open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meşə ilə örtülü ərazilərin miqyası

**Meşə ilə örtülü ərazilərin miqyası**— meşə salma və bərpa tədbirləri.
## Haqqında
Meşələrin mühafizəsi və artırılması sahəsində meşəsalma və meşəbərpa tədbirlərinin ilbəil intensivləşdirilməsi hesabına son on ildə meşə ilə örtülü ərazilərin sahəsi 1 milyon hektarı keçmiş və ölkə ərazisinin 11,4 faizindən 12 faizinədək artmışdır.  

Meşələrdə qanunsuz ağac tədarükü və digər meşə qırılması ilə əlaqədar fəaliyyətin qarşısını almaq üçün həyata keçirilən ardıcıl tədbirlər nəticəsində qanunsuz ağac kəsilməsi halları ilbəil azalmışdır.

Meşə ilə örtülü ərazilərin miqyasının artırılması istiqamətində son 2001-dən – 2018-ci ilə dək il ərzində 164 854 ha sahədə meşəbərpa tədbirləri aparılmışdır ki, bununda 56080 hektarı meşə əkini və səpini işləridir.

Bu müddətdə cəmi 108827 ha sahə, o cümlədən meşə əkini və səpinindən 35117 hektarı  cavan ağaclıqların yetişdirib qiymətli meşə ağaclıqlar kateqoriyasına keçirilmişdir.

Toxumluq sahələrdən  59287 kq toxum tədarük edilmişdir. Bu müddət ərzində meşə və meyvə cinslərindən 488,7 milyon ədəd əkin materialları yetişdirilmişdir.

Yardımçı təsərrüfat sahəsi üzrə 2003-2017-ci illər ərzində 12258,48 ton təbii ot, 316,5 ton taxıl, 693,22 ton cır meyvə və giləmeyvələr, 140,99 ton sitrus meyvələr, 491,66 ton bağ meyvələri, 33607 kq əmtəə balı, 570,95 ton qoz meyvəlilər, 454,90 ton bostan tərəvəz və 1440,72 ton nar tədarük edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Meşə sahəsinə görə ölkələrin siyahısı
* Azərbaycan meşələri
* Bitki örtüyü
* Meşə faunası

## İstinadlar
Beynəlxalq konvensiyalar

**Ətraf mühit sahəsində qəbul edilmiş beynəlxalq konvensiyalar** — ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində dövlətlər arasında bağlanan müqavilə, saziş. Beynəlxalq hüquqi sənəddir.

## Azərbaycanın qoşulduğu Beynəlxalq Konvensiyalar
* “Davamlı Üzvi Çirkləndiricilər haqqında” Stokholm Konvensiyası
* Müəyyən zəhərli kimyəvi maddələrin və pestisidlərin beynəlxalq ticarətində əvvəlcədən razılığın verilməsi proseduruna dair Rotterdam Konvensiyası
* “Ətraf mühit ilə bağlı məsələlərdə məlumatın əldə edilməsi, ictimaiyyətin qərar qəbul edilməsində iştirakı və ədalət məhkəməsinin açıq keçirilməsi haqqında” Orxus Konvensiyası
* İqlim Dəyişikliyinə dair Çərçivə Konvensiyasının Kyoto protokolu
* “Səhralaşmaya qarşı mübarizə üzrə” Paris Konvensiyası
* “Sərhəddən keçən su axınlarının və beynəlxalq göllərin mühafizəsi və istifadəsi  üzrə” Helsinki Konvensiyası
* “Sərhəddən keçən su axınlarının və beynəlxalq göllərin mühafizəsi və istifadəsi üzrə” Helsinki Konvensiyasının Su və Sağlamlıq haqqında protokolu
* “Sənaye qəzalarının transsərhəd təsiri haqqında” Konvensiya (Helsinki)
* “İqlim dəyişmələri üzrə”  Çərçivə Konvensiyası
* “Bioloji müxtəliflik haqqında” Rio-de-Jeneyro Konvensiyası
* “Transsərhəd kontekstində ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi haqqında” Espo Konvensiyası
* “Təhlükəli tullantıların sərhədlərarası daşınmasına və kənarlaşdırılmasına nəzarət haqqında” Bazel Konvensiyası
* “Ozon qatını dağıdan maddələr üzrə” Monreal protokolu
* “Ozon qatının mühafizəsi haqqında” Vyana Konvensiyası
* “Avropanın canlı təbiətinin və təbii mühitinin qorunması haqqında” Avropa  Konvensiyası (Bern Konvensiyası)
* “Köçəri vəhşi heyvan növlərinin qorunması üzrə” Bonn Konvensiyası
* “Böyük məsafələrdə havanın transsərhəd çirkləndirilməsi haqqında” Cenevrə Konvensiyası
* “Kökünün kəsilməsi təhlükəsi olan  vəhşi fauna və yabanı flora növlərinin beynəlxalq ticarəti haqqında” Konvensiya (CITES)
* «Dənizin gəmilərdən çirkləndirilməsinin qarşısının alınması haqqında» Beynəlxalq Konvensiya
* “Ümumdünya mədəni və təbii irsinin mühafizəsi haqqında” Paris Konvensiyası.
## Həmçinin bax
* Konvensiya
* Ətraf mühit

## İstinadlar
Məralan (Təbriz)

**Məralan** — Cənubi Azərbaycan bölgəsinin ən böyük şəhəri olan Təbriz şəhərinin cənub-şərqində yerləşən məhəlləsi.

## Haqqında
Məralan məhəlləsi şimaldan Xiyavan məhəlləsi ilə qonşudur. Qərb tərəfdən isə Nobar məhəlləsi ilə həmsərhəddir. Azadi bulvarı Məralan məhəlləsini şimal və cənub hissələrinə bölür. 
## Həmçinin bax
* Cənubi Azərbaycan
* Təbriz şəhəri
* Axını (Təbrizin Məhəlləsi)
* Dəvəçi məhəlləsi
* Xiyavan
* Qara Ağac (Təbriz)
* Gümüşqaya
* Şeşgilan
* Selab məhəlləsi
* Əhrab (Təbriz)

## İstinadlar
Rizalit

**Rizalit və ya rezalit**  - binanın bir hissəsi, binanın ana gövdəsində çıxıntı şəklində olan və  tam hündürlüyü ilə gedən hissəsidir. Bu memarlıq elementləri, binanın mərkəzi hissəsi ilə ümumilikdə simetrik olur  . Orta, yan və künc rizalitləri də vardır .
Rizalit fasadın məkan təşkilinə müxtəliflik gətirir. Yan gövdələrdən fərqli olaraq, binanın əsas həcmi ilə bütünlük təşkil edirlər..

## İstinadlar
Suasson (rayon)

**Suasson** () — Fransanın O-de-Frans regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Ena (departament). Suprefektura — Suasson. Rayon əhalisi 2014-cü ildə 103 840 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 77 nəf / km². Rayon sahəsi — 1351 km².

## Tərkibi
Suason əyalətinin katonları (2015-ci il martın 22-sinə qədər):

* Bren
* Vayi-sür-En
* Vik-sür-En
* Viller-Kotre
* Suason-şimal
* Suason-cənub
* Ulşi-le-Şato

Suason əyalətinin kantonları (2015-ci il 22 martdan sonra):

* Vik-sür-En
* Viller-Kotre
* Suason-1
* Suason-2
* Fer-an-Tardenua

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Strasbur (rayon)

**Strasbur** () — Fransanın Qrand Est regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Aşağı Reyn. Suprefektura — Strasbur. Rayon əhalisi 2013-cı ildə 482&nbsp;384 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 1&nbsp;429 nəf / km². Rayon sahəsi — 337,61&nbsp;km².

## Tarixi
Strasbur rayonu ilk olaraq 1790-cı il martın 4-də Aşağı Reyn departamentinin inzibati mərkəzi olaraq yaradılmışdır.

1919-cu ildə inzibati islahatlar nəticəsində rayon ləğv edildi və iki yeni rayon yaradıldı: Strasbur-Vil və Strasbur-Kampan.

2014-1722 saylı fərman əsasında Strasbur-Vil və Strasbur-Kampan rayonları haqqında qərar qəbul edildi. 2014-cü il 29 dekabrdan-1 yanvar 2015-ci il tarixinə kimi 33 kommuna üçün vahid inzibati mərkəz yaradılaraq yenidən qurulmuşdur. 
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar
Yuxarı Tölümxan (Maku)

**Yuxarı Tölümxan** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 58 nəfər yaşayır (12 ailə).

## İstinadlar
Sent-Etyen (rayon)

**Sent-Etyen** () — Fransanın Ron-Alp regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Luara (departament). Suprefektura — Sent-Etyen. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 413 329 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 397 nəf / km². Rayon sahəsi — 1041 km².

## Kantonlar
* Бур-Аржанталь
* Ла-Гран-Круа
* Пелюссен
* Рив-де-Жье
* Сен-Жене-Малифо
* Сен-Шамон-Нор
* Сен-Шамон-Зюд
* Sen-Ean
* Sent-Etyen-Züd-Vest-1
* Sent-Etyen-Züd-Vest-2
* Sent-Etyen-Züd-Est-1
* Sent-Etyen-Züd-Est-2
* Sent-Etyen-Züd-Est-3
* Sent-Etyen-Nor-Vest-1
* Sent-Etyen-Nor-Vest-2
* Sent-Etyen-Nor-Est-1
* Sent-Etyen-Nor-Est-2
* Firmini
* Şambon-Föjerol

## Kommunlar

* Besse
* Bur-Arjantal
* Bürdin
* Valflöri
* Verann
* Veren
* Villar
* Qre
* Darquar
* Duazye
* Jenyak
* Jonze
* Kolombye
* L’Orm
* L’Etra
* La-Valla-an-Jye
* La-Versann
* La-Qran-Krua
* La-Rikamari
* La-Talodyer
* La-Terrass-sür-Dorle
* La-Tur-an-Jare
* La-Fuyuz
* La-Şapel-Villar
* Le-Bessa
* Le-Şambon-Förjerol
* Sen-Pol-an-Korniyon
* Sen-Priest-an-Jare
* Sen-Pyer-de-Böf
* Sen-Reji-dü-Kuen
* Lorett

* Lüpe
* Makla
* Malleval
* Marl
* Marseno
* Pavezen
* Pelüssen
* Planfua
* Riv-de-Jye
* Roş-la-Molyer
* Ruaze
* Saluar
* Selye
* Sen-Jan-Bonfonn
* Sen-Jene-Ler
* Sen-Jene-Malifo
* Sen-Jozef
* Sen-Jülyen-Molen-Molett
* Sen-Kristo-an-Jare
* Sen-Marten-la-Plen
* Sen-Mişel-sür-Ron
* Sen-Pol-an-Jare
* Sen-Romen-an-Jare
* Sen-Romen-Lez-Atö
* Sen-Sovör-an-Rü
* Sen-Şamon
* Sen-Ean
* Sent-Appolinar
* Sent-Krua-an-Jare
* Sent-Etyen
* Sorbye
* Tarentez

* Tartara
* Teli-la-Komb
* Farne
* Firmini
* Fontane
* Fress
* Şavane
* Şanon
* Şatonöf
* Şuye
* Yunye
* Sen-Romen-an-Jare
* Sen-Romen-Lez-Atö
* Sen-Sovör-an-Rü
* Sen-Şamon
* Sen-Ean
* Sent-Appolinar
* Sent-Krua-an-Jare
* Sent-Etyen
* Sorbye
* Tarentez
* Tartara
* Teli-la-Komb
* Farne
* Firmini
* Fontane
* Fress
* Şavane
* Şanon
* Şatonöf
* Şuye
* Yunye

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Elm (dəqiqləşdirmə)

* Elm
* Elm (qəzet)
* Elm (nəşriyyat) — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasına tabe nəşriyyat.
* Elm (nəşriyyat, SSRİ) — SSRİ-də nəşriyyat.
Dampir boğazı (İndoneziya)

**Dampier boğazı** ()  — İndoneziyanın Qərbi Papua vilayətində, Raja Ampat adaları, Vayqeo və Batanta adalarını ayırır. Boğazın eni 57&nbsp;km-dir.

Boğaz Britaniya səyyahı Uilyam Dampirin şərəfinə adlandırılmışdır.
## İstinadlar
Vitte adası (Yokanqskie adaları)

**Vitte adası** (1822—1894-cü illərdə **Adsız**) — Barens dənizinə daxil olan Svyatoynosski körfəzində yerləşən yaşayışı olmayan ada. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayəti Ostrovnoy dairəsinə daxildir. 
## Yerləşməsi

Yokanqskie adaları qrupuna daxil olan ada. Qrupun cənub-şərqində yerləşir. Ada materikdən 600—900 metr aralıdadır. materikdən Yokanqski noğazı ilə ayrılır. Şimal-şərqdə yerləşən Salnı adasından Malıye Vorota, şimal-qərbdə yerləşən Çayaçiy və Kekur adalarından isə Vitte boğazı ayrılır.

## Təsviri
Yokanqskie adalarının və bütün Murmansk sahillərinin ən böyük adasıdır. Ada 4 uzunluğa və 1,3&nbsp;km enə malikdir. Cənub və cənub-qərb sahilləri əsasən qayalı və sıldırımlıdır. Şimal-qərbi isə hamar sahilllərə sahib olsa da, girintili-çıxıntılıdır. Burada Burnaya, Priboynaya, Severnaya və başqa körfəzlərər vardır.

Ada ərazisinin böyük hissəsini hündürlüyü 72,6 m olan zirvə tutur (adanın maklsimal hündürlüyü), 41,3 m və 50,2 m olan zirvələr tutur. Bu sönmüş vulkanların mərkəzində şirinsulu göllər vardır. Tundra bitki örtüyünə sahibdir. Sahil hissəsində dərinlik 0,6 - 10 metr arasında dəyişir.

adada hec vaxt yaşayış məntəqəsi olmamışdlır. Sovet dönəmində adada 100—120 nəfərdən ibarət zenit-raket qüvvələri yerləşirdi. Adada naviqasiya işarəsi quraşdırılmışdır.

## Tarixi
Ada ilk dəfə 1822-ci ildə Fyodor Litkenin "Novaya Zemlya" briqesində hərəkət edən elmi ekspedisiyası üzvləri tərəfindən xəritəyə salınmışdır. 1894-cü ildə adada olan Rusiya imperiyasının maliyyə naziri Sergey Vittenin şərəfinə adlandırılmışdır.
## İstinadlar
Yeddi adalar

**Yeddi adalar** () — Barens dənizində 7 adadan ibarət olan arxipelaq. Kola yarımadasından bir qədər aralıda,  Xarlovka çayının mənsəbinin qarşı tərəfində yerləşir. Əsas qrup 5 adadan ibarətdir. Onlar materikdən Yeddiada Reydi boğazı ilə ayrılır. Bura Xarlovka, Veşyanka, Böyük və Kiçik Zelensov və kuvşina adaları daxildir. Liski adalarına daxil olan 2 ada isə 8&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Birinci qrupa daxil olan adalar əsasən daşlıqlardan ibarətdir. Sahilləri hündür, ərazisi meşəsiz və boşdur. Ən iri adaları Xarlov və Veşnyakdır.

Belə ehtimal edilir ki, bölgənin köklü əhalisi olan saamilər adaların mövcudluğu barədə hələ XIII—XIV əsrlərdən bilirdilər. 24 avqust 1597-ci ildə adaların yaxınlığından Villem Barensin 3-cü ekspedisiyası keçmişdir. Arxipelaq ərazisi bütünlüklə Kondalaşk qoruğu ərazisinə daxildir.

Vaxtı ilə Xarlov adasında Semiostrovnoye qəsəbəsi vardı. 1942 - 2009-cu illərdə burada əlçatmaz hidrometeoloji stansiya fəaliyyət göstərirdi («Xarlov adası»). Bu stansiya 1912-1940-cı illərdə adanın qarşı tərəfində, materikdə yerləşirdi. Hazırda isə fəaliyyətini dayandırmışdır.

Adaların sahillərində qabarmanın hündürlüyü 3,0 metrdir.

Burada ən böyük quş koloniyaları kuvşin və Xarlov adalarında müşahidə edilir.

## Adaların siyahısı

Arxipelaqın tərkibinə Xarlovskiye Balışı, Luda, Sikov və bir çox digər kiçik adacıqlar daxildir.
## İstinadlar
Arceş

**Arçeş** () —  Rumıniyada çay Dunay çayının sol qolu.Uzunluğu 335&nbsp;km Hövzəsinin sahəsi 12400 kvkm. Cənubi Karpat dağlarında Fegeraş massivindən başlanır. Taxta-şalban axıdılır. Oltenitsa şəhəri Arceş çayınin sahilində yerləşir.
Ktheju tokës

**Ktheju tokës** () — Albaniyanın 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Yonida Maliçi "Ktheju tokës" mahnısı ilə Albaniyada keçirilən sayca 57-ci *Festivali i Këngës* mahnı festivalında qələbə qazanmış və ölkəsini həmin mahnı ilə İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən Avroviziya 2019-da təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnının musiqisi və sözləri alban bəstəkarı Eriona Ruşitiyə aiddir.

Maliçi Wiwibloggs saytına verdiyi müsahibədə mahnının həm albanlar üçün, həm immiqrantlar üçün və həm də bütün dünya insanları üçün yazıldığını söyləmişdir. Mahnının sözlərində Kosovo müharibəsinin ardınca yaşanan alban immiqrasiyası mövzusuna toxunulur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Solidol C sürtküsü

**Solidol C (sintetik) sürtküsü** (Lat.- solidus – sıx, bərk, oleum –yağ "tavot")- orta özlülüklü industrial yağlarla yüksək yağ turşularının kalsium sabunlarının qatılaşdırılması nəticəsində alınan, ГОСТ 4336–76 üzrə reqlamentləşdirilən plastik konsistentli sürtküdür.

## Xassələri
Solidol C sürtküsü – yaxşı mühafizəedici və rütubətə davamlı xassələrə malikdir. Eyni zamanda, çatışmayan cəhəti — iş temperaturunun məhdud diapazonunun olmasıdır (Mənfi 30 – dan müsbət 700C-yə qədər).

## Tətbiq sahəsi
Bu konsistentli sürtkü texnoloji avadanlığının, nəqliyyat vasitələrinin, kənd təsərrüfatı texnikasının sürtkü buxarlarında istifadə olunur. Həmçinin çilingər avadanlığında, zəncir və vint ötürücülərində sürtkü vasitəsi kimi tətbiq olunur.

## Solidol C sürtküsünün əsas texniki göstəriciləri
* Xarici görünüşü
Rəngi — açıq boz – tünd gəhvəyiyədək olan, qatqısız və qabarcıqsız eyni cinsli maddə.
* Damcıdüşmə temperaturu,°С -	75
* Tərkibində qatqının %	— 0,3-dən çox olmayaraq
* Rütubət, %	— 3-dən cox olmayaraq

## Solidol C-nin analoqları
* Solidol Ж
* Litol 24
* Retinax C
* Unedo 2,3
* Phodine Rl.2 Shell
* Mobilgrease AAMobil
* Estan 2 Exxon

## Mənbə
* http://themechanic.ru/article/read/solidol-s.html
* ГОСТ 4366–76. Смазка солидол синтетический.
Yuxarı Yarımqaya (Maku)

**Yuxarı Yarımqaya** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 256 nəfər yaşayır (58 ailə).

## İstinadlar
Əməkdar incəsənət xadimi

* Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi
* Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi
* RSFSR əməkdar incəsənət xadimi
* Rusiya Federasiyasının əməkdar incəsənət xadimi

## Həmçinin bax
* Xalq artisti 
* Xalq rəssamı
* Əməkdar artist
* Əməkdar rəssam
İnhibitor

***İnhibitor*** — (lat.inhibere "saxlamaq") fizioloji və fiziki-kimyəvi (əsasən fermentativ) proseslərin gedişini ləngidən və ya saxlayan maddələrin ümumi adıdır. Əks anlayış – katalizator.

## Təsviri
İnhibitorların təsiri aktiv mərkəzlər və ya hissəciklər iştirakı ilə gedən katalitik və zəncirvari reaksiyalar üçün xarakterikdir. Reaksiyanın ləngiməsi və ya dayanması inhibitorun katalizatorun aktiv mərkəzlərini təcrid etməsi və ya onlarla qarşılıqlı təsirə girib, az aktiv radikal əmələ gətirməsi ilə əlaqədardır. İnhibitor sistemə reagentlərdən xeyli az miqdarda (qatılıqda) verilir.

## İnhibitora aid misallar
Məsələn, hidroxinon benzaldehidin oksidləşməsinə qarşı inhibitordur; texnesium birləşmələri – poladların korroziyasının qarşısını alan inhibitordur: difenilketon – stirolun polimerləşməsinə qarşı inhibitordur; azotüçxlorid – xlorla hidrogenin reaksiyası üçün güclü inhibitordur, rekasiyanın dayanmasından ötrü onun mində bir faiz hissəsi kifayətdir.

## Metal korroziyası inhibitorları
Metal korroziyası inhibitorları xüsusi praktiki əhəmiyyətə malikdir. Müasir təsəvvürlərə əsasən inhibitorların təsir mexanizmi elektrokimyəvi təbiətə malikdir. Metalın korroziyasına gəldikdə inhibitor elə maddələrə deyilir ki, onlar metalın səthində adsorbsiya olunaraq, onun potensialının müsbət yükünü artırsın və bununla da korroziya prosesini ləngitsin. İnhibitorlara çox vaxt korroziya mühitinin aktivliyini azaldan və ya inhibitorun məhlul, metal və ya metalın korroziya məhsulu ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində alınan və metalın səthində qoruyucu pərdə əmələ gətirən maddələri də aid edirlər.

Korroziya inhibitoru kimi istifadə edilə biləcək çoxlu sayda maddələr məlumdur. Aminlər, azotsaxlayan heterotsiklik maddələr, tiollar, karbamid və tiokarbamidlər, sulfidlər, aldehidlər daha yüksək inhibitor xassəsinə malikdir.

## Ədəbiyyat
* Ингибиторы // Краткая химическая энциклопедия / Кнунянц И. Л. (гл. редактор). — М.: Советская Энциклопедия, 1961–1967. — Т. 2. — С. 228–229.

## Mənbə
# Ингибиторы // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2.
# Катализ и ингибирование. www.chem.msu.su. Проверено 7 декабря 2018.
# Ингибиторы // Энциклопедический словарь юного химика. 2-е изд. / Сост. В. А. Крицман, В. В. Станцо. — М.: Педагогика, 1990. — С. 91. — ISBN 5-7155-0292-6.
Kolvari ağəsmə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Şimali Çin və Şimali Monqoliyadır.

## Botaniki xarakteristikası
Kiçik, düz kollardır. Gövdələri 1m-dək, budaqları xırda 4 və ya 5 hissəli, parlaqdır. Yarpaqları sadə, saplağı 0,3-1,2 sm, yarpaq ayası lansetvari, uzunsov-lansetvari və ya ensiz, rombvari - yumurtavari, bölünməmiş, hər tərəfdən 1 hissəli, kənarları bir az dişli və ya bütövdür. Çiçək altlıqları yarpaqvari, çiçəklərin diametri 1,8-3,5 sm, çiçək saplağı 0,4-1,8 sm, erkəkcikləri 8–13&nbsp;mm, çılpaq, tozluqları ensiz-uzunsov, 2,5–4&nbsp;mm, ucu kütdür. Yumurtaları tükcüklüdür. Avqustun axırı çiçəkləyir. Dörd ləçəkli açıq çiçəkləri yuxarıya baxır.

## Ekologiyası
Quru və otlu yamaclarda, çəmənlərdə, qumlu yerlərdə, qayalarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda bir çox rayonlarda park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Digər kol klematislərindən fərqli olaraq onun gövdələri qışda məhv olmur. Yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Borşevikyarpaq ağəsmə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şərqi Çində, Koreyada təbii halda yayılmışdır. 1837-ci ildən mədəni şəraitdə Avropada dekorativ bağ bitkisi kimi becərilir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü təxminən 1 metr olan, düz, alt hissəsində oduncaqlaşmış, cod zoğları olan çoxillik bitkidir. Gövdələri düz dayanan, ancaq bünövrəsində çox və ya az oduncaqlaşmış, yumru, seyrək tükcüklü, zərifdir. Yarpaqları iri, dərili, üç-lələkvari, uzunluğu 15 sm-dəkdir. Çiçəklərin diametri təxminən 2,5 sm, 4 ədəd, parlaq mavi, ətirli, kənarları kəsikli ləçəkləri sünbülçiçək formalıdır. Avqust-sentyabrda çiçəkləyir. Toxumları 0,5-3 ay müddətində cücərir. Səpindən sonra ikinci il çiçəkləyir.

## Ekologiyası
Mənfi 350C-dək şaxtaya davamlıdır. Uzun vegetasiya dövrü ilə fərqlənir (isti-mülayim zonada əsasən noyabradək), zoğları ona görə çox vaxt yetişmir. Kölgəli yerlərdə yaz soyuqları qurtardıqdan sonra açıq torpağa əkilir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda dekorativ bitki kimi mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi yaşıllaşdırmada istifadə olunur. Gül gərdisində və ya kolların arasında əkilmək üçün istifadə edilir. Tək və qrup halında mədəni şəraitdə becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Firudin Mustafayev

**Firudin Bəylər oğlu Mustafayev** () — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mühəndisi, ARDNŞ-in "Azərikimya" İstehsalat Birliyinin Baş direktorunun müşaviri, kimya elmləri namizədi.

## Həyatı
Firudin Mustafayev 1950-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Kürçülü kəndində anadan olmuşdur

1966–1970-ci ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft — Kimya institutunun kimya-texnologiya fakültəsində ali təhsil almış, 1977–1981-ci illərdə D. İ. Mendeleyev adına Moskva Kimya-Texnologiya İnstitutunda (indiki D. İ. Mendeleyev adına Rusiya Kimya-Texnologiya Universiteti) aspirantura bitirmiş və kimya elmləri namizədi adını almışdır.

1989–90-cı illərdə Serqo Orconikidze adına Moskva İdarəçilik Akademiyasında təhsilini davam etdirmiş və xarici iqtisadi əlaqələr üzrə iqtisadçı ixtisasına yiyələnmişdir.

Təhsil aldığı müddətdə 5 elmi məqalənin və 2 ixtiranın müəllifi olmuşdur.

1970–1971-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.

Azərbaycan, rus, ingilis və alman dillərini bilir.

## Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1971-ci ildə Sumqayıt şəhəri kimya kombinatının benzol sexində növbə rəisi kimi başlamışdır.

1973–1974-cü illərdə Azərbaycan Neft — Kimya institutununda mühəndis kimi çalışmış, daha sonra (1974–1975) Elmlər Akademiyasının Neft — Kimya prosesləri institutunun Sumqayıt şəhəri filialında böyük mühəndis kimi işləmişdir.

1975–1977-ci illərdə Sumqayıt "Kimyasənaye" İB-nin "Üzvi sintez" İB-nin (zavodunun) müxtəlif sexlərində növbə rəisi kimi çalışmışdır.

1981-ci ildə Azərbaycana geri döndükdən sonra Sumqayıt "Kimyasənaye" İB-nin (zavodunun) mərkəzi laboratoriyasının rəis müavini təyin olunmuşdur. 1987–1988-ci illərdə Rumıniyanın Curcu şəhərində yerləşən kimya zavoduna texniki yardım üzrə mütəxəssis kimi ezam olunmuşdur.

1991-ci ildə təcrübə mübadiləsi üzrə bir il müddətinə Almaniyanın BASF konserninə ezam olunmuşdur. 1992-ci ildə Sumqayıt şəhəri "Səthi fəal maddələr" İB-nin (zavodunun) baş direktoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

2000–2010-cu illərdə Azərkimya Dövlət Şirkətinin vitse-prezidenti olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Neft-kimya sənayesində idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi haqqında" 2 aprel 2010-cu il tarixli Sərəncamına əsasən "Azərikimya" Dövlət Şirkəti ARDNŞ-nin tabeliyinə verildikdən sonra İcraçı direktorun müavini və Baş mühəndis vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

2013-cü ildən etibarən ARDNŞ-in "Azərikimya" İstehsalat Birliyinin Baş direktorunun müşaviri vəzifəsini yerinə yetirir.

## Ailəsi
Ailəlidir, 3 övladı və 4 nəvəsi var.

## Mükafatları
Azərbaycanın neft sənayesinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 sentyabr 2010-cu il tarixli Sərəncamı ilə "Əməkdar Mühəndis" fəxri adı təltif edilib.

Kimya sənayesinin yaradılmasının 70 illiyi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 oktyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycanda səmərəli fəaliyyətlərinə görə "Şöhrət" ordeni təltif edilib.

## İstinadlar
Sent-Omer (rayon)

**Sent-Omer** () — Fransanın O-de-Frans regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Pa-dе-Kale (departament). Suprefektura — Sent-Omer. Rayon əhalisi 2014-cı ildə 165&nbsp;690 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 199 nəf / km². Rayon sahəsi — 833&nbsp;km².
## Tərkibi
Sent-Omer rayonunun kantonları (2015-ci il 22 marta qədər):

* Ardr
* Ark
* Lömbr
* Odrüik
* Sent-Omer-Nor
* Sent-Omer-Süd
* Fokaberq
* Er-sür-la-Lis

Sent-Omer rayonunun kantonları (22mart 2015-ci ildən-31 dekabr 2016-ilə qədər)ː

* Лёмбр 
* Lonqness
* Mark 
* Sent-Omer
* Früj 
* Er-sür-la-Lis

Sent-Omer rayonunun kantonları (1 yanvar 2017-ci ilə qədər):

* Lömbr 
* Lonqness
* Sent-Omer
* Früj 
* Er-sür-la-Lis

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Jakman ağəsməsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Süni hibrid növdür və cinsin təsdiq olunmuş növləri arasında yer almır.

## Arealı
Avropada və Şimali Amerikada mədəni şəraitdə geniş yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Uzunluğu 3 m-dək olan oduncaqlı lianadır. Yarpaqları cüt olmayan-lələkvari, 3–5 yarpaqcıqlı, gövdənin yuxarı hissəsində çox vaxt sadədir; yarpaqcıqları yumurtavaridən enli-yumurtavariyədək, alt tərəfi əsasən zəif tükcüklüdür. Çiçək saplaqları nazik, mərkəzində 2 yarpaqvari çiçək altlıqlıdır. Çiçəklərin diametri 10–14 sm, əsasən 3 ədəd, enli açılmış, tünd bənövşəyi və ya təxminən çəhrayıdır. Kasayarpaqları əsasən 4 ədəd, əks-enliyumurtavari; erkəkcik saplaqları çox vaxt qısa və ya qeyri-bərabər uzunluqda, bəzən alt tərəfdə tükcüklüdür. Mayda — sentyabrda çiçəkləyir. Meyvələri uzun burunludur.

## Ekologiyası
İstiyə davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil.

## Azərbaycanda yayılması
Respublikamızın bir çox rayonlarında həyətyanı sahələrdə mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Sarmaşan bitki kimi canlı çəpərlərin salınmasında istifadə olunur. Tibbdə və yaşıllaşdırmada istifadəsi tövsiyə olunur.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dağ ağəsməsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Təbiətdə növün arealı Əfqanıstanı, Pakistanı, Hind-Çini və Tayvanı əhatə edir. Avropada və Şimali Amerikada mədəni şəraitdə geniş yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Uzunluğu 8 m-dək olan oduncaqlı lianadır. Yarpaqları çox vaxt üçər, qısa saplaqlı, uzunluğu 3-10 sm, ucu biz, kənarları dərin dişli, bəzən kənarları bütöv, çılpaq və ya təxminən çılpaq yarpaqcıqlardan ibarətdir. Çiçəkləri 1-5 ədəd dəstələrdə, əsasən ağ, diametri 3,5-5 sm, nazik, uzunluğu 5-10 sm olan çiçək saplaqlarında yerləşir. Kasayarpaqları ellipsvari və ya uzunsov, üst tərəfi zəif tükcüklü, erkəkcikləri sarıdır. Toxumcaları çılpaq, uzunluğu 7 mm, eni 4-4,5 mm, lələkvari olub, uzunluğu 5 sm-dəkdir. Mayda çiçəkləyir. İyulda-avqustda meyvə verir.

## Ekologiyası
İstiyə, quraqlığa və soyuğa davamlı bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadə olunur.

## Yarımnövləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İriyarpaqlı mürdəşər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Azərbaycanda, İranda təbii halda yayılmışdır. 

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 5 m-dək olan, tünd boz və ya təxminən qara qabıqlı şaxələnmiş koldur. Budaqları qonur və ya sarımtıl-boz, tünd mərciməkli, çılpaqdır. Yarpaqları qısa saplaqlı, nazik, üstü tünd yaşıl, hamar, alt tərəfi açıq sarımtıl, seyrək tükcüklü, ellipsvari və ya enli ellipsvari, simmetrik olub, uzunluğu 18 sm və eni 6-10 sm-dir. Yarpaqları ucunda enli üçkünc və uzanmış bizli, bünövrəsində yumru, kənarları xırda dişli, 11-14 cüt olub, qonur, təxminən düz damarcıqlıdır. Çiçəkləri uzun çiçək saplaqlarında, çətirvari çiçək qrupunda yerləşir. Çiçəkləri 6-12 ədəd enli, uzunluğu 0,3-0,4 sm, zəngvari, tükcüklüdür. Aprel-iyunda çiçəkləyir, iyul-avqustda meyvə verir. Meyvələri bənövşəyi-qara, şarşəkillidir. Nadir relikt növdür. 

## Ekologiyası
Orta dağlıq qurşağa qədər olan sahələrdə çay sahillərinda və dərələr boyunca, enliyarpaqlı meşələrdə, açıqlıq sahələrdə, meşə çətri altında bitir. İstisevən, torpağa tələbkər növdür. 

## Azərbaycanda yayılması
Qusar (Samur çayı vadisi, Yuxarı Qələnxur kəndi yaxınlığında), Lənkəran (Ələzəpin, Aşağı və Yuxarı Apu kəndləri), Lerik (Siov kəndi) rayonlarında tək-tək və ya kiçik qruplarla bitir. 

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində canlı çəprlərin salınmasında istifadəsi məqsədyönlüdür. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaya mürdəşəri

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Dünyanın bir sıra ölkələrində yayılmışdır. 

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1 m-dək olan, nahamar, tünd boz rəngli, çox budaqlanan gövdəli, az mərciməkli, sürünən koldur. Yarpaqları möhkəm yarımdərili, parlaq yaşıl, üstü tutqun, alt tərəfi açıq yaşıl, enli-oval, enli əks-yumurtavaridən uzunsov-ovaladək dəyişir, uzunluğu 1,5-5 sm, eni 1-4 sm, qısa, ucu biz, bünövrəsi yumru, 7-10 cüt çox çıxan damarcıqlıdır. Yarımçətirləri mürəkkəb çiçəkləri, 2-10 ədəd olmaqla uzun çiçək saplağında yerləşir. 1-2 ədəd çiçək altlığı vardır. Çiçəkləri yumru, uzunluğu 0,25-0,3 sm olub, üstü açıq yaşıl və ya sarımtıl, içərisi sarıdır. Meyvələri əvvəlcə qırmızı, sonradan bənövşəyi-qara rəng alır. May-iyunda çiçəkləyir, avqust-sentyabrda meyvə verir
 
## Ekologiyası
İstisevən bitkidir, rütubətə və küləyə davamlıdır.  

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda, Gəncədə, Qəbələdə mədəni şəraitdə həyatyanı sahələrdə, park və bağlarda rast gəlinir. 

## İstifadəsi
Yaşıllşdırmada canlı çəpərlərin salınmasında, hasaryanı ərazilərdə əkilməsi məqsədəuyğundur.  

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şirin hoveniya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Yaponiya, Şərqi Çin, Koreya, Himalaydır. 

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10-20 m-dək olan ağacdır. Hoveniyanın yarpaqları növbəli, yumurtavari və ürəkvari-yumurtavaridir. Ağ çiçəkləri çətirvari formada olub, yarpaq qoltuğunda və ya zoğun ucunda yerləşir. Şaxələnmiş çətiri, böyük, parlaq, tünd yaşıl yarpaqları, xırda, açıq sarı çiçək salxımları bitkiyə çox dekorativ görünüş verir. İyulda çiçəkləyir. Quru, çəyirdəkli meyvələri ətli meyvə saplaqlarının ucundan çıxır. Hoveniya toxum və qələmlərlə çoxalır. Soyuq oranjereyalarda becərilməsi mümkündür.

## Ekologiyası
Dəniz səviyyəsindən 2000 m hündürlükdə, gillicə və ya rütubətli, qumlu torpaqlarda bitir.  

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda, Qəbələdə, Sumqayıtda, Lənkəranda park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir. 

## İstifadəsi
Azərbaycanda dekorativ bitki kimi becərilir. Şirin, ətirli meyvə saplaqları yeməlidir və dadına görə turş kişmişə bənzəyir. Ona görə şirin hoveniyanı "yapon kişmiş ağacı" da adlandırırlar. Qurudulmuş halda meyvə saplaqları kişmiş kimi istifadə edilə bilər.   

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Həmişəyaşıl murdarça

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Aralıq dənizyanı ölkələrində, Balkanda və Kiçik Asiyada təbii halda yayılıb. 

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 3 m-ə çatan qollu-budaqlı həmişəyaşıl koldur. Zoğları qırmızımtıl və ya tünd-yaşıl rəngdədir. Yarpaqlarının uzunluğu 2-6 sm, eni 1-3 sm, üstdən tünd-yaşıl, altdan açıq-yaşıldır, yan damarları 3-4 cütdür. Çiçəkləri beş üzvlüdür, zəngvari, sarımtıl-yaşıl rəngli, ikievli, sadə və ya zəif şaxələnmiş qısa saplaqlı çiçək qrupunda yerləşir. Meyvəsi üç çəyirdəkli, az ətlidir, əvvəl qırmızı, yetişdikdə isə qara rəngli olur. Mart-aprel aylarında çiçəkləyir, iyul-avqust aylarında meyvə verir.

## Ekologiyası
Rütubət sevən bitkidir. Soyuğa və küləyə davamlıdır.  

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz və Kür-Araz ovalığında təbii halda rast gəlinir.  

## İstifadəsi
Azərbaycanda yaşıllaşdırma məqsədilə park və bağlarda becərilir.    

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daur murdarçası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Təbii halda Monqolustan, Çin, Koreyada yayılmışdır.   

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10 m-ə çatan ağacdır. Ağacın qabığı tünd, qaramtıl-qonur rənglidir, nisbətən yaşlı ağaclarda çatlar əmələ gəlir.Cavan budaqlar tüklü yaşıldır, sonralar boz  və ya açıq qəhvəyi rəngli olur. Budaqların ucunda adətən iri tumurcuq yerləşir. Yarpaqlar qarşı-qarşıya və ya növbəli yerləşir, üst səthi parlaq, yaşıl rənglidir, alt tərəfi boz- yaşıl, çılpaq və ya damar boyu tükcüklüdür. Uzunsov oval və ya oval formalı olub, eni 5-10 sm-dir, kənarı dişlidir. Çiçəklər yaşımtıl sarıdır, zəngşəkillidir, uzunluğu 4-6 mm-dir. Meyvəsi şarşəkilli çəyirdəkdir, tünd göy rəngdədir, diametri 5-7 mm-dir. Meyvənin ləti sarımtıl yaşıldır, büzüşdürücü dada malikdir. Yanbudaqlarda xırda dikanlar var. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvələri sentyabrda yetişir. Toxumla çoxaldılır.
 
## Ekologiyası
Şaxtaya quraqlığa davamlıdır. Dərələrdə, dağ yamaclarında, bəzən də qayalıqlarda bitir. 

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın rayonlarında tək və qrup halında yaşıllaşdırmada mədəni şəraitdə rast gəlinir. 

## İstifadəsi
Meyvəsi və qabığından alınan ekstrakt pankreatitin, iltihabi proseslərin, xərçəngin müalicəsində yaxşı effekt verir, fermentativ aktivliyi normallaşdırır. Dekorativ məqsəd üçün də yaşıllaşdırmada istifadə olunur. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Süpürgəvari ağəsmə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bitki Yaponiyada və Koreyada təbii halda yayılmışdır. Sankt-Peterburqda, Cənubi Pribaltikada, Kalininqrad vilayətində, Belarusiyada, Ukraynada, Qafqazda və Orta Asiyada mədəni şəraitdə becərilir.

## Botaniki xarakteristikası
Uzunluğu 10 m-dək olan, yarpağı tökülən lianadır. Uzunluğu 3-10 sm olan yarpaqları 3-5 yumurtavari yarpaqcıqlı olub, çılpaq və ya alt tərəfi tükcüklü, damarcıqlıdır. Ağ, ətirli çiçəklərinin diametri təxminən 3 sm olan çoxçiçəkli süpürgələrə yığılmışdır. Süpürgəvari ağəsmənin uzunsov kasayarpaqları üstdən çılpaqdır. Toxumcaları haşiyəli, bir az tükcüklü, uzun lələkvari tükcüklü, çıxıntılıdır. Süpürgəvari ağəsmə iyuldan oktyabradək davam edən bol və gec çiçəkləməsi ilə çox effektlidir. Tez böyüyür, vegetasiya dövrü ərzində 3,5 m-dək artır. Ağəsmə qələm, calaq və toxumlarla çoxalır. Şitilləri payızda və ya yazda əkilir. Tez kök atması üçün budaqların üzərində kəsik edilir və uzununa kökatma buğumu yarılır.

## Ekologiyası
Günəşli yerlərə üstünlük verir. Soyuğa və istiyə dаvаmlıdır. Quru və nəm torpaqlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda park və bağlarda mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Canlı çəpərlərin salınmasında sarmaşan bitki kimi geniş istifadə edilir. Müxtəlif sahələrində istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sen-Flur (rayon)

**Sen-Flur** () — Fransanın Overn regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Kantal. Suprefektura — Sen-Flur. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 39 225 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 16 nəf / km². Rayon sahəsi — 2511&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Xırdayarpaq mürdəşər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqazda yayılıb.   

## Botaniki təsviri
Budaqları pırpızlaşmış, alçaq boylu yerə yatan koldur. Cavan budaqlarının qabığı tünd qəhvəyi rəngdədir. Yarpaqları topa halında yerləşərək oturan, oval və ya ellipsvari, uc tərəfdən sivrilənmiş olur. Qaidə tərəfdən dəyirmi və ya enli pazvaridir, üstdən tünd yaşıl, altdan qızılı sarı, parlaqdır. Çiçəkləri xirda, ensiz zəngvari, yarpaq qoltuğunda 2-3-ü birgə yerləşir. Meyvəsi tünd qonurdur. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvəsi avqust ayinda yetişir.
 
## Ekologiyası
İstiyə, quraqlığa davamlıdır. Subalp qurşaqlarda, qayalarda bitir. Torpağa tələbkar deyildir. 

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda aşağı yaruslarda rast gəlinir.  

## İstifadəsi
Tərkibində efir yağları vardır. Yaşıllaşdırmada az təsadüf edilir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qədirqamu (Maku)

**Qədirqamu** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 25 nəfər yaşayır (7 ailə).

## İstinadlar
Şərq ağəsməsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Оrtа Аsiyаdа, Аvrоpаdа, Qаfqаzdа, Mоnqоliyаdа, Çində təbii halda yаyılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 4–6 m оlаn, yаrımоduncаqlаşmış liаnаdır. Gövdəsi sаrmаşаn, buğumlu, bəzən qırmızımtıldır. Yаrpаqlаrı аçıq bоz-yаşıl, lələkvаri bölünmüş, cоd, fоrmа və ölçüsünə görə müхtəlifdir. Yаrpаqlаrın qоltuqlаrındа süpürgə-vаri çiçək qruplаrındа, uzunluğu 4-10 sm оlаn nаzik çiçək sаplаqlаrı yеrləşir. Çiçəkləri tüklü, sаrımtıl, diаmеtri 5-7 sm оlub, kаsаyаrpаqlаrı 4 ədəd, sаrımtıl, bəzən üstdən qırmızımtıl, hər iki tərəfdən qısа tüklü, uzunsоv-nеştərvаri və yа еnsiz yumurtаşəkilli-nеştərvаri оlub, uzunluğu 1,5-2,5 sm-dir. Еrkəkciklərin sаplаqlаrı bünövrədə еnli, tüklüdür. İyun-аvqust аylаrındа çiçəkləyir. Аvqust-sеntyаbrdа mеyvə vеrir. Mеyvələri dеkоrаtiv, tüklü, ipəkvаri-gümüşüdür. Tохumlа, qələmlə çохаlır. Tохumlаrı pаyızdа səpildikdə və yа strаtifikаsiyа оlunduqdа həyаtının birinci ilində çiçəkləyir.

## Ekologiyası
Çay kənarlarında, qayalarda, yarımsəhra, səhra torpaqlarda bitir. Оrtа miqdаrdа tüstü və qаzа dаvаmlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, Kür-Araz ovalığında və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Аbşеrоndа dеkоrаtiv bitki kimi yаşıllаşdırmаdа istifаdə еdilir. Heyvаnlаr üçün zəhərli bitkidir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Seventeen (İndoneziya qrupu)

**Seventeen** —  Cokyakartada yaradılan və 1999-cu ildən 2018-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmiş İndoneziya pop rok qrupu. Qrupun heyətinə Bani (bass), Yudhi (gitara), Herman (gitara), Andi (barabanlar) və İfan (vokalist) daxil idi. Qrup 15 sinql və altı albom buraxıb. 2018-ci il Sunda Boğazı sunamisi nəticəsində vokalisti Riefian "İfan" Facarsyahdan başqa qrupun bütün üzvləri həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Eldar İsmayılov (jurnalist)

**Eldar İsmayılov Xankişi oğlu** () — Azərbaycan İdman Jurnalistləri Assosiasiyasının (AİJA) prezidenti, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti.

## Həyatı və təhsili
Eldar İsmayılov 9 yanvar 1948-ci ildə Ağdam şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. Orta məktəb illərində təsviri incəsənət, musiqi, poeziya sahələrində istedad və bacarığı ilə diqqəti cəlb edib. Üzeyir Hacıbəyov adına Ağdam Orta Musiqi Məktəbində təhsil alıb, qiyabi yolla Azərbaycan Dövlət Universitetinin (BDU) Jurnalistika fakültəsini bitirib.

## Əmək fəaliyyəti
Bir müddət Ağdam Şəhər 2 saylı Orta Məktəbdə rəsm və musiqi müəllimi işləyib. 1966-cı ilin oktyabr ayından 1977-ci ilədək Ağdamda çıxan "Lenin yolu" qəzeti redaksiyasında müxbir işləyib. Elə həmin ildən Azərbaycan Televiziyası ilə sıx əməkdaşlığa başlayıb, uzun illər televiziya efirində bir-birindən maraqlı, çoxsaylı süjet və proqramları ilə çıxışlar edib. 23 fevral 1979-cu ildə Azərbaycan SSR Dövlət Teleradio Komitəsinin Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti və ətraf rayonlar üzrə xüsusi müxbiri təyin edilib, 1991-ci ilin oktyabrına kimi bu vəzifədə çalışıb. Birinci Qarabağ Müharibəsinin iştirakçısıdır. O, həm də "Kommunist", "Azərbaycan gəncləri", "Sovet kəndi", "Bakinski Raboçi", habelə Moskvada nəşr edilən "Selskaya jizn", "Sovetskaya kultura", "Komsomolskaya pravda" qəzetlərində, həmçinin SSRİ-nin Mərkəzi Teleradiosunda  çoxmilyonlu oxucuların və seyrçilərin görüşünə gəlib.1988-ci ildən Xankəndindən məcburi köçkündür.  Eldar İsmayılov 1995-ci ildə Azərbaycan İdman Jurnalistləri Assosiasiyasını  (AİJA) təsis edib və həmin vaxtdan bu təşkilatın prezidentidir. AİJA yarandığı vaxtdan Beynəlxalq İdman Mətbuatı Assosiasiyasının (AİPS) və onun qitə qurumu Avropa İdman Mətbuatı İttifaqının (AIPS EUROPE/UEPS) tam hüquqlu üzvüdür. Eldar İsmayılov Azərbaycan mətbuatı tarixində nüfuzlu beynəlxalq media təşkilatının rəhbərliyinə seçilmiş ilk jurnalistdir. O, 2010-cu ildə gizli səslə Avropa İdman Mətbuatı İttifaqı İcraiyyə Komitəsinin 12 üzvündən biri seçilmiş, 2017-ci ilədək bu postda olmuşdur. Onun təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə Azərbaycanda dəfələrlə beynəlxalq media tədbirləri, o cümlədən 2014-cü ildə  Beynəlxalq İdman Mətbuatı Assosiasiyasının 77-ci Ümumdünya Konqresi keçirilmişdir. Bu konqresdə 112 ölkədən 250-dən artıq nümayəndə iştirak etmişdir. 

## Üzv olduğu qurumlar
* Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü
* Mərkəzi iqamətgahı Londonda yerləşən və dünya idmanının "Oskar"ı kimi tanınan "LAUREUS" Dünya İdman Mükafatları təşkilatının həmtəsisçisidir. 
* Avropa İdman Jurnalistləri İttifaqının (UEPS) üzvü
* Dünya İdman Jurnalistləri Birliyi (AİPS) üzvü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
AİJA prezidenti Eldar İsmayılovun 70 illik yubileyinə həsr olunan tədbir keçirildi
Sent

* Sent (rayon) — Fransanın Yeni Akvitaniya regionun rayonlarından biri.
* Sent-Lüsiya — 
* Sent-Luis — 
* Sent-Aman-Monron (rayon) — 
* Sent (valyuta)
Quləli

* Qul Əli — XIII əsr Azərbaycan şairi, "Qisseyi-Yusif" dastanının müəllifi.
* Qul Əli (Göyçə) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Kəvər (Kamo) rayonunda kənd.
* Quləli (Maku) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Quləli (Xudabəndə) — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Qulalı
Skuqeryoya adası

**Skuqeryoya adası** (, ) — Barens dənizində, Norveçin şimalında, Finnmark vilayəti ərazisində yerləşən ada. Varanger-fiordun cənub hissəsində yerləşir. Adanın sahəsi 129 km²-dir. Adanın daimi əhalisi yoxdur. Maqeyoya adasından şərqdə yerləşən Norveçə məxsus ən böyük adadır.

İnzibati cəhətdən Syor-Varanger kommunasına daxildir.

Yay və payız aylarında ada şimal marallarının olağı kimi istifadə olunur.

## Coğrafiya
Skuqeryoya Kirkenesdən 10 km şimal-qərbdə, Neydendən 15 km şimal-şərqdə, Vadcyodan 20 km cənubda yerləşir. Ada yaxınlığından Kirkenesə gedən dəniz yolu keçir.

Adanın ən hündür nöqtəsi Skogerøytoppen dağlarının şimalında hündürlüyü () 445 m olan zirvədir.

Onun şərqi qərbinə nisbətdə daha parçalıdır.

Adanın bir hissəsi meşə ilə örtülüdür.

## Tarixi
Əvvəllər adada yaşayış var idi. Burada mövcud olmuş yaşayış məntəqələri: Revøysund, Steinskjernes, Nord-Leirvåg və Sør-Leirvåg. Adanın sonuncu poçt ünvanı (9936 Steinskjernes) 1 dekabr 1984-cü ildə bağlanmışdır.

İkinci Dünya müharibəsi dönəmində Skuqeryoya və yaxınlıqda yerləşən adada vermaxta məxsus bunker və sahil batareyası yerləşirdi. Müharibənin sonlarında almanlar qoşunlarını əraziudən çıxartmışdır.

## Mənbə
* 
* ''Hallgeir Henriksen''. Skogerøya kan bli oljeøya // 27 may 2004.

## İstinadlar
Peddi Eşdovn

**Peddi Eşdovn** yaxud **Lord Eşdovn** (, ) — Böyük Britaniyanın Liberal Demokrat Partiyasının sabiq lideri.

## Həyatı

Peddi Eşdovn 1941-ci ildə 27 fevralda Britaniya Hindistanında, Yeni Dehlidə anadan olmuşdur.

Lord Eşdovn 1988-ci ildən 1999-cu ilədək 11 il ərzində Liberal Demokrat Partiyasının lideri kimi fəaliyyət göstərib. O, Liberal Demokrat Partiyasına uzun müddət rəhbərlik edən lider kimi partiyanın tarixinə daxil olub. 2001-ci ildən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Bosniya-Herseqovinada yüksək səviyyəli nümayəndəsi kimi bu ölkənin müharibədən sonra yenidən qurulmasına kömək edib.

2018-ci ilin 22 dekabrında vəfat etmişdir. O, xərçəngdən əziyyət çəkirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Lord Ashdown of Norton-sub-Hamdon profile at the site of Liberal Democrats
* Column archive at *[[The Guardian]]*
* Catalogue of the papers of Paddy Ashdown at London School of Economics Archives 
* "After Iraq&nbsp;– Shall we ever intervene again?", lecture by Ashdown, given at Gresham College, 15 may 2007 (download as video or audio files)
* Audio: Lord Paddy Ashdown in conversation on the BBC World Service discussion show *[[The Forum (BBC World Service)|The Forum]]*
Ağbulaq Suqar

**Ağbulaq Suqar** () - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şot şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 34 nəfər yaşayır (5 ailə).

## İstinadlar
Lupçi adaları

**Lupçi adaları** () — Ağ dəniz, Kandalakşski körfəzi, Lupça buxrtasında yerləşən adalar qrupu.

Lupçi arxipelaqına daxil olan adalar:
* Elovı
* Bolşoy
* Malıy
* Srednıy

Kandalakşa şəhəri yaxınlığında, Bolşaya Polovinnisa adasından 2–3&nbsp;km şimaldadır. Adaların maksimal hündürlüyü 28,5 metrə çatır. Əraziləri nadir meşə və daşlıqlardan ibarətdir.

## İstinadlar
İvars Qodmanis

**İvars Qodmanis** () — Latviya siyasətçisi.

## Siyasi karyerası

İvars Qodmanis 27 noyabr 1961-ci ildə Latviya SSR-də, Riqa şəhərində anadan olmuşdur.

1990-1993 və 2007-2009-ci illərdə Latviyanın baş naziri olmuşdur. Onun təxəllüsü *"Puqulis"* olub. O, maliyyə naziri olub və Latviya prezidentliyinə namizədliyini irəli sürüb, lakin sonradan namizədliyini geri götürüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Government of Latvia, The Cabinet of Ministers of the Republic of Latvia: Prime Minister
* Dörd prezident və bir baş nazirin Gəncədən Tiflisə gedişi: “Viktor, ruslar gəlir...”
Yıxılqan (Maku)

**Yıxılqan** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 155 nəfər yaşayır (27  ailə).

## İstinadlar
Kürəkvariyarpaqlı murdarça

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqazda, İranda, Kiçik Asiyada təbii halda yayılmışdır

## Botaniki təsviri
Budaqları tikanlı ağac və ya kol bitkisidir. Bitkinin hündürlüyü 8 metrə çatır. Yarpaqları ellepsvari və ya lansetvaridir, uzunluğu 2,5-7 sm, eni 7-25 mm-dir. Çiçəkləri poliqam və ya ikievli sarı və ya ağ olub kiçik qruplarla, bəzən də tək yerləşir. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Meyvəsi qara rəngli olub, yeməli deyil. Kökündə boyoq  maddəsi, alkaloidlər vardır. Meyvəsində 2-4 möhkəm toxumları yerləşir. Müxtəlif mədəni formaları vardır.
 
## Ekologiyası
Torpağa tələbkar deyildir. Vətənində işıqlı meşələrdə quraqlıq olan yerlərdə rast gəlinir. Əsasən dəniz səviyyəsindən 1500-1600m hündürlükdə bitir. 

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, Talışda, Naxçıvanda dəniz səviyyəsindən 2000 m hündür ərazilərdə təbii halda rast gəlinir.  

## İstifadəsi
Yarpaqlarında B vitamini, meyvəsindən və qabığından likyor, müxtəlif ekstratlar, bal alınır. Yaxşı tikinti materialıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Knidosporidilər tipi

** Knidosporidilər tipi **() — Heyvan qamçılıları yarımsinfinə aid olan tip.

## Haqqında
Knidosporidiler — parazit ibtidailərin özünəməxsus qrupu olub, uzun müddət sporlulara aid edilmişdir. Knidosporidiler sporlulardan həyat dövriyyəsinin bir sıra xüsusiyyətlərinə və sporun quruluşuna görə fərqlənir. Onlann sporlarında ikinüvəli amöbvarı rüşeymdən əlavə, bir neçə (1–4)
polyar kapsula vardr. Polyar kapsulalar bağırsaqboşluqluların dalayıcı hüceyrələrinə oxşar olub, içərisində spiral şeklində burulmuş sap yerləşir. Bu saplar xaricə atılmaq qabiliyyətinə malikdir. Bağırsaq şirələrinin təsirindən saplar xaricə atılaraq sporu bağırsağın divarına yapışdırır. Burada rüşeym spordan xaricə çıxaraq inkişaf edir. Inkişafın ilk mərhələsindeə knidosporidiler heyvanlann toxuma və orqanlarında parazitlik edən kiçik amöbvari orqanizmləri xatırladır. Onlar burada böyüyür və nüvələri dəfələrlə bülünür. Neticədə çoxnüvəli plazmodiler emələ gəlir. Plazmodinin endoplazmasında spor formalaşmağa başlayır. Knidosporidiler sporlulardan fərqli olaraq, bütün həyatları boyu spor əmələ gətirirlər. Knidosporidilor tipi 2 sinfə bülünür: 1. Selikli sporlular (Myxosporidia) 2. Aktinomiksidiler (Actinomyxidia).

## Mənbə
**B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

## Həmçinin bax
* Qansporlular dəstəsi
* Koksidilər

## Xarici keçidlər
Actinomyxidia
ТИП КНИДОСПОРИДИИ (CNIDOSPORIDIA)

## İstinadlar
Boyayıcı flyuggeya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Areal;
Avropa, Karpat, Balkan yarımadası, Moldovada rast gəlinir. 

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1-1,5 m olan, düz dayanan, şaxələnmiş budaqlı, cavan budaqları qonur, nazik tükcüklü, yarpaqları möhkəm, üstü tünd yaşıl, tutqun, alt tərəfi açıq yaşıl, kənarları nazik tükcüklü, uzunsov-əks-yumurtavaridən ellipsvari-ovaladək, uzunluğu 1,5-5 sm, eni 1,8-3 sm, oyuqvari-dişli, 2-3 yan damarcıqları ucunda birləşir. Meyvələri yetişmiş, qara və ya sarı, 2-3 (4) qabarcıq hissəli, uzunluğu 5-7 mm; toxumların uzunluğu 4-5 mm, qonur, tutqundur. Çiçəkləri ensiz-zəngvari, uzunluğu 4-5 mm, dəstələrdə 5-10 ədəddir. May-iyulda çiçəkləyir, sentyabr-oktyabrda meyvə verir. Toxumlarla çoxalır.
 
## Ekologiyası
İşıqlı meşələrdə, çınqıllı, əhəngli yamaclarda, kolluqlarda bitir.  

## Azərbaycanda yayılması
Balakən-Zaqatalada bölgəsində aşağı dağ yamaclarında rast gəlinir.  

## İstifadəsi
Növün populyasiyasının vəziyyətinin tədqiqatı məqsədəuyğundur. Torpaqqoruyucu, dekorativ, dərman bitkisidir. 

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax