open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lasiophanes

**Lasiophanes** — Pataqoniya (Argentina və Çili) üçün endemik olan altı təsvir edilmiş növü olan kiçik bir qarışqa nəsli. Bu nəsil, Şimal Yarımkürəsində yayılmış Lasius və Avstraliya ilə Yeni Zelandiyada yayılmış Melophorus nəsilləri ilə əlaqəlidir.

Bu növ haqqında məlumat olduqca azdır və Lasiophanes-in taksonomiyası tam olaraq öyrənilməmişdir.

Növləri
- Lasiophanes atriventris (Smith, 1858)
- Lasiophanes hoffmanni (Forel, 1903)
- Lasiophanes perplexus (Santschi, 1920)
- Lasiophanes picinus (Roger, 1863)
- Lasiophanes strenua (Haliday, 1836)
- Lasiophanes valdiviensis (Forel, 1904)

## Yaşayış yeri və yayılması
L. atriventris ağaclar üzərində yaşayır və yuva qurur, yəni arboreal həyat tərzi keçirir. Digər tərəfdən, L. picinus və L. valdiviensis yerüstü növlərdir və demək olar ki, eyni coğrafi yayılıma malikdirlər. Bu növlər Neuquén, Río Negro, Chubut və Santa Cruz əyalətlərində tapılmışdır, lakin yalnız L. picinus Patagoniyanın cənub ucu olan Tierra del Fuego-ya qədər yayılmışdır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İsveçrə 2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

İsveçrə 2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil olunacaq. İsveçrəni təmsil edən yayımçı – İsveçrə Yayım Korporasiyası (SRG SSR) – müsabiqədəki nümayəndəsini daxili seçim yolu ilə müəyyən edəcək. Bundan əlavə SRG SSR ötən il Nemo tərəfindən ifa olunan "The Code" mahnısı ilə qələbə qazandığı üçün müsabiqənin ev sahibi yayımçısıdır və tədbiri Bazeldəki St. Jakobshalle arenasında təşkil edəcək.

## İstinadlar
Leksi Elford

**Aleksis Rouz Elford** (d. 10 aprel, 1998) — "Limitless (sərhədsiz, məhdudiyyətsiz) Leksi" kimi tanınan Elford, 22 yaşına çatmamış 195 ölkəyə səyahət etməsi ilə tanınan amerikalı macəra səyahətçisi və YouTuber-dir. O, 21 yaş 177 günlük ikən iki dəfə Ginnesin rekordlar kitabına düşdü: "Bütün suveren ölkələrə səyahət etmiş ən gənc insan" və "Bütün suveren ölkələrə səyahət etmiş ən gənc qadın".

## Həyatının ilk illəri
Elford Kaliforniyanın Nevada şəhərində səyahət edən bir ailədə doğulub və böyüyüb. O, iki yaşında dünyanı kəşf etmək istədiyinə qərar verdi. Valideynləri səyahət agentləri idi və onlardan rezervasiya etmə və marşrut planlaşdırma bacarıqlarını öyrəndi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 18 yaşında icma kollecində öncül dərəcə aldı. Onun səyahətə olan sevgisi Disneyin "Atlantida: İtmiş İmperiya" filmindəki "mol xalqı"ndan ilhamlanmışdı.

## Fəaliyyəti
Elford ilk il yarım ərzində səyahətlərini əsasən öz vəsaiti ilə maliyyələşdirdi. Daha sonra ailəsinin səyahət agentliyində səyahət məsləhətçisi kimi işləyib brend əməkdaşlıqlarında iştirak edərək, səyahətləri ilə bağlı marketinq kampaniyaları həyata keçirərək əlavə maddi vəsait əldə etdi. Səyahət edərkən o, bloq yazmaq, sərbəst fotoqrafiya ilə məşğul olmaq və çap məhsulları satmaqla gəlir əldə edir.

Elfordun sözlərinə görə, o, "ən yaxşı səyahət məkanlarını araşdırmaq və ekzotik yerlərə necə səyahət etməyi öyrənmək üçün həddindən artıq çox vaxt sərf edir". Səyahət edərkən özünü minimalist kimi təsvir edir və yalnız ehtiyac duyduğu ləvazimatları və videobloq avadanlığını daşıyan bir bel çantası ilə gəzərək hərəkət edir. *“Mən sadəcə həyatımda edə biləcəyimi düşündüyüm şeylərin sərhədlərini aşmaq və bu prosesdə dünyanı mümkün qədər çox görmək istəyirdim.”*

— Elford, 2019

### YouTube
Elford, dünya rekordunu qazanmazdan bir neçə il əvvəl *Leksi Limitless (Sərhədsiz Leksi)* adlı YouTube səyahət kanalını açdı.

### Ginnesin rekordlar kitabı
Elford, 21 yaş 177 günlük ikən "Bütün suveren ölkələrə səyahət etmiş ən gənc insan" və "Bütün suveren ölkələrə səyahət etmiş ən gənc qadın" kimi Ginnesin rekordlar kitabına düşdü.

26 mart 2024-cü ildə o, elektrikli nəqliyyat vasitəsi ilə dünyanı dövrə vuran ilk insan olaraq daha bir dünya rekorduna imza atdı. Tam elektriklə işləyən yeni *Ford Explorer* avtomobili ilə 30,000 kilometr (19,000 mil) məsafə qət etdi. Ford şirkəti ilə birlikdə həyata keçirdiyi *Charge Around The Globe* (Dünya ətrafında şarj et) təşəbbüsü çərçivəsində bu ekspedisiya 6 qitə və 27 ölkəni əhatə etdi.

## İstinadlar
Persepolis (film)

**Persepolis** — Mərcan Sətrapinin qələmə aldığı eyniadlı avtobioqrafik qrafik roman əsasında ekranizasiya olunmuş 2007-ci ilin fransız filmi. Sətrapi öz uşaqlığını gərgin siyasi və sosial dəyişikliklər dövrü olan İran İslam İnqilabı fonunda təsvir edir. 

Yazıçının İranda yaşadığı erkən illəri, o cümlədən gənc yaşlarında Avstriyaya daşınması və oraya adaptasiya olması filmin əsas süjet xəttini təşkil edir.

## Süjet
Parisdəki Orli hava limanında Tehrana uçmağa hazırlaşan təyyarəni gözləyən Mərcan "Mərci" Sətrapi doğma şəhərinə qayıtmaqda bir qədər tərəddüd edir. O, həmin gün boyu hava limanında geridə qoyduğu illər barədə dərindən düşünməyə xeyli vaxt sərf edir.

1979-cu il. İranda şaha qarşı üsyanlar baş qaldırır. Mərcinin orta təbəqədən olan ailəsi də xalqın bir üzvü kimi mitinqlərə qatılır, lakin Mərcinin onlara qoşulmasına isə icazə verilmir. Mərcinin dayısı Anuş həbsdən yenicə azadlığa buraxılıb və onların evinə şam yeməyinə dəvət alır. Qonaqlıq zamanı əmisi ona hokümətdən gizləndiyi vaxtlar başına gələn bir sıra hadisələrdən söz açır. Mərci onun danışdıqlarına həvəslə qulaq asır. Şahın devrilməsi ölkədə seçkilərin keçirilməsi üçün zəmin yaradır. Ancaq bu seçkilər İslam fundamentalistlərinin xeyrinə yekunlaşır. Onların hökmü ilə qadınların qapalı geyinməsi, hicab taxması qanun olur. Hadisə fonunda Mərcinin ailəsinə sarsıdıcı xəbər gəlir: əmisi Anuş inanclarına görə həbs olunaraq edam edilib. Zamanla bir çox iranlı ölkədən ayrılmağa məcbur qalır.

İran-İraq müharibəsinin başlaması ilə İranda vəziyyət daha da pisləşir. Hökumətin tezliklə vətəndaşların hüquqlarını əlindən alacağını təsəvvür etmək heç də çətin deyil. Mərciyə qayıtsaq, onun əmisi Tahir bu yaxınlarda infarkt keçirir və o, mütləq əməliyyat üçün İngiltərəyə aparılmalıdır. Lakin ölkəni tərk etmək yalnız Səhiyyə Şurasının icazəsilə olmaqdadır. Mərcinin xalası kömək üçün icazə istəməyə getsə də, xəstəxaya çatanda anlayır ki, oranın müdiri, necə deyərlər, olduqca yaşlı, pəncərə yuyan, çox da bacarığı olmayan, dini qaydalara tabe olan bir adamdır. Kaş bunu bəri başdan bilsəydilər. Bir yol kimi saxta pasport üçün Xosroya üz tuturlar. Belə heç də adi olmayan Xosro da kommunist baxışlarına görə hazırda başı dərddə olan Nilüfər adlı qadını öz evində gizlədir. Təəssüf ki, qarşı tərəfin də Nilufəri yaxalanması və edam etməsi çox vaxt çəkmir. Həmin hadisənin nəticəsidir ki, Xosro aradan çıxır, Tahiri isə ölüm öz yanına alır. 

Mərci artıq yeniyetməlik illərinə qədəm qoyub. Təccüblü deyil ki, o, qeyri-qanuni şəkildə əldə etdiyi ağır metal musiqisi dinləyir və Qərb üslubunda olan paltarlar geyinir. Mərci hətta bir az irəli gedib hoküməti tərifləyən müəlliminə də qarşı çıxır. Bu hərəkətlərindən dolayı onu məktəbdən qovurlar. Bu hadisənin xofu isə Mərcinin valideynlərini basır. Çünki əvvəl şahid olduqları onlara bir dərs idi. Mərci Məlum kəsləri hiddətləndirə bilərdi. Belə olan halda valideynləri (anası) narahat olaraq onu rəfiqəsinin yanına, Vyanadakı Fransız məktəbinə göndərməyi planlaşdırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dünya Düşüncə Günü

**Dünya Düşüncə Günü** (əvvəllər **Düşüncə Günü**) — hər il 22 fevralda Dünya Qız Bələdçiləri və Qız Skautları Assosiasiyası tərəfindən qeyd olunur. Bu gün, eyni zamanda, bütün dünyada müxtəlif Skaut və Bələdçi təşkilatları tərəfindən də qeyd edilir. Bu günün əsas məqsədi, bələdçilərin və skautların dünyanın hər yerindəki "bacıları" və "qardaşları" haqqında düşünməsi, Bələdçilik hərəkatının mənasını və onun qlobal təsirini anlamaqdır.

Son illərdə Dünya Qız Bələdçiləri və Qız Skautları Assosiasiyası hər il üçün önəmli beynəlxalq mövzu və beş dünya regionundan hər biri üçün xüsusi diqqət mərkəzində olan bir ölkə seçir. Qız Bələdçiləri və Skautlar bu günü müxtəlif ölkələri və mədəniyyətləri öyrənmək, eləcə də qlobal problemlərə daha həssas və məlumatlı yanaşmaq üçün fürsət kimi istifadə edirlər. Düşüncə Günü Fondu üçün ianələr toplanır və bu fond dünya üzrə Qız Bələdçiləri və Skautlara dəstək layihələrinə sərf olunur.

## Tarixi
1926-cı ildə Dördüncü Qız Skautlarının Beynəlxalq Konfransında, Birləşmiş Ştatların Qız Skautlarının düşərgəsi olan Camp Edith Macy-də (indiki Edith Macy Konfrans Mərkəzi) nümayəndələr Qız Bələdçilik və Skautluğun bütün dünyada yayılması və bu hərəkatın üzvləri haqqında düşünməyə həsr olunmuş xüsusi beynəlxalq günün yaradılmasının vacibliyini vurğuladılar. Bu günün məqsədi, dünyanın hər yerindəki Qız Bələdçiləri və Skautlarını xatırlamaq, onların fəaliyyətlərinə dəyər vermək və birlik hissini gücləndirmək idi.

Nümayəndələr bu xüsusi günün 22 fevral tarixində keçirilməsinə qərar verdilər. Bu tarix təsadüfi seçilməmişdi – o, həm oğlan skautları hərəkatının qurucusu Lord Baden-Powell, həm də onun həyat yoldaşı və Dünya Baş Bələdçisi Lady Olave Baden-Powellin doğum gününə təsadüf edirdi.

1999-cu ildə, İrlandiyada keçirilən 30-cu Ümumdünya Konfransında, bu günün adı "Düşüncə Günü"ndən ("Thinking Day") "Ümumdünya Düşüncə Günü"nə ("World Thinking Day") dəyişdirildi. Bu dəyişiklik günün qlobal xarakterini vurğulamaq məqsədilə edildi.

## Dünya Düşüncə Günü Azərbaycanda
Azərbaycanda Dünya Düşüncə Günü müxtəlif illərdə Azərbaycan Skautlar Assosiasiyası tərəfindən qeyd olunmuşdur. Skautlar bu günü foto sərgiləri, sosial aksiyalar, teatr tamaşaları və digər tədbirlər vasitəsilə qeyd edərək, skaut hərəkatının əsas dəyərlərini təbliğ edirlər.

## İstinadlar
Rauf Ağakişiyev

**Rauf Ağakişiyev Fikrət oğlu** () — Azərbaycan aktyoru.

## Həyatı
26.03.1972-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1993-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət</big> Universitetinin dram-kino aktyorluğu fakültəsinə qəbul olub və həmin Universiteti 1997-ci ildə bitirərək, təyinatını Hüseyn Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Musiqili-Dram Teatrına alıb.

## Teatr səhnəsindəki rolları
● *Zəfər* ("Məhəbbət yaşayır hələ", Hidayət Orucov)

● *Ədalət* ("Gəl qohum olaq", İsi Məlikzadə)

● *Uari* ("Varlı ev", Georgi Xuqayev)

● *Azər* ("Yaxşı adam", Mirzə İbrahimov)

● *Sərkərdə* ("Şah İsmayıl", Ağalar İdrisoğlu)

● *Cəfərquluxan* ("Xacə şah", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və Jan Küver)

● *Hacı Əhməd* ("Almaz", Cəfər Cabbarlı)

● *Qıdı kirvə* ("Yağışdan çıxdıq yağmura düşdük", Nəcəf bəy Vəzirov)

● *Sığortaçı* ("Həmyerlilər", Altay Məmmədov)

● *Ədalət* ("Gəl qohum olaq", İsi Məlikzadə)

● *Əmrayın* ("Varlı qadın", Əli Əmirli)

● *Bəy* ("Qaraca qız", Abdulla Şaiq)

● *Ədalət* ("Xilaskar", Aqşin Babayev)

● *Mahir* ("Qorxaq", Əvəz Mahmud Lələdağ)

● *Kazım bəy* ("Dağlarda tufan", Əvəz Mahmud Lələdağ)

● *Səfərxan* ("Tələ", Əvəz Mahmud Lələdağ)

● *Saleh bəy* ("Qisas", Famil Süleymanov)

● *İlqar* ("Qarışqa yuvası", Əyyub Qiyas)

● *Zabit* ("Cəhənnəm ekspresi, Əyyub Qiyas)

● *Hüseyn Hüsnüxor* ("Anası öpməyən qız", Fatma Həsənzadə)

● Milli Qəhrəman *Qorxmaz Eyvazov* ("Missiya", Hafiz Ataxanlı)

● *Nizami* ("Xəzinə", Hafiz Ataxanlı)

● *Tarık* ("Ocaq", Turqut Özakman)

●Beçir ("Varlı ev", Georgi Xuqayev)

## Filmoqrafiya
# Seçilən (film, 2008)
# Bir ovuc torpaq (teleserial, 2013)
# Anamın kitabı
# İmtahan (teleserial, 2017)
# Həyat varsa (teleserial, 2012)
# Ata ocağı (serial, 2017)
# Mən burdayam, İlahi!
# Buzlar əriyəndə (film, 2025)

## Mükafatları
cənab **İlham Əliyev** tərəfindən 2004-cü il dekabrın 24-də ***"Tərəqqi"*** medalı ilə təltif edilib,

2014-cü ildə **Əməkdar artist** fəxri adına,

2018-ci ildə "Müstəqilliyin 100 illiyi" medalına

2026-cı ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının “Qızıl Dərviş” mükafatı ilə təltif olunub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://president.az/az/articles/view/59639 Prezident mükafatına layiq görülüb.

* https://president.az/az/articles/view/59639
Fərqli

**Fərqli** — Riyaziyyat və fizika, iki fərqli elmi sahədir. Riyaziyyatda bərabər olmayan iki şeyin fərqli olduğu aydın şəkildə göstərilir; məsələn, 2 ilə 3 ədədləri bərabər deyil. Bu, riyazi problemlərin həllində vacibdir. Fizikada isə, bərabər olmayan iki fenomen bəzən bir-biri ilə müqayisə edilə bilmir, lakin onların arasında əlaqələr mövcuddur, məsələn, enerji və kütlə Eynşteynin E=mc² formulunda birləşir. Beləliklə, riyaziyyat fizikanın qanunlarını ifadə etmək üçün bir dil, fizika isə riyazi modellərin real dünya fenomenlərini izah etməsi üçün bir kontekstdir. Hər iki sahə, elmi bilikləri zənginləşdirərək bir-birini tamamlayır.

## İstinadlar
Rezolyut desk

**Heys masası** kimi də tanınan **Rezolyut desk** (ing. *Resolute desk*, **''Qətiyyətli'' masa**) — ən son beş prezident də daxil olmaqla, Ağ Evdə ABŞ-nin bir neçə prezidenti tərəfindən Oval kabinet masası kimi istifadə edilən XIX əsrdə hazırlanan tərəfdaşlar masası. Yazı masası, Kraliça Viktoriyanın 1880-ci ildə prezident Raterford B. Heysə hədiyyəsi olub və HMS Resolyut adlı Britaniya Arktika kəşfiyyat gəmisinin palıd ağacından tikilib. 590 kq ağırlığı olan masa Kentdəki Çethem tərsanəsində (ing. *Chatham Dockyard*) bacarıqlı usta Vilyam Evenden və çox güman ki, Morant, Boyd və Blanford tərəfindən hazırlanmışdır. Masa iki dəfə dəyişdirilib: 1945-ci ildə diz dəliyi və 1961-ci ildə 5,1 santimetrlik postament əlavə edilib

HMS *Rezolyut* gəmisi 1854-cü ildə ser Con Franklini və onun itmiş ekspedisiyasını axtararkən Arktikada tərk edilib. Gəmi 1855-ci ildə, Amerika balinaovlayan gəmisindən olan *Corc Henri* tərəfindən tapılır, təmir edilir və 1856-cı ildə ABŞ tərəfindən xoşməramlı bir jest olaraq Böyük Britaniyaya qaytarılır. Gəmi 1879-cu ildə istismardan çıxarılır, parçalanır və taxtalarından üç masa düzəldilir. Kraliça Viktoriya bu masalardan birini Amerika prezidenti Raterford B. Heysə göndərir. *Rezolyut desk* masası 1880-ci il noyabrın 23-də Ağ Evdə qəbul edilib və 1948-ci ildən 1952-ci ilə qədər Ağ Evin yenidən qurulmasına qədər Prezident Adminstrasiyasında istifadə edilib. Yenidənqurmadan sonra masa Duayt D. Eyzenhauer radio və televiziya verilişləri zamanı istifadə etdiyi Yayım Otağına yerləşdirilir. Jaklin Kennedi masanı yenidən kəşf etdi və 1961-ci ildə onu Oval Ofisə gətizdirdi. Yazı masası Con Kennedinin qətlindən sonra Ağ Evdən yığışdırılıb və Kennedi Prezident Kitabxanasının eksponatlarından ibarət səyyar sərgiyə çıxıb. Prezident Cimmi Karter masanı 1977-ci ildə Ağ Evə qaytarılır və o, 2025-ci ilə qədər orada qalır. 2025-ci ildə prezident Donald Tramp yenidən işlənməsi üçün masanın müvəqqəti çıxarılması əmrini verir.

*Rezolyut desk* masasının bir çox surətləri hazırlanmışdır. İlk surət 1978-ci ildə Massaçusets ştatının Boston şəhərindəki Con Kennedi adına Prezident Kitabxanasında daimi nümayiş etdirmək üçün istifadəyə verilmişdir və o vaxtdan bəri başqa beş prezident kitabxanası və bir çox muzey, kitabxana, turistik yerlər, şəxsi evlər və ofislər masanın surətlərini əldə etmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qayalı dağ keçisi

**Qayalı dağ keçisi** (**Oreamnos americanus**) — Həmçinin **dağ keçisi** və ya **ağ dağ keçisi** kimi də tanınan, Şimali Amerikanın qərbindəki uzaq və sərt dağlıq (əsasən Qayalı dağlar) ərazilərə endemik olan cüt dırnaqlı bir məməli. Subalp və ya həqiqi alp növü olan bu canlı dik qaya üzlərində, demək olar ki, şaquli qayalıqlarda və buzlu keçidlərdə tez-tez görülən möhkəm addımlı bir dırmaşandır. Qayalı dağ keçiləri ümumiyyətlə aşağı yüksəkliklərə enməkdən çəkinirlər — mövsümi qida çatışmazlığı və ya xüsusilə pis hava şəraitində istisna olmaqla — çünki onların yaşadığı ekstrem yüksəklik qara və qonur ayılar, pumalar və canavar kimi yırtıcılara qarşı əsas müdafiə vasitəsidir.

Bəhs edilən ümumi adına və hər iki cinsin eyni yarımfəsilədə (Caprinae) olmasına baxmayaraq, Qayalı dağ keçisi Capra cinsinə aid deyil. Bu cinsə bütün əsl keçilər, məsələn, ev keçisindən törəyən vəhşi keçi daxildir. Əksinə, o, daha çox “keçi-antaloplar” kimi tanınan digər bovidlərlə yaxın əlaqəlidir. Bunlara Avropa sernası, qoralar, takinlər  və Yaponiya ilə Cənubi Asiyanın şərqində yaşayan seroular daxildir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Simopone

**Simopone** — Dorylinae yarımfəsiləsinə aid əsasən ağacda yaşayan qarışqalar cinsi. Bu cins Köhnə Dünyanın tropik bölgələrində geniş yayılmışdır, növlərin əksəriyyəti Madaqaskar və Qara Afrika regionlarında tapılır.

## Taksonomiya

Cins ilk dəfə 1891-ci ildə Forel tərəfindən Simopone grandidier nümunəsi əsasında təsvir edilmişdir. Brown (1975) cinsi yenidən nəzərdən keçirmiş və ümumilikdə 13 növ tanımışdır. Növlərin sayı Kutter (1976, 1977) tərəfindən 15-ə, Bolton & Fisher (2012) tərəfindən isə 38-ə qədər artırılmışdır. Bolton & Fisher, Brown (1975) tərəfindən təsvir edilən Afrika növü olan S. conciliatrix-in cinsdəki digər növlərdən o qədər fərqli olduğunu qeyd edərək onu öz monofiletik cinsi olan Vicinopone-a köçürmüşdür.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* 
*

## Xarici keçidlər
Qara üzlü otquşu

**Qara üzlü otquşu** (*Melanospiza bicolor*) — Kiçik bir quş növü. Tanaqerlər ailəsinə aid edilir və Darvin sərçələri ilə yaxın qohumluğu ilə tanınır. Bu növ Kuba istisna olmaqla, Vest-Hinddə, Tobaqoda (lakin Trinidadda yox), həmçinin Kolumbiya və Venesuelanın şimal sahillərində çoxalır.

## Taksonomiya
Qara üzlü otquşunun ilk rəsmi təsviri 1766-cı ildə İsveç təbiətşünası Karl Linney tərəfindən onun "Systema Naturae" əsərinin on ikinci nəşrində verilmişdir. Linney binominal ad olaraq "Fringilla bicolor" adını təqdim etmişdir. Linney təsvirini Mark Keytsbinin 1729–1732-ci illərdə nəşr olunan "Karolina, Florida və Bahama Adalarının Təbii Tarixi" ("The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands") əsərində təsvir edilən "Bahama sərçəsi" əsasında hazırlamışdır. Qaraüzlü otquşu ənənəvi olaraq "Tiaris" cinsinə aid edilirdi. 2014-cü ildə aparılmış molekulyar filogenetik tədqiqat göstərdi ki, bu cins polifiletikdir və qaraüzlü otquşu "Melanospiza" cinsində yerləşən "Sent Lusiya qara sərçəsi" ilə yaxın qohumdur. Nəticədə cinslərin yenidən təşkili zamanı qara üzlü otquşu "Melanospiza" cinsinə köçürüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Camponotus

**Camponotus** — dünyanın bir çox meşəlik bölgələrinə endemik olan iri qarışqalar.

Onlar ağacın içərisində yuva qururlar, bu yuvalar mandibulaları və ya çənələri ilə oyduqları qalereyalardan ibarətdir. Üstünlük verdikləri material ölü və nəm ağacdır. Lakin termitlərdən fərqli olaraq, ağacı yemirlər, əvəzində yuvalarının xaricində mişar talaşına bənzər bir material atırlar.

Bəzən dülgər qarışqalar ağacların müəyyən hissələrini oyurlar. Həmçinin taxta binalara və strukturlara tez-tez daxil olaraq geniş yayılmış problemlərə səbəb olurlar: onlar strukturlara zərərin əsas səbəbkarıdır. Bununla belə, ağacı oyma qabiliyyətləri meşə parçalanmasına kömək edir. Bu cins 1000-dən çox növü özündə birləşdirir.

Onlar həmçinin yapışqan bitlərini bəsləyirlər. Bəsləmə zamanı qarışqalar yapışqan bitlərini yırtıcılardan (adətən digər həşəratlardan) qoruyur, yapışqan bitləri isə şəkərli bir maye olan bal şirəsi ifraz edir, qarışqalar bu mayeni antennaları ilə yapışqan bitlərini sığallayaraq əldə edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara üzlü ibis

**Qara üzlü ibis** (*Theristicus melanopis*) — "Threskiornithidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Cənubi Amerikanın cənubunda və qərbindəki çəmənliklərdə və tarlalarda rast gəlinir. Əvvəllər oxşar növ olan "buff-necked ibis"in yarımnövü kimi qəbul edilsə də, bu gün bütün aparıcı taksonomik mənbələr onu ayrı bir növ kimi tanıyır. Qara üzlü ibis, həmçinin And ibisi (T. branickii) yarımnövünü də özündə birləşdirir. Bəzi taksonomik mənbələr (Amerika Ornitologiya Cəmiyyəti daxil olmaqla) hələ də bu birləşməni qəbul edir.

## Taksonomiya
Qara üzlü ibis ilk dəfə 1789-cu ildə alman təbiətşünası İohann Fridrix Gmelin tərəfindən Karl Linneyin *"[[Təbiət sistemi (kitab)|Systema Naturae]]"* əsərinin genişləndirilmiş nəşrində təsvir edilmişdir. Gmelin bu quşu *"Tantalus"* cinsinə aid edərək *"[[Tantalus melanopsis]]"* binominal adını vermişdir. Gmelin təsvirini ingilis ornitoloq Con Latamın 1785-ci ildə yazdığı *"A General Synopsis of Birds"* kitabında təsvir edilən "qara üzlü ibis" əsasında hazırlamışdır. Latam, Leverian Muzeyindəki nümunə və təbiətşünas Joseph Banksin kolleksiyasındakı rəsmlər əsasında hesabat vermişdir. Georq Forster, Ceyms Kukun ikinci Sakit okean səyahəti zamanı 1775-ci ilin yanvarında "Yeni İl adası" (indiki Isla Observatorio) yaxınlığında bu quşları gördüyünü qeyd etmişdir. Qara üzlü ibis indi alman təbiətşünası Johann Georg Vaqler tərəfindən 1832-ci ildə təqdim edilmiş *"Theristicus"* cinsinə aid dörd Cənubi Amerika ibisindən biridir. Cinsin adı qədim yunan dilində "biçin" mənasını verən "theristikos" sözündən gəlir. Növün epiteti "melanopis" isə yunan dilində "qara" mənasını verən "melas" və "üz" mənasını verən "-ōpis" sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Növ monotipikdir: heç bir yarımnöv tanınmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Formicinae

**Formicinae** — Formicidae fəsiləsinə daxil olan və orta təkamül inkişafına malik qarışqaları özündə birləşdirən bir yarımfəsilə.

Formicinae qarışqaları bəzi primitiv xüsusiyyətləri qoruyur, məsələn, pupa ətrafında kukonların olması, işçi fərdlərdə ocelli (tək gözlər) olması və əksər növlərdə palp və ya antennal buğumların azalma meyli olmaması. Yeraltı qruplar istisna olmaqla, çənələrin ekstrem modifikasiyası nadir hallarda müşahidə edilir, Myrmoteras və Polyergus nəsilləri istisnadır. Bununla belə, bəzi növlər qul tutma və kök ilə qidalanan yarımsərtqanadlılarla simbioz kimi təkamül inkişafı göstərən davranışlara malikdir. Nəhayət, bütün Formicinae növləri çox azalmış iynələrə və böyümüş zəhər rezervuarlarına malikdir. Zəhər vəziləri formik turşusu istehsalı üçün ixtisaslaşmışdır (bu, qarışqalar arasında unikaldır).

Formicinae üzvlərinin hamısı "şaquli tərəzivari bir buğumlu petiol" ilə xarakterizə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara üzlü iridimdik

**Qara üzlü iridimdik** (*Caryothraustes poliogaster*) — Kardinal ailəsinə (Cardinalidae) aid böyük bir toxum yeyən quş və cənub-şərqi Meksikadan şərqi Panamaya qədər məskunlaşmışdır.

## Təsvir
Yetkin qara üzlü iridimdik 16,5 sm uzunluğunda, 36 q ağırlığında və əsasən qara, ağır bir dimdiyə malikdir. Qara üzü, sarı başı, boynu və sinəsi, zeytun rəngli arxası, qanadları və quyruğu var. Sağrı və qarın boz rəngdədir. Cavanlar daha tutqundur və üzlərində daha tünd ləkələr var. Səslənmələri kəskin "çip" və ya "tvit" çağırışlarını, vızıltıları və fit səslərini əhatə edir və nəğməsi musiqili bir fit səsi olan "çer çi vit, çer çir vit, çer çi çuvit"dir.

## Qidalanma və davranış
Qara üzlü iridimdik kolların və ya ağacların arasında böcəklər, tırtıllar və digər həşəratları yem üçün axtarır və həmçinin gumbo-limbo (Bursera simaruba) kimi meyvələr, toxumlar və çiçəklərdən və ya epifit qıvraclarından alınan nektar yeyir. 20-yə qədər quşdan ibarət səs-küylü sürülər əmələ gətirir və tez-tez bal yeyənlər və digər thraupidae, eləcə də "Yeni Dünya" sərçələri ilə qarışıq növlü yemləmə sürülərində olur. Ümumiyyətlə, insan tərəfindən dəyişdirilmiş yaşayış yerindən qaçmağa çalışır, baxmayaraq ki, bəzən güclü dərəcədə deqradasiyaya uğramış keçmiş subtropik və ya tropik meşələrdə tapıla bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brachymyrmex

**Brachymyrmex** — Formicinae yarımfəsiləsinə aid olan bir qarışqa nəsli. Bu nəsil 9 buğumlu antennalara (əksər qarışqalara nisbətən daha az) və qarın hissəsi tərəfindən gizlənmiş petiol (qarın hissəsinin yuxarıdan baxıldıqda görünməməsi) ilə tanınır. Onlar bəzən "**rover (veyil) qarışqalar**" adlanır. ".

## Yayılması
Bu nəsil əsasən Neotropikal regionda yayılmışdır və ABŞ-dən Argentina və Çiliyə qədər, həmçinin Karib adalarını da əhatə edir. Bununla belə, bəzi növlər Yaponiya və Madaqaskar kimi yerlərə introduksiya edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acropyga

**Acropyga** — Kiçik formisin qarışqalarının bir cinsi. Bəzi növlər dolayı zərərvericilər ola bilər. Hindistandan Avstraliyaya qədər tapılan A. acutiventris, Xenococcus annandalei növünün yeraltı, kök yeyən Pseudococcidae-ə meyillidir. Yaşayan, hamilə dişilər, koloniya qurarkən simbiotik əlaqəni yaratmaq üçün cütləşmə uçuşu zamanı A. acutiventris kraliçalarının çənələrində daşınır. Digər Acropyga növləri müxtəlif növ Pseudococcidae-lə əlaqələrə malikdir və bu, bütün cins üçün ümumi bir xüsusiyyət ola bilər.

## Təsvir
Acropyga 3,5 millimetrdən (0,14 düym) kiçikdir, yığcam, sıx bir bədənə malikdir. Onların 10 və ya 11 seqmentli (sap daxil olmaqla) antenaları, qısa palpları və dörd ilə 30 fərdi ommatidiya ilə azaldılmış gözləri var. Bəzi növlərdə gözlər ümumiyyətlə yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Attopsis

**Attopsis** — Formicinae yarımfəsiləsinə aid nəsli kəsilmiş bir qarışqa cinsi. Əvvəllər bir sıra növü ehtiva etsə də, cins hazırda monotipikdir, tip növü olan Attopsis longipennis, indiki Xorvatiyada tapılan tək bir Erkən Miosen fosilindən məlumdur.

## Tarix və təsnifat
Təsvir edildikdə, Attopsis cinsi, indiki Xorvatiya ərazisindəki Radoboj bölgəsindən çöküntü süxurunda sıxılma fosilləri kimi qorunmuş 18 ayrı fosil qarışqası qrupuna əsaslanırdı. Yataqlar, Erkən Miosenin Burdigalian dövründə, bəlkə də dayaz bir laqun mühiti olan daxili dəniz hövzəsində çökmə nəticəsidir. Attopsis ilə yanaşı, balıqlar və yosunlarla birlikdə çöküntülərdə bir neçə yüz növ həşəratdan ibarət müxtəlif bir qrup qorunmuşdur. Fosil təəssüratları, incə detalların keyfiyyətli qorunmasına səbəb olan mikrit əhəng daşlarında qorunmuşdur. Həşərat fosilləri ilk dəfə Sürix Universitetinin professoru olan Osvald Heer tərəfindən öyrənilmişdir və o, fosilləri yeni bir Attopsis cinsinə yerləşdirmişdir. Bu cins, petiolun iki seqmentli olması və qanad venasiyasının açıq bir mcu hüceyrəsinə malik olması kimi qəbul edilmiş quruluşa əsaslanırdı. Heer, A. longipennis ilə yanaşı, digər üç növü, A. anthracina, A. longipes və A. nigra-nı da təsvir etmişdir. Bu cins və bir çox tip nümunəsi 2014-cü ildə paleoentomoloqlar Gennady Dlussky və Tatyana Putyatina tərəfindən yenidən araşdırılmış və yenidən təsvir edilmişdir və onlar müəyyən etmişlər ki, yalnız A. longipennis-in tip nümunəsi cinsin yenidən işlənmiş təsvirinə uyğundur, digər dörd növün bütün digər fosilləri isə fərqli cinslərin üzvləri kimi yenidən təsvir edilmişdir. Bu düzəliş, Attopsis-də yalnız bir növün qalmasına səbəb olmuşdur. A. anthracina, A. longipes və A. nigra üçün tip nümunələri Oecophylla obesa növünün erkəklərinin təsvirinə uyğundur və Dlussky və Putyatina bu üç növü O. obesa-nın kiçik sinonimləri kimi təyin etmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ebbinqhauz illüziyası

**Ebbinqhauz illüziyası** və ya **Tetçener dairələri** – nisbi ölçü qavrayışı haqqında optik illüziya. Alman psixoloq Herman Ebbinqhauz tərəfindən kəşf edildiyi üçün belə adlandırılmışdır. İngilisdilli ölkələrdə Edvard Titçener tərəfindən 1901-ci ldə yazılmış nəzəri psixologiya dəsrliyi səbəbi ilə onun adı ilə də tanınır. İllüziyanın ən məşhur versiyasında eyni ölçüdə olan iki dairə yan-yana qoyulur. Bir dairə böyük dairələrlə, digəri isə kiçik dairələrlə əhatə olunur. Nəticədə, böyük dairələrlə əhatə olunmuş mərkəzi dairə kiçik dairələrlə əhatə olunmuş mərkəzi dairədən daha kiçik görünür.

Araşdırmalara görə Ebbinqhauz illüziyasının qavrayışında iki əsas faktor rol oynayır: ətraf dairələrin mərkəzi dairədən uzaqlığı və halqanın tamlığı. Nisbi ölçüdən asılı olmayaraq, əgər ətraf dairələr mərkəzi dairəyə daha yaxındırsa, mərkəzi dairə daha böyük görünür, əksinə, ətraf dairələr mərkəzi dairədən daha uzaqdırsa, mərkəzi dairə daha kiçik görünür. Məsafə nisbi ölçün qavrayışında əsas faktor oynasa da, ətraf dairələrin ölçüsü onların mərkəzi dairəyə nə qədər yaxınlaşa biləcəyini məhdudlaşdırır.

## İzah
Ebbinqhauz illüziyası beyndə qavrayış və hərəkət üçün ayrı yolların mövcudluğu haqqında mübahisədə vacib rol oynamışdır. Ebbinqhauz illüziyasının sadəcə ölçü qavrayışını pozduğu irəli sürülmüşdür. Neyroalim Melvin Quddeyl tərəfindən aparılmış tədqiqat zamanı təcrübə iştirakçısının illüziyanın fiziki modeli zamanı tutma aperturunun miqyasının qavrayış ölçüsü pozulmasından dəyişməmişdir. Digər araşdırmalar tutma miqyasının Ebbinqhauz illüziyasına təsir etmədiyini göstərsə də, bir araşdırma həm hərəkətin, həm də qavrayışın illüziyadan yanıldığını göstərmişdir.

İnkişafla bağlı bir tədqiqata görə illüziya kontekst həssaslığından asılıdır. 10 yaşından kiçik uşaqlara nəzərən universitet tələbələrində illüziyanın ölçü ilə bağlı yanılsaması daha çox müşahidə olunur. Tədqiqat zamanı illüziya ilə bağlı 70 genetik variant tapılmışdır. 2014-cü ildə "İlin ən yaxşı illüziyası" müsabiqəsinin qalibi animasiya olunmuş Ebbinqhauz illüziyası olmuşdur.

## Əlaqəli illüziya
2013-cü ildə italyan vizual tədqiqatçı Cianni Sarkone tərəfindən yeni nisbi ölçü illüziyası kəşf edilmişdir. Bu illüziya Ebbinqhauz illüziyasını və Obonai kvadrat illüziyasını özündə birləşdirir. Sarkonenin xaçı illüziyası kimi tanınan bu illüziyada mərkəzi forma (xaç) böyük kvadratlarla əhatə olunduqda daha böyük görünür.

## İstinadlar
Menhit

**Menhit** () — əvvəlcə Kuş Krallığında Nubiyalıların döyüş ilahəsi olub, sonralar himayədar və günəş ilahəsi kimi qəbul edildi. Onun adı "qurban kəsən" və ya "qırğın edən" mənasını verir.

O, həm də Ranın Gözü kimi fəaliyyət göstərə bilən ilahələrdən biri olub.

## Tarixi
Menhitin Nubiya ilahəsinin nəslindən olduğuna inanılır və həmişə günəş diski və urey simvolu olan bir aslan kimi təsvir edilir. Misirdəki aslanlar ov və təcavüzlə əlaqəli idi, buna görə də hərbi fəaliyyətlə əlaqəli hər şeyin şirlərlə birbaşa əlaqəsi var idi. Bu vəziyyətdə Menhit də istisna deyildi və aslan ilahəsi kimi təsvir edilmişdir. Menhit həm də düşmənlərə qarşı vuruşan, onları odlu oxlarla əzən Misir ordusunun lideri hesab olunurdu. Bu cür hərəkətlər onu digər döyüş tanrılarına bənzədirdi.

O, həmçinin Misir tacının qoruyucu ilahəsi hesab edilirdi.

Qədim Misir mətnləri onu himayədar tanrı və günəş tanrısı ilə əlaqələndirir. Bəzi mənbələr onu "Uzaq ilahə" mifinin mövzusu kimi təqdim edirlər. Bir əfsanədə Ranın Gözü Misirdən qaçır. Onun həmkarı Ra, onu izləmək üçün başqa bir tanrını Nubiyaya göndərir və burada o, şirə çevrilir. O, Raya qaytarıldıqda ya Menhit olur, ya da dünyaya gətirir.

Qədim Misirdə sarkofaq adlanan tabutların içində yazılan və "Sarkofaq Mətnləri" adlanan yazılar onu himayədar tanrı və günəş tanrısı ilə əlaqələndirir. Bəzi mənbələr onu "Uzaq ilahə" mifinin mövzusu kimi təqdim edirlər. Bir əfsanədə Ranın Gözü Misirdən qaçır. Ra, onu izləmək üçün başqa bir tanrını Nubiyaya göndərir və burada o, şirə çevrilir. Onu Raya geri qaytardıqda isə, o ya Menhitə çevrilir və ya Menhiti doğur.

Yuxarı Misirin 3-cü Nomunda, xüsusən İsnada Menhitin Xnumun arvadı və Hekanın anası kimi qəbul edilirdi. O, həm də Şunun anası kimi tanınırdı. Ona, həmçinin Vadjet və Neyt ilahələrin olduğu, Aşağı Misirdədə itaət edirdilər.

Menhit Yuxarı Misirdə aslan başlı müharibə ilahəsi olan Sekhmet ilə eyniləşməyə başlayır. İki Misir krallığının birləşməsindən sonra isə, Menhit ilahə Sexmetin bir forması kimi görünməyə başlayır.

## İstinadlar
Rafiq Baxşəliyev

**Rafiq Məmmədbağır oğlu Baxşəliyev** (31 may 1939, İrəvan) — Azərbaycan alimi, idman tədqiqatçısı, professor (2003), Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin prorektoru (2002–2015).

## Həyatı
Baxşəliyev Rafiq Məmmədbağır oğlu 31 may 1939-cu ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. 1948-ci ildə Ermənistan SSR-dən deportasiya edilmiş, ailəsi ilə indiki Gəncə şəhərinə köçmüşdür. 1958-ci ildə buradakı orta məktəbi, sonradan 1962-ci ildə Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirmişdir.

Rafiq Baxşəliyev 1966–1973-cü illərdə hazırkı Bakı Dövlət Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1972-ci ildə biologiya elmlər namizədi elmi dərəcəsi üzrə dissertasiyanı müdafiə etmiş, 1973-cü ildə isə dosent elmi adını almışdır. 1973–1981-ci illərdə Xarici Dillər İnstitutunda kafedra müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1981-ci ildən (qısa fasilə ilə) 2001-ci ilə qədər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin İbtidai hərbi hazırlıq və fiziki tərbiyə fakültəsinə rəhbərlik etmiş, dekan vəzifəsində çalışarkən iki mindən çox zabit yetirmişdir. 2002–2015-ci illərdə ADPU-nun prorektoru vəzifəsində işləmişdir.

2003-cü ildə Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən professor elmi adına layiq görülmüşdür. Ümumilikdə 51 il ali təhsil sahəsində işləmiş, 60-dan çox elmi məqalə, 15-dən artıq dərs vəsaiti və dərsliklər, bir çox monoqrafiya müəllifidir.

2006-cı ildə Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasında "Strateji tədqiqatlar və dövlət müdafiəsini idarəetmə" akademik kursu bitirmişdir. ADPU-nun Yeni Azərbaycan Partiyasının ilk partiya təşkilatının sədri kimi 1993–2006-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir.

1978-ci ildə SSRİ Maarif Nazirliyinin qərarı ilə "Ali məktəb əlaçısı" fəxri adı və döş nişanı ilə təltif edilmişdir. 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar məşqçi"si və "Əməkdar idman işçisi", boks idman növü üzrə AİBA-nın beynəlxalq dərəcəli hakimidir. Çoxsaylı sertifikata və diplomlara layiq görülmüşdür.

Ailəlidir, oğullarının ikisi də dövlət qulluqçusudur.

## İstinadlar
Translit

**Translit** (ad, “ transliterasiya ” sözünün qısaldılmış formasidır) başqa xarici əlifbadan istifadə edərək mətnin yazılmasıdır. Transliterasiyadan fərqli olaraq, translit kompüter klaviaturasında mövcud olan rəqəmlərdən və digər simvollardan istifadə edə bilər, yəni əslində qeyri-rəsmi transliterasiyadır. Azərbaycan transliti, bəzi əlavələr etməklə latın əlifbasından istifadə edir. Məs., "ş" hərfini yazmaq üçün Azərbaycan əlifbasında olmayan "w", "ç" hərfini ifadə etmək üçün isə 4 rəqəmindən istifadə edilir.

Xarici əlifba ilə yazılmış mətnin özünü translit adlandırmaq olar.

Bəzi məlumatlara görə, peşəkar nitqdə bəzən “transliterasiya” sözü əvəzinə “translit” sözü də işlənir  .

## Tədbiqi

Translit bir fenomen kimi (hələ də adı olmayan) kompüterlərdən əvvəlki dövrlərdə yaranmış, lakin mövcud (və bəzən hələ də mövcudluğu davam edən) problemlər səbəbindən İnternet rabitəsində geniş yayılmışdır. Məsələn, Azərbaycan hərfləri hazırda mövcud klaviaturada olmaya bilər. Translit SMS vasitəsilə əlaqə qurarkən aktiv şəkildə istifadə olunur, çünki smartfonlarda Azərbaycan əlifbası olmaya bilər və ya əksinə, olarsa belə Azərbaycan əlifbasından istifadə etməklə yazılan SMS daha uzun ola bilər.
Petr Pavel

**Petr Pavel** (Çex tələffüzü: (ˈpɛtr̩ ˈpavɛl) ) — Çexiya Respublikasının hazırkı prezidenti, istefada olan ordu generalı və siyasətçi. O, 9 mart 2023-cü ildən etibarən Çexiya Respublikasının dördüncü prezidenti vəzifəsini icra edir. O, əvvəllər 2015–2018-ci illərdə NATO Hərbi Komitəsinin sədri, 2012–2015-ci illərdə isə Çexiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi.

## Həyatı
Petr Pavel 1 noyabr 1961-ci ildə Çexoslovakiyanın Plana şəhərində hərbçi ailəsində anadan olub. Atası 1973–1989-cu illərdə Tabor şəhərində Qərb Hərbi Dairəsinin komandanlığında kəşfiyyat zabiti kimi xidmət edib. 1983-cü ildə Vyskov şəhərindəki Quru Qoşunları Hərbi Universitetindən məzun olub və Çexoslovakiya Ordusunda paraşütçü olaraq xidmətə başlayıb. 1985-ci ildə Çexoslovakiya Kommunist Partiyasına üzv olub və 1989-cu ildə baş verən Məxməri İnqilaba qədər partiyada qalıb. 1988–1991-ci illərdə Brno Hərbi Akademiyasında təhsilini davam etdirib. Məxməri İnqilabdan sonra isə ABŞ-ın Bethesda şəhərində yerləşən Müdafiə Kəşfiyyat Kollecində, Böyük Britaniyanın Camberley şəhərindəki Qərargah Kollecində və London Kral Kollecində beynəlxalq əlaqələr üzrə magistr dərəcəsi alıb.

## Hərbi Karyerası
* Pavel, 1993-cü ildə Xorvatiya Müstəqillik Müharibəsi zamanı Karin Bazasının təxliyəsində iştirak edərək beynəlxalq aləmdə tanınıb. O, 2012–2015-ci illərdə Çexiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi vəzifəsini icra edib.
* 2015–2018-ci illərdə isə NATO Hərbi Komitəsinin sədri seçilərək, bu vəzifəni tutan ilk Şərqi Blok mənşəli hərbçi olub. NATO-da çalışdığı müddətdə, 2014-cü ildə Rusiyanın Krımı ilhaq etməsi və 2018-ci ildə Türkiyənin Afrinə müdaxiləsi kimi hadisələrə cavab tədbirlərinin görülməsində iştirak edib.
* 2018-ci ildə 44 illik hərbi xidmətindən sonra istefaya çıxıb.

## Şəxsi Həyatı
İlk evliliyindən iki oğlu var. Hazırda ikinci həyat yoldaşı, Çexiya Ordusunda podpolkovnik rütbəsində olan Eva Pavlová ilə evlidir. Çex, İngilis, Fransız və Rus dillərini bilir.

## İstinadlar
Syuzen Aaron Teylor

**Syuzen Aaron Teylor** (qızlıq soyadı Aaron; ) — Amerikan rəssam və qarışıq texnikalı heykəltəraş; Qırx il boyunca Detroyt, Miçiqandakı Yaradıcı Araşdırmalar Kollecinin Sənətkarlıq Departamentində professor kimi çalışıb. Onun əsərləri abstrakt və sürrealist üslubda olub, Əlkimyadan ilhamlanır və yuxuya bənzər keyfiyyətlərə malik hekayə anlatmaq üzərində cəmlənir.

## Bioqrafiyası
Syuzen Aaron 1947-ci ilin iyul ayında Bruklində, Nyu-Yorkda anadan olub. O, Miçiqan ştatının Plezənt Ridj şəhərində yaşayır və incəsənət əsərləri yaradır.

## Fəaliyyəti
O, Ueyn Dövlət Universitetində bakalavr dərəcəsi və Krenbruk İncəsənət Akademiyasında Tətbiqi İncəsənət üzrə magistr dərəcəsi alıb. O, Fiber Dizayn Bölməsinin bölmə sədri və Detroyt, Miçiqandakı Yaradıcılıq Araşdırmaları Kollecinin isə 40 ildən çox müddətdə Sənətkarlıq Bölməsinin professoru kimi fəaliyyət göstərib. Təqaüdə çıxdıqdan sonra Aaron-Taylor-a emeritus statusu verilib.

Aaron-Taylor əsərlərində əlkimya, hekayə danışma sənəti, kimya, Yunq psixologiyası, fəlsəfə, arxetiplər və Kollektiv Şüursuzluq sahəsindəki biliklərindən ilham alması ilə tanınır. O, 30 ildən çox sərgilərdə iştirak edib və əsərləri həm daimi, həm də şəxsi kolleksiyalara daxil edilib.

## Üslub və texnikası
Aaron-Taylor, yuxularından ilham alaraq fantastik fiqurlar təsvir edən orta ölçülü heykəltəraşlıq əsərləri yaratmışdır. Bu fiqurlar arasında itlər, pişiklər və digər kiçik canlılar da var. Əsərlərində anatomik dəqiqlikdən uzaqlaşma, əsas fiqurun formasını yaratmaq üçün çoxrəngli keçə və ağac köklərindən istifadə təcrübəsindən qaynaqlanır. O, öz keçəsini əl ilə hazırlayır və onu heyvan dərisini təqlid etmək üçün istifadə edir. Bundan əlavə, o, qiymətli daşlar, metal parçaları, diş və sümük kimi təbii və süni materialları əsərlərinə daxil edir. İlham mənbəyi kimi meditasiya və Yung psixologiyasının təsvirlərindən istifadə edir.

## Əsərləri

### Seçilmiş əsərləri
* Deity series
* Dreamscape series
* Dream Games series
* Threshold series
* Soul Shard series
* Teapot Series
* Journeying Series
* Endangered Species Series

### Sərgi və kolleksiyaları
* Selected one-person exhibitions
* *Soul Shard* #30, 2006; Wayne State University Art Permanent Collection, Detroit, MI
* *Deity VIII*, 1990; Cranbrook Art Museum Permanent Collection No. CAM 1992.17, Cranbrook Academy of Art, Bloomfield Hills, MI.
* Renaissance Center, Commissioned Wall Relief — Westin Hotels, Detroit, MI
* K-Mart Corporation, Permanent Collection, Troy, MI

### Essey və rəyləri
* Dennis Alan Nawrocki; Steve Panton; Matthew Piper. "Essay'd 3: 30 Detroit artists". *Wayne State University Press* (2018). .
* Green, Roger. "Personal Paths In her mixed-media sculptures, Susan Aaron-Taylor re-creates the landscape of her dreams, informed by Carl Jung's spiritually charged concepts." American Craft Council 70, no. 6 (2010):30. ISSN 0194–8008.
* Carl Kamulski; Sisson Gallery. "2010 Motor City Revue: 38 Detroit artists". *[[:en:Henry Ford College|Henry Ford Community College]]* (2010). OCLC no.: 608538323.

## İstinadlar
Rabab Abdulhadi

**Rabab Ibrahim Abdulhadi** () — Fələstin əsilli amerikalı alim, fəal, pedaqoq, redaktor və akademik direktor; O, San-Fransisko Dövlət Universitetində Etnik Araşdırmalar, İrq və Müqavimət Araşdırmaları üzrə dosentdir, həmçinin Ərəb və Müsəlman Etnikliyi və Diasporaları Araşdırmaları proqramının təsisçi direktorudur.

Inside Higher Education nəşrindən Kolin Flaherti onu "artıq mübahisəli olan bir sahədə mübahisəli fiqur" kimi təsvir etmişdir.

## Həyatı və təhsili
Rabab İbrahim Abdulhadi 1955-ci ildə İordaniyanın işğalı altında olan qərb sahilində, Nablus şəhərində müsəlman bir ailədə anadan olmuşdur. O, 1994-cü ildə Hunter Kollecində qadın araşdırmaları üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. Daha sonra Yel Universitetində 1995-ci ildə magistr, 1998-ci ildə fəlsəfə magistri və 2000-ci ildə sosiologiya üzrə doktorantur dərəcələrini tamamlamışdır.

Maylk Dillonun rəhbərliyi altında yazdığı dissertasiyası "Fələstinlilik müqayisəli perspektivdə: daxiledici müqavimət, xaric edici Vətəndaşlıq" (2000) adlanırdı.

## Mükafatları
Abdulhadi, akademik və ictimai fəaliyyətinə görə yerli və beynəlxalq akademik, vətəndaş və peşəkar təşkilatlardan bir sıra mükafatlar almışdır. Əsas mükafatları aşağıdakılardır:

* 2004: J. Uilyam Fulbrait Xarici Təqaüd Şurası tərəfindən Yeni Əsr Təqaüdü
* 2020: Amerika Universiteti Professorları Assosiasiyası tərəfindən Corcina M. Smit Mükafatı
* 2023: Yaxın Şərq Araşdırmaları Assosiasiyası tərəfindən Cere L. Baxarak Xidmət Mükafatı – "azadlıq və qurtuluş uğrunda ömürlük fəaliyyətinə görə"
* 2023: Amerika Araşdırmaları Assosiasiyası tərəfindən Anhela Y. Deyvis Mükafatı – Görkəmli İctimai Akademik Fəaliyyətə görə
* İcma Təşkilatçılığı üzrə Lusius Uolker Mükafatı – Dinlərarası İcma Təşkilatçılığı Fondu tərəfindən
* İllik Aleks Odeh Memorial Mükafatı – Amerika-Ərəb Ayrı-seçkiliyə Qarşı Mübarizə Komitəsi tərəfindən
* Cəsarət Mükafatı – Fələstin üçün Amerika Müsəlmanları təşkilatı tərəfindən
* İcma Liderliyi Mükafatı – Fələstin üçün Amerika Müsəlmanları təşkilatı tərəfindən

## Əsərləri

### Kitabları
* 

### Məqalə və müəllifi olduğu fəsillər
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Oil dilləri

**Oil dilləri** — Şimali Fransa, Belçika və Normand adaları ərazilərində danışılan dil qrupu. Qallo-Roman dilləri ailəsinin üzvü hesab olunur. Köhnə fransız dili bu qrupun bir üzvü hesab olunur.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

**Paroles d'Oïl*, Défense et promotion des Langues d'Oïl, Mougon 1994, 
**Les langues régionales*, Jean Sibille, 2000, 

## Xarici keçidlər

*Oil dillərində mahnılar
Polyergus

**Polyergus** — 14 təsvir edilmiş növü olan kiçik bir qarışqa nəsli. Onlar həmçinin "qul basqınçı qarışqalar" və ya "Amazon qarışqaları" kimi tanınır. Bu nəsil, əsasən Formica nəslindən olan qarışqaların yuvalarına basqın edərək işçi fərdlər əsir götürməsi ilə xarakterizə olunur.

## Çoxalma

Polyergus işçiləri, əsasən xəncərəbənzər, deşici çənələri səbəbindən balaları qayğıya qalmaq qabiliyyətindən məhrumdur. Buna görə də onlar Formica nəslindən olan müəyyən qarışqa növlərinə asılı olmaq üçün təkamül etmişlər. Onlar hətta ən sadə bala qayğısı və özlərini qidalandırmaq qabiliyyətini də itirmişlər (öz başlarına qidalanmaq qabiliyyətləri yoxdur). Polyergus işçiləri daha çox müvəqqəti əsgərlər kimi fəaliyyət göstərirlər və yalnız Formica yuvalarına basqın etmək üçün mövcuddur. Əsir alınan qarışqalar elmi və məşhur ədəbiyyatda adətən "qullar" kimi təsvir edilsə də, son dövrlərdə bu terminləri dəyişdirərək "basqınçılar", "quldurlar" və ya "girov götürənlər" kimi ifadələr təqdim edilmişdir. Formica işçiləri isə "köməkçi qarışqalar" və ya "əhliləşdirilmiş heyvanlar" kimi təsvir edilir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xomyaklar

**Xomyaklar** və ya **Hamsterlər** — yeddi cinsdə təsnif edilmiş 19 növü əhatə edən Cricetidae fəsiləsinə mənsub olan gəmiricilər.

Xomyakların hekayəsi 1930-cu ildə Suriya Yəhudi Universitetinin zoologiya kafedrasının müəllimlərindən biri olan professor İsrail Aharuninin dişi xomyak və onun 12 körpəsini Suriya yaxınlığında yerləşən bir şəhərdən tapıb götürməsi ilə başlamışdır. Eyni universitetdə işləyən Dr. Ben Menahem bu balalardan iki dişi və bir erkək götürərək onları cütləşdirmişdir. Beləliklə də, insan əli ilə hazırlanmış olan birinci xomyak balaları əldə edilmişdir. Dr. Menahemə məxsus olan bu xomyak ailəsi müasir dövrdə bütün dünyada mövcud olan əhliləşdirilmiş xomyakların əcdadı hesab olunur.

## Yaşayış sahələri

Xomyaklar Avropa və Qərbi Asiyada yerləşən kənd təsərrüfatı sahələrində və ya çöllərdə özlərinin yerin altında qazdıqları mürəkkəb yuvalarında yaşayırlar. Yuvalarında otlarla örtülmüş olan otaqları və qış üçün hazırladıqları qidalarını saxladıqları anbarları vardır. Onlar adətən meyvə, tərəvəz və taxılla qidalandıqları üçün bəzən kənd təsərrüfatı sahələrinə zərər verə bilirlər. Digər tərəfdən, onlar bayquş, şahin, qaraquyruq gəlincik və gəlincik kimi heyvanlar tərəfindən və həmçinin də insanlar tərəfindən ovlanırlar.

## Xüsusiyyətləri

Hamsterin dərisi bədəninə tam yapışmamış olub elastik və yumşaq bir struktura malikdir. Onun dərisi adətən bədəni üçün çox böyük olan paltar kimidir. Gözləri parlaq və tam yuvarlaq, ayaqları isə tutmaq və yapışmaq üçün tam müvafiqdir. Buna görə də onlar yaxşı dırmaşmağı bacarırlar. Ön ayaqlarında dörd, arxa ayaqlarında isə beş barmaqları mövcud olur. Quyruğunun uzunluğu 1 sm-dən azdır və kütdür. Uzun tüklü növlərində quyruq tamamilə tüklərin altında gizlənmişdir. Onların uzunluğu 15-20 sm, çəkiləri isə təxminən 200 qram olur. Xomyaklar hər şeyi yeyən canlılardırlar. Bununla belə, əhliləşdirilmiş növləri ümumiyyətlə arpa, yulaf və buğda kimi quru qidalarla qidalanırlar. Qızıl xomyaklar üçün gündə təxminən 15 qram qida kifayət etdiyi halda, cırtdan xomyaklar üçün gündə təxminən 8 qram qida kifayət edir. Onlar həmişə verilən yeməyi yemək əvəzinə, bəzən onun bir hissəsini saxlaya bilərlər.

## Yaşayış formaları

Xomyaklar təxminən iki il yaşayırlar. Rəngləri görə bilmədikləri kimi, uzağı görmə qabiliyyəti də çox inkişaf etməmişdir: digər tərəfdən, qoxu bilmə qabiliyyətləri və xüsusilə eşitmə hissiyatları çox yaxşı inkişaf etmişdir. Xomyakları digər gəmiricilərdən fərqləndirən ən maraqlı xüsusiyyət isə onların yanaqlarında mövcud olan kisələrdir. Xomyaklar qidalarını bu kisələrə yığır və yuvalarına apararaq saxlayırlar. Bu kisələr yanaqdan başlayır və çiyində bitir. Hər bir xomyak öz kisəsində bədən həcminin yarısı qədər qida daşıya bilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* Animal Diversity Web: Cricetinae
Neivamyrmex

**Neivamyrmex** — Dorylinae yarımfəsiləsinə aid ordu qarışqası cinsi. Neivamyrmex növləri ABŞ-ın mərkəzindən Argentinanın cənubuna qədər rast gəlinir.

## Taksonomiya

2021-ci ilə qədər 129 Neivamyrmex növü müəyyən edilmişdir.Lakin bu cinslə bağlı əksər tədqiqatlar Neivamyrmex haqqında ümumi biliklərin əldə edildiyi tək bir növ olan Neivamyrmex nigriscens-ə əsaslanır. Bir çox növ yalnız az sayda erkək fərd əsasında məlumdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eciton

**Eciton** — Ən tanınmış ordu qarışqası növlərini ehtiva edən Yeni Dünya ordu qarışqası cinsi. Ən çox yayılmış və tanınmış növ, həm də ordu qarışqası kimi tanınan və tipik növ hesab edilən Eciton burchellii-dir.

## Həyat dövrü

Eciton ordu qarışqalarının köçəri faza və statar faza arasında növbələşən iki fazalı həyat tərzi var. Təxminən üç həftə davam edən statar fazasında, qarışqalar hər gecə eyni yerdə qalırlar. Onlar öz canlı bədənlərini yuva halında düzəldərək, kraliçanı və yumurtalarını ortada qoruyurlar. Belə müvəqqəti bir evə "bivuak" deyilir. Köçəri fazasında qarışqalar bütün koloniyalarını təxminən iki həftə ərzində demək olar ki, hər gecə yeni bir yerə köçürürlər. Qeyd olunan faza ərzində, kraliça yumurta qoymur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rossomyrmex

**Rossomyrmex** — Formicinae yarımfəsiləsinə aid qul aparan qarışqa cinsi. Bu cins dörd növdən ibarətdir və hər bir növün Proformica cinsindən tək bir qonağı var. Rossomyrmex cinsinin yayılma sahəsi Çindən İspaniyanın cənub-şərqinə qədər geniş bir ərazini əhatə edir və böyük düzənliklərdən yüksək dağların zirvələrinə qədər müxtəlif mühitlərdə tapılır.

## Növləri
* Rossomyrmex anatolicus Tinaut, 2007 – Türkiyə
* Rossomyrmex minuchae Tinaut, 1981 – İspaniya
* Rossomyrmex proformicarum Arnol'di, 1928 – Qafqaz və Volqa düzənlikləri, Rusiya
* Rossomyrmex quandratinodum Xia & Zheng, 1995 – Qazaxıstan və Çin

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Mənbə

* 

## Xarici keçidlər