Kvedlinburq

**Kvedlinburq** (; ) — Almaniyanın Saksoniya-Anhalt əyalətinin qərbindəki Harz rayonunda, Harz dağlarının şimalında yerləşən şəhər. Erkən orta əsrlərdə nüfuzlu və çiçəklənən bir ticarət mərkəzi olan Kvedlinburq, 10-cu və 11-ci əsrlərdə Otton sülaləsi altında təsir mərkəzinə çevrilmişdir. Bu təsir dövründən qalan qala, kilsə və köhnə şəhər, müstəsna qorunma və görkəmli Roman memarlığına görə 1994-cü ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına əlavə edilmişdir. 

Kvedlinburqun 24 mindən çox əhalisi var. Qəsəbə 2007-ci ilə qədər Kvedlinburq rayonunun paytaxtı olub, rayon ləğv edilib. Şəhərin bir neçə yeri mənzərəli tətil marşrutu olan Roman yolu boyunca dayanacaqlar təyin edilmişdir.

## Tarixi

Kvedlinburq şəhərinin ən azı 9-cu əsrin əvvəllərindən, Bode çayının şərq sahilində *Qross Orden* kimi tanınan yaşayış məntəqəsinin mövcud olduğu vaxtdan bəri mövcud olduğu məlumdur. İlk dəfə 922-ci ildə Kral Henri Faulerin ( *Heinrich der Vogler* ) ianəsinin bir hissəsi olaraq şəhər kimi xatırlandı. Bu ianənin qeydləri Corvey abbeyinə məxsus idi.

Rəvayətə görə, Henriyə 919-cu ildə Frankon zadəganları tərəfindən Kvedlinburqda alman tacını təklif etdilər və bu, şəhərin "Alman Reyxinin beşiyi" adlandırılmasına səbəb oldu.

936-cı ildə Henrinin ölümündən sonra onun dul arvadı Müqəddəs Matilda qala təpəsində qadınlar üçün dini icma ( *Frauenstift* ) qurdu və burada ali zadəganların qızları təhsil alırdı. Bu kollegial fondun, Quedlinburq Abbeyinin əsas vəzifəsi Kral Henrinin və ondan sonra gələn hökmdarların xatirəsi üçün dua etmək idi. *Kvadlinburqun salnamələri* də orada tərtib edilmişdir. İlk abbatlar Kral Henri və Müqəddəs Matildanın nəvəsi Matilda idi.

Kral I Henri tərəfindən əsası qoyulan və 936-cı ildə İmperator I Otto tərəfindən tikilən Qvedlinburq qala kompleksi Sakson imperatorlarının imperator *Pfalzı* idi. *Pfalz*, kişi monastırı da daxil olmaqla, bu gün *Müqəddəs Viperti* Roma Katolik Kilsəsinin yerləşdiyi vadidə, qadın monastırı isə qala təpəsində yerləşirdi.

973-cü ildə, İmperator I Ottonun ölümündən bir müddət əvvəl, imperator sarayında *[[Reyxstaq (Müqəddəs Roma imperiyası)|Reyxstaq]]* (İmperator Konvensiyası) keçirildi ki, orada Polşa hersoqu Meşko və Bohemiya hersoqu Boleslav, eləcə də ondan çox uzaqlardan gələn çoxsaylı başqa zadəganlar iştirak edirdilər. Bizans və Bolqarıstan, imperatora hörmət etmək üçün toplandı. Bu münasibətlə Böyük Otto, II Otto ilə evliliyi Şərq və Qərb imperiyalarının hökmdarları arasında tanınma və davamlı sülh üçün ümid gətirən Bizans şahzadəsi olan yeni gəlini Teofanunu təqdim etdi.

994-cü ildə III Otto bazar, vergi və sikkələmə hüququ verdi və qala təpəsinin şimalında ilk bazar yerini qurdu.

Şəhər 1426-cı ildə Hanza Liqasının üzvü oldu. Qvedlinburq abbatlığı tez-tez Halberstadt yepiskopluğundan kömək istəyən şəhərin müstəqilliyi ilə mübahisə edirdi. 1477-ci ildə abbat Hedwig qardaşları Ernest və Albertin köməyi ilə şəhərin müqavimətini qırdı və yepiskopun qüvvələrini qovdu. Kvedlinburq Hanza Liqasını tərk etmək məcburiyyətində qaldı və sonradan Saksoniya kürfürstü tərəfindən qorundu. 1539-cu ildə Protestant Reformasiyası zamanı həm şəhər, həm də abbatlıq lüteranlığa keçdi.

1697-ci ildə Saksoniya kürfürstü I Frederik Avqust Kvedlinburqa olan hüquqlarını 240.000 talere Brandenburq kürfürstü III Frederikə satdı. Bununla belə, Qvedlinburq abbatlığı 18-ci əsrdə Brandenburq-Prussiyanın iddialarına qarşı çıxdı. Abbatlıq 1802-ci ildə Alman vasitəçiliyi zamanı dünyəviləşdirildi və Qvedlinburq Kvedlinburq Knyazlığının bir hissəsi olaraq Prussiya Krallığına keçdi. 1807-1813-cü illərdə Napoleon Vestfaliya Krallığının bir hissəsi, 1815-ci ildə yeni Prussiya Saksoniya vilayətinin tərkibinə daxil edildi. Bütün bu müddət ərzində xanımlar “pərdəni götürmədən” Kvedlinburqu abbatlıq kimi idarə edirdilər; evlənməkdə sərbəst idilər. Bu xanımların sonuncusu İsveç şahzadəsi, qadın hüquqları uğrunda erkən mübarizə aparan Sofiya Albertina idi.

Nasist rejimi dövründə I Henrixin xatirəsi bir növ kulta çevrildi, çünki Henrix Himmler özünü "bütün almanların ən almanı" hökmdarlarının reinkarnasiyası kimi görürdü. Kollec kilsəsi və qala faşist Almaniyasının ziyarətgahına çevrilməli idi. Nasist Partiyası yeni bir din yaratmağa çalışdı. Katedral 1938-ci ildən və müharibə zamanı bağlanıb. Yerli krematoriya Langenstein-Zwieberge konsentrasiya düşərgəsinin qurbanlarını yandırmaqla məşğul idi. Georg Ay 1931-ci ildən müharibənin sonuna qədər yerli partiya rəhbəri olub. İkinci Dünya Müharibəsinin son aylarında Amerika işğalı protestant yepiskopunu və kilsə zənglərini geri gətirdi və nasist tipli qartal qüllədən çıxarıldı. Lakin 1980-ci illərdə ABŞ hərbçilərindən birinin ölümündən sonra Kvedlinburqdan orta əsr sənətinin oğurlanması üzə çıxdı.

Qvedlinburq 1949-1990-cı illərdə Kommunist Şərqi Almaniyanın tərkibində olarkən Bezirk Halle daxilində idarə olundu. 1990-cı ildə Almaniyanın yenidən birləşməsindən sonra Saksoniya-Anhalt əyalətinin bir hissəsi oldu.

## Demoqrafiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Quedlinburg travel guide from Wikivoyage
* The town's official website (in German)
* UNESCO page on Quedlinburg
* Pictures and information about timber frame houses in Quedlinburg (in German)
* The Quedlinberg Art Affair