open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Süleyman Şərifov

**Şərifov Süleyman Qasımoviç** () — Azərbaycan SSR yeyinti sənayesi naziri.

## Həyatı
Süleyman Şərifov 20 iyul 1911-ci ildə Tiflis şəhərində doğulmuşdur. 1942-ci ilə qədər Azərbaycanın bir sıra sənaye müəsissələrində məsul vəzifələrdə çalışmışdır. 1942-ci ildə Azərbaycan KP MK-nın tövsiyəsi ilə Qafqaz Siyasi İdarəsinin sərəncamına göndərilmiş və 396-cı Krım atıcı diviziyasının 803-cü atıcı alayının 3-cü atıcı batalyonunun komandiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Kerç şəhəri uğrunda gedən döyüşlərdə ağır yaralanmış və ordudan tərxis edilmişdir.

1946-cı ildən Azərbaycan SSR yeyinti sənayesi naziri, ət və süd məhsulları sənayesi naziri və digər məsul vəzifələrdə işləmişdir.

Müxtəlif çağırışlarda Bakı Şəhər Sovetinin və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, Azərbaycan KP MK plenumunun üzvü seçilmişdir.

İki dəfə 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni, "Qafqazın müdafiəsi uğrunda", "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" və bir sıra döyüş medalları ilə təltif edilmişdir.

14 dekabr 1992-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmiş, Bakı şəhərindəki qəbiristanlıqda dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Tümən (qoşun)

**Tümən** (, *tümän*, , *tümen*, , ), tarixi türk və monqol dövlətlərində iştənilən bir qoşun növü idi. Bir tümən on min əsgərdən ibarətdir.

## Etimologiya
Tümən sözünün köhnə türkcədən tərcüməsi "**on min**"-dir, bəzi mənbələrdə **diviziya** sözünün qarşılığı kimi işlənilir.
Mukalla

**Mukalla** () - Yəmən Xalq Demokratik Respublikasında şəhər. Hadramaut mühafəzəsinin inzibati mərkəzi.

## İstinadlar
Tiqranakert

**Tiqranakert** (Yunanca. Τιγρανόκερτα, Ro. Tigranόkerta;
ermənicə. Տիգրանակերտ, ro. Tiqranakert) — Diyarbəkirin Silvan mahalının şərqindəki ən qədim tarixi erməni paytaxtlarından biridir. E.ə. I əsrdə erməni kralı Tiqran tərəfindən genişlənən imperiyanın hüdudlarında daha mərkəz yerdə yerləşdiyinə görə Ermənistan imperiyasının yeni paytaxtı olaraq təsis edilmişdir. Şəhər əhalisini artırmaq üçün Tiqran çox sayda insanı Tiqranakertə köç etdirmişdir. Bütün qədim dünyada ticarət edən tacirlər sayəsində Tiqranakert zaman keçdikcə həm ticarət şəhəri, həm də mədəniyyət mərkəzi halına gəldi.

Artaxiad sülaləsi dövründə şəhər ellinist mədəniyyətin təsiri altında idi. Bu dövrdə qədim yunan dili rəsmi dil oldu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tuzla (İstanbul)

**Tuzla** — İstanbul ilinin ilçəsi. Pendik bələdiyyəsinin yanında şəhərin Asiya tərəfində bir bələdiyyədir. Tuzla, şəhərin şərq sərhəddində, Mərmərə dənizinin sahilindəki başlıq ərazidədir. Bələdiyyə başçısı Şadi Yazıcıdır. (AKP)

## Tarixi
Başlıq ərazisinin yunan adı * 'Akritas' * (Ακρίτας) idi. Osmanlı dövründə bu balıqçılıq və əkinçilik kəndinin sakinləri əsasən yunan idi və 1920-ci illərin əvvəllərində Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulmasından sonra əhali mübadiləsində bu insanlar Salonika, Kavala və Drama Türk sakinləri üçün dəyişdirildi.

## Tuzla bu gün
Balıqçılıq gəmiləri hələ də mövcuddur, lakin 1980-ci illərin sonuna qədər balıqçılıq sənayenin, xüsusən gəmiqayırma sahəsinin üstündən keçdi; Tuzla gəmiqayırma zavodları bu gün də fəaliyyət göstərir. Tuzla şəhərindən hələ də kənd təsərrüfatına gedən bəzi kənd təsərrüfatı var, baxmayaraq ki, sənaye inkişafı da var.

Tuzla dəniz cəbhəsi və bir çox balıq restoranları ilə məşhur olan kiçik bir şəhərdir. Bu həm də varlı İstanbul sakinləri və ya təqaüdçülər üçün şəhərdən çox uzaq olduğu, daha az toplaşdığı və hələ də özünə "kiçik bir şəhər hissini" qoruduğu üçün ev almaq üçün məşhur bir yerdir. Tuzla'dan ictimai nəqliyyatla Kadıköy yə getmək qatar və ya avtobusla təxminən bir saatdan 40 dəqiqəyə qədər olur. Avropa tərəfdən Eminönü və Beşiktaş tranzit mərkəzləri bərə ilə başqa otuz dəqiqəlik məsafədədir.

Sahildən quş həyatı üçün vacib olan bataqlıq quru bir yer var, ancaq Tuzla şəhəri böyüdükcə pisləşdi və bəzi fabriklər tullantıları lagona atdı. Bu gün Tuzlada ən böyük problem hava çirkliliyi və ümumilikdə ekologiyadır.

Bu yaxınlarda Tuzla, gəmiqayırma işçilərinin tez-tez ölümü ilə məşhurlaşdı. Hökumət qanunsuz məşğulluğa nəzarət etmədiyi və şirkətləri daha yaxşı iş şəraitini saxlamağa məcbur etmədiyi üçün tənqid olunur. Şirkətlər Türkiyə iqtisadiyyatına böyük töhfələr verdiklərini və az maaşlı işçilərin üstünlük olduğunu iddia edirlər. 2008-ci ilin fevral və mart aylarında minlərlə işçi daha yaxşı maaş və şərtlər üçün tətil etdi. Polis nümayişlərə müdaxilə etdi və 86 işçi polis nəzarətinə alındı, onlardan 15-i yaralanıb.

## Əhəmiyyətli yerlər
* İstanbulun Formula 1 yarışları
* ITU Dənizçilik Məktəbi
* Qoç məktəbi
* Okan Universiteti
* Piri Rəis Universiteti
* Sabancı Universiteti
* Piyada Məktəbi (Piyade Okulu)
* Türk Dəniz Akademiyası
* İstanbul Parkı

## Siyasət
1990-cı illər ərzində Tuzla şəhərinin bələdiyyə başçısı mühafizəkar Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AK Partiya) aparıcı siması İdris Güllüce idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Sabancı University
* Local Newspaper: Modern Tuzla (Çağdaş Tuzla) www.cagdasTuzla.org 
* "Shipbuilding 'Success' Based on Human Sacrifice" by Bianet
* "Yet More Deaths at Tuzla Shipyards!" by Bianet

## Həmçinin bax
Doxsan üçüncü il (roman)

**Doxsan üçüncü il** () — Viktor Hüqonun Böyük Fransa inqilabının son günləri haqqında qələmə aldığı axırıncı romanı.

## Məzmun

"93-cü il" romanı demək olar ki, Viktor Hüqonun yaradıcılığına yekun vuran axırıncı böyük əsəridir. Bu roman bir tarixi əsər olmaqdan başqa Viktor Hüqonun ümumi humanist görüşlərinin silsiləsində müəyyən dərəcədə xüsusi bir həlqəyə çevrilmişdir.

Əsər iki dünyagörüşü, tarixə iki baxış və bir-birindən diametral surətdə fərqlənən müxtəlif dəyərlər sistemi arasında olan amansız mübarizədən bəhs edir. Markiz de Lantenak köhnə rejimin mücəssiməsidirsə, onun qardaşı oğlu özündə respublikaçıların inqilabi ideyalarını və yeni dövrü əks etdirir. Romanda, həmçinin Fransa İnqilabının üç əsas xadimi – Marat, Danton və Robespyerin də fəaliyyəti barədə söhbət açılıb...

## Nəşr və tərcümə

Kitab ilk dəfə 1874-cü ildə Fransada nəşr edilib.

Roman Azərbaycan dilinə ilk dəfə Mikayıl Rəfili tərəfindən rus dilindən tərcümə edilib və 1948-ci ildə Bakıda nəşr edilib.

Nigar Rəfibəyli tərəfindən edilən tərcümə Əkbər Ağayevin ön söz müəllifliyi və redaktorluğu ilə Bakıda, əvvəlcə kiril qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə, daha sonra Əsgər Quliyevin redaksiya heyəti baş redaktorluğu ilə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə 2006-cı ildə Çaşıoğlu nəşriyyatında, 256 səhifədə, "Dünya Ədəbiyyatı" seriyasından, 5000 tirajla, 2015 və 2017-ci illərdə isə Bakı Kitab Klubunda 328 səhifədə, 100 tirajla çap edilib.

"Doxsan üçüncü il" romanının azərbaycancası Bakıda Avrasiya Fondunun maliyyə dəstəyilə Azərbaycan Gözdən Əlillər Cəmiyətinin Bakı Tədris Müəssisəsinin Səsyazma studiyasında 2004-cü ildə Danışan kitabxana silsiləsindən səsləndirilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Səfillər

## Xarici keçidlər

*
Sülün Osman

**Osman Ziya Sülün** və ya **Sülün Osman** () — Türkiyə dələduzu.

## Həyatı
Osman Ziya Sülün 1923-cü ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində anadan olmuşdur. O, adını məşhurlaşdıran ilk fırıldaqçılıq işini 1948-ci ildə İstanbulun Fateh rayonunda kirayə köçdüyü evin sahibinə qarşı etmişdir. Sülün 1950–1960-cı illərdəki işləri ilə şöhrət qazanan Sülün Osman tramvay, Qalata qülləsi, şəhər meydanlarındakı saatlar, şəhər xətləri və dəniz paroxodları kimi dövlət mülklərini insanlara sataraq və ya kirayə verərək məşhurlaşmışdır. Bəzi mənbələrə görə o, Qalata körpüsünü satmaq istəyərkən təsadüfən tutulur və polis nəzarətinə alınır. Buna baxmayaraq, onun 23 yanvar 1961-ci il tarixində Zeytunburnu rayonunda qumar oynadığı yerdə kumar polis tərəfindən yaxalandığı da iddia edilir. Sülün Osman 1961-ci ildə həbs olunur. O, 1962-ci ildə "Əmək ilə yaşamaq" mövzusunda bir konfrans keçirmişdir.

Osman Ziya Sülün ölümü ilə bağlı dəqiq bir məlumat yoxdur. Polis təxmin edir ki, Osman Ziya Sülün 1984-cü ilin iyul ayında İstanbul şəhərinin Bəyoğlu rayonunda infarktdan vəfat etmişdir. Sülün Osman şəxsiyyət vəsiqəsi və pasport daşımır deyə onun meyiti kimsəsizlər qəbiristanlığında basdırılmışdır.

## Populyar mədəniyyətdə
Sülün Osmanın bir çox film, serial və kitabda çəkilmişdir. Əziz Nesin tərəfindən 1956-cı ildə yazılmış "*Fil Həmdi*" əsərində müəllif Sülün Osmandan ilhamlanmışdır. Əsərdə onu təhqir edən ifadələrin olduğunu irəli sürən Sülün Osman Əziz Nəsinə məhkəmə işi açır. Türkiyə aktyoru Kamal Sunalın baş rolu canlandırdığı 1983-cü ildə çəkilmiş "*[[Ən Böyük Şaban (film, 1983)|Ən böyük Şaban]]*" filmində Şabana Bosfor körpüsünü satan Sülün Osman olur. 2020-ci ildə çəkilmiş Türkiyə istehsalı "*[[Babil (teleserial, 2020)|Babil]]*" teleserialında Sülün Osmanın əməllərindən bəhs olunur.

## İstinadlar
Gəncə üsyanı – 1920 (kitab)

**Gəncə üsyanı – 1920** — Azərbaycanlı telejurnalist, araşdırmaçı yazar Xanlar Bayramovun 1920-ci il Gəncə üsyanı barədə sənədlər və materiallardan ibarət tədqiqat kitabı.

## Məzmun
Kitab sovet işğalına qarşı 1920-ci il mayın 26-31-də Gəncədə baş vermiş xalq üsyanını əks etdirir. Azərbaycanın işğal edilməsinə, onun dövlət müstəqilliyinə son qoyulmasına qarşı xalqın kütləvi və mütəşəkkil müqaviməti burada sənədlər və materiallarla təsvir olunur.

Üsyan 1920-ci il mayın 24-dən 25-nə keçən gecə Gəncədə Azərbaycanın sovetləşməsinə etiraz əlaməti olaraq başlanıb. Ağır zərbədən sarsılan istiqlal mücahidləri Gəncəyə toplaşaraq üsyana qalxdılar. Üsyanın təşkilatçıları və istiqamətverici qüvvəsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun zabitləri idi. Mayın 23-də üsyan başçılarının sonuncu müşavirəsi keçirildi. Müşavirədə Azərbaycan ordusunun təchizat rəisi general Məhəmməd Mirzə Qacar, 1-ci piyada diviziyasının komandiri general-mayor Cavad bəy Şıxlinski, süvari diviziyasının komandiri Teymur bəy Novruzov, 3-cü Şəki süvari alayının komandiri polkovnik Cahangir bəy Kazımbəyli və başqaları iştirak edirdilər.

## Nəşr və tərcümə
İlk dəfə Bakıda 2010-cu ildə Ləman nəşriyyatında, 2019-cu ildə isə Bakı Kitab Klubunda 280 səhifədə təkrar nəşr edilib. Kitabın təkrar çapına Yüksəl Bağırov da dəstək olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*
Kərbəla dilbəri (roman)

[200px|thumb|right|Romanın [azərbaycanca ilk (2008-ci il) nəşrinin üz tərəfi]]
**Kərbəla dilbəri** () — Ərəb yazıçısı, tarixçisi, maarifçisi və publisisti Circi Zeydanın Kərbəla hadisəsindən bəhs edən romanı.

## Məzmun

Ərəb ədəbiyyatında tarixi roman janrının formalaşdırılmasında xüsusi rolu olan Circi Zeydan (1861-1914) məhəbbət və sədaqət rəmzi ola biləcək qəhrəmanlarını islam dininin yaranmasının ilk illərində baş vermiş hadisələrin, o cümlədən Kərbəla şəhidliyinin, içərisindən keçirərək bir-birinə qovuşdurur. Əsər, bir qədər sərbəst yozulsa da, tarixi faktlar və qeyri-adi vəziyyətlərlə zəngindir, maraqla oxunur və zamanının ruhunu oxucuya çatdırır. Min bir gecə nağıllarındakından heç də geri qalmayan sərgüzəştlərlə dolu, islam tarixinə hörülmüş məhəbbət romanı. Aleksandr Dümanın əsərlərinin xilafətin saray intriqaları, Mediçi üslubunda sui-qəsd və qətllərini təsvir edən ərəb analoqu. Eyni zamanda, Kərbəla düzündə İmam Hüseynin qətlini təsvir edəcək dərəcədə mötəbər bir əsər. Gənclər bu kitabı bir məhəbbət və sərgüzəşt romanı, yaşlılar isə islam dininin yaranmasının ilk illərinin xronikası kimi oxuya bilər.

## Nəşr və tərcümə

Roman Eldar Məmmədov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, Bakı Kitab Klubunda 2008-ci ildə 336 səhifədə, 300 tirajla, 2019-cu ildə isə 100 tirajla çap edilib.

Kitab Klubunun 2010-cu il yanvar monitorinqinə görə ən çox oxunan kitablar arasında 25-ci yerdə olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

*
Rajaz

***Rajaz*** — proqressiv rok qrupu Camel-in 1999-cu ildə yayımladığı on üçüncü studiya albomu. Albomun adını bas gitaraçı Kolin Bass təklif etmişdir. Rəcəz ərəb poeziyası vəzninin müəyyən bir növüdür.

Albomdakı bütün mahnıların musiqilərini Endryu Latimer, sözlərini isə Latimer və onun həyat yoldaşı Syuzan Huver yazmışdır.

## Mahnı siyahısı

## Heyət
* Endryu Latimer () – elektrogitara, vokal, fleyta, klavişli alətlər, zərb alətləri
* Kolin Bass () – bas gitara
* Ton Şerpenzel () – klavişli alətlər
* Deyv Styuart () – baraban, zərb alətləri

;Əlavə heyət
* Barri Filips () – violonçel

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Nadili (Azərşəhr)

**Nadili** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanı (Tufarqan) ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 3,116 nəfər yaşayır (821 ailə).

## İstinadlar
Fiesta (roman)

**Fiesta** (; ) — Ernest Heminqueyin romanı.

1926-cı ildə yazılmış “Fiesta” Ernest Heminqueyin ilk əhəmiyyətli əsəri hesab olunur.

2009-cu ildə "Newsweek" jurnalı "Fiesta"nı bütün xalqların və bütün dövrlərin ən yaxşı 100 kitabı arasına daxil edib.

## Məzmun

Roman Fransa və İspaniyaya səfərləri sırasında müharibələrarası zaman kəsiyində “itirilmiş nəsil” adlanan bir neçə nəfərin tarixinə həsr olunub. Birinci Dünya Müharibəsindən sonra müharibədə aldığı yara səbəbindən cinsi iqtidardan məhrum olmuş amerikalı jurnalist Xake Barnes və müharibədə tibb bacısı olmuş Brett Aşley müharibələrarası zaman içində Parisdə yenidən görüşürlər. Onlar Şimali Amerika cəmiyyəti ilə əlaqə saxlayırlar. Romanın ilk, əsas hissəsindəki hadisələr bu cəmiyyətin ətrafında dövran edir. Oradan Xake, Brett və yoldaşları Con, Bill və Mayk balıq tutmaq və Sanfermin bayramında iştirak üçün İspaniyanın Pamplona şəhərinə yola düşürlər. Bayram ərəfəsində mərkəzi xətdə dayanan Brettlə nişanlısı Maykl, bir neçə həftə əvvəl isə sevgi münasibətində olduğu Con və perspektivli öküz döyüşçüsü Pedro Romero arasındakı məhəbbət problemləri ilə yanaşı, sadə tamaşaçı kimi Barnesin mövqeyi də üzə çıxır. Bayramlar bitdikdən sonra isə qrup Madrid şəhərində əhvalata son verərək yoxa çıxır.

## Nəşr və tərcümə

2012-ci ildə Azərbaycan Gənc Tərcüməçilər Assosiasiyasının tərkibində yaranmış Bədii Tərcümə Mərkəzi 2016-cı ildə start verdiyi yeni layihə çərçivəsində dünya ədəbiyyatından məşhur nümunələri seçib orijinaldan Azərbaycan dilinə tərcümə edərək oxuculara təqdim edir. İlk mərhələdə 2016-cı il boyunca minimum 10 kitabın - ingilis, ispan, italyan, fransız, ərəb və s. dillərdə yazılmış kitabların azərbaycan dilində ilk dəfə orijinaldan tərcümə əsasında çap olunması planlaşdırılmışdır. Plan üzrə, ilk kitab Ernest Heminqueyin “Fiesta” əsəri olub.

Roman 2016-cı ildə Tamella Abdıyeva tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib və Bakı Kitab Klubunda 256 səhifədə, 100 tirajla nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* İtirilmiş nəsil

## Xarici keçidlər

* 
* Ağ fillərə bənzəyən təpələr – Ernest Heminquey
* Oxumağa dəyər 5 kitab: Rəhman Hacıyev məsləhət görür – FOTO
Ogüst Valras

**Ogüst Valras** (; ) — Fransa iqtisadçısı (həvəskar) və məktəb direktoru. Görkəmli riyaziyyatçı Leon Valrasın atasıdır.
## Həyatı və fəaliyyəti
Ogüst Valras oğlu Leon Valrasın fəaliyyətinə əhəmiyyətli təsiri ilə yadda qalıb. Belə ki, o, Leonun iqtisadiyyat sahəsi üzrə təhsil almasına nail olmaq üçün oğlunu ədəbiyyata olan marağından uzaqlaşdırmışdı. Qıtlıq və faydalılığın dəyər mənbəyi kimi götürülməsi məhz Ogüstün ideyası idi. Keçmiş sinif yoldaşı Antuan Kurnodan təsirlənərək oğlunu iqtisadi təhlillər zamanı riyazi vasitələrdən istifadə etməyə təhrik etmişdi.

Ogüst Valras insanların istəkləri ilə malların qıtlığını qarşılaşdıraraq onların dəyərini aşkar etmişdi. Onun nəzəriyyələrini hazırlayarkən göstərdiyi səylər Leon Valrasın çəkəcəyi bir eskizdən daha uzağa getmədi. Ogüst Valrasın torpaqların milliləşdirilməsi ilə bağlı siyasi mövqeyi də gənc Valras tərəfindən qəbul edilmişdi.
## Əsərləri
* *De la nature de la richesse et de l'origine de la valeur* (Dəyərin mənbəyi və zənginliyin təbiəti haqqında), 1831.
* *"Considérations sur la mesure de la valeur et sur la fonction de métaux precieux"* (Dəyər ölçüsü və qiymətli metalların rolu haqqında fikirlər), 1836, Revue mensuelle d'économie politique
* *Theorie de la Richesse Sociale* (Sosial sərvət nəzəriyyəsi), 1849.
* *Esquisse d'une Théorie de la Richesse* (Sərvət nəzəriyyəsinin eskizi), 1863

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Un père oublié: Antoine-Auguste Walras'' (compte rendu) on Persée
Fluntern qəbiristanlığı

**Fluntern məzarlığı** - İsveçrənin Sürix şəhərində yerləşən qəbiristanlıq.

## İstinadlar
Ağgöl (Ağstafa)

**Ağgöl** (keçmiş adı: *Xutor*) — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Ağgöl kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi

## İstinadlar
Pontechium maculatum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
İkiillik bitkidir. Gövdəsi adətən tək, dikduran, hündürlüyü (20) 30-60 (80) smdir. Yarpaqları xətvari, çoxsaylı, 4-6 sm uzunluqda, 0,5-1 sm enində, lansetvari, aşağıda yerləşərək kök yanında, qaidəyə doğru dartılan, itiuclu, yaşılımtıl, hərdən ağarmış və ya bozumtuldur. Çiçəkqrupu ensiz süpürgəşəkillidir, sünbülşəkilli, az-çox uzun, hərdən 20-30 sm-ə çatır. Qıvrımların uzunluğu 1-3 sm-dir. Kasacıq seyrək ağ qıllıdır, uzunluğu 7 mm-ə yaxındır. Çiçək tacının uzunluğu 12-15 mm-dir, tünd qırmızı rənglidir. Fındıqçalar qara rəngli, hündürlüyü 2 mm-dir, üçkünc-yumurtavaridir.

## Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Otlu yamaclarda, meşədə, kolluqlarda, qayalıq ərazilərdə, dağ çəmənlərində bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nailə Rəhimbəyli

**Nailə Rəhimbəyli** () — AMEA Folklor İnstitutunun "Musiqi Folkloru" şöbəsinin müdirü, sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru, professor.

## Həyat və yaradıcılığı
Nailə Rəhimbəyli 21 iyul 1968-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub.
1992-ci ildə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının "Tarix-nəzəriyyə" fakültəsinin musiqişünaslıq ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Bitirərkən musiqişünas, musiqi fənləri üzrə müəllimə, tədqiqatçı və mühazirəçi ixtisasları verilmişdir.
1987–1999-cu illər ərzində Gəncə Q. Hüsenli ad. orta ixtisas musiqi texnikumunda,
1999–2016-cı illərdə isə Bakı Musiqi Akademiyasında "Azərbaycan xalq musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi" kafedrasında çalışıb.

2004-cü ildən bu günə kimi AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, 2014-cü ildən isə "Musiqi folkloru" söbəsinin müdirü vəzifəsində işləyir.
2000-ci ildə "Şəmsi Bədəlbəylinin yaradıcılığı kontekstində Azərbaycanda musiqili teatrın yaranması və inkişafı" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş, sənətşünaslıq elmləri namizədi elmi dərəcəyə layiq görülmüşdür. 2012-ci ildə "Aşıq Qərib" dastanının melo-poetik xüsusiyyərləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş və sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəyəsini alıb.

2007-ci ildə isə Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən dosent, 2017-ci ildə isə professor elmi ada layiq görülüb. ​
2003-cü ildən Azərbaycanda və xarici ölkələrdə keçirilən Beynəlxalq Sempozyumlarda məruzələrlə çıxış edib.

Üç monoqrafiya, iki dərs vəsaiti, bir metodik tövsiyə, 83 elmi məqalələrin müəllifidir. "İncəsənətdə kecən ömür" kitabı 2003-cü ildə Humay Milli mükafata layiq görülüb.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü, "Qızıl qələm" mükafatının laureatıdır.

### Ailəsi
Ailelidir, üç övladı var.

### Əsas elmi nailiyyət
Azərbaycan dastanı ilk dəfə olaraq elmi-nəzəri baxımından təhlil olunub. "Aşıq Qərib" dastanının poetik mətnilə bərabər lad-intonasiya, melodika, ritmika və formayaradıcı amilləri üzərində eəmi araşdırma və nəzəri təhlil aparılıb.

## Əsərləri
### Elmi əsərləri
# "İncəsənətdə keçən ömür" (rus və azərbaycan dillərində),
# ""Aşıq Qərib" dastanının melo-poetik xüsusiyyətləri",
# "Gülnaz Abdullazadə",
# "Rast ladına əsaslanan aşıq havalarının təhlili" (dərs vəsaiti),
# "Şur və Segah ladına əsaslanan aşıq havalarının təhlili " (dərs vəsaiti).

## Təltiflər
"Humay" Milli mükafatı
"Qızıl qələm" mükafatı

## İstinadlar
Zəvvarlıq

[thumb|[Siqhizm|Siqh zəvvar, Qızıl məbəd (Hindistan)]]
**Zəvvarlıq** — müəyyən bir din üçün vacib sayılan coğrafi yerlərə və obyektlərə ibadət etmək, və ya bəzən tanınmayan və ya unudulmuş bir yerə özünün, başqaların, təbiyyətin və ya üstün yaxşılığın yeni mənasını tapmaq və ya onu genişləndirmək məqsədi ilə səyahət.

Zəvvarlıq bir sıra dinlər tərəfindən müxtəlif adlar altınd təlim olunur:

* İslamda dini zəvvarlıq **[[ziyarət]]** adlanır. Onların ən vacibi **[[həcc]]** Məkkənin və onun ətrafların ziyarətidir. Şiə İslamda bundan əlavə Ərbəin günü Kərbəla şəhərində baş verən mərasimlərə zəvvarlığı var.
* Bəhailikdə Hayfa və Əkka şəhərlərinə zəvvarlıq edirlər.
* İlk və ikinci məbədlərin dövrlərində üç zəvvalıqlı bayram var idi: pesah, şavuot və sukkot.
* Şintoizmdə və yapon Buddizmində Nara şəhərinin ziyarəti.
* Hinduizmdə, Buddizmdə, Caynizmdə və Siqhizmdə hər hansı müqəddəs obyektinin yerinə gedib, onun ətrafında çevirmək ənənəsi var. Hindistanda ona **parikrama**, Tibetdə isə **kora** deyirlər.

## Tarix

Müqəddəs torpaqlar üç İbrahimi dinlər (yəhudilik, xristianlıq və İslam) üçün vacib zəvvarlıq istiqamətidir. Birinci səlib yürüşünün səbəblərdən biri o dövrdə Fələstini idarə edən türklərin ora zəvvarlıq edən xristianlara qarşı qaba rəftar idi. Bəzi mənbələr səlib yürüşçülərin özlərini də zəvvar adlandırır. Onlara günahların silinməsi vəd olunurdu. Bu isə adətən cənnətə giriş haqqı kimi başa düşülür.

## İstinadlar
Dharma

**Dharma** və ya **dhamma** ( ,  "təlim", "qanun") — hind fəlsəfəsi və hind dinlərində ən vacib anlayışlardan biridir. Dharma, kosmik nizamı qorumaq üçün zəruri olan müəyyən edilmiş norma və qaydaların məcmusu kimi təsvir edilə bilər. Dharma anlayışına ekvivalent tapmaq çətindir. "Dharma" sözü hərfi olaraq "tutan və dəstəkləyən" kimi tərcümə olunur (Sanskrit köklü söz dhar və ya dhri dhṛ — "tutmaq, dəstək vermək" deməkdir). Kontekstdən asılı olaraq, dharma "mənəvi prinsiplər", "dini vəzifə", "ümumbəşəri olma qanunu" və s. kimi tərcümə oluna bilər.

Dharma, hind dinlərinin doktrinalarında əsas rol oynayır, hər biri dharmik prinsiplərini qəbul edir və tətbiq edir. Hind dini ənənələrində, dharma normalarına uyğun yaşayan insanların mokşa ya da nirvanaya nail olmaları ümumiyyətlə qəbul edilir. Hind cəmiyyətində dharma, hər bir şəxsin hüquq və vəzifələri barədə dini və mənəvi bir doktrinadır.

## İstinadlar
Pali

**Pali dili** — Hind-Avropa dilləri ailəsinin Hind-İran dilləri dil budağına daxil olan dil.

## İstinadlar
Konstansiya Motsart

**Konstansiya Motsart** (; tam adı — **Mariya Konstansiya Çeçiliya Yozefa İohanna Aloiziya** (; ) — müğənni, memuarçı, Volfqanq Amadey Motsartın həyat yoldaşı.

## Həyatı
1762-ci ildə doğulmuş Konstansiya Motsart, Konstans Frans Fridolin Veberin ailəsindəki dörd qızın üçüncüsü idi. Atası teatrda kontrabas çalğıçısı və səsləndirici kimi xidmət etdiyi Manheymdə böyümüşdür. Motsartla ilk dəfə 1777-ci ildə teatrda tanış oldu, baxmayaraq ki, bəstəkar eyni teatrda opera müğənnisi olan böyük bacısı Aloisiaya aşiq oldu.

İkinci dəfə 1781-ci ildə, Konstansiyanın ailəsi Vyanaya köçəndə görüşdülər; Aloisiya bu vaxta qədər ailəli idi. Motsart bir müddət onların evində yaşadı, sonra dedi-qodu səbəbindən oranı tərk etmək məcburiyyətində qaldı, lakin çox keçmədən 1782-ci il avqustun 4-də valideynlərindən icazə almadan Konstansiya evləndi. Musiqişünaslar Konstansiyanın Motsartın yaradıcı ilhamına təsir etdiyini qəbul edirlər.

Motsartla səkkiz ildən çox yaşadığı müddətdə Konstansiya altı dəfə hamilə qaldı, ancaq dörd uşağı körpəlikdə öldü; bundan əlavə, evliliyinin son illərində tez-tez səyahət və pul çatışmazlığından əziyyət çəkirdi və 1791-ci ildə Motsartın ölümündən sonra o, iki övladı və ərinin ödənilməmiş borcları ilə tək qaldı. Onu bacıları Yozef və Aloisiya ilə birlikdə Motsartın əsərlərinin səsləndirildiyi bir neçə konsert turu təşkil etməyə və 19-cu əsrin əvvəllərində Motsartın əsərlərinin əlyazmalarını satmağa məcbur etdi.

1809-cu ildə Konstansiya Kopenhagenə getdikdən bir il sonra burada tanış olduğu Danimarka diplomatı Georq Nikolaus Nissen ilə evləndi. 1824-cü ilin avqustunda cütlük Zalsburqa köçdü, burada Konstansiya və əri Motsartın tərcümeyi-halı üzərində işləməyə başladılar. Nissenin 1826-cı ildə ölümündən iki il sonra Konstansiya tərəfindən tərcümeyi-hal nəşr edildi. Motsartın həyatını və işini tədqiq edənlər bu tərcümeyi-hala son dərəcə ehtiyatla yanaşırlar: Konstansiya Motsartın məktublarından xoşagəlməz yerləri ələ keçirməyə meyillidir və tərcümeyi-halda, Alfred Eynşteynin yazdığı kimi, bu "sükut etmədən, gizlətmədən və hətta saxtalaşdırmadan" etməmişdir. Motsartın həyatından bəzi ibrətamiz lətifələrə sahib olan Konstansiya, onun erkən tərcümeyi-halları üçün maddi rol oynayırdı.

Konstans Zalsburqdakı Motsart ailə türbəsində dəfn edildi.

## Filmoqrafiya
* Amadey (film, 1984)

## Biblioqrafiya
* Constantin von Wurzbach: Mozart, Constanze. In: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 19, Verlag L. C. Zamarski, Wien 1868, S. 295–297.
* Erich Valentin: Das Testament der Constanze Mozart-Nissen. Mit biographischen Notizen über Constanze und Georg Nikolaus Nissen. In: Neues Mozart-Jahrbuch. 2, 1942, ZDB-ID 206550–2, S. 128–175.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Polygonum patulum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Birillik bitkidir. Gövdəsi düz, adətən əsasında möhkəm budaqlarla budaqlanan, 60 sm-ə qədər hündürlükdədir; budaqları çəpinə yuxarı yönələn, nazikdir. Yarpaqları oturaq və ya qısa saplaqlı, yuxarı yarpaqlar lansetvari və ya xətvaridir. Çiçəkləri qırmızımtıl rənglidir. Çiçəkyanlığı demək olar ki, boruvari, bölümləri qırmızıtəhər, bel hissəsi yaşıldır. Toxumcaları 2 mm uzunluqda, yumurtavari, sivri, üçtinli, nöqtəlidir.

## Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqları, Qobustanın rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Çayların kənarlarında, kolluqların arasında, işıqlı meşə talalarında bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dizac (Üskü)

**Dizac** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2.990 nəfər yaşayır (818 ailə).

## İstinadlar
Aqil Dadaşov

**Aqil İsax oğlu Dadaşov** —  Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədr müavini, "Ülfət" qəzetinin baş redaktoru.

## Həyatı
Aqil Dadaşov 1955-ci ildə Qazax şəhərində anadan olmuşdur. 1978-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. Evlidir. İki övladı var.

## Fəaliyyəti
Aqil Dadaşov əmək fəaliyyətinə "Bakı" və "Baku" axşam qəzetləri redaksiyasında başlamışdır. 1991-ci ildən 1992-ci ilə kimi Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının (indiki AHİK) "Ülfət" qəzetinin məsul katibi, baş redaktorun müavini vəzifələrində işləmişdir. 1992-ci ildən qəzetin baş redaktorudur. Aqil Dadaşov 1998-ci ildə  Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədr müavini seçilmişdir. Həmçinin, Ümumhəmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının Şurasının, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının Məclis və İcraiyyə Komitəsinin üzvüdür. "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına, "Azərbaycan Həmkarlar İttifaqlarının 100 illik yubiley" medalına, bir sıra beynəlxalq həmkarlar ittifaqlarının mükafatlarına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 oktyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aqil İsax oğlu Dadaşov "Əməkdar jurnalist" Fəxri adına layiq görülmüşdür. Aqil Dadaşov İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətinin Yayım Şurasının üzvüdür.

## İstinadlar
Lardye

**Lardye** (, ) — Fransada kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Sent-Etyen-lez-Orq kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Forkalkye.

INSEE kodu — 04101.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 114 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 73 yaşda (15-64 yaş arasında) 50 nəfər iqtisadi cəhətdən, 23 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 68.5%, 1999-cu ildə 72.8%). Fəal olan 50 nəfərdən 44 nəfər (24 kişi və 20 qadın), 6 nəfər işsiz (3 kişi və 3 qadın) idi. 23 fəaliyyətsiz 4 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 9 nəfər təqaüdçü, 10 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir..
## Qalereya

Fayl:Église de Lardiers.JPG|
Fayl:Lardiers - Mairie.JPG|
Fayl:Chapelle cimetière Lardiers.JPG| 
Fayl:Bibliothèque Lardiers.JPG|Kitabxana

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
La-Mür-Arjan

**La-Mür-Arjan** (, ) — Fransada kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Sent-Andre-lez-Alp kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Kastellan.

INSEE kodu — 04101.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 321 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 197 yaşda (15-64 yaş arasında) 134 nəfər iqtisadi fəal, 63 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 68.0%, 1999-cu ildə 70.9%). Fəal olan 134 nəfərdən 125 nəfər (64 kişi və 61 qadın), 9 nəfər işsizdir (6 kişi və 3 qadın). Fəal olmayan 63 nəfər arasında 7 nəfər şagird və ya tələbə, 32 nəfər təqaüdçü, 24 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir..

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
La-Qard (Yuxarı Provans Alpları)

**La-Qard** (, ) — Fransada kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Kastellan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Kastellan.

INSEE kodu — 04092.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 56 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 64 yaşda (15–64 yaş arasında) 44 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 20 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 68,8%, 1999-cu ildə 80,6%). Fəal olan 44 nəfərdən 38 nəfər (19 kişi və 19 qadın) işləyir, 6 nəfər işsizdir (3 kişi və 3 qadın). 20 hərəkətsiz 2 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 12 nəfər təqaüdçü, 6 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir..

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Bayram (dəqiqləşdirmə)

* Bayram — milli, dini və ya xüsusi olaraq əhəmiyyəti olan və qeyd olunan gün və ya günlər.
* Bayram (Üskü) — İranda kənd.
* Bayram (şəhər) — İranın Fars ostanının Laristan şəhristanının Bayram bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi.
* Bayram namazı — Fitr bayramı və Qurban bayramı namazları.
* Bayram (dərgi) — İranda dərgi.

## Həmçinin bax
* Bayram (ad)
Tom (çay)

**Tom** - Qərbi Sibirdə çay. Ob çayının sağ qoludur və su yığılma dərəcəsinə görə İrtışdan sonra ikincidir.

## İstinadlar
Azәrbaycan istiqlal mübarizәsi tarixi (Baykara)

**Azәrbaycan istiqlal mübarizәsi tarixi** () — Hüseyn Baykaranın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründәn bәhs edәn və ilk dәfә 1975-ci ildә İstanbulda nәşr olunmuş kitabı.

Hüseyn Baykara "Azərbaycan mədəniyyəti tarixi" ilə "Azərbaycan istiqlal mübarizəsi tarixi" kitablarını Azərbaycanın azadlıq mübarizəsinin əlifbası adlandırıb.

## Məzmun

Әsәrdә Azərbaycanın Rusiya tәrәfindәn işğalı, yeni yaranan dövlәtin başına gәlәn müsibәtlәr, V.İ.Leninin «alman casusu» olduğu, S.Şaumyanın nә üçün Bakıya gәldiyi, ermənilәrin vә bolşeviklәrin törәtdiklәri qırğın, türklәrin hәrbi yardımı vә s. bizә mәlum olmayan hadisәlәr, sәnədlər öz әksini tapmışdır. Kitabda, hәmçinin Azәrbaycanın mühacirәtdә olan ziyalıları haqqında da geniş mәlumat var.

## Nəşr və tərcümə

Kitab ilk dəfə 1975-ci ildә İstanbulda türk dilində Azerbaycan Halk Yayınlarında nəşr edilib.

Azərbaycan dilinə ilk dəfə Elşən Əbülhəsənli tərəfindən tərcümə edilmiş Bakıda 1992-ci ildə Azərnəşrdə, 2017-ci ildə isə Bakı Kitab Klubunda nəşr edilib.

"История борьбы за независимость Азербайджана" adı ilə  S. Əliyeva tərəfindən rus dilinə tərcümə olunmuş R. Həmidovun redaktorluğu, Fərid Ələkbərlinin ön söz müəllifliyi ilə 2018-ci ildə nəşr edilib.

Düzəlişlər və əlavələr edilmiş üçüncü nəşr Bakıda, JekoPrint Çap Evində, 2021-ci ildə, 346 səhifədə nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* İran inqilabı və azadlıq hərəkatları
* Azərbaycanda Yeniləşmə Hərəkatı

## Xarici keçidlər

*
Soltan Məmmədov

**Soltan Teymur oğlu Məmmədov** () — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin VI və VII çağırış deputatı.

## Həyatı
Soltan Teymur oğlu Məmmədov 1974-cü il aprelin 1-də Bakı şəhərində anadan olub. 1981–1991-ci illərdə Sabunçu rayonu 80 №-li tam orta məktəbdə, 1991–1996-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında (ADNA) istehsalat proseslərinin avtomatlaşdırılması üzrə ali təhsil alıb. 2002-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının (ADNA) aspiranturasını bitirib. 2005-ci ildə isə "Xəzər" Universitetində ictimai səhiyyənin idarəedilməsi üzrə magistr təhsili alıb.

Soltan Məmmədov ailəlidir, üç övladı var.

## Fəaliyyəti
Soltan Məmmədov 1996–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) Balaxanı Neft İdarəsində operator-nəzarətçi vəzifəsində çalışıb. Daha sonra o, 1998–2001-ci illərdə Səhiyyə Nazirliyinin Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzində işləyib.

2003–2005-ci illərdə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatında (ÜST) inzibati yardımçı, 2000–2015-ci illərdə isə Rostropoviç-Vişnevskaya Fondunun Azərbaycan nümayəndəliyinin Prezidenti olan Soltan Məmmədov 2015-ci ildən Heydər Əliyev Fondunun Beynəlxalq əlaqələr Departamentinin rəisidir.

Soltan Məmmədov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 may 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

2020-ci il fevralın 9-da baş tutan parlament seçkilərində 14 saylı Xəzər dairəsindən namizəd olan Soltan Məmmədov 47,20 % səslə VI çağırış Milli Məclisin deputatı seçilmişdir. 2020-ci il martın 10-dan səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Soltan Məmmədov Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət Komitəsinin, Səhiyyə Komitəsinin üzvü, habelə Azərbaycan—Fransa parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri olmuşdur.

2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan — Çin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

3 fevral 2025-ci ildə Milli Məclisin Hesablayıcı komissiyasının tərkibinə daxil edilib.

## İstinadlar
On yeddinci simfoniya (Motsart)

**Simfoniya No. 17 G Majorda** —  Volfqanq Amadey Motsart tərəfindən 1772-ci ilin mayında, bəstəkarın 16 yaşında ikən tamamladığı üç simfoniyadan ikincisidir, bəzi hissələrinin daha əvvəl yazıldığı ehtimal olunur. 

## Quruluşu
Motsartın on yeddinci simfoniyası üç hissədən ibarətdir.
# Allegro, 4/4
# Andante, 2/4
# Allegro, 3/8 
:
\relative c' {
  \override Score.NonMusicalPaperColumn #'line-break-permission = ##f
  \version "2.18.2"
  \tempo "Allegro"
  \key g \major
  \tempo 4 = 140
  2.\f b'8.\trill( a32 b) |
  c4 b16( c8.) d16( c8.) b16( c8.) |
  cis16( d8.) d4 r d8.\trill( c32 d) |
  e8 r c' r fis, r a r |
  2.
}


:
>


:
  \relative c'' {
    \version "2.18.2"
    \key g \major
    \tempo "Allegro"
    \time 3/8
    \tempo 4 = 160
   \partial 2 d,8 \p  
   g d g b g b
   4.
   4.
   g'8 a b
   d4 (b8)
   e,8 a g
  \grace g16 (fis8) e16 fis d8
  g d g b g b
  d4.
  }


## Ədəbiyyat
* Dearling, Robert: The Music of Wolfgang Amadeus Mozart: The Symphonies Associated University Presses Ltd, London 1982 ISBN 0-8386-2335-2
* Kenyon, Nicholas: The Pegasus Pocket Guide to Mozart Pegasus Books, New York 2006 ISBN 1-933648-23-6
* Ніл Заслав: Mozart's Symphonies: Context, Performance Practice, Reception OUP, Oxford 1991 ISBN 0-19-816286-3
## Xarici keçid
*[Symphony No.17 in G major, K.129 (Mozart, Wolfgang Amadeus)](http://imslp.org/wiki/Symphony_No.17_(Mozart,_Wolfgang_Amadeus)) στο IMSLP.org

## İstinadlar
Morfologiya

**Morfologiya** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Morfologiya (dilçilik) — hər hansı bir dildə söz formalarının dəyişməsi sistemi, eləcə də qrammatikanın sözlərin formalarını öyrənən şöbəsi.
* Morfologiya (biologiya) — orqanizmlərin forma və quruluşlarını, onların spesifik struktur xüsusiyyətlərini öyrənən elm, biologiyanın alt sahələrindən biri.
Birinci simfoniya (Motsart)

**Simfoniya No. 1 E Majorda** — Volfqanq Amadey Motsartın 1764-cü ilin yazında, hələ 8 yaşı olarkən yazdığı simfoniya.

## Tarixi
Simfoniya Londonda, Motsart ailəsinin İngiltərəyə səfəri zamanı yazılmışdır. Volfqanqın atası Leopold Motsartın xəstəliyi ilə bağlı ailə 1764-cü ilin yayında İngiltərəyə köçməyə məcbur olmuşdur. Əsər ilk dəfə 1765-ci ildə fevralın 21-də ifa edilmişdir, 13 may 1765-ci ildə Motsartın London vida konsertində bir daha nümayiş etdirilmişdir. Hazırda bu simfoniyanın yazıldığı Vestminster şəhərciyində, Ebury küçəsində yerləşən 180 nömrəli evdə xatirə lövhəsi vurulmuşdur.

## Quruluşu
Simfoniya 11 dəqiqə davam edir və 3 hissədən ibarətdir. Motsartın birinci simfoniyasında iki tanınmış bəstəkarın: İohann Xristian Baxın və Karl Fridrix Abelin və Motsartın atasının təsiri aydın şəkildə özü göstərir.
: 
\relative c'' {
  \key es \major
  \tempo "Molto allegro"
  es2\f g |
  \repeat unfold 8 { bes8 } |
  g4 es r2 |
  bes1\p | as | as | g | g |
}


# Allegro Molto (5 dəqiqə)
# Andante (4 dəqiqə)
# Final. Presto (2 dəqiqə)
İngiltərə musiqişünası və ədəbiyyatşünası Cuthbert Girdlestone "Motsartın piano konsertləri" kitabında bu simfoniya aşılışı ilə iyirmi il sonra bəstələnmiş Motsartın 22 K482 nömrəli fortepiano konserti arasındakı oxşarlığı qeyd etmişdi.

## İstinadlar

## Notlar və ədəbiyyat
* [Notlar](http://imslp.org/wiki/Symphony_No.1_(Mozart,_Wolfgang_Amadeus)) на IMSLP
* Dearling, Robert: The Music of Wolfgang Amadeus Mozart: The Symphonies Associated University Presses Ltd, London 1982 ISBN 0-8386-2335-2
* Kenyon, Nicholas: The Pegasus Pocket Guide to Mozart Pegasus Books, New York 2006 ISBN 1-933648-23-6

## Xarici keçid
* Sinfonien · Band 1, Notenedition (Allroggen, 1984).
* [No.1 in E-flat major, K.16 (Mozart, Wolfgang Amadeus).](http://imslp.org/wiki/Symphony_No.1_(Mozart,_Wolfgang_Amadeus)|3=Symphony)
İkinci simfoniya (Motsart)

**Simfoniya No. 5 B Majorda** — KV 17 sıralaması ilə bilinən və zun müddət Volfqanq Amadey Motsart tərəfindən yazıldığı güman edilən simfoniya. Hazırda əsərin Volfqanqın atası Leopold Motsart tərəfindən yazıldığı düşünülür. Lüdviq fon Köxel tərəfindən hazırlanmış Motsart əsərləri kataloqunun altıncı nəşrində simfoniya "Anhang C 11.02" nömrəsi ilə qeyd edilmişdir. Sonradan Kliff Eysen tərəfindən nəşr edilmiş kataloqda əsər "Eisen B ♭ 6" kimi qeyd olunub.

: 
\relative c* {
  \key bes \major
  \tempo "Allegro"
  \partial 4 f8.\f f16 bes4 d,8. d16 f4 f,8. f16 bes4 d8. f16 \times 2/3 {f,8-. f (g} \times 2/3 {as g f)} g4
}
</score>

Ənənəvi dörd hissəli quruluşa malik olan əsər sürəti-yavaş-minuet-sürətli pattern hissələrə malikdir:
# *Allegro*
# *Andante*
# *Menuetto I & II*
# *Presto*

Motsart musiqilərinin ilk toplu nəşri olan [[Alte Mozart-Ausgabe]] antologiyasında verilmiş bir neçə qısa qeyd əsərin yarımçıq olduğunu göstərir. Məsələn "Menuetto I" hissəsində yalnız birinci [[skripka]] və [[violonçel]]/[[Kontrabas (musiqi aləti)|kontrabas]] partiyaları tamamlanmışdır; ikinci skripka və [[alt]] partiyaları isə tamamilə redaktorun əlavələridir.

Hazırda əsərin Motsarta aidliyi tamamilə inkar edilir və o, [[Neue Mozart-Ausgabe]] antologiyasına daxil edilməmişdir.

== İstinadlar ==
#  Stanley Sadie, *The New Grove Mozart'' (NY: Norton, 1983), p. 197. .
#  Sadie, p. 197.
#  The parentheses are around the tempo designation "Andante" in the score of the symphony.
#  Aşağıda eçid verilən nota bax.

## Xarici keçidlər
* [İkinci simfoniya](https://imslp.org/wiki/Symphony_No.2_(Mozart,_Wolfgang_Amadeus)) notları International Music Score Library Project saytında.
Baba Əliyev (rəssam)

**Baba Balababa oğlu Əliyev** () — Azərbaycan rəngkarı, Azərbaycan SSR xalq rəssamı (1982), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri.

## Həyatı
Baba Əliyev 22 mart 1915-ci ildə Zirə qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, 1937-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini, 1941-ci ildə isə V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunu bitirmişdir.

Baba Əliyev 1945-ci ildən Sov. İKP üzvü olmuşdur. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri vəzifəsində işləmiş, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur.

Rəssam 1946–1960-cı illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində dərs demişdir. O, 27 mart 1991-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Rəssamın yaradıcılığında əsas yeri portret və natürmort janrları təşkil edir. Onun sənətə gəlişi Böyük Vətən Müharibəsi illərinə təsadüf edir və bu illərdəki yaradıcılığında cəbhə döyüşçülərinin bədii obrazları xüsusi yer tutur. Baba Əliyevin "təyyarəçi Məzahir Abbasovun qəhrəmanlığı" (1947) əsəri, komissar Novruz Aslanovun və polkovnik S. Suprunun portretləri bu qəbildən hesab olunur. Onun "Sovet İttifaqı qəhrəmanı Suprun" portreti 1942-ci ildə Tbilisidə keçirilmiş "Böyük Vətən müharibəsi" sərgisində nümayiş etdirilmişdir.

Müharibədən sonrakı illərdə Baba Əliyev digər rəssamlar kimi zəhmət adamlarının bədii ümumiləşdirilmiş obrazlarının təsvirinə başlamışdır. O, 1951-ci ildə Əbdülxalıq və A. Zarubinlə birlikdə pambıqçıların əməyinə həsr olunmuş "Dövlətə pambıq təhvili" adlı böyük pannosunu işləmişdir. Həmin əsər 1951-ci ildə Ümumittifaq sərgisində nümayiş etdirilmişdir. Rəssam "Növbə qabağı" (1959), "Neftçilərin istirahəti" (1961), "Yeni qüvvə" (1963) kimi əsərlərində neftçilərin əməyinin xarakterini göstərməyə çalışmışdır.

Baba Əliyev "Qız portreti" (1957), "kolxozçu F. Abdullayevanın portreti" (1962), "Tibb bacısı" (1983), "Cövdət Hacıyev" (1986) kimi bir sıra portretlərin, "Aylı gecə" (1962), "Şaftalılar" (1964), "Göygöldə axşam" (1978) və başqa peyzaj və natürmortların müəllifidir. Onun "Bizim qonaqlar" (1967), "Şahdağ" (1969), "Ana ürəyi" (1973), "Səhər şəfəqləri" (1977), "Çay plantasiyası" (1978), "Maldarlıq" (1982), "Tərəvəz yığımı" (1983) əsərlərində əmək adamları, təbiət mənzərələri və məişət səhnələri lirik səpkidə təsvir edilmişdir.

Rəssam 1960-cı illərdə sərt üsluba üstünlük vermişdir. Onun bu qəbildən olan əsərləri sırasına "Neftçilərin istirahəti" (1961) və "Tankçıların istirahəti" (1965) daxildir.

## Xatirəsi
Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən "Baba Əliyevin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi haqqında" 28 noyabr 2005-ci il tarixli sərəncamına əsasən Bakının Zirə qəsəbəsində rəssamın adına küçə verilmiş, III Maqomayev döngəsi, 3 ünvanına xatirə lövhəsi vurulmuşdur.

2016-cı ilin iyunun 7-də Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində Baba Əliyevin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş sərginin açılışı olmuşdur.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı — 1 dekabr 1982
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 29 iyun 1964
* Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı — 21 mart 1985

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mahmud Tağıyev

**Mahmud Əzizağa oğlu Tağıyev** () — Azərbaycan rəngkarı, Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı (1982).

## Həyatı
Mahmud Tağıyev 11 iyun 1923-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirdikdən sonra, 1949–1953-cü illərdə Moskvada, Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun rəssamlıq fakültəsində, 1953–1956-cı illərdə isə İ. Repin adına Leninqrad Dövlət Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda təhsil almışdır.

Mahmud Tağıyev 1946-cı ildə rəssam Xalidə Səfərova ilə ailə qurmuş və həmin ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur. O, 21 noyabr 2001-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Rəssam Tağı Tağıyevin qardaşı, Əkrəm Tağıyevin atasıdır.

## Yaradıcılığı
Mahmud Tağıyevin erkən yaradıcılığının əsas mövzuları natürmort və mənzərə əsərləri hesab olunur. O, 1960-cı illərdən başlayaraq sənaye və kənd təsərrüfatına aid mövzuları araşdırmışdır. Rəssam Azərbaycanda sovet tikililərinin quruculuq prosesinin əsas məqamlarını təsvir etmişdir. Bunlara Mingəçevir su anbarı və Sumqayıt alüminium zavodunun təsvirləri daxildir. M. Tağıyev bu illər ərzində portret janrını araşdırmağa davam etmiş və xüsusi olaraq tarixi portret janrına müraciət etmişdir.

Rəssamın yaradıcılığına "Əriklər" (1969), "Əncirlər" (1974), "Eyvan" (1987), "Natürmort", "Yaz gülləri" (1993), "Lalələr", "Almalar" (1993), "Məcnun", "Leyli", "Güldanda güllər", "Dağlarda bahar", "Bakı", "Neft emal zavodunun işıqları", "Avarçəkən", "Yuxu", "Çılpaq", "Dədə Qorqud", "Səməd Vurğun", "Yeddi gözəl" və başqa əsərlər daxildir.

Mahmud Tağıyevin Bakıda (1947-ci ildə Xalidə Səfərova ilə birgə, 1958, 1969, 1993), Moskvada (1990, 1988-ci illərdə X. Səfərova ilə birgə) fərdi sərgiləri keçirilmişdir. Onun əsərləri Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, İran, Suriya və Misirdə sərgilənmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri adı — 1 dekabr 1982
* Zaqafqaziya respublikalarının 1-ci bienallının diplomu (Tbilisi, Gürcüstan SSR) — 1986
* "Müasir Azərbaycan incəsənəti" rəssamlıq müsabiqəsinin 3-cü mükafatı (BMT-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyi tərəfindən Bakıda təşkil olunub) — 1996

## İstinadlar
Səda Əl Şəbəb

***"Səda Əl Şəbəb (dərgi)"*** — tələbə dərgisi.

## Məlumat
Səda Əl Şəbəb adı ilə çap edilmiş tələbə dərgisi ərəbcə ara-sıra müxtəlif məktəblər tərəfindən yayımlanıb. Vaxtilə şəhərin bir məktəbinin çıxardığı "Səda Əl Şəbəb"in ilk sayı 1949-cu il aprelin 23-üdə nəşr edilib. Dərgi 9x23 ölçüsündə, 24 səhifədən ibarət idi. Üzərində mətbəə adı qeyd edilməyən dərginin Bağdadda çap edilməsi ehtimal olunur. Jurnalın 1950-ci il may sayı "Əl İxlas" adıyla işıq üzü görsə də, birinci səhifəsində sonradan ayrıca kağıza çap edilmiş "Səda Əl Şəbəb" adı yapışdırılıb. Buna səbəb dərginin təsisçisi haqqında adının olduğu kimi qalmalı olması ilə əlaqədardır. Jurnalın bu sayı 40 səhifədən ibarət olub Bağdadda "Əl Ərəbiyyə" mətbəssində işıq üzü görüb.

Bu nömrədə Kərküklü şair Hicri Dədənin türk dilində mənzuməsinə də yer ayrılıb. Dərginin 1952-ci il fevral sayı də Bağdadda dərc edilib. 1958-ci ilin yanvar sayı müəllimlər Məhəmməd Əl Şeyxlə Mahmud Əl Ubeydinin nəzarəti altında hazırlanaraq Kərkükdə "Şimal" mətbəəsində çap edilib. Kərkük Qərbiyyə orta məktəbinin "Səda Əl Şəbəb" adı ilə çap etdirdiyi dərginin ilk sayı 1950-ci il yanvarın 1-i, ikinci sayı 1950-ci il dekabrın 18-i, üçüncü sayı 1950-ci il dekabrın 24-ü, dördüncü sayı 1952-ci il yanvarın 6-sı Bağdadda "ƏL Nəcah" mətbəəsində işıq üzü görüb. Dərginin 1955-ci il aprel, 1957-ci il mart, 1958-ci il mart tarixli nömrələri müəllim Sinan Saidin nəzarəti ilə Bağdadda "Əsəd" mətbəəsində dərc edilib. Beləliklə, 11 sayından sonra "Səda Əl Şəbəb"ın digər saylarının çap edilməsi ehtimal olunmur.

## Həmçinin bax
* İraqda qətlə yetirilmiş əcnəbi jurnalistlərinin siyahısı

## İstinadlar
Energetik

**Energetik** bunlara istinad edə bilər:

* Energetik içki
* Energetika
* Energetik Mingəçevir FK
* Energetik Əli-Bayramlı FK — Əli Bayramlını (indiki Şirvan) təmsil edən Şirvan FK futbol klubunun əvvəlki adı.
Gövhər ağa Cavanşir (tarixi roman)

**Gövhər ağa Cavanşir** — Mehriban Vəzirin 2018-ci ildə nəşr olunmuş Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın qızı, xeyriyyəçi-mesenat Gövhərnisə bəyim Sarıcal-Cavanşir barədə tarixi romanı.

## Məzmun

Gövhər ağa Cavanşir xalqımızın ən görkəmli qadın şəxsiyyətlərindən biridir. Qarabağlı İbrahim xanın qızı Gövhər ağa dövrünün ən gözəl, ən zəngin və mütərəqqi xanımlarından biri olmuşdur. Böyük sərvətini xeyriyyə işlərinə xərcləmiş, alimləri və ədibləri himayə etmiş, məscidlər, mədrəsələr, məktəblər, xəstəxanalar, körpülər inşa etdirmişdir. Bu gün əsirlikdə olan Şuşanın rəmzinə çevrilmiş “Gövhərağa məscidi” xanqızının mədəniyyət tariximizə qiymətli töhfəsidir. Qarabağın işğalı Gövhər ağanın taleyini amansızca müəyyən etmişdi. Xanqızının acı həyat hekayəsi və ictimai fəaliyyəti ilk dəfə geniş şəkildə araşdırılmış və qələmə alınmışdır.

## Nəşr və tərcümə

Kitab ilk dəfə 2018-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 214 səhifədə nəşr edilib.

Kitab Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə yardımı ilə “Gövhər ağa Cavanşirin (1790-1868) həyatı və ictimai fəaliyyətindən bəhs edən kitabın yazılması və nəşri” layihəsi çərçivəsində Azərbaycan Qadınlarının Siyasi Mədəniyyət Mərkəzi İctimai Birliyi tərəfindən hazırlanıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Yuxarı Gövhər ağa məscidi
* Aşağı Gövhər ağa məscidi
* Ağabəyim ağa Cavanşir tarixi-sənədli romanı

## Xarici keçidlər

* 
*