open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yeni Çılatqan (Avurğazı)

**Yeni Çılatqan** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Çuvaş Qaramalı kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 26&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Çuvaş Qaramalı): 5&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ağ Göl stansiyası): 12&nbsp;km.
## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Semenkin (Avurğazı)

**Semenkin** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Semenkin kənd şurasının tərkibindədir.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 27 km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sterlitamak stansiyası): 28 km.

## Əhali

### Tanınmış şəxsləri
* Minibay Zeynetdinoviç Sattarov — Salavatnefteorgsintez İstehsalat Birliyinin (1979–1980) zavod direktor müavini, Sosialist Qəhrəmanı.
* Gülsüm Zeynullovna Askarova — kolxozçu, SSRİ X çağırışının Ali Sovetinin deputatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sosnovka (Avurğazı)

**Sosnovkaka** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Məsəli kənd şurasının tərkibindədir.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 26 km,
* kənd sovetliyindən (Məsəli): 3 km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sterlitamak stansiyası): 28 km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə Çuvaşlar (97%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar
Makrorelyef

**Makrorelyef** ( ) (yunca makros- böyük və relyef demekdir) — yer səthinin əsasən endogen proseslərlə yaranmış iri relyef formaları. Yüksəkliyi (dərinliyi) bir neçə yüz və min metrlərlə ölçülür/ silsilələr, dağarası çökəkliklər, vulkan konusları və s/.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiordlar
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Hamarlanma

**Hamarlanma** (, ) — qalxma səhələrində denudasiya, enmə sahələrində akkumulyasiya nəticəsində relyefdə təzadlığın ləğv olması və onun Yerin qravitasiya sahəsi səviyyəsinə yaxınlaşması. Tektonik əyilməni kompensasiya edən akkumulyasiya sayəsində akkumulyativ düzənlik əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* Firn hövzəsi

## İstinadlar
Böyük Təpəköy

**Böyük Təpəköy** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında kənd adı.

## Tarixi
1950-ci ildə Kiçik Təpəköy kəndi ilə birləşmişdir. 1990-cı ildə kənd ermənicə Daştavayr adlandırılmışdır. Kənd 2027 m. yüksəklikdə dağlıq ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
1988-ci ildə əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. Azərbaycan dilində təpə və Osmanlı türk dilində köy *kənd* sözlərindən ibarətdir.

## İstinadlar
Böyük Xırdakar

**Böyük Xırdakar** — 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı

## Toponimi
Azərbaycan dilində xırda (kiçik, balaca) və ərəbcə qar *mağara*, *zağa* ya da türk dillərində qar *alınmaz qaya* sözlərindən ibarətdir. Azərbaycanda və Ermənistanda bir sıra dağ adlarının ikinci hissəsi *qar*, *kar* sözündən ibarətdır. Erməni tədqiqatçıları bu sözü ermənicə kar *daş*, *qəmbər* sözü hesab edərək bu dağ adlarını guya keçmişdə ermənilərin oralarda yaşadıqlarını göstərən fakt kimi götürürlər. Lakin bu tamamilə səhv fikirdir. *Qar* sözü həm də Şərqi İran dillərində (əfqan, tacik, yaqnab dillərində) *dağ* mənasındadır. Ola bilər türk tayfalarının qərbə hərəkəti ilə bu söz də gətirilmişdir. Azərbaycanda Babaqar (Tovuz rayonu), Buzduqqar (Kəlbəcər rayonu), Keçələkar (Kəlbəcər rayonu), Qoşnakar (Gədəbəy rayonu, Çimqar (Xanlar rayonu), Hinqar (İsmayıllı rayonu), Çoxqar (Şəki rayonu), Keşunqar (Oğuz rayonu) və b. dağ adlarının birinci hissələri tamamilə türkcədir. Qazaxıstanda Kalkaqar, Sunkar və b. dağ adları da bu sıraya aiddir.

## İstinadlar
Böyük Haxis

**Böyük Haxis** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı. 1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd dağılmışdır.

## İstinadlar
Buğavar

***Buğavar*** - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Meğri r-nunda) kənd adı. 1918-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. Buğa (erkək maral) sözündəndir.

## İstinadlar
Böyük Cəmşidli

***Böyük Cəmşidli*** — Ararat rayonunda kənd adı. 1828–1832-ci illərdə kənddə ermənilər də yerləşdikdən sonra əhali qarışıq yaşamışdır XX əsrin 30-cu illərində kənd Cəmşidli-Mets adlandırmışdır.

## İstinadlar
Maqmatizm

**Maqmatizm** (, ) — hərəkətverici qüvvəsi maqma və onun törətdiyi bütün geoloji proseslərin məcmusu; əsasən effuziv (vulkanizm) və intruziv (plutonizm) formada təzahür edir.

## Başlanğıc maqmatizm
Başlanğıc maqmatizm, Stille, 1940 **-** qalın sualtı vulkanogen süxur qatları (spilit-diabaz, andezit, kvars-keratofir formasiyaları) və intruziv formasiya seriyaları (hiperbazit, qabbro-plaqioqranit, qabbro-sienit formasiyaları) ilə səciyyələnən maqmatizm. Başlanğıc maqmatizm əsasi, ultraəsasi tərkibli maqma və onun turş diferensiatları xasdır. Evgeosinklinallar və qırışıqlıq vilayətlərin tipik zonalarının ilkin yaranma mərhələlərində geniş inkişaf etmişdir. Sinonim: *İnsial maqmatizm.*

## Maqmatik fəallaşma sahələrinin geokimyəvi əlamətləri
Maqmatik fəallaşma sahələrində təbii hadisələrdən daha çox vulkanlara, zəlzələlərə və iqlim dəyişmələrinə rast gəlinir. Belə sahələrdəki sularda, xüsusən yeraltı suların yuvenil növlərində Cl elementinin miqdarının yüksəlməsi müşahidə edilir. Maqmatik fəallaşma mərhələləri yer qabığında vulkanların fəaliyyəti ilə də müşayiət oluna bilər. Bu zaman ən çox müşahidə olunan geoloji-geokimyəvi proseslər diffuziya və adsorbsiya hadisələri ilə əlaqədar baş verir. Diffuziya (F, Br, J, K, Na) və adsorbsiya (Fe, Mn, S, P, C) hadisələri bir sıra kimyəvi elementlərin miqrasiyası vasitəsilə endogen və ekzogen proseslərə öz təsirini göstərir. Yeraltı sular və bitki örtüyündə Fe, K, P elementlərinin miqdarlarının artması da maqmatik fəallaşmaları göstərən əlamətlərdən hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buğamlu

***Buğamlu*** - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı XIX əsrin sonlarından sonra mənbələrdə adı çəkilmir. Ehtimal ki, tayfa adıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Maqnit anomaliyası

**Maqnit anomaliyası** (, ) — yerin maqnit sahəsi kəmiyyətinin onun normal kəmiyyətindən kənara çıxması.

## Həmçinin bax
* Hamarlanma
* Hamarlanma
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Mamelon

**Mamelon** (, ) — daxili kanalı olan zəng qülləsinə oxşar ekstruziv günbəz; bir sıra nazik lava axınlarından ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Mağara
* Yamac
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Buğadaq

***Buğadaq*** - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında dağ adı [133, 43]. Buğa (erkək maral) yaşayan dağ mənasındadır. Azərbaycanda Buğadaş (Şuşa rayonu) dağ adı ilə mənaca eynidir. Bax: Böyük Buğutlu.

## İstinadlar
Buğatəpə

***Buğatəpə*** - Şirak dağ belinin bir zirvəsinin adı XX əsrin 30 -cu illərində dağ ermənicə Sulasar adlandırılmışdır. Dağın adı orada keçmişdə buğa maralın olması ilə əlaqədardır.

## İstinadlar
Mari

## Toponimlər
* Mari (Suriya) — indiki Suriyada qədim sami şəhəri. 
* Mari (şəhər, Suriya) — Suriyada şəhər. 
* Mari (Braziliya) — 
* Mari (Fransa) — 
* Mari (çay) — 
* Mari (ad) — 

## Digər
* **Mari** (, ) — səthi 0,5-1,0m yüksəkliyində təpəciklər və tirəciklərlə mürəkkəbləşən və ara­ları cil və mamır-ot bitkiləri ilə örtülü, maili və ya üfqi səthlər.

## İstinadlar
Temperatur şkalası

**Mütləq temperatur şkalası**-1848-ci il ingilis alimi Uilyam Kelvin 

**Selsi şkalası** -1742-ci il Anders Selsi  
## [[Temperatur]] şkalası
### [[Kelvin]] şkalası
Mütləq temperatur şkalasını  ingilis alimi Uilyam Kelvin 1848-ci ildə ən aşağı temperaturu -273,15 C olan termometr şkalası təklif etmişdir.Bu temoeratur 0 K (sıfır Kelvin) ilə işarə olunur.Kelvin şkalasına mütləq temperatur şkalası deyilir.Bu şkalada mənfi temperatur yoxdur.0K-ya bərabər temperatur mütləq sıfır deyilir.0K-da atom və molekulların xaotik hərəkəti kəsilməlidir.Təcrübə göstərir ki, mütləq sıfır temperaturuna yaxınlaşmaq olar,ancaq ona çatmaq mümkün deyil.
### [[Selsi şkalası]]
Selsi şkalasını 1742-ci ildə İsveç alimi Anders Selsinin şərəfinə  adlandırılmışdır.Bu temoeratur °C (dərəcə selsi) ilə işarə olunur. İlk dəfə onun təklif etdiyi bu temperatur ölçü sistemininde-şkalada suyun donma temperaturu 0°, qaynama temperaturu isə 100° müəyyən edilmişdi.
## Həmçinin bax
Temperatur
## Xarici keçidlər
Kelvin Sıcaklık Ölçeği  Bu yazının kaynağı: https://bilimfili.com/kelvin-olcegi/
## İstinadlar
Masa dağlar

**Masa** və **tava dağlar** (, ) — denudasiyaya davamlı çökmə və ya püskürmə süxur layları ilə örtülmüş dik yamaclı və yastı səthli təcrid olunmuş yüksəklik. Qalxmış laylı düzənliklərin erozion parçalanması və ya qırılmalar boyu ayrı-ayrı blokların differensial yerdəyişməsi zamanı əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Torpaq
* Yerin mantiyası

## İstinadlar
Buğdatəpə (kənd)

**Buğdatəpə** - İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında kənd adı XIX əsrin 30-cu illərində Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. XVII əsrin əvvəllərində Göyçə gölünün içərisindəki Qaravəng (ermənicə Sevvank) monastrına məxsus kəndlərdən olmuşdur 

## İstinadlar
Müsəlman coğrafiyaçıların siyahısı

Aşağıdakılar müsəlman coğrafiyaçıların tam olmayan siyahısıdır.

*Məhəmməd ibn Musa əl-Xarəzmi (780-850)
*Əbu Yusif Yaqub ibn İshaq ibn Səbbah əl-Kindi (801-873)
*Yaqubi (ö. 897)
*İbn Xordadbeh (820-912)
*Əbu Hənifə əd-Dinəvəri (820-898)
*Əbu Zeyd əl-Bəlxi (850-934)
*Xaşxaş İbn Səid İbn Əsvad (fl. 889)
*Əbu Məhəmməd əl-Həmdani (893-945)
*Məsudi (896-956)
*İbn Fəqih (X əsr)
*Əhməd ibn Fədlan (X əsr)
*İbn Rüstə (X əsr)
*Əl-Məqdisi (945-1000)
*İbn Hövqəl (ö.977)
*İbn Heysəm (965-1039)
*Əl-Biruni (973-1048)
*İbn Sina (Avicenna, 980-1037)
*Əbu Səid Gərdizi (ö. 1061)
*Əbu Abdulla əl-Bəkri (1014–1094)
*Əl-İdrisi (1100–1165)
*İbn Rüşd (1126–1198)
*İbn Cübeyr (1145–1217)
*Yaqut əl-Həməvi (1179–1229)
*Əbülfida (1273–1331)
*Həmdullah Qəzvini (1281–1349)
*İbn Bətutə (1304-1370)
*Əhməd ibn Məcid (d.1432)
*Mahmud Qaşqarlı (1005–1102)
*Piri Rəis (1465–1554)
*Amin Rəzi (XVI əsr)
*Məhəmməd Rəza Hafizniə (d.1955)
*Ghazi Falah (born 20th century)

## Həmçinin bax
*Ərəb alimlərinin siyahısı
Massiv (dəqiqləşdirmə)

* Massiv (geoloji termin) - termin
* Massiv – bir adla adlandırılmış nizamlanmış kəmiyyətlər yığımıdır
* Massive Attack
* Massiv neft-qaz yatağı
Buğdatəpə (dağ)

**Buğdatəpə** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı Göycə bölgəsində Qelam (Qeğam) dağ belinin şimal yamacında zirvədir. 1728-ci ilə aid mənbədə «Buğda-i-təpə» kimi çəkilir  Gədəbəyə r-nunda Buğdadağ-Su toponimi ilə mənaca eynidir.

## İstinadlar
Masa

**Masa** və ya **büro** — məktəbdə, ofisdə, evdə və ya oxşar, oxu, yazma və ya kompüter kimi avadanlıqlardan istifadə etmək kimi akademik, peşə və ya məişət fəaliyyəti üçün istifadə olunan düz bir masa tərzi iş səthinə malik bir mebel parçasıdır.

## Tarix

Masa üslubunda mebel klassik antik dövrdə və ya Yaxın Şərq və ya Uzaq Şərqdəki savadlı sivilizasiyanın digər qədim mərkəzlərində istifadə edilməmiş kimi görünür, lakin konkret bir dəlil yoxdur.

## Industrial era

## Qaleriya

Fayl:Schreibtisch.2.JPG
Fayl:Student Desk.jpg
Fayl:SchoolDeskBenchWebsterNewYork.jpg
Fayl:Desk333.JPG
Fayl:Desk, designed by Frank Furness, 1870-71, Philadelphia Museum of Art.jpg


## Həmçinin bax
* Yazı masası

## İstinadlar
Buğacıq

***Buğacıq*** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan r-nunda) kənd adı 1906-cı ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. Orta əsrlərdə Suriyada (Şamda) Buka mahalında yaşamış Şamlı tayfasının gətirdiyi addır. Şabadın (bax) kəndindən yaranmış obadır

## İstinadlar
Marşrut planalma

**Marşrut planalma** (, ) — topoqrafik və başqa xəritələri tərtib etmək və yenidən düzəltmək üçün ayrı-ayrı marşrutlar üzrə yerin plana alınmasıdır. İnstrumental menzula, aerofototopoqrafik və b. ilə /, yaxud gözəyarı planalma üsulları ilə aparılır.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Çalalı relyef
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Kürsəngi palçıq vulkanı

**Kürsəngi palçıq vulkanı** - Salyan rayonu, Kürsəngi kəndi ərazisində, Bakı-Salyan yolunun sağında yerləşən sönmüş palçıq vulkanı. Adının etimologiyasına dair bir çox nəzəriyyələr mövcuddur: Kürün səngidiyi yer olaraq- Kürsəngi; Kür və səng *(farsca: daş, qaya)* Kürsəngi-Kürdaşı olaraq və s.

## Ümumi məlumat
Dağın hündürlüyü təxminən 77 metrə çatır. Palçıq vulkanı dağı Kürsəngi kəndi ərazisində yerləşir. Dağın şimal-şərq ətəklərində Yolustü kəndi yerləşir. Dağın ərazisində "Kürsəngi küp qəbirlər nekropolu" yerləşir. Dağ və kəndin ərazisi keçmişdə maldar ellərin qışlaq yeri olmuşdur..
## Həmçinin bax
* Kürsəngi
* Kürsəngi dağı
* Kürsəngi küb qəbirləri nekropolu
* Kürsəngi yatağı
* Bəndovan palçıq vulkanı
* Keyrəki palçıq vulkanı
## Xarici keçidlər

#  Palçıq vulkanları
## İstinadlar
Köhnə İvanovka (Avurğazı)

**Köhnə İvanovka** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Tukay kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 28&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Tukay): 3&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ağ Göl stansiyası): 52&nbsp;km.

## Əhali

## Tarixi
10 sentyabr 2007-ci ilə qədər sadəcə İvanovka kədi adlanırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Budaqbəy qışlağı

**Budaqbəy qışlağı** — 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində Tərnəqut kəndinə məxsus qışlaq.

## İstinadlar
Köhnə İbray (Avurğazı)

**Köhnə İbray** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd İbray kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 16&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Novofyodrofka): 6&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ağ Göl stansiyası): 31&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (45%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Buzavənd Axundlu

**Buzavənd Axundlu** — İrəvan xanlığının Gərnibasar mahalında kənd adı.  Əsli Bozavənd-Axundlu. XIX əsrin ortalarından sonra adı çəkilmir. 1728-ci ilə aid mənbədə Qarnibasarda yalnız Bozavənd-Zirzir (Abdulhacı) kəndinin adı qeyd olunur  Qızılbaşların Bozavənd tayfasının adını əks etdirir. Azərbaycanda Bozavənd kəndinin adı ilə mənşəcə eynidir. *Axunda (İrəvan xanlığının axunduna) məxsus Bozavənd ailələri* mənasındadır.

## İstinadlar
Nisbi və mütləq rütubətlilik

## [[Rütubət]]lilik
Atmosferdə 13 min km3 həcmində su vardır.Havadakı suyun əsas hissəsi buxar halında, qalan isə su damcıları və buz halında olur. Havadakı suyun 86%i okean və dənizlərdən , 14%ə qədər isə quru səthdən daxil olur. Havada olan suyun miqdarı rütubətlilik göstəriciləri ilə təyin edilir.Havanın rütubətliliyi onun əsas elementlərindən biridir. Ona görə də havada olan suyun miqdarı nisbi və mütləq rütubətlik göstəriciləri ilə təyin edilir.

## Mütləq rütubətlilik
Mütləq rütubətlilik 1 m3 havada olan suyun miqdarı mütləq rütubətlilik adlanır. O, qramlarla və ya parsial təzyiqin vahidləri ilə ölçülür. Mütləq rütubətlilik temperaturdan asılıdır. Temperatur artdıqca havada olan suyun miqdarı da artdı. Çünki isti havada daha çox buxar saxlamaq qabiliyyətinə malikdir.

## Nisbi rütubətlilik
**Nisbi rütubət ''- verilən temperaturda havanın mütləq rütubətinin həmin temperaturada doyan su buxarının sıxlığına nisbətinə bərabər olan fiziki kəmiyyətdir.**''

\varphi=\frac{\rho_p}{\rho_0} \cdot 100%

Burada {\rho_p} — havadakı doyan su buxarının sıxlığıˌ\varphi — havanın nisbi rütubətidir.

Nisbi rütubətlilik havanın su ilə neçə faiz doymasını göstərir . Havanın rütubətini ölçmək üçün hiqrometrdən və psixometrdən istifadə olunur.

## Həmçinin bax
Rütubət dövranı, Rütubət

## Xarici keçidlər
Su buxarı. Nisbi və mütləq rütubətlilik.,Atmosferdə su

## İstinadlar
Buzavənd Qulaməli

**Buzavənd Qulaməli** — İrəvan xanlığının Gərnibasar mahalında kənd adı Əsli Bozavənd Qulaməli. XIX əsrin ortalarından sonra adı çəkilmir. *Qulaməliyə (mülkədar adıdır) məxsus Bozavənd ailələri* mənasındadır.

## İstinadlar
Ağamirli (Kəleybər)

**Ağamirli** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 349 nəfər yaşayır (71 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Kəleybar bölgəsinin Kərmadüz kəndistanında, Kəleybar qəsəbəsindən 31 km şimaldadır. 
## İstinadlar
Köhnə Küzək (Avurğazı)

**Köhnə Küzək** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd İşli kənd şurasının tərkibindədir.
## İnfrastruktur
Küçələr:
* Karl Marks,
* Matrosova,
* Oktyabrskaya,
* Pervomayskaya,
* Podqornaya,
* Radujnaya,
* Reçnaya,
* Sovetskaya,
* Frunze.

## Görməli yerlər
Kənd ətrafında karst mağaralar vardır. Onlar arasında ən məşhuru Vertolyotnaya mağarasıdır.

## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağamirli (Xudafərin)

**Ağamirli** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 35 nəfər yaşayır (9 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Kəleybar bölgəsinin Həsənabad kəndistanında, Kəleybar qəsəbəsindən 29&nbsp;km qərbdə, Əhər-Kəleybar avtomobil yolunun 29 kilometrliyindədir.
## İstinadlar
Ağamurad (Meşkinşəhr)

**Ağamurad** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 31 nəfər yaşayır (7 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Meşkin şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ərşəq kəndistanında, Meşkin şəhərindən 48 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Bulaqbaşı (İrəvan)

**Bulaqbaşı** — İrəvan xanlığının Gərnibasar mahalında kənd adı 1590-cı ildən məlumdur 1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır.

## İstinadlar
Heterotip dərələr

**Heterotip dərələr** (, ) — yun. heteros-başqa və tupos-görünüş, nümunə, tip ayrı-ayrı hissələri mənşəcə fərqlənən tektonik, erozion və s. və yaxud geoloji strukturlarla müxtəlif münasibətdə olan, morfoloji cəhətdən qeyri-yekcins dərələr.

## Həmçinin bax
* Aservolitlər
* Avanşelf

## İstinadlar
Həlqəvi morfostruktur

**Həlqəvi morfostruktur** (, ) — relyefin morfogenetik tipləri və struktur elementlərinin qanunauyğun konsentrik birliyi olub, qədim vulkanik-plutonik həlqəvi strukturların seçmə denudasiyanın və neotektonik hərəkətlərin təzahür xüsusiyyətləri ilə əlaqədar olaraq formalaşır.

## Həmçinin bax
* Eol relyef
* Delta düzənliyi

## İstinadlar
Alaqaya (dağ)

**Alaqaya** — Qarabağ dağ silsiləsinin şimalında, Kəlbəcər və Xocalı rayonları sərhədində dağ adı. Alaqaya dağının hündürlüyü 2583 m.

## Toponimikası
Bu mürəkkəb sözün birinci komponenti olan "ala" hissəsi bir sıra mürəkkəb toponimlərin birinci komponenti kimi "alalıq", "rəngbərənglik", "ala-bulalıq", "ağ rəng, qırmızı və qara rənglərlə qarışıqlıq" mənalarını əks etdirir. İkinci komponent olan "qaya" sözü toponimik termin olub, "sıra dağlardan ayrılmış qol", "dağların müəyyən hissəsində daş süxurlardan olan çətin keçilən yer" deməkdir. Uzaqdan ala-bəzək görünən zirvəyə, qayaya, dağa, təpəyə "Alaqaya", "Aladağ" deyirlər.

Kəlbəcər rayonu ərazisində Alaqaya adlı kənd var. Kənd Qırxqızdağ silsiləsinin Kəlbəcərə baxan tərəfində yerləşir, ərazidə kənddən 2–3 km məsafədə Alaqaya dağı qərar tutur. Kənd öz adını həmin dağın adından götürülmüşdür.

## Həmçinin bax
Gərəgəzan

## Xarici keçid
https://www.kalbajar

## İstinadlar
Holesen

**Holesen** (, ) — buzlaşmadan sonrakı epoxa. Dördüncü dövr /Antropogen/ geoloji inkişaf tarixinin hələ başa çatmamış axırıncı bölməsini təşkil edən müasir geoloji epoxa. Holosen ərzində müasir coğrafi zonalar yaranmış, quru və dənizlər müasir simasını almış, cavan terraslar formalaşmışdır.

## Həmçinin bax
* Coğrafi landşaft
* Çalalı relyef

## İstinadlar
Sooronbay Jeenbekov

**Sooronbay Şərif oğlu Ceenbekov** (; ) — Qırğızıstanlı siyasətçi və dövlət xadimi, Qırğızıstan Respublikasının 18-ci Baş Naziri (13 aprel 2016 – 22 avqust 2017); Qırğızıstan Respublikasının 5-ci Prezidenti (24 noyabr 2017 – 15 oktyabr 2020). Qırğızıstanda 2017-ci ilin oktyabr ayında keçirilmiş prezident seçkilərində Sosial Demokrat Partiyasının namizədi kimi iştirak etmiş və Prezident seçilmişdir. 2016-cı ilin aprel ayından, 2017-ci ilin avqust ayına qədər Qırğızıstan Respublikasının Baş Naziri vəzifəsini icra etmişdir. Jeenbekov 15 oktyabr 2020-ci ildə prezident vəzifəsindən istefa etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alaqaya

* Alaqaya (Təbriz) — 
* Alaqaya (Kəlbəcər) — Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində yerləşən kənd.
* Alaqaya (dağ) — Kəlbəcər və Xocalı rayonları sərhədində yerləşən dağ.
Köhnə Timeşkə (Avurğazı)

**Köhnə Timeşkə** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Ürşək kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 29&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Köhnə Əsmələm): 10&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Dövləkən stansiyası): 50&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (97%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Köhnə Qaramalı (Avurğazı)

**Köhnə Qaramalı** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Çuvaş Qaramalı kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 28&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Çuvaş Qaramalı): 3&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ağ Göl stansiyası): 10&nbsp;km.
## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qloriya (atmosfer hadisəsi)

Buludlardan keçən öz yolunda buz kristallarına və damcılarına rast gələn günaş şüaları sınmaya, əks olunmaya və difraksiyaya məruz qalır . Nəticədə müxtəlif optik hadisələr meydana gəlir. Bunlardan biri də qloriyadır.

## Qloriya
Hər hansı bir obyektin kölgə ətrafında bulud silsilələrində tacdır. Bu hadisə xüsusilə, çox vaxt laylı-topa və ya laylı buludların üzərində uçan təyyarınin kölgəsi ətrafında müşahidə olunur. Bu halda qloriyanın olması həmişə onu göstərir ki, buludlar su damcılarından ibarətdir və əgər buludlarda temperatur mənfidirsə, onda buludda təyyarənin buz bağlamasını gözləmək olar. Həm də parlaq dairə buludlarda çox kiçik soyumuş dalğaların olduğunu göstərir. Ona görə də buzlaşma zəif intensivlik ola bilər.

## Həmçinin bax
* Buludlarda optik hadisələr
* Göy qurşağı
* Halo
* Bulud

## Xarici keçidlər
* Göy qurşağı necə yaranır?

## İstinadlar
Hologen süxurlar

**Hologen süxurlar** (, ) — yun. hals-duz və genes-doğuran, doğulmuş- arid iqlim şəraitində duzlu göl və laqunlarda suyun buxarlanması nəticəsində yaranan kimyəvi xloridlər, sulfatlar mənşəli süxurlar, daş-duz, kalium və maqnezium duzları, gips və s.

## Həmçinin bax
* Geomorfoloji amillər
* Denudasiya amilləri

## İstinadlar
Burdalaq

***Burdalaq*** - İrəvan xanlığının Gərnibasar mahalında kənd adı. 1728-ci ilə aid mənbədə qeyd olunmuşdur 1828-1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. 1728-ci ilə aid mənbədən məlumdur Ehtimal ki, Burdalan təhrifdir. Türkmənlərdə Yersari türk tayfasının üç qolundan (Burdalan, Kərki və Çarcu) biri olan Burdalan elinin adındandır.

## İstinadlar
Holslar

**Holslar** ( ) — meşə zolağından yuxarıda yerləşən, demək olar ki bitki örtüyündən məhrum dairəvi formalı zirvələr. H. yamaclarında terrasvari sahələr — hols terrasları müşahidə olunur. Bu terraslar yamacın dabanına doğru zəif meyilli olub, bir neçə on metrlik pillə ilə sərhədlənir. Əsasən mülayim-soyuq iqlimli arktik və subarktik vilayətlərdə yayılmışdır.

## Həmçinin bax
* Hamarlanma
* Həlqəvi morfostruktur

## İstinadlar
Hols relyef

**Hols relyef** (, ) — mülayim-soyuq, subarktik və arktik iqlimə malik dağlıq relyef. H.r. qar xəttindən yuxarıda ərazinin soliflüksiya və şaxta aşınmasına məruz qalması ilə əlaqədar formalaşır və zirvələrin yastı olması ilə səciyyələnir.

## Həmçinin bax
* Antropogen eroziya
* Antrapogen dövr

## İstinadlar
Materik buzlaşması

**Materik buzlaşması** (, ) — buzlağın proqressiv inkişafının son mərhələsinə uyğun gələn buzlaşma. Materik buzlaşmasında materik buzlaq formaları üstünlük təşkil edir: materik buzlağı, yüksəklik buzlağı, buzlaq örtüyü və başqaları ilə yanaşı, həmçinin dağlıq və dağətəyi buzlaqlar kimi aralıq tipli buzlaq formaları da mövcuddur (karlar və başqaları). Dördüncü dövrdə materik buzlaş-ması Avropanın, Asiya və Amerikanın şimal hissəsini tutmuşdur. /Kontinental buzlaşmanın sin/.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Torpaq
* Yerin mantiyası

## İstinadlar
Humid iqlim

**Humid iqlim** (, ) — rütubətli iqlim, izafi rütubətli iqlim / yağıntıların illik miqdarı həmin müddətdə buxarlanan və torpağa hopan suyun miqdarından çoxdur/. Artıq su, səthi axımı əmələ gətirəcək erozion relyef formalarının inkişafına səbəb olur.

## Həmçinin bax
* Arid relyef
* Arid Səhra

## İstinadlar
İrizasiya

## [[Bulud]]larda optik hadisələr
Buludlardan keçən öz yolunda buz kristallarına və damcılarına rast gələn günaş şüaları sınmaya, əks olunmaya və difraksiyaya məruz qalır .Nəticədə müxtəlif optik hadisələr-göy qurşağı, halo, taclar, buludların qloriya və irizasiyası və s.  meydana gəlir.
## İrizasiya
YÜKSƏK-TOPA  və ya laylı-topa buludlar günəşdən 30°və daha böyük məsafədə olduqda onların kənarlarında əlvan rənglərdə özünü göstərir.Bu hadisə bulud elementlərinin çox kiçiik və bircinsli olduğunu göstərir.
## Həmçinin bax
Göy qurşağı, halo, Qloriya,Bulud
## Xarici keçidlər
Göy qurşağı necə yaranır?
## İstinadlar
Sübhanqul (Avurğazı)

**Sübhanqol** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Ürşək kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 34&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Köhnə Əsmələm): 15&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Şöngəkgöl stansiyası): 40&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (95%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Burdun

**Burdun** — İrəvan xanlığının Gərnibasar mahalında kənd adı 1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır (yenə orada). Türk dillərində bor, bur *boz* və ton *təpə* sözlərindən ibarətdir.

## İstinadlar
Başkənd aşırımı

**Başkənd aşırımı** - inzibati cəhətdən Gədəbəy rayonu ərazisində, Şahdağ silsiləsinin Kəşəldağ qolunda yerləşən aşırım. Qarabağ müharibəsi zamanı olduqca böyük əhəmiyyət kəsb edən nöqtə olmuşdur. Aşırım 2170 metr yüksəklikdə yerləşir. 

Gədəbəy rayonu ilə Ermənistan sərhədində, Başkənd kəndi yaxınlığındadır. Oronim Başkənd (oyk.) və aşırımı (kecidi) komponentlərindən düzəlib.

## Həmçinin bax
*Qudurdağ aşırımı

## İstinadlar
ISO 3166-2:AZ

**ISO 3166-2:AZ** — geokodları təyin edən standart Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı. 

## Azərbaycanın birinci səviyyədə geokodları
Azərbaycanın inzibati ərazi bölgüsü üzrə 1 respublika və 11 şəhərin geokodları

Azərbaycanın inzibati ərazi bölgüsü üzrə 59 rayonun geokodları.

## Azərbaycanın ikinci səviyyədə geokodları
Azərbaycanın inzibati ərazi bölgüsü üzrə 7 rayonunun geokodları

## Azərbaycanın sərhəd dövlətlərinin coğrafi kodları
* Rusiya — ISO 3166-2:RU (şimalda),
* Gürcüstan — ISO 3166-2:GE (şimal və cənubda),
* Ermənistan — ISO 3166-2:AM (qərbdə və şimal-şərqdə),
* İran — ISO 3166-2:IR (qərbdə),
* Türkiyə — ISO 3166-2:TR (qərbdə).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [hcodep://www.iso.org/iso/ru/iso_3166-2_newslecodeer_ii-3_2011-12-13.pdf ]
* [hcodep://www.statoids.com/uaz.html Геокоды Азербайджана ]

## Həmçinin bax
* ISO 3166-2
* Azərbaycanın inzibati bölgüsü
Abşeron kanalı

**Abşeron kanalı** — Abşeron yarımadasında suvarma kanalı. Samur-Abşeron kanalının davamı olaraq Ceyranbatan su anbarında başlayaraq Gürgan qəsəbəsi ərazisində Xəzərə tökülür. Kanalın uzunluğu 72 km təşkil edir. Təsərrüfat daxili hissələrdə su borulardan istifadə etməklə ötürülür. Su magistral kanaldan və onun açıq qollarından nasoslar vastəsi ilə təsərrüfat daxili şəbəkəyə vurulur. Basqılı boru kəmərinin ümumi uzunluğu 1056 km, açıq qolarının uzunluğu isə 37 km-dir. Abşeron yarımadasında şəhər ətrafı kənd təsərrüfatının inkişafında və yaşıllıqların artırılmasında böyük əhəmiyyəti vardır.

## İstinadlar
Acınohur çölü

**Acınohur çölü** —  Qax və Şəki rayonları ərazisində yeləşən maili düzənlik. Qocaşen-Göyçay və Daşüz-Əmirvan silsilələri arasında yerləşir. Yarımsəhra lanşaftına malikdir. Arazboyu düzənliklərdən biri. Arid iqlimə malikdir. Kserofit ot bitkiləri üstünlük təşkil edir. Düzənliyin mərkəzində Acınohur gölü yerləşir. Hündürlüyü 105-240 metr arasında dəyişir.
## İstinadlar
Andorra tarixi

**Andorra tarixi** — Andorranın yaranması tarixi haqda ilk məlumatlar 805-ci ilə istinad edir. Orta əsrlərdə əvvəl mavrlardan, sonra isə ispan və fransız feodallarından öz müstəqilliyini qoruyan çoban qəbilələri burada yaşamışlar. Bu ərazidə ağalıq üstündə ispan və fransız feodalların rəqabəti yüz illərlə davam etmişdir. 1278-ci ildən başlayaraq Andorra bəzi fasilələrlə İspaniya və Fransanın ikili protektoratı altında olur. 1278–1288-ci illərdə Urxel yepiskopu ilə (İspaniya) qraf de Fua (Fransa) bu ölkəni bölüşdürmək aktını imzalayırlar. Bu ikili asılılıq indi simvolik xarakter daşıyır. 1866-cı ildə Andorra konstitusiya qəbul edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Andorra
* Andorra country profile

## Həmçinin bax
* Andorra
* Andorra bayrağı
Aslandaşı adası

**Aslandaşı adası** — Azərbaycan Respublikası sularında, Xəzər dənizinin Abşeron arxipelaqına daxil olan kiçik ada. Çilov adasının yaxınlığında yerləşir. Adada mayak vardır.

## İstinadlar
Qusardağ

***Qusardağ*** - Əsgəran r-nunda dağ adı. Xankəndində yerləşdirilmiş Sunca Qusar alayının adı ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Salyan düzü

**Salyan düzü** — Kür çayının sağ sahilində Muğan düzü ilə Xəzər dənizi arasındakı ərazidə yerləşir. Xüsusilə Qızılağac körfəzinin sahil boyu əraziləri bataqlıqlaşmışdır. Ərazisindən Bakı-Astara dəmir yolu keçir. Quruçöl-yarımsəhra iqliminə sahibdir. Cənub-şərqi bataqlıq fauna və florası ilə zəngindir. Qızılağac Milli Parkının ərazisinin bir hissəsini əhatə edir.

## İstinadlar
Qarabağ düzü

**Qarabağ düzü** — Kür çayının sağ sahilində, Kiçik Qafqaz dağları ilə Kür çayı arasında yerləşən ərazi. Beyləqan, İmişli, Ağcabədi, Ağdam Bərdə rayonlarının ərazilərini əhatə edir. Məhsuldar torpaqları olan düzdə pambıq, taxıl əkilir. Ərazisinin suvarılması üçün Yuxarı Qarabağ kanalı çəkilmişdir

## İstinadlar
Qış gündönümü

## Ümumi məlumat
Yerin günəş ətrafında hərəkət etdiyi yola yerin orbiti deyilir. Yer bu yolu saniyədə 29,8 km sürətilə qət edir və Günəş ətrafında tam dövrünü 365 gün 6 saata (5 saat 48 dəq.46 saniyə) başa vurur. Yerin günəş ətrafında fırlanmasının nəticəsində fəsillər yaranır.

## Qış gündönümü
23 sentyabr payız gecə-gündüz bərabərliyindən sonra, günəş cənub yarımkürəsinə 22 dekabra doğru hərəkət edir. Belə ki, 22 dekabr tarixində günəş 23,5 dərəcə cənub enliyi, yəni cənub tropik xətti üzərində zenitdə olur. Yəni, cənub tropiki xətti üzərinə günəş 90 dərəcə bucaq altında düşür. Günəş cənub yarımkürəsinə keçən kimi, cənub qütbündə 6 ay gündüz, şimal qütbündə isə 6 ay gecə baş verir. 22 dekabrda cənub qütb dairəsində tam 1 gün gündüz, şimal qütb dairəsində isə tam 1 gün gecə olur. Belə ki, bu gün qış gündönümü adlanır.

## İstinadlar
Sultanmurad (Avurğazı)

**Sultanmurad** (, )  — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Stepanovka kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 15&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ağ Göl stansiyası): 45&nbsp;km.

## Əhali

2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (79) üstünlük təşkil edir.

## Tanınmış şəxsləri
* Qalimcan Qibranovich İbrahimov — tatar əsilli alim, ictimai xadim və yazıçı.
* Vene Absataroviç Vaxitov (11.11.1945) — biokimyaçı, bioloq, biotexnolog, Başqırdıstan Elmlər Akademiyasının akademiki, biologiya elmləri doktoru, professor, Başqırdıstan və Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi, URC RAS Biokimya və Genetika İnstitutunun direktoru.
* Liliya Fatixova  — Başqırdıstan Dövlət Filarmoniyasının aktrisası, Başqırdısta Respublikasının Xalq Artisti. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Talnik (Avurğazı)

**Talnik** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Semenkin kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 32&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Semenkin): 6&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sterlitamak stansiyası): 30&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə çuvaşlar (97%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Lombardiya Regional Şurası

**Lombardiya Regional Şurası** (, ) — İtaliya Respublikasının regionlarından biri olan Lombardiyada qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirən regional hakimiyyət orqanı. Birpalatalı orqan olub 80 deputatdan ibarətdir. Onlardan 49-u hökumət, 31-i isə, müxalifət tərəfdarıdır. Regional şuranın qərargahı Milan şəhərində yerləşən Pirelli qülləsidir.

İlk seçkilər 1970-ci ildə, 1948-ci il İtaliya Konstitusiyası əsasən adi regionlar qurulduğu zaman keçirilmişdir. Son seçkilər 24 fevral 2013 tarixində keçirilmişdir. Hal-hazırkı prezident Populyar Alternativ partiyasının üzvü olan Raffaele Kattaneodur.

## Funksiyası
Şura regionun qanun və qaydalarını təsdiqləyir. Regional şura həmçinin regional statusu və regional büdcəni təsdiqləmək və qanunları milli parlamentə təklif etməklə vəzifələndirilmişdir.

## Regional məclisin institusional orqanları

### İdarə Heyətinin sədri

### Büro

#### Prezident
* Raffaele Kattaneo (**[[Populyar Alternativ|PA]]**)

#### Vitse-prezident
* Fabriziyo Keksetti (**[[Şimal Liqası (İtaliya)|ŞL]]**)
* Sara Valmaqqi (**[[Demokratiya Partiyası (Italia)|DP]]**)

#### Katiblər
* Mariya Daniyela Maroni (**[[Şimal Liqası (İtaliya)|ŞL]]**)
* Eugenio Casalino (**[[Beş Ulduz Harəkatı|5UH]]**)

## Həmçinin bax
* Regional şura (İtaliya)
* Lombardiya muxtariyyət referendumu (2017)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Elektron nəqliyyatı

**Elektron nəqliyyatı** — istehsal edilən elektrik enerjisinin istehlakçılara çatdırılmasına xidmət edən nəqliyyat növü.

## Haqqında
Təsərrüfat obyektlərini və əhalini fasiləsiz elektrik enerjisi ilə təmin etmək üçün Azərbaycanda 1954-cü ildə Vahid enerji şəbəkəsi yaradılmışdır. Bu sistem Rusiyanın və Gürcüstanın ereji şəbəkəsinə son vaxtlarda isə İran və Türkiyənin enerji sisteminə birləşmişdir. Azərbaycandan Gürcüstana enerji verilir. İrn və Türkiyədən isə Naxçıvan üçün enerji alınır.

Elektrik verilişi xətlərində gərginlik müxətlif olur. Abşeron regionunun elektrik enerjisi ilə təmin edilməsi üçün 220 kvt gərginlikli Mingəçevir-Bakı, Şirvan (keçmiş Əli Bayramlı) – Bakı elektrik veriliş xətləri çəkilmişdir. Bura 330 kvt gərginlikli 250 km uzunluğunda ikinci Mingəçevir-Bakı (Azərbaycan DRES-dən) və Şirvan-Bakı elektrik veriliş xətti gəlir.

Azərbaycanın energetika sistemini Gürcüstanın enerji sistemi ilə birləşdirmək, inzibati rayonları elektrik enerjisi ilə təchiz etmək üçün Mingəçevir və Şirvandan Ağstafaya qədər elektrik verilişi xətti çəkilmişdir. Mingəçevirdən çəkilən xəttin gərginliyi 500 kvt-dır. O, 1987-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Bakı-Xudat, Bakı-Lənkəran, Yevlax-Şəki-Balakən, Şirvan-Sabirabad-Füzuli-Ağdam əsas magistral elektrik verilişi xətləridir. Onlardan müxtəlif yaşayış məntəqlərini enerji ilə təchiz etmək üçün qollar ayrılır.

Bakı, Yevlax, Gəncə, Şirvan, Ağstafa, Kürdəmir, Culfa, Ləki, Hacıqabul, Xaçmaz Azərbaycanın əsas nəqliyyat qovşaqlarıdır.

## Həmçinin bax
* Nəqliyyat
* Nəqliyyat növləri

## Xarici keçidlər
* Elektron nəqliyyat

## İstinadlar
Yağışölçən

**Yağışölçən**— atmosfer yağıntılarının miqdarını ölçmək üçün cihazın bir qədər dəyişdirilmiş variantı yağıntıölçən adlanır. Cihaz hündürlüyü 40 sm, en kəsiyinin sahəsi 500 sm2-ə qədər olan silindrşəkilli vedrədən və onun içərisinə tökülən yağışı ölçmək üçün işlədilən xüsusi stəkandan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Atmosfer yağıntıları
* Yağıntıların illik gedişi

## Xarici keçid
* Planetimiz

## İstinad
Ağaverdili (Germi)

**Ağaverdili** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Germi bölgəsinin Əngut kəndistanında, Germi qəsəbəsindən 32 km qərbdə, Germi-Ərdəbil avtomobil yolunun 17 kilometrliyindədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 8 nəfər yaşayırdı. Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edirdi.

## İstinadlar
Ağaziyarət (Ərak)

**Ağaziyarət** — İranın Mərkəzi ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Ərak şəhristanının Fərmihən bölgəsinin Yuxarı Fərəhan kəndistanında, Fərmihən qəsəbəsindən 18 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Ağbiraz (Əhər)

**Ağbiraz** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Horand bölgəsinin Çahardangə kəndistanında, Horand qəsəbəsindən 16 km şimalda, Əhər-Kəleybar avtomobil yolunun 30 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
And ölkələri

**And ölkələri** -  Venesuella, Kolumbiya, Ekvador,Peru, Boliviya, Çili. 

Argentina-And ölkələrinə aid deyil,And dağlıq qurşağında yerləşən ölkələrə aiddir. 
## Haqqında
And ölkələri Cənubi Amerikada xüsusi xalqlar qrupunu təşkil edir, ümumi coğrafiyanı, İnklərə qədərki və sonrakı dövrdə mövcud olan mədəni dəyərləri, o cümlədən də keçua dili və And mətbəxi kimi dəyərləri paylaşan ölkələr qrupunu təşkil edir.   

Siyasi baxımdan Argentina və Çili doğma andlı irsindən məhrum olduğuna görə Andlı ölkələrə daxil edilmir. Çünki bu iki ölkə mədəni baxımdan Avropa ölkələri tərəfindən daha çox təsirə məruz qalıb. Bu səbəbdən də bu iki ölkə Andlı Millətlər Birliyinin tərkibinə də daxil edilmir.     

And ölkələrinə Sakit okean sahili boyu uzanan And dağlarında yerləşən ölkələr daxil edilir:  
*   
*   
*   
*   
*   
*   
*   
Onların birlikdə sahəsi 5482,5 kv km-dir. Burada çoxlu təbii sərvətlər, meşə və su ehtiyatları, sahillərində zəngin balıq ehityatı vardır.   

And ölkələrində hasilat sənayesi, əlvan metallurgiya, tropik bitkilərin becərilməsi əsas təsrrüfat sahələridir. Regionda əhali əsasən liman şəhərlərində və 100-2500 m-dən yüksək olan ərazilərdə yaşayır.  

Regionun nisbətən inkişaf etmiş ölkələrindən biri Venesueladır. Onun sahəsi 916,5 min kv km, paytaxtı Karakas şəhəridir. Ərazinin digər böyük ölkəsi olan Perunun sahəsi 1285,2 min kv.km, paytaxtı Lima şəhəridir.  

## Həmçinin bax
* Venesuela
* Kolumbiya
* Ekvador
* Peru
* Boliviya
* Argentina
* Çili

## Xarici keçidlər
* Ubicación del Imperio Inca (İnklər İmperiyasının yerləşmə yeri)
* Geografia y relieve de La América Andina (Andlı Amerikasının coğrafiyası və relyefi)  

## İstinadlar
Cənub-Şərqi Şirvan düzü

**Cənub-Şərqi Şirvan düzü** — Kür çayının sol sahilində, Kür çayı ilə Xəzər dənizi arasındakı ərazidə yerləşir. Ərazisinin böyük hissəsi Salyan rayonuna daxildir. Düz palçıq vulkanlarının yayıldığı ərazilərdəndir. Düz Yuxarı şirvan kanalının qidalandırdığı Çala göllərinə sahibdir. Ərazisində Şirvan Milli Parkı yerləşir. Çöl, yarımsəhra lanşaftına sahibdir.  
## İstinadlar
Nikolay Ryabov

**Nikolay Ryabov** (; doğ. 9 dekabr 1946, Salsk, Rostov vilayəti, RSFSR, SSRİ) — Rusiya dövlət xadimi, diplomat. Fövqəladə və Səlahiyyətli səfir (1996).

## Həyatı
Aleksandr Bloxin 1946-ci il dekabrın 9-da Rostov vilayətinin Salsk şəhərində anadan olub. O, Salsk Kənd Təsərrüfatı Texnikumunu bitirib. 1966-cı ildən 1977-ci ilə kimi Budennı adına at zavodunda traktorçu kimi çalışıb. 1972–1973-cü illərdə "Salskselmaş" zavodunda mühəndis vəzifəsində işləyib. 1973–1990-cı illərdə Salsk Kənd Təsərrüfatı Texnikumununda müəllim və direktor müavini işləyib. 1979-cu ildə Rostov Dövlət Universitetinin (axşam şöbəsi) hüquq fakültəsini bitirib.

### Siyasi fəaliyyəti
* 1990–1991 — RSFSR Ali Sovetinin qanunvericilik üzrə komitəsinin alt komitəsinin sədri.
* 2 oktyabr 1991–23 dekabr 1992 — Rusiya Ali Sovetinin Respublika Şurasının sədri.
* 14 dekabr 1992–23 sentyabr 1993 — Rusiya Federasiyası Ali Sovetinin sədrinin müavini.

### MSK rəhbərliyi
* 24 sentyabr 1993–14 noyabr 1996 — Rusiya Federasiyası Mərkəzi Seçki Komissiyasının sədri.
1993 və 1995-ci illərdə Dövlət Dumasına keçirilən seçkilərdə və 1996-cı il prezident seçkiləri zamanı seçki prosesinə rəhbərlik edib.

### Diplomatik fəaliyyəti
* 12 noyabr 1996–9 sentyabr 2000 — Rusiya Federasiyasının Çexiyadakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.
* 9 sentyabr 2000–19 oktyabr 2004 — Rusiya Federasiyasının Azərbaycandakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.
* 19 oktyabr 2004–27 iyul 2007 — Rusiya Federasiyasının Moldovadakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.
2007-ci il iyulun 27-də Moskvaya geri çağırıldıqdan sonra isə təqaüdə çıxıb.

## Şəxsi həyatı
Ailəlidir, bir oğlu var.

## Diplomatik rütbəsi
* Fövqəladə və səlahiyyətli səfir (12 noyabr 1996).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Hərbi-Siyasi Araşdırmalar Mərkəzi''nin saytında bioqrafiyası
Daştamaq (Avurğazı)

**Daştamaq** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Daştamaq kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 11&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ağ Göl stansiyası): 41&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə çuvaşlar (92%) üstünlük təşkil edir.

## Rus Provaslav kilsəsi
Şəhid Valentinanın şərəfinə məbəd.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Terəpə (Avurğazı)

**Terəpə** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Terəpə kənd şurasının tərkibindədir. Kənd 1773-cü ildə Kazan quberniyasından olan çuvaş kəndliləri tərəfindən salınmışdır.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Talbazı): 23 km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ağ Göl stansiyası): 15 km.

## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Dördkürəli sürtünmə maşını

**Dördkürəli sürtünmə maşını** sənaye — transmissiya yağlarının iş xüsusiyyətlərinin sınaqlarını aparmaq üçün Alman Sənaye Standartı tərəfindən təsdiqlənmiş cihazdır.
= Dördkürəli sürtünmə maşını haqqında məlumat və tətbiq sahəsi =
**Dördkürəli sürtünmə maşını sənaye** — transmissiya yağlarının iş xüsusiyyətlərinin sınaqlarını aparmaq üçün Alman Sənaye Standartı tərəfindən təsdiqlənmiş cihazdır. ЧМТ maşını 1933-cü ildə Berlaqe tərəfindən təklif edilmişdir və sürtkü yağlarının laboratoriya şəraitində siyrilmə və yeyilməyə qarşı xassələrini öyrənmək üçün geniş istifadə olunur.
Standart 4-kürəli sürtünmə maşını bir kasaya yerləşdirilmiş üç tərpənməyən (sabit) və onların üstündə bir hərəkətli (çevik) polad kürəciklərdən ibarət olan test aparatıdır.
Müəyyən sürətlə və verilmiş yüklə üst kürəcik qalan kürəciklərə görə qaynaq olana qədər fırlanır. Sürtunmə maşınlarının çoxunda diametri 12,7 mm olan polad kürəciklərdən istifadə olunur.
Dördkürəli sürtünmə maşını bir neçə dəfə modikfikasiya olunmuşdur, lakin sürtünmə konstruksiyası (bir piramida şəklində 4 kürə) dəyişməmişdir.

## Dördkürəli sürtünmə maşını necə işləyir?
Dördkürəli sürtünmə maşını əslində maddələrin sürtünmə zamanı yaranan yüklənməyə qarşı qabiliyyətini qiymətləndirən triboloji analizatordur. Sürtkülərin yeyilməyə qarşı xassələri siyrilmə zamanı böhran yükü ilə və yeyilmə ləkələrinin ölçülməsi ilə qiymətləndirilir.
Göstəricilər tətbiq olunan yükdən asılı olaraq dəyişir, buna görə sürtkü nümunələrinin düzgün qiymətləndirilməsi üçün müxtəlif yüklərdə, eyni vaxtda bir neçə sıra sınaq aparılır.

## Sınaqların aparılma şərtləri
Sürtkülərin yeyilməyə qarşı xassələri tez-tez otaq temperaturunda 1400H ox yükündə və 1420 dövr/dəq üst polad kürəciyin fırlanma tezliyində təyin olunur. Sürtkünün müdafiə təbəqəsi tamamilə məhv olunanda yük qaynaq anına qədər davam edir.

## Dördkürəli sürtünmə maşınında qiymət göstəriciləri
* Qaynaq yükü – Pc,
* böhran yükü – Pk,
* yeyilmə izinin diametri – Ди,
* siyrilmə indeksi — Из.

*Qaynaq yükü (Pc)* – mexanizmlərin siyrilməsi və sürtünmə cütlüklərinin bərkiməsinə çatdıran ən aşağı yükün təyini.

*Böhran yükü (Pk)* – siyrilmənin əmələ gəlməməsi metal səth üzərində yağlayıcı təbəqənin davamlığının maksimum gücünü xarakterizə edir.

*Yeyilmə izinin diametri (Ди)* –bölgü vahidi 0,02 mm-dən az olamayan güclü bir mikroskopla müəyyən edilir. Ölçülər maşının işləməsinin sonunda, ya da maksimum sürtünmə qüvvəsinə çatanda maşın dayandığı zaman aparılır. Plastik sürtkülərin yeyilmə izinin orta diametri 0,8 mm-dən artıq olmamalıdır.

*Siyrilmə indeksi (Из)* –başlanğıc yükdən qaynaq yükünə qədər metal səthlərində yeyilmə dərəcəsinin ölçüsünü təyin elir. Bu da sürtkünün işləmə qabiliyyətinin son həddini xarakterizə edir.
Hesab olununur ki, Berlaqe sürtünmə maşınında əldə edilən nəticələr sürtünmə nöqtələrində sürtkünün xassəsini kifayət qədər etibarlı şəkildə qimətləndirir. Sınaqlar dünya standartlarında reqlament olunur DIN 5151 350/4 və yeni maddələrin xassələrini təyin etmək üçün geniş istifadə edilir.

## Mənbə
* ООО "НПП Мапсол". mapsol.ru/4-х-шариковая-машина-трения.
Nano morfostrukturlar

**Nanomorfostrukturlar** (, ) — geoloji strukturların ən xırda elementlərinə uyğun gələn relyef formalarıdır. Palçıq vulkanı sopkaları, salzaları, qrifonları nümunələrdən bəziləridir.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Yamac
* Yerin mantiyası

## İstinadlar
Nanorelyef

**Nanorelyef** (yun. nanos – "çox xırda") — kiçik relyef formalarıdır, hündürlüyü bir neçə on santımetrdir. Bu relyef formaları mikrorelyef formalarından olduqca kiçikdir və geoloji strukturların ən xırda elementlərinə uyğun gəlir. Misal olaraq, vulkan sopkaları, salzaları, qrifonları və s. göstərmək olar. Suffoziya-karst, termokarst, donuşluq, erozion, eol və torpaq əmələgətirici proseslərin təsiri, eləcə də heyvanların (ev heyvanları, gəmiricilər, yereşənlər) və insanın fəaliyyəti ilə əmələ gəlir.

## İstinadlar
Neptunizm

**Neptunizm ** (, ) ( — Neptun, Roma mifologiyasında dəniz və su tanrısı) — XVIII əsrin sonu və XIX əsrin əvvəllərində, bütün süxurların, yer səthini örtmüş ilkin Dünya okeanının sularından yaranmasına və onların dəniz şəraitində toplanması prosesində formalaşmasına və dəyişilməsinə əsaslanan geoloji konsepsiya. Neptunizmin yaradıcısı alman alimi A. Q. Verner olmuşdur. IX əsrin 20-ci illərində püskürmə və çökmə süxurlar barədə elmi fikir formalaşandan sonra neptunizm öz əhəmiyyətini itirmişdir.

## İstinadlar
Nivelirləmə

**Nivelirləmə** (, ) ({{dil-tr|niveler, hamarlamamaq, düzəltmək, niveau – səviyyə) — yer səthində hər hansı məntəqənin, dəniz səviyyəsinə və ya seçilmiş nöqtəyə (məntəqəyə) nisbətən, yüksəkliyinin təyini.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Materik buzlaşması
* Yerin mantiyası

## İstinadlar
Xəfif ləpə

**Xəfif ləpə** (, ) — küləyin təsiri altında dalğalanmanın başlanğıc forması. Dənizin hamar səthi kələ-kötürlənir və sanki pulcuqlarla /kapilyar sularla/ örtülür. Ləpələr uzun müddət qalmır, və küləyin sürəti artdıqca qravitasion dalğaya çevrilir.

## Həmçinin bax
* Holosen
* Hologen süxurlar

## İstinadlar