open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ann Qolon

**Ann Qolon** (*Anne Golon*, ) — İngilis dilli oxuculara daha çox *Sergeanne Qolon* kimi tanınan fransız yazıçı. Onun "Anjelika" romanları dünya üzrə 150 milyon nüsxə satılmışdır və bir neçə filmi çəkilmişdir.

## Həyatı
Ann Qolon, 17 dekabr 1921-ci ildə Fransanın cənub-şərqində yerləşən Tulon şəhərində Simona Çanje adı ilə doğulmuşdur. O, Fransız Hərbi Dəniz Qüvvələrinin kapitanı və alim olan Pyer Çanjenin qızıdır. Kiçik yaşlarından rəssamlığa və yazmağa maraq göstərmiş və 18 yaşında Joëlle Danterne təxəllüsü ilə ilk romanı "The Country From Behind My Eyes"-i nəşr etdirmişdir. II Dünya Müharibəsi dövründə o, Fransadan İspaniyaya velosipedlə səyahət etmişdir. Müxtəlif təxəllüslərlə yazmış, France Magazine-in yaradılmasında iştirak etmiş və "The Patrol of the Saint Innocents" adlı əsəri ilə ədəbiyyat mükafatı qazanmışdır.

1947-ci ildə o, Serj Qolon (əsl adı *Vsevolod Sergeïvich Goloubinoff*) ilə Afrika səfərində tanış olmuşdur. Onlar birlikdə Angélique: Marquise of the Angels (1956) adlı əsəri yazmışlar və bu, böyük bir uğur qazandı. İlk nəşri Fransada olan Angélique romanları həm Anne, həm də Serge Golon-a aid olaraq nəşr edilmişdir – Anne yazıçı, Serge isə tarixi araşdırmalarla məşğul olmuşdur. Britaniya nəşriyyatları daha sonra bu adı Sergeanne Qolon olaraq birləşdirmişdir.

Angelique romanlarının məşhurluğu 1960-cı illərdə Bernard Borderie tərəfindən çəkilmiş beş filmə ilham vermişdir. Film seriyasında Mişel Mersye "Anjelika", Rober Osseyn isə onun həyat yoldaşı "Joffrey de Peyrac" rolunu oynamışdır.

1972-ci ildə Ann və Serge yeni bir "Anjelika" romanı araşdırması üçün Kanadaya səfər etmişlər. Eyni ildə Serj vəfat etmişdir. Anne yazmağa davam etmiş və dörd uşağını tək başına böyütmüşdür. 1972–1985-ci illər arasında Anne, "Angélique et le Complot des Ombres" adlı əsərin ikinci hissəsini (Fransada tək cilddə "Angélique in Quebec" kimi nəşr olunmuşdur) yazmış və sonrakı illərdə bir neçə daha romanı tamamlamışdır.

1990-cı illərdə Anne maddi çətinliklərlə üzləşmiş və Hachette nəşriyyatına qarşı müəllif hüquqları və ödənilməmiş haqqlarla bağlı məhkəmə iddiası qaldırmışdır. 2006-cı ildə təxminən on il davam edən hüquqi mübarizədən sonra, o, "Anjelika" seriyasının yeganə sahibi oldu.

14 iyul 2017-ci ildə o, Peritonit xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The official website for the ''Angélique'' series
* A 2013 press kit featuring an interview with Anne Golon
* A 2018 article from ''BFM TV'' documenting Anne Golon's legal battle with Hachette
Reks Staut

**Reks Staut** (*Rex Stout*, ) — Amerikalı yazıçı olub, ən çox məşhur detektiv personajları olan Niro Vulf və onun köməkçisi Arçi Qudvin yer aldığı 33 roman və 39 novelladan ibarət əsərləri ilə tanınır.

## Həyatı
Reks Staut, İndiana ştatının Noblevil şəhərində doğulub. Onun valideynləri, Con Vallas Staut və Lucetta Elizabet Todhanter Staut Kvakerlər idi və ailə çox keçmədən Kanzas ştatına köçmüşdür. Reks, erkən yaşlarından kitab oxumağa maraq göstərmiş və dörd yaşında bütün Müqəddəs Kitabı oxuduğu deyilir. Stout, Topeka Liseyində təhsil alıb və daha sonra Kanzas Universitetində oxumuşdur. Əvvəlcə müxtəlif işlərdə çalışsa da, o, 1910-cu ildə ilk hekayələrini dərc etməyə başlamış və 1920-ci illərdə Avropada geniş səyahətlər etmişdir.

## Yaradıcı həyatı
Staut 1920-ci illərdə yazmağa ara vermiş və yalnız 1930-cu illərdə yenidən yazıçı kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1934-cü ildə isə ilk Nero Vulf romanı olan "Fer-de-Lance" əsərini yazaraq böyük bir uğur qazandı. Bu əsər, həmçinin Reks Stautun detektiv ədəbiyyatına olan töhfəsinin başlanğıcı oldu. Sonrakı illərdə Staut, 72 müxtəlif əsər (romanlar və novellalar) ilə Nero Vulf seriyasını davam etdirdi. Vulf və Qudvin personajları bu janrın ən tanınmış obrazları arasında yer alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Wolfe Pack, official site of the Nero Wolfe Society
* Merely a Genius…, Winnifred Louis' fan site dedicated to Nero Wolfe including a complete annotated bibliography
* ''Time'' obituary (November 10, 1975)
* John J. McAleer: The Making of Rex Stout's Biography  (Mark Fullmer)
* Stout's radicalism, the FBI, the books (from the Daily Bleed Calendar)
* a comprehensive overview of Rex Stout's work and biography 
* Forty years with Nero Wolfe (January 12, 2009) by Terry Teachout
* ''wiki'' collections of quotations from Rex Stout's works
* Ten Rex Stout stories  (1913–1917) at The EServer (Iowa State University)
* 
* 
* 
* Bibliography of Stout's first editions in the United Kingdom
* Wikiquote: Quote of the Day, December 1, 2013
* Rex Stout papers at John J. Burns Library, Boston College (PDF)
Denis Robins

**Denis Robins** (1 fevral 1897 - 1 may 1985) — İngiltərənin məşhur romantik yazarı. O, "Romantic Novelists' Association" (Romantik Romançılar Assosiasiyası) təşkilatının ilk prezidenti olub və karyerası ərzində təxminən 170 romantik roman yazıb. Denis Robins, öz kitablarında müxtəlif təxəllüslərdən istifadə edib və müxtəlif janrlarda əsərlər yaradıb, o cümlədən qısa hekayələr və tamaşalar da yazmışdır. 1965-ci ildə öz avtobioqrafiyasını nəşr edib, adı "Stranger Than Fiction" olmuşdur. Ölümündən sonra, onun əsərləri 15 dildə tərcümə olunmuş və dünya üzrə 100 milyondan çox nüsxəsi satılmışdır.

## Həyat və şəxsi həyatı

Denis Naomi Klein, 1 fevral 1897-ci ildə Londonda doğulub. Ailəsi yazıçılıqla məşğul olub, atası K. C. Qrum da tanınmış yazıçıdır. Denisin anası isə həmçinin çoxlu kitablar yazmış və müxtəlif təxəllüslərdən istifadə etmişdir. Ailəsinin çoxsaylı fərdləri sənətçilər arasında tanınmışdır.

Denis, ilk dəfə 1918-ci ildə Artur Robins ilə evləndi və onlardan üç qızları oldu: Eve Luis, Patrisia Robins (Claire Lorrimer kimi tanınır) və Ann Eleanor. Lakin 1938-ci ildə boşanaraq, 1939-cu ildə O'Neil Pirson ilə evləndi.

## Yazıçılıq karyerası

Denis Robins, ilk romanını 1924-cü ildə nəşr etdirdi. Eyni zamanda çoxsaylı məqalələr, hekayələr və tamaşalar yazdı. İlk müqaviləsini 1927-ci ildə Mills & Bun ilə bağladı və burada təxminən 30 il çalışdı. O, həmçinin böyük uğurlar qazandı, 1930-cu illərdə müqavilələrini artıraraq daha yüksək məbləğlərlə ödəmələr aldı. Denis Robins, həyat boyu çox sayda müstəqil müqavilələr imzaladı və əsərlərini müxtəlif nəşriyyatlar üçün yazdı. Onun "Women Who Seek" (1928) kimi əsərləri tanınmış oldu və çox müvəffəqiyyət qazandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eleanor Elis Hibbert

**Eleanor Elis Hibbert** (*Eleanor Elis Burford*; ) — İngilis tarix romançısı və yazıçısı. O, hər il bir neçə kitab çap edən məhsuldar bir yazıçı idi və hər bir ədəbi janr üçün fərqli təxəllüslərlə yazırdı: Jan Plaidi adı altında Avropa krallığının tarixi ilə əlaqəli romanlar, o cümlədən İspan İnkvizisiyasının tarixi ilə bağlı üç cildlik əsəri, Viktoria Holt adı ilə qotik romanlar və Filippa Karr adı ilə çox nəsillik ailə sələməsi. Bundan əlavə, o, "Eleanor Burford", "Elbur Ford", "Kathleen Kellow", "Anna Percival" və "Ellalice Tate" təxəllüsləri altında cinayət romanları, cinayət sirləri və trillerlər də yazıb.
1989-cu ildə "Romance Writers of America" ona romantika janrına verdiyi töhfələrə görə "Golden Treasure" mükafatı təqdim edib. Onun ölümünə qədər 200-dən çox kitab yazıb və bu kitablar 100 milyondan çox satılıb, 20-dən çox dilə tərcümə olunub. O, Böyük Britaniya kitabxanalarında ən çox müraciət edilən müəlliflərdən biri olaraq qalır.

## Yazıçılıq karyerası
Hibbert, Londonda böyüdü və keçmişə olan marağını ilk dəfə, gənc yaşlarında Hempton Kort sarayını ziyarət edərkən hiss etmişdi. Evləndikdən sonra, yazmaq istədiyi arzunu həyata keçirmək üçün maddi müstəqilliyə sahib oldu. Londondakı abidələr və krallıq şəxsiyyətləri, Hibbertin tarixi romanlarında geniş şəkildə yer aldı.
İkinci Dünya müharibəsi zamanı, Hibberts Kornuollda yaşayarkən, sahil boyunca olan daşlı çimərliklər, yüksək qayalar və çətin mavi sular Victoria Holt qotik romanlarının çoxunun arxa planı oldu.
Sonrakı illərdə, Hibbert hər il dünya səyahətinə çıxırdı və gəmisi Türkiyə, Misir, Hindistan, Cənubi Afrika, Honkonq, Şri-Lanka və Avstraliya kimi ekzotik yerlərə gəzmək üçün dayanırdı. Bu ekzotik məkanlar, sonrakı Victoria Holt romanlarının fonunu təşkil etdi. Hibbertin yazılarında Bronte bacıları (xüsusən Jane Eyre romanı), Corc Eliot, Çarlz Dikkens, Viktor Hüqo və Lev Tolstoy kimi müəlliflər təsirli olmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eleanor Alice Burford Hibbert "Queen of Romantic Suspense"
* Jean Plaidy's Royal Intrigue – Fan page by Arleigh Ordoyne
* Jean Plaidy novels by publisher Random House
* Victoria Holt novels by publisher Macmillan
* Philippa Carr novels by publisher Open Road Media
* Bookbug on the Web: Victoria Holt
* Books by Jean Plaidy
* Victoria Holt's Yahoogroup
Terri Pratçet

**Terri Pratçet** () — İngilis yazıçısı, yumoristi və satirikidir.

## Həyatı və karyerası
Terri Pratçet 1948-ci ilin 28 aprelində İngiltərənin Beaconsfield şəhərində anadan olub. Gənclik illərində yazıya böyük maraq göstərən Pretçet, ilk hekayəsini 13 yaşında yazmağa başlamışdı. O, 1968-ci ildə "The Dark Side of the Sun" adlı ilk romanını yazmış olsa da, onun əsl şöhrəti "Discworld" seriyası ilə qazandığı geniş oxucu bazası sayəsində oldu. Pratçet, jurnalistika karyerasına da başlamış, müxtəlif media orqanlarında işlədikdən sonra 1983-cü ildə "Discworld" seriyasının ilk kitabı olan "The Colour of Magic" əsərini nəşr etdirdi. Bu əsər, fantastika dünyasında yeni bir üslub və təsir yaratmışdır. "Discworld" seriyası, 40-dan çox kitabdan ibarət olub, müxtəlif cəmiyyətlər, siyasi və sosial məsələləri yumoristik bir tərzdə təsvir etməsi ilə seçilirdi. Pratçetin əsərləri, bir çox mədəniyyətə, tarixə və populyar elementlərə istinadlar edərək, oxucularına dərin fəlsəfi suallar verməyi bacarırdı. Onun kitabları həm gənclərə, həm də böyüklərə maraqlı gəlirdi və dünyada çox sayda tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Terry Pratchett at the British Film Institute
* 
* 
* Bookclub: BBC's James Naughtie and a group of readers talk to Terry Pratchett about his book *Mort* (**audio**)
* Terry Pratchett Archive at Senate House Library, University of London
Postcards (musiqi albomu)

**Postcards** — avstraliyalı alternativ rok qrupu "Sparkadia"nın debüt albomu. Albom 2007-ci ildə Londonda yazılmışdır. Qrupun solisti Aleksandr Börnett bildirmişdir ki, musiqisevərlər albomu bir neçə dəfə dinlədikdən sonra daha çox qiymətləndirməyə başlayacaqlar.

2008-ci ilin "J Awards" adlı musiqi mükafatları mərasimində albom "İlin Avstraliya albomu" nominasiyasında namizəd göstərilmişdir.

## Treklərin siyahısı

# "Too Much to Do" – 3:10
# "Kiss of Death" – 3:15
# "Morning Light" – 3:43
# "Help Yourself" – 3:10
# "Connected" – 4:48
# "Our Own Way" – 3:49
# "Animals" – 3:01
# "Up in the Air" – 3:19
# "The Last Thing You Need" – 3:45
# "Jealousy" – 4:36
# "Space and Time" – 3:48
# "Sleeping Lion" – 4:5

## Çartlar

## İstinadlar
Biznes təhlili

**Biznes təhlili** — təşkilatlarda problemləri müəyyənləşdirmək, biznes proseslərini təkmilləşdirmək və strateji qərarların qəbulunu dəstəkləmək məqsədi ilə məlumatların sistemli şəkildə toplanması, təhlili və interpretasiyası ilə məşğul olan fəaliyyət sahəsidir. Biznes təhlili əsasən biznes idarəçiliyi, strateji menecment, layihə idarəetməsi və informasiya sistemləri kimi sahələrlə sıx əlaqəlidir.

Biznes təhlilinin əsas məqsədi müəssisənin effektivliyini artırmaq, resursların optimal istifadəsini təmin etmək və dəyər yaradan qərarlar qəbul etməkdir. Bu prosesdə biznes analitikləri təşkilatın cari vəziyyətini qiymətləndirir, problemləri müəyyən edir və onların həlli üçün təkliflər hazırlayırlar. Biznes təhlili həmçinin müştəri məmnuniyyəti, gəlirlilik və rəqabət qabiliyyətinin artırılması kimi məqsədlərə xidmət edir.

## Əsas anlayışlar
* Tərəfdaşlar (stakeholders) – qərarların təsir etdiyi bütün fiziki və hüquqi şəxslər.
* Biznes prosesi – müəyyən məqsəd üçün resursların ardıcıl şəkildə istifadəsi ilə icra olunan fəaliyyətlər toplusu.
* Tələb (requirement) – məhsul, xidmət və ya sistemin yerinə yetirməli olduğu şərtlər.
* Dəyər zənciri – Maykl Porter tərəfindən irəli sürülmüş və şirkətin fəaliyyətlərini dəyər yaratma baxımından təsnif edən model.

## Növləri
* Strateji təhlil – təşkilatın uzunmüddətli məqsədlərinə yönəlmiş qiymətləndirmə.
* Funksional təhlil – konkret bölmənin və ya prosesin iş mexanizminin araşdırılması.
* İT təhlili – biznesin informasiya sistemləri ilə uyğunlaşdırılması.
* Maliyyə təhlili – maliyyə hesabatlarının təhlili vasitəsilə şirkətin iqtisadi vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.

## Metod və alətlər
Biznes təhlilində müxtəlif metod və alətlər tətbiq olunur:

* SWOT təhlili – güclü və zəif tərəflər, imkanlar və təhdidlərin müəyyənləşdirilməsi.
* PESTEL təhlili – siyasi, iqtisadi, sosial, texnoloji, ekoloji və hüquqi faktorların təhlili.
* BPMN (Business Process Model and Notation) – biznes proseslərinin qrafik modelləşdirilməsi.
* Balanced Scorecard – strateji məqsədlərin ölçülməsi üçün istifadə edilən sistem.
* UML diaqramları – xüsusilə İT layihələrində tələblərin vizual təsviri üçün istifadə olunur.

## Biznes analitiki
Biznes analitiki – prosesləri təhlil edən, tələbləri müəyyənləşdirən və layihələrin həyata keçirilməsində vasitəçi rolunu oynayan mütəxəssisdir. Onlar tez-tez layihə menecerləri, proqramçılar, mühasiblər və digər tərəfdaşlarla əməkdaşlıq edirlər. Biznes analitiklərinin fəaliyyəti IIBA və PMI kimi təşkilatlar tərəfindən müəyyən edilmiş standartlarla tənzimlənir.

## İstinadlar
Volfqanq Ketterle

**Volfqanq Ketterle** (*Wolfgang Ketterle*, almanca tələffüz: [ˈvɔlfɡaŋ ˈkɛtɐlə]; 21 oktyabr 1957-ci ildə anadan olub) — alman fiziki və Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) fizika professorudur. Onun tədqiqatları atomları mütləq sıfıra yaxın temperatura qədər saxlayan və soyudan təcrübələrə yönəlib və o, 1995-ci ildə bu sistemlərdə Boze-Eynşteyn kondensasiyasını həyata keçirən ilk qruplardan birinə rəhbərlik edib. Bu nailiyyətinə, eləcə də kondensatların erkən fundamental tədqiqatlarına görə o, 2001-ci ildə Erik Allin Kornell və Karl Vimanla birlikdə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülüb.

## Bioqrafiya

Ketterle Baden-Vürtemberq əyalətinin Heydelberq şəhərində anadan olub və Eppelheim və Heydelberqdə təhsil alıb. 1976-cı ildə Heydelberq Universitetinə daxil olub, iki il sonra Münxen Texniki Universitetinə keçib və 1982-ci ildə magistr diplomuna bərabər olan diplom alıb. 1986-cı ildə Qarçinqdəki Maks Plank Kvant Optikası İnstitutunda Herbert Valter və Hartmut Fiqqerin rəhbərliyi altında eksperimental molekulyar spektroskopiya üzrə doktorluq dərəcəsi alıb, daha sonra Qarçinqdə və Heydelberq Universitetində doktoranturadan sonrakı tədqiqatlar aparıb. 1990-cı ildə MIT-də (RLE) Elektronika Tədqiqat Laboratoriyasında David E. Pritchard qrupuna qoşulub. 1993-cü ildə MIT fizika fakültəsinə təyin edilib və 1998-ci ildən bəri Con D. MakArtur adına Fizika professorudur. 2006-cı ildə RLE-nin direktor müavini təyin edilib və MIT-in Ultrasoyuq Atomlar Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışmağa başlayıb.

Ketterle, 2008-ci ilin may ayında Prezident Corc Buşa ünvanlanan məktubu imzalayan 20 amerikalıdan biridir. Məktubda Energetika Nazirliyinin Elm Ofisi, Milli Elm Fondu və Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutu üçün əlavə təcili maliyyələşdirmə tələb etməklə "2008-ci maliyyə ili üçün Omnibus Təxsisatları Qanun Layihəsində fundamental elm tədqiqatlarına dəyən ziyanı aradan qaldırmağa" çağırılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  including the Nobel Lecture 8 December 2001 "When Atoms Behave as Waves: Bose-Einstein Condensation and the Atom Laser"
* Ketterle at MIT
* Ketterle at RLE
* Video Interview
* Text interview
* Interview at American Scientist
Şamarpa

**Şamarpa** (, ), həmçinin **Kyunzinq Şamar Rinpoçe** — Tibet buddizminin karma-kaqyu məktəbində əsas tulku xətlərindən biri. Şamarpanın Amitabha Buddanın zehninin təzahürü olduğu qəbul edilir. Tulku şamarpaların ənənəvi iqamətgahı Lhasa yaxınlığındakı Yanqpaçen monastırı olmuşdur.

İlk şamarpa — Kedrup Draqpa Senqe (1283–1349) III Karmapa Ranqcunq Dorcenin şagirdi idi. Karmapa şagirdinə al-qırmızı tac və çamarpa titulunu verniş, Tibet buddizmində ikinci tulku xəttini yaratmışdıt. İlk belə xətt karmapaların xətti idi. Bu hadisənin, II Karmapa Karma Pakşinin "Gələcək karmapalar iki formada zühur edəcəklər" şəklindəki öncəgörməsinin həyata keçməsi olduğu qəbul edilir. IV Karmapa Riqpe Dorce qırmızı tacı II Şamarpaya qaytardığı zaman Karma Pakşinin öncəgörməsini xatırladaraq demişdi: "Sən bir təzahürsən, mən isə digər. Ona görə də Kagyu xəttinin təlimlərinin fasiləsizliyinə cavabdehlik hər ikimizin üzərinə düşür". Şamarpa tez-tez, xüsusilə kaqyu ənənəsinin erkən mətnlərində, "Qırmızı taclı karmapa" adlandırılır.

Şamarpaların ardıcıl reinkarnasiyaları VIII Tay Situ Çokyi Cunqne və Belo Tsevan Kunhyab tərəfindən yazılmış "Ay qarının mirvarili gərdənliyi" adlı əsərdə təsvir edilir.

## İstinadlar
Dharmakaya

***Dharmakaya*** (, , ; , ) — Mahayana buddizmində Buddanın üç bədənindən (trikaya) biri. Dharmakaya Buddanın təzahür etməyən, adi şüur üçün "təsəvvüredilməz" (akintya) olan tərəfini ifadə edir. Buddaların ortaya çıxdığı və həll olunduqdan sonra yenidən qayıtdığı əsas mahiyyət məhz bu səviyyə hesab olunur. Budda dharmakayadan adi varlıqlar tərəfindən qavranıla bilən fiziki cisimdə — ət və qandan ibarət bədəndə zühur etdikdə bu, nirmanakaya () adlandırılmışdır.

Tailandın Dhammakaya ənənəsi və qədim Hindistanın "Tathaqataqarbha sutraları" dharmakayanı bütün varlıqların daxilində mövcud olan Buddhaya məxsus həqiqi "öz" (atman) kimi şərh etmişdir.

## İstinadlar
Rayqo-cu

— Yaponiya təsviri sənətində janr. Bu ifadə buddaların və bodhisattvaların — ilk növbədə Amitabha Buddanın və onun müşayiətçilərinin "yerə enərək" ölənin ruhunu qarşılama anını əks etdirən təsvirlərə deyilir.

## Tarixi inkişafı

Təmiz torpaq buddizminin təlimi yayıldıqca ardıcıllar arasında baş ilahın — Amitabha Buddanın təsvirini görmək arzusu güclənirdi. Bunun nəticəsində uzaq Sukhavati aləmindən bənövşəyi bulud üzərində enən Amitabhanı göstərən əsərlər meydana gəlmişdir. Amitabha burada ölənin ruhunu qarşılamaq və onu özü ilə Təmiz torpağa aparmaq üçün gələn xilaskar kimi təsvir olunurdu. Bu tip rəsmlər ölüm yatağında olan şəxsin evinə gətirilirdi. "Rayqo" adlanan bu əsərlərin mərkəzində adətən Amitabha Budda, hər iki tərəfində isə onu müşayiət edən ilahi varlıqlar təsvir edilirdi. Bu janrın ən məşhur sayağı Kyoto şəhərində yerləşən Tion-in məbədinin məxsus olan məlum əlyazmadır.

## Etimologiyası

Təmiz torpaq məktəbinin qurucusu olan çinli rahib Hueyuanın yaratdığı təlim IX əsrin ortalarından Yaponiyada yayılmağa başlamışdır. Amitabha və onun müşayiətçi varlıqlarının Təmiz torpağa daxil olan ruhları qarşılayan zaman dedikləri salam Çin dilində "lyayin" adlanırdı. Bu söz yapon dilində "rayqo" formasında tələffüz olunurdu.

## İstinadlar
Nirmanakaya

**Nirmanakaya** (; ; ) — trikayanın üçüncü aspekti və Buddanın zaman və məkan daxilində fiziki təzahürü. Vacrayana ənənəsində nirmanakaya "aramsız təzahür ölçüsü" kimi xarakterizə edilmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
İsaak Xalatnikov

**İsaak Markoviç Xalatnikov** (ukraynaca: *Ісаа́к Ма́ркович Халатников*, rusca: *Исаак Маркович Халатников*; 17 oktyabr 1919 – 9 yanvar 2021) — ümumi nisbilik nəzəriyyəsi, kvant sahə nəzəriyyəsi və kvant mayeləri nəzəriyyəsi də daxil olmaqla nəzəri fizikanın bir çox sahəsinə əhəmiyyətli töhfələr vermiş aparıcı sovet nəzəri fiziki. O, Landau-Xalatnikov super axıcılıq nəzəriyyəsinin və ümumi nisbilik nəzəriyyəsində BKL fərziyyəsinin inkişafındakı rolu ilə tanınır.

## Həyatı və karyerası

İsaak Xalatnikov Yekaterinoslavda (indiki Dnepr, Ukrayna) Ukrayna yəhudi ailəsində anadan olub və 1941-ci ildə Dnepropetrovsk Dövlət Universitetini fizika üzrə bitirib. O, 1944-cü ildən Kommunist Partiyasının üzvü olub. 1952-ci ildə doktorluq dərəcəsi alıb. Həyat yoldaşı Valentina İnqilab qəhrəmanı Nikolay Şorsun qızı olub.

Xalatnikovun tədqiqatlarının böyük bir hissəsi, o cümlədən ifrat axıcılıq üzrə *Landau-Xalatnikov nəzəriyyəsi* Lev Landau ilə əməkdaşlığı və ya ondan ilham alması sayəsində ortaya çıxmışdır.

1969-cu ildə o, qısa müddətə Leyden Universitetində nəzəri fizika üzrə yarımştat professor kimi çalışıb.

1970-ci ildə o vaxtlar Prinston Universitetində çalışan Çarlz V. Misnerin təqdim etdiyi miksmester modelindən ilhamlanan Xalatnikov, Vladimir Belinski və Yevgeni Lifşits ilə birlikdə, klassik cazibə nəzəriyyəsində ən görkəmli açıq problemlərdən biri kimi qəbul edilən BKL fərziyyəsini təqdim etdi.

Xalatnikov 1965-ci ildən 1992-ci ilə qədər Moskvadakı Landau Nəzəri Fizika İnstitutuna rəhbərlik edib. O, 1984-cü ildə SSRİ Elmlər Akademiyasına seçilib. O, Landau Qızıl Medalı, Humboldt mükafatı və Marsel Qrossman Mükafatına layiq görülüb. O, həmçinin London Kral Cəmiyyətinin xarici üzvü olub.

Onu "Hər şeyin Nəzəriyyəsi" filmində aktyor Georq Nikoloff canlandırıb.

Xalatnikov 9 yanvar 2021-ci ildə 101 yaşında Çernoqolovkada vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Con Kerr (fizik)

**Con Kerr** (, ) — Şotlandiyalı fizik və elektro-optika sahəsindəki öncüllərdən biri. O, ən çox hazırda *Kerr effekti* adlanan kəşfi ilə tanınır.

## Həyatı və fəaliyyəti
Con Kerr 17 dekabr 1824-cü ildə Şotlandiyanın Ardrossan şəhərində anadan olub. O, 1841-ci ildən 1846-cı ilə qədər Qlazqoda, 1849-cu ildə isə Edinburqdakı Azad Şotlandiya Kilsəsinin İlahiyyat Kollecində təhsil alıb. 1857-ci ildən başlayaraq Qlazqodakı Azad Kilsə Təlim Kollecində riyaziyyat müəllimi olub. O, 1907-ci ildə Qlazqoda vəfat edib.

Kerrin ən vacib eksperimental işi, hazırda Kerr effekti kimi tanınan, bərk və maye dielektriklərdə elektrostatik sahədə ikiqat sınmanın kəşfi (1875) idi. Kerr effektində adi və qeyri-adi şüanın yaşadığı sınma göstəricisi arasındakı fərq elektrik sahəsinin kvadratı ilə mütənasibdir. Əlaqənin xətti olduğu yerdə təsir Pokkels effekti kimi tanınır. Lazerlərdən gələn intensiv işıq, işığın öz elektrik sahəsi olan AC Kerr effektindən istifadə edərək effektə nail olmağa imkan verir. Kerr də maqnit sahələri üçün oxşar bir fenomen nümayiş etdirdi və indi buna maqnito-optik Kerr effekti deyilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* John Kerr
* Biography of John Kerr
Teodor fon Karman

**Teodor fon Karman** () — aeronavtika və astronavtika sahəsində çalışmış macar-amerikalı riyaziyyatçı, aerokosmik mühəndis və fizik idi. O, səsdən sürətli və hipersəs hava axınını xarakterizə edən aerodinamikada mühüm irəliləyişlərə görə məsuliyyət daşıyırdı. İnsan tərəfindən müəyyən edilmiş kosmik fəza həddi onun işinə görə "Karman xətti" adlandırılır. Karman 20-ci əsrin görkəmli aerodinamik nəzəriyyəçisi hesab olunur.

## Erkən həyat

Teodor fon Karman, o vaxtlar Avstriya-Macarıstanın bir hissəsi olan Budapeştdə, Helene (Konn və ya Kohn, macarca: Kohn Ilka) və Mor Karmanın oğlu Karman Todor kimi bir yəhudi ailəsində anadan olub. Onun əcdadları arasında Praqa Qoleminin yaradıcısı olduğu deyilən ravvin Yəhuda Löv ben Bezalel və Zoqar haqqında yazan ravvin Moses Kunitz var idi. Atası Mor, Macarıstan məktəb sistemində islahat aparan və Budapeştdə Minta Gimnaziyasını quran tanınmış bir müəllim idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Judith R. Goodstein and Carolyn Kopp (1981) Guide to the Von Kármán Collections, Institute Archives, Robert A. Millikan Library, California Institute of Technology, Pasadena, California.
* JPL Director 1938-44 from Jet Propulsion Laboratory
* The Von Karman Institute for Fluid Dynamics in Belgium
* Theodore von Karman from American National Biography
* Video recording of the N. Peters's lecture on life and work of Theodore von Kármán
*
Chainsaw Man fəsillərinin siyahısı

"Chainsaw Man" Tatsuki Fucimoto tərəfindən yazılan və illüstrasiya olunan manqa seriyasıdır. Manqanın ilk 97 fəslini əhatə edən  adlı birinci hissəsi 3 dekabr 2018-ci ildən 14 dekabr 2020-ci ilə qədər "Shueisha" nəşriyyatının "Weekly Shōnen Jump" jurnalında serializasiya olunmuşdur. 19 dekabr 2020-ci ildə manqanın  adlı, Dencinin məktəbə getdiyi ikinci hissəsi anons edilmişdir. İkinci hissə 13 iyul 2020-ci ildə "Shueisha" nəşriyyatının "Shōnen Jump+" tətbiqi və saytında 98-ci fəsildən etibarən serializasiya olunmağa başlamışdır. İkinci hissə 24 mart 2026-cı ildə başa çatmışdır. Manqanın ilk tankobon cildi 4 mart 2019-cu ildə buraxılmışdır. 4 fevral 2026-ci ilə qədər 23 tankobon cildi buraxılmışdır.

Manqa seriyasında hadisələr 1990-cı illərdə SSRİ-nin hələ də mövcud olduğu alternativ dünyada baş verir. Bu dünyada insanların kollektiv qorxularından doğulmuş iblislər mövcuddur. İblis ovçularının vəzifəsi təhlükəli iblisləri ortadan qaldırmaqdır və bəzən onların güclərini əldə etmək üçün onlarla müqavilələr bağlayırlar. İnsan bədənini (adətən ölmüş olanların) ələ keçirmiş iblislər ifrit adlanır. Kasıb bir yeniyetmə olan Denci Mişar iblisi Poçita sayəsində onun güclərini əldə edir və bədən üzvlərini mişara çevirə bilir. O, Yaponiya üçün təhlükəli iblisləri ovlamaqla məşğul olan İctimai Təhlükəsizlik Bürosuna qoşulur. İkinci hekayə arkının əsas personajı isə Mişar-adamı ovlamaq istəyən Müharibə iblisi Yoru ilə müqavilə bağlayan Asa Mitaka adlı lisey şagirdidir.

Manqa seriyası əsasında roman, teatr tamaşası və brauzer oyunu adaptasiyaları hazırlanmışdır. "MAPPA" studiyası tərəfindən istehsal olunan anime serialı adaptasiyası 12 oktyabrdan 28 dekabr 2022-ci ilə qədər yayımlanmışdır. 2025-ci ildə "Mişar Adam. Film: Rezenin hekayəsi" adlı anime filmi adaptasiyası buraxılmışdır.

## Cild siyahısı

 

### ''Tankobon'' formatında olmayan fəsillər
Aşağıdakı fəsillər "Shōnen Jump+" onlayn jurnalında nəşr olunsa da, tankobon cildi formatında nəşr olumayıb.

## İstinadlar
Alfred Kastler

**Alfred Kastler** (fransızca: [kastlɛʁ]; 3 may 1902 – 7 yanvar 1984) — Almaniyada anadan olmuş fransız fiziki və fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı. O, optik nasosların inkişafı ilə tanınır.

## Bioqrafiyası

Kastler Qebvillerdə (o vaxtlar Alman İmperiyasının bir hissəsi olan Elzas) anadan olub və Birinci Dünya Müharibəsinin sonunda Elzas Fransaya qayıtdıqda Fransa vətəndaşı olub. O, Elzasın Kolmar şəhərindəki Bartoldi Liseyində, daha sonra isə 1921-ci ildə Parisdəki Ali Normal Məktəbində oxuyub. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1926-cı ildə Müluz Liseyində fizika fənnini tədris etməyə başlayıb, daha sonra 1941-ci ilə qədər universitet professoru olduğu Bordo Universitetində dərs deyib. Jorj Bryua ondan Ali Normal Məktəbinə qayıtmasını xahiş edib və nəhayət 1952-ci ildə kafedra alıb.

## Kastler-Brossel Laboratoriyası

Professor Kastler tədqiqat karyerasının çox hissəsini Parisdəki Ali Normal Məktəbində keçirib və müharibədən sonra tələbəsi Jan Brossel ilə birlikdə spektroskopiya üzrə kiçik bir tədqiqat qrupu yaradıb.

Sonrakı qırx il ərzində bu qrup Nobel mükafatı laureatları Klod Koen Tannuci və Serj Aroş da daxil olmaqla bir çox gənc fizik yetişdirib və Fransada atom fizikasının inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərib. Hertzienne Laboratoriyası 1994-cü ildə Laboratoire Kastler-Brossel adlandırılıb. Laboratoriyalarının bir hissəsi Pyer və Mari Küri Universitetində, lakin əsasən Paris Ali Normal Məktəbində yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  including the Nobel Lecture, December 12, 1966 *Optical Methods for Studying Hertzian Resonances*
* Alfred Kastler biography at Timeline of Nobel Winners
*
Henrix Kayzer

**Henrix Qustav Yohannes Kayzer** (almanca: [ˈkaɪzɐ]; ) — alman fizik və spektroskopisti.

## Bioqrafiya
Kayzer Bingen am Raynda anadan olub. Kayserin ilk işləri akustik dalğaların xüsusiyyətləri ilə bağlı idi. O, 1868-ci ildə Günəş tutulması zamanı Günəş spektrində yeni bir spektral xətt aşkar edərkən Yer atmosferində heliumun meydana gəlməsini kəşf etdi. 1881-ci ildə Kayser "adsorbsiya" sözünü işlədib. Karl Runge ilə birlikdə kimyəvi elementlərin spektrlərini araşdırdı. Buraya standart kimi çıxış etmək üçün seçilmiş bir element olan dəmir spektrindən 4500 xəttin dalğa uzunluqlarının, parlaqlığının və kəskinliyinin təyini, eləcə də dəmir karbon qövsündə buxarlandığı üçün karbon üçün 2000 xəttin təyini daxil idi. Daha sonra iş digər elementlərə də şamil edildi və onlar bu tip dalğa uzunluğunun tərsliyi üçün empirik düsturlar hazırladılar: \lambda^{-1}=A+Bm^{-2}+Cm^{-4}, burada A, B, C sabitlərdir və m istənilən müsbət tam ədəddir. Lakin bu düsturlar Ridberqin düsturu ilə əvəz edildi. Runge ilə əməkdaşlığının sonundan sonra, o, tədqiqatlarını əsasən spektroskopiyadan yayındırmış kimi görünür. 1905-ci ildə o, elektron nəzəriyyəsi haqqında bir məqalə yazdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Haçiman

— müharibə tanrısı kimi qəbul edilən və döyüş zamanı qəhrəmanları himayə edən şintoist ilah.

Mənbələrə görə, Hatiman eyni zamanda dəniz ilahəsinin, düyü sahəsi ilahəsinin, həmçinin dəmirçilik sənətinin himayədar ilahəsinin xüsusiyyətlərinə də malik olmuşdur. Haçiman adı ilə imperator Ocinin (hakimiyyəti: eramızın 390–415-ci illəri) ilahiləşdirildiyi qeyd edilmişdir. Yaponiyada Haçimana həsr edilmiş çoxsaylı məbədlər mövcuddur. Onların ən məşhuru Oita prefekturasında yerləşən Usacinqu məbədi olmuşdur.

## İstinadlar
Paskual Yordan

**Ernst Paskual Yordan** (almanca: [ˈɛʁnst pasˈku̯al ˈjɔʁdaːn]; 18 oktyabr 1902 – 31 iyul 1980) — kvant mexanikasına və kvant sahə nəzəriyyəsinə əhəmiyyətli töhfələr vermiş alman nəzəri və riyazi fizik idi. O, matris mexanikasının riyazi formasına çox töhfə vermiş və fermionlar üçün kanonik antikommutasiya münasibətləri inkişaf etdirmişdir. O, kvant sahə nəzəriyyəsini formalaşdırmaq üçün Jordan cəbrlərini təqdim etmişdir; cəbrlər o vaxtdan bəri riyaziyyatda çoxsaylı tətbiqlər tapmışdır.

Yordan 1933-cü ildə Nasist Partiyasına qoşulmuş, lakin o dövrdə Albert Eynşteyn və digər yəhudi fizikləri tərəfindən hazırlanmış kvant fizikasını rədd edən Deutsche Physik hərəkatını izləməmişdir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra o, mühafizəkar "CDU" partiyası üçün siyasətə qoşulmuş və 1957-ci ildən 1961-ci ilə qədər parlament üzvü olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tathaqata

**Tathaqata** (, , ) — buddist fəlsəfəsində, xüsusilə Hinayana və Mahayana ənənələrində Budda Şakyamuniyə və digər buddalara tətbiq olunan izahlı epitet.

Bu termin hər hansı bir arhat üçün də işlədilə bilər. Mahasanqhika baxışına görə, bütün tathaqataların bədəninin (formalarının, təzahürlərinin) hər hansı sərhədi yoxdur. Pali kanonuna görə, bütün tathaqatalar arhattır, lakin bütün arhatlar tathaqata deyil. Tathaqata anlayışı mütləq buddanın maddi təzahürlərini, yəni müxtəlif aləmlərdəki "buddalaşmış" varlıqları ifadə edir. Məhz buna görə onların bədənlərinin "hüdudsuz", yəni sayca sonsuz olduğu bildirilir. Tarixi mənbələrə görə, bu epiteti Qautama Budda özü də özündən bəhs edərkən işlətmişdir. Sonralar termin ümumiləşmiş şəkildə "Budda" mənasında istifadə olunmağa başlamışdır.

Tathaqata bütün gələn və gedənləri, yəni müvəqqəti təzahürləri aşan varlıqdır. O, həqiqəti yalnız qismən bilən və ya qavrayanlardan fərqli olaraq, həqiqəti tam şəkildə dərk edən şəxsdir.

## İstinadlar
Surströmminq

**Surströmminq** (isveçcə mənası: 'turş siyənək'), ən azı XVl əsrdən bəri İsveç mətbəxində ənənəvi sayılan, yüngülcə duzlanmış, fermentasiya olunmuş Baltik dənizi siyənəyidir. Bu, qızardılmış və ya sirkədə saxlanmış (marinadlanmış) siyənəkdən fərqlənir.

İsveç dilində **strömming** kimi tanınan Baltik siyənəyi Şimal dənizində tapılan Atlantik siyənək balığından kiçikdir.

Ənənəvi olaraq, strömminq Kalmarsund boğazının şimalında Baltik dənizinin duzlu sularında tutulan siyənək kimi müəyyən edilir. Surströmminq üçün istifadə edilən siyənək balığı aprel və may aylarında kürü tökməmişdən qabaq tutulur.

Surströmminq istehsalı zamanı, mayalanmasına icazə verərkən, xam siyənəklərin çürüməsinin qarşısını almaq üçün kifayət qədər duz istifadə olunur. Ən azı altı aylıq fermentasiya prosesi balığa xarakterik güclü qoxu və bir qədər turşulu dad verir. Yeni açılmış surströmminq konservi dünyanın ən iyrənc (çürümüş, qoxumuş) yemək qoxularından birinə malikdir. Onun qoxusu hətta Koreyanın honqeo-hoe, Yaponiyanın kusaya və ya İslandiyanın hakarl, kimi eyni fermentləşdirilmiş balıq yeməklərindən daha güclüdür. Bu xsusiyyət surströmminqi öyrəşilmiş bir dad, yəni hər kəsin bəyənmədiyi, dadına öyrəşmək tələb edən bir qida edir.

1940-cı illərin sonunda İsveçdəki surströmminq istehsalçıları natamam fermentasiya olunmuş balıqların satışının qrşısını ala biləcək kral fərmanı üçün lobbiçilik etdilər (isv. *förordning*). Verilən fərman avqustun üçüncü cümə axşamına qədər İsveçdə cari ilin istehsalının satışını qadağan etdi. Sərəncam artıq qüvvədə olmasa da, pərakəndə satıcılar hələ də həmin ilin məhsulunun "premyera" (ilk satış) tarixinə riayyət edirlər.

## İstinadlar
Marius Qraut

**Marius Qraut** (; ) — Fransa yazıçısı və şairi.

## Həyatı
Atası Nöşatel-en-Bre yaxınlığındakı Sen-Ser kəndində poçtalyon idi. Müəllim olmağı seçən Qraut 1932-ci ildə Dindar Dostlar Cəmiyyətinə qoşuldu.

1930-cu illərin sonlarında o, Emil Danoen və keçmiş şagirdi Pyer Obri də daxil olmaqla bir qrup yazıçı ilə dostluq əlaqələrini qurdu.

1937-ci ildə Dostlar Cəmiyyəti vasitəsilə "Kaqava" adlı ilk kitabı nəşr olundu. O, 1943-cü ildə "Hüquqların ötürülməsi" romanına görə Qonkur mükafatına layiq görüldü.

O, Havrda vəfat etdi və İnçevildə dəfn edildi.

Ruan, Montivilye və Sen-Serdə onun adına məktəblər mövcuddur.

## Əsərləri
* *Kagawa*, biographie, 1937
* *Le Poète et le Saint*, essai, 1938
* *Le Déluge, théâtre*, 1939
* *Musique d’Avent*, Paris, Qallimar, 1941
* *Mysticisme et poésie*, Paris, Albin Mişel, 1942
* *Le vent se lève*, Paris, Qallimar, 1942
* *Passage de l'homme*, Paris, Qallimar, 1943, Qallimar, Qonkur mükafatı
* *Poèmes*, Paris, Qallimar, 1944
* *Un Homme perdu*, Paris, Qallimar, 1945
* *Poèmes à l’inconnue*, Paris, Le Söy, 1945
* *À un Jeune Poète*, Paris, Éditions du Pavois, 1945
* *Kagawa, le Gandhi japonais*, Préf. de Toyohiko Kagawa, Paris, Presses d’Île-de-France, 1946

## Biblioqrafiya
* Georges Hirondel, *Marius Grout: Prix Goncourt 1943: aventurier de l’absolu*, Luneray, Bertout, ()
* Georges Hirondel, *Marius Grout : Ecrivain de l’absolu – Essai d'une "revie" littéraire*, Thèse à la carte A. N. R. T, ()

## İstinadlar
Azərbaycan adlarının siyahısı

**Azərbaycan adlarının siyahısı** və ya **[[Azərbaycanca ad]]larının siyahısı** — Azərbaycan tarixən və müasir dövrdə qoyulmuş adları əhatə edir. Siyahı Azərbaycan kişi adları və Azərbaycan qadın adları olaraq başlıqlara bölünmüşdür.

## Türk mənşəli adlar

### Kişi

# Çağdaş 
# Çağlarxan 
# Çağxan 
# Uğurşad 
# Uluxan 
# Uğuz (Oğuz).  Məs. Oğuz xan
# Uğur 
# Abaxan 
# Abaqa.  Məs. Abaqa xan
# Abay 
# Qorqud. Məs. Dədə Qorqud
# Beyrək. Məs. Bamsı Beyrək
# Xaqan
# Adaxan 
# Adışad 
# Ağa 
# Ağababa 
# Ağabala
# Ağabəy 
# Ağacan 
# Ağaəmi 
# Ozan
# Təkin

# Ağaxan 
# Ağakişi 
# Ağaqardaş 
# Ağaoğlan 
# Ağar 
# Ağası 
# Altay 
# Aldəmir 
# Alp 
# Alpan 
# Alpsoy 
# Alptəkin 
# Adlıbəy 
# Adlıxan 
# Bəybala

# Eldəniz. Məs. Şəmsəddin Eldəniz
# Elgün
# Ayxan
# Anar
# Baba
# Elxan
# Qazan
# Orxan
# Toğrul
# Bahadur
# Çağatay
# Qoca
# Aruzxan
# Atatürk
# Atil
# Atilla
# Atilay
# Bayandır
# Bayat
# Baybura
# Bilgə
# Bilgəxan
# Candaş
# Canqardaş
# Çağrıbəy



### Qadın

# Yəğmanaz
# Uğurgül
# Uğurnaz
# Uğurxanım
# Umay
# Tuğra
# Tansulu
# Telcan
# Tangül
# Aynur
# Güllü

# Sevil
# Sevilay
# Sarıca
# Aybəniz
# Aygün
# Günay
# Günel
# Solmaz
# Nazlı (ad)
# İlyaz
# Xanım
# Humay
# Güney
# Günayım
# Gültəkin


## Digər mənşəli adlar

### Kişi adları

# Allahverdi
# Arçil
# Noqay
# Təbriz
# Zəlimxan
# Pirbudaq
# İzzəddin. Məs. İzzəddin Həsənoğlu
# Nəsimi. Məs. İmadəddin Nəsimi
# Xətai. Məs. Şah İsmayıl Xətai
# Füzuli. Məs. Məhəmməd Füzuli
# Vaqif. Məs. Molla Pənah Vaqif
# Vidadi. Məs. Molla Vəli Vidadi
# Fətəli. Məs. Mirzə Fətəli Axundov, Fətəli xan Xoyski
# Əlimərdan. Məs. Əlimərdan bəy Topçubaşov
# Üzeyir. Məs. Üzeyir Hacıbəyov
# Nadir. Məs. Nadir şah
# Araz
# Çingiz
# Novruz
# Rövşən
# Pəhləvan. Məs. Məhəmməd Cahan Pəhləvan
# Turan
# Arslan. Məs. Qızıl Arslan

### Qadın adları
# Sara. Məs. Sara xatun
# Pəri. Məs. Pərixan sultan
# Şuşa
# Sona
# Nurtac
# Nurpəri
# Nursevər
# Nurparə
# Nazgül
# Narıngül
# Gülşən
# Gülüstan
# İnci

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* A. Paşayev, A. Bəşirova. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti. Bakı: Mütərcim, 2011. – 340 сящ.
Diastema

**Diastema** ( — məsafə, ara məsafə, interval) — iki yuxarı mərkəzi dişləri, əsasən də fərqli növ dişləri az və ya çox məsafə vasitəsilə ayıran qeyri-mütənasib böyük (adi ilə müqayisədə) boşluq. Diastema dişlərin bir hissəsinin reduksiyası nəticəsində əmələ gəlir. Ot yeyənlərdə, bir qayda olaraq, köpək dişləri və premolar dişlərin bir hissəsi reduksiya olunur. (kəsici dişlərdə buna daha az təsadüf olunur) . Gəmiricilərdə, atlarda və bir sıra digər məməlilərdə diastemalara yuxarı və aşağı çənələrdə, gövşəyənlərdə isə yalnız aşağı çənədə rast gəlinir.

Ətyeyənlərdə diastemalar reduksiya prosesi olmadan yaranır — onlardan biri çənə köpəyinin qarşısında, ikincisi isə alt çənə köpəyinin arxasında yerləşir. Diastemalar yırtıcılara ov zamanı çənələrini möhkəm bağlamağa imkan verir ki, elə bu səbəbdən dişlər bir növ bioloji tələ əmələ gətirir və diastema sayəsində ov üçün xilas olmaq prosesi daha imkansız hal alır.

Brokhouz və Efron Ensiklopedik Lüğətinə görə: "Yuxarı en son kəsici dişlə aşağı it dişi arasında diastemanın olması antropomorf meymunlar üçün xarakterikdir və insanlarda buna rast gəlinmir.

## İstinadlar
Ratko Yanev

**Ratko Yanev** (makedonca: *Ратко Јанев*, 30 mart 1939 – 31 dekabr 2019) — Yuqoslaviya və Serbiya atom fiziki və makedoniyalı akademik.

## Bioqrafiya

Yanev 30 mart 1939-cu ildə Bolqarıstanın Sveti Vraç şəhərində anadan olub. Gənclik illərində Yuqoslaviyaya köçüb, 1957-ci ildə Skopyedəki orta məktəbi bitirib, daha sonra Belqrad Universitetində təhsil alıb və 1968-ci ildə doktorluq dərəcəsi alıb. 1965-ci ildən Vinça Nüvə İnstitutunun əməkdaşı olub. 1986-cı ildən Vyanadakı Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin Nüvə Məlumatları Bölməsində Atom və Molekulyar Bölmənin rəhbəri olub.

1972-ci ildə Yanev Skopye Universitetində Nüvə Fizikası üzrə köməkçi professor və Belqrad Universitetində Nəzəri Fizika professoru olub. 2002-ci ildən 2004-cü ilə qədər Almaniyanın Yulix Tədqiqat Mərkəzində Plazma Fizikası şöbəsində çalışıb.

Yanev Makedoniya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzvü olub. 2004-cü ildə o, Tədqiqat Mərkəzi ilə əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilən nüvə termoyadro reaktorlarında soyuq sərhəd təbəqəsi plazmalarının anlaşılması üzrə "Füzyon Kənarları/Diverter Plazmasının Modelləşdirilməsi və Diaqnostikası" layihəsinə görə Aleksandr fon Humboldt Fondundan Tədqiqat Mükafatını almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
*
*
Ceyms Cins

**Ser Ceyms Hopvud Cins** (11 sentyabr 1877 – 16 sentyabr 1946) — ingilis fiziki, riyaziyyatçısı və astronomu idi. O, 1919-cu ildən 1929-cu ilə qədər Kral Cəmiyyətinin katibi, 1925-ci ildən 1927-ci ilə qədər Kral Astronomiya Cəmiyyətinin prezidenti vəzifəsində çalışmış və onun Qızıl Medalını qazanmışdır.

## Karyerası

Cins 1901-ci ilin oktyabrında Triniti Kollecinin həqiqi üzvü seçildi və Kembricdə dərs dedi, lakin 1904-cü ildə Prinston Universitetinə tətbiqi riyaziyyat professoru kimi getdi. 1910-cu ildə Kembric şəhərinə qayıtdı.

1923-cü ildən 1944-cü ilə qədər Kalteksin Maunt Vilson Rəsədxanasında çalışmışdır.

Onun elmi nüfuzu "Qazların dinamik nəzəriyyəsi" (1904), "Nəzəri mexanika" (1906) və "Elektrik və maqnetizmin riyazi nəzəriyyəsi" (1908) monoqrafiyalarına əsaslanır. 1929-cu ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra o, ictimaiyyət üçün bir sıra kitablar, o cümlədən "Ulduzlar öz yollarında" (1931), "Ətrafımızdakı kainat, məkan və zaman vasitəsilə" (1934), "Elmin yeni arxa planı" (1933) və "Sirli kainat" əsərlərini yazıb. Bu kitablar Cinsi öz dövrünün, xüsusən də nisbilik və fiziki kosmologiya sahəsindəki inqilabi elmi kəşflərinin şərhçisi kimi kifayət qədər tanıtdı.

O, həmçinin "Fizika və Fəlsəfə" (1943) kitabını da yazıb və burada reallığa dair müxtəlif baxışları iki fərqli perspektivdən - elm və fəlsəfədən araşdırır. Dini baxışlarına görə, Cins aqnostik mason idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Britannica article includes photo
*
Enni

**Enni** — ad.

* Enni Leybovitz — amerikalı fotoqraf.
* Enni Wersching — aktrisa.
* Enni Nikolett Zadoks-Cozef Citta

## Həmçinin bax
* Enni Palmer — Yamaykada yayılmış məşhur xəyal hekayəsi.

## İstinadlar
Enzo

**Enzo** — ad.

* Enzo Ferrari — Ferrari şirkətinin təsisçisi.
* Enzo Françeskoli — keçmiş Uruqvay futbolçusu.
* Enzo Benedetti — Peşəkar İtaliyalı futbolçu.
* Enzo Martinez — Uruqvaylı üzgüçü.
* Enzo Biagi — İtalyan jurnalist və yazıçı.

## İstinadlar
Mahmud Abdullayev (neftçi)

**Mahmud Əli oğlu Abdullayev (Makhmud Abdullayev )** (-2007) — sovet və azərbaycan mühəndis-neftçisi, neftmədən avadanlıqları sahəsində mütəxəssis, konstruktor və ixtiraçı . 1950-ci ildə II dərəcəli Stalin mükafatı laureatı. Azərbaycan Neftçıxarma Elmi-Tədqiqat İnstitutunun (AzNİİ) baş mühəndisi. Elmi nəşrlərin, monoqrafiyaların və SSRİ müəlliflik şəhadətnamələrinin müəllifidir.
## Həyatı
Mahmud Abdullayev 1911-ci ildə anadan olmuşdur. 1930-cu ildən neft sənayesində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirərək neftmədən işi üzrə dağ mühəndisi ixtisası almışdır .

1940-cı illərdə Azərbaycan Neft Maşınqayırma İnstitutunda (AzİNMAŞ) çalışmışdır. 1946-cı ildə "Start klapanlarının tətbiqi ilə erliftin işə salma təzyiqinin azaldılması üsulu" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1947-ci ildən borular üzrə xüsusi konstruktor bürosunun baş mühəndisi, 1948-ci ildən isə Azərbaycan Neftçıxarma Elmi-Tədqiqat İnstitutunun (AzNİİ) elmi işlər üzrə direktor müavini və baş mühəndisi olmuşdur.

1950-ci ildə mühəndislər qrupunun tərkibində quyularda nasos üsulu ilə neftçıxarma prosesinin yenidən qurulmasına, reduktorlu ştanqlı nasos qurğularının və çıxarıla bilən quyu nasoslarının işlənib hazırlanmasına və tətbiqinə görə II dərəcəli Stalin mükafatına layiq görülmüşdür.

## Mükafatları
* II dərəcəli Stalin mükafatı (1950)
* "Şərəf Nişanı" ordeni (1944)
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

## Elmi və ixtiraçılıq fəaliyyəti
Mahmud Abdullayev SSRİ-də bir sıra ixtiraların müəllifi olmuşdur.

### Müəlliflik şəhadətnamələri
* SU 105923 A1 (1957) — "Qazma kəmərinin aşağı hissəsinin yuxarı hissədən təcrid olunması üçün paker" (həmmüəllif F. Q. Xayme)
* SU 135054 A1 (1961) — "Qazma kəmərlərinin quyuda buraxılması zamanı aralıq məkanın hermetikləşdirilməsi üsulu"
* SU 368386 A1 (1973) — "Qazma kəmərlərinin mərkəzləşdirilməsi üçün qurğu"

## Əsərləri
* *Dərin nasoslar.* — Bakı: Neft və dağ-yanacaq ədəbiyyatı üzrə Dövlət Elmi-Texniki Nəşriyyatı, 1951. — 137 s.
* *Pakerlər.* — Bakı: Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, 1963. — 128 s., şəkil və cədvəllərlə.

## Məqalələri
*Neft təsərrüfatı* jurnalında dərc olunmuş məqalələr:
* "Azərbaycan yataqlarında layın hidravlik yarılması təcrübəsi" (1955, № 11)
* "Bir quyuda iki horizontun ayrılıqda və birlikdə istismarı" (1946, № 4; V. P. Dokumentov ilə birlikdə)
* "Yerüstü nasos avadanlığının təmirində əmək tutumlu proseslərin mexanikləşdirilməsi" (1945, № 7)
* "FD-1 və FD-2 tipli dərin nasosların konstruksiyası" (1945, № 7; V. P. Dokumentov ilə birlikdə)
* "Metallar, buruğun dayağı, qapalı tip rotorun modernləşdirilməsi, 2000 m-ə qədər dərin nasos qurğusu" (1945, № 9; həmmüəlliflə birlikdə)
* "Klarq qaz-motor kompressorlarının bünövrələrinin dağılma səbəblərinin tədqiqi, dərin nasosların modernləşdirilməsi" (1945, № 10; həmmüəlliflə birlikdə)

## İstinadlar
Piter Skott

**Ser Piter Markhem Skott** (, 14 sentyabr 1909 – 29 avqust 1989) — Britaniyalı ornitoloq, eko aktivist, rəssam, dəniz zabiti, teleradio aparıcısı və idmançı idi. Antarktida tədqiqatçısı Robert Falkon Skottun yeganə övladı olan o, gənc yaşlarında vəhşi quşları müşahidə etmək və vurmaqla maraqlanmış və daha sonra onların yetişdirilməsi ilə məşğul olmuşdur.

O, 1946-cı ildə Slimbricdə Vəhşi Quşlar və Bataqlıqlar Trestini yaratmış və loqosunu hazırladığı Ümumdünya Təbiəti Mühafizə Fondunun yaradılmasına kömək etmişdir. O, erkən yaşlarından yaxta sürməyi sevən biri idi və orta yaşlarında planer sürməyə başlamışdır. O, 1936-cı il Yay Olimpiya Oyunlarında Böyük Britaniya komandasının üzvü olmuş və tək nəfərlik qayıqda yelkənli qayıqda bürünc medal qazanmışdır. O, vəhşi heyvanların qorunmasındakı işlərinə görə 1973-cü ildə cəngavər tituluna layiq görülmüş və həmçinin WWF Qızıl Medalı və J. Paul Getty Vəhşi Təbiəti Mühafizə Mükafatı laureatı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Article illustrated with his paintings
* Biography
* 
*
Weekly Shōnen Jump

– "Shueisha" nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan həftəlik şonen manqası jurnalı. "Jump" jurnallar seriyasına daxildir. Jurnalda nəşr olunan manqalar əsasən komediya və döyüş seriyalarıdır. Jurnalda nəşr olunan manqalar tankobon cildlərində toplanaraq "Jump Comics" imprinti ilə buraxılır. Ən uzun müddət davam edən manqa jurnallarından biridir. Jurnalın birinci sayı 1 avqust 1968-ci ildə buraxılmışdır.

"One Piece", "Dragon Ball", "Naruto", "Demon Slayer", "Slam Dunk" kimi çox satılan manqa seriyaları bu jurnalda serializasiya olunmağa başlamışdır. Jurnalın "Jump SQ", "V Jump", "Saikyō Jump" kimi qardaş jurnalları mövcuddur.

## Tarixi
"Weekly Shōnen Jump" jurnalı 11 iyul 1968-ci ildə "Shueisha" nəşriyyatı tərəfindən "Weekly Shōnen Magazine" və "Weekly Shōnen Sunday" jurnalları ilə rəqabət aparmaq məqsədilə yaradılmışdır. Jurnal ilk 20-ci buraxılışa qədər sadəcə "Shōnen Jump" adlanırdı və iki həftədən bir nəşr olunan jurnal idi. 1969-cu ildə "Shōnen Book" nəşrinin fəaliyyətinin dayandırmasından sonra jurnal həftəlik formata keçmişdir.

1990-cı illərdə jurnal populyarlığının qızıl dövrünü yaşamışdır. 1995-ci ildə jurnalın tirajı 6,53 milyon nüsxəyə çatmışdır. "Dragon Ball" və "Slam Dunk" kimi populyar seriyaların başa çatmasından sonra 1998-ci ilə qədər tiraj 4,15 milyon nüsxəyə düşmüşdür. 1990-cı illərin əvvəlində jurnalın Yaponiyadakı ümumi oxucu sayı 18 milyon çatmışdı.

22 sentyabr 2014-cü ildə jurnalın "Shōnen Jump+" adlı saytı və tətbiqi istifadəyə verilmişdir. 28 yanvar 2019-cu ildə saytın "Manga Plus" adlı qlobal ingilisdilli versiyası yaradılmışdır.

## Əlaqəli nəşrlər
"Jump Giga" 20 iyul 2016-cı ildə yaradılmışdır və "Weekly Shōnen Jump" jurnalının xüsusi mövsümi buraxılışıdır. Jurnalın digər xüsusi buraxılışı olan "Super Jump" isə 1968–1988-ci illərdə nəşr olunmuşdur. "Jump VS" jurnalın 22 mart 2013-cü ildə nəşr olunmuş xüsusi sayı olmuşdur. "Döyüş manqalarına" həsr olunmuş bu saya 12 van-şot daxil idi.

## Seriyalar
"Hunter × Hunter", "One Piece", "Demon Slayer", "Gintama", "Bleach", "Naruto" kimi populyar manqa seriyaları bu jurnalda nəşr olunmağa başlamışdır. Jurnalda nəşr olunan və ya olunmuş digər manqalara "Akane-banashi", "Blue Box", "Ichi the Witch", "Kagurabachi", "Sakamoto Days", "", "Chainsaw Man", "Jujutsu Kaisen", "Dr. Stone", "The Promised Neverland", "Black Clover", "My Hero Academia", "Assassination Classroom", "The Disastrous Life of Saiki K.", "Bakuman", "D.Gray-man", "Death Note", "Shaman King" kimi seriyalar daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Con Lasseter

**Con Alan Lasseter** (ingiliscə: *John Alan Lasseter*, /ˈlæsətər/ LASS-ə-tər; 12 yanvar 1957-ci il təvəllüdlü) — amerikalı film rejissoru, prodüseri, ssenaristi və animatorudur. O, əvvəllər "Pixar Animation Studios", "Walt Disney Animation Studios" və "Disneytoon Studios" şirkətlərinin baş kreativ direktoru, eləcə də "Walt Disney Imagineering" şirkətinin baş kreativ məsləhətçisi olub və 2019-cu ildən bəri "Skydance Animation" şirkətində animasiya rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

Lasseter karyerasına The Walt Disney Company şirkətində animator kimi başlayıb. Kompüter animasiyasını təşviq etdiyinə görə Disney-dən qovulduqdan sonra Lucasfilm-ə qoşulub və orada o zamanlar cəbhə xəttində olan CGI animasiyasının istifadəsi üzərində əməkdaşlıq edib. Lucasfilm-in Kompüter Bölməsinin Qrafika Qrupu Stiv Cobsa satılıb və 1986-cı ildə Pixar olub. Lasseter Pixar-ın bütün filmlərinə və əlaqəli layihələrinə nəzarət edib. O, şəxsən "Oyuncaqların hekayəsi" (1995), "Bir böcəyin həyatı" (1998), "Oyuncaqların hekayəsi 2" (1999), "Maşınlar" (2006) və "Maşınlar 2" (2011) filmlərini çəkib və 2018-ci ilə qədər bütün digər Pixar filmlərinin icraçı prodüserliyini edib. 2006-cı ildən 2018-ci ilə qədər Lasseter həmçinin icraçı prodüser kimi Walt Disney Animation Studios-un (və onun bölməsi olan Disneytoon Studios-un) bütün filmlərinə və əlaqəli layihələrə nəzarət edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Richard Verrier and Dawn C. Chmielewski, Fabled Film Company May Get a Reanimator , *[[Los Angeles Times]]*, January 25, 2006
* Fortune Magazine interview with John Lasseter – includes biographic information
* KCRW's The Treatment: John Lasseter and Andrew Stanton (02/04) 
* KCRW's The Treatment: John Lasseter (06/06)
Acanthocalycium

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax