open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiwix

**Kiwix** ("*kiviks*" tələffüz edilir) — İnternetə qoşulma olmadan Vikipediya məqalələrin oxunması üçün azad proqram təminatıdır. Məqalələrin və təsvirin tərkibi ZIM formatında sıxılmış fayl şəklində saxlanılır.

Kiwix genişzolaqlı şəbəkəyə qoşulma mümkün olmayan və ya Vikipediya saytı senzuranın altında olan yerlərdə Vikipediyadan sadə və rahat istifadə etmək üçün yaradılmışdır. Bu proqram təminatından ilk dəfə almanca Vikipediya üçün DVD-lər vasitəsilə istifadə olunurdu.

Mobil əməliyyat sistemi olan Android üçün Kiwix proqramı Google Play mağazasında mövcuddur.

Kiwix-lə birlikdə Kiwix veb-server (kiwix-serve) kimi işləyən və Vikipediya ilə sizin Kiwix proqramınızı lokal şəbəkə daxilində bütün kompüterlərdə sinxronizasiya edən xidmət mövcuddur. Bu xidmətin iş prinsipi http://library.kiwix.org

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Kiwix — Rəsmi səhifə 
* Kiwix + WP1 selection (~4 GB) 
* Kiwix + Məktəblər üçün ingiliscə Vikpediya 2013-cü il, 6 min məqalə şəkillərlə (~4,7 GB)
SONY Xperia Z

**Sony Xperia Z** — Sony şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş Android əməliyyat sistemli smartfondur. Bu model, *Xperia* seriyasının bir hissəsi olaraq 2013-cü ilin 7 yanvarında təqdim edilmiş və 21 fevralda satışa çıxarılmışdır. Xperia Z Sony-nin ilk dörd nüvəli smartfon modeli sayılır.

Model həm IP55 həm də IP57 sertifikatlarına malikdir — bu isə onun toz keçirməz və suya davamlı olduğunu göstərir. Xperia Z 1 metr dərinlikdə suya təxminən 30 dəqiqəyə qədər davam gətirə bilir. Qurğu həmçinin zərbəyə davamlı Asahi Dragontail şüşəsi ilə qorunur.

Telefonun standart komplektinə daxildir: dok-stansiya, SONY EX-300AP model qulaqcıq, USB kabel və enerji adapteri.

## Şəkillər

## İstinadlar
Karl Diyem

**Karl Diyem**( 24 iyun, 1882,*Vürtsburq*-  17 dekabr, 1962,Köln)— Almaniyanın idman administratoru,  Berlin Olimpiya Oyunlarının Təşkilat Komitəsinin Baş Katibi  və  1936 Yay Olimpiya Oyunlarının əsas təşkilatçısı idi.

O, xüsusilə Olimpiya oyunları sahəsində nüfuzlu idman tarixçisi idi. Karl Diyem 1936-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarını təşkil edəndə, Olimpiya məşəlinin estafeti ənənəsini yaradıb.

## Məşəlin estafeti ideyasının irəli sürülməsi
Məşəlin estafetini kimin irəli sürdüyü barədə həmişə mübahisələr olub. Rəsmi məlumatlara görə, Yay Olimpiya oyunlarının Təbliğat Komitəsində Təbliğat Naziri inzibatçı cənab Haeggert  son həftələrdə oyunlar haqqında ictimai məlumatlılığı artırmaq və təbliğ etməyi yerinə yetirirdi.  1934-cü il Olimpiya konfransına görə Yunanıstana səfərində Diyem və Levald Almaniya keçiriləcək oyunlar üçün təmrtəraqlı tamaşanın yeni simvolunu kəşf etdilər. Bu Olimpiya məşəlinin estafetlə Yunanıstandan Berlinə gətirilməsi idi. Diyem həm də 1910-cu ildən şəhərlərarası yol ötürücü təşkilatında təcrübəyə malik idi.

Məşəlin estafeti  on ildən də az müddətdə Faşist hökmranlağı altında olacaq ölkələr olan Bolqarıstan,Yuqoslaviya Macarıstan, Avstriya , Çexoslovakiyadan keçdi. Bu hadisə  Leni Rifenştal  və Alman sənayesinin liderlərinin iştirakı ilə Hitlerin sevimli rejissoru tərəfindən filmə çəkildi. İşıqlandırma güzgüləri  *Zeiss* koorporasiyası tərəfindən hazırlandı, məşəllərin özü isə maqneziumlu ehtiyat yanacaqla təhciz edilmişdi. Məşəllər hər iki dünya müharibəsində Almaniyanı silahlandıran böyük polad və hərbi ehtiyyatlar  konqlomeratı Krupp tərəfindən yaradılmışdı.

Estafetinin sonuncu mərhələsi oyunların açılış mərasimində stadionda alman elektrik mühəndisi və ölkə çempionu atleti Frits Şlingen  tərəfindən Olimpiadanın məşəlini yandırması ilə başa çatıb. Şlingen əslində bu Olimpiada iştirak etmirdi,o da Reinştal kimi təşkilatçılar tərəfindən seçilmişdi. Diyem Fürerin sədri kimi açılış mərasimindən sonra Hitlerin qonaqlığında iştirak edirdi. Hitler stadionu addımlayıb keçən zaman beş yaşlı qız ona gülllərlə bəzədilmiş buket təqdim etdi. Bu uşaq Karl Diyemin qızı Gudrun idi.

Olimpiya Oyunlarının ev sahibi olan ölkəyə Yunanıstandan məşəlin estafetlə gətirilməsi ənənəsini o vaxtdan bəri hər Olimpiadada davam etdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Olimpiya məşəlinin estafetinin mənşəyi
Blokçu (voleybol)

**Blokçu** (və ya blok qurucu) — voleybolda mövqe, voleybolçu ampluası. Çox vaxt mərkəz oyunçusu da adlanır. Buna səbəb bu mövqe sahiblərinin tez-tez mərkəzdən hücuma çəkilməsidir. Bu mövqenin sahibləri nə qədər hündürboy olsa bir o qədər xeyirdir.

## Haqqında
Blokçu anpluasına sahib voleybolçunun əsas məqsədi adından məlum olduğu kimi blok qurmaqdır. Ancaq blok qurmaq yalnız blokçuya məxsus xüsusiyyət deyil. Liberodan başqa digər mövqelərin sahibləri də (toppaylayıcı, diaqonal, hücumçu) blok qura bilər və oyun zamanı əmələ gələn ikili, üçlü bloklar rəqibin zərbəsinin qarışısını almaq üçün ən gözəl variantlardandır.

## Blok nədir

Blok — voleybol toruna yaxın oyunçunun rəqib tərəfdən gələn topun tor üzərindən təmasla qarşısını almaq üçün tullanaraq edilən hərəkətdir. Voleybolda rəqibin servisinə blok qadağandır. Blok növləri aşağıdakılardır:
# Blok təşəbbüsü — topa toxunmadan edilən blok hərəkətidir.
# Tamamlanmış blok — blokçunun topa dəydiyi anda blok tamamlanmışdır.
# Kollektiv blok —yuxarıda bəhs edildiyi kimi iki və ya üç oyunçu tərəfindən edilən güclü blokdur.

### İcazə verilən və verilməyən bloklar
Təmasları tək bir hərəkət zamanı olması şərti ilə bir və ya bir neçə blokçu topa sıra ilə (tez və davamlı olaraq) təmas edə bilər. Blok zamanı blok quran əllərini (və ya qollarını) torun üzərindən rəqib tərəfə keçirə bilər. Ancaq bu müddətdə o, topa toxunmaq üçün rəqibin hücum etməsini mütləq gözləməlidir. Ayrıca blok təması komandaya bir vuruş olaraq əlavə edilmir. Belə ki, voleybolda hər komandanaya topu rəqib meydançaya göndərməsi üçün ən çoxu üç vuruşa icazə verilir və blok zamanı topa toxunma bu vuruşlardan sayılmır. Blokdan sonrakı ilk vuruş blok zamanı topa toxunan da daxil olmaqla komandanın hər hansı bir oyunçusu tərəfindən edilir.

### Blok xətaları
Aşağıdakı qaydalar çərçivəsində edilmiş bloklar xətalı bloklar sayılır:
*Blokçu rəqibinin hücum vuruşundan əvvəl ya da eyni vaxtda rəqibinin boşluğundakı topa dəyərsə.
*Arxa zona oyunçusu və ya libero bir bloku tamamlayar ya da tamamlanmış bloka qoşularsa.
*Rəqibin servisinə blok qurularsa.
*Top blok xaricinə göndərilərsə.
*Antinaların çölündən rəqibin boşluğunda blok qurularsa.
*Libero oyunçusu fərdi ya da kollektiv bloka təşəbbüsün edərsə.

## Mənbə
*Voleybolda blok
Butterfly

***Butterfly*** () — L'Arc~en~Ciel qrupunun albomu. O, 2012-ci ilin fevralın 8-də çıxmış, sonra isə P'unk~en~Ciel adlı L'Arc~en~Ciel qrupunun alter eqo qrupun *P'unk Is Not Dead* albomu ilə birlikdə satılırdı.

## Butterfly albomun trekləri

## P'unk Is Not Dead albomun trekləri
Sabirkənd (Sarvan)

**Sabirkənd** () — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Sarvan bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Melanosit stimuləedici hormon (MSH)

**Melanosit stimuləedici hormon** (**MSH** və ya **intermedin**) — hipofiz vəzinin orta payında əmələ gələn peptid hormondur. Bu hormon dəriyə, gözlərə, saça rəng verən melanin piqmentinin melanositlərdə sintezini təmin edir. Xəstəliklərdən Adisson, diffuz toksik ur (zob) xəstəliyi, Nelson sindromu zamanı bu hormonun qanda miqdarı artır. Nəticədə dəri və selikli qişalar tündləşir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Parsek

**Parsek** (işarəsi: *pk*; ingiliscə: *Parsec*) - astronomiyada istifadə olunan məsafə ölçü vahididir. Parallaksı 1 dərəcə olan göy cisminin uzaqlığı 1 parsekdir.

1 parsek = 206,264.8062 Astronomik Vahid (a.v.)

1 parsek = 30.857 × 1012 km

1 parsek = 3.261630751 işıq ili

## İstinadlar
Astronomi Birimleri
Parallaks

**Parallaks** — müşahidəçinin yerini dəyişdiyi zaman hər hansı obyektin vəziyyətinin görünən dəyişməsidir və ya hər hansı bir obyektin iki müxtəlif müşahidəçi tərəfindən iki fərqli nöqtədən izlənməsidir. Bu zaman müşahidəçilərin gözlərindən çıxaraq obyektə yönələn düz xətlərin kəsişməsindən əmələ gələn bucaq **uzaqlıq bucağı** və ya **parallaks bucağı** adlanır. Həmçinin parallaks üsulu ilə bir kimsənin gözündən çıxan işığın dünyadan Günəşə, günəşdən ulduza, ulduzdan da təkrar dünyaya bir xətt çəkildiyində yaranan üçbucağın bucaqları köməyiylə ulduzların uzaqlıqlarını hasablamaq mümkün olur. Bu üsul ilə ancaq 3000 işıq ili uzaqlığa qədər olan uzaqlıqları dəqiq hesablamaq olur.

Hər hansı bir cimsə baxarkən, 1 metr sola doğru yerdəyişmə etdikdə, parallaks bucağı 1 dərəcə olur. Bir insanın növbə ilə sağ və sol gözünü yumub və baş barmağı ilə qarşısını tutduğu cismə baxdıqda ortaya çıxan hadisə parallaksdır. Parallaks bucağı 1 dərəcə olan göy cisimlərinə qədər olan məsafəsi 1 Parsekdir.

## Xarici Keçidlər
Astronomi Birimleri
Qrotesk

**Qrotesk** — yunanca "*gizli yer*" mənasını verir və latınca "mağara" sözü ilə eyniköklüdür.

## Haqqında
Dünyanı yadlaşdıran və onu əyləncəli-xəyali bir sahəyə aparan, içində əsrarəngiz güclərin suverenliyinin əks olunduğu, əslində bir araya gəlməz kimi görünən şeylərin, məsələn, tragediya ilə komediyanın, adiliklə ucalığın bir oyun havasında birləşdirilməsi. Qrotesk varlıqların absurd (qeyri-adi) xüsusiyyətlərlə yenidən təsviri ilə dünyaya aid olmayan bir fakt halına gətirilmə sənətidir. Qrotesk sənətinin başqa bir tətbiqi, dünyaya aid olan canlıların hər bir xüsusiyyətinin qarışığı şəklindədir.

## Müasir yazıçılar
Fantastik ədəbiyyatda qrotesk motivlərdə yazan yazıçılar: Umberto Eco, Ian McEwan, Alasdair Gray, Angela Carter, Jeanette Winterson, Patrick McGrath, Natsuo Kirino, Paul G. Tremblay, Matt Bell, Chuck Palahniuk, Brian Evenson.

## Teatrda qrotesk
"Grotesk" termini 1910–1920-ci illərdə yazılmış İtalyan dramaturqlarının tez-tez absurd görülən anti-təbii prekursorlar məktəbinə aiddir. Fridrix Dürrenmatt müasir grotesk komediya əsərlərinin əhəmiyyətli müəllifidir.

## İstinadlar
Aşıq Heydər

**Aşıq Heydər** (tam adı:*Məmmədov Heydər Kərim oğlu*; d. 1867 – ö. 1949) — XIX əsrin sonu XX əsrin birinci yarısında yaşamış Ağbaba mahalının ustad aşığı, Ağbaba Süvarı Alayının Baş Ozanı

## Həyatı
Məmmədov Heydər Kərim oğlu 1867-ci ildə Ağbaba mahalının Düzkənd kəndində anadan olmuşdur. Heydər üç yaşında olanda atası vəfat etmiş, anası isə öz dayısı molla Əhmədin təkidi ilə başqasına ərə verilmişdir. Heydər əmisi Məşədi Rəcəbin himayəsində yaşamışdır. 25 yaşında ona yatdığı yerdə İstanbulun yaxınlığında yerləşən Dəyirman kəndində Süleyman bəyin qızı Bəyaz xanıma buta verilməsi məlum olmuşdur. Aşıq Heydər Bəyaz xanıma qovuşa bilməmişdir. Ancaq onun sözləri dillərdə dastan olmuş və bu günümüzə kimi gəlib çatmışdır.
 
Aşıq Heydər Aşıq Şenlik, Aşıq Nəsib və Çorlu Məhəmmədlə yaxın dost olmuşdur.
    
Aşıq Heydər el şairi olmaqla bərabər kirkirə, dibək-salğar, cəhrə, yun darağı düzəldər, ağacdan qaşıq, qəlyan, müştük yonub hazırlamaqda da mahir sənətkar olmuşdur.

Aşıq Heydər 1949-cu ilin mart ayının 19–u nəvəsi Yusif Rəhim oğlu Heydərova "Axtarın məni" qoşmasını deyərək, Düzkənd kəndində vəfat etmişdir.

## Kitabları
# "Bu yan Ağbabadı, o yan Çıldır, Qars", Bakı: "Nurlan", 2007. 161 səh.
# "Aşıq Hedər-140".Bakı: 2007, 381 səh.
# "Gümrü Qızı" dastanı. Bakı: 2010, 285 səh.
# "Aşıq Heydər" (Əsərləri, dastan-rəvayətlər, xatirələr), Bakı: ABX NPM, 2014. 472 səh. (tərtibçilər: Tacir Səmimi, Xurşud Məmmədli və Əbülfət Heydər)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Tacir Səmimi, "Tükənməz sözüm, Ağbaba", Bakı: "Ozan", 1999.
* Xurşud Məmmədli, "Ağbabalı ustad Aşıq Heydər fenomeni".

## Xarici keçidlər

*
Herba Flora (jurnal)

***"Herba Flora" jurnalı*** — 2007-ci ilin dekabrından çap olunan Herba Flora şirkətinin aylıq elmi-kütləvi tibbi jurnalı 

## Haqqında
"Herba Flora" adlı elmi-kütləvi jurnalın ilk buraxılışı 2007-ci ilin dekabrında işıq üzü görmüşdür.  

Jurnalda təkcə müalicəvi bitkilər, onların cürbəcür xəstəliklərin terapiyasında rolu, müasir təbabətin aktual problemləri, tibbi yeniliklər haqda deyil, həmçinin dünya ölkələri, dünya xalqları, onların həyatı, mədəniyyəti, mətbəxi, xalq təbabətinin tövsiyə etdiyi müxtəlif kosmetik prosedurlar və başqa maraqlı mövzular ətrafında məlumatlar dərc olunur.

## Heyəti
Jurnalın baş redaktoru Rəşad Ağayev, elmi məsləhətçiləri isə Füzuli Hüseynov və Yalçın Məmmədovdur.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Herba Flora
* Fizuli Hüseynov

## Xarici keçidlər
* Herba Flora Avqust jurnali.mp4 — **YouTube** saytı
Əsgər imperatorları

**Əsgər imperatorları** — Qədim Romanın bəzi imperatorlarının ümumi adı. Tanınmayan nəsil nümayəndələrindən olaraq ordu tərəfindən təyin edilirdilər və tez-tez bir-birini əvəz edirdilər. Özlərini heç nədə göstərə bilmirdilər. Əsgər imperatorları kimi eramızdan əvvəl 235–285-ci illər nəzərdə tutulur. Həmin dövr imperatorlarının heç də hamısı ordu tərəfindən elan edilmirdi və Senat tərəfindən təyin edilənlər də olurdu.

## İstinadlar
Sinesteziya

**Sinesteziya** — iki və daha artıq müxtəlif fiziki sahəyə məxsus qavrayışın birləşməsi deməkdir, məsələn rəng və temperaturun eyni anda hiss edilməsi. Bu hal, hər hansı bir hiss orqanında alınan qıcıq nəticəsində həmin refleksəcavabdeh olan beyin arealı ilə yanaşı, başqa bir hiss orqanına məxsus beyin arealında da qavrama prosesinin baş verməsi ilə xarakterizə olunur. Alınan qıcıqları birləşmiş şəkildə qavrayan insanlar **sinestetiklər** adlanır.

## Etimologiya
"Sinesteziya" termini  yunanca *syn* ("birlikdə") və *aisthesis* ("hiss") sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Yaranan *synaisthesia* sözü "birləşmiş hiss etmə" mənasını verir. Bu söz  "hisssizlik, hissiyyat itməsi" mənasını verən *anesthesia* (anesteziya) termini ilə eyni kökə mənsubdur.

## İstinadlar
Benjamin Jackson Burnley

**Benjamin Jackson Burnley** () — musiqiçi.

## Həyatı
4-cü 10 mart 1978 ildə Atlantic City New Jerseydə anadan olub. Selinsgrove Pensilvaniyada böyüyüb. 18 yaşında orta məktəbi bitirib Wilkes-Barre Pensilvaniyaya köçüb. O NİRVANA qrupunun Nevermind musiqi diskini dinləyərək gitara çalmağı öyrenib. Breaking Benjamin qrupunu yaradandan əvvəl Benjamin müxtəlif kafelərdə solo çıxış ederek pul qazanırdı. Breaking Benjamn qrupunu Ben 1998-ci ildə yaratdı. Benjamin Burnley aparıcı vokalist, ritm gitaraçı və bəstəkardır."The Diary of Jane", "Breath", "So cold", "Sooner or Later" kimi mahnıların müellifidir. Breaking Benjamin in mahnılarından bir neçə video oyunlarda istifadə olunub. Benjamin Burnley Benjamin Burnley qrupun geridə qalan tək nümayəndəsidir. Breaking Benjamin 2010 ildə fəaliyyətini dayandırıb. Benjamin Burnley musiqi karyerasına tək davam edir.

2014 cü ildə Rhiannon Napier ilə ailə həyatı qurub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Benjamin Burnley
Gənc və istedadlı T.S.Spivet

**Mister Spivetin inanılmaz səyahəti** (-tərcümə: Kiçik yaşlı və qəribə T.S. Spivet) — Amerikalı yazıçı Reif Larsenin *T.S Spivetin Seçilmiş İşləri* kitabı əsasında  Jan- Pyer Jeunet tərəfindən macəra janrında çəkilmiş film. Filmdə *Kayl Catlett, Helena Bohman Karter, Cudi Devis və Renni Kallum Kit* kimi  film ulduzları iştirak ediblər.

## Süjet
T.S. Spivet  böcəklərin morfologiyası ilə məğul olan anası, atası və 14 yaşlı *Miss Amerika* olmaq arzuları ilə yaşayan bacısı ilə Montanada heyvandarlıq fermasında yaşayır. Filmdə ailənin mal-qaranı saxladığı yerdə odlu silahdan açılmış atəş nəticəsində həlak olmuş Spivetin kiçik qardaşı Layton da var. Layton həmişə Spivetin heç kəs olmadıqda gözünə görünür və atəş miqyasının ölçülməsi təcrübəsi üçün onunla söhbət edir, ancaq Spivet özü nə baş verdiyini başa düşmürdü. Spivet artıq 10 yaşı olanda elmi kəşflərə və kartoqrafiyaya böyük maraq göstərirdi. Bir gün o gözlənilmədən Smitsonian İnstitutundan zəng qəbul edir və ona, daimi mühərrikin kəşfinə görə çox nüfuzlu Beyrd mükafatının qalibi olduğu söylənilir və onun şərəfinə keçirilmiş tədbirdə  özünün də iştirak etməsini istəyirlər. Bu haqda T.S.Spivet evdə heç kəsə demir və bu tədbirə yük qatarı ilə gedir.

## Mükafatları
39-cu Sezar Mükafatı təqdimatında film Ən Yaxşı Kinemotoqrafiya mükafatı qazanıb.

## İstinadlar
Şpree

**Şpre** () — Hafel çayının yan qolu. Almaniyanın şimal hissəsində yerləşir.

## Keçdiyi yerlər

Almaniyanın Saksoniya, Brandenburq, Berlin əyalətlərindən və 700 metrlik bir hissəsi Çexiya ərazisindən keçir.

## Ölçüləri

Uzunluğu təxminən 400 kilometrdir. Berlindən keçən hissəsinin uzunluğu 44&nbsp;km-dir. Bundan sadəcə 182&nbsp;km gəmiçilikdə istifadə olunur. Sahəsi 10.105&nbsp;km2-dir. Hafel çayının yan qolu olmasına baxmayaq, ondan uzundur və sürəti 2 dəfədən artıq çoxdur. Şprenin sürəti 36 m3/san və Hafel çayının sürəti 15 m3/san-dir.

## İstinadlar
Pyerluici Kollina

**Pyerluici Kollina** (, ) — italiyalı keçmiş futbol hakimi. O, 1998-2003-cü illərdə ardıcıl altı dəfə Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyası tərəfindən "Dünyanın Ən Yaxşı Hakimi" seçilib. Kollina İtaliya Futbol Hakimləri Assosiasiyasının (AİA) ödənişsiz məsləhətçisi kimi futbolla məşğul olmağa davam edir, 2010-cu ildən Ukrayna Futbol Federasiyasının Hakimlər Komitəsinin prezidenti, UEFA Hakimlər Komitəsinin üzvü və FİFA Hakimlər Komitəsinin sədri vəzifələrini icra edir.

## Karyerası
Beynəlxalq karyerasına Türkiyə ordu milli futbol komandası ilə Fransa ordu milli futbol komandası arasındakı oyunla başlayıb, 1996-cı il Olimpiya oyunları, 1999-cu il UEFA Çempionlar Liqası, 2002-ci il Futbol üzrə dünya çempionatı və 2004-cü il UEFA Avropa çempionatının final oyunlarını idarə etmişdir.

## Uğurları
Altı dəfə dünyanın ən yaxşı hakimi adını alan Kollini, İFFHS tərəfindən futbol tarixində ilk dəfə olaraq əsrin ən yaxşı hakim elan olunmuşdur.

## İstinadlar
İnquş dili

**İnquş dili** (inq. ГIалгIай мотт) — Şimali Qafqazda yaşayan inquşların dili. Rusiyada 2010-cu ildə keçirilən siyahıyaalmanın nəticəsinə görə inquş dilində 306 min nəfər danışır.

İnquş dili çeçen dilinə yaxındır, onunla birlikdə nax-dağıstan dillərinin nax qoluna daxildir.

## Mənbə
* Ингушский и чеченский языки: грамматика, словари
* Языки мира: Кавказские языки — Ингушский язык
* Ethnologue report for Ingush
* Ingush Language Project at UC Berkeley
* Уроки ингушского языка , словарь , ингушская литература 

## İstinadlar
1982 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı

**Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 1982** — 1982-ci ilin sentyabrında Peruda təşkil olunan turnir. Turnir adı çəkilən ayın 13-ü başlamış, 25-i başa çatmışdır. Bu Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı əvvəlkilərdən fərqli olaraq Avstraliya və Okeaniyadan da komanda qatılmışdır. Belə ki, bu regiondan olan  millisi tarixində ilk dəfə olaraq mundialda iştirak etmişdi.

Turnirdə nə az, nə çox düz 24 komandanın qatılacağı gözlənilirdi. Belə də oldu. Ancaq gözlənilməyən süprizlərlə. Belə ki Şimali Amerika regionundan turnirə vəsiqə qazanan  son anda imtina qərarı almışdı. Belə olan halda isə onun yerinə təsnifat mərhələsində Dominikan Respublikası millisindən sonra ən yaxşı nəticəni əldə etmiş komanda yəni,  millisi ikinci dəfə bu mötəbər turnirə qatılmaq şansı əldə etdi. Dominikan Respublikasından başqa Qərbi Almaniya milli komandası da ölkədaxili problemlər səbəbindən 1982-ci il dünya çempionatına qatılmaqdan imtina etdi. Onun yerinə isə ev sahibi ölkənin ikinci komandası *Peru JR* (JR — junior yəni; Perunun gənc komandası) qatıldı. Çox maraqlıdır ki, Peru ilə yanaşı ikinci komandası da ilk dövrəni keçə bildi, ancaq gənc komanda növbəti mərhələ iştirak etmədi və beləliklə onun yerinə qrupunda ondan sonrakı pillənin sahibi Avstraliyanın üzünə bəxt yenə üzünə güldü və yoluna davam etdi. Qeyd edək ki, turnirin qalibi  olmuşdur.

## Komandalar





## Qrup mərhələsi

### I dövrə
#### "A" Qrupu - [[Lima]]

#### "B" Qrupu - [[Trujilo]]

#### "C" Qrupu - [[Takna]]

#### "D" Qrupu - [[İka]]





#### "E" Qrupu - [[Arekipa]]

#### "F" Qrupu - [[Çiklayo]]

### II dövrə
#### "G" Qrupu - [[Lima]]

#### "H" Qrupu - [[Trujilo]]

#### "İ" Qrupu - [[İka]]

#### "J" Qrupu - [[Arekipa]]

## Komandaların tutduğu yerləri müəyyən edən qarşılaşmalar

----


----


----


----


----


## Yekun

## Mənbə
*Women Volleyball IX World Championship 1982 Peru - 13-25.09 Winner China
Kauan

**Kauan** — 2005-ci ildə Çelyabinskdə (Rusiya) Atmospheric Doom Metal, post-rok qrupudur. Əvvəllər qrup heyəti Anton Belov (gitara, vokal, keyboard, programlaşdırma) və Lyubov Muşnikovadan (skripka) ibarət idi, lakin sonuncu çıxışda Belov tam heyət ilə 2013-cü ildə toplandı.

## Yaranması
Kauan 2005-ci il fevral ayında Anton Belov tərəfindən qurulmuşdur. Onlar ilk başlarda folk metal, black metal, doom metal janrları ilə fəaliyyətə başlamış, sonralar daha çox doom metal və folk metal elementləri ilə ambient və post rock janrında olan ikinci albomlarını çıxarmışdır. Hazırda isə qrup folk metal qrupu olaraq hesab edilə bilər.

2006-cı il sentyabrda Lyubov Muşnikova qrupa skripka ifaçısı kimi qoşuldu. Qrup həmçinin digər musiqiçilərlə də birlikdə işləmişdir, lakin onların heç biri sonda qrupun konsepsiyasına uyğun olmamışdır. İlk albomun səsyazmaları zamanı bəzi sessiya üzvləri violonçel və saksofon ifa etmək üçün dəvət edilmişdi.

İlk albom işıq üzü gördükdən sonra (*Lumikuuro* (BadMoodMan Music, 2007)), Aleksandr Boroviç qrupu tərk edir. Bundan sonra Kauan 2008-ci ilin sonlarında BBM musiqi şirkətində yazılmış *Tietäjän Laulu* adlı ikinci albomlarını çıxardır.

Kauan adı fin mənşəlidir və Kauanın mahnı sözlərinin əksəriyyəti fin dilindədir.

2009-cu ilin sonlarında Kauanın 3-cü albomu — *Aava Tuulen Maa* işıq üzü görür. Bununla qrup öz janrını atmospheric folk metal, qəmli və melanxolik post-rok yönündə dəyişir, hansı ki, bu da sonralar Kauanın səciyyəvi simvoluna çevrilir.

2011-ci il 26 iyunda Kauanın 4-cü albomu — *Kuu..* çıxır. Albom doom metal elementləri ilə zəngin güclü post-rok və ambient parçalara malikdir.

## Üzvlər
**Cari üzvlər**
* Anton Belov — bəstə, vokallar (2005 — indiyədək)
* Aleks Vinogradov — bass gitara, ikinci vokallar (2013 — indiyədək)
* Alina Roberts — keyboard, ikinci vokal (2013 — indiyədək)
* Anatoli Qavrilov — viola (2013 — indiyədək)
* Anton Skrinnik — zərb alətləri (2013 — indiyədək)
**Sabiq Üzvlər**
Aleksandr Borovix (2007)
Lyubov Muşnikova (2007–2011)

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* Lumikuuro (2007)
* Tietajan Laulu (2008)
* Aava Tuulen Maa (2009)
* Kuu.. (2011)
* Pirut (2013)
**Digər**
* Der Wanderer über dem Nebelmeer (2010)

## Xarici keçidlər
* last.fm
* myscpace
* facebook
Neft və milyonlar səltənətində

**Neft və milyonlar səltənətində** — Azərbaycan yazıçısı İbrahim bəy Musabəyovun povesti.

Əsərin məzmunu Bakı neft kapitalistlərinin həyatından, məişətindən alınmışdı. İnqilaba qədərki Bakıda neft fontanları hesabına milyonlar əldə edən, birdən-birə varlanan lütfəlilərin, cəlilağaların həyat tərzi povestin əsasını təşkil edir. Müəllif doğru olaraq belə nəticəyə gəlir ki, pula hərislik, nəfsin qurbanı olmaq eyni zamanda əxlaqın korlanmasına, müvəqqəti xoşbəxtliyin faciəyə çevrilməsinə səbəb olur. Əsərin əsas qəhrəmanları olan Cəlil ağa da, Lütfəli bəy də öz yaxalarını bu faciədən qurtara bilmirlər.

Nə qədər ki, Cəlil ağa pulun insan mənəviyyatını, əxlaqını korlama qabiliyyətinə bələd deyildi, burjua cəmiyyətinin pozucu, məhvedici, insanı alçaldan xüsusiyyətlərini başa düşmürdü, öz namuslu zəhməti ilə sakit bir həyat sürürdü. Ancaq Lütfəli bəy kimi alçaq təbiətli bazar adamı ilə ilk tanışlıq tədricən Cəlil ağanı mənəviyyatca korlayır, bazar əxlaqı, bazar mühiti onu öz toruna salmağa başlayır. Nəhayət, o, canından əziz tutduğu ailəsinə də xəyanət edir.

Povestin əsasında 1916-cı ildə eyniadlı film çəkilmişdir.

## Həmçinin bax
* Neft və milyonlar səltənətində (film, 1916)
* Qızıl uçurum (film, 1980)
Qazangöl (Ermənistan)

**Qazangöl** (; Qazan Liç) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzinin qərbində keçmiş Qafan rayonunda yerləşən kiçik dağ gölü.

## Ümumi məlumat
Göl dəniz səviyyəsindən 2000 metr yüksəklikdə Zəngəzur dağlarının Qazangöldağ zirvəsinin ətəklərində yerləşir. Eyni adlı Qazangölçay öz mənbəyini buradan götürür. Üç kiçik göldən ibarət olan gölün sahəsi 0,18&nbsp;km², dərinliyi isə 10 metrdir.

Gölə ən yaxın kəndlər 10–15&nbsp;km məsafədə yerləşən Qafan rayonunun Acıbac, Pəyhan, Keypəşin kimi azərbaycanlılar yaşamış, hal-hazırda isə ermənilər yaşayan kəndlərdir. Göl yerli azərbaycanlı və bəzən də ermənilərin baş çəkdiyi inanc, pir, istirahət yeri kimi də tanınır. Qışda gölə gedən yollar qar səbəbindən bağlı olur.

## Etimologiyası
Hidronim bulqarların *«qazan»* (<kazan) etnonimi ilə *«göl»* sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Etnohidronimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Həmçinin bax
* Qafan rayonu
* Qazangöldağ
* Qazangölçay
* Acıbac
* Pəyhan
* Keypəşin

## İstinadlar
Qazangöldağ

**Qazangöldağ** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda, Azərbaycan-Ermənistan sərhədində yerləşən zirvə.

## Coğrafiyası
Hündürlüyü 3829 m olan zirvə Kiçik Qafqaz dağlarının Zəngəzur silsiləsində yerləşir. Adı quruluşca mürəkkəb oronim olan dağın şərq yamaclarında — Ermənistan ərazisində eyniadlı kiçik dağ gölü olan Qazangöl, qərb yamaclarında — Ordubad rayonu ərazisində isə Göygöl yerləşir (hünd. 3829,2 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısinda zirvə. Nəsirvaz kəndindən 5&nbsp;km-dək şimal-şərqdə, Nəsirvazçay və Saqqarsuçayın mənbə hissəsindədir. Orta Eosenin yaşlı sönmüş vulkan boğazına cavab verən, aqlomerat və brekçiyavari andezit-porfirit lavalarından təşkil olunmuş, sıldırım yamaclı və kəskin parçalanmış piramidaya bənzər qayalıqdır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma və Zəngəzur qalxma zonalarını ayıran Şərqi Ordubad dərinlik qırılması zonasında yerləşir.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Əbdülfəttah Əs-Sisi

**Əbdülfəttah Səid Hüseyn Xəlil əs-Sisi** (; ) — Misirin altıncı və hazırkı prezidenti, Hərbi Kəşfiyyatın keçmiş direktoru, keçmiş Müdafiə naziri və keçmiş general olan bir Misir siyasətçisidir. 10 fevral 2019–10 fevral 2020-ci illərdə Afrika Birliyinin sədri.

2014-cü ildə keçirilən Misir prezident seçkilərinin qalibi. Misir hərbi xadimi, feldmarşal (2014-cü il), 12 avqust 2012-ci ildən 27 mart 2014-cü ilədək müdafiə naziri və Misir silahlı qüvvələrinin ali baş komandanı, 12 avqust 2012-ci ildən 27 mart 2014-cü ilədək Misir Silahlı Qüvələrinin Ali Şurasının sədri, 16 iyul 2013-cü ildən 27 mart 2014-cü ilədək Misir Baş nazirinin müavini.

## Həyatı
19 noyabr 1954-cü ildə anadan olub.

## Mənbə
* Rəsmi saytı
* Маршал Сиси идет в президенты Египта

## İstinadlar
Co Manqanyello

**Co Manqanyello** (; 28 dekabr 1976) — ABŞ aktyor, rejissor və prodüser. O, erməni, italyan, alman və xorvat əsillidir.
IV Pyotr

**IV Pyotr Asen** — İkinci Bolqarıstan imperiyasının ilk hökmdarıdır. Fyodor adı ilə anadan olmuşdur. II İsaak Angelosun vergiləri artırmasına reaksiya olaraq valaxlar və bolqarları birləşdirərək qardaşı İvanla üsyana başlamışdır. 1185-ci ildə başlayan bu üsyanda Fyodor üsyançılar tərəfindən IV Pyotr adı ilə çar elan olunmuşdur.
## Üsyanın gedişi
1186-cı ilin baharında Bizans ordusuna məğlub olan üsyançılar ənənəvi paytaxt Preslavı ələ keçirə bilməmişdilər. İmperator qalibiyyət sərxoşluğu ilə Konstantinopola qayıdandan sonra kumanların dəstəyini alan Pyotr ordusu ilə müqavimətsiz qalan Bolqarıstanı yenidən ələ keçirdi. Həmin vaxtlar Bizansın öz içində başlayan üsyanlar 1187-ci ilin sentyabrına qədər üsyanı nəzarətsiz qoydu. Elə bu il də imperator Bolqarıstanın müstəqilliyini tanımalı oldu.
## Hakimiyyəti
Üçüncü Səlib yürüşü gedişində I Fridrix Barbarossa ilə ittifaq quran Pyotr Bizans ordusunu dəfələrlə zəiflətməyə nail olmuşdu. Pyotr qalibiyyətlərinə mükafat olaraq 1189-cu ildə qardaşı I İvan Aseni imperator elan edərək, özü taxtdan könüllü çəkildi lakin tacı vermədi. İkili hakimiyyət yarandı. 1196-cı ildə İvanın öldürülməsi ilə hakimiyyətə qayıdan Pyotr qatil İvankonu Bizansa qovdu. 1197-ci ildə Pyotr özü də öldürüldü və yerinə kiçik qardaşı Kaloyan keçdi.
## İstinadlar
Kaloyan

**Kaloyan Romalı cəlladı** - İkinci Bolqarıstan imperiyasının üçüncü imperatoru. IV Pyotr və I İvan Asenin kiçik qardaşıdır.
## İlkin həyatı
1168/1169-cu ildə İvan adı ilə doğulmuşdur. 1187-ci ildə Konstantinopolda girov yaşamış və oradan qaçmışdır. 1197-ci ildə qardaşlarının ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
## Hakimiyyəti
1197-ci ildə bütün rəqiblərini məğlub edərək hakimiyyətə gəlmiş, 1202-ci iləcən indiki Türkiyə-Bolqarıstan sərhəddinəcən torpaqları işğal etmiş, Makedoniya və Serbiyanı ələ keçirmişdir.  Lakin 1202-ci ildə Macarıstan kralı I İmrenin Belqradı işğal etməsi, öz vassalı Vukan Nemanyiçi Serbiya taxtına gətirməsi ilə Kaloyanın macarlara münasibəti pisləşdi. 1203-cü ildə cavab hücumu olaraq Vukanın qardaşı Stefan Nemanyiçi Serbiya taxtına namizəd göstərərək macarları qovdu. Papa III İnnokentinin müdaxiləsinə qədər macarlarla düşmən münasibətləri davam etdi. Kaloyan papaya müraciət edərək özünün imperator kimi tanınmasını istədi. Papa isə sadəcə kral kimi tanımaqla yetindi və ona "*rex Bulgarorum et Blachorum*" () titulu verdi.
### Latın imperiyası ilə münasibətlər
1204-cü ildə Dördüncü Səlib yürüşünün nəticəsi olaraq I Bolduin Latın imperiyasının hökmdarı elan olunmuşdu. Bundan qorxuya düşən Trakiya yunanları Kaloyana tabe olub qorunma tələb etmişdilər. Böyük Ədirnə döyüşündə Kaloyan və 14.000 kuman əsgəri səlibçiləri ağır məğlubiyyətə uğratmış, imperator Bolduin əsir düşmüş, Blua qrafı I Luiz de Blua isə öldürülmüşdü. Bolduin daha sonra 1205-ci ildə edam edildi. Həmin il Kaloyan Latın imperiyasının Balkan yarımadasındakı digər torpaqlarını da ələ keçirmişdi. 31 yanvar 1206-cı ildə səlibçiləri bir daha məğlub edən Kaloyan Təkirdağı ələ keçirmişdi.
## Hakimiyyətinin son illəri
1207-ci ildə Nikeya imperiyası ilə müttəfiq olan Kaloyan həmin il Saloniki krallığının hökmdarı, Montferrat markizi I Bonifatsini öldürərək dövləti öz torpaqlarına daxil etdi. Lakin şəhərin mühasirəsi zamanı öz sərkərdəsi kuman Manastar tərəfindən öldürüldü.
## Ailəsi
Kaloyan iki dəfə evlənmişdir. Birinci həyat yoldaşının adı bilinmir. Bu evlilikdən Mariya Asen doğulmuşdur. Kaloyan ikinci dəfə kumanların şahzadəsi Anna ilə evlənmişdir. Bu evlilikdən övlad doğulmamışdır.
## İstinadlar
1986 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı

**Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 1986** — 1986-cı ildə keçmiş Çexoslovakiyanın paytaxtı Praqada təşkil olunmuş turnir. Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatlarının yubiley yarışları (10-cu) olan mundial sentyabrın ikisi başlamışdır. On bir gün davam edən yarışda 16 qadın milli komanda iştirak etmişdi. Sonda çempion ardıcıl ikinci dəfə bu uğura imza atan  milli komandası olmuşdur.

## Komandalar

## Qrup mərhələsi

### I dövrə

#### "A" Qrupu

#### "B" Qrupu

#### "C" Qrupu

#### "D" Qrupu

### II dövrə

#### "E" Qrupu

#### "F" Qrupu

## Komandaların tutduğu yerləri müəyyən edən qarşılaşmalar
**13-cü — 16-cı yer uğrunda görüşlər**

**Son dörd yeri tutanlar**

----


----


----


## Yekun

## Mənbə
* Women Volleyball X World Championship 1986 Praha (TCH) 02–13.09 Champion China
Reqina Moroz

**Reqina Moroz** — rus qadın voleybolçu. Ampluası blokçudur. Dinamo Kazan klubunda oynayır. Bu klubda "on yeddi" nömrəli formanı tərlədir.

## Uğurları
### Klublar ilə
* Rusiya çempionatı: 3
:2010-11, 2011-12, 2012-13

* Rusiya kuboku: 2
:2010, 2012

* Klublararası dünya çempionatı: 1
:2014

* Çempionlar Liqası: 1
:2013-14

### Milli komanda ilə
*2011 Universiada -  **Bürünc medal**

### Şəxsi mükafatları
* *2011  Rusiya Superkuboku  - "Ən Yaxşı Blokçu"*
* *2014  [[Voleybol üzrə klublararası dünya çempionatı (qadınlar)|Klublararası dünya çempionatı]]  - "Ən Yaxşı Blokçu"*

## Xarici keçidlər
*"CEV"in rəsmi saytında Reqina Moroz 
*Volley.ru saytında Reqina Moroz
Çimərlik voleybolu

thumb|right|210px| Çimərlik voleybolu üzrə dünya çempionatında bir görüntü
thumb|right|210px|Tor üzərində gərgin mübarizə

**Çimərlik voleybolu** (və ya plyaj voleybolu) — iki-ikiyə çimərlikdə oynanılan voleybol oyunu. Bu idman növündə ilk beynəlxalq turnirin keçirilməsi 1924-cü ilə təsadüf edir. Onu ilk dəfə oynayanlar isə 1915-ci ildə kaliforniyalılar olmuşlar. Çimərlik voleybolu Yay Olimpiya Oyunlarının proqramına isə ilk dəfə 1996-cı ildə salınıb. Atlantada keçirilən 1996 Yay Olimpiya Oyunlarında olduqca bəyənilən çimərlik voleybolu o gündən bəri Olimpiya Oyunlarının proqramındadır. Müasir dövrümüzdə də bu idman növünün həm kişi, həm də qadınlar arasında keçirilən yarışları məşhurdur.

## Həmçinin bax
*Yay Olimpiya Oyunlarında Çimərlik voleybolu
*Voleybol

## Xarici keçidlər
*  FIVB rəsmi saytında "Çimərlik voleybolu"
Cərrah ibn Abdullah

**Əbu Übəydə əl-Cərrah ibn Abdullah əl-Həkəmi** (; ) — Həkəmi tayfasından olan ərəb zadəganı və sərkərdəsi. VIII əsr ərzində o müxtəlif vaxtlarda Bəsrə, Sistan, Xorasan və Azərbaycanın valisi olmuşdur. Xəzər-ərəb müharibələrində ərəb qoşun sərkərdəsi.

## Həyatı
Xəzərlər tərəfindən 730-cu ildə Ərdəbil yaxınlığında döyüşdə öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Qubaçi dili

**Qubaçi dili** (arbuk dili) — qubaçilərin dili, dargin dillərindən biri. Dağıstanın Daxadayev rayonunun şərqində yayılıb, daşıyıcıların bir çoxu Rusiyanın cənubundakı şəhərlərdə yaşayır. Bu dildə danışanların sayı təxminən 7 min nəfərdir.

İki dialekti var:
* **qubaçi** dialekti
** qubaçi — Qubaçi kəndi (ГӀугъбуг; 2781 nəfər, 2002-ci il siyahıya alınması) və əsli oradan olanlar
** amuzginlər — Amuzgi və Şari kəndləri.
* **sulevkent** dialekti — Sulevkent kəndi.

Qubaçi dilində cəmi bir kitab çap edilib.

## Ədəbiyyat
* А. Магометов. Кубачинский язык. (Исследования и тексты). Тбилиси, 1963.
* Шамхъалла ГӀ. И. Малла ситтала хабарте. Анже, 1994 (*на кубачинском языке*)

## Mənbə
Qubaçi dilində mətn (fonetik transkripsiya və rus dilinə tərcümə)
Qazangölçay

**Qazangölçay** və yaxud **Gığıçay** (; Qeği) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzi keçmiş Qafan rayonu ərazisində Gığı dərəsi boyunca axan dağ çayı.

## Ümumi məlumat
Çay öz mənbəyini 3130 m yüksəklikdə Hərəmli adlı yerdən və Qazangöl gölündən götürür. *Hərəmli*dən və Qazangöldən gələn kiçik çay qolları *Motalqəyə* adlı yerdə birləşərək azərbaycanlıların *Qazangölçay*, ermənilərin isə *Qeği* () adlandırdığı 30 km uzunluqlu Oxçuçayın sol qolu olan Qazangölçayı əmələ gətirir.

Gığı dərəsi boyunca Acıbac, Pəyhan, Keypəşin, Mahmudlu, Gığı, Baharlı, Qovşud kəndlərindən keçən çay Zeyvə kəndinin *Ağkörpü* adlı yerində Oxçuçayla birləşir.

Sağ qolu Gərd çayı və sol qolu Kurud çayı ilə hövzəsinin sahəsi 310 km² təşkil edən çayın orta illik su sərfi 4,6 m³/san-dir. Bu göstərici bəzən maksimum 37,7 m³/san də olur.

Çayda hər 3–5 ildən bir baş verən sel və daşqınların ən dağıdıcısı leysan yağışlar nəticəsində baş verən 1947 və 1956-cı il daşqınlarıdır.

## Su anbarı
Qacaran şəhərində yerləşən Zəngəzur mis-molibden zavodunu elektrik enerjisiylə təmin etmək məqsədiylə 1983-cü ildə Qazangölçay üzərində *Gığı su-elektrik stansiyası* inşa olundu. Bu məqsədlə çay sahilində yerləşən Baharlı kəndinin əhalisi qonşu Zeyvə kəndinə köçürüldü.

## Həmçinin bax
* Qafan rayonu
* Qazangöl
* Oxçuçay

## İstinadlar
Tağı xan Avşar

**Tağı xan Qasımlı-Avşar** (1697 -?)-Urmiya xanlığının sərkərdəsi.

## Həyatı
Tağı xan Məhəmmədisa xan oğlu Urmiya şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Atasına xidmət etmişdi.

## Mənbə
* ''' Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008.

## Həmçinin bax
* Urmiya xanlığı
1990 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı

**Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 1990** — 1990-cı ildə Çində təşkil edilən, SSRİ-nin çempionluğu ilə bitən turnir. Avqust ayının səkkizində başlayan dünya çempionatı sentyabrın birində yekunlaşmışdır. Yarışda ilk dəfə olaraq Çin Taybeyinin milli komandası iştirak etmişdir. Onlarla yanaşı Misirin də debüt turniri olmuşdur.

## Komandalar

## Qrup mərhələsi

#### "A" Qrupu — [[Pekin]]

#### "B" Qrupu — [[Şanxay]]

#### "C" Qrupu — [[Şanxay]]

#### "D" Qrupu — [[Şenyan]]

## Pley-off mərhələsi

## Komandaların tutduğu yerləri müəyyən edən qarşılaşmalar

----


## Yekun

## Mənbə
* Women Volleyball XI World Championship 1990 Beijing (CHN) — 22.08–01.09 Winner Soviet Union
Blantire

**Blantire** — Malavinin ən böyük ikinci şəhəridir.

## Tarixi
Şotlandiya kilsəsinin missioner iş vasitəsilə 1876-ci ildə qurulub və Şotlandiyada eyni adlı şəhərinin adını daşıyır. Blantire Malavi şəhərləri arasında ən çox tarixi əhəmiyyət kəsb edən şəhərdir.

## Həmçinin bax
*Malavi
*Lilonqve
Lak dili

**Lak dili** (лакку маз, *lakːu maz*) — lakların ana dili. Dağıstanın 14 rəsmi dilindən biri, Qafqaz dillərinin Nax-Dağıstan dilləri qrupuna daxildir. 2010-cu ildə keçirilən Rusiya siyahıyaalınmasına əsasən bu dildə 145.895 nəfər danışır. Lak dilində qəzet nəşr edilir, Dağıstan radiosunda veriliş səslənir.
## Əlifba

## İstinadlar

## Mənbə
* Начальные уроки лакского и словари, самоучители и словари в формате djvu
* Lak Grammar by Wolfgang Schulze
* Материалы для изучения лакского языка. Книги на лаксом языке. Русско-лакский школьный словарь

## Ədəbiyyat
* Хайдаков С. М. Лакско-русский словарь. — М.: Государственное издательство национальных и иностранных словарей, 1962.
* Джидалаев Нурислан Сиражутдинович. Русско-лакский словарь. — Махачкала: Дагучпедгиз, 1994.
* Каяев Али. Лакский язык и история: Энциклопедический словарь на лакском языке/ Дагестанский научный центр РАН. — М.: Наука, 2006. — 550 с.
Kərim Məmmədbəyov

**Kərim Hüseyn oğlu Məmmədbəyov** (3 mart 1899, Qaytaq-Tabasaran dairəsi, Dağıstan vilayəti, Rusiya imperiyası — 9 mart 1938, Moskva, RSFSR) — sovet siyasi və dövlət xadimi, inqilabçı, Dağıstan Vilayət Fövqəladə Komissiyasının sədri (1921–1922), Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının daxili işlər xalq komissarı (1922–1923), Birləşmiş Siyasi İdarəsi Dağıstan vilayət şöbəsinin rəisi (1922–1925 və 1928–1931), Dağıstan MSSR maliyyə xalq komissarı (1925–1928) və Dağıstan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri (1931–1937).

## Həyatı
Kərim Məmmədbəyov 15 (27) mart 1899-cu ildə Dağıstan vilayətinin Yersi kəndində qulluqçu ailəsində anadan olub. Azərbaycanlıdır. Quba qəzasından olan atası, Dağıstan vilayətinə köçüb və orada Dərbənd seyidi kəndli Mirsadığın qızı Seyid Qayabikəyə evlənib. Ailədə Kərimdən başqa üç oğlan və üç qız da olub.

Kərim 1915-ci ildən Dərbənd şagird inqilabçı dərnəklərinin, 1917-ci ildən RSD(b)FP-nin üzvü olub.

30 aprel 1921-ci ildə Dağıstan Vilayət Fövqaladə Komissiyasının sədri, 6 may tarixindən isə RSFSR XKS yanında FK Dağıstan şöbəsinin sədri təyin edilib. Həmin ilin dekabrından eyni zamanda Dağıstan MSSR xalq daxili işlər komissarlığına rəhbərlik edib. Daxili işlər orqanlarının rəhbəri kimi Nəcməddin Əfəndiyevin qiyamının yatırılmasında, 1924-cü ildə Xasavyurt dairəsində fəaliyyət göstərən Xasu-Hacının dəstəsinin ləğv edilməsində iştirak edib. 1927-ci ilədək Cənubi Dağıstanda gizlənən ittihad dəstələrinin, Qızılyar dairəsindəki polkovnik Hovoselsovun dəstələrinin, Qaytağ-Tabasarandakı Əli Bulatın dəstələrinin, Kürə dairəsindəki Əli Şabanın, Qunib dairəsindəki Şeyx Şarafutdinin dətəsinin, Azərbaycandan gələn Samur dairəsindəki Ker Aşimin və Kazibek Mnatilovun dəstələrinin ləğv edilməsində rolu olub.

## Ailəsi
Kərim Məmmədbəyov inqilabçı Aron Erlixin bacısı, Dağıstanda inqilabın və vətəndaş müharibəsinin fəal iştirakçısı Lyubov Erlixlə (1902–1988) evli olub. Onların Harun adında oğlu olub, Böyük Vətən müharibəsi illərində o könüllü surətdə müharibəyə gedib və Moskva ətrafında döyüşlərdə həlak olub.

Qardaşı Ağa Leninqrad ətrafında döyüşlərdə həlak olub, digər qardaşı Hadı Volqa çayı ətrafından Berlinə qədər müharibədə iştirak edib. Rostov ətrafındakı döyüşlərdə əmisi oğlu Cabbar Məmmədbəyov həlak olub. Özündən sonra Kərim Məmmədbəyovun bütün ailəsi repressiyaya uğrayıb, həyat yoldaşı Lyubov Məmmədbəyova özü ilə bir gündə həbs edilib, 3 iyun 1940-cı ildə 8 il həbsə məhkum edilib. Oğlu 27 iyun 1938-ci ildə həbs edilib, ancaq sonra azad olunub.

## Xatirəsi
* Bilici qəsəbəsində yerləşən sovxoza və Dərbənd şəhərindəki bir küçəyə Kərim Məmmədbəyovun adı verilib.
* Yersi kəndində və Dərbənd şəhərində onun büstü qoyulub.
* Mahaçqala şəhərində Lenin küçəsi 26 №-li evdə bu məzmunda lövhə vurulub: "Bu evdə 1920–1921-ci illərdə Cənubi Dağıstanın fövqaladə komissarı Kərim Məmmədbəyov yaşayıb".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bulaqçılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
Bulaqçılar xarici görünüşcə kəpənəklərə oxşardır. Lakin kəpənəklərdə qanadlar pulcuqlarla örtülü olduğu halda, bulaqçılarda bu örtük tükcüklərdən ibarətdir. Qanadları eyni tiplidir, iki cüttdür və sakit halda bel hissəyə qatlanır. Bulaqçılar 15–25&nbsp;mm uzunluqda olan cücülərdir. Başda bir cüt iri gözlər və bəzəndə onların arasında 3 sadə gözcük olur. Bığcıqları uzundur və qılşəkillidir. Ağız orqanları zəif inkişaf etmişdir.

## Təsnifatı
    

## İstinadlar

 
## Həmçinin bax
Boril

**Çar Boril** — İkinci Bolqarıstan imperiyasının IV imperatoru (1207-1218), Kaloyanın bacısının oğlu.
## Hakimiyyəti

Çar Boril Kaloyanın işğalçı siyasətini davam etdirmək istəsə də, hakimiyyətinin ilk illərində qardaşı Strej Asen Serbiya knyazı Stefan Nemanyiçin köməyi ilə Prosekdə üsyana qalxmışdı. Borilin dayısı oğlu Aleksi Slav da Melnikdə öz müstəqilliyini elan etmişdi. 1208-ci ildə də Latın imperatoru Flandriyalı I Henri tərəfindən məğlub edilərək, şimali Trakiya və Rodopu itirmişdi. 1209-cu ildə qardaşı Strej yenidən Borilə tabe olmuş, sebastokrator titulunu almışdı. 1211-ci ildə kumanların üsyanını yatırmaq üçün macarlardan kömək alan çar bu kömək müqabilində Belqradı güzəştə getməli olmuşdu.

1211-ci ildə Kaloyanın qızı Mariya Aseni imperator Henriyə ərə verərək yeni müttəfiq qazanmışdı. 1215-ci ildə qardaşı Strejin ölümündən sonra Serbiya ilə müharibəyə başı qarışan Boril, 1217-ci ildə II İvan Asenin sürgündən qayıtması səbəbilə 7 ay mühasirə nəticəsində devrilmiş, kor edilmiş və monastıra göndərilmişdir.
## Ailəsi
Kaloyanın dul həyat yoldaşı kuman Anna ilə evlənmiş və adı mənbələrdə verilməyən bir qızı doğulmuşdur.

## İstinadlar
İriqanadlılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
Başı proqnatik, iridir. Ağız orqanları gəmirici tipdədir, bəzən xortumcuq şəklində dartılmışdır. Bığcıqları uzun, qılşəkillidir. Gözləri iridir. Hər iki cüt qanadı ölçüsünə görə oxşardır, uzununa və eninə damarlardan sıx şəbəkəsi vardır, xırda, boz-qəhvəyi tükcüklərlə örtülmüşdür. Sakit halda qanadlarını belində çataqlayır. Ön qanadların açılışı müxtəlif növlərdə 18&nbsp;mm-dən 180&nbsp;mm-ə qədər dəyişir. Önkürəyi böyük və enlidir, qarıncığı slindirik, 9 buğumludur, erkəyin qarıncığında serklər və cinsiyyət əlavələri vardır. Ayaqları eyni quruluşda və ölçüdədir.

## Təsnifatı
* *Corydalidae*
* *Sialidae*
 
## İstinadlar

## Həmçinin bax
II İvan Asen

**II İvan Asen** — İkinci Bolqarıstan imperiyasının V imperatoru (1218–1241), I İvan Asenin oğlu.

## İlkin hakimiyyəti
1207-ci ildə Qaliç-Volin knyazlığına qaçmış, 1218-ci ildə onların köməyi ilə hakimiyyəti əlinə almışdı. İvanın ilk siyasəti müttəfiqlər qazanmaq olmuşdu. Belə ki, qızı Mariyanı Epir despotluğunun hökmdarı Teodorun qardaşı Manuel Dukasla evləndirmiş, özü də Macarıstan kralı II Andraşın qızı Anna Mariya Arpad ilə evlənmişdi.

## Epirlə münasibətlər
1228-ci ildə Latın imperatoru I Robertin ölümündən sonra taxta çıxmış əyanlar II Bolduinin qəyyumu olaraq II İvan Aseni düşünürdülər. Bu arada imperiyanın torpaqlarını işğala başlayan Teodor 1230-cu ildə Bolqarıstana müharibə elan etmişdi. Döyüşə pozulan müqavilənin mətni ilə gələn Çar İvan, Teodoru ağır məğlubiyyətə uğratmış, torpaqlarını ələ keçirmiş, beləliklə Adriatik dənizi sahillərinəcən sərhədləri genişləndirmişdi. Epirin qalan torpaqları isə Manuel Dukasa verilmişdi.

## Serbiya və Nikeya ilə münasibətlər
1231-ci ildə yerli əyanlar Latın imperiyasının qəyyum olaraq Qüds krallığının keçmiş hökmdarı İohann de Brieni seçmişdilər. Bu İvanı qəzəbləndirmiş, Nikeya imperiyası ilə ittifaq qurulmasına təkan vermişdi. 1234-cü ildə öz kürəkəni I Stefan Vladislavı Serbiya taxtına çıxartmışdı.

## Macar istilası və Latın imperiyası ilə münasibətlər
Nikeya ilə ittifaq katolik dövlətləri qəzəbləndirmiş, 1232-ci ildə Macarıstan orduları Bolqarıstana girmiş, Sofiyanı işğal etsə də, çarın qardaşı Aleksandr Asen tərəfindən məğlub edilmişdilər. 1233-cü ildə yenidən Valaxiyaya gələn macar ordularının başında şahzadə Bela Arpad dururdu. Macarlar Valaxiyanı 1240-cı iləcən əllərində saxlamışdılar. 1235-ci ildə İvanın qızı Yelena Nikeya şahzadəsi II Teodor Laskarislə evlənmiş, müttəfiqlik gücləndirilmişdi. 1237-ci ildə yenidən Latın imperiyası ilə müttəfiqliyə nail olub, qızını imperatorla evləndirmək istəyən çar bu dəfə Teodora ərə verdiyi qızını özü qaçırdıb Nikeyaya müharibə elan etmişdi. Lakin həmin il həm həyat yoldaşının, həm bir övladının həm də Tarnovo patriarxının ölümünü bir cəza kimi görmüş, müharibəni dayandırıb qızını geri göndərmişdi.

## Hakimiyyətinin son dövrləri
1237-ci ildə Epir despotu Teodorun qızı İrene Komnene Dukayana ilə evlənmiş, bu evliliyin nəticəsində Teodor həbsdən buraxılmış, o da qardaşı Manueli devirmişdi. 1241-ci ildə Batı xanın Macarıstanı işğalından geriyə dönərkən ona hücum edən İvan həmin ilin 24 iyununda vəfat etdi.

## Ailəsi
İvan Asen 3 dəfə evlənmişdir:
Kuman Anna ilə evliliyindən:

* Mariya Asenina — Manuel Dukasla evlənmişdir.
* Beloslava Asen — I Stefan Vladislavla evlənmişdir.
Anna Mariya Arpadla evliliyindən:
* Yelena Asen — Nikeya imperatoru II Teodor Laskarislə evlənmişdir.
* Tamar Asenina
* I Kalman
* Pyotr Asen — 1237-ci ildə vəfat etdi.
İrene Komnene Dukayana ilə evliliyindən:
* Anna Teodora Asenina
* Mariya Asenina — Mitso Asenlə evlənmişdi.
* I Mixail Asen

## Mənbələr
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
I Kalman

**I Kalman** — Çar, II İvan Asenin oğlu.

## Hakimiyyəti
7 yaşında taxta çıxmışdı. Onun dövründə monqolların hücumundan illik vergi ilə ölkə qorunmuşdu. 1246-cı ildə 12 yaşında xəstələnərək vəfat etmişdir.
## İstinadlar
I Mixail

**Mixail Asen** () — Çar, II İvan Asenin oğlu. Hakimiyyəti qısa sürmüş, hələ uşaq olmasından istifadə edən qonşu dövlətlər Bolqarıstanın müəyyən bölgələrini işğal etmişdi.

## Hakimiyyəti
1253-cü ildə Serbiyanı işğal planı iflasa uğramış, 1254-cü ildə isə Nikeyaya qalib gəlmişdi. Lakin döyüşdə yaralanan Mixail 2 il sonra sülhə məcbur olmuşdu. Sülhün imzalanmasında vasitəçi olmuş rus knyazı Rostislav Mixayloviç öz qızını Mixaillə evləndirmişdi. Lakin bu ittifaqdan xoşlanmayan əyanlar Mixaili devirmək planı qurmuş, 1256-cı ildə Tarnovoda ovlanan Mixail II Kalman tərəfindən öldürülmüşdü.

## Mənbələr
* John V. A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.
Nise da Silveyra

**Nise da Silveyra** (15 fevral 1905, Maseyio, Braziliya — 30 oktyabr 1999, Rio de Janeyro) — psixiatriya üzrə ixtisaslaşan braziliyalı həkim, Karl Qustav Yunqun tələbəsi.

O, xəstələri elektroşok, insulin terapiyası və psixologiya üzrə müalicə etmişdir. Nise da Silveyra ilk dəfə heyvanlar üçün *zeoterapiya* fəlsəfəsini irəli sürmüşdür.

O, əri Mariyo Maqalhaes da Silveyra ilə birlikdə Şüursuz Şəkillər Muzeyini yaratmışdır və Casa das Palmeiras (Palma Evi)— psixiatriya müəssisələrinin keçmiş xəstələri üçün klinikanı yaratmışdı.

## Kitabları
* *Jung: vida e obra*,  Rio de Janeiro: José Álvaro Ed., 1968
* *Imagens do inconsciente* Rio de Janeiro: Alhambra, 1981
* *Casa das Palmeiras. A emoção de lidar. Uma experiência em psiquiatria* Rio de Janeiro: Alhambra, 1986
* *O mundo das imagens* São Paulo: Ática, 1992
* *Nise da Silveira* Brasil, COGEAE/PUC-SP 1992
* *Cartas a Spinoza* Rio de Janeiro: Francisco Alves, 1995
* *Gatos, A Emoção de Lidar* Rio de Janeiro: Léo Christiano Editorial, 1998

## Mənbələr
* Fernando Portela Câmara. "Vida e obra de Nise da Silveira" Psychiatry On-line Brazil, 2002
* Id. "A contribuição de Nise da Silveira para a psicologia junguiana" - Psychiatry On-line Brazil, 2004
* Gullar Ferreira. *Nise da Silveira: uma psiquiatra rebelde*, 1996
* João A. Frayze-Pereira. *Nise da Silveira: imagens do inconsciente entre psicologia, arte e política* en Estudos Avançados. vol. 17 n° 49 São Paulo Sep./Dec. 2003
* *Expérience d'art spontané chez des schizophrènes dans un service de thérapeutique occupationelle* (cooperans cum Dr. Petro Le Gallais, II Congrès international de psychiatrie de Sürix), Congress Report vol. IV, 380-386, 1957
* Philatelic Release (2005), n. 1, Brasilia

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Site of Museum of Inconscience  
* A psiquiatria rebelde Nise da Silveira