open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spanqliş

**Spanqliş**(, ) — İngilis və İspan dillərinin danışıq zamanı qarışdırılması nəticəsində yaranan dil variantı. Bu termin əsasən ABŞ-da istifadə olunur və iki dilin sözləri və qrammatikasının qarışığını bildirir.
Spanqliş fərqli bölgələrdə müstəqil şəkildə inkişaf etdiyinə və müxtəlif dərəcədə ikidilliliyi əks etdirdiyinə görə, o, yerli danışılan İngilis və İspan dili növlərini özündə əks etdirir.

## Tarixi
Spanqliş termini ilk dəfə 1933-cü ildə qeydə alınıb. 1940-cı illərin sonlarında Puerto-Rikolu jurnalist, şair və esseist Salvador Tio bəzi ingilis sözləri ilə danışılan ispan dili üçün "Espanglish" və bəzi ispan sözləri ilə danışılan ingilis dili üçün "Inglañol" terminlərini yaratdı.
1898-ci ildə Puerto-Riko ABŞ ərazisi olduqdan sonra, ABŞ ordusu və erkən müstəmləkə administrasiyası ada sakinlərinə ingilis dilini qəbul etdirməyə çalışdığı üçün Spanqliş burada getdikcə daha çox yayılmağa başladı. 1902–1948-ci illər arasında dövlət məktəblərində əsas tədris dili ingilis dili idi. Hal-hazırda Puerto-Riko həm ingilis, həm də ispan dillərinin rəsmi dil olduğu nadir yerlərdən biridir.
Spanqlişin vahid bir dialekti yoxdur. Xüsusilə Nyu-York, Florida, Texas və Kaliforniyada danışılan Spanqliş formaları bir-birindən fərqlənir. Standart ispan dilini bilən təkdilli şəxslər üçün onu anlamaq çətin ola bilər. Spanqliş Panamada da geniş yayılmışdır, çünki Panama kanalı 96 il (1903–1999) ABŞ-ın nəzarətində olmuş və bu, yerli cəmiyyətə, xüsusilə də Panama kanalı zonasında yaşamış insanlara böyük təsir göstərmişdir.
ABŞ-da ispan mənşəli əhalinin sayı 2000-ci ildən 2020-ci ilə qədər 35,3 milyondan 62,1 milyona yüksəlmişdir.
İspanlar ABŞ-də ən böyük etnik azlıq qrupuna çevrilmişlər. Onların 60%-dən çoxu Meksika mənşəlidir. Meksika əsilli amerikalılar isə ən sürətlə böyüyən qruplardan biridir. Onların sayı 2000-ci ildə 20,9 milyondan 2021-ci ildə 37,2 milyona yüksəlmişdir. Spanqlişlərin 58%-i Kaliforniyanı özlərinə yeni yaşayış yeri kimi seçmişdir. Onlar Meksika əsilli amerikalıların və digər ispan icmalarının üstünlük təşkil etdiyi Cənubi Kaliforniyada geniş yayılmışdır.

## Spanqliş nümunələri
Spanqlişin yaranması, əsasən, Latın Amerikası ölkələrindən olan ispan dilli insanların Şimali Amerikaya, xüsusən də ABŞ-a axını ilə əlaqədardır. İki nəfər ikidilli şəxs bir-biri ilə danışarkən kod dəyişməsindən istifadə edə bilər: "I'm sorry I cannot attend next week's meeting porque tengo una obligación de negocios en Boston, pero espero que I'll be back for the meeting the week after" — bu ifadə "Bağışlayın, gələn həftəki iclasa qatıla bilməyəcəyəm, çünki Bostonda iş görüşüm var, amma ümid edirəm ki, bir sonrakı iclas üçün geri dönəcəyəm" mənasını verir. Bu spanqliş nümunəsində kod dəyişməsindən istifadə olunmuşdur. Kod dəyişməsi insanlar arasında mübahisələrə səbəb olmuşdur, çünki bəzi insanlar bunu "ispan və ingilis dillərinin pozulması, "dil çirkliliyi" və ya "irqi baxımdan aşağı təbəqənin dili" kimi görürlər.

## Həmçinin bax
* Portunol

## İstinadlar
Horumi

[thumb|[Gürcüstan Xalq Rəqs Ansamblının ifasında Horumi rəqsi]]
right|thumb|Dənizçilər horumi rəqsini ifa edən gürcü rəqqasını izlərkən
**Horumi** () — Gürcüstanın cənub-qərb bölgəsi, Acarıstan bölgəsində yaranan döyüş rəqsidir. Rəqs, əvvəllər yalnız bir neçə şəxs ilə ifa olunurdu. Zaman irəlilədikcə ifaçılarının sayı artdı. Horuminin bugünkü versiyasında isə 30-dan 40-a qədər rəqqas rəqsi ifa edə bilər. Rəqsdəki sadə, lakin fərqli hərəkətlər və ifaların dəqiqliyi izləyənlərə heyranlıq hissini verir. Horumi rəqsi 2013-cü ildə Gürcüstanın Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilib.

Rəqsin ifaçılarının sayı dəyişsə də, rəqsin məzmunu yenə də eyni qalır. Rəqsdə ötən əsrlərin gürcü ordusu canlandırılır. Düşərgə salmaq üçün ərazi axtaran, düşmən düşərgələri axtaran bir neçə şəxs rəqsin ilkin "müqəddiməsini" gerçəkləşdirir. Rəqs sadə olsa da, lakin unikal hərəkətlərin məcmusudur. Daha sonra ordunu döyüş meydanına çağırırlar. Ordunun performansı olduqca möhtəşəm olur və əsl döyüş səhnəsini canladırır. Gürcü əsgərlərinin cəsarətini göstərən rəqs, həmçinin döyüş və qələbə mövzularını da ehtiva edir. Tarix boyu bir çox müxtəlif dövlətlərin hücumuna məruz qalan Gürcüstannın bu milli rəqsi, sülhün hökm sürməsi üçün müharibəyə hazır olmaq mövzusunu özündə cəmləşdirir. 

Digər gürcü rəqslərindən fərqli olaraq, horumi polifonik xorlarla və ya alqışlarla müşayiət olunmur. Nağara və tulum musiqi alətləri horumini müşayiət edən iki əsas alətdir.
## Musiqi xüsusiyyətləri
Adətən xor polifonik ifalar və əl çalma ilə müşayiət olunan gürcü ənənəvi rəqslərindən fərqli olaraq, horumi rəqsi adətən musiqi alətləri və əl çalmaqla müşayiət olunur. Nağara (*doli*) və tulum (*çiboni*) horumini müşayiət edən iki əsas alətdir. Horuminin digər unikal elementi beş beatmetrə (3+2) əsaslanan xüsusi ritmə malik olmasıdır.
## Həmçinin bax
* Gürcüstan xalq rəqsləri
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Short description on the Georgian National Ballet website
Sumire Uesaka

– Yaponiya seyyusu və müğənnisi. 2012-ci ilə seyyu kimi, 2013-cü ildə müğənni kimi debüt etmişdir. Ruspərəstliyinə və animelərdə səsləndirdiyi rus personajlarına görə tanınır.

## Karyerası
Sumire Uesaka 1991-ci ildə Kanaqava prefekturasından doğulmuşdur. 9 yaşında ingilis dili üzrə EIKEN imtahanından qayıdanda "Space Craft Junior Commercial Talent" agentliyi tərəfindən kəşf edilmişdir. Lisey illərində izlədiyi "Nurse Witch Komugi" animesində baş qəhrəmanı səsləndirən Haruko Momoidən təsirlənərək seyyuluqla maraqlanmağa başlamışdır. 2012-ci ildə seyyu kimi debüt etmişdir. 2013-cü ildə ilk sinqlı olan *"Nanatsu no Umi yori Kimi no Umi"* mahnısını buraxmışdır. 2016-cı ildə "Ən yaxşı yeni qadın seyyu" kateqoriyası üzrə Seyyu Mükafatının qalibi olmuşdur.

Uesaka rus dili təhsili aldığı üçün animelərdə bir sıra rus personajları səsləndirmişdir. 2012-ci ildə "Girls und Panzer" animesinin rus personajı Nonnanı səsləndirmiş, anime üçün "Katyuşa" mahnısının bir versiyasını ifa etmişdir. 2013-cü ildə Moskvada keçirilən "J-Fest" tədbirinin qonağı olmuşdur. O, 2024-cü ildə yayımlanmağa başlayan "Alya Sometimes Hides Her Feelings in Russian" anime serialının baş qəhrəmanı Alyanı səsləndirir. Uesaka personajın rus dilindəki dialoqlarını daha şirin səsləndirmək üçün rus dili üzrə supervayzerlə məsləhətləşmişdir.

## Şəxsi həyatı
Uesaka Rusiya mədəniyyətinə və dilinə böyük marağı var. Liseyin birinci sinfində oxuyarkən internetdən dinlədiyi SSRİ himnindən təsirlənmiş və Rusiya ilə maraqlanmağa başlamışdır. O, Sofiya Universitetinin rusşünaslıq kafedrasına daxil olmuş, rus dilində teatr sənətini öyrənmək üçün Moskvaya getmişdir. Uesaka müsahibələrinin birində fəaliyyəti ilə Rusiya və Yaponiya xalqlarını yaxınlaşdırmaq istədiyini bildirmişdir. Əsas arzularından birinin Rusiya cizgi filmində çıxış etmək olduğunu açıqlamışdır. 2014-cü ilin martında universitetdən məzun olmuşdur. O, öz fanatlarını "yoldaşları" adlandırır. Onun rəsmi fanat klubu  adlanır.

Uesakanın CD kolleksiyası var, 1980-ci illərin texno-pop və metal-rok musiqisinə qulaq asmağı sevir. Müsahibələrin birində Akina Nakamorinin fanatı olduğunu bildirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Zilzəl-2

**Zilzəl-2/Zelzəl-2/Müşək-200** (, ) — İranın idarə olunmayan uzunmənzilli artilleriya raketidir. Yük maşını ilə atıla bilən 610 mm-lik Zilzəl-2 raketi 600 kq faydalı yük götürə  və təxminən 200-250 km məsafəni qət edə bilir. 

Ümumiyyətlə, Zilzəl seriyalı raketlərinin istehsalına 1990-cı ildən, kütləvi istehsalına isə 1993-cü ildən başlanılıb. Onların SSRİ-nin 9K52 Luna-M tipli (NATO təsnifatı ilə - FROG-7) raketinin əsaslanda icad olunduğu güman edilir.

Zilzəl-2 raketi Zilzəl-1 raketi əsasında hazırlanaraq, ilk dəfə 1998-ci ildə nümayiş olunub. Onun əsasənda da Zilzəl-3 raketi istehsal olunub.

Zilzəl-2 raketi Suriya, Hizbullah və Husilərə satılıb, Suriyada vətəndaş müharibəsində və Yəmən inqilabında istifadə olunub.

İsrail Milli Kəşfiyyat Xidmətinin (Mossad) verdiyi məlumata görə Zilzəl-2 raketləri İsrail dövlətinin təhlükəsizliyi üçün əsas təhdidlərdən biridir. Beləki, bu raketlər Livan ərazisindən İsrailin sıx məskunlaşma ərazilərinə zərbə endirmək üçün istifadə oluna bilir. 

İsraildən verilən məlumara görə İran tərəfi Hizbullaha Zilzəl-2 raketlərini təhvil verməyinə baxmayaraq, onun istifadəsinə mütləq Tehrandan icazə alınır. İranın Livandakı keçmiş səfiri Möhtəşəmi Pur "İran qəzeti"nə verdiyi müsahibəsidə Zilzəl-2 raketlərinin Livana verildiyini təsdiqləyib.

## Başqa variantı
Zilzəl-2 raketi əsasənda hazırlanmış Suriya altilleliya raketi Meysəlun döyüşünün şərəfinə **Meysəlun raketi** adlandırılıb və ilk dəfə 2012-ci ildə aşkar edilib.

Meysəlun artilleliya raketinin əsas variantının maksimum uçuş məsafəsi 210 km, döyüş başlığının çəkisi isə 600 kq-dır. Bu raketin əsas variantda dairəvi ehtimal sapması 300 m, məhvetmə radiusu isə  600 m-dir.  

Meysəlun raketində **[[qatı yanacaqlı raket mühərriki]]ndən** istifadə edildiyinə görə işəsalma müddəti üçün 15 dəqiqədən çox vaxt tələb olunmur. Bu Suriya raketi yüksək dəqiqliyə malik hədəfləmə sisteminə malik olmadığına görə azönəmli hədəflər üçün istifadə edildiyindən aşağı reytinqli M-600 raketlərinə aiddir.  

Meysəlun raketinin təkmilləşdirilmiş variantları taktiki qısa mənzilli ballistik raket hesab olunur. Onun hədəf məsafəsi 400 km və 600 km təşkil edir. 

Meysəlun raketi Suriya Elmi Tədqiqatlar və Araşdırma Mərkəzi ilə Suriya Müdafiə Sənayesinin müştərək istehsalıdır.
  

## İstinadlar
Kəndiri (rəqs)

**Kəndiri** **(rəqs)**  — Şəkinin musiqi folklorunun nümunələrindən biri; Meydan tamaşalarında səslənən el havası.

## Haqqında
Şəki musiqi folklorunun Bəsti, Şamama, Gəlin rəqsi, Gülə-gülə, Üç barmaq, Koroğlu, Lirik rəqs, Kəndiri kimi nümunələri var. Şəki folklorunun 3 şaxəsindən birini təşkil edən rəqslər bir neçə qrupa ayrılır: Oyun havaları, Yallılar (rəqs-yallı və oyun-yallılar), Müasir rəqslər. Şəki folklorunda instrumental oyun havalarına əsas etibarilə nəfəsli alətlərdə (zurna, balaban, sümsü) ifa olunan folklor nümunələri aiddir. İnstrumental musiqi də öz növbəsində bir neçə qrupa ayrılır: Zorxana musiqisi, qəhrəmani-instrumental havalar, meydan tamaşaları ilə bağlı havalar və proqramlı instrumental havalar, toy məraisimi ilə bağlı havalar. Bu nümunələrdən biri olan "Kəndiri" meydan tamaşalarında səslənən el havalarındandır. Şəkidə Novruz bayramı günlərində, eləcə də payızda məhsul mövsümü başa çatdıqdan sonra meydanlarda şənlik keçirilər, pəhləvanlar güləşər, kəndirbazlar kəndirin üstündə, bəzən əlinə ləngər alaraq hünərli hərəkətlər edərək, məharət oyunları nümayiş etdirərdilər. Kəndirbazların oyunlarını zurnaçı, balaban və nağara müşayiət edirdi. Kəndirbazın hərəkəti musiqi ilə uyğunlaşırdı. Kəndiri rəqsi bəstəkar Soltan Hacıbəyovun 1956-cı ildə Qax, Zaqatala və Şəki bölgələrinə səfəri vaxtı topladığı materiallardan olub 1957-ci ildə çap edilmiş "Azərbaycan xalq melodiyaları" məcmusinə daxil edilib. Bu məcmuə fortopianoda ifa üçün işlənmişdir. Eyniadlı melodiyanı 2003, 2004, 2005 və 2006-cı illərdə Şəkidə topladığı xalq musiqisi nümunələrindən biri kimi Səadət Təhmirazqızı zurnaçalan Əliyev Rəcəbalının ifasında nota salıb.

S.Hacıbəyovun məcmuəsindən "Kəndiri" rəqsi do mayəli rast ladındadır. Melodiyada ladın VIII və IX pillələri yarımton bəmləşir. Bu pillələrin xronikləşməsi melizm yaratmaq məqsədi ilə tətbiq olunur. Səadət Təhmirazqızının nota yazdığı "Kəndiri" el havası S. .Hacıbəyovun məcmuəsindəki "Kəndiri" ilə tam üst-üstə düşməsə də onların tematizmində uyğunluq var. Hətta 3 hissəli formada qurulan hər iki melodiyada (hər ikisi "Rast" ladındadı）mayənin kvintası üzərində uzadılan burdon səs və ondan mayəyə enmə səciyyəvidir.&nbsp;Melodiyalardakı intonasiyanın üst-üstə düşmələri rəqslərin eyni sinxron hərəkətləri ilə bağlıdır. Hərəkətlərlə bağlı "melodik stereotiplər" formalaşır.

## Həmçinin bax
Keçiməməsi (rəqsi)

## İstinadlar
UEFA məşqçi lisenziyaları

**UEFA məşqçi lisenziyası** — UEFA üzvü olan ölkələrdə məşqçilərin ixtisasını təsdiq edən sənəd. UEFA hər biri müəyyən səviyyədə məşqçilik üçün etibarlı olan bir neçə lisenziya təqdim edir. Bunlara UEFA Pro Lisenziyası, UEFA A Lisenziyası, UEFA B Lisenziyası və UEFA C Lisenziyası daxildir. Bu lisenziyalar UEFA-ya üzv olan hər bir ölkənin futbol federasiyası tərəfindən verilir və üç il müddətində etibarlıdır.

## UEFA Pro Lisenziyası
UEFA Pro Lisenziyası Avropada mövcud olan ən yüksək dərəcəli məşqçilik sertifikatıdır və adətən "B" və "A" lisenziyalarının tamamlanmasından sonra verilir.  İstənilən Avropa ölkəsində liqa sisteminin ən yüksək pilləsində çıxış edən bir futbol klubunu daimi əsasda, yəni 12 həftədən çox idarə etmək üçün Pro Lisenziyası tələb olunur. Bu lisenziya həmçinin UEFA Çempionlar Liqası, UEFA Avropa Liqası və UEFA Konfrans Liqasında çıxış edən klublara rəhbərlik etmək üçün də tələb olunur.

## UEFA A Lisenziyası
A Lisenziyası Pro Lisenziyasından bir səviyyə aşağıdır. Bu lisenziya sahibinə 18 yaşa qədər gənclər komandalarının, yüksək səviyyəli klublarda əvəzedici komandaların ("B" komandaları və ya II komanda kimi də tanınır) və peşəkar futbolun ikinci təbəqəsində oynayan kişilərdən ibarət klubların baş məşqçisi olmaq hüququ verir.

## UEFA B Lisenziyası
B Lisenziyası A Lisenziyasından bir səviyyə aşağıdır və sahiblərinə həvəskar klubların və 16 yaşa qədər gənclər komandalarının baş məşqçisi, həmçinin peşəkar klublarda köməkçi məşqçi olmaq hüququ verir.

## UEFA C Lisenziyası və FA Səviyyə 1
B Lisenziyasından bir səviyyə aşağıda C Lisenziyası, ondan bir səviyyə aşağıda isə FA Səviyyə 1 sertifikatı (və ya D Lisenziyası) yer alır. Daha əvvəl FA Səviyə 1 sertifikatından yuxarıda FA Səviyyə 2 sertifikatı yer almış, daha sonralar onu C Lisenziyası əvəz etmişdir. C lisenziyasını əldə etmək üçün çox vaxt FA Səviyyə 1 setifikatı tələb olunur. Bu sertifikata bir çox yerli futbol assosiasiyasında "D Lisenziyası" kimi də istinad edilir.

## İstinadlar
Kərimə Nadir

**Kərimə Nadir** () —  türk qadın yazıçısı, roman yazarı. 

## Həyatı
1937-ci ildə İstanbulda anadan olmuş Kərimə Nadir Seynt Jozef Fransız Qız Litseyində təhsil alıb. 1937-ci ildə "Oyanış-Sərvətifünun", 1952-53-cü illərdə "Aydabir" jurnalında şeir və hekayələri dərc olunub. Nəsr əsərləri Aydabir, Yedigün, Hayat jurnallarında çap edildi. 40-dan çox romanın müəllifi olan Kərimə Nadirin əsərlərinin əsas süjet xəttini yarımçıq qalmış sevgilər təşkil edirdi. *Hıçqırıq* adlı romanının süjet xəttini Mustafa Tosun və həyat yoldaşı Üftade xanımın həyat hekayəsinə əsaslanır. Kerime Nadir xalq arasında roman yazarı kimi şöhrətlənib. Böyük rəğbət qazanan romanları təkrar-təkrar çap olunub, 30-a qədər əsəri əsasında film çəkilmişdir. Bəzi əsərləri xarici dillərə tərcümə edilmiş və 5 milyondan çox satışı olmuşdur. Onun ölümü ərəfəsində 67 əsərindən 40-ı 200-dən çox nəşriyyat tərəfindən çap edilmişdi. Posta Güvercini («Poçt göyərçini») əsəri fransız dilinə də tərcümə edilib.  

Kərimə Nadirə aid Şəxsi Arxiv Qadın əsərləri Kitabxanasında və Bigli Mərkəzi Vakfında qorunur.

Ömrünün son günlərini yaşadığı Maçka Palas otelində 20 mart 1984-cü il tarixində xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.  

## Əsərləri
("Yaşıl işıqlar" (1969), "Qəlb yarası" (1972), "Son bahar" (1958), "Könül hırsızı" (1972), "Seven ne yapmaz" (1972), "Uykusuz geceler" (1958), "Bir aşkın romanı" (1962), "Gelinlik kız" (1970), "Saman yolu" (1972), "Aşka tövbe" (1971). "O gün gelecekmi?" (1966), "Ormandan yapraklar" (1964). "Saadct tacı" (1963), "Dehşet gecesi" (1971) və sair əsərlərin müəllifidir.

## Filmlər

* Seven Ne Yapmaz? (Rejissor Şadan Kâmil, 1947; Rejissor Orhan Aksoy, 1970),
* Hıçkırık (Rejissor Atıf Yılmaz, 1953; Rejissor Orhan Aksoy, 1965),
* Son Beste (Rejissor Dr. Arşavir Alyanak, 1955), 
* Funda (Rejissor Nişan Hançer, 1958; Rejissor Mehmet Dinler, 1968), 
* Samanyolu (Rejissor Nevzat Pesen, 1959; Rejissor Orhan Aksoy, 1967), 
* Sonbahar (Rejissor Nişan Hançer, 1959), 
* Boş Yuva (Rejissor Memduh Ün, 1961), 
* Şahane Kadın (Aşk Rüyası romanından) (Rejissor Nevzat Pesen, 1961), 
* Aşk Bekliyor (Rejissor Ümit Utku, 1962), 
* Esir Kuş (Rejissor Ümit Utku, 1962), 
* Aşka Tövbe (Rejissor Orhan Elmas, 1963; Yön, Türker İnanoğlu, 1968), 
* Posta Güvercini (Rejissor Nevzat Pesen, 1965),
* Günah Bende mi? (Rejissor Nevzat Pesen, 1969),
* Uykusuz Geceler (Rejissor Orhan Aksoy, 1969), 
* Güller ve Dikenler (Rejissor Nejat Saydam, 1970), 
* Son Hıçkırık (Rejissor Ertem Eğilmez, 1971), 
* Sisli Hatıralar (Rejissor Nejat Saydam, 1972), 
* Dert Bende (Rejissor Orhan Elmas, 1973), 
* Zambaklar Açarken (Rejissor Nejat Saydam, 1973).

## İstinadlar
Qanlı Məryəm (folklor)

**Qanlı Məryəm** — güzgüdə peyda olan gələcəyi göstərən ruh, kabus, cadugər və ya mistik varlıq.

Əfsanəyə görə, onun adını müəyyən sayda təkrarlayan şəxs güzgüdə onun obrazını görə bilər. Bu mif müxtəlif mədəniyyətlərdə fərqli şəkildə təqdim olunur: bəzi versiyalarda ***Qanlı Məryəm*** xeyirxah bir ruh, digərlərində isə qorxunc və təhlükəli bir varlıq kimi təsvir edilir. Bu inanc qrup halında oynanılan folklor oyunlarının bir hissəsidir.

## Ritual
Keçmişdə gənc qızlar qaranlıq bir evdə şam yandıraraq güzgü qarşısına keçər və gələcək həyat yoldaşlarının simasını görməyə çalışardılar. Əgər güzgüdə bir insan əksi görünürdüsə, bu, uğurlu evliliyə işarə edilirdi. Lakin bəzi hallarda güzgüdə kəllə və ya ölüm mələyinin siması peyda olurdu ki, bu da onların evlənmədən əvvəl öləcəklərinə işarə edilirdi.

Bu gün isə Qanlı Məryəm ritualı daha qorxulu formada edilir. İnsanlar zəif işıqda və ya tam qaranlıq bir otaqda güzgü qarşısına keçərək onun adını müəyyən sayda təkrarlayırlar. İnanclara görə, Qanlı Məryəm güzgüdə peyda olub iştirakçıları qorxudur, onlara qışqırır, hətta bəzən hücum edir. Bəzi rəvayətlərdə isə o, qana bulaşmış, cadugər və ya iblis kimi təsvir edilir. Bəzi versiyalarda Qanlı Məryəm fərqli adlarla tanınır – məsələn, *Cəhənnəm Məryəmi* və ya *Məryəm Vört* ən məşhur nümunələrdəndir. Yaponiyada yayılan Hanako-san əfsanəsi də Qanlı Məryəm əfsanəsinə çox oxşayır. Bundan əlavə, 1990-cı illərdə Qanlı Məryəm ritualı populyar mədəniyyətdə geniş yer aldı və irqçilik, cinsi zorakılıq və gender bərabərsizliyi kimi mövzuların müzakirəsi üçün bir simvola çevrildi.

## Əfsanənin mənşəyi
Onun həqiqətən mövcud olub-olmaması ilə bağlı müxtəlif fikirlər var. Əfsanənin gerçək tarixi şəxsiyyətlərə əsaslandığı da iddia edilir.

Ən çox ehtimal edilən namizədlər bunlardır:

* İngiltərə Kraliçası I Mariya ("Qanlı Məryəm") – 16-cı əsrdə hakimiyyətdə olduğu dövrdə dini müxaliflərə qarşı amansız siyasət aparmış və yüzlərlə insanın edamına səbəb olmuşdu. Bu səbəbdən "Qanlı Məryəm" adlandırılmışdı.
* Yelizaveta Batori – 17-ci əsrdə yaşamış macar qrafinyası. Onun yüzlərlə gənc qızı öldürüb qanlarında çimdiyi deyilir. Bu səbəbdən o, vampir mifləri ilə əlaqələndirilir.
* Məryəm Vört – bəzi rəvayətlərdə cadugərlikdə ittiham edilərək edam olunan, digərlərində isə qaçan kölələri öldürən qadın kimi tanınır.

Qanlı Məryəm əfsanəsi qorxu folklorunun bir hissəsidir və insanların qorxularını ifadə etməsi üçün yaradılmış simvolik bir obraz hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Optical Illusions: Troxler's Fading
Zilzəl-3

**Zilzəl-3** və ya **Zelzəl-3** (Fars dilindən tərcümədə "zəlzələ" mənasını verir) — İran istehsalı olan qatı yanacaqla işləyən və 200 km məsafədə hədəfləri vura bilən reaktiv reaktiv artilleriyadır. Bu raket  Zilzəl-2 raketinin təkmilləşdirilmiş versiyasıdır və ilk dəfə 2007-ci ildə ictimaiyyətə nümayiş etdirilmişdir.

Həmin raketin **Zilzəl-3B** versiyası daha kiçik başlığa və 250 km atış məsafəsinə malikdir.

Zilzəl-3 raketinin forması Zilzəl-2 ilə, demək olar ki, eynidir, bir fərqlə ki, raketin burun ucu Zilzəl-1 və Zilzəl-2 versiyalarındakı kimi künbəz formasında deyil, konusvaridir.

Zilzal-2 raketindən daha dəqiq texnologiya hesab olunsa da, Zilzəl-3 raketi eynilə Zilzəl-2 əsasında istehsal olunan Fateh-110 raketindən daha az tətbiq olunub.

## Fon

Zilzəl sistemli raketlər, Nazeat sistemləri kimi, ilk dəfə İran-İraq müharibəsi zamanı dizayn və istehsal edilmiş İranın döyüş raketləridir.

İran mənbələrinə əsasən, daha sonra Fateh-110 nəslinə məxsus raketlər Zilzəl sistemindən dizayn edilərək istehsal edilmişdir. Bundan əlavə, Zilzəl sistemləri İranda bəzi kosmik zond raketlərinin yaradılması üçün istifadə olunmuşdur.

## Texniki xüsusiyyətləri

Zilzəl 3 raketinin uzunluğu 9,6 m, diametri isə 616 mm-dir. Bu raketin ümumi çəkisi 3870 kq, bunun 900 kq-ı döyüş başlığı, 1980 kq-ı isə yanacaqdır.

Həmin raketin hədəfdən yayınma ehtimalının 5%-dən aşağı olduğu bildirilir. Bu raketin maksimum hədəfvurma qabiliyyəti 200 kilometrdir.

Sözügedən raketlər üçlü və tək buraxılış qurğularında quraşdırılaraq, mobil (nəqliyyat vasitəsi) və sabit atıcı qurğulardan buraxıla bilərlər.

Zilzəl-3 raketi silindrik gövdəyə, gövdə kökündə dörd trapersiyavari qanada və burun hissəsinin qarşısında yerində hərəkət edən raket mühərrikinə malikdir. Bu raketin burnu, əvvəlki iki nəsildən fərqli olaraq, sadə konusvaridir.

Zilzəl-3 raketi əvvəlki nəsil raketlərə nisbətə uzun və diametri artıq olduğuna görə, onun kütləsi də artmışdır.

Bu raket hava limanlarının uçuş-enmə zolaqları kimi geniş hədəflərə hücum etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

### Zilzəl-3B variantı

Zilzəl 3 raketi üçün iki ilkin model və buraxılmamış versiya bildirilmişdir. Bu nəsildə təqdim olunan iki nümunə iki fərqli yanaşmaya malikdir, biri daha çox dağıdıcı gücə nail olmaq üçün döyüş başlığının kütləsinin 50% artması (mənzildə bir az azalma ilə), digəri isə məsafənin artması ilə. B versiyasında raketin uzunluğu 9 metr, eni isə 616 mm-dir. Bu raketin uçuş məsafəsi 250 km-ə qədər artırılmış, çəkisi isə 3600 kq olmuşdur.

## İstifadəçilər

* 
* 

*  Husilər — Husilərin yerli istehsal olduğunu və İrandan gətirilmədiyini iddia etdikləri Zilzəl-3 adlandırdıqları raketləri var.

## Həmçinin baxın

* Zilzəl-1
* Zilzəl-2
* Fateh-110
* İran ordusu
* İranın raket qüvvələri
* İranın hərbi sənayesi

## İstinadlar
Elvira Asankulova

**Elvira Asankulova** () — Qırğızıstan Respublikasının əməkdar artisti (1995), Qırğızıstan Respublikasının xalq artisti (2003).

## Həyatı
1962-ci ildə Qırğızıstanda anadan olub. 1989–1993-cü illərdə Bibsarı Beyşenaliyeva adına Qırğızıstan Dövlət İncəsənət İnstitutunda təhsil alıb.

1993-cü ildən Maldıbayeva adına Lenin ordeni Qırğızıstan Akademik Milli Opera və Balet teatrına dəvət alıb. 1996–1997-ci illərdə vokal bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün İtaliyada təhsilini davam etdirib. İtaliyanın tanınmış teatrlarında Luçia di Lammermur operasında Luçianın partiyasını hazırlayaraq ifa edib. Cüzeppe Verdinin "Riqoletto"sında Cilda, "Traviata"da Violetta, Rossinin "Sevilya bərbəri" operasında Rozina, Motsartın "Sehirli fleyta"sında çariça rolunu ifa edib.

Elvira Asankulova İtaliya vokal məktəbinin sirlərini öyrənərək öz məktəbini yaradıb və bildiklərini həmkarlarına da öyrədib. O həm də dram aktrisası kimi tanınaraq özünəməxsus bədii obrazlar silsiləsi yaradıb. Təkcə Qırğızıstanda deyil, bir sıra teatrlarda ən aparıcı rolların partiyalarını ifa etdib. Asankulovanı müasirlərindən fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri "soprano", yəni yüksək vokal diapazonunda milli koloriti saxlamaq bacarığı və çox nadir hallarda rast gəlinən səsinin təsirliliyi və diapazonunun genişliyidir. Tamaşalarda kamera musiqilərinin ifaçısı olması da ona böyük uğur gətirib. Qırğız müğənninin repertuarında dünya klassikləri ilə yanaşı, qırğız xalqının mahnıları, eləcə də keçmiş MDB ölkələrinin mahnıları əsas yer tutur. İfaçı dünya miqyaslı tədbirlərin, eləcə də dövlət tədbirlərinin daimi iştirakçısı və ifaçısı olaraq qalmaqdadır. O, müğənnilik fəaliyyəti dövründə qırğız professional musiqisinin təbliğatçısı kimi çıxış etmişdir. Konsertlərində tamaşaçılar qırğız xalqının milli koloritini, mahnılarındakı həsrəti və həyatsevəriiyi ilk növbədə hiss etmişlər.

## Təltif və fəxri adları
* 1995-ci ildə Qırğız sənətinin inkişafında xidmətlərinə görə Qırğızıstan Respublikasının əməkdar artisti;
* 2003-cü ildə Opera musiqisi sahəsində xidmətlərinə görə Qırğızıstan Respublikasının xalq artisti.

## İstinadlar
Əminə Umurzakova

**Əminə Umurzakova (**qaz'''.''' *Әмина Ерғожақызы Өмірзақова;* *d. 8 mart 1919, Alaş muxtariyyəti, hazırkı Abay rayonu, Abay vilayəti - ö. 28 senyabr, 2006, Semipalatinsk vilayəti, Abay rayonu, Karaul kəndi***) —**  Qazaxıstan Respublikasının xalq artisti (1965), SSRİ xalq artisti (1966).

## Həyatı
1919-cu il 8 mart tarixində keçmiş Alaş muxtariyyətində, hazırkı Abay rayonunun Abay vilayətində anadan olub.

Əminə Umurzakova 1938-ci ildə Leninqrad Teatr İnstitutunun aktyorluq fakültəsini bitirib. 1938-1940-cı illərdə Ayezov adına teatrda, 1941-1947-ci illərdə «Qazaxfilm studiyasında, 1948-ci ildən Alma-Ata şəhərindəki Uşaq və Gənclər Teatrında işləyib. Bir çox filmləri qazax dilində səsləndirib. 1964-cü ildə «aktyorluq məharəti» nominasiyası üzrə Ümumittifaq Festivalının laureatı olub. Həmin ildə Karlova-Varda keçirilən Beynəlxalq Kino Festivalının şöhrət diplomunu alıb. 1965-ci ildə Qazaxıstanın xalq artisti, 1966-cı ildə SSRİ-nin xalq artisti adına layiq görülüb. 1967-ci ildə «Ana haqqında nağıl» filmindəki baş rola görə K.Bayseitova adına Qazaxıstan Dövlət Mükafatı laureatı olub.

28 sentyabr 2006-cı ildə Semipalatinsk vilayəti, Abay rayonu, Karaul kəndində dünyasını dəyişib.

## Rolları
«Abayın mahnıları» (1946), «Dambul» (1952), «Bir rayonda» (1960), «Həm zarafat, həm gerçək» (1963), «Saqqalsız yalançı» (1965), «Hərənin öz yolu» (1968), «Ən gözəl gəmilər» (1973), «Doqquzuncu oğuldan qorx» (1984), «Pantera»nın üçqat sıçrayışı» (1986), «Roza ana», «Şanxay», «Amangəldi» (1939) və s. filmlərdə oynadığı rollar Əminə xanıma ümumxalq məhəbbəti, dünya şöhrəti gətirib.

## Təltif və mükafatları

* 1959-cu ildə "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı;
* 1964-cü ildə Ən yaxşı qadın obrazına görə Ümumittifaq kinofestivalında laureat;
* 1964-cü il Karlo Vara beynəlxalq film festivalının fəxri diplomu; 
* 1967-ci ildə Qazaxıstan SSR Dövlət Mükafatı.
* 1967-ci ildə «Ana haqqında nağıl» filmindəki baş rola görə K.Bayseitova adına Qazaxıstan Dövlət Mükafatı laureatı.

## İstinadlar
Pəriçöhrə (Səriyyə) Diqqəti

**Pəriçöhrə (Səriyyə) Diqqəti** (d. 1949, Təbriz) - İran azərbaycanlısı, modelyer-dizayner və pedaqoq, xeyriyyəçi.

## Həyatı
Pəriçöhrə (Səriyyə) Diqqəti 1949-cu ildə Təbrizdə anadan olub.

1960-cı ildə ailəsi Tehrana köçmüşdür. Pedaqoji məktəbi bitirmiş və müəllim kimi işləməyə başlamışdır. Daha sonra İran İslam İnqilabında iştirak etmiş bir hərbçi ilə ailə həyatı qurmuşdur. 1990-cı ildə həyat yoldaşı vəfat etdikdən sonra Pəriçöhrə Fransaya köçmüş və qardaşlarının yanında yaşamışdır.

Bir müddət müəllim işlədikdən sonra modellik sahəsində fəaliyyət göstərmişdir. Bu sahəyə maraq özünün də müsahibələrində bildirdiyi kimi anasından gəlmişdir. Anasının əl işlərindən iham alaraq bu sahədəki işini genişləndirib mədəni bir cəmiyyət yaratmışdır.

O, “Banu” moda evinin modelyer-dizayneridir və Parisdə bir neçə dəfə sərgilər təşkil etmişdir.  

Pəriçöhrə Diqqəti öz modelyer tərzini belə şərh edir:   

Onun qardaşları Reza Diqqəti və Mənuçöhr Diqqəti beynəlxalq fotoqraf kimi tanınırlar. Reza Diqqəti A BŞ-da “National Geographic” jurnalının əməkdaşıdır. O, Qarabağ müharibəsi zamanı bölgədə çəkdiyi fotoları Avropaya çatdıran ilk fotoqraf olmuş və xaricdə Azərbaycan həqiqətlərini əks etdirən fotosərgilər təşkil etmişdir. 
Mənuçöhr Diqqəti də peşəsi ilə bağlı Fələstin müharibəsində iştirak etmiş və yaralanmışdır. Napoleonun tikdirdiyi hərbi xəstəxanada 3 il xəstə yatıb. Fransanın prezidenti Jak Şirak xəstəxanada onu ziyarət edilib.

Pəriçöhrə Diqqəti Fransaya köçdükdən sonra modelyer kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, Azərbaycanın Elm və Təhsil Nazirliyinə müraciət edərək, Səbail rayonunun Bayıl qəsəbəsində Zəngilandan olan məcburi köçkün uşaqları üçün məktəb, məktəb həyətində bağ və idman meydançası tikdirmişdir.

Pəriçöhrə Diqqəti ailəlidir. Onun iki qızı və bir oğlu var:  

* Pərisa
* Rövşanə – İncəsənət İnstitutunda fotoqrafiya ixtisası üzrə təhsil almışdır.

* Aydın – Sorbona Universitetində təhsil almışdır.

## Həmçinin bax
Reza Diqqəti

## İstinadlar
R136A2

**R136A2** — Qurd-Rayet Mərkəzi konsentrasiya olan r136 mərkəzinin yaxınlığında yerləşən qurd-Raye ulduzunun ən yaxın peyk qalaktikası olan böyük Magellan buludundakı kütləvi H II bölgəsi olan Tarantula dumanlığındakı NGC 2070 böyük açıq klaster ulduzlarının Mərkəzi qrupu olan R136 mərkəzinin yaxınlığında yerləşir. Bütün məlum ulduzlar arasında ən yüksək təsdiqlənmiş kütlələrdən və parlaqlıqlardan birinə malikdir — müvafiq olaraq təxminən 151 milyon və 3,5 milyon parlaqlığı vardır.

## Kəşfi
1960-cı ildə Radcliffe Observatoriya-da işləyən qruplu astronomlar Pretoriada, Böyük Magellan buludundakı parlaq ulduzların parlaqlığını və spektrlərini sistematik olaraq ölçdülər. Kataloqlaşdırılan obyektlər arasında RMC 136 (Radcliffe Rəsədxanasının Magellan bulud kataloqu, Kataloq nömrəsi 136), 30 doradus bürcündə mərkəzi "ulduz" idi. Sonrakı müşahidələr R136-nın müşahidə olunan Ulduzların yaxınlığında sıx bir ulduz meydana gəlməsi mərkəzi olan nəhəng H II bölgəsinin mərkəzində yerləşdiyini göstərdi.

Tezliklə 1980-ci illərdə R136a ilk dəfə Sintel interferometriyası ilə 8 komponentə bölündü. R136a2, r136 klasterinin mərkəzində 1 qövs saniyəsində tapılan ikinci ən parlaq obyekt idi. Mərkəzi bölgənin parlaqlığının klaster mərkəzindən yarım parsek radiusunda 30-a qədər isti o sinif ulduzuna ehtiyac duyacağına dair əvvəlki təxminlər, kütləsi Günəşin kütləsindən bir neçə min dəfə çox olan bir ulduzun daha çox ehtimal olunan bir izah olduğu fərziyyəsinə səbəb oldu. Bunun əvəzinə, nəticədə çox sayda isti o-ulduzla müşayiət olunan bir neçə son dərəcə parlaq ulduzdan ibarət olduğu aşkar edildi.

R136a2 məsafəsini dəqiq müəyyənləşdirmək bir çox amillərə görə çətindir. LMC-yə olan böyük məsafəni nəzərə alsaq, paralaks metodu müasir texnologiyadan kənara çıxır. Əksər təxminlər R136-nın böyük Magellan buludu ilə eyni məsafədə olduğunu göstərir. LMC-yə ən dəqiq məsafə, tutulan cüt Ulduzların açısal və xətti ölçülərinin müqayisəsindən əldə edilən 49.97 kpa-dır. İldə R136a2 öz kütləsini itirir, bu ulduz ildə 4,6 × 10⁻⁵ günəş kütləsini itirir və onun buraxdığı küləyin sürəti 2400 km/san-dir. Ulduzun böyük kütləsi nüvəni sıxır və qızdırır və əsasən CNO prosesi ilə hidrogenin sürətli sintezini təşviq edir ki, bu da 5.129.000 L☉ gücündə parlaqlığa səbəb olur.

## İstinadlar
Çin xalq dini

**Çin xalq dini** (),**bai şen** ( - tanrılara ibadət) və ya **şenizm** ( - tanrı) — etnik hanların ənənəvi dini.

Artıq Sun sülaləsi (960-1279) dövründə Çinin üç əsas dinin (Buddizm, Konfusiçilik və Daosizm) sinkretizmi han xalqının ümumi din sistemini formalaşdırmışdı. Bu din günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Çin xalq dinidəki Buddizmin, Konfusiçiliyin və Daosizmin sinkretizmi bəzən "üç dinin birliyi" ( və ya ) adlanır. Eyni zamanda, bu üç dinin təlimlərinə Çin xalq dinidə tam şəkildə riayət edilmir. Məsələn, onun məbədlərində qurban kəsilir, baxmayaraq ki, Buddizm və Daosizm heyvanları öldürməyə qadağan edir. 

Fenşuy, İn və Yan, ənənəvi Çin tibbi (o cümlədən akupunktura), beş element (od, su, taxta, metal və torpaq) konsepsiyası kimi anlayışlar bu dünya görüşünə aiddir.

## Adı
thumb|Uğur və uzunömürlük məbədi. Sincan, Fukan, Tanrı gölü (, ). Keçmiş Buddist məbədin yerində tikilmiş Daosist məbəd. Onun içində bir sıra xalq tanrıların ibadətgahları var.
İllər boyu Çində formalaşan Buddizmin, Konfusiçiliyin və Daosizmin sinkretizmi adsız qalırdı. "三教" (*sān jiào*) ifadəsində "教" (*jiào*) heroqlifi "din" mənasında işlənirdi. Halbuki, XIX əsrdə xarici mətnləri Çin dilinə tərcümə etmək üçün din sözü üçün Yapon dilindən "宗教" (*zōng jiào*) ifadəsi götürülmüşdü, "教" isə "təlim" kimi tərcümə olunmağa başlayıb.

Bu günə qədər hətta təhsilli Çinlilər bu məsələdə çaşqın ola bilər. Məsələn, onlardan Buddist və ya Konfusiçi məbədinə səhvən "Taoist" deməkləri nadir hal deyil. Özəlliklə, Taoizm ilə Çin xalq dini arasındakı fərq hər kəsə aydın deyil.

"Xalq dini" () anlayışı Çin dilinə ingilis dilindən gəlmişdir. O, müasir Çin akademik ədəbiyyatında işlənilir (). Bundan başqa, "Çin yerli dini" (), "Çin etnik dini" () və "Çin dini" () kimi ifadələr də həmçinin təklif olunur.

## Təsnifatı

U Hsin Çao Çində dörd ənənəvi dini təşkilat növünün olduğundan yazır: əcdad ibadəti, ilahilik ibadəti, gizli cəmiyyət və sekta.

İlahilik ibadəti qurbangah icmaları () tərəfindən təşkil olunurdu. Bu cür icmalar, məsələn, tanrıların ad günü mərasimləri kimi festivalları () hazırlayırdı. Mao Tszedun dini qurumların analizində onları üç kateqoriyaya bölürdü: tanrı assosiasiyası, kənd icması və məbəd assosiasiyası. Bundan əlavə, onun yazdığına görə, tanrı assosiasiyalarının bir növü qurban assosiasiyası () idi.
[thumb|Ton qəbiləsinin əcdadları üçün qurbanları. [Çjetszyan, Çianton]]
Əcdad ibadəti ev altarı, özəl məbəd və ya soy məbədi () vasitəsi ilə tətbiq oluna bilər. Eyni soyadı olan insanlar qohumluq assosiasiyalarının () üzvü ola bilər. Məsələn, Çen və Lin soylarının öz məbədləri var. Tsannan bölgəsində Çen soyuna aid olan 123 məbəd mövcuddur. 2006-cı ildə orada bu soyadı olan 184260 adam yaşayırdı.

## Demoqrafiya

Bir araşdırmada Çində sektaların üzvləri istisna edərək, xalq dininə inananların və etiqad edənlərin sayı hesablanmışdır. Hesablamalara görə, Çində 15 yaşından yuxarı olanların 55,5%-i Çin xalq dininə inanır və etiqad edir.

## İstinadlar
Feminizm nəzəriyyəsi

**Feminizm nəzəriyyəsi**  — gender bərabərsizliyinin mahiyyətinin aydınlaşdırılmasına yönəlmiş fəlsəfi diskurs; Antropologiya və sosiologiya, kommunikasiya, media-analiz, psixoanaliz, ədəbiyyat, təhsil və fəlsəfə sahələri üzə sosial rolları, təcrübəni, maraqları, öhdəlikləri və siyasi baxışları tədqiq edir. Feminizm nəzəriyyəsi tədqiqat mövzulara diskriminasiya, obyektivləşdirmə (xüsusilə seksual okbyektivləşdirmə), təzyiq və patriarxatlıq, eləcə də stereotiplər, sənət tarixi, müasir incəsənət və estetika daxildir.

## Tarixi
Feminizm nəzəriyyəsində ilkin tədqiqatlar XVIII əsrin sonlarında meydana çıxmışdır. Meri Uollstonkraft "Qadın hüquqlarının müdafiəsi" adlı əsərində, "Dəyişən qadın", "Məgər mən qadın deyiləm?ǃ", "Qanunsuz səsverməyə görə həbsdən sonra çıxış" kimi əsərlərdə bu barədə müəyyən fikirlər irəli sürülmüşdür. 1851-ci ildə Socorner Trut "Məgər mən qadın deyiləm?ǃ" adlı əsərində qadın hüquqları məsələsinə müraciət etmişdir. Syuzen B.Entoni qeyri-qanuni səsverməyə görə həbsdən sonra məhkəmədə etdiyi çıxışında konstitusiya çərçivəsində dil məsələlərinə toxunmuşdur. O, eyni adlı məsələ ilə bağlı 1872-ci ildə nəşr edilmiş əsərində konstitusiyanın prinsiplərini sorğulamış və onun kişi dilində qələmə alındığını bildirmişdir. O həm də konstitusiyanı gender əsaslı dilinə görə tənqid etmiş və hansı səbəbdən qadınların onlardan bəhs edilməyən qanunları yerinə-yetirməli olmasını sorğulamışdır.

Harvard universitetinin professoru Nensi Kott müxtəlif feminizmlı onun sələfləri arasında fərqi tədqiq etmiş, xüsusən də seçki hüququ uğrunda mübarizəni fərqləndirmişdir. O qeyd edir ki, qadınların 1920-ci ildə (1910-1930) səsvermə hüququ qazanması ABŞ-da dönüş nöqtəsi oldu. O, iddia edir ki, əvvəlki qadın hərəkatı qadınlar üçün universallıq uğrunda mübarizə idi, halbuki bu 20 illik müddət ərzində o, sosial fərqlilik və fərdilik hərəkatına çevrilib. Sosial quruluş və gender kimliyinə dair yeni suallar daha çox dövlətlə bağlı idi. Siyasi baxımdan, feministlər arasında sağçılıqdan solçuluğa keçid baş vermişdir 

## Ədəbiyyat

* *Кэролайн Криадо Перес.* Невидимые женщины. Почему мы живем в мире, удобном только для мужчин. Неравноправие, основанное на данных. = Caroline Criado Perez. Invisible Women: Exposing Data Bias in a World Designed for Men. — М., 2020. — 496 p. — .

## İstinadlar
Sosialist feminizm

**Sosialist feminizm ** — 1960–1970-ci illərdə feminist hərəkatın və patriarxiya ilə kapitalizmin qarşılıqlı əlaqəsinə diqqət yetirən Yeni Solun bir qolu; bu növ feminizmin ideyaları XVIII əsrə qədər gedib çıxır və Meri Uolstounkraftın "Qadın hüquqlarının müdafiəsi" (1792) və Uilyam Tompsonun 1800-cü illərdə utopik sosialist əsərindəki ideyalardan bəhrələnir.

## Haqqında

1960-cı ildən başlayaraq feminizmin ikinci dalğasında radikal feminizm kimi yeni cərəyanlar meydana gəldi və *şəxsi olan siyasidir* yanaşması ilə feminist diskursda şəxsi sferanın mübahisələndirilməsi ictimai müstəviyə daşındı. Qadın məsələləri üzrə debatlar üç əsas anlayış üzərinə köklənmişdi: *patriarxlıq*, *reproduktivlik* və *ideologiya*. Klassik marksist feminizm məzmunca yeniləndi və sosialist feminizm formalaşdı. Marksist ideyalar əsasında patriarxallığa qarşı mübarizə aparan sosialist feminizmin əsas mülahizələri aşağıdakı kimidir:

# Sosialist feminizmə görə, sinif və cins dominantlığının əsasında zorakılıq var. İnsanlar bir başa zorakılıqla üzləşməsələr də, sinif və cins hökmranlığına tabe olurlar.
# Sosial olaraq parçalanmış işçi sinif mülkiyyətsizləşdirilərək təcrid edilib və kapitalist nizamdan asılı hala gətirililib;
# İşçi sinfini parçalayan güc eyni zamanda qadını kölələşdirən gücdür. Kapitalist dəyərlərin nüfuz etdiyi ailə və iş həyatı qadını əzilməyə təhkim edir. Qadın daha passiv və feminin hala gətirilir. Qadının bu halı kapitalist dəyərlərin daha da möhkəmlənməsində əlverişli olduğu üçün qadınların passivliyi və femininliyi kapitalizmə sərf edir;
# Qadının əzilməsi və sinifləşmə bir-biri ilə əlaqəlidir. Qadınların iqtisadi olaraq güclənməsi üçün çıxış edən qruplar xaric, necə ki, digər qadın mübarizələri anti-kapitalist xarakter daşımır, anti-kapitalist mübarizələrin də hamısı qadınların əzilməsi problemini mübahisələndirmir. Halbuki, sinifləşməni sonlandırmaq qadınların azadlığı ilə birbaşa bağlıdır.

## Həmçinin bax
* Liberal feminizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Cəlil, Nurlana.'' "Cəlil, Nurlana. Feminizm: anlayışlar, cərəyanlar, tədqiqat istiqamətləri"''. Baku Research İnstitute.''
Mamagama

**Mamagama** musiqi qrupu 2021-ci ildə Bakıda yaranmışdır. Qrupun tərkibinə vokalist Asəf Mişiyev, gitarist Həsən Heydər və zərb alətləri ifaçısı Arif İmanov daxildir. Qrup, rok, pop və ənənəvi Azərbaycan musiqisinin unikal birləşməsi, enerjili səhnə təqdimatları və dərin, emosional musiqi mətnləri ilə tanınır.

Mamagama, "Avroviziya 2025" Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı "Run with U" adlı dinamik mahnısı ilə təmsil etdi.

## Musiqi fəaliyyəti
2021-ci ildə Bakıda yaranan Mamagama, müxtəlif musiqi qruplarında təcrübəyə malik üzvlərdən ibarətdir. Qrup, bir neçə beynəlxalq festivallarda iştirak edərək tez bir zamanda tanınmağa başladı.

Qrupun vokalisti Asəf Mişiyev, 2020-ci il "The Voice" layihəsində iştirak edib. O, Polina Qaqarinanın komandasına qoşularaq "knockout" mərhələsinə qədər çatıb.

2022-ci ildə Mamagama, Albaniyanın ən nüfuzlu musiqi festivallarından biri olan Kënga Magjike festivalında, həmçinin Festivali i Këngës-də iştirak edib. "Dreamer" adlı mahnılarının təqdimatı ilə "International Artists" kateqoriyasında ilk mükafatlarını qazanıblar. 

Həmin ilin sonunda onlar "Avroviziya 2023" Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil etmək üçün seçimlərə qoşulublar. Qrup beş finalçıdan biri kimi seçilsələr də, nəticədə Azərbaycanı Liverpulda TuralTuranX təmsil edib.

4 fevral 2025-ci il tarixində İTV, Mamagamanın "Avroviziya 2025" Mahnı Müsabiqəsində, İsveçrənin Bazel şəhərində Azərbaycanı təmsil edəcəklərini açıqladı. 

## Musiqi tərzi
Mamagama ənənəvi musiqi elementlərini müasir üslublarla birləşdirmək və indie pop və alternativ rok kimi təsirləri özündə cəmləşdirməklə unikal və dinamik bir tərz yaradır.

Bu tərz, qrupun baş vokalisti Asəf Mişiyevin dağ yəhudi mədəni fonu ilə daha da zənginləşir. Bob Dylan və Amy Winehouse kimi yəhudi sənətçilərinin təsirindən və Azərbaycanın zəngin musiqi irsindən ilham alan Mişiyev, qrupun musiqisinə dərinlik və emosional rezonans qatır.

## Heyət
**Hal-hazırda**

* Asəf Mişiyev – vokalist
* Həsən Heydər – gitara ifaçısı
* Arif İmanov – zərb alətləri ifaçısı

**Əvvəllər**

* Roman Zilyanev – gitara ifaçısı
* Klim Gudin – zərb alətləri ifaçısı

## Diskoqrafiya
Mamagama'nın kataloqu altı single-dan ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağ paltarlı qadın

**Ağ Paltarlı Qadın** (və ya **Ağ Qadın**) — müxtəlif xalqların folklorunda və şəhər əfsanələrində rast gəlinən ruh obrazı 

O, adətən ağ paltar geyinmiş, gecələr və ya ay işığında görünən qadın kimi təsvir edilir. Bu obraz dünyanın bir çox mədəniyyətində itki, xəyanət və faciəvi ölüm mövzularına əsaslanır.

Ağ Paltarlı Qadın haqqında əfsanələrin əksəriyyəti aşağıdakı mövzular ətrafında qurulub:
* Ölümü əvvəlcədən xəbər verən ruh – Bəzi inanclara görə, onun görünməsi ailədə birinin ölümünə işarədir.
* Xəyanət və qisas – Əksər əfsanələrdə o, sevgilisi və ya həyat yoldaşı tərəfindən xəyanətə uğramış, öldürülmüş və ya intihar etmiş qadın kimi təsvir edilir.
* İnsanları qorxudan ruh – Bəzi versiyalarda o, gecə yollarda, tərk edilmiş qalalarda və qəbiristanlıqlarda insanlara görünərək qorxu yaradır.
* Müəyyən məkanlara bağlı ruh – Ağ Paltarlı Qadının adətən qəsrlərdə, şəlalələrdə, xarabalıqlarda və köhnə evlərdə peyda olduğu bildirilir.
* İtirdiyi doğmasını axtaran qadın – Bir çox mədəniyyətlərdə o, həyat yoldaşı, nişanlısı və ya övladını tapmaq üçün dünyanı dolaşan ruh kimi tanınır.

## Qlobal versiyaları

### Avropa

* Almaniyada bu ruh adətən zadəgan qəsrlərində görünür və ailə üzvlərindən birinin ölümünü xəbər verir . 

* İngiltərədə bəzi əfsanələrdə o, gizli xəzinənin yerini bildirmək üçün peyda olan ruh kimi təsvir olunur..

* Çexiyada Rozmberk ailəsinin qızı Perxta ilə bağlı Ağ Paltarlı Qadın əfsanəsi məşhurdur.

### Amerika
* Braziliyada Dama Branca (Ağ Qadın) adlanan ruh namus qətllərinin və zorakı ölümlərin qurbanı olmuş qadınların ruhu kimi tanınır.
* Kanadada Montmorensi Şəlaləsində ağ paltarlı qadının həyat yoldaşını itirən bir gəlinin ruhu olduğu bildirilir .
* ABŞ və Kanadada gecə avtomobil yolçularına görünən və qorxu yaradan sirli qadın obrazı yayılmışdır.

### Asiya

* Filippində ağ paltarlı ruhun yolda gəzən insanlara və sürücülərə göründüyü barədə əfsanələr mövcuddur .
* Yaponiyada "Kuchisake-Onna" (Parçalanmış Ağızlı Qadın) obrazı da bəzi versiyalarda Ağ Paltarlı Qadına bənzəyir.

### Digər versiyalar

* Macarıstan və İrlandiya əfsanələrində Ağ Paltarlı Qadın sevgi xəyanəti və ya zorakı ölümün qurbanı olur.
* Maltada Verdala Sarayında yaşayan ruhun bir zamanlar istəmədiyi bir evliliyə məcbur edilmiş qadın olduğu deyilir.

* Hollandiya və Belçikada bu obraz "Witte Wieven" (Ağ Qadınlar) adı ilə tanınır və bəzən sehrbaz qadınlarla eyniləşdirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zübeydə binti Cəfər

**Amat əl-Əziz Ümm əl-Vahid Cəfər Zübeydə (Zübeydə) binti Cəfər** () — Abbasilər sülaləsindən olan ərəb şahzadəsi, Xəlifə Harun ər-Rəşidin sevimli həyat yoldaşı, Xəlifə əl-Aminin (809–813) anası.

## Mənsubiyyəti
Zübeydə Əbül-Fəth Əbül-Fədl Cəfərin qızıdır. Zübeydənin anası Xayzuranın doğma bacısı, Xəlifə əl-Mehdinin (Xəlifə əl-Mənsurun ilk oğlu) sevimli həyat yoldaşı, Xəlifə əl-Hadi və Harun ər-Rəşidin anasıdır. Ata və ana xətti üzrə Zübeydə və onun keçmiş həyat yoldaşı bir-birinə münasibətdə ögey bacı-qardaş idilər. Xəlifə əl-Mehdinin hərəminin cariyəsi olmuş Xayzuran uzun müddət onu qohumlarından gizlətmişdir. Zübeydə təxminən 765-ci ildə anadan olmuşdur. Onun doğum yerinin Bağdad və ya Mosul olması ehtimal edilir. Həmin vaxtı Zübeydənin atası Cəfər canişin vəzifəsində olmuşdur. Əbül Fərəc ibn ən-Cauziyə görə, Xəlif əl-Mənsur öz nəvəsinə o qədər məftun idi ki, ona balaca yağ topu mənası verən Zübeydə adını vermişdi. Lakin bu ad daha çox Allahın hədiyyəsi, tanrının töhfəsi, xüsusi, seçilmiş mənalarına gəlir. Zübeydə daha sonra Ümmül-Cəfər (Cəfərin anası) və Ümmül Vahid (Yeganə ana) nisbəsisini almışdır. O həm də Əmmat əl-Əziz (Uca Allahın qulu) ləqəbi daşımışdır.

## Xəlifənin həyat yoldaşı və xəlifə anası
Harun ər-Rəşidin Zübeydə ilə ail əhəyatı qurması hicri 165-ci ilə, miladi tarixi ilə isə 781/782-ci ilə təsadüf edir. Nikah mərasimi Məhəmməd ibn Süleymanın evində baş tutmuşdur. Həmin günü Zübeydəyə əvvəllər Xayzurana aid məşhur Əməvi badanası — Xəlifə Əbdülməlikin arvadı Attikadan başlayaraq bir Əməvi xəlifəsinin əsas və ya sevimli arvadından digərinin arvadına ardıcıl olaraq keçən, ön və arxa tərəfində bir sıra iri yaqutlar olan zərif qolsuz pencək hədiyyə edildi. Həmin vaxtdan etiarən bu geyimin Abbasilər sülaləsinin xəlifələrinin həyat yoldaşlarının ənənəvi olaraq bir-birinə ötürdüyü simvolik geyimə çevrildi.

## Mədəniyyətdə Zübeydə xanım
Zübeydə ərəb ədəbiyyatının əfsanəvi abidəsi "Min bir gecə"də Sitt-Zübeydə adı altında keçir. Bu əsərdə "Sitt-Zübeydə və Əbu-Yusuf haqqında hekayə" var. Həmin hekayədə Xəlifə həyat yoldaşını xəyanətdə günahlandırır. Hadisələrə həkim Əbu-Yusufun müdaxiləsindən sonra problem həll edilir.

## İstinadlar
Əzizağa Məmmədov (ədəbiyyatşünas)

**Əzizağa Hacı Əli oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan ədəbiyyatşünası, filologiya elmləri doktoru (1970).

## Həyatı
Əzizağa Hacıəli oğlu Məmmədov 15 may 1918-ci ildə Lənkəranda anadan olub. 1933-cu ildə Bakı şəhəri 3 nömrəli nümunəvi məktəbi bitirmişdir. 1934–1937-ci illər Bakıda Sovet Ticarəti Texnikumunda, 1937–1941-ci illər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun dil-ədəbiyyat fakültəsində təhsil almışdır. 1938–1941-ci illər Azərbaycan Xalqlar Tarixi Muzeyində izahatçı işləmişdir.

1941–1943-cü illərdə Masallı rayonunun Təklə və Lənkəran rayonunun Şürük kəndlərində müəllim işləmişdir. 1944–1946-cı illərdə BDU-nun aspirantı olmuşdur. 1946–1957-ci illərdə Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyində çalışmışdır. 1949-cu ildə "Şah İsmayıl Xətainin yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1957-ci ildən ömrünün sonunadək AE Əlyazmalar fondunda baş elmi işçisi və şöbə müdiri vəzifələrinfə çalışmışdır.

1970-ci ildə "Şah İsmayıl Xətai əsərləri mətnlərinin tədqiqi və elmi-tənqidi mətni" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

23 fevral 1986-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Əsərləri

* Molla Nəsrəddin jurnalı Amerika-İngiltərə imperializmi haqqında. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1952.
* Şah İsmayıl Xətai. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961.
* Şah İsmayıl Xətayi. Bakı: Yazıçı, 1988.
* Əski çap kitabları kataloqu. C. 1 Türkdilli kitablar. Kitabları elmi-paleoqrafik təsvir edən: Əzizağa Məmmədov. Bakı: Nurlan, 2008.

## İstinadlar
Qreys Akello

**Qreys Akello** (; ) — Uqandalı şairə, esseist, folklorşünas və siyasətçi. Hal-hazırda Uqandanın Hindistandakı səfiri vəzifəsində çalışır.

## Həyatı
### Erkən həyatı və təhsili
Dinah Qreys Akello İteso etnik qrupuna mənsubdur və Uqanda Protektoratının Şərq bölgəsində, Soroti şəhəri yaxınlığında anadan olub. O, Kampalada yerləşən Makerere Universitetində Sosial İdarəetmə və Sosial İş üzrə təhsil alıb.

1979-cu ildə İdi Amin hökumətindən qaçaraq Tanzaniyaya mühacirət edib və orada bir müddət yaşayıb.

### Karyerası
Qreys Akello Keniya və Tanzaniyada jurnal redaktoru kimi çalışıb. 1980-ci illərdə İngiltərəyə köçərək Birlik Katibliyində (Commonwealth Secretariat) köməkçi redaktor vəzifəsində işləyib. 1983-1990-cu illər arasında bu vəzifəni icra edib.

### Siyasi fəaliyyəti
1990-cı ildə Uqandaya qayıdaraq xüsusi bir komissiya yaratdı. Bu komissiya İdi Aminin hakimiyyəti dövründə Teso xalqının yerindən didərgin düşməsi və öldürülməsi problemlərinin həllinə kömək edirdi. Komissiya 1996-cı ilə qədər fəaliyyət göstərib.

1996-cı ildə Uqanda parlamentinə üzv seçildi və 1999-cu ildə Gender, Əmək və Sosial İnkişaf naziri təyin edildi.

1999-2006-cı illər arasında Uqanda Nazirlər Kabinetində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb:

* 1999-2003-cü illərdə Mikromaliyyə Təşəbbüsləri Naziri,
* 2003-2006-cı illərdə Şimali Uqanda üzrə nazir olub.
* 2006-cı ildə seçkilərdə məğlub olduqdan sonra, o, Uqandanın İtaliyadakı səfiri (Roma) təyin edildi. Daha sonra Hindistanda Uqanda səfiri oldu və Hindistan subkontinentində diplomatik dəstək göstərməyə davam etdi.

1992-ci ildə onun "Encounter" adlı şeiri "My Barren Song" kolleksiyasına daxil edilərək Marqaret Basbinin "Daughters of Africa" antologiyasında yer alıb. Bu antologiya Afrikalı qadın yazıçıların əsərlərindən ibarət seçimdir.

## Əsərləri
* "Iteso Thought Patterns in Tales", 1975
* "My Barren Song", Dar es Salaam, Tanzaniya: Eastern African Publications, 1979
* "Self Twice-Removed: Ugandan Woman", London: Change International Reports, 1982

## İstinadlar