open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beynəlxalq Esperanto Həftəsi

**Beynəlxalq Esperanto Həftəsi** () — Polşa və Almaniya esperanto gənclik təşkilatlarının təşkil etdiyi və Yeni İl ərəfəsində keçirilən gənclərin esperanto yığıncaqları. İlk belə görüş 2009–2010-cu illər arasındaki Yeni İl həftəsində Zakopane şəhərində keçirildi, ikincisi isə 2010–2011-ci illərdə Burq şəhərində baş tutdu.

Beynəlxalq Esperanto Həftəsi yeni il ərəfəsində keçirilən iki gənc esperanto görüşlərinin birləşdirilməsi ilə yarandı, onlar polyak Fəaliyyət Həftəsi (AS) və alman Beynəlxalq Seminar (İS) idilər. 2008/2009 mövsümü hər iki tədbir üçün sonuncu oldu, bu İS üçün 52-ci mövsüm, AS üçün isə 7-ci idi. Təşkilatçılar Beynəlxalq Esperanto Həftəsinin hər il bir həftə ərzində Mərkəzi Avropanın müxtəlif yerlərində keçirməyi planlaşdırmışdılar.

## Adı
JES abreviaturundaki "E" hərfi "Esperanto" mənasını verir, lakin E@I təşkilatıyla olduğu kimi eyni zamanda Avropa və təhsili () də simvollaşdıra bilər. Buna görə *Junulara Esperanto-Semajno* əvəzinə *Junulara E-Semajno* adının istifadəsi əsl mənaya daha yaxındır. Bundan başqa, esperanto dilində JES müsbət ədat kimi işlənir, yəni azərbaycan dilindəki "bəli" sözü kimi.

Bundan başqa JES-in "OS" alternativ adı var, hansı ki IS və AS sələfilərinə göndərilən eyhamdır. Esperanto dilində "is" felin keçmiş zamanı, "as" indiki zamanı və "os" gələcək zamanın şəkilçisidilər.

## Tarixi

## İstinadlar
Bassari ölkəsi

**Bassari Ölkəsi** və onun **Bassari, Fula və Bedik Mədəni Landşaftı** — Seneqalın cənub-şərqində yerləşən, insan fəaliyyətinin və təbii mühitin qarşılıqlı təsirindən yaranan yaxşı qorunan çoxmədəniyyətli bir ərazidir. Bassari-Salemata bölgəsi, Bedik-Bandafassi sahəsi və Fula-Dindefello bölgəsi kimi hər biri özünəməxsus morfoloji xüsusiyyətlərə malik üç coğrafi ərazini əhatə edir.

2012-ci ildə Bassari ölkəsi Bassari, Fula və Bedik Mədəni Landşaftları ilə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına əlavə edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Bassarilər
* Fulalar
* Bediklər

## İstinadlar
Salum deltası Milli Parkı

**Salum deltası Milli Parkı** və ya rəsmi adı ilə **Parc National du Delta du Saloum** — Seneqalda 76.000 hektar ərazini əhatə edən milli parkdır. 1976-cı ildə qurulan park Salum deltasında, Salum çayının Şimali Atlantikə qovuşduğu yerdə yerləşir.

UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına və Ramsar Konvensiyasına daxil olan park, 180.000 hektarlıq bir biosfer qoruğu daxilində yerləşir. Parkın 61.000 hektar ərazisi su ilə örtülmüşdür. 7.000 hektar ərazini manqrovlar və duzlu su bitkiləri, 8.000 hektar ərazini isə meşə örtüyü və savannalar təşkil edir. Bölgədə yaşayan və ya qışlayan quş növlərinə kral kəkilli susüpürəni, adi qızılqaz, adi ərsindimdik, qırmızıbaş qumluqca, sahil daşçevirəni və sərçəvi qumluqca daxildir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bassarilər

**Bassarilər** və ya **Bassari xalqı** — Seneqal, Qana, Qambiya, Qvineya və Qvineya-Bisauda yaşayan Afrika etnik qrupudur. Sayları 10.000 ilə 30.000 arasındadır. Qrupun əksəriyyəti xristianların (həm katolik, həm də protestant) əhəmiyyətli bir hissəsi olan animistlərdir. Bassarilərin çox az bir hissəsi müsəlmandır. Bassarilərin yerli olaraq Futa-Gallon təpələrində mərkəzləşmiş Fula xalqı ilə sıx əlaqələri var.

Bassarilərin əksəriyyəti düyü, darı, noxud və fonio yetişdirən əkinçilərdir. Quru mövsümdə Seneqal və Qvineyanın şəhər və qəsəbələrinə məişət avadanlıqları, geyim və digər zəruri əşyalar almaq üçün əmək haqqı axtarırlar.

## İstinadlar
Fulalar

**Fulalar,** **Fulanilər** və ya **Fulbe xalqı** (yerli dildə *Fulbe,* , ) — Sahel və Qərbi Afrikada geniş yayılmış ən böyük etnik qruplarından biridir. Bir çox ölkələrdə məskunlaşaraq, əsasən Qərbi Afrika və Mərkəzi Afrikanın şimal hissələrində, eyni zamanda Cənubi Sudan, Sudan və Qırmızı dəniz sahillərinə yaxın bölgələrdə yaşayırlar. Fula xalqının təxmini sayı Fula etnik mənsubiyyətinə dair təriflərə zidd olduğuna görə məlum deyil. Müxtəlif hesablamalar bu rəqəmi dünyada 25 ilə 40 milyon arasında təqdim edir.

Fulaların bir hissəsi — təxminən üçdə biri və ya təxminən 12 ilə 13 milyonu köçəri maldarlıqla məşğuldur və etnik qrupları dünyanın ən böyük köçəri maldar icmasına sahibdir. Fula etnik qrupunun əksəriyyəti yarı oturaq adamlardan, həm də oturaq məskunlaşmış əkinçilərdən, sənətkarlardan, tacirlərdən və zadəganlardan ibarətdir. Etnik bir qrup olaraq, Fula dili, tarixi və mədəniyyətləri ilə bir-birinə bağlıdırlar. Fulaların 96%-dən çoxu müsəlmanlardır.

## Məskunlaşma
Fula xalqı Atlantik sahillərindən Qırmızı dənizə qədər, xüsusilə Qərbi Afrikadakı Sahel boyunca geniş yayılmışdır. Onların iştirak etdikləri ölkələrə Mavritaniya, Qana, Seneqal, Qvineya, Qambiya, Mali, Nigeriya, Sierra Leone, Benin, Burkina Faso, Qvineya Bisau, Kamerun, Kot-d'İvuar, Niger, Çad, Toqo, Cənubi Sudan, Mərkəzi Afrika Respublikası, Liberiya və Sudan və Misirdəki Qırmızı dənizə qədər şərqdəki ərazilər daxildir.

## İstinadlar
Beynəlxalq Sülh Bürosu

**Beynəlxalq Sülh Bürosu** () — dünyanın ən qədim barışıq təşkilatı, 1891-ci ildə təsis edilmişdir.

## Tarixi
Təşkilat 1891-ci ildə Romada keçirilmiş Beynəlxalq Sülh Konqresinin yekunlarına əsasən yaradılmışdır. Büronun təsisçilərindən biri, həmçinin onun ilk sədri danimarkalı siyasətçi Fredrik Bayer 1908-ci ildə Nobel Sülh Mükafatını aldı. Eli Dyukommen təşkilatın birinci baş katibi idi və 1902-ci ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülmüşdü. 1906-cı ildə Dyukommen ölümünə qədər qurumun katibi olaraq işi davam etdirdi və yerinə İsveçrə hüquqşünası olan və Nobel Sülh Mükafatçısı Alber Qoba gəldi.

### BSB-nun əsas vəzifələri
Beynəlxalq Sülh Bürosunun əsas vəzifələri beynəlxalq konfransların təşkili və keçirilməsi, sülhün təbliği, həmçinin pasifist qrup və müəssisələrin arasında əlaqələrin saxlanması idi. Büro, beynəlxalq hüquq çərçivəsində 7 əsas prinsip tərtib etmişdir.

* Xalqların/ölkələrin vəzifələri və mənəvi dəyərləri eyni insanların vəzifələri və mənəviyyatları olaraq qəbul edilir.
* Bir insanın başqalarını öz üzərində mühakimə etmək və icra etmək hüququ olmadığı kimi, bir dövlət də digərinə hökm edə və müharibə elan edə bilməz.
* Xalqlar arasında fikir ayrılıqları qanunlar çərçivəsində izah edilməlidir.
* Fərdlərin qanuni müdafiə hüququ olduğu kimi, xalqların da öz əmlaklarını başqalarından qorumaq hüququna malikdirlər.
* İşğal vasitəsilə hüquq elan edilə bilməz.
* Hər bir xalqın idarəetmə və azad olmaq üçün ayrılmaz və əvəzedilməz hüquqları vardır.
* Hər bir xalqın öz müqəddəratını təyinetmə hüququ toxunulmazdır.
İsveçrənin paytaxtı olan Bern şəhəri, qurumun qərargahı seçildi və ən yüksək səviyyəli qərar qəbuletmə konqresi illik iclaslarını orada keçirdi.

Tərksilaha dair konfranslar təşkil etdiyinə görə hərəkat 1910-cu ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülmüşdür.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı fəaliyyətini dayandıran təşkilat öz işini yenidən davam etdirək, qeyri-hökumət təşkilatlarının humanitar fəaliyyətinə diqqət yetirmişdir. Müharibədən sonra qurum sülh siyasətində həlledici rol oynaya bilmədi.

1924-cü ildə təşkilatın katibliyi Cenevrəyə köçdü, konfranslarda iştirak azaldı. İkinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə Beynəlxalq Sülh Bürosu yenidən fəaliyyətini dayandırdı.

## İstinadlar
Tibbi diplomatiya

**Tibbi diplomatiya** (), **ictimai sağlamlıq diplomatiyası** (), və həmçinin COVID-19 pandemiyası vaxtı yayımlamış **maska diplomastiyası** () və ya **üz maskası diplomastiyası** adları altında tanımağa başlayıb — milli məqsədləri üçün xarici dövlətlərə tibbi yardımın təmini. O, adətən yumşaq gücünün nümunəsini olaraq sayılır, amma onun bərk gücə aid olan cəhətləri də var. Fəlakət diplomatiyasının bir növü.

1851-ci ildə birinci Beynəlxalq Sanitar Konfransı keçirilib. Beləliklə, sərhədarası çağırış olan sağlamlıq məsələsi diplomatiyanın yeni mexanizmi olan çoxtərəfli konfransı cəlb edən ilk məsələlərdən biri idi. On illər ərzində Beynəlxalq Sanitar Kofransları üçün əsas mövzu vəba idi.

## Ölkələrə görə

### Kuba
Tibbi diplomatiya Kubanın xarici siyasətinin vacib hissəsidir. 1959-cu ildə Kubanın Tibb Naziri Ernesto Çe Qevara tibbi internasionalizm anlayışını işlətməyə başlayıb. Bu ölkə tibbi diplomatiya ilə 1960-cı illərdən bəri məşğuldur. Bu siyasətin çərçivəsində, Kuba müxtəlif ölkələrə, özəlliklə Latın Amerikası, Afrika və son vaxtlarda həmçinin Okeaniya ölkələrinə tibbi personalı göndərir.

2010-cu illərdə Boliviya, Ekvador və Braziliyanın sağçı hökumətləri Kuba ilə tibbi razılaşmalarını ləğv etdiklərinə və bundan əlavə, Raul Kastronun iqtisadi siyasətinə görə Kubanın tibbi diplomatiyası azalıb. 2018–2020 illərin arası 9000 tibb işçisi Kubaya qayıdıb. Lakin, COVID-19 pandemiyasına görə, ölkənin tibbi diplomatiyası yenidən böyüməyə başladı.

### Çin
Çin Xalq Respublikasının Daişan Dao hospital gəmisi bir sıra tibbi diplomatik missiyalarında iştrak edib. Bundan əlavə Çinin Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına (ÜST) göstərdiyi yardımı tibbi diplomatiyanın nümunəsi kimi təqdim olunur.

COVID-19 pandemiyası dövründə Çin-ÜST arası əlaqələri təndiq hədəfinə çevirib. Həmin dövrdə Çinin tibbi diplomatiyası (o cümlədən, həkimlərin, xarici dövlətlərə COVID-19 testlərinin və başqa avadanlığın göndərməsi) KİV-lərin tərəfindən üz maskası dimplomatiyası adlandırılıb.

### ABŞ
ABŞ-də tibbi diplomatiya müdafiə diplomatiyasının hissəsi olaraq sayılır. Tibbi diplomatiyanı həyata keçirən icra orqanları Dövlət Departamentinin İctimai Diplomatiya və İctimai İşlər üçün bölməsi və həmçinin Sağlamlıq və İnsan Xidmətlərinin Departamentinin Qlobal İşlərinin Ofisidir.

2006-cı ildə ABŞ Senatoru Bill Frist Konqressin Büdcə Komitəsindən ABŞ-də nəzəri üç aylıq quş gripi pandemiyasının potensial təsiri ilə bağlı hesabat hazırlamağa xahiş edib. Hesabata görə, ABŞ iqtisadiyyatı belə ssenaridə ÜDM-nın 4,25%-i itirirdi. Özü həkim olan Senator Frist bu hesabata və 2002–2004 illərin koronavirus epidemiyasına və onun iqtisadi nəticələrə istinad edərək, tibbi diplomatiyasını inkişaf etməyə çağırmışdı.

## İstinadlar
Bediklər

**Bediklər** və ya **Bedik xalqı** — Afrikada kiçik etnik qrup. Şərqi Seneqalın daha çox təcrid olunmuş ərazisindəki kəndlərdə yaşayırlar.

Bediklər Bedik dilində danışır və onların dinləri, animist kökləri ilə daha yeni xristian təsiri arasında bir qarışıqdır. Seneqal ilə müqayisədə Qvineya və ya Mali ilə daha çox əlaqəli olan Bediklər Bassari və Serer kimi digər etnik qruplarla əlaqədədilər. İvol onların yaşayış məskənlərindən biridir.

## Qalereya

Şəkil:Bedik ceramic pots in storage area, Southeast Sénégal (West Africa) (4232333462).jpg|Betik keramika qabları.
Şəkil:Bedik Houses and large clay pots, Iwol, Southeast Sénégal (West Africa) (431681034).jpg|İvolda yaşayış evleri.
Şəkil:Bedik village Southeast Sénégal (West Africa) (4231572359).jpg|Bedik kəndi
Şəkil:BedikVillage.jpg|Bedik kəndi.


## İstinadlar
Akşehir

**Akşehir** — Türkiyədə ilçə.

## Əhali
Akşehirin demoqrafik göstəriciləri:

## Həmçinin bax
* Akşehir Ulu Məscidi

## İstinadlar
Sventsonka

**Sventsonka** (), Polşanın bəzi regionlarında **sventsone** () deyilir — Polşada Müqəddəs Şənbə günü bayram yeməkləri ilə Pasxa zənbillərinin təqdis edilməsi ənənəsi. Ənənə Polşadan başqa həmçinin Polşa diasporunun nümayəndələri arasında, həm də Rusiya katolikləri arasında yayılıb.

## Ənənənin mənşəyi
[thumb|[Mixal Elviro Andriolli. Sventsonka. Təxminən 1893-cü il.]]
Pasxa süfrəsindən əvvəl yeməyin təqdis edilməsi ayini erkən orta əsrlərdə yaranmış və təqribən bütpərəst ritualdan qaynaqlanır. Bu adətin təsviri ilk dəfə VII əsrdə qeyd olunub, Pasxa çörəyi və yumurtasının təqdis olunduğu müasir ənənə isə XII əsrə aid olunur.

## Müasir zamanda
Ənənəvi olaraq, Polşada Pasxa səbəti ağ kətan və ya şəbəkəli dəsmal ilə örtülür və şümşad budaqları və lentlərlə bəzədilir.

Bəzi kənd icmalarında rahib kilsə ziyarətçilərinin evlərinə baş çəkir və orada yeməkləri təqdis edir, lakin əksər hallarda dindarlar Müqəddəs Şənbə günü kilsəyə gəlir, burada rahib və ya diakon xüsusi dualar oxuyur və sonra səbətləri müqəddəs su ilə səpir. Bəzi prixodlarda bu məqsədlə uzun masalar istifadə olunur, digərlərində prixoda gələnlər kilsə mehrabına yaxınlaşırlar.

Ənənəyə görə, təqdis olunmuş yemək bazar gününün səhərisinə qədər toxunulmaz qalır.

### Ənənəvi Polşa Pasxa səbətində olan yeməklər və ərzaqlar
thumb|Müasir Polşa Pasxa səbəti

* rəngli yumurta — həyatın simvolu
* çörək-bulka məhsulları (babka, mazurka) — İsa Məsihin simvolu
* quzu — İsa Məsihin simvoludur (Tanrı quzusu). Bir çox hallarda əsl quzu əvəzinə, sadəcə keks əlavə olunur.
* duz —  təmizlənmənin simvolu
* qıtığotu — kədər və əzabın simvolu
* vetçina - bolluq simvolu

## İstinadlar
Müharibə qadın simalı deyil

**Müharibə qadın simalı deyil** () — 2015-ci ilin ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatını alan Ukrayna əsilli Belarus yazıçısı Svetlana Aleksiyeviçin ilk kitabı.

1985-ci ildə nəşr edildikdən sonra kitab qısa müddət ərzində populyarlaşaraq, 2 milyondan çox oxucu qazanır. Əsər bir qadının monoloqu üzərində qurulmaqla, müharibədən sonrakı həyatı əks etdirir.

## Məzmun

Biz hələ həyatın nə demək olduğunu bilmədən həyat uğrunda ölürdük… Hər şey haqqında ancaq kitablarda oxumuşduq.

2015-ci ilin Nobel mükafatı laureatı, Belorus yazıçısı Svetlana Aleksiyeviçin “Müharibə qadın simalı deyil” əsəri Böyük Vətən Müharibəsinə sənədli baxış kimi dəyərləndirilə bilər. Əsəri maraqlı edən cəhət yazıçı-jurnalistin onu müharibədə iştirak edən qadınların danışıqları əsasında qələmə almasıdır. Bir də müharibəyə “qadın baxışı” və “qadın gözü” ilə baxmağa çalışması… Siz əsərdə məhz bununla bağlı olaraq meydana çıxan çox təsirli səhnələrin, təsvirlərin və duyğuların şahidi olacaqsınız.

## Nəşr

Kitabı Nərgiz Cabbarlı rus dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə və redaktə edib, “XAN” nəşriyyatı tərəfindən “XAN” tərcümə ədəbiyyatı çərçivəsində 2015-ci ildə nəşr edilib.

## Adaptasiyası

Əsərin motivləri əsasında 1981-1984-cü illərdə sovet belorus rejissoru Viktor Daşuk tərəfindən hər biri 10-25 dəqiqədən ibarət olan 7 seriyalıq sənədli televiziya filmi çəkilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Goodreads-də Müharibə Qadın Simalı Deyil
* "Müharibənin qadın üzü yoxdur" romanı
* Svetlana Aleksiyeviç – “Müharibə qadın simalı deyil”
* Şəhla Rəşidova Svetlana Alekseyeviçin "Müharibə qadın simalı deyil" kitabını şərh etdi
* Təpələrin arxasında
* Müharibə qadın simalı deyil...
* Müharibənin qadın olmayan üzü - Svetlana Aleksiyeviç
* Svetlana Aleksandrovna Aleksiyeviçin “Müharibə qadın simalı deyil”
Kuliq

thumb|alt=|Qortse şəhərində kuliq
[thumb|[Podkova Lesna şəhərində kuliq, fevral ayı 2010-cu il.]]
**Kuliq** ( — kirşə qatarı) — Polşada atlara birləşdirilmiş kirşələrlə gəzmə adəti, hansındaki bir neçə kirşə qoşumu iştirak edir.

Bu özünəməxsus əyləncə növü Böyük pəhrizdən əvvəl son həftədə keçirilir və çox vaxtı tonqal ətrafında musiqi, nəğmə və əyləncə ilə müşayiət olunur, bundan başqa adətə görə, bu vaxt ərzində ət yemək qadağan olunur. Axşamlar kirşə gəzmələri tez-tez məşəl ilə işığlandırılır. XVI əsrdən XX əsrin əvvəllərinə qədər kirşə gəzmələri həm maqnatlar, həm də zadəganlar arasında çox populyar əyləncə növü idi, bununla onlar Polşanın parçalanmasında sonra vətənpərvərlik mərasimini təmsil edirdilər, belə ki kuliqlər Polşa milli adət-ənənəsinin inkişafını simvolizə edərək, düşmənlərə qarşı təşkil olunurdu. Kirşə qatarına ənənəvi olaraq Arlekin adlandırılan bələdçi başçılıq edirdi, onun vəzifəsi marşrutu helə qurmaq idi ki, işğalçılara qarşı birgə silahlı qarşıdurma olarsa bir-biri ilə düşmənçilik edən zadəgan ailələri birləşə bilsinlər. Bu cür kirşə gəzintisi bir neçə gün də davam edə bilərdi.

Kuliq zamanı krakovyak, mazurka, polonez və oberek ilə kuyaviyak kimi polyak xalq rəqsləri və polka və drabantlar kimi regional rəqslər oynanırdı. Ancaq vals və ya tanqo kimi xarici rəqslərin oynanılmasına icazə verilmirdi, bunu edən adamı qatardan ata bilərdilər, belə təhdid həmçinin frak geyinənlərə də şamil olunurdu. 

Müasir zamanda kuliq, bir-birinə ip və ya trosla birləşdirilmiş kirşə gəzintisinə də deyilir və at yerinə traktor və ya avtomobil istifadə olunur. Bu əyləncə məktəblilər arasında çox populyardır, baxmayaraq ki, əslində əsl kuliq ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

## İstinadlar
Cundub ibn Kəəb əl-Azadi

**Cundub ibn Kəəb Əl-Azadi** — Məhəmmədin və Məhəmmədin əmisi oğlu Əli ibn Əbu Talibin səhabəsi. 

Cəməl və Siffeyn döyüşlərində Əli ilə birlikdə vuruşmuşdu. Malik Əştər,  Əmmar ibn Yasir və Miqdadla birlikdə Əliyə və onun mübarizəsinə sadiq qalmışdır.

## İstinadlar
Yuri Borzakovski

Yuri Mixayloviç Borzakovski (12 aprel 1981, Karatovo, Ramenski rayonu, Moskva vilayəti) — Rusiyalı yüngül atlet, 2004 Yay Olimpiya Oyunları çempionu, dünya çempionu, üçqat Avropa çempionu, Rusiyanın əməkdar idman ustası (2001), 20015-ci ildən Rusiya yüngül atletika komandasının baş məşqiçisi. Yüngül atletikada (kişilərdə) Rusiyanın 6 olimpiya çempionundan biri, qaçışda isə yeganə olimpiya çempionu. Moskva vilayətinin Jukovski şəhərinin fəxri vətəndaşı.

## Bioqrafiyası
Moskva Dövlət Bədən Tərbiyəsi Akademiyasının məzunu. 800 m məsafəyə qaçışda gənclər arasında Rusiya çempionu (1997), Dünya Gənclər Oyunlarının qalibi (1998), 800 m məsafəyə qaçışda Rusiya (1999-2009) çoxnövçülük çempionu, yeniyetmələr arasında 400 və 800 m məsafələrdə Rusiya rekordçusu (1999), Gənclər arasında 800 metr məsafəyə qaçışda Avropa və Rusiya çempionu (2001), qapalı meydanda 800 m məsafəyə qaçışda gənclər arasında dünya, Avropa və Rusiya çempionu (2001), meydanda 600 m məsafəyə qaçışda Rusiya çempionu (2010), 800 m ( 2001), qapalı 800 m (2001) və 1000 m daxili (2008), Avropa kubokunun (1999) qalibi, Gənclər arasında Avropa çempionu (1999), 800 m məsafəyə qaçışda (2000 və 2009) Avropa Qış Çempionatının iki qat qalibi, 400 m qaçışda gənclər arasında Avropa çempionu (2001), 800 m qaçışda qış dünya çempionatının qalibi (2001).

Yuri ən böyük uğurunu 2004-cü il Afina Olimpiadasında Danimarka komandasında çıxış edən dünya rekordçusu keniyalı Vilson Kipketerİ və cənubi afrikalı Mbulaeni Mulaudzini qabaqlayaraq Olimpiya çempionu oldu.

6 aprel 2015-ci ildən Yuri Borzakovski Rusiya yüngül atletika komandasının baş məşqçisi vəzifəsində çalışır.

## İstinadlar
Qarabağ qəbiristanı

**Qarabağ qəbiristanı** — Ordubad şəhəri ərazisində son orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

## Haqqında
Təbii aşınma nəticəsində torpaq örtüyü dağıldığından, qəbirlər bəzi hallarda çətin izlənilir. Bəzi qəbirlərin (qərbdən şərqə doğru istiqamətlənmişdir) dövrəsinə düzbucalıq formada xırda daşlar düzülmüşdür; bəzilərinin isə baş tərəfi tağvarı formada tamamlannmışdır. Qəbirüstü abidələr müxtəlif daşlardan hazırlanmışdır; yastı mərmər plitələrə rast gəlinir; ərəbdilli yazılar var. Qarabağ qəbiristanı 16-18-ci əsrlərə aid edilir.

## Mənbə
* *Naxçıvan Ensiklopediyası.* Bakı. 2002. səh. 255. ISBN 5-8066-1468-9.
Cessna 208 Caravan

**Cessna 208 Caravan** - təyyarəsi dünyada ən çox istifadə edilən orta məsafəli təyyarələrdəndir. Bu təyyarələrin 2600-dən çoxu istehsal olunub və dünyanın 100 ölkəsində istismar olunur. 2020-ci ilin may ayında Cessna 208 Caravan ilk dəfə elektriklə işləyən təyyarəsinin ilk uçuşunu həyata keçirib. Bu, dünyada həmin tarixə qədər elektrik motoru ilə işləyən ən böyük təyyarə olmuşdu. 

## İstinadlar
Niokolo-Koba Milli parkı

**Niokolo-Koba Milli Parkı** (, PNNK) — Seneqalın cənub şərqində, Qvineya-Bisau sərhədi yaxınlığındakı təbii qorunan ərazi və Ümumdünya irsi ərazisi.

## Milli park
1925-ci ildə bir qoruq olaraq qurulan Niokolo-Koba 1 yanvar 1954-cü ildə Seneqal Milli parkı elan edildi. 1969-cu ildə genişləndirilərək 1981-ci ildə UNESCO-MAB Biosfer Qoruğu olaraq Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.  2007-ci ildə YUNESKO-nun Təhlükədə olan Dünya İrsi siyahısına əlavə edilmişdir.

2005-ci ildən etibarən qorunan ərazi Qərbi Afrika aslanlarının qorunduğu ərazi hesab olunur.

## Coğrafiya
Park, Qambiya çayının yuxarı axınının keçdiyi dağlıq bölgədə, Qvineyanın şimal-qərb sərhəddinə doğru yerləşir. Biosfer parkı Seneqalın cənub-şərq küncündəki Qvineya sərhədindən yüz kilometr məsafədə, Qvineya-Bisau sərhədindəki 9.130 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir. Ərazinin yüksəkliyi 16 metrdən 311 metrədək dəyişir.

## Flora
Parkın çox hissəsi meşəli bataqlıq və mövsümi bataqlıq ərazilərinin geniş olduğu meşəlik savanna və yarı quraq sudan meşəsidir. Parkda 1500-dən çox növ bitki və Seneqaldakı meşələrin 78%-i yerləşir.

Çay hövzəsi boyunca çox sayda ağac və kol bitki örtüyü ilə örtülüdür və bu bitki örtüyü ərazi və torpağa görə dəyişir. Vadilərdə və düzənliklərdə *[[chrysopogon]]* və ot bitkiləri savannasının böyüdüyü geniş ərazilər var. Otluq ərazilər əsasən *Paspalum arbiculare* və öldürgəndən ibarətdir. Bambukun bitdiyi sahələr də var.

Vadilərdə və zolaqşəkilli meşələrdə növ cənubu Qvineyanın iqlimini əks etdirir və tropik meşələrdə lianlara daha çox rast gəlinir.

## Fauna
Ərazi vəhşi həyatı ilə tanınır. Seneqal hökuməti parkda 20 növ amfibiya, 60 növ balıq, 38 növ sürünən növünün (dördü tısbağa) olduğunu təxmin edir. Həmçinin parkda 80-ə yaxın məməli növü var. Bunlara (2005-ci ilə əsasən) təxminən 11000 kəl, 6000 begemot, 400 nəhəng kanna, 50 fil, 120 şir, 150 şimpanze, 3000 su keçisi (Kobus ellipsiprymnus), 2000 kolluq dukeri (*Sylvicapra grimmia*), bilinməyən sayda Kamerun kolobus (*Colobus badius rufomitratus*) və bir neçə nadir Afrika bəbiri və Qərbi Afrika vəhşi köpəkləri( *Lycaon)* aiddir.

Parkda 330-a yaxın quş növü, xüsusən də ərəb doydağı, qara taclı durna, *Bucorvus abyssinicus*, adi döyüşkən qartal, Terathopius ecaudatus və solğun fitçalan ördək (*Dendrocygna viduata*) görünmüşdür.

Parkda həmçinin üç növ timsah, dörd növ tısbağa kimi sürünənlər də var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* UNESCO World Heritage Site Datasheet
* Niokolo-Koba National Park UNESCO Site
Tipaza

**Tipaza** (Şenuva-bərbər. *Bazar, ⴱⴰⵣⴰⵔ***,**   ) — Əlcəzairdə bərbərdilli şəhər və Tipaza əyalətinin paytaxtı. Roma imperiyasının tərkibində olanda *Tipasa* adlanırdı. Müasir şəhər 1857-ci ildə qurulmuş və qədim xarabalıqları və qumlu sahili ilə diqqətəlayiqdir.

## Tarixi

### Qədim tarixi
Qədim Roma tərəfindən fəth edilən *Tipasa* karfagenlilərə məxsus köhnə ticarət məntəqəsi idi. Şəhər daha sonra imperator Klavdi tərəfindən Mavritaniya krallıqlarının fəth edilməsi üçün hərbi koloniyaya çevrildi.

Şəhər, Roma qubernatorluğunun son əsrlərində, üç basilika ilə vacib bir xristian mərkəzi olaraq xidmət etdi.

Eramızın 430-cu ildə Tipasa Vandallar tərəfindən dağıdıldı, lakin bir əsr sonra Bizans tərəfindən yenidən quruldu. Yeddinci əsrin sonlarında şəhər Əməvilərin qüvvələri tərəfindən dağıdıldı və xarabalığa çevrildi.

Şəhərdə XIX əsrdə yenidən məskunlaşıldı. İndi təxminən 30.000 əhalisi olan bir şəhərdir. Şəhər, əsasən Tipasa xarabalığına görə müasir Əlcəzairdə əhəmiyyətli bir turizm yeridir.

### Müasir dövr
Tipaza yaxınlığında yerləşən Tipaza uzun dalğalı ötürücüsü Əlcəzair Yayım Şirkətinin fransız dilində 3 radio proqramını yayımlayır. Uzun dalğalı 252&nbsp;kHz tezlik Avropanın bir çox yerində yaxşı qəbul edilə bilər.

Qəsəbə və ətrafı, Əlcəzairin qərbindəki ən böyük Bərbər dilli qrupun, Şenua xalqının evidir.

252&nbsp;kHz-lik Tipaza stansiyası 17 mart 2014-cü ildən bu yana xidmətdən çıxmışdı, lakin yenidən 252&nbsp;kHz-də yayımlanır.

## Qalereya

Fayl:Ruines romaines de Tipaza.jpg|Romanın Tipasa şəhərinin dağıntıları
Fayl:Tipaza basilique.jpg|Müqəddəs Krispinus Bazilikası
Fayl:Mausolée Royale de Maurétanie - الضريح الملكي الموريطاني.jpg|Mavritaniya Kralının mavzoleyi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tipasa Muzeyi
Himalay Qasımov

**Himalay Qasımov** (tam adı*: Qasımov Himalay Ənvər oğlu*; ) — Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Azərbaycan və dünya ədəbiyyatı kafedrasının müdiri, professor

## Həyatı
Qasımov Himalay Ənvər oğlu 21 fevral 1939-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olub.

### Ailəsi
Evlidir. İki övladı var.

### Təhsili
1966-cı ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdir.

## Fəaliyyəti

### Elmi fəaliyyəti
1966-cı ildə Naxçıvan şəhər 2 saylı orta məktəbində müəllim işləmişdir.1969-cu ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində çalışır. 1970–1974-cü illərdə ADPU-nun Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında baş laborant vəzifəsində çalışmışdır. 1974-cü ildə "Azərbaycan ədəbiyyatında süjetli lirika" adlı namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1995-ci ildə "Müasir Azərbaycan romanı: janrın tipologiyası və poetikası" adında doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1996-cı ildə Azərbaycan və dünya ədəbiyyatı kafedrasının professoru, 2003-cü ildən isə müdiri vəzifəsinə seçilmişdir. Elmi kadrların hazırlanmasında böyük xidmətləri olmuşdur. O, onlarla elmlər namizədi və elmlər doktoru dissertasiyalarının elmi rəhbəri və məsləhətçisi, 40-dan çox namizədlik və doktorluq işinin rəsmi opponenti olmuşdur. AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitututnda və ölkənin müxtəlif universitetlərində İxtisaslaşdırılmış Dissertasiya Şuralarının üzvü olmuşdur.

Hazırda Bakı Dövlət Universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya şurasının üzvüdür.

### Siyasi fəaliyyəti
Yeni Azərbaycan Partiyasının "Pedaqoqlar" ərazi təşkilatının sədridir.

## Kitabları
"Ədəbiyyat nəzəriyyəsi"; "Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi" ali məktəbin bakalavr və magistr pilləsi üçün proqramlarının ilk müəllifidir.
* "Ədəbiyyat nəzəriyyəsindən mühazirələr" (1981)
* "Bədiiliyin meyarı" (1990),
* "Müasir Azərbaycan romanı: janrın tipologiyası və poetikası" (1994),
* "Müasir Azərbaycan romanının qaynaqları" (1994),
* "Azərbaycan şeirinin poetikası" (1996),
* "Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında yaradıcılıq meylləri" (1998),
* "Şəhriyarın lirikası və etiqadı" (1999),
* "Azərbaycan ədəbiyyatının yaradıcılıq problemləri" (2004),
* Prof. E. Quliyevlə birlikdə "Şəhriyar poetikası" (2006), "Səməd Vurğunun poetik dünyası" (2006), dos. N. Nəcəfovla birlikdə "ХХ əsr Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı məsələləri" (2007),
* "H. Cavidin lirikası və dramaturgiyası " (2007),
* "Azərbaycan romanının inkişaf problemləri" (2008),
* "Azərbaycan şeirinin poetikası" (2008),
* "Sənət və sənətkarlıq məsələləri yeni düşüncə müstəvisində" (2011), "Ədəbiyyatşünaslıq problemləri ədəbi-nəzəri düşüncə müstəvisində (2014) və s. Dərs vəsaiti və monoqrafiyaların, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatının yaradıcılıq problemlərini incələyən 100-dən artıq elmi məqalələrin müəllifidir.

## Təltifləri
 — 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Tərəqqi Medalı" ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Ester Myaqi

**Ester Myaqi**  ( ) — Estoniya bəstəkarı və müəllimi.  Estoniya SSR Dövlət Mükafatısı (1980), Estoniya SSR-nin əməkdar artisti (1971), Estoniya SSR xalq artisti (1984).

## Bioqrafiyası
Onun valideynləri Kaevdə tanış olurlar. Beləki onların ikisi də eyni yerdə işləyirdilər. 1905-ci il inqilabından sonra onlar Tallinə köçürlər. Burada onun atası usta kimi işləyir, anası isə evdar qadın olur. Onların üç övladı olur. Ester uşaqlarının ən kiçiyidir. Esterin Pol adında olan qardaşı müğənniliyə maraq göstrir. Daha sonra isə rejissor işləyir. Esterin bacısı olan Hilda böyük bir ailəyə sahib olur. Onun qızı Vilma Malen məşhur pianoçudur. Ester Myaqi 1922-ci ilin 22 yanvarında tallində anadan olmuşdur.
1951-ci ildə Tallin Konservatoriyasının quruluş şöbəsini bitirmişdir. Professor Mart Saarın Ester Myaqinin elmi rəhbəri olur. Saarın bir çox fikrini mənimsəmiş və xalq musiqisinə fəal maraq göstərmişdir. 1954-cü ildə Ester Myaqi, professor Vissarion Şebalinin rəhbərliyi altında Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının aspiranturasını bitirir. Sonra Tallin Konservatoriyasında müəllimlik etməyə başlayır. Ester 1984-cü ildə təqaüdə çıxana qədər müəllimlik fəaliyyətini davam etdirir. 1977-ci ildə dosent olur.

Aleksandr Puşkin, Kersti Merilaas, Ralf Parve, Marie Under və digər rus, eston şairlərinin şeirlərinə romanslar yazmışdır. Tamaşalar üçün musiqi müəllifidir, məsələn: "Bahar gələndə" (1959) və s.

## Şeirləri
* "Kalevipoeqin Finlandiyaya səfəri" kantatası (Fridrix Kreyntsvaldın şeirləri, 1954)
* Simfoniya (1968)
* Orkestr üçün Bukolika (1983)
* Fortepiano ilə orkestr üçün konsert (1953)
* Skripka ilə orkestr üçün konsert (1958)
* Orqan və çembalo ilə orkestr üçün konsert (1980)
* Fortepiano və Klarnet ilə orkestr üçün variatsi (1972)

## Mükafatları
* 1980 - Estoniya SSR Dövlət Mükafatı 
* 1971 - Estoniya SSR-nin əməkdar artisti
* 1984 - Estoniya SSR xalq artisti

## İstinadlar

## Mənbə
* Ester Myaqi Allmusic

## Ədəbiyyat
*Музыкальный энциклопедический словарь / Гл. ред. Г. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — с. 368 — ISBN 5-85270-033-9
*Мяги, Эстер Кустовна. Грустная песня и инвенция [Ноты] / комп. Э. К. Мяги // Произведения советских композиторов [Ноты] : для органа / сост. *Н. О. Оксентян. – Л. : Советский композитор, 1982. – С.21-32.
*Urve Lippus. Mägi, Ester // Grove Music Online. — Oxford University Press
Draginya Vuksanoviç

**Draginya Vuksanoviç** ( ) — Monteneqrolu hüquqşünas, siyasətçi və Monteneqro Universitetinin hüquq professoru. Monteneqro Parlamentinin azırkı deputatı və Monteneqro Sosial-Demokrat Partiyasının sədri. 2018-ci ildə Monteneqroda keçirilən prezident seçkilərində o, üçüncü yeri tutaraq ölkə tarixində prezidentliyə namizəd olan ilk qadın olur.

## Bioqrafiyası
Vuksanoviç 2000-ci ildə Monteneqro Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib, 2005-ci ildə magistr dərəcəsi, 2011-ci ildə isə eyni universitetdə doktorluq dərəcəsini almışdır. Monteneqro Universitetinin Hüquq fakültəsində və Dramaturgiya sənət kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır. Fransız və ingilis dillərində danışır, eyni zamanda italyan və ispan dillərini də bilir.

## Siyasi karyerası
Draginya Vuksanoviç Monteneqro Sosial-Demokrat Partiyasının üzvü və 2012-ci ildən Monteneqro parlamentinin deputatıdır. Monteneqro parlamentinin 25-ci çağırışında o, qanunvericilik komitəsinin sədri, siyasi sistem komitəsinin, məhkəmə və idarəetmə, gender bərabərliyi komitəsinin, təhsil, elm, mədəniyyət və idman komitəsinin üzvü olmuşdur. 2013-cü ildən 2017-ci ilə qədər Vuksanoviç Avropa Şurası Parlament Assambleyasında (AŞPA) Monteneqro Parlamentinin nümayəndə heyətinin üzvü olur. Burada hüquq işləri və insan hüquqları komitəsinin üzvü, insan hüquqları alt komitəsinin üzvü, cinayət və terrorizm alt komitəsinin üzvü, mədəniyyət komitəsinin üzvü olmuşdur. 2016-cı ildə Monteneqroda keçirilən parlament seçkilərinin nəticələrindən sonra 26-cı çağırış Monteneqro məclisinin deputatı seçildir. 2018-ci ilin martında Vuksanoviç qarşıdan gələn prezident seçkilərində iştirak edəcəyini açıqlayır. Sosial-Demokrat Partiyası tərəfindən namizədliyi irəli sürülür və daha sonra Demos partiyası tərəfindən dəstəklənir. Bununla da Monteneqro tarixində prezidentliyə namizəd olan ilk qadın olur. Vuksanoviç 8,2 % səs toplayaraq seçkidə üçüncü yeri tutur. 29 iyun 2019-cu ildə Vuksanoviç Monteneqro Sosial-Demokrat Partiyasının sədri seçilir. Nəticədə o dövrdə Monteneqro siyasi partiyasına rəhbərlik edən yeganə qadın olur.

## İstinadlar
Əlcəzair Kasbahı

**Kasbah** (, *Qasba;* qala deməkdir) — Əlcəzairdə, Əlcəzair şəhəri və ətrafındakı ərazilərdə yerləşən qala divarları. 1992-ci ildəUNESCO Əlcəzair Kasbahını "türbə, köhnə məscidlər və Osmanlı üslublu sarayların qalıqları və ənənəvi qalıqları olan, cəmiyyətin dərin köklü bir hissi ilə əlaqəli şəhər quruluşu " kimi Ümumdünya irsi siyahısına daxil etdi.

## Etimologiya
Ümumilikdə kasbah Şimali Afrikanın bir çox şəhər və qəsəbələrində qala divarı mənasını verir.

## Tarix
Əlcəzair Kasbahı köhnə qədim Roma koloniyası olan İkosium şəhərinin dağıntıları üzərində qurulmuşdur. Bura təpədə qurulan, dənizə doğru enən, yuxarı və aşağı şəhər olmaqla iki yerə bölünən orta-ölçülü bir şəhər idi.

Fransız işğalı başlayan kimi, 1839-cu ildə Fransa qubernatoru Dar Hassan Paça buraya köçür. 1860-cı ildə III Napoleon şəhəri ziyarət edir. Fransız işğalından əvvəl, kazbahda 13 Cümə məscidi, 109 məscid, 32 məqbərə və 12 zəviyyə, ümumilikdə 166 dini bina var idi. Lakin bu dini tikililərin əksəriyyəti işğal zamanı dağıdıldı. 1862-ci ildə yalnız 9 Cümə məscidi, 19 məscid, 15 məqbərə və 5 zəviyyə qalmışdı. Bir çox məscid hərbi kazarma və kilsələr kimi qeyri-islami məqsədli binalara çevrildi.

Kasbah Əlcəzairin müstəqillik uğrunda mübarizəsi (1954-1962) zamanı mərkəzi rol oynamışdır. Bura Milli Qurtuluş Cəbhəsinin (FLN) üsyan planlamasının mərkəzi idi və o dövrdə Əlcəzairdə Fransa vətəndaşlarına və hüquq-mühafizə orqanlarına qarşı hücumları planlaşdırmaq və icra etmək üçün onlara təhlükəsiz bir sığınacaq vermişdi. Onların səylərinə qarşı çıxmaq üçün fransızlar xüsusi olaraq Kasbaha diqqət etməli idilər.

## Müasir dövrdə
2008-ci ilin avqustunda Reuters agentliyi Kasbahın baxımsız vəziyyətdə olduğunu və bəzi bölgələrin dağılması riski ilə üzləşdiyini bildirdi.

Ölkə çox əhalinin məskunlaşması, sakinlərin köçürülməsi üçün lazım olan səylər səbəbindən problemi həll etməkdə çətinlik çəkir. Təxmini hesablamalara görə burada yaşayan əhalinin sayı 40.000 ilə 70.000 nəfər arasındadır. Hökumətin Kasbahın vəziyyətini yaxşılaşdırmaq istəməsinin bir səbəbi buranın cinayətkarlar və terroristlər üçün potensial iqamətgah olmasıdır. 1950-ci illərin sonlarında və vətəndaş müharibəsi və Fransız müstəmləkə hakimiyyətinə qarşı mübarizə zamanı ərazi Milli Qurtuluş Ordusunun (Əlcəzair) sığınacağı oldu.

## Qaleraya

Şəkil:Casbah baths.jpg|Kasbahda müsəlman hamamı
Şəkil:Ruelle étroite de la Casbah d'Alger, April 2007.jpg|Küçə
Şəkil:House interior casbah algiers.jpg|Kasbahın daxili memarlığı
Şəkil:Algiers fishing port.jpg|Kasbahın balıqçılıq limanı


## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
*
Mobbinq

**Mobbinq** – bir qrup insanın bir fərdə və ya qrupa sosial bullinq tətbiq etməsi. Latınca **"mobile vulgus"**dan gəlir. İngiliscə "mob" hücum etmək, narahat etmək mənasınadadır. "Mobbinq" termin olaraq psixoloji terror, şiddət və ya zorakılıq olaraq tərcümə edilir.

## Tarixi
"Mobbing" sözü ilk dəfə uşaqların bir-birləri ilə kobud münasibətlərini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. 1950–1960-cı illərdə iş yerlərində aparılan araşdırmalar, mobbinqin təkcə uşaqlar arasında yaşanmadığını ortaya qoydu. Mobbinq emosional bir hücumdur.

Psixoloji şiddət anlayışı ilk dəfə Hayns Leymann tərəfindən 1984-cü ildə istifadə edilib.

## Təsvir
Mobbinq şəxsin iş həyatından kənarlaşdırılması üçün qəsdən edilir. İnsanın hörmətsiz, alçaldıcı, təhqiramiz rəftar, hörmətsiz ittihamlara məruz qalması ilə başlayır. İşəgötürən, qarşı tərəfin sosial nüfuzunun azaldılmasına yönəlmiş təcavüzkar bir mühit yaratmaqla, təhqir və istehza ilə işini tərk etməyə çağırır. Qeyri-kommersiya təşkilatlarında, məktəblərdə və səhiyyə sənayesində mobbing daha çox görülür. Yüksək işsizlik dərəcələrinə görə işçinin dəyərsiz sayılması mobbinqin artmasına səbəb olur.

Psixoloji şiddətin növləri :

# **Yuxarıdan aşağıya** doğru olan mobbinq bir rəhbərin tabeliyindəki işçilərinə qarşı tətbiq etdiyi davranışların məcmusudur. Onlar sahib olduqları təşkilati güc vasitəsilə işçilərə təzyiq göstərərək işçiləri təşkilatdan. kənarlaşdırmaq məqsədi güdürlər. Bunun bir çox səbəbi ola bilər.
# **Aşağıdan yuxarıya** doğru olan mobbinq tabelikdəki işçilərin rəhbərlərinə qarşı fərdi ya da qrup şəklində hərəkət edərək tətbiq etdikləri davranışları təşkil edir.
# **Üfüqi psixoloji təzyiq** — eyni səviyyədə və ya eyni hiyerarxik qrupda olanların bir-birlərinə qarşı tətbiq etdikləri davranışların təşkil edir. Məsələn: bərabər şərtlər altında çalışan işçilərin paxıllığı, eyni vəzifədəki işçilərin maraqlarının toqquşması, şəxsi narazılıqları, eyni mövqedə olanlar arasındakı rəqabət.

## İstinadlar
Recep İvedik (film)

**Rəcəb İvedik** () — 21 fevral 2008-ci ildə yayımlanan, Şahan Gökbakarın rol canlandırdığı bədii film. Rəcəb İvedik rolunun TV-də yayımlanmasının üzrəinə çəkilmişdir. Fraqmenti, 2008-ci ilin may tarixində YouTube adlı video paylaşma saytında təxmini 5 milyon 750 min dəfə izlənilən film, topladığı böyük marağın sonrasından 21 fevral 2008-də 230 kopiya ilə teatra verilmişdir. İlk üç gündə 791.536 nəfər tərəfindən izlənilən Rəcəb İvədik, Türkiyədə ilk 3 gündə ən çox izlənilən filmlər siyahısında ikinci yeri tutmuşdur. 17 gündə 3 milyon 150 min nəfər tərəfindən izlənmişdir.

## Məzmun
Rəcəp İvədik küçədə tapdığı bir cüzdanı Antalyalı çox önəmli bir iş adamına aid olduğunu öyrənəndə cənuba tərəf  yola çıxır. Yol boyu birbirindən gülməli sürprizlərlə qarşılaşan Rəcəb sonunda Antalyaya gəlir və pul qabını turizmçi Muhsin bəyə təslim edir. Muhsin bəy ona pul ilə hotelində qalmasını təklif edir. Rəcəb bunu qəbul etmir və gedərkən, uşaqlıq sevgilisi Sibeli görür. Ona özünü bəyəndirməyə başlayar. Ancaq Sibel, onu tanımır. Buna görə Rəcəb hoteldə qalmağı qəbul edir. Rəcəb oteldə Sibeli incitməyə çalışarkən birbirindən gülməli hadisələr yaşayır.

## Rollarda

### Digər aktyorlar

* Mehmet Yumurtacı 
* Mehmet Güler 
Merve Mutlu
* Murat Akdağ
* Uğur Dede
* Volkan Can
* Cenk Turanlı
* Okan Özden
* Onur Özyavaş

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
By SS Production (albom)

**[https://music.apple.com/az/album/by-ss-production/1515745994 By SS Production]** – Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımovanın yığma albomu. Alboma 17 mahnı daxildir. Albom Xalq artisti Aygün Kazımovanın əməkdaşlıq etdi **SS Production** şirkətinin prodüserliyi ilə işıq üzü görmüşdür.

## Hazırlanması
Alboma 2018-ci ildən 2020-ci il də daxil olmaqla Aygün Kazımovanın ifasında **SS Production** şirkətinin prodüserliyi ilə təqdim olunan mahnılar daxildir. Albomda eksklüziv olaraq Paramparça mahnısını akustik versiyası təqdim olunmuşdur. Albom Respublika Günü bayramı münasibətilə təqdim edilmişdir.

## Mahnıların Siyahısı

## Hit parad

## Albomdan çıxan videolar
* Hardasan
*  Yaraşdın Mənə
* AYA
* Jalma
* Vokaliz
* Ehtiyacım Var
* Can Azərbaycan
* Jalma (Solo)

## İstinadlar

## Mənbə
*Rəsmi YouTube Kanalı
*Rəsmi Facebook Səhifəsi
*Rəsmi İnstagram Səhifəsi

## Həmçinin bax
Fotodetektor

Fotosel (İngiliscə: photo cell) - üzərinə düşən işığın intensivliyinə nisbətdə gərginlik yaradan işıq sensorudur.

Fotoelektrik effekt prinsipi ilə işləyir.

Fotoseldəki şüşə sferanın daxili hissəsi natrium və litium kimi qələvi metallarla örtülmüşdür. Qələvi metallar yüksək enerjili ağ işıq (günəş işığı) aldıqları zaman onların elektronları qırılır və onlar anod ucuna çəkilirlər.

Günəş batareyası kimi istifadə olunur və birbaşa işıq enerjisi ilə elektrikli alətləri işlədə bilir. Digər metallar da işə yarayır, lakin qələvi metallardakı metal xüsusiyyətlərini göstərə bilmirlər.
Sass

**Sass** (Syntactically Awesome Stylesheets) — CSS kod abstraksiyasının səviyyəsini artırmaq və stilin kaskad cədvəlləri sənədlərini asanlaşdırmaq üçün hazırlanmış bir CSS əsaslı metadil.

Sass-ın iki sintaksisi var:
# **sass** — burada əyri mötərizələrdən istifadə edilmir və abzas, boşluqlar vasitəsilə yuvalaşma aparılır.
# **SCSS (Sassy CSS)** — CSS-dəki əyri mötərizələrdən istifadə prinsipini saxlayır və yuvalaşma aparılır.

## Yuvalaşdırma qaydası

Sass-ın əsas xüsusiyyətlərindən biri iç-içə olan selektorları yaratmağı və redaktə etməyi asanlaşdıran yuvalaşdırma qaydasıdır.


```css
#header
  background: #FFFFFF

  .error
    color: #FF0000
  
  a
    text-decoration: none
    &:hover
      text-decoration: underline
```


Aşağıdakı sintaksislə CSS-ə çevrilir:


```css
#header {
   background: #FFFFFF; 
}
#header .error {
   color: #FF0000; 
}
#header a {
   text-decoration: none; 
}
#header a:hover {
   text-decoration: underline; 
}
```


## CSS dəyişənləri
Sass-ın daxilinə dəyişən və bir sıra parametri eyni dəyişənə çevirə bilən "miksin"-ləri () daxil etmək mümkündür. Bu, böyük fayllarla işləyən zaman kodun davamlılığını, çevikliyini və daha rahat anlaşılmasını təmin edir.


```css
$linkColor: #00F

a
  color: $linkColor
```


Aşağıdakı sintaksislə CSS-ə çevrilir:


```css
a {
   color: #00F; 
}
```

Miksinlərdən istifadə nümunəsi:
```sass
@mixin border-radius($radius,$border,$color) {
  -webkit-border-radius: $radius;
     -moz-border-radius: $radius;
      -ms-border-radius: $radius;
          border-radius: $radius;
    border:$border solid $color
}
.box { @include border-radius(10px,1px,red); }
```
Aşağıdakı sintaksislə CSS-ə çevrilir:


```css
.box {
   -webkit-border-radius: 10px; 
      -moz-border-radius: 10px; 
       -ms-border-radius: 10px; 
           border-radius: 10px; 
   border: 1px solid red; 
}
```


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Əli Qənbərli

**Əli Qənbərli** (tam adı: *Qənbəri Əli Həsənəli oğlu*; ) — Azərbaycanın maarif xadimi, əməkdar müəllim.

## Həyatı
Qənbəri Əli Həsənəli oğlu 5 fevral 1907-ci ildə Naxçıvanın Ordubad şəhərində anadan olub.

### Ölümü
26 avqust 1987-ci ildə Ordubad şəhərində vəfat edib.

### Təhsili
1928-ci ildə Naxçıvan Müəllimlər Seminariyasını bitirib. 1939-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki APU) bilologiya fakültəsində təhsil alıb.

## Fəaliyyəti

## Pedaqoji fəaliyyəti
Ömrünün yarım əsrdən çoxunu gənc nəslin təlim-tərbiyəsinə həsr edib. Ordubad məktəblərində müəllim, direktor, Ordubad pedaqoji məktəbinin dərs hissə müdiri və direktoru (1939–1943), rayon xalq maarif şöbəsinin müdiri (1936–37; 1954–57) vəzifələrində işləmişdir.

## Təltif və mükafatları
*  — 1943-cü ildən Azərbaycan SSRİ əməkdar müəllimi
*  — "Şərəf nişanı" ordeni
* — Respublika əhəmiyyətli fərdi pensiyaçı olub

## Mənbə
*
Emma Ferrer

**Emma Ketlin Hepbern Ferrer** (; ) — Britaniya və İsveçrə modeli, rəssam və filantrop. 2014-cü ilin avqustunda *"[[Harper's Bazaar]]"* jurnalının üz qabığında şəkli çap olunmuş Florensiya İncəsənət Akademiyasının tələbəsi.

## Həyatı
Emma Ferrer 1994-cü ilin mayında İsveçrənin Morj şəhərində anadan olmuşdur. Həyatının 10 ilini Los-Ancelesdə, 10 ilini isə Florensiyada yaşamışdır. 2012-ci ildə Beynəlxalq Bakalavriat proqramı üzrə əsas qiymətləndirmədən uğurla keçərək, Florensiya Beynəlxalq Məktəbinin məzunu olmuşdur. 2016-cı ildə rəssamlıq üzrə Florensiya İncəsənət Akademiyasını bitirmişdir. Rəssamlıqda fəaliyyət istiqaməti insan bədəni və onun formasına əsaslanır.

2014-cü ildə Emma dəb sahəsində model kimi fəaliyyətə başlamışdır. 2014-cü ilin avqustunda üz qabığında Emma Ferrerin fotosu əks olunmuş *"[[Harper's Bazaar]]"* jurnalı işıq üzü gördü. Fotonun müəllifi Maykl Avedon idi. Vaxtilə onun babası Riçard Avedon Odri Hepbernin fotosunu çəkmişdi. Bundan sonra *Dior*, yapon brendi *Kosé*, *Givenchy* və *Tifany & Co.* kimi bir sıra dərgi və şirkətlərin simasına çevrilmişdir.

2015-ci ildə Emma ispan ictimai incəsənət layihələrinin yaradılmasında heykəltaraş Migel Moreno ilə işlədikdən sonra Nyu-Yorka köçmüşdür.

Emma Ferrer kino sahəsinə rejissor Konstantin Venetopulosun psixoloji triller janrında çəkdiyi "Çardaqdakı adam" () bədii filmindəki ruh rolu ilə gəlib. Filmin premyerasının 2017-2018-ci illərdə baş tutacağı gözlənilsə də, təqdimat 2019-cu ilin martına kimi gecikmişdir.

## Xeyriyyəçilik
Güclü filantrop təbiəti sayəsində Emma könüllü olaraq, BMT Uşaq Fondu, Holliqrouv Uşaq Fondu və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı da daxil olmaqla, bir neçə qeyri-kommersiya təşkilatı ilə əməkdaşlıq etmişdir. Həmçinin, onun fəaliyyətinə fərdi terapiya, aztəminatlı ailələrin övladlarına və psixoloji zədə almış uşaqlara qayğı, düşərgələrdə məskunlaşmış qaçqınların həyat şəraitinin öyrənilməsi, Nyu-Yorkun Raykers adasındakı qadın məhbuslara konsultasiya xidməti, Əfqanıstanda yaşayan qadınların hüquqlarının müdafiəsi və *[[UNICEF]]*-də uşaq problemləri mövzusunda maarifləndirmə də daxildir. Emmanın sənədli şəkildə Suriya və Əfqanıstan qaçqınlarının həyatını təsdiq edən işləri *[[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı|UNHCR]]* and *VICE*-də nəşr olunub.

2018-ci ilin dekabrında Ferrer Odri Hepbernin əməkdaşlıq ənənələrinin davamı kimi YUNİSEF-in balında iştirak etmişdir.

## Mükafatları
23 oktyabr 2014-cü ildə Ferrer Düsseldorf şəhərində "Beynəlxalq model çəkilişi" nominasiyasında *"InTouch"* jurnalının *"InTouch Award"* mükafatına layiq görülmüşdür. 2014-cü ilin noyabrında *"Storm Management"* şirkətilə müqavilə imzalamışdır.

## Şəxsi həyatı
Emma Ferrer prodüser Şon Hepbern Ferrerlə Leyla Fleneqanın qızı, aktyorlar Odri Hepbern və Mel Ferrerin nəvəsidir. Qreqorio və Santyaqo Ferrer adlı iki ögey qardaşı var.

İtalyan, ispan, ingilis və fransız dillərində sərbəst danışır.

## İstinadlar
I Mahmud (dəqiqləşdirmə)

* I Mahmud (Səlcuqlu) — 1092-1093-cü illərdə Böyük Səlcuqlu Dövləti hökmdarı, 1093-1094-də isə İsfahan və Fars bölgəsinin vassal hökmdarı elan edilmişdir.
* I Mahmud xan Qaraxani — Qərbi Qaraxanilər dövlətinin 8-ci xaqanı (1098-1099)
* I Mahmud — 24-cü Osmanlı sultanı və 103-cü İslam xəlifəsi.

## Oxşar

* I Mahmudabad (Məhabad) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Məhabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* II Mahmud (dəqiqləşdirmə)
Ziyadlılar

**Ziyadlılar** — Naxçıvanda yaşayan türk tayfalarından biri

## Haqqında
Kəngər tayfası olmuşlar (bax Kəngərlər). XVIII-XIX əsrin ortalarına aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan kəngər mənşəli bir sıra qol və tirələrin içərisində ziyadlı nəslinin adı çəkilir. Şəcərəşünas alim Ənvər Fərəcovun araşdırmalarında İrəvan Qacarlarının bu qolu Ziyadlılar kimi qeyd olunmuşdur. 

## Mənbə
* 
## İstinadlar
DFS 194

**DFS 194**, Alexander Lippisch tərəfindən Deutsche Forschungsanstalt für Segelflug (DFS — "Almaniya Playner Uçuşu İnstitutu") daxilində təkmilləşdirilmiş raket mühərrikli təyyarə prototipi. Bu playner məşhur Üçüncü Reyx (Almaniya) önləmə təyyarəsi olan Messerschmitt Me 163 təyyarə modelinin yaradılıb-inkişaf etdirilməsində mühüm rol oynamışdır.

## Xüsusiyyətləri

### Ümumi xüsusiyyətləri

* Ekipajı: Bir pilot
* Uzunluq: 20&nbsp;ft 11 in (6.4 m)
* Qanad uzunluğu: 34&nbsp;ft 1 in (10.4 m)
* Hündürlük: 7&nbsp;ft (2.13 m)
* Qanad sahəsi: 193&nbsp;ft² (18 m²)
* Yüklə birlikdə çəkisi: 4,620&nbsp;lb (2,100&nbsp;kg)
* Güc mənbəyi: 1× Walter R I-203 raket, 882&nbsp;lbf (3.9&nbsp;kN)

### Performans
* Maksimum sürət: 343 mil/sa (550&nbsp;km/sa)
* Dırmaşma nisbəti: 5,297&nbsp;ft/min (1,615&nbsp;m/s)
II Mahmud (dəqiqləşdirmə)

* II Mahmud (Səlcuqlu) — 8-ci Böyük Səlcuq sultanı (1118); 1-ci İraq Səlcuq sultanı (1118-1131)
* II Mahmud xan (Qaraxani) — Qərbi Qaraxanilər dövlətinin 15-ci xaqanı (1132-1141)
* II Mahmud — 1808-1839-cu illərdə Osmanlı sultanı

## Oxşar

* II Mahmudabad (Məhabad) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Məhabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* I Mahmud (dəqiqləşdirmə)