open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kasato Maru

**Kasato Maru** və ya **Kasado Maru** () – 1900-cü ildə Wigham Richardson tərəfindən tikilmiş Yaponiyaya məxsus yük və sərnişin gəmisi. İlk olaraq Potosi adlandırılan gəmi Rusiya Dobroflotu tərəfindən alınmış və Kazan adlandırılmışdır. Bu zaman tibbi gəmiyə çevrilmişdir. Rus-yapon müharibəsində Yaponiya tərəfindən batırılmış, daha sonra sudan çıxarılmış və Yaponiyanın istifadəsinə keçmişdir.

Gəmi Kasato Maru olaraq adlandırılmış və sərnişin gəmisinə çevrilmişdir. Mancuriyada döyüşən yapon əsgərləri Yaponiyaya çatdırmaqda xidmət etmişdir.

Daha sonra gəmi yaponları 1906-cı ildə Havay adalarına, 1907-ci ildə Peru və Meksikaya aparmaqda istifadə edilmişdir. 1908-ci ildə ilk rəsmi qrupu Braziliyaya gətirmiş və yaponların Braziliyaya miqrasiyası başlamışdır. Səyahət Kobe limanında başlamış və 52 gün davam edərək 18 iyun 1908-ci ildə Santos limanında başa çatmışdır. Bura San-Paulunun qərbindəki kofe plantasiyalarında işləmək üçün 165 ailə (781 nəfər) gəlmişdir.

Kasato Marudan əvvəl bəzi yapon immiqrantlar Rio-de-Janeyro ştatında Sonseysan-di-Makabu bələdiyyəsində koloniya qurmuşdular. Lakin Kasato Marunun gətirdiyi ilk qrup yaponların kütləvi miqrasiyasının əsasını qoymuşdur. Kasato Marunun bəzi sərnişinləri Argentinaya keçmişdir.

Bir müddət sonra gəmi yük gəmisinə çevrilmişdir. Sonuncu dəfə Braziliyada Osaka Sosen Kaisha-nın xidmətində olarkən 1917-ci ildə yük daşıyarkən olmuşdur.

1942-ci ildə Yaponiya İmperiya donanmasına qatılmışdır və İkinci dünya müharibəsində döyüş gəmisi olmuşdur.

9 avqust 1945-ci ildə saat 11:15-dən 14:30-a qədər üç sovet təyyarəsi gəmini bombalamışdır. Kasato Maru SSRİ-nin su məkanında, Berinq dənizində, Kamçatka yarımadası yaxınlığında batmışdır. Gəmi hələ də suyun 18 metr dərinliyindədir və yaxşı vəziyyətdədir.

## İstinadlar
Pəncab qızılbaşları

**Pəncab qızılbaşları** (*Əli Rza Xanın ailəsi*) — bir zamanlar Əfqanıstan və Pəncabda böyük nüfuza malik olan, 
əslən Şirvan ərazisindən olan qızılbaş əsilli ailə. Nəslin ən tanınmış nümayəndələrindən biri Əli Rza Xan Qızılbaş olmuşdur. O, Birinci ingilis-əfqan müharibəsi və hindistanda ingilislərə yardımı ilə seçilmişdir.

## Nəslin tarixi

Sərdar Əli Xan Rza Əli Xanın babası olmuşdur. O, Xəzər dənizi sahilində yerləşən Şirvan elini tərk edərən bölgəyə gəlmişdir. Onun babaları uzun zamanlar Şirvanda hakim mövqedsə olmuşlar.

Nadir şah Əfşar Xorasanı ələ keçirdikdən sonra, 1738-ci ildə hindistana hücuma hazırlaşır. Bu zaman Əli Xanı və bir çox qızılbaş hakimlərinin onun səfərdə olmasından istifadə edərək çaxnaşma təşkil edəcəyindən ehtiyat edərək onlarıda Hindistana aparır.

Əli Xan kompaniya müddətində orduda olur. Hindistandan qayıtdıqdan sonra Nadir şah onu Qəndəhara vali təyin edir. Digər qızılbaşlar isə  Kabil və Pişəvərə hakim təyin edilirlər. Bundan sonra 8 il müddətində bölgədə satitlik hökm sürmüşdür. Vəziyyət Nadir şahın öldürülməısi və Əhməd xan Abdali baş qaldırmasına qədər davam edir. Yeni şahzadənin tac qoyması Qəndaharda baş tutur. O, qızılbaş fraksiyasına inanmasada, onlara qarşı duracaq gücdə olmaması səbəbindən onlara yüksək hərbi postlar vermişdir.

Nəticədə Əli Xan Həzaracat vilayətinin idarəsini əldə edir. Onun mülkü Herat şəhəri ətrafına qədər uzanır. O, Əhməd şahı 1760-cı ildə Hindistan səfərində müşaiyyət edir. Üstəlik 1761-ci ildə Panipat döyüşündə iştrak etdir. Döyüş nəticəsində Maratha İmperiyasının əzəməti zəyifləyir. Əli xanın səfər zamanı göstərdiyi cəsarəti dörən Əhməd Şah Əfq1anıstana qayıtdıqdan sonra onun mülklərini və vəzifəsini əlindən alır. 1770-ci ildə isə onun qətli təşkil olunur. Oğlanların ən böyüyü olan Gül Məhəmməd Xanın atası ölüdüyü zaman cəmi 6 yaşı vardı. Əli Xanın dul qadını bir neçə il mülkləri idarə etsədə, sonda müstəqil mülklərə ayrıldılar. Ali Xanın övladları böyüdükcə silah gücünə atalarının mmülklərini bərpa edə bildilər. Teymur Şah onları özübə çəkmək məqsədi ilə Gül Məhəmməd Xanı Kabilə çağıdı və ona Sərdar titulu verdi.

## Həmçinin bax
* Əfqanıstan qızılbaşları
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* The Panjab Chiefs. Historical and Biographical Notices of the Principal Families in the territories Under the Panjab Government. — 1862. — С. 111—118.
* *Andreas Rieck.* The Shias of Pakistan: An Assertive and Beleaguered Minority. — Oxford University Press — 2016 .
* *Chiefs and Families of Note in the Punjab, Vol I,* revised 1939
Liderizm

Rus siyasi termini olan **liderizm** (; ) "bir şəxsin qüsursuz və mübahisəsiz lider kimi təsdiqlənməsinə istiqamətlənmiş siyasət" anlamına gəlir. Vojdizm əsasən totalitar və avtoritar rejimin hökm sürdüyü ölkələrdə geniş yayılmışdır.

Aristotelin "Siyasət" əsərində də qeyd olunmuş qədim Yunan tiranlığı liderizmin başlanğıc forması olmuşdur. Liderizmin formalarına İtalyan faşizmi, Führerprinzip, Stalinizm, Maoizm və Çuçxe daxildir. Nikolay Berdyayevə görə Leninizm də liderizmin yeni formalarından birini təmsil etmişdir.

Müasir Rus yazıçılarına görə bir çox İslam liderləri və eyni zamanda Mixail Saakaşvili və Vladimir Putin rejimləri liderist cəmiyyətləri təmsil edirlər.

## Həmçinin bax
* Diktatura
* Avtokratiya
* Kaudilo

## İstinadlar
Jeremi Doku

**Jeremi Doku** () — Belçika Birinci Divizounu təmsilçilərindən olan Anderlext klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Belçika futbolçusu.

## Klub karyerası

### Anderlext
Doku öz futbolçu karyerasına Antverpen şəhərinin yerli klublarında start vermişdir. Doku 2012-ci ildə 10 yaşı olarkən Anderlext klubu ilə müqavilə imzalamışdır. O, öz peşəkar karyerasında debütünü 25 noyabr 2018-ci ildə 16 yaşı olarkən Sent-Trüyden klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 78-ci dəqiqədə Yari Verşereni əvəz etmişdir. Belçika Birinci Divizounu görüşündə Anderlext rəqibinə 2-4 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Doku Belçikada anadan olmuşdur. Valideynləri də Qana vətəndaşlarıdır. Doku Belçika U-17 millisi ilə 2018 UEFA Avropa U-17 Çempionatında iştirak etmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Avropa Liqası görüşləri daxildir.
2Belçika Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Soccerway Profile Profile
* UEFA Youth League Profile
* Belgian Football Profile
Sterling (yüngül pulemyot)

**Sterling** — Böyük Britaniya istehsalı olan yüngül pulemyotdur. Silah, 1944-cü ildə Sten pulemyotunun yerini alması üçün dizayn edilib və 1953-cü ildə istehsalına başlanılmışdır. 1994-cü ildə yerini L85A1 piyada silahına buraxıb.

## Xüsusiyyətləri
Çəkisi: 2.7 kq

Uzunluq: 686 mm

Qüllə uzunluğu: 196 mm

Sursat: 9×19 mm Parabellum

7,62×51 mm NATO

Kalibr: 9 mm

7.62 mm
Atəş sürəti: 550 mərmi/dəqiqədə

Mərminin çıxış sürəti: 320–380 m/s

Təsirli məsafə: 200 m

Bəsləmə sistemi: 34 mərmilik daraq

Nişangah: dəmir nişangah

## Növləri
* Patchett Mk 1–1944 modeli
* L2A1
* L2A2
* L2A3
* L34A1 — səsboğuculu variant
* Mk 6 "Police" — yarıavtomatik polis və mülki model
* Mk 7 "Para-pistol" — komando üçün xüsusi variant
* C1 Submachine Gun — Kanada variantı
* SAF Carbine 1A — Hindistan istehsalı olan Sterling L2A1
* SAF Carbine 2A1 — səsboğuculu variant
* 7.62 NATO variantı

## İstifadəçilər
* Argentina
* Avstraliya
* Bəhreyn
* Banqladeş
* Barbados
* Beliz
* Böyük Britaniya
* Botsvana
* Bruney
* Dominikan Respublikası
* Mərakeş
* Filippin
* Qabon
* Qambiya
* Qana
* Qayana
* Hindistan
* İraq
* İspaniya
* Yamayka
* Kanada
* Qətər
* Keniya
* Kipr Respublikası
* Küveyt
* Şimali Koreya
* Lesoto
* Liviya
* Livan
* Malavi
* Malaziya
* Malta
* Myanma
* Nepal
* Nigeriya
* Papua Yeni Qvineya
* Portuqaliya
* Rodeziya
* Syerra Leone
* Sinqapur
* Solomon adaları
* Somali
* Şri Lanka
* Sudan
* Esvatini
* Tanzaniya
* Trinidad və Tobaqo
* Uqanda
* Oman
* Vanuatu
* Yeni Zelandiya
* Zambiya
* Zimbabve

## İstinadlar
Bəşir Musazadə

**Bəşir Göyüş oğlu Musazadə** () — Azərbaycanda qabaqcıl kənd təsərrüfatı mütəxəssisi. İttifaq əhəmiyyətli fərdi pensiyaçı (1968), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948).

## Həyatı
Bəşir Göyüş oğlu Musazadə 15 fevral 1904-cü ildə Goranboy rayonun Fəxralı kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı institutunu bitirmişdir. Kirovabad (indiki Gəncə) şəhəri hərbi komisarlığında, Qasım İsmayılov (indiki Goranboy) rayonundakı "28 Aprel" sovxozunda, Ağstafadakı 75 saylı Atçılıq zavodunda, Şəki rayonundakı Orconikidze adına taxılçılıq savxozunda, Azərbaycan SSR Sovxozlar Nazirliyində aqronom və s. vəzifələrində işləmişdir (1934-1968). 1968-ci ildən İttifaq əhəmiyyətli fərdi pensiyaçı olmuşdur.

1947-ci ildə taxılçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 5 aprel 1948-ci il tarixli qərarı ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və Çəkic" medalı və Lenin ordeni, ilə təltif olunmuşdur.

Bəşir Musazadə 1991-ci ildə vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

## Mükafatları
* Lenin ordeni
* "Oraq və Çəkic" medalı

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. 7-ci cild (Səh. 95)
* SSRİ Ali Sovetinin 5 aprel 1948-ci il tarixli qərarı
* Vüsal Xoylu "Unutmayaq ki, unudulmayaq" Faxralı elinin izi ilə (2010), (Səh. 54)
* Герои Социалистического Труда Азербайджана

## İstinadlar
Sücəddin Abdullayev

**Sücəddin Mustafa oğlu Abdullayev** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikasının mənzil-kommunal təsərrüfatı naziri və Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Komitəsinin sədri (1992–1999).

## Həyatı
Sücəddin Mustafa oğlu Abdullayev 20 dekabr 1949-cu ildə Gədəbəy rayonunun Nərimankənd kəndində anadan olub. 1967-ci ildə kənd məktəbini qurtardıqdan sonra M. F. Axundov adına Azərbaycan Dillər İnstitutun rus dili və ədəbiyyat fakültəsinə daxil olub. 1967-ci ildən 1972-ci ilə qədər başqa -başqa yerlərdə fəhlə, tərbiyəçi vəzifələrində çalışıb. 1972-ci ildə peşə məktəbində komsomol komitəsinin katibi olub. 1973-cü ildə sovet ordusu sıralarında xidmət edib. 1974-cü ildə texnikumda komsomol komitəsinin katibi vəzifəsində çalışıb. 1975-ci ildə Lenin rayonu (indiki Sabunçu) komsomol komitəsində şöbə müdiri olub. 1976-cı ildə partiya işinə keçdiyinə görə tutduğu vəzifədən azad olunub. 1976–1990-cı illərdə Lenin rayonu partiya komitəsində instruktor, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb. 1984-cü ildə Bakı Ali Partiya Məktəbini qırmızı diplomla başa vurub. 1990–1991-ci illərdə Xətai rayonu İcra Hakimiyyətində sədr müavini vəzifəsində çalışıb. 1991–1992-ci illərdə icra başçısının mənzil məsələləri üzrə müavini olub. 1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının mənzil-kommunal təsərrüfatı naziri vəzifəsində, 1993–1999-cu ilədək Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Komitəsinin sədri vəzifəsində işləyib. 

2018-ci ilin oktyabr ayının 21-ində uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib.

## İstinadlar
Kronotski

**Kronotski** () – Rusiyanın Kamçatka yarımadasında ən əhəmiyyətli stratovulkan. Vulkan Kronotskoye gölünün şərqində, Kronotski Təbiət Qoruğunda yerləşir. Simmetrik konus formasında görə Yaponiyadakı Fuci vulkanı və Filippindəki Mayon vulkanı ilə müqayisə edilir. Zirvə kraterində vulkan sütunu yerləşir və zirvənin özü buzla örtülüdür. Vulkan klassik drenaj quruluşu sərgiləyir. Kronotski Kamçatkanın ən görməli vulkanlarından biri hesab olunur.

## Həmçinin bax
* Kronotski Təbiət Qoruğu
* Kamçatka vulkanları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Kronotski vulkanı, Kamçatka"  Oregonstate.edu
Mexaniki və üzvi həmrəylik

Sosiologiyada " **mexaniki həmrəylik** " və " **orqanik həmrəylik **" [1] Émile Durkheim tərəfindən inkişaf etdirilən həmrəylik anlayışlarıdır. Durkheim , "The Division of Labour in Society" (1893) kitabinda cəmiyyətlərin inkişaf nəzəriyyəsinin bir hissəsi kimi "mexaniki" və "üzvi həmrəylik" ifadələrini təqdim etmişdir. Durkheimin sözlərinə görə, ictimai həmrəyliyin növləri mexaniki və üzvi cəmiyyətlər olan cəmiyyət növləri ilə əlaqəlidir.

Mexaniki birliyini nümayiş etdirən bir cəmiyyətdə, onun birləşməsi və inteqrasiyası, eyni iş, təhsil və dini təlim və həyat tərzi ilə əlaqəli olan fərdlərin — homojenliyindən gəlir. Mexanika həmrəyliyi normal olaraq "ənənəvi" və kiçik miqyaslı cəmiyyətlərdə fəaliyyət göstərir. [2] Sadə cəmiyyətlərdə (məsələn, qəbilə), həmrəylik adətən ailə şəbəkələrinin qohumluq əlaqələrinə əsaslanır.

Üzvi həmrəylik, işin ixtisaslaşmasından və insanlar arasındakı tamamlayıcılıqlardan yaranan bir-birinə olan bağlılığından gəlir — müasir və sənaye cəmiyyətlərində baş verən inkişaf. [2] Bu, daha inkişaf etmiş cəmiyyətlərdə bir-birinə olan asılılıqlara əsaslanan sosial birlikdir. Fərqli vəzifələri yerinə yetirərkən və müxtəlif dəyərlər və maraqlara sahib olsa da, cəmiyyətin sırası və çox həmrəyliyi insanlarin müəyyən vəzifələrini yerinə yetirmək üçün bir-birlərinə güvənməsindən asılıdır. Beləliklə, ictimai həmrəylik daha kompleks cəmiyyətlərdə onun tərkib hissələrinin bir-birindən asılı olması yolu ilə saxlanılır (məsələn, fermerlər fermerin ərzaq istehsal etməyə imkan verən traktoru istehsal edən zavod işçilərini qidalandırmaq üçün ərzaq istehsal edir).

Həmrəyliyin iki növü morfoloji və demoqrafik xüsusiyyətlər , mövcud normaların növü, vicdan kollektivinin intensivliyi və məzmunu ilə fərqlənə bilər.

## İstinadlar

# 1946, Skull, Andrew, (2013). *Durkheim və qanun* . s. 1.  . OCLC 857109661 .


# ^ Jump up to:***a*** ***b*** *Collins Sosiologiya* lüğəti, p405–6.
# **^** *Collins Sosiologiya* lüğəti, p406, S. Lukes, *Emile Durkheim* tərəfindən adaptasiya edilmişdir *: Onun həyatı və işi* (1973) London: Allen Lane
Roşko ədədi

**Roşko ədədi** — Maye mexanikasında titrəyən axın mexanizmlərini xarakterizə edən adsız kəmiyyət. Ədəd Amerika Aeronavtika professoru olan Anatol Roşkonun şərəfinə adlandırılıb. Aşağıdakı kimi ifadə olunur:

:  \mathrm{Ro} = {f L^{2}\over \nu} =\mathrm{St}\,\mathrm{Re} 

:  \mathrm{St}= {f L\over U}, 

:  \mathrm{Re} = {U L\over \nu} 

burada
* St adsız kəmiyyət olan Struhal ədədi;
* Re Reynolds ədədi;
* U orta axın sürəti;
* *f* axının yayılma tezliyi;
* *L* xarakterik uzunluq (məsələn, hidravlik diametr);
* *ν* mayenin kinetik özlülüyüdür.

## Qarşılıqlı əlaqə
Roşko Re=50-dən Re=2000-ə qədər dairəvi silindrlər ətrafında havanın axını üzrə təcrübələr apardıqdan sonra aşağıdakı əlaqəni müəyyən etmişdir:

:  \mathrm{Ro} = 0.212 \mathrm{Re} - 4.5 [ 50  \mathrm{Ro} = 0.212 \mathrm{Re} - 2.7 [200 <= Re < 2000] bərabər olar.

Ormiyer və Provansal bir sahədə axının yayılma tezliyini araşdırmış və 280 < Re < 360 intervalında Ro və Re arasında qarşılıqlı əlaqəni aşkarlamışlar.

## Qeydlər

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Angela Melillo

**Angela Melillo** () — məşhur italyan müğənnisi, aparıcısı, aktrisası və modelidir.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
* Impotenzti esistenziali (film, 2009)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Angela Melillonun rəsmi saytı
Pale-Ruayal — Myüze-dyü-Luvr

**Pale-Ruayal — Myüze-dyü-Luvr** () — Paris metrosunun 1-ci və 7-ci xəttlərinin  I hissəsində yerləşən Ara dayanacaq. Köhnə kral sarayından və Louvre girişinin yaxınlığında yerləşən mövqedən adlandırıldı.

## Tarixi
* Ara dayanacağın mərkəzinin tarixindəki ilk 1 nömrəli salon idi: 19 iyul 1900-də Paris Metrosunun ilk səkkiz stansiyası arasında baş verib. 1 iyul 1916-cı ildə 7 nömrəli zona açılıb, bunun nəticəsində ara dayanacaq mərkəzi yaradıldı.
* 
* 1967-ci ildə köhnə adı Palais Royal ilə stansiyaya giriş. Müəllif fotoşəkili - Paolo Monti
* 1989-cu ilə qədər stansiya Palais-Royal adlandırıldı. Renovinq Luvra daxil olmaq üçün yeni bir yeraltı lobbisinin açıldı və  qonşu stansiya isə Luvr-Rivoli adlandırıldı.
* 1-ci sinif salonu 2009-cu il 7-8-də avtomatlaşdırma işləri üçün bağlanıb..
* RATP-nin məlumatına görə 2011-ci ildə girişdə olan stansiyadakı sərnişin trafiki 9559535 nəfər təşkil edib . 2013-ci ildə bu göstərici 9385220 sərnişinə (Paris Metrosunda sərnişin trafiki baxımından 20-ci yerə).

## Qalereya

File:Comédie-Française.jpg|
File:Metro palais royal guimard3.jpg|
File:Palais Royal station entrance.jpg|Stansiya girişi
File:Metro palais royal overzichtM7 1.jpg|7 xətt

## İstinadlar

## Mənbə
* Roland, Gérard (2003). *Stations de métro. D’Abbesses à Wagram.* Éditions Bonneton. 2862533076
Əsgər Abdullayev (general-leytenant)

**Əsgər Həsən oğlu Abdullayev ** () — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin müavini (2006–2022), gömrük xidməti general-leytenantı (2007), "Vətənə xidmətə görə" ordeninin tam kavaleri.

## Həyatı
Əsgər Həsən oğlu Abdullayev 1963-cü il iyulun 26-da Naxçıvan MSSR Babək rayonunun Nehrəm kəndində anadan olmuşdur. 1980-ci ildə orta təhsilini Nehrəm kəndindəki məktəbi qızıl medalla başa vurmuşdur. Ali təhsilini Kiyev İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda alaraq buranı 1985-ci ildə bitirmişdir.

Əsgər Abdullayev 1985–1996-cı illərdə Yaşıllaşdırma Müəssisəsinin Baş İstehsalat İdarəsində iqtisadçı, mühəndis, böyük mühəndis, şöbə rəisi, trest rəisi vəzifələrində işləmiş, 1996–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsində idarə rəisi və və Baş Gömrük İdarəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 iyun 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin müavini vəzifəsinə təyin edilmiş və 27 dekabr 2022-ci ildə azad edilənədək bu vəzifədə işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə Əsgər Abdullayevə 23 yanvar 2006-cı ildə gömrük xidməti general-mayoru, 24 yanvar 2007-ci ildə isə gömrük xidməti general-leytenantı ali xüsusi rütbələri verilmişdir.

Ailəlidir və 2 övladı var.

## Təltifləri
* 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 28 yanvar 2015
* 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 31 yanvar 2013
* 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 25 yanvar 2011
* "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı — 26 yanvar 2010

## İstinadlar
Camal Madanoğlu

**Camal Madanoğlu** () — Türkiyəli hərbçi. 1960-cı il 27 may hərbi çevrilişinin liderlərindən biri.

## Həyatı
Camal Madanoğlu 1907-ci ildə Uşak ilində dünyaya gəlib. 1923-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Qülləli Hərbi Liseyinə daxil olur. 1926-cı ildə bu məktəbi bitirdikdən sonra 1926-1936-ci illər arasında Muğlada Dağ Alay Komandirliyi, Niğdədə 12-ci piyada alayında, Cizrədə 7-ci Sərhəd batalyonunda, Urfada Jandarmeriya Komandirliyində, Siirtdə Səyyar Jandarmeriya Batalyonunda müxtəlif vəzifələri icra edir. 1936-cı ildə Yüzbaşı rütbəsini alır. Həmin il Quru Qüvvələrinin Siirt 1-ci Piyada Alayı Bölük Komandiri vəzifəsinə gəlir. Daha sonra 189-cu Piyada Alayında və 1-ci Topçu alayında çalışdı. 1938-1941-ci illərdə Hərbi Akademiyada ali təhsil aldı.

Uzun illər müxtəlif ordu hissələrində işləyən Madanoğlu 1953-cü ildə Koreyada Türk Briqada Komandiri köməkçisi vəzifəsini aldı və ölkə xaricinə yollandı. 27 maydan əvvəlki vəzifəsinə 1 oktyabr 1959-da gəldi. Bu zaman ona general-mayor rütbəsində Quru Qüvvələri Logistika şöbəsi başqanlığını etibar etdilər.

### 27 may hərbi çevrilişində iştirakı
50-ci illərin ikinci yarısında Türkiyə çox mürəkkəb bir dövrə qədəm qoymuşdu. Həm iqtisadi, həm də siyasi problemlər əhalini Adnan Menderesin rəhbərlik etdiyi mövcud iqtidara soyutmuşdu. Bu soyuqluq ordudan da yan keçmədi. Orduda bölünmə var idi. Beləki silahlı qüvvələrin rəhbər generalları Menderesi müdafiə edirlərsə,  daha aşağı rütbəli hərbçilər hakimiyyətə qarşı çevrilmişdilər. Əleyhdarlar çevriliş planını qurmaq üçün müxtəlif ordu birləşmələrində xuntalar qururdular. Camal Madanoğlu da çevrilişin əsas memarlarından biri idi. Onun rəhbərlik etdiyi xunta 1960-cı il 26 may gecəsində hərəkətə başlayaraq əsas strateji nöqtələri ələ keçirdi və bir-bir DP-li siyasətçiləri həbs etməyə başladı. Bu zaman general Raqıp Gümüşpala üsyançılarla əlaqə saxlayaraq rəhbərlərinin ondan rütbəcə kiçik olduğu təqdirdə hücum edib çevrilişi dağıdacağını bildirdi. Madanoğlu ona cavabında rəhbərlərinin keçmiş baş qərargah rəisi Camal Gürsəl olduğunu dedikdə Gümüşpala prosesə qarışmadı. Beləliklə çevriliş uğurla başa çatdı. Yaradılan Milli Birlik Komitəsində (MBK) yer aldı. Daha sonra Ankara fövqəladə vəziyyət komandanlığı vəzifəsini öz üzərinə götürdü. MBK-də yaranan fikir ayrılığından sonra 6 iyun 1961-ci ildə komitədən ayrıldı və təqaüdə çıxdı.

### Sonrakı illərdə həyatı
22 fevral 1962-ci il və 20 may 1963-cü illərdə Tələt Aydəmirin rəhbərlik etdiyi və uğursuzluğa düçar olan hərbi çevrilişlərin təşkilində iştirak etməkdə günahlandırıldı. 1966-cı ildə dövrün prezidenti Cövdət Sunay tərəfindən kvota senatoru təyin edildi. 9 mart 1971-ci ildə uğursuz olan daha bir çevrilişdə əli olduğu iddia edilir.. 12 mart 1971-ci il hadisələrindən sonra həbs edilsə də, sonradan azad edildi.

Cümhuriyyət qəzetində xatirələrini bölüşən Madanoğlu bu yazıların bir qismini kitablaşdıraraq 1982-ci ildə *"Anılar"* adı  altında dərc etdirdi.

Camal Madanoğlu 28 iyul 1993-cü ildə İstanbulda vəfat edib.

## İstinadlar
Yuxarı Sona

**Yuxarı Sona** () — Fransanın cənubunda yerləşən Burqundiya - Franş-Konte regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 70. İnzibati mərkəzi — Vezul. Əhalisi — 247 311 nəfər (departamentlər arasında 82-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi — 5360&nbsp;km². Departamentin ərazisində Sona və Onyon çayları axır, ərazinin üçdən bir hissəsi əsasən meşəlikdir.

## Tarixi
1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransız İnqilabı zamanı formalaşmış ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Franş-Konte əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Sona çayından gəlir.

## Qalereya

Fayl:Vesoul - église Saint-Georges - vue générale.jpg|Vezulda kilsə
Fayl:Gray hotel de ville.jpg|
Fayl:Oricourt haute-cour.jpg|
Fayl:Pesmes, le château vu depuis l'île de la sauvageonne.jpg|

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Préfecture de la Haute-Saône
* Conseil général de la Haute-Saône
Fikrət Məmmədov (general)

**Fikrət Məmmədov** ()— Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru, Üçüncü Ordu Korpusunun komandiri, "Qırmızı Ulduz", "Azərbaycan Bayrağı" ordeni kavaleri.

## Həyatı
Fikrət Seyfulla oğlu Məmmədov 9 dekabr 1961-ci ildə Lənkəran şəhərində anadan olub. 1978-ci ildə Lənkəran şəhər 4 saylı beynəlmiləl orta məktəbi bitirib. Elə həmin il Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun Qaz və neft istehsalı fakültəsinə daxil olub. Lakin, institutun II kursunun birinci semestrini bitirən Fikrət Məmmədov sənədlərini geri götürüb. Bir müddət Lənkəran 7 saylı avtobazada çilingər işləyib və 1980-ci ildə Bakı Ali Komandirlər məktəbinə daxil olub. 1985-ci ilin avqust ayından Əfqanıstan Demokratik Respublikasında desant qırıcı taqım komandiri, desant qırıcı bölük komandiri vəzifələrində xidmət edən Fikrət Məmmədov 1990–1993-cü illərdə Moskvada M. Frunze adına Hərbi Akademiyada təhsil alıb. 1993-cü ildən Azərbaycan Ordusunun tərkibində birbaşa cəbhəyə yollanıb və briqada komandiri təyin olunub. 1998-ci ilin mayında isə Fikrət Məmmədova general-mayor rütbəsi verilməklə Üçüncü Ordu Korpusunun komandiri vəzifəsinə təyinat alıb. Vətənin müdafiəsində göstərdiyi "Qırmızı Ulduz" ordeni və "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunub. General-mayor Fikrət Məmmədov 2002-ci il mayın 15-də xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən avtomobil qəzasında faciəli şəkildə həlak olub. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Fikrət Məmmədovun əbədiləşdirilməsi üçün Lənkəranda şəhərin mərkəzi küçələrindən birinə onun adı verilib. Oxuduğu Lənkəran şəhər 4 nömrəli hümanitar təmayüllü məktəb-liseydə tunc büstü qoyulub, doğulduğu evə isə xatirə lövhəsi vurulub.

## Mükafatları
*  — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni
*  — "Qırmızı Ulduz" ordeni

## İstinadlar
* Lənkəranda general Fikrət Məmmədovun xatirəsi ehtiramla anılmışdır
* "Zabitə məktub"silsiləsindən birinci məktub
Həbəş-i Ülya (Xoy)

**Həbəş-i Ülya** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1.269 nəfər yaşayır (221 ailə).

## İstinadlar
Rəna Qraf

**Rəna Qraf** (qızlıq soyadı: **Məmmədova**; ; d. 26 aprel 1966, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — əvvəllər SSRİ-ni və Özbəkistanı, 2001-ci ildən bu yana isə Almaniyanı təmsil edən Azərbaycan əsilli şahmatçı, qadınlar arasında beynəlxalq qrosmeyster (1999).

## Həyatı
Rəna Qraf 26 aprel 1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Doqquzuncu sinifdə oxuyarkən qızlar və qadınlar arasında Bakı çempionu olub. Sovetlərin dağılmasından sonra Özbəkistanı təmsil etməyə başlayıb. Bu ölkənin qadınlardan ibarət yığmasının heyətində Şahmat Olimpiadasının (1994, 1998) və Asiya çempionatının (1995, 1999) iştirakçısı olub.

### Şəxsi həyatı
2001-ci ildə beynəlxalq qrosmeyster Aleksandr Qraf ilə ailə həyatı qurub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
#

## Xarici keçidlər
*FIDE Chess profili
*Rena Graf. Chess-DB.com 
*Rena Graf. Chessgames.com 
*Rena Graf. 365Chess.com
Lesli Heyzlton

**Lesley Hazleton** () — Britaniya yazıçısıdır və onun yazıları əsasən din və siyasət arasında olan əlaqələr ve kəsişmə haqqındadır. 

## Bioqrafiyası və kariyerası
Hazleton Yerusəlimden *[[The New York Times]] üçün reportaj hazırlayıb və Orta Şərq haqqında The New York Times, The New York Review of Books, Harper's, The Nation və The New Republic kimi qəzetlərdə məqalələr yazıb. *

İngiltərədə doğulub, daha sonra isə 1966-cı ildən 1979-cu ilə kimi Yerusəlimdə və 1979-cu ildən 1992-ci ilə kimi New York şəhərində məskunlaşmışdır. Daha sonra o, Seattle-a köçür və Amerika vətəndaşlığını əldə edir. Onun pisxologiya sahəsində iki elmi dərəcəsi var (B.A. Manchester University, M.A. Hebrew University of Jerusalem) .

Hazleton özünü agnostik yəhudi kimi qələmə verir və qeyd edir ki, kainatdakı hər şey pardoksdur. Əlavə olaraq, biryönümlü düşünmənin təhlükəli olduğunu vurğulayır.

2010-cu il aprelin 10-da din, siyasət və varoluş məsələlərinə aqnostik baxış mövzusu ətrafında Təsadüfi İlahıyyatçı bloqunu təşkil edir 2011-ci ilin sentyabr ayında ədəbiyyat sahəsində *The Stranger*'s Genius mükafatına layiq görülür .

Onun axırıncı kitabı, *Agnostik: Canlı Manifest əsəri 2016-cı ilin ən dəyərli kitablarından olur* , və New York Times tərəfindən çox yüksək qiymətləndirilir.

## Kitabları
* *Agnostic: A Spirited Manifesto* 2016 (New York Times Editors' Choice)
* *The First Muslim: The Story of Muhammad* (New York Times Editors' Choice)
* *After the Prophet: The Epic Story of the Shia-Sunni Split* (Finalist: 2010 PEN-USA book award.)
* *Jezebel: The Untold Story of the Bible's Harlot Queen* (Finalist: 2008 Washington Book Award.)
* *Mary: A Flesh-and-Blood Biography* (Winner: 2005 Washington Book Award.)
* *Jerusalem, Jerusalem: A Memoir of War and Peace, Passion and Politics* (Winner: 1987 American Jewish Committee/Present Tense Book Award).
* *Where Mountains Roar: a Personal Report from the Sinai*
* *Israeli Women: The Reality Behind the Myths*

## TED danışıqları
TEDGlobal 2013: İnancın təməli şübhə adlı çıxışında Lesley Hazleton Məhəmməd peyğəmbər haqqında yazdığı bioqrafiyasını xüsusi vurğulayır və maraqlı məqamları qeyd edir. O qeyd edir ki, köhnə mətnlərə əsasən, Məhəmməd peyğəmbər Quranın ilk vəhyini qəbul edərkən, ilk reaksiyası qorxu və şübhə olmuşdur. Hazleton bu məqamın inancın təməlini sorğulayan yeni qiymətləndirmə olacığını qeyd edir.

TEDxRainier 2010: Quranı oxuyarkən adlı çıxışında bir çox maraqlı məqamlara toxunur və bir qeyri-müsəlman kimi İslamın müqəddəs kitabını oxuyarkən və axtarışa çıxarkən təxmin etmədiyi bir çox şeylə qarşılaşır. Bütün bunları yumoristik və eyni zamanda ciddi araşdırmacı gözüylə anladır və tamaşaçılara çatdırır.

## İstinadlar
Viktor Taten

**Viktor Taten** () — 1879-cu ildə ilk təyyarə modelinin yaradıcısıdır. Bu təyyarə öz gücündən istifadə etməklə pist üzərində hərəkətlənib havaya qalxan ilk model hesab olunur. Bu modelin  qanad genişliyi 1.90 m, çəkisi isə 1.8 kq bərabər idi. Model iki pərvanə və sıxılmış hava mühərriki ilə təchiz olunmuşdu. Bu mini təyyarə Parisin Chalais-Meudon bölgəsindəki hərbi bazanın dairəvi uçuş-enmə zolağında mərkəzi nöqtəyə uçurulurdu. Öz gücüylə hərəkətə gəlməklə 8m/san sürətlə havaya qalxırdı.
1890-97 aralığında Taten və Çarlz Rişet buxar gücüylə çalışan və qanad genişliyi 6.6 m çatan yeni modeli ərsəyə gətirdilər. Bu modeiln çəkisi 33 kq çatırdı, bununla yanaşı ön və arxa pərvanələri var idi. Onlar bu modeli 140 m məsafə boyunca 18m/san sürətlə uğurla uçurmağa nail olur. Titan 1902-03-cü illərdə Mauris Malletlə Henri Deutş de la Meurte üçün Ville de Paris adlı  zeplin ərsəyə gətirilməsi məqsədilə  əməkdaşlıq edir. 1905-ci ildə isə o, pərvanə dizayn edir və bu, 1906-07-ci illərdə Trayan Vuia tərəfindən özünün experimental hava gəmisi üçün istifadə edilir. Tatin 1908-ci ildə uğursuz olmuş itələyici tək qanadlı təyyarə dizayn edir hansı ki , eyni ildə Paris Aero Salonunda sərgilənir. 1911-ci ildə isə o, Luis Paulhan ilə Aero Torpille adlı təyyarənin hazırlanması üçün əməkdaşlıq edir hansı ki, bu model olduqca aerodinamik dizayna malik idi.

## İstinadlar
Populizm

**Populizm** və ya **Xalqçılıq** — xalqın maraqlarının cəmiyyətdə hər hansı cəhətdən məhdudlaşdırmasının qarşısının alınması və xalqın xeyrinin düşünüldüyünü önə sürərək edilən fəlsəfə çıxışı və ya ifadədir. Əsasən siyasi partiyaların hakimiyyətə gəlmək üçün istifadə etdikləri siyasi üsuldur. Başqa sözlə populizm demokratiyanın olmadığını və ya demokratiyanın zəif nöqtələrini göstərərək, mövcud rejimə, ideologiyaya, ya da hökumətə qarşı çıxma, onu tənqid etmək deməkdir.

Bryan, Judge magazine, 1896.jpg|thumb|left|Populizmin möhkəm tərəfdarı olan William Jennings Bryan-ın 1896-cı ildən bəri Amerika Demokratik Partiyasının rəmzini udduğu bir cizgi.
Occupy Wall Street sign in Queens, NYC.jpg|thumb|“1%” ə (elitaya) qarşı “99%” (xalq) ritorikası ilə beynəlxalq İşğal hərəkatı populist bir ictimai hərəkata nümunə oldu.


## Həmçinin bax
* Şəxsiyyətə pərəstiş
* Platon mağarası
* Avtokratiya
* Opportunizm
* Oxlokratiya
* Praqmatizm
* Sosial dövlət
## İstinadlar
Aqar adası

**Aqar adası** () — Bermud adalarına daxil olan mərcan adası. Bermudların paytaxtı olan Hamilton şəhərindən 2 km aralıdadır.

Ada *The Wired Society: A Challenge for Tomorrow* (1977) kitabına görə Pulitser mükafatı alan yazıçı Ceyms Martinə mənsub olmuşdur.

## Mənbə
* Agar’s Island.
Araxış sövməsi

**Araxış** — Laçın rayonunun Kürdhacı kənd inzibati ərazi dairəsində yerləşən Ərikli kəndinin ərazisində, mövcud olmuş Araxış kəndinin mərkəzində və XVII əsrdə tikildiyi güman edilən sövmə. Məbəd sovmə tipli alban məbədləri sırasına daxildir. Məbəd binası yerli bazalt daşlardan və əhəng-gəc qatışığından inşa edilib. Məbəd hal-hazırda Azərbaycan silahlı qüvvələrinin nəzarəti altındadır.

## İstinadlar
Qarasaqqal sövməəsi

**Qarasaqqal sovməəsi** — Laçın rayonunun Kürdhacı kənd inzibati ərazi dairəsində yerləşən Yuxarı Qarasaqqal kəndinin mərkəzində və XVII əsrdə tikildiyi güman edilən məbəd. Məbəd sovmə tipli alban məbədləri sırasına daxildir. Məbəd binası yerli bazalt daşlardan və əhəng-gəc qatışığından inşa edilib. 

Kürdhacı inzibati ərazi dairəsində yerləşən Yuxarı Qarasaqqal kəndi dəniz səviyyəsindən 1741 m-dən artıq yüksəklikdə, Qırxqız dağının cənub yamacında qərarlaşır. Kənd daxilindən keçən şose yolun kənarında Qarasaqqal sovməəsi və sovməəyə yaxın ərazidə olan qədim qəbristanlığın qalıqları mövcud idi. Sovet dönəmində sovməədən kolxoz üçün anbar kimi istifadə edilmişdir. Bu tarixi abidə heç vaxt dövlət tərəfindən qeydiyyata alınaraq abidə kimi qorunmamış və sovməənin ərazisində ən xırda arxeoloji qazıntı işləri belə aparılmamışdır.

Qarasaqqal sovməəsinin tavanı çatma tağlarla tamamlanan günbəzli, bir nefli, mərkəz tipli bazilikası olan və olduqca diqqətəlayiq, eləcə də dövrünün tələblərinə uyğun şəkildə inşa olunmuşdur.

Özünəməxsus kompozisiyası olan Alban məbədi hər iki tərəfdən mehrablı apsidası olan düzbucaqlı formada balzika ilə tamamlanmışdır. Giriş qapısı mehrablı apsidası olan cübbə və sovməə avadanlıqlarını saxlandığı otağa açılır. Sovməənin dam örtüyü və tavanı yarımdairəvi tağ şəkilində quraşdırılmışdır. Məbədin inşası zamanı təbii, irili xırdalı daşlardan və əhəng qatışığından istifadə olunmuşdur. Məbədin daxili divarları xüsusi ustalıqla suvanmışdır. Xaricdən olan ölçüsü: 9.6х5.2 metrdir (cənub fasadı 10.7 m).

Hava şəraiti və inşaat materiallarının quruluşu nəzərə alınaraq divarlar 1 metrə yaxın qalınlıqda hörülmüşdür. Şimaldan və cənubdan olmaqla İki giriş qapısı olmuşdur. Qapılardan biri təxminən 200 il bundan əvvəl bizə məlum olmayan səbəbdən daş divar hörülərək bağlanmışdır. Məbədin inşası haqqında dəqiq bir məlumat yoxdur. Yuxarı divarların hörgüsü zamanı istifadə edilən XV və ya XVI əsrlərə aid məzarüstü daş parçaları sovməənin XVI və ya XVII əsrlərdə yenidən bərpa (inşa) olunmasını güman etməyə əsas verir. 

Deməli aparılan tədqiqatlar və ümumi araşdırma nəticəsində müəyyən edilir ki, bu məbədin təməl divarları daha qədim zamanlarda, yuxarı divarlar isə çox-çox sonra inşa olunub. Belə ki, binanın şərq apsidasında, pəncərənin aşağısında, yerdən beş cərgə hündürlükdə olan təməl divarına hörülmüş iri daş kitabədə yazılanlar bunu təsdiq edir. Aparılan qeydlərə əsasən məbəd 1246-cı ildə inşa edilmişdir. Daş kitabənin bir hissəsi divarın içəri dərinliyində qaldığı üçün ardının oxunması mümkün deyildir. 

Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı nəticəsində Laçın rayonunun digər əraziləri ilə birlikdə Yuxarı Qarasaqqal kəndinin ərazisi də döyüş meydanına çevrildi və kənd ərazisi ilə bərabər sovməə və digər daş abidələr bir müddət sonra işğal edildi.
## İstinadlar
Somerset (Bermud adaları)

**Aqar adası** () — Bermud adalarına daxil olan mərcan adası. Bermudların qərbində yerləşir və 2,84 km² ərazini əhatə edir. Bu isə ümumilikdə Sendis vilayəti yarıdan çox ərazisini deməkdir. Meyn-Aylendlə Somerset açılan körpüsü ilə birləşir.

## Mənbə
*
Çet Beyker

**Çet Beyker** (23 dekabr, 1929 - 13 may, 1988) — Amerikalı caz müğənni və truba çalanı. XX əsrin ən məşhur caz ustalarından biri.

## Həyatı və Karyerası
Baker Oklahomanın Yale şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olmuş və böyümüşdür. Onun atası, Chesney Baker Sr., peşəkar gitarist, anası, Vera Moser isə pianist olmuşdur. Baker ilk musiqi təhsilinə Glendale orta məktəbində başlasa da, 16 yaşındaykən ABŞ ordusunda xidmət etməyə başlamışdır. 1948-ci ildə ordudan ayrıldıqdan sonra Los-Ancelesdə musiqi təhsilini davam etdirmişdir. Lakin, təhsilini ikinci ilində yarımçıq saxlayaraq yenidən orduya qayıtmış, yalnız 1951-ci ildən sonra öz musiqi karyerasına başlamışdır. 1952-ci ildə Gerry Mulliganın rəhbərliyi ilə yaradılmış musiqi qrupu ilə birgə çıxışlarında öz soloları ilə qısa bir zamanda məşhurlaşan Baker daha sonralar yeni caz qrupu yaradaraq 1953 - 1956-cı illər ərzində bir neçə albom çıxartdı və bununla da caz ustası kimi adını tanıtdı. 1956 və 1959-cu illərdə Avropaya qastrol səfərərinə çıxmışdır. Lakin, 60-cı ildə Avropada qastrol səfərində olarkən üzərində narkotik maddə ilə yaxalanaraq İtaliyanın Pisa şəhərində həbs olunur. Bir müddət həbsdə olan, daha sonra isə 1966-cı ildə narkotik maddə almağa cəhd edərkən döyülərək xəsarət alan Baker uzun bir müddət trubada ifa edə bilmir. Beləliklə, 1960-cı illər ərzində musiqi karyerasında enişli dövrlər yaşayır. Musiqidən uzaqlaşdığı müddətdə yanacaqdoldurma məntəqəsində işləyir. Daha sonra yenidən caz karyerasına başlayan Baker əvvəl Nyu-Yorkda çıxışlar etsə də, 1970-ci illərdə Avropaya köçmüş və ömrünün sonuna qədər orada yaşamış və fəaliyyətinə davam etmişdir. Bu dövr onun musiqi karyerasının ən məhsuldar dövrü sayılır. 1983-cü ildə Britaniyalı musiqiçi Elvis Costello ilə birgə bir sıra məşhur musiqi əsərləri ərsəyə gətirmişlər. Onun ən çox dinlənilən əsərlərindən biri "Almost blue" məhz həmin dövrdə ifa edilib. 1987-ci ildə Yaponiyaya qastrol səfəri etmişdir. Bu onun sonuncu qastrolu sayılır. 13 May, 1988-ci ildə Amsterdamda yaşadığı otelin pəncərəsindən yıxılaraq ölmüşdür. Yaşadığı otel otağında heroin və kokain kimi narkotik maddələr tapılmışdı. Nəşi Kaliforniya ştatının İnglewood şəhərinə aparılaraq yandırılaraq dəfn edilmişdir.

## Xatirəsi

* 1988-ci ildə Bruce Weber tərəfindən Chet Bakerin 50-ci illərdəki musiqi fəaliyyəti və narkotik aludəçiliyi barədə danışılan "Let's Get Lost" adlı sənədli filmi çəkilmişdir. 
* Bundan başqa sənətkarın həyat və fəaliyyətindən bəhs edilən bir sıra əsərlər də yazılmışdır. "Chet Baker: Həyat və yaradıcılığı", "Bakerin uzun gecəsi", "Funny Valentine" və "Qanadlarım varmış kimi" kitabları onun haqqında yazılmış bioqrafiyalardan bəziləridi. 
*2013-cü ildə Chet Bakerə ithaf olunan "I Thought about You" adlı albomu işıq üzü görmüşdür.
*2015-ci ildə Bakerin 1960-cı illərdəki yaradıcılığından və narkotik aludəçiliyindən bəhs edən "Born to be Blue" filmi çəkilmişdi
## İstinadlar
Qırıcı-bombardmançı təyyarə

**Qırıcı-bombardmançı təyyarə**, birinci olaraq bir yüngül bombardmançı və ya hücum təyyarəsi olaraq istifadə edilən qırıcıdır. Qırıcı-bombardmançı təyyarələr, bombardmançı və hücum təyyarələrindən başda kök olaraq fərqli olub digər vəzifələr üçün yaradılmış qırıcı təyyarələrdirlər, bombardmançı və hücum təyyarələri isə bombardman və hücum rolları üçün xüsusi olaraq hazırlanmış təyyarələrdirlər.

Hələ də, istifadə edilsələr də, qırıcı-bombardmançı termini raketlərin və başlıqlı raketlərin hava döyüşlərinə girməsi ilə daha az önəm daşımağa başlamışdırlar. Oxşar vəzifələri olan təyyarələrə, ümumi olaraq çoxfunksiyalı təyyarələr və ya hücum təyyarəsi deyilir.
Sabit məzənnə sistemi

**Sabit məzənnə** — hər hansı bir valyuta məzənnəsinin digər bir valyutalar səbətinə və ya hər hansı bir valyuta məzənnəsinin qızıl kimi dəyər ölçülərinə qarşı təyin olunduğu valyuta məzənnəsinin bir növüdür.

Hər hansı bir valyutanın dəyərini sabitlərdirmək üçün həmin valyuta bir başa başqa bir beynəlxalq əhəmiyyətli və ya daha stabil məzənnənin təyin olunmuş nisbətinə istinad edilir. Beləliklə, hər hansı valyuta ilə istinad edilmiş valyuta arasındakı valyuta məzənnəsi, çevik mübadilə rejimindən fərqli olaraq, bazar şərtlərinə əsasən dəyişmir. Bu proses, hər iki valyutanın xas olduğu iki sektor arasında ticarət və investisiyaların daha asan və daha çox proqnozlaşdırılmasını təmin edir və əsasən, xarici valyutadan geniş istifadə edilən və xarici ticarəti ÜDM-nin böyük bir hissəsini təşkil edən kiçik iqtisadiyyatlar üçün faydalıdır.

Həs hansı bir sabit valyuta məzənnəsi sistemi valyutanın davranışına nəzarət etmək üçün də istifadə edilə bilər; məsələn: inflyasiyanın dərəcələrini məhdudlaşdırmaq üçün. Bunu etməklə, cari valyutanın istinad dəyərinə nəzarət edilir.  Beləliklə, istinad edilmiş valyutanın dəyərinin yüksəldiyi və ya düşdüyü zaman, ona istinad edən hər hansı bir valyutanın dəyəri də digər valyutalara və qiymətli pul vahidləri ilə ticarət edilə biləcəyi əmtəələrin dəyərinə nisbətdə artır və ya düşür. Əlavə olaraq, mükəmməl sərmaye çevikliyi fərziyyəsinə söykənən Mundell-Fleminq modelinə əsasən sabit bir məzənnə sistemi hökumətə makroiqtisadi sabitliyə nail olmaq üçün daxili pul siyasətindən istifadə etməyə mane olur.

Sabit məzənnə sistemində, bir ölkənin mərkəzi bankı açıq bazar mexanizmini istifadə edir və istinad nisbətinin sabit dəyərini saxlamaq məqsədilə hər zaman həmin valyutanı müəyyən bir qiymətlə almaq və ya satmağa hazır olur. Milli valyutanın devalvasiyası zamanı mərkəzi bank ehtiyatda olan xarici pulu satır və milli valyutanı geri alır. Bu, daxili məzənnə üçün süni tələbat yaradır və bu proses, milli məzənnənin dəyərini artırır. Milli valyutanın arzu olunmaz bir şəkildə dəyərinin artması nəticəsində, Mərkəzi Bank xarici pulları alır və bu səbəbdən milli pullara tələb yarandığına görə milli məzənnənin dəyəri istinad edilən məzənnəyə nisbətdə azalır. Mərkəzi bank ödənişlərin balanslaşdırılmasını maliyyələşdirmək üçün lazım olan aktivləri və xarici valyutanı öz ehtiyatlarından təmin edir.

Cari dövrdə, böyük iqtisadiyyatlarla əlaqəli olan valyutalara adətən nəzarət edilmir. Sabit məzənnə sistemini istifadə edən son iri iqtisadiyyat, 2005-ci ilin iyul ayında “idarə olunan məzənnə” adlanan bir qədər daha çevik məzənnə sistemi qəbul edən Çin Xalq Respublikası idi. Avrozonaya qoşulan ölkələrin yerli valyutalarından avroya qarşı yekun konvertasiya məzənnəsi yaratmaq üçün Avropa Valyuta Məzuniyyəti Mexanizmi də müvəqqəti olaraq fəaliyyətdədir.

## İstinadlar
Hücum təyyarəsi

**Hücum təyyarəsi** — birinci olaraq bombardmançı təyyarələrdən daha böyük hava hücumu təşkil etmək qabiliyyətinə sahib olan hərbi təyyarə növüdür.

Hücum təyyarələri ilk dəfə olaraq İkinci dünya müharibəsi zamanı istifadə edilmişdirlər. Dünyada hal-hazırda ən çox tanınan hücum təyyarələri keçmiş SSRİ, hal-hazırkı Rusiya istehsalı olan Suxoy Su-25 və onun əsas rəqibi olaraq qiymətləndirilən ABŞ istehsalı olan A-10 Thunderbolt II təyyarələridir.

## İstinadlar
CNN effekti

**CNN effekti** () — siyasi elmdə və mediada istifadə olunan CNN effekti fenomeni CNN telekanalinin dünyadakı humanitar vəziyyətlərin şokedici şəkillərinin mediada istifadəsi vasitəsilə Amerika siyasətçilərini bu vəziyyətlərə müdaxilə etməyə səsləsməsidir. 24 saatlıq beynəlxalq televiziya kanalı, Cable News Network və ya CNN kimi tanınan xəbər kanalı, keçmiş Soyuq Müharibə dövründə dövlətlərin xarici siyasətinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Dövlətin "dördüncü qolu" olan azad media demokratiyalarda həmişə siyasətə təsir edir. Azad media olduğu müddətcə, CNN effektinin demokratik ölkələrin siyasi qərarlarına təsiri böyük olmuşdur. CNN effekti iddiasını təklif edənlərin dediyinə görə keçmiş formalardan fərqlənən, yeni təsir etmə növü yaradıblar.

## Tarix
1989-cu ilin Tyananmen meydanı hadisələri, Varşava Müqaviləsi Təşkilatının dağılması, Körfəz müharibəsi, Bosniya müharibəsi və 1993-cü ilin Moqadişo döyüşü kimi hadisələr zamanı CNN bu məsələləri ABŞ və dünyanın siyasi gündəminə gətirməklə siyasi qərarlarda, o cümlədən hərbi gücü işlətmək kimi qərarların qəbul edilməsində təsirini göstərmişdi.

## Təndiq
ABŞ diplomatı və beynəlxalq münasibətlərin realist nəzəriyyəçisi, Corc Kennan KİV-in siyasi qərar verməkdə rolunun qalxması və dövlətinin dördüncü qolu kimi sayılmasını təndiq edirdi. O deyirdi ki, beynəlxalq münasibətlərin sabitliyi və onun təxmin oluna bilən olmağı üçün, siyasi idarə milli siyasi elitaların əlində qalmalıdır.

## İstinadlar
Tata (Macarıstan)

**Tata-** (, ) Macarıstanın şimal-qərbində yerləşən Komarom-Esterqom vilayətində qəsəbə. 2010-cu ildə "Avropa Bioloji Müxtəliflilik" paytaxtı seçilmişdir.

## Ərazisi
Tata qəsəbəsi Macarıstanın Gereçe və Virteş dağları arasında, Budapeştin 70&nbsp;km şimal qərbində, mərkəzi Tatabanyanın 12&nbsp;km şimal qərbində yerləşir. Coğrafi mövqeyinə görə Budapeşt və Vyana arasında quru və dəmir yollarının qovuşduğu nöqtədədir.
## Tarixi
Tata qəsəbəsi antik dövrlərdən günümüzə qədər yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Roma imperiyası dövründə Pannoniya əyaləti sərhədləri çərçivəsində olsa da, daha sonralar burada German və Avar tayfaları yerləşmişdir. Arpad sülaləsinin hakimiyyəti dövründə Tata kral mülkünə çevrildi. 1543-cü ildə Osmanlı qoşunları tərəfindən tutulan Tata qalası, tamamilə dağıdılaraq yenidən inşa edildi.  1557-ci ildə macarlar yenidən Tataya sahib olsalar da, 1565-cü ildə bura Habsburqların mülkünə çevrilmişdir. Hələ Osmanlı zamanında qəsəbənin ətrafı iri qala divarlarından  ibarət idi. Divarların dibindən başlayaraq qala xəndəklərlə əhatə olunmuşdu .
## Qalereya

Fayl:Tata G Hoefnagel.jpg| Tata qalası
Fayl:Tata castle 02.JPG
Fayl:Tata castle 04.JPG
Fayl:Vár (6470. számú műemlék).jpg| Qalanın yandan görünüşü

## İstinadlar
Xəzər dənizinin bioresursları

**Xəzər dənizinin bioresursları** — Azərbaycanın bioloji müxtəlifliyində dünyanın ən böyük qapalı su hövzəsi olan Xəzər dənizi mühüm rol oynayır. Xəzər dənizi müxtəlif külli miqdarda endemik bitki və heyvan növlərinə malikdir. Xəzər dənizində 100-də çox balıq növü və yarımnövü yaşayır. Onlardan ancaq 40 növ və yarımnövünün vətəqə əhəmiyyəti var. Xəzərin balıq faunasının əksər nümayəndləri dəniz və çay kateqoriyalarına, qalanları isə keçici və yarımkeçicilərə aiddir.

## Nərəkimilər
Xəzərin bioresursları Xəzər dənizinin endemik balıq növlərindən biridir. Hal-hazırda dünyada ən böyük nərə sürüləri Xəzər dənizində olub, dünya nərə ehtiyatının 70-80%-nı təşkil edir. Burada nərəkimilərin 6 növü yaşayır: bölgə,uzunburun, nərə, qaya balığı, rus nərəsi, çökə balığı.

Xəzər dənizində nərəkimi balıqların sayının qorunması mqsədilə 2011-ci ildə Kommersiya ovuna moratorium qoyulmuşdur. Hal-hazırda bu balıqların sayının bərpası məqsədilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin nəzdində 3 nərə balıqartırma zavodu fəaliyyət göstərir. İl ərzində 7-9 milyon nərəkimi balıq körpələri artırılaraq təbii su hövzəsinə buraxılır.

### Qızılbalıqlar
Xəzər dənizində 2 növ qızılbalıq yaşayır- xəzər qızılbalığı və ağ qızılbalıq.
Xəzər qızılbalığı keçici balıqdır, əsasən Kür çayında kürü tökür. Balıq körpələri əsasən 1.5-2 il ərzində şirinsulu çaylarda yaşayır və sonra isə dənizə keçirlər.

1950-ci ilə qədər hər il 0.5 min ton balıq ovlanırdı. Kür və araz çayları üzərində bəndlər tikildikdən sonra balıqlar əlverişli oksigen, qida və temperatur rejimi olan təbii kürüləmə yerlərinə keçə bilmirlər. Odur ki bu çaylarda qızılbalığın ehtiyatı kəskin azalmışdır. Bu balığın ehtiyatını bərpa etmək məqsədilə Azərbaycanda Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin nəzdində 3 qızılbalıqartırma zavodu fəaliyyət göstərir. Bu zavodlar hər il təxminən 200 min ədəd qızılbalıq körpələri yetişdirərək  təbii su hövzələrinə buraxır. Nəticədə qızılbalığın nəslinin kəsilməsi təhlükəsi aradan qalxmışdır.

#### Çəkikimilər
Xəzər dənizində geniş yayılmış və növlərin çoxluğuna görə Xəzərin balıq faunasının əsasını təşkil edən şirinsu mənşəli balıqlardır. Xəzər dənizində  çəki, külmə, çapaq növləri geniş yayılmışdır. 1970-ci illərdan başlayaraq Xəzərdə daha 3 növ çəkikimi balıqlar iqlimləşdirilmişdir. (ağ amur, əlvan və ağ alın). Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin nəzdində çəkikimi balıqların artrılması üzrə 3 balıqartırma zavodu  və 1 Məntəqə fəaliyyət göstərir. İl ərzində 400 milyondan çox çəkikimi balıq körpələri artırılaraq təbii su hövzəsinə buraxılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Strategic Importance of the Caspian Sea
* Marine life

## Həmçinin bax
* Xəzər dənizinin ekoloji vəziyyəti
* Xəzər dənizinin etimologiyası və formalaşması
Lill (rayon)

**Lill** () — Fransanın Akvitaniya regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Nor. Suprefektura — Lill. Rayon əhalisi 2012-ci ildə 1 217 202 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 1384,8 nəf / km². Rayon sahəsi — 879&nbsp;km².

## Tərkibi
Lill rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ilə qədər):

* Armantyer
* Vilnöv-d'Ask-Nor
* Vilnöv-d'Ask-Syüd
* Kenua-syür-Döl
* La-Basse
* Lannua
* Lill-Vest
* Lill-Nor
* Lill-Nor-Est
* Lill-Syüd
* Lill-Syüd-Vest
* Lill-Syüd-Est
* Lill-Mərkəz
* Lill-Est
* Lomm
* Mark-an-Baröl
* Oburden
* Pont-a-Mark
* Rube-Vest
* Rube-Nor
* Rube-Mərkəz
* Rube-Est
* Seklen-Nor
* Seklen-Syüd
* Sizuyen
* Turkuen-Nor
* Turkuen-Nor-Est
* Turkuen-Syüd

Lill rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən sonra):

* Annöllen
* Armantyer
* Vilnöv-d'Ask
* Krua
* Lambersar
* Lill-1
* Lill-2
* Lill-3
* Lill-4
* Lill-5
* Lill-6
* Rube-1
* Rube-2
* Tamplöv
* Turkuen-1
* Turkuen-2
* Faş-Tyümenil

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Lill rayonu
Şalqotaryan

**Şalqotariyan** — () Macarıstanın Noqrad əyalətində yerləşən şəhər.

## Coğrafi mövqeyi
Şalqotariyan şəhəri Çerhat təpəliyində, Karanş dağının ətəyində, dəniz səviyyəsindən 250 metr yüksəklikdə, Budapeştin 120 km şimal-qərbində və Miskolçun 70 km qərbində yerləşir.
## Tarixi
19-cu əsrdə bu ərazidə kömür mədəni açılmışdı. Bununla da sənayenin inkişafı və iş imkanları insanların diqqətini çəlb etdi. Ilk əvvəl kiçik bir kənd olan Şalqotariyan 1992-ci ildə şəhər statusu aldı. Günümüzdə turistlər mədənin girişində yerləşən Mayn muzeyini gəzib, burada mədən sənayesinin qalıqları ilə tanış olurlar.
## İstinadlar
RT-2PM Topol

**Topol RS-12m**, (rus: РТ-2ПМ Тополь ("Poplar"); NATO kod adı SS-25 Sickle)
Rus istehsalı olan dünyanın ən uzun mənzilə sahib (10.000 km) yerdən-yerə ballistik raketi hesab edilir. 3 mərhələli olub hədəfinə sabit bir yerdən yaxınlaşmaz.; yəni istədiyi yerdən istədiyi zaman atəş aça bilər. 1 ton döyüş başlığı daşıya bilir və təxminən 45 ton ağırlığındadır. RT-2PM2 "Topol" raketləri isə 11500 kilometrə qədər məsafəyə uçur və 500 kiloton zərbəyə malikdir.