open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mantı

**Mantı** (; ; ; ), **mantu**, **buuz**, **pozı** və ya **mandu** () — Orta Asiya, Türkiyə,Türkmənstan, Tatarıstan, Başqırdıstan, Krım, Koreya və Monqolustan və iran xalqların ənənəvi ətli xörəyləri.

Mantı, müxtəlif ədviyyatlarla dadlandırılan qıymanın, kiçik xəmir parçalarının içinə qoyulması və bu xəmir parçalarının suda qaynadılması ilə edilən ətli xəmir yeməyidir. Türk mətbəxinin olduğu qədər digər Orta Asiya mətbəxlərinin də bir parçası olan mantı, köhnə SSRİ ölkələrində də məşhur bir yeməkdir. Orta Asiyadan Anadoluya köçəri Türklər tərəfindən gətirilmişdir. Bəzi bölgələrdə mantıya
**tatar böreği** deyilməsi, mantının köçəriliklə olan əlaqəsini təsdiqləməkdədir. Mantı, Uzaq şərqdə baozi  və mandu adları ilə xatırlanan ətli/tərəvəzli xəmir yeməklərinə bənzəməkdədir.

## Tarix

Ehtimal olunur ki, mantı sözü Çin dilindəki *mantou* (饅頭) sözündən gəlir. Çin yazılarında bu anlayışın ən erkən nümunəsi Çzin sülaləsi dövrünə (b.e. 266 – b.e. 420) aiddir. Əvvəl bu söz ətnən doldurulmuş xörək üçün işlənilirdi və o, u dilində hələ də bu mənada işlənilir. Amma, hazırda mandarin və başqa Çin dillərində *mantou* buxarlanmış bulka deməkdir, mantı kimi xörək isə baotzı adlanır.

Ən erkən mantı resepti XV əsrdə Mahmud ibn Məhəmməd Şirvani tərəfindən yazılan resept kitabında aşkar olunub. Bu reseptinə görə, mantının içi doğranmış quzu əti, əzilmiş noxud, darçın və sirkədən ibarətdir. Mantı buxarnan bişirilir, üstünə sumaq əlavə olunur və yanında sarımsaq-qatıq qoyulur.

## Mətbəxlərinə görə

### Qazax
Xəmir parçalarının içinə qoyun ya da at əti qıyması qoyular, buxarda bişirilər, qara bibər əkilər, doğranmış  balqabağı əlavə olunar. Üstünə kərəyağı, turş krem ya da soğan sousu tökülərək xidmət edilər.

### Qırğız
Xəmir parçalarının içinə qoyun əti, dana əti, kartof və  balqabağı kimi vəsaitlərdən biri ya da bir neçəsi qoyular. Yağ əlavə olunar. Əlavə olunan yağ, mantıyı daha sulu və ləzzətli edər. Buxarda və ya suda qaynadılaraq ya da yağda qızardılaraq bişirilər. Üzərinə ümumiyyətlə kərəyağ qoyular və turş krem, xüsusi pomidor sousu və ya sirkə və qara bibər ilə ləzzətləndirilən təzə soğan halqaları əlavə edilərək xidmət edilər. Uşaqların sevdiyi bir yeməkdir. Bişirməsi zəhmətli və zaman alıcıdır. Mantı bişirmək, uşaqların da daxil olduğu bir ailə aktivitesidi

### Türk

Üzərinə sarımsaqlı qatıq, sous və ərimiş kərəyağı tökülərək və sumak, quru nanə, qırmızı bibər əkilərək xidmət edilər. Türkiyənin ən gözəl, ən çox sevilən yerli yeməklərindən biri olaraq təqdim edilməkdədir. Mantı Kayseri ilə qaynaşdırılmışdır. Ayrıca Qır şəhər, Adana, Ax saray, Çorum, Mersin, Niğde, Sivas, Yumruq, Yozgat kimi ellərdə ənənəvi olaraq edilməkdədir. Son illərdə Türkiyənin hər yerində edilməkdə, hətta xaricdə yaşayan Türk vətəndaşlarının həsrət aradan qaldırmaq üçün etdiyidə bilinməkdədir. Mantı ən gözəl Kayseridə edilər. Hətta Kayseridə gəlin alınarkən yemək olaraq mantı 1 qaşığında 40 dənə olması lazım olduğu deyilərmiş

## Həmçinin bax

*Adana mantısı

## İstinadlar
Çiy küftə

**Çiy küftə** () — Türk mətbəxində yemək, Türkiyənin Urfa bölgəsində çox yayılıb. Urfadan kənarda Türkiyənin Adıyaman, Qaziantəp, Diyarbəkir, Mardin, Adana bölgələrində bir qədər fərqliliklə hazırlanır. Çiy küftə içindəki yarmanın şişməsi nəzərə alınaraq tez yeyilməlidir.

Çiy küftədə çiy ət olduğundan Türkiyə Səhiyyə Nazirliyi onun hazırlanmasını qadağan etmişdir. 

Çiy küftənin ilk dəfə İbrahim peyğəmbərin anası tərəfindən, qıtlıq dövründə yarma və ceyran ətini daşla döyərək hazırlandığına inanılır.

## Hazırlanması

Hazırlanması : Əvvəlcə yarma, qıyılmış ət ya da yağda qızardılmış yumurta, sous, soğan, cəfəri və ədviyyatlar bir yerdə qarışdırılır. Kahı yarpağı ilə birlikdə Urfa ev çörəyi ilə yeyilir.

## İstinadlar
Ceyd İven

**Ceyd İven** () – ingilis müğənnisi və aktrisası.

## Həyatı
Ceyd İven 24 yanvar 1988-ci ildə Böyük Britaniyanın paytaxtı Londonda anadan olmuşdur. 2003-cü ildən sonra Böyük Britaniyada, eləcə də Avstraliyada məşhurlaşmışdır. 2005-ci ildə bir çox televiziya serialına çəkilmişdir. Həyatını işinə həsr edən Ceyd İven R&B qrupunu quraraq işinə davam edir.

31 yanvar 2009-cu ildə Böyük Britaniya milli seçmələrini qazanaraq 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Böyük Britaniyanı təmsil etmək hüququnu əldə etmişdir. Ceyd İven Böyük Britaniyanı My Time mahnısı ilə təmsil etmişdir və 173 xalla 5-ci olmuşdur.

## İstinadlar
Can Can

**Can Can** () — 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Ermənistanı təmsil edən İnqa və Anuş Arşakyanın oxuduğu mahnıdır.

12 may 2009-cu ildə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin I yarımfinalında 99 xalla 5-ci yer tutmuşdur və finala çıxmışdır. Finalda isə doqquzuncu nömrə altında yarışdı və 92 xal toplayaraq 10-cu oldu.

Müsabiqədə səslənən erməni mahnısına bir müddət sonra Azərbaycan ictimaiyyəti etiraz etdi.

## Həmçinin bax
* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://medeniyyet.az/site/?name=content&content=2105
Sərt disk

**Bərk disklər** (ingiliscə: Hard (Magnetic) Disk Drive, HDD, HMDD) — kompüterlə iş zamanı istifadə olunan informasiyanın (əməliyyat sisteminin proqramlarının, ən çox istifadə olunan tətbiqi proqramlar paketinin, sənəd redaktorlarının, proqramlaşdırma dillərinin translyatorlarının və s.) daimi saxlanılması üçün istifadə olunur.

13 sentyabr 1956-cı ildə IBM firması RAMAC adlı ilk sərt disk qurğusunu ictimaiyyətə təqdim etmişdir. Bu diskin həcmi 5 Meqabayt idi.

Sərt disklər, operativ yaddaşı nəzərə almasaq, kompüterin verilənləri yaddaşda saxlayan qurğuları içərisində, verilənlərə ən tez girişi (adətən 7–20 milli saniyə, ms) və onların ən sürətli (5 Mbayt/saniyə) oxunması və yazılmasını təmin edən qurğulardır. IVM RS tipli müasir kompüterlərin hamısında sərt disklər olur.

Sərt disklər bir-birindən yaddaş tutumu və işləmə sürəti ilə fərqlənirlər. Sərt diskin əsas xarakteristikası, onun yaddaş tutumu, yəni diskdə yerləşə biləcək informasiyanın həcmidir. IVM RS tipli kompüterlər üçün yaradılan ilk bərk disklər 5 Mbayt həcminə malik idi.

Hazırda istehsal olunan kompüterlərdə adətən 800 Mbaytdan 1,6 Qbayta qədər tutumuna malik sərt disklərdən istifadə olunur. Bu sərt disklər üçün maksimal yaddaş həcmi 9,1 Qbayt olur. Lakin artıq yaddaş həcmi 18–27 Qbayt olan sərt disklərin istehsalı nəzərdə tutulur.

kompüterdə istifadə olunan sərt disklərin ümumi yaddaş tutumu, çox vaxt kompüterdən istifadə olunacaq sahələri təyin edir. Belə ki, bu istifadə sahələri, yaddaş tutumundan asılı olaraq aşağıdakılar ola bilər:
# Sərt diskin tutumu 20 Mbayt olan kompüterdən MS DOS əməliyyat sistemində, elektron çap maşını və ya cib dəftəri kimi istifadə etmək olar.
# 40–80 Mbayt tutumlu sərt disk, həcmi böyük olmayan informasiyalı proqramların, MS DOS əməliyyat sistemində işlənməsini təmin edir;
# 120–210 Mbayt tutumlu sərt disklər, Windows 3.1 əməliyyat sistemində, bir çox proqramların işini təmin edir;
# 340–520 Mbayt tutumlu sərt disklər, Windows 3.1. əməliyyat sistemində mümkün bütün proqramların işini təmin edir;
# 850 Mbayt-1 Qbayt tutumlu sərt disklər, Windows 95. Windows NT Workstation, OS/2 əməliyyat sistemlərində işi təmin edir.

## Ədəbiyyat
*Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Həmçinin bax
* kompüter Əməliyyat Sistemləri
* IDE disklər
* kompüter şəbəkələri
* kompüter proqramları

## Xarici keçidlər
* Seagate Powers Next Generation Of Computing 
* http://ofis.azeriblog.com/2008/10/26/komputerleshme-elektrotexnika
*https://buyonline.az/blog/ssd-yoxsa-hdd

## İstinadlar
İbrahim şah Əfşar

**Sultan İbrahim şah**, **İbrahim şah Əfşar** və ya tam adı ilə **İbrahim şah Qırxlı-Avşar** (1717–1748) — Əfşarlar xanədanlığından olan 3-cü Azərbaycan, İran vә Xorasan şahı (1748).

## Həyatı
İbrahim xan Zəhirəddövlənin oğlu Məhəmmədəli xan 1717-ci ildə Xorasan əyalətinin Əbivərd ətrafında anadan olmuşdu. 1738-ci ildə, atasının ölümündən sonra İbrahim xan adı ilə Azərbaycanın bəylərbəyi təyin olunmuşdu.

1748-ci ilin sonunda qardaşı Adil şahı taxtdan salıb gözlərinə mil çəkən İbrahim xan özünü şah еlan etdi.

Urmiya vilayətinin hakimi Mehdi xan Qasımlı-Avşar İbrahim şahın yanına gəldi. Marağada qoşuna çatdı. Miyandab ətrafında İbrahim şahla birləşdi. Ordan Əmiraslan xanın üstünə getməyi qərarlaşdılar. Leylan çəmənində iki qoşun qarşılaşdı. Savaş əsnasında Şəqaqi atlıları İbrahim şahın yanına gəldilər. İraq qoşunu da onların ardınca İbrahim xana birləşdi. Əmiraslan xan vəziyyəti bu cür görüb Kazım xan Qaradağlının yanına qaçdı. İbrahim şah onun qoşununu qarət etdi. İbrahim şah dəbdəbə ilə Təbrizə daxil oldu.

İbrahim şahın uğuru ətrafa yayıldı. Azərbaycan əmirləri sultani sovqatla onun yanına gəldilər. Məhəmmədkazım xan İbrahim şahın intiqamından çəkinib Əmiraslan xanı tutuqlu biçimdə Təbrizə yolladı. İbrahim şah Məhəmmədkazım xana xeyli ənam-ərmağan və xanlıq fərmanı göndərdi.

İbrahim şah Şahrux mirzə tərəfindən devrildi. O, 1748-ci ildə öldürüldü.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar. Avşarlar. Bakı: "Şuşa", 2008, səh. 181–211.
*

## Xarici keçidlər
Mamo

"**Mamo**", (Ukrayna dili ndə: Мамо, Rus dili ndə: Мама, Azərbaycan dili ndə: *Ana*) 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi ndə Rusiya nı təmsil edən Anastasiya Prixodko nun ifa etdiyi mahnı. Mahnı Ukrayna və rus dilindədir.Sözləri və musiqisi Konstantin Meladze və Diana Goldenindir.

16 may 2009-cu ildə keçirilmiş finalda Anastasiya Prixodko  10-cu nömrə altında çıxış etdi və 91 xalla 11-ci yeri tutdu.

## Həmçinin bax

* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar
Dima Bilan

**Dima Bilan** (; ) — Rusiyalı müğənni.

## Həyatı
Dima Bilan 24 dekabr 1981-ci ildə Qaraçay-Çərkəzdə anadan olmuşdur. 2 yaşında olanda ailəsi ilə birlikdə Tatarıstana, 6 yaşında olanda isə Kabardi-Balkariyaya köçmüşdürlər. Məktəbə də orada getmişdir. Məktəbdə şeirlər yazmış və mahnılar oxumuşdur. Gnesins Musical College-den məzun olmuşdur.

2008-ci ildə hamının onu tanıdığı ismi, yəni Dima Bilanı gerçək adı olaraq dəyiştirdi.

## Albomları
2003-cü ildə Dima Bilan ilk albomunu çıxartdı. Albomun adı "Ya noçnoy xuliqan" ("Mən gecə avarasıyam") oldu. Uğurlu bir sinql olan "Na berequ neba" ("Səma sahilində"), həm də ikinci albomunun adıdır. Albom Yuri Ayzenşpis tərəfindən hazırlandı.

2006-cı ildə "Vremya-reka" ("Zaman-axar çay") adlı üçüncü albomu çıxartdı. Albomdakı bir çox mahnı xit oldu.

Uğurlu 2 il keçdiktən sonra, Dima Bilan 4-cü albomu olan "Protiv pravil"i ("Qaydalara qarşı")çıxartdı. Albomdakı bir çox mahnı xit oldu.

## Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2004-cü ildə ikinci albomunu çıxartdıqdan sonra 2005-ci ildə "Not That Simple" adlı mahnı ilə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi seçmələrində iştirak etdi.

Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ilk dəfə 2006-cı ildə Never Let You Go adlı mahnı ilə Rusiyanı təmsil etmiş və 2-ci olmuş, daha sonra 2008-ci ildə Believe adlı mahnı ilə təmsil edərək Rusiyaya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ilk birinciliyi gətirmişdir.

## Diskokrafiya

### Albomlar
* Я Ночной Хулиган (2003)
* На берегу неба (2004)
* Время река (2006)
* Против правил (2008)
* Believe (2009)
* Мечтатель (2011)

## Xarici keçidlər
* Bilan Dima
Birləşmiş Krallıq bayrağı

**Birləşmiş Krallıq bayrağı** — Birləşmiş Krallığın dövlət bayrağı. Yunion Cek adlanır. Şotlandiya, Şimali İrlandiya və İngiltərənin bayraqlarının birləşməsindən Birləşmiş Krallıq bayrağı yaranıb.

## Tarixi
Bu bayrağın tarixi 1603-cü il İngiltərə və Şotlandiyanın birləşməsindən başlayıb. İlk ortaq bayraq belə yaranıb: ağ fonda qırmızı xaç olan Müqəddəs Georqinin ingilis bayrağı və göy fonda ağ diaqonal xaç olan Müqəddəs Andreyin şotland bayrağı. 1801-ci ildə isə ölkəyə İrlandiya və onun ağ fonda qırmızı xaç olan Müqəddəs Patrik bayrağı da qoşulub. Beləcə indiki Birləşmiş Krallıq bayrağı yaranıb.

## İstinadlar
Telman İsmayılov

**İsmayılov Telman Mərdan oğlu** () — Rusiyada yaşayan biznesmen və AST Şirkətlər Qrupunun sahibi, Rusiya milyarderi.

## Həyatı
Telman İsmayılov 1956-cı ildə Göyçay rayonunda anadan olub. 

1973-1976-cı illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil aldığı bildirilir, lakin təhsil müəssisəsi bu məlumatı təkzib edib.

## Fəaliyyəti
Telman İsmayılov tərəfindən Türkiyənin Antalya şəhərində beş ulduzlu "Mardan Palace" adlı otel inşa olunub. 23 may 2009-cu ildə "Mardan Palace" otelinin açılış mərasimi olmuşdur. Otelin açılış mərasiminə Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan və dünya şöhrətli müğənnilər dəvət olunmuşdur. Otelin tikintisi 1,4 milyard dollara başa gəlmişdir.

Üç oğlu, Ələkbər ,Sərxan,Elxan ailə biznesində fəal iştirak edirlər.

Məlumatlara görə Telman İsmayılov Türkiyənin "Antalyaspor" klubunu satın almaq istəyir. Hazırda onun oğlu "Antalyaspor"un vitse-prezidentidir.

Azərbaycandan olan biznesmen Türkiyədə türk vətəndaşlığına keçmək üçün rəsmi müraciət edib. T. İsmayılov Türkiyəni çox sevdiyini və özünün də türk olduğunu bildirib: "Rusiya pasportum var, ancaq Türkiyəyə aşiqəm. Bu səbəblə vətəndaşlığa keçmək üçün müraciət etdim". Telman İsmayılov Avrasiya Yəhudi Kongresinin vitse-prezidentidir. Dağ yəhudilərindən olan Telman İsmayılovun sərvətinin 3 milyard dollar olduğu təxmin edilir. İsrailin Akko şəhərində atasının adına sinaqoq tikdirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AST Group
* Telman İsmayılov müsahibə
Mustafa bəy Behbudov

**Mustafa bəy Behbudov** () — şair, məmur, Qasım bəy Zakirin qardaşıoğlu.

## Həyatı

Mustafa bəy Şahverən bəy oğlu 1841-ci ildə Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinin Xındırstan kəndində dünyaya gəlmişdi. Şuşa qəza məktəbini bitirmişdi. Dövlət idarələrində məmur işləmişdi. Bir müddət Avşar obasının yüzbaşısı olmuşdu.  
Mustafa bəy şair idi. Təxəllüssüz, öz adıyla şeir yazırdı. 

## Gülməcələri

Mustafa bəy zərif, zarafatcıl bir adam olub. El içində, yazılı ədəbiyyatda gülməcələri yaşayır. Gülməcələrində gülləmələr.

Bir il Qarabağa qış pis gəlibmiş. Bu soyuq toyuğu təndirə təpibmiş. Mustafa bəy baxır ki, baqqal qışın çilləsində küçəyə paltosuz çıxıb. Ağzını açıb, gözünü yumur: Ə, filan-filan olmuş, ə, atası gorbagor olmuş, niyə bu soyuqda belə çılpaq evdən çölə çıxırsan? Ayıb deyil, utanmırsan? Qərəz, ağzına gələnin birini də qaytarmır. Camaat da qalır mat-məəttəl. Axır biri qayıdır ki, ay bəy, bu kişinin dərdi saa qalıbmı? Nə işinə qalıb ya paltar geydi, ya çılpaq çıxdı. Get öz dərdini çək. Mustafa bəy də qayıdır:
-Rəhmətliyin uşağı, siz nə danışırsız? Bu kişi mənə xeyli pul borcludu. Birdən soyuq dəydi, sətəlcəm oldu, sonra borcu kim qaytaracaq?!.

Mustafa bəy divanxanada qulluq elədiyi vaxtlar tez-tez kəndləri yoxlamağa gedərmiş. Bir gün də qoca mirzəsini götür yan-yörə kəndləri təftişə yollanır. O zaman mirzələr künlüyü qara lakla örtülmüş şapka geyərmiş. Axşam onlar bir kəndə gecələməli olurlar. Yay günü olduğundan hamı damda yatmalı olur. Mustafa bəyin kefi qalxır, zarafat eləmək istəyir. Gecəyarısı mirzənin şapkasını başına qoyub gəlinin yatdığı yerə yaxınlaşır. Yorğanı qaldırıb gəlinin ayağını qıdıqlayır. Gəlin ayılıb baxır ki, bir şapkalı kişidir. Söyüb qovur. Mustafa bəy şapkanı orda qoyub yatağına girir. Səhər gəlin yatağının yanına düşmüş şapkanı götürüb, qaynatasına göstərir ki, bəs gecəyarısı bu şapkanın sahibi ona sataşmaq istədi. Ev yiyələri tökülüb mirzəni o qədər döyürlər ki, binəva kişi on gün xəstə yatır.

Bir kəndli Ağdam bazarına düşüb cəhrə üçün qır axtarırmış. Lotular onu göndərirlərr Mustafa bəyin yanına. Soruşa-soruşa gəlib Mustafa bəyi tapıb kamali-ədəblə salam verir. Əleyk alandan sonra qayıdır ki, bəs mənə qır lazımdır. Mustafa bəy də mətləbi anlayıb kəndliyə cavab verir: Qır var, amma pulunu verməlisən! Kəndlidən pulu alandan sonra, Mustafa bəy başlayır nazi-qəmzə, çəm-xəm eləməyə. Kəndli də mat-mat buna tamaşa edəndən sonra bildirir: Mənə qır lazımdır, ey mütrüf yox!
Mustafa bəy də onu başa salır: Sən dedin, qır ver, mən də qır verirəm. Mənim qırım belə olur… 

## Ailəsi

Mustafa bəyin Cabbar bəy, Şahvеrən bəy adlı oğulları vardı.

## Həmçinin bax

*Qasım bəy Zakir
Mirzə Mehdi bəy Sarıcalinski

**Mirzə Mehdi bəy Sarıcalinski** () — şair, çar ordusunun zabiti.

## Həyatı
Əli bəyin ikinci oğlu Mehdi bəy 1821-ci ildə Cavanşir mahalının Sarıcalı obasında anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı. Dövlət idarələrində məmur işləmişdi. Çar ordusunda xidmət etmişdi. Praporşik rütbəsi vardı.

Mirzə Mehdi bəy şair idi. Qasım bəy Zakirlə, Mirzə İbrahim bəy Səbayla, Rəhim bəy Uğurlubəyovla yazışırdı.

## Ailəsi
Mirzə Mehdi bəyin Həsənəli bəy Sarıcalinski adlı oğlu vardı.

## Yaradıcılığı

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Cavanşir eli: Sarıcalılar, Bakı: Mütərcim, 2015, 352 səh.
Tərlan Əhmədov

**Tərlan Musa oğlu Əhmədov** (d. 17 noyabr 1971, Əli Bayramlı) — azərbaycanlı futbolçu, məşqçi. Futbolçu karyerasında müdafiəçi, hücumçu mövqelərində çıxış etmişdir. "SSRİ"-nin yeniyetmələrdən ibarət yığma komandası ilə futbol üzrə Avropa çempionu.

## Bioqrafiya
Azərbaycanın "Termist" (Bakı), "Neftçi" (Bakı), "Turan" (Tovuz), "Qarabağ" (Ağdam), "Şəfa" (Bakı) klublarında oynayıb.

90-cı illərdə Rusiyanın Terek (Qroznı), Anji (Mahaçqala) klublarında çıxış etmişdir.

2000-ci ildə Qurban Qurbanovun oynadığı "Fakel" (Voronej) klubuna keçid edir, lakin yeni klubda problemlər yaşayır və mövsüm ərzində klubdan ayrılır.

2000/01 mövsümünü "Neftçi"də keçirir. 18 oktyabr 2001-ci ildə komandanın baş məşqçisi Kazbek Tuayev ilə aralarında yaşanan münaqişə səbəbindən "Neftçi"dən qovulur. Daha sonra "Şəfa" klubunda oynamağa başlayır.

2002/03 mövsümündə Azərbaycanda oynaya bilmədiyi üçün İranın yüksək liqa komandası "İstiqlal"ın dəvətini qəbul etdi. 2003-cü ildə "Volın" (Lutsk) klubuna keçid etdi və bu klubda mövsüm boyunca Ukraynanın yüksək liqasında 22 matç keçirmişdir. Tərlan Əhmədov "Volın"da Kamal Quliyev və Fərrux İsmayılov ilə birlikdə çıxış etmişdir.

2004-cü ildə "Volın" ilə müqaviləsi bitdikdən sonra yenidən Azərbaycana — "Qarabağ-Azərsun" klubuna qayıtdı.

2004–2006-cı illərdə "Karvan" (Yevlax) komandasında oynamışdır. Kluba Azərbaycan çempionatında mükafat alması üçün iki mövsüm ard-arda kömək etmişdir.

2006–2009-cu illərdə baş məşqçi Əsgər Abdullayevin dəvəti ilə Azərbaycan Premyer Liqasının "Olimpik-Şüvəlan" klubunda oynamış, komandanın kapitanı olmuşdur.

2008-ci ildə, hələ futbolçu olarkən B kateqoriyasında məşqçilik lisenziyası almışdır.

2009-cu ildə futbolçu karyerasını bitirməyə qərar verərək məşqçiliyə başladı.

2009-cu ilin iyun ayından "Xəzər-Lənkəran" klubunun baş məşqçisi Ağasəlim Mircavadovun köməkçisi vəzifəsində çalışıb. 2009/10 mövsümünün sonunda ailə səbəbləri ilə əlaqədar klubdan ayrıldı.

2011-ci ildə "Neftçi" (Bakı) klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi işləmişdir.

### Azərbaycan millisi
1992–2005-ci illər arasında Azərbaycan milli futbol komandasında çıxış etmiş və 75 oyun keçirmişdir. Milli komandada ilk oyununu 19 sentyabr 2002-ci ildə Gürcüstan milli futbol komandasına qarşı oynayıb.

Milli komandada son görüşünü 7 sentyabr 2005-ci ildə Avstriya milli futbol komandasına qarşı dünya çempionatının seçmə oyununda keçirib.

Dəfələrlə milli komandanın kapitanı təyin edilmişdir və kapitan sarğısını ən çox qoluna taxmış futbolçulardan biridir.

## Nailiyyətləri

### Şəxsi
* "Azərbaycanda ilin futbolçusu" (1): 1999 (Futbol+ qəzetinin nəticələrinə əsasən)

### Komanda

#### Çempionat
* Azərbaycan çempionatının gümüş medal mükafatçısı: 1993/94 ("Qarabağ"), 2005/06 ("Karvan"), 2007/08 ("Olimpik")
* Azərbaycan çempionatının bürünc medal mükafatçısı: 1992 ("Turan"), 1998/99, 1999/2000 ("Neftçi"), 2004/05 ("Karvan")

#### Kubok
* Azərbaycan Kubokunun qalibi: 1993 ("Qarabağ")

### Milli
* Avropa çempionu: 1990 (SSRİ U-18)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tarlan Akhmedov — International Appearances, www.rsssf.com
Özalp

**Özalp**, Van elinin ikinci böyük mahalıdır. Türkiyə ilə İran sərhəd qapısı bu mahaldadır.
Dəmiryolu bu mahaldan keçməkdədir. Mahalda Kürdlər, Türklər, Lazlar və Azərbaycan türkləri bir yerdə yaşamaqdadırlar.
1961-ci ildə Trabzonun Çaykara mahalının Uzundere Kəndində o il böyük bir Torpaq sürüşməsi yaşandı. İsmət İnönü 'nün Baş nazir, Van lı Ferit Mələnil 'en də kabinetə çöldən Maliyyə Naziri olduğu dövr idi. Bu kənddə yaşayan Lazlar Əmək və Dönər dərə kəndlərinə yerləşdirildi.

## Əhali
Mahalın əhalisi 2000 ümumi siyahıyaalmaya görə 96.000 Bunun 7.000 mahal mərkəzində, 89.000 isə qəsəbə və kəndlərdə yaşamaqdadır.
Mahal bağlısı olmaq üzrə mahal mərkəzinə bağlı; 2. diyar, 84 kənd və 3 məhəllədən meydana gəlməkdədir.
Yedditəpə

**Yedditəpə** — Füzuli şəhərinin mərkəzindən 6 km şimal-şərqdə, Mirzəcamallı kəndi yaxınlığında yerləşir. Tunc dövrünə aid arxeoloji abidə hesab edilir. Yedditəpə iyirmiyə yaxın kurqandan ibarətdir. 1972-ci ildə arxeoloji qazıntılar zamanı Yedditəpədən erkən orta əsrlərə və daha əvvəlki dövrlərdə (IV–VI əsrlərə aid) daş qutu qəbirlər aşkar edilmişdir. Ölən adamlar bükülü vəziyyətdə bastırılmışdır. Qəbirlərdən gil, şüşə, tunc qablar, mis və gümüş bəzək əşyaları, heykəlciklər, musiqi alətləri, (sinclər), nizə balta, qılınc, xəngər, metal toqqa, zınqırov və s. tapılmışdır. Yedditəpə abidələri yerli tayfalara məxsus olub, onların Iran, Rоma və Bizansla iqtisadi və mədəni əlaqə saxlandırmağın göstərir.

Yedditəpə oronomi yeddi say bildirən sözdən və təpə oronomik terminindən əmələ gəlib. Belə metafor adlarda relyef formalarının sayını növünü bilmək asan olur. Bu arxeoloji abidə yeddi təpədən ibarət olduğu üçün Yedditəpə adını alıb.

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 102
Kültəpə yaşayış yeri (Füzuli)

**Kültəpə yaşayış yeri** — Füzuli şəhərinin mərkəzindən 40&nbsp;km şərqdə, Bala Bəhmənli kəndi yaxınlığında, düzənlikdə yerləşir. Çoxtəbəqəli qədim yaşayış yeri оlduğu aşkar edilib. 1965-ci ildə arxeoloji axtarışlar zamanı Kültəpədən Enоlit-sоn оrta əsrlər dövrünə aid maddi mədəniyyət nümunələri-sadə və şirli qab nümunələri, ox ucluqlar, оraq dişləri, dən daşları və s. tоplanmışdır. Tapıntı və tədqiatlar Kültəpənin Enоlit və Tunc dövrlərində оturaq əkinci icmaların böyük yaşayış yeri, оrta əsrlərdə isə qala оlduğunu göstərir.

Kültəpə оrоnоmi kül və təpə kоmpоnentlərindən ibarətdir. Təpədə müxtəlif mineral qatışıqlardan əmələ gələn yanıcı оlmayan kül qalıqları оlduğu üçün tоpоnim güman ki, belə ad almışdır.
Soltan Yusif

**Yusifov Soltan Sərdar оğlu (Soltan Yusif)** (1935-2003) — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Soltan Yusif 29 noyabr 1935-ci ildə Qaryagin rayonunun Kərimbəyli kəndində anadan olub. Erkən yaşlarından eşitmək qabiliyyəti itirib. Kərimbəyli kənd 7 illik orta məktəbi bitirib, bir müddət kənddə qalıb kolxozda işlədikdən sonra Bakıya gələrək karlara məxsus axşam fəhlə-gənclər məktəbinin 8-ci sinfində təhsilini davam etdirib, gündüzlər çəkmə tikməklə məşğul olaraq axşamlar dərsə gedib. Atasının vəfat etməsi, böyük qardaşının hərbi xidmətdə olmağı və sonra Neft Sənaye İnstitutunda oxumağı, anası Güllər xanımın evdar qadın olması onu işləmək məcburiyyəti qarşısında qoyub. Bununla belə 8-ci sinifdə dərslərindən əla qiymətlər aldığı üçün yanvar imtahanından sonra komissiyanın qərarı ilə onu 8-ci sinifdən 10-cu sinifə keçiriblər. Dərsliklər ayrı, fənnlər ayrı olsa da, çətinliyə baxmayaraq, o, əlaçı olaraq qalıb. Orta məktəbi bitirdikdən sonra sənədlərini N.K. Krupskaya adına Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumunun qiyabi Mədəni-maarif şöbəsinə verib. Texnikumu bitirəndən sonra Karlar cəmiyyətinin Bakı şəhər şöbəsinin sədri, Azərbaycan Karlar Cəmiyyətinin mərkəzi idarə heyətinin sədri, sədr müavini, direktor müavini, direktoru, hüquqşünası vəzifələrində işləyib, özünün təşəbbüsü ilə nəşrə başlamış cəmiyyətin orqanı "Bizim həyat" qəzetinin şöbə müdiri, sonra isə baş redaktoru olub. 

Soltan Yusifin 7 şeirlər və poemalar kitabı nəşr edilib, şeirlərinin çoxu müxtəlif dillərə çevrilib. SSRİ vaxtında Moskvada fəaliyyət göstərən "Kamerton" Ədəbi Birliyinin üzvü olub, birliyin hər il keçirdiyi görüşlərə, iclaslara, konfranslara, plenumlara dəvət edilib. Oxuduğu şeirlər "V edinоm stroyu" jurnalında, "Mayak" qəzetində işıq üzü görüb. Həmçinin, Kiyevdə fəaliyyat göstərən ədəbi birliyinin də üzvü seçilib.

Soltan Yusif 17 fevral 2003-cü ildə vəfat edib.

## Kitabları
# Mubarizin arzuları. Bakı: 1983 
# Döyüşkən şeirlər. Bakı: 1995 
# Qurban olduğum. Bakı: 1995 
# Seçilmiş əsərləri. II cilddə. Bakı: 2006

## İstinadlar
Azərbaycanda ilin futbolçusu

**Azərbaycanda ilin futbolçusu** — Azərbaycan futbolunda ilin ən yaxşı futbolçusuna verilən mükafat.

## Qaliblərin siyahısı

### Mükafatların sayına görə

### Azərbaycanda ilin qapıçısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hilmənd vilayəti

**Hilmənd vilayəti** (), **Hillmənd** və ya **Hilmən**, qədim dövrlərdə **Hirmənd** və **Hitumənd** — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Ərazisi
## İnzibati-ərazi bölgüsü
Sahəsi 58.584&nbsp;km², əhalisi isə 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminə əsasən 835.8 min nəfər, inzibati mərkəzi Ləşgər Gah şəhəridir. Əhalisi puştunlardan (vilayətdə yaşayan ən iri puştun tayfaları: Barakzayi, Nurzayi, Alokzayi və Eşaqzayi tayfalarıdır), həmçinin bəluclardan (əsasən vilayətin cənub hissəsində məskunlaşıblar) və həzaralardan ibarətdir.
## Əhalisi
### Milli tərkibi
## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qulaqdibi xəstəliyi

**Qulaqdibi xəstəliyi** və ya **parotit** – viruslar vasitəsilə yayılan kəskin infeksiyalı xəstəlik. Əsasən uşaqlarda və yeniyetmələrdə rast gəlinir.

Adından da göründüyü kimi qulaqdibi xəstəliyi qulağın ön və aşağı hissəsindəki ağız suyu vəzlərinin şişməsi nəticəsində yaranan bir virus xəstəliyidir. Bu xəstəliyin virusu orqanizmə daxil olduqdan 10–18 gün sonra xəstəlik ortaya çıxır. Xəstəliyə kişilərdə qadınlara nisbətən daha tez-tez rast gəlinir.

## Qulaqdibinin ilkin əlamətləri
* Halsızlıq və hərarət;
* Udqunan zaman qulağın ön və aşağı hissəsindəki ağız suyu vəzlərində ağrı;
* Qulaqətrafı nahiyədə şişlik.

## İlk yardım
* Yaranan şişin üzərinə isti kompres qoyulmalı
* Xəstəni digər ailə üzvlərindən ayrı saxlamalı
* Xəstəliyin əlamətləri yox olana qədər yataq şəraitində olmalı
* Bir faktı da qeyd etmək vacibdir ki, xəstəliyin kişilərdə sonsuzluğa səbəb olan fəsadlar törətmə qabilliyəti olduğundan mütləq həkimə müraciət etmək vacibdir.

## Mənbə
* Qulaqdibi (parotit) xəstəliyinin əlamətləri və müalicəsi 

## İstinadlar
Böyrək daşı

**Böyrək daşları** - böyrəkdə və böyrək ətrafı nahiyələrdə şiddətli ağrılara səbəb olur.

## Əlamətləri

Böyrəkdə daşın əlamətləri əsasən sidikdə yanma, qanama, ürək bulanması və qusma kimi hallardır.
Günümüzdə bir çox insanın əziyyət çəkdiyi bu xəstəliyə yediyimiz qidaların səbəb olduğunu bilirdinizmi ?Böyrəkdə əmələ gələn daşın növünə görə onun hansı qida məhsulundan yarandığını bilmək mümkündür. Daşların yaranmasına əsasən aşağıdakı qida məhsulları səbəb ola bilər:

* Həddən artıq proteinli qida məhsulları
* Duzlu qidalar
* Şokolad
* Bəzi göyərtilər
* Həddən artıq çay və kofe

Digər bir səbəb kimi isə gün ərzində az su içməkdir. Normal bir insan gün ərzində 10-12 stəkan su içməlidir.

## Mənbə
* Böyrək daşına səbəb olan qida məhsulları
Fici

**Fici** (rəsmi adı **Fici Respublikası**) — Sakit okeanın cənub hissəsində, Melaneziya adalar qrupunda yerləşən ada dövlətidir. Fici 300 adadan təşkil olunan arxipelaqdan və 500-ə qədər kiçik adacıqlardan ibarətdir, 300 adadan yalnız 110-unda məskunlaşma mövcuddur.

**Coğrafiya**

Fici Sakit Okeanın cənubunda yerləşən tropik ada dövlətidir. Əsas iki ada olan Viti Levu və Vanua Levu ölkə ərazisinin böyük hissəsini təşkil edir. Ficinin ətrafı mərcan rifləri ilə əhatələnib. Bu da onu dalğıc və snorkelinqlə məşğul olmaq üçün ideal məkan edir.

**İqlim**

Fici tropik iqlimə malikdir. Orta illik temperatur 26-30 °C arasında dəyişir. İsti mövsüm (noyabr-aprel) zamanı yağışlı dövrlər və siklonlar baş verə bilər. Sərin mövsüm (may-oktyabr) isə daha quru və xoş temperaturla xarakterizə olunur.

**Əhali və dil**

Fici əhalisinin sayı təxminən 900 000 nəfərdir. Əhalinin əsas hissəsini yerli Fici xalqı (iTaukei) və Hindistan mənşəli ficililər təşkil edir. Rəsmi dillər İngilis dili, Fici dili və Hind dilidir. Fici dili gündəlik həyatda geniş istifadə olunur və ölkənin mədəniyyətini əks etdirir.

**İqtisadiyyat**

Fici iqtisadiyyatı əsasən bu sektorlardan asılıdır:

	1.	Turizm: Fici hər il milyonlarla turisti cəlb edir. Ağ qumlu çimərliklər, mərcan rifləri və tropik meşələr əsas cazibələrdir.

	2.	Şəkər istehsalı: Fici şəkər ixracatı ilə tanınır. Əsasən Viti Levu adasında şəkər plantasiyaları yerləşir.

	3.	Balıqçılıq: Okeanın zəngin dəniz məhsulları iqtisadiyyata mühüm töhfə verir.

	4.	Qızıl və mineral ixracı: Fici qızıl mədənləri ilə də tanınır.

**Tarix**

•	Qədim dövr: Fici adalarına ilk olaraq təxminən 3500 il əvvəl Melaneziyalılar köç etmişdir. Daha sonra Polineziyalılar da bu bölgəyə gəlmişdir.

	•	Avropa ilə tanışlıq: Fici XVII (17-ci) əsrdə holland dənizçisi Abel Tasman tərəfindən kəşf edilmişdir. 1874-cü ildə isə Britaniya koloniyası oldu.

	•	Müstəqillik: 1970-ci ildə Fici müstəqilliyini əldə etdi.

**Mədəniyyət**

Fici mədəniyyəti yerli iTaukei ənənələri ilə Hindistan mənşəli ficililərin mədəniyyətinin qarışığıdır. Əsasən rəqslər, musiqi, və meke (ənənəvi mahnı və rəqs) məşhurdur. Ənənəvi yeməklərdən kava içkisi (yerli bitkidən hazırlanan içki) və kokos südündə bişirilən yeməklər populyardır.

**Turistik məkanlar**

	1.	Yasava Adaları: Sakit çimərliklər və təmiz suları ilə məşhurdur.

	2.	Mamanuka Adaları: Dalğıc və sörf üçün ideal yerlərdir.

	3.	Kula Ekoloji Parkı: Fici faunası və florasını görmək üçün bir yerdir.

	4.	Sabeto Termal Bulaqları və Palçıq Hamamı: Rahatlıq və təbiətlə əlaqə üçün ziyarət edilir.

## Coğrafiyası
Vanuatudan şimal-şərqdə, Tonqadən qərbdə və Tuvaludan cənubda yerləşir.

## Ərazisi
Bu ölkə 322 adadan ibarət arxipelaqdan və 522 kiçik adadan ibarətdir.

## Əhalisi
Əhalisinin 87%-i iki ən iri ada Viti-Levu və Vanua Levuda yaşayır.

## Turizm
Ficinin günəşli və unikal təmiz təbiəti, 100 mil insan tərəfindən korlanmamış qumlu çimərlikləri, qeyri-adi koral bağları, mavi laqunaları, əsrarəngiz gözəllikləri olan yerləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ficinin Parlamenti
* Fici 
* The Fiji Times
Bədəxşan vilayəti

**Bədəxşan vilayəti** (,  *Bədəxşan vilayət*, ,  *Vilayət-i Bədəxşan*) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Sahəsi 44.059&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminə əsasən əhalisi 860.3 min nəfər, inzibati mərkəzi Feyzabad şəhəridir.

## Vilayətin inzibati quruluşu

 
Vilayət inzibati cəhətdən 13 rayona bölünür.

## Əhalisi
Vialyətin əhalisi əsasən taciklərdən və özbəklərdən həmçinin az sayda qırğızlardan, uyğurlardan ibarətdir.

Vilayətin Darvaz rayonunun əhalisini etnik farslar olan darvazi tayfası və Hind-Avropa dil ailəsinin Hind-İran qrupuna aid təngşevi tayfası təşkil edir.

Qırğızlar Bədəxşan vilayətinin Vahan rayonun Böyük Pamir kəndində yaşayırlar və sayları təxminən 4 min nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kağız

**Kağız** — məktub yazmaq, şəkil çəkmək və ya nəyi isə qablaşdırmaq üçün istifadə edilən xüsusi sellüloz material.

## Tarixi
Kağız Çinin dörd möhtəşəm (barıt, kompas, kağız və kitab çapı) kəşflərindən biri sayılır.
İlk kağız bizim eradan əvvəl II əsrdə Çində, ipəkdən hazırlanıb. Han sülaləsinin saray əyanı Çay Lon yazırdı ki, o, e.ə. 105-ci ildə tut ağacından kağız istehsal etmişdir. Çində ilk olaraq kağızdan bağlamalar və yazı yazmaq üçün istifadə edilirdi.
Tan sülaləsi dövründə ilk tualet kağızı və kağız çay torba və qutucuqları meydana çıxır. Sun imperiyası dövründə ilk kağız pul əskinazı kəsilmişdir.

İlk kağız fabriki 794-cü ildə Bağdadda Harun ər-Rəşidin vəzirinin oğlu İbn Fəzl tərəfindən qurulmuşdur. Belə bir fabrik 800-cü ildə Misirdə, 950-ci ildə isə Əndəlüsdə (İspaniya) inşa edilmişdir. Avropada ilk dəfə 1100-cı ildə Bizansda, 1102-ci ildə Siciliyada, 1228-ci ildə Almaniyada, 1309-cu ildə isə İngiltərədə ilk kağız fabrikləri fəaliyyətə başlamışdır.

Making Paper 1.PNG|Xammalın yığılması
Making Paper 2.PNG|Liflərdən bişirilməsi
Making Paper 3.PNG|Kağız kütləsinin  əldə edilməsi
Making Paper 4.PNG|Suyunun sıxılması
Making Paper 5.PNG|Günəş altında qurudulması


## Həmçinin bax
* Kağız formatı
* Berliner

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* İlk kağız fabriki 

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Molla Səfi Gecəgözlü-Cavanşir

**Molla Səfi Gücəgözlü-Cavanşir** — qazı, məktəbdar.

## Həyatı
Molla Səfi Gecəgözlü-Cavanşir 1797-ci ildə Cavanşir-Dizaq mahalının Gecəgözlü оbasında dünyaya gəlmişdir. İlk təhsilini atasından almışdı. Sonra Şuşa şəhərində molla, müctəhid yanında təhsilini davam etdirmişdi. Öncə obanın dini işləri ilə ilgilənmiş, məscidlərdə axundluq etmiş, 1878-ci ildə Zəngəzur qəzasının qazısı təyin edilmişdi.

Molla Səfi qəza qazısı olarkən şair Məhəmməd bəy Aşiq yazmışdı:


Olma Molla Səfitək aldan hörülən ipək,
Ya edən Səfiqulu buğdasın məğsub oldun.


Molla Səfidən xoşu gəlməyən şair Bəhram bəy Fədai yazırdı:


Övladını görsən Molla Nəbinin,
Qövlün inkar edər şəri-mübinin,
Heç zad üçün satar dünyayə dinin,
Nəfsi əqlin ötüb onu Zal edər.


Mir Mehdi Xəzani Molla Səfi ilə dost idi. Qəsidələrinin birində yazırdı:

Hanı Molla Səfi, yoxdu xəbəri bunlardan
Məshəfi-ruyi qoyub, hansı kitablara baxar?


## Ailəsi
Molla Səfinin törəmələri Axundov soyadını daşıyırdılar. Onun Möhsün, Həşim, Səlim adlı oğulları vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

## Həmçinin bax
* Mirzə Səlim Axundov
Zabul vilayəti

**Zabul vilayəti** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Vilayətin sahəsi 17.343&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminlərə əsasən əhalisi 275.1 min nəfər, inzibati mərkəzi Qalat şəhəridir . Əhalisi əsasən puştunlardan ibarətdir. Vilayətdə yaşayan ən iri puştun tayfaları – puştunların Qılzay yarımqrupuna aid Toxi və Hotaki tayfası, Dürrani yarımqrupuna aid Nurzayi və Pəncabi tayfaları.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qəndəhar vilayəti

**Qəndəhar vilayəti** (; ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Qəndəharda hakimiyyətini Mir Mahmud Hotaki 1717-ci ilde qurdu.

Vilayətin sahəsi 54.022&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 1080.3 min nəfər, inzibati mərkəzi Qəndəhar şəhəridir. Əhalinin 51%-ini qadınlar, 49%-ini kişilər təşkil edir. Vilayətdə şəhərləşmə 32%-dir, kənd əhalisi isə 68%-ə bərabərdir. Əhalisini əsasən puştunlar, həmçinin az sayda bəluclar, həzaralar, taciklər və digər xalqların nümayəndələri təşkil edir.

2006-cı ilə olan məlumata əsasən:
*Vilayət əhalisinin, həmçinin vilayətdəki bütün kənd əhalisinin 98%-i (959.1 min) puştunlardan ibarətdir. Vilayətdəki ən böyük tayfaları Barakzay, Popalzay, Alkozay, Nurzay və Əlizay tayfalarıdır.
*Vilayətin 2 kəndində 8 min nəfər bəluc əsilli əhali yaşayır.
*Vilayətin 6 kəndində 4 min dari əsilli əhali məskunlaşıb.
*Vilayətin 7 kəndində 19 min nəfər digər spesifik dillərdə danışan əhali yaşayır.

İnzibati cəhətdən vilayət 17 rayona bölünür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Plastik qablar

**Plastik qablar** — gündəlik həyatımızda hər gün istifadə etdiyimiz plastik stəkanlar, çəngəllər, butulkalar və s. bu kimi qida vasitələrindən istifadə edirik. Əsasən maliyyə cəhətdən istehsalçılara ucuz başa gələn plastik qablar insan sağlığına isə baha başa gəlir. Çünki plastik bir stəkana isti çay və ya digər hər hansi isti bir içki tökdüyümüz zaman istinin təsiri ilə plastik qabın tərkibindəki bəzi kimyəvi maddələr ayrılaraq qidaya qarışır. Hər gün istifadə etdiyimiz və nisbətən daha keyfiyyətli olduğu düşünülən su bidonları da həmçinin insan sağlamlığı üçün həddən artıq dərəcədə təhlükəli olan polikarbonat adlı kimyəvi maddədən istehsal edirlər ki, bu maddə də 100 dərəcə istilikdə tərkiblərə ayrılaraq qidaya qarışır. Digər plastik qablar hazırlanan bir kimyəvi maddə isə fosgendir ki, bu maddənin ayrılaraq qidaya qarışması üçün isə soyuq qida məhzullarınin təsiri nəticəsində asanlıqla ayrılaraq qidaya qarışma qabilliyətinə malikdir.

Həmçinin mütəxəsislər analara körpələrinə plastik butulkalarda isti süd və ya çay verməyin düzgün olmadığını butulkaları şüşələrlə əvəz etməyin daha məqsədəuyğun olduğunu bildirirlər. **M**üsbət xüsusiyyətləri: Yüngül asan daşınandır. Qab əldən düşərkən sınır, plastik qab isə yox.

Ilahə Əliyeva



## Mənbə
* Plastik qablarda olan qidalar təhlükəlidir
*Plastik qablar təhlükəsiz ola bilər
Super Liqa (Türkiyə)

**Super Liqa** () — Türkiyənin ən üst səviyyə futbol liqası. Bir mövsümdə 19 futbol klubunun yer aldığı liqada, hər komanda bir-birilə 2 dəfə olmaqla mübarizə aparır və qaliblər dairəvi sistem vasitəsilə seçilir. Mövsümü 1-ci və 2-ci yerdə tamamlayan klublar UEFA Çempionlar Liqasında, 3-cü, 4-cü yerdə tamamlayan və Türkiyə Kubokunu qazanan klublar isə UEFA Kubokunda çıxış etmə şansı qazanır. 9 ay davam edən Super Liqa, avqust və may ayları da daxil olmaqla 34 həftə və 306 matç davam edir. 2015–16 mövsümünün sona çatması ilə liqa UEFA ölkələri sıralamasında 11-ci yerdə qərarlaşmışdır.

1959-cu ildə İstanbul, Ankara və İzmir regional liqalarından cəmi 16 komandanın iştirakı ilə təşkil edilmişdir. Türkiyə 1. Futbol Liqası 1962–63 mövsümündə, 2001–02 mövsüm başında istifadə ediləcək olan Super Liqanın adı, bu dövrdə sponsor adı əlavə edildikdən sonra liqanın başında müxtəlif sponsorların dəstəyi səbəbiylə istifadə edildi. Zamanla iştirakçıların sayı və format baxımından müxtəlif dəyişikliklərə məruz qaldı.

İndiyədək 68 komandanın yarışdığı Türkiyə Super Liqasında beş komanda çempion olmağı bacarıb. Qalatasaray (23) ən çox çempion olan komandadır və sarı-qırmızılıları sırasıyla Fənərbaxça (19), Beşiktaş (16), Trabzonspor (7), Bursaspor (1) və İstanbul Başakşehir (1) izləyir.

## Həmçinin bax
* Türkiyə futbol çempionlarının siyahısı
* Milli Liqa
* Türkiyə Futbol Çempionatı

## İstinadlar
Kommunist partiyası

**Kommunist Partiyası** — İnqilabi siyasi partiya.

Kommunist Partiyası Fəhlə sinfinin liderliyində istehsal vasitələrinin mülkiyyətinin kollektivləşdirilməsini hədəf seçən və bütün dünyada hər kəsdən qabiliyyətinə görə, hər kəsə ehtiyacı qədər prinsipi əsasında sinifsiz, sərhədsiz və sömürüsüz bir dünya qurmağı hədəfləyən qanuni və ya qanunsuz olaraq təşkilatlanan, silahlı qanadı da verə bilən siyasi partiya idi.

## Partiyalar

### SSRİ (keçmiş)
* Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası
* Azərbaycan Kommunist Partiyası
* Ermənistan Kommunist Partiyası

### Azərbaycan
* Azərbaycan Kommunist Partiyası
* Azərbaycan Vahid Kommunist Partiyası

### Türkiyə
* Türkiyə Kommunist Partiyası

### Rusiya
* Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası

### Digər
* ABŞ Kommunist Partiyası
* Almaniya Kommunist Partiyası
* Çin Kommunist Partiyası
* İndoneziya Kommunist Partiyası
* Kuba Kommunist Partiyası

## İstinadlar
Vasili Razumovski

**Vasili İvanoviç Razumovski** (; ) — rus cərrahı, 1887-ci ildən Kazan Universitetinin professoru, tibb elmləri doktoru, əmək qəhrəmanı, 150-dən çox elmi işin müəllifi. Razumovski Saratov (1909), Tbilisi (1918) və Bakı (1919) universitetlərinin banilərindən biri olmuş, eləcə də Saratov universitetinin (1909–1912) və Bakı Dövlət Universitetinin (1919–1920) ilk rektoru vəzifəsini icra etmişdir. 1920-ci ildən sonra vətəni Kazana qayıdan Razumovski yenidən oradakı universitetdə dərs deməyə başlamış və 1930-cu ildə təqaüdə çıxmışdır.

## Həyatı
8 aprel (22 mart) 1857-ci ildə Rusiya imperiyasının Samara quberniyasının Buzuluk dairəsinin Yefimovka kəndində doğulmuşdur. İndiki Rusiya Federasiyası Orenburq vilayətinin Kurmanayevski rayonu.

1880-ci ildə İmperiya Kazan Universitetini bitirmişdir. 1887-ci ildə Kazan universitetinin cərrahiyyə üzrə professoru olmuşdur.

1893-cü ildə professor ilk dəfə olaraq Mineralnıye Vodıya turist kimi gəlib.

1896-cı ildə kurort rəhbərliyinin xahişi və dəvəti ilə hər yay orada ödənişli əsaslarla cərrah konsultant işləməyə başlamışdır.

1896–1898-ci illərdə Jeleznovodskda çalışmışdır. Daha sonra Pyatiqorskda doktor Rjaksinskinin şəxsi klinikasında işləmişdir. Razumovski Rusiya İmperiyası Saratov universitetinin banilərindən biri və ilk rektoru olmuşdur – 1909–1912-ci illər.

O, həmçinin Tbilisi Dövlət Universitetinin (1918) rektoru, habelə Bakı Dövlət Universitetinin ilk rektoru olmuşdur (1919).

Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti hökumətinin 8 sentyabr 1919-cu il tarixli sərəncamından:
"Universitet komissiyasının yekdil qərarı ilə əməkdar professor Razumovski Bakı Dövlət Universitetinin rektoru, Patoloji Anatomiya kafedrasının professoru İvan Şirokoqorov isə Tibb Fakültəsinin dekanı təyin edilsin."

1920-ci ildən sonra professor Razumovski Saratov universitetinə qayıdır və 1930-cu ilədək həmin universitetdə çalışır.

1930-cu ildə pedaqoji fəaliyyətini dayandırıb sırf həkimlik fəaliyyəti və təşkilati işlərlə məşğul olmağa başlayır.

7 aprel 1935-ci ildə Yessentuki şəhərində vəfat etmişdir. Qəbri şəhərin Qardaşlıq qəbiristanlığındadır. 1990-cı illərdə qəbrinin üstündə barelyefi oğurlanmışdır. 2012-ci ildə Saratov universitetinin təşkilatçılığı ilə barelyef yenidən bərpa edilmişdir.

## Ailəsi
Qızları: Sofiya və Yuliya.

## Mükafatları və təltifləri
* 4-cü dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni, 3 və 4-cü dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni, İkinci dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni
* 1923-cü ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.
* 1934-cü ildə RSFSR Əməkdar elm xadimi adına layiq görülmüşdür.

Leninqrad, Moskva və digər Cərrahiyyə Cəmiyyətlərinin fəxri üzvü olmuşdur. Piroqov Həkimlər Cəmiyyətinin aktiv üzvü olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Böyük Bioqrafik Ensiklopediya

## Həmçinin bax
* Bakı Dövlət Universiteti
Monqollar

**Monqollar** — monqol dillərində danışan bütün xalqların tarixi adı.

## Subetnik qruplar
Monqol dillərində xalxlar, baoanlar, dunsyanlar, tular, daurlar, buryatlar, kalmıklar və bir neçə azsaylı digər xalqlar daxildir.

Monqolustan Respublikasının əsas əhalisi. Həmçinin Çin Xalq Respublikasında (əsasən kompakt şəkildə Daxili Monqolustan Muxtar Rayonunda) yaşayan xalq. Özlərini "Xalx" adlandırırlar. Yaxın etnik qruplarla (monqollar daxil olmaqla 14 etnik qrup) birlikdə dünyada sayları təxminən 11.116 milyon nəfərdir.

Çin Xalq Respublikasında 2000-ci ildə aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən Çin dövləti tərəfindən rəsmən tanınan 56 milli azlıqdan biri olan Monqolların sayı 5.823.947 nəfər olmuşdur.

## İdarəetmə şəkli və birliklər
Çingiz xanın təşkilatlandırdığı monqollarda əhaliyə *ivgen,* boya *obop,* ailə və ən kiçik birliklərə isə *aymuğ* və ya *yasun* deyilirdi. Ordu da bu üsula görə təşkilatlanmışdı. Ulus adlanan monqol qəbilə birliklərinin hər biri əsgər sayılırdı. Qəbilələr səfərə öz qadınları, çadırları, heyvanları ilə bir ordu kimi hərəkət edərdi. Hər qəbilə özünü idarə edərdi. Sənət bölükləri, idari komanda təşkilatları yox idi. Silahlarını özləri hazırlayardılar. İşğal etdikləri ölkələr bir mərkəzdən idarə olunmayacaq qədər genişləndi. Siyasi və idaretmə baxımından təcrübəsiz olan monqollar buna görə çətin vəziyyətə düşdülər. Dövlətin idarəedici və vergi toplayacaq məmurları yox səviyyəsində idi.

## Həmçinin bax
* Monqol imperiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Samanilər

**Samanilər sülaləsi** (875-999) (Farsca: **سامانیان** Sāmāniyān), Orta Asiya və indiki İranın şərqində qurulmuş, adını qurucusu Saman xudadan alan bir xanədanlıq.

## Sülalənin tarixi
İslam ordularının indiki İranı ələ keçirməsinin və Səfəri ağalığının yıxılmasının ardından burada iqtidarı ələ keçirən ilk yerli sülalədir. 

Samanîlər dönəmi İran millətinin başlanğıcı olaraq qəbul edilir. Hakimiyyətləri 102 il sürən Samanilər torpaqlarını, Xorasan, Təbəristan, Kirman, Hirkan, Rey və Mavəraünnəhrə qədar yaymışdılar. Hakimiyyətlərini qəbul etdirmək üçün Parfiyalıların davamıymış kimi davranmışdılar. Sulaləni təmsil edənlər öz əcdadlarını Bəhrəm Çubindən yaranmış və Parfiyaların Böyük tayfalarından biri olmuş Mehranilərdən sayırdılar. Paytaxtları Buxara, Səmərqənd və Herat kimi şəhərlər olmuşdur.

Samanilər qədim İran mədəniyyətini canlandırmaq ilə qalmadılar və İslamiyyətin yayılması üçün də böyük səy göstərdilər. Fars-İran mədəniyyətinin bütün təsirlərini Orta Asiyaya yaydılar. Sənətdə çanaq - çömlək düzəldilməsində irəli getdilər və sistemli yazıları olan əsərlər yaratdılar. Torpaqları içindəki bir çox topluluq İslamiyyətə girməyə başladı. Tarixçilərə görə, Samanilərin cəhdləri ilə o dönəmde təxminən 200,000 Türk İslamiyyətə girdi. Türklərin İslama girişi gələcəkdə bölgəni hakimiyyəti altına alacaq olan Qəznəvilərin böyük bir sürətlə güclənməsinə ortam hazırladı. Samanilər dövlətinin varlığına 999-cu ildə Qaraxanlılar tərəfindən son qoyuldu.

## Sülalənin şəcərəsi

Nəsr ibn Əhməd ibn Əsəd ibn Samanxudat ibn Cusman ibn Tamqas ibn Nauşard ibn Bəhram Çubin ibn Bəhram Quşnasp.

## Samani əmirləri

* Saman xudat (Samanilərin atası)
* I Əhməd (819 - 864) (Əhməd Əsəd bin Saman)
# I Nəsr (864 - 892) (Nəsr bin Əhməd)
# I İsmayıl (892 - 907) (İsmayıl bin Əhməd)
# II Əhməd (907 - 914) (Əhməd bin İsmayıl)
# II Nəsr (914 - 943) (Səid Nasr)
# I Nuh (943 - 954) (Həmid Nuh)
# I Əbdülməlik (954 - 961) (Müəyyed Əbdülməlik)
# I Mənsur (961 - 976) (Mənsur bin Nuh)
# II Nuh (976 - 997) (Rza Nuh)
# II Mənsur (997 - 999) (Əbul-Haris Mansur)
# II Əbdülməlik (999) (Əbdülməlik bin Nuh)
* II İsmayıl (Diriltməyə çalışdı) (İsmayıl əl-Müntəsir)

## İstinadlar



## Həmçinin bax
* Qəznəvilər
*Böyük Səlcuq imperiyası
Rassel Krou

**Rassel Krou** () — Yeni Zelandiya əsilli Avstraliya və ABŞ kinoaktyoru, rejissor. 3 nominasiya üzrə 2001-ci il "Oskar" mükafatı laureatı. Əsas populyarlığı çəkildiyi "Qladiator", "Öz adamı", "Dənizlərin sahibi: Yer üzünün kənarında", "Yumaya gedən qatar", "Ağıl oyunları", "Rədd edilmişlər" və "Nokdaun" kimi filmləri sayəsində qazanmışdır.

## Həyatı
Rassel Krou 7 aprel 1964-cü ildə Yeni Zelandiyanın Vellinqton şəhərində, Aleks və Cosel Krounun ailəsində anadanolub. Özündən böyük bir qardaşı var – Terri Krou. Rasselin 4 yaşı olanda ailə Sidneyə köçür. 5 yaşında isə Rassel Krou anasının xaç atasının prodüseri olduğu "Spyforce" Avstraliya teleserialında epizodik rola çəkilir. 14 yaşı olanda Rassel Krounun ailəsi yenidən Yeni Zellandiyaya qayıdır və Oklend yaxınlığında məskunlaşır. Ailənin əsas gəliri çox da bahalı olmayan "Uçan səhəng" restoranından çıxırdı.  Rassel Krou ailəyə kömək etmək üçün təhsilini yarımçıq qoyur. 80-ci illərin ortalarında o, "Russ Le Ros" musiqi kollektivində çıxış edir. Rassel Krou öz yeni "Roman Antix" rok-qrupunu yaradır. Sonralar qrup üzvləri tam heyətlə indiyədək səhnədə olan "30 Odd Foot Of Grunts" qrupuna keçirlər. 1990-cı ildə bir neçə serialda çəkilir. Rassel Krou 2003-cü ild müğənni-aktrisa Daniel Spenserlə ailə həyatı qurmuşdur. Onların Çarli (2003) və Tenison Spenser-Krou (2006) adlarında övladları vardır. Bir müddət sonra onlar ayrılmışlar.

## Filmoqrafiya

## Mükafatlar
* Ron Hovardın "Ağı oyunu" və "Öz adamımız" filmlərində oynadığı rollara görə Oskar mükafatının nominantı olub.
* 2000-ci ildə "Qladiator" filmində sərkərdə Maksimus roluna görə Oskar mükafatını alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Seyid Hüseyn Ərdəbili

**Seyid Hüseyn Ərdəbili** (), ictimai xadim, İran parlamentinin üzvü

## Həyatı
Seyid Hüseyn 1879-cu ildə Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdu. Mirzə Məhəmmədəli Miraxuroğlunun yanında oxumuşdu.Qafqazdan keçərək Xorasana, Məşhəd şəhərinə yollanmışdı. Burda o ilahiyyatı, fəlsəfəni və ədəbiyyatı oyrənmişdi. "Xorasan" jurnalında publisistik yazılarla çıxış etmişdi. Məşhur şair Məhəmmədtağı Baharla ünsiyyətdə olmuşdu. O, İran Milli Məclisini deputat seçilmişdi. O, 1919-cu ildə vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Cənubi Azərbaycan
Cennifer Eniston

**Cennifer Eniston** (; ) — amerikalı aktrisa, film rejissoru, prodüser və biznes qadınıdır. Ona ilk şöhrətini *Friends* (1994–2004) serialında oynadığı Rachel Green rolu gətirmişdir və bu rolu sayəsində o, Emmi, Qızıl qlobus mükafatlarını qazanmışdır.

## Həyatı

Cennifer Eniston 11 fevral 1969-cu ildə Kaliforniya ştatının Şerman Ouks şəhərində, yunan aktyoru Con Eniston ilə şotland və italyan mənşəli aktrisa Nensi Dounun ailəsində anadan olub. Bir yaşınadək Cennifer Eniston Yunanıstanda yaşayır və ailə sonradan Nyu-Yorka köçür. 9 yaşı olanda valideynləri boşanırlar. Cennifer Eniston anası ilə qalsa da, tez-tez Los-Ancelesə, atasının yanına getməyə başlayır. Cennifer Eniston 11 yaşında oxuduğu Rudolf Ştaynerin məktəbində dram dərnəyinə gedir. Peşə təhsilini 1987-ci ildə Nyu-Yorkun aktyor ustalığı məktəbində davam etdirir. Cennifer Eniston və Bred Pittin ciddi münasibətləri mətbuatda tez-tez müzakirə olunurdu. 29 iyul 2000-ci ildə onlar Malibuda evlənirlər. Cütlük 7 yanvar 2005-ci ildə ayrılır və həmin il oktyabrın 2-də rəsmən boşanırlar. Bred Pittlə boşandıqdan sonra aktyor Vins Vonla eşq yaşadığı deyilsə də, artıq aktrisa şəxsi həyatının mətbuatda müzakirə edilməsini istəmir.

## Mükafatlar

* “Emmi” mükafatına beş dəfə namizəd görülən Cennifer Eniston bir dəfə qalib gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*