open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İsveç–Polşa müharibəsi (1600–1611)

**1600–1611-ci illər İsveç–Polşa müharibəsi** — Livoniya üzərində nəzarət uğrunda bir sıra Polşa–İsveç müharibələrində Reç Pospolita və İsveç imperiyası arasında ilk müharibə. Müharibənin başqa bir səbəbi İsveçin regenti və faktiki hökmdarı, hersoq Södermanlandlı Karl (1604-cü ildən İsveç kralı IX Karl olmuşdur) və Reç Pospolita kralı, 1592–1599-cu illərdə İsveç kralı olmuş III Sigizmund arasında İsveç taxt-tacı uğrunda mübarizə idi.

## Səbəblər
Birinci müharibənin mənşəyi İsveçdəki qısamüddətli vətəndaş müharibəsinə gedib çıxır və bu müharibə zamanı III Sigizmund İsveç taxtını itirir. Bu münaqişədə yalnız məhdud sayda Polşa qoşunları iştirak edirdi və müharibənin özü Polşa–İsveç müharibələrinin bir hissəsi kimi deyil, bütövlükdə İsveçdaxili münaqişə kimi görünürdü. Əvvəlcə döyüşən tərəflər arasında çıxılmaz vəziyyət yaranmış, sonra 25 sentyabr 1598-ci ildə Stongebru döyüşündə Sigizmund məğlub edilmiş və 30 oktyabrda Qdanska qayıtmışdır. O, buna baxmayaraq, "İsveç, Qotlar və Vendlər kralı" titulundan imtina etməmişdir.

1599-cu ilin iyulunda riksdaq Sigizmund Vazanı rəsmi olaraq vəzifəsindən uzaqlaşdırmış, 4 yaşlı şahzadənin altı ay ərzində İsveçə gəlməsi və lüteran inancını qəbul etməsi şərti ilə oğlu Vladislavın varislik namizədliyini qəbul etmişdir. Fanatik katolik olan Sigizmund üçün belə şərtlər qəbuledilməz olmuşdur. Beləliklə, Reç Pospolita və İsveç arasında qısamüddətli şəxsi uniya başa çatmışdı.

Bununla belə, Sigizmund həyatının sonuna qədər İsveç taxt-tacını geri qaytarmaq ümidini itirməmişdir. O andan etibarən Sigizmundun siyasəti əsasən İsveçi fəth etmək cəhdləri ətrafında qurulmuşdur, baxmayaraq ki, Reç Pospolita zadəganları belə uzun müddət davam edən və qanlı qarşıdurmada iştirak etməkdə çox maraq göstərməmişdilər. Sigizmund 1599-cu ildə planını həyata keçirməyə başlamış, "pacta conventa" şərtlərini – Reç Pospolita kralı seçilərkən üzərinə götürdüyü öhdəlikləri təsdiqləmişdir. O, bu sənəddə İsveçə tabe Estlandiya hersoqluğunu Reç Pospolitaya birləşdirəcəyini vəd etmiş və 12 mart 1600-cü ildə seymdə birbaşa qoşulmanı elan etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Stanisław Herbst, Wojna Inflancka 1600—1602, wyd. II, Inforteditions 2007.
* Leszek Podhorodecki, Rapier i koncerz, Warszawa 1985, ISBN 83-05-11452-X.
* Paweł Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny Wiek, Warszawa 1982, ISBN 83-06-01093-0.
* Henryk Wisner, Kircholm 1605. Warszawa 2011, Bellona, ISBN 978-83-11-12034-1.

## Xarici keçidlər
* List o oblężeniu zamku dynamentskiego w Inflanciech do iasnie wielmożnego pana Chrisztopha Moniwida na Dorostaiach, marszałka … W.X. Litewsk. … od namiestnika … dynamentskiego pana Gabriela Bialozora, dzierzawce nowomłynskiego dnia 22 miesiąca Octob. w roku 1605 pisany — Białozor, Gabriel
* Nowiny z Inflant o sczęslivvey porazce, ktora sie stała nad Karolusem ksiazęciem sudermanskim przez … Iana Karola Chotkievvicza nayvvyzszego hetmana W.X.L. dnia 27 Septemb. vv dzien s. Stanislavva roku 1605
* Польско-шведская война, 1600—1609
Arnoşt Bart

** Arnoşt Bart ** (; ) — Sorbialı siyasətçi və ictimai xadim. Sorbia mədəni-ictimai "Domovina" cəmiyyətinin yaradıcılarından biri və onun ilk sədri (1912-1927).

## Bioqrafiya

29 avqust 1870-ci ildə Kubşuts kommunasının Letonun kəndində serb kəndli ailəsində anadan olub. 1885-1888-ci illərdə Bautzendəki peşə məktəbində təhsil alıb. Təhsildən sonra o, tək Avropanı yox həm də Fransa, Rusiya və Avstriya-Macarıstanı səyahət edir. 1890-cı ildə vətənə qayıdır və həmin il Sorb təhsil təşkilatı "Matitsa Serbian"a qoşulur. Sorb kəndliləri arasında mədəni və ictimai tədbirlərdə iştirak etmişdir. Eyni zamanda o, sakson mühafizəkarlarının fikirlərini dəstəkləyərək siyasi fəaliyyətlərdə iştirak edirdi. 1912-ci ildə "Domovina" sorb ictimai təşkilatının yaradıcılarından biri idi. 1918-ci ildə Saksoniyada baş verən Noyabr inqilabı zamanı o, Milli Sorb Komitəsinin qurucusu olur. Amerika prezidenti Vudro Vilsonun 14 maddəsi sülh layihəsinə toxunaraq, o, Sorbia millisi öz müqəddəratını təyin etmək və siyasi muxtariyyət üçün daha çox hüquqlar verməyə çağırıb. O, Almaniya İmperiyası çərçivəsində və ya yaranmış Çexoslovakiya Respublikasında Sorb muxtariyyətinin yaradılmasına çağırıb. 1918-ci ilin dekabrında o, Sorbiya dövlətinin maraqlarını dəstəkləmək üçün Çexoslovakiya hökuməti ilə danışıqlar aparıb. Sorbia muxtariyyəti uğrunda apardığı siyasi mübarizədə o, Milli Sorb Komitəsinin bir neçə üzvünü öz tərəfinə çəkə bildi. Yan Bryl ilə birlikdə Versalda sülh konfransında çıxış edərək, Sorbianın müstəqilliyinə çağırdı. 1919-cu ilin yanvarında o, Praqa vasitəsilə Paris Sülh Konfransına getdi. Praqada o, Çexoslovakiya nümayəndə heyətinə qoşulmağa cəhd etdi, lakin buna nail ola bilmədi, bundan sonra 1920-ci ilin aprelində Almaniyaya qayıtdı, burada fəaliyyətinə görə həbs edildi və Leypsiq Ali Məhkəməsi tərəfindən 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. Azadlığa çıxandan sonra Sorbia Xalq Partiyasının fəaliyyətində iştirak edib. 1933-cü ildə faşistlər hakimiyyətə gəldikdən sonra həbs edilərək qısa müddətliyinə azadlıqdan məhrum edilib. 1944-1945-ci illərdə həbsdə olub. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Sorbia təşkilatlarının bərpasında iştirak etmişdir. Mühafizəkar fikirlərə sadiq qalaraq sorbiyalılar arasında siyasi fəaliyyətlərdə iştirak etmişdi. Müharibədən sonrakı illərdə o, "Brezinçanski" təxəllüsü götürdüyü Brezinka kəndində yaşayıb. 1956-cı il fevralın 15-də Brezinka kəndində vəfat etmişdir.

## Ədəbiyyat

* Hartmut Zwahr: Arnost Bart-Brězynčanski. Z dokumentaciju wo cesćenju. 2. Aufl. Bautzen 1981.
* Edmund Pech: Ernst Bart (1870—1956), Sächsische Biografie. Herausgegeben vom Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde, bearb. von Martina Schattkowsky.
* Hartmut Zwahr: Bart, Arnošt. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, s. 37ff.

## İstinadlar
Litva Qədim Arıçılıq Muzeyi

**Litva Qədim Arıçılıq Muzeyi** (Senovinės bitininkystės muziejus) 1984-cü ildə Litvanın şimal-şərqindəki Stripeikiai yaxınlığında yaradılmış ərazidə arıçılığın tarixini nümayiş etdirir. Aukštaitija Milli Parkının bir hissəsi olan muzey arıçı Bronius Kazlas tərəfindən təsis edilmişdir. 

2006-cı ilə qədər muzey altı binadan, 500-ə yaxın eksponatdan və 25 heykəldən ibarət idi. Litvada arıçılığın tarixini göstərməklə yanaşı, muzeyin bəzi taxta heykəllərinin özündə arı pətəkləri var. Heykəllər bal arısının dünya mifologiyasında və folklorunda, o cümlədən Misir və Yerli Amerika fiqurları, eləcə də Litva tanrısı Babilas və ilahə Austėja da daxil olmaqla, arının yerinə hörmət edir. Onlar Teofilis Patiejunas və İpolitas Užkurnis tərəfindən həkk olunub.

Sərgilərə ziyarətçilərə iş yerində arıları izləməyə imkan verən şüşə üzlü pətəklər, alət kolleksiyaları və arıların tozlanmada oynadığı rolun təsvirləri daxildir. Pətəklərin geniş çeşidinə 15-ci əsrdən 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər istifadə edilən çoxlu ağac gövdələri daxildir.

Litva Baytarlıq Akademiyası Litva arılarının xüsusilə dinc olduğunu iddia edir. Avropa bal arısının alt növüdür və italyan arılarından kiçik, Qafqaz bal arılarından isə böyükdürlər.

Bal arısı Litvada dostluq simvoludur. *"Bičiulis"* sözü mehriban müraciət formasıdır. 2005-ci ildə Ukrayna prezidenti Viktor Yuşşenkonun Litva prezidenti Valdas Adamkusa hədiyyə etdiyi üç arı pətəyi və arılar muzeyə gətirilib.

Muzey maydan oktyabr ayına qədər açıqdır. Avqust ayında "Bal məhsulu" festivalı keçirilir və muzeydə "Bal barı" var. Muzey aparılan yenidənqurma işlərindən sonra 2015-ci ilin yazında yenidən açıldı.

## Ümumi istinadlar

* Muzey arıçılıqla bağlılığı qeyd edir. , 24 avqust 2000. Əldə edilib 2011–04–15
* Qədim Arıçılıq Muzeyi. Litva Muzeylər Assosiasiyası. Əldə edilib: 2011–04–15.
* Qədim Arıçılıq Muzeyi. Əldə edilib: 2011–04–15.
Ermənistan Futbol Federasiyası

**Ermənistan Futbol Federasiyası** () — Ermənistan futbolunun əas idarəedici orqanı. Mərkəzi ofisi Yerevan şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Ermənistanın rəsmi futbol tarixi 1990-cı illərin əvvəllərində başlayıb, lakin onun idmanla bağlı ənənələri daha qədimlərə gedib çıxır. Sovet İttifaqının dağılması və 1991-ci ildə Ermənistanın müstəqilliyini elan etməsi ölkənin siyasi tarixində olduğu kimi idmanın inkişafında da əlamətdar məqamlar olur. Futbol baxımından bu hadisələr 18 yanvar 1992-ci ildə Ermənistan Futbol Federasiyasının yaradılmasına təkan verdi.

Federasiya 1992-ci ildə lazımi qaydada sənədləri topladıqdan sonra, dünya və Avropa futbol idarəetmə orqanlarının, FİFA və UEFA-nın üzvü oldu.

Federasiyanın idarə etdiyi Ermənistan Milli komandası 1996-cı il UEFA Avropa Çempionatına vəsiqə uğrunda yarışda debüt etdi. Ermənistan milli komandası rəsmi oyunlara , 1994-cü il sentyabrın 7-də Belçikaya 2:0 hesablı məğlubiyyətlə başlayır. Komanda 6 sentyabr 1995-ci ildə Makedoniyaya 2–1 hesabı ilə qalib gələrək ilk rəsmi qələbəsini qazanır. O vaxtdan bəri Ermənistan AVRO və Dünya Kubokunun seçmə turnirlərində daimi iştirak edir və UEFA Avro 2012-də üçüncü yeri tutmaqla əlamətdar nailiyyət əldə edir.

## Fəaliyyəti
Federasiya Ermənistan Premyer Liqası, Ermənistan Birinci Liqası, Ermənistan Superkuboku, Ermənistan Müstəqillik Kuboku və Futzal üzrə Ermənistan Premyer Liqasını təşkil edir. O, Ermənistan milli futbol komandasının və Ermənistanın qadınlardan ibarət milli futbol komandasının rəhbərliyini təyin etmək üçün məsuliyyət daşıyır.

Futzal üzrə Ermənistan milli komandası da bu Federasiya tərəfindən idarə olunur.

## İstinadlar
Afrofransızlar

**Afrofransızlar** (), **qaradərili fransızlar**, **fransız qaradərililər** və ya **qara fransızlar** () — Fransa əhalisinin qaradərili, yəni əslən Böyük Səhradan cənubdakı Afrikadan və Madaqaskardan olan qismi üçün istifadə edilən termin. Buraya həmçinin, qarışıq afrikalı və fransız mənşəyi olan insanlar da daxildir.

## Əhali statistikası
Fransa dövlətində əhalinin siyahıyaalınmasında etnik mənsubiyyət və irq haqqında məlumat toplanılması qeyri-qanuni olsa da, afrofransızlar haqqında müxtəlif statistik təxminlər mövcuddur. 2008-ci ildə "*[[The New York Times]]*" qəzetində çıxan bir məqalədə təxminlərin 3 milyon ilə 5 milyon arasında dəyişdiyi bildirilmişdir. Fransada hər beş qaradərili insandan dördünün Afrika mənşəli, azlıq qisminin isə əsasən Karib dənizi ölkələrindən olduğu güman edilir.

## İstinadlar
Melpomena Kurniçeva

**Melpomena Kurniçeva** (, )   —  Bolqar inqilabçısı - terrorçu, Daxili Makedoniya-Odrinsk inqilabi təşkilatı üzvü, Daxili Makedoniya-Odrinsk inqilabi təşkilatı rəhbəri Vançe Mixaylovun həyat yoldaşı. Mença ləqəbi ilə tanınır. Milliyyətcə arumın olmuşdur.
## Bioqrafiya
### Uşaqlıq və gənclik illəri
Melpomena indiki Şimali Makedoniyanın Kruşevo şəhərində, Sofiyada biznesi olan arumın tacirin ailəsində anadan olub. Onun ana nəslindən olan ulu babası türklər tərəfindən öldürülən Kruşevli bolqar keşişi idi.

1918-ci ildə Melpomena Münhendə təhsil alıb və görkəmli bolqar-makedoniyalı inqilabçı, sosialist və terrorçu Todor Panitsa dərnəyinin üzvü olub. Lakin Birinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra Bolqarıstana qayıdır. O, Makedoniyanın azadlığı uğrunda qadın hərəkatının fəalı olmuşdur.

### Panitsanı öldürmək
Kominternlə sıx əlaqələri olduğundan Makedoniya hərəkatının sol qanadından məyus olan Mença Daxili Makedoniya-Odrinsk inqilabi təşkilatına qoşulur və təşkilatın rəhbərliyinə Vyanada sürgündə olan Panitsanı aradan götürməyi təklif edir.

Vyanaya gələn Kurniçeva qurbanının ailəsinin etibarına qazanır və 8 may 1925-ci ildə Panitsa Burqteatrda öldürülür.

Avstriya məhkəməsinin hökmü ilə Mença 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilir, lakin ilin sonuna kimi Avstriya Ali Məhkəməsinin qərarı ilə səhhətinin pisləşməsi - vərəm və digər xəstəliklərə görə həbsdən azad edilir.

### Şəxsi həyat
25 dekabr 1926-cı ildə Daxili Makedoniya-Odrinsk inqilabi təşkilatının rəhbəri Vançe Mixaylovla evlənir. Bəzi məlumatlara görə, Panitsanın öldürülməsi Mixaylov tərəfindən evlənmək üçün şərt idi.
## Mühacirət
1934-cü ildə əri ilə birlikdə Mença immiqrasiya etməli olur. Türkiyə, Polşa, Müstəqil Xorvatiya Dövləti, İspaniya və İtaliyada yaşayır. Sonda isə Romada xəstəlikdən dünyasını dəyişir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Менча Кырничева — Зачем я убила Тодор Паница?
Bekim Seyranoviç

**Bekim Seyranoviç** (; ) — Bosniya, Xorvat və Norveç yazıçısı

## Bioqrafiya
30 aprel 1972-ci ildə Yuqoslaviyaın Bosniya və Herseqovina Respublikasına daxil olan Brçko şəhərində anadan olub.

1985-ci ildə Riyekaya köçür, burada dənizçilik məktəbində oxuyur və xorvat dilini öyrənir. 1993-cü ildən Osloda (Norveç) yaşayır və işləyir, burada Oslo Universitetinin Tarix və Fəlsəfə fakültəsində Cənubi Slavyan ədəbiyyatı üzrə magistr dərəcəsi alıb.

O, 21 may 2020-ci ildə Banya Lukada 49 yaşında vəfat edib. Bu xəbəri alan Bosniya və Herseqovinanın Praqadakı (Çexiya) səfirliyi həmin gün matəm əlaməti olaraq Bosniya və Herseqovinanın bayrağını endirib.

## Yaradıcılığı
Seyranoviç İnqvar Ambernsen və Frode Qrittenin əsərlərini norveç dilindən tərcümə edib, Norveç novellalarından ibarət "Böyük səhra mənzərəsi" antologiyasını hazırlayıb və tərcümə edib.

O, "Janko Poliç Kamovun "The Drained Hold" romanında modernizm" tədqiqatının müəllifidir. "Fasung" hekayələr kitabını, həmçinin "Heç yerə, heç yerdən" və "Ən gözəl son" romanlarını yazıb. Xorvatiya Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur.

2011-ci ildə yapon rejissoru Moku Teraoka ilə birlikdə "Tokiodan Moravaya" sənədli filminin qurulmasında (ssenarisində) iştirak etmişdir.

Ölümündən əvvəl yazılan və nəşr olunan sonuncu kitabı "Susak adasındakı Miss Mizer" idi. Əsər "EPK Rijeka 2020" layihəsinin bir hissəsi kimi yazılmışdır, bu müddət ərzində yazıçı 2019-cu ilin yazında bir ayını Susak adasında keçirmişdir.

## Mükafatları
2009 — "Heç yerə, heç yerdən" romanına görə Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya, Serbiya və Monteneqroda nəşr olunan ən yaxşı romana görə Meşa Selimoviç mükafatını alır.

## Biblioqrafiya
Yank Poliç Kamovun "The Drain Hold" romanında modernizm, tədqiqatı.

"Fasunq", qısa hekayələr toplusu.

"Heç yerə, heç yerdən" romanı.

"Ən yaxşı son" romanı, Sarayevo 2010 ISBN 978-9958-30-069-1

Səndəllər, romanı.

"Sizin oğlunuz heklberri Finn " romanı, Sarayevoya səyahət haqqında kitab 2015. ISBN 978-9958-30-274-9.

Köçərinin gündəliyi romanı, Booka Belgrade 2017. ISBN 978-86-88335-84-3.

## Filmoqrafiya
"Tokiodan Moravaya" (səyahət, Bekim Seyranoviç (yazıçı) və Moku Teraoka (rejissor), 2011)

## İstinadlar
Maya Qurci

**Maya Qurci** (; ) — Sovet və Ukrayna musiqişünası və müəllimi. Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü.

## Bioqrafiya
25 may 1946-cı ildə Simferopolda krımçak ailəsində anadan olub.

Simferopol Musiqi Kollecinin məzunudur. 1971-ci ildə Qnessinlər adına Dövlət Musiqi və Pedaqoji İnstitutunun (Moskva) tarix, nəzəriyyə və bəstəkarlıq fakültəsini bitirmişdir. 1971-ci ildən Simferopol 1 saylı Uşaq Musiqi Məktəbində dərs deyirdi, 1975-ci ildən rayon radiosunda musiqi şərhçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1978-ci ildə Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olur.

Jurnal və qəzetlərdə məqalələrin, mühazirələrin, radio və televiziya proqramlarının müəllifidir. O, bəstəkar A. S. Karamanovun əsərlərinin təbliği ilə məşğul olmuş, onun haqqında bir sıra məqalələr yazmışdır. Ələmdar yaradıcılığının böyük pərəstişkarı hesab olunur. Simferopol İncəsənət Muzeyində tematik incəsənət və musiqi gecələrinin təşəbbüskarı və təşkilatçılığı ilə məşğul olmuşdur. Hazırda İsraildə yaşayan yazıçı, 1 saylı Uşaq Musiqi Məktəbinin keçmiş direktoru Zinovy Petroviç Bekmanın xatirələrində institutu bitirdikdən sonra 1 saylı Uşaq Musiqi Məktəbində həyatının son günlərinə qədər Maya Qurji ilə çalışdığını bildirmişdir. 1992-ci ilin iyununda Simferopolda vəfat edir.

## Xatirəsi
2017-ci ildə "XX əsrdə Krımın mədəni, sosial-iqtisadi və hərbi tarixində qadınların rolunu göstərmək" məqsədilə Krım Respublikasının Dövlət Arxivində "Krımın tarixində qadınlar. Arxiv fondlarından Maya Qurqinin həyat və yaradıcılığına dair sənədləri təqdim edən "Oçerklər": fotoportret, avtobioqrafiya və "Musiqi və musiqiçilər" silsiləsindən "Simfonik premyera" proqramının stenoqramı.

17 may 2022-ci il tarixində Simferopolda Krimçakların "Krımçahlar" cəmiyyətinin təşkilatçılığı ilə Maya Qurcinin xatirə gecəsi keçirilib.

## İstinadlar
Makome M'Bovole işi

**Makome M'Bovole işi** — Fransada müfəttiş Paskal Kompen tərəfindən başından odlu silah ilə vurulan Makome M'Bovolenin ölümündən sonra başladılan məhkəmə işi. Hadisə 6 aprel 1993-cü ilda Parisin XVIII arondismanında yerləşən Qran-Karyer polis idarəsində baş vermişdir. Polis şübhəlini qorxutmaq istədiyi zaman silahının maqazininin boş olduğunu düşünərək təsadüfən atəş açdığını bildirmişdir. Makomé M'Bovoleni qəsdən öldürməkdə günahlandırılan 38 yaşlı müfəttiş Paskal Kompen 15 fevral 1996-cı ildə Paris Ağır Cinayətlər Məhkəməsi tərəfindən qəsdən zorakılıq və ölüm ilə nəticələnən zorakılığa görə 8 il həbs cəzasına məhkum edilmişdir. Bu iş qəzetlərdə manşetlərə çevrilmişdir, çünki o zaman iştirak edən şahidlər boşaldılmış odlu silah və ya ov tüfəngindən istifadə edərək şübləliləri qorxutmağı adət etdiklərini etiraf etmişdilər. Hadisələr "Amnesty International" təşkilatının hesabatında qeyd edilmişdir. Məhkəmə işi həmçinin, üç günlük iğtişaşlara, o cümlədən Parisin mərkəzində kütləvi talanlara, etirazçı dəstələr ilə polis arasında toqquşmalara səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
Afroiranlılar

**Afroiranlılar** () — İranda yaşayan Afrika əsilli qaradərili insanlar. Afroiranlıların əksəriyyəti Hörmüzgan, Sistan və Bəlucistan, Xuzistan ostanlarında cəmləşmişdir. Ölkədə onların sayı 1 milyon nəfərə yaxın qiymətləndirilir. Onlar Hörmüzgan, Xuzistan və Buşehr ostanlarında əhalinin təxminən 15%-ni təşkil edir.

## Tarixi
Hind okeanında kölə ticarəti çoxistiqamətli idi və zaman keçdikcə dəyişmişdir. Sərt əməyinə tələbatı ödəmək üçün ərəb kölə tacirləri tərəfindən əsir götürülən qaradərili kölələr əsrlər boyu çoxlu sayda İran körfəzi regionuna, Misirə, Ərəbistana, Hindistana, Uzaq Şərqə, Hind okeanı adalarına və Efiopiyaya satılırdı. Digərləri minilliklər boyu mühacir olaraq və ya XVI əsrin əvvəllərində İranın cənubundakı Hörmüz əmirliyinin bir hissəsi olan Bəndər-Abbas, Hörmüz və Qeşm adaları limanlarının əksəriyyətini işğal edən Portuqaliya kölə tacirləri vasitəsilə gəlmişdilər.

Qacarlar sülaləsi dövründə bir çox varlı ailələr ev işləri görmək üçün qaradərili qadın və uşaqları kölə kimi idxal edirdilər. Bu cür kölə əməyi yalnız müasir Tanzaniya, Mozambik və Malaviyə uyğun gələn ərazidə cənub-şərqi Afrika sahillərində yaşayan bantudilli zənci xalqı tərəfindən həyata keçirilirdi. Buna baxmayaraq, 1848-ci ildə Məhəmməd şah Qacar ​​Britaniyanın təzyiqi ilə kölə ticarətini qadağan edən bir fərman vermişdir.

## İstinadlar
Luqansk Xalq Respublikası bayrağı

**Luqansk Xalq Respublikası bayrağı** — LXR-nin rəsmi bayrağı.

LXR Konstitusiyasına əsasən Dövlət Bayrağının təsviri və rəsmi istifadə qaydası Luqansk Xalq Respublikasının qanunu ilə müəyyən edilir.

## Bayrağın rəngləri
Luqansk Xalq Respublikasının bayrağının rəngləri "Luqansk Xalq Respublikasının Dövlət Bayrağı haqqında qanun" ilə müəyyən edilir.
Luqansk Xalq Respublikası himni

**Luqansk Xalq Respublikası himni** — LXR-nin rəsmi himni.

## Həmçinin bax
* Luqansk Xalq Respublikası bayrağı
* Luqansk Xalq Respublikası gerbi
Qərbi İran dilləri

**Qərbi İran dilləri** bu dil qrupuna tarixən qədim fars (e.ə. 6-cı əsr) və Midiya dövründə yayılmış İran dillərinin daxil olduğu bir dil qrupudur.
Sevim Arbana

**Sevim Arbana** () — Albaniya qadın hüquqları müdafiəçisi və "Alban Qadınlarına Faydalı" və "Sülh və Anlaşma üçün Qadın Körpüsü" adlı qeyri-hökumət təşkilatlarının təsisçisi.

## Həyatı
Sevim Arbana 1951-ci ildə anadan olub. Sevimin atası Albaniyadakı Azadlıq Ordusunun üzvü kimi İkinci Dünya müharibəsində almanlara qarşı vuruşub. O, müharibədən sonra anti-kommunist Qanunçuluq Partiyasına qoşulmuş və nəticədə "xalq düşməni" kimi damğalanaraq Ənvər Xocanın hakimiyyəti dövründə 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdi. Atasının siyasi baxışlarına görə Arbananın ailəsi Albaniya hökuməti tərəfindən daim təqiblərə məruz qalırdı; bununla da Sevimin Tirana şəhərində yerləşən İncəsənət Məktəbində təhsilini başa vurmaqla bağlı çətinliyi yaranmışdı.

1991-ci ildə Arbana Kosovoda keçirilən bir forumda özünün qadın hüquqları təşkilatlarının aldığı maliyyə çatışmazlığına etiraz edərkən Serbiya polisi tərəfindən həbs olunmuşdu. Bundan əlavə, Sevim Arbana əvvəllər MJAFT! () hərəkatında iştirak etmiş Tirana meri Eryon Veliay ilə birgə çalışmışdı. Arbana onu qadın hüquqlarını dəstəkləmədiyinə görə tənqid etmiş və Veliayın həmin vəzifəyə seçilməsindən sonra onunla əməkdaşlığını dayandırmışdı. 1997-ci ildə Sevim Albaniyada ilk çətir QHT olan QHT Forumunun prezidenti seçilmişdi.

2005-ci ildə 1000 Sülh Qadınından () biri kimi "Nobel" sülh mükafatına namizəd göstərilmiş Sevim Arbana daha sonra 2019-cu ildə "Liderlik" kateqoriyasında Qlobal Qadın Mükafatına da namizəd olmuşdu.

Sevim Arbana *"Naim Frasheri"* nəşriyyatının redaktorudur.

## Fəaliyyəti
Sovet İttifaqı və Albaniya Sosialist Xalq Respublikasının süqutundan sonra – 1993-cü ildə Arbana Albaniyada ilk qadın klubu olan "Alban Qadınlarına Faydalı" qeyri-hökumət təşkilatını və Balkan sülh təşkilatı "Sülh və Anlaşma üçün Qadın Körpüsü"nü təsis etdi. Arbana kommunizmin süqutundan sonra fəaliyyət göstərən ilk aktivist hesab olunur. Bu təşkilatların yaranmasına onun dünyada ilk qadın klubu olan Aleksandra Klubu () ilə tanışlığı səbəb olmuşdu. Bu təşkilatlar vasitəsilə Arbana reabilitasiya mərkəzləri yaratmış, insan alverinə qarşı kampaniya aparmış, evsizlik və məişət zorakılığı qurbanlarına yardım göstərmişdi.

## "Alban Qadınlarına Faydalı" Mərkəzi
"Alban Qadınlara Faydalı" Mərkəzi məişət və ya cinsi zorakılıq qurbanı olan, valideynləri tərəfindən tərk edilən və ya iqtisadi çətinliklər yaşayan  qadınlara yardım etmək üçün yaradılmış təşkilatdır. Bu mərkəz həm də Albaniyada məişət zorakılığı faktlarına və qadınların zorakılıqdan qaçarkən üzləşdiyi iqtisadi çətinliklərə diqqəti cəlb etməyə xidmət etmişdir. Mərkəz, həmçinin, küçə uşaqları üçün reabilitasiya mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir, qaraçı icmasındakı yeniyetmə analara yardımlar edir və qan davalarının qurbanlarına yardım edir. Hesablamalara görə, bu mərkəz vasitəsilə Arbana 7,000-dən çox alban küçə uşağına təlim keçmiş və onlara iş tapmaqda kömək etmişdi.

Kosovo müharibəsi zamanı mərkəz 3,800-dən çox Kosovo və Albaniya qaçqınını yerləşdirmək və onlara kömək etmək üçün istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Salvin çayı

**Salvin** Cənub-Şərqi Asiya yerləşən çayıdır, uzunluğu təxminən ,   Tibet yaylasından Andaman dənizinə axır. Salvin çayının əsas hissəsi Çinin cənub-qərbində və Myanmanın şərqində (Birma) axır, qısa bir hissəsi Birma və Tayland sərhədindən axaraq ölkələr arasındakı sərhədi təşkil edir. Çay axarının çox hissəsi boyunca o, möhkəm dağ kanyonlarından sürətlə axararaq keçir. Çayın böyük uzunluğuna baxmayaraq, onun yalnızca son  gəmiçiliyə yararlıdır, burada Molamyayn ərazisində kiçik bir estuar və delta təşkil edir. Çay axdığı ölkələr boyunca müxtəlif adlarla tanınır. 

Məsələn Birmada **Thanlwin** və Çində **Nu çayı** .
Əksər dillərdə istifadə olunan "Salween" adî 19-cu əsrdə tərtib edilən Britaniya xəritələrində rast gəlinən çayın Birmada istifadə olunan adının ingiliscəyə tərcüməsidir .

Coğrafi cəhətdən təcrid olunmuş böyük hündürlük və geniş enlik diapazonuna görə Salvin hövzəsi dünyanın ekoloji cəhətdən ən çox müxtəliklərə rast gəlinən bölgələrindən biri hesab olunur və təxmini 25 hövzədən ibarətdir.&nbsp; Çay ətrafı sahələr xeyli heyvan növlərinə və minlərlə bitki növünə ev sahibliyi edir. Çay axarı boyunca kənd təsərrüfatı üçün su təmin edir və xüsusilə də delta bölgəsində bol sululuq balıqçılıqla məşğul olmaq üçün  şərait yaradır. Salvin hövzəsi  Tibet Yaylası və Çinin şimal-qərbində çoxsaylı aborigen etnik azlıq qruplarına ev sahibliyi edir. Təxminən 5000 il əvvəldən başlayaraq insanlar çay hövzəsi boyunca cənuba doğru köç edərək tarix boyunca müxtəlif kiçik krallıqlar və şəhər dövlətləri qurmuşdurlar.

Son 1000 il ərzində Salvin qərbdə Birma imperiyalarının, cənubda Siam Krallığının və şərqdə İmperator Çininin müxtəlif sərhədlərini müəyyənləşdirdi,  Salvin hövzəsinin orta hissəsi Şan dövləti ilə mübahisə edilən ərazilər idi. 19-cu əsrdə Britaniya İmperiyası Molamyayn şəhərini tutaraq buranı uzun onilliklər boyu  işğal etdikləri Birmanın müstəmləkə paytaxtı olaraq istifadə etdi. 1948-ci ildə Birma müstəqillik əldə etdikdən sonra Salvin hövzəsi Birma Vətəndaş Müharibəsinin bir neçə cəbhəsi üçün döyüş meydanı rolu oyanmışdır, Şan əyalətində və Karen əyalətində ( Kayin əyaləti ) geniş ərazilər Birma ordusu ilə yerli etniklərin arasında mübahisəli ərazilər idi.

Salvin Asiyada ən az bölünməyə və süni dəyişikliklərə rast gəlinən böyük çay sistemlərindən biridir, çayın mənbəyindən mənsəbinə qədər və qollarında yalnız bir neçə kiçik bənd var. Çayın mənbəyindən mənsəbinə qədər  aşağı düşməsi ona yüksək dərəcədə hidroenergetik potensialı qazandırır. 1970-ci illərdən başlayaraq Birma və Tailand hökumətləri çay hövzəsi boyunca su elektrik stansiyaları üçün nəhəng bəndlər tikmək üçün çalışırlar. Çin öz növbəsində  Salvinin yuxarı hissəsində bəndlər inşa etməyi planlaşdırırdı, lakin 2016-cı ildə bu bənd inşası planları ərazidə yaradılacaq milli parkın  üçün ləğv olundu. Myanma və Taylanddakı bənd layihələrinin gələcəyi isə hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Puatye

**Poitiers** (Poitevin: *Poetàe*) — Fransanın qərb-mərkəzindəki Clain çayı üzərində bir şəhərdir. Şəhər həm də kommuna merkəzi və Vyana departamentinin paytaxtı və Poitunun tarixi mərkəzidir. 2017-ci il sayımına görə şəhərin 88,291 nəfər əhalisi var idi. Onun aqlomerasiyasının 2016-cı ildə 130,853 əhalisi var idi və 261,795 əhalisi şəhər mərkəzində yaşayır.

29,000-dən çox tələbəsi olan Poitiers, 1431-ci ildə universitetinin yaradılmasından bəri böyük bir universitet şəhəri olmuşdur və universitet qurucuları arasında René Descartes, Joachim du Bellay və François Rabelais-i qəbul etmişdir. Hələ də " *Ville aux cent clochers* " kimi tanınan sənət və tarix şəhəridir. Şəhərin mərkəzi mənzərəlidir və onun küçələrində əsasən tarixi memarlıq nümunələri və yarı taxta evlər, əsasən də Romanesk dövrünə aid dini memarlıq nümunələri var. ; o cümlədən Sen-Jan vaftizxanası (IV əsr), Dunes hipogeumu (7-ci əsr), Notr-Dam-la-Qrande kilsəsi (12-ci əsr), Sen-Porşe kilsəsi (12-ci əsr) və ya Sen-Pierre kafedral (12-ci əsrin sonu), eləcə də şəhər məhkəmə binası (12-ci əsr), Fransa və İngiltərə kraliçası Akvitaniya Eleanorunun öz sarayını köçürdüyü Poitou qraflarının, Akvitaniya hersoqlarının keçmiş sarayı.

Şəhərin adı bu ərazidə baş verən iki böyük döyüşlə bağlıdır. Birincisi, 732-ci ildə Turlar Döyüşü olaraq da bilinir (ikincisi ilə çaşqınlığın qarşısını almaq üçün), Çarlz Martelin komandanlıq etdiyi frankların Əməvi Xilafətinin ekspedisiya ordusunu məğlub etdiyi döyüşdür. İkincisi, 1356-cı ildə, Yüzillik Müharibənin əsas döyüşlərindən biri idi. Şəhər tarixində böyük bir Fransız kral ordusunun ingilislər tərəfindən məğlub edilməsini və II İohannın qalib olub Uels Şahzadəsi tərəfindən tutulmasını gördü.

Paris və Bordo arasında yolda yerləşən Poitiers aqlomerasiyası böyük ictimai (CNED, Canopé və s.) və milli miqyaslı özəl şirkətləri, eləcə də aparıcı Avropa tədqiqat laboratoriyalarını özündə birləşdirən Futuroscope texnopolunun evidir. İldə 2 milyon turist ilə Futuroscope Nouvelle-Aquitaine'nin aparıcı turizm saytıdır və Disneyland Paris və Puy du Fou'dan sonra Fransada üçüncü ən populyar əyləncə parkıdır .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Subregion

**Subregion** daha böyük bir bölgənin və ya qitənin bir hissəsidir və adətən yerləşdiyi məkana əsaslanır  . Cənub kimi kardinal istiqamətlər subregionu müəyyən etmək üçün adətən istifadə olunur.
Coca-Cola Cherry

**Coca-Cola Cherry** (orijinal satış adı və hələ də tanındığı adı ilə  **Cherry Coke**) — Koka-Kolanın albalı dadlı versiyası. İçki The Coca-Cola Company tərəfindən istehsal olunur.

## Tarixi
Bir çox restoran, kinoteatr və apteklər içki 1985-ci ildə mağazalarda rəsmi olaraq təqdim edilməzdən çox əvvəl Koka-Kolaya albalı siropu əlavə edərək onun qeyri-rəsmi versiyasını təqdim etmişdilər. The Coca-Cola Company ilk dəfə 1982-ci ildə Tennessi ştatının Noksvill şəhərində keçirilən Ümumdünya Sərgisinə gələn tamaşaçılara digər dadlarla birlikdə Kola-nın rəsmi albalı dadlı versiyasını da təqdim edərək içkinin sınaqdan keçirməyə başladı. "Cherry Coke" 1985-ci ilin yayında ABŞ-də əsas istehsala daxil oldu. 2007-ci ilə qədər ABŞ-də və bəzi digər ölkələrdə Coca-Cola Cherry olaraq adlandırılan Cherry Coke, o dövrdə Coca-Cola-nın üçüncü variasiyası idi.

## Beynəlxalq paylanma
Coca-Cola Cherry bir sıra müxtəlif ölkələrdə paylanmışdır. İçki hal-hazırda ABŞ-dən başqa İsveç, Albaniya, Çin, Ukrayna, Böyük Britaniya, İrlandiya Respublikası, Finlandiya, Almaniya, Belçika, Danimarka, Fransa, Macarıstan, Çexiya, Hollandiya, Polşa, Slovakiya, Xorvatiya, Latviya, Litva, Cənubi Afrika, Cənubi Koreya, Bolqarıstan, Yunanıstan, Rumıniya və Peruda mövcudur. İçki Yaponiyada da mövcuddur və burada hələ də "Cherry Coke" kimi tanınır. Coca-Cola Cherry Yeni Zelandiyada bəzi supermarketlərdə tapıla bilər (adətən Böyük Britaniya və ya ABŞ-dən gətirilir). Keçmişdə məhsul Argentina, Braziliya, Çili, Kosta Rika, Kolumbiya, Rusiya, İspaniya, Ukrayna, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Filippin və İsraildə də satışda mövcud olmuşdur.

## İstinadlar
Belarus Futbol Federasiyası

**Belarus Futbol Federasiyası** () — Belarus futbolunun əsas idarəedici orqanı. Mərkəzi ofisi Minsk şəhərində yerləşir.

2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündən sonra, FİFA və Avropanın futbol üzrə rəhbər orqanı olan UEFA Belarus milli və klub komandalarını müvəqqəti olaraq beynəlxalq yarışlardan kənarlaşdırdı, lakin sonradan bu ləğv edildi və UEFA Belarusa beynəlxalq yarışlara ev sahibliyi etməyi qadağan etdi.

## Tarix
Belarus Futbol Federasiyası 1989-cu ildə yaradılıb. 1992-ci ildə federasiya FİFA-ya qoşulur və bunun sayəsində Belarus millisi dünya çempionatında iştirak etmək hüququ qazanır.

1993-cü ildə federasiya UEFA-ya qoşulur və bu Belarus milli komandasının Avropa çempionatında və Belarus klublarının Avropa yarışlarında iştirakına icazə verimləsinə səbəb olur.

2021-ci ilin iyununda UEFA, Blarusda baş verən siyasi vəziyyətə görə Belarus Futbol Federasiyasının himayəsi altında hər hansısa tədbir və yarışların keçirilməsini dayandırır.

2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündən sonra, Belarusun Rusiyanı dəstəkləməsi səbəbindən FİFA və Avropanın futbol üzrə rəhbər orqanı olan UEFA Belarus milli və klub komandalarını müvəqqəti olaraq beynəlxalq yarışlardan kənarlaşdır, lakin sonradan bu ləğv edilir, ancaq UEFA Belarusa beynəlxalq yarışlara ev sahibliyi etməyi qadağasını qüvvədə saxlayır.

## Fəaliyyəti
Belarusda futbol və futzal idmanlarının idarəedici orqanıdır. Federasiya Futbol üzrə Belarus Premyer Liqasını, Belarus Birinci Liqası, Belarus Superkuboku və Futzal üzrə Belarus Premyer Liqasını təşkil edir. O, Belarus milli futbol komandasının və Belarus qadınlardan ibarət milli futbol komandasının rəhbərliyini təyin etmək üçün məsuliyyət daşıyır.

Futzal üzrə Belarus milli komandası da bu Federasiya tərəfindən idarə olunur.

## Rəhbərləri
* Yevgeni Şuntov (1989–1999)
* Qriqori Fedorov (1999–2003)
* Gennadi Nevyqlas (2003–2011)
* Sergey Rumas (22 aprel 2011–2019)
* Vladimir Bazanov (2019–2023)
* Nikolay Şerstnev (2023-h.h)

## İstinadlar
Vittoriya Kolonna

***Vittoriya Kolonna*** (; ) — Peskara markizası, italyan əsilzadə, İntibah dövrü italyan ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndələrindən biri. Həyat yoldaşı əsir düşmüş evli zadəgan qadın olan Vittoriya, İskiya və Neapolun zadəgan dairələri ilə yaxşı münasibətlər qurmağa nail olmuşdu. Vittoriya Kolonnanın erkən yaradıcılığı yalnız 1510-cu illərin sonlarında diqqət çəkməyə başlamış, sonradan o, XVI əsr İtalyan ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndələrindən biri kimi qəbul edilmişdir. Həyat yoldaşının vəfatından sonra Vittoriya özünü Roma monastırlarından birində qapatmışdır. Ömrünün sonuna kimi dünyəvi insan olaraq qalsa da, monastırda yaşadığı dövrdə dinə baxışı ciddi şəkildə dəyişmiş və qatı dindar olmuşdur. 1537-ci ildə Vittoriya Kolonna Mikelancelo ilə tanış olmuş və ölümünə kimi, Mikelancelonun muzası olmuşdur.

## İstinadlar
Buxarayi-şərif

***Buxarayi-şərif*** (; ) — 11 mart 1912-ci ildən 2 yanvar 1913-cü il yanvarına qədər Buxaradan bir qədər aralıda yerləşən Yeni Buxara kəndində çıxmış tacikdilli qəzet. Qəzetin redaktorlarından biri azərbaycanlı yazıçı və jurnalist Mirzə Cəlal Yusifzadə olmuşdur.

## Tarixi
"*Buxarayi-şərif*" 11 mart 1912-ci ildə Yeni Buxara kəndində yerli cədidçi fəallar tərəfindən təsis edilmişdir. Qəzetin baş redaktoru Rusiya İmperator Ordusunun generalı Mirheydər Qasımoviç Mirbədəlov idi. Qəzetin redaktorlarından biri azərbaycanlı yazıçı və jurnalist Mirzə Cəlal Yusifzadə idi. Qəzetin əsas sponsoru və naşiri Buxara yəhudisi K. L. Levin olmuşdur. Yarandığı ilk aylarda qəzet altı dəfə, sonralar isə həftədə üç dəfə bağlanana qədər nəşr olunmuşdur. 12 yanvar 1913-cü ildə qəzetin nəşri Rusiya hakimiyyəti tərəfindən qadağan ediılmişdir. Ümumilikdə qəzetin 153 nömrəsi işıq üzü görmüşdür.

Qəzetdə yerli cədidçilərin, şair və yazıçıların şeirləri, hekayələri və məqalələri dərc olunurdu. Burada həm Mərkəzi Asiya ədəbiyyatının, həm də dünya ədəbiyyatının tanınmış əsərlərinin kitablarından parçalar çap edilmişdir. Qəzetdə ədəbiyyatla yanaşı, şəhər, iqtisadiyyat, sosial həyat, elm və islam xəbərləri də dərc olunurdu. Qəzetdə millət anlayışı özünəməxsus şəkildə başa düşüldüyündən Buxara əhalisinə münasibətdə "Buxara milləti" və ya "müsəlman milləti" ifadələrindən istifadə edilirdi.

## İrsi
Sovet İttifaqının dağılmasından və 1991-ci ildə müstəqil Tacikistan Respublikasının yaradılmasından sonra "*Buxarayi-şərif*" qəzetinin yaranma tarixi rəsmi olaraq Tacikistanda Mətbuat Günü elan edilmişdir.

## İstinadlar
Moldova pasportu

**Moldova pasportu** — Moldova vətəndaşlarına beynəlxalq səyahət üçün verilən sənəd. Pasport Dövlət Təşkilat və İnformasiya Resursları mərkəzi "Registru" tərəfindən, xaricdə isə Moldovanın xarici nümayəndəlikləri tərəfindən verilir. Pasportun etibarlılıq müddəti 7 ildir. 7 yaşa qədər uşaqlar üçün pasportun etibarlılıq müddəti 4 ildir. 2006-cı il yanvarın 1-dən Moldova vətəndaşları eyni vaxtda iki pasport almaq imkanı üçün yerli pasport idarəsinə yazılı müraciət etməlidirlər.

Moldovanın ilk biometrik pasportu 2008-ci il yanvarın 1-də verilib. Yeni məcburi Moldova biometrik pasportu 1 yanvar 2011-ci ildə buraxılıb və qiyməti 700 MDL (45 avro) təşkil edir. Pasportun çipində sahibinin qan qrupu, rəqəmsal barmaq izi və rəqəmsal şəkli var. Rəqəmsal barmaq izi 12 yaşdan kiçik uşaqlar üçün məcburi deyil. Köhnə qeyri-biometrik pasportlar istifadə müddəti bitənə qədər etibarlı olacaq, səyahət üçün isə yalnız yeni biometrik pasportlar etibarlı olacaq.

Pasport 32 səhifədən ibarətdir. Məlumat vərəqi rumın, ingilis və fransız dillərində çap olunur.

Bundan əlavə, Rumıniya Hökuməti Rumıniya əsilli Moldova vətəndaşlarına Rumıniya pasportları verir ki, bu da onlara Avropa İttifaqında və region ölkələrində vizasız səyahət etməyə imkan verir. Bu gün 120 minə yaxın Moldova vətəndaşı Rumıniya vətəndaşlığı üçün müraciət edib və Rumıniya pasportu alıb.

Avropa İttifaqı 2008-ci ildən bəri viza rejimini asanlaşdırdığı Moldova ilə vizadan azad olmaq üçün danışıqlar aparıb. 2010-cu ilin iyununda Avropa İttifaqı (Aİ) Moldova ilə vizasız səyahət danışıqlarına başlayıb. Aİ və Moldova arasında viza rejiminin sadələşdirilməsinə dair saziş 2012-ci ilin iyununda baş nazir Vlad Filat və Avropa komissarı Sesiliya Malmström tərəfindən imzalanıb. 2013-cü ilin noyabrında Avropa İttifaqı Moldova vətəndaşları üçün vizanın 2014-cü ildən ləğv edilməsini təklif edib.

Biometrik pasportu olan Moldova vətəndaşları 28 aprel 2014-cü il tarixindən etibarən Şengen zonasına daxil olarkən vizadan azad ola bilərlər.

Henley Viza məhdudiyyətləri indeksinin 2016-cı il hesabatına əsasən, Moldova vətəndaşları sərhəd qapısında vizalı və ya vizasız 101 ölkəyə səyahət edə bilərlər. Bu yolla Moldova vətəndaşları dünyada səyahət azadlığına görə 52-ci yerdədirlər.

## İstinadlar
Şaori qalası

**Şaori qalası** () — Gürcüstanın cənub bölgəsində, Samtsxe-Cavaxeti diyarının Axalkalaki bələdiyyəsində tunc dövrünə aid meqalit tikili.

Quru hörgü texnikası ilə tikilmiş siklop tikili qeyri-adi tərtibata malikdir. Almaz formalı dairəvi boşluqlara malik qala eyniadlı qayalı dağda, dəniz səviyyəsindən 2752 metr yüksəklikdə, Kiçik Qafqaz dağlarında, Paravani gölünün şimal-qərbində yerləşir. Qala *Gürcüstanın Milli Əhəmiyyətli Daşınmaz Mədəni abidələri* siyahısına daxil edilib.
## Memarlığı

Əvvəllər *Koroğlu qalası* kimi tanınan Şaori qalası strateji cəhətdən Paravani gölünün ərazisində yerləşən digər böyük siklopik ərazi olan Abuli qalası ilə topoqrafik və memarlıq cəhətdən bir çox oxşarlıqlara malikdir.

Şaori qalası heç bir tikinti materialı qarışımından istifadə edilmədən böyük bazalt bloklarından tikilmişdir. O, hər biri sıldırım zirvənin üstündə yerləşən iki hissədən ibarətdir. Mərkəzi hissəsi planda nizamsız düzbucaqlıdır və ən hündür ərazidə tikilmişdir. Qalanın eni 1 metr, hündürlüyü 1,3 metr olan şərq darvazasından içəri girmək mümkündür. Şaori qalasının yerləşdiyi yer və məkan onun şəhər həyatının mərkəzi kimi istifadə olunması ehtimalını azaldır. Qalanın dini məqsədlər üçün istifadə edilməsi göstərilən ehtimallardan biridir.
## Tarixi və arxeologiyası
Şaori qalası coğrafi yazılı mənbələrdə ilk dəfə XVIII əsrin əvvəllərində yaşamış gürcü alimi Vaxuşti Baqrationi tərəfindən qeyd edilmişdir. Levon Melikset 1938-ci ildə Gürcüstanın, o cümlədən Şaorinin monolit abidələrini sistemli şəkildə öyrənən ilk şəxs olub.

Şaoridə ətraflı arxeoloji qazıntı aparılmamışdır, bu da ərazinin dəqiq tarixini və ya hər hansı bir mədəniyyətə aid edilməsini çətinləşdirir. Tikinti texnikası və materialında Trialeti kurqanları ilə oxşarlıqlar qeyd edilmişdir ki, bu da qalanın tikintisinin mümkün dövr kimi e.ə.II minilliyin birinci yarısına aid olduğunu göstərir.

Siklopik qalaların yayılması, Cənubi Qafqazda tunc dövrünün ortalarından sonlarına qədər sosial diferensiallaşmanı və yeni güc elitalarının meydana gəlməsini əks etdirən sosial dəyişikliklərin arxeoloji sübutudur. Bu istehkamlar adətən dağların sıldırım yamaclarında tikilirdi. Yaşayış yerlərinin genişlənməsi və mədəni materiallar onu deməyə əsas verir ki, bu dağ qalalarını saxlayanlar əkin sahələrinə və sərvətlərə nəzarət edirdilər. Bundan başqa, onlar öz daxili əraziləri üçün iqtisadi və müdafiə funksiyalarını da yerinə yetirə bilirdilər.
## İstinadlar
Mixal Qornik

** Mixal Qornik ** (, ; ) — Sorb alimi, din xadimi və 19-cu əsr Sorb ədəbiyyatının ən mühüm himayədarlarından biri.

## Bioqrafiya

Mixal Qornik 1833-cü ildə Kamenets yaxınlığındakı Vorkletsy kəndində anadan olub. Qornik 1847-ci ildə Bautzendə orta məktəbi bitirdikdən sonra Praqadakı Sorb seminariyasına daxil olub. Qornik həmçinin Lesser Town Gimnaziyasında və Çarlz Universitetinin İlahiyyat fakültəsində təhsil alıb. Praqada oxuyarkən Sorbia seminariyasında fəaliyyət göstərən "Serbovka" tələbə dərnəyinin üzvü, sonra isə rəhbəri olub. 1852-ci ildə "Tydźeńske Nowiny" qəzetində ilk ədəbi əsəri olan "Brançeleji" nəşr etdirdi. Praqada tələbə olarkən o, Serbovka qardaşlığı tərəfindən nəşr olunan "Kwětki" ədəbi jurnalında 40-a yaxın şeir və tərcümələrini, o cümlədən "İqorun kampaniyası haqqında nağıl"ın Yuxarı Sorb dilinə tərcüməsini dərc etdirib. 1856-cı ildə vətənə qayıdır və 24 sentyabr 1856-cı ildə keşiş təyin edilir. 1871-ci ildə Bautzendəki Müqəddəs Məryəm kilsəsinin rektoru təyin edilir. O, 1890-cı ilə qədər bu vəzifədə olub. 1890-cı il oktyabrın 24-də o, Müqəddəs Pyotr Katedralinin fəslinin konstruksiya və kanonunun qiymətləndiricisi təyin edilib. 1860-cı illərdən Qornik serblərinin mədəni və ictimai həyatında fəal iştirak etmişdir. 1859–1894-cü illərdə Bautzendəki Katolik Pedaqoji Məktəbində Yuxarı Sorbiada dərs demişdir.
1858-ci ildə "Matitsa Serbian" Sorb milli mədəni-maarif cəmiyyətinin katibi oldu. 1873-cü ildən sədr müavini, 1882-ci ildə isə cəmiyyətin sədri seçilib. 1868–1894-cü illərdə "Časopis Maćicy Serbskeje" jurnalının redaktoru, 1880–1882-ci illərdə isə aşağı sorb dilində "Pratyja" ədəbi jurnalının redaktoru olmuşdur. 1889-cu ildə o, katolik kilsələrində istifadə etmək üçün Yuxarı sorb dilində dualar və ilahilər toplusunu nəşr etdirdi "Wosadnik". O, 1894-cü il fevralın 22-də Bautzendə vəfat etmişdi.

## Mükafatları
1889-cu ildə Sakson Kralı Albert Mixal Qorniki 1-ci dərəcəli Cəngavər Xaçı ilə təltif etmişdi..

## Xatirə
1956-cı ildə Rekelvits sakinləri Mixal Qornikə abidə ucaltdılar, Bautzen və Krostvitsdəki küçələrə onun adı verildi.

## Ədəbiyyat
* Trudla Malinkowa: Sorbische Denkmale. Handbuch sorbischer Gedenk- und Erinnerungsstätten. Domowina Verlag, Bautzen 2022, ISBN 978-3-7420-2647-7, S. 36–38, S. 153–156.
* Manfred Thiemann (Hrsg.): Sorben. Ein kleines Lexikon = Serbja. Domowina-Verlag, Bautzen 1989, ISBN 3-7420-0405-0.
* Редакция журнала. Михаил Горник (некролог) // Всемирная иллюстрация : jurnal. — 1894. — Т. 51, № 1311. — С. 171–172, 174.
* Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, səh. 32, 95, 105, 112, 117, 122, 150, ISBN 5-7576-0063-2
* H. Imiš, Wopomnjeńska rěč, Časopis Maćicy Serbskeje, 1894, səh. 70–72
* Ernst Muka, Nekrolog XXXI, Časopis Maćicy Serbskeje, 1895, səh. 145–157

## İstinadlar
Qıznaz Türkeli

**Qıznaz Türkeli** (; ) — Azərbaycan əsilli Türkiyə əsnafı və siyasətçisi.

## Həyatı
Qıznaz Türkeli 1 yanvar 1962-ci ildə Türkiyədə, İğdırın Mələkli qəsəbəsində anadan olmuşdur. Onun ailəsi İğdıra Təbriz və Qum şəhərlərindən gəlmişdir. Türkeli özünü sosialist adlandırmışdır. O, ibtidai və orta təhsilini İğdırda tamamlamışdır. Türkeli gənc yaşlarında bir çox iş yerlərində və fabriklərdə çalışaraq iş həyatına başladıqdan sonra 15 il əsnaf olaraq çalışmışdır. O, qadın təşkilatları fəhlə hərəkatlarında fəal iştirak etmişdir. Türkeli Türkiyə Böyük Millət Məclisinin XXV çağırış Iğdır millət vəkili olmuşdur. Ailəlidir, uşağı var.

## İstinadlar
Hominina

**Hominina** və ya **Australopithecina** və ya **australopithecines** — müasir dövrdə yaşayan hər hansı digər antropomorfidlərə nisbətən insanlarla (*[[Homo]]*) daha yaxından qohum olan ikiayaqlı hominidləri təsvir etmək üçün istifadə edilən homininlərin alt sinfidir . "Hominid" və ya "hominin" terminləri ümumiyyətlə avstralopiteklərə aid edilir. Australopithecinlərin iki ayaq üstə dayanma qabiliyyəti və kəllə quruluşuna görə *Homo* növlərinə (insanlara) bənzəyir. Onların beyinləri *Homo* növləri ilə müqayisədə (650–1600 sm³) olduqca kiçikdir – 400–500 sm³ aralığında. Qrupa əsasən *[[Avstralopitek|Australopithecus]]* cinsinə aid olan növlər daxildir. Bununla belə, bəzi müəlliflər bu qrupa *Sahelanthropus*, *Orrorin* və *Ardipithecus* cinslərini də daxil edirlər.

Normal olaraq bu qrupa *birbaşa* aid edilən qrupların heç biri sağ qalmasa da, *Kenyanthropus*, *Paranthropus* və *Homo* cinsləri, ehtimal ki, *A. africanus* və/və ya *Australopithecus sediba* kimi müasir Australopithecus növünün paralel taksonu olaraq ortaya çıxdıqları üçün australopitesinler nəsli tükənmiş olaraq qiymətləndirilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qurd qapısı qəbiristanlığı

* Ümumşəhər qəbiristanlığı — Bakının Qaradağ rayonunda yerləşən məzarlıq.
* Yasamal qəbiristanlığı — Bakının Yasamal rayonunda yerləşən məzarlıq.
Avranlo qalası

**Avranlo qalası** () — Gürcüstanın cənubundakı Kvemo-Kartli (Aşağı Kartli)  diyarının (mxare) Tsalka bələdiyyəsindəki meqalit tikili.

Quru hörgü texnologiyası ilə tikilmiş siklop tikili eyniadlı kənddən 0,5 km şimal-qərbdə, Anaxatır çayının sol sahilində, dəniz səviyyəsindən 1640 m yüksəklikdə yerləşir. Tikili e.ə.I minilliyin son rübünə aiddir.
## Təsviri
Avranlo qalası çay dərəsinin üstündəki üç səviyyəli terraslardan ibarət meqalitik kompleksdir. Dağın ətəyindəki ən aşağı yarusun uzunluğu təqribən 80 m, hündürlüyü bəzi yerlərdə 3 m olan yarımdairəvi divardan ibarətdir. Uzunluğu 2,2 m, eni 1,8 m olan monolitlə örtülmüş hündürlüyü 1,9 m, eni 1,75 m olan bir darvazası var. Ətrafına iri daşlar səpələnib. Bu divarla dağ arasında kiçik bir orta əsr pravoslav kilsəsi və onun yaxınlığında bir neçə mağara var ki, bunlar da birlikdə Abibos monastırı adlanır. Kilsə bu yaxınlarda bərpa edilmişdir. Şimal tərəfdən isə mağara ilə birləşir. Qalanın daxili hissəsində yaşayış evlərinin xarabalıqları var. Onun şimal-qərb divarının künclərində və mərkəzdə kəskin şəkildə əyilmiş dayaq sütunu vardır. Şimal-şərq divarının aşağı hissəsində daha bir dayaq sütunu qorunub saxlanılıb. İkinci terrasda bina qalıqlarını görmək olar. Çayın sahilində, uçurumun sıldırım ətəyində, birinci terrasda ayrıca hasar çəkilib, onun içərisində orta əsrlərdə kilsə inşa olunub.

Qalanın ikinci və üçüncü pillələri böyük qayalar, quru daş hörgü və qeyri-adi tikinti üsulu ilə səciyyələnən həqiqi "siklopik" strukturlardır. Qalanın üçüncü, ən yuxarı, hündür pilləsi, dağın başında yerləşir. Uzunluğu 25 m, eni 18 m olan düzbucaqlı plana malikdir. Divarlarının qalınlığı isə 3-4 m-dir. Konstruksiyanın xeyli hissəsi zədələnmiş, bir çox hissələri də dağılmışdır. Meqalit qalasından şimaldakı ərazilərdə aparılan arxeoloji qazıntılar 2006-cı ildə Kür-Araz mədəniyyətinə aid yaşayış məskənini və e.ə.XII-XI əsrlərə aid nekropolu aşkar etməyə imkan verib. Burada xeyli sayda müxtəlif dövrlərə aid keramika nümunələri fraqmentləri aşkar olunub. Avranlo kompleksinin ətrafında da son Tunc dövrü-erkən Dəmir dövrünə aid saray aşkar edilib. Demək olar ki, Kür-Araz mədəniyyəti dövrünə aid istehkam kompleksi və ona bitişik ərazisi e.ə.II minilliyin sonuna qədər intensiv inkişaf etmişdir.

Avranlo qalası 2007-ci ildə *Gürcüstanın Milli Əhəmiyyətli Daşınmaz Mədəni abidələri* siyahısına daxil edilib. 2019-cu ilin sentyabrında Abuli, Şaori, Avranlo və Sameba qalaları da daxil olmaqla, ölkənin meqalit komplekslərinin daha da öyrənilməsi və qorunması üçün çoxillik arxeoloji tədqiqat layihəsinə başlanılıb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* ლ. მელიქსეთ -ბეგი, მეგალითური კულტურა საქართველოში, თბ. 1938
Rumıniya pasportu

**Rumıniya pasportu** — Rumıniya vətəndaşlarına beynəlxalq səyahət üçün verilən sənəd. Rumıniyadan kənarda pasport sahibinə diplomatik nümayəndəlik, yardım tələbi və Rumıniya konsulluqları tərəfindən təmin edilən müdafiə hüququ verir. Pasport Rumıniya dövlətinə məxsusdur. Rumıniya 1 yanvar 2007-ci ildə Avropa Birliyinə qoşuldu və 31 dekabr 2008-ci ildə öz biometrik pasportunu verməyə başladı. Pasportun məlumat vərəqi rumın, ingilis və fransız dillərində çap olunur.

Rumıniya şəxsiyyət vəsiqəsi olan *Carte de Identitate* artıq Avropa İttifaqı daxilində səyahət etmək üçün istifadə edilə bilər.

Rumıniya hökuməti Rumıniya əsilli Moldova vətəndaşlarına Rumıniya pasportları verir ki, bu da onlara Avropa İttifaqı və region ölkələrində vizasız səyahət etməyə imkan verir. Bu gün 120 minə yaxın Moldova vətəndaşı Rumıniya vətəndaşlığı üçün müraciət edib və Rumıniya pasportu alıb.

Henley Visa Restrictions Index 2016 hesabatına əsasən, Rumıniya vətəndaşları sərhəd qapısında vizalı və ya vizasız 153 ölkəyə gedə bilərlər. Bununla da Rumıniya vətəndaşları dünyada səyahət azadlığına görə 19-cu yerdədir.

## İstinadlar
Kristalloqrafik sinqoniya

**Kristallik Sinqoniyalar**

Bütün kristallar 7 sinqoniyaya bölünür:

# Triklinik
# Monoklinik
# Rombik
# Triqonal
# Tetraqonal
# Heksaqonal
# Kubik

Bu 7 sinqoniya daxilində 32 sinif ayrılır:

**Triklinik** — 2 (monoedr və pikanoid)

**Monoklinik** — 3 (domat, sfenoif, prizma)

**Rombik''-*** 3 (rombik piramida, rombik disfenoid, rombik dipiramida)

*'Triqonal -** 5 (triqonal piramida, romboedrik, ditriqonal piramida, triqonal trapesoedr, triqonal skalenoedr)

**Heksaqonal** — 7 (triqonal dipiramida, heksaqonal piramida, heksaqonal dipiramida, ditriqonal dipiramida, diheksaqonal piramida, heksaqonal trapesiya, diheksaqonal dipiramida)

**Tetraqonal -** 7 (tetraqonal disfenoid, tetraqonal piramida, tetraqonal dipiramida, tetraqonal skalenoedr, ditetraqonal piramida, tetraqonal trapesiya, ditetraqonal dipiramida)

**Kubik''' — 5 (pentaqontriteraedr, didodeaker, heksatetraedr, pentaqontrioktaedr, heksaoktaedr) sinifə bölünür.

Sinqoniyaların və siniflərinin adlarından göründüyü kimi onlar yuyanca rəqəm və sözlər ile adlandırılmışdır. Dilimizə tərcümə etdikdə:

mono — bir, klin — ox, triklin — üç ox, heksaqonal — altı bucaq, tetraedr — dörd üz və s. deməkdir.

## İstinadlar