open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verilənlər bazası tranzaksiyası

**Verilənlər bazası tranzaksiyası** () — verilənlər bazasında bir və ya bir neçə əməliyyatı birləşdirən və vahid şəkildə yerinə yetirilən bir prosesdir.

Tranzaksiyalar ACID xüsusiyyətlərinə malikdir:

# Atomluq — tranzaksiya ya tam yerinə yetirilir, ya da heç yerinə yetirilmir.
# Konsistensiya — tranzaksiya verilənlər bazasını etibarlı vəziyyətdə saxlayır.
# İzolasiya — paralel tranzaksiyalar bir-birini təsirləndirmir.
# Dayanıqlıq — tranzaksiya tamamlandıqdan sonra dəyişikliklər saxlanılır, hətta sistem uğursuz olsa belə.

Tranzaksiyalar `BEGIN`, `COMMIT` və `ROLLBACK` kimi SQL əmrləri ilə idarə olunur.

## Məqsədi
Verilənlər bazası mühitində əməliyyatların iki əsas məqsədi var:
# Uğursuzluqları zərif şəkildə bərpa etməyə və hətta sistem nasazlığı halında verilənlər bazası ardıcıllığını qorumağa imkan verən etibarlı iş vahidlərini təmin edin. Məsələn: İcra vaxtından əvvəl və gözlənilmədən (tam və ya qismən) dayandırıldıqda, bu halda bir çox verilənlər bazası əməliyyatları qeyri-müəyyən statusla natamam qalır.
# Verilənlər bazasına eyni vaxtda daxil olan proqramlar arasında izolyasiyanı təmin edin. Bu izolyasiya təmin edilmədikdə, proqram nəticələri səhv ola bilər.

## Haqqında
Verilənlər bazası idarəetmə sistemində əməliyyat, bəzən bir neçə əməliyyatdan ibarət olan vahid məntiq və ya iş vahididir. Verilənlər bazasında ardıcıllıqla yerinə yetirilən istənilən məntiqi hesablama əməliyyat adlanır. Bir misal, bir bank hesabından digərinə köçürmədir: tam əməliyyat bir hesabdan köçürüləcək məbləğin çıxılmasını və digər hesaba eyni məbləğin əlavə edilməsini tələb edir.

Verilənlər bazası sistemində əməliyyat hər biri məlumat bazasına məlumatı oxuyan və/yaxud yazan bir və ya bir neçə verilənlərin manipulyasiyası ilə bağlı bəyanatlardan və sorğulardan ibarət ola bilər. Verilənlər bazası sistemlərinin istifadəçiləri məlumatların ardıcıllığını və bütövlüyünü son dərəcə vacib hesab edirlər. Sadə bir əməliyyat adətən aşağıdakılara bənzər nümunədən istifadə edərək əməliyyatda paketlənmiş SQL kimi bir dildə verilənlər bazası sisteminə verilir:

# Əməliyyata başlamaq.
# Data manipulyasiyaları və/və ya sorğular toplusunu həyata keçirmək.
# Heç bir səhv baş verməyibsə, əməliyyatı həyata keçirmək.
# Səhv baş verərsə, əməliyyatı geri qaytarmaq.

## Paylanmış əməliyyatlar
Verilənlər bazası sistemləri paylanmış əməliyyatları çoxlu qovşaqlar üzərindən verilənlərə daxil olan əməliyyatlar kimi həyata keçirir. Paylanmış əməliyyat ACID xassələrini çoxsaylı qovşaqlar üzərində tətbiq edir və verilənlər bazası, saxlama menecerləri, fayl sistemləri, mesajlaşma sistemləri və digər məlumat menecerləri kimi sistemləri əhatə edə bilər. Paylanmış əməliyyatda, adətən, əməliyyatın bütün hissələrinin bütün müvafiq sistemlərə tətbiq olunmasını təmin etmək üçün bütün prosesləri əlaqələndirən bir qurum olur.

## Həmçinin bax
* ACID
* SQL

## İstinadlar
Tranzaksiya jurnalı

**Tranzaksiya jurnalı** () — verilənlər bazasında bütün tranzaksiyaların və dəyişikliklərin qeyd olunduğu xüsusi bir fayldır. Jurnal, verilənlər bazasında baş verən əməliyyatların ardıcıllığını izləyir və tranzaksiyaların uğursuz olduğu hallarda verilənlər bazasını əvvəlki etibarlı vəziyyətinə qaytarmağa kömək edir.

Jurnallar verilənlər bazası idarəetmə sistemlərinin (DBMS) **bərpa** və **fəlakət zamanı** məlumatları yenidən qurmaq üçün istifadə etdiyi vacib bir vasitədir. Tranzaksiya jurnalı, həmçinin ACID xüsusiyyətlərini təmin etmək üçün vacibdir.

## Ümumi verilənlər bazası jurnalının anatomiyası
Verilənlər bazası jurnalı aşağıdakılardan ibarətdir:

** Giriş Sıra Nömrəsi* (LSN): jurnal girişi üçün unikal identifikator. LSN ilə qeydlər daimi vaxtda bərpa oluna bilər. Əksər LSN-lər monoton artan qaydada təyin edilir ki, bu da ARIES kimi rekonstruksiya alqoritmlərində faydalıdır.
** Əvvəlki LSN*: son jurnal girişinə keçid. Bu o deməkdir ki, verilənlər bazası qeydləri əlaqəli siyahı kimi yaradılır.
** Tranzaksiya ID*: günlük girişini yaradan verilənlər bazası əməliyyatına istinad.
** Növ*: verilənlər bazası jurnalı girişinin növünü təsvir edir.
Günlük girişi ilə nəticələnən faktiki dəyişikliklər haqqında məlumat.

## Növləri
Bütün jurnal qeydlərinə yuxarıdakı ümumi jurnal atributları, həmçinin onların növündən asılı olaraq digər atributlar (yuxarıda olduğu kimi *Növ* atributunda qeyd olunur) daxildir.

***Yeniləmə jurnalının qeydi** verilənlər bazasında yeniləməni (dəyişikliyi) qeyd edir. O, aşağıdakı əlavə məlumatları ehtiva edir:
***PageID*: Dəyişdirilmiş səhifənin səhifə ID-sinə keçid.
***Uzunluq və Ofset*: Baytlarda uzunluq və səhifə ofseti adətən daxil edilir.
***Şəkillərdən əvvəl və sonra*: Səhifə dəyişikliyindən əvvəl və sonra səhifə baytlarının dəyərini ehtiva edir. Bəzi verilənlər bazalarında bir və ya hər iki şəklin daxil olduğu qeydlər ola bilər.
***Kompensasiya jurnalı girişi** (CLR) verilənlər bazasında xüsusi dəyişikliyin geri qaytarılmasını qeyd edir. Hər biri tam olaraq bir başqa yeniləmə jurnalı qeydinə uyğun gəlir (baxmayaraq ki, müvafiq yeniləmə jurnalı girişi adətən kompensasiya jurnalının qeydində saxlanmır). O, aşağıdakı əlavə məlumatları ehtiva edir:
***undoNextLSN*: bu sahədə son yeniləmə jurnalını yazan əməliyyat üçün ləğv ediləcək növbəti jurnal qeydinin LSN-si mövcuddur.

## Həmçinin bax
* ACID
* Xəta aşkarlama kodlaşdırması
* Heş funksiya
* Jurnallaşdırılmış fayl sistemi

## İstinadlar
Verilənlər bazası triggeri

**Verilənlər bazası triggeri** () — müəyyən bir hadisə baş verdikdə avtomatik olaraq icra olunan bir prosedurdur. Məsələn, cədvələ məlumat əlavə edildikdə, yeniləndikdə və ya silindikdə trigger aktivləşir. Triggerlər verilənlər bazasında məlumatların bütünlüyünü təmin etmək, avtomatik hesabatlar yaratmaq və ya əlavə yoxlamalar aparmaq üçün istifadə olunur. Triggerlər adətən `AFTER` və ya `BEFORE` hadisələri ilə konfiqurasiya edilir. Məsələn, İşçilər cədvəlinə yeni qeyd (yeni işçini təmsil edən) əlavə edildikdə, *Vergi*, *Məzuniyyət* və *Əmək haqqı* cədvəllərində də yeni qeydlər yaradılmalıdır. Triggerlərdən əvvəlki işçilərin maaşlarını izləmək kimi tarixi məlumatları qeyd etmək üçün də istifadə edilə bilər.

## DBMS-də triggerlər
Aşağıda bəzi məşhur DBMS-lərin triggerlərləri necə dəstəklədiyinə dair bir sıra təsvirlər verilmişdir.

### Oracle
Oracle 10g, verilənlər dəyişdikdə, işə salınan (və PL/SQL kodunu yerinə yetirən) triggerlərə əlavə olaraq, sxem səviyyəli obyektlər (yəni cədvəllər) dəyişdikdə və istifadəçinin giriş və ya çıxış hadisələri baş verdikdə işə salınan triggerləri  dəstəkləyir.

# Dövrə Səviyyə triggeri
# Yaradıldıqdan sonra
# Dəyişiklikdən əvvəl
# Dəyişiklikdən sonra
# Silmədən əvvəl
# Çıxarıldıqdan sonra
# Yapıştırmadan əvvəl

Dörd əsas trigger növü bunlardır:

# Sətir Səviyyəsi triggeri: Hər hansı sətir sütunu dəyəri dəyişikliyindən əvvəl və ya sonra işə salınır.
# Sütun Səviyyəsi triggeri: Göstərilən sütun dəyişikliklərindən əvvəl və ya sonra işə salınır.
# Hər sətir növü üzrə: Bu trigger daxiletmə/yeniləmə/silmə ilə təsirlənən hər bir nəticə dəsti sırası üçün bir dəfə işə düşür.
# Hər bir bəyanat növü üçün: Bu trigger bütün nəticə dəsti üçün yalnız bir dəfə işə salınır, həm də bəyanat hər dəfə yerinə yetirildikdə işə düşür.

## İstinadlar
Tim Börton

**Tim Börton** (; ) — amerikalı film rejissoru, prodüser və yazıçıdır. O, özünəməxsus, qaranlıq və gotik üslubu ilə tanınır və çox vaxt fövqəltəbii, fantastik və qrotesk mövzuları əhatə edən filmlər çəkir. Börtonun filmləri qeyri-adi vizual estetikası və təkrarsız xarakterləri ilə seçilir. Onun məşhur filmlərinə Bitlcus (1988), Edvard Əlləri-Qayçı (1990), Miladdan əvvəl kabus (1993), Betmen (1989) və Gəlinin meyidi (2005) daxildir.

Börton tez-tez aktyor Conni Depp və aktrisa Helena Bonem Karter ilə işləyib və musiqiçi Denni Elfman ilə uzunmüddətli əməkdaşlıq edib. O, həm canlı aksiyon filmləri, həm də stop-motion animasiya filmləri sahəsində uğurlar əldə edib.

Tim Börtonun yaradıcılığı, qaranlıq mövzuları və çox vaxt kədərli, amma eyni zamanda komik yanaşmaları ilə digər həmkarlarından seçilir.

## Həyatı
Tim Börton 25 avqust 1958-ci ildə Kaliforniyanın Burbank şəhərində anadan olub. Uşaqlıqdan o, fərqli və bənzərsiz yaradıcılıq üslubu ilə seçilirdi. Çox vaxt tək qalmağı və öz təsəvvür dünyasına qapılmağı sevirdi. Kiçik yaşlarından qorxu filmlərinə və gotik mövzulara marağı var idi, bu da onun gələcək karyerasına təsir etdi.

### Təhsili və karyerasının başlanğıcı
Börton orta məktəbi bitirdikdən sonra Kaliforniya İncəsənət İnstitutuna daxil olub və orada animasiya təhsili alıb. Daha sonra, 1979-cu ildə Disney üçün animator kimi işləməyə başladı. Lakin Börtonun tərzi Disneyin adi ailəvi üslubuna uyğun gəlmirdi. Buna baxmayaraq, o, qısa metrajlı filmlər üzərində işləməyə başladı və Vinsent (1982) adlı qısa animasiya filmi ilə diqqət çəkməyi bacardı. Bu film məşhur aktyor və rejissor Vinsent Praysa hörmət olaraq hazırlanmışdı və Börtonun yaradıcılığının ilk ciddi göstəricisi idi.

## Fəaliyyəti
1985-ci ildə Börton öz ilk tammetrajlı Pi-Vinin Böyük Macərası filmini çəkdi. Film böyük uğur qazandı və onun adını geniş auditoriyaya tanıtdı. 1988-ci ildə çəkdiyi Bitlcus filmi isə qaranlıq yumoru və fövqəltəbii elementləri ilə daha da böyük uğur qazandı və Börtonu məşhur rejissorlar sırasına daxil etdi. Növbəti il Börton Betmen (1989) filmini çəkdi, bu da böyük komiks filmləri janrında yeni dövr açdı və dünya üzrə çox uğurlu oldu.

1990-cı illərdə Börton Edvard Əlləri-Qayçı kimi şəxsi və emosional filmlər yaratmağa başladı. Bu film həm tənqidçilər, həm də tamaşaçılar tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılandı. Conni Depp ilə ilk əməkdaşlığı da bu filmlə başladı və bu əməkdaşlıq illər boyu davam etdi.

## Yaradıcılıq üslubu
Börtonun filmlərində qaranlıq, bəzən qrotesk və fantaziya ilə dolu dünyalar üstünlük təşkil edir. O, çox vaxt xarici görünüşcə qəribə, amma ürəkdən saf və qəlbi böyük qəhrəmanları işıqlandırır. Onun vizual üslubu, qəribə hekayə xətləri və fərqli xarakterlər yaratmaq bacarığı ilə tanınır.

## Şəxsi həyatı
Tim Börton bir neçə il aktrisa Helena Bonem Karter ilə münasibətdə olub və onların iki övladı var. Onlar bir çox filmdə birlikdə çalışıblar və uzun müddət əməkdaşlıq ediblər.

2023-cü ilin iyun ayında aktrisa, model Monika Belluççi ilə münasibətdə olduqlarını açıqladılar.

## İstinadlar
Tualet yeməyi

– Yaponiyada tualetdə yemək yemə fenomenini bildirən termin. Müasir Yaponiyada bəzi şəxslər müxtəlif səbəblərdən tualetdə yemək yeyirlər. Əsas səbəb tək yediklərini digərlərdən gizlətməkdir. Digər səbəblərə pula qənaət etmək, iş yerindəki həmkarlardan gizlənmək və tualetdə özünü daha rahat hiss etmək daxildir.

## Praktika

Tualet kabinetləri yemək yemək üçün dizayn edilmədiyindən tualetdə yemək üçün istifadə olunan pozisiyalar şəxsdən şəxsə dəyişir. Adətən şəxs Qərb üslubunda olan tualetin qapağının üstündə oturaraq yeməyi yeyir. Bu pozisiya əsərlərdə ən çox təsvir olunan tualetdə yemək yemə pozisiyasıdır. Digər yol isə tualetin qabağında çöməlmək və tualet qapağından stol kimi istifadə etməkdir. Bu pozisiyada şəxs yeməyi dizlərinin üstünə qoyub yeyə də bilər.

Yaponiyada tualet yeməyi ilə bağlı az sayda qanun var, çünki bu cür qanunların tətbiqi çətin hesab olunur. Tualetdə yemək yemək gigiyenik baxımdan arzuedilməz hesab olunur. Təhsil, Mədəniyyət, Elm və Texnologiya Nazirliyinin məlumatına görə tualetdə bir çox patogenik mikroorqanizmlər olduğu üçün tualetdə yemək yemək risklidir.

## Tədqiqatlar
Tualetdə yemək yeyən insanların statistikası ilə bağlı bir sıra sosial tədqiqatlar aparılmışdır. 2013-cü ildə aparılmış bir tədqiqatda iştirakçıların 12,08%-nin tualetdə yemək yediyi məlum olmuşdur. Onların arasında gənclər və qadınlar üstünlük təşkil edirdi.

2009-cu ildə Hosey Universitetinin professoru Naoki Oqi 487 tələbə arasında sorğu keçirmişdir. İştirakçıların 0,3%-i "tez-tez", 2%-i isə "arada" tualetdə yemək yediyini bildirmişdir. 2012-ci ildə "Mynavi News" tərəfindən 1000 nəfər arasında keçirilmiş sorğuda iştirakçıların 7,1%-inin tualetdə yemək yediyi məlum olmuşdur. 2013-cü ildə "SunRefreHolding" tərəfindən 2459 şəxs arasında keçirilmiş sorğuda iştirakçıların 12%-i tualetdə yemək yediyini bildirmişdir. 2015-ci ildə "Sirabee" xəbər saytı tərəfindən 1500 nəfər arasında keçirilmiş sorğuda iştirakçıların 5,5%-i tualetdə yemək yediyini demişdir. Eyni sayt tərəfindən 2017-ci ildə keçirilmiş sorğuda bu dəfə 1342 nəfər iştirak etmiş, iştirakçıların 10,2%-i tualetdə yemək yediyini bildirmişdir. Soğru iştirakçılara səbəb kimi pula qənaət etməyi, rahat hiss etməyi və dəvətləri geri çevirmək narahatlığını göstəriblər.

## Tək görünmək qorxusu
Tualetdə yemək yeməyin ən böyük səbəblərindən biri tək görünmək qorxusudur. Yaponiyanın sosial həyatında cəlbedicilik əsasən şəxsin sahib olduğu dostların sayı ilə ölçülür və dostu olmayan şəxslərə mənfi yanaşılır. Tək yediyini və dostunun olmadığını göstərməkdən qorxan insanlar gizli formada tualetdə yemək yeməyə üstünlük verirlər. Osaka Universitetinin sosiologiya professoru Daysuke Tsuci bu vəziyyət haqqında yazmışdır: "Dostları çox olmayan şəxslər ancaq tənhalıqla yox, dostsuz şəxs kimi damğalanmaqla da mübarizə aparmalı olurlar. Bu səbəbdən onların yeganə qaçış yeri tualetdir".

## İstinadlar
Bleach (manqa)

***Bleach*** (***BLEACH*** kimi stilizə edilir) — Tayto Kubo tərəfindən yazılan və illüstrə edilən manqa serialı.

## İstinadlar
Eugenia micrantha

*  — Pimenta dioica bitki növünün sinonimi.
*  — Syzygium micranthum bitki növünün sinonimi.
*  — Eugenia monticola bitki növünün sinonimi.
Patella vətərinin qopması

**Patella vətərinin qopması** — patellanı (diz qapağı) tibia ilə birləşdirən vətərin yırtığı. Çox vaxt qəfil ağrı və yeriməkdə çətinlik yaradır. Əgər yırtıq tam olarsa, dizini uzatma qabiliyyəti azalır.

Patella vətərinin zədələnməsi, ümumiyyətlə, birbaşa dizə düşmə və ya hündürlükdən tullanma kimi əhəmiyyətli bir qüvvə tələb edir.

Risk faktorlarına patellar tendinit, böyrək çatışmazlığı, diabet və steroid və ya ftorxinolon istifadəsi daxildir. Qırılmaların iki əsas növü var: qismən və tam. Əksər hallarda diz qapağına yapışdığı zaman patellar vətər yırtılır. Diaqnoz simptomlar, müayinə və tibbi görüntüləmə əsasında qoyulur.

## Simptomları
Patella tendon yırtığının əlaməti, patellanın budun dördbaşlı əzələsindən daha da yuxarı hərəkət etməsidir. Yırtıq əmələ gəldikdə, patella tibia dəstəyini itirir və bud sümüyünə doğru hərəkət edir və ayağın uzanmasına mane olur. Ona görə təsirlənənlər ayaq üstə dura bilmirlər, çünki dizləri bükülür.

## Mexanizmi
Patellar vətərinin yuxarı hissəsi diz qapağının aşağı hissəsinə, aşağı hissəsi isə tibial vətərə birləşir. Diz qapağının üstündə, quadriseps əzələsi quadriseps tendonu vasitəsilə diz qapağının yuxarı hissəsinə yapışır. Bu quruluş dizin əyilməsinə və uzanmasına imkan verir, yerimək və qaçış kimi əsas funksiyalardan istifadə etməyə imkan verir.

Diz qapağının üstündə, budun dördbaşlı əzələsi diz qapağının yuxarı hissəsinə bağlanır. Bu struktur patella vətərinin əyilməsinə və uzanmasına, yerimə və qaçış kimi əsas funksiyalardan istifadə etməsinə imkan verir.

## Diaqnozu
Patellar vətər yırtığı adətən fiziki müayinə ilə müəyyən edilə bilər. Ən çox görülən əlamətlər bunlardır: həssaslıq, ayağı düz qaldırmaq qabiliyyətinin itirilməsi və diz qapağının şişməsinin müşahidəsidir. Rentgenoqrafik olaraq, patella vətərinin qopması MRT vasitəsilə görüntülənə bilər.

## Müalicəsi
Kiçik qopmalar istirahət və ardınca fizioterapiya ilə müalicə edilə bilər. Böyük yırtıqlar adətən əməliyyat tələb edir. Nəticələr ümumiyyətlə yaxşıdır.


File:Slide2ast.JPG|Patella (diz) vətəri. Dərin parçalanması. 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Düyün (tibb)

**Düyünlər** — tibbdə adətən diametri 1 sm-dən çox olan kiçik möhkəm topaqlar. 

Düyünün diaqnozuna onun görünüşünün təsviri, yeri və əsas tibbi vəziyyətə dair hər hansı əlaqəli simptomlar daxildir.

Dəridəki düyünlərə dermatofibroma və piogen qranuloma daxildir. Düyünlər zədəyə cavab olaraq vətər və əzələlərdə əmələ gəlir. Onlar ağciyər, qalxanabənzər vəzdə olur və revmatoid artrit kimi digər tibbi vəziyyətlərin əlaməti ola bilər.

## Xüsusiyyətləri
Əgər maye ilə doludursa, onlar kist adlanır. Daha kiçikləri (0,5 sm-dən az) olanları papül adlanır.

## Təsviri

Düyünün təsviri onun görünüşünü, yerini, toxunma hissini və əsas vəziyyəti göstərə biləcək hər hansı əlaqəli simptomları əhatə edir.

## İstinadlar
İlhan Berk

**İlhan Berk** () — modern Türk şeirinin "İkinci Yeni" çeirinin ən önəmli şairlərindən.

## Hayatı
18 noyabr 1918-ci ildə Manisada anadan olmuşdur. Balıkesirdə Müəllim Məktəbini bitirdikdən sonra, 2 il ibtidai sinifdə dərs demiş, sonra Ankara Gazi Maarif İnstitutunun fransızca şöbəsinə daxil olmuş, 1944-cü ildə buranı bitirmişdir. 1945–1955-ci illərdə illərdə Zonquldaq, Samsun və Kırşehirdə orta məktəb və lisələrdə Fransız dilindən dərs demişdir.

İlhan Berk modern dünya şeirinin iki böyük şairi Arthur Rimbaud və Ezra Poundun şeirlərini tərcümə edib, nəşr etdirdikdən sonra özünü şeirə həsr etmişdir. "Kül" adlı kitabıyla 1979-cu ildə Türk Dil Kurumu şeir mükafatını və 1980-ci ildə "İstanbul Kitabı" ilə Behcət Necatigil şeir mükafatını qazandı. 1983-cü ildə "Deniz Eskisi" kitabı ilə Yedi tepe şeir mükafatına, 1988-ci ildə -Güzel İrmak" adlı kitabı ilə Sedat Simavi ədəbiyyat mükafatına layiq görülmüşdü.

2008-ci il avqustun 28-də Bodrumda 89 yaşında vəfat etdi.

### Sanatı
İlk şeirlərini 1935-ci ildə "Uyanış" dərgisində çap etdirmişdir. "Güneş" Yakanların selamı" adlı şeir kitabında Nazim Hikmətin təsirlə və heca vəznilə yazdığı şeirlər toplanmışdır.

İlhan Berk modern Türk şeirinin ən önəmli şairlərindəndir. Onun yaradıcılığında ictimai məzmunlu şeirdən tutmuş, "İkinci Yeni"şeirinə qədər, şeirin bütün növlərinə rast gəlmək mümkündür.

Qərb şeirinin məşhur şairlərinin əsərləri ilə tanışlıq ona yeni bir şeir anlayışı qazandırdı. 1964-cü ildə Parisə gedən və orada yeddi ay qalan şairin şeir yaradıcılığına bu dövrün də böyük təsiri olmuşdur. Bundan sonra "Pazar Postası", "Yeditepe", Yeni Ufuklar" "Dost" və "Varlık" dərgilərində çap etdirdiyi şeirlərilə "İkinci Yeni" şeirinin yayılmasında böyük xidmətləri olmuşdu.

Rəssamlıqla da məşğul olan İlhan Berk 1974-cü ildə rəsm sərgisini açdı.

Şeir yaradıcılığı ilə "Birinci şeir" cərəyanına qarşı cixan İlhan Berk, bu cərəyanın mənaya üstünlük verən və danışıq dilində yazılan şeir olmasının əksinə, İkinci Yeninin" anlama və sadə dilə qarşı olduğunu söyləyir.

Bu düşüncələrlə İlhan Berk 1954-cü ildə "Yenilik" dərgisində "St, Antoinenin Güvercinleri" adlı şeiriylə "İkinci Yenini" ilk şeirini nəşr etdirdi. Daha sonra dalbadal çap etdirdiyi "Galile Denizi" (1958), "Civi Yazısı" (1960), "Otağ (1961), və Misirkalyoniğne" (1962) kitabları ilə "İkinci yeninin önəmli örnəklərini verir. Bu şeirlərin mənbəi Qərbdə yaranan Dadaizm və sürralizm cərəyanları idi.

1954-cü ildən sonra İlhan Berk Edip Cansever, Turqut Uyar, Cemal Süreya, Sezai Karakov. Ece Ayhan və Oktay Fəyat kimi şairlərin də yaradıcılıqları ilə, "İkinci Yeni" şeirinin yayılıb inkişaf etdiyini görürük.

### Eserleri
* "Günaydın Yeryüzü" (1952)
* "Köroğlu (1955)
* "Qalile Denizi" (1958)
* "Çivi yazısı (1960)
* "Mısırkalyonigne (1962)
* "Şenlikname" (1976)
* "İstanbul kitabı" (1980)
* "Kitablar Kitabı" (1981)
* Deniz Eskisi" (1982)
* "Qalata" (1985)
* "Güzel Imak" (1988)
* Çok Yaşasın Sapılar" (1999)

## İstinadlar
Modelləşdirmə dili

**Modelləşdirmə dili** () — sistemlərin strukturunu, funksionallığını və davranışlarını qrafik şəkildə təsvir etmək üçün istifadə olunan vasitədir. Bu dillər proqram təminatının dizaynını və analizini daha aydın şəkildə həyata keçirmək və onu inkişaf etdirmək üçün istifadə olunur. Modelləşdirmə dilləri proqramlaşdırma dillərindən fərqli olaraq kod yazmaq üçün deyil, sistemi vizual olaraq təqdim etmək və onun komponentləri arasında əlaqələri göstərmək üçün nəzərdə tutulur.

## Əsas modelləşdirmə dilləri
# UML () — ən geniş yayılmış modelləşdirmə dilidir və obyekt yönümlü proqramlaşdırmanın modelləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulub. UML-də sinif diaqramları, ardıcıllıq diaqramları, fəaliyyət diaqramları, obyekt diaqramları və s. istifadə olunur.
# SysML () — UML-in genişləndirilmiş versiyasıdır və əsasən kompleks sistemlərin, xüsusilə də proqram təminatı və aparat vasitələrinin birlikdə modelləşdirilməsində istifadə olunur.
# BPMN () — biznes proseslərinin modelləşdirilməsi üçün geniş yayılmış dildir. BPMN-də proseslərin gedişini qrafik simvollarla göstərmək və optimallaşdırma aparmaq asandır.
# ERD () — məlumat modelləşdirilməsi üçün istifadə olunur və əsasən verilənlər bazasında obyektlər və onların əlaqələrini göstərir.

## Modelləşdirmə dillərinin əsas üstünlükləri
#Daha aydın görünüş
#*Mürəkkəb sistemlərin və ya proqramların strukturu, əlaqələri və funksionallığı qrafik olaraq təqdim edildiyi üçün asanlıqla başa düşülür.
#Tələblərin daha dəqiq toplanması 
#*Tələblərin və texniki tapşırıqların modelləşdirmə ilə göstərilməsi prosesin əvvəlində düzgün anlaşılmasını təmin edir.
#Komanda əməkdaşlığı 
#*Modelləşdirmə dilləri müxtəlif sahələrdən olan komandaların birgə işləməsinə kömək edir, çünki sistemlər sadə və hər kəs üçün aydın olur.
#Planlaşdırmanın asanlaşması
#*Modelləşdirmə sistemin ilkin dizayn mərhələsində mümkün səhvlərin aşkarlanmasını və resursların düzgün paylanmasını təmin edir.

Modelləşdirmə dilləri proqramın planlaşdırılmasında, dizaynında və inkişafında kritik rol oynayır və son nəticədə həm inkişaf prosesini, həm də proqramın saxlanmasını asanlaşdırır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* John Krogstie (2003) "Evaluating UML using a generic quality framework" . SINTEF Telecom and Informatics and IDI, NTNU, Norway
* Krogstie and Sølvsberg (2003). *Information Systems Engineering: Conceptual Modeling in a Quality Perspective*. Institute of computer and information sciences.\
* Anna Gunhild Nysetvold and John Krogstie (2005). "Assessing business processing modeling languages using a generic quality framework". Institute of computer and information sciences.

## Xarici keçidlər

* Fundamental Modeling Concepts
* Software Modeling Languages Portal
* BIP -- Incremental Component-based Construction of Real-time Systems
* Gellish Formal English
Növbə (proqramlaşdırma)

**Növbə** () — proqramlaşdırmada verilənlər strukturudur və məlumatların müəyyən qaydada saxlanması və işlənməsi üçün istifadə olunur. Növbə, FIFO () prinsipi əsasında işləyir, yəni ilk daxil olan element ilk çıxır. Bu struktur adətən, məlumatların ardıcıl emalı tələb olunduğu hallarda istifadə olunur, məsələn, işlərin, proseslərin və ya sorğuların sıralanması üçün.

## Növbə əməliyyatları
# enqueue — yeni elementin növbəyə əlavə olunması. Bu əməliyyat zamanı element sıranın sonunda yerləşdirilir.
# dequeue — növbədəki ilk elementin çıxarılması. Bu əməliyyat zamanı ilk daxil olan element növbədən çıxarılır.
# front (və ya peek) – Növbənin ilk elementinə baxmaq (çıxarmadan).
# isEmpty — növbənin boş olub-olmadığını yoxlayır.
# isFull — (Statik növbələr üçün) növbənin tam dolu olub-olmadığını yoxlayır.

## İstifadə sahələri
* Proseslərin idarə olunması — məsələn, əməliyyat sistemlərində proseslərin ardıcıl işlənməsi üçün.
* Verilənlərin stream emalı — real vaxt verilənlərin emalı və ya emalı gözləyən sorğuların idarə olunması.
* İnternet serverlərində sorğu idarəsi — gələn sorğuların düzgün ardıcıllıqla idarə olunması və cavablandırılması.

## Növləri
* Sadə növbə — ənənəvi FIFO prinsipi ilə işləyir.
* Dairəvi növbə — boş yerin yenidən istifadəsi üçün dairəvi struktura malikdir.
* Prioritetli növbə — elementlər müəyyən prioritetə görə növbəyə əlavə edilir.
* İkili sonlu növbə (deque) — həm başlanğıcda, həm də sonunda əməliyyatların icra oluna biləcəyi növbədir.

## Növbənin həyata keçirilməsi yolları
### Massiv

Tipik olaraq, `start` növbənin başına, `end` isə növbəyə yeni element daxil olduqda doldurulacaq elementə işarə edir. Növbəyə element əlavə edərkən yeni növbə elementinə `q[end]` yazılır və sonu bir azaldılır. Əgər `end`-in dəyəri 1-dən kiçik olarsa, o zaman bir növ massivdən keçirilir və dəyişənin qiyməti `n`-ə bərabər olur. Elementin növbədən çıxarılması da eyni şəkildə həyata keçirilir: `q[start]` elementi növbədən çıxarıldıqdan sonra `start` dəyişəni 1 azalır. Belə alqoritmlərlə `n`-dən bir xana həmişə boş qalacaq (növbədən bəri `n` elementi boş elementdən ayırmaq mümkün deyil), bu, alqoritmlərin sadəliyi ilə kompensasiya olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Donald Knuth. *The Art of Computer Programming*, Volume 1: *Fundamental Algorithms*, Third Edition. Addison-Wesley, 1997. . Section 2.2.1: Stacks, Queues, and Dequeues, pp.&nbsp;238–243.
*Thomas H. Cormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest, and Clifford Stein. *Introduction to Algorithms*, Second Edition. MIT Press and McGraw-Hill, 2001. . Section 10.1: Stacks and queues, pp.&nbsp;200–204.
*William Ford, William Topp. *Data Structures with C++ and STL*, Second Edition. Prentice Hall, 2002. . Chapter 8: Queues and Priority Queues, pp.&nbsp;386–390.
*Adam Drozdek. *Data Structures and Algorithms in C++*, Third Edition. Thomson Course Technology, 2005. . Chapter 4: Stacks and Queues, pp.&nbsp;137–169.

## Xarici keçidlər

*STL Quick Reference
*VBScript implementation of stack, queue, deque, and Red-Black Tree
Proqram dizaynı

**Proqram dizaynı** () — proqram təminatının əsas strukturunun və davranışlarının necə qurulacağını müəyyən edən prosesdir. Bu proses proqramın funksionallığını, modul quruluşunu, və digər texniki aspektlərini planlaşdırır. Proqram dizaynı, proqramın həm istifadəsini, həm də onun inkişaf və dəstəklənməsini asanlaşdıran ən yaxşı təcrübələrə və prinsiplərə əsaslanır.

## Əsas istiqamətləri
# Tələblərin analizi — proqramın həll etməli olduğu məsələləri müəyyən etmək. Tələbləri toplamaq və dəqiq başa düşmək vacibdir, çünki dizayn bu tələblər əsasında qurulur.
# Arxitektura dizaynı — proqramın ümumi quruluşunun və arxitekturasının planlaşdırılması. Bu mərhələdə proqramın əsas komponentləri, modullar və onların qarşılıqlı əlaqələri müəyyən edilir. Məsələn, çoxmodullu bir sistemdə hər bir modulu, onun funksionallığını və digər modullarla əlaqələrini müəyyən etmək.
# Detallı dizayn — arxitektura dizaynından sonra hər bir modulun və funksiyanın təfərrüatları hazırlanır. Bu mərhələdə dəyişənlərin, funksiyaların, məlumat strukturunun və algoritmlərin təfərrüatları müəyyən olunur.
# İstifadəçi interfeysi dizaynı — əgər proqram istifadəçilə birbaşa qarşılıqlı əlaqədə olacaqsa, istifadəçi interfeysinin dizaynı çox vacibdir. İstifadəçinin rahat və səmərəli şəkildə proqramdan istifadə etməsi üçün uyğun interfeys və naviqasiya qurulmalıdır.
# Prototipləşdirmə və test dizaynı — proqramın funksionallığını ilkin mərhələdə sınamaq üçün prototip hazırlamaq və mümkün səhvləri aradan qaldırmaq üçün test dizaynını yaratmaq. Bu mərhələ proqramın dizaynını təkmilləşdirməyə və səhvləri erkən aşkar etməyə kömək edir.

## Əsas prinsipləri
* Modulyarlıq — proqram müxtəlif, müstəqil modullara bölünməli və hər modul öz funksiyasını yerinə yetirməlidir. Bu proqramın oxunaqlı və təkmilləşdirilə bilən olmasını asanlaşdırır.
* Abstraksiya — çətin məsələləri sadə formalarda təqdim etmək. Təfərrüatlara ilişmədən proqramın ümumi məqsədini saxlamağa kömək edir.
* İstifadə asanlığı — hər bir funksional element və interfeys istifadəçi dostu və intuitiv olmalıdır.
* Uyğunluq və təkrar istifadə — dizaynı elə qurmaq lazımdır ki, komponentlər başqa proqramlarda və ya digər hissələrdə də istifadə edilə bilsin.
* Çeviklik və uyğunlaşma — proqram dizaynı elə qurulmalıdır ki, proqram asanlıqla yeni funksionallıqlar əlavə etməyə və dəyişikliklərə uyğunlaşmağa imkan versin.

## Dizayn nümunələri
Dizayn nümunələri müəyyən problemlərin sınanmış həll yollarını təklif edir. Məşhur dizayn nümunələrinə:
* Singleton — bütün proqramda bir obyektin yalnız bir dəfə yaradılmasını təmin edir.
* Observer — bir obyektin vəziyyətində dəyişiklik baş verdikdə, digər obyektlərin bu dəyişikliklərə reaksiya verməsini təmin edir.
* Factory — müxtəlif obyektlər yaratmaq üçün ümumi interfeysi təmin edir.

Yaxşı düşünülmüş proqram dizaynı inkişaf və dəstək mərhələlərində daha az vaxt və resurs tələb edir, proqramın istifadəçi üçün funksional və sabit qalmasına kömək edir.

## İstinadlar
Eremina desertorum

****** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Misir və İsrailin səhralıq ərazilərində yaşayır.

## Uzunömürlülüyü
Misirdən olan bir nümunə ölü hesab olunaraq 1846-cı ilin martında kataloq kartoçkasına yapışdırılaraq Britaniya Muzeyinə gətirilmişdir. Lakin 1850-ci ilin martında hələ də sağ olduğu kəşf olunmuşdur. Kanada yazıçısı Qrant Allen bu vəziyyəti müşahidə etmişdir:

Muzey bu nümunəni böyük şüşə bankaya qoymuşdur. İlbiz kələm yarpaqları qidalaraq daha iki il yaşamışdır. Bu müddət ərzində bir daha anabioz vəziyyətinə daxil olmuş və bir daha anabioz vəziyyətindən çıxmışdır.

Növbəti tədqiqatlar bu növün qida və su olmadan daha müddət keyimə vəziyyətində sağ qala bildiyini göstərmişdir. 1904-cü ildə 40 ilbiz təcrübə məqsədilə qalay qutuya qoyulmuşdur. Təxminən 8 il sonra – 1912-ci ildə 10 ilbizin hələ də sağ olduğu məlum olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Britaniya Muzeyi nümunəsi

## Həmçinin bax
Die Rote Fahne

***Die Rote Fahne*** (; *Qırmızı Bayraq*) — ilk olaraq 1876-cı ildə Sosialist Fəhlə Partiyasının lideri Vilhelm Hasselmann tərəfindən təsis edilmiş və o vaxtdan bəri alman sosialistləri və kommunistləri tərəfindən bəzən yeraltı və ya gizli nəşr olunan alman qəzeti. Karl Libknext və Roza Lüksemburq onu 1918-ci ildə Spartak Birliyinin orqanı kimi nəşr edirdilər.

Libnext və Lüksemburqun Almaniya Sosial Demokrat Partiyasının kansleri Fridrix Ebert dövründə vəfat etməsindən sonra qəzet Almaniya Kommunist Partiyası tərəfindən fasilələrlə nəşr olunurdu. 1933-cü ildən sonra Adolf Hitlerin Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası hökuməti tərəfindən fəaliyyəti qadağan ediləndən sonra nəşrə gizli şəkildə davam edilmişdi.

## İstinadlar
Vikifunksiyalar

**Vikifunksiyalar** — mənbə kodunun yaradılması, dəyişdirilməsi və təkrar istifadəsini təmin etmək üçün kompüter funksiyalarının birgə redaktə edilən kataloqu. O, strukturlaşdırılmış datalardan istifadə edərək Vikipediyanın dildən asılı olmayan versiyasını yaratmaq üçün Vikidata uzantısı olan Abstract Wikipedia ilə sıx əlaqəlidir. Müvəqqəti olaraq Wikilambda adlandırılan Vikifunksiyaların rəsmi adı 22 dekabr 2020-ci ildə ad müsabiqəsindən sonra elan edildi. Vikifunksiyalar 2012-ci ildə Vikidatadan sonra yaradılan ilk Vikimedia layihəsidir. Üç illik tərtibatdan sonra Vikifunksiyalar rəsmi olaraq 2023-cü ilin iyulunda elan edilib.

## İstinadlar
Əsra Şafəyi

**Əsra Şafəyi** (; ; ) — Bəhreynli insan hüquqları aktivisti, blogger və CrowdVoice.org daxil olmaqla, Majal (Yaxın Şərq Gəncləri) və onunla əlaqəli layihələrin təsisçisi və icraçı direktoru. Əl Şafəyi TED və Echoing Green-də aparıcı üzvdür. CNN müxbiri Corc Vebster tərəfindən "Söz azadlığının açıq müdafiəçisi" adlandırılıb. O, Fast Company jurnalında "Biznesdə Ən Yaradıcı 100 İnsan"dan biri kimi göstərilib. 2011-ci ildə The Daily Beast Şafəyini dünyanın ən cəsur 17 bloggerindən biri adlandırıb. O, eyni zamanda sosial dəyişiklik vasitəsi kimi musiqinin təbliğatçısıdır və hazırda Yaxın Şərq və Şimali Afrikada yeraltı musiqiçilər üçün ən böyük platforma olan Mideast Tunes-u yaradıb.

## İstinadlar
Cəzalandıran (film, 2018)

**Cəzalandıran** — 2018-ci il istehsalı olan Amerika kriminal dram filmi. Bu film rejissor Sara Daqqar-Niksonun uzun metrajlı filmlər sahəsində rejissorluq debütüdür. Sara Daqqar-Nikson eyni zamanda filmin ssenari müəllifidir. Filmdə baş rolları Oliviya Vayld, Morqan Spektor, Kayl Katlett, C.Y. Uilson, Toni Patano, Çak Kuper, Betsi Aydem və Cudi Marte ifa etmişdirlər. Filmin süjet xətti, məişət zorakılığının qurbanı olmuş xanımlara kömək etməyi həyatının missiyasına çevirmiş Seydi (Uayld) adlı qadından bəhs edir.

Cəzalandıran filminin premyerası 10 mart 2018-ci ildə South by Southwest kinofestivalında baş tutmuş və 29 mart 2019-cu ildə ABŞ kinoteatrlarında nümayiş olunmuşdur. Film xüsusi ilə Vayldın möhtəşəm performansına görə tənqidçilər tərəfindən yüksək səviyyədə qiymətləndirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Mammal Species of the World

***Dünyanın Məməli Növləri: Taksonomik və Coğrafi İstinad*** — məməlilərin təsvirlərini və biblioqrafik məlumatlarını təqdim edən standart mammologiya istinad əsəridir. İndiyədək üçüncü nəşri mövcuddur və 2005-ci ilin sonunda nəşr edilmişdir. Bu nəşrin redaktorları Don E. Vilson və DeeAnn M. Reeder olmuşdur.

Onlayn versiyası Buknell Universiteti tərəfindən yayımlanır və buradan növlərin adları xüsusi lüğət olaraq yüklənə bilər. Çox hissəsi *Google Books* platformasında da mövcuddur (aşağıda “Xarici 
keçidlər” bölməsinə baxın).

Yoxlama Siyahısı Komitəsi MSW-nin hazırlanması və yenilənməsi ilə məşğuldur. Komitənin 2015-ci il illik hesabatında qeyd edilmişdir ki, Con Hopkins Press ilə MSW-nin DeeAnn M. Reeder və Kristofer M. Helgen tərəfindən redaktə ediləcək 4-cü nəşri üzrə müqavilə bağlanmışdır. Verilənlər bazası müəlliflər üçün redaktə oluna bilən vəziyyətə gətirilmiş və bununla da vebsaytın daha tez-tez yenilənməsi təmin edilmişdir. Nəşrin 2019-cu ildə çıxması planlaşdırılırdı.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Bucknell Universiteti tərəfindən yayımlanan sayt
* Bucknell Universiteti tərəfindən yayımlanan axtarış saytı 
* MSW3 üçün Smithsonian vebsaytının arxivlənmiş takson brauzeri (26 may 2011-ci il tarixində arxivlənib) *Google Books-da ''Dünyanın Məməli Növləri''
Hərbi komissarlıq

**Hərbi komissarlıq**, Azərbaycan və bir sıra ölkələrdə Silahlı Qüvvələrdə hərbi səfərbərlik, hərbi xidmət və çağırış işlərinə cavabdeh olan yerli hərbi idarəetmə orqanıdır. Mərkəz, rayon və şəhər şöbələri mövcuddur.

## Hərbi komissarlığın vəzifələri
Hərbi komissarlığın əsas vəzifələri bunlardır:

* müharibə dövründə səfərbərliyin hazırlanması və aparılması;
* insan və iqtisadi resursların uçotu;
* sülh dövründə gənclərin hərbi xidmətə hazırlanması;
* vətəndaşların hərbi xidmətə və təlim düşərgələrinə çağırışının təşkili;
* vətəndaşların müqavilə əsasında hərbi xidmətə qəbulunun təşkili;
* digər müdafiə və vətənpərvərlik tədbirlərinin həyata keçirilməsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti
*Siyasi komissar
Məktəbli (qəzet)

**Məktəbli** — Azərbaycan SSR-də nəşr olunan, məktəblilər üçün nəzərdə tutulmuş uşaq və yeniyetmə qəzetidir. Qəzet, təhsil və maarifçilik sahəsində mühüm rol oynayırdı və ölkənin müxtəlif bölgələrində təhsil alan uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuşdu. Məktəblilərin təlim-tərbiyəsini, yaradıcılığını və dünyagörüşünün inkişafını dəstəkləmək məqsədini daşıyan "Məktəbli" dövrün populyar təhsil mətbuat nümunələrindən biri olmuşdur.

## Tarixi
"Məktəbli" qəzeti ilk dəfə Azərbaycan SSR dövründə, təxminən 1930-cu illərdə nəşrə başlamışdır. Qəzetin əsas məqsədi uşaqlar və yeniyetmələr üçün maarifçi materiallar təqdim etmək, onların təhsilini dəstəkləmək və məktəb həyatında qarşılaşdıqları mövzuları işıqlandırmaq idi. Qəzetin məzmunu Azərbaycan dilində nəşr olunurdu və respublika daxilində geniş yayılırdı.

## Məzmunu
"Məktəbli" qəzetinin əsas məqsədi uşaqları maarifləndirmək və onların dünyagörüşünü inkişaf etdirmək idi. Qəzetin əsas mövzuları aşağıdakılar idi:

# **Təhsil məqalələri** — Məktəb dərslərinə və fənlərinə dəstək olmaq məqsədilə nəzəri və praktik məlumatları əhatə edən məqalələr təqdim edilirdi.
# **Yaradıcılıq səhifələri** — Uşaqların bədii yazı, şeir və rəsm əsərlərini çap etmək üçün xüsusi səhifələr ayrılmışdı. Bu, məktəblilərin yaradıcılıq potensialını artırmağa kömək edirdi.
# **Tədris oyunları və tapmacalar** — Uşaqların marağını çəkən təhsil oyunları, tapmacalar və məntiqi tapşırıqlar qəzetin maraqlı hissələrindən biri idi.
# **Maarifləndirici mövzular** — Sağlam həyat tərzi, ətraf mühit, təbiət və vətənpərvərlik mövzularında məlumatlandırıcı məqalələr verilir, uşaqlara dəyərli biliklər təqdim olunurdu.
# **Şəxsiyyət və nailiyyətlər** — Azərbaycanda və dünya miqyasında tanınmış şəxslər haqqında məlumatlar, onların həyatı və nailiyyətləri barədə yazılar məktəblilərin maariflənməsinə töhfə verirdi.

## Təsiri və mirası
"Məktəbli" qəzeti məktəblilər arasında böyük maraqla qarşılanmış və bir çox gəncin təhsil və dünyagörüşünə təsir etmişdir. Bu qəzet uşaqlarda kitab oxumaq, yazmaq və yaradıcılıqla məşğul olmaq həvəsi yaratmış, onlarda maarifçilik ruhunu gücləndirmişdir. "Məktəbli" qəzeti hələ də Azərbaycan təhsil tarixində mühüm bir səhifə kimi xatırlanır və bir çox insanda nostalji hisslər oyadır.

## İstinadlar
Yeni Azərbaycan (qəzet)

**Yeni Azərbaycan** — Azərbaycan Respublikasında yayımlanan və ölkənin mühüm siyasi mətbuat nümunələrindən biri sayılan qəzetdir. Qəzet Azərbaycan Respublikasının hakim partiyası olan Yeni Azərbaycan Partiyası (YAP) tərəfindən təsis edilmiş və partiyanın rəsmi nəşri olaraq fəaliyyət göstərməkdədir.

## Tarixi
"Yeni Azərbaycan" qəzeti 1992-ci ildə təsis edilmişdir. Həmin dövr Azərbaycan üçün çətin bir mərhələ idi; ölkədə siyasi sabitlik pozulmuş, ictimai böhran dərinləşmişdi. Bu şəraitdə **Heydər Əliyevin** rəhbərliyi ilə təsis olunan Yeni Azərbaycan Partiyası, xalq arasında geniş dəstək qazanmağa başlamış və öz ideyalarını kütləyə çatdırmaq üçün rəsmi bir mətbuata ehtiyac duymuşdur. Beləliklə, "Yeni Azərbaycan" qəzeti həm partiyanın səsinin geniş auditoriyaya çatdırılması, həm də ölkədəki hadisələrə partiyanın baxışını əks etdirmək məqsədilə yaradılmışdır.

## Məzmunu
"Yeni Azərbaycan" qəzetinin əsas məqsədi ölkədəki sosial, siyasi və iqtisadi proseslər barədə məlumat yaymaq və Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasətini geniş kütlələrə çatdırmaqdır. Qəzet həmçinin dövlətin daxili və xarici siyasətinə dair məqalələr dərc edərək oxuculara dərin təhlillər təqdim edir.

Qəzetin məzmunu əsasən aşağıdakı bölmələri əhatə edir:

# **Siyasi xəbərlər** — Azərbaycan daxilində və beynəlxalq arenada baş verən mühüm siyasi hadisələr barədə xəbərlər və təhlillər.
# **İqtisadiyyat və İnkişaf** — Ölkə iqtisadiyyatının inkişafı, sosial və iqtisadi islahatlar və bu sahədə atılan addımlar barədə yazılar.
# **İctimai mövzular** — Təhsil, səhiyyə, ekologiya və digər ictimai əhəmiyyətli mövzulara dair məlumat və təhlillər.
# **Partiya fəaliyyətləri** — Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyəti, tədbirləri, çıxışlar və partiyanın üzvləri ilə bağlı xəbərlər.
# **Müsahibə və Analitik Yazılar** — Azərbaycan Respublikasının və xarici ölkələrin siyasətçiləri, ictimai xadimləri ilə müsahibələr, partiyanın rəsmi mövqeyini əks etdirən analitik yazılar.

## Təsiri və əhəmiyyəti
"Yeni Azərbaycan" qəzeti, Yeni Azərbaycan Partiyasının rəsmi mətbuatı olaraq ölkədəki siyasi proseslərdə mühüm rol oynayır. Qəzet, Azərbaycanın inkişafına dair partiyanın baxışını və strategiyasını xalqa çatdırır, cəmiyyətin siyasi məlumatlanmasına və maariflənməsinə töhfə verir. Eyni zamanda, "Yeni Azərbaycan" qəzeti Azərbaycanın xarici ölkələrlə münasibətləri, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq və regional məsələlər barədə də oxuculara məlumat verir.

## Onlayn nəşri
Müasir dövrdə "Yeni Azərbaycan" qəzeti onlayn platformalarda da fəaliyyət göstərir. Rəsmi veb saytı vasitəsilə qəzetin məqalələrinə geniş auditoriya tərəfindən çıxış imkanı təmin olunub, bu da qəzetin oxucu dairəsini artırmaqda mühüm rol oynayır.

## Xarici keçidlər
* Yeni Azərbaycan Partiyasının rəsmi veb saytı – Partiyanın və qəzetin tarixi, fəaliyyəti və məqsədləri haqqında məlumat.
* Yeni Azərbaycan qəzetinin rəsmi saytı – Qəzetin aktual məqalələri və arxivlər.
* Azərbaycan Milli Kitabxanası – Qəzet arxivləri və Azərbaycan mətbuatının tarixi ilə bağlı məlumat.
Assonans

**Assonans** (,  - *ahənglə səslənirəm* ) — bir şeirdə bir və ya birdən çox eyni saitlərin təkrarıdır.

## İstinadlar
Houp almazı

**Houp almazı** və ya **Mavi almaz** — 45,52 karat (9,10 qram) çəkisi olan və dünya miqyasında məşhur almazdır.

Sahiblərindən birinin adına görə Houp almazı və rənginə görə Mavi almaz kimi tanınan bu qiymətli daşı 1642-ci ildə Jön Taverniye adlı bir səyyah Avropaya gətirmişdir. Səyyah daşı Hindistanda Budda heykəlinin gözündən qoparmışdır.

Taverniye almazı Fransa kralı XIV Lüdovikə satmışdır. XVI Lüdovik isə almazı həyat yoldaşı olan Mariya Antuanettaya hədiyyə etmişdir. Böyük Fransa inqilabından sonra, 1830-cu ildə Daniel Elias adlı ingilis almazı 200.000 lirəyə Banker Houpa satmışdır. Houp almazı aldıqdan qısa bir müddət sonra müflis olmuşdur. Daha sonra Kanitovski adlı bir rus şahzadəsi almazı alaraq dostu olan bir qadına hədiyyə etmişdir. Qadın vəfat etdikdən sonra isə almaz yunan Simon Monkariciesin əlinə keçmişdir. Monkaricies, almazı çox yüksək bir qiymətə II Əbdülhəmidə satmışdır. Nəhayət, almazı yunan gəmi sahibi olan Onasisin həyat yoldaşı Tina almışdır.

Almaz hal-hazırda ABŞ-nin Milli Təbiət Tarixi Muzeyində nümayiş etdirilir.

## İstinadlar
Kitab klubu (film, 2018)

**Kitab klubu** () — 2018-ci ildə çəkilmiş Amerika romantik komediya filmidir. Bu film Bill Holdermanın rejissor kimi çəkdiyi birinci filmdir. Film 18 may 2018-ci ildə Paramount Pictures tərəfindən buraxılmış və tənqidçilərdən qarışıq rəylər almış olsa da, ümumilikdə filmin aktyor heyəti yüksək qiymətləndirilmişdir. Film 14 milyon dollarlıq büdcəyə qarşı bütün dünyada 104 milyon dollardan çox gəlir əldə etmiş və bu da öz növbəsində filmi kassa müvəffəqiyyəti etmişdir.

## Rollarda

* Dayan Kiton — *Dayan*
* Ceyn Fonda — *Vivian*
* Kendis Berqen — *Şaron*
* Meri Stinberqen — *Kerol*
* Endi Qarsia — *Mitçell*
* Don Conson — *Artur*
* Nelson Kreyq — *Brus*
* Riçard Dreyfus — *Corc*
* Alisiya Silverstoun — *Cill*
* Keti
* Balaca Ed Beqli — *Tom*
* Volles Şon — *Derek*
* Lili Bordan — *İren*
* Mirsi Monro — *Şeril*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Passiflora lunata

*  — Passiflora capsularis bitki növünün sinonimi.
*  — Passiflora poeppigii bitki növünün sinonimi.
*  — Passiflora biflora bitki növünün sinonimi.
*  — Passiflora biflora bitki növünün sinonimi.
*  — Passiflora candollei bitki növünün sinonimi.
Qiymətli karqo

**Qiymətli karqo** () — 2016-cı il istehsalı olan Kanada döyüş filmidir. Filmin rejissoru Maks Adamsdır. Film B kateqoriyalı döyüş filmidir. (Filmin TV/DVD üçün hazırlanmış versiyası)

## Aktyor heyəti

*Con Brazerton 
*Cenna B. Kelli
*Kler Forlani 
*Brüs Uillis 
*Mark-Pol Hosselaar 
*Nikolas M. Lob
*Semmi Barber 
*Deniel Bernhard
*Tayler Con Olson 
*Lidiya Hall

## Çəkilişlər

Filmin çəkilişləri 2015-ci ildə Massaçusets ştatının Halfport şəhərində başlamış, daha sonra isə Island View kazinosunda və Halfport hava limanında davam etdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Xuskar

**Xuskar** () – İspaniyanın Əndəlüs muxtar regionunun Malaqa vilayətində yerləşən kənd və bələdiyyə. Göy rəngi səbəbilə "Şirinlər kəndi" kimi tanınır.

## Yerləşməsi və tarixi
Xuskar kəndi Malaqa vilayətində, Genal dərəsinin şərqində yerləşir. Ronda qəsəbəsindən 22 kilometr, Malaqa şəhərindən isə 113 kilometr uzaqlıqdadır. Serraniya-de-Ronda komarkasına daxildir.

IX–X əsrlərdə yaşamış, "Əndəlüsün Robin Hudu" kimi tanınan xristian üsyançı İbn Hafsunun bu kənddə doğulduğu iddia olunur. Kənd tarixən yəhudi populyasiyasına ev sahibliyi etmişdir. XV əsrdə qul koloniyası kimi istifadə olunmuşdur və bu səbəbdən Xuskar sakinləri yerli olaraq "mavrlar" kimi tanınırlar. Fransa işğalına qarşı mübarizədəki töhfələri səbəbilə Xuskar 1814-cü ildə İspaniya monarxiyası tərəfindən "zadəgan və sədaqətli qəsəbə" statusuna layiq görülmüşdür. XVII əsrdə yaxınlıqdakı qalay mədəni və fabriki Xuskarın inkişafına təkan vermişdir. 1901-ci ildə qalay mədəninin bağlanmasından sonra kənd əhalisi şəhərlərə köçməyə başlamışdır.

## "Şirinlər"
Xuskar kəndi Əndəlüsün ağ qəsəbələrindən biri olmuşdur və binaları ənənəvi ağ rəngdə idi. 2011-ci ilin yazında "Şirinlər" filminin premyerası münasibətilə "Sony España" kənddə yerləşən 175 tikilini (kilsə və qəbirlər daxil olmaqla) göy rəngə boyamışdır. Bunun üçün Xuskar kəndinin seçilməsinə səbəb kəndin Şirinlər kəndi kimi çətin tapılan yerdə yerləşməsi və göbələklərlə məşhur olmasıdır. 15 gün davam edən boyama prosesı zamanı 5000 litr göy boyadan və 12 işçinin əməyindən istifadə olunmuşdur. Sadəcə qəbiristanlığın interyeri və buna qarşı olan bir sakinin evi boyanmamış, həmin ev yerlilər tərəfindən "Qarqamelin evi" kimi tanınmağa başlamışdır. 16 iyun 2011-ci ildə Xuskar dünyanın ilk Şirinlər kəndi kimi açılmışdır.

Orijinal razılaşmaya əsasən kəndin ağ rəngə qaytarılması planlaşdırılsa da, 2011-ci ilin dekabrında kənddə xüsusi referendum keçirilmişdir. Referendum zamanı 141 nəfər lehinə, 33 nəfər əleyhinə səs vermiş, nəticədə kəndin göy rəngdə qalmasına qərar verilmişdir. Kənd ağ rəngdə olduğu dövrdə ildə cəmi 300 turist qəbul etdiyi halda, göy rəngə boyandıqdan sonra ilk 6 ay ərzində 80.000 turist qəbul etmişdir.

Xuskarda "Şirinlər" mövzusunda bir çox tədbir baş tutur. Kənddə "Şirinlər" haqqında rəsm müsabiqələri və yarmarkalar keçirilir. Burada "Şirinlər" konsepsiyasına malik toy mərasimləri baş tutur.

## Göbələklər
Xuskar kəndi göbələklərinə görə məşhurdur. Hər payız yerli meşəliklərdə bol miqdarda göbələklər yetişir. 2007-ci ildən etibarən kənddə illik mikologiya konqresi keçirilir. Kənddə göbələk muzeyi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sutenyor

**Sutenyor** (, ) və ya **oğraş**, həmçinin jarqonda **paparoza** (kişi) və ya **mamaroza** (qadın) — fahişəliyi təşkil edən və fahişələrin fəaliyyətinə nəzarət edən, onların müdafiəsini təmin edən və bundan gəlir əldə edən şəxs.

Sutenyor başqalarını fahişəliklə məşğul olmağa cəlb edir, reklam təşkil edir, təhlükəsizlik və qəyyumluq, rəqiblərdən, hüquq-mühafizə orqanlarından və aqressiv müştərilərdən müdafiəni təmin edir, münaqişələri həll edir və fahişəlik üçün otaqlar təqdim edir. Ehtimal olunur ki, sutenyorlar tez-tez nəzarəti altında olan fahişələrlə münasibət qururlar. Onlar adətən öz nəzarətlərindəki fahişələrin pullarını alır və onlara zorakılıq törədirlər.

## Hüquqi status
Hal-hazırda bir çox ölkələrin qanunvericiliyi sui-istifadəni cinayət kimi təsnif edir.

## Azərbaycanda
Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin ictimai mənəviyyat əleyhinə olan cinayətlər bölməsindəki 243-cü "Fahişəyinə cəlb etmə" maddəsinə görə, "gəlir və ya digər fayda əldə etmək məqsədilə fahişəliyə cəlb etmə iki min beş yüz manatdan üç min beş yüz manatadək miqdarda cərimə və ya üç yüz iyirmi saatdan dörd yüz səksən saatadək ictimai işlər və ya bir ildən üç ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır". Həmçinin, eyni əməllər "şəxsin köməksiz vəziyyətindən, fiziki və ya psixi pozuntularından istifadə etməklə törədildikdə … mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə üç ildən altı ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır".

Azərbaycan DİN-nin İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Baş İdarəsi tərəfindən 2013-cü ildə görülmüş işlərə dair məlumatda bildirilmişdir ki, həyata keçirilmiş əməliyyat-axtarış tədbirləri nəticəsində 238 cinayət faktı qeydə alınıb, onlardan 80-i insan alveri (17 cinayət işi üzrə), 4-ü məcburi əmək (4 cinayət işi üzrə), 73-ü fahişəliyə cəlb etmə, 68-i əxlaqsızlıq yuvaları saxlama, 3-ü yetkinlik yaşına çatmayanları fahişəliyə və ya əxlaqsız əməllərə cəlb etmə, 4-ü pornoqrafik materialları və ya əşyaları qanunsuz yayma, 6-sı isə seksual xarakterli hərəkətlərə məcbur etmə ilə bağlı olub. İnsan alveri cinayətləri törətdiklərinə görə 17 şəxs (14 qadın, 3 kişi) cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib və insan alveri qurbanı olaraq 56 nəfər (41-i qadın, 15-i kişi) müəyyən edilib. Hesabat dövründə keçirilmiş əməliyyat-axtarış tədbirləri nəticəsində axtarışa elan olunmuş 17 insan alverçisindən 5-i tutularaq istintaq və məhkəmə orqanlarına təqdim edilib.

## İstinadlar
Müştəri (fahişəlik)

**Müştəri** — fahişəlik sahəsində seks işçisi tərəfindən göstərilən seks işi xidmətlərinin haqqını ödəyən şəxs. Seks alıcılarının motivləri fahişəlik problemində mühüm amildir.

Tibb fahişəliyi cinsi yolla keçən xəstəliklərin epidemiologiyası kontekstində təhlil edir. İİV-nin yayılmasına təsviq edən kommersiya xarakterli seks, digər şeylərlə yanaşı, cinsi alıcıların seks işçiləri ilə müdafiəsiz cinsi əlaqədə olmasından asılıdır.

Kriminologiya fahişələrin müştərilərini həm zorlayanlar, həm də fahişəliyin rikoşet qurbanları kimi görür.

## İstinadlar