Astralar inqilabı

**Astralar inqilabı** və ya **çayırçiçəkləri inqilabı** — 28-31 oktyabr 1918-ci ildə Macarıstanda Mixay Karoyi tərəfindən başladılan inqilab. İnqilabın "Astralar inqilabı" adlandırılmasının səbəbi Budapeştdəki vətəndaşlar və əsgərlərin öz papaqlarına astra () gülləri taxması idi. Bu güllər sosial demokrat Macar Milli Şurasını və Mixay Karoyi təmsil edirdi.

## İnqilabın səbəbləri
Macarıstanda yaranan ağır sosial-iqtiasdi və siyasi vəziyyət 1918-ci ilin payızında inqilabın başlanmasını zəruri edirdi. Avstriya-Macarıstan ordusunun italyan cəbhəsində ağır məğlubiyyətə uğraması kral IV Karlın hakimiyyətini və Vekerle hökumətinin mövqelərini tamamilə zəiflətdi. 1918-ci ildəki tətillərin gedişində ilk dəfə Macarıstanda fəhlə deputatları sovetləri təşkil edildi. Zəhmətkeş kütlələr müharibənin dayandırılmasını, Habsburqlar monarxiyasına son qoyulmasını daha qətiyyətlə tələb edirdilər. Serbiya, Xorvatiya, Slovakiyada və s. başqa yerlərdə milli-azadlıq hərəkatı güclənirdi.

1918-ci ilin oktyabrında ölkədə kütləvi tətil hərəkatı ən yüksək nöqtəsinə çatdı. Kəndlilər mülkədarların torpaqlarını müsadirə edərək öz aralarında paylayırdılar. Cəbhələrdə fərarilərin sayı artırdı. Bu hadisələr Habsburqlar monarxiyasının dağılmasını surətləndirdi. IV Karl çoxmillətli monarxiyanı dağılmaqdan xilas etmək məqsədilə 1918-ci il oktyabr ayının 16-da ölkənin federativ dövlətə çevrildiyini elan etdi. Lakin bu da imperiyanın süqutunun qarşısını ala bilmədi. Oktyabrın 23-də Vekerle istefaya getdi.

## İnqilabın gedişi
"Astra gülləri" adlandırılan milli-demokratik inqilabın gedişində Macarıstan monarxiyası ləğv edildi. Macarıstan Sosial-Demokrat Partiyasının plenumunda Milli Şura yaratmaq barədə qərar qəbul edildi. İstiqlal Partiyasının lideri qraf Mixay Karoyi başda olmaqla Milli Şura yaradıldı. Milli Şuranın tərkibinə istiqlalçılar, sosial-demokratlar və radikalların nümayəndələri daxil oldu. Tezliklə bütün ölkədə Milli Şuranın nüfuzu artdı.

Rumın və çex milli şuraları da monarxiya ilə əlaqələrini kəsdilər. Çexiya Avstriyanın tərkibindən çıxıb müstəqil oldu. Müstəqilliyini elan edən Slovakiyanın Çexiya ilə birləşməsi nəticəsində Çexoslovakiya dövləti yaradıldı. Avstiya respublika elan edildi. Beləliklə Habsburqların hakimiyyəti yalnız Macarıstanda qaldı. IV Karlın tapşırığı ilə Macarıstanın Ershersoqu İosif oktyabrın 29-da Xadiki baş nazir təyin etdi. Bir gün sonra o, hökumət yaratdı. Lakin vəziyyət düzəlmədi və xalqın narazılığı azalmadı.

1918-ci ilin oktyabrın 30-da Budapeştdə zəhmətkeşlərin üsyanı oldu. Üsyan edən fəhlələr silah zavodunu ələ keçirərək silahlanıb əsgərlərə qoşuldular. Silahlı 177 üsyançı oktyabrın 31-də hökumət evini, teleqraf, poçt və s.-ni ələ keçiridlər. Lakin sovetlərdə əksəriyyəti təşkil edən sağ sosialistlər fəhlə hökuməti təşkil etməkdən boyun qaçıraraq hakimiyyəti burjuaziyaya verdilər. Oktyabrın 31-də Xadik istefaya getdi. IV Karlın tapşırğı ilə İosif baş nazir vəzifəsinə Mixay Karoyini təyin etdi. Həmin gün İstiqlaliyyət partiyasının rəhbəri Mixail Karoyi başda olmaqla koalisiyalı hökumət təşkil edildi. Bu hökumətin tərkibinin əksəriyyəti burjua nümayəndələrindən ibarət idi. Lakin burada sağ və mərkəzçi sosialistlərin də nümayəndələri var idi. Yeni hökumətin tapşırığı ilə 1918-ci ilin noyabr ayının 3-də Padui yaxınlığında general Veber faktiki mövcud olmayan Avstriya-Macarıstan İmperiyasının adından Antanta ilə barışıq imzaladı. 1918-ci il noyabrın 16-da Macarıstan respublika elan edildi. 1919-cu ilin yanvar ayında M.Karoyi prezident seçildi. Yenicə təşkil edilmiş koalision hökumət fəhlə-kəndlilərin çıxışlarını yatırmağa və burjuaziyanın hakimiyyətini möhkəmləndirməyə çalışdı.

## Xronologiya


ImageSize = width:680 height:120
PlotArea = width:570 height:25 left:20 bottom:60
TimeAxis = orientation:horizontal
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1914 till:31/12/1921
AlignBars = early
ScaleMajor = unit:month increment:4 start:01/01/1914
ScaleMinor = unit:month increment:1 start:01/01/1914

Colors =
  id:ibolya    value:rgb(0,0.76,0.6)
  id:turkiz    value:rgb(0,0.76,0.76)
  id:treaty    value:rgb(0.6,0.8,0.6)
  id:lightgrey value:rgb(0.6,0.8,0.4)
  id:darkgrey  value:rgb(0.6,0.8,0)
  id:Celadon    value:rgb(0.67,1,0.68)
  id:TeaGreen   value:rgb(0.81,0.94,0.75)
  id:Teal       value:rgb(0.84,0.84,0.65)

PlotData =
  bar:Leaders color:blue width:20 align:left fontsize:s
   from:01/01/1914 till:31/12/1914 color:ibolya  text:1914
   from:01/01/1915 till:31/12/1915 color:turkiz  text:1915
   from:01/01/1916 till:31/12/1916 color:treaty  text:1916
   from:01/01/1917 till:31/12/1917 color:lightgrey  text:1917
   from:01/01/1918 till:31/12/1918 color:darkgrey  text:1918

   at:13/11/1918  shift:(-190,25) color:magenta text: Avstriya imperatoru I Karlın 11 noyabr tarixli bildirişi

   from:01/01/1919 till:31/12/1919 color:Celadon  text:1919
   from:01/01/1920 till:31/12/1920 color:TeaGreen  text:1920
   at:01/03/1920  shift:(-20,25) color:green text: Mikloş Hortinin kral naibi elan edilməsi
   at:04/07/1920  shift:(2,-25) color:black text:Trianon sülhü

   from:01/01/1921 till:31/12/1921 color:Teal  text:1921

LineData =
  layer:front  # all lines in front of bars unless stated otherwise
  from:28/07/1914 till:11/11/1918 atpos:65  color:black    width:2
  from:28/10/1918 till:31/10/1918 atpos:65  color:yellow   width:3
  from:21/03/1919 till:01/08/1919 atpos:65  color:red      width:5

  from:01/03/1920 till:31/12/1921 atpos:65  color:green    width:5

Legend = columns:4 left:102 top:25 columnwidth:150

Colors =
 id:aaa value:black    legend:World_War_I
 id:bbb value:yellow   legend:Aster_Revolution
 id:ccc value:red      legend:Soviet_Republic
 id:hhh value:green    legend:Horthy_era

LineData=
  at:11/11/1918  color:magenta layer:front
  at:01/03/1920  color:green layer:front
  at:04/07/1920  color:black layer:front



## İstinadlar