open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SAP SE

**SAP** — mərkəzi Almaniyanın Ualldorf şəhərində yerləşən Avropanın ən böyük proqramlaşdırma şirkəti. SAP 1972-ci ildə IBMin beş keçmiş işçisi tərəfindən "Systemanalyse und Programmentwicklung" () adı altında Almaniyanın Mannheym şəhərində yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

** Rəsmi sayt
* Yahoo! — SAP Aktiengesellschaft Company Profile
Ərəb əlifbası

**Ərəb əlifbası** () — Ərəb dilinin yazı sistemi.

## Tarixi
Bəzi XVIII-XIX əsrlərin elm adamları bu yazı sisteminin ilk nümunələrinə Nəbati hökmdarlarının məzarlarında rast gəlindiyinə inanırdılar. Bu nümunələr isə 328-ci ilə tarixlənirdi. 

Bu gün isə İslamdan əvvəlki dövrə və İslamın ilk əsrinə aid kitabələrin araşdırılması göstərir ki, ərəb yazısı Nəbati yazısından (bitişik Nəbati yazısı, III-IV əsr) törəmiş və hətta onun inkişaf etmiş davamı hesab edilmişdir. Beləliklə, ərəb yazısı Nəbati və Arami həlqələri vasitəsilə Finikiya yazısı ilə əlaqələnir.

## Hərfləri

Ərəb əlifbası 28 hərfdən ibarətdir. Bəzi əlifbalarda "lam-əlif" (لا) 29-cu hərf olaraq göstərilmişdir. Ərəb hərflər iki yerə bölünürlər:

* Şəmsi hərflər
* Qəməri hərflər

Hərflərin forması sözün əvvəlində, ortasında və sonunda gəlməsindən asılı olaraq dəyişir. Ərəb əlifbasında yalnız sammit səslər vardır.

İslamın gəlişindən sonra isə qeyri-ərəblərin Quranı daha düzgün oxuması üçün sait səsləri əvəzləyən və hərəkə adlanan işarələr də əlavə edilmişdir. Lakin bu yalnız Qurana xasdır.

## Yazı
Ərəb əlifbasında hərflər sağdan sola yazılır və eyni qayda ilə oxunur. Ərəb əlifbasının ilk vaxtlar iki yazı forması mövcud idi. Bunlardan biri VII əsrdə Kufədə meydana çıxmışdı və "Kufi" adlanırdı.

Bu növün forması qalın və kobud idi. Bu yazı forması adətən daş və metal kimi səhtlərin üzərinə yazılırdı. Zaman keçdikcə Məkkə və Mədinə də daha incə yazı forması olan "Nəsx" və onun müxtəlif variantları ("Sülüs", "Reyhani" və başqa klassik növləri) meydana çıxdı.

Hal-hazırda isə klassik yazı formaları ilə yanaşı modern formalardan da istifadə edilir.

### Konfiqurasiyaları
Farslar, əfqanlar, türklər (vaxtı ilə) və başqa xalqlar bu əlifbaya dillərinə uğyun olan səsləri (p, ç, g və s.) əlavə edərək bu əlifbanın müxtəlif konfiqurasiyalarını ərsəyə gətiriblər.

## Coğrafiyası

Ərəb əlifbası dünyada Latın qrafikasından sonra ən çox istifadə edilən yazı sistemidir. Bu yazı sistemi və onun müxtəlif konfiqurasiyaları Şimali Afrika, Yaxın Şərq və Cənub Qərbi Asiyadakı ölkə tərəfindən rəsmi şəkildə istifadə edilir. Bu dövlətlərə Suriya, İordaniya, İraq, Ərəbistan yarımadası ölkələri, Misir, Sudan, Somali, Eritreya, İran, Əfqanıstan, Pakistan, Mərakeş, Əlcəzair, Mavritaniya, Tunis və Liviyanı misal göstərmək olar.

## İstinadlar
Ərəbistan yarımadası

**Ərəbistan yarımadası** (; *şibhu l-cəzīrəti l-ʿərəbiyyə*) — Cənub-Qərbi Asiyada yarımada. Sahəsinə görə dünyada ən böyük yarımadadır.

Şərqdə Fars körfəzi və Oman körfəzi, cənubda Ərəb dənizi və Ədən körfəzi, qərbdə Qırmızı dəniz ilə əhatə olunub.

Geoloji cəhətcə yarımada Yerin Ərəb təbəqəsini təşkil edir. Vaxtı ilə o Afrika kontinental kütlənin bir hissısini təşkil edib. Ərəbistan yarımadası tamamilə səhralarla örtülüb. Onun şimal hissəsində Nefud, cənub hissəsində isə Rub əl-Xali səhraları yerləşir.

Ərəbistan yarımadasında və ətrafındakı adalarda Səudiyyə Ərəbistanı, Yəmən,Oman, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Bəhreyn, Qətər, Küveyt yerləşir.
Yarımadaya yaxın ərazidə Misir, İsrail, İordaniya və İraq yerləşir.

## Coğrafi xüsusiyyətləri
Ərəbistan yarımadası Asiya qitəsinin cənub-qərbində böyük yarımada olmaqla Asiyadan İran körfəzi vasitəsilə ayrılır. Bu yarımada Hind okeanının bir hissəsini və onunla əlaqədar Suriya-Ərəbistan səhrasını birləşdirir. Ərəbistan yarımadası, Ərəbistan dənizi, Qırmızı dəniz və İran körfəzi ilə üç tərəfdən əhatə olunub. Ərəbistanın sahəsi Sinay yarımadası və Suriya sərhədlərinin daxil etməklə 3.158.000 km²-dir. Bu da Avropa qitəsinin ərazisinin 25%-nə bərabərdir. Yarımadanın böyük hissəsi səhradır. Yaşıl vahələr və məhsuldar torpaqlar çox azdır. Ərəbistanda heç bir böyük çay yoxdur. Çünki həddindən artıq qızan qum suları tez qurudur. Ərəbistanda elə illər olur ki, heç yağış yağmır. Ərəbistanda ən məhsuldar torpaq sahələri Yəməndə, Qırmızı dənizin cənub-qərb sahillərində yerləşir. Ona görə bu vilayət həmişə məhsuldar və əhalisi çox olmuşdur.

## Həmçinin bax

* Ərəbistan səhrası
* Yarımada

## Xarici keçidlər
Mahmud Əhmədinejad

**Mahmud Əhmədinejad** (; ) — İran İslam Respublikasının 6-cı prezidenti.

## Həyatı
Mahmud Əhmədinejad 1956-cı il oktyabrın 28-də Şimali İranın Səmnan vilayətinin Gərmsar şəhərinin Aradan kəndində, nalbənd ailəsində anadan olmuşdur. Etnik mənsubiyyəti barədə məlumatlar kəskin fərqlənir. Onun azərbaycanlı, talış, hətta yəhudi əsilli olması barədə fikirlər səsləndirilir.

2005-ci il iyul ayının 24-də keçirilmiş prezident seçkilərinin ikinci turunda qələbə qazanmış, həmin ilin avqust ayının 3-də bu vəzifədə Məhəmməd Hatəmini əvəz etmişdir.

Prezident seçkiləri əsnasında Tehran bələdiyyəsinin başçısı olmuşdur. İxtisasca inşaat mühəndisidir və bələdiyyə başçısı olmamışdan əvvəl İran Elm və Texnologiya Universitetində müəllim işləmişdir. Təhsilini də burada alıb. Professor elmi dərəcəsi var.

28 fevral 2026-cı ildə ABŞ–İsrailin İrana zərbələri nəticəsində öldürüldüyü iddia olunub. Sonra yayılan xəbərlərdə həyatda qaldığı bidirilib.

## Siyasi dayağı
İran inşaat sektorunda hökmran mövqeyə malik İran İslam İnşaatçılar İttifaqı (Abadgəran) təşkil edir. Abadgəran İranda prezident seçkilərində ilk turda iki namizədlə təmsil olunmuşdu. İran Konstitusiya Qoruyucuları İdarəsinin 1000 namizəd arasından seçdiyi 7 nəfərdən biri olan Əhməd Necat birinci turda ən çox səs (19,48%) toplayan namizəd olaraq ikinci turda Əli Əkbər Həşimi Rəfsəncani ilə təkbətək mübarizə aparmaq hüququ qazanmışdır. Seçicilərin 59 %-nin iştirak etdiyi ikinci turda 61,69% səs toplayan Əhmədinəjad prezident seçilmişdir. Rəqibləri onu seçkini saxtalaşdırdığını iddia etmişlər.

Xarici siyasətdə ABŞ ilə münasibətlərin olduğu kimi qalmasını və heç bir güzəştə gedilməməsini irəli sürən Əhmədinəjad BMT-ni dəfələrlə fəaliyyətsizlikdə ittiham etmiş və İranın nüvə proqramını həyata keçirilməsinin labüd olduğunu bildirmişdir. Hər zaman qıcıqlandırıcı bir tərzə və nitq söyləmək qabiliyyətinə malikdir Hətta, bir dəfə bir jurnalistin siyasi dustaqların azad edilməsi ilə bağlı verdiyi suala: "Hansı dustaqları? Amerikadakılarımı?" — deyə cavab vermişdi.

Bəzi ölkələrə öz nüvə proqramını inkişaf etdirmək icazəsinin verildiyi halda hansı haqla İranın bu hüquqdan istifadəsinə maneçilik törədildiyi, BMT TŞ-nın beş üzvünün xüsusi hüquqlara sahib olduğunu önə çəkərək nədən müsəlman dövlətlərinin bu hüquqlara sahib ola bilməyəcəyi və nəhayət yəhudi soyqırımından niyə fələstinlilərin təsirləndiyi kimi fikirləri ilə ictimaiyyətin diqqətini qazanmışdır. Özünün prezident seçilməsini" yeni bir islam inqilabı" adlandırmış və bu inqilabın tez bir zamanda bütün dünyanı əhatə edəcəyi fikrini irəli sürmüşdür. O, ilk növbədə region dövlətləri arasında (viza sisteminin ləğvini həyata keçirməklə) yerdəyişmənin asanlaşdırılmasını və münasibətlərin daha da gücləndirilməsini müdafiə edir. İsrail ilə bağlı siyasəti isə "xəritədən silmə"dən ibarətdir və bu, beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə səbəb olmuşdur. İlk işlərindən biri də yeni evlənmiş şəxslərə" iş və ev sahibi ola bilmələri üçün" neft gəlirlərindən 1,3 milyon dollar məbləğində vəsaitin ayrılması və bu məqsədlə fondun yaradılması sayıla bilər.

## Şəxsi həyatı
Evlidir. İki oğlu və bir qızı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Afrika İttifaqı

**Afrika İttifaqı** — 55 Afrika ölkəsini birləşdirən beynəlxalq təşkilat, Afrika Birliyi Təşkilatının hüquqi varisi. 9 iyul 2002-ci il tarixində yaradılmışdır. 2011-ci ilin yanvar ayında Azərbaycan Aİ-də müşahidəçi statusu əldə etmişdir.

## Üzv dövlətlər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cimmi Vels

**Cimmi Donal Uels** (; ) — internet-sahibkar, viki konsepsiyasının ideoloqu, Vikipediyanın yaradıcısı. Cimmi Uels həm də Vikipediya və müxtəlif viki-layihələri idarə edən və qeyri-kommersiya təşkilatı olan Vikimedia Fondunun və Vikimedia Fondu ilə əlaqəsi olmayan Wikia adlı şirkətin qurucusudur.
## Həyatı
1966-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alabama ştatının, Hantsvill şəhərində anadan olmuşdur. Kiçik bir özəl məktəbi bitirəndən sonra universitetə hazırlıq məktəbi olan "Randolph School"da təhsilini davam etdirmişdir. Uels iqtisadiyyat istiqaməti üzrə Aubern Universitetində bakalavr və Alabama Universitetində isə magistr dərəcəsinə yiyələnmişdir. 1996-cı ildə Uels "Bomis" əyləncə xarakterli axtarış portalının əsasını qoymuşdur. Hazırda Uels bu şirkətin fəaliyyətində aktiv iştirak etmir. 2000-ci ilin martında Uels ingilis dilində "Nupedia.com" ensiklopediyasını yaratmış və baş redaktor vəzifəsinə Larri Senqeri təyin etmişdir. Cimmi Uels 2001-ci ilin 15 yanvarında "Vikipediya" ensiklopediyasını yaratdı. "Vikipediya", həmçinin wiki (havay dilində "mümkün qədər tez") mexanizminə əsaslanırdı, əvvəlcə "Nupedia" ensiklopediyasının məzmununu formalaşdırmalı olan köməkçi sayt kimi yaradılmışdı. Hazırda, "Vikipediya" dünyanın ən böyük ensiklopediyasıdır. Onu internet istifadəçilərinin stolüstü kitabı adlandırırlar. "Vikipediya" müraciətlərin sayına görə sorğu resurslardan sonra ikinci yeri tutur. 2003-cü ilin 20 iyun tarixində Uels "Vikipediya" və digər bu tipli layihələrin dəstəyilə məşğul olan qeyri-kommersiya təşkilatını – "Vikimedia" Fondunu, Florida ştatında və Sankt-Peterburqda yaratdı. 2009-cu ildə Cimmi Uels saytın istifadəçilərinə müraciət edərək maliyyə yardımına ehtiyac olduğunu bildirmişdir. Bu müraciətdən sonra saytın 125 mindən artıq istifadəçisi 4 milyon dollar dəyərində ianə vermişdir. "Vikipediya"nın uğurlarından ilham alan Uels 2004-cü ildə Ancela Bizli ilə birlikdə "Vikicities"in layihəsini idarə etməsi ilə məşğul olan "Wikia" kommersiya şirkətinin əsasını qoymuşdur. 2005-ci ilin 3 oktyabrında Uels viki-texnologiyaların təchizatçısı olan "Socialtext" şirkətinin Direktorlar Şurasına qoşulmuşdur. Hazırda Cimmi, həyat yoldaşı Kristin və qızı Kira ilə Floridada və Sankt-Peterburqda yaşayır.

## Ailəsi
2012-ci ilin oktyabrında Keyt Qarvi ilə ailə həyatı qurmuşdur.
## Həmçinin bax
* Vikipediya
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Riçard Trevitik

**Riçard Trevitik** () — ingilis ixtiraçısı və maşınqayırma mühəndisi olmuşdur. O praktikada tətbiq oluna biləcək ilk buxar lokomotivin düzəldilməsi üzrə çalışan pionerlərdən olmuşdur.

## Uşaqlığı
Trevitikin atası mədən işçisi idi. O 5 bacının bir qardaşı kimi dünyaya gəlir. Kemricde mektebe gedir. Uşaqlıqdan idmana daha çox meyil göstərir. Uşaqkən o mədənlərdə tətbiq olunan su nasoslarını işlədən buxar maşınlarına baxarmış. Uzun müddət buxar maşınını düzəltmiş *Vilyam Murdox* onun qonşusu olmuşdur.

Trevitikin ilk iş yeri dağ mədəni olur. Tezliklə o məsləhətçi vəzifəsinə qədər yüksəlir. O Vatta lizens üçün pul ödəməmək üçün buxar maşınlarının təkmilləşdirilməsi və qurulması ilə məşğul olur. 1797-ci ildə o Ceni Heyli ilə evlənir. Onların altı uşağı olur.

## Fəaliyyəti
Trevitik buxar maşınları üzərində işləyərək onların ölçüsünün kiçilməsinə və buxar qazanının gücünün artırılmaısna nail olur. yüksək təzyiqə malik buxar qazanının ixtirası onun ən vacib ixtirası sayılır.

1797-ci ildə Trevitik özünün ilk buxar maşınını düzəldir. Buxarın alınması üçün o közərmiş dəmir parçası götürür və onu alov borusuna daxil edir. 1801-ci ildə Kambornedə təkərlər üzərində hərkət edə bilən maşın düzəldir. Bu küçə buxar lokomotivi o dövrdə məlum olan Kunoun buxar avtomobili ilə yanaşı özü hərkət edən maşın sayılırdı. Bu maşının sürəti 8&nbsp;km/saat idi.

Trevitikin bu maşında etdiyi yenilikdən biri də yanacaqadn əmələ gələn tüstünün xüsusi boru vasitəsilə xaric edilməsi idi. Bu boru daha çox enerji əldə etməyə imkan verirdi. 1803-cü ildə Trevitik maşınını təkmilləşdirərək özü hərkət edən nəqliyyat vasitəsi düzəldir.
*"London Steam Carriage*" adlanan bu buxar maşınında sərnişinlərin əyləşməsi üçün yer nəzərdə tutulmuşdur. Bu maşın ictimaiyyətin böyük marağına səbəb olsa da, baha başa gəlməsi onun geniş yayılmaısna maneçilik törədirdi.

Trevitik düzəltdiyi lokomotivi bir dəmir istehsal edən zavoda satır. O öz yüksək təzyiqə malik buxar maşınını hərkətli gövdəyə birləşdirərərk lokomotiv düzəldir. Bu lokomotiv 10 t dəmiri 15,7&nbsp;km məsafəyə dartma qabiliyyətinə malik idi.

Bu lokomotivin işləməsinə baxmayaraq o böyük uğur qazana bilmir. Çünki böyük ağırlığa malik olan bu lokomotiv at arabası üçün düəldilmiş dəmir yoluna uyğunlaşdırılmışdır. Beş aydan sonra bu lokomotivin fəaliyyəti dayandırılır. Maşın stasionar olaraq istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Anthony Burton: Richard Trevithick — Giant of Steam. Aurum Press, London 2000. ISBN 1-85410-878-6
* Rezo Əliyev. Maşınqayırmanın tarixinə dair. Bakı"Təhsil" NPM, 2008, 542 s.
Dəstə (taksonomik kateqoriya)

**Dəstə** (ordo) heyvan sistematikasında bir neçə fəsiləni birləşdirən taksonomik kateqoriya. Yaxın dəstələr sinif əmələ gətirir (mükəmməl sistematikalarda dəstə əvvəlcə tamdəstə və yarımsinif, sonra isə sinfi təşkil edir). Bitki sistematikasında sıra dəstəyə müvafiq tutulur.
Pişikkimilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan yarımdəstəsi. 

Pişikkimilər yarımdəstəsinə aşağıdakı fəsilələr aiddir:
* Pişiklər (*Felidae*)
* Viveralar (*Viverridae*)
* Kaftarlar (*Hyanidae*)
* Manqustlar (*Herpestidae*)
* *Nandiniidae*
* Madaqaskar yırtıcıları (*Eupleridae*)

Madaqaskar yırtıcıları (*Eupleridae*) Viveralar və Manqustlar fəsiləsindən genetik analizlərin nəticəsi olaraq ayrılıb.

*Nimravidae* və *Barbourofelidae* fəsiləsinin nəsli kəsilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vitraj

150px|right|Almaniya kilsələrindən birindəki vitraj
**Vitraj** — (**fr. vitrage, lat. vitrum- şüşə sözündən**)- şüşədən və s. şəffaf materiallardan düzəldilən ornametli və ya süjetli dekorativ kompozisiya. Şəffaf materialdan hazırlanmış ornamentli və ya süjetli kompozisiya pəncərə və qapı şəbəkələrinin bəzədilməsində, habelə interyerlərin tərtibatında vitrajdan istifadə olunur.

Rəngli vitrajlar zəngin işıq boyaları əmələ gətirir və interyerin emosional ifadəliliyini artırır. Bəni Həsəndə (MƏR) və Romada tapılmış rəngli, hamar, şüşə parçalarından məlum olur ki, e.ə. II minillikdən Qədim Misirdə, eramızın I əsrindən isə Qədim Romada sadə vitrajlar hazırlanmışdır. Roma və Ravennadakı erkən xristian bazilikalarının pəncərə çərçivələrində şüşə alebastr və selenitdən hazırlanmış xüsusi kütlə ilə əvəz edilirdi; alebastr və selenit parlaq işığı keçirmədiyindən binanın interyerində əmələ gələn yarımqaranlıqda işıq zolaqlarından orijinal dekorativ effekt yaranırdı. X-XII əsrlərdə Fransada roman məbədlərində və Almaniyada dini mövzuda, sujetli vitrajlar düzəldilirdi. Sonralar dini rəsmlərlə yanaşı məişət səhnələri təsvir olunan vitrajlar (Şartrdakı kilsə, 1260 ildən sonra) yarandı və rəngli şüşələrə rəngsiz şüşələr əlavə edildi (Paris Notr-Dam kilsəsi, V-ı XIII-XIV əsrlər, XIX əsrdə bərpa edilmişdir). XIV-XV əsrlərdə vitraj sənəti İngiltərədə və digər Avropa ölkələrində (İsveçrə, İtaliya, Polşa) geniş yayıldı.

Müasir vitrajlar kiçik şüşə parçalarından hazırlanır və qurğuşun, polad, yaxud plastik kütlədən hazırlanan lentlə birləşdirilir. Naxışlar rəngsiz şüşə üzərində həkk edilir, yaxud kimyəvi üsulla vurulur. Sovet rəssamlarından A.V.Stoşkus, K.J.Morkuans, L.Q.Polişşuk və b. müxtəlif həyat hadisələrini təsvir edən **vitraj**lar yaradılır.

Azərbaycanda **vitraj**ın şüşə parçalarının taxta alata bənd edilmiş həndəsi formalı şəbəkə növü inkişaf etmişdir. Bunların ən yaxşı nümunələri Şəki xanlarının sarayında və Şəkixanovların evinin tərtibatında  (XVIII-XIX əsrlər) qalmışdır.

## Xarici keçidlər

* Минухин Е., Витражи, Рига, 1959; Советское декоративное искусство 73/74, M., 1975.
* The Stained Glass Museum (Ely, England)
* The website of the British Society of Master Glass Painters
Dələlər

**** və ya **sovsarlar** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. Xırda və orta böyüklükdə olur. Xəzi sıx, tüklü və ya hamar olub, rəngi müxtəlifdir. Quyruğu uzun və tüklüdür. Suda yaşayan dələkimilərin barmaqları arasında dəri büküşlər (pərdə) var. Xüsusi anal vəziləri kəskin qoxulu sekret ifraz edir. Dələkimilərdən dələlər, gəlincik, safsar, əsasən, məməlilər və quşlarla qidalanan yırtıcılardır. Avstraliya və Antarktikadan başqa bütün materiklərdə yaşayır. 28 yaxud 30 cinsi birləşdirən 5 yarımfəsiləsi var. Əsasən, yerdə yaşayan meşə heyvanlarıdır, bəziləri ağaca cəld dırmaşır, digərləri isə torpağı yaxşı qazır (məsələn, porsuq), bir çox cinsləri suda yaşayır (dəniz samuru, susamuru, efidra). Balıq, molyusk və bitkilərlə qidalanır. Təqribən bütün dələkimilərin, xüsusilə samur və efidranın xəzi qiymətli olduğu üçün onların ov əhəmiyyəti böyükdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Porsuq

**Porsuq** (lat. *Meles meles*) — dələkimilər fəsiləsindən heyvan. Bədəninin uzunluğu 90 sm-dək, çəkisi 30 kq-dək olur. Beli və yanları gümüşü-boz rəngdədir. Bədəninin alt hissəsi qaramtıldır, başının yanlarında burnundan qulaqlarına qədər uzanan qara zolaqlar var. Avropa və Asiyanın qarışıq və tayqa meşələrində, steplərdə və yarımsəhralarda, həmçinin Azərbaycanda yayılmışdır. Yeraltı yuvalarda yaşayır. Şimal rayonlarında qışda fəallığı azalır və qış yuxusuna gedir, cənub rayonlarında isə bütün il boyu fəal olur. Bitki və heyvan mənşəli yemlərlə qidalanır. Piyinin müalicəvi xassəsi var.

## Həmçinin bax
* Asiya porsuğu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pərayaqlılar

**Pərayaqlılar** () — heyvanların məməlilər sinfinə aid dəstə.

3 fəsiləyə (morjlar, qulaqlı suitilər və əsl suitilər) aid 20 cinsi və 32 növü var.

Bədəni iyşəkillidir (dəniz pişiklərindən başqa), səthini parlaq qısa tük örtür. Quyruğu qısa, ətrafları 5 barmaqlıdır və pərə çevrilmişlər. Barmaqları bir-biri ilə pərdə ilə birləşmişlər. Dəridə tər və piy vəziləri var; dərinin altındakı piyin qalınlığı 8 sm-dir. Dişlərin sayı 18 ilə (morjda) 38 arasında (qulaqlı suitilərdə) dəyişir. Köpək dişləri yaxşı inkişaf etmişdir. Çeynəyici əzələlər reduksiya olunmuşdur (qidanı çeynəmir).

Saatda 30 km sürətlə üzür. Balıqlar, molyusklar və xərçənglərlə qidalanır. Dəniz bəbiri isə pinqvin və suiti ilə qidalanır. Su altında uzun müddət qala bilirlər (məs., Ueddell suitisi 43 dəq, Baykal suitisi isə 68 dəq). Beyni yaxşı inkişaf etmişdir; iyə həssasdır, suda yaxşı görür və eşidir.

## Çoxalması
Pərayaqlılar çoxalma, balanı əmizdirmə, tüləmə və istirahət zamanı sahilə və ya buzun üzərinə çıxırlar. Dişilər cinsi yetkinliyə 3 yaşla (suiti və dəniz pişikləri) 6 yaş arasında (morjlar) çatır. Boğazlıq dövrü 8-12 aydır. Bir, bəzən iki bala doğur. Laktasiya 3 həftədən (əsl suitilərdə) 3 aya qədər (dəniz pişiklərində) davam edir.

## Yayılması
Pərayaqlılar, əsasən, Şimal və Cənub yarımkürələrinin soyuq və mülayim sulu dənizlərində yayılmışdır. Pərayaqlıların yarısı Cənub yarımkürəsində yaşayır, buraya Antarktika suitisi, yengəcyeyən, Ueddell suitisi, adi ross suitisi və cənub dəniz fili daxildir. Subtropik sularda ağqarın suiti yaşayır.

Qazıntı halında qulaqlı suitilərin qalıqlarına Sakit okeanın ABŞ sahillərində, morjların və əsl suitilərin qalıqlarına isə Şimali Atlantikanın Avropa və ABŞ sahillərində təsadüf edilmişdir.
Rekviyem

**Rekviyem** (latın mətninin ilk sözündən: "Requiem aeternam dona eis, Domine" – "İlahi, onlara əbədi rahatlıq ver") — mərhumun xatirəsinə həsr olunmuş dini matəm messası. Təntənəli katolik messasının "Gloria" ("Eşq olsun"), "Credo" ("Etiqad edirəm") hissələri rekviyemdə "Requiem", "Dies irae" ("Qəzəb günü"), "Lacrimosa" ("Göz yaşı") və s. ilə əvəz olunmuşdur. Rekviyem Qriqori xoralları melodiyalarından yaranmış, XV əsrdə həmin melodiyaların çoxsəsli işləmələri meydana gəlmişdir. XVII-XVIII əsrlərdə rekviyem xor, solist və orkestr üçün irihəcmli silsilə əsərə çevrilmiş, Qriqori xorallarının melodiyaları bəstəkarların orijinal musiqisi ilə əvəz olunmuşdu. Rekviyemin ən görkəmli nümunələri konsert salonlarında ifa edilir. Volfqanq Amadey Motsart (Rekviyem d-Moll (KV 626))  , Hektor Berlioz, Cüzeppe Verdi və İohannes Bramsın rekviyemləri geniş şöhrət qazanmışdır. XX əsrdə bəstəkarlardan Dmitri Kabalevski, Bencamin Britten ("Hərbi rekviyem") və başqaları rekviyem nümunələri yaratmışlar.

## İstinadlar
Don't Stop 'til You Get Enough

**Don't Stop 'Til You Get Enough** — Maykl Ceksonun "Off the Wall" albomundakı mahnılardan biri.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı (ingilisçə)
* Tərcümeyi-halı (ingilisçə) 
* Mahnı sözləri
Vaşaq

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Təhlükə həddinə yaxınlaşır, yaxın gələcəkdə təhlükəli vəziyyətə düşə bilər. Geniş yayılmış, bəzi yerlərdə adi, lakin antropogen təsir altında sayı azalan həssas növdür.

## Xarici görünüşü
Bədəninin uzunluğu 82-109 sm, quyruğunun uzunluğu 20-24 sm, çəkisi 8-21 kq  olur. Ayaqları qüvvətli, nisbətən uzun, pəncələri çox enlidir. Qulaqlarında fırçayabənzər uzun tüklər var. Açıq-sarı, kürən və ya xallı olur.

## Yayılması
Avropa, Qafqaz, Sibir, Orta Asiya, Uzaq Şərq, Şimali Himalayda yayılmışdır. Azərbaycanda tarixi arealı bütün dağların meşə qurşağını, dağətəyi alçaqdağlı silsilələri, Naxçıvanı və Zuvand yaylasını əhatə edirdı. Meşə sahələrinin azalması nəticəsində bir çox ərazilərdə artıq yoxa çıxmışdır. Son 10 ilin tədqiqatları vaşaqın Hirkan meşələrində, Zəngəzur silsiləsində, Mingəçevir su anbarının ətrafındakı arid landşaftlarda yaşayıb qalmasını müəyyən etmişdir. Kiçik Qafqazın işğaldan azad edilmiş ərazilərində də yayılması güman olunur. Daha stabil və sıx populyasiya Axar-baxar silsiləsində mövcuddur.

## Yaşayış yerləri və həyat tərzi
Yaşayış yerləri həm meşəli, həm də qayalı çılpaq əraziləri əhatə edir. Ardıc və saqqız ağacları üstünlük təşkil edən seyrək meşəlikdə də rast gəlinir. Qidasını orta və kiçik ölçülü məməlilər (cüyür, köpgər, tur, maral və donuz balaları, dovşan, siçankimilər və s), quşlar (tetra, ular, qırqovul, kəklik və s) təşkil edir. Cütləşmə dövrü fevral-mart aylarına təsadüf edir, 3-3.5 aylıq hamiləlik dövründən sonra 2-3 bala doğurlar.

## Sayı
Dəqiq sayı məlum deyildir. Çalalarda, ağac köklərinin altında, qayaların dərələrində yuvasını qurur. Balaları böyütmək prosesində dişi və erkək iştirak edirlər. Əsasən dovşan, gəmiricilər və quşları yeyir; bəzən dırnaqlı heyvanlara (cüyür və s.) hücum edir. Çox vaxt gecələr ova çıxır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşayış yerlərinin azalması, insan tərəfindən birbaşa təqib olunması və qida obyektlərinin sayının azalmasıdır.

## Tətbiq olunmuş və lazımi mühafizə tədbirləri
IUCN siyahısına salınmışdır. Növün yaşayış yerləri Türyançay, Korçay, Zaqatala, İlisu qoruqlarında, Şahdağ, Hirkan, Zəngəzur, Göygöl, Altı-ağac milli parklarında, Zuvand, Ordubad, Qax, Korçay, Qızılca, Şəmkir, Şəki, Qəbələ mühafizə olunur. 

Qida bazasının möhkəmləndirilməsi məqsədilə Acınohur düzündə və ətraf ərazilərdə ceyranın, Hirkan Milli Parkında nəcib maralın tarixi arealını bərpa etmək, XMOTƏ-lər arasında ekoloji dəhlizlər təşkil etmək.

## Növləri
** 
** 
** 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Burn This Disco Out

**Burn This Disco Out** — Maykl Ceksonun "Off the Wall" albomundakı mahnılardan biri.

## Xarici keçidlər
*Türk dilin də heyranlar saytı
*Rəsmi saytı (ingilisçə)
*Tərcümeyi-halı (ingilisçə) 
*Mahnı sözləri
Baby Be Mine

**Baby Be Mine** — Maykl Ceksonun "Thriller" albomundakı mahnılardan biri.

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı (ingilisçə)
*Tərcümeyi-halı (ingilisçə) 
*Mahnı sözləri
The Girl Is Mine

"**The Girl Is Mine**" — Maykl Ceksonun "*[[Thriller (albom)|Thriller]]*" albomundakı mahnılardan biri.

## Xarici keçidlər
The Lady in My Life

**The Lady In My Life** — Maykl Ceksonun "Thriller" albomundakı mahnılardan biri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı (ingilisçə)
* Tərcümeyi-halı (ingilisçə) 
* Mahnı sözləri
Carousel

**Carousel** — Maykl Ceksonun "Thriller" albomundakı mahnılardan biri.

## Həmçinin bax
*Rəsmi saytı (ingilisçə)
*Tərcümeyi-halı (ingilisçə) 
*Mahnı sözləri
Human Nature

**Human Nature** — Maykl Ceksonun "Thriller" albomundakı mahnılardan biri.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı (ingiliscə)
* Tərcümeyi-halı (ingiliscə) 
* Mahnı sözləri
Speed Demon

**Speed Demon** — Maykl Ceksonun mahnısı.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Tərcümeyi-halı 
* Mahnı sözləri
The Way You Make Me Feel

**The Way You Make Me Feel** — Maykl Ceksonun "Bad" albomundakı mahnılardan biri.

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı (ingilisçə)
*Tərcümeyi-halı (ingilisçə) 
*Mahnı sözləri
Heal the World

**Heal the World** — Maykl Ceksonun 1991-ci ildə çıxan Dangerous albomunda olan mahnılarindan biri.Mahnı Epic Records şirkəti tərəfindən yayımlanmışdır.Mahnının həm sözlərinin həm də musiqisinin müəllifi Maykl Cekson özüdür. Mahnının klipində Maykl Cekson özü çəkilməmişdir.Klipdə müxtəlif millətlərdən və irqlərdən olan uşaqlar əllərində güllə əli silahlı əsgərlərin üstünə gedir və onları silahı tərk etməyə məcbur edirlər.

Klipin çəkilməsindən sonra Maykl Cekson Heal the World Foundation xeyriyyə təşkilatını yaratmış və mahnıdan gələn gəliri həmin təşkilata bağışlamışdır.Təşkilat uşaqlara gözəl həyat qurmağa kömək edir və onlara bir-birinə kömək etməyi öyrədir.

Mahnı Maykl Ceksonun uğurlu mahnılarından biridir.Heal The World Spanish Singles Chartda birinci,UK Singles Chartda ikinci,Billboard Hot 100 -də isə iyirmi yeddinci yerə qədər yüksəlmişdir.

## Sertifikatları

## Kompozisiyalarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Klipini izlə 
*  Heal The World Foundation 

## Həmçinin bax
Black or White

**Black or White** — Maykl Ceksonun Dangerous albomundan olan ən uğurlu sinql. Sinql 8 noyabr 1991-ci ildə satışa çıxarılmışdır. Mahnı rok və dans-pop janrlarının qarışdırılması əsasında yaradılmışdır. İrqi ayrıseçkiliyə qarşı yazılmış mahnının söz və musiqi müəllifi, həmçinin aranjimançısı Cekson özü, rep parçanın müəllifi isə Bill Bottrelldir. Mahnın girişindəki və eləcə də mahnı boyu səslənən gitar musiqi parçasının ifaçısı məşhur gitaraçı Slashdır.

Mahnı satışa çıxarıldığı gündən US Billboard Hot 100 və UK Singles Chart da daxil olmaqla iyirmi ölkənin hit-paradlarında birinci yerə yüksəlmiş, həmçinin 1991-ci ilin ən çox satılan sinqlı olmuşdur.

Tamaşaçılarda maraq oyatmaq üçün Epic Records mahnıya çəkilmiş klipin təqdimatının keçirilməsndən yalnız iki gün əvvəl mahnının radiolarda yayımlanmasına icazə vermişdi. Mahnının tanıtımı 1991-ci ilin noyabrında New York və Los-Anceles şəhərlərində başlanıldı və yalnız bundan bir həftə sonra sinql rəsmən satışa çıxarıldı.

Mahnıya çəkilmiş klip ilk dəfə 1991-ci 14 noyabr tarixində MTV, BET, VH1, və Fox telekenallarında yayımlanmışdır. Klipdə Jacksonla birgə Macaulay Culkin, Tess Harper, və George Wendt də rol almışdır. Klipin rejissoru Maykl Ceksonun Thriller klipinin də rejissoru olan John Landisdir. Bütün zamanların ən çox izlənən kliplərindən olan Black or White klipinin təqdimatı dünyanın 27 ölkəsində, 500 milyon tamaşaçının iştirkı ilə keçirilmişdir.

Mahnı 1992-ci ildə Robert Clivillés və David Cole remix edilmişdir. Remix versiyalar ayrıca daha çox "Black or White (The Clivillés & Cole (C&C) Remixes)" və ya sadəcə "Black or White (Remixes)" adıyla tanınan albom şəklində satışa çıxarılmışdır.

## Kompozisiyaları

;Maxi CD
# "Black or White" (Single Version) – 3:22
# "Black or White" (Instrumental) – 3:22
# "Smooth Criminal" – 4:16

;7" single
# "Black or White" (Single Version) – 3:22
# "Black or White" (Instrumental) – 3:22

;Black Or White (The Clivillés & Cole Remixes)
# Black Or White (The Clivillés & Cole House / Club Mix) – 7:36
# Black Or White (The Clivillés & Cole House / Dub Mix) – 6:34
# Black Or White (The Underground Club Mix) – 7:29
# Black Or White (House With Guitar Radio Mix) – 3:53
# Black Or White (Tribal Beats) – 3:38

### ''Visionary'' sinql
;CD side
# "Black or White" (Single version) – 3:22
# "Black or White" (Clivillés & Cole House Guitar Radio Mix) – 3:50

;DVD side
# "Black or White" (Music video) – 11:00
# Enhanced With The Dangerous Pepsi Commercial!

## Hit paradlarda
 

## Sertifikatları

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Smooth Criminal

**Smooth Criminal** ( – "Qüsursuz Cinayət", oxunuşu: Smuz Kriminal) – Maykl Cekson tərəfindən 1987-ci ildə ifa edilən mahnı. Bu mahnı Maykl Ceksonun Bad albomuna daxil olan 7-ci mahnıdır. "Smooth Criminal" mahnısına uyğun olaraq "Ay piyadası" filmi çəkilmişdir. Mahnının nəqarəti "Annie are you ok?" () sözlərindən ibarətdir.

## Mahnı haqqında
Smooth Criminal mahnısı Bad mahnısı ilə birlikdə ön plana çıxmış və dövrünün məşhur bir mahnısı olmuşdur. Mahnının fərqli versiyaları vardır. Uzun videoda mahnıya oynağalar edilmişdir. Rəqsçilərin motivasiyası üçün Michaelin fikri olaraq klipin ortasında musiqi kəsilər və hər kəs qışqırıqlar etməyə başlayarlar. Bu səhnə bitər və mahnı qaldığı yerdən davam edər.
Uzun video Moonwalker-də iştirak etməkdədir. Smooth Criminal, bir hüquq terminidir. Tam tərcüməsi "Qüsursuz Cinayət" mənasındadır. Mahnıda pis cinayətlərə yer verilmişdir. Mahnının mövzusu, Enni adındakı bir qadının evinə girən bir günahkarın hücumuna uğraması və qaça bilməməsidir. "Moonwalker" filminin ana xətti də bu mahnı üstündədir. Jacksonun bu mahnıda inkişaf etdirdiyi Anti-Qravitasiya əyilməsi (ingiliscə:Anti-Gravity Lean) hərəkətinin sirri ayaqqabısındadır. Hərəkətin patenti Michael Jacksona aiddir.
Smooth Criminal mahnısı 1989-cu ildə Brit Awards mükafatına layiq görülmüşdür.

## Kaver versiya
Smooth Criminal mahnısının kaver versiyasını  2001-ci ildə ABŞ musiqiçisi Alient Ant Farm tərəfindən ifa edilmişdir.

## Kompozisiyalarının siyahısı
***7" Single:**
# "Smooth Criminal" (Single Mix) – 4:10
# "Smooth Criminal" (Instrumental) – 4:10

***12" Maxi and CD-Maxi:**
# "Smooth Criminal" (Extended Dance Mix) – 7:46
# "Smooth Criminal" (Extended Dance Mix Radio Edit) – 5:20
# "Smooth Criminal" ("Annie" Mix) – 5:35
# "Smooth Criminal" (Dance Mix – Dub Version) – 4:45
# "Smooth Criminal" (A Cappella) – 4:12

* **''Visionary'' Single:**
CD side:
# "Smooth Criminal" – 4:10
# "Smooth Criminal" (Extended Dance Mix) – 7:45

DVD side:
# "Smooth Criminal" (Music Video)
# "Smooth Criminal" (Moonwalker Version, Edit) – 9:36

* **3" CD-Single:**
# "Smooth Criminal" (Extended Dance Mix) – 7:46
# "Smooth Criminal" ("Annie" Mix) – 5:35
# "Smooth Criminal" (Dance Mix – Dub Version) – 4:45

* **CD Promo:**
# "Smooth Criminal" (Single Mix) – 4:12
# "Smooth Criminal" (Extended Dance Mix) – 7:46
# "Smooth Criminal" (Extended Dance Mix Radio Edit) – 5:20
# "Smooth Criminal" ("Annie" Mix) – 5:35
# "Smooth Criminal" (Dance Mix – Dub Version) – 4:45
# "Smooth Criminal" (A Cappella) – 4:12

## Hit parad mövqeyi

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı (ingilisçə)
*Tərcümeyi-halı (ingilisçə) 
*Mahnı sözləri 
*Method and means for creating anti-gravity illusion
Smile

**Smile** — 1936-cı ildə çəkilmiş "Müasir dövr" (*Modern Times*) filminin saundtreki kimi Çarli Çaplin tərəfindən bəstələnmiş mahnı. Sözləri 1954-cü ildə Con Törner və Ceffri Parsons tərəfindən yazılmışdır.

Mahnı bir sıra müğənnilər tərəfindən ifa edilmişdir. Həmçinin, 1995-ci ildə Maykl Cekson tərəfindən ifa edilmiş və onun həmin il yayımlanan  albomuna daxil edilmişdir.

## Mahnının sözləri
Mahnı ilk dəfə Net Kinq Koul tərəfindən 1954-cü ildə ifa edilmişdir. Həmçinin, 1991-ci ildə onun qızı Natali özünün *"Unforgettable...With Love"* adlı albomunda bu mahnıya yer vermişdir.

:Smile, though your heart is aching,
:Smile, even though it's breaking.
:When there are clouds in the sky- 
:You'll get by.

:If you smile through your fear and sorrow,
:Smile and maybe tomorrow
:You'll see the sun come shining through
:For you.

:Light up your face with gladness,
:Hide every trace of sadness.
:Although a tear may be ever so near,
:That's the time you must keep on trying,
:Smile, what's the use of crying?
:You'll find that life is still worthwhile,
:If you just smile.

## Xarici keçidlər
*Mahnı sözləri
Blood on the Dance Floor

**Blood on the Dance Floor** – Maykl Ceksonun remikslər albomu olan  Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix albomundan olan ilk sinql. Mahnı həmçinin Mayklın 1991-ci ildə çıxardığı Dangerous albomuna da daxil edilmişdi.

Mahnı Ceksonu  bıçaqla cızmağa təhrik edən Susie adlı yırtıcı bir qadın haqqındadır. Kompozisiya funk – rock elementləi ilə zəngin bir şəkildə tərtib edilmişdir.

Bəzi tədqiqatçılar "Blood on the Dance Floor"u Dangerous albomunda olan versiya ilə də müqyisə edirlər. Digərləri isə mahnıda aqressiv səsi və vokal tərzi, həmçinin lirik yorumu xüsusi vurğulayırlar.

Mahnı klipinin Top of the Popsda premyerasından sonra daha böyük nüfuz qazanmış və sevilmişdir. "Blood on the Dance Floor" Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix albomundan  HIStory World Tourda ifa edilən yeganə mahnıdır. Mahnı xüsusilə Şimali Avropa ölkələrində çox sevilmiş və hit paradlarda birinci yerə qədər yüksəlmişdir.

"Blood on the Dance Floor" mahnısının klipinin rejissoru  Vinsent Patersondur. Klipin premyerası Birləşmiş Krallıqda 1997-ci il, 28 martda  Top of the Popsda keçirilmişdir.

## Kompozisiyaları

### UK single 1

* Blood on the Dance Floor 4:12
* Blood on the Dance Floor (TM's Switchablade Mix) 8:39
* Blood on the Dance Floor (Refugee Camp Edit) 5:27
* Blood on the Dance Floor (Fire Island Vocal) 8:57
* Blood on the Dance Floor (Fire Island Mix) 8:57

### UK single 2

* Blood on the Dance Floor 4:12
* Blood on the Dance Floor (TM's Switchblade Edit )8:39
* Blood on the Dance Floor (Fire Island Radio Edit) 8:57
* Dangerous (Rogers Dangerous Club Mix) 6:55

 
### US Single

* Blood on the Dance Floor 4:12
* Blood on the Dance Floor (TM's Switchblade Edit – Long) 4:11
* Blood on the Dance Floor (Refugee Camp Edit) 3:19
* Blood on the Dance Floor (Fire Island Radio Edit )3:50
* Blood on the Dance Floor (TM's Switchblade Edit – Long) 10:00
* Dangerous (Rogers Dangerous Club Mix) 6:55

### EU Single

* Blood on the Dance Floor 4:12
* Blood on the Dance Floor (Fire Island Vocal Mix) 8:56
* Blood on the Dance Floor (TM's Switchblade Edit )8:38
* Dangerous (Rogers Dangerous Club Mix) 6:56

;***Visionary Single***

### Cd Side

# Blood On The Dance Floor (Album Version) – 4:14
# Blood On The Dance Floor (Fire Island Vocal Mix) – 8:55

### Dvd Side

# Blood On The Dance Floor (Music Video) – 4:15

## Xarici keçidlər

*  YouTube – da bax
Cins (biologiya)

**Cins** (latınca *genus*) — yarımcinsləri birləşdirən taksonomik kateqoriya. Təsnifat ierarxiyasında fəsilə qrupundan aşağında, növ qrupundan isə yuxarıda yerləşir. Hər bir nominal cinsin tipini "tipik növ" adlı, nominal növ təmsil edir. Tərkibinə tipik növ daxil olan yarımcins cinsin öz adını daşıyır. Yarımcins canlının adında cins ilə növ ifadə edən sözlərin arasında yazılır, məsələn *Microtus (chionomys) nivallis*.

Növdən yüksək taksonomik kateqoriyalar uninominaldırlar, odur ki, bir sözdən ibarətdirlər. Cinsin adı ismin adlıq halında olmalı və böyük hərflə yazılmalıdır, məsələn *Felis*, *Primula*, *Bacillis*. Beynəlxalq kodeksin botanika nomenklaturasına görə cins qrupuna, cins və yarımcins (subgenus) müstəsna olmaqla, seksiya (sectio), yarımsıra (subseries) kateqoriyaları daxildir. Bunların adı uninominal deyil, ranq və taksonun kombinasiyasıdır. Məsələn, *Primula series Acaules*.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nomenclator Zoologicus (bütün cinslər və yarımcinslər siyahısı)
Sinif (biologiya)

**Sinif** (latınca *classis*) biologiyada qohum və oxşar əlamətli heyvan dəstələrini və bitki sıralarını birləşdirən ali taksonomik kateqoriyalarından biri. Sinif anlayışını fransız botaniki J.Turnefor vermiş, sonra Karl Linney özünün "Təbiətin sistemi" (1735) əsərində dürüst olaraq iyerarxiya təsnifat qruplarını göstərmişdir. Siniflər oxşar quruluşlarına və əcdadlarına görə toplanaraq, təsnifatın ən yüksək pilləsi olan tipi təşkil edir.

## Sinifüstü
Sinifüstü (*superclassis*) zoologiyada qəbul edilmişdir. Nəsil ağacının yüksəkdə duran şaxələrindən biridir. Sinifüstünə aid olan canlılar quruluşca çox kəskin fərqlənirlər. Sinifüstünün əhatə etdiyi canlılara məxsus quruluş tipləri təkamülün ilk dövrlərində yaranmışdır. Odur ki, bu quruluş xüsusiyyətləri ali kateqoriyalı taksonlarda əks olunmuşdur və onların birinin digərinə keçid ehtimalı fəsilə və cinslərdə olduğundan da azdır. Məsələn, kəlləlilər (*Craniata*), çənəsizlər (*Agnatha*) və çənəlilər (*Gnathostomata*) sinifüstüləri və s. Beynəlxalq kodeksdə fəsilədən yüksək ranqlı takson adlarına aid qaydalar yoxdur. Ali takson adlarının sonunda işlədilə biləcək sonluq qəbul edilməmişdir.

## İstinadlar
Pressləmə

**Pressləmə** — materialların təzyiq altında emalına aid olan texnoloji emal üsuludur. O aləti düzxətli hərkətiə malik olan pressləmə maşınlarında yerinə yetirilir.

Pressləmə maşınları və yaxud presslər pazlı, vintli, əl ilə işləyən və ya da hidravlik olurlar.

Məqsədləri verilmiş material kütləsinə xüsusi alət forması vasitəsilə müəyyən formaya salmadır. Bu üsula həm də yonqarsız emalda deyilir. Proses isti və ya soyuq halda aparıla bilər.

Presslər bundan başqa xalq təsərrüfatın müxtəlif sahələrində də tətbiq olunurlar. Məsələn, tullantıların sıxılmasında, şərab istehsalında, sıxma ilə köçürmədə və s.

## Həmçinin bax
*Ştamplama
*Döymə

## Xarici keçidlər
Kərbəla

**Kərbəla şəhəri** () — İraqın ən böyük şəhərlərindən biri. 1987-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya əsasən əhalisi 296.705 nəfərdir. Müsəlman Şiə və Ələvi məzhəblərinə görə, Məkkə,Mədinə, Qüds və Nəcəfdən sonrakı ən müqəddəs şəhərdir. Kərbəla döyüşü (Kərbəla Hadisəsi) burada cərəyan etmişdir.

## Dini turizm
Kərbəla Nəcəflə yanaşı, şiə müsəlmanları üçün inkişaf edən bir turizm məkanı hesab olunur və Səddam Hüseynin hakimiyyətinin devrilməsindən sonra inkişaf edən şəhər turizm sənayesidir. Bəzi dini turizm məkanları daxildir:
* Əl Abbas məscidi
* İmam Hüseyn məscidi

## Qalereya
thumb|300px|right

thumb|300px|right

thumb|300px|right
thumb|300px|right
thumb|300px|right

## Haqqında
Kərbəla İraqın bir şəhəridir. Bağdadın 100&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir.

## Etimologiya
**Kərbəla** sözünün mənşəyi ilə əlaqədar olaraq bir çox iddia ortaya atılmışdır. Bir çox tarix öncəsi Assur dilində (**ca** Akad) ""karb"" və ""əla"" (yaxın): Sözlərindən Allah törəməsinə inanır.

Bundan başqa, Farsca **kaar** və **bolo** (çalışmaq) sözlərindən bitdiyinə (daha yüksək) inananlar da var.

## Həmçinin bax
* Kərbəla FK

## İstinadlar
Kipr türkləri

**Kipr türkləri** və ya **Kiprli türklər** — Kipr adasında yaşayan türklərin mənşəyi, Osmanlı İmperiyasının 1571-ci ildəki Kipr adasını ələ keçirməsindən sonra, Anadoludan Kiprə köç etdirilən türklərdir. 1974-ci ildə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin adaya müdaxiləsi ilə ada ikiyə bölünmüşdür. Hal-hazırda Kipr türklərinin əksəriyyəti Şimali Kipr Türk Respublikasında yaşayır. 1975-ci ildən sonra Anadoludan gələn köçkün türklər də Kipr türkü tərifinə daxil olmuşdur. Osmanlı hakimiyyəti dövründə dinini dəyişdirib türkləşən yunanlardan başqa Kipr türklərinin, etnik mənsubiyyət baxımından Anadolu türklərindən çox da fərqi yoxdur.
Fayl:TRNC location.png


## İstinadlar
Aslan (ad)

**Aslan** — kişi adı, təxəllüs.

**Bu adı olan tanınmış şəxslər**
* **[[Aslan Aslanov]]**
:* Aslan Aslanov (alim) — fəlsəfə elmləri doktoru, Azərbaycan Respublikası EA-nın həqiqi üzvü, əməkdar elm xadimi;
:* Aslan Aslanov (jurnalist) —
:* Aslan Aslanov (filosof) —
:* Aslan Aslanov (aşıq) —
:* Aslan Aslanov (dövlət xadimi) —
:* Aslan Aslanov (hərbçi) —
* Aslan Cəfərov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV çağırış deputatı.
* Aslan İsmayılov (inşaatçı-mühəndis) —
* Aslan İlyasov — məşhur qarmon ifaçısı;
* Aslan Aslanov (dövlət xadimi) — Şəmkir rayon İcra Hakimiyyətinin keçmiş başçısı
* Aslan Hacızadə (Berkan) —
* Aslan İzrailov —
* Aslan Süleymanov —
* Aslan Qasımlı

## Həmçinin bax
* Şir
* Aslanov
* Aslanzadə

## İstinadlar
Bioloji növ

**Bioloji növ** () — oxşar canlıların və predmetlərin adlandırılmasında, bunların təsnifatında istifadə olunan kateqoriya.

## Xarakteristika

Bioloji növ XVII əsrin sonunda öyrənilməyə başlanılmışdır. Bu dövr bioloji növün ilk təsvirini vermiş Con Reyin (1686) tədqiqatlarını və müxtəlif konsepsiyaları əhatə edən bir neçə mərhələdən ibarətdir. Bioloji növün adı latınca iki sözdən ibarət olduğundan o binominal (binar) sayılır. Bu sözlər növün aid olduğu, cinsin adından və bioloji növə verilmiş addan ibarətdir. Məsələn, *Anas platyrhyncha* bir növ yaşılbaş ördəyin adını ifadə edir. 

Hər bir bioloji növün fərdləri bir-birinə reaksiya verən və biri digərini çoxalma məqsədi ilə axtarıb tapan reproduktiv birlik əmələ gətirir. Bioloji növ ekoloji vahid kimi həmin mühitdə yaşayan başqa növlərlə qarşılıqlı əlaqədə olur və onlara qarşılıqlı təsir göstərir. 

Nəhayət, bioloji növ genetik vahid olub geniş ümumi genofonda malikdir. Halbuki, fərd, yalnız az bir vaxt ərzində genofondun cüzi bir hissəsini özündə daşıyır. Bir növ digərindən kəskin əlamətlərlə (xiatusla) ayrılır, bir növün səciyyəvi əlamətləri başqa növə tədricən keçə bilməz. Bu status təbii şəraitdə müxtəlif növlərin fərdlərinin bir-birilə cütləşə bilməsi ilə əlaqədardır. 

Hər bir bioloji növün bütövlüyünü və onu əhatə edən başqa növlər arasında onun müstəqilliyini, əsas etibarilə reproduktiv (genetik) izolyasiya saxlayır.
Kabo-Verde

**Kabo-Verde** (, kea dilində: *Kabu Verdi*; 1986-cı ilə qədər adı rəsmi şəkildə digər dillərə tərcümə edilirdi, azərbaycan dilində *Yaşıl Burun Adaları Respublikası*) — Afrikanın qərb sahillərinin 620 kilometrliyində Atlantik okeanda eyni adlı adalarda yerləşən dövlət.10 ada və 8 adacıqdan ibarət bir adalar qrupudur. Ən böyük üç adası: Santiago, Santo Antao, Boa Vista. Paytaxtı — Santiago adasındakı Praiadır. Böyük adalar 50–60&nbsp;km uzunluğundadır.

## Tarix
1456-cı ildə Portuqaliyalılar adalara gəldikdə hələ məskunlaşma yox idi. Afrika ya yaxın olması səbəbi ilə əhəmiyyətli bir liman və qul ticarəti mərkəzi halına gəldi. Bugünkü xalqının kökləri bu Portuqaliyalı gəlmələrə və qulara əsaslanır.
Ölkə 1975-ci ildə Portuqaliyadan müstəqillik qazanmışdır. Təbii resurs və yağış azdır. İqtisadiyyat hər istiqaməti ilə Portuqaliyadan asılıdır.
Adalarda yaşayan əhalidən daha çox Yaşılburunlu ABŞ, Portuqaliya, Anqola başda olmaqla bəzi Avropa və Afrika ölkələrinə köç etmişdir.

## Coğrafiya
Qərb Afrikaya daxil edilən Atlantik Okeanında bir ada dövlətdir. İqlimi mülayim və sərt temperatur ilə həddindən artıq quraqlıq olur. Yağışlar davamlı olmayıb, periodik quraklıklara səbəb olur. Adalar vulkanik mənşəlidir, əsasən düzənlik və alçaq bölgələrdən ibarətdir. Ölkənin ən yüksək nöqtəsi 2829 m mütləq yüksəkliyə malik olan Foqu vulkanıdır. Duz, bazalt qayalıqları , pozzuolana (silisli vulkanik tullantılar, su təzyiqli sement istehsalında istifadə olunur), əhəng daşı, kaolin, balıq ölkənin başlıca təbii qaynaqlarıdır. Uzun davamlı quraqlıqlar; görünüş çirkliliyi yaradan küləklər; vulkanik və seysmik fəaliyyətlər ölkə üçün təhlükə yaradır.

## Əhali
Adanın əhalisi 429.000 olub əhali üçdə ikisindən çoxu Avropalı ağlarla Afrikalı zənci lərin qarışığından əmələ gəlmiş Mulatto lardan ibarətdir. Geri qalanı isə Avropalı ağlar və Afrikalı qaralardandır. xx əsrdə bir neçə dəfə aclıqla qarşılaşan Adalıların böyük bir qisimi həyatlarını başqa ölkələrdə davam etdirmək üçün köç etdiblər. İndiki vaxtda ölkə vətəndaşlarının az qala iki qatı xaricdə yaşayır.
Dini inanc olaraq əksəriyyət Roma Katolikliyi olsa da Protestantlar da var.
Ölkədə Portuqal (rəsmi) və Crioli (KREOLE) dilləridə danışılır.

## İqtisadiyyat
İqtisadiyyata ümumi baxış: Kabo-Verdenin adam başına düşən ümumdaxili məhsulun aşağı olmasının səbəbləri; kasıb təbii qaynaqları, ciddi su çətinliyi və uzun müddətli quraqlıqlar.

Adam başına düşən milli gəlirin 70%-ini təşkil edən ticarət, nəqliyyat və xidməti sektorları ölkənin xidmətə söykənən iqtisadiyyatını meydana gətirir.

İqtisadiyyatın əsas sahələri — balıqçılıq, kənd təsərrüfatı və turizmdir.
 
Ölkə əhalisinin 70%-inə yaxın hissəsi çöl bölgələrdə yaşasa da, əkinçiliyin 1995-ci il ümumdaxili məhsuldakı payı balıkçılığın 1,5%-ini təşkil etdiyi 8% nisbətindədir. Qida maddələrinin təxminən 90%-i idxal edilir. Balıqçılıq potensialı, xüsusilə xərçəng və ton balığı tamamilə işlənmir.

2011-ci ildə ölkədə 277 million kilovat-saat elektroenerji istehsal edilmişdir.

## Xarici siyasəti
Kabo-Verde 23 iyul 2008-ci ildə tarixində Ümumdünya Ticarət Təşkilatının tamhüquqlu üzvü olmuşdur.

## İstinadlar
Eritreya

**Eritreya** (tiqrin. *ኤርትራ*; ərəb. *إريتريا*; ing. *Eritrea*) və ya rəsmi adı ilə **Eritreya Dövləti** (tiqrin. *ሃገረ ኤርትራ*; ərəb. *دولة إريتريا*; ing. *State of Eritrea*) — Şərqi Afrikada dövlət. Eritreya şimalda və qərbdə Sudan, cənubda Efiopiya, cənub-şərqdə Cibuti ilə həmsərhəddir. Ölkənin şimal-şərqində və şərqində isə Qırmızı dəniz yerləşir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Əsməra, ümumi sahəsi 117,600 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 6 milyon nəfərdən çoxdur. Eritreya 24 may 1993-cü ildə Efiopiyadan müstəqilliyini əldə etmişdir.

## Coğrafiyası
Şərqi Afrikanın şimalında yerləşən ölkə. Qərbdə Sudan, cənubda Efiopiya və cənub-şərqdə Cibuti ilə həmsərhəddir. Ölkənin şərqi və şimal-şərqi Qırmızı dənizi sahili boyunca uzanır. Paytaxtı Asmeradır.

## Tarixi
Eritreya İtaliya tərəfindən işğal edildi və rəsmi olaraq 1 yanvar 1890-cı ildə bu ölkənin müstəmləkəsinə çevrildi. İtaliya ikinci dünya müharibəsində məğlub olduqdan sonra Eritreya 1941-ci ildən 1952-ci ilə qədər BMT-nin himayəsinə verilmişdir. O zaman ölkənin bayrağı bütün rəsmi dairələrdə dalğalanırdı. 2 dekabr 1950-ci ildə BMT-nin qərarı ilə Efiopiyaya birləşdirildi. 1951-ci ildən 1962-ci ilə qədər Efiopiyanın muxtar bölgəsi olaraq qaldı. Həmin ildə Efiopiya imperatoru Haile Selassienin regional muxtariyyəti ləğv etməsi kütləvi etiraz və iğtişaşlara səbəb oldu. Xalqın narahatlığı bu qərara qarşı artdı və Eritreya 30 il boyunca Efiopiya hökumətinə qarşı dirəndi və bu dirəniş 1991-ci ildə bitdi. 1993-cü ildə BMT-nin qərarı ilə Eritreya müstəqillik əldə etdi. Ölkə çoxmədəniyyətli və ikidinlidir. Müasir Eritreyanın adı ilk dəfə italyan işğalçıları tərəfindən istifadə edilmişdir.

## Əhalisi
6,233,682 nəfər. Ölkədə yaşayanların 55% Tigrinya, 30% Tigre, 4% Saho və digər etnik qruplardır.

## İqtisadiyyatı
Eritreyada əhalinin əksəriyyəti (85%) əkinçilik və heyvandarlıqla məşğuldur. Əhalinin üçdə ikisi oturaq və yarı-oturaq, qalanı köçəri həyat sürür. Ölkədaxili hasilatı 550 milyon dollar olaraq hesablanır. Adambaşına düşən milli gəlir 150 dollardır. Ölkənin iqtisadi durumu ağırdır.

## Təhsil
Eritreyada təhsil beşmərhələlidir: ana məktəb, ibtidai məktəb, ilk məktəb, orta məktəb və universitet.

İbtidai, ilk və orta məktəbdə təxminən 245.000 məktəbli təhsil alır. Təhsilin şüarı Vətən, ana dilidir.

## Mədəniyyəti
Eritreya çoxmillətli bir dövlət olduğundan, əraziyə görə mədəniyyət fərqləri çox dərin olmasa da, mövcuddur. Xristian olan Tiqray, Billen xalqlarının mədəniyyəti Həbəşistan mədəniyyəti əsasında formalaşarkən, müsəlman olan Afar, Tiqre xalqlarının mədəniyyəti ərəb-kuşit mədəniyyəti əsasında formalaşmışdır. Bu ölkə ticarət və alver üçün dünyanın bağlantı nöqtəsidir. Eritreya mədəniyyətində italyan mədəniyyətinin izlərini görmək olar. Bu gün ölkədə italyan mətbəxindən faydalanmış kafelər fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar