open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anes Cunq

**Anes Cunq** (; ) — Hindistan yazıçısı, jurnalist və köşə yazarı. Onun ən məşhur əsəri olan "Hindistanı kəşf etmək" (1987) Hindistanda qadınların həyatının salnaməsidir və xüsusilə müsəlman qadınların çadra arxasında təsviri ilə diqqət çəkir.
## Həyatı
Anes Cunq 15 dekabr 1944-cü ildə Rourkelada anadan olub. Heydərabadda böyüyən Anes Cunq zadəgan ailəsindəndir. Onun atası Nəvab Hoş Yar Cunq alim və şair idi və Heydərabad nizamının sonuncu şahzadəsinin müsahibi (məsləhətçisi) vəzifəsində çalışmışdır. Anası və qardaşı da urdu dilidə şeir yazırdı. Heydərabaddakı Osmaniyə Universitetində orta məktəb və kollec təhsilini başa vurduqdan sonra o, ali təhsil almaq üçün ABŞ-a gedib.Burda Ann-Arbor şəhərində yerləşən Miçiqan Universitetində sosiologiya və Amerikaşünaslıq üzrə magistr dərəcəsi almışdır.

O, jurnalist karyerasına "Times of India" nəşri olan "Youth Times"da başlayıb və orada jurnalist və redaktor kimi çalışıb (1973-1980). Daha sonra "The Christian Science Monitor" və "International Herald Tribune" qəzetlərində çalışıb. Anes Cunq Dehlidə yaşayır.

Anes Cunq 1987-ci ildə "Hindistanı kəşf etmək" kitabını nəşr etdirib. Bu, qadınlarla müsahibələrə yönəlmiş səyahət gündəliyidir. O, bu mövzuda bir neçə kitab yazıb və qadınlarla gündəlik həyatları haqqında danışıb, o cümlədən "Yeni Ay Gecəsi: Hindistanda müsəlman qadınlarla görüşlər" (1993), "Yeddi Bacı" (1994). "Sükutu pozmaq" (1997) kitabı dünyanın hər yerindən qadınların həyatı haqqında söhbətlərə əsaslanır.

## Əsərləri
* *When a Place Becomes a Person*. Vikas Pub. House, 1977. 
* *Flashpoints: Poems in Prose*. Tarang Paperbacks, 1981. .
* *Unveiling India*, Penguin Books, 1987. .
* *The Song of India*. Himalayan Books, 1990. 
* *Night of the New Moon: Encounters with Muslim Women in India*. Penguin Books, 1993. 
* *Seven Sisters: Among the Women of South Asia*. Penguin Books, 1994. 
* *Breaking the Silence: Voices of Women from Around the World*. Penguin Books, 1997. 
* *Olives from Jericho: Peace in Winter Gardens*. UNESCO, 1999. .
* *Beyond the Courtyard: a Sequel to Unveiling India*. Viking, 2003
* *Lost Spring: Stories of Stolen Childhood*. Penguin Books, 2005. .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jilbertu Freyre

**Jilbertu de Melu Freyre** (; ) — Resifidə anadan olmuş braziliyalı sosioloq, antropoloq, tarixçi, yazıçı, rəssam, jurnalist və konqresmen. 20-ci əsrin ən tanınmış sosioloqlarından biri hesab edilən Freyrenin ən məşhur əsəri "Casa-Grande & Senzala" (hərfi mənada "Əsas ev və qulların mənzili", adətən ingilis dilinə "Ağalar və qullar" kimi tərcümə olunur) adlı sosioloji traktatdır.

## Həyatı və fəaliyyəti

Freyre on səkkiz yaşından Texas ştatının Baylor Universitetində, daha sonra isə Kolumbiya Universitetində təhsil almış və Uilyam Şepperdin rəhbərliyi altında magistr dərəcəsi almış beynəlmiləlçi akademik karyeraya malik idi. Kolumbiyada Freyre antropoloq Frans Boasın tələbəsi idi. 1923-cü ildə Resifeyə qayıtdıqdan sonra Freyre Braziliya regionalist hərəkatında bir neçə yazıçıya rəhbərlik etmişdir. Jurnalist kimi geniş işlədikdən sonra o, Pernambuco əyalətinin qubernatoru Estacio Coimbra kabinetinin rəhbəri təyin edildi. 1930-cu il inqilabı və Jetuliu Varqasın hakimiyyətə gəlməsi ilə həm Coimbra, həm də Freyre sürgünə getdi. Freyre əvvəlcə Portuqaliyaya, daha sonra isə ABŞ-yə getdi və orada Stenfordda qonaq professor kimi çalışdı. 1932-ci ilə qədər Freyre Braziliyaya qayıtdı. 1933-cü ildə Freyrenin ən məşhur əsəri olan "Ağalar və Qullar" nəşr olundu və yaxşı qarşılandı. [istinad lazımdır] 1946-cı ildə Freyre federal Konqresə seçildi. Freyre müxtəlif dövrlərdə həmçinin "A Província" və "Diário de Pernambuco" qəzetlərinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''O Portal da História''
*Gilberto Freyre virtual library
*Gilberto Freyre recorded at the Library of Congress for the Hispanic Division’s audio literary archive on March 30, 1975
*Gilberto Freyre recorded for the literary archive in the Hispanic Division at the Library of Congress. May 30, 1975 at the Library of Congress field office in Rio de Janeiro.
Emili Henderson

**Emili Henderson** (; ) — Yeni Zelandiyalı deputat və keçmiş siyasətçi. O, Leyborist Partiyasından Nümayəndələr Palatasının üzvü olub.' 
## Həyatı
Henderson 1972-ci ildə anadan olub. O, yeddi yaşından Vanqareydə yaşayır. O, Kaurihohor ibtidai, Vanqarey Orta və Tikipunqa Liseylərində oxuyub. 1997-ci ildə Oklend Universitetində Hüquq üzrə magistr dərəcəsini və 2001-ci ildə Kembric Universitetində "Çarpaz dindirmə: tənqidi dindirmə" adlı elmi işi müdafiə edərək doktorluq dərəcəsini alıb. 

2020-ci ildə Parlament üzvü olmazdan əvvəl, atasının həmtəsisçisi olduğu "Henderson Reeves" hüquq firmasında məsləhətçi kimi çalışmışdır. Onun hüquqi ixtisas sahəsi Ailə Məhkəməsidir və o, dairə prokuroru olub. 2012-ci ildə o, çarpaz dindirmə islahatını araşdırmaq üçün Yeni Zelandiya Hüquq Fondundan təqaüd almışdır. Nəticədə "Yeni Zelandiya cinayət və ailə məhkəmələrində dindirilən ekspert şahidlər" adlı məqalə 2013-cü ilin mart ayında dərc edilmişdir. 

17 oktyabr 2020-ci ildə Emili Henderson Vanqarey şəhərindən Leyboristlər partiyasının namizədi kimi Yeni Zalandiya parlamentinə üzv seçilmişdir.

2022-cü il 17 martda Henderson məhkəmə islahatları və cinsi zorakılığa diqqət yetirərək hüquq karyerasına qayıtmaq üçün 2023-cü il Yeni Zelandiya ümumi seçkilərində Parlamentdən təqaüdə çıxacağını elan etdi. O, seçiləcəyini gözləmədiyini (Vanqarey seçicilərini son 45 ildə "National" qazanmışdı) və Parlament üzvünün rolunu hüquqi tədqiqat və tədris sahəsindəki üstünlükləri və bacarıqları ilə uyğun hesab etmədiyini söylədi. Parlamentdəki səlahiyyət müddətini başa vurduqdan sonra Henderson Cinsi Zorakılıq Məhkəmələrinin yaradılmasına, Vanqarey Xəstəxanasının yenidən qurulması üçün hökumətin maliyyələşdirilməsi üçün lobbiçilik fəaliyyətinə və Vanqareydə dövlət mənzil layihələrinə görə lobbiçilik etdiyinə görə öz töhfəsini verməyə davam edir.

Emili Henderson ailəlidir, dörd övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sunita Kohli

**Sunita Kohli** () — Hindistan interyer dizayneri və restavrasiya ustası. O, Yeni Dehlidə Raştrapati Bhavanı (Prezident sarayı), Parlament binasını (1985–1989), Baş Nazirin İqamətgahını və Heydəradad sarayının bərpası və interyeri ilə məşğul olub.

O, 1992-ci ildə Hindistan hökuməti tərəfindən "Padma Şri" ordeninə layiq görülüb.

## Həyatı
Sunita Kohli 28 dekabr 1946-cı ildə Pəncab ştatının Lahor şəhərində anadan olub. O, təhsilini Luknou Universitetində ingilis ədəbiyyatı üzrə tamamlamışdır. Sunita Kohli interyer dizayn sahəsində 1970-ci illərdə fəaliyyətə başlayıb. Onun əsas fəaliyyəti Hindistanın tarixi binalarının restavrasiyası və müasir interyer dizaynının inkişafı ilə bağlı idi. Kohli ənənəvi Hindistan dizayn üslublarını müasir elementlərlə birləşdirərək unikal tərzi ilə seçilirdi. O, Hindistan hökumətinin rəsmi binalarının interyerlərini bərpa və dizayn etmək tapşırığını alan ilk qadın dizaynerlərdən biri olmuşdur. Onun dizayn etdiyi və bərpa etdiyi mühüm binalardan bəziləri bunlardır:
* Hindistan Prezident Sarayı (Rashtrapati Bhavan)
* Parlament Kitabxanası və Hindistan Parlamentinin bəzi hissələri
* Hindistanın bir sıra tarixi iqamətgahları və səfirlikləri (Pakistan, Çin, ABŞ və digər ölkələrdə Hindistan səfirliklərinin interyer dizaynı)

Kohli Hindistanın mədəni və tarixi dəyərlərini qoruyaraq müasir interyer dizaynına inteqrasiya etməyi bacaran nadir dizaynerlərdən biridir.

Sunita Kohli dizaynlarında ənənəvi Hindistan üslubunu müasir elementlərlə birləşdirən unikal yanaşmaya malikdir. Onun layihələri yalnız Hindistanla məhdudlaşmır, o, beynəlxalq arenada da fəaliyyət göstərmiş və bir çox ölkədə layihələr icra etmişdir.

Sunita Kohli Hindistanın ən yüksək mükafatlarından biri olan "Padma Shri" mükafatına layiq görülmüşdür. Bu mükafat ona 2008-ci ildə Hindistan hökuməti tərəfindən interyer dizayn və memarlıq irsinə verdiyi töhfələrə görə təqdim edilmişdir. O, həmçinin müxtəlif beynəlxalq dizayn sərgilərində iştirak etmiş və bir çox mükafatlar qazanmışdır.

2014-cü ildə o, Hindistan hökuməti tərəfindən Bhopaldakı Planlaşdırma və Memarlıq Məktəbinin idarə heyətinin sədri vəzifəsinə beş il müddətinə namizəd göstərilib. 2019-cu ildə o, Rişihud Universitetinin məsləhətçilər şurasına üzv seçilib.

Sunita Kohli 1971-ci ildə Dehradundakı Dun Məktəbinin, Müqəddəs Stefan Kollecinin və Dehli Universitetinin hüquq fakültəsinin məzunu Rameş Kohli ilə ailə qurub. Onların üç övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 'Happiness is always in retrospect' *[[:en:Indian Express]]*
Akif Mirabov

**Akif Mirabov** () — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti

## Həyatı
Akif Əhməd oğlu Mirabov 1947-ci ildə Mingəçevir şəhər Xanabad kəndində doğulub. 1965-ci ildə Xalq teatrında, 1968-ci ildən isə Mingəçevir Dövlət Dram teatrında aktyor kimi işə başlayıb. O, 1968-ci ildən 2017-ci ilədək teatrda aktyor işləyib.

Mingəçevir şəhər qəbiristanlığında dəfn edilib.

Akif Mirabov Milli Qəhrəman Rəşad Mirabovun atasıdır.

### Fəxri adlar
2000-ci ildə Respublikanın Əməkdar artisti, 2013-cü ildə “Tərəqqi” medalı, 2019-cu ildə Prezidentin Fəxri diplomu ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Yuray Qabdeliç

**Yuray Qabdeliç** və ya **Habdeliç** (; ) — barokko dövrünün xorvat yazıçısı və müəllimi. Yezuitlər ordeninin rahibi.
## Həyatı

Staro Çiçedə anadan olan Yurayın valideynləri Boldizar Habdeliç və Margarita Kraljic idi. Zaqrebdə gimnaziyaya getmiş, Qratsda fəlsəfə və Trnavada ilahiyyat üzrə təhsil almışdır. Rieka, Varazdin və Zaqrebdə müəllim kimi çalışıb, burada Yezuitlər kollegiyasının rektoru və Seminariyanın meneceri olub. Rektorluğu dövründə gimnaziyada Pavao Ritter Vitezoviç iştirak edirdi, o, Habdelikin dilçilik işini özünəməxsus şəkildə davam etdirənlərdən olub.
O, 1678-ci ildə Zaqrebdə 
## Yaradıcılığı
Habdelikin nəsri ədəbiyyatın müasir tərifinə əslində uyğun gəlməsə də, onun yaradıcılığı istifadə etdiyi dilin zənginliyi baxımından güclü və yeni idi. Onun əxlaqi-didaktik mövzulu əsərlərindən  birincisi 1662-ci ildə Qratsda nəşr olunan *Zrcalo Marijansko* (Müqəddəs Məryəmin güzgüsü) idi. Xristian əxlaqı Habdeliçin ədəbi yaradıcılığının əsas mövzusu idi.

Onun ictimai istifadə üçün nəzərdə tutulmuş kitabı inancın təbliği üçün Xalqların Yevangeliyası icması tərəfindən nəşr olunan *Prvi otca našeg Adama greh* (Atamız Adəmin ilk günahı), 1200 səhifədən ibarət idi, insanın yıxılması və günaha meylinin təsvirindən ibarət idi.

O dövrdə o, Xorvatiyada baş verən hadisələri (Zrinski-Frankopan sui-qəsdi və ya Matija Qubeçin başçılıq etdiyi Xorvatiya və Sloven kəndli üsyanı) yazaraq, özünü mövcud nizamın müdafiəçisi kimi göstərirdi. O, kəndli üsyanını "adi insanların dəyişkənliyi" və onların xaotik davranışa meyli, sui-qəsdi isə "böyük zadəganların təkəbbürü" hesab edirdi.

Habdelik kaykavi ləhcəsində yazırdı və özünü bu işin mütəxəssisi hesab edirdi. Eyni zamanda o, xalq mahnılarının da əleyhdarı idi, oxucularına “utanc, allahsız və natəmiz mahnıları” kənara qoymağı tapşırırdı.

1670-ci ildə yazdığı *"Dictionar ili reči slovenske"* (Lüğət və ya slavyan sözləri) əsəri ilə o, Xorvat ədəbiyyatı və dilçilik tarixində sadə olsa da,  özünəməxsus yer tuturdu. Məhz, heç bir xüsusi linqvistik biliyi olmadığından və məktəblər üçün xorvatca-latınca lüğət yazıb.

## İstinadlar
Hovard Corci

**Hovard Corci** (; ) — amerikalı nəzəri fizik və Mallinkrodt Fizika Professoru və Harvard Universitetində Harvard Kollecinin professorudur. O, həmçinin fizika üzrə bakalavr təhsili direktorudur. O, 1998-ci ildən 2018-ci ilə qədər həyat yoldaşı Ann Bleyk Corci ilə birlikdə Leverett House-da həmmüəllim, sonra isə fakültə dekanı olub. Onun ilk işi SU(5) və SO(10) qrupları daxilində Böyük Birləşmə və ölçü birləşmələrinin birləşdirilməsi idi (Corci-Qleşou modelinə baxın).

## Karyerası

1974-cü ilin əvvəllərində Corci (Şeldon Qleşou ilə birlikdə) ilk böyük birləşmiş nəzəriyyəni (GUT), Minimal SU(5) Corci-Qleşou modelini nəşr etdi. Corci müstəqil olaraq (Harald Fritç və Peter Minkovski ilə birlikdə) 1974-cü ildə minimal SO(10) GUT modelini nəşr etdi.

Corci 1981-ci ildə Savas Dimopulos ilə birlikdə yumşaq qırılmış supersimmetriyaya malik SU(5) GUT modelini təklif etdi. Bu məqalə supersimmetrik Standart Model (MSSM) üçün təməl işlərdən biridir. 1991-ci ildə LEP I-də üç Standart Model ölçü birləşməsinin ölçmələrindən sonra, MSSM-in hissəcik tərkibinin, yalnız Standart Modeldən fərqli olaraq, dəqiq ölçü birləşməsinin birləşməsinə səbəb olduğu göstərildi.

O vaxtdan bəri o, kompozit Higgs modelləri, ağır kvark effektiv nəzəriyyəsi, ölçülü dekonstruksiya, kiçik Higgs və hissəciksiz nəzəriyyələr daxil olmaqla fizikanın bir neçə müxtəlif sahəsi üzərində işləmişdir.

Zərrəciksiz fizika, komponentləri miqyas dəyişməz olduğu üçün hissəciklər baxımından izah edilə bilməyən maddənin mövcud olduğu nəzəriyyəsidir. Hovard Corci bu nəzəriyyəni 2007-ci ilin yazında "Zərrəciksiz Fizika" və "Zərrəciksiz Fizika Haqqında Başqa Bir Qəribə Şey" məqalələrində irəli sürmüşdür.

Vadim Kuzmin ilə birlikdə Corci 2006-cı ildə Nəzəri və Eksperimental Fizika İnstitutunun (ITEP) Pomerançuk mükafatını almışdır.

Corci bir neçə kitab nəşr etdirib, bunlardan biri də "World Scientific" tərəfindən nəşr olunan "Zərrəcik Fizikasında Yalan Cəbrləri"dir. O, həmçinin "Dalğalar və Zəif Qarşılıqlı Təsirlər Fizikası" və "Müasir Zərrəcik Nəzəriyyəsi" kitablarını da nəşr etdirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Department home page
Pyer-Jil de Jen

**Pyer-Jil de Jen** ( [ʒɛn]; ) — fransız fiziki və 1991-ci ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatı laureatı.

## Təhsili və erkən həyatı

O, Fransanın Paris şəhərində anadan olub və 12 yaşına qədər evdə təhsil alıb. 13 yaşında böyüklər üçün oxu vərdişlərini mənimsəyib və muzeylərə baş çəkirdi. Daha sonra de Paris Ali Normal Məktəbində təhsil alıb. 1955-ci ildə oradan ayrıldıqdan sonra, Anatol Abraqam və Jak Fridelin məsləhəti ilə əsasən neytron səpələnməsi və maqnetizm üzərində işləyərək Atom Komissarlığının Saclay mərkəzində tədqiqat mühəndisi olub. O, 1957-ci ildə Paris Universitetində doktorluq dərəcəsini müdafiə edib.

## Karyerası və tədqiqatları

1959-cu ildə o, Berkli Kaliforniya Universitetində Çarlz Kittel ilə birlikdə doktoranturadan sonrakı tədqiqat qonağı olmuş və daha sonra 27 ay Fransa Donanmasında çalışmışdır. 1961-ci ildə Orseydə dosent vəzifəsində çalışmış və tezliklə Orsey superkeçiricilər qrupunu yaratmışdır. 1968-ci ildə maye kristalların öyrənilməsinə keçmişdir.

1971-ci ildə Kollec de Fransda professor olmuş və polimer fizikası üzrə STRASACOL-da (Strasburq, Saklay və Kollec de Fransın birgə fəaliyyəti) iştirak etmişdir. 1980-ci ildən etibarən o, səthlərarası problemlərlə: islanma və yapışma dinamikası ilə maraqlanmağa başlamışdır.

O, dənəvər materiallar və beyindəki yaddaş obyektlərinin təbiəti üzərində işləmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əbdüləziz ibn Məhəmməd

**Əbdüləziz ibn Məhəmməd ibn Səud** (; ) — Diriyyə əmiri.

## Həyatı
Hicri 1132-ci (1720 və ya 1721) ildə Diriyyədə doğulub. Atası, Məhəmməd ibn Səuddur. Atasının ölmündən sonra 1766-cı ildə hakimiyyətə gəldi. Atasının siyasətini davam etdirərək Vəhhabiliyi yaymaq məqsədilə otuz il Orta Ərəbistandakı müxtəlif qəbillərlə döyüşdü. Daha sonra Bəsrə körfəzi sahillərinə qoşun göndərdi: 1795-ci ildə Ləhsə və Qətif ələ keçirildi. 1798-ci ilin oktyabrında Bağdad valisi Süleyman Paşa tərəfindən həmin bölgəyə göndərilən Kətxuda Əli Paşanın komandanlığındakı qüvvələr Vəhhabilərə qarşı uğur qazana bilmədilər. Buna görə də, 1799-cu ildə iki tərəf arasında altı illik sülh imzalandı.

1773-cü ildə Məkkə şərifi Süruridən vergi müqabilində müqəddəs yerləri ziyarət etməyə icazə alan Əbdüləziz, 1787-ci ildə bu icazəni geri götürən Məkkə şərifi Qalib ilə mübarizəyə başladı. 1798-ci ildə isə Məkkəyə sərbəst daxil olmaq hüququ əldə etdi. 1802-ci ildə şiə Həzəil qəbiləsinin bir Vəhhabi karvanına hücum etməsinə görə o, oğlu Səudu İraqın Kərbəla bölgəsinə göndərdi. Kərkük də talan edildi və halisi kütləvi şəkildə öldürüldü. 1803-cü ilin fevralında Taifi ələ keçirərək, həmçinin oranı da talatdırdı və ardınca Məkkəyə istiqamət götürdü. Ehtimal olunan qətliam və talanın qarşısını almaq istəyən Məkkə şərifi Qalibin qardaşı Əbdülmuin onları şəhərə dəvət etdi və beləliklə Vəhhabilər 1803-cü ilin aprelində Məkkəyə daxil oldular. Onlar burada təxminən dörd gün qaldıqdan sonra Ciddəyə yürüş etdilər, lakin həmin vaxt Ciddədə olan Qalib, Ciddə valisi Şərif Paşa ilə birlikdə Vəhhabiləri məğlubiyyətə uğratdı. Əbdüləzizin Nəcdə çəkilməsi ilə Məkkə yenidən geri qaytarıldı (iyul 1803). Hakimiyyətini Bəsrə, Bəhreyn və Omana qədər genişləndirən Əbdüləziz, 1 (və ya 4) noyabr 1803-cü ildə Diriyyədə bir məsciddə, İraq qətliamından təsirlənmiş bir şiə tərəfindən xəncərlənərək öldürüldü.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab
Marri Gell-Man

**Marri Gell-Man** ( /ˈmʌri ˈɡɛl ˈmæn/; ) — elementar hissəciklər nəzəriyyəsinin inkişafında görkəmli rol oynamış amerikalı nəzəri fizik. Gell-Man kvarklar anlayışını güclü qarşılıqlı təsir göstərən hissəciklərin fundamental tikinti blokları, renormalizasiya qrupunu isə kvant sahə nəzəriyyəsi və statistik mexanikanın təməl elementi kimi təqdim etdi. Marri Gell-Man elementar hissəciklərin təsnifatı və onların qarşılıqlı təsirləri ilə bağlı töhfələri və kəşflərinə görə 1969-cu ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görüldü.

Gell-Man zəif qarşılıqlı təsirlər nəzəriyyəsində kirallıq anlayışının inkişafında və işıq mezonlarının fizikasını idarə edən güclü qarşılıqlı təsirlərdə spontan kiral simmetriyasının pozulmasında əsas rol oynamışdır. 1970-ci illərdə o, kvarkların mezon və barionlarda məhdudlaşmasını izah edən və elementar hissəciklər və qüvvələrin Standart Modelinin böyük bir hissəsini təşkil edən kvant xromodinamikasının (KXD) həmmüəlliflərindən biri idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
** "Beauty, truth and ... physics?" (TED2007) 
** "The ancestor of language" (TED2007) 
* Murray Gell-Mann Video Interview with the Academy of Achievement  in 1990
* Murray Gell-Mann talks quarks (Video)
* Membership  at the Council on Foreign Relations
Dünya türk dili ailəsi günü (15 dekabr)

**Dünya Türk dili ailəsi günü** və ya **Benəlxalq Türk dili ailəsi günü** (İng. WORLD TURKIC LANGUAGE FAMILY DAY), UNESCO-nun 43-cü baş Konfransında Səmərqənddə (Özbəkistan) verdiyi bir qərardır. 

## Unesconun qərarı

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (UNESCO) 43-cü Baş Konfransı Özbəkistanın tarixi Səmərqənd şəhərində keçirildi.

43-cü UNESCO Baş Konfransında Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə və Özbəkistan tərəfindən 15 dekabrın "Dünya Türk dili günü" elan edilməsi təklifi irəli sürüldü və bu təklif 21 üzv dövlət tərəfindən dəstəkləndi. Bu təklifə uyğun olaraq 15 dekabr "Beynəlxalq Türk Dili Günü" kimi qəbul edildi.

15 dekabrın seçilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. 15 dekabr 1893-cü ildə Danimarkalı alim Vilhelm Tomsen türk dilinin ən qədim yazılı sənədlərindən biri olan Orxon Yazılarının əlifbasını deşifrə etməkdə uğur qazandığını elan etdi. Bu tarix türk dil ailəsinin dərin köklü tarixinə və onların ortaq mədəni irsinə işarə edən bir dönüş nöqtəsi kimi qəbul edildi.

## mənbələr
Georgi Qamov

**Georgi Qamov** (bəzən *Qammoff*; doğum adı *Georgi Antonoviç Qamov*; ; ) — Sovet və Amerika polimatı, nəzəri fizik və kosmoloq. O, Jorj Lemetrin Böyük Partlayış nəzəriyyəsinin ilk tərəfdarı və inkişaf etdiricisi idi. Qamov kvant tunelləmə yolu ilə alfa parçalanmasının nəzəri izahını kəşf etmiş, maye damcı modelini (atom nüvəsinin ilk riyazi modeli) icad etmiş, radioaktiv parçalanma, ulduz əmələ gəlməsi, ulduz nukleosintezi, Böyük Partlayış nukleosintezi (o, bunu birlikdə nukleokosmogenez adlandırdı) üzərində işləmiş və kosmik mikrodalğalı fon radiasiyasının və molekulyar genetikanın mövcudluğunu proqnozlaşdırmışdır. Gamov kvant tunelləməsinin inkişafında və başa düşülməsində əsas fiqur idi.

Karyerasının orta və sonlarında Qamov diqqətinin çox hissəsini müəllimliyə yönəltmiş və elm mövzusunda məşhur kitablar, o cümlədən "Bir İki Üç... Sonsuzluq" və "Cənab Tompkins" kitab seriyası (1939–1967) yazmışdır. Kitablarının bəziləri orijinal nəşrindən yarım əsrdən çox vaxt keçdikdən sonra çap olunmaqdadır. Boulder Kolorado Universitetində Corc Qamovun xatirə mühazirələri onun şərəfinə keçirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Memorial Lecture Series (University of Colorado Boulder) – includes link to documentary about Gamow, hosted by his son Igor Gamow
* Biographic sketch (in PDF)
* Gamow Books 
* Annotated bibliography for George Gamow from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
* Gamow memorial at George Washington University
* Oral History interview transcript with George Gamow  – a lengthy interview, a few months before Gamow died; includes reminiscences about his family, education, career, and writing.
* Gamow 25 April 1968, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives
* National Academy of Sciences Biographical Memoir
*
Corc Frensis Fitscerald

**Corc Frensis Fitscerald** (; ) — Albert Eynşteynin xüsusi nisbilik nəzəriyyəsinin ayrılmaz hissəsinə çevrilən uzunluq daralması fərziyyəsi ilə tanınan irlandiyalı nəzəri fizik.

## Bioqrafiyası

Corc Frensis Fitscerald 3 Avqust 1851-ci ildə Dublin, Monkstaun şəhərində, keşiş Vilyam Fitscerald və Anne Franses Stoni (Corc Conston Stoni və Bindon Blud Stoninin bacısı) ailəsində anadan olub. Dublin Triniti Kollecində Əxlaqi Fəlsəfə professoru və Douson küçəsindəki Müqəddəs Ann kilsəsinin keşişi olan Vilyam Fitscerald, oğlunun doğulduğu zaman 1857-ci ildə Corc, Cloyne və Ross yepiskopu təyin edildi və 1862-ci ildə Killaloe və Clonfertə tərcümə edildi.

Fitscerald evdə təhsil alırdı; onun müəllimi Kork Kraliça Kollecində Riyaziyyat professoru olan Corc Bulun bacısı idi. Fitscerald 16 yaşında Dublin Triniti Kollecinə daxil olmuş və 1871-ci ildə riyaziyyat və eksperimental elmlər üzrə məzun olmuşdur. O, 1877-ci ildə Triniti Kollecinin üzvü olmuş və 1881-ci ildə Erasmus Smitin Təbii və Eksperimental Fəlsəfə professoru təyin edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FitzGerald letters at the Royal Dublin Society, with digitized images of over 2000 letters to and from FitzGerald 
* FitzGerald of Kilcarragh – Genealogical Pedigree of George Francis FitzGerald
Nikolas Vinton

Ser **Nikolas Corc Vinton** (; ) — İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində əsasən yəhudimənşəli olan 669 uşağın nasist Almaniyası işğalı altındakı Çexoslovakiyadan xilas edilməsini təşkil etmiş Britaniya filantropu. Bu fəaliyyət sonradan "Çexiya Kindertransportu" kimi tanınan humanitar əməliyyat çərçivəsində həyata keçirilmişdi. Vinton həmin uşaqlar üçün Britaniyada ailələr tapmış, onların təhlükəsiz şəkildə ölkəyə gətirilməsini təmin etmişdir. Bu səbəbdən Britaniya mətbuatı onu "britaniyalı Şindler" adlandırmışdı. O, həyata keçirdiyi xilasedici fəaliyyət barədə məlumatı 49 il ərzində gizli saxlamışdır.

## Həyatı

Nikolas Corc Vinton 1907-ci ildə Britaniyaya köçərək xristianlığı qəbul etmiş və ailə soyadını "Vertxaym"dan () dəyişdirmiş alman-yəhudimənşəli ailədən idi. Vinton sistemli təhsil almamış, məktəbi bitirmədən bank işində çalışmağa başlamışdı. Bank sektorundakı təcrübəsini yalnız İngiltərədə yox, Almaniya və Fransada da genişləndirərək 1930-cu illərdə London Fond Birjasında broker kimi fəaliyyət göstərmişdi.

1938-ci ilin sonlarında yəhudi xeyriyyə təşkilatında çalışan dostunun xahişi ilə Praqaya yollanmışdı. Burada yəhudi əhalisinin ağır təhlükə ilə üz-üzə qaldığını anladıqdan sonra şəhərdə qalmağa qərar verərək məskunlaşdığı otelin vestibülündə müvəqqəti bir "ofis" yaratmışdı. Vintonun işi yəhudi uşaqlarının Britaniyaya problemsiz daşınmasını təşkil etməkdən ibarət idi. Bunun üçün Niderland hakimiyyəti ilə tranzit razılaşmalarına, Britaniya hökumətinin tələb etdiyi maliyyə və təşkilati təminatlara ehtiyac var idi. İngiltərədə onun bu fəaliyyətinə ailələr axtarışı prosesində Vintonun anası yardım edirdi.

İkinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra Vinton ölkəsinə qayıdaraq əvvəlcə pasifist kimi qeydiyyatdan keçmiş və Qırmızı Xaçda işləməyə başlamış, daha sonra qərarını dəyişərək 1940-cı ildə Britaniya Krallıq Hərbi Hava Qüvvələrinə daxil olmuşdu. O, 1954-cü ildə leytenant rütbəsi ilə ehtiyata buraxılmışdı.

Sonrakı illərdə Vinton Sent-Olban şəhərində böyük bir qocalar evinin təşkili ilə məşğul olmuş, bu sahədəki xidmətlərinə görə 1983-cü ildə Britaniya İmperiyası Ordeninin kavaleri dərəcəsi ilə təltif edilmişdi.

Nikolas Vinton 1 iyul 2015-ci ildə, 107 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Emili Parisdə

**Emili Parisdə** () — Darren Star tərəfindən Netflix üçün şəkilmiş Amerika-Fransız komediya-dram veb serialı. Film gənc amerikalı Emili Kuperin Fransa marketinq şirkətinin müştərilərinə lüks mallara Amerika baxışını təqdim etmək üçün Parisə köçməsinin hekayəsindən bəhds edir. Baş rolu Lili Kollins canlandırır. Serialda həmçinin Filippinli Leroy-Beulau, Eşli Park, Lukas Bravo, Samuel Arnold, Bruno Qori, Kamilla Raza, Vilyam Abadai və Lusyen Laviskount da rol alıblar.
## Mövzusu
Serialın əsas qəhrəmanı Emili Kuper (Lili Kollins) Çikaqoda yaşayan gənc bir marketinq mütəxəssisidir. O, gözlənilmədən Parisdə bir marketinq agentliyində iş imkanı qazanır və fransız mədəniyyətinə uyğunlaşmağa çalışır. Emili peşəkar həyatı ilə yanaşı, şəxsi münasibətləri və dostluqları arasında balans yaratmağa çalışır.

**Əsas personajlar**
* **Emili Kuper** – Gənc enerjili və optimist marketinq mütəxəssisi. O, fransız iş mədəniyyətinə uyğunlaşmaqda çətinlik çəksə də, öz kreativliyi ilə fərqlənir.
* **Silviya Qrateau** – Emilinin fransız patronu. O, soyuqqanlı və tələbkar bir rəhbərdir və Emilinin amerikasayağı yanaşmalarına qarşı çıxır.
* **Qabriel** – Emilinin qonşusu və aşbaz. Aralarındakı münasibət dostluq və romantik əlaqə arasında dəyişir.
* **Kamilla** – Emilinin dostu və Qabrielin sevgilisi. Bu personaj serialın dramatik məqamlarına təsir edən əsas fiqurlardandır.
* **Mindi Çen** – Emilinin ən yaxın dostu və dəstəkçisi. O, Çindən gəlib və Parisdə yeni həyat qurmağa çalışır.

Serialın ən çox bəyənilən cəhətlərindən biri onun vizual tərtibatıdır. Parisin romantik küçələri, dəbli geyimlər və estetik kadrlar izləyiciləri özünə cəlb edir. Emily-nin rəngarəng geyim tərzi və klassik fransız modası serialın əsas cazibə nöqtələrindən biridir.

Serial bir çox beynəlxalq mükafatlara namizəd olub və Netflixin ən çox baxılan layihələrindən birinə çevrilib. Bununla yanaşı, bəzi tənqidçilər serialın fransız mədəniyyətini stereotiplərlə təqdim etdiyini və bəzi süjet xəttlərinin qeyri-realist olduğunu bildiriblər.

"Emili Paris"də əyləncəli və vizual baxımdan cəlbedici bir serialdır. Parisin gözəlliklərini və dəbdəbəli həyat tərzini romantik komediya çərçivəsində təqdim edərək izləyicilərə xoş bir baxış təcrübəsi bəxş edir. Bəzi stereotipləri olsa da, serial müasir pop-kultura fenomenlərindən biri olaraq qalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Российский тизер второго сезона (видео на YouTube)
* В Киеве возмутились образом вороватых и жадных украинцев в сериале Netflix // 24 декабря 2021
Salvador Giner

**Salvador Giner** (; ) — 2005–2013-cü illər arasında Katalan Araşdırmaları İnstitutunun prezidenti olmuş ispan sosioloqu.

## Bioqrafiyası
Salvador Giner Çikaqo Universitetində doktorluq dərəcəsi almış və Köln Universitetində aspirantura təhsili almışdır. 1989-cu ildə Barselona Universitetində sosiologiya professoru olmuşdur (1989–2004).

Onun müəllimlik fəaliyyəti bir neçə ölkədə inkişaf etmişdir. 1965–1989-cu illər arasında Kembric Universitetində (Kral kolleci), Ridinq Universitetində, Lankaster Universitetində və Qərbi London Universitetində (Brunel) professor olmuşdur. O, Roma Universitetində, Meksika Milli Universitetində, Puerto-Riko Universitetində, Kosta-Rika Universitetində, Buenos-Ayres Universitetində və Barselona Muxtar Universitetində qonaq mühazirəçi olmuşdur.

O, Katalan Araşdırmaları İnstitutunun üzvüdür (1995) və IEC-ə tabe olan Katalan Sosiologiya Assosiasiyasının təsisçisi və prezidenti (1979). O, həmçinin Avropa Sosiologiya Assosiasiyasının təsisçilərindən biri idi. O, Katalan Universitetinin direktoru və müəllimi olmuşdur (1969–1975). O, CSIC-ə tabe olan Sosial İnkişaf Araşdırmaları İnstitutunun direktoru və təsisçisi olmuşdur.

O, Böyük Katalan Ensiklopediyasının, bir neçə milli və beynəlxalq jurnal və icmalın redaktoru və məsləhətçisidir.

Kataloniya Baş İdarəsi (Katalan regional hökuməti) ona 1995-ci ildə Müqəddəs Georgi xaçı vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Salvador Giner's biography  at the IEC
* Interview to Salvador Giner about contemporary religions
Kult fahişəliyi

**Kult fahişəliyi** və ya **kultik fahişəlik**, həmçinin **ritualistik fahişəlik**, **sakral fahişəlik** və ya **dini fahişəlik** – seksual əlaqənin dini məqsədlərlə, ən çox isə məhsuldarlıq ayini kimi həyata keçirildiyi kult-ritual praktikasını ifadə edən anlayış. Bu çərçivədə "iyeroqamiya" və ya "müqəddəs izdivac" adlanan məhsuldarlıq ayini, eləcə də müəyyən müqəddəsləşdirilmiş seksual ritual formaları yer alır.

Mifik düşüncənin insan həyatının bütün sahələrini əhatə etdiyi dövrlərdə seksuallıq da dini-ritual məna kəsb etmişdi. Bəzi mədəniyyətlərdə məhsuldarlıq ayini, ilahi varlıqla mistik qovuşmanın simvolu və ya ali səadətin rəmzi kimi dərk olunurdu. Ekstaz həm orqazm, həm də ilahi varlıqla birləşmənin təcəssümü hesab edilirdi. Məhsuldarlıq tanrıları və ilahələri ilə bağlı kultlarda xidmət edən qadın və kişi ruhani şəxslər kult fiqurları səviyyəsinə qaldırılmışdı.

Açıq havada icra olunan qədim dini mərasimlərin yerini məbədlər aldıqdan sonra məhsuldarlıq tanrısının və ya tanrıların qadın müşayiətçiləri bu məbədlərdə xüsusi otaqlara sahib olur. Burada sevgi misteriyaları və ya ritual seksual aktlarla məşğul olurdular. Məbəd fahişəliyi ilə məşğul olan qadınlar ənənəvi şəkildə yunanmənşəli "iyerodullar" adlandırılırdı. Onların bir qismi ilahi varlığın ruhanisi kimi yüksək hörmətə malik olurdu və bu xüsusi status bəzən qanunvericilikdə də təsbit edilirdi. Məsələn, Pafosda olduğu kimi Afroditaya həsr olunmuş digər məbədlərdə də mütləq şəkildə qadın xidmətçi qrupları yaşayırdı. Strabonun məlumatına görə, Korinf şəhərində yerləşən bir məbəddə minə yaxın iyerodul mövcud idi.

## İstinadlar
Quba üsyanı (1826)

**1826-cı il Quba iğtişaşları** və ya **1826-cı il Quba üsyanı**, Rusiya-İran müharibəsi (1826–1828) dövründə, Çar Rusiyasının Şimali Azərbaycanda apardığı işğal və sosial-iqtisadi siyasətə qarşı yerli əhalinin etirazı olaraq baş vermiş hadisədir. İğtişaşlar, Qacar qoşunlarının bölgəyə yaxınlaşması fonunda daha da güclənmişdir.

## Haqqında
### Arxa plan
1813-cü il Gülüstan müqaviləsindən sonra Şimali Azərbaycanda möhkəmlənən Rusiya İmperiyası, Quba xanlığının ləğvindən sonra bölgədə özünün sərt sosial-iqtisadi və idarəetmə siyasətini tətbiq etməyə başladı. Bu siyasət yerli əhali, xüsusən də bəylər və zadəganlar arasında geniş narazılığa səbəb olmuşdu.

1826-cı ildə Rusiya ilə Qacarlar (İran) arasında yeni müharibənin başlaması və Qacar qoşunlarının Qafqaza, o cümlədən Quba əyalətinə doğru irəliləməsi, yerli narazı əhali üçün üsyana qalxmaq üçün təkanverici bir fürsət yaratdı.

1826-cı il iyulun 19-da 60 minlik Qacar ordusu Abbas Mirzənin rəhbərliyi ilə Araz çayını keçib Gəncəyə yerləşdi və Şuşa qalasını mühasirəyə aldı.    

### Üsyan
1826-cı il sentyabrın 18-də Qacar qoşunları və yerli üsyançı dəstələr Quba qalasını mühasirəyə aldılar. Hadisələrə keçmiş altı min nəfərlik dəstəsi ilə Quba xanı Şeyxəli xanın Ərdəbildən gəlmiş 19 yaşlı oğlu Sultanəhməd xan rəhbərlik edirdi. Sultanəhməd xan, Qacarlar tərəfindən bölgədə xalqı Rusiyaya qarşı üsyana qaldırmaq üçün vasitəçi rolunu oynayırdı. Qacar ordusunun komandanlarından olan, Fətəli Şah Qacarın oğlu Şeyxəli Mirzə isə Bakı və Quba qalasına edilən hücuma rəhbərlik edirdi. Quba şəhəri təxminən 10 gün ərzində mühasirədə qalmışdı. Şəhərin mühafizəsini təşkil edən rus qoşunları Quba qalasının yardımı ilə mühasirəni dağıtmağa nail oldular.

Sentyabrın 25-dən sonra Qacar qoşunları Quba şəhəri ətrafında böyük itkilər verməyə başladı. Oktyabrın 13-dək isə Qacar qüvvələri darmadağın edilərək Quba əyalətinin hüdudlarından çıxarıldı.

Üsyanda ən çox Ağbil, Amsar, Bədirqala, Birinci Nügədi, Cıdırqala, Həsənqala, Qəçreş, İkinci Nügədi, Xudat, Tahir kəndlərinin əhalisi fəallıq göstəriblər.

### Nəticəsi
Üsyandan sonra Qubanın demoqrafik vəziyyəti mənfiyə doğru dəyişdi. Üsyanın iştirakçılarına qarşı sürgünlər və edam cəzaları tətbiq edildi. 1826-cı il Quba iğtişaşları ilə əlaqədar repressiyaların miqyası, Qubanın komendantı Kapitan Parxomovun general Yermolova (İnfanteriya generalı) və Dağıstan Hərbi Dairəsinin rəisi General-mayor fon Krabbeyə göndərdiyi hesabatlardan aydın olur. Həmin hesabatlarda qeyd edilir ki, üsyan rəhbəri Sultanəhməd xan ilə əlaqədə olan və ona dəstək verən onlarla yerli şəxs müxtəlif sərt cəzalara, o cümlədən edam hökmünə məhkum edilmişdir. Ümumilikdə 66 bəy və onlara yaxın olan 235 zümrə ya edam olundu, ya sürgün edildi, ya da Sultanəhməd xanla birlikdə Qubanı tərk etməyə məcbur oldu. Bu, Rusiya hakimiyyətinin bölgədəki köhnə yerli feodal elitasını zəiflətmək siyasətini gücləndirdi.
 
## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Ümraniyə

**Ümraniyə** İstanbul ilinin ilçələrindən biridir.
İstanbulda əhalisi ən çox olan beşinci, Anadolu yaxasında isə Pendikdən sonra ikinci ən çox əhalisi olan ilçəsidir.
İlçə 35 məhəllədən ibarətdir.
22.000 hektar yaşayış sahəsinə malikdir.
Qərbdən Üsküdar, cənubdan Ataşehir, şərqdən Sancaktəpə, şimal-şərqdən Çəkməköy və şimal-qərbdən Beykoz ilə həmsərhəddir.

Ümraniye İstanbulun ən sürətlə şəhərləşən və ən yüksək əhali artımına malik ilçələrindən biridir.
Ümraniye iqtisadi çeşidlilik baxımından çox müxtəlif bir bölgədir və kiçik istehsaldan geyim, ehtiyat hissələri və ağac məhsullarına qədər müxtəlif sənaye sahələri mövcuddur.
## Tarixi

Bölgə Osmanlı Sultanı I Əhməd tərəfindən 17-ci əsrin əvvəllərində Şeyx Əziz Mahmud Xudayi vəqf edilmişdi.
Cümhuriyyət dövründən əvvəl Bulgurluya qədər olan bölgə Üsküdarın tabeliyində bir qəsəbə kimi, bu vəqfin mülkü olaraq qalmışdır.
Ümraniyənin ilk dəfə *Tənha Sərv* adlandırılmasının səbəbi bir neçə məzarın, bir neçə sərv ağacının və meşədə bir neçə evin olmasıdır.
Ümraniyəyə ilk məskunlaşanlar Balkan müharibələrindən sonra, öncə Batumidən, daha sonra isə Yuqoslaviya və Bolqarıstandan gələn immiqrantlar idi.
Bu səbəbdən bir müddət "Mühacirlər kəndi" də adlandırılmışdır.
Ümraniyə 1960-cı ilə qədər bir kənd olaraq qalmış, lakin Mütəşəkkil Sənaye Bölgəsi elan edildikdən sonra əhəmiyyətli miqrasiya yaşamışdır.
Bələdiyyə ilk dəfə 1963-cü ildə yaradılmışdır.

12 sentyabr çevrilişindən sonra Ümraniye Bələdiyyəsi ləğv edilmiş və Üsküdarın yurisdiksiyasına bağlı bir şöbəyə çevrilmişdir.
4 iyul 1987-ci il tarixli və 19507 saylı rəsmi qəzetdə dərc olunaraq eyni gündə 3392 saylı qanunla ilçə statusunu almışdır.
Ümraniyədə ilk yerli seçkilər 1989-cu ildə keçirilmişdir.

## Məhəllələri

* Adem Yavuz
* Altınşehir
* Armağanevler
* Aşağıdudullu
* Atakent
* Atatürk
* Cemil Meriç
* Çakmak
* Çamlık
* Dumlupınar
* Elmalıkent
* Esenevler
* Esenkent
* Esenşehir
* Fatih Sultan Mehmet
* Finanskent
* Hekimbaşı
* Huzur
* Ihlamurkuyu
* İnkılap
* İstiklal
* Kâzım Karabekir
* Madenler
* Mehmet Akif
* Namık Kemal
* Necip Fazıl
* Parseller
* Site
* Şerifali
* Tantavi
* Tatlısu
* Tepeüstü
* Topağacı
* Yamanevler
* Yukarıdudullu

## İstinadlar
Hüseyn Minasazov

**Hüseyn Minasazov**

## Həyatı
Hüseyn Baxşəli oğlu Minasazov 1881-ci ildə Tiflis yaxınlığında yerləşən Sarvan kəndində anadan olub. 1894-1899-cu illərdə Qori Müəllimlər Seminariyasında təhsil alıb. Təhsilini bitirdikdən sonra əvvəlcə Cavad qəzasının Xıllı kəndində daha sonra isə 1903-cü ildə Bakının Sabunçu kəndində müəllimlik edib. Bakıda işlədiyi müddətdə Kaspi qəzetində fəaliyyət göstərib. Daha sonra isə Tiflisə geri qayıdıb. Bir müddət Təbrizdə və Ərdəbildə yaşayıb və müəllimlik edib. 1906-cı ilin ortalarında ukraynalı dostu E.Bondarenko ilə Tiflisə köçüb və "Zaqafqaziye" qəzetində fəaliyyət göstərib. 1907-ci ildə "Oqni" jurnalının çapı üçün Poliqrafiya və Tipoqrafiya Nazirliyindən icazə alıb.

1907-ci ilin axırlarında Hüseyn Minasazov "Zakafkaziye" qəzetinin müxbiri kimi Təbrizə yola düşmüş, orada, yəni Cənubi Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatının gedişini qəzet vasitəsilə işıqlandırmışdır

1909-cu ildə Peterburqa gedib.

1911-1914-cü illərdə C.Məmmədquluzadənin "Poçt qutusu", 1915-ci ildə M.T.Sidqinin "Kəlbə Nəsir" nağıl-şeir toplusu onun redaktorluğu ilə işıq üzü görüb.

"Bir inqilabın yüz ili", kəndli hərəkatına həsr edilmiş elmi işi və "SSRI Elmlər Akademiyasının dərsi" adlı monoqrafiyaları yazıb.

1924-cü ilə qədər Sarvan kəndində yaşayıb və yerli məktəbdə müəllimlik edib.

Gürcüstan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsində Milli azlıqlar komissiyasının məsul katibi olub. Daha sonra ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb və Mərkəzi Dövlət Arxivində işləyib. 1927-ci ildə isə Naxçıvan Dövlət Arxivinin müdiri vəzifəsinə təyin olunub. 1928-ci ildə yenidən Bakıya qayıdıb və müxtəlif vəzifələrdə fəaliyyət göstərib.

1932-ci yanvarın 4-də Bakıda vəfat edib.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Гусейн Минасазов - Сто лет одной революции, Баку: Изд-во АзГНИИ, 1930.
* Гусейн Минасазов - Избранные произведения, Баку, 1982.
* Hüseyn Minasazovun yazdığı məqalələr
* Hüseyn Minasazovun tərcümələri və yazdığı hekayələr

* http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_135/N_65.pdf
Natan Qleyzer

**Natan Qleyzer** (; ) — Berkli Kaliforniya Universitetində və bir neçə onillik Harvard Universitetində dərs demiş amerikalı sosioloq. O, hazırda fəaliyyəti dayandırılmış "The Public Interest" siyasi jurnalının həmmüəllifi idi.

"Beyond the Melting Pot" kimi irq və etnik mənsubiyyət mövzularını əhatə edən kitabları ilə tanınan Qleyzer 1960-cı illərin ortalarında yazılmış bəzi "Böyük Cəmiyyət" proqramlarını tənqid edir.

O, daxili siyasətlə bağlı düşüncələrində tez-tez neokonservativ hesab olunurdu, lakin Demokrat olaraq qalırdı. O, özünü ən çox əlaqələndirdiyi neokonservativ etiketə "laqeyd" kimi təsvir etmiş və bunun onun seçmədiyi bir ad olduğunu qeyd etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Arguing the World, 1998 PBS documentary film featuring Irving Howe, Irving Kristol, Daniel Bell, and Glazer
*
Sistematik risk

**Sistematik risk** () — bazarın ümumi hərəkətindən və ya bütün iqtisadiyyata təsir edən amillərdən qaynaqlanan maliyyə riski növü. Bu risk diversifikasiya yolu ilə aradan qaldırıla bilmir və adətən faiz dərəcələri, inflyasiya, iqtisadi tənəzzül, geosiyasi risklər kimi makroiqtisadi dəyişənlərlə əlaqələndirilir.

## Maliyyədə
Maliyyədə sistematik risk bütün maliyyə bazarlarına təsir edən genişmiqyaslı amillərlə bağlıdır.  Bu risk investorların portfellərindəki bütün aktivlərin dəyərinə təsir göstərə bilir və fərdi şirkətlərə məxsus olmayan, qlobal və ya milli səviyyədə meydana çıxan dəyişikliklərlə formalaşır. Sistematik riski artıran əsas amillərə faiz dərəcələrinin dəyişməsi, inflyasiya, valyuta riski, geosiyasi risklər, maliyyə böhranları və tənzimləmə siyasətlərindəki dəyişikliklər daxildir. KAPM kimi maliyyə modelləri sistematik riskin ölçülməsində əsas nəzəri çərçivələrdən biridir.

## İqtisadiyyatda
İqtisadiyyatda sistematik risk ümumi makroiqtisadi mühitdən qaynaqlanan və bütün təsərrüfat subyektlərinə təsir edən riskləri ifadə edir. Bu risk ölkə və ya dünya iqtisadiyyatında baş verən genişmiqyaslı proseslərdən yaranır və iqtisadi dövrlərin dəyişməsi, iqtisadi tənəzzül, resurs qiymətlərinin dalğalanması, ticarət müharibələri, maliyyə sabitliyinin pozulması kimi hallarla əlaqələndirilir. Sistematik risk iqtisadi artım tempini, məşğulluğu, istehlak səviyyəsini və investisiya axınlarını birbaşa təsir altında saxlayır.

## Nümunə
Sistematik riskə aid olan hadisələr və proseslər geniş miqyaslı olduğuna görə bütün bazara və iqtisadiyyata təsir göstərir. Bu risk növünə dair tipik misallar aşağıdakılardır:

* Qlobal maliyyə böhranları — 2008-ci il maliyyə böhranı kimi hadisələr bütün dünya bazarlarında aktivlərin dəyərini kəskin şəkildə aşağı salır.
* İqtisadi tənəzzül — ölkədə və ya qlobal səviyyədə ÜDM-in azalması, istehsalın zəifləməsi və işsizliyin artması bütün sektorları əhatə edir.
* Faiz dərəcələrinin yüksəldilməsi — mərkəzi bankların monetar siyasəti sərtləşdirdiyi zaman kreditlərin bahalaşması investisiyalara və qiymətli kağızlara geniş təsir edir.
* İnflyasiya şokları — qiymətlərin sürətlə artması istehlak, investisiya və bazar gözləntilərini dəyişdirərək bütün iqtisadiyyatı təsir altında saxlayır.
* Geosiyasi gərginliklər — müharibələr, sanksiyalar, beynəlxalq siyasi qarşıdurmalar fond bazarları və valyuta dəyərlərində geniş dalğalanma yaradır.
* Təbii fəlakətlər — böyük zəlzələlər, sunami və ya pandemiyalar kimi hadisələr istehsal və tədarük zəncirlərini pozduğu üçün bütün bazarlara təsir edir.
* Enerji qiymətlərinin kəskin dəyişməsi — neft və qaz qiymətlərində böyük dalğalanmalar qlobal iqtisadi fəaliyyətə və maliyyə bazarlarına birbaşa təsir göstərir.

## İstinadlar
Ərəb Filip

**I Filip** () və ya **Ərəb Filip** (; ) — ərəb əsilli Roma imperatoru. Onun hakimiyyəti "Üçüncü əsr böhranı" dövrünə təsadüf edir. Bu dövr barbarlara basqınlar və daxili iğtişaşlarla yadda qalıb.

## Bioqrafiyası
Şəhbədə (indiki Suriya) dünyaya gəlib. O, ərəb əsilli zadəgan ailəsinə mənsubdur. İmperator olmazdan əvvəl pretorian prefekti olub. III Qordianın ölümündən sonra 244-cü ildə imperator olub. İmperator olduqda Sasanilərlə sülh imzaladı və Dunay sahilindəki qotlarla hərbi kampaniyalar apardı. 248-ci ildə Roma şəhərinin 1000 illiyinin ildönümünü qeyd etmək üçün Romaya qayıtdı və bu ildönümünü təntənəli şəkildə qeyd eydi. 248-ci ildə qotlara qarşı Filip tərəfindən göndərilən general Desi ordu içində populyarlaşdı və legionerlər onu imperator elan etdilər. 249-cu ildə Filip və Desi qoşunları Verona yaxınlığında döyüşdü. Bu döyüşdə Filip məğlub oldu və öldü.    

## İstinadlar
28-ci Türkiyə hökuməti

**28-ci Türkiyə hökuməti** və ya **X. İnönü Hökuməti** — İsmət İnönünün liderliyi ilə Cümhuriyyət Xalq Partiyası tərəfindən qurulan və müstəqil parlament üzvləri tərəfindən dəstəklənən hökumət.

Türkiyə Cümhuriyyətinin 28-ci Hökuməti 25 dekabr 1963-cü ildən 20 fevral 1965-ci il tarixləri arasında fəaliyyət göstərmişdir.

## Arxa planı
İki koalisiyadan, 27 May çevrilişindən sonra, 1962 və 1963-cü illərdə çevriliş cəhdlərindən və 1963-cü il Türkiyə Parlament seçkilərdəki məğlubiyyətdən sonra İsmət İnönü parlamentdəki müstəqil vəkillərlə üçüncü koalisiyasını qurdu. Onun dəstəyi zəif idi, lakin hökumətin tərkibində olmayan Yeni Türkiyə Partiyası hökuməti dəstəkləyəcəyinə söz vermişdi.

## Kabinet

## Sonrası
20 fevral 1965-ci ildə hökumət istefa etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
29-cu Türkiyə hökuməti

**29-cu Türkiyə hökuməti** və ya **Ürgüplü hökuməti** — 20 fevral 1965 - 27 oktyabr 1965-ci il tarixləri arasında xidmət etmişdir. O, müstəqil millət vəkilləri ilə birlikdə Ədalət Partiyası, Yeni Türkiyə Partiyası, Respublikaçı Kəndli Millət Partiyası və Millət Partiyasının koalisiyasından ibarət idi.

## Kabinet

## Sonrası
1965-ci il oktyabrın 10-da Ədalət Partiyasının böyük fərqlə qalib gəldiyi seçkilərdən sonra hökumət istefa verdi. Süleyman Dəmirəl yeni hökumət qurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
31-ci Türkiyə hökuməti

**31-ci Türkiyə hökuməti** və ya **II. Dəmirəl Hökuməti** — 3 noyabr 1969-cu ildə Süleyman Dəmirəlin rəhbərliyi ilə quruldu. Ədalət Partiyasının yaratdığı hökumət 1970-ci il martın 6-na kimi fəaliyyət göstərdi.

## Arxa planı
12 oktyabr 1969-cu ildə keçirilən Parlament seçkilərində Ədalət Partiyası (ƏP) qalib gəldi və Ədalət Partiyasının sədri Süleyman Dəmirəl hökuməti qurdu.

## Kabinet

## Sonrası
Ədalət Partiyası parlament çoxluğuna sahib idi. Lakin tezliklə partiya daxilində iki müxalifət qruplaşması yarandı: Demokrat Partiyası və Nəcmeddin Ərbakanın rəhbərlik etdiyi Milli Nizam Partiyası. Beləliklə, 1970-ci il fevralın 11-də etimadsızlıq səsverməsindən sonra hökumət süqut etdi. Lakin növbəti hökuməti yenidən Dəmirəl qurdu.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Alfred Jül Emil Fulye

**Alfred Jül Emil Fulye** (; ) — fransız filosofu.

## Həyatı

Fulye Men və Luara əyalətinin La Pouz şəhərində anadan olub. O, bir neçə kiçik fəlsəfi mühazirə oxuyub və 1864-cü ildən ardıcıl olaraq Due, Monpelye və Bordo liseylərində fəlsəfə professoru olub. 1867 və 1868-ci illərdə Platon və Sokrat haqqında işlərinə görə Əxlaq Elmləri Akademiyası tərəfindən taclandırılıb. 1872-ci ildə Ecole Normale-də konfransların magistri seçilib və iki traktatı - "Platonis Hippias Minor sine Socratica contra liberum arbitrium argumenta" və "La Liberté et le determinisme" əsərlərinə görə fəlsəfə doktoru adına layiq görülüb.

Növbəti üç illik fasiləsiz işin gərginliyi onun sağlamlığına və görmə qabiliyyətinə mənfi təsir göstərib və professorluqdan təqaüdə çıxmağa məcbur olub. Bu illər ərzində o, Platon və Sokrat haqqında əsərlər və fəlsəfə tarixi (1875) nəşr etdirmişdi; lakin təqaüdə çıxdıqdan sonra o, fəlsəfi mövqeyini, metafizik idealizmi elmin naturalist və mexaniki baxış bucağı ilə uzlaşdırmağa çalışdığı spekulyativ eklektizmi daha da inkişaf etdirdi.

"Təkamül ideyaları-qüvvələri" (1890), "ideyaların psixologiyası" (1893) və "ideyaların mənəviyyatı" (1907) əsərlərində ideyalar-qüvvələr və ya zehnin ideyaların müvafiq hərəkətdə özünü reallaşdırma meyli vasitəsilə səmərəli səbəb kimi qəbul edilməsi doktrinası inkişaf etdirilir. Bu nəzəriyyənin etik və sosioloji inkişafı onun fiziki və psixoloji təfsirini uğurla davam etdirir, azadlığın antinomiyasının nəzərə alınması xüsusilə vacibdir.

Əvvəlki evliliyi ilə şair və filosof Jan-Mari Qayonun anası olan Fuyinin həyat yoldaşı Avqustina Fulye daha çox "G. Bruno" təxəllüsü ilə uşaqlar üçün kitabların, o cümlədən maarifləndirici roman və məktəb kitabı olan "Le Tour de la France par deux enfants" (1877) kitabının müəllifi kimi tanınır.

Fulye Mentonadakı "Les Colombières" mülkündə yaşayırdı və bu mülk sonradan Ferdinand Bak tərəfindən yenidən tikilmişdi. O, 16 yanvar 1912-ci ildə Lionda vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Kraliça Kamilla (Böyük Britaniya kraliçası)

**Kraliça Kamilla** (**Kamilla Rosemari Şand**, daha sonra **Parker Boules**, 17 iyul 1947) — Britaniya kral ailəsinin üzvü və Böyük Britaniya Kralı III Çarlzın həyat yoldaşı olaraq Birləşmiş Krallığın və 14 Birlik ölkələrin kraliçası.

Kamilla Birləşmiş Krallığın Şərqi Susseks qraflığında və Londonun Cənubi Kensinqton bölgəsində böyüyüb, İngiltərə, İsveçrə və Fransada təhsil alıb.

1973-cü ildə Britaniya ordusunun zabiti Endryu Parker Boulzla ailə həyatı qurub və 1995-ci ildə boşanıb. Bu evlilikdən iki üşagı var.

2005-ci ildə Kamilla Vindzor qəsrində Çarlzla evləndi, ardınca Müqəddəs Corc kilsəsində televiziya vasitəsilə Anglikan xeyir-duası verildi. Evləndikləri vaxtdan Çarlz taxta çıxana qədər o, Kornuol hersoginyası titulunu daşıyırdı. 8 sentyabr 2022-ci ildə anası Kraliça II Elizabetin ölümündən sonra Çarlz kral oldu və Kamilla kraliça. Çarlz və Kamillanın tacqoyma mərasimi 6 may 2023-cü ildə Vestminster abbatlığında baş tutdu.

Kamilla monarxı təmsil edən ictimai tədbirlərdə iştirak edir və çoxsaylı xeyriyyə təşkilatlarının himayədarıdır.

## Erkən həyatI və təhsili
Kamilla Rosmari Şand 17 iyul 1947-ci ildə Londonda anadan olub. O, ailəsiylə Şərqi Susseks ştatının Plumpton şəhərindəki XVIII-ci əsrə aid malikanada və Londonun Cənubi Kensinqtond tərəfində yerləşən evlərində yaşayırdı.

Atası Britaniya Ordusunun zabiti, iş adamı mayor Brus Şand, anası  Roland Cubittin (III. Baron Aşkombe) qızı Rozalind idi. Kamillanın Annabel Elliot adlı kiçik bacısı və Mark Şand adında kiçik qardaşı var.

## İstinadlar
Con Bellami Foster

**Con Bellami Foster** (; ) — Oreqon Universitetində sosiologiya üzrə amerikalı professor və "Monthly Review" jurnalının redaktorudur. O, kapitalizmin siyasi iqtisadiyyatı və iqtisadi böhran, ekologiya və ekoloji böhran və marksist nəzəriyyə haqqında yazır.

## Erkən həyatı

1976-cı ildə Foster Kanadaya köçdü və Torontodakı York Universitetində siyasi elmlər üzrə aspirantura proqramına daxil oldu. O, 1979-cu ildə yazdığı "Amerika Birləşmiş Ştatları və Monopoliya Kapitalı: Həddindən artıq Tutum Məsələsi" adlı məqaləsini "Monthly Review"dan Pol Sviziyə təqdim etdi. O, həmçinin "The Quarterly Journal of Economics" və "Science & Society" kimi jurnallarda dərc olunmuş və 1986-cı ildə doktorluq dissertasiyasına əsaslanan "Monopoliya Kapitalizmi Nəzəriyyəsi: Marks Siyasi İqtisadiyyatının Təkmilləşdirilməsi" kitabını nəşr etdirmişdir.

Foster 1985-ci ildə Everqrin Dövlət Kollecində fakültənin qonaq üzvü kimi işə götürülmüşdür. Bir il sonra o, Oregon Universitetində sosiologiya üzrə dosent vəzifəsini tutdu və 2000-ci ildə sosiologiya üzrə tam professor oldu. 1989-cu ildə o, "Aylıq İcmal" Fondunun İdarə Heyətinin direktoru və "Aylıq İcmal"ın redaksiya komitəsinin üzvü oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* John Bellamy Foster's personal website