open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tafofobiya

**Tafofobiya** — Şəxsin diri-diri basıdırılmaqdan və ya məzarda ayılmasından qorxması, fobiyaların bir növü. Yunancadan τάφος - *taphos*, "məzar, qəbir" və φόβος - *phobos*, "qorxu" sözlərinin tərcüməsindən formalaşaraq *məzar qorxusu, qəbir qorxusu* anlamına gəlməkdədir.".

## Məlumat

Müasir tibb elminin formalaşmasına qədər qorxu hissi tamamilə irrasional hesab olunmurdu. Tarix ərzində insanların diri-diri basdırılmasını əks etdirən onlarla fakt mövcud olmuşdur və bu üsul əsasən qiyamçılara və əsir edilmiş düşmən əsgərlərinin cəzalandırılması zamanı ağır bir metod kimi istifadə olunmuşdur. İngilis reformçu Uliyam Teb vəfat etməmiş şəxslər üçün təşkil edilən cənazə mərasimləri ilə bağlı kiçik bir araşdırma gerçəkləşdirmişdir və əldə etdiyi nəticəyə görə 219 diri-diri basdırılma, 149 həqiqi canlı məzar və 2 nəfərin məzarda ayılması faktının baş verdiyini müəyyənləşdirmişdir.

## İstinadlar
Dedovşina

**Dedovşina** () — SSRİ Silahlı Qüvvələrində və bəzi post-Sovet ölkərində, o cümlədən Azərbaycanda hərbi xidmətə başlayan və gənc çağırışçılar qarşı daimi qısnamanın tətbiqi və orduda nizamnamədənkənar davranışları özündə ehtiva edilməsi.

## İyerarxik səviyyələri
Hərbi qulluqçuların xidmət istifadə etdiyi jarqon və anlayışlar:
* *"İylər", "karantinlər", "öküzlər"* — andiçmə mərasimindən əvvəl karantin kəçən hərbiçilər.
* *"Ruhlar", "salaqalar", "qunduzlar", "yaşıllar", "atalar", "körpələr", "kirpilər", "göyərçinlər"* — altı aya qədər xidmət edən hərbiçilər.
* *"Fillər", "qarğalar", "qazlar", "morjlar", "mamontlar", "böyük qunduzlar"* — altı ay xidmət edən hərbiçilər.
* *"Kəllələr", "qırqovullar", "qazanlar"* — bir il xidmət edən hərbiçilər.
* *"Babalar", "qocalar"* — bir il yarım xidmət edən hərbiçilər.
* *"Dembellər"* — ehtiyata buraxılan hərbiçilər.
* *"Kvartirantlar", "vətəndaşlar"* — hərbi çağırışdan sonra ən azı iki il xidmət edən hərbiçilər.

## İstinadlar
Allinq

**Allinq** — Almaniyanın Bavariya federal ştatının Fürstenfeldbrukk bölgəsində yerləşən bələdiyyə.

## İstinadlar
Araks

**Araks Avetisyan Muradovna** və ya sadəcə olaraq **Araks** (*[[Erməni dili|erm]]*:  *Արաքս Մուրադի Ավետիսյան;* ) — erməni sovet yazıçısı, jurnalist.

Araks Avetisiyan Muradovna 25 dekabr 1903-cü ildə Qarakiləsədə (indiki Vanadzor) kənd müəllimi ailəsində doğulmuşdur. Tiflisdəki Meriamian-Hovhanian qızlar məktəbində oxumuş və 1923-cü ildə orta təhsilini başa vurmuşdur.

1930-cu ildə isə İrəvan Dövlət Universitetini bitirmişdir. 1933-cü ildə Moskvada jurnalistika kurslarına qatılmışdır. Araks əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərsə də, uşaq ədəbiyyatına da öz töhfəsini vermiş və - Erməni Uşaq Ədəbiyyatı sahəsinin öncül simalarından birinə çevrilmişdir.

1926-cı ildən etibarən ermənicə yazdığı uşaq ədəbiyyatına “Uşaqlar üçün nağıllar”, “Sehrli təyyarə”, “Narlı qız”, “Şən səslər” kimi nağılları aid etmək olar. Onun yazdığı "Dərəçiçəkli Nənə" (ԾաղկաձորցիՏատիկը) və "Zimmi" nağılları o dövrdə erməni uşaqlarının sevimli nağıllarına çevrilmişdir. Araksın toplu uşaq nağılları ilk dəfə 1926-cı ildə eyni anda İrəvan və Tiflisdə dərs edilmişdir.

1933-cü ildə Moskvadakı təhsilini başa vurduqdan sonra İrəvana qayıdan Araks, “Oktemberik” uşaq jurnalında redaktor kimi fəaliyyətə başlayır. Daha sonra “Ədəbiyyat” qəzetində və radioda fəaliyyət göstərir.

Yazıçı Araks Avetisyan Muradovna 15 iyun 1978-ci ildə İrəvan şəhərində vəfat etmişdir.

Araksın 1928-ci ildə İrəvanda nəşr edilmiş "Alvan" (Ալվանը: Նարգո) əsəri 1930-cu ildə Fətəli İsmixanovun Azərbaycan dilinə tərcüməsində "Azərnəşr" tərəfindən nəşr edilmişdir.

## Nəşr edilmiş bəzi əsərləri

Toplu əsərləri (1954)

Toplu Əsəsrləri (1965)

Üç nağıl - Երեք պատմվածք(1926, Tiflis)

Nağıllar - Պատմված քներ(1926, İrəvan)

Alvan - Ալվանը: Նարգո (İrəvan, 1928)

Zimmi - Զիմմի (İrəvan, 1931)

Sehrli çarx - Հրաշալի սավարնակե (İrəvan, 1937)

Uşaq nağılları - Մանկական պատմվածք (İrəvan, 1937)

Dərəçiçəkli nənə - Ծաղկաձորցի Թաթիկը (İrəvan, 1939)

Laurikin macəraları - Լաուրիկի արկածները (İrəvan, 1941)

Məğrur eşq - Հպարտ սեր (İrəvan, 1947)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
La-Frett-sür-Sen

**La-Frett-sür-Sen** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Arjantöy, kanton — Erble. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 18 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 12 km cənubi-qərbdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:355
  bar:1806 from:0 till:360
  bar:1821 from:0 till:351
  bar:1831 from:0 till:356
  bar:1841 from:0 till:348
  bar:1851 from:0 till:362
  bar:1861 from:0 till:385
  bar:1872 from:0 till:439
  bar:1881 from:0 till:427
  bar:1891 from:0 till:441
  bar:1901 from:0 till:471
  bar:1911 from:0 till:551
  bar:1921 from:0 till:712
  bar:1931 from:0 till:1507
  bar:1946 from:0 till:1814
  bar:1954 from:0 till:2331
  bar:1968 from:0 till:3573
  bar:1982 from:0 till:3829
  bar:1990 from:0 till:4126
  bar:1999 from:0 till:4378

## İstinadlar
Tsikloparafinlər

**Tsikloparafinlər** — alifatik karbohidrogenlərə bənzəyir. Kimyəvi xassələrinə görə polimetilen karbohidrogenləri doymuş karbohidrogenlərə bənzəyir, buna görə də onlara tsikloparafinlər deyilir.

## Tsikloparafinlərin fiziki xassələri
Tsikloparafinlərin C5-ə qədər karbonu olanları qaz, C5-C15-ə qədər olanları maye, C15-dən çox karbonu olanları isə bərk maddələrdir. Molekul çəkiləri artdıqca onların qaynama dərəcələri və xüsusi çəkiləri yüksəlir. Tsikloparafinlər suda həll olmur.

## Tsikloparafinlərin kimyəvi xassələri
Parafinlər kimi tsikloparafinlər də əksərən birləşmə reaksiyalarına qabil olmayıb, əvəzlənmə reaksiyalarına asan girişir. Ancaq tsiklopropan və qismən tsiklobutan bu qaydaya tabe olmayaraq birləşmə reaksiyalarına girişir. Bu zaman onların qapalı halqaları qırılır və açıq zəncirli (alifatik) birləşmələr alınır. Aşağıdakı reaksiyaları buna misal göstərmək olar:
* Hidrogenin təsiri. Tsiklopropana, nikel katalizator olmaq şərtilə, hidrogenlə təsir etdikdə 800C temperaturda o, hidrogeni özünə birləşdirib propana çevrilir.
Qeyd etmək lazımdır ki, hidrogeni birləşdirmə qabiliyyətinə görə trimetilen, doymamış karbohidrogenlərdən az fərqlənir. Məlumdur ki, nikel katalizatorunun iştirakı ilə etilenə hidrogen birləşdirmək üçün 400C temperatur tələb olunur.
Tetrametilen həmin şəraitdə 1800C-də hidrogeni birləşdirib, normal butana çevrilir.
Pentametilen isə platin katalizatoru ilə 3000C-də hidrogeni qismən birləşdirə bilər (N. D. Zelinski). Pentametilenin bəzi homoloqları (1,2,4-trimetiltsiklopentan) isə hidrogeni heç bir şəraitdə birləşdirmir.
Heksametilen və daha çox karbon halqası olan birləşmələr də bu cəhətdən pentametilenə bənzəyir.
* Halogenlərin təsiri. Trimetilenə xlorla təsir etdikdə əvəzlənmə reaksiyası ilə yanaşı olaraq birləşmə reaksiyası da gedir.
Xlorla başqa tsikloparafinlərə təsir etdikdə əsasən əvəzlənmə reaksiyası gedir və müvafiq xlortsikloparafinlər alınır.
Brom ilə təsir etdikdə tsiklopropan bromu birləşdirir və trimetilenbromid əmələ gətirir.
Tsiklobutan, brom ilə həm birləşmə. Həm də əvəzlənmə reaksiyası verir.
Tsiklopentan və daha çox karbonu olan tsikloparafinlər bromla yalnız əvəzlənmə reaksiyasına girir.
* Hidrogen-halogenid turşularının təsiri. Tsiklopropan HBr və xüsusən HJ-la asan birləşərək, propilbromid və ya propilyodid əmələ gətirir.
siklobutan halqası (yalnız qızdırmaq şərtilə) HBr və HJ-un təsirindən qırılıb, butilbromid və ya butilyodidə çevrilir.
* Oksidləşdiricilərin təsiri. Tsikloparafinlər etilen karbohidrogenlərindən fərqli olaraq adi temperaturda permanqanatla oksidləşmir.
Yüksək temperaturda tsikloparafinlər permanqanat və başqa qüvvətli oksidləşdiricilərin təsirindən, halqanın qırılması nəticəsində, müvafiq ikiəsaslı turşulara çevrilir.
Bu reakrsiyadan tsiklik birləşmənin halqasından neçə karbon atomu olduğunu təyin etmək üçün istifadə edirlər.
* Nitrolaşma reaksiyası. Tsikloparafinlər sulu nitrat turşusu ilə 1000C temperaturda müvafiq nitrobirləşmələr əmələə gətirir.

## Mənbə
* M. Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif 1966.
Siklobutan

**Siklobutan** (tetrametilen), C4H8 — alitsiklik birləşmədir..

## Fiziki xassəsi
12,6oS-də qaynayan, rəngsiz qazdır. Suda həll olmur, üzvi birləşmələrdə həll olur..

## Tsiklobutanın törəmələri
Siklobuten, sikloolefinlərdən olub, asanlıqla birləşmə reaksiyalarına girir, 2,4oS-də mayeləşən qazdır.
## Üzvi molekulların konformasiyası
:

## Alınması
Siklobutanın alınması:

## Mənbə
* M.Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966
Verilənlər gölü

**Verilənlər gölü** — böyük həcmli verilənlərin toplanması və analizi üçün istifadə olunan metoddur.

Verilənlər gölü ETL (Extract, Transform, Load) texnologiyaları vasitəsilə verilənlərin bazalar (verilənlər bazası) üzrə klasterləşdirilməsi və analiz olunmasını tələb edir.

## İstinadlar
Krafton

**Bluehole** () — Cənubi Koreyalı videooyun istehsalçısı. Şirkət TERA və PlayerUnknown's Battlegrounds oyunları ilə tanınmışdır. 2018-ci ilin noyabr ayında, Bluehole özünü yeni qurulan bir ana şirkət, Krafton Game Union altında təşkil etdi.
Lörints Sabo

**Lörints Sabo** (; ) — Macar yazıçısı və tərcüməçi.

## Həyatı

Lörints Sabo Macarıstanın Mişkolç şəhərində anadan olmuşdur. Üç yaşı olarkən ailəsi Balaşşadyarmat şəhərinə köçür. Balaşşadyarmat və Debreçen şəhərlərində məktəbə gedir. Budapeştdə Eötvöş Lorand Universitetində təhsil aldı. Burada Mihay Babiç ilə dostluq etməyə başladı. O, öz təhsilini tamamlamadı; əvəzində 1921-ci ildə Layoş Mikeşin qızı olan Klara Mikeş ilə ailə həyatı qurduqdan bir müddət sonra *Az Est* mətbəəsində işləməyə başladı. 1944-cü ilə qədər burada fəaliyyət göstərdi. 1927 və 1928-ci illər arasında *Pandora* mətbəəsinin yaradıcısı və redaktoru olmuşdur.

İlk poemalarını 1920-ci illərdə Nyuqat jurnalında dərc etdirirdi. İlk şeirlər kitabını 1922-ci ildə Yer, Meşə, Tanrı adı altında nəşr etdirdi və müvəffəqiyyət əldə etdi. 1932, 1937 və 1943-cü illərdə Baumqarten mükafatını qazandı. Tərcüməçi kimi, Şekspirin bir sıra kitablarını, Samuel Teylor Koldric, Şarl Bodler, Molyer, Yohann Volfqanq Göte, Tomas Hardi, Pol Verlen, Aleksandr Puşkin, İvan Krılov, Heynrix von Kleist, Fridrix Nitsşe, Rayner Mariya Rilke və digər yazıçıların bir sıra əsərlərini tərcümə etmişdir.

Lörints Sabo İkinci Dünya müharibəsində döyüşərkən Dyula Dömböş ilə tanış olmuş və Lillafüred şəhərində keçirilən konqresdə müharibə poeziyasının gözəlliyini vurğulamışdır. 1942-ci ildə Lörints Yozef Gebbelsin yaratdığı Avropa Yazıçılar Birliyinə (*Europäische Schriftstellervereinigung*) qoşuldu. O, Yosef Nyirodan sonra Birliyin Macarıstan bölməsinin natiqi oldu və təşkilatın Avropa ədəbiyyatı adlı jurnalında (*Europäische Literatur*) öz əsərlərini dərc etdirdi.

Bu onun sağçı kimi formalaşmasına gətirib çıxardı. Belə ki, o, müharibədən sonra mədəni həyatdan uzaqlaşdırıldı və öz əsərlərini nəşr etdirməyə icazəsi olmadığı üçün yalnız tərcümələrini nəşr etdirə bildi. Onun əhəmiyyəti ölümündən az öncə *Kossuth mükafatı*nı alanda tanındı. Ürək tutmasından vəfat etdi.

## Şeir kitabları
* Föld, erdő, Isten (*Yer, Meşə, Tanrı*, 1922)
* Kalibán (*Kaliban*, 1923)
* Fény, fény, fény (*İşıq, İşıq, İşıq*, 1926)
* A Sátán műremekei (*Şeytanın şah əsərləri*, 1926)
* Te meg a világ (*Sən və dünya*, 1932)
* Különbéke (*Ayrılıqda sülh*, 1936)
* Harc az ünnepért (*Tətil üçün mübarizə*, 1938)
* Régen és most (*Əvvəl və indi*, 1943)
* Tücsökzene (*Kriket mahnısı*, 1947)
* A huszonhatodik év (*26-cı il*, 1957)

## Həmçinin bax
* Endre Adi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Marqaret Hamilton

**Marqaret Hamilton** (, )— Amerikalı kompüter mütəxəssisi, sistem mühəndisi, alim. O, "Apollon" və "Skylab" layihələrinin proqramlarını hazırlayan qrupa rəhbərlik etmişdir.

## Həyatı
Marqaret Hamilton 17 avqust 1936-cı ildə İndiana ştatının Paoli şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Hankok liseyində almış, 1954-cü ildə buranı bitirərək Miçiqan Universitetinin riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. Daha sonra Brandeis Universitetində mücərrəd riyaziyyat sahəsi üzrə magistr təhsili almaq üçün Boston şəhərinə köçmüşdür.

## Fəaliyyəti
Marqaret Hamilton 1960-cı ildə meterologiya sahəsində hava proznozunu təyin edən cd-nin inkişaf etdirilməsi işi ilə bağlı müvəqqəti olaraq Massaçusets Texnologiya İnstitutu-da çalışmışdır. 1961–1963-cü illər ərzində o, "Linkoln lab"-da "Sage" layihəsində işləmişdir. Bu layihə Massaçusets Texnologiya İnstitutu tərəfindən yaradılan hava fəaliyyətlərini simulasiyalar vasitəsilə izləyən kompüter proqramı "Whirlwind"in davamı idi. "Sage" proyekti isə soyuq müharibə dövründə sovet hərbi təyyarələrinin hücumlarına qarşı müdafiə məqsədilə yaradılmışdı. Marqaret Hamiltonun buradakı fəaliyyəti onun nüfuzunun getdikcə artmasına və NASA-nın Apollon layihəsində işləməsinə səbəb oldu.

### NASA və Apollon 11 proqramındakı xidmətləri
Hamliton, Apollon və Skylabın proqramını gücləndirən komandaya rəhbərlik etmişdir. Hamilton və qrupu, Apollonun idarə etmə modulu, aya enəcək hissəsi və Skylab üçün hazırlanmış alqoritmləri əhatə edən proqramın inkişaf etdirilməsi məsuliyyətini üzərinə götürmüşdü. Komandanın bir digər hissəsi isə, Marqaret Hamilton tərəfindən hazırlanan "Display Interface Routines" kimi səhvləri aşkar edib təmizləyən sistem proqramları üzərində işlər aparırmışdılar. Tapşırıq zamanı Apollon 11 gəmisi Aya enərkən enişə 3 dq qalmış kabinada olan kompüterlərdə həyəcan siqnalları işə düşmüşdü. Lakin Hamilton tərəfindən Apollon 11 gəmisinin uçuş sisteminə yazımış səhv təmizləmə proqramı tez bir zamanda xətanı təsbit edərək aradan qaldrmış və tapşırığın müvəffəqiyyətlə yerinə yetirilməsinə səbəb olmuşdur. Hamilton Apollon 11 tapşırığı üçün 145 min sətirlik "assembly kodu"nu hazırlamış, həm yazmış həm də yazan qrupa rəhbərlik etmişdir. Dövrün texnologiya ilə bağlı imkanlarını nəzərə aldıqda bu qədər böyük əhəmiyyətə malik kodun xətasız yazılması təqdirə layiq bir iş idi.

Hal-hazırda Marqaret Hamiltonun  yaşı var və təqaüddədir.

## Mükafatları
* 1986-cı ildə "Komputinq Qadınlar dərnəyi" tərəfindən "Ada Lavleys" mükafatı
* 2003-cü ildə "NASA Fövqəladə Astronomik layihə" mükafatı (37.200 dollar pul mükafatı alaraq NASA tarixində hər hansı bir şəxsə verilən ən böyük pul mükafatına layiq görülmüşdür)
* 2009-cu ildə "Örlham Kolleci Fövqəladə Məzun" mükafatı
* 2016-cı ildə ABŞ-nin 44-cü prezidenti Barak Obama tərəfindən "Azadlıq medalı"na layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Arbel dağı

**Arbel** () — İsrail ərazisində yerləşən dağ və milli park . Dağ ölkənin Aşağı Qaliley bölgəsinə aiddir. Arbel dağı Tiberiya şəhərindən şimal-qərbdə, Arbel vadisindən isə şimalda yerləşir.

Arbel dağının dəniz səviyyəsində hündürlüyü 181 metrdir. Ölü dənizin səviyyəsindən olan hündürlük isə 390 metrdir. Dağı əhatə edən ərazinin böyük hissəsi dəniz səviyyəsindən aşağıdadır. Zirvədə yerləşən müşahidə meydançasından bütün Qalileya, Qolan təpələri, eləcə də Safed, Tiberiya və Ölü dənizin böyük bir qismi görsənir. Arbel dağında dört kənd yerləşir: Kfar-Zaytim, Arbel, Kfar-Hittim və Mispa.

## Tarixi
Arbel dağı yaxınlığında qədim yəhudi sinaqoqu yerləşir ki, tarixi e.ə. IV əsr aiddir. Burada qədim oturacaqlar və sütünlar qalqıqlar şəklində qalmış.

Dağın başında qədim mağaralar sistemi mövcud. Mağaralarda yəhudulərə məxsus İkinci Məbəd adlı tikili mövcuddur. Mağara daxilində VII əsrə aid, Ali Bəy, druz hakiminin oğlu Fahra al - Din Maanininə məxsus tikili mövcud. İosif Flavi öz yazılarında yazır ki, Böyük İrod roma qoşunlarının köməyi ilə sonuncu üsyançılara qalib gəldi, hansı ki, çar Xasmoneev Antiqonaya dəstək verirdilər. Sonda onlar sığınacaq kimi Arbel dağı qayalarını seçdilər .

## Qoruq və Milli park
Bu bölgə 1967-ci ildə qoruq elan edilmiş və sahəsi 1400 dyündü. Milli park (8509 dyün) öz ərazisinə Arbel dağının əsas hissəsini (10&nbsp;km), hansı ki, Eylabuna çayından başlayır və Ölü dənizə töküldüyü ərazini əhatə edir. Qoruq ümumən dağın yerləşdiyi ərazini əhatə edir.

Dağın cənub tərəfi tədricən kənd təsərrüfatı sahələrinə keçid edir. Otlaq əraziləri tədricən 400 metrlik eniş edir. Qayalığa qurulan xüsusi metal pilləkənlər eniş üçün xidmət edir. Sonda eniş bədəvi kəndi olan Hamaama gəlib çıxır.

Arbel dağı özünün 110 metrilk çıxıntılı hündülüyü ilə İsrailin yeğanə trampilindən tullanma məkanı hesab olunur. Arbel zirvəsinə qalxış, İsrailin Milii cığırı əsasən "İsanın Səfəri" adlanır.

## Bibliya müqəddəslərinin qəbrləri
Arbel dağında qədim yəhudi adətlərinə görə Adəmin oğlu Sif dəfn olunmuş. İsrail Herserberq və İossi Stepanskinin tədqiqatlarına görə burada Yaqub peyğəmbərin oğlanları: Ruvim, Şimon və qızı Dina dəfn olunmuş.
## Şəkillər

## İstinadlar
Arazi

**Movses Melikoviç Harutunyan** (erm: Մովսես Մելիքի Հարությունյան) və ya **Arazi** (erm: Արազի; ) — erməni yazıçı.

## Həyatı
Movses Harutunyan və ya təxəllüsüylə desək Arazi, 1 aprel 1878-ci ildə indiki Gürcüstan Respublikası ərazisində olan Şaumyani kəndində anadan olmuşdur. 1925-ci ilə qədər bu kəndin adı Şuləver (Şulaver) olmuşdur.

Orta təhsilini Tiflisdə tamamladıqdan sonra, 1898-ci ildə Peterburq Texnologiya İnstitutunda təhsil almağa başlayır. Tələbə hərəkatlarına qoşulduğu üçün həbs edilərək 1901–1905-ci illərdə Şimali Qafqaza sürgün edilir. 1906-cı ildən etibarən isən aktiv olaraq yazıçı kimi fəaliyyətə başlayır.

Erməni proletar nəsrinin banilərindən hesab edilən Arazinin "Son yuxu" (1912), "Günəş", "Yaralı quş" (1913), "Qanlı çiçək"(1916) kimi hekayələrində burjua cəmiyyəti tənqid edilir. O, "Yoldaş Mukuç" (1924), "Qorxudulmuş Hanes" (1927), "Minbaşlı" (1931) kimi əsərləri sosializm quruculuğundan bəhs edən əsərlər yazmışdır. Arazinin 1959-cu ildə yazdığı "İsrael Ori" tarixi romanı XVII–XVIII əsrdə ermənilərin azadlıq mübarizəsindən, erməni-rus münasibətlərindən bəhs edir.

Arazinin 1925-ci ildə yazdığı "Düşmənin mahnısı" hekayəsində isə azərbaycanlı kəndlilərinin inqilabdan əvvəlki ağır həyatından bəhs edilir.

Bundan başqa, 1928-ci ildə Arazinin "Hekayələr"i, 1930-cu ildə "Yaşayanlar" (tərcüməçi Fətəli İsmixanov), 1937-ci ildə isə "Seçilmiş əsərləri" (tərcüməçi Nigar Rəfibəyli, hansı dildən tərcümə edildiyi bilinmir) Bakıda nəşr edilmişdir.

Erməni sovet yazıçısı Arazi 21 dekabr 1964-cü ildə İrəvanda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Le-Menil-Obri

**Le-Menil-Obri** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Ekuan. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (2005). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 22 km şimalda, Serji belediyyənin 25 km şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:800
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:651
  bar:1806 from:0 till:631
  bar:1821 from:0 till:621
  bar:1831 from:0 till:550
  bar:1841 from:0 till:513
  bar:1851 from:0 till:512
  bar:1861 from:0 till:462
  bar:1872 from:0 till:376
  bar:1881 from:0 till:449
  bar:1891 from:0 till:473
  bar:1901 from:0 till:463
  bar:1911 from:0 till:408
  bar:1921 from:0 till:449
  bar:1931 from:0 till:504
  bar:1946 from:0 till:498
  bar:1954 from:0 till:556
  bar:1968 from:0 till:509
  bar:1982 from:0 till:500
  bar:1990 from:0 till:693
  bar:1999 from:0 till:757


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Küçə yeməyi

**Küçə yeməyi** — küçədə, bazarda, yarmarkada və ya digər ictimai yerdə hazır yemək və ya içki satışı. Qida tez-tez portativ qida kabinəsi, ərzaq səbəti və ya yemək maşınında satılır və dərhal istehlak üçün nəzərdə tutulur. 2007-ci ildə BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının verdiyi məlumata görə, hər gün 2,5 milyard insan küçə yeməyi yeyir.

## İstinadlar
Le-Olm

**Le-Olm** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Marin. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 45 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 16 km şimalda yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:129
  bar:1806 from:0 till:146
  bar:1821 from:0 till:170
  bar:1831 from:0 till:162
  bar:1841 from:0 till:155
  bar:1851 from:0 till:152
  bar:1861 from:0 till:130
  bar:1872 from:0 till:127
  bar:1881 from:0 till:112
  bar:1891 from:0 till:101
  bar:1901 from:0 till:115
  bar:1911 from:0 till:99
  bar:1921 from:0 till:95
  bar:1931 from:0 till:99
  bar:1946 from:0 till:61
  bar:1954 from:0 till:77
  bar:1968 from:0 till:74
  bar:1982 from:0 till:126
  bar:1990 from:0 till:187
  bar:1999 from:0 till:187


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* sayt communauté communes
Konstruktorlar Kuboku

**Konstruktorlar Kuboku [[Formula-1]] ()** — konstruktorlar üçün əsas mükafatdır. Qalib, Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası (FIA) tərəfindən mövsüm boyunca Formula 1 Qran-pridə bal hesablama sistemi əsasında müəyyən edilir. İlk dəfə Konstruktor Çempionatı -ci ildə konstruktor Vanwall layiq görülmüşdür.
 mövsümünün sonunda Konstruktor Çempionatı 15 fərqli konstruktor tərəfindən qazanıldı. Ferrari ən çox zəfərlər — 16 titul, 6 ardıcıllıq daxildir (—).

## Mövsümlə

## İstinadlar

## Konstruktorlar ilə

## Milliyətcə

## Mühərrik

2019 mövsümünün Formula 1 çempionatında istifadə olunan motorlar qalın şriftlə vurğulanıb.

2019 mövsümünün Formula 1 çempionatına qatılan komandalar *kursivlə* vurğulanıb.

## Rekordlar
* **Ən çox konstruktor kuboku (şassi):** Ferrari — 16 (, , —, , —, —, —)
* **Ən çox Konstruktor Kuboku qazandı** Ferrari — 6 (—)
* **Ən çox konstruktor kuboku (mühərrik) qazandı :** Ferrari — 16 (, , —, , —, —, —)
* **Ən çox dizayn kubokları (təkərlər):** Goodyear — 26 (—, , —, —, —)
Formula-1 konstruktorların siyahısı

Aşağıda Formula-1 sinfində avtodromda dünya çempionatına qatılan və ya qatılacaq *konstruktorların siyahısı* verilmişdir.

*Bu siyahı 2012-ci il martın 1-dən etibarən düzgündür. Mövcud komandaların daha ətraflı siyahısı 2019 mövsümündə [[Formula-1  mövsümündə ]] tapıla bilər*.

Konstruktorların adları mənşə ölkəsinin dövlət dilinin transkripsiyası ilə verilir.

## Konstruktorlar və komandalar
Konstruktorlar Çempionatına qatılan konstruktorlar şassi istehsalçısı və mühərrik istehsalçısından ibarətdir (məsələn, McLaren-Mercedes dizaynerdir). Komanda bir il üçün müxtəlif istehsalçılardan mühərrik istifadə edirsə, şassi-mühərrik birləşmələri kubokda müxtəlif dizaynerlər hesab edilir. Sonuncu hadisə 1991-ci ildə meydana gəldi, Porsche 3.5 litr V12 mühərrik Footwork qrupu üçün problem yaradıb. Mövsümün ortalarından etibarən komanda Cosworth DFR mühərriklərini istifadə edərək geri qayıdıb 1993-cü ildə Designers Cup-Footwork-Porsche və Footwork-Cosworth nəticələrində iki giriş var.

Bir komanda hər yarışa avtomobilləri və yarışçıları gətirən və onları idarə edən bir təşkilatdır (məsələn, McLaren — komanda).

## Formula-1 2012 mövsümünün konstruktorları

## Keçmişin Formula-1 konstruktorları

### A

### B

### C

### D

### E

### F

### G

### H

### J

### K

### L

### M

### O

### P

### R

### S

### T

### V

### W

### Z

## Şəxsi komandalar
Aşağıda öz şassi tikilməmiş və bu səbəbdən konstruktor olmayan qruplar göstərilmişdir:
* British F1 Racing
* Camoradi International
* DW Racing Enterprises
* Écurie Belge
* Écurie Bleue
* Écurie Bonnier
* Écurie Ecosse
* Écurie Espadon
* Écurie Leutitia
* Écurie Maarsbergen (Porsche və Cooper şassiləri istifadə edilmişdir)
* Écurie Rosier
* Enrico Plate
* Frank Williams Racing Cars
* FR Gerard Cars
* Goldie-Hexagon Racing
* John Willment Automobiles
* North American Racing Team
* Otelle Nucci
* Reg Parnell Racing
* Rob Walker Racing Team
* Scuderia Achille Varzi
* Scuderia Ambrosiana
* Scuderia Centro Sud
* Scuderia Italia (Dallara və Lola şassiləri istifadə edilmişdir)
* Scuderia Filipinetti
* Scuderia Milano
* Scuderia Sant'Ambroeus
* Silvio Moser
* T.A.S.O. Mathieson
* Team Gunston

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ensiklopediya Formula-1
* Rəsmi sayt Formula-1
Kastalya

**Kastalya** () — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Oyya-de-Kastalya ərazisinin 114,6 km² hissəsini əhatə edir.

2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 10513 nəfərə çatmışdır.

## Qalereya

Castalla-Castell-SE.jpg|Qəsr
Castalla - Ermita de la Sangre.jpg| 
Ayuntamiento Castalla.jpg| 


## Həmçinin bax
* Oyya-de-Kastalya
* Tibi
* Onil

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Web oficial de Castalla
* Página Web Oficial de la Agrupación de Comparsas de Moros y Cristianos
* Índice estadístico del municipio de Castalla
* Federación Valenciana de Municipios y Provincias — Guía Turística
* Diari de Castalla-Castalla al dia
* Escaparate Digital
* Portal de la Foia de Castalla
* PR. V-31: Xorret de Catí — Alt de Guixop
Macarıstan Elmlər Akademiyası

**Macarıstan Elmlər Akademiyası** ( (**MTA**)) — Macarıstanın ən önəmli və prestijli elmi təşkilatı. Budapeştdə Dunay çayının sahilində yerləşir. Onun əsas vəzifələrinə elmin inkişaf etdirilməsi, elmi tapıntıların yayılması, tədqiqat və inkişafı dəstəkləmək və Macarıstan elmini ölkə daxilində və dünyada təmsil etməkdir.

## Tarixi
Akademiyanın tarixi 1825-ci ildə İştvan Seçeninin Bratislavada elm cəmiyyətin məqsədlərini həyata keçirtmək üçün əmlakının bir illik gəlirini təklif etdiyi vaxtdan başlayır. İştvandan sonra bir sıra insanlar onun yolunu davam etdirdilər. Məqsədi Macarıstanın inkişafı və ölkədə elm və sənətin öyrənilməsi və yayılması kimi göstərildi. Müəssisə hazırkı adını 1845-ci ildə aldı.

Mərkəzi binası 1865-ci ildə Neointibah memarlığı üslubunda inşa edilmişdir. Binanın memarı Fridrix Avqust Ştüler idi.

## Macarıstan Milli Elmlər Akademiyasının bölmələri

Elmi bölmə Akademiyanın bir və ya bir neçə əlaqəli elm filialları tərəfindən təşkil olunan bir hissəsidir.

Macarıstan Elmlər Akademiyasının hazırda on bir əsas bölməsi var:

* I. Dilşünaslıq və ədəbiyyat bölməsi
* II. Fəlsəfə və tarix elmləri bölməsi
* III. Riyaziyyat bölməsi
* IV. Kənd təsərrüfatı elmləri bölməsi
* V. Tibb elmləri bölməsi
* VI. Mühəndislik elmləri bölməsi
* VII. Kimya elmləri bölməsi
* VIII. Biologiya elmləri bölməsi
* IX. İqtisadiyyat və hüquq bölməsi
* X. Yer elmləri bölməsi
* XI. Fiziki elmlər bölməsi

## Tədqiqat institutları
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Kənd Təsərrüfatı Tədqiqatları Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Kimya Araşdırmaları Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Astronomiya və Yer Elmləri Araşdırma Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Biologiya Tədqiqat Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Kompüter və Avtomatika Araşdırma İnstitutu
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Ekoloji Tədqiqatlar Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının İqtisadi və Regional Araşdırmalar Tədqiqatları Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Enerji Araşdırmaları Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Humanitar Tədqiqat Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Dilçilik Araşdırmaları İnstitutu
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Renyi Riyaziyyat İnstitutu
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Eksperimental Tibb İnstitutu
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Təbiət Elmləri Tədqiqat Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Nüvə Araşdırma İnstitutu
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Fizika üzrə Viqner Tədqiqat Mərkəzi
* Macarıstan Elmlər Akademiyasının Sosial Elmlər Mərkəzi

## Macarıstan Elmlər Akademiyasının prezidentləri

## Həmçinin bax
* Laslo Lovas

## İstinadlar
Siklopropan

**Siklopropan** (**trimetilen**) — kimyəvi formulu C3H6, tsikloalkanlar sırasına aiddir.

## Fiziki xassələri
Rəngsiz −32,9oS-də qaynayan qazdır. Özünəməxsus petroleyin efiri iyli qazdır. Permanqanatla adi temperaturda oksidləşmir, bununla da siklopropan propilendən fərqlənir.

## Tibbdə
Siklopropan, narkotik təsiri olduğu üçün cərrahiyyə əməliyyatında işlədilir. Siklopropan, qüvvətli anesteziyaedici qaz olub, hətta çox az miqdarı belə öz təsirini göstərir. Başqa narkotik maddələrdən fərqli olaraq onun təsirindən insan huşunu itirmir.

## Törəmələri
Siklopropan və onun törəmələri təbiətdə tapılmamışdır. **Siklopropen** — 36oS-də mayeləşən iyli qazdır, asan polimerləşir, bromla birləşdikdə yanır. Siklopropen, tərkibində ikiqat rabitə olan polimetilen karbohidrogenlərdəndir. Bu cür birləşmələrə tsikloolefinlər deyilir.

## Mənbə
* M. Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966.
* Плехоткина С. И., ГоловчинскийВ. Б. Бюлл экспер. биол. и мед., 1971, т. 72, № 8, с. 68–62.
* Жданов Г. П. и д р. Фармакол. и токсикол., 1969, т. 32. № 1. с- 88–92.
Denni Trexo

**Den** (**Denni**) **Treho** (; doğ. 16 may 1944, Los-Anceles) —ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Kiçik Denni Traho (Dan Trejo Jr) 16 may 1944-cü ildə ABŞ-nin Los-Anceles şəhərində dünyaya gəlib. Denni gənc olarkən heç də nümunəvi bir oğlan deyildi. Narkotik və cinayətkarlıq onun daimi yol yoldaşı idi. O 9 yaşında olarkən boksla məşğul olur, narkotiklərin dadına isə daha əvvəldən baxmışdı. Onun tezliklə həbs edilməsi heç də təəccüb doğurmur və o bu günə qədər 9 həbsxanada olub.

İllər keçdikdən sonra narkotik asılılığından xilas olan Denni Traho reabilitasiya mərkəzində işləyərək digərlərinə də bu asılılıqdan xilas olmağa kömək etməyə çalışır.

O "Runaway Train" filminin çəkiliş meydançasına təsadüfən gəlib çıxır. Onun həbsxana keçmişini öyrəndikdə ondan Erik Roberts-ə boksun "türmə variantı" ilə bağlı bir neçə fənd göstərməsini təklif edirlər. Bu zaman onun aktyorluq bacarığı kəşf olunur və ona kiçik bir rol verilir. Denni başa düşür ki, onun həyatında yeni bir səhifə açılıb və özünə agent təyin edir.

Trahonun karyerasında uğur qazanmasına səbəb olan bir cəhət də onun məşhur rejissor Robert Rodrigesin qohumu olması idi. Rejissor dəfələrlə qohumunu filmdə çəkilməyə dəvət edir.

O bu günə qədər təqribən 100-dən çox filmdə çəkilib. Bu filmlərin hamısı yüksək səviyyəli ekran əsəri olmasa da, Denni-nin canlandırdığı rollar izləyicilərin yaddaşında qalmağı bacarıb.

İllər ərzində çəkiliş meydançasında Silvester Stallone, Jan Klod Van Damm, Antonio Banderas, Salma Hayek, Erik Roberts, Jeffrey Lewis, Kventin Tarantino və s. məşhur aktyorlarla partnyor olmuşdur. Aktyor həmçinin bir neçə filmin yaradılması zamanı ortaq prodüser olaraq çalışmışdır.

Aktryor bu yaxınlarda öz həyat yoldaşından ayrılıb və onun üç övladı var.

## Filmoqrafiya
* Yaquar (film, 1996)
* Əvəz qatilləri (film, 1998)
* İnferno (film, 1999)

## Xarici keçidlər
Balaşşadyarmat

**Balaşşadyarmat** (, , ) — Macarıstanın şimalında şəhər.

## Coğrafiyası
Qəsəbə Noqrad medyesinin mərkəzi Şalqotariyan şəhərinin 45&nbsp;km qərbində, paytaxt Budapeştin 85&nbsp;km şimalında, Slovakiyanın sərhədində yerləşən İpel çayının cənub sahilində yerləşir.

## Demoqrafiyası
2001-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən, Balaşşadyarmat şəhərində 18 474 sakin məskunlaşmışdır. Əhalisi homojenlərdən təşkil olunmuşdur və böyük əksəriyyəti macarlardır (98% macarlar, 2 % rumınlar). Toplam əhalinin 100%-i-nin ana dili macar dilidir.

## Tarixi
İpel çayının kənarında yerləşən Balaşşadyarmat əlverişli coğrafi mövqeyə sahib olduğundan bir sıra tayfalar burada məskunlaşmışdır. Avropanın monqollar tərəfindən istilasından sonra qəsəbədə qala inşa edilmişdir. Şəhər 1552-ci ildə Budin bəylərbəyi Əli Paşanın komandanlığında olan Osmanlı qüvvələri tərəfindən fəth edildi və 1596-cı ilə qədər Osmanlı İmperiyasının tərkibində qaldı. 1662-ci ildə yenidən fəth edildi və 1686-cı ildə Habsburqlar tərəfindən işğal edilənə qədər Eğri əyalətinin sancağı oldu.

## Beynəlxalq əlaqələri
### Qardaşlaşmış şəhərlər
Balaşşadyarmat aşağıdakı şəhərlər ilə qardaşlaşmışdır:

*  Dej
*  Haymenkirh
*  Ostrolęnka
*  Lameçiya Terme
*  Slovenski Dyarmoti

## Həmçinin bax
* Balint Balaşşi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official site in Hungarian
Frideş Karinti

**Frideş Karinti** (; ) —  Macar yazıçısı, dramaturq, şair, jurnalist və tərcüməçi. 1929-cu ildə yazdığı “Zəncirlər” hekayəsində Ayrılığın altı dərəcəsi konsepsiyasının ilk təşəbbüskarlarından idi. Karinti Macarıstanın ən məşhur yazıçılarından biridir.

## Həyatı və fəaliyyəti
Karinti Budapeştdə burjua ailəsində anadan olmuşdur. Ailəsi əvvəllər yəhudi idi, lakin o, doğulandan qısa müddət sonra dinlərini dəyişdilər. Yazıçılıq fəaliyyətinə jurnalist kimi başlamışdı və ölümünə kimi qısa və yumoristik hekayələrin yazıçısı kimi tanınırdı. 1912-ci ildə “Bu da sizin yazı üslubunuz” () adlı ədəbi parodiyalarının dərc olunması onun şöhrətini daha da artırdı. Burada o, dövrünün məşhur yazıçılarının yazı üslubunu parodiya etmişdir. Sonrakı illərdə parodiyalardan təşkil olunan kolleksiyanı daha da genişləndirdi. İlk yazdığı əsərlər içərisində məktəb illərində qələmə aldığı qısa hekayələrdən ibarət  “Zəhmət olmasa, Ser!” () əsəri həm də orta məktəbdə yaşanan çətinliklərdən bəhs edirdi. Herbert Uellsin “Korlar ölkəsi” () və “Dəniz qadın” () əsərlərini macar dilinə tərcümə edən Karinti öz yaradıcılığında da Uellsdən ilham almışdır. Tərcümə etdiyi digər əsər isə Alan Aleksandr Milnin Vinni-Pux əsəridir.

Birinci Dünya müharibəsindən başlayaraq onun yazı üslubu daha ciddi xarakter aldı, lakin öz satirik məzmununu tərk etmədi. Karinti yaradıcılığında Conatan Sviftin böyük təsir göstərdiyini vurğulayır: "Faremidoya səyahət" (*Utazás Faremidóba, 1916*) və "Kapillariya" əsərləri (*Capillaria, 1921*). Romanlarının və hekayələrinin bir çoxunda kişilərlə qadınlar arasındakı münasibətlərdə yaranan çətinliklərdən bəhs edilir. Bunun səbəbi kimi bəzən onun uğursuz ikinci nikahı göstərilir.

Karinti 1936-cı ildə Stokholmda əməliyyat olundu. 1939-cu ildə nəşr olunan avtobiqorafiyasında bu hadisədən bəhs etmişdir. Əməliyyatdan iki il sonra Balaton gölünün ətrafında tətildə oalrkən vəfat etmişdir.

## Şəxsi həyatı

Karinti iki dəfə ailə həyatı qurmuşdu. 1913-cü ildə aktrisa Etel Yudik ilə evləndi. Ailə həyatları sakit və xoşbəxt keçdi və Qabor adında bir oğlan övladları dünyaya gəldi. Etel 1918-ci ildə çox gənc yaşında faciəvi olaraq ispan qripindən dünyasını dəyişdi. 1920-ci ildə Karinti yenidən Aranka Böhm ilə ailə həyatı qurdu və onların Ferenç Karinti adında övladları dünyaya gəldi. Ferenç Karinti daha sonralar məşhur macar yazıçısı oldu. Dili yaxşı danışmasa da, Karinti Esperantonun ən böyük dəstəkçilərindən biri idi və Esperanto konqreslərində iştirak edirdi və hətta 1935-ci ildə Macarıstan Esperanto Cəmiyyətinin prezidenti seçildi.

## Seçilmiş filmoqrafiya
* The Stork Caliph (1917)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Works by Frigyes Karinthy 
* Biography, quotes, publications compiled for the Frankfurt Book Fair
* Biography at the website of the secondary school named after him
* The Grotesque: Frigyes Karinthy. In: Lóránt Czigány: *A History of Hungarian Literature,* chapter XIX.
* Karinthy's entry in Albert Tezla: ''Hungarian authors – A bibliographical handbook''
Kamran Diba

**Kamran Təbatəbai Diba** () — Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yaşayan görkəmli İranlı memarıdır.
O, İranın keçmiş kraliçəsi Fərəh Pəhləvinin əmisi oğludur.

## İstinadlar
Tamaşalı nekropolu

**Tamaşalı nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Havuş kəndində eyni adlı yaşayış yerinin 1 km-liyində təpə üzərində yerləşir.
Burаdа аpаrılmış tədqiqаtlаr nəticəsində müəyyən еdilmişdir ki, nеkrоpоlda dаş qutu tipli və tоrpаq qəbirlər vаrdır. Nеkrоpоldаn аşkаr еdilmiş mаddi-mədəniyyət nümunələri kiçik ölçülü küpə tipli qаblаrа аiddir. Küpələr əldə nisbətən kоbud şəkildə fоrmаlаşdırılmışdır. Оnlаr I-VI əsrlərə аiddir. Tоrpаq qəbirlər X-XVI əsrlərə аiddir. Оnlаr qərb-şərq istiqаmətində qаzılmışdır. Bəzisinin üzərində sənduqə tipli sinə dаşlаrı vаr. 

## İstinadlar
İtqıran yaşayış yeri

**İtqıran yaşayış yeri** — El arasında Dərələyəz sıra dağlarının ən hündür yeri Mailxan adlanır. Mailxan dağının arxasında yerləşən İtqıran yaşayış yerinin xarabalıqları indi də qalmaqdadır. Evlər düzbucaqlı formalıdır. Yaşayış binaları daşdan inşa edilmiş, bəzi evlərin tikintilərində çiy kərpic və möhrədən istifadə olunmuşdur. Evlərin içərisində dördkünc və tağşəkilli taxçalar vardır. Yerüstü materiallar çəhrayı rəngli şirli və şirsiz keramikadan ibarətdir. Yaşayış yeri IX–XVII əsrlərə aiddir.

## İstinadlar
İtqıran nekropolu

**İtqıran nekropolu** — Yaşayış yerinin 1 km-liyində yerləşir. Qəbirlər qərb-iərq istiqamətindədir. Başdaşıları hündür olub əksəriyyətinin bir üzündə aypara təsvir edilmişdir. Mərhumların adları cızma üsulu ilə daş üzərinə həkk edilmişdir. Kitabələr ərəb əlifbası ilə yazılmışdır. Onların üzərində Əli, Maqsud, Həsən, Zeynəb, Fatma və başqalarının adları oxunur. Əsrlərin sınağından çıxıb zəmanəmizədək qalmış müsəlman qəbirstanlığıı ermənilər tərəfindən dağıdılıb məhv edilmişdir. Nekropol eyniadlı yaşayış yerinə məxsus olub 9–17 əsrlərə aiddir.

## İstinadlar
Şukrut

**Şukrut** və ya **Choucroute garnie** — Alsatiya mətbəxinin ənənəvi yeməyi. Kolbasa və digər duzlu ətlər və kartof ilə kələm hazırlamaq üçün istifadə edilən bir Alsas reseptidir.

## Həmçinin bax
* Kələm turşusu

## İstinadlar
Şərur yaşayış yeri (Orta əsrlər)

**Şərur yaşayış yeri** — Müаsir Şərur şəhərinin şimаl-qərb tərəfində yеrləşir. Yаşаyış yеrinin qаlıqlаrı bu ərаzidə tikinti işləri аpаrılаrkən tаpılmışdır. Mədəni təbəqə 1,5 mеtr dərinlikdən аşkаr еdilmişdir. Burаdаn tаpılmış divаr qılıqlаrı tikinti mаtеriаllаrınа görə bir-birindən fərqlənir. Bəzi divаrlаr dаşdаn hörülərək gil məhlulu ilə bərkidilmişdir. Digər divаrlаrın tikintisində bişmiş kərpic və əhəngdən istifаdə еdilmişdir. Şərur yаşаyış yеrindən хеyli miqdаrdа şirli və şirsiz sахsı məmulаtı sınıqlаrı аşkаr еdilmişdir. Оnlаr nəhəng küp, dоlçа, çırаq və şаr-kоnusvаri qаb sınıqlаrındаn ibаrətdir. Küp nəhəng gövdəli оlub, silindrik bоğаzlı, yаstı оturаcаqlıdır. Оnlаrın bəzisinin gilinə qum qаtılmış, bəzisi isə qаrışıqsız gildən hаzırlаnmışdır. Yаşаyış yеrindən аşkаr оlunаn kеrаmikаnın bir qismi sоn dərəcə möhkəm və kеyfiyyətli qаblаr оlаn şаrkоnusvаri qаb sınıqlаrındаn ibаrətdir. Kаrvаn yоllаrının kəsişdiyi nöqtədə yеrləşən Şərurdаn şаrkоnusvаri qаblаrın tаpılmаsı təsаdüfi dеyil. Bu qаblаrı istеhsаl еdən yеrli dulusçulаr qiymətli məhlullаrın dаşınmаsı və sахlаnmаsınа şərаit yаrаdırdılаr. Şərur Оrtа əsr yаşаyış yеrini burаdаn аşkаr еdilmiş mаddi-mədəniyyət nümunələri əsаsındа IХ-ХVII əsrlərə аid еdirik . 

## İstinadlar
Sultan İbrahim imamzadəsi

**Sultan İbrahim imamzadəsi** — Parçı orta əsr yaşayış yerinin ərazisində yerləşir. Yaşayış yerindən şirsiz və şirli saxsı məmulatı hissələri aşkar edilmişdir. Sultan İbrahim imamzadəsi orta əsr Azərbaycan memarlığının kiçik ölçülü abidələrindəndir. Abidəni onun ətrafından tapılmış arxeoloji materiallar əsasında XIV əsrin əvvəllərinə aid edirik. Tədqiqatçıların verdiyi məlumata görə (bu barədə F. Y. Səfərov məlumat vermişdir), vaxtilə imamzadənın qapısı üzərində ərəb qrafikası ilə yazılmış kitabə olmuşdur. Təəssüf ki, həmin kitabə hazırda saxlanmamışdır. Məlumata görə, о, şiələrin yeddinci imamı Museyi Kazımın övladlarının şərəfinə tikilmişdir.

## İstinadlar
Danyeri yaşayış yeri

**Dаn yeri yаşаyış yеri** — Yaşayış yeri Qara dağın ətrafında, Yastan deyilən yerdə yerləşir. Yaşayış binalarının bünövrəsi daşdan, divarları isə möhrədən tikilmişdir. Bəzi binaların divarları iri daşlardan inşa olunmuşdur. Aparılan araşdırmalar zamanı çəhrayı rəngdə bişirilmiş şirli və şirsiz saxsı məmulatı aşkar edilmişdir. Mədəni təbəqənin 1,5-2 m arasında olması burada həyatın uzun müddət davam etdiyini göstərir. Yаşаyış yеrinin хаrаbаlıqlаrındаn аşkаr еdilmiş mаtеriаllаr əsаsındа оnu 9-17 əsrlərə аid еtmək оlаr. 

## İstinadlar
Tbilisi meriyası

**Tbilisi meriyası** () – Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərinin Azadlıq meydanının cənub hissəsində yerləşən saat qülləsinə malik tarixi binadır. Binada şəhər meriyası və şəhər assambleyası (sakrebulo) yerləşir.

## Tarixi
Bina, ilkin olaraq Çar Rusiyası hakimiyyəti dövründə – 1830-cu illərdə inşa edilsə də, sonrakı iki yüz il ərazində dəfələrlə yenidənqurmalara məruz qalmış və ilkin görkəmini əhəmiyyətli dərəcədə itirmişdir. 1879-cu ildə kimi bina, Baş polis idarəsi və polis departamenti kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1878-ci ildə binada yenidənqurma işlərinin aparılması və şəhər duması binasına çevrilməsi üçün müsabiqə elan edilmiş və müsabiqədə Pavel Şternin layihəsi qalib elan edilmişdir. Binanın memarlığında o zaman məşhur neomavritan elementləri ilə zəngin ekzotik stil əksini tapmışdır. 1910-cu ildə binaya saat qülləsi əlavə edilmiş, 1912-ci ildə isə binanın aşağı mərtəbəli cinah hissələrinə əlavə mərtəbələr əlavə edilməsi ilə genişləndirilmə işləri aparılmışdır.

## Adminstrasiya
Tbilisi meriyası binasında, şəhər meriyası və əlaqəli bir neçə hökumət orqanı, şəhər assambleyası və tarixi əczaxana yerləşir. Binanın birinci mərtəbəsinə lüks kateqoriyalı geyim mağazaları fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* "საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი" (2006), .

## Xarici keçidlər
* Tbilisi höküməti
Şоrtəpə nеkrоpоlu

**Şоrtəpə nеkrоpоlu** —  Tunc dövrünün аbidəsidir. О İbаdullа kəndindən şərqdə еyni аdlı yаşаyış yеrinin yахınlığındаdır. Nеkrоpоlun sаhəsi hаzırdа əkin sаhəsinə çеvrilmişdir. Yеrüstü əlаmətlərini itirdiyindən sаhəsini dəqiqləşdirmək çətindir. Nеkrоpоl 1934-cü ildə kаnаl qаzılаrkən dаğılmış və zəngin mаddi-mədəniyyət qаlıqlаrı аşkаr еdilmişdir. Аşkаr еdilmiş mаtеriаllаrın bir qismi hаzırdа Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Tаriх Muzеyində sахlаnılır. Аşkаr еdilmiş tаpıntılаr küpə, çölmək, kаsа, çаynik tipli qаblаrdаn ibаrətdir. Оnlаr nаrın qum qаrışığı оlаn gildən hаzırlаnаrаq qırmızı rəngdə kеyfiyyətli bişirilmişdir. Qаblаrın bir qrupu qırmızı rəng üzərindən qаrа rənglə, həndəsi mоtivdə nахışlаnmışdır. Pоliхrоm bоyаlı qаblаr bir küpə ilə təmsil оlunmuşdur. Оnun аğzının kənаrı bir qədər yаnlаrа dоğru gеnişlənərək ucdа dəyirmiləşdirilmişdir. Bоğаzı silindrik, gövdəsi qаbаrıq, оturаcаğı yаstıdır. Gövdəsinin mərkəzi hissəsi sаrı аnqоblа örtülərək qаrа və qırmızı rəngdə çəkilmiş bir-birinin içərisində оlаn üçbucаqlаrlа nахışlаnmışdır. İçəridəki üçbucаqlаr qırmızı rənglə çəkilmiş tоrlа dоldurulmuşdur. Nахışlаr аşаğıdаn və yuхаrıdаn qаrа rənglə çəkilmiş düz хətlərlə məhdudlаşdırılmışdır.  Аpаrılmış tədqiqаtlаrа əsаsən bеlə hеsаb еtmək оlаr ki, nеkrоpоl е.ə. III-II minilliklərə аiddir. 

## İstinadlar
Sabit Əliyev

**Sabit Əliyev** — həkim-yazar, Rusiya Professional Yazıçılar ittifaqının üzvü.
## Həyat və fəaliyyəti
1977-ci ildə Salyan rayonunun Qarabağlı kəndində anadan olub.1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Şirvan şəhərində 20 saylı orta məktəbi bitirib. 2005-ci ildə Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin  bitirib. 2015-ci ildə Frankfurt Universitetinin İmplantologiya sertifikatına layiq görülmüşdür. Moskva şəhərində yaşayır. 2018-ci ildən Rusiya Professional Yazıçılar ittifaqının üzvüdür.

Rusiyada Beynəlxalq RBG jurnalının təqdimatında “2020-ci ilin adamları” mükafatını alıb. 2021-ci ildə Sergey Yeseninin 125 illik yubileyi şərəfinə Rusiya Yazıçılar Birliyinin Rəyasət Heyətinin təsis etdiyi "Sergey Yeseninin 125 illiyi" medalı ilə təltif olunub. Rus ədəbiyyatının inkişafına verdiyi mühüm töhfəyə görə isə 2022-ci ildə "F. M. Dostoyevski adına medal"la təltif olunub. 2023-cü ildə isə “İrs” mükafatına layiq görülüb.

Rusiyanın “Komsomolskaya Pravda” nəşri 2024-cü ildə Moskvanın ən yaxşı 10 stomatoloq-cərrahının reytinqini dərc edib. Bu siyahıda birinci yeri Sabit Əliyev tutub.

Sabit Əliyevin ilk üç kitabında (“Özgə evi”, “Evə doğru uzun yol” və “Qismət deyilmiş”) Moskva həyatının təəssüratları öz əksini tapıb. Ondan artıq hekayənin müəllifidir. Üç hekayəsi - “Sonuncu gün”, “Pionlar” və “Sözə doğru yol” Moskva hekayələr kitabında işıq üzü görüb. 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusunun torpaqlarımızı işğaldan azad etməsindən ruhlanaraq “Mənim evim Şuşa” adlı kitab yazıb. 

### Ailəsi
2006-cı ildən ailəlidir. Həyat yoldaşı Əskərova Esmira həkim-ginekoloqdur. Seçenov adına Akademiyanı bitirib, üç uşağı var. 

## Əsərləri
* 2016 — Qismət deyilmiş,  ISBN 978-5-4474-7652-6
* 2017 — Özgə evi, ISBN 978-5-4474-1211-1
* 2017 — Evə doğru uzun yol,  ISBN 978-5-4485-8032-1
* 2017 — Sonuncu gün, ISBN 978-5-4485-0985-8
* 2017 — Qurumuş  bulaq, ISBN 978-5-4485-0985-8
* 2017 — Yalnız səni sevirəm, ISBN 978-5-4485-0483-9
* 2017 — Tövbe, ISBN 978-5-4490-0659-2
* 2018 — Rəfiqələrin məktubları, ISBN 978-5-4490-9885-6
* 2018 — Mart ilığı, ISBN 978-5-4493-7452-3
* 2018 — Pionlar, ISBN 978-5-4490-6341-0
* 2018 — Nəsihətçilər, ISBN 978-5-4490-9151-2
* 2019 — Sözə tərəf yol, ISBN 978-5-4496-2662-2
* 2022 — Portağal, ISBN 978500566021
* 2023 — Sevgi təkdir, ISBN 9785006079113
* 2023 — Sevgi küləyi, ISBN 978500035003
* 2024 — Unudulmuş saç sancağı, ISBN 9785006273917
* 2025 — Mən Annanı sevirdim?, ISBN 9785006705838

## İstinadlar
Kəpənək (film, 2017)

**Kəpənək** () — Mixail Noerin rejissorluğu ilə çəkilən, 2017-ci il bioqrafik dram filmi.

*Kəpənək* ilk dəfə 2017-ci il Toronto Beynəlxalq Film Festivalında Xüsusi Təqdimatlar bölməsində 9 sentyabr 2017-ci ildə nümayiş edilib.

## Çəkilişlər
*Kəpənək*, Monteneqro, Malta və əsasən, Belqradda, Serbiya da daxil olmaqla müxtəlif yerlərdə çəkilmişdir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*
Qurban Abbasov (aktyor)

**Qurban Məmiş oğlu Abbasov** () — Azərbaycanın teatr aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1981).

## Həyatı
Qurban Abbasov 2 yanvar 1944-cü ildə kiçik Vedi mahalının Qarabağlar kəndində dünyaya gəlmişdir. O, 1964–1968-ci illərdə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində təhsil alıb. Təyinatla Gəncə Dövlət Dram Teatrına göndərilib və 1968–1998-ci illərdə yaradıcılığı ancaq bu kollektivlə bağlı olub.

Qurban Abbasov sadə dramatik rollarda, tipik-xarakterik personajların ifasında daha çox uğur qazanırdı. Lirik-psixoloji və həmçinin romantik səciyyəli qəhrəman rolları da olmuşdur.

Qurban Abbasov 5 dekabr 1998-ci ildə Gəncə şəhərində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 24 dekabr 1981

## İfa etdiyi əsas rollar

## İstinadlar