Hanno (fil)

**Hanno** () – Portuqaliya kralı I Manuel tərəfindən Roma papası X Leoya hədiyyə edilmiş ağ fil. Hindistanda doğulmuş, 1511-ci ildə Portuqaliyaya, 1514-cü ildə Romaya gətirilmişdir. X Leonun sevimli heyvanı olmuş, sarayı əyləndirmək üçün təşkil olunan tədbirlərdə iştirak etmişdir.

## Romaya gətirilməsi
XVI əsrdə Afrika və Asiyaya yeni səyahət yollarının açılması Avropaya ekzotik heyvanların daha çox gətirilməsinə səbəb olmuşdur. Ekzotik ev heyvanları sahibin prestijini və maddi gücünü simvolizə edirdi. Portuqaliya kralı I Manuelin Hindistan fillərinə xüsusi marağı var idi və sarayına fillər gətizdirirdi. I Manuel Roma papası X Leo ilə münasibətlərini yaxşılaşdırmaq məqsədilə ona qızıl kubok, leopardlar, hepardlar, fars atı və tutuquşular hədiyyə etmişdirlər. Hədiyyələr içərsində gənc ağ fil də var idi. Fil Hindistanın Koçi bölgəsində doğulmuş və uzun dəniz səyahətindən sonra 1511-ci ildə Portuqaliyaya gətirilmişdi. 1514-cü ildə isə Romaya göndərilmişdir. Fil Romaya aparılarkən əvvəlcə Alisante şəhərinə gətirilmiş və yerli sakinlər tərəfindən maraqla qarşılanmışdır. Gecikmənin qarşısını almaq üçün fildən məsul olan şəxs Nikolau de Fariya yolda dayanmamağa qərar vermişdir. Fil əvvəlcə Porto Erkole qəsəbəsinə gətirilmiş, oradan Romaya aparılmışdır. Fili görmək istəyən öyük kütlə yolda portuqal nümayəndəliyini müşayiət etmiş, tikililərə və sahələrə zərər dəymişdir. Fil Roma yaxınlığındakı Tarkviniya qəsəbəsində bir kardinalın villasında bir gecə saxlanılmış və fili görmək istəyən bir çox şəxs villanın yaxınlığındakı mehmanxananın damına çıxmışdı. Nəticədə, dam çökmüşdü. 19 mart 1514-cü ildə fil Romaya gətirilmişdir.

Fil şəhərə təntənəli giriş edəndə bir çox sakin fili görməyə axışmışdır. Paskvale Malaspina 1533-cü ildə qeyd etmişdir ki, "fil xortumu ilə elə səs çıxarmışdı ki, bütün saray kar olmuşdu". Fil təlim keçmişdi və papaya təqdim edilərkən onun qarşısında diz çökmüşdü. O, papanın sevimli heyvanına çevrilmiş və Romanın sosial həyatında vacib yer tutmuşdur. O, Belveder sarayında saxlanılırdı və təlimçisi Covanni Battista Brankonio dell'Akvila "fil pedaqoqu" adlandırılmışdı. Papa ona illik 100 dukat ödəyirdi. Vatikanda yaşadığı dövrdə Hanno papanı və sarayı əyləndirmək üçün təşkil olunmuş bir neçə tədbirdə və performansda iştirak etmişdir. Papa həvəskar şair və Qaeta abbatı Kosimo Baraballo üçün nəzərdə tutduğu zarafatda da Hannodan istifadə etmişdir. Belə ki, abbatı alçaltmaq istəyən papa onun üçün saxta yürüş təşkil etmiş və Baraballo Hannonun belində bu yürüşdə iştirak edərək "baş şair" titulu almağı qəbul etmişdir. Lakin zarafatın baş tutacağı gün Hanno kütlənin səsindən narahat olmuş və Baraballonu belindən atmışdır.

## Ölümü və irsi

1516-cı ildə Hannonun sağlamlığı pisləşmişdir. Papa onu müalicə etmək üçün həkimlər dəvət etmişdir. Həkimlər onun qəbizlikdən əziyyət çəkdiyini düşünmüş və ona qızıl tərkibli dərman vermişdirlər. Lakin Hanno 8 iyun 1516-cı ildə ölmüşdür. Papa onun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün Rafaeldən Hannonun real ölçülü freskasını yaratmasını istəmişdir. X Leo fil üçün epitaf yazmışdır. Bir çox sənətçi öz əsərlərində Hannonu əks etdirmişdirlər. Covanni da Udine fildən təsirlənərək Villa Madana bağlarında Fil fəvvarəsini yaratmışdır. Rafaelin köməkçiləri "Heyvanların yaradılışı" freskasına Hannonu da daxil etmişdirlər.

Hanno satiriklər və tənqidçilər tərəfindən papanın mənəvi iflasının simvolu hesab olunmuşdur. Pietro Aretino papanı tənqid etmək üçün "Fil Hannonun son diləyi və şahidliyi" əsərini yazmışdır. Protestantlar Hannonu papanın qeyri-ciddiliyinin simvolu kimi göstərirdilər.

1962-ci ildə Vatikanın Belveder sarayının həyətində soyutma sistemi ilə bağlı aparılmış təmir işləri zamanı işçilər Hannonun sümüklərini aşkar etmişdirlər. Onlar əvvəlcə dinozavr sümükləri tapdıqlarını zənn etmişdirlər. Tarixçi Silvio Bedini Hannonun tarixini araşdırmış və 1997-ci ildə "Papanın fili" əsərini nəşr etdirmişdir.

## İstinadlar