Yalçın Adıgözəlov

**Yalçın Vasif oğlu Adıgözəlov** () — Azərbaycan dirijoru, Bakı Musiqi Akademiyasının dirijorluq kafedrasının professoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2012).

## Həyatı
Yalçın Vasif oğlu Adıgözəlov 4 noyabr 1959-cu ildə Bakı şəhərində bəstəkar Vasif Adıgözəlovun ailəsində anadan olmuşdur. Tanınmış musiqi sülaləsinin üçüncü nəsil nümayəndəsidir.

İki oğlu, bir qızı var.

### Təhsili
8 yaşında konservatoriyanın nəzdində fəaliyyət göstərən Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində fortepiano ifaçılığı üzrə A. Y. Kopeleviç və B. L. Qusliserin sinfində təhsil almağa başlamışdır. 1982-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano fakültəsini bitirmişdir (professor R. Atakişiyevin sinfi).

1983–1984-cü illərdə Daşkənd Dövlət Konservatoriyasında "opera-simfonik dirijorluğu" fakültəsində təhsil almışdır (professor K. M. Usmanovun sinfi).

1984-cü ildən 1989-cu ilədək Leninqrad konservatoriyasının "opera-simfonik dirijorluğu" fakültəsində tanınmış professor İlya Musinin sinfində təhsil almışdır.

1990–1992-ci illərdə Vyana Musiqi və İfaçılıq Sənəti Akademiyasında () Azərbaycanı təmsil edən ilk musiqiçi kimi professor Karl Esterrayxerin sinfində təcrübə keçmişdir.

### Yaradıcılığı
1989-cu ildən Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin dirijoru, 1991–1998-ci illərdə isə bədii rəhbəri və baş dirijoru olmuşdur. Ölkədə iqtisadi böhranla müşayiət olunan ağır ictimai-siyasi illərdə gənc dirijor respublikanın aparıcı musiqi kollektivlərinin qorunub saxlanılması işində əvəzsiz xidmətlər göstərmişdir. Y. Adıgözəlov klassik repertuara malik çoxsaylı Bakı premyeralarının təşkilini və Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin dünyada aktiv təbliğatını həyata keçirərək, ölkədə və onun hüdudlarından kənarda geniş konsert fəaliyyəti göstərmişdir.

20 yanvar 1991-ci ildə Bakıda baş vermiş faciənin ildönümü münasibətilə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri və Azərbaycan Dövlət Xor Kapellası Yalçın Adıgözəlovun dirijorluğu və müəlliflərin iştirakı ilə Moskva Konservatoriyasının Böyük Zalında V. Adıgözəlovun "Qarabağ şikəstəsi" oratoriyası və Ə. Karamanovun "Stabat Mater" vokal-simfonik əsərini ifa etmişdir.

1991-ci ilin martında orkestrin Uzaq Şərq şəhərlərində (Yujno-Saxalinsk, Petropavlovsk-Kamçatski, Maqadan) və 1992-ci ildə Orta Asiyada qastrolları baş tutmuşdur.

Yalçın Adıgözəlov 1991–1993-cü illərdə Avstriya hökuməti ilə birlikdə keçirilən "MOSART-festivalları"nın bədii rəhbəri olmuşdur. Keçirilən festivalların üçündə Azərbaycan və Avstriya bəstəkarlarının əsərlərinin dünya premyeraları baş tutmuşdur.

1993-cü ildə "İlin ən yaxşı dirijoru" nominasiyasında "Humay" mükafatının ilk laureatı olmuşdur.

1994-cü ildə ADSO-nun xarici ölkələrə ilk müstəqil qastrollarını həyata keçirmişdir. Orkestr İstanbulun "Camal Rəşid Rey" salonunda iki konsertlə mövsümün açılışını etmiş və 7 min tamaşaçının iştirakı ilə Antalyanın "Aspendos" antik amfiteatrında çıxış etmişdir. Orkestrə rəhbərlik etdiyi dövrdə Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin 40-dan artıq dünya premyerasını və 50-dən artıq müəllif konsertlərini reallaşdırmışdır.

16 oktyabr 1998-ci ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin yaranmasının 75 illiyi münasibətilə Ankarada Prezident Simfonik Orkestrinin ifasında prezident S. Dəmirəlin iştirakı ilə V. Adıgözəlovun "Çanaqqala 1915" oratoriyasının dünya premyerası olmuş və bu hadisə türk dünyasının mədəni həyatında hadisəyə çevrilmişdir.

1998–2000-ci illərdə Rusiya Dövlət Simfonik Radio-Televiziya Orkestrinin dirijor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

2000-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının dirijorudur ("Sehrli fleyta", "Aida", "Bohema", "Toska", "Madam Batterflyay", "Plaş", "Canni Skikki", "Kənd namusu", "Payatsi", "Karmen", "Yevgeni Onegin", "Qaratoxmaq qadın", "Aleko", "Şəhrizad", "Romeo və Cülyetta", "Bolero", "Arlezianka", "Kuman rəqsləri", "Sevil", "Don Kixot", "Min bir gecə", "Natəvan", "Nəsimi" və s).

2001–2004-cü illərdə İstanbul Dövlət Opera Teatrının dirijoru kimi fəaliyyət göstərmişdir ("Məhəbbət əfsanəsi", "Samson və Dalila", "Madam Batterflyay", "Don Kixot", "Rekviyem"). Borodinin "Knyaz İqor" operasının quruluşu (rejissor D. Bertmanla birlikdə) böyük müvəffəqiyyətlə qarşılanmışdır. 2003-cü ildə Aspendos amfiteatrında gerçəkləşən Beynəlxalq Opera Festivalının açılışı məhz bu tamaşa ilə baş tutmuşdur.

2002-ci ildən Yalçın Adıgözəlov Moskvanın "Gelikon-opera" teatrı ilə sıx əməkdaşlıq edir ("Xəyali bağban qız", "Traviata", "Karmen", "Yevgeni Onegin", "Yarasa", "Qaratoxmaq qadın", "Küllücə" və s.).

2007-ci ildə "Azərbaycan simfo-muğamı" layihəsi həyata keçirilmişdir. Konsertlər "Qarabağ üçlüyü" ilə birlikdə Braziliya, İtaliya, Lüksemburq, Türkiyə, Çin, Vyetnam, Latviya, Ukrayna və Belarusda təşkil olundu.

2011-ci ildə Siciliyada Covanni Paçininin "Rekviyem"inin dünya premyerası baş tutmuşdur. Bu hadisə bəstəkarın irsinin təbliğində mühüm nailiyyət kimi tarixə düşdü.

Onun dirijorluğu ilə 2013-cü ilin fevralında ADSO-nun Küveytə uğurlu qastrolu olmuşdur.

12 may 2014-cü ildə İtaliyanın dünya şöhrətli "Arena di Verona" amfiteatrında 10 min nəfər tamaşaçının iştirakı ilə Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərindən ibarət simfonik konserti keçirilmişdir.

2018-ci ildə Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun himayəsində yaradılmış və altı türkdilli dövlətin musiqiçilərindən ibarət "Dədə Qorqud" kamera orkestrinin bədii rəhbəri olmuşdur. Türkiyə, Azərbaycan və Finlandiyada orkestrin qastrolları keçirilmişdir.

26 iyun 2019-cu ildə Bakıda Heydər Əliyev Mərkəzində ADSO-nun 200 musiqiçisi, Azərbaycan Dövlət Xor Kapellası, Batumi xor kapellası, Tbilisi konservatoriyasının xoru, həmçinin İtaliya, Almaniya, Rusiya və Azərbaycandan olan solistlərin iştirakı ilə C. Verdinin "Rekviyem" əsərinin dirijorluğunu həyata keçirmişdir.

2020-ci ilin fevralında Moskvanın "Gelikon-opera" teatrında L. Vaynşteynin "Küllücə" operasının musiqi rəhbəri olmuşdur (rejissor İ. İlyin).

Yalçın Adıgözəlov Azərbaycan musiqiçiləri arasında ilk dəfə ölkə mədəniyyətini dünyanın Wiener Musikverein, London Barbican Centre, Berliner Philharmonie, London Cadogan Hall, Central Hall Westminster Abbey, Konzerthaus Berlin, Arena di Verona, Smetana Hall Prague, Cidade Das Artes and Theatro Municipal do Rio de Janeiro, Linder Auditorium Johannesbur, Koninklijk Royal Conservatorium Brussels kimi nüfuzlu konsert salonlarında, həmçinin Moskva Konservatoriyasının Böyük zalında, Riqa Böyük Gildiyasında, Pekin və Küveytin opera salonlarında layiqincə təmsil etmişdir.

Simfonik dirijor kimi Böyük Britaniya Kral Filarmoniya Orkestri (RPO), Braziliya simfonik orkestri, Mexiko ştatının simfonik orkestri, Yohannesburq Filarmoniya Orkestri (JPO), L’Orchestra Italiana del Cinema (OIC), Slowakische Radio Symphonie Orchester, Vyana Kamera Orkestri, Zaqreb Kamera Orkestri, Braşov Filarmoniyası, Karlovı Varı simfonik orkestri, Budapeşt Dunay Simfonik Orkestri, Junge Philharmonie Köln orkestri, eləcə də Rusiya milli simfonik orkestri, Sankt-Peterburq Filarmoniyasının akademik simfonik orkestri, Dnepr Dövlət Simfonik Orkestri, Moskva, Riqa, Yekaterinburq, Minsk, Kişinyov, Xarkov, Astana, İzmir, Liepaya, Adana, Bişkek şəhərlərinin filarmoniya orkestrləri və Ankara Prezident simfonik orkestri ilə dəfələrlə çıxış etmişdir.

Opera dirijoru kimi dəfələrlə Kiyev, Minsk, Daşkənd, Lvov, Kişinyov, Tbilisi, Astana, Odessa, Samsun kimi şəhərlərin opera truppaları ilə və M. Rostropoviç, N. Petrov, B. Berezovski, F. Bədəlbəyli, X. Şaham, İ. Monigetti, S. Stadler, D. Koqan, P. Yablonski, İ. Biret, G. Onay, R. Qalyano, Al Bano və başqa görkəmli solistlərlə əməkdaşlıq etmişdir.

Professor Yalçın Adıgözəlov 30 ilə yaxındır ki, Bakı Musiqi Akademiyasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. Onun tələbələri hazırda respublikanın aparıcı dirijorlarıdır. 2023-cü ilin dekabrında Heydər Əliyev Sarayının tabeliyində fəaliyyət göstərən Niyazi adına Dövlət Simfonik Orkestrinin bədii rəhbər-baş dirijoru təyin olunmuşdur.

## Diskoqrafiya
Dirijorun P. İ. Çaykovski adına Böyük simfonik orkestr, İstanbul Opera Orkestri, Rusiya Radio-Televiziya Orkestri, Liepaya simfonik orkestri, Ukrayna Milli Simfonik Orkestri və Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin iştirakı ilə ABŞ, Türkiyə, Rusiya, Cənubi Koreya (SONY), Almaniya (NAXOS) və Böyük Britaniyada (OLIMPIA) 16 kompakt-diski işıq üzü görmüşdür.

* 1993 – Çaykovski adına Böyük Simfonik Orkestrlə 3 kompakt-disk:
# F. Əmirovun əsərlərindən ibarət müəllif diski: "Kürd ovşarı" və "Gülüstan Bayatı Şiraz" simfonik muğamları, "Azərbaycan kapriççosu", "Nəsimi" faciəvi musiqisi.
# Q. Qarayev: "Leyli və Məcnun" simfonik poeması; S. Hacıbəyov: "Karvan" simfonik lövhəsi; V. Adıgözəlov: "Violonçel və orkestr üçün konsert", solist V. Simon; M. Mirzəyev: "Sədini oxuyarkən" simfonik poeması
# Ü. Hacıbəyov: "Koroğlu" operasından uvertüra; F. Tüzün (Türkiyə): "Conversation"; N. Xalməmmədov (Türkmənistan): "Simfonik lövhələr"; T. Məhəmmədcanov (Qazaxıstan): "Love Poem"; A. Sabitov (Özbəkistan): "Qəhrəmanlıq uvertürası"; M. Beqaliyev (Qırğızıstan): "Simfonik poema"
* 1997 – ilk dəfə olaraq Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri ilə Azərbaycan opera, balet və simfonik musiqisindən ibarət 4 kompakt-diskdən ibarət "Classical Music of Azerbaijan" antologiyasını lentə almışdır. (Fikrat Amirov; Azerbaijan Capriccio, Kurd-Afshari, Nasimi, Arabian Nights; Gara Garayev; Leyli and Majnun, Seven Beauties, Path of Thunder; Soltan Hajibeyov; Karvan. Ogtay Zulfugarov; Holiday Overture; Vasif Adigezalov; Piano Concerto No. 4 , Haji Khanmammadov; Concerto for Tar and Orchestra; Uzeyir Hajibeyov; Koroqlu, Arshin Mal Alan, Muslim Magomayev; Shah Ismayil, Nargiz (excerpts); Gara Garayev & Jovdat Hajiyev, Vatan (Motherland), Fikrat Amirov, Sevil (excerpts)
* 1998 – Çaykovski adına Böyük Simfonik Orkestrlə "Maestro Niyazi" CD-si (Azərbaycanda ilk dəfə olaraq, qeyd edilən məhsulda əmtəə barkodu yerləşdirilmişdir.) (Niyazi "Rast"; P. Çaykovski "Romeo və Cülyetta"; R. Vaqner "Giriş və İzoldanın ölümü")
* 2000 – Rusiya Dövlət Simfonik Radio-Televiziya Orkestri ilə CD (P. Çaykovski "Françeska da Rimini"; S. Raxmaninov "2 saylı simfoniya")
* 2001 – İstanbul Operasının orkestri ilə CD (tam versiya) və A. Məlikovun "Məhəbbət əfsanəsi" baletinin DVD-si
* 2004 – Çaykovski adına Böyük Simfonik Orkestrlə CD (L. Vaynşteyn "6 saylı simfoniya", "Skripka və orkestr üçün konsert" (solist D. Koqan), "Simli orkestr üçün simfonetta")
* 2019 – Ukrayna Milli Simfonik Orkestri və soprano Selcan Nəsibli ilə "Femmes Fatales"" albomu (Bize, Rimski-Korsakov, Puççini, Şimanovski və Barberin əsərlərindən ibarət)
* 2021 – "Azerbaijani Symphonic Mughams" (Niyazi "Rast"; V. Adıgözəlov "Segah" simfonik muğamları) — Liepaya simfonik orkestri və "Qarabağ" üçlüyü".

## Filmoqrafiya
# Biz qayıdacağıq (film, 2007)

## Mükafatları
* 1993 — "İlin ən yaxşı dirijoru" nominasiyasında "Humay" mükafatının ilk laureatı
* 15 may 2007 — Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi
* 14 sentyabr 2012 — Azərbaycan Respublikasının xalq artisti
* 2012-ci ildən — Prezident Mükafatçısı

* 2015 — "İlin ən yaxşı musiqiçisi" nominasiyasında "Zirvə" mükafatı
* 3 noyabr 2019 — "Şöhrət" ordeni
*7 fevral 2024 — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

## Ailəsi
* Babası — Zülfüqar (Zülfi) Səməd oğlu Adıgözəlov (1898–1963), xanəndə, Qarabağ muğam məktəbinin parlaq nümayəndəsi, Azərbaycanın əməkdar artisti.
* Atası — Vasif Zülfüqar oğlu Adıgözəlov (1935–2006), bəstəkar, pianoçu, ictimai xadim, pedaqoq, Qara Qarayevin ən parlaq tələbələrindən biri, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının birinci katibi, Azərbaycanın xalq artisti, Dövlət Mükafatı laureatı, professor, "Şöhrət" və "İstiqlal" ordenləri laureatı.
* Anası — Xalidə Ağaəli qızı Məmmədbəyli, 1961–2011-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin fransız dili müəllimi.
* Qardaşı — Toğrul Vasif oğlu Adıgözəlov, reanimator-anestezioloq, tibb elmləri namizədi (Seçenov adına Moskva Universiteti), fəlsəfə doktoru, səhiyyə sahəsində görkəmli təşkilatçı.
* Əmisi — Rauf Zülfüqar oğlu Adıgözəlov (1940–2002), skripkaçı (Moskva konservatoriyasının məzunu, D. M. Sıqanovun sinfi), vokalçı, Bakı Konservatoriyasının professoru, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi.

## İstinadlar




## Mənbə
* Yalçın Adıgözəlov 

## Xarici keçidlər
* Ялчын Адыгезалов: "Когда звучала эта оратория, все генералы плакали"
* Əməkdar incəsənət xadimi: "Atam o mahnını bir gecədə Aygün Bəylər üçün yazıb" 
* Гість ВІСТІ ОДЕСА / Ялчин Адигезалов