Maya dilləri

**Maya dilləri** — Meksika, Qvatemala, Belize                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            və Hondurasın bəzi ərazilərində danışılan dillər ailəsidir. Bu dillər, qədim Maya sivilizasiyasının dilləri olmaqla yanaşı, hələ də müasir dövrdə geniş şəkildə istifadə olunur. Maya dilləri tarixi və mədəni əhəmiyyətə malikdi, çünki onlar Mayaların qədim yazı sistemində istifadə edilirdi və müxtəlif yazılı abidələrdə, kitabələrdə öz əksini tapmışdır.

## Maya dillərinin xüsusiyyətləri
thumb|right|upright=1.63|Müxtəlif Maya dil ailələri üçün təxmini miqrasiya yolları və tarixləri.
Maya dilləri geniş bir dil ailəsinə aiddir. Bu ailəyə daxil olan müxtəlif dillər mövcuddur. Məsələn: Yukatek, Kiçe, Kakçikel, Qeqçi, Tsotsil və Tzeltal. Maya dillərində zəngin fonetik sistem mövcuddur. Onlarıb bəzi dillərində qlottal(qırtlaq) səslər, ejective (çölə hava çıxışlı) səslər geniş yayılıb. Maya dilləri aqqlutinativ dillərdir, yəni sözlərin müxtəlif hissələri morfemlər vasitəsilə birləşdirilir. Həmiçinin, çox vaxt ergativ-absolutiv qrammatik sistemə malikdirlər. Maya yazısı heroqlifik idi. Yazı simvolları şəkil yazı sisteminə əsaslanır və həm məna, həm də səsləri ifadə edən simvolları ehtiva edir. Maya yazı sistemi qədim Amerikada inkişaf etdirilmiş ən mürəkkəb yazı sisemlərindən biridir.
Hazırda bu dillərdə danışan milyonlarla insan var. Xüsusilə Qvatemalada və Meksikanın cənub-şərqindəki kəndlərdə bu dillər hələ də canlıdır. 
Maya dilləri yalnız dil olaraq deyil, həm də Mayaların tarixi, mədəniyyəti və elmi bilikləri haqqında zəngin məlumat mənbəyidir. Onlar astronomiya, memarlıq və riyaziyyat sahələrində yüksək səviyyədə biliklərə malik idilər ki, bu da onların dillərində yazılan əsərlərdə əks olunmuşdur.

## Tarixi
Maya dillərinin tarixi, qədim Mezoamerikada yerləşən Maya sivilizasiyası ilə sıx bağlıdır. Maya dilləri Mezoamerikanın müxtəlif bölgələrində, əsasən müasir Meksikanın cənubu, Guatemala, Belize, Honduras və Salvador ərazilərində danışılan dil ailəsini təmsil edir. Bu dil ailəsi 30-dan çox fərqli dili əhatə edir və Maya xalqının zəngin mədəni irsini əks etdirir.
Maya dilləri qədim zamanlardan bəri minilliklər ərzində inkişaf etmişdir. Bu dillərin tarixi ən azı 3000 il əvvələ gedib çıxır. İlk Maya yazıları eramızdan əvvəl təxminən 3-cü minillikdə yaranmışdır. Maya yazı sistemi mətnlər, daş lövhələr və kitablar üzərində tapılan qliflərdən ibarətdir. Bu yazılar əsasən Maya zadəganlarının şəcərəsi, dini mərasimlər və astronomiya kimi mövzulara həsr olunmuşdur.

## Yazı sistemi
Maya xalqı inkişaf etmiş bir yazı sisteminə sahib idi. Bu sistem qliflərdən ibarət idi və həm heroqliflər, həm də ideoqramlarla işləyirdi. Yazıların böyük bir hissəsi dini və kosmik mövzularla bağlı olsa da, tarixi hadisələri və idarəetmə məsələlərini də əks etdirirdi. Maya yazı sisteminin bir çox qlifləri və simvolları hələ də tam olaraq açılmamışdır, lakin müasir arxeoloqlar və dilçilər bu yazıları oxumaqda irəliləyişlər əldə ediblər.

## Müasir dövr
Maya dillərinin bir çoxu bu gün də danışılır. Yukatek, Kiçe, Kakçikel və Mam kimi dillər Mezoamerika bölgəsində yaşayan milyonlarla insan tərəfindən istifadə olunur. Bəzi Maya dilləri itmək üzrədir, lakin digərləri hələ də güclü bir şəkildə yaşayır və məktəblərdə, ictimaiyyət arasında istifadə olunur. Son illərdə bu dillərin qorunub saxlanması üçün bir sıra səylər göstərilib və bu dillərin davamlılığı üçün həm hökumət, həm də beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən dəstək göstərilir. 
Maya dilləri həm mədəni, həm də elmi baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edir. Onlar qədim Maya sivilizasiyasının anlaşılması üçün açar rolu oynayır və bu dillərin öyrənilməsi, Mayamədəniyyətinin tədqiqinə böyük töhfə verir.

## İstinadlar