Kənarmeşə

**Kənarmeşə** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunda Kənarmeşə kənd inzibati ərazi dairəsində yerləşən kənd.

5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun Aşağı Nüvədi qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Kənarmeşə kəndi Kənarmeşə kəndi adlandırılmışdır. 23 dekabr 2011-ci il prezident fərmanı ilə Kənarmeşə, Seyidəkəran və Şilim kəndləri Aşağı Nüvədi qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Kənarmeşə kəndi olmaqla Kənarmeşə kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılıb və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilib.

## İnzibati-ərazi dairəsi
Kənarmeşə kəndi mərkəzi Kənarmeşə kəndi olmaqla Kənarmeşə kənd inzibati ərazi dairəsinin tərkibindədir. 1910-cu ildə Rusiya İmperiyası dövründə adıçəkilən inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi əhalinin çoxluğuna görə Seyidəkəran kəndi olmuşdur, daha sonra Kənarmeşə kəndinin artan əhalisinə görə mərkəz dəyişdirilmişdir. İnzibati ərazi dairəsinin tərkibində ümumi 4 məscid, 1 tam orta məktəb, 2 kitabxana, 1 sənətkarlıq evi, 1 poçt şöbəsi fəaliyyət göstərir. Kənarmeşə kəndinin əhalisi 1469 nəfərdir.

## Tarixi
Kəndin hazırkı inzibati-ərazi dairəsinin formalaşması XVIII əsrin ortalarına təsadüf edir. 1747-ci ildə Əfşar şahı Nadir şahın ölümündən sonra onun siyasi təqibə məruz qalmış tərəfdarlarından olan, əslən Ənzəli talışı olan, Ağası adlı ruhani və onun ailəsi  yaşadığı yerdən uzaqlaşaraq kəndin Qərb hissəsində məskən salmaqla bu yerlərin ilk sakinlərindən olmuşdur. Daha sonra ailə Ağasının ilk oğlunun adı olan Bağırın adından Bağırovlar kimi adlandırılmışdır. Bağırovlar ailəsi kənddə əkinçiliyin və kənd icmasının əsasını qoyan ilk oturaq ailə olmuşdur. İlkin məskunlaşmadan sonra Qarabağdan, Ərdəbildən, Ənzəlidən və digər ərazilərdən azərbaycanlılar və talışlar kəndə köçmüşdür. 

İlkin məskunlaşmadan sonra kənd uzun müddət ovçuluq, balıqçılıq, çəltikçilik və heyvandarlıqla məşğul olmuşdur. Azərbaycan SSR dövründə kənd çayçılıq, taxılçılıq və sitrus meyvələrinin yetişdirilməsinə cəlb edilmişdir. Kənd sovet dövründə ən məşhur təsərrüfat sahələrindən biri sayılırdı, belə ki, Baloğlan Abbasov adına sovxozun mərkəzi Kənarmeşə kəndində yerləşirdi. Hal-hazırda kəndin inzibati binasının həyətində Baloğlan Abbasovun heykəli də mövcuddur. Xanbulançay su anbarının tikintisi bütün Lənkəranda olduğu kimi Kənarmeşədə də böyük təsirə malik olmuşdur. Xanbulançayın tikintisi ilə bağlı olaraq kənddə suvarma üçün kiçik arxlar tikilmiş və bunun sayəsində məhsuldarlıq olduqca yüksəlmişdir. Su anbarının tikintisi zamanı kəndin indiki ərazisindən(indiki girişindən) keçən kiçik bir çay da istiqaməti Xanbulana yönləndirildiyi üçün qurudulmuşdur. Bundan əvvəl nisbətən bolsulu olan 2 kiçik həcmli çay da artıq quruma həddinə çatsa da, indidə çay yatağını qoruyub saxlamağı bacarmışdır. Həm 2-ci dünya müharibəsi zamanı, həm də ondan sonrakı kənd təsərrüfatı sahəsinin inkşaf etməsi nəticəsində ümumittifaqda tanınmış kəndlərdən sayılırdı.

## Coğrafiyası və iqlimi
Lənkəran ovalığının şərqində Xəzər dənizi sahilində yerləşən kənd digər Xəzərsahili Lənkəran kəndlərinə nisbətən Xəzərdən 7–10 metr hündürlükdə yerləşir. Kənarmeşə kəndi şimaldan Lənkəranın Şilim, qərbdən və cənub-qərbdən Seyidəkəran, cənubdan Vel, Xolmili kəndləri, şərqdən isə Xəzər dənizi ilə həmsərhəddir. Bundan əlavə isə Kənarmeşə kənd inzibati ərazi dairəsi isə, Xolmili, Aşağı Nüvədi, Tütəpeştə, Viyən və Vel kənd və qəsəbələr ilə sərhəddir.

Kənd rütubətli subtropik ərazidə yerləşir. Yayda havalar isti keçsədə kənddə salınan süni meşələr kəndi yay aylarında dincəlmək üçün əlverişli edir. Kəndin Xəzərsahilindən dəmiryolu xətti keçir.

Kənd əkinə əlverişli tam düzənlik ərazidə yerləşir. Hazırda kəndin təbii meşə zolağı yoxdur. Yalnız dəniz sahilinə yaxın yerdə süni meşə zolağı salınmışdır. Kəndin iqlımi çox rütubətlidir. Kəndin qışı mülayim və yağmurlu keçir. Yayda havalar isti keçir.

Xəzərin suyu çəkildikcə, sahildə geniş meşə zolağının qalıqları üzə çıxmışdır.

## Turizm

Kəndin turizm potensialı olduqca yüksək qiymətləndirilir, kəndin ərazsində 2 fərqli dənizkənarı meşə zolağının yerləşməsi müxtəlif villa tərzi tikililərin dəniz sahili və dənizə yaxın ərazilərdə tikilməsi ilə nəticələnib. Bundan əlavə kəndin ərazisində 5 ulduzlu otel olan Xəzər palace yerləşir. Kəndin dəniz ətrafı yerlərində müxtəlif restoranlar mövcuddur.

## Əhalisi
1870-ci ildə Rus İmperiyasının siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 18 evdə 57 kişi,51 qadın olmaqla toplam 108 nəfər qeydiyyata alınmışdır və həmin ildə kənddə məscid olmamışdır, 1910-cu ildə Rus İmperiyasının ailələr üzrə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Bakı quberniyası, Lənkəran qəzası, Lənkəran şöbəsi, Seyidəkəran kənd cəmiyyəti tərkibinə daxil olan Kənarəmeşə kəndində 25 evdə şiə etiqadlı müsəlman talışlardan ibarət 255 nəfər (147 nəfəri kişilər, 108 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.Həmin siyahıya alınmada hal-hazırda kəndin inzibati ərazi dairəsində olan Şilim kəndində 1910-cu ildə 5 evdə toplam 32 nəfər(15 kişi,17 qadın),Seyidəkəran  kəndində(Xolmili kəndi ilə birgə) isə 112 evdə toplam 1191 nəfər (551 kişi,640 qadın) qeydiyyata alınmışdır.

Yuxarıda qeyd olunan siyahıalınmadan aydın olur ki, kəndə 1870-1930-cu illərində olduqca böyük köçlər olmuşdur.Bura əsasən Ənzəli,Ərdəbil və Qarabağdan köçlər olmuşdur,köçən Qalışlar və Türk mənşəli tayfalar assimilyasiyaya uğramışlar.Hal-hazırda kənddə yaşayan əhali sayı təxmin edilən 1500–1600 nəfər olsa da, son 50 ildə kənddən Bakı, MDB, Avropa ölkələrinə olduqca çox insan köç etmiş və kəndin qeydiyyatından çıxmışdır.

Hazırda kənd əhalisinin əksəriyyətini talışlar və onların törəmələri təşkil edir. Lakin kənd Cənub tərəfdən gələn tranzit yolun üstündə yerləşdiyi üçün vaxtaşırı olaraq Kənarmeşə kəndində müxtəlif xalqların nümayəndələri də məskən salmış və sonralar yerli talışlarla asimiliyasiya olmuşlar.

## Din və həyat tərzi
Kəndin əhalisini əsasən şiə müsəlmanları təşkil edir. Kənddə məhərrəmlik ayı hər il mütəmadi qeyd olunsada kəndin əhalisi kəskin dindar deyil. Kənddə 2 məscid fəaliyyət göstərir.

**Kənarmeşə məscidi -** Kəndin əsas məscidi sayılır. Son 30 ildə yenidən tikilib və istifadəyə verilib.

**Bağırovlar(Bağıroba) məscidi** — Bağırovlar tərəfindən 1996-cı ildə istismara verilib. Əsasən bu nəsil tərəfindən istifadə edilir.

Kənarmeşə kənd inzibati vahidinin tərkibində olan Şilim və Seyidəkəran kəndləri XX əsrin sonlarına qədər Kənarmeşə kəndi adlanırdı, ilk öncə Seyidəkəran, daha sonrada Şilim kənd statusunu almışdır. Adıçəkilən kəndlər Kənarmeşə kəndində ayrı sayılsada hər 3 kəndin təhsiil müəssisəsi Kənarmeşə kənd tam orta məktəbi olduğu üçün kəndlərin bütün əhalisi demək olar ki bir-birini tanıyır və olduqca sıx qohumluq əlaqələri formalaşıb.

## İqtisadiyyatı
Torpağı çox məhsuldardır. Qədimdə ərazinin əsasən kolluqlar, bataqlıqlar və ağaclıqlardan ibarət olması ilk vaxtlar bu yerlərin insanlarına geniş formada əkinçiliklə məşğul olmağa imkan vermirdi. Əksər kənd sakinləri Xəzər dənizinin balıq ehtiyatlarından istifadə etməklə və ovçuluqla dolanırdı. Daha sonrakı dövrlərdə kənd əhalisi əsasən balıqçılıqla və çəltik becərməklə məşğul olmuşlar. Bundan əlavə, kənd camaatı bostançılıq və çöl quşlarının ovçuluğu ilə də məşğul olmuşlar. Sovet dövrünün ilk vaxtlarında da belə davam etmişdir. Lakin XX əsrin 60-cı illərinin sonunda kənd əhalisi məcburən tərəvəzçiliyə cəlb edilmişdir. Nəticədə isə çəltik sahələri məhv edilmişdir.

Hal-hazırda kəndin əhalisinin bir qismi müxtəlif dövlət idarələri və digər özəl şirkətlərində əmək fəaliyyəti ilə məşğuldurlar. Əsas hissə isə kənd təssərüfatı ilə məşğuldur. Burada başlıca sahə sitrus bitkilərinin yetişdirilməsidir(əsasən limon). Bundan əlavə kənddə xiyar və lobya yetişdirilməsi olduqca geniş yayılmışdır. Kənddə balıqçılıq tədricən yox olmağa meyillidir. Kəndin iqliminin uyğunluğu kənddə kivi yetişdirilməsinə də şərait yaradır, ancaq bu sahə kütləvi yox sadəcə istehlak məqsədilə mövcuddur.

## Təhsil
Kənddə ilk məktəb 1933-cü ildə yaradılmış və yaradılan məktəb kənd əhalisinin öz səyi, büdcəsi və əmlakı hesabına tikilmişdir.1976-cı ildə Sovet hakimiyyəti tərəfindən məktəb tikilmiş və istismara verilmişdir. Məktəbin tikintisindən hardasa yarım əsr keçməsinə baxmayaraq məktəb əsaslı təmir olunmadığına görə yararsız vəziyyətdədir.

## Məşhur şəxsləri
* Əbdül Qasımov — Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Akademiki.
* Xəzər İbrahim — Azərbaycan Respublikasının Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı Fövqəladə və səlahiyyətli səfiri

## Qalereya

Fayl:Kenarmese8.jpg
Fayl:Kenarmese1.jpg
Fayl:Kenarmese4.jpg
Fayl:Kenarmese7.jpg
Fayl:Kenarmese6.jpg
Fayl:Kenarmese11.jpg
Fayl:Kenarmese9.jpg
Fayl:Kenarmese3.jpg
Fayl:Kenarmese10.jpg
Fayl:Kenarmese2.jpg
Fayl:Kənarmeşə dəniz sahili.jpg


## İstinadlar