open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Natiq Eyvazov

**Natiq Eyvazov** () — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi, 1993-cü il Avropa Çempionatının qalibi.

## Karyerası
Natiq Eyvazov 1993-cü ildə İstanbul şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının qızıl medalına sahib oldu. Bununla da Natiq Eyvazov güləş üzrə Avropa Çempionatının qalibi olan birinci Azərbaycan idmançısı oldu. Həmin il İsveçdə baş tutan Dünya Çempionatını isə Natiq Eyvazov dördüncü pillədə başa vurdu.

1994-cü ildə Natiq Eyvazov Afina şəhərində (Yunanıstan) baş tutan Avropa Çempionatını 12-ci pillədə başa vursa da, Tampere şəhərində (Finlandiya) baş tutan Dünya Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.

1995-ci ildə isə Natiq Eyvazov medala sahib ola bilmədi. Bezanson şəhərində (Fransa) Avropa Çempionatını beşinci, Praqa şəhərində (Çexiya) Dünya Çempionatını isə 14-cü pillədə başa vuran Natiq Eyvazov 1996-1997-ci illərdə Avropa Çempionatlarında uğursuzluqla üzləşdi. Natiq Eyvazov 1996-cı ildə Macarıstanda baş tutan turnirdə 24-cü, 1997-ci ildə Finlandiyada baş tutan turnirdə isə altıncı pillələrin sahibi oldu.

Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 5 mart 1995-ci il tarixli Fərmanına əsasən Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Natiq Sulduz oğlu Eyvazov "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

Daha sonra Natiq Eyvazov 1998-ci ildə Belarusda Avropa Çempionatının gümüş, 1999-cu ildə Bolqarıstanda Avropa Çempionatının isə bürünc medallarına sahib oldu. Dörd ildən sonra mübarizə apardığı Dünya Çempionatını isə o, onuncu pillədə başa vurdu.

2000-ci ilin yanvar-fevral ayları ərzində Natiq Eyvazov üç dəfə Dünya Olimpiya Təsnifat Turnirlərində mübarizə apardı və nəticədə Sidney Olimpiadasına lisenziyaya sahib oldu. Natiq Eyvazov qrup mərhələsinin birinci görüşündə Yeni Zelandiya nümayəndəsi Yoham Pellev ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Natiq Eyvazov rəqibi üzərində 10:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı. Növbəti görüşdə onun rəqibi Dünya Çempionatının alibi Kuba nümayəndəsi Lazaro Rivas oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Natiq Eyvazov rəqibinə 1:6 hesabı ilə məğlub oldu. Bununla da Natiq Eyvazov növbəti mərhələyə vəsiqə qazanmaq şanslarını itirdi. Formal əhəmiyyətə sahib olan üçüncü görüşdə isə Natiq Eyvazov Dünya çempionu Türkiyə nümayəndəsi Ercan Yıldıza 4:0 hesabı ilə qalib gəldi. Bu minvalla da Natiq Eyvazov olimpiadanı yeddinci pillədə başa vurdu.

Olimpiadadan sonra Natiq Eyvazov 2001-ci ildə Avropa Çempionatını altıncı pillədə başa vursa da, Dünya Çempionatında uğursuz çıxış etdi və turniri 25-ci pillədə başa vurdu. 2002-ci ildə Avropa Çempionatında növbəti dəfə altıncı pillənin sahibi olan Natiq Eyvazov 2003-cü ildə Avropa və Dünya Çempionatlarında uğursuz çıxış eləsə də İstanbulda baş tutan hərbçilər arasında Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Natiq Eyvazov 2004-cü ildə idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
Cənub adası (Vxodnıe adaları)

**Cənub** — Şimal Torpağı arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı Taymır rayonu ərazisinə daxildir.
Kara dənizinin cənubunda Vilkiç boğazında yerləşir. Bolşevik adasından 3&nbsp;km cənubda yerləşir. Vxodnıe adalarının tərkibinə daxildir. Şimal adasında cənub-şərqdə yerləşir.

## Xəritə
* Xəritə
Çubuxlu

* Çubuxlu (Loru) — Loru mahalında kənd.
* Çubuxlu (Göyçə) — Göyçə mahalında kənd.
* Çubuqlu — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Çubuxçu — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
Fazil Nəcəfov

**Fazil İmamverdi oğlu Nəcəfov** () — heykəltaraş-rəssam, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2002), Azərbaycan heykəltaraşlığında avanqard üslubunun banilərindən biri.

## Həyatı
Nəcəfov Fazil İmamverdi oğlu 1935-ci ildə Bakıda dünyaya göz açıb. 1955-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirib. Burada Fuad Əbdürrəhmanov və Səlim Quliyev kimi sənətkarlardan heykəltaraşlığın sirlərini öyrənib.

Fazil Nəcəfov 1961-ci ildə V. İ. Surikov adına Moskva Ali Rəssamlıq İnstitutundan məzun olub. 1960-cı illərdən sərgilərdə iştirak edən rəssamın "İzahat" adlı heykəl kompozisiyası, daha sonra isə "Neftçi" əsəri ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib.

Heykəltəraşın emalatxanasında "Qara ay", "Korlar", "Mələk", "Həyatın mərtəbələri", "Zamanın sədası", "Söhbət", "İstirahət edən qoca", "Minillik insan", "İbadət", "Əkizlər", "Fontan" kimi nümunələr var.

2014-cü ildə Nəcəfov Bakının mərkəzində quraşdırılmış görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayevin abidəsini yaratmışdır.

Hazırda Bakıda Müasir İncəsənət Muzeyinin toplusunun əhəmiyyətli hissəsi Fazil Nəcəfovun əsərlərindən ibarətdir.

2019-cu ilin yanvarında Fazil Nəcəfovun yaradıcılığına həsr olunmuş "Göyə baxan daşlar" sənədli filminin təqdimatı keçirilmişdir.

Fazil Nəcəfov 7 may 1988-ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi", 30 may 2002-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 15 fevral 2020-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

Fazil Nəcəfov 2023-cü il iyulun 11-də, 88 yaşında vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* Üfüqü ötənlər (film, 2011)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Numizmatika Fondu

**[[Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi|Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin]] Numizmatika Fondu** 100 000-dən çox sikkənin saxlanıldığı, tədqiq və təbliğ olunduğu vahid numizmatik mərkəzdir. Fond 1920-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Muzeyinin tərkibində yaradılmışdır. Yaradıldığı ilk illərdə 103 sikkədən ibarət kiçik kolleksiyaya malik idi.

Fondun kolleksiyasının əsas hissəsini Azərbaycan Respublikası ərazisində kəsilmiş və tapılmış sikkələr təşkil edir. Bu sikkələr sırasında IX–XVIII əsrlər Azərbaycanın feodal dövlətləri – Şirvanşahlar, Sacilər, Salarilər, Şəddadilər, Azərbaycan atabəyləri, Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu, Səfəvilərə, xanlıqlara məxsus sikkələr xüsusi önəm daşıyır.

Fondda həmçinin antik və Şərq sikkələrindən ibarət kolleksiyalar, qədim Yunanıstan şəhərlərinin, Roma, Bizans imperiyalarının, ellinist dövlətlərinin (Selevkiya, Parfiya, Baktriya), Sasanilər, Ərəb Xilafəti, Səlcuqlar, Elxanilər, Cuçilər, Osmanlılar, Əfşarlar, Baburilər və s. dövründə zərb olunmuş və Azərbaycan ərazisində tapılan sikkələr saxlanılır. Fondda həmçinin Qərbi Avropa, Rusiya, Hindistan, Çin və s. ölkələrdə kəsilmiş sikkə kolleksiyaları mövcuddur.



Fayl: Abbas I.jpg|Səfəvilər, şah Abbas I 1587 – ci il.
Fayl: Albaniya tetradraxma.jpg|Qafqaz Albaniyası (bənzətmə) Makedoniyalı İsgəndərin təsviri ilə. 
Fayl: Khatai 1507.jpg|Səfəvilər şah İsmayıl Xətai 1507 – ci il.
Fayl: Sefevid Abbas I.jpg|Səfəvilər şah Abbas I gümüş sikkə 1587 – ci il.
Fayl: Sirvansah mazyadi.jpg|Şirvanşah Məzyədilər, Məhəmməd bin Yəzid 1398 – ci il.
Fayl: Аббас второй Сефевиды.jpg|Səfəvilər şah Abbas II 1647 – ci il.
Fayl: Tetradraxma albania.jpg|Qafqaz Albaniyası (bənzətmə).
Fayl: Karabakh khanate.jpg|Qarabağ xanlığı Pənahabad.
Fayl: Амавиды.jpg|Əməvilər.
Fayl: Karabakh Panahabad (shusha).jpg| Qarabağ xanlığı Pənahabad (Şuşa).



## Xarici keçidlər

* Fond barədə məlumat Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin rəsmi saytında
51-ci ərazi

**51-ci ərazi** ()  — Nevada Sınaq və Təlim Bazasında yerləşən yüksək səviyyəli ABŞ Hava Qüvvələri müəssisəsi. Rəsmi olaraq Homey hava limanı (KXTA) və ya yaxınlıqda yerləşən duz gölünün adı ilə Qrum Gölü adlandırılır. Müəssisədə keçirilən əməliyyatların detalları ictimaiyyətə açıqlanmasa da, ABŞ Hava Qüvvələri bunu "açıq təlim bazası" adlandırır. Ehtimal olunur ki, tarixi sübutlara əsaslanaraq eksperimental təyyarə və silah sistemlərinin inkişafı və sınaqları burada həyata keçirilir. ABŞ Hava Qüvvələri 1955-ci ildə, ilk növbədə Lockheed U-2 təyyarəsinin uçuş sınaqları üçün buranı seçdi.

## İstinadlar
Pol Breqq

**Pol Breqq** (6 fevral, 1895 - 7 dekabr, 1976; ingiliscə - **Paul Chappius Bragg**) naturopat, sağlam həyat tərzinin təbliğatçısı, Amerika Natural Gigiyena Hərəkatının pionerlərindən biri

## Bioqrafiyası
## İstinadlar
Arktiçeski İnstitutu adaları

**Arktiçeski İnstitut adaları** — Kara dənizində yerləşən 4 adadan ibarət аrxipelaq. Taymır yarımadasından 140&nbsp;km qərbdə yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir. Şimaldan cənuba 45&nbsp;km, maksimal eni 18&nbsp;km-dir. Ərazisi əsasən təpəli düzənlikdən ibarətdir. Ən hündür nöqtəsi 25 metrdir (Kusiy Nos). Burada uzunluğu 2&nbsp;km olan 13 arx vardır. Onlardan birinin uzunluğu 4&nbsp;km-dir. 9 gölün diametri 250 metri keçir. Ərazisi əsasən Arktik Tundra ərazisinə daxildir. Adalar 1932—33 illərdə sovet ekspedisiyası zananı kəşf edilmişdir. Arktik Elmi-Tədqiqat İnstitutunun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Mənbə
* Polarpost.ru
Qambay Əlizadə

** Alızadə Qambay Məşədi Əsgər oğlu ** — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan EA akademiki.

## Həyatı
Alızadə Qambay Məşədi Əsgər oğlu Gəncə şəhəri yaxınlığındakı Qızılca kəndində anadan olmuşdur.

### Təhsili

Azərbaycan Politexnik İnstitutunun dağ-mədən şöbəsini bitirmişdir. 1928-ci ildən Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki ADNSU) paleontologiya - tarixi geologiya kafedrasında laborant işləmiş, 1932-1960-cı illərdə Azərbaycan Sənaye İnstitutunda (indiki ADNSU), paleontologiya və tarixi geologiya kafedralarında dosent, professor vəzifələrində işləmiş, uzun müddət kafedraya başçılıq etmişdir. 1930-1941-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neft İnstitutunda böyük elmi işçi işləmişdir. 1938-ci ildə dissertasiya müdafiə etmədən geologiya-mineralogiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 1941-ci ildən Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) işləmişdir. 1943-1945-ci illərdə bu institutun direktoru olmuş, 1941-1990-cı illərdə kaynozoy laboratoriyasına, paleontologiya və stratiqrafiya şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. 1945-ci ildə "Azərbaycanın akçaqıl mərtəbəsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1955-ci ildə Azərbaycan EA müxbir üzvü, 1962-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Azərbaycanın əməkdar elm xadimi, Azərbaycanda geologiya və paleontologiya elminin əsasını qoyanlardan biri olmuşdur. Kaynozoyun stratiqrafiyası və paleontologiyası sahəsində böyük alim olan Q.Ə.Əlizadə stratiqrafiyanı, kaynozoy erasının molyusk faunasının inkişafını tədqiq etmiş, paleontologiya, stratiqrafiya və geologiya elminin tarixinə aid məlumatları sistemə salmışdır. Onun rəhbərliyi altında Azərbaycanın paleogen və neogen stratiqrafiyasının regional sxemi işlənib hazırlanmış, üst eosen və oliqosenin paleocoğrafi xəritələri tərtib edilmiş və beləliklə bu şöbələr arasında mövcud olan problem məsələlərin həllinə yardımçı olmuşdur. Azərbaycanın akçaqıl və oliqosen molyusk faunasını monoqrafik öyrənmişdir. Kaynozoy biostratiqraflar elmi məktəbinin və Azərbaycan Paleontologiya Cəmiyyətinin yaradıcısıdır.

## Yetirmələri

60 elmlər doktoru və elmlər namizədi hazırlamışdır. 400 elmi əsərin o cümlədən 9 monoqrafiya və dərsliklərin müəllifidir.

## İstinadlar
Bazovıy

**Bazovıy** — Şimal Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kara dənizində, Oktyabr İnqilabı adasında yerləşən Jiloy yarımadasından 500 metr qərbdə yerləşir. Ətrafında kiçik adalar vardır: Obmannıy adası 1,5 km cənub-şərqdə, Zabor adası 2 km şimal-qərbdə və Kolosov adaları 2,7 km qərbdə yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Cənub-qərbdən şimal-şərqə uzanışdır. Burada uzunluq 850 metrdir. Sahilləri alçaqdır. Adada hansısa hündürlük yoxdur. Ada alcaqboylu otlarla örtülü olur.

## Xəritə
* Xəritə
Obmannıy adası

**Obmannıy** — Şimal Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kara dənizində, Oktyabr İnqilabı adasında yerləşən Jiloy yarımadasından 400 metr qərbdə yerləşir. Ətrafında kiçik adalar vardır: Bazovıy adası 1,5&nbsp;km şimal-qərbdə, Zabor adası 3.8&nbsp;km şimal-qərbdə və Kolosov adaları 4,2&nbsp;km qərbdə yerləşir.  
## Xüsusiyyətləri
Cənub-qərbdən şimal-şərqə uzanışdır. Burada uzunluq 1,9&nbsp;km, eni 1,6&nbsp;km-dir. Cənub və şərq hissələri qayalıqdır, burada hündürlük 6 metrdir. Maksimal hündürlük 15 metrdir. Ada alcaqboylu otlarla örtülü olur.
## Xəritə
*Xəritə
Zabor

**Zabor adası** — Şimal Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kara dənizində, Oktyabr İnqilabı adasında yerləşən Jiloy yarımadasından 700 metr qərbdə yerləşir. Ətrafında kiçik adalar vardır: Obmannıy adası 4 km cənub-şərqdə, Bazovıy adası 2 km cənub-qərbdə və Kolosov adaları 3 km cənub-qərbdə, Blizkiy adası 4,35 km şimal-şərqdə, Pustoy adası 6,4 km şimalda yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Qərbdən-şərqə 1,1 km uzunluğa, 450 metr enə malikdir. Hündülüyü böyük deyil. dür. Sahilləri alçaqdır. Ada alcaqboylu otlarla örtülü olur.

## Xəritə
* Xəritə
Seria A İlin Futbolçusu

**Serie A İlin Futbolçusu ** mükafatı-() İtalyan Futbolçular Dərnəyi tərəfindən futbolçuların performansına görə verilir. İlin Seria A italyan futbolçuları və legioner futbolçularına verilir. "Oscar del Calcio"nun bir hissəsidir.

## Qaliblər

### Kluba görə

### Ölkəyə görə

### Mövqeyə görə

## Xarici keçidlər
* Resmi AIC Sitesi 

## İstinadlar
Qaraisa

**Qaraisa** — Tiflis quberniyasının Loru-Pəmbək qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10 km cənub-qərbdə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Cəlaloğlu (Stepanavan) rayonunun
tərkibində olmuşdur. 1937-ci il dekabrın 31-də Kalinino rayonu yarandıqdan sonra Cəlaloğlu
(Stepanavan) rayonunun indiki ərazi bölgüsündən çıxarılmışdır.

Toponim üçoxlara mənsub qara isalı türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir.
Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19. IV.1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Meğvahovit
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1922-ci ildə 128 nəfər, 1926-cı ildə 163 nəfər, 1931-ci ildə 196 nəfər azərbaycanlı
yaşamışdır.

1950-ci ilin sonlarında İlməzli sovetliyinə tabe edilmişdir.

1988-ci ilin axırlarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Qaraqala (Loru)

**Qaraqala** — Tiflis quberniyasının Loru-Pəmbək qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənd.

## Tarixi
Yuxarı Qaraqala və Aşağı Qaraqala kəndləri 1930-cu illərdə birləşdirilib Qaraqala kəndi yaradılmışdır. 1950-ci ilin sonlarında rayondakı İlməzli heyvandarlıq sovxozu ilə birləşdirilmişdir. Orta əsrlərə aid azərbaycanlıların tarixi ilə bağlı abidələr, qalalar, qəbiristanlıqlar var. 

## Toponimi
Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Noramut qoyulmuşdur. XIX əsrin ortalarında Yuxarı Qaraqaya və Aşağı Qaraqala hissələrindən ibarət olmuş, XX əsrin 30-cu illərində birləşmişdir.  Yaxınlıqdakı "Qaraqala" qala xarabalığının adındandır.

## Əhalisi
Kəndin sakinləri yalnız azərbaycanlılar olmuşdur. 1886-cı 183 nəfər, 1897-ci ildə 273 nəfər, 1916-cı ildə 244 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə sakinləri deportasiya edilir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra deportasiya olunmuş azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişdir. 1922-ci ildə 298 nəfər, 1926-cı ildə 281 nəfər, 1931-ci ildə 196 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
Kəndin sakinləri 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Qarakilsə (Loru)

**Qarakilsə** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Kalinino rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15&nbsp;km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Qarakilis formasında
qeyd edilmişdir.

Burada Qarakilsə adlı iki kənd olmuşdur: Böyük Qarakilsə, Kiçik Qarakilsə.

Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Lernahovit
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Böyük Qarakilsədə 1831-ci ildə ermənilərdən başqa 8 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Kiçik Qarakilsədə 1886-cı ildə yalnız 106 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

XIX əsrin 90-cı illərində azərbaycanlılar deportasiya edilmişdir. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Qızqala (Loru)

**Qızqala** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 8&nbsp;km cənubda, Saratovka kəndindən 1,5–2&nbsp;km məsafədə yerləşir. Erməni
mənbələrində Qızqala kimi qeyd edilir.

Toponim ərəb dilində oğuz etnonimini əks etdirən qız (ğuz>qız), etnonimi ilə qala sözünün birləşməsindən əmələ gəlib, «oğuz qalası yanında olan kənd» mənasını verir.

Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il tarixli fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Getavan
(Çayqəsəbəsi) qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Blizkiy adası

**Blizkiy adası** — Şimal Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kara dənizinin qərbində, Uzkiy körfəzinin şərqində, Oktyabr İnqilabı adasında 400 metr aralıda yerləşir. Ətrafında kiçik adalar vardır: Kolosov adaları 8,2 km cənub-qərbdə, Zabor adasından 4,35 km cənub-şərqdə, Pustoy adası 4,5 km şimal-şərqdə yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Qərbdən-şərqə 1,75 km uzunluğa, 550 metr enə malikdir. Ən böyük ündülüyü 7 metrdir.

## Xəritə
* Xəritə
Monumentum Ancyranum

**Monumentum Ancyranum** () - Türkiyənin Ankara şəhərində yerləşən arxeoloji abidədir. Adını *“Res Gestae Divi Augusti”* (İlahi Avqustun əməlləri) kitabəsindən alan abidə,  Ankara şəhərində qədim Avqusteum hissəsində yerləşir. Buradan “Res Gestae” əsərinin ən yaxşı qorunmuş variantı aşkarlanmışdır.

## İnşası

Məbəd e.ə.25-20-ci illərdə Anadolunun Roma imperiyası tərəfindən fəth edilməsi və mərkəzi Ankira şəhəri olan Qalatiya vilayətinin yaradılmasından sonra inşa edilmişdir.

## Res Gestae Divi Augusti

14-cü ildə Avqustun ölümündən sonra “*Res Gestae Divi Augusti*” mətni məbədin interyerində pronaos hissəsində latın dilində, fasadın çella hissəsində isə yunan dilində həkk edilmişdir.

Əsərin, Romadakı Avqust mavzoleyi qarşısında ucalan tunc sütunlar üzərində yazılmış tam mətni çoxdan itirilmiş, digər iki saxlanmış mətn isə tam olmadığına görə bu mətnlər əsərin ən yaxşı qorunmuş nüsxəsi hesab edilir.

Monumentum Ancyranum haqqında qərb aləminə ilk məlumat, Sultan Süleyman Qanuninin dövründə (1555-1562) Müqəddəs Roma imperiyası imperatoru I Ferdinandın Kiçik Asiyanın Amasiya şəhərinə göndərdiyi səfir Ojye Gislen de Busbek olmuşdur.

Kitabəni ilk dəfə oxuyan Busbek Qay Svetoni Trankvilldən oxuduğu məlumatlar əsasında kitabənin mənşəyini müəyyən etmişdir; O, kitabələrdəki mətnlərin bir hissəsini *“Türk məktubları”*nın tərkibində nəşr etdirmişdir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Botteri P. and Fangi G. (2003). *The Ancyra Project: the Temple of Augustus and Rome* in *Ankara, ISPRS Archives*, volume XXXIV part 5/W12 Commission V, pp 84–88.
* .
Qızılkilsə (Loru)

**Qızılkilsə**, **Dağ Qarakilsə**, **Qızıldaş** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Kalinino rayonunda kənd.

## Tarixi
1930 - cu ildə Stepanavan (Cəlaloğlu) rayonunun tabeliyində olmuşdur. Rayon mərkəzindən 14&nbsp;km
şimal-şərqdə, Dəmirçilər kəndinin yaxınlığında yerləşir.

«İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Kəndin bir adı da Dağ Qarakilsə olmuşdur.

Toponim qırmızı mənasında işlənən qızıl sözü ilə kilsə sözünün birləşməsindən əmələ
gəlmişdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Qızıldaş, Ermənistan
prezidentinin 19.IV.1991-ci fərmanı ilə yenidən dəyişdirilib Aruni qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 106 nəfər, 1897-ci ildə 202 nəfər,1908-ci ildə 215 nəfər, 1916-cı ildə 490
nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kəndin sakinləri soyqırımına
məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti quruladan sonra sağ
qalan kənd sakinləri öz kəndlərinə dönmüşdür. Burada 1922-ci ildə 373 nəfər, 1926-cı ildə 408 nəfər, 1931-ci ildə 437 nəfər, 1987-ci ildə 1500 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ildə azərbaycanlılar tamamilə Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından
deportasiya olunmuşdur.İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Qurdqala

**Qurdqala**, **Petrovka** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 11 km məsafədə yerləşir. Rayon təşkil edilənədək Cəlaloğlu (Stepanavan)
rayonunun tərkibində olmuşdur.

Toponim türk mənşəli qurd etnoniminə qala sözünün birləşməsindən əmələ gəlib "qurd tayfasına mənsub qala yanında salınan kənd" mənasını bildirir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Kəndin adı XIX əsrin 60-cı illərində dəyişdirilib Petrovka qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Dəmirçilər (Loru)

**Dəmirçilər**, **Demirçilar**, **Qoçavan** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Kalinino rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9km şimal-qərbdə yerləşir. 1937-ci ilə qədər Cəlaloğlu (Stepanavan) rayonunun
tərkibində olmuşdur.

Erməni mənbələrində Demirçilar kimi qeyd edilir.

Toponim şahsevən türk tayfasının bir qolunu təşkil edən dəmirçilər etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir.

XIII əsr tarixçisi Şəhabəddin Nəsəvi dəmirçiləri Cingiz xanın nəsli ilə bağlayır. "Azərbaycanın
coğrafi adlar" kitabında dəmirçi tayfasının şahsevən qəbiləsinə mənsub nəsil olduğu göstərilir.

Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19. IV.1991-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Qoçavan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 89 nəfər, 1908-ci ildə 420 nəfər, 1914-cü ildə 105 nəfər azərbaycanlı
yaşamışdır.

1916–18-ci illərdə kəndin sakinləri ermənilərin təcavüzünə məruz
qalaraq deportasiya edilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalanlar öz kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 89 nəfər, 1926-cı ildə 128 nəfər, 1931-ci ildə 144 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Kənd 1950-ci ilin axırlarında Evli heyvandarlıq sovxozuna birləşdirilmişdir. 1988-ci ildə azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Sarıyar

**Sarıyar** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Erməni mənbələrində kəndin adı Sarılar kimi
göstərilir.

Qızılkilsə (Qızıldaş) sovetliyinin tərkibində idi. 1937-ci ilə kimi Cəlaloğlu (Stepanavan)
rayonunun tabeliyində olmuşdur.

Toponim rəng bildirən sarı sözü ilə qədim türk dilində «yarğan» mənasında işlənən yar birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Kəndin ərazisindəki torpaq san rəngli süxurlardan ibarətdir.

Ona görə də kənd Sarıyar adlarıdırılıb. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan prezidenitinin 19. IV. 1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Apavan
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 78 nəfər, 1897-ci ildə 92 nəfər, 1904 - cü ildə 105 nəfər, 1914 - cü ildə 97
nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1916-1918-ci illərdə kəndin sakinləri
deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalanlar doğma
kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 149 nəfər, 1926-cı ildə 162 nəfər, 1931-ci ildə 181 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilə kimi kənddə yalnız azərbaycanlılar
yaşamışdır. 1988-ci ilin sonlarında Ermənistan dövləti kəndin sakinlərini tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya etmişdir. İndi burada ermənilər məskunlaşıb.

## İstinadlar
Hacıkənd (Gəncə)

**Hacıkənd** — Gəncə şəhər inzibati ərazi vahidində şəhər tipli qəsəbə. Ərazisi 107 hektar, əhalisi 489 nəfərdir.

Qəsəbə dağətəyi ərazidə, meşə içərisində iqlim kurortudur. Yaşayış məntəqəsi 1870-ci ildə Hacı Mirqasım və onun qardaşlarının malikanəsi əsasında salınmışdır. Sonralar indiki Xanlar Şəhərində yaşamış alman kolonistləri burada tikinti-abadlıq işləri apararaq onu oz yaylaq-kurort məskənlərinə çevirmişdilər. Oykonim Hacı (Mirqasımın titulu) və kənd komponentlərindən düzəlib, "Hacının kəndi, Hacının mülkü" deməkdir.

## Şərhlər

## İstinadlar
İvan Bebek

**İvan Bebek** () — Türk düşmənliyi ilə tanınan xorvat hakim. Hal-hazırda Riyeka şəhərində yaşayır.

UEFA Çempionlar Liqasının iki qrup oyunlarını idarə etmiş yeganə xorvat hakimdir. (2007/2008 sezonunda Latsio FK-SV Werder Bremen və 2008/2009 sezonunda Bordeaux-CFR Cluj). O, həmçinin bu liqanın 2013/2014 sezonunda 1/8 final mərhələsində Paris Saint-Germain – Bayer Leverkusen oynunda hakimlik etmişdir. UEFA Avropa Liqasının 2015/2016 mövsümündə 1/8 final mərhələsi oyunu olan Fənərbaxça – Braqa matçını yönətmişdi. Bu oyunu yönətmə ilə bağlı bir neçə futbol azarkeşindən tənqidlənmişdir. Hətta bir azarkeş İvanın bu qərarını indiyə qədər futbolda olunan 'ən pis hakim qərarı' olaraq adlandırıb. Türkiyə klubuna 8 sarı və 3 qırmızı kard göstərildikdən sonra oyun Portuqaliya klubunun 4–1 qələbəsi ilə başa çatmışdır.

2007-ci ildə Cənubi Koreyada keçirilən 17 yaşlıların və 2009-cu ildə Misirdə təşkil edilən 20 yaşlıların Dünya Çempionatındada oyunları idarə etmişdir. Avro 2008-də dördüncü hakim kimi fəaliyyət göstərmişdir.

İvan Bebek Hindistan çempionatından iş üçün dəvət almışdır. 2010 FİFA Dünya Çempionatının perspektiv hakimlər siyahısına salınmışdır.

Atletik Bilbao -Qarabağ oyununda ev sahiblərinin qapısına  VAR ilə təyin olunası penaltini verməmişdir.

## İstinadlar

#

https://www.trtspor.com.tr/haber/futbol/uefa-avrupa-ligi/uefa-ivan-bebek-kararini-verdi-121058
Kolosov adaları

**Kolosov adaları** — Şimal Torpağına daxil olan iki adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kara dənizinin qərbdə yerləşir. Jiloy yarımadası ilə Paris Kamunası yarımadası arasında qərarlaşır. Ətrafında kiçik adalar vardır: Obmannıy adası 4&nbsp;km cənub-şərqdə, Blizkiy adası 8,2&nbsp;km şimal-şərqdə, Bazovıy adası 2,7&nbsp;km şərqdə və Pustoy adasından 9&nbsp;km şmalda yerləşir. Arxipelaqa daxil adalar arasında 500 m məsafə vardır.
## Xüsusiyyətləri
Şimal-qərbdən cənub-şərqə 750 m uzunluğa malikdir. Sahilləri sıldırımlıdırc. Ada alcaqboylu otlarla örtülü tundra bitkiləri ilə örtülü olur.
Qdansk yarımadası

**Qdansk yarımadası** - Qərbi Sibir düzənliyinin şimalında, Taz estuarisi və Ob estuarisi ilə Yenisey körfəzi arasında qərarlaşır. Uzunluğu 400&nbsp;km, eni 400&nbsp;km təşkil edir. Səthi əsasən təpəli düzənliklərdən ibarətdir. Buradada hündürlüyü 200 metrə çatan Tanam qalxması vardır.  
Yarımada inzibati cəhətdən Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsinin Tazov və Taymır rayonu ərazisinə daxildir. Ərazisinin bir qismi Qdansk qoruğu ərazisinə daxildir.

İqlimi sərtdir. Yanvar ayının orta temperaturu −26 — −30&nbsp;°C; iyul ayının temperaturu 4 - 11,5&nbsp;°C təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı 200–300&nbsp;mm-dir. Burada tundra bitkiləri geniş sahəni tutur.  Cənub hissəsində tundra meşələri yayılmışdır.

Maralçılıq və balıqçılıq terli əhalinin əsas məşğuliyyətidir. Ərazisində neft və qaz ehtiyatları vardır.  
Mamont yarımadasında Mamont sümükləri aşkarlanmışdır. Tapıntılar hazırda Sankt Peterburq zoologiya universitetidə saxlanılır.

Yarımadadan axan çaylar: Yoribey, Qıda, Antipayotayaxa, Nqetatoyaxa, Monqoçe, Monqoçeyaxa, Böyük Nenereyaxa, Kiçik Nenereyaxa, Nadoxoyaxa, Sol Nqarkasidyayaxa, Periptavose, Nyarxoyyaxa, Lakurya və s.

## İstinadlar
Nazan Bəkiroğlu

**Nazan Bəkiroğlu** () — Türk yazıçı, akademik.

## Həyatı
3 may 1957-ci ildə Trabzonda dünyaya gəlib. Ədəbiyyatçı ailənin üç uşağından ən kiçiyidir. Atası "Hədəf" adlı kiçik qəzetin sahibi olub. 14 yaşında atasını itirib. Sonralar atası "Bir sızı var" adlı hekayəsinin qəhrəmanı olmuşdur.

İlk və orta təhsilini Trabzonda alıb. Ali təhsilini Ərzurumda Atatürk Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsi Türk dili və ədəbiyyatı bölümündə (1979-cu il) tamamlayıb. Universitetdə oxuduğu illərdə xalq yaradıcılığına maraq göstərib. Bunu yazıçının ilk hekayələrinə də görmək mümkündür.

## Əsərləri
* *Nun Masalları* (Öykü; Dergâh Yayınları, 1997)
* *[[Nigâr Hanım|Şair Nigar Hanım]]* (İnceleme; İletişim Yayınları, 1998)
* *[[Halide Edib Adıvar]]* (İnceleme; Şule Yayınları, 1999)
* *Mor Mürekkep* (Deneme; İyiadam Yayınları, 1999)
* *Yûsuf İle Züleyha / Kalbin Üzerine Titreyen Hüzün* (Şark Mesnevîsi, Timaş Yayınları, 2000)
* *Mavi Lâle, Yitik Lâle* (Deneme, İyiadam Yayınları, 2001)
* *İsimle Ateş Arasında* (Roman, Timaş Yayınları, 2002)
* *Cümle Kapısı* (Deneme, Timaş Yayınları, 2003) (TYB 2003 Yılı Deneme Ödülü)
* *Cam Irmağı Taş Gemi* (Hikâye, Timaş Yayınları, 2006) (TYB 2006 Yılı Hikâye Ödülü)
* *[[Lâ: Sonsuzluk Hecesi]]* (Roman-Mesnevi, Timaş Yayınları, 2008)
* *Yol Hali* (Deneme, Timaş Yayınları, 2010)
* *[[Nar Ağacı]]* (Roman, Timaş Yayınları, 2012)
* *Mimoza Sürgünü *(Deneme, Timaş Yayınları, 2013)
* " Kelime Defteri (Timaş yayınları 2014)
* " Mücellâ" (Roman, Timaş yayınları 2015)
* "Karınca İzleri-Hikmet Aksoy Kitabı (Timaş yayınları 2015)

## İstinadlar
Burunnıe adaları

**Burunnıe** — Şimal Torpağı arxipelaqının mərkəzində iki adadan ibarət olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir. Oktyabr İnqilabı adasından 5,3&nbsp;km cənubda yerləşir.

Adaların biri 400 m, digəri 600 metr uzunluğa malikdir. Adalar buzdan azad olurlar. Sahilləri dayazdır.

## Xəritə
* Xəritə
Pustoy adası

**Pustoy adası** — Şimal Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kara dənizində, Oktyabr İnqilabı adasından 700 metr qərbdə yerləşir. Jiloy yarımadası ilə Paris Kamunası yarımadası arasında kiçik adalar vardır: Kolosov adaları 9 km cənubda, Zabor 6,4 km cənubda və Blizkiy adası 4,5 km cənub-şərqdə yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Şimal-qərbdən cənub-şərqə 1,3 km uzunluğa, 800 metr enə malikdir. Hündülüyü böyük deyil. Ada alcaqboylu otlarla örtülü olur.

## Xəritə
* Xəritə
Linneyin həvariləri

**Linneyin həvariləri** — böyük İsveç alimi Karl Linneyin dünyanın müxtəlif yerlərinə səyahətlər edən və bitkilərin toxumlarını, zooloji nümunələr yığan şagirdlərinə verilən addır. Bu səyahətlərin bəzilərinin planı Linneyin özü tərəfindən və ya onun iştirakıyla hazırlanmışdır.

## Linney və onun şagirdləri
Yaxşı təşkilatçılıq bacarıqlarına və İsveç yüksək təbəqəsində geniş əlaqələrə sahib olan Karl Linney dünyanın müxtəlif hissələrində araşdırmaların aparılmasıyla bağlı olan müxtəlif layihələrin gerçəkləşdirilməsinə vəsaitin ayrılmasına nail olurdu. Sponsor qismində İsveç Ost-Hind şirkəti və kral ailəsi iştirak edirdi. Onun şagirdlərindən bir neçəsi Ost-Hind şirkətinin gəmilərində həkim və ya keşiş qismində ərqi Hindistana, Çinə yollanmışdılar.

O zamanlar səyahətlər təhlükəli keçirdi, belə ki həvarilərdən yeddisi, o cümlədən, Linneyin ilk şagirdi olan Kristofer Ternström də səyahətlərdə vəfat etmişdilər. Ternströmün ölümündən sonra onun dul qalmış həyat yoldaşı Linneyi onun uşaqlarını atasız qoymaqda günahlandırmağa başladı. Bundan sonra Linney səyahətlərə yalnız subay şagirdlərini göndərməyə başladı.

Səyahətlər zamanı həvarilərin yığdıqları kolleksiyalar Linneyə göndərilirdi. Smirnada vəfat etmiş Fredrik Hasselkvistin kolleksiyalarına borc səbəbindən həbs qoyulmuşdu. Onlar sonradan böyük çətinliklərlə İsveç kraliçası tərəfindən satın alındı. 

## Xarici keçidlər
LINNAEUS' DISCIPLES AND APOSTLES
Qazaxıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

**Qazaxıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası** (qaz. Qazaq Aptonom Sotsijalistik Sovettik Respublikasь, Qazaƣьstan, qaz Қазақ Автономиялы Социалистік Кеңестік Республикасы, Қазақстан) — Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası (RSFSR) tərkibində 1925–1936 illər arası mövcud olmuşdur.

## Tarix
Qazaxıstan MSSR ilk dəfə 26 avqust 1920-ci ildə Qırğızıstan MSSR olaraq (indiki müstəqil Qırğızıstan dövlətinin ərazisindəki Qara-Qırğız Muxtar Vilayəti ilə dəyişik salınmamalıdır) yaradılmış və RSFSR-in bir hissəsi olmuşdur. Rusiya inqilabından əvvəl Rusiyada qazaxlar "Qırğız-Qazax" və ya sadəcə "Qırğız" olaraq tanınırdı. Bu təcrübə erkən sovet dövründə də beləcə davam etdi və beləliklə, Qırğızıstan MSSR qazaxların milli respublikası oldu. Lakin, 15–19 iyun 1925-ci ildə 5-ci Sovet Qazaxıstanı Konqresi Qazaxıstan Muxtar Sosialist Sovet Respublikası adını dəyişmək qərarına gəldi. Keçmiş Qırğızıstan MSSR paytaxtı Ağməscid Qazaxıstan MSSR-in paytaxtı olaraq saxlanılmış, lakin adı Qızılorda olaraq dəyişdirilmişdir. 1927-ci ildə Almatı şəhəri MSSR-in yeni paytaxtı kimi təyin edildi.

## Sahə və Əhali
Sahəsi (1 yanvar 1933) 2 853 min km². idi. 1 yanvar 1931-ci kimi 7,260 milyon əhali (o cümlədən 1926-cı il siyahıyaalmasına əsasən ərazi qeydiyyatı olan 9112 nəfər) qeydə alınmışdır.

## Mənbə
Çyornıy adası

**Çyornıy** — Şimal Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kara dənizində, Oktyabr İnqilabı adasında yerləşən Qusinnıy yarımadasından 100 metr şərqdə yerləşir. Komsomoles adasından 4 km şimalda Qırmızı Ordu boğazında qərarlaşır.

## Xüsusiyyətləri
Şimaldan-cənuba 1,2 km məsafədə uzanır. Eni 1 km-dir. Şimalı qayalıqdır. Cənub hissəsində buxta vardır. Buxtada kiçik adsız adalar vardır.

## Xəritə
* Xəritə
Şturman yarımadası

**Şturmanov yarımadası** — Taymır yarımadasının Kara dənizi içərilərinə doğru irəlilədiyi ərazidə yerləşir. Taymır körfəzi ilə Zeebreqa körfəzi araslnda yerləşir. Yarımadadan 2&nbsp;km şimal-şərqdə Kolçak adası yerləşir.

Yarımada 1940-ci ildə ərazinin səmadan təsvirini çəkən şturmanların şərəfinə adlandırılmışdır.

Qərbi və şərqi düzənlikdir. Ən hündür nöqtəsi Yuşenko zirvəsi 130 metrdir.  Yarımadada yaşayış yoxdur. Ərazisi Böyük Arktik qoruğun ərazisinə daxildir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Topoqrafik xəritə S-47-А, B — 1 : 500 000
Nəcəfabad (dəqiqləşdirmə)

* Nəcəfabad —
* Nəcəfabad şəhristanı —
* Nəcəfabad (Urmiya) —
* Nəcəfabad (Bicar)
* Nəcəfabad (Qürvə)

## Həmçinin bax
Avdıbəy

**Avdıbəy** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 20 km məsafədə yerləşir.

## Toponimi
Yerli tələffüz forması Əvdibəy. Toponim Avdıbəy şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4.V.1939-cu il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Tsaxkaber qoyulmuşdur.

## Tarixi
1939-cu ildə kənd ermənicə Tsaxkaşen, 1967-ci ildə Tsaxkabert adlandırılmışdır. Toponimin iki cür izahı verilə bilər.
# Kəndin adı Avdibəy şəxs adındandır.
# Kəndin adı Avdi şəxs adından və qədim türkcə bək "təpə" sözündən ibarətdir.
Türk dillərindəki bək sözü 1283-cü ilə aid mənbədə Dağlıq Qarabağda Petrosabak (Petros şəxs adından və bək "təpə" sözündən), XIV əsrdən mə'lum olan Gədəbəy (türk dillərində gədə "qaravul", "gözətçi", "keşikçi" və bək "təpə" sözlərindən), XIX əsrdə Şimali Qafqazda Kazbek, Xurqabək dağı oronimlərində, habelə Dağlıq Qarabağda Qoçbək, Ermənistanda Pəmbək dağ adlarında əksini tapmışdır.

## Əhalisi
XIX əsrin 70-ci illərindən sonra əhalisi qarışıq kəndlərdən idi. 1886-cı ildə kəndin əhalisi azərbaycanlılardan və ermənilərdən ibarət olmuşdur. 1918–1919-cu illərdə azərbaycanlılar qovulmuşdur. Burada 1897-ci ildə 7 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.XX əsrin əvvəllərində (1905–1906) onlar deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Ağbulaq (Pəmbək)

**Ağbulaq** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 22&nbsp;km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponimin Azərbaycan dilində «keyfiyyətli, içməyə yararlı» mənasında işlənən ağ sözü ilə bulaq sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26.IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Lusaxbyur qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Bəykənd (Hamamlı)

**Bəykənd** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 17&nbsp;km məsafədə, Qaranqu çayının yanında yerləşir. 1728-ci il mənbəyi olan
«İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Bəykənd kimi qeyd edilsə də, XIX əsr rus mənbələrində və erməni mənbələrində Bekant formasında qeyd edilir. Təbii ki, Bekant Bəykənd toponiminin erməni və rus dillərində təhrif edilmiş formasıdır.

Toponim qədim türk dilində «təpə, yüksəklik, zirvə» mənasında işlənən bəy (<bək) sözü ilə
 kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Kəndin adı 1920-ci ildə dəyişdirilib Medz Parni qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Qaltaxçı

**Qaltaxçı** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 24 km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim qaltax (koltak) etnoniminə -çı şəkilçisinin qoşulmasından əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26. IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Hartakyuc qoyulmuşdur. 1978-ci ildə isə Berdavan adlandırılmışdır. Kənd orta əsrlərdə Anadoluda yaşamış Yerük tayfa birləşməsinin Kaltak tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Başqa mənbəyə görə bu tayfanın adı Qaltax-Kobaş olmuşdur

## Əhalisi
1830-cu ildə kəndin əhalisi qovulmuş və xaricdən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1886-cı ilə aid mə'lumata görə kəndin əhalisi erməni idi.

## İstinadlar
Qaral

**Qaral** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 14&nbsp;km məsafədə, Bəykənd çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik
xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim qarael (>qaral) türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. «Böyük el, tayfa» mənasını
ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 26.IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Katnacur qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Taş adası

**Taş adası** —  Şimal Torpağının tərkib hissəsidir. İnzibati cəhətdən isə Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.  
Kara dənizi ilə Vilkiç boğazı arasında yerləşir. Bolşevik adasında yerləşən Mordivin burnundan 1 kilometrə yaxın məsafədə yerləşir. 500 metr uzunluğa malikdir. Ərazisində hündürlük yoxdur. Şimalında laqun məşəlli göl vardır.
## Xəritə
*Xəritə
Pərinuş Sənii

**Pərinuş Sənii**  İran əsilli yazıçı, sosyoloq və psixoloqdur. Tehran Universitetinin psixologiya fakultəsində təhsil almışdır. Yazar kimi məşhurlaşmağına səbəb isə 2003-cü ildə qələmə aldığı "Mənim payım" (irn: Sahm-e man) avtobioqrafik romanıdır.

## Mənim Payım
Əsər 2013-cu ildə Sara Xəlili tərəfindən ingilis dilinə "The book of fate" adı ilə tərcümə edilmişdir. 26 Dilə tərcümə olunan əsər həmçinin "World Literature Today" tərəfindən 2013 -cü ildə "ilin ən dəyərli 75 tərcüməsi" siyahısında yer almışdır. Əsərin italyan dilinə olan tərcüməsi 2010-cu ildə məşhur "Covanni Bokkaçço" mükafatına layiq görulmuşdur.

Atası və qardaşları 16 yaşlı Məsuməni üzünü görmədiyi oğlana zorla ərə verirlər. Məsumə başqasını sevir. Ali təhsil almaq istəyir. Zorla ərə verildiyi oğlana təslim olmaqdansa, intiharı üstün bilən Məsumə hələ bilmir ki, onun əri ölkənin azadlığı, insanların rifahı üçün mübarizə aparan inqilabçı, təhsilli və müasir adamdı. Sadə və dindar ailənin hicablı, imanlı qızı ateistlərin, solçuların, inqilabçıların arasına düşür.

Hazırda mühacirətdə yaşayan Səniinin bu əsəri İranda 2 dəfə qadağan olunmuşdur. 
“Mənim payım” avtobioqrafik romanında İran qadınının həyatı, ailədə, cəmiyyətdə ona olan münasibət sadə və natural şəkildə təsvir olunur.

## İstinad
Qaraboya

**Qaraboya** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 25 km məsadəfə Bəykənd çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponim
Toponim qaraboya tayfa adı əsasında əmələ gəlib "qaraboya tayfasına mənsub kənd" mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Ermənistan SSR Ali Sovet Rəyasət Heyətinin 26.IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Xinkoyan qoyulmuşdur. XIX əsrdə Naxçıvan qəzasında Qaraboya kənd adı ilə mə'naca eynidir.

## Əhalisi
1919-cu ildə əhalisi qovulmuş və 1920-ci ildə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşmişlər.

## İstinadlar
Əfəndi (Pəmbək)

**Əfəndi** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Hamamlı (Spitak) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 5–7 km cənub-şərqdə, Pəmbək çayının sağ qolu üzərində, Qursalı kəndi ilə
Saral kəndinin arasında yerləşir. Hamamlı rayonu təşkil edilənə kimi, 1937-ci ilə kimi, Quqark
(Qarakilsə) rayonunun tərkibində olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd
edilmişdir.

Toponim Əfəndi şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə
toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26. IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Karadzor qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 238 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1905–1906-cı
illərdə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından qırğınlarla
deportasiya olunmuşdur. 1915–1918-ci illərdə Türkiyədən köçürülən ermənilər burada
yerləşdirilmişdir.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra 1926-cı ildə
burada 10 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1930-cu ildə onlar kənddən sıxışdırılıb çıxarılmışdır. İndi yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Goran (Pəmbək)

**Goran** (*Qoqaran*) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd.

## Toponimi
1918–1919-cu illərdə kəndin azərbaycanlı əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Qoqaran adlandırılmışdır. Goran tayfasının adındandır.Toponim şahsevən türk tayfasından olan goran etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. N.Bəndəliyev goran tayfasını kolanı tayfasından olduğunu göstərir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Erm. SSR AS RH-nin 26. IV. 1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Qoqaran qoyulmuşdur.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 11 km məsafədə Çiçxan çayının yanında, Çubuxlu dağının ətəyində yerləşir.
1937-ci ilə kimi Quqark (Qarakilsə) rayonunun tərkibində olmuşdur. Kəndin digər adı Gögəran,
Göyərçin, fonrmalarında da göstərilir.

## İstinadlar
Göyyoxuş

**Göyyoxuş** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 22 km məsafədə, Bəykənd çayının qolunun üstündə, Ağbulaq və Nalbənd kəndləri arasındakı yolun yanında yerləşir. Toponim Azərbaycan dilində "yaşıllıq" mənasında işlənən göy sözü ilə "dik, çətin çıxılan yer" mənasında işlənən yoxuş sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Erm. SSR AS RH-nin 26. IV. 1946-cı il fərmanı ilə daı dəyişdirilib Saralanc qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1828–1829-cu illərdə kəndin əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Saralanc adlandırılmışdır. Azərbaycan dilində göy (göylük, yaşıllıq mə'nasında) və yoxuş (yamac mə'nasında) sözlərindən ibarətdir.

## İstinadlar
Güllücə (Pəmbək)

**Güllücə** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 5&nbsp;km cənub-şərqdə, Çiçxan çayının yaxınlığında, Çubuxlu dağının ətəyində
yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kənd 1937-ci ilə kimi, yəni Hamamlı rayonu təşkil edilənə kimi Quqark (Qarakilsə) rayonunun tərkibində olmuşdur.

Toponim Azərbaycan dilində işlənən güllu sözünə -cə şəkilçisinin artırılması əsasında əmələ
gəlib «güllü, çiçəkli yerdə salman kənd» mənasını ifadə edir. Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə
topoınındir.

Erm. SSR AS RH-nin 19. IV. 1950-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Saraart qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 2 nəfər, 1897-ci ildə 8 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır
.

XX əsrin əvvəllərindən kənddə yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Tapanlı

**Tapanlı**, **Tapan** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd.Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25 yanvar 1978-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Geğasar qoyulmuşdur. Geğasar 1988-ci il Spitak zəlzələsinin episentrində yerləşir. Zəlzələ kəndi yerlə bir eləyib. Geğasarda 150 nəfər həlak olub. İllər ötdükcə kənd nisbətən bərpa olunub, amma hələ də müvəqqəti yaşayış yerlərində qalırlar. Geğasarda 30 ailə vaqon evlərdə yaşayır.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6 km şimal-qərbdə, Bəykənd çayının sağ qolu üstündə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 1978-ci ildə kənd erməni Qexasar adlandırılmışdır. Orta əsrlərdə Anadoluda yaşamış, mənşəcə Ağqoyunlulara mənsub Boz-Ulus tayfa birləşməsinin (bu birləşmə Tabanlı, Mosullu, Purnək və Şeyxlu qollarından ibarət idi). Tabanlı qolunun məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır Erməni mənbələrində XVIII əsrin əvvəllərində Topanlu kimi çəkilir və onun Eçmiadzinkilsəsinə mənsub vəqf kəndi (mülkü) olduğu qeyd olunur. Diqqəti bu cəlb edir ki, əhalisi türklərdən ibarət Kiraşlu, Kiranlu və Topanlu kəndlərini Eçmiadzin kilsəsinin istismarına elə Səfəvi şahları bağışlamışdılar. Bu göstərir ki, Səfəvi şahlarının özləri də o vaxtlar milli hissdən məhrum idilər və erməni kilsəsi çox məharətlə onları dolaşdıra bilirdi.

## Toponimi
Toponim qədim ağqoyunlu elinin qalığı olan Diyarbəkirdə yaşayan türk mənşəli tabanlı (tapanlı) etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
1829-cu ildə kəndin əhalisi qovulmuş və gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 932 nəfər sakini var. Burada əsasən əkinlə məşğul olurlar. Amma texnikanın köhnə olması və ümumiyyətlə olmaması zamanla çoxlarını torpaq becərməkdən imtina etməyə məcbur edib. Əhalisinin əksəriyyəti qazanc dalıyca mütəmadi olaraq Rusiyaya yollanır.

İllər üzrə əhalisinin sayı:

## İstinadlar
Nalbənd (Pəmbək)

**Nalbənd** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 11&nbsp;km məsafədə, Bəykənd çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

1930 - cu illərdə Leninakan adlı rayonun tabeliyində olmuşdur. Burada 30 - cu illərdə Nalbənd adlı dörd toponim olmuşdur. Nalbənd kəndi, Nalbənd
qışlağı, Nalbənd vağzalı, Nalbənd dəmiryolu.

Toponim Azərbaycan dilində peşə mənasında işlənən nalbənd (nalçı, heyvanların ayağına nalvuran adam) sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25.l. 1978-ci il tarixli fərmanı ilə adı dəyişdirilib Şirakamut qoyulmuşdur. Şirakamut 1988-ci il dağıdıcı Spitak zəlzələsinin episentrində yerləşir. Zəlzələ kəndi yerlə bir eləyib, burada 300 nəfər həlak olub. İllər ötdükcə kənd nisbətən bərpa olunub, amma hələ də müvəqqəti yaşayış yerlərində qalırlar. Şirakamutda 40 ailə vaqon evlərdə yaşayır.
## Əhalisi
Kənddə ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə 25 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

XX əsrin əvəllərində, 1905-1906-cı illərdə baş verən erməni-azərbaycanlı münaqişəsi nəticəsində onlar ermənilər tərəfindən sıxışdırılaraq deportasiya
olunmuşdur. İndi yalnız ermənilər yaşayır. Şirakamutun 1800 sakinindən 300 nəfəri daimi yaşayış üçün Rusiyaya köçüb. Sovet illərində burada 250 nəfərin çalışdığı tikiş fabriki fəaliyyət göstərib. Bu gün həmin fabrikdə cəmi 17 nəfərə yaxın adam işlə təmin olunub. Vaxtilə 230 nəfərin çalışdığı lift üçün ehtiyat hissələri hazırlayan zavod isə hazırda ümumiyyətlə işləmir.

İllər üzrə əhalisinin sayı:

## Həmçinin bax
* :en:Nalband, Armenia

## İstinadlar