open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rusiya İmperiyasının Dövlət Duması

**Rusiya İmperiyasının Dövlət Duması** — Rusiya imperiyasının parlamenti

## Tarixi
11 dekabr 1905 — Çar II Nikolay Rusiya Dövlət Dumasına seçkilər barədə fərman verib. 27 aprel 1906 — Sankt-Peterburqda Rusiya imperiyasının parlamenti — I Dövlət Duması fəaliyyətə başlayıb. Azərbaycan da seçkilər bir qədər gec, may ayında keçirildiyi üçün azərbaycanlı deputatlar Dumanın işinə sonradan qoşuldular.

31 may 1906 — Cənubi Qafqazın müsəlman-azərbaycanlı əhalisi arasında Rusiya imperiyasının I Dövlət Dumasına seçkilər keçirilib. İlk dəfə olaraq imperiyanın müsəlman əhalisi seçki prosesinə cəlb edilib. Bakı, Yelizavetpol, İrəvan, Tiflis quberniyalarını əhatə edən seçkidə Dumaya beş azərbaycanlı deputat (Əlimərdan bəy Topçubaşov, İsmayıl xan Ziyadxanov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Məmmədtağı Əliyev və Əsədulla bəy Muradxanov) seçilmişdi. Müsəlman fraksiyasına Ə. Topçubaşov rəhbərlik edirdi.

20 fevral 1907 — Çar Rusiyasının II Dövlət Duması fəaliyyətə başlayıb. Birinci Dumada (1906) olduğu kimi, ikinci Dumanın tərkibində də 5 azərbaycanlı deputat (Fətəli xan Xoyski, Xəlil bəy Xasməmmədov, Mustafa Mahmudov, Məhəmməd ağa Şahtaxtinski və Zeynal Zeynalov) vardı. İkinci Dumanın ömrü daha qısa oldu və iyunda çar II Nikolayın fərmanı ilə buraxıldı

1907 — Çar Rusiyasının III Dövlət Duması fəaliyyətə başlayıb III Dumada Cənubi Qafqaz ın müsəlman əhalisini yalnız bir deputat, azərbaycanlı Xəlil bəy Xasməmmədov təmsil edirdi. Öncəki 2 Dumadan fərqli olaraq, III Duma 5 illik səlahiyyət müddətini sonadək (iyun 1912) işlədi.

28 sentyabr 1912 — Çar Rusiyasında IV Dövlət Dumasına seçkilər başlanıb. İlk iki Dumadan fərqli olaraq, III Duma səlahiyyət müddətini (5 il) tam başa vurmuşdu. III Dumada olduğu kimi, bu dəfə də Cənubi Qafqaz müsəlmanlarına (azərbaycanlı əhali) 1 yer ayrılmışdı və Dumaya yeganə azərbaycanlı deputat kimi hüquqşünas Məmməd Yusif Cəfərov seçildi. 15 noyabr 1912 — Çar Rusiyasının IV Dövlət Duması fəaliyyətə başlayıb. Dumada Cənubi Qafqaz müsəlmanlarının yeganə nümayəndəsi Məmmədyusif Cəfərov idi. IV Dövlət Duması səlahiyyət müddətini axıradək işlədi, sonuncu iclas 1917-ci il oktyabrın 19da keçirildi. Bir həftə sonra Peterburqdakı bolşevik üsyanı (Oktyabr inqilabı) ilə Rusiya imperiyası süqut etdi

## Həmçinin bax
* Rusiya imperiyası I Dövlət Duması
* Rusiya imperiyası II Dövlət Duması
* Rusiya imperiyası III Dövlət Duması
* Rusiya imperiyası IV Dövlət Duması
Sultan Əhməd məscidi

**Sultan Əhməd Camisi** — 1609–1616-cı illərdə sultan I Əhmədin əmrinə əsasən İstanbuldaki tarixi yarımadada Memar Sədəfkar Mehmet Ağanın rəhbərliyi ilə inşa etdirilib. Caminin interiyeri mavi, yaşıl və ağ rəngli İznik çiniləriylə bəzədildiyi və yarımqübbələrin, böyük qübbənin içi mavi tonlu qələm işləri ilə bəzədildiyi üçün Avropalılar məscidi "Mavi Cami (Blue Mosque)" adlandırır. 1934-cü ildən etibarən Ayasofiya camidən muzeyə çevrilir. O zamandan etibarən İstanbulun əsas məscidi Sultan Əhməd camisidir.

Sultan Əhməd Məscidi külliyyəsilə birlikdə İstanbuldaki ən böyük tikinti komplekslərindən biridir. Bu külliyyə bir cami, mədrəsələr, hünkar qəsri, arasta, dükanlar, hamam, çeşmə, səbillər, türbə, darüş-şəfa, sibyan məktəbi, imarətxana və kirayəlik otaqlardan təşkil olunub. Tikintilərin müəyyən qismi günümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

## Xüsusiyyətləri
Məscidin memarlıq və bədii baxımdan diqqətə layiq ən önəmli məqamı bədii tərtibatda ümumi sayı 20.000-dən çox olan İznik çinilərinin istifadəsidir. Bu çinilərin bəzədilməsində sarı və mavi tonlardan, ənənəvi bitki motivləri isitfadə olunmuş, nəticədə tikinti sadəcə ibadətxana olmaqdan ziyadə möhtəşəm sənət əsərinə çevrilmişdir. Caminin ibadətxana bölümü 64 x 72 metr ölçülərindədir. Mərkəzi qübbənin hündürlüyü 43 metr, diametri 23,5 metrdir. Caminin içi 200'dən çox rəngarəng şüşələrlə işıqlandırılmışdır. Divar yazıları Diyarbəkirli Seyid Qasım Qubari tərəfindən yazılıb. Əhatəsindəki tikintilərlə birlikdə bir külliyyə əmələ gətirən Sultan Əhməd Türkiyənin altı minarəli ilk camisidir.

Türbədə dəfn olunanlar arasında adı bilinənlər isə bunlardır:

* Osmanlı sultanı I Əhməd
* Osmanlı sultanı II Osman
* Osmanlı sultanı IV Murad
* Validə Mahpeykər Kösəm Sultan

* Sultan Əhmədin qızı Ayşə Sultan
* Sultan Əhmədin qızı Fatma Sultan
* Sultan Əhmədin qızı Gövhər Sultan
* Sultan Əhmədin qızı Zahidə Sultan
* Sultan Əhmədin qızı Əsma Sultan
* Sultan Əhmədin qızı Zeynəb Sultan
* Sultan Əhmədin qızı Cəmrə Sultan
* Sultan Əhmədin qızı Abidə Sultan
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Səlim (d. 27 iyun 1611 — ö. 27 iyul 1611)
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Bəyazid
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Mahmud
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Orxan (d. 1609 — ö. 1612)
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Mehmed
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Həsən (d. 25 noyabr 1612 — ö. 1615)
* Sultan Osmanın qızı Zeynəb Sultan (d. noyabr 1622 — ö. 1623)
* Sultan Osmanın oğlu Şahzadə Mustafa (d. noyabr 1622 — ö. 1623)
* Sultan Muradın oğlu Şahzadə Əhməd
* Sultan Muradın oğlu Şahzadə Əbdülhəmid
* Sultan Muradın oğlu Şahzadə Səlim
* Sultan Muradın oğlu Şahzadə Orxan
* Sultan Muradın oğlu Şahzadə Numan
* Sultan Muradın oğlu Şahzadə Mahmud
* Sultan Muradın oğlu Şahzadə Həsən
* Sultan Muradın oğlu Şahzadə Osman
* Sultan Muradın qızı Ruqiyə Sultan
* Sultan Muradın qızı Fatma Sultan
* Sultan Muradın qızı Safiyə Sultan
* Sultan İbrahimin oğlu Şahzadə Mehmed
* Sultan İbrahimin oğlu Şahzadə Əhməd
* Sultan İbrahimin oğlu Şahzadə Süleyman
* Sultan İbrahimin qızı Safiyə Sultan

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Subirəsi

**Subirəsi** və ya **dafniya** () — şaxəbığcıqlılar dəstəüstünün ibtidai xərçənglər cinsi. Ölçüsü 1–3&nbsp;mm-dir. Şəffaf bədəninin səthini xitinli çanaq örtür. Ayrıcinsiyyətlidir. Dünyada 26, Azərbaycanda 13 növü və yarımnövü məlumdur. Şirin sularda yayılmışdır.   Bakteriyalar, birhüceyrəli yosunlar, ibtidailər və detritlə qidalanır. Körpə balıqların qidasıdır. Balıqçılıq təsərrüfatlarında artırılır.

## Növləri
*  Scourfield, 1947
*  Baird, 1859
*  Forbes, 1893
*  (Sergeev et Williams, 1985)
*  Weltner, 1898
*  Richard, 1888
*  Dodson, 1985
*  King, 1852
*  Ekman, 1901
*  Coker, 1926
*  Hebert and Finston, 1996
*  Richard, 1896
*  G. O. Sars, 1862
*  G. O. Sars, 1862
*  Eylmann, 1887
*  Daday, 1902 sensu Paggi, 1999
*  Herrick, 1883
*  G.O. Sars, 1895
*  (Schwartz et Hebert, 1985)
*  Herrick, 1895
*  G. O. Sars, 1864
*  Herbst, 1968
*  Glagolev et Alonso, 1990
*  Leydig, 1860
*  Petkovski, 1973
*  G.O. Sars, 1862
*  Birge, 1879
*  Korinek and Hebert, 1996
*  G. O. Sars, 1862
*  O. F. Mueller, 1785)
*  G. O. Sars, 1885
*  Straus, 1820
*  Herrick, 1884
*  Alonso, 1985
*  Paggi, 1996
*  Fischer, 1851
*  Herrick, 1884
*  Hebert, 1977
*  Benzie, 1986
*  Kurz, 1875
*  Korinek and Hebert, 1996
*  Rylov, 1928
*  Fordyce, 1901
*  Harding, 1955
*  Hebert and Finston, 1996
*  Hebert and Finston, 1996
*  Baird, 1850
*  Leydig, 1860)
*  Forbes, 1893
*  (Serventy, 1929)
*  Forbes, 1882
*  (Sergeev, 1990)
*  (Sergeev, 1990)
*  G. O. Sars, 1862
*  Hebert and Finston, 1993
*  G. O. Sars, 1862
*  Claus, 1876
*  Hudec, 1991
*  Kotov, Ishida et Taylor, 2006
*  (Ruhe, 1914)
*  Ishida, Kotov et Taylor, 2006
*  G. O. Sars, 1898
*  (G.O. Sars, 1903)
*  G.O. Sars, 1894
*  Forbes, 1893
*  G.O. Sars, 1903
*  Hebert et Wilson, 2000
*  G.O.Sars, 1903
* 
*  Korinek and Hebert, 1996
*  Hebert et Wilson, 2000
İştaha

**İştaha** və ya **İştah** — insanın qida qəbuluna xüsusi emosional halı.

İştaha qida maddələrinə tələbatın xoş emosiyaları əsasında baş verir. Həzm sisteminin fəaliyyətində də dəyişiklik olur. Bu zaman tüpürcək və mədə şirəsi ifraz olunur. Həzm orqanlarının fəaliyyətinin artması iştahanı artırır. İştaha, əsasən, həzm mərkəzinin və mərkəzi sinir sisteminin qıcıqlanmasından, habelə orqanizmin ümumi vəziyyətindən asılı olaraq törəyir. Şərti reflekslər iştahanın nizamlanmasında böyük rol oynayır. Normal iştaha üçün qida rejiminin, qidanın keyfiyyəti və miqdarının, həzm sistemi vəziyyətinin böyük əhəmiyyəti var. İştahanı saxlamaq üçün tez-tez və az miqdarda qidalanmaq lazımdır. Şirniyyat iştahanı azaldır. Xarici mühit - temperaturun yüksəlməsi, bir sıra xəstəliklər (neyro-psixi, beyin şişləri, ensefalit, isteriya, anemiya, leykozlar, hepatit, qastrit və s.) iştaha pozğunluqlarına səbəb olur. İştaha pozğunluğu 3 şəkildə təzahür edir: İştahanın azalması (yaxud tamam olmaması), çoxalması və pozulması (təbaşir, torpaq, əhəng, kömür və s. yemək). İştahasızlıqda həkimə müraciət etmək lazımdır.

## Xarici keçidlər
İşgüzarlıq

**İşgüzarlıq** — insanın hərtərəfli inkişafında, formalaşmasında mühüm amil, onun ətraf mühitə, əşya və hadisələrə fəal münasibəti, məqsədə nail olmaq üçün mütəşəkkilliyi. İşgüzarlıq insanın cəmiyyət və Vətən qarşısında vəzifə borcunu, şəxsi tələbatını, maraq və arzusunu, niyyət və hissini yerinə yetirmək məqsədi gudür. İşgüzarlıq insani keyfiyyətlərin mahiyyət və xarakterindən asılı olaraq, müəyyən məqsədə nail olmasında şəxsiyyətə imkan və şərait yaradır, qarşıya çıxan çətinlik və maneələri aradan qaldırmağa kömək edir, həmişə konkret məqsəd daşıyır və müəyyən müsbət nətiçəyə gətirir, beyinin fəaliyyətini, insanın fiziki və zehni əməl marağını artırır.

İşgüzarlıq insanın daxili və xarici aləminin vəhdət şəklində inkişafını təmin edir. Bu prosesdə gənclərdə zəngin həyat təcrübəsi toplanır, psixoloji xüsusiyyətlər inkişaf edir, nəhayət müstəqillik yaranır. İşgüzarlıq məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda müxtəlif oyunlarla başlanır, məktəbə hazırlıq işinə xidmət edir, uşağın hərəkətlərini tənzimləyir. Müxtəlif oyunlar vasitəsilə uşaq bir qism əmək işlərinin yerinə yetirilməsinə qoşulur. Məktəb yaşlarında işgüzarlıq təlim-tərbiyə işlərinin getdikçə mürəkkəbləşməsi ilə ifadə olunur.
Qızıl məbəd (Çin)

**Qızıl məbəd** — Çində yerləşən məbəd.

Vudang Dağının ana təpəsində olan "Qızıl Məbəd", Çində qoruma altına alınan bürüncdən hazırlanmış və qızıl örtməli ən böyük məbəddir. Beş metr yüksəkliyində və dörd metr genişliyində olan "Qızıl Məbəd", qüsursuz bir şəkildə tikilmişdir və içəriyə külək belə sızmaz. Bu məbəddə bürüncdən hazırlanmış və üzəri qızıl örtmə 10 ton ağırlığında "Taoizmin Tanrısı Zhenwu" heykəli var. Qeydlərə görə; bu məbəd, 20 ton bürünc və 300 kilo qızıl istifadə edilərək Beijingdə tikildikdən sonra, Vudang Dağına daşınmışdır. 

"Qızıl Məbəd"in yaxşı ötürücü qüvvəsi olduği üçün, üzərinə tez-tez ildırım düşməkdədir. Lakin, ildırımlar məbədə heç də zərər verə bilməməkdə, əksinə daha da parlaqlıq qazanmasına səbəb olmaqdadır. Bu, möcüzəvi bir vəziyyətdir.

## Həmçinin bax
* Qızıl məbəd (Hindistan)
Əlburz ostanı

**Əlburz ostanı** (- *Ostane Əlborz*) — polietnik tərkibə sahibdir.

Ostanın yaradılması haqqında qərar 2010-cu il iyunun 22-də İran parlamentində qəbul olunub.

Əlburz ostanı Tehran ostanının ərazisi - Kərəc, Savucbulaq və Nəzərabad rayonları hesabına yaradılıb. Türk dilinin əhalisi hər üç sahədə yüksəkdir.

Əlburz ostanının mərkəzi Kərəc şəhəridir. Kərəc şəhərinin 1 milyon nəfərdən çox əhalisi var. 

Əlburz İranın 31-ci ostanıdır. Yeni əyalət şərqdən Tehran, şimaldan Mazandaran, qərbdən isə Qəzvin ostanları ilə həmsərhəddir.

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
*İranda əhalisinin əksəri azərbaycanlı olan yeni əyalət yaradıldı

## Həmçinin bax
Culiya Qillard

**Culiya Qillard** () — Avstraliyanın ilk qadın baş naziri.

## Həyatı
Avstraliyanın baş naziri Culia Qillard Böyük Britaniyada şaxtaçı ailəsində anadan olub. Uşaqlıqdan bronxnevmaniyadan əziyyət çəkən Culiyaya həkimlər sağalması üçün isti iqlimi məsləhət görürlər və bu səbəbdən ailəsi Avstraliyaya köçür. Təhsilini Adelaida Universitetində alır, sonradan Melburn Universitetinə köçürülür və orada 1983-cü ildə Avstraliya tələbələri ittifaqının sədri seçilir.

Hüquq ixtisasına yiyələnən Culia 1987-ci ildə hüquq firması olan "Slater and Gordon"da işləməyə başlayır. 1990-cı ildə 29 yaşında firmanın partnyoru olur. 1998-də Avstraliya nümayəndələr palatasına deputat seçilir. 2007-ci ildə parlament seçkilərində partiyaları qalib gələndən sonra Qillard baş nazirin müavini olur. 2010-cu il iyununun 24-də o Avstraliyanın yeni baş naziri təyin olunur.

Qillard öz siyasi kumiri kimi Enyurin Bivenin adını çəkir. Vətəndaş nikahında olan Culia Qillardın uşağı yoxdur. Qillard baptist ənənələri ilə böyüsə də, Allaha inanmır:

*"Mən dini inanclara hörmətlə yanaşıram, lakin bu mənim inancım deyil"*.

## İstinadlar
Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1723-1727)

**Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1723-1727)** — 1723-1727-ci illərdə Səfəvilər və Osmanlı imperiyaları arasında baş vermiş müharibə.

## Tarixi

Müharibə Osmanlı İmperiyasının Səfəvilər İmperiyasına hücumu ilə 1723-cü ildə başlamışdır. Əfqan tayfalarının basqını nəticəsində Səfəvilər İmperiyasının zəifləməsindən istifadə edən III Əhməd Zaqafqaziyanı və Qərbi İranı ələ keçirməyə çalışırdı. 1723-1725-ci illərdə Osmanlılar Şərqi Gürcüstan, Çuxursəədi, Azərbaycan (Marağa, Xoy, Naxçıvan, Ordubad, Təbriz, Gəncə, Ərdəbil) və Qərbi İranı zəbt etdilər.

Osmanlı işğalı Rusiyanın Xəzər dənizi hövzəsində mənafeyinə ciddi təhlükə törədirdi. Hələ 1722-1723-cü illərdə rus qoşunları Dərbəddən Ənzəliyədək Xəzər dənizi sahillərini işğal etmişdi. 1723-cü il sentyabrın 23-də bağlanmış Rusiya-İran müqaviləsinə əsasən, həmin ərazilər Rusiyanın tərkibinə keçdi. Beləliklə Rusiya və Türkiyə arasında müharibə təhlükəsi yarandı. Lakin Rusiya və Türkiyə arasında 1724-cü il iyunun 23-də İstanbulda imzalanmış müqavilə bu təhlükəni aradan qaldırdı.

Osmanlılar öz işğallarını genişləndirərək Həmədan (1724) və Qəzvini (1725) tutdular. İsfahana yaxınlaşan Osmanlı ordusunun hücumu 1726-cı ildə əfqanlı Əşrəf tərəfindən dayandırıldı. Həmədanda bağlanmış sülhə (4 oktyabr 1727) görə Əşrəf Osmanlı sultanını bütün müsəlmanların xəlifəsi kimi tanıdı; türklərin tutduğu torpaqların Osmanlı İmperiyasına keçdiyini təsdiqlədi. İran şahı kimi tanınan Əşrəf sultandan asılı vəziyyətə düşdü.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
Cuhi Çavla

**Cuhi Çavla** (, ; ) — Hindistanın aktrisa və prodüseri.

## Həyatı
Cuhi Çavla 13 noyabr 1967-ci ildə Hindistanın Pəncab ştatının Ludhiana şəhərində anadan olmuşdur. J. J. Montessori-Bombey məktəbini bitirmişdir. Onun uşaqlıqdan ən böyük arzusu aktrisa olmaq idi.

1984-cü ildə Cuhi "Miss Hindistan" titulunu qazanır və daha sonra "Dünya gözəli" yarışmasına qatılır və ən yaxşı kostyuma görə mükafat alır. Bir qədər keçmiş Cuhi Çavla model kimi çalışır və bir neçə filmdə çəkilməyə müvəffəq olur.

Cuhi Çavla, Cay Mahta ilə ailə qurmuşdur. 21 fevral 2001-ci ildə qızı Canvi anadan olmuşdur. 2 il sonra – 21 iyul 2003-cü ildə Cuhi ikinci dəfə ana olur. Onun oğlu Arcun Londonda dünyaya gəlir.

Böyük hind aktyoru Şahrux Xanla bir kinokompaniyanın əsasını qoymuşdur.

## Filmoqrafiya

### Aktrisa kimi

### Prodüser kimi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Dəri dili

**Dəri dili** () — Əfqanıstanda yaşayan taciklərin, həzaraların, aymaqların və digər etnik qrupların dili. İran dillərindən biridir. Əfqanıstan Konstitusiyasında müəyyən edilibdir ki Əfqanıstanın iki rəsmi dillərindən biridir, digəri isə Puştu dilidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qurultay (dəqiqləşdirmə)

* Qurultay — ictimai təşkilatın, siyasi partiyanın və ya sosial, həmkarlar, milli və ya digər qrupun nümayəndələrinin ali, səlahiyyətli toplantısı.
* Qurultay — yığıncaq, şura, məclis. Qədim dövrdə türk və moqol xalqlarında səlahiyətli xalq nümayəndələrinin - ağsaqqaların, feodalizm dövründə xanların, bəylərin yığıncağı.
* Böyük Qurultay — Macarıstanda aparılan Altay xalqların festivalı.
Müəllif

**Müəllif** () — yaradıcılığı nəticəsində əsər yaranan fiziki şəxs .

İstedad, ağıl və zəhməti ilə əsər yaradan şəxs və ya şəxslər qrupu. Müəllif müəssisə və ya təşkilat da ola bilər, bu halda materiallar
həmin təşkilatın adından dərc edilir.

## Tarixi
Müəlliflik hüququ və ondan irəli gələrək *müəllif* anlayışı Avropada XIX əsrdə özünə tərəfdarlar tapmağa başladı. Almaniya İmperatorun 11 iyun 1870-ci il tarixli fərmanı ilə müəlliflik hüququna *Urheberrecht* adı verildi. Rusiyada XX əsrin əvvəlində müəlliflik hüququ dedikdə ədəbi yaradıcllıq nəzərdə tutulurdu.

XX əsrdə bu anlayış daha geniş başa düşülərək intellektual mülkiyyət anlayışına çevrildi.

## Həmçinin bax
* Əsər
* Müəlliflik hüququ
Puştu dili

**Puştu dili**, **Əfqan dili** — puştunların ana dili, Hind-Avropa dillərinin İran dilləri qrupuna daxildir. Bütün cənub və cənub-şərqi Əfqanıstanda, şimal-qərbi və qərbi Pakistanda yayılmışdır. Dəri dili ilə birlikdə Əfqanıstanda rəsmi dövlət dilidir. Leksikasına hind, fars, ərəb, türk, monqol, Qərbi Avropa dillərindən çoxlu söz keçmişdir. Yazıda ərəb əlifbasından istifadə edilir. İlk yazı nümunələri XIII əsrə aiddir.

## Mənbə
* '''Pashto language''' — Encyclopedia Britannica

## İstinadlar
Darıdağ (bulaq)

**Darıdağ** – Azərbaycan Respublikasının Culfa rayonunun Culfa şəhərindən şimal-şərqdə, Şorlu çay dərəsində mineral bulaq.

## Ümumi məlumat
Dəniz səviyyəsindən 800–900 metr hündürrlükdə, Darıdağ mərgümüş yatağı yaxınlığındadır. Yüksək minerallaşmış, karbon qazlı suyunda mərgümüş vardır. Əsəb, dəri və digər xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir. Hidronim ərazidə yerləşən eyniadlı dağın adından almışdır. Güman edilir ki, toponimiyada Darı qobusu (İmişli), Darı dərəsi (Füzuli), Darı düzü (Oğuz), Darı yeri (Bərdə, İmişli, Laçın, Yevlax, Göyçay, Şəki) və digər mikrotoponimlər də daxil olmaqla darı komponentli toponimlər dənli bitki adı ilə ələqədardır, lakin dilimizdə "qumdaşı" , "suayrıcı, su bölünən yer" mənasında da darı sözü işlənir ki, bu da xüsusilə oronimlərə xas xüsusiyyətlərdir

## Həmçinin bax
* Darıdağ (içki)

## Mənbə
* Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. I cild, səh.150.

## Xarici keçidlər
Balakən üsyanı (1830)

**1830-cu il Balakən üsyanı** — Balakəndə rus işğalına qarşı başlanan xalq hərəkatı. Üsyana şeyx Şaban və Həmzət bəy başçılıq ediblər. Rus qoşunları üsyanı qan içində boğublar. Bundan öncə (fevral 1830), Balakəndə baş vermiş üsyan şəxsən general Paskeviçin rəhbərliyi ilə yatırılmışdı. 1830-cu ilin sonunda bölgədə daha bir üsyan alovlandı. Üsyançıların ailə üzvləri Alazan çayındakı boş torpaqlara sürgün edildi.
Adidas Tanqo Espana

thumb|right|200px|Adidas Tango España.
**Adidas Tanqo Espana** — 1982-ci ildə İspaniyada keçirilən futbol üzrə dünya çempionatının rəsmi topu. Top Adidas şirkəti tərəfindən xüsusən dünya çemponatı üçün istehsal olunmuşdur

1978-ci ildə istehsal edilən bu top su keçirməyən və indiyədək istehsal olunan ən yaxşı top hesab edilir. Bundan başqa, bu top mundiallar tarixində istifadə edilən sonuncu dəri top kimi də yaddaşlara həkk olunub.

## İstinadlar
Mitre Delta-1000

**Mitre Delta-1000** — futbol topu

Bu top daha çox rəngi ilə İngiltərədə futbolun 1986-cı ildə yenidən məşhurlaşmasında böyük rol oynayıb.

## İstinadlar
Adidas Telstar

**Adidas Telstar** — futbol topu

Bu, FİFA-nın ilk rəsmi topudur. 32 panelli bu top (12 qara, 20 ağ) Futbol üzrə dünya çempionatı 1970-də Braziliyada istifadə olunub. Daha çox braziliyalılara uğur gətirən «Telstar» Pele və Jarzinyonun da parlamasında müstəsna rol oynayıb.

## İstinadlar
Mitre Ulimaks

**Mitre Ulimaks** — futbol topu

Bu top 1998-ci ildə istehsal olunub. Saatda 100&nbsp;km sürətə malik olan bu top dünyanın ən sürətli topu kimi tarixə düşüb.

## İstinadlar
Super Duplo

**Super Duplo** — futbol topu

XX əsrin ortalarında – 1950-ci ildə istehsal olunan bu dəri top müasir topların sələfi hesab edilir. 1930-cu ildə olduğu kimi, 12 panelli olub.

## İstinadlar
Sürüşkən (dəqiqləşdirmə)

* Sürüşkən — uşaqların sürüşərək düşdüyü oyun vasitəsi. Uşaq oyun meydançalarında olur. Bəzi bölgələrdə xalq arasında buna "züvül" də deyilir. 
* Sürüşkən — futbol topu. 1993-cü ildə istehsal edilən və daha çox sürüşkənliyi ilə seçilən bu topla yağışlı havada oynamaq qeyri-mümkündür.

## İstinadlar
Krak

**Krak** — futbol topu

Fərqli görünüşə və dizayna malik olan bu top ilk dəfə 1962-ci ildə Çili - İsveçrə oyununda sınaqdan keçirilib. Ancaq onun bir qədər sərtliyi FİFA-nı yenidən dəyişiklik etmək məcburiyyətində qoydu.

## İstinadlar
Nayk Braziliya topu

**Nayk Braziliya topu** — futbol topu

Braziliyalılar ABŞ top şirkəti ilə 1996-cı ildə 120 milyon dollar dəyərində müqavilə imzalayarkən, hər kəs təəccüblənmişdi. Nəticədə bu top 1998-ci ildə hazır oldu. Bu topun vurulan trayektoriya ilə getməsi onun ən böyük üstünlüyüdür.

## İstinadlar
T topu

**T** — futbol topu

Bu top ilk dünya çempionatında istifadə edildiyi üçün çox önəmlidir. Dəri və ağır olan bu top ilk mundialın finalında böyük ajiotaj yaratdı. Belə ki, topdan şikayət edən Argentina və Uruqvay yığmaları ilk hissədə “albiselesta”nın, ikinci hissədə isə uruqvaylıların şəxsi topu ilə oynamalı oldular.

## İstinadlar
Sərbəst top

**Sərbəst top** — futbol topu.

Bu top daha çox ucuz və keyfiyyətsiz olmasına görə məşhurlaşıb. Yağışlı havalarda futbolçuların faciəsinə çevrilir. Yaxşı tərəfi isə FİFA-nın onu pulsuz paylamasıdır.

## İstinadlar
Kazım Məmmədov (hərbçi)

**Kazım Məmmədov**() — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
1969-cu il 1 oktyabr Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı kəndində anadan olmuşdur. 1976–1986-cı illərdə burada məktəbdə oxumuşdur. 1988-ci ildə ordu sıralarına çağırılmışdır. 1990-cı ildə Çelyabinsk şəhərində xidmətini başa vurub Gəncəyə dönür.

## Döyüşlərdə iştirakı
Ermənilərin torpağlarımıza hücumu onu narahat edirdi 1991-ci ildə Cəbrayıl rayonu Daxili İşlər Şöbəsində polis nəfəri kimi işə daxil olur, bununla da onun cəbhə həyatı başlayır. Kazım bir neçə döyüşdə şücaətlə vuruşmuşdu. 1991-ci il 15 noyabr erməni qəsbkarları Xocavənd rayonunun Dərəkənd kəndinə hücum etmişdi. Kazım boş evlərdən birini özünə mövqe seçərək erməni faşistlərinin xeyli canlı qüvvəsini məhv etdi, azğınlaşmış ermənilər binaya od vurdular kiçik çavuş Məmmədov Kazım qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə Məmmədov Kazım Ərşad oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Böyük Mərcanlı kəndində dəfn edilib.

Oxuduğu 1 saylı orta məktəb qəhrəmanımızın adını daşıyır.

Kazım Məmmədovun adına üç mükafat təsis edilib.

## Həmçinin bax
* Birinci Qarabağ müharibəsi
* Erməni terrorizmi

## Mənbə
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 198.

## İstinadlar
Poqon

**Poqon** () — xüsusi geyim formalarında çiyin üstdə daşınan hərbi rütbənin yerləşdiyi geyim elementi və ayrı — ayrı nazirliklərə, idarə və təşkilatlara mənsub olma fərqlənmə nişanları. Hərbi və ya başqa rəsmi paltarda çiyinə tikilən və ya yapışdırılan fərqlənmə nişanı. Hal-hazırda dünyanın bütün ordularında istifadə edilir.

## Yaranma tarixi

İlk dövrlərdə poqonlar çiyində asılan qılınc və patron qutusunun kəmərinin sürüşüb düşməsinin qarşısını almaq üçün istifadə edilirdi.

## Həmçinin bax
* Ordu
* Rütbə
Stefan Banax

**Stefan Banax** (; ) — polyak riyaziyyatçısı.

## Həyatı
1924-cü ildən Lvov Universitetinin professoru olub. Müasir funksional analizin yaradıcılarından biri. Xətti funksionalların və operatorların öyrənildiyi xətti fəzanı (Banax fəzası) daxil etmiş və onun əsas xassələrini öyrənmişdir. 

"Xətti operasiyalar nəzəriyyəsi" əsəri polyak (1931), fransız (1933) və ukrayn (1948) dillərində nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Xan-Banax teoremi

## İstinadlar
Bəhlul Danəndə

**Bəhlul Danəndə** (; ) və ya **Əbu Vuheyb ibn Amr ibn əl-Muğirə əl-Kufi əs-Səyrafi** — şəxsiyyəti naməlum sufi. Harun ər-Rəşidin çağdaşıdır.

## Bioqrafiyası
Əslən kufəli olan Bəhlul, IX əsrdə Bağdadda yaşamışdır. Abbasi xəlifəsi Harun ər-Rəşid ilə olan münasibətindən ötrü onu "Bəhlul ər-Rəşid" də adlandırmışlar. Mənbələrin verdiyi məlumatlara görə Bəhlul ilk vaxtlar saf və dəli olmayıb. Sonradan ilahi cazibəyə qapılaraq mənliyini itirmiş, bir daha özünə gələ bilməmiş, nəfsi istəkləri tamamı ilə silinib yox olmuşdur. Mənbələrin yazdığına görə Bəhlulun halı və hərəkətləri olduqca qəribə olub: Yarı dəli halda olmasına baxmayaraq sözləri epiqramlı və iynələyici, hərəkətləri isə mənalı və xəbərdaredici olub.

Haqqındakı mənqibələrin verdiyi məlumata görə Bəhlul, təkliyi sevən, xarabalıq və qəbiristanlıqlarda gəzən, uşaqlar tərəfindən ələ salınıb, daşa basılan bir şəxs olub. Bəhlulun lətifələri həm yumoristik, həm də düşündürücü idi. O, insanların utanıb çəkindikləri davranış və sözləri rahatlıqla dilə gətirər, Harunun xətalarını birbaşa üzünə deyər və bundan qorxub çəkinməzmiş. Mənqibələrdə onun Harun qardaşı, qardaşının oğlu və ya dostu olduğu haqqında müxtəlif məlumatlar vardır. Ondan soruşulan suallara qəhqəhə çəkərək cavab verər, insanlara öyüd-nəsihət edərmiş. Bəzi mənbələrin bildirdiyinə görə o, hicri 190-cı ildə (806) vəfat etmişdir.

Təsəvvüf mənbələrində onun Allah aşiqi bir sufi olduğu qeyd olunmuşdur. Bir çox mənbə onun mənqibə və lətifələrinə yer vermişdir.

Şiələr Bəhlulun Cəfər əs-Sadiqin tələbəsi olduğunu deyirlər. Bu isə tarixi baxımdan mümkün görünmür. Bəziləri də onun Musa əl-Kazım və ya Əli ər-Rzanın tələbəsi olduğunu qeyd ediblər. Amma onun şiə olduğunu göstərən heç bir elmi fakt aşkarlanmamışdır. Bəhlulun Əymən ibn Nail və Amr ibn Dinar kimi şəxslərdən rəvayət etdiyi hədislər mühəddislər tərəfindən mötəbər hesab olunmamışdır.

## Əsərləri
Bəhlula aid olduğu düşünülən əlyazmalar sonrakı dövrlərdə *"əl-Qəsidətül-Bühluliyyə"* adı altında cəmlənmişdir.

## Folklorda
Əsasən, ərəb folkloru surəti olan Bəhlul Danəndə, dünya folklorundakı "ağıllı axmaqlar"ın Şərq prototipidir. Bəhlul danəndə bir çox lətifə, didaktik şeir və hekayənin hökmdar, ruhani və varlılara qarşı çıxan hazırcavab, tədbirli və müdrik qəhrəmanıdır. Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında da Bəhlul Danəndənin adı ilə bağlı lətifələr var. Xalq arasında Divanə Bəhlul kimi də tanınmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* "Ön söz". Məmmədhüseyn Təhmasib. Seçilmiş əsərləri. 2 cilddə. I cild. Bakı: Mütərcim, 2010. — səh. 427–430.
Bambukkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

Əksəriyyəti gövdəsi oduncaqlaşmış kökümsovlu çoxillik bitkilərdir. Hündürlüyü 40 m-dən artıq, diametri 30 sm-ədək olur. Yarpaqları qınlı və qısasaplaqlı, çiçəkləri 6 erkəkciklidir. Bambukkimilər hər il, ya da xeyli fasilədən sonra çiçəkləyir. Bir çox bambukkimilərdə çiçəklənmədən sonra bütün fərdlərin yeraltı hissələri eyni vaxtda məhv olur (bəzən böyük ərazidə). 50 cinsi və 600 növü, əsasən, Cənub-Şərqi Asiyanın tropikləri və subtropiklərində və Malayya arxipelaqında bitir. Afrika və Amerika qitəsində azdır. Avropada isə yoxdur. Bambukkimilərin oduncaqlaşmış iri gövdəsindən ev və körpü tikilir, su kəməri çəkilir, mebel, zənbil, həsir pərdələr hazırlanır. Bəzilərinin cavan zoğları və toxumu yeyilir. Bəzi növlərinin özəyindəki şirədən bambuk şəkəri alınır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Deportivo La-Korunya FK

**Deportivo (La Korunya)** — İspaniyanın futbol klubu .

[thumb|350px|Deportivonun ev oyunlarını keçirdiyi [Estadio Riazor stadionu ]]
Balxan dağları

**Balxan dağları** — Türkmənistanın qərbində Uzboy dərəsi ilə ayrılan dağ silsilələri

Böyük Balxan dağlarının hündürlüyü 1880 m, uzunluğu 70 km-ə qədərdir. Yura və Tabaşirin əhəngdaşı və qumdaşılarından ibarətdir.

Kiçik Balxan dağlarının hündürlüyü 777 m, uzunluğu 30 km-ə qədərdir. Əsasən, əhəngdaşı və merkeldən ibarətdir. Yamaclarında səhra (seyrək halda) və çöl bitkiləri bitir. Bəzi yerləri əkin üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Səhifə

* **Səhifə** — bir vərəq kağızın hər hansı bir tərəfi.
* Veb-səhifə — xüsusi format olunmuş və özündə mətn (text), qrafika (graphic), istinadları (hyperlink) və animasiyaları (animation) göstərən sənəddir. Veb-səhifələr 2 cür olurlar: Statik və dinamik.
* Həyat səhifəsi — tarixin, həyatın müəyyən bir hissəsi.
* Yaddaş səhifəsi —virtual yaddaşın təşkili üsulu, fiziki yaddaş fraqmenti ( səhifə ).
Əlamət

**Əlamət** dəqiq elmlərdə hansısa halın faktlarının təsviri.

## İstifadə nümunələri
Riyaziyyatda:
* Riyazi analiz:
** *Koşi əlaməti*
** *Lobaçevski əlaməti*
** *Dini əlaməti*
* Rəqəmlər nəzəriyyəsi:
** *Bölünmə əlaməti*

Biologiya və tibbdə:
* *Qazanılmış əlamətlər*
* *Həyat əlamətləri*

Süni intellekt nəzəriyyəsində:
* *Özütəşkil edilən əlamətlər kartı*

## Həmçinin bax
* Elm
* Fakt
* Təsvir
Fakt

**Fakt** ( — "baş vermiş", "olmuş") — reallığın təsdiq forması və ya həqiqi informasiya.

Fakt anlayışı müxtəlif elmlərdə insan fəliyyətinə uyğun olaraq müxtəlif formalarda qəbul edilir. Cəmiyyətdə "fakt" dedikdə "həqiqət"in bir hissəsi başa düşülür. Faktların qəbuluna bəzən konkret şərait və psixologiya təsir edir. İnsanlar bir qayda olaraq gördüklərini fakt kimi qəbul edirlər.

**Elmi fakt** – nəticə çıxarmaq və təsdiq etmək üçün əsas olan hadisə. Elmi biliyin əsasını təşkil edən element.

Ancaq bununla belə insanın qəbul etdiyi "modelə" sığışmayan reallıqlar situasiyadan asılı olaraq istər-istəməz fakt kimi diqqəti cəlb edə bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Reallıq

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Qaçaq Kərəm

**Qaçaq Kərəm** () — XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində Qərbi Azərbaycan, Türkiyə, İran və Rusiyada tanınmış qaçaq. O dövrdə Qazaxın məşhur zadəganlarından olan İsrafil ağa ilə qan düşməni olmuşdur.

## Həyatı
On beş il qaçaqlıq eləyən Qaçaq Kərəm 1860-cı ildə Qazax qəzasının Qıraq Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur. Molla Zalın nəvəsi, Nəcəflilər soyunun ulu babası olan Qaçaq Nəcəfin (Molla Zalın qardaşı) qardaşı nəvəsi, silahdaşlarından olan Balasöyünün dayısı oğludur. Onun atası Molla Zal oğlu İsgəndər kəndlilərin haqqını müdafiə etdiyi üçün qolları qandallanıb, Sibirə sürgün edilmişdir, lakin sürgündən qaçaraq yenidən öz doğma diyarında at belində görünmüşdür.

## Həmçinin bax
* Qaçaq Kərəm (roman)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xalq ənənələrinə söykənən yaradıcılıq
Baydarka

thumb|right|250px|Baydarka
thumb|150px|"Kolibri IV" alman baydarkasının karkası
**Baydarka** — avar yeri olmayan, ensiz, yüngül, üstüqapalı idman və turizm qayığı. Avarçəkənlərin sayına görə (1; 2 və 4 yerli) qayığın üstündə xüsusi oturaçaq yerləri — oyuqları var. İdmançı, üzü qayıqın hərəkəti istiqamətində oturaraq, hər iki başında kürək olan avarla sağdan və soldan növbə ilə avar çəkir. Sükanı ayaqları ilə idarə edir. Baydarka yelkənli və asma motorlu da olur. Baydarka taxta, metal, yaxud plastik kütlədən hazırlanır, üzərinə su keçirməyən material çəkilir. İdman baydarkası nazik fanerdən hazırlanır.

Baydarkanın kütləsi, uzunluğu və eni müfaviq olara, biryerli baydarkada 12 kq, 5,2 m, 51 sm; ikiyerlidə 18 kq, 6,5 m, 55 sm, üçyerlidə isə 30 kq, 11 m, 60 sm olur. Baydarkada idman yarışları qadınlar arasında yalnız 1 və 2 yerli qayıqlarda, kişilər arasında 1, 2 və 4 yerli qayıqlarda 500 m, 1000 m və 10000 m məsafəyə keçirilir.
Albinizm

**Albinizm** ( - ağ) – anadangəlmə dəriyə rəng verən piqmentin olmaması xarakterizə olunan, dəridə melanin əmələ gətirən melanositlərin çatışmazlığı və ya olmamasıdır. Nadir rast gəlinən və insanların marağına səbəb olan nadir xəstəliklərdən biridir. Belə insanlar (və ya digər canlılar) dərisi ağ rəngli olmaqla, ətrafdakıların diqqətini öz üzərlərinə cəmləyirlər. Onlar elmi dildə “albinos” adlanır. Albinizm xəstəliyinə tutulanlardan çoxu bunu kompleks hesab etsə də, bəziləri insanların reaksiyalarına alışdığını söyləyir.thumb|Albinos timsah
thumb|Papua-Yeni Qvineyalı albinos qız
Molekulyar səbəbləri hipofizin orta payının melanosit stimuləedici hormon (MSH) və dəridə melanositlərin, hansı ki, dəriyə rəng verən piqmenti-melanini əmələ gətirirlər, funksiyasını yerinə yetirə bilməməsi, funksional çatışmazlığıdır.

Avropada hər 20.000-dən biri, dünyada isə hər 17.000 insandan biri ağ dərili, ağ saçlı, qırmızı gözlü albinoslardır. Ən çox albinos Nigeriyada olub, hər 3000 adamdan biri albinosdur. Albinizm irsidir və müalicəsi yoxdur. Bəzi mülahizələrə görə albinizm gendə olan mutasiya ilə bağlıdır. Albinosların gözləri zəif və işığa həssas olur. Rəngi isə geyimlərinin rənginə görə, dəyişir. Eyni zamanda onlar dəri xərçənginə meyillidirlər. Sağlamlıq, intellekt və yaşam müddətinə görə, digər insanlardan fərqlənmirlər.

Bəzi ölkələrdə albinoslar aşkar ayrıseçkiliyə məruz qalırlar. Tanzaniyada albinosları dini mərasimlərdə öldürürlər. Hesab edirlər ki, onların daxili orqanları bəzi xəstəliklərin aradan qaldırılmasına və cadugərliyə kömək edir.

Albinizmə heyvanlar arasında da rast gəlinir. On min heyvandan birinin albinos olduğu təxmin olunur.

İnsanlarda iki cür albinizm mövcuddur: göz, dəri və saç rənginə təsir edən növ və sadəcə gözə təsir edən növü.
Rani Mukerci

**Rani Mukherci** (ing. *Rani Mukerji və ya Rani Mukherjee*) — əslən Hindistanlı film aktrisası. Mukherci-Samart ailəsində anadan olan Rani aktyorluq sahəsində hələ məktəbdə oxuyarkən *Biyer Phool* (1996) filmi ilə debüt etmişdir. Bollivudda əsas karyerasına 1997-ci ildə çəkildiyi *[[Mənim kralım gələcək (film, 1997)|Mənim kralım gələcək]]* filmi ilə başlayıb. Növbəti il isə Karan Coharın rekordlar qıran və romantika janrında olan *[[Nəsə baş verir (film, 1998)|Nəsə baş verir]]* filmində rol alıb. Bu filmdəki performansına görə Filmfare Ən Yaxşı Köməkçi Aktrisa Mükafatına layiq görülüb.

21 Aprel 2014 Rani və Aditya Çopra ilə evlənib.

## Həyatı

Rani Mukherci 21 mart 1978-ci ildə Qərbi Benqaliyanın Kəlkütə şəhərində anadan olmuşdur. Mukherci ailəsi özünə görə çox tanınmış ailə sayılır. Raninin atası Ram Mukherci tanınmış rejissor, anası isə müğənnidir.

Rani, Maneckjee Cooper orta məktəbini bitirmişdir. Tezliklə o, Mumbayın kino istehsalçılarından təkliflər almağa başlayır. O, Bollivuda gedir və nəticədə dünya kino sənayesinin ən yaxşı aktrisalarından birinə çevrilir.

Onun 1996-cı ildə çəkildiyi ilk film olan "Raja Ki Aayegi Baraat" o qədər uğur qazana bilmir. Rani Mukhercinin çəkildiyi "Həyatda hər şey olur" (1998) ekran əsəri onun böyük müvəffəqiyyət qazanmasına səbəb olur. O, bu filmdə Hindistan kinosunun əfsanəsi, aktyor Şahrux Xanla tərəf-müqabil olmuşdu.

Bu filmdən sonra Raniyə gələn kino təklifləri daha da artır. O, 2002-ci ildə "Sevgi anatomiyası" filminə çəkilir. 
2004-cü il Rani üçün daha uğurlu gəlir. Hindistanın nəhəng kinokompaniyalarından olan "Yash Raj Films" Rani ilə əməkdaşlıq edir. Möhtəşəm kino nümunəsi olan "Vir və Zara" filmində (rejissor: Yaş Çopra) ifa etdiyi rol geniş tamaşaçı auditoriyasının rəğbətinə səbəb olur.

Aktrisa eyni zamanda estrada səhnəsində beynəlxalq turneydə də özünü sınamışdır. "Temptations-2004" turu Rani üçün ən uğurlu konsertlərdən biri olur. Rani həmin turneydə Şahrux Xan, Səif Əli Xan, Priti Zinta, Arcun Rampal, Priyanka Çopra kimi nüfuzlu aktyorlarla birgə iştirak etmişdir.

Rani Mukherci 3 dəfə (2005-ci ildən 2007-ci ilə qədər) "Bollivudun ən yaxşı aktrisaları" siyahısına başçılıq etmişdir.

2006-cı ilin fevralında "Filmfare" jurnalı "Bollivudun 10 böyük ismi" siyahısında onu səkkizinci, 2007-ci ildə isə 5-ci yerə layiq görmüşdür.

### Maraqlı faktlar

* Boyu: 160 sm
* Çəkisi: 56 kq

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Yevgeni Morqunov

**Yevgeni Aleksandroviç Morqunov** (; d. 27 aprel 1927-ci il, Moskva, RSFSR — v. 25 iyun 1999-cu il, Moskva, RSFSR) — Sovet və Rusiya aktyoru və kinorejissoru, RSFSR-in əməkdar artisti (1978). Daha çox Leonid Qaydayın öz komediyalarında yaratdığı Qorxaq-Axmaq-Çoxbilmiş üçlüyündən Çoxbilmiş rolunun ifaçısı kimi tanınmışdır.

## Həyatı

Yevgeni Aleksandroviç Morqunov 27 aprel 1927-ci ildə Moskvada anadan olmuşdur. Uşaqlığı ağır keçmişdir. 14 yaşından "Frezer" zavodunda çalışmağa başlamışdır. 1943-cü ildə yeniyetmə Morqunov Stalinə məktub yazır və ondan teatr məktəbinə qəbul olunmasını xahiş edir. Məktubun cavabı müsbət olur və Morqunov həqiqətən Tairov adına teatr məktəbinə qəbul olur. Düz bir il orada təhsil alandan sonra ÜDKİ-yə gedir və Sergey Gerasimovun aktyor kursuna daxil olur. 1948-ci ildə oranı bitirir və 1948-1951-ci illərdə "Kinoaktyor teatr-studiyası"nda çalışır. Sonradan 2 illik oradan çıxsa da, yenidən qayıtmalı olur.

İlk aktyor işi Morqunovu hər kəsə tanıtdı. 1948-ci ildə çəkilmiş "Gənc qvardiya" filmində çəkilən Morqunov ictimaiyyət tərəfindən yaxşı qarşılanır. Filmin rejissoru Sergey Gerasimov idi.

Ötən əsrin 50-ci illərində də bir çox müxtəlif filmlərdə rol alan Morqunovu geniş xalq kütləsi Çoxbilmiş obrazı ilə tanıdı və sevdi. Bu surət rejissor Leonid Qaydayın "Araq çəkənlər", "Köpək Barbos və qeyri-adi qaçış", ""I" əməliyyatı və Şurikin başqa macəraları" və "Qafqaz əsiri" filmlərinin obrazı idi.

Yevgeni Morqunov özünü rejissor kimi də sınamışdı. O, 1963-cü ildə Mixail Şoloxovun əsəri əsasında "Kazaklar ağlayanda" ekran nümunəsini yaratmışdır.

"Qafqaz əsiri" filminin çəkilişləri zamanı Y. Morqunov və L. Qayday arasında münaqişə baş vermişdi . Səbəb aktyorun özünü,  öz ciddiliyi ilə seçilən rejissora qarşı olduqca sərbəst aparması idi. Bu fakt Yevgeni Morqunovun gələcək karyerasına olduqca ciddi təsir edir. 1970-1980-ci illər ərzində aktyor demək olar ki, kinoda çəkilmir. Çəkilsə belə, bu – epizodik rollar olur...

Aktyor uzun illər şəkərli diabetdən əziyyət çəkməsinə baxmayaraq, alkoqolu bir kənara qoymur. Və bu Morqunova 2 infarkt, eləcə də insult gətirir. Beləcə, Yevgeni Morqunov 25 iyun 1999-cu ildə vəfat edir.

## Filmoqrafiya

### Aktyor kimi

### Rejissor kimi

## İstinadlar
.

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 277.
* peoples.ru
* Могила на Кунцевском кладбище, уч. 10

## Xarici keçidlər

*
Çingiz Babayev

**Çingiz Babayev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, 1995-ci il Bakı metrosu yanğını zamanı şəhid olub.

## Həyatı
2 oktyabr 1964-cü ildə Bakı şəhərində dünyaya göz açmışdır. Əslən Naxçıvandandır. O Yasamal rayonu 20 saylı məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Politexnik İstitutuna daxil olmuşdur. 1992-ci ildə Əhalinin Əmək və Məşğulluq Mərkəzində aparıcı mütəxəssis olan Çingiz Babayev könüllü olaraq Milli Ordu sıralarına daxil olur. O "N" saylı hərbi hissədə qərərgah rəisi vəzifəsində çalışır.

## Ölməz qəhrəman
28 oktyabr 1995-ci il payız axşamı idi. Bakı metrosu həmişəki kimi iş rejimi ilə işləyirdi. Ulduz metrostansiyası və Nəriman Nərimanov metrostansiyası arasında hərəkət edən qatarda yanğın baş verir və bütün qatarı alov bürüyürdü. Çingiz də bu qatarda sərnişinlər arasında idi. O fəryad edən soydaşlarımıza kömək etmək qərarını verir və vaqonlarda olan insanları xilas etməyi bacarır, onlarla insan bu faciədən xilas olur. Başqalarının həyatını xilas edən vətənimizin cəsur övladı öz həyatını qurban verir.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 5 noyabr 1996-cı il tarixli 506 saylı fərmanı ilə Babayev Çingiz Adil oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakının Yasamal rayonu ərazisində ki, qəbiristanlıqda dəfn edilmişdir. Onun şərəfinə Ulduz metrostansiyasında abidə kompleksi ucadılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 45–46.

## Xarici keçidlər
*  Babayev Çingiz 
*  Çingiz Babayev
Zəki İslam

**Yusifov Zəki İslam oğlu** () — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə heyətinin üzvü.

## Həyatı
Zəki İslam 10 avqust 1939-cu ildə Göyçə mahalının Krasnoselsk rayonunun Cil kəndində anadan olub. 1946–1954-cü illərdə Cil kənd natamam orta məktəbində oxumuş, 1957-ci ildə Basarkeçər rayonu Şişqaya kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1960–1963-cü illərdə İrəvan kənd təsərrüfatı texnikumunun mühasiblik fakültəsində oxuyub.

1958–1969-cu illərdə kimi Cil kəndinin kolxozunda mühasib, iqtisadçı, baș mühasib, 1969–1970-ci illərdə isə Cil kənd orta məktəbində müəllim işləmişdir.

1973-cü ildə Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunu, 1979-cu ildə isə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib.

1970–1975-ci illərdə Çəmbərək rayonunun Şorca kənd kolxozunda baş mühasib, 1975–1977-ci illərdə Əmrxeyr kolxozunda kolxoz sədri, 1977–1980-ci illərdə Şorca sofxozunda sofxoz direktoru olmusdur. 1980–1988-ci illərdə Şorca kərpic zavodunda baş mühasib işləmişdir.

1988-ci ilin noyabr ayında qaçqın düşdükdən sonra Bakı șəhərində məskunlaşmışdır. 1989–1996-cı illərdə Abşeron rayonunun Mehdiabad sofxozunda iqtisatçı, Novxanı sofxozunda isə baş mühasib vəzifələrində işləmişdir.

1996–1999-cu illərdə İslam Turizm şirkətinin təsisçisi və müdiri olmuşdur. 1999–2004-cü illərdə Binəqədi rayonunun M. Ə. Rəsulzadə Bələdiyəsinin üzvü seçilmiş və sədr müavini işləmişdir. 1999–2017-ci illərdə Humay şadlıq sarayının sahibi olmuşdur.

Şeirlərini əsasən dini mövzuda yazır. Müasir aşıq şerinin tanınmış nümayəndəsi, dini şeir və poemaların müəllifidir.

Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə heyətinin üzvü, "Qızıl Qələm" mükafatı laureatı olmuşdur.

1993-cü ildə Kərbəla, 1994-cü ildə Məşhəd, 1995-ci ildə isə Həcc ziyarətində olmuşdur.

1 noyabr 2017-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# Göyçənin tonqalı sinəmdə yanır. Bakı: 1995.
# Əlim tanrı ətəyində. Bakı: Önər, 1995.
# Ziyarətgahlarım mənim. Bakı: 1996.
# Ziyarətgahlarım mənim. Tehran: 1997. (fars əlifbası ilə)
# Dünya Nura bələndi. Bakı: 1998
# Qətli, Mərhəb Fəthi Xeybər Əlidi. Bakı: 2000
# Məktublar, cavablar, yeni şeirlər. Bakı: 2001.
# Hər bir sözün əvvəlində. Bakı: 2004
# Seçilmiş əsərləri. I cild. Bakı: Asiya, 2005, 799 səh.
# Dini əsərlər. Bakı: 2006
# Haqq yerindədir. Bakı: 2009
# Karvanım yoldadı. Bakı: 2016

## Məqalələri
# El şairi Miskin Abdal. "Günaydın" qəzeti, № 27–28, 28–30 aprel və 1–4 may 1998-ci il.

## Haqqında yazılanlar
* Misir Subatanlı. "Mən Vətəndə vətənsizəm". Mingəçevir: 2002, səh. 5–122.
* Savalan Talıblı. "Tanıdığım və tanımadığım Zəki İslam". "Kaspi qəzeti", № 100 (1807), 11 iyun 2008-ci il.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Eldar Namazov

**Eldar Namazov** () — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin katibliyinin rəhbəri, prezidentin köməkçisi (xarici siyasət, daxili siyasət, milli təhlükəsizlik, mübahisələrin həll olunması, ictimai əlaqələr məsələləri üzrə) (1993–1999), 2001-ci ilin martından "Azərbaycan Naminə" İctimai Mərkəzinin prezidenti.

## Həyatı
Eldar Namazov 23 dekabr 1956-cı ildə Ağstafada anadan olmuşdur. 1974–1979-cu illərdə Azərbaycan Pedaqoji Universitetinin Tarix fakültəsini bitirmişdir. 1981–1985-ci illərdə Moskva Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunda çalışmışdır. O, fəlsəfə elmləri doktoru və tarix elmlər namizədidir.

1985–1991-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun Etnososialogiya şöbəsinin müdir müavini, daha sonra Politologiya şöbəsinin müdiri vəzilərində çalışmışdır.

Azərbaycan, rus, ingilis və türk dillərini bilir. Evlidir, bir oğlu var.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
Eldar Namazov 1991-ci ilin fevral ayından 1993-cü ilin sentyabr ayınadək təsis etdiyi Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri olmuşdur.

Eldar Namazov 1993-cü ilin sentyabr ayından 1999-cu ilin oktyabr ayınadək Azərbaycan Respublikası Prezidentinin katibliyinin rəhbəri, prezidentin köməkçisi (xarici siyasət, daxili siyasət, milli təhlükəsizlik, mübahisələrin həll olunması, ictimai əlaqələr məsələləri üzrə) olmuşdur.

Eldar Namazov 2001-ci ilin mart ayından "Azərbaycan Naminə" İctimai Forumunun prezidentidir.

Eldar Namazov 2021-ci ildən İctimai TV-də "Aydınlıq" analitik ictimai-siyasi müəllif proqramına aparıcılıq etməkdədir.

## Mükafatları
Eldar Namazov 2 ABŞ şəhərinin fəxri vətəndaşı, 1 ABŞ şəhərinin fəxri meridir. Azərbaycanın Beynəlxalq əlaqələrinin inkişafı üçün — Məmmədəliyev Qızıl Medalına layiq görülüb.

## İstinadlar
Qarabağ kilimləri

**Qarabağ kilimləri** – Qarabağ tipinin xovsuz xalçalar qrupuna aid xalçalar.

## Ümumi məlumat
Qarabağ tipinin xovsuz xalçalar qrupuna aid edilən kilimlər başlıca olaraq Ağdam, Cəbrayıl, Qubadlı, Bərdə, Ağcabədi və Laçında istehsal olunur və "Qarabağ kilimi" adı ilə məşhurlaşmışdır.

## Bədii analiz
Öz toxunma üsuluna görə Şirvan və Təbriz kilimlərindən fərqlənməməsinə baxmayaraq, Qarabağ kilimləri özünəməxsus bədii xüsusiyyətlərə malikdir. Keçmiş zamanlarda Qarabağ kilimlərinin yalnız ona məxsus olan kompozisiyası və "Kilim gülü" elementi vardı. Lakin XIX əsrdən etibarən naxışlı kilimlərin meydana çıxması ilə əlaqədar olaraq, "Kilim gülü" naxışları tədricən yox oldu.

## Texniki xüsusiyyətlər
Ölçüsünə görə, Qarabağ kilimləri Azərbaycanın digər xalçaçılıq mərkəzlərində hazırlanan kilimlərdən fərqlənir. XIX əsrdə və ondan sonrakı dövrlərdə Qarabağda toxunan kilimlər əlvan rənglərə malikdir.

## Həmçinin bax
* Kilim

## Mənbə

## Xarici keçidlər
Şəddə

**Şəddə** — xovsuz xalçalar qrupuna aid olan xalça.

## Ümumi
Toxuma texnikası baxımından şəddə zolaqlı palaz ilə oxşardır. Burada da zolaqlı palazda olduğu kimi əriş düzümü hər dəfə müəyyən saydan sonra fasiləsiz tərzdə təkrarlanan müxtəlif rəngli iplərdən təşkil olunmuşdur. Şəddələr çox zaman şahmatsayağı iri kvadratlara malik bəzəklərdən ibarət olurdu. Bu təqdirdə onun həm ərişi, həm də arğacı rəngli iplərdən təşkil edilirdi. Eyni rəngə malik əriş və arğac iplərini artırıb çoxaltmaqla toxucu həmin kvadratların ölçülərinin dəyişdirilməsinə nail olmağa imkan yaradırdı. Şəddələr üzərində ən çox yayılmış naxış növü və ya kompozisiyası ritmik üfüqi zolaqlar təşkil edən dəvə karvanı təsviri idi.

## Bədii analiz
Şəddə müxtəlif növə, müvafiq olaraq bir neçə emal üsuluna malikdir. Şəddənin üç növü var:

* Birrəngli
Birrəngli şəddə sadə naxış toxuma üsulu ilə hazırlanır.

* Damalı
Dama rəsmli şəddə palaz və cecim prinsipi ilə hazırlanır.

* Süjetli
Süjetli şəddələr eyni prinsiplə hazırlanır. Süjetli şəddə olan "Dəvəli" bütün dünyada şöhrət qazanmışdır. Demək olar ki, onların süjeti eyni olaraq qalır, kompozisiyası isə dəyişilməyib. Karvan bir neçə üfüqi cərgə ilə sahədə soldan sağa hərəkət edir. Hər bir qatar gedən sarvana əsaslanır. İnsanlar və heyvanlar tünd-qırmızı fonda canlaınr, rəngi parlaq və hamardır.

Şəddə iki variantda kompozisiyaya malikdir:

* Birinci variant
Birinci variantda kompozisiya müxtəlif süjetlərdən ibarətdir. Əsas süjet – sıraya düzülmüş at və dəvə karvanıdır. Karvanların qarşısında yerləşən daşıyıcıların – sarvanların, dəvə minənlərin fiqurları süjetli şəddənin səciyyəvi cəhətidir. Atlıların sol əlində ov quşu – şahinin, sağ əlində isə ov itlərinin xaltasına keçirilmiş kəndirin təsviri verilmişdir. Bu, ov səhnəsidir. Maraqlısı bundadır ki, orta sahədə təsvir olunmuş bütün adam təsvirləri qabaqdan görünüşlə, heyvan təsvirləri isə profildən verilmişdir. Hər bir insan və heyvan fiqurunun öz rənginin olmasına baxmayaraq, bu, xalçanın ümumi rəng ahəngdarlığına xələl gətirmir. Süjetli təsvirə malik olan Şəddə nadir hallarda xüsusi sifarişlə toxunur. Cəbrayıl rayonunda ipəkdən toxunmuş belə xalçalara rast gəlmək mümkündür.

* İkinci variant
İkinci variantda olan Şəddə ornamental naxışlı xalçalardır. Bu naxışların ümumi elementi qabaqdan görünüşlə verilmiş şanapipik quşunun təsviridir. Belə tipli kompozisiyalara Qarabağ zililərində də rast gəlmək mümkündür. Yaxın zamanlaradək orta sahəsi şahmata bənzər xanalardan ibarət olan Şəddə də istehsal edilirdi.
Tanşonnyat Beynəlxalq Hava Limanı

thumb|right|200px|Tanşonnyat hava limanı
**Tanşonnyat Hava Limanı** — (, ) — Vyetnamın Hoşimin şəhərinin (keçmiş Sayqon) mülki büynəlxalq hava limanı. Ərazisinə və xidmət etdiyi sərnişin sayına görə Vyetnamın ən böyük beynəlxalq hava limanıdır.

## Həyata keçirilən aviareyslər
Daxili və beynəlxalq aviareyslərdən başqa hava limanı yük aviareysləri də həyata keçirir.

### Daxili hava yolları (birinci terminal)
Hava limanından daxili aviareyslər Vyetnam aviaşirkətləri tərəfindən həyata keçirilir:
* Jetstar Pacific Airlines
* Vietnam Airlines
* Vietnam Air Service Company

### Beynəlxalq hava yolları (ikinci terminal)
* Aeroflot
* Transaero
* AirAsia
* Air Astana (2012-ci ilin oktyabrından)
* Air China
* Air France
* All Nippon Airways
* Asiana Airlines
* Bangkok Airways
* Cathay Pacific
* Cebu Pacific
* China Airlines
* China Eastern Airlines
* China Southern Airlines
* EVA Air
* Garuda Indonesia
* Hong Kong Airlines
* Japan Airlines
* Jetstar Asia Airways
* Jetstar Pacific Airlines
* Korean Air
* Lion Air
* Lufthansa
* Malaysia Airlines
* Mandarin Airlines
* Nok Air
* Philippine Airlines
* Qantas
* Qatar Airways
* Royal Brunei Airlines
* Royal Khmer Airlines
* Shanghai Airlines
* Shenzhen Airlines
* Siem Reap Airways International
* Singapore Airlines
* Thai Airways International
* Tiger Airways
* Uni Air
* United Airlines
* Vietnam Airlines
* Viva Macau

### Yük aviareysləri
* Air France Cargo
* Asiana Cargo
* Cargoitalia
* Cargolux
* China Airlines Cargo
* EVA Air Cargo
* K-Mile (Transmile Air Services)
* Korean Air Cargo
* Shanghai Airlines Cargo

## Xarici keçidlər
* Hava limanının rəsmi saytı 
* Tanşonnyat hava limanında nəhəng sərnişin terminalı açılmışdır 

## Həmçinin bax
* Vyetnam hava limanlarının siyahısı