Mulen Ruj!

**Moulin Rouge!** — 2001-ci ildə istehsal edilmiş, musiqili, romantik film. Filmin rejissoru, prodüsseri və ssenari müəllifi Baz Luhrmanndır. Qırmızı Pərdə prinsipi əsasında hazrlanmış filmdə Orfey əfsənəsi və Cüzeppe Verdinin "La Traviata" operasının motivlərindən istifadə edilmişdir. Filmdə gənc ingilis yazıçı – şairi olan Kristianın ölümcül xəstə olan, Mulen Ruj gecə klubunun ulduzu, kabare aktrisa və kurtizan Satinə qarşı olan məhəbbətindən bəhs edilir. Hadisələr incəsənət adamlarının yaşadığı ərazi kimi tanınan Parisin Montmartre məhəlləsində cərəyan edir.

Film səkkiz Oskar mükafatına namizəd göstərilmiş: Ən yaxşı bədii rejissor və ən yaxşı paltar dizaynı nomanasiyalarında qalib gəlmişdir. Bu film iyirmi iki il ərzində ən yaxşı şəkil nominasiyasında namizədliyi irəli sürülən ilk musikl idi. Film Avstraliyanın Sidney şəhərində, Fox Studiyasında çəkilmişdir.

## Süjet

Filmdə hadisələr, 1900-cü ildə Paris şəhərində cərəyan edir. Həyat və yaradıcılıq eşqiylə coşan gənc şair Kristian (Ewan McGregor) Parisin mədəni həyatının bir hissəsi olmaq üçün bu şəhərə üz tutur və "Mulen Ruj" gecə klubunun yaxınlığında bir mehmanxanada yaşamağa başlayır. Mulen Ruj Parisin ən böyük və ən məşhur gecə klubudur. Şəhərin ən gözəl xanımları və ən zəngin kişiləri əylənmək və istirahət üçün bura üz tutur. Hər gün şənlik məclisləri qurulan bu klubun rəhbəri Harold Zidlerdir (Jim Broadbent).

Lakin klubda hamının diqqətini özünə çəkən və kişilərin "parlayan brilliant" adlandırdıqları bir xanım var ki, onun da adı Satindir (Nikol Kidman). O, Mulen Rujun ulduzudur. Şəhərə yeni gələn gənc şair isə hələlik onu tanımır. O, oteldəki otağına yenicə yerləşib çalışmağa başlamaq istədiyi vaxt qəfil bir adam ayağından asılı şəkildə aşağı sallanır. Eyni zamanda qapı açılır və içəri gələn şəxs onların argentinalı aktyorlar olduğunu və tamaşa məşqi etdiklərini açıqlayır. Tezliklə gənc şair də onlara qoşulur və onu tamaşa üçün ssenari yazmağa razı salırlar. Daha sonra isə onlar birlikdə tamaşanın keçirilməsi nəzərdə tutulan Mulen Ruja gedirlər. Burada Kristian ilk dəfə Satinlə tanış olur.

Həmin gecə kluba həmçinin klubu maliyyələşdirmək istəyində olan orta yaşlı hersoq da gəlir. Hersoqun məqsədi bəyəndiyi xanıma pulla sahib olmaqdı. Lakin klubda çıxışı zamanı Satin özündən gedir və  onun xəstə olduğu, tezliklə öləcəyi aydınlaşır. Lakin bununla belə, xəstəliyini onun özünə bildirmirlər. Çıxışdan sonra Kristian icazəsiz Satinin otağına gəlir və onu burada gözləyir. Otağa gələn Satin onun hersoq olduğunu zənn edir və ifa etdiyi mahnıdan sonra ona vurulur. Lakin tezliklə otağa hersoq da gəlir. Otaqda başqa kişi olmasını görməməsi üçün Satin Kristianı gizlətməyə çalışır. Lakin hersoq (Richard Roxburgh) Kristianı görür və onlar vəziyyətdən çıxmaq üçün Kristianın yeni pyesin müəllifi olduğunu və onların məşq etdiklərini uydururlar.

Pyesdə hadisələr Hindistanda baş verir. Gənc xanım gənc bir yazıçını sevsə də, varlı olması səbəbiylə Maharadjaya ərə getməyə məcbur edilir. Zəngin hersoq pyesin tamaşasını maliyyələşdirməyə söz verir, lakin Zidlerdən əvəzində Satini istəyir. Razılaşmaya əsasən pyesin səhnələşdirildiyi gün Satin Hersoqun olmalı idi. Lakin hadisələrin sonrakı cərəyanı buna mkan vermir. Satin və Kristianın hər şeyi atıb getmək istədiyi vaxt Zidler Satinə öləcəyini və bu itkinin verəcəyi əzabın gənc şair Kristianı da öldürəcəyini bildirir. Satin Kristianı bu əzabdan qurtarmaq üçün onu tərk etmək qərarına gəlir. Hersoq isə Kristianın öldürülməsi əmrini verir.

Satin bütün bunların qarşısını almaq üçün Kristiana onu sevmədiyini bildirir. Lakin tamaşa günü səhnəyə çıxan Kristianın ifa etdiyi mahnıdan sonra özünü saxlaya bilməyən Satin də bütün tamaşaçıların qarşısında onu sevdiyini etiraf edir. Tamaşaçılar bunun da tamaşanın bir parçası olduğunu güman etsələr də hersoq hər şeyi anlayır və səhnəyə gələrək Kristianı öldürmək istəsə də Zidler bunun qarşısını alır. Tamaşa sona çatır, pərdələr salınır. Satin səhnədəcə, Kristianın qolları üstündə vəfat edir. Ölməzdən öncə isə Kristiandan bu kiçik məhəbbət əhvalatını qələmə alaraq əbədiləşdirməsini xahiş edir.

## Fon
### İlham mənbəyi
Mulen Rujun yaradılmasında aldığı ilham haqqında danışarkən Lehrmann qeyd edir: 

*"...Katerina Martin (prodüser dizayner və Lehrmannın həyat yoldaşı) və mən "[[Bir yaz gecəsi röyası (Şekspir)|Bir yaz gecəsi röyası]]" əsərinin motivləri əsasında ssenari işləmək üçün [[Hindistan]]a səfər etmişdik. Biz bir gecə orada gəzintiyə çıxmışdıq və qarşımıza [[Bollivud]] filmlərindən birinin böyük reklam afişası çıxdı. Mən dedim, "Gedək baxaq." Biz getdik – 2.000 tamaşaçı kütləsi, yüksək komediya, yüksək faciə, qardaş qardaşı öldürür, musiqi nömrələri ifa edirlər, hamı hind musiqisinin sədaları altında bir yerdə atlanıb düşür və sair. Biz düşündük ki, bu çox əyləncəlidir. Və bizdə belə bir sual yarandı, "Biz də buna bənzər formada bir film istehsal edə bilərik mi ?" Musiqili film yenidən qərb mədəniyyətinə qaytarılmalıdır və biz bunu elə etməliyik ki, bu həm komedik, həm də tragik olsun. Beləliklə biz, Mulen Ruj filmini çəkmək yükünü öz öhtəmizə götürdük. Mən qərar verdim ki, musiqili filmdən sonra "Romeo və Culiet" filmini çəkəcəm."*

Filmdə həmçinin qədim sanskrit tamaşası olan "Balaca çirkli yük arabası" tamaşasının motivlərindən və orada yer alan *"Spectacular Spectacular"* ifadəsindən istifadə edilmişdir. Hind təsirlərinin olmasına baxmayaraq Luhrmann filmin DVD verdiyasında audio – şərh zamanı qədim yunanların Orfey və Yuridis haqqında olan faciəsinin motivlərindən istifadə etdiyini söyləmişdir. Orfey öz dünyasına heç kəsi yaxın buraxmayan bir musiqi dahisi olmuşdur; film istehsalçıları bu obrazın bənzərini yaratmışlar. Bu yolla onlar Kristian obrazına əlavə bacarıqlar – mükəmməl musiqiçilik və yazıçılıq qabiliyyəti də vermişlər.

### İstehsal
Büdcəsi $52.5  milyon olan filmin istehsalı 1999-cu ilin noyabrında başlanmış və 2000-ci ilin may ayında yekunlaşdırılmışdır. Nikol Kidmanın qarışıq rəqs səhnələrindən birində qabırğasını zədələməsi xaric, çəkiliş prosesində heç bir neqativ hal baş verməmişdir. İstehsal prosesi eyni zamanda, gərgin çəkiliş dövrünü də əhatə edirdi və bu çəkilişlər Fox studiyasının Sidneydə yerləşən çəkiliş meydanından kənarda aparılmalı idi. Çünki eyni zamanda həmin studiyada Star Wars II Seriya: Attack of the Clones filminin çəkilişləri gedirdi və həmin filmdə də McGregor rol almışdı. Studiyada çəkiliş aparmağın qeyri – mümkün olması səbəbiylə filmin bəzi hissələrinin çəkilişi Madrid şəhərində həyata keçirilmişdir.

Filmin xüsusi DVD buraxılışında qeydlərində Luhrmann yazır ki, *"bütün stilistik əlavələr Mulen Rujun [[1899]]-cu ildəki vəziyyətə uyğun olaraq hazırlanmışdı və biz həyəcanlı idik ki, müasir film izləyiciləri bunu necə qarşılayacaqlar."* Film həmçinin məşhur musiqilərin yeni versiyalarının yaradılmasıyla tərtib edilmiş musiqi tərtibatı ilə də yadda qalmışdır. Filmdə istifadə olunmuş musiqilər "MTV Generation"ın tez – tez ekrana gətirdiyi əsərlərdən ibarət kolleksiyadır. Filmdəki yüksək musiqili, rəqs səhnələr ilə zəngin, enerjili musiqili səhnələri müxtəlif tənqidçilər tərəfindən kliplərlə müqayisə edilir. Filmdə "China Gate" (Çin Darvazası) adlı hind filmindən musiqi parçaları, "Queen" qrupunun ifa etdiyi "The Show Must Go On" , "Nat King Cole"un "Nature Boy" mahnısı Devid Bouvinin ifasında, Patti LaBellenin "Lady Marmalade" mahnısı (film üçün mahnını Kristina Aqilera, Pink, Mýa və Lil’ Kim ifa etmişdir), Madonnanın "Like a Virgin" və "Material Girl", Elton Conun "Your Song", "The Police" qrupunun "The Sound of Music" və "Roxanne" (mahnının tango versiyasının musiqisini Mariano Mores yazmışdır) və Nirvana qrupunun "Smells Like Teen Spirit"  mahnıları istifadə edilmişdir. Filmdə o qədər məşhur mahnılar istifadə edilmişdir ki, Luhrmann iki ilə yaxın musiqilərin bütün müəllif hüquqlarını özündə saxlamışdır.

### Rollarda

## Təqdimatı
Filmin təqdimatının 2000-ci ilin Yeni il bayramı ərəfəsində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulsa da, Oskar namizədlərinin çox olması səbəbiylə, mübarizənin çətin olacağını nəzərə alan 20th Century Fox təqdimatı bir qədər ləngitdi. Nəhayət yazda filmin təqdimatı keçirildi. Bu vaxta kimi isə filmin rejissoru Baz Luhrmann film üzərində işlərini tamamlamaq üçün əlavə vaxt qazandı. Filmin premyerası 2001-ci il Kann Film Festivalında, 9 may tarxində, festivalın açılış günü həyata keçirildi. Filmin qısa versiyası ABŞ – da 2001 – ci ilin 18 mayında satışa çıxarılsa da, film tam şəkildə kinoteatrlarda 2001 – ci il 1 iyundan sərgilənməyə başlandı.

Qısa versiyanın çıxışı ilə film böyük uğur qazandı. Kinoteatrlarda nümayişinin ilk həftəsində isə yalnız iki kinoteatrdan $185,095 gəlir gətirdi. Rəqəmlər istirahət günləri ərzində daha da artaraq $254,098 – a çatdı. Film 2500 kinoteatrda nümayiş etdirilməyə başlandıqda isə bu rəqəm filmin ilk nümayiş həftəsində $14.2 milyona çatdı. Ümumiyyətlə film təkcə ABŞ – da $57 milyon gəlir gətirdi. 2001-ci ilin oktyabrında, Oskar mükafatının təqdimatı mərasimində Luhrmann qeyd etdi ki, onun məqsədi  Kidman və McGregorun Oskara namizəd olamaları idi.

Film dünya kino sənayesində də uğurlu film kimi yadda qalmışdır. Avstraliyada film izlənmə rekordlarını qırmışdır. Ümumiyyətlə film dünyada kinoteatrlardan izləmədən  $120 milyon gəlir gətirmiş, ümumilikdə DVD satışı ilə isə bu məbləğ $179,213,434 – a çatmışdır.

Filmin ev üçün video premyerası 2001-ci ilin 18 dekabrında keçirilmiş, tam versiyada VHS tərəfindən istehsal edilmiş DVD versiyasının satışı 19 mart 2002-ci ildə başlamışdır. Film blu–ray disklərdə satışa isə 2010 – cu ilin 19 oktyabrında çıxarılmışdır.

## Mükafatları
Film "National Board of Review" tərəfindən 2001-ci ilin ən yaxşı filmi seçilmişdir. Film üç nominasiyada Qızıl Qlobus mükafatı almışdır: Ən yaxşı film – Müzikl və ya Komediya, Ən yaxşı orijinal keyfiyyət (Kreiq Armstrong) və Ən yaxşı musiqi ("Come What May").  Bir neçə həftə sonra isə film on üç nominasiyada BAFTA Mükafatına namizəd göstərilmişdir və onlardan ən yaxşı ikinci dərəcəli rol aktyoru (Cim Brodbent) da daxil olmaqla üçünü əldə etmişdir.

Film eyni zamanda ən yaxşı film və ən yaxşı qadın rol ifaçısı da daxil olmaqla səkkiz nominasiya ilə Oskar mükafatına namizəd göstərilmişdir. Lakin film ən yaxşı rejissor (Baz Luhrmann) nominasiyasında namizəd olmamışdır. Oskar mükafatlarının təntənəli təqdimat mərasimində rejissor nominasiyasının olmamasına işarə edən məşhur aktrisa Vupi Qoldberq demişdi: *"Mən fikirləşirəm ki, "Moulin Rouge!" öz-özünə çəkilib".* Film iki nominasiyada Oskar mükafatı qazanmışdır: Ən yaxşı paltar dizaynı və ən yaxşı bədii tərtibat.

"Come What May" mahnısının (filmin original musiqisi) Oskar mükafatına namizədliyi isə rədd edilmişdir. Çünki, həmin mahnı Baz Luhrmannın əvvəlki filmi, Uilyam Şekspirin eyni adlı əsərinin motivləri əsasında ekranlaşdırılmış Romeo + Juliet filmi üçün yazılmış, lakin filmdə istifadə edilməmişdir. Bunu əsas gətirən ABŞ Kino Akademiyası bu mahnının Oskar müküfatına namizədliyini qəbul etməmişdir. "Entertainment Weekly" isə mahnını onilliyin yekunu olaraq tərtib edilən "ən yaxşılar" siyahısına daxil etmişdir.

**Amerika Film İnstitutunun qeydləri**
*2004-cü ildə AFI – nin 100 illiyin ən yaxşı mahnıları siyahısında "Come What May" #85
*2005-ci ildə AFI – nin 100 illiyin ən yaxşı musiqili filmləri siyahısında #25

**Qələbələr**
*Qızıl Qlobus mükafatı Ən yaxşı film – Myuzikl və ya Komediya
*Qızıl Qlobus mükafatı Ən yaxşı aktrisa – Myuzikl və ya Komediya (Nikol Kidman)
*Qızıl Qlobus Ən yaxşı orijinal keyfiyyət  (Kreiq Armstronq)
*"BAFTA" mükafatı Ən yaxşı ikinci dərəcəli kişi rolu ifaçısı (Cim Broadbent)
*Oskar mükafatı Ən yaxşı bədii tərtibat (Ketrin Martin və Bricet Broç)
*Oskar mükafatı Ən yaxşı paltar dizaynı (Ketrin Martin və Anqus Strati)
*ABŞ Prodüserlər Gildiyasının mükafatı Ən yaxşı film
*"National Board of Review"nun mükafatı Ən yaxşı film

**Nominasiyalar**
*Oskar mükafatı Ən yaxşı film
*Oskar mükafatı Ən yaxşı aktrisa (Nikol Kidman)
*Oskar mükafatı Ən yaxşı kinomatoqraf (Donald MakAlpin)
*Oskar mükafatı Ən yaxşı montaj işi (Cill Bilkuk)
*Oskar mükafatı Ən yaxşı qrim (Maurizio Silvi və Aldo Siqnoretti)
*Oskar mükafatı Ən yaxşı səs (Endi Nelson, Anna Belmer, Rocer Seveyc, Qantis Siks) 
*Qızıl Qlobus mükafatı Ən yaxşı rejissor (Baz Luhrmann)
*Qızıl Qlobus mükafatı Ən yaxşı aktyor (Evan MakQreqor)
*Qızıl Qlobus mükafatı original mahnı (Devid Bervold – mahnı "Come What May")

## Film musiqisi

Filmdə istifadə edilmiş mahnılar iki albom şəklində satışa çıxarılmışdır. İlk dəfə 8 may 2001-ci ildə satışa çıxarılmışdır. Albomda filmdə istifadə edilmiş mahnıların əksəri yer almışdır. Lakin mahnıların bəzilərinin alternative versiyaları daxil edilmiş, iki-üç əsas mahnı isə alboma salınmamışdır. Mahnıların filmdə istifadə edilən original versiyaları və ekstra mahnılar isə ikinci albomda satışa çıxarılmışdır.

Əsas film musiqisi Devid Bearvold və Kevin Gilbert tərəfindən yazılmış "Come What May" mahnısı albomda olan yeganə original mahnıdır. Açılış mahnısı – "Nature Boy" film üçün Devid Buvi tərəfindən ifa edilmişdir. Filmin gedişatı zamanı isə mahnı, filmdə Tuluzalı Henri rolunu canlandıran aktyor Con Lequizamo tərəfindən ifa edilir. ABŞ musiqiçisi Eden Ahbez qeyd edir ki, mahnı əslində Buvi və "Massive Attack"ın ifasında və Nikol Kidmanın dialoqu zamanı ifa edilməli idi.

Filmdə istifadə edilmiş "Lady Marmalade" mahnısı Bob Kriv və Kenni Nolan tərəfindən yazılıb və 1970 – ci illərdə xanımlardan ibarət "Labelle" ifasından sonra məşhurlaşmışdı. Mahnının mətni seksual məzmuna malikdir. Mahnının girişində istifadə edilən *"Voulez-vous coucher avec moi, ce soir?"* sözləri tərcümədə "Bu gecə mənimlə yatmaq istəyirsənmi?" anlamına gəlir. Mahnının "Labelle" tərəfindən ifa edilmiş versiyası 2003 – cü ildə "Grammy Hall of Fame"ə daxil edilmişdir. Film üçün isə mahnını Kristina Aqilera, Lil' Kim, Mýa, və Pinkin ifasında Missy Elliottun təqdimatı və vokal əlavələri ilə təqdim etmişlər. Mahnının bu versiyası da yaxşı qarşılanaraq ABŞ – da Billboard Hot 100 hit paradına daxil olmuş və Pop musiqidə Ən yaxşı işbirliyi kateqoriyasında Qremmi mükafatına layiq görülmüşdür.

"Because We Can" mahnısı isə Norman Kuka etibar edilmiş və mahnı onun səhnə adı "Fatboy Slim" adıyla ifa edilmişdir. Mahnınn tərkibinə "Zidlerin repi" hissələri də daxildir. Həmin hissələr filmdə Harold Zidler rolunu canlandıran Cim Broadbent tərəfindən ifa edilmiş və *"'Can Can' for the next generation"* adlandırılmışdır.

"Sparkling Diamonds" mahnısı Nikol Kidman, Cim Broadbent, Karolin O'Connor, Natali Mendoza və Leo Robin tərəfindən ifa edilmişdir. Mahnı özündə "Gentlemen Prefer Blondes" (1949) filminin "Kerol Çenninq" adlı mahnısı və Madonnanın məşhur "Material Girl" mahnısını birləşdirmişdir.

"Rhythm of the Night" mahnısı isə məşhur ABŞ R&B qrupu "DeBarge"ın 1985 – ci ildə çıxardığı sinqldır. Mahnı Billboard Hot R&B hit paradında birinci, Billboard Hot 100 hit paradında isə üçüncü yerə yüksəlmişdir və qeyd edilir ki, mahnının müəllifi Diana Varenin karyerasında sıçrayışa səbəb olmuşdur. Mahnının film üçün hazırlanmış versiyası Valeria tərəfindən ifa edilmişdir və mahnıya Nikol Kidmanın dialoqu da daxil edilmişdir.

### Birinci alboma daxil olan mahnılar

### İkinci alboma daxil olan mahnılar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
*