open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manolo Blanik

**Manolo Blanik** (; ) — ispan ayaqqabı dizayneri və eyniadlı şirkətin təsisçisi.

## Bioqrafiyası
Blanik ailəsinin banan əkdiyi Kanar adalarında, İspan və Çex ailəsində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Cenevrə Universitetini bitirmişdir, burada hüquq və ədəbiyyat öyrənmiş, dizaynı öyrənmək üçün isə Parisə köçmüşdür.

1970-ci ildə Londona köçmüşdür. Vogue Italia jurnalında bir ayaqqabı sütununa rəhbərlik etdi. Eskizlərini görən Diana Vriland, gəncə vaxt itirməməyi və ayaqqabı dizaynı ilə məşğul olmağı tövsiyə etdi. Üç il sonra, Çelsi şəhərində Zapata mağazasını satın alaraq ilk mağazasını açmışdır. 1979-cu ildə Blanik Nyu-Yorkdakı Medison prospektində bir butik açaraq Perri Ellis və Calvin Klein ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. 1990-cı illərdə Con Qalyano və İv Sen Loran ilə birlikdə çalışaraq şöhrət qazanmışdır.

## Ayaqqabı

Blanik şirkəti tərəfindən hazırlanan ayaqqabıların fərqli bir xüsusiyyəti yüksək topuqlar, orijinal dizayn və müxtəlif materialların istifadə edilir. Onun üslubu zəriflik və rahatlıq arasındakı xaçdır. Heç olmasa yüksək qiymətə (cüt üçün 400 dollardan 4000 dollara) görə, şirkətin daimi müştəriləri Madonna, Naomi Kempbll, Sara Cessika Parker, Kylie Minogue və Winona Ryder kimi məşhurlardır.

Manolo Blanik butikləri ABŞ, Honq Konq, Cənubi Koreya, Sinqapur, İngiltərə, İspaniya, Türkiyə, Küveyt, Dubay, habelə Rusiyada (Moskva və Sankt-Peterburqda) yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Manolo Blanikin bioqrafiyası
Qorxmazqala

**Qorxmazqala** () — Rusiya Federasiyası, Dağıstan Respublikası, Xumtorqala rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Xutorqala rayonunun və Qorxmazqala kənd sovetliyinin mərkəzidir. 
## Coğrafiya
Kənd Xumtorqala rayonunun cənubunda, Şura-Ozen çayının sağ sahilində yerləşir. mahaçqala şəhərindən 10 km qərbdədir. Kənd yaxınlığından Qafqaz avtomaqistralı keçir. Kəndin qərbindən isə Şimali Qafqaz  dəmiryolu xətti keçir

Qəsəbə torpaqları ilə həmsərhəddir: şimalda Tyube və Şamxal-Termen, şərqdə Zaqorodnı, cənub-şərqdə Leninkent və qərbdə Şanqoda-Şitlib.

Yaşayış məntəqəsi Dağıstanın dağ ətəyi zonasında yerləşir. Relyefi əsasən düzənlikdir. Kəndin cənub hissəsindən tədricən yüksək dağlar başlayır. Kənddən qərbdə Şura-Ozen çayının vadisinə doğru kiçik yüksəkliklər uzanır. Kəndin cənub-qərbində Dağıstan Respublikasının əsas görməli yerlərindən biri Sarıqum barxanı yerləşir. Ərazinin dəniz səviyyəsindən orta yüksəkliyi 61 metr təşkil edir.  

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Şura-Ozen çayından ibarətdir. Kəndin şimalından Oktyabr İnqilabı adı verilən bir kanal keçir.

Kəndin iqlim yarı quru-dəniz tipidir. Onun iqliminə dəniz üzərində formalaş hava böyük təsir göstərir. Havanın orta illik termperaturu +12°С təşkil edir. İyul ayının orta temperaturu +25°С, yanvar ayının orta temperaturu isə −0,5°С təşkil edir. İl ərzində ərazi üzrə 350 mm yağıntı düşür. Ən çox yağıntı payız mövsümündə düşür.

## Tarixi
Kənd 1970-ci ildə salınmışdır. Kəndin salınmasına səbəb 1970-ci ildə Kumtorqala kəndində baş verən zəlzələ olur. Zəlzələdən əhali yeni əraziyə köçürülür və Qorxmazqala kəndi salınır. Əvvəllər kənddə «Markovski» şərabçılıq zavodu fəaliyyət göstərirdi. 

1971-ci ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının ali Sovetinin iclasında çıxarılan qərara əsasən Kumtorqala kəndinin adı Dağıstanda sovet hakimyyətinin qurulmasında böyük rolu olan Cəlaləddin Qorxmazovun şərəfinə Qorxmazqala adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisinin hamısını süni müsəlmanlar təşkil edir. Etnik baxımından əhalisinin böyük əksəriyyətini qumuqlar təşkil edir. 2002 siyahıyaalmaya görə etnik tərkib:

## İstinadlar
Petrovaradin müharibəsi

**Petrovaradin müharibəsi** (,  ,  ), 5 avqust 1716-cı il tarixində indiki Serbiyanın Novi Sad bölgəsində Osmanlı ordusunun Avstriya ordusuna qarşı döyüşüdür. Müharibədə Avstriya ordusu qalib gəlmişdir.

## Müharibənin səbəbi
Osmanlı İmperiyası, 1699-cu ildə Karlovitsa müqaviləsi ilə Venesiya Respublikasına verilən Peloponnes torpaqlarını 1714-cü ilin dekabrından etibarən yerli xalqın köməyi ilə geri almağa başladı. Ancaq Venesiya ilə ittifaq bağlayan Avstriya, Peloponnesin Venesiyaya qaytarılması üçün təzyiq göstərirdi. Osmanlı İmperiyası bu zülmə müharibə elan etməklə cavab verdi. Beləliklə, 1715-1718-ci il Osmanlı Avstriya-Venesiya müharibəsinin ən vacib döyüşü Petrovaradin müharibəsi oldu.

## Müharibə
Osmanlı ordusuna sədrəzəm silahdar Əli Paşa (1667-1716), Avstriya ordusuna isə Savoy şahzadəsi Eugen (1663-1736) rəhbərlik edirdi. Döyüş başladıqdan sonra mərkəzdə silahdar Əli Paşa sağ qanadda isə Anadolunun valisi Əhməd Paşa Avstriyalıları geri çəkməyə müvəffəq oldular. Ancaq avstriyalılar sağ qanaddakı geri çəkilməni dayandırmaq üçün ehtiyatda olan Avstriya süvariləri ilə əks hücuma keçdilər. Üstəlik, Dunay çayı üzərindəki Avstriya donanması da top atışları ilə qanadı silkələməyə başladı. Bu vaxt Əhməd Paşanın da vurulması ilə sağ qanadın məğlubiyyət əlamətləri görülməyə başladı. Mərkəzdəki vəziyyəti düzəltməyə çalışan silahdar Əli Paşanın vurulması isə ümumi məğlubiyyətə səbəb oldu. Beləliklə, müdafiə olunan Avstriya ordusu özündən daha böyük bir ordunu məğlub etdi. Tarixçi Jeremy Blaka görə Osmanlı itkisi 30 minə qədərdir.

## Meydan döyüşünün müharibəyə təsiri
Meydandakı döyüşdə qalib gələn avstriyalılar, daha sonra əvvəlki müharibədə Avstriya ordusuna uğurla müqavimət göstərən Banat əyalətinin mərkəzi Timişoara qalasını mühasirəyə aldılar. Uzun bir mühasirədən sonra avstriyalılar 15 oktyabr tarixində Osmanlı İmperiyasının əlindəki son Macar qalasını da ələ keçirdilər. Bir il sonra avstriyalılar Belqradı ələ keçirdilər. Osmanlı tərəfi sülh istəyirdi və 1718-ci ildə Pasarofça müqaviləsi bağlandı.

## Müharibədən sonra
Osmanlılar bu müharibədə həm Belqradı, həm də Timişoaranı itirdilər. 1735-1739-cu illər Osmanlı Rusiya-Avstriya müharibəsi zamanı Belqradı geri almağı bacardılar. Lakin Timişoara avstriyalıların əlində qaldı.

## Həmçinin bax
* Xaçova döyüşü
* Sentqothard döyüşü
* Pasarofça müqaviləsi

## Mənbə
Kern qrupu

250px|thumb|right|Kern qrupunun üzvləri
**Kern qrupu** — Argentina, Avstraliya, Braziliya, Cənubi Afrika Respublikası, Çili, Filippin, İndoneziya, Kanada, Kolumbiya, Kosta-Rika, Qvatemala, Malayziya, Pakistan, Paraqvay, Peru, Tayland, Uruqvay, Vyetnam və Yeni Zelandiya da daxil olmaqla kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı ilə məşğul olan 19 dövləti birləşdirən maraq qrupu.

Kern qrupu kənd təsərrüfatı istehsalı sahəsində qlobal ticarəti liberallaşdırmaq məqsədi güdür. Qrup üzvlərinin məqsədi, xüsusilə də kənd təsərrüfatı məhsulları üçün ixracat subvensiyalarını ləğv etmək və belə məhsulların ixracatı üçün bazara daxil olmaları təkmilləşdirməkdir. Koalisiya, Ümumdünya Ticarət Təşkilatında (ÜTT) çoxtərəfli ticarət danışıqlarında ortaq bir cəbhə təqdim etməyə çalışır, ortaq təklifləri müzakirə edir və bəzən inkişaf etməkdə olan ölkələrin G20 qrupu kimi həmfikir qruplarla işləyirdi.

2018-ci ilin sentyabrında, İqtisadi Məsələlər İnstitutu, "Birləşmiş Krallığın əsas kənd təsərrüfatı ixracatçısı olmasa da, Aİ təchizat zəncirlərinə bağlandığını" ifadə edərək Birləşmiş Krallığın Kern qrupuna "mümkün qədər tez" qoşulmasını təklif etmişdi.

## Tarixi
### Qurulması
Kern qrupu, 1986-cı ilin avqustunda, Avstraliya hökuməti bir qrupun yaradılmasına başçılıq etdiyi və Avstraliyanın Kern şəhərində ilk görüşü təşkil etdiyi zaman təsis edildi. İlk olaraq qrupun 14 üzvü var idi - Argentina, Avstraliya, Braziliya, Kanada, Çili, Kolumbiya, Fici, Macarıstan, İndoneziya, Malayziya, Yeni Zelandiya, Filippin, Tayland və Uruqvay - göründüyü kimi qrup siyasi və iqtisadi cəhətdən çox müxtəlif olan dövlətlərdən təşkil olunmuşdur. Qrupun formalaşmasına Avstraliya hökuməti başçılıq edirdi. Lakin bəzi Cənub-Şərqi Asiya ölkələri Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyası vasitəsilə kənd təsərrüfatı ticarəti üzərində birgə işləyirdilər. "Kern qrupunun ən diqqət çəkən cəhətlərindən biri intellektual rəhbərliyin Avstraliya tərəfindən həyata keçirilməsi və Kanadanın bu prosesdə daha az iştirak etməsi idi. Avstraliyanın ticarəti liberallaşdırma öhdəliyi, neoliberal fikirlərin proteksionizmi ləğv etdiyi və xarici və daxili siyasətin əsaslandırıcı səbəbi olduğu uzun daxili müzakirələrin nəticəsi idi. Kern qrupu əsas çoxtərəfli forumda bu gündəliyi təşviq etmək üçün bir mexanizm təklif etmişdi".

Qrupun yaradılması üçün atılan addımlar Avropa İttifaqının Ümumi Kənd Təsərrüfatı Siyasəti və ABŞ-nin İxracın Gücləndirilməsi Proqramının ticarət subsidiyalarının artmasına bir cavab idi.

### Uruqvay Raundu
Kern qrupu kənd təsərrüfatının Uruqvay Raundunun gündəliyinə salınmasına nail oldu və bu da Kənd təsərrüfatı haqqında Sazişin bağlanması ilə nəticələndi. Qrup 1989-cu ilin aprelində İsveçrənin Cenevrə şəhərində ABŞ, Aİ və Yaponiya ilə Raundun qalan hissəsində müzakirə edilməmiş mövzuları əhatə edən çərçivə sazişinin bağlanmasında mühüm rol oynadı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cairns Group
* Cairns Group Farm Leaders
Zaramaq SES

**Zaramaq** Su Elektrik Stansiyaları — Şimali Osetiyanın Alagir bölgəsindəki Ardon çayı üzərində bir-biri ilə əlaqəli iki su elektrik stansiyasından — mövcud Qolovnoy SES və tikilməkdə olan Zaramaq SES ibarət su elektrik stansiyasından ibarətdir. Kompleksin inşasına 1976-cı ildə başlanılıb, 2019-cu ildə başa çatdırılması planlaşdırılır.
Layihə çətin təbii şəraitdə həyata keçirilir və Rusiya hidroenergetika sənayesinə xas bir sıra texniki həllər ilə fərqlənir — xüsusən, Zaramaq SES-1 Rusiyada ən böyük başlığa, ən güclü soba hidrolik turbinlərinə və ən uzun törəmə tunelə sahib olacaqdır. İnşaatın idarəedilməsi PAS RusHidro şirkətinin törəmə şirkəti olan Zaramaq SES-lər tərəfindən həyata keçirilir.

## Ətraf mühitə təsiri
Bərpa olunan enerji mənbəyi olmaqla, Zaramaq Su Elektrik Stansiyaları işə düşəndən sonra Şimali Qafqazın yanacaq balansından təxminən 270 min ton standart yanacaq çıxarmağa imkan verəcəkdir. Bunun illik azot oksidlərinin 3,5 min ton, kükürd oksidlərinin — 8,2 min ton, külün — 3 min ton, karbon qazının 420 min ton miqdarında tullantıların qarşısını alacağı gözlənilir. Su anbarının kiçik olması səbəbindən mikroiqlimə təsiri azdır, onu yalnız sahildən 100 metr radiusda görmək mümkündür. Tədqiqatlara görə, su anbarı Tibski mineral su yatağına, eləcə də Kudzaxtanın və Nara qrupunun bulaqlarına təsir göstərməyəcəkdir. Zaramaq SES-nin inşası layihəsi *Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi* prosedurundan keçmişdir.
 

## İnşası
2015-ci ildə tikinti yenidən quruldu, obyekt yenidən RusHidro investisiya proqramına daxil edildi, Zaramaq SES-1-in istifadəyə verilməsi 2018-ci ilə planlaşdırılır.2015-ci ilin əvvəlinə stansiya hazırlığı 60% qiymətləndirilmişdir. 2015-ci il ərzində tuneldə qazıntı işləri aparıldı, şaquli şaxtanın çox hissəsinə örtük quraşdırıldı, örtük və betonlama subhorizontal su kəmərlərində davam etdirildi (bunlardan birində 5000 m-dən çox hissəsi quraşdırılmış və betonlanmışdır, ikincisində 30 m)

2016-cı ildə şaquli şaxtanın üz hissəsində quraşdırma işləri başa çatdırılmış, subhorizontal su kəmərlərində və sutkalıq tənzimləmə hövzəsinin yerində intensiv tikinti-quraşdırma işləri aparılmışdır. 2017-ci ildə Zaramaq SES-1 binasının tikintisinə, gündəlik tənzimləmə hövzəsinin qəzalı dağlıq yolunun inşasına başlanıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Зарамагская ГЭС — жизнь продолжается
Yoldaş (qəzet, Dağıstan)

**"Yoldaş" qəzeti** () — Mahaçqalada qumuq dilində dərc edilən qəzet.

Qəzet 3 aprel 1917-ci ildən dərc edilir. 1922-ci ilə qədər müntəzəm dərc edilmirdi və adı tez-tez dəyişirdi: "Zaman", "Müsavat", "İşçi xalqı", "Al bayraq", "Dağıstan füqərası". 1922–1931-ci illərdə "Yoldaş" adlandırılmışdır. 1930–1990-cı illərdə "Lenin yolu" adlandırılmış və Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Dağıstan Vilayət komitəsinin orqanı olmuşdur. 1991-ci ildən indiki adını daşıyır.

Qəzet həftədə 1 dəfə 5-8 min nüxsədə 24 zolaqda dərc olunur.

1968-ci ildə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Həmçinin bax

* Dərbənd (qəzet)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qəzetin saytı
Pelarqon turşusu

**Pelarqon turşusu (nonan turşusu)** CH3(CН2)7COOH—birəsaslı doymuş karbon turşusudur. Yağlıtəhər, soyutduqda vərəqvari-kristal kütlə şəklində donan, 12,5o C-də əriyən; tqay.= 253–254 oC olan mayedir. Pelarqon turşusunun duzları və anionları pelarqonatlar adlanır.

## Təbiətdə tapılması
Pelarqon turşusu təbiətdə uçucu Pelargonium roseum yağında, yem çuğundurunun və kartofun sivuş yağında efir şəklində, yapon voskunda (mumunda), az miqdarda qoxumuş piylərin (olein turşusunun oksidləşmə məhsulu kimi), neftin tərkibində mövcuddur.

## Alınması
Pelargon turşusu olein turşusunun ozonolizi, sonra reaksiya məhsulunun hava və ya O2 ilə oksidləşməsi ilə əldə edilir; sintetik yağ turşularının C5-C9, C7-C9 və C9-C10 fraksiyalarından distillə yolu ilə ayrılır; doymamış undesil turşusunu az miqdarda su əlavə olunan kalium hidroksidi ilə əridərək alınır:

СН3—(СН2)7—СН=СH—СООН + 2КOH = СН3—(СН2)7—COKO + CH3—COKO + H2

Reaksiya sonunda əmələ gələn pelargon turşusu duzu xlor turşusu ilə parçalanır və sərbəst pelargon turşusu aşağı təzyiq altında distillə edilir.
Pelargon turşusu həmçinin müvafiq normal oktil sianid nitrilinin C8H17CN sabunlaşdırılması ilə əldə edilir və olein və stearin turşularının azot turşusu ilə oksidləşməsi zamanı, eləcə də bəzi digər hallarda əmələ gəlir.

## Tətbiqi
Pelarqon turşusu poliefir alkid qətranlarının, boyaların, stablizatorların istehsalında tətbiq olunur. Onun əvəzediciləri biostimulyatorlar kimi, efirləri isə — ətirli maddələr kimi, (məsələn etilpelargonat qızılgül qoxusuna malikdir) istifadə edilirlər.

## Mənbə
* Lide, D. R. (Ed.) (1990). CRC Handbook of Chemistry and Physics (70th Edn.). Boca Raton (FL):CRC Press.
* David J. Anneken, Sabine Both, Ralf Christoph, Georg Fieg, Udo Steinberner, Alfred Westfechtel "Fatty Acids" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2006, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a10_245.pub2
* Chang, P.; Terbach, N.; Plant, N.; Chen, P. E.; Walker, M. C.; Williams, R. S. (2013). "Seizure control by ketogenic diet-associated medium chain fatty acids". Neuropharmacology. 69: 105–114. doi:10.1016/j.neuropharm.2012.11.004. PMC 3625124. PMID 23177536.
Povellit

**Povellit** — mineral, Ca[MoO4]. 

## Haqqında
Povellit - Mo çox vaxt  W-la əvəz olunur (9:1 nisbətinədək). Tetraedr. Habitus dipiramidal, lövhəvari. Ayrılması natamam. Aqreqat: torpaqvari, vərəqvari, tozvari; molibdenit üzrə psevdomorfozlar. Rəngi yaşımtıl-sarı. Parıltısı almazı. Sərtliyi 3,5. Xüsusi çəkisi 4,52. Mo yataqlarının oksidləşmə zonasında, oxralarda. Növ müxtəlifliyi: volframpovellit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Kurçaloy

**Kurçaloy** () - Rusiyanın subyekti olan Çeçenistan respublikasında yerləşən Kurçaloyski rayonunun şəhər mərkəzi..

## Coğrafiyası
Kurçaloy şəhəri Qroznının 42 km cənub-şərqində, Hunq və Terliq çaylarının birləşməsin tam üzərində, Qums çayının sağ sahilindəki düzənliyin ətəyində yerləşir. Ən yaxın Qudermes qatar stansiyasından 20&nbsp;km aralıdadır.

Onun şimalında İlasxan-Yurt kəndi, şərqindən Mayrtup kəndi, cənub-şərqində Ciqurtı kəndi, cənubunda Niki-Xita, cənub-qərbində Avturı, şimal-qərbində Qeldaqana kəndi yerləşir.
## Tarixi

Kurçaloy şəhərinin adı şəhərin əsasını qoyan çeçen Kurçaloy tayfasından gəlməkdədir.

Kurçaloyun adına ilk dəfə bir rəsmi sənəddə  1732-ci ildə Kızlar qalasının komendantı D.F Eropkinin *"Dağ sahiblərinin siyahıya alınması"* qeydlərində rast gəlmək olur. Bronevskiyə görə Kurçaloy Kaçkalık dairəsinə daxil idi.

Çeçenistanın şərqində yerləşən bu şəhərin adı daha sonralar, 1770-ci ildə səyyah İ.A.Güldenstedt tərəfindən çəkildi..

Qafqaz prokurorunun rəsmi katibi P.M. Saxno-Ustimoviçin sözlərinə görə Kurçaloy kəndi əvvəlcə Alxan-Yurtın üstündəki Sunjaya axan Qexi çayının üzərində yerləşirdi. Köhnə Kurçaloy 1826-cı il aprelin 12-də rus qoşunlarının Qafqaza hücumu zamanı tamamilə məhv edilmişdi..

1834-cü ildə Hərbi Topoqrafiya Anbarının müdiri İ.F. Blaramberq Qexi çayı üzərindəki kəndlərin - Nuarik, Malaqa, Qexi təkrar hücumlarla məhv edildiyini qeyd etdi. Qexi sakinləri yaxınlıqda yerləşən  Dıxinkaç-yurt, Mirzaxan-yurt, Saytan-yurt və Kürçala kimi kiçik kəndlərə köç etdilər..

1944-cü ildə çeçenlərin qovulması və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğvi ilə əlaqədar yaşayış məntəqəsi dəyişdirilərək Valeriya Çkalov adlandırıldı. 1958-ci ildə isə yenidən Kurçaloy adını aldı
### Şəhər statusu alması
2019-cu ilin yanvar ayının əvvəlində şəhərə çevrilmədən əvvəl Kurçaloy Çeçenistan Respublikasının ən böyük kənd yaşayış məntəqəsi idi.

13 fevral 2018-ci ildə Çeçenistan hakimiyyətinin şəhər Mayrtup kəndini də daxil edərək Kurçaloy kəndinə şəhər statusu vermək niyyətində olduğu barədə məlumatlar ortaya çıxdı.

4 oktyabr 2018-ci ildə Çeçenistan Parlamenti Kurçaloy kəndinin şəhərə çevrilməsinə qərar verdi.

Çeçenistan Respublikasının 29 dekabr 2018-ci il tarixli *"Kurçaloy kənd məntəqəsinin statusunun dəyişdirilməsi"* haqqında qanununa əsasən, Kurçaloy kəndi şəhərə çevrildi. Bu qanun dərc edildikdən 10 gün sonra, yəni 9 yanvar 2019-cu ildə qüvvəyə minmişdir.

## Əhalisi
### Əhalinin sayı

### Milli tərkibi
2010-cu ildə aparılan siyahıya almaya görə Kurçaloyun milli tərkibi belədir:

### Dini
Əhalinin 99%-i müsəlman sünnilərdir.

## Qardaşlaşmış şəhər(lər)
## Həmçinin bax
* Alagir
* Qudermes
* Kurçaloy cümə məscidi
* Kurçaloy İslam İnstitutu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Курчалойского сельского поселения 
* Официальный сайт Администрации Курчалоевского муниципального района ЧР
* IslamRF.ru: В Курчалое открыта мечеть им. Кунта-хаджи Кишиева на 5000 молящихся
* Курчалой готовится к празднованию 150-летия | Грозный Информ
* Инвестиционный паспорт Чеченской Республики — Курчалоевский район
Qürah

**Qürah** () — Dağıstan Respublikası, Qürah rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətrdən Qürah rayonunun və Qürah kənd sovetliyinin mərkəzidir.

## Kəndin salınması
Bu mövzu da bir çox fikirlər var, lakin əksər tarixçilər bu kəndin barabarlar tərəfindən viran qoyulmuş Giyar-şəhərdən gələnlər tərəfindən salınması fikirini irəli sürürlər. Belə ki, bu şəhərdən gələnlər tərəfindən yeddi elə də böyük olmayan aul salınmışdır: Xukvazar, Sliyixur, Serneqar, Yurxval, Çvatar-kam, Xiken-xur, Çuru-xur. Bir-birinə yaxın yerləşən bu aullar tədricən böyümüş Qürah kəndini əmələ gətirmişdir. İlk sakinlər arasında Lakiya və Avarstanı tərk etmiş insanlarda vardı.

## Sonrakı tarix
XIV əsrdə Qürah kəndinin əhalisində artım müşahidə edilir. 1356-cı ildə Qürah icması adını alan müstəqil dövlət təşkil edilir. 1585-ci ildə Osmanlı imperiyasının ordu komandanlarından biri olan Cəfər paşa çox saylı cəhdlərdən sonra kəndi ələ keçirə bilir. Bundan sonra isə kəndi tamamən dağıdır. Buna bənzər aqibəti həmçinin Qürahın qonşuluğunda yerləşən kəndlərdə alır. Yarım əsrlik mübarizədən sonra Şirvanşahın qoşunları Qürah dövlətini məğlub edir və onların üzərinə vergi qoyurlar. 1734-cü ildə Qürah Nadir şahın qoşunları tərəfindən ələ keçirilir.

19-cu əsrdə Rusiya imperiyası Şimali Qafqazı talan edirdi. Bu zaman Qürah Rusiyanın Qafqazdakı əsas dayaqlarından biri kimi xidmət edirdi. 7 dekabr 1811-ci ildə rus qoşunları ləzgilərlə Şıxıkənd yaxınlığında baş verən döyüşdə qalıb gəlirlər. Nəticədə ardından Qürah da ələ keçirilir. 1812-ci ildə kəndə general Nikolay Xotunsovun rəhbərliyi altında rus qoşunları daxil olur. Ardından mərkəzi Qürah olan Kürə xanlığı təşkil edilir. Xanlığın rəhbərliyinə isə yerli ağsaqqal olan Aslanbek gətirilir. Xotuntsov kəndində Shirvanşahların basqınlarından qorunmaq üçün kiçik bir hərbi qarnizon yerləşdirilir. 1824-cü ildə Qürahda 1812-ci ildə rus qoşunlarının Qürahın tutulması zamanı ölən 39 dağlının məzarı üstündə bir ziyarətgah tikilir. 1866–1928-ci illərdə Qürah Kürə dairəsinin Qürah naibliyi ərazisinə daxil idi. Qürah kənd icmasının yeganə yaşayış məntəqəsidir. 1886-cı ildə Qürahda году 1867 nəfər yaşayırdı.

1967-ci ildən kənddə Qürah Həvəskar Teatrı fəaliyyət göstərir.

## Əhalisi
; Milli tərkib
Kənddə əsasən ləzgilər yaşayır. Əhalisiniun hamısı sünni-müsəlmanlardır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Курах.
*  Книга "Кавказская Албания. Лезгистан." Г. А. Абдурагимов, 1995 г. — 608 с.; ил.
* *Ризванов З., Ризванов Р.* "История лезгин" (краткий научно-популярный очерк). Махачкала 1990.; 58 c.
Enant turşusu

**Enant turşusu** **(heptan turşusu)** СH3(CH2)5СООН - birəsaslı doymuş karbon turşusudur. Bu yağlıtəhər rəngsiz maye xoşagəlməz qoxumuş yağ iyinə malikdir. Enant turşusunun duzları və anionları enantatlar adlanır. Enant turşusu suda az, lakin etanolda yaxşı həll olur.
 
## İzomerləri

Enant turşusunun aşağıdakı izomerləri var:
* n-heptan turşusu СН3-СН2-СН2-СН2-СН2-СН2-COOH
* 5-metilheksanturşusu СН3-СН(СН3)-СН2-СН2-СН2-COOH
* 4-metilheksanturşusu СН3-СН2-СН(СН3)-СН2-СН2-COOH
* 3-metilheksanturşusu СН3-СН2-СН2-СН(СН3)-СН2-COOH
* 2- metilheksanturşusu СН3-СН2-СН2-СН2-СН(СН3)-COOH
* 3-etilpententurşusu СН3-СН2-СН(СН2-СН3)-СН2-COOH
* 2-etilpententurşusu СН3-СН2-СН2-СН(СН2-СН3)-COOH

## Mənbə
 
* Merck Index, 11th Edition, 4581
*  David J. Anneken, Sabine Both, Ralf Christoph, Georg Fieg, Udo Steinberner, Alfred Westfechtel "Fatty Acids" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2006, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a10_245.pub2
Kapril turşusu

*Kapril turşusu* (Oktan turşusu) С7Н15COOH - birəsaslı doymuş karbon turşusudur, yağlıtəhər rəngsiz, xoşagəlməz iyli, soyuqda kristallaşan mayedir. 

## Təbiətdə tapılması

Kapril turşusu qliserid şəklində inək yağın tərkibində olur; Limburq pendirində, sivuş yağında (izoamil efiri şəklində) və çuğundur bəkməzində tapılmışdır; bitki yağlarından kokos yağının (6-10%), babassu palma yağının (2-8%), tukuma palma yağının (Astrocaryum vulgare) (1,3%), murumuru palma yağının (Astrocaryum murumuru) (1,1%), palma yağının (0,1%-dən az) tərkibidə vardır [2].

## Alınması
Olein turşusunun quru qovulması və normal oktil spirtinin oksidləşməsi zamanı əmələ gəlir. 
## Mənbə
# Solubility of octanoic acid in methanol
# Растительные масла, в которых содержится каприловая кислота [1].
Tiofenol

*TİOFENOL* (fenilmerkaptan, merkaptobenzol) – tiofenollardan biri olub, aromatik tioldur.                    

                                                                          
## Fiziki xassələri
Tiofenol – kəskin iyli, rəngsiz mayedir. Suda həll olmur, üzvi həlledicilərin çoxunda istənilən nisbətdə həll olur.
Kimyəvi xassələri 
Tiofenol özünün kimyəvi xassələrinə görə tipik tioldur. Tiofenolun turşuluğu (pK = 9.55) fenolun turşuluğunu (pK = 9.98) artırır. Qələvi və ağır metallarla stabil duzlar əmələ gətirir.
Nukleofil əvəzlənmə reaksiyalarına girir və ikiqat rabitələrə birləşir. Zəif oksidləşdiricilərlə difenilsulfidə, güclü oksidləşdiricilərlə isə benzolsulfoturşulara kimi oksidləşir.

## Alınması
Tiofenolun sintezi kükürd ilə fenilmaqniumbromidin (Qrinyar reaktivi) qarşılıqlı təsirindən və ya benzolsulfoxloridi reduksiya etməklə həyata keçirilir :
:

## Tətbiqi

Tiofenol boyaq maddələrinin, polimerlərin, radikal reaksiyalarının inhibitorunun, stabilizatorların, sintetik kauçuka əlavələrin sintezində istifadə olunur.
## Mənbə
 
* Полимерные-Трипсин // Химическая энциклопедия в 5 т. / Ред. кол. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1995. — Т. 4. — 639 с.
Mira prospekti (Vladiqafqaz)

**Mira** (Oset. Сабырдзинады проспект) - Rusiya, Şimali Osetiya, Vladiqafqaz şəhərinin mərkəzi prospektidir. Şəhərin tarixi və mədəni mərkəzidir. İriston Bələdiyyə Mahalında, Azadlıq Meydanından başlayır və şimaldan Kirov küçəsinə keçir. Mira prospekti, Qorki, Djanaev, Mayakovski və Nikitin küçələri ilə kəsişir. Mira prospekti qərb tərəfdən , Lenin meydanı ilə kəsişir və Stanislavski zolağı və Nekrasov küçəsində başa çatır.
Mira prospektindən şərqə Sereteli, Butırina, Kuybışeva və Petrovski küçələri başlayır.
## Tarixi
Prospekt 19-cu əsrin birinci yarısında hərbi Vladiqafqaz bölgəsinin ilk rəisi və qalanın komendantı general-leytenant Pyotr Nesterovun səyləri ilə qurulmağa başladı. XIX əsrin 40-cı illərində, onun təşəbbüsü ilə Monplezir parkı təşkil edildi - bu gün prospektə bitişik olan Kosta Xetaqurov Mərkəzi Mədəniyyət və İstirahət Parkının bir hissəsidir. Sonradan küçə onun adını daşıyırdı - Nesterovski Bulvarı.
1871-ci ilin sentyabrında Rusiya imperatoru II Aleksandrın Vladiqafqaza gəlməsi ilə əlaqədar olaraq, Nesterovski Bulvarı Aleksandrovski Prospekti adlandırıldı.
Oktyabr inqilabından sonra prospekt Proletarski adlandırıldı. Bu adın ilk qeydinə 1926-cı ildə Vladiqafqaz küçələrinin siyahısında rast gəlinir.
3 İyun 1938 Proletarski Prospekt Stalin prospekti olaraq dəyişdirildi.
16 Noyabr 1961-ci ildən etibarən Stalin prospekti Miraprospekti adlandırılmağa başladı.
1980-ci illərin əvvəllərində yerli Şimali Osetiya İnquşları üsyan etdi və prospektin yaxınlığındakı Orconikidze meydanında səs-küy yaratdı, iğtişaşlar bütün respublikanı narahat etdi.
1991-ci ilə qədər Mira prospektinə bitişik Osetiyanın əsas meydanında Serqo Orconikidzenin abidəsi yerləşirdi və meydan da "Orconikidze meydanı" adlandırılmışdı, abidə söküldü və meydan Azadlıq Meydanı adlandırıldı.
1992-ci ildə, bir çox postsovet şəhərlərində olduğu kimi, Leninin abidəsi naməlum şəxslər tərəfindən uçuruldu, lakin 1993-cü ildə daha böyük bir şəkildə bərpa edildi.
## Əhəmiyyətli bina və təşkilatlar
Mira prospektində çoxsaylı dövlət, mədəniyyət və ticarət təşkilatları mövcuddur. Prospektdəki binaların demək olar ki, hamısı memarlıq və mədəniyyət abidələridir. Əsasən binalar müasir üslubda, eklektizmlə hazırlanmışdır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ПУТЕВОДИТЕЛЬ. Проспект Мира - старейшая улица Владикавказа
Novolak

**Novolak** (keçmiş adı: **Banayaul**, sonra **Banay-aux**, ) — Dağıstan Respublikası, Novolak rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Novolak rayonunun və Novolak kənd sovetliyinin mərkəzidir. Novolak kənd inzibati vavidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.

## Coğrafiya
Kənd Xasayurtdan 16 km cənub-qərbdə,yarıq-su çayının sol sahilində, Çapayevo kəndinin qarşı tərəfində yerləşir.  

## Tarixi
Kənd 1850-ci ildə salınmışdır. 1883-cü ildə Banayaulda 270 həyət vardı. Hansı ki, burada 1129 nəfər yaşayırdı (milli tərkib baxımıəndan çeçenlərdən ibarət idi). Kənddə 3 məsid mövcud idi.

22 noyabr 1928-ci il Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Mərkəzi İcraiyə Komitəsinin 4-cü isesiyasında respublikanın yeni rayonlaşdırma layihəsi hazırlanır. Bunun əsasında rayonların və bölgələrin bölünməsi, 26 kanton və 2 subkontonun yaradılması barədə qərar qəbul edilir. Xasavyurt kantonu 1921-ci ildə Terek bölgəsindən Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verilmiş keçmiş Xasavyurt dairəsi ərazisinin bir hissəsində təşkil olunmuşdur. Yeni bölgələşməyə əsasən, kanton 18 kənd icmasından ibarət idi. Bura o cümlədən  Banayaul, Banayyurt, Bezen 1, Bezen 2, Visi-İrza, Qencik-Erze daxil olurdu. 

23 fevral 1944-cü ildə çeçenlərin deportasiyası zamanı köğçürülmüş əhalinin yerinə bura Lak rayonuna daxil olan Turçi, Burtni, Varay, Kurxi, Uri, Keqarçi, Xalaki, Kamaşa, Quymi, Xuti, Şahuva, Baqilka, Kuma, Kundı, Kumar kəndlərindən əhali köçürülür.

Hal-hazırda lakların Novolak rayonundan, Mahaçqaladan şimala köçürülməsi və Auxov rayonunun bərpası üçün bir layihə hazırlanır.

5 sentyabr 1999-cu ildə Dağıstan əməliyyatı zamanı kənd Şamil Basayev və [Əmir Xəttab]ın döyüşçüləri tərəfindən ələ keçirilir. 14 sentyabr 1999-cu ildə isə ağır və qanlı keçən döyüşlərdən sonra isə federal qüvvələr çeçen mücahidlərini kənddən çıxara bilir. Döyüşlər nəticəsində kənd tamamən dağılır.

== Əhalisi ==
2002-ci il siyahıya alınmaya görə əhalinin milli tərkibi.: çeçenlər — 33 %, laklar — 64 %
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:


== Təhsil ==
* Novolak 1 nömrəli kənd orta məktəbi.
* Novolak 2 nömrəli kənd orta məktəbi.

== Tanınmış şəxsiyyətlər ==
* Mutyev İsa — [Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı, milis çavuşu.

## Mənbə
* НОВОЛАКСКОЕ ПЛЕНЕНИЕ
* Досье Калинина — ГЕНОЦИД НАРОДОВ СЕВЕРНОГО КАВКАЗА
* Списки жертв
* IGPI.RU :: Документы по истории и современному состоянию аккинцев (ауховцев) в Дагестане.
* АВИАБИБЛИОТЕКА:Бута Бутаев. Амет-хан Султан
* ИЗ НЕДАВНЕГО ПРОШЛОГО НА КАВКАЗЕ
## İstinadlar
Siqnal Hill döyüşü

**Siqnal Hill (Sent-Cons) uğrunda döyüş** () — 12 sentyabr 1762-ci ildə baş vermiş və Yeddiillik müharibənin Şimali Amerika səhnəsindəki yekun döyüşü sayılır.

## Tarixçə
1762-ci ildə Britaniya və Fransa artıq təxminən 7 il idi ki müharibə edirdilər və münaqişənin hər iki tərəfi sülhə meylli idi. Fransanın Atlantik okean sahillərinin britaniyalılar tərəfindən mühasirəyə alınması Fransa iqtisadiyyatını sarsıtmış, həmçinin müstəmləkə qoşunlarına hərbi yardım imkanlarını istisna edərək fransız qarnizonlarının təhvil verilməsinə və xeyli saylı əsirlərə səbəb olmuşdu.

Nyufaundlend o zamanlar Avropadan Şimali Amerikaya gedən yolda vacib strateji forpost sayılırdı. Fransızlar gələcəkdə sülh müqavilələrinin imzalanması ümidi ilə müqəddis İoanna fortunu Sent-Cons şəhəri ilə birlikdə ələ keçirməyi qərara aldılar.

## Fransız işğalı
20 may 1762-ci ildə bir neçə fransız gəmiləri mühasirəni yararaq Brestdən Atlantik okeanına çıxa bildilər. 20 iyunda fransızlar Nyufaundlenda yan aldılar. 27 iyunda fransızlar 750 nəfərlik dəstə ilə güclü müqavimətə rast gəlməyərək Sent-Consu ələ keçirdilər. Sent-Consu tutduqdan sonra fransızlar balıq infrastrukturlarını məhv etməyə başladılar (britaniyalıların sonrakı hesablamalarına görə təxminən 1 milyon funt zərər dəymişdi).

## Döyüş
Fransızlar ingilislərin cavab hərəkətlərini gələn ildən tez gözləmirdilər, lakin iyulda fransızların hücumlarından xəbər tutan general Uilyam Amherst Britaniya ekspedisiya dəstəsini topladı. Sent-Consun geri qaytarılması üçün Nyufaundlendə Britaniyanın 1500 nəfərlik dəstəsi daxil oldu. 12 sentyabrda Britaniya əsgərləri fransızlara hücum etdilər. Britaniyalıların hücumu gözlənilməz oldu və sürətli hücumla onlar Siqnal-Hilli ələ keçirdilər. Fransız komandanı Şarl-Anri-Lui d'Arsak de Terne gücü iki dəfə üstün olan britaniyalılar ilə göyüşə girməmək qərarına gəldi və quru qarnizonunu dəniz piyadalarının bir hissəsi ilə fortda saxlamaq qərarına gəldi və onlara üç gündən sonra təslim olmağı əmr etdi. Komandan özü isə dumandan və əlverişli küləkdən istifadə edərək Fransaya getdi.

## İstinadlar

## Kitablar
* 
*
Tannenberq döyüşü

**Tannenberq döyüşü** — Almaniyanın Birinci Dünya müharibəsindəki ən əhəmiyyətli qələbəsidir. 23–30 avqust 1914-cü il döyüşləri əvvəlcə rus istilasını dayandırdı və alman ordusuna öz qoşunlarını şərq cəbhəsindən qərb cəbhəsinə müvəffəqiyyətli bir şəkildə köçürməyə imkan verdi. Gecikən "*Schlieffen Planı*" nın uğurlu bir hissəsi demək olar ki, Almaniyaya qələbə gətirdi.Rusların qeyri-adekvat hücumları nəticədə Almaniyanın Tannenberq mühasirəsinə səbəb oldu və nəticədə ordunu 95.000 məhbus, 30.000 itki və 20.000 əsgər qarşılığında 10.000 qaçqın ilə Tannenberq bataqlığında tərk etdi.

Avqustun 22-də general Samsonovun 2-ci ordusu almanları bir neçə yerdən uğurla geri çəkdi. Ertəsi gün Alman 20-ci alayına hücum etdilər. Alay həmin gece Orlau-Frenkenau xəttinə çəkildi. Avqustun 24-də ruslar Orlau-Frenkenau xəttinə hücum etdilər, lakin bu dəfə yaxşı mövqe tutan almanlar onları dayandırdı.
Bundan sonra rus generalı Aleksandr Samsonov alman qanadlarının zəifliyini hiss etdi və ordusunun çox hissəsini şimal-qərbə köçürdü. Ancaq 6-cı alayın əsas missiyası, Seeburg üçün şimala doğru getdi. Aleksandr Samsonov alman müdafiəsinin pozulduğunu və qısa müddətdə almanları məğlub edəcəyini düşündü və şifrələnmiş rabitələrdən imtina etdi, şifrələnməmiş rabitələrə keçdi. Ludendorff ve Hindenburg inanmaqda tərəddüd etsələr də, sonda inandılar.

Almanlar dərhal əks hücuma keçmək istədilər. Alman 1-ci alayı rus sol qanadına hücum ederkən XVII alay cənubdan hücum etməli idi. Bu ilkin qanun layihəsi idi. Ancaq general Fransua cəbhədə artilleriya dəstəyinin gəlməsini gözləməyi üstün tutdu və hücumu 27-si tarixinə təxirə saldı.

## Almaniyanın əks hücumu
Avqustun 26-da 1-ci rus ordusu Königsberqə doğru irəliləməyə başladı və ciddi müqavimətlə qarşılaşmadı. Ertəsi gün general Hermann fon Françoisin rəhbərliyindəki qoşunlar Seeburg və Bischofstein bölgələrinə hücum etdilər və müvəffəqiyyətə uğradılar. Bu hərəkətlə rus 2-ci ordusunun sağ qanadı ifşa edildi. 27-də soldan yeni bir hücum edildi və 1-ci rus alayı həmin gecə geri çəkilməli oldu. Avqustun 28-də ruslar üçün əsas təhlükə başladı. 1-ci alay solda, 4-cü alay sağda olmaqla ikisi də geri çəkilməyə məcbur oldular. Hər ikisi sağda olan alay geri çəkilməyə başladı. Mərkəz böyük logistika problemləri yaşayırdı. Samsonov qoşunlarına cənub-şərqdə geri çəkilməyi və yenidən toplanmağı əmr etdi. Rennenkampda özünüzə kömək edə biləcəyinizi soruşdu. Ancaq çox gec idi, çünki general Von Fransua'nın qoşunları yaxşı inkişaf etmişdi. Rus 1-ci ordusu köməyə gələndə alman süvariləri onları dəf etdi. Digərləri 1-ci ordunu təhlükəli vəziyyətdə qoyub geri çəkildilər. Ertəsi gün müharibə bitdi. Samsonovun 2-ci ordusu məhv edildi və bir gün əvvəl intihar etdi. Yalnız 10.000 rus əsgəri qanadlardan qaçmağı bacardı. Almanlar 12 min itki itirib 500 silah ələ keçirdilər. Rus məhbuslarını daşımaq üçün altı qatar getdi.

## Həmçinin bax
* Birinci Dünya müharibəsi

## İstinadlar
Çuqun körpüsü (Vladiqafqaz)

**Çuqun körpüsü** Rusiyanın, Şimali Osetiya bölgəsində Vladiqafqaz şəhərindəki Terek çayı üzərində yerləşir. Şəhərin çay hissəsini mərkəzlə birləşdirir. Körpüdən Terekin sol sahilində General Pliev küçəsi başlayır. Sağ sahildə körpü Ştıba meydanına gedir.
## Tarixi
1860-cı ildə İngiltərədə şəhər rəhbərliyinin əmri ilə çuqun körpü hazırlanmışdır. Daha sonra, Vladiqafqaza çatdırılmış, quraşdırılmış və 22 noyabr 1863-cü ildə açılışı olmuşdu. Əvvəlcə Qafqaz valisi Böyük Qubernatorun Mixail Nikolayeviç Romanovun həyat yoldaşı Olqa Fedorovnanın şərəfinə "Olginski körpüsü" adlandırılmışdı. Körpünün uzunluğu 104 m və eni 6.5 m təşkil edirdi.
1902-ci ildə tramvay qurmağa başlayan və Olginski körpüsündə izlər qoyan Belçika və Alman mühəndisləri Vladiqafqaza gəldi. 1930-cu illərin əvvəllərində, Elektrosink zavodunun ehtiyacları üçün körpünün şimal tərəfində su kəməri quruldu.
11 İyul 1955-ci ildə Şəhər Şurası İcraiyyə Komitəsinin iclasında Çuqun Körpüsünün sökülməsi və yerinə yenisinin tikilməsi barədə qərar verildi, çünki Çuqun Körpünün araşdırılması onun yenidən qurulmasının mümkünsüzlüyünü göstərdi.
1958-ci ildə Çuqun Körpü söküldü və bunun əvəzinə yaxınlığında yeni bir dəmir-beton körpü tikildi. Köhnə körpünün iki hissəsi sünni məscidinə köçürüldü və keçmiş Kladki körpüsünün yerində quraşdırıldı. Üçüncü hissə Koban dərəsinə, dördüncüsü isə hal hazırda da mövcud olduğu Suarqoma daşındı.
1958-ci ildə bir neçə metr cənubda yerləşən köhnə çuqun körpünün əvəz edilməsi üçün tikilmişdir. Şəhər Sovetinin 1958-ci il 20 dekabr tarixli 527 nömrəli qərarı ilə yeni körpü Orjonikidzevski adlandırıldı. Ancaq şəhər əhalisi arasında bu ad kök salmadı və körpü hələ də "Çuqun " adlanır. 4 dekabr 1958-ci ildə açılan yeni körpüdə tramvay fəaliyyətə başlamışdır. 1990-cı ilin sentyabrında körpü əsaslı təmir edildi və istifadəyə verildi. Körpüdə bəbirlərin fiqurları inşa edilmişdir.
## Ədəbiyyatda
İlya İlf və Yevgeni Petrovun "On iki stul" romanında "Çuqun  körpüsü" qeyd olunmuşdur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Чугунный: oldvladikavkaz — LiveJournal
Naomi Kempbell

**Naomi Kempbell** (; ) — Britaniyalı supermodel, afro-yamaykalı və çin-yamayka mənşəli aktrisa və müğənni.

15 yaşından bəri podiumlarda işləyir. Vogue jurnalının və Time jurnalının fransız və ingilis nəşrlərinin örtüklərində görünən ilk qaradərili qız olmuşdur.

## Həyatı
### Erkən illəri
Kempbell, Yamayka əsilli rəqqasə Valeriya Morrisin qızı, cənubi London Stretem şəhərində anadan olmuşdur. Anasının istəklərinə uyğun olaraq, Kempbell, dörd aylıq hamilə olanda anasını tərk edən  və doğum şəhadətnaməsində adı çəkilməyən atası ilə görüşməmişdir.  Anasının ikinci evliliyindən "Kempbell" soyadını götürdü.  Onun qardaşı Pierre, 1985-ci ildə anadan olmuşdur. Campbell, Yamayka mənşəli, həm də "Ming" adını daşıyan ata nənəsi vasitəsi ilə çin-yamayka nəslindəndir.

Kempbell ilk yaşlarında anasının müasir rəqqasə kimi çalışdığı Romada yaşayırdı. Londona qayıtdıqdan sonra anası Fantastika rəqs qrupu ilə Avropanı gəzərkən qohumlarının himayəsində qaldı. Üç yaşından etibarən, Kempbell, Barbara Speake Stage School-da  oxuyur və 10 yaşında balet oxuduğu İtaliya Konti Teatr Sənətləri Akademiyasına qəbul olunur.

## Karyerası
### 1978–86: İlk illəri

## İstinadlar
Vezen-de-Levezu (kanton)

**Vezen-de-Levezu** () — Fransada kanton , region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Miyo dairəsinə daxildir.

Kantonun INSEE kodu — 1241. Barakvil-Sovter kantonuna cəmi 4 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Vezen-de-Levezu kommunasıdır.

## Kantonun kommunları

## Əhali
2006-cı ildə əhalinin sayı 1 730 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* INSEE saytında Averon departamentinin kommunalarının əhalisi
* Vezen-de-Levezu kantonunun Fransada yerləşməsi - xəritə
İkeca

**İkeca** (; ) — Nigeriyanın Laqos ştatının paytaxtı.

## Adı

İkeca sözü *Ikorodu and Epe Joint Administration* () ifadənin abbriveaturasıdır.

## Kompüter kəndi

İkecada Otiqba adı altında tanınan kompüter bazarı var. O, öz fəaliyyətini 1997-ci ildə başlayıb. O vaxt, bu bazarda cəmi 10 dükkan işləyirdi. Bu gün isə, ordaki dükkanların sayı 3000-dən artıqdır. Onların çoxu, yerin adına uyğun olaraq, komyuter satışı və təmiri ilə məşğuldur. Amma, bundan artıq, burda fərqli ofis ləvazimatların və elektron qurğuların satışı və təmiri ilə məşğul dükkanlar mövcuddur.

## İstinadlar
Eksklav

thumb|C — B ölkəsinin eksklavıdır, A ölkəsi üçün isə anklavdır.
**Eksklav**  ( "-dan, -dən" +  "açar" sözlərindən) — ölkəsinin əsas ərazisindən aralıda olan və digər dövlətlər (bir və ya bir neçə) tərəfindən əhatə olunan qeyri-suveren region. Belə ərazi məxsus olduğu ölkənin eksklavı hesab edilir, məxsus olmadığı lakin onun ərazisi ilə əhatə olunmuş ölkə üçün isə anklav sayılır. 
thumb|C — B ölkəsinin eksklavıdır, hansı ki A və D ölkələri tərəfindən əhatə olunub, amma onlar üçün o, anklav sayılmır.
Dənizə çıxışı olan eksklav **yarımeksklav** adlanır. Dəniz hüququna əsasən, digər ölkələrin donanması yarımeksklava aparan yolu bağlaya bilməz. Gündəlik həyatda polueksklav və poluanklavı tez-tez sadəcə eksklav və anklav adlandırılar.

## Eksklav nümunələri

* Naxçıvan Muxtar Respublikası  — Azərbaycanın tərkibindədir, Ermənistan, İran və Türkiyə tərəfindən əhatələnib.
* Sankovo-Medvejye — Belarusiyanın Qomel vilayətinin ərazisində yerləşir, amma inzibati olaraq Rusiyanın Bryansk vilayətinə aiddir.
* Şahmərdan eksklavı və Soh rayonu — Fərqanə vilayətinə aiddir, Qırğızıstanın ərazisində yerləşən Özbəkistan ekslavları hesab olunur.
* Kampione d'İtalia — İtaliyanın Lombardiya regionunda yerləşən yaşayış məskəni, İsveçrə ərazisi ilə əhatə olunub, İtaliyanın eksklavı və İsveçrənin anklavı sayılır.
* Lyiviya bələdiyyəsi — İspaniyanın tərkibindədir, Fransa əraziləri ilə əhatə olunub.

## Yarımeksklav nümunələri

* Kalininqrad vilayəti — Rusiyaya məxsusdur, amma Polşa, Litva və Baltik dənizi ilə əhatələnib.
* Kabinda — Anqolaya məxsusdur və Atlantik okeana çıxışı var, Konqo və Konqo Demokratik Respublikası tərəfindən əhatə olunub.
* Alyaska — ABŞ-nin yarımeksklavı və Kanadanın yarımanklavı.
* Musəndam — Omanın mühafizəsi (bölgəsi), cənub və əsasən qərb tərəfdən BƏƏ tərəfindən əhatə olunub, İran və Oman körfəzlərinə çıxışı var.

## Həmçinin bax

* Anklav

## İstinadlar
Xiv

**Xiv** () — Dağıstan Respublikası, Xiv rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Xiv rayonunun və Xiv kənd sovetliyinin mərkəzidir. Xiv kənd inzibati vahidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.
## Coğrafiya
Xiv kəndi Çıraq -çay və Rapak-çay arasında olan vadidə yerləşir. Mahaçqaladan 207,3&nbsp;km cənubda, Belici dəmiryolu stansiyasından 58&nbsp;km qərbdədir.

## Tarixi
Xiv kəndi tabasaranlıarın ən qədim kəndlərindən biridir. Onun tarixi hələ də çox az araşdırılmışdır. Onun salınması haqqında məlunmat yoxdur. Əsasən özdənlərdən ibarət kənd idi. Bununla belə burada elə də zəngin insanlar yox idi. İnsanlar əkinçilik, maldarlıq və xalçaçılıqla məşğul olurdular. Otlaqlar ictimai idi, hamının onlardan istifadə etmək hüququ vardı. Ancaq əkin sahələrinin bəzisi (xaryar) özəl də ola bilərdi.

3&nbsp;km uzunluğunda kəndin qəbirstanlığının olması onun xeyli müddətdir mövcud olduğunun göstəricisidir. Bəzi mənbələrə görə kəndin yerində Merdeşan adlı şəhər və ya çoxlu sayda kiçik kəndlər olmuşdur.
Xiv kəndi bölgəyə təşkil olunan bütün işğalçı ordularının əsas maşrutu üzərində yerləşir. 1239-cu ildə monqollar Riça kəndinə hüçüm edərkən bu kənddə də olmuş və məscid kənarında olan minarəni dağıdaraq, kəndi viran qoymuşlar. Kənddən Nadir çahın qoşunuda keçmişdir. O, olu üzərində olan bütün kəndləri viran qoymuşdur. Onlar tərəfindən Qamak-nakar, Qasul-qul, Çuru-xyul, Juras, Kkalay-qul və Merdeşan şəhəri dağıdılmışdır. Bundan sonra sivlilərin sağ qalanları kiçik bir kənd qurdular.

Hazırda kən üç məhəlləyə bölünür:
* Askkan Marar — aşağı məhəllə
* Zann Marar — yuxarı məhəllə
* Dulmakent — yeni məhəllə
Əvvəllər kəndin yalnız 2 məhəlləsi vardi - yuxarı və aşağı məhəllə. Aralarındakı sərhəd isə xətti minarə idi

## İnfrastruktur

### Təhsil
Xiv orta ümümtəhsil məktəbi.

Xiv idman məktəbi.

Xiv incəsənət məktəbi

«Romaşka» uşaq baxçası.

«Solnışko» uşaq baxçası.

### Səhiyyə
Xiva Mərkəzi Rayon Xəstəxanasının Təcili Tibbi Yardım Şöbəsi

Aptek.

## Tanınmış şəxsləri
Cəfərov Abumuslim Pirmagomed oğlu — tabasaran yazıçısı, şair və dramaturq. Tabasaran ədəbiyyatının banisi.

Şamxalov Manaf Şamxal oğlu — sovet, tabasaran şair və yazıçısı.

Rəcəbov Bağır Rəcəb oğlu — tabasaran yazıçısı, şairi, ədliyyə polkovniki, 11 hökumət mükafatına sahibdir. «Dağıstan Respublikasının əməkdar hüquqşünası» fəxri adına layiq görülmüşdür. Dağıstan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin keçmiş şöbə müdiri olmuşdur

Ramzanov Rizvan - Dağıstan Respublikası əməkdar sürücüsü.

## İstinadlar
Arqun (şəhər)

**Arqun** (rus. Аргу́н,çeçen. Орг, gürcü. არღუნი - arghuni) - Rusiya Federasiyasının Çeçenistan Respublikasındakı şəhər. Respublika əhəmiyyətli şəhər olub, inzibati mərkəz və şəhər rayonunun yeganə yaşayış yeridir.

## Coğrafiya
Şəhər Çeçen dağətəyi düzənliyində, Arqun çayının hər iki sahilində (Sunja çayının sağ qolu), Qroznıdan 10&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Qərbdən və şimaldan Qroznı bölgəsi, şərqdə Qudermes bölgəsi və cənubdan Şali bölgəsi ilə həmsərhəddir. Şəhər şərti olaraq mərkəzi küçə - Əhməd-Hacı Kadırov olan kənd və qəsəbəyə bölünür.
## İqlimi
Mülayim kontinental iqlim üstünlük təşkil edir. Orta illik yağıntının miqdarı təxminən 450&nbsp;mm-dir. Yanvarda ən az yağıntı orta hesabla 22&nbsp;mm, ən çox isə iyunda orta hesabla 71&nbsp;mm düşür. İyul ilin ən isti ayı olub, ortalama temperaturu 24,5&nbsp;°C, ən soyuq ay isə yanvar ayıdır, orta temperaturu 2.3&nbsp;°C-dir.
## Tarixi
Şəhər, Çeçenistan Respublikasının 02.04.2009-cu il tarixli 15-rz nömrəli "Arqun şəhərində bir bələdiyyənin yaradılması, onun sərhədlərinin qurulması və şəhər mahalı statusu verilməsi haqqında" Qanunu ilə şəhər inzibati ərazi vahidi (respublika əhəmiyyətli şəhər) və şəhər mahalı statusuna malik bir bələdiyyə olaraq yaradılmışdır.
1819-cu ildə Arqun və Sunja çaylarının cənubunda, 1850-ci illərə qədər 490 meydançanı əhatə edən Ustrada (Ustar-Qarda) kəndi meydana gəldi. 1944-cü ildə çeçenlərin qovulması və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğvi ilə əlaqədar yaşayış məntəqəsi Kolxoznoe kəndi adlandırıldı. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bərpasından sonra 1958-ci ildə kəndin yerləşdiyi, eyni adlı çaydan Arqun adı verilmişdir. 1967-ci ildə RSFSR Ali Sovetinin qərarı ilə qəsəbə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Şali rayonunun tərkibində bir şəhər statusu aldı. 1990-cı ildə Arqun şəhəri Şali rayonundan ayrıldı, ona respublika tabeliyindəki bir şəhər statusu verildi. Arqun Birinci və İkinci Çeçen Döyüşləri zamanı çox zərər gördü və hal hazırda praktik olaraq bərpa olunur.
2014-cü ildə şəhərdə çoxmərtəbəli binalar peyda oldu və onlara Aymani Kadırovun adına məscid açıldı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* rəsmi sayt
Babayurd

**Babayurd** ( — Dağıstan Respublikası, Babayurd rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Babayurd rayonunun və Babayurd kənd sovetliyinin mərkəzidir. Babayurd kənd inzibati vahidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.
## Coğrafi yerləşməsi
qumuq düzənliyində, Mahaçqala-Həştərxan avtomagistralı üzərində yerləşir. Mahaçqala şəhərindən 90&nbsp;km şimal-qərbdədir. 

## Tarixi
Kəndlə əlaqəli və köhnə adamlar tərəfindən xatırlanan ən erkən təxmin tarixi 1760-cı ildir.
Aksaydakı hadisələrdən sonra (kəndin çar qoşunları tərəfindən dağıldılması), Köhnə Aksayın Zahavul məhəlləsindən bir neçə ailə knyaz Kaplanovun torpaqlarına, indiki Babayurd ərazisinə köçür. Yeni yaşayış yeri bir müddət Zahavul adlandırıldı - Köhnə Aksaydan gələn köçkünlərin yaşayığı məhəllənin adı ilə. sonradan 2-3 il ərzində kənd əhalisi bura başqa yerdən gələnlərin sayəsində tədricən artmağa başlayır. kəndlilərin səyi ilə Aksay çayından başlanan Zaxtatavul adlanan (indi adı Babayurd kanalı adlanır (Babayurd Tatavul)) suvarma kanal qazılır. Təməli 1760-cı ilə təsadüf edən qonşu Maqomedov Most (Maqammat Kyörpü) kəndinin sakinləri ilə yaxşı qonşuluq münasibətləri qurulmağa başladı. Buna görə Köhnə Aksaydan yeni gələnlər kəndə getdiklərində inanırdılar ki Maqomedov körpüsüyə gəlmişlər. Çünki Aksay, Andirey və Kostek kimi qədim qumuq kəndlərinin sakinləri yalnız buranı tanıyırdılar. Kənd 1780 və 1785-ci illərdə iki dəfə dağıntıya məruz qalmışdır. Kənd üçüncü dəfə «Babayurt» toponimi ilə bərpa edildi və bu günə qədər də mövcudluğunu qoruyur.

## Əhalisi
2013-cü il qiymətləndirilməsinə əsasən kənddə 15 679 nəfər yaşayır. Etnik baxımından bir qumuq kəndidir. bununla belə kənddə etnik baxımından noqaylar, ruslar və almanlar kimi xalqlarda yaşamışdır.

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

qumuqlar — 9926 nəf (65,19%)

avarlar — 2217 nəf (14,56%)

noqaylar — 1655 nəf (10,87%)

çeçenlər — 513 nəf (3,37%)

darginlər — 293 nəf (1,92%)

ruslar — 175 nəf (1,15%)

laklar — 165 nəf (1,08%)

digərləri — 283 nəf (1,86%)

ümumi — 15227 (100%)

## Tanınmış şəxsiyyətlər
*  Gennadi Şpiqun Nikolay oğlu (1947—2000) — Rusiya dövlət xadimi, polis general-mayoru.
## İstinadlar
Gizeldon SES

**Gizeldon** — su-elektrik stansiyası Şimali Osetiyanın Priqorodnı bölgəsindəki Gizeldon çayındakı Koban kəndi yaxınlığındakı su-elektrik stansiyasıdır. GOELRO (rus.Rusiyanın ГОЭЛРО Elektrikləşdirmə üzrə Dövlət Komissiyası)planına uyğun tikilib. Gizeldon SES Şimali Qafqazdakı ən köhnə işləyən su-elektrik stansiyası və Rusiyadakı ən köhnə su elektrik stansiyalarından biridir. İstismara verildiyi dövrdə Gizeldon SES Avropanın ən yüksək təzyiqli su-elektrik stansiyası idi və hazırda Rusiya su-elektrik stansiyaları arasında ən böyük başlıqdan istifadə edir və buxar hidravlikdən istifadə edən ən güclü Rusiya su-elektrik stansiyasıdır. Su-elektrik stansiyasının avadanlıqlarının əksəriyyəti işə düşməsindən bəri — 80 ildən çoxdur, hazırda fəaliyyətini davam etdirir. Gizeldon SES sahibi PJSC RusHidrodur .

## Təbii şərait
SES qurğuları Koban kəndindən 1.8 km cənubda, Darqav dərəsində (Gizeldon ya da Koban deyilir) Gizeldon çayı üzərində yerləşir. Gizeldon çayının (Terekin bir qolu) uzunluğu 81 km-dir, çay buzlu qarla qidalanır, yazın sonunda və yazın əvvəllərində sel hadisələri olur. Su-elektrik stansiyasının yerində orta illik axın sürəti 3,2 m³/s, müşahidə olunan ən yüksək axın sürəti 45,1 m³ / s, orta illik axın sürəti 0.106 km³-dir . Ən böyük qolu Genaldon, su-elektrik stansiyasının yerləşdiyi yerin altından axır. Su-elektrik stansiyası dərənin yuxarı hissəsində, Darqav çuxuruna keçid yerində yerləşir. Çayın qısa bir hissədə əhəmiyyətli dərəcədə azalması (300 m-dən çox) var ki, bu da qısa bir törəmə tuneli olan yüksək təzyiqli su-elektrik stansiyası yaratmağa imkan verir. Kanyon tipli dərə kiçik bir genişlik və meşəli yamacların əhəmiyyətli dikliyi ilə xarakterizə olunur (45 ° və daha çox). Su-elektrik stansiyası dərənin yuxarı hissəsində, Darqav çökəkliyinə keçid yerində yerləşir. Su-elektrik stansiyasının su bəndi Kaxtı-Sar sürüşmə mənşəli qədim çuxurda yerləşir. Anbar tikilməyincə, Purt şəlaləsini təşkil edən Gizeldon bağlandı, maneədən əvvəl kiçik bir göl var idi.

## Struktur təsviri
Gizeldon su-elektrik stansiyası yüksək təzyiqli hasardan ibarət su-elektrik stansiyasıdır. Hidravlik qurğulardakı təzyiqin çoxu törəmə yolu ilə yaranır və yalnız kiçik bir hissəsi (təxminən 10 metr)su bəndləri tərəfindən yaradılır. Struktur olaraq stansiya qurğuları üç hissəyə bölünür: baş bölmə, törəmə və stansiya bölməsi.

## İstinadlar