open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Camaşəir

**Camaşəir** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Əliabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lerik rayonunun Nüvədi kənd inzibati ərazi vahidinin Camanşəir kəndi Əliabad kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir. 29 mart 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Əliabad kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Camanşəir kəndi Camaşəir kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Oykonim caman (yaşıllıq, əkin sahəsi) və şəir (ər. "arpa") sözlərindən düzəlib, "arpa sahəsi, arpa əkilən yer" deməkdir.

## Əhalisi
Əhalisi 308 nəfərdir.

## Din
Kənddə "Xanım Fatimeyi–Zəhra" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cəngənəvud

**Cəngənəvud** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Vizəzəmin kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Peştəsər silsiləsinin yamacındadır. Oykonim cəngan (etn.) və Talış dilindəki vut (yer) sözündən ibarət olub, "cenganların yeri" kimi izah olunur.

## İstinadlar
Əliabad (Lerik)

**Əliabad** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Əliabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lerik rayonunun Əliabad kəndi Nüvədi kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Əliabad kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Oykonim "Əlinin kəndi, Əliyə məxsus yaşayış məntəqəsi" mənasındadır.

## Tarixi

## Əhalisi
Əhalisi 403 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Namekyash

**Namekyash** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Mütrüb

**Mütrüb** — bu söz məna və mahiyyətcə əyləndirən, könülaçan kimi yozulur. Ərəb dilində "çalğıçı, sazəndə, rəqs edə-edə mahnı oxuyan, qız paltarında toylarda oynayan oğlan" mənaları var. Xalq deyimlərində həmin sözün mütrib, mütrüf, mütrüp tələffüzləri də var.

Mütrüb sözü lap qədim dövrlərdə Azərbaycan ərazisindəki dini məbədlərdə lüt, əksər hallarda yarımçılpaq görkəmdə rəqs edənlərin adları ilə bağlıdır. Eyni zamanda lal oyunu (pantomima) ifaçısının adı ilə də əlaqəlidir. Eramızın XXI əsrlərindən başlayaraq, təxminən beş yüz il sözü rəqs edə-edə oxuyan şərqiçilərə, həmçinin çalğıçılara, aşıqlara, nəqqallara (nağıl danışan ifaçılara) da mütrüb deyilib.

XIX əsrdən etibarən toylarda, el şənliklərində, qapalı əyləncə mərasimlərində incə, zərif bədənlərinə qadın paltarı geyinib rəqqaslıq edən oğlanlar mütrüb adı ilə çağırılıblar. Rəqqas mütrüb uzun saç buraxır, dırnaqlarına xına yaxır, gümüşdən belbağı, sinəbənd taxır, boynundan həmayil asır, dikdaban ayaqqabı geyinirdi. Barmaqlarına taxdığı mis halqalarla musiqinin ritmini tutan mütrüb tamaşaçılara işvə, naz atır, danışmadan erotik ruhlu qaş-göz
oynadırdı.

## Xarici keçidlər

* Yüz il əvvəlin Bakı homoseksualları - ARAŞDIRMA
Aratlı Curuğlu

**Aratlı Curuğlu** (əvvəlki adı: **İkinci Aratkənd**) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Ərəbuşağı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Ağsu rayonunun İkinci Aratkənd kəndi Aratlı-Curuğlu kəndi adlandırılmışdır.

## Tarixi
Aratkənd yaşayış məntəqəsinin adı 1917-ci ilə aid mənbələrdə Gorus–Aratkənd formasında göstərilir. 1933-cü ilə kimi yalnız bir Aratkənd olmuşdur. Sonralar kənd böyüyərək parçalanmış, iki kənd yaranmışdır. Onlardan qədim Aratkəndə I, sonra yaranan Aratkəndə isə II fərqləndirici əlaməti artırılmışdır. Kəndin adı 29 dekabr 1992-ci ilə qədər İkinci Aratkənd olmuşdur. 1992-ci ildən etibarən Birinci Aratkənd Maşadqanlı, ikinci Aratkənd isə Aratlı Curuğlu adlanır. Aratkənd etnonimi Monqol ordusu tərkibində Azərbaycana gəlmiş Oyratlarla bağlıdır. Curuğlu isə həmin tayfaya mənsub tirələrdən birinin adıdır.

## Coğrafiya
Aratlı Curuğlu kəndi Ağsudan 9&nbsp;km cənub, Bakıdan 166&nbsp;km qərb istiqamətində yerləşir.

## Din
Kənddə Arat–Cuxurlu kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Aratlı Curuğlu bələdiyyəsi
* Maşadqanlı
Zarqava

**Zarqava** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Nuran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Xasıdərə

**Xasıdərə** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Nuran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Ağsu çayının sahilindədir. Keçmiş adı Qubalı olmuşdur. Oykonim Xası (ŞƏRQa.) və dərə komponentlərindən düzəlib, "Xasıya məxsus dərə" mənasındadır. Kənd yerləşdiyi dərənin adını daşıyır.

## İstinadlar
Hinqar

**Hinqar** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Xanbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Keçmış adı İnqar olmuşdur. Oykonim anqar sözünun Azərbaycan dilinin fonetik qanunlarına uyğunlaşdırılmış formasıdır. Tədqiqatçılara görə, bu soz türk-monqol dillərində "yarıq", "ağız", "qapı", "kecid", "dərə" mənalarında işlədilmiŞdir. Türk dillərində anqar "geniş vadi" mənasındadır. Sözün əvvəlinə "h" samitinin artırılması Azərbaycan dilinin dialekt və Şivələrində təsadüf olunan fonetik hadisədir.

## İstinadlar
Xanbulaq (Ağsu)

**Xanbulaq** (əvvəlki adı: **Gürcüvan**) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Xanbulaq  kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 12 iyun 2018-ci il tarixli, 1190-VQ saylı Qərarı ilə Ağsu rayonunun Gürcüvan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Gürcüvan kəndi Xanbulaq kəndi adlandırılmış və Gürcüvan kənd inzibati ərazi dairəsi Xanbulaq kənd inzibati ərazi dairəsi hesab edilmişdir.

## Tarixi
Dağətəyi ərazidədir.

Yaşayış məntəqəsini XVIII-ci əsrdə Gürcüstanın indiki Gürcaani bələdiyyəsindən gəlmə erməni ailələri qədim *Xanbulaq* adlı yerdə salmış və gəldikləri ərazinin adı ilə Gürcüvan adlandırmışdılar. 1988-ci ildə ermənilər kəndi tərk etdilər.

Vaxtilə Gürcüstandan Orta Asiyaya surgun edilmiş, 1989-cu ildə Özbəkistandan qovulmuş axısqa türklərinin bir hissəsi bu kənddə məskunlaşdı. Kənd 1990-cı ildən yerləşdiyi ərazinin adı ilə Xanbulaq adlandırıldı.

## İstinadlar
Şahbəyli (Ağsu)

**Şahbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Rəhimli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Şirvan düzündədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Cavad qəzasında maldarlıqla məşğul olmuş Şahibəyli nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## İstinadlar
Xəlilli (Ağsu)

**Xəlilli** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Xəlilli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 4 dekabr 2001-ci il tarixli 228-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağsu rayonunun Xəlilli kəndi Ərəbmehdibəy kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Xəlilli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İlxıçı (Ağsu)

**İlxıçı** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir. Keçmiş adı İlxıçı Əlicanlı olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi Şahsevən tayfa birliyinə daxil olan ilxıçıların bir qrupuna başçılıq edən Əlican adlı Şəxs tərəfindən salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Qədimkücə

**Qədimkücə** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Livədirqə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 92 nəfərdir.

## Toponimiyası
Bu toponim Qədim (şəxs adı) və küçə (məhəllə) sözlərindən ibarət olub, “Qədimin məhəlləsi, Qədimə məxsus məhəllə” mənasını bildirir. Yerli əhali kəndin adını Qədimküçə şəklində tələffüz edir. Oykonimi “köhnə məhəllə” kimi də izah etmək olar.

## Həmçinin bax
* Loda
* Monidigah
* Kirəvud

## İstinadlar
Külüllü (Ağsu)

**Külüllü** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Padar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir.

## İnfrastruktur
2015-ci ilin iyun ayının 25-də kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.

## İstinadlar
Rəhimli (Ağsu)

**Rəhimli** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Rəhimli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Rəhimağalı

**Rəhimağalı** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Çaparlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Keçmişdə kənd həm də Eldəlləkli adlanırdı.Rəhim ağa orada məskunlaşan ailələrin başçısı idi. XIX əsrin ortalarında Cavad qəzasında yaşamış 67 ailədən ibarət obanın məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Təsərrüfat
Əhali əsasən maldarlıq və əkinçiliklə məşğuldur.Əvvəllər isə kəndin ərazisinə üzümçülük və pambıqçılıq sahələri əkilsədə sonradan kolxozçuluğun zəifləməsi bu sahədə kəndə mənfi cəhətdən öz təsirini göstərdi.Bundan sonra kənd bələdiyyəsi torpaqları əhali arasında bölüşdürərək onların taxılçılıq və digər əkinçiliklə məşğul olmasına şərait yaratdı.

## Ziyalılar

**Şıxəliyev Səfər Qubat oğlu** - 20.11.1920-ci ildə Ağsu rayonu Rəhimağalı kəndində anadan olmuşdur. Tarix müəllimi, Baş müəllim, Direktor işləmişdir (50-ilə yaxın gənc nəslin təlim və tərbiyəsi ilə məşğul olmuşdur). Böyük Vətən Müharibəsində göstərdiyi igidliyə görə "Şöhrət" ordeni,  "İgidliyə görə" medalı və s. medal, ordenlərlə təltif olunmuşdur. "Hünər" qəzetində Böyük Vətən Müharibəsində keçdiyi döyüş yolu haqqında öz müsahibəsi çap olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Xançoban mahalı
* Rəhimağalı bələdiyyəsi

## Xarici keçidlər
* Əlavə Meta Məlumatlar 
* Rəhimağalı kosmosdan çəkiliş
## İstinadlar
Kəndoba

**Kəndoba** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Kəndoba kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir. Yaşayış məntəqəsi vaxtilə Qaraağaclı kəndinin yaxınlığında oba (müvəqqəti yaşayış məntəqəsi) olmuş, daimi yaşayış məntəqəsinə çevrildikdən sonra Qaraağaclı kəndi də ona birləşdirilmişdir. Kənd və oba komponentlərinin birləşməsindən düzəlmiş oykonim də buradan yaranmışdır.

## İstinadlar
Kalağaylı

**Kalağaylı** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Padar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir. Tədqiqatçıların fikrincə, oykonimin əsli Qalaqayınlıdır, kəndin əhalisinin Sabirabad rayonundakı Qalaqayın kəndindən olduqlarını bildirir. 1917-ci ildə tərtib olunmuş inzibati ərazi bölgüsündə Göyçay qəzasında Kalaqa (İsmayıllı) və Kalaqaylı (Kürdəmir) adlı iki kənd qeydə alınmışdır. Bunlardan biri indiki Qalagah, digəri isə Qalagahlı (Kalağaylı) kəndləridir. Oykonim "Qalagahdan gəlmişlər" mənasındadır.

## Həmçinin bax
*Kalaqain
*Qalaqayın
*Qalaqayın (qala)

## İstinadlar
Kəndaxan

**Kəndaxan** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Xanbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Dağətəyi düzənlikdədir. Keçmışdə Kəndüvan da adlanmışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini Kəndaxan adlı bir Şəxs saldığı üçün kəndə onun adı qoyulmuşdur. Əslində, istər yaşayış məntəqəsinin keçmiş adı, istərsə də indiki adı "kənd yeri" mənasındadır.

## İstinadlar
Padarqışlaq

**Padarqışlaq** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Padarqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Ağsu rayonunun Padarqışlaq kəndi Bico kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Padarqışlaq kənd Soveti yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Padar (Ağsu)

**Padar** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Padar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Şirvan düzündədir.

Toponimin mənşəyinin qədim Azərbaycan ərazisində yaşayan türkdilli tayfanın adından gəldiyi güman edilir. Qədim adı "Baydar" dərs. Osmanlı dövlətinin özəyini təşkil edən Qayı tayfasına daxil olan qəbilələr sırasına aiddir. Səfəvilər dövründə şimaldan gələn təhlükələri dəf etmək üçün İrandakı Cənubi Azərbaycandan köçürülmüşdür. Tarixi şəxsiyyətləri içərisində Şeyx Dursun xüsusilə seçilir. Ağsu rayonunda Şeyx Dursun türbəsi, Şuşa yaxınlığında Xocavənd rayonu ərazisində Şıx Dursun kəndi mövcuddur.

## İstinadlar
Kövlüc

**Kövlüc** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Xanbulaq kənd inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Keşdiməz

**Keşdiməz** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Bico kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1824-cü il vergi sənədlərinə görə 20 ailə yaşayan Keçdiməz kəndi Şirvan əyalətinin Qoşun mahalına, sonralar isə Şamaxı qəzasının Qoşun dairəsinə daxil olmuşdur. Bico, Qəşəd, Keçdiməz və Ləngəbiz kəndlərinin Şıxəli bəyin övladlarının mülkiyyətində olduğu arxiv sənədlərindən məlumdur

Ləngəbiz silsiləsinin ətəyindədir. Kəndin ərazisində Kişdeməz adlı pir də var. Yerli əhali oykonimi bu pirin adı ilə bağlayır. Rəvayətə görə, burada yaşayan mömin Şəxs hətta toyuğa da "kiş!" deməzmış. Ona görə də ləqəbi Kişdeməz qalmışdır. Pirə "yara piri" kimi müraciət olunur. Tədqiqatçılar bu oykonimi toponimik termin olan və "bərk dərə" mənasında işlənən keçirtməz sözü ilə bağlayırlar.

## İstinadlar
Nuran (Ağsu)

**Nuran** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Nuran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Rayon mərkəzindən 12 km şimalda Ağsuçayın qərbində, **Ləngəbiz** silsiləsində yerləşir. Əhalisi əsasən taxılçılıq və heyvandarlıqla məşğuldur.

## Tarixi
Nuran kəndi yaxınlığında antik və orta əsrlərə aid yaşayış məskəni və qəbiristanlıq mövcuddur. Ətraf ərazidən qədim və orta əsrlərə aid müxtəlif saxsı və şirli qablar, bəzəklər, silah nümunələri, yazılı səiduqələr və s. tapılmışdır.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Fazil Vahidov — alim.
* Mirafət Cavadov — şəhid.

## İstinadlar
Növcü

**Növcü** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Növcü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağsu rayonunun Növcü kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Növcü kəndinin bir hissəsi Yuxarı Növcü kəndi adlandırılmış və rayonun ərazi vahidləri siyahısına daxil edilmişdir. Kəndin adının mənşəyi Lerik rayonun Nücü kəndi ilə bağlıdır.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qaraqoyunlu (Ağsu)

**Qaraqoyunlu** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir. Oykonim azərbaycanların etnogenezində iştirak etmiş qaraqoyunlu tayfasının adı ilə bağlıdır. Qaraqoyunlular türkdilli tayfa birləşməsidir. Bayraqlarında qara qoyun şəkli olduğuna görə belə adlanırdılar. XV əsrin axırlarında qaraqoyunluların bir hissəsi qızılbaş tayfalarının tərkibinə daxil oldular. XV-XVI əsrlərdə baharlı, qaramanlı, düyərli, alpout, hacılı, cəyirli, bayramlı və b. tayfalardan ibarət idilər.

## Abidələri
Kənd ərazisində tarixi iki tarixi memarlıq abidəsi yerləşir: Ağ günbəz və Qırmızı günbəz. 

Ağ günbəzin divarları əl üsultı ilə kəsilib yonulmuş və cilalanmış ağ əhəng daşlardan səkkizüzlü planda tikilmişdir. Abidənin bir giriş qapısı və üç pəncərəsi vardır. Giriş qapısının üstündə ərəb əlifbası ilə yazılmış kitabə yerləşir. Abidə hicri 1327-ci ildə (1909) tikilmişdir. Qırmızı günbəzin tarixi daha qədimdir. Abidə hicri 1286-cı ildə (1869-1870) inşa olunmuşdur. Divarları qırmızı bişmiş kərpicdən, səkkizüzlü prizma şəklində inşa edilmişdir.

## İstinadlar
Vizəzəmin

**Vizəzəmin** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Vizəzəmin kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Vizəzəmin kənd inzibati ərazi vahidinə 12 kənd daxildir.

## Əhalisi
Əhalisi 492 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonim talış dilindəki vız (qoz) və zəmin (yer, ərazi, sahə) sözlərindən əmələ gəlmişdir. Kəndin adı orada qoz ağaclarının çoxluğu ilə bağlı olub, “qozlu yer, qozluq” mənasındadır.

## Coğrafiyası
Vizəzəmin kəndi Gəncəvü çayının (Lənkəran çayının qolu) sahilində, Peştəsər silsiləsinin yamacında yerləşir.

## Din
Kənddə Vizəzəmin kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Muradlı (Ağsu)

**Muradlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Muradlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Qasımbəyli (Ağsu)

**Qasımbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Ərəbmehdibəy kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir. XIX əsrin əvvəllərində Şirvan xanlığında mülkədar Qasını bəyə məxsus 15 kənddən birinin adıdır. Kəndin ilk sakinləri ona məxsus rəiyyət olduğuna görə məntəqə də onun Qasımbəyin adı ilə adlanmışdır. Toponim “Qasım bəyə məxsus kənd” mənasındadır. Qeyd edək ki, Bərdə rayonunun Kələntərli inzibati ərazi vahidində, Goranboy r-nunun Tap Qaraqoyunlu inzibati ərazi vahidində, Cəlilabad rayonunun Şiləvəngə inzibati ərazi vahidində və Sabirabad rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində də bu adda toponimlər mövcuddur. Ancaq bu toponimlərin yaranma tarixləri və toponimkası müxtəlifdir.

## İstinadlar
Mustafalı (Ağsu)

**Mustafalı** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Xəlilli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 4 dekabr 2001-ci il tarixli 228-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağsu rayonunun Mustafalı kəndi Ərəbmehdibəy kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Xəlilli kəndi mərkəz olmaqla Xəlilli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaraməmmədli (Ağsu)

**Qaraməmmədli** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Ağsu şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Maşadqanlı

**Maşadqanlı** (əvvəlki adı: **Birinci Aratkənd**) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Ərəbuşağı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Ağsu rayonunun Birinci Aratkənd kəndi Maşadqanlı kəndi adlandırılmışdır.

## Tarixi
Keçmışdə Şirvandakı Gorus mahalının tərkibində olduğu üçün Gorus Aratkənd adlanırdı. XX əsrin 30-cu illərində həmin kənddən çıxan bir qrup ailə İkinci Aratkənd yaşayış məntəqəsini saldıqdan sonra Gorus Aratkənd Birinci Aratkənd adlandırıldı. Burada "birinci" komponenti "ilk, mənbə" mənalarını daşıyır.

## Etimologiyası
Adının mənşəyi talışların subetnosu olan orand tayfası ilə bağlıdır. Bəzi tədqiqatçılar bu toponimin ikinci komponentini monqol mənşəli oyrat tayfa adının fonetik dəyişikliyə uğramış forması hesab edirlər. Azərbaycanda xalq coğrafi termini olan arat relyefin mənfi hissələrində olan şorlaşmış torpaqların yuyulub təmizlənməsi prosesinə, dağdibi rayonlarda isə dincə qoyulmuş, əkilməyən torpaqlara deyilir. Deməli, kənd vaxtilə Gorus mahalının dincə qoyulmuş torpaq sahələrində salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Birləpəlilər

**** () —  aləminə aid bitki kladı.

Birləpəlilərin 50000-ə yaxın növü, 2800-ə yaxın cinsi, 60 fəsiləsi məlumdur. Birləpəlilər müxtəlifliyinə görə gülçiçəklilərin təqribən 25%-ni təşkil edir.

Birləpəlilərin ən geniş yayılmışı təqribən 20100 növü özündə cəmləşdirən səhləbkimilərdir. Sonrakı yerləri isə taxılkimilər (təqribən 10000 növ) və qumotukimilər (2800 növ) tutur. Birləpəli bitkilərin bir ləpə yarpağı olur.

## Təsnifatı
* 
** 
** 
** 
** 
*
** 
** 
** 
** 
*
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
** 
** 
* 
** 
** 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gövdə

**Gövdə** — hər hansı mühitdə olursa-olsun (torpaq üstündə, torpaq altında, suda), üzərində normal və ya metamorfoziyaya uğramış halda olan, qoltuqlarında tumurcuq yerləşən orqandır. Ağacların və otların bir, kolların isə bir neçə gövdəsi olur.

Yürüstü gövdənin vəzifəsi: yarpaqların əlverişli bir surətdə düzülməsi və bitkinin böyük sahə tutmasını təmin etmək, kök və yarpaqlar arasında hərəkət edən maddələri nəql etmək, cinsi və qeyri-cinsi çoxalmanı təmin edən orqanları əmələ gətirməkdən ibarətdir.

Gövdə bitkilərin ehtiyat qida maddələrinin toplanması üçün əksər hallarda **anbar vəzifəsi**ni, maldili, ruskus, qulançar və sairədə isə **yarpaq vəzifəsi**ni görür. Bəzi bitkilərdə (dəvətikanı, göyəm, nar, yemişan və s.) gövdənin bir hissəsi tikana çevrilərək **müdafiə**, digərlərində (tənəkdə, qabaqkimilərdə) **dırmanma vəzifəsi**ni görür.

Gövdələr formalarına görə müxtəlif olur:
* silindrşəkilli
* üçtilli
* dördtilli
* çoxtilli

Əksərən gövdələr silindrşəkilli olur, məsələn, taxıl, yonca, pambıq və sairənin gövdələri kimi. Bəzilərində isə üçtilli və dördtilli olur, məsələn, cillərdə, dodaqçiçəklilərdə olduğu kimi.
Çoxtilli olan gövdələr də vardır. Məsələn, bəzi maldili, günəbaxan, kəndalaş və sairədə olduğu kimi.

Nadir hallarda gövdə yastı olur, məsələn, yastı maldilində olduğu kimi. Bir sıra bitkilərdə gövdələrin içi boş olur, belə gövdələrin düyünlərindəki sarğı onlara möhkəmlik verir.

## Həmçinin bax
* Çiçək
* Meyvə
* Toxum

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Belarus dili

**Belarus dili, Belorus dili** — Şərqi slavyan dillərindən biridir. Əsasən Belorusda, Rusiya Federasiyasında, Ukraynada, Litvada, Latviyada və Estoniyada yayılmışdır. Bu dildə danışanların ümumi sayı 8 milyonu keçir. İki əsas dialekti mövcuddur: şimal-şərq dialekti (polotski, vitebsk-mogilyov); cənub-qərb dialekti (qrodno-baranoviçi, slutsko-mozırsk və b.) 

Belorus yazısı kiril qrafikası əsasında tərtib olunmuşdur.

## İstinadlar
Didvarlı oymağı

**Didvarlı oymağı** — Kəngərli elinin qolu.

XVIII-XIX əsrin ortalarına aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan Kəngərli mənşəli bir sıra oymaq, tayfa və tirələrin içərisində Didvarlı oymağının da adı çəkilir. İran hökmdarı Nadir şah Avşarın hakimiyyəti dövründə (1736–1947) inzibati cəhətdən Naxçıvandakı Didvarlı oymağı öz aralarından çıxmış vəkil və ağsaqqallar rəhbərlik edirdilər. Naxçıvan diyarının və Dərələyəz mahalının bir sıra kəndində yaşamış Didvarlı oymağı maldarlıqla məşğul olmuşlar. Babək rayonunundakı Didivar kəndinin adı Didvarlı oymağı ilə əlaqədardır.

## Həmçinin bax
*Kəngərli eli
Tikiş maşını

**Tikiş maşını** (ingiliscə: sewing machine) — tikiş üçün istifadə edilən məişət əşyası.

## Tarixi
İlk tikiş maşınını icad edən dəqiq olaraq bilinmir. Bunun səbəbi bir çox icadçının olmasıdır. 1790-cı ildə ilk patenti alan adam olaraq qeydlərdə Tomas Saint görünür. Daha sonralar Isaac Singer və Elias Hove Jr. kimi ixtiraçıların tapdığı bir çox yenilik komitə tərəfindən reallaşdırılmamışdır.

Bir çox patent alındı, ancaq heç biri biznes müvəffəqiyyəti əldə edə bilmədi. 1830-cu ildə Fransada yaşayan Barthelemy Thimmonier ticari müvəffəqiyyət qazanan ilk tikiş maşının patentini aldı. Zəncir tikiş edə bilən bu maşınlardan 80 dənə hazırlalndı və ordunun paltarlarının tikililişində istifadə edildi. Bu maşınların işlərinə zərər verəcəyini düşünən bir qrup dərzi bütün maşınları talan etdi. Thimmonier bu hadisənin ardından yoxsul bir həyat yaşadı. 1833-cü ildə ABŞ-də Kateqoriya:Məişət texnikası Valter Hunt adlı bir ixtiraçı tərəfindən inkişaf etdirilən cüt tikiş edə bilən maşın icad edildi. Hunt bu maşının patentini aldı. 10 ildən sonra Elias Hove Jr. Hunt -un kəşfindən xəbərsiz bir cüt tikiş maşını hazırladı və patentini aldı.

Hovenin ailələri geniş olduğu üçün dolanışıqlarına xeyri olması baxımından zəngin ailələrə dərzilik edirdi. Hove yoldaşını iş görərkən izləməsindən sonra tikiş maşını inkişaf etdirmə fikirinə gəldi. Amerikada 1846-cı ildə çıxardığı müvəffəqiyyətli tikiş maşını üçün bir istehsalçı tapa bilmədi. İngiltərəyə gedən qardaşı Amasa, Villiam Tomas adlı bir istehsalçı ilə razılaşdı. Hove maşını uyğunlaşdırmaq üçün getdiyi İngiltərədə anlaşılmazlıq yaşayınca beş qəpiksiz ABŞ-yə qayıtmaq məcburiyyətində qaldı. Howe daha sonra ideyasının oğurlandığını hiss etdi. O piratları məhkəməyə verdi və məhkəmə tərəfindən haqlı olduğu üzə çıxdı . Ona təzminat ödəmək məcburiyyətində qaldılar. Howe daha sonralar ABŞ-nin ən zənginlərindən oldu.

## Mənbə
İbtidailər

**İbtidailər** və ya **birhüceyrəlilər** ( "ən birinci, ilkin" və ya **ən sadə**) — nüvəlilərin heyvanlara aid olan heterogen qrupu.

Birhüceyrəli heyvanların va ya ibtidailərin bədəni bir hüceyrədən ibarətdir. Bu heyvanlar bütün həyat proseslərinə – qidalanma, ifrazat, tənəffüs, qıcıqlanma, çoxalma, hərəkət, mühitə uyğunlaşma və s. malikdir, qeyri-cinsiyyətli və cinsiyyətli yolla çoxalırlar. Əksəriyyətı sista əmələ gətirir. Birhüceyrəlilər şirin sularda dəniz və okeanlarda, rütubətli torpaqda, insan və heyvan orqanizmində yaşayır.

Qidalanma tərzinə görə ibtidailərin böyük əksəriyyəti heterotrofdur. Onlar əsasən torpaqda yaşayan mikroorqanizmlərlə (bakteriyalar, yosunlar, göbələklərin sporları) qidalanır. Onlar arasında bitki qalıqlarının həll olmuş üzvi maddələri ilə qidalanan saprofitlər də (qamçılılar) vardır. Yaşıl avtotrof ibtidailər məhdud yayılma arealına malikdirlər. Onlara nadir hallarda təsadüf etmək olur.

Tipindən və coğrafi yerləşməsindən asılı olmayaraq ibtidailər bütün torpaqlarda aşkar edilmişdir. Aerob orqanizmlər olduqları üçün ibtidailər torpağın əsasən üst qatlarında daha geniş təmsil olunmuşlar. Quraq dövrdə, həmçinin qışda onların torpaqda miqdarı kəskin şəkildə azalır. Bu zaman onlar inert hala düşürlər. İbtidai orqanizmlərin torpaqəmələgəlmədə rolu kifayət qədər öyrənilməmişdir. Bəzi tədqiqatçılar hesab edir ki, ibtidailər torpaq bakteriyalarını məhv etməklə torpaq münbitliyinə mənfi təsir göstərir, başqalarının fikrincə ibtidailərin torpaqda olması əksinə onda mikrobioloji prosesləri gücləndirir və bununla da münbitliyin yüksəlməsinə xidmət edir. Ola bilsin ki, ibtidailər qoca bakterial hüceyrələri yeməklə qalanlarının çoxalmasını asanlaşdırır və çoxlu sayda cavan və biokimyəvi baxımdan fəal fərdlərin törəməsinə şərait yaradır.

## Mənbə
Əbdürrəzaq bəy Dünbili

**Dünbüli Əbdürrəzaq bəy Nəcəfqulu xan oğlu** (1762/63, Xoy ş. 1827/28, Təbriz) — Azərbaycan və İran tarixçisi, təzkirəçi, şair.

## Həyatı və yaradıcılığı
Xoy bölgəsində yaşamış məşhur dünbililər nəslindəndir. Atası Təbriz bəylərbəyisi olmuşdur. 10 yaşın da ikən icti mai-siyasi səbəblər üzündən girov kimi Şiraza göndərilmiş, 14 il Şirazda ev dustağı, bir müddət isə İsfahanda qalmış, Ağa Mə həmməd şah Qacar İsfahanı tutduqdan sonra (1785) başqa azərbaycanlı girovlarla birlikdə vətənə qayıtmışdır. Mükəmməl təhsil almış, bir müddət vəliəhd Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın yanında xidmət etsə də, əsasən, elmi-ədəbi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Ərəb və fars dillərində yazmışdır.

Avtobioqrafik səciyyəli "Hədaiq ül-cinan" ("Cənnət bağları") əsərində həyatının
Şiraz dövrünü, şirazlı alim və şair müasirlərinin həyat və yaradıcılığını işıqlandırmışdır.

"Hədiqə" ("Bağ"), "Rövzət ül-adab və cənnətül-əbvab" ("Ədəb bağçası və qəlb cənnəti", 1809), "Həqayiq ül-ənvar" ("Nurun həqiqəti", 1814), "Hədaiq ül-üdəba" ("Ədiblər bağı", 1816), "Nigaristani-Dara" ("Dara sərgisi", 1825) təzkirələrində klassik və müasir ərəb, fars və Azərbaycanlı şairlərinin, o cümlədən Nizami Gəncəvi, Fələki Şirvani, Xaqani Şirvani, Əbülüla Gəncəvi, Mücirəddin Beyləqani və başqalarının həyat və yaradıcılığından danışılır. Fətəli şah dövründən bəhs edən "Məasiri-sultaniyyə" ("Sultan abidələri", 1826-cı ildə Təbriz də nəşr edilmişdir), "Camei-xaqani" ("Şahlığın mükəmməl tarixi"), Dünbülilər sülaləsinin tarixi haqqında "Riyaz ül-cənnə" ("Cənnət bağları"), "Məftun" təxəllüsü ilə yazdığı mənzum və mənsur bədii yaradıcılıq nümunələrinin bir hissəsinin toplandığı "Təcrübət ül-əhrar və təsliyyət ül-əbrar" ("Nəcabətlilər üçün təcrübə və müqəddəslər üçün təsəlli", 1813) əsərləri, qəzəl və qəsidələrdən ibarət "Divan"ı, "Naz və Niyaz", "Hümayün-namə", "Səlim və Səlfi" məsnəviləri var.

"Məasiri-sultaniyyə" əsərində XVIII yüzilin sonu –XIX yüzilin əvvəllərində Azərbaycanda baş vermiş hadisələr, o cümlədən Qarabağ, Gəncə, Şəki, Quba, Bakı, Lənkəran xanlıqları haqqında da məlumat verilir. Səfəvilər dövlətinin süqutundan bəhs edən "İbrətnamə" əsərini (əsli latınca adıcadır) türkcədən fars dilinə tərcümə etmişdir.

## Mənbə
*Hüseynzadə Ə., XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycan tarixşünaslığı, B., 1967; 
*Tərbiyət M., Danişməndani-Azərbaycan, B., 1987, səh. 204–208.

## Həmçinin bax
*Cənubi Azərbaycan
Həvari Yəhya

**Həvari Yuhənna** ( ) — xristianlıqda on iki həvaridən biri, Bibliyadakı Yuhənna incilin, Vəhy kitabı (Apokalipsis) və üç məktubun müəllifi. 

Xatirə günləri: 27 dekabr (katolik və digər Qərb Kilsələrində), 8 may, 30 iyun və 26 sentyabr (pravoslav Kilsəsində).

## İstinadlar
Dünya Məktəbi

**Dünya məktəbi** — 1998-ci ildə Xəzər Universitetinin nəzdində yaradılmış məktəb. Təsisçilər: Hamlet İsaxanlı və Nailə İsayevadır.

## Fəaliyyəti
Məktəb müasir təlim tərbiyə ocağı kimi Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin lisenziyası əsasında fəaliyyət göstərir.

"Dünya" məktəbində ibtidai və orta təhsillə yanaşı məktəbəqədər hazırlıq sinifləri də fəaliyyət göstərir.

Təhsil həftəsi 5 günlükdür. Şənbə günü dərsdənkənar dərnəklər fəaliyyət göstərir, mədəni və əyləncəli görüşlər təşkil olunur. Şagirdlər saat 8/8.50-dən 15.20/16-ya qədər məktəbdə olurlar.

2009-cu il yanvar ayının 16-dan etibarən Dünya Məktəbi beynəlxalq statusu alaraq IB World School oldu.

## Qəbul qaydaları
Məktəbə ən müxtəlif ailə və zümrələrdən olan zehni cəhətdən normal inkişaf etmiş şagirdlər bilik, bacarıq və qabiliyyət nümayişinə əsaslanan imtahan və müsahibə yolu ilə qəbul edilir. Məktəbə qəbulda uğur qazanmayan şagirdlərə xüsusi təyin olunmuş vaxtda özlərini yenidən sınamaq imkanı verilir.

## Təhsil
Təhsil 3 pillədən ibarətdir:
* İbtidai təhsil (I–IV siniflər)
* Ümumi orta təhsil (V–IX siniflər)
* Tam orta təhsil (X–XI siniflər)

Dünya Məktəbində təhsil 3 bölmə üzrə Azərbaycan, rus və ingilis dillərində aparılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Arxeqoniyalı bitkilər tipi

**Arxeqoniyalı bitkilər** (*Archegoniatae*) — elə bitkilərə deyilir ki, onlarda arxeqoniya adlanan butulkavari dişi cinsi orqanı olsun.

Arxeqoniyalı bitkilər əsasən aşağıdakı altı sinfə ayrılır.
* 
* 
* 
*  və ya 
* 
* 

## Mamırkimilər
# ciyərotları və yastımamırlılar (marşansiyakimilər, yungermankimilər, antoserotlar)
# yarpaqlı mamırlar (həqiqi mamırlar, torf mamırları və ağmamırlılar, arxidiyalar, tayqapaq meyvəli və qara mamırlar)

## İstinadlar
Yarpaqlı mamırlar (şöbə)

**** () —  aləminin  kladına aid bitki şöbəsi.

Mamırkimilər şöbəsinə hazırda yaşamaqda olan, həqiqi kökü olmayan, lakin yüksək quruluşlu nümayəndələrində gövdə və yarpaqlar, bəsit quruluşlarında isə torpaq üzərinə səpilmiş tallomlar (qatları) olan bitkilər aiddir. Onlarda cinsi nəsillə qeyri-cinsi nəslin növbələşməsi daha aydın nəzərə çarpır. Cinsi nəsil olan birinci nəsl ikinciyə üstünlük gəlir və ona nisbətən daha qüvvətli olur. Mamırkimilər hərəkət edən spermatozoidlər vasitəsilə mayalanır.

Mamırkimilər şöbəsini qametofit nəslin morfoloji əlamətlərinə, rizoidlərin xarakterik quruluşuna, qutucuqların açılma xüsusiyyətlərinə, yayılma areallarına görə müasir sistematiklər 3 sinifə ayırır.

## Təsnifatı
Marchantiopsida sinfi
* Marchantiidea yarımsinfi
** Marchantiales dəstəsi
*** Marchantiaceae fəsiləsi
** Sphaerocarpales dəstəsi
* Jungermanniidae yarımsinfi
** Metzgeriales dəstəsi
** Haplometri (*Haplometriales*) dəstəsi
** Jungermanniales dəstəsi

Antoserot (*Anthocerotopsida*) sinfi

Yarpaqlı mamırlar (''Musci və ya Bryopsida'') sinfi
* Sfaqnum, ağ və ya torf mamırı (*Sphagnidae*) yarımsinfi
* Andrey (*Andreaeidae*) yarımsinfi
* Yaşıl mamırlar (*Bryidae*) yarımsinfi
** Yaşıl mamırlar (*Bryales*) dəstəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Psilofitkimilər

**Psilofitkimilər** ()  torpaq üzərində yaşayan mamırların, ali bitkilərin daha ibtidai və bəsit quruluşlu nümayəndələridir. Həmin sinifdən ancaq **[[psilofitlər]]** (*Psilophytales*) sırası vardır.
Onlar silur, alt devon və orta devon dövrlərində yaşamışdır və bir sıra bitkilər bunlardan əmələ gəlmişdir. Həmin mamırlardan bir çoxunun kökü və yarpaqları yoxdur. Gövdələri qarşı-qarşıya haçalanmışdır, bəzilərində qıl kimi yarpaqlar vardır.
Psilofitlər sırasına aşağıdakı cinslər daxildir: riniya (*Rhynia*) hornea (Hornea), psilofit (Psiliphyton) asteroksilon (Asteroxylon).

## Həmçinin bax
*Arxeqoniyalı bitkilər tipi
Həmişəyaşıl sekvoya

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şimali Amerikanın dağlıq rayonlarında, Sakit okean sahili boyu ərazilərdə yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 100 m-ə və çətirinin diamteri 8–10 m-ə çatan uzunömürlü (2000 ilə qədər) ağacdır. Sistematik baxımdan bu növ sekvoyadendrona yaxındır. Çətiri ensizdir və budaqlanması gövdənin yuxarısından başlayır. İynəyarpaqları neştərvarıdır, yumşaqdır, budaq üzərində iki cərgədə düzülür. Qozaları kiçik ölçüdədir, ovaldır 2-2,5 sm uzunluqdadır. Hamar, mavi-boz iynəyarpaqlı qısa zoğları sekvoyaya dekorativ görünüş verir. Ağacın qabığı qalın, qırmızımtıl, dərin şırımlıdır. Sekvoya birevli bitkidir, mikrostrobillər və meqa-strobillər bir ağacda inkişaf edir. Sekvoya tez boy atması ilə fərqlənir. Kölgəyədavamlı, torpaq və havanın rütubətinə tələbkardır. Sekvoya istisevəndir, lakin qısamüddətli şaxtalara da davam gətirir. Yüksək dərəcədə budaq və zoğ əmələgətirmə qabiliyyətinə malik olduğundan, kəsildikdə kök və gövdə pöhrələri ilə çətirini tez bir vaxtda bərpa edə bilir. Qələmlə çoxaldılır.

## Ekologiyası

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda Mərkəzi Nəbatat Bağına introduksiya edilmişdir. Bakı şəhərinə yeni salınan yaşıllıqlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Oduncağı çürüməyə davamlıdır, mebel və kağız istehsalında geniş istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Moldova Qırmızı Kitabı

**Moldova Qırmızı Kitabı** — Moldova Respublikasında yox olmaq təhlükəsində olan heyvan, bitki və göbələklər.

Moldova Qırmızı Kitabına daxildir:

* 117 - bitki növü.
* 9 - göbələk növü.
* 116 - heyvan növü. Onlarda 14-ü məməlilər, 39-u quşlar, 8-i sürünənlər sinfinə daxildir.
* 12 - balıqlar.
* 37 - həşəratlar təşkil edir.
Məmmədtağı Əliyev

**Məhəmmədtağı Əliyev** və ya **Məhəmmədtağı Əlizadə** () — ictimai-siyasi xadim, iqtisadçı alim, publisist,Rusiya imperiyası I Dövlət Dumasına seçilmiş 5 azərbaycanlıdan biri.

Şamaxı soyqırımında daşnaklar tərəfindən öldürülüb.

## Həyatı
Məmmədtağı Hacı Əbdüssəməd oğlu 1858-ci il yanvarın 10-da Şamaxı şəhərində anadan olub. 1864–1868-ci illərdə Şamaxıda məhəllə məktəbində, 1868–1874-cü illərdə Tiflisdə Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin nəzdindəki altısinifli məktəbdə, 1874–1878-ci illərdə isə Bakı real məktəbində təhsil alıb. Orta təhsilini bitirdikdən sonra Moskvada Petrovski-Razumovski kənd təsərrüfatı və meşəçilik akademiyasını aqronom və iqtisadçı ixtisası üzrə ali təhsil alıb. Burada siyasi və ədəbi fəaliyyətə başlayıb, Həsən bəy Zərdabinin təşəbbüsü ilə Nəcəf bəy Vəzirovun Petrovski-Razumovski akademiyasında yaratdığı İmdadiyyə dərnəyinin üzvü olub. "Əkinçi" qəzetində və digər dövri mətbuat orqanlarında məqalələr dərc etdirib. "Əkinçi" qəzetində "Şirvani" təxəllüsü ilə məqalələr yazıb. İxtisasını təkmilləşdirmək üçün Avropaya gedib. Bir il Fransa və Almaniyada yaşayıb, Sileziya vilayətinin iqtisadiyyatına dair elmi əsər yazıb nəşr etdirib.

1883–1888-ci illərdə Rusiya imperiyası maliyyə nazirliyinin rüsum və töycü şöbəsində fəaliyyət göstərib. Nazir Rixtenin islahat layihələri bürokratiyanın müqaviməti ilə qarşılaşdıqda, digər mütərəqqi məmurlarla birlikdə istefa verib Şamaxıya qayıdıb və burada xeyriyyə işləri ilə məşğul olub. İrana səyahət edib, müşahidələri əsasında Z. Marağayinin "İbrahim bəyin səyahətnaməsi" romanına bənzər bir əsər yazıb.

1904-cü ildə qurulmuş Hümmət partiyasının qurucularından olub. Məmmədtağı Əliyev 1906-cı ildə Bakı quberniyasından Rusiya imperiyası I Dövlət Dumasına deputat seçilib. Dumada iqtisadçı alim kimi "Trudoviklər" partiyasına rəğbət bəsləyib, müsəlman fraksiyasının üzvü olaraq, qeyri-rus xalqların milli muxtariyyəti ideyasını müdafiə edib. Duma qovulduqdan sonra isə Şamaxıya qayıdıb və şəhərin ictimai həyatında fəaliyyət göstərib bir neçə məktəb açıb. Alman, fransız, ərəb, fars və rus dillərini bilib.

Şamaxı soyqırımının törədildiyi günlərdə şəhəri tərk etməyib. Daşnakların evinə hücumu nəticəsində öldürülərək yandırılıb. Daha sonra evinə od vurulub, kitabxanasındakı bütün nadir əlyazmalar, kitablar o cümlədən də özünün müəllifi olduğu iqtisadiyyat və kənd təsərrüfatı ilə bağlı əsərlər məhv olub.

## Həmçinin bax
* Ələşrəf Əlizadə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ["Qətl planı"nda Məmmədtağı Əlizadə — 23.01.2022 / [Azərbaycan Televiziyası|AZTV]]
Hacıniyyət

**Hacıniyyət** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində kənd. 30 sentyabr 2003-cü il tarixli 500-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Hacıniyyət kəndi Qoşadizə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Tumbul kəndi mərkəz olmaqla, Tumbul kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır. 9 iyun 2009-cu il tarixli 829-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Tumbul kənd inzibati ərazi dairəsi və onun tərkibindəki Hacıniyyət kəndi Naxçıvan şəhər inzibati ərazi vahidinin hüdudlarına daxil edilmişdir.

## Əhalisi
Əhalisi 325 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çeşməbasar

**Çeşməbasar** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Çeşməbasar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
XIX əsrin əvvəllərinə qədər kəndin ərazisi Güznüt kəndinin əkin sahəsi olmuşdur. Çeşməbasar "su basarı yer" deməkdir. 
Kəndin yuxarısında Çeşmə yerləşdiyi üçün yaz aylarında bu çeşmə daşarmış, sel kəndin əkin sahələrini yuyub apararmış.Kəndin bir məhəlləsi hətta Selbasar adlanırmış.
Yerli sakinlər kəndin əsl adının Çeşməsara olduğunu söyləyirlər. Çeşmə (bulaq) və sara (xalis, saf) sözlərindən düzəlmiş bu coğrafi ad isə "saf su" kimi izah olunur və vaxtilə ətraf zonada karbonat bulaqların çox olması ilə əlaqələndirilir.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Kənddə yaşayış 19 cu əsrin ortalarından etibarən formalaşmışdır, “Hətəm kişi tərəfindən təməli qoyulduğu da əhali tərəfindən iddia edilir”

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Arazboyu düzənlikdə yerləşir.

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* Fəttah Heydərov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, Milli Məclisin regional məsələlər komitəsinin sədr müavini.
* Kəmaləddin Heydərov — Azərbaycan Respublikasının fövqəladə hallar naziri, general-polkovnik, Azərbaycan Taekvondo və Boks federasiyalarının prezidenti, Dünya Taekvondo Federasiyasının vitse-prezidenti, Azərbaycan bəstəkarı.
* Tale Heydərov — "Avropa-Azərbaycan Cəmiyyəti"nin sədri, Qəbələ futbol klubunun prezidenti.
* Elbrus Əliyev - “Azərbaycan Respublilasının şəhidi”, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonu uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına Şəhid olub.
10 il ərzində Çeşməbasar kənd məktəbi Elbrus Əliyevin adın daşıyıb.

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə Çeşməbasar kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

[Kənddən 10 a yaxın həkim, 70 ə yaxın müəllim, mühəndis, aqronom və.s bu qəbildən cəmiyyət üçün faydalı ixtisaslı insanlar yetişib.”Kənd haqqında ilk şe’ri Rzayev Əli Hüseyn oğlu yazıb”

Kənddə 1998-ci ildə "Heydər" məscidi inşa edilmiş və yerli əhalinin ibadət yeri üçün istifadəyə verilmişdir

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Güznüt

**Güznüt** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Güznüt kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 29 mart 2005-ci il tarixli 874-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Güznüt kəndi Çeşməbasar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Güznüt kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Naxçıvan dialektində güznüt "payız əkini" deməkdir. Kəndin ərazisində payızlıq əkin aparıldığından belə adlandırılmışdır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Araz çayının sol sahilində, düzənlikdə yerləşir. İqlimi kəskin kontinentaldır — yayı subtropik, tropik; qışı mülayim keçən iqlimdir, yayda orta temperatur +35–40 dərəcə olduğu halda, qışda bu temperatur −15–20 dərəcə olur.

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* Nəcəf Həsənov (1976–1996) — Naxçıvan MR Şahbuz rayoununun Qanlıgöl ətrafında şəhid olmuşdur.
* Qafar Qərib (1976) — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1999).
* Ramil Əliyev (1996–2020) — İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.
* Əbülfəz Məmmədov (1989–2011) — Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin zabiti.
* Qareqin Njde (1886–1955) — erməni daşnak, radikal millətçi, hərbi cinayətkar.

## İqtisadiyyatı
Əhali taxılçılıq, üzümçülük, heyvandarlıq, bostançılıq və tərəvəzçiliklə məşğuldur.

## Təhsil
Kənddə Güznüt kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
1986–1992-ci illərdə kənd ağsaqqalları və kəndin məşhur memarı Mirzəmməd Ələsgər oğlu Nağıyev (1928–1993) və Cabbar Salman oğlu Quliyev (1935–1992) tərəfindən kəndin yeganə ibadət yeri olan məscid tikilmişdir.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Şəkərabad

**Şəkərabad** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Şəkərabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 30 sentyabr 2003-cü il tarixli 500-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Şəkərabad kəndi Yarımca kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Hacıvar kəndi mərkəz olmaqla, Hacıvar kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır. 29 mart 2005-ci il tarixli 874-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Şəkərabad kəndi Hacıvar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Şəkərabad kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
 Sak türklərinin (İşqız Dövlətinin e.ə VII-V əsrlər) adı ilə əlaqədardır.  Sakasena, Saki,  Saktala, Balasakan, Ərsak, Şakabad və s.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* İslam Səfərli — şair-dramaturq, tərcüməçi, Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi.
* Ülviyyə Həmzəyeva — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar rəssamı, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar rəssamı, Naxçıvan Rəssamlar Birliyinin sədri, Dördüncü çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı.
* Abbas Quliyev – Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## İqtisadiyyatı
2014-cü ildə otuz bir min nəfər əhalinin yaşadığı 7 yaşayış məntəqəsini birləşdirən Şəkərabad-Babək-Nehrəm-Arazkənd dairəvi avtomobil yolunun yenidən qurulması məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabinetinə ilkin olaraq 5,0 (beş) milyon manat ayrılmışdır.

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə Şəkərabad kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Yarımca (Babək)

**Yarımca** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Yarımca kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oykonim "kəndin yarısı" mənasındadır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Yarımca kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Naxçıvan şəhərindən 4 km şimal-şərqdə, Naxçıvançayın sahilində, Naxçıvan-Sirab avtomobil yolunun kənarında, dağ ətəyində yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhali taxılçılıq, tütünçülük, üzümçülük və heyvandarlıqla məşğuldur.

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət evi mövcuddur.

## Təhsil
Kənddə Yarımca kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə tibb məntəqəsi mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Badaşqan

**Badaşqan** (əvvəlki adı: **Bədəşxan**) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Yarımca kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Yarımca kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Bədəşxan kəndi Badaşqan kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Tədqiqatçıların mülahizəsinə görə, badaşqan "qəlbən bir olanlar, yaxın, qohum" deməkdir. Lakin həmçinin kəndin adının hazırkı Əfqanıstanın şimal-şərqi və Tacikistanın şərqindəki tarixi dağlıq Bədəxşan bölgəsi ilə də əlaqəli ola bilər. Bu adda Əfqanıstanda Bədəxşan vilayəti, Tacikistanda isə Dağlıq Bədəxşan (Kuhistoni Badaxşon) Muxtar Vilayəti mövcuddur.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Naxçıvan düzündə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qahab

**Qahab** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Qahab kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kəndin adı Qahabçayın adından yaranmışdır. Bu toponim fars dilindəki gah (düzən) və ab (su) sözlərindən ibarət olub "düzən çayı" mənasını bildirir.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Qahab kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Zəngəzur silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Qahab körpüsü

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə Qahab kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə bünövrəsi XX əsrin əvvəllərində qoyulmuş Qahab kənd məscidi yerləşir.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Ağa Əminov

**Ağakərim Məşədi Kərim oğlu Əminov** və ya **Ağa Əminov** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ticarət və sənaye naziri, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü.

## Həyatı
Ağa Əminov 1888-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1907-ci ildə Bakıdakı gimnaziyanı başa vurduqdan sonra Peterburq Dağ-Mədən Mühəndisləri İnstitutunda təhsil almışdır.

Ağa Əminov Peterburqda oxuyarkən azərbaycanlı tələbələrdən ibarət Həmyerlilər Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur. 1911-ci ildə təhsilini başa vurub Bakıya qayıtdıqdan sonra Sabunçu-Suraxanı neft mədənlərində mühəndis işində çalışmışdır.

Aprel işğalından sonra Ağa Əminov bir müddət "Azərneft" sistemində işləmişdir.

Ağa Əminov 1921-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Ağa Əminov 1917-ci ilin aprelin 15–20-də Bakıda keçirilən Qafqaz Müsəlmanlarının Qurultayının iştirakçısı olmuşdur.

### Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü

Ağa Əminov 1918–1919-cu illərdə "Müsəlman gecələri"nin əsas təşkilatçılarından biri olmuş və 1919-cu ilin mayında Müsəlman Zəhmətkeş Ziyalıları İttifaqının yaradılmasında fəal rol oynamışdır.

#### Parlamentdə
Ağa Əminov 18 fevral 1919 tarixində Müsavat Partiyası üzvü olaraq boşalan yerlərdən Ümum-Rusiya Müəssislər Məclisinə keçirilən seçkilərdə Müsavat və Müsəlman Milli Komitələri tərəfindən tərtib olunmuş 10 nömrəli siyahı üzrə parlament üzvü seçilmişdir. O, parlamentdə qanun layihəsi komissiyasının üzvü olmuşdur.

Ağa Əminovun parlamentdəki son çıxışı 26 aprel 1920 tarixində keçirilən sayca 144-cü iclasda Orta təhsil məktəblərinin hazırlıq sinifl ərində dərs deyən müəllimlərin əmək haqqının artırılması haqqında qanun layihəsinin 2-ci müzakirəsi zamanı olmuşdur.

#### Hökumətdə
Ağa Əminov 1919-cu ilin martın 14-də təşkil olunan I Yusifbəyli hökumətində Müsavat üzvü olaraq ticarət və sənaye naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Ağa Əminov nazir olduğu dövrdə iqtisadiyyatda liberallaşma xəttinə təşəbbüs göstərdi, neft və neft məhsullarının mal mübadiləsi aparmadan Azərbaycandan kənara sərbəst çıxarılması haqqında hökumət qərarının qəbuluna nail olmuşdur.

Ağa Əminov Azərbaycanda ilk dəfə olaraq məlumat alıb-ötürmək imkanlarının genişlənməsi üçün informasiya agentliyinin yaradılması ilə bağlı hökumətin hazırladığı qanun layihəsini parlamentə təqdim etmişdir. Sonradan onun bu çıxışı "AzərTAc" İnformasiya Agentliyinin yaradılmasında mühüm rol oynadı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin rəsmi qəzeti olan "Azərbaycan" qəzeti 1920-ci il martın 2-də ilk dəfə olaraq "AzərTAC" imzası ilə nəşr olunmuşdur.

### Partiya fəaliyyəti
Ağa Əminov 1912-ci ildə Müsavat Partiyasına üzv olmuşdur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
# 
# 
#