open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tupolev Tu-95

**[[Andrey Tupolev|Tupolev]] Tu-95** (NATO kod adı *Bear*) – Soyuq müharibə dövründə SSRİ-də Tupolev zavodu tərəfindən istehsal edilmiş, uzun ömürlü və çox uğurlu strateji bombardmançı və raket daşıyıcı təyyarə.

2011-ci ildə hələ də xidmətdə olan bu təyyarənin, Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinin aldığı qərara əsasən 2040-cı ilə qədər sərhəd təhlükəsizliyi kimi xidmətdə qalması nəzərdə tutulub. Tu-95 dörd ədəd Kuznetsov turboprop tipli mühərrikə malikdir. Bunun sayəsində bütün zamanların ən sürətli və güclü təyyarələrindən biri hesab olunur. İndiyə kimi xidmətə girən tək turboprop motorlu bombardman təyyarəsidir. Donanma kəşfiyyat variantına Tu-142 adı verilmişdir. Bundan başqa, Çar Bombası adlı bomba xüsusi olaraq hazırlanmış Tupolev Tu-95 təyyarəsindən atılıb. "95" təyyarəsinin hazırlanmış variantlarının ümumi sayı, seriya modifikasiyalar, laboratoriyalar və həyata keçməyən layihələr uçan təcrübə nümunələri ilə birlikdə təxminən 500 vahiddir. Suriyada Tu-95 praktiki tətbiq etməsi sübut etdi ki, təyyarə tək "nüvə təmkinliyinin abstrakt vasitəsi" deyil, həmçinin real müasir lokal müharibələrdə istifadə oluna bilər. National Interest qeyd edir ki, Tu-95-i "köhnəlmiş silah" hesab etmək kifayət qədər sadəlövhlükdür. Çünki faktiki olaraq belə təyyarədən böyük uzaqlığa uçmaqdan başqa heç nə tələb olunmur, amma onun real silahı X-101 kimi ən yeni qanadlı stels-raketlərdir, hansılar ki, 5500 kilometr uzaqlıqdan T-95-ə Hava Hücumundan Müdafiənin istənilən sistemlərinin hərəkət radiusları xaricində hədəflərə "cəzasız" hücüm etməyə icazə verirlər.

Tu-95 modifikasiyaları əsasında müxtəlif təyinatlı uçan laboratoriyalar, Tu-114 qitələrarası sərnişin laynerini və onun layihə nəqliyyat variantı yaradılmışdır. Öz növbəsində, Tu-114 əsasında Tu-126 radiolokasiya döyüş təyyarəsi yaradılmışdı.

## Tarixi
Andrey Tupolevin başçılıq etdiyi Layihə  Bürosu 1949-cu ildə ilk Sovet qitələrarası bombardmançı TU-85 inkişaf etdirmişdir. Erkən 1950-ci illərdə beynəlxalq siyasi vəziyyət SSRİ Hava Qüvvələrinin strateji komponentinin gücləndirilməsini tezliklə tələb edib. OKB Tupolev yeni yüksək sürətli uzun mənzilli bombardmançı dizaynını başlamaq tapşırılıb. Tupolevin layihəsi üzrə işlərin rəhbəri N.I. Bazenkov təyin edilib. Avqust 1951-ci ildən etibarən gələcək bombardmançının inkişaf planının sxemləri iş başlatdı. 31 Oktyabr 1951-ci ildə Hava Qüvvələrinin Komissiyası hazırlanmış layihəni təsdiq edib. 12 noyabr 1952-ci ildə test pilot heyəti prototip üzərində ilk uçuşunu reallaşdırdı.

## İstifadəçilər
* : Hindistan Donanması
* /
*  istifadədən çıxarılıb.

## İstinadlar
Gavurqala

* Gavurqala (Ağdam) — Azərbaycanın Ağdam rayonunun Sofulu kəndi ərazisində erkən orta əsrlər dövrünə aid şəhər xarabalığı.
* Gavurqala kilsəsi — Azərbaycanın Ağdam rayonunun Sofulu kəndində, Gavurqala şəhər xarabalığında 1958-ci ildə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilmiş qədim alban kilsəsinin qalıqları.
* *Gavurqala* – Azərbaycanın Ağdam rayonunun Boyəhmədli kəndinin cənubunda yerləşən ilk orta əsrlərə aid yaşayış yeri.
* *Govurqala* — Azərbaycanın Şəki rayonunun Baş Kəldək (Böyük Gəldək) kəndində yerləşən, 6-cı əsrə aid alban məbədi.
* *Govurqala* — Azərbaycanın Qobustan rayonunun Cəyirli kəndində yerləşən qədim qala.
* Gavurqala ''(Govurqala / Xaçmaz Govurqalası / Qızlar Qalası)'' — Azərbaycanın Oğuz rayonunun Xaçmaz, Ərmənət, Xalxal və Filfili kəndləri yaxınlığında, Qaladağ dağının zirvəsində yerləşən, 7-ci əsrə aid istehkam xarakterli tarixi memarlıq abidəsi.
* *Qabur qülləsi*  — Azərbaycanın Oğuz rayonunun Xaçmaz, Ərmənət, Xalxal və Filfili kəndləri yaxınlığında, Qaladağ dağının zirvəsində yerləşən, 7-14-cü əsrlərə aid müdafiə təyinatlı qüllə.
* *Govurqala* — Azərbaycanın Qəbələ rayonunun Bum qəsəbəsi yaxınlığında IX-XIV əsrlərə aid qədim memarlıq abidəsi.
* *Govurqala* — Azərbaycanın Qəbələ rayonunun Çuxur Qəbələ kəndi yaxınlığında, Köndələndağın ətəklərindəki Qədim Qəbələ (Kabalaka) şəhərinin xarabalığında qala.
* *Govurqala* — Azərbaycanın Laçın rayonunun Mişni kəndində qala. Mişni qalası kimi tədqiq edilmişdir. 
* *Govurqala* — Azərbaycanın Naxçıvan MR-nın Babək rayonunun Vayxır kəndinin yaxınlığında qədim memarlıq abidəsi.adı.
* *Govurqala* — Azərbaycanın Naxçıvan MR-nın Naxçıvan şəhərindən 35km şimal-qərbdə yerləşən, Tunc dövrünə aid (eramızdan əvvəl III-II əsrlər) qədim yaşayış məskəni.
* *Govurqala / Qarabağlar Govurqalası* — Azərbaycanın Naxçıvan MR-nın Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndi yaxınlığında qədim yaşayış məskəni.
* Govurqala (Kəngərli) — Azərbaycanın Naxçıvan MR-nın Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndinin üstündəki qədim yaşayış məskəni.
* *Govurqala* — İranın, Cənubi Azərbaycanın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanının Hərzənd ərazisində (*Daş Hərzənd* və *Çay Hərzənd* kəndlərindən ibarətdir) yerləşən yer adı.
* Gavurqala (Ərdəbil) — İranın, Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanında kənd.
Şimali Qazaxıstan

350 px|thumb|right|

**Şimali Qazaxıstan** () — Qazaxıstan Respublikasın tərkibində iqtisadi regionu. O, Şimali Qazaxıstan, Qostanay, Pavlodar, Aqmola vilayətləri və ölkənin paytaxtı olan Astana şəhəridən ibarətdir.

Cənub-şərqdə Şərqi Qazaxıstan, cənubda Mərkəzi Qazaxıstan, cənub-qərbdə Qərbi Qazaxıstan regionu, şimalda isə Rusiya Federasiyası ilə həmsərhəddir.

## Əhali
Şimali Qazaxıstan ölkənin ən rus dilli regionudur. Bura Orta juz qazaxlarının yaşadıqları ərazidir.

## İstinadlar
Amtkel gölü

**Amtkel gölü** və ya **Amtkeli gölü** (; ; ) — de fakto tanınan Abxaziyanın Gulripşi rayonunda yerləşən göl. Göl 3 oktyabr 1891-ci ildə Şxapaş dağının cənub-qərb yamacının zəlzələ nəticəsində uçaraq Amtkel çayının qabağını kəsərək yaranmışdır.

## Coğrafiya
Amtkeli gölü eyniadlı çay ilə qidalanır. Göldən çıxan tək çay Campaladır. Gölün su tutumu məhdud olsa da, may aylarında qar əriməsi nəticəsində gölün orta dərinliyi 40 metrə çata bilir. Göl dəniz səviyyəsindən 512 m yuxarıda yerləşir, maksimum dərinliyi 65 metr, uzunluğu isə 0,4–2,4 km arasında dəyişir. Gölün sahəsi 0,58 km2-dır.

Mənşəyinə baxmayaraq gölün sualtı yamacları dikdir.

İyul və avqust aylarında gölün temperaturu 20 °C olur. Qışda nadir hallarda gölün üstü buz tutur.

## Flora və fauna
Göldə spirlin, bığlı balıq, şüaüzgəcli, qızılxallı kimi balıqlar yaşayır.

## Yaşayış məntəqələri
Gölün yaxınlığında Azanta kəndi yerləşir. Kəndin sakinləri gölün sahilində balıqçılıqla məşğul olurlar.

## İstinadlar
Alagöz (Abaran)

**Alagöz** (**Camışlı**, **Böyük Camışlı** və **Kiçik Camışlı**) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd. Böyük Camışlı

## Tarixi
### Camışlı
İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Alagöz (Araqadz) rayonunda
kənd. Rayondakı Böyük Camışlı və Kiçik Camışlı kəndlərinin birləşdirilməsi əsasında yaradılmıışdır. Alagöz (Araqadz) rayonu təşkil edilənədək, yəni 15 mart 1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil olmuşdur.

Toponim camışlı türk tayfa adı əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca
sadə toponimdir.

### [[Böyük Camışlı]]
1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun tərkibində olmuş, 15 mart 1972-ci ildə Alagöz (Araqadz) rayonu yaradıldıqdan sonra onun tərkibinə daxil edilmişdir. Abaran çayının sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim Azərbaycan toponimiyasında fərqləndirici əlamət bildirən böyük sözü ilə camışlı
türk tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 4.01.1938-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Alagöz (Alaqəz) qoyulmuşdur.

### [[Kiçik Camışlı]]
İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd. 1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun tərkibində olmuşdur. 15 mart 1972-ci ildə Alagöz (Araqadz) rayonunun yaradılması ilə əlaqədar Alagöz (Araqadz) rayonunun inzibati-ərazi bölgüsünə daxil edilmişdir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Abaran çayının sahilində yerləşir.

Toponim Azərbaycan toponimiyasında fərqləndirici əlamət bildirən kiçik sözü ilə
zülqədərlərin camışlı tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
### Böyük Camışlı
### Kiçik Camışlı

## İstinadlar
Quba üsyanı

* Quba üsyanı (1806-1810)
* Quba üsyanı (1811)
* Quba üsyanı (1826)
* Quba üsyanı (1837)
* Quba üsyanı (1877)
* Quba üsyanı (1920)
* Quba hadisələri (1920)
* Quba üsyanı (2012)
Beyləqan üsyanı (794)

**Beyləqan üsyanı** — 794-cü ildə ərəb əsarətinə qarşı Beyləqanda baş vermiş xalq üsyanı.

## Haqqında
Xəlifə əl-Mehdinin tapşırığı ilə tərtib edilən "kafir" siyahılarına onun hakimiyyəti üçün təhlükə ola biləcək siyasi əleyhdarlarının və onların mənsub olduqları dini təriqətlərin adlarının daxil edilməsi ideoloji mübarizənin fəallaşmasına, hakimiyyət uğrunda mübarizənin yeni yollarının aranmasına gətirib çıxartdı. Bunlardan ən mühümü 794-cü ildə Beyləqanda baş verdi. Üsyanın başında Abbasi xəlifələri əl Hadinin və Harun ər-Rəşidin dövründə dəfələrlə üsyan etmiş, xaricilər təriqətindən olan, əl-Kufinin "əş-şəri" — şər (şərəşur adam) adlandırdığı məçhur qiyamçı Əbu Müslim dururdu.

Beyləqan üsyanının başlanması üçün əsas bəhanə vergi zülmündən cana doymuş qonşu bərdəlilərin ərəb amili (vergi rəisi) Əbussabbahı öldürmələri oldu. Xəlifə üsyançılara qarşı İshaq ibn Müslim əl-Uqaylinin başçılığı ilə beş minlik iraqlı süvari yolladı. Varsan yanında baş verən qanlı döyüşdə xilafət ordusu darmadağın edildi. Bundan sonra xəlifə Harun ər-Rəşid biri digərinin ardınca göndərdiyi daha iki qoşun məğlubiyyətə uğrayır. İlkin uğurlara baxmayaraq Əbu Müslim sonrakı əməliyyatlarda müvəffəqiyyət qazana bilmir — Naxçıvanı ələ keçirsə də, Dəbilin dördaylıq mühasirəsi baş tutmur. Sisəcanı (Sisyanı) keçərək, Beyləqana qayıdıb, bu şəhərdə möhkəmlənən Əbu Müslimə qarşı otuz minlik əsgəri olan üç ordu göndərilir. Yəhya əl-Həraşi və Yəzid ibn Məzyəd əş-Şeybaninin başçılıq etdikləri bu ordular hər tərəfdən Əbu Müslimə hücum edirlər. Lakin qaynaqdakı məlumata görə, hücum ərəfəsində Əbu Müslim ölür. Onun yerini tutmuş beyləqanlı əs-Səkin ibn Musa ibn Hayyan döyüşdə məğlub edilir, onun oğlu Xəlil əsir düşür. Çox keçmədən Yəzid ibn Məzyədin başçılıq etdiyi qoşun üsyançıların son hücumunu da dəf edir.

## Mənbə
* Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. II cild. Bakı, 2007

## Həmçinin bax
* Beyləqan üsyanı
Kafirefs boğazı

**Kafirefs boğazı** () — Egey dənizi akvatoriyasında yerləşən Evbeya və Andros adaları arasında yerləşir. Adı qədim yunan əfsanəsi ilə əlaqədardır. Eni 11&nbsp;km təşkil edir. Boğazda güclü axınlar müşahidə edilir. Şimaldan cənuba doğru yönələn axınlar Qara dənizdən Mərmərə dənizinə və oradan da Aralıq dənizi istiqamətinə yönəlir. Boğazda eyni adlı burun vardır. Bu burunun qədim yunan əsatirlərində adı çəkilir.

## Mənbə
Əhməd ibn Harun əl-Bərdəi əl-Bərdici

**Əhməd ibn Harun əl-Bərdəi əl-Bərdici** — 844-914-cü illərdə yaşamış Azərbaycanlı alim.

## Haqqında
Bərdənin 14 fərsəxliyində yerləşən Bərdic şəhərində anadan olmuş Əbubəkr Əhməd ibn Harun əl-Bərdici doğma yurdunda dövrünün zəruri biliklərinə yiyələndikdən sonra müxtəlif yerlərə - İran, İraq, Suriya, Misir, Əlcəzair, Hicaz və başqa ölkələrə səyahətlər etmiş, təhsilini artırmışdır. Mənbələrin verdiyi məlumata görə o, sakin olduğu yerlərdə həm öyrənir, həm də öyrədirmiş. Əhməd əl-Bərdici nüfuzlu müəllim sayılanda hələ iyirmi beş yaşı tamam deyilmiş. Bir tarixçi yazırdı ki, Əbu Əmr əl-Müstəmlinin xəttində oxudum ki, o, Əhməd ibn Harun əI-Bərdicini 255 (869)-ci ildə Zəhli məscidində dinləmişdir.

Əhməd əl-Bərdicinin yaradıcılığı dini ideologiyaya həsr olunmuşdur. Əbülhəsən əd-Darəqütni (918-995) onu "hədis dayaqlarından biri" sayıb, "inanılmış", "nüfuz sahibi" adlandırmışdır. Xətib əl-Bağdadi (1002-1071) və Əbu Səd əs-Səmani (1113-1167) onun haqqında "fəzilətli", "zəkalı" və "hafiz" (Quranı əzbər bilən) sözlərini işlətmişlər. İbn əl-İmad əl-Hənbəli (öl. 1078) yazırdı ki, Əhməd əl-Bərdici "axırıncı nüfuz sahiblərindən və dünya alimlərinin məşhurlarından idi". Başqa mənbələrdə isə o, "təkzibedilməz nüfuz sahibi", "müsəlman hüququnu dərindən bilən" alim kimi təqdim olunur.

Tarixi mənbələrdə Əhməd əl-Bərdicinin əsərlərindən üçü haqqında xüsusi məlumat verilir: "Mən rəvaan in-Nəbi (s) fi-1-kəbair" ("Böyük günah barədə Peyğəmbər əleyhissəlamın sözlərini nəql edənlər"), "Mərifət əl-müttəsil min əl-hədis və-l-mursəl və-l-məqtu va bəyan at-turuq as-sahiha" ("Hədis, mürsəl və məqtudan ayrılmamışın idrakı və düzgün yolların bəyanı") və "Təbəqat əl-əsma əl-müfrədə min əs-sahabə va-t-tabiin və əshab əl-hədis" ("Əshablar, ardıcıllar və hədis müəlliflərindən nadir adların təbəqələri"). Bunlardan axırıncı əsər daha məşhurdur. Burada 426 Peyğəmbər əshabının, ardıcılının, davamçının və hədis aliminin adı, onların mənsub olduqları yerlər göstərilir. Əhməd əl-Bərdici traktatın əvvəlində onun yeniliyinə işarə edərək yazır: "Mənim [araşdırdığım] nadir adlardır. Onlar Peyğəmbər əleyhissəlamın əshablarıdır. Alimlərdən heç birinin həmin adlardan hansınısa çəkmiş olduğunu bilmirik".

Bu əsər uzun müddət islam ideoloqlarının marağını doğurmuşdur. İbn Bukeyr əl-Bağdadi (938-998) ona şərh və kiçik əlavələr verməklə özünün "Nəqd təbəqat əl-əsma əl-müfrəda" ("Nadir adların təbəqələrinin tənqidi") traktatını qələmə almış, bir sıra hüquqşünas, ilahiyyatçı alimlər ilk mənbə kimi ondan geniş bəhrələnmişlər.

## Mənbə
*Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. II cild. Bakı,2007
Afelandra

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Otaq bitkisi kimi yetişdirilir. Bitkinin ana vətəni Orta və Cənubi  Amerikadır. Qırmızı və sarı rənglərdə çiçək açırlar. Çiçəklənmə dövrü iyun və oktyabr ayları arasındadır. 

Afelandra çıçəyinin üstünə günəş şuaları düşməmək şərtilə isti və aydınlıq yerdə saxlanmalıdır. Afelandra yaz və yay aylarında daha çox sulanmalıdır. Soyuğa davamsızdır, isti sevəndir. Bitkinin çoxaldılması kökləri vasitəsi ilə həyata keçirilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Luiza de Brolyi

**Luiza Albertina de Brolyi, qrafinya d'Ossonvil** ; 25 may 1818, Koppe — 21 aprel 1882, Paris) — fransız yazıçı və tarixçi, hersoq Viktor de Brolyinin və baronessa Hedviqa Qustava Albertina Stal fon Qolşteynin qızı, tanınmış yazıçı Anna de Stalın nəvəsi.

## Həyatı
Luiza de Brolyi 1836-cı ildə Jozef d'Ossonvil (1846-cı ildən qraf) ilə ailə həyatı qurmuş, ondan üç uşağı olmuşdur. İtaliyada səyahətə çıxdıqları zaman onlar Romadakı Fransa Akademiyasına rəhbərlik edən Jan Oqyust Dominik Enqr ilə tanış olurlar. 1840-cı illərin ilk yarısında Enqr Parisdə Luizanın portretini çəkir. Bu portret sonralar rəssamın ən məşhur rəsm əsərlərindən biri olur.

Luiza de Brolyi bir neçə ədəbi-tarixi əsərin müəllifidr; ona məşhurluğu İrlandiyanın azadlığı uğrunda mübarizə aparmış inqilabçı Robert Emmetin bioqrafiyası gətirmişdir. Qrafinya d'Ossonvil həm də Fransa Akademiyası ilə öz arasında olan məşhur "ailə bağları"na görə tanınır. Belə ki, o bir akademikin qızı, digərinin bacısı, üçüncüsünün arvadı, dördüncüsünün isə anası olmuşdur.

## Əsərləri
* Robert Emmet (*[https://archive.org/details/robertemmetbyld00clgoog Robert Emmet]*). — P.: Michel Lévy Frères, 1858
* Freylin xanım hersoqinya Burqundskayanın xatirələri (*[https://archive.org/details/souvenirsdunede00hausgoog Souvenirs d'une demoiselle d'honneur de Mme la duchesse de Bourgogne]*). — P.: Michel Lévy Frères, 1861
* Marqarita de Valua, Navarra kraliçası (*[https://archive.org/details/marguritedevalo00clgoog Marguerite de Valois, reine de Navarre]*). — P.: Michel Lévy Frères, 1870
* Lord Bayronun gəncliyi (*[https://archive.org/details/lajeunessedelor00clgoog La Jeunesse de lord Byron]*). — P.: Michel Lévy Frères, 1872
* Lord Bayronun son illəri: Cenevrə gölünün sahilləri, İtaliya, Yunanıstan (*[https://archive.org/details/lesderniresanne00hausgoog Les Dernières Années de Lord Byron: Les rives du Lac de Genève, L'Italie, La Grèce]*). — P.: Michel Lévy Frères, 1874

## İstinadlar
Luis Alvis di Lima Silva

**Luis Alvis di Lima və Silva** (; ) - Hersoq Kaşias (25 avqust 1803 - 7 may 1880) — Braziliya marşalı.

## Bioqrafiyası
1851-ci ildə Braziliya ordusunun ali komandanı olaraq diktator Rosasa qarşı uğurlu əməliyyatlar keçirmişdir. 1857 və 1861-62 ci illərdə hərbi nazir və Kabinet başçısı, 1867-ci ildən isə Paraqvay müharibəsində Braziliya, Argentina və Uruqvayın ümumi ordu komandanı təyin edilir. 1869-ci ildə Paraqvayın paytaxtı Asunson zəbt edilir. Braziliya imperatoru II Pedro göstərişi ilə xəstəlik bəhanəsi ilə öz postunu Luis Filip Qaston di Orleansa təhvil verir. 1875 - 78 ci illərdə yenidən hərbi nazir və kabinet başçısı vəzifəsində calışır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Árbol genealógico de Luis Alves de Lima e Silva, en Rodovid.
* Discurso del coronel Lima e Silva en la apertura de la Asamblea Legislativa de la Provincia de Maranhão, el 3 de mayo de 1840. 
* Kabinet başçısı, Hərbi nazir Luis Alvis di Lima və Silva.
Gəmir

**Gəmir** — Oğuz rayonunu ərazisində dağ aşırımı.

## Haqqında
Gəmir Oğuz və Daşağıl çaylarının hövzələri arasındadır. Tədqiqatçılar oronimi türk dillərində "dağ başında dar yarğan, uçurum yer" mənasında işlənən kömür sözü ilə əlaqələndirirlər. Azərbaycanın şimal-qərb rayonlarında da gəm sözü "dar, kiçik" mənasında işlənir.

## İstinadlar
Con Monaş

**Con Monaş** (; d. 27 iyun 1865, Melburn, Avstraliya – ö. 8 oktyabr 1931, Melburn, Avstraliya) — tanınmış Avstraliya generalı; Monaş Universitetinə onun adı verilmişdir. Bu, Avstraliyada birinci universitet idi ki, şəhərin və ya ştatın adı ilə deyil, insanın şərəfinə adlandırılırdı.

## İstinadlar
Göydüşəntəpə

**Göydüşəntəpə** — Qusar rayonu ərazisində dağ.

## Haqqında
Göydüşəntəpə — Qusar rayonu ərazisində dağ adıdır. Bu toponimin əsl adı Gavduşantəpədir. Hündürlüyü 12 metr olan təpədən qədim yaşayış məskəninin qalıqları tapılmışdır.

Gavduşan düzünün adındandır. Gavduşan düzü Samur çayının cənub-şərqində, Xəzərboyu ərazinin, Müşkür düzünün şimal hissəsini əhatə edir. Tarixi mənbələrə görə, 1774-cü ildə Gavduşan düzündə Dağıstan feodallarının birləşmiş qüvvələri ilə Qubalı Fətəli xanın qoşunu arasında vuruşma baş vermişdi. Oronim Gavduşan (düzün adı) və təpə komponentlərindən düzəlib. Gavduşan oronimi isə gav (ov heyvanı), duş (dəşt sözünün təhrif forması olub, "çöl, düz" deməkdir) və -an (məkan bildirən formant) sözlərindən düzəlib, "ovlaq, ov heyvanları olan düz" deməkdir.

## İstinadlar
Müqəddəs Akvinalı Foma Universiteti

**Müqəddəs Akvinalı Foma Universiteti** () — İtaliyanın Roma şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin tarixi 1222-ci ildən başlayır. 1577-ci ildə isə kollec kimi açılmışdır. Bu təhsil müəssisəsi 26 may 1727-ci ildən XIII Benedikt tərəfindən universitet elan edilmişdir.

## Məşhur məzunları
1948-ci ildə bu universitetdə II İoann Pavel doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*
Florensiya Universiteti

**Florensiya Universiteti** () — İtaliyanın Florensiya şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ən qədim və nəhəng universitetlərindən biridir.

## Tarixi
Florensiya Universiteti 1321-ci ildə **Florensiya Respublikası Universiteti** kimi yaradılmışdır. İlk vaxtlarda burada mülki, ədəbi, tibbi və ilahiyyat fakültələri var idi.

1349-cu ildə papa VI Klemens universiteti yenidən təşkil etmiş, 1364-cü ildə isə imperator IV Karl universitetin adını **İmperator Universiteti** olaraq dəyişmişdir.

1472–1515-ci illərdə isə universitet Piza şəhərində fəaliyyət göstərir.

1859-cu ildə **Praktiki Təlim və İnkişaf İnstitutu** olsa da, 1924-cü ildən yenidən **Florensiya Universiteti** adını əldə edir.

## Məkanı
Universitet Florensiyada yerləşməsi ilə yanaşı, Pistoe, Prate, Empoli və Sesto Fiorentinada da şöbələri fəaliyyət göstərir.

## Fakültələri
Hazırda universitetdə aşağıdakı fakültələri fəaliyyət göstərir:
* Memarlıq fakültəsi;
* Edukoligiya fakültəsi;
* İqtisadiyyat fakültəsi;
* Əczaçılıq fakültəsi;
* Mühəndislik fakültəsi;
* Ədəbi-fəlsəfə fakültəsi;
* Fiziki-riyaziyyat fakültəsi;
* Tibbi cərrahlıq fakültəsi;
* Siyasi elmlər fakültəsi;
* Psixologiya fakültəsi;
* Hüquq fakültəsi;
* Kənd təsərrüfatı fakültəsi.

## Tələbələri
Hazırda bu təhsil müəssisəsində 60 minə yaxın tələbə təhsil alır və onların tədrisi ilə məşğul olan müəllimlərin sayı 2 mindən çoxdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Overburden Conveyor Bridge F60

**Overburden Conveyor Bridge F60** — Dünyanın ən nəhəng maşını; nəqliyyat vasitəsi.

## Tarixi
1991-ci ildə Şərqi Almaniyada "VEB TAKRAF Lauchhammer" şirkəti tərəfindən inşa edilmişdir. "Uzanan Eyfel qülləsi" kimi tanınan F60 iqtisadi və siyasi səbəblərə görə istifadədən kənarlaşdırılıb.

## Ölçüləri
Bu maşının uzunluğu 502 metr, çəkisi isə 365 min tondur.

## İstinadlar
Elşad Tahirov

**Elşad Tahirov** — Azərbaycan futbolçusu

## Həyatı
Elşad Tahirov 22 yanvar 1973-cü ildə Lənkəran şəhərində anadan olmuşdur.

1989–1990, 2001–2002, 2005–2007-ci illərdə Xəzər FK (Lənkəran), 1990–1992-ci illərdə Neftçi PFK (Bakı), 1992–1995-ci illərdə Saxalin FK (Saxalin), 1995–1999-cu illərdə Viləş FK (Masallı), 1999–2001-ci illərdə Xəzər Universiteti FK (Bakı), 2004–2005-ci illərdə "Şəmkir" FK (Şəmkir), 2007–2008-ci illərdə isə Masallı FK (Masallı) kimi klublarda peşəkar futbolla məşğul olmuşdur.
Peşəkar məşqçilik karyerasına 2008-ci ildə Xəzər FK (Lənkəran) klubunda qapıçı-məşqçisi olaraq başlamışdır. 2010–2011-ci illərdə 16 yaşadək oğlanlardan ibarət milli komandanın, 2011–2013-cü illərdə 17 yaşadək oğlanlardan ibarət milli komandanın, 2013–2014-cü illərdə 15 yaşadək oğlanlardan ibarət milli komandanın, 2013–2014-cü illərdə yenidən Xəzər FK-nın (Lənkəran) məşqçisi olmuşdur. 2014-cü ildən etibarən 16 yaşadək oğlanlardan ibarət milli komandanın qapıçı məşqçi funksiyasını yerinə yetirir.

2009-cu ilin iyun ayında "C" kateqoriyalı məşqçi lisenziyasına yiyələnmiş, noyabr ayından etibarən isə "B" kateqoriyalı məşqçi lisenziyanın sahibidir.

## Xarici keçidlər
* Elşad Tahirov ''Footballfacts.ru'' saytında
Harar

**Harar** (*Harer*) — Efiopiyanın əsas islam şəhəri, daş divarlarla əhatə olunmuş məscidlər və rəngarəng bazarlar şəhəri, müsəlman elmi və məktəbləri mərkəzi.

## Tarixi
Əsrlər boyu Harardan Şərqi Afrikanı ərəb dünyası ilə əlaqələndirən ticarət karvanları keçib.

Bu şəhərin çiçəklənmə dövrü XVI əsrdir. Şəhər o zaman böyük əraziyə malik, bugünkü Şərqi Efiopiyanı əhatə edən müstəqil Somali Sultanlığı olan Adalın paytaxtı olub, lakin vaxt ötdükcə Adal mövqelərini itirib. Hazırda Harara Efiopiya hökuməti nəzarət edir.

### Cuqol
Şəhərin "Cuqol" adlandırılan köhnə hissəsi son 400 il ərzində çiçiəklənmə vaxtı qonşuların hücumlarından müdafiə üçün dörd metr hündürlüyə malik divarlarla əhatə olunub.

2006-cı ildə 82 məscidə malik Cuqol YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına daxil edilib.

300 ildən çox müddət ərzində köhnə şəhərə giriş qeyri-müsəlmanlar üçün bağlı olub. Burada mövcud ənənəyə əsasən, köhnə şəhərdə sakinlər evlərin xarici divarlarını müxtəlif əlvan rənglərə boyayırlar. Evlər üç növdə tikilib; bəziləri Qırmızı dəniz sahilindəki ənənəvi ərəb şəhərləri memarlığını xatırladır. Evlərin divarlarını kasalar, boşqablar və hörmə səbətlər bəzəyir.

## Turizm
Hararın əsas özünəməxsus cəhətlərindən biri ev kaftarlarıdır. Turistlər buraya qəlbləri dəhşətə bürüyən mənzərəyə — kaftarların gecə qidalanmasına baxmaq üçün gəlirlər.

## İstinadlar
Vindhuk Bəyannaməsi

**Vindhuk Bəyannaməsi** () — azad və müstəqil informasiya vasitələrinə yardımçı olmaq məqsədilə bütün dünya dövlətlərinə mətbuat azadlığının və demokratikliyinin təmin edilməsinə yardımçı olmağa çağıran sənəd.

## Tarixi
1991-ci il mayın 3-də Namibiyanın paytaxtı Vindhukda regional seminara toplaşmış jurnalistlər tərəfindən qəbul edilmişdir. Bununla əlaqədar BMT Baş Assambleyası 1993-cü ildə 3 may tarixini Ümumdünya Mətbuat Azadlığı Günü kimi qeyd etmək barədə qərar qəbul etmişdir. BMT-nin qəbul etdiyi bu qərar "Ümumdünya insan hüquqları bəyannaməsi"nin 19-cu maddəsində göstərilmiş fikir və ifadə azadlığı hüquqlarına istinad edir.

;Maddə 19.
*Hər bir insan əqidə azadlığı və onu sərbəst ifadə etmək azadlığı hüququna malikdir: bu hüquqa maneəsiz olaraq öz əqidəsində qalmaq azadlığı və istənilən vasitələrlə və dövlət sərhədlərindən asılı olmayaraq, informasiya və ideyalar axtarmaq, almaq və yaymaq azadlığı daxildir.*

## Həmçinin bax
* Ümumdünya Mətbuat Azadlığı Günü

## İstinadlar
Şokalski boğazı

**Şokalski boğazı** () - Oktyabr İnqilabı adasını Bolşevik adasından ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Kara dənizini Laptevlər dənizi ilə birləşdirir. Uzunluğu 120&nbsp;km ,eni 20–50&nbsp;km , dərinliyi 200 – 250 m təşkil edir. Sahilləri parçalıdır və  buzlaqlarla örtülüdür. Buzlaqları Karpinski, Muşketova, Semenova-Tyan-Şanski, Qrotov, Universitetskidir. Buzlaqlar Aysberqlər əmələ gətirir. Boğazda Naydenis, Suxoy, Malış, Matroskie adaları, Pirojok, Arpqolda, Kaşki adaları, Sterojevoy və Krasnoflotski adaları vardır. Sahillərində Afonina, Spartak, Telman, İqnat Qardaşları, Zub və Juravlev burnuları vardır. Şimal-qərbdə Marat Fiordu və Medvejya buxtası, şərqdə Amba buxtası yerləşir. Amba buxtasına Amba çayı axır. Boğaz sovet coğrafiyaçısı və kartoqrafçısı Yuliy Mixayloviç Şokalskinin şərəfinə adlandırılıb. Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir.

## İstinad
MV Çankaya

**MV Çankaya** — 264 qroston ağırlığında, yelkənli və motorlu yük gəmisi. 23 fevral 1942-ci ildə SSRİ sualtı qayığı Ş-213 tərəfindən torpedo ilə Bosfor boğazında batırılmışdır.

## Tarixi

1886-cı ildə *Ramage & Ferguson* şirkəti tərəfindən Şotlandiyanın Leyt limanında *"SY Katrina"* adı ilə hazırlanmış və C.Andersona aid Qlazqo şirkətinə xidmət verməyə başlamışdır. 1890-cı ildə Rusiya İmperatorluq Donanmasına satılmışdır. *"Kolxida"* adı ilə 23 il boyunca yaxt və buxarlı gəmi siniflərində xidmət verdikdən sonra 1913-cü ildə xidmətini başa çatdırmışdır.

1914-cü ildə "Lukull" adı ilə döyüş gəmisi kimi yenidən fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. 1918-ci ildə eyni adla Almaniya İmperatorluq Donanmasında yaxt kimi xidmət vermişdir. 1919-cu ildə Belarus Donanmasında yük gəmisi olmuşdur. 15 oktyabr 1921-ci ildə İtaliyanın "Adria" gəmisi ilə Qız qalası yaxınlığında toqquşaraq batmışdır.

1923-cü ildə sudan çıxarılaraq sərnişin gəmisi kimi istifadə olunmağa başlamışdır. Gəmiyi həmin il izmirli Uşakizadə Muammər bəy almış və *"Çankaya"* adı ilə işlətməyə başlamışdır. 1921-ci ildə *İzmir Liman və Körfəz İşləri T.A.Ş.* şirkəti tərəfindən, 1934-cü ildə İzmir Liman İşləri Ümum Müdirliyi tərəfindən satın alınmışdır. 1937-ci ildə motorlu gəmiyə çevrilmiş və İstanbuldakı Mehmet Kaptanoğlu və Qardaşları şirkətinə satılmışdır.

## Batırılması

1937-ci ildə Çin-Yaponiya, 1939-cu ildə İkinci dünya müharibəsi başlamışdır. *"MV Çankaya"* 23 fevral 1942-ci ildə İstanbul-Zonquldak-Varna səfərində 30 ton kərpic və 170 ton dəmir apararkən SSRİ sualtı qayığı Ş-213 tərəfindən Bosfor boğazında torpedo ilə batırılmışdır. Türkiyə müharibədə tərəfsiz olsa da, SSRİ qüvvələri Qara dənizdə nasistlərə potensial material daşıma ehtimalı olan bütün tərəfsiz və ya düşmən gəmilərini vururdular.

Növbəti gün — 24 fevral 1942-ci ildə Rumıniyadan nasistlərin əlindən qaçan yəhudilərlə dolu olan "Struma" gəmisi də Ş-213 tərəfindən batırılmış və tarixə Struma faciəsi kimi həkk olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Struma faciəsi
Festival

**Festival** (,  — bayram əfval-ruhiyyəli) — kütləvi bayram, musiqi, teatr, estrada, sirk yaxud kino sənətinə aid nailiyyətlərin nümayişi. Amerikada xalq kücə yarmarkaları da festival adı ilə tanınırlar.

Onlar həm iri bağlı məkanlarda, həm də müasir formatda, açıq havada — tarla, meydan, park, qəsr və digər görməli yerlərin tarixi interyerlərində keçirilir. Böyük Britaniyada peyda olan ilk festivallar musiqili olublar. XX-ci əsrdən başlayaraq beynəlxalq festivallar populyarlıq qazanır. Gənclər və tələbələr festivallarının bəziləri "Sülh və dostluq naminə" və "Həmrəylik, sülh və dostluq naminə" şüarları altında təşkil olunur. SSRİ-də ilk musiqili festivallar 1930-u illərdə keçirilib.

Festival növləri:

Kino festivalı, Teatr festivalı, Ədəbiyyat festivalı, Musiqi festivalı, Muğam festivalı, Rok festivalı, Caz festivalı, Rəqs festivalı, Elm festivalı, Kitab festivalı, Kulinariya festivalı, Uşaq festivalı, mədəniyyət festivalı və s.


Beynelxalq muqam festivali.jpg|Beynəlxalq muğam festivalı
Holi-Festival-Stuttgart.jpg|Holi-Festival-Stuttgart
Tehran Universiteti

**Tehran Universiteti** — (farsca: *دانشگاه تهران*, Dāneshgāh-e Tehran) İranın paytaxtı Tehran şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisələrindən biri.

## Tarixi
Tehran Universitetinin əsası isə 1933-cü ildə qoyulub. Bu, İranın ilk dövlət universiteti və ölkədə ən böyük universitetdir.

1999-cu ilin yayında Tehran Universitetinin tələbələri digər universitetlərə qarşı iğtişaş törətmiş və 6 gündən sonra bu qarışıqlıq yatırılmışdır.

Tehran Universiteti dövlət universiteti olaraq, İranın ən böyük ali təhsil mərkəzidir. Bu universitet İranda ali təhsilin simvolu olaraq adlandırılır. Tehran Universitetində 25 fakültə, 9 kampus və 16 tədqiqat mərkəzi, 6 elmi-tədqiqat institutu və 3 YUNESKO kafedrası, 19 elmi qütbü var. Tehran Universiteti 22.000 kvadratmetrdən çox sahəsi olan və doqquz mərtəbədən ibarət olan İranın ən böyük universitet kitabxanasına malikdir. Hazırda universitetdə 139 ixtisaslaşdırılmış jurnal var, Elm, Tədqiqat və Texnologiya Nazirliyində onlardan 97 jurnalın elmi-tədqiqat dərəcəsi və reytinqi var. 2021-ci ildə Times of Asia reytinqində Tehran Universiteti 104-cü yerdə qərarlaşıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Tehran universitetləri

## Xarici keçidlər
Böyük Oriyat

**Böyük Oriyat** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Düzənlikdədir. 1933-cü ildə Böyük Oryad variantında qeydə alınmışdır. Keçmışdə Kurun sağ sahilində Köhnə Oriyat, sol sahilində isə Yeni Oriyat adlı iki kənd olmuşdur. Köhnə Oriyat sonralar Böyük Oriyat adı ilə əvəz olunmuşdur. Etnotoponimdir. Monqolların uryat tayfasının adındandır. Keçmiş Şəki və Quba xanlığında da Oriyat adlı yaşayış məntəqələri olmuşdur.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* İbrahim Nurlu (d. 26 fevral 1941) — Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

## İstinadlar
Şimali Afrika kampaniyası

**Şimali Afrika kampaniyası** () - İkinci dünya müharibəsi zamanı Antihitler koalisiyası və Berlin-Roma-Tokio oxuna daxil olan ölkələr arasında Şimali Afrikada baş vermiş müharibə. Döyüşlər müasir Liviya, Misir, Əlcəzair, Tunis və Mərakeş ərazilərində baş vermişdir. Cəbhələrdəki döyüşlər əsasən Üçüncü Reyx və Böyük Britaniya qüvvələri arasında baş tutub. Şimali Afrika çöllərindəki tank döyüşləri İkinci dünya müharibəsinin müqəddəratına böyük təsir etmişdir.

## İstinadlar
Maliyyəçi (roman)

**Maliyyəçi** () — Teodor Drayzerin 1912-ci ildə nəşr olunan romanı, “Arzular trilogiyası” silsiləsindən ilk kitab. Triloqiyanın baş qəhrəmanı – Frenk Kaupervud. Amerikalı milyonçu Çarlz Yerksin (1837-1905) həyatı əsasında yazılıb.

Kaupervudun psixoloqiyasını formalaşdıran amilləri Drayzer yaxşı göstərir. Uşaq vaxtından onu əhatə edən mühitdə böyüyən Frenk pul qazanmaq üçün heç nəyin qabağında dayanmayacaq bir maliyyəçiyə dönür. Xırda birja spekulyasiyalardan başlayıb xeyli sərvətlər qazanır və məmurlarla bələdiyyədən rüşvətlə, qeyri-qanuni Filadelfiya şəhərində konsessiyalar alır. Kitabın sonunda o, məğlub olur, həbsxanaya düşür və Filadelfiyanı tərk etməli olur.

## Məzmun
Baş qəhrəman, Frenk Alcernon Kaupervud, cavan yaşlarından məşhur maliyyəçi olur. O, Filadelfiyada bank işçisi ailəsində dünyaya gəlib və ABŞ-da vətəndaş müharibəsi ərəfəsində Pensilvaniyanın maliyyə maqnatlarının sırasına qəbul olunmağa nail olur. 21 yaşında Lilian adlı xanımla evlənir və 2 uşaq atası olur;  vaxt keçdikcə o, öz makler şirkəti üçün şəhərin “vizit kartı” olan Üçüncü küçədə ev alır.

Lakin müvəffəqiyyəti, qadınları və pulu sevən Frenk bundan da çoxunu arzulayır. O, podratçı Batlerin qızı Eylinə vurulur. Onu ilk dəfə atasının evində, görəndə Eylinin 16 yaşı var idi. 1871-ci ildə, Çikaqoda yanğın baş verir və Kaupervud törətdiyi  fırıldaqlara görə büdcəyə yarım milyona qədər pul borclu olduğundan çətin vəziyyətə düşür.  Kaupervudun Eylinlə əlaqəsi olduğu haqqda Batler və Lilian anonim məktub alırlar. Batler qisas almaq qərarına gəlir və onun təsiri altında Kaupervud köməkdən məhrum olunur və ona qarşı büdcə vəsaitlərini israf olunması haqqda cinayət işi açılır.

Məhkəmənin qərarı ilə 34 yaşlı Kaupervud 4 il 3 ay həbs cəzası alır. Lakin 13 aydan sonra Eylinin atası olür və əfv xahişinə maneçilik törədən olmadığından Kaupervud azad olunur.

1873-cü ilin birjadaki növbəti vahimədən sonra fürsətdən istifadə edən Kaupervud bir günə milyonçu olur. Maliyyə vəziyyətini bərpa etdikdən sonra adını bərpa edə bilməyəcəyini başa düşən Kaupervud sevgilisi ilə Fildaelfiyanı tərk edir və Çikaqoya yola düşür.

## Keçidlər
* Maliyyəçi Qutenberq layihəsində
İsmilli

**İsmilli** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Neftçala rayonunun Tatarməhlə kənd inzibati ərazi tərkibindəki İsmilli kəndi rayonun ərazi vahidləri siyahısından çıxarılmışdır.

## Tarixi
Oykonim yaşayış məntəqəsinin əsasını qoymuş İsmayıllı nəslinin adından yaranmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
İsmilli kəndi Şirvan düzündə yerləşirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İsmayıllı (soyad)

**İsmayıllı** — Azərbaycanlılara məxsus soyad və təxəllüs.

**Bu soyadı və təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
* Pünhan İsmayıllı (İsayev Pünhan Baba oğlu) — bədii qiraətçi.

**Yaşayış məntəqələri**
* İsmayıllı (dəqiqləşdirmə)

## Həmçinin bax
FLEX

**FLEX** (tam adı:  - ) — ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən maliyyələşdirilən və keçmiş sosialist ölkələrindən olan 15-17 yaşlı gənclər üçün nəzərdə tutulan mübadilə proqramı. Proqram tibbi sığorta və gediş-dönüş biletləri daxil olmaqla bir akademik il müddətində 11-ci sinif şagirdlərinə Amerikada yaşamaq və məktəbə getmək getmək şansı verir. ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən fondlaşdırılır. FLEX proqramı 28 il ərzində fəaliyyət göstərmiş və bu müddət ərzində 27,000-dən çox tələbəyə təqaüd təqdim etmişdir. FLEX proqramı çərçivəsində 1,000-dən çox azərbaycanlı tələbə də ABŞ-da təhsil almışdır.

## Dəyərləndirmə və seçim
FLEX imtahanları hər ilin payızında, əsasən oktyabrın ortalarında keçirlir. Üç turdan ibarətdir: birinci tur 16 sualdan ibarət, demək olar ki, asan testlərdən hazırlanmış imtahan şəklindədir. İkinci tur bakıda birinci turdan bir neçə gün sonra, rayonlarda  isə elə həmin gün keçirilir. Şagirdlərdən üç başlıq altında esse yazmaq tələb olunur. Esse mövzuları heç bir akademik mahiyyət daşımır və aplikantın xarakterini ortaya çıxartma məqsədi güdür. İlk iki tur üçüncüyə nisbətən asan və rəqabətsiz keçir. Üçüncü turda valideynlərdən biriyə birgə qatıldıqları imtahan öncəsi orientasiyada şagirdlər anketlərlə təmin olunur və iki həftə ərzində onları dolduraraq Beynəlxalq Təhsil üzrə Amerika Şurasının Bakıdakı ofisinə göndərmək tələb olunur. Əks halda namizdələr qeydə alınmır. Anketlər həkim tərəfindən verilmiş tibbi arayışı və müəllim tərəfindən verilmiş referansı da özündə ehtiva edir, müəllimin vermiş olduğu akademik referansın məzmunu aplikantdan gizli saxlanılır. Üçüncü turda əvvəl esse yazılır, ardınca ELTIS testi keçirilir. 10-12 nəfərlik qrup-pleydən sonra şagirdlər iki nəfərlik jüriylə fərdi müsahibədə olurlar. Namizədlərin bu mərhələdə aktiv davranışı və liderlik bacarıqlarını sərgiləməsi həlledici rol oynayır. Ardından intervü və şagirdin doldurduğu anketlər Vaşinqtondakı əsas ofisə göndərilir. Şagirdlərin finalist statusu alması Vaşinqtonda fəaliyyət göstərən müstəqil komissiyadan asılıdır.

## Seçim nəticələri

## İstinadlar
Evrip boğazı

**Evrip boğazı** () — Egey dənizi akvatoriyasında yerləşən Evbeya adasını Beotiya bölgəsindən ayırır. Ən dar yerdə eni 38 m təşkil edir. Boğazın dar yerində küləklərin təsiri ilə qeyri-adı axınlar baş verir. Hər 7 saatdan bir axınların sürəti yavaşıyır. Qədim zamanlarda boğazın cənubunda Oront şəhəri vardı. Şimal hissədə isə Halkida adası vardır ki, Evbeya adasının inzibati mərkəzidir. Boğaz üzərində iki körpü var: biri asma körpü olaraq 215 m, digəri isə ən dar yerdə yerləşir.

## Mənbə
*Evrip boğazı haqqında
Bucaq (Qaqauziya)

**Bucaq** — Moldova Respublikasının tərkibinə daxil olan Qaqauziya Muxtar ərazisində kənd.

## Haqqında
Moldova Respublikasının muxtar ərazisi olan Qaqauziyada yerləşən Bucaq kəndində əhalinin sayı 2004-cü ildə əhalinin siyahıya alınmasına dair statistik məlumata əsasən 1525 nəfərdir.. Onlardan 942 nəfəri qaqauz, 305 nəfəri moldovan, 115 nəfəri rus, 85 nəfəri ukraynalı, 56 nəfəri bolqar, 4 nəfəri isə qaraçıdır. Kənd dəniz səviyyəsindən 46 metr yüksəklikdə yerləşir. Kənddə Komrat dəmiryol stansiyası yerləşir.

31 may 1978-ci ildə Moldoviya SSR-nin Komrat rayonundakı "Bucaq" sovxoz-zavod yaşayış məntəqəsi əsasında Bucaq şəhər tipli qəsəbəsi təşkil olunmuşdur. Moldova müstəqillik əldə etdikdən sonra Bucaq şəhər tipli qəsəbədə əhalinin sayının azalması ilə əlaqədar o, kənd adlandırılmışdır.

## İstinad
Sofiya Universiteti

**Sofiya Universiteti** və ya tam adı **Müqəddəs Kliment Oxridski adına Sofiya Universiteti** () — Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ilk ali təhsil ocağıdır. Universitetin rektoru professor İvan İlçevdir.

## Ali mükafatı
Sofiya Universitetinin ali mükafatı "Mavi Lent Fəxri Nişanı"dır (). Bu mükafatın verilməsi haqqında qərar həmin universitetin 2012-ci il 19 dekabr tarixində keçirilmiş Elmi Şurasının toplantısında qəbul edilmişdi. Bu mükafatın laureatları aşağıdakılardır:
*Kamal Abdulla (2013)

## Xarici əlaqələri
2013-cü ilin may ayında Sofiya Universitetinin rektoru professor İvan İlçev ilə Bakı Slavyan Universitetinin rektoru professor Kamal Abdulla arasında Sofiya Universitetində Azərbaycan Dili və Mədəniyyəti Mərkəzinin yaradılması ilə bağlı saziş imzalanmışdır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İvan İlçev

thumbnail|İvan İlçev, 16.11.2010
**İvan İlçev** () — Sofiya Universitetinin rektoru (2007-ci ildən).

## Biblioqrafiya
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## İstinadlar
Antoş boğazı

**Antoş boğazı** — Fransanın Biskay körfəzi hövzəsində yerləşən İl-de-Pe adaları ilə Oleron adası arasında yerləşir. Ərazi baxımından şərqi Aşağı Saranta departamenti, digər hissəsi Bask reydi ərazisində yerləşir. Ərazidə fransız donanması (Zaxarii Alman) və Britaniya donanması (Ceyms Uambe) arasında dəniz döyüşü baş vermişdir. Napoleon dönəmində Boyard qalası əsas istinadgaha çevrilir. Vaterloo döyüşündən sonra ABŞ-a qaçmaq istəsə də limanın Britaniya donanması tərəfindən mühasirəsi onu təslim olmağa vadar edir. Sonradan Müqəddəs Yelena adasına sürgün edilir. İkinci Dünya müharibəsi dönəmində bölgəni faşizm güvvələri işğal edərək burada güclü müdafiə istinadgahı təşkil edilir. Üstəlik burada Kriqsmarin və La-Pasel sualtı qayıq bazası yaradılır. Avropada ikinci cəbhə açılanda belə ərazi yenə də faşistlərin əlində qalırdı.

## İstinadlar
Bucaq (Burdur)

**Bucaq** ()— Türkiyənin Burdur əyalətində kənd, əyalətin ən böyük şəhəri.

## Tarixi
Şəhərin tarixi adı "Oğuzxan" olmuşdur. 1926-cı ildə onun adı dəyişdirilərək "Bucaq" adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Официальный сайт района
* Официальный сайт города
Büllur məscid

**Büllur məscid** () — Malayziyada Trenqanu sultanlığının Kuala Trenqanu şəhərində yerləşən məscid. Məscid Van Man adasında *İslam İrsi Parkında* yerləşir. Unikallığı ilə çox populyar olan Büllur məscid Malayziyada ən məşhur turizm yerlərindən biri kimi tanınır. Məscid 2006 və 2008-ci illər aralığında tikilib. Məscidin rəsmi açılışı Trenqanudan 13-cü Yanq di-Pertuan Aqonq olan Sultan Mizan Zaynal Abidinin iştirakı ilə 8 fevral 2008-ci ildə keçirilmişdir.

Məsciddə eyni vaxtda 1500-dən çox dindar ibadət edə bilər. Büllur məscidin tikintisində polad, büllur, şüşədən istifadə edildiyinə görə belə adlandırılır. Bu unikal struktur mavritan və qotik memarlıq elementlərin tətbiq edildiyi müasir üslubda yaradılıb. Böyük büllur çilçıraq əsas ibadət zalının mərkəzində yerləşir. Gecə vaxtı məscidin günbəz və minarəsi müxtəlif rəngli işıqların təsirindən rəngini dəyişir. Büllur məscid ölkənin birinci "intellektual" məscididir. Burada informasiya texnologiyaları infrastrukturu yaradılıb və WiFi əlaqəsi quraşdırılıb. Həmçinin bura gələn qonaqlar elektron Quran oxumaq üçün internet girişi ilə təmin edilirlər.

## İstinadlar
Bucaq (dəqiqləşdirmə)

* **[[Bucaq]]** — başlanğıc nöqtələri üst-üstə düşən iki müxtəliv şüanın əmələ gətirdiyi fiqura deyilir.
* Bucaq (Oğuz) — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Bucaq (Burdur) — Türkiyənin Burdur əyalətində kənd, əyalətin ən böyük şəhəri.
* Bucaq (Qaqauziya) — Moldova Respublikasının tərkibinə daxil olan Qaqauziya muxtar ərazisində kənd.
* Bucaq sürəti
* Bucaq (tayfa)
Sivas qətliamı

**Sivas Qətliamı, Madımak Qətliamı** və ya **Madımak Hadisəsi** — 2 iyul 1993-cü ildə Sivasda Pir Sultan Abdal Kültür Dərnəyi tərəfindən təşkil edilmiş olan Pir Sultan Abdal Şənlikləri zamanı Madımak Hotelinin Sünni İslamçılar tərəfindən yandırılması və əksəriyyəti Ələvi 33 yazıçı, aşıq, 2 otel həmkarı yanaraq və tüstüdən boğularaq həyatlarını itirmişdir. Həmçinin bayırda toplaşan nümayişçilərdən də iki nəfər həyatını itirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 2 iyul 1993-cü il Madımak Qətliamı
* Sivas Cəhənnəmi — Madımak Qətliamı
Kabot boğazı

**Kabot boğazı** - Kanadanın şərqində Müqəddəs Lavrentiya körfəzinin bir hissəsi olaraq Keyp-Breton adası ilə Nyufaundlend adası arasında yerləşir. Uzunluğu 110&nbsp;km, eni 9,1–18&nbsp;km, dərinliyi 3660 m təşkil edir. Boğazın adı italiyalı dənizçi Con Kabotun şərəfinə adlandırılmışdır. Hər iki sahilində iri şəhərlər vardır: Sanel-Port-o-Bask və Sidney.

## Mənbə
Barber Təsviri İncəsənət İnstitutu

thumbnail|İnstitutun binası
**Barber Təsviri İncəsənət İnstitutu** () — Birmingem Universitetinin təhsil müəssisələrindən biri.

## Tarixi
İnstitut 1939-cu ildə Robert Atkinson tərəfindən yaradılmışdır.

## Binası
Binası Birmingem Universitetinin memarlıq üslubuna görə seçilən tikililərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Robert Atkinson (memar)

**Robert Atkinson** (; d. 1 avqust 1883 – ö. 26 dekabr 1952) — İngilis memar.

## Əsərləri
*Təsviri İncəsənət Bərbərlik İnstitutu

## Xarici keçidlər
*Gresham Hotel  at Irish-architecture.com
*List of closed and/or demolished cinemas by Atkinson
Qenices boğazı

**Qanices boğazı**  -  Kryac adasını materikdən (Ukrayna) ayırır. Azov dənizini Sivaş körfəzi ilə birləşdirir. Uzunluğu 4&nbsp;km, eni 80–150 m, dərinliyi 4,6 m təşkil edir. Bölgədə əsas liman Qenices limanıdır.

## Mənbə
*[Topoqrafik xəritəsi](http://www.g151.ru/content/maps/disk4/L-36%20%20%20101%20л%20%20(Украина%20(ОДЕССА),%20Молдави/L36-070%20%20%20ГЕНИЧЕСК%20%2087-91%20%20(-).jpg)
Nortamberlend boğazı

**Nortamberlend boğazı** - Kanadanın şərqində Müqəddəs Lavrentiya körfəzinin cənubunda  Şahzadə Eduard adasını Yeni Şotlandiya və Nyu-Bronsuik vilayətlərindən ayırır. Dərinliyi şərqdə 68 m, mərkəzdə 20 m, uzunluğu 225&nbsp;km, eni 13–43&nbsp;km təşkil edir. Boğazın dar yerində adı Abequeyt adlandırılır. 1997-ci ildə boğazın üzərində Konfederasiya körpüsü tikilmişdir. İyul ayında temperatur 20&nbsp;°C-ə qədər qalxdığı halda dekabrdan aprelə qədər buzla örtülü olur.

## Əfsanə
Əfsanəyə görə 1786-cı ildən boğazda uçan hollandiyalı görünür. Bu ruhun tez-tez göründüyü ərazi məhz Nortamberlend boğazıdır.

## İstinad
Ş-213

**Ş-213** (; ) — İkinci dünya müharibəsində SSRİ tərəfindən Qara dənizdə istifadə edilən X tipli sualtı qayıq. Sualtı qayıq Ukrayna SSR-nın Mikolayev şəhərində hazırlanmış və 1938-ci ilin oktyabrında istifadəyə verilmişdir.

1942-ci ildə Ş-213 dəniz minası ilə toqquşaraq bütün heyəti ilə batmışdır.

## Gizli əmrlər

Ş-213-ə verilən gizli əmrə görə sualtı qayıq Qara dənizdə nasistlərə potensial silah-sürsat və material daşıyan bütün tərəfsiz və düşmən gəmiləri vurmalı idi. 23 fevral 1942-ci ildə Bosfor boğazının şimal-qərbində Türkiyənin "MV Çankaya" gəmisini batırmışdır.

## Struma faciəsi

12 dekabr 1941-ci ildə Rumıniyadan yola düşən və nasistlərin əlindən qaçan yəhudiləri aparan "Struma" gəmisi nasazlıq nəticəsində İstanbul yaxınlığında dayanmağa məcbur olmuşdur. Lakin Türkiyə hökümətinin tərəfsizliyinə görə gəmidəkilər sahilə çıxa bilməmişdirlər. 24 fevral 1942-ci ildə gəmi axıntıya düşmüş və Ş-213 tərəfindən vurulmuşdur. Hadisə nəticəsində 768 nəfər ölmüş, ancaq bir nəfər qurtula bilmişdir.

## Batırdığı gəmilər

Ş-213 2 mart 1942-ci ildə bir tacir gəmisini Bosfor boğazının şimal-şərqində vurmağa çalışmış, amma torpedo yan keçmişdir. Növbəti gün Bosfor boğazının şimal-şərqində bir Türkiyə gəmisi olan "Adana"nı vurmaq istəsə də, hədəfini qaçırmışdır.

1942-ci ilin 14 oktyabrında mina ilə toqquşaraq batmışdır.





## Tapılması

15 noyabr 2008-ci ildə 1 holland və 2 rumın dalğıc tərəfindən Konstant yaxınlığında sualtı qayığın qalıqları aşkarlanmışdır və eyniləşdirməsi 2010-cu ilin 23 avqustunda elan olunmuşdur.

## İstinadlar
Mərkəzi Qazaxıstan

**Mərkəzi Qazaxıstan** () — müasir Qazaxıstan Respublikasının, keçmişdə isə Qazaxıstan SSR-in tərkibində iqtisadi region. 1997-ci il islahatından sonra o, böyümüş Karağandı vilayətindən ibarətdir.

Qazaxıstanın bütün başqa regionları ilə və heç bir xarici ölkə ilə həmsərhəddir.

## İstinadlar
Kanso boğazı

**Kanso boğazı** — Kanadanın şərqində Müqəddəs Lavrentiya körfəzinin bir hissəsi olaraq Keyp-Breton adasını Yeni Şotlandiya  yarımadasından ayırır. Uzunluğu 27&nbsp;km, eni 3&nbsp;km,  dərinliyi 61 m təşkil edir. Boğazın hər iki tərəfi ilə gəmilərlə əlaqə yaradılır. Sahillərində Port-Honsberi və Malqreyli şəhərləri vardır.

## Mənbə
*Kanada Ensiklopediyası - Kanso boğazı
Kalvados (departament)

**Kalvados** — Fransanın şimal-qərbində yerləşən Aşağı Normandiya regionunun tərkibinə daxil olan departament. İnzibati mərkəzi Kan şəhəridir. Kalvados departamentinin tərkibinə 4 dairə, 49 kanton və 706 kommuna daxildir.

## İstinadlar
Gent Universiteti

**Gent Universiteti** () — Belçikanın Gent şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi;

## Tarixi
Universitetin əsası 1817-ci ildə Kral Villiam tərəfindən qoyulmuşdur.

## Kontingenti
Gent Universitetinin 41 000 tələbəsi və 9000 işçisi var.

## Fakültələri
Hazırda universitetdə 11 fakültə və 117 fakültə şöbəsi fəaliyyət göstərir:
* İncəsənət və Fəlsəfə fakültəsi;
* Hüquq fakültəsi;
* Elmi fakültə;
* Tibb və Sağlamlıq Elmləri fakültəsi;
* Mühəndislik və Memarlıq fakültəsi;
* İqtisadiyyat və Biznesin İdarəsi fakültəsi;
* Baytarlıq fakültəsi;
* Psixologiya və Təhsil Elmləri fakültəsi;
* Bioloji elmlərin idarə edilməsi Fakültəsi;
* Əczaçılıq fakültəsi;
* Sosial və Siyasi Elmlər fakültəsi.

Bundan başqa 117 fakültə şöbəsi fəaliyyət göstərir ki, onlar elmi sahələrin hər birində 230-dan artıq yüksək keyfiyyətli kurslar təklif edir.

## Məşhur məzunları
Universitet bir çox görkəmli alimlər yetişdirib ki, onlardan da Kornille Heymans, Leo Bikeland, Josef Guislain, Valter Feirs, Marc Van Montaq, Peter Piot və digərləri Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Çonqar boğazı

**Çonqar boğazı**  - ,  (Krım yarımadasını materikdən) Çonqar yarımadasını Tyop-Cankoy yarımadasından (Ukrayna) ayırır. Azov dənizinin akvatoriyasına daxil olan Sivaş körfəzinin şərqi ilə qərbini birləşdirir. Uzunluğu 300 m, eni 80–150 m, dərinliyi 3 m təşkil edir. Boğaz vətəndaş müharibəsinin və İkinci Dünya müharibəsinin qanli döyüşlərinə şahidlik etmişdir. Boğaz üzərində iki avtomobil körpüsü vardır. Cənub hissədə yerləşən köhnə körpü istifadəsizdir.

## Mənbə
*[Topoqrafik xəritəsi](http://www.g151.ru/content/maps/disk4/L-36%20%20%20101%20л%20%20(Украина%20(ОДЕССА),%20Молдави/L36-082%20%20%20СТАЛЬНОЕ%20%2087-98%20%20(-).jpg)
Qazaxlar məhəlləsi

**Qazaxlar məhəlləsi** — Gəncənin XVIII əsrdə salınmış məhəllələrinindən biri. Məhəllədə XIX əsrdə tikilmiş Qazaxlar məscidi yerləşir. 

## Haqqında
Qazaxlar məhəlləsi şimaldan  Tapqışlaq, Şərəfxanlı, Şabanlı məhəllələri, şərqdən Xan bağı, cənubdan İtdilər, Qırıxlı, qərbdən isə Qızılhacılı məhəllələri ilə əhatələnib. Məhəllə, Hajı Balacalar, Kəblə Tağılar, Kəblə Ələsgər uşağı, Hajı Tağılar bəyliklərinən ibarətdir. XVIII əsrdə Qazax və Borçalının Kaxetiyaya verilməsindən sonra bir çox tayfa və tirələr Gəncə və Qarabağ vilayətlərinə köç etdilər. Lazarevin general-leytenant Knorrinqə 19 iyun 1801-ci il tarixli raportundan göründüyü kimi keçmiş Borçalı, Qazax, Şəmşəddil sultanlıqları Kaxetiya ilə birlikdə Rusiyanın tərkibinə daxil edildikdən sonra bu ərazilərdə yaşayan ailələrin Gəncəyə axını daha da güclənmişdi. Cavad xan belə köçmələrə rəğbətlə yanaşmış, hətta köçənlərə yardım göstərmişdir. Bu faktlara əsasən Qazaxlar məhəlləsi XVIII əsrin ortalarında formalaşmış, XIX əsrin əvvəllərində isə xeyli böyümüşdür. 1886-cı ildə burada məhəllə sakinləri tərəfindən Qazaxlar məscidi tikilmişdir.

## Həmçinin bax
* Qırıxlı məhəlləsi
* Qazaxlar məscidi
* Dördyol məhəlləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gəncə adlı salnamə - Qazaxlar məhəlləsi / Kəpəz Tv