open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nasirçilik

**Nasirçilik** və ya **nasirizm** (, , ) — banisi Camal Əbdül Nasir olan panərəb sosialist hərəkatı.

## Yayılması
Misirmənşəli bir cərəyan olan nasirçilik qısa müddətdə ümumbəşəri bir ərəb istiqamətinə çevrilmişdir. Nasirçiliyin tətbiq formalarından biri 1958-ci ildə yaradılmış Birləşmiş Ərəb Respublikası (Suriya və Misir ittifaqı) olmuşdur. 1958-ci ildə nasirçilər İraqda monarxiyanı devirmiş, 1962-ci ildə isə Yəməndə hərbi çevriliş etmişdilər. Həmin il Casim Əlvanın rəhbərlik etdiyi nasirçi zabitlər Suriyada da fəallaşmışdılar. Az sonra nasirçilər 1969-cu il inqilabı ilə Liviyada hakimiyyəti ələ keçirmiş, eyni ildə Sudanda da iqtidara gəlmişdilər. Ərəb dünyasında nasserçilərə qarşı yalnız həm sünni, həm də şiə təriqətli islamçılar, ərəb monarxiyaları və Livanın xristian falanqistləri müqavimət göstərmişdilər.

XXI əsrdə nasserçilər Livanda ("*[[Müstəqil Nasirçi Hərəkatı|Əl-Murabitun]]*") öz nüfuzlarını qoruyub saxlamışdılar.

## Nasirdən sonra
Ənvər Sadatın dövründə nasirçilik "açıq qapı" (infita) siyasəti yürütmüş və daha mötədil mövqelərə keçmişdir. Sadat bu hərəkatı tənqid edərək tərəfdarlarının xalqın rəğbətini qazanmağa çalışdıqlarını bəyan etmişdir. O, nasirçiliyin aradan qaldırılması siyasətini həyata keçirmişdir. Xüsusilə Sadat nasirçi partiyanın yaradılması layihəsini rədd etmiş, hərəkatın siyasi qüvvəyə çevrilməsinə mane olmuşdur.

Sadatın bu siyasəti nasirçilərin bir hissəsinin etirazına səbəb olmuşdur. Nasirçiliyin çoxlu sayda tərəfdarının olmasına baxmayaraq, siyasi dəstəyin və hakimiyyətə qarşı mübarizə təcrübəsinin olmaması hərəkatın Misirdə siyasi partiya kimi inkişaf etməsinə imkan verməmişdir.

XXI əsrdə nasirçilik müxalifətə keçmişdir. Hazırda bu hərəkatın nümayəndələrindən biri Həmdin Sabahidir.

## İstinadlar
Baş Kəşfiyyat İdarəsi (Suriya)

**Baş Kəşfiyyat İdarəsi** (, ), həmçinin **Baş Təhlükəsizlik İdarəsi** və ya sadəcə **Müxabərat** — keçmiş Bəəsçi Suriyanın ən mühüm mülki kəşfiyyat xidməti. Qurum hökumətin maraqları naminə xalqın sıxışdırılmasında mühüm rol oynamışdır. Baş Kəşfiyyat İdarəsi 2024-cü ilin dekabrında ləğv olunana qədər Suriya əhalisi üzərində repressiv nəzarət həyata keçirmiş, xarici kəşfiyyatı idarə etmiş və "Hizbullah" adından Livandakı fəaliyyətləri izləmişdir.

## Tarixi
1970-ci ilin noyabrında Hafiz Əsəd "İslah hərəkatı" adlandırdığı çevriliş nəticəsində Sələh Cədidi hakimiyyətdən uzaqlaşdırmışdır. Yeni sistem Suriyanın müstəqillik qazandığı dövrdən bəri ən uzunömürlü hakimiyyəti olmuş və əvvəlki rejimin radikallığını müəyyən dərəcədə yumşaltmışdır. İdarə rəsmən 1971-ci ildə təsis edilmişdir. 1972-ci ildən etibarən Baş Kəşfiyyat İdarəsi əhəmiyyətli dərəcədə Almaniya Demokratik Respublikasının (ADR) "Ştazi" təşkilatının modeli əsasında formalaşdırılmışdır. Hafiz Əsəd və Baas Partiyasının rəhbərliyi dövründə, xüsusilə 1973-cü ildən başlayaraq, Suriya Baş Təhlükəsizlik İdarəsinin agentləri təlim keçmək üçün tez-tez Şərqi Berlinə səfər etmişdilər. "Ştazi" arxivlərinə görə, suriyalılar həmçinin, Şərqi Almaniyadan avadanlıq və materiallar tədarük etmişdilər. Bu cür sonuncu çatdırılmalar 1990-cı ilə qədər sənədləşdirilmişdir.

Baş Kəşfiyyat İdarəsi Əsəd rejiminin süqutundan sonra 2024-cü ilin dekabrında digər Bəəsçi Suriya qurumları ilə birlikdə ləğv edilmişdir. Suriya kəşfiyyatının rəhbəri təyin edilmiş Ənəs Xəttab bildirmişdir ki, bütün köhnə qurumlar ləğv edildikdən sonra ölkənin təhlükəsizlik institutları yenidən strukturlaşdırılacaqdır.

## İstinadlar
Əs-Siqat

**Əs-Siqat** () və ya **Kitab əs-Siqat** () — İbn Hibbanın "siqa" hesab etdiyi hədis raviləri haqqında olan əsəri.

## Əsər
"Əs-Siqat"ın digər adları "Tarixus-siqat" ilə "əs-Siqat minəs-səhabə vət-tabiin və ət-bait-tabiin"dir. Əsər özündə 15 min hədis ravisinin məlumatlarını ehtiva edir. Əsərdə ravilər təbəqələr halında, yarı əlifba sırası ilə verilmişdir. Ravilərin tərcümeyi-halları təqdim edilərkən onların adları, ləqəbləri, ölüm tarixləri, müəllimləri, tələbələri və s. haqqında məlumatlar təqdim edilmiş və həmçinin onların cərh və tədil dərəcələri də göstərilmişdir. 

Əsərə müəyyən tənqidlər də yöndirilmişdir: əl-Albani "əs-Siqat"da məchul ravilərə yer verildiyi və xətalar edildiyi iddiası ilə tənqid etmişdir.

Çox saylı əlyazma nüsxələri olan "əs-Siqat" Məhəmməd Əbdürrəşid tərəfindən Heydərabadda nəşr olunmuşdur (I–IX, 1973–1983).

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Hannover krallığı

**Hannover krallığı** () — 1814-cü ildə çağırılan Vyana konqresində təsis edilən tarixi dövlət.

## Hannover kralları

* III Georq
* IV Georq
* IV Vilhelm
* Ernest Avqust
* V Georq

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* W. Frizzell, Robert (2007). *Independent Immigrants: A Settlement of Hanoverian Germans in Western Missouri*. University of Missouri Press. p. 65. ISBN 9780826266095
* Jörg Schneider, *Die jüdische Gemeinde in Hildesheim: 1871—1942*, Hildesheim: Stadtarchiv, 2003, (=Schriftenreihe des Stadtarchivs und der Stadtbibliothek Hildesheim / Stadtarchiv und Stadtbibliothek Hildesheim; vol. 31), p. 3; simultaneously: Göttingen, Univ., Diss., 1999. ISBN 3-931987-11-6
Ernest Avqust (Hannover kralı)

**Ernest Avqust** (; ) — Hannover kralı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Ərəb Sosialist Bəəs Partiyası Mərkəz Komandanlığı

**Ərəb Sosialist Bəəs Partiyası Mərkəz Komandanlığı** () — Suriyada Bəəs Partiyası təşkilatının və Suriya rəhbərliyindəki bəəsçi hərəkatın idarəedici orqanı. Bu, Ərəb Sosialist Bəəs Partiyası Milli Komandanlığı ilə Bəəs Partiyası Suriya Regional Bölməsi Regional Komandanlığının 2018-ci ildə birləşməsi nəticəsində yaradılmışdır. Onun sələfi olan Regional Komandanlıq öz köklərini bəəsçi ideologiyadan götürürdü. Burada "region" termini hərfi mənada bir ərəb dövlətini ifadə edirdi. 2012-ci ilə qədər Suriyanın 1973-cü il Konstitusiyasına əsasən, Mərkəz Komandanlıq Prezidentliyə namizəd irəli sürmək səlahiyyətinə malik olmuşdur. Konstitusiyada Mərkəz Komandanlığın Baş katibinin həm də Suriya Prezidenti olması birbaşa qeyd edilməmişdir, lakin Bəəs Partiyasının üzvü olduğu Milli Tərəqqipərvər Cəbhənin (MPC) nizamnaməsində Prezidentin və Baş katibin həm də MPC sədri olduğu bildirilirdi, lakin bu, hər hansı bir hüquqi sənəddə təsbit olunmamışdır.

1964-cü ildə keçirilən 1-ci Fövqəladə Regional Konqresdə Mərkəz Komandanlığın Baş katibinin həm də dövlət başçısı olması qərara alınmışdır. Həmin vaxt fəaliyyətdə olan katib Əmin Hafiz dövlət başçısı olmuş və Baş nazir postunu qoruyub saxlamışdır. 1965-ci ildəki 2-ci Regional Konqresdə Hərbi Komitə Regional Komandanlığın Regional katibinin vəzifəsinə görə dövlət başçısı olması barədə qətnamə qəbul etmiş, Milli Komandanlığın səlahiyyətlərini zəiflətmişdir. Katibliyə Baş naziri, kabineti, baş komandanı və aparıcı hərbi rəhbərləri təyin etmək səlahiyyəti verilmişdir.

Hafiz Əsədi hakimiyyətə gətirən 1970-ci il İslah hərəkatından əvvəl yerli partiya rəhbərliyi Bəəs Partiyasının üzvləri tərəfindən seçilirdi. Əsəd hakimiyyətə gəldikdən sonra Mərkəz Komandanlıq bütün partiya rəsmilərini təyin etməyə başlamışdır. Bəşər Əsədin dövründə bu siyasət dəyişdirilmiş və partiya üzvlərinə yenidən yerli rəhbərliyi seçmək imkanı verilmişdir, lakin namizədlər partiya rəhbərliyi tərəfindən təsdiqlənməli idi.

Baasçı rejimin süqutundan sonra, 11 dekabr 2024-cü il tarixində Baas Partiyası bütün fəaliyyətini qeyri-müəyyən müddətə dayandırmış və aktivlərini Suriya dövlətinə təhvil verərək faktiki olaraq fəaliyyətinə son qoymuşdur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Əl-Məsəlüs-səir fi ədəbil-Katib vəş-Şair

**Əl-Məsəlüs-səir fi ədəbil-Katib vəş-Şair** () — klassik ərəb ədəbiyyatında bədii üslub, bəlağət və ədəbi sənətkarlıq mövzusunda Ziyəddin ibn əl-Əsir tərəfindən yazılmış nəzəri əsər.

## Əsər
"Əl-Məsəlüs-səir fi ədəbil-Katib vəş-Şair" əsəri müəllifə böyük şöhrət qazandırmış, Mosul və Bağdad kimi böyük elm mərkəzlərində maraqla qarşılanmışdır. Lakin əsərə ağır tənqidlər də yönləndirilmişdir: İbn Əbil-Hədid əsər haqqında "əl-Fələküd-dair aləl-Məsəlis-səir" adlı tənqidi şərh qələmə almışdır. Bundan sonra ədəbi müzakirələr başlamış, elm adamları iki cəbhəyə bölünmüşdür.

Əsər bir müəddimə, iki bölmədən (məqalə) ibarətdir. Əsərin müqəddiməsində bəyan (bəlağat) elminin üsulu, mövzusu, faydası və s. haqqında məlumatlar verilmişdir. Əsərin birinci bölməsində səci, cinas, təcnis, təkrir, tərsi kimi ləfzi sənətlər, ikinci bölməsində isə mənəvi sənətlərdən bəhs edilmişdir.

"Əl-Məsəlüs-səir fi ədəbil-Katib vəş-Şair" Bulaq, Beyrut, Qahirə (1959–1962, 1980–1984 və s.), ər-Riyadda (I–III, 1983) və s. yerlərdə nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
I Fridrix (Prussiya kralı)

**I Fridrix** (; ) — ilk Prussiya kralı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Matthews, Crawford (2024). *Anglo-Prussian Relations 1701-1713: The Reciprocal Production of Status Through Ceremony, Diplomacy, and War*. London: Routledge. ISBN 9781032302638
* Koch, H.W. (1978). *A History of Prussia*. Dorset Press. p. 302. ISBN 0-88029-158-3

### İstinadlar
II Fridrix Vilhelm (Prussiya kralı)

**II Fridrix Vilhelm** (; ) — Prussiya kralı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Meier, Brigitte (2007). *Friedrich Wilhelm II. König von Preussen: Ein Leben zwischen Rokoko und Revolution* (in German). Friedrich Pustet. p. 206. ISBN 978-3-7917-2083-8
* Clark, Christopher (2008). *Iron Kingdom: The Rise and Downfall of Prussia, 1600-1947* (in German). Pantheon Verlag. p. 316. ISBN 978-3-570-55060-1
* Kroll, Frank-Lothar (2009). *Preußens Herrscher. Von den ersten Hohenzollern bis Wilhelm II* (in German). Beck'sche Reihe. p. 183. ISBN 9783406541292
* Jung, Karin Carmen (1999). *Potsdam, Am Neuen Markt: Ereignisgeschichte, Städtebau, Architektur*. Gebr. Mann. p. 140. ISBN 9783786123071
* Feldhahn, Ulrich (2011). *Die preußischen Könige und Kaiser (German)*. Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg. pp. 15–16. ISBN 978-3-89870-615-5
* Heinrich, Gerd (1981). *Geschichte Preußens. Staat und Dynastie* (in German). Propyläen. p. 268. ISBN 978-3-549-07620-0

### İstinadlar
Cavad Xiyabani

**Cavad Xiyabani** (   ( 17 noyabr 1966- cı ildə Kərəc, İran ) — Azərbaycan əsilli İran futbol şərhçisi, televiziya aparıcısı və jurnalist; İranın ən məşhur və populyar futbol şərhçilərindən biri.

Cavad Xiyabani 17 noyabr 1966-cı ildə Kərəc şəhərində doğulub. Onun valideynləri əslən Təbriz şəhərindəndir. O, Tehrandakı Şahid Racai adına Müəllimlər Universitetini bitirib. 

C. Xiyabani 1990-cı illərdən İran televiziyasında işləməyə başlayıb. O , IRIB Varzesh və IRIB TV3 idman televiziya kanallarında əsas futbol şərhçilərindən və aparıcılarından biridir.

## Həmçinin baxın

* Adel Firdovsipur

## İstinadlar
I Fridrix Avqust (Saksoniya kralı)

**I Fridrix Avqust** (; ) — ilk Saksoniya kralı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Dagmar Schäfer: *Der gefangene Sachsenkönig. Eine Erinnerung an Sachsens ersten König, Friedrich August I. (1750–1827)*. Tauchaer Verlag, Taucha 1996, ISBN 3-910074-52-9

### İstinadlar
Həbsxana ədəbiyyatı

**Həbsxana ədəbiyyatı** — müəllifin həbsxana, həbsxana və ya ev dustaqlığı kimi istəksiz həbsdə yazdığı əsərlərin ədəbi janrı.

## Şərq ədəbiyyatında
Klassik Şərq ədəbiyyatında geniş yayılmış poetik janrlardan biri olan həbsiyyə və ya zindannamə zindana salınmış şairin fiziki məhrumiyyətlərini, mənəvi iztirablarını və azadlıq həsrətini əks etdirən lirik yaradıcılıq sahəsidir. Azərbaycan ədəbiyyatında bu janrın kökləri şifahi xalq ədəbiyyatına qədər gedib çıxır və sonrakı əsrlərdə yazılı ədəbiyyatda da davamlı inkişaf etmişdir. Həbsiyyə janrının əsas xüsusiyyəti məkanın – zindanın qaranlıq və sıxıcı mühitinin şairin daxili aləmi ilə paralel şəkildə təsvir edilməsidir, lakin fiziki əsarətə baxmayaraq, şairin ilhamının və söz azadlığının məhdudlaşdırıla bilməməsi bu poeziyanın ideya-estetik əsasını təşkil edir.

Şərq ədəbiyyatında, xüsusilə fars, ərəb və Azərbaycan ədəbi mühitində – həbsiyyə janrında yüksək bədii dəyərə malik nümunələr yaranmışdır. Azərbaycan ədəbiyyatında Xaqani Şirvani və Fələki Şirvani kimi şairlərin həbsiyyələri bu sahənin klassik örnəkləri hesab olunur. Fars ədəbiyyatında Məsud Səd Salman və Nasir Xosrov, ərəb ədəbiyyatında isə Ədi ibn Zeyd, Fərəzdəq, Əbu Nüvas və Əbu Firas Həmdani bu janrın tanınmış nümayəndələri sırasında yer alırlar.

## İstinadlar
Sen-Kristof-an-Burbonne

**Sen-Kristof-an-Burbonne** () — Fransanın Overn – Rona – Alplar regionunda, Alye departamentində yerləşən kommuna. Lapalis kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi Vişidir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 472 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 273 nəfərin (15-64 yaş arasında) 201 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 72 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 73.6%, 1999-cu ildə 76.2%). Fəal olan 201 nəfərdən 189 nəfəri (101 kişi və 88 qadın), 12 nəfəri işsizdir (6 kişi və 6 qadın). Aktiv olmayan 19 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 33 nəfər təqaüdçü, 20 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Əl-Mucəm əl-kəbir

**Əl-Mucəm əl-kəbir** () — Təbəraninin ən böyük və ən əhatəli hədis məcmuəsi.

## Əsər
"Mucəm əl-kəbir"dəki səhabə adları əşəreyi-mübəşşirədən başlamaqla, yarı əlifba sırası ilə təqdim edilmişdir. Təbərani əsərdə Ənəs ibn Malik, Cabir ibn Abdullah, Əbu Səid əl-Xudri və Aişənin rəvayətlərini qeyd etməmişdir. Əsərdə ümumilikdə 1593 tərcümeyi-hal qeyd edilmişdir.

Əsərin Sələfi nəşrində 21700 rəvayət vardır. "Əl-Mucəm əl-kəbir"in XIII–XVI və XXI cildlərinin əlyazma nüsxələri müəyyənləşdirmək mümkün olmadığından, onlarının hər birinin yerinə bir fihrist nəşr edilmişdir.

Əsərin müxtəlif nəşrləri reallaşdırılmış (Ər-Riyad: 2006; Beyrut: 2007 və s.) və əsər haqqında doktorluq dissertasiyası qələmə alınmışdır.

## Həmçinin bax
* Əl-Mucəm əl-əvsat
* Əl-Mucəm əs-səğir
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Əl-Mucəm əl-əvsat

**Əl-Mucəm əl-əvsat** () — Təbəraninin orta ölçülü hədis toplusu.

## Əsər
Təbərani "əl-Mucəm əl-əvsat" haqqında "Bu kitab mənim ruhumdur" sözlərini işlətmişdir. Əsərdə 30 min rəvayətin olduğu deyilsə də, Mahmud ət-Təhhan nəşrində 9485, Tariq ibn İvəzullah nəşrində isə 9489 rəvayət vardır. Əsərdə Təbərani müəllimlərinin qərib və fərd rəvaətlərinə yer vermişdir. Bu səbəblə də "əl-Mucəm əl-əvsat" Darəqutninin "əl-Əfrəd"inə bənzəldilmişdir. Lakin əsərdə münkər və əziz rəvayətlərin də olduğu qetd edilmişdir. "Əl-Mucəm əl-əvsat"dakı hədislərin bir hissəsi "əl-Mucəm əl-kəbir"də də mövcuddur. Əsər X cild təşkil edir.

"Əl-Mucəm əl-əvsat"ın müxtəlif yer və tarixlərdə nəşrləri həyata keçirilmişdir (Ər-Riyad: 1985–1995; Qahirə: 1995; Əmman-Beyrut: 1999 və s.).

## Həmçinin bax
* Əl-Mucəm əl-kəbir
* Əl-Mucəm əs-səğir
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Əl-Mucəm əs-səğir

**Əl-Mucəm əs-səğir** () — Təbəraninin üç mucəmindən ən kiçiyi və ən qısası.

## Əsər
"Əl-Mucəm əs-səğir"də Təbərani 1161 müəllimin rəvayətlərini əlifba sırası ilə qeyd etmişdir. Əsərdə həmçinin Təbəraninin müəllimlərinin harada, nə vaxt hədis dinlədikləri və səyahət etdikləri yerlər haqqında əhatəli məlumatlar təqdim edilmişdir. Əsərdə hədislərin səhhətinə dair açıqlamalar, ravilər haqqında məlumatlar və rəvayət formaları da qeyd edilmişdir. "Əl-Mucəm əs-səğir"də Təbərani müəllimlərini üç başlıq altında cəmləmişdir. Bu müəllimlərdən 1154-ünün adını tam olaraq, 3-ünün künyələrini qeyd etmişdir. Son olaraq da hədis aldığı "müəllimələrinin" adlarını qeyd etmişdir.

"Əl-Mucəm əs-səğir" iki cilddən ibarət olub, müxtəlif tarix (1968, 1968, 1983, 1983, 1986 və s.) və yerlərdə (Mədinə, Qahirə, Beyrut və s.) dəfələrlə nəşr edilmişdir. Əsər üzərində müxtəlif tədqiqatlar aparılmış və türk dilinə tərcümə edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Əl-Mucəm əl-əvsat
* Əl-Mucəm əl-kəbir
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Crataegus trilobata

*  — Crataegus tkatschenkoi bitki növünün sinonimi.
*  — Malus trilobata bitki növünün sinonimi.
*  — Malus florentina bitki növünün sinonimi.
Fatimə Mövlamlı

**Fatimə Mövlamlı** (tam adı. **Fatimə Qaçay qızı Mövlamlı**; 3 noyabr 2000; Bakı, Azərbaycan) — azərbaycanlı jurnalist və siyasi məhbusdur.

Fatimə Mövlamlı 28 fevral 2025-ci ildə polis tərəfindən saxlanılmış və ibtidai istintaqı Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsində (BŞBPİ) aparılan №240200039 saylı cinayət işi üzrə şübhəli şəxs qismində istintaqa cəlb olunmuşdur. O, 1 mart 2025-ci ildə Xətai Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə həbs edilmişdir. Fatimə Mövlamlı və ondan əvvəl həbs olunmuş daha doqquz jurnalist Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci maddəsi (əvvəlcədən əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilmiş qaçaqmalçılıq) ilə ittiham olunmuşdur. 28 avqust 2025-ci ildə cinayət işi üzrə ittiham ağırlaşdırılmışdır. Mövlamlı və bu iş üzrə həbs edilmiş digər şəxslərə Cinayət Məcəlləsinin səkkiz maddəsi ilə ittiham irəli sürülmüşdür. Təqsirləndirilən şəxslərə 192.2.2 (xeyli miqdarda gəlir əldə etməklə qanunsuz sahibkarlıq), 192.2.3 (… mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə), 193-1.3.1 (cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılması), 193-1.3.2 (… xeyli miqdarda törədildikdə), 206.4 (mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədilmiş qaçaqmalçılıq), 213.2.1 (mütəşəkkil dəstə tərəfindən vergilərin ödənilməsindən yayınma), 320.1 (sənədlərin saxtalaşdırılması), 320.2 (saxta sənədlərdən istifadə) maddələri üzrə yeni ittihamlar irəli sürülmüşdür.

Bir sıra yerli və beynəlxalq insan hüquqları təsisatları Fatimə Mövlamlının həbsini siyasi motivli adlandıraraq pisləmiş və Azərbaycan iqtidarını onu dərhal azad etməyə çağırmışdır.

Hazırda o, Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətinin Bakı İstintaq Təcridxanasında saxlanılır.

## İstinadlar
Qatran damcısı təcrübəsi

**Qatran damcısı təcrübəsi** – qatran parçasının özüllülüyünü müşahidə etmək üçün təşkil olunan uzunmüddətli təcrübəyə verilən ad. Qatran yüksək özüllülüyə malik olan istənilən mayeni bildirən sözdür və adətən bitum kimi maddələr nəzərdə tutulur. Otaq temperaturu şəraitində qatran çox yavaş axır və bir damcısının düşməsi üçün illər tələb olunur. Ən məşhur qatran damcısı təcrübəsi 1927-ci ildə Kvinslend Universitetində başladılmış qatran damcısı təcrübəsidir.

## Kvinslend Universiteti təcrübəsi
Ən məşhur qatran damcısı təcrübəsi 1927-ci ildə Avstraliyanın Brisben şəhərində yerləşən Kvinslend Universitetində Tomas Parnell tərəfindən başladılmış təcrübədir. O, tələbələrə bərk kimi görünən maddələrin əslində yüksək özüllü mayelər olduğunu göstərmək istəmişdir. Parnell bir qatran parçasını qızdıraraq qıfa tökmüş və üç il boyunca çökməsinə icaazə vermişdir. 1930-cu ildə qıfın boğazındakı möhürü kəsmiş və qatranın axmağa başlaması üçün şərait yaratmışdır. Qıfın üstü şüşə günbəzlə örtülmüş və mühazirə zalının qarşısına qoyulmuşdur. Hər bir damcının əmələ gəlməsi və düşməsi təxminən 10 ildən bir baş verir.

1961–2013-cü illərdə təcrübəyə Con Meynston nəzarət etmişdir. Yeddinci damcı 3 iyul 1988-ci ildə saat 16:45-də Brisbendə keçirilən Ekspo 88 tədbiri zamanı düşmüşdür. Lakin Meynston içki içməyə getdiyi üçün heç kim həmin ana şahidlik etməmişdir. 28 noyabr 2000-ci ildə düşən səkkizinci damcı qatranın özüllülüyünün suyunkundan 230 milyard dəfə çox olduğunu göstərmişdir. Təcrübəni izləmək üçün veb-kamera quraşdırılsa da, texniki problemlər səbəbilə səkkizinci damcının düşmə anı qeydə alınmamışdır.

Təcrübə Ginnesin Rekordlar Kitabına "dünyanın ən uzun fasiləsiz davam edən laboratoriya təcrübəsi" kimi düşmüşdür. Təcrübənin ən az 100 il daha davam edəcəyi gözlənilir. Meynston və Parnell 2005-ci ilin oktyabrında bu təcrübəyə görə İq Nobel mükafatına layiq görülmüşlər. Meynstonun 2013-cü ildəki ölümündən sonra təcrübəyə nəzarət etmək vəzifəsi Endryu Vayta verilmişdir.

### Xronologiya

## Digər təcrübələr
1927-ci ildə Kvinslend Universitetindən müstəqil şəkildə Sent-Endrüs Universitetində qatran damcısı təcrübəsinə start verilmişdir. 1944-cü ildə Dublin Triniti Kollecində Nobel mükafatı laureatı Ernest Valtonun bir həmkarı tərəfindən qatran damcısı təcrübəsi başladılmışdır. 2014-cü ildə Uelsdə yerləşən Aberistvit Universitetində 1914-cü ilə aid qatran damcısı təcrübəsi kəşf edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kvinslend Universitetində qatran damcısı təcrübəsinin canlı yayımı
Cozef Polçinski

**Cozef Cerard Polçinski** (; ) — amerikalı nəzəri fizik və sim nəzəriyyəçisi.

## Bioqrafiyası

Polçinski Nyu-Yorkun Uayt-Pleyns şəhərində anadan olmuşdur. O, maliyyə məsləhətçisi və menecer olan Böyük Cozef Cerard Polçinski (1929–2002) və ofis işçisi, eyni zamanda evdar qadın olan Coan (qızlıq soyadı Tornton) cütlüyünün iki övladından böyüyü idi. Polçinskinin ata tərəfdən babası polyak olsa da, o, əsasən irland mənşəli idi.

Polçinski 1971-ci ildə Arizona ştatının Tuson şəhərindəki "Canyon del Oro" orta məktəbini bitirmişdir. O, 1975-ci ildə Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda (Caltech) bakalavr dərəcəsi almış, 1980-ci ildə isə Stenli Mandelstamın rəhbərliyi altında Berkli Kaliforniya Universitetində fəlsəfə doktoru (Ph.D.) dərəcəsinə yiyələnmişdir. Aspirantlıq dövründə onun heç bir elmi məqaləsi dərc olunmamışdır. O, SLAC (1980–82) və Harvard Universitetində (1982–84) doktoranturadan sonrakı (postdoktorantura) tədqiqat fəaliyyətindən sonra, 1984-cü ildən 1992-ci ilə qədər Ostin Texas Universitetində professor kimi çalışmışdır. 1992-ci ildən 2017-ci ilin mart ayına qədər Santa-Barbara Kaliforniya Universitetinin Fizika fakültəsinin professoru və oradakı Kavli Nəzəri Fizika İnstitutunun daimi üzvü olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Personal website
*
Hermokrat

**Hermokrat** (qədim yunanca: Ἑρμοκράτης, Romanizasiya: *Hermokrátēs*; ) — Peloponnes müharibəsinin ortalarında, afinalıların Siciliya ekspedisiyası zamanı yunan Siciliyasından olan qədim Sirakuz sərkərdəsi. O, həmçinin Platonun "Timey" və "Kriti" dialoqlarının personajı kimi də xatırlanır.

## Həyatı

Hermokrata dair ilk tarixi istinada Fukididin əsərlərində rast gəlinir. O, e.ə. 424-cü ildə Qela konqresində çıxış edərək Siciliya yunanlarından aralarındakı münaqişəni dayandırmağı və Korinfi dəstəklədikləri üçün Siciliya şəhərlərinə hücum edən afinalılara qarşı birləşməyi tələb edir.

E.ə. 415-ci ildə Afina Siciliyanı fəth etmək üçün böyük bir donanma göndərdikdə, Hermokrat Afina əleyhinə koalisiyanın genişləndirilməsinə çağırış etdi; müttəfiq tapmaq məqsədilə Sparta, Korinf, Karfagen və İtaliyaya elçilər göndərdi. Afinalılar Kataniyada baza yarada bildilər və Anapus çayı sahilində sirakuzalıları məğlub etdilər. Hermokrat şəhər istehkamlarının genişləndirilməsinə çağırdı və ənənəvi on beş sərkərdə sistemini ləğv edərək müharibə səylərinə rəhbərlik üçün üç nəfərin seçilməsinə nail oldu. O, Heraklidi və Sikan ilə birlikdə Sirakuzanın üç strateqindən biri seçildi. O, həmçinin Afinanın müttəfiqi olan Kamarina sakinlərini müharibədə neytral qalmağa razı sala bildi. Döyüş meydanında uğur qazana bilmədiyi üçün strateq vəzifəsindən azad edilsə də, sonradan Siciliyaya gələn Sparta sərkərdəsi Qilippin ən mühüm məsləhətçilərindən birinə çevrildi. O, artıq Sirakuza əsgərlərindən ibarət dəstəyə komandanlıq edirdi və Qilipplə birlikdə Afinanın Sirakuza mühasirəsi zamanı onlara qalib gəldi. Afina qüvvələri məğlub edildikdən sonra Hermokrat hərbi əsirlərlə xeyirxah davranmağa çağırsa da, bu təklifi nəzərə alınmadı.

E.ə. 412-ci ildə Sirakuza afinalılara hücumda spartalı müttəfiqlərinə kömək etmək üçün şərqə gəmilər göndərdi. Admiral təyin edilən Hermokrat Afina gəmilərinə qarşı bir neçə toqquşmada Sirakuza gəmilərinə rəhbərlik etdi, lakin Kizik döyüşündə tamamilə məğlub oldu. Sparta və müttəfiqləri darmadağın edildi; Sirakuzadakı siyasi rəqibləri isə məğlubiyyətə görə onu günahlandıraraq, qiyabi olaraq sürgün olunmasına nail oldular.

O, sürgündə olduğu müddətdə Siciliyanın Selinunt şəhəri ilə Afinanın müttəfiqi olan rəqib Seqesta şəhəri arasında müharibə başladı. Afinadan kömək ala bilməyən Seqesta Karfagendən yardım istədi və e.ə. 410-cu ildə Hannibal Maqon Siciliyaya hücum etdi. Hermokrat bir ordu təşkil edərək Karfagenliləri geri oturtmağı bacardı, lakin Sirakuzada Hermokratı dəstəkləyənlərlə onun əsas məqsədinin tiranlıq olduğunu deyərək onu pisləyənlər arasında siyasi zəmində iğtişaşlar yarandı. O, e.ə. 407-ci ildə küçə döyüşündə öldürüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Livius.org: Hermocrates
Con Polkinhorn

**Con Çarlton Polkinhorn** (; ) — kornuollu nəzəri fizik, ilahiyyatçı və anqlikan keşişi. Elm və din arasındakı münasibətləri şərh edən ən görkəmli və aparıcı simalardan biri sayılan Polkinhorn, 1968-ci ildən 1979-cu ilə qədər Kembric Universitetində riyazi fizika professoru vəzifəsində çalışmışdır. O, 1979-cu ildə keşişlik təhsili almaq üçün professorluq kürsüsündən istefa vermiş və 1982-ci ildə anqlikan keşişi rütbəsinə təyin edilmişdir. Polkinhorn 1988-ci ildən 1996-cı ilə qədər Kembricdəki "Queens' College"in prezidenti vəzifəsini icra etmişdir.

Polkinhorn fizika sahəsində beş, elm və dinin qarşılıqlı əlaqəsi mövzusunda isə iyirmi altı kitabın müəllifidir. Onun nəşrləri sırasına "*Kvant Dünyası*" (1989), "*Kvant Fizikası və Teologiya: Gözlənilməz Qohumluq*" (2005), "*Reallığın Tədqiqi: Elm və Dinin Çulğalaşması*" (2007) və "*Həqiqət Sualları*" (2009) kimi əsərlər daxildir. Tomas Cey Oordun redaktorluğu ilə işıq üzü görən "*The Polkinghorne Reader*" kitabı müəllifin ən nüfuzlu kitablarından seçilmiş əsas fraqmentləri özündə cəmləşdirir. O, 1997-ci ildə cəngavər rütbəsinə layiq görülmüş, 2002-ci ildə isə həyatın mənəvi ölçüsünün təsdiqinə verdiyi müstəsna töhfələrə görə 1 milyon funt sterlinq dəyərində "Templeton mükafatı" almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Website about Polkinghorne
Aleksandr Markoviç Polyakov

**Aleksandr Markoviç Polyakov** (; ) — rusiyalı nəzəri fizik. Əvvəllər Moskvadakı Landau İnstitutunda fəaliyyət göstərmiş, 1989-cu ildən isə Prinston Universitetində çalışır və hazırda orada fizika üzrə fəxri (Emeritus) Cozef Henri professorudur.

## Mühüm kəşfləri

Polyakov kvant sahə nəzəriyyəsinə verdiyi bir sıra fundamental töhfələri ilə tanınır. Bura Gerard 't Hoft-dan asılı olmayaraq, qeyri-Abel kalibrləmə (gauge) nəzəriyyəsində hazırda 't Hooft–Polyakov monopolu adlandırılan fenomen üzərindəki işləri daxildir. Polyakov və həmmüəllifləri, öz növbəsində kvant xromodinamikasında (QCD) vakuum bucağının kəşfinə səbəb olan BPST instantonunu kəşf etmişlər. Onun sim nəzəriyyəsinin trayektoriya inteqralı (path integral) formulasiyası nəzəriyyənin konseptual və riyazi dərkində dərin və qalıcı təsir buraxmışdır. Aleksandr Belavin və Aleksandr Zamolodçikov ilə birlikdə yazdığı "İkiölçülü kvant sahə nəzəriyyəsində sonsuz konform simmetriya" adlı məqaləsi ikiölçülü konform sahə nəzəriyyəsinin əsaslarını qoymuşdur və klassik əsər statusuna malikdir. Polyakov, həmçinin Kennet Vilsonun Nobel mükafatına layiq görülmüş işindən asılı olmayaraq, renormalizasiyanın (yenidən normallaşdırma) arxasındakı konseptual çərçivənin aydınlaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır. O, D-branlardan istifadə edərək AdS/CFT sıçrayışından xeyli əvvəl kalibrləmə/sim (gauge/string) duallığı sahəsində qabaqcıl ideyalar irəli sürmüşdür. Digər fəal tədqiqatlardan illər, hətta onilliklər əvvəl söylədiyi uzaqgörən fərziyyələrə kalibrləmə və sim nəzəriyyələrinin inteqrasiya oluna bilməsi və turbulentlik haqqındakı müəyyən ideyaları daxildir.

Karyerasının çox erkən mərhələlərində, 1965-ci ildə bir tələbə işində Polyakov (Aleksandr Miqdal ilə birlikdə) Piter Hiqqs və digərlərinin nəşrlərindən bir qədər sonra, lakin onlardan asılı olmayaraq dinamik Hiqqs mexanizmini təklif etmişdir. Məqalə "JETP" (Eksperimental və Nəzəri Fizika Jurnalı) redaksiyası tərəfindən yubadılmış və yalnız 1966-cı ildə dərc olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Gauge Fields and Strings by A. M. Polyakov
*Departmental homepage at Princeton
Bruno Pontekorvo

**Bruno Pontekorvo** (, ; ) — italyan-rus nüvə fiziki, Enriko Ferminin ilk assistentlərindən biri və yüksək enerji fizikası, xüsusilə neytrinolar sahəsində çoxsaylı tədqiqatların müəllifidir. İnamlı bir kommunist olan Pontekorvo, 1950-ci ildə Sovet İttifaqına qaçmış və burada myuonun parçalanması və neytrinolar üzərindəki araşdırmalarını davam etdirmişdir. 1995-ci ildə onun xatirəsinə nüfuzlu "Pontekorvo Mükafatı" təsis edilmişdir.

Varlı bir italyan-yəhudi ailəsinin səkkiz övladından dördüncüsü olan Pontekorvo, Sapientsa Universitetində Ferminin rəhbərliyi altında fizika təhsili almış və onun "Via Panisperna uşaqları" qrupunun ən gənc üzvü olmuşdur. O, 1934-cü ildə Ferminin yavaş neytronların xüsusiyyətlərini göstərən və nüvə parçalanmasının kəşfinə yol açan məşhur təcrübəsində iştirak etmişdir. 1936-cı ildə Parisə köçən Pontekorvo, burada İren və Frederik Jolio-Küri cütlüyünün rəhbərliyi altında tədqiqatlar aparmışdır. Əmisi oğlu Emilio Sereninin təsiri ilə o, liderləri Parisdə qaçqın kimi yaşayan İtaliya Kommunist Partiyasına üzv olmuşdur; bacıları Culiana və Laura, habelə qardaşı Cillo da eyni yolu seçmişdilər. İtaliya faşist rejiminin 1938-ci ildə yəhudilərə qarşı qəbul etdiyi "irqi qanunlar" onun ailə üzvlərinin İtaliyanı tərk edərək Britaniya, Fransa və ABŞ-yə mühacirət etməsinə səbəb olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Biography / Scientific Works / Popular Articles / About B. Pontecorvo / Photoalbum  (in English and Russian)
* 1950s news of Pontecorvo's disappearance from the BBC archive
* 
* Jodcast Interview with Professor Frank Close on the life, research and disappearance of Bruno Pontecorvo
* The Papers of Bruno Pontecorvo held at Churchill Archives Centre
Albert (Saksoniya kralı)

**Albert** (; ) — Saksoniya kralı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Konrad Sturmhoefel: *König Albert von Sachsen. Ein Lebensbild.* Voigtländer, Leipzig 1898. 
* Georg von Schimpff: *König Albert: Fünfzig Jahre Soldat*. Baensch, Dresden 1893. 
* Joseph Kürschner (Hrsg.): *König Albert und Sachsenland: Eine Festschrift zum 70. Geburtstage und 25jährigen Regierungsjubiläum des Monarchen*. Schwarz, Berlin 1898. 
* *Dem Gedächtnis König Alberts von Sachsen*, Dresden: v. Zahn & Jaensch, 1902 
* Ernst von Körner: *König Albert von Sachsen: Der Soldat und Feldherr*. Oestergaard, Berlin-Schöneberg 1936. 
* Bernd Rüdiger: *Wahre Geschichten um König Albert*, Taucha: Tauchaer Verl., 1994 
* Albert Herzog zu Sachsen: *Die Wettiner in Lebensbildern*. Styria-Verlag, Graz/Wien/Köln 1995, . 
* Thomas Eugen Scheerer (Hrsg.): *Albert von Sachsen – Kronprinz, Soldat, König*. Militärhistorisches Museum der Bundeswehr, Dresden 2002. 
* Arbeitskreis sächsische Militärgeschichte (Hrsg.): *Sibyllenort und König Albert von Sachsen: Sonderheft zum 100. Todestag von König Albert*. Arbeitskreis Sächsische Militärgeschichte, Dresden 2003. 

### İstinadlar
Hideto

**Hideto** — Yaponiya soyadı.

* Hideto Takahaşi — Yaponiya futbolçusu.
* Hideto Suzuki — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Hikmət

**Hikmət** — Azərbaycan adı.

* Hikmət Hacıyev — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi
* Hikmət Muradov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Hikmət Nəzərli — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Hikmət Mirzəyev — Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin müavini.
* Hikmət Boran
* Hikmət Karaman
Himalay (dəqiqləşdirmə)

* **[[Himalay]]** — Yer kürəsinin ən hündür sıra dağları.
* Himalay dovşanı
* Himalay pişiyi
;Şəxslər
* Himalay Qasımov
Postavi rayonu

**Postavi rayonu** — Belarusun Vitebsk vilayətinin qərbində inzibati-ərazi vahidi. Ərazisi 2095,71 km², əhalisi isə 31.043 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il tarixinə). İnzibati mərkəz Postavi şəhəridir.

## İstinadlar
Təlxis əl-Müstədrək

**Təlxis əl-Müstədrək** () — Zəhəbinin Hakim ən-Nisaburinin "əl-Müstədrək" əsərinə yazdığı tənqidi ixtisar. Bu əsərin digər bir adı "*Müxtəsər əl-Müstədrək*"dir.

## Əsər
Bu əsər "əl-Müstədrək"lə bağlı ən mühüm elmi tədqiqat hesab olunur. Əsərdə "əl-Müstədrək"dəki mövzu (uydurma), zəif və münkər hədislər göstərilmiş və "əl-Müstədrək"in Buxari və Müslümün kriteriyalarına uyğun gəlmədiyi qeyd edilmişdir.

"Təlxis əl-Müstədrək" İbn əl-Müləqqin tərəfindən xülasə edilmiş, həm Zəhəbinin, həm də Hakim ən-Nisaburinin xətaları göstərilmişdir. İbn Həcər əl-Əsqəlani isə bu əsərə bəzi qeydlər əlavə edərək "ət-Təliq alə Müstədrəkil-Hakim" əsərini ərsəyə gətirmişdir.

"Təlxis əl-Müstədrək" "əl-Müstədrək"lə birlikdə dəfələrlə nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
OpenRefine

**OpenRefine** — dataların təmizlənməsi və digər formatlara çevrilməsi üçün açıq mənbəli masaüstü tətbiq. O, cədvəl tətbiqlərinə bənzəyir və CSV kimi cədvəl fayl formatlarını emal edə bilir, lakin daha çox verilənlər bazası kimi davranır.

O, sütunlar altında xanaları olan məlumat sətirləri üzərində işləyir və bu baxımdan əlaqəli verilənlər bazası cədvəllərinin işləmə üsuluna bənzəyir. OpenRefine layihələri bir cədvəldən ibarətdir və bu cədvəlin sətirləri meyarları müəyyən edən fasetlərdən istifadə etməklə filtr edilə bilər (məsələn, müəyyən bir sütunun boş olmadığı sətirlərin göstərilməsi).

Elektron cədvəllərdən fərqli olaraq, OpenRefine-də əməliyyatların əksəriyyəti bütün görünən sətirlər üzərində aparılır; məsələn, bir sütun altındakı bütün sətirlərdəki bütün xanaların çevrilməsi, və ya mövcud məlumatlar əsasında yeni bir sütunun yaradılması. Məlumat dəsti üzərində yerinə yetirilən əməliyyatlar layihədə saxlanılır və digər məlumat dəstləri üzərində “yenidən icra” edilə bilər. Formullar xanalarda saxlanılmır, yalnız məlumatları çevirmək üçün istifadə olunur. Çevrilmə yalnız bir dəfə həyata keçirilir. Formul ifadələri General Refine Expression Language (GREL), Jython (yəni Python) və Clojure dillərində yazıla bilər.

Proqram lokal veb tətbiqi kimi işləyir: o, veb serveri işə salır və 127.0.0.1:3333 ünvanında açılır.
## İstinadlar
Təvqül-həməmə

**Təvqül-həmamə** (; ) — İbn Həzmin eşq və aşiqlər mövzusunda qələmə aldığı ədəbi əsəri.

## Əsər
Əsərin tam adı "*Təvqül-həməmə fil-ülfəti vəl-ülləf*"dir. İbn Həzm əsərini nəsr və nəzmi sintez edərək qələmə almışdır.  

Əsərdə eşqin mahiyyəti, eşqin əlamətləri, vəfa, xəyanət, məktublaşmaq, sirr saxlamaq, günahın çirkinliyi, iffət, ölüm, təsəlli, ayrılıq və s. kimi mövzulara toxunulmuşdur. 

"Təvqül-həməmə" müxtəlif tarix (1914, 1950, 1997 və s.) və yerlərdə (Leyden, Beyrut, İstanbul və s.) dəfələrlə nəşr edilmişdir. Əsər bir çox dillərə (ingilis, ispan, türk və s.) tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Təvqül-həməmə'' ''(türkcə)''
Hüseynbala Hüseynov

**Hüseynbala Yəhya oğlu Hüseynov** () — tarixçi və ictimai xadim, Dərbənd şəhərinin fəxri sakini, Dərbənd Dövlət Tarix-Memarlıq və İncəsənət Muzey-Qoruğunun baş elmi işçisi. O, Dərbənd şəhərinin ictimai və mədəni həyatına verdiyi töhfələrlə tanınır, şəhər və Dağıstan miqyasında nüfuzlu ağsaqqallardan biri hesab olunur.

## Həyatı
Hüseynbala Hüseynov 20 yanvar 1942-ci ildə Dərbənd şəhərində anadan olmuşdur. O, Dərbənd bəylərinin tanınmış nəslinə mənsubdur. Dərbənd şəhər 1 nömrəli orta məktəbini bitirmiş, daha sonra Bakıda Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) ali təhsil almışdır. Sonrakı illərdə SSRİ KP MK yanında Ali Partiya Məktəbində təhsilini davam etdirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə Dərbənd konserv kombinatında fəhlə kimi başlayan Hüseynov sonradan şəhərin parovoz deposunda mexanik-usta kimi işləmişdir. Daha sonra Bakıda kompressor stansiyasında mexanik, Dərbənddə “Radioelement” zavodunda isə baş mexanik vəzifələrində çalışmışdır.

1969–1972-ci illərdə Dərbənd Şəhər Komsomol Komitəsinin birinci katibi olmuşdur. 1972–1977-ci illərdə Dərbənd Şəhər Partiya Komitəsinin katibi, 1977–1983-cü illərdə isə Dərbənd Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsini icra etmişdir. Onun rəhbərliyi dövründə şəhərdə çoxsaylı sosial-mədəni obyektlərin tikintisinə rəhbərlik etmişdir. 1991-ci ildən Dərbənd şəhər administrasiyasında Mədəniyyət, mətbuat və dini məsələlər üzrə idarənin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. Sonrakı dövrdə Dərbənd Dövlət Tarix-Memarlıq və İncəsənət Muzey-Qoruğunda baş elmi işçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, həmçinin Dağıstan Respublikasının rəhbəri yanında fəaliyyət göstərən Ağsaqqallar Şurasının üzvüdür.

## Biblioqrafiya

* "Дербент и Китаб-и Деде Коркуд" *("Dərbənd və Kitabi-Dədə Qorqud")*
* "Генерал Араблинский и его потомки" *("General Ərəblinski və onun varisləri")*
* "Энциклопедия города Дербента" *("Dərbənd Şəhəri Ensiklopediyası")* — Azərbaycan Milli Kitabxanasının elektron resursu.
* "Дербент в годы Великой Отечественной войны" (*"Dərbənd Böyük Vətən müharibəsi illərində"*)
* "Дербент и мусульманская традиция" (*"Dərbənd və müsəlman ənənəsi"*)
* "Легенды древнего Дербента" (*"Qədim Dərbəndin əfsanələri"*)
* "Город тысячи легенд" (*"Min əfsanəli şəhər"*)

## Mükafatları
* Dərbənd şəhərinin fəxri vətəndaşı;
* Dağıstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür;
* V. İ. Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə təsis edilmiş "Əmək igidliyinə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur;
* "Dağıstan Respublikası qarşısında xidmətlərinə görə" ordeni ilə mükafatlandırılmışdır;
* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Спецрепортаж из «Железных ворот» – Дербента, на улицах которого говорят по-азербайджански
* Dədə Qorqudun məzarının olduğu deyilən şəhər - Dərbənd barədə inanılmaz faktlar
Əl-Kəşşaf

**Əl-Kəşşaf** () — Zəmaxşərinin Quran təfsiri.

## Əsər
Əsərin tam adı "*əl-Kəşşaf ən həqaiqi-qəvamizit-tənzil və uyunil-əqavil fi vücuhit-təvil*"dir. Zəmaxşəri "əl-Kəşşaf"ı əsasən dirayət (məntiq, analiz və dərk etmə) metodu ilə qələmə almışdır. Əsərdə yer-yer rəvayət metodundan da istifadə edilmişdir. Zəmaxşəri əsərini hazırlayarkən ondan əvvəl yazılmış əsas təfsir, qiraət və bəlağət kitablarına müraciət etmişdir. Şəmsəddin əl-İsfahani isə "əl-Kəşşaf"ın əsas mənbəyinin Zəccaca məxsus "Məanil-Quran" adlı əsər olduğunu bildirmişdir.

Əsərə müxtəlif haşiyələr yazılmışdır. Qütbəddini-Şirazi, Əhməd ibn Həsən Carbərdi, Camaləddin Aksarayi, Təftəzani və Seyyid Şerif əl-Cövzcani "əl-Kəşşaf"ə haşiyə yazan alimlərdən bəziləridir.

"Əl-Kəşşaf" müxtəlif nəşrləri reallaşdırılmışdır (Bulaq: hicri 1281, Qahirə: 1977, Beyrut: 2003 və s.).

## İstinadlar
Mister Olimpiya 1998

**Mister Olimpiya 1998** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca otuzdördüncüsü .  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1998-ci ilin 10 oktyabrında, Nyu York şəhərindəki "Medison Skver Garden" idman komleksində keçirilmişdir.Yarışmanın ümumi mükafat fondu 300 min dollar idi.

## Nəticələr
Dorian Yets 1997-ci ildə qalib gəldikdən sonra peşəkar idmandan getdiyini açıqladı. Bu dəfə ki,yarışmanın qalibi Ronni Koulmen hamını təcübləndirdi. O bir il əvvəl yarışmada sadəcə 9-cu yerə layiq görülsə də, bu dəfə Fleks Ueler, Naser El Sonbati, Şon Rey və Kevin Levron kimi idmançıları qabaqlayaraq qalib gəldi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mr. Olympia
* The 1998 Mr. Olympia
Ceyms Eyci

**Ceyms Rufus Eyci** (; ) — amerikalı romançı, jurnalist, şair, ssenarist və kino tənqidçisi. O, 1940-cı illərdə Time jurnalı üçün yazdığı resenziyalarla ABŞ-nin ən nüfuzlu kino tənqidçilərindən biri hesab olunurdu. Müəllifin avtobioqrafik xarakterli "Ailədə bir ölüm" (A Death in the Family, 1957) romanı 1958-ci ildə ölümündən sonra ona Pulitzer mükafatını qazandırmışdır. Eyci, həmçinin "Gəlin indi məşhur kişiləri mədh edək" (Let Us Now Praise Famous Men) kitabının həmmüəllifi və kino klassikləri hesab olunan "Afrika kraliçası" (The African Queen) və "Ovçunun gecəsi" (The Night of the Hunter) filmlərinin ssenaristi kimi tanınır.

## Erkən həyatı və təhsili

Eyci Tennessi ştatının Noksvill şəhərində, Hyu Ceyms Eyci (1878–1916) və Laura Uitman (qızlıq soyadı Tayler) Eyci Raytın (1885–1966) ailəsində, hazırkı Fort Sanders məhəlləsində yerləşən Haylend prospekti ilə 15-ci küçənin kəsişməsində (indi bu küçə Ceyms Eyci adını daşıyır) anadan olmuşdur. Ceymsin altı yaşı olanda atası avtomobil qəzasında həlak olmuşdur. Yeddi yaşından etibarən Eyci və bacısı Emma bir neçə pansionat tipli məktəbdə təhsil almışlar.

Bu təhsil müəssisələrindən ən görkəmlisi anasının Tennessi ştatının Suani (Sewanee) şəhəri yaxınlığındakı yay kottecinin iki milliyində yerləşən məktəb idi. "Dağ uşaqları üçün Müqəddəs Endryu məktəbi" Episkopal kilsəsinə bağlı olan Müqəddəs Xaç monastır ordeni tərəfindən idarə olunurdu. Eycinin Müqəddəs Endryu məktəbində tarix müəllimi olan episkopal keşişi Ata Ceyms Harold Flay və onun həyat yoldaşı Qreys Eleonora Hoton ilə ömür boyu davam edən dostluğunun təməli 1919-cu ildə burada qoyulmuşdur.

Eycini yaxın dostu və hamisi kimi Flay, həyatı boyu onunla ədəbi və digər mövzularda məktublaşmış, müəllifin mənəvi daxili çəkişmələrinin sirdaşına çevrilmişdir. Ata Flay bu məktubları Eycinin ölümündən sonra nəşr etdirmişdir. The New York Times Book Review nəşri "Ceyms Eycinin Ata Flaya məktubları" (The Letters of James Agee to Father Flye, 1962) əsərini "müasir Amerika mühitində sənətkarın özünüifadə portreti kimi F. Skott Fitsjeraldın 'Çat' (The Crack-up) əsəri və Tomas Vulfun məktubları ilə eyni əhəmiyyət dərəcəsinə malik olan" nümunə adlandırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  A chronology of James Agee's life & work - Agee Films
:*  James Agee -  Agee Films
**James Agee Film Project* (Agee (film)),  Photographs, 1879 - 1956 the Archives of Appalachia at East Tennessee State University
Henri Adams

**Henri Bruks Adams** (; ) — amerikalı tarixçi və ABŞ-nin iki prezidentinin nəslindən gələn məşhur Adamslar siyasi ailəsinin üzvüdür. Harvard Universitetinin gənc məzunu olarkən o, Avraam Linkolnun Böyük Britaniyadakı səfiri olan atası Çarlz Frensis Adamsın katibi vəzifəsində çalışmışdır. Bu təyinat müharibə dövrü diplomatiyası təcrübəsi və ingilis mədəniyyətinə, xüsusilə Con Stüart Millin əsərlərinə dərindən bələd olması vasitəsilə gənc Adamsın dünyagörüşünə böyük təsir göstərmişdir. Amerika vətəndaş müharibəsindən sonra o, Vaşinqton və Bostondakı evlərində Amerikanın ən qabaqcıl ziyalılarını bir araya gətirən siyasi jurnalist kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Sağlığında o, daha çox doqquz cildlik "Amerika Birləşmiş Ştatlarının Tarixi (1801–1817)" əsəri ilə tanınmışdır. Bu fundamental iş ədəbi üslubu, sənədli sübutlara hakimiyyəti, həmçinin dövrün və onun əsas simalarının dərindən (ailədən gələn məlumatlar əsasında) təhlili ilə yüksək qiymətləndirilmişdir. Müəllifin ölümündən sonra nəşr olunan "Henri Adamsın Təhsili" (The Education of Henry Adams) adlı memuarı isə Pulitser mükafatına layiq görülmüş və Modern Library tərəfindən XX əsrin ingilis dilində yazılmış ən yaxşı qeyri-bədii (non-fiction) kitabı elan edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* Works by Henry Adams, at Hathi Trust
* Works by Henry Adams , at The University of Virginia American Studies Hypertext Project
* The Letters of Henry Adams
* Henry Adams, Globe Trotter in Space and Time 
* 
* Index entry for Henry Brooks Adams at Poets' Corner
* ''The Broken Arch'', an unpublished work by Lorrie Tussman exploring the theme of unity in Western civilization based on the writings of Henry Adams
*"Writings of Henry Adams" from C-SPAN's *[[American Writers: A Journey Through History]]*
Ceyms Reynvoter

**Leo Ceyms Reynvoter** (; ) — müəyyən atom nüvələrinin asimmetrik formalarının müəyyən edilməsindəki xidmətlərinə görə 1975-ci ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülənlərdən biri olan amerikalı fizikdir.

İkinci Dünya müharibəsi illərində o, ilk atom bombalarının hazırlandığı "Manhetten layihəsi" üzərində çalışmışdır. 1949-cu ildə o, o dövrkü elmi qənaətlərin əksinə olaraq, bütün atom nüvələrinin sferik (kürəvi) formada olmadığına dair öz nəzəriyyəsini inkişaf etdirməyə başlamışdır. Onun bu ideyaları sonradan Oge Bor və Ben Mottelsonun apardığı təcrübələrlə sınaqdan keçirilmiş və təsdiqini tapmışdır. Reynuoter, həmçinin rentgen şüalarının (X-rays) elmi dərkinə töhfələr vermiş, ABŞ Atom Enerjisi Komissiyasında və hərbi-dəniz tədqiqat layihələrində iştirak etmişdir.

Reynuoter 1946-cı ildə Kolumbiya Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olmuş, burada 1952-ci ildə professor elmi adını almış, 1982-ci ildə isə fizika üzrə "Pupin Professoru" fəxri adına layiq görülmüşdür. O, 1963-cü ildə fizika sahəsindəki nailiyyətlərinə görə Ernest Orlando Lourens mükafatı ilə təltif edilmişdir. 1975-ci ildə isə "atom nüvələrində kollektiv hərəkət ilə zərrəciklərin hərəkəti arasındakı əlaqənin kəşfi və bu əlaqəyə əsaslanan atom nüvəsinin quruluşu nəzəriyyəsinin inkişaf etdirilməsinə görə" Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İbn əs-Salah

**Əbu Əmr Təqiyyəddin Osman ibn Səlahəddin Əbdirrəhman ibn Musa əş-Şəhrəzuri** (; ) — kürd əsilli hədis alimi və fəqih.

## Bioqrafiyası
İbn əs-Salah hicri 577-ci (1181) ildə Şimali İraqın Şərəhən kəndində anadan olub. O, bölgənin tanınmış kürd ailələrindən birinə mənsubdur. Nisbələri "Nəsri", "Kürdi" və "Şərəhəni"dir.

İbn əs-Salah Quranı əzbərləmiş, hədis, qiraət və Şafei fiqhini öyrənmişdir. Tələbəlik etdiyi müəllimləri İbn əs-Səmin Ubeydullah ibn Əhməd, Əbu İshaq əş-Şirazi, İbn Sükeynə, İbn Təbərzad Ömər ibn Məhəmməd, İbn əl-Müəzzim Əbdürrəhman ibn Əbdülvəhhab, Mənsur ibn Əbdülmönim əl-Furəvi, Müəyyəd ibn Məhəmməd ibn Əli ət-Tusi, İbn əs-Səffar Qasım ibn Əbu Səd Abdullah, İbn Dihyə əl-Kəlbi, Əbdürrəhim ibn Əbdülkərim əs-Səmani, Əbdülkərim ibn Məhəmməd ər-Rəfiî, İbn əl-Üstad Əbdürrəhman ibn Abdullah, Əbu Mənsur ibn Əsakir və Ruhavidir. Tələbələri arasında isə Kamaləddin İshaq ibn Əhməd əl-Məarri, Əbu Məhəmməd Əbdürrəhman ibn Nuh əl-Məqdisi, Səllər ibn Ömər əl-Ərbili, Əbu Şamə əl-Məqdisi, Məhəmməd ibn Hüseyn ibn Rəzin əl-Həməvi, İbn Xəllikan, Əbül-Yumn ibn Əsakir və Əli ibn Məhəmməd əl-Yunini və başqaları vardır.

O, hicri 643-cü (1245) ildə Dəməşqdə vefat edib və Məqbərətüs-Sufiyyə qəbiristanlığında dəfn edilib.

İbn əs-Salah, "*[[Müqəddimətü İbn əs-Salah]]*", "*[[Ədəbül-müfti vəl-müstəfti]]*", "*əl-Əmali*", "*Təbəqatül-fuqəhaiş-Şafeiyyə*" və başqa əsərlərin müəllifidir.

## İstinadlar
Norman Foster Ramzey

**Norman Foster Ramzey Cunior** (; ) — atom saatlarının qurulmasında mühüm tətbiqləri olan "ayrılmış rəqs sahələri metodu"nun (bax: Ramsi interferometriyası) ixtirasına görə 1989-cu ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüş amerikalı fizikdir. Karyerasının böyük hissəsini Harvard Universitetində fizika professoru kimi keçirən Ramsi, eyni zamanda NATO və ABŞ Atom Enerjisi Komissiyası kimi hökumət və beynəlxalq agentliklərdə müxtəlif vəzifələr tutmuşdur. Onun digər nailiyyətləri sırasında ABŞ Energetika Nazirliyinin Brukhaven Milli Laboratoriyasının və Fermilabın təsis edilməsindəki rolu xüsusi qeyd olunmalıdır.

## Erkən həyatı

Norman Foster Ramzey Cunior 27 avqust 1915-ci ildə Vaşinqtonda, Minna Bauer Ramzey və Norman Foster Ramzeyin ailəsində anadan olmuşdur. Onun anası alman mühacirlərinin qızı idi və Kanzas Universitetində müəllim kimi çalışırdı. Şotland mənşəli atası isə 1905-ci ildə Vest-Pointdəki ABŞ Hərbi Akademiyasının məzunu olmuş, İkinci Dünya müharibəsi illərində briqada generalı rütbəsinə qədər yüksələrək Artilleriya-Texniki Xidmət Departamentinin zabiti kimi Rok-Aylend Arsenalına komandanlıq etmişdir.

Atasının hərbi xidməti ilə əlaqədar olaraq uşaqlığı müxtəlif hərbi bazalarda keçən Ramzey, bir müddət atasının Artilleriya İdarəsində rabitə zabiti və hərbi attaşe köməkçisi vəzifəsində çalışdığı Fransada yaşamışdır. Bu səfərlər ona təhsil illərində bir neçə sinfi atlamağa imkan vermiş və nəticədə o, 15 yaşında Kanzas ştatının Livenvort şəhərindəki Livenvort orta məktəbindən məzun olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Group photograph taken at ''Lasers'' '93 including (right to left) Norman F. Ramsey, Marlan Scully, and F. J. Duarte.
* Norman Ramsey, an oral history conducted in 1995 by Andrew Goldstein, IEEE History Center, New Brunswick, NJ, USA.
* Papers relating to the Manhattan Project, 1945–1946, collected by Norman Ramsey. Dibner Library of the History of Science and Technology, Smithsonian Libraries, from SIRIS