open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qullarağası

**Qullarağası** — Səfəvilər dövründə ordu rütbəsi. Qorçubaşından sonra orduda 2-ci şəxs.

## İyerarxiyada yeri
Qullarağası orduda rütbəsinə görə ikinci yeri tuturdu. Ancaq Sansona görə, Şahın qulamlarının rəisi olan qullarağası ali dövlət strukturunda üçüncü yerdə dayanırdı. "Təzkirət əl müluk"da "alicah" qullarağasının da canqı əmirlərindən olduğu qeyd edilmişdir. Əsərdə göstərilir ki, qullarağası qorçubaşıdan sonra işıqlı dövlətin dayağı və əmirlərinin ən böyüyü və Şahın şərəfli xassə qulamlarının hamısının ağsaqqalıdır.

## Mahiyyəti
Bütün qulamların tiyul, həmesale məvacibi və mükafatları, barat, yəni məvacib qəbzləri və onların köçürülməsi onun təqdimatından sonra, ali divan vəziri tərəfindən yazılı icazə ilə öz həllini tapırdı. Dövlət və əyalətdə qulluq, yüzbaşılıq, minbaşılıq vəzifələri və bütün qulların tiyul, məvacib və mükafatı qullarağasının yazılı müraciəti əsasnda baş vəzirin tərtib etdiyi təliqəyə görə verilirdi. Qulamlara aid bütün işləri həmin idarənin ağsaqqalı olan qullarağası araşdırıb həll edirdi. Qulamların qulluq məvacibləri, tiyul, həmesale və mükafatları haqqındakı hökm və sənədləri qullarağası təsdiq edib möhürləyirdi. Qulamların rütbə siyahısı, bu təşkilatın vəzir və müstövfi əl-məmaliki tərəfindən şahın hüzurunda şəxsən onun özünə ərz olunurdu.

## İstinadlar
Bey Yuymin

**Yuy Min Pey** (, ; ) — Amerikalı memar, Massaçusets Texnologiya İnstitutunda və Harvard Universitetində Valter Qropiusun sinifdə təhsil alıb. "Mies van der Rohe" beynəlxalq tərzinin ənənələrini davam etdirir. Pritzker mükafatının ilk 5 qalibindən biri. Lyudviq Mis van der Roenin "Beynəlxalq stil" ənənəsini dəvam etdirmək üçün. İlk 5 Pritsker mükafatçılardan biri.

## Layihələri
* 1962 — Plas Vil Mari, Monreal
* 1968 — İncəsənət Muzeyi (Everson), Sirakyus
* 1971 — Xarbor-Taures, Boston
* 1972 — Pol Mellon incəsənət mərkəzi, ştat Konnektikut
* 1973 — Xerbert Conson incəsənət muzeyi
* 1975 — Bank Ofisi, Sinqapur
* 1976 — Con-Xenkok qülləsi, Boston
* 1978 — İndiana Universitetinin incəsənət muzeyi
* 1979 — Con F. Kennedinin Prezident Kitabxana-Muzeyi, Boston
* 1979 — Dünya Ticarət Mərkəzi, Baltimor
* 1980 — Rafls-Siti, Sinqapur
* 1981 — JPMorgan Chase Qülləsi, Nyu-York
* 1982 — Çin Bankı, Honq-Konq
* 1986 — Faunteyn-pleys, Dallas
* 1987 — Amerika Bankı, Mayami
* 1989 — Luvr Piramidası, Paris, Fransa
* 1990 — Qeytuey, Sinqapur
* 1991 — Mixo Muzeyi, Kioto, Yaponiya
* 1995 — Rok-n-roll şöhrət zalı, Klivlend
* 1999 — Müasir incəsənət muzeyi, Lyuksemburq
* 2002 — Qüllə EDF, Defans, Fransa
* 2004 — İslam incəsənəti muzeyi, Doha, Qətər


Fayl:OCBC Centre 2, Mar 06.JPG|Bank ofisi  Sinqapurda
Fayl:The_Gateway,_Singapore,_Aug_06.JPG|Гэйтуэй  Sinqapurda
Fayl:02110601l.jpg|Faunteyn-Pleys Dallasda
Fayl:Rock-and-roll-hall-of-fame-sunset.jpg|Rok-n-Roll şöhrət zalı


## İstinadlar
İbrahim Hatemikiya

**İbrahim Hatemikiya** (farsca: ابراهیم حاتمی کیا) - İran azərbaycanlılarından olan rejissor, film prodüseri, aktyor və ssenarist.

## Həyatı
23 oktyabr 1961-ci ildə Tehran şəhərində yaşayan azərbaycanlı ailədə dünyaya gəlmişdir. Dindar ailədə böyümüşdür.

## Təhsili
Tərbiyət Müdərris Universitetini və Tehran Universitetini bitirmişdir.

## Karyerası
İbrahim Hatemikiya ilk öncələr İran-İraq müharibəsi ilə bağlı müxtəlif qısa filmlər və sənədli filmlər çəkmışdir. İlk filmini 1986-cı ildə çəkmişdir . Filmin adı *Kimlik* adlanır. İndiyə qədər Fəcr Film Festivalında 8 dəfə mükafat ala bilmişdir. 1990-cı illər İran filmoqrafiyasının yetişdirdiyi ən böyük şəxslərdən hesab edilir. Onun Şüşə agentliyi və Atanın adı ilə filmləri XVI və XXIV Fəcr Beynəlxalq Film Festivalında  ən yaxşı ekran əsəri və ən yaxşı rejissor işi nominasiyalarında mükafata layiq görülmüşdür. O, İranda yaşayan insanlar arasında aparılan sorğu zamanı İranın ən məşhur 10 film prodüserindən biri olmuşdur.

## Filmoqrafiyası
* *Kimlik*  (Hoviyat, 1986)
* *Mühacir* (Mohajer, 1990)
* *Kəşfiyyatçı* (Deedeh-Ban, 1990)
* *Düzgün əlaqə* ( Vasle Nikan, 1991)
* *Qarxexdən Rhineyə* (From Karkheh to Rhine, 1993)
* *Yaşıl küllər* (Khakestar-e Sabz, 1994)
* *Yusifin paltarının qoxusu* (Booy-e Pirahan-e Yusef, 1995) 
* *Minoo qalası* (Borj-e Minoo, 1996)
* *Şüşə agentliyi* (Ajans-e Shisheh-i, 1998)
* *Qırmızı lent* (Rooban-e Ghermez, 1999)
* *Dalğa ölüdür* (Moje Mordeh, 2001)
* *Alcaq ucalıq* (Ertefae Past, 2002)
**Bənövşəyi rəng* (Be Range Arghavan, 2004)
* *Atanın adı ilə* ( Be Name Pedar, 2006)
* *Dəvət* (Davat, 2008)
* *Bayram qeydi* (Gozaresh-e Yek Jashn, 2011)
* *Ce* (Chamran, 2014)
* *Cangüdən* (2016)
* *[[Dəməşq saatı ilə]]* (be vaght-e shaam, 2018)

### TV serialları
* *Yaşıl üzük* (Halghe-ye Sabz, 2007)
* *Oxra* (Ocher, 2002)

## Mükafatları
* Ən yaxşı film işinə görə *Kristal Simurq mükafatı* (Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı, 1990)
* Ən yaxşı film işinə görə *Kristal Simurq mükafatı* (Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı, 1998)
* Ən yaxşı rejissor işinə görə *Kristal Simurq mükafatı*  (Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı, 1998)
* San-Sebastiyan Film Festivalında festivalın ən yüksək mükafatı olan *Qolden Şel mükafatına* namizəd göstərilmişdir (1999).
* Ən yaxşı film işinə görə *Kristal Simurq mükafatı* (Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı, 2006).
* Asiyanın ən yaxşı film işinə görə *Kristal Simurq mükafatı* (Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı, 2006).
* Fəcr Beynəlxalq Film Festivalında *ən yaxşı ekran işinə görə Diplomla* təltif edilmişdir (2006).
* *Kristal Simurq mükafatı* (Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı, 2010).
* Ən yaxşı rejissor işinə görə *Kristal Simurq mükafatı* (Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı, 2010).
* Fəcr Beynəlxalq Film Festivalında Ən Yaxşı Film nominasiyasında *Kristal Simurq mükafatına namizəd* göstərilmişdir (2014).
* Fəcr Beynəlxalq Film Festivalında Ən Yaxşı Rejissor nominasiyasında *Kristal Simurq mükafatına namizəd* göstərilmişdir (2014).
* *Ən Yaxşı Rejissor mükafatı* (Vyana Müstəqil Film Festivalı, 2017)
* Ən yaxşı rejissor işinə görə *Kristal Simurq mükafatı*  (Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı, 2018)

## İstinadlar
Malta adası

**Malta** (, ) — Malta arxipelaqına daxil olan ən böyük ada. Aralıq dənizinin mərkəzində, Liviyanın şimalı və İtaliyanın cənubu arasında eyni məsafədə yerləşir. Sahəsi — 246 км².

## Adı
İlk dəfə finikyalılar tərəfindən b.e.ə 13-cü əsrdə *Melita* formasında anılır. Hind-avropa dillərində  *mala, *melu «dağ, təpə», Finikiya dilində isə *malat* «buxta», «sığınacaq» anlamını verir.

## Coğrafiya və iqlim

Ada lanşaftı üçün hamar təpələr və terrasvari düzənliklər hakimdir. Səthinin böyük qismi əhəng daşından ibarətdir. Şimal sahilləri hamar, cənubu isə sıldırımlıdır. Aralıqdənizi iqlim tipinə xasdır. Fevralda orta temperatur 12 °C, avqusta 25 °C, illik yağıntının miqdarı 530 mm-dir. Adada şirin su qıtlığı vardır. Suya olan tələbat əsasən Siciliya adasından gətirilməklə və ya dəniz suyu şirinləşdirilməklə ödənilir. Adada piniya şamı, kserofit kollar, kaktuskimilər yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Muldaş (Uçalı)

**Muldaş** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd İlçəqol kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 105&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (İlçəqol): 10&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Altın Taş stansiyası): 50&nbsp;km.
## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Naurız (Uçalı)

**Naurız** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Naurız kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Şaran): 60&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Şatrım stansiyası): 70&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Tom Kortni

**Thomas Daniel** — İngilis aktyor. 1960-cı illərdəki The Loneliness of the Long Distance Runner (1962), Billy Liar (1963) və Dr. Zhivago (1965) kimi filmlər ilə məşhur olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* MDb'de Tom Courtenay 
* Tom Courtenay at the British Film Institute's Screenonline
* Internet Broadway Database'də Tom Courtenay
San-Dieqo Ştat Universiteti

**San-Dieqo Ştat Universiteti** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatının San-Dieqo şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Naycel Hotorn

**Naycel Hotorn** () — dünyaca məşhur İngilis aktyor. İngiltərənin Koventri şəhərində 1929-cu ildə anadan olan aktyor Cənubi Afrikada böyüdü. və 1950-1960 illər arasında İngiltərədə aktyorluq karyerasına başladı.

Ancaq dünyada məşhurluğu *Sir Humphrey Appleby* xarakteriylə qazandı. Fırıldaqçı dövlət adamlarının təxribara məruz qoyduğu bəxtsiz bir nazirin canlandırıldığı serialı, həmin zamanın Baş Naziri Marqaret Tetçerdə sevdiyini söyləmişdi.

Hotorn, 1991-ci ildə Şadovlands oyununda yazıçı  C.S. Levis fikri ilə *Tony* mükafatına 3. George`nin çılğınlığı (The Madness of George III) oyunu ilə 1992-ci ildə ən yaxşı aktyor namizədliyində *Oliver* mükafatına layiq görülmüşdür.*Kral George`nin çılğınlığı* oyununun film versiyasında Oskara namizəd göstərilən Naycel Hotorn'a , 1999-cu ildə *Kraliça Elizabet* tərəfindən Sir adı  verilmişdir.

İngiltərənin  (Yes Minister) adlı televiziya serialında *Sir Humphrey Appleby* xarakterini canlandıran aktyor , 71 yaşında vəfat etdi.

## Filmoqrafiya

*A tale of two cities (1980)
*Javisst, herr minister (1980-1984)
*Det våras för världshistorien del 1 (1981)
*En kvinna vid namn Golda (1982)
*Gandhi (film)|Gandhi (1982)
*Meningen med livet (1983)
*Taran och den magiska kitteln (1985) (röst)
*Demolition Man (1993)
*Den galne kung George (1994)
*Richard III (1995)
*Trettondagsafton (1996)
*Amistad (1997)
*Tarzan (1999) 
*Fallet Winslow (1999)
*The Clandestine Marriage (1999)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*IMDb'de Nigel
Filfla

**Filfla** () — Malta arxipelaqına daxil olan kiçik ada. Malta adasından 5 km cənubdadır. İnzibati cəhətdən Zurrik inzibati vahidliyinə daxildir. . Sahəsi — 0.06 км².

## Coğrafiya

Filfla bitki və heyvanlar aləmindən kasad 6 hektarlıq bir ada. Maksimal hündürlük əhəng daşından ibarət olan 60 metrlik zirvədir. Yaxınlığında Filfoletta adası yerləşir.

1980-ci ildə ada düzquyruq kaçurka, Aralıqdənizi fıtına quşu və kimi quşların yuvalama ərazisi olması səbəbindən qorunma altına alınır. 1988-ci ildə isə ada və Aralıqdənizi sahilində 1 millik dəniz sahəsi qoruq elan edilir. Bu dəniz sahəsində ov etmək qadağan edilmişdir.

Bundan əlavə bura da divar kərtənkələsinin (*[[Podarcis filfolensis|Podarcis filfolensis ssp. filfolensis]]*) və ilbizlərin iki növü yayılmışdır. Bitkilərdən isə *[[Allium tricoccum]]* hətta 2 metrə belə çatır.

## Tarixi
Oda məlumdur ki, 1343-cü ildə adada olan mağarada kiçik bir kilsə tikilmişdir. 1856-cı ildə baş vermiş zəlzələ nəticəsində isə kilsə dağılmış, adanın bir hissəsi isə suya gömülmüşdür.

## Şəkillər

Filfla island.jpg
Filfla.jpg
Filfla 2008-12-12.jpg
Filfla Malta.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yarpaqlı sarıbaş

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şərqi Qafqazda, Qərbi Monqolustanda, Altayda, Avropada, Orta Asiyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Nazik, birillik zoğları olan, alçaq, möhkəm çinli kolcuqdur. Yarpaqları xırda, xətvari, oraqvari əyilmiş, göyümtül, çılpaq, sulu, alt tərəfi qabarıq, ucu əyilmiş, oturaqdır. Sünbülləri uzunsov-silindrikdir. Meyvələrində çiçəkyanlığı qalxanvari, 4-5 bucaqlı, sarımtıl və ya qırmızı, kənarları yuxarıya burulmuş və mərkəzində kiçik qabarcıqlı qalxan əmələ gətirir. Toxumları şaquli, yumru, diametri təxminən 1 mm-dir.

## Ekologiyası
Şoran torpaqlarda bitir. İstiyə, quraqlığa davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda və Naxçıvan MR-da dağətəyi zonalarda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Payızda və qışda dəvələr, qoyunlar və keçilər üçün yemdir. Potaş və sodanın alınması üçün materialdır. Nadir növdür.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sulfoksidlər

Sulfoksidlər – ümumi formulu R1R2SO olan üzvi birləşmələrdir.

## Nomenklatura
Alitsiklik sulfoksidlərin adı, kükürd atomuna birləşən iki üzvi radikalın adının axırına "sulfoksid" sözünü əlavə etməklə düzəldilir, məsələn (CH3)2SO – dimetilsulfoksid, (C2H5)2SO – dietilsulfoksid. Tsiklik sulfoksidlərin adı müvafiq heterotsiklin adının axırına "oksid" sözünü əlavə etməklə düzəldilir, məsələn tiatsikloheksan-1-oksid.

## Sulfoksid molekulalarının kimyəvi quruluşu
Sulfoksidlərin molekulasının quruluşu piramidanı xatırladır. Dimetilsulfoksid molekulası aşağıdakı xassələrə malikdir:
Sulfoksidlərin İK-spektrlərində 1050–1060 SM−1 sahəsində olan udulma zolağı sulfoksidləri xarakterizə edir və S=O rabitəsinə uyğun gəlir.

## Fiziki xassələri
Sulfoksidlər rəngsiz, az uçucu maye və ya kristallik maddələrdir. Əksər üzvi həlledicilərdə həll olur. Kiçik radikallı sulfoksidlər suda həll olur.
Bəzi sulfoksidlərin fiziki xassələri aşağıdakı cədvəldə verilmişdir:

## Kimyəvi xassələri
Sulfoksidlər zəif əsaslardır, qüvvətli turşularla (HCl, HBr, HNO3) R2SO∙HCl tipli duzlar əmələ gətirir; müxtəlif reagentlərin təsiri ilə məs. H2O2, sulfonlara qədər RR'SO2 oksidləşir; reduksiyaedicilərin təsiri ilə (LiAlH4, NaBH4, H2 Pd-un , dixlorboranın, üçxlorsilanın, Ph3P və b.) sulfidlər RR'S əmələ gətirir. Sulfoksidlərin aminlərin və amidlərin törəmələri ilə kondensləşməsi sulfimidlərin RR'S=NR (R-alkil, aril) alınması ilə nəticələnir. Sulfoksidlərin nukleofil xüsusiyyətə malik olması, onların asanlıqla alkoksi-, hidroksisulfon əmələ gətirməsində özünü göstərir və bundan da benzil- və allilhaiogenidlərin və ya tozilatların oksidləşməsində istifadə olunur.

## Alınması
Sulfoksidlər adətən müvafiq sulfidlərin oksidləşməsi yolu ilə alınır. Oksidləşdirici kimi turş mühitdə hidrogen peroksid, azot oksidləri, hipoxlorid və digər oksidləşdiricilərdən istifadə olunur.

## Mənbə
* Химическая энциклопедия в пяти томах. Пол — Три. — М.: "Большая Российская Энциклопедия", 1995. — Т. 4. — ISBN 5-85270-092-4.
* Общая орг. химия, пер.с. англ., том 5 Москва,1983, с. 253–318. А.Ф. Елеев.
Çan Day Kuanq

**Çan Day Kuanq** () — Vyetnam Sosialist Respublikasının Prezidenti (2016–2018).

Çan Day Kuanq 2016-cı ildə Vyetnam Sosialist Respublikasının Prezidenti vəzifəsinə seçilib.

Uzun müddət ağır xəstəlikdən əziyyət çəkən Çan Day Kuanq, 21 sentyabr 2018-ci ildə 61 yaşında ikən müalicə aldığı hərbi hospitalda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəzər sarıbaşı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
İranda, Qafqazda, Avropada və Orta Asiyada yayılmışdır. Xəzər dənizin Qafqaz sahillərində təsvir edilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
15-75 sm hündürlüyündə kolcuqdur. Çılpaq, əksər hallarda birillik, ağımtıl zoğlu, çox asan qırılan, oduncaqlaşmış gövdə və budaqlara malikdir. Yarpaqları növbəli düzülüşlü, çılpaq, zəif inkişaf etmiş, ətli, şirəli və ya kiçik yarpaqaltlığa malikdir. Pulcuqşəkilli çiçəkaltlıqlarının qoltuğunda üç-üç yerləşən çiçəkləri vardır. Meyvələrdə çiçəkyanlığı 4-5 künclüdür. Aprel ayında çiçəkləyir. Meyvələr dəyirmi ovalşəkillidir, uzunluğu 1-1,5 mm, üzəri qısa əmziklərə oxşar çıxıntılarla örtülüdür, oktyabr ayında yetişir.

## Ekologiyası
Duza və istiyə davamlı bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz, Kür-Araz ovalığı və Naxçıvanda təpəli şoranlıqlarda və şorlaşmış yerlərdə, səhra və yarımsəhralarda təsadüf edilir və seyrəlmiş təmiz cəngəlliklər əmələ gətirir. Abşeronda dənizkənarı ərazilərdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yanacaqda istifadə olunur. Bəzi heyvanlar tərəfindən yeyilir. Tərkibində az miqdarda alkaloidli maddələr vardır. Bu bitkinin yaşıl sabunla qarışığı insektisid xüsusiyyətlərinə malikdir. Yaşıllaşdırmada istifadə olunmur.
                                                        
## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zaysan saksaulu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qazaxıstan və Orta Asiyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Gövdəsi çox qalın, budaqlı, tünd-boz qabıqlı, açıq-boz çalarlı koldur. Birillik yaşıl budaqları silindrik, sulu təhər, təxminən qara nüvəlidir. Yarpaqları üzbəüz çıxıntılı, küt və ya iti, qoltuqlarda qısa tükcüklüdür. Çiçəkləri çox xırda tək, pulcuqşəkillidir. Çiçəkaltlığı yarpaqların qoltuqlarında qısa budaqlarda yerləşir. Çiçəkyanlığının yarpaqları yumurtavari, şəffaf və ya qıvrım tükcüklüdür. Aprel-mayda çiçəkləyir. Meyvəsinin diametri təxminən 0,25 sm, üstü batıqdır.

## Ekologiyası
Quraqlığa davamlıdır, gilli, zəif şoran torpaqlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda, Qobustanda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Zəhərli bitkidir.

## İstinadlar

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Modinos Kiprə qarşı

**Modinos Kiprə qarşı** — *(16 EHRR 485 (25 mart 1993))* Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 8-ci maddəsi ilə əlaqədar Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş qərar.

## Faktlar
İş 1987-ci ildə, *Apeleftherotiko Kinima Omofilofilon Kiprou (AKOK)* və ya "Kipr Gey Azadlıq Hərəkatı"nın əsasını qoymuş gey hüquqlarının müdafiəçisi Aleksandros Modinos tərəfindən qaldırılmışdır. Eyni zamanda öz həmcinsi ilə cinsi əlaqəyə daxil olan iddiaçı bəzi homoseksual hərəkətlərə görə cinayət məsuliyyətini nəzərdə tutan Kipr Cinayət Məcəlləsinin 171-ci maddəsinin qüvvədə olması səbəbi ilə böyük gərginlik, narahatlıq və təqib qorxusu ilə yaşadığını bildirmişdir.

## Qərar
Məhkəmə 8 səs lehinə, 1 səs əleyhinə olmaqla belə qərara gəlmişdir ki, qadağanın mövcudluğu ərizəçinin şəxsi həyatına birbaşa və davamlı olaraq təsir etmiş, nəticə etibarilə ərizəçinin şəxsi həyatına hörmət hüququna müdaxilə olunmuşdur. Beləliklə, bu işdə 8-ci maddənin pozuntusu baş verib; ərizəçinin çəkdiyi məhkəmə xərcləri ona qaytarılmalı, eləcə də Strasburqda işin dinlənilməsi ilə bağlı çəkdiyi xərclər ona tam məbləğdə ödənilməlidir.

## Əhəmiyyəti
Məhkəmə bu qərarı ilə təsdiq edir ki, homoseksual münasibətlər 8-ci maddə çərçivəsində müdafiə olunur. Bu münasibətləri qadağan edən qanun ərizəçiyə tətbiq olunmasa da, qadağanın açıq-aşkar dəstəklənməsi və təqib olunma riski (dövlət ittihamı və ya xüsusi ittiham əsasında) və digər zərərverici hüquqi hərəkətlər ərizəçinin şəxsi həyatının toxunulmazlığı hüququnun pozulduğunu hesab etmək üçün kifayətdir.

## Ziddiyyətli məqamlar
Məhkəmə belə bir məsələ barəsində öz fikrini ifadə etmədi ki, ərizəçi yəqin ki, öz hərəkatının baxışlarını təbliğ etməkdə heç nə ilə məhdudlaşdırılmayan azadlığa malikdir; baxmayaraq ki, bu hal xüsusi rəyini bildirmiş hakim Pikisdə ərizəçinin həqiqətən şəxsi həyatına mümkün müdaxilə ilə bağlı qorxu hissi keçirdiyinə qarşı şübhə doğurdu, lakin bunu hər hansı qərəzlilik riskinin olmadığını təsdiq edən sübut hesab etmək çətin ki mümkün olsun.

## Ədəbiyyat
* Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi: Konvensiyanın 8 və 14-cü maddələri üzrə məhkəmə təcrübəsi. Bakı, Qanun nəşriyyatı, 2005-ci il, 456 səh.

## İstinadlar
Çin püstəsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Çin püstəsi təbii olaraq, təpə və dağ meşələrdə, daşlı torpaqlarda, dəniz səviyyəsindən 100-3600 metrə hündürlükdə olan ərazilərində böyüyür. Onu Qitə Çini (ən şimali və ən qərbi hissələrindən istisnası ilə) və Tayvanda tapmaq olar.

## Botaniki xarakteristikası
İkievli bitkidir. 5 m hündürlüyündə həmişəyaşıl, enli çətirli ağac və ya koldur. Gövdəsinin qabığı tünd rənglidir. Yarpaqları növbəli, cütlələkvaridir. Yaşılımtıl çiçəkləri xırda, sıx salxımşəkilli çiçək qrupuna toplanmışdır. Meyvələri 4–5 mm uzunluğunda çəyirdəkmeyvədir, ucu itidir. Abşeronda oktyabr-noyabr aylarında çiçəkləyir, meyvələri aprel-may aylarında yetişir. Toxumla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Şaxtaya davamsızdır, Abşeronun sərt şaxtalarında yerüstü hissəsi məhv olur, aprel-may aylarında yenidən bərpa olunur.

## Azərbaycanda yayılması
Mərdəkan dendrarisində 2009-cu ildə introduksiya olunmuşdur. Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Abşeronda dekorativ bitki kimi yaşıllaşdırmada istifadə edilir. Erkək ağacdan qatran alınır. Mastikada 90%-dək rezin, qatran turşuları və 1-3% efir yağı vardır. Efir yağında pinen vardır ki, ondan diş plomblarının hazırlanmasında və yara sağaldan vasitə kimi həlimindən istifadə edilir.

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Beqlevi

**Beqlevi** — Kutaisi quberniyasının Şorapan qəzasında (indi Zestafon rayonunda) kənd adı.

## Toponimkası
Beqlevi — Kutaisi quberniyasının Şorapan qəzasında (indi Zestafon rayonunda) kənd adı. Beqli adından və qədim türk dillərində eb "dayanacaq", "düşərgə", "oba" sözündən və gürcücə yazılışda sonuna əlavə olunmuş "i" adlıq hal şəkilçisindən ibarətdir. Ermənistanda Abaevi, Alpevi, Aydınev, Gürcüstanda Kulevi və b. toponimlərdə qədim türk mənşəli ev "düşərgə" sözü vardır. Albaniyada erkən orta əsrlərdə Tatev monastırının (Zəngəzurda) adında da "eb" sözü iştirak edir. Qafqazın toponimiyasında Beqle, Beqli formalarındadır. XIX əsrdə İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında Beqludağ , Şimali Qafqazda Dağıstan əyalətinin Dargin dairəsində Beqala-Moxi ("Beqlidağ" deməkdir), Batumi dairəsində Beqleti, Borçalı qəzasında Böyük Beqlər (Bəylər) və Kiçik Beqlər (Bəylər), Azərbaycanda Şamaxı rayonunda Bəklə, Ərəş qəzasında Bəklər, Şəki qəzasında Beklə kənd adları da buraya aiddir. Toponimin iki izahı mümkündür.

Borçalı elinin Beqlik qolunun adını əks etdirir. Türk dillərində beklə "möhkəmləndirilmiş yer" , "qala", "qüvvətləndirilmiş" sözündəndir. Bu etnonim toponimlərdə təhrifə uğramış formada həm də "Bıqlı" kimidir. XIX əsrdə Qars əyalətində Beqli Əhməd və Beqlu Saraclu kənd adları da vardır. Anadolu yarımadasında bir qala Biqa adlanır. Musa Kalankatlının "Alban tarixi" əsərində Albaniyada bir məntəqənin Beqli adlanması qeyd olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçid
www.google.az/search
Arşa

**Arşa** Tiflis quberniyasının Duşet qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
Arşa- Tiflis quberniyasının Duşet qəzasında kənd adı. Azərbaycanda Quba qəzasında Arşalı (yenə orada) və Dağıstanın Darqin dairəsində Arşi, Şimali Qafqazın Ter əyalətinin Sunca dairəsində Arşiti (yenə orada) kənd adları ilə eynidir. Türk mənşəli Arşa tayfasının adındandır. 

## İstinadlar

## Xarici keçid
lib.az/maps
Heydər Abbasi

**Heydər Abbasi** (; ) — daha çox öz təxəllüsü ilə tanınır - *Barışmaz* (farsca: باریشماز) - İran azərbaycanlılarından olan şair, yazıçı, tərcüməçi və Azərbaycan ədəbiyyatı tənqidçisi.

## Həyatı
Heydər Abbasi 1943-cü ildə Şərqi Azərbaycan ostanının Marağada şəhərində anadan olmuşdur.

2017-ci ilin dekabr ayının 7-də Marağa şəhərinin Əbdülqadir Marağalı adına Mədəniyyət və İncəsənət Kompleksində Heydər Abbasi üçün yaradıcılıq gecəsi keçirilmişdir. Mərasimdə Cənubi Azərbaycanın tanınmış şairləri, o cümlədən Kərimi Marağalı, Nadir İlahi, Vədud Dusti və daha bir neçə şair də iştirak etmişdir.

## Təhsili
Təbriz Universitetində ingilis dili üzrə bakalavr təhsili almışdır. Tehran şəhərində isə magistr pilləsində təhsil almışdır.

## Yaradıcılığı
45 ədəbi əsəri vardır. 
Heydər Abbasi ədəbi yaradıcılıq və ədəbi tənqidçiliklə yanaşı tərcüməçiliklə də məşğuldur. Onun ən yaxşı tərcümə əsərlərinə  Nəhcül-bəlağəni həm ərəb, həm də latın əlifbasında Azərbaycan dilinə tərcüməsini (həmçinin həmin əsərin təfsirini 2 cilddə yazmışdır), Mövlanə Cəlaləddin Ruminin Məsnəvisini həm ərəb, həm də latın əlifbasında (4 cilddə) Azərbaycan dilinə tərcüməsini misal göstərmək olar.

Heykəltaraş, xəttat və rəssam kimi də tanınan ustad Barışmaz türk, ərəb, ingilis, fransız, rus və fars dilllərini mükəmməl bilir. Ən çox Azərbaycan türkcəsində yazıb-yaradan şair 50-dən çox dəyərli əsərin müəllifidir.

Məşhur əsərləri:
**Nəğmə Daği və İstimar*
**Kəbə və qanlı azan*
**Güləndə hərzaman Məşair və şeytan*
**Səs*
**Divarlar*
**Ödümlü Dirək*
**Çağirilmamiş qonaqlar*
**Müxannaslər*
**Val-əsr*
**Dartılmamış dənlər*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Heydər Abbasinin yaradıcılığı barədə Günaz TV-də proqram
Təsviri Sənət Muzeyi (Gent)

**Təsviri sənət muzeyi** (, qıs.*MSK*) — Gent şəhərinin şərq hissəsində sənət muzeyi.

Gent İncəsənət Muzeyi 1798-ci ildə təsis edilən, müasir Belçika ərazisində ilk muzeylərdən biridir . O, orta əsrlərdən XX əsrin əvvəllərinə qədər olan dövrü əhatə edən mənzərəli kolleksiyanın müxtəlifliyi ilə məşhurdur . Muzeydə konfrans zalı, kitabxana və kafe yerləşir.

### Muzeyin ən məşhur eksponatları
* "Müqəddəs İeronim dua edərkən", İeronim Bosx
* "Xaç aparma", İeronim Bosx
* "Covanni Paolo portreti", Tintoretto, 1561
* "Kleptomanın portreti", Teodor Jeriko, 1820


Fayl:Hieronymus_Bosch_012.jpg|İeronim Bosx. Müqəddəs İeronim dua edərkən. Təx. 1505.
Fayl:Hieronymus_Bosch_055.jpg|İeronim Bosx. Xaç aparma. 1490-1500.
Fayl:Théodore Géricault - L'Aliéné.jpg|Teodor Jeriko. Kleptomanın portreti 1820


## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* Muzeyin tarixi
Kolxida bigəvəri

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qərbi Zaqafqaziyada, Krasnodarda, Qaradəniz sahillərində, Tuapsedə, Azərbaycanda, Türkiyədə, Aralıq dənizi sahillərində təbii halda bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik yarımkoldur. Hündürlüyü 45-55 sm-ə çatır. Düz dayanan, çox vaxt sadə gövdələri və budaqları fillokladilərə çevrilmişdir. Yarpağı üçkünc, dərili, oturaq, paralel damarcıqlı və xırdadır. Fillokladiləri sıx yerləşmiş, çox iri, uzunsov və ya uzunsov-lansetvari, uzunluğu 6-9 sm, eni 2-4 sm, ucu biz, bünövrəsi dar, aşağıda üzbəüz, yuxarıda növbəlidir. Çiçəyi xırda (5-6), fillokladininin aşağı tərəfində, küt, lansetvari, xırda çiçəkaltlığının qoltuğunda yerləşir. Giləmeyvələri saplaqda, iri, qırmızı, diametri 8-10 mm, 2 toxumludur. Fillokladiləri forma və ölçülərinə görə dəyişir. Yayın axırlarında onların aşağı tərəfində yerləşən çiçək qrupları inkişaf edir. Çiçəkləri tədricən payızda və qışda açılır, yazda isə meyvələri yetişir. Toxumlarla və vegetativ yolla çoxalır. Zoğ böyüdükcə fillokladilər yaşıllaşır və dərili olur. Sürünən həşəratlarla tozlanır. Tökülmüş meyvələri ilyarım-iki ildən sonra cücərmə qabiliyyətinə malik olur. Toxumların bu cür uzunmüddətli dinclik dövrü artıq tökülmüş meyvədə rüşeymin yavaş inkişafı ilə əlaqədardır.

## Ekologiyası
Əsasən kölgəli yerlərdə, qarışıq və yarpaqlı meşələrdə, şümşad, ağ şam meşələrində kiçik qruplarla rast gəlinir. Bigəvərin ən mezofil növüdür. Kölgəyə davamlı bitkilərdən biridir.

## Azərbaycanda yayılması
Xəzər dənizinin cənub sahillərində geniş yayılmışdır.

## İstifadəsi
Dekorativ bitkidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ətirli drasena

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Afrikanın tropiklərində yayılıb.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 150-250 sm-dir. Düz gövdəli bitki olub, qalın, oduncaqlaşmış, əsasən budaqlanan və yarpaqlarla sıx örtülmüş çoxillik bitkidir. Yarpağının uzunluğu 50 sm, eni 5 sm, kənarları ağ zolaqlıdır. Salxımşəkilli qoltuq çiçək qruplarına yığılmışdır; üstdən tünd-qırmızı, içərisi ağdır, xoşagəlməz qoxusu vardır. Meyvəsi narıncı giləmeyvədir. Uc qələmləri və uzunluğu təxminən 10 sm olan gövdənin hissələri ilə çoxaldılır.

## Ekologiyası
Parlaq, düz günəş şüalarından qorunmalıdır. Rütubətsevəndir. Çimli, çürüntülü, torflu, qumlu torpaq qarışığında yaxşı bitir. Unlu qurd və kök böcəyi xəstəliklərinə yoluxur.

## Azərbaycanda yayılması
Mərdəkan dendrarisində 2003-cü ildə introduksiya olunmuşdur. Respublikanın bir çox rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Şəhər yaşıllaşdırmasında, bəzək memarlığında geniş istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Analoq siqnal

**Analoq siqnal** — siqnalın zamanla dəyişən özəlliyinin başqa bir zaman dəyişkən miqdarıdır yəni zamanın dəyişməsinə uyğun olaraq hər hansı bir daimi siqnal. Misal üçün bir analoq səs siqnalında, siqnalın ani gərginliyi səs dalğalarının təzyiqi ilə davamlı olaraq dəyişir. Bu daimi miqdarın, sadəcə limitli sayda dəyərdən birini ala bilən bir ayrı dəyərlər sırasının təmsili olduğu rəqəmsal siqnaldan fərqlidir. Analoq siqnal termini ümumiyyətlə elektrik siqnalları ifadə edir; bununla birlikdə mexaniki, pnevmatik, hidravlik, insan səsi və digər sistemlər də analoq siqnallarla göndərilə bilər və ya düşünülə bilər. 

## Haqqında
Analoq siqnal siqnalın məlumatını ötürmək üçün mühitin bəzi özəlliklərini istifadə edə bilər. Misal üçün bir aneroid barometri, təzyiq məlumatını göndərmək üçün siqnal olaraq dönən mövqeyə istifadə edilir. Bir elektrik siqnalında, siqnalın gərginliyi, cərəyanı və ya tezliyi məlumatı təmsil edəcək şəkildə dəyişdirilə bilər.

## Xarakteristikaları

Hər hansı məlumat analoq siqnalları ilə ötürülə bilər; ümumiyyətlə belə bir siqnal, səs, işıq, istilik, mövqe və ya təzyiq kimi fiziki hadisələrdəki dəyişiklər ölçülən bir cavabdır. Fiziki dəyişən bir çevirici tərəfindən bir analoq siqnala çevrilir. Misal üçün, bir mikrofonun diafraqmasına toxunan səs elektromaqnit miqrafondakı bir bobin tərəfindən istehsal edilən axında və  kondensator mikrafon tərəfindən istehsal edilən edilən gərginlikdə qarşılıq gələn dalğalanması səbəbləridir. Gərginlik və ya cəryan səsin “analoqu” olduğu deyilir.

analog siqnal, rabitə kanalları və siqnal emal əməliyyatları tərəfindən başladılan elektron gurultu və distorsiyona məruz qalar, bu siqnal-küy nisbətini (SNR) mərhələli olaraq poza bilər. Əksinə, rəqəmsal siqnallar son dərəcə qətidir. Bir analoq siqnalın rəqəmsal forma çevrilməsi, səs-küy döşəməsini təyin siqnala kvantlama xətası deyilən sabit bir aşağı səviyyəli səs-küyü ortaya çıxarar, ancaq bir dəfə rəqəmsal şəkildə siqnal, ümumi olaraq əlavə gurultu və ya pozulma olmadan işlənə bilər və ya göndərilə bilər. Analoji sistemlərdə belə bir təhrifin meydana gəldiyi zaman təsbit edilməsi çətindir. Ancaq rəqəmsal sistemlərdə təhrif yalnız təsbit edilə bilməz, həm də düzəldilə bilər.

### Dezavantajı

Analoq siqnalların rəqəmsal siqnallarla müqayisədə ən ciddi dezavantajı nəticəsiz ötürülmələrin hər zaman istənilməyən dəyişikliklərdən ibarət olmasıdır. Siqnal kopyalandığında, çatdırıldığında və ya törədildikdə, siqnal yolunda ortaya çıxan qaçınılmaz təhriflər, siqnal-təhrif nisbətini, həddindən artıq vəziyyətlərdə siqnalların öhdəsindən gələnə qədər, pilləli olaraq və dönməz olaraq parçalara ayıracaq. Gürültü ses sinyallerinde "kar", intermodülasyon bozukluğunda ya da video siqnallarına "kar" olaraq gösterilebilir. Siqnalın gurultusunu ayırd etmək üçün etibarlı bir üsul olmadığından, istehsal itkisinin geri dönüşü yoxdur, çünki siqnalın zəiflədilmiş qisimlərini geri qazanmaq üçün siqnalı yüksəltmək, səs-küyü də gücləndirər. Diqqətli siqnallar səs-küy olmadan ötürülə, saxlana və işlənə bilər.

## Həmçinin bax

* Elektronika
* Radio tezliyi

## Xarici keçidlər
* Analoq siqnal nədir?

## İstinadlar
Sadiq Sadıqov

**Sadiq İzzət oğlu Sadıqov** () — Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri.

## Həyatı
Sadiq Sadıqov 1963-cü il tarixində Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. Fəlsəfə elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur. Evlidir, iki uşaq atasıdır.

## Təhsili
O, 1980-ci ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinə daxil olaraq 1985-ci ildə həmin universitetin Fəlsəfə fakültəsini bitirmişdir.

1992–1997-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasının Hüquq fakültəsində təhsil almışdır.

## Əmək fəaliyyəti
1985–1990-cı illərdə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun Sumqayıt filialında əvvəl asistent, daha sonra Komsomol Komitəsinin katibi vəzifəsində işləmişdir.

1990–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Orqanlarında çalışmışdır.

2003–2015-ci illərdə "Barmek Azərbaycan Elektrik Şəbəkəsi" MMC-nin IV-Enerji Satış Regional İdarəsində əhali üzrə rəis müavini və "Bakıelektrikşəbəkə" Açıq Səhmdar Cəmiyyətində idarə rəisi, texniki direktor və İdarə Heyəti sədrinin birinci müavini vəzifələrində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14.10.2015-ci il tarixli 1449 nömrəli Sərəncamı ilə "Azərişıq" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20.06.2016-cı il tarixli 2230 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi direktorunun müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 05.03.2018-ci il tarixli 3754 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10.04.2017-ci il tarixli 2805 nömrəli Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Ölkə başçısının 19 sentyabr 2018-ci il tarixli müvafiq Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri təyin edilmişdir.

## Xarici keçidlər
*  İnşaat işçilərinin "Tərəqqi" medalı 
* Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi

## İstinadlar
# S.İ.Sadıqovun Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin İdarə heyətinin sədri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
# S.İ.Sadıqovun Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin İdarə heyətinin sədr müavini təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
# Sadiq İzzət oğlu Sadıqov "Azərişıq" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti sədrinin birinci müavini təyin edilib
Rəsul (Uçalı)

**Rəsul** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd İmanqol kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Şaran): 15&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (İmanqol): 10&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Şatrım stansiyası): 27&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (99 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Təyyarənin uçuşa nəzarət səthləri

**Aviasiya uçuşu nəzarət səthləri** − pilota təyyarəni tənzimləməyə və nəzarət etməyə imkan verən aerodinamik qurğulardır. Uçuşa nəzarət səthinin inkişafı təyyarənin inkişafında kritik bir addım idi. Sabit qanadlı təyyarə dizaynında erkən səylər təyyarəni yerdən çıxarmaq üçün kifayət qədər qaldırıcı qüvvə yaratmağa müvəffəq oldu, ancaq təyyarələr uçduqdan sonra onları idarə etmək mümkün olmurdu. Effektiv uçuş nəzarətinin inkişafı sabit uçuşa imkan verən şeydir.

Bu məqalə konvensional dizaynın sabit qanadlı təyyarəsində istifadə olunan nəzarət səthlərini təsvir edir. Digər sabit təyyarə konfiqurasiyaları müxtəlif nəzarət səthlərindən istifadə edə bilər, amma əsas prinsiplər qalır. Döner qanad təyyarələri (vertolyotlar) üçün idarəetmə (stick və rudder) üç fırlanma oxu ilə eyni hərəkətləri yerinə yetirir, lakin dönən uçuş nəzarətini (əsas rotor disk və quyruq rotor diskini) tamamilə fərqli şəkildə idarə edir.

## İnkişafı
Rayt qardaşlar, ilk pratik nəzarət səthlərininin inkişafında böyük rolları olmuşdur. Modern idarəetmə səthlərindən fərqli olaraq qanad bükümü istifadə etdilər . Rayt patentini qəbuletmə cəhdində, Glenn Curtiss, Birleşmiş Krallıq'da təxminən 40 il əvvəl patentli olan idarəetmə səthlərini ilə eyni tipdə idilər.

### Hərəkət oxları
Təyyarə havaya qalxan zaman üç ox üzrə hərəkət edir, bu oxlar bir birinə perpendikulyardır və təyyarənin qravitasiya mərkəzində kəsişirlər. Pilot təyyarənin poziziyasini və istiqamətini idarə etmək üçün təyyarəni onun qravitasiyasında kəsişən oxları üzrə hərəkət etdirməlidir.

### Uzununa ox
Uzununa ox təyyarənin burun hissəsindən quyruğuna uzanan oxdur. Təyyarənin bu ox ətrafında frlanması ilə yaranan hərəkətə dönmə hərəkəti()deyilir. Bu ox üzərində bucaq dəyişməsi isə donərkən yana aşma() deyilir. Pilot təyyarənin dönərkən yana aşma bucağını dəyişmək üçün qanadlardan birinin qaldırıcı qüvvəsini artırır və digər qanadda isə azaldır. Qanadlar arasında yaranan bu qaldırıcı qüvvə fərqi də təyyarənin uzununa ox ətrafında hərəkət etməsinə şərait yaradır. Eleronlar dönərkən yan aşma hərəkətinin yaradan əsas amildir. Quyruq arxalığı da bu hərəkətə təsir edən amillərdəndir.

## İstinadlar
Səymək (Uçalı)

**Içmanqol** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Uçalı kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 17&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Uçalı): 9&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Uçalı stansiyası): 10&nbsp;km.
## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Azərbaycan türbələrinin siyahısı

**Azərbaycan türbələrinin siyahısı** – müxtəlif dövrlərdə vacib şəxslər (zadəganlar, müqəddəslər, şairlər və s.) üçün inşa edilmiş türbələrin siyahısı.
## Siyahı
### Dövlət adamları və onların ailələri

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* Aşurbəyli S. Şirvanşahlar dövləti (VI –XVI əsrlər). Avrasiya press, Bakı 2006.
Kominotto

**Kominotto** (, ) — Malta arxipelaqına daxil olan kiçik ada. Aralıq dənizinin suları ilə əhatələnir. Qozo və Komino adaları arasında, ikinci adadan 100 m aralıda qərarlaşır. Ümumi sahəsi 0,25&nbsp;km²-dir.

Kominotto və Komino adaları arasında Mavi laqun () yerləşir.

## İstinadlar
Panzer I

**Panzerkampfwagen** (qısaldılmış: ***Pz. Kpfw. I***) və ya **Panzer I** — 1930-cu illərdə alman yüngül tankı.

## Tarixi
Birinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra ilk alman seriyalı tankı olan Pz. Kpfw. I 1930–1934-cü illərdə Krupp və Daimler-Benz şirkətləri tərəfindən hazırlanmışdır. 1934-cü ildən 1937-ci ilədək ümumilikdə bu tip 1574 tank istehsal edilmişdir. 1930-cu illərin ikinci yarısında Pz. Kpfw. I yeni yaradılmış alman zirehli qüvvələrin əsasını təşkil etmiş və 1937-ci ilə qədər daha qabaqcıl tankların kütləvi istehsalı başlandıqda da bu rolda qalmışdır. Tankın ilk müharibə istifadəsi 1936-cı ildə İspaniyada vətəndaş müharibəsi zamanı baş vermişdir, sonralar tank İkinci Dünya müharibəsinin ilkin mərhələsində alman əsgərləri tərəfindən geniş şəkildə istifadə olunurdu. Pz. Kpfw. I tankı 1941–1942-ci illərdə tamamilə daha müasir tanklar əvəz edilmiş və həddindən artıq köhnəlmə səbəbiylə silahsızlaşdırılmış, müharibənin sonuna qədər yalnız təlim maşını kimi istifadə edilmışdir. Vermaxtdan başqa əsasən kiçik miqdarda, bu tip tanklar 1940-cı illərin sonlarına qədər İspaniya da daxil olmaqla bir sıra digər ölkələrə istehsal edilmişdir.

## Ədəbiyyat

### Rus dilində
* *А. Кощавцев, М. Князев.* Лёгкий танк Panzer I / М. Барятинский. — М.: Моделист-конструктор, 2000. — 32 с. — (Бронеколлекция № 2 (29) / 2000). — 3800 экз.
* *Тарас Д. А.* Легкий танк Pz. I. История. Конструкция. Вооружение. Боевое применение. — М.: АСТ, 2002. — 48 с.
* *А. Н. Ардашев, С. Л. Федосеев.* Огнемётные танки Второй мировой войны / М. Б. Барятинский. — М.: Моделист-конструктор, 2005. — 62 с. — (Бронеколлекция, спецвыпуск № 2 (8) / 2005). — 1500 экз.
* *Ф. Я. Лернер.* Сражение в Скандинавии (операции на территории Дании и Норвегии в апреле—июне 1940 года) / И. Мощанский. — М.: Техника — молодёжи, 2005. — 56 с. — (Танкомастер № 5 / 2005). — 3500 экз.
* *М. Коломиец, М. Макаров.* Прелюдия к "Барбароссе". — М.: Стратегия КМ, 2001. — 78 с. — (Фронтовая иллюстрация № 4 / 2001).

### İngilis dilində
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Franco, Lucas M. (2006). "El Tanque de la Guerra Civil Española" in *Historia de la Iberia Vieja* , No. 13. ISSN 1699–7913.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 

## İstinadlar
Mir Fəttah Marağayi

**Mir Fəttah Marağayi ** () — XVIII əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı

## Yaradıcılığı

## Kitabları
*"Riyazül-fütuh" məsnəvi
*"Saqinamə" adlı məsnəvi

## İstinadlar
Skeleton Knight in Another World

***Skeleton Knight in Another World*** () və ya Yaponiyada tanınan adı ilə  – KeG-in rəssamlığı ilə Ennki Hakari tərəfindən yazılan ranobe seriyası. Alternativ kainata skelet cəngavər kimi düşən videooyunçudan bəhs edir. Hakari ranobeni Shōsetsuka ni Narō saytı vasitəsilə yayımlamağa başlamışdır. Overlap 2015-ci ilin oktyabrında ranobeni nəşr etməyə başlamışdır. İndiyə qədər 10 cildi buraxılmışdır.

Akira Savanonun rəssamlığı ilə manqa adaptasiyası da istehsal olunmuşdur. Seven Seas Entertainment həm ranobeni, həm manqanı Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırmışdır.

## Məzmun
Oyunun baş qəhrəmanı yapon videooyunçudur. Bir gün videooyun oynayarkən yatıb qalır və oyananda özünü fentezi tərzində oyun dünyasına Ark Raratoya adlı skelet kimi düşdüyünü görür. Güclü silahlarla və zirehlə təchiz olunmuş Ark sakit həyat tərzi arzulayır, amma yolu elf döyüşçüləri ilə kəsişir və təhlükə və macəra ilə dolu səyahəti başlayır.

## Media
### Roman
Ennki Hakari ranobeni əvvəlcə 19 oktyabr 2014-cü ildə Shōsetsuka ni Narō saytında veb-roman şəklində yayımlamağa başlamışdır. 25 iyun 2015-ci ildə Overlap tərəfindən KeG-in rəssamlığı ilə ranobenin ilk cildi buraxılmışdır. İndiyə kimi 10 cildi nəşr olunmuşdur.

Seven Seas Entertainment ranobeni Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırmışdır. Şimali Amerikada ilk cild 11 iyun 2019-cu ildə buraxılacaq.

### Manqa
10 fevral 2017-ci ildə Akira Savanonun rəssamlığı ilə Overlap nəşriyyatının "Comic Gardo" saytında manqa adaptasiyası yayımlanmağa başlamışdır. İndiyə qədər 13 cildi buraxılmışdır.

Seven Seas Entertainment ranobeni Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırmışdır. Şimali Amerikada ilk cild 9 iyul 2019-cu ildə buraxılacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Shōsetsuka ni Narō-da
Marağayi

**Marağayi** — təxəllüs.

; Bu təxəllüsü olan tanınmışlar

* Əhməd Tantarani Marağayi
* Əbdülqadir Marağayi XIV əsr musiqiçi alim
* Mirzə Əbülqasim Marağayi
* Əbülhəsən Marağayi
* Mir Fəttah Marağayi
* Hacı Zeynalabdin Marağayi
* Məhəmməd Said Marağayi
* Rəhmətulla Müqəddəm Marağayi
* Məhəmmədhəsən xan Marağayi
* Hüseyn Dəxil Marağayi
* Əşrəf Marağayi
* Kərim Marağayi
Süyündük (Uçalı)

**Süyündük** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd İlçəqol kənd şurasının tərkibindədir.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 86 km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ustinəu stansiyası): 6 km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (95 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əşrəf Marağayi

**Əşrəf Marağayi ** — XV əsr Azərbaycan şairi

## Yaradıcılığı
Kitabxananın kataloq tərtibatçısı Q.Ete göstərir ki, burada olan nəzirə nüsxələrindən biri heç bir kitabxanada yoxdur. Bu Cəmalinin “Xəmsə”si kimi qeyd olunur. İndiyə qədər Nizaminin “Xəmsə”sinə ilk tam həcmli nəzirəni Əşrəf Marağayinin yazdığı məlum idi. Lakin tədqiqat göstərir ki, Ə.Marağayinin ilk poeması “Mənhəc əl–əbrar” 1428-ci ildə, Cəmali Təbrizinin II, III, IV poemaları isə bu tarixdən daha əvvəl, 1402-1427-ci illərdə qələmə alınmışdır. Buradakı nəzirələr aşağıdakı kimi qruplaşır:
“Sirlər xəzinəsi”nə, “Töhvətül – əbrar”; “Xosrov və Şirin”ə – “Mehr – o Nigar”; “Leyli və Məcnun”a – “Məhzun – o Məhbub”; “Yeddi gözəl”ə – “Həft – o urəng”; “İsgəndərnamə” – yə isə eyni adlı “İsgəndərnamə” uyğun gəlir.

## Əsərləri
* “Eşqnamə”
* “Yeddi mələk” və 
* “Səddi. İskəndər”
* "Divan"

## İstinadlar
Der Werwolf: The Annals of Veight

***Der Werwolf: The Annals of Veight*** () və ya Yaponiyada tanınan adı ilə  – Nishieda-nın rəssamlığı ilə Hyougetsu tərəfindən yazılan ranobe seriyası. Alternativ kainata qurd adam kimi dirilən Veyt adlı personajdan bəhs edir. Hyougetsu ranobeni Shōsetsuka ni Narō saytı vasitəsilə yayımlamağa başlamışdır. Earth Star Entertainment 2015-ci ilin noyabrında ranobeni nəşr etməyə başlamışdır. İndiyə qədər 7 cildi buraxılmışdır.

Bundan əlavə, iki manqa adaptasiyası istehsal olunmuşdur. J-Novel Club ranobeni ingilis dilinə tərcümə edərək saytında yayımlamışdır.

## Məzmun
Qurd adam kimi yenidən dirilən Veyt Demon lordunun üçüncü alayına vitse-komandir titulu ilə komandanlıq edir. Ryunheyt adlı ticarət mərkəzini işğal etdikdən sonra Veyt demon və insan əhalisinə malik bir şəhərin idarəetməsindəki çətinliklər barədə eşidir. Növlərarası başadüşməyə malik olan Veyt sülh tərəfdarıdır və günlərini zorakı demonları və distruptiv insanları sakitləşdirib sakitçilik və sülh əldə etməyə sərf edir.

## Media
### Roman
Hyougetsu ranobeni əvvəlcə 22 iyul 2015-ci ildə Shōsetsuka ni Narō saytında veb-roman şəklində yayımlamağa başlamışdır. 14 noyabr 2015-ci ildə Earth Star Entertainment tərəfindən Nishieda-nın rəssamlığı ilə ranobenin ilk cildi buraxılmışdır. İndiyə kimi 7 cildi nəşr olunmuşdur.

J-Novel Club ranobeni ingilis dilinə tərcümə edərək öz saytında yayımlamışdır.

### Manqa

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Shōsetsuka ni Narō-da
Urməvi

**Urməvi** — təxəllüs.

;Bu təxəllüsü olan tanınmışlar
* Səfiəddin Urməvi
* Mahmud Urməvi
* Siracəddin Urməvi
* Əbu Nəcib Urməvi
* Əbu Bəkr Məhəmməd Urməvi
* Əbu Səid Urməvi
* Tacəddin Məhəmməd Urməvi
* Əbubəkr Urməvi
* Şeyx Məsiha Urməvi
Cin Hekmen

**Cin Hekmen ** (;  ) — iki Oskar mükafatlı ABŞ aktyoru.

## Həyatı
1970-ci ildə göstərilən   adlı filmdəki roluyla tanınmış və bu filmin ardından Hollywooddaki filmlərdə yer almışdır. 5 dəfə isə Oskar mükafatına namizəd olmuşdur. 2004-cü ildə film karyerasını nöqtələmiş və o gündən bu günə kitab yazmaqla başlamışdır. THe French Connection I və II filmləri ilə məşhurlaşmış Cin Hekmen , 1974-cü ildə rejissor  Frensis Ford Koppola'nın  adlı filmdə də mükəmməl performans sərgiləmişdir. Rejissor Robert Bentonun 1998-ci ildə çəkdiyi  filmində Paul Nyumen və Ceyms Qarner kimi aktyorlarla işləmişdir. Rejissor   Clint Eastwood  ilədə müvəffəqiyyətli filmləri olmuşdur. (1998 Absolute Power  , 1992 Unforgiven )

## Filmoqrafiyası

## Xarici keçidlər
IMDb'də Gene Hackman
Havana aktı (1940)

Havana aktı(1940) (Amerika kontingentində Avropa mülklərinin statusu haqqında) - İkinci dünya müharibəsi şəraitində Amerikadakı Avropa müstəmləkələrinin vəziyyətini tənzimləyən sənəd. 

1940-cı il 21-30 iyul tarixlərində Havanada Amerika dövlətlərinin xarici işlər nazirlərinin İkinci məşvərət müşavirəsinin gedişində, 29 iyulda imzalanmışdır. Havana aktı Amerikadakı ingilis (həmçinin digər Avropa ölkələrinin) mülklərinin faşist Almaniyası tərəfindən işğalı təhlükəsi ilə əlaqədar Amerika Birləşmiş Ştatlarının təklifi ilə müzakirə olunmuş və qəbul edilmişdir.

1940-cı il Havana aktında qeyd olunurdu ki, Amerika kontingentindəki Avropa mülkləri üçün təhlükə yaranarsa, "istənilən Amerika ölkəsi bu mülklərin müdafiəsini tələb etmək"hüququna malikdır, sonra isə bu mülklərin idarəçiliyi məsələsinə baxıla bilər.

Havana aktı Amerika Birləşmiş Ştatlarına Amerikadakı Avropa mülklərinə münasibətdə birtərəfli qaydada hərəkət etmək imkanı verirdi.

## Mənbə
* *Гонионский С. А.* «Латинская Америка и США. 1939—1959 годы», Москва 1960.
## Xarici keçid
*Documents of the conference
*The Oxford Companion to World War II on the Conference ''encyclopedia.com''
Avstriya Silahlı Qüvvələri

Avstriya silahlı qüvvələrinin (SQ) ümumi sayı təqribən 54,5 min nəfərdir (2005); quru qoşunlarından (QQ) və hərbi-hava qüvvələrindən (HHQ) ibarətdir. SQ-in ali baş komandanı prezidentdir. Sülh şəraitində orduya müdafiə naziri (mülki şəxs) rəhbərlik edir. Müdafiə nazirinin və ölkə hökumətinin baş hərbi müşaviri baş qərargah rəisidir (peşəkar hərbçi). Avstriyanın SQ-i dinc şəraitdə toplantı və təlim keçirən nizami qoşundan və milis dəstələrindən ibarətdir. SQ-in döyüş tərkibinə QQ-nın, HHQ-nın komandanlıqlarının qərargahları, federal ərazilərin və Vyana şəhərinin komandanlıqları, həmçinin mərkəzə tabe olan idarə və hissələr daxildir.  

## İstinadlar