open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nazran rayonu

**Nazran rayonu** ()  —  Rusiya Federasiyası, İnquşetiya Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Nazran şəhəridir (*rayonun tərkibinə daxil deyil*).
## Coğrafiya
Nazran rayonu İnquşetiya Respublikasının mərkəzi və qərb hissəsində yerləşir. Şimalda Malqobek rayonu, şərqdə - Sunja rayonu və Karabulak şəhər dairəsi, qərbdə Şimali Osetiya Respublikasının Priqorodnı və Pravoberejnı rayonu ilə həmsərhəddir. Nazran və Magas şəhər dairələrinin bəzi əraziləri Şimali Osetiya, digər əraziləri isə Nazran rayonunun ərazisi ilə   həmsərhəddir.
Şəhər dairəsi ərazisinin konfiqurasiyasına Nazran rayonu iki hissədən ibarətdir. Dolakovo, Kantışevo və Qeyirbek-Yurt kəndlərinin yerləşdiyi qərb hissə, Kambileevka çayının vadisində (cənubda) və Sunja silsiləsinin yamaclarında (şimalda) yerləşir. Əhalinin əksər hissəsi burada çay vadisində yaşayır. Silsilənin ətəyində yalnız kiçik bir kənd - Qeyirbek-Yurt yerləşir. Sunja silsiləsindən cənubda, aşağı dağlıq ərazidə yerləşir (Dosu-Barz, 579.8 m).
Şərq bölgəsinin şərq hissəsi şimaldan Sunja silsiləsi (Albaskina dağı, 777.9 m), cənubdan isə Qara dağların cənub hissəsi ilə əhatələnir. Əli-Yurt, Qazi-Yurt, Surxaxi və Yandare kəndləri Qara dağların yamaclarında və dağlararası vadilərdə yerləşir. Bölgənin bu hissəsindəki böyük dağ zirvələri arasında Seyvenduk dağı 1160.6) vardır ki, oda Əli-Yurt kəndinin cənub-şərqində yerləşir.

## Tarixi
1944-1957-ci illərdə rayonun Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası tərkibində olduğu müddətcə bu bölgə Kosta-Xetaqurovski adlanırdı (çünki bu illər ərzində Nazran Kosta-Xetaqur adlanırdı). 1991-1992-ci illərdə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Çeçenistan və İnquşetiya Respublikasına bölünməsi prosesində Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Nazran rayonu İnquşetiyanın tərkibinə daxil olmuşdur.

Nazran rayonunu inzibati ərazi vahidliyi kimi statusu yalnız 2009-cu ildə alır. Sonra onun tərkibində kənd yaşayış məntəqələrindən ibrət olan 10 kənd sovetliyi daxil edilir.
## Əhali

; Milli tərkib
Siyahıya alınmaların nəticələri:

## İnzibati-ərazi vahidliyi

Nazran rayonunun tərkibinə daxil olan 10 kənd tipli yaşayış məntəqəsi 9 inzibati kənd sovetliyində birləşir:

Əli-Yurt kənd sovetliyi - Əli-Yurt

Barsuki kənd sovetliyi - Barsuki

Qazi-Yurt kənd sovetliyi - Qazi-Yurt

Dolakovo kənd sovetliyi - Dolakovo

Kantışevo kənd sovetliyi - Kantışevo

Plievo kənd sovetliyi - Plievo

Surxaxi kənd sovetliyi - Surxaxi

Ekajevo kənd sovetliyi - Ekajevo

Yandare kənd sovetliyi - Yandare

## İstinadlar
Flaven

**Flaven** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Pon-de-Salar kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12102.

Kommuna təxminən Paris 510 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 125 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 8 &nbsp;km cənubda yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 2186 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə 1413 əmək qabiliyyətli insanlar arasında (15-64 yaş) 1094 nəfər İqtisadi cəhətdən fəal, 319 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstərici - 77.4%, 1999-cu ildə 75.3%). Fəaliyyət göstərən 1094 nəfərdən 1049 nəfər (542 kişi və 507 qadın), 45 nəfər işsizdir (15 kişi və 30 qadın). 319 hərəkətsiz 114 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 137 nəfər təqaüdçü, 68 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Eglise Saint-Pierre de Flavin XIV°.jpg|Sen-Pyer kilsəsi
Fayl:Signalisation Flavin, Flavinh.JPG|Flavenin girişinə işarə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Dibni çayı

**Dibni çayı** — Türkiyədə bir çay. Dəclə çayının mənbələrindən biridir. Köhnə adları: Subnat, Səbbənə-Su, Zəbənnə-su

Diyarbakır vilayətinin Lice rayonunda məşhur Dəclə Tunelini (Bırkleyn Mağaralarını) yaradır.

Bu çayın adı Assuriya kitabələrində Subnat olaraq çəkilir.

Mənsəbində Assur çarları I Tiqlatpalasar, Aşşurnasirapala və Salmanasara aid qaya kitabələri tapılıb

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* ''Andreas SCHACHNER,'' Birkleyn mağaralari (Decle tuneli)
* Diyarbəkirdə Birkleyn mağaralarına böyük maraq
Holloko

**Holloko**(Hungarian:ˈholloːkø), Macarıstandakı Palóc etnoqrafik kəndidir və UNESCO-nun Dünya irsi saytıdır. Onun adı Macar dilində "Quzğun-daş" deməkdir.

## Yerləşdiyi ünvan
Kənd Macarıstanın paytaxtı Budapeştdən təqribən 91.1 kilometr şimal-şərqdə yerləşən Noqrad (medye) yerləşir. Aşağı zirvələrlə əhatə olunmuş Cserhat dağlarının bir vadisində yerləşir. Təbii mühit qorunur.

## Tarixi
13-cü əsrin ortalarında, monqol istilasından sonra Holloko qalasının tikintisin' əvvəlcə ərazini gələcək hücumlardan qorumaq üçün bir vasitə olaraq başladı. Bu zaman Holloko ətrafındakı yer Kacsics zadəgan klanı tərəfindən tutuldu. Qala ilk dəfə 1310-cu ildə sənədlərdə qeyd edilmişdir. Original kənd qala divarlarının altından tikilmişdir. Osmanlılar qalanı 1552-ci ildə ələ keçirdilər və sonrakı 150 il ərzində Osmanlı və Macar qüvvələri arasında alternativ bir idarə idi. Osmanlı dövrünün sonunda (1683) qala və kənd nəhayət tərk edildi və indiki kənd ətrafında böyüdü. Mövcud evlərin çoxu ilk dəfə bu müddət ərzində tikilmişdir. Quruluşlarında odun olan evlər, 1909-cu ildə baş verən sonuncu yanğınlar səbəbindən illər boyu dəfələrlə yenidən qurulmalı idi. 1987-ci ildə kənd, qala xarabalıqları və ətrafı Ümumdünya irsi kimi qeyd edildi.

## Görməli yerləri
* Kəndin qorunan hissəsi - Layoş Koşut və Şandor Petöfi küçələri, 67 ev
* Kənd muzeyi
* Poçt muzeyi
* Kukla muzeyi
* Toxucuların Evi
* Müqəddəs Martin Roma Katolik kilsəsi
* Holloko qalası

## Şəkillər

Hollókő - Castle.jpg|Holloko qalası
Holloko1.jpg|Holloko kəndi
Castle of Holloko with Panorama.JPG|Holloko qalası
CivertanHolloko (2).jpg|Qalanın yuxarıdan görünüşü



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aerial photography: Hollókő
* History, pictures and google map of Hollókő Castle
Ceyrax rayonu

**Ceyrax rayonu** ()  —  Rusiya Federasiyası, İnquşetiya Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Ceyrax kəndidir.
## Coğrafiya
Ceyrax rayonu İnquşetiyanın cənub dağlıq hissəsində yerləşir və Baş Qafqaz silsiləsinin mərkəzi hissəsini tutur. Rayon şərqdə Çeçenistan Respublikasının İtum-Kali rayonu, şimalda İnquşetiyanın Sunja rayonu, şimal-qərbdə Şimali Osetiyanın Priqorodnı rayonu, qərbdə Vladikavkaz şəhər dairəsi ilə və cənubda isə Gürcüstan ilə həmsərhəddir. Rayonun ərazisi 627.04&nbsp;km²-dir.

Əsas çaylar Assa və Armxi. Dağ zirvələri: Şan (4451.8 m, İnquşetiyanın ən yüksək nöqtəsi), Kideqanis, Qaykomd (3171.7 m), Xaxalqi (3032.9 m), Stolovoya (2993.9 m), Çerexkort (2230.6 m) və digərləri.
## Tarix
Rayon 8 oktyabr 1993-cü ildə İnquşetiya Respublikasının Prezidenti Ruslan Auşevin Fərmanı ilə təsis edilmişdir. 1957-ci ildən 1993-cü ilə qədər indi Ceyrax rayonunun ərsazisi Nazran rayonunun bir hissəsi olmuşdur.
1 yanvar 1990-cı il tarixinə olan məlumata əsasən Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Ceyrax kənd sovetliyinə Ceyrax, Beyni, Quli, Lyazgi, Olqeti kəndləri və Armhi Sanatoriya qəsəbəsi daxil idi. Ümumilikdə bu tarixdə kənd sovetliyində 1312 nəfər insan yaşayırdı. 
1992-ci ildə Osetiya-İnquş qarşıdurmasından sonra kənd sovetlyinin ərazisi ilə rayon mərkəzi arasında nəqliyyat əlaqəsi yox idi. Belə ki, əlaqə Şimali Osetiyanın Vladikavkazdan Gürcüstan Hərbi Yolu boyunca həyata keçirilə bilirdi. Bununla əlaqədar ayrıca bir inzibati vahidin təşkili qərara alındı və rayon Nazran rayonundan ayrıldı.
2009-cu ildə Ceyrax rayonu bir inzibati rayon statusunu aldı. O zaman onun tərkibində kənd yaşayış məntəqələrinin daxil olduğu 5 kənd sovetliyi vardı.
## Əhali

; Milli tərkib
2002-ci il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdi:
* inquşlar — 2 315 nəf. (99,19 %)
* digərləri — 19 nəf. (0,81 %).

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:
* inquşlar — 2 222 nəf. (84,3 %)
* ruslar — 244 nəf. (9,2 %)
* digərləri — 172 nəf. (6,5 %)
## İnzibati-ərazi vahidliyi

Ceyrax rayonuun tərkibinə daxil olan 5 kənd tipli yaşayış məntəqəsi 5 inzibati kənd sovetliyində birləşir:

Beyni kənd sovetliyi - Beyni

Quli kənd sovetliyi - Quli

Ceyrax kənd sovetliyi - Ceyrax

Lyajgi kənd sovetliyi - Lyajgi

Olqeti kənd sovetliyi - Olqeti

## İstinadlar
Microsoft Advertising

**Microsoft Advertising** (əvvəllər **Bing Ads** **Microsoft adCenter** və **MSN adCenter**) Microsoft tərəfindən hazırlanmış onlayn reklam platformasıdır. axtarış motorlarında Bing, Yahoo! və DuckDuckGo. Digər vebsaytlarda, mobil proqramlarda və videolarda olduğu kimi. 2021-ci ildə Microsoft Advertising illik gəliri 10 milyard dolları ötüb.
Eliud Kipçoqe

**Eliud Kipçoqe** () — Keniyalı atlet, Marafon üzrə olimpiya çempionu.

## Həyatı
Eliud Kipçoqe 12 oktyabr 2019-cu ildə marafon qaçışı tarixində rekord nəticəyə imza atıb. O, dünya tarixində marafon məsafəsini iki saatdan az müddətdə (1 saat 59 dəqiqə 40 saniyə) qət edən ilk şəxs kimi tarixə düşüb.

## İstinadlar
Tandem sursat

**Tandem sursat** və ya **ikili partlayıcı** qısaca partlayıcı və ya döyüş raketi sistemlərində istifadə olunan və ardıcıl partlayışı təmin edən bir cihazdır. Bu mexanizm vasitəsilə zirehli döyüş maşınlarında istifadə olunan qəfəs zirehləri və ya reaktiv zirehləri zərərsizləşdirmək nəzərdə tutulur. Birinci mərhələdə cihaz reaktiv zirehləri yüngül bir partlayışla zərərsizləşdirir. Bu şəkildə zirehdəki partlayıcılar partladılır. Təsirə məruz qalan ərazi reaktiv zirehdən təmizləndikdən sonra başlıqdakı əsas partlayıcılar işə düşür və texnikanın əsas zirehi ilə təmas edərək onu məhv etməyə çalışır.

PG-7VR model döyüş başlığından istifadə edən RPG-7 və onun daha da inkişaf etdirilmiş versiyası olan RPG-29 buna misaldır. Soyuq müharibə illərində Amerika istehsalı olan bir çox silahda bu texnikadan istifadə edilmişdir. O dövrdə istehsal olunan Sovet tanklarının əksəriyyəti reaktiv zirehlərdən istifadə edirdi. Məsələn, bu sistem Amerikan istehsalı olan BGM-71 TOW və AGM-114 Hellfire döyüş raketlərində istifadə olunur.
AGM-114 Hellfire

**AGM-114 Hellfire** (Helicopter launched fire-and-forget) bir vertolyotdan atılan yarı aktiv idarə olunan atəş aç və unut tipli tank və gəmi əleyhinə bir döyüş raketidir. Onun məsafəsi 8 kilometrdir. Bir tank qatili kimi məşhurdur. NATO ölkələrində rast gəlinir. Apache helikopterinin Longbow adlı versiyası ilə radar kilidləməli olaraq istifadə edilə bilər. Beləliklə, raket göndərildikdən sonra hədəfi lazerlə qeyd etməyə ehtiyac qalmır və helikopter oradan uzaqlaşa bilər və ya fərqli hədəflərə raketlər göndərə bilər.

## Texniki xüsusiyyətləri

*İstehsal etmiş firma(lar): Lockheed Martin/ABŞ
*Xidmətə qəbul tarixi: 1985
*Tipi: Hava-yer tipli döyüş raketi 
*Başlıq Sistemi: Yarı aktiv/Lazer (IIR və ya RF/IR)
*Döyüş başlığı: 8 kq (18 lb) HEAT (High Explosive Anti Tank)
*Effektiv mənzili: 500-8,000 m
*Uzunluq: 1,63 m
*Çap: 178 mm
*Qanad uzunluğu: 33 sm
*Ağırlıq: 45 kq

## İstifadəçilər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
RPG-29

**RPG-29 Vampir**, Rusiya istehsalı olan çiyindən atılan tank əleyhinə döyüş raketidir. 1989-cu ildə SSRİ Silahlı Qüvvələri tərəfindən xidmətə qəbul edilmişdir. Rus ordusunda olan ən güclü tank əleyhinə silahlardan biri hesab olunur.

## Ümumi xüsusiyyətləri

RPG-29 bir əsgər tərəfindən aparılan və istifadə edilən bir tank əleyhinə silah olaraq hazırlanmışdır. Borunun üzərində durbin və sonunda daşınma kəməri mövcuddur. Gecə görüş durbinləri də əlavə edilə bilər.

İki növ raketdən istifadə edə bilər:

* PG-29V tank əleyhinə/bunker əleyhinə raketlər
*TBG-29V termobarik anti-personal raketlər

PG-29V raketi reaktiv zirehləri olan zirehli döyüş maşınlarını məhv etmək üçün tandem sursat döyüş başlığına malikdir (ERA) 

Döyüş başlığı böyük gücə malikdir. T-90 və T-80 tankları üzərində aparılmış testlər nəticəsində məlum olmuşdur ki, hər iki tankı ön zirehindən dağıdacaq qüvvəyə malikdir.

## Tarixi

Hizbullah tərəfindən 2006-cı ildə Livan ilə İsrail arasında baş tutmuş olan İsrail-Livan müharibəsində İsrail tanklarına qarşı istifadə edilmişdir. İsrail qəzeti *Haaretz*, İsrailin vermiş olduğu itkilərin çoxunun bu silahdan açılan atəşlər vasitəsilə baş verdiyini iddia etmişdir.

2007-ci ildə Challenger 2 tankının ön zirehini zədələdiyi və tank ekipajından bir nəfəri yaraladığı qeydə alınmışdır. 

2008-ci ildə davam edən İkinci körfəz müharibəsi zamanı İraqda bir ABŞ istehsalı olan M1A1 Abrams tankının zirehinə böyük zərər verdiyi görülmüşdür.

## İstifadəçilər

### Cari istifadəçilər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
İrlandiya Respublikaçı Ordusu

### Keçmiş istifadəçilər

* 
*
Xətai Təbrizi

**Xətai Təbrizi** (yəni *Təbrizli Xətai*) — Azərbaycan yazıçısı.

## Həyatı
Şairin doğum və vəfat tarixi dəqiq məlum deyil. Ağqoyunlular dövlətinin sarayında yaşamışdır.

## Yaradıcılığı
Xətai Təbrizi azərbaycan türkcəsində dəyərli sənət əsərləri yaratmışdır. Şair 4500 beytlik "Yusif ilə Züleyxa" poemasını qələmə almışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Xətai Təbrizi. Yusif və Züleyxa (elmi-tənqidi mətni və transfoneliterasiyası). Elmi-tənqidi mətn tərtibçisi və ön sözün müəllifi: T. V. Əkbərov; Transfonetiterasiya mətninin tərtibçiləri: Z. T. Hacıyeva; İ. Y. İsmayılov. Bakı: “Nurlan” NPM, 2004, 92+١٧٩ s.
Kərbəla FK

**Kərbəla FK** — İraqda futbol komandası. 1958-ci ildən bəri ölkənin ən məşhur futbol komandalarından sayılır. Kapitanı iraqlı olan Karar Salehdir.

## İstinadlar
Rekista (kanton)

**Rekista** () — Fransada kanton , region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Rodez dairəsinə daxildir.

Kantonun INSEE kodu — 1225. Rekista kantonuna cəmi 7 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Rekista kommunasıdır.

## Kantonun kommunları

## Əhali
2006-cı ildə əhalinin sayı 4 997 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* INSEE saytında Averon departamentinin kommunalarının əhalisi
* Dekazvil kantonunun Fransada yerləşməsi - xəritə
Umuahia

**Umuahia** — Nigeriyanın Abia ştatının paytaxtı.

## Adı

Şəhərin adı İqbo dilindəki *bazar yeri* və ya *bazar mərkəzi* mənasını daşıyan *OmaAhia* sözündən gəlir.

## İstinadlar
Ağır romantik

***Ağır Romantik*** ssenaristi və rejissoru Deniz Denizciler tərəfindən 2020-ci ildə çəkilmiş Türk kinosu komediya Romantik film. Əsas rollarda Tuvana Türkay, Onur Tuna, Sermiyan Midyat və Altan Erkekli çəkilmişlər.

14 fevral-Sevgililər Günündə Türkiyənin bütün şəhərlərində, Azərbaycanda isə 5 mart tarixində “CinemaPlus” kinoteatrlar şəbəkəsində yayımlanacaq.
Filmin qala gecəsinin tarixləri də məlum olub.
Belə ki, ekran işinin təqdimatı fevralın 12-i İstanbulda, martın 7-si isə Bakıda aktyorların iştirakı ilə keçiriləcək.

## Filmin Mövzusu

Aslı (Tuvana Türkay) incəsənət həvəskarı ananın (Servet Pandur) və professor olan atanın (Gazanfer Ündüz) konservatoriyada oxuyan gənc qızıdır. Bir gün Beyoğlunda gəzərkən bir adamın hücumuna məruz qalır və çantası oğurlanır. Qorxu və vahimə içərisində olan Aslıya gələcək həyatında  böyük sevgisi olacaq Kərəm (Onur Tuna) kömək edir və çantasını tapıb Aslıya verir.

Bu məcburi görüşdən sonra Aslı və Kərəm görüşməyə başlayır və evlənməyə qədər uzanan romantik münasibətlərə başlayırlar.
Kərəm Aslının adət etmədiyi bir dünyadan gəlsə də, özünü böyük şirkətlərə məsləhət verən maliyyə mütəxəssisi kimi təqdim edir.
Kərəmin atası (Altan Erkekli) İstanbulun ən böyük oğru dəstəsinə rəhbərlik edir. Aslının dayısı isə Təhlükəsizlik Müdiridir (Sermiyan Midyat) və məqsədi bu qarətçi dəstəni çökdürməkdir. Aslı və Kərəmin xoşbəxt günləri, heç vaxt sonunu unutmayacaqları bir günə çevrilir.

## Çəkilişləri

Azərbaycanlı iş xanımı, “Liatris Holding”in rəhbəri Ruhi Əliyevanın təşəbbüsü ilə “Liatris yapım” şirkəti tərəfindən çəkilişlərinə başlanılan “Ağır romantik” filminin çəkilişləri Türkiyədə səs-küyə səbəb olub.

News24.az xəbər verir ki, ekran işinin çəkilişləri İstanbulda Taksimin məşhur küçəsində davam edib. Türkiyə mediasında yayımlanan xəbərdə iş xanımı Ruhi Əliyevanın xüsusi müraciəti əsasında alınan icazədən sonra küçənin insanlarla dolu olduğu saatda filmin silahlı atışma səhnəsi çəkilib.

Çəkiliş zamanı çox sayda silahdan açılan atəş və avtomobilin həqiqi silahla güllələnməsi ətrafda olan insanların və turistlərin marağına səbəb olub.

Baş rolu canlandıran Onur Tunanın atışma səhnəsi zamanı əhvalının yüksək olması da gözlərdən yayınmayıb. Rejissorluğunu Deniz Denizçilerin etdiyi filmdə baş rolları Onur Tuna ilə yanaşı, Tuvana Türkay canlandırır. Həmçininin “Ağır romantik”də Altan Erkekli, Gazanfer Gündüz, Semra Dinçer, Servet Pandur, Durul Bazan və Sermiyan Midyat kimi məşhur simalar da rol alıb.

## Oyunçular

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

*SinemaTürk'te Ağır Romantik
*IMDb'de Ağır Romantik
*Instagram'da Ağır Romantik
* Twitter'da Ağır Romantik
*Instagram'da Liatris Yapım — Ağır Romantik Film
* Youtube'da Ağır Romantik
Girdabad

**Girdabad** — Quba rayonu ərazisində dağ. Qaraçay və Babaçayın suayrıcıdır. Hündürlüyü 2406 m. Oronim girdə (yumru) və bad (yüksəklik, yamac, dağ döŞü, dağ ətəyi) komponentlərindən düzəlib, "yumru dağ yamacı" mənasındadır.

## İstinadlar
İrafski rayonu

**İrafski rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Şimali Osetiyanın tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Çikalo kəndidir.

## Coğrafiya
İrafski rayonu respublikanın cənub-qərb hissəsində yerləşir. Cənubdan Gürcüstan, qərb və şimalda Kabarda-Balkariya Respublikası, şərqdə — Digorski və Alagirski rayonları ilə həmsərhəddir. Ərazinin böyük hissəsi dağlardır. İrafski rayonunun ən böyük çayları: Urux, Xaznidon, Lesken. Rayonun ərazisi 1376 km²-dir.

Rayonun öz adını bölgə boyunca axan Urux çayının Osetiya adından — *İraf* () almışdır.

## Tarixi
Osetiyanın Rusiya imperiyasına daxil olması ilə çar rəhbərliyi müsəlman və xristian osetinlərin ayrıca köçürülməsi siyasətini həyata keçirməyə çalışdı. Beləliklə 1852-ci ildə knyaz M. S. Vorontsovun rəhbərlik etdiyi bir komissiya, Stur-Digor, Axsau, Maxçesk, Galiat, Fasnal və Dur-Dur kəndlərindən müsəlman osetinləri zorla qovdu və eyni yerlərdə olduqları yerlərə köçürdü. il Magometanovskoe (indiki Çikola) kəndini qurdu. İrafski rayonu respublikanın cənub-qərb hissəsində yerləşir. Osetiyanın Rusiya imperiyasına daxil olması ilə çar rəhbərliyi müsəlman osetinlər və xristian osetinlərin ayrıca köçürülməsi siyasətini həyata keçirməyə çalışdı. Beləliklə, 1852-ci ildə Şahzadə M. S. Vorontsovun rəhbərlik etdiyi bir komissiya, Stur-Digor, Axsau, Maxchk, Qaliat, Fasnal və Dur-Dur kəndlərindən müsəlman osetinləri zorla qovdu. Onları ərazi şərtlərinin çətin olduğu bölgəyə yerləşdirdi. Onlar həmin il burada Maqometanovskoe (indiki Çikola) kəndini qururlar.

## Əhali
; Milli tərkib

2010-cu il Ümum-Rusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

Rayon əhalisinin əksəriyyəti osetin dilinin digor ləhcəsində danışır.

## İqtisadiyyat
Rayon ərazisində 5 kolxoz və 4 sovxoz, 4 sənaye müəssisəsi, məişət xidməti kompleksi, mənzil-kommunal təsərrüfatı müəssisələri, mərkəzi rayon xəstəxanası, 14 orta məktəb, yol tikintisi idarəsi və digər qurumlar vardır.

; Sənaye
2009-cu ildən bəri Songutidon çayı üzərində Fasnal kəndi yaxınlığında fəaliyyətə başlayan ümüumi gücü 6.4 MVt olan Fansal su-elektrik stansiyası fəaliyyət göstərir. Bu stansiyadan rayonun 24 milyon kVt/saat elektrik enerjisi təmin edilir.

; Kənd təsərrüfatı
İrafski rayonu əsasən kənd təsərrüfatıdır. Rayon ərazisi 137 618 ha-dır. Bunun 10 970 ha əkin sahələri, 6 347 ha ot əkilən sahələr, 35 691 ha otlaqlar, 4 558 ha buzlaqlar, 43 255 ha isə digər torpaqlar təşkil edir.

### Nəqliyyat
Rayon ərazisində avtomobil yollarının uzunluğu 328 km-dir. Bölgədə heç bir dəmir yolu şəbəkəsi yoxdur.

## İstinadlar
Montezik

**Montezik** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sent-Aman-de-Kot kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12151.

Kommuna təxminən Paris 470&nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 160&nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 45 &nbsp;km şimalda yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 154 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə 127 yaşda (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 34 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73,2%, 1999-cu ildə 57.9%). Fəal olan 93 nəfərdən 92 nəfər (45 kişi və 47 qadın) çalışdı, 1 qadın işsizdi. 34 hərəkətsiz şəxs arasında 10 nəfər şagird və ya tələbə, 15 nəfər təqaüdçü, 9 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Vahid Tağıyev

**Vahid Heydər oğlu Tağıyev** () — Ağsu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.

## Həyatı
Tağıyev Vahid Heydər oğlu 1961-ci ildə Göyçay rayonunun Alpout kəndində anadan olmuşdur. 1983-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu mühəndis mexanik ixtisası üzrə bitirmişdir.

1983-cü ildən Avtomobil Təmiri Zavodunda iş fəaliyyətinə başlamış, çilingər vəzifəsindən zavodun Texniki Nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsinədək yüksəlmişdir. 1984–1987-ci illərdə Göyçay rayonu "Leninqrad" südçülük sovxozunda azad komsomol komitə katibi, 1987–2016-cı illərdə Azərbaycan Respublikası DTK, MTN və DTX-də hərbi qulluqda əməliyyat müvəkkili, baş əməliyyat müvəkkili və rəis vəzifələrində işləmişdir.

2006-cı ildə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilmişdir. 2018–2019-cu illərdə "Yeni Həyat Şirkətlər Qrupu" MMC-nin Daxili Təhlükəsizlik Departamentinin direktoru, 2019-cu ilin fervalından sentyabrınadək "Azərenerji" ASC-nin Nəzarət idarəsində rəis müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 sentyabr 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Ağsu rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilmişdir.

Vahid Tağıyev 27 noyabr 2020-ci ildə koronavirus xəstəliyi səbəbi ilə ölmüşdür.

## İstinadlar
Kirov rayonu (Şimali Osetiya)

**Kirov rayonu** () - Rusiya Federasiyası, Şimali Osetiyanın tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Elxot kəndidir.

## Coğrafiya
Kirov rayonu respublikanın şimal-qərb hissəsində, Kabarda-Balkariya ilə sərhəddə yerləşir. Rayonun sahəsi 410.74&nbsp;km²-dir.

Aşağıdakı rayonlarla həmsərhəddir: şimal-şərqdə Mozdok rayonu, şərqdə Pravoberejnı rayonu, cənubda Ardon və Diqorski rayonları, eləcə də qərbdə və şimalda Kabarda-Balkariyanın 3 rayonu.

Rayonun hidroqrafik şəbəkəsi Terek, Kambileevka, Urux, Zmeyka çayları və onların qolları ilə təmsil olunur. Bir sıra meliorasiya kanalları da mövcuddur.

## Tarixi
2 dekabr 1934 SSRİ sosialist partiyasının Şimali Osetiyanə bölməsinin qərarı ilə beş kənd sovetliyi təşkil edilir: Elxotovski, Stavd-Dordski, Zmeyski, İranski və Komsomolski.

17 mart 1935-ci ildə SSRİ MİK qərarı ilə Elxotov rayunun adı **Kirov rayonu** olaraq dəyişdirilir. 2004-cü ildə rayon özünün 70 illiyini qeyd edir.

Böyük Vətən müharibəsi zamanı Elxotov darvazası uğrunda qanlı döyüşlər baş tutmuşdur. Bura Xəzər neftinə, Gürcüstan hərbi yoluna gedən xəttin girişi sayılır. Burada sovet qoşunlarının müdafiə xətti qırılır. Ancaq alman qoşunları Orjanikidze yaxınlığında durdurulmuşdur.

## Əhali

; Milli tərkib

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## İqtisadiyyat
Kirov rayonu istər kənd təsərrüfatı, istərsə sənaye istiqamətli iqtisadiyyata sahibdir. Rayon ərasinində 39 müəssisə, o cümlədən 6 kolxoz, 1 sovxoz, 4 sənaye müəssisəsi, 2 tikinti şirkəti, 1 yol idarəsi.

; Sənaye
Konserv zavodu

«Elxotovski ”, “ Revaris ” MMC,“ Avangard ” MMC;

«Karcin-LTF» MMC — İkiqat lent;

«Soyuz Plus» MMC, «Kazar» MMC  - spirt istehsalı;

«Yuq-Kristal» MMC, «RKZP» MMC, «İmperiya» MMC, «YUQ» MMC, «Kirovski» MMC, «Lider» MMC, «Oka»" MMC - şərab və araq məhsulları;

* «Kirovles» DUM — meşə mühafizəsi, sanitar kəsmə, heyvandarlıq;
* «Kiriov Çörək zavodu» — çörək, çörək məhsulları.

; Nəqliyyat
Rayon ərazisindən, Elxotov darvazası ərazisindən Qafqaz avtomagitralı və Şomali Qafqaz dəmiryolu xətti keçir.

## Xüsusi Qorunan təbiət əraziləri
* «Bekan sərhədi» təbiət abidəsi.

## Din
; İslam
* Məscid (Elxatov k.);
* Məscid (Karcin k.).

Müsəlmanların olduğu kəndlər — Elxatov, Karcin və Komsomolskoe.

; Provaslav

İbadətgah (Stavd-Durta);

İlk iman gətirən Müqəddəs Həvarilərin, Pyotr və Paulunun kilsəsi (Elxotov);

Müqəddəs həyatverən üçlük kilsəsi (Stavd-Durta).

Xristianlığın yayıldığı kəndlər - Zmeyskaya, Darg-Kox, Stavd-Durta və İran kəndləri.

; Ənənəvi osetin inancları
"Tatartup" ziyarətgahı (st. Zmeyskaya).
Ənənəvi inanclar islam və xristianlıqla qarışıqdır.

## Mənbə
* Официальный сайт АМСУ Кировского района

## İstinadlar
Rəsulayn

**Rəsulayn** (bəzi mənbələrdə **Rəsuleyn** və ya **Ras-əl-Ayn**; ‎, ) və ya **Səre Kaniye** () — Suriyanın Əl-Həsəkə mühafəzəsində şəhər, eyniadlı rayonun inzibati mərkəzi.

Cəzirədə yerləşən ən qədim şəhərlərdən biri olan Rəsulaynda ən azı neolit dövründən (təqribən e.ə. VIII minillikdən) bəri məskən salınmışdır. Sonrakı dövrlərdə qədim aramilərin Sikkan, romalıların Resayna və Bizansın Feodosiopolis şəhəri olaraq tanınan Rəsulayn bir neçə dəfə məhv edilmiş və yenidən tikilmişdir. Şəhər orta əsrlərdə müxtəlif müsəlman sülalələr arasındakı qızğın döyüşlərin məkanına çevrilmişdir. 1921-ci ildə imzalanmış Ankara müqaviləsinin şərtlərinə görə, Rəsulayn Suriya (Fransa) ilə Türkiyə arasında bölünmüş, şəhərin Türkiyəyə verilən şimal hissəsi Ceyranpınar adlandırılmışdır.

2004-c2 ildə əldə edilmiş məlumata görə, şəhərin əhalisi 29.347 nəfərdir. Bu isə Rəsulaynı Əl-Həsəkə mühafəzəsində yerləşən ən böyük üçüncü şəhəri edir. Şəhərin əhalisinin əksəriyyəti ərəblər və kürdlərdən təşkil olunmuşdur. Şəhərdə yaşayan digər icmalara aysorlar, ermənilər və çeçenlər aiddir.

Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı şəhər Suriya Demokratik Qüvvələri tərəfindən ələ keçirilmişdir. Rəsulayn 2019-cu ilin oktyabr ayında, Sülh Bulağı əməliyyatı çərçivəsində, Türkiyə Silahlı Qüvvələri və suriyalı üsyançılar tərəfindən ələ keçirilmişdir.

## Etimologiya
Şəhər yazılı mənbələrdə ilk dəfə, Assuriya kralı II Adad-nirarinin dövründə (e.ə. 911–891) Akkad dilində *""* olaraq qeydə alınmışdır. Ərəb dilindəki "*Rəsulayn*" sözü elə bu addan törəmişdir və Azərbaycan dilində "*bulağın başı*" deməkdir.

Qədim yunan coğrafiyaşünası Ptolemey şəhəri "*Raysena*" adlandırmışdır. Şəhər Roma imperiyası dövründə "*Ressayna*" və ya "*Resayna*" adlandırılırdı. Bizans imperatoru I Feodosi şəhəri 380-ci ildə ələ keçirdikdən sonra şəhər Feodosiopolis adlandırılmışdır. "*Rəsulayn*" adına əlavə olaraq, orta əsrlərə aid ərəbdilli  mənbələrdə şəhər bəzən "*Aynverda*"  adlandırılır.

Şəhərin kürd dilindəki adı – Serekaniyyə də "*bulağın başı*" deməkdir. Ehtimal olunur ki, bu ad şəhərin samidilli adının birbaşa tərcüməsidir.

## Əhali
2004-cü ildə keçirilmiş əhalinin siyahıyaalmasına görə, şəhərin əhalisi 29.347 nəfərdir. Şəhərin əhalisinin əksəriyyətini ərəblər təşkil edir, ancaq şəhərdə kürd, aysor, erməni və çeçen icmaları da yaşayır.

## Qalereya

Fayl:Rasal-Ain,main.jpg |Şəhər mərkəzindəki insanlar.
Fayl:Rasal-Ain,church.jpg |Bir ortodoks kilsəsi.
Fayl:Barış Pınarı Hârekatı sonrası Resulayn (Serêkanî) bombalanıyor.jpg |Şəhər Sülh Bulağı əməliyyatı zamanı.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İran inqilabı və azadlıq hərəkatları (Baykara)

**İran inqilabı və azadlıq hərəkatları** () — Hüseyn Baykaranın ilk dəfə 1978-ci ildə İstanbulda türk dilində nəşr edilmiş əsəri.

## Məzmun

Kitabda XX əsrin əvvəllərində dünyada həlli müşkül olan siyasi, iqtisadi və sosial-intellektual problemlərin xalqların, millətlərin taleyinə təsiri, milli oyanış, bu oyanışın fonunda İranda cərəyan edən ictimai-siyasi proseslər öz əksini tapmışdır. Müəllif yazır: "Uzun sərhəddi ilə Türkiyəyə qonşu olan bir İran dövləti, bir də İran xalqları var. Şahənşah Məhəmməd Rza tərəfindən idarə olunan bu ölkə dünya üçün bir qapalı qutu kimidir. Bu o deməkdir ki, ölümlə, zülümlə, haqsızlıqla, əsarət və ədalətsizliklə istibdad üsuluyla idarə edilən zavallı İran ölkəsi və xalqları haqqında dünya heç nə bilmir. Halbuki XX əsrin əvvəlindən indiyə kimi İranda, İran xalqları arasında zülmə və istibdada qarşı eynən Qərbdəki fikir hərəkatları kimi üsyanlar olmuş, mübarizələr aparılmış, qanlar axmış, haqlar əldə edilmiş və bir az sonra yenə tapdalanmış, bir daha qanlar axmış, mübarizə davam etmişdir, bu gün də bu mübarizə dayanmamışdır."

## Nəşr və tərcümə

Kitab ilk dəfə 1978-ci ildə türk dilində İstanbulda Əmək mətbəəsində nəşr edilib.

Əsər Cavanşir Yusifli tərəfindən türk dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, 2018-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 232 səhifədə, 200 tirajla çap olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda Yeniləşmə Hərəkatı
* Azәrbaycan istiqlal mübarizәsi tarixi

## Xarici keçidlər

*
Süluk (Suriya)

**Süluk** (‎) — Suriyanın Ər-Rəqqə mühafəzəsinin Təll-Abyad rayonuna daxil olan qəsəbə. Süluk Suriyanın Türkiyə ilə olan sərhədinə çox yaxındır.

## Tarix
Süluk 2015-ci ilin iyun ayında Xalq Qoruma Dəstələri (YPG) tərəfindən ələ keçirilmişdir. YPG bu zaman qəsəbə sakinlərinə qəddarlıq etmək, yaxınlıqlardakı kəndləri məhv etmək və yerli ərəblərə etnik təmizləmə tətbiq etmək ilə təqsirkar bilinmişdir. Buna baxmayaraq, YPG bu iddiaları yalanlamışdır.

27 fevral 2016-cı il tarixində İraq Şam İslam Dövlətinin döyüşçüləri Süluk qəsəbəsinə, Hamam ət-Türkman kəndinə və Təll-Abyad qəsəbəsinə hücum etmişdir.

Buna hücumün nəticəsində YPG qüvvələri Süluk və Hamam ət-Türkmanı tərk etmişdir. YPG qüvvələri çox keçməmiş hücumçuları mühasirəyə almış və yaşayış məntəqələrini 3 mart 2016-cı il tarixində tamamilə ələ keçirmişdir. Hamam ət-Türkmanda yaşayan 15 sakin "İŞİD ilə əməkdaşlıq etməkdən imtina etmək və daha əvvəl YPG-yə yardım etmək" ilə təqsirkar bilinərək İŞİD döyüçüləri tərəfindən edam edilmişdir.

İnsan Hüquqları üzrə Suriya Müşahidə Məntəqəsinə görə, döyüşlər zamanı 70 İŞİD və 20 YPG döyüşçüsü həlak olmuşdur.

YPG mətbuat katiblərindən biri olan Redur Xəlil Türkiyəni terrorçuları dəstəkləmək ilə ittiham etmişdir, ancaq Türkiyə bu iddiaları yalanlamışdır.

## Əhali
Suriya rejiminin iddialarına görə, Süluk qəsəbəsinin əhalisinin əksəriyyətini ərəblər təşkil edir. Türkiyənin iddialarına görə, Süluk qəsəbəsinin əhalisinin əksəriyyətini Suriya türkmanları təşkil edir.

## İstinadlar
Zaur Mirzəzadə

**Zaur Mirzəzadə** () — Prodüser, kino prodüser, kinorejissor, ssenari müǝllifi.

## Həyatı
Mirzǝzadǝ Zaur Mübariz oğlu 23 sentyabr 1983-cü ildǝ Bakıda anadan olub. 1990-cı ildǝ 189 saylı orta mǝktǝbǝ daxil olub, 1995-ci ildǝ "287 saylı Zǝkalar" liseyinǝ daxil olub, 2000-ci ildǝ hǝmǝn liseyi bitirib. Süleyman Əlǝsgǝrov adına 1 nömrǝli musiqi mǝktǝbindǝ tar ixtisası üzrǝ tǝhsil alıb. 2000-ci ildǝ Bakı Dövlǝt Universitetinin biologiya fakültǝsinǝ daxil olub, amma bu ixtisas üzrǝ tǝhsilini davam etdirmǝk istǝmǝdiyindǝn bu sahǝdǝ tǝhsilini yarımçıq qoyub. 2001-ci ildǝ "Neft vǝ Qaz yataqlarının işlǝnmǝsi vǝ istismarı" fakültǝsinǝ daxil olub, 2005-cı ildǝ bitirib. 

2005-2006-ci illǝrdǝ ordu sıralarında xidmǝt edib.

2007 vǝ 2008-ci illǝrdǝ Ukraynada 2017-2018-ci illǝr isǝ Çexiyada rejissorluqdan vǝ prodüser işindǝn masterklasslar almışdır. Hal hazırda ikinci ali tǝhsilini alır.

## Fǝaliyyǝti
İncǝsǝnǝtǝ hǝdsiz maraq göstǝrǝn Mirzǝzadǝ, 2007-ci ildǝ tǝhsilini davam etdirmǝk üçün Ukraynanın paytaxtı Kiyev şǝhǝrinǝ yola düşür, rejissorluqdan master klasslar alır. Bir müddǝt orda qalır reklam çarxları çǝkir vǝ tv layihǝlǝrdǝ çalışır. 2008-ci ildǝ Bakıya qayıdır Lider Tv- yǝ işǝ düzǝlir vǝ 2013-ci ilǝdǝk orda çalışır. Bir çox layihǝlǝrdǝ hǝm aparıcı,hǝm prodüser,hǝm rejissor, hǝmdǝ müǝllif kimi iştirak edib. 2013-cü 2014-cü illǝrdǝ "Express" bankın marketinq şöbǝsindǝ böyük mütǝxǝssis vǝzifǝsindǝ çalışıb. Space radiosunda aparıcı kimi fəaliyyət göstərib. 2018-2019-cu illərdə Bakı şəhər Baş Mədəniyyət İdarəsində şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. Hazırda "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının prodüseri vəzifəsində çalışır

Kinoya hǝdsiz maraq göstǝrǝn Zaur Mirzǝzadǝ ard-arda böyük kassa toplayan vǝ ǝhalini kinoteatrlara cǝlb edǝn filmlǝr istehsal edir. 2014-ci il "Xoxan", 2016-cı il "Naxox", 2018-ci il "Tǝhmin vǝ Zaur".

## Filmoqrafiya

## Televiziya vǝ Radio fǝaliyyǝti

## Müsahibǝlǝr
*http://artkaspi.az/az/rejissor-kimi-ceksem-komediya-cekmerem-zaur-mirzezadenin-musahibesi/#.XZPQVSVRWEc 
*http://www.anl.az/down/meqale/kaspi_az/2017/dekabr/566964.htm
*http://ganjanews.az/2017/11/18/mǝdǝniyyǝt/gǝncǝdǝ-'tǝhmin-vǝ-zaur'-filminin-tǝqdimatı-keçirilib.html
*https://oxu.az/showbiz/222577

## Xarici Keçidlǝr
*https://m.youtube.comwatch?v=uLoEAk47pt8
*https://m.youtube.com/watch?v=3-kt9Lthm2g
*https://m.youtube.com/watch?v=IkJEVqbYvdg
Azərbaycanda Yeniləşmə Hərəkatı (kitab)

**Azərbaycanda Yeniləşmə Hərəkatı** () — Hüseyn Baykaranın ilk dəfə 1966-cı ildə Ankarada türk dilində nəşr olunmuş əsəri.

## Məzmun

"Azərbaycanın oyanışı, yenilənməsi və şəxsiyyətləri haqqında oçerki yazmağa başlayarkən məni ən çox düşündürən məsələ Çar Rusiyasının işğalından əvvəl xanlıqlar dövründə Azərbaycanın mədəni, siyasi və iqtisadi vəziyyətinin nə qədər inkişaf etmiş olması idi. Buna görə də kitabda ən çox bu mövzuya yer verdim. Bəzi zümrələr belə hesab edirlər ki, Azərbaycanın hal-hazırkı mədəniyyəti, incəsənəti rusların əsəridir"…

"Halbuki ruslar Azərbaycanı işğal etdikləri dövrdə nəinki bugünkü Qərb düşüncəsində, hətta o dövrün Qərb düşüncəsinə görə də mədəni millət hesab edilmirdilər. I Pyotrun hakimiyyətindən sonra Rusiyada yalnız hərb sahəsində qərbləşmə özünü göstərirdi. Şərqdə qazandıqları qələbələri də məhz buna borcludurlar. Rusiyada quldarlıq 1861-ci ildə II Aleksandrın fərmanı ilə ləğv edilmişdi. Öz vətəndaşları ilə qul kimi davranan rejim necə mədəni ola bilər, ya da necə mədəni hesab oluna bilər? Xüsusilə də Çar Rusiyası rejimi dözülməz despotik və zülmkar rejim idi. Bu səbəbdən də Avropa ilə müqayisə ediləcək heç bir tərəfi yox idi. Qədim köklərə sahib barbar slavyanların adətlərini rus qiyamı ilə XX əsrə gətirən rusların mədəniyyətlərinin səviyyələri hətta bu gün də münaqişə mövzusudur…"

## Nəşr və tərcümə
Kitab ilk dəfə 1966-cı ildə Ankarada türk dilində Türk Mədəniyyətini Araşdırma İnstitutunda nəşr olunub.

Vəfa Rzazadə tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, 2018-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 242 səhifədə nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İran inqilabı və azadlıq hərəkatları
* Azərbaycan istiqlal mübarizəsi tarixi

## Xarici keçidlər
* 
*
Nguyen Dinh Txi

**Nyugen dinh thi** (; ) — tanınmış vietnamlı yazıçı, ədəbiyyatşünas, musiqiçisidir.

## Həyatı
Laosun şimalındakı keçmiş kral şəhəri Luang Prabang yaxınlığında Phong Saly-da anadan olub. Bu ərazi o zaman Fransnın Hind-Çin kaloniyası hesab edilirdi. Nüfuzlu bir zadəgan nəslinin nümayəndəsi kimi fransız mətəbində akademik təhsil aldı. Milli azadlıq hərəkatında kommunistlərin tərəfində xidmət etdi. Fransızlara qarşı müqavimət hərəkatının qabaqcıl sənətkarlar nəslinə aid idi. Fəlsəfi traktatlar, yazı, şeirlər, musiqi, dram, tənqidi nəzəriyyə yazmışdır. Uzun illər ölkəsinin yazıçılar ittifaqının sədri oldu. Bir müddət əsərlərinə, pyeslərinə qadağalar qoyuldu. Bəstələdiyi mahnılar milli azadlıq hərəkatı zamanı tərəfdarları tərəfindən ağızdan -ağıza ötürülürdü.1940-cı illərdə Milli Qurtuluş Mədəniyyət Qrupuna üzv oldu. 1945-ci ildə Tan Trao Milli Konfransına qatıldı və daha sonra Vyetnam Birinci Milli Məclisinin üzvü seçildi Avqust inqilabından sonra Nguyen Dinh Thi Milli Qurtuluş Mədəniyyət Dərnəyinin baş katibi oldu.

1996-cı ildə o, ədəbiyyat Ho Chi Minh mükafatı aldı. 1995-ci ildən Vyetnam Ədəbiyyat və İncəsənət Birliyinin sədri idi. 18 aprel 2003-cü ildə Hanoyda vəfat etdi.

## Əsərləri
*Romanlar*

Vanguard (1951)

Lo çay sahilində (1957)

Yanğında (1966)

Səma cəbhəsi. (1967)

*Esseler*

Bəzi ədəbiyyat məsələsi (1956)

Romançının əsəri (1964)

*Şeirlər*

Əsgər (1956)

Qara dəniz Şeiri (1958)

Saf Mavi Çay (1974)

Günəş şüası (1983)

*Səhnə əsərlər*i

Qara maral

Hoa və Ngần

Arzu

Bambuk Meşəsi

Dong Quan-da Nguyen Trai (Şərq qapısı)

Dalğaların səsi

## İstinadlar
Qoşqar

**Qoşqar** — ad, təxəllüs.

* Qoşqar Əhmədov — görkəmli sovet və Azərbaycan riyaziyyatçısı.
* Qoşqar Sarıyev — Azərbaycanlı futbolçu.
* Qoşqar Təhməzli — Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədri.

;Təxəllüs
* Avdı Qoşqar — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

;Digər
* Qoşqar dağı — Azərbaycanda dağ.
* Qoşqarçay (Quşqara) — Daşkəsəndə çay.
* Qoşqar (əyalət) — Orta Asiyada əyalət.
Qoşqar dağı

**Qoşqar** — Azərbaycanın Daşkəsən rayonunda dağ. Qoşqar dağının hündürlüyü 3361 m-dir.

Qoşqar dağı Kiçik Qafqazın Murovdağ və Şahdağ dağ silsilələrinin qovşağında yerləşir.

## Turizmdə yeri
Qoşqar dağ yürüşləri üçün ideal məkandır. Qoşqar dağında tez-tez səfərlər təşkil olunur. Marşrutun çətinlik səviyyəsi orta-asan kimi qiymətləndirilir. 

## İstinadlar
Pravoberejnı rayonu

**Pravoberejnı rayonu** () - Rusiya Federasiyası, Şimali Osetiyanın tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Beslan şəhəridir.
## Coğrafiya
Pravoberejnı rayonu respublikanın şərq hissəsində, Osetiya maili düzənliyində yerləşir. Şərqdə İnquşetiya, cənub-şərqdə - Priqorodnı rayonu, cənub və cənub-qərbdə - Ardon rayonu, cənub-qərbdə - Kirov rayonu, şimalda - Mozdok rayonu ilə həmsərhəddir.

Ərazi
Rayonun ümumi sahəsi 441.29&nbsp;km²-dir:
kənd təsərrüfatına cəlb olunan torpaqlar - 277.55&nbsp;km²

sənaye sahələrinin torpaqları - 6,06&nbsp;km²

meşə təsərrüfatı torpaqları - 4.92&nbsp;km²

qəsəbə torpaqları - 103,07&nbsp;km²

ehtiyat torpaqlar - 46,18&nbsp;km²

## Əhali
; Urbanizasiya
Şəhər şəraitində rayon əhalisinin 65,12 % yaşayır.

; Milli tərkib

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## Din
; Pravoslavlıq

Müqəddəs Qeorqi Pobedanos kilsəsi (Beslan);

Müqəddəs Şəhid Barbara Kilsəsi (Beslan);

Rusiyanın Müqəddəs Yeni Şəhidləri və Etirafçıların Qanı üzərindəki Kilsəsi (Beslan);

Müqəddəs Qeorqi Pobedanos kilsəsi (Batako v.).

; İslam

Beslan məscidi;

Zilqinsk məscidi;

Zamankul məscidi.

; Protestantizm
İbadət Evi (Beslan)
## İqtisadiyyat
; Sənaye
Pravoberejnı rayonunda aşağıdakı məhsul növləri istehsal edən sənaye müəssisələri var:
Beslan «Avtospesoborudovanie» fabriki  - yük maşınları üçün qoşqu və yarımqoşqular;

RDY ASC-nin Beslan çınqıl zavodu - çınqıl;

«Beslan Elektromexanika Zavodu» - tam transformator yarımstansiyaları;

«RosJeldorstroy» - dəmir-beton məhsulları;

«Zilginski kərpic fabriki» MMC  - tikinti kərpici;

«Stroymost» MMC - dəmir-beton konstruksiyalar;

«Beslan avtonəqliyyat şirkəti» - yük və sərnişin daşınması;

«İnteragrokompleks» MMC - un, heyvan yemi, makaron məhsulları;

«Beslan Qarğıdalı Zavodu» ASC- nişasta siropu, quru nişasta;

İstok ASC, Salyut ASC, Feniks MMC, Fayur-Soyuz ASC, Ariana-S MMC, Vozrojdenie QSC - etil spirti, araq və spirtli içkilər, şərablar;

Beslan çörək, Khumalag çörək - çörək və çörək məhsulları.
; Kənd təsərrüfatı
2008-ci ilin əvvəlində kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqların sahəsi 23814 hektar olmuşdur. Bunun 18618 ha əkin sahələri, 456 ha çoxillik, 1262 ha biçənəklər, 3478 ha isə otlaq sahələri idi. Bitkiçilikdə əsas məhsullar dənli bitkilər, günəbaxan, kartof və tərəvəzdir. Əlverişli torpaq və iqlim şəraiti müvafiq maddi və texniki xərclərlə yüksək məhsuldarlıq əldə etməyə imkan verir.

## Mədəniyyət və təhsil

20 uşaq bağçası,

19 lisey,

1 internat məktəbi,

1 musiqi məktəbi,

İdman məktəbi,

1 incəsənət məktəbi,

9 Mədəniyyət Sarayı,

2 Gənclər Evi

Pionerlər Evi,

12 Kitabxana

sürücülük məktəbi.

## İstinadlar
Suluk

;Toponimlər
*Suluk (Liviya)
*Suluk (Suriya)
*Suluk (Çin)
*Suluk (İndoneziya)
;Şəxslər
*Suluk xan
Baqulallar

**Baqulallar,** və ya *baqvalallar, baqvalilər , kvanadilər* – Rusiya Federasiyasında, Dağıstan Respublikasında andi xalqlarından biri, avarların subetnosu hesab olunur. Sayları 6 min nəfərdən çoxdur (2002). Boqos dağ silsiləsinin şimal yamaclarında, Tsumada rayonunun Xuştada, Çalo, Talitel, Tlenxori, Tlondoda, Kvanada, Qimerso kəndlərində, eləcə də Axvax rayonunun Tlibişo və Tlisi kəndlərində yaşayırlar. Həmçinin Qızılyurd rayonunun Çalo və s. kəndlərində, eləcə də Xasavyurd və Qızlar rayonlarında məskunlaşmışlar. Baqulal dilində danışırlar, avar və rus dilləri də yayılmışdır. Dinləri islamdır. 

## Sayı və məskunlaşması
1926-cı ilin siyahıya alınmasına görə SSRİ-də 3054 baquqallar yaşayırdı. SSRİ-də keçirilən sonuncu siyahıya alınmada baqulallar ayrıca etnik qrup kimi nəzərə alınmamış və avarların tərkibinə aid edilmişdir. 1958-ci ilin məlumatlarına görə onların sayı 4500, 1967-ci ilin məlumatlarına görə isə baqulalların sayı 4 min nəfər olmuş. 2002-ci ili siyahıya alınmanın nəticəsinə görə Rusiyada cəmi 40 baqulalı yaşayırdı. Digərləri etnik qrup halında avarların tərkibinə daxil edilmişdir.

## Tarixi
Baqulallar ayrıca özlərini adlandırmırlar. Baqvallar etnonimi avarlara məxsusdur. Didoy ittifaqına (Sez xalqları) daxil idilər. XV əsrdə ittifaqın parçalanmasından sonra mərkəzi Xuştada kəndi olan Baqulal ittifaqında birləşmişlər. XIV əsrdə islamı qəbul etmişlər. 1921-ci ildə Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasınin tərkibinə daxil edilmiş. 

Ənənəvi mədəniyyətləri Qafqaz xalqları (Asiya) üçün səciyyəvidir. Ortasında ocağı olan birmərtəbəli, birkameralı evlər; kişi yığıncaqları -*qyorkyorux*, hərfi mənada kişi evi mövcud olmuşdur. Qadınların ənənəvi geyimlərində qara rəng üstünlük təşkil edir. Yun, toxuculuq, mahudçuluq, keçəçilik, corabtoxuma, gümüş, silah, kişi kəmər dəsti, qadın bəzəkləri emalı, daş üzərində oyma - qəbirüstü daşlar inkişaf etmişdir. Folklor janrlarından nağıllar, nəğmələr-lirik, mərasim, məişət, əmək, tarixi, qadın və kişi qruplarının ifa etdiyi rəqslər: xarazul, qyikaba, eşalub və s. məlumdur.  

## Mənbə

## İstinadlar
Xarəzm türk dili

**Xarəzm türkcəsi** — türk dilinin tarixində Qaraxanlı türkcəsindən sonra gələn tarixi dönəmlərdən biridir.

## Tarix
Ceyhun çayının Aral gölünə töküldüyü bölgədə yerləşən Xarəzm XI əsrin əvvəllərində Qəznəvilərə bağlı bir vilayət idi. Buraya təyin edilən valilərə Xarəzmşah deyilirdi. Xarəzmşahlar sülaləsi Oğuzların Bəydili boyundan Anuş Təkin ilə başlamışdır. Anuş Təkinin oğlu Qütbəddin Məhəmməd (1097–1127), onun oğlu Atsız (1127–1156), onun oğlu El Arslan (1156–1172) Xarəzmi idarə etmişdir. El Arslan 1157-ci ildən etibarən müstəqil Xarəzm dövlətinin idarəçisi idi. 1172–1200-cü illər arasında El Arslanın oğlu Sultan Təkiş, daha sonra onun oğlu Əlaləddin Məhəmməd (1200–1220) ölkəni idarə etmişdir. Xarəzmşahlar dövlətinin varlığına Çingizilər son qoydu
.

İslam dininin gəldiyi ilk vaxtlarda Xarəzmdə danışılan dil farsca olmaqla bərabər digər fars ləhcələrindən fərqli olan Xarəzm ləhcəsi idi. XI əsrdə başlayan Xarəzmin türkləşməsi hadisəsi XIII əsrə qədər davam etmiş və Xarəzm ilə ona bağlı olan bölgələrdə yeni yazı dilinin yaranması türkləşmədən sonra baş vermişdir. Xarəzimin türkləşməsində xüsusilə Oğuzlar və Qıpçaqlar böyük rol oynamışdır. Bundan başqa Kalaçlar, Kimekler, Bayavutlar, Kangılar və bəzi köçəri tayfalar da müəyyən rol oynamışdır. Bölgənin türkləşməsində rol oynayan bu ünsürlər bölgənin özünəməxsus ləhcəsini yaratmışlar. Bu ləhcə Qaraxanlı yazı dili bağlı və Oğuz, Qıpçaq və digər boyların ləhcələrinin qarışması ilə yaranan Xərəzm türkçəsidir.

Bu siyasi proseslərin sonunda Xarəzm türkləşdi və XII əsrdə bir mədəniyyət mərkəzinə çevrildi. Çingizlilər və Qızıl Orda dövründə də bu vəziyyət davam etdi. Qızıl Ordu dövründə (1241–1502) Xarəzm , Aşağı Seyhun boyları, İdilin Xəzərə töküldüyü yerdə olan mərkəz Saray əsas mədəniyyət mərkəzi idi. Məhz xərəzm türkçəsinə aid əsərlər bu mədəniyyət mühitində yazılmışdır
.

## Əlifba

## Əsərlər
Dövrün əsərlərini aşağıdakı kimi saymaq olar:
* Mukaddimetü'l-Edeb
* Kısasu'l-Enbiya
* Muinü'l-Mürid
* Hüsrev ü Şirin
* Məhəbbətnamə
* Nehcü'l-Feradis
* Cevahirü'l-Esdaf
* Cümcümenâme
* Miracnâme
* Satır-Altı Kur'an Tercümesi
* Qızıl Orda yarlıq və bitikləri
* Hilyetü'l-Lisan ve Hulbetü'l-Beyan

## İstinadlar
Ardon rayonu

**Ardon rayonu** () - Rusiya Federasiyası, Şimali Osetiyanın tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Ardon şəhəridir.
## Coğrafiya
Ardon rayonu respublikanın mərkəzi hissəsində, Osetiya mailli düzənliyində yerləşir. Rayonun sahəsi - 377.08 km².

Respublikanın aşağıdakı rayonları ilə həmsərhəddir: cənub-şərqdə Priqorodnı, cənubda Alagirski, qərbdə Digor, şimal-qərbdə Kirov, şərqdə isə Pravoberejnı.

Rusiya Federasiyasının və ya xarici dövlətlərin subyektləri ilə sərhədləri olmayan respublikanın yeganə daxili rayonudur.

Rayondan axan ən əhəmiyyətli çaylar: Ardon, Fiaqdon, Terek, Suadaqdon, Saudon, Dur-Dur və s.

## Əhali
; Urbanizasiya
Şəhər şəraitində rayon əhalisinin 60,88 % yaşayır.

; Milli tərkib

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## Təhsil
11 orta məktəb;

18 məktəbəqədər müəssisə;

2 əlavə təhsil məktəbi;

3 orta ixtisas təhsili müəssisəsi.
## Mədəniyyət
Şəhər Mədəniyyət Evi;

N. M. Salamov adına Mədəniyyət Sarayı (Ardon);

V. Txapsaev adlna Ardon Tarix, Mədəniyyət Muzeyi;

Ardon Xalq Təhsili Muzeyi;

2 Xalq teatrı (Ardon və Kadqaron);

Ardon rayon mədəniyyət və istirahət parkı;

Mədəniyyət evi (7 kənd yaşayış məntəqəsində).

; Kitabxanalar
Təhsil informasiya mənbələrinin kitabxanası;

Şəhər kitabxanası;

Mərkəzi rayon kitabxanası;

Rayon Uşaq Kitabxanası;

Kənd kitabxanaları
## Din
; Pravoslavlıq

Müqəddəs Qeorqi Pobedanos kilsəsi - Ardon şəhərində 19-cu əsrdə inşa edilmişdir. Zəng qülləsi olan böyük tək bir bina;

Müqəddəs Panteleimon kilsəsi - Ardon şəhəri;

Müqəddəs Mikayıl Arxangel kilsəsi - Kadqaron kəndi;
## Xüsusi Qorunan təbiət əraziləri
* «Bekan sərhədi» təbiət abidəsi.
## İqtisadiyyat
Rayonda 1 avtonəqliyyat, 38 sənaye və 11 kənd təsərrüfatı müəssisəsi fəaliyyət göstərir.

Kənd təsərrüfatı
Ardon ovçuluq təsərrüfatının ərazisində qırqovul üçün 3 yem bazası təşkil edilmidir. Bölgədə qızılbalıq qızılbalıq yetişdirən Ardon Qızıl Balıq Təsərrüfatı fəaliyyət göstərir.
## İnzibati-ərazi vahidliyi
Ardon rayonunun tərkibinə daxil olan 11 kənd və 1 şəhər yaşayış məntəqəsi 9 inzibati vahidlikdə birləşir:

Ardon şəhər məntəqəsi - Ardon

Kadqaron kənd sovetliyi - Kadqaron

Kirov kənd sovetliyi - Kirov

Kosta kənd sovetliyi - Kosta

Krasnoqor kənd sovetliyi - Krasnoqor

Miçurino kənd sovetliyi - Miçurino

Nartskoe kənd sovetliyi - Nartskoe

Rasvet kənd sovetliyi - Rassvet

Fiaqdon kənd sovetliyi - Fiaqdon
## Mənbə
* Официальный сайт Ардонского муниципального района 

## İstinadlar
Qorqan

* Qorqan (Füzuli) — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qorqan (Şabran) — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qorqan (İran) — İranın Gülüstan ostanının və Gürgan şəhristanının mərkəzi.

## Həmçinin bax
* Qorğan (dəqiqləşdirmə)
* Gürgan
Vüqar Əsədli

**Vüqar Əsədli** (; ) — Azərbaycan şahmatçısı, dördqat respublika çempionu, bir çox beynəlxalq turnirlərin qalibi, Avropa Kubokunun qalibi, qrosmeyster.

## Həyatı
### Təhsili
Əsədli Vüqar Əfqan oğlu 2001-ci il oktyabr ayının 9-da Bakı şəhərində doğulub. H.Həmzəyev adına 238 saylı orta məktəbi bitirib. Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının məzunudur.

## Fəaliyyəti
6 yaşından şahmatla məşğuldur. 11 yaşında kişilər arasında Bakı çempionu olmuşdur. Dəfələrlə müxtəlif yaş qruplarında Azərbaycan çempionu olub. 8 yaşında Avropa 2-cisi, 12 yaşında Avropa kubokunun qalibi olub.

2016-ci ildə Bakıda keçirilən 42-ci şahmat olimpiyadasında gənclərdən ibarət Azərbaycan komandasının birinci taxtasında oynamışdır. Birinci löhvələr arasında ən çox xal toplayan 3 nəfərdən biri olub. 13 yaşında şahmatın rapid növü üzrə dünya birincisi, Blits üzrə dünya ikincisi, klassik üzrə dünya 3-cüsü olmuşdur.

2017-ci ildə Beynəlxalq Usta, 2019-cü ildə Qrosmeyster olmuşdur.

Bakı şəhəri 2 nömrəli İxtisaslaşdırılmış Olimpiya Ehtiyatları Uşaq Gənclər Şahmat İdman  Məktəbinin yetirməsi olan Vüqar Əsədli turnirdə uğurla iştirak etmişdir. Belə ki, dördqat respublika çempionu, bir çox beynəlxalq turnirlərin qalibi, beynəlxalq reytinqi 2378 olan Vüqar Əsədli “Dubai Open 2016” yarışında 9 turda 5.5 xal toplayaraq reytinqini 2401 - ə çatdırıb və beynəlxalq usta  normasını yerinə yetirib.

Xırdalan şəhərində başa çatmış "Zirvə Kuboku 2019" turnirində Vüqar Əsədli qrosmeyster normalarını yerinə yetirməyi bacarmışdır. Keçirdiyi 10 oyunda 6.5 xal toplayan Vüqar, gözlədiyi üçüncü qrosmeyster normativini yerinə yetirə bildi. Bundan əlavə, Vüqar Əsədli yarış boyu göstərdiyi oyunu sayəsində reytinqini 32 punkt qaldırmaqla 2500 ELO reytinq həddini keçməyi də bacardı. Qeyd edək ki, Vüqar Əsədli Azərbaycanın ümumilikdə 24-cü, aktiv oyunçular arasında isə 18-ci qrosmeysteri oldu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda şahmat
* Şəhriyar Məmmədyarov
* Teymur Rəcəbov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* VÜQAR ƏSƏDLİ VƏ NƏZRİN MƏHƏRRƏMLİ ŞAHMAT ÜZRƏ BAKI ÇEMPİONU OLMUŞLAR
Hişkədərə

* Hişkədərə (Masallı) — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənddir.
* Hişkədərə (Şabran) — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənddir.