Kaçanovka bağı

**Kaçanovka bağı**() — Ukraynanın Çerniqov vilayəti Içnia rayonunun kəndi yaxınlığında yerləşən bir saray və ya park ansamblı. 1770-ci illərdə formalaşmağa başladı, ən böyük inkişaf XIX əsrin ikinci yarısında idi.

1981-ci ildə ansamblı əsasında "Kaçanovka" tarixi-mədəni abidəsi yaradılmışdır ki, 2001-ci ildə milli status verilmişdir. 2010-cu ildən etibarən, şərqi Ukraynanın kompleksində saxlanıla bilən əmlaklar arasında yeganə olmuşdur.

## Coğrafiya
Görməli yerləri Çerniqov vilayətinin cənub-şərqində Içinya rayonunda, Smos çayının sahillərində, Kiyevdən və Çerniqovdan 180 kilometr məsafədə yerləşir.

## Tarixi
### Yaradılması
thumb|Bilinməyən sənətkar. Peter Rumyantsev-Zadunaiskinin portreti.

thumb|A.M.Kunavin. Kaçanovka bağı. XVIII əsrin sonu.

Moskva arxitektoru Karl Blankin layihəsinə görə, Rusiyalı memar Maksim Moszepanov  bir səy- qotik üslubunda böyük bir saray tikdi. Bir mərtəbəli binanın fasadları çox yaxsı bəzədilmişdir. 

Tezliklə, sarayın ətrafında park tikildi və 1777-ci ilin martında Pyotr Rumyantsev şəxsən öz təşkilatına əmr verdi: "Mən vaxt itirmədən Kaçanovski təsərrüfatında, bağçanın yarımadaya-sağa doğru, soldan-yola qədər uzanmışdı ... 21 mart 1777 ". 

Təsvirə görə, qərb fasadındakı palıdlar ilə əsas park birləşdi, şərq tərəfində əsasən iki yüzdən çox meyvə ağacından ibarət olan meyvə bağçası var idi. 

Eyni zamanda, sarayın yaxınlığında bir neçə binalar tikilmiş və parkda bir neçə dekorativ tikililər tikilmişdir ki, bunlardan yalnız bu gün gölün üstündəki təpədə "Ginkanin pergola" və "Romantik xarabalıqları" memarlıq
tərkibi qalmışdır.

### Tarnovski dövru
Qriqori Tarnovski klassiklik üslubunda böyük bir saray tikməyə başladı. Burada ikinci mərtəbə tamamlandı, binaya daha çox mərkəzli bir xarakter, dekorasiya edilmiş fasadlar verildi. Parkın planı da dəyişdi. 1808-ci il təsvirinə görə meyvə ağacları saraydan uzaqlaşdı və perimetr boyunca cökə, tozağacı ilə əhatə olundu. Uzaq meşə sahələrində bir çox yeni yollar tikildi. Nohur genişləndi və daş körpü ilə əlaqəli iki süni ada birləşdirildi. Maraqlıdır ki, kənd təsərrüfatlarından qazlar və ördəklərdən gölməçədə qalmamaq üçün, Tarnovski yaxınlıqindakı Vlasovka kəndi ərazisindəki gölün qarşı tərəfinə köçmüşlər. Tarnovski böyük bir kitabxanaya rəsm əsərləri toplayıb, (o cümlədən məşhur rus və Avropa ustalarının əsərləri).Eyni zamanda o Stradivarius skripkasını satın alaraq bir ev orkestri açdı. Qriqori Tarnovski Kaçanovkanı yerli mədəni həyatın qaynağına çevirdi. Bir çox tanınmış yazıçı, şair, bəstəkar və sənətçi Kaçanovkanı ziyarət etdi. 1835-1836-cı illərdə Tarnovski ilk olaraq Nikolay Qoqol tərəfindən ziyarət edildi. 1838-ci ildə Kaçanovkada bütün yay uzunluğu Mixail Qlinka yaşayıb. Möhtəşəm bəstəkar əmlakında Rumyantsev meydanında gölün yaxınlığında-bir təpənin altında işləmək çox xoş idi. O vaxtdan bəri o "Qlinka qəzəbi" adını almışdır. Burada Qlinka "Ruslan və Lyudmila" operası üzərində işlərini davam etdirir, xüsusilə Qlinkanın rəhbərliyi altında böyük yemək salonunda musiqiçilər Tarnovskinin ifasında "Finn Balladası" və "Çernomor Çağı" əsərlərini yazdılar. Kaçanovkanı ziyarət etdikdən sonra Qlinka, N. Markeviçin sözlərinə görə, Qriqori Tarnovskiyə həsr edilmiş "Ustaya himnləndirilmiş" kantatası yazmışdı. Sankt-Peterburqda yerləşən Peterburq İncəsənət Akademiyasının tələbəsi olan Tarnovskinin qonşusu olan Peter Skoropadsi, şair Viktor Zabila, tarixçi Nikolay Markeviç və sənətçi Vasili Sternberq 1825-1833-cü illərdə Kaçanovkada şəhərində yaz aylarını keçirdilər. 1837-ci ildə Tarnovski rəssamdan təbiətdən bir neçə əsər çəkməyi əmr etmişdir. Bundan əlavə, sənətçinin özü də əmlakın içində olan Emilia Vasilievnaya aşiq olmuşdur. Kaçanovkada Sternberq ən yaxşı əsərlərini yazmışdır: "İçniyada ədalət","Kiçik Rusiyada Pasokanın işıqlandırılması". Bu əsərlərə əlavə olaraq Sternberg'in yerli peyzajları Kaçanovkada yazılan əsərlərindən də bilinir: "Kaçanovkada Q.Tarnovskinin əmlakı", "Q.Tarnovskinin əmlakında gizlətmək və axtarmaq", "Kaçanovkada su dəyirmani". 
**Sternberqin Kaçanovkanın təsviri ilə əsərləri**
thumb|Kaçanovka qəsəbəsində Q. Tarnovskinin əmlakı"(1837)
thumb|"Kaçanovkada su dəyirmanı"
thumb|"Kacanovka, Tarnovskinin əmlakı"(1838)
Kaçanovkada Vasili Sternberq ilə yanaşı, 1852-ci ilin yazında Kaçanovkaya səfər edən Aleksey Voloskov Sternberq kimi bir çox əsərləri yazdi.
**Voloskovun Kaçanovkanın təsviri ilə əsərləri**
thumb|"Kaçanovka qəsri" (1849)
thumb|"Kaçanovski Parkı" (1851)
1843-də Kaçanovka ilk olaraq Taras Şevçenko tərəfindən ziyarət edildi. Kobzar əmlak sahibinə qarşı birmənalı münasibət göstərirdi. Bir tərəfdən, ən yaxşı rəsmlərindən
birini "Katerina"nı təqdim etdi və ya satdı, digər tərəfdən isə "Artist" romanında ondan çox danışdı. Ancaq Nadejda Vasilievnanın yeganə şairi buna laqeyd yanaşaraq, onu "kumasya" adından sevindirir və ona "Böyük Şəhid, Kumo" poemasını verir.

### Xaritonenko
[thumb|[Valentin Serov tərəfindən Yelena Oliv portreti (1909)]]

thumb|K. Somov tərəfindən Yelena Oliv portreti (1914)

Xeyriyyəçilik və toplama üçün xeyli xərclər, cansıxıcı bir həyat tərzi Vasili Tarnovskini, ən ucalıq məhvinin eşiyində qoydu. 1898-ci ildə Kaçanovkanı "Parapevka"da şəkər zavodu ilə birlikdə "şəkər padşahı" Pavel Xaritonenkoya bir milyon rubl satmağa məcbur oldu. Tarnovski kolleksiyasını Çerniqov zemstvosuna hədiyyə olaraq köçürdü və sonra bu Çerniqov İncəsənət
Muzeyinin bir hissəsi oldu. Kaçanovka əmlakı Pavel Xaritonenkonun qızınin Şahzadə Mixail
Aleksandroviç Urusovla evlənməyə hazırlaşırdı. 
Xaritonenko parkın ərazisini kəndlilərdən alınan meşələr hesabına artırdı, elektrik enerjisi və telefon gətirdi. Sarayın fasadlarının dekorasiyası
daha da zənginləşdi, lakin əsas dəyişikliklər tikililərə və qüllələrə toxundu - qanadlar ikinci mərtəbədən söküldü və sarayın bağlı qülləsi su
qülləsi oldu, əksinə, üçüncü bir qat əlavə edildi. Qanadlar və qüllə sarayın mərkəzi hissəsi kimi eyni tərzdə bəzədilmişdir. Girişində və kilsədə pillonlar üçqat idi, parkın saray hissəsində heykəllər quraşdırıdı və çəmənliklərdən birində
boulinq, krok platforması var idi. Parkda, "İsveçrə" ərazisində iki qazebo quraşdırılıb, ağac kuşçasında "Qönçəli Tepesi" də quşlar səsləndirilib. Bununla birlikdə bir başqa park
körpüsünün tikintisi də başlandı. Bütün bunlar memar Karl Scholz tərəfindən həyata keçirilmişdi və 1912-1913-ci illərdə Kaçanovkada memar Andrey Beloqrud işləmişdi. 1907-ci ildə Şahzadə Urusovun
və Yelenanin iddialı sevgilisi Baron Mixail
Oliv arasında duel baş verdi. Dueldən sonra Mixail Urusov əmlakı buraxdı və Yelena Pavlovnadan ayrıldı və növbəti il Yelena   Baron Mixail Oliv ilə evləndi. əmlakın əvvəlki sahibləri kimi, Oliv 1915-ci ildə tanınmış rəssamlarla təmas qurdu. Kaçanovka sənətşünas Mstislav
Dobuzinski və Kuzma Petrov-Vodkin
tərəfindən ziyarət edildi. Kaçanovkada Dobuzinski iki park işini yazmışdır:"Kaçanovka kolonadası" (yeri bilinməyən) və "Kaçanovka" da Sfinks (Kiyevdə Rus İncəsənət Muzeyi). 

### Sovet dövrü
Oktyabr inqilabından sonra, 1918-ci ildə əmlak milliləşdirilərək pisləşməyə başladı. Sarayda kəndlilər rəsmləri və mebelləri talan etdilər. Mərmər, daş heykəllər və büstlər oğurlandı və ya məhv edildi. Parkın perspektivləri yox oldu. Kilsədə bir klub təşkil edildi və sarayın mərmər panelləri mavi yağlı boya ilə boyandı. 1925-ci ildən 1933-cü illərə qədər parkda uşaqlar kommuna malikdir. 

thumb|Kaçanovkada xatirə lövhəsi, Böyük Vətən müharibəsi zamanı manor ərazisində evakuasiya xəstəxanaları və müharibədən sonrakı dövrdə müalicə olunan əlillər üçün
xəstəxana

Böyük Vətən müharibəsi zamanı park ərazisində 2030 və 6050 saylı evakuasiya xəstəxanaları var idi və müharibədən sonrakı dövrdə əlilliyi olan xəstələr üçün xəstəxana var idi ki, bu da administrasiya binasında lövhə ilə
bildirilir. Park əzab-əziyyətə gəldi. Ağacların qruplarının və növlərinin əvəz edilməsi nəticəsində parkın mikroiqlimini dəyişdi. Dekorativ meyvə kolları, quşların sayı azaldıldı. 20-ci əsrin 70-ci illərində əmlakda tüberküloz
sanatoriyası yerləşdirildi, işçilər 1973- cü ildə Ukrproektrestavrasiya İnstitutuna müraciət edərək saray və park kompleksinin araşdırılması və tarix və mədəniyyət abidəsini qoruyan bərpa işləri aparıblar.  M. Qovdenko rəhbərliyi altında İnstitutun mütəxəssisləri kompleksin obyektlərinin araşdırılması aparmış və bərpa işlərinin proqramını hazırlamışlar. Əmlakın bərpası 1974-cü ildə B. Timofeevanın rəhbərliyi altında memar Vladimir Novqorodovun
layihəsi ilə başladı. 24 noyabr 1981-ci ildə Ukrayna Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin və Ukrayna SSR Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə Kaçanovka dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu elan edildi.

### Müasirlik
thumb|Memar Karl Şoltzun böyük nəvəsi - Vladimir Şoltz 2012-ci ildə Kaçanovka şəhərində

2001-ci il fevralın 27-də Ukrayna Prezidentinin fərmanı ilə əmlaka milli status verildi. Əmlakda elmi tədqiqat, təhsil və ekspozisiya işləri aparılır. İngiltərədə, Almaniyada və Kiyevdə yaşayan Tarnovski əmlakının köhnə ustalarının nəvələrinin səyləri
sayəsində "Kaçanovka Dostları" beynəlxalq cəmiyyəti yaradılmış və həmin cəmiyyət saray - park ansamblının canlanmasına və onun beynəlxalq mədəniyyət mərkəzinə çevrilməsinə görə vəsait və sponsorluq etmək üçün
fəal şəkildə işləyir. 2004-cü ildən etibarən illik "Kaçanovski Muz" ədəbi və bədii festivalı başlamışdır. Hər dəfə dörd turist marşrutu, ekskursiya xidməti təşkil edilir, fond materialları əsasında yeni sərgilər yaradılır.

## Təsviri
Kompleks iki səviyyədə 732 hektar ərazidə (125,5 hektar su ərazisi) yerləşir. Üst plato saray kompleksini və müntəzəm parkı əhatə edir, aşağıda isə 12 gölməçə ilə bir peyzaj parkı (bunlardan ikisi də Bolşaya və Maiorskiy pavilyonları), pavilyon, heykəllər, körpülər, qəsrlər var. Kompleksin tərkibi qərb - şərq yönümlü quruluşa malikdir. 

### Saray
Kaçanovska sarayı, rus klassikasının tərzində neoklassikizm elementləri ilə tikilmişdir və iki mərtəbəli bir binadır. Sarayın birinci mərtəbəsi kərpic, ikincisi - taxta, kərpiclə tikilib. Sarayın ölçüsü 73 metrdən 21 metrdir. 

thumb|Sarayın əsas fasadının yanından Kaçanovka əmlakının binalarının kompleksi

Sarayın mərkəz hissəsi üzərində yarımkürəcik bir dekorativ qübbə ilə taclanır. Tamburun perimetrində profilli cızmalarla bəzədilmiş bir sıra oval pəncərələr var. Sarayın sağındakı əsas fasad tərəfində iki tək mərtəbəli qanad vardır ki, saray ənənəvi U şəklində saxlanılır. Sarayın əsas fasadının mərkəzi hissəsi dörd sütunlu portikası ilə məhdudlaşan dərin iki səviyyəli lojiqə ilə vurğulanır. Orta hissənin yan tərəfində heykəllər, mərkəzdə isə - qəliblənmiş bir kompozisiyaya malikdir. Əsas fasadın divarları paslanır. Pəncərələrin açarları düzbucaqlıdır. 

**Kaçanovka sarayının əsas fasadı**
thumb|

Parkın fasadı əsas fasadın qərarı ilə yaxındır, lakin daha çox mənzərəli olur. Onun mərkəzi üçbucaqlı bir pəncərə ilə örtülmüşdür. Fasadlar mərtəbə səviyyəsində sütunlarla örtülmüşdür. 

**Kaçanovka sarayının park fasadı**
thumb|

Mərkəzi binada və qanadlarında koridor yerləşdirilir. Birinci mərtəbəsdə vestibul və yay salonu var. Vestibulda yemək otağına aparan bir taxta  nərdivan var. Qədim sarayın daxili fraqmentləri saxlanılıb-mərmər stendlərində güzgülər, kafel sobaları və s. İçəri dekorasiya edilərkən metlax plitələr və rəngli şüşə istifadə edilmişdir. 

**Kaçanovka sarayının interyerləri**

thumb|XIX əsrin əvvəllərində bir rəsm ilə plafon

thumb|Çay otağı (Fənər)

thumb|Banket zalı

### Qanadları
thumb|Cənub qanadında su qülləsi

thumb|Şərq tərəfdən olan qala görünüşü

Şimal və cənub qanadları memari formalarda demək olar ki, eynidir. Qanadlar saray binası ilə eyni vaxtda inşa edilmişdir. Başlanğıcda qanadlar sarayda bir mərtəbəli keçidlərlə bağlanmışdı, ancaq 1808-ci ildən 1824-cü ilə qədər taxta ikinci mərtəbə tikilib, sonra qanadların bu hissəsi saraya girdi. Daha sonra, saray qarşısında dərin bir xarabalıqların şərq hissələri tamamlandı. Cənub və şimal teraslarının kolonadaları qaldırıldı. 20-ci əsrin əvvəllərində tikililərin ikinci mərtəbələri söküldü. Neoklassizm elementləri ilə klassik
tərzdə tikilmiş qanadlar bir mərtəbəli, düzbucaqlı tikililərdir. Qanadlar üç mərtəbəli bir çardaq dam örtüyü ilə örtülmüşdür. Orta pilasterlar arasında - qala daşlı bir çərçivə qoyulmuşdur. Qanadların girişləri iki orta sütun arasındadır. Şimal qanadının sonu darıxdırıcı bir
pas, cənub qanadının sonu isə dəyirmi bir qüllədir. Mülkiyyətin planlaşdırılması - dəhliz. Ölçülər: uzunluğu - 21 metr, eni - 8,5 metr,
hündürlüyü - 4,5 metr. 

### Qüllə
Qüllə su qülləsi olaraq 1866-1898 arasında inşa edildi. Cənub qanadının sonundan ön
həyətin ərazisində yerləşir. Böyük Vətən müharibəsi zamanı 1947-ci ildə bərpa edilmiş, zədələnmişdir. Neoklasik üslubda inşa edilmiş dəyirmi, üçqatlı bir binadır. Tuğladan tikilən qüllənin divarları iki alt hissəsinin yüksəkliyindədir. Yaruslar karnizlər ilə ayrılır. Qüllənin girişi şərq tərəfdə, düzbucaqlı bir qapıdan keçir. Birinci səviyyədə iki düzbucaqlı
pəncərələr var - cənubdan və şimaldan, ikinci hissədə - cənubdan, şərqdən və şimaldan plitələrlə örtülmüş və hündürlüyü pəncərələrin
hündürlüyünə bərabər olan pilasterlərdən ibarət olan iki əkiz pəncərələr var. Üçüncü mərtəbədə dörd tərəfdə yerləşən dəyirmi pəncərələr var. Qüllənin fasadı yuxarıdakı bir zirvəyə oturmuş, yuxarıdakı hündürlüyə malik
bir çınqıl şəklində bir çadır keçirərək yuxarıya doğru bir hündürlüyə malikdir. Ölçülər: diametri - 6 metr, hündürlüyü - 12.6 metr (üst-üstə düşməzdən əvvəl).

### Xidmətlər
Xidmətlər (1830-1840-cı illər) manorun ön həyətində yerləşir. İki bina memarlıq formalarında bir-birinə bərabərdir. Keçmiş klassik tərzdə tikilən binaların əsas həcmləri kərpicdən hazırlanır. Tikililər düzbucaqlı şəklindədir. Əsas girişlərin tərəfində yatan aslan
heykəlləri quraşdırılıb.

thumb|İki
xidmət bir-birinə qarşı yerləşir

### Park
Kaçanovka parkı iki mərtəbədə yerləşir. Üst hissədə sarayın yaxınlığında kilsə, kvadrat sahədən ibarət olan xiyaban planlaşdırması ilə kiçik bir müntəzəm hissə var. Şimaldan və cənubdan əmlaka aparan iki əsas yol şabalıd ilə əkilir. Aşağı yarusda Ukrayna və Avropanın ən böyük landşaft parklarından biri var. Sahəsi 560 hektardır. Bu park təbii meşə əsasında yaranmış və 50-dən çox ağac növündən ibarətdir. Bu növlər parkın bədii imicinin formalaşmasında xüsusi rol oynayırlar, onlar pinus cembra, veymutov şamı, sibir ağ şamıdır. Ekzotik dən daryarpaq iydə, katalpa diqqət çəkir. Parkın bu hissəsindəki bina, seysmoloji izləri olan 18-ci əsrin peyzaj sənətinin abidəsi olan park körpüləri, sevgi və fidelity slaydları,
Böyük Göl sahilində "romantik qalıqlar" qorunub saxlanılmışdır. Çox sayda mənzərəli xiyabanlar və yollar bütün istiqamətlərdə parkı keçib. Park yollarının ümumi uzunluğu 60 kilometrdir. 

**Park növləri**

thumb|

thumb|

### Qlinka Pavilyonu
Qlinka pavilyonu parkın gölündə bir təpənin üstündə yerləşir. Romantik üslubda 1830-cu illərdə tikilib. Zirzəmilərdə səkkizbucaq qübbəyə
sahibdir. Pəncərələr və qapılar üstündə medalyonlar vardır. Divarlar tamamilə ağarmış, fasadlar medalyonlarla bəzədilmiş, "Ruslan və Lyudmila" operasının subyektlərinə görə boyanmışdır. Döşəmə - metal plitələrdəndir. Qübbə yaşıl rəngdə boyanmışdır. Zirzəmi dörd qapıya malikdir. Girişlər qarşısında təpənin yamacında tikilmiş divarları ilə məhdud olan zonalar var. Pavilyonun ümumi hündürlüyü
(zirzəmi ilə) 16 metrdir. Böyük Vətən müharibəsi dövründə pavilyona ziyan dəydi və 1947-ci ildə bərpa edildi. 

**Qlinkanın köşkü**

thumb|

thumb|

thumb|

### Georgi Xozevit Kilsəsi
Saray kilsəsi Georgi Xozevitə həsr olunur. 1817 - 1828-ci illərdə klassik tərzdə tikilmişdir. Divarlar kərpicdən hazırlanıb, fasadların pasları memarlıq detallarının izolyasiyasız sıxışdırılıb. Qərb portalı əkiz dörd sütunlu bir portikanın üzərinə vurulmuşdur. Dəliklər düzbucaqlı və yarımdilli pilaster ilə bəzədilmişdir. Binanın mərkəzi hissəsi bir qübbə ilə örtülmüşdür, kilsənin qərb hissəsində
divarların qalınlığında spiral zinət əşyası var. 1853-cü ildə Qriqori Tarnovski və onun həyat yoldaşı eyni gündə vəfat etdi və kilsə yaxınlığında dəfn edildilər. Daha sonra kilsənin altında dəfn edildilər. Tarnovskinin böyük qardaşının ağ mərmər məzarı da burda idi. Kilsənin zirzəmisinin qüllələrinin iki üst hissəsi itkin olub, bu da onun memarlıq görünüşünü əhəmiyyətli dərəcədə təhrif edib. 

**Georgi Xozevit Kilsəsi**

thumb|

thumb|

thumb|

### Romantik xarabalıqlar
"Romantik xarabalıqları", rumanişev dövrünün binalarına istinad edir. Onlar vaxt modasına həsr edilmiş bir şam qalasını təmsil edirlər. Vaxt keçdikcə xarabalıqların mənşəyi unudulmuşdu və 1859-cu ildə Vasili Tarnovski arxeoloji qazıntılara başlamışdı və əmlaka gələn Taras Şevçenkonun şahidi olmuşdu. "Romantik xarabalıqlar" tarixçi Aleksandr Lazarevski tərəfindən izah edilmişdir. Daha sonra, rəsm tarixinin təhlili əslində Taras Şevçenkonun bir dəfə olduğu Kaçanovka parkında "Romantik xarabalıqları" əks etdirdiyini öyrənməyə imkan verdi. Konstantin Makovski rəssamlıq üçün
xeyirxah xidmət etdi. 

**Romantik xarabalıqlar**

thumb|

thumb|

### İqtisadi tikinti
thumb|

İqtisadi bina (XIX əsrin sonu) kiçik strukturlaşma ilə günümüzə çatmışdır. Neoklassizmin üslubunda olaraq saray kompleksinin binalarına
yaxındır. Bina şərq fasadının mərkəzində, bir
mərtəbəli düzbucaqlı  tikilmişdir. Qala uzun məsafədədir. Əsas cəbhənin mərkəz hissəsi dörd sütunlu bir məkanla vurğulanır, ikiqat
sütunlardan biri üçbucaqlıdır. Küncün altında dairəvi pəncərələr var. 

## Mənbə
http://vilavi.ru/sud/300706/300706.shtml