open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diatez

**Diatez** () — insan orqanizmində, daha çox uşaqlıq vaxtında irsi olaraq əmələ gəlmiş pataloji reaksiya və ya xəstəlik.

Azyaşlı uşaqlarda allergiya ilkin olaraq özünü diatez şəklində büruzə verir. İlk öncə uşağın üzünün dərisində qızartı və şişkinlik əmələ gəlir, dəri qabıq verir.

Bir çox valideynlər bu əlamətlərin meydana gəlməsinə çox diqqətsiz yanaşır, onların gələcəkdə baş verə biləcək ağır xəstəliklərin əvvəli ola biləcəyindən heç şübhələnmirlər də.

## Səbəbi
Diatez niyə əmələ gəlir? Uşağın həyatının ilk aylarında allergenlər üçün ən əsas "görünməz gizli qapı" — mədəbağırsaq sistemidir. Ana südündəki zülallardan başqa, istənilən qida zülalı uşaq orqanizmi üçün yad olduğu üçün potensial şəkildə təhlükəli hesab edilir. Hətta ən yaxşı hesab edilən süni uşaq qidaları da ana südünü əvəz edə bilməz. Ona görə də anasının südü az olan və ya olmayan usaqlarda allergiyanın inkişaf etmə təhlükəsi, ana südü ilə qidalanan uşaqlara xeyli dərəcədə yüksək olur. Allergiyaya meylli olan uşaqları vaxtından əvvəl (5 ayından tez) əlavə qidalarla (sıyıqlar, meyvə və tərəvəzlər və s.) qidalandırmaq daha da təhlükəlidir.

Allergenlər tədricən bağırsaqlarda toplanmağa başlayır. Müəyyən bir vaxtdan sonra uşağın tam inkişaf etməmiş immun sistemi onların öhdəsindən gələ bilmir və bu zaman allergiya inkişaf edir.

Böyük yaşlı uşaq orqanizmi bəzi hallarda qırmızı, sarı, bənövşəyi rəngli meyvələrə, yumurta sarısına, ət bulyonuna, balıq, şokolad, göbələk, bal, qoz və fındıq, dəniz məhsulları, kəskin qida əlavələrinə dəridə allergik reaksiya ilə cavab verə bilər. 3–5 yaşa çatarkən uşaqların bir çoxunda diatez azalır, bəzən isə tamamilə yox olur. Bu zaman uşaq öz diatezini "yaşı ilə keçdi" deyirlər. Belə uşaqlarda adətən sonra nə qida məhsullarına, nə də digər fakrorlara qarşı allergik reaksiyalar baş vermir. Ancaq valideynlər diatezlərin müalicə olunmadan öz-özünə keçməsini gözləməməlidirlər.

## Müalicəsi
Əlbəttə, diatez keçib gedə də bilər, ancaq müəyyən vaxt keçdikdən sonra onun daha ağır allergik xəstəliyə çevrilmək ehtimalı da az deyil! Ona görə də diatezin ilkin əlamətləri meydana çıxan kimi, uşağınızı mütləq həkim-allerqoloqa göstərmək lazımdır.

Həkim bəzi müayinələr aparmaqla allergiyanın səbəbini müəyyən edəcək. Belə xəstələrin müalicəsi uşaqları allergenlərlə təmasdan uzaqlaşdırmaq və onlar üçün hipoallergik məişət şəraiti yaratmaqdan ibarətdir.

## İstinadlar

## Qeydlər

## Xarici keçidlər
*Uşaqlarda diatez
Korduena

thumb|250px|Korduena krallığının xəritəsi.  e.ə. 60-cı il.

**Korduena** və ya **Qorduena** (; ; ,  *Korçayk*;   *Kordyini*;   *Kartigini*) — Orta Şərqdə, Yuxarı Mesopatamiyada, Türkiyə ilə Suriya sərhədləri arasında qədim tarixi region.

1911-ci il Britannika Ensiklopediyasına görə, Korduena Bohtan regionunun (indiki Şırnak ili) qədim adıdır. Region süryani mənbələrində **Bet Kardu** adlanır və Ermənistan ilə İran arasında, Van gölünün cənubundakı dağlıq ərazidə yerləşən kiçik bir vassal dövləti olduğu qeyd edilir. Korduena krallığının Dəclə çayının qərb sahillərində də torpaqları var idi.

Krallığın yerli əhalisi karduxi olmuşdur. Korduena krallığının əsası Selevkilər imperiyasının süqutundan sonra qoyulmuşdur. Korduena krallığı e.ə. 66-cı ildə Roma Respublikasının vassalına çevrildi və romalılar ilə b.e. 384-cü ilinə müttəfiq qaldı. Karduçilər hürri göy tanrısı olan Teşuba sitayiş edirdilər.

## Mənşə
Arşak Safrastyana görə, əntiq yunan ədəbiyyatında adları çəkilən midiyalılar və saklar qərəzli şəkildə təsvir edilmişdir. Safrastyan karduxiləri kutilər ilə bərabərləşdirir.

## Kürdlər ilə əlaqəsi
Corc Roulinson kimi XIX əsr alimləri Korduena krallığını müasir kürdlər ilə əlaqələndirir, onun qədim Kürdüstan olduğunu irəli sürürdülər. Bu nöqteyi-nəzər Korduenanı protokürd və ya müasir Kürdüstanın qədim adı kimi görən yeni akademik mənbələr tərəfindən dəstəklənmişdir. Əlavə olaraq, Kolumbiya Ensiklopediyasında bu iddianın həqiqətə uyğun olduğu qəbul edilmişdir.

T. A. Sinkler bu təyinetmənin həqiqətə uyğun olmadığını bildirmişdir.

Bu adın tarix boyu çoxlu formaları olub. Buna əsas səbəb *[[x]]* səsinin latın dilində təmsil edilməsinin çətin olmasıdır. *Karduçoy* sözü özü yəqin ki, erməni dilindən alınıb, çünki *-çoy* şəkilçisi erməni dilindəki *-x* cəm şəkilçisi ilə bağlantılıdır.

İnanılır ki, karduxilər hansısa bir qədim İran dilində danışırdılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Corduene or Gordyene , Classical Dictionary of Biography, Mythology and Geography.
*Geography, Strabo, Book XVI, Chapter 1, Section 24.
* Map of Corduene
*Map of Gordyene between Assyria and Lake Van
*Theodor Mommsen History of Rome, The Establishment of the Military Monarchy, Page 53
*Decline and Fall of the Roman Empire
*Roman History, by Cassius Dio, Book XXX
*The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, Vol. 2, Chapter XXIV, Part IV, The Retreat and Death of Julian], by Edward Gibbon.
* History of Rome, The Establishment of the Military Monarchy, by Theodor Mommsen, page 24.
*History of the Later Roman Empire, by J. B. Bury, Chapter IV.
* The Seven Great Monarchies Of The Ancient Eastern World, Vol 7:  The Sassanian or New Persian Empire, 1871, by George Rawlinson.
Corc Roulinson

**Corc Roulinson** (; ) — Böyük Britaniya alimi, tarixşünası, xristian teoloqu.

## Həyatı
Corc Roulinson 23 noyabr 1812-ci il tarixində Böyük Britaniyanın Oksfordşir qraflığının Çadlinqton kəndində anadan olmuşdur. O, Avraam Tisek Roulinsonun oğlu, məşhur Assurioloq Ser Henri Roulinsonun kiçik qardaşı idi. O, ibtidai və orta təhsilini İlinq məktəbində, ali təhsilini isə Oksford Universitetində almışdır. O, 1838-ci ildə oradan məzun olmuşdur. O, 1842-ci ildən 1889-cu ilə qədər müəllimlik və professorluq etmişdir.

O, 1846-cı ildə Ser Robert Aleksandr Çermsaydın qızı Lüiza Çermsayd ilə evlənmidir.

Corc Roulinson 6 oktyabr 1902-ci il tarixində Böyük Britaniyanın Kent qraflığının Kenterberi şəhərində, 89 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* *[http://classics.mit.edu/Herodotus/history.html The History of Herodotus]*, translated by George Rawlinson.
* Rawlinson, George. ''Historical Evidences of the Scripture Records Stated Anew: With Special Reference to the Doubts and Discoveries of Modern Times''. New York: John B. Alden, 1885.
Semaranq

**Semaranq** — İndoneziyanın Mərkəzi Yava əyalətinin paytaxtı və ən böyük şəhəri. Holland müstəmləkə dövründə böyük bir liman və bu gün də əhəmiyyətli bir regional mərkəz və limandır.

Sahəsi 373.78 kvadrat kilometr (144.32 kvadrat mil) təşkil edir . Şəhərin əhalisi təxminən 1.8 milyon nəfərdir və bu İndoneziyanın Cakarta, Surabaya, Bandunq, Bekasi, Medan və Tanqeranqdan sonra yeddinci ən böyük şəhəridir. Daxili (metro) ərazidə 2010-cu il siyahıyaalınmasında 2 şəhər və 26 rayonunda 3,183,516 nəfər əhali yaşayırdı. Böyük Semaranq metropolun 6 milyona yaxın əhalisi var. Şəhərin əhalisi əsasən çinlilərlə yavalılardır.

## İstinadlar

## Xarici linklər
*  
*
Palembanq

**Palembanq** — İndoneziyanın Cənubi Sumatra əyalətinin paytaxtı. Şəhər müvafiq olaraq 2014-cü ildə təxmini əhalisi 1,708,413 nəfər olan Cənubi Sumatranın şərq ovalığındakı Musi çayının aşağı sahilindəki hər iki sahildə 369.22 kvadrat kilometr (142.56 kvadrat mil) ərazini əhatə edir.  Palembanq İndoneziyanın ən çox əhalisi olan doqquzuncu və Cənub-Şərqi Asiyanın on doqquzuncu şəhəri olan Medandan sonra Sumatranın ikinci ən böyük şəhəridir. Böyük Palembanqın metropol ərazisi 2015-ci ildə ümumi təxmin edilən əhalisi 3,5 milyondan çox olan *Banyuasin*, *Oqan İlir* və *Oqan Komerinq İlir* kimi şəhər ətrafındakı bölgələrin bir hissəsini əhatə edir.

## İstinadlar

## Xarici linklər
* Official website – in Indonesian
Makassar

**Makasar** — İndoneziyanın Cənubi Sulavesi əyalətinin paytaxtı. Şərqi İndoneziya bölgəsindəki ən böyük şəhəri və Cakarta, Surabaya, Bandunq və Medandan sonra ölkənin beşinci böyük şəhər mərkəzidir. 1971-ci ildən 1999-cu ilə qədər şəhər rayonlardan biri olan **Ucunq Pandanq** adını aldı. Şəhər Makassar boğazı ilə üz-üzə olan Sulavesi adasının cənub-qərb sahilində yerləşir.

Tarixi boyunca Makasar 17-ci əsrdə Niderland Ost-Hind Şirkəti tərəfindən fəth edilməzdən əvvəl Qova Sultanlığının mərkəzi və Portuqaliya dəniz bazasını qəbul edən əhəmiyyətli bir ticarət limanı olmuşdur. Niderland Ost-Hindində əhəmiyyətli bir liman olaraq qaldı, Şərqi İndoneziya bölgələrinə Makasar balıqçıları ilə Avstraliya sahillərinə qədər gedib çıxdı. İndoneziya müstəqillik qazandıqdan sonra qısa bir müddət ərzində Makasarda üsyanın baş verdiyi Şərqi İndoneziya Ştatlarının paytaxtı oldu.

Şəhərin sahəsi 199.3 kvadrat kilometrdir (77.0 kv mi) və 2013-cü ildə təxminən 1.6 milyon əhalisi var. Onun daxili ərazisi Makasar şəhəri və 15 rayonu əhatə edən 1.976.168 əhaliyə malikdir. Rəsmi böyük şəhər sahəsi *Mamminasata* kimi tanınan və 17 əlavə rayon olmaqla, 2548 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir (984 kvadrat mil) və 2010 siyahıyaalmasına görə 2.4 milyon əhalisi var. Milli İnkişaf Planlaşdırma Agentliyinə görə Makasar Medan, Cakarta və Surabaya ilə yanaşı İndoneziyanın dörd əsas mərkəzi şəhərlərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici linklər
* Indonesia Official Tourism Website
* Pinisi at Poatere Harbour, 2012. Photographs by Peter Loud
Cənubi Tanqeranq

**Cənubi Tanqeranq** — İndoneziyanın Banten əyalətindəki bir şəhər. Cakartanın cənub-qərb sərhəddindən 30&nbsp;km məsafədə yerləşən şəhər Böyük Cakarta metropol ərazisinin bir hissəsini təşkil edir. İnzibati qaydada 29 oktyabr 2008-ci ildə Tanqeranq Reqensidən (inzibati ərazi) ayrıldı.2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, onun əhalisi 1,303,569, 2014-cü ildəki son qiymətləndirmə isə 1,436,187 nəfərdir. Ümumi sahəsi 147.19&nbsp;km²-dir.

## İstinadlar

## Xarici linklər

*Official website
*Tangsel Official website
Akiaki

**Akiaki** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Nukutavake atolundan 130 km şimal-qərbdə, Hao atolundan 160 km şərqdə, Vahitahi 45 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Coğrafiya
Atollun daxilində vaxtı ilə laqun olmuşdur. Adanın sahəsi 1,3 km²-dir. Qalxan atoldur.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Nukutavake kommunasına daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur.

## Tarixi
Ada 1768-ci ildə fransız Lui Antuan Bugenvil tərəfindən kəşf edilir. O, adaya yan alarkən burada uzun nizləri sallayan yerliləri görür. Bundan sonra Buqenvil adanı  (tərcümə. *"Nizə sakinli ada"*) olaraq adlandırır. Bir il sonra ada sahillərinə ingilis səyyah Ceyms Kuk yan alır və adanı  adlandırır.

## Xarici keçidlər

* Adanın tarixi
Malanq

**Malanq** () — İndoneziyanın Şərqi Yava əyalətindəki bir şəhər. Sinqhasari Krallığının dövrünə qədər uzanan bir keçmiş tarixi vardır. 2016-cı ilin qiymətləndirməsinə görə 887.443 nəfər əhalisi olan əyalətin ikinci ən sıx şəhəridir. Metropol bölgəsində iki şəhər və 22 rayon arasında yayılmış 3,663,691 nəfər əhali yaşayır (Malanq Reqensi-də 21 və Pasuruan Reqensidə 1).  Malanq Şərqi Yava bölgəsində Surabaya və Kediridən sonra iqtisadiyyatına görə üçüncü ən böyük şəhərdir və 2016-cı il ÜDM-i ilə 44,30 trilyon rupiya təşkil edir.

Şəhər mülayim iqlimi ilə tanınır. Holland müstəmləkəsi dövründə Avropa sakinləri üçün məşhur bir yer idi. İndiyə qədər Malanq beynəlxalq turistlər üçün məşhur bir yer olaraq hələ də mövqeyini saxlayır. Malanq müxtəlif tarixi izləri saxlayır. Bu şəhər Holland dövrünə qədər Kanjuruhan Krallığının qalıqlarını saxlayır. Kayutanqan kilsəsi və İjen kilsəsi kimi qədim binalar şəklində Hollandiya irsi qotik memarlığına malikdir. Malanq həmçinin mədəni irsini qorumaq üçün müxtəlif tədbirlər keçirir, bunlardan biri də Malanq Tempo Doeloe Festivalıdır. Malanq həmçinin Tuqu Malanq (Alun-alun Bundar) kimi bir əlamətə çevrilən bir çox tarixi irsə sahibdir. Malanq eyni zamanda bir təhsil şəhəri olaraq etiketləndiyinə görə də məşhurdur. Bu şəhər İndoneziyanın Bravicaya Universiteti və Malanq Dövlət Universiteti kimi ən yaxşı universitetlərindən birinə sahibdir.

Malanq İndoneziyanın və dünyanın hər yerindən müxtəlif etnik qruplara və mədəniyyətlərə malikdir. Malanq əhalisi 895,387 nəfərə çatır, əksəriyyəti yavalılar, ardınca Maduralılar və Çinlilər və ya Peranakanlardır. Malanq metropol sahəsi və ya məşhur Malanq Raya kimi tanınan, Şərqi Yavadan sonra ikinci böyük şəhər bölgəsi *Qerbanqkertosusila*dır (Surabaya Metropol Bölgəsi). Yava mədəniyyəti tərəfindən baxdıqca Malanq xalqının əksəriyyəti *Arekan Yava* mədəniyyətinə aiddir.

Malanq Asiya maliyyə böhranının bir çox təsirindən qurtuldu və o vaxtdan bəri davamlı iqtisadi və əhali artımı ilə yadda qaldı.

## İstinadlar

## Xarici linklər
*
Podaqra

**Podaqra** (; ) — əsasən ayaqda əmələ gələn metobolik xəstəlik.

Əvvəllər bu xəstəlik yalnız yüksək təbəqəli insanlarda təsadüf edilirdi.

Bunun səbəbi həddən artıq qida və spirtli içkilərin qəbulu idi. Sadə insanlarda bu xəstəliyə rast gəlinmirdi. Məhz bu səbəbdən podaqranı "krallar xəstəliyi" adlandırırdılar.

Podaqra oynaqların xroniki iltihabi xəstəliyidir. Podaqra zamanı oynaqlarda urat duzları yığılır. Adi insanlar adətən bu xəstəliyi məhz "duzlar" adlandırırlar. Bu kifayət qədər yayılmış xəstəlikdir. Kişilərdə qadınlarla müqayisədə bu xəstəliyə daha tez-tez rast gəlinir. Daha tez-tez hallarda bu xəstəlik artıq çəkisi və mübadilə proseslərin pozulmaları olan kişilərdə 40 yaşından sonra inkişaf edir. Qadınlarda isə podaqra menopauzadan sonra (50–55 yaşlarında) inkişaf edə bilər.

Podaqra istənilən oynaqları zədələyə bilər — barmaqların, əllərin, dirsəklərin, dizlərin, pəncələrin. Əksər hallarda podaqra ayaq barmaqlarında (xüsusilə baş barmaqlarda) inkişaf edir. Hipertoniya, şəkərli diabet kimi xəstəliklər, düzgün olmayan qidalanma, spirtli içkilərin qəbulu, irsiyyət bu xəstəliyin risk faktorları sayılır.

Xəstəlik oynaqda olan qəfil güclü ağrı ilə özünü büruzə verir, zədələnmiş oynaq qızarır, insan bu yerdə istilik hiss edir, bədən hərarəti də arta bilər. Adətən podaqra tutması gecə saatlarında inkişaf edir, günorta azalır, gecə isə yenə təkrarlanır. Belə tutmalar hətta 1 həftə və bundan artıq çəkə bilər.

Spirtli içkilərin qəbulu, travma, uzun müddət ərzində ayaq üstə qalmaq və ya gəzmək, bəzi dərman preparatların qəbulu (xüsusilə sidikqovucu preparatların) podaqranın tutmasına təkan verə bilər.

Podaqra müalicə olunmazsa, tutmalar daha tez-tez təkrarlanmağa başlayır, oynaq öz normal formasını dəyişir, vaxt keçdikcə oynaq və sümük qismən dağılır.

Podaqra zamanı zədələnmiş oynaqların yanında şişlər (onları "tofus" adlandırırlar) əmələ gəlir. Bu şişlər adətən ağrısız olur, lakin bəzən onlar iltihablaşır və bu da ağrılara səbəb olur.

Podaqra xəstəliyi zamanı xüsusi müalicə təyin olunur. Bu müalicənin əsas məqsədi orqanizmdə urat duzların azaldılmasıdır. Həmçinin xəstəyə ağrısızlaşdıran və iltihabəleyhinə preparatlar təyin olunur. Dərmanlardan əlavə müalicə zamanı fizoterapiya metodlarından da istifadə olunur (elektroforez, maqnit). Çox ağır hallarda cərrahi müalicə tətbiq oluna bilər.

Dərmanlardan əlavə müəyyən qidalanma rejimi da bu xəstəlik zamanı böyük rol oynayır. Belə ki, podaqradan əziyyət çəkən insanlar qara ciyər, böyrək, dil kimi məhsulları, yağlı ət, balıq növləri, konservlər, turşular, ət və balıq bulyonları, qoyun piyi yeməməlidir. Qidaları bişirdikdə az miqdarda duz əlavə etmək lazımdır.

Paxlalılar (noxud, lobya, mərci), göbələk, gül kələmi, çay, qəhvə, kakao, şokolad kimi məhsulları məhdudlaşdırmaq lazımdır. Əksinə isə süd məhsulları, yarmalar, yumurta, meyvə (xüsusilə sitrus meyvələri) və giləmeyvələr podaqra xəstəliyi olan insanlar üçün xeyirlidir.

Podaqra xəstəliyi olan insanlar gün ərzində 1,5–2 l maye qəbul etməlidir. Bu orqanizmdən duzların çıxmasına kömək edir.

## Həmçinin bax
* Əl-ayaq sindromu

## İstinadlar
Surakarta

**Surakarta** () — **Solo** olaraq tanınan İndoneziyanın Mərkəzi Yava bölgəsindəki bir şəhər. 46&nbsp;km² olan  şəhər  şimaldan Karanqanyar Reqensi (inzibati ərazi) və Boyolali Reqensi, şərqdən və qərbdən Karanqanyar Reqensi və Sukoharco Reqensidən və cənubdan Sukoharco Reqensidən ibarətdir.  Solonun şərq tərəfində Solo çayı (Benqavan Solo) yerləşir. Surakarta Bələdiyyəsi və 59 rayon 7 reqensidə yayılmış, onun daxili ərazisində 2010-cu il siyahıyaalmasına görə 3,649,254 sakin olmuşdur.

Surakarta İndoneziyanın hazırkı Prezidenti Coko Vidodonun doğulduğu yerdir. 2005-ci ildən 2012-ci ilə qədər Surakarta meri vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar

## Xarici linklər
* Official website of the government of Surakarta
* Solo City General Forum – Visitors' Guide and many pictures.
* Military History Centre – "Serangan Oemoem" (August 7, 1949).
* JalanSolo.com – Jalan Solo – the Spirit of JAVA
*Interactive map, information on places of interest and accommodations 
* Solo Flooring Craft Industry  - Solo Handcraft Flooring Industry
* Solo Business Directory
Leyk qraflığı (Kaliforniya)

**Leyk** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatında yerləşən qraflıq. Qraflığın əhalisi 2010-cu il hesablamasına görə 64,665 nəfər olmuşdur. Mərkəzi Leykport şəhəridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Heydər Əliyev (dəqiqləşdirmə)

**[[Heydər Əliyev]]** — Azərbaycan siyasi və dövlət xadimi, Azərbaycanın 3-cü Prezidenti (1993–2003).

**Heydər Əliyev** həmçinin bu mənaları ifadə edə bilər:

## Şəxslər
*Heydər Əliyev (İlham Əliyevin oğlu) — hazırkı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ən kiçik övladı və yeganə oğlu.

## Prospektlər və küçələr
* Heydər Əliyev prospekti — Bakıda prospekt.
* Heydər Əliyev prospekti (Gəncə)
* Heydər Əliyev küçəsi (Astana)

## Digər
* "Heydər Əliyev" ordeni
* "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı
* "Heydər Əliyev" mükafatı
* Heydər Əliyev Mərkəzi
* Heydər Əliyev Fondu
* Heydər Əliyev Sarayı
* Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu
* Heydər Əliyev parkı (Kiyev)
* Heydər Əliyev. Müstəqillik yollarında (kitab)
* Heydər Əliyev abidəsi (Buxarest)
* Heydər Əliyevin prezidentliyi
Ədllər (ailə)

**Ədl** - İranın Azərbaycan əsilli zadəgan ailəsi. Ailənin üzvləri Pəhləvi sülaləsi dövründə İran oliqarxiyasının bir hissəsini təşkil etmişdir. Ailənin müxtəlif nümayəndələri İran siyasətində və diplomatiyasında 70 ildən çox müddətdə mühüm rol oynamışdır.

## Haqqında
Ailənin soykökü Təbriz şəhərindəndir. Ailənin  əsasını Hacı Seyid Hüseyn (1840-cı ildə vəfat etmişdir) qoymuşdur. O, Hüseyn Şah adı ilə də tanınıb və Təbriz şəhərinin varlı tacirlərindən olmuşdur. Onun övladları Səid Mirzə İbrahim Xəlil və Mirzə Həsən ənənəvi dini təhsil almış, lakin sonradan ataları onları müasir təhsil almaq üçün xaricə göndərmişdir. Ölkəyə geri döndükdən sonra isə ölkənin müasirləşdirilməsinin pionerləri olmuşdurlar. İbrahim Xəlilin oğlu Mustafa Ədl ilk mülki məcəlləni hazırlamış, onun əmisi oğlu Yəhya Ədl isə ilk müasir cərrahiyyə əməliyyatını etmişdir. Həbib Ədl X-ray kimi tibbi texnologiyaları ölkəyə gətirmişdir. Əhmədhüseyn Ədl modern sənaye kənd təsərrüfatı vasitələrinin ölkəyə gətirilməsində mühüm rol oynamışdır.<ref name=":0" 

Ailənin əhəmiyyəti Məşrutə hərəkatından sonra daha da artmışdır. Çünki Məşrutə hərəkatı ilə köhnə aristokrat ailələri öz irsi vəzifələrini itirmiş və onları texnokrat yeni nəsillər əvəzləmişdi.

Ailə köklü varlı ailələrlə etdiyi nigahlar sayəsində öz mövqeyini daha da gücləndirmişdir. Bu ailələr bunlar olmuşdur: Valilər, Hidayətlər, Fərzanələr, Məhdavilər, Buşehrilər və Qacar sülaləsi.

Ailənin müasir soyadının kökü "Ədl" formasındadır. Bu söz ailədə XIX əsrin sonlarında bir neçə hüquqşünas olduğuna görə verilmişdir və ədalət sözündəndir. Bu hüquqşünaslara daxil idi: Hacı Həsən (titulu:Ədl əl-mülk  ), Səid Mirzə İbrahim Xəlil (titulu: Rükn əl-Ədalət  və Mirzə Mustafa Xan Ədl (titulu: Mənsur əl-Səltənə  ).

## Ailənin məşhur üzvləri
* Əhməd Hüseyn Ədl
* Mustafa Ədl
* Yəhya Ədl
## İstinadlar
Ağ ciyərin ödemi

**Ağ ciyərin ödemi** – arterial kapillyarlardan süzülən mayenin miqdarı venoz kapillyarlarla və limfa sistemi ilə çəkilən mayedən artıq olduqda baş verən xəstəlik.  Ağ ciyərin ödemi qan dövranının sol mədəcik tipli pozulması, böyrəklərin bəzi zədələnmələri və s. səbəblərdən inkişaf edir.

## Əlamətləri
Təngnəfəslik, xırıltılı tənəffüs.

## Müalicəsi
Ağ ciyərin ödemini törədən səbəblərin aradan qaldırılması, ağır hallarda sidikqovucu dərmanların, ürək preparatlarının (strofantin, korqlikon və s.) tətbiqi. 
 
## İstinadlar
III Makarios

**III Makarios**(; doğum adı **Mixael Xristodulu Muskos** (); ) — Yunan əsilli din xadimi və siyasətçi, Kipr Kilsəsinin arxiyepiskopu və Kipr Respublikasının ilk prezidenti.

O, 1950–1977-ci illərdə Kipr Kilsəsinin arxiyepiskopu, 1960-cı ildən 1974-cü ilin iyul ayınadək, eləcə də ikinci dəfə 1974-cü ilin dekabrından 1977-ci ilədək Kipr Respublikasının prezidenti vəzifəsini icra etmişdir. III Makarios bir sıra mənbələrdə Kipr Respublikasının "qurucu liderlərindən biri" və ya "etnarxı" kimi təqdim olunur. Onun siyasi fəaliyyəti Kiprin Britaniya müstəmləkə idarəçiliyindən müstəqil dövlətə keçid dövrü ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar
Tibb işçiləri günü

**Tibb İşçisi Günü (Tibb Günü)** - SSRİ-də qeyd olunurdu və Rusiya Federasiyasında hər il iyun ayının üçüncü bazar günü qeyd olunur.

## Tarixi
SSRİ-də tibb işçisi günü SSRİ Ali Sovet Rəyasət Heyətinin 1 oktyabr 1980-ci il tarixli "Tətil və yaddaqalan günlər haqqında" fərmanına əsasən qeyd olunmağa baçlandı.

Rusiya, Belarusiya, Ukrayna və Qazaxıstanda iyun ayının üçüncü bazar günü qeyd olunur. Bundan əlavə, Latviyada 2011-ci ildən etibarən Seymin fərmanı ilə eyni gün qeyd olunur və Azərbaycanda isə Tibb işçilərinin peşə bayramı 17 iyun qeyd olunur.

## İstinadlar
Radiologiya

**Radiologiya** (lat. *radius* "şüa" + λόγος — "elm") — diaqnostika (radiodiaqnostika) və müalicə (radioterapiya) üçün şüalanma metodlarını öyrənən, həmçinin şüalanmanın insan orqanizminə olan təsirini öyrənən tibb sahəsidir.

Bu elm sahəsi ilə bir çox alimlər məşğul olmuşdurlar: Vilhelm Rentgen, Bekkerel, Mariya Küri və Pyer Küri və s. Küri cütlüyünün əlləri radioaktiv nümunələrlə davamlı təmasda olduğundan yaralarla örtüldü və bu, tibbi praktikada radiumun istifadəsi fikrini stimullaşdırdı. Pyer Küri isə bu həqiqəti 5 iyun 1905-ci ildəki Nobel nitqində vurğuladı.

Başlanğıcda, radiologiya tibbi tədqiqat məqsədli vizual məlumat əldə etmək üçün rentgen maşınları və ya digər oxşar cihazların yaydığı elektromaqnit enerjisindən istifadə imkanlarını araşdıran tibb elminin bir istiqaməti idi. X-şüalarının istifadəsini özündə ehtiva edən radiologiya sahəsi rentgenologiya adlanır. Bu gün tibbi təsvir artıq rentgen şüalarının istifadəsi ilə məhdudlaşmır, həmçinin yüksək tezlikli dalğalar, maqnit sahələri və digər şüalanmadan istifadə edən tədqiqatları da özündə saxlayır.

## Radiologiya elminin təsnifatı
**Radiologiya**
* Radiodiaqnostika
** Radioqrafiya
** Radioizotop diaqnostikası
*** *in vivo*
**** Pozitron emissiya tomoqrafiyası
*** *in vitro*
** Ultrasəs diaqnostikası
** Maqnit rezonans tomoqrafiyası
** Termal görüntüləmə
** Müdaxilə (diaqnoz və müalicənin birləşməsi)
** Rentgenodiaqnostika
*** Anjioqrafiya
*** Kompüter tomoqrafiyası
*** Rentgenoskopiya
*** Rentgenoqrafiya
*** Flouroqrafiya
* Radioterapiya
** Neytron tutucu terapiya
** Braxiterapiya
** Rentgenoterapiya

## İstinadlar
Keratit

**Kaeratit** () — gözün buynuz qişasının iltihabı. Travmatik və ya infeksion (qrip, vərəm) mənşəli ola bilər. Keratit bəzən görmənin itirilməsi ilə nəticələnə bilər
''.

## Xüsusiyyətləri
Buynuz qişa gözün ən ön hissəsində yerləşən işığı fokuslamaq və gözü xarici zədələyici faktorlardan qorumaq üçün xüsusiləşmiş şəffaf və əyri səthə malik olan toxumadır.

Normada gözün buynuz qişası şəffaf və parlaq olur. Buynuz qişanın iltihabı "keratit" adlandırılır. Keratit həm 1, həm də hər 2 gözdə inkişaf edə bilər.

Keratit təhlükəli xəstəlikdir. Vaxtında müalicə olunmadıqda keratit görmənin zəifləməsinə və hətta korluğa səbəb ola bilər. Bu səbəbdən keratitin ilk simptomlarında dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.

## Simptomları

*ağrı
*görmənin zəifləməsi
*xəstə gözün qızarması
*xəstə gözün buynuz qişası parlaq deyil, bulanıq görünür,
*gözdə yad cismin olması hissi
*işiqdan qorxmaq
*gözlərin sulanması
*blefarospazm (göz qapaqlarının spazmşəkilli sıxılması)

## Səbəbləri

* "quru göz" sindromu. Bu sindromun inkişafı göz qapaqları xəstəlikləri, A vitamininin  çatışmazlığı, göz yaşların ifrazının pozulması, qadınlarda klimaks, bəzi dərman preparatlarının qəbulu nəticəsində mümkündür.
* gözdə yad cismin olması
* güclü işıq mənbəyinin uzun müddət ərzində təsiri (məsələn, qaynaq zamanı)
* allergiya
* kontakt linzaların düzgün taxılmaması
* yerli hormonal preparatların tətbiqi
* göz travmaları
* viruslar (adenovirus, sadə herpes virusu). Keratitin əsas səbəbi sadə herpes virusu sayılır. İnsanların əksər hissəsi sadə herpes virusunun daşıyıcılarıdır. Lakin keratit hamıda inkişaf etmir. Virus immun sisteminin zəifləməsi zamanı aktivləşir. Bu zəifləməsinin səbəbi soyuqlama, stress və s. ola bilər.
* bakteriyalar (stafilokokk, streptokokk və s.)
* göbələk infeksiyaları
* cərrahi əməliyyatların ağırlaşmaları.
## Müalicəsi
Keratitin müalicəsi onun səbəbindən asılıdır. Bəzi hallarda dərmanlar kömək etmədikdə cərrahi əməliyyat tətbiq oluna bilər.

## Həmçinin bax
*Göz xəstəlikləri
*Konyunktivit

## Xarici keçidlər
*Kaeratit - saglamolun.az 

## İstinadlar
Amanu

**Amanu** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Hao atolundan 15 km şimalda yerləşir.

## Coğrafiya
Ada dairəvi formaya malikdir. Atollun uzunluğu 29 км, eni — 10 km, quru sahəsi isə 9,6 km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Laqunun sahəsi 240 km²-dir. Qərbdən laqun okeanla kiçik boğazlarla birləşir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Hao kommunasına daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 163 nəfər yaşayır. *İkitake* əsas yaşayış məntəqəsidir. Məntəqə adanın qərbində yerləşir.

## Tarixi
Ada 12 fevral 1606-cı ildə dənizçi Pedro Kiros tərəfindən kəşf edilmişdir. Ada 1820-ci ildə rus dənizçisi Faddey Bellinshauzen tərəfindən ziyarət edərək ona *Moller atollu* adını verir.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Yusif Səfərov

* Yusif Səfərov (filoloq)
* Yusif Səfərov (neftçi)

;Digər
* Yusif Səfərov küçəsi (Bakı)

## Həmçinin bax
* Yusif (ad)
* Səfərov
Apataki

**Apataki** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Arutua atolundan 19 km cənub-şərqdə, Taitidən 350 km şimal-şərqdə yerləşir.

## Coğrafiya
Atollun uzunluğu 36 км, eni — 25 km, quru sahəsi isə 20 km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Şimal-qərb və cənub-qərbdən laqun okeanla kiçik boğazlarla birləşir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Arutua kommunasına daxildir.

## Əhali
2012-ci il məlumatına görə adada 350 nəfər yaşayır. *Niutahi* əsas yaşayış məntəqəsidir. Məntəqə adanın qərbində yerləşir.

## Tarixi
Ada 21 may 1722-ci ildə holland səyyah Yakob Roqqeveen tərəfindən kəşf edilmişdir. O, adanı Avondstond adlandırır. Adanın digər adı isə Qaqemasterdir. Bu ad rus dənizçisi Leonti Qaqemasterin şərəfinə adlandırılır. 1774-cü ildə adada ingilis səyyah Ceyms Kuk olmuşdur.

## İqtisadiyyat
*Niutaxi* kəndi yaxınlığında uçuş-eniş zolağı yerləşir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti kənd təsərrüfatı (Kopra istehsalı) və balıqçılıqdır (balıq ovu və mirvari yetişdirmək).

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Arutua

**Arutua** () — Tuamotu arxipelaqının şinal-qərbində yerləşən atoll (Fransa Polineziyası). Ranqiroa atolundan 40 km cənub-şərqdə yerləşir.

## Coğrafiya
Dairəvi formaya malikdir. Atollun diametri 29 km-dir. Sahəsi 15 km²-dir. 57 kiçik adacıqdan ibarətdir. Daxilində böyük laqun vardır. Bu laqunda mirvari yetişdirilir.

## İnzibati bölgüsü
Arutua, Apataki, və Kaukura adaları Arutua kommunasını meydana gətirir. İnzibati baxımından Tamotu-Qambe regionuna daxildir.

## Əhali
2012-ci il məlumatına görə adada 680 nəfər yaşayır. *Raitanini* əsas yaşayış məntəqəsidir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti Kopra istehsalıdır

## Tarixi
Ada 21 may 1722-ci ildə holland səyyah Yakob Roqqeveen tərəfindən kəşf edilmişdir. 1816-cı ildə ada yaxınlarından rus dənizçisi Otto Ksebu keçmişdir. O, adanı Yurik atollu adlandırır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Kaukura

**Kaukura** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Ranqiroa atolundan 55 km cənub-qərbdə, Taitidən 350 km şimal-şərqdə yerləşir.

## Coğrafiya
Ada dairəvi formaya malikdir. Atollun uzunluğu 50 км, eni — 17 km, quru sahəsi isə 11 km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Laqunun sahəsi 434 km²-dir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Arutua kommunasına daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 542 nəfər yaşayır. *Raitahi* əsas yaşayış məntəqəsidir. Məntəqə adanın şimmal-qərbində yerləşir.

## İqtisadiyyat
*Niutaxi* kəndi yaxınlığında uçuş-eniş zolağı yerləşir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti balıqçılıqdır.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Pornokratiya

**Pornokratiya** ( — fahişə sözündən; zina +  — hakimiyyət), *azğınların / fahişələrin hakimiyyəti / dövrü* (;  — gizli, qaranlıq əsr) — papa tarixində dövr (X əsrin birinci yarısı), hansı ki 904-cü ildə papa seçilən III Sergidən başlamış və XII İoannın 963-cü ildə vəfatına qədər 60 il ərzində davam etmişdir (digər məlumata görə XI İohan ölümünə qədər, yəni 30 il ərzində).

Bu müddət ərzində Roma pontifikləri Teoflikatlar adlı qüdrətli zadəgan ailənin güclü təsiri altında qalmışdılar. Ailə Roma konsolu və Tuskul komiti Teoflikat, onun azğınlar adını qazanmış həyat yoldaşı Feodora və onların qızı Maroziyadan ibarət idi, sonradan bura Maroziyanın oğlu II Alberix də qoşuldu. Tarixçinin yazdığı kimi,  *"bu zəngin, nüfuzlu və hakimiyyətə susamış qadınlar papa taxt-tacına öz dostları, qohumları və aşiqlərini qoyurdular. Onların xoşlarına gəlməyən papaları heç bir maneə olmadan devirdilər, aradan götürürdülər"*.

Bu dövrə aid əksər orta əsr dəliləri kifayət qədər qərəzkardır, çünki papanın siyasi əleyhdarları tərəfindən yaradılmışdılar. Bununla belə, hətta Roma-Katolik kilsəsinin rəsmi tarixi qəbul edir ki, bir neçə on illiklər ərzində pozğun həyat tərzi ilə fərqlənən çox sayda papa dəyişib və onlar Teoflikatlar klanı tərəfində təyin və idarə olunurdular.

## Xarakteristikası
X əsrin birinci yarısında Romada real hakimiyyət Teoflikatlar ailəsinin nümayəndələrinə məxsus idi. Papa dövlətini Teoflikat idarə edirdi, onun konsul, duks, baş komandan *(magister militum)* və papa IV Benediktin dövründə (900—903) papanın xəzinədarı kimi tituları var idi. Tezliklə ailə dəstəyindən istifadə edərək III Sergi papa oldu.

## İstinadlar
Ahe

**Ahe** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Manihi atolundan 15 km qərbdə, Taitidən 450 km şimal-şərqdə yerləşir.

## Coğrafiya
Atollun uzunluğu 20 км, eni — 10 km, quru sahəsi isə 12 km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Laqunun sahəsi 138 km²-dir. Laqun okeanla adanın qərbində yerləşən boğazla birləşir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Manihi kommunasına daxildir.

## Tarixi
Ada 6 sentyabr 1839-cu ildə amerikalı Çarlz Vilks tərəfindən kəşf edilir. O, adanı Pikok () adlandırır.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 561 nəfər yaşayır. *Tenukupara* əsas yaşayış məntəqəsidir. Məntəqə adanın cənubunda yerləşir.

## İqtisadiyyat
Adada uçuş-eniş zolağı var. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti mirvari toplamaqdır.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Kamran İsrafilov

**Kamran Ağakərim oğlu İsrafilov** (5 sentyabr 1979, Bakı- 12 fevral 2018, Bakı) – Azərbaycanın tanınmış teleaparıcısı, İctimai Televiziya və Radio Yayımları şirkətinin uşaq və digər verilişlərinin aparıcısı, müxtəlif televiziya və dövlət səviyyəli layihələrin ssenari müəllifi, o cümlədən Mərdəkan Mədəniyyət sarayının və Uşaq Teatr Studiyasının bədii rəhbəri.

## Həyatı
Kamran İsrafilov 5 sentyabr 1979-cu ildə  Bakı şəhərində, ziyalı ailəsində anadan olub. O, 1985-ci ildə 29 saylı orta məktəbin birinci sinfinə qəbul olunub. Kiçik yaşlarından teatra, musiqiyə və ədəbiyyata böyük maraq göstərən Kamran, hələ şagird ikən öz məktəbli yoldaşları ilə müxtəlif nağıllar əsasında tamaşalar hazırlayıb, məktəb səhnəsində çıxış edirdi. 1996-cı ildə orta məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirərək elə həmin ildə  Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatr kollektivinin rejissoru fakültəsinə qəbul olunur. 2000-ci ildə isə həmin universitetin teatrşünaslıq ixtisası üzrə magistratura pilləsinə daxil olur və 2002-ci ildə fərqlənmə ilə bitirir. Bir neçə müddət  Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərir.

Daha sonra Kamran İsrafilov uzun illər , İctimai Televiziyada uşaq və digər verilişlərin aparıcısı kimi fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda  Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə baş tutan "Novruz Bahar Festivalı"nın aparıcısı olur. Fransanın Strasburq şəhərində  UNESCO-nun qərargahında Azərbaycan Dövlət Gənclər Simfonik Orkestrinin və Uşaq Xorunun iştirakı ilə "Azərbaycanın xoşməramlı mələkləri" adı altında keçirilən konsertin lentə alınmasında, həmçinin Türkiyədə keçirilən "Uluslararası 23 nissan Çocuk Festivalı"nın və bir sıra digər tədbirlərin işıqlandırılmasında yaxından iştirak edir.

2016-cı ildə Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə çəkilmiş Əbədi ezamiyyət  sənədli filmində, tarixi şəxsiyyət və ictimai xadim Əlimərdan bəy Topçubaşov obrazını canlandırır. Kamran İsrafilov 2016-cı ildən 2018-ci ilədək Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsinin tabeçiliyində olan Mərdəkan Mədəniyyət Sarayının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışır. Burada  "Kam-Kam" Uşaq Teatr Studiyasını yaradır. O, nəinki uşaq tamaşalarının ssenari müəllifi və quruluşçu rejissoru kimi çıxış edirdi, həmçinin aktyor kimidə uşaqlarla bir səhnəni bölüşürdü. Kamran İsrafilov 2009-cu ildə ailə həyatı qurub, bir övladı var.

Kamran İsrafilov 12 fevral 2018-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
*Əbədi ezamiyyət (film, 2016)-rol:Əlimərdan bəy Topçubaşov

## İstinadlar
* https://www.youtube.com/watch?v=0Qj9xfSiBWk
* https://www.youtube.com/watch?v=ECNGcTefgs0
* https://report.az/i-ncesenet/aktyor-kamran-i-srafilov-39-yasinda-vefat-edib/
Aratika

**Aratika** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Fakarava atolundan 47&nbsp;km şimalda, Kauehidən isə 35&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir.

## Coğrafiya
Atollun sahəsi 8,2&nbsp;km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Atollun şimal və cənubundan laqun okeanla kiçik boğazla birləşir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Fakarava kommunasına daxildir.

## Əhali
2017-ci il məlumatına görə adada 225 nəfər yaşayır. *Paparava* əsas yaşayış məntəqəsidir. Adada uçuş-eniş zolağı var.

## İstinadlar
Əlihüseyn Hüseynov (aviatexnik)

**Əlihüseyn Hüseyn oğlu Hüseynov** () — Azərbaycan Mülki Aviasiya İdarəsinin aviasiya texniki. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1973).

## Həyatı
13 may 1921-ci ildə Hacıqabul rayonunun Navahı kəndində anadan olub. 1939-cu ildən Azərbaycan Mülki Aviasiya Administrasiyasının Zabrat aviasiya müəssisəsinin Hacıqabul hava limanında yanacaqdoldurma məntəqəsində işləyən təyyarə mexaniki, 1952-ci ildən isə təyyarə texniki işləyib.

1973-cü ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Lenin ordeni və "Oraq və çəkic" qızıl medalı təqdim edilməklə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmişdir.

## İstinadlar
Şərqi Yava

**Şərqi Yava** ( ("Jatim"),  (*Jåwå Wétan*)) — İndoneziya əyalətidir. Yalnız qərbdən Mərkəzi Yava əyaləti ilə quru sərhədi var; Yava dənizi və Hind Okeanı ilə müvafiq olaraq şimal və cənub sahilləri ilə uzanır, şərqdə dar Bali boğazı Yavanı Balidən ayırır. Şərqi Yava bölgəsində yerləşən İndoneziyadakı ən uzun körpü olan Yava ilə bağlanan Madura adası, Suramadu körpüsü,həmçinin daha da şərq və şimalda yerləşən Kanqean və Masalembu arxipelaqlarından  ibarətdir. Paytaxtı İndoneziyanın ən böyük şəhəri və böyük bir sənaye mərkəzi olan Surabayadır. Banyuvanqi Şərqi Yavanın ən böyük reqensidir.

## İstinadlar

## Xarici linklər
*  Official website
Vairaatea

**Vairaatea** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Hoa atolundan 180&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Coğrafiya
Atollun sahəsi 3&nbsp;km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Nukutavake kommunasına daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 66 nəfər yaşayır. *Ahurua* əsas yaşayış məntəqəsidir.

## Tarixi
Ada 1616-cı ildə ispan dənizçi Pedro Fernandes Kiros tərəfindən kəşf edilir. O, adanı San Migel Arxangel adlandırır ().
## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Vahitahi

**Vahitahi** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Nukutavake atolundan 50&nbsp;km şimalda yerləşir.

## Coğrafiya
Adanın sahəsi 2,5&nbsp;km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Laqun tam olaraq okeandan təcrid olunmuşdur.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Nukutavake kommunasına daxildir.
## Tarixi
Ada 1768-ci ilin martında Lui Antuan Bugenvil tərəfindən kəşf edilir. O, adanı  olaraq adlandırır. 1769-ci ildə ada yaxınlıqlarından keçən Ceyms Kuk adanı *Laqun adası* olaraq adlandırır.
## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 83 nəfər yaşayır. *Mohitu* əsas yaşayış məntəqəsidir. Adada uçuş-eniş zolağı vardır.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Pinaki

**Pinaki** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Nukutavake atolundan 10 km cənub-qərbdə yerləşir.

## Coğrafiya
Adanın sahəsi 1,3 km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Nukutavake kommunasına daxildir.

## Tarixi
Ada 1767-ci ildə ingilis Samuel Vallis tərəfindən kəşf edilir. Digər adı — Nqanati.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Manihi

**Manihi** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Papeetedən 500&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir.

## Coğrafiya
Ovalvari formaya malikdir. Atollun uzunluğu 27 км, eni — 8&nbsp;km, quru sahəsi isə 13&nbsp;km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Laqunun sahəsi 160&nbsp;km²-dir. Laqun okeanla adanın cənub-qərbində yerləşən Tairapa boğazı ilə birləşir. Ərazisində ən geniş yayılmış bitki Kokos palmasıdır.

## İnzibati bölgüsü
Kommunaya Manihi və Ahe adaları daxildir. 

## Tarixi
Adada ilk məskunlaşanlar polineziyalılar olmuşdur.  Adanı ilk kəşf edən 1616-cı ildə Villem Sxouten olur. XIX əsrdən etibarən adada mirvari yetişdirilir. Turizm inkişaf etdirilmişdir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 818 nəfər yaşayır. *Paeua* əsas yaşayış məntəqəsidir.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya 
* Turistlər üçün məlumat 
* Adanın fotoları
Mərkəzi Yava

**Mərkəzi Yava** (; , qısaldılmış "Jateng") İndoneziya əyalətidir, Yava adasının ortasında yerləşir. İnzibati paytaxtı Semaranqdır. Qərbdə Qərbi Yava, Hind Okeanı və cənubda Cokyakartanın Xüsusi Bölgəsi, şərqdə Şərqi Yava və şimalda Yava dənizi ilə həmsərhəddir. Ümumi sahəsi 32,548&nbsp;km², 2015-ci ildə 33 milyon əhalisi olan bu bölgə həm Yava, həm də İndoneziyada Qərbi Yava və Şərqi Yavadan sonra üçüncü ən çox əhalisi olan əyalətə çevrildi. Vilayətə cənubdakı Nusakambanqan adası (Qərbi Yava sərhədinə yaxın) və Yava dənizindəki Karimunyava adaları da daxildir. Mərkəzi Yava ayrıca Xüsusi Bölgə və Cokyakarta şəhərini əhatə edən bir mədəni konsepsiyadır. Bununla birlikdə inzibati olaraq şəhər və ətraf bölgələr, müstəqillik əldə etdikdən bəri ayrıca bir xüsusi bölgə (bir vilayətə bərabər) yaratdılar və ayrıca idarə olunurlar. Yava mədəniyyətinin "ürəyi" kimi tanınmasına baxmayaraq, Qərbi Yava ilə sərhəddə Sundalılar kimi  yavalı olmayan digər etnik qruplar da var. Çinli İndoneziyalılar, Ərəb İndoneziyalıları və Hind İndoneziyalıları da vilayətin hər tərəfinə səpələnmişlər.

Vilayətdə insanlar qədim dövrdən bəri  tərəfindən məskunlaşmışdır. "Yava Adamı" olaraq bilinən *[[Erektus|Homo erectus]]*un qalıqları Benqavan Solo çayının sahillərində tapıldı və bu 1.7 milyon il əvvələ təsadüf edir. İndi Mərkəzi Yava bir neçə Hind-Buddist Krallığının, İslam sultanlıqlarının və Niderland Ost-Hindi müstəmləkə hökumətinin nəzarəti altında idi. Həm də İndoneziyanın müstəqillik hərəkatının mərkəzi idi. Müasir İndoneziyalıların əksəriyyəti Yava mənşəli olduqları üçün həm Orta Yava, həm də Şərqi Yava İndoneziyanın sosial, siyasi və iqtisadi həyatına böyük təsir göstərir.

## İstinadlar

## Xarici linklər
*  
* Media Online
Nukutavake

**Nukutavake** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Taitidən 1125&nbsp;km məsafədə yerləşir.

## Coğrafiya
Atollun uzunluğu 5,2 км, eni — 450 m, quru sahəsi isə 4&nbsp;km²-dir. Daxili hissəsində laqun yoxdur.

## İnzibati bölgüsü
Nukutavake, Vahitahi, Vairaatea, Pinaki və Akiaki adaları Nukutavake kommunasını meydana gətirir. İnzibati baxımından Tamotu-Qambe regionuna daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 170 nəfər yaşayır. *Tavananui* əsas yaşayış məntəqəsidir. *Raitanini* əsas yaşayış məntəqəsidir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti Kopra istehsalıdır. Adada eniş-uçuş zolağı vardır.

## Tarixi
Ada 1616-cı ildə ingilis dənizçi Samuel Vallis tərəfindən kəşf edilir. O, adanı Kraliça Şarlotanın adı ilə adlandırır.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Sığınaq

thumb|300px|Almaniyada sığınaq
**Sığınaq**, **Sığınacaq** və ya **Bunker** () — nüvə silahı, adi silahlar, bioloji və kimyəvi hərb maddələrinin təsirlərindən və təbii fəlakətlərdən insanlar tərəfindən, insanların yaşaması və ölkənin müharibə vaxtı və ya sonrası varlıqları və əşyaları qorumaq məqsədi ilə inşa edilən qorunma yərləridir.

## Məqsədinə görə sığınaq növləri
Sığınaqlar məqsədinə görə iki yerə ayrılır:
* *Özəl sığınaqlar*: Evlərdə, rəsmi və özəl idarə, fabrika ve müəssəsələrin zirzəmilərində və ya baxçalarında qurulur. Buralarda oturan ailə, məmur və işçilərin qorunması üçün qurulan tikintilərdir.
* *Geniş sığınaqlar*: Əhali və nəqliyyat çox olduğu yerlərdə xalqın qorunması üçün qurulan tikintilərdir.

## İstifadəsinə görə sığınaq növləri
Sığınaqlar istifafəsinə görə iki yerə ayrılırlar.
* *Təzyiq sığınaqları*: Nüvə silahların anı (işıq, istilik, təzyiq və ilk radiasiya) və onun qalığı (radioaktiv tullantılar) təsirləriylə, adi silahların təsirlərinə, kimyəvi və bioloji hərb maddələrinə qarşı qorunmaq məqsədi ilə dövlət tərəfindən inşa edilən sığınaqlardır.
* *Səpinti sığınaqları*: Nüvə silahların radioaktiv səpinti təsirlərinə qarşı qorunmaq məqsədi ilə inşa edilən sığınaqlardır. Bu sığınaqlar; kimyəvi və bioloji hərb maddələrinə, nüvə silahların zəifləmiş təzyiq və istilik təsirlərinə və adi silahların dəriyə tesirlərindən qorunması üçün inşa edilən sığınaqlardır.

## İstinadlar
Hafiz Zeynalov

**Hafiz Zeynalov** (; d. 23 iyul 1927, ö. 2 may 1996, Bakı) — Azərbaycanın əməkdar rəssamı.

## Həyatı
### Təhsili
Hafiz Əliabbas oğlu Zeynalov 1927-ci il iyul ayı­nın 23-də Ba­kı­da ana­dan olmuşdur. 1942–1945-ci il­lər­də Ə.Əzim­za­də adı­na Azər­bay­can Döv­lət Rəs­sam­lıq Mək­tə­bin­də təh­sil almışdır. 1947–1953-cü il­lər­də Sankt-Pe­ter­burq­da İ.E.Re­pin adı­na Rəs­sam­lıq, Hey­kəl­tə­raş­lıq və Me­mar­lıq İns­ti­tu­tun­da oxu­muşdur.

## Fəaliyyəti
1954-cü il­də ilk də­fə ola­raq Ümu­mit­ti­faq rəs­sam­lıq sər­gi­sin­də - Tret­ya­kov Qa­le­re­ya­sın­da iş­ti­rak etmiş, elə hə­min il SSRİ Rəs­sam­lar İt­ti­fa­qı­nın üzv­lü­yü­nə qə­bul olu­nmuşdur. Onun şöh­rə­ti də hə­min dövr­lər­dən öl­kə xa­ri­ci­nə ya­yıl­ma­ğa baş­la­yıb. O, 1956-cı il­də Ümu­mit­ti­faq və Cə­nu­bi Qaf­qaz res­pub­li­ka­la­rı, ADR, MƏR, Əl­cə­za­ir­də­ki sər­gi­lər­də iş­ti­rak etmişdir. 1982-ci il­də Ba­kı­da, 1983-cü ilin may ayın­da Mər­də­kan­da, hə­min ilin iyul ayın­da Sum­qa­yıt şə­hə­rin­də, 1988-ci il­də ye­nə də Ba­kı­da fər­di ya­ra­dı­cı­lıq sər­gi­lə­ri ke­çi­ri­lmişdir.

Hafiz Zeynalov hə­lə İ.E.Re­pin adı­na Sankt-Pe­ter­burq Rəs­sam­lıq Aka­de­mi­ya­sın­da təh­sil al­dı­ğı il­lər­də ən çə­tin sa­yı­lan janr­la­ra mü­ra­ci­ət etmiş, ta­ri­xi möv­zu­lar­da əsər­lər ya­rat­ma­ğa ça­lı­şır­dır. Onun gənc­lik il­lə­rin­də uğur­lu iş­lə­rin­dən bi­ri "Ba­kı neft sə­na­ye­si fəh­lə­lə­ri it­ti­fa­qı­nın 1905-ci il ic­la­sı" idi və bu əsər onun dip­lom işi olmuşdur. Hafiz Zey­na­lo­vun gənc­lik il­lə­rin­də çək­di­yi əsər­lər P.Ko­rin, S.Ge­ra­si­mov, B.İo­han­son, V.Se­rov ki­mi gör­kəm­li sə­nət­kar­la­rın iş­lə­ri ilə ya­na­şı nü­ma­yiş et­di­ri­lir­di.

Rəs­sa­mın "Şir­van­şah­lar sa­ra­yı", "İçə­ri Şə­hər", "Ba­kı­da ilk qar", "Ba­kı­da məs­cid" ki­mi bən­zər­siz sə­nət əsər­lə­ri Ba­kı və Ab­şe­ron tor­pa­ğı­nın zən­gin­li­yi­ni, ta­ri­xi abi­də­lə­ri­ni əks et­di­rir­di. Onun "Xə­zə­rin sa­hi­lin­də", "Bi­zim bağ­da", "Ab­şe­ron­da ax­şam", "Zu­ğul­ba qa­ya­la­rı" və di­gər əsər­lə­ri bu qə­bil­dən­dir. Rəs­sam "Nə­si­mi", "Nəi­mi", "Ni­za­mi­nin gənc­li­yi", "Məm­məd Ra­him", "Sə­məd Vur­ğun və Ni­ko­lay Ti­xo­nov" ki­mi əsər­lər ya­ra­tmışdır. "Hü­seyn Ca­vid və Mi­ka­yıl Müş­fiq", "Mir­zə Fə­tə­li Axun­dov", "Mə­həm­məd Fü­zu­li" əsər­lə­ri bu ba­xım­dan çox əhə­miy­yət­li­dir. Hafiz Zey­na­lov öz por­tret­lə­ri­ni də çə­kmişdir. "Fır­ça ilə av­to­por­tret", "Ma­vi köy­nək­də av­to­por­tret", "Hə­sir şlya­pa­lı av­to­por­tret" və s. On­lar rəs­sa­mın hə­ya­tı­nın müx­tə­lif dövr­lə­rin­də çəkilmişdir.

## Mükafatları
* Hafiz Zeynalov 1991-ci il­də Azər­bay­ca­nın əmək­dar rəs­sa­mı adı­na la­yiq gö­rü­lmüşdür.

## Ölümü
1996-cı ilin ma­y ayının 2-də vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Kaduna ştatı

**Kaduna ştatı** () — Nigeriyanın Şimal-qərbi geosiyasi zonasında ştat.

## Adı

Kaduna sözü Qvari dilində *Odna* sözündən/adından gəlir. Onun mənası çaydır (coğrafi).

## İstinadlar
Hümbət Eminov

**Hümbət Oruc oğlu Eminov** — Alim, kimya elmləri namizədi, dosent, Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunun (indiki Neft və Sənaye Universiteti) Sumqayıt filialının (indiki Sumqayıt Dövlət Universiteti) kimya-texnologiya fakültəsinin dekanı, daha sonra qiyabi və axşam şöbəsi üzrə prorektoru (1992-1994), "Analitik kimya" kafedrasının müdiri (2004-cü ildən).

## Həyatı və elmi fəaliyyəti
Hümbət Eminov 1940-cı ildə Qazax şəhərində anadan olmuşdur. 1948-ci ildə Qazax şəhər 1 saylı orta məktəbinə gedib, 1958-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir.

1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) kimya fakültəsinə daxil olmuş və 1963-cü ildə həmin fakültəni müvəffəqiyyətlə başa vurmuşdur.

1963-cü ildə təyinatla Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft və Kimya Prosesləri İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1973-cü ildə dissertasiya müdafiə edərək kimya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

1977-ci ildə baş elmi işçi vəzifəsinə keçirilmişdir.

1981-ci ildə Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunun (indiki Neft və Sənaye Universiteti) Sumqayıt filialının (indiki Sumqayıt Dövlət Universiteti) "Əsas üzvü və neft-kimya sintezinin texnologiyası” kafedrasına müsabiqə yolu ilə dosent seçilmişdir. 1983-cü ildə kimya-texnologiya fakültəsinə müsabiqə yolu ilə dekan seçilmiş, 1992-1994-cü illərdə isə institutun qiyabi və axşam şöbəsi üzrə prorektoru olmuşdur.

1995-ci ildə yenidən kimya-texnologiya fakültəsinə dekan seçilmiş və 2003-cü ilə qədər həmin vəzifədə çalışmışdır.

2004-cü ildə  "Analitik kimya" kafedrasına müsabiqə yolu ilə müdir seçilmişdir.

105 elmi əsərin, 40-dan çox metodik işin, 8 müəlliflik şəhadətnaməsinin və 10 patentin müəllifidir. Dövlət və hökumət mükafatları var.

2016-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
İkram Eyyubov

**İkram Ziyəddin oğlu Eyyubov** — alim, baytarlıq elmləri doktoru, professor, Əməkdar baytar həkimi, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq İnstitutunun laboratoriya müdiri.

## Həyatı və elmi fəaliyyəti
İkram Eyyubov 1925-ci ildə Qazax rayonunun Ürkməzli kəndində anadan olmuşdur. 1937-ci ildə 
Dəmirçilər kənd natamam orta məktəbini bitirmiş və Qazax pedaqoji texnikumuna daxil olmuşdur. 1941-ci ildə texnikumu bitirmiş və 1945-ci ilə qədər Tovuz rayonunda müəllim işləmişdir. 1945-1950-ci illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda (indiki Aqrar Universitet) təhsil almış və fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Terapiya kafedrasında assistent vəzifəsində saxlanılmışdır.

1958-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək baytarlıq elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır. 1958-ci ildən Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq İnstitutuna dəvət olunaraq 1994-cü ilə qədər orada baş elmi işçi, laboratoriya müdiri vəzifələrində çalışmışdır. Respublikanın Əməkdar baytar həkimi, professordur.

135 elmi məqalənin, 5 kitabın, 1 tədris vəsaitinin və 3 səmərələşdirici təklifin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə bir neçə elmlər namizədi yetişmisdir.

2011-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.