Vladimir Qaramirzə

**Vladimir Vladimiroviç Qaramirzə** (; ) — Rusiyalı müxalif siyasətçi, televiziya jurnalisti, rejissor, publisist, siyasi məhbus.

Boris Nemtsov adına Azadlıq Fondunun idarə heyətinin keçmiş sədri. 2015-2016-cı illərdə Xalq Azadlıq Partiyasının sədr müavini. “Həmrəylik” demokratik hərəkatı, Rusiya Müxalifətinin Koordinasiya Şurasının büro üzvü. Azad Rusiya Fondunun vitse-prezidenti. 7 sentyabr 2019-cu ildən 26 fevral 2022-ci il tarixədək “Exo Moskvı” radiosunda “Həftənin yekunları” proqramının aparıcısı.

Rusiya və dünya mətbuatında çoxsaylı nəşrlərdə o, cümlədən "Novaya qazeta", "Nezavisimaya qazeta", "The New Times", "The Washington Post", "The Wall Street Journal", "Financial Times", "World Affairs" və s.  yazı müəllifidir. Rusiya Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. 2024-cü ildə "The Washington Post" qəzetindəki köşə yazısına görə Şərhçilər üçün nəzərdə tutulan "Pulitser mükafatı" mükafatını alıb.

“Onlar azadlığı seçdilər” və “Nemtsov” sənədli filmlərinin müəllifi və rejissorudur.

O, Amerikanın "World Affairs" jurnalının saytında Rusiyadakı siyasi vəziyyətin təhlili ilə həftəlik ingilis dilində “Spotlight on Russia” adlı köşə yazısı yazır.

22 aprel 2022-ci ildə Rusiya Ədliyyə Nazirliyi Qaramirzəni fiziki şəxslər - “xarici agentlər” siyahısına əlavə edib.

17 aprel 2023-cü ildə o, dövlətə xəyanətdə, Rusiya ordusuna böhtan yaymaqda və arzuolunmaz təşkilatla əməkdaşlıqda ittiham edilərək 25 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. "Amnesty International" onu vicdan məhbusu kimi tanıyıb.

## Həyatı

Vladimir Qaramirzə 7 sentyabr 1981-ci ildə Moskvada anadan olub. Moskvada 1216 saylı “Fransız” xüsusi məktəbində təhsil alıb. Kembric Universitetinin "Trinity Hall Kollec"ində tarix üzrə bakalavr və magistr dərəcələrinə yiyələnib. Eyni zamanda Britaniya vətəndaşlığını alıb.

16 yaşından jurnalistikadadır. 1997-2000-ci illərdə - "Novye İzvestiya" qəzetinin müxbiri, 2000-2004-cü illərdə - "Kommersant" nəşriyyatının müxbiri, köşə yazarı olub. 2002-ci ildə Rusiya İnvestisiya İcmalı biznes jurnalının baş redaktoru vəzifəsini yerinə yetirib.

2004-2012-ci illərdə Vaşinqtonda RTVi televiziya şirkətinin bürosunun rəhbəri olub. O, “YUKOS işi”ndə Rusiya Federasiyasının maliyyə naziri Aleksey Kudrinə çağırış vərəqəsinin çatdırılmasını lentə alan yeganə rusiyalı jurnalist idi və iş adamı Sergey Kolesnikovla televiziyaya müsahibə verən ilk şəxs idi. Qara dəniz sahillərindəki “Putinin sarayı” haqqında danışan ilk jurnalistdir.

1999-2001-ci illərdə - Rusiyanın Demokratik Seçimi partiyasında, 2001-2008-ci illərdə - Sağ Qüvvələr Birliyində (SPS). 2000-2003-cü illərdə Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasında SPS fraksiyasının sədri Boris Nemtsovun müşaviri olub.

7 dekabr 2003-cü il seçkilərində Moskvanın 204 saylı Çertanovski seçki dairəsi üzrə SPS və "Yabloko" partiyalarından Dövlət Dumasına vahid namizəd olmuşdur. Kampaniya zamanı “Vahid Rusiya” partiyasının namizədi Vladimir Qruzdevin komandası Qaramirzəni seçkilərdən kənarlaşdırmağa cəhd edib. Onun reklam lövhələrindəki işıqlar söndürülüb, teledebatlar zamanı “texniki səbəblərdən” səs kəsilmiş (yaxud sistematik olaraq söz verilməmişdir), səsvermə günü “karusellər” müəyyən edilmişdir. Britaniyalı jurnalist Endryu Cekin “Putinin Rusiyasının İçində” kitabında 2003-cü il Rusiya seçkilərində Çertanovski rayonu manipulyasiya nümunəsi kimi göstərilmişdir. Seçkilərin rəsmi nəticələrinə görə, Qruzdev 149 069 səs (53,78%), Qaramirzə 23 800 səs (8,59%), Kommunist Partiyasının namizədi Sergey Seryogin isə 18 992 səs (6,85%) toplayıb.

2004-cü ilin yanvarında o, "Komitet 2008: Azad Seçim" təşkilatının həmtəsisçisi oldu. 2007-ci ilin mayında Qaramirzə yazıçı və hüquq müdafiəçisi Vladimir Bukovskinin 2008-ci il seçkilərində demokratik müxalifətdən Rusiya Federasiyasının prezidentliyinə namizəd kimi irəli sürülməsi təşəbbüsü ilə çıxış edib. Xüsusilə “Təşəbbüs Qrupunun ünvanı”nın müəllifi olaraq: “*Müxalifətin güclü, barışmaz, qətiyyətli birisi nümunəsində öz prezidentliyə namizədi lazımdır. Qüsursuz siyasi və daha da əhəmiyyətlisi mənəvi nüfuzu olmalıdır. Cəmiyyətdə tanınmış və hörməti olmalıdır. Heç bir partiya və ya qrupla əlaqəli olmamalıdır. Ölkəyə demokratik, hüquqi və sosial islahatların vicdanlı proqramını təklif etməyə qadir biri olmalıdır. Bizə Rusiyanın bütün demokratik seçiciləri tərəfindən dəstəklənən namizəd lazımdır. Belə bir namizəd var. Onun adı Vladimir Konstantinoviç Bukovskidir*” tezisi ilə çıxış edib.

2007-ci ilin may-dekabr aylarında - Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki Yuri Rıjov, yazıçı Viktor Şenderoviç, publisist Andrey Piontkovski, hüquqşünas Yuri Şmidt, hüquq müdafiəçisi Aleksandr Podrabinek, politoloq Vladimir Pribılovski və digər ictimai xadimlərin daxil olduğu Bukovskinin namizədliyi üzrə Təşəbbüs Qrupunun əlaqələndiricisi olub. 2007-ci ilin oktyabrında Moskvanın Triumfalnaya meydanında Bukovskinin namizədliyini dəstəkləmək üçün “Azad insanların mitinqi”nin təşkilatçılarından biri idi. Vladimir Bukovskinin 2007-ci il dekabrın 16-da 823 nəfərin (500 nəfər tələb olunmaqla) iştirak etdiyi Rusiya Federasiyasının Prezidenti vəzifəsinə namizəd kimi irəli sürülməsinə dəstək verən bir qrup seçicinin iclasında o, Rusiya Federasiyası Mərkəzi Seçki Komissiyasındakı qrupun səlahiyyətli nümayəndəsi seçildi. Dekabrın 22-də Rusiya Federasiyasının Mərkəzi Seçki Komissiyası Bukovskini qeydə almaqdan imtina etdi.

17 dekabr 2007-ci ildə SPS konqresində Qara-Mirzə Federal Siyasi Şuraya seçildi. 2008-ci il sentyabrın 29-da o, partiyanın Kremlin “Just Cause” layihəsinə daxil olmasına etiraz olaraq partiyanı tərk etmək barədə bəyanat yazdı. 2008-ci il dekabrın 13-də “Həmrəylik” Vahid Demokratik Hərəkatının təsis qurultayında Federal Siyasi Şuraya üzv seçilib. Səsvermənin nəticələrinə görə, o, yalnız Boris Nemtsova uduzaraq 77 namizəd arasında 2-ci yeri tutmuşdur.

10 mart 2010-cu ildə o, Rusiya müxalifətinin “Putin getməlidir” müraciətini imzalayıb (imza №4). 2011-ci ildən “Ədalətli seçkilər uğrunda!” şüarı ilə başlayan etiraz aksiyalarının iştirakçısıdır.

2011-ci ildə Moskva və Sankt-Peterburqda Vladimir Qaramirzənin (kiçik) “İslahatlar və ya İnqilab: Birinci Dövlət Dumasında rəsmi nazirliyin formalaşdırılması cəhdinin tarixi haqqında” kitabının təqdimatı keçirilmişdir. Kitab 1906-cı ilin yaz-yayında Birinci Dumaya seçkilərdə qalib gələn Konstitusiyalı Demokratiya Partiyasının (Kadet Partiyası) parlament çoxluğu hökumətinin formalaşmasına nail olmaq cəhdindən bəhs edir. Kitabı Rusiya Birləşmiş Demokratik Partiyası “Yabloko” nəşr edib.

16 iyun 2012-ci ildə Rusiya Respublika Partiyası - Xalq Azadlıq Partiyasının birləşmə qurultayında Federal Siyasi Şuraya üzv seçilib.

2012-ci ilin oktyabrında o, vətəndaş siyahısında 21-ci yeri tutaraq Rusiya müxalifətinin Koordinasiya Şurasına seçilib.

10 oktyabr 2022-ci ildə Vladimir Qaramirzə Vatslav Havel adına mükafatın laureatı olub.

2024-cü ildə Pulitser mükafatını qazanıb.
### Həyatına sui-qəsdlər
#### İlk zəhərlənmə, 2015-ci il

26 may 2015-ci ildə Vladimir Qaramirzə PARNAS partiyasından olan həmkarı ilə birlikdə Moskvanın mərkəzindəki restoranlardan birində nahar edib, sonra isə “Rossiya Seqodnya” Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinin binasında daha iki nəfərlə görüşüb. Onlarla söhbət zamanı Vladimir Qaramirzənin halı qəfil pisləşir. Əvvəlcə ürək döyüntüləri artıb, sonra qusmağa başlayıb. Təcili yardım gələndə o, praktiki olaraq hərəkət edə bilmirdi. Həkimlər əvvəlcə onun infarkt keçirdiyini düşünürdülər, lakin sonradan ona "sərxoşluq səbəbindən kəskin böyrək çatışmazlığı" diaqnozu qoydular. Qaramirzə əvvəlcə Davydovski adına şəhər klinik xəstəxanasına yerləşdirilib, həmin gün axşam onu kardiologiya klinikasına aparıblar. Burada onu əməliyyata hazırlaşmağa başlayıblar. Qaramirzənin vəkili Vadim Proxorovun sözlərinə görə, məşhur ürək cərrahı Mixail Alşibaya xəstəxanaya gələrək “Nə edirsiniz? Ürək sağlamdır, o, zəhərlənib!” deyə əməliyyatı dayandırıb. Xəstənin Piroqov adına 1-ci şəhər xəstəxanasına göndərilməsi qərara alınıb. Mayın 27-də Vladimir Birinci Şəhər Xəstəxanasına yerləşdirilib. Qaramirzənin ağciyərləri, ürəyi, böyrəkləri və qaraciyəri sıradan çıxmağa başlayıb. Mayın 28-də o, kardiologiya şöbəsindən bu xəstəxananın 6-cı reanimasiya şöbəsinə köçürülüb. Mayın 29-da 1-ci Qradskayada Assuta tibb kompleksinin (İsrail) əməkdaşının iştirakı ilə konsultasiya keçirilib. Xaricdə müalicədən imtina etmək və onu Moskvada davam etdirmək qərara alınıb. 1-ci Qradskayada müalicə baş həkimin reanimasiya üzrə müavini, Moskvanın baş reanimatoloqu Denis Nikolayeviç Protsenkonun rəhbərliyi altında aparılmışdır. Müəyyən bir nöqtədə 8 süni həyatı dəstəkləyən cihaz birləşdirilib.

İyunun 3-də atasının dediyinə görə, oğlu nəhayət özünə gəlib və o, süni ağciyər ventilyasiya borusu onun danışmasına mane olsa da, bir cümlə deyib. Yalnız iyunun 15-də Qaramirzə reanimasiyadan terapevtik şöbəyə köçürülüb. Yalnız iyulun 5-də Vladimir o qədər güclənib ki, onu təyyarə ilə ABŞ-a aparmaq mümkün oldub. Təxliyyə Amerikanın "US Air Ambulance" şirkəti tərəfindən üç enişlə həyata keçirilib: Finlandiyanın Turku, İslandiyanın Keflavik və Kanadanın Sent Cons şəhərləri ilə. Evakuasiya, eləcə də müalicə xərclərini Mixail Xodorkovski ödəmişdir. ABŞ-da Vladimir altı ay ərzində reabilitasiya kursu keçib. Rusiyaya qayıtdıqdan sonra bir müddət əsa ilə gəzib.

#### İkinci zəhərlənmə, 2017-ci il
2 fevral 2017-ci ildə Vladimir Qaramirzə ağır vəziyyətdə 2015-ci ildə olduğu kimi zəhərlənmə əlamətləri ilə Moskvanın Kolomenski Proezdində S.S.Yudin adına Şəhər Klinik Xəstəxanasına (keçmiş 7 saylı şəhər xəstəxanası) yerləşdirilmişdir. Bu zaman xəstəxananın direktoru 2015-ci ildə Vladimir Qaramirzəni xilas edən həmin D.N.Protsenko idi. Fevralın 13-də Vladimir Qaramirzə reanimasiyadan terapevtik şöbəyə köçürüldü. Fevralın 19-da o, xəstəxanadan buraxılmış, bundan sonra xaricdə reabilitasiya kursu keçmişdir. Qaramirzədən alınan qan nümunələri, həmçinin saç və dırnaq nümunələri toksikoloji analiz üçün Fransa, ABŞ və İsrailə göndərilib. 2018-ci ilin payızında Federal Təhqiqat Bürosunun laboratoriya testlərinin nəticələrini dərc etməkdən imtina etdiyi məlum oldu.

2021-ci ilin fevralında dərc edilən "Bellingcat" jurnalist araşdırması eyni Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidməti qrupunun 2015-ci və 2017-ci illərdə Vladimir Qaramirzənin zəhərlənməsi və Aleksey Navalnının zəhərlənməsi ilə əlaqəli olduğunu bildirir.

### Cinayət təqibi

2022-ci ilin fevralında Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü başlayandan Qaramirzə Rusiya Müharibə Əleyhinə Komitəsinin üzvüdür. 11 aprel 2022-ci ildə o, 15 sutka həbs edilib, aprelin 22-də dindirilmək üçün sərbəst buraxılıb, bundan sonra Basmannı rayon məhkəməsi siyasətçini istintaq təcridxanasına göndərib. Aprelin 22-də Rusiya Ədliyyə Nazirliyi Vladimir Qaramirzəni “xarici agentlər” siyahısına əlavə edib.

2023-cü il aprelin 17-də Sergey Podopriqorovun sədrliyi ilə Moskva Şəhər Məhkəməsi Vladimir Qaramirzəni dövlətə xəyanətdə, Rusiya ordusuna böhtan yaymaqda və arzuolunmaz təşkilatla əməkdaşlıq etməkdə ittiham edərək 25 il müddətinə azadlıqdan məhrum edib.

Qaramirzənin müdafiəsi iki dəfə Podopriqorovdan məhkəməni qərəzsiz apara bilmədiyi üçün imtinasını tələb edib. Çünki Qaramirzənin təşəbbüsü ilə o, “Maqnitski siyahısı”na daxil edilib. Lakin bu tələb təmin edilməyib. İşə baxılması işdə gizli materialların olması bəhanəsi ilə bağlı qapılar arxasında keçirilib.

Aleksey Navalnı və bir sıra digər siyasətçilər cəzanın siyasi motivli olduğunu qəbul etdilər. Bəzi məhkəmə iclaslarında iştirak edən Böyük Britaniyanın Rusiyadakı səfiri Deborah Bronnert Qaramirzə ailəsini dəstəklədiyini bildirib və hökmün ləğvini tələb edib.

22 aprel 2023-cü ildə Xabarovskda Vladimir Qaramirzəyə dəstək üçün tək adamlıq piket keçirilib.

31 iyul 2023-cü ildə birinci apellyasiya məhkəməsi Vladimir Qaramirzəyə kəsilmiş hökmü qüvvədə saxlayıb.

Dekabrın 1-də Moskvanın Zamoskvoretski məhkəməsi xarici agent tərəfindən hesabat vermə qaydalarını pozduğuna görə Qaramirzəni 50 min rubl məbləğində cərimələyib.

12 aprel 2024-cü ildə Omsk şəhərinin Sovetski rayon məhkəməsi sosial şəbəkələrdəki yazılarda xarici agenti işarələmədiyinə görə Vladimir Qaramirzəni 30 min rubl cərimələyib. Mayın 22-də apellyasiya məhkəməsi bu hökmdən verilən apellyasiya şikayətini təmin etməyib.

17 aprel 2024-cü ildə Rusiya Federasiyasının Ali Məhkəməsi Vladimir Qaramirzənin cinayət işi üzrə hökmdən kassasiya şikayətinə baxılmasını qeyri-müəyyən müddətə təxirə salıb.

14 may 2024-cü ildə hökm Ali Məhkəmə tərəfindən qüvvədə saxlanılıb.

23 may 2024-cü ildə məlum olub ki, Sovetski Rayon Məhkəməsi Omsk Roskomnadzordan materialları baxılmağa qəbul edərək, Qaramirzəni nəşrlərində xarici agent işarələrinin olmaması ilə bağlı yeni məhkəmə işi açıb.

## Ailəsi
Televiziya jurnalisti Vladimir Qaramirzənin oğlu (1959-2019), filosof Aleksey Qaramirzənin qardaşı oğlu, alim Sergey Qaramirzənin əmisi oğlu. Moskva hüquqşünası və teatr tənqidçisi Sergey Qaramirzənin (1876-1956) nəvəsi. Anası - Yelena Qordon.

Latviya inqilabçısı Voldemars Bisenieksin (1884-1938) nəvəsi, latviyalı siyasətçi və diplomatın nəvəsi, Latviyanın Böyük Britaniyadakı ilk səfiri Georgs Bisenieksin (1885-1941) və latviyalı aqronom və ictimai xadim Bisenieksin nəvəsi (1864-1923).

Həyat yoldaşı: Yevgeniya Qaramirzə (d.1980), dilçi, siyasi fəal, hazırda ABŞ-da yaşayır. Üç uşağı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Results of the Russian parliamentary elections, 7 December 2003
*Vladimir Kara-Murza Jr, ''They Chose Freedom'', 4-part TV documentary (in Russian, with English subtitles), 2005
*"Film on Soviet Dissidents Presented at Harvard University", SPS.ru, 7 March 2006
*"Vladimir Bukovsky Will Run for President of Russia in 2008", ''Prima-News Agency'', 28 May 2007
*