open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pedallı pianino

**Pedallı pianino** — Pianino növü olan simli və klavişli musiqi aləti. Bu orqana bənzər ayaqla idarə olunan klaviatura ilə təchiz olunmuş piano musiqi alətidir. Bəzən elmi ədəbiyyatda adına"Pedalier" (piano-pédalier sözündən; pédalier) də deyilir. 

Volfqanq Amadey Motsartın pedal pianoda ifa etdiyi məlumdur (bəzi əsərlərində pedal klaviaturasından istifadənin izləri var). Robert Şuman bu alət üçün bir neçə əsər yazmışdır ki, ən məşhuru onun "Kanon formasında altı etüddür (almanca: Sechs Stücke kanon formasında). 1880-ci illərdə Şarl Quno orqan ifaçısı Lüsi Palikoya həsr olunmuş pedal piano üçün konsert və digər əsərlər yazmışdır. Ferens List, Kamil Sen-Sans, K.V.Alkan, L.Bölmann, T.Salome və başqaları (əsasən fransızca) kimi bəstəkarlar pedal piano üçün əsərlər yazmışlar.

XX əsrdə pedal pianosu istifadədən çıxdı və konsert aləti kimi faktiki olaraq unuduldu (lakin orqan ifaçıları üçün məşq aləti olaraq qaldı) və pedal piano repertuarı orqana xas hesab olunmağa başladı.

2001-ci ildə İtaliya piano istehsalçısı Borgato, pedal pianonun yeni, təkmilləşdirilmiş versiyasını - əsasən 37 düyməli ayaq klaviaturasının ayrıca simli alətlər dəstindən səsi idarə etdiyi ikiqat pianonu istehsal etməyə başladı. Yeni alətdə ilk ifaçı və onun tərəfdarı fransız orqan ifaçısı və pianoçu Jan Qilu idi. 2010-cu illərdə italyan pianoçu Roberto Prosseda pedal pianonun çempionu oldu - onun xahişi ilə Ennio Morrikone və Maykl Nayman da daxil olmaqla bir neçə bəstəkar bu alət üçün əsərlər yazdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Wall Street Journal article on Roberto Prosseda and pedal-piano renaissance
*"Classic FM article about the pedal-piano renaissance"
*Borgato website - makers of pedal pianos
*Mendelssohn and Schumann's pedal pianos 
*Pianos weird and wonderful
*Video reportage about pedal piano of Finnish TV SUUTO, Jan 17, 2013
*  at the :en:International Music Score Library Project (IMSLP)
Rəqəmsal pianino

**Rəqəmsal pianino** — Pianino növü olan simli və klavişli musiqi aləti. Bu piano klaviaturasına malik və akustik pianonun səsini təkrarlaya bilən elektron musiqi alətidir. Həmçinin sintezator və MIDI nəzarət qurğusunun imkanlarını özündə birləşdirə bilər. Pianino elektrik pianino və ya kiçik, böyük pianoya bənzəyən gövdəyə malik ola bilər.

Rəqəmsal pianinonun dəyişkən olmayan yaddaşı (ROM) akustik (adi) pianonun hər bir düyməsini basmaqla yaradılan əvvəlcədən yazılmış səs nümunələrini saxlayır. Daha yüksək səviyyəli rəqəmsal pianinolar hər bir düymə üçün birdən çox nümunədən istifadə edir, akustik alətin düymələrini müxtəlif sürətlə və sonra yenidən fərqli vaxtlarda basmaqla yazılır. Bu nümunələr adətən çox yüksək keyfiyyətlidir, yüksək keyfiyyətli mikrofonlardan istifadə edərək studiyada yazılır və dünyanın ən yaxşı akustik pianinoları səs mənbələri kimi xidmət edir. Məsələn, Roland Corporation rəqəmsal pianinolarında Steinway & Sons böyük pianinolarından, "Kawai" öz böyük pianinolarından, Yamaha isə öz eyniadlı və Bösendorfer böyük pianinolarından istifadə edir.

Rəqəmsal pianonun hər bir düyməsi düymənin basılma sürətinin dinamikasını qeyd edən bir və ya daha çox sensorla (çox vaxt optik) təchiz olunmuşdur. Rəqəmsal pianonun xüsusi mikroprosessoru, düymənin dinamikasına (nümunəni daha yüksək və ya daha sakit edir) və pedal təzyiqinə əsasən müəyyən bir düymənin səs nümunəsini dəyişdirir. Nəticədə yaranan səs daha sonra rəqəmsal pianonun daxili dinamikləri, qulaqlıqları və ya qoşulmuş xarici dinamik sistemi vasitəsilə səsləndirilir. Bu proses hər basılan düymə üçün təkrarlanır. Bir düymə uzun müddət basılı saxlanılarsa, nümunənin ikinci yarısı təkrar-təkrar çalınır və səs tədricən azalır. Müasir, bahalı rəqəmsal piano modelləri, akustik aləti daha inandırıcı şəkildə simulyasiya etmək üçün basılan düymələrin simləri arasında rezonans səsləri, eləcə də pianonun mexaniki hissələrinin (çəkiclər, pedallar) səslərini əlavə edə bilər. Bəzi rəqəmsal piano modelləri səs effektləri (əks-səda, reverbasiya və s.) yaratmaq və fərdi tezlik diapazonlarının səsini dəyişdirmək (ekvalayzer) üçün nümunəyə rəqəmsal filtrlər tətbiq edə bilər.

Son zamanlar nümunələrdən istifadə etməyən, əksinə ixtisaslaşmış riyazi alqoritmlərdən istifadə edərək təkrarlanan səsi tamamilə sintez edən rəqəmsal piano modelləri ortaya çıxmışdır. Mikroprosessor istifadə edərək səs yaradan və səs nümunələrini dəyişdirən alqoritmlər rəqəmsal pianonun hazırlanmasında əsas texnoloji sirlərdən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* BosendorferImperial.com - includes history of the 290SE (first reproducing computer controlled pianos developed in 1978), their modern CEUS system, with complete audio files of songs & images.
* 
*
Roland Corporation

**Roland Corporation** — Elektron musiqi alətləri və musiqi proqram təminatı istehsal edən Yaponiya musiqi alətləri istehsalçı şirkəti.

Şirkət 18 aprel 1972-ci ildə Osakada 33 milyon yen kapitalı ilə İkutaro Kakehaşi tərəfindən təsis edilib. 2005-ci ildə şirkətin ofisi Hamamatsuya köçürülüb.

Şirkətin Çin, Yaponiya, ABŞ, İtaliya və Tayvanda fabrikləri var. Roland brendindən əlavə, məhsulları Edirol (fərdi səsyazma interfeysləri), Boss (gitara emalı), Rodgers (rəqəmsal orqanlar) və "Cakewalk" (həvəskar və peşəkar səsyazma üçün proqram təminatı) brendləri altında satılır. Bir müddət şirkət Rodes elektromexaniki pianinosu markasına sahib olub. 

Tokio Fond Birjasında qeydiyyatdan keçib. Prezident (2005-ci ildən) Hidekatsu Tanakadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website
Rodes pianinosu

**Rodes pianinosu** — Pianino növü olan simli və klavişli musiqi aləti. O, elektromexaniki musiqi alətidir. 1960-cı və 1970-ci illərin caz, pop və rok musiqisinin ikonik alətlərindən biri olan bu alət bu günə qədər populyarlığını qoruyub saxlayır. Səs mənbəyi kimi simli və ya metal qamışdan istifadə edən digər elektrik pianolarından fərqli olaraq, Rodos pianosu kamerton çəngəlinə bənzər metal dişdən istifadə edir. 

1942-ci ildə o vaxtlar ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində işləyən amerikalı musiqi müəllimi və ixtiraçısı Harold Rods (tələffüzü Harold Rods) portativ 29 düyməli akustik pianino, Rodos Ordusu Hava Korpusunun Pianosu dizayn etdi. Bu pianino İkinci Dünya müharibəsində xəstəxanalarda eksperimental reabilitasiya tədbiri olaraq musiqi öyrədilən yaralı pilotlar üçün nəzərdə tutulmuşdu. Simli alətlər əvəzinə, istehsalı asan olan alətdə B-17 bombardmançı təyyarəsinin dizaynından götürülmüş alüminium borular istifadə olunurdu.

1940-cı illərin ikinci yarısında Rods öz şirkətini, "The Rhodes Piano Corporation" şirkətini qurdu. Şirkət orijinal 1942 modelinə əsaslanan, lakin pyezoelektrik pikaplar, vakuum lampası gücləndiricisi və dinamiklə təchiz olunmuş Pre-pianos adlı yarı oyuncaq pianinolar istehsal edirdi. Alətdə orta registrdə notlar çıxaran 38 düymə var idi. Rodosa görə, model tədris üçün nəzərdə tutulmuşdu və lülə orqanını xatırladan bir tembrə malik idi. 

1950-ci illərin sonlarında Rods və Leo Fender yeni bir şirkət olan "Fender Rhodes" şirkətini qurdular və bu şirkət yalnız aşağı registrli kiçik bir pianino olan "Piano Bas" modelini istehsal etməyə başladı.

1965-ci ildə "Fender Rhodes" şirkəti CBS tərəfindən satın alındı və Rodes şirkəti "tədqiqat işçisi" kimi saxladı. 1965-ci ildə CBS, Suitcase Piano adlı 73 düyməli alət olan ilk peşəkar Rodes pianinosu modelini buraxdı. 
1983-cü ildən sonra Rodes pianinosu qismən Yamaha DX7 sintezatoru ilə əvəz olundu, lakin 1990-cı illərdə itirilmiş populyarlığını bərpa etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rhodes Music Corporation – Company that manufactures the instrument
* 
* 
*
Elektrik pianino

**Elektrik pianino** — Pianino növü olan simli və klavişli musiqi aləti. Bu tipli pianinolar mexaniki olaraq səs çıxarır və sonra səs siqnalı pikap vasitəsilə elektrik siqnallarına çevrilir. Rəqəmsal pianinodan fərqli olaraq, elektrikli pianino elektron alət deyil, elektromexaniki alətdir. İlk elektrikli pianinolar 1920-ci illərin sonlarında kəşf edilmişdir. İlklərindən biri 1929-cu ildə istehsal olunmuş Neo-Behşteyin elektrikli böyük pianinosu idi. Ən erkən simsiz model, ehtimal ki, Lloyd Loarın Vivi-Tone Clavyer pianinosu idi.

Bu alətlərin bir çox növü əvvəlcə adi pianino üçün daha ucuz və daha portativ əvəzedici kimi yaradılmışdır. Onlar musiqi məktəbləri də daxil olmaqla təhsil məqsədləri, hərbi xəstəxanalarda yaralıları əyləndirmək (məsələn, Harold Rodosun ilk pianoları kimi) və adi pianinoların olmadığı yerlərdə qastrol səfərləri üçün nəzərdə tutulmuşdu.

Elektrik pianinoların populyarlığı 1950-ci illərin sonlarında artmağa başladı və 1970-ci illərdə zirvəyə çatdı. Onların yayılması əsasən musiqidə "elektrikli" səslərin artan populyarlığı ilə bağlı idi.

1980-ci illərdə elektrik pianinoları hərəkətli hissələr və daxili çatışmazlıqları olmadan pianino səslərini təkrarlaya bilən elektron pianolarla əvəz olunmağa başladı. Bu gün rəqəmsal elektron səhnə pianinoları ölçüləri, çəkisi və çox yönlülüyünə görə əksər orijinal elektromexaniki alətləri əvəz etmişdir. Lakin 2009-cu ildə "Rhodes Music Corporation", "Rhodes Mark 7" kimi tanınan yeni bir elektromexaniki pianino xəttinin istehsalına başladı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Simons Hall of Electric Pianos
* 
* Simons Hall of Electric Pianos
* Manufactures replacement parts for vintage keyboards.
Cité de la Musique

**Cité de la Musique** və ya **Musiqi Şəhəri**, həmçinin **İkinci Filarmoniya** (; ) — Fransa Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən idarə olunan və bir neçə musiqi müəssisəsini birləşdirən dövlət-kommersiya müəssisəsi. O, Parisin XIX rayonunun La Villette hissəsində yerləşir. Memar Kristian de Porzampart tərəfindən layihələndirilən kompleks 1995-ci ildə açılıb.

Paris Musiqi Şəhərinə aşağıdakılar daxildir:
* amfiteatr;
* 800 yerlik konsert zalı;
* əsasən XV-XX əsrlərə aid əhəmiyyətli musiqi alətləri kolleksiyasına malik musiqi muzeyi;
* media kitabxanası;
* sərgi zalı.

2015-ci ildən bəri "Musiqi Şəhəri"nə XIX rayonda yerləşən Paris Filarmoniyası konsert zalı kompleksi də daxildir.
## Qalereya

 File:John Singer Sargent - Gabriel Fauré.jpg|
 File:Virginal.jpg|
 File:Musee-de-la-musique-2.jpg|
 File:Musee-de-la-musique-3.jpg|
 File:Musee-de-la-musique-4.jpg|
 File:Musee-de-la-musique-6.jpg| 
 File:Musee-de-la-musique-7.jpg|
 File:Octobasse.jpg|

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Cité de la Musique official website
* Médiathèque de la Cité de la musique   – Listen to excerpts of concerts
*Online archive of musical instruments in the Musée de la Musique (in French)
Antalya Akev Universiteti

**Antalya Belek Universiteti** — 2015-ci ildə Antalya Mədəniyyət və Təhsil Fondu tərəfindən Antalyada yaradılmışvəqf universitetidir. Universitetin adı 2022-ci ilə qədər Antalya AKEV Universiteti kimi istifadə olunmuşdur.

Universitetin əsas kampusu Antalyanın Serik rayonuna bağlı Kadriyə məhəlləsində, Bələk turizm bölgəsinin yaxınlığında yerləşir. Tədris dili əsasən türk dili olsa da, bəzi bölümlərdə ingilis dili də istifadə olunur.

2021–2022 tədris ilində 480 önlisans və 587 bakalavr tələbəsi olmaqla, ümumilikdə 1067 tələbə təhsil almışdır. 2022-ci il etibarilə universitetdə 8 professor, 1 dosent, 17 doktor, 38 müəllim və 8 elmi işçi daxil olmaqla cəmi 72 akademik heyət fəaliyyət göstərmişdir.

## Akademik struktur

### Fakültələr
* İnsan elmləri fakültəsi
* Mühəndislik və memarlıq fakültəsi
* İqtisadi və inzibati elmlər fakültəsi
* İncəsənət və dizayn fakültəsi

### İnstitutlar
* Təbiət Elmləri İnstitutu
* Sosial Elmlər İnstitutu

## İstinadlar
Lümaul-ədillə fi qəvaidi-Əhlis-sünnə

**Lümaul-ədillə fi qəvaidi-Əhlis-sünnə** () — İmamül-Hərəmeyn Cüveyninin əqidəyə aid müxtəsər əsəri.

## Əsər
Əsər ilk dəfə Fövqiyyə Hüseyn Mahmud tərəfindən nəşr edilmişdir (Qahirə: 1965). Əsər daha sonra da Mişel Allar tərəfindən fransız dilinə tərcümə edilərək nəşr olunmuşdur (Beyrut: 1968). Əsərə Abdullah ibn Məhəmməd ət-Tilimsani tərəfindən bir şərh yazılmışdır.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Əl-İrşad fi üsulid-din

**Əl-İrşad fi üsulid-din** () — kəlam sahəsinə aid əsər.

## Əsər
Əsərin tam adı "*Kitabül-İrşad ilə qəvati-il-ədillə fi üsulil-etiqad*"dır. Əsərin adı mənbələrdə "əl-İrşad fi üsulil-etiqad" və ya "əl-İrşad fi üsulid-din" şəklində qeyd edilmişdir. Kəlam tarixi mənbələrində əsərin Cüveyninin digər bir əsəri "əş-Şamil"in müxtəsəri olduğu qeyd edilsə də, bu mövzuda müəllifin hər hansı bir açıqlaması olmadığı kimi, əsər tam bir ixtisar da deyildir. Amma əsərin "əş-Şamil"in yazıldığı minvalda qələmə alınması ehtimalı böyükdür.

"Əl-İrşad" qısa bir müqəddimədən və 30 bölmədən (babdan) ibarətdir. Əsərin ilk bölməsində "nəzər", ikincidə "elm", sonrakı bölmələr isə üluhiyyət, qəza, qədər, nübuvvət, əcəl, ruzi, əmir bil-məruf nəhiy ənil-münkər, cəza mükafat, ölülərin dirildilməsi, iman-əməl, imamın artıb-azalmaması və tövbə mövzularına həsr edilmişdir. Əsərin son dörd bölməsi imamət məsələlərinə həsr edilmişdir.

Əsərin müxtəlif kitabxanalarda əlyazma nüsxələri mövcuddur.

Əsər müxtəlif tarix (1930, 1950 və s.) və yerlərdə (Paris, Qahirə və s.) nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax

* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Pier Aqostini

**Pier Aqostini** () — fransız-amerikalı fizikdir, maddədəki ultrasürətli prosesləri xarakterizə etmək və attosaniyə işıq impulslarını qeyd etmək üçün RABBITT metodunu ixtira etməsi ilə tanınır. O, Ferenk Kraus və Ann Liyulie ilə birlikdə 2023-cü ildə Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Həyat yolu
Pier Aqostini 23 iyul 1941-ci ildə Tunisdə anadan olub. 1959-cu ildə Fransanın La Fleş şəhərindəki Pritanée Milli Hərbi Məktəbində bakalavr dərəcəsi alıb. O, Eks-Marsel Universitetində fizika təhsili alıb və orada 1961-ci ildə fizika üzrə bakalavr dərəcəsi, 1962-ci ildə optika üzrə magistr dərəcəsi və 1968-ci ildə optika üzrə doktorluq dərəcəsi alıb. Onun dissertasiya mövzusu ultrabənövşəyi şüalanma üçün çoxqatlı dielektrik filtrlər haqqında idi.

Doktorluq dərəcəsini aldıqdan sonra, 1969-cu ildə Paris-Saclay Elmi Mərkəzində tədqiqatçı oldu və 2002-ci ilə qədər orada işlədi. 2002-ci ildən 2004-cü ilə qədər Nyu-Yorkun Upton şəhərindəki Brukhaven Milli Laboratoriyasında dəvətli professor kimi çalışmış və burada Luis F. DiMauronun qrupunda işləmişdir. 2005-ci ildə Ohayo Dövlət Universitetində fizika professoru oldu və 2018-ci ildə fəxri professor adına layiq görülmüşdür.

## Elmi fəaliyyəti
Dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra P. Aqostini, yüksək güclü lazerlərdən istifadə edərək multifoton ionlaşmasını öyrənən Gerard Menfrey və Klod Manusun laboratoriyasında işlədi. 1979-cu ildə onlar ksenon qazında həddən artıq ionlaşmanı müşahidə edən ilk alimlər oldular.

2001-ci ildə P. Aqostini və komandası, Hollandiya Fundamental Tədqiqatlar Fondundan (FOM) Harm Geert Müller ilə birlikdə, 250 attosaniyə müddəti olan bir impuls ardıcıllığı yaratmağa müvəffəq oldular. Ultra qısa ultrabənövşəyi impulsları orijinal infraqırmızı işıqla rekombinasiya edərək, impuls uzunluğunu və təkrarlanma sürətini xarakterizə etməyə imkan verən bir müdaxilə effekti müşahidə etdilər. Bu metod RABBIT (İki fotonlu keçidlərin müdaxiləsi ilə attosaniyədə vurulmanın yenidən qurulması) kimi tanındı.

## Mükafatları
* Hollandiya FOM-dan — Joop Los Mükafatı
* 2003-cü ildə -Humbolt Təqaüdçüsü
* 2008-ci ildə — "Atom və molekulların intensiv infraqırmızı lazer impulslarına qeyri-xətti reaksiyasının dinamikasına yeni anlayışlar verən innovativ təcrübələrin hazırlanmasındakı liderliyinə görə" Optik Cəmiyyətinin üzvü seçilib.
* 2023-cü ildə — Fizika üzrə Nobel Mükafatı

## İstinadlar
Zürafə formalı pianino

**Zürafə formalı pianino** — Pianino növü olan simli və klavişli musiqi aləti. Bu, dar lakin hündür dik gövdəsinə görə "uzunboğazlı" formaya malik dik pianino növüdür. Əsasən dik vəziyyətdə saxlanılan böyük pianinodur. Bu növ Avstriyada təxminən 1805-ci ildə icad edilmiş və XIX əsrin birinci yarısında istehsal edilmişdir. Bu "bədheybət" nəticədə müasir dik pianoya ("pianino") çevrilmişdir. Dizaynına oxşar, lakin formasına görə fərqli olan iki yaxından əlaqəli alət **piramida pianino** və **lira pianinosu** da adlanır.

XVIII-XIX əsrlərdə pianinoların şaquli böyük versiyalarının inkişafı, o dövrdə böyük pianinoların tutduğu yeri təxminən 2,5x1,5 metr azaltmaq zərurətini yaratmışdır. Daha kompakt kvadrat pianinoların ölçüsü də artmaqda idi. Səs lövhəsi auditoriyaya yönəlmiş şaquli dizayn, daha kiçik bir sahəyə malik bir alətdə tam səs çıxarmağa imkan verirdi. Simlərin şaquli yerləşdirilməsi ideyası çox qədimdir: klavesinlərin şaquli versiyası olan klaviciterium 1480-ci ildə məlum idi.

İlk dik çəkicli royal 1739-cu ildə İtaliyada Domeniko Del Mela tərəfindən düzəldilmişdir. Daha sonra bu iş Vyanada davam etdirilmişdir. 1745-ci ildə Kristian Ernst Frederik ilk piramidal royalını yaratmışdır. Qısa müddət sonra dik formalı royallar XIX əsrin əvvəllərində Avstriyada (Seuffert, Wachtl, Bleyer) Almaniyada Kristof Ehrlikin əhəmiyyətli töhfələri ilə intibah dövrünü yaşamışdır. Alətlərdə iki-altı pedal var idi, pianonu idarə edir, dəstəkləyir, faqot reyestri və bəzən "yeniçəri" (nağara və zənglər) funksiyaları var idi (Frederik həmçinin əl dayanacaqlarından istifadə edirdi). 1820-ci illərdə Yohann Kristian Şleyp tərəfindən məşhurlaşdırılan lira royal, dik royal dizaynının son versiyası idi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* *Giraffenklavier.* In: Curt Sachs: *Real-Lexikon der Musikinstrumente.* Julius Bard, Berlin 1913, S.&nbsp;158&nbsp;b 
* 
* 
* 
* 
*
Kvadrat pianino

**Kvadrat pianino** — Pianino növü olan simli və klavişli musiqi aləti. Kvadrat piano, simlərinin üfüqi, diaqonal olaraq, çəkiclərin üstündə düzbucaqlı korpusda, klaviaturanın uzun tərəfində, səs lövhəsinin isə qısa tərəfdəki girinti üzərində yerləşdiyi pianino növüdür. Onun ixtirası Silbermann və Frederiçiyə aid edilir və Petzold və Babkok tərəfindən təkmilləşdirilib. İngilis və Vyana kvadrat pianinoları təxminən 1760-cı ildən etibarən həm hərəkət dizaynında, həm də ümumi görünüşdə müxtəlif variasiyalarda istehsal edilmişdir. Sənayedə yüksək rəqabət və alətin dizaynının nisbətən gənc olması səbəbindən ilk illərdə təcrübələr aparılmış və nəticədə bu gün tapılmayan bir sıra moderatorlar (səsi dəyişdirən effektlər) və digər texniki qurğular (bud qolları, əl dayanacaqları) yaradılmışdır.

Kvadrat pianino simlərinin üfüqi şəkildə yerləşdiyi pianino növüdür.

Londonda istehsalın sürətli böyüməsi adətən istehsalçı şirkət "Zumpe" ilə əlaqələndirilir. Onun alətlərinin böyük populyarlığı onların ucuz dizaynı və qiymətləri ilə bağlı idi. XIX əsrin əvvəllərində kvadrat pianino istehsalı artmağa davam etdi. Steinway & Sons mübahisəsiz olaraq bu dövrdə ən məhsuldar istehsalçı idi.

Zaman keçdikcə kvadrat pianinolar daha böyük ölçülərdə, daha geniş diapazonda, adətən 1820-ci illərdə təxminən altı oktavada istehsal olunmağa başladı. 1830-cu illərə qədər onların daxili mexanizmlərində və dizaynında dəyişikliklər, məsələn, metal çərçivələrin tətbiqi daha güclü səsə və daha yüksək simli gərginliyin istifadəsinə imkan verdi. Kvadrat pianinolar XVIII əsrin sonlarının ən populyar klaviatura aləti idi və daha sonra kvadrat böyük pianinolar XIX əsrin ortalarında və sonlarında böyük populyarlıq qazandı. Onlar tədricən daha kiçik olan və daha güclü səs çıxaran dik pianinolarla əvəz olundu. Kvadrat pianinolar Corc Vaşinqton və Tomas Cefferson, Mariya Antuanetta, Ceyn Ostin və digər məşhur şəxslərə məxsus olub.

## Qalereya

File:Square Piano.jpg|
Image:Tafelklavier.jpg|
File:MIM Tafelklavier CN4828.jpg|
Image:Square piano.jpg|
Image:Broadwood grand square action.svg|
Image:American french square action.svg|
Image:Zumpe english single square action.svg|
Image:Erard double pilot action.svg|
Image:Tafelklavier Oehler Stuttgart, Square Piano Oehler Stuttgart.jpg|

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The English Piano
* Early Pianos Online A searchable, interactive database of over 9000 pianos built before 1860.
* History of the square piano
* The Square Piano (Virtual Piano Museum)
* Square piano examples and history
* Lucy Coad Square Pianos
* Wessex Square Pianos
Spinet

**Spinet** (, , , ) — Klavesin növü olan simli və klavişli musiqi aləti. Bir əl aləti və bir sıra simləri var. Digər klavesin növlərindən fərqli olaraq, spinetin simləri soldan sağa diaqonal olaraq çəkilir.

Dövrümüzə çatan ən erkən spinetlər İtaliya istehsalıdır və XVII əsrin əvvəllərinə aiddir. Onların arasında bir çoxu beşbucaqlı və ya altıbucaqlıdır (ən uzun tərəfində klaviatura var). İngiltərədə xüsusilə populyarlaşan qanadlı spinetlər də İtaliyada icad edilmiş və XVII əsrin sonlarında ev musiqisi yaratmaq üçün ən çox yayılmış alət kimi düzbucaqlı virginalı əvəz etmişdir.

Dövrümüzə gəlib çatan ən erkən nümunə İtaliyanın Modena şəhərində usta A.Passi tərəfindən hazırlanmışdır. 1493-cü ilə aid, həmçinin İtaliya istehsalı olan ikinci spinet Kölndə saxlanılır və 1565 və 1593-cü illərə aid iki alət Moskvadakı Qlinka Dövlət Mərkəzi Musiqi Mədəniyyəti Muzeyində saxlanılır. Spinetlər çox vaxt sənətkarlıq qutuları və ya kitablar şəklində hazırlanır və zərgərlik, oyma və inkrustasiya ilə bəzədilirdi. Bunlar musiqi notasiyasından bir oktava yüksək köklənmiş miniatür alətlər idi. XVII əsrin sonlarında bu cür spinetlər rus aristokratiyası arasında məşhur idi və "oktavkalar" adlanırdı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Photo of 1741 Spinet by Johannes Pleyer (Hans Adler Music Museum)
Pleyel

**Pleyel & Ko** — 1807-ci ildə bəstəkar İqnas Pleyel tərəfindən qurulan pianino istehsal edən Fransa şirkəti. 1815-ci ildə Pleyelin oğlu Kamil şirkətə tərəfdaş kimi qoşuldu. Şirkət Pleyelin alətlərini ən yaxşı ("non plus ultra") hesab edən Frederik Şopenə pianinolar təqdim edirdi. Pleyelin pianinolarından bəstəkarlar Klod Debüssi, Kamil Sen-Sans, Moris Ravel, Manuel de Faya və İqor Stravinski, pianoçular və müəllimlər Alfred Kortot, Filip Manuel və Qevin Uilyamson da istifadə ediblər.

1980-ci illərdə Pleyel iki digər Fransa piano istehsalçısını - "Erard" və "Gaveau"nu satın aldı. 2008-ci ildə şirkət modelləri məşhur dizaynerlər tərəfindən yaradılan yeni alətlər təqdim etdi. Yığmadan sonra belə bir pianino üçün 30-40 saat kökləmə tələb olunurdu. 2013-cü ilin sonunda şirkət Fransada piano istehsalını dayandıracağını elan etdi.

2009-cu ilin sentyabr ayında müasir pianoçu Pol Maknalti 1830-cu ilə aid Pleyel pianosunun replikasını yaratdı və bu pianino hazırda Varşavadakı Friderik Şopen İnstitutunun kolleksiyasındadır. Bu alət 2018-ci ilin sentyabr ayında Tarixi Alətlər üzrə Birinci Beynəlxalq Piano Müsabiqəsində istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official Pleyel pianos website
* A web site on Pleyel pianos by Stephen Birkett of the University of Waterloo; includes pictures of Pleyel and of historical Pleyel pianos
* Grove Dictionary of Music and Musicians, 2001 s.v., Pleyel (ii), pp.&nbsp;923–924
* History of Pleyel and their pianos with many pictures and details
* International Chopin Competition on Period Instruments website
* Rachel Donadio, "Storied French Piano Manufacturer to Close".  ''New York Times'' "ArtsBeat" blog, 14 November 2013
* Pleyel Pianos – ''The Piano in Polish Collections''
* Chopin's last piano (Pleyel 14810)
* 
* Official McNulty pianos website link to Pleyel 1830 copy by Paul McNulty built for Chopin Institute Warsaw
* Pleyel replica to make its concert debut
Klavikord

**Klavikord ** ()&nbsp;— klavişli musiqi aləti. Klavikord ən qədim klaviatura alətlərindən biridir və qədim monoxordun varisidir. Klavikordun ixtirası məlum deyil. "Klavikord" adı ilk dəfə 1396-cı ilə aid sənədlərdə qeyd olunub və dövrümüzə gəlib çatan ən qədim alət 1543-cü ildə Domenik Pizaurensis tərəfindən yaradılıb və hazırda Leypsiq Musiqi Alətləri Muzeyində saxlanılır.

Klavikord tangents adlanan düz başlı metal sancaqlar istifadə edərək səs çıxarır. Klavikordda xarakterik bir ifa texnikası bebunqdur. Bebunq digər klaviatura alətlərində mümkün olmayan bir "klaviatura vibratosu" növüdür. Tək bir simin çıxardığı səs çox sakit idi, buna görə də hər not üçün simləri ikiqat və üçqat artırmaq səsi gücləndirmək üçün istifadə olunurdu ki, bu da fortepiano ifasında ardıcıl olaraq istifadə edilən texnikadır. Klavikordun diapazonu zamanla dəyişdi: əvvəlcə iki yarım oktava idi, XVI əsrin ortalarında dördə qədər artdı və daha sonra beş oktavaya çatdı. Bəzən aşağı oktava qısaldılırdı və bu da onu qismən diatonik edirdi.

Klavikord musiqisi ən böyük çiçəklənmə dövrünü XVII və XVIII əsrlərdə yaşadı və XIX əsrin əvvəllərində Qərbi Avropada pianino (Hammerklavier) ilə əvəz olundu, baxmayaraq ki, imperiyanın bəzi ölkələrində (Çexiya, Slovakiya və Macarıstan) həvəskar musiqiçilər klavikord çalmağa davam etdilər. Xüsusilə maarifçi musiqiçi Vladimir Odoyevskinin təsdiq etdiyi kimi, klavikordlar XIX əsrdə Rusiyada həvəskarlar tərəfindən istifadə olunmağa davam etdi.

İohann Sebastyan Bax onun oğlu Karl Filip Emanuil Bax, Volfqanq Amadey Motsart və hətta Lüdviq van Bethoven kimi böyük bəstəkarlar klavikord üçün əsərlər yazdılar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Introduction of "The Clavichord" by Bernard Brauchli
* "What Is a Clavichord?" by :en:Julian Perkins; a brief introduction to the clavichord for *[[:en:BBC Music Magazine]]*
* Clavichord International
* British Clavichord Society
* Boston Clavichord Society
*  
* Clavichords at the house of :en:Heinrich Schütz 
* Clavichord by Christian Kintzing, Neuwied, Germany, 1763 at the :en:Metropolitan Museum of Art
Alov udma

**Od udma** və ya **alov udma** — yanan materialın ağza alınaraq söndürülməsinə əsaslanan nümayiş növü. Bəzən od püskürtmə nümayişi ilə sinonim kimi işlədilir və sənətçilər adətən hər iki nömrəni birlikdə ifa edirlər. Bu, ən qədim səhnə sənətlərindən biri hesab olunur.

Od udma nümayişi yanan bir materialın ağza alınaraq hava ilə təmasının kəsilməsi və oksigen çatışmazlığına görə sönməsi prinsipinə əsaslanır.

## Rekordlar
#### Ginnesin Rekordlar Kitabında

Ginnesin Rekordlar Kitabına görə, bir dəqiqə ərzində söndürülən məşəllərin sayına görə rekord "Preacher Muad’dib" ləqəbli sənətçiyə məxsusdur. Rekord 18 noyabr 2010-cu ildə İngiltərədə qeydə alınmışdır; sənətçi yalnız iki məşəldən istifadə edərək məşəli 83 dəfə söndürməyi bacarmışdır. "Preacher Muad’dib" digər bir rekordu 27 may 2011-ci ildə Londonda "Bizarre Ball" səhnəsində müəyyənləşdirmişdir — o, 30 saniyə ərzində 53 məşəli söndürərək "Yer üzündəki ən sürətli od udan" () tituluna layiq görülmüşdür.

İsveçrəli Paskal Akkermann () bir neçə məşəldən istifadə edərək bir dəqiqə ərzində 89 məşəli söndürə bilmişdir (1 aprel 2010-cu il, Roma). Hubertus Vavra () isə bir neçə məşəldən istifadə etməklə 30 saniyə ərzində 39 məşəli söndürməyi bacarmışdır.

#### Dünya rekordu

Dünya rekordu "Flambeaux" kimi tanınan Nyu-Yorklu sənətçi Kris Reyliyə () məxsusdur; o, yanan məşəli 55,53 saniyə ərzində ağzında saxlamağı bacarmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

*  
* 

## Xarici keçidlər

* Penn Jillette Reveals the Secrets of Fire-Eating, Smithsonian Magazine, December 2012
Səssiz pianino

**Səssiz pianino** — Pianino növü olan simli və klavişli musiqi aləti. Səssiz piano çəkiclərin onlara dəyməsinin qarşısını alaraq simləri səssizləşdirmək qabiliyyətinə malik akustik pianodur. Səssiz piano özəl, səssiz məşq üçün nəzərdə tutulub. Müasir elektrik klaviaturalarında sensorlar piano düymələrinin hərəkətini aşkarlaya, onu elektron səs moduluna göndərilə bilən MIDI siqnalına çevirə bilər və bu siqnal ifaçının qulaqlıqlardan istifadə etməsinə imkan verir. Pianinolar həmçinin siqnal göndərmək üçün tam MIDI qabiliyyətinə malikdir və musiqi notasiya proqramı və s. ilə istifadə üçün kompüterə qoşula bilər.

Bütün səssiz sistemlərdə səssiz rejimin aktivləşdirilməsi, çəkic şaftını tutaraq və çəkicin piano siminə dəyməsinin qarşısını alan bir qolu yerinə keçirməyə səbəb olur. Köhnə modellərdə düymə hərəkəti toxunma hissinə təsir edən və klik səsi yaradan mexaniki sensorlar istifadə edilərək aşkar edilirdi, yeni modellərdə isə pianonun hissinə və ya səsinə təsir etməyən optik sensorlar istifadə olunur.

Adətən böyük pianinolarda olan daha inkişaf etmiş sistemlərdə səssiz rejimin aktivləşdirilməsi pianinonun hərəkətini də dəyişdirir. Bu mexanizmin qaçış parametrini dəyişdirir ki, qaçış çəkicin simə doğru hərəkətinin daha aşağı nöqtəsində dayanır. Bu normal rejimdə düzgün hərəkət tənzimləməsinə imkan verir. Bu olmadan hərəkət tənzimləməsi normal rejimdə lazım olanla səssiz rejimdə lazım olan arasında bir fasilə yaradır.

## İstinadlar
Doppio Borqato

**Doppio Borqato pianinoları** — Pianino növü olan simli və klavişli musiqi aləti (Model L 282). Doppio Borqato adi konsert böyük royalını (model L 282) orqan klaviaturasına (P 398) bənzər 37 pedallı (A0-dan A3-ə qədər) pedal klaviatura ilə idarə olunan ikinci bir pianoya birləşdirməklə yaradılmış pedal pianinodur. Bu növ pianinolar italyan pianino ustası Luici Borqato tərəfindən yaradılıb. Onlar Borqatoya məxsus zavodda istehsal olunur. Bu növ pianinolar Luici Borqato tərəfindən 2000-ci ildə patentləşdirilmişdir. Hazırda dünyanın bir çox məşhur pianinoçuları və bəstəkarları Doppio Borqato pianinolarından istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* :en:ean Guillou, *La Lettre de l'Argos*, Paris, December 2001.
* Brian T. Majeski, *The Music Trades*, November 2000, p.&nbsp;86.
* *Pianist Magazine*, April May 2006 UK.
* Honka Verdurmen, *Piano Wereld*, Netherlands, August–September 2005.
* Larry E. Ashley, *Pierce Piano Atlas*, 12th edition, Larry E. Ashley Publisher, Albuquerque NM U.S.A., 2008, p.&nbsp;58.
* Géreard Gefen, *Piano*, Editions du Chêne – Hachette Livre, 2002 p.&nbsp;59, 166, 170, 180.
* Atanasio Cecchini, *Piano Dream. History of the Piano*, Mosè Edition, 2007 p.&nbsp;170-171.
* Dario Miozzi, in *Musica* Rivista di cultura musicale e discografica, Zecchini Editions, December 2010 – January 2011 p.&nbsp;54, 59–60.
* Luca Segalla, in *Musica*, Rivista di cultura musicale e discografica, Zecchini Editore, n°224 March 2011 p.&nbsp;68
*Stuart Isacoff, on the book  *A Natural History of the Piano*, The Instrument, the Music, the Musicians—from Mozart to Modern Jazz and Everything in Between, edited by Alfred A. Knopf, New York 2011, p.&nbsp;48
## Xarici keçidlər
*  Official website
Vircinal

**Vircinal** — Klavesin ailəsinə aid klavişli musiqi aləti. Avropada İntibah dövrünün sonu və Barokko dövrünün əvvəllərində məşhur olub. XVI və XVII əsrlərdə bu alət üçün bəstələr yazan ingilis bəstəkarlarına vircinalistlər deyilir. Bu alət üçün notlu musiqinin ən vacib əlyazması "Fitsvilyamın Virciniya Kitabı" kimi tanınır.

Vircinal alətinin bir dəsti simli və orqanı var. Muselar alətindən fərqli olaraq, vircinal alətinin əl aləti mərkəzdən solda yerləşir. XVII əsrə qədər İngiltərədə "vircinal" (həmçinin cəm halında "vircinals") sözü simli klaviatura alətinə (məsələn, klavesin) aid idi. Müasir terminologiyada vircinal aləti klavişlərə perpendikulyar şəkildə düzülmüş simli alətdir (klavesin və spinetdən fərqli olaraq).

İngilis dilində bu terminin ilk qeydi 1530-cu ilə təsadüf edir, o zaman VIII Henri beş belə alət almışdı. Əvvəlcə vircinal aləti masanın üstünə qoymaqla çalınırdı. Sonrakı nümunələr öz ayaqları ilə təchiz olunmuşdu. Vircinal alətinin populyarlığı XVI əsrin ikinci yarısı və XVII əsrin birinci yarısında zirvəyə çatdı. Bu dövrdə İngiltərədə sözdə vircinalist məktəb yarandı və onun aparıcı nümayəndələri arasında Vilyam Börd, Con Bul, Orlando Qibbons, Cayls Farnabi və Tomas Tomkins var idi.

Tarixən bu dövrdə və qısa müddət sonra tərtib edilmiş ən vacib vircinal musiqi kolleksiyalarına "Fitsvilyamın Vircinal Kitabı" (297 əsərdən ibarət; 1625-ci ildən gec olmayaraq tərtib edilmişdir), "Ledi Nevillin Kitabı" (1591) və "Partenia" (ingilis dili; təxminən 1611-ci ildə çap olunmuşdur) kolleksiyası daxildir.

XVIII əsrdə vircinal aləti Almaniyada da məşhur olmuşdu. Çar Rusiyasında bu alət üçün "vircinal" termini istifadə olunurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Double Virginal, Hans Ruckers the Elder, Flemish, 1581
* Virginal, Italian, 1540
*  Double Virginal, Lodewijck Grouwels, Flemish, active The Netherlands, 1600
* Virginal, C Ruckers, ca. 1600
* Virginal, Italian, 16th or 17th century
* Arnold Dolmetsch, Virginal, American, The Metropolitan Museum of Art
Muselar

**Muselar** ( от ) — Klavesin ailəsinə aid vircinalın növü olan klavişli musiqi aləti. O, Barokko dövründə məşhurlaşıb. Kiçik, stolüstü formalı Flamand mənşəli klaviatura aləti vircinalın bir variantıdır. Bir dəst sim və orqan əl klaviaturası (klaviatura) var. Vircinaldan fərqli olaraq, mərkəzin sağına sürüşdürülür.

Klaviaturanın sürüşməsi səbəbindən, muselarda simi dartmaq mərkəzə daha yaxın baş verir. Səsin sürətli təkrarlanması çətindir, çünki simin ən böyük amplitudası mərkəzdədir və bu da dartmaq vaxtını, yəni çəkicin simlə təmasda olduğu vaxtı artırır, çünki qamış simi qırılıb titrəməyə başlamazdan əvvəl simi maksimum vibrasiya diapazonunun son nöqtəsinə çəkməlidir. Bəzi müəlliflər qeyd ediblər ki, museların aşağı reqistrlərdə vircinaldan daha solğun tonu var.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Фотография мюзелара
* Клавесинное сообщество
Lautenverk

**Lautenverk** (, , ) — Klavesin ailəsinə aid klavişli musiqi aləti. Barokko dövründə məşhur olan, simli klavesinin bir növü olaraq geniş yayılıb. Alətin səsi Lyutnyanı xatırladır (adına görə də belədir).

Lautenverk tək manual və ya çox (iki, nadir hallarda üç) manual ola bilərdi. Korpusu qabığa bənzəyirdi (Lyutnya kimi). Orta və yuxarı reqistrlər üçün simlərdən istifadə olunurdu (Lyutnya və ya arfa kimi). Klavesindən fərqli olaraq, simlər xeyli uzaqda dartılırdı ki, bu da daha yumşaq bir səs çıxarırdı.

Lautenverkin heç bir tarixi nümunəsi qalmayıb. Alman nəzəriyyəçisi Sebastian Virdunqun harpventif ("Musica getutscht", 1511) adlandırdığı aləti təsvir edərkən məhz bunu nəzərdə tutduğu güman edilir. 
İohann Sebastyan Baxın əmlakının ölümündən sonrakı inventarında iki lautenverk qeyd olunur. Tələbəsi İ.F.Aqrikolanın sözlərinə görə, Bax şəxsən lautenverkin bas modifikasiyasının rəsmini çəkmiş və usta Hildebrandtdan sifariş etmişdir. Aqrikola yazırdı ki, Baxın aləti "teorbo kimi" səslənir və lütanı o qədər yaxşı təqlid edir ki, "hətta peşəkar lütençiləri belə aldada bilər". Baxın əsərlərindən ən azı biri olan Mi minor süitası (BWV 996) lautenverk üçün yazılmışdı (avtoqraf dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır). Bax alimləri hesab edirlər ki, Do minor süitası (BWV 997) və Prelüdiya, Fuqa və Allegro (BWV 998) də bu alət üçün yazılmışdır.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Henning U.* The Most Beautiful Among the Claviers: Rudolf Richter’s Reconstruction of a Baroque Lute-Harpsichord’, Early Music 10 (1982), p.&nbsp;477–486. 
* *Henning U.* Zur Frage des Lautenklaviers bei Johann Sebastian Bach // Alte Musik als ästhetische Gegenwart: Bach, Händel, Schütz. Stuttgart 1985, S.465–469. 
* *Ripin E.M., Wraight D.* Lute-harpsichord // :en:The New Grove Dictionary of Music and Musicians. London; New York, 2001.
* *Недоспасова А.* Лютневый клавир // Старинная музыка, 2005 №№ 1-2 (27-28), с. 16-22.
## Xarici keçidlər

* El Lautenwerk o clave-laud
* The baroque Lute-harpsichord: a forgotten instrument

* 
* Музыка Баха для лютневого клавесина (Марта Гольдштейн)
Keytar

**Keytar** — sintezator və ya gitara tipli MIDI klaviaturalı musiqi aləti. 

Bu musiqi alətləri 1980-ci illərin pop səhnəsində çox məşhur idilər. Üstünlüklərindən biri gitara kimi keytarı çiyninizə taxmaq və səhnədə sərbəst hərəkət etməyə imkan vermək qabiliyyətidir. Onlar həmçinin batareya ilə işləyə bilər. Əsas çatışmazlığı məhdud oktava diapazonudur (məsələn, Yamaha SHS-10-da 2,5 oktava var, Roland AX-Synth üçün isə tipik maksimum 4 oktavadır). Daha böyük oktava diapazonuna malik xüsusi hazırlanmış alətlər də məlumdur. Onlar adətən arxa trekdə ifa edərkən səhnə iştirakının bir hissəsi kimi istifadə olunurdu. Lakin fretboardda yerləşən idarəetmə düymələrindən istifadə edərək bir əllə melodiyanı effektiv şəkildə ifa edərkən digər əllə effektlər əlavə etmək mümkündür.

Ən çox yayılmış modellər, Alesis Vortex, Casio AZ-1, Davis Clavitar və Clavitron, Korg RK-100 və RK-100S, Lag LeKey, Lync LN-1000 və LN-4, Moog Liberation, PMS Syntar, Politrep, Powell Probe, Royalex, Sequential Circuits Remote Prophet, Siel DK70, Tyco HotKeyz və Formanta Minidir. Roland (AX-1, AX-7, AX-Synth, AX-Edge, AXIS, Lucina AX-09[2]) və Yamaha (KX-1, KX-5, SHS-10, SHS-200) tərəfindən müxtəlif klaviatura modelləri istehsal edilmişdir. Bundan əlavə çiyin üzərindən asmaq imkanına malik bir sıra klassik formatlı klaviatura alətləri mövcuddur (Behringer UMA25S, Casio SA-75 və CZ-101, Korg-707, Korg Poly-800, Suzuki MK-3600, Yunost-21 və bir sıra digərləri).

Keytarlardan SSRİ musiqi qrupları, Qərb disko qrupları və erkən elektron musiqi ifaçıları geniş istifadə edirdilər. Bu alətdən caz və elektron musiqiçilər də istifadə edirdilər. 2000-ci illərdən bəzən melodik metal qrupları tərəfindən istifadə olunurdu. Bu alətdən istifadə edən məşhur musiqiçilər arasında Çik Korea, Herbi Henkok, Jan Mişel Jarr və Ace of Base, "Dream Theater", Gorillaz, Modern Talking və "Laskovıy May" kimi qrupların klaviaturaçıları var.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://www.vintagesynth.com/misc/perfkeys.shtml 
* http://www.keytarinc.com/ 
* https://web.archive.org/web/20050422140334/http://shoul-key.hp.infoseek.co.jp/R7.htm
* Список моделей и их характеристики
* Русское руководство на Roland AX-7
* Behringer U-CONTROL UMA25S
Səkkizguşəli türbə (Quba)

**Səkkizguşəli türbə,** **Pir Əbdül Cabbar türbəsi** və ya **Seyid Əbdül Cabbar türbəsi** — 1867-ci idlə Quba rayonunun Möhüc kəndində Seyid Əbdül Cabbarın qəbri üzərində tikilmiş türbə. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə türbə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Səkkizguşəli türbə 1867-ci ildə Quba rayonunun Möhüc kəndində Seyid Əbdül Cabbarın qəbri üzərində tikilib. Qırmızı kərpicdən tikilmiş türbənin daxili hündürlüyü 4 metrdir. Azərbaycanlı epiqrafist tarixçi Məşədixanım Nemət türbədə araşdırma aparıb və türbənin içərisindəki qəbirin baş daşının üzərində yazılanları oxuyub. Baş daşının üzərində nəsx xətti ilə yazılıb:

Türbənin həyətində yaşı 100-dən artıq olan ağaclar mövcuddur. Bu ağaclar da müqəddəs sayıldıqları üçün illərlə insanlar tərəfindən qorunub və kəsilməklərinin qarşısı alınıb.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə türbə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Şəkilləri

Səkkizguşəli türbə Möhüc 2024 (1).jpg
Səkkizguşəli türbə Möhüc 2024 (10).jpg
Səkkizguşəli türbə Möhüc 2024 (5).jpg
Səkkizguşəli türbə Möhüc 2024 (7).jpg
Səkkizguşəli türbə Möhüc 2024 (11).jpg
Səkkizguşəli türbə Möhüc 2024 (14).jpg


## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Mim Mim Qrupu

**Mim Mim Qrupu** — yaradılmasında Ənvər Paşa və Tələt Paşanın da rolunun olduğu, Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən rəsmi şəkildə tanınmış kəşfiyyat qrupu. Qrupun əsl adı **Müsəllah Müdafiəyi-Milliyə** () olmuşdur və adının baş hərfləri olan "M. M."nin osmanlıca oxunuşuna uyğun olaraq "Mim Mim" qısaltması ilə tanınmışdır.

## Yaranması

Ənvər Paşa tərəfindən yaradılmış Təşkilati Məxsusənin bəzi İstanbul kadrları Mudros müqaviləsinin imzalanmasından sonra Tələt Paşanın da yönləndirməsi ilə Karakol cəmiyyətini formalaşdırmışdır. Mustafa Kamal Karakol cəmiyyətinin rəhbərliyində ittihadçıların üstünlük təşkil etməsindən narahat olduğu üçün Qara Vasifdən bu təşkilatın buraxılmasını istəmişdir. Bundan sonra Hüsaməddin Ərtürk Anadoluda silah və sursatın gizli şəkildə daşınmasını təmin edəcək, eyni zamanda kəşfiyyat məlumatları toplayacaq yeni bir qrupun yaradılması istiqamətində fəaliyyətə başlamışdır. Karakol Cəmiyyətindən olan bəzi kadrların da iştirakı ilə Müsəllah Müdafiəyi-Milliyə adlı kəşfiyyat qrupu yaradılmışdır. Türkiyə Böyük Millət Məclisi Hökuməti 3 may 1921-ci il tarixində qısa adı "M. M." (Mim Mim) olan bu təşkilata rəsmi status vermişdir.

## Fəaliyyəti

Mim Mim Qrupu hərbi və mülki şəxslərdən ibarət kadrları ilə İstanbulda geniş agentura və məlumat şəbəkəsi yaratmağa nail olmuş, Anadoluda silah və sursatın gizli daşınması fəaliyyətlərini təşkil etmiş, düşmən qərargahlarına, əməkdaşlıq edən qruplara və xarici nümayəndəliklərə sızaraq çoxsaylı mühüm sənəd və məlumatlar əldə etmişdir.

Milli mübarizə dövründə düşmən fəaliyyətlərinə qarşı yaradılmış müxtəlif kəşfiyyat qrupları ilə də əməkdaşlıq etmiş olan bu təşkilatın fəaliyyəti İstanbulun azad edilməsindən sonra, 5 oktyabr 1923-cü ildə başa çatmışdır.

## Üzvləri

Mim Mim Qrupunda fəaliyyət göstərdiyi məlum olan mülki şəxslər aşağıdakılardır:

* Tacir Topkapılı Cambaz Mehmed Bəy (qrupun İstanbul üzrə rəhbəri)
* Qayıqçıların stüardı Əli Osman Reis (1924-cü ildə Mustafa Kamala sui-qəsd təşkil etməkdə ittiham edilmiş və İstanbul İstiqlal Məhkəməsində mühakimə olunmuşdur)
* Ehsan Pere (İstanbulda Gizli Teleqraf Mərkəzi qurulduqdan sonra Müdafiəyi-Milliyə Cəmiyyətinin Ankara ilə əlaqəsini təmin etmişdir)
* Yüklədaşıyanların stüardı Saleh Rəis (Hüseyn Hilmi rəhbərliyindəki Türkiyə Sosialist Firqəsinin üzvü)
* Hemşinli Kommunist Mehmed (İstanbulda Şəfik Hüsnü Deymerə bağlı "*[[Aydınlıq (qəzet)|Aydınlıq]]*" qrupundan)
* Hemşinli Mahmud (Şəfik Hüsnü rəhbərliyindəki TİÇSF-nin İstanbul qolu olan İstanbul Kommunist Qrupundan)
* Arman Pandikyan
* Hemşinli Abdullah
* Osman Kapitan
* Əhməd Kapitan
* Tahsin Kapitan
* Əczaçı şagirdi Qalib
* Aydınlıq Kitabxanasından Şövqi

## İstinadlar
Əl-Məvaqif

**Əl-Məvaqif** () — Ədudəddin əl-İcinin kəlam sahəsinə aid əsəri.

## Əsər
Müəllif kitabının adını birbaşa qeyd etməsə də, müqəddimədə əsərini altı bölmə şəklində tərtib etdiyini bildirərək "məvaqif" sözünü işlətmişdir. İbn Həcər əsərin adını "*əl-Məvaqif fi elmil-kəlam*" kimi qeyd etmişdir. Bəzi mənbələrdə və eləcə də "Kəşfüz-Zünun"da isə əsərin adı sadəcə "əl-Məvaqif" şəklində göstərilmişdir. Sərkis əsərin adını "əl-Məvaqif fi elmil-kəlam və təhqiqil-məqasid və təbyinil-məram" kimi təqdim etmişdir. Brokkelman isə "əl-Məvaqif fi elmil-kəlam" adından istifadə etmişdir.

Əsər, əl-İcinin qazil-quzatlıq etdiyi illərdə qələmə alınmış və Şiraz əmiri Camaləddin Əbu İshaqa ithaf olunmuşdur. Əsər qısa bir müqəddimədən və altı bölmədən ibarətdir. Bölmələr "məvqif" adlı başlığa maliklərdir. Bunlar da "mərsəd, məqsəd", bəzən də "mərsəd, fəsil, növi, qisim …" adı ilə alt bölmələrə bölünmüşdür. Əsərdə Allahın varlığı, sifətlərı, Allahın birliyi, sübuti sifətlər, röyətullah, Allahın və qulların feilləri, əsmai-hüsna, nəbinin mahiyyəti, möcizə, bisətin əqlən mümkünlüyü, Məhəmmədin nübüvvətinin isbatı, peyğəmbərlərin və mələklərin isməti, peygəmbərlərin fəzilət dərəcələri, kəramət məsələsi, axirət bəhsi, cənnət və cəhənnəm, bunlara düşəcəklərin vəziyyəti, şəfaət, tövbə, imanın tərifi, iman-əməl əlaqəsi, küfr, küfrün növləri, mürtəkibi-kəbirə və imamət kimi mövzulara toxunulmuşdur. Əsərdə həmçinin Mötəzilə, Şiəlik, Xəvaric, Mürciə, Nəccariyyə, Cəbriyyə, Müşəbbihə və Naciyyə məzhəbləri haqqında məlumatlar verilmiş, nicat tapacaq qrupların Əşəriyyə ilə Sələfiyyə olacağı qeyd edilmişdir.

Əsərin bir çox nüsxələri mövcudddur.

Əsər müxtəlif tarix (hicri 1322, hicri 1325, 1997 və s.) və yerlərdə (Beyrut, Qahirə, İstanbul və s.) nəşr olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Antalya Elm Universiteti

**Antalya Elm Universiteti** (keçmiş adı: *Beynəlxalq Antalya Universiteti*) — 21 iyul 2010-cu il tarixli Rəsmi Qəzet qərarı ilə Türkiyənin Antalyada yaradılmış ikinci universitet və ilk vəqf universitetidir. Antalya Elm Universiteti Qayə Təhsil, Sağlamlıq, İdman və Ətraf Mühit Fondu tərəfindən təsis edilmişdir. 2012–2013 tədris ilindən etibarən tələbə qəbuluna başlayan universitetin rektoru Prof. Dr. Səmih Ekərcindir.

Rəsmi Qəzet xəbərinə görə, universitet 6 fakültədən (iqtisadi və inzibati elmlər, mühəndislik, turizm, hüquq, kommunikasiya, gözəl sənətlər və memarlıq), 4 Peşə məktəbindən (Mülki Aviasiya, Xarici Dillər, Ədalət Peşə Məktəbi) və 2 institutdan (Sosial Elmlər, Təbiət Elmləri) ibarətdir. Universitetə nəqliyyat xüsusi servis vasitələri və ictimai nəqliyyatla təmin olunur. Tədris dili ingilis dilidir. Universitetdə 83 ölkədən tələbələr təhsil alır. İlk məzunlarını 2017-ci ildə vermişdir.

Hazırda mərkəzi kampusda bir rektorluq binası, iki tədris binası və bir yataqxana binası mövcuddur. Şəhər kampusunda isə hazırlıq bölməsi və magistratura təhsili fəaliyyət göstərir. Qızlar yataqxanası mərkəzi kampusun daxilində, oğlanlar yataqxanası isə universitetin yerləşdiyi Döşəməaltı rayonundadır.

## Akademik statistika
2021–2022 tədris ilində universitetdə 1260 bakalavr əvvəli, 3714 bakalavr, 546 magistr və 4 doktorant tələbə olmaqla, ümumilikdə 5524 tələbə təhsil alırdı. 2022-ci il etibarilə universitetdə 47 professor, 19 dosent, 120 doktor, 63 müəllim və 38 elmi işçi daxil olmaqla cəmi 287 akademik heyət fəaliyyət göstərirdi.

## Akademik tərkib

### Fakültələr
* Stomatologiya fakültəsi
* Sağlamlıq elmləri fakültəsi
* İqtisadi və inzibati elmlər fakültəsi
* Mühəndislik və təbii elmlər fakültəsi
* Gözəl sənətlər və memarlıq fakültəsi
* Hüquq fakültəsi
* Turizm fakültəsi

### Kolleclər
* Xarici Dillər Kolleci
* Ədliyyə Kolleci
* Peşə Kolleci
* Səhiyyə Xidmətləri Kolleci
* Mülki Aviasiya Kolleci

## İstinadlar
İstanbul Metropoliteni

**İstanbul Metropoliteni** (türk. Metro İstanbul) İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi tərəfindən İstanbulda şəhər daxili dəmir yolu sistemlərinin (İstanbul Metrosu & İstanbul Tramvayı) idarəçiliyini həyata keçirmək üçün 1988-ci ildə *İstanbul Ulaşım QSC* adı ilə yaradılmış bir şirkətdir. 20 may 2016-cı ildə adı dəyişdirilərək Metro İstanbul adını almışdır. 240,5 km uzunluğunda şəhər daxili dəmir yolu sisteminin idarəçiliyini həyata keçirir və hər gün iki milyondan çox sərnişinə xidmət göstərir. İdarə etdiyi sistemin bir hissəsi olan T1 (Kabataş - Bağcılar) Tramvay Xətti, Beynəlxalq Kütləvi Nəqliyyatçılar Assosiasiyası tərəfindən yüksək sərnişin tələbatını qarşılama sahəsində dünyadakı ən yaxşı təcrübə seçilmişdir. İstanbulda getdikcə sürət qazanan dəmiryol sistemi yatırımlarının tamamlanması ilə birlikdə qısa zamanda daha çox sayda sərnişinə xidmət göstərəcək olan Metro İstanbul, 2005-ci ildə imzaladığı Beynəlxalq Toplu Nəqliyyatçılar Cəmiyyəti Dayanıqlı İnkişaf Bəyannaməsi ilə dayanıqlı inkişaf sahəsindəki öhdəliyini də ortaya qoymuşdur.

## İstinadlar
Polikarp Kuş

**Polikarp Kuş** (; ) — alman-amerikan fizik. Elektron maqnit momentinin nəzəri dəyərindən daha böyük olduğunu dəqiq müəyyən etdiyinə görə 1955-ci ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatını Uillis Lemb ilə bölüşmüşdü və bu da kvant elektrodinamikasında yenidən baxılmasına və yeniliklərə səbəb olmuşdur.

## Erkən həyatı və təhsili

Kuş Almaniyanın Blankenburq şəhərində lüteran missioneri Con Matias Kuş və həyat yoldaşı Henrietta van der Haasın ailəsində anadan olmuşdur. 1912-ci ildə Kuş və ailəsi ABŞ-a mühacirət etmiş və 1922-ci ilə qədər orada vətəndaşlıq almışdır. Orta Qərbdə ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra Kuş Ohayo ştatının Klivlend şəhərindəki Keys Texnologiya İnstitutunda (indiki Keys Vestern Rezerv Universiteti kimi tanınır) fizika ixtisası üzrə təhsil almışdır. 1931-ci ildə Case Western Reserve Universitetini bakalavr dərəcəsi ilə bitirdikdən sonra Kuş Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinə daxil oldu və 1933-cü ildə magistr dərəcəsini aldı. Təhsilini eyni təhsil ocağında davam etdirərək F. Uiler Lumisin rəhbərliyi altında doktorluq dərəcəsi aldı və "Sezium və Rubidiumun Molekulyar Spektri" adlı dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra 1936-cı ildə oranı bitirdi. 1935-ci ildə Minnesota Universitetinə köçməzdən əvvəl Kuş sevgilisi Edit Starr MakRoberts ilə evləndi. Onların birlikdə üç qızı oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Rolf Landauer

**Rolf Vilyam Landauer** (; ) — informasiya emalı termodinamikasının, kondensləşdirilmiş maddə fizikasının və nizamsız mühitlərin keçiriciliyinin müxtəlif sahələrində mühüm töhfələr vermiş alman-amerikan fizik. Almaniyada anadan olan o, 1938-ci ildə ABŞ-a mühacirət etmiş, 1950-ci ildə Harvarddan fizika üzrə doktorluq dərəcəsi almış və sonra karyerasının böyük hissəsini IBM-də keçirmişdir.

1961-ci ildə o, Landauerin prinsipini kəşf etdi, yəni informasiyanı manipulyasiya edən hər hansı bir məntiqi dönməz əməliyyatda, məsələn, bir az yaddaşı silməkdə, entropiya artır və əlaqəli miqdarda enerji istilik kimi yayılır. Bu prinsip geri çevrilə bilən hesablama, kvant məlumatı və kvant hesablamaları üçün aktualdır. O, həmçinin bir keçiricinin elektrik müqavimətini onun səpələnmə xüsusiyyətləri ilə əlaqələndirən Landauer düsturundan məsuldur. O, Franklin İnstitutunun Stüart Ballantin medalını, Amerika Fizika Cəmiyyətinin Oliver Bakli mükafatını və IEEE Edison medalını və bir çox digər mükafatları qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*The 'Landauer' formula
*Stuyvesant math team
*Physicists confirm Landauer's conjecture