open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arpa (Dərələyəz)

**Arpa** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km cənub-şərqdə, Arpa çayının yanında yerləşir. Burada
1321-cı ildə tikilmiş qədim alban abidəsinin-məbədinin qalıqları indi də durur. Mənbələrdə Arpanyal,
Arbanyal kimi də xatırlanır. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim Arpa türk şəxs adı əsasında formalaşmışdır. Görünür, sonralar tayfa adı
kimi sabitləşmişdir. H.Mirzəyev toponimin türk tayfa adından əmələ gəldiyini göstərir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10.IX.1946-cı il fərmanı ilə dəyişdirilib Areni qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə 34 nəfər, 1926-cı ildə 15 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 30 - cu illərdə azərbaycanlılar qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Banqka

**Banqka** () — Sumatra adasından şərqdə, İndoneziya ərazisində yerləşir. Əhalisi (2010 il.) 960 692 nəfər təşkil edir. Sahəsi 11 910 km²-dir.

## Coğrafiyası
Belitunq adası ilə birlikdə bir vilayətin ərazisinə daxildir. Sumatra adasından şərqdə eyni adlı Banqka boğazı ilə ayrılır. Şimaldan Cənubi Çin dənizi, cənubda isə Yava dənizi ilə əhatələnir. Belitunq adasından Qaspar boğazı ilə ayrılır. Reylefi əsasən hamar düzənliklərdən, bataqlıqlardan, hündür olmayan təpələrdən və qumsal çimərliklərdən ibarətdir. Adada Ağ istiot becərilir və olova çıxarılır.

Ən iri şəhəri Pankalpinanqdir. İkinci ən iri şəhəri isə Sumqayliatdır. Əsas limanı Muntok şəhəridir. Belinyu şəhəri öznün dəniz məhsulları ilə məşhurdur. Koba şəhərində olov çıxarılır.

## Əhalisi
Adanın əsas əhalisi İndoneziya malaylılarıdır. Üstəlik burada Çin yarımqrupuna aid Xakka xalqı yaşayır. Əhali isə əsasən istiot yetişdirilməsi ilə məşğul olurlar.

## Mənbə
* Banqka adası
Cavad Cavadov

**Cavad Mirhüseyn oğlu Cavadov**  — Azərbaycanın fiziki, alim.

## Həyatı
Cavad Cavadov 1925-ci il 2 dekabrda anadan olmuşdur. 1943-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuş Vətən müharibəsi iştirakçısı kimi müxtəlif orden və medallarla təltif olunmuşdur. 1946 ildə V.İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin "Fizika –Riyaziyyat" fakultəsiniə daxil olmuşdur. 1951 ci ildən riyaziyyat müəllimi və dərs hissə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1953-ci ildən Azərbaycan Politexnik İnstitutunda müəllim daha sonra baş müəllim vəzifəsində çalışmışdır. 1960 ci ildə təhsilini davam etmək üçün Moskva şəhərində Bauman adına ali Texniki İnstitutun aspirantura mərhələsinə daxil olmuşdur. 1963 cü ildə "Metallar Fizikası" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək "texnika elmləri namizədi" alimlik dərəcəsi almışdlr.

1964 cü ildə Bakıya qayıdıb Neft və Kimya İnstitutunda " Metallar kafedrasında" baş müəllim 1968 ci ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində baş müəllim, dosent vəzifələrində çalışmışdır. O illərdə II cildlik "Metallar Fizikası" adlı dərsliyini çap etdirmişdir. 1987 ci ildə isə "Metallurgiya" kitabını çap etmişdir. 25 dən artıq elmi məqalənin müəllifidir. ABŞ-də nəşr olunan "Advances in Physics" və "American Journal of Physic" də kitablarından hissələr çap olunmuşdur. Moskva, Sankt- Peterburq, Kiev, Omsk, Tomsk fizika elmi mərkəzlərində aparıcı elmi məsləhətçi olmuşdur. 1988 ci ildən ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Texniki Univeritetində çalışmışdır.

2006 ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Gələcəyin şoku (film)

**Gələcəyin şoku** () — Alvin Tofflerin eyniadlı kitabı əsasında 1972-ci ildə ekrana çıxmış və Orson Uells tərəfindən səsləndirilən ABŞ sənədli filmi. 1973 Kann kinofestivalında nümayiş etdirilmişdir.

## İstinadlar
Başkənd (Dərələyəz)

**Başkənd** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 3 km məsafədə, Arpaçayın sağ axarında, Başkəndçayın sahilində yerələşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim Azərbaycan dilində "böyük, əsas" mənasında işlənən baş sözü ilə kənd coğrafi nomeni əsasında əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 10.IX.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Vernaşen (Başkənd) qoyulmuşdur. 1728-ci ildən mə'lumdur. XIX əsrin 70-ci illərində Azərbaycan türkləri sıxışdırılıb çıxarılmışdır. 1886-cı ildə kəndin əhalisi erməni idi. 1946-cı ildə kənd ermənicə Vernaşen adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 23 nəfər, 1926-cı ildə 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1928–29-cu illərdə azərbaycanlılar kənddən köçürülmüşdür. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Həsənkənd (Dərələyəz)

**Həsənkənd**, 03.01.1935-ci ildən **Şatin** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km məsafədə, Alagöz çayının sahilində yerləşir. Qafqazın 5
verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.1.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Şatin qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaranlıqdan sonra

***Qaranlıqdan sonra*** () Haruki Murakami tərəfindən tərəfindən 2004-cü ildə nəşr etdirilmiş romandır.

## İstinadlar
Hors

**Hors** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayondakı 9 km şimal-şərqdə, Hors dərəsindən axan çayın yanında yerləşir. Kəndin adı tarixi mənbələrdə ilk dəfə X əsrdə xatırlanır. 1728-ci ildə tərtib edilmiş "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Xors kimi qeyd edilmişdir. Bu qədim azərbaycanlı Kəndində XII–XIV əsrlərə aid çoxlu tarixi abidələr, Alban kilsəsinin qalıqları, oğuz qəbiristanlığı, qədim Oral Malux və Quşxana kəndlərinin binalarının qalıqları (XIII–XIV əsrlər) vardır.

## Toponimi
Toponim xors türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Azərbaycan dilində q~x~h səs əvəzlənməsi qanunauyğun haldır. Onu da qeyd edək ki, xors (hors) etnonimi qors, xoros, xurs formalarında da qeyd edilir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Albaniya və ona bitişik bölgələrdə, o sıradan İndiki Ermənistan ərazisində yaşamış qədim türk mənşəli Qorus (Gorus) tayfasının adını əks etdirir. Azərbaycanda İndiki Dəvəçi rayonunun ərazisi erkən orta əsrlərdə bu elin adı ilə Xursan adlanırdı. Ona görə İndiki Çıraqqalanın yerləşdiyi qaya da "Xurus qayası" adı ilə mə'lumdur. Həmin tayfa şimal-şərqi Azərbaycanda III əsrdə yaşayırdı. Bu tayfanın adı ilə bağlı digər toponim "Alban tarixi"ndə ermənicə yazılışda Qoroz qalası kimi çəkilir ki, bu da orta əsrlərdəki Gorus kəndi və mahalıdır. Bundan başqa bu etnonim Naxçıvanda Xurs, Qarabağda Xorus (Xoruz), Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasında Xorosdaq, Axalsix qəzasında Qoros-Xaraba, Kutaisi qəzasında Xorosdaq, Stavropol quberniyasında Geros və İndiki Qroznı toponimlərində qalmışdır

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 26 nəfər, 1873-cü ildə 649 nəfər, 1886-cı ildə 904 nəfər, 1897-ci ildə 1136 nəfər, 1904-cü ildə 971 nəfər, 1914-cü ildə 958 nəfər, 1916-cı ildə 1337 nəfər, 1919-cu ildə 664 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Kənd sakinləri 1919-cu ilin sonlarında ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq tamamilə qovulmuşdur. Kəndə İrandan köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinlərindən sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma yurdlarına qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 192 nəfər, 1926-cı ildə 172 nəfər, 1931-ci ildə 234 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Maskanın etirafları

***Maskanın etirafları*** () — Yaponiya yazıçısı Yukio Mişimanın debüt romanı. "Qızıl məbəd" romanı ilə yanaşı yazıçının yaradıcılığının zirvəsi hesab edilir. 1949-cu ildə nəşrindən sonra iyirmi dörd yaşlı Mişima şöhrət qazanmışdır. Avtobioqrafik roman yapon oxucuları tərəfindən birmənalı qarşılanmamışdır: bir tərəfdən romanın mətnində əsas qəhrəmanın daxili aləminin təsviri zamanı sarsıdıcı açıqlığa yer verilmiş, digər tərəfdən yazıçı söz sənətinin mahir bələdçisi olduğunu göstərmişdir.

## Məzmunu

Əsas qəhrəman romanda Koçan kimi qeyd edilir. O, Yaponiyada sağ yönlü militarist imperiya dövründə yaşayır və gənc yaşlarından müharibədə iştirak edir. Mişima kimi Koçan da adi yapon oğlanları ilə müqayisədə daha cılız və zəif fizionomiyaya malikdir və kitabın birinci yarısında (burada əsasən Koçanın uşaqlığı təsvir olunur) intensiv şəkildə yapon cəmiyyətinə uyğunlaşmağa çalışır. Zəifliyi ilə əlaqədar olaraq Koçan həmyaşıdı olan oğlanlardan uzaq gəzir və bu onun üçün normaya çevrilir. Məhz bu onun ölüm, şiddət və seks haqqında gələcək fantaziyalarının yaranmasına gətirib çıxarır. Bəzi tədqiqatçılar bu cür düşüncə tərzinin Mişima üçün də xarakterik olduğunu qeyd edirlər.

Koçan homoseksualdır və Yapon imperiyası mühitində bunu gizli saxlamağa çalışır. Romanın əvvəllərində Koçan, kişilərə meyli olduğunu açıq şəkildə özünə etiraf etmir, lakin, başa düşür ki, kişilik və gücə heyrandır. Bəzi tədqiqatçılar, romandakı bu xüsusiyyətlərin də, öz üzərində ciddi şəkildə çalışaraq gözəl və modellərə xas fitnes quruluşlu bədən əldə etmiş Mişima üçün avtobioqrafik xüsusiyyət daşıdığını qeyd edirlər.

Kitabın birinci fəslində Koçan dörd yaşı olarkən kitabda gördüyü illüstrasiyanı xatırlayır. Hətta belə kiçik yaşında belə onun yeganə xatirəsi qəhrəman görünüşlü at üzərində oturmuş Qafqaz cəngavərinin demək olar ki, pornoqrafik görünüşünə baxarkən utanması və başqalarının onu görməməsi üçün gizlətməsidir. Dayəsi ona dedikdə ki, şəkildəki cəngavər əslində Janna d'Arkdır, cəngavərin həmişə kişiliyin simvolu olmasını arzulayan Koçan, həmin illüstrasiyadan həmişəlik uzaqlaşır və qadının kişi geyimi geyinməsini qəbul edə bilmir.

"Maska" sözü Koçanın özünü dünyaya təqdim etmək üçün saxta şəxsiyyət yaratmasını ifadə edir. Erkən dövrlərdə o, dostu Ominin bədənindən həzz alır, cinsi yetkinlik dövründə o hesab edir ki, ətrafındakı hər kəs onu kimi əsl hisslərini gizlədərək "könülsüz maskarad"da iştirak edir. Böyüdükdən sonra o, Sonoko adlı qıza aşiq olmağa çalışır, lakin, onun gizli homoseksual hissləri və istəkləri daima ona əziyyət verir və həqiqətən aşiq olmasına imkan vermir.

## Haqqında
Romanın əsas qəhrəmanı və müəllifin həyatı arasındakı çoxsaylı oxşarlıqlara baxmayaraq, əsərdəki çoxsaylı açıq səhnələrə ehtiyyatla yanaşmaq lazımdır. Sözsüz ki, homoseksuallıq və qadınlara qarşı mürəkkəb münasibət mövzuları Mişimanın özünə yaxın olmuşdur, lakin, "Maskanın etirafları" adı müəllifin özünün yox, hansısa başqa bir şəxsin etiraf etdiyinə işarədir.

## Qəbulu
Roman Corc Uolş tərəfindən oxunulmuş 50 ən böyük kitabdan biri seçilmişdir.

## İstinadlar
Ortakənd (Keşişkənd)

**Ortakənd** — İrəvan quberinyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 2 km şimal-şərqdə, Arpaçayın sağ qolu olan Başkəndçayın sahilində yerləşir.

Toponim Azərbaycan dilində "iki obyektin arası" mənasında işlənən orta sözü ilə "yaşayış məntəqəsi" mənasında işlənən kənd sözündən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 10. IX. 1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Qladzor (Qaladərəsi) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1828-ci ilə kimi burada yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828–1830-cu illərdə buraya İranın Xoy və Salmas vilayətlərindən ermənilər köçürülüb yerləşdirilmişdir.

Burada ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə 17 nəfər, 1926-cı ildə 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Sonralar — 1929-cu ildə azərbaycanlılar sıxışdırılaraq çıxarılmışdır. İndi yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Ortakənd

;Yaşayış məntəqələri

;Azərbaycanda
**Ortakənd* — Ağdərə rayonunun Aşağı Oratağ kəndinin bir müddət işlənilən adı.

;Ermənistanda
*Ortakənd (Paşalı) — Dərələyəz mahalının Paşalı rayonunda kənd.
*Ortakənd (Keşişkənd) — Dərələyəz mahalının Keşişkənd rayonunda kənd.

;İranda
*Ortakənd (Bukan) — 
*Ortakənd (Sərab) — 
*Ortakənd (Xoy)

## Həmçinin bax
*Ortaoba
Ortakənd (Paşalı)

**Ortakənd** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu ərazisində kənd.

## Tarixi
Arpaçayın sağ qolu olan Başkəndçayın yanında yerləşirdi. Erməni
mənbələrində kəndin adı İtqıran Ortakənd formasında göstərilir.

Kənd İtqıran kəndinin yaxınlığında yerləşdiyi üçün toponim «İtqıran Ortakənd» kimi verilmişdir.

Kənd iki kənd ortasında yerləşdiyi üçün Ortakənd adlandırılmışdır. Relyef əsasında yaranan
mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 169 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

XX əsrin əvvəllərində, 1905-1906-cı illərdə erməni-azərbaycanlı münaqişəsi nəticəsində azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuş və kənd ləğv edilmişdir.

İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Horadiz (dəqiqləşdirmə)

* Horadiz — Füzuli rayonunda şəhər.
* Horadiz (kənd) — Füzuli rayonunda kənd.
* Horadiz (stansiya) — Azərbaycan Dəmir Yollarının eyni adlı stansiyası.
* Horadiz (Dərələyəz) — Dərələyəz mahalında kənd.
* Horadiz bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunda bələdiyyə.
* Horadiz əməliyyatı — 1993-cü il dekabrından başlamış 6 yanvar tarixinə kimi davam etmiş döyüş.
* Horadiz şəhəri 1 nömrəli tam orta məktəb — Horadiz şəhərində məktəb.
* Horadiz şəhəri 2 nömrəli tam orta məktəb — Horadiz şəhərində məktəb.
* Horadiz şəhəri 3 nömrəli tam orta məktəb — Horadiz şəhərində məktəb.
Qaraqulax

**Qaraqulax** - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 20&nbsp;km məsafədə, Qalaçayın sahilində, Səlimçayının sol qolunun üstündə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim türk dilində «böyük, iri, geniş» mənasında işlənən qara sözü ilə türk dilində «dərə, təpə, təpəlik, hündür yer, yayla, təpələr arasında düzənlik», «arxın ayrıldığı yer» mənasında işlənən qulak //kulak sözündən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında əmələ gələn mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Burada ermənilərdən başqa 1897-ci ildə 3 nəfər, 1926-cı ildə 4 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır . İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çivə

**Çivə** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 13&nbsp;km cənub-qərbdə, Arpaçayın sağ qolu olan Elpin çayının hər
iki sahilində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsinndə qeyd edilmişdir.

Toponim yivə türk tayfa adının fonetik forması olan çivə etnonimi əsasında yaranmışdır. Türk dillərində y~ç paralelləri geniş şəkildə özünü göstərir. «Yarğan», «hündür qaya», «dik sahil» mənalarında işlənən yar, çar sözlərindəki y~ç səsəvəzlənməsi buna aydın misaldır.

Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 29 nəfər, 1873 - cü ildə 294 nəfər, 1886-cı ildə 431 nəfər, 1897-ci ildə 689 nəfər, 1904-cü ildə 562 nəfər, 1914-cü ildə 612 nəfər, 1916-cı ildə 758 nəfər, 1919-cu ildə 1200 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1919-cu ilin axırlarında kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinlərindən sağ qalanları ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 391 nəfər azərbaycanlı, 1926-cı ildə 367 nəfər azərbaycanlı, 94 erməni, 1931-ci ildə 367 nəfər azərbaycanlı, 221 erməni yaşamışdır.

Yuxarıdakı rəqəmlərdən göründüyü kimi ermənilər burada 1926-cı ildən məskunlaşdmhblar. SSRİ hökumətinin xüsusi qərarı ilə 1948-53 - cü illərdə bu kəndin əhalisi də zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. 1953 - cü ildən sonra onların bir hissəsi yenidən kəndə qayıtsa da, 1988-ci ilin noyabr ayında kənddə yaşayan azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya edilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mindanao adaları

**Mindanao adaları** () — Filippin arxipelaqına aid üç qrupdan biri olaraq onların cənubunda yerləşir. 
## Coğrafiya
Arxipelaqın əsas adaları:
* Mindanao adası
* Basilan
* Siarqao adası

## Əhalisi
2010-ci il siyahıya almasına görə arxipelaqın əhalisi 21 970 420 nəfər təşkil edir.

## İnzibati bölgüsü

Mindanao adaları 6 regiona, onlarda öz növbəsində bir necə vilayətə bölünür.

## Həmçinin bax
* Luzon adaları
* Visay adaları
## İstinadlar
Aynazur

**Aynazur** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

Toponim türk dilində «cin, şeytan» mənasında işlənən ayna sözü ilə, türk
dilində «yarğan» mənasında işlənən car sözünün əsasında əmələ gələn zur sözünün
birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Ehtimal ki, həmin dərə qorxulu, vahiməli olduğu üçün Aynazur
adlandırılmışdır. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10.IX.1946-cı 11 fərmanı ilə adı dəyişdirilib Axavnadzor qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada 1828-ci ilə kimi yalnız
azərbaycanlılar yaşamışdır. Ermənilər Aynazur kəndinə 1828-29-cu illərdə İranın Xoy və Salmas
vilayətlərindən köçürülmüşdür.

Kənddə ermənilərdən başqa 1897-ci ildə 75 nəfər, 1926-cı ildə 4 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır
.

1926-cı ildən sonra azərbaycanlılar kənddən çıxarılmışdır. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Almalı (Dərələyəz)

**Almalı** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 14–16&nbsp;km qərbdə, Elpin kəndinin şimalında yerləşir.

Toponim almalı türk etnonimi əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca
sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 172 nəfər, 1886-cı ildə 231 nəfər, 1897-ci ildə 277 nəfər, 1904 - cü ildə 313 nəfər, 1914- cü ildə 345 nəfər, 1916-cı ildə 360 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki
Ermənistanda Sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-
ci ildə 100 nəfər, 1926-cı ildə 94 nəfər, 1931-ci ildə 145 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır
.

1938-39-cu illərdə azərbaycanlılar kənddən köçürülərək 1939-cu ildə kənd ləğv
edilmişdir.

İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Güllüdüz

**Güllüdüz** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd. 1959-cu ildə rayondakı Aşağı Güllüdüz kəndi ilə Yuxarı Güllüdüz kəndi birləşdirilib Güllüdüzü kəndi yaradılmışdır. 1946-cı ildə kənd ermənicə Vardovit adlandırılmışdır. 1988-ci ildə əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur.

## Tarixi

### Aşağı Güllüdüz
İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd. 1959-cu ildə rayondakı Yuxarı Güllüdüzü kəndi ilə birləşdirilib Güllüdüzü kəndi yaradılmışdır. Toponim fərqləndirici əlamət bildirən aşağı sözündən və "güllü, çiçəkli" mənasında işlənən güllü sözünə Azərbaycan dilində "enişi, yoxuşu, çuxuru, təpəsi olmayan" mənasında işlənən düz sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. 1950-ci ildə Yuxarı Gülüdüzü ilə birləşdirilmişdir

### Yuxarı Güllüdüz
İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd. Erdəpin çayının sağ sahilində yerləşirdi. Toponim güllü (çiçəkli) mənasında və III şəxsinin təkinin mənsubiyyət şəkilçisi (-ü) qəbul etmiş düz sözündən əmələ gəlmişdir. "Güllü, çiçəkli, düz yerdə olan kənd" mənasını bildirir. Toponimin əvvəlindəki "yuxarı" fərqləndirici əlamət bildirir. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. XIX əsrin I yarısında Gülüdüzü. Ondan Aşağı Gülüdüzü məntəqəsi yarandıqdan sonra Yuxarı Gülüdüzü adlandırılmışdır. XX əsrin 30-cu illərində kollektivləşmə ilə əlaqədar olaraq Aşağı Gülüdüzü ilə birləşdirilmişdir. 1949–1950-ci illərdə kəndin əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd ləğv edilmişdir..

## Əhalisi

### Aşağı Güllüdüz
Kənddə 1873-cü ildə 115 nəfər, 1886-cı ildə 217 nəfər, 1904-cü ildə 151 nəfər, 1914-cü ildə 166 nəfər, 1916-cı ildə 407 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Ancaq indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri ata-baba yurdlarına dönə bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 142 nəfər, 1926-cı ildə 31 nəfər, 1931-ci ildə 190 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

### Yuxarı Güllüdüz
Kənddə 1897-ci ildə 263 nəfər, 1926-cı ildə 108 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1959-cu ildə Aşağı Güllüdüz kəndi ilə birləşdirilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vers dağı

**Vers dağı** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində dağ.

Vers dağı Dərələyəz və Göyçə mahallarının sərhədində yerləşir. Bir tərəfi Dərələyəzdə Qovuşuq kəndinə məxsus Soğanlı yaylağına, o biri tərəfi isə Göyçənin Basarkeçər (Vardenis) və Qaranlıq (Martuni) rayonuna (Göyçə gölünə) baxır. Dağın yüksəkliyi 3522 m-dir. Oronim varsaq türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnooronimdir. Quruluşca mürəkkəb oronimdir.

## İstinadlar
Cozef

**Cozef** — şəxs adı.

* Cozef Stiqlits — amerikalı iqtisadçı.
* Cozef Debone Qrex — Avropa Şurası Parlament Assambleyasının Azərbaycan üzrə həmməruzəçisi
* Cozef Liklyayder — Amerika alimi.
* Cozef Lui Prust — fransız kimyaçısı.
* Cozef Bayden — amerikalı siyasətçi, ABŞ Demokrat Partiyasının üzvü
* Cozef Pulitser —
* Cozef Pristli —
* Cozef Smit —
* Cozef Kittincer
* Cozef Cekobs
* Cozef Lyons
* Cozef Larmor
* Cozef Polçinski

## Həmçinin bax
* Jozef

## Xarici keçidlər
Qalasar (Dərələyəz)

**Qalasar** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 27 km məsafədə, Aysəsi dərəsinin qərbində yerləşir. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. Əsli Qalahasar. Kəndin yaxınlığındakı siklopik qalaçanın adındandır. Ermənistan ərazisində çoxlu miqdarda yaşayış məntəqə adlarında е.əv. III–II minilliklərə aid olan tsiklopik tikintilərin xalq arasında ifadəsi olan "qalaca", "qalacıq", "hasar" sözləri vardır. Azərbaycanda Qazax, Qubadlı, Kəlbəcər, Tovuz, Xanlar, Şərur və b. rayonların ərazilərində də 120-yə qədər kobud yonulmuş, dördkünc formalı nəhəng daşlardan hörgü tikintilər vardır. Bax: Hisar.

## Toponimi
Toponim qala sözü ilə türk toponimiyasında "əsas, baş, yuxarı, böyük" mənasında işlənən sar sözündən əmələ gəlmişdir. Relyeflə bağlı yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 108 nəfər, 1886-cı ildə 154 nəfər, 1897-ci ildə 184 nəfər, 1904-cü ildə 154 nəfər, 1914-cü ildə 170 nəfər, 1916-cı ildə 248 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki
Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar doğma evlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 46 nəfər, 1926-cı ildə 104 nəfər, 1931-ci ildə 142 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayının sonlarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
* İsa Alıyev — İqtisadiyyat İnstitutunun direktoru, İ.e.doktoru.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaraqaya (Dərələyəz)

**Qaraqaya** - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 17&nbsp;km şimal-şərqdə, Erdəpin kəndinin yaxınlığında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim Azərbaycan dilində rəng mənasında işlənən qara sözü ilə «dağ» mənasında işlənən qaya sözündən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 141 nəfər, 1886-cı ildə 214 nəfər, 1897-ci ildə 259 nəfər, 1904 - cü ildə 177 nəfər, 1914 - cü ildə 194 nəfər, 1916-cı ildə 303 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kəndin sakinləri erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan sakinləri ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 193 nəfər, 1926-cı ildə 97 nəfər, 1931-ci ildə 140 nəfər, 1987-ci ildə 400 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qoytur

**Qoytur**, **Qoytul** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 3 km şərqdə, Arpaçayın sağ qolu Qoytul çayının yanında yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində
qeyd edilmişdir. Erməni mənbəyində kəndin adı Qoytul, Kotur formalarında da göstərilir.

Toponim qədim türk dilində "dərənin dibi" mənasında işlənən koy (>qoy) sözü ilə "möhkəmləndirilmiş yaşayış yeri, qala", "çəpərlənmiş təpə" mənasında işlənən tur sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Tur//tura sözü durr formasında tarixi və coğrafi ədəbiyyatda "dərə", "aşırım", "dağ keçidi" mənalarında işlənmişdir.

Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Getap qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Ermənilər kəndə 1828–30-cu illərdə İrandan köçürülmüşdür.

Kənddə ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə 36 nəfər, 1926-cı ildə 8 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır
.

1928–30-cu illərdə azərbaycanlılar kənddən qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qurdqulaq (Dərələyəz)

**Qurdqulaq**, **Boloraberd** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğaqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 4–5 km məsafədə, Arpaçayın sol qolu olan Qurdqulaq çayının sahilində yerləşir. 1950-ci ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd ləğv edilmişdir. Azərbaycan dilində qurd (canavar) və türk dillərində *kulak* "dərə", "çuxur", "çökək" (bax: Qulaqsız) sözlərindən ibarətdir. XIX əsrdə Kars əyalətində Kürd-kulax dağ adı ilə mənaca eynidir. 

## Toponimi
Toponim qurt //qurd türk etnoniminə "dərə, təpələr arasında düzənlik, təpə, yüksəklik" mənasında işlənən qulaq (kulak) sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. "Qurd tayfasına mənsub dərə, təpə yanındakı kənd" mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR Ali Sovet Rəyasət Heyətinin 10.XI.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Boloraberd (Qurd qala) qoyulmuşdur. XX əsrin əvvəllərinə aid mənbədə Kürd Kulaq kimidir1946-cı ildə kənd ermənicə Belorabert adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 336 nəfər, 1886-cı ildə 379 nəfər, 1897-ci ildə 470 nəfər, 1904-cü ildə 690 nəfər, 1914-cü ildə 760 nəfər, 1916-cı ildə 581 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalmış, sakinləri isə deportasiya olunmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra onlar öz kəndlərinə qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 64 nəfər azərbaycanlı, 248 erməni, 1931-ci ildə 66 nəfər azərbaycanlı, 301 erməni yaşamışdır.
Göründüyü kimi, ermənilər buraya 1922-ci ildən sonra, daha doğrusu 1923–25-ci illərdə köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Yengicə (Dərələyəz)

**Yengicə** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10.IX.1964-cü il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Qandzak qoyulmuşdur.

## Tarixi
Rayondakı Qnişik kəndindən 3–4 km şimal-şərqdə, Daşxaç dağının yaxınlığında yerləşirdi. Kənd XIII əsrdən xatırlanır və kəndin VIII–IX əsrdə mövcud olduğu göstərilir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Yenicə kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Yengicə formasında qeyd edilmişdir.

## Toponimi
1946-cı ildə kənd Qanzak adlandırılmışdır. 1950-ci ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd dağılmışdır. İlk dəfə 1728-ci ildə adı çəkilir. Keçmişdə Yengicə (türk dillərində yengi*təzə*, *yeni*) və Yenicə dedikdə oturaq kənddən bir qrup ailənin (yaxud bir nəsilin) həmin kəndə məxsus icma torpağında yaratdığı məntəqə nəzərdə tutulurdu.Yengicə (və Yenicə) adlandırılan belə məntəqə ana kəndin tərkib hissəsi olaraq qalırdı və vergini də birlikdə verirdi. Relyef əsasında yaranan toponimdir.

## Əhalisi
Burada 1897-ci ildə 422 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır
. Ermənilər buraya 1829–30-cu illərdə İranın Xoy və Salmas, Türkiyənin Van və Alaşkert vilayətlərindən köçürülmüşdür. Sakinləri (ermənilər) 1969–70-ci illərdə rayondakı Çivə və Aynazor (Axavnadzor) kəndlərinə köçürülərək kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Heşin (Ermənistan)

**Heşin** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 14 km şərqdə, Elpinçayın sağ qolu olan Heşin çayının sahilində yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Fikrimizcə, 1728-ci ildə tərtib edilmiş "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə adı çəkilən Meşin kəndi ilə Heşin kəndi eyni kəndlərdir.

## Toponimi
Toponim türk dilində "yaşayış məntəqəsi" mənasında işlənən keş sözünə, türk dilində (daxma, koma, mağara) mənasında işlənən in sözünün birləşməsi əsasında əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
1727-ci ilə aid mənbədə Heşin kəndində 3 azərbaycanlı ailəsinin yaşadığı qeyd olunur. Kənddə 1831-ci ildə 62 nəfər, 1873-cü ildə 174 nəfər, 1886-cı ildə 272 nəfər, 1897-ci ildə 229 nəfər, 1904-cü ildə 237 nəfər, 1914-cü ildə 260 nəfər, 1916-cı ildə 311 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinlərindən sağ qalanlar öz yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 116 nəfər, 1926-cı ildə 136 nəfər, 1931-ci ildə 164 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. SSRİ hökumətinin xüsusi qərarı ilə kənd sakinləri — azərbaycanlılar 1948–49-cu illərdə zorla Azərbaycana köçürülmüş və kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir. Azərbaycanda Geşan (Şuşa qəzası) kənd adı ilə səsləşir. Mə'nası mə'lum deyil.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Horbadeğ

**Horbadeğ**, **Orbatex** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 13 km şimal-qərbdə, Erdəpin kəndinin yaxınlığında yerləşir. Kəndin adı erməni mənbələrində Xorvadeğ formasında da qeyd edilir.

Fikrimizcə, kəndin adı türk dilində "çuxur, xəndək", "yarğan" mənalarında işlənən or sözü ilə
, fars dilində "kənd, qışlaq" mənasında işlənən değ (dex) sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Türk dilində "yarğan, çuxur", "xəndək" mənasında işlənən or (hor) sözü erməni dilində xor, xorf formalarında işlənir.

Toponimin əvvəlindəki "h" samiti əlavə edilmiş səsdir. Or (hor) və değ sözlərinin arasındakı "ba" isə bitişdiricidir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 35 nəfər, 1873-cü ildə 263 nəfər, 1886-cı ildə 342 nəfər, 1897-ci ildə 406 nəfər, 1904-cü ildə 592 nəfər, 1914-cü ildə 651 nəfər, 1916-cı ildə 503 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri deportasiya olunmuş və kəndə xaricdən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar öz yurdlarına qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 38 nəfər, 1926-cı ildə 65 nəfər, 1931-ci ildə 100 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Burada yaşayan azərbaycanlılar 1948–1949-cu illərdə SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə, 1988-ci ildə isə Ermənistan dövlətinin xüsusi göstərişi ilə zorla Azərbaycana köçüriilmüşdür. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Müsəlman Mindanao Muxtar Bölgəsi

**Müsəlman Mindanao Muxtar Bölgəsi** (, ) — Filippin axipelaqının Mindanao adalarında yerləşən müsəlman əhalisindən ibarət olan ərazi muxtariyyəti. Filippin ərazisində yerləşən yeganə ərazidir ki, öz hakimiyyət orqanlarına malikdir. Cotabato şəhəri bölgənin daxilində yerləşməsədə muxtariyyətin paytaxtıdır. Bölgə ümumilikdə 12 695,0 km² ərazini əhatə edir. Əsası 1 avqust 1989-cu ildə qoyulub. 6 oktyabr 1990-cı ildə Cotabato şəhəridə keçirilən tədbirlə rəsmən tanındı və bu şəhər müvəqqəti paytaxtı elan olnundu. Qeyd etmək lazımdır ki, bu Moro Milli Qurtuluş Cəbhəsinin uğurlu mübarizəsinin nəticəsi idi.

## Coğrafiyası
Bölgə iki coğrafi sahəyə ayrılır. Mindanao adası və Sulu arxipelaqı. Mindanao adasındakı ərazi də iki coğrafi rayonlarını özündə birləşdirir:Lanao-del-Sur və Maqindanao. Bundan başqa Basilan, Sulu, Tavi-Tavi adalar və bir sıra kiçik adaları var.

## Siyasəti
Bölgə bölgə başçısı tərəfindən idarə olunur. Başçı və başçı köməkçisi birbaşa icra heyəti tərəfindən seçilir. Bölgədə qanunlar bölgə məclisi tərəfindən çıxarılar və məclis üzvləri tərəfindən qəbul edilir.
Açıq səsvermə keçirilir. Bölgədə seçkilər ümumiyyətlə Filippin konqresindən çıxacaq qanuna bağlı olaraq ümumi seçkilərdən (milli və yerli) bir il sonra həyata keçirilir.

ARMM məclisi, məclis sədrinin başçılığında qurulan tək parlamentli bir parlamentə malikdir. Hər seçin bölgəsinin özünə aid üç üzvü vardır . Bu ankı 24 üzvün 6-sı Lanao del Sur (Maravi Şəhəri daxil), 6-sı Maguindanao, 6-sı Sulu, 3-ü Basilan və 3-ü də Tavi — Tavidəndir.

## Tarixi
Uzun əsrlər boyu Mindanao adasında Filippindən asılı olmayan müstəqil dövlət mövcud olmuşdur. Bu müddət ərzində isə burada xalqın öz mədəniyyəti formalaşmışdır. Ərazidə islam mədəniyyəti hələ XV əsrdən kök salmışdı. İslam dini ilk dəfə Tavi-Tavidə 1380-ci ildə ayaq basır. İspanlar isə 1565-ci ildən Filippin ərazisini koloniyalaşdırmağa başlamışdılar. 1457-ci ildə burada Seyyid Əbu Bəkir Abirin başçılığı ilə Sulu sultanlığı yaradıldı. Sultanlıq 1917-ci ilədək öz varlığını qoruya bildi.

## İnzibati bölgü

## İstinadlar

## Mənbə
* Autonomous Region in Muslim Mindanao — Rəsmi sayt
Ağqıraq

**Ağqıraq**, **Astğadzor** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd. 

## Tarixi
Ağqıraq kəndi rayon mərkəzindən 55,5&nbsp;km cənub-şərqdə, Göyçə gölünün sahilində yerləşir. Kəndin qədim adı Ağqıraq olsa da  sonralar erməni mənbələrində Əliqırıq, Əliqrağı, Əliqraq kəndi kimi sabitləşmişdir. XX əsrin ortalarında kənd Əliqoıx adlandırılmışdır. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Əlikrıx kimi qeyd edilmişdir. 1897-ci ildə burada ermənilərdən başqa 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Sonradan onlar kənddən deportasiya edilmişdir. 1828-ci ilə kimi burada yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. Türkmənçay müqaviləsindən sonra Ağqıraq kəndinə ermənilər 1829-1930-cu illərdə Türkiyənin Alaşkert və Van bölgəsindən köçürülmüş azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur.

Kəndin ərazisində türklərlə bağlı VIII-IX əsrlərə aid tarixi abidələr vardır.

Toponim qədim türk dilində «kiçik, balaca», ərazicə çox da geniş olmayan mənasında işlənən ağ sözü ilə, «sahil» mənasında işlənən qiraq sözü əsasında formalaşmışdır. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 3 yanvar 1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Astğadzor qoyulmuşdur.

## Mənbə
* PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
* Əhmədov T.M. Azərbaycan paleotoponimiyası, Bakı, ADU, 1985, 88 səh.
* Пагирев Д.Д. Алфавитный указатель к пятиверстной карт Кавказского края, Тифлис, Типография К.П.Казловского, 1913, 530 с. 
* Радлов В.В. Опыт словарья тюркских наречий, т.l, ч. 1-2, СПб, 1893, 1914 стр.; т ll, ч.1-2, СПб, 1899, 1814 стр. т lll, ч.1-2, СПб, 1905, 2204 стр.; т.lV, ч. 1-2, СПб, 1911, 2230 стр. 
* Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ея присоединения к Российской империи, СПб, Типография императорский Академии Наук, 1852, 1231 с.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Talın

**Aşağı Talın**, **Kiçik Talın**, **Türk Talını** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Talın rayonunda kənd. 

## Tarixi
Aşağı Talın kəndi rayon mərkəzindən 5 km məsafədə yerləşir. Kəndin digər adı «Türk Tatar Talını» olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kənddə yalnız azərbaycanlılar məskunlaşmış və 1873-cü ildə burada 248 nəfər, 1886-cı ildə 253 nəfər, 1897-ci ildə 418 nəfər, 1908-ci ildə 376 nəfər, 1914-cü ildə 400 nəfər, 1916-cı ildə 471 nəfər əhali yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalmış, yerli sakinləri - azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuş, Türkiyədən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir.

Toponim Azərbaycan toponimiyasında fərqləndirici əlamət bildirən aşağı sözü ilə türk dilində «söyüd ağacı, söyüd kolu» mənasında işlənən tal sözündən  və türk dilində «daxma, koma, mağara, kaha» mənasında işlənən in sözündən əmələ gəlmişdir.

Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 25 yanvar 1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Nerkin Talin qoyulmuşdur.

## Mənbə
* Молчанова О.Т. Структурные типы тюркских топонимов Горного Алтая, Саратов, Издство Саратовского Университета, 1982, 256 с.
* Мусаев К.М. Лексика тюркских языков в сравнительномосвещении, М., «Наука», 1975, 357 с. 
* Пагирев Д.Д. Алфавитный указатель к пятиверстной карт Кавказского края, Тифлис, Типография К.П.Казловского, 1913,530 с.

## İstinadlar
Talın (dəqiqləşdirmə)

*Talın — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Talın mahalı ərazisində şəhər. Talın rayonunun mərkəzi.
*Talın rayonu — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Talın mahalı ərazisində rayon. Mərkəzi Talın şəhəridir.
*Talın mahalı — Qərbi Azərbaycanda tarixi mahal.
*Aşağı Talın — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Talın rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Tallin
Bolnisi yazıları

**Bolnisi yazıları** () — Gürcüstanın Bolnisi bələdiyyəsi ərazisindəki Bolnisi şəhərində yerləşən Bolnisi bazilikasında aşkarlanmış, gürcü yazılarının Asomtavruli xətti ilə yazılmış kitabələrdir. Kitabələr 494-cü ilə aiddir.

## Yazılar
### I yazı

***Tərcüməsi:** "İsa Məsih, Yepiskop Davidi və bu kilsəni tikməyi xahiş edən şəxsləri hifz eləsin."

### II yazı

***Tərcüməsi:** "Müqəddəs üçlüyün mərhəməti ilə kral I Firuzun hakimiyyətinin iyirminci ilində bu kilsənin əsası qoyuldu və 15 il sonra inşaat tamamlandı. Tanrı kilsənin inşasına kömək edənləri, Yepiskop Davidi və ona inananları hifz etsin, Tanrı, günahlarımızı bağışla, Amen."

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*Gürcüstan Sovet Ensiklopediyası, Volume. 2, pp.&nbsp;454–455, Tbilisi, 1977
Yeni Afon mağarası

**Yeni Afon mağarası** (; ; ) — Gürcüstanda, de fakto tanınan Abxaziya Respublikasındakı İver dağlarında, Yeni Afon şəhərinin yaxınlığında yerləşən mağara. Dünyanın ən böyük mağaralarından biri hesab olunur. Mağaranın həcmi təxminən 1.000.000 m3-dur.

## Haqqında
İver dağlarında yerləşən bu mağara 1961-ci ildə 4 nəfər tərəfindən kəşf edilmişdir: Zurab Tintilozov, Arsen Okroyonaşvili, Boris Qerqedeva və Qivi Smir.

1975-ci ildən bu mağara turistlər üçün açıqdır, hətta bu mağarada metro tikilmişdir. Mağarada 9 boşluq vardır.

## Qalereya

New Athos skeleton.jpg
Novo afon metro.JPG
Ep-563.jpg


## Həmçinin bax
* Krubera mağarası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt 
* Showcaves.com-da
DKNY

thumbnail|Loqosu
**DKNY** () — Mərkəzi ofisi Nyu-Yorkda yerləşən moda evi və brend. Yaradıcısı amerikalı modelyer-dizayner və sahibkar Donna Karandır.

## Tarixi
1984-cü ildə Donna Karan tərəfindən yaradılmışdır.

## Fəaliyyəti
thumbnail|DKNY eynəyi
Bu brend özündə sadə biçimi, zərifliyi və rahatlığı birləşdirir. Şirkətin əsas xətti qadın geyimləri və aksessuarlardan ibarətdir. Brend geyim, ayaqqabı, çanta, alt paltarı, ev əşyaları, bəzək əşyaları, şərflər, əlcəklər, qayışlar, interyer əşyaları, parfümeriya və kosmetika istehsalı ilə məşğul olur. Moda evi dəb həftələrində mütəmadi olaraq öz kolleksiyalarını nümayiş etdirir. Bu illər ərzində eleqant, klassik və modern üslubun xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən marka qadınların hörmətini və sevgisini qazanmağa nail olub. Moda evinin məşhur müştəriləri arasında Demi Mur, Barbara Streyzand, Bill Klinton, Cennifer Lopez və sairləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Donna Karan Original Site
Ben Kinqsli

**Ser Ben Kingsli** (; əsl adı Krişna Pandit Bxandci, ; ) — ingilis aktyoru.

O 40 illik karyerası ərzində Oskar, Qremmi, BAFTA, iki Qızıl Qlobus,və Kino Aktyorları Birliyi mükafatlarını qazanıb. Ben Kingsli 1982-ci ildə çəkilmiş Qandi filmində canlandırdığı Mahatma Qandi obrazı ilə tanınıb. O həmçinin Şindlerin siyahısı (film, 1993)  , Slevin şanslı nömrəsi (2006), Zindan adası (2010),Fars şahzadəsi: Zamanın qumları (film, 2010) və Dəmir adam 3 filmlərində oynadığı rollar ilə tanınır.

## Filmoqrafiya
# Şindlerin siyahısı (film, 1993)
# Ölüm və qız (film, 1994)
# Qum və dumandan ev (film, 2003)
# Sonuncu legion (film, 2007)
# Fars şahzadəsi: Zamanın qumları (film, 2010)
# Hüqo (film, 2011)
# Loğman (film, 2013)
# Gəzinti (film, 2015)
# Cəngəlliklər kitabı (film, 2016)

## İstinadlar
Boris Payçadze adına Dinamo Arena

**Boris Payçadze adına Dinamo Arena** () — Gürcüstanın Tbilisi şəhərində yerləşən və "Dinamo" (Tbilisi) klubunun ev oyunlarını keçirdiyi stadion.

## Tarixi və haqqında

Stadion 1936-cı ildə gürcü memarı Giya Kurdianinin layihəsi əsasında tikilib. O vaxt "Dinamo" stadionu 35 min tamaşaçı tuturdu. Sonralar, 1970-ci illərdə, stadionun tamaşaçı tutumu 78 min yerə qədər artırılıb. "Dinamo" stadionu sovet dövründə, Lavrenti Beriyanın sonra isə Leninin adını daşıyıb. Postsovet dövründə Milli adına dəyişdirilib. 1995-ci ildən gürcü futbolçu Boris Payçadzenin adını daşıyır. 2011-ci ildə "Dinamo" adı stadiona qaytarılıb.

Yenidən qurulmuş stadionda ilk rəsmi oyun 1976-ci il sentyabrın 29-da UEFA Kubokunun 1/32 final mərhələsinin "Dinamo" (Tbilisi) ilə Uelsin "Kardiff Siti" komandaları arasında keçirilən görüşündə olub, bu görüş meydan sahiblərinin 3:0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. 1981-ci ildə UEFA Kuboklar Kubokunun qalibi olmuş "Dinamo" (Tbilisi) komandasının futbolçularını təbrik etmək üçün stadiona 80 min azarkeş gəlib.

SSRİ milli futbol komandası burada bir neçə beynəlxalq oyun keçirib. "Spartak" (Moskva) və "Dinamo" (Kiyev) futbol klubları burada tez-tez öz beynəlxalq yaz oyunlarını keçirirdilər.

Futbol üzrə Gürcüstan Çempionatının "Dinamo" (Tbilisi) və "Kolxida-1913" klubları arasında oynanılan birinci mövsümün ilk oyununu stadiondan 100 min azarkeş canlı izləyib.

Stadionda ilk dəfə rekord tamaşaçı sayı 1979-cu ildə qeydə alınıb, həmin gün "Dinamo" (Tbilisi) ilə İngiltərənin "Liverpul" komandaları arasında oyunu izləmək üçün stadiona 110 min nəfər gəlib. Sovet İttifaqında "Dinamo" (Tbilisi) stadionu tamaşaçı davamiyyəti üzrə rekordçu olub, hər oyuna orta hesabla 45 min tamaşaçı gəlib. Tamaşaçı sayına görə ən böyük rekord 1995-ci ildə Gürcüstan və Almaniya milli futbol komandası arasında oynanılan oyunda yenidən təkrarlanıb, bu oyunu seyr etmək üçün stadiona 110 min tamaşaçı gəlib. Gürcüstan milli futbol komandası əksər beynəlxalq və yoldaşlıq oyunlarını bu stadionda keçirir. Burada Gürcüstan millisi Uelsə 5-0, Polşaya 3-0, Ermənistan millisinə isə 7-0 böyük hesabla qalib gəlib.

2006-cı ildə aparılmış yenidənqurma işlərindən sonra stadion fərdi plastik oturacaqlarla təchiz edilmişdir, stadionun tamaşaçı sayı 55 minə endirilmişdir. 2015-ci il avqustun 11-də stadionda İspaniyanın "Barselona" və "Sevilya" komandaları arasında UEFA Superkuboku matçı keçirilib.

## Stadionun rəsmi adları

* Dinamo stadionu (1935-1937)
* Lavrenti Beriya adına Dinamo stadionu (1937-1952)
* Dinamo stadionu (1952-1964)
* Vladimir Lenin adına stadion (1976-1990)
* Milli stadionu (1990-1995)
* Boris Payçadze adına Milli stadion (1995-2011)
* Boris Payçadze adına Dinamo Arena (2011-h.h)

## Xarici keçidlər

*Dinamo Tbilisinin saytında
*Footballtripper.com saytında 
*Liberoguide.com saytında 
*Worldstadiums.com saytında
İsmayıl YK

**İsmayıl YK** və ya **İsmayıl Yurdsevən** () — türk musiqi artisti, musiqiçi, mahnı mətni müəllifi, bəstəkar, tərtibatçı.
 
## Həyatı
2004-cü ildə Avropa Musiqi Etiketi çıxardığı Şappur Şuppur adlı ilk solo albomu ilə Daxildə və Xaricdə rəğbətlə qarşılanmış, ard-arda çıxardığı solo albomlar ilə satış rekordları qırmış və musiqi siyahılarında müvəffəqiyyət qazanmışdır. Albomlarının satış rekordları qırmasının səbəbi universitetlərdə dissertasiya mövzusu belə olub.
 
Etdiyi musiqili işlərin vahid bir tərzə olunmasını "Yanlış və yetərsiz" olduğu əsası ilə rədd edib Sərbəst Türk Musiqisi, Sərbəst İş və ya YK tərzi anlayışları adlandırmışdır.
 
İsmayıl Yurdsevən Qardaşlarının Musiqi qrupunun ən kiçik solistidir. 1968-ci ildə Sivasdan Almaniyaya zavod işçisi olaraq köç edən Əli Rüfət və xanımı Zərifə Yurdsevən cütünün musiqiylə məşğul olan beş uşağından ən kiçiyi olan İsmayıl YK, 5 İyul 1978-ci ildə səhər 05.00-da Almaniyanın hamm şəhərində doğulmuşdur. Qardaşlarının hamısı musiqiylə məşğul olduğuna görə oyuncaqlarla oynamaq əvəzinə, musiqi enstürmanlarıyla oynamaq onu daha çox xoşbəxt edirdi. 5 yaşında Bağlama, qitara, çalmaya başlayan İsmayıl YK, 7 yaşında qardaşı ilə birlikdə səhnələrə çıxmağa başlamışdır. Məktəbdə, səhnədə hər yerdə istədiyi kimi davranır mahnılar deyərdi. İsmayıl Yurdsevən Qardaşlar olaraq 1985 və 1987 illərində 2 həvəskar albom çıxarmışlar. Həvəskar olmalarına baxmayaraq, albomları və mahnılarda Soundlar ilə olduqca diqqət çəkmiş, 1988 ildə bir ilki reallaşdıraraq alman ZDF televiziyasında Nachbarn in Europa adlı proqrama dəvət edilərək xaricdə əcnəbi bir televiziya proqramına dəvət edilən İsmayıl YK da yer aldığı ilk Türk Qrup olma uğurunu qazanmışdır. Musiqiyə kiçik yaşlarda addım atan İsmayıl YK, 13 yaşında tam olaraq səhnə həyatına başlamış və 1995-ci ildə isə peşəkar musiqi karyerasına addım atmışdır. Lisey məzunu olduqdan sonra isə özünü tamamilə musiqiyə verir. İsmayıl YK dünyada istifadə edilən mühüm alətləri çalır. Həmçinin kinostudiyasında qardaşı ilə bərabər Musiqi Tərtibatçısı və Musiqi Rejissorluğu aparmaqla yanaşı, eyni zamanda Söz və Musiqi dramaturgiya da edir. Alişan, Səda Sayan, kibariye, əbru Yaşar kimi sənətkarlara bir çox musiqi vermiş, disklərində musiqi tərtibatçısı və musiqi Rejissorluğu etmişdir.

## İstinadlar