open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
24 TV (Türkiyə)

**24 TV** (tam adı: *24 Televiziyası*, , tələffüzü: *İyirmi dörd TV*) — Əthəm Sancağın sahib olduğu Esmedya şirkətinin nəzdində fəaliyyət göstərən ölkə-səviyyəli Türkiyə televiziya kanalı. 2007-ci ildən bəri fəaliyyət göstərən televiziya kanalının yayım ərazisi Türkiyədir.

## Tarixi
Kanal ilk olaraq Uzan Holdinq tərəfindən *Max Haber* () adıyla qurulmuşdur, ancaq yayıma *Star Haber 24* () adı ilə başlamışdır. Bu ad ilə qısa bir müddət ərzində yayım etdi, daha sonra isə bağlandı.

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun Star Media Qrupunu almasından sonra, Star qəzeti və "*Kanal 24*"-ün ad hüququ 19 milyon dollara satışa çıxarılmışdır, ancaq gözlənilən maraq görülməmişdir. Daha sonra 2006-cı ilin mart ayında keçirilən tenderdə, kanalı 5 milyon 150 min dollara Şimali Kiprli biznesmen Əli Özmən Safa almışdır. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun (TMSF) prezidenti Əhməd Ərtürk, Özmənin tenderdə verdiyi 5 milyon 150 min dollarlıq təklifi 8 milyon dollara artırması və həmçinin 4 milyon dollar təzminat istəməsiylə, cəmi 12 milyon dollar verdiyini bildirmişdir.

Əli Özmən Safa qəzeti və 24-ün ad hüquqlarını aldıqdan sonra, Ələəddin Qaya və oğlu Cüneyt Qaya birlikdə şirkət qurduqlarını bildirmişdir. Özmən şirkətin  %60-in Qaya ailəsinə, 40%-in isə özünə aid olduğunu açıqlamışdır. Bundan sonra, Əthəm Sancaq və 2008-ci ildə ürək tutmasından sonra vəfat edən Türkiyə Futbol Federasiyasının keçmiş prezidenti Həsən Doğan, 2007-ci ildə birlikdə Star Media Yayım şirkətinə şərik olmuşdur. Əthəm Sancaq, Əli Özmən Safa və Həsən Doğanın Star Media Yayım şirkətindəki paylarını alaraq şirkətin yeganə sahibi olmuşdur.

20 may 2009 tarixində Star Media Yayım şirkətinin sahibi Əthəm Sancaq, şirkətdə sahib olduğu payların 50%-i Rixos Hotellərinin müəssisəsi olan Fəttah Tamincəyə təhvil verəcəyini demişdir. Keçmiş millət vəkili Təvhid Qaraqaya qrupun paylarını Əthəm Sancaqdan alaraq Tevhit Karakaya grubun hisselerini Ethem Sancak’tan devir alarak İdarə Heyətinə gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çakreşvari-Siva məbədi

**Çakreşvari-Siva** (, ) — Hindistanın Orissa ştatının Bhubaneşvar şəhərində yerləşən hindu məbədi. Məbəd X–XI əsrlərdə tikilən məbəd, hindu tanrısı Şivaya həsr olunmuşdur. Məbud linqam məbədin içərisində, dairəvi bir *yoni-pitha*da yerləşir. Məbəd şəxsi yaşayış tikililəri ilə əhatə olunmuşdur. Məbəd böyük əhəmiyyət kəsb edir. Buna görə də, *Sivaratri*, *[[Divali]]* və *[[Sankranti]]* kimi müxtəlif rituallar burada müşahidə olunur. Məbəd həmçinin, *Rudrabhiseka* və *Çandrabhiseka* mərasimləri üçün müqəddəs bir yerdir.

## Memarlıq
Məbəd alçaq bir platformada yerləşir. Plana əsasən məbədin *[[vimana]]*sı və rekonstruksiya edilmiş bir giriş eyvanı var. *Vimana* () *pançaratha* və giriş eyvanından ibarətdir. Yüksəkliyində, *vimana* *rekha* qaydası ilə *pabhaqa*dan *kalasa*ya qədər uzanır. Aşağıdan yuxarıya məbədin *bada*sı, *qandi*si və *mastaka*sı var. Məbəddə 3 mərtəbəli *bada*, yəni *triaqa bada* var. Məbədin aşağı hissəsində yerləşən *pabhaqa*nın dörd qəlibləməsinin *xura*, *xumba*, *pata* və *basanta*sı var.

### Digər xüsusiyyətlər
*Lalatabimba*da, *Qaca-laksmi*nin həmişəki yerində, dörd-qollu hindu tanrısı Qaneşanın heykəli var. *Lalatabimba* Qaneşa və Sarasvatinin rəsmləri ilə əhatə olunmuşdur. Məbədin qarşısında, Parvati və Kartikeyanın şəkilləri, cənubunda isə bir *amlaka* daşı var.

### Dekorativ xüsusiyyətlər
Qapının yan taxtaları xaricdən və daxildən *puspa saxa*, *nara*, *saxa* və *patra saxa* kimi manuskript əsərlərdən ibarət üç şaquli zolaqla bəzədilmişdir. Qapının yan taxtalarının təməlində, hər iki tərəfdə də dvarapala nişləri var. Nişlər sağ əllərində trident, sol əllərində isə *varada* saxlayan iki-əlli *[[Şivaizm|Saivite]] dvrapala* saxlayır. Qapının yan taxtalarının üzərində yerləşən arxitrav nişli Navaqrahalarla gözəl şəkildə oyulmuşdur. Surya əllərində bir şanagüllə, Rahu aypara, Ketu isə ilan quyruğu saxlayır.

## İstinadlar
Çaun körfəzi

**Çaun körfəzi** —  Çukotka Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşən körfəz. Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Çukot Muxtar Dairəsinin Çaun rayonu ərazisində yerləşir.

Sahilində mühüm Arktika limanı olan Pevek limanı yerləşir. Həmçinin qəsəbə hava limanına sahibdir. Qış ayları Pevekdən Baranixaya yol gedir.

## Tarixi məlumat
Körfəz 1646-ci ildə İsa Neçaev tərəfindən təşkil edilən rus ekspedisiyası zamanı kəşf edilmişdir. 1762-ci ildə Çaun buxtasını Nikita Pavloviç Şalaurov ziyarət edir və körfəzin xəritəsini tərtib edir. Körfəzin adı yukagirlərdən götürülmüşdür. Yukagirlərdə olan Çovan sözündən götürülmüş mənası «dəniz»-dir.

## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
Körfəz dənizlə üç böğazla birləşir: Kiçik Çaun boğazı (Ayon adasının qərbində), Srednı (Ayon adası ilə Böyük Routan adası arasında) və Pevek (Böyük Routan adasımın şərqi). Şərqdən Şelaqski burnu ilə əhatələnir. Qərb sahilləri hamar şərq sahilləri isə hisbətən hündürdür.Körfəzin uzunluğu 150&nbsp;km, eni 100&nbsp;km, dərinliyi isə 20 metri keçmir. Boğazlarda isə dərinlik 31 metri keçmir.

Yayda dəniz axınları şimal enliklərindən gətirdiyi buzları körfəzin girəcəyində toplaylır. Burada Lionski buz massivini əmələ gətirir.

Körfəzə çoxlu sayda kiçik çaylar yökülür: Pootaypıvaam, Mlelıın, Teyukuul, İçuveem, Palyavazan, Çaun, Puçeveem, Levyuveem, Kremyanka, Ittıkulveem, Emıkkıvyan, Rakvazan və d. çaylar. İçuveem sisteminə Orta İçuveem və Kaatır çayları daxildir. Sahilində yerləşən burunlar:Qorbatıy, Naqlyonqın, Turırıv, Mlelıın. Körfəzdə yerləşən adalar:Mosey, Ayon, Routan adaları (Kiçik Routan və Böyük Routan). Çaun, Pevek və Srednıy boğazları ilə Şərqi Sibir dənizi ilə birləşir. Pevek boğazı Routan adaları ilə Pevek yarımadası arasında yerləşir. Uzunluğu 14&nbsp;km, eni 4&nbsp;km, orta dərinlik 14–25 m, ən dayaz yeri 31 metr təşkil edir. Kiçik Çaun boğazı isə dayaz boğazdır. Boğazın qərbində Mosey adası, şərqində isə kiçik adalar vardır. Sahilləri dayazdır, lilli və qumsal burunlarla zəgindir. Qışda ərazidən Pevek-Ayron yolu keçir. Dərinliyi 6 m-dir

## Təbiətin qorunması
Körefəzin şərq və cənub sahilləri köçəri quşlarla dolur. Burada ağ qaz, tundura ququşu, cəhrəyı qağayı kimi quşları görmək mümkündür. Bu ərazilər «Çaunskaya Quba» adlı təbiət qoruğu elan edilmişdir.

## Antropoloji təsir
Körfəzin şimal-şərq hissəsində insanın antropogen təsiri hiss edilir. Ekosistem təmizlənməyən tullantıların təsirinə məruz qalır.

## İstinadlar
Conni Loqan

**Şon Patrik Maykl Şerrard** (; d. 13 may 1954) — və ya səhnə adı olan **Conni Loqan** () kimi tanınan və Avstraliyada dünyaya göz açmış İrlandiyalı müğənni və bəstəkar. Conni Loqan Avropada əsasən Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iki dəfə (1980 və 1987-ci illərdə) qələbə qazanmasına görə tanınır. O eyni zamanda 1992 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmış mahnının da bəstəkarı olmuşdur.

Conni Loqan İrlandiyanı ilk dəfə Avroviziyada 1980-ci ildə "What's Another Year" adlı mahnı ilə təmsil etmiş və 19 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə qələbə qazanmışdır. Daha sonra 1984-cü ildə İrlandiyanı həmin müsabiqədə Linda Martin Conni Loqanın bəstələdiyi "Terminal 3" adlı mahnı ilə təmsil etmiş və ikinci yerdə qərarlaşmışdır. Loqan Avroviziyaya iştirakçı olaraq ikinci dəfə 1987-ci ildə geri döndü. Müsabiqədə özü tərəfindən bəstələnmiş "Hold Me Now" adlı mahnını ifa edən müğənni İrlandiyaya Avroviziyada növbəti qələbə sevincini yaşatmışdır. Conni Loqan eyni zamanda 1992-ci ildə İrlandiyanı yenidən müsabiqədə təmsil edən Linda Martinə "Why Me?" mahnısını bəstələmiş və Linda həmin mahnı ilə müsabiqədə qələbə qazanmışdır.

## Həyatı
Şon Patrik Maykl Şerrard 13 may 1954-cü ildə Avstraliyanın Viktoriya ştatında yerləşən Frankston şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Çarlz Alfonsus Şerrard Şimali İrlandiyanın Derri şəhərində dünyaya göz açmış tenor olub. Şonun üç yaşı olanda ailəsi İrlandiyaya geri dönüb. O 13 yaşından gitarada ifa etməyi öyrənmiş və mahnılar bəstələməyə başlamışdır.

1978-ci ildə müğənni özünə səhnə adı olaraq Conni Loqanı seçmişdir. Bu adı seçərkən Şon cizgi film qəhrəmanlarından biri olan Conni Qitardan ilhamlandığını bildirmişdir. Loqan ilk sinqlını 1978-ci ildə dinləyicilərə təqdim etmişdir. O 1979-cu ildə İrlandiyanın Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün keçirdiyi milli seçim turuna "Angie" adlı mahnı ilə qatılmış və üçüncü yerdə qərarlaşmışdır.

Loqan hal-hazırda həyat yoldaşı və üç uşağı ilə birlikdə İrlandiyanın Mit qraflığında yerləşən Aşborn şəhərində yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan millisi 2017-ci il Şahmat üzrə Avropa çempionatında

2017-ci ilin oktyabrın 27-də Yunanıstanın Krit adasında şahmat üzrə sayca iyirminci Milli komandalar arası Avropa çempionatı təşkil edilmişdir. Çempionatın oyunları Creta Maris Beach Resort-da yerləşən konfrans zalında təşkil edilmişdi. Açılış mərasimindən sonra millilərin kapitanları ilə məhz bu zalda görüş təşkil edilmişdir.

## Yarşın qaydaları və iştirakçıları
Yarışda 40 kişi və 32 qadın kollektivi mübarizə aparırdı. Turnir 9 turdan ibarət olaraq İsveçrə sistemi ilə keçirilirdi. Bütün kişi və qadınlardan ibarət millilərə 4 əsas oyunçu və 1 ehtiyat oyunçu ilə yarışa qatılmağa icazə verilirdi. Azərbaycanın kişilərdən ibarət milli komandasına kapitan kimi Eltac Səfərli qadınlardan ibaət milliyə isə Fikrət Sideifzadə başçılıq edirdi.

Turnirin qaydalarına əsasən oyunçular yalnız 30-cu gedişdən sonra heç-heçəyə razılaşa bilərdilər. Əgər hər hansı qrosmeyster bu qaydanı pozduğu halda cəzalandırılacaqdır. Bundan başqa hər hansı şahmatçı oyun mamasına başlanğıcdan etibarən 15 dəqiqə ərzində masaya yaxınlaşmadığı halda bu onun məğlubiyyəti ilə nəticələnirdi. Həmçinin komandaların kapitanları FİDE tərəfindən keçirilmiş təlim üzrə lisenziya əldə etmişdir.

Yarışda ən çox qələbə qazanan şahmatçı kimi də qızıl medal qazanmış təcrübəli şahmatçı həm də ilk dəfə 2700 reytinq balı yığmağı bacarıb.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan millisi 2013-cü il Şahmat üzrə Avropa çempionatında

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://yalan.info/rauf-məmmədli-subut-etdik-ki-azərbaycan-cox-guclu-sahmat-olkəsidir/
* http://www.euroteams2017.com/en/regulations 
* http://chess-results.com/tnr304480.aspx?lan=1&art=1&flag=30&wi=821&turdet=YES
Sərhad Məmmədov

**Sərhad Məmmədov** () — Azərbaycan Kommunist Partiyası Yardımlı Rayon Komitəsinin birinci katibi, Lənkəran Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri.

## Həyatı
Sərhad Əsəd oğlu Məmmədov 28 may 1933 ildə Lənkəran rayonu Gərmətük qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1952-ci ildə Gərmətük qəsəbə orta məktəbini, 1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Xalq Təsərrüfatı İnstitutu plan-iqtisad fakültəsinin kənd təsərrüfatı şöbəsini, 1978-ci ildə Moskva Ali Partiya Məktəbini, 1990-cı ildə Timiryazev adına Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının pedaqoji fakültəsini bitirmişdir. İstefada olan polkovnik-leytenant olmuşdur.

Ailəli olmuşdur, 6 övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
Sərhad Məmmədovun Respublika Mərkəzi Statistika İdarəsi Lənkəran Rayon Müfəttişliyində tədarük üzrə müfəttiş (1958–1960), rayon komsomol komitəsində təlimatçı (1960–1961), "Albaniya" (Girdəni) kolxozunda (1961–1962), "Lənkəran" çayçılıq sovxozunda iqtisadçı-aqronom (1962–1964), H.Aslanov adına sovxozda baş iqtisadçı (1964–1967), "Lənkəransutikinti" trestində plan-maliyyə şöbəsinin rəisi (1967–1969), H.Aslanov adına sovxoz partiya komitəsinin katibi (1969–1971), şəhər Partiya Komitəsinin təşkilat-partiya işi şöbəsinin müdiri (1971–1972), şəhər Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri (1972–1973), Lənkəran Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri (1973–1980), Yardımlı Rayon Partiya Komitəsinin I katibi (1980–1987), Lənkəran Aqrar-Sənaye Kombinatında aparıcı mütəxəssis (1987), Lənkəran Sovxoz-Texnikumda müəllim (1987–1990), Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının sosial-iqtisadi məsələlər üzrə müavini (1991–1992), şəhər icra hakimiyyəti başçısının Gərmətük qəsəbəsi üzrə nümayəndəsi (1992–1994) işləmişdir.

10-cu və 11-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuş, 2 dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı, "Şərəf Nişanı" ordenləri, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı, müxtəlif medallar və döş nişanları ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXIX, XXX və XXXI qurultaylarının nümayəndəsi olmuş və Mərkəzi Komitənin tərkibinə seçilmişdir. X və XI çağırışlarda (1981 və 1985) Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmiş və mədəniyyət komissiyasının üzvü olmuşdur.

Lənkəran Ziyalılar Cəmiyyətinin sədri (1993–1998), Respublika Ziyalılar Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü (1993–1998) olmuşdur. Lənkəran Ağsaqqallar Şurası sədrinin müavini olmuşdur. (2008-ci ildən). Eyni zamanda Lənkəran Dövlət Universitetinin valideynlər şurasının (2000-ci ildən) sədri də olmuşdur.

## İstinadlar
Kamçadallar

**Kamçadallar** — ruslara daxil olan etnoqrafik qrup. Şərqi slaviyanlara aiddirlərKamçadallar Kamçatka diyarı, Maqadan vilayəti, Çukotkla ərazilərində yaşayan müasir əhalinin böyük qismi nəzərdə tutulur. Kamçadallar rusların bölgəni istilasından sonra bura köçürülmüş ruslarla yerli şimal xalqlarının qarışığından ibarət bir etnosdurlar. XVIII əsrdə *Kamçadallar* termini işlədildikdə İtelmenlər nəzərdə tutulurdu

Buda əbəs yerə deyildir. Kamçadalların kamçadalların mədəniyyətinə İtelmenlərin təsiri daha çox olmuşdur. Ancaq az miqdarda olsa belə onların mədəniyyətində koryaklar, çuvaşların təsiridə danılmazdır. Kamçadalların formalaşmasında xristianlıq mühüm rol oynamışdır. Belə ki yerli əhalinin xristianlığı qəbul etməsi ilə yerli adətlərdən uzaqlaşmış, öz övladlarına rus adları qoymuşlar. Bununlada qarışıq mədəniyyətlərin fomalaşması mümkün olmuşdur. Kamçadalların ana dili rus dilidir. Səyyah Stepan Petroviç Kraşeninikov əsərində lokal dialektiv qrupları qeydə almışdır: Kşaqji, Kıxçeren - Jupankova və Nemtik çayları arasıadakı ərazidə; Çupaju və yaburin — Yuxarı kamçatka ərazilərindən Jupakova çayına qədər; Linqurin — Hemtik və Beloqolovoy çayları arasında; Kuleslər — Beloqolovoy çayından şimalda.

Bölgədə daimi rus əhalisi 1750-ci ildən etibarən meydana gəlmişdir. Bölgəyə gələn ruslarla itelmenlər və degər şimal xalqları qarışmış və qarışıq mədəniyyətə malik etnos formalaşmışdır. XX əsrin əvvəllərində Rus-İtelmen qarışığından ibarət olan 3600 Kamçadal yaşayırdı.Ümini dil olaraq isə rus dili istifadə edilirdi.
Kamçadalların həyatına digər etnosların təsiri danılmaz olsa da, balıqçılıq, odlu silahla ov, bağça təsərrüfatı və südçülük istiqamətli maldarlıq onların rus kökənli xüsusiyyətlərini qoruyub saxlamasını göstərir. Sovet döpnəmində isə onlar bu sahəli kolxoz və sovxozlara cəlb olunmuşlar.
### Kamçadalların rusiyanın rayon və şəhərlərində sayı
1926-cı ildə kamçadalların ümumi sayı 3704 nəfər olmuşdur. 1994-cü ildə isə Kamçadalların sayı 9 min olaraq qiymətləndirilidi.
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən Rusiya ərazisində  2293 kamçadal yaşayır.

2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən Kamçatka ərazisində  Kamşadalların sayı ümumi əhalinin 5 % keçmir:

Kamçatka diyarı:

Klyuçi qəsəbəsi  - 472 nəf.

Milkovo kəndi -  388 nəf.

Petropavlovsk-Kamçatski  şəhəri -  216 nəf.

Ust-Kamçatsk  -  182 nəf.

Kamçadalların Rusiyanın şəhər və rayonlarında say faizi:

Maqadan vilayətinin Oxot dənizi sahillərində Ola, Qijika, Yamsk, Tauysk, Arman və s. kəndlərində də yaşayırlar özlərini Kamçadal adlandırırlar

## İstinadlar

## Mənbə
* İtrlmen dili (Kamçadal)

## Ədəbiyyat
* Народы России: живописный альбом, Санкт-Петербург, типография Товарищества "Общественная Польза", 3 декабря 1877, ст. 527
* Хаховская Л. Н. Камчадалы Магаданской области (история, культура, идентификация). Магадан, 2003
* В. С. Пикуль "Богатство".
Çin–Suriya münasibətləri

**Çin–Suriya münasibətləri** — Çin Xalq Respublikası ilə Suriya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İki ölkə arasında iki tərəfli münasibətlər 1 avqust 1956-cı ildə qurulmuşdur. Çin Dəməşqdə, Suriya isə Pekində diplomatik nümayəndəliyə sahibdir. 

## Suriya böhranı
Çin dünyanın az saylı ölkələrindəndir ki, Suriya böhranının diplomatik yollarla həll olunması və dünya ictimaiyyətinin Suriyanın daxili işlərinə müdaxiləsini düzgün hesab etməmişdir.

Çin Rusiya ilə birlikdə dəfələrlə BMT Təhlükəsizlik şurasının toplantılarında öz veto hüquqlarından istifadə edərək bir çox qəhnamələrin qəbulunu əngəlləmişlər.

## İqtisadi əlaqələr
2009-cu ildə iki ölkə arasında ticarət dövrüyyəsi $2,2 mld dollar təşkil etmişdir. Ticarət əlaqəsi demək olar ki, bir tərəflidir. Suriyadan Çinə ümumi dövrüyyənin 1 % düşür ki, buda cəmi $5,6 mln dollardır. Çin 2 milyarddan çox məhsulu Suriyaya ixrac edir. Bu isə Suriyanı Çin üçün əsas iqtisadi tərəfdaşlardan biri edir. Çin Suriyanın neft sənayesində iştirak edir. Çin Milli Neft-Qaz Şirkəti ilə Suriya Milli Neft Şirkəti və Royal Dutch Shell birlikdə Al-Furat Petroleum Company şirkəti təşkil olunmuşdur. 2017-ci il 9 iyulun tarixində Pekində Suriya səfirliyinin dəstəyi ilə qarşlıqlı mübadilə üzrə Çin-ərəb assosiasiyası tərəfindən tədbir keçirilmişdir. Burada əsasən yatırım və inşaat sahəsində çalışan Çin firmalarının minlərlə təmsilçisi iştirak etmişdir. Çin-Ərəb assosiasiyası sədrinin müavini Tsin Yunun bildirdiyi görə Çin şirkətləri Suriyada sənaye parkının yaradılmasına iki milyard dollar yatırmağa hazırlaşır. Layihə indiki mərəhələdə Çinin 150 şirkətini əhatə edəçəkdir. Suriya səfirliyi qarşılıqlı mübadilə üzrə Çin-Ərəb assosiasiyası və Çinin mərkəzi Pekində olan hüquq firması 2017-ci il 4 iyulunda Suriyanın bərpası, həmçinin Çin şirkətlərinin ehtiyac duyduğu yatırım mühitinin formalaşmasına şərait yaradacaq hüquqi dəstək göstərməklə bağlı hüquqi və texniki məsələlərlə məşğul olmalı olan özəl komissiya yaradıb.

## Hərbi əməkdaşlıq
1969-cu ildə Pekində olan hərbi qərargahın sədri Mustafa Tlas Çinlə silah alışı barədə razılığa gəlmişdir.
1991-ci ildə Çin Suriyaya miniatur SRR-1 neytron reaktorunu satmışdır. В 2015 году Сирия заявила о готовности отправить уран обратно в Китай, в период разоружения её химического оружия.

1993 və 1996 illərdə Çin Suriyaya Ballistik raket proqramını gerçəkləşdirməyə yardım etmişdir

19 oktyabr 1999-cu ildə Çinin Müdafiə Naziri general Çi Haotayn Suriya Müdafiə Naziri Mustafa Tlas ilə iki ölkə arasında Dəməşqdə hərbi əməkdaşlıq arasında danışıqlar aparmışdır.

## İstinadlar
Çin–Monqolustan münasibətləri

**Çin–Monqolustan münasibətləri** — Çin Xalq Respublikası ilə Monqolustan arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İki tərəfli əlaqələr 1949-cu ildən başlayır. İki ölkə arasında dövlət sərhədlərinin uzunluğu 4677 km-dir.

## Tarixi
Sonuncu min illikdə Monqolustan və Çin arasında çoxlu sayda müharibələr oluşdur. Çinin monqollar tərəfindən işğalı Çingiz xanın hakimiyyəti dönəmindən başlamışdır. 1271-ci ildə Çinin yarısını Yuan sülaləsi idarə edirdi. Monqollar Çini bütünlüklə 1279-ci ildə Qulibay xanın hakimiyyəti dönəmində tamamən itaət altına ala bilirlər. 1616-cı ildə mancuriyadan olan Sin imperiyası Çin və Monqolustanı itaət altına alır. 1911-ci ildə Sin imperiyası dağılır. Bu zaman monqolustan müstəqillik əldə edir. Daxili Monqolustan müstəqil dövlətə birləşmək istəsədə 1919-cu ildə Çin tərəfindən işğal edilir. 1921-ci ildə Monqolustanı Çin işğalından baron R. F. Unqern-Şternberq azad edir. Sonradan Monqolustan özünə SSRİ kimi müttəfiq tapır. 1924-cü ildə Monqolustan Xalq Respublikası təşkil edilir. Bu zaman ölkənin ilk konstitutsiyası qəbul edilir. 

### Sosializm quruculuğu dönəmi
Çin Xalq Respublikası ilə Monqolustan arasında diplomatik əlaqələr 16 oktyabr 1949-cu ildə qururulur. В1962-cu ildə iki ölkə arasında dövlət sərhədləri haqqında anlaşma imzalanır. Sovet-Çin münaqişəsi zamanı Monqolustan SSRİ dövlətini dəstəkləyərək sovet qoşunlarının onun ərazisində yerləşdirilməsinə icazə verir. Bu isə Çin tərəfindən mənfi qarşılanır. İki ölkə arasında münasibətlər 1984-cü ilə gərgin olaraq qalırdı. Bu zaman iki ölkə arasında dövlət sərhədlərinin demarkasiyasına başlanılır. 1986-cı ildə isə ticarət və nəqliyyat sayəsində müqavilə imzalanır. Monqolustan tədricən SSRİ nəzarətindən çıxır. Ancaq yenə də Çinə təhlükə kimi baxılırdı.

### Müasir dövr
Soyuq müharibə bitdikdən sonra Çin iki ölkə arasında münasibətlərin sabitlənməsi yönündə böyük addım atır. Bir başa Monqolustanın müstəqilliyini tanıdıqlarını və ərazi bütövlüyünə hörmət etdiklərink bəyan edir. 1994-cü ildə Çinin baş naziri Li Pin Monqolustana rəsmi səfər edir. Çin bundan sonra Monqolustanın əsas ticarət tərəfdaşı və investisiya mənbəyi olur. İki ölkə arasında ticarət dövrüyyəsi 1,13 mlrd dollar olur. İki ölkə arasında terrorizmə qarşı mübarizə və təhlükəsizlik məsələrində ortaq mövqe sərgiləyirlər. 2014-cü ildə Çinin sədri Si Szinpin Monqolustana səfər etmişdir.

## İstinadlar
Pensilvaniya göyrüşü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Şimali Amerikadır.

## Botaniki təsviri
200 m hündürlükdə nəhəng ağacdır. İri budaqları çılpaqdır. Yarpaqcıqları neştərvari və ya uzunsov, üstü tünd yaşıl, parlaq, çılpaqdır. Alt səthi açıq yaşıl, azca tükcüklüdür. Yarpaqcıqları 2-5 sm uzunluqda, 3,5 mm enindədir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, meyvələri avqust-sentyabr aylarında yetişir. Toxumla çoxalır.

## Ekologiyası
Bu növ quraqlığa və soyuğa  davamlı, işıqsevəndir. Göyrüşün digər növlərinə nisbətən torpağın məhsuldarlığına az tələbkar və əlverişsiz şəhər şəraitinə daha davamlıdır. Zərərverici həşəratlardan digər növlərə nisbətən az əziyyət çəkir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Düz gövdəsi, enli-piramidal çətiri, parlaq, tünd yaşıl yarpaqları ilə çox dekorativdir. Yaşıllaşdırmada, park və bağların salınmasında istifadəsi mümkündür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ensizyarpaq göyrüş

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
İlk dəfə Qafqazda təsvir edilmişdir. Təbii halda Krım, Balkan, Kiçik Asiya və İranda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Alçaqboylu ağac və ya koldur. Tumurcuqları xırda, qonurdur. Cavan zoğları yaşılımtıl və ya sarımtıldır. Yarpaqları təklələkvari, hər yarpaq oxunda 3-11 ədəd yarpaqcığı olur. Yarpaqcıqları uzunsov-neştərvari, qaidə hissəsi dəyirmi və ya azacıq pazvari, ucu sivri, kənarları mişardişili, üstdən yaşıl,  çılpaq, altdan isə açıq-yaşıl və damarları boyunca seyrək tükcüklüdür. 

Çiçəkləri süpürgə çiçək qrupunda yerləşir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, meyvəsi iyul-oktyabr aylarında yetişir.

## Ekologiyası
Rütubətli, münbit torpaqlarda bitir. İstiyə, şaxtaya davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqaz və Naxçıvanda aşağı və orta dağ qurşağı meşələrdə bitir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada və eroziyaya uğramış dağ yamaclarında, meşəsalmada istifadə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Suriya göyrüşü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Mərkəzi və Qərbi Asiyadır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10-15 m-ə çatan ağacdır. Düz, nazik gövdəlidir. Lələkvari yarpaqların uzunluğu 20 sm-dir. Yarpaqcıqları 9-11 ədəd olub, oturaqdır. Iti uclu, yumurtavari formalıdır. Çiçəkləri süpürgəvari çiçək qrupuna toplanmışdır. Dişi çiçəklərin dişicik ağzı tozcuğu götürməyə hazır olduqda erkək çiçəkləri hələ yetişmir. Ona görə mayalanma digər budaqlardan və ya digər ağaclardan olan tozcuqlarla baş verir. Meyvələri sentyabr-oktyabrda yetişir, ancaq qışda və ya erkən yazda torpağa düşür. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, toxumları sentyabr ayında yetişir.

## Ekologiyası
Məhsuldar torpaqlarda tez böyüyür, şaxtaya davamlıdır, bəzən  yaz soyuqlarından əziyyət çəkir. 25-40 yaşından meyvə verir, 300 il yaşayır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada, park və bağların salınmasında istifadə olunur. Həşəratları cəlb etmək üçün onun çiçəklərində çiçək tacı vardır. Tərkibində çoxlu miqdarda yağ və zülallar olduğuna görə quşların və gəmiricilərin bir çox növləri tərəfindən qida kimi istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məxməri göyrüş

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Şimali Amerikadır. Arizona, Yeni Meksika və Kaliforniyada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15 m-ə çatan ağacdır. Düz nazik gövdəli, qabığı boz rənglidir. Məxməri yarpaqlarının uzunluğu 15 sm, 3-5 ədəd ellipsvari və ya dairəvi yarpaqcıqdan ibarət, uzunluğu 2-4 sm, itiuclu, kənarı dişli, üst səthi qabarıqdır. Çiçəkləri budaqların ucunda hamaş çiçək qrupuna yığılmışdır. Meyvəsi qanadlı, 1,8 sm uzunluqdadır. Toxumla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Şaxtaya və quraqlığa davamlıdır. Abşeron şəraitində çiçəkləməsi və meyvə verməsi müşahidə edilməmişdir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Oduncağından elastikliyinə və möhkəmliyinə görə ağır və elastik döyüş silahı, ov alətləri hazırlanması üçün istifadə edilir. Qədimdə göyrüşdən düzəldilmiş qablar çox məşhur idi. Yaşıllaşdırmada, canlı cəpərlərin salınmasında istifadəsi məqsədəuyğundur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çılpaqçiçək jasmin

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Çindir.

## Botaniki təsviri
0,5 m hündürlüyü olan, qışda yarpaqlarını tökən, dağınıq çətirli koldur. Yarpaqları xırda, ellipsvari, tünd yaşıldır. Yarpaqları açılana qədər erkən yazda sarı, nisbətən iri çiçəklər açır və bitkinin çətirini örtür. Çiçəkləri təkləçəkli, süpürgələrə yığılmış, diametri 2-2,5 sm-ə çatır. Toxumları ellipsvari və ya yumurtavari, diametri 4 mm-dir. Çiçəkləməsi yanvar ayından başlayaraq aprel ayına qədər davam edir. Yan budaqları yerlə sürünür və yaşıl budaqları torpaqla təmasda kök verir. Pöhrələrlə asanlıqla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Torpağa az tələbkar, quraqlığa, küləyə davamlı və işıqsevən bitkidir, lakin yarımkölgəlikdə də inkişaf edir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeron, Gəncə, Naxçıvan və s. şəhər və rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Abşeronun iqliminə yaxşı dözür, tez böyüyür, park və bağların yaşıllıqlarında tək-tək və ya qrup halında istifadə olunur.

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Parlaq birgöz

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Təbii halda Çində, Yaponiyada və Koreyada bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 6 m-ə çatan, şaxələnmiş çətirli koldur. Yarpaqları 15 sm uzunluqda olub, uzunsov-yumurtavari, kənarlardan nisbətən burulmuş formada, üstdən tünd yaşıl, altdan açıq yaşıl rəngdə, parlaqdır. Çiçəkləri ətirli, ağ rəngli, oturaq və uzunluğu 18 sm olan süpürgə çiçək qrupuna toplanmışdır. Çiçəkləməsi may ayında başlayır və təxminən 3 ay davam edir. 

## Ekologiyası
Meyvələri xırda, tünd göy rəngli, yumru və ya yumurtaşəkilli, sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. Torpağa tələbkar, istisevən və kölgəyə davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Rayonlarda park və bağlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Gözəl, həmişəyaşıl yarpaqları, ətirli çiçəkləri və uzunmüddətli çiçəkləməsi bitkiyə çox dekorativ görünüş verir. Alleya və qrup əkinlərində, canlı çəpərlərin salınmasında bu bitkidən geniş istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Girdəyarpaq birgöz

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Yaponiya və Koreyadır. Fransa, İspaniya, İtaliya, Meksika, Kosta-Rika, Qvatemala, Honduras, Kanadanın Ontario əyaləti, ABŞ və Böyük Britaniyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
İsti rayonlarda həmişəyaşıl və ya yarımhəmişəyaşıl koldur. Hündürlüyü 3-4 m-dir. Qalın, ətli yarpaqların üstü yaşıl, alt tərəfi yaşıl-sarıdır. Yayın ortalarında çiçəkləyir, bol ağ çiçəklərinin güclü qoxusu vardır. Çiçəkləri süpürgəyə yığılmışdır. Onların dörd qıvrım ləçəkləri və iki hündür, sarı və ya qırmızı tozcuğu olan erkəkcikləri vardır və onların arasında alçaq dişicik yerləşir; çiçək mayalandıqdan sonra ləçəkləri və erkəkcikləri tökülür və dişicik borucuğun kasacığında qalır. Meyvələri çəyirdəkdir, bənövşəyidən qara rəngədək dəyişir. Əlverişli bitmə şəraitində hər koldan min meyvə yığmaq olar.

## Ekologiyası
Torpağa tələbkar deyildir, şaxtaya, quraqlığa davamlıdır, lakin sərt şaxtalarda donmaya məruz qala bilər.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kicik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Girdəyarpaq birgöz növü dekorativ bitki kimi bir çox ölkələrdə geniş becərilir. Bəzi pulcuqlu qanadlı növlərin sürfələri tərəfindən qida bitkisi kimi istifadə edilir. Bitkinin bütün hissələri zəhərlidir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çin birgözü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Çindir.

## Botaniki xarakteristikası
3 m hündürlükdə sıx çətirli, həmişəyaşıl koldur. Çətrinin diametri 2 m-ə qədərdir. Cavan budaqları sarımtıl rəngli, sıx tükcüklüdür. Yarpaqları uzunsov-oval şəkilli, üstdən  parlaq, tünd yaşıl, altdan açıq yaşıldır. Kiçik, ağ çiçəkləri ətirli, süpürgə çiçək qrupunda toplanır.

## Ekologiyası
May-iyun aylarında çiçək açır, toxumları sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. Toxumla, oduncaqlaşmış və yaşıl gövdə qələmləri ilə çoxaldılır. 
Torpağa az tələbkardır. Kölgəyə davamlıdır. Rütubətli torpaqlarda daha yaxşı inkişaf edir.

## Azərbaycanda yayılması
Bakı, Gəncə şəhərlərində, rayonlarda park və bağlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Müxtəlif formalar verməklə yaşıl çəpərlərin salınması üçün istifadə edilir.

## Yarımnövləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xallı zeytun

## Təbii yayılması:
Bitki təbii halda əsasən Aralıq dənizi ölkələrində, Asiya, Hindistan, Avstraliya, Afrika, Pakistan, Hindistan, Himalay və s.  ölkələrdə subtropik, enliyarpaqlı meşələrdə bitir.

## Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 15 m-ə çatan həmişəyaşıl koldur. Budaqları və onun üzərində olan tək-tək tikanları qara xallıdır. Ellips formalı, nisbətən kiçik və gümüşü rəngli yarpaqlara malikdir. Yarpaqları əks, düz bucaq altında kəsişən və bütöv, uzunluğu 3-dən 7 sm-dək və eni 0,8-dən 2,5 sm-dir; apeksi iti, kiçik nöqtəli, bünövrəsi klinşəkillidir. Yarpağın kənarı bütöv və əyilmiş, yuxarı tərəfi boz-yaşıl, aşağı tərəfi möhkəm üzlü, gümüşü, qızılı və ya qonur pulcuqludur. Saplağının uzunluğu 10 mm-dir. Kasacığı dörd pərli, uzunluğu təxminən 1 mm-dir. Çiçək tacı yaşılımtıl-ağ və ya açıq sarıdır; borucuğun uzunluğu 1-dən 2 mm-dək; qulaqcıqların uzunluğu təxminən 3 mm-dir. İki erkəkciyi çiçək tacının borucuğunun yuxarı hissəsində iki ləpəli xalla yapışmışdır. 
Meyvəsi ətli, şarşəkillidən ellipsvariyədək, yetişdikdə göyümtüldən  bənövşəyiyədək dəyişir –çəyirdəyi qara, diametri 6 mm və uzunluğu 15-dən 25 mm - dəkdir. Ağac əsasən yazda çiçəkləyir. Oduncağı qiymətli və möhkəm, güclü qoxulu, nazik mebel istehsalında istifadə edilir.

## Ekologiyası:
Torpağa az tələbkar, quraqlığa davamlı və işıqsevəndir.

## Azərbaycanda yayılması:
Abşeronda təbii və mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi:
Bordur və yaşıl çəpərlərin salınmasında istifadə olunur. 

## İstinadlar

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh.  T.S.Məmmədov

## Məlumat mənbələri
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
## İstinad
* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər.  2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh
Enliyarpaq fillireya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Aralıq dənizi sahilləri, Ön Asiya, Qərbi və Cənubi Zaqafqaziyadır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 9 m-ə qədər olan, sıx, yumru çətirli, həmişəyaşıl kol və ya kiçik ağacdır. Yarpaqlarının uzunluğu 6 sm, enli-yumurtavari və ya oval formalı, tünd yaşıl rənglidir. Çiçəkləri ətirli, yaşımtıl-ağ rəngli, diametri 1 sm olan qalxanlara yığılmışdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir.  Meyvələri oktyabr ayında yetişir, dairəvi, mavi-qara rəngli və çəyirdəklidir. Qələmlə çoxaldılır.

## Ekologiyası
Drenajlı torpaqlarda, günəşli və küləkdən qorunan yerlərdə yaxşı bitir. Parlaq yarpaqlarına görə çox dekorativdir, asanlıqla budanır.

## Azərbaycanda yayılması
Bakı, Gəncə və s. rayonlarda park və bağlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Abşeronun yaşıllaşdırılmasında, qrup əkinlərində və ensiz alleyaların salınmasında istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Medvedev fillireyası

## Təbii yayılması:
Qafqazın və Qərbi Asiyanın meşələrində təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 3-5 m-ə qədər olan, çılpaq budaqlı koldur. Yarpaqların uzunluğu 6-12 sm, eni 2-6 sm, yumurtavari-neştər formalıdır. Səthi dərivari, tam kənarlı və biz ucludur. Çiçəkləri xoş ətirli, sarımtıl-ağ rənglidir, qısa çiçək saplağında dəstələrlə yerləşir. İyun ayında çiçəkləyir, meyvələri oktyabrda yetişir. Qələmlərlə çoxaldılır.

## Ekologiyası:
Yavaş böyüyür, kölgəyə davamlı və rütubətsevəndir.

## Azərbaycanda yayılması:
Abşeron şəraitində normal inkişaf edir. Respublikamızda bir çox rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi:
Çiçəkləmə və meyvələrin yetişməsi dövründə dekorativ görünür. Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadə edilir.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
İbota birgözü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Təbii halda Çində, Koreyada, Yaponiyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Vətənində hündürlüyü 2 m olan, şaxələnmiş çətirli, yarpağını tökən, iri koldur. Uzunsov, yumurtavari yarpaqlarının uzunluğu  7 sm, üstü tünd yaşıl və parlaq, aşağı tərəfi göyümtüldür. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, çiçəkləmə hər il müşahidə edilmir. Ətirli ağ hamaşçiçəklərinin uzunluğu 7 sm-dir. Meyvələri qara, yumru, diametri təxminən 1 sm-ə qədər çəyirdəkdir. Toxum, qələm və peyvəndlə çoxaldılır.

## Ekologiyası
İsti və işıqsevən bitkidir, temperaturun kəskin dəyişməsi bitkinin inkişafını zəiflədir. Ibota birgözünün becərilməsi üçün yumşaq məhsuldar torpaq daha əlverişlidir. Quraqlıq dövründə mütləq suvarılması lazımdır. Yaxşı budanır.

## Azərbaycanda yayılması
Bir çox rayonlarda park və bağlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində dekorativ bitki kimi becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yonatan Netanyahu

**Yonatan Netanyahu** ( ) — İsrail Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Xüsusi Təyinatlı Bölməsi olan Sayeret Matkalın zabiti, Polkovnik-leytenant. Benyamin Netenyahunun böyük qardaşıdır. Yonatan Netanyahu 1976-cı ilin 4 iyul tarixində Uqandanın Entebbe şəhəri yaxınlığında yerləşən eyni adlı hava limanında İsrail ordusunun xüsusi təyinatlı qüvvələri tərəfindən gercəkləşdirilmiş girovların xilas edilməsi əməliyyatında iştirak etmiş və girov götürülən 106 nəfərdən, 102 nəfəri xilas edilmişdir.

## İstinadlar
Yapon birgözü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Yaponiya, Koreya və Çindir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 3–5 m olan həmişəyaşıl koldur. Yarpaqları 5-10 sm uzunluqda olub, üzbəüz düzülüşlü, dərili, enli yumurtavari və  küt ucludur. Çiçəkləri ağ rəngdə olub, ətirli və süpürgəvari çiçək qrupuna yığılmışdır. Çiçək oxunun uzunluğu 5-15 sm-ə çatır. Çiçəkləməsi may ayında müşahidə edilir. Meyvələrin diametri 5–6&nbsp;mm olan, qara rəngli, zəhərli giləmeyvədir. Toxumları oktyabr ayında tam yetişir və yetişmiş toxumları uzun müddət bitkinin üzərində qalır. Toxum və qələmlə asanlıqla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Quraqlığa və şaxtaya davamlıdır. Zərərvericilərlə az yoluxur. Bitkini budamaqla müxtəlif forma vermək olar.

## Azərbaycanda yayılması
Bakıda, Gəncədə və bir sıra rayonlarda park və bağlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Azərbaycanın bütün bölgələrində bu bitkidən yaşıllaşdırma məqsədilə istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fars yasəməni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Əfqan yasəməninin kəsilmiş yarpaq yasəmənlə çarpazlaşması yolu ilə alınmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
İran yasəməni 2 m-dək hündürlüyündə, çox şaxələnmiş budaqları olan koldur. Cavan budaqları çox zəif tükcüklüdür. Daha iri budaqları boz və ya qonur rəngli, pulcuqlu, sallaq, nazikdir. Yarpaqları kağızvari və ya dərili, hamar, bütöv, uzunluğu 2-4 sm-dir. Xırda yarpaqları bölünmüş deyil, neştərvari, enli-neştərvari və ya ensiz-oval formalı, eni 1 sm-dək, bünövrəyə tərəf daralmış, ucu bizdir. Çiçək qrupları çoxçıçəkli, yuxarı yan tumurcuqlardan inkişaf edir, uzunluğu 5-10 sm və eni 5-7,5 sm, yumurtavari formalı, şaxələnmiş, nazik oxludur. Yan çiçək qrupları budaqlardan qısadır. Çiçəkləri ağ-bənövşəyi və ya ağ rəngli, qoxuludur. Çiçək tacının borucuğu silindrik və ya zəif qıfvari formalıdır, uzunluğu təxminən 1 sm-dir. Meyvəsi  künclərində çox ensiz qanadlı, diametri 0,3 sm, tünd narıncı, yuxarı hissəsi küt və ya bəzən iti, dörd hissəli qutucuqdur. Çiçəkləməsi mayda başlayır və iyunadək davam edir. Toxumu iyul-avqustda yetişir. 

## Ekologiyası
Quraqlığa, soyuğa davamlıdır. Rütubətli, humuslu, gilli torpaqlara üstünlük verir.

## Azərbaycanda yayılması
Mədəni səraitdə bir çox rayonlarda becərilir.

## İstifadəsi
Tək, qrup, mürəkkəb əkinlərdə, canlı hasarların salınmasında istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çin yasəməni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Yarpağı tökülən koldur. 1777-ci ildə Ruan Botanika Bağında (Fransa) aşkar olunan bu hibrid fars yasəməni və adi yasəmənin çarpazlaşdırılması nəticəsində əmələ gəlmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 3-6 m, enli-yumurtavari və ya piramidal çətirli koldur. Qabığı boz rəngli, soyulandır. Budaqları nazik, düz dayanan və ya qövsvari olmaqla yuxarıya doğru əyilmişdir. Yarpaqların uzunluğu 4-8 sm, eni 2-4 sm, yumurtavari və ya yumurtavari-neştərvari formalı, yuxarısında ucu biz, bünövrəsi yumru, çılpaq, yarımdərili, parlaq yaşıl rəngli, alt tərəfi bir az açıqdır. Saplaqları nazik, uzunluğu 1,2 sm-dir. Çiçəkləri bənövşəyi, qırmızımtıl və ya bənövşəyi-qırmızımtıl rəngli, güclü xoş qoxuludur. Çiçəklərin diametri 1,8 sm, uzunluğu 17 sm, eni 9-10 sm olan düz, yumru, piramidal formalı, bir az sallaq süpürgələrə yığılmışdır. Çiçək tacının uzunluğu 0,8-1,2 sm, borucuğu ensiz-qıfvari, büküşün hissələri uzunsov-ovaldır. Maydan iyunadək 2-3 dəfə bol çiçəkləyir. 

## Ekologiyası
Soyuğa davamlıdır (-34 C). Bitki küləkdən qorunan, işıqlı yerlərə üstünlük verir, ancaq kölgədə də bitə bilər. Orta miqdarda nəmişli, məhsuldar, strukturlu, humuslu, su keçirməyən, qara, gillicə,  üzvi və ya mineral gübrəli torpaqlara üstünlük verir. Yüksək quraqlığa davamlığı ilə fərqlənir.

## Azərbaycanda yayılması
Mədəni səraitdə bir çox rayonlarda becərilir.

## İstifadəsi
Çox dekorativ görünüşə malik növdür. Soliter və ya kiçik qruplarda, yaxşı görünən yerlərdə, digər ağaclarla və ya kollarla kompozisiyalarda, canlı, sərbəst böyüyən hasarların yaradılmasında istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bismoklit

**Bismoklit** — mineral, BiOCl

## Haqqında
Bismoklit — tetraedr. Kristallları pulcuqvari. Ayrılma {001} üzrə mükəmməl. Aqreqat: torpaqvari, lövhəcikvari-lifli, sferolitlər. Rəngi açıq sarı, ağ, bozumtul. Sərtliyi 2–2,5. Xüsusi çəkisi 7,36. İsti, quru iqlimli vilayətlərin oksidləşmə zonalarında rast gəlir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Bişofit

**Bişofit** — mineral, MgCl2 6H2O

## Haqqında
Bişofit -  Monoklinik. Kristalları qısaprizmatik, vərəqvari, lifli. Aqreqat - torpaqvari-kristallik. Rəngsiz. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 1-2. Xüsusi çəkisi 1,604. Dadı kəskin acı. Mg-la zəngin sulfat tipli duz yataqlarında.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

## İstinadlar
Tüklü yasəmən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Çində Pekinin yaxınlığında, Xubey və Şensi əyalətlərində yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 4 m-dək olan, sıx yarpaqlı koldur. Cavan budaqları sarı-boz rəngli tükcüklərlə örtülmüşdür. İki illik bitkilərin budaqları boz-qonur-sarı rəngli, çılpaqdır. Saplağın uzunluğu 1-1,5 sm-dir. Yarpaq ayası uzunsov formalı, aşağı və ya yuxarıya daralmış, uzunluğu 4-16 sm və eni 3,5-6 sm, üstü hamar, yaşıl, alt tərəfi yayılmış, yapışıq, əsasən damarcıqların ətrafında yerləşmiş, ağ tükcüklü və ya çılpaq, açıq yaşıl rənglidir. Çiçək qrupunun uzunluğu 15-30 sm, düz dayanan, süpürgəvari, ensiz-piramidal və ya silindrik formalı, keçən ilki zoğların uclarında yerləşmiş, alt tərəfində iki cüt yarpaqlıdır. Çiçək qrupunun oxu çılpaq və ya məxməri tükcüklü, budaqları məxməri və uzun tükcüklərlə seyrək örtülmüşdür. Çiçəkləri çəhrayı-bənövşəyi, ətirlidir. Çiçək tacının hissələri ucunda qaşıqvaridir. Qutucuğu küttəhər və ya yuxarı hissədə bir az biz, uzunluğu 1,7 sm-dir. İyun-iyulda çiçəkləyir. İyulun ikinci yarısında və ya avqustda meyvəsi yetişir.

## Ekologiyası
Soyuğa, quraqlığa davamlı bitkidir. Rütübətli, gilli torpaqlarda yaxşi bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın bir çox rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada, qrup əkinlərində və canlı hasarların salınmasında istifadə edilir.

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mavi qonaqotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Cənubi Braziliya və Argentinadır. 

## Botaniki təsviri
Həmişəyaşıl liandır. Düzənliklərdə və dağlarda dəniz səviyyəsindən 1200 m-ə qədər hündürlükdə bitir. Bu bitkinin cavan yarpaqları qırmızı, yaşlı yarpaqları isə tünd yaşıl, uzunsov formalı, 5-7 hissəyə dərin bölünmüş, diametri 20 sm-ə qədərdir. Çiçəkləri iri, mavi rəngli, təkdir, diametri 7-9 sm, zərif ətri feyxoanın çiçəklərinin ətrinə bənzəyir. Erkəkcikləri və dişiciyi əhatə edən rəngli saplaqlardan ibarət «tac» bitkiyə əsas dekorativ effekt verir. Əsasən yaz-payız dövründə çicəkləyir. Meyvəsi  qışda yetişir. Meyvələri uzunluğu 6 sm-ə qədər olan yumurtaşəkilli giləmeyvədir, yetişdikdə sarımtıl-narıncı rəngli, dadsız, içərisində çoxsaylı toxumları olur.

## Ekologiyası
-4-6oC - dək soyuqlara dözür. Turşulu, zəif turşulu torpaqlarda əkilməsi məqsədyönlüdür. Havanın temperaturunun kəskin dəyişməsindən yarpaqlarını tökə bilər. Yarpaqların saplaqlarında və yarpaq ayalarının kənarlarında qarışqaları cəlb edən xüsusi nektar vəzicikləri vardır və təbiətdə bitkiləri zərərvericilərdən mühafizə edir. Tor gənəsi ilə tez-tez zədələnə bilər.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

## İstifadəsi
Şaquli yaşıllaşdırmada dekorativ bitki kimi istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Müxtəlifyarpaq pittosporum

## Təbii yayılması:
Təbii halda əsasən, Çində yayılmışdır.

## Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 7 m-ə çatan həmişəyaşıl koldur. Eyni kolda neştərvari, ellipsvari, yumurtavari və s. formalı yarpaqlara təsadüf edilir. 5-7 ədəd ağ və ya sarı çiçəkləri uc və ya qoltuq çiçək qruplarında yerləşir, olduqca ətirli, zərif portağal qoxusu verir. Çiçəkləməsi may ayında müşahidə edilir. Meyvəsi xırda, tünd qırmızı toxumları şarşəkilli qutucuqdur. Toxum və qələmlə çoxaldılır.

## Ekologiyası:
Münbit torpaqları sevir, sərt şaxtalarda yerüstü hissəsi məhv olur, yazda pöhrələr verərək yenidən bərpa olur. Bu növ meşələrdə, quru daşlıq yerlərdə, dağ çaylarının vadilərində, dəniz səviyyəsindən 1000-4000 m hündürlükdə, məhsuldar, nəmişli torpaqlarda, işıqda və ya yarımkölgədə yaxşı bitir. Soyuğa davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması:
Respublikanın bir çox rayonlarında yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

## İstifadəsi:
Tək və qrup əkinlərində, canlı çəpərlərin salınmasında, həmçinin qazonlara daha dekorativ görünüş vermək üçün geniş istifadə olunur.

## İstinadlar

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh.  T.S.Məmmədov

## Məlumat mənbələri
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
## İstinad
* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər.  2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh
Harri Potter və Alov Qədəhi (film musiqisi)

***"[[Harri Potter və Alov Qədəhi (film, 2005)|Harri Potter və Alov Qədəhi]]"*** filminin 15 noyabr 2005-ci ildə çıxarılmış musiqi albomudur. Film musiqisi Patrik Doyl tərəfindən yazılmış və London Simfonik Orkestrı tərəfindən ifa edilmişdir.

## Musiqi
Əvvəlki üç Harri Potter filmindən fərqli olaraq, Con Vilyams dördüncü filmin musiqisinin yazılmasında iştirak edə bilməmişdir. Buna görə də, bəstəkar kürsüsünə Patrik Doyl dəvət edilmişdir. Con Vilyams isə *"[[Ulduz müharibələri. III Epizod: Sithin qisası (film, 2005)|Ulduz müharibələri. III Epizod: Sithin qisası]]"*, *"[[Geyşanın memuarları (film, 2005)|Geyşanın memuarları]]"*, *"[[Münhen (film, 2005)|Münhen]]"* və Stiven Spilberqin *"[[Dünyaların savaşı (film, 2005)|Dünyaların savaşı]]"* remeykinin film musiqisi üzərində çalışmışdır.

Ceyms Şermanın rejissorluğu ilə London Simfonik Orkestrı tərəfindən ifa edilmiş film musiqisinə üç yeni mövzu daxildir: bunlardan biri Üç Sehrbaz Turnirini, digəri Lord Voldemortu, üçüncüsü isə Harri Potterin Ço Çanqa aşiq olmasını əks etdirir. Film musiqisinə məşhur "Hedwig's Theme"nin qısa işlənməsi də daxildir. Südrik Diqqoriin ölümü *"The Death of Cedric"* adlı mövzu ilə qeyd edilmişdir.

Albom *"Billboard 200"* hit paradına səkkizinci, *"Top Soundtracks Chart"* hit-paradına isə dördüncü yerdən daxil olmuşdur.

## Kompozisiyaların siyahısı

## İstinadlar
Tobira pittosporumu

## Təbii yayılması:
Təbii halda Yaponiyada geniş yayılmışdır.

## Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 3-9 m-ə çatan,  sıx çətirli koldur. Yarpaqları 5-10 sm uzunluqda olub, tərs yumurtavari, uc tərəfdən enli-dairəvi, qaidəsinə doğru daralmış, dərivari, çılpaqdır, kənarları daxilə əyilmiş, dalğalıdır. Yarpaqları qısa saplaq üzərində yerləşir, üst tərəfdən parlaq yaşıl, alt tərəfdən ağımtıl-yaşıl rəngdə olub, sıx halda cavan budaqların uclarına toplanmışdır. May ayının ikinci yarısında çiçəkləyir, 8-9 mm diametri olan ağ rəngli, ətirli çiçəkləri budaqların uclarındakı qalxancıqlarda yerləşmişdir. Ləçəkləri ətlidir. Meyvəsi qutucuq, budaqlı, sıx tüklü, 4 oxlu olub, 12 mm uzunluqdadır. Abşeron şəraitində kütləvi çiçəkləyir və toxum əmələ gətirir. Toxumlarla və yarımoduncaqlaşmış zoğlardan götürülmüş qələm vasitəsi ilə  çoxaldılır.

## Ekologiyası:
Yay dövründə 16-180C temperaturda qumdan hazırlanmış substratda yaxşı kök atır. Rütubətli və yarımkölgəli yerləri sevir. Şaxtada (-7-90C)  cavan zoğları donur. Torpağa tələbkar deyildir. Əhəngli və eləcə də şoran torpaqlarda normal böyüyüb inkişaf edir. İşıqlı sahələrdə yaxşı bitir, lakin cavan yaşlarında düz düşən günəş şüalarından kölgələnməlidir.

## Azərbaycanda yayılması:
Bakının yaşıllıqlarında təsadüf edilir.

## İstifadəsi:
Ballı bitkidir. İl ərzində, xüsusilə yayda çox dekorativ görünür.

## İstinadlar

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh.  T.S.Məmmədov

## Məlumat mənbələri
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
## İstinad
* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər.  2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh