Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası

**Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası** və ya qısaca **ƏHD Partiyası**, həmçinin, 16 mart 2024-cü il tarixinədək **Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası** və ya qısaca **BAXCP** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən milliyətçi, sağ mərkəzçi siyasi partiya. Partiya Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının xələfi olduğunu iddia edir. Qurucusu və hazırkı sədri Qüdrət Həsənquliyevdir.

Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası qurulduğu gündən bəri bütün bələdiyyə və parlament seçkilərində iştirak etmişdir. Partiya Azərbaycan Milli Məclisinin II, III, IV, V və VI çağırışlarında 1 deputatla — Qüdrət Həsənquliyev ilə təmsil olunmuşdur.

Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyasını Mərkəzi Seçki Komissiyasında 2010-cu ildən bəri Mikayıl Rəhimov təmsil edir. O, həmçinin, 2011-ci ildən bəri komissiya katibi vəzifəsini də daşıyır. 2006–2010-cu illərdə isə partiya Demokratik İslahatlar Partiyası nümayəndəsi Tamam Cəfərovanın üzvlüyünə dəstək vermiş və beləcə Tamam Cəfərova həm də keçmiş adı ilə BAXCP-ni təmsil etmişdir.

Partiyanın sıralarında indiyədək Azərbaycan Milli Qəhrəmanı Maşallah Abdullayev, keçmiş Laçın dağ-atıcı alayının ilk komandiri Arif Paşa, jurnalist Elçin Mirzəbəyli, Ali Məclisin sabiq deputatları Bünyamin Qəmbərli, Fərəc Yusifbəyli və Mikayıl Rəhimov, hüquqşünas, professor Məhəmməd İmanlı kimi şəxslər təmsil olunmuşdur.

Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası indiyədək 7 qurultay keçirmiş və 1 sədr seçmişdir.

Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası 2015–2020-ci illərdə Avropa Mühafizəkarlar və İslahatçılar Alyansının tamhüquqlu üzvü olmuşdur. Partiya, həmçinin, Azərbaycanda yaradılmış "İslahat" Seçki Blokunun təsisçilərindən və 2010–2013-cü illərdə üzvlərindən biri olmuşdur.

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2023-cü ilə aid hesabatına əsasən keçmiş adı ilə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının üzvlərinin 75%-i kişi, 25%-i isə qadın olmuşdur.

## Tarixi

### Parçalanma və birləşmə cəhdi
4 iyun Gəncə qiyamının ardınca Azərbaycan Xalq Cəbhəsi sədri, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əbülfəz Elçibəy paytaxtı tərk edərək doğulduğu Kələki kəndinə getmişdir. Çevrilişin lideri Surət Hüseynov Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri Heydər Əliyev ilə ittifaq yaratmışdır. Heydər Əliyev 15 iyun 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilmişdir. 21 iyun 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əbülfəz Elçibəyə müraciət edərək onu öz işinə geri çağırmışdır. 24 iyun 1993-cü ildə isə Əbülfəz Elçibəy fəaliyyətini icra edə bilmədiyi üçün prezidentin səlahiyyətləri müvəqqəti olaraq Heydər Əliyevə ötürülmüşdür. Heydər Əliyev 30 iyul 1993-cü ildə qiyamçı Surət Hüseynovu Azərbaycan Respublikasının Baş naziri vəzifəsinə təyin etmişdir. Heydər Əliyev daha sonra növbədənkənar prezident seçkiləri təyin etmişdir. 3 oktyabr 1993-cü ildə keçirilən prezident seçkilərində 3 namizəd arasından Heydər Əliyev 98,6% səs toplayaraq Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir.

Baş verən bu hadisələr Azərbaycan Xalq Cəbhəsi daxilində də gərginliklərə və qruplaşmalara səbəb olmuşdur. Belə ki, təşkilat daxilində Yurd İctimai Birliyi bazasından gələn qrup birgə fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Kütləvi informasiya vasitələrində "yurdçular" olaraq tanınan bu qrup daha sonralar "islahatçılar" olaraq adlandırılmağa başlandı. Bu qrupun təmsilçiləri o dövrdə parlament jurnalisti olan, daha sonra isə AXC sədrinin birinci müavini olan Əli Kərimli, AXC Ali Məclisinin sədri Qulamhüseyn Əlibəyli, AXC-nin sədr müavinləri Asim Mollazadə və Cəmil Həsənli, Rəyasət Heyəti üzvü Qüdrət Həsənquliyev kimi şəxslər idi. Digər bir qrup olan "klassiklər"də isə AXC-nin sədr müavini Mirmahmud Mirəlioğlu, daha sonralar yaradılan AXCP Gənclər Komitəsinin ilk sədri Oqtay Güləliyev, baş nazirin sabiq müavini Kamil Vəli Nərimanoğlu, sabiq nazir İsa Bağırov, müğənni Flora Kərimova, hüquq müdafiəçisi Novella Cəfəroğlu kimi şəxslər təmsil olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin səlahiyyət müddəti tamamlandıqdan sonra həm yeni və ilk dəfə hazırlanmış Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbulu ilə bağlı referendum, həm də Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin təsis edilərək bu quruma millət vəkillərinin seçilməsi üçün parlament seçkiləri keçirilməsi qərarlaşdırıldı. 125 deputatdan 100-nün majoritar, 25-nin isə ümumrespublika üzrə vahid proporsional sistemlə seçildiyi 1995-ci parlament seçkilərində rəsmi şəkildə siyasi partiyaların iştirakına icazə verilsə də, ictimai təşkilatların iştirakı qanunda yerini tapmadı. Bu səbəbdən "yurdçular" Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin partiyalaşması üçün fəaliyyətə keçdilər. Nəticədə 25 may 1995-ci ildə qurultay çağırıldı. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi bu qurultayda partiyalaşaraq Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasına çevrildi. 1 sentyabr 1995-ci ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən dövlət qeydiyyatına alındı. Bundan sonra isə Əli Kərimlinin liderlik etdiyi "islahatçılar" və Mirmahmud Mirəlioğlunun liderlik etdiyi "klassiklər" arasında mübarizə daha da şiddətlənməyə başlamışdır

Əbülfəz Elçibəy 1997-ci ildə Kələkidən Bakıya qayıtmış və siyasi fəaliyyətinə davam etmişdir.Elçibəyin qayıdışından sonra partiya daxilində çəkişmələr şiddətlənmişdir. Belə ki, "klassiklər" "islahatçılar"ın lideri, sədrin birinci müavini Əli Kərimliyi Elçibəyin fəaliyyətini məhdudlaşdırmaqla və səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməklə günahlandırırdı. Partiya daxilində uzun müddət çəkişmələr, problemlər və münaqişələr davam etdi. 2000-ci il parlament seçkiləri ərəfəsində proporsional siyahının tərtibi səbəbi ilə bu problemlər pik həddə çatmışdır. O ərəfədə Əbülfəz Elçibəyə prostat xərçəngi diaqnozu qoyulmuş və o, 2000-ci ilin avqustunda müalicə almaq üçün Ankara şəhərinə getmişdir. 19 iyun 2000-ci ildə "klassiklər" partiyanın bir sıra rayon təşkilatlarının iştirakı ilə müşavirə çağırdı. Bu isə artıq problemlərin həllinin mümkün olmadığını göstərirdi. "İslahatçılar" qanadının mənsubu olsa da, Qüdrət Həsənquliyev bu müşavirədə iştirak etmiş və üzvləri parçalanmağa mane olmağa səsləmişdir. Əbülfəz Elçibəy 22 iyul 2000-ci ildə Ankarada öldü. Bundan sonra partiya de-fakto iki qanada parçalanmışdır.

Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2000-ci il parlament seçkilərindən əvvəl yenidən təşkil olunan Mərkəzi Seçki Komissiyasına Qüdrət Həsənquliyev və Adil Minbaşını namizəd göstərmiş və onlar 18 iyul 2000-ci ildə Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü seçilmişdirlər.

28–29 oktyabr 2000-ci ildə "klassiklər" qanadı qurultay çağırmış və partiyanın II (IV) Qurultayında Mirmahmud Mirəlioğlu Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri seçilmişdir. Əli Kərimli 2001-ci ilədək Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası sədrinin vəzifələrini icra etmiş, 2001-ci ildə isə partiyanın II (IV) Qurultayını keçirərək partiya sədr seçilmişdir. Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası və bir sıra digər təşkilatlar isə bu qanadı rəsmi partiya olaraq tanıdı.

Qüdrət Həsənquliyev "islahatçılar" qanadından olsa da 2001-ci ildə hər iki qanadı birləşdirmək üçün fəaliyyətə keçirmişdir. Bu cəhd Azərbaycan Demokrat Partiyası və Müsavat Partiyası tərəfindən "hakimiyyətin planı" olaraq qiymətləndirilmiş və məqsədinin "müxalifəti parçalamaq" olduğu qeyd olunmuşdur. Başlanğıcda bu cəhd "islahatçılar"ın dəstəyini alsa da, daha sonra sədr Əli Kərimli "bu işdə qaranlıq məqamların" olduğunu söyləyərək geri çəkilmişdir. Daha sonra "klassiklər"lə aktiv əlaqələr yaradan Qüdrət Həsənquliyev onları razı sala bilmişdir, lakin Mirmahmud Mirəlioğlu bu cəhdə etiraz etmişdir.

Birləşmənin gerçəkləşməsi üçün qurultay qərarı alındı və bu məqsədlə Birləşdirici Qurultaya Hazırlıq üzrə Təşkilat Komitəsi yaradıldı. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının bəzi rayon təşkilarları bu komitəyə qoşulduğunu elan etdi. 19 avqust 2002-ci ildə Şəhriyar adına Mədəniyyət Sarayında Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının Birləşdirici Qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda partiyanın yeni Nizamnamə və Məramnaməsi qəbul edilmişdir. Qurultaya Hazırlıq üzrə Təşkilat Komitəsinin həmsədri Qüdrət Həsənquliyev alternativ əsaslarla və gizli səsvermə yolu ilə birləşmiş partiyanın sədri seçilmişdir. Qurultaydan sonra müvafiq sənədlər Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinə təqdim olunmuş və birləşmiş Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasını AXCP-nin yeganə hüquqi varisi olaraq tanınmışdır. Daha sonra ABŞ Dövlət Departamentinin və beynəlxalq təşkilatların etirazı ilə partiyanın dövlət qeydiyyatı ləğv olunmuşdur.

Birləşmiş Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2002-ci ildə Azərbaycan Təkamül Partiyası ilə birgə Milli Demokratik Qüvvələr Birliyini təsis etmişdir.

Qüdrət Həsənquliyev 2003-cü əlavə parlament seçkilərində 69 saylı İsmayıllı seçki dairəsindən Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü olaraq deputatlığa namizəd olmuşdur. Qanuna əsasən Mərkəzi Seçki Komissiyası üzvləri heç bir siyasi partiyaya üzv ola bilməz və deputatlığa namizəd ola bilməz. Lakin komissiya üzvü Qüdrət Həsənquliyev deputatlığa namizəd olmaq istədiyi üçün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 21 fevral 2003-cü il tarixli 1170 nömrəli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü vəzifəsindən azad edilmişdir. Seçki nəticələrinə əsasən 69 saylı İsmayıllı seçki dairəsi üzrə Qüdrət Müzəffər oğlu Həsənquliyev səslərin 70,73%-ni toplayaraq deputat seçilmişdir.

### Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası dövrü (2004–2024)
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası adı üzərində problemlərin həll olunmayacağı anlaşıldıqdan sonra dövlət qeydiyyatı ilə bağlı yaranmış problemin həlli məqsədilə 2004-cü ildə yeni konfrans çağrılmışdır. 3 aprel 2004-cü ildə birləşmiş AXCP-nin, yeni adı ilə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının Təsis Konfransı keçirilmişdir. Konfransda Bütöv Azərbaycan ideologiyasını sahiblənən Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası təsis olundu. Partiya özünü Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin ideoloji davamçısı olaraq qəbul etmişdir. Konfransda deputat Qüdrət Həsənquliyev partiya sədri seçilmişdir. Elçin Mirzəbəyli isə partiyanın xarici əlaqələr üzrə katibi olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Əli Kərimlinin media üzrə köməkçisi olmuş Vüsalə Mahirqızı isə partiyanın mətbu orqanı olan "Xalq Cəbhəsi" qəzetinin baş redaktoru təyin edilmişdir.

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 15 avqust 2005-ci ildə Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Partiya rəsmi olaraq qeydiyyata alındıqdan sonra Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində 1 deputatla, yəni Qüdrət Həsənquliyev ilə və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisində də 1 deputatla, yəni Fərəc Yusifbəyli ilə təmsil olundu.

BAXCP 2005-ci parlament seçkilərinə müstəqil şəkildə, yəni seçki bloklarıma qoşulmadan Milli Demokratik Qüvvələr Birliyi ilə qatılmışdır. BAXCP seçkilərdə sadəcə Azərbaycan Təkamül Partiyası namizədlərini dəstəkləmiş, özünün 64 namizədini irəli sürmüş, onlardan isə 19-u qeydə alınmışdır. BAXCP-yə seçkidə əməkdaşlıqla bağlı Böyük Quruluş Partiyası tərəfindən təklif gəlsə də bu qəbul olunmamışdır. Seçkilərin nəticəsinə əsasən partiya 97 saylı Goranboy-Ağdam-Tərtər seçki dairəsi üzrə sədr Qüdrət Həsənquliyevin qələbə qazanması ilə 1 mandat qazanmış və beləliklə, qurulduqdan 1 il sonra parlamentdə təmsil olunma haqqını qazanmışdır. Seçkilərdən sonra Azərbaycan Təkamül Partiyası seçki nəticələrinə etiraz etmiş və Azadlıq Blokunun etirazlarına qoşulmuşdur. Qüdrət Həsənquliyev isə seçkilərin demokratik keçirildiyini söyləmişdir. Bu birlik daxilində fikir ayrılığına səbəb olmuşdur.

Seçkilərdən sonra deputat seçilmiş müxalif siyasətçilər fraksiya yaratmaq niyyətində olmuşdur. Bununla bağlı Qüdrət Həsənquliyev Aynur Camalqızı, Fazil Mustafa, İqbal Ağazadə, Sabir Rüstəmxanlı ilə əlaqələr yaratmışdır. Hər şeydən əvvəl isə qrup yaratmağı və parlamentə fraksiya yaradılması üçün lazım olan minimum həddi 25-dən 10-a endirmək üçün müraciət edilməsi planlanmışdır. Bu cəhdlərin nəticəsi olaraq Azərbaycan Ümid Partiyası sədri İqbal Ağazadə, Böyük Quruluş Partiyası sədri Fazil Mustafa, Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası sədri Qüdrət Həsənquliyev, Demokratik İslahatlar Partiyası sədri Asim Mollazadə, deputat Aynur Camalqızı və Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası sədri Sabir Rüstəmxanlıdan ibarət 6 nəfərlik deputat qrupu yaradıldı. Qrupun rəhbəri olmayacağı, hər ay 1 üzvün qrupa koordinatorluq edəcəyi, ilk koordinatorun isə İqbal Ağazadənin olduğu bildirilmişdir.

Seçkilərin ardınca Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasına üzv seçkisi olmuşdur. Böyük Quruluş Partiyası, Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası və Demokratik İslahatlar Partiyası üçün komissiyada tək yer ayrılmışdır. Bu üç partiya Tamam Cəfərovanı ortaq namizəd olaraq dəstəkləmişdir. 7 fevral 2006-cı ildə onun namizədliyi Azərbaycan Demokratik İslahatlar Siyasi Partiyası tərəfindən irəli sürülmüş, Böyük Quruluş Partiyası və Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası tərəfindən dəstəklənmişdir. Parlament iclasında ümumi namizədlər siyahısının səsə qoyulması nəticəsində iştirak edən 91 deputatın 87-nin lehinə səs verməsi ilə Tamam Cəfərova Mərkəzi Seçki Komissiyasının üvü seçilmişdir.

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2006-cı il təkrar parlament seçkilərində iştirak qərarı almışdır. Seçkilərdə namizəd olanlardan 5 nəfəri Bütöv Azərbaycan Xalq Partiyasının üzvü olmuşdur. Seçkilərin nəticəsində partiya mandat qazana bilməmişdir.

2005–2006-cı illərdə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası və Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası Mingəçevir Şəhər təşkilatlarını öz sıralarında birləşdirmişdir.

2006-cı ildə keçirilən təkrar, əlavə və yeni bələdiyyə seçkilərinə qatılaraq ilk dəfə bələdiyyə seçkilərində iştirak edən partiya seçki nəticələrinə əsasən 6 bələdiyyə üzvü ilə seçkiləri başa vurmuşdur. BAXCP bu seçkilərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası üzrə 1 namizədlə iştirak etmişdir.

2007-ci ildə BAXCP və 17 digər siyasi partiya arasında əməkdaşlıq sazişi imzalanmış və növbəti prezident seçkilərində bir-birilərinin əleyhinə kompaniya aparmamaq barədə razılaşılmışdır. Həmin ilin dekabr ayında BAXCP daxil 20 siyasi partiya "Demokratik Seçki Mərkəzi"ni təsis etmişdir. Bu qurum 2008-ci il prezident seçkilərində vahid namizədlə iştirak etməyi planlaşdırmışdır.

7 iyun 2008-ci ildə Bakı Kinoteatrında Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının II Qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda 65 rayon və şəhər təşkilatından seçilmiş 400 qurultay nümayəndəsindən 380-i iştirak etmişdir. Qurultayda Qüdrət Həsənquliyev partiya sədri, Mikayıl Rəhimov Ali Məclis sədri, Zöhrab Abdullayev baş katib, Elçin Mirzəbəyli isə beynəlxalq əlaqələr üzrə katib seçilmişdir. Qurultayda 2008-ci il prezident seçkilərində iştirak qərarı verilmiş, Qüdrət Həsənquliyevin prezidentliyə namizədliyi irəli sürülmüşdür, lakin namizədliklə bağlı vahid namizədin qərarlaşdırılması üçün danışıqlar aparılması qərara alınmışdır. Vahid namizəd mövzusunda razılaşma əldə olunmamışdır. Qüdrət Həsənquliyevin namizədliyinin irəli sürülməsi, Seçki Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərlə namizədliyin qeydə alınması üçün tələb olunan 45 min imzanın 40 minə endirilməsi, seçki kampaniyasının müddətinin 120 gündən 75 günə endirilməsi, dövlət televiziyasında namizədlərə pulsuz efir vaxtın ayrılmasının qadağan edilməsi, təbliğat materiallarının divarlara və obyektlərə vurulmasının qadağan edilməsi, bunun üçün xüsusi yerlərin ayrılması müxalifətin narazılığına səbəb olmuş və yekdil qərar çıxarmasına maneə törətmişdir. 5 sentyabr 2008-ci ildə alınan qərarla Demokratik Seçki Mərkəzinin fəaliyyəti prezident seçkilərinin sonunadak müvəqqəti dayandırılmışdır. Seçkilərdən sonra isə mərkəzin fəaliyyətinin bərpasına ehtiyac olmadığı söylənmişdir.

Seçki öncəsində, 10 sentyabr 2008-ci ildə Bütöv Azərbaycan Xalq Partiyası Hacıbaba Əzimovun sədrlik etdiyi Vahid Azərbaycan Milli Birlik Partiyası ilə əməkdaşlıq sazişi imzalamışdır. Sazişə əsasən VAMBP seçkilərdə Qüdrət Həsənquliyevin namizədliyini dəstəkləyəcək və növbəti seçkilərdə əməkdaşlıq ediləcəkdi. Həmçinin, Qüdrət Həsənquliyevij prezident seçiləcəyi təqdirdə VAMBP qurulacaq yeni hökumətdə təmsil olunmalı idi. 2008-ci il prezident seçkilərində prezidentliyə namizəd olan Qüdrət Həsənquliyev 83 037 səs (2.24%) səs toplayaraq 4-cü olmuşdur.

Prezident seçkilərinin ardından sədr Qüdrət Həsənquliyev prezidentliyə müxalif namizədlərdən ibarət blok yaratmağı təklif etsə də, təklif qəbul olunmamışdır. Bu hadisədən sonra Vahid Azərbaycan Milli Birlik Partiyasının müraciətinə əsasən VAMBP Milli Demokratik Qüvvələr Birliyinə üzv qəbul olunmuşdur.

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2009-cu il bələdiyyə seçkilərinə partiya şəklində qatılmışdır və üzvlərinə fərdi şəkildə namizəd olma haqqı tanımışdır. Partiya seçkilərdə 1020 namizəd irəli sürmüşdür. 23 dekabr 2009-cu ildə keçirilən bələdiyyə seçkilərində qeydə alınmış 30 975 namizəddən 264-ü BAXCP üzvü olmuşdur. Seçki nəticələrinə əsasən partiyanın namizədliyini irəli sürdüyü 81 nəfər və şəxsi təşəbbüslə namizəd olmuş 14 partiya üzvü olmaqla ümumilikdə 95 BAXCP-li bələdiyyə üzvü seçilmişdir.

Parlament seçkilərindən öncə Müsavat Partiyasına ayrılan Mərkəzi Seçki Komissiyasındakı 2 üzvlük yerə Müsavat Partiyasının imtina qərarından sonra iddia qaldıran Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi və Böyük Quruluş Partiyası öz namizədlərini irəli sürmüşdür. Daha sonra Müsavat Partiyası öz namizədlərini təyin etmişdir. Bunun ardınca Ana Vətən Partiyasının komissiyadakı üzvü Rövşən İsmayılov Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi təyin edildiyi üçün komissiyada bir nəfərlik yer boşalmışdır. BAXCP-nin tələbini nəzərə alaraq Ana Vətən Partiyası bu yeri BAXCP-yə güzəştə getmişdir. BAXCP bu yerə Mikayıl Rəhimovu namizəd göstərmişdir. Onun namizədliyi digər 2 namizədlə bərabər parlamentdə 8 oktyabr 2010-cu ildə səsverməyə çıxarılmış, iclasda iştirak edən 95 deputatdan 93-nün lehinə, 1-nin bitərəf səsi ilə Mikayıl Rəhimov komissiya üzvü seçilmişdir. O, Mərkəzi Seçki Komissiyası üzvü seçildiyi üçün Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Ali Məclisinin sədrliyindən və partiya üzvlüyündən istefa vermişdir.

28 avqust 2010-cu ildə Ədalət Partiyası, Böyük Quruluş Partiyası və Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasından ibarət "İslahat" Seçki Bloku təsis olunmuşdur. 13 sentyabr 2010-cu ildə blok Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən rəsmi qeydiyyata alınmışdır. Bloka daha sonra Azərbaycan Təkamül Partiyası da qoşulmuşdur. Blok 2010-cu parlament seçkilərində 107 seçki dairəsi üzrə vahid namizədlərlə ilə iştirak etmək qərarı almışdır. "İslahat" Seçki Bloku 2010-cu il parlament seçkilərində iştirak etmiş, ümumilikdə 30 ortaq namizəd çıxarmışdır. Onlardan 11-i Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası, 9-u Böyük Quruluş Partiyası, 3-ü Ədalət Partiyası, 1-i isə Azərbaycan Təkamül Partiyasının üzvü, digərləri isə bitərəf olmuşdur. Blok seçkilərdə BAXCP, BQP və Ədalət partiyalarının sədrlərinin liderliyində 3 mandat qazanmışdır. Ümumilikdə blok 54 995 səs (2.25%), BAXCP isə 24 499 səs (1.03%) toplamışdır. Deputat seçilən Qüdrət Həsənquliyev, Fazil Mustafa və İlyas İsmayılov parlamentdə deputat qrupu təsis etmişdir. Daha sonra bu qrup Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası ilə də anlaşaraq 4 may 2011-ci ildə "Parlament Deputat Müxalifət Qrupu"nu təsis etmişdir. Bu qrupun 4 deputatı olmuşdur.

11 iyun 2011-ci ildə BAXCP Ali Məclisinin iclası keçirilmiş, iclasda Vaqif Abışov səsvermə ilə Ali Məclis sədri, Faiq İsmayılov sədrin müavini seçilmiş, sədrin təlimatlarının təsdiqi üçün keçirilən səsvermələrlə isə Dünyamalı İmaməliyev humanitar məsələlər üzrə katib, Telman Siyabov ideoloji və təbliğat işləri üzrə katib, gənclər üzrə katib Niyaməddin Orduxanov isə ictimai-siyasi məsələlər üzrə katib vəzifəsinə seçilmişdir. Vaqif Abışov Əbülfəz Elçibəyin müavini və Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Lənkəran Təşkilatının ilk sədri olmuşdur.

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2011-ci il təkrar, əlavə və yeni bələdiyyə seçkilərində 30 namizədlə iştirak etmişdir.

7 yanvar 2013-cü ildə partiya daxilinsə struktur dəyişikliklərinə gedilmiş partiyada Dünya azərbaycanlıları və türk dünyası ilə əlaqələr üzrə katiblik yaradılmış, Yaşar Kələntərli təşkilati işlər üzrə katib vəzifəsindən azad edilərək BAXCP-nin Dünya azərbaycanlıları və türk dünyası ilə əlaqələr üzrə katibi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Partiyanın təşkilati işlər üzrə katibi vəzifəsinə isə Bünyamin Qəmbərli təyin edilmişdir.

7 iyun 2012-ci ildə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının müttəfiqi, Milçi Demokratik Qüvvələr Birliyinin həmtəsisçisi Azərbaycan Təkamül Partiyasının sədri Teyyub Qənioğlu partiya sədrliyində istefa verdi. Daha sonra o, 4 partiyadan həmsədrlik, sədrin birinci müavinliyi və baş katiblik təklifi aldığını açıqladı və partiya sıralarından istefa verdi. Sonraki açıqlamalarında o, Azərbaycan Təkamül Partiyası ilə BAXCP-nin birləşməsi təklifinin irəli sürüldüyünü, lakin partiyada belə qərar qəbul olunmadığını açıqlamışdır. Teyyub Qənioğlu istefasının ardınca BAXCP-yə üzv qəbul olunmuş və partiya sədrinin əmri ilə partiyanın elm və təhsil üzrə katibi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Daha sonra o, Ali Məclisin sədri seçilmişdir. Söhrab Abdullayev isə həmin dövrdə baş katib postunu tuturdu.

2 iyun 2013-cü ildə Bakı Əyləncə Mərkəzində Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının III Qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda Qüdrət Həsənquliyev yenidən sədr seçilmişdir. Həmçinin, partiya 2013-cü il prezident seçkilərində sədr Qüdrət Həsənquliyevin namizədliyini irəli sürmüşdür.

2013-cü il prezident seçkiləri ərəfəsində, 16 mart 2013-cü ildə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, BAXCP Goranboy Rayon Təşkilatının sədri Maşallah Abdullayev təşkilatı ilə birgə partiyadan istefa verdiyini və Eldar Namazovun sədrlik etdiyi "El" Hərəkatına üzv olduğunu açıqlamışdır. Partiya isə bunun Maşallah Abdullayevin şəxsi qərarı olduğunu, partiya strukturunun bundan xəbərsiz olduğunu və seçkilərə hazırlaşdığını açıqlamışdır.

2013-cü il prezident seçkilərinin ardınca exit-poll nəticələrinə əsasən prezidentliyə namizəd İlham Əliyevin qələbə qazandığı məlum olmuşdur. Prezidentliyə namizəd, BAXCP sədri Qüdrət Həsənquliyev İlham Əliyevi təbrik etmişdir. Yekun nəticələrə əsasən Qüdrət Həsənquliyev 73 702 (1.99%) səs almış və seçkiləri yenə 4-cü sırada tamamlamışdır.

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2014-cü il bələdiyyə seçkilərində də iştirak etmişdir. Partiya Naxçıvan Muxtar Respublikası üzrə 75 namizəd irəli sürmüşdür.

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası iqtidarın 2015-ci ildə başlatdığı yeni iqtidar-müxalifət dialoqlarında iştirak etmiş, partiya sədri Qüdrə Həsənquliyev isə prezidentin köməkçisi Əli Həsənovun rəhbərliyində keçirilmiş bir neçə görüşə qatılmışdır.

2015-ci il parlament seçkilərində hakim Yeni Azərbaycan Partiyası 117 seçki dairəsi üzrə vahid namizədlərlə seçkiyə getmişdir. KİV-də hakim partiyanın digər 7 seçki dairəsi üzrə başqa namizədləri dəstəkləyəcəyi, onlardan birinin də BAXCP sədri Qüdrət Həsənquliyev olacağı iddia edilmişdir. BAXCP bu seçkilərə 28 namizədlə qatılmış, lakin 1 mandat qazana bilmişdir.

Aprel ayında Teyyub Qənioğlu BAXCP Ali Məclisinin sədrliyindən və partiya sıralarından istefa verdi. 13 aprel 2016-cı ildə Azərbaycan Təkamül Partiyası Teyyub Qənioğluna müracitə etmiş və onun istefa barəsindəki qərarlarını ləğv edərək partiya sədri postuna bərpa etmişdir. 14 may 2016-cı ildə Yaşar Kələntərli Ali Məclisin sədri seçilmişdir. BAXCP Nizamnaməsinin tələblərinə uyğun olaraq partiya sədrinin İcra Aparatı haqqında Əsasnaməyə müvafiq düzəlişlər edilmişdir. Düzəlişlərə əsasən BAXCP-nin İcra Aparatı haqqında Əsasnamənin III bəndindən (İcra Aparatının strukturu) "BAXCP-nin İctimai-siyasi əlaqələr üzrə katibi", "BAXCP-nin İdeoloji və təbliğat işləri üzrə katibi", "BAXCP-nin Humanitar məsələlər üzrə katibi", "BAXCP-nin Elm və Təhsil məsələləri üzrə katibi", "BAXCP-nin Dünya Azərbaycanlıları və türk dünyası ilə əlaqələr üzrə katibi", "Qadınlarla iş şöbəsi" və "Gənclərlə iş şöbəsi" sözləri çıxarılmışdır. Daha sonra BAXCP-nin İcra Aparatı haqqında Əsasnaməsinə edilən dəyişikliklərə uyğun olaraq müvafiq sahələrə rəhbərlik edən katiblər partiya sədrinin təqdimatı ilə tutduqları vəzifələrdən azad ediliblər. Aparılan müzakirələr nəticəsində Ali Məclisin Qarabağ, İctimai-siyasi qurumlarla iş, Sosial siyasət, Səhiyyə, Elm və təhsil, İqtisadi siyasət, Ailə, qadın və uşaq məsələləri və Gənclərlə iş komitələrinin yaradılması ilə bağlı təkliflər səsə qoyularaq qəbul olunmuşdur. Ali Məclisin qərarına əsasən Faiq İsmayılov Qarabağ komitəsinin, Niyaməddin Orduxanlı İctimai-siyasi qurumlarla iş komitəsinin, Telman Siyabov Sosial siyasət komitəsinin, Dünyamalı İmaməliyev Səhiyyə komitəsinin, Vaqif Abışov Elm və təhsil komitəsinin, Mahir Zeynalov isə İqtisadi siyasət komitəsinin sədri seçilmişdir. 29 oktyabr 2016-cı ildə Yaşar Kələntərli partiyanın baş katibi vəzifəsinə təyin olunduğu üçün Ali Məclis sədrliyindən istefa vermiş, Vaqif Abışov isə yenidən Ali Məclis sədrliyinə seçilmişdir. Həmin iclasda baş katib Söhrab Abdullayevin partiyadan ixrac olunması qərara alınmışdır, lakin yetərsay olmamışdır. 16 noyabr 2016-cı ildə partiyanın İdarə Heyətinin aldığı qərarla İdarə Heyətinin üzvü, sabiq baş katib Söhrab Abdullayev "pozuculuq fəaliyyəti" səbəbi ilə partiya sıralarından xaric edilmişdir. Söhrab Abdullayev isə ondan vəkil Aslan İsmayılov əleyhində yazı yazması tələb olunduğunu, onun bunu etmədiyi üçün partiyadan ixrac olunduğunu iddia etmişdir. Onun iddiasına görə onunla birgə BAXCP-nin 8 rayon şöbəsi də istefa vermişdir. Partiya bu məlumatları təkzib etmişdir.

5 fevral 2018-ci il tarixindı alınan qərarla prezident seçkiləri erkənə alınmış və 11 aprel 2018-ci il tarixinə növbədənkənar prezident seçkiləri təyin olunmuşdur. BAXCP İdarə Heyəti seçkilərdə iştirak qərarı almış və sədr Qüdrət Həsənquliyevin namizədliyini irəli sürmüşdür.

7 aprel 2018-ci ildə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının V Qurultayı keçirilmişdir. Bu qurultaydan etibarən birləşdirici AXCP Qurultayı I Qurultay hesab olunmuşdur. Qurultayda Qüdrət Həsənquliyev sədr, Vaqif Abışov Ali Məclisin sədri, Faiq İsmayılov və Bəhruz Cabbarlı sədr müavinləri, Yeganə Dilbazi Ali Məclisin katibi vəzifəsinə seçilmişdir. Sədrin ilk təyinatı ilə Yaşar Kələntərli isə baş katib təyin olunmuşdur.

11 aprel 2018-ci il tarixinə növbədənkənar prezident seçkilərində prezidentliyə namizəd İlham Əliyev qələbə qazanmışdır. Qüdrət Həsənquliyev isə 119 301 səs (3.01%) toplayaraq seçkiləri 4-cü tamamlamışdır.

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2019-cu il bələdiyyə seçkilərində də iştirak etmək qərarı almışdır.

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2020-ci il növbədənkənar parlament seçkilərində də iştirak etmək qərarı almışdır. Partiya seçkilərdə 30 seçki dairəsində namizəd irəli sürmə qərarı almışdır. Seçki günü isə bülletenlərdə 13 BAXCP üzvünün adı olmuşdur. Seçkilərin nəticəsinə əsasən isə partiya 1 mandat qazanmışdır.

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası seçkilərin ardınca formalaşan Mərkəzi Seçki Komissiyasına yenidən Mikayıl Rəhimovun namizədliyini irəli sürmüşdür. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 27 aprel 2021-ci ildə keçirilmiş plenar iclasında üzvlər siyahısı səsverməyə çıxarılmış iclasda iştirak edən 104 deputatın 102-sinin lehinə, 1-nin əleyhinə səsiylə üzvlər siyahısı təsdiqlənmişdir.

BAXCP 2020-ci ildə başladılmış iqtidar-müxalifət dialoquna qatılmış, partiya sədri Qüdrət Həsənquliyev bir neçə dəfə Prezident Administrasiyasının şöbə müdiri Ədalət Vəliyev ilə görüşmüşdür.

BAXCP İkinci Qarabağ müharibəsi dönəmində və sonrasında siyasi partiyaların iqtidara dəstək, dünya ictimaiyyətinə müraciət, lokal antiterror əməliyyatlarına dəstək və s. kimi ortaq qərarlarına imza atmışdır.

11 yanvar 2021-ci ildə Əli Həziquliyev BAXCP-nin Dünya Azərbaycanlıları və Türk Dünyası üzrə katibi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

22 oktyabr 2022-ci ildə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası VI Qurultayını keçirmişdir. Qurultayda Qüdrət Həsənquliyev yenidən sədr, Vaqif Abışov Ali Məclisinin sədri, Faiq ismayılov və Bəhruz Cabbarlı isə Ali Məclis sədrinin müavinləri seçilmişdir. Həmçinin, Ali Məclis BAXCP sədrinin təqdimatı əsasında baş katibin və müvafiq sahələr üzrə katiblərin təsdiq olunmaları barədə də qərar qəbul etmişdir. Ali Məclisin qərarı ilə Yaşar Kələntərli BAXCP-nin baş katibi, Elçin Mirzəbəyli ictimai-siyasi əlaqələr üzrə katib, Niyaməddin Orduxanlı təşkilati işlər üzrə katib, Əli Həziquliyev isə Dünya Azərbaycanlıları və türk dünyası ilə əlaqələr üzrə katib vəzifəsinə təsdiq edilmişdir.

"Siyasi partiyalar haqqında" yeni Qanunun qəbulundan sonra siyasi partiyalar üçün siyasi partiyaların yenidən dövlət qeydiyyatına alınması prosesi başladıldı. Bu proses çərçivəsində Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası siyahısını Ədliyyə Nazirliyinə təqdim etdi, lakin avqust ayında siyahıda olan problemlər səbəbi ilə nazirlikdən rədd cavabı gəldi və partiyaya 1 ay müddət verildi. Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası üzv reyestrini nəzərdən keçirərək yenidən nazirliyə göndərmiş və partiya 11 sentyabr 2023-cü ildə yenidən dövlət qeydiyyatına alınmışdır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı 7 dekabr 2023-cü il tarixli sərəncamla 7 fevral 2024-cü il tarixinə Azərbaycanda növbədənkənar prezident seçkiləri təyin olunmuşdur. 18 dekabr 2023-cü ildə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası İdarə Heyətinin qərarı ilə sədr Qüdrət Həsənquliyevin prezidentliyə namizədliyi irəli sürülmüşdür.

18 dekabr 2023-cü ildə KİV-də yayılan məlumata əsasən Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası İdarə Heyəti həmin gün keçirdiyi iclasında partiyanın adının *Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası* olaraq dəyişdirilməsini qərara almışdır. Müvafiq qərar partiya Ali Məclisi və Qurultayı tərəfindən məqsədəuyğun görüləcəyi təqdirdə partiyanın adı rəsmi olaraq dəyişdiriləcəkdir. Daha sonra partiya katibi Niyaməddin Orduxanlı tərəfindən verilən məlumata əsasən addəyişmənin səbəbini partiyanın adındakı "Xalq Cəbhəsi", xüsusən də "Cəbhə" ifadəsinin olduğunu bildirmişdir. Belə ki, "Xalq Cəbhəsi" Sovet idarəsinə qarşı yaradılmış, daha sonra partiya adındakı "Xalq Cəbhəsi" və "Cəbhə" sözləri Ermənistanın işğalına qarşı istifadə olunmuşdur. Artıq isə buna ehtiyac qalmamışdır. Partiyanın sonrakı açıqlamasında isə "cəbhə" sözünün "qarşıdurma", "səngər", "müharibə" təəsüratı yaradır. Azərbaycan dilinin izahlı lüğətində də "cəbhə" sözü birbaşa olaraq, "Düşmənlə üz-üzə durub vuruşan ordu hissələrinin yerləşdiyi sahə, xətt" anlamında təqdim olunduğu üçün partiya addəyişməyə getmişdir. "Ədalətli cəmiyyət", "Hüquqi dövlət", "Demokratiya" naminə isə partiyanın adı Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası olaraq seçilmiş və bu adın qısaltması isə ƏHD Partiyası olaraq müəyyən edilmişdir. Həm də əhd sözü "öhdəlik" ifadə etməkdədir. Partiya əhdə sədaqətin də "Allahın buyurduğu əməl" olaraq qiymətləndirmiş və bəyanatın sonunda "Əhdimiz Ədalət, Hüquq və Demokratiyadır!" şüarından istifadə etmişdir.

### Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası (2024–cari)
16 mart 2024-cü ildə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının VII Qurultayı keçirilmiş, qurultayda partiyanın adının Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası olaraq dəyişdirilməsi təklifi səsə qoyularaq qəbul edilmişdir.

Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası 2024-cü il növbədənkənar parlament seçkilərində əvvəlcə 40, sonra isə 20 nəfərin deputatlığa namizədliyini irəli sürəcəyini açıqlamışdır. Yekunda partiyanın 11 namizədi qeydə alınmışdır. İlkin nəticələrə əsasən 36 saylı Xətai-Suraxanı seçki dairəsi üzrə sədr Qüdrət Həsənquliyev və 90 saylı Ağsu seçki dairəsi üzrə isə sədr müavini Elçin Mirzəbəyli deputat seçilmişdir. Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası 2 sentyabrda seçkilərin nəticələrini tanıdıqları və seçki məntəqələrində növbədənkənar parlament seçkilərinin yekun nəticələrinə təsir edə biləcək ciddi qanun pozuntusuna rast gəlinmədiyi ilə bağlı bəyanat yaymışdır.

## Seçki nəticələri

### Milli Məclis

#### Ara seçkilər

### Ali Məclis

### Bələdiyyə

#### Ara seçkilər

## Mərkəzi təşkilat

### Sədrlər

### Gənclər Təşkilatı
Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası Gənclər Təşkilatının sədri Günel Elxanlıdır.

## Qurultaylar

## Maddi-texniki baza
Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyasının qərargahı və "Xalq Cəbhəsi" qəzeti uzun müddət Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Komitəsinin nəzdindəki Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Hidrotexnika və Meliorasiya İnstitutu Elm İstehsalat Birliyinin binasının 13-cü mərtəbəsində yerləşmişdir. 2008-ci ildə dövlət tərəfindən həmin binada təmir işləri aparıldığı üçün partiya və qəzet redaksiyası ilə müqavilə uzadılmamış və hər iki qurum binadan çıxarılmışdır. Partiya hazırda "Xalq Cəbhəsi" qəzeti ilə birlikdə Yasamal rayonu, Seyidov küçəsi 60-da fəaliyyət göstərir.

## Beynəlxalq əlaqələri
13 noyabr 2015-də Tunisdə keçirilən Konfransda Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası Avropa Mühafizəkarlar və İslahatçılar Alyansının tamhüquqlu üzvü olmuşdur.

## İdeologiyası
Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyasının Məramnaməsinə əsasən partiya özünü sağ mərkəzçi olaraq elan etmişdir. Partiya milli təsanüdçülük, dövlətçilik, millətçilik, hüriyyətçilik, cümhuriyyətçilik, insan haqları, xalq hakimiyyəti, qanunun aliliyi prinsiplərini əsas götürür. Partiya həmçinin Bütöv Azərbaycan ideologiyasını mənimsəmişdir.

ƏHD Partiyası parlamentli respublika idaretmə sistemini, proporsional seçki sistemini müdafiə edir.

## Rəmzləri

2004–2024-cü illərdə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası adlanan partiyanın emblemi "AXC" yazılmış sözdən və "C" hərfinin içərisində yerləşdirilmiş Azərbaycan bayrağından ibarət olmuşdur. Partiya sədrinin müavini Elçin Mirzəbəylinin sözlərinə görə, xalq hərəkatı zamanında Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin emblemi Türkiyədə çap olunduğu üçün onu "AHC" kimi çap ediblər: "Biz isə bu yanlışlığı aradan qaldırıb Azərbaycan Xalq Cəbhəsi kimi qəbul etdik". Partiyanın bayrağı isə ağ atlas olmuşdur. Bayrağın üzərində partiya emblemi əks olunmuşdur. Ağ rəngin mənası isə sülhsevərlik və saflıqdır.

2024-cü ildən etibarən adını Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası olaraq dəyişdirən partiya öz emblemini də yeniləmişdir. Belə ki, yeni emblem göy ay ulduz içində göy rənglə "Ə", qırmızı "H" və yaşıl "D" hərflərindən ibarətdir.

Partiyanın bayrağı ağ rəngdədir.

## Qeydlər

## Mənbə

### Ədəbiyyat

*  
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar