, Fifth through Seventeenth Centuries. — Society of Biblical Lit, 2013. — P. 683. — (Early Judaism and its literature, 38).
* Armenian History Attributed to Sebeos / Translation and notes by R. W. Thomson, historical commentary by James Howard-Johnson, with assistance from Tim Greenwood. — Liverpool University Press, 1999. — P. xli.
* Robert W. Thomson. Rewriting Caucasian History. The Medieval Armenian Adaptation of the Georgian Chronicles. The Original Georgian Texts and the Armenian Adaptation. — Clarendon Press, 1996. — P. xxx.
* А. В. Муравьев. Агафангел // Православная энциклопедия. — М., 2000. — Т. 1. — С. 234—235.
* Cyril Toumanoff. Bagratids // Encyclopaedia Iranica. — 1989. — Vol. III. — P. 419—422.

## Xarici keçidlər
*
Əfqanıstan Əmirliyi

**Əfqanıstan Əmirliyi** (Puştu: د افغانستان امارت Da Afghānistān Amārat, Farsca: امارت افغانستان *Amārat-i Afghānistān*) — 1919-cu ilə qədər Britaniyanın protektoratı olan müasir Əfqanıstan ərazisində dövlət. 1926-cı ildə padşah olan əmir Amanullah tərəfindən Krallığa (Konstitusiyalı monarxiya) çevrilmişdir.

## Tarixi
1879-cu ildə növbəti İngiltərə-Əfqan müharibəsindən sonra Əmir Yaqub-xan müqavilə imzaladı. Müqaviləyə əsasən Əfqanıstan Britaniyanın protektoratına çevrildi. Sonra əvvəllər Rusiya imperiyasında gizlənən Əbdürrəhman Əfqanıstan əmiri oldu. XIX əsrin sonunda Əbdürrəhmanın dövründə Böyük Britaniya və Rusiya Əfqanıstanın bu gün də mövcud olan müasir sərhədlərini birgə müəyyən etdilər.

Əmir Həbibullah 20 fevral 1919-cu ildə ov edərkən öldürüldü.

Əmir Həbibullahın ölümündən sonra üçüncü oğlu Amanullah hakimiyyətə gəldi. O, ilk növbədə 1919-cu ildə üçüncü İngiltərə-Əfqan müharibəsini apardı və bu müharibə başa çatdıqdan sonra tədricən ölkənin Britaniya imperiyasından tam müstəqilliyinə nail oldu .

On illik hakimiyyəti dövründə Amanullah-xan Əfqanıstanda tez və tam islahat aparmağa çalışdı.

Xarici siyasətdə Amanullah 1919-cu ildə Sovet Rusiyası ilə diplomatik əlaqələr qurdu və 1921-ci ildə onunla dostluq müqaviləsi bağladı və bu müqaviləyə əsasən Əfqanıstan maliyyə, texnoloji və hərbi yardım alırdı.

1923-cü ildə Amanullah Əfqanıstanın ilk konstitusiyasını qəbul etdi və bu konstitusiyada onun əvvəllər fərmanla müəyyən etdiyi vətəndaş hüquqlarının təminatları təsbit edildi. Həmin andan etibarən ölkə Əfqanıstan Krallığı konstitusiyalı monarxiyaya çevrildi.

## Ədəbiyyat
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Birinci ingilis-əfqan müharibəsi (1838-1842)
* İkinci ingilis-əfqan müharibəsi (1878-1880)
* Üçüncü ingilis-əfqan müharibəsi (1919)
* 
*
Aqni

**Aqni** () — qədim hind veda dinində od tanrısı. Ad sanskrit dilindədir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Aqogika

**Aqogika** () — musiqi ifaçılığında temp və vəzndə kiçik yayınmalar (ləngimə, sürətlənmə). Aqogika musiqinin ifadəli olması məqsədini güdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Агогика // Музыкальный словарь : в 3 т. / сост. Х. Риман; доп. русским отделом при сотруд. П. Веймарна и др.; пер. и все доп. под ред. Ю. Д. Энгеля. — пер. с 5-го нем. изд. — Москва—Лейпциг : изд. Б. П. Юргенсона, 1904.
Xaçlı gölü

Xaçlı gölü, Kazan gölü və ya Bulanıq gölü - Muşun Bulanıq mahalının cənubunda yerləşən volkanik göl. Göl Muşdan 115 km, Malazgirdən 35 km, Bulanıqdan 7 km uzaqlıqdadır. Göl "Xaçlı" adını cənubundakı Xaçlı (Gölyanı) kəndindən; "Bulanıq" adını isə suyunun bulanıq olmasından dolayı almışdır. Göl şimalındakı Qızqopan volkanının yüksəlməsi ilə əmələ gəlmişdir. Hündürlüyü 1583 metr, hövzəsi 200 km2, səthi 27 km2-dır. Göldə dərinlik 7 metrəni aşmır. Xaçlı gölü cənub-qərbdən axan Şeyxtokum dərəsi ilə birlikdə bir neçə mənbədən qidalanır. Gölün su səviyyəsi bütün il boyunca, demək olar ki, dəyişmir. Qışda donan göün səthində gəzmək mümkündür. Göldə alabalıq və aynalı sazan yaşayır.

Yazın əvvəllərində əriyən qar suyu gölün suyunu qabardır. Göl drenajı olan Korsu dərəsi də daşaraq bəzi sahələri su basmasına səbəb olur. Korsu çayı Murad çayına töküldüyünə görə göl Fərat çayı hövzəsində yerləşir. Gölün çıxışı set tərəfindən idarə olunur. Göl şirinsulu olsa da. ətrafında çox qamış bitmir. Gölün ətrafı otlaq və kənd təsərrüfatı sahəsi kimi istifadə olunur. Göl yüksək hündürlükdə yerləşdiyindən şərqdəki alçaq düzənliklərin yeraltı sularını qidalandırır.

## İstinadlar
Aqrar böhran

**Aqrar böhran** — kənd təsərrüfatında ifrat istehsal böhranı. Satılmış kənd təsərrüfatı malları ehtiyatının artması, fermerlərin bu mallara qoyduğu qiymətin aşağı düşməsi, tələbat olmayan kənd təsərrüfatı mallarının bir sıra hissəsinin məhvi, fermerlərin xalis gəlirinin azalması, xırda və orta kənd təsərrüfatı istehsalçılarının müflisləşməsi və ekspropriasiyası prosesinin sürətlənməsi, aqrar əhali artıqlığının güclənməsi (gizli işsizliyin artması) və kənd təsərrüfatı fəhlələrinin əmək haqqının azalmasında təzahür edir. Kapitalizmin inkişafı ilə əlaqədar kənd təsərrüfatında təkrar istehsal prosesi sənayedə təkrar istehsal prosesi ilə sıx əlaqələnir. Buna görə də başqa sahələr kimi, kənd təsərrüfatı da ümumi iqtisadi böhranın zərbələrinə məruz qalır. Kapitalist kənd təsərrüfatına məxsus spesifik aqrar böhran da var. Bu böhranlar on illərlə uzanır. Məsələn, 1873-cü il sənaye böhranı ilə birlikdə başlayan Qərbi Avropa, Rusiya, sonralar isə ABŞ-ni bürüyən aqrar böhran gah güclənmək, gah da zəifləməklə 1890-cı illərin ortalarınadək uzanmışdır. Birinci və İkinci Dünya müharibələri arasında və İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı aqrar böhranları da (ABŞ, Kanada, Avstraliya və s.-də) uzunmüddətli olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*  - Total pages: 846 
*  - Total pages: 309 
*  - Total pages: 380 
*  - Total pages: 108 
*  - Total pages: 799 
*  - Total pages: 287 
* Ravenstein, E. G. (1885): "The Laws of Migration", in London: *[[Journal of the Royal Statistical Society]]* - vol. 48, nº. June 1885, pp.&nbsp;167–227.
* Ravenstein, E. G. (1889): "The Laws of Migration", in London: *Journal of the Royal Statistical Society* - vol. 52, nº. June 1889, pp.&nbsp;241–301.

## Xarici keçidlər
* Т. Нефедова. Депопуляция сельской местности и агропроизводство
Aqrar quruluşu

**Aqrar quruluşu** — kənd təsərrüfatında tarixən müəyyən istehsal münasibətlərinin cəmi. Bu, torpaq sahibliyi və torpaqdan istifadə sistemi ilə bağlıdır. Hər ictimai-iqtisadi formasiyanın özünə məqsus aqrar quruluşu var. Köhnə cəmiyyət daxilində yeni istehsal münasibətlərinin yaranması ilə köhnə aqrar quruluşunun dağılması zəruriyyəti də yaranır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* T. Ludewigs, A. D’Antona, E. S. Brondizio, and  S. Hetrick. 2009. Agrarian structure and land-cover change along the lifespan of three colonization areas in the Brazilian Amazon.World Development, Vol 37, No 8, p.&nbsp;1349.
*
Aqrar islahat

**Aqrar islahat** — torpaq sahibliyi və torpaqdan istifadə sisteminin dəyişdirilməsi.

## Tarixi
XVII–XIX əsrlərdə Qərbi Avropanın bir sıra ölkəsində burjua inqilabları dövründə aqrar islahatları keçirilmişdir. Burjua inqilabları bəzi ölkələrdə feodal münasibətlərinə güclü zərbə vurmuş (İngiltərə, Fransa) və bununla da kənd təsərrüfatında kapitalist inkişaf yolunu açmışdı. Bu inqilablar Avropanın bir sıra ölkəsində feodal qalıqlarını tam ləğv edə bilməmişdi. Buna görə də bu ölkələrdə kapitalizmin inkişafı prosesində hakim sinfin xeyrinə aqrar islahatları keçirilmişdir (məsələn, Prussiyada 1807–1811 illər islahatı, Rusiyada 1861-ci il kəndli islahatı və Stolıpinin aqrar islahatı (1906–1916), Rumıniyada 1864-cü il islahatı). Aqrar islahatların keçirilməsinin zəruriliyi ölkənin iqtisadi və siyasi tələbatından, kəndlilərin torpaq uğrunda güclü hərəkatından irəli gəlir. Bunların radikal həlli dərəcəli bu və ya digər ölkədə ictimai-iqtisadi şərtlərin məcmusu, sinfi qüvvələrin nisbəti, dövlət hakimiyyətinin xarakteri ilə müəyyən edilir. Vladimir Lenin aqrar inqilabların siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə ilə bilavasitə əlaqəsini qeyd etmişdir: "Əgər aqrar inqilabının qələbəsi hakimiyyətin inqilabçı xalq tərəfindən əldə edilməsini nəzərdə tutmursa, bu inqilab boş bir ibarədir. Həmin şərt olmadan bu inqilab aqrar inqilabı deyil, kəndli qiyamı və ya kadet aqrar islahatı olacaqdır". Çar Rusiyasında kəndlilərin inqilabi çıxışlarının təzyiqi ilə keçirilən aqrar islahatları, Birinci Dünya müharibəsindən sonra isə Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropa ölkələrində (Rumıniya, Çexoslavakiya, Yuqoslaviya, Macarıstan, Polşa. Bolqarıstan) keçirilən aqrar islahatı yarımçıq olmuş və bu ölkələrin aqrar quruluşunda əhəmiyyətli dəyişiklik yarada bilməmişdi. Rusiyada Oktyabr inqilabı ilə aqrar məsələsi həll edilməyə çalışılmışdır. II Ümumrusiya Sovetlər qurultayının 26 oktyabr (8 noyabr) 1917-ci il tarixli dekreti ilə mülkədar torpaq sahibliyi ləğv olunmuş, bütün torpaq sahibliyi ümumxalq mülkiyyəti elan edilmişdir. Torpaqdan istifadə sistemi URMİK-in 9 fevral 1918-ci tarixli fekreti ilə müəyyən edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Global Food Security Threatened by Corporate Land Grabs in Poor Countries - video report by *[[Democracy Now!]]*
* Springer, S. 2012. "Illegal evictions? Overwriting possession and orality with law’s violence in Cambodia." Journal of Agrarian Change, vol, 13, no. 4, pp.&nbsp;520–546, https://doi.org/10.1111/j.1471-0366.2012.00368.x
16 noyabr hadisələri

**16 noyabr hadisələri** — 2021-ci 16 noyabr saat 11.00–18.00-a qədər Laçın–Kəlbəcər rayonu təmas xəttində baş vermiş Azərbaycan–Ermənistan arasında anti-terror əməliyyatı. Əks-həmlə əməliyyatı nəticəsində Ermənistan Respublikasının 2 postu Azərbaycan Respublikasının nəzarəti altında keçmişdir.

Hərbi əməliyyatlar zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 7 hərbi qulluqçusu şəhid, 10 hərbi qulluqçusu isə yaralanmışdır.

## Hadisə

## Nəticə
Rusiyanın təşəbbüsü ilə Azərbaycan və Ermənistan arasında 16 noyabr saat 18.00-dan etibarən atəşkəs elan edilib.

Ermənistanın demarkasiya və delimitasiya prosesinə başlamağa hazır olduğunu bildirdi.

Ermənistanda etirazlar başladı. Əhali Nikol Paşinyanı istefaya çağırır.

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Zəngəzur dəhlizinin açılması barədə sənədi imzalayıb.

## Reaksiyalar
Rusiya Federasiyasının prezidenti Vladimir Putinlə İran İslam Respublikasının prezidenti Seyid İbrahim Rəisi arasında telefon danışığı olub. Onlar Azərbaycan–Ermənistan təmas xəttində baş verən gərginlikdən danışıblar.

Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev sərhəddə baş verənlərə münasibət bildirib.

Türkiyə müdafiə naziri Hulusi Akar Türkiyənin Azərbaycanın yanında olduğunu bildirdi.

ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan və Ermənistan sərhədindəki gərginliklə bağlı tərəflərə çağırış edib.
Azərbaycan SSR hökuməti (1967–1971)

**1967–1971-ci illər Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının hökuməti** — Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII çağırışının birinci sessiyasından sonra formalaşdırılmış tərkibi. 5 aprel 1967-ci ildən Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII çağırışının birinci sessiyasınadək, yəni 2 iyul 1971-ci ilədək fəaliyyət göstərmişdir.

Hökumət kabinetinin fəaliyyət müddəti dövründə vəfat etmiş kabinet üzvləri — Vladimir Rasskazov və Məmmədağa Məmmədov.

## Hökumətin tərkibi
### Nazirlər Sovetinin sədri və onun müavinləri

### Azərbaycan SSR nazirləri

### Komitə, birlik və idarə rəhbərləri

## Qeydlər

## İstinadlar
Kosmoqrafiya

**Kosmoqrafiya** (,  — *dünyanın təsviri*, *kainatın təsviri*   — *dünya*, *kainat* и  — *yazı*) — kainatın, dünyanın quruluşu, yaranması haqqında elmi və mifoloji təsəvvürlərin məcmusu. 

## Termin
*Kosmoqrafiya* termini ilk dəfə II əsrdə Klavdi Ptolemey tərəfindən təqdim edilmişdir. Kosmoqrafiya dedikdə, elm mənasında astronomiya və yer elmləri mövzu sahələrini əhatə edən nizam-intizam mənasında başa düşülürdü. Elmin ixtisaslaşması prosesində kosmoqrafiya bir sıra elmi fənlərə bölünmüş, müstəqil elm olmaqdan çıxmış və institutlarda akademik fənnə çevrilmişdir.

Dar mənada, kosmoqrafiyanı göy sferasının və göy cisimlərinin təsviri və xəritələşdirilməsi (təsviri astronomiya) adlandırmaq olar.

Daha geniş mənada, indi də kosmoqrafiya dünyanın ənənəvi (folklor, mifoloji, dini) və ya bədii (məsələn, elmi-fantastik) təsviridir. Bu halda “kosmologiya” terminin sinonimi ola bilər.

## Orta əsrlər Qərbi Avropada
Orta əsr kosmoqrafiyası geologiya, coğrafiya və astronomiyanın mövzu sahələrini əhatə edirdi. Kosmoqrafların əsərlərində təsvir olunan xalqların mədəniyyəti və adət-ənənələri haqqında tarixi məlumatlar və müşahidələr yer alırdı. Eyni zamanda, kosmoqrafiya insan və onu əhatə edən dünya arasındakı əlaqəni öyrənirdi. Yer kürəsinin əraziləri "xəstəlik gətirən" və "şəfa gətirən" olaraq bölündü. Kosmoqrafiya astrologiyanı da özündə birləşdirirdi, işıq saçan şəxslərin köməyi ilə insan təbiətinin mümkün müsbət və mənfi nəticələrini izah etməyə çalışırdı.

## Erkən dövrlər
Erkən müasir dövrün tanınmış kosmoqrafları (Gerard Merkator və başqaları) kosmoqrafiyanı müasir elmlərə: coğrafiya, geodeziya, kartoqrafiya, astronomiyaya yaxın bir elm sahəsi kimi inkişaf etdirdilər. Dünyanın yeni kəşf edilmiş hissələrinin ilk qlobusları və kartoqrafik təsvirləri bu dövrə (1500-cü ildən sonra) aiddir.

### Pireney yarımadası
Avropanın cənub-qərbində kosmoqrafik biliklərin toplanması orta əsrlərin sonlarından başlayaraq böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir. Yarımadada İtalyan tacir respublikalarının (ilk növbədə Genuya) koloniyaları var idi. Burada Flandriya limanları ilə Atlantik okeanı üzrə dəniz əlaqələrinin qurulmasına ilk cəhdlər göstərildi. Xristian krallıqları yarımadanın kəşf olunmuş ərazilərin xəritələşdirilməsini təşkil etmişlər: Portuqaliya (Henri Morapatel və Saqres məktəbi), Araqon Krallığı (Malyorka adasının kartoqrafiyası), Kastiliya (Amerikanın kəşfi).

## Kosmoqraflar və Kosmoqrafiya işləri
* Kosma İndikoplevst *Xristian topoqrafiyası* (VI əsr)
* Ravenna Anonim Ravenna kosmoqrafiyası (VII əsr)
* Zəkəriyyə əl-Qəzvini *Kosmoqrafiya* (Yaradılışın və mövcud olanların möcüzələri " iki kitabda, 1263)
* Leonardo da Vinçi
* Behaym Martin
* Johann Bleu *Kosmoqrafiya*
* Pyotr Apian 
* Nikolay Germanus *[[Coğrafiya (Ptolemey)]]* (1466)
* Sebastyan Frank Kosmoqrafiya (1533)
* Sebastian Münster *Ümumi kosmoqrafiya* (1544)
* Gerard Merkator 
* Aleksandr fon Humboldt
* Abbasqulu ağa Bakıxanov *Əsrarül-mələküt* (1839—1840)

## İstinadlar
Çuxur

**Çuxur** — ətrafına görə aşağı çökmüş olan yerdir. Bu mənalarada gələ bilər:

* Çuxur Qəbələ
* Çuxursəəd bəylərbəyliyi
* Çuxur dehistanı
* Çuxur məhəllə məhəlləsi
* Çuxur və kəfkir (hekayə)
* Çuxur (teleserial, 2021)
* Çuxur (teleserial, 2017)
* Çuxur hamam
* Çuxur (Göyçəbəy)
* Çuxur (Qaraisalı)
* Çuxur (mədrəsə)
Müqəddəs Georgi adası

**Müqəddəs Georgi adası** () —  Berinq dənizində, Pribılov adalarına daxil olan ada. Ada ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir. 
## Coğrafiya
Adanın sahəsi 90&nbsp;km²-dir. Bütün ada ağacsız tundra ilə və yalnız bəzi yerlərdə kiçik kollarla örtülüdür.
## Tarix

Ada Qabriel Pribilov tərəfindən 25 iyun 1786-cı ildə şimal dəniz pişiklərinin yataqlarını axtararkən kəşf edilmişdir. Ada Pribılovun gəmisinin adını daşıyır. Müqəddəs Georgi adası onu kəşf edənin şərəfinə adlandırılmış arxipelaqdan birinci kəşf olunan adadır.

## Əhali
2007-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, adanın 125 əhalisi var. Onların hamısı bütövlükdə olan Müqəddəs Georgi şəhərində yaşayırlar. 
## İstinadlar
Otter adası

**Otter adası** () —  Berinq dənizində, Pribılov adalarına daxil olan ada. Ada ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir. 
## Coğrafiya
Müqəddəs Paul adasının cənub-qərbində yerləşir. Adanın sahəsi 0,6686&nbsp;km²-dir. Adada ov etmək qadağandır.

## Mənbə
*Otter Island: Block 1042, Census Tract 1, Aleutians West Census Area, Alaska United States Census Bureau
Sent-Maykl adası

**Sent-Maykl adası** () —  Berinq dənizinin Norton boğazında yerləşən ada. Ada ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir. 
## Coğrafiya
Sent-Maykl Norton boğazının cənub sahilindən 15 m (50 fut) aralıda yerləşən kiçik bir adadır. Ada Yukon çayının mənsəyindən 100&nbsp;km (60 mil) aralıda yerləşir.

Sent-Maykl adası bir sıra qonşu adalarla birlikdə üç min km²-dən çox ərazini və 55-dən çox vulkanı əhatə edən eyniadlı vulkanik yaylanın bir hissəsidir. Ada yaylanın şimal-qərb hissəsində yerləşir və yeddi vulkan konusunu əhatə edir. 
## Tarix
1833-cü ildə ada Mixail Tebenkov və Adolf Etolinin başçılıq etdiyi Rus-Amerika şirkətinin ekspedisiyası tərəfindən tədqiq edilir. Adaya Mixaylovski adı verilir və onun ərazisində Müqəddəs Mixail redutunu qururlar. O vaxta qədər adada iki inuit kəndi mövcud olur: Taçik və Atuik. Möhkəmləndirilmiş ticarət postuna gəmilərin gəlişi başlandıqdan sonra qışda xəz ticarətçiləri tərəfindən istifadə edilən bir sıra anbarlar inşa edilir. Tacirlər Yukon və Kuskov çaylarında (Kolmakovski redotu) postlardan xəz yığırdılar. 1842-ci ildən adada pravoslav kilsəsi yerləşir. Ada daxili Yukon çayına qədər bir neçə ekspedisiya üçün başlanğıc nöqtəsi olur. Adada redut qurulmasında əsas məqsəd ticarəti genişləndirmək olur. Bu məqsədlə 1838-ci ildə Yukon çayı üzərində Nulato ticarət məntəqəsi qurulur. Bundan əlavə, 1865-ci ildə adada teleqraf qurmaq məqsədi ilə alimlərin ekspedisiyası təşkil edilir.

1867-ci ildə ada, Alyaskanın bütün ərazisi kimi ABŞ-yə satılır. Xəz ticarəti 1870-ci ildə Sent-Maykl adlı bir Alyaska kommersiya şirkətinin əlinə keçir. 1874-cü ildən adada meteoroloji stansiya (ABŞ-də ilk), 1890-cı illərdən isə poçt şöbəsi açılır. 1869-cu ildən bəri Klondayk qızıl hərisliyi zamanı xüsusilə aktiv olan Yukon çayı xidmətinin son nöqtəsi kimi istifadə olunur. 1897-1898-ci illərdə adada 60 çay gəmisi, 20 barj və bir sıra başqa gəmiləri Yukonun mənsəbinə çatdıran 30 nəqliyyat şirkəti fəaliyyət göstərir. Sent-Maykldan Dousona 6 həftədən iki aya qədər davam edən marşrut üçün sərnişinlər 125-220 dollar ödəyirdilər.

1908-1911-ci illərdə Amerika mühəndisləri Sent-Mayklın cənubunda kanalın dərinləşdirilməsi üzərində işləyirlər. Bu adanın ətrafındakı marşrutu daha təhlükəsiz etməyə xidmət edir. Dəmir yolu nəqliyyatının artması, xüsusən də Ağ keçid və Yukon dəmir yolunun tikintisi ilə adadan keçən marşrut getdikcə populyarlığını itirir.

## İstinadlar
Kiqiqak

**Kiqiqak adası** () — Alyaskanın cənub-qərb sahillərində kiçik bir ada.

Nelson adasının şimal-qərbində, Nunqaluk çayının mənsəbində, Betheldən 177 km qərbdə yerləşir. İnzibati cəhətdən Bethel siyahıyaalma ərazisinin bir hissəsidir. Adanın sahəsi 31.839 km²-dir. 2000-ci il siyahıyaalınmasına görə, adada daimi əhali yoxdur. Ən yaxın yaşayış məntəqələri Nyutok və Tununak kəndləridir.

## İstinadlar
Braziliyada COVID-19 pandemiyası

**Braziliyada COVID-19 pandemiyası** ağır kəskin tənəffüs sindromu coronavirus 2-nin (SARS-CoV-2) səbəb olduğu 2019-cu il (COVID-19) koronavirus xəstəliyinin davam edən pandemiyasının bir hissəsidir. Virusun Braziliyaya yayıldığı 2020-ci il fevralın 25-də San-Pauludan İtaliyaya səyahət edən bir şəxsin virusa yoluxması ilə təsdiqləndi. Xəstəlik martın 21-dək Braziliyanın bütün federativ vahidlərinə yayıldı. 19 iyun 2020-ci ildə ölkə bir milyonuncu halı qeydə aldı və təxminən 49,000 ölüm faktı bildirdi.

Pandemiya siyasət, təhsil, ətraf mühit və iqtisadiyyata təsir göstərən federal, əyalət və yerli hökumətlərin müxtəlif tədbirlərinə gətirib çıxardı. 27 mart 2020-ci ildə Braziliya xarici hava səyahətçilərinə müvəqqəti qadağa elan etdi və əksər əyalət qubernatorları virusun yayılmasının qarşısını almaq üçün karantin tətbiq etdi.

17 noyabr 2021-ci il tarixinə 21,965,684 təsdiqlənmiş hadisə və 611,478 ölümlə Braziliya, dünyada təsdiqlənmiş yoluxmaların sayına görə üçüncü və COVID-19-dan ölənlərin sayına görə isə ABŞ və Hindistandan sonra ikinci yerdədir.

## Statistika



### Ümumi təsdiqlənmiş hallar

### Günlər üzrə yeni hallar



### Bölgələr üzrə cəmi təsdiqlənmiş hallar

### Təsdiqlənmiş halların artması





### Ümumi təsdiqlənmiş ölümlər

### Günlər üzrə yeni ölümlər



### Bölgələr üzrə cəmi təsdiqlənmiş ölümlər

### Təsdiqlənmiş ölümlərin artması





### Loqarifmik miqyasda halların və ölümlərin sayı



### Ölüm hallarının nisbəti
Ölkədə ilk yoluxma halının qeydə alındığı gün olan 26 fevral tarixindən etibarən COVID-19-dan ölüm hallarının tendensiyası.



  Ölüm hallarının nisbəti






## İstinadlar

## Xarici linklər
* Səhiyyə Nazirliyinin Statistika Paneli (gündəlik yenilənir) 
* Brasil.io, Braziliya Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən dərc edilən məlumatların toplayıcısı
Uolrus adası

**Uolrus adası** () —  Berinq dənizində, Pribılov adalarına daxil olan ada. Ada ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir. Müqəddəs Pavel adasından 15&nbsp;km şərqdə, yaşayış olmayan adacıkdır.

## Coğrafiya
Adanın sahəsi 0,2036&nbsp;km², uzunluğu 650 m-dir.

## Tarix
Ada ilk dəfə ona "Morjvıy" (Morjlu ada) adını verən Mixail Vasiliyev tərəfindən təsvir edilmişdir. Uolrus versiyası rus adının ingiliscə tərcüməsinin transkripsiyasıdır. 
## Mənbə
*Walrus Island: Block 1000, Census Tract 1, Aleutians West Census Area, Alaska United States Census Bureau
*USGS-GNIS
Asiyada COVID-19 pandemiyası

COVID-19 pandemiyası Asiyada Çinin Hubey əyalətinin Uhan şəhərində başlayıb və bütün qitədə geniş yayılıb. 17 noyabr 2021-ci il tarixinə Şimali Koreya və Türkmənistan istisna olmaqla, Asiyanın bütün ölkələrində ən azı bir COVID-19 hadisəsi qeydə alınıb.

Koronavirusa yoluxma hallarının ən çox təsdiqləndiyi Asiya ölkələri Hindistan, Türkiyə, İran və İndoneziyadır. Dünyanın epidemiyaya məruz qalan ilk ərazisi olmasına baxmayaraq, bəzi Asiya dövlətlərinin, xüsusən də Butan, Sinqapur, Tayvan və Vyetnamın erkən genişmiqyaslı tədbirləri onlara nisbətən yaxşı nəticə əldə etməyə imkan verdi. Çin əvvəlcə epidemiyanın şiddətini minimuma endirdiyinə görə tənqid edildi, lakin onun genişmiqyaslı cavabı 2020-ci ilin mart ayından etibarən xəstəliyi böyük ölçüdə ehtiva etdi.

2021-ci ilin iyul ayına olan məlumata görə, ən çox ölüm halları Hindistan, İndoneziya, İran və Türkiyədə qeydə alınıb, hər birində 50,000-dən çox ölüm və 600,000-dən çox ölüm var. Bununla belə, İran və İndoneziyada ölənlərin sayının rəsmi rəqəmlərdən xeyli çox olduğu iddia edilir.

## İstinadlar

## Xarici linklər
* Cons Hopkins Universiteti tərəfindən Koronavirus COVID-19 Qlobal Halları və tarixi məlumatlar
Marketinq araşdırmaları

**Marketinq araşdırmaları** () — bazarın diktə etdiyi iqtisadiyyatda istehlakçıların, rəqiblərin və bazarların davranışlarını, istəklərini və üstünlüklərini anlamağa yönəlmiş biznes tədqiqatının bir forması və tətbiqi sosiologiyanın istiqaməti.

1923-cü ildə ACNielsen şirkətinin yaradılması ilə statistik elm kimi marketinq tədqiqatı sahəsinə Artur Nilsen tərəfindən öncülük edilmişdir.

## Marketinq tədqiqatı üsulları
Marketinq tədqiqatı metodları şirkətin mövcud olduğu marketinq mühitinin empirik, nəzəri və praktiki öyrənilməsi və təhlili üsulları, prosedurları və əməliyyatlarıdır [1].

### Tədqiqat üsullarının yerləşdiyi yerə görə təsnifatı
* sahə tədqiqatı üsulları - təbii şəraitdə marketinq mühitinin tədqiqi (sorğular, sınaqlar);
* kreslo bazarının tədqiqi üsulları;
### Tədqiqatın istifadə tezliyinə görə bazar tədqiqatı metodlarının təsnifatı
* müntəzəm tədqiqat (dövri tədqiqat);
* təkrar tədqiqat - əvvəllər əldə edilmiş məlumatı dəqiqləşdirmək, təsdiqləmək məqsədilə aparılan tədqiqat;
* tək müşahidələr (məqsədli tədqiqatlar);
### Aşağıdakı üsullar bazar əhatəsinə görə fərqlənir
* davamlı tədqiqat;
* nümunə tədqiqatları;

Müşahidə obyektindən asılı olaraq tədqiqat metodları fərqləndirilir.
* xarici marketinq obyektlərinin tədqiqi;
* özünü müşahidə (məsələn, müştəri xidmətinin keyfiyyətinin tədqiqi).

### İnformasiya əldə etmə üsuluna görə aşağıdakı bazar tədqiqatı üsulları fərqləndirilir
* sorğu hədəf auditoriyanın fikirlərini öyrənmək yolu ilə məlumat əldə etmək üsuludur;
* müşahidə müşahidə obyektinə heç bir təsir göstərmədən məlumat əldə etmək üsuludur;
* eksperiment müəyyən amillərin tədqiqat obyektinə təsirinin bir və ya bir neçə amildə idarə olunan dəyişikliklər metodu ilə öyrənildiyi və onların öyrənilən obyektə təsirinin izləndiyi bazar tədqiqatı üsuludur;
* simulyasiya modelləşdirmə tədqiqat obyektinin davranışını adekvat surətdə əks etdirən əvvəllər işlənmiş riyazi modeldən istifadə etməklə marketinq tədqiqatı üsuludur;
* ekspert qiymətləndirmələri üsulu - mütəxəssislərdən məlumat əldə etməyə, onun təhlilinə və ümumiləşdirilməsinə yönəlmiş prosedurlar məcmusudur.
Auditoriya cəlb edilməsinin qanunauyğunluğuna görə bazar tədqiqatı üsullarının təsnifatı
* təsadüfi seçmə — hədəf auditoriyaya aid tədqiqat respondentləri üçün təsadüfi seçilmiş;
* giriş paneli  marketinq sorğularında iştirak edən respondentlərin daimi bazasıdır.

## Həmçinin bax
* A/B testi
## İstinadlar
Marketinq əlaqələri

**Marketinq əlaqələri** — məhsul haqqında məlumatın hədəf auditoriyaya çatdırılması prosesidir. Marketinq kommunikasiyaları hər proses ola bilər: reklam, şəxsi satış, birbaşa marketinq, sponsorluq, kommunikasiya və ictimaiyyətlə əlaqələr.

Marketinq kommunikasiyaları marketinq qarışığından ibarətdir, yəni 4P: Qiymət, Tanıtım, Məkan və Məhsul, ticarət biznesi və 7P: Qiymət, Tanıtım, Yer, Məhsul, İnsanlar, Sübut və Proses, xidmət üçün əsaslanan biznes.

## Ümumi baxış
Reklam marketinq kommunikasiyalarının kiçik, lakin vacib hissəsidir; Marketinq kommunikasiyaları qarışığı hədəf auditoriyaya aydın və ardıcıl məlumat çatdırmaq üçün istifadə edilə bilən alətlər toplusudur. Buna adətən reklam qarışığı da deyilir. Krozye (1990) iddia edir ki, bütün terminlər 4ps kontekstində eyni məna daşıyır: məhsul, qiymət, yer və təşviq. Qiymət hədəf auditoriyaya mesaj göndərə bilər. Məsələn, 50 dollarlıq çantanı 10 dollarlıq çanta ilə müqayisə edərkən, birincisinə lüks və ya daha davamlı bir əşya kimi baxmaq olar.

Marketinq planı əsas imkanları, təhdidləri, zəif və güclü tərəfləri müəyyən edir, hədəflər qoyur və marketinq məqsədlərinə çatmaq üçün fəaliyyət planı hazırlayır. Hər 4P bölməsi öz obyektini qurur; məsələn, qiymət müəyyən bir coğrafi bazarda öz məhsul və ya xidmətinizin qiymətini rəqiblərininkindən aşağı müəyyən etməklə satışları artıra bilər. Bu, bazarda əhəmiyyətli dəyişikliklər yaradır. Hədəf bazarınızdakı daha çox insan rəqiblərinizlə müqayisədə təşkilatınızla iş görmək istəyir, çünki qiymətlər bütün bazarı müsbət və ya mənfi istiqamətdə dəyişə bilən marketinqin ən vacib aspektlərindən biridir.

## İstinadlar
Alp qəpikotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Alp qəpikotu çoxillik ot bitkisi olub, hündürlüyü 40-120 sm, yarpaqlı, düzqalxan olmaqla, çılpaq gövdəyə malikdir. Yarpaqları tökülən, cüt olmayan, tək, lələkli-mürəkkəb, 5-9 ədəd qısasaplaqlı, uzunsov-yumurtavari və ya uzunsov-ellipsvari olub, bütövkənarlı yarpaqlardan ibarətdir. Yarpaqları çılpaq və ya kənarları tükcüklü, əsas damarının uzunluğu 3 sm-ə bərabərdir. Yalançı zoğları iridir. Hamaş çiçəkləri 20-30 (60) ədəd, uzun fırçalı, başlıca olaraq uzun yarpaqlıdır. Çiçəkləri tünd-çəhrayı və ya bənövşəyi, bəzən ağ, qısa saplaqlı və xətti çiçək altlıqlıdır. Kasacığı zəngşəkilli olub, çiçək tacı kəpənəkçiçək tipindədir. Meyvələri 1-4 üzvlü paxla, dairəvi və ya dairəvi-ellipsşəkilli, çılpaq və ya açılan sıx tükcüklü, torvari olmamaqla, kənarları yoxdur. İyul-avqust aylarında çiçəkləyir, avqustun sonunda meyvələri yetişir. Sarılıq qəpikotunun hündürlüyü 150 sm olan çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları 3-5 cüt iri yarpaqcıqlı olub, uzunluğu 4 sm və daha çox olur. Çiçəkqrupu seyrək, birtərəfli fırçalı, 15-35 ədəd sarımtıl ləçəkli iri çiçəkləri vardır. Meyvələri paxlalı 2-4 yastı, uzunsov-ellipsvari, naziktorlu və bütöv kənarlıdır.

Xammal toplanılmış massivlərin təkrar bərpası aqrotexniki tədbirlərə əməl etməklə 1 il çəkir.

İyul-avqust aylarında yarpaqlı gövdəsi 10-20 sm torpaqdan hündür oraqla biçilməlidir. Yerüstü hissələrini topladıqdan sonra kölgədə mütəmadi olaraq qurudulmalıdır. Sonra bitkini döymək, qaba, kobud, yoğun gövdələrini  dırmığın köməkliyi ilə toplamaq lazımdır. 

Zəif iyli və büzücü dadlıdır.

Xammalı yeşiklərə qablaşdırılmalı və yaxşı hava dəyişilən quru yerlərdə saxlanılmalıdır. Saxlama müddəti 2 ildir.

## Tərkibi və təsiri
Hər iki növün tərkibində ksantonlar (mangiferin, izomangiferin, qlyükomangiferin), flavonoidlər (hiperozid, polistixozid, avikulyarin), monosaxaridlər (qalaktoza, qlükoza, arabinoza, ksiloza), pektin maddələri, polisaxaridlər və askorbin turşusu vardır. Alp qəpikotu bitkisinin tərkibində makro və mikroelementlər  K, Са, Мn, Мо, Сu, Se tapılmışdır.

Alipizarin həb 0,1 q, məlhəmi 2%, 5% fərdi mangiferindən ibarətdir. Virusəleyhinə dərmandır. «Roqlidis» (ot komponenti).

Virusəleyhinə dərmandır. Ksanton qlükozid manqiferini ingibitasiya etməklə, virus reproduksiya olunaraq onun inkişafına səbəb olur. Virusa qarşı hazırlanan qamma interferon qan hüceyrələrində bakterostatik təsirlə qrammüsbət və qrammənfi bakteriyalara, ibtidailərə və vərəm mikrobakteriyalarına təsir edir.

Alp qəpikotundan hazırlanan «Alpizarin» preparatı fərdi xüsusiyyətə malik manqiferin qlükozidinə görə təsir edir. «Alpizarin» preparatından hazırlanan məlhəm və həblər virusəleyhinə dərman kimi keratit və dermatitlərdə herpes virusu ştammlarını məhv edir. «Roqlidis» (ot komponenti) yaz və payız dövrlərində respirator xəstəliklərində, xroniki xəstəliklər zamanı ahıl yaşlı orqanizmin zəifləməsində əvəzsiz dərmandır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
51829 Villimakkul

**(51829) Willimacul** — asteroid. Asteroid qurşağında yerləşən bu asteroid, 21 iyul 2001-ci ildə NEAT proqramı çərşivəsində Palomar Rəsədxanasında kəşf edilib. Asteroid 1 fevral, 2003-cü ildə Kolumbiya şattlının qəzası nəticəsində həlak olan Vilyam Makkulanın şərəfinə adlandırılıb.

## İstinadlar
Ölkə və ərazilər üzrə COVID-19 pandemiyası

Bu məqalədə 2019-cu il koronavirus xəstəliyinə (COVID-19) səbəb olan və COVID-19 pandemiyasına görə məsul olan ağır kəskin respirator sindrom koronavirusu 2 (SARS-CoV-2) ilə təsirlənən ərazilərdə vəziyyət ümumiləşdirilmiş və sənədləşdirilmişdir. COVID-19-a yoluxan ilk insan faktı 2019-cu ilin dekabrında Çinin Hubey əyalətinin paytaxtı Uhanda aşkar edilib.

Bu səhifədə təqdim olunan rəqəmlər bildirilən hallara və ölümlərə əsaslanır. Bəzi yüksək gəlirli ölkələrdə ümumi təxmin edilən halların və ölümlərin bildirilmiş hallara və ölümlərə nisbəti aşağıdır və 1-ə yaxındır, bəzi ölkələrdə isə 10 və hətta 100-dən çox ola bilər. COVID-19 nəzarət üsullarının tətbiqi geniş şəkildə dəyişir.

## Xəritələr

### Ümumi hallar
Ölkələr üzrə ümumi təsdiqlənmiş halları və hər milyon nəfərə düşən ümumi təsdiqlənmiş halları göstərən dünya xəritələri. Məlumat Cons Hopkins Universitetində Sistem Elmi və Mühəndisliyi Mərkəzinin (SEMM) COVID-19 Məlumat Anbarındandır.

### Ümumi ölümlər
Məlumat Cons Hopkins Universitetində Sistem Elmi və Mühəndisliyi Mərkəzinin (SEMM) COVID-19 Məlumat Anbarındandır.







### Gündəlik ölümlər
Məlumat Cons Hopkins Universitetində Sistem Elmi və Mühəndisliyi Mərkəzinin (SEMM) COVID-19 Məlumat Anbarındandır.







### Ümumi vaksinlər
Məlumatlar "Our World" tərəfindən rəsmi mənbələrə əsaslanaraq təsdiq oluna bilən rəqəmlərdən hazırlanıb.







## Statistika

### "Our World" datasına əsaslanaraq təsdiqlənmiş halların loqarifmik sxemi
Pandemiya ilə bağlı təxminən ilk 12 aylıq məlumatlardan istifadə edərək, "Our World" datasına əsaslanaraq təsdiqlənmiş halların loqarifmik sxemi.

### Bölgələr üzrə hallar və ölümlər
Müxtəlif ölkələrdə hesabat standartları çox fərqlidir. Heç bir statistika xüsusilə dəqiq deyil, lakin Hindistanda (Cənubi Asiya) və xüsusilə Sahara Altı Afrikada xəstələnmə və ölüm nisbətləri bildiriləndən xeyli yüksəkdir.







## Notlar

## İstinadlar
Desmond Doss

**Desmond Doss** (; ) — İkinci Dünya Müharibəsi veteranı, ABŞ-nin ən yüksək hərbi mükafatı - Şərəf medalı ilə təltif edilən üç vicdanlı hərbi xidmətdən imtina edən şəxsdən birincisi. Təltif edildiyi qəhrəmanlıq hərəkətləri zamanı o, ABŞ ordusunda 77-ci piyada diviziyasının 307-ci alayının tibb hissəsinə təyin edilmiş kapral olmuşdur.
## Həyatı
Desmond Doss 7 fevral 1919-cu ildə Linçburqda dülgər Uilyam Tomas Dossun və adi ayaqqabı fabrikində işləyən Berta Edvard Oliver Dossun ailəsində anadan olub. O, Yeddinci günün adventistlərinin prinsiplərinə uyğun olaraq böyümüş və 21 yaşında artıq kilsədə diakon və həmçinin vegetarian idi. Hərbi xidmətə götürülməzdən əvvəl o, Newport News Shipbuilding-də işləyib.

İmanın təsiri ilə o, vicdanlı şəkildə hərbi xidmətdən imtina etdi - özünə silah gəzdirməyi və üstəlik, insanlara münasibətdə ondan istifadə etməyi özünə qadağan etdi. Ondan hərbi xidməti təxirə salmağı xahiş etdilər, lakin o, rədd etdi, çünki o, müharibə və qətllərin əleyhinə olsa da, inancının icazə verdiyi qədər vətənə xidmət etmək istəyirdi. Nəhayət, hərbi rəhbərliyin xahişindən sonra o, 77-ci Piyada diviziyasının 307-ci Piyada alayına komandir təyin edildi.

Silah gəzdirməkdən imtina etdiyinə görə, Doss tez-tez həmkarları tərəfindən ələ salınır və hücuma məruz qalır, rəsmi vəzifəsini yerinə yetirməməkdə günahlandırılır. Lakin 1944-cü ilin iyulunda onun bölməsinin iştirak etməli olduğu ilk döyüşlərdən sonra ona münasibət kəskin şəkildə dəyişdi. O, təxminən 75 yaralını Hakso silsiləsində təhlükəsiz əraziyə çatdırdı. Leyte döyüşündə, Filippinin azad edilməsində və Okinava döyüşündə göstərdiyi xidmətlərə görə o, Bürünc Ulduz və ABŞ-nin ən yüksək hərbi mükafatı olan Şərəf Medalı ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Şərəf medalı (ABŞ)

**Şərəf medalı** () — ABŞ-nin ən ali hərbi mükafatı. Müxtəlif kateqoriyadan olan hərbçilər təltif edilir.

Medalın təltifedilmə səbəbi kimi "Birləşmiş Ştatların düşmənlərinə qarşı döyüşlərdə iştirak edərkən həyati təhlükə altında olan və vəzifə borcunu aşaraq görkəmli cəsarət və şücaətə görə; müxalif xarici qüvvələrlə qarşıdurma ilə bağlı hərbi əməliyyatlarda; və ya ABŞ-nin döyüşən tərəf olmadığı müxalif hərbi qüvvələrlə hərbi münaqişədə iştirak edən dost xarici qüvvələrlə xidmət" göstərilir.

ABŞ ordusunun hər bir qoşun növü üçün fərqli medal dizaynı mövcuddur, lakin praktikada Dəniz piyadaları və Sahil mühafizəsi Hərbi Dəniz Qüvvələrinin dizaynından istifadə edir.

## İstinadlar
Şumaqin adaları

**Şumaqin adaları**  (, ) — ABŞ-nin Alyaska ştatının Aleut silsiləsinin şərq hissəsində bir qrup ada.

Şumaqin adalarına: Unqa, Naqay, Popov, Korovin, Böyük Konyuji, Kiçik Konyuji, Semyonov və 14 kiçik adacıq daxildir. Ümumi sahəsi 1192.369&nbsp;km²-dir.

Birinci Kamçatka Ekspedisiyası (1728) zamanı Vitus Berinq tərəfindən aşkar edilmiş və 29 avqust 1741-ci ildə İkinci Kamçatka Ekspedisiyası  tərəfindən tədqiq edilmişdir. İsqa xəstəliyindən ölən və orada dəfn edilən Vitus Berinqin komandasından olan dənizçi Nikita Şumaqinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Rusiya imzalanan Alyaskanın satışı haqqında müqaviləyə (1867) əsasən ABŞ-yə verilir. 
## İstinadlar
Unqa

**Unqa adası** (, ) —  ABŞ-nin Alyaska ştatı ərazisində yerləşən ada. Yerli əhalisi aleutlar olmuşdur. Hal-hazırda adada  yaşayış yoxdur.

Alyaska yarımadasıının cənub-qərb ucunda yerləşən Şumaqin adalarının ən böyüyüdür. Sahəsi 442,188&nbsp;km²-dir buda onu ABŞ-nin 35-ci ən böyük adası edir.

İrkutsk taciri İvan Beçevin tərəfindən təşkil edilən 1760-1762-ci illərdə balıq ovu ekspedisiyasının üzvləri tərəfindən kəşf edilmişdir.

1827-ci ildə rus səyyatı İvan Kruzenşternin hesabatında qeyd edilir. Yepiskop İnnokenti “Unalaşkinski departamentinin adaları haqqında qeydlər” əsərində adanı bu adla qeyd etmişdir.

1815-ci ildə Alyaskaya gələn Stepan Qomzyakov Unqa idarə ediçisi olmuş, Rus-Amerika şirkətinin fəaliyyətində iştirak etmişdir. O, aleutlu bir qızla evlənmişdir.  
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Алексеев А. И.* «Освоение русскими людьми Дальнего Востока и Русской Америки». — М.: 1982. — С. 109
AXC (dəqiqləşdirmə)

**AXC** bu mənalara gələ bilər:

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cəbhəsi

## Həmçinin bax
* AXCP — Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının qısaltması.