open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nuri Səid

**Nuri Səid** (; ) — İraq siyasi və dövlət xadimi. 1930–1958-ci illərdə fasilələrlə 8 dəfə İraq hökumətinə başçılıq etmiş, dəfələrlə xarici işlər naziri və hərbi nazir olmuşdur.

## Həyatı
Nuri Səid 1888-ci ilin dekabr ayında Osmanlı imperiyası tərkibində olan Bağdad şəhərində anadan olmuşdur. O, hakimiyyət dövründə İraqda İngiltərə ağalığının mənafeyinin qızğın tərəfdarı olmuşdur. Səid Bağdad paktının yaradılmasının təşəbbüsçülərindən idi. O, ölkədə kommunist hərəkatı boğmaq siyasəti yeritmişdir. Səid 1958-ci il İraq inqilabı zamanı, 15 iyulda, 69 yaşında, anadan olduğu Bağdad şəhərində üsyançılar tərəfindən öldürülmüşdür.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Batatu, Hanna: *The Old Social Classes and New Revolutionary Movements of Iraq*, al-Saqi Books, London, 2000, 
* Gallman, Waldemar J.: *Iraq under General Nuri: My Recollection of Nuri Al-Said, 1954–1958*, Johns Hopkins University Press, Baltimore, 1964,  
* Lukutz, Liora: *Iraq: The Search for National Identity*, pp.&nbsp;256-, Routledge Publishing, 1995, 
* O'Sullivan, Christopher D. *FDR and the End of Empire: The Origins of American Power in the Middle East.* Palgrave Macmillan, 2012, 
* Simons, Geoff: *Iraq: From Sumer to Saddam*, Palgrave Macmillan, 2004 (3rd edition), 
* Tripp, Charles: *A History of Iraq*, Cambridge University Press, 2002, 

## Xarici keçidlər

*
*
Qarif Axunov

**Qarif Axunov** (, ) — dövlət və ictimai xadim, RSFSR-nin əməkdar incəsənət xadimi, Tatarıstanın xalq yazıçısı, Qabdulla Tukay Respublika Mükafatı laureatı (1973).

## Həyatı
18 sentyabr 1925-ci ildə Arsk rayonunun Keçkene Uçili kəndində çörəyini erkən itirən böyük bir kəndli ailəsində anadan olub: Keçkene Uçili kəndində təşkil olunan kolxozun ilk sədri kommunist Axunzyan (Qərifin atası) öldürüldü tərəfindən kulaks.

Kazanbaş kəndindəki yeddi illik məktəbdə savadlılığın əsaslarını öyrənmiş, daha sonra 1947-ci ildə bitirdiyi Arsk Pedaqoji Məktəbində təhsil almışdır.

1947-ci ildə Kazan Dövlət Universitetinin Tarix və Filologiya fakültəsinin tələbəsi oldu və 1952-ci ildə onu müvəffəqiyyətlə bitirdi.

Universiteti bitirdikdən sonra "Edabiyata Şurası" ("Sovet Ədəbiyyatı") jurnalının redaksiyasında çalışdı.

1956–1968-ci illərdə Almetyevskdə yaşadı, Tatar ASSR Yazıçılar Birliyi şöbəsinin məsul katibi oldu. Bu dövrdə Axunov əsas əsərlərini yazdı.

1957-ci ildə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü oldu.

1968-ci ildə Axunov 1971–1974-cü illərdə Kazana qayıtdı. "Kazan utları" jurnalının baş redaktoru işləmişdir.

Qarif Axunov ictimai həyatda çox fəaldır. 1969-cu ildən bəri Sov. İKP üzvüdür. XXV və XXVI partiya qurultaylarına, RSFSR Yazıçılarının II, III, IV qurultaylarına, SSRİ Yazıçılarının V, VI və VII qurultaylarına nümayəndə olmuşdu. Tatar SSR-dən 9–10 çağırış SSRİ Ali Sovetinin Millətlər Sovetinin deputatı (1974–1984). 645 saylı Çistopol seçki dairəsindən 9-cu çağırış Ali Sovetinə seçildi; Millətlər Şurasının Xarici İşlər Komissiyasının üzvü.

1973-cü ildə "Xəzinə" romanı və "Bir qozun kernel" hekayəsinə görə Gabdulla Tukai Respublika Mükafatı laureatı adına layiq görülmüşdür.

1974–1984-cü illərdə Axunov — TASSR Yazıçılar Birliyinin sədri, 1987–1991-ci illərdə. Tatarıstan Mədəniyyət Fondunun sədri.

1993-cü ildə Axunov Tatarıstanın Xalq Yazıçısı adına layiq görülmüşdür.

4 iyun 2000-ci ildə vəfat etmişdir, Arskda dəfn edildi.

## İstinadlar
Tatarıstan Kitab Nəşriyyatı

**Tatarıstan Kitab Nəşriyyatı** — Tatarıstanın ən böyük nəşriyyatlarından biri olan Sovet və Rusiya dövlət nəşriyyatı. Bədii və uşaq ədəbiyyatı, dərsliklər, akademik nəşrlər çap edir. Ədəbiyyatın çox hissəsi tatar dilində nəşr olunur.

## Tarixi
Tatar kitab nəşriyyatı, müasir Tatarıstan ərazisində Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Kazandakı bir sıra özəl nəşriyyatların milliləşdirilməsi nəticəsində yaradıldı.

Əvvəlcə nəşriyyat Qalımjan İbrahimovun rəhbərliyi ilə Mərkəzi Tatar-Başqırd Komissarlığının və RSFSR Dövlət Nəşriyyatının Kazan şöbəsinin mətbəə şöbəsi kimi fəaliyyət göstərirdi. 1920-ci ildə Tatar ASSR-nin yaranması ilə şöbə Tatnarkompros-un tabeliyində olan müstəqil bir nəşriyyata (Tatgosizdat) çevrildi. İlk illərdə Tatqosizdat Mari Muxtar və Perm bölgələrinin nəşr evləri olan Çuvaşpechata rəhbərlik edirdi.

1927-ci ildə nəşriyyat Tatar nəşriyyatı (Tatizdat) olaraq yenidən təşkil edildi. 1933-cü ildə Kamil Yakuba adına kitab fabriki , birləşmiş təşkilata Tatar Dövlət Nəşriyyatı (Tatgosizdat), daha sonra (1954-1958-ci illərdə) — Tatknigoizdat adını verdi.

1958-ci ildə nəşriyyat indiki adını aldı və Tatar ASSR-in əsas nəşriyyatına çevrildi.

2017-2019-cu il tarixindən etibarən Rusiya xalqlarının milli dillərində ədəbiyyat nəşr edən ən böyük rus nəşriyyatı hesab edildi.  Sifariş və qrant üçün nəşr olunan dərsliklərə və kitablara əlavə olaraq 2018-ci ildə. 106 kitab (32-si uşaqlar üçün), 2019-cu ildə 103 (28-i uşaqlar üçün) nəşr olundu. 2018-ci ildə nəşriyyatın 190 daimi ticarət ortağı var idi.

## Qalereya

Tatar-book-publishers-2.jpg|
Tatar-book-publishers.jpg|
Tatar-book-publishers-3.jpg|
Tatar-book-publishers-4.jpg|
Tatar-book-publishers-5.jpg|


## İstinadlar
Tatarıstan Respublikası Yazıçılar Birliyi

**Tatarıstan Respublikası Yazıçılar Birliyi** — Tatarıstan Respublikasının ərazisində yaşayan və ədəbi yaradıcılıq sahələrindən birində fəal şəkildə çalışan, Tatar dilində və ya başqa bir dildə yazan vətəndaşları birləşdirən bir ictimai təşkilat (yaradıcılıq birliyi), habelə respublikadan kənarda yaşayan insanlar tatar ədəbiyyatına əhəmiyyətli töhfə.

Birliyin əsas məqsədləri bunlardır:

* mənəvi irsin və ədəbiyyatın təbliği
* yazıçıların peşəkar bacarıqlarının artırılması
* gənc istedadların hazırlanması
* yazıçıların yaradıcılıq və yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması, maraqları üçün geniş qayğı
* millətlərarası dostluğun möhkəmləndirilməsi
* Rusiya Yazıçılar Birliyi və digər yazıçılar təşkilatları ilə yaradıcı əməkdaşlığın gücləndirilməsi

## Tarixi
25–29 iyul 1934-cü illərdə Kazanda Sovet Yazıçılar Birinci Ümumtataristan Konqresi keçirildi. Gumer Gali, Galimjan Nigmati, Riza Ishmurat, Kərim Tinchurin, Fatih Kərim Sovet Tatar ədəbiyyatı və janrları haqqında məruzələr etdilər. Konqresin keçirildiyi günlərdə Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyəti və Tatar ASSR Xalq Komissarları Soveti Sovet yazıçılarının yaradıcılıq, mədəni və yaşayış şərtlərini yaxşılaşdırmaq üçün xüsusi bir qərar qəbul etdi.
Qurultayda Tatarıstan Sovet Yazıçılar Birliyinin idarə heyəti seçildi: Kərim Tinçurin, Qumer Qali, Gumer Tulumbay, Həsən Tufan, Lyabib Qilmi və başqaları. Birlik İdarə Heyətinin 29 iyul 1934-cü il tarixli iclasında idarə heyətinin sədri seçildi — Kavi Najmi.

1934–1937-ci illərdə Birliyə Kavi Nəcmi, 1937-ci ildə Mirsai Əmir, 1937–1938-ci illərdə Lyabib Gilmi, 1938–1939-cu illərdə İ. Vaxitov, 1939–1942-ci illərdə Musa Cəlil, 1942–1944-cü illərdə rəhbərlik etdilər — Tazi Gizzat.

Böyük Vətən müharibəsində Tatarıstanın 104 yazıçısı iştirak etdi, bunlardan 31 nəfər öldü, bunlardan: Musa Cəlil, Abdullah Əliş, Fatih Kərim, Adel Kutui, Nur Bayan, Xayretdin Müzai, Rəhman İlyas, Məhəmməd Abliyev, M. Vadut, Aitzyak Aitov, Xabra Rəhman, Kaşfi Basırov, Masqut Mustafin, Şamil Gərəy, Demyan Fatxi, Mansur Gayaz, Agzam Kamal, İsmail Şəfiyev, Hamit Mavit, Maksammetha Gərəy, Muhhammat Axaliyev , Axtyam Aminov, Süleyman Mulyukov, L. Vali, Rəhim Səttar. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Musa Cəlilin və düşmənə qarşı vuruşan yazıçılar məşhurdur.

1945–1950-ci illərdə Birliyə Əhməd Yerikay, 1950–1953-cü illərdə Qarif Qubay, 1953–1958-ci illərdə Qoumer Bəşirov, 1958–1961-ci illərdə Əfzal Şamov, 1961–1968-ci illərdə Mirsay Amir, 1968–1971-ci illərdə rəhbərlik edirdi. İbrahim Qazi, 1971–1974 — Zəki Nuri, 1974–1984 — Qarif Axunov, 1984–1989 — Tufan Minnullin, 1989 — Rinat Muhhamadiyev. Birliyə Foat Galimullin , İlfak İbrahimov da rəhbərlik edirdi. 2012-ci ildən ittifaqa Rafis Kurbanov rəhbərlik edir.

1934–2004-cü illərdə Tatarıstan yazıçılarının 14 qurultayı keçirildi. Bu illər ərzində 700-ə yaxın yazıçı Tatarıstan Yazıçılar Birliyinin üzvü idi

## İstinadlar
Nur Bayanov

**Nur Bayanov** (; ) — tatar şair.

## Bioqrafiyası
Nur Bayanov kasıb kəndlinin ailəsində anadan olub.

1921-ci ildə Nur Bayan Permə getdi və burada fəhlə kimi işə düzəldi. 1923-cü ildə təhsil almaq üçün Kazana gəldi və Tatar-Başqırd hərbi məktəbinə daxil oldu. Eyni zamanda özünü ədəbi yaradıcılıqda sınadı və artıq 1925-ci ildə dövri mətbuat səhifələrində dərc etməyə başladı. 1928-ci ildə Bayanov Nur artıq "Kyzlarmeets" qəzetinin redaksiyasında ədəbi işçi kimi çalışır. Elə həmin il onun "biçici qızlar" və "məhv edilmiş səngərlər" şeirlərinin ilk topluları nəşr olundu.

1929–1930-cu illərdə Nur Bayan "Kolxoz Yaşlara" jurnalının məsul katibi vəzifəsini aldı, sonra Chelninskaya regional qəzetinin redaktoru təyin edildi. Eyni zamanda "Yonca tarlaları", "Yağışlı gecə" şeirlərini və bir sıra şeirlərini yazdı.

1932-ci ildə Nur Bayan Kazana qayıtdı. Orada TASSR Yazıçılar Birliyi Təşkilat Komitəsinin təlimatçısı, Tatgosizdat-da baş redaktor vəzifəsində çalışır. 1938-ci ildən bəri fəaliyyəti tamamilə ədəbiyyata həsr edilmişdir.

Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə Nur Bayan cəbhəyə getdi. Aktiv orduda alayın partiya təşkilatına rəhbərlik edir. Bir divizion qəzetinin redaktoru, komandirin siyasi iş üzrə müavini idi, ədəbi işlərlə məşğul olur, vətənpərvər şeirlər yaradır.

Avstriyanın azadlığı uğrunda döyüşlərdə Sovet Ordusunda podpolkovnik rütbəsi ilə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Şeirlər toplusu:
** "Онытылмас яшьлек" (1934)
** "Ватан җыры" (1936)
** "Туган авыл" (1941)
** "Сайланма әсәрләр" (1948)
** "Шигырҗләр, поэмалар" (1954)

## Əsərləri
* Сайланма әсәрләр /Кереш сүз язучы Х.Хәйри. — Казан: Татгосиздат, 1948. — 200 б.: портр. б-н.
* Шигырьләр, поэмалар. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1960. — 160 б.
* Шигырьләр, поэмалар /Кереш сүз язучы Х.Хәйри. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1954. — 340 б.: портр. б-н.
* Алар сафта: Бөек Ватан сугышында һәлак булган татар совет язучыларының әсәрләре. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1985. — 216 б.
* Нур Баян. — Б.16–18. Онтылмас яшьлек //Мирас. — 2004. — № 3. — Б.20–31.
* Яңгырлы төн //Мирас. — 2004. — № 5. — Б.24–27.
* Җимерелгән дворец янында //Мирас. — 2004. — № 2. — Б.29–35.
* Душа, спаленная войною…; Соловью; …Если пуль свинцовыми дождями…: Стихи /Пер. с татар.: М.Сафин //Аргамак. — 1995. — № 12. — С.191.

## İstinadlar
Karavon

**Karavon** () —  yerli ənənə, ansambl, Ümumrusiya rus folkloru festivalı, Tatarıstan Respublikasında rus xalq bayramı.

## Tarixi
2003-cü ildən bəri, Tatarıstan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə bu, tətil günüdür  və hər il Laişevski rayonunun Nikolskoye kəndində eyni adlı respublika rus folklor festivalı ilə birlikdə keçirilir. 1993-cü ildən bəri Tatarıstan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin himayəsindədir.

Yerli folklorşünaslara görə, tətilin üç yüz ildən çox yaşı var və kökləri XVI əsrdə, üç gün ərzində may ayında “Müqəddəs Nicholas Wonderworker Günü” adlı bir patron ziyafəti olaraq qeyd edildiyi zaman.

Rusiyanın Tatarıstan, Udmurtiya, Mari El və digər bölgələrindən folklor qrupları (bir neçə min nəfər) Laishevsky rayonunun Russkoye Nikolskoye kəndinə gəlir. Əksəriyyəti rus milli geyimlərini geyinirlər. Festival iştirakçıları festival qonaqlarına Volqa Pravoslav inancının ənənələri əsasında etno-teatrlaşdırılmış tamaşalar, mahnı və rəqslər təqdim edəcəklər. Antik dövrlərdən bəri əl sənətləri emalatxanaları nümayiş olunur. Yarmarka kəndin mərkəzi küçəsi oldu. Küçənin mərkəzində, Müqəddəs Nikolay Kilsəsinin ətrafında, tətilin simvolu böyük bir araba - bir karvandır. Karvandakı rəqqaslar, mahnı oxuyan barmaqlarını sıxaraq, "ördək pilləsi" ilə günəşin ətrafında gəzirlər, ya dairəni artırırlar, ya da daraldırlar.

Tətilin əvvəlində həmişə yerli kilsədə kilsə ibadəti təşkil olunurdu. Xidmətin sonunda kəndlilər evlərinə bayram süfrələrinə getdilər. Bundan sonra şənliklər və küçədə dəyirmi bir rəqs təşkil edildi. Köhnə ənənəyə görə, dəyirmi rəqsin iştirakçıları bir-birlərinin balaca barmaqlarını tutaraq "karvan" (və ya "ördək") addımla getdilər, sonra azaldılar, daha sonra dəyirmi rəqsi artırdılar, "günəşdə" döndürdülər. Bu zaman, tez-tez bütün dünya tərəfindən qeyd olunduğu toylar oynanırdı.

Bayram müntəzəm olaraq qeyd olunurdu, lakin 1950-ci illərdə Sovet hakimiyyəti tərəfindən dini bir bayram kimi qadağan edildi. Bu bayram kəndin köhnə sakinləri və ənənə daşıyıcılarının iştirakı ilə mədəniyyət ocağının işçiləri tərəfindən 1988-ci ildə yaradılan "Karavon" folklor ansamblı sayəsində yalnız 90-cı illərdə canlandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Юбилейный поволжский фестиваль русского фольклора "Каравон" пройдет 26 мая. Татар-Информ. 15 Мая 2012.
* «Каравон» отпраздновали в татарстанском селе Никольское. Татар-Информ. 26 Мая 2012.
Liquriya dili

**Liquriya dili** (*lìgure*) – keçmiş Genuya Respublikasının ərazisində, Şimali İtaliyanın Liquriya regionunda, Fransanın Aralıq dənizi sahillərində, Monakada, Korsikada yerləşən Bonifaço qəsəbəsində və Sardiniyanın bəzi bölgələrində danışılan qallo-italyan dil. Qallo-italyan dili olsa da, mərkəzi və cənubi İtaliyanın italo-romans qrupuna aid xüsusiyyətlərə malikdir. Liquriyanın paytaxtı Genuyada danışılan Genuya dili bu dilin ləhcəsi hesab olunur. Ənənəvi olaraq "İtalyan ləhcələrinə" aid edilir. Bu dilin 500 mindən artıq daşıyıcısı var.

Liquriya dilində ədəbiyyatın tarixi XIII əsrə qədər uzanır. Luçetto, Martin Piacco və Ciakomo Kavalli kimi şəxslər liquriyaca ədəbiyyatın mənsubları olmuşdurlar.

## Status
Liquriya dilinin İtaliyada heç bir statusu yoxdur və qanunla qorunmur. İtaliyadakı digər dillər və dialektlər kimi Liquriya dilinin danışanlarının sayı getdikcə azalmaqdadır. 2012-ci ilin statistikasına görə əhalinin ancaq 9%-i dostlar və ailələrlə bu dildə danışır. Liquriya dili əsasən qocalar və təhsilsiz insanlar tərəfindən istifadə olunur. *[[Buio Pesto]]* musiqi qrupu 1995-ci ildən ancaq Liquriya dilində mahnılar bəstələyir.

Genuya Respublikasında əhəmiyyətli olduğu üçün ticarət vasitəsilə Fransa və Monakaya da yayılmışdır, bu ölkələrdə müxtəlif ləhcələri yaranmışdır. Monako Liquriya dilinin məktəbdə tədris olunduğu yeganə yerdir.

## Dialektləri

Qərbdən şərqə doğru getdikcə intemel, qərbi Liquriya, Genuya dialektlərinə və Çinkve-Terre şivəsinə bölünür.

## Əlifba
Liquriya dili üçün ümumi qəbul edilmiş orfoqrafiya mövcud deyil. Genuya dialektinin isə iki əsas orfoqrafik standartı var. Liquriya əlifbası latın əlifbasına əsaslanır və 25 hərfdən ibarətdir: ⟨a⟩, ⟨æ⟩, ⟨b⟩, ⟨c⟩, ⟨ç⟩, ⟨d⟩, ⟨e⟩, ⟨f⟩, ⟨g⟩, ⟨h⟩, ⟨i⟩, ⟨l⟩, ⟨m⟩, ⟨n⟩, ⟨ñ⟩ və ya ⟨nn-⟩, ⟨o⟩, ⟨p⟩, ⟨q⟩, ⟨r⟩, ⟨s⟩, ⟨t⟩, ⟨u⟩, ⟨v⟩, ⟨x⟩, ⟨z⟩.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Təklif olunmuş rəsmi orfoqrafiya və əlifba.
Heydər Biqiçev

**Heydər Biqiçev** (; ) — müğənni (dramatik tenor), Musa Cəlil adına Tatar Opera və Balet Teatrının solisti, Tatar ASSR-nin xalq artisti (1980), RSFSR-nin əməkdar artisti (1986), Qabdulla Tukay adına Tatar ASSR Dövlət Mükafatı laureatı  (1984).

Heydər Biqiçev 16 iyun 1949-cu ildə Nijeqorod vilayətinin Krasnooktyabrski rayonunun Çembiley kəndində böyük bir ailədə anadan olub. Ata kombaynçı, anası kolxozda işləyirdi.

Sovet Ordusu sıralarında xidmət etdikdən sonra X. Biqiçev Moskvaya yola düşür, fabrikdə işləyir. Dostunun məsləhəti ilə laureat olduğu "Salam, biz istedadları axtarırıq!" Ümumittifaq televiziya müsabiqəsində iştirak etdi. Müsabiqənin münsiflər heyətinin sədri bəstəkar M.Tariverdiev gənc ifaçının istedadını yüksək qiymətləndirdi və ona musiqi ilə peşəkar şəkildə təhsil almasını tövsiyə etdi.

1971-ci ildə məşhur tatar müğənnisi RSFSR Xalq artisti Fəxri Nasretdinovun istəyi ilə Kazan Dövlət Konservatoriyasının rektoru N.Q.Jiqanov qəbul imtahanları bitdikdən sonra nəticələrinə görə H.Biçiçev üçün bir dinləmə təşkil etdi.

1977-1998-ci illərdə Musa Cəlil adına Kazan Dövlət Opera və Balet Teatrının aparıcı solisti olmuşdur.

Müğənni 13 noyabr 1998-ci ildə vəfat etdi.

## Yaradıcılığı
Heydər Biqiçev nadir gözəllik və zənginliyin dramatik bir tenorunun sahibidir. Müğənninin istedadı ifa etdiyi opera hissələrində tam şəkildə ortaya çıxdı, məsələn:

* Jik "Алтынчеч" N. G. Jiqanova
* Cəlil "Cəlil" N. G. Jiganova
* Zakir "Qara Üz" B. Mulyukov
* Batyrzhan "Muzdlu" S. Saydaşev
* J. H. Faizinin Qalımcan "Ayaqqabı"
* M. Mussorgskinin saxtakarı "Boris Qodunov"
* Jorj Bizenin "Carmen" i
* Cavaradossi "Tosca", Q. Puççini
* Pinkerton "Madam Butterfly", Q. Puççini
* Otello "Otello" Q. Verdi
* P. Çaykovskinin Herman "Maça Kraliçası"
* Samat "Samat" H. Valiullin və başqaları.

1995-ci ildə Finlandiya dövlət radiosunda H.Biqiçev R.Yaxinin 19 mahnı və romansından ibarət kompakt disk yazdırdı.

H.Biqiçevin iki yüzə yaxın qeydləri respublika radiosunun fondlarında saxlanılır, müğənninin yazıları olan qeydlər və CD-lər buraxılmışdır.

H.Biqiçev konsert fəaliyyətində fəal iştirak etmiş, Rusiyanın və xaricdəki bir çox şəhərlərdə səhnə əsərləri vermişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Хайдар Бигичев: альбом, воспоминания / сост. З. Сахабиева — Бигичева, Р. Загидуллина — Казань: Татарское книжное издательство, 2010 г. — ISBN 978-5-298-01897-5

## Xarici keçidlər
* Казанский Государственный театр оперы и балета имени М. Джалиля
* Бигичев Хайдар Аббасович(1949—1998)
Tatarıstan Respublikasının Qabdulla Tukay adına Dövlət Mükafatı

**[[Tatarıstan|Tatarstan Respublikasının]] Qabdulla Tukay adına Dövlət Mükafatı** — Tatarıstan Respublikası Prezidentinin illik mükafatı. Mükafat ictimaiyyət tərəfindən tanınan və milli mədəniyyətin inkişafına böyük töhfə verən ədəbiyyat və sənət əsərlərinə, habelə sənət tarixi və ədəbi tənqid sahəsindəki əhəmiyyətli elmi araşdırmalara görə verilir. Tatarstan Respublikasının Qabdulla Tukay adına üç Dövlət Mükafatı hər il verilir.

## Tarixi
Mükafat 8 aprel 1958-ci ildə TASSR Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təsis edilmişdir və o vaxtdan bəri hər il (1961-1965 və 1975-ci illərdə fasilə ilə) verilir. 1991-ci ilə qədər Gabdulla Tukai mükafatına layiq görülmə qərarı Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Nazirlər Şurası tərəfindən verildi; 1991-ci ildən bu funksiya Tatarıstan Prezidenti tərəfindən icra edildi.

Birinci mükafat 1958-ci ildə "Şurale" baletinə görə bəstəkar Fərid Yarullinə, "Cəlil" operasına görə Nazib Jiqanov və "Tukai" romanına və Qəbdulla Tukai yaradıcılığının populyarlaşdırılmasına görə Faizi Əhməd verildi. Üçüncü mükafat "Yelkənsiz" tamaşasını qurduğu üçün Galiaskar Kamal Teatrının truppasına verildi. Tatar Opera və Balet Teatrında "Altınçuç" və "Yevgeniya Onegin" əsərlərini səhnələşdirdiyinə görə rejissor Niyaz Dautovun qurduğu "Tatar xalq nağılları" kolleksiyasında illüstrasiyalara görə rəssamlar Lotfulla Fəttəhov və Haris Yakupova mükafatlar verildi.

Hal-hazırda Tatarıstan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə hər il üç bərabər mükafat verilir. Qabdulla Tukay Mükafatı laureatı diplom, sertifikat və Laureatın Fəxri Nişanı və pul mükafatı alır. Mükafatlandırma mərasimi 26 apreldə təşkil olunur və Qəbdulla Tukayın ad gününə təsadüf edir. Mükafat ümumiyyətlə bir ərizəçiyə verilir, eyni zamanda səkkiz nəfərdən çox olmayan bir qrup müraciətçiyə verilə bilər. Xüsusi hallarda, Qabdulla Tukay mükafatı yenidən verilə bilər. Ölümdən sonra verilən mükafata da icazə verilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Премии, стипендии, гранты Президента Татарстана
* Государственной премии имени Габдуллы Тукая — 45 лет
* Государственная премия Республики Татарстан им. Габдуллы Тукая (великого татарского поэта)
Dövlət idarəetməsi

**Dövlət idarəetməsi** — dövlət siyasətinin həyata keçirilməsidir və eyni zamanda bu tətbiqi öyrənən və mülki işçiləri dövlət qulluğunda işləməyə hazırlayan, əsas məqsədi *hökumətin fəaliyyət göstərə bilməsi üçün [[Menecment|idarəetməni]] və siyasəti inkişaf etdirmək* olan, *müxtəlif əhatəli bir araşdırma sahəsi* olan bir akademik intizamdır. Dövr üçün təklif olunan müxtəlif təriflərdən bəziləri bunlardır: *ictimai proqramların idarə edilməsi*, *siyasətin vətəndaşların hər gün gördüyü reallığa çevrilməsi* və *hökumətin qərar qəbul etməsinin öyrənilməsi, siyasətin özünün təhlili, onları yaradan müxtəlif daxilolmalar və alternativ siyasətlər istehsal etmək üçün lazım olan daxilolmalar*.

Dövlət idarəçiliyi sözü iki sözün birləşməsidir - *ictimai* və *idarəetmə*. İctimai, iqtisadi və siyasi həyatın hər sahəsində bir idarəetmə var ki, bu da təşkilatın və ya qurumun düzgün işləməsi üçün düzgün idarə olunmalı və idarə olunmalıdır və bu anlayışdan idarəetmə ideyası ortaya çıxır.

Dövlət idarəçiliyi *dövlət siyasətinin və proqramlarının təşkili, habelə davranışlarından rəsmi olaraq məsul olan məmurların (adətən seçilməyən) davranışları ilə maraqlanır*. Bir çox seçilməmiş dövlət qulluqçusu, bələdiyyə büdcə müdirləri, insan resursları idarəçiləri, şəhər başçıları, siyahıyaalma menecerləri, kabinet katibləri, əyalət psixi sağlamlıq direktorları kimi şəhər, rayon, bölgə, əyalət və federal şöbə müdirləri də daxil olmaqla ictimai idarəçilər hesab edilə bilər. Dövlət idarəçiləri, dövlətin bütün səviyyələrində ictimai şöbələrdə və agentliklərdə çalışan ictimai işçilərdir..

1880 -ci illərdə ABŞ-də Vudro Vilson kimi mülki işçilər və akademiklər dövlət idarəçiliyini akademiyaya çevirərək dövlət xidməti islahatlarını irəli sürdülər. Ancaq XX əsrin ortalarına qədər və Alman sosioloqu Maks Veberin bürokratiya nəzəriyyəsinin yayılmasına qədər dövlət idarəçiliyi nəzəriyyəsinə o qədər də maraq yox idi.

Sahə çoxşaxəli xarakter daşıyır: dövlət idarəçiliyinin alt sahələri üçün müxtəlif təkliflərdən biri insan resursları, təşkilat nəzəriyyəsi, siyasət təhlili, statistika, büdcə və etika daxil olmaqla altı sütundan ibarətdir.

## Tərifi

## Tarixi

## Əsas bölmələri

## Qərar vermə modelləri

## Akademik sahə

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Özbəkistan Konstitusiyası

**Özbəkistan Respublikasının Konstitusiyası** () — Özbəkistan Respublikasının ən yüksək normativ hüquqi aktı. Konstitusiya 8 dekabr 1992-ci ildə qəbul edildi və eyni gündən qüvvəyə mindi, prezident respublikasını qurdu. Konstitusiyanın ilk nəşri 15 dekabr 1992-ci ildə Narodnoye Slovo qəzetinin 247 (438) sayında dərc edilmişdir. Mövcud Özbəkistan Respublikasının Konstitusiyası bir neçə nəşrdə yenidən nəşr olunmuşdur, mövcud 7 aprel 2017-ci il tarixlidir .

## Tarixi
Özbəkistan SSR-nin ilk Konstitusiyası 1927-ci il 30/31 1927-ci ildə 11 iyul 1927-ci ildə nəşr olunan 2-ci Ümumbəkistan Sovetlər Konqresində qəbul edildi və 10 il qüvvədə oldu.

14 fevral 1937-ci ildə qəbul edilmiş Özbəkistan SSR Konstitusiyası 40 ildən çoxdur ki, qüvvədədir. 19 aprel 1978-ci ildə Özbəkistan SSR-in 1977-ci il SSRİ Konstitusiyası modeli əsasında hazırlanmış son Konstitusiyası qəbul edildi.

Yeni Konstitusiyanın hazırlanmasının zəruriliyi Özbəkistan SSR Ali Sovetinin 1990-cı il 20 iyun tarixində baş tutan və "Suverenlik Bəyannaməsi" nin qəbul edildiyi II sessiyasında elan edildi. İclasda Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun rəhbərlik etdiyi Konstitusiya layihəsinin hazırlanması üçün 64 nəfərlik komissiyanın yaradılması barədə qərar qəbul edildi. Komissiyanın tərkibinə Ali Şuranın deputatları, Qaraqalpaqstan və bölgələrin nümayəndələri, elm adamları və mütəxəssislər daxil idi.

Konstitusiya Komissiyası 2,5 ilə yaxındır Özbəkistan Respublikası Konstitusiyasının inkişafı üzərində işləyir. 12 aprel 1991-ci il tarixində keçirilmiş Konstitusiya Komissiyasının iclasında 32 nəfərlik - aparıcı mütəxəssis və alimlərdən ibarət işçi qrupu yaradıldı. Konstitusiyanın bölmələrini hazırlamaq üçün 50 nəfərlik 6 kiçik qrup yaradıldı. 31 avqust 1991-ci ildə Özbəkistanın dövlət müstəqilliyinin elan edilməsi və bu qanuna konstitusiya statusu verilməsi ilə "Özbəkistan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin əsasları haqqında" Qanunun qəbulu Konstitusiya Komissiyasının məsuliyyətini daha da gücləndirdi.

Konstitusiya layihəsi hazırlanarkən, konstitusiya inkişafının dünya təcrübəsi öyrənilmiş, dünyada insan hüquqları, demokratiya və qanunvericilik sahəsində qazanılan uğurlar nəzərə alınmışdır. 26 sentyabr 1992-ci ildə Özbəkistan Respublikasının Konstitusiyası layihəsi ümumxalq müzakirəsi üçün mətbuatda yayımlandı. Müzakirə təxminən iki ay davam etdi. Müzakirə zamanı irəli sürülən təkliflər əsasında düzəlişlər olan layihə 26 noyabr 1992-ci ildə mətbuatda yayımlandı. Milli müzakirə zamanı komissiya tərəfindən baxılmaq üçün qəbul edilən 6 mindən çox təklif təqdim edildi.

1992-ci ilin dekabrında baş tutan Ali Şuranın XI iclasında Özbəkistan Respublikası Konstitusiyasının qəbulu məsələsi müzakirə edildi.

## İstinadlar
Özbəkistanın Konstitusiya Məhkəməsi

**Özbəkistan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi** sədri və müavini də daxil olmaqla yeddi hakimdən ibarətdir. 2014-cü ildən bəri sədr (2017-ci ildə yenidən seçildi) — Mirbabayev Bəxtiyar Şamsutdinoviç, əvvəllər sədr B. A. Eşonov idi. Hakimlər (35 yaşdan kiçik və 70 yaşdan yuxarı) Senat tərəfindən Ali Məhkəmə Şurasının tövsiyə etdiyi şəxslər arasından ən çox iki müddətə 5 il müddətinə seçilir.

İlk "Özbəkistan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi haqqında" Qanun 6 may 1993-cü ildə qəbul edildi, həmin il 7 may tarixində Ali Şura "Konstitusiya Məhkəməsinin funksiyalarının müvəqqəti olaraq tapşırılması haqqında" qərar qəbul etdi. Özbəkistan Respublikası Konstitusiya Nəzarət Komitəsinin tərkibi. 1995-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsi haqqında ikinci bir qanun qəbul edildi və hakimlər həmin ilin dekabrında seçildi. Mövcud Konstitusiya Məhkəməsi haqqında qanun 2017-ci ildə qəbul edilmişdir.

## Tarixi
Tapşırıqlarına təklif olunan qanunların Özbəkistan Konstitusiyasına və Qaraqalpaqstan Respublikası qanunlarının Özbəkistan Respublikasının qanunlarına zidd olub-olmaması məsələsinə baxılması daxildir. Konstitusiyanın 95-ci maddəsinə görə, Özbəkistan Prezidentinin Ali Məclisin ləğvi barədə qərarını təsdiqləmək səlahiyyəti də ona həvalə edilmişdir. Məhkəmə qərarları qətidir və apellyasiya şikayətinə tabe deyil.

Məhkəmə, prezident və vitse-prezident daxil olmaqla yeddi hakimdən ibarətdir. Hakimlərdən biri Karakalpakstan nümayəndəsi olmalıdır. Ali Məclisin Senatı, Hakimləri Ali Məhkəmə Şurası tərəfindən tövsiyə olunan və Prezident tərəfindən irəli sürülən namizədlər arasından səs çoxluğu ilə seçir. 5 il müddətinə seçilirlər. Hakimlər öz aralarından bir sədr və bir müavin seçirlər. Mirbabaev Bəxtiyar 2014-cü ildən bəri məhkəmənin sədridir (2017-ci ildə yenidən seçilmişdir).

Konstitusiya Məhkəməsi Qanunu 6 may 1993-cü ildə qəbul edilmişdir. İkinci qanun 1995-ci ildə qəbul edildi və ilk hakimlər 1995-ci ilin dekabrında məhkəməyə seçildi. Mövcud Konstitusiya Məhkəməsi haqqında qanun 2017-ci ildə Ali Məclis tərəfindən qəbul edilmişdir.

## Səlahiyyəti
Konstitusiya Məhkəməsi:

Özbəkistan Respublikası Konstitusiyasının digər normativ-hüquqi aktlara, o cümlədən Özbəkistan Respublikasının beynəlxalq müqavilələrin təsdiq edilməsi haqqında qanunlarına prezident tərəfindən imzalanmadan əvvəl uyğunluğunu müəyyən edir; Qaraqalpaqstan Respublikası qanunlarının Özbəkistan Respublikasının qanunlarına uyğunluğu barədə rəy verir; Özbəkistan Respublikası Konstitusiyası və qanunlarının normalarını şərh edir;

## İstinadlar
Enn (serial)

**Enn** () —  Lucy Maud Montgomery'nin 1908 klassik uşaq ədəbiyyatı kateqoriyasına aid edilən əsəri Anne of Green Gablesdan uyğunlaşdırılmış bir Kanada epizodik televiziya serialıdır. CBC üçün Moira Walley-Beckett tərəfindən yaradılıb və Amybeth Mcnulty kimsəsiz Anne Shirley, Geraldine James Marilla Cuthbert, R.H. Thomson Matthew Cuthbert, Dalila Bela Diana Barry və Lucas Jade Zumann Gilbert Blythe rolunu səhnələşdirib.

Teleserialda kimsəsizlik, psixoloji travmalar və gender bərabərsizliyi, irqçilik kimi sosial mövzulardan bəhs olunmuşdur. 1896-cı ildə bacı-qardaş Mattheu və Marilla Cuthbert təsərrüfatın işinə kömək etmək üçün uşaq evindən bir oğlan övladlığa götürmək qərarına gəlirlər. Mattheu övladlığa götürdükləri uşağı götürmək üçün qatar stansiyasına gedəndə anlayır ki, oğlan əvəzinə, 13 yaşında xəyalpərəst, danışan, şən, enerjili bir qız övladlığa götürüblər. Bu qız - Enn yalnız bir neçə aylıq olarkən ailəsi ölüb və Enn bu günə qədər fərqli ailələrdə qulluqçu olaraq çalışıb. Mattheu Ennin qalmasını istəsə də, Marilla Ennə güvənmir, çünki o, yararsız bir yetimdir. Daha sonra Ennin səhvini tuturlar, Enni yenidən uşaq evinə göndərirlər. Daha sonra Enn haqqında yanıldıqlarını başa düşürlər və Enni tapmağa çalışırlar. Enn ailəsi ilə yaşamağa başlayarkən məktəb yoldaşları və qonşuluqdakı qonşuları tərəfindən təklənir. Ancaq Enn zəkası, problem həlletmə qabiliyyəti və təxəyyülü sayəsində bütün çətinliklərin öhdəsindən gəlir.

## İstinadlar
Gənc həkimin qeydləri

**Gənc həkimin qeydləri** (; *»Manzhetah yunogo vracha,* sözün də ***A Country doktorluq Notebook*** kimi tanınan" A Young doktorluq Notes "), a qısa hekayə dövrü rus yazıçısı Mixail Bulgakov . 1925–1926-cı illərdə yazılmış və Bulqakovun 1916-18-ci illərdə yeni məzun olmuş gənc həkim kimi təcrübələrindən ilham alan, inqilabi Rusiyada Smolensk Qubernatorluğunda kiçik bir kənd xəstəxanasında təcrübə keçən hekayələr. Hekayələr əvvəlcə dövrün Rus tibb jurnallarında yer aldı və daha sonra alimlər tərəfindən kitab şəklində tərtib edildi.

İlk İngilis tərcüməsi Michael Glenny tərəfindən edildi və 1975-ci ildə Harvill Press tərəfindən nəşr olundu. Daha yeni bir tərcümə (2011), Oneworld Classics damgası altında Hugh Aplin tərəfindən edilmişdir. Aplin tərcüməsinin adı *Gənc həkim dəftəri* . Fransızca tərcüməni 1994-cü ildə Paul Lequesne etmişdir.

## Hekayələr

* **"Bir beçə Motif ilə Dəsmal"** (     , Michael Glenny tərəfindən "Nakışlı Dəsmal" olaraq tərcümə edildi)
* **"Vəftiz Version"** (     , Michael Glenny tərəfindən "Rotation by Vəftiz" olaraq tərcümə edilmişdir)
* **"Polad Boğaz"** (     , Michael Glenny tərəfindən "Çelik Nəfəs Borusu" olaraq tərcümə edildi)
* **"Blizzard"** (     )
* **"Misir Qaranlığı"** (      , Michael Glenny tərəfindən "Misir Gecəsi kimi Qara" olaraq tərcümə edildi)
* **"İtkin Göz"** (      , Michael Glenny tərəfindən "The Wanishing Eye" olaraq tərcümə edildi)
* **"Star Rash"** (     , Michael Glenny tərəfindən "Benekli Döküntü" və Hugh Aplin tərəfindən "Ulduzlu Döküntü" olaraq tərcümə edildi)

Michael Glenny-nin tərcüməsində orijinal dövrə daxil edilməyən "Katil" (1926) və "Morfin" (1927) hekayələri daxil edilmişdir. Hugh Aplin tərcüməsində "Morfin" də var, lakin "Katil" daxil deyil.

## Uyğunlaşmalar

* *2008-ci ildə Morfin* adlı bir Rus film uyğunlaşması çıxdı.
* 2012-ci ildə kitab eyni sərlövhəli televiziya mini- seriyasına çevrildi və Sky Arts tərəfindən antologiya seriyası, Playhouse Presents hissəsi olaraq yayımlandı.  Hekayəçi / həkim rolunu Bulqakovun əsərlərinin pərəstişkarları Jon Hamm və Daniel Radcliffe oynayır. Şouda Adam Godley ( feldşer Demyan Lukiç kimi), Vicki Pepperdine, Rosie Cavaliero və Paul Popplewell də yer alıb .

## İstinadlar
This template displays the list of footnotes at the end of an article and provides additional formatting and organizing options. After hitting "Apply changes" and turning back to VE read mode, you will not see the references list. After hitting "Publish page" and turning back to normal read mode the reference list will reappear with the changes applied, see T53146.
----There might be some additional information about the "Reflist" template on its page.

## xarici linklər

*  
* FantLab-a giriş (in Russian)
Adxokratiya

**Adxokratiya** — funksiyalara görə qruplaşdırılmış, ixtisaslaşmış çoxşaxəli komandaların işlədiyi rəsmi bir quruluşun olmaması ilə təyin olunan çevik, uyğunlaşa bilən və qeyri-rəsmi bir təşkilat formasıdır. bürokratiyanın əksinə işləyir. Termin ilk dəfə 1968-ci ildə Uorren Bennis tərəfindən yazdığı *Müvəqqəti Cəmiyyət* kitabında irəli sürüldü, sonradan 1970-ci ildə Olvin Toffler tərəfindən yazılan *[[Gələcəyin şoku]]* kitabında istifadəsi ilə populyarlaşdı və o vaxtdan bəri təşkilatların (xüsusilə də onlayn təşkilatların) idarə edilməsi nəzəriyyəsində tez-tez istifadə olunmağa başladı. Konsepsiya Henry Mintzberq kimi akademiklər tərəfindən daha da inkişaf etdirilmişdir.

Adxokratiya qeyri-sabitliyə və kortəbiiliyə əsaslanan adaptiv, yaradıcı və çevik inteqrativ davranışla xarakterizə olunur. Bu xüsusiyyətlərin, adxokratiyanın yeni fikirlərə daha açıq olduğu halda, ənənəvi bürokratik təşkilatlardan daha sürətli reaksiya verməsinə imkan verdiyinə inanılır.

## İstinadlar
Yol yoldaşım 2 (film, 2018)

**Yol Yoldaşım 2** () — Bedran Güzelin 2018-ci ildə təqdim etdiyi və İstanbulda çəkilən komediya filmi. Filmin ssenarisi, filmin aktyoru olan İbrahim Büyükak tərəfindən yazılmışdır və Ufuq Bayramın yazdığı hekayəyə əsaslanır.

## Məzmun
Ayvalıqa etdikləri səyahətdə dost olan və min cür bəlaya baxmayaraq bir-biriylə yol yoldaşlığı edən Şərəf və Onur, son bir ildə bir-birinə daha da yaxınlaşmışlar. Dostlar son bir il içində həm iş yoldaşı, həm də ev yoldaşı olmuşdular. Xarakterləri bir-birinə tamamilə zidd olan bu iki dostun paylaşdığı iki sahədə çətinliklər və uğursuzluqlar bitmir. Şərəfin işi, musiqi karyerasına atılmağa çalışan Onurun menecerliyini etməkdir, ancaq bu işdə çox bacarıqsızdır. Çətinliklərə dözməyən Onur, sevmədiyi köhnə işə — əczaçılığa geri qayıtmaq istəyir və bu vaxt Şərəf tez bir şəkildə əyləncəli tur təşkil edir. Dostların bu tur səyahəti eşq, macəra və problem dolu keçəcək.

## Rollarda
* İbrahim Büyükak (Şərəf)
* Oğuzhan Koç (Onur)
* Ezgi Eyüboğlu (Çilek)
* Dilber Ay (Müzəffər Usta)
* Olqun Toker (Səlim)
* Kadir Poladçı (Nevzat)
* Bahar Şahin (Cemre)
* Aycan Koptur (Ayşən)
* Kıvanç Baran Arslan (Vəli)
* Tamer Levent (Şükran)
* Ülkü Duru (Gülümser)

## İstinadlar
ABŞ vətəndaşlıq qanunu

**Amerika Birləşmiş Ştatları vətəndaşlıq qanunu** şəxsin hansı hallarda Birləşmiş Ştatlar vətəndaşı olmasını müəyyən edir. Amerika Birləşmiş Ştatlarında vətəndaşlıq ABŞ Konstitusiyasındakı müddəalar, müxtəlif qanunlar və beynəlxalq müqavilələr yolu ilə əldə edilir. Yerli sənədlərdə tez-tez vətəndaşlıq və milliyətlilik bir-birini əvəz etdiyi halda, milliyyət, qanuni yolla bir şəxsin milli şəxsiyyət əldə etməsinin və bir millətə rəsmi üzvlüyünün əldə edilməsini izah etdiyi halda, vətəndaşlıq bir millətə üzv olduqdan sonra olan əlaqə deməkdir.

ABŞ-nin 50 əyalətində, Kolumbiya Bölgəsində və ya demək olar ki, hər hansı bir ərazidə anadan olanlar, doğuşdan Amerika Birləşmiş Ştatları vətəndaşlarıdır. Yeganə istisna, fərdlərin adətən doğuşdan ABŞ vətəndaşı olmayan Amerika Samoasıdır. Hər hansı bir əyalətdə və ya ixtisaslı ərazidə yaşayan xarici vətəndaşlar daimi sakin olduqdan və yaşayış şərtini (normal olaraq beş il) yerinə yetirdikdən sonra vətəndaşlıq ala bilərlər.

## Əlavə oxumaq üçün
*

### Biblioqrafiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Qeydlər
* Valideynlərin statusu heç bir əhəmiyyət daşımadığı üçün, xarici bir hökumətin hərbi və ya diplomatik korpusunun bir hissəsi olaraq işlədikləri hallar istisna olmaqla, ABŞ-də doğulan qadınlar öz vətəndaşlarını uşaqlarına ötürə bilərlər. ABŞ -da doğulmuş, özləri də məhdud bir qrupa daxil olan valideynlər kimi. Məsələn, Ali Məhkəmə Birləşmiş Ştatlara Wong Kim Ark'a qarşı (169 US 649, 1898) məsələsində ABŞ-də mühacirlərdən doğulan və vətəndaşlığa qəbul edilməyən uşaqların doğum hüququ olan vətəndaşlar olduğuna qərar verdi.
* Qanun layihələri təqdim olunsa da, nə Uşaqlıq Gəlişləri üçün Təxirə salınmış Fəaliyyət, nə də DREAM Qanunu ABŞ -a uşaq olaraq gətirilən icazəsiz mühacirlərin vətəndaşlıq alması üçün hərbi xidmətə getməsinə icazə vermir. Qeydiyyatdan keçmək üçün immiqrasiya statusunun təsdiqlənməsi tələb olunur.

## Həmçinin bax
* ABŞ vətəndaşlığı

## Xarici keçidlər
* İmmiqrasiya və Vətəndaşlıq Qanunu
* ABŞ Vətəndaşlıq Məlumatı (USCIS)
* ABŞ vətəndaşlığı (USCIS)
* ABŞ Vətəndaşlıq Qanunları və Siyasəti (ABŞ Dövlət Departamenti)
* Vətəndaşlığın itirilməsi və bərpası ilə bağlı ABŞ qanunları
* ABŞ Dövlət Departamentinin Xarici İşlər üzrə Təlimatı Cild 7: ABŞ ərazilərində və mülkiyyətində ABŞ milliyətliyinin alınması
* Pulsuz Onlayn ABŞ Vətəndaşlıq Praktiki Testi (USCIS)

## İstinadlar
Liquriya bayrağı

**Liquriya bayrağı** () – İtaliyanın Liquriya regionunun rəsmi simvollarından biridir. 7 iyul 1997-ci ildə qəbul edilib.

## Simvolizm
Hər bir rəngin öz mənası var:
* Yaşıl rəng Liquriya Alplarını və Apennini simvolizə edir.
* Qırmızı rəng İtaliyanın birləşdirilməsi üçün tökülən qanları simvolizə edir.
* Göy rəng Liquriya dənizini simvolizə edir.
Bayrağın ortasında Liquriyanın gerbi yerləşir. Karavella regionun ticarət və dənizçilik keçmişini təmsil edir. Onun üstündə Genuya Respublikasının və Genuya şəhərinin bayrağı yerləşir. Dörd ədəd altıguşəli ulduz isə Liquriyanın 4 əyalətini təmsil edir: Genuya, Spetsiya, İmperiya və Savona.

## İstinadlar
Xanım milyası

**Xanım milyası** () — Nyu-York şəhəri Midtaun Manhetten hissəsinin Fletayron rayonunun tərkibindəki tarixi ticari kvartal. Xanım milyası 14-cü və 23-cü küçələr, Brodvey və Altıncı prospekt ilə ətraflanıb.

Rayonun populyarlığı XIX əsrin ikinci yarısının əvvəllərində "Macy’s" mağazasının 1858-ci ildə Altıncı prospektin və 14-cü küçənin kəsişməsində açılması ilə artdı, iki il sonra isə 23-cü küçə ilə kəsişmədə yerləşən Beşinci Prospekt hotelində Uels şahzadəsi VII Eduard gecələdi.

Sonrakı 20 il ərzində rayonda bir çox nüfuzlu mağazalar açıldı. Ticari istiqamətdən savayı rayonda restoranlar, musiqi və kitab mağazaları və nəşriyyatların işi yaxşı gedirdi. Xanım milyasında inşa edilən evlər tez -tez Avropa üslubunu təqlid edirdi.

ABŞ-nin bir çox birinci xanımları və görkəmli aktrisalar Xanım milyasında yerləşən mağazalardan alış-veriş etmişdi. Edit Varton və Horas Qrili kimi görkəmli şəxslər burada yaşamışdılar.

1878-ci ildə Altıncı prospekt boyunca estakada dəmir yolunun inşası daha da çox alıcı axınına səbəb oldu. Ancaq Xanım milyasının qızıl dövrü uzun sürmədi. Birinci dünya müharibəsinin sonuna qədər bir çox mağaza rayonun şimalına köçürüldü. Boş qalan binaları manufakturalar ələ keçirdi və daha sonra onlar yaşayış binaları kimi istifadə olunmağa başladı.

1989-cu ildə Nyu-York Görməli Yerlərin Qoruma Komissiyası Xanım milyasına Tarixi Şəhər Görməli Yeri statusunu verdi. 1990-cı illərdən və XXI əsrin əvvəllərindən bəri ərazinin ticari cazibəsinə yenidən maraq oyandı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Daşkənd Dövlət Hüquq Universiteti

**Daşkənd Dövlət Hüquq Universiteti** (**DDHU**) — dövlət ali təhsil müəssisəsi. Ölkənin paytaxtı Daşkənddə yerləşən aparıcı Özbəkistan hüquq tədqiqat mərkəzlərindən biridir.

Universitet Özbəkistanda milli hüquq elmləri və təhsil mərkəzi kimi tanınan aparıcı universitetlərdən biridir, nüfuz yerli səviyyədə geniş yayılıb və respublikadan çox kənara çıxır.

2021-ci ildə Daşkənd Dövlət Hüquq Universiteti Times Higher Education-a görə dünyanın TOP-500 universitetlərinə daxil edilmişdir.

Universitetin tərkibinə on iki ixtisas və üç ümumi təhsil şöbəsi, beynəlxalq standartlara uyğun peşə hüquq təhsili və karyera inkişafı mərkəzi, cinayətlərin qarşısının alınması, ictimai təhlükəsizlik sahəsində hüquqi kadrların hazırlanması və yenidən hazırlanması üzrə ixtisaslaşmış şöbə və akademik lisey daxildir. Bundan əlavə, universitet Özbəkistan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin təhsil sisteminə daxil olan 14 peşə hüquq kollecinə metodiki rəhbərlik və koordinasiya da təmin edir.

Universitetin rektoru - hüquq elmləri doktoru Xakimov Rəhim Rəsulhonoviç. **DDHU** Özbəkistan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin yurisdiksiyasındadır. Beləliklə, Universitetin rektoru eyni zamanda Özbəkistan Respublikası ədliyyə nazirinin müavinidir.

## Tarixi
Universitetin tarixi 1918-ci il aprelin 21-də Türkistan Dövlət Universitetinin sosial-iqtisadi fakültəsi əsasında bir hüquq şöbəsinin yaradıldığı vaxtdan başlayır. Bu, Orta Asiyada, xüsusən Özbəkistanda bir hüquq fakültəsinin yaradılmasında ilk addım idi.

1918-1990-cı illər arasında şöbə Özbəkistan SSR Xalq Ədliyyə Komissarlığının nəzdindəki Sovet Hüquq İnstitutu ilə Daşkənd Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinə bir sıra dəyişikliklər etdi.

15 Avqust 1991-ci ildə Daşkənd Dövlət Universitetinin Hüquq Fakültəsi əsasında Daşkənd Dövlət Hüquq İnstitutu quruldu. Yarandığı gündən bu qurum, klassik üçlük anlayışını, yəni təhsil, elm və təcrübəni özündə cəmləşdirən hüquqi təhsil və elmin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.

Ötən illər ərzində institutu bir sıra görkəmli hüquqşünaslar bitirdilər: B. Manelis, M. Lutski, S. Avrux, K. Sarimsakov, H. Kurbonov, N. Kapustyanski, T. Eşonbekov, D. Arrenbek, akademiklər S. Rəcəbov və X.Süleymanov.

Universitetin tarixi Özbəkistanda milli hüquq məktəbinin inkişafı və akademik Hacıakbar Rəhmonkulov, Boris Blinder, Georgi Sarkisyants, akademik Şavkat Urazaev, Shoakbar Şorahmetov, Qafur Abdumacidov, İkram Zakirov və görkəmli alimlərin adları ilə də sıx bağlıdır. digərləri, Özbəkistan hüquq elminin inkişafına töhfə verən bir çox başqa böyük hüquqşünas.

2013-cü ildə Daşkənd Dövlət Hüquq İnstitutu bir universitet halına gətirildi. Eyni zamanda keyfiyyətcə yeni modul təlim sisteminə keçid hüquqi təhsilə tamamilə yeni bir təkan verdi.

Hazırda universitetin müəllim heyətində 20-dən çox elmlər doktoru, 60 fəlsəfə doktoru, 20 professor və 30 dosent olmaqla 250-dən çox işçi çalışır.

Universitet bütün dövlət qurumları və özəl strukturlar üçün hüquq sahəsi üzrə mütəxəssislər hazırlayır. Bu gün universitetdə təxminən 3600 tələbə var, onlardan 124 nəfəri magistr dərəcəsinə malikdir.

## İstinadlar
ABŞ vətəndaşlığı

**Amerika Birləşmiş Ştatları vatandaşlığı** Amerikalıları ABŞ-də xüsusi hüquqları, vəzifələri və faydaları ilə təmin edən hüquqi bir statusdur . İfadə azadlığı, lazımi müddət, səsvermə(lakin bütün federal seçkilərdə bütün vətəndaşların səs vermək hüququ yoxdur. Məsələn: Puerto Rico) yaşamaq və işləmək və Amerika Birləşmiş Ştatlarından federal yardım almaq hüquqları kimi Amerika Birləşmiş Ştatları Konstitusiyasından və qanunlarından irəli gələn və qorunan əsas hüquqların təməli rolunu oynayır. Vətəndaşlığın həyata keçirilməsi ABŞ-yə sədaqət və onun konstitusiyasını dəstəkləyəcək və müdafiə edəcəyinə dair and içmək də daxil olmaq kimi münasibətləri tələb edir.

Vətəndaşlığın iki əsas mənbəyi var: doğum hüququ vətəndaşlığı, şəxsin Birləşmiş Ştatların ərazi sərhədləri daxilində doğulduğu təqdirdə və ya — xaricdə doğulub valideynlərinin Birləşmiş Ştatlar vətəndaşı olduğu halda və qanuni immiqrant kimi vətəndaşlığa müraciət edib naturalizasiya vasitəsilə qəbul olunduğu təqdirdə. Vətəndaşlıq üçün bu iki yol Konstitusiya nın On dördüncü Düzəlişinin Vətəndaşlıq Maddəsində göstərilmişdir:

*Milli vətəndaşlıq* ümumilikdə ölkəyə üzvlüyü bildirir; *dövlət vətəndaşlığı*, əksinə bir şəxslə müəyyən bir dövlət arasındakı əlaqəni ifadə edir və ümumiyyətlə daxili məsələlərlə məhdudlaşır. Ştat vətəndaşlığı (1) vergi qərarlarını, (2) ali təhsil kimi dövlət tərəfindən təmin edilən bəzi güzəştlər və (3) ABŞ senatoru kimi dövlət siyasi vəzifələrinə uyğunluğu təsir edə bilər.

Konstitusiyanın Birinci maddəsində "vahid vətəndaşlıq qaydası" yaratmaq səlahiyyəti açıq şəkildə Konqresə verilir.

Amerika Birləşmiş Ştatları qanunları bir çox vətəndaşlığa icazə verir. Amerika Birləşmiş Ştatları vətəndaşı kimi qəbul edilmiş digər ölkələrin vətəndaşları əvvəlki vətəndaşlıqlarını qoruya bilərlər, baxmayaraq ki, digər ölkəyə sədaqətdən imtina etməlidirlər. Amerika Birləşmiş Ştatları vətəndaşı, başqa bir ölkənin vətəndaşı olarkən, bu ölkənin qanunları icazə verərsə, ABŞ vətəndaşlığını saxlayır. Amerika Birləşmiş Ştatlarının səfirliyində rəsmi bir prosedurla başqa bir vətəndaşlığa sahib olan Amerikalılar tərəfindən ABŞ vətəndaşlığından imtina edilə bilər.

## Həmçinin bax
* ABŞ vətəndaşlıq qanunu

## Xarici keçidlər
* Amerika Birləşmiş Ştatları Puerto Rikan Vətəndaşlığının Qanunvericilik Tarixində Qeyd olunan Vətəndaşlıq və Amerika İmperiyası

## İstinadlar
Yol yoldaşım (film, 2017)

**Yol Yoldaşım** () — 2017-ci ildə rejissoru Bedran Güzel olan komediya filmidir. Filmin çəkilişləri ümumiyyətlə İstanbulun müxtəlif bölgələrini və Balıkesirin bir hissəsi olan Ayvalıqı əhatə edir. Ufuq Bayram və İbrahim Büyükakın hekayəsindən ilhamlanan bir ssenariyə məxsusdur.

## Məzmun
Onur bacarıqsız bir əczaçıdır. Qurban Bayramına üç gün qala üç hədəfi var; Ayvalıqdakı sevgilisinin ailesiylə tanış olmaq, tərk etdiyi işini geri qazanmaq və ilk hədəfi yol yoldaşı Şərəfə baxmayaraq bunları etmək. Onur, hədəflərini gerçəkləşdirmək üçün bir telefon tətbiqilə tanış olur. Tək ortaq nöqtələri gedəcəkləri istiqamət olan Şərəf ilə birliktə əyləncə ve macəra dolu bir səyahətə çıxarlar.

## Rollarda
*Oğuzhan Koç (Onur)
*İbrahim Büyükak (Şərəf)
*Emre Kınay
*Eda Ece
*Aslı Bekiroğlu
*Bahar Şahin (Cemre)
*Mühərrəm Bayraq
*Toyqan Avanoğlu
*Rahşan Fırtına
*Əsər Yenənlər (Danışan adam)
*Dilbər Ay (Müzəffər usta)

## İstinadlar
Özbəkistanda insan hüquqları

**Özbəkistanda insan hüquqları** — 18-46-cı maddələrdə Konstitusiyada təsbit edilmişdir. Ölkə BMT, ATƏT və MDB-nin üzvüdür. BMT-də 2005-2007-ci illərdə Özbəkistanda insan haqları ilə bağlı vəziyyətə dair müstəqil ekspert vəzifəsi var idi . Bir ombudsman ofisi var; Daxili İşlər Nazirliyinin Akademiyasında insan hüquqları üçün bir resurs mərkəzi var . Konstitusiya məhkəməsi var, ancaq fərdlər üçün məhkəməyə müraciət etmək hüququ yoxdur. 2011-ci ildə Human Rights Watch-un ofisini ləğv etmək üçün məhkəməyə iddia qaldırıldı.

Ölkədə qanuni müxalifət və ya müstəqil media yoxdur. Pravoslav İslamın təbliğçiləri istisna olmaqla, vətəndaş cəmiyyəti və dini icmalar, hakimiyyət tərəfindən sərt və bəzən amansız təzyiqlərə məruz qalırlar. Siyasi repressiya hökumət siyasətinin ayrılmaz hissəsidir. Memorial cəmiyyətinin hesablamalarına görə, Özbəkistanda siyasi məhbusların sayı, Rusiya istisna olmaqla, bütün digər postsovet dövlətlərindən daha çoxdur.

## Söz azadlığı pozuntuları
2009-2010-cu illərdə bir neçə jurnalist və sənədli film rejissoru Ümidə Əhmədova Cinayət Məcəlləsinin 139 və 140-cı maddələri ilə Özbəkistan xalqını təhqir etmək və onlara böhtan atmaqda təqsirli bilinir, lakin məhkəmə tərəfindən amnistiya olunur.

2010-cu ilin sentyabrında Amerikanın Səsi radiosunun Özbəkistan xidmətinin müxbiri Abdumalik Bobayev Özbəkistan xalqını təhqir etmək və böhtan atmaq, ictimai təhlükəsizliyini təhdid edən materiallar istehsal etmək və sərhədi qanunsuz keçmək ittihamı ilə mühakimə olundu. Mütəxəssis rəyinə görə, jurnalistin hazırladığı və yayımladığı materiallarda Özbəkistanın beynəlxalq imicinə xələl gətirən, “Özbəkistan əhalisinin fikrini yayındıran, vətəndaşlar arasındakı mehriban qonşuluq münasibətlərini poza biləcək, hakimiyyət orqanlarına və hüquq-mühafizə orqanlarına inamsızlığı yaradan məlumatlar yer alır. agentlikləri,  əhali arasında çaxnaşma yaradır və vətəndaşlar tərəfindən qanun pozuntularına yol açır”. Məhkəmə, 15 oktyabr 2010-cu il tarixində jurnalisti təqsirli bilib və onu ağır cərimə cəzasına məhkum etdi.

2010-cu ildə Özbəkistan İnsan Hüquqları Cəmiyyətinin Kaşkadarya şöbəsinin üç üzvü (G. Jalilov, M. Hamdamova, Sh. Rahmatova) konstitusiya quruluşunu pozmaq və "İslam ekstremizmi" ilə uydurma ittihamlarla mühakimə olundu.

Bundan əlavə, insan haqları fəallarına görə, bir sıra vətəndaş cəmiyyəti və ya demokratik müxalifət fəalları saxtakarlıq, xuliqanlıq və s. günahlandırılaraq mühakimə olundu və həbsdə olan bu fəalların sayı 2009-cu ildə daxil olmaqla 25-dən 30-a yüksəldi.

## İstinadlar