open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Halotrixit

**Halotrixit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.                                  

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, qar kimi ağ, sarımtıl, yaşılımtıl; Parıltı – ipəyi, şüşə; Şəffaflıq – yarımşəffaf; Sıxlıq – 1,8-2,0; Sərtlik – 1,5-2,5; Ayrılma – {010} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvari; Başqa xassələr – kövrəkdir; suda asan həll olur; dadı – büzüşdürücü; Morfologiya – kristallar: iynəvari, sap- və saçşəkilli; Mineral aqreqatları: lifli, qarışıq-lifli, məsaməli kütlələr, qabıqlar, qaysaqlar.

## Mənşəyi və yayılması
Piritli süxurların aşınması nəticəsində əmələ gəlir və adətən sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında qeyd edilir. Çox vaxt isti bulaqların və fumarolların yaxın-lığında da müşahidə edilir. Quraqlıq rayonlar üçün səciyyəvidir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pikkerinqit, bilinit, alunogen və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Blyava və Kizelovski yataqları (Rusiya); Prikarpatye, Zakarpatye (Ukrayna); Dublik (Slovakiya); Possuoli (İtaliya). Azərbaycanda Katsdağ kolçedan-polimetal, Gədəbəy mis-kolçedan yataqlarında aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* General Halotrichite Information
Jan Batist Bussenqo

**Jan Batist Bussenqo** () (2.2.1801, Paris – 11.5.1887, Paris) — Fransız aqrokimyaçısı, Paris Elmlər Akademiyasının üzvü (1839-cu ildən).

## Həyatı
Sent-Etyendə Ali Mədən Məktəbini bitirmişdir. Lion Universitetinin (1832-ci ildən), Versal Aqrokimya İnstitutunun (1837-ci ildən) professoru olmuşdur; 1839-cu ildən İncəsənət və Peşə Konservatoriyasında (Paris) dərs demişdir.

## Fəaliyyəti
Əsas işləri bitkilərin kök qidalanmasına və təbiətdə maddələrin (başlıca olaraq, torpaqda azotun) dövranına həsr edilmişdir. Bitkilərin (paxlalılardan başqa) torpaqdan azot almasını müəyyənləşdirmişdir.

Havadakı karbon-dioksidin yaşıl bitkilər üçün karbon mənbəyi olduğunu sübut etmişdir. Bitkilərin udduğu karbon-dioksidin həcminin ayrılan oksigenin həcminə bərabər olduğunu müəyyənləşdirmişdir (1864).

## Həmçinin bax
* Aqrokimya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Jan Batist Bussenqo
Venesuela çexləri

**Venesuela çexləri** — Cənubi Amerika qitəsinin şimal hissəsində yerləşən Venesuelada məskunlaşmış çex əsilli əhali. Venesuelada yaşayan çexlərin sayı iki min nəfərə yaxındır. 

## Tarixi

Venesuelaya çexlərin gəlişi İkinci dünya müharibəsidən sonraya təsadüf edir. 1950-ci illərdə Venesuelada yaşayan avropalıların ən kiçik icması çexlərə məxsus idi. 50-ci illərin məlumatlarına əsasən ölkədə 1,124 çex yaşayırdı. Serb icmasından fərqli, çex icmasının Venesuelada məskunlaşmasının əsas səbəbi siyasi amillər olmamışdır. Əsasən daha inkişaf etmiş ölkələrə getmək istəyən çexlər Venesueladan keçid məntəqəsi kimi istifadə etmək fikirində idilər. Ölkənin çexlər üçün cəlb edici olmasının bir digər səbəbi digər dövlətlərdən fərqli Venesuela üçün viza rejiminin daha sadə olmasında idi. 

1968-ci ildə Çexoslovakiyadan gələn ikinci mühacir dalğası ilə Venesuela çexlərinin sayında artım müşahidə olundu. 70-ci illərin Qərbi Avropasında xaricdə yaşamaq məqsədi ilə insanların daha çox üz tutduqları ölkələr ABŞ və Kanada idi. Cənubi Amerikada icmaları olan bəzi xalqların nümayəndələri isə Venesuela və digər Latın Amerikası ölkələrini seçmişdilər. Çexoslovakiyanın bölünməsindən sonra (Çexiya və Slovakiya olaraq iki hissəyə bölünmüşdür) Çexiyadan Venesuelaya üz tutan mühacirlərin sayı kəskin sürətdə azalmışdır.

XX əsrin sonlarında Karakas şəhərində yerləşən Çexiya səfirliyində 200 dən çox çex əsilli vətəndaşın qeydiyyata alındığı məlumdur. Əsil rəqəmin səfirlikdə qeydiyyata alınandan daha çox olduğu bilinsədə, bir çox şəxs assimilyasiya nəticəsində öz kökündən uzaqlaşmışdır. Venesuelada yerləşən Çexiya səfirliyinin səfiri Antonin Blazekin sözlərinə görə çexlər ölkəyə gəldikləri ilk illərdən etibarən cəmiyyətin rifahı üçün çalışmış və Avropadan Venesuelaya gəlmiş ən məhsuldar icma kimi tarixə keçmişdir.  *Venesuela-Çexiya Assosiasiyası* ölkədə yaşayan çexləri hər il müxtəlif mədəni tədbirlərlə bir araya gətirir.
## Görkəmli insanlar
* Emil Fridman, skripkaçı.
* Karl Stohr, bəstəkar və şair
* Harry Osers, mühəndis
* Peter Seidemann, mühəndis
* Hans Neumann, kimyaçı
* Lothar Neumann, kimyaçı
* Ilan Chester, müğənni və bəstəkar
* Karl Roubicek, brewer master
* Perla Vonasek, aktrisa
* L. Rafael Reif, mühəndis və ixtiraçı. Massaçusets Texnologiya İnstitutu 17-ci prezidenti
*Anneliese Rockenbach, üzgüçüdür
* Martin Trnosvky, kimyaçı
* Ernst Tugendhat, filosof.

## İstinadlar
Dalğalı birəcik

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xarici quruluşu
Bu birəciyin rəngi qara və bozumtuldur. Hər qanadın üstündə sarı, uzun xətt keçir. Uzunluğu 2-2,8&nbsp;mm-dir. 

## Həyat tərzi
Cinsi yetişkənliyə çatmayan yaşlı böcəklər tarlalarda, bağlarda, meşə kənarında yerə tökülmüş yarpaqların, müxtəlif bitki qalıqlarının altında, torpağın üst qatlarında və başqa yerlərdə qışlayırlar. Böcəklər martın ikinci yarısında qışlamadan çıxırlar, əvvəl onlar müxtəlif xaççiçəkli bitkilərin alaq otları ilə qidalanırlar.

Şitillərin sahələrə köçürüldüyü və xaççiçəkli bitkilərin cücərtiləri əmələ gəldiyi vaxtlarda birəciklər mədəni bitkilər üzərinə keçirlər. Əsasən yarpaqları, bəzən isə yarpaqların saplaqlarını, çiçək və toxumların qınlarını zədələyirlər. Birəciklər yarpaqların üzərində çoxlu deşiklər açırlar. Toxumalar zədələndiyi üçün yarpaqlar quruyurlar. Kiçik zədələnmələrə bitkilər asanlıqla dözürlər. Lakin zərəvericinin miqdarı xeyli artdıqda bitkinin yarpaqları quruyur, bitkilər boyatmadan qalır, bəzən isə məhv olurlar. Bitkinin orta yarpaqları və boy nöqtəsinin məhv edilməsi daha təhlükəlidir. 

Yaz fəslində isti və quraq günlərdə böcəklərin fəallığı və qidalanmaya hərisliyi artır. Temperatur aşağı düşəndə və nisbətən çox rütubət olanda böcəklər az fəallıq göstərirlər. Böcəklər ilin yaz, yay və payız fəsillərində rast gəlmək olar. Əsasən ildə 1 nəsil verirlər.

## Yayılması
Dağlıq və dağətəyi ərazilərdə geniş yayılmışdır. Azərbaycanın Şəki-Zaqatala, Quba-Xaçmaz, Gəncə-Daşkəsən və Lənkəran-Astara zonalarında daha geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Alunit

**Alunit** — Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

## Xassələri
Rəng – sarımtıl, qırmızımtıl çalarlı ağ, boz, qəhvəyi, qonur, yaşılımtıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində sədəfi; Şəffaflıq – yarımşəffaf, şəffaf; Sıxlıq – 2,7-2,8; Sərtlik – 3,5-4,0; Kövrəkdir; Ayrılma – {0001} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qabıqlı, tikanlı ; Başqa xassələr: kəskin ifadə olunmuş piroelektrik xassələri; Morfologiya – kristallar: nadir rast gələn kiçik ölçülü psevdokubik, lövhəvari, romboedrik; Mineral aqreqatları: sıx xırda dənəli, ovuntulu giləoxşar torpaqvari kütlələr, badamvari əmələgəlmələr.

## Mənşəyi və yayılması
Turş və orta tərkibli vulkanitlərin sulfat turşusunun təsiri ilə metasomatik dəyişilməsi prosesində əmələ gəlir. Solfatarların təsirinə məruz qalmış süxurlarda daha intensiv təzahür edir. Mineralın iri kütlələri törəmə kvarsitlər içərisində yerləşir. Hidrotermal — metasomatik dəyişilmiş damaryanı süxurlarda da rast gəlir. Sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında və H2SO4 ilə zəngin olan aşınma qabıqlarında da müşahidə olunur. Alunitin çökmə süxurlarda — gillərdə, əhəngdaşlarında və s. əmələ gəlməsi onlarda olan piritin oksidləşməsi ilə bağlıdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, kaolinit, halluazit, hidrargillit, gips və s. 

Əsas yataqları:
* Fanşan — Çin
* Buladela və Leyk-Kempion  — Avstraliya
* La-Talfa və Solfatara — İtaliya
* Bereqovo — Ukrayna
* Bereqşaş — Macarıstan
* Almeyra — İspaniya
* Sulfur və Qoldfild — ABŞ

Azərbaycanda dünyanın ən iri alunit yataqlarından biri olan Zəylik yatağı Daşkəsən rayonunda yerləşir. Ölkədə alunitin bir sıra başqa yataq və təzahürləri (Qırvakar, Alunitdağ, Qotul, Seyfəli, Çovdar, Duqlun-Vənənd, Vəlidağ, Daşsalahlı, Şamaxı-Mərəzə və s.) də məlumdur.

## Tətbiqi
Sənayenin müxtəlif sahələrində geniş istifadə edilən alüminium oksidləri, zəy, kalium duzları, sulfat turşusunun və s. alınması üçün kompleks xammaldır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* General Alunite Information
Migel Benqoleya

**Migel Benqoleya** (13 sentyabr 2000-ci ildə Boliviyada anadan olub) — Boliviya Futbol Liqası təmsilçilərindən olan *Vilstermann* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Boliviyalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Vilstermann
Benqoleya Vilstermann akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Benqoleya öz peşəkar karyerasında debütünü 15 dekabr 2016-cı ildə *Petrolero Yakuiba* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 83-cü dəqiqədə Migel Suarezi əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Vilstermann liqa görüşündə rəqibinə 2-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1Libertadores Kuboku görüşləri daxildir.
2Boliviya Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Alüminium-kalium sulfat

**Alüminium-kalium sulfat** — kubik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

## Xassələri
Rəng – ağ, rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – yarımşəffaf; Sıxlıq – 1,76; S – 2; Ayrılma – {111}üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvari; Başqa xassələr – dadı kəmşirindir, ağız büzüşdürücüdür, suda yaxşı həll olur (151 q/l 20°C-də); Morfologiya – kristallar: nadir rast gəlir; oktaedrik, nisbətən az – heksaedrik; Mineral aqreqatları: torpaqvari və sıx kütlələr, qabıqlar, qaysaqlar.

## Mənşəyi və yayılması
Arid vilayətlər üçün tipik olan ekzogen əmələgəlmə kimi göl sularının buxarlanması zamanı kristallaşır. Sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında da əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: başqa sulfatlar, müxtəlif karbonatlar və s. Mineralın tapıldığı yerlər: Qara-Qum (Türkmənistan); Şorsu (Özbəkistan); Şimali Qafqaz; Dağıstan; Tambov və Ulyanovsk yaxınlığında (Rusiya); Katmay (ABŞ) və b. Azərbaycanda Böyük Qafqazın Cənub yamacının pirit saxlayan gil şistlərində yerləşən bir sıra kiçik zəy təzahürləri məlumdur. Bundan başqa bir sıra filiz yataqlarının və təzahürlərinin (Filizçay, Çıraqdərə, Gədəbəy, Bülüldüz və b.) oksidləşmə zonalarında, Kəlbəcər rayonun və Naxçıvan MR-nın bəzi yerlərində aşkar edilmişdir.

## Tətbiqi
Dəriaşılama işlərində, boyaq, kağız istehsalında, təbabətdə və b. sahələrdə geniş istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* Potassium alum
Pikromerit

**Pikromerit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.			 

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, boz, sarımtıl, qırmızımtıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ, Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq – 2,1; Sərtlik – 2,5; Ayrılma – {201} üzrə; tam mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvari; Başqa xassələr – dadı acıdır, suda həll olur; Morfologiya – kristallar: qısaprizmatik; Mineral aqreqatları – massiv və torpaqvari əmələgəlmələr, qabıqlar, nazik təbəqələr.

## Mənşəyi və yayılması
Adatən ekzogen şəraitdə əmələ gəlir: T < 10°C-də dəniz suyundan kristallaşır; duz yataqlarında tez-tez rast gəlir. Fumarol fəaliyyətinin məhsulu kimi də əmələ gələ bilər. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kianit, lanqbeynit, leonit, silvin və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Qalisiya (Polşa); Aşersleben (Almaniya). Azərbaycanda Laçın rayonunda yerləşən Bülüldüz sulfid təzahüründə tapılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* General Picromerite Information
Qustavo Viera

**Qustavo Viera** (21 oktyabr 2000-ci ildə Boliviyada anadan olub) — Uruqvay Primyera Diviziyası təmsilçilərindən olan *Liverpul Montevideo* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Uruqvaylı futbolçu.

## Klub karyerası

### Liverpul
Viera Liverpul akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Viera öz peşəkar karyerasında debütünü 6 may 2017-ci ildə *Danubio* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 84-cü dəqiqədə İqnasio Ramirezi əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Liverpul liqa görüşündə rəqibi ilə 0-0 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1Libertadores Kuboku görüşləri daxildir.
2Uruqvay Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Melanterit

**Melanterit – Fe[SO<sub>4</sub>]•7H<sub>2</sub>O** - *[[monoklinik sinqoniya]].* Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir. 	    		 

## Növ müxtəliflikləri
Pizanit (Cu), sommayrit (Zn), kirovit (Mg), lükit (Mn).

## Xassələri
Rəng – təzə sınıqlarda açıq-yaşıl; havada qonur rəng alır; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 1,9; Sərtlik – 2; Çox kövrəkdir; Ayrılma – {001} üzrə mükəmməl; {110} üzrə orta; Sınıqlar – qeyri-düzgün, tikanlı; Başqa xassələr – dadı sirintəhərdir, ağız büzücüdür; suda həll olur; Morfologiya – kristallar: nadir rast gəlir; prizmatik, psevdoromboedrik, lövhəvari; Mineral aqreqatları: stalaktitlər, qabıqlar, bütöv dənəvər və şüşəvari kütlələr, lifli böyrək- və tozvari əmələgəlmələr.

## Mənşəyi və yayılması
Pirit, markazit və pirrotininin aşınma məhsulu olub, sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında rast gəlir. Asan oksidləşmə və həll olma qabiliyyətinə görə mineralın nisbətən iri yığınları yalnız daimi donuşluq şəraitində mühafizə olunub qalır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: xalkantit, gips, kopiapit, yarozit, epsomit, zəy və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Rio-Tinto (İspaniya); Rammelsberq, Qraul (Almaniya); Falun yaxınlığı (İsveç); Donetsk hövzəsi, Prikarpatye, Zakarpatye (Ukrayna); Azərbaycanda Nehrəm melanterit yatağı (Nehrəmçayın yuxarı axınları) məlumdur. Melanterit həmçinin Filizçay, Katsdağ, Gədəbəy, Çıraqdərə, Daşkəsən və b. yataqların oksidləşmə zonalarında qeyd edilmişdir.

## Tətbiqi
Yığınları əhəmiyyətli miqdarda olan hallarda kimya sənayesində, boya istehsalında, dəri və yunu boyamaq üçün istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* Melanterite
Kopiapit

**Kopiapit** — triklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.
			 
## Xassələri
Rəng – kopiapitin rəngi müxtəlif çalarlı sarıdan zeytunu-yaşıladək, kalsiokopiapitinki – bozumtul-sarıdan sarıyadək; Mineralın cizgisinin rəngi – açıq-sarı; Parıltı – sədəfi (kopiapit), şüşə (kalsiokopiapit); Şəffaflıq – kristalları şəffafdır; Sıxlıq – 2,1–2,2; Sərtlik – 2,5–3,0; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; {101} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Morfologiya – kristallar: lövhəvari; Mineral aqreqatları: dənəvər, qabıqlar, pulcuqlu, torpaqvari kütlələr, çox nazik təbəqələr, qaysaqlar.

## Mənşəyi və yayılması
Filiz yataqlarının oksidləşmə zonasında piritin oksidləşməsi zamanı əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pirit, dəmir hidroksidləri və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kopiapo (Çili); Rammelsberq (Almaniya) və b. Azərbaycanda Çıraqdərə — Toğanalı filiz sahəsinin kolçedan obyektlərinin oksidləşmə zonalarında, kalsiokopiapit isə Daşkəsən dəmir filizi yatağında aşkar edilmişdir. İlk dəfə 1960-cı ildə M.Ə.Qaşqay və R.M.Əliyev tərəfindən tapılmış və təsviri verilmiş kalsiokopiapit yeni mineral növü kimi təsdiq edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* Copiapite
Botriogen

**Botriogen – MgFe<sup>3+</sup> [OH|(SO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>] •7H<sub>2</sub>O** - *monoklinik sinqoniya.* Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir. 	   			 

## Növ müxtəliflikləri
Sinkbotriogen.

## Xassələri
Rəng – açıq-narıncıdan tünd narıncı-qırmızıyadək; Mineralın cizgisinin rəngi – oxra kimi sarı; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq – 2,14; Sərtlik – 2-2,5; Kövrəkdir; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; {110} üzrə orta; Sınıqlar – qabıqvarı; Morfologiya – kristallar: prizmatik; Mineral aqreqatları: salxım- və böyrəkvari aqreqatlar, şualı quruluşlu sferolitlər, qabıqlar.

## Mənşəyi və yayılması
Arid vilayətlərdə sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kopiapit, gips, amarantit, xalkantit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Çukikamata, Ketenya, Alkaparosa (Çili); San-Xuan (Argentina); Kaliforniya ştatında Knoksvill yaxınlığında, Pensilvaniya ştatında Kornuoll (ABŞ); Falun (İsveç) və b. Azərbaycanda Bülüldüz sulfid təzahüründə (Laçın rayonu) rast gəlir.

## İstinadlar

## Mənbə
* "Azərbaycan mineralları" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004

## Xarici keçidlər
* Botryogen
Rumeli

**Rumeli** (Osmanlı türkcəsi: روم اىلى *Rumili*) — Osmanlı imperiyası dönəmində XV əsrdən etibarən Balkan yarımadasının cənubuna verilən addır. Rumeli sözündəki Rum sözü *"[[Bizans İmperiyası|Bizans imperiyası]] təbəliyində olan torpaqlar, xalqlar"* mənasını verir. Osmanlı türkləri Avropaya gəldikdən sonra, burada fəth etdikləri yerlər də Rumeli adlandı.

XI-XII əsrlərdə Bizans hakimiyyətində olan Anadolu torpaqları Diyar-i rum (Roma (Rum) ölkəsi), Anadoluda hakimiyyətdə olan səlcuq türklərinə də Rum səlcuqları deyilirdi.

## Mənbə
İcazət

**İcazət** (''Ərəbcə'': الإجازة) — İslami təhsili bitirdikdən sonra verilən və təhsil səviyyəsini əks etdirən diplom səviyyəsində sənəddir.

## İstinadlar
Nikaraqua fələstinliləri

**Nikaraqua fələstinliləri** (; ) — Şimali Amerika qitəsində yerləşən Nikaraquada məskunlaşmış fələstin əsilli əhali. Nikaraqua fələstinliləri, ərəb diasporasının Mərkəzi Amerikadakı əsas qüvvələrindən hesab olunur və sayları 2.000 nəfərə yaxındır.

## Tarixi
1890-cı ildən 1940-cı ilə qədər Nikaraquada yaşayan ərəbəsilli vətəndaşların ölkəyə gəlməsini məhdudlaşdıran müxtəlif qanunların mövcud olmağına baxmayaraq, zamanla onların bir çoxu ləğv edilmişdir. Nikaraquada konkret nə qədər fələstinlinin yaşadığı məlum deyil. Əsas bilinən hadisələrdən biri Birinci Dünya müharibəsinin sonlarına yaxın Osmanlı imperiyası nəzarətindəki ərazilərdə yaşayan 40 fələstinli ailənin ölkəyə gəlməsidir. 2000-ci ilin məlumatına görə Nikaraquada 500 ərəbəsilli ailə yaşayır və bu ailələrin mütləq əksəriyyəti fələstinlilərdən ibarətdir.

Nikaraquaya gələn fələstinlilərin əksəriyyəti xristian dininə mənsub olan insanlar olmuşdur. İcmanın kiçik bir hissəsi müsəlmanlardan ibarətdir. Nikaraqua fələstinliləri daha çox Ramallah, Qüds, Betlehəm və Beit Jala şəhərlərinin ətraf ərazilərində yerləşən kənd bölgələrindən ölkəyə gəlmişdilər. Gəlmələrin sırasında kəndlilərin üstünlük təşkil etməsi kənd təsərrüfatının inkişafında yeni prespektivlər yaradırdı. Nikaraqua hökuməti mühacirlərə loyal münasibət bəsləmədiyindən əksər mühacirə təsərrüfatla məşğul ola bilmək üçün torpaq sahəsi verilməmişdir.

Ölkənin şimal bölgəsi olan Nueva-Seqoviya departamentində torpaq sahəsi əldə edən az sayıda fələstinli burada kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmağa başlamışdır. Kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmaqla yanaşı bir çox fələstinli özünü ticarət sahəsində də sınamağa üstünlük verdi. Manaqua, Qranada və Masaya şəhərində fələstinlilərin idarə etdiyi böyük ticarət şəbəkələri yaradıldı. Fələstinlilər əsasən geyim və qida satışı ilə məşğul olan dükkanlarda işləməkdədirlər. Bu gün fələstinli şəxslər tərəfindən yaradılan və idarə edilən ticarət mərkəzlərindən "*París Loundres*", "*Almacén Dajer*" və "*La Media Luna*"nı misal göstərmək olar.

1958-ci ildə paytaxt Manaqua şəhərində yaradılmış "Ərəb klubu" () təşkilatı Nikaraquada yaşayan ərəb əsilli əhalinin mədəni və ictimai işlərini koordinasiya etməkdədir. "Ərəb klubu"na ölkədə yaşayan livanlı və suriyalı ərəblər də qoşulmuşdur, lakin klubun 80% üzvləri fələstinlilərdən ibarətdir.

## İstinadlar
DoublePulsar

**DoublePulsar** — ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin Equation Group adlı qruplaşması tərəfindən yaradıldığı güman edilən və 2017-ci ilin əvvəlində The Shadow Brokers qrupu tərəfindən üstü açılan bekdor implantı aləti. Bu alət cəmi bir neçə həftəyə  Microsoft Windows kompüterini yoluxdurmağa qadirdir və 2017-ci ilin may ayında baş verən WannaCry virusunun hücumu zamanı EternalBlue eksploytu ilə birlikdə istifadə edilmişdir.

DoublePulsar alətini ilk dəfə RiskSense Inc. təhlükəsizlik şirkətinin baş təhlilçisi Şon Dillon təhlil etmişdir. O bildirib ki, MTA-nın eksploytları HeartBleed təhlükəsizlik böcəyindən "10 qat daha təhlükəlidir". DoublePulsar supervizor rejimində () işləyir ki, bu da xakerlərə kompüter üzərində yüksək nəzarət imkanı verir. Kompüteri yoluxdurduqdan sonra o 3 əmri icra edə bilir: ping, kill və exec. Sonuncu əmr kompüterə zərərli proqramların yazılmasına imkan yaradır.

## İstinadlar
Vilyam Ciok

**Vilyam Ciok** () — kimya üzrə Nobel mükafatçısı.

Amerika fiziki kimyaçısı *Vilyam Frensis Ciok* 1895-ci ilin mayın 12-də anadan olmuşdur (Kanadanın Niaqara-Fols şəhərində). 1920-ci ildə Berklidə Kaliforniya universitetini qurtarmışdır. 1920–1977-ci illərdə həmin universitetdə işləmiş, 1934-cü ildən professor vəzifəsində çalışmışdır. Əsas elmi işləri maddələrin, xüsusi halda olduqca aşağı temperaturlarda kondensləşmiş qazların termodinamiki xassələrinin tədqiqinə həsr olunmuşdur. 1920-ci ildə termodinamikanın üçüncü başlanğıcını təcrübi yoxlanmaq üçün tədqiqatlar aparmışdır. Öz əməkdaşı D. Mak-Duqall ilə birlikdə 1927-ci ildə 1K-dən aşağı temperatur almaq üçün adiabatik maqnitsizləşmə üsulunu və olduqca aşağı temperaturları ölçmə üsulunu yaradır. 1933-cü ildə 0,5K temperatur ala bilir. Eksperimental tədqiqatları elə temperatur intervallarında aparmışdır ki, həmin temperatur intervallarında atomların istilik hərəkətləri praktiki olaraq yoxdur.

Bu da ona imkan vermişdir ki, atomların öz vəziyyətlərindəki keçidlərdə energetik dəyişmələri müəyyən edə bilsin. Həmçinin müxtəlif qazların molekulyar spektrlərini öyrənmişdir. 1929-cu ildə Q. Conston ilə birlikdə oksigenin 17O və 18O izotoplarının mövcudluğunu sübut etmişdir.
Ciok 1949-cu ildə "kimyəvi termodinamikaya xidmətlərinə, xüsusən olduqca aşağı temperaturlarda maddələrin hərəkətinin tədqiqinə görə" kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Ciok 1982-ci ilin martın 29-da Berklidə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Hasıllı (şəhər)

**Hasıllı şəhəri** — qədim şəhər. 

Seyidəli Kazımbəyoğlunun məşhur «Cəvahirnameyi-Lənkəran» əsəri  ilə yanaşı Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi oğlu özünün Talış xanlığının tarixinə dair «Əxbərnamə» əsərində xüsusən Hasıllıya dair maraqlı qeydlər etmişdir. Bu qiymətli əsərlərin hər ikisində qeyd olunur ki, «Hasıllı gur bazarları və bərəkətli torpağı olan bir diyardır».
Muğanın bu qədim şəhərinin xarabalıqlarında özünə «istirahət dayanacağı» seçən  Əmir Teymur 1387-ci ildə məscid, karvansara və onlarla yaşayış evləri tikdirmiş, bazarlar saldırmışdır. Qədim qaynaqlarda göstərilir ki, burada əhalinin sayı 14 mindən yuxarı idi. Əmir Teymur Hasıllını  abad edən zaman ətrafda yaşayan yerli əhaliyə icazə verir ki, özləri üçün yurd yeri- şəhər salsınlar. Lakin bu «şəhərlər» Hasıllının yanında «kiçik kənd» və «obalar» halında olmalıdır. Əmir Teymurun saldığı Hasıllı şəhəri onlardan çox-çox üstün və yaraşıqlı olmalı idi. Belə şəhərlərin sırasına yeni salınmiş Həməşəra şəhəri da daxil idi. 

## Həmçinin bax

* Cəlilabad rayonu

## İstinadlar
Henri Taube

**Henri Taube** () — amerikalı alim.

1937-ci ildə Ricaində Saskaçevan universitetini bitirmiş, sonra ABŞ-yə köçmüş və Berklidə Kaliforniya universitetində oxumuşdur. 1940-1941-ci ildə orada, 1941-1946-cı illərdə Kornel universitetində, 1946-1962-ci illərdə Çikaqo universitetində (1952-ci ildən professor) işləmişdir. 1962-ci ildən Stanford universitetində professor işləmişdir.

O, 2005-ci ildə noyabrın 16-da Kaliforniyada vəfat etmişdir.

Əsas işləri elektron ötürülməsi ilə reaksiyaların mexanizminin, xüsusən metalların komplekslərində öyrənilməsinə həsr olunub. 1940-cı ildə ilk dəfə olaraq sulu məhlulda solvatlaşmış kationun (üçvalentli xromun misalında) mövcudluğunu sübut etmişdir. 1952-ci ildə sulu məhlullarda kompleks birləşmələrin davamsızlığı ilə onların elektron strukturları arasında korrelyasiyanı müəyyən etmişdir. 1960-1970-ci illərdə məhlullarda keçid metallarının komplekslərinin iştirakı ilə çoxlu, həm də daha əhəmiyyətli nəticələri sferadaxili keçid adlanan keçidi öyrənərkən əldə etmişdir. Göstərmişdir ki, bu prosesdə metalın koordinasiyası sferasının liqandalarından biri iştirak edir və nəticədə iki metal ionu arasında körpücük əmələ gətirir, iki nüvəli kompleks adlanan birləşmə əmələ gətirir. Belə komplekslərin spektrlərini öyrənərək göstərmişdir ki, spektrin zolaqlarından biri ionlar arasında elektron keçidinə aid edilə bilər.

1967-ci ildə sübut etmişdir ki, molekulyar azot sulu məhlulda rutenium kompleksinin koordinasiya sferasında su molekulunu əvəz edə və möhkəm kompleks əmələ gətirə bilər. Aşkar etmişdir ki, azot ikinüvəli, iki rutenium ionuna malik kompleksdə körpü ola bilər. Göstərmişdir ki, bu molekul koordinasiya sferasında fırlana bilər (iona özünün bu və ya digər atomu ilə dönərək).

1983-cü ildə “Elektron keçidli reaksiyaların, xüsusən metalların komplekslərinin məhlullarında reaksiyaların mexanizminin öyrənilməsi sahəsində işlərinə görə” kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Herbert Aaron Hauptman

**Herbert Aaron Hauptman** () — Amerika riyaziyyatçısı, 1985-ci ildə "Kristal strukturların müəyyənləşdirilməsi üçün birbaşa metodların təkmilləşdirilməsindəki uğurlarına görə" Kimya üzrə Nobel Mükafatı laureatı. mükafatı həmkarı Cerom Karle ilə paylaşdı.

## Həyatı
1917-ci ilin fevralın 14-də Nyu-Yorkda anadan olmuşdur. 1937-ci ildə Hauptman kolleci bitirərək bakalavr dərəcəsi 1939-cu ildə Kolumbiya universitetini bitirərək riyaziyyat üzrə magistr dərəcəsi almışdır. 1955-ci ildə Merilend universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi alır. 1969-cu ilə qədər Vaşinqtonda ABŞ-nin hərbi dəniz donanmasının tədqiqat laboratoriyasında işləmişdir. 1970-ci ildən Buffoloda Nyu-York universitetinin professoru, 1972-ci ildən Buffoloda Tibb mərkəzində iş rəhbəri və vitse prezident işləmişdir.

1955-ci ildə onun fəlsəfə doktoru dərəcəsi alması rentgenstruktur analizi üzrə idi və riyaziyyat üzrə verilmişdir.

Hauptman hormonlar, antibiotiklər və vitaminlər kristallarının molekulların fəza strukturunu müəyyən etmək üçün riyazi üsul yaratdı. Fotolent üzərində alınan ləkələrin intensivliyini analiz edərək o, rentgen şüaları dəstəsinin əyilmə bucağını hesablaya bilirdi və bu hesablamalardan tədqiq olunan maddənin molekulyar strukturunun dəqiq şəklini yığa bilirdi.

1950-ci ildə Hauptman öz üsulu haqqında məlumatları çap etdirdikdə az sayda alimlər onun yeni üsulunu layiqincə qiymətləndirə bildilər, əksəriyyəti ilə onu açıq inamsızlıqla qarşıladılar və 15 il ərzində Hauptmanın üsulu istifadəsiz qaldı. 1985-ci ildə Hauptman "Kristalların strukturunun bir başqa təyin olunması üsulunu işlənib hazırlanmasındakı uğurlarına görə" kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Nobel mükafatı ilə yanaşı onun bir sıra təltifləri də var:

Amerika tədqiqat cəmiyyətinin mükafatı;
Amerika kristalloqrafiya cəmiyyətinin A. Z. Patersonun xatirə mükafatı.
O, kristalloqrafiya üzrə ABŞ-nin Milli komitəsinin və Amerika azad tədqiqatlar institutları assosiyasının üzvüdür.

1986-cı ildə Nyu-York universiteti nəzdində Siti kollecin fəxri doktoru dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

Hauptmanın yaratdığı üsul kristalloqrafiyada ciddi uğurlara gətirib çıxarmışdır.

Hauptmanın hobbilərindən biri müxtəlif kristallardan başsındıran düzəltməkdir. Alim onları təkcə uğurla yığmır, həm də bir neçə yeni modellər yığmışdır ki, onun adı ilə adlanır.

## Sosial fəaliyyəti
* 1992-ci ildə "İnsanlığa Xəbərdarlıq"ı imzaladı.

## Mükafatları
* 1985-ci il -Kimya üzrə Nobel Mükafatı — "Kristal strukturların müəyyənləşdirilməsi üçün birbaşa metodların təkmilləşdirilməsindəki uğurlarına görə"

## İstinadlar
Çaparral meşələri

**Çaparral meşələri**- Mülayim iqlim şəraitində formalaşır.
## Yayılma arealı
Aralıq dənizi sahili rayonlarında, Avstraliyanın cənub sahilləri boyu, Kaliforniya və Meksikada yayılmışdır.

## Yayıldığı şərait
Yumşaq, mülayim iqlimi olan ərazilərdə yayılmışdır. İllik yağıntıların miqdarı 500-700 mm olub isti qış dövründə düşür.

## Bitki növləri
Çapparal qruplaşmaları ağaclardan dəfnə, həmişəyaşıl palıd növləri və qalın sarı rəngli həmişəyaşıl yarpaqlı kollardan ibarətdir. Avstraliyanın meşələrində evkalipt ağacları və kolluqlar dominantlıq edir.

## Heyvanlar aləmi
Burada qaraquyruqlu maral və bir çox quşlar burada yaşayır. İsti quru yay dövrü başlayan zaman onlar şimala dağ rayonlarına köçürlər. Bu meşelərin daimi sakinləri azdır: Bəhmən kiçik dovşanı, ağac siçovulları, burunduklar, kərtənkələlər, xırda sərçələr daha xarakterikdir. Vegetasiya dövrünün sonunda çoxalan quş və həşərat populyasiyalarının sıxlığı azalır; yayın sonunda bitkilər quruduqda da populyasiyaların sayı azalır.

## Ekoloji problemləri
Yayın sonunda baş verən yanğınlar yamacları çılpaqlaşdırır. Yanğından sonra ilk yağışlar zamanı kollar tez və sürətlə sahəni tutaraq 15-20 il ərzində maksimum boya çatır.  

## Həmçinin bax
Təbii zonalar

## İstinadlar
Məntiqi analizator

**Məntiqi analizator** (en. logic analyzer) – aşağı səviyyəli proqramlaşdırma dilində yazılmış proqramın çox çətin sazlanmasını asanlaşdıran qurğu. Məntiqi analizatorun səciyyəvi xüsusiyyətləri: çalışma zamanı şinin siqnallarına nəzarət, yaddaşın verilmiş sahəsinə oxuma və yazma zamanı çalışmanın dayandırılması, çalışmanın istənilən dayanması zamanı bir neçə komandanın geriyə izlənməsi (TRACE BACK).

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Xerman Berterame

**Xerman Berterame** () — Argentina Primyera Diviziyası təmsilçilərindən olan *San-Lorenzo* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Argentinalı futbolçu.

## Klub karyerası

### San-Lorenzo
Berterame San-Lorenzo akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Berterame öz peşəkar karyerasında debütünü 29 aprel 2017-ci ildə *Gimnaziya La Plata* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 81-ci dəqiqədə Qonzalo Berqessionu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə San-Lorenzo liqa görüşündə rəqibinə 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

1Libertadores Kuboku görüşləri daxildir.
2Argentina Superkuboku görüşləri daxildir.

## Uğurları

### Komanda
 **"[[Argentina|San-Lorenzo]]"**
*  Argentina Superkuboku — 2015-16

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Canluka Mankuso

**Canluka Mankuso** (3 fevral 1998-ci ildə Buenos-Ayresdə anadan olub) — Argentina Primyera Diviziyası təmsilçilərindən olan *Velez Sarsfild* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Argentinalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Velez Sarsfild
Mankuso Velez Sarsfild akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Mankuso öz peşəkar karyerasında debütünü 26 may 2017-ci ildə *Leandro Nikeforo* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Həmin görüşdə Velez Sarsfild liqa görüşündə rəqibinə 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

1Libertadores Kuboku görüşləri daxildir.
2Argentina Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Erşeg Milli Parkı

**Erşeg** () — Macarıstanın qərb hissəsində yerləşən milli park. Qoruq ölkənin Qərbi Transdunay vilayətində, Vaş rayonu ərazisində yerləşir.
## Ümumi məlumat
Parkın ümumi sahəsi 44 000 hektardır. 2002-ci ildə əsası qoyulan Erşeg parkı Macarıstanın ən cavan parkı hesab olunur.

Ölkənin ucqar qərbində yerləşən bu parkın ərazisində Raba çayı yerləşir. Çay müəyyən hissədə Avstriya və Sloveniya ilə sərhəddən keçir. Park daxilində olan göl öz təmiz suyu ilə məşhurdur. Erşegdə Zala və Kerka çaylarının mənbələri yerləşir. Park yaxınlığında Kermend və Sentqotthard şəhərləri var.

Park öz adını tarixi Erşeg ərazisindən almış. Erşegdə tarixən sərhəd keçidlərinin qoruyucuları yaşamış ( — qvardiya, qaravulçu).
## Fauna və florası
Park ərazisinin 60 %-ni təbii meşə əraziləri təşkil edir. Meşədə əsasən iynəyarpaqlı ağaclar üstünlük təşkil edir. Qoruqda müxtəlif vəhşi heyvanların populyasiyası qorunub saxlanılıb. Əl dəyilməmiş ərazilərin ekoloji qorunmasına yerli hakimiyyət böyük diqqət göstərir.

Erşeg ərazisində 18 kənd yerləşir. Bu kəndlərdə tarixi Erşeg bölgəsinə xarakterik adət-ənənələr qorunub saxlanılmış. Bölgədə müxtəlif sənətkarlıq sahələri inkişaf etmiş: taxta məişət əşalarının, alətlərin, mebel hazırlanması, arıçılıq, göbələk yığımı və qurudulması. Saxsı qablar istehsalı müasir zamana kimi qorunub saxlanılmış. Erisentpeter və Velemar qəsəbələrində qədim qot üslubundə inşa edilmiş kilsə qorunub saxlanılıb. Velemerdə yerləşən kilsədə 1378-ci ilə aidi divar yazısı var.

13-16 may arası Erşegdə "Çiçəkləmə günü" folklor bayramı keçirilir. Müxtəlif folklor qrupları şənlik keçirir və böyük gül bazarı təşkil edilir.

2007-ci ildə Avropa turizm forumunun illik keçirdiyi sorğuda Erşeg *Gəzinti üçən ən yaxşı yer* müsabiqəsinin qalibi olmuş.
## Mənbə
* Parkın rəsmi sayıtı
2017 Tulon Turniri

**2017 Toulon Turniri** (rəsmi adı ) — 45-ci dəfə təşkil olunan Toulon Turniridir. Turnirin qeyri-rəsmi adı **Maurise Revello**nun adını daşıyır. Revello 1967-ci ildə turniri təşkil etmiş və 2016-cı ildə vəfat etmişdir. Turnir 29 may — 10 iyun 2017-ci il tarixləri arasında Provans regionunda təşkil edilmişdir. 2017-ci ildə ilk dəfə olaraq turnirdə 12 komanda iştirak etmişdir.

Turnirin bu ilki qalibi keçən il titula sahib olan İngiltərə millisi olmuşdur. Onlar finalda Kot-d'İvuar millisi ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalsalar da, penaltilərdə 5-3 hesabı ilə qalib gələrək altıncı dəfə turnirin qalibi oldular.

## İştirakçı ölkələr
2017-ci ilin aprel ayında dəqiqləşən 12 milli komanda aşağıdakılardır.

;AFC
* (1-ci iştirak)
* (1-ci iştirak)
* (12-ci iştirak)
;KAF
* (3-cü iştirak)
* (9-cu iştirak)
;CONCACAF
* (1-ci iştirak)

;CONMEBOL
* (16-cı iştirak)
;UEFA
* (5-ci iştirak)
*TH (19-cu iştirak)
* (40-cı iştirak)
* (8-ci iştirak)
* (1-ci iştirak)

## Məkanlar

## Heyətlər

## Qrup mərhələsi

Komandalar dörd komanda olmaqla üç qrupda mübarizə aparır.

### A Qrupu

----

----

----

----

----

### B Qrupu

----

----

----

----

----

### C Qrupu

----

----

----

----

----

## Bombardirlər
;2 qol
* Oliver Burke
;1 qol
* Qabriel Novaes
* Ondrey Çveya
* Martin Qraysiar
* Ondrey Şaşinka
* Rolando Oviedo
* İke Uqbo
* Vilfrid Qnoukuri
* Hiroki İto

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Toulon Tournament
Kıvanç Tatlıtuğ

**Kıvanç Tatlıtuğ** () — Türk aktyoru və keçmiş manken.

## Həyatı və karyerası
Atası Adanalı, anası Ədirnəli olan Kıvanç, 1983-cü il oktyabrın 27-si Türkiyənin Adanada şəhərində doğulmuşdur. 2002-ci ildə Best Model of Turkey və daha sonra Best Model of the World seçilməsi ilə məşhurlaşdı. İlk olaraq "Gümüş" adlı serialda Mehmet obrazını canlandıran Tatlıtuğ daha sonra "Menekşe" və "Halil" adlı serialda Halil obrazını canlandırdı. 2008-ci ildə çəkilmiş Qadağan olunmuş eşq serialında Behlül obrazını, 2010-cu ildə qonaq obraz olaraq "Ezel" serialında Səkkiz obrazını, 2011–2013-cü illərdə isə "Kuzey Güney" adlı serialda Kuzey obrazını canlandırmışdır. Son olaraq "Qurd Səyid və Şura" serialında Farah Zeynəb Abdullah ilə baş rolda oynamışdır. 2018-ci il noyabrın 22-sindən 2019-cu il mayın 30-na qədər Show TV-də yayımlanan "Çarpışma" teleserialında Kadir obrazını canlandırmışdır.

## İstinadlar
Kojuf

**Kojuf** — Balkan yarımadasında yerləşən dağ silsiləsi. Silsilənin əsas hissəsi Makedoniya (80 %) ərazisində, kiçik hissəsi isə Yunanıstan (20 %) ərazisində yerləşir.
## Ümumi məlumat
Silsilənin ümumi sahəsi 1000&nbsp;km²-dir. Dağ silsiləsinin ucqar şimal nöqtəsi ilə, ucqar cənub nöqtəsi arasında məsafə 40&nbsp;km, ucqar qərb və şərq nöqtələri arasındakı məsafə isə 45&nbsp;km-dir. Dağ sistemi pliosenə aid vulkan konuslarından təşkil olunub. Dağ süxurlarından daha çox əhəngaşları və şistlər geniş yayılıb.

Dağ sisteminin qərb qurtaracağı Blaşisa çayına qədər uzanır, şimal-qərb hissəsi isə Mrejiçko kəndindən Dəmir-Kapiya şəhərinə qədər davam edir. Kojuf dağlarının özəlliklərindən biri Aralıq və Egey dənizləri arasında təbii sərhəd rolunun oynamasıdır. Silsilənin ən hündür zirvəsi Yunanıstanla sərhəddə yerləşən Potadır (2171 m).

Dağ silsiləsinin ətəkləri iynəyarpaqlı ağaclardan ibarət meşələrlə örtülüdür. Daha çox adi şam, qara şam, ağ şam, ardıc geniş yayılıb. Enliyarpaqlı meşə zonasında isə palıd və vələs üstünlük təşkil edir. Yüksək dağ zirvələri alp çəmənliyidir və yay otlaqları kimi istifadə olunur.

Bölgədə müxtəlif termal və mineral bulaqlar var: Merjiçko kəndində, Topli-Dol, Kisela-Voda və Alşar.
 
Kojuf dağlarında müasir dağ xizək kompleksinin tikintisi həyata keçirilir. Dağlıq əraziyə ən asan gediş makedoniya şəhəri Qevqeliyadandır.
## Tarixi özəlliyi
Birinci Dünya müharibəsi illərində Kojuf dağları bölgəsində Solonik cəbhəsi düyüşü baş vermi. İkinci Dünya müharibəsi  zamanı isə dağ ərazisində ücüncü və yeddinci makedoniya zərbə briqadası yaradılmış.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Евгений Динчев, Петър Атанасов, Високите планини на Република Македония, Пътеводител, София, 1998, стр.181-192.
Araneomorf hörümçəklər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan infradəstəsi. Bu yarımdəstənin nümayəndələri çox iri zəhər vəzilərinə malikdirlər.

## Ümumi xarakteristika
Araneomorf hörümçəklərin xeliserləri aşağıya doğru əyilmişdir. *Hypochilidae* fəsiləsi müstəsna olmaqla, araneomorf hörümçəklər bir cüt ağciyərə malikdir.

## Təsnifat
Bu yarımdəstəyə dünya faunasında yayılan 53 fəsiləyə mənsub hörümçək növü daxildir.

*  fəsiləsi
*  növü
*  fəsiləsi
*  cinsi
*  fəsiləsi
*  növü
*  fəsiləsi
*  fəsiləsi
*  yarımfəsiləsi
*  cinsi
*  növü
* 
*  fəsiləsi
*  növü
*  növü
*  fəsiləsi
*  növü
*  fəsiləsi
*  növü
*  növü
*  fəsiləsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Exolot

**Exolot** — ultrasəs səs dalğalarının köməyi ilə dəniz dibinin dərinliyini ölçən və şaquli dəniz mühitində olan obyektlərin səthə olan məsafəsini təyin edən naviqasiya vasitəsi.
Yevgeni Tabakov

**Yevgeni Tabakov** (d. 6 mart 2001; Noqinsk, Rusiya - ö. 28 noyabr 2008; Noqinsk, Rusiya) — 12 yaşlı bacısını təcavüzçüdən müdafiə edən zaman qəhrəmancasına həlak olan oğlan. Yevgeni Tabakov, vətəndaş borcunu layiqincə yerinə yetirdiyinə, şəxsi igidliyə, fədakarlığa və qəhrəmanlığa görə, ölümündən sonra Rusiya Federasiyasının Prezidenti Dmitri Medvedevin sərəncamına əsasən "Şücaətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

## Həyatı
Yevgeni Tabakov 2001-ci il 6 martda Moskva vilayətinin Noqinsk rayonunun "Noqinsk-9 (Dubrovo)" hərbi şəhərciyində, hərbi həkimlər Qalina və Yevgeni Tabakovların ailəsində anadan olub. O, 2007-ci ildən öldüyünə günə qədər, Noqinsk rayonu 83 nömrəli tam orta məktəbində təhsil alırdı.

## 28 noyabr 2008-ci il hadisəsi və ölümü

## İstinadlar
Muğan şahlığı

**Muğan şahlığı** — Tarixi mənbələrdə “Şiri-Muğan”, “Muğan şahlığı”, “Muğaniyyə” və s. adlanan Muğan haqqında tədqiqatları Əsgər Zahidovu bir muğanşünas alim kimi tanıtmışdı.

642-ci ildə ərəblər tərəfindən işğal olunan Muğanda ərəb tarixçisi ibn Xordadbehin yazdığına görə IX əsrdə ərəb xilafətinin zəifləməsi nəticəsində Muğan şahlığı yaranır.

İbn Miskəveyhin yazdığına görə, Muğan şahlığını o zaman Sipəhbud İbn Dəlulə idarə edirdi. Onun atası Dəlulə çiçək xəstəliyindən ölmüşdür.
Qətran Təbrizinin şeirlərindən məlumdur ki, Muğanda Dəlulə nəslindən olan feodallar ağalıq edirmişlər. Dəlulənin oğlu Əmir Sipəhbud Təbriz şahına tabe olmadığı üçün Vəhüstanın oğlu Abunəsr Məhəmmədin ordusu ilə (hücum edən Təbriz şahı olur) Muğan şəhərində döyüş olur. Bu döyüşdə Muğan şahı Şipəhbud məğlub edilir. Bu qanlı vuruşmada dahi şairimiz Qətran Təbrizi də iştirak edir. (Bax: Qətran Təbrizi, «Divan», «Əbu Nəsr Məmlan İbn Vəhüstanın mədhi», Bakı, 1967,s.272).

Muğan şahlığı Rəvvadilər dövlətinə qatılmaqla Muğan şahlığı tarixdən silinir.

## Həmçinin bax
* Muğan

## İstinadlar
TV.com

**TV.com** — CBS Interactive tərəfindən idarə olunan veb-saytdır. Sayt Avstraliya, Kanada, İrlandiya, Yaponiya, Yeni Zelandiya, Böyük Britaniya və Birləşmiş Ştatlarda yayımlanan televiziya serialları haqqında məlumatlar və reytinqlərini yoxlamaq üçün yaradılmış əyləncə xarakterini daşıyır. 
## Xarici Keçidlər
* Rəsmi sayt 
## İstinadlar
Bəcirəvan (şəhər)

**Bəcirəvan şəhəri** —  Arazın cənub hissələrinin birində yerləşmiş qədim şəhər.

Belə rəvayət olunur ki, guya qədim Bəcirəvan şəhərinin əhalisi ilanların hücumuna məruz qalaraq öz doğma ocaqlarını ataraq Muğan düzünə səpələnmişlər. Hal-hazırda Muğanda mövcud olan Bəcirəvan kəndinin əhalisinin demək olar ki, bir-birləri ilə qohumdurlar.

Həmdullah Qəzvini özünün «Nüzxət əl-klub» əsərində qeyd edir ki, Bəcirəvan Muğanın ən böyük şəhərlərindən olmuşdur. XIII əsrdə isə monqolların hücumu nəticəsində viran edilmiş və sonralar abadlaşaraq kəndə çevrilmişdir. Daha sonra H.Qəzvini qeyd edir ki, Bəcirəvanın içərisindən keçən çay Biləsuvarın içərisindən də keçir. Bəcirəvan şəhərinin əhalisi mənbəyini dağların qoynundakı bulaqlardan alan çayın suyu ilə təmin olunur, əhalisi əkinçiliklə, əsasən dənli bitkilər əkməklə məşğul olurdular. İbn Əl-Əsirin verdiyi məlumatlardan aydın olur ki, Bəcirəvan Araz çayının cənubunda yerləşirmiş. Digər ərəb tarixçisi Əl-İstəxri də öz əsəri «Kitabi masalik və əl-mamalik»də Bəcirəvan şəhərini Azərbaycanın Təbriz, Bərzənd, Muğan və digər şəhərləri ilə bərabər sayaraq qeyd edir ki, Bəcirəvan şəhəri böyüklüyünə görə yuxarıda adları çəkilən şəhərlərə «bənzəyir».

«Tarixi-Dərbəndnamə»nin müəllifi Bəcirəvanın Muğanda ən böyük şəhər olduğunu göstərir. A.Bakıxanov məşhur «Gülüstani-İrəm» əsərində qədim mənbələrə əsaslanaraq Muğanda olan bir çox şəhərlərin, o cümlədən Həməşara, Muğan, Bərzənd, Bəcirəvan, Biləsuvar və s. adlarını çəkir. Rayonumuzun ərazisində olan Bəcirəvan kəndi, eləcə də Muğanın şimal-şərq hissəsində yerləşən eyni adlı kəndlər vaxtilə qədim Bəcirəvan şəhərindən köçüb gəlmiş əhalinin məskunlaşdığı yaşayış məntəqələrinin qalıqlarıdır. Yəqin ki, hal-hazırda bu kəndlərdə yaşayan sakinlərin müəyyən bir hissəsi o zamankı əhalinin övladlarındandırlar.

## Həmçinin bax

* Cəlilabad rayonu

## İstinadlar
Biri var idi, biri yox idi (teleserial, 2011-2018)

**Biri var idi, biri yox idi** () — Amerika istehsalı olan 2011-ci ildə ABC kanalında yayımlanmağa başlamış nağıllar əsasında çəkilmiş teleserialdır. Hadisələr nağıl qəhrəmanlarının real dünyaya daxil olmasından sonra baş verən hadisələr üzərində cərəyan edir.

Serialda daha çox Disney qəhrəmanları eləcə də qərb dünyasının məşhur nağıl obrazları yer alıb. Serialın ssenari müəllifliyi isə *İtkin (Lost)* və *Tron: Miras (Tron: Legacy)* filmlərinin yazıçılarına məxsusudur.

İlk 6 mövsüm Bazar günləri saat 20:00-da efirdə nümayiş olundu. 11 may 2017-ci ildə ABC 7-ci mövsümün 22 seriadan ibarət olacağını bildirdi və efir vaxtını Cümə günlərinə saat 20:00-a dəyişdirdi.

Serialın spin-off versiyası olan *Biri Var İdi, Biri Yox İdi Möcüzələr Ölkəsində* 1 mövsüm və 13 serialı olaraq 10 oktyabr 2013 — 2 aprel 2014 tarixlərində yayımlandı.

## Xarici Keçidlər
* Teleserialın rəsmi saytı
* 
* 
* Yaradıcıların podkastı

## İstinadlar
Mahmudabad (Şimali Azərbaycan)

**Mahmudabad şəhəri** — Həmdullah Qəzvininin yazdığına görə, tarixdə mövcud olmuş Mahmudabad şəhərini Elxani hökmdarı Mahmud Qazan xan öz adı ilə adlandırmışdır. Bəcirəvan şəhərindən 20 fərsəx (təqribən 140 km), Ərdəbildən 40 fərsəx (təqribən 280 km) məsafədə yerləşirdi. Mahmudabad şəhəri Güştasfi mahalının sənətkarlıq və ticarət mərkəzi olmuşdur. 1555-ci ildə Mahmudabadın hakimi Şərəf xan Bitlisi idi. Mahmudabad zərbxanasında Şirvanşahlar adından pul kəsildiyi də məlumdur. 1394-cü ildə Əmir Teymurun qoşunları, 1500-cü ildə isə I Şah İsmayılın qoşunları Mahmudabad yaxınlığında qışlaması barədə tarixi faktlar mövcuddur. Tarixdən o da məlumdur ki, Ağqoyunlularla Teymurilər arasında vuruşmalardan biri də Mahmudabad yaxınlığında baş vermişdir (1468/69-cu ildə). Ehtimal ki, XVII–XVIII əsrlərdə feodal ara müharibələri nəticəsində paytaxt Mahmudabad şəhəri tənəzzülə uğramışdır.

XVIII əsrin birinci yarısınadək Həməşəra şəhəri mövcud olub və şəhər sonuncu dəfə 1741–1742-ci illərdə Nadir şahın hücumu nəticəsində tamamilə dağıdılıb.

## Yerləşdiyi ərazi

Bəzi tarixçilərə görə bu şəhər Salyan, bəzilərinə görə isə Masallı rayonunun (Mahmudavar kəndi) ərazisində ola bilərdi. Bu məqsədlə Qırx Çıraq (Salyan) və Mahmudavar kəndləri ərazisində arxeololji qazıntılar aparılsa da konkret qərar verilə bilməmişdir. Son dövrlər Masallı rayonunun Eminli kəndinin tarixi ilə bağlı aparılmış arxiv araşdırmaları nəticəsində çox qiymətli məlumatlar üzə çıxarılıb. Belə ki, əldə edilən sənədlər yuxarıda bəhs edilən Mahmudabad şəhərinin mövcud olduğu yer haqqında dəqiq informasiyalar verir. Sənədlərdən məlum olur ki, XX əsrin əvvəllərinə qədər Eminli kəndinin adı Mahmudlu olmuşdur. 1849, 1863, 1873, 1886-cı illərdə Çar hökumətinin tərtib etdiyi əhalinin siyahıya alınmasında da kəndin adı Mahmudlu yazılmışdır. Belə ki, 1849-cu il siyahıya almasına görə, Mahmudluda 147 tüstü (ev) olmuş, 429 kişi yaşamışdır (qadınlar siyahıya alınmayıblar). Həmin ildə kənddə 147 ailə olmuş, 99 subay kişi, 10 nəfər isə yetim uşaq qeydə alınmışdır. 1863-cü il siyahıya almasına görə, Mahmudluda 143 tüstü olmuş, 936 nəfər əhali (o cümlədən 516 kişi, 420 qadın) yaşamışdır.1873-cü ildə Mahmudluda 1068 nəfər əhali (598 kişi, 470 qadın) yaşamışdır. Əhali əsasən heyvandarlıq, taxılçılıq, balıqçılıq, ovçuluq, gəmiçilik, çəltikçilik və tərəvəzçiliklə məşğul olmuşdur. 1918-ci ildə Mahmudlunun adı dəyişilərək, kənd sakini, zəngin xeyriyyəçi Emin Eminalı oğlunun (1781 – 1854) şərəfinə Eminli adlanmışdır.

## Həmçinin bax
* Masallı rayonu

## İstinadlar
Şəhriyar (qədim şəhər)

**Şəhriyar şəhəri** — Şəhriyar qalası, indiki Biləsuvar rayonu ərazisində yerləşirdi.

## Həmçinin bax

* Cəlilabad rayonu

## İstinadlar

http://az.trend.az/azerbaijan/society/2032354.html
Niyazabad

**Niyazabad şəhəri** — Xaçmaz  şəhərindən 14 km şərqdə, Xəzər  dənizi sahilində yerləşən Niyazabad bir zamanlar Xəzər dənizinin qərb sahilindəki ən mühüm limanlardan biri idi. Azərbaycanın cənubundan başlayan ticarət yolu bu liman şəhərindən keçərək Dərbəndə çatırdı.

Türk səyyahı Övliya Çələbi (XVII əsr) bu şəhər haqqında təfsilatlı məlumat verir. Müəllif yazır: ‚Əvsafi-şəhri-Niyazabad: Şirvan hüdudundadır. Yəzdigərd şah tərəfindən bina edilmişdir. Qədim zamanlarda böyük şəhər imiş. Hələ də mövcud olan binaları bir vaxtların ehtişamından xəbər verir. Moğollar, sonra da dağıstanlı qumuq, qaytaq və.s tayfalar buraya hücum edib təxrib etmişdirlər. Sultan III Muradın böyük komandanı Qoca Fərhad paşa bu şəhərdə qışlamış, sonra ordusu ilə Şirvan tərəfə hərəkət etməmişdən əvvəl Niyazabad qalasını təmir etdirmişdi. Bura Dağıstanla Şirvan arasındadır. Şəhərdə qırx məhəllə və qırx minbər (məscid) var. Şəhərdə cümə camesi, karvansara, hamam və bazar var. Niyazabad ayrıca sultanlıqdır, minə qədər nökəri (əsgəri-N. Ə), on iki hakimi var. Şəhərin kələntəri Niyazabadda 6000bağ-bağçalı evin olduğunu deyir. Abad, gözəlləri çox, əkinə yararlı torpaqları bol olan yerdir. Lakin şəhərin ortasındakı qala divarları xarabadır. Belə məhsuldar, ab-havası lətif yerdə qalanın olması çox vacib ikən uçub dağılmışdır. Niyazabadda xacə Əhməd Yəsəvinin nəslindən olan Əfşar babanın türbəsi var. Əcəmlərin bu şəxsin təriqətinə inam və ehtiramları vardır. Belə ki, buradakı təkyədə yüzdən çox füqəra (dərviş-E. N) var. Təkyədə gələn gedənə yemək verilir. Bu şəhərin əhalisi hənəfi məzhəbindədir.

## Həmçinin bax
* Xaçmaz

## İstinadlar