Sin sülaləsinə qarşı etirazlar

**Sin sülaləsinə qarşı hərəkət** () ― Sin sülaləsinin hakimiyyəti dövründə, 1644–1911-ci illərdə, əsasən, Çində mancur hökmranlığına qarşı baş qaldıran hərəkatdır. Bu hərəkat müxaliflər tərəfindən vəhşilik kimi də qiymətləndirilir. Hərəkatı dəstəkləyənlər Sin sülaləsini Çin elmini boğmaqda və Çinin dünyanın aparıcı gücündən yoxsul, geridə qalmış millətə çevrilməsinə səbəb olmaqda günahlandırırdılar.

Sin sülaləsinə qarşı hərəkət fəalların toplanma şüarı "Fǎn Qing Fu Ming" idi (Sadələşdirilmiş Çincə:反清复明; ənənəvi Çincə:反清復明; eynən: "Sinə qarşı və Minin bərpası "), Boksçular üsyanının əsas şüarı ilə bağlıdır: "Sini bərpa və xariciləri məhv edin" ("扶清滅洋 — fú Qīng miè yáng").

## Erkən Sin vaxtları Min sülaləsinin sadiqliyi

### Min müsəlman sadiqləri
Mi Layin və Din Quodon rəhbərliyindəki Hui Müsəlman Min sadiqləri 1646–1650-ci illər arasında bir Min şahzadəsini taxta qaytarmaq üçün Sinlə mübarizə apardılar. 1644-cü ildə Sin sülaləsi Min sülaləsini işğal etdikdə (1368–1644), Qansuda Müsəlman liderlər Milayin və Din Quodon rəhbərlik etdiyi Müsəlman Min sadiqləri, 1646-cı ildə Sinləri devirmək üçün Milayin üsyanı zamanı, Sinə qarşı üsyan qaldırdılar. Müsəlman Min sadiqlərini Sultan Səid Baba və oğlu Şahzadə Turumtay dəstəklədi. Müsəlman Min sadiqlərinə qiyamda Tibetlilər və Han Çinlilər də qatıldı. Şiddətli döyüşlərdən və danışıqlardan sonra 1649-cu ildə bir barış müqaviləsi qəbul edildi, Milayan və Ding adları Sinə sadiq qaldılar, və Sin ordusunun üzvləri rütbələrə sahib oldular. Çinin cənubundakı digər Min sadiqləri yenidən canlandıqda və Sin onlarla döyüşmək üçün qüvvələrini Qansudan çıxartmaq məcburiyyətində qaldıqda, Milayan və Din bir daha silah götürərək Sinə qarşı üsyan etdilər. Müsəlman Min sadiqləri, daha sonra Milayin, Din Quodon və Turumtay da daxil olmaqla, döyüşdə şəhid olan 100.000 nəfərlik Sin ordusu tərəfindən əzildi.

Konfusiyalı Hui müsəlman alimi Ma Ju (1640–1710) Sinə qarşı cənub Min sadiqləri ilə xidmət etdi.

### Kosinqa
Mox sadiq generalı Jen Çenqon, daha çox Kosinqa adı ilə tanınır, 1646–1662 arasında Sin sülaləsinə qarşı çıxmaq üçün hərbi bir hərəkata rəhbərlik edir. Tayvan adasında Tunqin Krallığını qurdu.

## Sin əleyhinə üsyanlar

### Monqol üsyanları
Sin hakimiyyətinə sabiq monqollar üç əsas qrupa bölündülər — Daxili Monqollar, Xarici Xalqa Monqolları və Oyratlar.

Çingiz xanın nəslindən olan İç Monqolustanlı Çahar Xanı Liqdan Xan, 1634-cü ildə çiçək xəstəliyindən vəfat edənə qədər Çinə qarşı çıxdı və mübarizə aparırdı. Bundan sonra, oğlu Ejey Xanın rəhbərlik etdiyi Daxili Moğollar 1636-cı ildə Sinə təslim oldular və Ejey Xan Şahzadə (Qin Wang, 親王) rütbəsini aldı. Bundan sonra Daxili Monqol zadəganları Sin kral ailəsi ilə sıx əlaqədə oldular və onlarla geniş şəkildə evləndilər. Ejei Khan 1661-ci ildə öldü və yerinə qardaşı Abunay keçdi. Abunai Mançju Sin hökmranlığından narazı qaldıqdan sonra, 1669-cu ildə Shenyanda evində həbsə salındı və Kanxi İmperatoru onun rütbəsini oğlu Borniyə verdi. Abunayın həbs müddəti bitəndən sonra, qardaşı Lubuzunq ilə 1675-ci ildə Üç Feudatoriyanın Üsyanı zamanı Sin əleyhinə qiyam qaldırdı və 3.000 Çahar Monqollarla qiyama qoşulub. Daha sonra Sin, 1675-ci il aprelin 20-də bir döyüşdə qiyamçıları əzdi, Abunay və bütün tərəfdarları öldürüldü. Onların titulu ləğv edildi, Çahar monqol kral adamlarının hamısı Mançu Sin şahzadələrində doğulsa da edam edildi və Çahar monqol kral qadınları, Mançu Qing şahzadələri xaricində köləliyə satıldı. Çahar monqolları daha sonra öz muxtariyyətlərini qoruyan digər Daxili Monqollardan fərqli olaraq, Sin İmperatorunun birbaşa nəzarəti altına alındı.

Xalqa Monqolları Sin hakimiyyəti altına düşmək üçün daha çox həvəssiz idilər. Yalnız Züngar xanlığının lideri, Qaldan-Boşoqtu hakimiyyəti altında Kansi imperatoru tərəfindən işğal edildilər.

Sinhaida Oyratlar da Sinə qarşı üsyan qaldırıb, lakin Yonqjen imperatoru tərəfindən əzilib və məğlub olublar.

### Taypin üsyanı

Hon Siuquan (洪秀全, Hóng Xiùquán) Sin sülaləsinə qarşı Taypin üsyanının (1850–1864) lideri olan Hakka Çinlisi idi. Özünü Cənnət Kralı elan etdi, Taypin Səmavi Padşahlığını qurdu və həmçinin özünü İsanın qardaşı adlandırdı. 

#### Mançuların soyqırımı və məhv edilməsi
Mançulara qarşı kəskin nifrətləri ilə idarə olunan Taiping, Mançurların bütün irqlərini məhv etmək üçün soyqırım kampaniyası başlatdı.

Taypin qüvvələri Nankini fəth etdikdən sonra Mançu qalasına basqın etdilər və şəhərin bütün Mançu əhalisi olan, təxminən 40.000 mançu öldürdülər. 27 oktyabr 1853-cü ildə Huanhe çayından keçərək Taypin qüvvələri təxminən 10.000 mancur öldürdülər. Həmçinin Şaosinqdə 2000 mançu da öldürüldü.

### Tibet üsyanları
Tibetli Budist Lamalar, 1905-ci il Tibet üsyanı əsnasında Batanqdakı Sinə qarşı üsyan edərək, Mançu lideri Fənquana sui-qəsd etdilər, eyni zamanda Fransız katolik missionerlərini öldürdülər və Tibetlilər katolikliyi qəbul etdi.

## Sinin devrilməsi

Sinxay İnqilabı Vuçan üsyanın zəfəri ilə sürətləndi, qalib gələn Vuçan inqilabçıları digər vilayətlərə öz müstəqilliklərini elan etmələrini xahiş edərək teleqraf göndərdilər, Cənubi Çin və Orta Çində 15 vilayət bunu etdi.

Nəhayət, iki əsrdən çox müddətdən sonra Sin sülaləsi devrildi və Çin yeni bir respublikaya çevrildi.

## Həmçinin bax
* Sinofobiya

## İstinadlar