Munqi Bavendi

**Munqi Bavendi** () — Amerika-Tunis-Fransız kimyaçısıdır. O, hazırda Massaçusets Texnologiya İnstitutunda Lester Vulf professorudur. Bawendi yüksək keyfiyyətli kvant nöqtələrinin kimyəvi istehsalında əldə etdiyi nailiyyətlərlə tanınır. 2023-cü ildə Luis Bryus və Aleksey Yekimov ilə bərabər Kimya üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
Munqi Bavendi Tunisli riyaziyyatçı Məhəmməd Salah Bavendinin oğlu olaraq Fransanın Paris şəhərində anadan olub. Bir müddət Fransa və Tunisdə yaşadıqdan sonra Bavendi uşaq olarkən ailəsi ilə birlikdə ABŞ-a köçdü. Salah Purdyu Universitetində riyaziyyat şöbəsində işlədiyi üçün onlar İndiana ştatının Uest Lafayette şəhərində yaşayırdılar. [9] Bavendi 1978-ci ildə West Lafayette Liseyini bitirmişdir.

## Ali təhsil və karyera
Bavendi 1982-ci ildə bakalavr dərəcəsini, 1983-cü ildə isə magistr dərəcəsini Harvard Universitetində alıb. O, 1988-ci ildə Çikaqo Universitetində Karl Frid və Takeşi Okanın rəhbərliyi altında kimya üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini alıb.

Freed ilə birlikdə Bavendi nəzəri polimer fizikası üzərində, Oka Bavendi ilə isə 1989-cu ildə müşahidə edilən Yupiterin emissiya spektrinin deşifrə edilməsində rol oynayan H3+ isti zolaqları üzərində təcrübələr üzərində işləmişdir.

Aspirantura zamanı Oka Bawendini Bell Labs-da yay proqramı üçün tövsiyə etdi, burada Louis E. Brous Bawendini kvant nöqtə tədqiqatına təqdim etdi. Məzun olduqdan sonra, Bawendi Brus ilə Bell Labs-da doktoranturadan sonrakı işçi kimi işləməyə başladı.

Bawendi 1990-cı ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutuna (MIT) qoşulmuş və 1996-cı ildə professor olmuşdur.

## Tədqiqat qrupu
Bavendi 2000-ci ildən 2010-cu ilə qədər onilliyin ən çox istinad edilən kimyaçılarından biri idi.  O, kvant nöqtələrinin tədqiqi və inkişafı sahəsində aparıcı şəxsdir. Kvant nöqtələri nanoölçülü ölçüləri onlara unikal optik və elektron xüsusiyyətlər verən kiçik yarımkeçirici kristallardır.

Kvant nöqtələrinin tədqiqatında əsas problem sabit və vahid yüksək keyfiyyətli kvant nöqtələri yaratmağın yollarını tapmaq olmuşdur. Bawendi kvant nöqtələrinin sintezi üçün standartlaşdırılmış metodların işlənib hazırlanması işinə görə tanınır. 1993-cü ildə Bawendi və onun aspirant tələbələri David Norris və Kristofer  Mürrey yaxşı müəyyən edilmiş ölçüyə və yüksək optik keyfiyyətə malik təkrarlana bilən kvant nöqtələri istehsal etmək üçün isti inyeksiya sintezi metodu haqqında məlumat verdilər. Kimyəvi istehsal texnikasındakı bu sıçrayış kvant nöqtələrini ölçüyə görə "tənzimləməyə" və nəticədə proqnozlaşdırıla bilən xüsusiyyətlərə nail olmağa imkan verdi. Bu, elm adamlarına material üzərində daha çox nəzarət etdi və onlara dəqiq və təkrarlana bilən nəticələr əldə etməyə imkan verdi. 

Bu üsul geniş sahələrdə kvant nöqtələrinin genişmiqyaslı texnoloji tətbiqlərinin inkişafına qapı açdı. Kvant nöqtələri hal-hazırda işıq yayan diodlarda (LED), fotovoltaik hüceyrələrdə (günəş elementləri), fotodetektorlarda, fotokeçiricilərdə, lazerlərdə, biotibbi təsvirlərdə, biosensorlarda və digər tətbiqlərdə istifadə olunur.  biomedical imaging, biosensing and other applications.

## Mükafatlar və fəxri fərmanlar

* 1994 - Sloan Təqaüdü 
* 1997-ci ildə Amerika Kimya Cəmiyyətindən (ACS) Kimya üzrə Lisansüstü Araşdırmalar üzrə Nobel İmza Mükafatını aldı. 
* 1998 - Koblenz Mükafatı 
* 2001 - Seckler Mükafatı 
* 2002 - Elmin İnkişafı üzrə Amerika Assosiasiyasının üzvü 
* 2004 - Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü 
* 2006 - Ernest Lawrence Mükafatı 
* 2007 - ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü 
* 2010 - Koloidal Kimya üzrə Amerika Kimya Cəmiyyətinin Mükafatı 
* 2011 - Kvant Nöqtə Tədqiqatına görə SEMI Mükafatı 
* 2016 — Dünya Texnologiya Mükafatı ("Ətraf mühit" kateqoriyası, Maher Damak ilə birlikdə) 
* 2020 — Clarivate Citation Laureates 
* 2023 - Kimya üzrə Nobel Mükafatı

## Seçilmiş ədəbiyyatlar
* (en) Moungi G. Bawendi, Michael L. Steigerwald et Louis E. Brus, « The quantum mechanics of larger semiconductor clusters ("quantum dots") », Annual Review of Physical Chemistry, vol. 41, no 1, 1990, p. 477-496 (ISSN 0066-426X).
* (en) Christopher B. Murray, David J. Norris et Moungi G. Bawendi, « Synthesis and characterization of nearly monodisperse CdE (E=sulfur, selenium, tellurium) semiconductor nanocrystallites », Journal of the American Chemical Society, vol. 115, no 19, 1993, p. 8706-8715 (ISSN 0002-7863).
* (en) Christopher B. Murray, Cherie R. Kagan (en) et Moungi G. Bawendi, « Self-organization of CdSe nanocrystallites into three-dimensional quantum dot superlattices », Science, vol. 270, no 5240, 1995, p. 1335-1338 (ISSN 0036-8075).
* (en) Bashir O. Dabbousi, Moungi G. Bawendi, Osamu Onitsuka et Michael F. Rubner, « Electroluminescence from CdSe quantum‐dot/polymer composites », Applied Physics Letters, vol. 66, no 11, 1995, p. 1316-1318 (ISSN 0003-6951).
* (en) Manoj Nirmal, Bashir O. Dabbousi, Moungi G. Bawendi, John J. Macklin, Jay K. Trautman, Tim D. Harris et Louis E. Brus, « Fluorescence intermittency in single cadmium selenide nanocrystals », Nature, vol. 383, no 6603, 1996, p. 802-804 (ISSN 0028-0836).
* (en) Christopher B. Murray, Cherie R. Kagan (en) et Moungi G. Bawendi, « Synthesis and characterization of monodisperse nanocrystals and close-packed nanocrystal assemblies », Annual Review of Materials Science, vol. 30, no 1, 2000, p. 545-610 (ISSN 0084-6600).
* (en) Seth Coe, Wing-Keung Woo, Moungi G. Bawendi et Vladimir Bulović, « Electroluminescence from single monolayers of nanocrystals in molecular organic devices », Nature, vol. 420, no 6917, 2002, p. 800-803 (ISSN 0028-0836).
* (en) Yasuhiro Shirasaki, Geoffrey J. Supran, Moungi G. Bawendi et Vladimir Bulović, « Emergence of colloidal quantum-dot light-emitting technologies », Nature Photonics, vol. 7, no 1, 2013, p.&nbsp;13-23 (ISSN 1749-4885).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər