open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niaqara yarımadası

**Niaqara yarımadası** () — Kanadanın Ontario vilayətinin Cənubi Ontario ərazisinə daxildir. Cənubdan Eri gölü, şimaldan Ontario gölü, şərqdən Niaqara çayı ilə əhatələnir. Yarımadada 1 milyon insan yaşayır. Bölgə "Nuiaqara Frontiri" kimi tanınır.

## Tarixi
ilk əvvəllər yarımada yerli hinduların məskəni olmuşdur. Ərazi əsasən iki hindu qəbiləsi arasında bölünmüşdü: huron və irokez. Qunduz müharibəsi zamanı burada yaşayan irokezlərin böyük qismi məhv edilmişdir. ABŞ istiqlal müharibəsi sonrasında isə loyalistlərin çoxu bura köçürülür.

1812–1815-ci illər İngilis-Amerikan müharibəsi zamanı ABŞ qüvvələri bölgəni ələ keçirmək üçün hərəkətə keçsələrdə bölgə əhalisinin (loyalislər, hindular və fransızlar) güclü müqaviməti sayəsində bölgə ingilislərin nəzarətində qalır.

Ərazi kənd təsərrüfatı üçün əlverişli olduğundan bölgəyə əhali köçer. Burada bağçılıq və üzümçülük inkişaf etdirilir. Hazırda isə bölgə turizm əhəmiyyəti baxımından seçilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* The Regional Municipality of Niagara
Vilsons Promontori

**Vilsons Promontori** () — Avstraliyanın Viktoriya ştatı ərazisində yerləşən yarımada. Yarımadada materikin ən ucqar nöqtəsi olan Saut-Poynt burnu yerləşir. Yarımada Melburndan 160&nbsp;km cənubda yerləşir.

## Coğrafiya
Vilsons Promontori yarımadası bir nəhəng qranit parçasıdır. Devomn dövründə, 390—395 il əvvəl meydana gəlmişdir. Əvvəllər Tasmaniya adası ilə bityişik olmuşdur. Güçlü şəkildə eroziya prosesinə məruiz qalmışdır. Üçüncü dövrün sonlarında Dünya okeanının səviyyəsi dəfələrlə qalxmışdır. Bu zaman dəfələrlə yarımada Tasmaniyadan ayrılmışdır. 4 min il əvvəl isə yarımada bir arxipelaq idi

Sahil relyefidə güclü şəkildə eroziyaya məruz qalmışdır. Burada qumlu çimərliklər, mağaralar, dyunlar, bataqlıqlar, qranit qayalıqlar vardır. 
Bass boğazı yarımadanın sahillərini yuyur. Yaxınlığında elə də böyük olmayan adalar vardır.

yarımsda ərazisində 30 növ məməli yaşayır:, kiçik kisəli sıçan (), ağayaq kisəli siçan (), [[qalınquyruq

Vilsons Promontori sıx tropik meşələrə xas bitkilərlə örtülüdür. Burada boşluqlar bataqlıqlar, sahil dyunları belə vardır. yarımadanın endemik bitkisi olan Banksia saxicola ancaq Qrampians Milli parkında rastlanılır.

## Mənbə
* Aussie map. History of an Ancient Land — Wilsons Promontory
* Klimatoqrtama.
## İstinadlar
Peter Pokornı

**Peter Pokornı**() — Avstriya Birinci Liqa təmsilçilərindən olan *Liferinq* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Slovakiyalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Trençin
Pokornı Trençin akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. 14 yaşı olarkən o, Trençin U-16 komandasına çağırılmışdır. Pokornı Trençin klubunda 2015-ci ilin iyun ayında *Ayın Gənc Futbolçusu* mükafatına layiq görülmüşdür. 2012-ci ildən verilən mükafatı qazandıqdan sonra Pokornu əsas komandaya dəvət almışdır.

### Liferinq
Pokornı 18 noyabr 2017-ci ildə Red Bull Zalsburq klubu ilə 2022-ci ilin may ayına kimi müqavilə imzalamışdır. Pokornı öz peşəkar karyerasında debütünü 3 avqust 2018-ci ildə *Vorvats Steyr* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 63-cü dəqiqədə Nikola Stoşiç ilə əvəz olunmuşdur. Avstriya Birinci Liqası görüşündə Liferinq rəqibinə 4-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Avstriya Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Qubernator evi (Bakı)

**Qubernator Evi** — Azərbaycanın paytaxtı Bakıda, Neftçilər prospektində sökülmüş bir bina.

## Tarixi
Ehtimal olunur ki, bina 1865–1867-ci illərdə inşa edilmişdir. Sonra bu binanı milyoner Seyid Mirbabayev alıb onu Rusiya imperiyasının Bakı quberniyasının qubernatorlarına icarəyə verdi və öz yaşayış yeri olmadı. Qubernator Şamaxıdan Bakıya köçdükdə onun üçün şəhərdə heç bir bina yox idi. Bir neçə ildən sonra, 1868-ci ildə bu məqsədlər üçün "lazımi xidmətlər, bir həyət, bağ və mebel olan üç mərtəbəli bir ev" işə götürüldü və bu ev "qubernator evi" kimi şöhrət qazanmışdı. Bir müddət sonra, şəhərdə monumental və nümayəndəlik fasadları olan binalar ortaya çıxdıqdan sonra, bu ev Bakı qubernatorlarının estetik ehtiyaclarını ödəməyi dayandırdı. Nişanlanmayan qubernatorun evinin yanında olan zəngin binaların məhəlləsi "formanın şərəfinə" təsir edərdi və onlar xüsusi binanın tikintisi məsələsini qaldırdılar.

1906-cı ilin oktyabrında Bakı şəhəri quberniyasının yaradılmasına dair fərman imzalandı və bu ev Bakının bələdiyyə başçılarının iqamətgahı oldu. Bu müddətdə Bakı qubernatoru Nikolayevskaya 7 ünvanında (hazırda İstiqlaliyyət) başqa bir bina icarəyə götürdü.

Sovet dövründə bina respublika tibbi işçiləri evini yerləşdirdi. 1920-ci və 1930-cu illərdə Səhiyyə Təhsili Palatası adlandırıldı və sosial gigiyena muzeyini yerləşdirdi. Bina yenidən inşa edilmiş və üç mərtəbəli bir bina olmuşdur.

2006-cı ildə bina söküldü. Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin məlumatına görə, bina tamamilə məhv edilib.

Daha sonra bu binanın ərazisində yeni beşulduzlu otel Four Seasons Hotel Baku inşa edilmişdir. 3 sentyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin və xanımı Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə hotelin açılış mərasimi olmuşdur.

## Mənbə
# Бакинская набережная 
# Градостроительство Баку XIX—начала XX веков
# Будет воссоздана точная копия одного из снесенных архитектурных зданий по проспекту Нефтяников
# Ильхам Алиев принял участие в открытии в Баку пятизвездочного отеля Four Seasons
2018 Fransa Superkuboku

**2018 Fransa Superkuboku** () — 23-cü dəfə təşkil olunan Fransa Superkuboku görüşüdür. Görüş 2017-18 Liqa 1 mövsümünün və Fransa Kubokunun qalibi olan Pari Sen-Jermen klubu ilə Liqa 1 ikincisi olan Monako klubu arasında baş tutmuşdur. Oyun Çinin Şençjen şəhərində yerləşən *Şençjen Universiada İdman Mərkəzində* keçirilmişdir.

Keçən mövsümün superkubok görüşündə PSJ Monako klubuna 2-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

Pari Sen-Jermen klubu görüşdə 4-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Beləliklə klub ardıcıl 6-cı dəfə, ümumilikdə isə 8-ci dəfə Fransa Superkubokunun qalibi olmuşdur.

## Oyun

### Ətraflı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  

## Həmçinin bax
* 2017–18 Liqa 1
* 2017–18 Fransa Kuboku
Mirzə Şəfi küçəsi (Bakı)

**Mirzə Şəfi küçəsi** - Bakı şəhərində İçərişəhərdə küçə.
## Tarixi
Küçə görkəmli Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri, maarifçi və pedaqoq Mirzə Şəfi Vazehin (1796-1852) şərəfinə adlandırılmışdır.

## Əsas tikililər

4 nömrəli bina - Bakı şəhər mədəniyyət idarəsi

Yaşayış binaları: 5 nömrəli bina (1880), 6 nömrəli (1876), 8 nömrəli (1898), 9 nömrəli (1870), 12 nömrəli (1890), 18A nömrəli (1900), 18B nömrəli (1900), 20 nömrəli (1900) yerli əhəmiyyətli arxitektura abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

## Görməli yerləri

Mirzə Şəfi küçəsi ilə Asəf Zeynallı küçəsinin tinində rəssam Niyaz Nəcəfovun köhnə Bakı sənətkarlarına - qırçılara (binaların üstünü xüsusi neft məhsulu-qırla örtənlər) həsr olunmuş İnstallyasiya abidəsi (İnstallyasiya (ing. installation - quraşdırma, yerləşdirmə, montaj) — müasir incəsənət forması. Müxtəlif elementlərdən quraşdırılaraq vahid fəza bədiilliyi təsəvvürü verir) yerləşir. Rəssam bu əsərlə diqqəti vaxtilə vacib sənətlərdən birinin itib getməsinə cəlb etmək iistəmişdir.,  Abidədə binanın üstündə dayanan qırçının köməkçisi tərəfindən ona kəndirlə yuxarı qaldırılmalı olan qaynar qır dolu vedrənin nə vaxt veriləcəyini gözlədiyi ifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Rəşid Behbudovun heykəli (Bakı)

**Rəşid Behbudovun heykəli** — Bakı şəhərinin Rəşid Behbudov küçəsində Rəşid Behbudov adına Dövlət Mahnı Teatrının qarşısında Azərbaycanın görkəmli müğənnisi Rəşid Behbudovun şərəfinə ucaldılmış abidə. Rəşid Behbudov küçəsinin qarşı tərəfində Azərbaycan Milli Kitabxanası yerləşir.

## Abidənin açılışı
Abidənin müəllifi Azərbaycanın xalq rəssamı Fuad Salayevdir. Abidənin əsası 2016-cı il 11 iyunda qoyulmuş, aşılış mərasimi elə həmin il 4 oktyabrda olmuşdur. Açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham  Əliyev iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Meyvəli bazarı

**Meyvəli bazarı** — Meyvə və tərəvəzlərin topdan və pərakəndə satış bazarı və bazası. Bazar Qaradağ rayonunun Lökbatan–Xocasən ərazisində, Sədərək Ticarət Mərkəzinin yaxınlığında yerləşir. Baza həmçinin Beynəlxalq avtomobil və dəmir yolu magistralının kəsişdiyi dairədədir. Regionda ən böyük Meyvə Tərəvəz Bazasıdır.

## Tarixi
Meyvəli Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti 16 may 2008-ci ildə bir qrup işadamı tərəfindən təsis edilmişdir. Meyvəli MMC-nin əsas faaliyət istiqaməti Meyvə və Tərəvəzlərin Topdan və Pərakəndə Satış işinin təşkilidir. Meyvəli MMC-nin əsas yaranma məqsədi Azərbaycan Respublikasında ölkə əhalisinin tələblərinə cavab verə bilən və yerli fermerlərin kənd təsərrüfatı məhsullarını keyfiyyətli və rahat şəkildə yerli bazara çıxarılmasını təmin etməkdir. Bunun üçün Meyvəli Bakı şəhərinin girişində yerləşməklə ölkənin hər bir istəqamətindən gətirilən kənd təsərrüfatı məhsullarının rahat şəkildə paytaxta gətirilməsinə şəait yaratmışdır. Bundan əlavə Meyvəli tikilib yerli fermelərin istifadəsinə verilən soyuducu anbarda kənd təsərrüfatı məhsullarının keyfiyyətini itirmədən əhalinin istifadəsinə verilməsi də bu məqsədə qulluq etməkdədir. Ən əsası olaraq da, ölkəmizdə müasir standartlara tələb verən Meyvəlinin qurulması nəinki regionda və hətta MDB məkanında analoqu olmayan bir Meyvə Tərəvəz Bazası olmaqla ölkənin inkişaf tempinə ozdəstəyi və əhalinin rifahini yaxşılaşdırılması və yeni iş yerlərinin açılması baxımından oz əvəzedilməz tovhəsini vermiş və bununla da ölkə rəhbərliyinə bir dəstək nümunəsi nümayiş etdirmişdir.

2009-cu ildə istifadəyə verilib. Ümumi ərazisi 35 ha olan "Meyvəli" — meyvə və tərəvəz məhsullarının saxlanması, satışı və tranziti üçün nəzərdə tutulur. 3 korpusdan ibarət 8.000 m² sahəsi olan 16,000 ton tutumlu 80 satış anbarı; 2 korpusdan ibarət 7.000 m² sahəsi olan 14,000 ton tutumlu 36 soyuducu saxlama anbarları; kənd təsərrüfatı məhsullarının yarmarka və pərakəndə satış bazarı üçün isə 4000 m² -lik sahə fəaliyyətdədir. Anbarlar Amerika, Almaniya, İtaliya, Belçika, Danimarka, İsveç, Yaponiya, Türkiyə ölkələrinin istehsalı olan avadanlıqlar, elektron tərəzilər, mexaniki yük qaldırıcı qurğularla (kara "TOYOTA" firması) təchiz olunmuşlar.

## İstinadlar
Su polosu arenası (Bakı)

**Su polosu arenası** —  Bakı şəhərinin Səbail rayonunda, əsasən su polosu yarışlarının keçirilməsi üçün nəzərdə tutulan arena. Arena Dövlət Bayrağı Meydanının cənub ucunda yerləşir. Arena təxminən üç min insan üçün nəzərdə tutulmuşdur. 2015-ci ildə arenada 2015 Avropa Oyunları çərçivəsində su polosu yarışmaları keçirildi.

## Tarixi
İlk Avropa Oyunlarının Təşkilat Komitəsinin sədri Mehriban Əliyeva ilk dəfə olaraq, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə 2013-cü il fevralın 3-də keçirilmiş Oyunların Təşkilat Komitəsinin ilk iclasında Bakıda su polosu arenasının qurulacağını elan
etdi.

Su polosu arenasının Bakıda Su İdmanları Mərkəzinin yanında inşa ediləcəyi açıqlandı. 2015-ci ildə Avropa Oyunlarının başlamasına qədər fəaliyyətə başlayır.
## Mənbə
#В Баку появятся арены для водного поло и пляжного волейбола 
#Официальный сайт Европейских игр 2015 
#“Bakı-2015”-in keçiriləcəyi məkanlar açıqlandı
#Названы спортивные арены, где пройдут I Европейские Олимпийские игры 
#Bakıda möhtəşəm idman arenaları tikiləcək - FOTO 
## Xarici keçidlər
*Официальный сайт первых Европейский игр 2015 в Баку
*Азад Рагимов: Спорт способствует здоровью будущего поколения в Азербайджане
Aişə Sultan (III Əhmədin qızı)

**Aişə Sultan** (, ) — 23-cü Osmanlı sultanı III Əhmədin qızı. Eyni illərdə yaşayan əmisi II Mustafanın qızı Aişə Sultanla qarışdırılmaması üçün *Kiçik Aişə Sultan* olaraq anılır.

## Həyatı
Aişə Sultan 1713-cü ildə Topqapı sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası dövrün Osmanlı sultanı III Əhməd, anası isə xanımlarından Əminə Qadınəfəndidir. 1724-cü ildə hələ 11 yaşında ikən atasının silahdarı Mehmed Paşayla nişanlandı. Nişan mərasiminin ardından Mehmed Paşa Rumeli bəylərbəyi təyin edildi. Toy mərasimi isə 22 may 1728-ci ildə Topqapı sarayında baş tutdu. 1730-cu ildə baş verən Patrona Xəlil üsyanı nəticəsində sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşa edam edilmiş, atası Sultan Əhməd isə taxtdan endirilmişdi. Həmin ilin oktyabrında əri Mehmed Paşa sədarətə gətirilsə də, 3 ay sonra vəzifədən alındı və Hələb bəylərbəyliyinə gətirildi. 6 illik xidmətin ardından Hələbdə vəfat etdi.

İlk ərinin vəfatından sonra Aişə Sultan 1740-cı ildə sabiq sədrəzəm Topal Osman Paşanın oğlu Əhməd Ratib Paşa ilə nişanlandı və toy mərasimi 1742-ci ilin dekabrında baş tutdu. Ərinin 1758-ci ildə vəfatıyla yenidən dul qaldı. Bu evlilikdən bir qızı dünyaya gəldi.

İkinci ərinin də vəfatından sonra Aişə Sultan üçüncü və sonuncu dəfə Silistrə sancaqbəyi Mehmed Paşa ilə evləndi. Toy mərasimi 16 yanvar 1759-cu ildə baş tutdu. Aişə Sultan 3 oktyabr 1776-cı ildə vəfat etdi və Yeni məsciddəki Validə Turhan Sultan türbəsinə dəfn olundu.

## Şəcərəsi
* Ruqiyə xanım Sultan (ö. 1789) — 1759-cu ilin martında Lələzadə Nuri bəylə (d. 1731 — ö. 14 dekabr 1782) evləndirildi. Bu nikahdan Süleyman bəy (d. 29 aprel 1761 — ö. 1787) və İsmət Osman bəy (ö. oktyabr 1788) adlı oğlu dünyaya gəlmişdir.

## Mənbə
* Duindam, Jeroen; Artan, Tülay; Kunt, Metin (August 11, 2011). *Royal Courts in Dynastic States and Empires: A Global Perspective*. BRILL. pp. 362, 363 n. 49. ISBN 978-9-004-20622-9
* Haskan, Mehmet Nermi (2008). *Eyüp Sultan tarihi, Volume 1*. Eyüp Belediyesi Kültür Yayınları. p. 355. ISBN 978-9-756-08704-6
Wear OS

**Wear OS** — Google tərifindən təkmilləşdirilən ağıllı saatlar üçün nəzərdə tutulan əməliyyat sistemi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Bakı limanı

* Bakı Dəniz Vağzalı
* Bakı Hava Limanı
* Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı
* Bakı Hövsan Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı
Angeln

**Angeln yarımadası** (, , ) — Yutlandiyanın şərqində yerləşən yarımada. Şimaldan Flensburq, cənubdan Şley fiordları ilə əhatələnir. Müasir Almaniyanın şimal-şərqində yerləşən Şlezviq-Holşteyn vilayətinə daxildir.

Anqlların ehtimal edilən tarixi vətənidir. Xalqların böyük köçü dövründə, III əsrdən başlayaraq V əsrin ortalarına kimi qonşu alman tayfaları sakslar, yutlar, frizlər o zaman əsasən xristianlaşdırılmış Roma kelt qəbilələri ilə birlikdə Böyük Britaniya adalarına köçürüldülər. Yerli əhalini sıxışdıran anqllar orada üç krallıq yaratdı: şimali anql — Nortumbriya, orta anql — Mersiya və Şərqi İngiltərə. Eramızın VII—X əsrlərində anqllar və sakslar vahid anqlosaks adı altında müasir ingilis millətini əmələ gətirmişdir.

## Coğrafiya
Şimaldan Danimarka ilə sərhədlənir. Relyefi buzlaq dövrünə auid moren təpələrdən ibarətdir. Ərazidə əsasən fıstıq meşələri ilə örtülmüşdür.

## İqtisadiyyat
Yarımada ərazisində kənd təsərrüfatı yayılmışdır. Əsasən ev donuzu və anqler cinsi inəklər saxlanılır.

## Mənbə
* Bede, ca 731 A.D., Ecclesiastical History of the English Nation
* Anglo-Saxon Chronicle, ca 890 A.D. 
* Angeln cattle
* [Tourism in Angeln](http://www.germany.travel/en/index.html?site=search&STYPE=ORT&LAN=EN&REGION=Angeln%2520(Ostsee))
* Cinarchea (Archaeological films of Schleswig-Holstein) 
* County and Municipal Flags (Schleswig-Holstein, Germany)
* Genealogy in Schleswig-Holstein, Germany
Tsundoku

– kitab almağı və əldə etməyi sevmək, lakin onları oxumamaqla xarakterizə olunan sindrom.

Tsundoku yapon termini olub, Meyci dövründə yaranmışdır. Termin  və  sözlərindən əmələ gəlmişdir. Termin həmçinin kitab rəfində sonradan oxunacaq kitabları bildirmək üçün də istifadə olunur.

## Əlamətləri
* Kitabları istifadə etməyi düşünmürlər və bir gün onları oxuyacaqlarını düşünürlər. 
* Evdə kitabların çox olması onları hər zaman xoşbəxt edir. 
* Yeni alınmış kitab qoxusunu çox sevirlər. 
* Başqalarına kitab hədiyyə etməyi xoşlamırlar. Versələr də, tez-tez qaytarmağı tələb edirlər.  
* Ən çox gəzməyi xoşladıqları yer kitab sərgiləridir. 
* Planşetdə və ya digər elektron vasitələrdə kitab oxumağa nifrət edirlər.  
* Ara-sıra kitab evlərinə kitab oxumağa getsələr də, kitab almadan özlərini tuta bilmirlər.

## Həmçinin bax

* Bibliomaniya

## İstinadlar
Fərid Əliyev küçəsi

**Fərid Əliyev küçəsi** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində, Səbail rayonunda, İçərişəhərdə küçə.

Küçə 2023-cü ilə qədər **Qəsr** adlanıb.

## Tarixi
2000-ci ildə Bakı şəhərində baş vermiş zəlzələ zamanı küçənin bəzi tikililərinə, xüsusilə 16 nömrəli yaşayış binasına ciddi ziyan dəymişdir. Zəlzələ zamanı dağılmış bəzi evlərin divarlarında erkən orta əsrlərə aid pullar aşkar olunmuşdur.

2023-cü ildə küçəyə şəhid Fərid Əliyevin adı verildi. 11 aprel 2023 tarixində küçənin açılış mərasimi keçirildi.

## Əsas tikililər

Küçənin şimal hissəsində Şirvanşahlar sarayının hamam kompleksi yerləşir.

## Görməli yerləri
Hacı Heybət məscidi (1791, arxitektor Hacı Heybət Əmiralı oğlu)

Bakı miniatür kitab muzeyi
 
32 nömrəli yaşayış binası - (XVIII əsr)
 
F.Əliyev küçəsinin Şirvanşahlar sarayına bitişik ərazisində yeddi "armudu" stəkandan ibarət İnstallyasiya abidəsi (İnstallyasiya (ing. installation - quraşdırma, yerləşdirmə, montaj) — müasir incəsənət forması. Müxtəlif elementlərdən quraşdırılaraq vahid fəza bədiilliyi təsəvvürü verir) yerləşir.

## İstinadlar
Nikolas Maduro

**Nikolas Maduro** (tam adı: **Nikolas Maduro Moros**, ; ) — Venesuela dövlət və hərbi xadimi, 2013–2026-cı illərdə Venesuela prezidenti.

## Həyatı
Nikolas Maduro Moros 23 noyabr 1962-ci ildə Venesuelanın paytaxtı Karakas şəhərində anadan olub. Üç bacının yeganə qardaşı olub.

2018-ci avqustun 5-də Venesuela Prezidenti Nikolas Maduroya sui-qəsdin təşkilatçılarının bir hissəsi tutulub.

## Həmçinin bax
* Venesuela siyasi böhranı (2019)
* ABŞ-nin Venesuelaya zərbələri (2026)

## İstinadlar
Rauf Şahbazov

**Rauf Oktay oğlu Şahbazov** () — Tibb üzrə fəlsəfə doktoru, Virciniya ştatındakı Universitet Xəstəxanasının həkimi, Azərbaycan-Amerika Tibb Assosiasiyasının rəhbəri., Nyu-York ştatında yerləşən Albany Tibb Mərkəzinin yeni yaradılan transplantalogiya cərrahiyyəsi şöbəsinin rəhbəri,

## Həyatı və təhsili
Qubadlı rayonunun Tarovlu kəndində doğulub. 5 nömrəli kimya-biologiya təmayülü məktəbi qızıl medalla bitirib. 1993-cü ildə Tibb Universitetinin müalicə-profilaktika fakültəsini bitirib.

## Əmək fəaliyyəti
Bakıdakı 5 nömrəli kliniki şəhər xəstəxanasında ümumi cərrah işləyib.Sonra üç il hərbi səhra hospitalında hərbi cərrah kimi fəaliyyət göstərib. Daha sonra Rauf Şahbazov 5 il Səudiyyə Ərəbistanının Əl-Taif şəhərindəki Kral Feysəl xəstəxanasında çalışıb. Klinika cərrahiyyə rezidentura təlimləri verdiyindən orada həm də Edinburq Cərrahlar Kollecinin standartlarina uyğun olaraq ümumi cərrahliq ixtisasina yiyələnib.

Bakıya qayıdandan sonra Xəzər Universitetinin tibb fakültəsində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan cərrah N.Tusi klinikasında praktik fəaliyyətini də davam etdirib.

2007-ci ildən sonra iki il qardaş Türkiyənin Ankara şəhərindəki Başkənd Universitetində transplantasiya cərrahiyyəsi üzrə təlimlərdə iştirak edib. Həmin təlimlərdən sonra iki il Bakıdakı Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasında transplantasiya əməliyyatları aparıb. Sonrakı bir il Elmi Cərrahiyyə Mərkəzində peşə fəaliyyətini davam etdirən Rauf həkim 2011-ci ildə Amerika Cərrahlar Kollecinin qrant layihəsində qalib gələrək Birləşmiş Ştatlarda Los-Anceles, Klivlend və Beylor klinikalarında qısamüddətli təcrübə keçib.

## İctimai fəaliyyəti
Rauf Şahbazov 2012-ci ildə "Amerika Cərrahlar Cəmiyyəti" tərəfindən ABŞ-yə dəvət alıb.

2015-ci ilədək Texas ştatının Dallas şəhərindəki "Baylor Universiteti"nin Tibb Mərkəzində mədəalti vəzin adacıq hüceyrələrinin transplantasiyası sahəsində elmi tədqiqatlarını davam etdirib, bu sahədə mütəxəssis olmuşdur.

2013–2014-cü illərdə "USMLE Step" imtahanlarını uğurla verərək, ABŞ-də həkim işləmək hüququnu qazanıb.

2015–2018-ci ilədək "Virciniya Universiteti"nin Tibb Mərkəzində böyrək və qara ciyər transplantasiyası ilə məşğul olub.
2018-ci ildən Nyu York ştatının Sirakuz şəhərindəki "Upstate Medical University"da həm müəllim və həm də transplantasiya üzrə cərrah işləyir. Mədəaltı vəz və adacıq hüceyrələri transplantasiyası proqramının rəhbəridir.

2017-ci ildə "Azərbaycan Amerika Tibb Assosasiyası"nı yaradaraq, ictimai fəaliyyətə başlayıb.

## Həmçinin bax
* Cərrahlıq
* Akim Muxtarlı
* Ramiz Bayramov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dr.Rauf Şahbazov (2)
Çimərlik arenası (Bakı)

**Çimərlik arenası** — çimərlik voleybolu və çimərlik futbolu müsabiqələri üçün nəzərdə tutulan Bakıdakı (Azərbaycan) Dövlət Bayrağı Meydanının cənub ucunda inşa edilən bir arenadır. Arena təxminən 5-6 min tamaşaçı üçün nəzərdə tutulmuşdur. 2015-ci ildə arenada 2015 Avropa Oyunları çərçivəsində çimərlik voleybolu və çimərlik futbolu üzrə yarışlar keçirilib.
## Tarixi
İlk Avropa Oyunlarının Təşkilat Komitəsinin sədri Mehriban Əliyeva Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə 2013-cü il fevralın 3-də keçirilmiş Oyunların Təşkilat Komitəsinin ilk iclasında Bakıda ilk dəfə çimərlik arenasının qurulacağını elan etdi. Həmçinin, çimərlik arenası Bakı Su İdmanı Sarayının yanında tikilib.

Arena istifadəsi 2015-ci ildə Avropa Oyunlarının başlanmasından əvvəl olub.
## Mənbə
#В Баку появятся арены для водного поло и пляжного волейбола — ФОТО 
#Объекты, которые примут соревнования Европейских игр-2015 в Баку — СПИСОК
#Официальный сайт Европейских игр 2015 
#«Bakı-2015»-in keçiriləcəyi məkanlar açıqlandı
#Названы спортивные арены, где пройдут I Европейские Олимпийские игры 
#Bakıda möhtəşəm idman arenaları tikiləcək — FOTO
Saturn Məbədi

**Saturn məbədi**  (Latınca: *Templum Saturni* or *Aedes Saturni)Saturn *tanrısına ibadət edilən yer eramızdan əvvəl 497-ci  ildə   ilk dəfə məbəd olaraq istifadə edilməyə başlanmışdır. Lakin, qədim yazıçıların çoxu bu fikirlə razı deyil.

## Tarixi
Məbədin inşasına Roma Çarlığının yeddinci və sonuncu çarı Təkəbbürlü Tarkvininin hakimiyyəti illərində başlanıldığı düşünülür. Məbədin açılışı isə konsul Titus Lartius tərəfindən  Respublikanın ilk illərində baş tutdu. Eramızdan əvvəl 42-ci ildə məbəddə Munatius Plancus tərəfindən tamamilə yenidən qurma işləri aparıldı.

Lakin, 283-cü ildə baş vermiş yanğından sonra məbəd dağılmış və mövcud təcəssüm halını almışdır. Yanğından sonrakı yenidən qurma və bərpa işlərini daşların üzərindəki qədimi yazılarda görmək mümkündür. 

Roma mifologiyasına əsasən deyə bilərik ki, Saturn Qızıl əsr dövründə hakim idi və zənginliyi simvolizə edirdi. Onun abidəsi Roma Respubllikasının qızıl və gümüş ehtiyatlarını özündə saxlayan xəzinəyə ev sahibliyi edirdi. Həmçinin, dövlət arxivləri, hərbi rütbəni müəyyən etmək üçün istifadə olunan nişanlar və metalları çəkmək üçün istifadə olunan rəsmi ölçü şkalaları da burada saxlanırdı. Sonrakı vaxtlarda, xəzinə (*aerarium)* və arxivlər başqa binalara aparıldı. 

## Notes
Məşədi Əzizbəyovun heykəli

**Məşədi Əzizbəyovun heykəli** — Bakıda Azərbaycanın inqilabçı hərəkatının xadimi Məşədi Əzizbəyovun heykəlidir. Abidənin açılışı 1976-cı ildə şəhərin Yasamal rayonunda baş vermişdir. Abidənin heykəltaraşı Azərbaycan Xalq Artisti Tokay Məmmədov, memar Q. Muxtarovdur.

1978-ci ildə heykəltaraş Tokay Məmmədova bu heykələ görə SSRİ dövlət mükafatı laureatı verildi.

2009-cu ildə abidə yenilənmiş, kiril qrafikasından olan yazı latın qrafikası ilə əvəz edilmişdir. Buna baxmayaraq, aprelin 25-dən 26-na keçən gecə abidə sökülüb. Rayon İcra Hakimiyyətinin əməkdaşları abidənin Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti adından yıxıldığını qeyd etdilər.

Lakin, Əfəndizadə qeyd etdiyi kimi, Əzizbəyovun abidəsi əriyib Lenin və Kirovun abidələrindən fərqli olaraq məhv edilməyəcəkdir. Əfəndizadə, tezliklə Azərbaycanda keçmiş dövrlərdəki daş dəlillərin, o cümlədən Məşədi Əzizbəyovun abidəsi toplanacaq bir memorial parkın yaradılacağını iddia etdi, lakin bu baş vermədi. Onun gələcək taleyi məlum deyil.

## Mənbə
#Мамедов Токай Габиб оглы
#Азизбеков и Джапаридзе "переедут" на новое место? 
#Снос памятника Азизбекова - это дань времени – заслуженный архитектор Азербайджана
Mirzə Fətəli Axundovun heykəli (Bakı)

**Mirzə Fətəli Axundovun heykəli** — Bakı şəhər parkında, 1930-cu ildə yaradılmış Azərbaycan yazıçısı və pedaqoq Mirzə Fətəli Axundovun heykəli. Bu, Azərbaycanda ilk Bürünc heykəl idi və sonra SSRİ Dövlət mükafatının laureatı olan Azərbaycan SSR və Sovet İttifaqının xalq artisti Pinxos Sabsayın ilk böyük əsəridir. Həmçinin bu abidə Axundovun təsviri incəsənətində ilk təsviridir.

## Tarixi
14 may 1928-ci ildə Mirzə Fətəli Axundovun ölümünün 50 illiyi münasibətilə Xalq Təhsili Komissarlığının kollektivi Bakı Şurasına və respublikanın hökumətinə Narkomzem binasının yaxınlığında yeni meydanın adını vermək və meydanında monumental heykəl yaratmaq üçün müraciət etdi. daha sonra ərizə verildi. Həmin abidəni tikmək üçün 13 min rubl ayrıldı. Heykəlin yaradılması üzərində iş heykəltaraş Pinxos Sabsaya əmanət edilib. Axundov abidəsi üzərində işləyən Sabsay onun əsərlərini, yaradıcılığını və həyat yolunu diqqətlə araşdırdı.

Axundov bir kresloda oturmuş, ağır bir vəziyyətdə təsvir edilmişdir. Dizlərində əlləri ilə tutan ətraflı bir kitab yatıb. Abidənin tikintisi ilə bağlı işlər Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasının on illiyi ilə tamamlanıb. Nəhayət, 1930-cu il mayın 2-də Bakı Şəhəri Şurasının binası yaxınlığında üç mərtəbəli parkda təntənəli açılış mərasimi keçirilmişdir.

Axundovun bürünc fiquru üç metr yüksəklikdə və 16 ton ağırlığında geniş pilləyə qoyulmuşdur. Ora "Mirzə Fətəli Axundov" un qızıl rəngli bir yazısı yazılmışdır. Heykəl Kutaisiqranitindən
hazırlanmışdır (Axundov Gürcüstanda həyatının çox hissəsini keçirmişdir). Leninqradda 2,5 metr hündürlükdə Axundovun bürünc heykəli həkk olunmuşdu.

2008-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Bakı parklarının əsaslı bərpası haqqında sərəncamına əsasən, Axundov meydanının yenidən qurulması işi aparılmışdır.

## Mənbə
Величие бессмертного Сабухи
Kurqalski yarımadası

**Kurqalski yarımadası** () — Fin körfəzinin sahilində yerləşən yarımada. İnzibati cəhətdən Leninqrad vilayətinin Kinqisep rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Fin körfəzinin cənubunda yerləşir. Yarımada Narva və Luj körfəzlərini ayırır. Ən ucqar şimal nöqtəsi Pitkenen-Nosdur.

## İqlim
Mülayim Dəniz iqliminə malikdir. Bu yarımadanın yerləşdiyi mövqeyi ilə əlaqədardır. Fin körfəzinin suları dənizə nisbətdə az duzlu olması ilə əlaqədar daha tez qızır. Dekabrdan marta qədər Narva körfəzinin suları buzla örtülü olur. İlin 200 günü Atlantik okeanından gələn hava kütlələrinin təsininə məruz qalır.

İllik yağıntının miqdarı 700&nbsp;mm-dir. Yağıntı əsasən ilin isti ayları düşür. Qar örtüyü 40 sm təşkil edir və ilin 120 günü yerdə qalır.

Orta temperatur:İyul — +15°С, сyanvar — −5°С.

## Lanşaft

Relyefi əsasən düzəndir. Maksimal hündürlük 47 m-dir (Qorodok d.). Yarımada ətrafında dənizin dərinliyi 20 metrdir. Yarımada yaxınlığında  Yanisari, Kurqolovskaya Reyma, Remisar, Xangeloda, Hitamalta və s. Yarımada güclü şəkildə bataqlıqlaşmışdır.

Yarımadada iki göl vardır: Beloe (şirinsulu) və Litovskoe (şor).

Yarımada ərazisi əsasən qumdan təşkil olunmuşdur. B.e. 5000 əvvəl Litorin dənizinin dibi olmuşd.

Kurqalski yarımadası üşün şirinsulu göllər xarakterikdir. Ərazisinin böyük hissəsi bataqlıqlaşmışdır.

## Yaşayış məntəqələri
İri yaşayış məntəqələri: Ust-Luqa, Kuqolovo, Lipovo, Tiskolovo, Konnovo, Blbe, Priobrajenka, Qakkovo, Kiryamo.

Yarımada Fin-uqor xalqlarına aid olan ijoralar və vodların kompakt yaşadığı ərazidir.

## Foto

## Mənbə
* Xəritə 
## İstinadlar
Klaudio Qomeş

**Klaudio Qomeş** (23 iyul 2000-ci ildə anadan olub) — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçələrindən olan Mançester Siti klubunda və Fransa U-18 milli futbol komandasında müdafiəyə meyilli yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası
Qomeş Fransanın Val-d'Uaz regionunun Arjantey şəhərində anadan olmuşdur. O, şəhəri təmsil edən iki yerli klubda oynadıqdan sonra 2011-ci ildə *Yevro* klubuna transfer olmuşdur. İki il sonra isə Pari Sen-Jermen klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

Qomeş futbolçu karyerasında debütünü 18 noyabr 2017-ci ildə Pari Sen-Jermen klubunun əvəzedici komandası ilə etmişdir. O, *İzeyur* klubuna qarşı oyunda 79-cu dəqiqədə Abdallah Yaysieni əvəz etmişdir. Milli Çempionat 2 (dördüncü liqa) görüşündə PSJ rəqibinə 2-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

25 iyul 2018-ci ildə Qomeş Mançester Siti klubu ilə müqavilə imzalamışdır. O, iyun ayında PSJ klubu ilə müqaviləsi başa çatdıqdan sonra Mançester Siti klubu ilə məşqlərə başlamışdır. Qomeş mövsüm öncəsi hazırlıq mərhələsi üçün ABŞ-yə yollanacaq heyətə daxil edilmişdir. 18 yaşı tamam olduqdan sonra isə onunla müqavilə imzalanmışdır. O, peşəkar karyerasında debütünü 5 avqust 2018-ci ildə Çelsi klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, Uembli Stadionunda keçirilən 2018 FA Superkuboku görüşündə Con Stounsu əvəz etmiş və komandası rəqibinə 2-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. O, final fitindən bir saniyə öncə meydana daxil olmuşdur.

## Milli karyerası
Qomeş Fransa millisinin müxtəlif yaş qruplarında çıxış etmişdir. O, 2017 UEFA Avropa U-17 Çempionatında və 2017 FİFA Dünya U-17 Çempionatında millinin kapitanı olmuşdur. Qomeş Xorvatiyada keçirilən çempionatda Fransa U-17 millisinin dörddə bir finalda məğlub olmasına baxmayaraq, *Turnirin Komandası* heyətinə daxil edilmişdir. Hindistanda keçirilən çempionatda isə Qomeş millinin Yeni Kaledoniya millisinə qarşı ilk oyununda qolla yadda qalmış və millisi rəqibinə 7-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir. 2018-ci ilin avqust ayında Qomeş ilk dəfə Sloveniya, Xorvatiya və Hindistan millilərinə qarşı yoldaşlıq oyununda iştirak etmək üçün Fransa U-19 millisinə dəvət almışdır.

## Oyun tərzi
Komanda yoldaşları Qomeşə "N'Qolo Kante" ləqəbini veriblər. Qomeş topu almaq uğrunda apardığı mübarizəyə görə Fransa millisinin əsas yarımmüdafiəçisinə çox bənzəyir.

## Şəxsi həyatı
Qomeş Qvineya-Bisaulu futbolçu Amarildo Qomeşin oğludur. O, dizindən aldığı zədədən sonra karyerasını başa vurmuşdur. Bu vaxta qədər isə *Bove* və Renn klublarında çıxış etmişdir. 2017-ci ildən onun iki kiçik qardaşı *Le Havr* və *Yevro* klublarında çıxış edir. *Le Parisien* tərəfindən futbolçunun 2016-cı il profilində göstərilir ki, onun tarixə, xüsusilə Böyük Fransa inqilabına qarşı çox böyük marağı var.

## Karyera statistikası

## Uğurları
;Mançester Siti
* FA Kommuniti Şild: 2018

;Fərdi
*UEFA Avropa U-17 Çempionatı Turnirin Komandası: 2017

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Soccerway profile
* FFF profile 
* Manchester City profile
Nəriman Nərimanovun heykəli (Bakı)

**Nəriman Nərimanovun heykəli** — görkəmli Azərbaycan siyasi və ictimai xadimi Nəriman Nərimanovun heykəli. Abidənin açılışı 1972-cı ildə şəhərin Yasamal rayonunda baş vermişdir. Abidənin heykəltəraşı Azərbaycan SSR xalq rəssamı Cəlal Qaryağdı, memarları T.Abdullayev, Y.Qədimovdur.

## Həmçinin bax

*Nəriman Nərimanovun xatirə muzeyi
*Nəriman Nərimanovun büstü (Sumqayıt)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nəriman Nərimanovun abidəsi haqqında
* 30 il əvvəl Nərimanovun heykəlinin sökülməsinə kim mane olmuşdu... - SENSASİON FAKT
İran azərbaycanlılarının siyahısı

**İran azərbaycanlıları** və ya **cənubi azərbaycanlılar** — İran Azərbaycanında yaşayan və ya əslən İran Azərbaycanından olan azərbaycanlılar. İran azərbaycanlılarının sayı müxtəlif mənbələrə görə 15–22 milyondur. Bu isə İran əhalisinin 18% — 30%-ni təşkil edir.Azərbaycanlılar əsasən İranın şimalında, qərbində və şərqində yaşayırlar, aborigen xalqdır və əhalinin əsas hissəsini təşkil edirlər. Ərdəbil, Urmiya, Təbriz, Zəncan ostanlarında əhalinin əsas hissəsidirlər. Bütünlükdə isə farslardan sonra İranda yaşayan xalqlar içində sayca ən çoxdurlar.

* Şərqi Azərbaycan ostanı: 3,750,000 (nəfər)
* Qərbi Azərbaycan ostanı: 3,062,000
* Ərdəbil ostanı: 1,262,000
* Zəncan ostanı: 1,000,000
* Qəzvin ostanı: 1,230,000 (bu əyalətdə 230,000 nəfər tat və fars yaşayır)
* Əlburz ostanı: 2,325,000 (2,000,000 nəfər azərbaycanlı bu əyalətdə yaşayır)
* Həmədan ostanı : 1,726,000 (1,000,000 nəfər azərbaycanlı bu əyalətdı yaşayır, lorlar, ləklər və kürdlər bu əyalətin diyər sakinləridilər)
* Tehran ostanı : 12,700,000 (6,000,000 nəfər azərbaycanlı bu əyalətdə yaşayır.)
* Gilan ostanı : 2,490,000 (bu əyalətin Astara , Talış , Ənzəli , Rəşt şəhərlərində 500,000 nəfər azərbaycanlı yaşayır)
* Mərkəzi ostanı : 1,413,000 (bu əyalətin Savə və Ərak şəhərlərində 400,000 nəfər azərbaycanlı yaşayır)

10 əyalətin toplam əhali sayı: 30,958,000

10 əyalətin toplam azərbaycanlı əhali sayı: 22,000,000

## Şair və yazıçılar

## Musiqi və incəsənət

## İnqilabçılar, din xadimləri və hərbçilər

## Filosoflar, alimlər və məşhur sahibkarlar

## İdmançılar

## Siyasətçilər

## Həmçinin bax
* Azərbaycanlılar
* Azərbaycanlıların siyahısı
* Gürcüstan azərbaycanlılarının siyahısı

## İstinadlar





## Xarici keçidlər
* Məşhur İran azərbaycanlıları
Soykinski yarımadası

**Soykinski yarımadası** () — Fin körfəzinin sahilində yerləşən yarımada. İnzibati cəhətdən Leninqrad vilayətinin Kinqisep rayonu ərazisinə daxildir. Əvvəllər Soikkola («yarımada») adalandırılırdı

## Yerləşməsi
Fin körfəzinin cənubunda yerləşir. Yarımada Luj və Kopor körfəzlərini ayırır. Ən ucqar şimal nöqtəsi Kolqanpya burnudur. Mərkəzi hissədə Soykinski zirvəsi yerləşir (136 m).

## Əhali

Qədim zamanlardan yarımada ərazisində Fin-uqor xalqlarına aid olan ijoralar və vodlar yaşamışlar. Hazırda da burada bu xalqların nümayəndələri azda olsa kompakt şəkildə yaşayırlar. Sonradan isə əraziyə ruslar və ingermanlandlılar köç etmişlər.
1926-cı ildə Kinqisep qəzasında Soyijor milli kəndsoveti təşkil olunur. Əhalisinin tərkibi: ijor — 2561, rus — 522, digər milli azlıqlar — 168 nəf.

1 avqust 1927-ci ildə Kotelski rayonu təşkil edilir və Soykinski volosu daxil edilir. Bura 9 kənd soveti daxil olur.

20 sentyabr 1931-ci ildə Kotelski rayonu ləğv edilir və Kinqisep rayonuna birləşdirilir.

1933-cü ildə Soykinski kənd sovetliyinin tərkibinə 18 yaşayış məntəqəsi daxil idi: Andrevşina, Vistino I, Vistino II, Dubki, Yevseva Qora, Koşkino, Krasnaya Qorka, Mişino, Paxamovka, Ruçi I, Ruçi II, Slobodka I, Slobodka II, Smenkovo, Suyda Qora, Yuqantovo, Soykino kəndləri və Fyodorovka qəsəbəsi. Əhalisinin ümumi sayı 3092 nəfər idi.

1936-cı il məlumatına görə Soykinski kənd sovetliyinə 19 yaşayış məntəqəsi, 723 təsərrüfat və 12 kolxoz. daxil idi.

1939-cu ildə Soykinski kənd sovetliyinə Koskolovski ijor milli kəndsoveti birləşdirilir

Hazırda isə Vistinski kənd sovetliyi adlanır. Kənd sovetliyinə daxil olan yaşayış məntəqələri: Valyanisı k.,  Vistino k., Qlinki k., Qorki k., Dubki k., Zalese k., Kokino k., Krasnaya Qorka k., Loqi k., loqi q., Mişino k., Novoe Qarkolovo k., Paxomovka k., Ruçi k., Slobodka k., Smenkovo k., Staroe Qarkolovo k., Yuqantovo k., Koskolovo k. Yarımadada ümumilikdə 2000 insan yaşayır.

## Mənbə
* Xəritə 
## İstinadlar
Frankfurt Kitab Sərgisi

**Frankfurt Kitab Sərgisi** () — hər il Almaniyanın Frankfurt şəhərində təşkil olunan kitab sərgisi. İştirakçı nəşriyyat şirkətlərinin və sərgiyə gələnlərin sayına görə dünyanın ən böyük kitab sərgisi hesab olunur. Bu sərgi beynəlxalq sazişlərin bağlanması və ticarət əlaqələrinin yaranması sahəsində də liderdir. Beş günlük sərgi oktyabr ayının ortalarında keçirilir. Sərginin ilk üç günü məhz qonaqlar üçün nəzərdə tutulur, ictimaiyyət nümayəndələri isə adətən həftəsonu sərgiyə gəlirlər.

## Haqqında
Frankfurt Kitab Sərgisi 600 ildən çox tarixə malikdir. Alman ixtiraçı Yohan Qutenberq  tarixdə ilk dəfə metal lövhələrin köməyi ilə kitab çapı üsulunu tətbiq edib. 1440-cı il kitab çapının ixtirası ili hesab olunur. Bu ixtiradan təxminən on beş il sonra, 1454-cü ildə yerli kitab satıcıları Frankfurtda ilk kitab sərgisi təşkil etdilər. Bu dövrə qədər Frankfurt əlyazmaların satış məkanı hesab edilirdi. İlk sərgidə isə artıq çap kitabları diqqət mərkəzində idi. XVII əsrin sonuna qədər Frankfurt Kitab Sərgisi Avropanın ən mühüm kitab sərgisi hesab edilib. Siyasi və mədəni inkişafı əks etdirən Maarifçilik dövründə 1632-ci ildən Leypsiqdə keçirilməyə başlayan Leypsiq Kitab Sərgisi Frankfurt Kitab Sərgisinin rolunu bir qədər azaltdı.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Frankfurt sərgisi yenidən keçirilməyə başladı və 1949-cu ildə yenidən əvvəlki özəlliyini bərpa etdi. Sərgi Almaniya Naşirləri və Kitab Satıcıları Assosiasiyasının nəzdində olan Frankfurt Kitab Sərgisi MMC (Frankfurter Buchmesse GmbH) tərəfindən təşkil edilir. 2017-ci ildə 100-dən çox ölkənin 7.000 iştirakçısının eksponatları nümayiş olunan sərgini 280.000-dən çox insan seyr edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Cənubi Azərbaycanlı musiqi və incəsənət xadimlərinin siyahısı

Bu siyahıda Gülüstan müqaviləsindən sonra yetişmiş olan Cənubi Azərbaycanlı şair və yazıçılar göstərilmişdir.Bura daxildir:
## Musiqi və incəsənət

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İran azərbaycanlılarının siyahısı
Papus Leyk

**Papus Leyk** — ABŞ, Nevada ştatı, Linkoln dairəsində yerləşir. «51-ci Bölgə» adlı ərazisinə daxildir. Qrum Leykdən bir necə km cənub-qərbdə, eyni adlı silsilənin yaxınlığında yerləşir.https://translate.yandex.ru/?from=tabbar&ysclid=mfqj185lth725534101&source_lang=lt&target_lang=az&text=papus

## Mənbə
* Papoose Lake
Sun Microsystems

**Sun Microsystems** – 24 fevral 1982-ci ildə Kaliforniyanın Santa Clara şəhərindəki mərkəzi Silikon Vadisində təsis edilmişdir. Kompüter və kompüter hissələri, proqram təminatı və informasiya texnologiyaları daxil olmaqla bir çox daxili sahələrdə istehsal edən və satan bir şirkətdir.

Sun 20 aprel 2009-cu ildə imzalanmış bir razılaşmaya əsasən 27 yanvar 2010-cu ildə Oracle tərəfindən 7,4 milyard $-a alınmışdır. Izlənən şirkətlər Sun Microsystems; Oracle, USA Inc ilə birləşdi və adı dəyişərək Oracle America Inc oldu.

Şirkətin istehsal obyektləri Şotlandiya, Hillsboro, Oregon və Linlithgow şəhərlərində yerləşir. Sun məhsulları kompüter serverləri və iş stansiyaları daxildir. Məhsullar Sun-un öz işləyicisi SPARK və AMD-nin işləyicisi Opteron və Solaris əməliyyat sistemləri və Java platformasına uyğun qorulmuş, təməlləri bu sistem və kodlara dayanmaqdadır.

Sun şirkətinin mərkəzi olan Santa Clara, Kaliforniya, 1888 və 1972-ci illər arasında Agnews İnkişaf Mərkəzinin, zehni və nevroloji xəstəliklər mərkəzinin qərb qəsəbəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hüseyn Cavidin heykəli (Bakı)

**Hüseyn Cavidin heykəli** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində, şairin adını daşıyan və Hüseyn Cavid prospektində yerləşən parkda Azərbaycan şairi Hüseyn Cavidin heykəli.
Bürünc heykəlin müəllifləri Azərbaycanın xalq artisti, heykəltaraş Ömər Eldarov və memarlar Yusif Qədimov və Rasim Əliyevdir. 1993-cü ildə yaradılmışdır.

## Yaradılış tarixi və açılışı
Abidənin yaradılması çox çətin keçdi. Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında başlayan iş Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dağılmasından sonra müstəqil Azərbaycan Respublikasında başa çatmışdır. Tunc heykəlinin yaradılması bahalı bir iş idi. Əvvəlcə vəsaitlərin ayrılması ilə əlaqədar heç bir problem yox idi, lakin SSRİ-nin dağılması ilə əlaqədar abidənin tikintisini maliyyələşdirilməsi dayandırıldı. Yalnız Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra, Qarabağ münaqişəsinə baxmayaraq, abidə üzərində iş tamamlanıb.

Ömər Eldarov xatırladıb ki, Hüseyn Cavid abidəsinin yaradılması ideyası Heydər Əliyevə aiddir. Abidənin üzərində, daha sonra isə yüksək rahatlığa malik olan heykəltaraş Hüseyn Cavidin həyatını və işini öyrəndi. Lakin Eldarovun bədii planına əsasən, Hüseyn Cavidin deyil, XX əsrin ilk yarısında siyasi repressiyalar qurbanlarından olan digər azərbaycanlıların xatirəsini əbədiləşdirmək lazım idi.

Abidənin açılışına həsr olunmuş mitinq şair Ərtoğrul Cavid Rasizadənin oğlu tərəfindən yazılmış "Patriotlar marşı" nın ilk icrası ilə nəticələndi.
## Təsviri
Hüseyn Cavidin böyük bir 5,5 metrlik heykəlində tam böyümə şəklində təsvir edilir. Kompozisiyanın əsası Hüseyn Cavidin "İblis" və "Vətən" əsərləridir. Heykəltaraşlıq və memarlıq ansamblı bürünc abidədən ibarətdir. Abidənin bədii tərkibinin əsas ideyası insan ruhunun yaxşı və pisliyi arasındakı mübarizədir. Kompozisiyanın altındakı İblisin şəxsiyyətli Şər əlində bir qılınc ilə yerə enir. Kompozisiyanın yuxarı hissəsində mehribanlığı təcəssüm etdirən vətənin təsviridir. İblislə Vətən arasında ananın varlığı, İblisdən uzaqlaşmaq və yaxşılıq etmək üçün yuxarıya çırpmaq istəyən bir insanın təsviri var. Abidənin tərkibində Ömər Eldarov, Cavidin güllərə olan sevgisini vurğuladı. 
## Mənbə
#Информация об Омаре Эльдарове на официальном сайте Академии наук Азербайджана 
#Воплощенный в камне
Qrum Leyk

**Qrum Leyk** — ABŞ, Nevada ştatı, Linkoln dairəsində yerləşir. Burada Nellis bombardımançı aviabazasının poliqonu yerləşir. Sadə şəkildə «51-ci Bölgə» adlanır. Qrum Leyk dəniz səviyyəsindən 1344 m hündürlüyə malikdir. Şoranlıq şimaldan cənuba 6&nbsp;km, şərqdən qərbə 4,8&nbsp;km  uzunluğa malikdir. Şoranlıq Qrum Leyk Velli vadisinə daxildir (). Qurumuş göl Papus Leyk şimal-qərbdə, Reyçel şəhərindəmn isə 40&nbsp;km cənubda yerləşir.

## Tarixi
1864-cü ildə Rrum rayonu ərazisində qurğuşun və gümüş yataqları aşkarlanır. 1870-ci illərdə ingilis «Groome Lead Mines Limited» şirkəti hasilatı maliyyələşdirir və üstəlik regiona öz adını verir.

## İstinadlar
Zabrat Hava Limanı

**Zabrat hava limanı**  – Bakı şəhərinin 18 kilometr şimal-şərqində, Maştağa qəsəbəsinin cənub-qərbindən 5 km kənarda yerləşən ictimai hava limanı. III sinif hava limanıdır. Limanın aerodromu E sinifdəndir.

## Tarixi
Hava limanı 2008-ci ilə qədər Azərbaycan Hava Yolları Dövlət Konserninə məxsus olub. Həmin il AZAL Qapalı Səhmdar Cəmiyyətə çevrilib, Zabrat hava limanı isə özəlləşdirilərək Silk Way Holding-ə daxil olan Silk Way Helicopter Services-in tabeliyinə keçib.

## Xüsusiyyətlər
Təhlükəsizliyin təminatı məqsədilə ərazinin sərhədi boyu İsrailin *RB Tech* şirkətinin istehsalı olan xüsusi elektron hasarlarla əhatə edilmiş və xüsusi işıqlandırma sistemi ilə təchiz edilmişdir.

Sərnişinlərin uçuşa yola salınması buraxılış qabiliyyəti saatda 240 nəfər olan sərnişin və yük terminalı vasitəsilə həyata keçirilir. Terminal gəlmə və getmə zallarından, VİP, brifinq otaqlarından, yük anbarı hissəsindən, qeydiyyat duracaqları bölməsindən, 120 oturacaqlı monitorlarla təchiz edilmiş kafe hissəsi olan gözləmə zalından ibarətdir.

Uçuş-eniş zolağı 40 ton yükə hesablanmışdır. Həmçinin gecə uçuşlarının həyata keçirilməsi üçün səviyyədə işiqlandırma sistemi təchiz olunmuşdur. Vertolyotların qəbulunu təşkil etmək məqsədilə 12 vertolyot dayanacağı inşa edilmişdir.

Zabrat hava limanında Almaniyanın *BAN-2000* şirkəti tərəfindən, həm gecə vaxtı, həmçinin mürəkkəb meteo şəraitlərdə vertolyotların qəbulu və buraxılışı üçün nəzərdə tutulmuş *ACAMS* işıqlandırma kompleksi quraşdırılmışdır.

Hava limanında aşağıdakı işıq-siqnal və radio-texnika avadanlıqları quraşdırılmışdır: Baklan-RN, Sirut-1, R-414 Bereza, ATSP-438 Sineva, işıq fanarları ZOV, ARP-80, PAR-10.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan hava limanları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Landings.com saytında hesabat.
Minahassa

**Minahassa yarımadası** () — Sulavesi adasının şimal hissəsində yerləşən yarımada.

Yarımadanın sahəsi  40 min. km²-dir. Burada 4.5 milyon əhali yaşayır. Dini baxımından əhalisi xristian və müsəlmanlara bölünür.

Minahassa seysmik aktivlik baxımından seçilir. Burada çoxlu sayda vulkan fəaliyyət göstərir. Faydalı qazıntılar baxımından zəngin regiondur.

Yarımadanın təbii rəngarəngliyi burada qoruq vəı milli parkların təşkilinə zəmin yaratmışdır. Bununla belə bəzi rayonlarda insan fəaliyyəti nəticəsində ekolojoi problemlər ortaya çıxır.
 
XVI əsrdə yarımada Malay arxipelaqının avropalılar tərəfindən ilk koloniyalaşdırılmış ərazisi olur. XVII - XX əsrlərdə hollandların arxipelaqı əlində saxlamaq üçün əsas istinadgahlarından biri olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi zamanı burada Hollandiya Ost-Hind kral ordusu ilə Yapon İmperiya ordusu arasında qanlı döyüşlər getmişdir. bunlar arasında ən əhəmiyyətlisi Manadao olmuşdur.

Minahassa ərazisində İndoneziyanın Şimali Sulavesi, Qorontalo vilayətləri bütünlüklə və Mərkəzi Sulavesinin bir hissəsii daxildir. İri yaşayış məntəqələri: Manadao və Qorontalo.

## Coğrafiyası

### Yerləşməsi
слева|260px|thumb
Minahassa yarımadası Sulavesi adasının dörd yarımadasından ən iri olanıdır. Adaya mərkəzi hissədən, şimal istiqamətdən birləşir. Uzunluğu 800&nbsp;km, eni isə ən enli hissədə 100 metrdir. Minimal eni isə 20 kmdir ki, bu da mərkəzi hissədə yerləşir. Sahəsi 40 min km²-dir.

Qərb hissədən Makassar boğazı, şimaldan Sulavesi dənizi, şimal-şərqdən Molukka dənizi ilə əhatələnir. Şərq sahillərini isə Tomini körfəzi yuyur. Sakit okean akvatoriyasına daxildir. Sahilləri olduqca parçalıdır və kiçik yarımadalara ayrılır.

### İqlimi
Bütün Malay arxipelaqında olduğu kimi ekvatorial iqlimə malikdir. Burada iki mövsüm hakimdir: yağışlar və quraq. İllik yağıntının miqdarı olduqca çoxdur. yarımadanın şimal hissəsi cənuba və mərkəzi hissələrə nisbətdə daha çox yağıntı düşür. Əgər dekabr ayında şimala 961&nbsp;mm yağıntı düşürsə, cənubda bu rəqəm 320&nbsp;mm-dir. 
## İstinadlar
Pavel Paşeviç

**Pavel Dmitriyeviç Paşeviç** (4 iyun 2001-ci ildə Borisovda anadan olub) — Belarus Premyer Liqası təmsilçilərindən olan BATE Borisov klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Belaruslu futbolçu.

## Klub karyerası

### BATE Borisov
Paşeviç BATE Borisov akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Paşeviç öz peşəkar karyerasında debütünü 11 iyul 2018-ci ildə *Energetik–BDU* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 75-ci dəqiqədə İlya Manayenkovu əvəz etmişdir. Belarus Kuboku görüşündə BATE rəqibinə 2–1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Belarus Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Aleksandr Puşkinin heykəli (Bakı)

**Aleksandr Puşkinin heykəli** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində rus şairi Aleksandr Puşkinin heykəli. Puşkin və Üzeyir Hacıbəyov küçələrinin kəsişməsində eyni adlı meydanda bir heykəl var. Bürünc abidənin müəllifi heykəltaraş, Rusiyanın İncəsənət Akademiyasının akademiki Yuri Orexovdur. Bu
heykəl Orexovun son işidir.

Heykəl 12 oktyabr 2001-ci ildə açıldı. Mərasimdə Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyev, Bakı şəhərinin meri Hacıbala Abutalıbov və Rusiya Federasiyasının Azərbaycandakı səfiri Nikolay Ryabov iştirak etmişlər. Heykəl Rusiya hökumətinin 18 oktyabrda qeyd olunan Milli müstəqillik gününün 10 illiyinə hədiyyədir.
## Mənbə
#Памятник Пушкину - в центре Баку
#В Баку появился Пушкин
#Речь Президента Азербайджана Гейдара Алиева на церемонии открытия памятника гениальному русскому поэту А.С.Пушкину - 9 апреля 2000 года 
# В Баку отметили 212-ый день рождения Александра Пушкина 
# В Баку отмечалось 214 лет со дня рождения Пушкина
Şəmsəddin Bağırov

**Bağırov Şəmsəddin Mirzəli oğlu** — texnika elmləri doktoru (1970), professor (1982).

## Həyatı
Bağırov Şəmsəddin Mirzəli oğlu 25 may 1929-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1950-ci ildə Moskva Avtomobil Yolu İnstitutunu bitirmişdir. Ş. Bağırov 1954–1982-ci illərdə Azərbaycan Sənaye İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) assisent), dosent, dekan, 1982–1994-cü illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) işləmiş, 1994-cü ildən professor vəzifəsində çalışmışdır.

## Elmi fəaliyyəti
Şəmsəddin Bağırovun tədqiqatları maşın və mexanizmlərin mexanika və nəzəriyyəsinə dair məsələlərin həlli sahəsidir. Alim 100-ədək elmi əsərin, o cümlədən 1 monoqrafiyanın müəllifidir. Elmi kadrların hazırlanmasında xüsusi xidmətləri vardır.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. III cild. səh.30 Bakı,2011
Bakı platosu

**Bakı platosu** — Abşeron yarımadasının cənubunda sinklinal plato.

## Ərazisi
Bakı platosu Bakı mildasını əhatə edir. Plato cənub-şərqdən Bakı buxtası, qərbdən Yasamal dərəsi -Xocasən gölü, şimaldan Böyükşor gölü, şərqdən Bülbülə və Zığ gölləri ilə sərhədlənir. Bakı platosunun sahəsi təqribən 180 kvadrat kilometr, hündürlüyü 236 metrədəkdir (Badamdar dağında).

## Tektonik quruluşu
Tektonik cəhətdən Qərbi Abşeron sinklinal zonasının törəmə Bakı muldasına uyğundur; əsasən Abşeron yaşlı gilli əhəngdaşlarından təşkil olunmuşdur. Plato Bakı buxtasına tərəf yönəlmiş amfiteatr formasındadır. Kənar yamacları sıldırım və qismən terraslı, daxili yamacları isə maili və daha yaxşı terraslaşmışdır. Bibiheybət, Bayıl, Badamdar, Yasamal, Alatava, 1–9-cu mikrorayonlar, 8-ci kilometr, Əhmədli, Günəşli, Zığ yaşayış massivləri Bakı platosu üzərində salınmışdır.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. III cild. səh.77 Bakı,2011