open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorsachius magnificus

**Gorsachius magnificus** (*Ağqulaq gecə vağı*) — "Vağlar" (Ardeidae) fəsiləsinə aid bir növ. Cənubi Çin və şimali Vyetnamda tapılır. 2018-ci ildə Hindistanın Valmiki Milli Parkında da qeydə alınmışdır. Bu növ yaşayış yerlərinin itirilməsi və parçalanması ilə təhdid altındadır.

## Təsvir

Uzunluğu 54-56 sm (21-22 düym) arasındadır. Erkək fərdlər əsasən qara-qəhvəyi rəngdədir. Boyun yanları şabalıdı rənglidir. Gözlərin ətrafı sarı, dimdiyi qara, gözləri isə sarı-narıncı rəngdədir. Baş və ənsə hissəsi qara-qəhvəyidir. Göz arxasındakı zolaqlar və boğaz ağ rəngdədir. Alt hissəsi qəhvəyi rəngdədir və ağ zolaqlara malikdir. Ayaqları yaşıl rəngdədir. Dişi fərdlər erkəklərə bənzəyir, lakin baş və boyun naxışları daha az fərqlənir. Dişilərin bel və qanadlarında ağ zolaqlar var. Cavan fərdlər dişilərə bənzəyir, lakin daha qəhvəyi lələklərə və sarımtıl ləkələrə malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Anqulemli Marqarita (Navarra kraliçası)

**Anqulemli Marqarita** (; ) — V Çarlzın nəticəsi Anqulem qrafı Orleanlı Çarlzın qızı, Navarra kraliçası. Fransa kralı I Fransiskin bacısıdır.

## Mənbə

* Willis, Sam; Daybell, James (29 October 2018). *[https://books.google.com/books?id=R2VTDwAAQBAJ&pg=PA11 Histories of the Unexpected: How Everything Has a History]*. Atlantic Books. pp. XCII. ISBN <bdi>9781786494153</bdi> – via Google Books
* Jackson-Laufer, Guida Myrl (1999). **. ABC-CLIO. p. 231. ISBN 9781576070918
* Navarre, Queen Margaret Of (March 2014). *[https://books.google.com/books?id=Z4fHoAEACAAJ The Mirror of the Sinful Soul]*. Literary Licensing, LLC. ISBN 978-1-4979-7511-8

## İstinadlar
Geositta

**Geositta** —

## Növləri
* Geositta cunicularia
* Geositta isabellina
* Geositta peruviana
* Geositta poeciloptera
* Geositta saxicolina

## İstinadlar
Nəfi

**Nəfi** (; ) — osmanlı satirik şairi.

## Bioqrafiyası
Əsl adı Ömərdir. Nəfi onun təxəllüsüdür. Əli Mustafa Əfəndinin "Məcməul-bəhreyn" adlı əsərində verdiyi məlumata və özünün Hafiz Əhməd Paşaya yazdığı qəsidəyə görə, hicri 980-ci (1572) ildə anadan olmuşdur (güman ki). Nəfi Ərzurumun Pasinlər (Həsənqala) ilçəsində dünyaya gəlmişdir. Onun babası Pasinlər sancaq bəyi Mirzə Əli, atası isə Micingerd (Sarıqamış) sancaq bəyi Mehmed Bəydir.

I Əhmədin dövründə İstanbula getmiş, burada müxtəlif vəzifələrdə çalışmış və yaradıcılıqla məşğul olmuş və satirik şeirlər yazmışdır. IV Muradın dövründə onun satirik şeir yazması yasaqlanmışdır.

Ancaq yenə satirik şeirlər yazmağa davam edən Nəfi, ölümə məhkum edilmişdir: Katib Çələbi ilə Nəimənin bildirdiyinə görə, Nəfi, Bayram Paşanın əmri ilə, Boynuəyri Mehmed Ağanın başçılığında, sarayın odunluğunda edam olunmuş və nəşi dənizə atılmışdır.

## Əsərləri
* *Divan* (türkcə). Müəllifin şəxsən tərtib etdiyi əsərdə qəsidələr üstünlük təşkil edir.
* *Divan* (farsca). Bu əsər daha çox eşqə və təsəvvüfə həsr edilmişdir.
* *Töhfətül-uşşaq*. Bu əsər 97 beytlik bir qəsidədir.
* *Sihəmi-qəza*. Satirik mövzuda qələmə alınmış əsər.

## İstinadlar
Riçard Lavles

**Riçard Lavles** ( /ˈlʌvləs/, "loveless" (sevgisiz) sözünün homofonu; ) — XVII əsrdə yaşamış ingilis şairidir. O, İngiltərə Vətəndaş Müharibəsi zamanı I Karlın adından vuruşmuş cəngavər şair idi. Ən məşhur əsərləri "Həbsxanadan Alteaya" və "Lukastaya, Uorresə gedirəm"dir.

## Bioqrafiyası

Riçard Lavles 9 dekabr 1617-ci ildə anadan olub. Onun dəqiq doğulduğu yer məlum deyil və Vulviç, Kent və ya Holland ola bilər. O, Ser Uilyam Lavles və Enn Barn Lavlesin böyük oğlu idi. Onun dörd qardaşı və üç bacısı var idi. Atası görkəmli hərbçi və hüquqşünas ailəsindən idi; Lavles ailəsi Kentdə xeyli əmlaka sahib idi.

Atası Ser Vilyam Lavles, Virciniya Şirkətinin üzvü və 1609-cu ildə ikinci Virciniya şirkətinin təsisçisi idi. O, əsgər idi və şəhərin süqutundan bir neçə gün əvvəl Qroenlo mühasirəsində (1627) İspaniya və Hollandiya Respublikası ilə müharibə zamanı həlak oldu. Atası öləndə Riçard doqquz yaşında idi.

Lavlesin atası Ser Uilyam Lavles və Elizabet Oşerin oğlu idi. O, atasının vəsiyyəti ilə Bişopsborn və Hautsborn malikanələrini miras alan Meybel Vrots və Edvard Oşerin qızı idi. Elizabetin qardaşı oğlu İngiltərə Vətəndaş Müharibəsi dövründə ingilis siyasətçisi və kavaleri olan Ser Entoni Oşer (1614 – 31 may 1692) idi. Qardaşı Ser Entoni Oşer və həyat yoldaşı Hester Kollettin oğlu idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Çin özbəkləri

**Çin özbəkləri** (; ) — *[[Çin]]*də rəsmi şəkildə tanınan 56 etnik qrupdan biridir. 2021-ci ildə Çindəki özbəklərin ümumi sayı 12 742 nəfər olmuşdur. Onlar əsasən Sincan bölgəsinin İninq, Taçen, Urumçi və Yarkənd şəhərlərində səpələnmiş şəkildə yaşayırlar. Əhalinin böyük hissəsi şəhərlərdə, az bir qismi isə kəndlərdə məskunlaşıb.
Dananqo Özbək Kəndi (Danangou Uzbek Township) Sincanın Çanji (Changji Hui Muxtar Prefekturası) bölgəsində yerləşən və özbəklərə aid olan yeganə etnik kənd icmasıdır.
Cənubi Sincandakı özbəklər uzun müddət Uyğurlarla birlikdə yaşadıqları üçün uyğur dilində, Şimal Sincanın köçəri bölgələrində yaşayan özbəklər isə qazax dilində danışırlar.

## Tarixi
Çində yaşayan özbəklərin tarixi Qızıl Orda dövrünə gedib çıxır. Qızıl Orda XIII–XV əsrlərdə Mərkəzi Asiyanın və Çinin bəzi bölgələrinin siyasi xəritəsində mövcud idi.
Çindəki özbəklərin böyük bir hissəsi İpək Yolu ilə səyahət edən tacirlərin nəslindən gəlir. Digərləri isə bölgədə baş verən XVIII əsrin 1750-ci illər hadisələrindən sonra Çinə köç etmişlər.

## Demoqrafiya
Özbəklər Çində rəsmi şəkildə tanınan 56 etnik qrupdan biridir və təxminən 10 min nəfərlik əhali ilə ölkə əhalisinin 0.001%-dən də azını təşkil edirlər. Onlar əsasən Sincan bölgəsində, xüsusilə İninq, Taçen, Urumçi, Yarkənd, Yeçeng və Kaşğar kimi şəhərlərdə yaşayırlar.
Ənənəvi olaraq Çindəki özbəklər şəhər məskunları olmuş, ticarət, sənətkarlıq və müxtəlif əmək sahələri ilə məşğul olmuşlar. 1990-cı illərdə onların 30%-dən azı fermer və ya maldarlıqla məşğul idi; böyük hissəsi zavod işçiləri, texniki mütəxəssislər və tacirlər idi. Savadlılıq səviyyələri Sincan bölgəsində ən yüksək göstəricilərdən biri sayılırdı.

1953-cü ildə Çində 13,600-dən çox özbək qeydə alınmışdı. 1964-cü il siyahıyaalınmasında bu rəqəm təxminən 7,700 nəfərə düşmüşdür.

## Tanınmış  şəxsləri
* Əlixan Törə – İkinci Şərqi Türküstan Respublikasının prezidenti
* Anvar Hanbaba – Çinli pedaqoq və siyasətçi

## İstinadlar
Robert Herrik

**Robert Herrik** (; ) — XVII əsr ingilis lirik şairi və anqlikan ruhanisi. O, ən çox şeirlər kitabı olan "Hesperides" ilə tanınır. Buraya ilk misrası "Vaxtınız varkən gül qönçələrini toplayın" olan "Bakirələrə, vaxtınızı dəyərləndirmək üçün" adlı "karpe diem" şeiri daxildir.

## Erkən həyatı

Londonun Çipsayd küçəsində anadan olan Robert Herrik, varlı zərgər Culiya Stoun və varlı zərgər Nikolas Herrikin yeddinci uşağı və dördüncü oğlu idi. Ona 16-cı əsrin ortalarında VIII Henrinin süqutundan sonra Qreyfriars Abbatlığının yerləşdiyi torpağı satın alan Lesterin varlı Parlament üzvü (Millət vəkili) əmisi Robert Herrikin (və ya Heyrikin) adı verilib. Nikolas Herrik 1592-ci ilin noyabr ayında, Robertin bir yaşı olanda dördüncü mərtəbənin pəncərəsindən yıxılaraq öldü (bunun intihar olub-olmadığı hələ də məlum deyil).

Herrikin təhsilini Vestminsterdə aldığı ənənəsi onun "Temzaya göz yaşları" şeirindəki "sevimli Vestminster" sözlərinə əsaslanır, lakin işarə məktəbə deyil, şəhərə aiddir. Daha çox ehtimal ki, o, əmisinin uşaqları kimi Tacir Teylor Məktəbində oxuyub. 1607-ci ildə o, digər əmisi, kralın zərgəri və zərgəri Ser Uilyam Herrikin yanında şagirdliyə qəbul olub. Şagirdlik cəmi altı ildən sonra, 22 yaşlı Herrik Kembricdəki Müqəddəs Con Kollecinə qəbul olduqda başa çatıb. Daha sonra o, 1617-ci ildə Triniti Holla köçüb və oranı bitirib. Herrik, ən azı beş şeir yazdığı Ben Consonun əsərlərinə heyranlıqla yanaşan bir qrup olan Ben Oğullarının üzvü olub. Herrik 1623-cü ildə Anqlikan kilsəsinə təyin edilib və 1629-cu ildə Devonda Dean Priorun keşişi olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* *[http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=1211 Chrysomela: A Selection from the Lyrical Poems of Robert Herrick]*
* *[http://www.luminarium.org/sevenlit/herrick/herribib.htm Upon Kings. Poems Upon Several Personages of Honour …]*
* The Complete Poetry of Robert Herrick (with full biography)  Site at Newcastle University for the new edition of Herrick's Poetry
* *[http://www.poetryfoundation.org/bio/robert-herrick Robert Herrick, The Poetry Foundation]*
* *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/263735/Robert-Herrick Britannica.com: Robert Herrick]*
* *[http://www.luminarium.org/sevenlit/herrick/herribio.htm Luminarium: "The Life of Robert Herrick"]*
* *[http://imslp.org/wiki/Category:Herrick,_Robert Texts by Robert Herrick on IMSLP]*
Arachis rigonii

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Ümumi məlumat
Arachis rigonii təbii olaraq Boliviyada, xüsusilə Santa Kruz de la Sierra ətrafında rast gəlinən bir növdür. Yerfındığı cinsinə aid olan bu növ yeraltı və ya yerüstü meyvə verən paxlalı bitkilərlə yaxın əlaqəlidir. Bitkinin botanikası ekosistemdəki rolu və qorunma statusu haqqında məlumat məhduddur.

Kiçik mövsümi tropik biomlarda böyüyən bir növdür. Onun vegetativ xüsusiyyətləri digər Arachis növlərinə oxşar olsa da, spesifik morfoloji fərqlilikləri ilə seçilir. Bu bitki, əsasən yerli iqlim şəraitinə uyğunlaşmış və quraq mövsümlərdə inkişaf edən növlərdən biridir.

İlk dəfə 1960-cı ildə botaniklər Krapovickas və Gregory tərəfindən təsvir edilmişdir. Onlar növün morfoloji və genetik xüsusiyyətlərini araşdırmış, onu Yerfındığı cinsinin digər üzvlərindən fərqləndirmişlər. Bu növ yalnız Boliviyanın mərkəzi hissələrində rast gəlinir. Məhdud yayılma arealı səbəbindən Arachis rigonii xüsusi qorunma tədbirləri tələb edir. Əsasən quraq tropik zonalarda yaşayır və bu ərazilərin ekosistem tarazlığı üçün əhəmiyyətlidir.

Arachis rigonii genetik müxtəliflik baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bu növ, Yerfındığı cinsinin digər üzvləri üçün potensial genetik ehtiyat kimi istifadə oluna bilər. Eyni zamanda, qida məhsulu kimi istifadə olunan Arachis hypogaea (yerfındığı) ilə əlaqəli olması onu genetik tədqiqatlar üçün vacib edir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən "Təbiətdə Tükənmiş" ("Extinct in The Wild") statusuna salınmışdır. Bu, bitkinin təbii mühitində artıq mövcud olmadığı, lakin insan tərəfindən qorunan mühitlərdə saxlanıldığı mənasına gəlir. Bu növün qorunması üçün xüsusi təbii ərazilərin bərpası və genetik müxtəlifliyinin qorunması üzərində ciddi işlər aparılır. Bununla yanaşı, Arachis rigoniinin təbii yaşama mühitlərinin məhv edilməsi və qeyri-davamlı kənd təsərrüfatı praktikaları bitkinin nəsli kəsilmə təhlükəsini daha da artırır. Bu səbəbdən, növün bərpası üçün xüsusi tədbirlər və qorunma proqramları həyata keçirilməlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Clianthus puniceus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Yeni Zelandiyanın Şimal adasıdır.

## Ümumi məlumat
Həmişəyaşıl koldur. 

Clianthus puniceus gözəl və fərqli çiçəkləri ilə diqqət çəkir. Boyu  2-3 metr hündürlüyə çata bilər. Çiçəkləri parlaq qırmızı, nadir hallarda çəhrayı rəngdədir və quş dimdiyini (Yeni Zelandiya tutuquşu olan kakanın dimdiyini) xatırladır. Çiçəklər təxminən 8 sm uzunluqdadır. Yarpaqları uzun və parlaq yaşıldır. Hər yarpaq 15-25 kiçik yarpaqcıqdan ibarətdir. Meyvələri toxumları ehtiva edən nazik, uzun qabıqlar şəklindədir. Yazdan yayadək çiçəklənir. Toxumları böyrəkşəkillidir, orta çəkisi 0,016 qr-dır. Onların sərt toxum qabıqları toxumları qoruyur. Yalnız Yeni Zelandiyada rast gəlinir. Təbiətdə çox az sayda qalmasına baxmayaraq, bağçılıqda geniş yayılmışdır.

## Qorunma statusu
"Təbiətdə Tükənmiş" ("Extinct in The Wild") statusuna salınmışdır. Bağçılıq həvəskarları arasında populyar olan Clianthus puniceus əsasən estetik gözəlliyi üçün yetişdirilir. Hazırda Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən "təhlükədə olan növ" (Endangered, EN) kimi təsnif edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Serapias

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Ümumi məlumat
Bu bitki 15-30 sm hündürlüyə çata bilər. Çiçəkləri 4-8 ədəd olub, qırmızımtıl rəngdədir və spur (çubuq) yoxdur. Üst çiçək örtükləri birləşərək bir "kaskad" (qapaq) əmələ gətirir. Alt çiçək örtüyü olan labellum (dilcik) iki qaranlıq, lakin bir-birinə doğru əyilmiş callosity (callus) ilə xarakterizə olunur.

## Qorunma statusu
Əsasən Korsika adasında yayılmışdır. Fransa kontinentalında artıq mövcud deyil. Bu növ əsasən quru çəmənliklərdə və ya az nəmli, açıq meşəliklərdə, asidik və qumlu torpaqlarda yetişir. Bu orxideya növü aprel və may aylarında çiçəkləyir. Fransa kontinentalında artıq mövcud olmadığı üçün qorunma tədbirləri əsasən Korsika adasında həyata keçirilir. Bu növün qorunması üçün habitatlarının qorunması və bərpası vacibdir. Serapias digər Serapias növlərindən fərqli olaraq, labellumunun qırmızımtıl rəngi və ağ-yaşıl kənarları ilə tanınır. Bu xüsusiyyətlər, onu digər növlərdən ayıran əsas fərqlərdir.
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən "Yaxın təhdid" ("Near Threatened"-NT) statusuna salınıb.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cyclura lewisi

**Cyclura lewisi** — İquanakimilər fəsiləsinin Cyclura cinsinə aid nadir kərtənkələ növü. Karib dənizindəki Kayman adalarına endemikdir.
## Ümumi məlumat
Cyclura lewisi iri və diqqətçəkici bir sürünəndir. Yetkin fərdlərin boyu 1,5 metr uzunluğa çata bilər (quyruq daxil olmaqla). Çəkisi 5-14 kq arasında dəyişir. Yetkin fərdlərin rəngi parlaq mavi, cavan fərdlərin rəngi isə boz olur. Mavi rəng onların günəş işığı altında qızdırma xüsusiyyətini artırır. Geniş başa və güclü, uzun quyruğa malikdir. Quyruq həm müdafiə, həm də tarazlıq saxlamaq üçün istifadə olunur. Güclü ayaqları dırmaşma və yerimə qabiliyyətini artırır.

Təbii yaşayış sahəsi yalnız Kayman adalarıdır. Əsasən daşlıq və quru sahələrdə yaşayır. Torpaq əraziləri, tropik quru meşələr və manqrov bataqlıqlarında məskunlaşır. Günəşli sahələrdə qızınmaq üçün daşlıq əraziləri üstün tutur. Cyclura lewisi gündüz aktiv olan (diurnal) bir sürünəndir. Gün ərzində enerji toplamaq üçün günəş altında vaxt keçirir. Bu növ əsasən yerdə yaşasa da, bəzən ağaclara dırmaşa bilər.

Əsasən ot yeyən (herbivor) növdür, lakin bəzi hallarda kiçik həşəratlar və yumurtalarla da qidalanır. Cyclura lewisinin reproduksiya dövrü əsasən yaz aylarına təsadüf edir. Cütləşmə may-iyun aylarında baş verir. Dişi fərdlər iyul-avqust aylarında 1-21 yumurta qoyur. Yumurtalar torpaq çuxurlarında yerləşdirilir. İnkubasiya müddəti təxminən 65-90 gün davam edir. Həyat müddəti təbii şəraitdə 25-40 il, mühafizə altında isə 50 ilə qədər yaşaya bilirlər.

Cyclura lewisi yerli ekosistem üçün çox vacibdir və dünyanın ən nadir sürünənlərindən biri hesab olunur. Əsasən təbii yaşayış mühitin məhvi və insan fəaliyyəti səbəbindən əhalisi kəskin şəkildə azalmışdır. 1990-cı illərdə nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşmiş olsa da, konservasiya səyləri nəticəsində populyasiyası qismən bərpa edilmişdir. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Qırmızı Siyahısına əsasən Cyclura lewisi "kritik təhlükədə" (CR) olaraq təsnif edilir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Blue Iguana Recovery Program (B.I.R.P.)
* International Reptile Conservation Foundation
* The National Trust for the Cayman Islands, the B.I.R.P's parent organization
* International Iguana Foundation
Yaşma ovdanı

**Yaşma ovdanı** — Sumqayıt şəhəri, Yaşma bağları ərazisində yerləşən, quruluşuna görə XVI əsrdə tikilməsi ehtimal edilən ovdan. Yerli sakinlər tərəfindən "**Şah Abbas ovdanı**" adı ilə də tanınır.

## Tikili
 
Ovdan geniş bir çöllüyün ortasında, tarixi karvan yolunun üzərində tikilmişdir. Ovdanın yaxınlığında karvansaray da olmuşdur. Bütün ovdanlarda olduğu kimi iki hissədən ibarətdir. Tağvari dəhliz şəklində olan giriş hissəsi torpağın üzərində yerləşir. Ovdanın əsas hissəsi torpağın altındadır. Su mənbəyi bir qədər dərində yerləşir. XVII əsrdə dəniz səviyyəsinin qalxması ilə ovdan və onun yerləşdiyi ərazi suyun altında qalır. Dənizin səviyyəsi düşsədə ovdan və karvansaray tədricən dağılır. Hazırda baxımsız vəziyyətdə olan ovdanın yeraltı hissəsi gilli torpaqla dolmuşdur.

## Damğalar
Ovdanda daş kitabə olmasada onu digərlərindən fərqləndirən cəhətlərdən biri üzərində Salur və Şamlı tayfa damğalarının olmasıdır. Bu da ərazidə yarımköçəri həyat keçirən maldarların mənsub olduğu tayfa damğalarını abidə üzərinə həkk etməsi ilə əlaqədar ola bilər. Bununla yanaşı abidə üzərinə müxtəlif dövrlərə aid tarixi əhəmiyyəti olmayan yazılarda cızılmışdır.

## Tədqiqi
2022-ci ildə, Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin Şabran Regional İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən qeydiyyata alınması istiqamətində bir sıra fəaliyyətlər həyata keçirilmişdir. Lakin geniş arxeoloji-tarixi tədqiqatlara ehtiyac var.

## Həmçinin bax
* Balaxanı ovdanı
* Şirvanşahlar ovdanı

## İstinadlar
Nyctophilus

**Nyctophilus** — Yarasalar dəstəsinin hamarburunlar fəsiləsinə aid yarasa növü.
## Ümumi məlumat
Nyctophilus xüsusilə Avstraliya və Yeni Qvineyada rast gəlinən yarasa növüdür. Bu növ xüsusi morfoloji xüsusiyyətləri ilə tanınır. Nyctophilus orta ölçülü yarasa növüdür. Onun bədən uzunluğu təxminən 40-50 millimetr arasında dəyişir və qanadlarının uzunluğu 250 millimetrə qədər çata bilər. Tük örtüyü qəhvəyi və ya boz rəngdə olur və uçan qanadları, xüsusilə uçuş zamanı nəzərə çarpan bir struktur təşkil edir. Onun başı kiçik və düz olub, ətrafında uzun bığlar var ki, bu da ona qaranlıq mühitdə yaxşı yön tapmağa kömək edir. Qanadları dar və uzun olub, nisbətən kiçik olan quyruğu isə tamamilə qanadla birləşir. 

Nyctophilus əsasən Avstraliyanın tropik və subtropik bölgələrində, eləcə də Yeni Qvineyada yayılmışdır. Bu yarasa daha çox meşəlik sahələrdə, xüsusən də ağacların dibində və mağaralarda yaşayır. Onlar çox vaxt ağacların içində və ya uca ağacların arasında yerləşən yuvalarda gizlənirlər. Bəzi hallarda daha sərin bölgələrdə də rast gəlmək mümkündür. 

Nyctophilus əsasən gecə ov edən bir heyvandır və onu əsasən kiçik böcəklər, məsələn, qanadlı həşəratlar ilə qidalanır. Onlar ultrasonik dalğalar vasitəsilə qurbanlarını tapırlar. Bu yarasaların əsas qida qaynaqları böcəklər və digər kiçik həşəratlardır. Onlar gecə boyunca havada sərbəst uçaraq böcəkləri tuturlar və yüksək sürətlə uçaraq özlərini yönləndirirlər.

Nyctophilus sosial cəhətdən aktiv olan növdür. Onlar bir çoxu kiçik koloniyalarda yaşayıb gecə ərzində çox sayda böcək ovlayırlar. Bu yarasalar həm də çox vaxt yuvalarını və qərarlaşdıqları sahələri kollektiv olaraq seçirlər. Onlar günün bir hissəsini ağaclarda və ya mağaralarda istirahət edərək keçirirlər və yalnız gecə saatlarında aktivləşirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tulotoma magnifica

**Tulotoma magnifica** — İlbizlər sinfinə aid su ilbizi növü.
## Ümumi məlumat
Tulotoma magnifica nadir və xüsusi şirin su ilbizi növüdür. Bu növ yalnız ABŞ-ın Alabama ştatındakı çaylarda, xüsusən Kosa və Alabama çayı hövzələrində yaşayır.

Tulotoma ilbizlərin Pleuroceridae ailəsinə aiddir və unikal görünüşü ilə tanınır. Bu ilbiz orta ölçülü və möhtəşəm naxışlı qabığı ilə diqqət çəkir. Qabığı spiral formadadır və üzərində bariz çıxıntılar mövcuddur. Qabığın rəngi əsasən yaşıl, qəhvəyi və ya boz çalarlıdır. İlbizlər bu qabığı müdafiə məqsədi ilə istifadə edirlər. Yetkin fərdlər adətən 2-3 sm ölçüyə malikdir.

Tulotoma şirin sularda sürətli axan çayların qayalıq hissələrində yaşayır. O, əsasən yosunlarla və mikroorqanizmlərlə qidalanır. Onun yaşayış tərzi suyun keyfiyyətindən və ekosistemin balansından çox asılıdır. Tulotoma yalnız müəyyən bir coğrafi ərazidə yaşadığı üçün ekoloji baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. O, yerli ekosistemin sağlamlığına dair göstərici kimi qəbul edilir. Tulotomanın olduğu su hövzələri adətən təmiz və yaxşı idarə olunan ekosistemlərdir.

Tulotoma bir vaxtlar yox olmaq üzrə idi, lakin 1991-ci ildə ABŞ-ın Təhlükə Altında Olan Növlər Siyahısına daxil edildikdən sonra onun populyasiyasını bərpa etmək üçün ciddi tədbirlər görüldü. Əsas təhlükələrə çirklənmə, yaşayış yerlərinin məhv edilməsi və çaylarda su səviyyəsinin dəyişdirilməsi daxildir. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı (IUCN) tərəfindən "Vulnerable" ("Həssas") statusu ilə qırmızı siyahıya salınıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Tulotoma magnifica'' at U.S. Fish & Wildlife Service webpage
* Raines B. (25 July 2011). "A good news snail story: This Alabama snail's recovering from brink of extinction". blog.al.com
* Paper on the rediscovery of this species
Squatina squatina

**Squatina squatina** və ya **Mələk köpəkbalığı**, həmçinin **Avropa mələk köpəkbalığı** — Qığırdaqlı balıqlar sinifinin köpəkbalığı dəstəüstünə aid köpəkbalığı növü.
## Ümumi məlumat
Dünyanın ən maraqlı və nadir köpəkbalığı növlərindən biridir. Bu növ adını mələyə bənzər düz bədən quruluşundan alır. Avropa sularında əsasən Atlantik okeanının şimal-şərqində və Aralıq dənizində yayılmışdır. 

Unikal görünüşləri və davranışları onları digər köpəkbalığı növlərindən fərqləndirir. Yastı, geniş bədən quruluşuna malikdirlər və bədənləri quma qarışmağa uyğunlaşmışdır. Yetkin fərdlərin uzunluğu təxminən 1,5-2 metr, çəkiləri isə 25-35 kq arasında ola bilər. Onların dərisi qumlu dəniz dibinə uyğunlaşmaq üçün xallı və ya zolaqlı naxışlara malikdir. Bu, yırtıcılardan qorunmaq və ov üçün kamuflyaj rolunu oynayır. 

Gündüzlər qumda gizlənərək gecələr ov edən bir yırtıcıdır. Onlar əsasən kiçik balıqlar, xərçəngkimilər və molyuskalarla qidalanır. Bu növ hücum etmək üçün "pusquda gözləmə" texnikasından istifadə edir. Yırtıcı yaxınlaşdıqda çox sürətlə hərəkət edərək onu tutur. 

Əvvəllər Atlantik okeanı və Aralıq dənizində geniş yayılmışdı. Lakin hazırda əsasən Kanar adaları ətrafında və bəzi qorunan bölgələrdə rast gəlinir. Onlar əsasən qumlu və ya çınqıllı dəniz dibində, 5-150 metr dərinlikdə yaşayırlar. Həddindən artıq ovlanma, balıqçılıq torlarına təsadüfi düşmə və yaşayış yerlərinin məhv edilməsi bu növün təbiətdə çox azalmasına və yox olma riski yaranmasına gətirib çıxartmışdır. Bu səbəblə Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN)) tərəfindən "Təhlükədə" (Endangered) olaraq təsnif edilib. Onların populyasiyasını bərpa etmək üçün qoruma tədbirləri, xüsusi qoruqlar və balıqçılıq məhdudiyyətləri tətbiq edilir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*"''Squatina squatina'', Angelshark" at FishBase
*"Species description of ''Squatina squatina''" at Shark-References.com
Phataginus tetradactyla

**Phataginus tetradactyla** — Panqolinlər dəstəsinə aid panqolin növü.
## Ümumi məlumat
Phataginus tetradactylanın uzunluğu 90-105 sm (quyruq daxil olmaqla), quyruğu bədən uzunluğunun 60%-dən çoxunu təşkil edir. Çəkisi 1,5-3 kq arasında dəyişir. Rəngi qəhvəyi və ya zeytun yaşılı olur. Pulcuqları qaba, sərt və müdafiə məqsədlidir. Lakin quyruğun alt hissəsi tüklüdür. Ayaqları güclü dırnaqlarla təchiz olunmuşdur və ağaclara dırmanmaqda, torpağı qazmaqda istifadə edilir. Erkək panqolin dişisindən daha uzundur. Bu növ panqolinlərin reproduksiya prosesi haqqında məlumatlar məhduddur. Uzunquyruqlu panqolinlər ildə bir bala dünyaya gətirir. Bala panqolinlər doğulduqdan sonra ananın qarın hissəsinə yapışaraq böyüyürlər. Balalar təxminən 3-4 ay ananın himayəsində qalırlar. Uzunquyruqlu panqolin 12-15 il yaşayır.
## Qorunma statusu
Tropik ekosistemlərdə mühüm rol oynayan uzunquyruqlu panqolin, təbiətə olan təsirləri və qoruma ehtiyacı ilə diqqət çəkir. Uzunquyruqlu panqolin Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən "təhlükə altında" (Vulnerable, VU) kimi təsnif edilir. Uzunquyruqlu panqolin Afrikanın biomüxtəlifliyi üçün dəyərli bir növdür. Onların qorunması yalnız ekosistem tarazlığını təmin etmək üçün deyil, həm də gələcək nəsillərə təbiətin zənginliyini ötürmək baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* About the Long-tailed pangolin
* ADW facts and pictures
Tomas Braun

**Ser Tomas Braun** ( /braʊn/; ) — ingilis polimatı və elm, tibb, din və ezoterik də daxil olmaqla müxtəlif sahələrdə geniş biliklərini ortaya qoyan müxtəlif əsərlərin müəllifidir. Onun yazıları təbiət dünyasına dərin maraq göstərir, Bekon tədqiqatlarının Elmi inqilabından təsirlənir və Klassik və Bibliya mənbələrinə, eləcə də öz şəxsiyyətinin özünəməxsus xüsusiyyətlərinə istinad edir. Tez-tez melanxoliya ilə dolu kimi təsvir olunsa da, Braunun yazıları həm də hazırcavablıq və incə yumorla xarakterizə olunur, ədəbi üslubu isə janrlara görə müxtəlifdir və nəticədə kobud dəftər müşahidələrindən tutmuş cilalanmış barokko natiqliyinə qədər zəngin, unikal nəsr yaranır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sir Thomas Browne from the Thomas Browne Project
* Works by Browne from the University of Chicago
* 
* 
*
Cercococcyx mechowi

**Cercococcyx mechowi** (*Qonur uzunquyruq ququ quşu*) — "Cuculidae" fəsiləsinə aid olan bir ququ quşu növü. Mərkəzi Afrikanın meşələrində tapılır. "IUCN" tərəfindən "Narahatçılıq doğurmayan" kateqoriyasında qiymətləndirilmişdir.

## Təsvir

"Cercococcyx mechowi" quşu təxminən 33 sm uzunluğunda və 50–61 qram ağırlığındadır. Başı, boynu və üst hissələri tünd qəhvəyi rəngdədir, tüstü-boz çalarlı və bənövşəyi-mavi parıltıya malikdir. Qanadları tünd qəhvəyi rəngdədir və açıq sarı və ağ ləkələr var. Alt hissələri ağ rəngdədir və qara-qəhvəyi zolaqlarla örtülüdür, quyruqaltı hissəsi isə açıq sarıdır. Quyruğu uzun və pilləlidir. Gözləri tünd qəhvəyi, dimdiyi yaşıl-qara, ayaqları isə sarı rəngdədir. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir. Cavan quşların boğazı qaradır və üst hissələrində qırmızı-qəhvəyi zolaqlar var. Balaların dərisi qara, quyruqaltı hissəsi sarı və ayaqları açıq rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Calherodius leuconotus

**Calherodius leuconotus** (*Ağarxa gecə vağı*) — Ardeidae fəsiləsinə aid orta ölçülü bir vağ növüdür və Afrikanın Səhra altı bölgələrində tapılır.

## Təsvir

"Calherodius leuconotus" vağının uzunluğu 50–55 sm (20–22 düym) arasındadır və qara başı ilə başının üstündə qısa bir kəkili var. Vağın böyük qırmızı gözləri var və gözləri ətrafında ağ halqalar var. Göz arxası bölgəsi açıq sarı rəngdədir. Boğaz tükləri ağ, boyun və sinə isə qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Quşun çiynindəki kiçik tüklər (ağ skapulyarlar) tərəfindən yaranan ağ üçbucaq şəklində bir ləkə var. Qarın tükləri açıq qəhvəyi, ayaqları isə sarı rəngdədir. Gənc vağlar zolaqlı sinə və üst qanad örtüklərindəki ağ ləkələrlə tanınır. Balalar zeytun-qəhvəyi rəngli tüklərlə örtülüdür.

## Yayılması və yaşayış yeri

Ağarxa gecə vağı Mərkəzi və Cənubi Afrika boyunca yayılmışdır və yayılma arealı təxminən 20.900.000 km² (8.100.000 kv. mil) təşkil edir. Əsas yaşayış mühiti sıx meşələr və yaxınlıqdakı su yolları, xüsusilə axarlar, göllər, manqrovlar və bataqlıqlardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zebrilus undulatus

**Zebrilus undulatus** (*Ziqzaq vağı*) — "Vağlar" (Ardeidae) fəsiləsinə aid bir vağ növüdür və bu ailəyə vağlar, ağ vağlar və pırtlaqlar da daxildir. Bu növ "Zebrilus" cinsinin yeganə nümayəndəsidir. Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Fransa Qvianası, Qayana, Peru, Surinam və Venesuelada tapılır. Onun təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik bataqlıqlardır.

## Təsvir

Yetkin fərdlərin lələkləri incə ziqzaq zolaqlarla boz rəngdədir, alt hissəsi açıq rənglidir və boyu təxminən 32 sm (12½ düym) təşkil edir. Gənc fərdlərin arxa hissəsi tünd, başı və alt hissəsi isə qəhvəyi rəngdədir. Görünüşünə görə tez-tez pələng vağları (Tigrisoma və yaxın növlər) ilə qruplaşdırılsa da, əslində bu növ həqiqi pırtlaqdır, çünki digər Ardeidae növlərindən fərqli olaraq yalnız 10 quyruq lələyinə malikdir (digər Ardeidae növlərində 12 quyruq lələyi var) və DNT ardıcıllığı məlumatlarına görə də pırtlaqlar qrupuna aiddir. Qısa ayaqlar və boyun, həmçinin gizli lələk rəngləri Ardeidae ailəsi üçün ümumi plesiomorfik xüsusiyyətlər ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Zigzag heron videos on the Internet Bird Collection
* Zigzag heron photo gallery  VIREO Photo-high res 
* Photo-high res
* PhotoArticle - sunbirdtours
Lonchura fuscans

**Lonchura fuscans** (*Qonur munia*) — "Estrildidae" fəsiləsinə aid olan və yalnız Kalimantan adasına endemik olan bir quş növü. Bu növ həmçinin "Qonur mannikin" və "Borneo muniası" kimi də tanınır. "Passeriformes" dəstəsinə və "Lonchura" cinsinə aiddir. Monotipik bir növdür və cinsdə heç bir yarımnöv yoxdur.

## Təsvir

"Lonchura fuscans" kiçik bir qənnadı quşudur, yetkin fərdlərin bədən uzunluğu 10–11 sm, çəkisi isə 9,5 qramdır. Lələkləri zəngin tünd qəhvəyi rəngdədir, başının üstündəki lələklər açıq qəhvəyi zolaqlıdır və ayaqları mavi-boz rəngdədir. Göz ətrafında boz halqa var, üzü tünd rəngdədir, dimdiyinin üst hissəsi qara, alt hissəsi isə mavi-boz rəngdədir. Erkək və dişi fərdlər arasında lələk naxışı fərqi yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Patagioenas goodsoni

**Patagioenas goodsoni** (*Qonur göyərçin*) — "Göyərçinlər" (Columbidae) fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Kolumbiya və Ekvadorda rast gəlinir.

## Təsvir

Qonur göyərçin təxminən 24 sm uzunluğundadır. Başı, boğazı və döşü boz və ya bənövşəyi-boz rəngdədir. Boynunun arxa hissəsi boz rəngdədir və bənövşəyi parıltıya malikdir. Çiyinləri, beli və sağrısı zeytun-qəhvəyi və ya tünd bənövşəyi-qəhvəyi rəngdədir. Qanadları və quyruğu tünd qızılı-boz rəngdədir, bəzən bənövşəyi parıltı ilə örtülüdür. Gözləri müxtəlif qırmızı çalarlarda ola bilər.

## Yayılması və yaşayış yeri

Qonur göyərçin Kolumbiyada Panama sərhədinə yaxın ərazilərdən Ekvadorun şimal-qərbindəki Río Palenque çayına qədər olan Çoko Biocoğrafi Regionunda tapılır. Rütubətli meşələrdə yaşayır, əsasən düzənliklərdə, lakin dəniz səviyyəsindən 1500 metr yüksəkliyə qədər rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Syrigma sibilatrix

**Syrigma sibilatrix** (*Fısıldayan vağ*) — Cənubi Amerikada yaşayan orta ölçülü, tez-tez quru ərazilərdə rast gəlinən bir vağ növüdür. Bu, "Syrigma" cinsinə aid yeganə növdür. İki yarımnövü var: cənubi "S. s. sibilatrix" və şimali "S. s. fostersmithi".

## Təsvir

"Syrigma sibilatrix" vağının uzunluğu 53-64 sm, çəkisi isə 521-546 qram arasındadır. Cənubi yarımnöv daha böyükdür, lakin bədəninə nisbətən daha qısa dimdiyə malikdir.

Dayanmış quşların ümumi görünüşü bozdur, uçan quşlar isə ağ arxa hissələri (aşağı bel, qarın və quyruq) ilə fərqlənir. Hər iki yarımnövün yetkin fərdlərinin üst hissələri (aşağı bel istisna olmaqla) mavi-boz rəngdədir. Başın yanları, boyun yanları, sinə və çiyin lələkləri əsasən ağdır, lakin qızılı və ya sarımtıl ləkələrlə örtülü ola bilər; bu rəng quşdan quşa dəyişir. Nominativ yarımnövün tacı və kəkili (ənsədə 4 sm-ə qədər ayrı lələklər) qara, üst qanad örtükləri isə darçını rəngindədir; "fostersmithi" yarımnövündə tac və kəkil boz, üst qanad örtükləri isə bal rəngindədir. Dimdiyi çəhrayı, əsası mavi-bənövşəyi, ucu isə qaradır. Ayaqları yaşıl rəngdədir və nisbətən qısadır. Göz ətrafında geniş, çılpaq mavi dəri sahəsi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chalcopsitta fuscata

**Chalcopsitta fuscata** (*Qonur lori*) — "Psittaculidae" fəsiləsinə aid olan bir tutuquşu növü. Alternativ ümumi adları arasında "ağsağrı lori" və ya "qonur-narıncı lori" də var. Bu növ Yeni Qvineyada və Batanta, Salavati və Yapen adalarında tapılır. Onlar həmçinin "zolaqlı lorilər" və ya "qonurlar" kimi də tanınır.

## Təsvir

"Chalcopsitta fuscata" təxminən 25 sm uzunluğunda qısaquyruq bir tutuquşudur. Əsasən qəhvəyi rəngdədir və ağ-sarı bel və sağrıya malikdir. İki rəng forması var: üst döşündəki zolaq və qarın hissəsi ya sarı, ya da narıncı rəngdədir. Dimdiyi tünd narıncı rəngdədir və alt çənəsinin əsasında çılpaq narıncı dəri sahəsi var. Gözləri qırmızı, ayaqları isə boz rəngdədir. Erkək və dişi fərdlər xarici görünüş baxımından eynidir. Cavan fərdlər daha solğun olur, sarı bel və sağrı, sarı-boz gözlər və əsası sarı, ucu qəhvəyi/qara olan dimdiyə malikdirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Elmar Nurəliyev

**Elmar Nəsrəddin oğlu Nurəliyev** ( (12 mart  Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan əsilli Ukrayna yunan-roma güləşçisi, Ukraynanın vitse-çempionu və idman ustası.

## Həyatı
Elmar 12 mart 1997-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub, 5 yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Ukraynaya köçüb və burada yunan-roma güləşi ilə məşğul olmağa başlayəb. O, şiə müsəlmandır 

## İdman karyerası
2012-ci ilin oktyabrında 17 yaşına qədər yeniyetmələr arasında Elmar Ukrayna birinciliyində çıxış edərək 63 kq çəki dərəcəsində bürünc medal qazanıb. 

2013-cü ilin fevral ayında Moskvada Boris Qureviçin xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq turnirdə çıxış edib. 

Elə həmin ay o, 63 kq çəki dərəcəsinə qədər idmançılar arasında Kiyevdə keçirilən Alexandr Kolçinskinin ruhuna ithaf olunmuş yarışmanın qalibi olub. 

2013-cü ilin aprelində 69 kq çəki dərəcəsinə qədər olan yeniyetmələr arasında Ukraynanın "çıxılmaz" birinciliyin qalibi olub. 

2013-cü ilin oktyabr ayının əvvəlində Rusiyanın Bor şəhərində yeniyetmələr arasında keşçirilən Anatoli Parfenovun xatirə turnirində iştirak edib. 

2013-cü ilin oktyabr ayının sonunda Dolina şəhərində (İvano-Frankivsk vilayəti) keçirilən Ukrayna birinciliyinin qalibi olub. 

2014-cü ilin may ayında Nurəliyev Bolqarıstanda gənc kursantlar arasında keçirilən Avropa birinciliyində üçüncü olub. 

2014-cü ilin iyul ayında Slovakiyada gənc kursantlar arasında keçirilən Dünya birinciyliyinin iştirakçısı olub. 

2017-ci ilin yayında 74 kq çəki dərəcəsinə qədər olan yeniyetmələr arasında Avropa birinciliyinin finalçısı olub. 

2017-ci ilin sentyabrında Klaypeddə (Litva) Hərbi qulluqçular arasında keçirilən dünya çempionatında iştirak edərək gümüş medal qazanıb. 

2018-ci ilin mart ayında 23 yaşa qədər idmançılar arasında keçirilən Ukrayna birinciliyinin qalibi olub. 

2018-ci ilin iyun ayında E.Nurəliyev 23 yaşadək idmançılar arasında keçirilən Avropa birinciliyində bürünc medal qazanıb. 

Avqust ayında Almaniya Qran Prisini qazanıb. 

2019-cu ildə Nurəliyev ikinci dəfə 23 yaşına qədər idmançılar arasında keçirilən Ukrayna birinciliyini qazanıb. 

Elə həmin il o, Minskdə (Belarus) keçirilən İkinci Avropa Oyunlarında iştirak edib. 

2020-ci ilin noyabrında yenidən 23 yaşa və 77 kq çəki dərəcəsinə qədər olan idmançılar arasında keçirilən Ukrayna birinciliyini qazanıb.

2023-cü ildə Elmar 77 çəki dərəcəsinə qədər idmançılar arasında keçirilən Ukrayna çempionatının finalına yüksəlib.

## İdman nailiyyətləri
**Yetkinlər səviyyəsi**

*  Dünya Hərbi Çempionatı 2017 ;
* 23 yaşınaqədərlərarasında Ukrayna birinciliyi 2018, 2019, 2020  ;
* 23 yaşınaqədərlər arasında Avropa birinciliyi 2018  ;
* Ukrayna Kuboku 2023  ;
* Ukrayna Çempionatı 2023  ;

**Gənc və yüniyütmə**

* Ukrayna birinciliyi 2012  ;
* Ukrayna birinciliyi 2013  ;
* Avropa birinciliyi 2014  ;
* Avropa birinciliyi 2017  ;

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль на United World Wrestling
Elmar Həsənov

**Elmar Vaqif oğlu Həsənov** (d. 1983, Sevastopol diyarı) — Azərbaycan əsilli rus pianoçu.

## Həyatı
E.Həsənov 1983-cü ildə Rusiyanın Sevastopol diyarında anadan olub. 1990-cı ildən o, Sevastopol 1 nömrəli uşaq musiqi məktəbində T. A. Kimin sinfində fortepiano üzrə təhsil almağa başlayıb, orada konsertlərdə, beynəlxalq festivallarda və gənclərin müsabiqələrində uğurla çıxış edib.

2000-ci ildə Vladimir Krainevin təşəbbüsü ilə keçirilən Xarkov gənc pianoçuların müsabiqəsində birinci yeri qazanıb.

2006-cı ildə o, Budapeştdə Liszt-Bartók Beynəlxalq Piano Müsabiqəsində birinci mükafata layiq görülüb.

Sonra o, geniş pedaqoji və metodik təcrübəsi ilə tanınan Rusiya Federasiyasının əməkdar xadimi, professor L.V.Roşçinanın rəhbərliyi ilə P.İ.Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının Akademik Musiqi Kollecində, daha sonra Çaykovski adına Moskva Konservatoriyasında təhsilini davam etdirib; Moskva Dövlət Konservatoriyasında aspirantura təhsilini davam etdirib, London Kral Musiqi Kollecində aspiranturada fortepiano fakültəsinin dekanı Vanessa Latarşın sinfində tam təqaüd alıb, Londonda Digital Debut layihəsinin hissəsi kimi EMI Records-da F. Lisztin Sonata ilə disk buraxdırıb.

## Müsabiqə və konsert fəaliyyəti
E.Həsənov 2009-cu ildə Yaponiyada Hamamatsu Beynəlxalq Piano Müsabiqəsində 2-ci mükafatı və Tamaşaçılar Mükafatını, 2010-cu ildə Koreyada keçirilən İsangyun müsabiqəsində 3-cü mükafatı, 2011-ci ildə 3-cü Honq Konq Beynəlxalq Müsabiqəsində 5-ci mükafatı, 2012-ci ildə Sürixdə Geza Anda Piano Müsabiqəsində Şumanın əsərlərinin ən yaxşı ifasına görə 3-cü mükafatı və Priz qazanıb.

E.Həsənov Macarıstan, Almaniya, Fransa, Hollandiya, Avstriya, İngiltərə, Türkiyə, Braziliya, Slovakiya, Sloveniya, Ukrayna, İsveçrə kimi ölkələrdə qastrol səfərlərində olub; bir çox orkestrlərlə, o cümlədən Teodor Quşelbauer altında Musikkollegium Winterthur, David Zinman altında Sürix Tonhalle Orkestri, Stanislav Koçanovskinin rəhbərliyi altında Mineralnıye Vodı Filarmonik Orkestri, András Keller altında Budapeşt Konserti, Georg Kongic-in rəhbərliyi altında INSO, Vladimir Aşkenazinin rəhbərliyi altında Hongic-in rəhbərliyi altında Phithil Orkestri ilə çıxış edib.

## İstinadlar
Solanum racemosum

*  — Solanum bahamense bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum erianthum bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum violaceum bitki növünün sinonimi.
Solanum umbrosum

*  — Solanum anomalum bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum bahamense bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum lanceifolium bitki növünün sinonimi.
Nyctiphrynus mcleodii

**Nyctiphrynus mcleodii** (*Qulaqlı "poorwill"*) — "Caprimulgidae" fəsiləsinə aid olan və yalnız Meksikaya endemik olan bir keçisağan növü.

## Taksonomiya və sistematika

"Nyctiphrynus mcleodii" bəzən "Otophanes" cinsinə aid edilmişdir. Əsas növ olan "Nyctiphrynus mcleodii mcleodii" və "N. m. rayi" yarımnövləri bir çox mütəxəssislər tərəfindən tanınır. Lakin bəzi müəlliflər "N. m. rayi" yarımnövünün etibarlı olmadığını iddia edirlər.

## Təsvir

"Nyctiphrynus mcleodii" 20–21 sm (7.9–8.3 düym) uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi 30.8–37 qram (1.1–1.3 uns), dişilərin isə 24–35.3 qram (0.85–1.2 uns) arasındadır. Əsas yarımnövün üst hissəsi boz rəngdədir və qanadlarında qara və ağ ləkələr var. Boyun ətrafında daha geniş ağ zolaq var. Başlarında "qulaq kimi" çıxıntılar yaradan lələklər var. Sinə hissəsi boz, qarın hissəsi isə sarımtıl rəngdədir və ağ ləkələrə malikdir. Mərkəzi cüt istisna olmaqla, quyruq lələklərinin ucları ağ rəngdədir. Həmçinin, ümumi rəngi darçını-qırmızımtıl qəhvəyi olan qırmızımtıl bir morf da mövcuddur. "N. m. rayi" yarımnövünün alt hissələri daha tünd və boz rəngdədir, qanadlardakı ağ ləkələr isə daha kiçikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tigrisoma lineatum

**Tigrisoma lineatum** (*Qırmızımtıl pələng vağı*) — Vağlar (Ardeidae) fəsiləsinə aid bir növ. Bu quş Mərkəzi Amerikadan başlayaraq Cənubi Amerikanın böyük bir hissəsində su-bataqlıq sahələrində yaşayır.

## Təsvir

Qırmızımtıl pələng vağ orta ölçülü bir vağdır, uzunluğu 26-30 düym (66-76 sm) arasında dəyişir və çəkisi 630-980 qram (22-35 unsiya) arasındadır. Erkək və dişi fərdlər eyni rəngə malikdir. Yetkin fərdlərin başı, boynu və sinəsi tünd qırmızımtıl rəngdədir, boynunun ön hissəsində ağ bir zolaq var. Bədəninin yuxarı hissəsi qəhvəyi rəngdədir və incə qara naxışlarla örtülmüşdür, qarın və quyruq altı hissələri isə bej-qəhvəyi rəngdədir. Yan tərəfləri qara və ağ zolaqlıdır. Quyruğu qara rəngdədir və ensiz ağ zolaqlarla örtülmüşdür. Dimdiyi sarımtıldan tutmuş tünd rəngə qədər dəyişir, ayaqları isə mat yaşıl rəngdədir. Gözlərinin iris dairəsi, göz ətrafı və dəri parçaları parlaq sarı rəngdədir. Digər pələng vağlardan fərqli olaraq, belində toz tükləri yoxdur.

Cavan quşlar ümumilikdə paslı-bej rəngdədir və qalın qara zolaqlarla örtülmüşdür, xüsusilə qanadlarındakı bej və qara zolaqlar daha qabarıqdır. Boğazı, sinəsinin mərkəzi və qarnı ağ rəngdədir. Yetkin lələk rənglərini almaq üçün təxminən beş il lazımdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Coeligena orina

**Coeligena orina** (*Qonur ulduz kolibri*) — Həmçinin "parıldayan ulduz kolibri" kimi də tanınan, "Lesbiinae" yarımfəsiləsinin "Heliantheini" tayfasına aid, "parlaq kolibrilər" qrupuna daxil olan "Təhlükədə Olan" bir kolibri növü.

## Təsvir

"Coeligena orina" təxminən 14 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi 6,9–7,2 qram, dişilərin çəkisi isə 6,7–7 qramdır. Erkək fərdin parlaq mavi-yaşıl və ya qızılı yaşıl alnı və kadifəli qara tacı, üzü və beli var. Beli yaşıl rəngdədir və qara çalarlara malikdir, sağrısı və quyruqüstü örtükləri parlaq qızılı yaşıl, quyruğu isə daha açıq yaşıl rəngdədir. Boğazı və döşü tünd yaşıl rəngdədir, beli kimi qara çalarlıdır və boğazın alt hissəsində böyük kobalt-mavi ləkə var. Qarın və quyruqaltı örtükləri sağrı ilə eyni qızılı yaşıl rəngdədir. Dişi fərdin tacı, üzü və üst beli yaşıl rəngdədir və lələklərinin ucları qaradır, bu da pulcuq effekti yaradır. Sağrısı, quyruqüstü örtükləri və quyruğu erkəklərə bənzəyir, lakin daha az parıltıya malikdir. Boğazı parlaq darçın rəngdədir və yan tərəflərində yaşıl ləkələr var, qarın hissəsi parlaq qızılı yaşıl rəngdədir və tünd çalarlıdır, quyruqaltı örtükləri isə solğun qızılı yaşıl rəngdədir və sarımtıl kənarlara malikdir.

"Coeligena orina"nın bir ispan adı "Colibrí del Sol"dur, bu da "Günəş kolibrisi" mənasını verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tigriornis leucolopha

**Tigriornis leucolopha** (*Ağ kəkilli pələng vağı*) — Həmçinin "ağ kəkilli vağ" kimi tanınan, Vağlar (Ardeidae) fəsiləsinin monotipik "Tigriornis" cinsinə aid bir növ. Afrika tropik meşələrində geniş yayılmışdır və adətən kiçik çaylar və bataqlıqların yaxınlığında rast gəlinir. Bu vağ tünd qara, qəhvəyi və bej rənglərə malikdir və qaldırıldıqda görünə bilən ağ kəkili ilə fərqlənir. Bu vağ haqqında və ya onun davranışları haqqında çox məlumat yoxdur, lakin məlumdur ki, çaylarda və ya çay sahillərində yaşayan kiçik balıqlar, xərçənglər, qurbağalar, ilanlar və həşəratlarla qidalanır. Gizli təbiətinə baxmayaraq, geniş bir ərazidə rast gəlinir və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi tərəfindən "Narahatlıq Doğurmayan" kimi qiymətləndirilmişdir. Məskunlaşma sahələrinin məhv edilməsi və tibbi məqsədlər üçün ovlanma kimi təhlükələr səbəbindən onun populyasiyası zaman keçdikcə azalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eopsaltria australis

**Eopsaltria australis** (*Şərq sarı şəfəqçisi*) — Avstraliyanın şərq sahil və yarımsahil bölgələrində yayılmış Avstralasiya şəfəqçilərindən biri. Şərq sarı şəfəqçisinin yaşayış sahəsi Cənubi Avstraliyanın cənub-şərq küncündən başlayaraq Viktoriyanın böyük bir hissəsini, Yeni Cənubi Uelsin qərb yarısını və şimalda Kuktauna qədər uzanır. Tropik Şimali Kvinslend quşları əsasən, Böyük Suayırıcı silsiləsinin isti yüksəklikləri ilə məhdudlaşır.

## Təsvir

Şərq sarı şəfəqçisi 15–16 sm (6 düym) uzunluğunda olub, Avstralasiya şəfəqçiləri arasında daha böyük ölçülərdən biridir və ən asan müşahidə edilən növlərdən biridir. Cütlər və kiçik ailə qrupları bir ərazi qurur — bəzən bütün il boyu, bəzən isə bir mövsüm üçün — və insan iştirakından az təsirlənir. Uzaq məsafələrə köç etmədikləri görünür, lakin mövsümlə əlaqədar yerli hərəkətlər edirlər, xüsusilə daha yüksək və aşağı ərazilərə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Phylloscopus coronatus

**Phylloscopus coronatus** (*Şərq taclı pöhrəcili*) — "Phylloscopidae" fəsiləsinə aid olan, Köhnə Dünya pöhrəcilərindən bir növ. 

## Təsvir

"Phylloscopus coronatus" orta ölçülü, kifayət qədər möhkəm və parlaq rəngli bir yarpaq pöhrəcisidir. Üst hissələri tünd zeytun-yaşıl, alt hissələri isə ağ rəngdədir. Başında tünd, boz yan tac zolaqları və zəif sarımtıl orta tac zolağı var. Uzun sarımtıl-ağ qaş xətti, göz boyunca tünd zolaq və tünd göz ətrafı ilə xarakterizə olunur. Yanəkləri solğun sarı rəngdədir. Tək bir açıq rəngli qanad zolağına malikdir. Kvadrat şəkilli quyruğu yüngül çəngələ bənzəyir. Dimdiyi kifayət qədər güclü, möhkəm və açıq rəngli, ayaqları isə tünd rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Melaniparus funereus

**Melaniparus funereus** (*Qonur arıquşu*) — "Paridae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Qonur arıquşu əvvəllər "Arıquşu" (Parus) cinsinə daxil edilən bir çox növdən biri idi. 2013-cü ildə nəşr edilmiş molekulyar filogenetik təhlil əsasında yenidən bərpa edilmiş "Melaniparus" cinsinə köçürüldü.

Bu quşun Afrika mərkəzində məlum olmayan populyasiya ölçüsü var. Qonur arıquşu demək olar ki, tamamilə qara rəngdə olması ilə tanınır, dişi və ya erkək olmasından asılı olaraq qəhvəyi və ya boz çalarlara malikdir. Nisbətən kiçik və ya orta ölçülü bir quşdur; cinsindən asılı olaraq 13–15 sm arasında dəyişə bilər. Qırmızı gözləri və "dree di-di-di" kimi səslənən cığırdayan səsi ilə xarakterizə olunur.

## Xüsusiyyətlər

Erkəklər əsasən qara rəngdədir və yeganə fərqli rəng gözlərindədir. Gözləri demək olar ki, həmişə qırmızıdır, lakin qırmızıdan narıncı-qırmızıya qədər dəyişə bilər. Qonur arıquşunun başqa bir əsas xüsusiyyəti onun kiçik dimdiyidir, bu da onu asanlıqla tanımağa imkan verir. Ümumilikdə, erkək fərdlər daha böyükdür və uzunluqları 14–15 sm arasında dəyişir.

Dişi fərdlər də erkəklərə bənzər xüsusiyyətlərə malikdir, lakin üst bədən hissələri daha çox qara-boz rəngdədir. Quyruqları boz və qəhvəyi kənarlıdır, lakin dimdiyi hələ də kiçikdir və gözləri qırmızı və ya narıncıdır. Ümumilikdə, dişilərin xüsusiyyətləri erkəklərdən daha açıqdır, çünki dişilərin alt hissələri və üzləri erkəklərə nisbətən daha yumşaqdır. Dişilərin uzunluğu 13–14 sm arasında dəyişir.

Cavan fərdlər də, erkəklərlə eyni xüsusiyyətlərə malikdir, lakin üst hissələri daha çox qara-qəhvəyi rəngdədir və dişilərdə parlaq lələklər yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tigrisoma fasciatum

**Tigrisoma fasciatum** (*Zolaqlı pələng vağı*) — Vağlar (Ardeidae) fəsiləsinə aid bir növdür. Bu quş Cənubi Mərkəzi Amerikada və Şimali və Mərkəzi Cənubi Amerikanın bəzi hissələrində yaşayır. Təbii yaşayış yeri çaylardır.

1988-ci ildə Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən "Təhlükəyə Yaxın" kimi təsnif edilən zolaqlı pələng vağ, 2004-cü ildən etibarən "Narahatlıq Doğurmayan" kimi yenidən qiymətləndirilmişdir.

## Təsvir

Zolaqlı pələng vağ, üç pələng vağ növündən ən kiçiyidir, uzunluğu 23-25 düym (58-64 sm) arasındadır. Yetkin fərdlərin başının üst hissəsi qara, üzünün yan tərəfləri isə boz rəngdədir. Boynu və üst hissələri qara rəngdədir və geniş aralıqlarla açıq bej zolaqlarla örtülmüşdür. Qarın hissəsi boz-qəhvəyi və ya isti qəhvəyi rəngdədir, yan tərəfləri isə bozdur. Dimdiyi digər pələng vağlara nisbətən daha qısa və qalındır, üst tərəfi qara, alt tərəfi isə sarımtıl-yaşıl rəngdədir. Gözlərinin iris dairəsi sarı rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bayraq meydanı (Lənkəran)

**Bayraq meydanı** və ya **Dövlət Bayrağı Meydanı –** Azərbaycan Respublikasının Lənkəran şəhərində Dövlət Bayrağının dalğalandığı meydan.

## Tarixi
Bayraq Meydanının inşasına 2012-ci ilin mayında başlanılmışdır. Meydan şəhərin giriş hissəsində, Heydər Əliyev prospektində yerləşir. Bayraq dirəyinin hündürlüyü 70, bayrağın uzunluğu 20, eni isə 10 metrdir. Təbii mərmərlə üzlənmiş iki metr hündürlüyündəki postamentin üzərində Azərbaycanın dövlət himni və gerbi əks olunmuşdur. Burada, həmçinin Azərbaycanın dövlət bayrağı, himni, gerbi, 1843-cü il mayın 2-də təsdiq edilmiş Lənkəran şəhərinin gerbi barədə məlumatların əks olunduğu guşələr yaradılmışdır. Bundan başqa, burada Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin dövlət bayrağına ehtiramını əks etdirən ayrıca guşə də fəaliyyət göstərir.

Təmir işləri çərçivəsində Bayraq Meydanının ərazisində geniş abadlıq işləri aparılmış, yaşıllıq zolağı salınmışdır. Mərmər plitələr və tamet üzlüklər döşənmiş meydanda müasir işıqlandırma sistemi quraşdırılmışdır.

## İstinadlar

# http://lenkeran-ih.gov.az/az/news/17.html
# https://sia.az/az/news/social/375197.html
# https://qafqazinfo.az/news/detail/lenkeranda-bayraq-meydani-22217
# https://president.az/az/articles/view/5493
Hacı Əhməd paşa

* Hacı Əhməd paşa (Cakeli)
* Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa
* Nişançı Hacı Əhməd paşa
* Hacı Əhməd bəy — Ənvər və Nuru paşaların atası

## Oxşar

*Hacı Əhməd kəndi (Çaypara)
Filosoflar abidəsi

**Filosoflar abidəsi** (, ) — Ukrayna, Qazaxıstan və Azərbaycan arasında dostluq münasibətlərinə həsr olunmuş park. Abidə Xarkovun Xolodnohirski rayonunda yerləşir.
## Açılışı
2021-ci ilin may ayında şəhərin mərkəzi meydanlarından birində abidə ucaltmaq qərarı verildi.

Meydan 23 oktyabr 2021-ci ildə Poltavski Şlyax küçəsində açıldı.

## Heykəltəraşlıq
Abidənin heykəltəraşı Seyfəddin Qurbanovdur və o, abidəni "Həyat Ağacı" adlandırıb. Heykəlin mərkəzində Abay Kunanbayevin abidəsi, ətrafı isə Ukrayna şairi Qriqori Skovorodanın və Azərbaycan mütəfəkkiri Mirzə Fətəli Axundovun abidələri ilə əhatə olunub.
## İstinadlar