open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daşkənd Tekstil və Yüngül Sənaye İnstitutu

**Daşkənd Tekstil və Yüngül Sənaye İnstitutu**  () —  Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərindəki dövlət ali təhsil müəssisəsi.
## Tarixi
Daşkənd Tekstil İnstitutunun əsası 1932-ci ildə qoyulmuşdur. İlk illərdə institutda iki fakültə: "Pambığın ilkin emalı" və "Mexanika texnologiyası" var idi. Tələbələr 4 ixtisas : pambığın ilkin emalı, toxuculuq, iplik və ipək texnologiyası üzrə məzun olurdular. 1932-33-cü illər ilk tədris ilində institutda  125 tələbə təhsil alıb.

1935-ci ildə institutun dördmərtəbəli binası istifadəyə verildi (bu gün 2-ci tədris binasıdır). O dövrdə institutda 6 istehsalat, 5 tədris laboratoriyası, 5 sinif otağı, idman zalı, kitabxana var idi. 1947-ci ildə institut qiyabi proqramlar üzrə tədrisə başladı; 1955-ci ildə - Mühəndis-iqtisadiyyatı sahəsi üzrə iqtisadi təhsil verməyə başladı. 1958-ci ildə institutda axşam təhsili fakültəsi açıldı.
### 1960-cı illər
1960-cı illərdə institutda 8 istehsalat, 10 tədris laboratoriyası, 13 tədris otağı var idi. 1962-ci ildə institutun 30 illiyi ərəfəsində tələbə sayı 4000-ə (1932-ci ilə nisbətən 32 dəfə çox) çatdı. Professor və müəllimlərin sayı təxminən 200 nəfərə çatmışdı. Elə həmin il bir sıra yeni ixtisasların açılması ilə əlaqədar olaraq institutin adı dəyişilərək Daşkənd Tekstil və Yüngül Sənaye İnstitutu oldu.

Yeni fakultələr : 1966-cı ildə - "Yüngül sənaye texnologiyası", 1967-ci ildə - "Kimya texnologiyası", 1980-ci ildə - "Mexanika" açıldı. Bu dövrdə üç bina tikildi: 1973-cü ildə yeni altı mərtəbəli bir bina (indiki 1-ci tədris korpusu), sonra isə ilkin pambıq emalı fakültəsinin ilk binası istifadəyə verildi.
### Sonrakı illər
1932-2012-ci illərdə institut sənaye üçün təxminən 50 min mütəxəssis yetişdirdi. Bunların arasında Kuba, Monqolustan, Əfqanıstan, Almaniya, Peru, Vyetnam, Laos və bir sıra Afrika ölkələrindən bu instituda təhsil almağa gələn təxminən 800 xarici tələbə var idi. Bu dövrdə fakültə sayı 2-dən 6-ya yüksəldi. Bölmə sayı 4-dən 38-ə qədər dəyişdi. 1980-ci illərdə institut 13 ixtisas üzrə mütəxəssislər hazırlayırdı. Tələbələr üçün özbək dilində onlarla dərslik, yüzlərlə dərs vəsaiti, təlimat və tövsiyələr hazırlandı.

2019-cu ildən etibarən institut qeyd olunan sahələr: maşınqayırma, trikotaj, toxuculuq, iplik, tikiş və ayaqqabı istehsalı, pambıq təmizlənməsi; həm də ipək sənayesi, kimya, poliqrafiya və kağız sənayesi üzrə tekstil və yüngül sənaye üçün bakalavr, magistr, doktorant və elmlər doktoru hazırlayır.
## Strukturu
Daşkənd Tekstil və Yüngül Sənaye İnstitutu 4 əsas fakültədən ibarətdir:
* Pambıq Sənayesi Texnologiyaları fakültəsi;
* Tekstil Sənayesi Texnologiyaları fakültəsi;
* Yüngül Sənaye Texnologiyaları fakültəsi;
* Çap Texnologiyası fakültəsi.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти* 
* Г. Р. Рашидов, Р. Х. Аминова. История социалистического Ташкента. Том 2. М., Наука, 1966. Стр. 219, 235.
* М. Гулямова. Из истории формирования узбекской советской интеллигенции, 1933—1937. Изд-во Академии наук Узбекской ССР, 1962 — Всего страниц: 95.
Nurjol bulvarı

**Nurjol bulvarı** (keçmiş Su-Yaşıl Bulvar) — İşim çayının sol sahilində yerləşən Astana şəhərinin (Qazaxıstanın paytaxtı) yeni inzibati və iş mərkəzində piyada zonası olan bina.

Bulvar inkişaf etdikdən sonra şəhərin və ölkənin əsas görməli yerlərindən birinə çevrildi. Ətrafında yarımçıq qalmış bir neçə layihə inşa olunur .

Bulvar, şəhərin yeni hissəsinin baş planı kimi, memar Kisyo Kurokava tərəfindən dizayn edilmişdir. Bulvar böyük bir hissədə üç səviyyəli bir quruluşdur. Aşağı səviyyədə 400 avtomobil üçün bir dayanacaq var. Orta ikinci səviyyədə mağazalar, xidmət və iaşə mərkəzləri, salonlar, ofislər və digər ictimai təşkilatlar var. Üst səviyyə, xiyabanlar, çiçək yataqları, çəmənliklər, ağaclar, skamyalar, fəvvarələr və kiçik memarlıq formaları ilə uyğun bir piyada zonası var. Altı yerdə ("yaşıl ev" zonaları), yuxarı səviyyə konusvari atriumlar təbii işıqlandırmanın yüngül "quyularını" əmələ gətirir, onların ətrafında səthlərarası pilləkənlər və konservatoriyalar düzülmüşdür. Bir sıra yerlərdə, ikinci səviyyədən örtülü qalereyalar və keçidlər ətrafdakı binalara aparır.

Həm Nurjol Bulvarı, həm də şəhər planı məşhur memar Kişo Kurokava tərəfindən dizayn edilmişdir. Bulvar Prezident Ak Ordanın iqamətgahından Xan Şatır Əyləncə Mərkəzinin (Xan Şatır) çadırına qədər uzanır.

Bulvar boyunca məşhur rus və xarici memarlar tərəfindən dizayn edilmiş bir sıra bina, o cümlədən şəhərin ən tanınmış binası — Bayterek vardır.

Bulvar boyunca, şəhərin simvolu — Baiterek də daxil olmaqla, məşhur yerli və xarici memarların layihələrinə uyğun olaraq tikilmiş bir sıra gözəl memarlıq obyektləri var. Bulvarın yaxınlığında dövlət qurumlarının binaları, o cümlədən: Qazaxıstan Respublikası Hökuməti, Qazaxıstan Respublikası Senatı, Qazaxıstan Respublikası Məclisi, Qazaxıstan Respublikası Ali Məhkəməsi, Nazirlər Evi, Qazaxıstan Respublikası Müdafiə Nazirliyi, Qazaxıstan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi, Qazaxıstan Respublikası Nəqliyyat və Kommunikasiya Nazirliyi, KazMunayGaz NC SC, "Qazaxıstan temir yolu" SC, Qazaxıstan Respublikası Dövlət Arxivləri Qazaxıstan Respublikası, Qazaxıstan Respublikası Milli Kitabxanası, habelə yaşayış kompleksləri, ofis binaları, "Keruen" ticarət və əyləncə mərkəzi.

## Şəkillər

Central Downtown Astana 1.jpg|
Central Downtown Astana 4.jpg|Xan-Şatır tərəfə olan mənzərə


## İstinadlar
Qazaxıstanın ÜDM-i

**Qazaxıstanın Ümumi daxili məhsulu** (ÜDM)  — Qazaxıstan Respublikası ərazisində iqtisadiyyatın bütün sahələrində il ərzində istehsal olunan bütün son mal və xidmətlərin (yəni birbaşa istehlak üçün nəzərdə tutulmuş) bazar dəyərini əks etdirən makroiqtisadi göstərici.

## Qazaxıstanın ÜDM-nun dinamikası


2020-ci il üçün Qazaxıstan 163,23 milyard dollar həcmi ilə ÜDM-ə görə dünyada 54-cü yerdədir.

## Adambaşına düşən ÜDM
Qazaxıstanda 2020-ci ildə adambaşına düşən ÜDM-in həcmi adambaşına 8800 dollara bərabərdir (dünyada 77-ci yer).

## ÜDM-in hesablanmasından kənarlaşdırma
Bütün qeyri-istehsal əməliyyatları ÜDM hesablanmasından xaric edilmişdir:

maliyyə əməliyyatları:
sosial sığorta ödəmələri, işsizlik müavinətləri, təqaüdlər və hökumətin = fərdi ailələrə verdiyi ödənişlər daxil olmaqla dövlət köçürmə ödənişləri;
maddi yardımlar, tələbə təqaüdləri, varlı qohumların birdəfəlik 

- hədiyyələri daxil olmaqla xüsusi transfer ödənişləri istehsal ilə əlaqəli deyil, sadəcə bir şəxsdən digərinə pul köçürməsini təmsil edir;

- səhmlərin və istiqrazların alqı-satqısı üzrə bütün əməliyyatlar da daxil olmaqla qiymətli kağızlarla əməliyyatlar.
dəyəri əvvəlki dövrlərdə hesablanmaya daxil edilmiş istifadə olunmuş malların satışı.

Qazaxıstanın ÜDM-i BMT-nin milli hesablar sistemindəki gəlirə görə xarakterizə edir (2008-ci il versiyası). Əməliyyat fərqi, müəssisədən borc aldığı və ya icarəyə götürdüyü maliyyə və ya maddi istehsal olunmamış aktivlər üzrə faizlər, annuitet və ya oxşar ödənişlər ödənilmədən əvvəl və maliyyə və ya maddi istehsal olunmamış aktivlər üzrə alınan faiz və icarə haqqından əvvəl istehsaldan əldə edilən artığı və ya kəsiri ölçür. Müəssisə sahibidir (ev təsərrüfatına aid olmayan müəssisələr üçün buna “qarışıq gəlir” deyilir).

## Həmçinin bax
Qazaxıstan iqtisadiyyatı

## İstinadlar
Zührə Bayramqulova

**Zührə Bayramqulova** (kiril: **Зухра Абдурахмановна Байрамкулова**, ) — Qaraçay-Çərkəz Respublikasından bir cütçü və siyasətçi idi.

## Tərcümeyi-hal
Bayramqulova 30 avqust 1940-cı ildə Stavropol diyarının Kislovodsk şəhərində anadan olub. 1956-1963-cü illərdə müxtəlif işlərdə, o cümlədən pambıq fabrikində, inşaat sahəsində və təsərrüfat işçisi kimi çalışmışdır. 1960-cı ildə Kommunist Partiyasına qatıldı. 

## Karyera
1963-cü ildə Maloqaraçayevsk rayonundakı Uçkekenski Sovxozunda süd istehsalı ilə yaxından məşğul oldu. Uçkekenski təsərrüfatında rəhbərlik etdiyi inkişaflar nəticəsində Bayramkulova Lenin Ordeni, "Çəkic & Oraq" medalı və Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Bu irəliləyişlər arasında kənd təsərrüfatı istehsalı və dövlətə kənd təsərrüfatı məhsullarının satılması üçün beş illik planın icrası da var idi. Kənd təsərrüfatı yarışlarında bölgəni və əyaləti təmsil etdi. Otuz il fermada çalışdı və 1990-cı illərdə təqaüdə çıxdı. 

1976-cı ildə KPSS- nin 26-cı qurultayında nümayəndə olmuşdur. 1978-1984-cü illərdə SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. 1990-cı ildən Qaraçay-Çərkəzin mənafeyini müdafiə edəndə Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin üzvü idi.  2011-ci ildin 18 aprelində keçirilmiş “İş həyatın təməlidir” Ümumrusiya Konqresində iştirak etmək üçün hər ikisi Sosialist Əməyi Qəhrəmanı olan Patiy Şidakova və Datka Kişaev ilə Sankt-Peterburqa getdi. 

Bayramkulova 10 aprel 2013-cü ildə vəfat etdi. Onun dəfn mərasimində iman liderləri ilə yanaşı, Qafqaz respublikalarının hər yerindən nümayəndələr iştirak etdi. 

## Miras
2017-ci ildə Bayramqulovanın 85-ci ildönümündə Qaraçay-Çərkəzin siyasi lideri Rəşid Temrezov Bayramqulovanın xatirəsini yad etdi. Uçkeken kəndindəki bir küçəyə onun adı verildi. 

## İstinadlar
Dapanci

**Dapanci** () və ya **çon təxsə toxu korumisi** () — buxarda bişirilmiş toyuq növü. Çinin Sincan-Uyğur Muxtar Rayonuna aid məşhur bir yeməkdir.

## Etimologiya
Dapanci Çin dilində "böyük boşqab toyuğu" deməkdir. Yeməyin uyğur dilində olan adındakı çon () "böyük", təhsə () "süfrə", toxu () "toyuq", korumisi () isə "qızardılmış" deməkdir.

## Tarix
Yemək 1990-cı illərin ortalarında Çinin Sincan bölgəsində populyarlıq qazanmışdır. İddia edilir ki, yemək ilk dəfə Sıçuan bölgəsindən olan, çili bibərini toyuq və kartofla qarışdıran bir miqrant tərəfindən Şimali Sincanın Şavan şəhərində hazırlanmışdır. Yeməyin mənşəyinin Şavan olduğu düşünülsə də, başqa iddialar da mövcuddur. Bunlar arasında yeməyin Urumçi şəhərinə yaxın olan Çayvopu gölü yaxınlıqlarında bir xunanlı tərəfindən hazırlanması iddiası da var. Bəzilərinə görə, yemək ilk vaxtlarda bir neçə kiçik boşqabda verilirdi, lakin sonradan böyük bir boşqabdan istifadə olunmuşdur ki, yeməyin uyğur dilindəki adı buradan gəlir. Yemək Sincan yolları boyunca restorançılar tərəfindən yük maşını sürücüləri üçün hazırlanırdı. Dapanci tez bir zamanda bölgədə populyarlaşmış, daha sonra isə Çinin qalan hissəsinə yayılmışdır.

## Tərkibi və hazırlanması
Dapancinin içində olan əsas məmulatlar soğan, sarımsaq, zəncəfil, çili bibəri, üyüdülmüş cirə, Illicium verum, üyüdülmüş Sıçuan bibəri, xörək yağı, həmçinin istəkdən asılı olaraq soya sousu və pivə ilə bişirilmiş toyuq, bolqar bibəri və kartofdur.

Adətən sümüksüz olan toyuq hissələrə bölünür, ədviyyatlar və qaba doğranmış tərəvəzlərlə qovurulur və bulyonda qaynadılır. Yemək adətən lağman əriştəsi ilə verilir.

Yeməyin digər variantları Sincanda populyar olan nan çörəyi ilə verilə bilər.

## İstinadlar
Mediana (statistika)

**Mediana** ( "orta") — ədədlər toplusu — bu çoxluğun ortasında olan ədədi, artma sırası ilə çeşidlənsə, yəni elə bir ədədi ki, dəstdəki elementlərin yarısı ondan az, digər yarısı isə çox deyil. Başqa bir ekvivalent tərif [1]: ədədlər çoxluğunun orta ölçüsü, çoxluqdan bütün nömrələrə qədər olan məsafələrin (və ya daha dəqiq desək, modulların) cəmidir. Bu tərif təbii olaraq çoxölçülü məlumat dəstlərini ümumiləşdirir və 1-median adlanır .

Məsələn, {11, 9, 3, 5, 5} çoxluğunun medianı 5 rəqəmidir, çünki sifarişdən sonra bu çoxluğun ortasında dayanır: {3, 5, 5, 9, 11}. Nümunədə cüt sayda element varsa, orta təkrarolunmaz olaraq təyin edilə bilməz: ədədi məlumatlar üçün ən çox iki qonşu dəyərin yarım cəmindən istifadə olunur (yəni çoxluğun medyanı { 1, 3, 5, 7} 4-ə bərabər götürülür çünki, 3 və 5 rəqəmlərin ədədi ortası tapılır. Ətraflı məlumat üçün aşağıya baxın. Riyazi statistikada, orta bir nümunənin və ya bir sıra birinin xüsusiyyətlərindən biri kimi istifadə edilə bilər.

Təsadüfi dəyişənin medianı da müəyyən edilir: bu halda paylanmanı yarıya endirən rəqəm kimi təyin olunur. Kobud şəkildə desək, təsadüfi bir dəyişənin medyanı elə bir ədədi ki, təsadüfi dəyişənin dəyərini onun sağına almaq ehtimalı, dəyəri sola götürmə ehtimalına bərabərdir (və hər ikisi də 1/2-yə bərabərdir) — daha dəqiq bir tərif aşağıda verilmişdir.

Medianın nümunənin və ya paylanmanın 50-ci faiz, 0,5 kvantil və ya ikinci dörddəbir olduğunu demək olar.

## İstinadlar
Qazaxıstanın əmək ehtiyatları

**Qazaxıstanın əmək ehtiyatları** —  Qazaxıstan Respublikasında iqtisadi cəhətdən aktiv əhali sayındadır (Qazaxıstan Respublikası Milli İqtisadiyyat Nazirliyinin Statistika Komitəsi 2016-cı ildən bəri "işçi qüvvəsi" terminindən istifadə edir). 2017-ci ilin iyul ayı etibarilə Qazaxıstanda iqtisadi cəhətdən fəal əhali 9.032.075 nəfərdi (ümumi əhalinin təqribən 49% -i), bunlardan 8.515.900 nəfəri ("özünəməxsus işləyənlər" də daxil olmaqla) məşğul, 437.000 nəfəri isə işsizdir.

## İşsizlik

İyul 2017-ci il tarixinə rəsmi işsizlik nisbəti 4.9% -dir. 

Çoxsaylı mütəxəssislər həqiqi işsizlik nisbətlərinin çox aşağı olduğunu iddia edirlər. Müstəqil iqtisadçı Rəhim Oşakbayevin hesablamalarına görə Qazaxıstanda həqiqi işsizlik 15% -ə çatır . Eyni göstəricilər "Strateji" ictimai fondunun sosioloqu Serik Beisembayev tərəfindən verilir; tədqiqatçıya görə, qeyri-rəsmi işləyənlərin üst və alt təbəqələri var. Birincilər şüurlu şəkildə qeyri-rəsmi bazarı seçirlər, əhalinin sosial cəhətdən həssas qruplarına aid deyillər və potensial olaraq qanuni əsaslarla işlədiklərindən daha yüksək əmək haqqı alırlar. Qeyri-rəsmi işləyənlərin aşağı təbəqəsi son dərəcə həssasdır; ixtisas çatışmazlığı və ya digər səbəblərdən qanuni əsaslarla iş tapa bilmirlər. Qeyri-rəsmi sektorda ümumiyyətlə az maaşlı işlərlə qarşılaşırlar. Təhsilin aşağı keyfiyyəti problemi var, gənclər arasında aparılan sorğular zamanı insanların iki ali təhsilli olduqları, amma diplom alaraq öz ixtisası üzrə işə düzələ bilmədikləri üçün taksi sürücüsü kimi işlədikləri hallar olmuşdur.

SSRİ-nin dağılmasından sonra Qazaxıstanda bazar iqtisadiyyatına keçid proqramları monetarist iqtisadi siyasət modellərinə əsaslanırdı. İşsizliyin ümumi səviyyəsini təsir edən amillərə iqtisadiyyatda struktur dəyişiklikləri, yeni iqtisadi formaların inkişafı, əməyin könüllülük prinsipinin tətbiqi ilə özəlləşdirmə, habelə əməyin cəlb olunmasını ləngidən amillər istehsal və xidmətlərdə daxildir. Ən çətin məşğulluq vəziyyəti daxili bazara yönəlmiş ağır sənayedə, hasilat sənayesində inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
Qırğızıstanın dövlət rəmzləri

**Qırğızıstanın dövlət rəmzləri** — Qırğızıstan bayrağı, gerbi və himninə verilən ad. Dövlət rəmzləri Qırğızıstan Respublikası Konstitusiyasının 1-ci fəslinin ("Konstitusiya Sisteminin Əsasları") 14-cü maddəsində təsbit edilmişdir.

## Bayraq

Qırğızıstan bayrağı 3:5 nisbətdə olan düzbucaqlı qırmızı bir paneldən ibarətdir. Bayrağın ortasında bir günəş və ondan çıxan qırx qızıl rəngli şüalar təsvir edilmişdir. Günəşin içərisində Qırğızıstandakı alaçıqlarda istifadə edilən şanıraq təsvir edilmişdir.

## Gerb

Qırğızıstan gerbinin aşağı hissəsində mavi dairə, ön planda ağ şahin, mavi göl, yuxarı hissəsində təpəsi ağ, yamacları isə mavi rəngdə verilmiş Qırğız ala dağları, o cümlədən günəş və ondan saçılan qızıl rəngli şüalar təsvir olunmuşdur. Gerbin yuxarı hissəsində ağ rəngdə "Qırğız", aşağında isə "Respublikası" yazılmışdır. Gerbin yan tərəflərində pambıq sapları və qızıl rəngdə buğda sünbülləri var.

## Himn

## İstinadlar
Bişkek gerbi

**Bişkek şəhərinin gerbi** () — Qırğızıstan Respublikasının paytaxtı Bişkek şəhərinin rəsmi simvolu. Şəhərin tarixi əhəmiyyətini və inkişafını əks etdirən gerb 1994-cü ildə təsdiq edilmişdir.

## Təsviri
Bişkek şəhərinin gerbində bir qalanın düzbucaqlı bir silueti təsvir olunmuşdur. Qalanın altında dağları təsvir edən xəttlər var, onların altında isə "Bişkek" yazısı böyük hərflərlə yazılmışdır. Qalanın divarında içərisində ağ rəngdə qar bəbiri təsvir olunan olan bir kvadrat mövcuddur.

## Tarixi
### Pişpek gerbi
Pişpek (Bişkekin keçmiş adı) şəhərinin gerbi 19 mart 1908-ci il tarixində Rusiya çarı tərəfindən təsdiqlənmişdir.

Gerbin əsas hissəsi ətrafında Aleksandr lenti ilə bağlanmış iki buğda olan göy rəngli Fransa qalxanından ibarətdir. Qalxan üç dişli qüllə şəklində bir taclandırılır. Bu, ümmumiyyətlə, Rusiya imperiyası tərkibindəki mahal qəsəbələrini təmsil edirdi. Qalxanın yuxarı sağ küncündə Pişpek mahalının mənsub olduğu Semireçensk quberniyasının gerbi yerləşdirilmişdir. Gerbin ortasında üç gavahın, yuxarı və alt hissələrində isə qızıl arılar təsvir edilmişdir. Bunlar müvafiq olaraq əkinçilik və çalışqanlığın simvollarıdır.

### Frunze gerbi
Frunze şəhərinin gerbi 22 sentyabr 1978-ci il tarixində Şəhər Xalq Deputatları Şurası tərəfindən təsdiq edilmişdir.

"Frunzeqorproyekt" işçiləri Q. Mulyavin və A. Soqonov tərəfindən tərtib edilən gerbin rəsmləri şəhərin 100 illiyi münasibətilə keçirilmiş açıq müsabiqədə qalib gəlmişdir. Gerb 1978–1994-cü illərdə istifadədə olmuşdur.

Gerbin mərkəzində qırğız xalq mədəniyyətinin zənginliyini simvollaşdıran yuvarlaq bir ornament təsvir olunmuşdur. Bu dairə şəhərdəki yaşıllığının əhəmiyyətini əks etdirən yarpaqlar ilə əhatə olunmuşdur. Şəhərin sənaye inkişafının simvolu olan dişlilərdən yarpaqlar qalxır. Ornamentin üstündə şəhərin köhnə adını xatırladan bir çubuq təsviri var. Gerbin yuxarısında ağ rəngli dağ zirvələri təsvir edilmiş, onun üzərində isə böyük hərflərlə "Frunze" yazısı mövcuddur.

### Bişkek gerbi
1991-ci ildə Frunze şəhərinin adı Bişkek olaraq dəyişdirilmiş, "Frunze" yazısı "Bişkek" yazısı ilə əvəz edilmişdir.

Bişkek şəhərinin müasir gerbinin yaradılması təşəbbüsü şəhərin keçmiş meri Feliks Kulova məxsusdur. Qrafik rəssam M. Həsənəliyev və fəlsəfə elmləri namizədi S. İptarovun təqdim etdiyi versiya seçilmişdir.

Bişkek şəhəri bir qala olaraq yarandığından müasir gerbdə qala təsvir olunmuşdur ki, bu da inzibati səlahiyyətin gücünü simvollaşdırır. Təsvir edilən ağ rəngli qar bəbiri cəsarət, iradə, dözümlülük rəmzidir və qırğız xalqının qədim totemlərindən biridir. Ağ bəbirin təsvir olunduğu dairə və kvadrat qədim qırğız fəlsəfəsinə görə zamanın (dairə) və məkanın (kvadrat) birliyini bildirir. Bundan əlavə, kvadratın hər bir bucağı dörd dəyəri – insan, mədəniyyət, ekologiya və iqtisadiyyatı simvolizə edir.

## İstifadəsi
Bişkek meriyasının rəsmi saytında da daxil olmaqla bəzi mənbələrdə Bişkek şəhərinin gerbi səhvən dəyişdirilmiş rənglərdə verilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qırğızıstan gerbi

**Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbi** () — Qırğızıstan Respublikasının dövlət rəmzi. 14 yanvar 1994-cü ildə Qırğızıstan parlamenti tərəfindən təsdiq edilmişdir.

## Təsviri
Qırğızıstan gerbinin aşağı hissəsində mavi dairə, ön planda ağ şahin, mavi göl, yuxarı hissəsində təpəsi ağ, yamacları isə mavi rəngdə verilmiş Qırğız ala dağları, o cümlədən günəş və ondan saçılan qızıl rəngli şüalar təsvir olunmuşdur. Gerbin yuxarı hissəsində ağ rəngdə "Qırğız", aşağında isə "Respublikası" yazılmışdır. Gerbin yan tərəflərində pambıq sapları və qızıl rəngdə buğda sünbülləri var.

## Semantik təsviri
Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin mərkəzi qırğız xalqının zehniyyətinin, təbiətinin, mədəniyyətinin və təsərrüfatının xüsusiyyətlərini şərti simvol dilində ifadə edən bir dairədən ibarətdir.

Gerbin ön planında, mavi dairənin alt hissəsində, geniş qanadlı bir ağ şahin şəkli mövcuddur. Düşüncələrin saflığı və nəcibliyinin rəmzi olan "Ağ Şumkar" quşu qırğız əfsanələrində və xalq dastanlarında oxunur. Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbindəki bu quşun təsviri qırğız xalqının həyat tərzi, ənənəvi mədəniyyətini təmsil edir və İssık-Kuldan Qırğız ala dağlarının qarlı zirvələrinə qədər uzanan Qırğızıstan torpağının qorunmasını simvollaşdırır. Dairənin içərisində, Qırğızıstan Respublikasının Dövlət gerbinin yuxarı hissəsindəki dağların arxasında, doğan günəş və onun şüaları təsvir edilmişdir.

## Müəlliflər
Rəsmi olaraq Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin müəllifləri Aseyin Abdrayev və Sadırbek Dubanayevdir. Buna baxmayaraq, Abdrayev gerbin tək müəllifi olduğunu və Dubanayevin yalnız orijinal gerbi korladığını iddia etmişdir.

## Texniki spesifikasiyalar
Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin yenidən istifadə edilən surəti ölçüsündən asılı olmayaraq, Qırğızıstan Respublikası Prezidentinin iqamətgahında saxlanılan Qırğızıstan Respublikası dövlət gerbinin standartının rəngli və ya ağ-qara təsvirinə tam uyğun olmalıdır. Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin rəngləri Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin texniki göstəricilərində göstərilən rənglərə uyğun olmalıdır.

## Qalereya

Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|31 avqust 1991-ci ildən 3 yanvar 1994-cü ilə qədər Sovet İttifaqı və müstəqil Qırğızıstan Respublikası dövründə istifadə edilən Qırğızıstan gerbi.
Emblem of Kyrgyzstan (1994-2016).svg|Orijinal versiya 1994-cü ildən 2016-cı ilədək dəyişdirilənə qədər istifadə edilmişdir.
Kyrgyzstan Border Service.svg|Qırğızıstan Dövlət Sərhəd Mühafizə Xidmətinin gerbi.


## İstinadlar
Qazaxıstanın iqtisadi rayonlaşdırılması

350 px|thumb|right|

**Qazaxıstanın iqtisadi rayonlaşdırılması** — Qazaxıstanın iqtisadi və coğrafi bölgələrə ərazi bölgüsü. Hazırda Qazaxıstanda beş iqtisadi və coğrafi bölgə şərti olaraq seçilir.

Qazaxıstan Mərkəzi Asiyanın ən zəngin ölkəsidir. Bu ölkənin ərazisi Volqaboyundan Altay qədər, Qərbi Sibir ovalığından Tyan-Şana qədər uzanır. Ölkənin relyefi əsasən düzənlikdir. Qərbdə Karagiye çökəkliyi ilə birlikdə Xəzəryanı ovalıq. Mərkəz hissəsində Tuqay yaylası tutur. Cənubda isə qızılqum səhrası ilə turan ovalığı çıxır. Şərqdə Altay, Tarbaqatay dağları var. Şimalda isə Sibir düzənliyi var.

Qazaxıstanda Şımkənd (əvvəllər Çimkənd) şəhərinin torpağında ən təhlükəli inqrediyentlərdən biri sayılan qurğuşunun miqdarı YVK-nı 340 dəfə; Qırğızıstanın torpağında civənin miqdarı YVK-dan 100 dəfə artıq olmuşdur.

Qazaxıstanın çox zəngin neft resursları var. Qazaxıstan 4 milyard ton neft və 2000 kub metr qaz ehtiyatlarına malikdir. Hesablamalara görə Qazaxıstan 2015-ə qədər həe gün 3 million barel neft çıxarda bilər. Bu da Qazaxıstanı dünyanın ilk 10 neft istehsalçısı ölkəsindən biri edir. Burada neft əsasən Yeralıyev və Aktaudan çıxarılır. Qazaxıstanda çox zəngin daş kömür yataqları var. (Karaqanda, Ekibastus) Qazaxıstan xrom istehsalına görə Cənubi Afrika və Zimbabvedən sonra 3-cü yerdədir. 

Xrom əsasən Qazaxıstanın şimal regionu Aqtobe və Xromatuda cəmləşib. Xrom istehsalı əsasən Qərbin investisiyası və maraqlarına görə işləyir. Qazaxıstanda böyük mis ehtiyatları var. Bu ehtiyatlar əsasən Artemonskoye, Zaman-Aybat, Aktogay, Saryoba rayonlarında yayılıb. Mis istehsalında “kazakhmys” şirkətinin böyük rolu var. Burada ildə təxmini 28000 ton mis və 98000 ton sink çıxarılır. Bunla yanaşı Qazaxıstanda böyük miqdarda qurğuşun çıxarılır.(Leninoqorsk, Kamenogorsk) Qazaxıstan Uran istehsalına görə dünyada 4-cü yerdədir. Qazaxıstanın Kazatomprom şirkəti dünyanın ən böyük 5 uran şirkətindən biridir.

## İqtisadi rayonların siyahısı

## İstinadlar
Arif V 216

**Arif V 216** — rejissoru Kıvanç Baruönü və ssenaristi Cem Yılmaz olan türk komediya filmi.
Baş rollarda Cem Yılmaz, Ozan Güvən, Səda Bakan, Zəfər Algöz və Özqan Uğur yer alır.

## Mövzusu
G.O.R.A.-dan Dünyaya qayıdan Arif sakit həyat sürməkdədir. Robot 216 gözlənilmədən Dünyaya gəlir və Arifə bir insan kimi sevmək istədiyini deyir. Məhəllə sakinləri yadplanetli istəmədiklərindən mitinq təşkil etdikləri sırada Arif və 216 səhvən zaman maşını ilə 1969 ilinə gedirlər.

## Aktyorlar və rollar
* Cem Yılmaz — Arif İşıq, Erşan Kuneri
* Ozan Güvən — 216, Barış Manço
* Səda Bakan — 232, doktor Alev, Pembe Şəkər
* Zəfər Algöz — Besim Toker
* Özkan Uğur — Karavel
* Özge Özberk — Ceku
* Kərəm Alışık — Ömər
* Ediz Hun — özü
* Fərəh Zeynəb Abdullah — Ajda Pekkan
* Mustafa Sandal — Mıstık
* Mərd Fırat — Sadri Alışık
* Can Yılmaz — Eryetiş
* Çağlar Çorumlu — Zəki Mürən
* Ahu Yağtu — Pərvin Toke
* Maria Anastasiyeva — Filiz Akın
* Murad Arkın — Cüneyt Arkın
* Şükrü Özyıldız — Ayhan İşıq
* Beyti Engin — Robot Dönərçi

## İstinadlar
İndoneziya–Qazaxıstan münasibətləri

**Qazaxıstan–İndoneziya münasibətləri** — İndoneziya ilə Qazaxıstan arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Əsasən müsəlman əhalisinin yaşadığı, təbii ehtiyatların bolluğu, ahəngdar müxtəliflik, insan hüquqları və demokratiyaya sadiqlik təmin edilən ölkələrdir.  Ölkələr kənd təsərrüfatı, sənaye, əczaçılıq, neft, nəqliyyat infrastrukturu və maşınqayırma kimi iqtisadiyyatın bir sıra sahələrində əməkdaşlığı genişləndirməyi qəbul etmişlər. Onlar BMT və İƏT-nın üzvləridir.

## Tarix
İndoneziya 16 dekabr 1991-ci ildə Qazaxıstanın müstəqilliyini tanıyır. 2 iyun 1993-cü ildə ölkələr rəsmi olaraq diplomatik əlaqələr qurur. 29 dekabr 2010-cu ildə İndoneziya Astanada və 13 aprel 2012-ci ildə Qazaxıstanın Cakartadakı səfirliyi açılır.

## Yüksək səviyyəli səfərlər
1995-ci ilin aprelində İndoneziya Prezidenti Suxarto Almatıya dövlət səfəri edir və üç aydan bir az çox sonra Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayev tərəfindən Cakartaya cavab səfəri edilir. 12-14 aprel 2012-ci il tarixlərində Prezident Nursultan Nazarbayev Cakartaya dövlət səfəri edir. İndoneziya Prezidenti Susilo Bambanq Yudhoyono 2 sentyabr 2013-cü ildə Astanaya səfər edir.

## Ticarət və investisiya
İndoneziyanın Ticarət Nazirliyinin məlumatlarına görə, 2012-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 2011-ci ildəki 33.153 milyon dollarla müqayisədə 90.5% artaraq 63.156 milyon dollara çatıb. 2012-ci ildə ticarət balansı İndoneziya ilə müqayisədə 46 milyon ABŞ dolları çox profisit göstərən Qazaxıstanın lehinə olur. Ölkələr xüsusilə buğda, pambıq və kauçuk sənayesində, həmçinin neft hasilatı və kəşfiyyatı sahələrində investisiya və ticarəti stimullaşdırmağı planlaşdırırlar. Bunlardan biri Qazaxıstanda 100 milyon ABŞ dolları dəyərində investisiya dəyəri olan təkər istehsalı üçün birgə bir müəssisədir. İndoneziya Qazaxıstanda hazır əriştə fabrikinin inşasını da planlaşdırır. İndoneziya bu məhsulun dünyanın ən böyük istehsalçılarından və istehlakçılarından biridir. Qazaxıstan bölgədəki ən böyük buğda istehsalçılarından biridir ki, bu da məhsul istehsalına imkan verəcəkdir. Proses daha ucuz və daha praktikdir. Bu İndoneziyanın hazır əriştə markasının Orta Asiya, Rusiya və hətta Avropa bazarlarına çıxması üçün bir fürsətdir. İndoneziyanın hazır əriştə markası Indomie əvvəllər də Nigeriyada bazara girmişdir.

## Diplomatik nümayəndəliklər
İndoneziyanın Astanada səfirliyi var.

Qazaxıstan Cakartada səfirliyini mövcuddur.

### Qazaxıstanın İndoneziyadakı səfirləri
* Beybut Atamkulov (2010-12)
* Asxat Orazbay (2012-01.2019)
* Daniyar Sarekenov (05.2019-h.h.)

### İndoneziyanın Qazaxıstandakı səfirləri
* Rahmat Pramono

## İstinadlar
Qazaxıstan–Monqolustan münasibətləri

**Qazaxıstan–Monqolustan münasibətləri** — Qazaxıstan və Monqolustan arasındakı ikitərəfli münasibətlər. 
## Tarix
Dövlətlər arasında diplomatik münasibətlər 22 yanvar 1992-ci ildə qurulmuşdur. 1992-ci ildə Monqolustan Qazaxıstanın Almatı şəhərində səfirliyini açır. 1997-ci ilin may ayında Ulan-Batorda Qazaxıstanın diplomatik nümayəndəliyi açılır. 1993-cü ilin oktyabrında Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin Monqolustana ilk dövlət səfəri baş tutur. 1998-ci ildə Monqolustan Prezidenti Natsaqiyn Baqabandi ilk dövlət səfərini Qazaxıstana edir. 2 dekabr 2006-cı ildə, Nursultan Nazarbayev Monqolustandakı diplomatik nümayəndəlik statusunun 2007-ci il yanvarın 1-də səfirlik səviyyəsinə qaldırılması barədə əmr verir. Diplomatik münasibətlərin qurulmasından bəri ölkələr 40-dan çox ikitərəfli müqavilə imzalamışdır.

2016-cı ilin iyul ayında Baş nazir Kərim Məsimovun başçılığı ilə Qazaxıstandan gələn hökumət nümayəndə heyəti Avro-Asiya Forumunun sammitində iştirak etmək üçün Monqolustana səfər edir. 14 iyul 2016-cı il tarixində Kərim Məsimov əhalisinin əksəriyyətinin etnik qazaxlardan ibarət olan (90 mindən çox insan) Bayan-Ölqiy vilayətini ziyarət edir. Qazaxıstan Respublikası hökuməti 10 iyul 2016-cı il tarixində baş verən daşqından zərər çəkmiş Bayan-Ölqiy sakinlərinə 200.000 ABŞ dolları məbləğində humanitar yardım edir. Səfər zamanı Baş nazir Kərim Məsimov Monqolustan Prezidenti Tsaxia Elbeqdorj və Baş nazir Carqaltulqın Erdenebat ilə də görüşür.
## Ticarət
2017-ci ildə ölkələr arasında ticarət 68,2 milyon ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da 2016-cı illə müqayisədə 5,5% azdır (72,1 milyon ABŞ dolları). Bu məbləğin Qazaxıstanın Monqolustana ixracatı 66.4 milyon ABŞ dolları, Monqolustan Qazaxıstana ixracatı isə 1.8 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Qazaxıstanın Monqolustana ixracatı: siqaretlər, sanitariya və gigiyenik məhsullar, yuyucu və təmizləyici məhsullar, buğda və ya buğda, çovdar unu, digər qida məhsulları və neft məhsulları. Monqolustanın Qazaxıstana ixracatı: heyvan və bitki mənşəli məhsullar, tekstil, ağac, sellüloz və kağız məhsulları.
## Qazaxıstanın Monqolustandakı səfirləri
 
## Monqolustanın Qazaxıstandakı səfirləri
Şaravin Qunqaadorj

Luvsan Battulqa
## İstinadlar
Qazaxıstan–Səudiyyə Ərəbistanı münasibətləri

**Qazaxıstan–Səudiyyə Ərəbistanı münasibətləri** — Qazaxıstan və Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 30 aprel 1994-cü ildə qurulmuşdur. Qazaxıstan səfirliyi 13 dekabr 1995-ci ildə Ər-Riyadda açılır və Qazaxıstan Respublikasının Konsulluğu Ciddədə 28 dekabr 2007-ci ildən fəaliyyət göstərir. Səudiyyə Ərəbistanı 30 dekabr 1991-ci ildə Qazaxıstanın müstəqilliyini tanıyan ilk ərəb və müsəlman ölkələrindən biri olur. İki ölkə arasında əməkdaşlığın əsasları 1994-cü ildə Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Nursultan Nazarbayevin Səudiyyə Ərəbistanı Krallığına rəsmi səfəri zamanı qoyulmuşdur. 
## Anlaşma və hüquqi çərçivə
Qazaxıstan-Səudiyyə qanunvericilik bazası fərqli xarakterli 17 sənədi (dövlətlərarası müqavilələr, hökumətlərarası və idarələrarası müqavilələr, protokollar və memorandumlar) əhatə edir.

## Ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq
2016-cı ildə iki ölkə arasındakı ticarət həcmi 44,3 milyon dollar (ixrac 39,3 milyon dollar, idxal 5 milyon dollar) təşkil edib. 2015-ci ildə ticarət dövriyyəsi 16,3 milyon ABŞ dolları (ixracat - 5,4 milyon ABŞ dolları, idxal - 10,9 milyon ABŞ dolları) təşkil etmişdir. 2014-cü ildə bu göstərici 13,4 milyon ABŞ dolları səviyyəsində idi (ixrac - 1,6 milyon ABŞ dolları, idxal - 11,8 milyon ABŞ dolları). 2005-2016-cı illərdə Qazaxıstan iqtisadiyyatına Səudiyyə Ərəbistanı investisiyalarının həcmi 90 milyon dollar təşkil etmişdir. Arpa, dəmir və ya ərinməmiş poladdan  yayılmış məhsullar və müxtəlif avadanlıqlar əsasən Qazaxıstandan Səudiyyə Ərəbistanına ixrac olunur. Səudiyyə Ərəbistanından Qazaxıstana motor və digər sənaye məqsədli yağlar, boyalar və laklar gətirilir.
## Mədəni və humanitar əməkdaşlıq
24-31 oktyabr 2009-cu il tarixlərində Səudiyyə Ərəbistanıda Qazaxıstanın Mədəniyyət Günləri keçirilmişdir. Buna bənzər bir tədbir Qazaxıstanda 1-5 iyun 2010-cu il tarixlərində keçirilir. Keçən dövrdə iki ölkənin universitetləri arasında akademik əlaqələr qurulur. Xüsusilə Qazaxıstanın ali təhsil müəssisələrinin rəhbərləri və nümayəndələri dəfələrlə Krallığa səfər etmiş, burada Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı universitetlərinin tədris planları və elmi-metodiki işləri ilə tanış olmuş, təhsil və elm sahəsində gələcək əməkdaşlığı qeyd etmişlər.
## Qazaxıstanın Səudiyyə Ərəbistanındakı səfirləri

## İstinadlar
Bolqarıstan–Qazaxıstan münasibətləri

**Qazaxıstan-Bolqarıstan münasibətləri** — Qazaxıstan və Bolqarıstan arasında iki tərəfli münasibətlər. İki tərəfli əlaqələr 5 iyun 1992-ci ildə qurulmuşdur. XX əsrin 90-cı illərinin əvvəllərinə qədər Qazaxıstan Sovet İttifaqının tərkibində bir respublika, Bolqarıstan isə xalq respublikası idi və Şərq blokunun bir hissəsini təşkil edirdi. Bu gün ölkələr  BMT, ATƏT, ÜTT kimi bir sıra beynəlxalq strukturlarda iştirak edirlər. Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.

## Tarix
Bolqarıstanın Qazaxıstandakı səfirliyi 1994-cü ilin yanvarında fəaliyyətə başlayır. Qazaxıstanın Bolqarıstandakı diplomatik nümayəndəliyi 2004-cü ilin dekabrında qurulmuşdur.

Bolqarıstan Respublikasının ilk Prezidenti Jelyu Jelev 1993-cü ilin iyul ayında Qazaxıstana rəsmi səfər edir. Nursultan Nazarbayevin Bolqarıstanın paytaxtına cavab səfəri 1999-cu ilin sentyabrında baş tutur. Bolqarıstanın ikinci Prezidenti Georgi Pırvanov 2003-cü ilin sentyabrında və 2010-cu ilin dekabrında Astanaya rəsmi səfərlər edir. İki dövlətin xarici işlər nazirlikləri arasında siyasi məsləhətləşmələr mütəmadi olaraq aparılır.

2009-cu ilin avqust ayından etibarən Qazaxıstan Respublikasının Bolqarıstan Respublikasındakı müvəqqəti işlər vəkili Temirtay İzbastindir. 2015-ci ilin mart ayında Vasil Petkov Qazaxıstanda Bolqarıstan Respublikasının müvəqqəti işlər vəkili təyin edilir.

## İqtisadi əməkdaşlıq
Bolqarıstan kapitalının iştirakı ilə 55-dən çox müəssisə Qazaxıstanda qeydiyyata alınmışdır. Qazaxıstan kapitallı 35 şirkət Bolqarıstanda qeydiyyatdan keçib. 2013-cü ildə Bolqarıstan ilə Qazaxıstan Respublikası arasında ticarət dövriyyəsi 163,5 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Bolqarıstanın Qazaxıstandakı səfirinin sözlərinə görə, 2014-cü ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 100 milyon avrodan çox olmuşdur.

## Qazaxıstandakı bolqarlar
Bolqarlar XX əsrdə müasir Qazaxıstan ərazisində yerləşməyə başladılar. Bəziləri İosif Stalinin dövründə oraya köçürülmüşdür. Bu gün burada dörd min bolqar yaşayır. Böyük bolqar diasporları Pavlodar, Aktöbe, Atıra vilayətlərindədir. Qazaxıstanda bolqarların milli ənənələrini və mədəniyyətini qorumaq və 1995-ci ildə Qazaxıstandakı dövlət mədəni tədbirlərində iştirak etmək üçün Bolqarıstan Mədəniyyət Mərkəzi qurulmuşdur.

## Qazaxıstanın Bolqarıstandakı səfirləri
* Timur Urazaev (2004-08)
* Serjan Abdıkərimov (2008-09)
* Temirtay İzbastin (2009-indiyə qədər)
## Bolqarıstanın Qazaxıstandakı səfirləri
* Stoyan Rizov
* Nikola Filçev
* Vasil petkov

## Həmçinin bax
* Bolqarıstan–Ermənistan münasibətləri

## İstinadlar
İspaniya–Qazaxıstan münasibətləri

**İspaniya-Qazaxıstan münasibətləri** — Qazaxıstan və İspaniya arasında iki tərəfli münasibətlər. Qazaxıstan və İspaniya Krallığı arasında diplomatik münasibətlər 11 fevral 1992-ci ildə qurulur. 1999-cu ilin yanvarında İspaniyada Qazaxıstan səfirliyi açılır. Elə həmin ilin iyun ayında İspaniyanın Qazaxıstandakı səfirliyi açılır.

2018-ci ilin aprelindən Konstantin Jiqalov Qazaxıstan Respublikasının İspaniyadakı səfiridir.

D. Karriedo 2018-ci ilin avqust ayından İspaniyanın Qazaxıstandakı səfiridir.

## Siyasi münasibətlər
İspaniya Qazaxıstanın Avropadakı əsas tərəfdaşlarından biridir. 1994-cü ildən bəri bir sıra səfərlər və yüksək səviyyəli görüşlər olmuşdur. Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Nursultan Nazarbayevin İspaniyaya son səfəri 2013-cü ilin fevralında baş tutmuşdur.

İspaniya Kralı VI Flipp 2017-ci ilin iyun ayında Astanada EXPO-2017 sərgisinin açılış mərasimində iştirak etdiyi müddətdə Qazaxıstanı ziyarət edir.

15-16 dekabr 2019-cu il tarixlərində Qazaxıstan Respublikasının Xarici İşlər Naziri M. Tleuberdi Asiya-Avropa Forumunun Xarici İşlər Nazirlərinin 14-cü Toplantısında iştirak etmək üçün Madridə səfər edir.

Parlamentlərarası əməkdaşlıq:

16-17 iyul 2017-ci il tarixdə İspaniya krallığı Senatı sədri A. Pastor Astanaya işgüzar səfər etmişdir.

23-24 sentyabr 2019-cu il tarixlərində İspaniya Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri A.Qutierres Avrasiya Parlamentləri sədrlərinin IV iclasında iştirak etmək üçün Astanaya səfər etmişdir.

## Müqavilə və hüquqi çərçivə
Qazaxıstan-İspaniya münasibətlərinin xüsusi statusunun təsdiqlənməsi 2 iyul 2009-cu il tarixli Strateji Tərəfdaşlıq Sazişi ilə baş vermişdir.
iki ölkə arasında imzalanalan müqavilə və sazişlər:

Qazaxıstan Respublikası ilə İspaniya Krallığı arasında investisiyaların təşviqi və qarşılıqlı qorunması haqqında Saziş, Qazaxıstan Respublikası ilə İspaniya Krallığı arasında iqtisadiyyat və sənaye sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş, Qazaxıstan Respublikası ilə İspaniya Krallığı arasında mədəniyyət, təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş, Qazaxıstan Respublikası Hökuməti ilə İspaniya Krallığı Hökuməti arasında ikiqat vergitutmanın qarşısının alınması və vergidən yayınmanın qarşısının alınması haqqında gəlir Konvensiyası, Qazaxıstan Respublikası ilə İspaniya Krallığı arasında Cinayət İşlərində Qarşılıqlı Hüquqi Yardım Konvensiyası.

## Ticarət
2015-ci ildə Qazaxıstan və İspaniya arasındakı ticarət dövriyyəsi 1,3 milyard Avro təşkil edir. Qazaxıstanın İspaniyaya əsas ixracatı bunlardır: yanacaq və sürtkü yağları, mis məhsulları, qeyri-üzvi kimyəvi məhsullar, polad məhsulları və elektrik avadanlığı. İspaniyanın Qazaxıstana ixrac etdiyi əsas məhsullar arasında nəqliyyat vasitələri, hava naviqasiya avadanlığı, inşaat avadanlığı, geyim və ayaqqabı yer alır. 

## Diplomatik nümayəndəliklər
* Qazaxıstanın Madriddə səfirliyi və Barselonada konsulluğu var
* İspaniyanın Astanada səfirliyi vardır

## İstinadlar
Qazaxıstan–Rumıniya münasibətləri

**Qazaxıstan–Rumıniya münasibətləri** — Rumıniya Respublikası ilə Qazaxıstan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
## Ümumi məlumat
Qazaxıstan Respublikası ilə Rumıniya arasında diplomatik əlaqələr 15 iyul 1992-ci ildə qurulmuşdur. 1993-cü ilin noyabrında Rumıniyanın Qazaxıstan Respublikasındakı səfirliyi açılmışdır. 2003-cü ilin sentyabrında Qazaxıstan Respublikasının Rumıniyadakı Diplomatik Nümayəndəliyi açılır. 2012-ci ilin mart ayında Diplomatik Nümayəndəliyin Qazaxıstan Respublikasının Rumıniyadakı səfirliyinə çevrilməsinə dair Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Fərmanı imzalanır.

## Siyasi münasibətlər
Qısa tarixi dövrdə iki dövlət ikitərəfli əməkdaşlığın bütün sahələrində, o cümlədən siyasi, ticari-iqtisadi, mədəni və humanitar sahələrdə, habelə çoxtərəfli qarşılıqlı fəaliyyət sahəsində ciddi irəliləyişlər əldə etdilər. Qazaxıstan və Rumıniya müntəzəm siyasi dialoqlar aparır. Hər iki ölkənin parlamentlərində Dostluq Qrupları fəaliyyət göstərir. İki ölkənin millət vəkillərinin illik görüşləri keçirilir. İki ölkənin xarici işlər nazirlikləri arasında hər il siyasi məsləhətləşmələr baş tutur.
## İqtisadi əməkdaşlıq
İki ölkə arasındakı əlverişli siyasi dialoq iqtisadi əməkdaşlığa müsbət təsir göstərir.
Qazaxıstan-Rumıniya ticari-iqtisadi əməkdaşlığının əsas istiqamətləri enerji, maşınqayırma, metallurgiya, nəqliyyat və logistika, eləcə də yüngül sənayedir. Rumıniyada 28, Qazaxıstanda isə 39 ortaq şirkətlər qeydiyyatdan keçmişdir.

Ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq problemlərinin həlli üçün ən vacib vasitələrdən biri də Ticarət, İqtisadi, Elmi və Texniki Əməkdaşlıq üzrə Qazaxıstan-Rumıniya Hökumətlərarası Komissiyasıdır. Hökumətlərarası Komissiyanın 14-cü iclası 4-5 oktyabr 2017-ci il tarixlərində Buxarestdə keçirilmişdir və iclasın Protokolu imzalanmışdır.

2016-cı ilin yanvar ayında Buxarestdə yenilənmiş Rumıniya-Qazaxıstan İkitərəfli Ticarət və Sənaye Palatasının təqdimatı və ilk iclası keçirilir.

## Mədəni və humanitar əməkdaşlıq
Qazaxıstanda Rumıniya milli-mədəni cəmiyyətləri uğurla fəaliyyət göstərir: "Böyük Stefan" (Almatı), "Daçiya" (Karaqanda) və "Bukovina" (Pavlodar). 2015-ci ildə Buxarestdə qazax dilində tədris edən bir məktəbəqədər təhsil müəssisəsi açılır və uğurla fəaliyyət göstərir.

Qazax kinosunun festivalları hər il keçirilir. 2016-cı ildə Rumıniya kinosunun ilk festivalı Karaqandada keçirilmişdir. 

2016-cı ilin sentyabrında Semipalatinsk nüvə poliqonunun bağlanmasının 25-ci ildönümü münasibətilə Rumıniya paytaxtında Qazaxıstanın nüvə əleyhinə təşəbbüslərinə həsr olunmuş konfrans keçirilir.

## İstinadlar
Kanada–Qazaxıstan münasibətləri

**Kanada–Qazaxıstan münasibətləri** — Kanada ilə Qazaxıstan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Ölkələr 1992-ci ildə bir-birləri ilə diplomatik əlaqələr qurmuşlar. Kanadanın Astanada səfirliyi var. Qazaxıstanın Ottavada səfirliyi və Torontoda konsulluğu vardır.
Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, UNESCO, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı və Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.

## Tarix
1992-ci ildə ölkələr arasında diplomatik əlaqələr qurulduqdan sonra, Kanadada Almatıda səfirlik açır (daha sonra bu Nursultana köçürülür). Qazaxıstan da Ottavada səfirliyini açır. 31 mart 2009-cu ildə Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayev, Kanada Baş naziri Jan Kretien ilə görüşərək ölkələr arasındakı əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsini müzakirə edir. Danışıqlardan sonra Jan Kretien, ölkələrin yeni iqtisadi imkanlardan istifadə etməli olduqlarını və yeni layihələrin vaxtının gəldiyini söyləyir. 2009-cu ilin aprelində Qazaxıstan Baş naziri Kərim Məsimov Kanadalı senator Konsilio Di Nino ilə görüşür. Tərəflər Qazaxıstan-Kanada münasibətlərinin daha da inkişaf etdirilməsini müzakirə edir. 13 noyabr 2013-cü il tarixində Qazaxıstan Xarici İşlər Naziri Yerlan İdrisov və Kanada Xarici İşlər Naziri Jon Berd dinc nüvə enerjisi və bu sahədə yeni texnologiyalar haqqında yeni bir müqavilə imzalayır. Kənd təsərrüfatı sahəsini və ölkələr arasında viza rejimini də müzakirə edirlər.

## Ticarət
Kənd təsərrüfatı, kənd təsərrüfatı maşınları və mal-qaranın tədarükü ölkələr arasında əməkdaşlığın vacib bir sahəsidir. Kanadalı uran mədən şirkəti Cameco, Qazaxıstan iqtisadiyyatında ən böyük Kanadalı investordur. 2015-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 641 milyon dollar təşkil etmişdir. Kanadanın Qazaxıstana ixracatı (cəmi 117 milyon ABŞ dolları): aviasiya məhsulları, kənd təsərrüfatı maşınları və neft və qaz istehsalı üçün avadanlıqlar. Qazaxıstanın Kanadaya ixracatı (cəmi 524 milyon ABŞ dolları): xam neft.

## Qazaxıstanın Kanadadakı səfirləri
* Erlan Abildaev (2008-11)
* Konstantin Jiqalov (2012-27.04.2018)
* Akılbek Kamaldinov (27.04.2018-dən)

## Kanadanın Qazaxıstandakı səfirləri

## İstinadlar
Sincan Kənd Təsərrüfatı Universiteti

**Sincan Kənd Təsərrüfatı Universiteti** (; ) — Çinin Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsinin paytaxtı Ürümçidə bir ali təhsil müəssisəsi. Kənd təsərrüfatı kontekstində inşaatla əlaqəli kurslar və tədqiqatlar üzrə ixtisaslaşmışdır. Rektoru Xianq Pinqandır.

## Tarix
Universitet 1 avqust 1952-ci ildə Çin Xalq Azadlıq Ordusu generalı Vanq Cen tərəfindən Mao Tszedun və Cu Enlayinin himayəsində quruldu. Əvvəlcə, Sincan Kənd Təsərrüfatı Kolleci olaraq qurulan universitet Çin Xalq Azadlıq Ordusunun 2-ci Piyada Diviziyası Məktəbinin yerində inşa edilmişdir. 21 aprel 1995-ci ildə Sincan Kənd Təsərrüfatı Universiteti adlandırıldı.

Yarım əsr ərzində SKTU, həkim təhsili, magistr təhsili, beynəlxalq təhsil, ali peşə təhsili və davamlı təhsilin koordinasiyalı inkişafı ilə lisenziya təhsilini əsas götürən çox səviyyəli və intizamlı bir quruluşa çevrildi.

## Korpuslar
Sincan Kənd Təsərrüfatı Universitetinin şəhərciyi 1496 dönüm ərazini əhatə edir. Sakit, gözəl və yaşıllığı çox geniş olduğundan bir bağ universiteti kimi tanınır.

Bundan əlavə, Sanpinq və Cənubi Dağlıq adlı iki təcrübə təsərrüfatına malikdir. Birincisi 2.755.800 milyon kvadrat metr, ikincisi 4.600 kvadrat metrdən çoxdur.

## Tədqiqat
"On birinci beşillik plan" dan bəri məktəb 41 elmi və texnoloji nailiyyət mükafatı qazandı, bunlardan 1-i milli elmi və texnoloji tərəqqiyə görə ikinci, 6 nəfəri muxtar bölgənin elmi və texnoloji tərəqqisinə görə, 1-i ikinci, 14 nəfəri isə Muxtar bölgənin sosial elmləri üçün 14 üçüncü mükafat, 2 birinci və 3 üçüncü mükafat var.

## Şöbələr

* Aqrar Məktəbi
* Meşəçilik Məktəbi
* Ekologiya Elmləri Məktəbi
* Zoologiya Məktəbi
* Baytarlıq Məktəbi
* Yemək Elmləri və Əczaçılıq Məktəbi
* Mülki Mühəndislik Məktəbi
* Mexaniki Transportasiya Məktəbi
* Kompüter Texnologiyaları Mühəndisliyi Məktəbi
* Kimyəvi Mühəndislik Məktəbi
* Riyaziyyat Məktəbi
* İqtisadiyyat Məktəbi
* Menecment Məktəbi
* Çin Dili Məktəbi
* Xarici Dil Məktəbi
* Fəlsəfə, Siyasət və Nəzəriyyə üzrə Təhsil və Araşdırma Şöbəsi
* Bədən İdmanı Təhsil və Araşdırma Şöbəsi
* Beynəlxalq Təhsil Məktəbi
* Davamlı Təhsil Məktəbi
* Elm və Texnologiya Fakültəsi
* MPA Təhsil Mərkəzi 

## Fakültə
SKTU-da 800-dən çox müəllim və 20.000-dən çox tələbə var. 1986-cı ildən bu günə qədər 20 ölkədən təhsilini bitirən və SKTU-dan Çin dili, Uyğur dili, Qazax dili, heyvandarlıq və otlaq sahələri üzrə 800-dən çox uzun və qısamüddətli xarici tələbə vardır. SKTU-nun yerləşdiyi Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsi çox etnik bir ərazidir.

## Həmçinin bax

* Sincan Nəqliyyat, Peşə və Texniki Kolleci

## İstinadlar
Çuntsin Texnologiya və Biznes Universiteti

**Çuntsin Texnologiya və Biznes Universiteti** Çinin Çuntsin şəhərində Nanan bölgəsində yerləşən bir dövlət universitetidir. 2002-ci ildə sələfi Çuntsin Biznes Məktəbinin və Yuju Universitetinin birləşməsi ilə qurulmuşdur.

## Tarix
Universitet 1952-ci ildə Çuntsinin rəhbərliyi tərəfindən qurulan ilk dövlət universitetlərindən biri olaraq Elektromexanik Texnologiya İnstitutunun (重庆 机电 工艺 学校) adı ilə başladı. 1978-ci ildə Yuju Universiteti (渝州 大学) oldu.

2002-ci ildə Yuju Universiteti Çuntsin Biznes Kolleci ilə birləşərək adını Çuntsin Texnologiya və Biznes Universiteti olaraq dəyişdirmişdir.

Universitetin xüsusi rəngi mavi və ağ rənglərdir. Universitetin rəhbəri Cirui Yanqdır. Korpus 1.82 kvadrat kilometrdir. Universitetin akademik müəllimlərinin sayı 2100, şagirdlərinin sayı isə 30000-dir.

## Şöbələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Çuntsin Texnologiya və Biznes Universitetinin veb səhifəsi (Çincə)

* Universitetin veb saytı
Sincan Nəqliyyat, Peşə və Texniki Kolleci

**Sincan Nəqliyyat Peşə və Texniki Kolleci** Çinin Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsinin Urumçi şəhərində yerləşən ümumi bir kollecdir.

## Xronologiya

* 1953-cü ildə Dövlətə məxsus Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsi Nəqliyyat Şirkətinin sürücülük qrupu quruldu. Ünvan: Şimal-Qərb küçəsi.
* 1954-1956-cı illər arasında Dövlətə məxsus Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsi Nəqliyyat Şirkətinin sürücülük briqadası olaraq dəyişdirildi. Ünvan: Huanqxe Yolu, Urumçi və Santay Şəhəri, Cimsar.
* 1958-ci ilin payızında Dövlətə məxsus Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsi Nəqliyyat Şirkətinin işçi təlim qrupu oldu, Ünvan: Urumçi, Laomançenq.
* 1960-cı ildə Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsi Nəqliyyat Şöbəsi Sürücülük Məktəbi olaraq dəyişdirildi, Ünvan: Haçhulianq, Urumçi.
* 1961-ci ildə məktəb Yilinin Horqos şəhərinə köçdü.
* 1962-ci ildə ləğv edildi.
* 1964-cü ildə bərpa edildi və adı dəyişdirilərək Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsinin Nəqliyyat Şöbəsinin Nəqliyyat Bürosu, Sürücülük Briqadası, Sürücü Təlim Briqadası olaraq dəyişdirildi. Ünvan: Şisanhu, Miquan Qraflığı (indi Midun rayonunda).
* 1968-ci ildə fəaliyyətini dayandırdı.
* 1974-cü ilin oktyabr ayında bərpa edildi və adını Sincan Nəqliyyat Texniki Məktəbi olaraq dəyişdirdi, ünvan: Misan Miquan, Şisanhu (indi Midun rayonunda)
* 1980-1985-ci illərdə Sincan Nəqliyyat Texniki Məktəbi və Sincan Nəqliyyat Məktəbi quruldu, ünvan: Miquan əyaləti, Şisanhu.
* İyul 1985 - İyul 1997 arasında Sincan Nəqliyyat Texniki Məktəbi və Sincan Nəqliyyat Məktəbi Miquan əyalətinin Şisanhu şəhərində yerləşdi. Sincan Nəqliyyat Kadrları Məktəbi 1990-cı ildə, Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsinin Yeddinci Milli Peşə Bacarıqları Qiymətləndirmə İnstitutu 1995-ci ildə qurulmuşdur.
* 1997-ci ilin iyulundan 2002-ci ilin aprelinədək Sincan Nəqliyyat Məktəbi, Sincan Nəqliyyat Texniki Məktəbi və Sincan Nəqliyyat Kadr Məktəbi birləşdirildi, ünvan: Miquan şəhəri, Yuhao yolu.
* 2002-ci ilin aprelindən 2004-cü il oktyabrına qədər Sincan Nəqliyyat Məktəbi, Sincan Nəqliyyat Texniki Məktəbi, Sincan Nəqliyyat Kadrları Məktəbi və Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsi Nəqliyyat Bölməsi TV Texniki Orta Məktəbi birləşdirildi.Ünvan: Yuhaou Yolu.
* Oktyabr 2004-cü ildən bu günə qədər Sincan Nəqliyyat Peşə və Texniki Kollecidir.

## Tədris
Tədris şöbəsi: Yol və Körpü Mühəndisliyi Məktəbi, Avtomobil və Mexanika və Elektrik Mühəndisliyi Məktəbi və Nəqliyyat İdarəetmə Fakültəsi.

Əsas sahələr: yollar və körpülər, avtomobillərin istismarı, nəqliyyatın idarə edilməsi, logistika idarəetməsi və s.

## İş

## Şüar
"Öyrənməyi təşviq edin".

## Həmçinin bax
* Sincan Kənd Təsərrüfatı Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Çin Xalq Respublikasının Təhsil Nazirliyi
* Sincan Nəqliyyat Peşə və Texniki Kolleci