open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meşə sahəsinə görə ölkələrin siyahısı

## Həmçinin bax
*Ölkələrin və ərazilərin sahələrinə görə siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Republic of Turkey Ministry of Environment and Forestry General Directorate of Forestry 
* Environment statistics by country  - Detailed country level environment statistics by bunseki.info
* Turkey General Directorate of Forestry  - Official Web Site of Republic of Turkey Ministry of Environment and Forestry General Directorate of Forestry
Virciniya Çerrill

**Virciniya Çerrill** () — ABŞ aktrisası. Daha çox Çarli Çaplinin "Böyük şəhərin işıqları" filmindəki kor gülsatan qız rolu ilə tanınır. 

## Həyatı

Virciniya Kartheyc şəhərinin yaxınlığında yerləşən İllinoysda Ceyms E. Çerrill və Blanş Uilkoksun ailəsində anadan olmuşdur. Müəyyən bir yaşa çatandan sonra o, Hollivuda gedir və təsadüfən boks yarışında Çarli Çaplinlə tanış olur. Virciniya onun diqqətini cəlb edir və Çaplin qızı "Böyük şəhərin işıqları" filmindəki kor gülsatan qız roluna dəvət edir. Lakin çəkilişlər zamanı onların münasibətləri elə də asan olmamışdı. Hətta Çaplin Virciniyanı çəkilişlər başlayandan bir neçə gün sonra qovmaq istəmişdi. Məşhur rejissorun fikri bu rola Corcio Heyli dəvət etmək idi. Amma artıq çəkilmiş səhnələrin yenidən çəkiləcəyi zamanı çoxlu vəsait xərclənəcəyini görən Çarli Çaplin Virciniyanı çəkilişlərə qaytarır.

Virciniya Çerrill sonralar da bir neçə filmdə göründü. Lakin o, 1936-cı ildə öz kino fəaliyyətini dayandırır.

Virciniya 4 dəfə ərə getmişdi. Onun ikinci əri aktyor Keri Qrant (1934-1935), üçüncü əri Cersinin 9-cu qrafı Corc Çayld-Villers (1937-1946) olmuşdur. Bu nikahın bağlanmasından sonra Virciniya qrafinya titulunu daşımışdı. 1948-ci ildə isə o, Florian Martiniyə ərə gedir. Virciniya həyatının sonuna qədər onunla birlikdə Santa-Barbarada ömür sürmüşdür. O, 14 noyabr 1996-cı ildə elə həmin şəhərdə 88 yaşında vəfat etmişdir.

Virciniya Çerrill Hollivudun "Şöhrət xiyabanı"nda ulduza malikdir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Pyers Brodkorb

**Pyers Brodkorb** (; 29 sentyabr 1908 Çikaqo, İllinoys – 18 iyul 1992, Qainesville (Florida)) - Amerika ornitoloqu və paleontoloqu.

## İstinadlar
Qərbi Sahara

**Qərbi Böyük Səhra** ( *əs-Səhra' əl-Ğərbiyyə*, İspan : *Sahara Occidental*, Bərbəricə : *Taneẓroft Tutrimt*), Afrika qitəsinin şimal-qərbində yerləşən və 1975-ci ildə koloniya ölkəsi İspaniya tərəfindən tərk edildikdən sonra Mərakeş tərəfindən haqq iddia edilən və hal-hazırda da üçdə ikisini həqiqətən idarə etdiyi bölgədir. Bütöv bölgə üzərində 1976-ci ildə müstəqilliyini elan edən Səhravi Ərəb Demokratik Respublikasının bu elanı Mərakeş tərəfindən qəbul edilmədi. Bölgəyə qonşu ölkələr şimalda Mərakeş, şimal-şərqdə Əlcəzair, şərq və cənubda Mavritaniyadır. Bölgənin qərbində Atlantik okeanı yerləşir.

## Coğrafiya
Bölgənin cəmi sahib olduğu 2.049&nbsp;km sərhədin 41&nbsp;km-i Əlcəzair , 1.564&nbsp;km-i Mavritaniya və 444&nbsp;km-i isə bölgənin üçdə ikisini ilhaq edərək əlində saxlayan Mərakeşilədir. Bundan başqa ölkənin Atlantik okeanı ilə 1.110&nbsp;km-lik sahil xətti də var.
Cəmdə 266.000&nbsp;km² bir sahəyə sahib olsa da, bunun yalnız 50.000&nbsp;km² nəzarət edə bilir. Qərbi Səhrada sahildən içərilərə doğru irəlilədikcə yüksəkliklər 400 m-yə çatır. Bölgənin ən yüksək nöqtəsi Əlcəzair ilə sərhədinə yaxın mövqedə yerləşən və hər hansı bir adı olmayan 805 m-lik nöqtədir.

## Əhali
100,000 (SƏDR) 502,585 (Qərbi Səhra (Mərakeşdə))

right|thumb|250px|Qərbi Səhra (nəzarət bölgələri)

## Həmçinin bax
2020-ci il 14 noyabr tarixində Mərakeş Qərbi Səhranı (SƏDR) birləşdirmək üçün hərbi əməliyyata başlayıb
Neue Zeit (dəqiqləşdirmə)

**Neue Zeit** Mənasi:

* Die Neue Zeit — marksizm nəzərli jurnal.
* Neue Zeit (Almaniya) — HDS-nin çap birliyi.
* Neue Zeit (SSRİ) — Kalininqrad qəzeti.
Sadıq Şükürov

**Sadıq Cəfər oğlu Şükürov** () — Azərbaycan ədəbiyyatşünası, tənqidçi, filologiya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Ermənistan Respublikasının Zəngibasar rayonunun Zəhmət kəndində anadan olub.
 
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitunun Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib. Filoloğiya elmləri doktoru, professor idi. Gəncə Dövlət Uiversitetində işləmiş, 2002–2011-ci illərdə "Azərbaycan ədəbiyyatı" kafedrasının müdiri olmuşdur. O, alim-ədəbiyyatşünas, tənqidçi kimi fəaliyyət göstərmiş, Gəncənin tarixi abidələri, maarifi ilə bağlı xeyli sayda araşdırmalar aparmışdır.

500 elmi məqalə, 30 kitab müəllifi idi.

## Əsərləri
	
*Komsomol və poeziya. Bakı: Gənclik, 1969.
*Hacıkərim Sanılının ədəbi və pedaqoji fəaliyyəti. Bakı: Maarif, 1970.
*Qırılmaz əlaqələr. Bakı: Maarif, 1972.
*Orta məktəbdə tarixi poemaların təhlili. Bakı: Maarif, 1974.
*Gəncə məktəblilərinin tarixindən. Bakı: Maarif, 1990.
*Gəncəli Cavad xanın hekayəti. Gəncə: Gəncə, 1992.
*H. Əliyev. Dörd müsahibə (toplayanı, tərt. ed., müqəddimə və son sözyazanı. S.C. Şükürov). I kitab. Gəncə: [s.h.], 1995.
*H. Ə. Əliyev. Tarix, tarixdir (toplayanı, tərtib edəni, müqəddimə və son söz yazanı. S.C. Şükürov). II kitab. Gəncə: [s.h.], 1995.
*Gəncəli Vazehin nağılı: Tarixdən notlar. Gəncə: [s.h.], 2000.
*Millət atası (H.Əliyev haqqında). Bakı: Təhsil, 2000.
*İrəvanın birinci - əlinci xanı. Bakı: Nurlan, 2006.
*Nəriman Həsənzadənin dramaturgiyası. Bakı: Nurlan, 2007.
*Tarixdə yaşayan xatirələr. Gəncə: Əsgəroğlu, 2007.
*Nəriman Həsənzadənin yaradıcılığında estetika məsələləri. Bakı: CBS, 2009.
*Azərbaycan ədəbiyyatı: axtarışlar, tapıntılar və mülahizələr. Gəncə: [s.h.], 2010.
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Die Neue Zeit

250px|right

**«Die Neue Zeit»** (*Yeni vaxt*) — Almanyanin sosial-demokrat tərəfinin marksist nəzərli jurnal. Buraxılış tarixi 1883-1923-cü illər.

* Redaktorlar Karl Kautski və  Emanuil Vurm, 1917-ci ildən sonra — Genrix Kunov.

## Tanınmış müəlliflər

* Karl Marks
* Fridrix Engels
* Frans Mering
* Eduard Bernştein
* Karl Kautski
* Maks Beer
* Rudolf Gilferding
* Vilhelm Libknext
* Roza Lüksemburq
* Anton Pannekuk
* Georgi Plexanov
* Vladimir Lenin
* Хristian Rakovski
* Genrix Kunov
Briatiko

**Bariatiko** () —  İtaliyanin kommunasi,Kalabriya bölgəsində yerləşir, Vibo-valentia rayonu tərəfindən idarə edilir.

*Əhali - 4103 insan 
*Siqliq 152 ins./km². 
*Sahə 27,76&nbsp;km²
*Məktub indexi — 89817
*Telefon kodu— 0963.

Hər il keçirilən bayram 6 decabr.

## İstinadlar
*Rəsmi sayt
NGC 7755

right|300px
**NGC 7755** (digər adlar — **PGC 72444**, **ESO 471-20**, **MCG -5-56-14**, **UGCA 443**, **AM 2345-304**, **IRAS23452-3048**) — spiral növlu kəhkəşan heykəltaraş ulduzluğunda.

Bu obyekt Yeni ümumi kataloqa düşüb.

## İstinadlar
Hikueru

**Hikueru** () — Tuamotu arxipelagin ortasinda yerləşən attol — (Fransa Polineziyası.) Taitidən 700&nbsp;km məsafədə yerləşir.

Ada ovalvari formaya malikdir. Daxilində laqun vardır.

1768-ci ildə Lui Antuan Bugenvil tərəfindən kəşf edilib, 1906-cı ildə Hikuero siklonunnan guclu xəsərət aldi, 377 nəfər öldu.

Əhalisi 2002-ci ildə 150 nəfər idi. 1970-ci ilə qədər adada mirvari yığılırdı. Adada aeroport da vardır.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Osa-de-los-Rios

**Osa-de-los-Rios** ()  —  İspaniyanın şəhəri, La-Korunya bölgəsinə girir ,Glisiya muxtar bölgəsində yerləşir. Munisapalitet Bentasos rayonunda yerləşer.

*Sahə -  70,9&nbsp;km². 
*Əhalisi 3203 insan (2007 il).

## Baglantilar
* sayt
Sayad bəy Zeynalov

**Sayad Zeynalabdin oğlu Zeynalov** () — Birinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı.

## Həyatı
Poruçik Sayad Zeynalabdin oğlu Zeynalov 1908-ci ilin noyabrında Gəncədəki podpraporşiklər məktəbini bitirib. Birinci Dünya müharibəsində Qafqaz Yerli Atlı Diviziyasının Tatar süvari alayında xidmət edib. SSRİ Mərkəzi Dövlət Hərbi Arxivindəki sənəddə onun haqqında belə yazılıb:

"30 avqust 1886-cı ildə anadan olub. Yelizavetpol quberniyasındakı Qazax qəzasının vətəndaşıdır. 1914-cü ildə könüllü olaraq Tatar süvari alayına daxil olub. 1915-ci ildə uryadnik, 1916-cı ildə praporşik, sonra isə yunker rütbəsi alıb."

1914-cü il sentyabrın iyirmisindən Avstriya-Macarıstan və Almaniyaya qarşı döyüşlərin iştirakçısı olub. 1914–1916-cı illərdə cəbhələrdə göstərdiyi qeyri-adi qəhrəmanlığa görə Ağköynəkli praporşik Sayad bəy Zeynalabdin oğlu imperiyanin ən şərəfli Müqəddəs Georgi ordeninin bütün dörd dərəcəsi ilə təltif olunmuşdur. "Müqəddəs Georgi" ordeninin bütün dörd dərəcəsinə yalnız "fövqəladə dərəcədə fərqlənən, xüsusi rəşadət, mərdlik, əla əsgəri rəşadət göstərən hərbi qulluqçular layiq görülürdülər".

1917-ci ildə vətənə qayıdan Səyad Zeynalov 1918-ci ildən Milli Orduda, əvvəlcə birinci Tatar-Azərbaycan alayında, sonra isə üçüncü Şəki süvari alayında xidmət edib. Qarabağda, Göyçayda və Bakıda daşnak-bolşeviklərə qarşı döyüşlərin fəal iştirakçısı olub. 3 sentyabr 1918-ci ildə Məcidiyyə ordeni ilə təltif edilmiş 7 Azərbaycan zabitindən biri idi.

1920-ci il 28 aprel çevrilişindən sonra Qazax milis şöbəsinin rəisi, "El yardımı komitəsi"nin sədri və Gəncə milis idarəsinin rəisi kimi məsul vəzifələrdə işləyib.

Sayad Zeynalov bir qrup adamla birlikdə 1931-ci ildə həbs olunmuşdu. O, cəza müddətinin 2 il 9 ayında Qərbi Sibirin Breçen rayonu Bestseul sovetliyinin Otradnovka kəndindən ərizə verib evə buraxılmasını xahiş etmişdi. Orqanlar bu xahişi nəzərdən keçirir, 1933-cü ilin dekabrında Bakıdan ona Qazağa qayıtmaq izni verilir. "Çeka" orqanları belə hesab etmişdi ki, onun Qazaxda yaşaması arzuedilməz nəticələr verməz. Bununla belə, cəza müddətinin tamamına qədər Novosibirskdə qalmalı oldu və Qazağa 1934-cü ilin martında qayıda bildi.

1935-ci ildə Ağköynəkdə yerli "Komsomol" kolxozuna daxil oldu, hesabdar işləyirdi. 1937-ci il sentyabrın 12-də onu yenidən həbsə aldılar. Adı XDİK orqanları tərəfindən həbs edilməli adamlar siyahısına salınmışdı. Ona qarşı saxtalaşdırılmış iş tərtib edildi, lakin bu kimi hallarda adətən olduğu kimi, onu güllələmədilər, sentyabrın 28-də "troyka" ona 10 il konslager və sonrakı 5 ildə siyasi hüquqlardan məhrum edilmə cəzası kəsdi. 1940-ci ilin iyulunda həbs düşərgəsindən işi ilə bağlı olaraq hökumətə şikayət ərizəsi verdisə də, bunun bir faydası olmadı. 1942-ci ildə sürgündə dünyasını dəyişib.

## İstinadlar
Gros-Dratov

**Gros-Dratof** () — Almaniyada kommunadı, Meklenburq-Ön Pomeraniya əyalətində yerləşir.

Muric rayonuna qatılır. Zeenlandşaft Varen tərəfindən idarə edilir.

* Əhali 387 insan (31 dekabr 2006 il).
* Sahə 25,77 km².
* Rəsmi kod — *13 0 56 015*.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi vərəg
Vişkuv

**Vişkuv** () — Polşada şəhər, Мazovec voevodstvosının Vişkuv povyatında yerləşir. Şəhərin gmina statusu vardır. 
* Sahə 20,78&nbsp;km². 
* Əhalisi 26&nbsp;948 nəfər (2004 il).

## Mənbə
* Rəsmi veb səhifəsi
Qaraca çoban

**Qaraca çoban**—Kitabi-Dədə Qorqud dastanında personaj.

"Dədə Qorqud" eposunda Oğuz cəmiyyətinin yüksək təbəqəsinə mənsub qəhrəmanlarla yanaşı, aşağı təbəqənin mərd adamları haqqında da təsvirlər vardır. Belə qəhrəmanlardan biri də Qaraca çobandır. Qaraca çoban öz mərdliyi, cəsurluğu, sədaqəti ilə seçilir. Oğuz elinə düşmənlər hücum edən zaman Qaraca çoban yurdunun müdafiəsinə qalxır, düşmənin hərbə-zorbasından qorxmur, onların təklif etdiyi var-dövlətdən imtina edir.

Qaraca Çoban surəti göstərir ki, xalq ədəbiyyatında zəhmətkeş təbəqənin nümayəndələrinə böyük hörmət və məhəbbətlə yanaşılır.

## Həmçinin bax
* Kitabi-Dədə Qorqud
Zərrabi məhəlləsi

**Zərrabi məhəlləsi** — Gəncənin qədim məhəllələrindən biri.

## Haqqında
Gəncənin qədim məhəllələrindən olan bu məhəllənin adının mənası haqqında yekdil fikir formalaşmayıb. Bəziləri onu peşə-sənət əlamətinə görə-zərsatan, zərgəlik məmulatları düzəldən sənətkarların yaşadığı yer anlamında izah edirlər. Digərləri isə "zər" və "ab" tərkiblərinə görə (farsca "qızıl" və "su") Zərrabinin qiymətli su çıxan yer kimi adlandırıldığını iddia edirlər.Tarixçi Fərrux Əhmədov bu versiyaların heç birini təkzib etməyərək üçüncü versiyanı irəli sürmüşdür. Onun fikrincə "Zərrab" sözü ərəb dilində "pulkəsən" anlamına gəldiyindən ola bilər ki, əhali zərbxananın, pulkəsilən yerin adı ilə qədim şəhərin bir məhəlləsini belə adlandırıb.

Zərrabi məhəlləsində 1804-cü ilin mayında 39 ev 213 nəfər (106 kişi+107 qadın) adam olmuşdur. 1916-cı ildə isə burada 783 ailə yaşayırdı. Məhəllə sakinlərinin o vaxtlar əsas məşğuliyyəti sənətkarlıq (papaqçılar, çəkməçilər, çəlləkçilər, zərgərlar), dəyirmançılıq və ticarət imiş.

Zərrabi məhəlləsinin məscidi iki kümbəzli, eyvanlı və darovsarlı məscidlər tipində inşa olunmuşdur.
Fərrux Əhmədov bu memarlıq abidəsinin inşası ilə əlaqədar olaraq göstərir ki, bu məscid Zərrabi məhəlləsinin ağsaqallarından Hacı Qəzənfər Kərbəlayi Ağa oğlu, Məşədi Qasım Hacı Əhmədli, Əli bəy Hacıəlibəyov, Kərbəlayi Sur Abdulla oğlu və başqalarının yaxından iştirakı ilə XIX yüzilliyin əvvəllərində məhəllə camaatının hesabına tikilmiş, keçmiş adını yaşadan yeni məsciddir.

Zərrabi məhəlləsində iki hamam-Zərrabi Hamamı və Malaqan hamamı, Çökək dəyirman (indiki Ə.Babayev küçəsində olub) və şəhərdə "ən addı Hacı Xudu dəyirmanı" da mövcud olub.
Alman əsilli sənayeçi Forerin XIX əsrin ortalarında qotik-klassisizm üslubunda tikdirdiyi bina əvvəllər alt qatı şərab fabrikinin mağaza-anbarı, üst mərtəbələri otel olaraq, sonralar isə "Forer teatrı" kimi fəaliyyət göstərib. Hazırda bu binada Gəncə Dövlət Dram Teatrı yerləşir. Teatrın ilkin fəaliyyəti zamanı ona əsas köməkliyi Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti göstərirdi.
Bu düşünülmüş yardım nəticəsində əvvəllər repertuarında ancaq Avropa və rus dramaturqlarının əsərlərini səhnələşdirən teatr, 1899-cu ildə ilk milli tamaşa kimi M.F.Axundovun "Hacı Qara" komediyası ilə başlamaqla sonralar əsl milli teatra çevrildi. Gəncə Müsəlman dram dərnəyinin sədri Məmmədbağır bəy Şeyxzamanov, katibi Fərhad bəy Əliyev olmuşdur. Teatrın işinə Ələkbər bəy Rəfibəyli, Həsən bəy Ağayev, Xəill bəy Xasməmmədovun rəhbərlik etdiyi "Yelizavetpol quberniyasında müsəlmanlar arasında savadlığın yayan cəmiyyət" də xüsusi yardım edirdi.

## Həmçinin bax
* Ozan məhəlləsi
* Əttarlar məhəlləsi
* Şahsevənlər məhəlləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gəncə adlı salnamə - Zərrabi məhəlləsi / Kəpəz Tv
Bayandur xan

**Bayandur xan** — türk əfsanələrində adı çəkilən əfsanəvi xaqan. **Bayundur (Bayındır) Xan** olaraq da bilinir.Bayandır indi də bir soyad olaraq istifadə olunur.==Türk xalqlarının qədim tarixi abidəsi olan Qorqud Ata (Dədə Qorqud) əhvalatlarında Xanlar Xanı olaraq təyin olunar. Lakin boylarda onun yalnız adı çəkilir. Əsərin əsas qəhrəmanı isə Qazan xan və onun ətrafında birləşən bahadırlardır. "Oğuz eli" dövlət quruluşunun başında durur. Göründüyü kimi, Azərbaycan-türk yazılı abidələrində Bayandurun adı antroponim, gah da etnonim kimi qeyd olunur. Bayandur tayfasının başçısıdır.

Bayandur xan hökm etdiyi xalqa hər il böyük mərasim təşkil, yemək və içki yağma etdirər. Adının mənasını baxıldığında ölkəni dirlik və nizam içində tutan, inkişaf etdirən, sivilizasiyası yayan bir adam olduğu və bu adın bəlkə də bir ünvan olaraq verildiyi ağıla gəlir.

## Etimologiya
(Bay) kökündən törəmişdir. Məmləkətlər inşa edən deməkdir. Yenidənqurma etmək, baxıb gözəlləşdirmək mənasını daşıyır. Monqolcada Bayı/Bayıh felii olmaq və biryerde olmaq, Mançuca Ba sözü yer mənasını verər.

## Mənbə

Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Həmçinin bax
* Kitabi-Dədə Qorqud
Seyid Mirzə Bağır Ağa türbəsi

**Seyid Mirzə Bağır Ağa türbəsi** —  Azərbaycanın Gəncə şəhərində tarixi-memarlıq abidəsi.

## Tarixi
Səfərabad qəbirstanlığında dəfn olnunmuş allah dostu. Səfərabad məhəlləsinin yeganə yadigarı olan və keçmiş məhəllə qəbiristanlığında yerləşən Hacı Seyyid Bağır ağa Müctəhidzadənin qəbir abidəsi. Səfərabad qəbiristanlığı Sovet hakimiyyəti illərində yerlə-yeksan edildi

### Kitabənin tərcüməsi:

## Şəkillər

Fayl:Seyid Mirzə Bağır Ağa türbəsi.jpg|Seyid Mirzə Bağır Ağa türbəsi 2004-cü ildə
Fayl:Seyid Mirzə Bağır Ağa türbəs kitabəsi.jpg|Seyid Mirzə Bağır Ağa türbəsinin kitabəsi


## Mənbə
*Sadıq Şükürov. Gəncənin tarixi abidələrindən. Gəncə, 1998.

## Həmçinin bax
Areal

**Areal** ( — sahə) – hər hansı bir bitki və ya heyvan növünün yer səthində (akvatoriya) təbii yayıldığı sahə. Növün yarandığı yer onun ilkin arealı sayılır.

İlkin areal növün təbii surətdə və insan tərəfindən yayılması ilə genişlənə və ya onun məhv edilməsi nəticəsində
darala bilər. Bütün dünyada yayıla bilən növlər və orqanizm qrupları kosmopolit areala malikdir, hər hansı növ Yerin məhdud ərazisində rast gəlinirsə o, endemik areala malikdir.

Qədimdə yaranıb geniş yayılan növlərin qalıqları relikt areal sayılır. Əgər növ ona müvafiq ərazilərin
hamısında yayılarsa ona başdan-başa areal, əgər növ bir-birindən aralı sahələrdə yayılarsa ona kəsilən areal deyilir. Arealı öyrənmək üçün onun xəritəsini tərtib etmək lazımdır. Arealın müqayisəli öyrənilməsi flora və faunanın tədqiqində böyük əhəmiyyətə malikdir.

## Növləri
* Törəmə areal – digər sistematik qrupun müəyyən sahədə yaratdığı areal.
* Təbii areal – insan fəaliyyətilə dəyişməyən areal.
* Qışlama arealı – növün soyuq mövsümünü keçirdiyi region.
* Kosmopolit areal – qurunun və ya akvatoriyanın geniş ərazilərində yayılan növ və ya başqa sistematik qruplar.
* Relikt areal – hər hansı bir ərazinin müasir coğrafi şəraitinə yad olan növün arealı. Adətən kiçik ölçülü sahələrdə olur.
* Müasir areal – digər sistematik qrupun növü və ya tipinin hazırkı sərhədləri.
* Qısalan areal – hər hansı bir sistematik qrupun və ya növün təbii və ya antropogen səbəblər nəticəsində azalması.
* Ekoloji areal – regionun harada yerləşməsindən asılı olmayaraq hər hansı bir növ üçün əlverişli olan şəraitdə məskunlaşması.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Böyük Sovet Ensiklopediyası — Areal
Assimilyasiya

* Assimilyasiya (biologiya) — bütün canlılara xas olan proses, maddələr mübadiləsində tərəflərdən biri.
* Assimilyasiya (sosiologiya) — sosiumun müəyyən hissəsinin itirilməsi.
Assimilyasiya (biologiya)

**Assimilyasiya** () — bütün canlılara xas olan proses, maddələr mübadiləsində tərəflərdən biri. Assimilyasiya daha bəsit maddələrdən orqanizmi təşkil edən mürəkkəb maddələrin əmələ gəlməsidir.

## Ümumi məlumat
Assimilyasiya prosesi enerji mənbəyi olan ehtiyatların toplanmasını, böyüməsini, inkişafını və orqanizmin təzələnməsini təmin edir. Bütün canlı təbiət üçün enerji mənbəyi günəş şüalarıdır. Yalnız avtotrof orqanizmlərdən olan yaşıl bitkilər fotosintez prosesində Günəş enerjisindən bilavasitə istifadə edir və qeyri üzvi birləşmələrdən üzvi birləşmələr (karbohidratlar, amin turşuları, zülallar və s.) yaradır.

## Həmçinin bax
* Assimilyasiya (sosiologiya)
* Maddələr mübadiləsi

## İstinadlar

## Xarici keçid
Qida rasionlarının enerji dəyərinin normallaşdırılmasının elmi əsasları
3ds Max

**Autodesk 3ds Max**, (keçmiş **3D Studio MAX**), Autodesk Media and Entertainment tərəfindən hazırlanan modelləşdirmə, animasiya və renderinq proqramıdır. Bu proqramdan videooyun yaradıcıları, televiziya kommersiyası studiyaları, memarlıq vizuallaşdıranlar tərəfindən tez-tez istifadə edilir. Bundan həmçinin film effektləri və film pre-vizuallaşdırması üçün də istifadə olunur.

## Tarix
Orijinal 3D Studio məhsulu DOS platforması üçün Yost Group tərəfindən yaradılmış və Autodesk tərəfindən nəşr edilmişdir. 3D Studio-nun buraxılışı Autodesk-in əvvəlki 3D render paketi AutoShade-ni köhnəlmişdir. 3D Studio DOS Release 4-dən sonra məhsul Windows NT platforması üçün yenidən yazıldı və "3D Studio MAX" adlandırıldı. Bu versiya da ilk olaraq Yost Group tərəfindən yaradılmışdır. Bu, o zaman Autodesk-in media və əyləncə bölməsi olan Kinetix tərəfindən buraxıldı.

Autodesk məhsulu 3D Studio MAX versiyasının ikinci buraxılış yeniləməsində satın aldı və sonrakı iki buraxılışda inkişafı tamamilə daxililəşdirdi. Daha sonra məhsulun adı Autodesk-in satın aldığı Montrealda yerləşən proqram şirkəti Discreet-in adlandırma konvensiyalarına daha yaxşı uyğunlaşmaq üçün "3ds max" (bütün kiçik hərf) olaraq dəyişdirildi.  

## İstinadlar
Danışan işıqlar (film, 1965)

## Məzmun
Təlim tərbiyə xarakterli filmin mövzusu işıqların insanlara xidməti haqqındadır. Misal üçün, işıqforun işıqları adamlara, maşınlara, dənizdə mayaklar gəmilərə yol göstərir və s.

## Film haqqında
Film ilk Azərbaycan televiziya cizgi filmidir.

Applikasiya filmidir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Rasim İsmayılov
:**Rejissor:** Rasim İsmayılov
:**Operator:** Vaqif Behbudov
:**Rəssam:** Rafiz İsmayılov
:**Bəstəkar:** Ruhəngiz Qasımova
:**Səs operatoru:** İqor Popov
:**Operator assistenti:** Rza Məmmədqulu

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Zərrabi məscidi

**Zərrabi məscidi** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşən XIX əsrə aid məscid və tarix-memarlıq abidəsi.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Tarixi
Zərrabi məscidi XIX əsrdə Gəncə şəhərində Zərrabi məhəlləsində tikilib. Tədqiqatçı Fərrux Əhmədov bu memarlıq abidəsinin inşası ilə əlaqədar göstərir ki, məscid Zərrabi məhəlləsinin ağsaqqallarından Hacı Qəzənfər Kərbalayi Ağa oğlu, Məşədi Qasım Hacı Əhmədli, Əli bəy Hacıəlibəyov, Kərbalayi Sur Abdulla oğlu və başqalarının yaxından iştirakı ilə məhəllə camaatının hesabına tikilib. Ehtimal edilir ki, Qədim Gəncə ərazisində də Zərrabi məscidi mövcud olub. Lakin ibadətgah 1139-cu ilin zəlzələsindən sonra dağılıb. Məscid iki gümbəzlidir, eyvanlı məscidlər tipində tikilib. Binası üç hissəyə ayrılır. Sahəsi 70 kvadratmetr olan böyük ibadət zalı, sahəsi 30 kvadratmetr olan kiçik otaq və uzunluğu 25 metr, eni 3 metr olan eyvan. İbadət otağında yer olmayanda dindarlar eyvandan da istifadə ediblər.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Zərrabi məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb, binasından yaşayış evi kimi istifadə olunub.

Daha sonra yerli mütəxəssislər və sənət xadimləri şəhər rəhbərliyinə müraciət edərək, şəhərdə bərpa olunacaq “Zərrabi” məscidində Poeziya Teatrının yerləşdirilməsinə icazə verilməsini xahiş ediblər. Təklif qəbul olunub və bina təmir olunaraq yaradıcı heyətin ixtiyarına verilib. 1979-cu ildən etibarən binada Nizami poeziya teatrı fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Burada Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”sinin motivləri əsasında bir sıra tamaşalar səhnələşdirilib. Teatr 1981-ci ilə kimi ictimai əsaslarla fəaliyyət göstərsə də, 1981-ci ildən sonra Gəncə Dövlət Dram Teatrının ştat vahidləri bu teatr üçün verilib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. 2008-ci ildən məscidin binasında yerləşən Nizami poeziya teatrı Gəncə Dövlət Dram Teatrına birləşdirilib və hazırda onun açıq hava səhnəsi kimi fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Zərrabi məhəlləsi
* Gəncə məhəllələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Zərrabi məscidi
Mərkəzi venoz kateter

**Mərkəzi venoz kateter** qısa olaraq **MVK** (, ) intensiv infuzion terapiyanı aparmaq, mərkəzi venoz təzyiqi ölçmək məqsədilə mərkəzi vena damarlarına: yuxarı boş venaya açılan sağ və sol daxili və xarici vidaci venalara, aşağı boş venaya açılan sağ və sol qalça venalarına yeridilmək üçün nəzərdə tutulmuş süni plastik nazik bir boru. MVK bir, iki, üç və s. lüləli ya mənfəzli olurlar.
Periferik venadaxili kateterdən vərqli olaraq, mərkəzi venoz kateter yüksək faizli elektrolitlərin xüsusən KCl məhlulunun, parenteral qidalandırıcı məhlulların, qan və qanəvəzedici preparatların yeridilməsi, katoxolamin terapiyasının aparılması, mərkəzi venoz təzyiqin ölçülməsi, laborator müayinələr üçün dəfələrlə qanın alınması üçün daha əlverişlidir.

### Qoyulma metodları
* Seldinger texnikası
Seldinger texnikasının icrası üçün xüsusi punksiyon iynə-şpris, mandren — istiqamətləndirici tel, dilotator — genişləndirici və katheterdən istifadə olunur. Standartlara uyğun olaraq punksiya olunan nahiyyə dezinfeksiya olunaraq sterill materialla izolə edilir. Şpris taxılmış punksion iynə aspirasiya olunmaq şərti ilə damar istiqamətində yeridilir. Damar əldə edilərkən şprisə dərhal qan aspirasiya olunur. Bu zaman iyhə fiksə olunaraq şpris azad olunur. Punksion iyhənin proksimal mənfəzindən mandren — istiqamətləndirici elastik tel daxil edilir vä iynä xaric edilir. Giriş qapısını və yolunu (dəri səthindən damara qədərki məsafə) mandrendən keçirilmiş dilatator vasitəsilə spiral şəklində burmaqla yeridilərək genişləndirilir və dərhal xaric edilir. Sonuncu mərhələdə isə kateter elasik teldən keçirilməklə mandren boyunca damara yeridilir. Bununla da Seldinger üsulu ilə kateterizasiya icra edilmiş olunur. Hal hazırda müdaxilə icra edilərkən baş verə biləcək fəsadlardan qaçılmaq üçün punksianın ultrasəs müayinəsi altında aparılır. Ultrasəs müayinəsi ilə damarların aşkar edilməsi punksiyanı xeyli asandlaşdırmış olur.

### Qoyulduğu venalar
* Sağ və sol daxili və xarici vidaci venalara boyun nahiyəsindən
* Sağ və sol Körpücükaltı venalara körpücük sümüyünün altından
* Sağ və sol bud venası qasıq nahiyəsindən
* Sağ və sol 
* Sağ və sol 

## Həmçinin bax
* Kateter
* Arterial kateter
* Venadaxili kateter
* Svan-Hanz kateteri
* Foqarti kateteri
* Sidik kateteri
Mirzə Sadıq Fani

Mirzə Sadıq Axund Əsədulla oğlu () — şair, maarif xadimi.

## Həyatı

Mirzə Sadıq Fani 1840-cı il fevralın 5-də Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərində doğulmuşdur. İlk təhsilini atası Axund Əsədulladan almışdır. Ərəb və fars dilini mükəmməl bilməsi ona klassik Şərq ədəbiyyatını dərindən öyrənməsinə imkan vermişdir.

Gəncədə yaşamış, məktəbdarlıq etmişdir. Ona görə el arasında Mirzə adı ilə çağırılmışdır. Mollaxana və mədrəsələrdə sadə, anlaşıqlı yazmaq və oxumaq üçün Azərbaycan dilində dərslik yaratmışdır (1893). Onun "Xəmseyi-ədəbiyyə" dərsliyi də mədrəsələrdə tədris olunmuşdur. Şerlərini Fani təxəllüsü ilə qələmə almışdır. "Ağıl, bəxt və dövlət" adlı mənzum əsəri, "Divani-Fani" əlyazma şerlər toplusu, mənzum məktubu və məsnəvisi onu xoştəb maarifpərvər şair kimi səciyyələndirir.

## Fəaliyyəti
### Ədəbi fəaliyyəti

Mirzə Sadıq Molla Əsədulla oğlu "Fani" təxəllüs əslən təbrizlidir. Bu halda qırx ildən ziyadədir ki, Gəncədə iqamət edir. Elmi Təbrizdə öz atasından təhsil edibdir. Hicrətin 1255-ci ili zilhiccə ayının 18-ci günü anadan olubdur. Əlan Gəncədə məktəbdarlıq ilə iştiğal edir və lakin məktəbin qaydası və üsuli-təlimi əski qayda üzrədir.

Fani cənabları farsca və türkcə yaxşı bilir və özünün də qüvveyi-şeriyyəsi fövqəladədir. Hər iki dildə çox gözəl şerləri var. Faninin yazdığı şerlər ələlümum tərbiyəyə, əxlaqa və həkəmiyyata dairdir. Divanı var və lakin çap olunmayıbdır, haman divan "Divani-Fani" adlanır. Faninin gözəl hüsnxətti var.

Şairin öz iddiasınca yeddinci babası məşhuri-afaq Şeyx Bəhai əleyhirrəhmədir. Gəncədə evlənibdir və iki oğlu var. Fani müsinn bir şəxs ikən yenə zövqü şövqdən düşməyibdir. Məktəb şagirdləri üçün "Xəmseyi-ədəbiyyə" adlı bir məcmuə tərtib qılıbdır. Bu məcmuə beş cüzdən ibarətdir: 1) Lazımdır, 2) Ədəbiyyə, 3) Təmsilat, 4) İqbaliyyə və idbariyyə, 5) Əxlaqiyyədir. Üç əvvəlinci mətbudur. Bundan əlavə cənab Faninin "Ağıl, bəxt və dövlət" ünvanlı mənzum bir əsəri də var. Məzkur əsərdə bu üç şeyin hansı birisinin qeyrilərinə tərcihi var isə, məlum olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.kataloq.net/v2/shexsler/Mirzə-Sadiq-Fani-298
* http://www.anl.az/el/k/k002/msf001.htm
İmam Nəvəvi

**Nəvəvi** (; ) və ya **Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Şərəf ibn Muri ən-Nəvəvi** — XIII. ərsdə yaşamış müsəlman hədis və fiqh alimi. O heç vaxt ailə həyatı qurmamışdır.

## Bioqrafiyası
Nəvəvinin özündən başlayaraq geriyə doğru nəsəbi belədir: Yəhyə ibn Şərəf ibn Murri Həsən ibn Hüseyin ibn Nizam ən-Nəvəvidir. Künyəsi Əbu Zəkəriyyə Muhyiddindir. Nəvəvi Şamın şərq tərəfində Havran qəsəbəsində Nəva adlanan yerdə hicrətin 631-ci ili, Məhərrəm ayında dünyaya gəlmişdi. Hələ kiçik yaşlarından dinə və elmə böyük sevgisi və marağı olmuş, buna görə də Qurani-Kərimi əzbərləmişdir. Elm öyrənməkdə atasının böyük rolu olmuşdur.

Nəvəvi Şama gələrək "ər-Rəvahiyyə" adlı mədrəsəyə daxil olur. Bu mədrəsədə elmə olduqca böyük həvəs göstərir. Dörd ayın ərzində "ət-Tənbih" adlı əsəri əzbərləyir, ilin qalan aylarında isə "əl-Mühəzzəb" əsərinin dördə birini öz müəlliminə əzbərdən danışır. Şafii fiqhi və hədis elimi sahəsində təhsilini davam etdirir. Bir tərəfdən dərs verməklə bərabər əl-Əşrəfiyyədəki Darul-Hədisin Məşihət (rektorluq) məqamına yüksəlir.

Nəvəvi rəbbani bir alim olmuşdur. O, dünya həyatında zahid, ağır, təvəzökar, heybətli bir şəxs idi. Allaha itaətdə bir an belə haqq yoldan əyilməzdi, yaxşılığı əmr edib, pislikdən çəkindirərdi. Əmirlərə öyüd-nəsihət verib, Allahın yolunda qınayanın qınamasından qorxmazdı.

Nəvəvi hicrətin 676-cı ilində Rəcəb ayının 24-cü günü Nəvada vəfat etmişdi. Qəbri hələ də bilinməkdədir. Vəfat etdiyi vaxt yaşı 45-ə çatmışdı. Bu az bir ömür ərzində mübarək bir həyat sürmüş, ömrünü ibadət, itaət, öyrənmək və oyrətməklə keçirmişdi. Nəvəvi bilindiyinə görə evlənməmiş dünyasını dəyişmişdi. Çünkü çox kasıb bir həyat sürmüşdü.

## Əsərləri
Nəvəvi həyatında olduqca dəyərli əsərlər qələmə almışdır. Bizə gəlib çatan əsərləri bunlardır:

* *"[[Əl-Minhac fi Şərh Səhih Müslim]]".*
* *"əd-Dəqaiq"*
* *"Təhzibul-Əsmai vəl-Lüğət".*
* *"Minhəcut-Talibin".*
* *"Bustanul-Arifin"*
* *"[[Riyadus-Salehin]]".* Ən məşhur əsəri.**
* *"əl-Məqasid".* Tövhidə aid əsər.
* *"əl-Mənsurat".* Fiqh və fətvalara aid.
* *"Muxtasarut-Tibyən".*
* *"Ravlatul-Talibin".* Fiqhə aid əsər.

## İstinadlar
Seldinger texnikası

**Seldinger texnikası**, **Seldinger metodu** qan damarlarının kateterizasiyası məqasədi ilə icra olunan punksiya üsulu. Metod ilk dəfə İsveç radioloqu Sven-İvar Seldinger (* 19. Aprel 1921, † 21. Fevral 1998) tərəfindən angioqrafiya aparmaq üçün tətbiq edilmişdir. Sonralar bu texnika təbabətdə geniş tətbiqini tapmağa başlamışdır. Ürəyin kateter laborator müayinələrində, Svan-Hanz kateteri və mərkəzi venoz kateterlərin, Elektrokardiostimulyatorların qoyulmasında və arteriyaların kateterizasiyalarında demək olar ki, əksər hallarda bu üsuldan – Seldinger texnikasından istifadə olunur.

## İcrası
Seldinger texnikasının icrası üçün xüsusi punksiyon iynə-şpris, mandren – istiqamətləndirici tel, dilotator – genişləndirici və katheterdən istifadə olunur. Standartlara uyğun olaraq punksiya olunan nahiyyə dezinfeksiya olunaraq sterill materialla izolə edilir. Şpris taxılmış punksion iynə aspirasiya olunmaq şərti ilə damar istiqamətində yeridilir. Damar əldə edilərkən şprisə dərhal qan aspirasiya olunur. Bu zaman iyhə fiksə olunaraq şpris azad olunur. Punksion iyhənin proksimal mənfəzindən mandren – istiqamətləndirici elastik tel daxil edilir vä iynä xaric edilir. Giriş qapısını və yolunu (dəri səthindən damara qədərki məsafə) mandrendən keçirilmiş dilatator vasitəsilə spiral şəklində burmaqla yeridilərək genişləndirilir və dərhal xaric edilir. Sonuncu mərhələdə isə kateter elasik teldən keçirilməklə mandren boyunca damara yeridilir. Bununla da Seldinger üsulu ilə kateterizasiya icra edilmiş olunur.

## Mənbələr
* Seldinger SI. *Catheter replacement of the needle in percutaneous arteriography; a new technique.* Acta radiol. 1953 May;39(5):368–76. PMID 13057644

## Xarici keçidlər
* Flash-Animation der Seldingertechnik (FRCA.co.uk, engl.)
Pircavidan

**Pircavidan** və ya **Pir Davudan** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda kənd.

## Tarixi
Pircavidan Qafandan 37&nbsp;km şimal-qərbdə, Oxçu çayının sağ sahilində yerləşir.

Kəndin adı mənbələrdə Pirdavdan, Pirdovudan formalarında qeyd edilir. Lakin kəndin əsl adı «Pircavidan»dır.

Kənddə 1831-ci ildə 17 nəfər, 1873-cü ildə 135 nəfər, 1886-cı ildə 223 nəfər, 1897-ci ildə 254 nəfər, 1904-cü ildə 231 nəfər, 1914-cü ildə 360 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri öz evlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 19 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Sonralar kənd Gecalan şəhərinə birləşdirilmiş və xüsusi yaşayış məntəqəsi kimi ləğv edilmişdir.

Toponim Babəkin qəhrəmanlarından olan Cavidanın adı ilə bağlıdır və «Cavidana aid olan pir, Cavidan piri» mənasını ifadə edir. Antropotoponimdir. Qafan rayonu ərazisində Babəkin Bəzzeyn qalasının olması fikrimizə bir doğruluq gətirir. Quruluşca mürkkəb toponimdir.

XIX əsrin sonunda 8-ci imam Rzanın nəvəsi Mir Davudun məqbərəsi yerləşib. Hər iki abidə ermənilər tərəfindən dağıdılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Pir Davudan kəndi
Qara Vəli

**Qara Vəli** - Zənguzurun kəndlərindən biri.

## Tarixi

7-ci imam Museyi-Kazımın oğlu Seyid Əhmədin məqbərəsi yerləşib. Hər iki abidə ermənilər tərəfindən dağıdılıb.

 
## Xarici keçidlər
Qara Vəli kəndi 

## Həmçinin bax
Linkoln (Nebraska)

**Linkoln** () — ABŞ-də şəhər. Nebraska ştatının inzibati mərkəzi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məzahir Fitrət

**Məzahir Fitrət** – şair.

## Həyatı

Məzahir Fitrət (Mahmudov Məzahir Nəsir oğlu) 1940-cı ildə Gədəbəy rayonunun Fərzalı kəndində anadan olub. 1949-cu ailəsi ilə birlikdə Tovuza köçüblər. 1958-ci ildə Tovuz Şəhər Axşam orta məktəbini bitirib və həmin ilin dekabr ayında Bakıya gəlib, neft mədənində əmək fəailyyətinə başlayıb. 1963-cü ildə ADU-nun filologiya fakültəsinə daxil olub, ancaq bir sıra qeyri-obyektiv səbəblər ucundan dəfələrlə təhsili atıb.

23 yaşlarından sonra mətbuata ayaq açan Məzahir Fitrət ömür boyu çox seyrək və çox çətinliklə çap oluna bilmişdir.

1995-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Aşk Kaç Beden Giyer?

***Aşk Kaç Beden Giyer?*** – türk ifaçı Hadisənin beşinci studiya albomu.

## Haqqında
Hadisə 2009-cu ildə Avroviziyada iştirak etdikdən sonra 2 il albom çıxarmamışdı. Bu albom Gülşen, Erdem Kınay, Alpyer Narman, Gökhan Şahin, Deniz Erten, Ender Gündüzlü, Ozan Doğulu və Ozan Çolakoğlu kimi məşhurlarla işlənilib. Albomdan ilk klip söz və musiqisinin Gülşənə məxsus olan, arenjimanı Ozan Çolaqoğluya aid olan "Superman" adlı mahnıya çəkilib.

Albom imici üçün Hadisə pələng naxışlı geyimlərdən istifadə edib. Daha əvvəl Şakira və Rianna kimi dünya ulduzlarına bənzədilən müğənni bu imici ilə Beyonseni xatırladıb. Beyonsenin bir neçə il əvvəlki "qabarıq saç" stilini özündə yaradan Hadise, dəri rəngini də süni yolla tündləşdirib.

## Mahnı Siyahısı
# Burjuva
# Mesajımı Almıştır O
# Aşk Kaç Beden Giyer?
# Kalbine Yalan Bulma
# Melek
# Yetenek
# Superman
# Macera
# Harakiri

## Mənbə
* Aşk Kaç Beden Giyer?
YFU

**YFU (vai-ef-yu)** – Youth For Understanding (Gənclik Anlaşma Tərəfdarıdır) şagird və tələbə mübadiləsi üzrə ən iri beynəlxalq ictimai təşkilat.

YFU Beynəlxalq ictimai təşkilatının əsası 1951-ci ildə Amerika millioneri və ictimai xadimi Reçel Anderson tərəfindən qoyulmuşdur. ABŞ və Almaniya arasında təşkil olunan ilk mübadilə proqramı İkinci dünya müharibəsi zamanı düşmən olmuş ölkələr arasındakı münasibətlərin bərpasına yönəlmişdi.

O dövrdən bəri artıq 60-a yaxın ölkə sözügedən təşkilata üzv olmuşdur. YFU 1994-cü ildən etibarən Avropa Təhsil Mübadiləsi üzrə Şuranın üzvüdür, 1996-cı ildən isə YUNESKO (UNESCO) tərəfindən ilin yekunlarına görə gənclərin beynəlxalq mübadiləsi sahəsində "Ən yaxşı təşkilat" kimi bəyan edilmişdir.

Bütün ölkələrdə YFU proqramı iştirakçı ölkələrin hökumətləri tərəfindən dəstəklənir. Hər ölkə öz yerli təşkilatı ilə təmsil olunur və digər üzv təşkilatların bərabərhüquqlu partnyoru qismində çıxış edir. YFU beynəlxalq təşkilatına Almaniya, İsveçrə, Fransa, Hollandiya, Belçika, Daniya, İsveç, Norveç, Finlandiya, ABŞ və s. kimi ölkələr daxildir.

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* YFU Beynəlxalq Gənclər Mübadiləsi
Pnevmotoraks

**Pnevmotoraks** (от  — hava, və  — döş qəfəsi) plevranın tamlığının bu və ya digər səbəblərdən pozulması nəticəsində plevra boşluğuna havanın toplanması. Pnevmotoraks spontan yəni öz-özünə və travmalar nəticəsində, bu və digər tibbi müdaxilələr: mərkəzi venoz kateter qoyularkən, regional anesteziya: bazu kələfinin blokadası aparılarkən yatrogen yolla meydana çıxa bilər.

## Növləri
### Qapalı
Pnevmotoraksın ağırlığına görə ən yüngül forması sayılır, bu zaman bu və digər səbəbdən plevra boşluğuna hava dolmuş olur və sabit olaraq qalır və ətrafla heç bir əlaqəsi olmur. Bəzən müdaxiləyə ehtiyac olmadan hava sovrularaq ağciyərin büzülmüş hissəsi ya atelektazlar öz-özünə açılmış olur.

### Açıq
Açıq pnevmotoraks zamanı plevra boşluğu xarici mühitlə əlaqədə olur. Buna görə də plevra daxilində atmosfer təzyiqinə müvafiq müsbət təzyiq olur, nəticədə ağciyər büzülmüş olur və tənəffüsdə iştirak etmir və onda qazlar mübadiləsi getmir. Normada plevra daxilində təzyiq mənfidir.

### Qapaqlı
Qapaqcıqlı ya ventil pnevmotoraks zədə qapısından havanın bir istiqamıtdı buraxılmasına səbəb olan qapaqcıq strukturlarının əmələ gəlməsi ilə meydana çıxmış olur. Bu zaman plevra boşluğuna daxil olan hava ventil nəticəsində geriyə xaric ola bilmir. Nəticə etibarilə hər tənəffüs aktı zamanı daxil olan havanın təsirindən plevradaxili təzyiq get-gedə artaraq plevrapilmonal şoka səbəb olur. Ventil ya qapaqcıqlı pnevmotoraks ən ağır forma sayılır. Bu zaman təzyiq nəticəsində divararalığı üzvlərinin xüsusən magistral damarların yerini dəyişməsi onlarda funksiya pozğunluqlarına səbəb olur.

## Həmçinin bax
* Plevra
İşçi

**İşçi** —  Əmək hüququnun subyekti, fiziki şəxs, işəgötürən tərəfindən əmək müqaviləsi ilə əmək faəliyyətinə cəlb edilən şəxs.

*İşçi* — əmək müqaviləsi əsasında fiziki və ya zehni əməyə əsaslanan fəaliyyət göstərən və bunun qarşılığında maddi mükafat alan şəxs. İşçilər dövlət müəssisələrində, özəl sektorda və ya qeyri-kommersiya təşkilatlarında çalışa bilərlər.

## Tarixi
İşçi anlayışı sənaye inqilabı dövründə daha geniş mənada formalaşmışdır. XVIII–XIX əsrlərdə Avropada baş verən sənayeləşmə nəticəsində əmək bölgüsü kəskin şəkildə dəyişmiş, kənd təsərrüfatından sənaye sahələrinə keçid baş vermişdir. Bu dövrdə işçi sinfi formalaşaraq ictimai və siyasi hərəkatlarda fəal iştirak etməyə başlamışdır.

## Növləri
İşçilər bir neçə qrupa bölünə bilər:
* Fiziki işçilər — əllə və ya fiziki qüvvə ilə işləyən şəxslər (məsələn, fəhlə, kənd təsərrüfatı işçisi)
* Zehni işçilər — əsasən intellektual fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər (məsələn, müəllim, mühəndis, hüquqşünas)
* Daimi işçilər — uzunmüddətli müqavilə ilə işləyənlər
* Müvəqqəti işçilər — layihə və ya mövsümi əsasda işləyənlər

## Hüquqları
İşçilərin hüquqları yerli əmək qanunvericiliyi ilə tənzimlənir və aşağıdakılara təminat verilir:
* əmək haqqının vaxtında ödənilməsi
* təhlükəsiz və sağlam iş şəraiti
* sosial sığorta təminatı
* istirahət və məzuniyyət hüququ
* peşəkar birliyə qoşulmaq və kollektiv müqavilə hüququ

## Beynəlxalq normalar
Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT) işçi hüquqlarının müdafiəsi və təşviqi üçün bir sıra konvensiyalar qəbul etmişdir. BƏT-in əsas məqsədi ədalətli əmək standartlarını təmin etməkdir.

## Həmçinin bax
* İşçi mükafatları
* İşçi qüvvəsi
* İşçi sinif
* Ən yaşlı işçi

## İstinadlar
Qafqaz dağdağanı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir –NT. Azərbaycanın nadir növüdür. QlobalIUCN Statusu: LC.

## Qısa morfoloji təsviri
Ağacdır, yarpaqları qabıqlı, kənarları qeyri-hamardır, yumurtavaridir və ya yumurtavari-lansetşəkillidir, kənarlardan qatlanmış iti dişlidir, üstdən tend-yaşıl, hamar və ya kələ-kötür, alt hissədən boz-yaşıl rənglidir. Uzunluğu 4-8 sm, eni 2,5-5 sm-dir. Meyvələri şarvaridir, qırmızımtıl-sarı rənglidir və ya tünddür. Toxumları qırışlıdır. Yarpaqlaması və çiçəkləməsi eyni vaxtda baş verir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə sentyabr-oktyabr aylarına baş verir. Aşağı və orta dağ qurşağında, meşə və meşə olmayan rayonlarda qaya və daşlıq yerlərdə rast gəlinir.

## Bioloji xüsusiyyətləri
Qafqaz dağdağanı adi dağdağana çox bənzəyir. Təbiətdə hündürlüyü 15 m-ə qədər olan ağacdır. Yarpaqları kiçik olub, 4,5 sm-ə qədər uzunluğunda və 2-4 sm-ə qədər enində ola bilir. Yumurtaşəkillidir və kənarlarında dişlərin sayı azdır. Yarpağın üst hissəsi tüksüz, alt tərəfi isə tüklüdür. Yetişmiş meyvələri parlaq qırmızı və ya qəhvəyi rəngdə olub, üzəri girintili-çıxıntılıdır. Çiçəkləri yarpaqlar əmələ gəlməmişdən qabaq oyanır. Meyvəsi 10 mm-ə qədər diametrində ola bilir. Dəniz səviyyəsindən 1400 m-ə qədər yüksəkliklərdə bitir.

## Yayılması
Böyük Qafqazın şər və qər hissələri, Qobustan, Bozqır yaylası, Kiçik Qafqazın şimal, cənub və mərkəzi hissələri, Lənkəran ovalığı.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın vəziyyətinin və təbii bəroanın ətraf mühitin dəyişilməsindən asılılığı müşahidə olunur, azalma tendensiyasına meyillidir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Populyasiyanın zəif təkrarlanması. 

## Mühafizə tədbirləri
Növün nəzarətə götürülməsi və mütəmadi monitorinqlərin aparılması təklif olunur. 

## Ümumi yayılması
Qazaxıstan, İran, Əfqanıstan, Türkmənistan, Gürcüstan, Türkiyə, İraq və Pakistanda təbii arealları vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazın şər və qər hissələri, Qobustan, Bozqır yaylası, Kiçik Qafqazın şimal, cənub və mərkəzi hissələri, Lənkəran ovalığı.

## Təbii ehtiyatı
Təbii ehtiyatı Azərbaycanda çox deyildir.

## Çoxalması
Çiçəkləmə sentyabr-oktyabr aylarına baş verir. Əsasən toxumla çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Populyasiyanın vəziyyətinin və təbii bəroanın ətraf mühitin dəyişilməsindən asılılığı müşahidə olunur, azalma tendensiyasına meyillidir.

## Becərilməsi
Məlumat yoxdur.

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nik Vuyçiç

**Nik (Nikolas) Vuyçiç** (; ; ) — xristian vaizi.

Nik Vuyçiç nadir hallarda rast gəlinən irsi xəstəlik - tetraameliya sindromu ilə ( aşağı və yuxarı ətrafların anadangəlmə olmaması)  doğulmuşdur. Uşaqlıqda öz əlilliyi haqqında narahat olaraq, o əhatə edənlə öz təcrübəsiylə bölüşərək və dünyada tanınmış motivasiya yönümlü orator olub öz çatışmazlığıyla yaşamağı öyrənib. Onun çıxışları məhdudlaşdırılmış imkanlarla uşaqlara və gənclərə yönəldilmişdir, onlarda aktivləşməyə ümiddə həyatın mənasının axtarışı. Nik Vuyçiç:mənim missiyam-insanlara həyatda öz yollarını tapmaqda yardım etməkdir.

## Bioqrafiya
4 dekabr 1982-ci ildə serb mühacirlərinin ailəsində Brisben şəhərində doğulub və nadir patologiyaya malik idi: oğlanda məhdudluqlar iştirak etməyirdi — hər iki əl və hər iki ayaq (iki barmaqla bir pəncə qismən olurdu, oğlana gələcəkdə getməyi, üzməyi, skeyt bordda gəzməyi, kompüter oyunları oynamağı və yazmağı öyrənməyə icazə vermiş).

Fiziki çatışmazlıqlara baxmayaraq, oğlan sağlam doğuldu və Viktoriya  ştatın qanunu dəyişilən kimi valideynləri qərara aldılar ki, onların oğulu Vuyçiç adi məktəbə getməyə başlasın.

1990-cı ildə, öz fiziki çatışmazlıqları haqqında güclü narahat olaraq, oğlan intihar etməyə çalışdı, amma zamanla anladı ki, həyatda onun nailiyyətləri əhatə edənlərə ilham verə bilər. O sadə şeylərə öyrənməyə başladı: sol pəncədə iki barmağın köməyi ilə yazmağı öyrəndi, dişləri təmizləməyi, üzünü qırxmağı, daranmağı, telefona cavab verməyi və kompüterdə çap etməyi öyrəndi. Yeddinci sinifdə oxuyan Vuyçiç sinifin başçısı oldu, xeyriyyəçiliyə vəsait yığımı üzrə kampaniyalarda iştirak etməyə başladı.

1999-cu ildən öz kilsə qrupu tərəfindən öndə çıxış etməyə başladı və tezliklə "Məhdudluqlarsız həyat" () qeyri-kommersiya təşkilatını açdı, motivasiya yönümlü natiq olub.

2005-ci ildə Nik Vuyçiç "İlin Gənc Avstraliyalısı" mükafatına nominasiya olmuşdur.

2009-cu ildə o "Kəpənəklər sirki" (), Uill məhdudluqlarısız və onun taleyi haqqında insandan danışan filmində çəkilir.

O məktəblərdə, universitetlərdə və başqa təşkilatlarda çıxış edərək 24-dən çox ölkə gəzib dolandı. Bədən-şouda iştirak edir və kitabları yazır. Onun birinci kitabı 2010-cu ildə çıxıb.

Hal-hazırda Kaliforniyada yaşayır, ABŞ.

10 fevral 2012-ci ildə Kanae Miaxara ilə evləndi.

## Əsərləri
* *Life Without Limits: Inspiration of a Ridiculously Good Life* (2010). ()
* *Your Life Without Limits* (2012).
* *[[Hüdudsuz (Nik Vuyiçiç)|Limitless: Devotions for a Ridiculously Good Life]]* (2013). ()
* *Unstoppable: The Incredible Power of Faith in Action* (2013).
* *The Power of Unstoppable Faith* (2014).
* *Stand Strong* (2015).
* *Love Without Limits* (2016 cı ıl sentyabr 9 alı ye hesr olunub

## Ailəsi
***Atası** — Boris Vuyçiç, protestant pastoru
***Anası** — Duşka Vuyçiç, tibb bacısı işləyir
***Həyat yoldaşı** — Kanae Miaxara

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
At təlimi

**At təlimi**, **At tərbiyəsi** ( tələffüzü: ˈdrɛsɑʒ/, tərbiyə, təlim etmək mənasınıdadır) atçılıq idmanının bir növü. Atı idarə etmək bacarığının  ən ali forması, ali atsürmə məktəbi. Yarışlar zamanı at və süvari tərəfindən atsürmə, elementləri: yorğa, ispan yürüşü, pasaj, düzgün duruş, yerində sayma  nümayiş etdirilir. Çapar bu zaman müxtəlif templərdə atın məşq hazırlığını, onun atletikliyini, hərəkətləri icra etmək, qamətin düzgün saxlanılması bacarığını nümayiş etdirməlidir. Bu yarışma iki: həvəskar və peşəkar formada keçirilir. At təlimi ya dresaj olimpia idman növüdür.    
## Arena
400px|thumb|left|Standart dresaj arenası
İki cür: kiçik və standart meydança mövcuddur. Hər bir meydança arena çərçivəsində hərəkətlərin harada icra olunacağını bildirmək üçün hərflərlə işarələnmişdir. Kişik arena 20m en və 40 m uyunluğa malikdir. Burada adətən aşağı səviyəli3 günlük  dresajlar keçirilir. Meydançanın girişindən başlamaqla hərflər; A-K-E-H-C-M-B-F saat əqrəbi istiqamətində işarələnmişdir. Ortada D-X-G hərfləri, tam mərkəzdə isə X hərifi yerləşdirilmişdir.
Standart arena 20m en və 60m uyunluğa malikdir. Yüksək səviyyəli dresajlar bu meydançada keçirilir. Burada da meydançanın girişindən başlamaqla hərflər; A-K-V-E-S-H-C-M-R-B-P-F saat əqrəbi istiqamətində işarələnmişdir.Ortada D-L-X-I-G hərfləri, tam mərkəzdə isə X hərifi yerləşdirilmişdir.
Künclərə ən yaxşn məsafə 6m və bu nöqtələr arası məsafə 12m-dir.
Bulbophyllum elodeiflorum

**** () —   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bulbofilium yoxlama siyahısı
* Səhləbkimilərə aid növlərin İnternet Foto Ensiklopediyası