Yağ əvəzinə silah

**"Yağ əvəzinə silah"** (, ) modeli — iqtisadiyyatda hökumətin büdcə və resurslarının müdafiə və hərbi xərclərə yönləndirildiyi, nəticədə sosial rifah xərclərinin azaldıldığı yanaşmanı. Bu modelə görə, dövlət təhsil, səhiyyə, infrastruktur, sosial təminat kimi sahələrdən kəsərək hərbi sahəyə böyük investisiya ayırır. Nəticədə, cəmiyyətin ümumi rifahı və iqtisadi inkişaf yavaşlayır, çünki büdcə balansı hərbi məqsədlərə istiqamətlənir.

"Yağ əvəzinə silah" ifadəsi müəyyən bir dövrdə iqtisadi və sosial şəraitə işarə edə bilər. Əsasən, ölkələrin iqtisadiyyatlarında silahlanmaya daha çox pul ayırıb sülh və rifah üçün tələb olunan resursları azaltma strategiyasını ifadə etmək üçün istifadə olunur. Belə yanaşma, bəzən təhsil, səhiyyə, kənd təsərrüfatı və digər vacib sahələrin inkişafına zərbə vura bilər.

## İqtisadi təsirləri
# *[[İstehlak (iqtisadiyyat)|İstehlak]] və [[İnvestisiya|investisiya]] azlığı*: Dövlətin sosial sahələrə və istehlaka xərcləmək əvəzinə hərbi sahəyə daha çox resurs ayırması, insanların alıcılıq qabiliyyətini və ümumi istehlak səviyyəsini azalda bilər. 
# *İstehsalın istiqamətlənməsi*: Resurslar hərbi sənayeyə yönəldildikcə, digər sektorlar (kənd təsərrüfatı, istehsal, xidmət sahələri) zərər çəkir, çünki həm maliyyə, həm də insan resursları azaldılır.
# *[[İnflyasiya|İnflyasiya riski]]*: Əgər dövlət çox böyük hərbi xərclər həyata keçirirsə, bu, inflyasiyaya səbəb ola bilər. Çünki istehlak mallarına tələbat azaldıqca qiymətlərin sabit saxlanması çətinləşir.
# *Borclanma və büdcə kəsiri*: Hərbi xərclər əhəmiyyətli dərəcədə artdıqca, dövlət büdcəsi kəsiri və borclanma riski artır. Bu, ölkənin iqtisadi dayanıqlığını zəiflədə bilər və xarici borcun artmasına səbəb ola bilər.

## Tarixi nümunələr
İkinci Dünya müharibəsi və Soyuq Müharibə dövrlərində bəzi ölkələr, xüsusilə də ABŞ və SSRİ, "yağ əvəzinə silah" modelinə uyğun olaraq iqtisadiyyatlarını əsasən hərbi güclərini artırmağa həsr etdilər. Nəticədə, iqtisadiyyatları ağır yük altında qaldı, sosial sahələrə ayrılan büdcə azaldı və bəzi hallarda bu, iqtisadi tənəzzülə səbəb oldu.

Bu model müasir dövrdə də bəzən təhdidlərə qarşı dövlətlərin müdafiə xərclərini artırdığı hallarda aktuallaşır. Lakin iqtisadiyyatın uzunmüddətli inkişafı üçün balanslı bir büdcə siyasəti daha səmərəli hesab olunur.

## İfadənin mənası
“Yağ” məktəblər, xəstəxanalar, parklar və yollar kimi sosial rifahı yaxşılaşdıran qeyri-mühafizə mallarını təmsil edir. “Silah” dedikdə şəxsi heyət – həm qoşunlar, həm də mülki yardım heyəti – həmçinin silahlar, gəmilər və ya tanklar kimi hərbi texnika kimi təhlükəsizlik məhsulları nəzərdə tutulur. Bu iki növ əmtəə bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəni təmsil etdiyinə görə, bir ölkə digərinə mənfi təsir etmədən birini artıra bilməz. Dövlətlər çox vaxt ittifaqlar vasitəsilə müdafiə yükünü bölüşməyə çalışırlar. Bu, dövlətə öz silah istehsalını azaltmağa və resursları sosial yardımlara yönəltməyə imkan verir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Carlton-Ford, Steve. 2009. Major Armed Conflicts, Militarization, and Life Chances: Pooled Time-Series Analysis. Armed Forces & Society, Vol. 36, No. 5.
* Uk Heo and Sung Deuk Hahm. 2006. Politics, Economics, and Defense Spending in South Korea. Armed Forces & Society, Vol. 32, No. 4.
* Ward, Michael D., David R. Davis and Steve Chan. 1993. Military Spending and Economic Growth in Taiwan. Armed Forces & Society, Vol. 19, No. 4.