open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Doma (memarlıq)

– ənənəvi yapon evinin girişində yerləşən və torpaq döşəmədən ibarət olan yer. Çöllə evin içərisi arasında keçid rolunu oynayır. Domanı "içərini çöl kimi edən yer" adlandırırlar.

## Rolu
Keçmişdə doma *[[kamado]]* adlı qızdırıcıları saxlamaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Lakin su çəkmək və yemək bişirmək kimi işlər evin çölündə görülməli olduğu üçün mətbəx rolunu da oynamışdır. Doma topraq döşəməyə malik olduğu üçün burada yemək bişirmək və ya qızdırıcı saxlamaq yanğın təhlükəsini minimuma endirirdi.

Doma fermerlər, balıqçılar və dülgərlər tərəfindən emalatxana kimi istifadə olunurdu. Bu cür işləri evin içərisində görmək evi çirkləndirə bilərdi, amma çöldə də görmək çətin idi, çünki yağış yağa və ya işıq az ola bilərdi. Buna görə də doma bu cür işlər üçün çox uyğun yer idi. Bundan əlavə, doma çirklənəndə onu təmizləmək daha asan idi.

## Müasir dövr
Müasir dövrdə Yaponiyadakı evlərin çoxu Qərb üslubundadır, ona görə də domaya çox nadir hallarda təsadüf olunur. Ancaq köhnə evlərdə və dükanlarda doma görmək olar. Son dövrlərdə bəzi müasir evlərdə velosiped saxlamaq üçün doma konsepsiyasından istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* From doma to daidokoro: Japanese kitchens
Şərqi Azərbaycanda zəlzələ (2019)

**Şərqi Azərbaycan zəlzələsi (2019)** — 2019-cu il 8 noyabr tarixində yerli vaxtla 03:17-də baş vermiş zəlzələ. Dərinliyi 20 km olan 5.9 bal gücündə təbii fəlakət. 

## Tektonik təyinatı
İran cənubda Bitlis-Zaqros qurşağından Böyük Qafqaz dağlarına, şimalda Abşeron-Balkan silsiləsindən Kopetdağ dağına qədər uzanan Ərəbistan plitəsi ilə Avrasiya plitəsi arasında yerləşir. Bu plitələrin toqquşması 3,000,000 km2  sahədə kontinental qabığın deformasiya olunmasına səbəb olur. Bu yer üzərində ən geniş ərazini əhatə edən konvergent deformasiyadır. İranın şimal-qərbində Ərəbistan plitəsi şimala doğru Avrasiya plitəsinə nisbətən ildə təxminən 20 mm sürətlə hərəkət edir. Təbriz yaxınlığında ərazidə deformasiyada Şimali Təbriz qırılması üstünlük təşkil edir, qərb-şimal-qərb – şərq -cənub-şərqdən sağa doğru hərəkət 858-ci ildən bəri 6 baldan yuxarı 7 tarixi zəlzələnin baş verməsinə səbəb olmuşdur. 

Digər aktiv qırılma zonası Əhər və Həriş şəhərləri arasında qərb- şərq meylliyidir. Bu zona isə 2012-ci ilin avqust ayında 6.4 bal gücündə zəlzələnin baş verməsinə səbəb olmuş və nəticədə ən azı 38 nəfər həlak olmuş, 3200 nəfər xəsarət almış, onlardan da 268 nəfəri xəstəxanada vəfat etmişdir.

## Zəlzələ

5.9 bal gücündə zəlzələ Ərəbistan və Avrasiya plitələri arasında sərhəddən təxminən 250 km şimal-şərqə doğru baş vermişdir. Ocağın mexanizmi Bozquş dağının altında sola doğru istiqamətdə qırılma olduğunu göstərirdi. Afterşokların paylanması Şimal-şərq və Cənub-qərb müstəvisi boyunca qırılma olduğunu göstərir.  Səthin altına qalmış qırılmanın ölçüsü 3.8 x 4.9 km2 dəyərləndirildi. Bu 5 km  dərinlikdə 0.8 metr maksimum sürüşmə  zonası əmələ gətirdi, sürüşmənin daha geniş hissəsi 2 km və 11 km dərinlik aralığında baş verdi.  

## Təsiri

### Dağıntı və fəlakətlər
Zəlzələdən 6 şəhər və 145 kəndin birlikdə 121.307 nəfər əhalisi zərər gördü. Onlardan 30-u tamamilə dağıldı. Ən çox zərər görən ərazilər Şərqi Azərbaycan əyalətində Miyanə və Sərab şəhərləri idi. Bəzi mal-qara da da anbar və çardaqların dağılmasına görə tələf oldu. Zəlzələ nəqliyyat yollarının, telekommunikasiya xəttlərinin, su kanalizasiyalarının sürüşməsinə və dağılmasına və qaz borularının zərər görməsinə görə isə yanğınlara səbəb oldu. Zəlzədə düşən dağıntılar nəticəsində 5 nəfər həlak oldu, 66 nəfər isə xəsarət aldı. 518 nəfər isə zəlzələ nəticəsində yaranan təşvişə görə xəsarət aldı, zəlzələ nəticəsində yaranan yanğınların səbəb olduğu karbon monoksid qazından zəhərlənməyə görə daha 2 nəfər dünyasını dəyişdi. 

Təbrizdə orta dərəcəli təkanlar qeydə alındı, 6 ev dağıldı və 400 ev zərər gördü.  

### Relyef
3091 çadır, 3000-dən çox ərzaq bağlaması, 3521 ədyal, 4595 şüşə su, 440 nətbəx seti və 350 ədəd çörək zəlzələ qurbanlarına yardım olaraq göndərildi. 

## Həmçinin bax

* Ərdəbil zəlzələsi (1997)

## İstinadlar
Qırtıc

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
May İnqilabı

**May İnqilabı** *(İspan: Revolucion de Mayo)* **-**1810-cu ilin mayında Rio de la Plata vitse-krallığı dövründə Buenos-Ayresdə baş verən və Sisnerosun vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasına səbəb olan bir sıra siyasi və ictimai hadisələr. Bu tədbirləri Buenos Ayresin ispan əsilli, lakin tacın bölgədəki siyasətindən narazı olan aristokratları təşkil edirdi. Hadisələr çox zorakılığa və geniş qarşıdurmaya səbəb olmadı, lakin1816-cı il iyulun 9-da Argentinanın müstəqilliyinə gətirib çıxaran prosesin başlanğıcını göstərmək üçün Argentina tarixşünaslığına əsaslanaraq, rəsmi olaraq elan edilən inqilab termini onlara tətbiq olundu.

1810-cu il mayın 18-də Buenos-Ayresdə Sevilya Xuntasının devrildiyi və İspaniyanın fransızlar tərəfindən işğal edildiyi məlum oldu. Vitçe kral Baltasar Hidalqo de Sisnerosun legitimliyi sual altında idi. Mayın 22-də Buenos-Ayres Bələdiyyə Şurasının açıq iclası keçirildi və bu iclas mayın 23-də səhər saatlarında qərar verdi, bu qərara görə Sisneros istefa verməli və parlament yaratmaq üçün bütün səlahiyyətləri bələdiyyəyə verməli idi. Mayın 24-də Sisneros müvəqqəti prezident və qoşunların baş komandanı təyin edildi və bu, xalqın qəzəbinə səbəb oldu, bu isə Buenos-Ayresin mərkəzi meydanında etiraz aksiyaları və ordunun üsyanı ilə nəticələndi. Mayın 25-də naibin yekun istefası elan edildi və müvəqqəti hökumət orqanının — aşağıdakı tərkibdə olan Birinci Xuntanın yaradılması elan edildi:

**Kornelio Saavedra** — prezident.

**Manuel Alberti.**

**Miqel de Askvenaqa.**

**Manuel Belqrano**

**Xuan Xose Kastelyo**

**Dominqo Mateu**

**Xuan Larreya.**

**Xuan Xose Paso** — katib.

**Mariano Moreno** — katib.

Həmin gün əyalətə millət vəkillərinin göndərilməsi tələbi olan sirkulyar göndərildi. Kordova istisna olmaqla, Argentinanın tərkibinə daxil olan bütün şəhərlər May İnqilabını dəstəklədi. Birinci Xunta ölkənin digər əyalətlərindən olan deputatlarla birlikdə dekabrın 18-də Böyük Xunta — Rio de la Plata Birləşmiş Əyalətlərinin Parlamentini yaratdı.

İspan hökmranlığı mayın 25-də faktiki olaraq devrilsə də, siyasi məqsədlər üçün Birinci Xunta 1816-cı ilə qədər rəsmi olaraq müstəqilliyini elan etmədi.
Hayasui

**Hayasui boğazı** () — Şikoku və Kyuşu adaları arasındakı boğaz. Daxili Yapon dənizinin İyo-Nada hissəsini və Bunqo boğazını birləşdirir. Boğazın eni təqribən 16 km, dərinliyi 300–400 m-dir.

Boğaz şərqdə eyniadlı yarımadada Sadamisaki burnu və qərbdə Seki və ya Jizo arasında yerləşir. Boğazda Takaşima və Uşijima adaları yerləşir.

Boğazdakı qabarma-çəkilmə cərəyanları 6 düyün sürətinə çata bilir.

Sahəsi 160 km² olan boğazın suları ekoloji və ya bioloji cəhətdən əhəmiyyətli dəniz zonası hesab olunur və yüksək biomüxtəlifliyə malik olması ilə xarakterizə olunur. Xüsusilə Yapon stavridası və qılınc balığı seçilir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Kuruşima-Kaikyo

**Kuruşima-Kaikyo boğazı** () —  Şikoku və Osima adaları arasındakı boğaz. Daxili Yapon dənizinin Hiuçi-Nada və İtsuki-Nada ərazilərini birləşdirir.

Bu mühüm nəqliyyat marşrutunun bir hissəsidir. Boğazdan gündə 1500-ə qədər gəmi keçir. Boğazda hərəkət etmək çətindir, onun içindəki qabarma-çəkilmə axınları 10 düyün (18,5 km/saat) sürətə çata bilir ki, bu da çoxsaylı qəzalara səbəb olur. Relyef və naviqasiya mürəkkəbliyinə görə Yaponiyada Naruto və Kammon boğazları ilə birlikdə adı çəkilir.

1999-cu ildən boğaz üzərindən Kuruşima-Kaikyo körpüsü salınır.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Sakai boğazı

**Sakai boğazı** () — Honşu adasındakı Şimane (Şimane prefekturası) və Yumigahama (Tottori prefekturası) yarımadaları arasındakı boğaz. Nakaumi gölü ilə Yaponiya dənizini birləşdirən boğazın köhnə adı Nakaenosetodur.

Boğazın uzunluğu təqribən 7 km, eni 200–600 m, dərinliyi 7–9 m-dir.

"İzumo Fudoki" salnamələrində Tonoenosaki kimi xatırlanır.

1972-ci ildə böğaz üzərində uzunluğu 1714 m olan Sakai-Suido-Ohaşi körpüsü inşa edilir.

Boğaz Xiya çay sisteminin bir hissəsidir. Boğazın cənub sahilində Sakaiminato şəhəri yerləşir.

## İstinadlar
Busan boğazı

**Busan boğazı** () — Koreya yarımadasının cənub-şərq sahilləri ilə Tsuşima adaları arasında Koreya boğazının şimal-qərb keçidi. Yapon dənizi ilə Şərqi Çin dənizini birləşdirir. Eni 52 kilometr, dərinliyi 56-184 metr, dar xəndəkdə 230 metrə çatır. Cərəyanlar əsasən şimal-şərq istiqamətindədir, sürəti təxminən 1,0 km/saatdır. Cərəyanın şimal-şərq sahilində əks istiqamətdədir. 

## Mənbə

*''Encyclopædia Britannica'' article
*Oceanographic Characteristics of the Korea Strait, from KORDI
Köməkli intihar

**Köməkli intihar** — başqasının köməyi ilə intihar aktı. Bir çox yurisdiksiyalarda bir insanın intihar edərək ölməsinə kömək etmək cinayətdir. Köməkli intiharın qanuni olduğu əksər ölkələrdə fərdlər müəyyən meyarlara cavab verməlidirlər. Bunlara ölümcül xəstəliyə sahib olmaq, sağlam düşüncəli olduqlarını sübut etmək, ölmək arzusunu könüllü və dəfələrlə ifadə etmək, müəyyən edilmiş ölümcül dozanı özlərinin əl ilə qəbul etməsi daxildir. Qanunların əhatə dairəsi yerdən yerə dəyişir. Birləşmiş Ştatlarda köməkli intihar sadəcə yaşamaq üçün altı ay və ya daha az müddətə malik olanlar üçündür. Almaniya, Kanada, İsveçrə, İspaniya, İtaliya, Avstriya, Belçika və Niderland kimi digər ölkələrdə ölümcül diaqnoz tələb olunmur və könüllü evtanaziyaya əlavə olaraq icazə verilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
*
Rogi Viq

**Robert Qabor Şarl "Rogi" Viq** (; ) — Niderland şairi, romançısı və musiqiçisi.

## Həyatı
Robert Qabor Şarl Viq 21 avqust 1962-ci ildə Niderladın Delft şəhərində anadan olmuşdur. Onun valideynləri 1956-cı ildə Macarıstandan qaçmış və bir il sonra Niderlanda məskunlaşmışdılar. Viq gənclik illərində klassik musiqidə təhsil almışdı, lakin on altı yaşında blüz musiqisinə və holland şansonuna üstünlük verməyə başlamışdır. Viq "Tirade" və "Measure" ədəbi jurnallarının redaktoru idi. 1986–1999-cu illərdə "*Het Parool*"da poeziya tənqidçisi olmuşdur. 1999-cu ildə Viq rəsm çəkməyə başlamışdır.

Onun həyatı ağır depressiya ilə yadda qalmışdır. O, elektroşok terapiyası keçmək üçün mütəmadi olaraq ruhi xəstəxanalara yerləşdirilmiş və üç dəfə intihara cəhd etmişdir. Viq 15 iyul 2015-ci ildə Amsterdamda, 52 yaşında vəfat etmişdir. O, dözülməz psixoloji və fiziki əzablara görə evtanaziyaya qərar vermişdi.

## İstinadlar
20 nömrəli məktəb-lisey

**[[Arif Hüseynzadə|Arif İsmayıl oğlu Hüseynzadə]] adına 20 nömrəli tam orta məktəb-liseyi** — Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərində ümumi təhsil müəssisəsi.

## Haqqında
Parlament prospekti 7/11 ünvanında yerləşən A. Hüseynzadə adına 20 nömrəli tam orta məktəb-liseyin əsası 1958-ci ildə qoyulmuşdur. O vaxt məktəb 1 korpusdan ibarət olmuş, 1000 nəfər şagird üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1988-ci ildə məktəbin daha 3 korpusu tikilib istifadəyə verilmişdir.

2007-ci ildə ölkə başçısı İlham Əliyevin sərəncamı ilə məktəb əsaslı təmir edilmişdir.

Məktəbə 1994-cü ildə lisey adı verilmişdir.

2012-ci ildə prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə məhz 20 nömrəli məktəb-liseyin şagirdlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə məktəbin qarşısında yeraltı keçid inşa edilmişdir.

2008–2013-cü illərdə 20 nömrəli tam orta məktəb-lisey 2 dəfə "İlin ən yaxşı məktəbi" adına layiq görülmüşdür. Məktəbdə 3 Əməkdar müəllim, 1 "Tərəqqi" medalına, 2 "Qabaqcıl təhsil işçisi" medaına layiq görülmüş müəllimlər çalışır.

2014-cü ilin iyun ayında məktəb-lisey sökülmüşdür.

2017-ci ilin sentyabrın 15-də isə yeni inşa edilmiş məktəb-lisey 2017–2018-ci tədris ili üçün müəllim və şagirdlərin istifadəsinə verilmişdir. Məktəbin açılışında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti  İlham Əliyev, eləcə də I Vitse Prezident xanım Mehriban Əliyeva iştirak etmişlər.

2022–2023-cü tədris ili üçün ümumi şagird sayı isə 4608-dir. Onlardan 2380-i rus bölməsində, 2228-i isə Azərbaycan bölməsində təhsil alan şagirdlərdir. Məktəb-liseydə hal-hazırda 162 sinif fəaliyyət göstərir.

## Məzunları

* Arif Hüseynzadə
* Çingiz Babayev
* Mahmud Kərimov
* Fuad Ələsgərov
* Zeynal Nağdəliyev
* Afaq Bəşir qızı
* Elçin Əzizli
* Anar Ələkbərov
* Nazim İmanov

## Qalereya

Fayl:20nomrelimekteb1.jpg|
Fayl:20nomrelimekteb2.jpg|
Fayl:20nomrelimekteb3.jpg|
Fayl:20nomrelimekteb4.jpg|
Fayl:20nomrelimekteb5.jpg|
Fayl:20nomrelimekteb6.jpg|
Fayl:20nomrelimekteb7.jpg|
Fayl:20nomrelimekteb9.jpg|
Şikar Bədəlov

**Şikar Bədəlov** (5 fevral 1986, Şamaxı)— Azərbaycanlı kikboksçu, Daxili İşlər Nazirliyinin İdman Cəmiyyətinin idmançısı, "Kings of Kings" dünya kəmərinin sahibi.

## Həyatı və təhsili
Bədəlov Şikar Maqsud oğlu 1986-cı fevralın 5-də Şamaxı şəhərində anadan olub. 1993-2003-cü illərdə Şamaxı şəhərində yerləşən 5 nömrəli orta məktəbdə təhsil alıb. 2004-2005-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2006-2010-cu illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində bakalavr təhsili alıb.

## İdmançı kariyerası
2017-ci ildə Almaniyanın Herni şəhərində kikboksinqin K1 versiyası üzrə "Fight Vision Europe" yarışında iştirak edib. 13 ölkədən 26 idmançının iştirak etdiyi yarışda alman rəqibini 3-cü raundda texniki nokautla məğlub edərək qalib olub. 

2018-ci ildən Daxili İşlər Nazirliyinin İdman Cəmiyyətinin idmançısıdır. 2018-ci il iyunun 2-də Almaniyanın Düsseldorf şəhərində kikboksinq üzrə peşəkarlar arasında reytinq döyüşü olan XXII “Heroic battle”-a qatılıb.

2021-ci ildə Türkiyənin Konya şəhərində kəmər döyüşünə çıxıb. Döyüşün birinci raundunda iranlı İbrahim Xezaini ilk dəqiqəsində nokautla məğlub edərək Dünya kəmərini qazanıb.

2023-cü il fevralın 5-də  dünya kuboku çərçivəsində Türkiyənin İstanbul şəhərində Yahya Kemal Beyatlı Mərkəzində mərakeşli Noordin El Benmofu I raundun 1-ci dəqiqəsində nokautla məğlub edərək dünya kubokunu qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Səhər Mərkəzi - Şikar Bədəlov, Aysel Sultanova, Samir Piriyev 05.07.2021 / Xəzər tv
* Şikar Bədəlov vs İbrahim Khazae
* Şikar Bədəlova bir dəqiqə kifayət edib / Real tv
* Şikar Bədəlov Dünya Kubokunu qazandı / ARB 24
* Şikar Bədəlov vs Roman Stobel
Ben Bernanke

**Ben Şalom Bernanke** (, ; ) — 2006–2014-cü illərdə Federal Ehtiyat Sisteminin 14-cü sədri vəzifəsində çalışmış amerikalı iqtisadçı. Federal Ehtiyatdan ayrıldıqdan sonra o, Brukinqs İnstitutunda görkəmli əməkdaş təyin edildi.Sədr olduğu müddətdə Bernanke Federal Ehtiyatın 2000-ci illərin sonundakı maliyyə böhranına reaksiyasına nəzarət etdi və buna görə 2009-cu ildə İlin Adamı seçildi.Federal Ehtiyatlar Sisteminin sədri olmamışdan əvvəl Bernanke Prinston Universitetində vəzifəli professor olub və 1996-cı ildən 2002-ci ilin sentyabrına kimi dövlət qulluğuna məzuniyyətə çıxana kimi orada İqtisadiyyat Departamentinə rəhbərlik edib. Bernanke, Duqlas Daymond və Filip Dibviq ilə birlikdə "banklar və maliyyə böhranları ilə bağlı araşdırmalara görə" İqtisadiyyat Elmləri üzrə 2022 Nobel Memorial Mükafatına layiq görüldü, daha konkret olaraq Böyük Depressiya ilə bağlı təhlilinə görə.

5 avqust 2002-ci ildən 21 iyun 2005-ci ilə qədər o, Federal Ehtiyat Sisteminin Rəhbərlər Şurasının üzvü olmuş, Bernanke doktrinasını irəli sürmüş və ilk dəfə olaraq "Böyük Moderasiya"nı – ənənəvi biznes dövrlərinin aşağı düşdüyü nəzəriyyəsini müzakirə etmişdir. son onilliklərdə beynəlxalq iqtisadiyyatda baş verən struktur dəyişiklikləri, xüsusilə də inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadi sabitliyinin artması, makroiqtisadi (pul və fiskal) siyasətin təsirinin azalması nəticəsində dəyişkənlik.

Prezident Buş onu Alan Qrinspandan sonra ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin sədri vəzifəsinə irəli sürməzdən əvvəl Bernanke Prezident Corc Buşun İqtisadi Məsləhətçilər Şurasının sədri vəzifəsində çalışıb.
Bernanke 2015-ci ildə yazdığı "Hərəkət etmək üçün cəsarət" kitabında Federal Ehtiyat Sisteminin sədri olduğu dövr haqqında yazıb və orada 2007 və 2008-ci illərdə dünya iqtisadiyyatının çökməyə yaxın olduğunu açıqlayıb. Bernanke bunun yalnız FED-in yeni səyləri olduğunu iddia edir. Böyük Depressiyadan daha böyük iqtisadi fəlakətin qarşısını alan (digər ABŞ agentlikləri və digər hökumətlərin agentlikləri ilə əməkdaşlıq)

## İstinadlar
Ceyms Qorman

**Ceyms Patrik Qorman** () Morgan Stanley-in sədri və CEO-su olan Avstraliya əsilli amerikalı maliyyəçi. O, əvvəllər şirkətdə həmsədr və Strateji Planlaşdırma üzrə həmsədr vəzifələrində çalışıb.

## Fəaliyyəti
Qorman Xarici Əlaqələr Şurasının direktoru və Kolumbiya Biznes Məktəbinin Nəzarətçilər Şurasının sədri kimi fəaliyyət göstərir və Maliyyə Xidmətləri Forumunun, Biznes Şurasının və Biznes Dəyirmi Masasının üzvüdür. O, əvvəllər Nyu-York Federal Ehtiyat Bankının direktoru, ABŞ Federal Ehtiyatlar İdarəsinin Federal Məşvərət Şurasının prezidenti vəzifələrində çalışıb. Nyu-York Şəhər Tərəfdaşlığının həmsədri, Metropolitan İncəsənət Muzeyinin Biznes Komitəsinin həmsədri və Vaşinqtonda Qiymətli Kağızlar Sənayesi və Maliyyə Bazarları Assosiasiyasının idarə heyətinin üzvü və sədri (2006) kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar
Uolter Dandi

**Valter Edvard Dandi** () — Amerikalı neyrocərrah və alim. O, Viktor Horsli (1857–1916) və Harvi Kuşinq (1869–1939) ilə birlikdə neyrocərrahiyyənin qurucu atalarından biri hesab olunur. Dandi çoxsaylı neyrocərrahi kəşfləri və yenilikləri, o cümlədən beyində serebrospinal mayenin sirkulyasiyasının təsviri, hidrosefal cərrahi müalicəsi, hava ventrikuloqrafiya və pnevmoensefaloqrafiyanın ixtirası, beyin endoskopiyası təsnifatı, ilk intensiv terapiya şöbəsinin qurulması, serebrovaskulyar neyrocərrahiyyənin yaranması ilə müşayiət olunan intrakraniya anevrizmanın ilk kliplənməsi ilə tanınır.

## İstinadlar
Fəaliyyətə əsaslanan büdcələşdirmə

İctimai maliyyədə **fəaliyyətə (performansa) əsaslanan büdcələşdirmə** (FƏB; ) — dövlətin məqsəd, vəzifə və funksiyalarına uyğun və dövlət siyasətinin dəyişən prioritetləri nəzərə alınmaqla büdcə vəsaitlərinin bölüşdürülməsi üsullarından istifadə edən dövlət və yerli büdcələrin planlaşdırılması və icrasına metodoloji yanaşma. Bundan əlavə, yanaşma kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinə nail olmağın qiymətləndirilməsi yolu ilə büdcə vəsaitlərinin xərclənməsinin səmərəliliyinə nəzarəti nəzərdə tutur. Bununla belə, “FƏB” və “proqram-məqsədli yanaşma” anlayışlarını ayırd etmək lazımdır – onlar məzmunca üst-üstə düşmür.

## Haqqında
Karter tərəfindən izah edildiyi kimi  “Performans büdcələri pulun niyə xərcləndiyini izah etmək üçün missiya, məqsəd və obyektiv ifadələrdən istifadə edir. Bu, proqram məqsədləri və ölçülə bilən nəticələr əsasında konkret məqsədlərə nail olmaq üçün resursların bölüşdürülməsi üsuludur”. Performansa əsaslanan büdcəni başa düşməyin açarı “performans” sözünün altındadır. Bu üsulda bütün planlaşdırma və büdcə strukturu nəticəyönümlüdür. Bu aspektlərə nail olmaq üçün məqsədlər və fəaliyyətlər mövcuddur və onlar ümumi qiymətləndirmənin əsasını təşkil edir.

Siqal və Sammers tərəfindən  daha əhatəli tərifə görə, performansa əsaslanan büdcənin üç elementi var:

* nəticə (yekun nəticə)
* strategiya (son nəticəyə nail olmaq üçün müxtəlif yollar)
* fəaliyyətlər/nəticələr (son nəticəyə nail olmaq üçün əslində nə edilir)

Siqal və Sammers qeyd edir ki, bu çərçivədə konkret hərəkətlərin əsaslandırılması ilə son nəticələr arasında əlaqə mövcuddur və nəticə istisna edilmir, fərdi hərəkətlər və ya nəticələr isə istisna olunur. Bu məlumatla istədiyiniz nəticəni əldə etmək baxımından hansı fəaliyyətlərin sərfəli olduğunu başa düşə bilərsiniz.

Burada istifadə edilən bəzi təriflərdən göründüyü kimi, fəaliyyətə əsaslanan büdcələşdirmə müəyyən məqsədlərə nail olmaq üçün resursların bölüşdürülməsi üsuludur.

Harrison  izah edir: “FƏB pulun “bağlandığı” (yəni ayrılmış) bir məqsəd və ya məqsədlər toplusunu müəyyən edir. Bu məqsədlərdən konkret vəzifələr müəyyən edilir, sonra isə onlar arasında vəsait bölüşdürülür.

## İstinadlar
Şimali Rodeziya

**Şimali Rodeziya** — hazırda müstəqil Zambiya ölkəsi olan Mərkəzi Afrikanın cənubunda Britaniyanın protektoratı. 1911-ci ildə daha öncəki iki protektoratın, Barotzilandiya–Şimali-Qərbi Rodeziya və Şimal-Şərqi Rodeziyanın birləşməsiylə qurulmuşdur. O, ilkin olaraq, əvvəlki iki protektorat kimi, Britaniya Hökuməti adından nizamnamə şirkəti olan Britaniya Cənubi Afrika Şirkəti (BSAC) tərəfindən idarə olunurdu. 1924-cü ildən o, Britaniya hökuməti tərəfindən protektorat kimi, Britaniyanın idarə etdiyi digər protektoratlar ilə oxşar şərtlərdə və idarə olunduğu zaman tələb olunan xüsusi müddəalarla idarə olunur.

BSAC nizamnaməsinə əsasən nizamnamə koloniyası xüsusiyyətlərinə malik olsa da, BSAC-ın yerli rəhbərlərlə müqavilələri və Britaniya qanunvericiliyi ona protektorat statusu verdi. Bölgə nisbətən az sayda avropalı köçkünləri cəlb etdi, ancaq onlar ilk dəfə siyasi təmsilçilik əldə etdikləri vaxtdan etibarən onlar ya ayrı bir qurum kimi, ya da Cənubi Rodeziya və ehtimal ki, Nyasalendlə əlaqəli olaraq ağ azlıqların hökmranlığı üçün təşviqat aparırdılar.

## Britiş Saut Afrika Kompani
"Rodeziya" adı İngilis kapitalisti və imperiya qurucusu, Limpopo çayının şimalından cənub-mərkəzi Afrikaya Britaniya ekspansiyasında rəhbər şəxs olan Sesil Con Rodsdangötürülmüşdür. Rods, şübhəli müqavilələr əsasında yerli başçılardan bir sıra hüquqları əldə edərək, Britaniya təsirini bölgədə yaydı. Cənubi Afrikada mədənçilikdə böyük bir sərvət qazandıqdan sonra onun arzusu Britaniya İmperiyasını şimala, mümkünsə Qahirəyə qədər genişləndirmək idi, baxmayaraq ki, bu, hər hansı bir kommersiya şirkətinin əldə edə biləcəyi resurslardan çox idi. Rodsun əsas diqqəti Zambezinin cənubunda, Maşonalandda və onun şərqindəki sahil bölgələrində idi və Maşonalandın gözlənilən sərvəti reallaşmadıqda, onun istədiyi Zambezinin şimalındakı ərazidə əhəmiyyətli inkişaf üçün çox az pul qaldı.

## İstinadlar
Devid Kopperfild (roman)

**Devid Kopperfild** — Çarlz Dikkensin 1849-cu ildə beş hissədə və 1850-ci ildə ayrıca kitab şəklində nəşr olunan avtobioqrafik romanıdır.

## Xarici keçidlər
İspaniyanın himni

**İspaniyanın himni**() — İspaniyanın dövlət himni. Rəsmi sözləri olmayan nadir milli himnlərdən biridir. Bu himn Avropanın ən qədim himnidir, mənşəyi məlum deyil. Onun adı ilk dəfə Manuel de Espinosanın 1761-ci ildə "Libro de Ordenanza de los toques militares de la Infantería Española" kitabında Marça Granadera (Bombermançının Marşı) adı ilə, lakin anonim əsər kimi qeyd edilmişdir. Marça Granadera 1770-ci ildə Kral III Çarlz tərəfindən rəsmi "şərəf himni" kimi qəbul edilmişdir. Kralın, Kraliçanın və vəliəhdin heç bir təzyiqi olmadan rəsmi mərasimlərə qatıldığı zaman fasiləsiz səslənən himn qısa müddətdə xalq arasında "La Marcha Real" adlandırılaraq milli himnə çevrilmişdir.

## Musiqisi

File:Marcha_Real_de_España.pdf|Piano notu


## Himnin sözləri

## İstinadlar
Kata Betlen

**Kata Betlen** () — Transilvaniyalı yazıçı, Macarıstan və Rumıniyada ilk memuarçılardan biri olub.

## Haqqında
Kata Betlen ölkəsinin mədəni və intellektual həyatında fəal iştirak edib. Yazıçının ailəsi cəmiyyətdə yüksək mövqe tuturdu — Bethlen klanı hökmdarlar və kanslerlər kimi Transilvaniyanın başçısı olmuşdur.
Kata Betlen 17 yaşında katolik ilə evlənmək məcburiyyətində qaldı, bu evlilik ailəsinin siyasi qərarı idi. Bu evlilik ona çox pis təsir etdi.

Həyat yoldaşı uşaqlarını əlindən aldı, Kata onlarla görüşə bilmirdi. Uşaqlarından ayrı yaşamaq çox çətin idi. Yazıçı öz memuarlarında uşaqları haqqında xatirələrini yazırdı.

Həyat yoldaşının ölümündən sonra Kata bu dəfə sevgilisi ilə yenidən evləndi.

İkinci evlilikdən çox xoşbəxt idi, lakin ikinci həyat yoldaşı və uşaqları rəhmətə getdilər. Bundan sonra Betlen özünü "yetim" adlandırmağa başladı.

Həyat yoldaşının ölümündən sonra onun böyük əmlakı Betlenə verildi, əmlakı idarə edirdi və həmçinin kitabçapını dəstəkləyirdi. Kata Betlenin əmri ilə dövrünün ən zəngin kitabxanalarından biri yığıldı. Lakin 1847-ci ildə bu kitabxana yanğın nəticəsində məhv edilib.

Kata öz mülkündə sənayenin inkişafını təşviq etdi, məhsulu artırmaq üçün bağlar və istixanalar yaratdı, kağız və şüşə dəyirmanına sahib idi və onun komandasında bir çox sənətkarlar var idi. O, təbii fəlakətlərə qarşı mübarizə aparmaq üçün təbiət elmlərini öyrəndi və həmçinin icarəçilərinə mütərəqqi əkinçilik təcrübələrini tətbiq etməyə kömək etdi.

Bundan əlavə, Kata insanlara kömək etmək üçün tibb və farmakologiyanı öyrənib. Kata yaratdığı təhsil ocaqlarında imkansız ailədən olan qızlara, təqaüd verirdi.

## Əsərləri
O, həyatı boyu bir neçə əsər nəşr edib: Védelmező, erős paizs 1759; 1733-cü ildə Bujdosásnak emlékezetköve, eləcə də məktublar daxil olmaqla əsərlərin toplusu.

Onun xatirələrində təkcə onun öz həyat problemləri deyil, həm də dövrünün siyasi mübarizəsi, vəzifəsi, bu münaqişədə aristokratiyanın vəzifəsi haqqında fikirlər yer alırdı.

Yazıçının xatirələri barokko ədəbiyyatının gözəl nümunəsi hesab olunur. Onun əsərləri "meditativ" lirika və dövrü üçün məşhur olan janrların maraqlı birləşməsidir.

Kate Betlenin məktubları Madam de Sevinye-nin əsərləri ilə müqayisə edilir.

## İstinadlar
Leonidlər

**Leonidlər**, (, ) təxminən 33 ildən bir baş verən möhtəşəm meteor fırtınaları ilə də tanınan Tempel-Tuttle kometası ilə əlaqəli məhsuldar meteor selidir.

## İstinadlar
Nigar Sabirqızı

**Nigar Sabir qızı Quliyeva** () — İctimai TV (Azərbaycan)- da jurnalist kimi fəaliyyət göstərir.

## Bioqrafiya
Nigar Sabir qızı Quliyeva 1976-cı il sentyabrın 15-də Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini 1983–1993-cü illərdə Bakının 20 saylı məktəb-liseyində alıb. Bakı Məktəbəqədər Pedaqoji Texnikumunda (indiki adı: Bakı Sosial Pedaqoji Kolleci) təhsilini davam etdirib. Ali təhsilini 1999–2004-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Mədəniyyətşünaslıq fakültəsində alıb.

## Fəaliyyəti
1996-cü ildə Azərbaycan Radiosunda işə başlayıb. 2008-ci ildə fəaliyyətini İctimai Radioda davam etdirib. Televiziya fəaliyyətinə isə 2010-cu ildə İctimai Televiziyada başlayıb. Həmin ildən "Carçı" informasiya proqramının aparıcısı olub. 2018-ci ildə onun təqdimatı ilə ilk dəfə "İTV Xəbər Yekun" verilişi efirə çıxıb. 2019-cu ildən isə həm də "Diqqət mərkəzi" verilişinin aparıcısı olub. O, İctimai Televiziyanın dövlət başçısından müsahibə alan ilk aparıcısıdır. Hazırda bir sıra analitik verilişlərin, əsasən, "İTV Xəbər Yekun" proqramının aparıcısıdır.

## Mükafatları
2020-ci il iyulun 22-si Milli Mətbuat Günündə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Büdcə uçotu

**Büdcə uçotu** () — maliyyə və qeyri-maliyyə aktivlərinin və öhdəliklərinin vəziyyəti haqqında pul ifadəsində məlumatların toplanması, uçotu və ümumiləşdirilməsi, təsərrüfat subyektinin bu aktiv və öhdəliklərini dəyişdirən əməliyyatların uçotu üçün nizamlı sistem.

## Tərifi
BSE-nin məlumatına görə, büdcə uçotu təsərrüfat uçotunun tərkib hissəsi olan büdcə idarə və təşkilatlarının büdcənin icrası prosesinin və xərclər smetasının uçotudur. Mühasibat uçotu vahid sistem əsasında qurulur, büdcənin gəlirləri və xərcləri haqqında zəruri məlumatlarla təmin edilir, genişləndirilmiş təkrar istehsal məqsədləri üçün gəlirlərin rasional bölüşdürülməsinə və yenidən bölüşdürülməsinə kömək edir. Büdcə uçotunun köməyi ilə büdcənin icrası prosesinin planlı idarə edilməsi, maliyyə-büdcə intizamı və xərclərə qənaət həyata keçirilir.

“Maliyyə və kredit ensiklopedik lüğəti” büdcə uçotunu bütün səviyyələrdə büdcənin icrasının gedişi haqqında məlumatların toplanması, qeydiyyatı və ümumiləşdirilməsi sistemi kimi müəyyən edir; təsərrüfat uçotu sisteminin bir hissəsi, o cümlədən onun üç növü: mühasibat uçotunun əsas rolu ilə əməliyyat, mühasibat və statistik. Büdcə uçotu büdcənin icrası prosesi ilə bağlı bütün maliyyə və təsərrüfat əməliyyatlarını əhatə edir.

## Büdcə uçotunun vəzifəsi
Büdcə uçotunun vəzifəsi büdcənin icrası prosesini idarə etmək və ona nəzarət etmək (o cümlədən ümumi gəlir və xərclərin uçotu və fəaliyyət növü üzrə, büdcə vəsaitlərinin uçotu).

## İstinadlar
Şaquli analiz

**Şaquli analiz** (struktur təhlili) — maliyyə hesabatının ümumi məbləğinin yüz faiz götürüldüyü və bu hesabatın hər bir maddəsinin qəbul edilmiş əsas dəyərdən faizlə təqdim edildiyi maliyyə təhlili növü. Şaquli təhlil cari vəziyyətdə şirkətin aktivlərinin strukturu (balans hesabatını təhlil edərkən) və gəlirləri (maliyyə nəticələri hesabatını təhlil edərkən) haqqında nəticə çıxarmağa, habelə bu strukturun dinamikasını təhlil etməyə imkan verir.

## Əsas xüsusiyyətləri
* mütləq göstəricilərin dəyərlərinə əsaslanaraq nisbi göstəricilərin hesablanması (nisbi göstəricilər mütləq göstəricilərə güclü təsir göstərə bilən xarici iqtisadi təsirləri hamarlaşdırmağa imkan verir və bununla da təşkilatın öz fəaliyyətinin nəticələrini aşkar edir);
* müxtəlif vaxtlarda göstəricilərin hesablanması (bu, dinamikada hesabatın tərkibində struktur dəyişikliklərini izləməyə və proqnozlaşdırmağa imkan verir).

## Faydaları
* nisbi göstəricilər əsasında maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin nəticələrini öyrənmək
* istifadə olunan resursların miqdarına və digər həcm göstəricilərinə görə fərqlənən müxtəlif təşkilatların təsərrüfatlararası müqayisələrini aparmaq.

## Şaquli analiz nümunəsi

## Həmçinin bax
* Üfüqi analiz

## İstinadlar
Tenuqui

– yapon əl dəsmalı. Baş örtüyü kimi də istifadə olunur.

## Tarixi
Tenuquinin tarixi XV əsrə qədər uzanır. Həmin dövrdə tenuqui şinoist məbədlərindəki müqəddəs yerləri bəzəmək üçün istifadə olunurdu. Senqoku dövründən sonra insanlar tərəfindən istifadə olunan adi əl dəsmalına çevrilmişdir.

Ənənəvi tenuqui boyaq olmadan kətan parçadan hazırlanırdı, lakin Edo dövründən etibarən pambıqdan hazırlamağa üstünlük verilir. Kabukinin populyarlaşmasından sonra məşhur aktyorların emblemlərinin təsvir olunduğu tenuquilər yayılmışdır. Tezliklə ənənəvi rəqs və musiqi məktəbləri öz tenuquilərini dizayn etməyə, eləcə də, suvenir kimi satmağa başlamışdırlar.

Tenuquinin müxtəlif baş örtüyü üslubları var idi və bu üslublar şəxsin statusunu göstərirdi.

## Haqqında
Tenuqui dördbucaqlı formasında olub pambıqdan hazırlanır. Həm dəsmal, həm də baş örtüyü kimi istifadə olunur. Standart eni 35, uzunluğu isə 90 santimetr olsa da, müxtəlif ölçülərdə olan növləri var. Qırmızı və indiqo boyaqlar tenuquini rəngləmək üçün istifadə olunan ən populyar seçimlərdir. Dükkanlar və şirkətlər açılışlar zamanı tenuqui paylayırlar. Şəhər və qəsəbələr turistlərə suvenir kimi satmaq üçün öz tenuquilərini hazırlayırlar. Tenuquinin üzərində Fuci dağı və ya anime personajlarının təsvirləri ola bilər.

Tenuqui baş örtüyü kimi istifadə olunanda saçı yığmaq və ya təri hopdurmaq məqsədlərini daşıyır. Tenuquidən hədiyyə bəzəyi, ev dekorasiyası, kitab üzlüyü kimi də istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Məmmədrza bəy Bakıxanov

**Məmmədrza bəy Məmmədcəfər bəy oğlu Bakıxanov** ( — 4 iyul 1919, Bakı) ― Bakıxanovlar ailəsindən mülkədar və tacir.

## Həyatı
Məmmədcəfər bəy Bakıxanovun və Qızxanım xanımın övladı idi. Hənifə bəy və Haşım bəy adlı qardaşları, Bəyim xanım, Bala xanım, Səlmə xanım və Gülsüm xanım adlı bacıları vardı. Həmçinin Mirzə Fərəc Rzayevin xalasıoğlu idi.

Eldar İsmayılovun araşdırmasına görə 1872-ci il martın 30-da Bakı Bəy Komissiyasına verilən ərizədə onun 10 yaşı göstərilirdi. 1890-cı illərdə Məmmədrza bəy ticarətlə məşğul olurdu: buz satır, buğda, qoyun və s. alır, buzlaq, çayxana kimi mülkləri var idi.

Adı 1895-ci il noyabrın 15-də Bakı şəhərində törədilmiş bir qətlin istintaqı zamanı hallanmışdır. Müstəntiq S. D. Staroselski, Məmməd Rza bəyi qatillərə rüşvət verməkdə günahlandırılaraq 1897-ci il fevralın 27-də Bakı rayon məhkəməsi tərəfindən müddətsiz ağır işlərə sürgünə, yəni ömürlük məhkum etmişdir. Tiflis Ədliyyə Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verdikdən sonra Rusiyanın tanınmış hüquqşünası Fyodor Plevako tərəfindən müdafiə edilmişdir. 1897-ci il sentyabrın 27–28-də nəhayət Tiflis Ədliyyə Məhkəməsinin səfər iclasında bu işə baxılarkən Məmmədrza bəy Bakıxanova bəraət verildi, bundan sonra o, dərhal həbsdən azad edildi. 1905–1912-ci illərdə ailəsi ilə birlikdə İranın Rəşt şəhərində yaşayıb.

Məmmədrza bəy Bakıxanov Bakıda vəfat etmiş və Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir; 1939-cu ildə Çəmbərəkəndin sökülməsi zamanı onun qalıqları Maştağa qəbiristanlığında yenidən dəfn edildi.

## Ailəsi
Məmmədrza bəy Bakıxanov Mələk xanım Aşumova ilə evli idi ( — 1920). Övladları:

* Məmməd Bakıxanov (1890–1957)
* Əhməd Bakıxanov (1892–1973)
* Tacı Bakıxanova-Əliyeva (1908–1958)
* Haşım Bakıxanov (1911–1989)

Məmmədrza bəy xalq musiqisinin və muğamların böyük həvəskarı idi. Rəştdə yaşayarkən təbrizli Əbülhəsən xan İqbali Azər ilə əlaqə yaratmış, övladlarını onun yanında şagird kimi qoymuşdur.

## İstinadlar
İspaniyanın gerbi

**İspaniyanın gerbi** () — bu gün İspaniya dövlətinin istifadə etdiyi gerb. Gerbin ortasındakı qalxandakı simvollar keçmiş İspan Krallıqlarını, İspan Tac Monarxiyasını, sol və sağ künclərdəki dayaqlar İspaniyanın coğrafi mövqeyini simvolizə edir. Gerb 1981-ci ildə dövlət tərəfindən təsdiq edilib və rəsmiləşib. Gerb eyni şəkildə İspaniya bayrağında da var.

## Rəsmi dizaynı

### Rəng spektri
İspaniyanın gerbinin rəngləri LAB və CIE-1931 beynəlxalq sistemlərində 3 sentyabr 1982-ci il tarixində 2267 saylı Kral Fərmanı ilə qanuni olaraq müəyyən edilmişdir..

### Gerbin heraldik elementləri və onların mənaları
Gerb beş krallığın gerblərindən və İspan Burbonları sülaləsinin gerbindən ibarətdir:
* Kastiliya Krallığının gerbi
* Leon Krallığının gerbi
* Araqon Krallığının gerbi
* Navarra Krallığının gerbi
* Qranada Krallığının gerbi
* Burbon-Anjou sülaləsinin gerbi Sütunların üstündə müvafiq olaraq Müqəddəs Roma İmperiyasının imperator tacı və İspaniyanın kral tacı yerləşir və ölkənin bir imperiya və krallıq kimi tarixini təmsil edir;
Milli suverenliyi simvolizə edən kral tacı gerbin üstündədir.

Kastiliya Krallığı

Leon Krallığı

Araqonun tacı

Navarra Krallığı

Qranada Krallığı (Kastiliya Tacı)

Bourbon Evi

Herakl sütunları

İspan kral tacı

## İstinadlar
Nilay Aydoğan

**Nilay Aydoğan** () – Türkiyə qadın basketbolçu.

## Karyerası
Aydoğan basketbol karyerasına "İstanbul Universiteti" komandasında başlamışdır. Daha sonra Türkiyənin "Gənclik və İdman", "Orduspor", "Güre Bələdiyyəsi", "İzmit Bələdiyyəspor", "Mersin Böyükşəhər Bələdiyyəspor", "Samsun Basketbol İhtisas", "Yalova VİP" basketbol klublarında çıxış etmişdir. Sonuncu klubu Türkiyə çempionatında çıxış edən "Çankaya Universiteti" komandası idi.

Aydoğan Türkiyə milli qadın 3×3 basketbol komandasının üzvü olmuş və milli komanda ilə 17 oyuna çıxmışdır. 2022-ci ildə Konya şəhərində baş tutmuş İslam Həmrəyliyi Oyunlarının 3x3 basketbol turnirinin heyətinə seçilsə də, COVID-19 testi pozitiv çıxdığı üçün heyətdən çıxarılmışdı.

## Ölümü
2023-cü ilin fevralında nənəsinin evini ziyarət etmək üçün Malatyaya getmiş və baş verən Türkiyə–Suriya zəlzələsi zamanı bina dağıntılarının altında qalaraq ölmüşdür. Onun bədəni 12 fevralda dağıntıların altından çıxarılmışdır. Kasımpaşa Kulaksız məzarlığında dəfn olunmuşdur. 

Qadın basketbolu üzrə Türkiyə çempionatının 2022/23 mövsümünə onun adı verilmişdir. "Çankaya Universiteti" komandası onun geyindiyi 46 nömrəli formanı əbədiləşdirmiş və bu nömrəni heç kimə verməmək barədə qərar qəbul etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* TBF profili
Aleks Teyşeyra

**Alex Teixeira Santos** (  ; ) Vasko da Qama komandasında hücumçu kimi çıxış edən braziliyalı peşəkar futbolçudur.

Teyşeyra karyerasına Vasko da Qama ilə başlayıb, 2009-cu ilin noyabrında "Şaxtyor Donetsk" ə keçməmişdən əvvəl 18 yaşında əsas komandada debüt edib. O, klubda 7 il keçirib, 222 oyunda 89 qol vurub, 5 dəfə Ukrayna Premyer Liqasının qalibi olub. 2016-cı ilin fevralında o, Çin Superliqa komandası olan Jiangsu Suning-ə Asiyada transfer rekordu olan 50 milyon avroya transfer oldu.&nbsp;

## Milli karyerası
2007 U-17 Dünya Kubokunda və 2009 U-20 Dünya Kubokunda Braziliya millisində oynamışdır. Sonuncu turnirdə o, üç qol vurdu, lakin Qana ilə finalda həlledici penaltini əldən verdi. Qanalı Dominik Adiyiahdan sonra turnirin ikinci ən yaxşı oyunçusu seçildi.

Teixeira Braziliyanın əsas komandasının Copa América Centenario üçün müvəqqəti heyətinə daxil edildi, lakin sonra heyətdən çıxarıldı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kii boğazı

**Kii boğazı** () — Honşu və Şikoku adaları (Kii yarımadası, Vakayama prefekturası) arasındakı boğaz. Daxili Yaponiyan dənizini və Sakit Okeanı ilə birləşdirir. Boğazın uzunluğu təqribən 50 km, eni isə təqribən 40 km-dir. Boğazdakı qabarma-çəkilmə axınları 17 km/saat sürətə çata bilir. Orta hündürlüyü 2 m-dir.

Boğaz Hinomisaki və Kamoda-misaki burnu ilə həmsərhəddir, aralarındakı məsafə 30 km-dir. Dərinliyi 20-100 m-dir. Şimal hissəsində Şikoku ilə Avaci və Kitan və ya Tomoqaşima adasını (və qonşu Sato və Nakano) ayıran, Avaci və Honşu adalarını ayıran dar Naruto boğazı ilə birləşir. Boğazın cənub hissəsi genişdir və birbaşa Sakit okeanla birləşir. Boğaz vasitəsilə balıqlar Daxili Yaponiyan dənizi ilə Sakit Okean arasında miqrasiya edir ki, bu da regionda balıqçılıq sənayesinin çiçəklənməsinə töhfə verir (ildə təxminən 30.000-50.000 ton balıq tutulur).

Boğazın orta dərinliyi 56 m, sahəsi 1554 km², həcmi isə 870 km³-dir.

Boğazda Daxili Yaponiyan dənizinin evtrofik suları ilə okean suları qarışaraq, yaz və payızda müxtəlif temperatur və duzluluq sularını ayıran cəbhənin yaranmasına səbəb olur. Bundan əlavə, isti səthə yaxın sular və soyuq dərin sular arasında şaquli termoklin var. Suyun orta temperaturu 12-24°C, dərinlikdə maksimal temperatur fərqi 8°C-dir. Suyun orta duzluluğu 33,2‰, orta şəffaflığı 9,25 m-dir.

Körfəzin sahilləri dərin girintili olub, Vakanoura, Şimotsu, Yuasa, Taçibana, Komatsuşima, Tokuşima və başqa buxtaları əmələ gətirir. Boğaza Kinokava, Yoşino, Arida və Naka çayları tökülür. Boğazın sahillərində iri liman şəhərləri Tokuşima və Vakayama, həmçinin Komatsuşima, Kainan və Anan şəhərləri yerləşir. Kiinin Naruto boğazına qovuşduğu yerdə eyni adlı şəhər var. Boğazda cənub ucunda İsima (1,45 km²) və şimal ucunda Nusima (2,67 km²) adaları yerləşir.

Boğazın 149 km²-lik qərb sahili (Yoshino və Naka çaylarının mənsəbindəki ərazi) ekoloji və ya bioloji cəhətdən əhəmiyyətli dəniz ərazisi hesab olunur. Quşlardan Dəniz çovdarçısı və Adi tənbəlcüllüt müşahidə edilir.

Boğazın adı qədim Kii vilayətinin adından gəlir. 19-cu əsrdə Avropa xəritələrində bəzən "Linshoten boğazı" kimi xatırlanırdı.

## İstinadlar
Azərbaycan (qəzet, 1992)

**"Azərbaycan" qəzeti** — rəsmi dövlət qəzeti, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin mətbuat orqanı.

## Tarixi
1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması ilə Azərbaycanda mətbuat işləri yeni mərhələyə daxil oldu. "Kommunist" (1991-ci ildən "Xalq qəzeti") qəzeti sovet dövründə Azərbaycanın əsas rəsmi mətbu nəşri idi. Qəzet Azərbaycan KP MK-nın, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin orqanı idi. 1990-cı ildə Ali Sovet və Nazirlər Sovetinin hər biri özünə yeni qəzet yaratdı. Nazirlər Sovetinin qəzeti "Respublika" adlandırıldı. Ali Sovet (daha sonra Milli Məclis) isə "Azərbaycan" qəzetinə varislik etmək, yəni buraxacağı qəzetin adını "Azərbaycan" qoymaq istəyirdi. Lakin həmin dövrdə Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsi "Azərbaycan" adında qəzet buraxırdı. Qanununa görə isə eyni adda iki qəzet nəşr etmək olmazdı. "Azərbaycan" öz adını Ali Sovetə güzəştə getmədi.

Buna görə də Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 2 noyabr 1990-cı il qərarı ilə təsis olunan qəzetə "Həyat" adı verildi. "Həyat"ın çapına 1991-ci ildən başlandı. Ona həm də "rəsmi qəzet" statusu verildi. Yazıçı-dramaturq Əfqan Əsgərov qəzetin baş redaktoru oldu.

1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Mətbuat Komitəsinin sədri, daha sonra Mətbuat və İnformasiya naziri olan, həmçinin QXYK və "Azərbaycan" qəzetinin də təsisçisi olan Sabir Rüstəmxanlının təşəbbüsü, Ali Sovetin sədri İsa Qəmbər, Prezident Əbülfəz Elçibəy, Dövlət katibi Pənah Hüseyn və dövlət müşaviri Arif Hacılının razılığı ilə sənədlər imzalandı və Ali Sovetdə "Azərbaycan qəzeti ilə "Həyat" qəzetinin birləşdirilməsi" müraciəti müzakirə edilərək yekdilliklə qəbul edildi.

23 sentyabr 1992-ci il tarixli nömrəsi ilə "Azərbaycan" qəzeti parlamentin mətbu orqanı olaraq çıxmağa başladı.

## Həmçinin bax
* Həyat (qəzet, 1991)
* Azərbaycan (qəzet, 1918)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Avstraliya Muzeyi

**Avstraliya muzeyi** - Avstraliya Muzeyi təbii tarix və antropologiya sahələrində dünyaca məşhur olan Avstraliyanın ən qədim muzeyidir

Burada onurğalılar və onurğasızlar zoologiyası, həmçinin mineralogiya, paleontologiya və antropologiya kolleksiyaları var. Sərgilərlə yanaşı, muzey həm də aborigenlərin tədqiqat və icma proqramlarında iştirak edir. Muzey Sidneydəki Kollec küçəsində yerləşir və əvvəlcə Müstəmləkə Muzeyi kimi tanınırdı, 1834-cü ildə indiki adı ilə dəyişdirildi
.
## Tarix
Avstraliyanın ilk ictimai muzeyi 1827-ci ildə Sidneydə təbiət tarixinin nadir və maraqlı nümunələrini nümayiş etdirmək üçün yaradılmışdır. Əvvəlcə Masquarie Pleys-dəki köhnə poçt binasında yerləşən yeni muzeyin ilk kuratoru 1829-cu ildə William Holmes idi. 

Muzeyin rəsmi açılışı (əvvəlcə Colonial adlanırdı) yalnız 1836-cı ildə Nəzarət Komitəsinin nəzarəti altında baş tutdu
. Sonra onun kolleksiyaları bir neçə binada yerləşdirildi. 1857-ci ildə muzey memar Mortimer Lyuis tərəfindən ehtiyacları üçün xüsusi olaraq tikilmiş müasir binaya köçdü. O vaxtdan bəri burada keçirilən tədbirlərin, sərgilərin tələbatına uyğun olaraq binanın memarlığı və infrastrukturu bir neçə dəfə dəyişib. Elmi kolleksiyaları qorumaq üçün 2008-ci ildə əlavə bir qanad əlavə edildi.

## Kolleksiyalar
Bir vaxtlar muzeyin tarixi kolleksiyalarının çoxu Tətbiqi İncəsənət və Elm Muzeyinə və Mitçel Kitabxanasına təhvil verilmişdir. Bu gün Sidneydəki Avstraliya Muzeyində antropologiya, zoologiya, paleontologiya, mineralogiya, numizmatika və hətta bədən sənəti şöbələrində qruplaşdırılmış 18 milyondan çox mədəni və elmi obyekt var. Bir çox eksponatlar uşaqların ekskursiyaları üçün nəzərdə tutulmuşdur, ona görə də onlara toxunmaq və hərəkətdə sınaqdan keçirmək olar.

Burada Avstraliyanın və Torres boğazının, Polineziya, Mikroneziya, Papua Yeni Qvineya, Vanuatu, Solomon adaları, Asiya, Afrika və Amerikanın aborigen tayfalarının mədəni obyektlərinin kolleksiyaları ilə tanış ola bilərsiniz.

Muzey daim sərgilər və ictimai proqramlar təşkil edir (bunlardan ən məşhuru 1978-ci ildə Avstraliya Muzey Sərgi Qatarıdır), elmi tədqiqatlar aparır, təbiətin mühafizəsi, biomüxtəliflik, planetlərin təkamülü, geomüxtəliflik və s. sahəsində tədqiqat mərkəzləri yaradır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Muzeyin rəsmi saytı
* Avstraliya muzeyi
Termonüvə reaksiyası

**Termonüvə reaksiyası** — iki və ya daha çox atom nüvəsinin bir və ya daha çox fərqli atom nüvəsi və subatom hissəciklər (neytronlar və ya protonlar) yaratmaq üçün birləşdiyi reaksiya. Reaktivlər və maddələr arasındakı kütlə fərqi ya enerjinin sərbəst buraxılması və ya udulması kimi özünü göstərir. Kütlədəki bu fərq reaksiyadan əvvəl və sonra atom nüvələri arasında nüvə bağlama enerjisindəki fərqə görə yaranır. Nüvə sintezi aktiv və ya əsas ardıcıl ulduzları və böyük miqdarda enerjinin ayrıldığı digər yüksək miqyaslı ulduzları gücləndirən prosesdir.

Dəmir-56 və ya nikel-62 — dən daha yüngül atom nüvələri yaradan nüvə birləşmə prosesi ümumiyyətlə enerji buraxır. Bu elementlər nisbətən kiçik bir kütlə və bir nuklon üçün nisbətən böyük bağlanma enerjisinə malikdirlər. Bunlardan daha yüngül nüvələrin birləşməsi enerji açır (ekzotermik proses), daha ağır nüvələrin birləşməsi isə məhsulun nuklonları tərəfindən saxlanılan enerji ilə nəticələnir və nəticədə yaranan reaksiya endotermik olur. Nüvə parçalanması adlanan tərs proses üçün bunun əksi doğrudur. Nüvə birləşməsində hidrogen və helium kimi daha yüngül elementlərdən istifadə edilir, bunlar ümumiyyətlə daha əriyəndir; uran, torium və plutonium kimi daha ağır elementlər isə daha çox parçalana bilirlər. Fövqəlnovanın həddindən artıq astrofiziki hadisəsi nüvələri dəmirdən daha ağır elementlərə çevirmək üçün kifayət qədər enerji istehsal edə bilər.
Yager Development

**Yager Development GmbH** — mərkəzi Berlində yerləşən Almaniya videooyun istehsalçısı .

## Tarixi
Yager 1999-cu ildə Uve Beneke, Roman Qolka, Filipp Şellbax, Timo Ulmann və Matias Vize tərəfindən təsis edilmişdir. Onlar ən yaxşı "*Yager*" (2003) və "*[[Spec Ops: The Line]]*" (2012) videooyunlarının istehsalçısı kimi tanınırlar. Studiya həmçinin "*[[Deep Silver]]*" ilə qismən "*[[Dead Island 2]]*"nin istehsalı üzərində iştirak etmişdir. Oyunun istehsal prosesinin üçüncü ilində studiya ilə şirkət arasında əməkdaşlıq dayandırılmışdır.

Şirkət 2020-ci ilin fevral ayında "''Tencent Holdings''"dən sərmayə almış və "*Tencent*"ə səhmlərinin kiçik bir hissəsini vermişdir. "*Yager*"in məlumatına görə, "*Tencent*"in qoyduğu sərmayə onların hazırkı və gələcək oyunlarının inkişafına və yayımına kömək etmək məqsədi daşıyırdı. "*Tencent*" 2021-ci ilin iyun ayında əksər səhmləri əldə etmiş və "Yager"dəki payını artırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Aşıq Bəhmən Ardanışlı

**Bəhmən İsa oğlu Kazımov** (*Aşıq Bəhmən Göyçəli*; ) — Azərbaycan aşığı. Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin (1989) və Dədə Ələsgər Ədəbi Məclisin (2022) üzvü. Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (16.10.2021).

## Həyatı
Bəhmən Kazımov 30 yanvar 1960-cı ildə Çəmbərək rayonunun Ardanış kəndində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Ardanış kənd orta məktəbinin I sinfinə daxil olmuş və 1977-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir. 1977-ci ildə V. İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun coğrafiya-biologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1982-ci ildə coğrafiya əlavə biologiya ixtisasına yiyələnərək Ağdaş rayonu Yenicə kənd orta məktəbində coğrafiya, biologiya ilə bərabər musiqi müəllimi işləmiş, eyni vaxtda bu məktəbdə direktorun tədris işləri üzrə müavini olmuşdur.

1984-cü ildə Göyçə mahalına qayıdaraq öz doğma kəndi Ardanış və həm də eyni vaxtda Şorca kənd orta məktəblərində coğrafiya müəllimi işləmişdir. 1985-ci ildən Ardanış kənd orta məktəbində həm də biologiya və musiqi müəllimi işləmişdir.

1988-ci ildə erməni təcavüzü nəticəsində öz doğma ata-baba torpaqlarından qovularaq Bakı şəhərinə pənah gətirmişdir.

## Aşıqlıq fəaliyyəti
Aşıq Bəhmənin ustadı atası Aşıq İsa olmuşdur.

1989-cu ildə Hüseyn Arifin təklifi ilə Azərbaycan Aşıqlar Birliyinə üzv qəbul olunmuşdur. Bu dövrdən aşıq sənətinə daha da önəm vermiş və bütün həyatını atası rəhmətlik Aşıq İsanın davamçısı olaraq aşıq sənətə bağlamışdır.

Aşıq Bəhmən 1990-cı illərdən başlayaraq bütün dövlət tədbirlərinə dəvət almışdır, müxtəlif festivallarda iştirak etmişdir. Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin son üç qurultayına üzv seçilmiş və onu qurultay Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin rəyasət heyətinin üzv seçmişdir.

2018-ci ildən "Göyçə" saz folklor qrupunun rəhbəri təyin olunmuşdur və hal-hazırda da bu qrupun rəhbəridir.

2022-ci ildən Dədə Ələsgər Ədəbi Məclisin üzvüdür.

## Təltifləri
1986-cı ildə Çəmbərək rayonunda ailə musiqi festivalında I yeri tutaraq İrəvan şəhərində respublika festivalında fəxri diplomla təltif olunmuşdur.

16 oktyabr 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi müxtəlif tədbirlərdə və festivallarda fəal iştirakına görə Aşıq Bəhmənin əməyini yüksək qiymətləndirmiş və dəfələrlə onu diplomlarla mükafatlandırmışdır.

2022-ci ildə Dədə Ələsgərin 200 illiyində fəal iştirakına görə "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aşıq Bəhmən

* Aşıq Bəhmən Göyçəli (1901–1976) — ustad aşıq, şair.
* Aşıq Bəhmən Ardanışlı (1960) — Azərbaycan aşığı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Həmçinin bax
* Bəhmən
Üçüncü şəxs atıcı

**Üçüncü şəxs atıcı** (, *TPS*) — oyunçu tərəfindən idarə olunan personajın ekranda göründüyü və geympleyin əsas hissəsi atışlardan ibarət olduğu videooyun janrı, üçölçülü atıcı oyun növü. Bu halda, virtual kamera, bir qayda olaraq, personajın arxasında yerləşir.

## Tərifi
Üçüncü şəxs atıcı atıcılıq üzərində strukturlaşmış və oyunçunun burada idarə etdiyi personajı üçüncü şəxs baxış bucağında gördüyü videooyundur. Üçüncü şəxs atıcılar immersiya baxımından birinci şəxs atıcılara analoqdur.

## İstinadlar