open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kobe Lempvork Şüşə Muzeyi

– Yaponiyanın Hyoqo prefekturasının Kobe şəhərində yerləşən muzey. Dünyada şüşəçilik sənətinin lempvork üslubuna həsr olunmuş yeganə muzeydir.

## Tarixi
Muzey 2005-ci ilin iyulunda Miyamoto Kyonobu tərəfindən Böyük Hanşin zəlzələsinin 10 illiyini yad etmək məqsədilə özəl muzey kimi açılmışdır. Həmin ilin dekabrında muzeydə Beynəlxalq Lempvork Sərgisi baş tutmuşdur. 2015-ci ildə muzeyin 10 illiyi münasibətilə yenidənqurma işləri aparılmış, sərgilər xronoloji ardıcıllıq üzrə yox, mövzu üzrə sıralanmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Muzeydə qədim dövrdən müasir dövrə qədərki vaxta aid 2000-dən çox lempvork iş sərgilənir. Bu işlər arasında yapon dilində tonbadama kimi tanınan lempvork muncuqlar, murrini, marbllar, şüşə heykəlciklər, stəkanlar var. Muzeyin kolleksiyasına Yaponiyanın aparıcı şüşə kolleksiyaçılarından biri olan Habara Akinorinin kolleksiyası da daxildir. Muzeydə Matsuşima İvao və Yano Tayaki kimi sənətçilərin işləri ilə yanaşı müxtəlif ölkələrdən göndərilmiş lempvork işlər sərgilənir.

Muzeyin emalatxana bölməsində ziyarətçilər lempvork üsulu ilə öz muncuqlarını yarada bilərlər. Muzeyin dükkanında isə lempvork üslubunda olan hədiyyyələr satılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bağdad qalası

**Bağdad qalası** — indiki İraqın Bağdad şəhərində Abbasi xəlifələri tərəfindən tikilmiş qala. Səlcuqi sultanı Məlikşah tərəfindən bura bəzi əlavələr edilərək tamamlanmış, xəlifə Müstəhzirin təmiri ilə son şəklini almışdır. 1518-ci ildə Zülfüqar xan, 1534-cü ildə I Süleyman, 1587-ci ildə Cığalazadə Sənan paşa, 1639-cu ildə IV Murad, 1648–1649-cu illərdə Dərviş Mehmed Paşa, 1648–1649-cu illərdə Mələk Əhməd Paşa, 1690-cı ildə Bezirqan Əhməd Paşa və Böyük Süleyman Paşa tərəfindən təmir edilən çöl qala 1869–1871-ci illərdə Midhət Paşa tərəfindən şəhərin genişlənməsi səbəbindən sağıdılmışdır. 1534-cü ildə inşa edilən daxili qala 1647-ci ildə Musa Paşa, 1667-ci ildə Kethüda Yəhya Ağa, 1748-ci ildə Kəsriyəli Əhməd Paşa, 1763-cü ildə Qara Mustafa Paşa tərəfindən təmir edilmişdir. Bu gün Bağdad qalasından Babül Vüstanidən başqa əsər-əlamət qalmayıb. Bağdadın qərb tərəfində Quş qala kimi tanınan kiçik bir qala da var idi.

Bağdadın şərq tərəfini qövs kimi əhatə edən divarların uzunluğu 20 kilometr idi. Sarayın və dövlət idarələrinin yerləşdiyi daxili qala daha kiçikdir və Kərh körpüsünün başında tikilmişdir.

## İstinadlar
Əfrində itkin düşmüş qadınlar

**Əfrində itkin düşmüş qadınlar** — 2018-ci ilin mart ayında Suriya Milli Ordusu və Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən Əfrinin ələ keçirilməsindən sonra itkin düşmüş qadınlar. O dövrdən bəri 173-dən çox qadın və qızın qaçırıldığı, onlardan 109-nun hələ də itkin düşdüyünə dair çoxsaylı xəbərlər ortaya çıxmışdır. Bu keyslərin təxminən 30-da işgəncə və cinsi zorakılıq iddiaları olmuşdur.

Müxtəlif mənbələr Suriya Milli Ordusu və Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin üzvləri tərəfindən girov götürmə, işgəncə, qeyri-insani və ləyaqəti alçaldan rəftar, habelə seksual və genderə əsaslanan zorakılıq kimi müharibə cinayətlərinin törədilməsi ehtimalını göstərir. Buna baxmayaraq, bu ittihamlarla bağlı heç bir hökm çıxarılmamışdır. Suriya Ərəb Respublikasının hesabatı üzrə Müstəqil Beynəlxalq Təhqiqat Komissiyası qadın və qızların Suriya Milli Ordusu döyüşçüləri tərəfindən təcavüz, zorlama və cinsi zorakılığa məruz qalması, nəticədə həm fərdi, həm də icma səviyyələrində ağır fiziki və psixoloji zərər əldə etməsi məqsədilə saxlanıldığını göstərən sübutlar tapmışdır. Nəticədə, Təl-Əbyəzdən olan bəzi ailələr zorlama və cinsi zorakılıq riski ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən evlərinə qayıtmamağı seçmişdilər. Bundan əlavə, Suriya Milli Ordusunun Hərbi Polis zabitlərinin kişi məhbusları alçaltmaq, etiraflar almaq və qorxu aşılamaq vasitəsi kimi bir azyaşlının zorlanmasına şahidlik etməyə məcbur qoyulduğu barədə məlumatlar var. Hadisə şahidinin sözlərinə görə, ilk gün müəssisədə Türkiyə rəsmiləri olmuşdu.

2019-cu ildən bəri Əfrin və Rəsulayn bölgələrində kürd qadınların Suriya Milli Ordusu briqadalarının üzvləri tərəfindən qaçırılma, işgəncə və zorlama təhdidləri ilə üzləşdiyi barədə xəbərlər ortaya çıxmışdır. Bu zorakılıq əməlləri qadınlarda qorxu hissi yaratmış və onların evlərində gizlənməsinə gətirib çıxarmışdır. Suriya Milli Ordusu mülki şəxsləri açıqlanmayan həbsxanalarda saxlamışdı. 29 may 2020-ci ildə geniş yayılmış video görüntülərdə Həmzə briqadası üzvlərinin səkkiz qadını başqa yerə tələsdirdiyi göstərilir. Saxlanılan qadınların Lonjen Abdo, Rojen Abdo, Roşan Amuni, Hayfa Casim, Novruz Abdo, Rokan Munla, Aren Deli və Nadiya Süleyman olduğu müəyyən edilmişdir. Həmin vaxt hamilə olan Ruken Munla Məhəmməd 2018-ci ilin sentyabrında qaçırılmış və əsirlikdə olarkən uşaq dünyaya gətirmişdir. Lonjen və Rojin Məhəmməd Abdo 2018-ci ildə qaçırılan bir neçə ailə üzvləri arasında idi. Eyni ev təsərrüfatının bir neçə üzvünün eyni vaxtda oğurlanması adi hal olaraq qiymətləndirilmişdir.

## İstinadlar
Felyanlar

**Felyanlar** — Böyük Fransa inqilabı dövründə Parisdə yaradılmış siyasi klubun üzvləri. Adı, iclaslarını keçirdikləri yerlə Felyan monastırı ilə bağlıdır. Yakobin klubunun tərkibindən çıxmış konstitusiyalı-monarxiya tərəfdarlarından və liberal zadəgan nümayəndələrindən ibarət idilər.

1792-ci il 10 avqustda Monarxiya devrildikdən sonra fəaliyyətlərinə son qoyuldu.

## İstinadlar
Direktor

**Direktor** aşağıdakı mənalara istinad edə bilər:

* Film direktoru
* Televiziya direktoru
* Teatr direktoru
Freddi ilə beş gecə

***Freddi ilə beş gecə*** () — Emma Tamminin rejissorluğu ilə 2023-cü ildə çəkilmiş qorxu filmi. Film Skott Kouton'un eyniadlı videooyun seriyası əsasında çəkilib. Mayk Şmidt bir vaxtlar uğurlu, lakin indi tərk edilmiş ailə əyləncə mərkəzi olan Freddy Fazbear's Pizza-da mühafizəçi kimi işə düzəlir. İşə başladığı ilk gecə anlayır ki, gecə növbəsinə dözmək o qədər də asan olmayacaq. Film Universal Pictures tərəfindən 27 oktyabr 2023-cü ildə ABŞ-də kinoteatrlarda nümayiş etdirilməsi planlaşdırılır. '''

## İstinadlar
Quranın Səmərqənd əlyazması

**Quranın Səmərqənd əlyazması -** (həmçinin **Osman Quranı**, **Səmərqənd nüsxəsi,** **Səmərqənd əlyazması** və **Daşkənd Quranı** kimi də tanınır) müasir İraq ərazisində kufi xətti ilə yazılmış VIII və ya IX əsrlərə aid əlyazma Qurandır . Bu gün Özbəkistanın Daşkənd şəhərindəki Həst İmam kitabxanasında saxlanılır.

Üçüncü xəlifə Osman ibn Əffana məxsus olduğu deyilir .
## İstinadlar
Topqapı əlyazması

**Topqapı əlyazması** və ya **Topqapı Quranı** hicri təqvim ilə II əsrin əvvəllərinə (miladi VIII əsr) aid olan Quranın erkən əlyazmasıdır.

Bu əlyazma İstanbulda, Topqapı Sarayı Muzeyində saxlanılır. Bu əlyazma ənənəvi olaraq Osman İbn Affana aid edilir. Bu əlyazmanın ölçüsü 41 —  x 46 santimetrdir. Quranın tam mətninin 99%-dən çoxunu ehtiva edir. Cəmi iki səhifəsi (23 ayə) çatışmayan bu əlyazma Quranın tam mətninə ən yaxın olanıdır. Misir valisi Mehmed Əli Paşa bu əlyazmanı XIX əsrdə Osmanlı Sultanı II Mahmuda hədiyyə olaraq göndərmişdir.

Əlyazmanın Paleoqrafik təhlili onun VIII əsrə aid yazılara uyğun gəldiyini göstərir.

## İstinadlar
Quranın Birminhem əlyazması

**Birmingem Quran əlyazması,** Quranın erkən əlyazmalarından olub 2 yarpağının yazıldığı bir vərəq həcmində perqamentdən hazırlanmış nüsxəsidir. 2015-ci ildə Birmingem Universitetində saxlanılan əlyazma eramızın 568–645-ci illərinə aiddir. O, universitetin Cadbury Araşdırma Kitabxanası tərəfindən saxlanılan Yaxın Şərq əlyazmalarının Minqana Kolleksiyasının bir hissəsidir.

Əlyazma ərəb hicazi qrafikası ilə perqament üzərində mürəkkəblə yazılmışdır və hələ də aydın oxunur. Səhifələrsə 18-ci (Kəhf) və 20-ci (Taha) surələrinin ayələri qorunur. Əlyazma 2015-ci ildə Birminhem Universitetində, sonra isə 5 avqust 2016-cı ilə qədər Birminhem Muzeyi və İncəsənət Qalereyasında nümayiş etdirilib Cadbury Araşdırma Kitabxanası əlyazmanın multispektral analizini və mürəkkəblərin XRF analizini həyata keçirib.
## İstinadlar
Osmanlı imperiyasında təhsil

**Osmanlı İmperiyasında təhsil** — İslam təhsil sisteminin əsasını təşkil edən mədrəsə Osmanlı dövründə təhsil sisteminin əsasına çevrilmiş və Osmanlı İmperiyasına uyğun şəkildə inkişaf etmişdir. Mədrəsə ibtidai məktəbindən sonra orta, lisey, ali məktəb və universitet təhsili verən təhsil müəssisəsidir və İslam kimliyinə görə yalnız müsəlmanların təhsil aldığı bir təhsil müəssisəsi idi. İmperatorluq hüdudlarında müsəlmanların təhsili İslam dininin müddəalarına uyğun olaraq üləma adlı dini qrup tərəfindən idarə olunurdu. Qərb tipli təhsil sisteminin qurulmasından əvvəl, məmur yetişdirmək üçün Acemi Oğlan Ocağı və Enderun Məktəbi ; Mülki əhalinin təhsili üçün Sıbyan məktəbləri və mədrəsələri yaradıldı. İlk mədrəsə 1331-ci ildə qurulan İznik Orhaniyyə mədrəsəsi idi.

## İstinadlar
Əhali prinsipi haqqında esse

**Populyasiya haqqında esse** - kitabı ilk dəfə 1798-ci ildə anonim olaraq nəşr olunub, lakin tezliklə müəllifin Tomas Robert Maltus olduğu müəyyən edildi. Kitabda əhalinin həndəsi irəliləyişlə artmasının (hər 25 ildən 2 dəfə artması) ilə bağlı gələcək çətinliklər barədə, qida istehsalının isə arifmetik irəliləyişlə artıb, qida çatışmazlığına səbəb olacağı, doğum nisbətləri azalmazsa aclıq ola biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıqlar yer alır.

Əhalinin sayı haqqında ilk kitab olmasa da, Maltusun kitabı Britaniyada əhalinin sayı ilə bağlı mübahisələri qızışdırdı və 1800-cü il siyahıyaalınması haqqında qanunun qəbul edilməsinə gətirib çıxardım Bu qanun İngiltərə, Uels və Şotlandiyada 1801-ci ildən başlayaraq bu günə qədər hər on ildən bir davam edən milli siyahıyaalınma aparmağa imkan verdi. Kitabın 1826-cı ildəki 6-cı nəşri həm Çarlz Darvin, həm də Alfred Russel Uollesə təbii seçmə nəzəriyyəsinin inkişafında əsas təsir göstərən əsərlərdən olmuşdur.

Kitabın əsas hissəsi indi *Maltusun Əhali Qanunu* kimi tanınan qanuna həsr edilmişdir. Nəzəriyyə iddia edir ki, artan əhali nisbəti əmək təklifinin artmasına kömək edir və istər-istəməz əmək haqqını aşağı salır. Əslində, Maltus əhalinin davamlı artımının yoxsulluğa səbəb olacağından qorxurdu.

1803-cü ildə Maltus eyni başlıq altında əsərinin əsaslı şəkildə yenidən işlənmiş ikinci nəşrini nəşr etdi. Onun son variantı, 6-cı nəşri 1826-cı ildə nəşr olundu. 1830-cu ildə, ilk nəşrdən 32 il sonra, Maltus daha geniş əsərin tənqidlərinə cavabları özündə əks etdirən *Əhali Prinsipinə Xülasə Baxış* adlı yığcam versiyanı nəşr etdi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İmam Hauko

**İmam Hauka** () və ya **Avko Unqayev** (; ) — hərbi və dini xadim, Çeçenistan imamı. O, 1825-ci il üsyanının əsas simalarından biri  olmuşdur.

## Həyatı
Çartoy taypından olan çeçen idi. Beybulat Taymiyevin dəstəyi ilə 1824-cü ildə özünü Çeçenistanın imamı elan etmiş və 1825-ci ildə çeçenlərin böyük üsyanında iştirak etmişdir.

Hauka mübarizəyə fəal şəkildə qoşulmuşdu. Beybulatın dəstəyi ilə çeçenlərin müdafiə mövqelərini, o cümlədən 1735-ci ildə yenidən qazılmış Xanqala dərəsindəki xəndəyi yeniləmişdir. Buna baxmayaraq, tezliklə çar qoşunlarının cəza ekspedisiyası zamanı İmam Hauka əsir düşmüş və Qroznaya qalasına gedən yolda zəhərlənmişdir.

## İstinadlar
Zixiya

**Zixiya** () — Qara dənizin şimal-şərq sahilində çərkəzlərin yaşadığı orta əsrlər padşahlığı, Çərkəzistanın sələfi.

## Tarixi
Padşahlığın dəqiq sərhədləri məlum deyil. X əsr Bizans imperatoru VII Konstantinə görə, Tmutarakandan ( Tmutorokan ) cənubda yerləşirdi, ondan Kuban çayı ilə ayrılırdı və Nikopsiya adlı bir şəhər var idi.  Həvari Andreyin oraya səfəri haqqında bir əfsanəyə görə, o, Abazgiya (Abxaziya) ilə Kimmeriya Bosforu (Kerç boğazı) arasında yerləşirdi.

## Həmçinin bax
* Hapaç

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  Pritsak, Omeljan (1991). "Zichia". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. pp. 2226–2227. .
Hapaç

**Hapaç** () — 900-cü illərdə Zixiya padşahı. Hapaçın həyatı və ya hakimiyyətinin çox hissəsi haqqında çox şey məlum deyil.

Məlumdur ki, o, atlı ordusu və müttəfiq knyazlıqları ilə 900-cü illərdə Xəzərlərin şəhəri olan Sarkelə hücum etmişdir. Xəzər ordusu məğlub olmuş, Sarkel knyazı və sağ qalan ordusu əsir götürülmüşdür.

## İstinadlar
Ubıxiya

**Ubıxiya** (,  ) — XIV–XIX əsrlərdə çərkəzlərin ubıx qolunun ittifaqı və Çərkəzistanın vilayəti. İndiki Rusiyanın Krasnodar diyarında, Soçi ərazisində yerləşirdi.

Ubıxlar XVII əsrdə sadz abxazlarını ərazidən sıxışdırıb çıxarmışdılar və Abxaziya knyazlığından fərqli olaraq, Ubıxiyada knyazlar yox idi. Ərazi ittifaqa daxil edilmiş bütün 11 ubıx mahalından, 2 axçipsou və sadz xalqlarından olan zadəganları təmsil edən şura tərəfindən idarə olunurdu.

1864-cü ildə Ubıxiya Rusiya–çərkəz müharibəsində məğlub olmuş və 40,000 nəfər olduğu təxmin edilən əhalisi kütləvi şəkildə Osmanlı imperiyasına sürgün edilmişdi. Bu,  ubıxların demək olar ki, tamamilə yox olması ilə nəticələnmişdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ворошилов В. И. История убыхов.— Майкоп: Афиша, 2006.— 373 стр. ISBN 5-79-92-0377-1
* Духовской С. М. Материалы для описания войны на Западном Кавказе. Даховский отряд на южном склоне гор в 1864 году. Текст воспроизведен по изданию: // Военный сборник, № 12. 1864
* Шинкуба Б. В. Последний из ушедших
* Убыхи. Историко-этнографические очерки Автор: Инал-Ипа Шалва 2015г
* Клинген И. Основы хозяйства в Сочинском округе. — С.-Пе-тербург. 1897. С. 66, 67.
## Xarici keçidlər
* Bagrat Shinkuba. ''The Last of the Departed'' on Adyghe Library
Kesennuma Köpəkbalığı Muzeyi

– Yaponiyanın Miyaqi prefekturasının Kesennuma şəhərində yerləşən muzey. Yaponiyada köpəkbalıqlarına həsr olunmuş yeganə muzeydir.

## Tarixi
Kesennuma şəhəri Yaponiyada köpəkbalığı ovu və köpəkbalığı xörəkləri ilə məşhurdur, hətta şəhər "Köpəkbalığı şəhəri" ləqəbi ilə tanınır. Bu səbəbdən 1997-ci ildə şəhərdə köpəkbalıqlarına həsr olunmuş muzey açılmışdır. 2011-ci ildə baş vermiş Tohoku zəlzələsi səbəbilə muzey bağlanmış, yenidənqurma işlərindən sonra 2014-cü ildə yenidən açılmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Umi no İçi binasının 2-ci mərtəbəsində yerləşən muzey köpəkbalıqlarının ekologiyasına və 2011-ci ildə baş vermiş zəlzələyə həsr olunmuşdur. Muzey 4 bölmədən ibarətdir: bölmələrin ikisi zəlzələdən, biri Kesennuma limanının indiki vəziyyətindən, biri isə köpəkbalıqlarından bəhs edir. Köpəkbalığı bölməsində "Köpəkbalığı möcüzələri" adlı sərgi keçirilir. Burada böyük ağ köpəkbalığı və balina köpəkbalığının realistik modelləri dayanır, köpəkbalığı çənələri sərgilənir, köpəkbalıqlarının yaşayış arealını göstərən xəritə nümayiş etdirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Çərkəz Matəm Günü

**Çərkəz Matəm Günü** (, ) və ya **Çərkəz Soyqırımı Qurbanlarının Matəm Günü** (Rusiya mediasında adətən **Qafqaz Müharibəsi Qurbanlarının Anım Günü** kimi senzura olunur) — çərkəz diasporunun üzvləri tərəfindən hər il 21 may tarixində Rusiya–çərkəz müharibəsi qurbanlarının xatirəsi və sonrakı çərkəz soyqırımını yad etmək üçün keçirilən anım günü. Tarixin seçilməsi onunla əlaqədardır ki, 21 may 1864-cü ildə general Pavel Qrabbe Kbaade döyüşündə əldə etdiyi qələbə şərəfinə indiki Krasnaya Polyana ərazisində hərbi parad keçirmişdi.

1990-cı ildə çərkəzlər 21 mayı öz xalqının hüzn günü kimi qeyd etmişdilər. Rusiya Federasiyasının üç respublikasında (Adıge, Kabarda-Balkariya və Qaraçay-Çərkəz ), eləcə də Krasnodar diyarının çərkəz kəndlərində qeyri-iş günüdür. Qismən tanınan Abxaziya Respublikası hökuməti də 21 may matəm günüdür (2011-ci ilə qədər 31 mayda).
## Qalereya
 
Fayl:Нальчик 21 мая.jpg|Памятное шествие в Нальчике
Fayl:Майкоп 21 мая.jpg|Памятное шествие в Майкопе
Fayl:Причерноморье 21 мая.jpg|Митинг-реквием адыгов у черноморского побережья в Туапсинском районе
Fayl:Шествие в Турции 21 мая.jpg|Памятное шествие диаспоры в Турции
Fayl:Çerkez sürgününün anılması 2.jpg|Памятное шествие на площади Таксим в Стамбуле
Fayl:Сухум 21 мая.jpg|Стенд в Сухуме, посвящённый 151 годовщине
Fayl:Circassian21may.jpg|Настенная вывеска в Израиле, посвящённый дню памяти и скорби черкесов

## İstinadlar
Monqolların Çərkəzistana yürüşləri

**Monqolların Çərkəzistana yürüşləri** — Monqol imperiyası və Qızıl Ordanın Çərkəzistan ərazisinə yürüşləri. XIII–XIV əsrlərdə monqollar Çərkəzistan ərazisinə kütləvi basqınlara başlamışdılar. 1253-cü ildə Qafqaza səyahət edən Villem Rubruk yazırdı ki, monqol ordusunun beşdə biri o dövrdə çərkəzlərin müqavimətini darmadağın etmək işinə həsr edilmiş olmasına baxmayaraq, çərkəzlər heç vaxt "monqol hökmranlığına boyun əyməmişdilər". Çərkəzlər həm meşələrdən, həm də dağlardan istifadə edərək azadlıqlarını müəyyən qədər qoruyub saxlamış, uğurlu partizan müharibəsi aparmışdılar.

## Zəmin
Qərbi Avropanın son orta əsrlərində Qafqaz monqollar və onların türk vassalları tərəfindən işğal edildi. Monqol qoşunlarının Qafqazda ilk peyda olması 1220-1222-ci illər arasında kəşfiyyatçıların gəlişi oldu  Qıpçaq türk xalqları – bəziləri Çingiz xanın gələcək qohumlarına çevrilmiş – Terek çayının münbit çay vadiləri də daxil olmaqla, daha da Cənub və Qərbə ( xəzərlərin süqutundan sonra davam edən proses) əraziləri zəbt edib məskunlaşırdılar. Kuban . 1230-cu illərdə monqollar qıpçaqlar üzərində hökmranlıq əldə edərək onları vassala çevirdilər. Çərkəzlər monqolların gəlişindən əvvəl Kuban çayının şimalında və cənubunda hökmranlıq edirdilər.

## Yürüşlər
1237-ci ildə Şimali Qafqaza hücum başlamışdı. Monqollar ilk hücumlarına başlamış, hədəf çərkəzlər və alanlar olmuşdu. Çərkəzlərin padşahı Tuqar monqollara qarşı döyüşdə öldürülmüşdü.

Qafqaz xalqı monqolların oxlarına və alovlarına tabe olmadı və kəndləri tamamilə dağıdıldı.  Şimali Qafqaz daha çox işğala məruz qalmışdı, lakin onun müqavimət göstərən insanları dağlarda sağ qalmışdılar. Qalanlar dağlıq qardaşlarına dağlıq ərazilərdə qoşuldular (aran çərkəzləri Çərkəz dağlarına qaçdılar), alternativ olmadığından qaçdılar. Onlar dağlarda yenidən qruplaşaraq türk və monqol işğalçılarına qarşı əks hücum planlaşdıraraq yenidən təşkilatlandılar. Onların məqsədi həm bioloji, həm də mədəni cəhətdən sağ qalmaq idi. 

Onların tərəfində həm meşələr, həm də dağlar var idi və uğurlu partizan müharibəsi aparırdılar.

Fransa krallığının Sartaq xana emissarı Villem Rubruk 1253-cü ildə Qafqaza səyahət etmişdi. O, yazırdı ki, çərkəzlər heç vaxt "monqol hökmranlığına boyun əyməmişdilər", baxmayaraq ki, o zamanlar monqol ordularının beşdə biri onların müqavimətini darmadağın etmək işinə həsr olunmuşdu.

## Mədəni təsirləri
Sehrli saça malik şeytani meşə məxluqu olan "almastı" adlı mifik heyvan anlayışı da monqol təsirinə aiddir. Bu söz  sözü monqol dilindən götürülmüşdür və burada ilk olaraq "meşə adamı" mənasını verirdi.

## İstinadlar
Vitis sylvestris

*  — Vitis vulpina bitki növünün sinonimi.
*  — Vitis flexuosa var. flexuosa bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Vitis vinifera bitki növünün sinonimi.
Quranın Səna əlyazması

**Səna əlyazması** — bu gün mövcud olan ən qədim Quran əlyazmalarından biri. 1972-ci ildə Yəməndə Səna Böyük Məscidinin bərpası zamanı bir çox digər Quran fraqmentləri və başqa əşyalarla birlikdə tapılıb . Əlyazma iki təbəqədə perqament üzərində yazılmışdır. Üst təbəqə Osman dövründə istifadə edilən standart yazı ilə yazılmış Quran olsa da, alt təbəqə standart yazı ilə müqayisədə fərqlənir. Alt təbəqənin bir versiyası 2012-ci ildə nəşr edildi. Karbon testləri onun 99% dəqiqliklə 669-cu ildən əvvəl və 95.5 faiz dəqiqliklə 578-ci ildə sonra yazıldığını göstərir.

Səna əlyazmalarından 926 parça təhlil edilmişdir. 22%-i məlum olan Qurandan yazılış, dilçilik və düzülüş etibarilə tamamilə fərqlənir.

## İstinadlar
Batinilik

**Batinilik** və ya **Batiniyyə** (  , *Əl-Batiniyyeh* ); İslamda Quran ayələrinin zahiri mənalarından daha dərin həqiqi mənalar daşıdığına inanan və ayələri ona uyğun təfsir edən cərəyana *“Batini”*, bu fikri mənimsəyənə isə *“Batin”* deyilir. Şiəlikdə belə hesab edilir ki, bu mənaları ancaq Allaha aid olan və Əlinin nəslindən olan məsum On iki İmam bilə bilər.

*Batini* sözü ərəbcə Bâtın sözündən götürülmüşdür. Batin, gizli həqiqət, bir şeyin içi, daxili mənası deməkdir. O, həm də İslam anlayışında Allahın 99 adından biridir.

Bu termini İranlı Qəzali kimi sünni alimləri bu fikirləri qəbul edənlərə ittihamedici məna verərək işlətmişlər. Tarixdə ən məşhur batinilər ismaililərdir . Əl-Kirmani və  Nasir Xosrov kimi Fatimi - İsmaili yazıçıları bunun əksini irəli sürsələr də, Qəzali və bəzi digər sünni alimlərinə görə, bu qruplar dini mətnlərin, ibadət və qaydaların zahiri mənalarını rədd edirlər.
Bəycan (Yuxarı Qarabağ)

**Bəycan** — Yuxarı Qarabağın Vərəndə nahiyəsində kənd adı. Bəcan adından təhrifdir. VII əsrə aid mənbədə ermənicə yazılışda Bcans kimidir. Ermənistanda Beçini. XIX əsrdə Gürcüstanda Siqnax qəzasında Becaniani kənd və Albaniyada Bcans (Həkəri çayının qolu) çay və orada kənd indiki Laçın r-nu ərazisində kənd adları ilə eynidir. Qədim türkmənşəli Peçeneq (Beçene) tayfasının adını əks etdirir.

## İstinadlar
Vera Vasilyeva

**Vera Kuzminiçna Vasilyeva** (, ) — Sovet və Rusiya teatr və kino aktrisası. SSRİ xalq artisti (1986), ikiqat "Stalin" mükafatı laureatı (1948,1951). Ən məşhur kino işləri arasında "Sibir diyarının əfsanəsi" (1947), "Çuk və Gek" (1953), "Cehizli toy" (1953) filmləri, teatrda isə "Dəli gün və ya Fiqaronun evlənməsi", "Döyüşçü qız" və s. tamaşalar var.

## İstinadlar
Yaponların Havay Adalarına Miqrasiyası Muzeyi

– Yaponiyanın Yamaquçi prefekturasının Suo-Oşima qəsəbəsində yerləşən muzey. Yaponların Havay adalarına miqrasiya tarixinə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
1885–1894-cü illərdə Suo-Oşimadan Havay adalarına 3.913 yapon şəxs miqrasiya etmişdir və onların bir çox davamçısı Havay adalarında yaşamağa davam edir. Muzey yaponların Havay adalarına miqrasiya tarixini və onların yaşadıqları çətinlikləri işıqlandırmaq məqsədilə 8 fevral 1999-cu ildə (ilk yapon miqrant qrupunun Havay adalarına çatdığı 8 fevral 1885-ci il tarixi münasibətilə) açılmışdır. Muzey üçün eksponatların yığılması prosesi 1995-ci ildə başlamışdır.

Muzey Kaliforniyaya miqrasiya etmiş Çouemon Fukumotoya məxsus olmuş ikimərtəbəli iqamətgahda yerləşir. O, 1924-cü ildə Suo-Oşimaya qayıtmış və 1928-ci ildə bu binanı tikdirmişdir. Fukumoto binanın tikintisində istifadə olunacaq materiallar üçün özü şəxsən Tayvana getmişdir. Qərb və yapon memarlıq üslublarının vəhdətinə malik binanın tikintisi həmin dövrdə 30.000 yen məbləğinə başa gəlmişdir. Binanın ümumi döşəmə sahəsi 442 m2 təşkil edir.

## Xüsusiyyətlər
Muzeydə sərgilənən materialların çoxu Havay adalarından qayıtmış şəxslər və onların ailələri tərəfindən muzeyə bağışlanmışdır. Muzeydə miqrasiya tarixinə aid tarixi materiallar və köhnə sənədlər, Havay adalarında istifadə olunmuş alətlər və məişət əşyaları, fotolar, 1963-cü ildən qardaş adalar olan Suo-Oşima ilə Kauai adası arasındakı münasibətlərə aid materiallar sərgilənir. Havay adalarına miqrasiya haqqında məlumat axtarış guşəsində 130 mindən çox şəxsin səyahət qeydləri saxlanılır. Muzeydə yerləşən kiçik teatrda Havay adalarına miqrasiyadan bəhs edən video nümayiş etdirilir. Muzeydə dükkan da yerləşir.

Muzey Havay adaları ilə Suo-Oşima arasında mübadiə mərkəzi funksiyasını yerinə yetirir. Havay adalarından olan bir çox yaponəsilli şəxs öz əcdadlarının tarixini öyrənmək üçün muzeyi ziyarət edir. Muzeydə tədqiqat işləri də aparılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Matsumoto Tərəzi Muzeyi

– Yaponiyanın Naqano prefekturasının Matsumoto şəhərində yerləşən muzey. Yaponiya tarixində istifadə olunmuş tərəzilərə və çəki nümunələrinə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Muzeyin yerləşdiyi bina 1902–1986-cı illərdə Takeuçi Çəki və Tərəzi Dükkanı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Dükkanı açmış Keyiçiro Takeuçi tərəzilərin təmiri və satışı ilə məşğul olmuş, ixtiralar vermişdir. Dükkan bağlandıqdan sonra bina Matsumoto şəhərinin yerli hakimiyyəti tərəfindən təmir olunmuş və 1989-cu ilin avqustunda burada muzey açılmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Muzey Matsumoto şəhərinin Nakamaçi küçəsində yerləşir. Muzey binası 3 ayrı binadan ibarətdir: ikisi kura üslubunda tikilmiş anbar, biri isə sonradan iqamətgaha çevrilmiş anbar olmuşdur. Muzeydə Meyci dövründən Şova dövrünə qədərki vaxta aid müxtəlif tərəzi növləri sərgilənir: antik tərəzilər, taxta ölçü fincanları, müasir tərəzilər və s.

Muzeydə ipəkqurdu qozalarının çəkisini ölçmək üçün hazırlanmış xüsusi tərəzilərin sərgisi yerləşir. Bu tərəzilər ipəkqurdunun dişi yoxsa erkək olduğunu müəyyənləndirəcək həssaslıqdadır. Naqano prefekturası ipək istehsalına görə tanındığı üçün bu tərəzilər burada populyar olmuşdur. Muzeyin bir bölməsi 1888-ci ildə Nakamaçidə baş vermiş büyük yanğına və Takeuçi dükkanının ilk illərinə aid fotolara həsr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Soyuq barmaqcıq

** Soyuq barmaqcıq** lokallaşdırılmış soyuq səth yaratmaq üçün istifadə edilən laboratoriya avadanlığının bir parçasıdır. O, barmağa bənzədiyinə görə belə adlandırılmışdır. Cihaz adətən soyuducu mayenin (soyuq kran suyu və ya bəlkə də daha soyuq bir şey) daxil olub çıxa biləcəyi bir kameradan ibarətdir. Başqa üsulla cihazın soyuq materialla doldurulması ola bilər (məsələn: buz, quru buz və ya quru buz/aseton və ya buz/su kimi qarışıq).

Tipik olaraq soyuq barmaqcıq sublimasiya aparatında istifadə olunur. Bundan başqa soyuq suvarmada və ya distillə aparatında kondensatorun kompakt versiyası kimi istifadə edilə bilər. Ticarətdə mövcud olan bir çox fırlanan buxarlandırıcıları soyuq barmaqcıq ilə almaq olar. Fırlanan buxarlandırıcıda kondensator kimi istifadə edildikdə, soyuq barmaqcıqlar −40 °C-ə qədər soyudula bilən su kondensatorları ilə müqayisədə (etilenqlikol/su qarışığı) −78 °C (quru buz) daha aşağı temperaturda soyudula bilər. Əldə edilən aşağı temperatur havaya atılan uçucu materialın miqdarını azaldır.

## Media

Image:Cold finger 1.jpg|Vakuum çıxışı olan soyuq barmaqcıq.
image:Camphor sublimation 1.jpg|Kamforanın sublimasıyası. Dibindəki xam məhsul tünd qəhvəyi rəngdədir; yuxarıdakı soyuq barmaqcığın altındakı ağ təmizlənmiş məhsulu açıq fonda görmək isə çətindir.
image:Cp2NiSublimate.jpg|Tünd yaşıl nikelosenin kristalları, soyuq barmaqcıqda təzəcə sublimasiya edilmişdir.


## İstinadlar
Baby Ariel

**Ariel Rebecca Martin** () — amerikalı aktrisa və müğənni.

## Filmoqrafiya
* 2017 : *[[Bizaardvark]]* … Tiffany
* 2018 : *[[Chicken Girls]]* … Dru
* 2018 : *[[Baby Doll Records]]* … Dru
* 2018 : *[[Henry Pericol]]* … Patina
* 2019 : *[[Bixler High Private Eye]]* … Kenzie Messina
* 2020 : *[[Zombies 2]]* … Wynter
* 2021 : *[[Family Reunion]]* … Jinji Starr
* 2022 : *[[Zombies 3]]* … Wynter

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* babyariel.com
*
Nüma Denis Füstel de Kulanj

**Nüma Denis Füstel de Kulanj** *()*  — fransız tarixçisi, qədim dövr və orta əsrlər tarixi üzrə mütəxəssis.

1853-cü ildə ali normal məktəbi bitirmiş, daha sonra 1870–80-ci illərdə oranın müəllimi, 1880–83-cü illərdə isə direktoru olmuşdur. Xiosda arxeoloji qazıntılar aparmış, qədim yunan ailəsinin tarixini tədqiq etmişdir. 1858-ci ildə Polibi haqqında, daha sonra Vesta kultuna dair dissertasiya müdafiə etmişdir.

1860-cı ildən Strasburq Universitetinin professoru olmuş, 1864-cü ildə "Qədim insanlarda ailə və dövlət" adlı məşhur əsərini yazmışdır. 1875-ci ildə əxlaqi və siyasi elmlər akademiyasına üzv seçilmiş, 1878-ci ildən Sorbonnada orta əsrlər tarixi kafedrasının müdiri olmuşdur. Əsas elmi əsəri olan "Qədim Fransanın siyasi institutları" (*)* tamamlanmamışdır. Bəzi cildləri şagirdi Kamil Jüllian tərəfindən çapa hazırlanmışdır. Onun ideyaları müasirləri tərəfindən inkar olunsa da, sonrakı tarixşünaslıqda mühüm rol oynamışdır.

## İstinadlar
Kasaoka Nal Yengəci Muzeyi

– Yaponiyanın Okayama prefekturasının Kasaoka şəhərində yerləşən muzey. Dünyada nal yengəclərinə həsr olunmuş yeganə muzeydir.

## Tarixi
Muzey 1990-cı ilin martında nal yengəclərinin nəslinin kəsilməsinin qarşısını almaq məqsədilə yaradılmışdır. Muzey Kasaoka şəhərinin ərazisindəki Konoşima kanalının yaxınlığında yerləşir. Bu kanal Yaponiya hökuməti tərəfindən təbiət abidəsi elan olunmuşdur və "nal yengəclərinin çoxalma ərazisi" kimi qorunur.

## Xüsusiyyətlər
Muzey binası nal yengəci formasında dizayn edilmişdir. Muzeyin akvariumunda yetkinlik dövründə olan nal yengəcləri saxlanılır. Fosil guşəsində 8 müxtəlif nal yengəci fosili nümayiş etdirilir. Bu fosillərdən biri Almaniyadan gətirilmişdir. Muzeydə nal yengəcinin böyümə prosesini əks etdirən xüsusi sərgi yerləşir. Muzeyin teatrında nal yengəclərinə həsr olunmuş videolar nümayiş etdirilir. Muzeydə nal yengəclərinin çoxaldılması və təbiətə buraxılması prosesi həyata keçirilir. Çoxaltma otağında süni çoxaltma prosesi və yengəc sürfələri nümayiş etdirilir. Muzeyin nal yengəci formasında olan Kabuni adlı talismanı var.

Muzeydə nal yengəcləri ilə yanaşı Mezozoy dövrünə aid realistik dinozavr maketləri və fosilləri də sərgilənir. Bu maketlərdən biri nal yengəcləri ilə qidalandığı güman olunan barioniksə aiddir. Muzeyin dinozavr parkında 7 dinozavr növünə aid 8 dinozavr maketi yerləşir. Realistik ölçülərdə olan bu maketlər akademik şəxslər tərəfindən dizayn edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Elizabet Qillis

** Elizabet Qillis ** (; ) — Amerikalı aktrisa və müğənni.

## Bioqrafiya
Elizabet Egan Qillis ABŞ-ın Nyu-Cersi ştatının Hayvorth şəhərində anadan olub. Hayvorth Dövlət Liseyini bitirib. Onun 1996-cı il təvəllüdlü bir kiçik qardaşı var. Qillisin aktyorluq karyerası 12 yaşında yerli kastinq çağırışlarına getməklə başlayıb. Tez bir zamanda Virgin Mobile kimi şirkətlərin reklamlarında görünür. Elizabet Qillis ilk televiziya rolu The Black Donnellys'in üç epizodunda təkrarlanan bir personaj olur. Daha sonra Elizabet “The Stand” filmində Şelbi Ueksler adlı bir personajın rolunu oynayır. 2009-cu ildə Elizabet Viktoriya serialında Jade West rolunu oynamağa başlayır. Serialda o, Bek Oliverlə görüşür. Jade adətən idarəolunmazdır və Bekdən başqa onun məktəbindəki bütün şagirdlərə qarşı çox kobuddur. Viktoriyada o, Ariana Qrande ilə "Give It Up" mahnısını oxuyur, həmçinin Victoria Justice ilə "Take A Hint" mahnısın. 10 dekabr 2013-cü ildə Gillies, Grande ilə sonuncunun Christmas Kisses EP üçün "Santa Baby" duetini yazır. 2014-cü ildə Gillies "Heyvanlar" qorxu filmində Mandy rolunda və "Ömürlük Atanı öldürmək" filmində Kalli Ross rolunda çəkilib. Animal filmi 2013-cü ilin yayında Konnektikut ştatının Mançester şəhərində çəkilib və prodüseri Drew Barrymore olub. 2015-ci ildə Qillis "Tətil" filminin remeykində Hizer rolunu oynayır. Daha sonra o, "Sex & Drugs & Rock & Roll" komediya serialında namizəd müğənni və Conni Rok adlı keçmiş rok ulduzun qızı Gigi rolunda çəkilir. 2017-ci ildə Qillis, 1980-ci illərin eyni adlı seriyasının yenidən çəkilişi olan CW televiziya serialı Dynasty-də Fallon Carrington rolunda çəkilir. 2018-ci ildə Qillis Arizona adlı qaranlıq komediya triller filmində Kelsi rolunu canlandılır.

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

### Musiqi videoları

## Teatr

## İstinadlar
Hanlonq qrup

**Hanlonq qrup** (汉龙集团) — günəş enerjisi, rabitə, kimya, mineral kəşfiyyatı və digər sənaye sahələrində holdinqləri olan Çin konqlomeratı.

Siçuan Honqda (四川宏達; SSE: 600331) Şanxay Fond Birjasında siyahıya alınmış mədən şirkəti və Hanlonqun törəmə şirkətidir.

2011-ci ildə Honqda Tanzaniya kömür və dəmir mədənində 3 milyard dollarlıq sərmayə qurduğunu elan etdi və bu da onu Şərqi Afrikanın ən böyük investoru halına gətirdi. Razılaşmaya əsasən, alt layihə Tanzaniyada geniş elektrik enerjisi təchizatını təmin etmək üçün böyük bir kömür zavodu və təchizat zəncirinin tikintisi, xarici investisiyaların istehsalına ən böyük maneələrdən birini aradan qaldırmaqdır.  Tanzaniyanın enerji infrastrukturunu qurmaq üçün Honqda Tanzaniya hökuməti ilə "Tanzaniya Çin Beynəlxalq Mineral Resursları" adlı birgə müəssisə yaratdı. Layihə planı Mçuçuma və Katevaka kömürünün ölkədəki ən yüksək gücə malik zavod olacağı və tam gücü ilə 600 MVt istehsal edəcəyi gözlənilən elektrik enerjisi qurğusunun tikintisini nəzərdə tutur. Obyektin 2015-ci ilə qədər 300 MVt istehsal etməyə başlaması gözlənilir.

2011-2013-cü illər arasında Hanlonq Avstraliyanın *Sundance Resources* şirkətini ələ keçirməyə cəhd etdi. Lakin Hanlonq maliyyə öhdəliklərini yerinə yetirə bilmədiyi zaman sövdələşmə baş tutmadı.

## Korrupsiya və edam
2014-cü ildə Hanlonqun keçmiş rəhbəri Liu Xan, qardaşı Liu Vey və digər iş yoldaşları ilə birlikdə doqquz qətldə və 1993-cü ildən bəri mafiya tipli əməliyyat keçirməkdə günahlandırıldı.  Dövlət mediasına görə, Liunun dəstəsi öz doğma şəhəri Quanğanda qumar şəbəkəsini də idarə edirdi və yerli məmur Çjou Yonqkanqın himayəsi altında fəaliyyət göstərirdi.  Liu daha sonra ölümə məhkum edildi və 9 fevral 2015-ci ildə edam edildi.

15 fevral 2013-cü ildə Hanlonqun yerli filiallarından birinin vitse-prezidenti Kelvin Çju insayder ticarətinə görə 15 ay həbs cəzasına məhkum edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçid
*Hanlong Group homepage
Sofiya Flörş

**Sofiya Flörş** (; ) — alman avtoyarış pilotu. 2023-cü ildən o, Charouz PHM Racing komandası üçün Formula 3-də yarışır. 2020–2022-ci illərdə 24 Saat Le Man yarışının iştirakçısı, Almaniya DTM Touring Avtomobil Çempionatının keçmiş sürücüsü, 2017-ci ildə ADAC Formula 4 yarışlarının qalibi olmuşdur. 2019-cu ildə Regional Formula Avropa Çempionatının, eləcə də 2018-ci ildə Formula 3 Avropa Çempionatının rəqibi, 2016–2017-ci illərdə ADAC Formula 4 və 2017-ci ildə İtaliya Formula 4-ün iştirakçısı, "İlin geri dönüşü" kateqoriyasında Laureus World Sports Awards 2020 idman mükafatının qalibi olmuşdur. 2023-cü ildən Alp Akademiyası komandasının üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Namür

**Namür** ( ) — Şərqi Belçikada Valloniya bölgəsində yerləşərək onun paytaxtıdır. Şəhər həmçinin Namür əyalətinin paytaxtıdır. Şəhər Sambra və Möz çaylarının birləşərək şəhəri 3 hissəyə bölünür. Şəhərdə fransız dilində danışılır.

## Tarixi
Burada ilk yaşayanlar keltlər olmuşdur. Ərazi Ardenlərə qədər uzanır şərqdən-qərbə və şimaldan-cənuba doğru uzanır və əsas ticari mərkəzdir. Bölgə sonra romalıların əlinə keçir. I dünya müharibəsindən sonra şəhər Belçikanın əlinə keçir və əsas ticari bölgə olur.

## İqtisadiyyatı
Namür vacib ticari və sənaye mərkəzidir. Əsas xüsusiyyəti Valloniyada yer almış və ən vacib və strateji mərkəzə çevrilmişdir. Şəhərdə maşınqayırma, dəri işləmə, dəmir istehsal edilir. Namür Brüssel və Lüksemburq arasında ən vacib dəmiryolu stansiyasıdır.

## Şəkillər

01-Namur-100109 (1).jpg|Namürün qaladan panoraması
Armes.png|Namür mərkəz "Armes meydanı"
01-Namur-290305 (1).jpg|Namür: Möz çayı, qala və Valloniya parlamenti
01-Namur-100109 (2).jpg|Namür: qaladan Möz çayı və şəhər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Meq

**Meq**() — Din Georqaris, Con Höber və Erix Höberin ssenarisi əsasında Con Turteltaubun rejissorluğu ilə çəkilmiş 2018-ci il elmi fantastika filmi. Stiv Altenin 1997-ci ildə yazdığı *"Meg: A Novel of Deep Terror"* romanı əsasında çəkilib. Filmdə baş rolları Ceyson Stethem, Li Binqbinq, Rainn Vilson, Rubi Rouz, Uinston Çao və Kliff Körtis canlandırıb. Süjetdə bir qrup elm adamı Sakit Okeanın dibində xilasetmə missiyası apararkən 75 fut uzunluğunda (23 m) meqalodon köpəkbalığı ilə qarşılaşır.

*Walt Disney Studios* ilk olaraq 1990-cı illərdə romanın film hüquqlarını aldı, lakin inkişaf cəhənnəmində illərin sərf etdi. Filmin hüquqları sonda Warner Bros. Pictures-ə keçdi və filmin çəkilməsinə icazə verildi. Turteltaub və aktyor heyətinin əksəriyyəti 2014-cü ilin sentyabrında filmə qoşuldu və çəkilişlər Yeni Zelandiya və Çinin Sanya şəhərində başladı və 2017-ci ilin yanvarında başa çatdı.

Meq ABŞ-də 10 avqust 2018-ci ildə nümayiş olundu. O, bütün dünya üzrə 530 milyon dollar gəlir gətirərək, kassada uğur qazandı və tənqidçilərdən fərqli rəylər aldı. Meq 2: Çökəklik adlı davam filmi 4 avqust 2023-cü ildə təqdim olundu.

## İstinadlar
Namür əyaləti

**Namür əyaləti** ( ; ) — Belçikanın 10 və vallonlara məxsus 5 əyalətdən biridir. Vallon Brabantı, Lyej əyaləti, Lüksemburq əyaləti, Eno və Fransa ilə əhatələnib.Əyalət 3 dairəyə bölünür: Dinan, Namür və Filippvil. Hər dairə 38 kommunadan ibarətdir. İnzibati mərkəz Namür şəhəridir. Əhalinin sayı (2010-cu il) 472 281 nəfər olmuşdur. Sahəsi 3666 km²-dir. Əhalinin sıxlığı hər kvadrat kilometrə 128,83 nəfərdir. Ən əsas çayları Maas, Sambra, Lesdir.

Ən məşhur yerləri: Korru-le-Şato (orta əsr qəsri), Lavo-Sent-Ann (təmir-bərpa edilmiş saray-qəsr kompleksi), Valzen (qədim qəsr kompleksi).

## İstinadlar
II Malietoa Tanumafilia

**Malietoa Tanumafili II** və ya **Susuga Malietoa Tanumafili II** () — Samoanın dörd ən qüdrətli ailələrindən biri olan Malietoa ailəsinə mənsub Samoa dövlətinin başçısı idi.

O Samoa tarixində ilk O le Ao o le Malo idi. Bu söz Samoa dilindəki "Ao" yerli qəbilə başçıları tərəfindən istifadə olunan bir tituldur, "Malo" isə bu dildə hökumət mənasını verir. Ölkə 1962-cildə müstəqillik əldə etdikdən sonra dövlət rəhbərini vəzifəsini bu iki sözün birləşməsindən yaranan bu adla adlandırmağa başlayıblar.

1962-ci ildən 2007-ci ilə qədər ölkə rəhbəri olaraq həmin vəzifəni tutmuşdur. O, 1962-ci ildə rəhbər olduqda bu vəzifəni Tama-a-'aiga Tupua Tamasese Mea'ole ilə birlikdə icra edirdi. 15 aprel 1963-cü ildə onun ölümündən sonra yeganə dövlət başçısı oldu və özünün ölümünə qeder bu belə davam etdi. Ölümü zamanı o, dünyanın ən yaşlı milli lideri idi və eyni zamanda da ömürlük prezident vəzifəsini icra edən sonuncu prezident olaraq tarixə keçdi. Əlahəzrət II Malietoa Tanumafili həmçinin Bəhai dininə mənsub olan ilk dövlət başçısı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fiame Naomi Mataafa

**Afioga** **Fiamē Naomi Mata  afa** () () Samoanın yeddinci Baş Naziridir və eyni zamanda Faatuatua i le Atua Samoa ua Tasi (FAST) partiyasının lideri vəzidəsində -ci ildən bəri xidmət edən Samoalı siyasətçi və ölkənin Ali Rəisdir (*matai*).

Samoa tarixinin ilk baş naziri olmuş Fiamē Mataʻafa Faumuina Mulinuʻu II- nin qızı olan Mata'afa da öz növbəsində Samoanın hökumət başçısı vəzifəsini icra edən ilk qadın və 1982-ci ildən bəri İnsan Hüquqlarını Müdafiə Partiyasının (HRPP) üzvü olmayan ilk qadın siyasətçidir. 2020-ci ilə qədər HRPP-nin üzvü olub, O həm də Samoa tarixində Nazirlər Kabinetinə təyin olunan ilk qadın olub. Mata'afa 1991–2006-cı illər arasında ölkədə baş nazir postunu tutmuş Tofilau Eti Alesana və Tuilaʻepa Saʻilele Malieleqaoi hökumətlərində Təhsil Naziri vəzifəsini icra etmişdir. Bundan əlavə o, 2006–2011-ci illərdə Qadın naziri, 2011–2016-cı illərdə isə Ədliyyə naziri vəzifələrini icra edib.

Mata'afa 2016–2020-ci illər arasında Samoanın ilk qadın baş nazirinin müavini və HRPP liderinin müavini vəzifəsində çalışıb, ancaq o mübahisəli Torpaq və Titllər Qanununa qarşı istefa verib. Növbəti il yeni yaradılmış FAST partiyasına qoşuldu. Partiyanın 2021-ci ilin martında keçirdiyi seçdikdə yekdilliklə partiyanın lideri seçildi

Mata  2021-ci il seçkilərində lazım olan səs çoxluğunu qazandı, lakin məğlub olan keçmiş Baş nazir Tuilaepa Sailele Malielegaoi vəzifəsini tərk etməkdən imtina etdi və yaranmış bu vəziyyət 2021-ci ildə Samoa konstitusiya böhranına səbəb oldu. Böhran 23 iyul 2021-ci ildə Samoanın Apellyasiya Məhkəməsi tərəfindən həll edildi və məhkəmə Mata  fanın həmin ilin 24 Maydan bu yana ölkənin baş nazir olduğuna qərar verdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məhəmməd Səğir Bushəqi

**Məhəmməd Səghir Buşaki** (; ) — Əlcəzairli siyasətçi, millət vəkili və sufinin tələbəsi. Əlcəzairdən 53&nbsp;km şərqdə, Tenia şəhəri yaxınlığındakı Soumaa kəndində Buskhaki ailəsində mənəvi mühitdə doğulub böyüyüb. Əlcəzairin Fransadan müstəqilliyi uğrunda mübarizə apardı. Birinci Dünya müharibəsindən sonra siyasi həyatda və seçki prosesində iştirak etmiş və bütün həyatını Fransanın müstəmləkə sisteminə və Fransa ordusuna qarşı 1954-cü il noyabrın 1-də Əlcəzair inqilabının hazırlanmasına həsr etmişdir.

## Bioqrafiya

Muhammad Al-Saghir Bouskhaki 1869-cu ildə Aşağı Kabiliya və Şimali Əlcəzairin Boumerdes əyalətindəki Tenia kommunasının Soumaa və ya Tala Ufella kəndində anadan olmuşdur. Böyük bir ailədə böyüdü. O, doğma kəndindəki sufi monastırında Quranı öyrənmişdir. Dövlət reyestrlərində islahatlar aparıldıqdan və sənədlər əldə edildikdən sonra o, təhsilini Şeyx Mohand Amezyanın zaviyəsində davam etdirdi və burada doğma vilayətinin gələcək siyasətçiləri ilə görüşdü.

Təhsil aldıqdan sonra doğma kəndinə qayıdıb keçiboynuzu əkini, onun emalı və ticarəti ilə məşğul olur. 1898-ci ildə Tenia kommunasına köçdü və orada varlı bir ailədən olan Fatma Şerifi adlı bir qızla evləndi. Birinci Dünya müharibəsinin başlamasına az qalmış arvadı ölür və Məhəmməd ikinci dəfə Xdawec Tafat Bouzid ilə evlənir.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Məhəmməd alman qoşunlarının əhatəsində Fransız Əlcəzairində idi. Ailəsinin bəzi üzvləri birbaşa müharibədə iştirak etmiş və 1918-ci ildə cəbhədən qayıtdıqdan sonra Fransa müstəmləkə administrasiyasının rəğbətini qazanmışlar. Həmin andan Məhəmməd Əl-Sağir Busxaki siyasi karyerasına başladı. 1919-cu ildə o, Əmir Xalidlə birlikdə Əlcəzairdə keçirilən ilk bələdiyyə seçkilərində iştirak etdi və beləliklə, Fransa koloniyasının bələdiyyə məclislərinə seçilən ilk əlcəzairli oldu.

1919-cu il dekabrın 7-də Məhəmməd doğulduğu Sumaa kəndinin duarında 5 il müddətinə şəhər şurasının üzvü seçildi. Birinci səlahiyyət müddəti başa çatdıqdan sonra o, daha iki dəfə yenidən seçildi və tədricən müstəmləkəçi siyasi oyunun bir hissəsi oldu və öz qohumlarını Alma kantonunda (Boudouau) və Əlcəzairdə inzibati və rəsmi vəzifələrə təyin etməyə başladı. Kabillərin paytaxtda mövcudluğunu gücləndirmək.

Məhəmməd Buçaki, 18 iyul 1920-ci il tarixli "30 nömrəli petisiya"nın imzalanması üçün şəhər şurasında lobbiçilik etdi və o, bir neçə həmkarı ilə birlikdə indigenata sistemini tənzimləmək üçün Fransa hökumətinin təqdim etdiyi qanun layihəsinin müddəalarına etiraz etdi. Əlcəzairdə və Əlcəzairlilərə siyasi hüquqlar vermək.

## Karyera

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Toshkentnoma

**Toshkentnoma** (''Azərbaycanca'': **Daşkəndnamə**) — əslən Azərbaycandan olan özbək yazıçısı Məqsud Şeyxzadə tərəfindən yazılmış lirik dastan. Dastan 1957-ci ildə yazılıb tamamlanıb, 1958-ci ildə “ÖzSSR Ədəbiyyat Dövlət Nəşriyyatı”nda çap olunub. 

## İstinadlar
Karomia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ulmus carpinifolia

*  — Ulmus minor subsp. minor bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Ulmus minor subsp. minor bitki yarımnövünün sinonimi.
Yusif Əhmədzadə

**Yusif Əhmədzadə** () - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü.

## Haqqında
Yusif Əhmədzadə Ticarət və Sənaye İttifaqının sədr müavini olmuşdur.

Azərbaycan Milli Şurasının "Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanun"una (1918, 19 noyabr) əsasən, ticarət-sənaye ittifaqından Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin tərkibinə daxil edilmişdi.

1919 ilin fevralında ingilislər tərəfindən Batumidə həbs edilmiş Nuru Paşanı xilas etmək lazım idi. Bu mövzuda müxtəlif versiyalar irəli sürülməkdədir. Bu versiyaların birində qeyd olunur ki, İbrahim bəy Heydərov və silahdaşları Nuru paşanın xilasını çətinliklə də olsa təşkil etməyi bacarmış və onu azad edib Bakıya gətirmişdilər. Bu işin əsas təşkilatçısı isə Azərbaycan Parlamentinin üzvü Əhmədzadə idi. O, otuzuncu illərdə repressiyaya məruz qalmış, həbs olunaraq güllələnmişdi.

## İstinadlar
Qoçqarışan

**Qoçqarışan** () və ya **Qoç boranı** – Azərbaycan xalq təqviminə görə payızın əvvəlinə verilən ad.

## Müddəti
Azərbaycanda köçəri maldarlar payızın əvvəlini "qoçqarışan" adlandırır. Bu ayda əvvəlcədən yetişdirilmiş qoçlar sürüyə buraxılır və döllənmənin qışın son ayına (boz ay) düşməsi nəzərə alınır. Payızın ilk 5–10 günü ərzində qoç sürüyə buraxılır. Bu zaman hava soyuyur, güclü yağış və külək olur. Belə vaxtda dağlara düşən qar "boranlı qar" adlandırılır. Ona görə də qoçqarışana "qoç boranı" da deyirlər.

Tarixən qoçqarışan ayı yüksək səviyyədə qeyd edilmişdir. Bu zaman sürülərə baxış keçirilir, xəstə, qocalmış və doğuş üçün yararsız qoyunlar sürüdən çıxarılır. Çobanlar qoçların sürüyə buraxılacağı tarixi təyin edirlər. Adətə görə, bu gün cümə günü (adına günü) olmalıdır.

Sürüyə buraxılacaq qoçlara baxış mərasimi keçirilir. Alnına xına sürtülmüş cavan qoçlar bir-biri ilə döyüşdürülür. Ən yaxşı qoç sahiblərinə hədiyyə təqdim edilir. Seçilmiş qoçlar çobanların yanına aparılır. Çobanlar qonaqları qarşılayıb, yemək olaraq fətir verirlər. Yaxşı rəqs edənlər yallı oynayır. Sonra isə qoçlar sürüyə buraxılır.

Qoçların cütləşməsinə çobanlar nəzarət edir. Sürüyə qoç buraxılarkən qoçun yanına ağ qoyun gələrsə, qışın soyuq və qarlı keçəcəyinə inanılır. Əgər ala qoyun gələrsə, qış soyuq keçməyəcək. Qara qoyun gələrsə, mülayim qış olacaq. Qoçlar payızın son ayına qədər sürülərdə qalır.

İğdır azərbaycanlılarında "Qoç qatımı" mərasimi ənənə halını almışdır. Payızın sonlarında bir neçə, yaxşı yetişdirilmiş qoç sürüyə buraxılır. Bu qoçlar əvvəlcədən bəzədilir, yerli bitkilərdən əldə edilmiş kök boyası və ya xına ilə boyanır, üstünə şəkər, muncuq, alma asılır. Qoyunun həm dişi, həm erkək bala verməsi üçün qoçun üstünə qız və oğlan uşağı çıxardılır. Qoçun buynuzlarına alma və ya nar asılmasının əkiz quzuların doğulmasına səbəb olacağına inanılır. Bundan başqa sürü sahibləri əhaliyə halva və qayısı qovurması paylayırlar.

## Kəsişən dövrlər
* Payız gecə-gündüz bərabərliyi (Paqtıqan). Azərbaycan xalq inancında Ay və Günəş sevgilidir. Onların sevgisi əbədidir, amma heç vaxt birləşə bilməzlər, lakin gecə ilə gündüzün bərabər olduğu gündə bir-birinin üzünü görə bilirlər. Buna baxmayaraq, onlar yenə də görüşə bilmədən bir-birlərini itirirlər. Azərbaycan kəndlərində bu gecə müxtəlif oyunlar oynayırlar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan etnoqrafiyası, Üç cilddə III cild. (2007), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Bakı: Şərq-Qərb.
Maneki-neko Muzeyi

– Yaponiyanın Ayçi prefekturasının Seto şəhərində yerləşən muzey. Maneki-nekolara həsr olunmuş ən böyük muzeydir.

## Tarixi
Muzeyin əsası 2000-ci ildə Yaponiya Maneki-neko Klubu tərəfindən Qunma prefekturasının Tsumaqoy qəsəbəsində qoyulmuşdur. Muzey 2004-cü ilə qədər burada fəaliyyət göstərdikdən sonra 2005-ci ilin martında indiki yerinə – Ayçi prefekturasının Seto şəhərinə köçürülmüşdür.

## Xüsusiyyətlər
Muzey kolleksiyasının böyük hissəsini Hiroşi Bando və Çihiro Arakava tərəfindən toplanılmış minlərlə maneki-neko təşkil edir. Muzeyin kolleksiyasına tarixi maneki-nekolar ilə yanaşı oyuncaq kimi istifadə olunmuş və ya məbədlərdən götürülmüş maneki-nekolar daxildir. Burada həmçinin başqa oyuncaqlar da sərgilənir, daimi və xüsusi sərgilər təşkil olunur. Muzeyin birinci mərtəbəsində yerləşən "Məkan 29"-da müasir maneki-neko sənətçilərinin işləri sərgilənir. Yaradıcılıq guşəsində ziyarətçilər öz maneki-nekolarını hazırlaya bilərlər.

Muzey binası Qərb üslubunda olub Tayşo dövrünün memarlığını əks etdirir. Bina yerli sənətçi Yasumaro Ozava tərəfindən hazırlanmış pişik dekorasiyaları ilə bəzədilmişdir. Muzeyin hədiyyə mağazasında maneki-neko mövzusunda olan hədiyyələr, fiqurlar, boşqablar, rəsmlər, fincanlar, dəsmallar, çayniklər və s. satılır. Muzeyin kafesində pişik formasında olan çayniklərdən içki servis edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bibi Duhtəran məqbərəsi

**Bibi Duhtəran məqbərəsi** — Elxanilər dövründə tikilmiş memarlıq abidəsidir. Memarlıq abidəsi müasir İranın Şiraz şəhərində yerləşir.

## Taclı Bəyimin dəfni
Şah İsmayılın əsas arvadı və Səfəvi imperiyasının ilk Şahbanusu Taclı Bəyim burada dəfn edilmişdir. Belə ki, o, 1524-cü ildə Şah İsmayılın ölümündən sonra Təhmasib Mirzənin taxta çıxmasını dəstəkləmişdir. Lakin 1540-cı ildə oğlu ilə münasibətləri pozulmuş və I Təhmasib tərəfindən Şiraza sürgün edilmişdir. Burada vəfat etdiyi üçün Bibi Duhtəran məqbərəsində dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Fatimə binti Həsən

**Fatimə binti əl-Həsən ibn Əli** (; ) — VII əsrdə yaşamış Həsən ibn Əli və Ümmü İshaq binti Təlhənin qızı. O, Əli ibn Hüseyn Zeynülabidin (şiələrin dördüncü imamı) ilə evləndi və Məhəmməd əl-Baqirin (beşinci imam) anası oldu. Onun künyəsi Ümmü Abdullah idi və əri Əli onu *əs-Siddiqə* ("ən dürüst olan") adlandırırdı. Həmçinin, Həsən ibn Əlinin ailəsindən heç kimsənin ona bənzəmədiyi xüsusiyyətlərin olduğu bildirilmişdir.

## İstinadlar