open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İber müharibəsi

**İber müharibəsi** — Sasani imperiyası ilə Bizans imperiyası arasında İberiyaya (indiki Kartli, şərqi Gürcüstan) nəzarət etmək uğrunda gedən müharibə. İberiya Sasanilərin müştəri dövləti idi, lakin Bizans tərəfinə keçmişdi. Münaqişə xərac və ədviyyat ticarəti ilə bağlı yaranan gərginlik səbəbindən baş vermişdi.

Sasanilər 530-cu ilə qədər üstünlüyünü qorumuş, lakin Bizans Darə və Satala döyüşlərində öz mövqelərini bərpa etmişdilər, Qəssani müttəfiqləri isə Sasanilərlə müttəfiq olan Ləxmiləri məğlub etmişdilər. 531-ci ildə Sasanilərin Kallinikdəki qələbəsi imperiyalar "Əbədi sülh" imzalayana qədər müharibəni daha bir il uzatmışdır.

## Zəmin
502–506-cı illər müharibəsindən sonra 20 il davam edən (daimi sərhəd münaqişələrinə baxmayaraq) 7 illik barışıq imzalanmışdır. I Qubad Bizans–İberiya ilə həmsərhəd vilayətdə xristianlığın üstünlük təşkil etməsindən çəkinərək zərdüştiliyi zorla tanıtmağa başlamış və bu da yeni müharibəyə səbəb olmuşdur.

## Müharibə
Toqquşmalar nəticəsində iki dövlət arasında münaqişə yaranmışdır. 525-ci ildə Bizans donanması Himyar dövlətinin nəzarətində olanYəmənə hücum etmək üçün bir ordu daşımış və İranın Ləxmi müttəfiqləri Bizans imperiyasının ərazisini işğal etmişdilər. 526–527-ci illərdə Cənubi Qafqazda və Şimali Mesopotamiyada ciddi qarşıdurma baş vermişdir. 527-ci ildə I Yustinin ölümündən sonra taxta onun qardaşı oğlu Yustinian oturmuşdur.

Müharibənin ilk illəri 527-ci ildə iber üsyanını yatıran İran üçün əlverişli idi. Həmin il Bizansın Nisibis və Tebetaya qarşı hücumu uğursuz olmuşdur. 528-ci ildə İran Şərqi Lazikaya hücum etməyi planlaşdırdıqları sahil başını fəth etmişdilər. Bu uğurlar Yustiniana Bizansın müdafiə sisteminin zəifliyini göstərmişdir. Sasani qüdrətinin genişləndiyi ərazi iki yerə bölünmüşdür. Elə həmin il Belizari ordusu ilə Tanurisə daxil olmuş və burada Bizans istehkamlarını quran fəhlələri qorumaq üçün uğursuz cəhd göstərmişdir.

Ləxmilər 529-cu ildə Suriyaya bir sıra hücumlara başlamışdılar. Bu sərhədləri təmin etmək üçün Yustinian Qəssani müttəfiqlərinə koalisiya yaratmağa icazə vermişdir. 530-cu ildə Belizari Darədə İran üzərində parlaq qələbə qazanmışdı, lakin növbəti il Kallinikdə məğlub olmuş və bu, onun vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasına səbəb olmuşdur.

## Atəşkəs
532-ci ilin sentyabrında I Qubadın ölümündən az sonra "Əbədi sülh" müqaviləsi imzalanmışdır Müqavilənin şərtlərinə görə, İranın işğal etdiyi Bizans əraziləri xərac müqabilində geri qaytarılmışdır. İberiya Sasanilərin nəzarəti altında qalmışdır. Bu zaman İranın yeni hökmdarı I Xosrov Ənuşirvan ölkə daxilində öz hakimiyyətini gücləndirməkdə daha çox maraqlı idi.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
*
Ghiesbreghtia

*  — Agave bitki cinsinin sinonimi.
*  — Calanthe bitki cinsinin sinonimi.
*  — Eremogeton bitki cinsinin sinonimi.
Hindistanın Ali Məhkəməsi

**Hindistan Ali Məhkəməsi** (IAST: *Bhārat Kā Sarvochch Nyāyālaya*; ) Hindistan Respublikasının ali məhkəmə orqanı və ən yüksək məhkəməsidir. Hindistandakı bütün mülki və cinayət işləri üçün son apellyasiya məhkəməsidir. O, həmçinin məhkəmə nəzarəti səlahiyyətinə malikdir. Hindistanın Baş Hakimindən və maksimum 33 hakimdən ibarət olan Ali Məhkəmə ilkin, apellyasiya və məsləhət yurisdiksiyaları şəklində geniş səlahiyyətlərə malikdir.

Ali konstitusiya məhkəməsi olaraq, o, ilk növbədə müxtəlif ştatların Ali Məhkəmələrinin və tribunalların hökmlərinə qarşı şikayətlərə baxır. Məsləhətçi məhkəmə olaraq Hindistan Prezidentinin müraciət etdiyi məsələlərə baxır. Məhkəmə nəzarəti altında məhkəmə həm normal qanunları, həm də Əsas struktur doktrinanı pozan konstitusiya dəyişikliklərini etibarsız hesab edir. Vətəndaşların əsas hüquqlarını müdafiə etmək və mərkəzi hökumət və müxtəlif əyalət hökumətləri arasında hüquqi mübahisələri həll etmək tələb olunur.

Onun qərarları Hindistanın digər məhkəmələri, eləcə də ittifaq və əyalət hökumətləri üçün məcburidir. Konstitusiyanın  müvafiq olaraq, məhkəməyə *tam ədalət* naminə zəruri hesab edilən və icrası üçün Prezident üçün məcburi olan hər hansı sərəncamı qəbul etmək xas yurisdiksiyası verilir. Hindistanın respublika elan edilməsindən iki gün sonra, 28 yanvar 1950-ci ildən bəri Ali Məhkəmə Şəxsi Şuranın Məhkəmə Komitəsini ən yüksək apellyasiya məhkəməsi kimi əvəz etmişdir.

Hindistan Konstitusiyası müəyyən edilmiş qanunlara əsasən ölkə daxilindəki bütün məhkəmələr üzərində məhkəmə çəkişmələri və apellyasiya yurisdiksiyasını həyata keçirməklə bərabər, konstitusiyaya düzəlişlərini nəzərdən keçirmək səlahiyyətlərinə də malikdir və ölkənin hüquqi mənzərəsində mühüm rol oynayan Hindistanın Ali Məhkəməsi çox geniş bir səlahiyyətlərə malikdir. Dünyanın ən güclü ali məhkəmələrindən biri kimi tanınır.

## İstinadlar
Dövriyyə kapitalı

**Dövriyyə kapitalı** — Adam Smitin klassik siyasi iqtisadiyyat konsepsiyası. Həmçinin Karl Marksın siyasi iqtisadiyyatın əsas anlayışlarından biri hesab edilir. Dövriyyə kapitalı əsas kapital kimi sahibkarlıq sahəsinin tərəqqi ilə inkişaf edən müəyyən istehsal münasibətlərini ifadə edir.

Mühasibatlıq termini olan öz dövriyyə vəsaiti ilə  qarışdırılmamalıdır. Öz dövriyyə kapitalı (bəzən xalis dövriyyə kapitalı) cari aktivlər ilə cari öhdəliklər arasındakı fərqdir, burada dövriyyə kapitalı istifadəsini şirkət tərəfindən həyata keçirilən obyektlərə bir reproduksiya dövrü və ya nisbətən qısa təqvim dövrü ərzində (adətən bir ildən çox olmayan) yatırılan maliyyə resurslarıdır.

## İzahı

Dövriyyə kapitalı hər bir əməliyyat dövrü ərzində cari əməliyyatlara qoyulan kapitaldır. Bu, çox vaxt dövriyyə aktivləri, dövriyyə kapitalı kimi şərh olunur.

Dövriyyə kapitalı yalnız bir istehsal tsiklində iştirak edərək öz dəyərini tamamilə məhsula köçürür, əsas kapital isə istehsal prosesində dəfələrlə iştirak edərək, öz dəyərini hissə-hissə məhsula köçürür. Buna görə də dövriyyə kapitalı əsas kapitala nisbətən daha tez dövr edir. Avans kapitalının ümumi məbləğində dövriyyə kapitalının payının artması ilə bütün kapitalın dövriyyə müddəti azalır.

Dövriyyə kapitalı təkcə həcmi və strukturu ilə deyil, həm də dövriyyə aktivlərinin likvidliyi ilə xarakterizə olunur. Nəzərə alınır ki, məsələn, ehtiyatlar hazır məhsuldan az likviddir, lakin pul vəsaitləri tamamilə likviddir.

Müəssisələrin öz dövriyyə vəsaitləri təsərrüfat subyektinin maliyyə sabitliyini və əməliyyat müstəqilliyini təmin edir. Bank kreditləri və digər formalarda cəlb edilmiş borc kapitalı müəssisənin vəsaitlərə əlavə ehtiyacını ödəyir.

Dövriyyə vəsaitlərinin strukturu sənayedən, müəssisənin vəziyyətindən, mövsümilikdən və digər amillərdən asılıdır. Məsələn, sənaye istehsal sahəsinə ayrılan vəsaitlərin yüksək payının (70%) üstünlük təşkil etməsi ilə xarakterizə olunur. 

## İstinadlar
Məhəmməd Əli Əl-Haşimi

**Məhəmməd Əli Əl-Haşimi** (; ) — Azərbaycan əsilli ran siyasıtçisi və ruhanisi, İranın Ali Rəhbəriin Şərqi Azərbaycan ostanındakı nümayəndəsi (2017–2024).

Əl-Haşimi 2024-cü ildə Vərziqanda baş verən helikopter qəzasında həlak olub.

## Həyatı
Seyid Məhəmməd Əli Ali Haşim Təbrizin tanınmış din xadimlərindən olan Seyid Məhəmməd Təqi Ali Haşimin oğlu idi. İbtidai təhsilini orta məktəbə qədər Təbrizdə şəhərində alıb. İlk dini təhsilini də Təbrizdə aldı. Sonradan Qum şəhərində dini təhsilii davam etdirmişdir.

## İstinadlar
Noşi

– Yaponiya mədəniyyətində hədiyyələrə yapışdırılan oriqami ornamenti. Uğur diləmək üçün istifadə olunur və abalonu təmsil edir.

## Tarixi
Yaponiya mətbəxində qida məhsulu istifadə olunan abalonlar keçmiş dövrlərdə dini əhəmiyyətə malik idi və qızardılaraq dini qida kimi *[[kami]]lərə* təqdim olunurdu. Belə ki, yapon dilində abalon tikəsini bildirmək üçün *"noşiavabi"* sözündən istifadə olunur. Yapon dilində *"noşi"* sözü "uzanmaq" mənasına gəldiyi üçün abalonlar uzunömürlülük diləmək üçün təqdim olunan qida məhsulu kimi tanınmışdır və əhəmiyyətli tədbirlər üçün göndərilmiş hədiyyələrin üstünə əlavə olunurdu.

Tədricən noşi adəti sadələşmiş və uğur dilmək üçün kağızdan hazırlanmış noşilər hazırlanmağa başlanmışdır. Müasir dövrdə noşilər toy, ad günü kimi tədbirlər üçün göndərilmiş hədiyyələrə yapışdırılan oriqami ornamentidir. Bəzən kağızdan hazırlanmış noşi yerinə noşi simvolundan istifadə olunur.

## Hazırlanması
Noşi *hoşoqami* adlı bərk kağızdan hazırlanır və *[[mizuhiki]]* adlı xüsusi iplə bağlanır. Hazırlanması zamanı ağ və qırmızı kağızdan, eləcə də, sarı zolaqdan istifadə olunur. Sarı zolaq abalonu təmsil edir. Daha az formal hədiyyələr üçün ucuz materiallardan istifadə olunur.

Noşinin bir neçə növü var. "Uzun noşi" mənasına gələn *naqanoşi* nişan və toy adətlərində təqdim olunur. "Dekorativ noşi" mənasına gələn *kazarinoşi* şam, bambuk və ərik ornamanetlərindən ibarət olur. İki tərəfdən də qatlanmış noşi növü *ryorinoşi* adlanır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Camal Şakar

Camal Şakar- Türkiyə ədəbiyyatı tədqiqatçısı,yazıçı

## Həyatı
Camal Şakar 1962-ci ildə Türkiyənin Balıkəsir /Gönen viyalətində doğulub. Karesi İlkokul (1973), Atatürk ortaokul (1976), Muharrem Nasbi Liseyi (1979), GÜ iqtisadi və İdarəetmə fakültəsini  bitirmiş (1983). 1982-ci ildən Aylıq dərgidə yayımlanmış  " bir İnsan ölər, bir ulduz düşər" adlı hekayəsi ilə ədəbiyyata gəlir. Bəzi mənbələrdə isə ilk hekayənin adı "ağ köynək" olduğu qeyd edilir. Balikesirdə ailə şirkətində işə başlamış, bu günə qədər də bu istiqamətdə fəaliyyətini davam etdirir. 

## Hekayəçilik fəaliyyəti
1982-ci ildən Aylıq dərgidə yayımlanmış  " bir İnsan ölər, bir ulduz düşər" adlı hekayəsi ilə ədəbiyyata gəlir. Bəzi mənbələrdə isə ilk hekayənin adı "ağ köynək" olduğu qeyd edilir. Hekayələri "Aylık Dərgi", "Mavera", "Yedi iklim", "Hece" və "Hece öykü"  jurnallarında çap olundu.   "Esenlik zamanları" kitabı  Türkiyə Yazıçılar Birliyi tərəfindən 1999- cu ildə  mükafata layiq görüldü.  

## Hekayə kitabları

* Gidenler Gidenler, Yedi İklim Yayınevi, İstanbul, 1990. ( Gidenler Gidenler; Bir savaştan Slaytlar; Ora Özlemleri; Ölü zaman; Bildik Düşbozumları; Nostalji; Ören-84; Dağılan Şeyler; Yapıştırmalar; İnşirah)
* Yol Düşleri, YediGece Kitapları Yayınevi, İstanbul 1996.
* Esenlik Zamanları, YediGece Kitapları Yayınevi, İstanbul 1999.
* Pencere, Hece Yayınevi, Ankara 2003.
* Hayalperdesi, Selis Yayınevi, İstanbul 2008.
* Hikâyât, Ferfir Yayınevi, İstanbul 2010.
* Sular Tutuştuğunda, Hece Yayınları, Ankara 2010.
* Sel ve Kum, Okur Kitaplığı, İstanbul 2011.
* Mürekkep, Okur Kitaplığı, İstanbul 2012.
* Sessiz Harfler, Okur Kitaplığı, İstanbul 2013,
* Portakal Bahçeleri, İz Yayıncılık, İstanbul 2014.
* Kara, İz Yayıncılık, İstanbul 2016.
* Adı Leyla Olsun, İz Yayıncılık, İstanbul 2018.
* Utanç, Ketebe Yayınları, İstanbul 2020.
* Bir Avuç Dünya, (toplu öyküler) Ketebe Yayınları, İstanbul 2022.

## Tədqiqat kitabları

* *Yazı Bilinci*, Hece Yayınları, Ankara 2006.
* *Yazının Gizledikleri*, Okur Kitaplığı, İstanbul 2010.
* *Edebiyatın Sırça Kulesi*, Okur Kitaplığı, İstanbul 2011.
* *İmge, Gerçeklik ve Kültür*, Okur Kitaplığı, İstanbul 2012.
* *Edebiyat Ne Söyler?*, İz Yayıncılık, İstanbul 2014.
* *Hasan Aycın'ın Çizgi'si*, İz Yayıncılık, İstanbul 2016.
* *Dile Kolay*, İz Yayıncılık 2017.
* *40 Soruda Türk Öyküsü*, Ketebe Yayınları, İstanbul 2018.
* *Edebiyatın Doğası*, İz Yayıncılık, İstanbul 2019.
* *Satır Arasındaki Anlam*, İz Yayıncılık İstanbul 2020.
* *Dilsiz'in Dile Gelişi*, Albaraka Yayınları, İstanbul 2021.
* *Kurmacanın Grameri*, Ketebe Yayıncılık, İstanbul 2021.
* *Fragmanlar-Gerçeklikten Koparılmış İmge*, Ketebe Yayıncılık 2022.
* *Sanatın Kendiliği*, Ketebe Yayıncılık, İstanbul 2024.

## Xarici keçidlər

# Cemal Şakar’ın Hikâyeciliği
# Cemal Şakar’ın “Mürekkep”i
# Cemal Şakar kimdir? Cemal Şakar kitapları ve sözleri

## İstinadlar
Aljaferia

**Aljaferia** — XI-ci əsrin ikinci yarısında Saraqosada müsəlman əmirləri  tərəfindən tikilmiş Qala — Saray. Saray Taif (Müstəqil Krallıqlar) dövründən ispan İslam memarlığının sağ qalan yeganə nümunəsidir.

Əbu Cəfər əl-Müqtədirin dövründə Hudilər sülaləsinin iqamətgahı idi.

Hazırda burada Araqon muxtar icmasının regional parlamenti yerləşir.

Aljaferia, Kordova Cümə məscid-kafedralı və Əlhambra sarayı ilə birlikdə ispan-müsəlman memarlığının ən yaxşı nümunəsidir və Dövlət tərəfindən xüsusi qorunur. 2001-ci ildə Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi

Qala və saray XI əsrin 2-ci yarısında Mavrilərin Taifa Saraqosa dövlətinin çiçəklənmə dövründə tikilmişdir. 

Şimal divarı boyunca Banu Hud dövründə tikilmiş ən mühüm binalar kompleksi, o cümlədən Taxt Zalı və ya Qızıl Zal və çıxış eyvanının şərq tərəfində yerləşən və kiçik bir məscid var. 

1118-ci ildə Saraqosa şəhəri xristian qoşunları tərəfindən tutuldu və Araqon krallığının paytaxtı oldu.

Qala Taif (Müstəqil Krallıqlar) dövründən ispan İslam memarlığının sağ qalan yeganə əsas nümunəsidir.

### Trubadur qülləsi

Sarayın ən qədim hissəsi Trubadur qülləsidir. Onun iki aşağı mərtəbəsi IX-cu əsrdə tikilib, XX-cu əsrdə tamamlanıb.

### Qızıl zalı

Qızıl zalın şərq və qərb ucunda iki ayrı yataq otağı var. Ehtimal olunur ki, bu otaqlar XIV-cü əsrə qədər Aragon kralları tərəfindən istifadə edilirdi. Həm muzeylərdə, həm də kral zalında olan bir neçə qalıqlar qorunub saxlanılan qalıqlar bəzəkli, polixrom dekorasiyanın yenidən qurulmasına imkan verir.

### Məscidi

Qızıl zalın girişinin yanında kiçik bir məscid var. Cənub-şərq tərəfində Məkkəyə istiqamətlənmiş mehrab var. Mehrabın ön hissəsi ənənəvi at nalı formayasındadır. Dördbucaq mərmər plitələr məscidin divarlarının aşağı hissəsini əhatə edir.

Məscidin qalereyası XI-ci əsrin təsviri bəzək qalıqlarını qoruyan yeganə qalereyadır. Onun motivləri Fransisko İñiguez Almeh tərəfindən kilsəyə çevrildikdən sonra divarları örtən əhəngləri götürərkən xilas edilmişdir. Restorator islami qalıqların izləri üzərində akril boya ilə rəngləyərək solğun, orijinal piqmentin görünməsinin qarşısını alıb.

## Santa Isabel həyəti

## İstinadlar
Milliyet Roman Mükafatları

**Milliyet Roman Mükafatları** — 1974-1979 və 1990-cı illərdə keçirilən roman müsabiqəsi. Bütün həvəskar və peşəkar türk yazarlarının əvvəllər nəşr olunmamış əsərləri ilə iştirak edə biləcəyi bir yarışmadır.

## Mükafat Qalibləri
### 1990 (Kənd İnstitutunun 50 illiyi üçün)
*Qalib əsərlər 1990-cı il aprelin 15-də elan edilmişdir.*

* Bəkir Yıldız - Çevriliş (yekdilliklə)
* Həbib Bektaş - Həmriyanım (Səs çoxluğu ilə)
** Seçim Komitəsi: Vedat Günyol, Oktay Akbal, Mehmet Başaran, Talip Apaydın, Şükran Kurdakul, İsmayıl Soysal, Hikmət Altınkaynak

### 1979
*Qalib əsərlər 29 aprel 1979-cu ildə elan edilmişdir.*
* Mehmet Eroğlu - Viranənin ortasında (Birinci yer)
* Orxan Pamuk  - Cövdət bəy və oğulları adı ilə kitab olaraq nəşr edilmişdir (Birinci yer)
* Selçuk Baran - Bozkır Çiçəkləri (Təqdirəlayiq)
** Seçki Komissiyası: Orhan Hançerlioğlu, Oktay Akbal, Hilmi Yavuz, Selim İleri, Ülkü Tamer

### 1977
*Qalib əsərlər 4 avqust 1977-ci ildə elan edildi.*
* Mustafa Yeşilova - Kopo (Birinci yer)
* İkinci və üçüncü yerin mükafatlarını qazanacaq heç bir roman tapılmadı..
* Celal Demirtaş - Dilim dilim (tərifəlayiq)
* İrfan Yalçın - Siçan öldürmək (tərifəlayiq)
* Aysın Uğur Kezer - Tikişlər açılır (tərifəlayiq)
* Yusuf Ateş - Yaraya səpilən duz (tərifəlayiq)
** Seçim Komitəsi: Orhan Hançerlioğlu, Oktay Akbal, Erdal Öz, Hilmi Yavuz, Ülkü Tamer

### 1976
*Qalib əsərlər 22 aprel 1976-cı ildə elan edildi.*

* İlk üç dərəcəyə layiq əsər tapılmadı.
* Levent Ağralı - Göçük (1-ci qeyd)
* Mehmet Zeki Niksarlı - Türkoğlu Cıbır Salih və Acemoğlu Gafur (2-ci qeyd)
* Cənub Şöbəsi - Döşləri böyüdən işçi (3-cü qeyd)
** Seçki Komissiyası: Behçet Necatigil, Oktay Akbal, Tarık Buğra, Tomris Uyar, Rauf Mutluay

### 1975
*Qalib əsərlər 3 fevral 1975-ci ildə elan edildi.*
* Vedat Türkalı - Bir Gün Yalnız (Birinci Yer)
* İrfan Yalçın - Pansiyon Huzur (İkinci Yer)
* Sulhi Dölek - Koruqan (Üçüncü yer)
* Zebercet Coşkun - Haçin (Çap etməyə dəyər)
* Selçuk Baran - Solğun Adam (Çap etməyə dəyər)
* Mustafa Asoğlu - Ulusu (Çap etməyə dəyər)
* Şükrü Gümüş - Zap Uzunluğu (Çap etməyə dəyər)
* Ahmet Say - Kocakurt (Çap etməyə dəyər)
*Ali Yüce - Satanistan (Çap etməyə dəyər)
* Hakkı Özkan - Tətildən Sonra (Çap etməyə dəyər)
* Yusuf Ateş - Krım, qırğın və aclıq (Çap etməyə dəyər)
** Seçim Komitəsi: Mina Urgan, Behçet Necatigil, Oktay Akbal, Orhan Hançerlioğlu, Ülkü Tamer

## İstinadlar
Nömrə 16 (hörümçək)

**Nömrə 16** ( 1974 –  2016) və ya qısaca **16** – Qərbi Avstraliyanın Şimali Bungulla qoruğunda yaşamış, *[[Gaius villosus]]* növünə mənsub dişi hörümçək. 43 il yaşadığı təxmin olunur və bu göstəriciyə görə ən çox yaşamış hörümçək kimi tarixə düşmüşdür.

## Araşdırılması
Avstraliya araxnoloqu Barbara York Meyn 1974-cü ilin martında hörümçək fəsilələri üzərində uzun müddət davam edəcək araşdırmasına başlamışdır. O, 10 hörümçəyi işarələmiş və növbəti il yeni hörümçək balaları tapmaq üçün qayıtmışdır. Həmin hörümçəklərdən biri olan Nömrə 16 1974-cü ilin payızında doğulmuşdu. Meyn növbəti 40 il ərzində ərazini ildə bir, bəzən isə bir neçə dəfə olmaqla ziyarət etməyə davam etmişdir.

Digər *[[Gaius villosus]]* hörümçəkləri kimi Nömrə 16 bütün həyatını eyni yuvada keçirmiş, yuvasının girişində hördüyü "tələ qapısı" ilə tutduğu həşəratlarla qidalanmışdır. Bir müddətdən sonra ən birinci onun yuvasını yoxlamaq bir adətə çevrilmişdir. Nömrə 16 40 yaşına çatanda araşdırma köməkçisi Lianda Meyson ona "ad günü hədiyyəsi" kimi yeməkqurdu vermək istəmişdir, lakin Meyn araşdırmaya təsir etməməsi üçün buna icazə verməmişdir.

Meynin tədqiqat layihəsi Nömrə 16 səbəbilə gözlədiyindən uzun çəkmişdir. O, 80 yaşına qədər layihə üzərində işləməyə davam etmiş, lakin sağlamlığındakı problemlərə görə layihəni Lianda Meysona ötürməli olmuşdur.

## Ölümü
31 oktyabr 2016-cı ildə tədqiqatçı Lianda Meyson Nömrə 16-nın yuvasında olmadığını kəşf etmişdir. Yuvanın vəziyyətini araşdıranda onun parazitlik edən bir hörümçək arısı tərəfindən öldürüldüyü qənaətinə gəlmişdir. Belə ki, yuvasındakı tor örtüyü hörümçək ovlayan eşşək arısı tərəfindən deşilmişdi. Altı ay əvvəlki araşdırma zamanı isə Nömrə 16 sağ idi. 2018-ci ilin aprelində *"Pacific Conservation Biology"* jurnalında dərc olunan araşdırma məqaləsindən sonra Nömrə 16-nın ölüm xəbəri ictimaiyyətə yayılmışdır. Nömrə 16 öləndə 43 yaşında idi və bu, bir hörümçək üçün rekord göstəricidir.

Təqaüdə çıxandan sonra Barbara York Meyn Altsheymer xəstələri üçün nəzərdə tutulmuş baxım müəssisinə yaşamışdır. Onunla əlaqə saxlamağa davam edən Lianda Meyson 2018-ci ildə bildirmişdi ki, "Barbara Nömrə 16-nı xatırlayır, lakin öldüyünü unudur".

## Qeydlər

## İstinadlar
Riçard Vilyam Trost

**Riçard Vilyam Trost** (14 noyabr 1833 - 8 noyabr 1905) — Amerikalı rəssam.

## Həyatı
Riçards 1833-cü il noyabrın 14-də Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində anadan olub.  O, 1846 və 1847-ci illərdə yaşadığı yerdə Mərkəzi Liseydə oxuyub.

## Karyerası
Riçardsın qatıldığı ilk ictimai sərgi 1858-ci ildə  rəssam *Albert Bayerstadın* *Nyu Bedfordda* təşkil etdiyi sərgi olub. 1861-1899-cu illərdə Milli Dizayn Akademiyasında, 1863-1885-ci illərdə Bruklin İncəsənət Assosiasiyasında Riçardsın əsərləri  sərgiləndi.   

Riçard 1881-ci ildə Rod-Aylend ştatının Ceymstaun şəhərində məskunlaşıb və ömrünün sonuna qədər burada yaşayıb.

O, 1905-ci il aprelin 17-də Rod-Aylend ştatının Nyuport şəhərində vəfat edib.

## Həmçinin bax

* Samuel Kolman 
* Con Viliam 

## Xarici keçidlər

* William Trost Richards papers, 1848-1920
* WILLIAM TROST RICHARDS

## İstinadlar
Orxan Kamal Roman Mükafatı

**Orxan Kamal Roman Mükafatı** — 1972-ci ildən bəri hər il türk yazıçısı Orxan Kamalın xatirəsinə verilən roman mükafatı.

## Təltif olunanların siyahısı

## İstinadlar
Malik Rəhməti

**Malik Rəhməti** (; ) — İran siyasətçisi. O, 2024-cü ilin yanvarından 2024-cü ilin mayındakı ölümünə kimi Şərqi Azərbaycan ostanının general-qubernatoru idi. O daha əvvəl 2023–2024-cü illərdə İran Özəlləşdirmə Təşkilatına rəhbərlik edib.

## Ölümü

19 may tarixində Rəhməti ilə birlikdə prezident İbrahim Rəisi, xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahiyan və İran Ali Rəhbərinin Şərqi Azərbaycan ostanındakı nümayəndəsi Məhəmməd Əli Əl-Haşimini daşıyan helikopterin qəzaya uğraması nəticəsində öldü. Onun ölümü sonradan təsdiqləndi.

## Qeydlər

## İstinadlar
Rəfah fəlakəti

**Rəfah fəlakəti -** Böyük Britaniyadan sifariş edilmiş olan sualtı qayıqları və təyyarə donanmasını qəbul etmək üçün ayrılmış olan personalı daşıyan *Rəfah* yük gəmisinin 23 iyun 1941-ci ildə batması hadisəsidir.

Türkiyə, Iİkinci Dünya müharibəsindən əvvəl Böyük Britaniyaya hərbi gəmi sifarişi etmiş, lakin müharibənin başlanması ilə çatdırılma prosesi gecikmişdir. Türk-Alman dostluq paktının gündəmə gəlməsi ilə İngiltərənin gəmiləri çatdırması prosesi sürətlənmişdir.

Bundan sonra Türkiyə gəmiləri qəbul edəcək üçün heyəti Böyük Britaniyaya göndərməyə qərar verir. Heyətin əvvəlcə dəniz yolu ilə Misirə, daha sonra isə hava yolu ilə Böyük Britaniyaya getməsi nəzərdə tutulmuşdu. Misirə gedən hərbçilərin və mülki şəxslərin içərisində olduğu "*Rəfah*" gəmisi Kipr ətrafındakı Mersin limanından İsgəndəriyyə limanına hərəkət edərkən Aralıq dənizi sahillərində naməlum sualtı qayıq tərəfindən batırılmış və hadisə nəticəsində 168 nəfər ölmüş, 32 nəfər isə sağ qalmışdır.

Hadisədən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi  təhqiqata başlamış və bu təhqiqat nəticəsində məlum olmuşdur ki, Rəfah gəmisi Vişi Fransasına məxsus olan sualtı qayıq tərəfindən təsadüfən torpeda ilə batırılmışdır. Daha sonra aparılmış olan məxfi danışıqlar nəticəsində Fransadan iki ədəd döyüş gəmisi alınmışdır. Lakin sonradan italyan dəniz zabiti gəminin İtaliya donanmasına məxsus hərbi gəmi tərəfindən batırıldığını iddia etmişdir.

## İstinadlar
Səhra kraliçası

**Səhra kraliçası** (İngilis dilindəki əsl adı ilə: ***Queen of the Desert***) ***—*** 2015-ci ildə Verner Hersoq tərəfindən ssenarisi yazılan və rejissorluğu edilmiş olan Amerika epik bioqrafik dram filmidir və film ingilis səyyahı, müəllifi, arxeoloqu, kəşfiyyatçısı, kartoqrafı və siyasi məmuru Gertrude Bellin həyatına əsaslanır. Film də Bellin iyirmi yaşından etibarən ölümünə qədər olan həyatı xronoloji ardıcıllıqla nümayiş etdirilir.

Filmdə baş rolları Nikol Kidman, Ceyms Franko, Demian Levis və Robert Pattinson canlandırmışdırlar. Filmin çəkilişləri çoxlu gecikmələr və süjet xəttindəki problemlərindən sonra nəhayət 2013-cü ilin dekabr ayından etibarən başlamış və 2014-cü ilin mart ayına qədər Əlcəzair, İordaniya və İngiltərədə aparılmışdır. Film 65-ci Berlin Beynəlxalq Film Festivalının Əsas müsabiqə bölməsində nümayiş etdirilmiş və 6 fevral 2015-ci ildə premyerası baş tutmuşdur. 3 sentyabr 2015-ci ildə Almaniyada kinoteatrlarda nümayiş olunmuşdur.

Film tənqidçilərdən əsasən mənfi rəylər almış və eyni zamanda böyük maliyyə müvəffəqiyyətsizliyinə səbəb olmuşdur. Belə ki, film 36 milyon dollarlıq istehsal büdcəsinə qarşı cəmi 2 milyon dollar gəlir əldə etməyə nail olmuşdur.

## Süjet xətti
Zəngin ingilis ailəsinin qızı olaraq dünyaya gəlmiş olan Gertruda Bell London elitasının sosial həyatı ilə maraqlanmır. Təmtəraqlı ziyafətlər, qəbullar və imtiyazlı həyat onun yalnız canını sıxır. Gertruda həyatında faydalı bir şey tapmaq ümidi ilə Tehranda yüksək diplomatik vəzifə tutan əmisinin yanına getməyə qərar verir. Gənc xanım burada nəinki Yaxın Şərqlə tanış olur, eyni zamanda həm də səfirliyin əməkdaşı olan Henri Kadoqana aşiq olur. Lakin onların romantik münasibətləri çox da uzun müddət davam etmir, çünki qızın valideynləri bu gənc oğlanı qızları üçün səhv seçim kimi görür və onların bir-birləri ilə evlənmələrini qadağan edirlər. Bu vəziyyətdən çox pərişan olan Henri əsl sevgisindən imtina edə bilmədiyi üçün intihar edərək özünü öldürür. Gertruda Bell həyatının yerdə qalan hissəsində özünü tamamilə Yaxın Şərqi tədqiq etməyə və bu barədə yazılar yazmağa həsr edir. Onun qəbilə liderləri haqqında vermiş olduğu informasiyalarda ingilislər İraq, İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanı Krallıqlarını yaradılması üçün istifadə edirlər.

## Rollarda

* Nikol Kidman - Gertruda Bell
* Ceyms Franko - Henri Kadoqan
* Damian Levis - Çarls Doqty-Vayl
* Robert Pattinson - TE Lawrence
* Kristofer Fulford - Uinston Çörçill
* Mark Levis Cons - Frank Laskelles
* Cenni Aqutter - Florens Bell
* Holli Örl - Florensin əmisi oğlu
* Bet Qoddard - Laskelles xala
* Maykl Cenn - R. Kampbell Tompson
* Essaad Bouab - Şeyx
* Cey Abdo - Fattouh, Bellin bələdçisi
* Devid Kalder - Hüq Bell
* Nik Varinq - Mark Sayks
* Sam Kanater - Dulaim
* Sofi Linfild - Cudi Douti-Vayl
* Villiam Ellis - Çester qrafı
* Con Uork - Arnold Runsi
* Younes Bouab - Kral Faysal
* Fehd Bençemsi - İbrahim
* İsmayıl Kanater - Dulaim
* Ənəs Çrifi - Əmir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Alkazar

**Alkazar** (ispan dilində: Alcázar, mənşəyi ərəbcə: القصر, əl-qəsr ) İspaniya və Portuqaliyada mavrlara aid olan saraylar üçün istifadə edilən ispan terminidir. Bu anlayışdan müsəlmanlar tərəfindən tikilməyən saraylar və qalaları ifadə etmək üçün də zaman zaman istifadə olunur.

Ən əhəmiyyətli nümunələri Sevilya, Qranada, Kordova, Seqoviya, Toledo və Jerez de la Fronterada olan alkazarların ən məşhuru Əlhambra sarayıdır.
Ellinq qəsri

**Ellinge Qalası** (isveç: Ellinge slott) — İsveçin Skone bölgəsinin Eslöv kommunasında qala. Mülk İsveçin ən qədim mülklərindən biridir. Ehtimal ki, XIII əsrdə müdafiə qalası kimi qurulmuşdur. 

## Coğrafiyası

Qala Eslövdən cənubda Bråån çayının yaxınlığında yerləşir.

## Tarixi

1859-cu ildə nəşr olunan qalanın təsvirində “Ellinge həmişə zadəganlar ailəsinə məxsus olub” kimi təsvir edilir.

Əmlakın tarixini XI-ci əsrə qədər izləmək olar. Ellinge Qalasına sahib olan ilk ailələrdən biri Kvite adlanırdı, sonra malikanə XIII-cü əsrin əvvəllərində Qalen Evinə, daha sonra Erlandsen ailəsinə keçdi.

Mülk 1505-ci ildə Danimarka tacına verildi və 1511-ci ildə dövrün ən güclü adamlarından biri olan Henrik Krummedigeyə satıldı.

XIX-cu əsrdə Ellinqin 3 fərqli sahibi var idi. 1-si II Karl Fredrik Düker — orduda karyera qurdu. Bu müddət ərzində mülkün görünüşü çox dəyişmədi. Sonrakı sahibləri III-cü Çarlz Frederik Düker və Kristian Fredrik Vrangeldir.

1827-ci il xəritəsində əmlakın XVIII-ci əsrdən bəri demək olar ki, dəyişməz qaldığı görünür. 1827-ci il xəritəsində mülk meşəlik kimi görünür.

1828-ci ildən Ellingenin sahibi leytenant Karl Fredrik Duker idi. O, mülkü təmir etdi və mülkün kənd təsərrüfatı hissəsini inkişaf etdirdi. Duker bütün həyatı boyu gənc alimlərə, yazıçılara, din adamlarına, rəssamlara maddi dəstək göstərirdi.

Braan çayı ilə ikiyə bölünən böyük çəmənliyin cənubundakı ərazidə həm yerli kəndlilərin, həm də zadəganların istifadə etdiyi minerallarla zəngin təbii bulaq var idi və onun ətrafında kurort pavilyonu yerləşirdi

## İstinadlar
Bəyaz qala (roman)

**Bəyaz qala (roman)** — Nobel mükafatlı türk yazıçısı Orxan Pamuk tərəfindən 1985-ci ildə nəşr olunmuş tarixi roman. Əsər Orxan Pamukun üçüncü romanıdır.
 

## Əsərin kompozisiyası
Əsər venesiyalı köləylə Osmanlı alimi arasındakı münasibətdən bəhs edir. Bu roman yazıçının beynəlxalq miqyasda tanınmasında mühüm rol oynamışdır. Ağlı və fərasəti sayəsində özünü ölümdən xilas edən venesiyalı əsir öncə həkimliyi sayəsində tanınır,daha sonra isə bacarığı sayəsində Türk alimi Xoca ilə birlikdə gecə-gündüz kəşflər etməyə başlayır. Sultanın diqqətini çəkir və onlara silah hazırlamağı tapşırır. Xoca kölənin məsləhətinə qulaq asmayaraq silah hazırlayır, Sultana təqdim edəndə uğursuzluqla nəticələnir. Belə ki, ilk sınaq zamanı yüzlərlə insanın ölümünə səbəbiyyət verir. Sonda Xoca başqa ölkəyə qaçaraq canını edamdan qurtara bilir.
Orxan Pamuk bu əsəri ilə iki dünyanı təmsil edən Şərq-Qərb sivilizasiyalarının qovuşmasını önə çəkmişdir.

## İstinadlar
Nartsiza Jmixovska

**Nartsiza Jmixovska** (; təxəllüsü *Qabriella*; ) — məşhur *Qabriella* təxəllüsü ilə tanınan polyak yazıçı və şairəsi. 

O, Polşada feminizmin banilərindən biri hesab olunur.
## Həyatı
Jmixovska 1838-ci ildə Zamoyski qraf ailəsinə məxsus evin qubernatoru olub. Parisə işləməyə gedən Jimixovska burada, çarizmə qarşı qaldırılmış Noyabr üsyanından sonra Rusiya imperiyasından sürgün edilmiş Polşa inqilabçısı olan qardaşı Erazm ilə yenidən birləşib. Qardaşının siyasi və ictimai baxışlarından çox təsirlənən  Nartsiza onun məsləhəti və dəstəyi ilə Fransa Milli Kitabxanasına üzv yazılır və Fransa Akademiyasına daxil olan ilk qadınlarından biri olur.

Fransadakı yaşamı, onun həyatında müsbət dəyişikliklərə səbəb oldu. O, qadınlara yönəlik radikal düşüncələrə qarşı fikirlərini açıq şəkildə ifadə etməyə başladı. Onun bu yöndə olan fikirləri burjua mühiti tərəfindən "eksentrik" düşüncülər adlandırılırdı. Nartsiza, qadınlara çəkilməsi qadağan olunmuş siqarlardan istifadə edirdi.
Fransız dilini mükəmməl bilməsi Nartsizaya işğal olunmuş Polşaya qayıtdıqdan sonra asanlıqla yeni iş tapması üçün geniş imkanlar yaratdı. O, Lomja yaxınlığındakı bir Stanislav Kiseletskonun malikanəsində onun dörd övladının qubernatoru kimi çalışmağa başladı.

O, tez-tez Varşavaya gedib, oradakı ziyalılarla görüşürdü. Paulina Krakovovanın redaktoru olduğu *Piervesnek (Primrose)* ədəbi jurnalında debüt etdi və digər qadın yazarların da yazılarının da nəşr olunduğu *Pielgrzym* (redaktoru Eleonora Ziemięcka idi) və *Przegląd Naukowy* daxil olmaqla, Rusiya senzurası altında nəşr olunan digər Polşa jurnalları üçün müntəzəm olaraq yazırdı. Jmixovska 1842-1849-cu illərdə çarizmə qarşı mübarizə aparan Varşavada fəaliyyət göstərən Sufrajetlər qrupunu təsis etdi.  O, 1849-cu ildə qanuniləşdirilmiş *Związek Narodu Polskiego* təşkilatına üzv olduğu üçün Lublin şəhərində ruslar tərəfindən həbs edilərək üç il həbs cəzasına məhkum edilmişdir.

Nartsiza Jmixovskanın 1846-cı ildə nəşr olunan ilk romanı *Poganka (Kafir)* romanı idi. Kitab 2012-ci ildə *Northern Illinois University Press* nəşriyyatında doktor Ursula Fillips tərəfindən ingilis dilinə tərcümə edilərək nəşr edilmişdir. Jmixovskanın ailəsi və dostlarına məktubları 1960-cı ildə Vrotslav Universiteti tərəfindən beş cilddə nəşr edilmişdir. Bu məktublarda onun evli olan Edvard Dembovski adlı şəxsə qarşı marağının olması məlum qalmaqala səbəb olmuşdu. Onun Bibianna Moraçevska ilə 32 illik yazışmaları əsasən intellektual söhbətlərdən ibarət olub.
## Əsərləri
* *Poganka* (*Kafir*) 
* *Książka pamiątek* (*Xatirələr kitabı*)
* *Dwoiste życie* (*İkiqat həyat*)
* *Czy to powieść?* (*Bu, romandır?*) 
* *Ścieżki przez życie* (*Həyatdan keçən yollar*) 
* *Biała róża* (*Ağ qızılgül*) 
* *Wolne chwile Gabryelli* (*Qabrielanın azad anları*)
* *Wykład nauk przeznaczonych do pomocy w domowym wychowaniu panien* (*Qızların tərbiyəsi mövzusunda mühazirələr*)
* *Wybór powieści* (*Romanlar toplusu*) 

## İstinadlar
Rəhmanov

**Rəhmanov** — Azərbaycanlı soyadı.

* Həsən Rəhmanov — Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin 1-ci katibi (1936–1937)
* Hüseyn Rəhmanov — Azərbaycanın siyasi və dövlət xadimi
* İslam Rəhmanov
* Rahid Rəhmanov – Azərbaycan neftçi-geoloqu, vulkanoloq, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru (1983), böyük elmi işçi (1970), Azərbaycan Respublikasının əməkdar neft və qaz sənayesi işçisi (1991)
* Ramiz Rəhmanov — Azərbaycan SSR neft sənayesinin və Kommunist partiyasının görkəmli xadimi
* Rəhman Rəhmanov — Azərbaycan aktyoru, A. Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla teatrının aparıcı səhnə ustası, Azərbaycanın əməkdar artisti (2014)
* Samiq Rəhmanov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu, İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi
* Tələt Rəhmanov — Azərbaycan aktyoru, film direktoru
* Vaqif Rəhmanov — pisxoterapevt mütəxəssis, professor
 
## Həmçinin bax
* Rəhman (ad)
* Rəhmanzadə
Vaindloo

**Vaindloo** ( или , , ) — Fin körfəzində ada. Ada Estoniyaya məxsus olub inzibati baxımdan Lyaene-Virumaa vilayətinin ərazisində yerləşir. 

## Coğrafiyası
Vaindloo Estoniyanın ən ucqar şimal nöqtəsi hesab olunur. Ada Rusiyaya məxsus Kiçik Tyutersa adasından 30 km qərbdə yerləşir. Estoniya sahillərindən ada 25 km, fin sahillərindən isə 50 km uzaqlıqdadır. 

Ən yüksək nöqtəsii dəniz səviyyəsindən 8,5 metr olan ada tamamilə qaya - rif çıxıntısından ibarətdir. Uzunsov formada olan adanın uzunluğu 512 metr, eni isə — 149 metrdir. Adanın ümumi sahəsi 0,062 km²-dir.

Vaindloo adasında dairəvi ağ mayak yerləşir. Hündürlüyü 17 metr olan mayak çuqundan qurulub. Hər 15 saniyədən mayak qırımızı və ağ rəngli işıq verir. İşığın rəngi istiqamətdən asılı olaraq dəyişir. Mayak uzaqdan idarə olunur və günəş enerjisi ilə qidalanır. Mayakın yaxınlığında hündürlüyü 50 metr olan radar qülləsi var. Qüllədən eston sərhədçiləri istifadə edir. Radar qülləsinə xidmət edənlər üçün xüsusi bina mövcuddur. Ada ziyarət üçün bağlıdır.

Fauna və flora baxımdan ada kasıbdır. Adi susüpürən və qütb susüpürən quşları adanın əsas fauna nümayəndələridir. Çoxalma mövsümində hər iki növün sayı 150 cütə çatır. Həmçinin qütb bayquşu, iri arıquşu, buynuzlu toraqay, alaçöhrə, adi vələmirquşu və s. quşlara da rast gəlinir.

## Tarixi
Adadaki ilk mayak 1718-ci ildə isveçlilər tərəfindən inşa edilmişdir. 1721-ci ildən ada İsveçdən Rusiya tabeliyinə keçdi. 1788-ci ildə adanın şimalında rus və isveçin hərbi dəniz qüvvələri arasında döyüş baş vermişdir.

## İstinadlar
Rouzi Hantinqton-Vaytli

**Rouzi Elis Hantinqton-Vaytli** (; ) — ingilis model və aktrisa. Əsasən iç geyim pərakəndə satışı ilə məşğul olan "Victoria's Secret"dəki işi, əvvəllər şirkətin *"Angels" *brendlərindən biri olması, "Burberry"nin 2011-ci il brendi *"Burberry Body"* ətrinin siması olması, "Marks & Spencer" ilə işi və ən son olaraq moda markası "Paige" ilə bədii əməkdaşlıq işi ilə tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Victoria's Secret

**Victoria's Secret** — ABŞ iç geyim, gözəllik və geyim pərakəndəçisi. Şirkət 1990-cı illərin əvvəlində 1 milyard dollarlıq satış ilə ABŞ-nin ən böyük iç geyim markasına çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naturalizm (fəlsəfə)

Təbiətşünasa  görə təbiətdə obyektiv qanunlara uyğun fəaliyyət göstərən bir sistem var. Bu qanunlar vasitəsilə müşahidə və təcrübəyə əsaslanan elm təbiətin bütün sahələrində möhkəm, dəqiq məlumatlar əldə edə bilər. Təbiətşünaslıq təbiət elmlərinin sənət və ədəbiyyata tətbiqindən yaranmışdır. Təbiətşünas anlayışa görə, gerçək olduğu kimi əks olunmalı və həyasız və vulqar hesab edilməyən cəhətlər işlənməlidir. Naturalist anlayışına görə fərd böyüdüyü sosial və təbii mühitdə formalaşır. İqtisadi və sosial təzyiqlər altında məzlum olanlar onlardan güclü təkanlarla hərəkət edirlər. Onlar taleyini təyin edə bilmədikləri üçün davranışlarına görə məsuliyyət daşımırlar.

## Növləri
Naturalizm iki fərqli fəlsəfi görüşdə araşdırılır:

*Epistemologiyaya diqqət yetirən metodoloji naturalizm (və ya elmi naturalizm):  “Dünyada etibarlı məlumat əldə etməyin hansı üsulları var?” Bu epistemoloji baxımdan metafizikadan və dini inancdan, xüsusən "bilik" əldə etməyin praktik metodlarından asılı deyil. Buna görə fərziyyələr təbii səbəblərə və hadisələrə görə izah olunmalı və sınaqdan keçirilməlidir. Müşahidə olunan hərəkətlərin izahatları təbii səbəblərlə əlaqəli olduqda praktik və faydalıdır (məsələn, "dəqiq əməliyyatlar" buna nümunədir, amma "şübhəli möcüzələr" deyil). Metodik naturalizm müasir elmin əsas prinsipidir. Bəzi filosoflar bu fikri genişləndirdilər və metodoloji naturalizmin fəlsəfənin əsas prinsipi olduğunu demişlər. Bu baxımdan elm və fəlsəfə bütövdür. W.V. Quine, George Santayana və bir sıra digər filosoflar da bu fikri dəstəkləmişdilər.
*Metafizik naturalizm (və ya ontoloji naturalizm və ya fəlsəfi naturalizm) ontologiyaya yönəlmişdir: Bu perspektiv daha çox mövcudluqla əlaqədardır: mövcud olan nədir və nəyi yoxdur? Naturalizm "təbiətdir və bütün fundamental həqiqətlər təbiət həqiqətləridir" metafizik naturalizmin mövqeyidir.

## Tarixi
Fəlsəfi naturalizmin ilk fikir və fərziyyələrinə Sokratdan əvvəl İon filosoflarının əsərlərində rast gəlinir. Elmin atası olaraq qəbul edilən Miletli Talz, təbiət hadisələrini heç bir fövqəladə səbəb olmadan izah edən ilk filosoflardan biri idi. Bu erkən filosoflar naturalizmin əsasını qoyan eksperimental tədqiqat prinsiplərinə öz töhfələrini verdilər.

Metodik naturalizmdə çağdaş vurğu XII əsr İntibah dövründəki orta əsr sxolastik mütəfəkkirlərinin fikirlərindən irəli gəlir.

Orta əsrlərin sonlarına yaxın hadisələri təbii səbəblərlə əlaqələndirmək xristian filosoflarına xas olmuşdur. Sxolastik mütəfəkkirləri bir tərəfdən, yaradıcının birbaşa müdaxiləsi ehtimalı üçün qapını açıq buraxdılar, digər tərəfdən təbiət hadisələrinin arxasında elmi izahat verməkdənsə, möcüzə axtaran müasirlərinə qarşı hörmətsizlik görməyə başladılar

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naturalizm (incəsənət)

Vizual sənətdə təbiətçilik təbiətin olduğu kimi bir təsvir olaraq ortaya çıxdı. Əslində ilk təbiətşünas əsərlərin Qədim Yunanıstanda klassik sənətkarlar tərəfindən verildiyini söyləmək olar. İntibah dövrü sənətçiləri müəyyən mənada bu anlayışı canlandırdılar.

17-ci əsrdə yaşayan təbiətşünas rəssamlar təbiəti gözəlliyi və çirkinliyi ilə olduğu kimi əks etdirməkdə birləşmişdilər. Təbiətşünas termini də bu əsrdə ilk dəfə istifadə edilmişdir.

1830-cu illərdə İngilis mənzərə rəssamı John Constable, təbiətin bütün tərəflərini olduğu kimi təsvir etmək lazım olduğu fikirini müdafiə etdi. Konstablein təsiri ilə Fransız Barbizon rəssamları yeni Avropa Təbiətşünaslığının mənzərə rəsminin nümayəndələri idi. Bu illərdə Jean-Baptiste Camille Corot, Alfred Sisley, Camille Pissarro və Claude Monet də naturalist əsərlər hazırladılar.

19-cu əsrin sonlarına doğru, Naturalizm Alman rəssamlarına təsir etdi. ABŞ-də Naturalizm 19-cu əsrdə Realizm ilə bir-birinə qarışaraq inkişaf etdi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Emi Smart

**Emi Smart** () - Amerikalı aktrisa və modeldir.   O, 1999-cu ildə çəkilmiş *Varsity Blues* filmindəki canlandırdığı Julie Harbor obrazı ilə tanınmışdır. Aktrisaya digər şöhrət gətirən film isə *Columbus Circle* filmi olmuşdur. O, bu filmdə Lillian Hart obrazını canlandırmışdır.

Aktrisa və model Emi Smart 26 mart 1976-cı ildə Kaliforniya ştatının Topanqa şəhərində anadan olmuşdur.

## Filmoqrafiyası

*Adrenalin
*Adrenalin 2

## İstinadlar
Topanqa (Kaliforniya)

**Topanqa** — ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Los Anceles dairəsində yerləşən bir regiondur. Santa Monika dağ silsiləsində yerləşir və Topanqa kanyonunu əhatə edir. Topanqa 12,748 akr (52 km²) əraziyə malikdir və üç qoldan Dövlət Parklarına bağlıdır. Cənubda Sakit okean və qərbdə isə Malibu zolağı ilə həmsərhəddir. Şərq hissəsində isə Sakit okeana baxan qayalıqlar yerləşir. Topanqanın əhalisi 2000-ci ilin statistik məlumatlarına əsasən 5441 nəfər təşkil etmişdir. Poçt kodu 90290, ərazi kodu isə adətən 310 olsa da, lakin kanyonun şimal ucunda 818-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Topanga Chamber of Commerce
* Topanga Elementary School
* ''Topanga Journal'', local magazine covering Topanga and the surrounding area
* Topanga State Park official website
* ''Topanga Messenger'', the local newspaper. Closed doors December 1, 2016.
* ''Messenger Mountain News'', local newspaper covering Topanga and the Santa Monica Mountains from January 2017 – April 2020.
* Topanga New Times, magazine covering Topanga and the Santa Monica Mountains since May 2020.
* Topanga Community Club, home of Topanga Days
* Official report Old Topanga Fire
* Project to save historic Los Angeles County Engine 69 which served Topanga area around 1955
* Topanga Days Country Fair
* "The Fire Next Time", a story on Topanga Coalition for Emergency Preparedness (T-CEP)
* Topanga Creek watershed map
Pretoriya Universiteti

**Pretoriya Universiteti** () — CAR-ın paytaxtı Pretoriyada yerləşən ictimai tədqiqat universiteti. Universitet 1908-ci ildə təsis edilmişdir. Universitetin yarandığı vaxtda 32 tələbə sayı 2019-cu ildə təxminən 53.000 tələbəyə çatmışdır. Universitet 1.190 hektar ərazini əhatə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aytac Feyzullayeva

**Aytac Feyzullayeva** (d. 16 iyun 2006) — Azərbaycanlı peşəkar qadın futbolçu. Azərbaycanın "Liman UFK" klubunun, həmçinin Azərbaycanın qadınlardan ibarət U19 millisinin qapıçısı

## Həyatı və Karyerası
2018-ci ildə Şəkinin "Gənclik" klubunda çıxış edib. 2 — il sonra yəni 2020-ci ildə Şəkinin "Marxal" klubunda çıxış edib. Şəkidə karyerasına davam edən Aytac Feyzullayeva 2022-ci ilin əvvəllərində Şəkinin "Nuxa" klubunda forma geyinirdi.

2022-ci ildə Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən "Xırdalan Siti" komadnasının əsas qapıçısı idi.
2023-cü ildə "Xırdalan Siti" komandasından Türkiyənin "Şırnak Belediye Spor 72" klubuna transfer oldu.

2023/2024 futbol mövsümünün ilk yarısını "Sumqayıt" klubunda keçirən Aytac Feyzullayeva, mövsümün ikinci yarısını isə "Okjetpes" klubuna keçirməyə başladı. Belə ki, Qazaxıstan klubu ilə müqavilə bağladı.

## Milli Karyerası
A Milli yığmaya əvvəllər dəvət alıb. Daha sonra heyətdə yer qalmadığı üçün, yaş qrupu üzrə millidə çıxış etməyə başlayıb

## Şəxsi Nailiyyətləri
* *Yüksək Qızlar Liqası: 'İlin qapıçısı*': *(2018/2019)*
* Yüksək Qızlar Liqası: **İlin qapıçısı**: (2024/2025)

## İstinadlar
Confinity

**Confinity Inc.** — əsasən PayPal-ın təsisçisi kimi tanınan Silikon vadisi mərkəzli ABŞ proqram təminatı şirkəti idi. 1998-ci ilin dekabr ayında ilk başda Palm Pilot ödənişləri və kriptoqrafiya şirkəti kimi qurulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
X Corp.

**X Corp.** — 2023-cü ildə İlon Mask tərəfindən Twitter şirkətinin xələfi olaraq təsis edilən ABŞ texnologiya şirkəti. Maska aid olan X Holdings Corp-un tam mülkiyyətində olan törəmə şirkətdir. Şirkət sosial şəbəkə xidməti olan X-in (keçmiş adı ilə Twitter) sahibidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
GPT-4o

**GPT-4o (GPT-4 Omni)** — OpenAI tərəfindən yaradılmış çoxdilli, multimodal, əvvəlcədən öyrədilmiş generativ transformatordur. OpenAI-nin Baş texnologiya direktoru Mira Muratinin rəhbərlik etdiyi 13 may 2024-cü il tarixində canlı yayımda elan edildi və həmin gün yayımlandı. GPT-4o pulsuz olsa da, ChatGPT Plus abunəçiləri üçün 5 dəfə daha yüksək istifadə limitinə malikdir. Mətn, şəkillər və səsləri emal edə və istehsal edə bilir. Onun API əvvəlki GPT-4 Turbodan iki dəfə sürətli və yarı qiymətədir.

## Arxa plan
GPT-4o ilk mərhələdə Böyük Model Sistemlər Təşkilatı (LMSYS) daxilində 3 fərqli model olaraq buraxılmışdı. Bu 3 model gpt2-chatbot, im-a-good-gpt2-chatbot ve im-also-a-good-gpt2-chatbot adlanır. 7 may 2024-cü ildə Sem Altman "im-a-good-gpt2-chatbot" adlı tvit atdı və bu tvit ümumiyyətlə bunların A/B testindən keçən yeni OpenAI modelləri olduğunun təsdiqi kimi qəbul edildi.

## Həmçinin bax
* GPT-4

## İstinadlar
Necmettin Yılmaz

**Necmettin Yılmaz** (d.14 Dekabr 1994, Gümüşhane- ö.14 İyul 2017, Tunceli) PKK Terrorçu təşkilat tərəfindən şəhid edilən müəllim. 

## Həyat
14 dekabr 1994-cü ildə Gümüşhanenin Torul mahalının Dəmirkapı kəndində Gülay və Hamit Yılmazın ikinci övladı olaraq dünyaya gəlib. İbtidai məktəbi Dəmirkapı İbtidai məktəbində, orta məktəbi Gümüşhane Bağlarbaşı Regional İnternat Orta Məktəbində, liseyi isə Gümüşhane Ali Fuat Kadirbeyoğlu Anadolu Liseyində bitirib. 2015-ci ildə Artvin Çoruh Universiteti Təhsil Fakültəsinin Sinif Müəllimliyi fakültəsini bitirib.

## Ölüm
Şanlıurfanın Siverek rayonundakı Çiftçibaşı İbtidai məktəbində cəmi 8 ay müəllim işləyərkən Tunceli-Ərzincan yolunun Pülümür mahalında avtomobili PKK terrorçuları tərəfindən yandırıldıqdan sonra PKK terrorçuları tərəfindən qaçırılıb. 14 iyun 2017-ci ildə yay tətilini keçirmək üçün məmləkəti Torula qayıdırdı. Onun cəsədi 27 gün sonra Tuncelidəki Pülümür çayında tapılıb.Yılmaz qaçırıldıqdan bir neçə saat sonra başından vurularaq öldürülüb.
Anuket

Anuket - Antik Misirdə Nil çayının və ya soyuq suyun ilahəsi. Nil çayının personajlaşdırılmış dişi fiqurudur. Anuketə Antik Misirin Elefantin və ətraf ərazilərində ibadət olunmuşdur. Simvolu (müqəddəs heyvanı) qəzaldır. 

## Etimologiya
Antik Misi dilində Anuket, Anaka və ya Anqet olaraq tanınırdı. 

## Mifologiyada rolu
Anuket Ranın qızıdır. O, həm də Satet ilə əlaqələndirilir. Belə ki, onların hər ikisni "Ranın gözü" adlandırılır.

## İbadət

## İstinadlar
Compaq

**Compaq Computer Corporation** (2017-ci ildə yenidən brendləşmədən əvvəl bəzən **CQ** kimi qısaldılırdı) — 1982-ci ildə qurulan kompüter və əlaqəli xidmət, həmçinin məhsullar təkmilləşdirən, satan və dəstəkləyən ABŞ informasiya texnologiyası şirkəti. Compaq 2002-ci ildə HP tərəfindən 25 milyard ABŞ dollarına satın alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kuins Universiteti

**Kuins Universiteti** () və ya sadəcə Kuins () — Kanadanın Ontario əyalətindəki Kinqston şəhərində yerləşən dövlət tədqiqat universiteti. Universitet 1.400 hektardan çox ərazini əhatə edir. Universitetin 8 fakültəsi vardır.

Kuins Universiteti, Kanadada və dünya üzrə yüksək səviyyəli təhsil və tədqiqat mərkəzlərindən biri olaraq tanınır, xüsusən də keyfiyyətli təhsili və tələbələrə təqdim etdiyi geniş imkanlarla fərqlənir.

## Haqqında
Universitet 1841-ci ildə Kanadanın Ontario əyalətindəki Kinqston şəhərində təsis edilmişdir . Universitetin simvol rəngləri mavi və qızılıdır. Hal-hazırda 30,000-dən (bakalavr və magistr təhsili alan tələbələrlə birlikdə) çox tələbə sayı təşkil edir.  İncəsənət və elm, mühəndislik, biznes, hüquq, tibb, təhsil və tibb bacarıqları daxil olmaqla müxtəlif fakültələr və proqramlar təklif edir.

## Əsas fakültə və məktəblər
* İncəsənət və Elm Fakültəsi — tələbələrə humanitar, sosial elmlər və təbii elmlərdə geniş təhsil imkanları təklif edir.
* Smit Biznes Məktəbi — Kanada və beynəlxalq səviyyədə tanınmış bir biznes məktəbidir.
* Mühəndislik və Tətbiqi Elmlər Fakültəsi — müxtəlif mühəndislik sahələrində proqramlar təklif edir.
* Tibb Fakültəsi — əsas tibb təhsili və tibbi araşdırmalar aparan əsas mərkəzlərdən biridir.

## Akademik nüfuzu və tədqiqatlar
Kuins Universiteti tədqiqat fəaliyyətləri və yenilikləri ilə tanınır, xüsusilə tibb elmləri, mühəndislik və biznes sahələrində beynəlxalq aləmdə nüfuz qazanıb. Universitet geniş beynəlxalq əməkdaşlıq şəbəkəsinə malikdir və tələbələrə təhsil dövründə xaricdə təcrübə və tədqiqat imkanları təklif edir.

## Qalereya

Photograph of Queen's University - 1899 - Queen's University Journal.jpg|
Granthall.JPG
Douglas Library at Dusk, Queen's University, Kingston, Canada.jpg| Duqlas kitabxanası
Kingston, ON, Canada - panoramio (3).jpg
Qubs lodge cherry.jpg


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Official athletics website
Kənd Təsərrüfatı və Kommersiya Nazirliyi

– 1881–1925-ci illərdə Yaponiya hökumətinin tərkibində mövcud olmuş nazirlik.

## Tarixi
Nazirlik 7 aprel 1881-ci ildə özəl sektorda kapitalın artımını təşviq etmək məqsədilə yaradılmışdır. Daxili İşlər Nazirliyi, Maliyyə Nazirliyi və İctimai Məsələlər Nazirliyinin kənd təsərrüfatı, kommersiya və sənaye ilə bağlı səlahiyyətləri bu nazirliyə verilmişdir. 1885-ci ildə kabinet sisteminin qəbul edilməsindən sonra nazirliyin poçt, teleqraf, dəmiryolu və dəniz yolu ilə bağlı inzibati səlahiyyətləri yenicə yaradılmış Rabitə Nazirliyinə ötürülmüşdür. Eyni zamanda İctimai Məsələlər Nazirliyinin mədənlər və zavodlarla bağlı inzibati səlahiyyətləri bu nazirliyə verilmişdir.

1904–1905-ci illərdə baş vermiş Rus-yapon müharibəsindən sonra Yaponiyada kommersiya və sənaye sahələrinin əhəmiyyəti artmış, xüsusilə, Tayşo dövründə kənd təsərrüfatının yaratdığı tələb səbəbilə nazirlik 1 aprel 1925-ci ildə ləğv olunaraq iki yerə bölünmüşdür: Kənd Təsərrüfatı, Meşəçilik və Balıqçılıq Nazirliyi; Kommersiya və Sənaye Nazirliyi.

### İkinci Dünya müharibəsi
İkinci dünya müharibəsi zamanı nazirlik 1943-cü ildə yenidən yaradılmış, lakin 1945-ci ildə ləğv olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Komao Hayaşi

– Yaponiya kukla sənətçisi.

## Həyatı
Komao Hayaşi 1936-cı ildə Yaponiyanın Kioto prefekturasının Kamiqyo rayonunda doğulmuşdur. 1955-ci ildə Kioto Suzaku liseyindən məzun olduqdan sonra XIII Kamiqyo kukla ustası Menşonun şagirdi olmuşdur. 1995-ci ildə Kioto prefekturası tərəfindən qeyri-maddi mədəni mülk elan olunmuşdur.

Pavlovniya tozuna yapışqan əlavə edib yoğuraraq və quruduqdan sonra rəngləyərək hazırladığı Toso kuklalarına görə tanınmış, bu səbəbdən də 2002-ci ildə yaşayan milli xəzinə adına layiq görülmüşdür. 15 may 2024-cü ildə 87 yaşında ölmüşdür.

## Mükafatları
1960-cı illərdən etibarən Yaponiya Ənənəvi Sənət İşləri Sərgisinin mükafatları daxil olmaqla bir çox mükafata layiq görülmüşdür. 1973-cü ildə keçirilmiş sərgidə Yaponiya Sənət İşləri Assosiasiyasının Prezident mükafatını qazanmışdır. 2001-ci ildə Kioto Mədəniyyət Mükafatının Nailiyyət kateqoriyasının qalibi olmuşdur. 2004-cü ildə "Bənövşəyi lent" medalı, 2009-cu ildə "Doğan günəş" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kotobank-da