open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Müzəffər Tuğsavul

**Muzaffer Tuğsavul** () — Türk hərbçisi.

## Həyatı və hərbi xidməti
Müzəffər Tuğsavul 1894-cü ildə Benqazidə anadan olmuşdur.

1914-cü ildə Quru Qoşunları Hərbi Məktəbindən, 1925-ci ildə Hərbi Akademiyadan məzun oldu. Birinci Dünya müharibəsində və Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etmişdir. 1920-ci ildə Böyük hücuma, mayor rütbəsi ilə 14-cü Ordu ilə qatıldı. Süvari Diviziyasının Baş Qərargah rəisi vəzifəsində çalışdı.

1939-cu ildə briqadir rütbəsinə yüksəldi. Tuğgeneral rütbəsində Çanaqqala Topçu Komandanlığı və möhkəmləndirilmiş Sahə Komandiri vəzifələrini icra etdi. 1941-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi. General-mayor rütbəsi ilə 69-cu. Bölmə Komandirliyi və 2. Ordu Baş qərargah rəisi vəzifəsini icra etdi. 1944-cü ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 2 general-leytenant rütbəsi ilə. Korpus Komandirliyi, Baş Qərargah Təlim İdarəsi və Baş Qərargah II. Başçısı vəzifəsini icra etdi. 1948-ci ildə dörd ulduzlu general rütbəsinə yüksəlmişdir. Ordu Müfəttişi və Ali Hərbi Şuranın üzvü vəzifələrində çalışıb.

"Müharibə", "Ləyaqət", "İmtiyaz" və "İstiqlaliyyət" medalları ilə təltif edilmişdir. Həmçinin, 5. Rütbədən Qılınclı "Məcidiyyə" və "4. Osmani" nişanları ilə təltif edilmişdir. Evli idi və fransız, alman dillərini bilirdi.

1281 saylı Qanunun 1-ci maddəsinə uyğun olaraq 27 yanvar 1952 – 15 may 1952 arasında İzmir valisi vəzifəsini icra etdi. Bu vəzifədə olarkən, 1952-ci il mayın 15-də, Bələdiyyə sədrinin müavini tərəfindən Qadifəqala Kazinosunda Xiosdan gələn yunan heyətinə bələdiyyə başçı müavini tərəfindən verilən axşam yeməyində saat 21:15-də ürək tutmasından öldü. 17 may 1952-ci ildə İzmirdə təşkil edilən mərasimdən sonra cənazəsi təyyarə ilə Ankaraya göndərildi və Cebeci Şəhidliyində dəfn edildi. Hatayın Ərzin bölgəsində xatirəsi yad edilərək adına ibtidai məktəb verilmişdir.

## İstinadlar
Vəcihi Akın

**Vəcihi Akın** () — türk əsgəri və siyasətçisi.

## Həyatı və hərbi xidməti
Vəcihi Akın 23 iyul 1916-cı ildə Aydında anadan olmuşdur.

Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1938-ci ildə Türk Hərbi Akademiyasını topçu zabiti kimi bitirdi. 1940-cı ildə Topçu Məktəbini bitirdikdən sonra 1946-cı ilədək müxtəlif topçu hissələrində xidmət etmişdir. 1949-cu ildə Türk Hərbi Akademiyasını bitirmişdir.

1949-cu ildə Baş Qərargahın stajçı zabiti vəzifəsinə təyin edildi. Daha sonra bölük komandiri və qərargah zabiti vəzifələrini icra etdi. 1950–1952 arasında 28. Tümən Topçu Alayı 5. Batareya komandiri oldu. 1952–1956-cı illər arasında Baş Qərargahın Təlim şöbəsində çalışdı. 1956-cı ildə Diyarbəkirdə 12.Tümən 4.Topçu Tabor Komandirliyinə təyin edildi. 1958-ci ilə qədər 3. Topçu Tabor Komandiri idi. Ordu Birgə Əməliyyat Mərkəzi Kəşfiyyat məmuru vəzifəsini icra etdi. 1958–1960-cı illər arasında AFSOUTH Neapol qərargahının təşkilatı və təlim şöbəsində bir layihə məmuru olaraq ilk NATO missiyasını tamamladı.

1960-cı ildə Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Kuleli Hərbi Liseyi Komandir müavini vəzifəsinə təyin edildi. Daha sonra 1960–1961-ci illər arasında Çorluda 5-ci Korpus Qərargah rəisi oldu. 1961–1963-cü illər arasında Ordu Korpusunun Baş Qərargah rəisi, Hərbi Akademiya müəllimi və Hərbi Xidmət şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb. 1963-cü ildə Dənizlidə 4-cü. Xüsusi Təhsil Briqada Komandiri vəzifəsinə təyin edildi.

30 Avqust 1965-ci ildə Tuğgeneral rütbəsinə yüksəldi. 1965–1966-cı illər arasında bu rütbədə Ankara Komando Briqada Komandiri vəzifəsində çalışıb. 1966–1968-ci illər arasında Napoli-də NATO AFSOUTH-un Kəşfiyyat şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

1968-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi. Bu sırada 1968–1970-ci illər arasında Erzincan'da 3. oldu. Ordu Baş Qərargah rəisi və 1970–1971-ci illər arasında Konya Təhsil Korpusu Komandirinin müavini vəzifələrində çalışıb.

1971-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 1971–1973 arasında bu sırada 6. sırada. Ordu Korpusu Komandirliyi və Adana-Hatay İllər Hərbi Vəziyyət Komandirliyi vəzifələrini icra etdi. 1973–1975-ci illər arasında Quru Qoşunları Komandanlığı Təftiş və Qiymətləndirmə Şurasının rəhbəri vəzifəsində çalışdı.

1975-ci ildə dörd ulduzlu general rütbəsinə yüksəlmişdir. 1975–1976-cı illər arasında Quru Qoşunları Baş Qərargah rəisi, 1977-ci ilə qədər isə 2-ci Baş Qərargah rəisi idi. 1977–1978-ci illər arasında Konyanın 2. Ordu Komandiri vəzifəsini icra etdi. 30 iyun 1978-ci ildə NATO-nun Cənub-Şərqi Avropadakı Müttəfiq Quru Qoşunları Komandiri (LANDSOUTHEAST) vəzifəsinə təyin edildi. 30 Avqust 1979-cu ildə təqaüdə çıxdı.

İzmirdəki Şirinyerdəki kazarmaya onun adı verildi.

Azad Demokrat Partiyası və 17. Parlamentin qurucu üzvü olan Akın Konya Millət vəkili vəzifəsini icra etdi. 26 yanvar 1992-ci ildə vəfat etdi. Ailəlidir və üç övladı var.

Vəcihi Akın 26 yanvar 1992-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Səhlabad

* Səhləbad — Tərtər rayonunda kənd. 
* Səhlabad (Şiraz) — İranın Şiraz ərazisinə daxil olan kənd. 
* Səhlabad (Yəzd) — İranın Yəzd ərazisinə daxil olan kənd. 
* Səhlabad (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Mariya de Puatye

**Antioxiyalı Mariya** () və ya **Mariya de Puatye** () — 1268-ci ildən 1277-ci ilə qədər Yerusəlim krallığının taxtına iddiaçı. O, 1267-ci ildə ərazidə olmayan kral III Konrad adına krallığı regent olaraq idarə etmək iddiası qaldırmışdır. Onun iddiası qanuni idi, çünki kral ilə qan bağı güclü idi, lakin o, Yerusəlim Ali Sarayı tərəfindən rədd edilmiş, əvəzində III Kiprli Hüqo seçilmişdir. Konrad 1268-ci ildə vəfat edən zaman Mariya onun varisi olaraq taxta çıxmağı istəmişdir. Hüqo tərəfindən məğlub edilən Mariya sonradan Avropaya köçmüş və nəticədə iddiasını I Anjulu Karla satmışdır.

## Ailəsi
Mariya təxminən 1220-ci ildə anadan olmuşdur. O, şahzadə IV Antioxiyalı Boemundun və ikinci arvadı Luzinyanlı Melisendanın qızı idi. Mariya anası tərəfdən Yerusəlim kraliçası I İzabellanın və kral Kiprli Amorinin nəvəsi idi. Melisenda 1246-cı ildə ögey bacısı Şampanlı Alisanın ölümündən sonra, Yerusəlim krallığının azyaşlı və ərazidə olmayan kral II Konradın ən yaxın qohumu olması əsasında taxta iddia qalmışdır. Buna baxmayaraq, onun iddiası rədd edilmiş və Alisanın oğlu kral I Kiprli Henri üstün tutulmuşdur. Mariyanın böyük ögey qardaşı olan Henri Alisanın qızı və I Kiprli Henrinin bacısı olan İzabella ilə evlənmiş, cütlüyün isə Hüqo adlı bir oğlu olmuşdur. Mariya heç vaxt evlənməmiş və övladı olmamışdır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
*
Henri de Puatye

**Henri de Puatye** və ya **Antioxiyalı Henri** (; ) — 1263-cü ildən 1264-cü ilə qədər Yerusəlim krallığını idarə edən səlibçi əsilli zadəgan. O, qardaşı oğlu II Kiprli Hüqo adına regensiya tətbiq edən həyat yoldaşı İzabella de Luzinyan tərəfindən bayli təyin edilmişdir. O, oğlu III Kiprli Hüqonun həm Kipr, həm də Yerusəlim kralı olmasından sonra gəmi qəzasında ölmüşdür.

## Son illəri
Henri və İzabellanın oğlu Hüqo İzabellanın ölümündən sonra Yerusəlimdə regensiya tətbiq etmək üçün seçilmişdir. Kipr və Yerusəlimin gənc kralları sırasıyla 1267 və 1268-ci illərdə vəfat edən zaman Hüqo hər iki taxta çıxmışdır. Henri 27 iyun 1276-cı ildə onu Əkkadan Kiprə aparan taridin bir qayaya dəyməsi nəticəsində gəmi qəzasında vəfat etmişdir. Onun nəşi Kiprin Nikosiya şəhərindəki bir kilsədə dəfn edilmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Səlibçi dövlətlər

**Səlibçi dövlətləri** və ya **xaçlı dövlətlər** — Orta Şərqdə 1098-ci ildən 1291-ci ilə qədər mövcud olan dörd Roma-Katolik xristian feodal dövləti. Bu dövlətlər Birinci Səlib yürüşünün latın katolik liderləri tərəfindən fəth və siyasi hiylə vasitəsilə yaradılmışdır. Bu dörd dövlət Edessa qraflığı (1098–1150), Antioxiya knyazlığı (1098–1287), Tripoli qraflığı (1102–1289) ve Yerusəlim krallığı (1099–1291) idi. Yerusəlim krallığı indiki İsrail, Cisiordaniya, Qəzzə zolağını və ətraf bölgələri əhatə edirdi. Digər şimal dövlətləri indiki Suriyanı, Türkiyənin cənub-şərqini və Livanı əhatə edirdi. "Səlibçi dövlətləri" adı yanıltıcı ola bilər, çünki 1130-cu ildən etibarən firəng əhalinin çox az bir hissəsi səlibçi idi.

Xristianlar 1098-ci ildə Suriyadan keçərək silahlı bir şəkildə Yerusəlim (Qüds) şəhərinə səyahət etdi. Səlibçi Bulonlu Boduen dövlət çevrilişi ilə Edessanın yunan pravoslav hökmdarının taxtına çıxmış və Tarantolu Boemund tutulan Antioxiya şəhərində hakim şahzadə olaraq qalmışdır. 1099-cu ildə Yerusəlim şəhəri mühasirədən sonra alınmışdır. Bundan sonra Tripolinin alınması da daxil olmaqla ərazi konsolidasiyası izlənilmişdir. Dövlətlər çiçəklənən dövrlərində müasir Cənubi Türkiyə, Suriya, Livan, İsrail və Fələstinin sahil bölgələrini əhatə edirdi. Edessa 1144-cü ildə bir türk sərkərdəsi tərəfindən fəth edilmiş, lakin digər dövlətlər XIII əsrdə Misirin türk əsilli Məmlük sultanlığı tərəfindən ələ keçirilənə qədər hakimiyyətdə olmuşdur. 1268-ci ildə Antioxiya, 1289-cu ildə Tripoli ələ keçirilmişdir. Yerusəlim krallığının paytaxtı olan Əkka şəhəri 1291-ci ildə itirildikdən sonra yerdə qalan ərazilər sürətlə nəzarətdən çıxmış, bu məğlubiyyətlərdən sağ qalanlar isə Kipr krallığına qaçmışdır.

## Həmçinin bax
* Frankokratiya

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə oxu
* 
* 

## Xarici keçidlər
Kamuflyaj və casusluq (film, 2019)

**Kamuflyaj və casusluq** () — 2019-cu ildə "Blue Sky Studios" şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş animasiyadır. Filmin rejissorları Troy Quan və Nik Bruno.

## Səsləndirənlər

* Vill Smit - Lans Sterlinq
* Tom Holland - Valter Bekket
* Ben Mendelsohn - Killian
* Rəşidə Cons - Marsi Kappel
* Reba McEntire - Joy Cenkins
* Reyçel Brosnahan - Vendi Bekket
* Karen Gillan - Eyes
* DJ Khaled - Ears
* Masi Oka - Katsu Kimura
* Karla Jimenez - Ceraldin

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 
*
Muncuqlutəpə yaşayış yeri (Türkmənistan)

**Muncuqlu təpə** ― Cənubi Türkmənistanda, Kopetdağ dağlarının şimal yamacında yerləşən qədim yaşayış yeri. Ərazidə aparılmış qazıntılar Neolit dövrünün sonlarından, təxminən e.ə. 6 200-cü ildən başlayaraq erkən Mis dövrünə qədər davam edən məskunlaşmanı göstərmişdir. Ən erkən təbəqələr Türkmənistanın Ceytun mədəniyyətinə aiddir.

Tarixə qədərki dövrə aid yaşayış məskəni şimalda Qaraqum səhrası, cənubda isə Kopetdağın yamacları ilə həmsərhəd olan quru allüuvial düzənlikdə yerləşir. Bu dağlar həm də müasir İranla sərhədi təşkil edir.

Sahədən təxminən iki kilometr şimal-qərbdə yaxınlığında Türkmənistanın müasir Miana kəndinin yerləşdiyi Meana çayının quru yatağı var.

Tunc dövrünə aid böyük yaşayış yeri olan Altuntəpə ərazidən təxminən 2&nbsp;km şimal-şərqdədir.

## Qazıntılar
Ərazidə ilk qazıntı işləri 1959-cu ildə Aleksandr A. Maruşçenkonun başçılığı altında aparılmış və daha sonra həmkarı O.K. Berdiyev tərəfindən davam etdirilmişdir. 2010-cu ildə qazıntı sahəsinin potensialı Susan Pollok və Reynhard Bernbek tərəfindən tanınmış və bu, ərazidə daha beş qazıntı kampaniyasının (2010-2014) təşkilinə səbəb olmuşdur.

## Xronologiya
Yer regional xronologiyanın təşkili üçün vacib rol oynayır.  Çünki buradakı Neolit təbəqələrini bir müddət sonra Mis təbəqələri əvəz etməyə başlayır. Bununla birlikdə, 2010-cu ildə aparılmış sonrakı qazıntılar Neolit dövrünə aid yaşayış məskəninin sonu ilə Mis dövründəki köç arasında uzunmüddətli fasilə dövrü aşkarlanmışdır.

## Mis yaşayış məskəni
Bu dövrə aid məskənlər kvadrat mərtəbə planlı və otaqlarının ortasında sütunlar olan standart evləri ehtiva edir. Üstdəki iki qatda tapılmış heyvan sümükləri ilə burada ziyafətlərin keçirildiyi qapalı yer mövcud olduğu müəyyən edilmişdir.

Muncuqlu təpənin sakinləri maldarlıq və əkinçilik ilə məşğul idilər. Sürüdə qoyun və keçilər üstünlük təşkil edirdi. Ziyafətlərdə mal-qara, eləcə də kəllələri mühüm rol oynadı.

Arpa və buğda əkinçilikdə mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi.  Ərazinin analizi sadə suvarmanı mövcudluğunu göstərir.

Mis dövrünə aid Muncuqlu təpədə həmçinin çox az da olsa keramika istehsal olunurdu.

## İstinadlar
İzabella de Luzinyan

**İzabella de Luzinyan** () və ya **Kiprli İzabella** () — Antioxiya şahzadəsi, Yerusəlim krallığının regenti.

## Ailəsi
İzabella Kipr kralı I Hüqo və Şampanlı Alisanın qızı idi. O, 1223-cü ildə Antioxiya şahzadəsi və Tripoli qrafı Henri de Puatye ilə evlənmişdir. Onların Hüqo adlı oğlu və Marqarita adlı qızı olmuşdur.

## Regensiya
İzabella 1263-cü ildə Yerusəlim krallığının regenti olmuşdur. Öz növbəsində, Əkka şəhərində öz əri Henrini bayli təyin etmişdir. O, 1264-cü ildə oğlu Hüqo Yerusəlim krallığının baylisi olduqdan sonra Kiprə qayıtmış və orada vəfat etmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Adal (partiya, Qazaxıstan)

**Adal ** (;  — ədalətli) — Qazaxıstanda fəaliyyət göstərən rəsmi qeydiyyatdan keçmiş siyasi partiya. Partiyanın sədri Serik Sultanqalidır.

26 aprel 2013-cü ildə Adilet və Ruhaniyyət partiyalarının birləşməsi (birləşməsi) nəticəsində qeydə alınmışdır.

## Tarixi
26 aprel 2013-cü il tarixində "Adilet" və "Ruhaniyyət" partiyaları "Birlik" Partiyasına birləşməyə qərar verdilər.

2016-cı ildə keçirilən Məclisi seçkilərində seçicilərin 0,29% -i partiyaya səs verdi, partiya son altıncı yeri tutdu və parlamentə gəlmədi. Partiya üzvlərinə görə, kampaniya Konstitusiyaya, milli və beynəlxalq seçki qanunvericiliyinə tam uyğundur və MSK seçkilərdə iştirak edən bütün siyasi partiyalar üçün bərabər imkanlar və şərtlər təmin etdi.

"Бірлік" partiyası 2019 və 2015 prezident seçkilərində namizədini irəli sürmədi.

5 noyabr 2020-ci ildə partiyanın siyasi şurasının iclasında siyasi təşkilatın "Бірлік" dən "Adal" adlandırılmasına qərar verildi.

20 noyabr 2020-ci il tarixində Qazaxıstan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının "ADAL" Siyasi Partiyası İctimai Birliyinin Qazaxıstan Respublikası partiya siyahıları ilə seçilən millət vəkili seçkilərində iştirakına qəbul edilməsi haqqında rəsmi fərmanı , nəşr edilmişdir.

## Partiyanın seçkiqabağı proqramı
19 noyabr 2020-ci ildə Nur-Sultan "ADAL" siyasi partiyasının VII Qurultayına ev sahibliyi etdi. Tədbir zamanı siyasi şura və bölgələrdən gələn nümayəndələr tərəfindən təsdiqlənən bir seçki proqramı layihəsi elan edildi.

Sənəd 5 əsas sahədən ibarətdir:

"Bütün vətəndaşlar üçün layiqli həyat";
"Sahibkarlıq uğurlu bir dövlətin təməlidir";

"Aqrar-sənaye kompleksinin inkişafı və ərzaq təhlükəsizliyi";
"Güclü bölgələr — güclü bir ölkə";
"Xalq üçün dövlət."

## Seçkilərdə iştirak

### Parlament seçkiləri

## İstinadlar
Əli Bektayev

**Əli Əbdikərim oğlu Bektayev** (; ) — Qazaxıstan siyasətçisi. "Auıl" Xalqların Demokratik Vətənpərvərlər Partiyasının sədri (2015-ci ildən). Türküstan Bələdiyyə Başçısı (2006–2008). Türküstan vilayətindən Qazaxıstan Parlamenti Senatının üzvü (2014-cü ildən).

## Bioqrafiyası
1984-cü ildə Qazaxıstan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirmə Fakültəsini "Mühəndis" ixtisası ilə, 1992-ci ildə Qazaxıstan İdarəetmə, İqtisadiyyat və Proqnozlaşdırma İnstitutunun Siyasi Elmlər Fakültəsini Sosial və Siyasi Münasibətlər Nəzəriyyəsi dərəcəsi ilə bitirmişdir. 2000-ci ildə İqtisad elmləri namizədi elmi adını almış, "Bölgələrdə qida bazarının seqmentlərinin formalaşması və işlənməsi (Cənubi Qazaxıstan vilayətinin timsalında)" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir.

1984–1985 — sovxozun baş mühəndisi.

1987–1989 — Sairam Rayon Partiya Komitəsinin müdir müavini.

1987–1989 — Sairam Rayon Partiya Komitəsinin təlimatçısı.

1989–1990 — sovxoz partiya komitəsinin katibi.

1990–1991 — Daşkənd Ali Rəssamlıq Məktəbinin tələbəsi.

1991 — Şımkent Regional Partiya Komitəsinin məsləhətçisi.

1991–1992 — PKF "Kazıgurt Ltd." baş direktorunun müavini.

1992–1994 — Kazığurt Rayon İdarəsi Başçısının müavini.

1994–1999 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin gənclər, turizm və idman şöbəsinin müdiri, turizm və idman şöbəsinin müdiri, idman və bədən tərbiyəsi şöbəsinin müdiri.

1999 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin Dövlət Xidməti İdarəsinin rəisi.

1999–2000 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin külək stansiyaları və investisiyalar şöbəsinin müdiri.

iyul 2000 — sentyabr 2002 — Kazığurt rayonunun bələdiyyə başçısı.

sentyabr 2002 — fevral 2006 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin bələdiyyə sədrinin müavini.

fevral 2006 — may 2008 — Türküstan bələdiyyə başçısı.

may 2008 — oktyabr 2014 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin müavinin .

2014-cü ilin noyabrında Cənubi Qazaxıstan vilayətindən (2018-ci ildə Türküstan adlandı) Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Senatının millət vəkili seçildi. 2014–2017-ci illərdə — Sosial və Mədəni İnkişaf və Elm Komitəsinin üzvü, 2017–2019-cu illərdə — Maliyyə və Büdcə Komitəsinin üzvü, 2019-cu ilin sentyabrından — Aqrar Məsələlər, Ətraf Mühitin İdarəedilməsi və Kənd İnkişafı Komitəsinin sədri. 2020-ci ildə yenidən seçildi.

## İstinadlar
Kazığurt rayonu

**Kazığurt rayonu** () — Qazaxıstan Respublikasının Türkistan vilayətinin (keçmiş Cənubi Qazaxıstan vilayətinin) rayonu. İnzibati mərkəz Kazığurt şəhəridir. 

## Tarixi
1928-ci ildə Leninski rayonu quruldu. Rayonun mərkəzi Turbat kəndi idi, sonra mərkəz Şarapxan kəndinə verildi. 1931-ci ildən bəri inzibati mərkəz Kazığurt kəndidir. Daha sonra Lenger şəhəri mahalın mərkəzi oldu və 2 yanvar 1967-ci ildə Leninskoye kəndinə köçürüldü. 4 may 1993-cü ildə Qazaxıstan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Leninski rayonu Kazığurt rayonu olaraq dəyişdirildi

## Coğrafiyası
Sahə 4.8 min km²-dir. Relyefi əsasən dağlıqdır (Kazığurt, Karjantau, Ugam silsilələri), qərbdə, şimal-qərbdə dağlıq-yastı. İqlim kontinentaldır. Yanvar ayında orta temperatur -3-4 ° C, iyul ayında + 22-26 ° C-dir. İllik yağıntı 250-300 mm, dağlarda 400-700 mm-dir. Lakin bölgənin ərazisini Keleş, Uğam, Badam çayları, onların qolları Uyalısay, Karjansay, Muqalısay və başqaları axır.Serozem torpaqları.

Orenburq — Çimkent —  Daşkənd dəmir yolu rayonun ərazisindən keçir; şimal yolu —  Daşkənd, Kazığurt —  Ləngər yolları.

## İqtisadiyyati
Rayonda 20-dən çox iri kənd təsərrüfatı müəssisəsi və 1925 kəndli ferması fəaliyyət göstərir. Kazığurt bölgəsinin bitki yetişdirmə quruluşunda buğda, arpa, qarğıdalı, aspir və günəbaxan istehsalı üstünlük təşkil edir.

## Təbiəti
Rayon ərazisində 90-dan çox məməli və quş növü yaşayır ki, bunlardan ən çox yayılmış canavar, tülkü, porsuq, gəmiricilər, bildirçinlər, ördəklər, guguklar, saker şahin, kirpi, çöl donuzu, dağ keçisi, dovşan, gopher hamster. Biyan, hanımeli, yabanı gül, çəmənlik, yemişan, püstə, badam, ardıc, ladin var.

## İdman
Rayonda idman inkişaf edir. İdman kompleksi, futbol stadionu və boksçu hazırlığı mərkəzi var.

## Başçıları
# Jumjayev Qalımjan Kuralbəyov (1992—1995);
#Makulbayev Abdibakıt Tillabayeviç (1995—1998);
#Musabayev Tillabek Togayeviç (1998-2000);
#Bektayev Əli Abdikarimoviç (07.2000—09.2002);
#Kobeyev Abdumutali Koşkinbayeviç (2002—2006);
# Ajimetov Nurzhan Nurmaxanbetoviç (2006—2009);
#Əliyev Tumanbek Suyunbayeviç (2009—2012);
#Kistauov Bolatbəy Duysenbekoviç (2012—2016);
#Telgarayev Tolegen Turtayeviç (2016).

## İstinadlar
Milli Sosial Demokrat Partiyası

**Milli Sosial Demokrat Partiyası** () — Qazaxıstanda fəaliyyət göstərən müxalif düşüncəli siyasi partiya. Ölkə parlamentində təmsil olunmur.

Partiya 10 sentyabr 2006-cı ildə yaradıldı, 25 yanvar 2007-ci ildə qeydə alındı, ölkənin bütün bölgələrində və Astana, Şımkent və Almatı şəhərlərində filialları vardır.

## İdeologiyası
Göstərilən hədəflərə görə, MSDP, Qazaxıstanın siyasi praktikasında dünya sosial demokratik hərəkatı dəyərlərinin, Azadlıq, Ədalət, Həmrəylik prinsiplərinin həyata keçirilməsi üzərində ardıcıl olaraq çalışır, özünə demokratik qurma vəzifəsini qoyur, hüquqi, sosial dövlət, yenilikçi bir iqtisadiyyat və yeni bir humanitar siyasətin həyata keçirilməsi.

Partiyanın əsas tələbləri arasında torpaq satışına moratoriumun qoyulması, təbii sərvətlərin satışından əldə olunan gəlirin ədalətli sosial bölgüsü, pensiya yaşının qadınlar üçün 55, kişilər üçün 59 yaşa qədər endirilməsi, təqaüdlərdə, maaşlarda, müavinətlərdə, təqaüdlərdə artım, yeni iş yerlərinin açılması və gizli işsizliyin aradan qaldırılması, hər səviyyədə pulsuz təhsil, ən əlverişli və yüksək keyfiyyətli tibbi xidmətin təmin edilməsi, şəxsin ekoloji təhlükəsizliyi, kiçik və orta vergi endirimləri —  ölçülü müəssisələr, kənd infrastrukturunun real inkişafı, iqtisadiyyatın klan-oliqarx təbiətinin aradan qaldırılması və adi insanların ehtiyaclarına yönəldilməsi, xalq hakimiyyəti tərəfindən idarə olunan bir sistemin yaradılması, ədalətli və alternativ seçkilər, müstəqil, pozulmaz və ədalətli məhkəmə və hüquq-mühafizə sistemi.

Partiya proqramının vacib bir məqamı da daxil olmaqla vətəndaşların siyasi hüquqlarının parlamentin müstəqil olaraq hökuməti qurmağı gücləndirməsi tam şəkildə təmin edilməsidir, şəhərlərdə və kənd yerlərində seçməli yerli özünüidarəetmə sisteminin yaradılması, bürokratların və məmurların sayının ən azı iki qat azalması.

Partiyanın dəyərləri əsas şüarının ifadəsi ilə “Azadlıq! Ədalət! Həmrəylik!"

## Seçkilərdə iştirak
### Parlament seçkiləri

## İstinadlar
Dekan

** Dekan** — təhsil və təlim fəaliyyətləri ilə məşğul olan hər bir fakültənin rəhbərliyindən məsul olan ən yüksək vəzifəli şəxsdir.

## Səlahiyyətləri
Dekan, fakültənin və ona bağlı olan bölmələrin tədris qabiliyyətinin rasional istifadəsi və inkişaf etdirilməsindən, lazım olduqda təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsindən, tələbələrə lazımi sosial xidmətlərin göstərilməsindən, müntəzəm olaraq təhsil, təlim, elmi tədqiqat və nəşr fəaliyyətlərindən məsuldur. Bir-başa rektora tabedir.

## Həmçinin bax
* Təhsil
* Ali məktəb
* Rektor
* Müəllim

## İstinadlar
Kazığurt

**Kazığurt** (, 1993-cü ilə qədər — Leninskoye) — Qazaxıstanın Türkistan vilayətində kənd. 1908-ci ildə qurulmuşdur. Kazığurt kənd rayonunun inzibati mərkəzi və yeganə yaşayış məntəqəsidir. Ən yaxın qatar stansiyası —Jilqadır. KATO kodu — 514030100 .

## Təbiəti
Bölgədə Kazığurt, Karjantau, Ugam dağları müvcuddur. Bağırsaqlarda mineral su, ağ qum, çınqıl və digər tikinti materialları var. Kazığurt kəndinin şimal-şərqində Tien Şana tökülən Karjantau dağını görmək mümkündür. Keleş və Uğam çayları Karjantau yaylasına ayrılaraq şimal-şərqdə Sairam dağlarının ətəyindəki Badam çayına tökülür. Platonun orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 2000–2500 m-dir. Kazığurt və Karzhantau dağları sıldırım qayalı və mülayim yamacları ilə seçilir. İqlimi əlverişlidir, qışı isti. Bölgədən Keleş, Tastaksay, Ugam, Kərjansay çayları axır. Dağlarda və çaylar boyunca yabanı gül, yemişan, yabanı alma, ladin və başqa  meyvə  növləri vardır. Heyvanlar arasında ayı, canavar, tülkü, tauteke, dovşan, dələ və başqaları var.

Kazığurtda 4 orta məktəb (Bolaşak, Satpayev, Rıskulov, Jandosov), 1 mərkəzi xəstəxana, peşə məktəbi, mədəniyyət mərkəzi, 2 kitabxana, 4 məscid, 1 stadion, klinika, elektrik şəbəkəsi, poçt şöbəsi yerləşir.

## Əhalisi
1999-cu ildə kəndin əhalisi 13264 nəfər (6462 kişi və 6802 qadın) təşkil edirdi. 2009-cu il əhalinin siyahıya alınmasına görə kənddə 14.867 nəfər (7345 kişi və 7522 qadın) yaşayırdı.

2019-cu ilin əvvəlində kəndin əhalisi 11146 nəfər idi (6206 kişi və 4940 qadın).

## İstinadlar
Kazatomprom

**"Kazatomprom"** () — Qazaxıstanın milli nüvə şirkəti. Şirkət dünyanın ən böyük təbii uran istehsalçısıdır və dünyanın ən böyük resurs bazalarından birinə üstünlük verir. "Самрук-Казына" Səhmdar Cəmiyyəti Kazatomprom SC-nin buraxılmış ümumi səhmlərinin 85,08% -nə sahibdir, 14,92% -i Astana Beynəlxalq Birjasında və London Fond Birjasında sərbəst dövriyyədədir.

Kazatomprom, uran və onun birləşmələrinin, nüvə elektrik stansiyaları üçün nüvə yanacağının, xüsusi texnika və texnologiyaların ixracı və idxalı üzrə Qazaxıstan Respublikasının milli operatoru statusuna malikdir.

Bu status, şirkətə müəyyən imtiyazlar, o cümlədən Qazaxıstan Respublikası Hökuməti ilə birbaşa danışıqlar yolu ilə yeraltı istifadə hüquqlarının alınması, müvafiq olaraq Qazaxıstan Respublikasındakı yüksək keyfiyyətli təbii uran yataqlarına üstünlük əldə etmək, yerində yuma ilə istehsal üçün əlverişlidir.

Kazatomprom yalnız Qazaxıstan Respublikası ərazisində uran istehsal edir və sənayedə 295 min tonluq ən böyük uran ehtiyat bazasına sahibdir.

Şirkətin bütün uran yataqları, PSV metodundan istifadə edərək sərfəli və ekoloji cəhətdən ən az zərərli madencilik üçün uygundur, bu da mədən aktivlərinin uzun ömür müddəti ilə birlikdə Kazatompromun ən aşağı uran hasilatı ilə dünyanın aparıcı istehsalçıları arasında qalmasına imkan verir.

## Tarixi
14 iyul 1997-ci ildə Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə Kazatomprom Milli Atom Şirkəti quruldu. Holdinqə "Volkovgeologia" kəşfiyyat şirkəti, üç mədən şöbəsi (Stepnoye, Mərkəzi, Altıncı) və Ulba Metalurji Zavodu daxildir.

2003-cü ildə Qazaxıstan Hökuməti, Mangistau nüvə stansiyasını böhrandan çıxarmaq üçün Kazatomprom-a əmanət verdi — Mangistau bölgəsində yeganə enerji mənbəyi olan çoxşaxəli bir enerji müəssisəsi.

2009-cu ildən bəri Qazaxıstan ən böyük uran mədəni dövlət və təbii uran istehsalında dünyada liderdir. Qazaxıstan uran konsentratı sülhsevər nüvə enerjisi ehtiyaclarının 40% -dən çoxunu təmin edir və nüvə elektrik stansiyalarının işlədiyi dünyanın demək olar ki, bütün ölkələrinə verilir.

2015-ci ildə şirkət, şirkətin səmərəliliyinin artırılması vəzifəsi olan Transformasiya Proqramını başlatdı.

## İstinadlar

## Mənbə
Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. Алматы, 2012

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Daniyar Aşimbayev

**Daniyar Aşimbayev** (; ) — Qazaxıstan politoloqu.

## Bioqrafiyası
Turan Universitetini bitirib (1996).

Karyerasına 1990-cı ildə Qazaxıstan Elmlər Akademiyası Mərkəzi Elmi Kitabxanasının kitabxanaçısı kimi başlamışdır.

1994-cü ilin iyunundan bu yana - "Kim Qazaxıstanda Kimdir" informasiya və nəşr layihəsinin rəhbəri, 2012-ci ilədək 12 nəşrdən keçmiş Qazaxıstan Bioqrafik Ensiklopediyasının baş redaktoru: politoloqa görə,

Yəqin ki, Daniyar Aşimbayevin Biblioqrafik Ensiklopediyası, heç kimin və heç bir şeyin unudulmadığı bu tip yeganə nəşrdir. Bu da sevindiricidir, çünki keçmişini xatırlamayan və dəyər verməyən bir millətin gələcəyi yoxdur..


Aşimbayevin digər kitabları "90-cı illərin Qazaxıstan Akejan Kajegeldin hökuməti: özəlləşdirmə, korrupsiya və hakimiyyət uğrunda mübarizə "(2003, N. Suleymanov və V. Andreyev ilə birlikdə yazılmışdır) və" Qazaxıstan: Gücün Tarixi. Yenidənqurma təcrübəsi "(2008, Vitali Khlyupin ilə əməkdaşlıq). 2005-ci ildə Gülmira İleuova ilə birlikdə "Qazaxıstanda Seçkilər-2004. Addım-addım".

Qazaxıstan Məlumat və Ensiklopedik Kataloqu — KINES-in baş redaktor müavinidir.

2004-cü ilin mayından 2005-ci ilin dekabrınadək — "Reputasiya" Rabitə Texnologiyaları Mərkəzinin baş redaktoru.

2016-2018-ci illərdə — Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Arxivləri yanında İctimai Şuranın üzvü. 2015-ci ilin may ayında Qazaxıstan Sovet alimi-pedaqoqu, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Malik Qabdullinin şəxsi sənədlərini dövlət saxlanılması üçün Prezidentin Arxivinə bağışladı. Sənədlər Aşimbayev tərəfindən Almatı şəhərindəki xüsusi kolleksionerlərdən satın alınmış və toplanmışdır.

## Biblioqrafiya
Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Алматы: Каржы-Каражат, 1995—144 с.
Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Алматы: Ниса, 1997—398 с.
Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Алматы: Ниса, 1998—408 с.
Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Алматы: ИД Credo, 1999—600 с.
Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Алматы: ИД Credo, 2001—510 с.
Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. Алматы: ИД Credo, 2002—516 с.

* Ашимбаев Д., Сулейменов Н., Андреев В. Казахстан 90-х. Правительство Кажегельдина: приватизация, коррупция и борьба за власть. Алматы: ИД Credo, 2003—296 с.
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. Алматы: ИД Credo, 2003—612 с.
* Ашимбаев Д. Р., Илеуова Г. Т. Выборы-2004 в Казахстане: шаг за шагом. Алматы: ИД Credo, 2005—312 с.
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. Алматы: ИД Credo, 2005—680 с.
* Ашимбаев Д. Р., Дегитаева Л. Д., Касенов Б. А. Первые руководители комсомола Казахстана (1920—1991): Биографический справочник. Алматы: РПИК "Дауир", 2006—336 с.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Сайт Казахстанской биографической энциклопедии
* Официальная страница Данияра Ашимбаева в Facebook
Malik Qabdullin

**Malik Qabdullin** (; ) — Qazaxıstanlı sovet alim-müəllimi, yazıçı, SSRİ Pedaqoji Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1959), Qazaxıstan SSR-nin əməkdar elm xadimi (1961), filologiya elmləri doktoru, professor (1959), Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1943). 1940-cı ildən bəri Sov.İKP üzvü.

## Bioqrafiyası
Malik Qabdullin 2 (15) noyabr 1915-ci ildə Puxalskoye kəndində (indi Qazaxıstanın Akmola vilayətinin Zerendinsky rayonunda) anadan olub. Birbaşa Kanay Kuttımbetulyin nəslindəndir Orta juzun Qazaxlarının liderlərindən biri, Abılay Xanın baş müşaviri və XVIII əsrin ictimai xadimi.  14 yaşından etibarən Malik məşhur qazax yazıçısı Sabit Mukanovun ailəsində böyümüşdür.

1935-ci ildə Abay adına Qazaxıstan Pedaqoji İnstitutunu bitirib. Məzun olduqdan sonra Malik Qabdullin hərbi xidmətdə idi (1935-1937). Sonra "Sosialist Qazaxıstan" qəzetində ədəbi işçi (1937), "Qazaxıstan pioneri" qəzetinin redaktor müavini (1938), SSRİ Qazaxıstan Elmlər Akademiyası Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda tədqiqatçı (1938), 1938 - 1946 —  Abay adına KazPİ-də aspirant.

Qabdullin, faşistlərin üstünlük təşkil edən qüvvələri ilə döyüşdə 2 tankı qumbara ilə yıxan, çox sayda faşisti məhv edən və 12 əsiri götürən bir qrup əsgərə rəhbərlik etdi. Qabdullin döyüşdə yaralandı, lakin döyüş meydanını tərk etmədi. Bu bacarığına görə, böyük siyasi təlimatçı Malik Qabdullin, SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 30 yanvar 1943-cü il tarixli Fərmanı ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş və Lenin ordeni və Qızıl Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.

Müharibədən sonra elmi və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, Qazaxıstan SSR Elmlər Akademiyası Ədəbiyyat və Dilçilik İnstitutunun direktoru (1946-1951), Abay KazPİ-nin rektoru (1953-1963), rəhbər vəzifələrində çalışmışdır. Qazaxıstan SSR Elmlər Akademiyası MO Auezov adına Ədəbiyyat və İncəsənət İnstitutunun folklor şöbəsinin (1963-1973). Malik Qabdullinin tədqiqatının əsas mövzusu qazax xalqının qəhrəmanlıq dastanı, xalq mahnıları, ağılı, nağılları, atalar sözləri və kəlamlarıdır.

Qazax ədəbiyyatının çoxcildli tarixinin hazırlanmasında və nəşrində iştirak etmişdir. Elmi işi "Qazaxıstanın qəhrəmanlıq dastanı" 1972-ci ildə Ç.Vəlixanov adına mükafata layiq görülmüşdür. Malik Qabdullin bir sıra bədii əsərlərin müəllifidir: "Mənim cəbhə dostlarım" (1947), "Qızıl Ulduz" (1948), "Cəbhə eskizləri" (1949), "Müharibənin gündəlik həyatı" (1968) , "Dostlar haqqında, yoldaşlar" (1969), "Dəhşətli illər" (1971). Əsərlərin bir hissəsi Rus dilində, İ.P.Şeqolixin tərəfindən tərcümə olunmuşdur.

II-IV çağırışlar SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Maydan Malikovna adlı bir qızı, Əminə və Mədinənin nəvələri, Malik, Cəmilya, İlyas və Mayanın nəvələri qaldı.

## İstinadlar
Türkiyə–Bolqarıstan sərhədi

**Türkiyə–Bolqarıstan sərhədi** — Bolqarıstan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında 269 km (167 mil) uzunluğundakı beynəlxalq sərhəd. 1878-ci ildə San-Stefano sülh müqaviləsi ilə Osmanlı İmperiyası daxilində daxili sərhəd olaraq qurulur. Mövcud sərhədlər İstanbul müqaviləsi (1913) və Bolqarıstan-Osmanlı konvensiyası (1915) ilə müəyyən edilir. Sərhəd sonda Lozanna müqaviləsi (1923) ilə bir daha təsdiqlənir, halbuki Bolqarıstan əvvəllər Türkiyə ilə sərhədinin Bolqarıstan-Osmanlı konvensiyası ilə dəyişdirilmiş hissəsini Yunanıstana verdiyinə görə ikinci müqavilədə iştirak etməmişdir.

## Sərhəd səddi
Avropa miqrant böhranına cavab olaraq Bolqarıstan qanunsuz keçid axınının qarşısını almaq üçün sərhəd səddi qurur. 2016-cı ilin iyun ayından etibarən planlanan 166 kilometr (103 mil) baryerdən təqribən 146 kilometri (91 mil) inşa edilir.

2014-cü ilin yanvarında Bolqarıstan Orta Şərq və Şimali Afrikadan gələn miqrant dalğasınının qarşısını almaq üçün Türkiyə ilə sərhəd boyunca 30 km (19 mil) uzunluğunda bir təhlükəsizlik hasarının inşasına başlayır. 10 ft (3.0 m) hündürlükdə və tikanlı məftillərlə möhkəmləndirilmiş hasar, Lesovo sərhəd keçid məntəqəsi ilə Qolyam Dervent kəndi arasındakı sərhədin ən görünməyən hissəsini əhatə edir. Bolqarıstan ordusu 2014-cü ilin iyul ayında təqribən 5 milyon avroya başa gələn qoruyucu baryeri tamamlayır. Yeni hasar nəticəsində qurğunun yaxınlığında qanunsuz keçid cəhdləri yeddi dəfə azalır. Türkiyənin Bolqarıstandakı səfiri Süleyman Gökçə sərhəd bariyerindən narazılığını ifadə edir. Üstəlik onun narazılıq yaratdığını və hasarın göndərdiyi "siyasi mesajı əks etdirmək" üçün əsas verdiyini bildirir.

2015-ci ilin əvvəlində hökumət, quru sərhədini tamamilə nəzarətə götürmək məqsədi tikanlı məftillə 130 km (81 mil) sərhəd hasarını inşa etdiyini elan edir. Baş nazir Boyko Borisov şəxslərin Avropa Birliyinə üzv ölkəyə qanunsuz daxil olmasının qarşısını almaq üçün bu müddətin uzadılmasını "tamamilə zəruri" olaraq xarakterizə edir. Bolqarıstan Parlamenti, milli təhlükəsizliyin qorunması zərurəti üzündən bir dövlət satınalma proseduruna başlamadan Türkiyə ilə sərhəddə hasarın inşasına davam etmək qərarına gəlir. Hasarın bu son hissəsinin tikintisi ilə Bolqarıstanın Türkiyə sərhədi tamamilə qapadılır. 2016-cı ilin martı tarixinədək, planlaşdırılan 166 kilometrlik (103 mil) baryerdən 100 kilometrə (62 mil) yaxın məsafədə tikinti işləri aparılır. 2016-cı ilin iyun ayından baryerin 146 kilometri (91 mi) inşa edilir.

## Sərhəd keçid məntəqələri
Bütün sərhəd boyunca üç keçid məntəqəsi vardır. İkisi nəqliyyat vasitəsi hərəkəti üçün, biri nəqliyyat vasitəsi və dəmir yolu hərəkəti üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bunlar arasında ən işlək olan Kapıkule keçid məntəqəsidir. O dünyanın ən işlək sərhəd-keçid məntəqələrindən biridir.

## İstinadlar
Gilindire mağarası

**Gilindire mağarası** () və ya **Aynalıgöl mağarası** ― Türkiyənin cənubunda, Mersin ilinin Aydıncık ilçəsində mağara. 1999-cu ildə bir çoban tərəfindən aşkar edilmişdir. Gilindire 1965-ci ilə qədər Aydıncık şəhərinin keçmiş adı olmuşdur.

## Yer
Gilindire mağarası Aydıncık ilçəsindəki Sancak nöqtəsi və Kurtini krikindən təxminən  cənub-şərqdə yerləşir. Mağaranın girişi Aralıq dənizinə baxır və mağaranın qarşısında kiçik bir kənd var.

## Təsvir
Gilindire mağarasısının sahəsi 107 hektardır. Mağaranın girişi dəniz səviyyəsindən  yüksəkdə yerləşir. Mağaranın ümumi uzunluğu , genişliyi isə -dir.

Mağarada bir sıra stalaqmit və stallaktiklər var. Mağaranın arxa tərəfində  uzunluğunda,  genişliyində və  dərinliyində olan və sütunlarla əhatə olunmuş göl mövcuddur. Mağara gölün mövcudluğuna istinad edilərək ümumi dildə Aynalıgöl adlanır.

Mağaranın əsas qalereyasının bəzi hissələrində yarasalar yaşayır. Mağaranın xaricində yaxınlıqdakı körfəzlər adi monax suitisinin yaşayış yeridir.

## Kəşfiyyat
Gilindire mağarası 1999-cu ildə bir çoban tərəfindən aşkar edilmişdir. Dövlətə məxsus Mineral Tədqiqat və Kəşfiyyat Ümumi Müdirliyi mağarada kəşfiyyat işləri apararkən mağaranın sonunda, girişdən 450 metr məsafədə göl aşkar etdilər. 2002-ci ildə iki türk fotoqraf mağaraya dəniz yolu ilə gələrək *Atlas* jurnalı üçün həm mağarada, həm də göldə sualtı şəkillər çəkmişdir. Arxeoloqlar mağarada Yeni Daş, Mis və Erkən Tunc dövrlərinə aid saxsı qablar aşkarlamışdırlar.

Mütəxəssislərin apardığı sorğuya görə mağara keçid mərhələsinin başlanğıcında, Dördüncü Dövr buzlaşmasından sonra formalaşmışdır. Bu dövrdə Aralıq dənizinin səviyyəsi  yüksəlmiş və mağaranın dibini su basmışdır. Hidroloji rejimdəki dəyişiklik stalaqmit və stallaktik kimi mağara formalaşmalarının qorunmasına kömək etmişdir. Bu süxur formalaşmaları su altında qaldıqları üçün bu günə olan atmosfer dəyişikliklərindən təsirlənməmişdir. Gölün suyu  dərinliyə qədər acı, daha dərində isə duzludur.

2013-cü ildə Gilindire mağarası Meşə və Su Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən təbiət qoruğu təyin edildi. Mağara bundan sonra ictimaiyyətə açıldı və turistik məkana çevrildi.

## İstinadlar
İstanbul Hərb Muzeyi

**İstanbul Hərb Muzeyi** () — İstanbulda türklərin əcdadlarından müasir Türkiyəyə qədər olan türk hərbi tarixindən bəhs edən muzey. İstanbulun Harbiye səmtindəki Cümhuriyyət küçəsində yerləşən, 54.000 m² ərazidə qurulmuş, 18.600 m² bina olan tikililər kompleksidir. Geniş bir ərazini əhatə edən Mekteb-i Harbiye binası Osmanlı imperiyası üçün zabit yetişdirmək üçün qurulmuş və 1862-ci ildə inşa edilmişdir. Muzey bazar ertəsi və çərşənbə axşamı günləri istisna olmaqla hər gün ziyarətçilərə açıqdır. 
## Tarixi
Muzey əvvəlcə 1908-ci ildə Aya İrini Kilsəsində açılmışdı. 1950-ci ildə Şişli rayonu yaxınlığındakı Harbiye məhəlləsinə, çox sayda hərbi qurumun cəmləşdiyi ərazidə yerləşən Birinci Ordunun keçmiş qərargahına köçürüldü. 1957-ci ildə muzey General Əhməd Hulki Saral tərəfindən yenidən təşkil edildi. 1993-cü ildə muzey yenidən təşkil edildi və hələ də yerləşdiyi binada fəaliyyət göstərir. 
## Kolleksiya, ekspozisiya və silahlar
Muzey 9 salondan ibarət eksponatın nümayiş olunduğu 22 salondan ibarətdir. Bütün muzey kolleksiyası təxminən 50 min əşyaya malikdir. Daimi sərgiyə əlavə olaraq, muzeyin şərq qanadı müvəqqəti sərgilər üçün istifadə olunur; həm də seminarlar təşkil edir və s. Muzeyin qarşısındakı parkda tanklar, artilleriya topları və türk hərbi tarixinə həsr olunmuş abidələr sərgilənir. Muzeyin qarşısında ənənəvi yeniçəri musiqisini mütəmadi olaraq ifa edən "Mehter" ansamblı da var.
## Muzeyin binası
II Əbdülhəmid tərəfindən tikilən bina əvvəllər hərbi məktəb binası kimi istifadə edilmişdir. Bina 1936-cı ilə qədər hərbi məktəb tərəfindən istifadə edilsə də, həmən il binada Birinci Ordunun qərargahı yerləşdirildi. 1957-ci ildə bina hərbi muzeyə verilsə də, qərargah kimi 1964-cü ilə qədər ordunun tabeliyində oldu. Belə ki, binanın cənub hissəsi, Harbiye Hərbi Klubu inşa edilənə qədər ordunun ehtiyacları üçün istifadə edildi.

1964-cü ildə əsas binadan hərbi muzey kimi istifadə edilməsinə qərar verildi. 1966-cı ildə bərpa Memar Prof. Dr. Nezih Eldem tərəfindən başladıldı. Bərpa işləri uzun müddət sürdü və 1991-ci ildə tamamlandı. Binada tikilən gündən bəri funksional və məkan dəyişiklikləri baş vermişdir. Bina məktəbdən muzeyə çevrilənə qədər həm daxili, həm də xarici görünüşü baxımından bir çox dəyişikliyə məruz qalmışdır.

## Qalereya

 Askeri muze Istanbul.jpg|Muzeyin əsas girişi
 T-26 in Istanbul Harbiye Military Museum.jpg|Muzeyin qarşısındakı parkdakı ekspozisiya: 1932-35-ci illərdə Türk ordusunun silahlanmasında olan T-26 Sovet tankı .
 Askeri Müze 971.jpg|Eksponat: Bizans dövründə Haliç Körfəzinin girişini bağlamaq üçün istifadə olunan zəncir
 Istanbul Military Museum 1453 Conquest diorama in 2008 01 2946.jpg|Panorama "Sultan II Mehmed tərəfindən Konstantinopolun fəth edilməsi"
 Istanbul Military Museum Car of Mahmut Şevket Pasha in 2012 01 6567.jpg|Eksponat: Sədrəzəm Mahmud Şövkət Paşanın avtomobili
 Istanbul Military Museum Mehter show in 2016 25 9327.jpg|Yeniçəri Musiqi Ansamblı "Mehtər" muzeyin qarşısında çıxış edir
 İstanbul 6130.jpg|F-104 Starfighter


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Genelkurmay Başkanlığı sitesindeki Askerî Müze sayfası
* Müzeden birçok fotoğraf
Batken rayonu

**Batken rayonu** () — Qırğızıstan Respublikasının Batken vilayətinin üç rayonundan biridir. Rayonun inzibati mərkəzi Batken şəhəridir.

## Coğrafiya
Batken rayonu Qırğızıstan Respublikasının Batken vilayətinin mərkəzi hissəsində yerləşir. Bölgənin şimal hissəsi Fərqanə vadisinin cənub hissəsində, qalan hissəsi Alay silsiləsinin dağətəyi və dağlıq hissələrindədir. Rayonun ən yüksək nöqtəsi 5621 metrdir.

Qərbdə Leylek, şərqinddə Qırğızıstanın Batkən vilayətinin Kadamjay rayonu, şimalda Özbəkistan, cənubda isə Tacikistanla həmsərhəddir.

Rayon daxilində Özbəkistanın Fərqanə vilayətinin Sox rayonuna aid 2 və Tacikistana məxsus Vorux eksklavı var.

Batken rayonunun əsas çayları Sok (qolları Kojo-Aşkan, Arça-Başı və Akterek) və İsfara (orta axınında — Karavşin və Kşemış). Rayon ərazisində buzlaq dağ formasiyaları mövcuddur.

## Tarixi
Batken rayonunun əsası mərkəzi Batken şəhəri olmaqla 1934-cü ilin aprelində qoyulmuşdur. 1999-cu ildə separatçıların bir sıra hücumlarından sonra idarəetmənin səmərəliliyini yüksəltmək məqsədilə Oş vilayətinin 3 qərb rayonundan ibarət Batken inzibati mərkəz olmaqla Batken vilayəti təşkil olunur. Bununla əlaqədar əhalisi 10987 nəfər (2000) olan Batkenə 2000-ci ildə şəhər statusu verildi. 2001-ci ildə şəhərətrafı 3 kənd də şəhərin inzibati idarəçiliyinin tabeliyinə verildi. Batken şəhəri 2009-cu ildən vilayət tabeli şəhər statusu almışdır.

## Əhali
Qırğızıstanda aparılan 2009-cu il siyahıyaalınmasına görə, qırğızlar rayonun 69.591 sakinindən 69.325 nəfərini (ya da 99,6%), taciklər 142 nəfərni və ya 0,2%-ni, digərləri 124 nəfər və ya 0,2%-ni təşkil edir.

## İnzibati bölgü
Batken bölgəsinə 9 aul daisəsi və 42 aul daxildir:

Ak-Say aul dairəsi — Ak-Say kəndi (mərkəz);

Ak-Tatır aul dairəsi — Ak-Tatır kəndi (mərkəz);

Dari aul dairəsi — Çek (mərkəz), Korqon-Taş kəndləri;

Kara-Bak aul dairəsi rayonu — Kara-Bak kəndi (mərkəz);

Kara-Bulak aul dairəsi — Bujum kəndi (mərkəz);

Kıştut aul dairəsi dairəsi — Kıştut kəndi (mərkəz);

Səmərqənd aul dairəsi — Səmərqənd kənd (mərkəz);

Suv-Başın aul dairəsi — Boz-Adır kəndi (mərkəz);

Tert-Qyul aul dairəsi — Çon-Talaa kəndi (mərkəz).

## Görməli yerləri
Batken rayonu ərazisində paleolit dövrünə aid abidələr vardır. Selunkur mağaraları (Xaydarkan yaxınlığında) və Obişir 1–5 (Fərqanə vadisində) dünyaca məşhur abidələrdir. 1980-ci illərdə Selunkur mağarasında bir arxantropun çənə sümütü və dişləri aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Экономическая карта области
Kadamjay rayonu

**Kadamjay rayonu** () — Qırğızıstan Respublikasının Batken vilayətinin üç rayonundan biridir. Rayonun inzibati mərkəzi Batken şəhəridir (2012-ci ilə qədər inzibati mərkəz Pulqon kəndi idi).

## Coğrafiya

Qərbdə Özbəkistanın Sox rayon eksklavı və Batken vilayətinin Batken rayonu, şərqində və cənubunda Qırğızıstanın Oş vilayəti, şimalında Özbəkistanın Fərqanə vilayətinin Fərqanə rayonu ilə həmsərhəddir. Bölgə Özbəkistanın Fərqanə vilayətinin Fərqanə rayonuna aid olan Şahimərdan eksklavının ərazisini də əhatə edir.

## Tarix
2 mart 1938-ci ildə Xalmion rayonu olaraq yenidən təşkil edilir. 19 oktyabr 1940-cı ildə rayonun adı Frunzen rayonu olaraq adlandırılır. 26 noyabr 1959-cu ildə ləğv edilmiş Üç-Korgon rayonu ərazisinin bir hissəsi Kadamay rayonuna birləşdirildi. 1992-ci ildə isə rayonun adı müasir adını alır. 
## Əhali
Qırğızıstanda aparılan 2009-cu il siyahıyaalınmasına görə, qırğızlar rayonun 157.597 sakinindən 116.312 nəfərini (ya da 73.8%), taciklər 19.448 nəfərni və ya 12.3%-ni, özbəklər - 19.163 nəfər və ya 12.2%, ruslar - 1239 nəfər və ya 0.8% , Türklər - 318 nəfər və ya% 0,2, tatarlar - 245 nəfər və ya% 0,2, hemşillər - 232 nəfər və ya % 0,2-ni təşkil edir.
Əhali
Qırğızıstanın 2009-cu il siyahıya alınmasına görə, Qırğızlar rayonun  sakinindən  nəfəri (ya da %), taciklər -  nəfər və ya %,  
## İnzibati bölgü
Batken bölgəsinə 2 şəhər və 13 aul dairəsi daxildir:
Şəhərlər:
Kadamjay (tabeli kəndlər: Pulqon, Taş-Kiya, Çal-Taş);

Aydarken.

Aul (kənd) rayonları:
Absamat Masalievski aul dairəsi - Kara-Dyobyo kəndi (mərkəz);

Ak-Turpak aul dairəsi - Janı-Jer kəndi (mərkəz);

Alqa aul dairəsi - Alqa kəndi;

Birlik aul dairəsi rayonu - Ormoş kəndi (mərkəz);

Kotormin aul dairəsi - Qızıl-Bulak kəndi (mərkəz);

Qırğızıstan-Kıştak aul dairəsi dairəsi - Qırğızıstan-Kıştak kəndi (mərkəz);

Maydan aul dairəsi - Kara-Cızaq kənd (mərkəz);

Mərkəz aul dairəsi - Mərkəz kəndi (mərkəz);

Orozbekov aul dairəsi - Orozbek kəndi (mərkəz). 

Sovet aul dairəsi dairəsi - Sovet kəndi (mərkəz);

Üç-Korqon aul dairəsi - Üç-Korqon kənd (mərkəz);

Halmion aul dairəsi - Halmion kəndi (mərkəz);

Cauvay aul dairəsi - Cauvay kəndi (mərkəz).

## Görməli yerləri
Xaydarkan kəndi yaxınlığında arxeoloji tapıntılarla məşhur olan Sel-Ünkur mağarası vardır. Sovet arxeoloqları tərəfindən 1980-ci illərdə mağarada tapılmış antropoloji materiallar (kəllə, dişlər və insanın humerusu) guya arxaik erektoid formalardan birinə aid olduğu kimi yozulurdu.

Üstəlik kompleksin 1 milyon ildən əvvələ aid olması ehtimal edilirdi. Rus tədqiqatçılar dişləri və humerusu 126 min il əvvələ aid edirlər. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Экономическая карта области
Serbiya krallığı (orta əsrlər)

**Serbiya krallığı** () — 1217-ci ildən 1346-cı ilə qədər Nemaniçlər sülaləsinin hakimiyyəti altında mövcud olmuş serb krallığı. Serbiya torpaqlarını birləşdirən Stefan Nemaniçin taclandırılmasından sonra Raşka dövləti dağıldı. 1219-cu ildə müqəddəs Savanın başçılıq etdiyi Serb Pravoslav Kilsəsi avtokefal arxiyepiskopluğa çevrildi. 1346-cı krallıq imperiya elan olunsa da krallıq statusu itmədi, kral titulu hakimiyyət şəriki olan şəxsə deyilirdi.

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
* 
*
Türkiyə–Yunanıstan sərhədi

**Türkiyə–Yunanıstan sərhədi**  — Yunanıstan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında 200 km (120 mil) uzunluğundakı beynəlxalq sərhəd. Sərhəd Yunanıstandakı Qərbi Trakiyanı Türkiyədəki Şərqi Trakyadan ayırır. 

## Maritsa çayı
Maritsa çayı bəzi yerlərdə, əsasən düzənliklərdə tez-tez məcrasını dəyişir. 

## Sədd
İki ölkə arasında sərhəd həm də Avropa İttifaqının xarici sərhədidir. 2012-ci ildə Avropa miqrant böhranı səbəbiylə quru sərhədinin çayla bölünmədiyi yerdə yüksək bir sərhəd hasarı çəkilmişdir. Bundan əlavə bir neçə kilometr enində boğazlardan keçən dəniz sərhədi vardır.

## Tarix
Yunanistanın İstiqlal Müharibəsi 1829-cu ildə bitdikdən sonra Yunanistan dövləti indiki ərazisinin bir hissəsini əhatə edirdi. İlk Yunan-Osmanlı sərhədi Aspropotamos-Sperçeios xətti, ardından 1832-ci ildə Arta-Volos xətti ilə 1881-ci ildə İstanbul müqaviləsinə qədər qüvvədə qalır. 1912-13-cü illərdəki Balkan müharibələri Yunanıstanın şimala doğru uzanmasına səbəb olur. Üstəlik Serbiya və Bolqarıstanın ərazi əldə etməsi ilə Yunanıstan Osmanlı ilə quru sərhədi paylaşmağı dayandırır. Bu 1919-20-ci illərdə Yunanıstanın Qərbi Trakya, Şərqi Trakya və İzmir bölgəsini işğalı zaman yenidən dəyişir.

1919-1922-ci illərdəki Yunan-Türk müharibəsindən sonra, sərhədin indiki yolu 1923-cü ildə Lozanna müqaviləsi ilə qurulur. Ədirnə şəhəri Türkiyə eksklavı olaraq Lozanna danışıqları zamanı Türkiyənin Yunanıstana qarşı müharibə təzminatı iddiasından imtina etməsi qarşılığında verilir.

Lozannanın təyin etdiyi Yunan-Türk sərhədi, on il əvvəl imzalanmış İstanbul müqaviləsi (1913) ilə müəyyənləşdirilmiş Bolqarıstan-Türkiyə sərhədinin təsdiqlənməsidir.
### 2020
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, artıq qaçqın və miqrantların "sərhəd girişinə" "mane olmayacağını" elan etdikdən və Yunanıstanla sərhədi açdıqdan sonra 2020-ci il fevral ayının sonlarında miqrantlar Yunanistan Türkiyə sərhədində toplanmağa başlayır. Bundan sonra Türkiyə hökuməti qaçqınları siyasi və pul qazanmaq üçün Avropaya yönləndirilməkdə günahlandırılır.

2020-ci ilin mart ayı ərzində miqrantlar dəfələrlə sərhəddi keçməyə çalışır, lakin Yunanıstan ordusu, polisi və Avstriyadan, Kiprdən, Çex Respublikasından və Polşadan olan polislərin kiçik dəstələri tərəfindən gözyaşardıcı qazdan istifadə edilərək mühacirlərə müqavimət göstərilir. Qanunsuz olaraq keçməyə cəhd edənlər arasında Afrika, İran, Əfqanıstan və Suriyadan olan şəxslər üstünlük təşkil edir. 

11 mart 2020-ci il tarixinə qədər sərhədləri qanunsuz keçən 348 nəfər tutulur və 44 353 qanunsuz giriş hadisəsinin qarşısı alınır.

## İstinadlar