Stok-im-Ayzen

link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Stock_im_Eisen_001.jpg|thumb|Stok-im-Ayzen şüşə arxasında
**Stok-im-Ayzen** ( – dəmir içində ağac) — orta əsrlərdən bəri, uğur üçün yüzlərlə mismar vurulmuş və *mismar ağacı (Nagelbaum)* adlanan ağacın kəsilmiş gövdəsi. Hal-hazırda Avstriyanın paytaxtı Vyananın mərkəzində şüşə arxasında yerləşdirilib.

## Tarixi
Ağacın gövdəsi  hündürlüyündədir və beş dəmir bantla divara bərkidilib. Dəmir 1575-ci ilə aiddir və üzərindəki HB hərfləri ehtimal ki, binanın sahibi Hans Buettingerə aiddir. Kötük 1400-ci illərdə əkilmiş küknara aiddir və təxminən 1440-cı illərdə kəsilmişdir. 1975-ci ildə ağac aşkar edilir. İlk mismarlar ağac hələ sağ ikən yəni 1440-a qədər vurulmuşdu. Bu barədə ilk yazılı qeyd 1533-cü ilə aiddir və 1548-ci ildə, o artıq hal-hazırda Stok-im-Ayzen-Platz adlanan bir evin divarında yerləşirdi.

Ağac hal-hazırda Çexiya hornblendindən hazırlanmış bir baza üzərində dayanır. Gövdənin üzərindəki divara Rudolf Veyr tərəfindən hazırlanmış barelyeflər və tuncdan heykəllər qrupu yerləşdirilib. Bundan əlavə, burada eyni sənətkar tərəfindən yaradılmış bir əfsanə təsviri də var.

## Rolu
18-ci əsrdə buraya gələn dəmirçilər və şagirdləri, xüsusilə də 1715-dən bu yana çilingərlər ağacın üzərinə mismar vururdular. Bunu niyə 
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Stock_im_Eisen_003.jpg|thumb|Ağac gövdəsi və üzərindəki mismarların yaxından görüntüsü
etdikləri məlum deyil. Lakin, bunun sənətkarlıq gildiyası adəti olduğunu demək mümkün deyil, çünki Stok-im-Ayzen olduqca köhnədir."Mismar ağacları" Cənub-Şərqi Avropada yaxşı tanınıb və Macarıstan, Rumıniya (Transilvaniyada) və keçmiş Avstriya-Macarıstan İmperiyasının digər ölkələrində rast gəlinir. Vyanadakı Stok-im-Ayzen bunlardan ən qədim qorunanıdır. Adət 19-cu əsrin sonlarına qədər davam etdi və Birinci Dünya müharibəsində Almaniyada və Avstriyada təbliğat və vəsait toplamaq üçün istifadə olunan "dəmir adamlar" heykəllərini, xüsusən də Freiburqdakı ağacın ilham mənbəyi oldu.

Orta əsrlərdə yaranan bu adət üçün ən çox ehtimal olunan izahat, mismarları xaçlara, ağaclara və hətta qayalara vurmağın qədim adət ya da sağlamlıq üçün minnətdarlıq rolunu oynamasıdır. Bu adət bir növlü istəyən quyuya və ya gölməçə pul ataraq dilək diləməyə bənzəyir. Orta əsrlərdə mismarlar insanların israf etmədiyi dəyərli bir mal idi. Stok-im-Ayzenin özünəməxsus mifik-dini və hüquqi əhəmiyyəti sonrakı əsrlərdə sənətkarlığa olduqca təsir etdi.

Leopold Schmidt, ağacın əvvəllər şəhərin "mifik mərkəzini" müəyyənləşdirən nöqtə kimi istifadə edilidyini irəli sürdü.

## Əfsanələr
Bir çox əfsanə, əsasən 17-18-ci əsrlərə aid Stock im Eiseni əhatə edir. 1703-cü ilə aid mənbədə bunun qədim meşədən qalan son ağac olduğu deyilir. 1911-ci ildə *[[Britannika Ensiklopediyası]]* ağacın şəhərin ətrafında yerləşən müqəddəs bir bağın sonuncusu olduğunu söylədi.

Əfsanələrdən birində deyilir ki, Şeytan özü bu ağacı dəmir içində qoyub və ya ən azından onu qoruyur. Başqa bir əfasanədə isə, ustadından qiymətli bir mismar oğurlayan və ya ustasının qızı ilə evlənmək istəyən bir çilingərin şagirdi Şeytandan onu bağlamaq üçün açılmayan bir kilid hazırlamağı öyrənir. Lakin əfsanənin təfərrüatları həqiqət olmamasına dəlalət edir. Başqa bir faktla ümumiyyətlə Vyana qıfıllar tez-tez "açılmaz" olaraq xatırlanır, çünki , qıfılın işərisi olmadığı üçün açıla bilmir və buna görə də açılmamaqla yanaşı açarı da qəbul etməyir. Bundan əlavə, populyar bir əfsanəyə görə bir oğru meşədən qaçarkən oğurladığı mismarı ağaca çırpır. Etiraf etmək lazımdır ki, ağac 1440-cı ildə şəhər divarlarından kənarda idi, lakin əfsanə yalnız 17-ci əsrə aiddir və ərazinin artıq şəhər olduğu və Stok-im-Ayzenin bir evin yanına quraşdırıldığı düşünülrsə bu əfsanə də doğru deyildir.

İblis və Stok-im-Ayzen haqqında əfsanələr 1880-ci ildə Pasquale Borri tərəfindən Frans Dopplerin bəstələdiyi baletin mövzusuna çevrilir.

Müasir bir əfsanə, Stok Ayzenin bir nüsxə olduğunu və orijinalın - ya da heç olmasa onun hissələrinin Vyana Muzeyində nümayiş olunduğunu söyləyir. Bu doğru deyildir, çünki ağac gövdəsi son dövrlərdə bölünməmişdir.

Bu gövdəyə dair bir şərh, 1856-cı ildə a danimarkalı səyyah Teodor Nielsen tərəfindən bir xatirə kitabında verilmişdir.

## Qalereya

Şəkil:BERMANN(1880) p0852 Der Stock im Eisen.jpg|İllüstrasiya (1880)
Şəkil:Stock im Eisen 002.jpg|Müasir Stok-im-Ayzenin başqa bir görüntüsü
Şəkil:Stock im Eisen Relief 002.jpg|Əfsanəni təsvir edən relyef


## İstinadlar


## Mənbələr

* Alfred Burqerstein. *Der 'Stock im Eisen' der Stadt Wien.* Vyana, 1893.
* Leopold Schmidt. "Der 'Stok im Eisen' in mthischer Stadtmittelpunkt Wiens". *Jahrbuch des Vereines für Geschichte der Stadt Wien* 10 (1952/53), səh. 75–81.

## Xarici keçidlər

* Stok-im-Ayzenə aid şeir (Alman)