Georgi Plexanov

**Georgi Valentinoviç Plexanov** (; təxəllüsü: *N. Beltov*, *Volgin* və s.; ) — Rusiya nəzəriyyəçisi, marksizm təbliğatçısı, filosofu, sosialist hərəkat xadimi. RSDFP-nin üzvü və İskra qəzetinin yaradıcısı.

Rusiyada fəlsəfə, sosiologiya, estetika, etika və sosial düşüncə tarixinə dair əsərlərinin müəllifidir. 1921-ci ildə Lenin, məqalələrindən birində, Plexanovun fəlsəfədə yazdığı hər şeyi öyrənməyə çağırmışdır: "bu, bütün beynəlxalq marksizm ədəbiyyatında ən yaxşısıdır".

## Həyatı
Georgi Plexanov 1856-cı ildə istefaya getmiş ştabs-kapitan Valentin Petroviç Plexanov (1810–1873) və Mariya Fyodorovna Belınskayanın (1832–1881) ailəsində anadan olmuşdur.

Mixaylovski Voronej Hərbi Gimnaziyasını qızıl medal ilə bitirmiş, sonra Sankt-Peterburqdakı kursant məktəbində təhsil almışdır. 1874-cü ildə Sankt-Peterburq Mədən İnstitutuna daxil olmuş, burada qazandığı müvəffəqiyyətlərinə görə Yekaterina təqaüdünə layiq görülmüş, lakin 1876-cı ildə "ödənc haqqını ödəmədiyi üçün" buradan xaric edilmişdir.

1876-cı ildə o dövrdə məşhur olan "Zemlya i volya" () təşkilatına qoşulub, onun liderlərindən birinə çevrilmiş, nəzəri və publisistik məqalələr yazmışdır. 6 dekabr 1876-cı ildə Kazan kafedralında nümayişin iştirakçısı olmuşdur.

1879-cu ildə "Çörnı peredel"in () təşkilatçı və lideri "Zemlya i volya"nın parçalanmasından sonra Novaya Bumaqopryadilnayada (2 mart 1878) fəhlə tətilində Sankt-Peterburqda katorqa işlərinə məhkum edilmişdir.

1880-ci ildə İsveçrəyə mühacirət etmişdir.

1883-cü ildə ilk rus marksist təşkilatı olan "Əməyin azad edilməsi" () təşkilatının əsasını qoymuşdur.

1894-cü ilin sonunda — 1895-ci ilin əvvəlində Plexanovun təşəbbüsü ilə "Sərhəddən kənarda rus sosial demokratlarının birliyi" yaradıldı. 1900–1903-cü illərdə "İskra" qəzetinin yaradılması və idarə olunmasında iştirak etmişdir. 1901-ci ildə Plexanov rus sosial demokratlarının "Xaricdəki Birliyinin" təşkilatçılarından biri idi. RSDFP II Qurultayının hazırlanmasında birbaşa iştirak etmişdir. Əslində, RSDFP-nin ikinci qurultayı ilk müəssislər məclisi idi, çünki birinci qurultay nəticəsiz qalmışdır.

1905–1907-ci illərdəki ilk inqilab zamanı Plexanov həqiqi inqilabçı hadisələrdən uzaqlaşaraq mühacirətə başladı. 1905-ci ilin fevralında İskra qəzetində nəşr olunan "Ayrı gedin, bir vuruşun" () məqaləsində Plexanov Rusiyada silahlı üsyan etməyə çağırıb, orduda təşviq ehtiyacına xüsusi diqqət yetirir. 1906–1907-ci illərdə, Dövlət Dumasına seçkilərdə Sosial demokratların, Kadetlər bloku üçün iştirakını müdafiə etdi. Ümumi partiyalı "Sosial Demokrat" qəzetində və Bolşevik nəşrlərində ("Ulduz" və s.) əməkdaşlıq edirdi. 1905–1912-ci illərdə Cenevrədə Sosial Demokrat gündəliyini nəşr etdi.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Plexanov Almaniyaya qarşı vuruşan müttəfiq ölkələrin tərəfində idi və hər kəsi Alman imperializminə qarşı mübarizəyə çağırırdı. Həmin dövrdə "Birlik" () sosial demokratik qrupunun qurucularından və rəhbərlərindən biri idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Аптекман О. В.* Георгий Валентинович Плеханов. Из личных воспоминаний. — Л., 1924.
* *Бережанский А. С.* Г. В. Плеханов: от народничества — к марксизму / А. С. Бережанский. — Воронеж: Изд-во Воронеж. ун-та, 1990. — 208 с.
* *Бэрон, Самуэль Х.* Г. В. Плеханов — основоположник русского марксизма. — СПб.: Изд-во РНБ. Дом Плеханова, 1998.
* *Гусаковский М. А.* К проблеме человека в философии Г. В. Плеханова
* *Жуйков Г. С.* Группа "Освобождение труда". — М.: Изд-во социально-экон. лит-ры, 1962. — 164 с.
* *Жуйков Г. С.* Петербургские марксисты и группа "Освобождение труда" / Г. С. Жуйков. — Л.: Лениздат, 1975. — 328 с.
* *Иовчук М. Т., Курбатова И. Н.* Плеханов / Иовчук, М. Т., Курбатова, И. Н. — М.: Молодая гвардия, 1977 ("ЖЗЛ")
* *Кирпиченок А.* Георгий Валентинович Плеханов — первый русский марксист
* *Курбатова И. Н.* Начало распространения марксизма в России. Литературно-издательская деятельность группы "Освобождение труда" zip / Курбатова, И. Н. — М.: Мысль, 1983. — 268 с.
* *Лелевич Г. Г.* Г. В. Плеханов и задачи марксистской литературной критики
* *Лифшиц М. А.* Очерк общественной деятельности и эстетических взглядов Г. В. Плеханова
* *Осипов В. Д.* Подснежник : Повесть о Г. Плеханове. — М.: Политиздат, 1982. — 528, [7] с. — (Пламенные революционеры). — 300 000 экз.
* *Петренко Е., Филимонова Т., Тютюкин С., Чернобаев А.* Существовало ли "Завещание"? Полемика с публикаторами "Политического завещания" Георгия Плеханова
* *Плеханова Р. М.* Год на Родине. Два отрывка из воспоминаний — о пребывании Г. В. Плеханова в Териоках
* *Плеханова Р. М.* Из рукописи "Моя жизнь"
* *Троцкий Л.* Беглые мысли о Г. В. Плеханове
* *Тютюкин С. В.* Г. В. Плеханов. Судьба русского марксиста. — М.: РОССПЭН, 1997. — 376 с.
* *Тютюкин С. В.* Первая российская революция и Г. В. Плеханов. — М.: Наука, 1981. — 336 с.
* *Узиков Ю.* Уфимский мандат Плеханова
* *Baron S.* Plekhanov in Russian history and soviet historiography. — Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 1995. — 274 p.

## Xarici keçidlər

* Фонд Плеханова  
* Биография Г. В. Плеханова  
* Могила Плеханова на Литераторских мостках 
* Георгий Плеханов — на сайте журнала "Скепсис" 
* Плеханов Г. В. — на сайте "Материалистическая диалектика" 
*  Anarchism & Socialism (1895)   (PDF ebook)
* Плеханов Г. В. Избранные философские произведения в пяти томах 
* Философско-литературное наследие Г. В. Плеханова в трёх томах  
* Георгий Плеханов