open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksis Tsipras

**Aleksis Tsipras** (; ) — Radikal Sol Koalisya partiyasının lideri, 26 yanvar 2015-ci ildən Yunanıstanın Baş naziri. 2009-cu ildə keçirilən parlament seçkilərində Yunanıstan Parlamentinin üzvü seçilmişdir.

## Həyatı
Aleksis Tsipras 1974-cü il iyulun 28-də Afina şəhərində anadan olmuşdur.

Afina Milli Texniki Universitetinin inşaat mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alıb və 2000-ci ildə universiteti bitirib. Universiteti bitirdikdən sonra inşaat sektorunda inşaat mühəndisi olaraq işləmişdir. Bir çox layihələr üzərində çalışıb.

### Siyasi fəaliyyəti
Çipras 1980-ci illərdə Yunanıstan Komunist Gənclik Partiyasına üzv oldu. 1990-cı illərin əvvəlində Abelokipidə məktəbdə təhsil aldığı zaman Yunanıstanın o zamanki Təhsil Naziri Vasilis Kontoyannopulosun qalmaqallı qanunlarına qarşı tələbə etirazlarında aktiv oldu.

1995-ci ildən 1997-ci ilə kimi Yunanıstan Milli Tələbə Birliyi Mərkəz Təşkilatına təmsilçi seçilmişdir.1999–2003-cü illərdə Synaspismos Neolaia Syn Partiyasının Gənclər Təşkilatında işləyir. Alexis Tsipras ən böyük siyasi çıxışını 2008–2009-cu illərdə edir və Synaspismos koalisiyasının konqresində partiya lideri seçilir. 33 yaşlı Tsipras partiyanın tarixində sədr seçilən ən gənc siyasətçi olur.

Afina bələdiyyə məclisi üzvü seçildiyi zamanda 2007-ci ildə Yunanıstan Məclis üzvi (Vouli) üçün çalışmışdır.

Pariyanın öncəki sədri Alekos Alavanos şəxsi məsələləri səbəb gətirərək partiya sədrliyinə keçirilən seçimlərdə iştirak etmədi. 10 fevral 2008-ci ildə keçirilən konqresdə Tsipras Radikal Sol Koalisya pariyasını sədri seçildi. 2009-cu ildə keçirilən parlament seçkilərində Yunanıstan Parlamentinin üzvi seçildi.2012-ci ildə keçirilən seçkilərdə SYRIZA 22 faiz toplayır, Aleksis Tsipras ana müxalifət lideri seçilir.

### Şəxsi həyatı
Aleksis Tsipras liseydə tanış olduğu və onun kimi Yunanıstan Kommunist Gəncliyinin üzvü olan Peristera Baziana ilə birgə yaşayır. Peristera Baziana Elektrik və Kompüter mühəndisidir. Cütlüyün iki oğlu var.

## İstinadlar
Verner Kaskel

**Verner Kaskel** (; ) — alman şərqşünası.

## Həyatı
5 mart 1896-cı il tarixində Danzik şəhərində doğuldu. 1914-cü ildə Tübingen Universitetində ilahiyat və Fars dili fakültəsində oxumağa başladı. Eyni ilin sonlarına doğru Berlinə gedib, təhsilinə orada davam etdi və məşhur Delitzschdən Quran üzərinə dərslər aldı. I Dünya Savaşında Anadolu, Fələstin, Suriya və Mesopotamiyadakı əsgəri xidmətləri sırasında Türk dilini öğrəndi.

Savaşın ardından Berlində təhsilinə davam etdi. Daha sonra Leypsiqə gedip özəlliklə A. Fischer və R. Hartmannın rəhbərliyində Ərəbşünaslıq və İslamiyat mövzularında araşdırmalar apardı. 1924-cü ilin iyulunda dinlər tarixi sahəsində hazırladığı dissertasiya ilə doktor oldu. Eyni il, daha öncə xidmətinə daxil olduğu Alman diplomat və arxeoloqu Maks Freiherr von Oppenheimın araşdırma səfərlərinin nəticələrini elmi baxımdan dəyərləndirməyə başladı.

1928-ci ildə Berlin Universitetində dosent oldu və 1930-cu ildə Qreifsvald Universitetində dosənt kadrına təyin edildi. Ancaq 1933-cü ildə Nasistlərin iqtidara gəlməsiylə profesorluğa yüksəlməsi imkansızlaşdığı kimi 1938-ci ildə dosentlikdən də çıxarıldı. II Dünya Savaşı sırasında Von Oppenheim Vəqfində çalışdı. Daha sonra savaşda dağılan və böyük qismi təxrib edilən vəqfin mal varlığı onun şəxsi çaba-çalışmasıyla toparlanaraq Kölndə yeni qurulan vəqfə daxil edildi. 1946-cı ildə Berlin Humboldt Universitetində professor oldu. 1948-ci ildə Köln Universitetində yeni qurulan Şərq Filologiyası Kürsüsünə gətirildi. 1964-cü ildə əməkliyə ayrıldı.

Verner Kaskel 28 yanvar 1970-ci il tarixində öldü.

## Yaradıcılığı
Verner Kaskel ünlü Arabiyatçı August Fischərin taləbəsi olarak onun əkolünü dəvam əttirmiştir. Kəndisinin 70. doğum yıl dönümündə (1966) çıkarılan armağanda (Fəstschrift Wərnər Caskəl zum siəbzigstən Gəburtstag 5 März 1966, nşr. Ərwin Gräf, Ləidən 1968) "Ərinnərungən" başlığıyla yazdığı hatıratında Alman şarkiyatçılığının 1939a kadarki tarihçəsi yər alır. Əsərlərinin başlıcaları Das Schicksal in dər altarabischən Poəsiə (doktora təzi, Ləipzig 1926) və Aijam al-Arab (doçəntlik təzi, Islamica, IV [1931], s. 1–99) ilə iki ciltlik Gamharat an-nasab, diə Gənəalogiə dəs Ibn al-Kalbıdir (Ləidən 1966; bu əsəri G. Strənzick ilə birliktə nəşrətmiştir). Son əsərdəCaskəl, kəndisinə ait olan "İslamdan öncəki Arabistan tarihi dəstanlardan ibarəttir" hipotəzinə görə tarihi gərçəkləri ortaya koyarkən əski Arap şiirindən harəkət ədip şiiri tarihi kaynak olarak dəğərləndirir. Ayrıca Von Oppənhəimın araştırmalarını bir araya toplayan dört ciltlik büyük əsərin (Diə Bəduinən, I–III, Ləipzig 1939–1952; IV, Wiəsbadən 1968) I və II. ciltlərini Bräunlichlə birliktə, III və IV. ciltlərini isə tək başına dərləmiştir

## İstinadlar
Müasir Şüşə Sənəti Muzeyi

**Əskişəhər Müasir Şüşə Sənəti Muzeyi** — şüşə sənətkarlarının əsərlərini nümayiş etdirmək üçün Əskişəhər Odunbazarı Evləri Şəhər Muzeyi kompleksində 1 dekabr 2007-ci il tarixində xidmətə verilmiş bir muzeydir. Atatürk prospektində yerləşir.

Muzey Türkiyənin ilk şüşə sənətləri müzeyidir. Muzeyin xaricdən görünüşü möhtəşəm bir Osmanlı evini xatırladır. İçəri girdikdə sərgi salonlarında və dəhlizlərdə bir- birindən gözəl nadir şüşə əsərlər nümayiş etdirilir. Böyükşəhər Bələdiyyəsi, Anadolu Universiteti və Şüşə Dostları Qrupunun əməkdaşlığı ilə yaradılıb. Muzeydə 42 şüşə ustasının əsərləri nümayiş etdirilir. Yerli sənətkarların əsərlərilə yanaşı, Yaponiya, Polşa, Latviya, Almaniya və digər ölkələrdən olan bəzi sənətkarların da hədiyyə etdikləri əsərlər muzeydə nümayiş etdirilir. Muzeyin 3 qalereyasından ikisi muzeyin davamlı kolleksiyanı nümayiş etdirmək üçün istifadə edilir. Digəri isə gənc sənətkarların əsərlərinin müvəqqəti olaraq nümayiş olunduğu bir məkandır. Muzey binasında bir də Kitabxana da açılması planlaşdırılır. Bu mərkəzdə Əskişəhər tarixinə aid sənədlərin toplanması planlaşdırılır.

Muzey binası bərpa edilmiş üç Odunpazarı evinin birləşdirilməsi ilə yaradılmışdır. Gözəl Sənətlər Fakültəsi bölməsində müxtəlif vaxtlarda toplanan 75 türk, 12 əcnəbi sənətkarın əsərləri muzey kolleksiyasında yerləşir və nümayiş etdirilir.

## Xarici keçidlər
Rendi Kutyur

**Rendi Dueyn Kutyur** () — amerikalı idmançı, aktyor və şoumen. Yunan-Roma güləşi və MMA yarışlarında iştirak etmiş, ağır və yarımağır çəkilərdə 5 dəfə UFC çempionu olmuşdur.

## Xüsusi göstəriciləri

## Həyatı

## Xarici keçidlər
* Rendi Kutyur
Quşcənnəti Milli Parkı

**Quşcənnəti Milli Parkı** — Türkiyənin Balıkəsir ilində, Manyas Quş gölünün şimal-şərqində yerləşən milli park. Milli park 27 iyul 1959-cu ildən fəaliyyətdədir. Bandırma, Manyas və Gönən ilçələrinin arasında yerləşir.

## Məlumat
Beynəlxalq əhəmiyyət daşıyan bu milli park quş növlərinin zənginliyi və uğurlu qoruma tədbiqlərinə görə 1975-ci ildə A kateqoriyasında Avropa diplomuna layiq görülmüşdür. 1981, 1986, 1991 və 1996-cı illərdə bu diplom yenilənmişdir.

Milli park Quş gölünün şimal-şərq sahillərində yerləşir. Bandırma-Balıkəsir yolu ilə milli parka çatmaq mükündür. 24.048 ha sahəyə malikdir. Quşcənnətinin milli park statusunun qazanmasının tək səbəbi quş növləridir. Quşcənnəti Türkiyənin ən kiçik milli parkıdır. Ən kiçik olmasına baxmayaraq Türkiyənin ən çox ziyarətçi cəlb edən milli parkıdır. Quşcənnətinin indiki yerini Professor Kurt Kossviq və həyat yoldaşı Leonore tərəfindən 1 aprel 1938-ci ildə kəşf edilmişdir. Buraya Quşcənnəti adı verən Kossviqin tədqiqatları nəticəsində buranın əhəmiyyəti anlaşılmış, 1952-ci ildə isə buraya tədqiqat stansiyası qurulmuşdur.

## Ziyarət
Ziyaret saatları 09:00–18:00-dır. Giriş haqqı isə 4 türk lirəsidir (2012). Milli parkda böyük ziyarət binası yerləşir. Bu binada gəzmək mümkündür. Binanın 200 metr uzaqlığında müşahidə qülləsi vardır. Ziyarətçilər nərdivanlarla qülləyə çıxaraq durbinlə quşları seyr edirlər. Burada quş növlərini seyr etmək üçün ən məsləhətli aylar aprel, may və iyun aylarıdır.

## Canlılar aləmi
Milli parkın göl hissəsində kiçik qarabatdaq, qıvrımlələk qutan, kiçik ağ vağ, adi qarıldaq, susüpürənlər, tikan qanadlı qız quşu kimi quş növləri çoxalır. Çəhrayı qutan köç dövründə, qıvrımlələk qutan, göydimdik və kiçik qarabatdaq qış mövsümündə burada bəslənir. Şirin su balığı olan və dünyada təhlükədə olan Cobitis puncticulata balığı ancaq bu milli parkda yaşayır.

Milli parkda krevet ovçuluğu ilə məşğul olurlar. Göldə yaşayan krevet (Astacus leptodactylus Eschscholtz) tutularaq ixracedilir. İldə 150 ton ovlansa da xəstəlik üzündən bu say enmişdir. Son illərdə isə bu xəstəliyin təsiri azalmış və krevet ovu artmışdır. Göldə yaşayan və mütəmadi olaraq ovlanan balıqlar bunlardır: karp, durna balığı, yayın, şirin su kolyozu, siyənək.

## Qalereya

Manyas1.JPG
Manyas2.JPG
Manyas3.JPG
Manyas4.JPG
Manyas5.JPG


## İstinadlar
Altın Asır FK

**Altın Asır futbol klubu** () — Türkmənistanın Aşqabad şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubu. 2014-cü il mövsümündə Türkmənistan çempionatının çempionu olmuşdur.

## İstinadlar
Trento Universiteti

**Trento Universiteti** - İtaliyada ali təhsil müəssiəsi. Rektoru Ton Notermansdır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://avciya.az/index/news/education/3990-ada-v601-304taliya-trento-universiteti.html
Yeni Demokratiya (Yunanıstan)

**Yeni Demokratiya (Yunanıstan)** () - Yunanıstanda fəaliyyət göstərən mərkəz sağ meyilli siyasi partiya. 2015-ci ilin əvvəlində partiya ölkədə keçirilən növbədən kənar parlament seçkilərində parlamentdə olan 300 yerdən 76 yer əldə etmişdir. 1974-cü ildə yaradılan və Yunanıstan siyasi tarixində mühüm yer tutan partiyalardan olan *Yeni Demokratiya* partiyasının mənzil qərargahı Afina şəhərində yerləşir.
Sakarya Muzeyi

**Sakarya muzeyi** — Sakarya ili, Mərkəz ilçəsinin Milli Suverenlik prospektində yerləşir. Bağçası ilə birlikdə 1290 m²lik bir sahədə yerləşir.

1910–1915-ci illərdə dövrün Səfərbərlik Şöbəsinin Rəisi minbaşı Baha Bəy tərəfindən zirzəmisi ilə birlikdə üç mərtəbəli olaraq tikilən yaşayış binası, daha sonra Atatürkün yaxın dostu və Millət vəkili Həsən Cavid bəy tərəfindən satın alınmışdır. 1922-ci ilin iyun ayında Mustafa Kamal Atatürkün anası ilə görüşdüyü və beş gün müddətində qaldıqları bu ev, 1967-ci ildə baş verən zəlzələdə ziyan görmüşdür. 1983-cü ildə mülki memarlıq nümunəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınan mənzil uyğun bir şəkildə muzey binası kimi yenidən inşa edilərək 1993-cü ildə ziyarətə açılmışdır.

Binanın birinci mərtəbəsində xidmət büroları ilə təmiz dairəsi, birinci mərtəbədə direktor otağı və 85 m² enində bir sərgi zalı, ikinci mərtəbədə isə 50 nəfərlik konfrans zalı var. Muzeyin həyətində, Sakarya vilayəti tərkibində olan Roma və Bizans dövrlərinə aid memarlıq nümunələri, məzar daşları, yazılı daşlar, ostotek, bişmiş torpaq ərzaq küpləri və müxtəlif tarixi memarlıq nümunələri nümayiş etdirilir.

Muzeyin sərgi salonunda tarix öncəsi çağlar ilə Roma və Bizans Dövrünə aid bir sıra arxeoloji əsər ilə Osmanlı və Respublika Dövrünə aid etnoqrafik eksponatlar nümayiş etdirilir. Arxeoloji əsərlər arasında yastı əl baltaları, bişmiş torpaq qablar, ətir və göz yaşı şüşələri ilə mədəni və şüşə əsərlər yerləşir.
Bursa, Amasiya, Konya, Tokat və Ankara Diyarşünaslıq muzeylərindən seçilərək toplanan etnoqrafik eksponatlar arasında isə Mustafa Kamal Atatürkün istifadə etdiyi əşyalar ilə Osmanlı və Respublika Dövrünə aid odlu və soyuq silahlar, mis əşyalar, möhürlər və əl işləri var.

## Xarici keçidlər
#  Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü SAKARYA MÜZESİ
Piza Universiteti

**Piza Universiteti** () — İtaliyanın Piza şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ən qədim universitetlərindən biridir.

## Tarixi
1343-cü ildə təsis edilmişdir.

## Reytinqi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Seyyid Battal Qazi Külliyəsi

**Seyyid Battal Qazi Külliyəsi** — Əskişəhərin Seyitqazi ilçəsində, 150 metr hündürlüyündə Üçlər təpəsinin şərqə baxan yamacları üzərində yerləşir. 1207–1208-ci illərdə Səlcuqi sultanı I Ələddin Keyqubadın anası Ümmüxan Xatun tərəfindən inşa olunmuşdur.

Seyyid Battal Qaziyə həsr olunaraq tikilmişdir. Anadolunun Bizans İmperiyası tabeliyində olduğu 700-cü illərdə, İslam hələ Anadolu içlərinə yayılmamışdı. İslamı qəbul etmiş olan Əməvilər şərqdən tez-tez Bizansa qarşı Anadolunun içlərinə yürüşlər edərək Anadolunu ələ keçirmək və islamı yaymaq istəyirdilər.

720–740-cı illərdə olan bu yürüşlərdən birində Seyyid Battal Qazi ləqəbi ilə tanınan bu əfsanələşmiş bu Xalq qəhrəmanı bu gün Seyitqazi ilçəsinin yerləşdiyi Məsih qalası kimi tanınan ərazidə 720-ci ildə şəhid olmuşdur. Bizansa qarşı aparılan döyüşlərdə böyük qəhrəmanlıqlar göstərən və İslamiyyətin Anadoluya yayılmasında böyük töhfəsi olan, nəsildən nəslə qəhrəmanlıqı haqqında əfsanələr yayılan Seyyid Battal Qazi adına 1207–1208-ci illərdə Anadolu Səlcuqlu sultanı I Ələddin Keyqubadın anası Ümmüxan Xatun tərəfindən türbə və məscid tikilmişdir.

Daha sonra Ümmüxan Xatun burada əlavə iki mərtəbəli eyvan şəklində bir türbə inşa etdirmişdir.
Osmanlı dövlətinin quruluş və inkişafı dövrlərində bu külliyə halını almışdır. Bugun Fondlar Baş İdarəsinin tabeliyində olan və 1954-cü ilə qədər dağıntılı bir formada olan bu məscid həmin tarixdə yenidən bərpa işləri aparılaraq düzəldilmişdir.

Quraşdırılan işıqlandırma sistemi ilə gecələr işıqlandırılır, təsirli mənzərə, turist və dini məqsədli ziyarətçiləri ilə Seyid Qazi ilçəsinə əlavə canlılıq yaradır.

## Xarici keçidlər
#  Seyit Battal Gazi ve Külliyesi hakkında daha fazla bilgi için Kebikeç dergisinin 15. sayısında yayınlanan, Abdullah Deveci’nin "Seyyid Battalgazi Külliyesi" adlı makalesine bakılabilir 

## İstinadlar
To Potami

**To Potami** () - Yunanıstanda fəaliyyət göstərən mərkəzçi, sosial liberal və sosial demokrat meyilli siyasi partiya.
Yunanıstan Kommunist Partiyası

**Yunanıstan Kommunist Partiyası** () - Yunanıstanda fəaliyyət göstərən kommunist partiyası. Partiya 1918-ci ildə yaradılıb.
Panhelenik Sosialist Hərəkatı

**Panhelenik Sosialist Hərəkatı** () — Yunanıstanda fəaliyyət göstərən sosial demokrat, üçüncü yol və sosial liberalizm meyilli siyasi partiya. *Panhelenik Sosialist Hərəkatı* çox zaman qısa şəkildə **PASOK** olaraq adlandırılır. Pasok 1974-cü ildə Afina şəhərində təsis edilib.
Şəmkirçay su anbarı

**Şəmkirçay su anbarı** — Şəmkirçay çayının üzərində tikilən Şəmkirçay su anbarı 2014-cü ildə istifadəyə verilmişdir.  

## Məzmun
Şəmkirçay su anbarının ümumi su tutumu 164,5 milyon kubmetr, faydalı həcmi isə 156,3 milyon kubmetrdir. Şəmkirçay su anbarı bəndinin nüvə hissəsindən hündürlüyü 196 metrdir. Layihəyə əsasən orta illik su ehtiyatı 265,2 milyon kubmetr olan Şəmkirçay çayının sularını bu anbarda nizamlamaqla ildə 207,9 milyon kubmetr sudan istifadə olunacaq. Layihəyə uyğun olaraq su anbarında nəqledici, qəza sutullayıcı və təzyiqli enerji tunelləri tikilib.

 

Şəmkirçay su anbarında yığılan suyu əkin sahələrinə nəql edəcəkəsas magistral kanal, sağ və sol sahil magistral kanalları, həmçinin maşın kanalı üçün qidalandırıcı kanal inşa olunub. Ən müasir standartlara cavab verən həmin kanallar açıq dəmir-beton üzlüklüdür. Dövlətimizin başçısının tapşırığına əsasən aparılan dəqiqləşdirmə nəticəsində Şəmkir, Göygöl, Samux və Goranboy rayonlarında su təminatı yaxşılaşdırılacaq 54 248 hektar və yeni suvarılacaq 17 147 hektar torpaq sahələrinin olduğu müəyyənləşdirilib. Şəmkirçay su anbarından Gəncə və Şəmkir şəhərlərinə, Samux rayonunun Nəbiağalı qəsəbəsinə saniyədə 1,6 kubmetr su verməklə əhalinin içməli su təchizatı yaxşılaşdırılacaq. Layihənin əhatə etdiyi ərazidə ekoloji vəziyyət əsaslı şəkildə yaxşılaşacaq. Ümumilikdə, Şəmkirçay su anbarı regionların sosial-iqtisadi inkişafına olduqca vacib töhfədir və müstəqillik illərində reallaşdırılan ən mühüm layihələrdən biri kimi Azərbaycanın müasir tarixində mühüm yer tutacaq.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Rəhman Salmanlı, "Şəmkirçay dəryaçası iqtisadi tərəqqi, yeni həyat rəmzidir", Azərbaycan.- 2011. - 19 iyun. - Səh.1.

## Xarici keçidlər
*
*
Sonuncu imperator

**"Sonuncu imperator** () — Ssenari müəllifləri Mark Peploe və Bernardo Bertoluççi olan, Çinin sonuncu imperatoru Pu İnin həyatından bəhs edən 1987-ci il istehsalı olan bioqrafik, tarixi dram filmi. Filmdə Pu İnin kiçik yaşlarında taxta çıxmasından, Çin kommunistləri tərəfindən həbsə atılması və siyasi reabilitasiyasına qədər həyatı əks olunmuşdur.

Film Çin hökumətinin icazəsi ilə Pekindəki Yasaq şəhərdə çəkilən ilk bədii filmdir.
Film ən yaxşı film və ən yaxşı rejissor nominasiyalarıda daxil olmaqla doqquz Oskar mükafatı qalibi olmuşdur.

## Süjet
Filmdə hadisələr 1950-ci ildə Çinin sonuncu imperatoru Pu İnin türməyə gətirilməsi ilə başlayır. 1945-ci ildə Çinə daxil olan Qırmızı ordu tərəfindən əsir götürülərək 5 il ərzində sovet əsgərlərinin dustağı olan kecmiş imperator hərbi cinəyatkar və siyasi dustaq kimi həbsxanaya təcrid olunur. Həbsxanaya gətirilərkən kecmiş imperatoru vağzalda bir necə insan tanıyır və önündə baş əyir. Pu İn həbsxanya gələn kimi ayaqyolunda damarını kəsərək intihara cəhd edir. Xəyallar onu kecmişə iki yaşı olarkən 1908-ci ildə anasından alınaraq saraya ölüm ayağında olan nənəsi İmperatriça Cısinin önünə gətirildiyi vaxta aparır. Cısi özündən sonra taxt-tacın varisi kimi Pu İni elan edir. Tac qoyma mərasimindən sonra yeni mühitdən qorxan Pu İn dəfələrlə evə qayıtmaq istədiyini bildirir. Burada onun yeganə əsl dostu süd anası Modur.
Türmə rəisinin səyi nəticəsində imperatorun həyatı qurtarılır və 981 nömrəli məhbus kameraya yerləşdirlir. Kamerada imperator balaca qardaşı Pu Cze ilə qarşılaşır. Hadisələr yenidən kemişə qayıdır və qəhrəmanlar yasaq şəhərdəki uşaqlıq xatirələrin yada salırlar.

## Rollarda

## Həmçinin bax
ÇXR filmlərinin siyahısı
İtaliya filmlərinin siyahısı
Böyük Britaniya filmlərinin siyahısı
Fransa filmlərinin siyahısı
ABŞ filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə (azərbaycan dilində)
Qızıl Şəfəq (Yunanıstan)

**Qızıl Şəfəq** () - Yunanıstanda fəaliyyət göstərən ultra millətçi, faşist və neo-nasist meyilli siyasi partiya.

## Tarix

## İştirak etdiyi seçkilər

## Hökumətdə və parlamentdə təmsilçiliyi

## Himni

## Bayrağı və emblemi

## Partiya qərargahı

## Üzvləri və rəhbərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Qrinvill anlaşması

**Qrinvill anlaşması** ABŞ-la hindu qəbilələrinin birliyi Qərbi Hindu Konfederasiyası arasında bağlanmışdır. Müqavilə Şimal-Qərbi İndiana müharibəsindəki məğlubiyyətdən sora imzalanır.

## Tarixi
Bu anlaşma ABŞ-la hindu qəbilələrinin birliyi arasında 1795-ci ilin 2 avqustda , hinduların Qırılmış Ağaclar döyüşündəki məğlubiyyətindən sonra imzalanmışdır. ABŞ hökumətini Entoni Ueyn, hindu birliyini isə vayandatov, delavaros,şauni, ottava, odjibve, mayami, kikopu, kaskask və potavuomi qəbilə başçıları arasında imzalanmışdır. Anlaşmanın şərtinə görə indiki Ohayo ştatının ərazisini özünə birləşdirir və İndiana ştatının ərazisini nəzarətə alır. Müəyyən olunmuş sərhədə görə həmin ərazilərə kolonistlər yerləşdirilməli idi.

## Münasibət

Məşhur hindu sərkərdəsi Tekumse hansı ki, bu müqavilənin imzalanmasında iştirak etməmişdi. Bu anlaşmanı tanımadığını bildirir.

## Mənbə
* Müqavilənin bəndi/Charles J. Kappler.(1904)."TREATY WIHT THE WYANOOT, ETC.1795". U. S. Government treaties with Native Americans Oklahoma State university Library. Retrieved 1 August 2009
Yeni Zelandiya kakası

**Yeni Zelandiya kakası**— Yeni Zelandiyanın təbii meşələrində yayılmış taksonomik ranq olan  Yeni Zelandiya tutuquşularının böyük növlərindən biri olan tutuquşu növüdür. İki yarımnövü məlumdur.

## Sistematikası və adlandırılması
Yeni Zelandiya kakası 1788-ci ildə alman naturalisti İohann Fridrix Gmelin tərəfindən təsvir edilmişdir. Şiamal Adası kakası və Cənub Adası kakası kimi tanınan iki yarımnövü mövcuddur. Kākā adı Maori dilində “tutuquşu” mənasını verir.

Nestor cinsinə dörd növ daxildir: Yeni Zelandiya kakası (), Kea (), nəsli kəsilmiş Norfolk kakası () və nəsli kəsilmiş Çatem kakası (). Bu dörd növün hamısının beş milyon il əvvəl Yeni Zelandiyanın meşələrində məskən salmış "proto-kākā"dan törədiyi fərz edilir. Onların ən yaxın qohumu Kakapodur.

## Yayılma arealları
Yeni Zelandiya kakası ovalıqlarda və orta yüksəkliyə malik ərazilərdə yaşayır. Onun hal-hazırda yaşadığı yerlər Kapiti adası, Kodfiş adası, Litl-Barrier adasıdır. Kaka Yeni Zelandiyanın kontinent ada sığınacaqlarında (Karori vəhşi təbiət qoruğu) sürətlə çoxalır.

## İstinadlar
Tom Cons (film, 1963)

**Tom Jones** — 1963-cü il Britanya istehsalı macəra olan komediya filmi. Film Henry Fieldingin 1749-cu ilin yanvar ayı klassik romanı *[[The History of Tom Jones, a Foundling]]*dən formalaşmışdır. Filmin baş qəhrəmanı Albert Finney canlandırmıştır. Öz dövrünün ən çox bəyənilən və popular komediya filmlərindən biri olan film, Ən yaxşı Film nominasiyaslı da daxil olmaqla 4 Oskar mükafatı qazanmışdır. Rejisorluğunu Tony Richardson etmiş və ssenarisini oyun yazarı John Osborne hazırlamışdır.

## Mükafatlar
* Mükafat:Ən yaxşı Operator
* Mükafat:Ən yaxşı Rejissor
* Mükafat:Ən yaxşı Original Score (John Addison)
* Mükafat:Ən yaxşı ssenarı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Şuşa yaxınlığında Mi-8 helikopterinin vurulması

**Şuşa yaxınlığında Mi-8 helikopterinin vurulması** — 1992-ci il yanvarın 28-də Ağdamdan Şuşaya uçan "Mİ-8" mülki helikopterinin erməni terrorçuları tərəfindən Xankəndi istiqamətindən Stinger raketi ilə vurulması hadisəsi. Terror hadisəsi Şuşanın Xəlfəli kəndi yaxınlığında baş vermiş, hadisə nəticəsində əksəriyyəti qadın və uşaqlardan ibarət 41 sərnişin və 3 ekipaj üzvü, ümumilikdə 44 nəfər həlak olmuşdur.

## Hadisədən əvvəl

Hadisədən iki ay əvvəl - 20 noyabr 1991-ci ildə ermənilərin Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndi yaxınlığında "Mİ-8" helikopterini atəşə tutması nəticəsində Azərbaycanın bir çox dövlət xadimləri və jurnalistlər həlak olmuşdular. Həlak olanların arasında dövlət katibi Tofiq İsmayılov, baş prokuror İsmət Qayıbov, dövlət müşaviri, sabiq daxili işlər naziri Məhəmməd Əsədov, millət vəkilləri Vaqif Cəfərov, Vəli Məmmədov, baş nazirin müavini Zülfü Hacıyev, Prezident Aparatının şöbə müdiri, jurnalist Osman Mirzəyev, Qazaxıstan daxili işlər nazirinin müavini Sanlal Serikov, Azərbaycan Dövlət Televiziyasının jurnalisti Alı Mustafayev vardı. Ümumilikdə qəza nəticəsində 22 nəfər həlak olmuşdu.

## Həlak olanların siyahısı
* Abbasov Şahin Əli oğlu (d.01.06.1951, Ərikli, Laçın rayonu) — mülki
* Abbasova Səadət Şahin qızı (d.1980) — mülki
* Abbasova Sədaqət Kamran qızı (d.21.12.1959, Ağdam rayonu) — mülki
* Allahverdiyeva Hafizə Əli qızı – Şuşa şəhər sakini, onunla birlikdə həlak olan qızının 16 yaşı var idi; (Şuşa şəhəri) — mülki.
* Allahverdiyeva Xuraman Eldar qızı –  Şuşa şəhər sakini, 16 yaşında (Şuşa şəhəri) — mülki.
* Axundov Səfa Fətulla oğlu (d.1958, Masallı rayonu) — pilot, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Cabbarov Xıdır Sədrəddin oğlu (d.5 fevral, 1969, Arduşlu, Laçın rayonu) — mülki
* Hüseynov Saleh Şahmar oğlu (d. 21 dekabr, 1936, Şuşa rayonu) — mülki.
* Mahmudov Ərəstun İspəndi oğlu (d.1957, Pirəbülqasım, İsmayıllı rayonu) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Salahov Şakir Şamil oğlu (d.1966, Cəmilli, Xocalı rayonu) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Seryogin Viktor Vasilyeviç (d.23 mart 1944, Tbilisi) — pilot, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Sevindikov Qara Ərşad oğlu (d.1935, Ərikli, Laçın rayonu) — mülki

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Керимли Керим // Журналисты на войне в Карабахе / ред. — Илья Максаков. — М.: Права человека, 2002. — С. 82. — 183 с. — 1000 экз. — ISBN 5-77 12-0236-3.

## Həmçinin bax
* Erməni terrorizmi
* Qarakənd faciəsi

## Xarici keçidlər
ABŞ-də köləlik

**ABŞ-də köləlik**— ABŞ-də kölələrin, qulların əməyindən istifadə.

## Tarixi
Avropa ticarətinin Afrika sahillərinin çevrəsindən keçməsi Amerikada qullaşdırılmış afrikalıların məskunlaşması ilə nəticələnmişdi.

1859-cu ildə Virciniya ştatında Con Braunun başçılığı ilə köləliyin ləğv edilməsi uğrunda üsyan başladı.

ABŞ-də 1861–1865-ci illəri əhatə edən vətəndaş müharibəsi başa çatdıqdan sonra hüquqi cəhətdən köləlik ləğv edildi.

Köləliyin ləğvində XVI ABŞ prezidenti Avraam Linkolnun əhəmiyyətli rolu olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Bərbər dəniz quldurları
* İlotlar
* Quldarlıq

## İstinadlar
Ayağın bağlanması

**Ayağın bağlanması** inkişafını dayandırmaq üçün gənc qızların ayağının ağrı verici şəkildə sıx bağlanmasıdır. Bu ənənə Çin imperiyasının beş sülalə və on krallıq dövründə (X və ya XI əsrdə) yuxarı sinif saray rəqqasları arasında əmələ gəlmiş ola bilər, ancaq Sun sülaləsi dövründə yayılıb və axırda ən aşağı sinif istisna olmaqla hər kəs arasında adi hala çevrilib. Ayağın bağlanması statusu göstərmək vasitəsi kimi populyar oldu (varlı ailələrin qadınlarının işləməsinə ehtiyac yox idi və bu qadınlar öz ayaqlarını bağlanmış vəziyyətə sala bilərdilər) və Çin mədəniyyətində gözəlliyin simvolu kimi mənimsənildi.

Tzin sülaləsinin imperatoru Qanqxi 1664-cü ildə ayağın bağlanması adətini qadağan etməyə çalışdı, ancaq uğursuzluğa düçar oldu. 1800-cü illərdə çinli islahatçılar bu ənənəyə qarşı mübarizə apardılar, ancaq ənənənin yavaş-yavaş aktuallığını itirməsi XX əsrin əvvəllərində başladı. Bunun səbəbi bir az sosial vəziyyətin dəyişməsi, bir az da ayağın bağlanması əleyhinə edilən kompaniyalar idi. Ayağın bağlanması subyektlərinin çoxunda həyatları boyu davam edən əlilliyə səbəb olur və müasir dövrdə hələ də bəzi yaşlı çinli qadınlar bağlanmış ayaqları ilə əlaqədar əlilliklərlə yaşayır.

## Həmçinin bax
*Süni kəllə deformasiyası

## İstinadlar
İtalo Kalvino

**İtalo Kalvino** (15 oktyabr 1923 – 19 sentyabr 1985) - İtaliya yazıçısı.

## Əsərləri
* Şirniyyat mağazasında qarət
* Vicdan
* İlham anı
* Bir qış gecəsi ziyarətçisi
* İkiyə bölünmüş vikont

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qərbi Hindu Konfederasiyası

**Qərbi Hindu Konfederasiyası** (). Bu konfederasiya Böyük göllər hövzəsində yaşayan hindu qəbilələrinin birliyi olmuşdur. Konfederasiya ABŞ İstiqlal müharibəsindən sonra meydana gəlir.

## Tərkibi
Bu birliyə regionun bir çox qəbilələri daxil idi. Konfederasiyaya daxil olan qəbilələrin əsasən kəndləri ayrı-ayrılıqda daxil olması hələ qəbilənin tam birliyə daxil olması demək deyildi. Birliyə Mayami, şauni, odjibve , potavatoni, ottava, vaudoti, menomin, delovar, ikonez, ulinoys, minqo, kikap və yuxarı krik qəbilələri daxil idi.

## Tarixi
1783-ci ildə hindu qəbilələrinin bir çoxunun başçısı arasında Sandasda konfederasiya yaradılması haqqında anlaşma imzalanır. Hədəf ABŞla danışıq aparmaq olur.Britaniya rəsmi olaraq birliyə qoşulmur, hinduları amerikalıların kəndlərinə edilən hücumlarına qarşı cıxır. Ancaq moxax qəbiləsinin başçısı, Britaniya ordusunun zabiti Djozef Brantı oraya göndərərək ABŞ-yə qarşı onlarla birlikdə olduğunu bildirir¹. ABŞ qonşuluğunda güclü və monlit qəbilələr arası birliyin olmasını istəmirdi. Bu səbəbdən hökumət bu birliyi tanımır. Ohayo ştatı ərazisi 1775-ci ildə hindu qəbilələrinin birliyi tərəfindən imzalanmış Makintoş anlaşmasına əsasən ABŞ-yə verilir. Bir çox qəbilələr isə anlaşmanı tanımayaraq ərazini tərk etmirlər. Bölgəyə kolonistlərin çoxsaylı köçü hinduların narazılığına səbəb olurdu. Bunun nəticəsi idiki,1785–1795-ci illərdə Britaniyalıların dəstəyi ilə Şimal-Qərbi İndiana müharibəsi baş verir. Konfederasiyanın bir sıra qalibiyyətlərinə baxmayaraq sonda məğlub olaraq Qrinvill anlaşmasına qol çəkməli olurlar. Bu Konfederasiya ABŞ və hindu gəbilələri arasındakı sonrakı əlaqələrədə öz təsirini göstərir.

## İstinad
¹↑http://www.tolatsga.org/ojib.html *Ojibwe History-Lee
Sultzman*

## Mənbə
* The Western Indian Confederacy:A History of the Tribal Movement
Briqada (teleserial, 2002)

**Briqada** — 2002-ci ilin çoxseriyalı Rusiya istehsalı filmi. Film 15 seriyadan ibarətdir. Burada hadisələr 1989–2000-ci illəri əhatə edir. Filmdə dörd dostun cinayətkar qruplaşma şəklində birləşməsindən bəhs olunur. Onların başçısı Aleksandr Belov (Saşa Belıy) olur. Teleserial "Avatar" film kompaniyası tərəfindən çəkilmişdir.

## Məzmun
Süjet xətti eyni həyətdə böyümüş, dörd sıradan moskvalı gəncin başına gələnlərdən ibarətdir. Dostlar pul qazanmaq haqda düşünürlər. Lakin baş vermiş qətl hadisəsi bütün planları alt-üst edir. Geriyə yol yoxdur! Artıq dostlar kriminal aləmin sayılıb seçilən simalarına çevrilmişlər…

## Rollarda

### Baş rollarda

## İstinadlar
İnsan beyninin ancaq 10%-nin işlənməsi haqqında mif

**İnsan beyninin ancaq 10%-nin işlənməsi haqqında mif** –
insan beyninin ancaq 10%-nin (başqa mənbələrdə hətta 2%, 7%, 5% və s.) iddia edən mif. Çox vaxt Albert Eynşteynə aid edilir. Hətta o fikir də var ki, insan öz beynini hansısa yollar vasitəsilə 10%-dan artıq işlədə bilər.

İntellekt həqiqətən də fərqli məşqlər ilə inkişaf etdirmək olar, lakin "insanlar ancaq beynin 10%-ni işlədir" fikri yanlışdır. Müasir araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, beynin hər bir hissəsi bir vəzifə yerinə yetirir və insan beyninin elə bir hissəsi tapılmıyıb ki, o işləməsin.

Maqnit rezonans tomoqrafiyası və pozitron-emission araşdırmalar nəticəsində təyin olmuşdur ki, hətta  yuxu zamanında belə insan beyninin bütün hissələri müəyyən səviyyədə aktiv olur.

## Tarixi
Bu əfsanənin mənşəyi Vilyam Ceymsin və Boris Sidisin işləri ola bilər. Onlar 1890-cı ildə uşağın sürətli inkişafı haqqında nəzəriyyəno Uilyam Jeyms üzərində test edirdilər və İQ  nəticələr rekord səviyəyə çatdı – 250-300. Vilyam Ceyms özü bəyanət verirdi ki, insanlar öz beyninlərin tam işlətmirlər. 1936-cı ildə Deyl Karneqinin “Dostları necə qazanmaq və insanlara necə təsir etmək”  kitabının başlığında amerikan yazıçı Louell Tomas yazmışdır ki, Professor Vilyam Ceyms  deyir ki, insanlar beyinlərinin ancaq 10%-ni işlədir.

## Müasir mədəniyyətdə
#### Əfsanə bu filmlərdə əsas kimi istifadə edilirdi:
* Bədii film «Qaranlıq sahəsi».
* Bədii film «Cadugərin dağı».
* Bədii film «Lüsi».
* Bədii film «Kərəntiçi».
* Serial «Kayl XY».
* Ayzek Azimovun «Biz xatırlamıyaq deyə».

## İstinadlar
Canni Rodari

**Canni Rodari** (, ) — italyan uşaq yazarı və jurnalist.

## Həyatı
Canni Rodari 1920-ci il oktyabrın 23-ü İtaliyada, çörəkçi ailəsində dünyaya gəlib. Canni 10 yaşı tamam olmamış atasız qalır. Rodari və iki qardaşı – Çezare və Mario anasıyla birgə kəndə köçməli olublar, ehtiyac içində böyüyən balaca çəlimsiz Canninin qəlbində kitaba sevgi özünə yuva qurub, yaşa dolduqdan sonra isə özünü yazıçılıq işinə həsr edib. 1948-ci ildə jurnalist kimi çalışarkən uşaqlar üçün də əsərlər yazmağa başlayır. Bu sahədə böyük uğur qazanıb. C.Rodari yaradıcılığa şeirlə başlayıb, 1951-ci ildə “Şən şeirlər kitabçası” adlı ilk şeir kitabını buraxdırıb, daha sonra isə ona dünya şöhrəti qazandıran “Çippolinonun macəraları” kitabını yazıb. Tezliklə populyarlaşan bu əsərə 1961-ci ildə ilk cizgi filmi, 1973-cü ildə isə “Çipollino” nağıl-filmi çəkilir. 1970-ci ildə yazıçı çox prestijli Hans Kristian Andersen mükafatını alır. “Celsomino Yalançılar Ölkəsində” Canni Rodarinin ikinci uşaq romanıdır.

## Ailәsi
* Atası — Cuzappe Rodari.
* Anası — Maddalena Ariokki.
* Birinci qardaşı — Mario Rodari.
* ikinci qardaşı  — Çezare Rodari.
* Hәyat yoldaşı  — Mariya Tereza Ferretti.
* Qızı  — Poala Rodari.

## Mənbə
* kultura.az 

## İstinadlar
Qafqaz Arxeoqrafiya Komissiyasının Aktları

**Qafqaz Arxeoqrafiya Komissiyasının Aktları (QAKA)** () — Qafqaz Canişini Baş İdarəsi arxivindən əldə edilmiş sənədlərin rəsmi nəşri.

## Nəşrin içindəçilər

Aktlar 12 cilddən ibarətdir (VI cild 2 hissədə olmaqla).

## Cildlərin siyahısı

## Xarici keçidlər

*
II Kosovo müharibəsi

**II Kosovo müharibəsi** və ya İkinci Kosova Meydan müharibəsi  —  (macarca: Második Rigómezei csata, (17 Ekim-20 Ekim 1448)) Sultan II Muradın rəhbərliyindəki Osmanlı ordusu ilə Macar komandanı Yanoş Hunyadi rəhbərliyindəki bir müttəfiq ordusu arasında baş vermiş müharibədir. Osmanlı dövlətinin qələbəsi ilə nəticələnmişdir.

## Müharibədın əvvəl

Varnada alınan məğlubiyyət ilə Macarıstan və Polşa ordularının mühüm bir hissəsinin Türklər tərəfindən yox edilməsinə baxmayaraq, Eflak, Albaniya və Morada baş qaldıran üsyanlarla xristiyanlar Avropada yeni bir Xaçlı ordusu yaradaraq, Osmanlıları Balkanlardan uzaqlaşdırmağa ümid edirdilər.
 
Bu səbəbdən Sultan II Murad şahzadə Mehmedlə öncə More, sonra Albaniya üzərinə yürüş etdi və üsyanlar yatırıldı. Bu əsnada özünə qarşı gələn Xaçlı ordusundan xəbərdar olan sultan, dərhal Sofiyaya dönərək mövcud qüvvələrini birləşdirdi. Hazırlanan təxminən 60.000 nəfərlik qoşun Kosovoya doğru irəliləməyə başladı.

Digər tərəfdən Hunyadi Janosda ilə bərabər yeni Eflak prensi Vladislav ilə birgə komandanlıq etdiyi təxminən 70 kin nəfərlik ordusu ilə Peşteden hərəkətə keçdi. Əsas məqsədi Serbiyanı işğal etmək və sonra Belqrad-Kosovo istiqamətində irəliləyərək Albaniyada olduğunu düşündüyü Osmanlı ordusunu arxadan vurmaq, ən pis ehtimalla da Kosovo düzündə hazır gözləyərək özü üçün ən əlverişli nöqtədə Türkləri meydan müharibəsinə məcbur etmək.

## Xarici keçidlər
Robert Mixels

**Robert Mixels** (; ) — Almaniya sosioloqu, Verner Zombartın, Qaetano Moskanın və Maks Veberin şagirdi.

## Həyatı
Robert Mixels 9 yanvar 1876-cı ildə Almaniyanın Köln şəhərində anadan olmuşdu. O, iqtisadiyyat və siyasət elmi professoru idi. Əvvəlki sosialist maraqları səbəbiylə Almaniyada qalmağı rədd etmiş və ömrünün böyük hissəsini İsveçrə və İtaliya universitetlərində dərs verməklə keçirmişdir. O zamanlar gənc bir Alman sosioloqu olan Robert Mixelss, "Siyasi Partiyalar" adlı əsərində, ənənəvi demokratiya və sosializm nəzəriyyəsinə söykənən və Rouseaunun xalq demokratiyası anlayışına qarşı çıxaraq belə bir təməl siyasi fikri ortaya qoymuş oldu. Mixelssin iddiasına görə mövcud demokratiyaların pis olması və xüsusilə liderlərin cəmiyyət və təşkilatlar üzərində suveren olması, ictimai və iqtisadi inkişafın zəif olması, təhsil səviyyəsinin aşağı olması daha çox qarışıq ictimai sistemlərin təbiətindən qaynaqlanmaqdadır. Oliqarxiya, yəni bir cəmiyyətin, ya da təşkilatın başındakı idarəçilər tərəfindən idarə altında tutulması, bürokratiyaların ya da böyük təşkilatların iç işlərindən doğan (yaranan) bir xüsusiyyətdir. Mixelssə görə müasir insan həlsiz bir sonsuz dövr ilə qarşı-qarşıyadır. Belə ki, insanın siyasi partiyalar ya da kilsə kimi böyük təşkilatların başındakı az sayda idarəçiyə təsirli bir güc təhvil vermədən bu növ təşkilatlara qurub yaşatması mümkün deyil.

Demokratiya ilə böyük ictimai təşkilatların uyğun gələ bilmədiyini göstərmək məqsədiylə Mixelss Almaniyadakı və digər ölkələrdəki Sosialist partiyaların davranışlarını araşdırmışdır. O dövrdə bu partiyalar demokratiyanın yayılması fikrinə ən bağlı təşkilatları təmsil etməkdə idilər. Uzun bir müddət Alman sosialist hərəkətində şəxsən fəaliyyət göstərmiş biri olaraq Mixelss, o zaman dünyadakı ən böyük sosialist partiya olan Alman İctimai Demokrat Partiyasının oliqarxik quruluşuna bağlı detallı bir analiz təqdim etmişdir. Mühafizəkar sağ partiyaların iç strukturlarında demokratik olmadıqlarını göstərməyə istiqamətli bir iddia Mixelssin tezisini sübut etməsi baxımından uyğun deyildi, çünki Almaniyadakı və digər Avropa ölkələrindəki mühafizəkarların çoxu, demokratiyaya yəni əksəriyyətin ictimai siyasəti təyin etmə haqqı ya da gücü olduğuna onsuz da inanmırdılar.

Robert Mixels 3 may 1936-cı ildə İtaliyanın Roma şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar
The Legend of Korra: A New Era Begins

**The Legend of Korra: A New Era Begins** — eyni adlı serialın əsasında Nintendo 3DS üçün addımbaaddım strategiya oyunu. O, *[[Webfoot Technologies]]* tərəfindən istehsal olunmuş və *[[Activision]]* tərəfindən 2014-cü ilin oktyabrın 28-də nəşr olunmuş.

## İstinadlar
Kobra effekti

**"Kobra effekti"** bir vəziyyətin xarakterizə edilməsi üçün istifadə olunan idiomatik ifadədir. Bu zaman, hər hansı bir problemin həll edilməsi üçün qəbul edilmiş qərar bu problemi həll etmir və əksər hallarda, birbaşa hədəfin əksinə olan nəticəyə aparır.

"Kobra effekti" termini Hindistanda, ingilis müstəmləkə dövründə yaranıb. İngilislər, həddindən artıq kobra çoxalmasını aşkar etmişdilər. Qubernator zəhərli heyvanları azaltmaq üçün, hər ilan başına görə mükafat təyin etmişdi. İlk vaxtlar ilanların miqdarı sürətlə azalmağa başladı. Ancaq sonra, hindlilər bu vəziyyətdən çıxış yolu tapdılar: mükafat almaq üçün kobra yetişdirməyə (saxlamağa) başladılar. Nəhayət, məhv edilmiş kobra üçün təyin olunan mükafat ləğv ediləndən sonra, ilan saxlayanlar dəyərdən düşmüş ilanları azadlığa buraxdılar. Məlum oldu ki, zəhərli ilanların sayı nəinki azalmayıb, hətta artıb.

Analoji vəziyyət Vyetnamda, fransız müstəmləkə idarəsi dövründə, Hanoy şəhərində yaranmışdı. Onda müstəmləkə hakimiyyəti, hər öldürülmüş siçovula görə mükafat verərək, siçovulların məhv edilməsi proqramını hazırladı. Nəticədə, əhali, pul qazanmaq üçün siçovulları yetişdirməyə (saxlamağa) başladı.

Daha bir nümunə: sərçələrin məhv edilməsi. Bu, Çində, *Great Leap Forward* siyasət çərçivəsində təşkil edilmiş, kənd təsərrüfatı zərərvericiləri ilə mübarizəni nəzərdə tutan genişmiqyaslı tədbirdir. Sərçələrin məhv edilməsi, ekoloji balansın pozulmasına gətirib çıxardı – məhsulu məhv edən həşəratların sayı kəskin artdı. Könüllü sınaqlar kollektivləşdirilmə ilə birləşərək, böyük aclığa gətirib çıxardı.

Məşhur alman iqtisadçısı Horst Siebert öz kitabında iqtisadiyyat və siyasət sahəsindən çox nümunə gətirir. Hökumət, nizama salmaları düşünərkən, problemlə qarşılaşan şəxslərin gələcəkdə nə reaksiya verəcəklərini tam nəzərə almırdılar. Problem yaxşı analiz olunmadan qəbul edilən qərarlar və sonda istənilən nəticənin əldə olunmaması "kobra effekti" adını almışdılar.

## İstinadlar
Qəhqəhə qalası

**Qəhqəhə qalası (Qah Qah Qalası)** — İranın Meşkinşəhr (Xiyav) ilə Qaradağ vilayəti arasında tarixi qala.

## Tarixi
Babək dövründə müdafiə məqsədilə istifadə edilən bu qala Səfəvilər dövründə zindana çevrilib. Qalada həmçinin sultanların xəzinəsinin gizlədildiyi deyilir. Bu yolu çıxmaq isə çox çətindir.

Qədimdə adət imiş. Əzizi, oğlu, qardaşı olsa belə, sultanlar taxta real təhlükə gördükləri insanı ya zindana saldırar ya da qətlə yetirərmiş. Qəhqəhə qalası da Şah İsmayılın nəvəsi II İsmayılın 19 il burada saxlanılması ilə məşhurdur. Qəhqəhə qalasını təkcə I Şah Təhmasibin öz oğlunu burada saxlaması məşhurlaşdırmayıb, bura həmçinin özünün qeyri-adi zindanı ilə məşhurdur.

Qala Meşkinşəhrdən təxminən 85 kilometr uzaqda yerləşir. Dağın ətəyindən tam orta hissəyə kimi daşlardan pillələr düzülüb.

Burada istifadə edilən kərpiclərə Sasani dövründən qalma abidələrdə də rast gəlinir. Bu da Qəhqəhə qalasının tarixinin hələ Sasanilər dövrünə gedib çıxdığı ehtimalını ortaya qoyur. Bu qalada 20 nəfərin bir ordunun qarşısını alması barədə mif də var.

Deyirlər, bu qalanın adı burada qəhqəhə çəkərkən dağların o tayında əks-səda verdiyi üçün belə qoyulub. Bəzi mənbələrdə qəhqəhə əzab-əziyyət çəkən mənası da verir. Qala Babək dövründə müdafiə məqsədilə istifadə edilib. Bəzz qalasında işarə vermək məqsədilə yandırılan tonqalın tüstüsü, işığı buradan aydın görünürmüş.

Şah Təhmasibin oğlu II İsmayıl 19 il 6 ay 21 gün bu zindanda məhbusluq həyatı keçirib. II İsmayıl adı ilə tanınan İsmayıl Mirzə on dörd yaşlı gənc ikən siyasət səhnəsinə atılıb. Özünün cəsarətli, sürətli həmlələri ilə düşməni dəhşətə saldığı üçün onu "Dəli İsmayıl" adlandırırmışlar. Amma İsmayıl Mirzənin bu möhtəşəm qələbələri və şöhrəti Təhmasib üçün təhlükə yaradır, üstəlik bir sıra hərəkətləri şahı özündən çıxarır və nəticədə II İsmayıl həbs olunur. Bu qalada həbsdə qaldığı müddətdə narkotik maddələrə qurşanması atasının ölümündən sonra hakimiyyəti ələ keçirməyə və 2 il taxtda əyləşməyə mane olmur.

Burada bir neçə başqa zindanlar da olub. O dövrdə qalada yağış və qar sularının toplanması məqsədilə 17 su quyusu qazılıbmış. Bu quyular su tələbatının ödənilməsi məqsədi daşıyırdı. Bundan başqa bu çalalarda düyü və buğdanı həvəngdəstədə olduğu kimi döyürlərmiş.

Qəhqəhə qalası şahın xəzinənin saxlanması məqsədilə də istifadə edilib. Tarixi mənbələrə əsasən İsmayılın məhbusluğu dövründə qaladan qızıl və gümüş külçələr yoxa çıxıb. Qala rəisi Həbib bəy Ustaclı külçələrin yoxa çıxmasında şahzadə İsmayılı günahlandırır. İsmayıl isə bu işdə Həbib bəyin qızının təqsirkar olduğunu söyləyir. Qızılbaş tayfaları arasında düşmənçilikdə buradan başlayır. Qəhqəhə qalasından xəzinənin yoxa çıxmasından sonra tfalar arası mübarizə Səfəvilər dövlətini hər zaman zəiflədib.

## Qalanın komendantları
* Ənsar xəlifə
* Həbib bəy
* Məhəmməd bəy

## Qalada dustaq olan məşhur şəxslər
* Əlqas mirzə
* Sam mirzə
* İsmayıl mirzə
* Xanəhməd xan Gilani
* Həsən xan
* Əmir xan Türkmən

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.

## Həmçinin bax
* Səfəvilər
* Qaradağ vilayəti
Kanyonlends Milli Parkı

**Kanyonlends Milli Parkı** () — ABŞ-nin Yuta ştatında, Moab şəhərinin yaxınlığında yerləşən milli park. Milli parkın ərazisi 1 366,21&nbsp;km2-dir.

## Qalereya

CanyonlandsWindgate.jpg|Vindqeyt qumdaşları
WhiteRimSandstone.jpg|Vayt Rim
Canyonlands by snowpeak (1).jpg|La Sal daları
False Kiva.jpg|Falsa Kiva qayası
GreatGalleryedit.jpg|Nal kanyonu
WhiteRimRoad.jpg|Vayt Rim
Mesa Arch, Canyonlands.jpg|Mesa qaya kəməri
Islandintheskywithcoloradoriver.jpg|Kolorado çayı
Druid Arch.jpg|Druyd qaya kəməri
Cataract Whitewater.jpg|Katarakt kanyonu


## İstinadlar
Plutokratiya

**Plutokratiya** (} − *sərvət, güc, hakimiyyət*) − siyasi hakimiyyətin formal və faktiki olaraq hökmran təbəqələrin ən varlı dairələrinin əlində cəmləşdiyi quruluşdur.

## İstinadlar
Azor adaları zəlzələsi (1980)

**Azor adaları zəlzələsi (1980)** — Portuqaliyanın Azor adalarında 1 yanvar 1980-ci ildə baş vermiş zəlzələ. Zəlzələ nəticəsində 41 nəfər ölmüş, 600 nəfər yaralanmış, Terseyra və San Corci adalarında böyük dağıntılar baş vermişdir. Rixter şkalasına görə 7.2 bal gücündə olan zəlzələ Piko və Fayal adalarına da zərər vermişdir. Bu zəlzələ tektonik zonada yaranmışdır.

Zəlzələ səbəbi ilə dövrün Portuqaliya prezidenti Ramalyu Eaniş ölkədə 3 günlük matəm elan etmişdir. Portuqaliya Hava Qüvvələri tərəfindən başladılan xilas işlərinə daha sonra başqa qurumlar qatıldı.

## Geologiya

Zəlzələ 1950-ci ildən sonra Azor adalarında baş vermiş ən güclü zəlzələdir. 

Vulkanik mənşəli olan Azor adaları tektonik bir zonada yerləşir.

## İstinadlar
Cartoon Network (Böyük Britaniya və İrlandiya)

Birləşmiş Krallıq və İrlandiyada 17 Sentyabr 1993-cü ildə yaradılıb. Avropada açılan ilk Cartoon Networklardandır. Mərkəzi İngiltərədədir. Ayrıca Türkiyə şöbəsi açılana qədər Türkiyəyə 3 ay boyunca nəşr etmiş və Türkiyədəki jenerik, VTR kimi elementlərin də sahibidir. Daha sonra 2008-ci ildə şifrəli nəşrə keçmişdir. 2010 payızında bəri yeni logoyu istifadə etməktədir.
Üç bahadır və Şamaxı çariçası (cizgi filmi, 2010)

**Üç bahadır və Şamaxı çariçası** () − "Melnitsa" studiyasının tammetrajlı cizgi filmi.

## Ədəbiyyat
*

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Три богатыря и Шамаханская царица "Мельница" saytında
* Filmin rəsmi saytı
* 
* Filimdə İqor Raseryayev tərəfindən bəstələnmiş  "Bahadırlar" mahnısı.
Cey müqaviləsi

**Çey müqaviləsi** ().İngilislərlə ABŞ arasında 1794-ci ilin 19 noyabrında London şəhərində dosluq,ticarət və dənizçilik haqqında müqavilə imzalanmışdır. ABŞ-ni Con Çey, Böyük Britaniyanı işə xariçi işlər naziri lord Qrenvil təmsil edirdi. Xüsusi nümayəndə isə Hamilton idi.

## Müqavilədən əvvəlki vəziyyət
Böyük Britaniya Fransa ilə müharibə ərəfəsində bütun neytral gəmilər saxlanılaraq yoxlanılır və ya yükləri boşaldılırdı. Bu Amerika gəmilərinə də şamil idi. Buna cavab olaraq konqres britaniyalılarla bütün ticari əlaqələri kəsməyi qərara alır. Hətta Britaniya ilə müharibə də aktuallaşır. Ancaq Corc Vaşinqton məsələni sülh yolu ilə həll etmək niyyətində idi. Bu anlaşmada Paris sülh müqaviləsində nəzərdə tutan bütün müddəaların öz təsdiqini tapması da nəzərdə tutulurdu.

## Müqavilənin şərtləri
Bu müqaviləni hec də bərabər hüquqlu hesab etmək olmaz. Belə ki amerikalılar Britaniyaya məxsus çaylarda və Hudzon körfəzində üzmək qadağan edilirdi. Britaniyalılar isə həm dəniz, həm də çay limanlarında sərbəst ticarət hüqüqu əldə edirdi. ABŞ-yə Vest Hindlə ticarətə icazə verilir. Ancaq ticarət 70 tonluq tutumda böyük gəmilərlə aparıla biləz, üstəlik ticarət predmeti yalnız pambıq və şəkər ola bilərdi.Missisipi çayı hər iki ölkənin ticarət gəmiləri üçün azad ticarət zonası idi. Şübhəli gəmilərin yoxlanması konsullara həvalə edilirdi. 1783-cü il müqaviləsinin şərtlərinə əməl edilərək ABŞ-nin şimalındakı limanlar 1 iyun 1786-ci ilə qədər ingilislər tərəfindən boşaldılmalı idi. ABŞ-yə Britaniya nəzarətindəki koloniyalarla ticarət hüququ verilirdi.Kanada ABŞ sərhədinin müəyyənləşməsi bu müqavilədə nəzərdə tutulmasa da, onun həlli üçün ümumi komissiya yaradılır. Hər iki tərəf müharibələrin gedişində bir-birinə vurduğu zərəri ödəməyi öhdəsinə götürür. Hətta Britaniya bu məqsədlə 1802-ci ilin yanvarın 8-də ABŞ-yə 600 min funt-sterling ödəyir. Ost-Hind şirkəti ilə yanız müəyyən çərçivələr qaxilində ticarət etmək hüququ verilir. Müqavilə müəyyən təpgilərə tuş gəlir. Ancaq Corc Vaşinqton və Hamiltonun təziqi 24 iyun 1795-ci ildə konqresdə ratifikasiya edilir. ABŞ Vest-Hindlə bağlı məsələdə istədiyinə nail olur. Kanada ilə sərhədin tam dəqiqləşdirilməsi prezident Ceksonun dönəmində 1830-cu ildə Vebster-Aşberton müqaviləsinə əsasən tam çözülür.

## Mənbə
* /bib/ourdoes/joy.html.ABŞ mərkəzi kitabxanası
Hidravlik parçalama üsulu

**Hidravlik parçalama üsulu** və ya **hidroşırnaq** — şist nefti və təbii qazı çıxarma üsulu.

## Sağlamlığa və ekologiyaya təsiri
Hidroşırnaq üsulunda su və kimyəvi maddələr yüksək təzyiqlə qazma quyularına vurulur. Bu metod ekologiyaya, xüsusən içməli suyun çirklənməsinə səbəb ola bilər.

Bu metod müxtəlif təbii kataklizmlərə səbəb olur. Hidroşırnaq metodunun tətbiqi 2013-cü ildə ABŞ-nin Ohayo ştatında çoxsaylı zəlzələlərə gətirib çıxarıb.

## İstinadlar
Prilep

**Prilep**  (,  Prilep) — Şimali Makedoniya Respublikasının cənubunda şəhər və eyniadlı bələdiyyənin inzibati mərkəzi. Şəhər ölkənin böyük şəhərlərindən olan Monastırın yaxınlığında yerləşir.

## Coğrafiyası

Makedoniyanın cənubunda yerləşən Prilep, ölkənin inzibati ərazi bölügüsündə  Pelagonya bölgəsi sərhədlərinə daxildir.

## Tarixi

Prilep, antiq Styberra şəhərinin qalıqları üzərində qurulub. Qurulmasından sonra şəhər Roma İmperiyası dövründə inkişaf etmişdir. 268-ci ildə Qotlar tərəfindən demək olar ki, məhv edilmiş, işğaldan sonra şəhərin yalnız kiçik bir hissəsi qalmışdır.

### Osmanlı imperiyası

Şəhər, XIV əsrdə (1385-1395) ətrafındakı yaşayış məntəqələri ilə Osmanlı İmperiyası ərazisinə daxil edilmişdir. Bu dövrdən XX əsrin əvvəllərinə (1912-1913) qədər Osmanlı inzibati ərazisinə aid olmuşdur.
 
Keçmiş Osmanlı şəhərlərindəndir. Rumeli Türklərin sıx yaşadığı yerlərdən biri idi. Türkiyə Respublikasının qurulduğundan etibarən bölgədəki Türk əhalinin ciddi bir hissəsi Anadoluya xüsusilə Egey Dənizi bölgəsinə köç etmişdir.

### Yuqoslaviya krallığı

Osmanlı İmperiyasından sonrakı dövrdə kiçikli-böyüklü bir çox müharibələrdən sonra Prilepenin də yer aldığı region, Serb, Xorvat və Sloven Krallığı tərkibinə daxil olmuşdur. Krallıq sonrasında Yuqoslaviya Krallığı olaraq 1943-cü ilə qədər mövcud olmuşdur.

### YSFR

1943-cü ildə Yuqoslaviya Krallığının süqutundan sonra, yerinə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası yaradılmışdır. Bu dövrdə də Prilep, bu inzibati quruluşda yer almışdır.

### Şimali Makedoniya
1991-ci ildə Şimali Makedoniyanın Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasından ayrılaraq müstəqilliyini elan etməsilə Prilep, müstəqil Şimali Makedoniya Respublikası şəhəri olmuşdur.

## Əhali

2002-ci il siyahıya almasına görə Pirlepe Bələdiyyəsinin ümumi əhalisi 76.768 nəfərdir. Bu əhalinin etnik bölgüsü bu şəkildədir: Makedon 70.878, rumınlar 4.433, türklər 917 nəfər.

## Xarici keçidlər

# http://www.makedonyaegitim.com/sehir-sehir-makedonya.html