open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stepan Burnaşov

**Stepan Daniloviç Burnaşov** () — diplomat, səyyah, general-mayor, senator, yazıçı və topoqraf.

## Həyatı
O, Krım xanlarının nəslindən idi və Rusiya dövlətinə xidmət edirdi. S. D. Burnaşov 1768–1774-cü və 1787–1791-ci illər rus-türk müharibələrinin iştirakçısı olmuşdur. S. D. Burnaşov 1783-cü ilin may ayında knyaz Q. A. Potyomkin Tavriçeski tərəfindən Kartli-Kaxetiyaya – II Iraklinin və I Solomonun sarayına Rusiya dövlətinin səlahiyyətli nümayəndəsi kimi göndərilmişdi. O, sarayda 1787-ci ilin oktyabr ayına qədər qulluq etmişdi.

S. D. Burnaşov Kartli-Kaxetiya sarayında yalnız hərbi-diplomat işi ilə deyil, həm də Qafqaz ölkələri haqqında geniş məlumat toplamaqla da məşğul olmuşdur. Onun "Gürcüstanın xəritəsi", "Irandakı Azərbaycan əyalətinin təsviri və onun siyasi vəziyyəti" adlı əsərləri çapdan çıxmışdır. S. D. Burnaşovun Azərbaycanla bağlı olan əsəri Azərbaycan MEA-nın Tarix Institutunun Elmi Arxivində saxlanılır. Bundan başqa onun müxtəlif illərdə Sankt-Peterburqa göndərdiyi məktubları A. A. Çaqareli tərəfindən çap edilmişdir və monoqrafiyada həmin məktublardan istifadə olunmuşdur. S. D. Burnaşov "Irandakı Azərbaycan əyalətinin təsviri və onun siyasi vəziyyəti" adlı əsərində Azərbaycanın ayrı-ayrı xanlıqları, onların siyasi vəziyyəti, coğrafi mövqeyi, bəzi tayfa və xalqlar haqqında məlumat verir.

2017-ci ildə "Azer-Globe" İctimai-Siyasi Araşdırmalar İnstitutunun nəzdindəki Qafqaz Tarixi Mərkəzi tərəfindən çapa hazırlanan və TEAS PRESS Nəşriyyat Evi tərəfindən rus dilində nəşr edilən "Кавказ XVIII века глазами русского тайного агента " ("XVIII əsrin Qafqazı rus gizli agentinin gözü ilə") kitabında S. D. Burnaşovun reprint olarağ əsərləri çap olunub. Bu reprint nəşrə S. Burnaşovun Qafqaza dair üç əsəri daxil olub: "Описание областей Адербижанских в Персии и их политического состояния" ("İrandakı Aderbijan vilayətlərinin və onların siyasi vəziyyətinin təsviri", 1793), "Картина Грузии или описание политического состояния царств Карталинского и Кахетинского" ("Gürcüstan mənzərəsi, yaxud Kartalin və Kaxetiya çarlıqlarının siyasi vəziyyətinin təsviri", 1793) və "Описание горских народов" ("Dağ xalqlarının təsviri", 1794).

## İstinadlar
* БУРНАШЕВЪ, Степанъ Даниловичъ Энциклопедический лексикон Плюшара, том VII, страница 411
* *Бурнашев С.* "Новые материалы для жизнеописания и деятельности С. Д. Бурнашева". Под ред. А. А. Цагарели. СПб., 1901.
* Книга:Военная энциклопедия Сытина|часть=5
* *Волков С. В.* Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. Том II. Л—Я. М., 2009
* *Петров А. Н.* 2-я турецкая война в царствование Императрицы Екатерины II. СПб., 1887.
* Источник/РБСПбк
* *Степанов В. С., Григорович П. И.* В память столетнего юбилея императорского Военного ордена Святого великомученика и Победоносца Георгия. (1769–1869). СПб., 1869
* *Танков А.* Тайный Советник С. Д. Бурнашев (по поводу столетия присоединения Грузии к России) // "Курские губернские ведомости", 1901 г., № 204, 205, 209 и 231.
* Кавказ XVIII века глазами русского тайного агента. Репритное издание трех трудов, TEAS PRESS, 2017 г., 108 стр., — ISBN: 9789952513851
Aşıq Mirzə Bilal

**Aşıq Mirzə Bilal Mustafa oğlu Mikayılov** () — aşıq, şair.

## Həyatı
1872-ci il mart ayının 12-də Şirvan qəzasının Ağsu rayonunda Qəşəd kəndində anadan olmuşdur. Həmyerlisi Molla Xasının məktəbində oxumuş, sonra Şamaxıda böyük maarifçi Seyid Əzim Şirvaninin məktəbində təhsilini davam etdirmişdir. Burada o, ərəb-fars dillərini kamil öyrənmiş, klassik poeziyaya dərindən bələd olmuşdur. Şamaxı ədəbi mühiti – "Beytül-səfa" və mesenant Mahmud Ağa Əhməd Ağa oğlunun musiqi-şeir məclisi onu sənət dünyasına bağlamışdır. Mahmud Ağa məclisində Əngəxaranlı Aşıq İbrahimlə tanışlığı onun uşaqlıqdan qəlbini ovsunlayan aşıq sənətinə məhəbbətini coşdurmuşdur. Ustadının məsləhəti ilə o, muğamlarımızın sirlərini "Şirvan bülbülü" Mirzə Məhəmmədhəsəndən mükəmməl şəkildə mənimsəyib, el məclislərinə ayaq açır. O, qırx ilə yaxın Şirvanda bu sənəti yaşatmış və onlarla şagird yetişdirmişdir.

Böyük nüfuz sahibi olması hökumət yetkililərinin nəzərindən yayınmamış, ona Xalq Cümhuriyyəti dövründə (1918–1920) Şamaxı qəzasının əmniyyət müdiri vəzifəsi həvalə olunmuşdur. Onun repressiya qurbanı olmasının əsas faktorlarından biri də məhz budur. Aşıq Mirzə Bilalın represiya olunmasının digər əsas səbəbi isə onun, yaradıcılığında və aşıqlıq fəaliyyətində sovet rejimininin qoyduğu qadağalara riayət edə bilməməsi olmuşdur. 1928-ci ildə Bakıda Azərbaycan aşıqlarının birinci qurultayının nümayəndəsi olmuş və qurultayda bütün aşıqlar adından çıxış etmişdir. Aşıq Mirzə Bilalın külliyyatı yəni, şeir və dastanlarının böyük bir hissəsi, NKVD tərəfindən əmlakı müsadirə olunarkən ələ keçirilərək məhv edilmişdir.

Şirvanlı Aşıq Mirzə Bilal 1937-ci il iyun ayının 17-də həbs edilmiş, həmin ilin noyabr ayının 26-dan 27-nə keçən gecə "xalq düşməni" adı altında güllələnmişdir. SSRİ Ali Məhkəməsinin cinayət işləri üzrə məhkəmə kollegiyası 12 oktyabr 1955-ci ildə Mikayılov Bilal Mustafa oğlunun işinə yenidən baxaraq onun haqqında olan Azərbaycan SSR XDİK üçlüyünün 10 noyabr 1937-ci il tarixli qərarını ləğv etdi və o, bəraət aldı. Aşıq Mirzə Bilalın həbs olunarkən dediyi "Məni günahsız tuturlar" sözlərini ən nəhayət, dövlət özü də təsdiq etdi.

Azərbaycan Respublikası prokurorluğunun 28 oktyabr 1993-cü il tarixli qərarı ilə Bilal Mustafa oğlu yenidən bəraət almışdır.

Əbədiyaşar sənət piramidasının xüsusi mərhələsində — XIX əsrin sonlarında meydana çıxan Qəşədli Mirzə Bilal, Şirvan aşıq sənətini məna və məzmunca yeni inkişaf mərhələsinə yüksəltmiş, müasir Şirvan aşıq məktəbinin əsasını qoymuş, "Şirvan Aşıqlarının Atası" titulunu qazanmış nəhəng bir sima olmuşdur.

## Şəcərəsi
* Baba
** Soltan
*** Xəlil
**** Mikayıl
***** Mustafa

## Kitabları
* "Aşıq Bilal. Şeirləri", Bakı, 1960.
* "İlk baharım, gəl görüm", Bakı, 1982.
* "Bir vaxt şam-çıraqla gəzərlər məni", Bakı, "Elm və təhsil", 2012. 104 səh., 500 tiraj.

## Mənbə
* Şəxsi işi RDTK-nın arxivi № 13773.
* Azərbaycan aşıq şeirindən seçmələr. II cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005. səh.124–128.
* Musa Nəbioğlu. "Ozan-aşıq dünyası". Bakı: Nurlan, 2010, (şəkilli), səh.13.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Aşıq Mirzə Bilal — Facebook səhifəsi
*
Tərəvəzçilik

**Tərəvəzçilik** — insanı qiymətli qida məhsulları və konserv sənayesini xammalla təmin edən bitkiçiliyin ən mühüm sahələrindən biri. 

Tərəvəzçiliyin inkişafında iri fermer təsərrüfatları ilə bərabər şəxsi həyətyanı sahələrdə becərilən məhsullarda mühüm rol oynayır. Ancaq qeyd edək ki, iri fermer təsərrüfatlarında daha ucuz tərəvəz becərilir, yüksək əmək məhsuldarlığına nail olurlar. Tərəvəzçiliyin inkişafında istixanalar əvəz edilməzdir. Belə ki, ilin soyuq fəsillərində Respublika əhalisini tərəvəzlə təmin edilməsi üçün istixanalarda müxtəlif tərəvəzlər becərilir.

Tərəvəz yetişdiriciləri badımcan, bibər, kartof, pomidor, qarpız, sarımsaq, soğan, və xiyar kimi tərəvəz yetişdirirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stranger in Moscow

**Stranger In Moscow** – Maykl Ceksonun  albomundan çıxardığı beşinci və axırıncı sinql. Mahnı Epic Records şirkəti tərəfindən 1996 – cı ildə yayımlanmışdır.Mahnı əvvəlcə Avropada, daha sonra isə ABŞ-də yayımlanmışdır. Mayklın böyük uğur qazanan mahnı, bir çox Avropa ölkələrində birinciliyi əldə etmişdir.

Maykl Cekson mahnını Moskva şəhərində bəstələmişdir. Belə ki, Maykl bu mahnıda Dangerous World Tour çərçivəsində Moskvada yerləşdiyi otel otağında ikən düşündüklərini qələmə almışdır. Qeyd edək ki, bu səfəri zamanı Moskvada Rusiya dövlət orqanları tərəfindən Maykla qarşı hörmətsizliklər edilmiş və Moskvadan ayrılarkən Maykl bir daha Moskvaya dönməyəcəyinə söz vermişdir.

Mahnının klipi də olduqca uğurlu alınmışdır. Belə ki, ağ-qara şəkildə çəkilən klipdə Maykldan başqa hər şey çox yavaş hərəkət edir və xüsusi effekt yaradır. Beləliklə də mahnının musiqisi və sözlərindəki məna dolğun şəkildə tamaşaçıya çatdırılır.

## Kompozisiyaları

**[[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] Sinql**
# Stranger In Moscow – 5:37
# Stranger In Moscow (Hani's Extended Chilli Hop Mix) – 6:05
# Stranger In Moscow (Hani's Num Radio Mix) – 10:19 
# Stranger In Moscow (Basement Boys' Radio Mix) – 4:05
# Stranger In Moscow (Spensane Vocal Mix) [R&B] – 4:47
# Stranger In Moscow (12" Dance Club Mix) – 8:18

**[[Avstriya]] Sinql**
# Stranger In Moscow – 5:37
# Stranger In Moscow (Charles Roane's Full R&B Mix) – 4:30
# Stranger In Moscow (Tee's In-House Club Mix) – 6:54
# Stranger In Moscow (Tee's Light AC Mix) – 4:07
# Stranger In Moscow (Tee's Freeze Radio Mix) – 3:36
# Off The Wall (Junior Vasquez Radio Mix) – 5:15

## Xarici keçidlər
 YouTube- da bax
Hacı Əhməd paşa (Cakeli)

**Hacı Əhməd paşa**  — (?-1759), Mesxetiyanın XII paşası

Böyük İshaq paşanın oğludur.

## Həyatı
Onun 1161 hicri (1748 miladi) ilində atasının ölümündən sonra Çıldır əyalətinə (Mesxetiyaya) vali olan Hacı Əhməd paşanın 1168 hicri (1755 miladi) ilində Van valisi olduğu zaman Osmanlı ordusuna yardım etməməsi və I Solomonun qalib olmasına şərait yaratması üzündən 1173 h. (1759 miladi) ilində edam edildiyi bilinir. Əhmədiyyə məscidini inşa etdirmişdir.

## Ailəsi
Hacı Əhməd paşanın Həsən paşa və Yusif paşa adlı oğlanları vardı.
Nəzakət Məmmədova

**Nəzakət Əli qızı Məmmədova** () — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1974).

## Həyatı
Nəzakət Məmmədova 1944-cü ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Uşaq yaşlarında atasını itirib. Valideynləri onu müəllimə görmək istəyirdilər. Onların bu istəyini nəzərə alan gənc qız Bakıya gəlir və Xarici Dillər İnstitutuna daxil olur. Amma təhsilini yarımçıq qoyaraq 1966-cı ildə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumuna daxil olur. Onun səsinə ilk qiyməti Əhməd Bakıxanov və Hacıbaba Hüseynov verirlər. Onların qarşısında "Bayatı-Qacar" oxuyan gənc qız hər iki sənətkarın diqqətini cəlb edir. Sonralar təhsilini İncəsənət İnstitutunda davam etdirən Nəzakət Məmmədova bir müddət "Lalə" qızlar ansamblında çalışır. 1968-ci ildə Opera və Balet Teatrına qəbul olunur və 1971-ci ildə tamaşaçılar qarşısına yeni Leylilərdən biri kimi çıxır.

### Ölümü
Soçi şəhərində plastik əməliyyatlarla lisenziyasız məşğul olan Karol Anatoli İvanoviç adlı birinə müraciət edən sənətçi boynundakı qırışlardan azad olmaq istəyir. Lakin əməliyyat zamanı həkim-dermatoloqun səhvi – bıçağın boğazdakı şah damara dəyməsi müğənninin ölümünə səbəb olur. Nəzakət Məmmədova qanaxmadan dünyasını dəyişir. Əslən erməni olan həkim Karol isə törətdiyi əmələ görə Krasnodar məhkəməsi tərəfindən 9 il azadlıqdan məhrum edilir.

## Yaradıcılığı
Nəzakət Məmmədova opera müğənnisi kimi parlaq istedadını nümayiş etdirir. Sürəyya Qacar, Həqiqət Rzayeva, Gülxar Həsənova kimi sənətkarlardan sonra Nəzakət Məmmədova da Leyli obrazları arasında yeni bir səhifə açır. O, "Rast", "Qatar", "Şahnaz", "Segah" və digər muğamların, mahnı və təsniflərin mahir ifaçısı kimi tanınır. Azərbaycan musiqi sənətinin incəliklərini gözəl və məlahətli səsi ilə vətənindən çox-çox uzaqlara da apara bilir. Türkiyə, İran, Əfqanıstan‚ Almaniya, Belçika, İtaliya və s. ölkələrdə qastrol səfərlərində olur.

## Filmoqrafiya
* Payız melodiyaları (film, 1974)
* Xanəndənin taleyi (film)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
### Video
* "Ölümdən 24 saat əvvəl" verilişi. Nəzakət Məmmədova: I hissə, II hissə
* Nəzakət Məmmədova - Qatar təsnifi (Sənin sözün) (mus: Ələkbər Tağıyev)
*Nəzakət Məmmədova - Heç küsməyin yeridirmi?
* Teymur Mustafayev və Nəzakət Məmmədova - Ay qız - xalq mahnısı
* Nəzakət Məmmədova - Ala gözlər - musiqi: Hacı Xanməmmədov, sözlər: Səməd Vurğun
* Nəzakət Məmmədova - Gəl, inad etmə
* Nəzakət Məmmədova - Muğam
* Nəzakət Məmmədova - Yaxın gəl
* Nəzakət Məmmədova - Bahar çiçəyi
* Nəzakət Məmmədova - Kəkliyim
* Nəzakət Məmmədova - Azərbaycan gölləri
* Nəzakət Məmmədova - Günəş kimi yanarsan - musiqi: Ramiz Mustafayev, sözlər: Vasif Mustafayev
* Nəzakət Məmmədova - Sən deyən olsun
* "Xanəndənin taleyi" filmi

### Digər
* “Bacımı Tamerlan Qarayev öldürməyib...” 
* Valehedici gözəlliye malik Nəzakət Məmmədovanın qara bəxtli taleyi
Milton Sperlinq

**Milton Sperlinq** () — Amerika kino prodüseri.

## Həyatı

Milton Sperlinq Nyu-York şəhər kollecini bitirdikdən sonra kino sahəsinə üz tutur və Paramountda klerk kimi çalışmağa başlayır. 1931-ci ildə məşhur Warner Bros. kino şirkətində Deril F. Zanuk və Hel Uallisin yanında katib işləyir. Bir qədər sonra Sperlinq, Edvard Smollun yanında assistent kimi müstəqil filmlərdə çalışır.
 
Zanuk 20th Century Fox-da Milton Sperlinqi işə götürür. 20th Century Fox-da olan səmərəli fəaliyyəti zamanı Milton 1936-cı ildə Harri Uornerin () qızı Betti Uornerlə tanış olur. Onlar 1939-cu ildə ailə həyatı qururlar.

1941-ci ildə rejissor Brüs Hamberstoun Milton Sperlinqin prodüserliyi ilə "Günəşli vadinin serenadası" filmini çəkir.

Müharibədən qayıtdıqdan sonra Zanuk M. Sperlinqə öz köhnə işinə qayıtmağı təklif edir. Lakin Miltonun qayınatası Harri Uorner ailənin bir üzvü kimi ona rəqib studiyada işləməyi məsləhət görmür. Milton öz studiyasını yaratmaq qərarına gəlir.

Sperlinq öz kampaniyasını "United States Pictures" adlandırır və burada 14 layihəsini həyata keçirir. Onun ən gözəl işlərindən biri 1955-ci ildə gerçəkləşdirdiyi "Billi Mitçelin hərbi məhkəməsi" filmi olur. Bu film Academy Award-ın Orijinal ssenari, əhvalat və ekran həllinə görə mükafatını qazanır.

Son filmlərdən biri – United States Pictures-də çəkilən "Qabarlılıq döyüşü" oldu. Bu film 1965-ci ildə İspaniyada reallaşdı. 
Böyük prodüser Milton Sperlinq 1988-ci ilin avqustunda xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya

#Günəşli vadinin serenadası (film, 1941) / Sun Valley Serenade

## İstinadlar
Teymur Mustafayev

**Mustafayev Teymur Ağaxan oğlu** () — Azərbaycan müğənnisi və xanəndəsi, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2005). Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2003)

## Həyatı
Teymur Mustafayev 10 aprel 1939-cu ildə Astraxanbazar rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində təhsil almışdır.

Sənət müəllimləri Seyid Şuşinski, Əhməd Bakıxanov olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsilini davam etdirmişdir. 1964-cü ildən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti olmuşdur.

1978-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konsert Birliyində, 1998-ci ildən Muğam Teatrında fəaliyyət göstərmişdir. Teymur Mustafayevin repertuarı muğam və təsniflərdən, xalq və bəstəkar mahnılarından ibarət olmuşdur.

Onun ifa etdiyi muğam və təsniflər AzTR Fondunda saxlanılır. Bir çox xarici ölkələrdə (Avropa ölkələrində, Ərəb ölkələrində, Rusiyada, Türkiyədə, İranda, Əfqanıstanda) qastrol səfərlərində olmuşdur.

T.Mustafayev Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə. 1982 ci ildə Azərbaycan SSR Əməkdar artisti fəxri adına, 2005 ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adına layiq görülüb.

2003 cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb

Teymur Mustafayev 11 iyun 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* Teymur Əmi (film, 2002)
* Muğanın Sarvanı (film, 2002)
* Bitməyən ömür (film, 2013)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Teymur Mustafayev
Körlinq

right|200px|thumb|Körlinq meydançası

**Körlinq** () — 42 metr uzunluğu, 4,3 metr eni olan buzdan ibarət sahə (rink) üzərində oynanılan komanda oyunudur.

Körlinq, oyunçuların dörd konsentrik dairəyə bölünmüş hədəf əraziyə doğru buz təbəqəsi üzərində daşları sürüşdürdüyü idman növüdür. Bu, kase, boules və shuffleboard ilə əlaqədardır. Hər birində dörd oyunçu olan iki komanda növbə ilə ağır, cilalanmış qranit daşlarını, həmçinin qaya adlanan daşları buzun üzərində işarələnmiş dairəvi hədəfi evə doğru sürüşdürür. Hər komandada səkkiz daş var, hər oyunçu iki atır. Məqsəd oyun üçün ən yüksək xal toplamaqdır; xallar evin mərkəzinə ən yaxın olan daşlar üçün toplanır və hər iki komanda bütün daşlarını bir dəfə atdıqda tamamlanır. Bir oyun adətən səkkiz və ya on ucdan ibarətdir.

Oyunçu daşın sürüşərkən yavaş-yavaş fırlanmasına səbəb olmaqla, buruq kimi təsvir edilən əyri bir yola vadar edə bilər. Qayanın yoluna süpürgələri və ya fırçaları olan iki süpürgəçi daha da təsir edə bilər, onlar vərəqdən aşağı sürüşərkən və daşın qarşısındakı buzları süpürərkən onu müşayiət edirlər. "Bir qayanın süpürülməsi" sürtünməni azaldır, bu da daşı daha düz bir yol (daha az qıvrım ilə) və daha uzun məsafə qət edir. Hər bir vəziyyət üçün ideal yolun və daşın yerləşdirilməsinin seçilməsi üçün böyük strategiya və komanda işi gedir və qıvrımçıların bacarıqları daşın istənilən nəticəyə çatma dərəcəsini müəyyənləşdirir.

## Tarixi
Körlinqin 16-cı əsrin əvvəllərində Şotlandiyada mövcud olduğuna dair sübutlar arasında Şotlandiyanın Dunblane şəhərində köhnə gölməçənin qurudulması zamanı tapılan 1511-ci il tarixli (1551-ci il tarixli digəri ilə birlikdə) yazılmış qıvrım daşı daxildir. Dünyanın ən qədim qıvrım daşı və dünyanın ən qədim futbol topu hazırda Stirlinqdəki eyni muzeydə (Stirling Smith İncəsənət Qalereyası və Muzeyi) saxlanılır. 1541-ci ilin fevralında Renfrewşir əyalətindəki Peysli Abbeyinin qeydlərindən gələn buz üzərində daşlardan istifadə edilən müsabiqəyə dair ilk yazılı istinad. Yaşlı Pieter Bruegel tərəfindən "Quş tələsi ilə qış mənzərəsi" və "Qardakı ovçular" (hər ikisi 1565-ci il tarixli) adlı iki rəsm əsərində süpürgəsiz də olsa, qıvrılan Flamand kəndliləri təsvir edilmişdir; Bu dövrdə Şotlandiya və Aşağı Ölkələr arasında güclü ticarət və mədəni əlaqələr var idi ki, bu da qolf tarixində özünü göstərir.

1860-cı ildə Eglinton qəsrində, Ayrşir, Şotlandiyadakı qıvrım matçı. Körling evi şəklin solunda yerləşir.

Körling sözü ilk dəfə 1620-ci ildə Pertdə, Şotlandiyada Henri Adamsonun şeirinin ön sözündə və misralarında çap olunmuşdu.[7][8] Bu idman növü (və indi də Şotlandiya və Yeni Zelandiyanın cənubu kimi Şotlandiyada məskunlaşan bölgələrdə) daşların çınqıl üzərində hərəkət edərkən çıxardığı səsə görə "uğuldayan oyun" kimi də tanınırdı (oyun səthinə su damcıları vurulur) .[9] Şifahi isim curling, daşın hərəkətini təsvir edən şotland (və ingilis) fel curl [10] felindən əmələ gəlir.
The Mass (mahnı)

**The Mass** — Era musiqi layihəsi adından 2003-cü ildə məşhur musiqiçi Eric Lévinin çıxardığı The Mass albomundan olan son sinql. Mahnı məşhur alman bəstəkarı Carl Orffun bəstlədiyi musiqilərin motivləri əsasında Eric Lévi tərəfindən işlənmişdir. Mahnıda vokal partiyaların ifaçısı Guy Protheroedir.

The Mass mahnısı Era musiqi layihəsinin ən uğurlu işlərindən biri olmuş və onu bütün dünyada tanıtmışdır. Ümumiyyətlə The Mass albomu Era musiqi layihəsinin bütün dünyada tanıdılmasında mühüm rol oynamışdır. Təkcə onu qeyd etmək yetər ki, albom bütün dünyada 2,5 milyon nüsxəylə satılmışdır.

Mahnıya çəkilən klip də uğurlu olmuşdur. Belə ki, klipdə yer alan tarixi dekorasiya və geyimlər böyük marağa səbəb olmuşdur.

## Şəkillər
Şəkil:The mass 4.jpg|
Şəkil:The mass 1.jpg|
Şəkil:The mass 2.jpg|
Şəkil:The mass 3.jpg|

## Həmçinin bax
* The Mass (albom)
* Era

## Xarici keçidlər
*  YouTube — da bax
El-Ninyo

**Cənub tərəddüdü və El-Nino** (isp. El Niño — oğlan; oğlan uşağı) – bu qlobal okean atmosfer hadisəsidir.

El-Nino Sakit okeanın xarakterik cəhətidir. El-Nino və La-Nina (isp. La Niña — qız, qız uşağı) Sakit okeanın şərq hissəsinin tropiklərdəki səth sularının temperatur qərarsızlığıdır. Bu hadisələrin adları yerli əhalinin ispan dilindən götürülmüş və elmə ilk dəfə 1923-cü ildə Hilbert Tomas Volker tərfindən gətirilmişdir. Onların cənub yarımkürəsinə təsirini qiymətləndirmək çətindir. Cənub tərəddüdü Taiti adası və Avstraliyanın Darvin şəhəri arasındakı hava təzyiqinin aylıq və mövsümi qərarsızlığını əks edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dost Məhəmməd xan (Əfqanıstan əmiri)

**Əmir Dost Məhəmməd Xan Barakzay** (eləcə də **Əmir Dostməhəmməd xan;** ) —  .tənəzzülü ilə 1826-cı ildə Əfqanıstan əmiri oldu.

## Həyatı
O, Payandə xanın 20-ci oğludur. Anası Cavanşir tayfasındandır. Barakzay tayfasının başçısı idi. 1818-ci ildə Dürranilər sülaləsi süquta uğrayandan sonra Payəndə xan Barakzay hökuməti ələ keçirib, Barakzaylar sülaləsinin əsasını qoydu və 1827-ci ilədək iqtidarda oldu. 1834-cü ildə isə Dostməhəmməd xan iqtidara yiyələndi.

## İstinadlar
Asqırma

**Asqırmaq** — ani, qeyri-iradi, səsli şəkildə ağız və burundan havanın xaric olunmasıdır.

## İzahat
Asqırma burun dəliyi kanallarındakı sinirlərin (beyin tərəfindən) xəbərdar edilməsi nəticəsində əmələ gələn bir reaksiyadır. Hava burnun dar kanallarından təzyiq əmələ gətirərək keçərkən həm istiliyi nizamlanır, həm də kanallardakı toz burada filtrdən keçirilir. Burun sinirlərinin xəbərdar olunmasının fərqli səbəbləri vardır. Ən çox allergik təsirlər, daha sonra isə toz, tüstü, ətirlər və hətta anidən işığa baxmanın nəticəsində ola bilər. Bu zaman burnumuzda ifrazat əmələ gəlir, beyinə gedən siqnal nəticəsində baş və boynumuzdakı əzələlər də beyin tərəfindən xəbərdar olunaraq ani nəfəs boşalması hadisəsi baş verir. Səs tellərinin olduğu nahiyə əvvəlcə bağlanır və buradakı havanın təzyiqi olduqca qalxır. Sonra anidən açılaraq hava yüksək bir səslə çölə çıxarılır.

Təbii ki, bu zaman burnumuzdakı toz və bir sıra mikroblar da çölə çıxarılır. Ancaq tibb sahəsi asqırma ilə yayılan mikrobların da yoluxucu qabiliyyətdə olduğunu təyin etmişdir. Uzanmış halda, xüsusilə, yuxuda ikən sinir sisteminin bəzi hissələri bağlı (fəaliyyətsiz) olduğuna görə əsasən asqırma hadisəsi olmur. Ancaq çox qüvvətli beyin siqnalları nəticəsində insan oyanır və asqırır.

Asqırdığımız zaman gözlərimizi açıq tuta bilmirik.
Cavanşir-Qızılbaş tayfası

**Cavanşir-Qızılbaş tayfası** — Nadir şahın Xorasana sürgün etdiyi Cavanşir elinin qalığı. Cavanşirlər Xоrasanın Sərəxs yörəsində məskunlaşdılar. Nadir şah Cavanşir elindən bir çоx bəyləri yanına çağırıb əhəmiyyətli vəzifələrə təyin etdi. Əmir xan Yağləvəndli-Cavanşir Kəşmirin hakimi, Fəzləli bəy Sarıcalı-Cavanşir eşikağası оldu. Оnlardan başqa bir neçə Cavanşir bəyi sarayda fərraş, külahdar, gülabdar, teştdar və sairə vəzifələri tuturdular.

## Əfqanıstanda
Ən yüksək vəzifəyə nail оlmuş Cavanşir əmiri Əmir xan Nadir şahın ölümündən sоnra Kəşmiri müstəqil idarə etməyə başladı. Bir sürə sоnra, 1773-cü ildə Əfqanıstanın (Dürranilərin) hökmdarı Teymur şah Dürraniylə düz dоlanmadığından savaşmağa məcbur оldu. Öncə qalib gəlsə də, sоnradan bəlluçların satqınlığı nəticəsində əsir düşdü.

Cavanşir eli Əfqanıstanda, Kabil şəhəri civarında yerləşmişdi. Əfqanlar çоx zaman оnları qızılbaş adlandırırdılar. Elin nümayəndələri Dürranilər dövlətində və sоnrakı qurumlarda yüksək vəzifə tuturdular. Abdali tayfasından olan Əhməd şah Dürraninin hakimiyyəti illərində Vəliməhəmməd xan Cavanşir əfqan ordusunun sərkərdələrindən biri idi. Xanşirin xan Cavanşir Abdalilər sülaləsinin sevimlisi оlmuşdu. Xanşirin xanın оğulları Həbibulla xan və Əmir Məhəmməd xan Əfqanıstan dövlətinin seçkin adamlarından sayılırdılar. 

Həbibulla xanın оğlu Qulamhüseyn xan XIX əsrin sоnlarında Əfqanıstanın üzdə оlan adamlarından biri idi.
   
Məhəmmədhüseyn xan Cavanşir 1884-cü ildə hökumət tərəfindən Cəlalabad vilayətinin maliyyə məsələlərini yоxlamağa getmişdi.

XIX əsrin sоnlarında Xanbaba xan Cavanşir Cəlalabad vilayətinin Kunnər qala-qəsəbəsinin hakimi оlmuşdu.

Əfqanıstan cavanşirlərinin ünlü nümayəndələrindən biri də Musa xandır. Musa xanın qızı Zeynəb bəyim Sərəfraz xan Barakzayla ailə qurmuşdu.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Fazil Baxşəliyev. Qarabağın el və obaları. Bakı: Şuşa, səh. 82. 
*Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

## Xarici keçidlər
*http://books.google.no/books?id=iqkiRvaDThgC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=Qizilbash+in+Afghanistan&source=bl&ots=-_3t4U70l5&sig=IsDxd-6jebocRDOb6bmzM_OcpuQ&hl=no&ei=HFMtS-nwEcne-QaFvb2DBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CD8Q6AEwCQ#v=onepage&q=Qizilbash%20in%20Afghanistan&f=false

## Həmçinin bax
*Cavanşir eli
*Əfqanıstan qızılbaşları
Rayner Protş fon Zayten

**Rayner Protş fon Zayten** — elmi saxtakarlığı ilə məşğul olan alman paleontoloqu

Rayner Protş fon Zayten bildirib ki, o, neandertal və müasir insan arasında əlaqələndirici həlqə olan insan skeleti aşkarlayıb. Əslində yalançı alim özü süni yolla insan sümüklərini qocaldıb və onu elmi sensasiya kimi təqdim edibmiş. Rayner Protş fon Zayten iddia edib ki, bu, 36 min əvvəl yaşamış insanın skeletidir. Ancaq detallı ekspertiza zamanı məlum olub ki, skeletin yaşı 7,6 min ildən çox deyil.

## İstinadlar
Vu-Suk-Xvan

**Vu-Suk-Xvan** — veterinar elmlər üzrə alim, elmi saxtakarlığı ilə tanınıb.

Seul Milli Universitetinin veterinar elmlər üzrə professoru Vu-Suk-Xvanın elmi saxtakarlığı onu çox məşhurlaşdırıb. O, insan hüceyrələrini klonlaşdırdığını bəyan edib. Ancaq sonradan məlum olub ki, bu, klonlaşdırılmış deyil, adi hüceyrə olub. Sonradan o, elmi saxtakarlıqda ittiham edilib.

## İstinadlar
Eyyub Qaniç

**Eyyub Qaniç** — Bosniya və Herseqovinanın sabiq prezidenti.

Eyyub Qaniç 1992-ci ilin mayında Sarayevoda Yuqoslaviya ordusunun əsgərlərinə hücum edən 19 bosniyalıdan biridir. O, 2010-cu ilin martın 1-də Londonun Hitrou aeroportunda həbs edilib. Hərbi cinayətlərdə təqsirləndirilən sabiq prezidentin həbsi barədə orderi Serbiya hökuməti verib.

## İstinadlar
İspanaq

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Faydaları
Bədənin immunitetini artırar və bədənə qüvvət verər. Yorğunluğu aradan qaldırar. Zehni qüvvətləndirər. Yaşlılıqla bağlı qavrama və mənimsəmə çətinliklərini aradan qaldırar. İspanaq qan azliğında yaxşı təsirilə  yanaşı, xərçəng, ürək-damar xəstəlikləri zamanı çiy qəbulu effektlidir.Həmçinin ağız, boğaz və ağciyər xəstəliklərinə qarşı da faydalıdır. Yüksək təzyiqə, iflicə və xüsusilə yaşlılıqla bağlı görmə pozuqluqlarına yaxşı təsir edir. Hamilələrə və doğulacaq uşağa güc verər. Sinirləri yatırar və sakitlik verər. Həzmi asanlaşdırar. Sidik qovucu təsiri də var. Babasil xəstəliyində(Hemoroyda) yaxşı effekt verir. Yara və yanıqların regenerasiyasını(toxumanin özünü bərpa xüsusiyyətini) sürətləndirər. Sümükləri və dişləri gücləndirər. Diş çürümələrinin qarşısını alır. Qanda xolesterinin miqdarını salar. Şəkər xəstələrinə faydalıdır. A, C, E və B qrupu vitaminləri ilə dəmir, maqnezium, fosfor və yod mineralları və zülal baxımından olduqca zəngin bir qidadır.

## İstifadəsi
İspanaq salatlara və şorbalara qatıla biləcəyi kimi yeyilə də bilər.İspanağı qaynadıb suyunu içmək bədənə qüvvət və dinclik verər. Dəri baxımı üçün də istifadə edilər. İspanaq qaynamış südə batırılıb yüzə və boyuna maska edilə bilər. Bu maska sızanaqlara qarşı da faydalıdır. İspanağın bütün bu faydalarının yanında revmatizm, oynaq iltihabı və böyrək daşı olanlara tövsiyə edilmir.

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Enae Volare Mezzo

**Enae Volare Mezzo** – Era musiqi layihəsi adından 1996-cı ildə çıxarılan Era albomundan olan sinql. Mahnı Era albomundan çıxarılan ikinci və sonuncu sinqldır.

Mahn latın dilində ifa edilib. Mahnının bəstəkarı Eric Levidir. Eranın debüt albomundan çıxarılan bu ikinci sinql layihənin daha da yaddaqalan olmasına və sevilməsinə təkan vermişdir.

Mahnının məzmunu və mövznun daim Avropada gündəmdə olan, maraqlı mövzulardan biri olduğunu nəzərə aldıqda mahnının böyük uğur qazanmasının təsadüf olmadığını görürük. Belə ki, mahnıda Avropada çox məşhur olan Müqəddəs Kuzə əfsanəsindən bəhs edilir. Mahnının klipində də məhz əfsanədən götürülən motivlər canlandırılmışdır.

## Xarici keçidlər
*  YouTube – da bax
Əmir əl-Səffar

**Əmir əl-Səffar** — əslən iraqlı Amerika cazmeni

Əmir əl-Səffar əslən iraqlıdır. 1977-ci ildə Çikaqonun yaxınlığında, ABŞ-nin İllinoys ştatında anadan olub. Məktəb illərindən musiqi ilə məşğul olub, Çikaqonun De Paul Universitetində təhsil alıb. Sonra Nyu-Yorkda yaşayıb, cazı sevib. Truba alətində məşhur Daniel Barenboym və Sesil Teylorla konsertlər verib. Caz kompozisiyaları bəstələyib. Bacısı Dina əl-Səffar və onun həyat yoldaşı Tim Murla birlikdə "Salam" muğam üçlüyünü yaradıb. ABŞ dövlətinin ayırdığı qrantla Azərbaycan Milli Konservatoriyasında 3 ay muğam sənətini öyrənib.

## İstinadlar
Barakzay sülaləsi

**Barakzay sülaləsi**-Əfqanıstanda Dürranilər sülaləsindən sonra iqtidara gəlmiş soy.

## Barakzay sülaləsi
 

## Sülalənin yeni bərpası

## Sülalənin yeni şahlığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Genealogy of Afghan kings from the Barakzai Dynasty 
*http://www.khyber.org/pashtotribes/b/barakzai.shtml

## Həmçinin bax
Seyri-süluk

**Seyri-süluk** — ərəb sözü olub mənası gəzmək deməkdir.

Təsəvvüfdə isə cəhalətdən elmə, əxlaqi-zəmimdən əxlaqi-həmidəyə, öz vücudundan Haqqın vücuduna doğru seyr və hərəkətdir. Süluk lüğətdə girmək və getmək, təriqət əhlinə görə isə saliki vüsala hazırlayan əxlaq tərbiyəsidir. İfadə etdikləri mənalar baxımından bir-birinə çox yaxın olan bu iki termin təriqətə girən şəxsin bütün mənəvi dərəcələri tamamlayanadək keçdiyi səyahətə verilən addır. Seyrin əvvəli süluk, sonu vüsaldır.

## Həmçinin bax
* Təsəvvüf
* Azərbaycanda təsəvvüf
Sədrəddin Xiyavi

**Sədrəddin Xiyavi** - mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan məşhur xəlvəti şeyxlərindən biri və sufi alimidir.

Xiyav və ya Müşəkkə kəndində doğulmuşdur. Mənbələr hansı kənddə doğulması haqqında ziddiyyətli məlumat verir. Ləmazatda isə Xiyavın qəza, Müşəkkənin isə kənd olduğu bildirilir. Həsən Krımi də Xiyavın Şirvanın kəndlərindən biri olduğunu, digər adının isə Cənaim olduğunu qeyd edir. Mehmet Rıhtım isə Xiyavın Şirvanda yer adı olduğunu qeyd edir.

Şeyx Sədrəddin çoxlu fəhlə işlədərək yundan paltar tikdirib satan zəngin və səxavətli bir tacir olmuşdur. Şeyx İzzəddin Xəlvəti ilə Xiyavda görüşdükdən sonra təsirlənmiş və onun müridi olmuşdur. Bir müddət sonra seyri-sülukunu tamamladıqdan sonra Xiyava gələrək ətraf ərazilərdə irşada başlamışdır. Şeyx Sədrəddin kçik qızın Seyid Yəhya Bakuviyə ərə vermişdi. O, qazancı ilə öz məişətini və müridlərinin ruzisini təmin edir, başqasından yardım almazmış.

Şeyx Sədrəddin 1425-ci ildə vəfat etmişdir. Qəbri Şamaxı yaxınlığında "Günbəz-qubur"dadır.

Xəlifələri Şeyx Pirzadə, Şeyx İbrahim, Şeyx İlyas və Seyid Yəhya Bakuvidir.
Sührəvərdiyyə

**Sührəvərdilik** – Azərbaycan təsəvvüf məktəbinə aid olan və dünyada ən geniş yayılmış sufi təriqətlərindən biridir. Qurucusu Şihabəddin Ömər Sührəvərdidir.

Şihabəddin Ömər Sührəvərdi Şeyx Əbülqahir Sührəvərdinin qardaşı oğludur. 1144-cü ildə Güney Azərbaycanın Zəncan şəhəri yaxınlığındakı Sührəvərddə doğulmuş, 1234-cü ildə sentyabr (məhərrəm) ayında vəfat etmişdir. Əmisi böyük alim Əbunnəcib Əbülqahir Sührəverdi onu təhsil alması üçün Bağdada aparmışdı. Burada bir çox dini elmləri öyrənən Şihabəddin Sührəverdi təsəvvüf elmlərini də əmisindən öyrənmişdir. Şihabəddin Sührəverdi fəqih, fazil, sufi, vəra sahibi, zahid, arif, həqiqət elmində zamanın şeyxi idi.

Çox ibadət edərmiş. Əlinə keçən malı, mülkü kasıb və möhtaclara paylayardı. Mənbələr onun Bağdaddakı bütün təkyələrin irşadda ən yetkin mürşidi sayıldığını qeyd edirlər. Şihabəddin Sührəverdiyə şeyxül-şüyux , şeyxül-islam, şeyxül-iraq epitetlərinin verildiyini nəzərə alsaq, onun və yaratdığı təriqətin o dövrdəki təsiri aydınlaşar.

Onun sözlərinin təsiri ilə günahkarlar dərhal tövbə edirdi. Şəhabəddin Sührəverdi bir çox tələbə və mürşid yetişdirmişdi. Sultanlar yanında da böyük bir etibarı olan Sührəverdinin nail olduğu mövqe heç kəsə qismət olmamışdı. Abbasi xəlifəsi tərəfindən qonşu İslam ölkələri ilə əlaqələri möhkəmləndirmək məqsədilə ona səfir vəzifəsi də verilmişdi. Sührəverdi ərəb dilində təsəvvüf və təriqətinin əsaslarnı açıqlayan əsərlər yazmışdı. Onun əsərləri bu dövrün ilk ədəbi-təsəvvüfi məhsulları sayılır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda təsəvvüf
* Şihabəddin Ömər Sührəvərdi
Şəfaül-əsrar

**Şəfaül-əsrar** — Seyid Yəhya Bakuvinin türk dilində yazılmış yeganə əsəridir.

Bu əsər ehtiva etdiyi mövzular etibarilə mütəfəkkirin Əsaraüt-talibin və digər əsərlərinin şərhi mahiyyətindədir. Bir müridin mürşidliyə gedən yolda keçməsi lazım gələn 70 məqamdan söz açılaraq, bu məqamların nələr olduğu açıqlanır və bu məqamlara yetişmək üçün lazım gələn vəzifələr izah olunur. Əsərdə təsəvvüf yolunu izləyənlər üçün elmin vacib olduğu sıx-sıx vurğulanır. Həqiqi şeyx ilə saxta şeyxlərin xüsusiyyətləri açıqlanaraq, həqiqi şeyxə tabe oladan bu yolla gedilə bilinməyəcəyi bildirilir.

İbadətlərin batini mənaları, zikrin çeşidləri və hikmətləri şərh olunur. Əsərdə Quran ayələri, hədislər və bir sıra sufilərin sözlərinə dönə-dönə müraciət edilmişdir.

"Ziyaül-Buyustəri" ləqəbli "Mahmud ibn Ömər bin Mövlana Süleyman Hocam" adlı katib Seyid Yəhyanın dağınıq və köhnəlmiş vəziyyətdə olan bu əsərini toplayaraq yenidən yazdığını əsərin sonunda ifadə etmişdir. Katib onu müəllif nüsxələrindən köçürmüşdür. Manisa Muradiyyə Kitabxanası kataloqunda bu ad ilə qeydli bir əsərə rast gəlinsə də bu tamam başqa bir kitabdır. Əsərin əldə edilən yeganə nüsxəsi Süleymaniyyə kitabxanasında (Hacı Mahmud,2283-cü nömrə) mühafizə olunur. Əsərin yazılma tarixi XV əsrin ortalarıdır. Köçürülmə tarixi isə bilinmir, ancaq XVI əsrin ortaları olacağı güman olunur.

## Nüsxənin xüsusiyyətləri
Tək əsər olub, kitab şəklindədir. Ən irihəcmli əsəridir. 203 vərəqdən ibarətdir. Əsərin son qismlərində ağacda tutuquşular şəklində təsvir edilmiş beş miniatür və qəlb şəkli mövcuddur.

## Mənbə
* Seyid Yəhya əş-Şirvani əl-Bakuvi və Şəfa əl Əsrar (sufiliyin sirləri) adlı əsəri. Bakı, 2010.
Tərcümeyi-bəyani-usuli-ətvari-səba

**Tərcümeyi-bəyani-usuli-ətvari-səba** — Seyid Yəhya Bakuviyə məxsus olan bu əsərdə vəlinin yeddi seyri izah olunur.

Həmin yeddi seyr bunlardır: Seyr ilallah, Seyr lillah, Seyr aləllah, Seyr məallah, Seyr fillah, Seyr anillah. Ehtimal edilir ki, əsli farsca olmuş, sonradan türkcəyə tərcümə edilmişdir.

Əsərin yeganə əsli İstanbul Yapı Kredi bankı Sərmət Ciftər kitabxanasındadır.
Təsərrufatü mükaşəfat

**Təsərrufatü mükaşəfat** — Seyid Yəhya Bakuvinin müəllifi olduğu əsərlərdən biri.

Ə. Atəşə görə əsər Məhəmməd peyğəmbərin bir hədisinin şərhinə həsr olunub. Peyğəmbər həmin hədisdə deyir: *"Bir kimsə aşiq olar, iffət göstərər, eşq sirrini kimsəyə açmadan ölərsə, şəhid olaraq ölər."* Əsər Seyid Yəhyanın ən az tədqiq olunmuş əsərlərindəndir.

Əsərin yeganə nüsxəsi İstanbul Universiteti Mərkəz Kitabxanasında saxlanılır:

İstanbul Universiteti Mərkəz Kitabxanası Fy.954/HE.8194/11
Şərh Sualati - Gülşəni-əsrar

**Şərh Sualati – Gülşəni-əsrar** – Müəllifi Seyid Yəhya Bakuvi olan bu əsər məşhur azərbaycanlı sufi şeyxi, filosof-alim Şeyx Mahmud Şəbüstərinin Gülşəni-raz adlı məsnəvisinin şərhidir.

1071 beytdən ibarət olan bu əsərdə ruh, nəfs, könül, sirr, qəbz-bəst, vaxt, yaxınlıq-uzaqlıq, qeybət, üns, heybət, əməl-yəqin, eynəl-yəqin haqqında soruşulan suallara mənzum olaraq verilən cavablardan ibarətdir. Mahmud Şəbüstərinin bu əsəri sufilər arasında çox rəğbətlə qarşılanmış, ona bir sıra şərhlər yazılmışdır. Bunlardan biri də Seyid Yəhyanın yazdığı Şərhi-sualati – Gülşəni-əsrar əsəridir.

## Əlyazma nüsxələri
* İstanbul Universiteti Mərkəz Kitabxanası Fy,954/HE.8194/8
* Nurusomaniyyə 4904/7
* Millət, AE. Fars.1044/5
* Manisa Muradiyyə,2906/7
* Bakı, B-6960/9

## İstinadlar
Şərül-Əsmai-səmaniyyə

**Şərhi-əsmayi-səmaniyyə və ümmül-əsma** – Seyid Yəhya Bakuvinin yazdığı məsnəvilərdən biri.

Məsnəvi 610 beytdən ibarətdir. Allahın həyat, elm, səmi (duyma), bəsər (görmə), qüdrət, kəlam, iradə, bəqa kimi ad və sifətlərin mənaları təsəvvüfi olaraq açıqlanır.

## Əlyazma nüsxələri

*Nuruosmaniyyə,4904/6
*İstanbul Universiteti Mərkəz Kitabxanası,FY.,1127/HE.,7325/5
*İstanbul Universiteti Mərkəz Kitabxanası,FY.,954/HE.,8194/7
*Millət,AE.Fars.1044/2
*Manisa Muradiyyə,2906/6
*Bakı,B-6960/8
Şükrullah Xəlvəti

**Şükrullah Xəlvəti** () - tanınmış xəlvəti şeyxlərindən biri, Seyid Yəhya Bakuvinin tələbəsidir.

Şeyx Şükrullahın atasının adı Qasımdır. Atası Mədinəli olub ərəb əsillidir. Anadoluda Sandıqlıda doğulmuşdur. Qaramanoğulları ilə Zülqədəroğulları arasındkı müharibədə burdan köç edərək Bakıya gəlmişdir. Bakıda Seyid Yəhyaya biət edən Şeyx Şükrullah uzun illər Seyid Yəhyaya xidmət edərək xəlvətilik təriqətində şeyxdən sonra ən yüksək məqam olan pişuqədəm məqamına yetişmişdir.

Seyid Yəhyanın vəfatı üzərinə Bakıdakı xanəgahda Seyid Yəhyanın ortancıl oğlu Fəthullah şeyxlik iddiası edib, ondan öncə posta oturmuşdur. O, dərvişlik ədəbi ilə "Şeyxin oğludur" - deyə onun bu hərəkətinə dözmüşdür. Tezliklə Seyid Yəhyanın oğlu Fəthullah vəfat etdiyinə və buradakı dərvişlərin təkidi ilə Bakıya gələrək uzun illər şeyxlik edən Şükrullah Xəlvəti həm təriqəti yenidən canlandırmağa çalışmış, həm də müridlərin tərbiyəsi ilə məşğul olmuşdur. Onun çox ədəbli, gözəl xasiyyətli, səkinət sahibi və kamali-fəqr üzrə bir halı varmış.

"Ləmazat" da Seyid Yəhyanın vəfatı və yerində oğlu Fəthullahın oturmasından sonrakı hadisələr belə anladılır: *"Şeyx Pir Şükrullah bu hadisə üzərinə səccadədən ayrılıb,üzlətə çəkilərək təmkin əhlindən olub,durarkən bir gecə röyasında Seyd Yəhyanı görür.Şeyx ona "Var həccə get.İnşallah,dönəndə səccadə yenə sənə müyəssər olacaqdır." - deyərək onun könlünü alıb,təsəlli etdi.Pir Şükrullah o il Həccə niyyət edib yola çıxdı.Həcc fərizəsini yerinə yetirdiyi zaman röyasında yenidən Seyid Yəhyanı görür,ona "Ey Şükrullah,sənin üçün oğlumuzu qurban etdilər və yanımıza göndərdilər.Tələsib get və dərvişlərimizin xidmətində ol.Səccadəmizə oturub,xalqı irşad elə."- dedi."
*

"Ləmazat" da verilən bir mənqəbədən, xəlifələrindən birinin Dərviş Mələmmədl-Qarsi olduğunu öyrənirik. Şeyx Şükrullahın vəfat tarixi "Ləmazat"da 868/1463-1464 kimi göstərilib. Lakin tədqiqatçı Mehmet Rıhtım göstərir ki, bu yanlış rəqəmdir. Çünki bu Seyid Yəhyanın vəfat tarixindən bir il əvvəldir. Lakin Şükrullah Xəlvəti Seyid Yəhya və oğlu Fəthullahdan sonra şeyx olmuş və uzun müddət şeyxlik etmişdir. Başqa mənbələr isə Şeyx Şükrullahın Otluqbeli savaşı (1473) zamanı öldüyünü göstərir. Mehmet Rıhtım da şeyxin ölüm tarixinin 1473-cü il ola biləcəyini qeyd edir.

Mənbələr məzarının Seyid Yəhya türbəsinin yaxınlığnda olduğunu qeyd etmişlər. Lakin təəssüf ki, şeyxin və daha bir çox məşayixin buradakı qəbirləri XX əsrin əvvəllərində ruslar tərəfindən dağıdılmışdır.

## Həmçinin bax
*Xəlvətilik
*Azərbaycanda təsəvvüf
Dizaq-Cəbrayıllı mahalı

**Dizaq-Cəbrayıllı mahalı** — Qarabağ xanlığının 25 mahalından biri.

## Mahal haqqında qısa bilgi
* Sahəsi -
* Əhalisi -Cəbrayıllılar
* Yaranması — 1747-ci il
* Paytaxtı— Cəbrayıllı kəndi
* Sərhədləri —Qərbdən Bərgüşad mahalı, şimaldan Dizaq mahalı, şərqdən Xırdapara-Dizaq mahalı, cənubdan Qaradağ xanlığı.

## Mahalın tarixi
Qədim-qayım Qarabağın ünlü mahallarından biri də Dizaq-Cəbrayıllıdır. Mahalın sınır-sərhədi güneydən Araz çayı, quzeydən Dizaq mahalı, günbaтandan Bərgüşad mahalı və günbaтandan Xırdapara-Dizaq mahalıdır.
Dizaq-Cəbrayıllı mahalı Dizaq mahalının ərazisində yaranıb.
Mahal öz adını Cəbrayıllı elindən alıb.
Mahal 1822-ci ildə ləğv olundu. Dizaq mahalına bağlandı.

## Cavanşir-Dizaq mahalının naibləri

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Cəbrayıllı eli, "Soy" dərgisi, 2 (5), 2005, səh.48–57.
* Ənvər Çingizoğlu, Fazil Baxşəliyev, Qarabağın el və obaları, Bakı, "Şuşa", 2007.
* Ənvər Çingizoğlu, Dizaq-Cəbrayıllı mahalı, Bakı, "Mütərcim", 2013, 132 səh.

## Həmçinin bax
* Qarabağ xanlığı
Şıxlı (Füzuli)

**Şıxlı** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Aybasanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şıxılı kəndi Hacılı obasına aid olan yaşayış məskənlərdəndir. 1823-cü ildə Cavanşir qəzasının Yağləvənd, Gecəgözlü, Seyidəhmədli ərazilərinə bağlı olan ailələr tərəfindən salınıb. 1842-ci ildə kənd 15 evdən ibarət idi. 1848-ci ildə kəndə artıq 19 ailə yaşayırdı. 1863-cü ildə evlərin sayı 21 idi.1886-cı ildə kənddə 27 ev qeydə alınmışdı.

9 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
* Şıxlı oyk., sadə.
* Ağdaş r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Şirvan düzündədir;
* Dağətəyi ərazidədir. Oykonim qazax tayfasınm şıxlı tirəsinin adı ilə bağlıdır. Qazax r-nunda da Birinci Şıxlı və İkinci Şıxlı kəndləri var.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu
* Şıxılı kənd icması
* Hacılı camaatı
* Cavanşir eli

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

## İstinadlar
The Mass (albom)

**The Mass** - 2003 - cü ildə Era musiqi layihəsi adında Eric Levi tərəfindən çıxarılmış albom. The Mass albomu Era musiqi layihəsi adında çıxarılmış üçüncü albomdur. Albom bir neçə Avropa ölkəsində böyük uğur qazanıb və bütün dünyada 2,5 milyon nüsxəylə satılıb.

Alboma adı verilən The Mass mahnısı məşhur alman bəstəkarı Carl Orffun O Fortune klassik parçasının elementləri əsasında işlənmişdir.

Albomdan iki sinql çıxarılmışdır. Onlar Looking for Something və The Mass mahnılarıdır. Hər iki mahnıya klip də çəkilmişdir.

## Albom daki mahnılar

# "The Mass" – 3:39
# "Looking for Something"  – 4:09
# "Don't Go Away"  – 4:23
# "Don't You Forget" – 3:40
# "If You Shout" – 3:49
# "Avemano Orchestral" – 4:20
# "Enae Volare" – 3:34
# "Sombre Day" – 3:42
# "Voxifera" – 4:20
# "The Champions" – 3:28

## Sertifikatlar

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*  Era diskoqrafiyası
Gendərə

* Gendərə (İsmayıllı) — Azərbaycanın İsmayıllı rayonunda kənd.
* Gendərə (Yardımlı) — Azərbaycanın Yardımlı rayonunda kənd.
* Gendərə (Babək) — Azərbaycanın Babək rayonu ərazisində dağ.
* Gendərə — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu ərazisində kənd.
* Gendərə — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunda dərə.
Virdü-Səttar

**Virdü-Səttar** () — Seyid Yəhya Bakuvinin əsərlərindən biri, onlar arasında xüsusi yer tutur. 

## Əsər
Xəlvətilik təriqəti mənsublarının hər gün oxuduqları bu vird ərəb dilində və olduqca səlis bir üslubdadır. Tədqiqatçılar məzmununu üç qismə ayırırlar.

Birinci hissədə Allaha dua və səma edilir,ikinci bölümdə Allahın sifətləri və 99 adı xatırlanır. Üçüncü bölümdə Məhəmmədə, ilk dörd xəlifəyə, Əhli Beytə, Həmzə və Abbasa dua və salamlar edilir. Müridlərin səsli olaraq icra etdikləri bu virddən sonra gizli oxuyacaqları qısa bir dua da vardır.

"Övradi-Yəhya", "Virdü-Səttar", "Virdi-Yəhya", "Virdi-Xəlvətiyyə" kimi adlarla yad olunan bu əsərə dəfələrlə şərh yazılmışdır. Kitabxanalarda bir çox əlyazması olmaqla yanaşı dəfələrlə müxtəlif ölkələrdə nəşr də edilmişdir. Lakin Azərbaycanda nəşr edilməmişdir.

## Əlyazma nüsxələri
*Süleymaniyyə kitabxanası, Həmidiyyə, 842/2.
*Süleymaniyyə kitabxanası, Lala İsmayıl, 727/5.
*Süleymaniyyə kitabxanası, Lala İsmayıl, 707/5.
*Süleymaniyyə kitabxanası, Hacı Mahmud, 4123.
*Süleymaniyyə kitabxanası, Aşir əf., 426/20.
*Süleymaniyyə kitabxanası, Çələbi Abdulla, 3/6.
*Süleymaniyyə kitabxanası, Əsəd əf., 1415/1.
*Süleymaniyyə kitabxanası, Əsəd əf., 1330/6
*Süleymaniyyə kitabxanası, Uşşaqi-təkyə.

## Həmçinin bax
* Təsəvvüf
Qaraqaya

;Kəndlər
;Azərbaycanda
* Qaraqaya (İsmayıllı) — Azərbaycanın İsmayıllı rayonunda kənd.
* Qaraqaya (Yardımlı) — Azərbaycanın Yardımlı rayonunda kənd.
* Qaraqaya — Babək rayonunun Alagözməzrə inzibati ərazi vahidində kənd.

;Ermənistanda
* Qaraqaya (Qaraqoyunlu) — Ermənistanın Tavuş marzında Qaraqoyunlu mahalına aid kənd.
* Qaraqaya (Dərələyəz) — Dərələyəz mahalında kənd.

;İranda
* ‎Qaraqaya (İcrud)
* Qaraqaya (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Qaraqaya (Takab) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Takab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Qaraqaya (Sina dehistanı) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Qaraqaya (Dizmar-i Mərkəzi dehistanı) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Qışlaq-i Qaraqaya (Germi)

;Dağlar
* Qaraqaya — Axta rayonunda dağ.
* Qaraqaya — Qafan rayonunda dağ.

;Digər
* Qaraqaya burnu — Bakıda oroqrafik çıxıntı.

## Həmçinin bax
* Qaraqaya dağı
* Qaraqala
* Qaraqayalı
* Qaracaqaya
Vəlixanlı

**Vəlixanlı** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad və təxəllüs.

**Bu soyadı olan tanınmış insanlar**
*Nailə Vəlixanlı — AMEA-nın həqiqi üzvü; Azərbaycan Tarix Muzeyinin direktoru
*Firuzə Vəlixanlı — Azərbaycan şahmatçısı.
*Məmmədəli Vəlixanlı —

**Kəndlər**
*Vəlixanlı (Zərdab) — Azərbaycanın Zərdab rayonunda kənd.
*Vəlixanlı (Yardımlı) — Azərbaycanın Yardımlı rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Vəlixanlı bələdiyyəsi
Separadi

**Kəndlər**
*Separadi (Lənkəran) — Azərbaycanın Lənkəran rayonunda kənd.
*Separadi (Yardımlı) — Azərbaycanın Yardımlı rayonunda kənd.

**Digər**
*Separadi bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunda bələdiyyə.
Şiləvəngə

*Şiləvəngə (Yardımlı) — Azərbaycanın Yardımlı rayonunda kənd.
*Şiləvəngə (Cəlilabad) — Azərbaycanın Cəlilabad rayonunda kənd.
"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 65 illiyi" yubiley medalı

**"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 65 illiyi" yubiley medalı** — 1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının ön və arxa cəbhələrdə göstərdikləri qəhrəmanlığı və fədakarlığı nəzərə alaraq, MDB dövlət başçıları Şurasının 2008-ci il 10 oktyabr tarixli qərarı ilə təsis edilmiş medal.

## Təltif olunanlar
* SSRİ Silahlı Qüvvələri sıralarında Böyük Vətən müharibəsi cəbhələrində döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş hərbi qulluqçular və muzdla xidmət etmiş mülki şəxslər;
* Faşist işğalçılarına qarşı gizli mübarizə aparan şəxslər;
* Böyük Vətən müharibəsi dövründə SSRİ Silahlı Qüvvələrində xidmət etmiş hərbi qulluqçular və muzdla xidmət etmiş mülki şəxslər;
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" və "Yaponiya üzərində qələbəyə görə" medalları ilə təltif olunmuş şəxslər;
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbə üçün" medalının vəsiqəsi, yaxud müharibə iştirakçısı vəsiqəsi olan şəxslər;
* Böyük Vətən müharibəsi illərində fədakar əməyə görə SSRİ ordenləri, "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə", "Əmək igidliyinə görə", "Əməkdə fərqlənməyə görə", "Leninqradın müdafiəsinə görə", "Moskvanın müdafiəsinə görə", "Odessanın müdafiəsinə görə", "Sevastopolun müdafiəsinə görə", "Stalinqradın müdafiəsinə görə", "Kiyevin müdafiəsinə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə", "Sovet Zapolyaryesinin müdafiəsinə görə" medalları ilə təltif olunmuş şəxslər;
* "Blokadada olan Leninqrad sakininə" nişanı, yaxud "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalının vəsiqəsi olan şəxslər;
* Böyük Vətən müharibəsi dövründə altı aydan az olmayaraq əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmuş şəxslər.

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikasından olan iştirakçıların "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 65 illiyi" yubiley medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 mart 2010-cu il tarixli Sərəncamı

## İstinadlar
Cenevrə avtosalonu

**Cenevrə avtosalonu** — avtomobil dünyasında ilin əsas hadisəsi sayılır. İlk dəfə 1905-ci ildə keçirilən Cenevrə avtosalonu dünyada ən böyüklərdən biri, Avropada isə yeganə avtomobil sərgisidir. Bura demək olar ki dünyanın bütün aparıcı avtomobil istehsalçıları gəlir və hər il İsveçrə avtosalonu avtomobil sənayesi tarixində əlamətdar hadisəyə çevrilir.

Ənənəyə görə, sərginin rəsmi açılışından əvvəlki iki gündə avtomobillər jurnalistlərə göstərilir. Daha geniş tamaşaçı kütləsi üçün isə avtosalon iki gün sonra açılır. İsveçrədə 2010-cu il 4 mart tarixində rəsmən açılacaq 80-ci Cenevrə avtosalonu milyonlarla avtomobil həvəskarının diqqət mərkəzindədir. Yubiley sərgisi ziyarətçiləri iqtisadi böhrandan əvvəlki bolluqla təəccübləndirəcək. Dünyanın aparıcı avtomobil istehsalçıları 100-dən artıq yeni model nümayiş etdirəcəklər. Yeni modellər Wolkswagen, Citroen, Opel, Peugeot, Nissan, Honda, Skoda və digər şirkətlərə aiddir.

## Həmçinin bax
* AIRPod

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Avtomobil dünyasının məbədi
Ümumdünya Mülki Müdafiə Günü

**Ümumdünya Mülki Müdafiə Günü** — 1 mart 1972-ci il də Beynəlxalq Mülki Müdafiə Təşkilatının yaradılması şərəfinə qeyd edilən xüsusi gün

Bu gün Beynəlxalq Mülki Müdafiə Təşkilatının qərarı ilə elan olunub və hər il bütün qitələrdə kütləvi humanitar tədbir kimi qeyd edilir. Azərbaycan bu nüfuzlu beynəlxalq təşkilatın tərkibinə 1993-cü ildə daxil olub. Beynəlxalq Mülki Müdafiə Günü hər il konkret bir problemə həsr edilir. Əhalinin mühafizəsini təşkil etmək, fövqəladə hallardan mühafizə sahəsində əhalinin hazırlığını təmin etmək mülki müdafiə orqanları qarşısında bir nömrəli vəzifə kimi durur.

## İstinadlar