open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sittalar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Haqqında
Sittalar xırda quşlardır. Dimdiyi düz, itilənmişdir. Gödək ayaqlarında sərt əyilmiş iti caynaqları vardır. Lələklənməsi sıxdır. Quyruğu düz və qısadır. Bəzi növlər qayalara , başqaları isə ağac gövdələrində cəld dırmaşaraq çox vaxt başı aşağı gəzə bilir. Cücülərlə qidalanır. Azərbaycanda 4 növü 2 cins vardır. Bizdə 3 növü təmsil olunmuşdur.

**Adi Sitta** – ()
Azərbaycanda 2 yarımnövü vardır: Qafqaz yarımnövü Talışdan başqa hər yerdə, digəri isə Lənkəran ovalığında və Talış dağlarında geniş yayılmışdır. Başqa sittalarda qəhvəyi böyürləri ilə seçilir. Döşü və qarnı oxra rənglidir. Bədəninin üst tərəfi monoton göyümtül bozdur . Qanadları və quyruğu qonurumtul-qara , quyruğunun üstündə ağ xalları vardır. Boğazı ağdır. Tək-tək və ya cüt-cüt gəzir. Nəğməsi hündür fit şəklindədir. Arealı Avropa, Asiya, Şimal-Qərbi Afrikadır. Meşə, park və köhnə bağların olduğu yerlərdə yaşayır. Oturaq həyat tərzi keçirir, dağlardan aşağıya qış köçmələri edir. Ağac koğuşlarında yuvalayır. Aprel-iyunda 5-8 ağ, qırmızı-qonur çilli yumurta qoyur. Mövsüm ərzində 2 dəfə cücü çıxardır.

**Kiçik qayalıq Sittası** – ()
Azərbaycanda Elbrus yarımnövü yaşayan politipik növdür. Qarnı və böyürləri açıq oxra-kürəndir. Həmişə daşların və qayaların üzərində tək və ya cütlərlə olur. Sərt qayalara yaxşı dırmaşır. Nəğməsi fitlər yığınından ibarətdir. Növün arealı Cənubi Avropa, Kiçik Qafqaz, Balkan yarımadası, Kiçik Asiya , Fələstin , Qərbi İrandı. Yayılması Böyük Qafqazda dağətəklərində, Kiçik Qafqazda isə Xəzər səviyyəsindən Alp qurşağınadək məhdudlaşmışdır. Yarğanlarda dağların çılpaq yamaclarında və daşlıqlarda məskunlaşır. Kiçik Qafqazın hündür dağlıqlarından və Naxçıvanda çoxsaylı qalan rayonlarda adidir. Apreldə 5-8 ağ qırmızı-qəhvəyi çilli yumurta qoyur. İyunda artıq uçan cavanlara rast gəlmək olur. Onlar yuvadan kənar valideynləri tərəfindən əlavə yemlənir .

**Böyük qayalıq Sittası** – () 
Azərbaycanda Xəzər yarımnövü yaşayan politipik növdür. Əvvəlki növə çox bənzəyir, ancaq ondan iridir, dimdiyi kütləli və daha uzundur. Arealı Cənubi Zaqafqaziya, Ön və Orta Asiyadır. Seyrək hallarda bütün mövsümlərdə Naxçıvanda rast gəlinir. Biologiyası demək olar ki, kiçik qayalıq sittasında olduğu kimidir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar. Bakı «Elm». 2004 - 620 s.

## Xarici keçidlər
* Velvet-fronted Nuthatch, Sitta Frontalis, Birds
* Kleiber2016

## Həmçinin bax
Nyevr

**Nyevr** () — Fransanın mərkəz şərqində yerləşən, Burqundiya-Franş-Konte regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 58. İnzibati mərkəzi — Never. Əhalisi — 226 997 nəfər (departamentlər arasında 87-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).
## Coğrafiyası
Departamentin sahəsi — 6817&nbsp;km².

Departamentə  4 rayon, 32 kanton və 312 kommun daxildir.

## Tarixi
Nyevr — yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Niverne əyalətinin ərazisində yerləşir.

XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətinin səhifələrində Nyevr bele tesvir olunmuşdur:

«''…Fransa departamenti, Luar çayının sağ qolu N. 6816 kvadrat metrdir. km, 343581 sakin. Əsas şəhəri Neverdir. B dağ terası Morvan dağlarına və ya daha doğrusu, yüksək hündürlüklə Pik-dü-Roa (902 m yüksəklikdə, Sena və Luara su hövzəsi) qranit dağlıqlarına keçir. Yu və B Luar çayı üzərində qolları ilə: Aron və N. sağda; solda seyr edən Allye. Niverne Canal (174 km) Luar və Iona birləşdirir. Torpaq gilli və ya qumludır, olduqca məhsuldardır; iqlim yalnız vadilərdə soyuq, nəmli, sağlamdır. Bir çox meşə, xüsusilə B; kənd təsərrüfatı, şərabçılıq, bağçılıq; heyvandarlıq, kömür mədənləri, polad, dəmir, porselen məhsulları, kətan fabrikaları. Pug-S mineral bulaqları. Onore və Paris-le-Şatel..


## Demoqrafiyası

## Qalereya

Fayl:F06.Nevers.Palais Ducal.1161.JPG|
Fayl:La commanderie de Villemoison - Vue d'ensemble - 002.jpg|
Fayl:2012-07-21 20-23-03 3-33 3-49 4-03 4-12 4-23 4-34-PA00112826-La Charité sur Loire ShiftN.jpg|
Fayl:Chateau-de-Villemolin-0484.jpg|
Fayl:Abbaye St Leonard a Corbigny DSC 0414.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* http://www.nievre-tourisme.com/
Wayback Machine

**Wayback Machine** — Ümumdünya hörümçək torunun rəqəmsal arxivi. Internet Archive tərəfindən qurulub.

## Həmçinin bax
* Internet Archive

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Seyfi Düzgörən

**Seyfi Düzgörən** () — Türk əsgəri və siyasətçisi.

## Həyatı
Seyfi Dözgörən 1880-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. 1990-ci ildə Hərbi Akademiyaya daxil olmuş, 1902-ci ildə oranı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Lakin daha sonra isə 1905-ci ildə təhsilini davam edərək kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir.

## Fəaliyyəti
Minaatan bölük komandirliyi, Divân-ı Harb-î Örfî İdare-i Mahsusa Tövsiyə komissiyası üzvü, Hüdeydə firqəsi ərkan rəisliyi, Mürəttəp ordu komandirliyi ərkan rəisliyi, Türkiyə-Bolqarıstan Təhdid Komissiyasının rəisi, Hərbi Nəzarət Kəşfiyyat Şöbəsinin zabiti, Yeniköy Firqəsi Qurmay Rəhbərliyi, Ümumi Qərargah Kəşfiyyat Şöbəsinin rəhbəri, Danimarka Üsera Mübadilə Konqresində türk nümayəndəsi, Şərq cəbbhəsi komandirliyi, 13-cü Qafqaz Tümən Komandirliyi, Şərq Cəbhəsi Qurmay Rəhbərliyi, Milli Müdafiə Nazirliyində ordu dairəsi rəhbəri, Gömrük-mühafizə Xidməti Ümumi komandirliyi və s. vəzifələrdə xidmət etmişdir.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin VI, VII Və VIII çağırışlarında Mardinin millətvəkili seçilmiş və IV, VII və VIII çağırışlarında Gömrük və Monopoliya Komissiyasının sədri kimi xidmət etmişdir. Məcidiyyə ordeni, Almaniyanın Dəmir xaç ordeni, Dəmir xaç ordeni ilə Gümüş Ləyaqət və İstiqlal Medalı ilə təltif edilmişdir.

20 fevral 1923-cü ildə təqaüdə çıxmışdır.

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Birinci Dünya müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 172.

## İstinadlar
Kamen dağı

**Kamen dağı** — Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşən və hündürlüyü 1701 m olan zirvə. İnzibati cəhətdən Taymır və Evenk rayonları arasında yerləşir.

Zirvə Putarana yaylası və Ortasibir alçaqdağlığının ən hündür nöqtəsi hesab edilir. Dağın ətəklərindən Xuta və Kotuy çayları başlanğıcını götürür.

Zirvə 1971—1972-ci illərdə SSRİ EA Coğrafiya İnstitutu tərəfindən tətqiq edilmişdir.
## İstinadlar
İngilis-bur müharibələri

**İngilis-bur müharibələri** —  cənubi Afrika ilə Britaniya arasında baş vermiş döyüşlər:
*Birinci Bur müharibəsi  (1880—1881);
*İkinci Bur müharibəsi  (1899—1902).
Popayan

**Popayan** — Kolumbiya şəhəri, Kauka departamentinin inzibati mərkəzi.

## Etimologiyası
Popayan sözü yerli bir dildən gəlir. Bu sözün mənşəyi haqqında müxtəlif nəzəriyyələr vardır, lakin hərfi mənası: Po- "İki"; pa-"qamış"; yan- "kənd", yaxud "Qəbir çatıları olan iki kənd". Digər bir nəzəriyyə deyir ki, Popayan sözü, hazırda Las Tres Kruses təpəsi kimi tanınan Eme Hill ətrafında yaşayan Payan adlı yerli kasikin adından gəlir.

## Tarixi
Popayan, Lima, Kito və Kartexena arasında yerləşdiyi müstəmləkə dövrü ərzində çox əhəmiyyətli bir şəhər idi. Sakit okeanın aşkarlanmasından sonra belə, Popayan, İspaniyaya keçərkən Kartexenaya gedən qızıl və digər sərvətlər üçün transfer nöqtəsi olaraq qaldı. Popayan, həmçinin müstəmləkə mədəni kimi xidmət etmiş və 1760–1819-cu illərdə qızıl eskudo sikkələr və gümüş reallıqları ilə müxtəlif nominallı istehsal olunmuşdur. 1826-cı ildən sonra yeni Kolumbiya Respublikası sikkə istehsalını davam etdirməyə başladı.

Popayan bir neçə zəlzələ nəticəsində məhv olmuşdur. 1983-cü il 31 martda ən son və dağıdıcı zəlzələ oldu və səkkiz saniyə davam etdi. Şəhərin yenidən qurulması on ildən çox vaxt apardı və bu gün yenidən qurulmayan bəzi əraziləri hələ də görmək mümkündür. Bu zəlzələnin nəticəsi olaraq Kolumbiyada ilk zəlzələ seysmik dizayn kodu quruldu.

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida
* San Xose del Quavyare

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Página oficial de la Alcaldía del Municipio de Popayán.
Devid Medyanik

**Devid Kristofer Medyanik** (; ) — Böyük Britaniya şairi.

## Biblioqrafiya
* *My Autobiography* (1986)
* *Taking the Load Off My Mind* (1993)
* *Now All I've Got Left is Myself* (1997)

## İstinadlar
Ceyms Heylman

**Ceyms Heylman** (; ) — kanadalı təcili yardım həkimi; Vikipediyaçı; Vikipediyada sağlamlıqla bağlı məlumatların yerləşdirilməsində və təkmilləşdirilməsində böyük töhfələri vardır, müvafiq sahə üzrə başqa insanları da onlayn ensiklopediyaya töhfə verməyə təşviq edir.

Vikipediyada "" istifadəçi adı ilə fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* James Heilman publications indexed by Google Scholar
* James Heilman
* Why was James Heilman, aka Doc James, removed from the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation?
Uaza (departament)

**Uaza** () —  Fransanın şimalında yerləşən, O-de-Frans regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 60. İnzibati mərkəzi — Bove. Əhalisi — 810 680 nəfər (departamentlər arasında 26-cı yer, 2014-cü ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Uaza departamenti Pikardinin tarixi ərazisində yerləşir və Pa-dе-Kale, Nor, Somma, Ena, Er, Sena və Marna, Val-d’Uaz departamentləri ilə sərhəddir. Departamentin ərazisindən  Uaza çayı axır. Ərazisi —  5860&nbsp;km².  Sıx meşələr Uazanın sol sahilinə uzanır.

Departamentin əsas şəhərləri Bove, Kompeyen, Krey, Nojan-sür-Uaz, Sanlis, Krepi-an-Valua, Merü, Nuayon, Montater, Klermon.

## Tarixi
Romanın fəth dövründə Uazanın ərazisi müxtəlif Qalli tayfaların məskunlaşdığı yer idi. Onlardan ən güclü - Bellovaki - Uaza sağ sahilində torpaq işğal etmişdilər.

## İnzibati bölgüsü
Departamentə 4 rayon, 21 kanton və 693 kommun daxildir.

### Rayonlar
* Bove (Beauvais)
* Klermon (Clermont)
* Kompyen (Compiègne)
* Sanlis (Senlis)

## Qalereya

Fayl:Chateau de Chantilly 009.JPG|
Fayl:Beauvais 1.JPG|
Fayl:Goudurix.jpg|
Fayl:Renault FT17 IMG 8406.jpg|
Fayl:Chateau de Pierrefonds.jpg|


## Həmçinin bax
* Fransa departamentlər siyahısı
## Xarici keçidlər
*  Prefecture website
*  General Council website
*  oise directory website
*  Oise Tourist Board
Ağakar

**Ağakar** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Azərbaycan dilində Ağa (şəxs adı ya titul) və türk dillərində qar "alınmaz (sıldırım mənasında) qaya" sözlərindəndir. Cənubi Qafqazda bir sıra qaya və dağ adlarında qar (kar) sözünü erməni tədqiqatçıların erməni dilində kar — "daş", "qənbər", "qaya" sözü hesab edərək nə vaxtsa oralarda ermənilərin yaşadıqlarını yazmaları tamamilə səhvdir. Azərbaycanda ikinci komponenti qar, kar sözündən ibarət çoxlu dağ adı vardır: Buzuduxqar (Kəlbəcər rayonu), Kəçələqar (yenə orada) Qoşqar, Qoşunaqar (Gədəbəy rayonu), Qoşunkar (Oğuz rayonu), Ləzgiqar (Şəmkir rayonu), Lölükqar (Daşkəsən rayonu), Çinqar (Xanlar rayonu), Çoxqar (Şəki rayonu), Şıxqar (Kəlbəcər rayonu), İnqar (İsmayıllı rayonu) və s. XIX əsrda Borçalı bölgəsində Babakar, Yastıqar, Əyriqar, Tünkar, Qazax qəzasında Siskar və Şarkar dağ adları vardı. Qazaxıstanda Zanqar, Türkmənistanda Qızılqar və b. dağ adları da bu sıraya aiddir. Ola bilsin oronim ərəbcə əxi (Sufi ordeninə mənsub dərviş və s.) və qar "mağara" sözlərindən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* axc.preslib.az

## Həmçinin bax
* Tiflis quberniyası
Fizzə Məmmədova

**Fizzə Məmmədova** (Tam adı: *Fizzə Sadıx qızı Məmmədova*; d. 1953 22 aprel, Naxçıvan) — AMEA Naxçıvan Bölməsinin Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Hidrogeologiya və mineral sular laboratoriyasının rəhbəri, kimya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, “*Təmiz Dünya*” İctimai Birliyinin sədri. 

## Həyatı və Təhsili

Fizzə Məmmədova 1953-cü il 22 aprel tarixində Azərbaycanın Naxçıvan bölgəsində anadan olmuşdur. Bakı Dövlət Universitetini bitirmişdir. Kimya üzrə fəlsəfə doktorudur. Namizədlik (PhD) dissertasiyasının mövzusu 02.00.02 – analitik kimya, ixtisas şifri isə "Azosafraninlər stibium və bismutun ekstraksiyalı-fotometrik təyinində"dir. Fizzə Məmmədova pedoqoji fəaliyyətlə yanaşı, həm də “*Təmiz Dünya*” İctimai Birliyinin sədridir.

## Pedoqoji fəaliyyəti

Fizzə Məmmədova fiziki kimya ixtisası istiqamətində 182 elmi əsərin, 10-dən çox elmi publisistik məqalənin, o cümlədən 8 şadətnamənin, 7 müəlliflik şadətnaməsinin, 1 patentin, 1 monoqrafiyanın, 2 qrant layihəsinin müəllifidir. Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin 17-si xaricdə çıxmışdır. Beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda 3 məqaləsi çap olunmuşdur. Fizzə Məmmədova Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının Rəyasət Heyətinin təsis etdiyi impaktfaktorlu nüfuzlu jurnallarda dərc olunan məqalələrinə və elmi fəaliyyətinə görə 1 fevral 2018-ci il tarixlində Akademiyanın Attestasiyası Komissiyasının prezidiumunda RTEA-nın Professoru elmi adını almışdır. 

### Əsas elmi nailiyyətləri

* Sorbsiya proseslərində tarazlıq, kinetik və termo-dinamik qanunauyğunluqların öyrənilməsi istiqamətində aldığı nəticələr 44-cü Ümumdünya kimya konqresində və çoxlu sayda Beynəlxalq konfranslarda təqdim edilmişdir. 

#### Elmi əsərlərinin adları

* Sürmənin (V) fotometrik təyini üsulu.  Patent ,İ 2010 0105.
* Xrom (VI) ionlarının anionitlərlə sorbsiyasına bir sıra amillərin təsiri /AMEA-nın məruzələri, 2010,c.66,  №2,s 66-723. 
* Seçici konsentrat almaq məqsədi ilə qurğuşun- sink filizinin flotasiyası/ Avropa elm və texnologiyası , Vaysbaden, Almaniya , 2012, s. 62-66 və s.

## Mükafatları

* AMEA NB. Fəxri Fərmanı
* Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının “*Elmin qızıl fondu*” milli proqramı çərçivəsində Akademiyanın prezidiumunun ekspertizası protokol № 684, 20 fevral 2018-ci il tarixli qərarı ilə “*Əməkdar Elm və Texnika Xadimi*” fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax

* Adil Qəribov
* Pərvin Məmmədova

## İstinadlar
Çürüksulu Mahmud Paşa

**Çürüksulu Mahmud Paşa** (1865 - 31 Temmuz 1931) — Gürcü əsilli Osmanlı əsgəri və dövlət adamı..

## Həyatı
Acarıstan Muxtar Respublikasının Kobuleti rayonunda anadan olmuşdur. 1909-cü ildə Osmanlı ordusunun Alman Qərargahınının nəzarətində olan hissəsinin modernləşdirilməsində iştirak etdi. Balkan müharibələri başladığı bir vaxtda general-leytenant dərəcəsinə yüksəldi. 1913-cü ildə yaradılan Səid Həlim Paşanın rəhbərlik etdiyi İttihad və Tərəqqi hökumətində Daxili İşlər Naziri təyin edildi.

## Fəaliyyəti
1914-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Birinci Dünya müharibəsinə daxil olmasına qarşı çıxdı. Mahmud Paşa hesab edirdi ki, Osmanlı İmperiyası müharibədə iştirak etmək üçün kifayət qədər hazırlıqlı deyil. İttihad və Tərəqqi komitəsindən müstəqil dövlət adamı kmi tanınmağa başladı. Talat Paşanın rəhbərlik etdiyi vaxtlarda Dəniz Donanmasının naziri oldu.

1918-ci ildə Osmanlı İmperiyası Məclisinin üzvü təyin edildi. Birinci Dünya müharibəsindən sonra sülh hazırlığı komissiyanı idarə etdi. Komissiyaya rəhbərlik etdiyi vaxtlarda ermənilərin deportasiya edilməsini insanlığa qarşı cinayət kimi qiymətləndirdi. Mustafa Kamal Atatürk onun ermənilərlə barışmaq haqqında bildirdiyi fikirləri tənqid etdi..

1920-ci ilin 22 martında ingilis işğalçıları tərəfinfən “İttihadçı” kimi tanınan digər siyasi partiya üzvləri ilə birlikdə Maltaya sürgün edildi. 1921-ci ildə sürgündən azad edildi və İstanbula geri döndü. 31 iyul 1931-ci ildə vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## İstinadlar
Sesar (departament)

**Sesar** () — Kolumbiyanın departamentlərindən biri, Karib bölgəsinin şimal hissəsində yerləşir. Sesar departamenti şimalda Quaxira, qərbdə Maqdalena və Bolivar, cənubda Santander, cənubi-şərqdə Şimali Santander və şərqdə Venesuela ilə sərhəddə yerləşir.
## Bələdiyyələr

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Bolivar (departament)
* Arauka (departament)
* Boyaka
* Kaldas
* Kaketa (departament)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Gobernación del Cesar
Pa-dе-Kale (departament)

**Pa-dе-Kale** () — Fransanın şimal-qərbində yerləşən, O-de-Frans regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 62. İnzibati mərkəzi — Arras. Əhalisi - 1.472.589 nəfər (departamentlər arasında 7-ci yer, 2014-cü ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Nor departamenti O-de-Frans regiounun bir hissəsidir, Nor və Somma departamentləri ilə sərhəddir. Şimaldan Şimal dənizinin suları, qərbdən Pa-de-Kale boğazı tərəfindən yuyulur. Ərazisi — 6671&nbsp;km².

Departamentin əsas şəhərləri Kale, Bulon-sür-Mer, Arras, Lans, Lyeven və Sent-Omer.

## Tarixi
Birinci Dünya müharibəsi dövründə Pa-dе-Kale də çox qanlı döyüşlər olmuşdur. Onlardan biri, Vimi döyüşü, Vimi şəhərində böyük bir müharibə xatirəsinə həsr olunub. İkinci Dünya müharibəsi dövründə Pa-dе-Kale də  Fortitude əməliyyat hədəfi idi.

## Demoqrafiyası
Pa-dе-Kale, Fransanın ən sıx məskunlaşmış departamentlərindən biridir. Departamentin əhalisinin əksəriyyəti şərqdəki köçürmə sahələrində, Nor departamenti ilə sərhəd boyunca, 1,472,589 nəfər  (2014), kiçik şəhərlər halında yaşayır. Departamentin mərkəzi və cənub hissələrində kənd yerləri var, lakin burada əhalinin sıxlığı da olduqca böyükdür.
## Qalereya

Fayl:Bouchot baie de Wissant P1030356.JPG|
Fayl:Cape_Gris_Nez,_France.JPG|
Fayl:Cap Blanc-Nez Cliff 800x617.jpg|
Fayl:Boulogne vue generale phare beffroi mer.jpg|
Fayl:Nausicaa_boulognesurmer.jpg|
Fayl:Le Touquet-Paris-Plage - Dunes au nord de la plage (2).JPG|
Fayl:Arras GdPlace27 JPM.jpg|
Fayl:Lorette13.JPG|
Fayl:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|
Fayl:Blockhaus_Eperlecques.jpg|
Fayl:Audinghen_Batterie_Todt.jpg|


## Həmçinin bax
* Fransa departamentlər siyahısı
## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər
* Prefecture website
* Conseil Général website
Sina Berköz

**Sina Berköz** () — əslən azərbaycanlı türk memar, professor və elm adamı.

## Həyatı
Sina Bərköz 1936-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur.

### Təhsili
1960-cı ildə İstanbul Texniki Universitetinin memarlıq fakültəsini bitirmişdir. 1968-ci ildə elə İstanbul Texniki Universitetində bu sahə üzrə doktarantura təhsilini də tamamlamışdır.

## Elmi fəaliyyəti
1960-1972-ci illər arasında İstanbul Texniki Universitetinin memarlıq fakültəsində müəllim köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır. 1972-ci ildə dosent olmuş və 1982-ci ilə qədər həmin universitetdə müəllim vəzifəsində çalışmışdır. Bu dövr ərzində 1969–1971-ci illərdə ABŞ-də Kornell və Kanzas universitetlərində Fullbright proqramı çərçivəsində müəllim olaraq dərs demiş və araşdırmalar aparmışdır.

1979-cu ildə professor akademik ünvanını qazanmışdır.

1980–1988-ci illər arasında Səudiyyə Ərəbistanında King Saud Universitetinin memarlıq və planlama fakültəsinin memarlıq bölümündə professor olaraq çalışıb.

1988-də vətəninə qayıtdıqdan və qısa bir müddət özəl sektorda çalışdıqan sonra 1990-da yenidən İstanbul Texniki Universiteti memarlıq fakültəsində işləməyə başlayıb.

1992-də Memar Sinan Universitetinin memarlıq fakültəsində müəllimlik edib. 1997-də Səudiyyə Ərəbistanında King Feysəl Universiteti memarlıq və planlama fakültəsindən aldığı təkliflə Memar Sinan Universitetinin icazəsiylə həmin fakültənin inşaat elmi və texnologiyası bölümündə 1998–1999-cu tədris ilinin sonunadək qonaq professor vəzifəsində çalışıb.

2000-də Memar Sinan Universitetindən öz istəyi ilə təqaüdə çıxaraq Bəhreyn Universitetinin mühəndislik fakültəsində professor olaraq vəzifə tutub. İndi də bu universitetdəki akademik və inzibati vəzifələrinə davam etməkdədir.

İxtisas sahələri tikinti texnologiyası və tikinti layihə idarəçiliyidir. Tikinti layihə idarəçiliyi ixtisası daxilində xüsusilə kompüter dəstəkli araşdırma və tətbiq mövzuları ilə maraqlanmaqdadır.

Prof. Dr. Sina Bərköz Avstraliyada yayınlanan "Architectural Science Review" adlı jurnalın 1976-cı ildən 2000-ci ilədək redaksiya heyətinin üzvü vəzifəsini daşıyıb (Bəhreynə gedərkən bu vəzifəni buraxıb); ABŞ-dəki PMI-Project Management Institute, CMAA — Construction Management Association of America ilə ACCE — American Council for Construction Education adlı qurumların da üzvü olub.

## Azərbaycanla əlaqəsi
Prof. Dr. Sina Bərköz Şəkidə doğulmuş, 1905-də ailəsiylə birgə Türkiyəyə mühacirət etmiş və sonralar Türkiyə Jandarmasının Baş Komandanı olmuş general-leytenant Məhəmməd Nuri Bərközün (1889–1975) oğlu, T. C. Üçüncü Ordusunun komandanı və T. C. Milli Təhlükəsizlik Təşkilatının Baş katibi olmuş ordu generalı Mahmud Bərközün (1895–1989) qardaşı oğludur. Ana tərəfdən də yenə Türkiyə Ordusunda general olmuş Şəkili Darğazadə Həsən Behcət Paşanın (1863–1925) nəvəsidir.

## Həmçinin bax
* Məhəmməd Sarıkərimli

## İstinadlar
Patuha dağı

**Patuha dağı**  Bandunqun cənub-qərbindəki təxminən 50&nbsp;km məsafədə yerləşən bir əkiz *stratovolkano* dağ tipidir. Bu dağ Qərbi Yavanın Bandunq rayonunda yerləşir. Bu sahədə çoxsaylı vulkanı olan dağlardan biridir. Bölgədəki digər qruplar arasında bu dağ kimi Malabar, Vayanq və Papandayan dağları (2011-ci ilin avqustunda xəbərdarlıq siqnalı kimi  yerləşdirilib) daxildir.

Patuha dağının zirvəsi 600 m məsafəli iki vulkanik kraterdən ibarətdir. Şimal-qərbdə olan krater quru, lakin cənub-şərqdə Kavah Putih adlanan yaşıl-ağ (ya da ağ) krater gölü var. *Kavah Putih*də əvvəllər bir kükürd mədəni var idi,hal-hazırda istehsal artıq dayandırılıb. Patuha Dağında olan püskürmələrin ətraflı dolğun məlumatı yoxdur.

Patuha dağının yaxınlığında geotermal enerji üçün potensial sahələr mövcuddur və bunlar milli elektrik şəbəkəsini qidalandırmaq üçün nasazlığı olan zavodlara aid sahələr kimi inkişafı nəzərdə tutulub . Dövlətin geotermal enerji istehsalçısı *PT Geo Dipa Energi* Patuha dağının ərazisində bir layihəyə sərmayə qoymağı planlaşdırır.

## Kavah Putih
Bu krater heyranedici bir göldən ibarətdir.  Ərazi 1987-ci ildə bir turizm yeri olaraq açılmış və çox sayda ziyarətçini cəlb etmişdir. Əsas yoldan normal bir 5 kilometrlik giriş yolu var (bu, öz növbəsində Bandunqdan Cividey şəhərinə qədər cənubun əsas yoludur). Gölün səthi mavi yaşıldan kükürd və havanın konsentrasiyasına əsasən ağ rəngli yaşıl rəngə dəyişir. Dolğun ay işığında flüoresan yaşıl işıq (göl) kraterindən əks olunur. Möhtəşəm dekorasiya sayəsində toydan əvvəlki şəkillər tez-tez çəkdirilir.

Kawah Putih  gölü (7.10&nbsp;°C 107.24 ° Ş) *Andesitik stratovolkano* olan (bir "mürəkkəb" vulkan) Patuha dağını quran iki kraterdən biridir. Patuha dağı Yavadakı çox sayda vulkanlardan biridir. Kavah Putih krater gölü özü 1600-cü ildən etibarən əhəmiyyətli fəaliyyət göstərməməsi ilə nisbətən sabit bir vulkan sistemini təmsil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Kawah Putih
İsmayıl Canbulad

**İsmayıl Canbulad** () — Türk siyasətçi.

## Həyatı
Çərkəs soyqırımı zamanı Anadoluya köç edən Adıgey Hatko ailəsindəndir. Hərb məktəbini bitirdikdən sonra Manastır və Salonikidə xidmətdə oldu. Konstitusiyalı monarxiyasını elan etmək üçün Makedoniyada əhəmiyyətli işlər görmüşdü. Daha sonra isə İstanbula geri dönərək hərbi məktəbdə tarix müəllimi kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. 1909-cu ildə hərbi xidmətdən ayrılaraq Böyükada bələdiyyəsində vəzifəyə təyin edildi.

## Fəaliyyəti
1912-ci ildə İzmit millət vəkili kimi Məclis-i Məbusana daxil oldu. Balkan müharibələrinə könüllü olaraq ehtiyatda olan zabit kimi qoşuldu. Müharibədən sonra Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinə. Daha sonra isə Ümumi Təhlükəsizlik İdarəsinə təyin edildi. İstanbul valisi və İstanbul şəhər qubernatoru oldu. Stokholm səfirliyinə təyin edildi. 30 iyul 1918-ci ildə Daxili İşlər Naziri təyin edildi. 30 sentyabrda vəzifəsini tərk etdi.

Mütarəkə dövrünün əvvəlində İttihad və Tərəqqi firqəsinin öz fəaliyyətini dayandırmağa səbəb olacaq qərarı almağından sonra Təcəddüd firqəsinin qurucalarından biri oldu. Kürəkən Fərid Paşa hökuməti tərəfindən həbs edildi və ingilislər tərəfindən Maltayasürgün edildi. Sürgündən qayıtdıqdan sonra 1923-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin ikinci çağırışında İstanbulun millət vəkili oldu. Rauf Bəy ilə birlikdə Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Firqəsinin qurucusu və idarəediciləri arasında yer alırdı.

1926-cı ildə İzmir sui-qəsdindən sonra həbs edildi. 1926-cı ildə İzmirdə Atatürkün sui-qəsdində iştirak etdiyi iddiasıyla İzmirin İstiqlal Məhkəməsinin qərarı ilə edam edildi.

## Həmçinin bax
* Adıgeylər
* İzmir sui-qəsdi

## İstinadlar
Sığırçınlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Haqqında
Möhkəm bədən quruluşu xırda ölçülü quşlardır. Dimdiyi nisbətən gödək, ayaqları güclüdür. Rənginə parlaq metallik tonlar vardır. Müxtəlif landşaftlarda məskunlaşır. Həşərat, giləmeyvə, meyvələrlə qidalanır. Faydalı quşlardı ancaq bəzi yerlərdə üzüm plantasiyalarına və giləmeyvələrə ziyan vurur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycan faunasına 2 növü olan sığırçın və 1 növü olan mayna cinsləri daxil olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Valyedupar

**Valyedupar** (  — Kolumbiyanın şimalında yerləşən şəhər və bələdiyyədir. Sesar departamentinin paytaxtı. 1550-ci il 6 yanvarda Konkistador Ernardo De Santana tərəfindən əsası qoyulmuşdur.
## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Arauka
* Medellin
* Tunxa
* Florensiya (Kaketa)
* Yopal
* Popayan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Vista satelital de Valledupar

* Alcaldía de Valledupar
* ElPilon.com.co
* RadioGuatapuri.com
* Valledupar Noticias
Nikolay Karaçentsov

**Nikolay Petroviç Karaçentsov** (, ) — sovet-rus aktyoru, RSFSR xalq artisti (1989).

## Həyatı və karyerası
Aktyor 27 oktyabr 1944-cü ildə Moskvada doğulub. İştirak etdiyi produksiyalar arasında; *Juno and Avos*, *The Dog in the Manger*, və *A Man from the Boulevard des Capucines* sayıla bilər. Aktyor Karaçentsov 1989-cu ildə Rusiya Federasiyası "Xalq Artisti" seçilərək *Şərəf Mükafatı* almışdır. 2005-ci ildə Rus oyunçu Nikolay Karaçentsov bir ay müddətində komada qalmağına səbəb olan ciddi bir avtomobil qəzası keçirmişdir.

## Ölümü
2017-ci ildə Karaçentsova ağciyər xərçəngi diaqnozu qoyuldu və İsrailə gedərək müalicə olmağa çalışdısada uğur əldə edilə bilmədi.

Ünlü Rus aktyor Nikolay Karaçentsov ağciyər xərçəngi və ona bağlı irəliləyən böyrək çatışmazlığı nəticəsində 26 oktyabr 2018-ci ildə 74-cü yaş gününə bir gün qalmış Moskvada 73 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
"Hərb" medalı (Osmanlı imperiyası)

**Hərb medalı** — Osmanlı imperiyası tərəfindən yaradılmış hərbi medal. İngilislər tərəfindən *Gelibolu ulduzu* (The Gallipolli Star), almanlar tərəfindən isə *Dəmir hilal* (Eiserner Halbmond) deyə adlandırılmışdır. Sultan V Mehmed tərəfindən döyüşlərdə fərqlənənləri mükafatlandırmaq üçün yaradılmışdır. Bu medal daha çox Birinci Dünya müharibəsi zamanı döyüşən Osmanlı hərbçilərinə və Osmanlı ərazisində döyüşən Osmanlı müttəfiqi olan dövlətlərin hərbçilərinə verilmişdir.

## Dizaynı
Medalın üz tərəfindən beş guşəli qırmızı ulduz, onun ortasında göstərişli hilal vardır. Hilalın içində Osmanlı sultanı Mehmed Rəşadın tuğrası vardır. Bundan əlavə tuğranın altına, hicri təqvimə görə medalın verildiyi tarix olan 1333 (miladi 1915-ci il) ili işlənmişdir.

## Taxılması
Rəsmi geyim zamanı medal formanın mərkəz tərəfinə, sağ sinə cibinni altına taxılırdı. Hər gün lent dəyişilməli idi. Lent formanın ikinci düymə yerindən birləşdirilirdi.

Avstriyalı və alman hərbçilər üçün bu medal öz II dərəcəli "Dəmir Xaç" medallarından aşağı dərəcəli hesab edilirdi. Buna görə də "Hərb" medalı II dərəcəli "Dəmir Xaç" medalının altına taxılırdı.

## Qalereya

Fayl:Gallipoli-star.jpg|"Hərb" medalı lent ilə
Fayl:Gallipoli-star-ribband.jpg|
Fayl:Gallipoli-star-turkish.jpg|
Fayl:Gallipoli-star-BBen Co..jpg|
Fayl:Gallipoli-star-german Godet.jpg|
Fayl:Gallipoli-star-jhwerner.jpg|
Çoko (departament)

**Çoko** () —  Kolumbiyanın departamentlərində biridir. Ölkənin qərbində yerləşir. Bir hissəsi Sakit okean tərəfindən əhatə olunur, həmçinin Karib dənizinə belə çıxışı vardır. Kolumbiyadakı departamentlərindən yalnız biridir ki, iki okeana: Sakit və Atlantik okeanına çıxışı vardır. Şimalda isə Panama ilə sərhəddir. İnzibati mərkəzi - Kibdo şəhəridir.
## İnzibati bölgüsü
Departamenti ən böyük şəhəri onun inzibati mərkəzi - Kibdo şəhəridir.
### Bələdiyyələr

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Sesar (departament)
* Bolivar (departament)
* Arauka (departament)
* Boyaka
* Kaldas
* Kaketa (departament)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://web.archive.org/web/20170709082946/http://choco.gov.co/index.shtml Gobernación del Chocó.
* VisitChoco.com  Turismo Comunitario y Sostenible en Chocó (español e inglés)
* http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/publicacionesbanrep/bolmuseo/1990/ocdi29/ocdi06b.htm 
* Universidad Tecnológica del Chocó
* Tabla de precipitaciones anuales del IDEAM, Información Aeronáutica
* Presidencia de la República, Terminado sistema de iluminación del Aeropuerto El Caraño
* Mapa de la Red Vial - INVIAS Colombia
* Departamento Administrativo Nacional de Estadísticas / DANE
* PASC - Acompañamiento de comunidades negras del Chocó
* Chocó Sostenible
* Ecolodge en Nuquí 
* Territorio Chocoano Noticias 
* Himno del Departamento del Choco
* Fotografías del Chocó
* Crónicas de Quibdó, afropolis colombiana
* Rajdst
Vüqar Zeynalov

**Vüqar Zeynalov** (tam adı: *Vüqar Teyyub oğlu Zeynalov*; ) — Bakı şəhəri Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2018).

## Həyatı
Vüqar Teyyub oğlu Zeynalov 1976-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Dövlət və Bələdiyyə idarəetməsi fakültəsinin də məzunudur.

Müxtəlif dövrlər ərzində özəl şirkətdə hüquqşünas, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyat Muzeyində baş mütəxəssis, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının "Akademiya" kitab mərkəzində direktor, Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində Muzey işində innovasiyaların tətbiqi şöbəsinin müdiri, muzeyin direktor müavini, Azərbaycan Diplomatik Akademiyasının (ADA) Kitab Mərkəzində direktor, 2012-ci ildən Nizami Kino Mərkəzinin direktoru, 2015–2018-ci illərdə isə Bakı şəhər Mədəniyyət və Turizm Baş İdarəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 oktyabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Bakı şəhəri Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.

Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar
Tahir Məmmədov

* Tahir Məmmədov (icra başçısı) — Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Tahir Məmmədov (rəssam) — Azərbaycan rəssamı və fotoqrafı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı.
* Tahir Məmmədov (şoumen) — Rusiyada çalışan Azərbaycan əsilli şoumen, aparıcı və aktyor.
* Tahir Məmmədov (yazıçı) — 91-lərdən biri, Yeni Azərbaycan Partiyası Veteranlar Şurasının üzvü.

## Həmçinin bax
* Tahir 
* Məmmədov
Tahir Məmmədov (icra başçısı)

**Tahir Nadir oğlu Məmmədov** () — Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı. Tahir Məmmədov bu təyinata qədər Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyində nazirin müşaviri və şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.

Heydər Əliyev Fondunda şöbə müdiri vəzifəsində işləyib və Fondun bir sıra yerli və beynəlxalq layihələrində məsul şəxs olub.

Bakı Dövlət Universitetinin doktorantıdır.

## Fəaliyyəti
1977-ci ildə Ağdam rayonunun Mollalar kəndində anadan olmuşdur. 1998-ci ildə Mingəçevir Politexnik İnstitutunu İqtisadçı ixtisası üzrə, 2011-ci ildə isə Bakı Dövlət Universitetini Hüquqşünas ixtisası üzrə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1999-cu ildə "Mingəçevir" Televiziya və Radio Şirkətində redaktor kimi başlamışdır. Sonralar "Uşaqların Xilası" (Save the children) Humanitar təşkilatında layihə işçisi, "Beynəlxalq Xilasetmə Komitəsi" (İRC) Humanitar təşkilatında media üzrə məsul şəxs, "Azbentonit" MMC-də texniki istehsalat şöbəsinin rəisi, "İctimai" Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində baş direktorun köməkçisi və şirkətin İctimaiyyətlə əlaqələr və monitorinq departamentinin direktoru.

Tahir Məmmədov Heydər Əliyev Fondunda şöbə müdiri, "Eurovision" Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü və rəhbəri, İctimai Televiziyada departament direktoru vəzifələrində çalışıb. Şamaxı şəhər icra hakimiyyəti başçısı təyin olunanadək, Azərbaycan Respublikası Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyində nazir müşaviri, daxili nəzarət və audit şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

Avropa Şurasının Alt Komissiyasında "İnformasiya cəmiyyətinin inkişafı" daimi işçi qrupunun üzvü və Avropa Yayım Birliyində Azərbaycan təmsilçisi olub, YUNESKO-nun "İnformasiya hamı üçün" Proqramının (IFAP) Azərbaycan Komitəsinin sədridir.

Tahir Nadir oğlu Məmmədov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 oktyabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib

Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) üzvüdür.

Evlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Navarin Qalası

Navarin Qalası — Yunanistandakı Mora yarımadasının qərb sahilində Pylosda yerləşən bir qaladır.Navarin dəniz döyüşü bu qalanın ətrafında gerçəkləşmişdir.
250px|thumb|right|Navarin qalası
15-ci yüz ilə qədər Venesiya əhalisi  burada böyük bir qala inşa etmişlərdir. Osmanlılar 1499-cu ildə Navarin qalasını işğal etdilər və 1572-ci ildə qalanı təkrardan inşa edərək Anavarin-i atik adını verdiler.1686-1715-ci illər arası Venesiyalılar, qalanı əllərində tutmağı bacardı. Amma sonra Osmanlı İmperiyası təkrardan qalanı ələ keçirtdi (Mora döyüşü). Osmanlılar 18-ci əsrdə qalanı Anavarin-i Cedid adı altında təkrar inşa etdilər. Lakin qısa bir müddətdən sonra yenidən qalaya ziyan dəydi.1827-ci ildə Osmanlı donanması İngilis,Fransız və Rus donanmaları tərəfindən Navarin limanında məğlubiyyətə uğradıldı. Bu məğlubiyyətdən 7 il sonra  Osmanlı Dövləti Yunanıstan'ın müstəqilliyini qəbul etmək məcburiyyətində qaldı və Navarin yeni qurulan Yunan Krallığı‘nın bir parçası oldu.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
Navarin Qətliamı

Navarin dəniz döyüşü

## Xarici keçidlər
* https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Navarino_castle#CITEREFBéesSavvides1993
* https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Navarino_castle#cite_ref-FOOTNOTESavvides1991335–338_3-0
* https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Navarino_castle#CITEREFBon1969
* https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Navarino_castle#CITEREFSavvides1991
* https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Navarino_castle#CITEREFSavvides1992
* https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Navarino_castle#CITEREFWolpert2005
Con Deyvis (səyyah)

**John Deyvis** (; ) — I Elizabetin baş İngilis dənizçilərindən biri idi.

## Kəşfi
Şimali Qafqazın kəşfiyyatını aparmaq üçün bir sıra səyahətlərə çıxmışdır və Şərqi Hindistana səfərləri zamanı həm Holland, həm də İngilis dilində pilot və kapitan kimi xidmət etmişdir. 1592-ci ilin avqust ayında  Folklend adalarını (Böyük Britaniyanın dəniz əraziləri) kəşf etdi.

## Həyatı və kariyerası
Deyvis 1550-ci ildə Devon şəhərindəki "Stoke Gabriel" qəsəbəsində anadan olub və uşaqlığını "Sandridge Barton" yaxınlığında keçirmişdir. Onun uşaqlıq dostları Adrian Qilbert, Hamfrey Qilbert və Volter Ralig olmuşdur. Volter Ralig isə kəşfiyyatçının ən yaxın dostlarından biri olmuşdur. O, 1583-cü ildə kraliçanın katibi Uolsinqem Frensis ilə Şimal-Qərb keçidi səyahətinə çıxmışdır.1585-1587-ci illərdə ingilis Con Deyvis Şimal-qərb dəniz yolunu tapmaq üçün üç dəfə cəhd etmiş və Deyvis boğazından keçmişdir.

Yeni torpaqların kəşf edilməsi və kəşf edilməsi ilə üz-üzə gələn Davis, bir İspan və ya Fransız gəmisini qurma şansını qaçırmadı.Məşhur naviqatorlar və quldurları ilə bir sıra səfərlər etdi.Beləliklə, 1585-ci ildə Qrinlandın yenidən keşfedicisi (Vikinqlərdən sonra) oldu.Magellan Boğazından  Atlantik okeanına çıxarkən, əvvəllər Deyvisin komandasının başçılığı altında kiçik bir pirat gəmisi "Qara Ölüm" ("Qara Ölüm") 21 mart 1592-ci il tarixində Perudan İspaniyaya qızıl gətirən "Infanta" gəmisinə hücum etdi.Coğrafi kəşflər tarixinin nəticəsi olan bu hadisə romantik bir tarixə malik idi.

1586-cı ildə ikinci səfər zamanı Baffin torpağlarının Kamberland körfəzini tapdı, Şimali Amerika sahillərini ətraflı araşdırdı və Hudzon Boğazının dəqiq yerini təyin etdi.1601-1603-cü illərdə Deyvis Cənub-Şərqi Asiyaya Ceyimis Lançestirin üzən pilotu (bu,Şərqi Hindistan Kompaniyasının ilk ticarət ekspedisiyası) kimi yelkəndə iştirak etmişdir.

### Şəxsi həyatı
1582-ci ildə 28 sentyabr tarixində Deyvis xanım Vera Fulford ilə evlənmişdir.

## Həmçinin bax
# Fernan Magellan
# Vasko da Qama
# Abel Tasman
# Ceyms Kuk

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The seamans secrets (1633)
* A Life of John Davis, the Navigator, 1550-1605
* Northwest Passage
Oğlanqala yatağı

**Oğlanqala yatağı** — mərmərləşmiş əhəng daşı Şərur rayonu ərazisində, Şərur d.y.st.-ından 8 km şimal-şərqindədir.

## Geoloji quruluşu
Geoloji quruluşunda Üst Karbon yaşlı, tünd-boz və qara rəngli kristallik mərmərləşmiş əhəngdaşılar iştirak edir.

## Tektonik cəhəti
Tektonik cəhətdən Dizə-Sədərək sinklinalının cənub-qərb qanadında yerləşir. Faydalı qat xırda və orta dənəli olub, müxtəlif istiqamətdə kalsit damarları ilə kəsilir.

## Sıxlığı
Sıxlığı 2,53–2.72 t/m³-dir.

## Tərkibi
Tərkibində CaO-nın miqdarı 51,8% təşkil edir. Əhəngdaşı yüksək keyfiyyətli üzlük daşı və dekorativ çınqıl kimi yararlıdır. Yatağın sənaye ehtiyatı 2299 min m³, blok çıxışı 35%-dir.

## Həmçinin bax
* Oğlanqala
* Şərur rayonu

## Xarici keçidlər
* Oğlanqala
* OĞLANQALA ARXEOLOJİ ABİDƏSİNDƏ TƏDQİQATLAR BAŞA ÇATMIŞDIR
Buşmenlər

**Buşmenlər** () — Afrikada yaşayan xalqlar olub irqi xüsusiyyətlərinə görə zənci irqindən fərqlənirlər. Onların dərilərinin rəngi sarımtıl olmaqla saçları spiralşəkilli burulmuş olurlar. Onlar 10 min il bundan əvvəlki əcdadlarının adət ənənələrini indiyə kimi qoruyub saxlaya biliblər.

Buşmenlər gözəl ovçuluq və yığıcılıq qabiliyyətinə malikdirlər. Bu xalqlar Anqolada, CAR-da, Namibiyada, Mozambikdə, Lesoto və Botsvanada yaşayırlar. Koysan dilində danışırlar.

## Tarixi
Afrikanın cənubunda yaşayan azsaylı buşmenlərin əcdadları bütün digər Homo sapienslərdən daha çox idi.

Genetiklərin son araşdırmalarına görə, Afrikanın cənubunda yaşayan ovçu-toplayıcı buşmenlər, 150 min il boyu insanların böyük bir hissəsini təşkil etmişdir. Bundan başqa, məlum olmuşdur ki, 120-130 min il əvvəl buşmenlərin əcdadları istisna olmaqla, bütün insanlıq demoqrafik böhran keçirirdi. Alimlər bunu, Avrasiyaya buzlaqların gəlişi nəticəsində Qərbi və Mərkəzi Afrika ərazisində quraqlığın yaranması, lakin qitənin cənubunda mülayim iqlimin saxlanması ilə izah ediblər. Sonuncu məqam buşmen populyasiyalarının yüksək səviyyədə qalmasına imkan verib.

Tədqiqat zamanı Namibiyada yaşayan 5 buşmen tayfasının genomu digər 48 xalqın nümayəndələrinin genomu ilə müqayisə olunmuşdur. Məlum olmuşdur ki, yaxın nigahlar səbəbiylə, hətta son minillikdə belə yeni gen axınının məhdudiyyəti nəticəsində buşmenlər genom səviyyəsində digər xalqlardan ciddi şəkildə fərqlənirlər. Tədqiqatın nəticələri buşmenləri keçmişin ən çoxsaylı xalqı kimi təsdiq etməkdə genetiklərə kömək etmişdir.

Alimlərin araşdırmalarına görə, yalnız 22 min il əvvəl müasir avropalıların, asiyalıların və digər afrika xalqlarının əcdadları buşmenləri "sıxışdırmış" və sayca önə keçmişdir.

## Qalereya

BushmenSan.jpg
Bushmen drinkingwater.jpg
Bushmen drinkingwater pan.jpg
Bushmen Rock Painting.jpg
Karoo sandstone with bushmen paintings.jpg
Naro Bushmen drinking water from the bi bulb plant, Botswana 2008.jpg
Naro Bushmen hunting in the Central Kalahari Game Reserve, Botswana 2008.jpg


## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* San Spirituality: Roots, Expression,(2004) and Social Consequences, J. David Lewis-Williams, David G. Pearce, 
* Barnard, Alan. (1992): *Hunters and Herders of Southern Africa.* Cambridge University Press. .

## Həmçinin bax

* Afrika xalqları

## İstinadlar
Osman Nizami Paşa

**Osman Nizami Paşa** () (1856, İstanbul - 1939, İstanbul)  — Türk əsgər və diplomat.

## Həyatı
1856-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. 1856-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. O, Berlində türk səfiri olan Əli Nizami Paşanın oğlu idi. 1876-cı ildə Məktəb-i Sultanini bitirdi. Osmanlı Hərbi Kollecinə daxil oldu və Qərargah zabiti olaraq bitirdi. 1877-ci ildə Rusiya-Osmanlı müharibəsinə qoşuldu.

## Fəaliyyəti
1908-ci ilin sentyabrından 1913-cü ilin yanvarına qədər Türkiyənin Berlindəki səfiri, 1913-cü ilin iyun ayından dekabr ayına kimi Nəqliyyat naziri vəzifəsində çalışmışdır.

Balkan müharibələrindən sonra sülh komitəsində vəzifəyə təyin edildi. Lakin razılaşmanın şərtləri ağır olduğundan Türkiyənin məğlubiyyəti hesab olunan raqzılaşmanı qətiyyən imzalamayacağını və əgər imzalayarsa, belə bir əlin kəsilməsinin daha uyğun olduğunu söyləyərək sülh heyətindən istefa verdi.

20 avqust 1921-ci ildən 30 avqust 1922-ci ilədək Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Romadakı nümayəndəsi kimi xidmət etdi. Cümhuriyyət dövründə heç bir vəzifədə xidmət göstərməmişdir. Bu dövrdə təqaüdə çıxdı. 1939-cu ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

Almanca və fransızca səlis danışa bilirdi.

## Mustafa Kamal Atatürk haqqında fikirləri

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri 
* Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1877-1878)

## İstinadlar
Mustafa Asım Turqut

**Mustafa Asım Turqut** (1870-1937) — Osmanlı İmperiyasının son dövründə xidmət edən türk siyasətçisi.

## Həyatı
Mustafa Asım bəy 1870-ci ildə anadan olmuşdur. 1908-ci ildə II Konstitusiya monarxiyasının elanından sonra Stokholma səfir vəzifəsinə təyin edildi. 1908-ci ildən 1909-cu ilin fevral ayına kimi bu vəzifəni icra etdikdən sonra 1909-cu ildə Sofiyaya səfir təyin edildi. 1909 və 1911-ci ilin iyun ayları arasında bu vəzifədə xidmət etdi, 1911-ci ildə isə Xarici İşlər Naziri oldu. 1911-ci ilin oktyabr ayından 1912-ci ilin iyul ayına qədər bu vəzifədə təxminən bir il işləmişdir.

## Birinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövr
1914-cü ilin yanvarından 1916-cı ilin fevralına qədər Birinci Dünya müharibəsi dövründə Osmanlı İmperiyasının Tehrandakı səfiri idi. Daha sonra isə, Vyanada səfir olan Mustafa Asım vəzifəsindən ayrıldıqdan sonra bir müddət Vyanada yaşamağa davam etdi. Respublikanın elanından sonra 1932-ci ildə Türkiyəyə geri döndü.

1937-ci ildə vəfat edən Mustafa Asım Turqut məşhur qadın üzgüçü olan Leyla Asım Turqutun atası idi.

## Həmçinin bax
* Leyla Asım Turqut

## İstinadlar
Püi-de-Dom

**Püi-de-Dom** ( , ) — Fransanın mərkəzi hissəsinin cənubunda yerləşən Overn-Rona-Alp regionun departamentlərindən biridir. Sıra nömrəsi — 63. İnzibati mərkəzi — Klermon-Feran. Əhalisi — 649.643 nəfər (departamentlər arasında 38-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Qeraldika
Departamentin əsası Robert Luis (1902–1965) qəzetində bir Fransız eksperti tərəfindən hazırlanmışdır. Bu emblemi təsdiqləmək üçün heç bir rəsmi addım atılmadı və bir layihə olaraq qaldı.

## Coğrafiyası
Püi-de-Dom departamenti Fransanın Overn rayonuna daxil edilmişdir. Puy de Dome Alye, Luara, Yuxarı Luara, Kantal, Korrez və Kröz. Ərazisi — 7970&nbsp;km², əsasən dağlıqdır. Departamentə 5 rayon, 61 kanton və 470 kommun daxildir.

Departamentin ərazisində yüksək zirvələri olan bir neçə dağ silsiləsi yerləşir. Bunlar arasında vulkan Püi de Dom və Mərkəzi dağ kütləsi Püi-de-Sansinin ən yüksək nöqtəsi mövcuddur. Ümumilikdə, departamentdə süni vulkanların 80-dən çox kraterləri var.

Departamentin ərazisində Alye və Dordon çayları axır.

## Tarixi
Departament 1790-cı il martın 17-də, 1789-cu il dekabrın 1789-cu il tarixli, Auvergne tarixi vilayətinin ərazisində Fransanın inqilabı dövründə yaradılmışdır.

Yaradılması zamanı 1790-cı ildə departament Mont-d'Or adını almışdı (tam mənası ilə, Qızıl dağ). Departamentin ərazisi qismən Alt Over keçmiş tarixi ərazisi ilə örtüşür, digər hissəsi isə Alye müasir departamentinə aiddir.

## Qalereya

Fayl:Clermont vu de Montjuzet.JPG|
Fayl:Saint-Floret1.JPG|
Fayl:Puy de dome 2001-12-15.jpg| 
Fayl:Lac de Guéry5.JPG|


## Digər məlumat
Departamentin simvolu — Susamurları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Prefecture website
*  Departmental Council website
Anar Əliyev (nazir)

**Anar Rəhim oğlu Əliyev** () — Azərbaycan Respublikasının əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri (2025-ci ildən), 2018–2025-ci illərdə əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini.

## Həyatı və fəaliyyəti
1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2000-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Hüquq fakültəsinin bakalavrı bitirib. 2002-ci ildə magistr dərəcəsi, 2006-cı ildə isə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 2000–2006-cı illərdə 1 saylı yerli iqtisad məhkəməsində məhkəmə iclasının katibi, 2006–2008-ci illərdə İqtisadiyyat Nazirliyinin Hüquq şöbəsinin baş məsləhətçisi, 2008–2018-ci illərdə isə həmin şöbənin müdiri vəzifələrində işləmişdir. 3 fevral 2016-cı il tarixli fərman ilə 2018-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Apellyasiya Şurasının üzvü olmuşdur. 2018-ci ildə nazirin əmri ilə əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müşaviri – Nazirliyin aparat rəhbəri təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 oktyabr 2018-ci il tarixli sərəncamı ilə əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini təyin edilmişdir. 7 fevral 2025-ci il tarixli sərəncamla əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri təyin edilmişdir.

## Ailəsi
Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
"Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)

**Ləyaqət medalı** — 1890-cı ildən etibarən Osmanlı imperiyası tərəfindən verilməyə başlanan mülki və hərbi medaldır.

## Haqqında
Qızıl və gümüş olmaqla iki növdən ibarətdir. Medal Birinci Dünya müharibəsinin sonuna qədər Osmanlı imperiyasında verilmişdir. Medak cəmiyyətə örnək hesab edilən mülki şəxslərə də verilmişdir. 1905-ci ildə xeyirxah qadınlara da medal vermək üçün icazə verildi.

Medalın qızıl və gümüş növlərində 25&nbsp;mm olan həcmi dəyişməzdi. Medal dar, yaşıl yan cızgili lentlə əhatə edilirdi. Birinci Dünya müharibəsi zamanı verilənlərə iki çapraz qılınc və hicri 1333 (1915) tarixi yazılı sancaq lentlə bağlanırdı.

## Həmçinin bax
* "Müharibə" medalı

## İstinadlar
"İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)

**"İmtiyaz" medalı** və ya "**İmtiyaz" nişanı** (Osmanlı türkcəsi: ‏امتياز نشانی) — Sultan II Əbdülhəmid dövründən 1882-ci ildən etibarən Osmanlı imperiyası tərəfindən verilməyə başlanan mülki və hərbi medal.

## Haqqında
Qızıl və gümüş olmaqla iki növdən ibarət olmuşdur. Qızıl medal müharibələrdə ən yüksək cəsarət göstərən Osmanlı hərbçilərinə verilirdi. Birinci Dünya müharibəsi zamanı verilən medallarda çarpaz qılınc və üzərində verildiyi ilin yazıldığı sancaq olurdu. Məcidiyyə nişanında olan *Sədaqət*, *Hamiyyət*, *Qayrət* və *Şücaət* kəlimələri bu medalda da var idi. Medal xarici hərbçilərə verilməmişdir. Lakin bunun tək istisnası Birinci Dünya müharibəsi zamanı alman hərbçilərə verilməsidir. Medal birbaşa Sultan və ya onun adından hər hansısa yüksək vəzifəli dövlət rəsmisi tərəfindən verilirdi. Sahibinin ölümündən sonra medal sahibinin varislərinə keçə bilməzdi.

## Həmçinin bax
* "Müharibə" medalı
* "Ləyaqət" medalı

## İstinadlar
Süzərlər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Haqqında
Çox xırda quşları birləşdirir. Dimdiyi nazik, uzun, aşağıya əyilmişdir. Lələklənməsi yumşaq, ayaqları gödəkdir. Barmaqları uzun, caynaqları itidir. Ağac gövdələrinə asanlıqla çıxır, qabığın çatlarından əldə etdiyi cücülərlə qidalanır. Azərbaycanda yeganə süzər cinsinin 2 növü vardır: adi süzər və qısabarmaq süzər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağdis

**Ağdis** Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
Ağdis- Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı. İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında Ağdiz kənd adı (yenə-orada) ilə mənşəcə eynidir. Rəng bildirən ağ və farsca dizə "qala" sözlərindəndir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
axc.preslib.az
Vüsal Nəsirli

**Vüsal Zakir oğlu** **Nəsirli** — Azərbaycan Respublikasının əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini, Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri

## Haqqında
Vüsal Nəsirli 1978-ci ildə İmişli şəhərində anadan olub. 2000-ci ildə Qafqaz Universitetinin İnzibati İdarəetmə fakültəsinin dövlət və bələdiyyə idarəetməsi ixtisası üzrə bakalavr, 2002-ci ildə magistr pillələrini bitirib. 2001–2009-cu illərdə özəl sektorda müxtəlif rəhbər vəzifələrdə, 2009–2013-cü illərdə İqtisadi İnkişaf Nazirliyində Bərk məişət tullantılarının vahid idarəçiliyi layihəsinin direktor müavini, 2013–2018-ci illərdə İqtisadiyyat Nazirliyinin Beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq şöbəsinin müdir müavini vəzifələrində işləyib.

Hazırkı vəzifəsinə qədər əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini vəzifəsində çalışıb. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Ailəlidir, iki övladı var.

6 fevral 2026-cı ildə Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyi İdarə Heyətinin sədri təyin edilib.

## İstinadlar