open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gürcüstan–Polşa münasibətləri

**Gürcüstan–Polşa münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Polşa arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Gürcüstan və Polşa arasında diplomatik təmaslar XV əsrdə başlamışdır. Çağdaş ikitərəfli münasibətlər 28 aprel 1992-ci ildə qurulmuşdur.
## Tarix
1495-ci ildə Kartli çarı II Konstantin, türklərə qarşı dəstək axtararaq qərbə səfirlər göndərir. Missiyanın son hədəfi Papa və İspaniya kralları Ferdinand və İsabella sarayları olur. Yolda diplomatlar Litva və Polşa krtalları olan iki qardaş Aleksandr və Yan Yaqellonların hökmranlıq etdikləri kral sarayları olur. Türklərin ərazilərini genişləndirməsi ilə bağlı problemləri bu ölkələrdə yaşayırdılar. Səfirlər onları birliyə çağırırdılar.

17-ci əsrdə Reç Pospolita ilə Qərbi Gürcüstan knyazları arasında aktiv ticarət və diplomatik yazışmalar baş verirdi.
1997-ci ildə Polşa Respublikası Tiflisdə səfirlik açır. 

2001-ci ildə Gürcüstanın Almaniyadakı səfirliyi eyni vaxtda Polşada akkreditə olunmuşdur. 2005-ci ildən bəri Varşavada Gürcüstan səfirliyi fəaliyyət göstərir.

3 iyun 2013-cü ildən etibarən Ancey Çeyskovski Polşanın Gürcüstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir. 2011-ci ilin aprelində Nikoloz Nikolozişvili Gürcüstanın Polşa Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilmişdir.

30 may 2017-ci il tarixdə Polşa Prezidenti Andjey Dudanın Tiflisə gəlişi və Gürcüstan Prezidenti Qiorqi Marqvelaşvili ilə görüşməsi zamanı ortaq bəyannamə imzalanmışdır. Buna görə Polşa tərəfi Gürcüstanın Avropa Birliyinə və NATO-ya üzv olmaq istəklərini dəstəklədiyini bildirmişdir. Sənəddə hər iki ölkəni münasibətlərin 100 illiyini qeyd etməyə hazırlayacaq tarixçilərin ortaq komissiyasının qurulmasından da bəhs ediliri.

2017-ci ilin dekabrında Gürcüstan və Polşa Strateji Əməkdaşlıq Haqqında bir müqavilə imzalamışlar.

5 noyabr 2018-ci il tarixində Tiflisə rəsmi səfər edən Polşa Seyminin marşalı Marek Kuxtsinski Gürcüstan parlamentinin rəhbəri İrakli Kobaxidze iki ölkənin Parlament Assambleyasının nizamnaməsini imzalamışlar. 
## Polşanın 2008-ci il hadisələri ilə bağlı mövqeyi
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi zamanı Polşa Rusiyanın rus sülhməramlılarının qətilərinə görə qisasını qınayaraq Gürcüstanın tərəfini dəstəkləyir. Polşanın o zamankı prezidenti Lex Kaçinski bu sözləri demişdir:
Bu gün Gürcüstan, sabah Ukrayna, sabahı sabah Baltikyanı ölkələr, sonra növbə ölkəm Polşaya gələcək.

## İstinadlar
Harukana Receive

***Harukana Receive*** ( *Harukana Reshību*) — Nyoycizay tərəfindən yazılan bir idman manqa seriyasıdır. Seriya, 2015-ci ilin avqustundan 2020-ci ilin sentyabrına kimi Houbunsha nəşriyyatının *[[Manga Time Kirara Forward]]* jurnalında nəşr olunmuşdur. C2C tarafından istehsal olunmuş anime seriyası adaptasiyası 2018-ci ilin iyulun sentyabrına qədər yayımlanıb.

## Məzmun
Seriya, 17 yaşlı bir lisey tələbəsi Haruka Ozoranın anasının iş üçün xaricə getməsi üzre Okinavada xalaqızı Kanata Higanın yanına köçərək bir çimərlik voleybolu cütlüyü qurulmasını izah edir. Hündür boylu olan Haruka, özünün əksinə qısa boyuna görə təzyiq göstərə bilməyən və bu səbəbdən də çimərlik voleybolundan imtina edən Kanatanı inandıraraq birlikdə çimərlik voleybolu cütlüyü yaradırlar və turniri hədəf almağa çalışırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Gürcüstan–Sloveniya münasibətləri

**Gürcüstan–Sloveniya münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Sloveniya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. İki Avropa ölkəsi arasında iki tərəfli əlaqələr 1993-cü ildə qurulmuşdur. Sloveniya Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. Onun sadiq tərəfdaşlarından biri və qərbyönümlü bir yol qət edən ölkə olaraq sıx diplomatik tərəfdaşlığa geniş yer verir.
## Tarix
Gürcüstan və Sloveniya arasında diplomatik münasibətlər 18 yanvar 1993-cü ildə qurulmuşdur. Üstəlik hər iki dövlətin müstəqillik qazanmasından cəmi iki il belə keçməmişdi (Gürcüstan SSRİ-dən, Sloveniya Yuqoslaviyadan). Sloveniya davamlı olaraq Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir. 2008-ci ildə Sloveniyanın Baş naziri Janez Jansa, Rusiya-Gürcüstan müharibəsindən sonra Çexiya və Latviyadan olan həmkarları ilə görüşdükdən sonra bunları demişdir:

Sloveniya 2015-ci il Avropa Şurası toplantısı zamanı Rusiyanı atəşkəslə bağlı öhdəliklərinə əməl etməyə və silahlı qüvvələrini Abxaziya və Cənubi Osetiyadan çıxarmağa çağıran bir neçə ölkədən biri olur. Elə həmin il Sloveniya 69-u lehinə, 3 əleyhinə olan Avropa İttifaqı və Gürcüstan arasındakı Assosiasiya Sazişini Milli Məclisində təsdiqləyən 21-ci Avropa Birliyi üzvü olur. Sloveniya 2008-ci ildən bəri Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Gürcüstan tərəfindən təsdiqlənən məcburi köçkünlərin Abxaziya və Cənubi Osetiyaya qaytarılmasına dair qətnaməsinə səs vermişdir.

İkitərəfli münasibətlərə iki ölkə arasında çox sayda yüksək səviyyəli görüşlər və səfərlər kömək etmişdir. Gürcüstanın Baş naziri Giorgi Kvirikaşvili Sloveniyanın Xarici İşlər Naziri ilə bir neçə görüş keçirərkən Prezident Georgi Marqvelaşvili 2016-cı ilin iyulunda Sloveniyaya rəsmi səfər edən ilk Gürcüstan dövlət başçısı olur. Bu müddətdə iqtisadi sahədə ikitərəfli razılaşmalar əldə edilir. Əməkdaşlıq və viza rejiminin liberallaşdırılması haqqında sazişlər imzalanır. Üstəlik Tiflisdəki Lyublyana küçəsində "Dostluq Dəstəyi" açılmışdır.

26 may 2018-ci il tarixində Gürcüstan Demokratik Respublikasının müstəqilliyinin 100 illiyi münasibətilə Lyublyana Qalası Gürcüstanın qırmızı və ağ rəngli bayrağı ilə işıqlandırılmışdır.
Sloveniya bir NATO üzvü olaraq, Gürcüstanın daha yaxın münasibətlər qurmaq və sonda onun təşkilata üzv olması üçün göstərdiyi səyləri davamlı olaraq dəstəkləmişdir. Sloveniyalı hərbi mütəxəssislər 2017-ci ildə Gürcüstanda keçirilən «Xeyrxah həmkarlar» hərbi təlimində iştirak etmişlər.

13 iyun 2019-cu ildə Sloveniya Gürcüstanın siyasi və iqtisadi islahatlarını vurğulayan və bununla da ölkə vətəndaşlarını Sloveniyada sığınacaq axtarmaq hüququndan məhrum edən Gürcüstanı "təhlükəsiz bir ölkə" kimi tanıyan 14-cü Şengen ölkəsi oldu.

Hər iki ölkənin paytaxtları Lyublyana və Tbilisidə ortaqlıqlar vardır. Qardaşlaşmış şəhərlər Kutaisi və Maribordur.

## İstinadlar
Votum

**Votum** (, ) — qədim Romada səsvermə ilə ifadə edilən fikir. Bir sıra ölkələrin parlament təcrübəsində hökumətin və ya nazirin fəaliyyətinin təsdiqlənməsi və ya rədd edilməsi bu şəkildə ifadə edilir (etimad votumu və etimadsızlıq votumu). Etimadsızlıq votumunda hökumət və ya nazir istefaya gedir.

Votumdan həmçinin Konstitusiyaya dəyişikliklərdə istifadə olunur. Bu halda, ikiqat votumdan istifadə edilə bilər, yəni cəhdlər etməklə zaman aralığında eyni məsələ barədə iki dəfə səs vermək.

## İstinadlar
Ağoğlan

* Ağoğlan dağı — Laçın rayonu ərazisində dağ.
* Ağoğlançay — Həkəri (Əkərə) çayının sağ qolu olub Laçın rayonundan axır.  
* Ağoğlan (Laçın) — Laçın rayonunda kənd. 
* Ağoğlan - Hadrutun köhnə adı. 
* Ağoğlan monastırı — Laçın rayonu ərazisində, Ağoğlan çayının sahilində bazilika.
* Ağoğlan qalası — Amaras monastırının yerləşdiyi qala.
* Ağoğlan piri — Cəbrayıl rayonu Şahvəlli və Əfəndilər kəndindən üç kilometr aralıqda yerləşən pir.
* Ağoğlan qapısı — Şuşa qalasının üç əsas qapısından biri
* Ağoğlan türbəsi — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunun Sədərək kəndindən şimalda yerləşən ziyarətgah.

## İstinadlar
Alagöllər

* Alagöllər — Kəlbəcər rayonunda göllər (30-a qədər) qrupu.
* Alagöllər — Azərbaycan və Ermənistan sərhədində, Şahdağ silsiləsinin (Kicik Qafqaz) Şimal yamacında dağ. Gədəbəy rayonunun cənubundadır. Hündürlüyü 2972 m. 
* Alagöllər — Laçın rayonunun Şimal qərbində, Qarabağ yaylasında dağ. Qaragöl gölündən Şimalda yerləşir. Hündürlüyü 3175 m.  

## Həmçinin bax
* Alagöl
Bəzirgansu

**Bəzirgansu** — Laçın rayonunda çay. Həkəri çayının sol qoludur. Üzünluğu 9 km. Çay öz mənbəyini Bəzirgan aşırımından aldığı üçün belə adlandırılmışdır. 

## Həmçinin bax
* Bəzirgan (aşırım)

## İstinadlar
Cüdələr

**Cüdələr** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Cüdələr dağı Çorman kəndindən cənubda yerləşir. Şəlvəçay və Piçənisçay arasındadır. Hündürlüyü 2076 m. Dağ əvvəllər cüdələr adlı bir nəslin yaylaq yurdu olduğundan həmin nəslin adını daşıyır. Etnotoponimdir.

## İstinadlar
Çalbair

**Çalbair** — Laçın rayonu ərazisində dağ silsiləsi. Şəlvə və Piçəniz çayları arasındadır. **Çalvair** variantında da qeydə alınmışdır. Oronim çal (boz rəng) və qədim bayır/bair (türk dillərində "dağ döşü, yamac, təpə") sözlərindən düzəlib, "boz rəngli dağ yamacı" mənasındadır.

## İstinadlar
Dəlidağ (dağ, Laçın)

**Dəlidağ** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Laçın rayonunda, Mıxtökən silsiləsinin şərq hissəsində zirvə. Hündürlüyü 2246 m. Bu dağ və yüksəklik dağın ərazisində tez-tez havanın dəyişməsi, gözlənilmədən yağış və qar yağması, tufan və dağ uçqunlarının olması ilə əlaqədar belə adlandırılmışlar.

## İstinadlar
Farmaçtəpə

**Farmaçtəpə** — Laçın rayonu ərazisində, Qarabağ yaylasında dağ. İldırımsu (Hocazsu çayının qolu) və Minkənd (Zabux) çaylarının suayrıcıdır. Hündürlüyü 2330 m. Yay otlağıdır. Yerli əhali bu dağı **Fərməştəpə** adlandırır. Dağın zirvəsi fərməşə (məfrəş, döşənəcək) oxşadığı üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Karl Albert Qoba

**Karl Albert Qoba** () — İsveçrəli hüquqşünas, təhsil inzibatçısı və *Eli Dükommen* ilə birlikdə Beynəlxalq Sülh Bürosuna rəhbərlik etdikləri üçün 1902-ci ildə Nobel Sülh mükafatı laureatı.

## Həyatı və təhsili
Qoba 21 may 1843-cü ildə İsveçrənin Tramelan şəhərində anadan olub. Protestant keşişinin oğlu və Qüds yepiskopu olmuş missioner Samuel Qobanın qardaşı oğlu idi. Bazel,Heydelberq,Bern və Paris Universitetlərində təhsil almışdır. 1867-ci ildə Heydelberq Universitetində hüquq doktoru dərəcəsini aldı.

## Siyasi və hüquq karyerası
Doktorluq dərəcəsini başa vurduqdan sonra Qoba Berndə vəkillik fəaliyyətinə başladı və Bern Universitetində *Fransız mülki hüququ* mövzusunda da mühazirələr oxudu. Daha sonra Bern kantonunda Delemontda ofis açdı və qısa müddət ərzində bu bölgənin aparıcı hüquq firması oldu. On beş il vəkillik etdikdən sonra siyasət və təhsilə yönəldi. 1882-ci ildə, otuz il çalışdığı Bern kantonuna ictimai təlimatın müdiri təyin edildi. Təhsil fəlsəfəsində daha qabaqcıl idi və təhsil sistemində bir çox mühüm islahatlara imza atdı. İbtidai təhsil sistemində islahatlar apardı,müəllim-şagird nisbətinin yaxşılaşdırılması üçün artan büdcə dəstəyi aldı,dillərin öyrənilməsinə dəstək oldu,peşə və peşə təhsili tədris proqramları quraraq şagirdlərə ənənəvi olaraq dar klassik təhsilə alternativ təqdim etdi.

Eruditinə görə 1891-ci ildə nəşr olunan République de Berne et la France pendant les guerres de Religionda bəyənmə qazandı,1900-cü ildə yayımlanan İsveçrənin Xalq Tarixi üçün geniş tanınma oldu.

Siyasətdə də karyerasını qurdu. Bir çox vacib vəzifələrə seçildi. 1882-ci ildə Bern Şurasına seçildi. 1884–1890-cı illərdə İsveçrə Dövlətlər Şurasının üzvü və 1890-cı ildən vəfat edənə, yəni 1914-cü ilə qədər İsveçrənin mərkəzi qanunverici orqanının digər palatası olan Milli Şuranın üzvü idi. Həm siyasət,həm də təhsildə liberal islahatçı idi. 1902-ci ildə arbitraj prinsipini ticari müqavilələrə tətbiq edən bir neçə qanunvericiliyə sponsorluq etdi. Qoba,1889-cü ildə 1903-cü ildə Nobel Sülh mükafatı laureatı olan Uilyam Krimer tərəfindən qurulan Parlamentlərarası Birliklə işləyirdi. 1892-ci ildə Berndə keçirilmiş və Bürolar Parlamenterini quran ittifaqın dördüncü konfransının prezidenti oldu. Büronun baş katibi,sülh hərəkatları,beynəlxalq barışıq və milli parlament qurumları arasında əlaqə məsələləri ilə məşğul olan məlumat bürosu vəzifəsini icra etdi. Birliyin 1891-ci ildə Romada keçirilən üçüncü konfransında, 1902-ci ildə Nobel sülh mükafatına layiq görülməsinə səbəb Qobanın direktoru olduğu Beynəlxalq Sülh Bürosunu quruldu.

## Sonrakı illər
1902-ci ildə Qoba Beynəlxalq Sülh Bürosuna rəhbərlik etdikləri üçün Eli Dükommen ilə birlikdə Nobel sülh mükafatını aldılar.

1906-cı ildə Eli Dükommenin ölümündən sonra Qoba Beynəlxalq Sülh Bürosunun rəhbərliyini tək başına üstələndi.

Qoba 16 mart 1914-cü ildə İsveçrənin Bern şəhərində vəfat etdi. Berndə keçirilən sülh konfransının iclasında iştirak zamanı danışmaq üçün ayağa qalxan Qoba təxminən bir saat sonra yıxılaraq öldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nobelprize including the Nobel Lecture, July 18, 1906 *29 iyul 1899-cu il tarixli [[Haaqa]] Konvensiyalarının İnkişafı*
Kipr Türk Federativ Dövləti

**Kipr Türk Federativ Dövləti** və ya **Qıbrıs Türk Federasiyası,** qısaca **KTFD** və ya **QTF** (; 1975–1983)-Kipr adasının şimalında mövcud olmuş türk respublikası.

KTFD, Kipr Türk Muxtar İdarəçiliyinin varisi idi. KTMİ-nin adının *"Kipr Türk Federativ Dövləti"* olmasını Milli Məclisdə Rauf Denktaş bildirdi. Daha sonra, QTF ŞKTR-yə dəyişərək dağıldı. Paytaxtı Şimali Lefkoşa olmuşdur.

KTFD Konstitusiyası Kipr türk xalqı tərəfindən 8 iyun 1975-ci ildə qəbul edilib.

## KTFD Bayraqları

Fayl:Flag of Turkey.svg|1983-cü ilə qədr istifadə edilən Türk bayrağı


## İstinadlar
Gürcüstan–Portuqaliya münasibətləri

**Gürcüstan–Portuqaliya münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Portuqaliya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1992-ci ildə qurulmuşdur.
## Siyasi əlaqələr
Gürcüstan 1991-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra Portuqaliya yeni dövlətin müstəqilliyini tanıyır.  23 may 1992-ci ildə iki ölkə arasında birbaşa diplomatik əlaqələr qurulur. Portuqaliyanın Gürcüstandakı ilk səfiri 1996-cı ildə akkreditə olunmuş Juan Paşenku Luis Qomes olur.

Portuqaliya hələ Tiflisdə daimi bir səfirlik açmayıb və Türkiyənin paytaxtı Ankaradakı səfirliyi vasitəsilə ikiqat akkreditasiyaya malikdir. Lakin Portuqaliyanın fəxri konsulluğu Tiflisdə yerləşir.

Gürcüstanın Portuqaliyadakı səfirliyi Lissabonda, Rua Fernão Soares No. 6-A ünvanındfadır. Bu ünvanda Gürcüstanın Portuqal Dilli Ölkələr Birliyi ilə əlaqələr bürosu da var. 2014-cü ildə Gürcüstan Portuqal Dilli Ölkələr Bürosunun müşahidəçisi olur.
## İqtisadi əlaqələr

2015-ci ildə Portuqaliya Gürcüstana 25.85 milyon avro (2014: 27.07 milyon; 2013: 19.22 milyon; 2012: 5.74 milyon; 2011: 4.30 milyon) məbləğində mal ixrac etmişdir. Bunun 69,1% -i filiz və minerallar, 12,5% -i ağac və mantar, 6,2% -i kağız və sellüloza, 3,0% -i isə kimyəvi və əczaçılıq məhsulları təşkil etmişdir.

Eyni dövrdə Gürcüstan Portuqaliyaya 0,13 milyon avro dəyərində mal satmışdır (2014: 1,49 milyon; 2013: 2,27 milyon; 2012: 4,56 milyon; 2011: 1,68 milyon). Bunun 81,7% -i geyim, 10,7% -i ərzaq, 3,8% -i ayaqqabı, 3,5% -i dəri və xəzdir.

2015-ci ildə Gürcüstan Portuqaliyanın xarici ticarətinin 72-ci alıcısı, Portuqaliyanın 158-ci xarici ticarəti tədarükçüsü olur. 2015-ci ildə Gürcüstanın xarici ticarətində Portuqaliya alıcılar arasında 83-cü, tədarükçülər arasında 31-ci yeri tutur.

## Mədəni əlaqələr
2013-cü ildə Tbilisidə Kamoensa İnstitutunun dil mərkəzi açılır.
## İdman
Gürcüstanın coğrafi cəhətdən Asiyanın bir hissəsi olmasına baxmayaraq hər iki ölkənin futbol assosiasiyaları UEFA-ya məxsusdur.

1990-cı ildə qurulan Gürcüstan milli futbol komandası Portuqaliya milli futbol komandasına qarşı oyna 31 May 2008-ci ildə OYNAMIŞDIR. Portuqaliyanın Vizeu şəhərində oynanılan oyun gürcüstanın 0-2 məğlubiyyəti ilə bitmişdir. 

Portuqaliya və Gürcüstan qadın milli komandaları hələ bir araya gəlməmişlər.

## İstinadlar
2018 Üzgüçülük üzrə Dünya Çempionatı (25 metr)

**2018 Üzgüçülük üzrə Dünya Çempionatı (25 metr)** — 11–16 dekabr 2018-ci il tarixləri arasında Çinin Xançjou şəhərində keçirilən 14-cü dünya çempionatı. Bu çempionatda üzgüçülük yarışları 25 metrlik su hovuzlarında təşkil olunur.

## Medal cədvəli

## Nəticələr

### Kişilər

 Yalnız təsnifatda iştirak edən və medal qazanan üzgüçülər daxil edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* Results book

## İstinadlar
Əbdülqafur Acatay

**Əbdülqafur Acatay** ( d.1903, Dənizli - ö. 1993) — Türk meşə mühəndisi və entomoloq.

Tədqiqat sahəsi meşəçilik və meşə böcəkləridir. Abdülqafur Acatayın adı bəzi mənbələrdə Abdülgafur və Abdülgaffar kimi də xatırlanır.

## Təhsil və xidmətləri

1926-cı ildə Ali meşəçilik məktəbini bitirmiş, 1937-ci ildə isə Almaniyanın Saksoniya Ali Mühəndislik Məktəbinin bir qolu olan Tharandt Ali Meşəçilik Məktəbində təhsil almışdır. Meşəçilik üzrə elmlər namizədi adını qazanan Əbdülqafur Acatay Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Meşəçilik fakültəsinə daxil oldu və 1946-cı ildə professor adını qazandı. Meşəçilik fakültəsi 1948-ci ildə İstanbul Universitetinə daxil olduqdan sonra uzun illər Meşə Entomologiyası və Mühafizəsi professoru vəzifəsində çalışdı.

## Adlandırdığı taksonlar

* Eriophyes cedri Acatay;
* Pinus nigra var. pyramidata (qara şam) Acatay 1956

## Adına ithaf edilən taksonlar
* Floeosinus acatayi Schedl 1958

## Əsərləri
* Untersuchungen über Menge und Güte des Samenasatzes in versehiedenen Kronenteilen einheimischer Waldbäume (yerli meşə ağaclarının müxtəlif yerlərində toxumun miqdarı və keyfiyyətinə dair araşdırmalar), Berlin: 1937;
* İstanbul yaxınlığında və xüsusən Belqrad meşəsində zərərli meşə böcəkləri, mübarizələri və işə təsirləri, Ankara: 1943;
* Meşə qoruma bələdçisi, İstanbul: 1946;
* Zərərli meşə həşəratlarının analizi, İstanbul: 1948;
* Ehrami qara şamı (Meşə Fakültəsi Jurnalı, 6 (2): 75-85) 1956;
* Qovaq kitabı, İstanbul 1956;
* Meşə Mühafizəsi, İstanbul: 1959;
* Tətbiqi Meşə Entomologiyası, İstanbul: 1963;
* Türkiyədə Mazi meşəsi, (əldə edilən mazi bitkisi üzərində araşdırmalar, Prof. Dr. Adnan Berkol, Prof. Dr. Fikret Saatçioğlu, Prof. Dr. Sami Huş ilə birlikdə) İstanbul: 1964;
* Yeni həşərat və herbisidlər, İstanbul: 1965;
* Gül və gül yağı, 1969;
* Ağac problemlərinin müalicəsi, 1971;
* Türkiyədə kılkeçisi və meşə ilə əlaqələri, 1978
* Türkiyə meşə böcəyi və mühidi (Prof. ing. Ervvn Schmitschekdən tərcümə), İstanbul: 1953

## İstinadlar
Xəznəvarsu

**Xəznəvarsu** — Laçın rayonunda çay. Zabuxçayın sağ qoludur. Əsl adı **Xəzinəvarsu**dur. Hidronim xəznə/xəzinə (Azərbaycan dilinin dialektlərində "otla zəngin örüş", "otlaq"), var (kürd dilində "binə", "yurd", "koc", "düşərgə", "qışlaq") və su (burada "çay") sözlərindən düzəlib. Çay başlanğıcını otla zəngin olan yurd yerinin yaxınlığından aldığı üçün belə adlandırılmışdır. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xoşgədik

* Xoşgədik (dağ) — Laçın rayonu ərazisində dağ.  
* Xoşgədikçay — Laçın rayonu ərazisində çay.
İşıqlı (dağ)

**İşıqlı** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Qarabağ silsiləsinin ən hündürlüyüdur zirvələrindən biridir. Ermənistanla sərhəddə yerləşir. Hündürlüyü 2520 m. Tədqiqatçılara görə, dağın başının qarlı olması və qarın gün işığında parıldaması bu adın yaranmasına səbəb olmuşdur. Oronimi Şıxlı nəslinin adı ilə də bağlayırlar. 
 
## Həmçinin bax
* Böyük İşıqlı

## İstinadlar
Kiçik İşıqlı

**Kiçik İşıqlı** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Dağ Qarabağ yaylasındadır. Ermənistanla sərhədin yaxınlığında, Böyük İşıqlı dağından şimaldadır. Hündürlüyü 3455 m. Böyük İşıqlı dağından (3552 m.) nisbətən alcaq olduğu üçün belə adlandırılmışdır. 
 
## Həmçinin bax
* İşıqlı (dağ)
* Böyük İşıqlı

## İstinadlar
Keşiştəpə

**Keşiştəpə** — Laçın rayonu ərazisinin şimalında dağ. Şəlvə kəndindən Şərqdə yerləşir. Hündürlüyü 2292 m. Oronim keşiş (xristian ruhanisi) və təpə komponentlərindən düzəlib, ərazidəki keşiş komponentli yaşayış məntəqələrinin adı ilə bağlı yaranmışdır. 
  
## İstinadlar
Soyombo (simvol)

**Soyombo [[damğa]]sı** () — Monqol xalqlarının ortaq damğası.

= Soyombo digər bayraqlarda =

Şəkil:Flag of Mongolia.svg|Monqolustan bayrağı
Şəkil:Mongolian Democratic Party Flag.svg|Monqolustan Demokratik Partiyasının bayrağı
Şəkil:Flag of Buryatia (Buriatia).png|Buryatiya bayrağı
Şəkil:Flag of Agin-Buryatia.svg|Agin-Buryat Muxtar Dairəsi bayrağı
Şəkil:Flag of the Inner Mongolian People's Party.svg|Daxili Monqolustan Xalq Partiyasının bayrağı
Basiyan döyüşü

**Basiyan döyüşü** — 13-cü əsrdə Gürcüstan krallığı ilə Rum sultanlığı arasında baş vermiş döyüş. Döyüş Ərzurum şəhərindən 60&nbsp;km şimal-şərqdə, Basiani vadisində baş vermişdir. Döyüş 1202-1205 tarixləri arasında baş vermişdir. Son dövrün mənbələrində döyüşün tarixi əsasən 1203-1204-cü illər arası göstərilir. Müsəlman tarixçi İbn Bibi müharibənin hicri 598-ci ildə (miladi 1 oktyabr 1201 - 19 sentyabr 1202) baş verdiyini iddia edir.

Döyüş Rum sultanlığının məğlubiyyəti ilə nəticələnib. Döyüş zamanı yaralanan II Süleyman şah Ərzuruma doğru geri çəkilmişdir.

## Mənbələr
*  D. Ivane Javakhishvili, (1983), ქართველი ერის ისტორია (*History of Georgian Nation*), https://www.academia.edu/4259175/ივანე_ჯავახიშვილი_ქართევლი_ერის_ისტორია_ტომი_2  Tbilisi: Georgia, USSR.
*  Melikishvili, Giorgi *et al.* (1970), საქართველოს ისტორიის ნარკვევები (*Studies in the History of Georgia*), Vol. 2. Tbilisi: Sabch’ota Sakartvelo.
*  Osman Turan, *Selçuklular Zamaninda Türkiye*, Istanbul, 1971
*  V. Dondua *et al.* (transl., 1985), Жизнь царицы цариц Тамар (The Life of the Queen of Queens Tamar), Commentaries by N. Berdzenishvili. Tbilisi: *Metsniereba*
Gürcüstan–Ukrayna münasibətləri

**Gürcüstan–Ukrayna münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Ukrayna arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. 
Gürcüstan Ukraynanın müstəqilliyini 12 dekabr 1991-ci ildə tanımışdır. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 22 iyul 1992-ci ildə qurulur. 5 aprel 1994-cü ildə Tiflisdə Ukrayna səfirliyi açılır. Gürcüstanın Ukraynadakı səfirliyi 19 avqust 1994-cü ildə Kiyevdə açılmışdır.

2013-cü ilin avqust ayındək Ukrayna-Gürcüstan münasibətlərinin hüquqi bazasına bir çox sahələrdə ikitərəfli münasibətləri tənzimləyən 130 sənəd imzalanmışdır. Əsas sənədlər "Ukrayna ilə Gürcüstan Respublikası arasında Dostluq, Əməkdaşlıq və Qarşılıqlı Yardım Müqaviləsi", "Ukrayna ilə Gürcüstan arasında Strateji Əlaqələrin İnkişafına dair Bəyannamə"-dir.
## Ticarət əlaqələri

2008-ci ildə iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsi təxminən 800 milyon dollar olmuşdur. 2009-cu ildə bu göstərici 1,5 dollar, 2010-cu ilin əvvəlində isə 127 milyon dollar artım göstərmişdir.

2012-ci ildə Ukrayna Gürcüstanın üç əsas ticarət tərəfdaşından biri olur. Ukrayna Dövlət Statistika Xidmətinin məlumatına görə, 2012-ci ildə Gürcüstana mal və xidmət ixracatı 540,8 milyon dollar təşkil edib (əvvəlki ilə nisbətən 17,7% azalma). Ukrayna Gürcüstana metalurgiya sənayesi, aqrar sənaye kompleksi, maşınqayırma və kimya sənayesi məhsulları ixrac edir. Bu zaman Gürcüstan Ukraynaya 171,7 milyon dollar dəyərində (əvvəlki ilə nisbətən 18,9% artım) mal ixrac etmişdir: aqrosənaye kompleksi və metallurgiya sənayesi məhsulları. Yəni 2012-ci ildə Ukraynanın Gürcüstanla xarici ticarət dövriyyəsi 712,6 milyon dollar təşkil etmişdir.

2017-ci ildə Gürcüstan, Ukrayna, Moldova və Azərbaycan Ümumdünya Ticarət Təşkilatının prinsip və qaydalarına əsaslanan sərbəst ticarət zonası qurmuşlar.

2017-ci ilin noyabrında Ukrayna Gürcüstanla Rusiya ərazisindən yan keçərək malların tədarükü barədə razılığa gəlir.

13 may 2018-ci ildə Kiyev, Ukrayna ixracatının genişləndirilməsinə və şaxələndirilməsinə imkan vermək üçün Gürcüstanla sərbəst ticarət müqaviləsinə dəyişiklik edəcəyini açıqlayır.
## Mədəni əlaqələr
Dövlətlər arasında mədəniyyət, idman və turizm sektorlarında əməkdaşlıq haqqında bir sıra müqavilələr imzalanmışdır. İki ölkənin ən yaxşı universitetləri və məktəbləri bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.

2007-ci ilin birinci yarısında abidələrin qarşılıqlı açılışı baş tutur: 2007-ci ilin martında Tiflisdə Taras Şevçenko və may ayında Kiyevdə Şota Rustaveliyə abidə qoyulur. 16 mart 2012-ci il tarixdə A. Asanidzenin İvan Kotlyarevskinin "Eneida" poemasının gürcü dilinə tərcüməsi nəşr olunur.

## Hərbi əməkdaşlıq
Ukraynadan silah tədarükü 1999-cu ildə başlayır və Narıncı inqilabın 2005-ci ildəki qələbəsindən sonra daha da aktivləşir.

2008-ci ildə Ukrayna Gürcüstan silahlı qüvvələrinə 2,5 milyard dollarlıq atıcı silah və hərbi texnika satır.

2017-ci ilin martında Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin başçısı Stepan Poltorak və Gürcüstan hərbi idarəsinin rəisi Levan İzoria arasında əməkdaşlıq və əlaqələrin dərinləşdirilməsi barədə müqavilə imzalanır.
## İstinadlar
Gürcüstan–Kiribati münasibətləri

**Gürcüstan–Kiribati münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Kiribati arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. 
## Əlaqələr
Gürcüstan və Kiribati 28 sentyabr 2012-ci ildə ikitərəfli münasibətlər qurmuşlar. Bu Gürcüstanın Rusiyanın bölgədəki mövcudluğuna qarşı çıxmaq üçün Sakit Okean dövlətləri ilə daha sıx əlaqələr qurmağa çalışdığı bir vaxtda baş verir. İkitərəfli münasibətlərin qurulması Gürcüstanın Baş naziri Nikoloz Qilaurinin Yeni Zelandiyaya səfərindən təxminən bir il sonra baş verir. Gürcüstan Vellinqton hökumətindən Rusiya-Gürcüstan münaqişəsində Kiribatinin Gürcüstanın tərəfinə keçmək üçün təzyiq göstərməsini tələb tələb edir..

Ölkə əlaqələri məhdud olsa da Kiribati Prezidenti Anote Tong 2013-cü ilin sentyabr ayında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası çərçivəsində Gürcüstan Xarici İşlər Naziri Mayya Pancikidze ilə görüşür. 

O zamandan bəri Rusiyanın Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanımaq üçün Nauru, Tuvalu və Vanuatu kimi Sakit okean dövlətlərini lobbiçilik etmək cəhdlərinə baxmayaraq, Kiribati Gürcüstanın ərazi bütövlüyünün qəti tərəfdarıdır. 2018-ci ildə Kiribati BMT-nin Gürcüstan tərəfindən Abxaziya və Cənubi Osetiyadan məcburi köçkünlərin geri dönməsinə çağıran qətnamələrinə səs verən ölkələrdən biri olur. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələrin qurumasına baxmayaraq demək olar ki, iqtiadi əməkdaşlıq yoxdur. Bunun səbəbi hər iki ölkənin bir-birindən olduqca uzaqda olmasıdır.

## Diplomatik nümayəndəliklər

Gürcüstan Avstraliyanın Kanberra şəhərindəki səfirliyi vasitəsilə Kiribatidə təmsil olunur. Hazırda səfir 2017-ci ildən bəri vəzifəsində olan Qiorqi Dolidzedir.

Kiribati isə Gürcüstanda nə səfirlik və də konsulluq vastəsi ilə təmsil olunmur.
## Anlaşmalar

Gürcüstan və Kiribati hökumətləri bir ikitərəfli müqavilə imzalamışlar.

Gürcüstan Xarici İşlər Nazirliyi ilə Kiribati Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi arasında Anlaşma və Əməkdaşlıq Memorandumu (sentyabr 2013).
## Viza rejimi
Kiribati və Gürcüstan vətəndaşları vizasız səyahət etmək hüququna malikdirlər. Hər ikisi də giriş zamanı 30 günə qədər etibarlı ola biləcək bir turizm vizası tələb edir.

## İstinadlar
Con Beyts Klark

**Con Beyts Klark** (; ) —  amerikalı iqtisadçı, Amerika marjinalizm məktəbinin qurucusu , marjinal məhsuldarlıq nəzəriyyəsinin müəllifi, 1894-1895-ci illərdə Amerika İqtisadi Birliyinin prezidenti.

## Bioqrafiyası
Amerikalı iqtisadçı Amherst Universitetində və Sürix və Heydelberq Universitetlərində təhsil almışdır; 1895-1923-cü illərdə Kolumbiya Universitetində dərs demişdir.

1894-1895-ci illərdə Amerika İqtisadi Birliyinin Prezidenti vəzifəsində çalışmıdır.

### Ailəsi
Məşhur iqtisadçı Con Moris Klarkın atasıdır.

## Elmi töhfələri
Con Beyts Klark çoxsaylı əsərlərin müəllifidir. Dəqiq elmləri yaxınlaşdırmaq üçün siyasi iqtisadiyyatın öyrənilməsinə yeni bir yanaşma təklif etdi. Nəzəri mexanika ilə bənzətmə yolu ilə Con Beyts Klark iqtisadi nəzəriyyəni iki hissəyə - statika və dinamikaya böldü. Statikanın analizinə ilkin əhəmiyyət vermişdi, yəni hərəkətsizlikdə, "tarazlıqda" cəmiyyətin iqtisadi vəziyyəti. Klark dəyişdirdiyi marjinal fayda nəzəriyyəsinə sadiq qaldı. "Klark Qanunu" bir məhsulun faydalılığının tərkib hissələrinə bölünməsidir ("faydalar dəsti"), bundan sonra malın dəyəri bütün xüsusiyyətlərinin marjinal faydalarının cəmi ilə müəyyən edilir.

İstehlak mallarının marjinal fayda konsepsiyasını əmək və kapitalın marjinal məhsuldarlığı nəzəriyyəsi ilə tamamlayaraq "marginal inqilaba" mühüm töhfə verdi. Con Beyts Klark istehsal prosesində zəifləyən əmək və kapital məhsuldarlığının olduğunu (torpaqların məhsuldarlığının azaldılması qanununa bənzəyərək) sübut etməyə çalışdı. Qalan amillərin sabit ölçüsü ilə istehsal amillərinin hər birində bir artım üçün istehsalda azalma artımı təmin edilir. Beləliklə, daimi bir kapital ilə istənilən əlavə işçi daha kiçik istehsal kütləsi yaradacaqdır. Bu vəziyyətdə əmək haqqı, "marjinal işçi" nin istehsal etdiyi "əmək məhsulu" na bərabərdir. "Bütün sənaye məhsulu" ilə "əmək məhsulu" arasındakı fərq, Con Beyts Klark tərəfindən kapitalist tərəfindən haqlı olaraq miras qalan "kapital məhsulu" olaraq qəbul edildi. Nəticə etibarilə, işçilərin və iş adamlarının gəlirləri, onun fikrincə, əməyin və kapitalın istehsalın son məhsuluna həqiqi töhfəsinə uyğundur ki, bu da “kapitalist” in və işçilərin sinif mənafelərinin sosial ədalətinə və harmoniyasına səbəb olur.

## Biblioqrafiya
* «Sərvət Fəlsəfəsi» (The Philosophy of Wealth, 1886);
* «İnhisar problemi» (The Problem of Monopoly, 1904);
* «Sərvət bölgüsü» (The Distribution of Wealth, 1899).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Gürcüstan–İtaliya münasibətləri

**Gürcüstan–İtaliya münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və İtaliya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 11 may 1992-ci ildə qurulmuşdur. Hər iki ölkə Avropa Şurasının həqiqi üzvüdür. 1994-cü ildə İtaliyada Gürcüstan səfirliyi və altı il sonra Tiflisdə İtaliya nümayəndəliyini açılır. Ölkələr müdafiə, iqtisadiyyat, nəqliyyat, mədəniyyət, təhsil və s. sahələrdə əməkdaşlığı əhatə edən 18 müqavilə imzalamışlar. 2004-cü ildən bəri, Gürcüstan-İtalyan biznes forumları vaxtaşırı olaraq keçirilir. İqtisadiyyatın perspektivli və prioritet sahələri tikinti, infrastruktur, kənd təsərrüfatı və turizmdir.
## Ticarət və iqtisadi əlaqələr
İtaliya ticarət baxımından Gürcüstanın onuncu ticarət tərəfdaşıdır. 2016-cı ildə ölkələr arasındakı ticarət 335 milyon dollara çatmışdır. Gürcüstanın İtaliyaya ixracatı 72 milyon dollar, İtalyanın Gürcüstana ixaracati isə 263 milyon dollar təşkil etmişdir.
## Mədəni sahə
2006-cı ildə Tiflisdə Dante Aliqeri Cəmiyyətinin bir şöbəsi qurulur. Cəmiyyətin  qurulmasında məqsədi İtalyan dili və mədəniyyətini Gürcüstanda tanıtmaqdır. 2010-cu ildə Romada Villa Borqhese parkında, XII əsrin məşhur gürcü şairi Şota Rustavelinin abidəsi açılmışdır.
## 2008-ci il münaqişəsi
2008-ci ildə Cənubi Osetiyadakı müharibə zamanı, 8 avqustda İtalyan hökumətinin] dediyi bir açıqlama yayımlanır:
“Avropa və Atlantik ortaqları ilə sıx əlaqələndirərək, İtalya hökuməti Cənubi Osetiyadakı böhranı ciddi narahatlıqla izləyir ... İtaliya bütün tərəfləri zorakılığa dərhal son verməyə və hərbi əməliyyatları dayandırmağa çağırır. İtaliya hökuməti Gürcüstanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətlə yanaşaraq münaqişənin sülh yolu ilə həllinə dair danışıqların bərpasını tövsiyə edir.” 

10 avqust 2008-ci ildə Fransa, Finlandiya və İtaliyanın xarici işlər nazirləri Qafqazdakı vəziyyəti həll etmək üçün sülh danışıqlarına başlanılmasını tələb edirlər. İtaliya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü 11 avqustda La Stampa-ya verdiyi bir müsahibəsində, İtaliyanın Baş Naziri Silvio Berluskoninin Cənubi Osetiya məsələsində iştirakından danışır. Daha sonra Berluskoni özü bu münaqişədə Rusiyanı dəstəklədiyini söylədi. Ancaq Roma nə Cənubi Osetiyanı, nə də Abxaziyanı müstəqil dövlət olaraq tanımır. 
## İstinadlar
Chase Elliott

**William Clyde Elliott II** və ya **Chase Elliott** () — Amerikalı bir avtomobil yarışçısıdır. Hal-hazırda NAPA Auto Parts-ın sponsor olduğu 9 nömrəli Chevrolet Camaro ZL1 1LE avtomobilində Hendrick Motorsports komandası ilə NASCAR Kuboku Seriyasında yarışır.

## Həyatı
Elliott keçmiş NASCAR yarışçısı Bill Elliottun yeganə oğludur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
Weishi raketi

**Weishi raketi** Çin mənşəli bir döyüş raketidir. 1980-ci ildə Sichuan Aerospace Industry Corporation tərəfindən hazırlanmışdır və reaktiv yaylım atəş sistemidir. Ədəbiyyatda WS qısaltması ilə qeyd edilmişdir. Bu raket Türkiyə tərəfindən Qasırğa adı ilə inventara qəbul edilmişdir.

İndiyə qədər hazırlanmış modellər:

*WS-1 A
*WS-1 B
*WS-1 E
*WS-2

WS-1 A:

*Mənzili: 100&nbsp;km
*Çapı: 302&nbsp;mm
*Komanda vasitəsi: DZ-88B
*Raket vasitəsi: MF-4
*Yükləmə vasitəsi: QY-88
*Radar: Meteoroloji Radar.

WS-1 B:

*Mənzili: 180&nbsp;km
*Çapı: 302&nbsp;mm
*Komanda vasitəsi: DZ-4B
*Raket vasitəsi: HF-4B
*Yükləmə vasitəsi: QY-4B
*Radar: Tip 702

WS-1 E:

*Mənzili: 40&nbsp;km
*Çapı: 122&nbsp;mm
*Komanda vasitəsi: DZ-88B
*Raket vasitəsi: MF-40
*Yükləmə vasitəsi: -
*Radar: -

WS-2:

*Mənzili: 200&nbsp;km
*Çapı: 400&nbsp;mm
*Komanda vasitəsi: -
*Raket vasitəsi: -
*Yükləmə vasitəsi: -
*Radar: -
Tayanna

**Tayanna** (; ) — Ukrayna müğənnisi.

## Həyatı

## Albomları
* TAYANNA. Портреты (2016)
* Тримай мене (2017)
Qabaqtəpə dağı

* Qabaqtəpə dağı (Şahbuz) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində dağ.
* Qabaqtəpə dağı (Laçın) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu ərazisində dağ.

## Həmçinin bax
* Qabaqtəpə
Prometeus (Saturnun peyki)

**Prometeus** — Günəş sistemi Saturn planetinin peykidir. Prometey Saturnun F halqasının daxili kənarının genişliyini məhdudlaşdıran çoban ayı kimi çıxış edir. Prometey son dərəcə nizamsızdır və görünən kraterlərə malikdir — bəzilərinin diametri 12,4 mil (20 kilometr) qədərdir. Bununla belə, o, yaxın qonşuları Pandora, Yanus və Epimeteydən daha az kraterlidir. Prometey sıxlığının aşağı olduğu təxmin edilir. Çox aşağı sıxlığı və nisbətən yüksək albedosu olduğundan, ehtimal ki, Prometeus çox məsaməli buzlu bir bədəndən ibarətdir. Promoteus adını necə aldı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qabaqtəpə dağı (Laçın)

**Qabaqtəpə** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Şəlvə çayı ilə Qoşasu çayının suayrıcında yerləşir. Hündürlüyü 2132 m. Oronim “qarşida olan dağ” mənasındadır.

## İstinadlar
Qatırdaş

**Qatırdaş** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Qaranlıq və İldırımsu çaylarının suayrıcısıdır. Hündürlüyü 3195 m. Qatardaş sözünün təhrif olunmuş variantıdir. Bu ad qatar və dağ sözlərindən ibarət olub, “yan-yana sıralanmış, cərgəli daş, qaya” mənasındadır.

## İstinadlar
Qəhrəmanbəy təpəsi

**Qəhrəmanbəy təpəsi** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Mıxtökən silsiləsinin cənub yamacında zirvədir. Hündürlüyü 3115 m. Dağın ərazisi vaxtilə Qəhrəman bəyə məxsus yaylaq yurdu olduğundan belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Qızılboğaz dağı (Laçın)

**Qızılboğaz dağı** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Dağ Laçın rayonu ərazisinin qərb hissəsində, Ermənistanla sərhəddə dağ. Qarabağ yaylasındadır. Hündürlüyü 3584 m. Toponimin tərkibindəki qızıl sözü rəng bildirir (“qırmızımtıl” mənasındadır), boğaz isə burada “keçid”, “dağ keçidi” mənasındadır. Oronim “süxurları qızılı (qırmızı) rəngdə olan keçid” deməkdir.

## İstinadlar
II Georgi (Abxaziya çarı)

**II Georgi** () — 923-957-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Abxaziya çarı. II Georgi Ançabadze sülaləsindən III Konstantinin oğlu və varisidir. Onun hakimiyyəti dövrü Abxaziya krallığının siyasi və mədəni cəhətdən çiçəklənmənin zirvə dövrü kimi qəbul edilir.

II Georgi xələflərinin ölkə ərazisini genişləndirmə siyasətini davam etdirirdi. Onun əsas məqsədlərindən biri də Gürcüstanı birləşdirmək idi. Ögey qardaşı Baqratın üsyan qaldırması səbəbindən bütün ölkə ərazisində hakimiyyətini tam bərqərar etməsi bir müddət gecikdi.

## Həyatı

II Georgi 923-cü ildə atası III Konstantinin vəfatından sonra taxta çıxdı. Bu dövrdə Georginin kiçik qardaşı Baqrat qardaşının hakimiyyətini qəbul etmədi və üsyan qaldırdı. Baqrat əyanlardan bir hissəsinin dəstəyini alaraq qardaşını hakimiyyətdən uzaqlaşdırmağı planlaşdırırdı. Baqratın üsyanına qayınatası II Qurqen tərəfindən dəstək verilirdi. Qarşıdurma təxminən yeddi il davam etdi və 930-cu ildə Baqratın qəfil ölümü ilə sona çatdı. II Georgi taxtın mühafizəsini təmin etmək məqəsdilə oğlu Konstantini 923-cü ildə Kartli hersoqu təyin etdi, lakin oğlu 926-cı ildə II Georgiyə qarşı üsyan qaldırdı. II Georgi Kartliyə daxil oldu və Uplissixe şəhərini mühasirəyə aldı. Konstantin ələ keçirilərək kor və xədim edildi. Elə həmin il digər oğlu Leonu (gələcəkdə III Leon) yeni Kartli hersoqu olaraq təyin etdi.

930-cu ildə II Georgi yepiskop-şahzadə II Kvirikeyə qarşı yürüş etdi və onun tabeliyindəki əraziləri ələ keçirdi. II Georgi Kartlidəki mövqeyini gücləndirmək üçün Baqrationilər sülaləsi ilə müttəfiq oldu və nikah diplomatiyası ilə bu müttəfiqliyi gücləndirdi. İntiqam almaq üçün hərəkətə keçən II Kvirikenin qarşısını almaq üçün II Georgi oğlu Leonun rəhbərliyi altında Kvirikeyə qarşı böyük bir ordu göndərdi. Lakin II Georgi yürüş zamanı vəfat etdi. Leon atasının ölümündən sonra Kvirike ilə sülh müqaviləsi bağlamağa məcbur oldu və yürüş heç bir nəticə vermədi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990, p.&nbsp;75 et 535.
* Marie-Félicité Brosset, Histoire de la Géorgie, et Additions IX, p.&nbsp;175.
* René Grousset, Histoire de l’Arménie des origines à 1071, Paris, Payot, 1947 (réimpr. 1973, 1984, 1995, 2008), 644 p., p.&nbsp;453-455 & 472-73.
Qızılqaya (dağ)

* Qızılqaya (dağ, Şərur) — Şərur rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 1682 m.
* Qızılqaya (dağ, Quba) — Quba və Qusar rayonları ərazisində dağ. Hündürlüyü 3722 m.;
* Qızılqaya (dağ, Laçın) — Laçın rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 2440 m.;
* Qızılqaya (dağ, Şəki) — Şəki rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 2202 m.;
* Qızılqaya (dağ. Füzuli) — Füzuli rauonu Aşağı Veysəlli mkəndi ərazisində dağ.

## Həmçinin bax
* Qızılqaya
Qızılqaya (dağ, Laçın)

**Qızılqaya** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Mıxtökən silsiləsinin cənub yamacında, Şəlvəçay və Qozluçay çaylarının suayrıcında yerləşir. Hündürlüyü 2440 m. Dağın süxurları qızılı (qırmızı) rəngə çalan qaya parçalarından ibarət olduğuna görə belə adlandırılmışdır. Eyniadlı dağ Ermənistanın İcevan və Gürcüstanın Marneuli rayonlarında da mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qızıltəpə

* Qızıltəpə (İmişli) — İmişli rayonunun Qızılkənd inzibati ərazi vahidində yerləşən hündür təpə.
* Qızıltəpə (Laçın) — Laçın rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 3182 m.
Qızıltəpə (Laçın)

**Qızıltəpə** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Ermənistanla sərhəddə yerləşir. Hündürlüyü 3182 m. Sönmüş vulkan mənşəli dağ, qırmızıya çalan lavanın rənginə görə belə adlandırılmışdır. Oronim qızıl və təpə sözlərindən ibarət olub, "qırmızı təpə" mənasındadır.

## İstinadlar
Qurqundağ

**Qurqundağ** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Laçın şəhərindən şimalda, Qarabağ silsiləsində yerləşir. Hündürlüyü 2398 m. Oronim qurqun (türkdilli xalqların toponimiyasında "baş", "təpə", "zirvə" mənalarında işlənir; kurqan variantı da var) və dağ komponentlərindən düzəlib, "zirvəsi olan dağ" və ya "dag zirvəsi" mənasındadır.

## İstinadlar
Vest Danbartonşir

**Vest Danbartonşir** (, ) — Şotlandiyanın 32 dairəsindən biri. Şimal qərbdə Arqayl end Byut, şimal şərqdə Sterlinq, şərqdə İst Danbartonşir, cənub şərqdə Qlazqo Siti və cənubda Renfruşir ilə həmsərhəddir.

## Yaşayış məntəqələri

* Ballox (*Balloch*)
* Bonhill (*Bonhill*)
* Dambarton (*Dumbarton*)
* Klaydbank (*Clydebank*)

## İstinadlar
Havaptux monastırı

**Havaptux monastırı** — Kəlbəcər rayonunun Vəngli kəndində, Gəncəsər monastırından 5 km cənubda yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Tikili Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən yerli əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır.

## Tarixi
Kilsənin inşa olunma tarixi və sifarişçisi haqqında məlumat onun giriş qapısı üzərindəki timpanda yerləşdirilmiş doqquz sətirlik kitabədə qeyd edilmişdir:

Digər bir kitabədə isə 1223-cü ildə kilsənin Həsən Cəlal tərəfindən bərpa etdirilməsindən bəhs edilir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Kompleks kilsə, narteks və kiçik sövməədən ibarətdir. Onların ətrafında dövrümüzə tam vəziyyətdə çatmamış digər tikililərin də qalıqları vardır. Kilsənin şərqində təpənin yamacında orta əsrlərə aid geniş məzarlıq vardır.

Monastırın əsas kilsəsi planda düzbucaqlı formaya va tağtavana malik zal kilsələrdəndir. Kilsənin divarları kobud əhəngdaşı bloklarından hörülmüşdür.

Qərb tərəfdən kilsə binasına planda kvadrat formasına malik, kiçik ölçülü, apsidasız bina birləşir. Həm kilsənin, həm də həmin binanın qapıları cənub tərəfdə olmaqla, onlar üçün ümumi olan narteksə açılır. Narteks binasının inşasında kobud çaydaşılarından istifadə edilmiş, damı isə taxta şalbanlarla örtülmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
VIII David

**VIII David** (; ) — Baqrationilər sülaləsindən olan gürcü çarı. VIII David taxta Elxani hakimiyyəti dövründə, 1293–1311-ci illər arasında çıxmışdı.

## Həyatı

### Gənclik dövrü və taxta çıxması
VIII David monqollar tərəfindən edam edilən çar II Demetrenin ən böyük oğludur. Elxanilərin Anadolu yürüşlərindəki hərbi uğurlarına görə Elxani hökmdarı Keyxatu xan tərəfindən Gürcüstan krallığı ona verilmişdi. Ondan əvvəl hakimiyyətdə olan əmisi oğlu II Vaxtanq kimi o da yalnız ölkənin şərq hissəsində hökm sürürdü. Ölkənin qərbində isə monqollardan asılı olmayan, müstəqil İmereti krallığı mövcud idi.

### Monqollarla münasibətlər
VIII David 1295-ci ildə Elxanilər arasında başlanmış hakimiyyət mübarizəsində Baydu xanı dəstəkləyir. Ancaq Baydu xanın 1295-ci ildə öldürülməsindən və Elxani taxtına Mahmud Qazan xanın çıxmasından sonra VIII David çətin vəziyyətdə qalır. Qazan xan VIII Davidin paytaxt Təbrizə gəlməsini əmr edir. Atası II Demetrenin oxşar dəvətlə edam edildiyini nəzərə alan çar, Qazan xanın əmrinə tabe olmadı və müharibə hazırlıqlarına başladı. Qazan xan Gürcüləri cəzanlandırmaq üçün Gürcüstana ordu göndərdi. Lakin göndərdiyi ordu müvəffəqiyyətsizliyə uğradı. Bu hadisələrdən sonra Qazan xan 1299-cu ildə VIII Davidin hakimiyyətini tanımadığını elan etdi. V Georgi yeni çar elan edildi.

Elxanilər tərəfindən taxta çıxarılmasına baxmayaraq, V Georginin hakimiyyəti yalnız paytaxt Tiflisdə keçərli idi. 1302-ci ildə Qazan xan V Georginin yerinə taxta III Vaxtanqı keçirdi. Yeni çar Elxanilərə qarşı üsyan qaldıran qardaşı VIII Davidin üzərinə hücum etsə də müvəffəqiyyət əldə edə bilmədi. İki qardaşdan heç biri qalib gəlmədiyi üçün tərəflər arasında atəşkəs imzalandı. Həmçinin VIII David hakimiyyətin ortağı və Alastani knyazı olaraq tanındı. VIII David Məmlüklər və Bizans İmperiyası ilə yaxşı əlaqələr qurmağı bacardı və bunun vasitəsilə 1305-ci ildə Qüdsdəki Gürcü Pravoslav Kilsəsinin monastırlarını və kilsələrini bərpa etdirdi.

III Vaxtanqın 1308-ci ildə ölümündən sonra VIII David yenidən ölkənin rəhbərliyini əlinə aldı. VIII David isə 1311-ci ildə vəfat etdi. Ondan sonra taxta oğlu VI Georgi keçdi

## İstinadlar

## Ədəbiyyatlar
* Limper, B. Die Mongolen und die christlichen Völker des Kaukasus — Eine Untersuchung zur pol. Geschichte Kaukasiens im 13. und beginnenden 14. Jh. Diss. Köln 1980
* Lang, D. M. Georgia in the Reign of Giorgi the Brilliant (1314–1346) BSOAS 17/1 S 74–91 London 1955
* Kapanadse,D. G. Gruzinskaja Numizmatika Moskau 1955
Soltam Systems

Soltam Systems (ivr: סולתם מערכות) İsrailin Yokneam şəhərində yerləşən müdafiə sənayesi podratçısıdır. Şirkət 1952-ci ildən bəri inkişaf etmiş artilleriya sistemləri, minaatanlar, sursatlar və periferik avadanlıqlar hazırlayır və istehsal edir. Soltam Systems 60-dan çox ölkədə silahlı və xüsusi təyinatlılara xidmət edir. Şirkətin əsas müştəriləri arasında İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF), Amerika Birləşmiş Ştatları Ordusu və NATO ölkələri var.

## Tarix
Soltam, 1950-ci ildə IDF artilleriya istehsalçısı olaraq Shlomo Zabludowicz tərəfindən qurulmuşdur. Şirkət, İsrailin Solel Boneh və mərkəzi Lüksemburqda yerləşən Salgad (Societe Anonyme Luxembourgoise de Gestion et D'Administration) ilə Finlandiya artilleriya və minaatan istehsalçısı Tampellanın törəmə müəssisəsi olaraq şərikli yaradılmışdır. 

1998-ci ildə Koor Industries, *Soltam*ı *MIKAL Group*a satdı. 

2010-cu ilin oktyabrında Soltam Elbit Systemsə satıldı və indi tamamilə onlara məxsusdur.
Qovuşuq

* Qovuşuq (Laçın) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Hacıxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Qovuşuq (Dərələyəz) — Dərələyəz mahalının Keşişkənd rayonuda kənd.
Qoruğundağ

**Qoruğundağ** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Qarabağ silsiləsinin qərb yamacında zirvədir. Hündürlüyü 2398 m. Əsl adı **Qoruqdağı** olmuşdur. Oronimin qədim türk dillərindəki qoriqan (möhkəmlənmiş yer) sözündən olduğu da ehtimal edilir. Digər məlumata görə isə, dağ burada Qoruq adlanan otlaq sahəsi olmasına görə belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Elbit Systems

Elbit Systems Ltd. (ivr: אלביט מערכות) İsrail mərkəzli bir müdafiə elektronikası şirkətidir. Şirkət 1966-cı ildə yaradılmışdır və aviasiya, quru və dəniz sistemləri, komandanlıq və nəzarət kompüterlər, kəşfiyyat nəzarəti və kəşfiyyat, pilotsuz uçuş aparatları, inkişaf etmiş elektro-optik, elektro-optik kosmik sistemlər, elektron döyüş qrupları, elektron kəşfiyyat sistemləri, kommunikasiya əlaqələri, rabitə sistemləri və radio sahəsində fəaliyyət göstərir. Şirkətin mərkəzi ofisi Hayfada yerləşir.

## İstinadlar
Əhməd Məhəmməd Aq Amani

**Əhməd Məhəmməd Aq Amani** (; ) — Mali dövlət xadimi və siyasətçisi. O, 2002–2004-cü illərdə Malinin baş naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## Həyatı
Əhməd Məhəmməd Aq Amani 1942-ci ildə, Malinin Qundam kommunasında bir tuareq ailəsində anadan olmuşdur. O, 1975-ci ildə Malinin planlaşdırma nazirinin texniki məsləhətçisi olur, 7 yanvar 1978-ci il tarixində isə şirkətlərə və dövlət müəssisələrinə nəzarət naziri olaraq hökumətə qoşulur. Əhməd Məhəmməd daha sonra, 28 iyun 1979-cu il tarixində Mali hökumətində informasiya və telekommunikasiya naziri kimi çalışır. O, 2 avqust 1980-ci il tarixində isə planlaşdırma naziri təyin edilir, prezident və müdafiə naziri olan Musa Traoredən sonra Mali hökumətindəki ikinci ən əhəmiyyətli şəxsə çevrilir. Əhməd Məhəmməd 31 dekabr 1984-cü il tarixində idman, incəsənət və mədəniyyət naziri, daha sonra, 6 iyun 1986-cı il tarixində isə nəqliyyat və ictimai işlər naziri olur. O, 20 yanvar 1987-ci il tarixində Mali hökumətindən ayrılır və Seneqal Çay İnkişaf Təşkilatının ali komissarı olur ki, o, 1992-ci ilə qədər orada çalışır. Əhməd Məhəmməd 1993-cü ildə Mali Prezidenti Alfa Ömər Konare tərəfindən Mərakeş səfiri təyin edilir. O, daha sonra Belçika, Niderland, Birləşmiş Krallıq, Lüksemburq və Avropa İttifaqına səfir vəzifəsini icra edir.

Əhməd Məhəmməd Aq Amani 9 iyun 2002-ci il tarixində Malinin baş naziri təyin edilir. Bu, seçkilərdə qalib gələn Amadu Tumani Ture prezident vəzifəsinə başladıqdan sonra baş verir. Bu təyinat əvvəlcə 2002-ci ilin iyul ayında keçirilmiş parlament seçkilərinə qədər müvəqqəti hesab edilirdi, lakin o, parlament seçkilərindən sonra, yəni 12 oktyabr 2002-ci il tarixində yenidən baş nazir vəzifəsinə gətirilir. O, Amadu Tumani Turenin tələbi ilə 28 aprel 2004-cü il tarixində hökumətə istefa məktubu verir. Bundan sonra, 29 aprel tarixində Osman İssufi Maiqa baş nazir təyin edilir.

## İstinadlar
Martin Bretueyt

**Martin Kristensen Bretueyt** ( ) — Danimarka milli komandasının və İspaniyanın Espanyol klubunun hücumçusu. 5 iyun 1991-ci ildə Danimarkada anadan olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mateus Fernandes

**Mateus Fernandes Siqeyra** (; 30 iyun 1998, İtaborai, İspaniya) — La Liqa təmsilçilərindən olan "Barselona" klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Braziliya futbolçusu.