open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gəmiqaya dağı

**Gəmiqaya  dağı** – Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 3725,9 m).  Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında, Nəsirvaz kəndindən 7&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşən zirvə. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı, meridional istiqamətdə uzanan piramıdaya oxşar qayalıqdır. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb kənarında yerləşir. Cənub-şərq yamacından şimal-şərq istiqamətli fay qırılmaları keçir. E.ə. III-I minilliklərə aid qayaüstü rəsmlər – piktoqramlar və Bibqətəl piri buradadır. 

Qədim dünyanın ən müqəddəs panteonlarından biri sayılan Gəmiqaya dağı  Ordubaddadır. Dağın üzərindəki təsvirlər və buradakı yurd yerləri Ordubad ərazisində m.ö. VII-I minilliklərdə yaşamış qədim əhalinin həyat tərzini və mədəni inkişaf yollarını izləməyə imkan verir

## Həmçinin bax
* Ağrı dağı 
* Ağqaya
* Cindağ
* Elti dağı

## İstinadlar
Gərməçataq dağı

**Gərməçataq dağı** — Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1614.0 m). Dərələyəz silsiləsinin cənub yamacında, Gərməçataq kəndindən 750 m qərbdə zirvə. Üst Tabaşirin Kampan mərtəbəsinə aid eyniadlı lay dəstəsinin terrigen-karbonat süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari, şimal və qərb yamacları sıldırımlı yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-qərb qurtaracağında, Xanbulaq-Badamlı qalxımının şimal cinahına aid ikincidərəcəli Aşağı Buzqov antiklinalının cənub-şərq periklinal hissəsində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Ağrı dağı
* Ağqaya
* Elti dağı

## İstinadlar
Gəvək dağı

**Gəvək dağı** — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1718,0 m). Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərbə ayrılan Dəmirlidağ-Göydağ qolunun cənub istiqamətli eyniadlı şaxəsində, Qaradərə-Gilançay suayırıcısında zirvə. Biləv kəndindən 4 km şimaldadır. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş kəsik konusa bənzər yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzi strukturu olan Şurud-Vənənd sinklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir.

## Həmçinin bax
* Alçalıdağ
* Cindağ (Ordubad)
* Aracı dağı
* Gəmiqaya dağı

## İstinadlar
Girdəni aşırımı

**Girdəni aşırımı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ aşırımı (hünd. 2560,2 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Yağlıdərə yüksəkliyindən (3835,9 m) ayrılan Girdəni qolunun  suayırıcısında gəzdək. Urmis kəndindən 2 km-dək cənub-cənub-şərqdədir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarının aşınması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb kənarında,  Kilit-Kotam qalxımının mərkəzi strukturu olan Kilit-Ağrıdağ antiklinalının maili şimal-şərq qanadında yerləşir və şimal-qərb istiqamətli əks-fay qırılma pozulması ilə kəsilmişdir. 

## Həmçinin bax
*Boyəhməd aşırımı
*Qudurdağ aşırımı
*Biçənək aşırımı

## İstinadlar
Volna adası

**Volna adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Ada Kara dənizinin suları ilə yuyulur. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Arxipelaqın şərqində qərarlaşır. Şərq adaları qrupuna daxildir. Rusiyanın materik hissəsindən 50&nbsp;km məsafədə yerləşir. Sahillərini Kara dənizinin suları yuyur.
## Təsviri
Volna adası şimal-qərbdən cənub-şərqə uzanır. Uzunluğu 300 m, eni isə 200 metr təşkil edir. Adada yüksəklik yoxdur. Su altı və üstü qayalıqlarla əhatələnmişdir.

Ada 1965-ci ildə SSRİ Dəniz Donanması Nazirliyinin Hidriqrafiya gəmisi olan «Volna» gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır.
## Xəritə
*Xəritə
Fraktal sıxılma

*Fraktal, müxtəlif miqyaslı və ölçülü oxşar forma və rəsmlərdə təşkil olunmuş strukturdur. İlk dəfə olaraq bu termini Benua Mandelbrot, bir çox strukturlarda rast gəldiyi təkrar olunan rəsmləri təsvir etmək üçün işlətmişdir. O, müəyyən etdi ki, fraktalları riyazi təsvir etmək mümkündür və onları çox sadə alqoritmlərlə yaratmaq olar.

*Əgər hər hansı bir döşəməyə nəzər salsaq, orada çoxlu sayda oxşar, təkrar olunan fraqmentlərə rast gəlmək olar. Bu halda, döşəmənin səthinin necə olması heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Döşəmənin parketdən, betondan olmasından, xalçayla döşənməsindən və s. asılı olmayaraq, şəkillər ən kiçikdən tutmuş, lap böyüyə qədər təkrarlanacaq. Əgər döşəmənin səthinin bir hissəsinin üzünü köçürsək, demək olar ki, eynilə bu hissədən döşəmənin başqa yerində də tapmaq olar. Bundan başqa, əgər bir hissənin ölçülərini dəyişsək, firlatsaq və ya güzgü əksini alsaq, onda oxşar hissələrin sayı daha da çox olacaq. Onda bütün oxşar sahələri və kopyanın üzərində aparılmış bütün (riyazi) çevirmələri saymaq olar. Alınmış verilənlərər (tənliklər sisteminə) adətən, **fraktal kodlar** deyilir. Belə halda deyirlər ki, onlar səthi öz fraktal xüsusiyyətləri ilə təsvir edirlər. Onlardan istifadə etməklə döşəmənin səthi yaratmaq olar.
Görüntüdə fraktal rəsmlərin axtarıb tapılması artıq çox hesablamaların aparılmasını tələb edir. Bununla belə, fraktal sıxılma itkilərlə müşayiət olunur, çünki fraktalların müqayisəsi prosesi dəqiq uyğunluğun tapılmasını nəzərdə tutmur. Bunun əvəzinə kodlaşdırma vaxtına, keyfiyyətcə orijinala uyğunluğu və alınmış verilənlərin ölçüsünə görə, mümkün variantlardan ən yaxşısı axtarılır. Bir qayda olaraq, nəticənin "gözəyarı", praktik olaraq orijinaldan fərqlənməməsi tələb olunur.    
Ancaq nəticələri böyük səmərə verir. Fraktal sıxılmış görüntünün qablaşdırmadan açılmasına sərf olunan vaxt, qablaşdırmaq üçün sərf olunan vaxtdan qat-qat azdır. Bəzən fraktal təsvir yaddaşda öz orijinalının 100 və daha çox dəfə az yer tutur. Bundan başqa fraktalları detalların itkisi olmadan və əlavə detallar (artefaktlar) olmadan çox asan miqyaslaşdırmaq olur.  Lakin həmişə olduğu kimi, əksər fraktal sıxılma alqoritmləri patentləşdirilib və onlardan proqramlarda sərbəst istifadəyə icazə verilmir.
## Ədəbiyyat
*Uşaqlar üçün ensiklopediya. İnformatika. Bakı, Şərq-Qərb, 2008, 616 s.
Hacağa İbrahimov

**Hacıağa Xəlil oğlu İbrahimov** () — Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan KP MK-nın katibi.

## Həyatı
1923-cü ildə anadan olub. 1992-ci ildə vəfat edib və Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
* 1948-ci ildən Ümumittifaq Kommunist Partiyasının üzvü idi.
* 1941–1946-cı illərdə Fəhlə Kəndli Qırmızı Ordusunda xidmət edib və Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı.
* 1946-cı ildən 1952-ci ilə qədər Bakı Hərbi Dənizçilik Məktəbinin Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı (LKGİ) komitəsinin katibi, Azərbaycan LKGİ rayon komitəsinin birinci katibi olub.
* 1952-ci ildə Azərbaycan LKGİ-nin Bakı şəhər komitəsinin 1-ci katibi vəzifəsini icra edib.
* 1952-ci ildən 1961-ci ilə kimi Azərbaycan Kommunist bolşevik Partiyasının şəhər komitəsində şöbə müdiri, Azərbaycan KP-da Mərkəzi Komitənin şöbə müdiri müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.
* 1961-ci il mart ayının 10-dan 1970-ci ilin mart ayına kimi Azərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Komitəsinin 1-ci katibi olmuşdur.
* 1961-ci il sentyabrın 9-da Azərbaycan KP MK-nin üzvü, 1970-ci il mart ayının 20-dən 1981-ci il yanvar ayına kimi Azərbaycan KP-nın MK-nin katibi olmuşdur.
* 1981–1985-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlər Təbiəti Mühafizə Komitəsinin sədri olmuşdur.
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 8-ci çağırışdan deputatı, 6-cı və 7-ci çağırışlar SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilib.

## Təhsili
Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Universitetində alıb.

## Mükafatları

* "Lenin" ordeni (1976)
* "Oktyabr İnqilabı" ordeni (27 avqust 1971)
* II dərəcəli "Vətən Müharibəsi" ordeni (11 mart 1985)
* 2 dədə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (24 dekabr 1973-cü il; 23 fevral 1981-ci il)
* bir sıra medallar

## İstinadlar
Cəbiş müəllim onu yaşadır. Süleyman Ələsgərov

**Cəbiş müəllim onu yaşadır. Süleyman Ələsgərov** — rejissor Sənan Sultanovun 2017-ci ildə Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.

## Məzmun
Film teatr və kino aktyoru, Azərbaycanın xalq artisti Süleyman Ələsgərovun xatirəsinə həsr olunub.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Yaqub Əlioğlu
:**Rejissor:** Sənan Sultanov
:**Operator:** Elşən Bədəlov
:**Montaj:** Azər Əhmədoğlu
:**Rejissor assistenti:** Mikayıl Əjdəroğlu, Samir Məlikov, Həmid Məmmədbəyli
:**Videomateriallar:** Həsən Cəbrayılov, Cavid Babayev
:**Musiqi tərtibatı:** Əliabbas Qasımov
:**Qrafika:** Təkin Əfəndiyev
:**Geyim rəssamı:** İradə Həyatova
:**Qrim rəssamı:** Zemfira Cəfərova
:**Mətni oxuyan:** Cəlal Məmmədov, Səyyar Rüstəmov
:**İnzibatçı:** Etibar Almazov
:**Filmin direktoru:** Ziya Əzimov
:**Redaktor:** Səyavuş Məmmədov

### Rollarda
:Sərvər Nəzərov
:Samir Məlikov
:Ülvi Rzayev
:Əli Məlikzadə
:Bəyimxanım Məlikzadə
:Zeynəb Yusifova

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Sultan Sultanov (birinci katib)

**Sultan Teymur oğlu Sultanov** (1905 – 9 yanvar 1938) — alay komandirinin köməkçisi, mayor. Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin 1-ci katibi (1937).

## Həyatı
1905-ci ildə anadan olub. 9 yanvar 1938-ci ildə SSRİ Ali məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının Səyyar Sessiyasının qərarı ilə əksinqilabi-millətçilik fəaliyyətinə görə I kateqoriya ilə həbs edilmişdir. Həbs olunana kimi alay komandirinin köməkçisi mayor vəzifəsində xidmət etmişdir. Həbs ediləndən bir gün sonra güllələnmişdir.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
1937-ci ildə Naxçıvan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə təyin edilir. 1937-ci il oktyabr ayının 22-dən 1938-ci ilin yanvarına qədər Azərbaycan Kommunist (bolşevik) partiyasının Mərkəzi Komitəsinin Büro üzvü vəzifəsini icra edir. Çox çəkmir ki, "əksinqilabçı-millətçi" damğası ilə həbs edilərək güllələnir.

## İstinadlar
Səlahət Ağayev

**Səlahət Ağayev** () — Misli Premyer Liqasında çıxış edən “Qəbələ”-nin və Azərbaycan milli futbol komandasının qapıçısı.

## Həyatı
Səlahət Ağayev 1991-ci il yanvarın 4-ü Füzuli şəhərində anadan olmuşdur.

## Karyerası
Futbolçu "İnter" (Bakı), MOİK , "Sumqayıt" , "Neftçi" və "Səbail” klublarında çıxış edib. 2024-cü ildən “Qəbələ”-nin uğurları üçün çalışır. 

### Beynəlxalq
Səlahət Ağayev milli komandada debüt matçını 2010-cu ildə keçirib.

## Karyera statistikası

### Beynəlxalq

*29 mart 2022-ci il məlumatı*

## Uğurları

### Klub
*20 avqust 2025-ci il məlumatı*

 Neftçi
* Azərbaycan Premyer Liqası
** Qalib (1): 2020/21

 Qəbələ
* Azərbaycan Kuboku
** Qalib (1): 2022/23
* Azərbaycan Birinci Liqası
** Qalib (1): 2024/25

### Şəxsi

## İstinadlar
İlkin Qırtımov

**İlkin Qırtımov** ( 11 noyabr 1990, Zaqatala, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı futbolçu, "Qəbələ" futbol klubunun və Azərbaycan milli futbol komandasının heyətində çıxış edir. Müdafiəçidir.

## Klub karyerası
İlkin Qırtımov futbol karyerasına məktəb illərində Şaban Şirdanovun rəhbərliyi altında Zaqatalada başlayıb. 2008-ci ildə o, "Simurq" ilə müqavilə bağlayıb və "Simurq"un gənc komandasında çıxış etməyə başlayıb. İlkin Azərbaycan Premyer Liqasında debütunu 2010-cu ildə edib. 2011-ci ildə Qırtımov "Simurq"la müqaviləsini yeniləyib.

9 yanvar 2018-ci ildə Qırtımov Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçisi olan Neftçi klubu ilə 2017-18 mövsümünün sonuna kimi müqavilə imzalamışdır.

12 iyun 2018-ci ildə Qırtımov Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçisi olan Zirə klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

### Milli komanda

*10 oktyabr 2014-cü ildə yenilənib*

## İstinadlar
David de Xea

**David de Xea Kintana** (; d. 7 noyabr 1990, Madrid, İspaniya) — ispan futbolçu, İngiltərənin Mançester Yunayted klubunun və İspaniya milli yığmasının qapıçısı. Dünyanın ən yaxşı qapıçılarından biri hesab olunur.

## Həmçinin bax
* Mançester Yunayted
* İspaniya milli yığması

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yalta konfransı

**Yalta (Krım) konfrası** (, ) –  4–11 fevral 1945-ci ildə Yaltanın Livadiya sarayında keçirilmiş İkinci Dünya müharibəsinə dair konfrans.

## Konfransın qərarları
1945-ci ilin fevralında Yaltada "Böyük üçlüyün" dövlət başçılarının (Çörçill, Ruzvelt və Stalin) yeni görüşü keçirildi. Krım konfransı adını almış bu konfransda qərara alındı ki, Almaniya danışıqsız təslim olmalı və ərazisi işğal edilməlidir. SSRİ, ABŞ və Böyük Britaniyadan başqa Fransaya da işğal zonası verilməlidir. 

Almaniyadan təzminat alınmasının vacibliyi də qeyd olundu. Belə ki, konfrans qərara aldı ki, Almaniya 20 milyard dollar təzminat ödəməlidir və bunun da, 10 milyard dolları SSRİ-yə çatmalı idi. Konfransda SSRİ qərb sərhədlərinin tanınmasına nail oldu. Bununla yanaşı, SSRİ Almaniya ilə müharibə qurtarandan 2-3 ay sonra Yaponiyaya qarşı müharibəyə başlamaq barədə götürmüş olduğu öhdəliyə sadiq qaldı. İosif Stalin bunun müqabilində Cənubi Saxalin, Kuril adaları, Mancuriyada Cənub-Şərqi Çin dəmir yolu və Port-Arturun SSRİ-yə verilməsini tələb etdi. Konfransda ***"Azad edilmiş Avropa haqqında bəyannamə"***də qeyd edildi ki, qitə xalqlarının arzularına uyğun demokratik təsisatlar qurmasına təminat veriləcəkdir. Konfransda gələcək Birləşmiş Millətlər Təşkilatının iş qaydaları müəyyənləşdirildi. Yalta konfransının qərarlarının təsdiqi 1945-ci ilin 17 iyul-2 avqustda keçirilmiş Potsdam konfransının qərarları oldu.

## Həmçinin bax
*Potsdam konfransı
*İkinci dünya müharibəsi zamanı keçirilən konfransların siyahısı

## Xarici keçidlər

* Minutes of the conference Combined Arms Research Library
* Foreign relations of the United States. Conferences at Malta and Yalta, 1945
* Protocol of proceedings of Crimea Conference
* MilitaryHistoryOnline Yalta Conference
* How good was the Good War?
* The Division of Europe Online Documents Collection
* Special German series 2. The Committee on Dismemberment of Germany Allied discussions on the dismemberment of Germany into separate states, March 29, 1945. The committee was ordained at Yalta.
* Yalta casts its shadow 60 years on, BBC, February 7, 2005
* Scientific conferences devoted Yalta 2004-2010;  Yalta-45|13
* EDSITEment lesson plan Sources of Discord, 1945-1946
* How good was the Good War?
Ceremi Ayrons

**Ceremi Con Ayrons** (; ) — Oskar mükafatı sahibi ingilis aktyor. Teatr tamaşaları, musiqili əsərlər və seriallarıyla başladığı aktyorluğu filmlərdə davam etdirdi.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ceremi Ayrons -də
Alla Həsənova

**Alla Həsənova** () — Azərbaycanı təmsil etmiş voleybolçu. Azərbaycan yığmasının heyətində 1994-cü ildə baş tutan Dünya Çempionatına qatılıb və 9-cu yeri tutub.

## Həyatı
Alla Həsənova 6 avqust 1970-ci ildə Bakıda rus ailəsində anadan olub. 

Alla Həsənova ailəlidir. Onun, həyat yoldaşı, futbol üzrə Azərbaycan yığmasının sabiq qapıçı Elxan Həsənovdur.

## Karyerası

Alla Həsənova, 1994-cü ildə Azərbaycan yığması ilə birgə Braziliyada baş tutan Dünya Çempionatına qatıldı. Yarışların 1/8 final mərhələsində Azərbaycan yığması, Almaniya yığmasını 1:3 hesabı ilə məğlub oldu və Dünya Çempionatını 9-cu yerdə başa vurdu.

Alla Həsənova daha sonra, 2005-ci ildə Azərbaycan yığması ilə birgə Xorvatiyada baş tutan Avropa Çempionatına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Azərbaycan yığması, Rusiya yığmasına 0:3 hesabı ilə məğlub oldu və Avropa Çempionatını 4-cü yerdə başa vurdu.

Alla Həsənova isə həmin Avropa Çempionatında, topu oyuna daxil edən ən yaxşı voleybolçu seçildi.

## İstinadlar
Həzrət Zeynəb məscidi (Gəncə)

**Həzrət Zeynəb məscidi** — Gəncə şəhərinin Böyük Bağmanlar məhəlləsində yerləşən məscid. 

Məscidin tikintisi əvvəllər başlansa da, 2006-cı ildə Heydər Əliyev Fondunun hesabına başa çatdırılaraq istifadəyə verilmişdir. Məscid iki mərtəbəlidir. İkinci mərtəbə günbəzin sol tərəfində birtərəfli balkonla tamamlanır. İki qoşa minarəsi vardır.  

Məsciddə dövlət qeydiyyatından keçmiş icma fəaliyyət göstərir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vitte adası

**Vitte adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir. 
## Yerləşməsi
Nordenşeld arxipelaqının qərb hissəsində qərarlaşır. Həmçinin Şivolki adaları qrupuna daxildir. Öz qrupunun ucqar şimal-şərq qutaracağını təşkil edir. Krasin adasından 3&nbsp;km cənubda yerləşir. Hər tərəfdən qrupa daxil adalarla əhatələnmişdir: şərqdən Silaç adası, cənubdan Krasin və Ukromnıy, cənub-qərbdən  Kovalevski adası, qərbdən Ermak adası ilə əhatələnmişdir. Şimalında Lenin boğazı yerləşir. Materiklə arasında məsafə 65&nbsp;km-dir. 
## Təsviri
Vitte adası qərbdən şərqə doğru uzanır. Cənubunda körfəz vardır. Uzunluğu 750 m, eni 500 metrdir. Adada yüksəklik və göl yoxdur. Üzəri tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Burada Mamır, şibyə və sərt otlara rast gəlinir.
## Xəritə
*Xəritə
Baraftau

**Baraftau** — Sabnova-Calğan silsiləsində, Böyük Qafqazda yerləşən zirvə. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Dağıstan Respublikası Dərbənd rayonu ərazisində yerləşir. Hündürlüyü 208 metrdir.

## Coğrafi yerləşmə
Dağ Dağıstan Öndağlığı ilə dəniz kənarı ovalıq arasında yerləşir. Dağdan cənub-qərbdə Çinar, şimal-qərbdə isə Bilhədi kəndi yerləşir. Olduqca sərt enişə sahibdir.

## Etimalogiya
Tam məlum deyildir.

### Geologiya
Zirvə Bilgədi sinklinalına daxildir.

### İqlimi
Orta illik temperatur +12 °C, yanvar — 0 °C, iyul — 24 °C. İl ərzində — 300–400 mm yağıntı düşür.

### Suxurlar
Korbanatlı suxurlardan ibarətdir. Su eroziyasına məruz qalmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Dərbəndin topoqrafik xəritəsi K-39-XIII — 1:200000
* Dərbəndin topoqrafik xəritəsi K-38–61 — 1:100000
Kinonu sevən adam (film, 2015)

**Kinonu sevən adam** — rejissor Elvin Vəlimətovun 2015-ci ildə Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.

## Məzmun
Film yazıçı, ssenari müəllifi, görkəmli rejissor, Azərbaycanın xalq artisti Həsən Seyidbəylinin 95 illik yubileyinə həsr olunur.

## Film haqqında
Filmdə, "Doğma xalqıma", "Qızmar günəş altında", "Uzaq sahillərdə", "Telefonçu qız", "Möcüzələr adası", "Sən niyə susursan?", "Litfçi qız", "Bizim Cəbiş müəllim", "Nəsimi", "Xoşbəxtlik qayğıları", "Onun bəlalı sevgisi" filmlərinin, "Toral və Zəri" animasiya, "Sovet Azərbaycanı" sənədli televiziya, "Kamillik" sənədli filmləri, eləcə də "Ömrün səhifələri" kinoalmanaxın kadrlarından istifadə edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
**Müəllif:** Sevda Ağazadə
**Rejissor:** Elvin Vəlimətov
**Operator:** Elşən Bədəlov
**Montaj:** Səbuhi Tağıyev, Araz Əjdərov
**Videomateriallar: ** Cavid Babayev
**Rejissor assistentləri:** Mikayıl Əjdəroğlu, Samir Məlikov
**İnzibatçı:** Etibar Almazov
**Musiqi tərtibatı:** Əliabbas Qasımov
**Geyim rəssamı:** İradə Həyatova
**Mətni oxuyan:** Ədalət Məmmədov
**Redaktor:** Səyavuş Məmmədov

### Rollarda
:Rasim Baxşəliyev
:Nurlan Dadaşov
:Çingiz Qiyasov

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Protektorat

**Protektorat** (latınca *protector* — himayədar) — dövlətlərarası münasibətlərin forması, hansında ki bir dövlət digər dövlətin müdafiəsi altında (ilk növbədə hərbi cəhətdən) yerləşir. Qorunan dövlətə də həmçinin protektorat deyilir. Protektoratı həyata keçirən dövlət protektor adlanır. Qorunan ölkənin suverenliyi qismən protektora buraxılır, Qorunan dövlət xarici siyasi işlərdə tam müstəqil olmur, lakin daxili işlərdə, demək olar ki tam müstəqil qalır (xüsusilə idarə forması və hakimiyyətdə olan sülalə əvvəl olduğu kimi qalır). Protektorat vassal dövləti və oyuncaq dövləti ilə ümumi cəhətləri var, amma onlardan fərqlənir.

Protektorat nümunələri:
* Osmanlı İmperiyasının XVI–XIX əsrlərdə:protektoratları: Krım xanlığı, Əlcəzair, Tripolitaniya;
* 1786–1801-ci illərdə Kartli-Kaxeti çarlığı Rusiya protektoratı sayılmağa başladı;
* Böyük Moğolların Hindistanı 1803–1858-də Böyük Britaniyanın protektoratı oldu;
* Qazax xanlığının Kiçik juzu Rusiya İmperiyasının protektoratı hesab edilirdi

* Bəhreyn, Beçuanalend (indiki Botsvana), Ədən, Uqanda və s. Britaniya protektoratı olmuşdular.

Bəhreyn, Beçuanlend (indiki Botsvana), Ədən, Uqanda və s. Britaniya protektoratları idilər.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra protektoratın Millətlər İttifaqının mandat ərazisi adlı xüsusi növü yarandı.

1939–1945-ci illərdə Üçüncü Reyxdən asıllı olan Bohemiya və Moraviya protektoratlığı de-fakto statusuna baxmayaraq, klassik kukla dövləti idi. Protektorat dövlətdən fərqli olaraq, mandat verilən ölkə Millətlər Liqasına bağlılığı ilə məhdudlaşmışdı. Mandat verilmiş ərazilərin bir hissəsi daxili işlərdə əslində suverenliyə sahib deyildi və mandatı alan dövlət tərəfindən tamamilə nəzarət altına alınmışdı. Bura Suriya, Livan, Fələstin Dövləti, Transiordaniya, İraq, Toqo, Kamerun, Cənub-Qərbi Afrika, Ruanda-Urundi, Tanqanika, Marşall adaları, Qərbi Samoa və Nauru.

## İstinadlar
Açıqsırt dağı

**Açıqsırt** — Böyük Qafqazın Sabnova-Calğan silsiləsində yerləşən zirvə. Hündürlüyü 585 metrdir.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasına bağlı olan Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonu ərazisində yerləşir.

## Coğrafi yerləşmə
Dağ Dağıstan Öndağlığı ilə dəniz kənarı ovalıq arasında yerləşir. Dərbənd şəhərindən qərbdə, Sabnova kəndindən isə cənubda yerləşir. Açıqsırt dağından cənubda Calğan dağı qərarlaşır. Olduqca sərt enişə sahibdir. Dağın şərq ətəyində Dərbəndin Narınqala kompleksi yerləşir.

## Etimologiya
Azərbaycan məşəlli sözdür, "*bağlı, qapalı və ya örtülü olmayan*" demək olan "***açıq***" sözü və (burada) "*yamac üstü, uzanan təpəliyin üstü*" mənasındakı "***sırt***" sözlərinin birləşməsindən əmələ gələn toponimdir.

## Mənbə
* Dərbəndin topoqrafik xəritəsi K-39-XIII — 1:200000
* Dərbəndin topoqrafik xəritəsi K-38–61–1:100000

## İstinadlar
Albaniyada İtaliya protektoratı

right|thumb|Albaniya 1916-ci ildə bölünəndən sonra. Altdaki yaşıl zona 1917-ci ilin yayında elan edilən İtaliyanın protektoratını  göstərir. 1918-ci ilin payızında o, genişləndirilmişdi ki, Albaniyanın demək olar ki, bütün ərazilərini əhatə etsin.

**Albaniyada italyan protektoratı** — Birinci Dünya müharibəsi zamanı İtaliya krallığı tərəfindən tətbiq edilmiş protektorat. İtaliya rəhbərliyi altında Albaniyanın hüquqi müstəqilliyi təmin olunsun deyə tətbiq edilmişdir. Protektorat 1917-ci il iyunun 23-dən 1920-ci ilin yayına qədər mövcud idi.

## Tarixi
İtaliya krallığı 1914-cü ilin dekabrında Vlyora limanını işğal etdi, lakin 1915-ci ilin sonu 1916-cı ilin əvvəlində baş verən Avstriya-Macarıstan müdaxiləsindən sonra və 27 fevral 1916-cı ildə Durres şəhərini itirdikdən sonra, alman qoşunları oranı tərk eləmək məcburiyyətində qaldı. 1916-ci ilin may ayında İtaliyanın general Settimio Pyaçentini komandanlığı altında olan 100 000-lik XVI-cı korpusu qayıtdı və 1916-ci ilin payızında Cənubi Albaniya regionunu zəbt etdi, eyni zamanda fransız ordusu 29 noyabr 1916-cı ildə Korça və onun ətrafını tutmuşdur. Əsasən Balkan cəbhəsinin inkişaf etməsi ilə, İtaliya (Girokastrada) və Fransa qüvvələri (Korçada) Antantanın razılığı ilə 1916-cı ilin payızında keçmiş Şimali Epir Muxtar Respublikasınln (oraya yunan azlığı nəzarət edirdi) ərazisinə daxil oldular.

Fransa hakimiyyəti 10 dekabr 1916-cı ildə Korça Muxtar alban respublikasını protokol üzrə elan etdi. Həmin protokola əsasən, Korça, Bilişt, Kolyonya, Opar və Gora ərazilərində muxtar vilayətləri yaranır.

12 dekabr 1916-cı ildə İtaliya öz səfiri vasitəsilə izahat üçün müraciət etdi, çünki Korça Muxtar alban respublikasının yaradılması London müqaviləsinin şərtlərini pozurdu. Avstriya-Macarıstan Fransanın Korça ilə bağlı presedentini Albaniyanın protektorantlıq altında müstəqilliyinin elan edilməsinin əsaslandırılması üçün istifadə etdi, bu hadisə 3 yanvar 1917-ci ildə Şkoderdə baş verdi.

İtaliya krallığı 23 iyun 1917-ci ildə Girokastrada Albaniyanın protektorat altında müstəqilliyini elan edəndə də eyni şeyi eləmişdi. 1918-ci ilin noyabrında Birinci Dünya müharibəsi bitəndə müasir Albaniyanın demək olar ki, bütün ərazisi italyan protektoratı altında idi.

## İstinadlar
Fəza-zaman

**Məkan-zaman** və ya **fəza-zaman** anlayışı – nisbilik nəzəriyyəsində məkan və zamanın vahid 4 ölçülü koordinat sisteminin müxtəlif hissələri kimi götürülməsindən formalaşıb. Nisbilik nəzəriyyəsi kəşf olunana qədər mexanikada Nyuton qanunları və Qalileyin nisbilik prinsipi əsas yeri tuturdu. Bu çərçivədə məkan, sərbəst hərəkətin mümkün olduğu və 3 ölçülü koordinat sistemi ilə təsvir oluna biləcək mühit, zaman isə bu fəzadakı hərəkəti xarakterizə edən kəmiyyət olaraq götürülürdü. Beləliklə, nisbilik nəzəriyyəsindən əvvəl məkan və zaman bir-birindən ayrı anlayışlar idi. Lakin Albert Eynşteyn zaman və uzunluğun nisbi anlayışlar olduğunu göstərdikdən sonra alman riyaziyyatçısı Herman Minkovski, hadisələri 3 ölçülü fəzada dəyərləndirmək əvəzinə 4 ölçülü fəzazaman koordinat sistemində dəyərləndirməyin daha əlverişli olduğu qənaətinə gəldi. Belə olduqda zaman özü keçmişdən gələcəyə doğru bir istiqamət kimi götürülürdü. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin kəşf olunmasında xüsusi nisbilik nəzəriyyəsinin, Minkovski koordinat sistemində təsviri böyük rol oynayıb.
Banqladeş Televiziyası

**Banqladeş Televiziyası** () və ya qısaca **BTV** () — Banqladeş hökumətinin tabeliyində yaradılan, Banqladeşin milli televiziya kanalı. 1964-cü ilin dekabr ayının 25-də yaradılan televiziya kanalının verilişləri Banqladeşin müstəqilliyindən əvvəl *[[Pakistan Televiziyası]]* (PTV) adı altında aparılırdı. Banqladeş istiqlal müharibəsindən sonra kanalın adı *Banqladeş Televiziyası* olaraq dəyişdirildi.

BTV-in Dəkkədə yerləşən ölkə miqyaslı bir televiziya stansiyası mövcuddur. Çittaqonqda regional bir stansiya da mövcuddur. 1990-cı illərin ortalarında, milli televiziya kanalı BBC və CNN xəbər proqramlarının yayımlarına başlamışdır. 2004-cü ildə BTV, peyk əsaslı filialı olan BTV Dünya vasitəsilə dünya səviyyəsində verilişlər aparmaq imkanı olmuşdur.

## Tarixi

### Başlanğıc
BTV 1964-cü ilin dekabr ayının 25-də Pakistanın özəl televiziya kanalı olan *[[Pakistan Televiziyası]]* adı altında yaradılmışdır. Kanalın adı 1971-ci ildə, Banqladeşin müstəqilliyindən sonra *Banqladeş Televiziyası* (BTV) olaraq dəyişdirilmişdir. Televiziya kanalı 1972-ci ilə qədər özəl qalmışdır. Daha sonra BTV-yə, Banqladeşin İnformasiya Nazirliyinin rəhbərliyi altında *Hökumət Dairəsi* statusu verilmişdir.

### Yeni dövr
BTV, 1980-ci ildə verilişlərini rəngli aparmağa başlamışdır. 2003-ci ilə qədər ölkənin hər tərəfində 14 ötürücü stansiya qurulmuşdur. Beləliklə ölkənin 93%-i BTV-in ötürücü əhatə dairəsində idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Calğan dağı

**Calğan dağı** (Calğan-Tau, Calğan-Dağ) — Sabnova-Calğan silsiləsində, Böyük Qafqazda yerləşən zirvə. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Dağıstan Respublikası Dərbənd rayonu ərazisində yerləşir. Hündürlüyü 585 metrdir.

## Coğrafi yerləşmə
Dağ Dağıstan Öndağlığı ilə dəniz kənarı ovalıq arasında qərarlaşır. Dağdan aşağıda Dərbənd şəhəri yerləşir.

## Geologi quruluşu
Calğan-Mekax antiklinalına daxildir. Üst-Miosen suxurları üstünlük təşkil edir.

## Bitki örtüyü
Dağın ətəklərindən yarımsəhra lanşaftının birdən meşə lanşaftına keçməsini müşahidə etmək olur. Bu isə zirvəuə doğru yağıntının miqdarının artması ilə əlaqədardır (Dərbənd — 171 mm, Calğan — 262 mm). Burada palıd, heyva və digər bitkilər meşə əmələ gətirir.

## Əhali
Dağın ətəklərində Yuxarı Calğan, Mitağı və Mitağı-Qazmalar kimi kəndlər yerləşir.

## Görməli yerləri
Dağda yerləşir:
* məlumata görə burada Qafqaz Albaniyasının ilk katalikosu Qriqoris dəfn edilmişdir.
* 1722-ci ildə I Pyotrın burada olması ilə əlaqədar pir təşkil edilmişdir.
* Stalaktitli mağarada "müqəddəs" "Urus-bulağı" yerləşir. Deyilənə görə burada I Pyotr su içmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Dərbəndin topoqrafik xəritəsi K-39-XIII — 1:200000
* Dərbəndin topoqrafik xəritəsi K-38–61 — 1:100000
İkilik ağac

**İkilik ağac** (**Binar ağac**, ) — proqramlaşdırmada hər bir buğumunda (node) ən çox iki "alt ağac"ın (sol və sağ) yerləşə bildiyi ağacşəkilli verilənlər strukturudur. İkilik ağaclardan çox zaman informasiyanın çeşidlənməsi üçün istifadə olunur. Belə ki, ağacın hər bir buğumu açar rolunu oynayır və bu açardan kiçik olan bütün qiymətlər sol alt ağaca, böyük olanlar isə sağ alt ağaca yerləşdirilir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Smalltalk

**Smalltalk** — Xerox şirkətinin Palo-Alto Tədqiqat Mərkəzində (Xerox Palo Alto Research Center, PARC) 1970-ci illərdə hazırlanmış obyekt-yönlü proqramlaşdırma dili və interaktiv layihələndirmə sistemi. Smalltalk Xerox Palo Alto Araşdırma Mərkəzində (PARC) Alan Kay tərəfindən aparılan araşdırma məhsulu idi; Alan Kay erkən Smalltalk versiyalarının əksəriyyətini hazırladı, Adele Goldberg sənədlərin çoxunu yazdı və Dan Ingalls ilk növbədə çoxunu tətbiq etdi.Smalltalk proqramçılar arasında geniş yayılmasa da, sonrakı bir çox dillərdə və istifadəçi interfeyslərində istifadə olunmuş konsepsiyalara yol açdı; verilənlər və proqramdan ibarət obyekt konsepsiyası və istifadəçilərin işləməsi üçün rahat olan piktoqramlardan (simgələrdən) istifadə belə konsepsiyalardandır. Dil, ilk növbədə, Smalltalk-80 kimi təqdim edildi. Smalltalk kimi dillərdə fəal inkişaf davam edir və ətrafdakıların sadiq icmalarını toplayır. ANSI Smalltalk 1998-ci ildə ratifikasiya edilmiş və Smalltalk-ın standart versiyasını təqdim etmişdir.Smalltalk 2017-ci ildə Stack Overflow Developer Survey-də "*ən sevilən proqramlaşdırma dili*" üçün ikinci yeri tutdu.


```smalltalk
exampleWithNumber: x
    | y |
    true & false not & (nil isNil) ifFalse: [self halt].
    y := self size + super size.
    #($a #a "a" 1 1.0)
        do: [ :each |
            Transcript show: (each class name);
                       show: ' '].
    ^x < y
```


## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 787s.
## Xarici keçidlər
* http://www.world.st/ 
* http://planet.smalltalk.org/ 
* http://www.math.rsu.ru/smalltalk/smalltalk80/
Naxçıvan Şahmat Məktəbi

**Naxçıvan Şahmat Məktəbi** — Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində fəaliyyət göstərən şahmat məktəbi. 1981-ci ildə yaradılmışdır. 

## Fəaliyyəti
Açılış mərasimində o zaman da Azərbaycanın rəhbəri olan Heydər Əliyev iştirak etmişdir. Məktəbdə 460 şagird məşğul olur. Onların 20-si ustalığa namizəddir (2005). Təkmilləşmə və ibtidai hazırlıq, təlim-məşq qrupları fəaliyyət göstərir. Məktəbin yetirmələri məktəblilərin keçmiş ümumittifaq və respublika şahmat yarışlarında iştirak etmişlər. 1998-ci ilin dekabrında şəhərin Nizami küçəsindəki ikimərtəbəli müasir binaya köçmüşdür.

## Həmçinin bax
* Naxçıvanda idman
* Azərbaycanda şahmat

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Naxçıvan beynəlxalq şahmat festivalına hazırlaşır 
* Naxçıvan Muxtar Respublikası Şahmat Federasiyası Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilib
Məlkəmud dağı

**Məlkəmud** () —  Böyük Qafqazın Baş Qafqaz silsiləsinda Azərbaycan (Oğuz rayonu) və Rusiya (Dağıstan, Axtı rayonu) sərhəddində yerləşən dağ. Oğuz rayonunun ən hündür nöqtəsini təşkil edir. Dağın hündürlüyü 3880 metr təşkil edir (digər məlumatda 3879 m).

## Coğrafiya

Zirvənin ətəklərindən Zurançay (Samurçay hövzəsi) və Ürəkçay (Göyçay çayı hövzəsi).

Dağın şimal ətəklərində Maza və Fiya kəndləri vardır (Dağıstan).

## Etimalogiya
Ləzgi dilindən tərcümədə «küpəgirən qarı» mənasını verir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yaradıcılıq

**Yaradıcılıq**

1)əvvəllər mövcud olmayan, keyfiyyətcə yeni bir şey meydana gətirən fəaliyyət. Yaradıcılıq insan fəaliyyətinin hər hansı bir sahəsində (elmi, texniki-istehsalat, bədii, siyasi və s.) mümkündür;

2)insanın maddi və mənəvi sərvətlər yaratmağa doğru yönəldilmiş fəaliyyəti. Məsələn, kütlələrin canlı yaradıcılıq fəaliyyəti, yaradıcılıq prosesi, söz yaradıcılığı, elmi yaradıcılıq, bədii yaradıcılıq. Ümumiyyətlə, yaradıcı əməyin məhsulu, yaradılmış maddi və mənəvi sərvətlərin məcmusu. Məsələn, uşaq yaradıcılığı sərgisi.

*Yaradıcılıq məzuniyyətləri* – əmək hüququna görə işəgötürənlə əmək münasibətlərində olmaqla yanaşı aspiranturada, doktoranturada müvafiq elmi dərəcə almaq üçün təhsilini davam etdirən işçilərə dissertasiya işlərini tamamlamaq, həmçinin müəlliflərə dərsliklər və ya dərs vəsaiti yazmaq üçün ödənişli yaradıcılıq məzuniyyətləri verilə bilər. Bu yaradıcılıq məzuniyyətlərindən işçi müvafiq elmi şuranın qərarına uyğun olaraq ona verilən arayış əsasında istifadə edir. Dərsliklər və ya dərs vəsaitləri yazmaqla məşğul olan işçilərə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının qərarı ilə və arayışı əsasında 3 ayadək ödənişli yaradıcılıq məzuniyyəti verilə bilər.

*Yaradıcılıq psixologiyası* – insan fəaliyyətinin yeni, orijinal nəticə verməsinin qanunauyğunluqlarını, yaradıcılıq prosesini və onun psixoloji mexanizmini tədqiq edən elm sahəsi.

Yaradıcılığın müasir dövrdə iş bazarında tələb olunan əsas tələblərdən biri kimi çıxış edir.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## İstinadlar
Small Basic

**Small Basic** – BASIC proqramlaşdırma dilinin Microsoft şirkəti tərəfindən sadələşdirilmiş variantı. Proqramlaşdırmanı yeni öyrənməyə başlayanlar, ilk növbədə uşaqlar üçün nəzərdə tutulub. İlk versiyası 2008-ci ilin oktyabrında təqdim olunub. Dilinin özünün yalnız 14 açar sözü var və çox sadə istifadəçi interfeysinə malikdir. Microsoft Small Basic öz ideyasını Loqo dilindən götürmüş Turtle qrafik kitabxanası ilə təchiz edilib. Məsələn,


```vbnet
For i = 1 to 4
  Turtle.Move(100) ' Forward 100 pixels
  Turtle.Turn(90) ' Turn 90 degrees right
EndFor
```


## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 787 s.
## Xarici keçidlər
*http://www.smallbasic.com/
*https://channel9.msdn.com/blogs/charles/expert-to-expert-the-basics-of-smallbasic
Dörd nöqtənin mürəkkəb nisbəti

Dörd nöqtənin mürəkkəb nisbəti (ABCD) ilə işarə olunur. Proyektiv fəzanın bir düz xəttinə aid olan dörd nöqtənin mürəkkəb nisbəti üç nöqtənin sadə nisbətlərinin bölünməsindən alınan qismətə deyilir, yəni

(ABCD)=   \frac{ [AB,C]}{[AB,D]}

Burada [AB,C] A, B və C nöqtələrinin sadə nisbətləridir. Analoji qaydada dörd düz xəttin (şüanın) mürəkkəb nisbəti təyin olunur.

(abcd)= \frac{[ab,c]}{[ab,d]}

Burada [ab,c] a, b və c xətlərinin sadə nisbətidir.
Mürəkkəb nisbət proyektiv həndəsənin əsas anlayışlarından biridir və proyektiv çevirmənin çox mühüm variantıdır. Dörd nöqtənin mürəkkəb nisbəti proyektiv həndəsədə bir sıra teoremlərin isbatında istifadə olunur. Məsələn, Çeva və Meneley teoremləri bu nisbətin köməyi ilə isbat olunur. Dörd nöqtənin mürəkkəb nisbəti istənilən həqiqi ədədə bərabər ola bilər. Əgər dörd nöqtənin mürəkkəb nisbəti (-1)-ə bərabər olarsa, onda o, harmonik dördlük adlanır.

## Ədəbiyyat
# M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.
# "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.
Dindidağ

**Dindidağ** — Böyük Qafqazın Baş Qafqaz silsiləsinda Azərbaycan (Zaqatala rayonu) və Rusiya (Dağıstan Rutul rayonu) sərhəddində yerləşən dağ. Dağın hündürlüyü 3192 metr təşkil edir.

## Toponimikası
Zaqatala rayonunda dağ və dağ aşırımı. Baş Qafqaz silsiləsindən keçir və Dağıstanla sərhəddə yerləşir. Bu aşırımdan Muxaxçayın dərəsindən keçərək Samurçayın yuxarılarına quru yol gedir. Bu əlamətinə görə tədqiqatçılar dağın adını "tinləri olan dağ" kimi izah edirlər. Əslində, oronim din (dincəlmək üçün yer, düşərgə), -di (-li şəkilçisinin variantı) və dağ (müsbət relyef forması) komponentlərindən düzəlib, "dincəlmək üçün yeri olan dağ" deməkdir. Komidə Din, Dinyu, Vojdin coğrafi adları qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Topoqrafik xəritə K-38-XXIV - 1 : 200 000

## Həmçinin bax
Audiovizual əsər

**Audiovizual əsər** — müvafiq maddi daşıyıcıya yazılmış, bir-biri ilə əlaqəli olub hərəkət təsəvvürü doğuran və müvafiq texniki qurğuların köməyi ilə görmə (eşitmə) qavrayışı üçün nəzərdə tutulan təsvirlər silsiləsindən ibarət (səslə müşayiət olunan, yaxud olmayan) kinematoqrafiya əsərləri və kinematoqrafiya vasitələrinə bənzər vasitələrlə ifadə edilmiş digər əsərlər (telefilmlər, videofilmlər, diafilmlər, slaydfilmlər, animsiya filmləri və sair).

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R. M., Ağayev N. B., Alıquliyev R. M., Plagiatlıqla mübarizə texnologiyaları // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2015. 145 s.
Beynəlxalq Standart Eyniləşdirmə Nömrələri

**Beynəlxalq Standart Eyniləşdirmə Nömrələri** (İSBN, İSMN, İSSN, İSAN və İSRC) — kitabların, not yazılarının, dövri nəşrlərin, audivizual əsərlərin, audio və ya videoyazıların eyniləşdirməsini təmin edən unikal rəqəmli kodlar.

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R. M., Ağayev N. B., Alıquliyev R. M., Plagiatlıqla mübarizə texnologiyaları // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2015. 145 s.
Microsoft Paint

**Microsoft Paint** ― Microsoft tərəfindən Windows ƏS-i üçün yaradılmış rastr qrafik redaktor.

## Tarixi
Paint proqramı Windows 1.0-də meydana çıxdı. Windows 3.0-də adı "Paintbrush"-a dəyişdi. Windows 95-dən sə adı yenidən Paint oldu. Windows 7-də redizayn edildi, Ribbon interfeysi əlavə edildi. Windows 10 "Paint 3D" yaradıldı, və sonra dəstəyi bitdi. Windows 11-də Paint yenidən redizayn edildi, dark mode əlavə edildi və Paint - UWP tətbiq oldu.

## İstinadlar
Birbaşa köçürmə

**Birbaşa köçürmə** - mətnin Copy-paste (və ya buna oxşar) əmri vasitəsilə köçürülməsidir. Bu köçürmədə yeni mətnlə mənbə tamamilə üst-üstə düşür.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R.M., Ağayev N.B., Alıquliyev R.M., Plagiatlıqla mübarizə texnologiyaları // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2015. 145
Slashdot

**Slashdot**( /.)  – texniki mövzular üzrə ixtisaslaşmış və texniki auditoriyaya maraqlı olan mövzuları əhatə edən ingilisdilli sayt. 1997-ci ildə əsası qoyulub. Materialların əksəriyyətini oxucular göndərir və redaksiyanın yoxlamasından sonra dərc olunur. “Slashdot” adı saytın yaradıcıları tərəfindən URL’ə parodiya kimi seçilib, belə ki, saytın adının tələffüzü hər kəsi çaşdırır (h-t-t-p-colon-slash-slash-slashdot-dot-org). 
Saytdakı hər mövzu müzakirə olunur və tez-tez bu müzakirələr böyüyərək fleymə (FLAME) çevrilir. İngilis dilində saytlar haqqında işlədilən “to become slashdotted” (“sləşdot olmaq”) neologizmi də yaranıb. Hər hansı populyar saytda (məsələn, Slashdot’da) az tanınan sayta yerləşdirilən istinadlar səbəbindən həmin sayta müraciətlərin kəskin artması nəticəsində avadanlıqların gücü çatmadıqda və son nəticədə həmin sayta erişmək mümkün olmadıqda bu ifadə işlədilir. Buna “sləşdot effekti” (SLASHDOT EFFECT) də deyirlər. Veb ünvanı: http://www.slashdot.org
Veb sayt 1997-ci ildə "CmdrTaco" adı ilə tanınan Hope College tələbələr Rob Malda və "Hemos" kimi tanınan Jeff Bates-in təsisçisi tərəfindən yaradılıb.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı,785 s.

## Xarici keçidlər
*https://slashdot.org/
Proqramlaşdırmanın avtomatlaşdırılması

**Proqramlaşdırmanın avtomatlaşdırılması** – avtomatik proqramlaşdırma – proqramlaşdırmanın mühüm bölməsi; hesablayan maşın üçün proqramın tərtib üsullarını öyrənir. Proqramlaşdırmanın avtomatlaşdırılması proqramlaşdırma dillərinə əsaslanır.

## Ədəbiyyat
R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Programming Automation
Tinovroso dağı

**Tinovroso** (, , ) — Böyük Qafqazın Baş Qafqaz silsiləsinda Azərbaycan (Balakən rayonu) və Rusiya (Dağıstan, Tlərata rayonu) və Gürcüstan (Laqodexi bələdiyyəsi) sərhəddində yerləşən dağ. Dağın hündürlüyü 3374 metr təşkil edir.

Oykonim avar dilinə mənsub olan tinov/tinab (kiçik) və rosso (zirvə, dağ) sözlərindən ibaret olub, "kiçik dağ" mənasındadır. Türk dillərində tin sözünün "uc, son, serhed" mənaları da var. Bu baxımdan dağın adı "sərhəd dağ" kimi izah olunur.

## Həmçinin bax
* Beşyataq (dağ)

## İstinadlar
Naxçıvan Şəhər Poliklinikası

**Naxçıvan Şəhər Poliklinikası, akademik Z. Ə. Əliyeva adına** — tibb müəssisəsi.

## Haqqında
1922-ci ildə Naxçıvan şəhər xəstəxanası nəzdində ambulatoriya kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1936-cı ildən həmin xəstəxana yanında poliklinikaya çevrilmişdir. 1985-ci ildən A. Cəlilov küçəsində tikilmiş yeni ixtisaslaşdırılmış binada yerləşir. Poliklinikada cərrahiyə, rentgen şöbələri, I-II terapiya şöbəsi və kabinələri, stomatologiya, oftalmologiya, lor, nevrologiya, fizioterapiya, laboratoriya kabinələri, profilaktika-müayinə və yeniyetmələr kabinələri fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev 1999-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasını 75 illik yubileyi ilə əlaqədar Naxçıvanda olarkən poliklinikaya gəlmiş, onun işi ilə tanış olmuşdur. 1999-cu ildın akademik Zərifə Əliyevanın adınadır. Burada onun həyat və fəaliyyətini əks etdirən muzey yaradılmışdır. 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İlham Əliyev Zərifə xanım Əliyeva adına Naxçıvan şəhər poliklinikasının açılışında iştirak etmişdir
Unifikasiya

**Unifikasiya** [*lat. unus – bir; unio – birlik; facere – etmək, yaratmaq*] — 1)hər hansı bir şeylərin (obyektlərin, xidmətlərin, sənədlərin, müxtəlif növ məhsulların – (detalların, ehtiyat hissələrinin, avadanlığın və s.) səmərəli şəkildə eyni görünüşə gətirilməsi, hamısının bir tərzə, vahid şəklə, formaya, ümumi bir qaydaya yaxud sistemə salınmasıdır. Məsələn, orfoqrafiyanın unifikasiyası. 2)eyni funksiyalı obyektlərin sayının səmərəli azaldılmasıdır.

Eyni xarakterli normaların dünyanın hüquq sisteminə daxil edilməsidir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Rui Patrisio

**Rui Pedro dos Santos Patrisio** () — İtaliya A Seriyasında oynayan Atalanta futbol klubunda və Portuqaliya milli komandasında qapıçı kimi çıxış edən portuqaliyalı peşəkar futbolçu. Klub və ölkə üçün etdiyi seyvlərə görə ona tez-tez **"Sao Patrisio"** ( *Müqəddəs Patriso*) ləqəbi ilə ilə istinad edilir.

Sporting Lissabon klubunun gənclər akademiyasının yetirməsi olan Patrisio ilk komanda debütünü 18 yaşında edib və 467 rəsmi oyunda oynayıb. O, bu klubda keçirdiyi on iki il ərzində iki Portuqaliya Kuboku da daxil olmaqla beş kubok qazanmışdır. Patrisio 2018-ci ildə Vulverhempton Uonderers klubuna qoşulmaq üçün İngiltərəyə köçüb. 2021-ci ildə o, Roma klubu ilə müqavilə imzalayıb və bu klubdakı ilk mövsümündə Avropa Konfrans Liqasının qalibi olub.

Patrisio Portuqaliya millisində ilk dəfə 2010-cu ildə oynayıb və 2021-ci ildə onun millidəki 100-cü oyunu olub. O, ölkəni üç Dünya Kuboku və dörd Avropa Çempionatında təmsil edib, UEFA Avro 2016 və 2019 UEFA Millətlər Liqasında qalib gəlib.

Patrisio 27 avqust 2024-cü ildə İtaliyanın Atalanta klubu ilə bir illik müqavilə imzalayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İrəc İsmayıl

**İrəc İsmayıllı ** () — Əslən Cənubi Azərbaycandan olan yazıçı, publisist, tərcüməçi, lüğətçi.

## Həyatı
İrəc İsmayıllı 1961-ci ilin oktyabr ayının 15-də Cənubi Azərbaycanın (İran) Urmiya şəhərində anadan olmuşdur. İbtidai və orta təhsilini Urmiyada almışdır. Erkən yaşlarından milli azadlıq mübarizəsinə qoşulmuşdur. Ötən əsrin 80-ci illərin ortalarından siyasi səbəblər üzündən vətəni tərk etməyə məcbur olmuş, Norveçə mühacirət etmişdir.

Hal-hazırda Norveçin Stavanger şəhərində yaşayır. 1991–1995-ci illərdə Norveçin Stavanger Universitetinin bakalavr, (1995–1996) Böyük Britaniyanın Heriott-Watt Universitetinin magistratura pillələrini bitirmişdir.

Bir müddət Stavanger şəhərində Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinə rəhbərlik etmişdir. Həmin şəhərin mərkəzi kitabxanasında Azərbaycan dilində kitablardan ibarət bölmənin yaradılmasında mühüm rol oynamışdır. Müxtəlif illərdə Norveçdə neft şirkətində mühəndis kimi fəaliyyət göstərmişdir. Daha çox bədii tərcümə və lüğətçilik sahəsində fəaliyyət göstərən müəllifin əsərləri Avropa və Amerikanın müxtəlif nüfuzlu nəşriyyatlarında işıq üzü görmüşdür.

Azərbaycan, ingilis, norveç, rus və fars dillərini bilir.

Ailəlidir, üç övladı var.

## Əsərləri
* Modern Azerbaijanian Prose (with prof. Vagif Sultanly), Bloomington, Trafford publishing, 2012.
* Modern Azerbaijani Women’s Prose (with prof. Vagif Sultanly), Bloomington, Traffford publishing, 2014.
* Norwegian-Azerbaijani dictionary. Stavanger, 2016.
* Azerbaijani-Norwegian dictionary. Stavanger, 2017.
* Güney Azərbaycan nəsri (Vaqif Sultanlı ilə). Bakı, Nurlar, 2017.
* Modern Azerbaijani Prose (Anthology). 2nd Edition with additions (with prof. Vagif Sultanly), Bloomington: Trafford publishing, 2019, 634 p.
;

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Modern Azerbaijanian Prose by Vagif Sultanly and Iraj Ismaely
* Modern Azerbaijanian Prose
* MODERN AZERBAIJANI WOMEN’S PROSE
* "Güney Azərbaycan nəsri" antologiyası çapdan çıxıb.http://azertag.az/xeber/1080363
* "Güney Azərbaycan nəsri" antologiyası nəşr edildi http://edebiyyatqazeti.az/news/gundem/
Rafael Gerreyro

**Rafael Adelino Xose Gerreyro** ( ) — Portuqaliyalı futbolçu. Almaniyanın Borussiya Dortmund klubunun və futbol üzrə Portuqaliya milli komandasının oyunçusu. Sol cinah müadafiəçisi və yarımüdafiəçi kimi çıxış edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İqnimbrit

**İqnimbrit** — vulkanik kül axınlarının və qızmar vulkanik duman çöküntülərinin konsolidasiyası nəticəsində əmələ gələn vulkanik süxur; anlayış genetik məna daşıyır. İqnimbrit adətən müxtəlif şəkildə deformasiyaya uğramış uzunsov kül hissəciliklərindən təşkil olunmuş psevdoflüidal teksturlu sıx əsas kütlədən ibarətdir. Bu ilkin əsas kütlənin içərisində mineral fenokristalları və fyamme möhtəviləri olur. Sonuncular əsas kütlədə flüidlərin hərəkəti istiqaməti üzrə yerləşir. Sementləşdirici kütlə şüşənin devitrifikasion qırıntılarından və təkrar kristallaşmış linzalarından ibarətdir. Şüşə qırıntıları uzunsov, itibucaqlı və oraqvari formada olub, filiz tozunun xətti yerləşməsi ilə qeyd edilir. E.K.Ustiyevə görə, iqnimbrit qranitlərlə assosiasiyada vahid vulkan- plutonik formasiya əmələ gətirir. Sinonim: lapidit, pulverulit. Növləri: 1) tərkibinə görə – andezitli, dasitli, riolitli, traxitli; 2) quruluşuna görə — kristalklastit, porfirklastit; 3) teksturuna görə – şlaklı, reoiqnimbrit, lentikulit; 4) tərkib və teksturuna görə – iqnispumit. 

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Andre Silva (futbolçu, 1995)

**Andre Migel Valente da Silva** () — Portuqaliyalı futbolçu. Almaniyanın RB Leypsiq klubunda və Portuqaliya milli futbol komandasında hücumçu kimi çıxış edir.

## Həyatı
Andre Silva 6 noyabr 1995-ci ildə anadan olub.

## İstinadlar
Naxçıvan Üzgüçülük Mərkəzi

**Naxçıvan üzgüçülük mərkəzi** — Azərbaycan Respublikası Milli Olimpiya Komitəsi tərəfindən tikilmişdir.

## Haqqında
Ümumi sahəsi 9420 *m<sup>2</sup>*, kotteclərin tikinti sahəsi 140 *m<sup>2</sup>*-dir. İki mərtəbəlidir. Ümumi hündürlüyü 8 *m*, daxili hündürlüyü 6,6 *m*-dir. Hovuzun ölçüləri 25x15 *m*-dir və 6 tramplinlə təchiz olunmuşdur. Kənarında 124 tamaşaçı yeri və 15 nəfərlik tribuna var. Mərkəzdə idmançılar üçün 3, məşqçilər üçün 2 duş kabinəsi, 1 həkim kabinəsi, şərhçi kabinəsi, 2 məşqçi otağı, soyunub-geyinmə otaqları, rəhbərlik və işçi heyət üçün 11 kabinə, hər iki mərtəbədə holl, binanın texniki təminatı üçün yardımçı otaqlar, həmçinin 43 nəfərlik konfrans zalı, gənclərin istirahəti üçün kafeteri, mini  bar, 3 kottec var.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Üzgüçülük Mərkəzinin açılışında (2004-cü il, 2 sentyabr) iştirak etmişdir. 

## Həmçinin bax
* Naxçıvanda idman

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* NAXÇIVAN ŞƏHƏRİNDƏ ÜZGÜÇÜLÜK MƏRKƏZİNİN AÇILIŞ MƏRASİMİ
Nelson Semedo

**Nelson Kabral Semedo** (doğum 16 noyabr 1993, Lissabon, Portuqaliya) — İspaniya təmsilçilərindən olan "Barselona" klubunda və Portuqaliya milli futbol komandasında müdafiənin sağ cinahında çıxış edən peşəkar Portuqaliya futbolçusu.

## İstinadlar
Jelson Martins

**Jelson Dani Batalya Martins** (; 11 may 1995-ci ildə anadan olub) — Primyera liqa təmsilçilərindən olan Sportinq CP klubunda və Portuqaliya milli futbol komandasında yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Portuqaliya futbolçusu.
Leksikoqrafik çeşidləmə

**Leksikoqrafik çeşidləmə** (en. lexicographic sort) – hərflərin əlifbadakı ardıcıllığına görə sıralama. Leksikoqrafik çeşidləmədə ədədlər, onların sözlə yazılışında hərflərin əlifbadakı yerinə uyğun olaraq düzülür; məsələn, 567 ədədi B hərfinə uyğun bölmədə yerləşir (B – "beş").

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Leksikon

**Leksikon** (en. lexicon) – dildə olan sözlərin toplusu. Proqramlaşdırma dillərinin leksikonunu identifikatorlar, açar sözlər, sabitlər (konstantlar) və s. təşkil edir; leksikonun bu elementlərinin birləşəbilmə üsulları dilin sintaksisini əmələ gətirir.

= Ədəbiyyat =
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.