open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ərəb üsyanı bayrağı

**Ərəb üsyanı bayrağı** () — Ərəb üsyanı zamanı ərəb milliyətçilərinin istifadə etdiyi bayraq.
[thumb|[Şəkil:FIAV_110110.svg|23x23px Bayraq nisbəti: 2:3]]

## Tarixi

[thumb|[Ərəb üsyanı bayrağı (Əqəbə, 2006)]]
left|thumb|1916–1918-ci illərdə baş vermiş ərəb üsyanı zamanı ərəb ordusunun əsgərləri. Əsgərlər şəkildə təsvir edildiyi kimi Ərəbistan səhrasında ərəb Üsyanı bayrağını daşıyırlar.

Bayraq üsyanın ancaq ərəblər tərəfindən təşkil olunduğunu göstərməyə çalışan bir Britaniya diplomatı olan Ser Mark Sayks tərəfindən hazırlanmışdı. Ərəb üsyanının kiçik bir ərazidə mövcud olmasına və Britaniya ilə birgə təşkil edildiyinə baxmayaraq, Birinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış ərəb dövlətlərinin bayraqları kimi qəbul edilmişdi. İordaniya, İraq, Küveyt, Sudan, Suriya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Yəmən, Fələstin, Somalilend, Səhrə Demokratik Ərəb Respublikası və Liviya kimi ölkələrin bayraqları "Ərəbçiliyi" bildirən bayraqdan ilhamlanmışdırlar.

Bayraqdakı 3 üfüqi rəng, Abbasilər (qara) , Əməvilər (ağ) və Fatimilər (yaşıl) xilafətlərini, solda yerləşən qırmızı rəngli üçbucaq isə, Haşimilər sülaləsini təcəssüm etdirir.

Britaniya, Osmanlı İmperiyası ilə vuruşan Haşimilər sülaləsinin müttəfiqi idi. Müharibə başa çatdıqdan sonra, Haşimilər qısa müddətə Ərəbistanın İordaniya hissəsində yerləşən Hicaz bölgəsinə, Böyük Suriyaya və İraqa hökmranlıq etmişdir.

Böyük Suriya 1920-ci ildə, yalnız bir neçə ay dəvam edən ömründən sonra süqut etdi. Haşimilər 1925-ci ildə Hicazda baş verən Səudlar sülaləsi tərəfindən tışkil edilmiş çevrilişdən, 1958-ci ildə isə İraqda baş verən çevrilişdən sonra bu ərazilərdə hökmranlıqlarını itirmiişdilər. Haşimilər sülaləsi İraqda və indiki Səudiyyə Ərəbistanındakı hökmranlığını itirsədə, İordaniyada indiyə kimi hakimiyyəti qalıblar.

Bayrağın 60 m x 30 m versiyası, Əqəbə bayraq dirəyində dalğalanır. Əqəbə bayraq dirəyi İordaniyanın Əqəbə şəhərində yerləşir və dünyanın ən uzun 6-cı bayraq dirəyidir.

## Bayrağın təsviri
Bayraq, ərəb milliyətçiliyinin dörd rəngini ehtiva edir: qara, ağ, yaşıl və qırmızı. Yuxarıdan aşağıya, qara, yaşıl və ağ rəngli 3 üfüqi zolaq var. Bayrağın sol hissəsində qırmızı rəngli bir üçbucaq yerləşir.

## Həmçinin bax
* Səudiyyə Ərəbistanı bayrağı
* Fələstin bayrağı
* Hicaz Krallığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* britannica.com, Arab Revolt Flag ()
Benalar

**Benalar**, *vabenalar* — Tanzaniyanın cənub-şərqində (İrinda vilayəti), Rufici və Böyük Ruaha çaylarının hövzəsində bantular qrupundan xalq. Sayları 693 min nəfərdir (2005). Kinqalar, hehelər, poqololar (poqorolar), sanqular, matumbilər və dendenulelərə yaxındırlar. bantu dillərinin G zonasına aid olan bena (kibena, ekibena) dilində danışırlar. Yazıları latın qrafikası əsasındadır. Suahili və nyamvezi dilləri də yayılmışdır. Dindarların əksəriyyəti ənənəvi dini etiqadlarını saxlayırlar, müsəlman və xristianlar da var.

Benaların Şərqi Afrika xalqları üçün səciyyəvi olan ənənəvi mədəniyyətləri vardır. Ənənəvi məşğuliyyətləri qırılıb-yandırılmış sahələrdə əkinçilik (maniok, qarğıdalı, çəltik, darı, batat, paxlalı bitkilər və s.) köçəbə maldarlıq (davar) və ovçuluqdur. Şəhərlərdə və sizal plantasiyalarında mövsümçülük yayılmışdır. Dulusçuluq, toxuma və ağac üzərində oyma (o cümlədən, əcdadların kultu ilə bağlı olan iri antropomorf heykəltəraşlıq) inkişaf etmişdir.

Ənənəvi geyim kişilərdə ağ kanzu, qadınlarda şux parçalardan hazırlanan kanqa və səndəldir; müasir geyimləri sadə parçalardan tikilir. Əsas yeməkləri düyü, darı, banan, tərəvəz və meyvələrdən hazırlanır.

Ənənəvi evləri düzbucaq formasında, yastı damlıdır, karkasrlı divarları gillə suvanmışdır, daxili həyəti olur. Ata xətti ilə qəbilə təşkilatı və çoxailəli icmalar, əcdadların və təbiət qüvvələrinin kultu, folklor (döyüşçü mahnıları və rəqsləri, bayram rəqsi lipara) qalmaqdadır.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III cild, Bakı,2011, səh.420–421.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Borisov (Əbyəlil)

**Borisov** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Qusev kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
## Əhali

	
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Borisov kəndinin milli tərkibi: ruslar (48 %), başqırdlar (46 %).

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 24&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Qusev): 3&nbsp;km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Maqnitaqorsk stansiyası): 43&nbsp;km.
## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Borisov

* Fyodor Borisov — Rusiyalı keçmiş professional velosiped yarışçısı. 
* Lev Borisov — Rusiyanın Xalq artisti, teatr və kino aktyoru
* Boyko Borisov — Bolqarıstanın baş naziri
* Vitali Borisov — Azərbaycan futbolçusu 

;Yaşayış məntəqələri
* Borisov (Belarus) — Belarusda şəhər.
* Borisov (Əbyəlil) — 

## Həmçinin bax
*Boris
Yuxarı Əbdrəş (Əbyəlil)

**Yuxarı Əbdrəş** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Alməhəmməd kənd sovetliyinə daxil olan kənd. Yuxarı Əbdrəş və Aşağı Əbdrəş Əbyəlil rayonunun ən qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Yuxarı Nuqay və Aşağı Nuqay adı ilə ilk dəfə XVI əsrdə adı çəkilir.
## Əhali

	
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Əbdrəş kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100 %.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 56&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Selin): 7&nbsp;km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Alməhəmməd stansiyası): 10&nbsp;km.
## Küçələri
* Əbdrəş Batır;
* Kureya adına;
* Kizil;
* Nuqay;
* Salavat Yalaley;
* Şkolnaya;
* Verxnederevanskaya.
## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Buludların üzərində ölüm

**Buludların üzərində ölüm ** romanı Aqata Kristinin 1935-ci ildə qələmə almış olduğu detektiv əsərdir. Əsərdə hadisələr təyyarədə baş verir. Varlı sələmçi qadın ölür. İlk baxışdan heç nə bu ölüm faktında qəsdin, qətlin olduğunu göstərmir. Ancaq səriştəli detektiv Erkül Puaro çox tezliklə anlayır ki, bu, bilərəkdən törədilən, ustalıqla düzülüb-qoşulan qətldir. O, araşdırmalara başlayır və sonda hər şeyin heç bir şübhə doğurmayan şəxsin planlaşdırdığını öyrənir. Qətlin motivi isə həmişəki kimi sadə və təbiidir: varlanmaq, sərvət əldə etmək ehtirası.

## Personajlar
* Erkül Puaro, həvəskar detektiv
* Ceyms Cepp, Skotland Yardın şef inspektoru, Erkül Puaronun dostu.
* Monsiyer Furne, Paris polisi
* Henri Mitçell, böyük bələdçi
* Albert Devis, bələdçi
* Mari Morisot, sələmçi zəngin qadın
* Anne Koridor, onun qızı
* Dr. Brayant, burun-boğaz-qulaq həkimi
* Ceyn Qrey, bərbər köməkçisi
* Norman Qeyl, diş həkimi
* Qrafinya Siseli Xorbari, Graf Xorbarinin arvadı
* Graf Stefan Xorbari, Qrafinya Siseli Xorbarinin əri
* Venesiya Kerr, bir ingilis lordunun qızı, Graf Xorbarinin qonşusu və məşuqəsi.
* Daniel Klensi, yazıçı, kriminal romanlar müəllifi
* Ceyms Rayder, britaniyalı iş adamı
* Arman Düpon, alim, fransız arxeoloqu
* Jan Düpon, Armanın oğlu
Geoloqorazvetka (Əbyəlil)

**Geoloqorazvetka kəndi** () — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Taşbulat kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümum-Rusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Geoloqorazvetka kəndinin milli tərkibi: ruslar (30%), başqırdlar (64%).

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 41 km.,
* kənd sovetliyindən (Taşbulat): 2 km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Taşbulat stansiyası): 8 km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Аумышево на портале "Генеалогия и Архивы"
Rinay Malakofauna Muzeyi

**Rinay Malakofauna Muzeyi** Bakı şəhəri, Səbail rayonu, İbrahim Məmmədov 2A ünvanında yerləşir. Muzeydə nümayiş olunan eksponatlar okeanın dərinliklərindən toplanıb.

## Tarixi
1932-ci ildən Sadıq Qarayev dəniz və okean faunasını əks etdirən bu kolleksiyanı toplamağa başlayıb.

1986-cı ildə Sadıq Qarayevin oğlu, geologiya-mineralogiya elmləri namizədi, professor Tofiq Qarayev atasının yolunu davam etdirərək muzeyi yaradıb.

Muzey rəsmi olaraq 1989-cu ildə təşkil edilmiş.
T. Karayev 1986-cı ildə yaradılan muzeyin tarixçəsi barədə danışır:
"Atam Sadiq Karayev 1932-ci ildən 1937-ci ilə qədər İngiltərədə və ABŞ-də neft üzrə ekspert işləyib. O zaman milyonçular müxtəlif pullar, markalar, şəkillər yığırdılar. Atam neftçi olduğundan molyuska qabıqları toplayırdı. Hər ezamiyyətdən gələndə bir çamadan molyuska qabığı gətirərdi. Həmin çamadan hazırda Tarix Muzeyindədir".

## Ekspozisiyası
Muzeyin ümumi kolleksiyasında 5 minə yaxın eksponat toplanıb.4 mindən çoxu Heydər Əliyev Fonduna bağışlanıb.
Muzeyinin kolleksiyasında dünyanın müxtəlif okean, dəniz və göllərindən tapılmış 2000-dək molyuska qabığı (pelesipoda, qastropoda) nümunələri təqdim olunur. Sistemləşdirilmiş malakofauna 86 cinsdə nümayiş etdirilir. Toplunun unikallığı onunla səciyyələnir ki, burada müasir dəniz və yerüstü fauna mollyuskalarından başqa eyni zamanda 2000 il bundan öncə Ağcaqıl və Abşeron paleodənizlərində mövcud olan şirin su mollyuska qabıqlarına həsr edilmiş stendlərlə təqdim olunur. Bu toplunun bəzi nümunələri Avstraliya, Argentina, indoneziya milli muzeylərində nümayiş etdirilir. Mollyuska qabığlarına hərs edilmiş geniş elmi materiallara əsasən professor Karayev Tofiq Sadıxoğlu yeni cins Dzejrantçholia və bir neçə digər yeni növ mollyuskalar kəşf etmiş və onların monoqrafik təsviri verilmişdir. Muzey sərgilərində eyni zamanda dəniz ulduzlarının, kirpilərin və tısbağaların nümunələri də nümayiş etdirilir. Muzey ekoloqlar, paleontoloqlar, paleocoğrafiyaçılar üçün böyük maraq və əhəmiyyət kəsb edir.
Medal və diplomlarla təltif edilən muzey müxtəlif beynəlxalq sərgilərdə təmsil olunub. Eksponatları 14 ölkədə nümayiş etdirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Üç okeandan toplanan molyuskalar "Rinay" malakofauna muzeyindən
Tofiq Ağababayev

**Tofiq Məmmədəli oğlu Ağababayev** () — Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2006), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2008).

## Həyatı
Tofiq Ağababayev 1928-ci il sentyabrın 8-də Bakıda hərbçi ailəsində anadan olub. Orta məktəbin 9-cu sinfini bitirdikdən sonra Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət rəssamlıq məktəbinin rənkarlıq şöbəsinə daxil olub (1946–51). Rəssam 1953–59-cu illərdə Baron Ştiqlist adına Sant-Peterburq Rəssamlıq Akademiyasının (keçmiş V. Muxina adına Ali Bədii-Sənaye rəssamlıq məktəbi) keramika-şüşə fakültəsində təhsil alaraq, şüşə-keramika ixtisasına yiyələnib.

20 dekabr 2024-cü ildə vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Tofiq Ağababayev monumental dekorativ-tətbiqi sənət, qrafika və boyakarlıq sahəsində əsərlər yaradıb. "Azərbaycan lirikası" triptixi (keramika, 1960, Azərbaycan İncəsənət Muzeyi), Bakı Dövlət Sirkində "Azərbaycan sirki" mozaik lövhəsi 1967-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin mükafatına layiq görülüb ("Zorxana" və s., smalta, 1967). Bakıda uşaq dəmir yolu parkı yaxınlığında miniatür üslubda "Bahar" mozaik pannosu (mərmər, smalta, 1970), həmçinin "Abşeron qoruğu", "Bakı nefti cəbhəyə", "Meşəbəyi", "Torpağın nəfəsi", "May, 1945-ci il, Bakı" və s. dekorativ əsərləri diqqəti cəlb edir.

Yağlı boya ilə işlənmiş portretləri: "Tələbə qız" (1972); "Akademik Z. Bünyadov" (1978); "Akademik İ. Orucova" (1978); "Şah İsmayıl" (1988–1989); "Ü. Hacıbəyov" (1992). 1966–1968-ci illərdə Bakı şəhərinin baş rəssamı vəzifəsində çalışıb. Bakı Sovetinin üzərində gerbin bərpası, Bakının simvolik açarının düzəldiməsi Tofiq Ağababayevin adı ilə bağlıdır. Dövlət Statistika Komitəsinin, Memarlıq və İnşaat Universitetinin idman salonunun mozaik işləri rəssama məxsusdur.

Son illər rəssam rəngkarlıqla çox ciddi məşğuldur. Belə əsərlərdən "Ümid rəngləri", "Sözsüz", "Yaz mahnısı", "Şərq motivi", "Yaz nəfəsi"nin adlarını çəkmək olar. Tofiq Ağababayevin əsərləri Azərbaycan Dövlət Muzeyində, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının fondunda, ABŞ muzeyində, London, Kanada və bir çox başqa muzeylərdə, şəxsi qalereyalarda saxlanılır.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" — 4 mart 1992
* Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adı — 29 dekabr 2006
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 17 iyun 2008
* "Şöhrət" ordeni — 12 sentyabr 2023

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sənətin izi ilə…
* Tofiq Ağababayev: "Əvvəllər qonşum Səttar Bəhlulzadə idi, indi kimdir tanımıram"
* Tofiq Ağababayev: "Rəssam gərək iki ömür yaşasın"
* Xalq rəssamı Tofiq Ağababayevin bədii sərgisi keçiriləcək
* TOFİQ AĞABABAYEV — — AzPRESS.az
Dövlət (dəqiqləşdirmə)

* **[[Dövlət]]** — siyasi quruluş.
* Dövlət (Platon) — ideal dövlət problemi ilə bağlı Platonun dialoqudur.
* Dövlət (Əbyəlil) — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Dövlət kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Ştat
Qara Qarayev adına Beynəlxalq Müasir Musiqi Festivalı

**[[Qara Qarayev]] adına Beynəlxalq Müasir Musiqi Festivalı** — Azərbaycanın Bakı şəhərində keçirdilən müasir musiqi festivalıdı. Festivalda XX əsrin akademik musiqisi ifa olunur.

## Festivalın tarixi
Festival 1986-cı ildə bəstəkar Fərəc Qarayev, Oleq Felzer və dirijor Rauf Abdullayevin təşəbbüsü ilə başlamışdı. İlk konsertlərdən sonra 1988 və 1990-cı illərdə iki sonrakı festivalların təşkili Bakının musiqi həyatında fenomena çevrilmişdir. Festivalın proqramı XX əsr musiqi klassiklərinin əsərləri ilə dinləyiciyə təqdim edilmişdir (A. Şoenberg, A. Vebern, A. Berg, I. Stravinski, P. Hindemit). 50-ci və 60-cı illərin Avropa və Rusiya avangard bəstəkarları — K. Şockhauzen, S. Bussotti, V. Lutoslavski, T. Berd, A. Şnitke, E. Denisov, S. Qubaydulina, A. Raskatov, həmçinin Amerika musiqi mədəniyyəti — C. Keyc və C. Kramb..

İfaçılar arasında: Liana İsakadze, Oleq Krısa, Tatyana Çexina, Ivan Monigetti, Aleksey Lyubimov, Mark Pekarskinin zərb alətləri ansamblı və s.

Festival 20 ildən sonra Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə Moskva Konservatoriyasının professoru Fərəc Qarayevin təşəbbüsü ilə yenidən keçirilməyə başladı. Festival 2011-ci ildən bəri iki ildə bir dəfə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Festivalın rəsmi saytı
* Xəlilzadə F. Zənginliklərlə dolu ömür. Azərbaycan(05.02.2008)
* Qara Qarayev adına IV Beynəlxalq müasir musiqi festivalı
* Şyonberg ansamblı Bakıda çıxış edib
* Qara qarayev adına V Beynəlxalq Müasir Musiqi Festivalı
* Азербайджанский музыковед о роли фестиваля имени К. Караева в приобщении слушателей к современному искусству
Atmofil elementlər

**Atmofil elementlər** — atmosferdə sərbəst və ya davamlı birləşmələr şəklində toplanan yüksək uçuculuq qabiliyyətli və atom çəkisi böyük olan kimyəvi elementlər. Atmofil elementlər içərisində xarici elektron örtüyündə 8 elektron olan atomlar (nəcib, inert qazlar) üstünlük təşkil edir. Bunlardan başqa, atmofil elementlər N (aşağı temperaturda), H, həmçinin Cl, Br və I aid edilir. Litosferin əsas hissəsini təşkil edən oksigen atmosferdə qeyri-sabit olub yalnız fotosintez və suyun fotolizi ilə tənzimlənir.

## Mənbə
*
Astenosfer

**Astenosfer** — litosferin altında yatan, nisbətən kiçik gərginliklərin təsirilə özlü, yaxud plastik axınların zəif hərəkəti hesabına tədricən hidrostatik müvazinət yaratmağa imkan verən hipotetik mantiya qatı. Astenosfer seysmik dalğaların (xüsusilə eninə dalğaların) sürətinin azalması müşahidə edilir. Eninə dalğaların maye mühitdə sönməsinə əsaslanaraq ehtimal olunur ki, astenosfer qatı amorf, hətta qismən ərinti halındadır. Astenosfer maqmatik ocaqların yaranmasının bazis səviyyəsi və maqmatik proseslərin başlıca mənbəyi hesab edilir. Okeanların altında astenosfer yuxarı sərhədi 50–60 km, qitələrdə isə 100–120 km dərinlikdə, aşağı sərhədi isə müvafiq olaraq 400 və 250 km dərinliklərdə yerləşir. Astenosfer çox zaman Qutenberq dalğakeçirəni adlandırılır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Arxozavrlar

**Arxozavrlar** () — diapsid tipli kəllə quruluşlu primitiv sürünənlər qrupu. Mezozoyda geniş yayılmışdır. Arxozavrlar arasında paleozoy sürünənlərinə oxşar konvertgent formalar rast gəlir. Arxozavrlar əsas qrupları: yerüstü və amfibiotik (dinozavrlar), uçan (quşqanadlı kərtəngələlər) və su ilə bağlı olanlar (timsahlar) triasın qədim arxozavrları — texodontlardan ("yuvadişlilər") əmələ gəlmişlər. Trias — müasir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Həmçinin bax
Cərəyan transformatoru

**Cərəyan transformatoru** — dəyişən cərəyanın ölçülməsi üçün istifadə olunan transformator növlərindən biridir. Bu transformator ikinci sarğısında birinci sarğıya proporsional olaraq, dəyişən cərəyan hasil edir. Gərginlik transformatorları ilə yanaşı cərəyan transformatorları ölçü transformatorlarıdır. Ölçü transformatorları mühafizə relesi və ölçü üçün cərəyan və gərginliyin standartlaşdırılmış kiçik qiymətlərini almağa imkan yaradır. Ölçü transformatorları sistemin ölçü və mühafizə dövrəsini yüksək gərginlikdən izolə edir. Cərəyan transformatorları sənayedə elektrik paylaşdırıcılarında və elektrik yarımstansiyalarında istifadə olunur.

## Xarici keçidlər

* Cərəyan transformatoru nədir? 
* Cərəyan transformatorları
Arsenopirit

**Arsenopirit** — mineral. Arsenopiritə eyni zamanda arsen kolçedanı da deyilir.

## Xassələri
Qatışıqları — Co, Cu, Au. Rəngi gümüşü-ağ, poladı-boz, qara arsında dəyişir. Cizgisi bozumtul-qaradır. Monoklinik sinqoniyada kristallaşır. Qısa prizmatik iynəşəkilli qrup formaları təşkil edir. Kristalları L2 üzrə cizgiləşmişdir. İkiləşmə {100} və {001} üzrə, bitişmə və daxil olma ikiləşmə {101} üzrə, xaçvari və ulduzvari üçlüklər isə {012} üzrədir. Ayrılma {101} üzrə mükəmməldir. Aqreqat: dənəvəri, çubuqvaridir. Parıltı metallik. Sərtliyi 5,5–6. Xüsusi çəki 5,9–6,3. Özünəbənzər minerallardan qalayı-boz rəngi, yüksək sərtliyi və çəkiclə əzərkən özünəməxsus qoxu verməsi ilə fərqlənir.

## Əmələ gəlməsi
Hidrotermal, paragenezislərini volfram, qalay, qurğuşun, sink, kvars, çöl şpatatları, karbonatlar, bəzən turmalin təşkil edir.

## İşlədilməsi
Kimya sənayesində arsen almaq üçün. kənd təsərüfatında zərərvericilərə qarşı, gön-dəri sənayesində də istifadə olunur.

## Yataqları
Rusiyada Uralda damarşəkillii qızıl yataqlarında, Orta Asiyada əhəngdaşları içərisində mövcuddur. Ən böyük yatağı İsveçdə Boliden yatağıdır. Burada arsenopirit qızılla birlikdə çıxarılır.

## Qalareya

Fayl:Arsenopyrite-Fluorite-jjmxt17b.jpg|Arsenopirit flüoritlə birlikdə
Fayl:Arsenopyrite-Quartz-49353.jpg|Arsenopirit kvarsla
Fayl:Arsenopyrite (Russia) 1 (19034067720).jpg|Arsenopirit (Rusiya)


## Həmçinin bax
* Arsenolit

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu

**Palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu** – Azərbaycanın Abşeron rayonunda yerləşən dövlət qoruğu. Qoruğun ərazisi 12.322,84 hektardır və burada 43 palçıq vulkanı mühafizə olunur. Dünyanın ən böyük palçıq vulkanı Torağay da bu qoruqda mühafizə olunur.

## Tarixi
thumb|250px

Azərbaycan Respublikası palçıq vulkanlarının ən çox yayıldığı ölkədir. Hazırda ölkədə 400-dən çox palçıq vulkanı qeydə alınıb, bu da dünyada olan palçıq vulkanlarının yarısının Azərbaycanda olduğunu bildirir. Palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2007-ci il 15 avqust tarixli 2315 nömrəli Sərəncamı ilə Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarının bir hissəsinin ərazisində yaradılıb. Müvafiq Sərəncama əsasən Dövlət Təbiət Qoruğunun yaradılmasının əsas məqsədi kimi palçıq vulkanlarına antropogen təsirlərin azaldılması, ərazidə aparılan intensiv inşaat işləri və vulkanların püskürmə ehtimalı olan zonalarda yaşayış binalarının inşasının qarşısınının alınması göstərilib. Bundan sonra Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 2011-ci il 29 sentyabr tarixli 294 nömrəli Sərəncamı ilə 12.322,84 ha sahədə 43 palçıq vulkanının ərazisi qoruq elan edilib.

## Fəaliyyət
Qoruğun fəaliyyətində əsasən iki prioritet istiqamət müəyyən olunmuşdur:

* Vulkanik landşaftın, təbiət komplekslərinin və obyektlərinin təbii vəziyyətini qoruyub saxlamaq məqsədilə təbiət ərazilərinin mühafizəsini həyata keçirmək.
* Elmi tədqiqatları təşkil etmək və ekoloji monitorinqi həyata keçirmək.

Qoruq əməkdaşları xüsusi mühafizə statusu şamil edilmiş 43 palçıq vulkanında mütamadi olaraq elmi stasionar müşahidələr aparmaqla ekoloji şəraitin proqnozlaşdırılması, təbiətin mühafizəsinin elmi əsaslarının hazırlanması, vulkanik proseslərin dinamikasının öyrənilməsi ilə yanaşı, həm də, onların antropogen müdaxilələrdən qorunmasını təmin etməklə vulkanik landşaftın təbii vəziyyətini saxlayırlar.

## Qoruğa daxil olan palçıq vulkanları

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın palçıq vulkanları

## İstinadlar
Şorkənd–Beştalı–Bankə–Şirvanlı avtomobil yolu

**Şorkənd-Beştalı-Bankə-Şirvanlı avtomobil yolu** – Azərbaycanın Neftçala rayonunda tikintisi hələ də davam edən avtomobil yolu.

## Tarixi
Avtomobil yolunun tikintisi haqqında ilk addım Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev tərəfindən atılmışdır. İlham Əliyev 29 may 2014-cü ildə imzaladığı sərəncamda Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq yolun tikintisi ilə bağlı 3 milyon manatın ayrılması barədə göstəriş vermişdir. Lakin işlər planlaşdırıldığı kimi getmədiyindən İlham Əliyev 25 sentyabr 2017-ci ildə əlavə tədbirlərin görülməsi barədə ikinci sərəncam imzalamış və büdcədən 21,5 milyon manatın ayrılmasını nəzərdə tutmuşdur.

## Haqqında
Avtomobil yolu 37 min nəfərin yaşadığı 19 kənd və 1 qəsəbəni birləşdirir. Yolun uzunluğu 55 kilometr, eni 12 metrdir. Bura 7 metr enində yolun hərəkət hissəsi və 2.5 metr enində çiyinlər daxildir. Avtomobil yolunun altından suların ötürülməsi üçün müxtəlif ölçülü 76 ədəd dəmir-beton su borusu quraşdırılıb, su keçidləri inşa edilib.

## İstinadlar
Dövlətşa (Əbyəlil)

**Dövlətşa kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Ravilov kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Dövlətşa kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 99 %.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 20&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (İşkol): 7&nbsp;km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Maqnitaqporsk stansiyası): 77&nbsp;km.
## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Аумышево на портале «Генеалогия и Архивы»
Oqtay Ağayev (dəqiqləşdirmə)

* Oqtay Cəfər oğlu Ağayev (1934—2006) — azərbaycanlı müğənni.
* Oqtay Mirzəbaba oğlu Ağayev (1930—2014) — sovet voleybolçusu.

## Həmçinin bax
* Oqtay
* Ağayev
Aksel Tuanzebe

**Aksel Tuanzebe** (; ) — Premyer Liqa klubu Börnli FK və Konqo Demokratik Respublikasının milli futbol komandasında müdafiəçi kimi çıxış edən Konqolu peşəkar futbolçu.

Konqo Demokratik Respublikasında anadan olan Tuanzebe kiçik yaşlarında İngiltərəyə köçmüş və İngiltərənin U-19, U-20 və U-21 komandalarında çıxış etmişdir.

## Klub karyerası

### Mançester Yunayted

##### İlk illəri
Tuanzebe səkkiz yaşında Mançester Yunayted futbol akademiyasına daxil olmuşdur. O, burada 2013 və 2014-cü illərdə "Milk Cup" mükafatını qazanan heyətin üzvü olmuşdur. 2015-ci ilin mayında Mançester Yunayted klubunda "Cimmi Mörfi" adına İlin gənc futbolçusu mükafatına layiq görülmüşdür.

31 oktyabr 2015-ci ildə Premyer Liqada Kristal Palas klubuna qarşı baş tutan qarşılaşma zamanı Mançester Yunaytedin 18 nəfərdən ibarət heyətinə seçilmişdir.

##### 2016–17 mövsümü
29 yanvar 2017-ci ildə FA Kuboku çərçivəsində Uiqan Atletik klubuna qarşı oyunun 68-ci dəqiqəsində Timoti Fosu-Mensahın əvəzinə meydana daxil olaraq klubun heyətində debüt oyununa çıxmışdır. Bundan dörd gün sonra o, Mançester Yunaytedlə olan müqaviləsinin müddətini 2020-ci ilə qədər uzatmışdır. 7 may 2017-ci ildə Premyer Liqada Arsenala qarşı matçda ilk dəfə oyuna əsas heyətdə başlamışdır. 2017-ci ilin mayında "Denzil Harun" adına olan mükafata layiq görülmüşdür.

## Oyun tərzi
Əsas mövqeyi mərkəzi müdafiəçisi olmasına baxmayaraq, sağ cinah müdafiəçisi kimi də oynaya bilər. Oyun tərzi öz komanda yoldaşı olan Erik Bayi və Bayern Münhen klubunda çıxış edən Xavi Martinezlə müqayisə oluna bilər.

## Karyera statistikası
Son yeniləmə: 21 may 2017

## Mükafatları

### Klub
**Mançester Yunayted**
* UEFA Avropa Liqası: 2016–17

### Şəxsi
* Cimmi Mörfi İlin gənc futbolçusu: 2014–15
* Denzil Harun İlin futbolçusu (Ehtiyat komandada): 2016–17

## Həmçinin bax
* Mançester Yunayted
* Konqo Demokratik Respublikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Axel Tuanzebe Profile Tuanzebe-nın rəsmi veb-saytında
* Axel Tuanzebe Profile İngiltərə FA-nın rəsmi veb-saytında
*
Banat

**Banat** — Çənub-Şərqi Avropada tarixi vilayət: şərqdə Transilvaniya Alp dağları, qərbdə Tisa çayı, şimalda Mureş çayı, cənubda Dunay çayı ilə sərhədlənir. Banat XII əsrdən Macar krallığının tərkibində olmuş, XVI əsrdə Osmanlı imperiyasının torpaqlarına qatılmışdır. Pojarevats sülh müqaviləsinə (1718) görə Habsburqların hakimiyyətinə keçmişdir. Kolonizasiya prosesləri nəticəsində formalaşan Banat əhalisinin çoxmillətli tərkibi rumınlar, serblər, xorvatlar, macarlar, slovaklar, almanlar və başqalarından ibarət idi. Trianon sülh müqaviləsinin (1920) şərtlərinə görə Rumıniya (şərq hissəsi) ilə Serblərin, Xorvatların və Slovenlərin krallığı (1929-cu ildən Yuqoslaviya: qərb hissəsi) arasında bölüşdürüldü. Hazırda Banat ərazisi Serbiya və Rumıniyanın tərkibindədir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III cild, Bakı, 2011, səh.157.
Kazan Kremlinin Blaqoveşenskiy kilsəsi

**Kazan Kremlinin Blaqoveşenskiy kilsəsi** () — Kazan Kremlinin ərazisində yerləşən kilsə. XVI əsrdə inşa edilmişdir. Pskov memarlıq məktəbinin nümunəsidir. Kremlin ərazisində yerləşən ən qədim tarixi memarlıq abidəsidir.

## Tarixi
Kilsənin yerində əvvəl 1552-ci ildə taxta kilsə inşa edilmişdir. 1562-ci ildə çar İvan Qroznının əmri ilə əhəngdaşından kilsə ucaldılmışdır. Kilsədə 1596, 1672, 1694, 1742, 1749, 1757 illərdə yanğınlar baş verib. 1736-cü ildə kilsə restavrasiya olunub və bir neçə dəyişikliklər həyata keçirilib (günbəzlər soğanvari günbəzlər ilə əvəz olunub, mərkəzi günbəz barokko üslubunda uc ilə bəzədilib, qərb tərəfdə birmərtəbəli qonaq evi və pilləkənli eyvan tikilib).

1815-ci ildə kilsədə güclü yanğın baş verib və bura 2 il boş qalıb. 1821-ci ildə kilsənin restavrasiyadan sonra açılışı olub. 1855-ci ildə kilsə 1842-ci ilin yanğınından sonra da restavrasiya olunub. Kilsənin növbəti kapital rekonstruksiyası 1906-09 illərdə həyata keçirilib.

1630—1640-cı illərdə kilsənin yanında zəng qülləsi ucaldılıb. 1928-ci ildə qüllə sökülüb. Hal-hazırda onun yerində park yerləşir.

1925-ci ildə kilsə bolşeviklər tərəfindən bağlanmış və muzey kimi fəaliyyət göstərirdi. 1977—1984-ci illərdə kilsə restavrasiya olunur və 1841-ci ildə olan görünüşünü alır. Sonuncu dəfə kilsə 1995—2005 restavrasiya olunub.

## Xarici keçidlər
*  Яблоков А. П. Кафедральный Благовещенский собор в г. Казани. Казань, 1909
* Кафедральный Благовещенский собор Казанского кремля
* А. М. Елдашев. Благовещенский собор
* Описание Благовещенского собора в писцовой книге Казани 1565-68гг
Kazan Sovet Fəhlə-Kəndli Respublikası

**Kazan Sovet Fəhlə-Kəndli Respublikası** — Kazan quberniyası ərazisində müvəqqəti qurulan edövlət qurumu. Kazan Sovetinə daxil olan partiyaların razılığı ilə 1918-ci ilin fevralında təşkil edilmişdir. Kazan quberniysa ispalkomunun qərarı ilə 16 may 1918-ci ildə ləğv edilmişdir.

## Hökumət
* Xalq Komisarlar Sovetinin Sədri — Yakov Semyonoviç Şeynkman.
* Daxili İşlər üzrə Xalq Komissarı — V. İ. Moxov.
* Əkinçilik üzrə Xalq Komissarı — K. M. Şnurovski.
* Ərzaq məhsulları üzrə Xalq Komissarı — Y. S. Şeykman.
* Nəqliyyat üzrə Xalq Komissarı — İ. O. Anosov.
* Ticarət və Sənaye üzrə Xalq Komissarı — A. İ. Karpov.
* Maliyyə üzrə Xalq Komissarı — V. N. Skaçkov.
* Əmək üzrə Xalq Komissarı — Samuil Maksimoviç Braude.
* Milli İşlər üzrə Xalq Komissarı — Sahib-Gəray Said-Qaliyev.

## Ədəbiyyat
* Татарская энциклопедия: В 6 том. Т.1. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2006.
* Тагиров И. Р. История национальной государственности татарского народа и Татарстана. — Казань: Татар. кн. изд-во, 2008.
Atauzı gölü

**Atauzı gölü** () — Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu ərazisində yerləşən göl. Göl İşkul kəndindən 6,5&nbsp;km şərqdə yerləşir. Gölün sahəsi 8,3&nbsp;km², uzunluğu — 4&nbsp;km, maksimal eni — 2,1&nbsp;km, orta dərinliyi 3,4&nbsp;km, maksimal dərinliyi 6,5&nbsp;km, hövzəsi 28,6 mln m³; su toplayıcı sahəsi — 69,8&nbsp;km² təşkil edir. Tektonik xüsusiyyətə malikdir. dibi hamardır. Lilli-qumli suxurlardan ibarətdir. Göl atmosfer yağıntıları və yeraltı sularla qidalanır. Döldə çoxlu sayda balıq növləri yaşayır. Lanşaftı çöl və yaylalardan ibarətdir. Cənub və qərb sahilləri təbiət abidəsi kimi qorunur.

## Mənbə
* 
* АТАВДЫ (ОСТРОВНОЕ)*
Boris Blaxer

**Boris Blaxer** () (*19.1.1903, Çin, Nü-Çan – 30.1.1975, Berlin*) — alman bəstəkarı, pedaqoq.

## Fəaliyyəti
İlk musiqi təhsilini Xarbin və İrkutskda almışdır. F. E. Koxun tələbəsi (1922–26, Berlin) olmuş, musiqi nəzəriyyəsi fənlərini Berlin Universitetində öyrənmişdir (1927–31). 1938–39-cu illərdə Drezden konservatoriyasında dərs demişdir. Qərbi Berlin Ali Musiqi Məktəbinin professoru (1948-ci ildən) və direktoru (1953–70) vəzifəsində işləmiş, Qərbi Berlin İncəsənət Akademiyasının prezidenti (1968–71) olmuşdur. Blaxerin ilk instrumental əsərlərində İ. F. Stravinskinin təsiri hiss olunur. "Orkestr üçün konsert musiqisi" əsərində (1937) caz stilistikasını tətbiq etmişdir. Orkestrə və polifonik texnikaya dərindən bələd olan Braxerə Paqanini mövzusunda yazdığı orkestr variasiyaları (1947) dünya şöhrəti qazandırmışdır.

1940-cı illərin sonundan 12 tonlu kompozisiya metodundan istifadə etmiş, özünün "dəyişən vəzn" (*variable Metren*) yaradıcılıq texnikasını işləyib hazırlamışdır. Fortepiaono üçün "Ornamentlər" (1950), F. Kafkanın xatirəsinə simli kvartet üçün "Epitafiya" (1951), fortepiano ilə orkestr üçün 2 №-li konsert (1952) və s. bu texnika ilə yazılmışdır. 1960-cı illərdə elektron musiqi ilə aktiv eksperimentlər həyata keçirmişdir ("Maqnitofon lenti üçün elektron skerso", 1965; "Ariadna" – 2 qiraətçi və elektrik alətləri üçün "duo — dram", 1971). Digər əsərləri arasında operalar (o cümlədən "Knyaz qızı Tarakanova", tamaşası 1941, Vuppertal), baletlər, oratoriyalar (*o cümlədən "Böyük inkvizitor", F. M. Dostoyevskinin "Karamazov qardaşları" romanı üzrə L. Borxardtın librettosu, tamaşası 1947, [[Berlin]]*) və s. var. Ciddi polifoniya üslubu dərsliyinin ("Einführunq in den strengen Satz", 1953) müəllifidir. 

## Həmçinin bax
* Ditrix Bukstehude
* Feliks Mendelson Bartoldi
* Georq Yozef Foqler
* Hans fon Bülov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
http://www.boosey.com/pages/cr/composer/composer_main?composerid=2809
Apanaev məscidi

**Apanaev məscidi** () - tatar mədəniyyət arxitekturası olaraq, Kazan şəhərində Əski Tatar meydanında yerləşir.

## Tikintisi
Kazan müsəlmanlar idarəsinin başsıçı II Yekaterinadan Anna İoanavnanın sökdürdüyü iki mərtəbəli daş məscidin yenidən tikilməsi üçün icazə aldıqdan sonra Yaqub Sultanqalayev (1768-1771-ci illərdə) onu inşa edir.

## Etimologiya
Məscidin adı bu məhəllə yaşamış tacir Apanaevin adı ilə bağlanır. Bu məscidlə yanaşı Baykaya (Tat dilində Bəylər) məsciddə belə bir adla bağlıdır.

## Arxitekturası
Rusların "Moskva", bakkor və tatarların arxitekturasına əsaslanır. Əvvəl məscid birmərtəbəli və bir minarədən ibarət idi. 1872-ci ldə P.İ. Romanov məscidin şimal hissəsində iki mərtəbli bina inşa etdirir ancaq həmin bina əvvəlki binanın arxitekturasının davamı olur. 1882-ci ildə məscidin yanında kərpicdən ibarət dəzgahlar qoyulur.

## Tarixi
6 fevral 1930-cu ildə Tatar prezidiumunun qərarı ilə bağlanır. Minarə və  məscidin bir hissəsi sökülür, yararslz hala düşür. dekorativ əl işlərinin çox hissəsi silinir. Sonra uşaq bağçası fəaliyyəti göstərir. 1995-ci ildə məscid Muhammad mədrəsəsinə verildi. 2007-2011-ci illərdə yenidən düzəldilərək məscid kimi fəaliyyətə başaldı

## İstinad
Luçian Blaqa

**Luçian Blaqa** (*9.5.1895, Transilvaniya, Lankrem – 6. 5.1961, Kluj*) — rumın filosofu, şair, tərcüməçi.

## Fəaliyyəti
1914–17-ci illərdə Sibiu şəhərində İlahiyyat İnstitutunda təhsil almışdır. 1926–39-cu illərdə diplomatik xidmətdə çalışmış, 1939–48-ci illərdə Kluj Universitetinin professoru olmuşdur. Fəlsəfi əsərlərin [“Mədəniyyət trilogiyası” (“Trilogia culturii”, 1936–37) və s.] və poetik topluların [“İşıq poemaları” (Poemele luminii”, 1919), “Peyğəmbərin addımları” (“Paşii profetului”, 1921), “Böyük keçid” (“İn marea trecere, 1924) və s.] müəllifidir. Qnoseoloji problematika ilə zəngin Blaqa lirikasının mərkəzi mövzularından biri sivilizasiya ilə təbiət arasındakı uçurumdur. Blaqanın milli mifoloji motivlərə əsaslanan dramaturgiyasında alman ekspressionizminin təsiri duyulur. 

## Həmçinin bax
* Emil Çoran

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Luçian Blaqa poeziyası
Nyon

**Nyon** - İsveçrədə yerləşən şəhər. Nyon daha çox UEFA-nın mənzil qərargahı kimi tanınır. UEFA Çempionlar Liqası və UEFA Avropa Liqasının püşk atma mərasimləri bu şəhərdə təşkil edilir.

## İstinadlar
Vasil Bıkov

**Vasil Bıkov** (Bıkaў) (tam adı: *Vasil Vladimiroviç Bıkov*; ) — Belarus yazıçısı. Belarusiya SSR xalq yazıçısı (1980). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1984), Lenin (1986) və SSRİ Dövlət (1974) mükafatları laureatı .

## Həyatı
Vasil Vladimiroviç Bıkov 1924-cü il iyun ayının 19-da Belarusiyanın Vitebsk vilayətinin, Uşaçi rayonunun, Bıçki kəndində anadan olmuşdur. 1939-40-cı illərdə Vitebsk rəssamlıq məktəbində oxumuşdur. 1942-ci ildə orduya çağırılmış, Saratov piyada qoşun məktəbini bitirmişdir. 1943-cü ildən cəbhədə vuruşmuşdur. 1955-ci ildə ordudan tərxis edilmişdir. Qrodnoda yaşamış, yerli mətbuatda işləmişdir. 1970-ci illərin sonlarından isə Minskdə yaşamışdır. 1980-ci illərin ortaları – 90-cı illərin əvvəllərində Belarus demokratik hərəkatının fəal xadimlərindən olmuşdur. 1990-cı illərin 2-ci yarısından Avropada yaşamış, ölümündən bir az əvvəl vətəninə dönmüşdür. 2003-cü il iyunun 22-də Minskdə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Vasil Bıkov belarus və rus dillərində yazmışdır. Əsərləri 1947-ci ildən çap edilmişdir. Bıkovun yaradıcılığının əsasını təşkil edən müharibə mövzusu ilk dəfə “*Birinci döyüşdə*” (1949) hekayəsində əksini tapmışdır. Vətənin gənc müdafiəçiləri haqqında “*Durna harayı*” (1960) povest-rekviyemində, “*Xəyanət*” (1961), “*Üçüncü raket*” (1962; 1963-cü ildə ekranlaşdırılmışdır) povestlərində hadisələr sırf subyektiv şərh edilir, zaman və məkan sıxılır, etik problemlər, mürəkkəb insani münasibətlər isə ön plana çəkilir. “*Alp balladası*” (1964; 1966-cı ildə ekranlaşdırılmışdır; Y.A .Qlebovun musiqisi əsasında balet, 1967), “*Ölülər ağrımır*” (jurnal variantı 1965; əlahiddə nəşri 1982), “*Lənətlənmiş yüksəklik*” (1968), “*Kruq Briyansk körpüsü*” (1969), “*Dan yeri ağaranadək yaşamalı*” (1973; 1975-ci ildə ekranlaşdırılmışdır), “*Obelisk*” (1973; 1977-ci ildə ekranlaşdırılmışdır), “*Getmək və geri dönməmək*” (1978), “*Fəlakət nişanəsi*” (1982; 1985-ci ildə ekranlaşdırılmışdır) povestlərini yazmışdır.
 
Bıkovun “*Basqın*” (1989), “*Sazaq*” (1991) povestlərində, “*Sarı qum*” (1995) hekayəsində Stalin repressiyaları mövzusu üstünlük təşkil edir. “*Karyer*” (1986) romanının, “*Canavar sürüsü*” (1975; 1976-cı ildə ekranlaşdırılmışdır), “*Onun batalyonu*” (1976), “*Sotnikov*” (1970; 1977-ci ildə ekranlaşdırılmışdır), “*Sev məni, əsgər*” (1996) povestlərinin, “*Evə aparan uzun yol*” (2003) avtobioqrafik əsərinin, Belarus xalqının tarixinə və müasir taleyinə həsr olunmuş çıxışlar, məqalələr və müsahibələlərdən ibarət “*Çarmıxda*” (1992) kitabının müəllifidir. Bəzi əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* Vasil Bykaŭ, 79, Belarusian Novelist
* Vasil Bykov
* Vasil Bykov on the Official Website of the Republic of Belarus

## İstinadlar
Syukeyevo mağarası

**Syukeyevo mağaraları** (, ) — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasında Kamsko-Ustyinski rayonunda yerləşən mağaralar qrupudur. 1958-ci ilə qədər Syukeyevo kəndi yaxınlığında yerləşən, yeni istifadəyə verilmiş Kuybişev su anbarı sahillərinin genişləndirilməsi nəticəsində məhv edilmişdir.
Syukeyevo mağaraları bir neçə balaca və üç əsas görkəmli mağaralardan ibarət idi. Bunlardan ən böyüyü Qız Mağarası idi ki, onun da uzunluğu 120 m, həcmi isə 14515 m³ idi. Həm böyüklüyünə həm də görkəminə görə ən əhəmiyyətli ikinci mağara olan Minor Syukeyevo Mağarasının uzunluğu 70 m, həcmi isə 734 m³ idi. Hər iki mağaranın tavanı dolomit, döşəməsi isə gipslə örtülmüşdü.
2028 Yay Paralimpiya Oyunları

**2028 Yay Paralimpiya Oyunları** və ya rəsmi adı ilə **XVIII Yay Paralimpiya Oyunları** — 2028-ci ildə Birləşmiş Ştatların Los-Anceles şəhərində baş tutacaq Yay Paralimpiya Oyunları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
2000 Yay Paralimpiya Oyunları

**2000 Yay Paralimpiya Oyunları** 2000-ci il oktyabrın 18-dən 29-dək keçirilib. 18 idmanda yarışaraq, 561 mükafat seti oynanıb. Talisman - kərtənkələdir. Bunlar cənub yarımkürəsində ilk Paralimpiya oyunları idi.

## İştirakçı ölkələr
Müsabiqələrə 122 ölkədən 3879 idmançı (2889 kişi, 990 qadın) gəldi.

## Həmçinin bax
*2000 Yay Olimpiya Oyunları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

#http://static.espn.go.com/oly/summer00/news/2000/1018/825268.html
#http://www.paralympic.org/sydney-2000
İşkilde (Əbyəlil)

**İşkilde kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Burqanqul kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası İşkilde kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100 %.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 37&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Burqanqul): 7&nbsp;km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Maqnitaqporsk stansiyası): 82&nbsp;km.
## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Аумышево на портале «Генеалогия и Архивы»
İvane Cavaxişvili

**İvane Cavaxişvili** (;  ) — Gürcü əsilli SSRİ tarixçisi, ictimai xadimi, Tbilisi Dövlət Universitetinin qurucularından biri, Sovet İttifaqı elmlər akademiyasının akademiki, tarix elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
İvane Cavaxişvili Tbilisidə, Aleksandr Cavaxişivili və Sofiyo Vaxvaxişvilinin ailəsində anadan oldu. Atası şahzadə Aleksandr Cavaxişivili gimnaziya müəlimi idi. 1895-ci ildə İvane Tbilisi birinci gimnaziyasını bitirdi,1899-cu ildə isə Sankt-Peterburq Dövlət universitetinin şərqşunaslıq fakültəsinin gürcü-erməni-iran dilləri bölümünü. 1899–1901-ci illərdə həmin universitetin maqistrantı olmuşdu. 1901–1902 illərdə Berlin Universitetinin akedemik ziyarətcisi idi. 1902-ci ildə müşaviri olan Nikolay Marr ilə birlikdə Sina dağında orta əsr gürcü əlyazmalarını araşdırdı. İlk iri həcimli *Gürcü millətinin tarixi* ( *kartveli eris istoria* ) əsərindən sonra ki, hələ tamamlanmamışdı, alim tez bir zamanda Gürcüstan və Qafqaz tarixi, Gürcüstan Gürcü qanunvericiliyi, paleoqrafiya, diplomatiya, musiqi, drama və digər mövzularda mühüm işlər apararaq özünü üstün bir mövqedə qərarlaşdırdı.

1918-ci ilin əvvəllərində İvane Cavaxişvili Gürcüstanın Tbilisidəki ilk mütəzəm universitetinin təsis edilməsində mühüm təsiri var idi, beləliklə, gürcü ziyalılarının əsrlər boyu uzun müddət arzusu həyata keçirdi . O Tbilisi Dövlət Universitetinin (hansı ki, günümüzdə İvane Cavaxişvili Adına Tbilis Dövlət Universiteti olaraq bilinir) professoru və Gürcüstan tarixi şöbəsinin başcısı oldu. 1919-cu ildə Cavaxişvili Peter Melikeşvilini universitetin 2-ci rektoru olaraq seçdi. O 1924-cü il gerçəkləşdirilən anti-avqust-sovet inqılabından sonra marksist olmayanların tolerantlığı kontraktına əsasən 1926-cı ilə qədər universitetdə xidmət göstərdi. Onun tədris və nəşriyyat etməsinə icazə verilməsinə baxmayaraq, fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması həyatını qurtardı, hansı ki, universitetdəki varisindən bəri, Stalinist Böyük Təmizlik kampanyasının qurbanları sırasında idi (1936–1937). 1938-ci ildə universitetdən çəkilməyə məcbur edildi lakin, tezliklə 1940-cı ildəki Tiflisdə vəfatına qədər rəhbərlik edəcəyi Gürcüstan Dövlət Muzeyində Tarix şöbəsinin direktoru təyin edildi. Onun məzarı Tbilisi Dövlət Universitetinin bağçasındadır.

## Elmi işləri və mirası

Fayl:Ivane Javakhishvili 1976 USSR stamp.jpg|Cavaxişvili 1976-cı il Sovet poçt markasında şəkli
Fayl:Ivane Javakhishvili 2016 stampsheet of Georgia.jpg|Cavaxişvili 2016-cı il Gürcüstan poçt markasında şəkli
Fayl:Georgian_new_5_lari_avers.png|Cavaxişvili Gürcüstan banknotunda şəkli 
İvane Cavaxişvili Gürcüstanın siyasi, mədəni, sosial və iqtisadi tarixinin müxtəlif aspektləri ilə məşğul olan 170-dən çox əsərin müəllifidir. İvane cavaxişvilinin ən əsas əsəri olan *Gürcü millətinin tarixi* əsəri 1908-ci 1949-cu illər arasında dərc edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə oxu

* Akaki Surguladze (1976), "Ivane Javakhishvili (1876–1940)"
* Sergo Jorbenadze (1986), Life and Works of Ivane Javakhishvili, Publishing House of the Tbilisi State University, 611 pp. (In Georgian)
Tuvalu 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında

**[[Tuvalu]]** — 2012-cı ildə Böyük Britaniyanın London şəhərində baş tutan '''XXX Yay Olimpiya Oyunları'''nda. 27 iyul və 12 avqust tarixləri arasında Böyük Britaniyanın ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında Tuvalu yığması, üç yüngül atlet ilə təmsil olundu. Onlardan ikisi, 100 metr məsafəyə qaçış yarışlarında çıxış etmiş Tavevele Noa, qapanış mərasimində Tuvalu yığmasının bayraqdarı olan Asenate Manoa və ağırlıqqaldıran Tuau Lapua Lapua idi. Qəbul edilən standartlara cavab vermədikləri üçün, hər üç atlet turnir kartı yerlərində iştirak etmişdir. Lapua açılış mərasimində Tuvalu yığmasının bayraqdarı idi. Tuvalu yığmasının qapanış mərasimindəki bayraqdarı isə, Asenate Manoa idi. Noa və Manoa qadınlar üzrə 100 metrlik qaçışda yeni bir milli rekord yaratdıqlarına baxmayaraq, turnirin ilkin mərhələlərindən keçə bilməmiş, Lapua isə kişilər üzrə yarımyüngül çəkidə (62 kiloqram) ağırlıqqaldırma yarışında 12-ci yeri tutdu.

## Ümumi məlumat
2008 Pekin Olimpiadasında debüt edən Tuvalu üçün London Olimpiadası, sayca qatıldıqı ikinci Olimpiya Oyunları oldu. Tuvalunun Olimpia Oyunlarına göndərdiyi ən çox atlet sayı 3-dür. Əvvəlki yarışda olduğu kimi bu Olimpiya Oyunlarında da, heç bir Tuvalu idmançısı, Olimpiya medalına sahib ola bilmədi. Tuvalu 27 iyul və 12 avqust 2012-ci il tarixləri arasında London Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir.

Tuvalu İdman Assosiasiyası və Milli Olimpiya Komitəsi atletik müsabiqəçilərin yalnız ikisini turnir kartı yerlərindən seçmişdir. Adətən, bir MOK, idmanıçıların hamısı "A" standardına cavab verdikdə üç, idmançıların hamısı "B" standardına cavab verdikdə isə, yalnız bir idmançı göndərə bilər. Lakin, Tuvalunun standardlara cavab verə bilən heç bir idmançısı olmadığından, hər cinsdən bir idmançı olaraq iki idmançını turnir kartı olaraq göndərməyə icazə verildi.

London Olimpiadasında iştirak edən idmançılar, kişilər üzrə 100 metrlik qaçışda yarışan Tavevele Noa, qadınlar üzrə 100 metrlik qaçışda yarışan Asenate Manoa və kişilər üzrə yarımyüngül çəkidə (62 kiloqram) ağırlıqqaldırmada yarışan Tuau Lapua Lapua idi. Komanda, Mərkəzi Lankaşir Universitetindəki idman məşqçiliyi təhsili üzvləri və Olimpiya Oyunlarında 100 gün əvvəl Preston Harriyers Atlektik Klubunda təhsil almışdır. Tuvalu yığmasının bayraqdarı açılış mərasimində Lapua, qapanış mərasimində isə, Asenate Manoa idi.

## Həmçinin bax
* Tuvalu Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Ağamməd Abdullayev

**Ağamməd Səməd oğlu Abdullayev** — ADPİ-də rektor (1966-1970)

## Həyatı
Ağamməd Abdullayev 1908-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Bakı Pedaqoji Texnikumunu bitirıniş (1926)Abdullayev Ağamməd Səməd oğlu 1976-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Hyu Hefner

**Hyu Hefner** (; 9 aprel 1926, Çikaqo — 27 sentyabr 2017, Los-Anceles) — amerikalı naşir, *"[[Playboy]]"* jurnalının yaradıcısı və keçmiş şef-redaktoru.

## Həyatı
Hyu Hefner 1926-cı il aprelin 9-da Çikaqo şəhərində anadan olub. Atası alman və ingilis, anası isə isveç əsillidir. Hərbi xidmətdən sonra o, Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin psixologiya fakültəsinə daxil olub.

Daha sonra *"[[Esquire]]"* jurnalının reklam şöbəsində işləməyə başlayıb. Pornoqrafiya jurnalı təsis etmək ideyası da məhz bu zaman yaranıb.

Hefner ilk dəfə *"[[Playboy]]"* jurnalını öz mətbəxində hazırlayıb. 1953-cü ildən etibarən nəşr olunmağa başlayan jurnalın birinci nəşrində Merilin Monronun çılpaq şəkilləri əks edilmiş və jurnal Hefnerin şəxsi pulu hesabına 50 000 tirajla buraxılmışdı.

Az sonra o dünyanın ən çox satılan kişi jurnalına çevrilib. Statistikaya görə, jurnalın ay ərzində 7 milyon nüsxəsi satılır.

Hyu Hefner 27 sentyabr 2017-ci ildə 91 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Hyu Hefner ''Biography.com'' saytında
Baltalimanı sazişləri (1838-1846)

Baltalimanı sazişləri (1838-1846) - Baltalimanında (İstanbul) Avropa dövlətləri ilə Osmanlı imperiyası arasında imzalanan tisari sazişlərin ümumi adı.

1838-ci il 16 avqustda İngiltərə, 25 noyabrda Fransa, 1839-cu il 18 mayda Hanza şəhərləri, 2 sentyabrda Sardiniya krallığı, 1840-cı il 31 yanvarda İsveç və Norveç, 2 martda İspaniya, 15 martda Hollandiya, 30 apreldə Belçika, 1841-ci il 1 mayda Danimarka, 1843-cü il 20 martda Portuqaliya ilə bağlanmışdı. Baltalimanı sazişləri Avropa dövlətləri üçün əlverişli olsa da, Osmanlı imperiyasının iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərmişdi. 1846-cı il 30 apreldə Rusiya ilə bağlanan saziş Osmanlı dövlətinin iqtisadi vəziyyətini nisbətən yüngülləşdirdi. Bu sazişin şərtlərinə görə, rus tacirlərinin Osmanlı torpaqlarında ticari birliklərinin yaradılması qadağan olunmuş, həmçinin bir sıra malların (içki, tütün, duz, barıt və s.) satışına məhdudiyyətlər və qadağalar qoyulmuşdu.
## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III cild, 2011, səh.142.
Balsin (Miyanə)

**Balsin** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
## Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Türkman bölgəsinin Tircayı kəndistanında, Türkman qəsəbəsindən 19 km şimal-şərqdədir.
## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,323 nəfər yaşayır (328 ailə).

## İstinadlar
Balsinşərifabad (Miyanə)

**Balsinşərifabad** - İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Türkman bölgəsinin Bərvanan kəndistanında, Türkman qəsəbəsindən 11&nbsp;km şimal-qərbdə, Miyanə-Təbriz avtomobil yolunun üstündədir.
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 207 nəfər. yaşayır (57 ailə).

## İstinadlar
Babir (Maku)

**Babir** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Poldəşt bölgəsinin Sarı Subasar kəndistanında, Poldəşt qəsəbəsindən 29,5 km qərbdədir.

## İstinadlar
Yuxarı Babunə (Çaroymaq)

**Yuxarı Babunə** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Qarağac qəsəbəsindən 21 km cənub-şərqdə, Marağa-Miyanə avtomobil yolunun 44 km.-liyindədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 44 nəfər yaşayır (8 ailə).

## İstinadlar
Badəki (Çaypara)

**Badəki** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaypara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Xoy şəhristanının Qaraziyəddin bölgəsinin Çaypara kəndistanında, Qaraziyəddin qəsəbəsindən 2,5&nbsp;km qərbdədir.
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 84 nəfər yaşayır (19 ailə). 
## İstinadlar
İşkol (Əbyəlil)

**İşkol kəndi** () — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Ravil kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası İşkol kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 99 %.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 22&nbsp;km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Maqnitaqporsk stansiyası): 70&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Аумышево на портале "Генеалогия и Архивы"
Laura Qruseneken

**Laura Qruseneken** (;  30 aprel 1990, Löven, Belçika) və ya səhnə adı ilə **Sennek** — Belçikalı müğənni və bəstəkar. O, Belçikanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Sennekin Avroviziya səhnəsində ifa edəcəyi mahnı olan "A Matter of Time" 2018-ci ilin 4 mart tarixində təqdim olunmuşdur.

Laura Qruseneken daha öncə tanınmış Belçika musiqiçisi Ozark Henri ilə birlikdə *Rock Werchter* musiqi festivalında çıxış etmişdir. Laura eyni zamanda "Hooverphonic" musiqi qrupu üçün mahnı bəstələmişdir.

## Həyatı
Laura Qruseneken 30 aprel 1990-cı ildə Belçikanın Löven şəhərində anadan olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər