open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası gerbi

**Dağlıq Qarabağ Respublikası gerbi** və ya rəsmi adı ilə **Artsax Respublikası gerbi** — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının gerbinın rəsmi gerbi.

Ortada bəzəkli tac geyinmiş qartal və qartalın sinəsində şaquli olaraq yerləşdirilmiş bayraq altında dağ silsiləsinin panoraması ilə bəzənmiş qalxan vardır.

Bunun ardınca paytaxtı Xankəndidə olan “Bu bizim dağlarımızdır”  (Menq Enq Mer Sarere / Մենք ենք մեր սարերը)  abidəsinin iki daş başların “Nənə və Baba”  (Tatik yev Papik / Տատիկ և Պապիկ)  mövcuddur.
thumb

Qartal ayaqlarında buğda və üzüm də daxil olmaqla çeşidli bostan nemətləri tutmaqdadır.

Çöl tərəfində isə erməni dilində yazılmış “Lernayin Ğarabaği Artsax Hanrapetutiyun” (“Qarabağın Artsax Respublikası”) ifadəsini daşıyan dairə şəklində olan qızıl lentdən formalaşmışdır.
Əlibala Məhərrəmzadə

**Əlibala Məhərrəmzadə** (tam adı: **Əlibala Səttar oğlu Məhərrəmzadə**; ) — iqtisad elmləri doktoru, professor, auditor, motivasiya spikeri və yazıçı, Azərbaycan-Ukrayna Parlamentlərarası Əlaqələr üzrə İşçi Qrupunun yeni rəhbəri, Milli Məclisin VII çağırış deputatı..

## Həyatı
Əlibala Səttar oğlu Məhərrəmzadə 9 avqust 1976-cı ildə Quba şəhərində anadan olmuşdur.

1997-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İdarəçiliyi İnstitutunu bitirmişdir.

1999-cu ildə İstanbul Universitetinin İqtisadiyyat şöbəsini bitirərək, iqtisadi elmlər namizədi elmi dərəcəsini almışdır. İqtisad elmləri namizədi, professordur.

2010-cu ildə keçirilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə 20 saylı Nərimanov ikinci seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olmuşdur.

Bir neçə iqtisadi mövzulu kitabların müəllifidir.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının və Ukrayna Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvüdür.

Sərbəst auditor olan Əlibala Məhərrəmzadə "Kaspian Audit Kompani" MMC-nin direktorudur.

2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan - Ukrayna parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

## Ailəsi
Ailəlidir, dörd övladı var.

## Mükafatları
*  "Müqəddəs Georgi" ordeni;
*  "Rəsul Rza" mükafatı.

## Əsərləri
* "Xocalı soyqırımı" (Azərbaycanlılara qarşı ermənilərin apardığı soyqırım siyasətinin xronologiyası). Bakı: "Adiloğlu", 2011;
* "Prezident İlham Əliyevin iqtisadi və siyasi strategiyası". Bakı: "Araz", 2011;
* "Azərbaycanda biznes planının tədqiqi nəzəriyyəsi";
* "Müqəddəsliyə aparan yol" (Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimov haqqında olan bu kitabı Sabir Hüseynovun birgə yazdımışdır). Bakı: "Adiloğlu", 2010;
* "Mələyin təbəssümü";
* "Bakı üçbucağı" (rus dilində dərc edilən bu detektiv əsər Rusiya və Ukraynada kifayət qədər oxucu auditoriyası toplamışdır);
* "Çovdar çörəyi" (roman);
* "Ev tapşırığı. Uğur düsturunu öyrənəcəyik" (motivasiya əsəri).

## İstinadlar
Arras (rayon)

**Arras** () — Fransanın O-de-Frans regionun rayonlarından ()  biri. Departamenti — Pa-de-Kale. Prefektura — Arras. Rayonun əhalisi 2014-cü ildə 264,042 nəfər olmuşdur. Əhalinin sıxlığı — 118 nəfər / km² . Rayonun sahəsi — 2237,92&nbsp;km².

## Tərkibi
Arras rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ilə qədər):

* Aven-le-Kont
* Arras-Nor
* Arras-Vest
* Arras-Süd
* Bapom
* Bertenkur
* Bomets-le-Loj
* Vimi
* Vitri-an-Artua
* Denvil
* Kruaziy
* Markyon
* Obinyi-an-Artua
* Osi-le-Şato
* Pa-an-Artua
* Sen-Pol-sür-Ternuaz
* Eşen

Arras rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən  31 dekabr 2016-ci ilə qədər):

* Aven-le-Kont
* Avyon 
* Arn 
* Arras-1
* Arras-2
* Arras-3
* Bapom
* Brebyer
* Brüe-la-Büisyer 
* Bülli-le-Min
* Lyeven 
* Osi-le-Şato 
* Oşel 
* Sen-Pol-sür-Ternuaz

Arras rayonun kantonları  (1 yanvar 2017-ci ildən):

* Aven-le-Kont
* Arras-1
* Arras-2
* Arras-3
* Bapom
* Brebyer
* Osi-le-Şato 
* Sen-Pol-sür-Ternuaz

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Arras rayonu
Bazel

**Bazel** ( , , ) — İsveçrənin şimal-qərbində şəhər, almandilli Bazel-Ştadt kantonunun paytaxtı.

Şəhərin əhalisi təqribən 170 min nəfərdir (2015). Bazel ölkənin üçüncü ən böyük şəhəridir. Şəhər Reyn çayı sahilində, Yur və Şvarsvald şəhərləri arasında, Almaniya və Fransa ilə sərhəddə yerləşir.

Kimya və əczaçılıq sənayesi mərkəzidir. Novartis və Hoffman-La Roche, eləcə də beynəlxalq bank təşkilatlarının mərkəzi UBS Bankın qərargahlarından biridir. İsveçrənin ən qədim universiteti burada yerləşir. Erkən musiqi sahəsində dünyanın ən böyük təhsil mərkəzlərindən biridir. (Basel Musiqi Akademiyasının bir hissəsi olan Schola cantorum Basilienis).

İlk məlumat III əsrə aiddir və şəhər *Basileam applicuerunt* kimi qeyd olunmuşdur. Orta əsrlərdə Avropa dövlətləri tərəfindən idarə olunmuşdur. 1356-cı ildəki güclü zəlzələ şəhər pis təsir göstərmişdir. 1501-ci ildə İsveçrə Birliyinə qatılıb. XVI əsrdə Reformasiya baş verib.

## Həmçinin bax
* Bazel-3

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Official tourism site
* Basel Cityguide
* EuroAirport Basel Mulhouse Freiburg
* Overview of museums in Basel or basel museums 
* Portrait of Basel's tramways
Günəşkimilər

**Günəşkimilər yarımsinfi** () — İbtidailərin *Lobosa* sinfinə daxil olan yarımsinifdir.

## Haqqında
Günəşkimilər, əsasən şirin sularda yaşayırlar, xarici görünüşcə şüalılara çox oxşadırlar. Bədənləri kürə formasında olub, günəşin şüalarına bənzər yalançı ayaqlar əmələ gətirirlər. Şüalılardan fərqli olaraq, günəşkimilərdə mərkəzi kapsula olmur. Sitoplazma bir və ya bir neçə nüvədən ibarət olan dənəvər endoplazmaya malikdir. Ektoplazma şəffafdır, tərkibində bir və ya iki yığılan vakuol vardır.Günəşkimilərin yalançı ayaqları endoplazmadan başlanğıc götürür. Psevdopodaların mərkəzindən xaricdən duru sitoplazma ilə əhatə olunan, bir qədər qatı xətt keçirki, belə yalançı ayaqlar aksopodalar adlanır. Aksopodalar uzanıb – qısaldığı kimi , əyilədə bilir. Bunun hesabına günəşkimilər kiçik yosunlar, təkhüceyrələrdən başqa, daha iri şikara – rotatorilərə, kiçik xərçənglərə hücüm edə bilirlər. Əksər günəşkimilərdə möhkəm mineral skelet olmur, bəzilərində isə silisium-oksiddən ibarət iynələr vardır. Günəşkimilər qeyri-cinsi yolla çoxalırlar . Şirin sularda yaşayan *Actinophrys* və *Actinosphaerium* cinsinin nümayəndələrində cinsi çoxalma da müşahidə olunur. Actinophrys sol növündə cinsi proses aşağıdakı qaydada gedir: günəşkimi bölünür və həlməşikşəkilli qatla örtülür. Qız fərdlərin nüvəsi də ikiyə bölünür. Sonra qız fərdlər yenidən birləşərək ziqota əmələ gətirirlər. Ziqota müəyyən sakitlik dövrü keçirdikdən sonra yetkin günəşkimiyə çevrilir. Belə cinsi çoxalma prosesi pedoqamiya adlanır.

Günəşkimilərin böyük əksəriyyəti sərbəst yaşayır, lakin onların oturaq həyat tərzi keçirən formaları da vardır, onlar substrata xüsusi saplaqlar vasitəsilə birləşirlər.Xəzər  dənizində cəmi 2 növ günəşkimilər aşkar edilib: *Protactrum maxina Grimm və Schulzia pelagica Gr*. Azərbaycanın şirinsu hövzələrində isə 8 növ günəşkimilər tapılıb. Onlardan *Actinophrys sol Ehr ., A. VESİCULATA Pen., Actinosphaerium eichhorni Ehr., Heterophrys radiata West., Glathrulina cienkowskiii Mer., Nuclearia simplex Gienk* Kosmopolit növlərdir. Bundan başqa, Lənkəranın çəltik tarlalarında *A.eichhorni və A.sol* növləri də tapılmışdır.

## Mənbə
* **B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

## Həmçinin bax
* Sarkomastiqoforlar
* Sarkodinlər
* Birhüceyrəlilər

## Xarici keçidlər
* Heliozoa
* Heliozoa amoeboid

## İstinadlar
Ayaçço (rayon)

**Ayaçço** () — Fransanın Korsika regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Cənubi Korsika. Suprefektura — Ayaçço. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 100.997 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 46 nəf / km². Rayon sahəsi — 2195 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Ayaçço rayonu
Bayyö (rayon)

**Bayyö** () — Fransanın Normandiya regionun rayonlarindan () biri. Departamenti — Kalvados. Suprefektura — Bayyö. Rayonun əhalisi 2014-cü ildə 74.292 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 76 adam / km². Rayon sahəsi — 977 km².

## Tərkibi
Bayyö rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ilə qədər):
* Balrua
* Bayyö
* Komon-l’Evante
* İzinyi-sür-Mer
* Ri
* Trevyer

Bayyö rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən 31 dekabr 2016-cı ilə qədər):

* Bayyö
* Bretvil-l’Orqeyöz
* Kursöl-sür-Mer
* One-sür-Odon
* Trevyer

Bayyö rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci ildən):

* Bayyö
* Bretvil-l’Orqeyöz
* Kursöl-sür-Mer
* One-sür-Odon
* Trevyer

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Bayyö rayonu
Banyer-de-Biqor (rayon)

**Banyer-de-Biqor** () — Fransanın Cənub-Pireney regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Pireney. Suprefektur — Banyer-de-Biqor. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 45961 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 27 nəfər / km² təşkil edir. Rayon sahəsi — 1676&nbsp;km².
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
* Sost (Yuxarı Pireney)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Banyer-de-Biqor rayonu
Mehmet Səbri Ərçətin

**Mehmet Səbri Ərçətin** () (d. 1876, Bursa, Osmanlı İmperiyası - ö. 3 may 1956, İstanbul, Türkiyə) — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1898-ci ildə Hərbi Mühəndislik Məktəbindən məzun oldu. Balkan müharibələrində iştirak etdi. Birinci Dünya müharibəsində bir sıra komandirliklərdə xidmət etmişdir. 1918-ci ildə Fələstin cəbhəsinə Britaniya qüvvələri tərəfindən əsir götürüldü. Əsirlikdən azad edildikdən sonra 1920-ci ildə Anadoluya gəldi və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə qoşuldu. Müharibə zamanı 8-ci və 4-cü tümən komandiri vəzifəsində xidmət göstərdi. 1933-cü ildə təqaüdə çıxdı.

3 may 1956-cı ildə İstanbulda vəfat etdi. 1988-ci ildə nəşi Türkiyə Dövlət məzarlığına köçürüldü.

## Medal və təltifləri
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Dəmir xaç ordeni
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi 
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 81.
Səsin yüksəkliyi

**Səsin yüksəkliyi** (, ) — səsin qulağa təsiri ilə müəyyən edilib, subyektiv qiymətləndirilməsi. Qulağa gələn enerji axını nə qədər böyükdürsə, yüksəklik o qədər böyükdür. Səsin yüksəkliyini ölçmək üçün səsin intensivliyi əlverişlidir. Səsin yüksəkliyi desibel (dB) ilə ifadə edilir. Məsələn, yarpaqların xışıltısı 10&nbsp;dB, pıçıltı 20&nbsp;dB, küçədəki səs-küy 70&nbsp;dB, ağrı yaradan hədd 120&nbsp;dB, ölümcül səviyyə 180&nbsp;dB olaraq qiymətləndirilir.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti",2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,111 səh.
Reverberasiya

**Reverberasiya** – dəfələrlə əks olunması zamanı səsin intensivliyinin tədricən azalması prosesi. Reverberasiya hadisəsi bir səs mənbəyindən olan müxtəlif exo-siqnalların superpozisiyasından ibarətdir. Bəzən reverberatorların köməyi ilə bu effektin imitasiyasına da reverberasiya deyirlər. Nitqin, musiqinin yazılması, müxtəlif küy effektlərinin yaradılması zamanı süni reverberasiyanın istifadə edilməsi audiosiqnalların ümumi emalının tərkib hissəsidir.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,111 səh.
Səsin intensivliyi

**Səsin intensivliyi (səsin gücü)** *Sound intensity   Интенсивность звука* – səs dalğasının dalğanın yayılması istiqamətinə perpendikulyar və sahəsi vahid olan səthdən vahid zamanda daşıdığı enerjidir. Rəqslərin amplitudu və rəqs edən cismin sahəsi artdıqda səsin intensivliyi artır.
## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,111 səh.
Mənbə-filtr modeli

**Mənbə-filtr modeli** (, ) — İsveç alimi Qunnar Fant tərəfindən 1960-cı ildə "Nitqin yaranmasının akustik nəzəriyyəsi" əsərində təklif olunan model. Mənbə-filtr modelində Helmhols rezonatoru filtrlə əvəz olunur, yəni səs mənbəyi – səs telləridir, səs traktı yalnız mənbəni modifikasiya (filtrasiya) edir; səs tellərinin və səs traktının akustik xassələri baxımından bir-birindən asılı deyil, onları ayrılıqda öyrənmək olar.
Əgər səs mənbəyi və səs traktı bir-birindən asılı deyilsə, onda səs siqnalından mənbəni müəyyən etmək olar (tərs filtrasiya). Bu nitqin sintezi, səsə görə şəxsin identifikasiyası, vokal patalogiyaların öyrənilməsi üçün zəruridir.
 

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,111 səh.
Formant

**Formant (lat. formans (formantis) – doğuran, formalaşdıran)** – nitq səslərinin tezliyinin səviyyəsi ilə əlaqəli olan və səsin tembrini əmələ gətirən akustik xarakteristikasıdır. Formantalar – səs tonu spektrinin hissəsidir, ortalama tezlik qiymətinə görə müəyyən edilmiş tezliklər oblastıdır. Səsin tanınması prosesi əsas etibarlı ilə formantların qavranılması ilə şərtlənir.
Formant nitq siqnalının spektrini (enerjinin və ya amplitudun tezliklər üzrə paylanmasını) xarakterizə edən vacib parametrdir, formantı məhdud tezlik oblastında enerjinin konsentrasiyası kimi müəyyən etmək olar. Formant tezlik, en və amplitud ilə xarakterizə edilir. Formantın tezliyi olaraq maksimal amplitudun tezliyi götürülür. Başqa sözlə, formant – spektrin qrafikində amplitudun müəyyən kəskin yüksəlişi, onun tezliyi isə bu yüksəlişdə pikin tezliyidir.
Şəkildə tezlikləri F0, F1, F2, F3 olan dörd formant göstərilib.
F0 formantı nitq siqnalının əsas ton tezliyi də adlanır.
F1-F6 formantları nitq siqnalının enerjisinin tezlik üzrə konsentrasiyasını müəyyən edirlər və vokal (adətən, sait) səsləri xarakterizə edirlər. F3-dən başlayaraq formantlar danışan şəxs haqqında məlumat daşıyırlar və diktorun tanınması sistemlərində geniş istifadə edilirlər.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N., Suxostat L. V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,111 səh.
Makalu

**Makalu** (,*Mǎkǎlǔ Shān* — «Qara nəhəng») (8485 m) — dünyanın beşinci ən hündür zirvəsi. Mahalanqur-Himal silsiləsinin şərq hissəsində yeləşir. Bölgə ümumən mərkəzi Himalaya aid olub Çinlə (Tibet Muxtar vilayəti) Nepalın sərhəddindədir. Zirvəni Everestdən 22&nbsp;km-lik məsafə ayırır. Dağın zirvəsi dördtərəfli piramidanı xatırladır. Makalu səkkizminliklər içərisində ən çox çətinlik yaradan dağ hesab olunur. Ekspedisiyaların ancaq 30%-i uğur qazana bilir.

## Coğrafiyası
Dağ massivi iki zirvədən ibarətdir. Hər ikisinin hündürlüyü 8&nbsp;km-i keçir:

Everestdən və Lhotzedən şimal-qərb zirvəsi olan Kanqçunqze aydın görsənir. Onu bəzən Makalu II adlandırırlar.

## Tarixi
Makalu dağı avropalılara XIX əsrin ikinci yarısında məlum olsa da, ilk dağa dırmanış cəhti 1950-ci illərin ortalarında baş vermişdir. Mahlanqur-Himalda yerləşən əsas səkkizminliklərdən Lhotze və Makalu bir növ Everestin kölgəsində qalmışdır. Əksər ekspedisiyaların məqsədi dünyanın ən yüksək zirvəsini fəth etmək olduğundan Makaluya az diqqət ayrılmışdır.

## [[Dırmaşma]] xronologiyası
Müasir dövrdə (2015) Makalunun zirvəsinə 17 marşrut müəyyən olunub.

1954-cü ildə Kaliforniya alpinist klubunun ekspedisiyası ilk dəfə olaraq zirvəyə qalxmağa cəht edir. Amerikalılar ancaq 7060 metr yüksəkliyə çata bilirlər. Həmən ilin payızında fransız alpinistlər bu əraziyə kəşfiyyat məqsədli ekspedisiya təşkil etdir. 1955-ci ilin yazında Jan Frankonun rəhbərlik etdiyi fransız ekspedisiyasının üzvləri zirvəni ilk dəfə olaraq fəth etdilər. 1970-ci ildə yaponlar ikinci dəfə olaraq Makalunu fəth etdilər.

## Barun vadisi
Makalu dağının ətəyində Barun vadisi yerləşir. Vadi bütövlükdə Makalu Barun Milli Parkında yerləşir. Bura 1992-ci ildə Himalay dağlarında,Saqarmatxa Milli Parkının şərq ardı kimi təsis olunmuşdur. Milli parkın sahəsi 1.500&nbsp;km2 olub, Nepalın Solukhumbu və Sankxuvasabxa rayonlarını əhatə edir. Makalu Barun dünyada yeganə milli parkdır ki, dəniz səviyyəsindən 8.000 metr yüksəklikdə yerləşir. Milli parkda tropik meşələr və başı qarlı uca zirvələr yerləşir. Bufer zonası milli parkın cənub və cənub-şərq yamaclarındadır və sahəsi 820 2-dır. Milli park qərbdən şərqə 66&nbsp;km, cənubdan şimala 44&nbsp;km qədər uzanır. Dəniz səviyyəsindən 314-377 metr yüksəklikdə yerləşən, cənub-şərqdəki Arun dərəsindən hündürlük getdikcə artır. Milli park şimalda yerləşən Tibet muxtar regionundakı Comolunqma Milli Təbiət Qoruğu ilə beynəlxalq sərhədə malikdir.

## Xarici keçidlər

* Makalu on SummitPost
* Makalu on Peakware 
* The British Services Makalu Expedition 2004


## İstinadlar
Gürcüstan–Özbəkistan münasibətləri

**Gürcüstan–Özbəkistan münasibətləri** — Gürcüstan və Özbəkistan arasındakı ikitərəfli münasibətlər. 

## İkitərəfli əlaqələr
### Ticarət və iqtisadiyyat
Gürcüstan Respublikası Eduard Şevardnadze 4 sentyabr 1995-ci ildə gürcüstana rəsmi səfərdə olmuşdur. Bu səfər sayəsində iki ölkə arasında 
ticarət və iqtisadi anlamda böyük irəliləyiş əldə edilmişdir. Səfər zamanı azad ticarət, investisiyaların qarşılıqlı təşviqi və mühafizəsi, beynəlxalq avtomobil nəqliyyatı, beynəlxalq avtomobil nəqliyyatı ilə bağlı icazələrin mübadiləsi, qarşılıqlı sistemin təşkili və fəaliyyətinə dair bir sıra sazişlər imzalanmışdır. Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun 27-28 may 1996-cı il Gürcüstan səfəri zamanı imzalanmış dövlətlərarası, hökumətlərarası və idarələrarası müqavilələr bu çərçivəni daha da gücləndirmişdir. Bunlardan ən vacibi Özbəkistan ilə Gürcüstan arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi və gücləndirilməsi haqqında bəyannamə və maliyyə-sənaye qruplarının qurulması haqqında əsas razılaşmadir. İkitərədli əməkdaşlığın artırılması üçün özbək-gürcü işçi komissiyası təşkil olunmuşdur.

2000-ci ildə Gürcüstan və Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi 1999-cu ilə nisbətdə 3 dəfə artmışdır. 2000-ci ildə Özbəkistanın Gürcüstana əsas ixracatını pambıq lifləri, enerji qaynaqları (neft məhsulları), ərzaq, kimyəvi maddələr və plastmaslar təşkil etdirdi. Gürcüstandan isə Özbəkistana meyvə, qoz, qəhvə, çay, şirniyyat, kimyəvi və ştapel lifləri, qara metallar və ondan hazırlanmış məhsullar, təyyarələr üçün avadanlıqlar. Gürcüstan-Özbəkistan "Real-CL" birgə müəssisəsi ticarət və vasitəçilik fəaliyyəti ilə məşğul olur. 
2017-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi $71 mln dollar olmuşdur. Bu 2016-cı ilin anoloji dövri ilə mnüqayisədə 10 mln dollar azdır.

### Nəqliyyat
Özbəkistanda Gürcüstan avia şirkətlərindən "Airzena" (Gürcüstan Hava Yolları), Trans-Georgia End Kompani Limited, Gürcüstanda isə Özbəkistana aid "Oʻzbek-Jorjian Trans K" şirkətlərinin nümayəndəlikləri var. Bütün bu şirkətlər sərnişin və yük daşınması ilə məşğuldur. Özbəkistan mallarının Gürcüstan limanları vasitəsilə üçüncü ölkələrə nəqli aktiv şəkildə inkişaf edir. 1996-cı ildə 100 min ton yük daşınmış, 1997-ci ildə isə 285 min ton olmuşdur. Özbəkistan həmçinin Gürcüstan vasitəsilə keçən TRACECA Avropa-Asiya tranzit dəhlizində iştirak edir.

### Turizm
Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyindən alınan məlumata görə 2017-ci ilin yanvar-avqust aylarında ölkəni 11 173 Özbəkistan vətəndaşını ziyarət etmişdir.

## Diaspora
Hazırda Özbəkistan-Gürcüstan Dostluq Cəmiyyəti və Megobroba Mədəniyyət Mərkəzi (Daşkənd) fəaliyyət göstərir. 2000-ci ildə Özbəkistanda gürcülərin sayı təxminən 1,130 idi. Hazırda müxtəlif hesablamalara görə, Özbəkistanda 1000-4000 arası gürcü yaşayır. Bundan əlavə, gürcü legioner futbolçuları Özbəkistanda yaşayırlar və Özbəkistanın futbol klublarının üzvü olurlar. Bunlardan biri də Paxtakor Daşkənd FK-nun keçmiş kapitanı, bu gün isə Daşkəndin "Lokomotiv" klubunun üzvü Kaka Makaradzedir.

## İstinadlar
Allofon

**Allofon** () – fonemin sözdəki yerindən, digər səslərlə qonşu olmasından, saitin vurğulu və ya vurğusuz olmasından asılı olaraq tələffüz variantıdır. Azərbaycan dilində bir neçə allofon səs var.

"**K k**" hərfi söz başında **/c/** səsini göstərir, amma sözün ortasında və axrında **/ç/** səsi kimi tələffüz olunur.

Başda: **k**ömür [**cʰ**œmyɾ]

Ortada: mə**k**təb [mæ**ç**t̪æb]

Axırda: inə**k** [in̪æ**ç**]

"**Ğ ğ**" hərfi **/ʁ/** fonemini göstərir, lakin bəzi sözlərdə çox hadisələrdə bu hərf **/ʕ/** kimi tələffüz olunur.

Bo**ğ**az [bɔ**ʕ**ɑz̪]

Bəl**ğ**əm [bæl̪ˤ**ʕ**æm]

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N., Suxostat L. V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti", 2015, "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 111 səh.
Əsas tonun tezliyi

**Əsas tonun tezliyi** (, ) — səs tellərinin vibrasiyalarının tezliyi. Boğazda və ağız boşluğunda yaranan digər yüksəktezlikli harmonikalar üçün baza rolunu oynayır. Əsas tonun tezliyi nitqin əsas tonuna bütün digər faktorlardan daha çox təsir edir. Əsas ton diapazonu uşaqlar üçün təxminən [170..600] Hs, kişilər üçün [85..200] Hs, qadınlar üçün [160..300] Hs-dir. Praktikada əsas tonun periodunu avtokorrelyasiya funksiyasının maksimumuna görə müəyyən etmək olar.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N., Suxostat L. V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,111 səh.
Nitqin tempi

**Nitqin tempi** *(, )* – nitqin elementlərinin (səslər, hecalar, sözlər) tələffüz edilməsi sürətidir. Prosodik elementlərə aiddir, intonasiyanın komponentlərindən biridir. Normal nitq tempi – test frazasının orta müddəti 2.4 saniyəyə bərabər olduqda nitqin tələffüz sürətidir. Sürətli nitq tempi – test frazasının orta müddəti 1.5-1.6 san olduqda nitqin tələffüz sürətidir.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti", 2015, “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 111 səh.
Analoq-rəqəmsal çevirici

**Analoq-rəqəmsal çevirici** (, ) yaxud **ARÇ** — analoq siqnalı rəqəmsal siqnala çevirən qurğudur. ARÇ siqnalın diskretləşdirməsini və kvantlanmasını həyata keçirir.

Analoq-rəqəmsal çeviriciləri adətən qarşılıqlı təsir edən bir neçə elementdən ibarətdir. Açıq sxem üzrə birbaşa çevirmə üsulunda ARÇ-nin elementləri iki qrupa bölünür. Onlardan birinci zaman-impuls modulyasiyasını həyata keçirir, yəni zaman-impuls siqnalını yaradır. Harmonik gərginlik və cərəyanın amplitud, faza və ya tezliyi şəklində olan məlumat parametrlərini çevirdikdə müqayisə elementi ME və sıfır indikatoru Sl lazım olur. İkinci qrup isə ardıcıl vahid kodda rəqəm siqnalı yaradaraq kvantlama əməliyyatı aparır və lazım gəldikdə onu mövqe dərəcə-rəqəmə çevirir.

Tipik olaraq, bir ADC, gərginliyi ikili rəqəmsal koda çevirən bir elektron cihazdır. Bununla birlikdə, rəqəmsal çıxışı olan bəzi elektron olmayan cihazları, məsələn, bucaq kod çeviricilərinin bəzi növləri də ADC adlandırılmalıdır. Ən sadə bir bitli ikili ADC müqayisə aparıcısıdır.

## Qeydlər


## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti", 2015, “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 111 səh.
*Abdullayev V.İ., Hüseynov A.M. "Elektroenergetika Sistemlərinin Avtomatik Qurğularının Elementləri", Ali Məktəblər üçün dərslik, səh 435.
Daunsemplinq

**Daunsemplinq** (, ) – diskretləşdirmə tezliyinin azaldılması.

Məsələn, kompakt diskdəki 44100 Hs tezlikli audionun tezliyi FM radio ilə verilməzdən əvvəl 22050 Hs-ə qədər azaldıla bilər. Beləliklə, audio yazının diskretləşdirmə tezliyi 2 dəfə azalmış olur.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N., Suxostat L. V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti", 2015, "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 111 səh.
Naykvist tezliyi

**Naykvist tezliyi** (, ) – analoq siqnalını onun ən yüksək tezliyindən iki dəfə böyük tezlikdə diskretləşdirdikdə, siqnalı tezlik spektrindən düzgün bərpa etmək olar. Bu diskretləşdirmə tezliyi Naykvist tezliyi adlanır.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N., Suxostat L. V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti", 2015, "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 111 səh.
Kvantlama

**Kvantlama** *(Quantization, Квантование )* – siqnal amplitudunun qiymətinin ən yaxın tam qiymətə (kvantlama səviyyəsinə) yuvarlaqlaşdırılması.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,111 səh.
Müqəddəs Üçlük kilsəsi (Qax)

**Müqəddəs Üçlük kilsəsi** — Qaxın İngiloy Kötüklü kəndində yerləşən pravoslav kilsəsi. Kilsə XIX əsrdə Qafqazda Pravoslav Xristianlığının Bərpası Cəmiyyəti tərəfindən tikilib.

## Hazırda
Qax və Kürmük yeparxiyasına tabedir. 26 oktyabr 2019-cu ildə 1920-ci ildən bəri ilk dəfə Müqəddəs Liturgiya mərasimi keçirilib.

## Həmçinin bax
* Kürmük məbədi
* Allahverdi kilsəsi
* Müqəddəs Nino kilsəsi
* Müqəddəs Georgi kilsəsi (Qax)
* Zaqatala kilsəsi

## İstinadlar
Additiv ağ Qauss küyü

**Additiv ağ Qauss küyü** (, ) – informasiyanın ötürülməsi kanalında maneə təsirinin bir növüdür. Müntəzəm spektral sıxlıq, amplitudun normal paylanmış qiyməti və siqnala additiv təsir üsulu ilə səciyyələnir. Küyün radio-rabitə sistemlərinin modelləşdirilməsi üçün istifadə edilən geniş yayılmış növüdür.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N., Suxostat L. V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti", 2015, "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 111 səh.
Multiplikativ küy

**Multiplikativ küy** *(Multiplicative noise, Мультипликативный шум)* – rabitə xəttinin xarakteristikalarının dəyişməsi nəticəsində kanalın ötürmə əmsalının təsadüfi dəyişmələri ilə şərtlənir. Additiv küylər isə aparaturanın komponentlərində istilik prosesləri, atmosfer və sənaye prosesləri, qonşu kanalların işi ilə əlaqəli olan fluktasiya hadisələri nəticəsində yaranır. Multiplikativ küylərə digər tezliklərlə qarşılıqlı təsir nəticəsində yaranan kombinasiya tezlikləri, parazit modulyasiya və rəqəmsal sistemlərdə kvantlama küyləri aid edilir. Multiplikativ küy siqnalı deformasiya edə – informasiya hissəsinin formasını dəyişə bilər, siqnalın qiymətlərindən və siqnalın müəyyən xüsusiyyətlərindən asılı ola bilər. Multiplikativ küylər küylə siqnalın qarşılıqlı təsiri nəticəsində meydana çıxır. Riyazi olaraq bu siqnal və küyün tezlik komponentlərinin bir-birinə vurulması ilə təsvir olunur.  
## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,111 səh.
Veyvlet

**Kəsilməz veyvlet çevirməsi ** (ing. wavelet – kiçik dalğa deməkdir) – zaman və tezlik üzrə çözünürlüklə bağlı problemləri aradan qaldırmaq üçün qısamüddətli Furye çevrilməsinə alternativ kimi təklif edilmişdir. Praktikada rast gəlinən siqnallarda çox vaxt yüzsək tezlikli komponentlərin müddəti böyük olmur, aşağı tezlikli komponentlərin müddəti isə kifayət qədər böyük olur. Qısamüddətli Furye çevirməsində zaman və tezlik oxu üzrə çözünürlük bütün çevirmə üçün sabit kəmiyyətdir. Veyvletlərin köməyi ilə yüksək tezliklər oblastında zaman üzrə yüksək və tezlik üzrə aşağı çözünürlük, aşağı tezliklər oblastında isə tezlik üzrə yüksək və zaman üzrə aşağı çözünürlük əldə etmək olar.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N., Suxostat L. V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 111 səh.
Müqəddəs Mixeyil kilsəsi

**Müqəddəs Mixeyil kilsəsi** —  Qax rayonunun Meşəbaş kəndində yerləşən pravoslav kilsəsi.

## Tarixi
Müqəddəs Mixeyil ingiloy kilsəsi Qaxın Meşəbaş kəndində yerləşir. Kilsə 1892-1894-cü illərdə Qafqazda Pravoslav Xristianlığının Bərpası Cəmiyyəti tərəfindən maliyyələşdirilərək inşa edilib. Kilsənin sahəsi 0.03 hektardır. 1992-1993-cü illərdə yenidən təmir olunub. Kilsə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən dini-tarixi abidə kimi qorunur. Kilsə binasının vəziyyətini orta qiymətləndirilir.

## Həmçinin bax
* Kürmük məbədi
* Allahverdi kilsəsi
* Müqəddəs Nino kilsəsi
* Müqəddəs Georgi kilsəsi (Qax)
* Zaqatala kilsəsi

## İstinadlar
Əlfac suvarma sistemi (Oman)

250px|thumb|Əlfac suvarma sistemi
**Əlfac  suvarma sistemi**  Omanın “Daxiliyyə”, “Şərqiyyə” və “Batinə” bölgələrində yerləşən, və tarixi bizim eranın 500-cü ilinə qədər gedib çıxan, qədim suvarma sistemidir. Bu suvarma kanalları bölgədə yerləşən və öz adını fars dilində olan “qənat” və “kəhriz” sözlərindən götürən, tarixi 5000 ilə qədər olan suvarma sistemi növünü nümayiş etdirirlər. 

“Əflac” klassik ərəb dilində hissələrə bölünmə mənasını verən “fələc” sözünün cəmidir. Bu suvarma sistemi cazibə qüvvəsi sayəsində suyun mənbələrdən evlərə və əkin sahələrinə axmasını təmin etməklə bu təbii ehtiyatı bütün əhali arasında bölmüşdür.  Kompleksə gözətçi qüllələr, məscidlər və digər tikililər daxil idi.
 
2006-cı ildə bu kompleksə daxil olan “Fəlac Əlxatimi”, “Fəlac Əlmalki”, “Fəlac Daris”,  “Fəlac əlmayassar” və “Fəlac əlcilə” kimi 5 suvarma sistemi  Yuneskonun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Barselonnet (rayon)

**Barselonnet** () — Fransanın Provans-Alp-Kot-d'Azur regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Provans Alpları. Prefektura — Barselonet. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 7,968 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 8 nəf. / km². Rayon ərazisi — 1028 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Barselonnet rayonu
Zubarə

**Zubarə** – Qətərin paytaxtı Dohadan təqribən 105 km məsafədə, "Aşşimal" bələdiyyəsində yerləşən Qətər yarımadasının şimal qərb sahilində yerləşən dağılmış qədim qala-şəhər.

## Ümumi məlumat
"Əl-Zubarə və "Əz-zubarə" kimi də tanınır. Qala XVIII əsrin ilk yarısında əsas qəbilələrdən olan "Bəni Utbə"nin nümayəndəsi Al ibn Əli tərəfindən tikilmişdir. 2013-cü ildə UNESCO-nun Ümümdünya Mədəni İrsi Siyahısına daxil edilmək üçün namizədliyi irəli sürülüb.

Bu qala qədim dövrlərdə Hörmüz boğazı ilə Fars körfəzinin qərb tərəfi arasında yerləşmiş qlobal ticarət və mirvari yığımı üçün uğurlu mərkəzə çevrilmişdi. Eləcə də bölgədə 18–19-cu əsr qəsəbələrinin ən geniş və ən yaxşı saxlanılan nümunələrindən biri hesab edilir. Qalanın daxili və xarici Fars körfəzində yerləşən digər yaşayış məntəqələrindən fərqli olaraq, şəhər həyatı, quruluşu və Fars körfəzinin sosial və iqtisadi tarixi aspektlərinin 20-ci əsrdə neftin kəşf edilməsindən əvvəlki dövrə məxsus üslublarına xüsusi diqqət yetirilməklə qorunub saxlanmışdır. 400 hektar (xarici şəhər divarının içərisində 60 hektar) ərazini əhatə edən Zubarə Qətərin ən əhəmiyyətli arxeoloji bölgəsidir.

Qala daxilində şəhər, xarici, eləcə də sonradan tikilmiş daxili divarlar, liman, dəniz kanalları, ekspozisiya divarları, "Murair Qalası" və daha yaxın tarixdə tikilmiş "Zubara Qalası" yerləşir.

## İstinadlar
Dürmək

**Dürmək** — Azərbaycan milli mətbəxinə daxil olan qəlyanaltı növlərindən biri. Adətən səhər yeyilir. Tez və asan hazırlanması ilə seçilən yeməkdir.  

## Haqqında
Dürməyin iki forması məlumdur: bükmə dürmək və cibli dürmək. Bükmə dürməkdə yaxma ərzaq (pendir, göyərti, qızardılmış ət, yumurta və s.) yuxanın bir qırağına qoyulur, yuxanı alt tərəfdən bir az içliyin üzərinə büküb dürməkləyirlər. Alt tərəfi də qatlandığı üçün içlik tökülmür. Silindr şəklində bükülmüş, bürmələnmiş bu yemək çox ləzzətli olur. Çox vaxt quymaq, halva, eləcə də pendir, yağ, şor və s. ağartı məhsulları bu qayda ilə dürmək edilərək yeyilir. Azərbaycanın bir çox bölgələrində yas üçün bişirilən halvalar yuxaya bükülərək süfrəyə qoyulur. Müxtəlif növləri bölgələrə görə fərqlənir və tərkibi zövqdən asılı olaraq dəyişir. Növləri: Çoban dürməyi, Bəy dürməyi, Bal dürməyi, Qovurma dürməyi və s. Xalq arasında Çoban dürməyi daha məşhurdur. Tərkibi:Yuxa və ya Lavaş pendirlə göyərti, kərə yağı ilə pendir, kərə yağı ilə şor, bal-yağ, qaymaq və s. bükməsindən hazırlanır.

## İstinadlar
Bezanson (rayon)

**Bezanson** () — Fransanın Franş-Konte regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Du. Prefektura — Bezanson. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 259.168 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 104 nəfər / km² . Rayonun sahəsi — 2497&nbsp;km².
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu —  Bezanson rayonu
Brute-Force hücumu

**Brute-Force hücumu** — Güclü məlumat axının təsiri ilə e-poçt, sosial şəbəkə və s. hesab şifrələrinin qırılmasına kömək edən hücum üsulludur.
## Haqqında
Brute-Force hücumu daxilində şifrə haqqında heç bir məlumat məlum deyil. Sadəcə bəlli bir ardıcılığın köməyi ilə şifrə sürətli məlumat axınının təsiri ilə qırılır.
(məsələn: 121121, 121122, 121123, 121124, 121125, 121126, 121127, 121128, 121129, 121130 və s. Bu ardıcılığlar internetin sürəti ilə sürətlənir: Internet sürəti 128kb/san olarsa, səhifənin həcmi 12kb olarsa. 128:12=10 belə olduqda saniyədə 10 şifrə yoxlanır.)
Bu hücum iki formaya bölmək olar: Əl ilə və ya Xüsusi şifrə ardıcılığı daşıyan faylın köməyi ilə. Şifrə qırıldığda fayla siqnal ötürülür və əməliyyat dayanır. Brute-Force hücumundan şifrə nə güclü (8-64) olarsa, qırılma müddəti o qədər də artacaq. Şifrə ardıcılığı daşıyan fayl nə qədər böyük olarsa, sistem o qədər sizin qarşınızda zəif olacaqdır. Müasir dünyada kiber təhlükəsizliyin inkişafı ilə bir çox sistemlər 64-bit, 128-bit, hətta 256-bit şifrə paneli dəstəkləyir. Kiçik bir hesablama aparsaq belə şifrələrin qırılması aylarla çəkə bilər. Brute-Force hücumunun müasir dünyada zəifləməsinin başqa bir səbəbi hücum zamanı şifrə əgər 5 dəfə yanlış yığılarsa müəyyən müddət ərzində hesab güvənlik altına alınır. Beləcə Brute-Force hücumu dayandırılır.
Bell 429

**Bell 429** — Bell Textron Helicopter şirkəti tərəfindən istehsal olunan ABŞ mənşəli çoxməqsədli helikopterdir. Bell 427 helikopterlərinin uzadılmış bir versiyası olub ilk uçuşunu 27 fevral 2007-ci ildə həyata keçirmişdir   və 1 iyul 2009-cu ildə xidmətə qəbul edilmişdir.

## Texniki xüsusiyyətləri (Bell 429)

Ekipaj üzvləri: 1 nəfər

Sərnişin tutumu: 7 nəfər

Uzunluğu: 12.7 metr

Pərinin (pərvanə) uzunluğu: 10.97 metr

Hündürlüyü: 4.04 metr

Boş çəkisi: 1925 kiloqram

Maksimal yükgötürmə qabiliyyəti: 3175 kq

Motor: 2 x  Pratt & Whitney Canada PW207D1 qazturbin mühərriki

## İstifadəçilər
ABŞ

Avstraliya

Böyük Britaniya

İsveç

Kanada

Küveyt

Puerto-Riko

Slovakiya

Türkiyə

Tayland

Oman

## Xarici keçidlər

Bell Helicopter 429 Official Site

## İstinadlar
Sürətli Furye çevirməsi

**Sürətli Furye çevirməsi** (, ) – diskret Furye çevirməsinin sürətli hesablanması alqoritmidir. SFÇ-nin əsasını diskret siqnalın verilmiş bölgülər ardıcıllığının bir neçə aralıq ardıcıllığa bölünməsi prinsipi təşkil edir. N bölgü üçün SFÇ-də təxminən sayda əməliyyat olur. Məsələn, 256 bölgü üçün əməliyyatların sayı 2048-dir (DFT-də 65536-dir).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N., Suxostat L. V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 111 səh.
Sıtkı Üke

**Sıtkı Üke** (; ) — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1899-cu ildə hərbi məktəbi bitirmişdir. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir.

1921-ci ilin 11 yanvarında Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşulmuşdur. Müharibədən sonra "İstiqlaliyyət medalı" ilə mükafatlandırılmışdır. 4 may 1935-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxmışdır.

1941-ci il oktyabrın 22-də İstanbulda vəfat etmişdir.

## Medal və təltifləri
* Məcidiyyə ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* Osmanlı-Yunan müharibəsi (1897)
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 100.
Mel tezlik kepstral əmsallar

**Mel tezlik kepstral əmsallar** – kepstrin filtrlər bankından istifadə edilməklə mel-şkala üzrə paylanmış qiymətləridir. MFCC əlamətlərin çıxarılması alqoritminə aşağıdakı mərhələlər daxildir: seqmentlərə bölmə, sürətli Furye çevirməsi, dəyişilmiş spektrin loqarifmi, diskret kosinus çevirməsi.
Adətən, əlamətlər vektorunu formalaşdırmaq üçün MFCC əmsalların sayı 12-yə bərabər seçilir. Enerjinin loqarifmi də 13-cü əmsal kimi əlavə olunur. Ən relevant məlumat ilk 6 əmsalda olur. Əlavə əmsalların götürülməsi konkret hal və diktorla müəyyən edilir.

Delta- və delta-delta əmsalları da əlavə etməklə MFCC əlamətlər vektorunun ölçüsü 39-a bərabər ola bilər:

• enerji, Δ-enerji, ΔΔ-enerji;

• 12 kenstral əmsal;

• 12 Δ-əmsal;

• 12 ΔΔ-əmsal.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 111 səh.
## İstinadlar
Evqlenakimilər dəstəsi

** Evqlenakimilər dəstəsi **() — Qamçılılar sinfinə aid olan dəstə.

## Haqqında
Evqlenakimilər dəstəsi — Bu dəstə bədənin ön tərəfində bir qamçı olan, əsasən şirin sularda yaşayan qamçılıları birləşdirir. Evqlenakimilərin bədəni pellikula ilə örtülüdür. Pellikula bəzi növlərdə yaşıl evqlenada olduğu kimi elastiki, bəzilərində isə möhkəm olub, bədənə sabit forma verir. Evqlenakimilər yaşıl bədənə, çoxlu xromatoforlara malikdirlər. Onlar üçün holofit qidalanma, bəzi rəngli formalar üçün miksotrof qidalanma xasdır. Bütün rəngli evqlenakimilər qırmızı gözcüyə — stiqmaya malikdir. Rəngsiz növlər saprofit, bir çoxu isə holozoy üsulla qidalanır. Holozoy üsulla qidalanan evqlenakimilər xüsusi orqanoidlər: hüceyrə ağzı — sitostom, sitoplazmanın dərinləşməsindən əmələ gələn udlaq yerləşir. Rəngli evqlenakimilərdə bu orqanoidlər müşahidə olunmur. Adətən bir yumulan vakuola malikdirlər. Evqlenakimilər çirkli su hövzələrində geniş yayılmışdır, bəzən onlara torpaqda da rast gəlinir. Bir çoxu müxtəlif heyvanların bağırsağında parazitlik edir.

## Mənbə
**B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

## Həmçinin bax
* Qamçılılar

## Xarici keçidlər
* Euglenida | Wikipedia audio article
* Algas Unicelulares Euglenófitas Euglena viridis

## İstinadlar
Multi-kod idarəli xətti prediktor

**Multi-kod idarəli xətti prediktor**, (), ) – nitq siqnallarının kodlaşdırılması alqoritmi 1985-ci ildə Manfred Şröder və Bişnu Atal tərəfindən təklif edilmişdir. Həmin dövrdə bu alqoritm RELP və LPC audiokodekləri (məsələn, FS-1015) kimi aşağı bit sürətli alqoritmlərlə müqayisədə daha yaxşı keyfiyyət təmin edirdi. ACELP, RCELP, LD-CELP və VSELP kimi variantları ilə birlikdə hazırda ən geniş istifadə edilən nitq kodlaşdırma alqoritmidir. Hazırda CELP konkret kodek üçün deyil, alqoritmlər sinfi üçün ümumi termin kimi istifadə edilir.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N., Suxostat L. V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 111 səh.
Persepsion kodlaşdırma

**Persepsion kodlaşdırma** (, ) — rəqəmsal audio siqnalların səsin insan tərəfindən qavrayışına (psixoakustika) əsəslanan sıxma üsulları. Çox alçaq və çox yüksək olan tezliklər uca səslərlə boğulurlar. Məsələn, bir neçə musiqi aləti birlikdə çalındıqda baxılan anda tezlik və gurluqdan asılı olaraq bir alətin səsi digər alətin səsini yox edə bilər.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti", 2015, “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 111 səh.
Bezye (rayon)

**Bezye** () — Fransanın Langedok-Russilyon regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Ero. Suprefektura — Bezye. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 282 843 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 95 nəf. / km². Rayonun sahəsi — 2987 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Bezye rayonu
Spektroqram

**Spektroqram** (, ) — akustik siqnalın gücünün tezliklər üzrə zamana görə paylanmasını əyani göstəricisi. İkiölçülü diaqram spektroqramın ən geniş yayılmış təsvir formasıdır: üfüqi oxda zaman, şaquli oxda tezlik göstərilir; üçüncü ölçü konkret zaman anında müəyyən tezlikdə amplitudu göstərməklə şəkildə intensivliklə və ya nöqtənin rəngi ilə təsvir edilir. Sonoqram da adlanır.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N., Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti ", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 111 səh.
Vehbi Kıpçak

**Vehbi Kıpçak** () (d. 1875 – ö. 1946, İstanbul, Türkiyə) — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1895-ci ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1899-cu ildə oranı bitirmişdir. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1920-ci ildə Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. Müharibədən sonra “İstiqlaliyyət medalı”  ilə mükafatlandırıldı. 24 avqust 1935-cü ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. 14 iyun 1946-cı ildə İstanbulda vəfat etdi.

## Medal və təltifləri
* "Osmaniyyə" ordeni
* Məcidiyyə ordeni
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 56.
Berjerak (rayon)

**Berjerak** () — Fransanın Akvitaniya regionun rayonlarından biri. Departamenti — Dordon. Suprefektura — Berjerak.

Rayon əhalisi 2006-cı ildə 108238 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 50 nəf. / km². Rayon sahəsi — 2182 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Bezanson rayonu
Fransa Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Fransa Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində ilk dəfə 2004-cü ildə iştirak etmişdir. Norveçin Lillehammer şəhərində keçirilən müsabiqədə Tomas Pontyenin ifa etdiyi "Si on voulait bien" mahnısı ilə təmsil olunan Fransa 18 iştirakçı ölkə arasında altıncı yeri tutsa da, növbəti ildə Fransa televiziyası müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. Fransa bir daha Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsinə 13 illik fasilədən sonra 2018-ci ildə geri dönmüşdür. "Jamais sans toi" mahnısı ilə Fransanı müsabiqədə təmsil edən Anjelina nəticədə 203 xalla 2-ci yeri qazanmışdır.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Hindistan–Türkmənistan münasibətləri

**Hindistan–Türkmənistan münasibətləri** — Hindistan və Türkmənistan arasındakı ikitərəfli münasibətlər. Hindistan Türkmənistanın müstəqilliyini 26 dekabr 1991-ci ildə tanımışdır. İkitərəfli əlaqələr 20 aprel 1992-ci ildə.

Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür.

## Tarixi

Türkmənistan Prezidenti Saparmurat Niyazov 1992-ci ildə Hindistana ilk səfərini təşkil etmişdir. İkinci səfər isə 1997-ci ildə tə.şkil edilir.

Hindistan 30 yanvar 1994-cü ildə Aşqabadda səfirliyini açmışdır. Türekmənistan isə Nyu-Dehlidə səfirliyə sahibdir. Türkmənistan Respublikasının fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Paraxat Xommad oğlu Durdıyevdir.
1995-ci ildə Hindistanın baş naziri Pamulaparti Venkata Narasimha Rao Türkmənistanda rəsmi səfərdə olmuşdur. Səfər zamanı ikili əməkdaşlıqlarla bağlı çpoxlu sənəd imzalanmışdır.

24-26 may 2008-ci ildə Türkmənistan prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov Hindistanda üç günlük rəsmi səfərdə olmuşdur.

## İqtisadi əməkdaşlıq

### TƏPH
Türkmənistan, Əfqanıstan, Pakistan və Hindistan birlikdə yeni bir qaz xətti üzərində işləyirlər. Qaz xəttinin çəkilişi 2017-ci ilin əvvəllərində bitməlidir. TƏPH qaz kəmərinin uzunluğu 1,735 olmalıdır. Əsasən Türkmənistanın şərq rayonlarındakı yataqlardan çıxarılan qaz nəql ediləcəkdir. 2018-ci ildə bu kəmərlə hər gün 90 mln m³ qaz nəql ediləcəkdir. Bunun 38 mln m³ Hindistana nəql ediləcəkdir. Qaz kəməri Türkmənistan qazını Əfqanıstan, Pakistandan keçməklə Hindistana çatıracaqdır. Layihənin illik güçü 33 mlrd m³ olaraq düşünülür. Layihənin dəyəri $7,9 mlrd dollar olaraq qiymətləndirilir. 30 olliyinə imzalanmış müqaviləni Türkmənistanın «Türkmənqaz», Hindistanın GAIL və Pakistanın Inter State Gas Systems şirkətləri imzalamışdır.

## Mədəniyyət əlaqələri
Hindistan və Türkmənistan qədim mədəni əlaqələrlə sahibdirlər. Türkmənistanda hind filmləri çox populyardır, hər həftə dövlət televiziyasında  himnd filmləri göstərilir.

2000-ci ilin avqust və sentyabr aylarında Türkmənistanda hind mədəniyyət günləri və Hindistanda türkmən mədəniyyət günləri keçirilmişdir.
Türkmənistandan olan 18 nəfərdən ibarət 2003-cü ilin sentyabrında Hindiostanı ziyarət etmişdir. Onlar Dehli, Çandiqarhe, Dehradune və Mussori şəhərlərində konsertlər vermişdir. 
«Bhangra» və «Giddha» 10 nəfərdən ibarət olan qrupları 2005-ci ilin avqustunda Aşqabadı ziyarət etmişdir. Cammu və Kəşmir ştatlarının 17 nəfərdən ibarət qrupu 21-28 oktyabr 2006-cı ildə Türklmənistan Respublikasının müstəqilliyinin 15 illiyi münasibəti Aşqabada dəvət olunmuşlar.
Hər il Hindistan hökuməti mədəniyyət proqramı çərçivəsində 8 təqaüd təklif edir. Türkmənistanlı bir şagirdin Kendriya Universitetində hind dili öyrənmək üçün də bir yer təmin edir.
## Mənbə
* Türkmənistanın Hindistandakı səfirliyi
* Hindistanın Türkmənistandakı səfirliyi

## İstinadlar
Blay (rayon)

**Blay** (, ) — Fransanın Akvitaniya reionun rayonlarından biri. Departamenti — Jironda. Suprefektura — Blay.

Rayonun əhalisi 2011-ci ildə 84,652 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 108 nəf / km². Rayonun sahəsi – 782 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Bezanson rayonu
Dənizkənarı Alplar

**Dənizkənarı Alplar**  — Fransanın cənubi-şərqində yerləşən departament, sıra  nömrəsi-6, inzibati mərkəzi isə Nitsa şəhəridir. 2010-cu ildə əhalisi 1,094,579 nəfərə çatmışdır. 2010-cu ildə departamentlər arasında əhali siyahısına görə 19-cu sırada yer almışdır.

## Coğrafiyası
Departamentin ərazisi 4299&nbsp;km²-dir. Ərazi vasitəsilə bir çox çay axır: Var, Bandol, Buyonn və Burda.
### İnzibati bölgüsü
Departamentin tərkibinə 2 bölgə, 52 kanton və 163 kommuna daxildir.
## Tarixi
Artıq qədim dövrlərdə Dənizkənarı Alpları adı daşıyan ərazi Roma vilayəti mövcud olmuşdur. Eyni adlı deparatment isə Fransada 1793-ci ildən 1815-ci ilədək mövcuddur, lakin onun rəsmi sərhədləri yalnız 1947-ci ildə yaranmış, mövcud olan departamentin sərhədləri ilə üst-üstə düşmürdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Portal oficial del turismo de la Riviera Costa Azul
* AngloINFO Riviera 
* Conseil Général 
* Prefectura
* Directori de la Riviera Francesa  
* Tradiciones musicales en el departamento de los Alpes Marítimos
2020-ci illər

**2020-ci illər** — Qriqori təqvimində 2020-ci il yanvarın 1-də başlayan və 2029-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## Vacib hadisələr
### Dünyada
[thumb|[Quançjouda koronavirusdan qorunan sakinlər]]

* Corc Floyd etirazları
* Avstraliya yanğınları (2019-2020)
* Ukrayna Beynəlxalq Hava yolları reys 752
* 2019-nCoV koronavirusunun yayılması
* Belarus etirazları (2020)
* Futbol üzrə 16-cı Avropa çempionatı keçirilmişdir.
* Qırğızıstan-Tacikistan sərhəd toqquşmaları (2021)

### Azərbaycanda
* Azərbaycanda parlament seçkiləri keçirilib.
* İkinci Qarabağ müharibəsi

## Sağlamlıq
### Epidemiyalar

### Pandemiyalar

## Gözlənilən hadisələr
* 2020 Yay Olimpiya Oyunları Yaponiyanın Tokio şəhərində keçiriləcək.
* 2022 Qış Olimpiya Oyunları Çinin Pekin şəhərində keçiriləcək.
* 2022 FİFA Dünya Kuboku Qətərdə keçiriləcək.
* Titanik II gəmisi 2022-ci ildə ilk səfərinə çıxacaq. 
* Türkiyə 2023-cü ildə özünün ilk qırıcı təyyarəsini istehsal edəcək.
* UEFA Avro 2024 Almaniyada keçiriləcək.
* 2024 Yay Olimpiya Oyunları Fransanın Paris şəhərində keçiriləcək.
* İqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf təşkilatının hesabatına görə, robotlar 2024-cü ildə tərcümə edə biləcəklər.
* 2028 Qış Olimpiya Oyunları İtaliyanın Milan və Kortina şəhərlərində keçiriləcək.
* 2026 FİFA Dünya Kuboku ABŞ, Meksika və Kanadada keçiriləcək.
* 2028 Yay Olimpiya Oyunları ABŞ-nin Los-Anceles şəhərində keçiriləcək.

## İcmal

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi
 

### İdman
 

## Siyasətçilər
 

## Digər
 

## İstinadlar