open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alpaqut (termin)

**Alpaqut** — Alpaqut cəsur döyüşçü, igid deməkdir.  Mahmud Qaşqarlı tərəfindən XI əsrdə yazılmış Divanü Lüğat-it-Türk kitabında "alpaqut" sözü 3 dəfə çəkilib. 

## Tarixçə
"Alpaqut" (Alpagut, Alpağut, Alpaq, Alpat və s.) kəlməsinin tarixdəki ilk Türk Dövləti olan Hunlardan bu tərəfə istifadə edildiyi təsbit olunmuşdur. Uyğurlarda "Döyüşçü" mənasında istifadə olunurdu. Hunlarda isə Ordu Komandiri, indiki Hərbi General mənasında işlədilirdi. Sonunda; "Alpaqut" kəlməsi əsgərliklə bağlı olmuş, "cəsur", "igid" və "döyüşçü" mənasını verir.   Mahmud Qaşqarlı bu kəlməni Divai Luğatit Türk əsərində, "Düşmənə tək başına hücum edən və heç bir tərəfən tələyə düşməyən igid (Türkiyə türkcəsində: Tek başına düşmana saldıran, hiç bir yandan yakalanmayan yigit – I, 144; III 422)" anlamında izah edir. Orxun kitabələrində də alpaqut*alpaqut* adı keçir. Orta əsr türk tayfaları arasında *alpagut* adlı boy vardı.  Daha sonrakı illərdə bu kəlməyə Türk tayfalarının adlarıı olaraq Anadoluda Alpaqut Türkləri kimi rastlanmışdır.

"Alpaqut Türkmənlərinin" əsl yerləşdiyi məkan Azərbaycanın Şirvan bölgəsidir. Lakin, zaman keçdikcə, özəlliklə Osmanlı Dövləti Azərbaycanı itirəndən sonra Alpaqut Türkmənlərinin bəzi qrupları köç edərək Anadoluya, hətta Balkanlara qədər yerləşmişdilər. Yerləşdikləri bir çox yerlərə isə öz adlarını verməyə başlamışdılar. Elazığ, Çorum, Bolu, Kastamonu, Bursa, Ankara, Kütahya, Çanqırı, Çanaqqala, Bilecik ve Kırklarelide "Alpaqut" adıyla olan bir çox məkanlar vardır. Bugün kənd və qəsəbə adları xaricində bəzi ailələrin soyadları olaraq da rastlanmağı təsadüfi deyildir. Bu vəziyyət başqa-başqa zamanlarda Alpaqut Türkmənlərinin Anadoluya gedərək yerləşdiklərini göstərir. Hətta Balkanlarda da "Alpaqut" adlarına rast gəlinməsi Osmanlı Dövlətinin qurtuluş illərində də "Alpaqut Türkmənlərinin" Anadoluda ola biləcəyi ehtimalını qüvvətləndirməkdədir. Elazığ kəndi əski Türklərdən qalmadır. Kəndə daha sonra Ermənilərin yerləşdiyi bilinməkdədir və burada hələ də Erməni məzarlığı vardır. Bəzən Erməni turistlər də buraya baş çəkirlər. Bu gün kənddə Rumın tərəkəmələri, yerli kənd əhalisi yaşayır  

## Xarici Keçidlər
*Alpaqut sözünün izahı - Video

## Həmçinin bax
*Alpaqut (döyüş sənəti)
*Alpavut oymağı

## İstinadlar
Transpirasiya

**Transpirasiya** () — bitkinin torpaqdan aldığı suyun yarpaqlar vasitəsilə buxarlandırmasıdır. Bitkilər kök sistemi ilə aldıqları suyu yarpaqlarlara qədər qaldırır. Bitkilərin torpaqdan sorduğu çox böyük miqdarda suyun yalnız mində bir və ya iki hissəsi sintez olunan üzvi maddələrin tərkibinə daxil olur, qalan 998-999 hissəsi isə yarpaqların səthi ilə buxarlanır. İlk baxışda, suyun bitkilərdən buxarlanması öz mahiyyətinə görə fiziki bir prosesi andırır. Ancaq bitkilərin anatomik və morfoloji qurluşları və fizioloji xüsusiyyətləri bu buxarlanmanı adı fiziki buxarlanma prosesindən əsaslı sürətdə fərqləndirir.

Təcrübələr göstərmişdir ki, subtropik şəraitdə havada rütubətin çox olması səbəbindən bitkilərdə buxarlanmanın azalması onların inkişafına mənfi təsir etmir, əksinə,  müsbət təsir edir. Bitkilərin çoxlu su buxarlandırmasının səbəblərindən biri — onların əmələ gətirdikləri çoxlu və güclü yarpaq aparatıdır. Müşahidələr göstərmişdir ki, bitkidə yarpaqların ümumi səthi bitkinin tutduğu torpaq səthindən xeyli artıq olur. Bitkilərin yarpaq səthilərindən su buxarlanması ilə açıq səthindən su buxarlanması arasında əsaslı fərq var.

## Xüsusiyyəti
Transpirasiya prosesində canlı hüceyrələrin səthindən su buxarlanır. Yarpaqların səthi su buxarını keçirməyən kutikula təbəqəsi ilə örtülüdür. Su əsas etibarı ilə yarpaqların ağızcıqları ilə buxarlanır. Yarpaqların daxili hüceyrələrinin səthindən su buxarlanaraq heceyrəarası boşluqlara dolur, oradan da yarpaqdaTranspirasiya prosesi bitkinin bütün fizioloji prosesləri ilə, xüsusən fotosintez prosesi ilə çox sıx əlaqədardır. Fotosintez prosesinin normal və intensiv getməsi üçün yarpaq hüceyrələrinin karbon qazı ilə təmin olunması lazımdır. Bu isə yarpaq ağızcıqlarının tam açıq olması şəraitində mümkündür. Ağızcıqlar tam açıq olanda transpirasiya prosesi sürətlənir.Ağızcıqlar qapandıqda isə transpirasiya prosesi zəifləyən kimi yarpaqlara karbon qazı da daxil olmadığından fotosintez prosesi dayanır. Demək, ağızcıqların açıq olması transpirasiyanın və fotosintez proseslərinin normal getməsi üçün lazımi şərait yarTranspirasiya prosesinin tənzim olunmasında ağızcıqların hərəkətinin də böyük əhəmiyyəti var. Yarpağın ağızcığı iki qapayıcı hüceyərdən ibarət olub, şəklinə, quruluşuna və fizioloji xüsusiyyətlərinə görə digər yarpaq hüceyrələrindən əsaslı surətdə fərqlənir. Ağızcıq hüceyrələrinin açılması üçün ən əsas amil bu hüceyrələrdə suyun çoxalmasıdır.

## Transpirasiyaya təsir edən amillər
Transpirasiyanın gedişini tənzim edən amillərdən biri işıqdır. İşığın əsas funksiyası suyun buxara çevrilməsi üçün enerji mənbəyi olmaqla ağızcıqların açılmasına və bu prosesin böyük intensivliklə getməsinə kömək etməkdir. Havanın rütubəti də transpirasiyanı tənzim edən mühüm amillərdəndir. Havada rütubət artdıqda transirasiya zəifləyir, azaldıqda isə intensivləşir. Havanın temperaturunun yüksəlməsi transpirasiyanın sürətlənməsinə səbəb olur. Külək transpirasiyanı şiddətləndirir.

## İstinadlar
Ehsan Təbəri

**Ehsan Təbəri** (1917–1989) — İran siyasətçisi, şair.

## Həyatı
Ehsan Təbəri 1917-ci ildə Mazandaran əyalətinin Sari şəhərində doğulmuşdu. İran Tudə partiyasının fəallarından idi.

İranda marksizmin təbliği ilə məşğul olan tudəçi Ehsan Təbəri həbs olunan zaman İslama meyilli şəxslərdən idi. O ustad Mütəhhərinin terroru barədə demişdi: "Şəhid Mütəhhərinin terroru Fürqan kimi düşüncəsiz bir qrupun planı ola bilməz." Ehsan Təbərinin fikrincə, Mütəhhərinin terroru CİA VƏ MOSSAD kimi təşkilatlar tərəfindən planlaşdırılmış bir terror idi. Onların məqsədi İslam maarifi bulağını qurutmaq olub. Təbərinin fikrincə, Sovetlər Birliyi də ABŞ kimi şəhid Mütəhhərinin düşüncə istehsalından narahat olub.

İran kommunistlərinin 1970-ci illərdə ən böyük ideoloqu hesab edilən Ehsan Təbəri 23 bəhmən inqilabından sonra ölkənin çoxpartiyalılıq rejiminə keçməsi nəticəsində digər xalqların milli hüquqlarının rəsmi şəkildə tanınmasına xəyanət edərək ruhanilərin tərəfinə keçmişdi.

Ehsan Təbəri şair idi. Fars dilində zərif şeirlər yazırdı.

Ehsan Təbəri 1989-cu ildə vəfat edib.

## Əsərləri
* "Hürufiyə hərəkəti haqqında" (Dər bareye conbeşe horufiye)

## Həmçinin bax
* İran ədəbiyyatı
Dağbulaq

**Dağbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Tarixi
Kəndin adı XV əsrə aiddir.

## Əhalisi

Hal–hazırda əhalisinin sayı 200 nəfərə yaxındır. SSRİ dönəmində burada 12 erməni, 30 həmşəri yaşayıb. İndi isə əhalisi Samux və Gədəbəy rayonlarında kompakt məskunlaşıblar.

## Coğrafıyası

Kənd şimaldan Suncinka, cənubdan Daşbulaq, Noraguh, Dərələyəz, qərbdən Dağyurd, Təzəbinə, şərqdən isə Hilis kəndi ilə həmsərhəddir. Kənd ərazisində İlis çayı axır.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Kambon küçəsi (Paris)

**Kambon küçəsi** () — Parisin I arrondissementinəaid məşhur küçələrindən biri. Küçə fransız içtimayi və siyasi xadimi Milli Konventin sədri olmuş Pyer Jozef Kambonun şərəfinə adlandırılmışdır.

* 1910 cu ildə Kambon küçəsi () 21 ünvanında, *[[Chanel|"Chanel Modes"]]* atelyesini açır.

## İstinadlar
Səid Nəfisi

**Səid Nəfisi** (, 8 iyun 1895, Tehran — 13 noyabr 1966, Tehran) — İran ədəbiyyatşünası, yazıçı, tarixçi, ictimai xadim. Tehran universitetinin profesoru (1934), İran Ədəbiyyat və Dil Akademiyasının üzvü (1935).

## Həyatı
İranın müasir ictimai-siyasi tarixinə, İran, Orta Asiya, Hindistan, rus və Qərbi Avropa ədəbiyyatına dair tədqiqatların, bədii əsərlərin müəllifidir. Babək və Nizami Gəncəvi haqqında tədqiqatları var, 3 dəfə Bakıda olmuş, Ə. Firdovsinin "Şahnamə" poemasının 1000 illiyi şənliklərində (1934), M. F. Axundovun anadan olmasının 150 illik yubileyində (1962) iştirak etmişdir. "Xəzərin o tayına səfərlərim" adlı yol qeydlərində Üzeyir Hacıbəyovla görüşləri haqqında məhəbbətlə söhbət açmışdır. Bəstəkarın Firdovsiyə ithaf olunmuş kantatasını sevə-sevə dinləyən Səid Nəfisi bu əsəri çox yüksək qiymətləndirərək yazmışdır: *"...Bakıya gəlməzdən əvvəl də Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyovun adını eşitmişdim. Onun "Əsli və Kərəm", "Arşın mal alan", "Məşədi İbad" və qeyri əsərləri [[fars dili]]nə tərcümə edilmiş və İranda oynanmışdır. Onun musiqi parçaları İran gənclərinin dilinin əzbəridir. ...Cürətlə deyə bilərəm ki, Azərbaycan musiqi cəhətdən Şərqin [[İtaliya]]sıdır. Üzeyir Hacıbəyovun Firdovsiyə ithaf edilmiş notları, musiqisi diqqətə layiqdir".*

Homer, Aleksandr Puşkin, Onore de Balzak və başqa yazıçılardan tərcümələr edən, bir də "Fransızca-farsca lüğət" (*Fərhəng-i Ferense be Farsi*, 1925-30, 2 cild) hazırlayan Nəfisinin tarixi romanları arasında "Ferengiz" (1932), "Sitaregan-i Siyah" (1937; Qara ulduzlar), "Mah-i Nahşeb" (1955; Nahşəb ayı) əsərləri məşhurdur. "Qabusnamə"nin ən güvənilir yayımını aparan Nəfisinin ayrıca fars dili və ədəbiyatı üzərinə bir çox incələmə və araşdırması da var.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Гиунашвили Л. С. Саид Нафиси. — В кн.: Труды Тбилисского государственного университета. — Серия востоковедения. — Т. 91, вып. 2. — 1960.
* Комиссаров Д. С. Очерки современной персидской прозы. — М., 1960.
* Комиссаров Д. С. С. Нафиси — выдающийся учёный и писатель современного Ирана // Народы Азии и Африки. 1962, № 2.
* Гиунашвили Л. С. Художественная проза С. Нафиси. — Тбилиси, 1966.

## Xarici keçidlər
* Səid Nəfisi: Azərbaycan qəhrəmanı Babək Xürrəmdin əsərinin müəllifi
* Нафиси // Советская историческая энциклопедия
* НАФИСИ́  // Краткая литературная энциклопедия
Layoş Fekete

**Layoş Fekete**, Macar tarixçisidir, Birinci Dünya müharibəsində əsir düşüb, Türkcə öyrənən Layoş (ya da Lajos), müharibədən sonra Macarıstan və Avropa arxivlərindəki Osmanlı sənədlərini incələdi, Budapeşt universitetində Türk tarixi üzrə professor təyin olundu. Sonra İstanbula çağırılıb, Baş Nazirlik Arxivindəki sənədləri araşdırmaq tapşırılır. Türkcə sənədləri araşdırdıqdan sonra *Einführung in die Osmanisch-Tür-kische Diplomatik der Türkischen Botmassigheit in Ungarn* (Macarıstandakı Türk Hakimiyyətində Osmanlı Türk diplomatiyasına giriş, 1926) adlı əsərini yazmışdır.
*Türkische Schriften aus dem Archive des Palatins Nikolaus Esterhazy 1606–1645* (Palatinus Miklos Esterhazynin arxivindəki Türkcə sənədlər 1606–1645, 1932) adlı əsərində XVII əsrin II yarısındakı Osmanlı-Macar münasibətlərini araşdırmışdır. Bundan başqa *Budapest a Törökkorban* (Osmanlı dönəmində Budapeşt,1944) və *Rechnungsbücher des Türkischer Finazstellen in Buda 1550–1580* (Budində Türk maliyyə təşkilatının hesab dəftərləri 1550–1580, 1962) adlı əsərlərini də nəşr etdirmişdir.

Layoş Feketeni Azərbaycan tarixi üçün önəmli edən tərəf isə ondadır ki, o Səfəvi dövlətinin iki şahının- I Səfinin və Şah Sultan Hüseynin Azərbaycan Türkcəsində iki məktubunu arxivlərdən tapıb, nəşr etdirmişdir. Bunlar I Səfinin (1629–1649) Avstriya imperatoru və Macarıstan kralı II Ferdinanda (1619–1639) məktubudur. İkincisi isə Şah Sultan Hüseynin(1694–1722) Polşa kralı Fridrix Avqusta(1694–1733) məktubudur. Bu məktubların əhəmiyyəti ondadır ki, bunlar vasitəsi ilə Səfəvilərin son şahlarının belə Azərbaycan türkcəsindən diplomatiyada istifadə etməsi sübut olunur.
E.ə. 930

## Hadisələr
* İsrail dövləti cənubda Yəhudi Krallığı, şimalda İsrail krallığı olmaqla iki yerə ayrıldı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Qapıdakı düşmən (film, 2001)

**Qapıdakı düşmən** (ing. *Enemy at the Gates*) — Cean-Cacques Annaud tərəfindən 2001-ci ili Paramount Pictures istehsalı müharibə filmi.
Filmin adı William Craigin "*Enemy at the Gates: The Battle for Stalingrad*" kitabından alınmışdır. Ümumiyyətlə Sovet snayperi Vasili Zaytsevin necə iti snayper olması və Stalinqrad Döyüşündə rəqibi Alman snayperi Mayor Erwin Königlə mübarizəsi canlandırılmışdır.

## Məzmun
Bu film 1942 ci ildə Stalininqrad uğrunda gedən amansız döyüşlərdən bəhs edir.Almanlar ən yaxşı atıcıları olan mayor Keninqi Stalininqrada xüsusi tapşırıqla yollayırlar.O rusların "ölüm mələyi" ləqəbi ilə tanınan atıcısını məhv etməli idi.

## Xarici keçidlər
* Qapıdakı düşmən

## Həmçinin bax
* Vasili Zaytsev
* Stalinqrad döyüşü
Alpaqut

*Alpaqut (termin)
*Alpaqut (döyüş sənəti)
*Azərbaycan Alpaqut Federasiyası
*Dünya Alpaqut Federasiyası
Tsuqumi Oba

**Tsuqumi Oba** () — yapon manqaka. Əsasən digər müəlliflərlə birgə işlərin üzərində işləyir. O, ən çox 2003 və 2006 illərin arasında çıxan, Takeşi Obata tərəfindən çizilən, Death Note manqa serialın müəllifi kimi bilinir.

## Layihələri

* Death Note - Takeşi Obata ilə (2003–2006)
* Bakuman - Takeşi Obata ilə (2008–2012)
* Skip! Yamada-kun - Robiko ilə (2014)

## Mükafatları və nəmizədləri

* 2007 nəmizəd - Tezuka Osamu mədəniyyət mükafatı  (*Death Note* üçün)
* 2008 nəmizəd - Anqule Beynəlxalq Komiks Festivalı (*Death Note* üçün Rəsmi seçim)
* 2008 Eagle mükafatı (*Death Note* üçün Ərkəsöyün manqa)
* 2010 nəmizəd - Manqa Taişo (*Bakuman.* üçün)

## İstinadlar
İsgəndəriyyə ilahiyyat məktəbi

**İsgəndəriyyə ilahiyyat məktəbi** — II yüzillikdə formalaşan Xristian ehkamlarını və fəlsəfəsini sistemləşdirən, onları vahid təlim şəklində ortalığa çıxardan, antik fəlsəfi irsi ilə Xristianğı uyğunlaşdıran məktəb idi.

Xristianlığın formalaşmasında apologetlər (əqli və məntiqi üsullarla xristian ehkamlarını tənqidçilər qarşısında müdafiə edən ilahiyyatçılardır) çox əhəmiyyətli fəaliyyət göstərmişdirlər. Ancaq o dövrdə Xristianlıq hələ sistemləşmiş bir təlim halına gəlməmişdi. Antik fəlsəfi təlimlərlə mübarizə aparmaq üçün isə fundamental, sistemləşmiş və hərtərəfli bir nəzəriyyə yaratmaq lazım idi. Ona görə də, bir neçə Xristian düşünürü bu çətin işlə məşğul olmuşdur. Bu işdə ən böyük nailiyyətləri İsgəndəriyyədə II yüzillikdə təsis edilən ilahiyyat məktəbinin nümayəndələri əldə etmişdirlər.

Bu məktəb Xristianlığın əsasları ilə tanış olmaq və onu qəbul etmək istəyənlər üçün açılmışdır. Eyni zamanda bu məktəb qarşısına ən savadlı təbəqələrin nümayəndələrində xristian təliminə marağını oyatmaq məqsədini güdürdü. Ancaq bunun üçün təkcə dini ehkamların tədrisi kifayət etməzdi. Ona görə də burada fəlsəfi fənlərə də böyük önəm verilirdi. Dini ehkamlarla antik mədəni və fəlsəfi irsin bir-birinə yaxınlaşması, uyğunlaşması siyasəti aparılırdı. Burada çalışan alimlər bu yaxınlaşmaya nail olmayaraq Xristianlığın yayılmasının mümkün olmamasını anlayırdılar və bu istiqamətdə məqsədyönlü iş aparırdılar.

179-cu ildən başlayaraq İsgəndəriyyə məktəbinə *Panten* başçılıq etməyə başlamışdı. O keçmişdə stoik olmuşdu. O fəlsəfəyə daha da çox önəm verirdi. Ancaq onun əsərləri bizim zəmanəmizə çatmamışdı. Bu məktəbin nümayəndələri İsgəndəriyyəli Klement, Origen, İsgəndəriyyəli Herakl, İsgəndəriyyəli Dionisius, Afinaqor kimi tanınmış Xristian ilahiyyatçıları olmuşdurlar.

İsgəndəriyyəli Klement və Origen haqıında ayrıca məqalələrə baxın.

## Mənbə
*Aydın Əlizadə. Xristianlıq: Tarix və fəlsəfə (ilk çağlar). Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, 2007, s. 50.

## Ədəbiyyat
*Aydın Əlizadə. Xristianlıq: Tarix və fəlsəfə (ilk çağlar). Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, 2007, s. 50.
* Дулуман Е. К. Антиохиохийская и Александрийская богословские школи и их влияние на христологические споры IV-VI веков. - Московская духовная академия, 1950.
* *Саврей В. Я.* Александрийская школа в истории философско-богословской мысли. М.: КомКнига, 2006. 1008 стр..
* Fr. Tadros Y. Malaty The School of Alexandria & Origen's Theology/BOOK 2
Bayram Salamov

**Bayram Salamov** — azərbaycan əsilli Rusiya rəssamı,  Rusiya Rəssamlarının Yaradıcılıq İttifaqının və Beynəlxalq Rəssamlar Federasiyasının üzvü. 

## Həyatı
Bayram Salmanov 1965-ci ildə Şəkinin Qoxmuq kəndində anadan olub. 1986-cı ildə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini bitirib.

1990-cı ildən Tolyatti şəhərində yaşayan həmvətənimiz bir çox mükafatlara layiq görülüb. Bayram Salamov Rusiya Rəssamlarının Yaradıcılıq İttifaqının və Beynəlxalq Rəssamalr Federasiyasının üzvüdür. Onun rəsm əsərlərinin ibarət sərgisi Praqa, Berlin, Limasol, Paris və Moskva şəhərlərində keçirilib.

4 noyabr 2014-cü ildə Bayram Salmanovun Bakıda impressinizm üslubunda yaratdığı rəsm əsərlərinin sərgisi keçirilib.

## Şəkillər


Fayl:Bayram Salmanovun rəsm əsəri 1.png
Fayl:Bayram Salmanovun rəsm əsəri 2.png
Fayl:Bayram Salmanovun rəsm əsəri 3.png



## İstinadlar
Rasselin çaydanı

**Rasselin çaydanı** və ya **səmavi çaydan** — filosof Bertran Rassel tərəfindən dinlərin təkzibolunmaz tərəflərinin təkzib olunması vəzifəsinin şübhəçilərin öhdəsinə düşdüyü düşüncəsini yox etmək məqsədilə ortaya atılan bir oxşarlıqdır. *Illustrated* jurnalının 1952-ci ildəki nəşrinə daxil edilməsi nəzərdə tutulan (buna baxmayaraq jurnalın bu sayı dərc olunmadı) *"Bir Tanrı varmı?"* məqaləsində Bertran Rassel öz düşüncələrini aşağıdakı şəkildə ifadə etmişdir:

Riçard Dokinz yazmış olduğu *Bir Şeytanın Keşişi* kitabında bu düşüncəni bir az daha da irəliyə apararaq aşağıdakı şəkildə ifadə etmişdir:

Rasselin çaydanı anlayışının daha yumoristik və dinləri parodiya edən formaları inkişaf etmişdir. Bunlara misal olaraq Tək buynuzlu gözəgörünməz çəhrayı at və Uçan spagetti əjdahasını göstərmək olar.

## Həmçinin bax
* Pastafaryanizm
* Tək buynuzlu gözəgörünməz çəhrayı at

## İstinadlar
Məhəmmədrza Agahi

**Məhəmmədrza Agahi** () — Özbək yazıçısı, tarixçisi və tərcüməçisi.

## Həyatı
Məhəmmədrza Agahi 1809-cu ildə Xivədə anadan olmuşdu.

Məhəmmədrza Agahi "Riyazüddövlə" ("Xeyrxahlıq bağları"), "Zübdətüttəvarix" ("Tarixin qaymağı"), "Cami ül-vaqiyyəti sultani" ("Sultan hadisələrinin məcmusu"), "Gülşəni-dövlət" ("Səadət gülşəni") и "Şahid ül-iqbal" ("İqbal şahidi") adlı əsərlərin müəllifidir.

Munis Agahinin qardaşı oğlu Məhəmmədrza "Agahi tarixi" adlı əsərlə onun faaliyətlərini davam etdirmiş və əsəri bitirmişdir.
Munis və Agahi tarixi hadisələri anlatmaqda bir tərəfə yaxınlaşmış olsalar belə, yənə türkmənlərin tarixini öyrənməkdə ən qiymətli əsərlərdən biri olmağı haqq qazanmışdır.

Məhəmmədrza Agahi 1874-cü ildə Xivədə vəfat edib.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Otra əsr qaynaqları oğuz-türkmən tayfaları haqqında, Sumqayıt,	SDU-nun nəşriyyatı, 2012, 136,-səh.

## Həmçinin bax
* Özbəkistan ədəbiyyatı

## İstinadlar
Pastafaryanizm

**Pastafaryanizm** ya da **Uçan spagetti bədheybəti kilsəsi** () — Ağıllı dizayn iddialarını tənqid etmək üçün yaradılmış parodiya dinidir. Lağlağı təriqət. Oreqon Dövlət Universitetinin fizika bölməsinin məzunu olan Bobbi Henderson tərəfindən 2005-ci ildə qurulmuşdur. Uçan spagetti əjdahası bu dinin tanrısı hesab olunur. Bu dinə inananlar özlərinə pastafaryanist deyirlər.

2005-ci ildə yaradılıb. Təriqətin banisi, amerikalı Bobbi Henderson bu minvalla ABŞ-nin Kanzas ştatının məktəblərində dünyanın *"İlahi şüurun istəyi ilə yaranması"* barədə dərslərə etiraz edib. Təriqətin əsas atributu aşsüzəndir.

Rusiyada Pastafarian Kilsəsi 2013-cü ildə rəsmi qeydiyyata alınıb.

## Etimologiya
Pastafaryanizm sözü italyanca olan pasta (makaron) və Rastafaryanizm sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır.

## Tarixi
Pastafaryanizm dininin qurulmasında məqsəd ABŞ-nin Kanzas ştatının təhsil idarəsinin ştat məktəblərində Təkamül nəzəriyyəsinə alternativ olaraq Ağıllı dizaynın təhsil proqramına salınması qərarına etiraz etməkdi. Bobbi Henderson təhsil idarəsinə göndərdiyi açıq məktubla Uçan spagetti əjdahasına olan inancından bəhs etdi və Pastafaryan yaradılış nəzəriyyəsinin də məktəblərdə tədris olunmasını istədi. Beləliklə Ağıllı dizaynın tədris olunmasına qarşı çıxdı.

Uçan spagetti əjdahasının ona yaxın keçmişdə məşhur olan və Riçard Dokinz kimi bir sıra ateistlər tərəfindən ortaya atılan Rasselin çaydanı anlayışının bir növ çağdaş variantı olduğu düşüncəsinə tez-tez toxunulur.

## Həmçinin bax
* Rasselin çaydanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Evolution Debate Spawns a Saucy Monster". Wichita Eagle. August 28, 2005.
*Website of the Church of the Flying Spaghetti Monster
*Henderson's open letter to the Kansas Board of Education
*The Flying Spaghetti Monster
*The P.A.S.T.A Foundation 
*Church of the Flying Spaghetti Monster Australia

## İstinadlar
Müsəddəs

**Müsəddəs** — hər bəndi 6 misradan ibarət klassik şeir forması. XIX əsr urdu və türk ədəbiyyatında məşhurluq qazanmışdır. Qafiyələnməsi *aaaa bb* şəklindədir. "Müsəddəs" sözü ərəb dilindən tərcümədə "altılıq" mənasını verir.

## Cığalı müsəddəs
Müsəddəs (altılıq) şeirlərin bəndlərində beşinci misra ilə altıncı misra arasına hər misrada yeddi hecadan ibarət olan doqquz misralıq cığa artırılması yolu ilə düzələn aşıq şeiri şəkli. Cığalı müsəddəsdə cığa hissənin ilk beş misrasının bir-biri ilə, son dörd misrasının yenə də bir-biri ilə qafiyə olması şərtdir. Müxəmməs və müsəddəslər mənşə etibarilə divan ədəbiyyatına bağlı olsa da, onların heca ölçüsündəki yardımçı poetik əlavələrlə cığalandırılması aşıq yaradıcılığına məxsus hadisədir.

## Həmçinin bax
*Müsəbbe
*Sonet

## Ədəbiyyat
*
*"Urdu Texts and Contexts: The Selected Essays of C.M. Naim" by C.M. Naim. 2004, 273 p.
*"Hali's Musaddas: The Flow and Ebb of Islam" Translated, and with a critical introduction by Christopher Shackle and Javed Majeed, New Delhi: Oxford University Press, 1997

## İstinadlar
Anri Barbüs

**Anri Barbüs** (; ) — Birinci Dünya müharibəsi və kommunizm mövzularında əsərlər yazmış fransız yazar.

Anri Barbüs 1873-cü ildə Fransanın *İl-de-Frans* departamentinə daxil olan *Asnieres-sur-Seine* adlı kiçik şəhərdə anadan olmuşdur. 1889-cu ildə 16 yaşı olarkən Parisə köçmüşdür. 1914-cü ildə 41 yaşında olarkən Fransa ordusuna könüllü qoşulmuşdur. Birinci Dünya müharibəsi zamanı Almaniyaya qarşı mübarizə aparan Fransa orusu sıralarında döyüşən Barbüs gələcəkdə yazacağı əsərlər üçün mövzular toplayırdı. Ağ ciyərində xəstəlik yarana qədər 17 ay boyunca Fransa ordusunda xidmət etmişdir. Birinci Dünya müharibəsi zamanı cəbhələrdə yaşadığı təcrübələrə əsaslanan () *Alov* adlı əsərin 1916-cı ildə çap edilməsi, Barbüsün hələ müharibə başa çatmadan məşhurlaşmasına səbəb olur.

1918-ci ilin yanvar ayında Anri Barbüs Moskva şəhərinə yollanır. Burada rus bir qadınla evləndikdən sonra Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv olur. Barbüsün bu tarixdən etibarən olan fəaliyyəti əsasən kommunizm mövzulu əsərlərin yazılması ilə bağlıdır. 1930-cu ildə çap edilən () adlı əsəri kommunizm və inqilab ruhunda yazılmış ən uğurlu əsər kimi göstərilir. 1921-ci ildə yazılan () adlı əsərində isə Barbüs Bolşevizm və Oktyabr inqilabı ilə bağlı öz düşüncələrini izah etmişdir. 1923-cü ildə *Fransız Kommunist Partiyasına* qatılan Barbüs növbəti illərdə SSRİ-yə bir necə dəfə səfər etmişdir.

Fransa kommunist ədəbiyyatının və Avropada kommunizm ideyalarının yayılmasında böyük xidmətləri olmuş Henri Barbüs 1935-ci ilin 30 avqust tarixində Moskva şəhərində vəfat etmişdir. Barbüsün məzarı Parisin Per-Laşez məzarlığında yerləşir.

### Əsərləri
* Le Feu, 1917
* Esperantista Laboristo, 1921
* Le Couteau entre les dents, 1923
* Manifeste aux Intellectuals: Elevations, 1930
* Staline: Un mode nouveau vu a travers un homme, 1936

## İstinadlar
8 Noyabr prospekti (Bakı)

**8 Noyabr prospekti** — Azərbaycanın Bakı şəhərinin ən böyük küçələrindən biri, şəhərin mərkəzini şəhərin Xətai rayonu ilə birləşdirir. Əvvəlki adı *Nobel prospekti*, onda da qabaq *Fəhlə prospekti* olmuşdu.

## Haqqında
8 Noyabr prospekti Bakı şəhərinin Xətai rayonunda ərazisində yerləşir. Bu prospekt Xətai rayonunun ən uzun küçəsidir, Bakı şəhərinin isə ən böyük küçələrindən biridir. Prospektin uzunluğu 10 km təşkil edir. Küçə öz başlanğıcını Neftçilər prospekti ilə Yusif Səfərov küçəsinin kəsişdiyi nöqtədən götürür və Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyi ətrafında Zığ şossesinə keçir.

Küçə iki istiqamətlidir, 8 zolaqlıdır.

8 Noyabr prospektinin Xətai metro stansiyası arasında təqribən 1 km-ə yaxın məsafə var. Hal hazırda bu prospekt boyunca bir neçə metro stansiyasının inşası nəzərdə tutulur. Şərti adları "Ağ şəhər", "Azərneftyağ zavodu", "Nargilə kafesi", "Həzi Aslanov - 2" olan gələcək metro stansiyalarının tikintisi bu prospektin boyu istiqamətində nəzərdə tutulur.

“Hərbi Qənimətlər parkı”, Zəfər parkı 8 Noyabr Prospekti tərəfdə yerləşirlər

## Tarixi
Prospekt Sovet vaxtı Fəhlə prospekti kimi tanınırdı. O dövrdə prospektin ərazisində çoxlu zavodlar fəaliyyət göstərirdi; sonradan isə ərazidə abadlıq işləri aparılmışdı, və zavodlar köçürülmüşdü.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa edəndən sonra, küçə Nobel prospekti adlandırılmışdı. Bu ad XIX-cu əsrin sonunda Azərbaycanın neft sənayesinin qurulmasında iştirak etmiş isveçli Nobel qardaşlarının şərəfinə idi.

Küçə əvvəllər 6 zolaqlı idi, hal hazırda 8 zolaqlıdır.

Əvvəllər, küçənin uzunluğu 6,5 km idi, və bu küçə Ramiz Quliyev küçəsi səviyyəsində Zığ şosesinə keçirdi, yəni yolun sonu “Nargilə dairəsi” adlanan ərazidə bitirdi.

Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsindəki qələbəsinin şərəfinə 8 noyabr tarixi 3 dekabr 2020-ci il tarixində Zəfər günü elan edilmişdi. Zəfər gününün şərəfinə 12 aprel 2021-ci il tarixində prospektin adı "8 Noyabr" olaraq dəyişdirilmişdir. Prospekt genişləndirilmiş, Zığ sossesinin Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyə qədər olan hissəsi də bu prospektə qatılmışdı. Bununla da bu prospektin uzunluğu 10 km təşkil etdi, və bu prospekt Bakının ən böyük prospektlərindən biri oldu.

## İstinadlar
Müsəbbe

**Müsəbbe** (ərəbcədən tərcüməsi: *yeddilik*) — Klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında şeir forması.

Müsəbbenin hər bəndi 7 misradan ibarətdir. İlk bəndin misraları həmqafiyə olur. Sonrakı bəndlərin ilk 6 misrası öz aralarında, son misrası isə birinci bəndlə qafiyələnir. Qafiyələnməsi *aaaaaaa*, *bbbbbba*, *vvvvvva* şəklindədir. Az yayılmış şeir formasıdır.

## Həmçinin bax
* Müsəddəs

## Ədəbiyyat
*
Mürəbbe

**Mürəbbe** (ərəbcə: dördlük) — Klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında lirik şeir forması.

Mürəbbe 4 misra olmaqla 5-7 bənddən ibarət olur. İlk bəndin misraları həmqafiyə olur. Sonrakı bəndlərin ilk 3 misrası öz aralarında, son misrası isə birinci bəndlə qafiyələnir. Qafiyə quruluşu *aaaa*, *bbba*, *vvva* və s. şəklindədir. Bəndlərin son misrası nəqərat şəklində olur.  

Müasir ədəbiyyatda mürəbbenin ifadə imkanları qismən dəyişmişdir. 

Məhəmməd Füzulinin "Gözüm, canım, əfəndim sevdigim, dövlətli sultanım!" nəqəratli mürəbbesi məşhurdur.

Mürəbbedə hər bəndin axırıncı misraları təkrar da ola bilər. Məsələn "Leyli və Məcnun" poemasında Qeysin — Məcnunun dilindən verilən Mürəbbedə hər bəndin axırında "Qanı, ey zalım, bizimlə əhd-peyman etdiyin?" misrası təkrar olunur.

## Həmçinin bax
* Müsəbbe
* Müsəddəs
*Sonet

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.129
* Ədəbiyyat (qəbul imtahanlarına hazırlaşanlar, yuxarı sinif şagirdləri və müəllimlər üçün vəsait), Bakı, TQDK, 2010. səh. 621

## Xarici keçidlər
* MÜRƏBBE - Səsli şeir (Məhəmməd Füzuli) — YouTube saytı
Edqar Allan Po mükafatı

**Edqar Allan Po mükafatı** (həmçinin, **«Edqar» mükafatı**, *'), yazıçı Eldar Allan Ponun şərəfinə adlandırılmış, «Amerika detektiv yazıçıları» assosasiyası tərəfindən təqdim olunan ədəbi mükafat.

== Nominasiyalar ==
* Ən yaxşı roman
* Amerikan yazıçısının ən yaxşı birinci romanı
* Ən orijinal üz qapığı
* Ən yaxşı bioqrafiya
* Ən yaxşı detektiv
* Ən yaxşı qısa hekayə
* Ən yaxşı film
* Ən yaxşı pyes

== Laureatlar ==

=== *Ən orijinal üz qapığı* ===



=== *Ən yaxşı film'' ===

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi vebsayt.
* «Amerika detektiv yazıçıları» assossaiyasının vebsaytı.
"Nicat" məktəbləri

**"Nicat" məktəbləri** — Azərbaycanda 1906–1917-ci illərdə "Nicat" və "Nəşri-maarif" cəmiyyətləri tərəfindən yaradılmış bir və ikisinifli ibtidai məktəblər.

1906–1917-ci illərdə Bakıda və onun ətraf kəndlərindəki 30-a yaxın "Nicat" məktəbində 1160 şagird, o cümlədən 123 qız təhsil almışdır. Fəhlələr üçün axşam "Nicat" məktəbləri fəaliyyət göstərirdi.

Balaxanıdakı "Nicat" məktəbində Mirzə Ələkbər Sabir dərs demişdir.

## Həmçinin bax
* Nicat Cəmiyyəti
* Nəşri-maarif
* Mirzə Ələkbər Sabir

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.272

## İstinadlar
Qaçqın xanım

***Qaçqın xanım*** — Bəhruz Kəngərliin çəkdiyi rəsm əsəri. Bakıda Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılır.

Azərbaycan xalqınızın başına gətirilən müsibətləri, ermənilər tərəfindən doğma yurdundan zorla qovulmuş azərbaycanlı qaçqınların taleyini əks etdirən "Qaçqınlar" silsiləsinə daxil olan əsərləri Azərbaycan tarixinin dəyərli nümunəsi sayılır. Portret təkcə sənətkarlıq səviyyəsinə görə deyil, tarixi sənəd kimi də dəyərlidir.

## Tarixi
Bəhruz Kəngərlinin əsərləri arasında onun "Qaçqınlar" silsiləsi xüsusi yer tutur. Naxçıvana gəlmiş müxtəlif yaşlı bu qaçqınlara xüsusi diqqət yetirənlərin sırasında gənc rəssam da olmuşdur.

Bu silsiləsində yer almış "Qaçqın xanım" əsəri bədii-estetik tutumuna və bədii-etnoqrafik əlamətlərinə görə başqalarından seçilir. Sulu boya ilə çəkilən portretin ölçüsü 20x13,3 sm-dir. Əsər 1946-cı ildə vətəndaş N. Kəngərlidən muzey üçün alınmışdır. Rəssamın əsərlərinin 1957-ci ildə nəşr olunmuş kataloqunda bu portret haqqında belə yazılıb: “Əsərin üzərində - yuxarı sol tərəfdə tarix və qeyd vardır: "Qaçqın xanım", 28 iyun 1920-ci il".

Sənətşünas Ziyadxan Əliyevin apardığı araşdırmalar göstərir ki, burada Bəhruz Kəngərli öz həyat yoldaşını təsvir etmişdir. Həmin əsərdə təsvir olunan qadının Bəhruz bəyin həyat yoldaşı olduğunu rəssamın bacısı Mənsurə xanım (1912–1976) sağlığında həmişə yaxınlarına deməyini Mənsurə xanımın rəssam oğlu Xanlar Corat (Məmmədov) təsdiqləmişdir. Bunu onun həyat yoldaşı ilə birlikdə çəkdirdiyi foto da təsdiqləyir. 

Deyilənə görə, onların evliliyi 1918-ci ildə baş tutub və bu uzun çəkməyib, onlar iki ildən sonra ayrılıblar. Uşaqları olmayıb. O da məlumdur ki, həmin xanım sonradan Naxçıvanda Lotu Hüseyn kimi tanınan bir şəxsə ərə gedib və 1964-cü ildə vəfat edib. Bizə məlum olan evlilik fotosunun "Qaçqın xanım"la tutuşdurulması da bu qadınların oxşarlığını təsdiq edir. 

## İstinadlar
Filon

**Filon** — ad və soyad.

;Bu adı və soyadı olan tanınmışlar
* Filon İskəndəriyyəli — Ellinizm dövrünün yəhudi filosofu, 
* Bizanslı Filon — Arximedin dövründə yaşamış mühəndis.

## Həmçinin bax
Nəqərat

**Nəqərat** — təkrarlanan ifadə.

## Şeirdə
Şeirdə hər bəndin sonunda təkrarlanan parça. Bir və ya bir neçə misradan ibarət olur. Nəqəratdan müəllif fikrinin əsas qayəsini daha da qabarıq şəkildə nəzərə çatdırmaq məqsədilə istifadə edilir.

## Mahnıda
Mahnıda hər bəndin sonunda eyni mətnlə ifa olunan hissə. Nəqərat adətən melodiyanın və musiqi formasının 2-ci hissəsisini (2-ci cümlı, 2-ci bənd) əmələ gətirir. Nəqəratın melodya və ritmi mahnının 1-ci hissəsində nisbətən daha sadə, dəqiq və aydın olur. Kiçik həcmli xalq mahnılarında nəqərat çox zaman mahnının melodiyasını bütövlüklə təkrar edir.

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.218

## Xarici keçidlər
Neftçilər prospekti

**Neftçilər prospekti** — Bakı şəhərinin Səbail rayonu ərazisində yerləşən, iki istiqamətli 5 zolaqlı küçə. Küçə öz başlanğıcını Azneft meydanından götürür, Bakı bulvarı boyunca uzanaraq, Yusif Səfərov küçəsi səviyyəsində Nobel prospektinə keçir. Küçənin uzunluğu 3,3 km-dir.

## Maraqlı ünvanlar

*təklər*
# Bakı bulvarı
# № 9 — Beynəlxalq Muğam Mərkəzi
# № 57 — "İçərişəhər" YES 110/35 kW
# № 63 — ISR Residence
# № 67 — Alimlər evi
# № 73 — Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti
# № 77/79 — Four Seasons Hotel Baku
# № 103 — Haçınski evi
# №?? — Hökumət Evi
# № 123A — Azərbaycan Xalça Muzeyi
# № 153 — Port Baku (Bakı)

*cütlər*
# № 26а — Əl oyunları sarayı
# № 26 — "Dalğa Plaza Bussines Center"
# № 36 — Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı
# № 58 — Dəniz limanı

## İstinadlar
Rosario

**Rosario** () — Argentinanın Santa-Fe əyalətində şəhər. Əhalisinə görə Buenos-Ayres və Kordova şəhərlərindən sonra ölkənin üçüncü böyük şəhəri.

## Məşhur şəxslər
Rosario şəhəri bir çox argentinalı məşhurların, xüsusilə də futbolçu və məşqçilərin vətənidir:

* Ernesto Çe Gevara
* Lionel Messi
* Di Maria
* Mauro İkardi
* Marselo Vyeslu və s.

## İstinadlar
Litota

**Litota** — yunanca kiçiltmək, əhəmiyyətsizləşdirmək deməkdir. Litota mübaliğənin əksi olan bədii təsvir ifadə vasitəsidir. Predmetin əlamətinin əslində olduğundan daha kiçik şəkildə təqdim olunması litota adlanır.

Ağzın kiçik bir püstədir. (Səməd Vurğun) Bu nümunədə gözəlin ağzı püstə şəklində təqdim edilməklə kiçidilib litota yaradılır. Və ya: Qoşa badam sığmaz dar ağızlım ("Dədə Qorqud"dan).

Başqa bir misal:
:Döydü yağış məni, döydü qar məni,
:Bir qarışqa minsəm, aparar məni. (Osman Sarıvəlli)

## Ədəbiyyat
* "Ədəbiyyat", Bakı, "Abituriyent", 2012. səh.648
Permutasiya nizamlaması

Alqoritmin işləmə prinsipi çox sadədir. Alqoritm müəyyən ədədlər massivinin Permutasiyalarını növbə ilə yoxlayır və sıralanmış vəziyyətin tapılması halında öz işini sona çatdırır.
Alqoritmi sadə olaraq aşağıdakı formada yazmaq olar:
*Massiv sıralı olana qədər,
Permutasiyasın al.*

## Nümunə
nizamlamaq istədiyimiz massiv aşağıdakı kimi olsun.

**1285**

Burda massivin permutasiyaları alınaraq, massiv sıralanana qədər davam etdirilir. Bu əməliyyatların sayı n! ilə hesablandığından burda sıralanmanın ən pis ehtimalı 4! = 24-dür.

2 6 8 1

2 8 6 1

2 6 8 1

8 6 2 1

2 6 8 1

2 6 1 8

2 1 6 8

1 2 6 8

Yuxarıdakı permutasiyalardan sonuncusu sıralanmış vəziyyətdədir və alqoritm bu vəziyyətə çatdıqda sonlanır.

## Java proqramlaşdırma dilində təsviri

```java
import java.util.List;
import java.util.ArrayList;
import java.util.Arrays;
 
public class PermutationSort 
{
	public static void main(String[] args)
	{
		int[] a={3,2,1,8,9,4,6};
		System.out.println("Unsorted: " + Arrays.toString(a));
		a=pSort(a);
		System.out.println("Sorted: " + Arrays.toString(a));
	}
	public static int[] pSort(int[] a)
	{
		List<int[]> list=new ArrayList<int[]>();
		permute(a,a.length,list);
		for(int[] x : list)
			if(isSorted(x))
				return x;
		return a;
	}
	private static void permute(int[] a, int n, List<int[]> list) 
	{
		if (n == 1) 
		{
			int[] b=new int[a.length];
			System.arraycopy(a, 0, b, 0, a.length);
			list.add(b);
		    return;
		}
		for (int i = 0; i < n; i++) 
		{
		        swap(a, i, n-1);
		        permute(a, n-1, list);
		        swap(a, i, n-1);
		 }
	}
	private static boolean isSorted(int[] a)
	{
		for(int i=1;i<a.length;i++)
			if(a[i-1]>a[i])
				return false;
		return true;
	}
	private static void swap(int[] arr,int i, int j)
	{
		int temp=arr[i];
		arr[i]=arr[j];
		arr[j]=temp;
	}
}
```

## Həmçinin bax
* nizamlama alqoritmi
* Permutasiya
Arılar alqoritmi

Arılar alqoritmi — Problemin bəzi xassələrinin bilindiyi və problem üzərində dəyişikliklərin edilə bilindiyi(Bilərək Axtarış) axtarış alqoritmlərindən biridir. Alqoritmin əsas məqsədi ən optimal nöqtənin tapılmasıdır.
Alqoritm arılarının bal hazırlamaq üçün istifadə etdikləri axtarış metodundan götürülmüşdür. Arılar hər zaman ən yaxşı çiçəklərdən bal toplayırlar, əgər hər hansısa arı yaxşı nektarlı çiçək tapırsa yuvaya qayıdıb bunu müəyyən rəqslə digər arılara xəbər verir. Bu mesajda yuvadan çiçəyə qədər olan məsafə, hava şəraiti, günün hansı vaxtında olduğu və.s kimi xüsusi əhmiyyətli məlumatlar yer alır. Buna bəzən **'Kəşf et- Rəqs et - Ən Yaxşıya Hücum Et**' modeli də deyilir.

## Alqoritmin işləmə prinsipi

İlk öncə alqoritmin icrası zamanı istifadə olunan bəzi terminləri açıqlayaq.

**n**: Hal-hazırda axtarışda olan arı sayı.

**m**: Axtarılacaq nöqtələrin sayı(arı və bal nümunəsin götürsək, çiçəklərin sayı ola bilər).

**e**: Hal-hazırda m dənə çiçəkdən olan ən yaxşılarının sayı.

**nep**: Ən yaxşı olaraq seçilmiş e dənə çiçəyi axtaran arı sayı.

**nsp**: Ən yaxşı olaraq seçilməyən çiçəklərdəki(m-e) arıların sayı.

**ngh**: Vəziyyəti və bitiş şərtlərini müəyyən edən parametr.

Alqoritmin icrası aşağıdakı addımlar formasında yazıla bilər.

# Çiçəklərin hazırlanması
# Ən yaxşı qiymətlərinin seçilməsi
# While (axtarılan ən yaxşıdan azdırsa)
# Axtarış üçün qonşu çiçəklərin seçilməsi
# Seçilən qonşulara(çiçəklərə) arıların getməsi. (Ən yaxşı çiçəklərə daha çox arı yollanaraq)
# gedilən çiçəklərdə uğurun ölçülməsi.
# Qalan arıların digər çiçəklərə paylanması.
# End While.
Yuxarıdakı alqoritmdən göründüyü kimi, klassik qonşu axtarma alqoritmlərindən fərqli olaraq, tapılan ən yaxşı çiçəklərə(optimal nöqtələr) daha çox arı yollayaraq növbəti axtarışda şansı artırmaqdır.

## Həmçinin bax
*Optimallaşdırma
Müşairə

**Müşairə** — şeirləşmə, deyişmə.

Müşairəyə klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında daha çox təsadüf edilir. Müşairələr dostcasına məktublaşma və ya ədəbi-ictimai mövzularda mübahisə səciyyəli olur.

Molla Pənah Vaqifin Molla Vəli Vidadi, Qasım bəy Zakirin Mirzə Fətəli Axundov, Seyid Əzim Şirvaninin müasirləri ilə müşairələri məşhurdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oksford-strit

**Oksford-strit** () — inzibati dairə, Vestminster borosunda yerləşən Londonun ən qədim küçələrindən biri. Oksford-strit Avropanın "Roma yolu" küçələrindən olub, XII əsrdə salınmışdır. 1196–1782-ci illərdə küçə  adlanmış, XVII əsrdən etibarən zadəgan Oksfordun şərəfinə adlandırılmışdır.
Mərmər tağ

**Mərmər tağ** () — Oksford Stritin qərb ucunda, Hayd parkının girişində yerləşən, Zəfər tağı.
Mərmər tağ memar Con Neş ərəfindən 1828 ci ildə Romadakı Konstantin tağı stilində ucaldılmışdır. Tağ xalis mərmərdən tikildiyindən belə də adlanır. Tağ daxili üç hücrə mövcuddur ki, bunlardan polist posları kimi istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar
Tintin Sovetlər ölkəsində

**Tintin Sovetlər ölkəsində** — Belçika yazıçısı Erjenin yazdığı Tintin macəralarından biri. Tintin macəralarının birincisidir. 20 yanvar 1929-cu ildən 11 may 1930-cu ilə kimi "Le Petit Vingtième" yayımlanmışdır.

## Mövzu
Tintin sadiq iti Milu ilə birlikdə işlədiyi qəzetdən iş üçün SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya göndərilir. Onun mindiyi qatar Rusiya gizli polis təşkilatı tərəfindən partladılır və bu "qəza"nın müqəssirinin Tintin olduğunu iddia edirlər. Tintin həbsxanaya göndərilir, amma polisdən yayınaraq oradan qaça bilir. Daha sonra maşın oğurlayır və Moskvaya çatmazdan qabaq başına bir neçə hadisə gəlir. Burada o, SSRİ-nin silah gücü ilə insanlara səs verdirtdiyini və boş fabrikaların sadəcə əcnəbiləri aldatmaq üçün tikildiyini görür. Həmçinin SSRİ-nin sadəcə kommunist olan gəncləri işlə təmin etdiyini öyrənir. Tintin Moskvanın buğda cəhətdən aclıq çəkdiyini, beləcə SSRİ liderlərinin kommunist maskası altında tarlaları talan etmək fikirlərini görür. Tintin bir neçə fermanı əsgərlərin gəlişindən xəbərdar etsə də özü polislərə yaxalanır. Tintin onlardan qaçıb Berlin üstündən ölkəsinə geri qayıdır və SSRİ cəsusları ilə yenidən qarşılaşır. Sonda Brüsselə qayıdanda onu özündən getmiş kütlə sevinclə qarşılayır.

## İdealogiyası
Bu seriya siyasi satiradır, Erje burada SSRİ-yə olan etibarsızlığını ifadə edir və onları "güclü iqtisadiyyat"ları ilə ələ salır. Benoit Petersin "Le monde d'Hergé" adlı kitabına görə Erje kitabı yaradarkən mənbə kimi SSRİ-Rusiya səfiri Belçikalı Cozef Dulletin "Moscou sans voiles" adlı kitabından istifadə etmişdi. Albom dövrün anti-sovet baxışını mənimsədiyindən satışdan çıxarılmışdı. 1973-cü ildə yeni versiyası satışa buraxıldı və həmin il 100.000 nüsxəsi satıldı.

## Rəngləndirilməsi
Bu kitab Tintin macəralarının rəngləndirilməyən yeganə kitabıdır, çünki digər macəralardan fərqlənir, personajlar dəyişikdir. Erje bu albomun rəngləndirilməsini istəməsə də 1969-cu ildə qeyri-rəsmi rəngli albomu çıxmışdır. "Castelman" nəşriyyat evi tərəfindən nəşr olunan bu albom Paul-Henri Lombard və Filip-Alfred Kastelman adlı Tintin heyranları tərəfindən rəngləndirilmişdi, hətta yeni şəkillər əlavə olunmuşdu. Limitli sayıdakı bu albomlar indi çox baha qiymətdə satılmaqdadır.

## Xarici keçidlər
* Fransızca Tintin SSRİ-də
WikiShia

**WikiShia** () — internetdə azad şəkildə yayımlanan, dünyanın 8 dilində viki texnologiyasının tətbiqi ilə Ümumdünya Əhli-Beyt (ə.s) Qurultayı tərəfindən yaradılan ensiklopediya. İnternetdə Viki texnologiyası ilə işləyən bir layihə olan VikiŞiə – onlayn ensiklopediyadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* www.wikishia.net
Prezident sarayı (Türkiyə)

**Prezidentlik sarayı** və ya **Ağ saray** —Türkiyənin paytaxtı Ankarada yerləşən və 2014-cü ildən Türkiyə prezidenti tərəfindən istifadə edilən rəsmi prezident sarayı.

Mustafa Kamal Atatürkdən bəri prezidentlərin yaşadığı Çanqaya köşkü isə Türkiyə baş naziri tərəfindən istifadə edilir.

## İstinad


## Həmçinin bax
*Çanqaya köşkü
Sirli ulduz

**Sirli ulduz** — Məşhur belçikalı komiks yazıçısı Erjenin qələmə aldığı Tintin macəralarının bir seriyası. Bu seriyanın qəhrəmanı Yerə düşən meteoriti tapmaq üçün Şimal dənizinə yollanan müxbir Tintindir.

"Sirli ulduz" Tintin macəralarının 10-cu hissəsidir. Macəra 1941-ci il 20 oktyabrından 21 may 1942-ci ilə qədər "Le Soir" qəzetində yayımlanmışdır.

## Mövzu
Tintin bir isti yay günü Milu ilə gəzişərkən göydə əvvəl heç vaxt görmədiyi parlaq ulduz diqqətini çəkir. Ulduz haqqında məlumat almaq üçün rəsədxanaya baş vuran Tintin onun əslində ulduz yox, Yerlə toqquşacaq olan kometa olduğunu öyrənir. Dünyanın sonun gəldiyini düşünən Tintin kədərlənir. Amma sabahısı gün zəlzələdən başqa hadisə baş vermir. Astronomlar kometanın trayektoriyasını səhv hesablamışdılar. Kometa Yer ilə toqquşmamışdır, amma bir hissəsi Şimal dənizinə düşmüşdür. Bu hissə isə naməlum kimyəvi elementdən təşkil olunmuşdur. Tintin həmin hissənni tapmaq üçün Avropa Elmi Araşdırma Qurumu (uydurma) tərəfindən təşkil olunan səfər qatılır. Səfərə Tintinlə yanaşı müxtəlif ölkələrdən elm adamları və "Üfiq" gəmisinin kapitanı Haddok da qatılır. Amma həmin parçanı tapmaq istəyən onlar deyildirlər: Sao Riko (uydurma) ölkəsinin bankiri yeni elementi ələ keçirmək istəyir. Bunun üçün sadəcə öz adamlarını göndərir, həm də "Üfiq" gəmisini dayandırmaq üçün müxtəlif hiylələrdən istifadə edir. Sonda komet parçasına birinci Tintin çatır. Amma özünü yeni elementin təsiri ilə sürətlə böyüyən bitkilərin dünyasında tapır . Kometadan bir kiçik nümunə alan Tintin gəmiyə minib ölkəsinə qayıdır. Kometanın qalan hissəsi Şimal dənizinə batır.

## Bəzi qeydlər
* Bu kitab Erje tərəfindən yazılanda onun yaşadığı Belçika Almaniyanın işğalı altında idi. Buna görə komiksdə iştirak edən alimlər və dənizçilər tərəfsiz ölkələrin vətəndaşları kimi təsvir olunub. Həmin səbəbə görə Tintinin rəqibi olan bankir əvvəl ABŞ-lı kimi təqdim edilsə də, daha sonra onu Sao Riko adlı xəyali ölkənin bankiri ilə əvəz etdi. Həmçinin 35-ci səhifədəki ABŞ bayrağı Sao Riko-nun xəyali bayrağı ilə əvəz olunmuşdu. Amma bəzi nüanslar, məsələn, rəqib şirkətlərin gəmilərinin adları (Peary ve Kentucky Star) ABŞ mənşəlidir. Bankın adamları (Conson, Duqlas) Amerikan adları daşıyırlar.
* Tintinin səyahət zamanı onun istifadə etdiyi təyyarə İkinci dünya müharibəsində Almaniyanın istifadə etdiyi cəsus təyyarəsidir.
* 20-ci səhifədə Dupont və Dupondun önündə Erjenin digər komiksinin qəhrəmanları Kvik və Flupk təsvir olunub.
* Bu macərada Tintin istədiyi etmək üçün Kapitan Haddoka içki içizdirir (səhifə 37). Tintin bunu bir daha "Tintin Tibetdə" macərasında edəcəkdir.

## Xarici keçidlər
Cəsur yeni dünya

**Cəsur yeni dünya** — ingilis yazıçı Oldos Hakslinin antiutopiya janrında yazdığı romanı.

## Haqqında
İkinci dünya müharibəsindən öncə çıxan bu romanı Oldos Hakslinin şah əsəri sayıla bilər. Müəllifə görə bu roman gələcək haqqında kəhanətdən ibarətdir. O, roman çap olunduqdan sonra verdiyi bir müsahibədə əsərin utopiya, yoxsa distopiya olduğuna qərar vermədiyini deyirdi. Lakin vəfatından bir neçə il əvvəl yazdığı "Cəsur yeni dünyaya səyahət" adlı kitabında 20 il əvvəl etdiyi səhvləri düzəldirdi. Haksli yazdığı distopiyaya utopiya yazan tək müəllifdir.

Antik yunan mifologiyası, Polineziya antropologiyası, sanskritcə və çincə buddist mətnləri, bitki və dərman haqqında yüzlərlə elmi araşdırma, neyrofiziologiya, psixologiya. Absurd olan qədim və yeni nə kitab varsa, şeir və ədəbiyyat, tənqidlər, politoloji şərhlər və minlərlə müsahibələr… Haksli "Cəsur yeni dünya"nı və "Ada"nı bütün bunlardan topladığını deyir.

Müəllifin əsərin finalı haqqında sonradan etdiyi düzəlişsə diqqətə layiqdir.

"Şübhəsiz "Cəsur yeni dünya"da da bir çox yanlışlar var. Ancaq bunları düzəltmək üçün yenidən yazmalı olsam (yaşımın verdiyi təcrübə ilə əlaqədar) kitab tamamilə başqa istiqamətdə gedəcək. Lakin bunlardan birini, əsərdəki ən ciddi yanlışı qeyd etməliyəm. Baş qəhramana sadəcə iki şans tanınır, ya Utopiyada hedonist bir həyat, ya da hindu kəndində ibtidai bir həyat. Əsəri yazdığım vaxtlarda bu iki seçim mənə çox əyləncəli gəlirdi. Lakin romanı indi yazmış olsaydım Vəhşiyə üçüncü bir şans verərdim. Utopiyadan qaçaraq hinduların sərhəd bölgələrində yaşayan bir topluma qoşular və onlarla yaşayardı".

Kitab "Başla kitab" layihəsi tərəfindən çıxıb. Kitabın tərcüməçisi Ülviyyə Mütəllimovadır.

## Personajlar

* **Bernard Marks**
* **Fanni**
* **Henri Foster**
* **Helmqolts**
* **Mustafa Mond**
* **Linda**
* **Vəhşi**

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)
Layoş Nad

**Layoş Nad** (; d. 5 fevral, 1883, Apoştak – d. 28 oktyabr 1954, Budapeşt) — macar yazıçı və jurnalist, Koşut mükafatı laureatı (1948), Macarıstan Kommunist Partiyasının üzvü (1945)

## Həyatı
Layoş Nad 5 fevral 1883-cü ildə Apoştakda anadan olub . O, 28 oktyabr 1954-cü ildə Budapeşt şəhərində vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Layoş Nad yaradıcılığa burjua mühitini tənqid edən novellalarla başlamışdır. 1919-cu il proletar inqilabını rəğbətlə qarşılamışdır. 1920-1930-cu illərdə demokratik məzmunlu felyeton və hekayələr yazmışdır. "Kişkunxalom" (1934), "Üç macar şəhəri" (1935), "Kəndin maskası" (1937) sosial, "Üsyankar" (1949), "Qaçqın" (1954) avtobioqrafik romanları var .

## Mükafatları

* Baumqarten mükafatı (1932, 1935 and 1938)
* Koşut mükafatı (1948)

## İstinadlar
 

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.145-146
Zeynalabdin Elmiyyə

**Zeynalabdin Elmiyyə** — Təbrizli tacir və çap sənayesinin qabaqcıllarındandır.O, Elmiyyə daş mətbəəsinin banisidir. Zeynalabdin Elmiyyə,Mirzə Zeynalabdin Təbrizinin nəvəsidir.

## Həmçinin bax
*Mirzə Zeynalabdin Təbrizi
Rəssam Ərəbzadə

**Seyid Əbülfəth Zeydi Lətifi** () — İran xalı dizayneri. Təbrizdə dünyaya gəlib.Atası Hüseyn Zeydi Lətifidə rəssam və xalı dizayneri idi, Hicazın Zeydi Ərəblərindən olmaqına görə Seyid Ərəb adıyla məşhur idi onlar üç nəsl öncə Təbrizə köçmüşlər.

## İstinadlar
Mir Müsəvvər Ərjəngi

**Mir Seyid Hüseyn** — rəssam, xalı dizayneri. Atası Mir Seyid İbrahimdə rəssam idi və rəssamlığı Tiflisdə öyrənmişdi.Rəssam Ərjəngi Təbrizdə dünyaya gəlib.Nəsəbi Ağa Mirək Təbriziyə yetişir. O, rəssamlığı Rusiyada öyrənmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Rəssam Ərjəngi

## Xarici keçidlər
*Ərjəngi xanəndanı 
*Təndis vizual sənətlər iki həftəlik dərgisi
Beyker-strit

**Beyker-strit** () — inzibati dairə, Vestminster borosunda yerləşən, Merilebon məhələsinə aid Londonun ən məşhur küçələrindən biri. Küçə XVIII əsrdə onu salan inşaatçı Vilyam Beykerin şərəfinə adlandırılmışdır. Şotland yazıçısı Artur Konan Doylun yaratdığı xəfiyyə obrazı — Şerlok Holms Londonda Beyker-strit, 221B ünvanında yaşamışdır.
Oymyakon

**Oymyakon** — Rusiyanın Yakutsk bölgəsində kənd. Dünyanın, həyatın davam etdiyi ən soyuq məskunlaşma yeri olaraq bilinir. Burada hava istiliyinin tam-71.2 olaraq ölçüldüyü görülmüş. Əhalisi 500 nəfərə yaxındır. dəniz səviyyəsindən 750 metr yüksəkdə yerləşir.

## Tarixi
Oymyakon kəndi Sovet dövründə, 1920-ci ildə salınmışdır.

## İqtisadiyyat
Kənddə isinmək üçün yalnız odun və kömürdən istifadə edilir. 2 aylıq yaz fəslində havanın temperaturunun 30°C çatdığı bildirilir. Qışda heç bir şeyin yetişmədiyi bu kənddə yaşayanlar, ancaq şimal maralı və at əti ilə qidalanır. Kənd sakinləri maşınlarını günün 24 saatı işlək vəziyyətdə saxlayırlar. Mühərriki söndürdükləri təqdirdə yenidən işləməyəcəyini bilən kənd sakinləri maşınlarını gecə belə işlək vəziyyətdə saxlayırlar. Ərazidə ən aşağı temperatur rus geoloq Sergey Obruçev tərəfindən 1924-ci ildə -71.2°C  olaraq ölçülmüşdür.

## Təhsil
Kəndin tək məktəbi isə təhsilə ancaq hava istiliyi-52 dərəcənin altına endiyində ara verir.

## Maraqlı məlumatlar

Oymyakon'da ən çətin işlərdən biri ölüləri basdırmaqdır. Əvvəl donmuş səth isti kömürlə yumşaldılır, sonra iş maşınlarıyla qazılır. 
İstiləşmənin yalnız odun və kömürlə edildiyi kənddə qış mövsümündə tikinti etmək az qala qeyri-mümkündür. İş maşınları ancaq isti kömürlə isidilərək qazıntı üçün uyğun hala gətirilir.

## İstinadlar