open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dağ yəhudiləri dili

**Dağ yəhudiləri dili (cuuri, cuhuri)** (öz adlandırmaları: çuhuri / жугьури / ז'אוּהאוּראִ) — tat dilinin dialekti və Şərqi Qafqazda, xüsusi ilə də Azərbaycanda və Dağıstanda yaşayan dağ yəhudilərinin doğma dili. Sayları təqribən 106 min nəfərdir.

## Dialektləri
Aşağıdak dialektlərə bölünür:
* Quba dialekti
* Dərbənd dialekti
* Qaytaq dialekti
* Oğuz rayonu dialekti, hal-hazırda ölmüş dil sayılır.. Digər məlumatlara görə bu dili bilən təqribən 250–300 nəfər İsraildə,Moskvada, Gürcüstanda və Almaniyada yaşayır.

## Mənbə
* Judeo-Tat page at Ethnologue.com
* https://web.archive.org/web/20091203140314/http://www.trilinguis.com/library/juhur.htm (lüğət, qramatika, kitabxana)
* Nalçikin dağ yəhudiləri Mountain Jews of Nalchik.
* Amerikanın dağ yəhudiləri  Mountain Jews of the US.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gürzə (xörək)

**Gürzə** - Azərbaycanın milli xörəklərindən biri.
Gürzə əsasən qış aylarında hazırlanan xörəklər sırasına daxil edilir. Xəmirdən hazırlanan ət xörəklərindəndir. Əsasən çəkilmiş qoyun ətindən hazırlanır. Tərkibi zövqə görə ədvalarla zənginləşdirilə bilər. Onlardan sumaq, sarıkök, istiot və s. Sarımsaq, turşu da əlavə edilə bilər. Kalorili yeməklər sırasına daxildir.

## İstinadlar
 
## Mənbə

*http://resept.az/Gurze-3547.html
.london

**.london** — domen zonası.

Bu domen zonası ilə bağlı müqavilə "ICANN" ilə "Dot London Domains Ltd" şirkəti arasında 2013-cü ilin noyabrın ortalarında imzalanmışdır.

Saytların ".london" zonasında qeydiyyatdan keçirilməsinə 29 aprel 2014-cü ildən etibarən başlanılmışdır. Amma ilk üç ayda Londonda fəaliyyət göstərən təşkilat və brend sahiblərinə üstünlük verilməsi planlaşdırılmışdır.

London şəhərinin meri Boris Conson müvafiq domen zonasının fəaliyyətə başlaması ilə bağlı bildirmişdir kiː

*".london" domeninin işə salınması Londonun internetdə populyarlaşması üçün çox gözəl imkan olacaq ki, bu da şəhər iqtisadiyyatına qoyulacaq investisiyaların artması ilə nəticələnəcək.*

## İstinadlar
Boris Conson

**Boris Conson** () — ingilis dövlət xadimi və siyasətçisi, Böyük Britaniyanın 77-ci baş naziri (2019-2022). 

Əvvəllər London şəhərinin meri (2008-2016), Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri (2016-2018) kimi vəzifələri tutmuşdur. Ulu babaları və nənələri içində müsəlman, yəhudi və xristian olanlar var 2022. Valideynlərinin tanış olduğu rus miqrantın şərəfinə Boris adlandırılıb. Boris özünü tək millət konservatizminə aid edir. Əvvəllər iqtisadi və sosial cəhətdən liberal siyasəti ilə, indi isə irqçi və homofob ritorika yürütdüyü iddia edilir.

## Həyatı
Boris Johnson 19 iyun 1964-cü ildə Nyu-Yorkda anadan olub.

Atasının babası Əli Kamal - türkiyəli jurnalist, Osmanlı İmperiyasının son Böyük vəziri Əhməd Oqtay hökumətində qısa müddət daxili işlər naziri olmuşdur. Bu vəzifədə olaraq o, Kamal Atatürkün həbsinə əmr vermişdir. Atatürk hakimiyyətə gəldikdən sonra general Nurəddin Konyarın əmri ilə Əli Kamal edam edilmişdir.

Bundan sonra Boris Consonun babası Osman Əli İngiltərəyə qaçır və burada Uilfred Conson () adını qəbul edir.

Ata nənəsi Hənifə Fered, Qafqaz müharibəsi zamanı Osmanlı İmperiyasına qaçan çərkəzlərdən idi.

Boris Consonun anasının babası, Calvariyadan olan (indiki Litvada, o zaman Rusiyada) yəhudi mənşəli amerikalı alim-paleoqraf Elias Everi Levidir (1879-1969).

Anasının nənəsi, Helen Treysi Lav-Porter (1876-1963), alman dilindən bədii nəsri tərcümə edən Amerika tərcüməçidir. Əslən Tauandadandır (Bredford dairəsi, Pennsylvaniya ştatı).

Boris Conson 2020-ci il martın 27-də Covid-19-a yoluxub, apreldə isə xəstəxanadan evə buraxılıb. 

24 may 2025-ci il tarixində Boris Consonun 9-cu övladı anadan olub. Onun 35 yaşlı həyat yoldaşının Kerri Conson ilə artıq 4 övladı var. 1993-cü ildən 2018-ci ilə qədər Marina Uiler ilə evli olub. Consonun bu evlilikdən dörd övladı var. 2009-cu ildə siyasətçi London meri olarkən onun sənətşünas Helen Makintayr ilə münasibətindən isə bir qızı olub. 

## Həmçinin bax
* Böyük Britaniya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qadınlar arasında voleybol üzrə Avropa çempionatı

**Avropa qadınlar voleybol çempionatı** — Avropada voleybol milli komandaları arasında keçirilən çempionat.

## Turnirin arxivi

## Xarici keçidlər
* CEV Rəsmi səhifəsi
Talış karabidi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Sayı azalmaqda olan talış endemidir.

## Görünüşü
Bədəninin uzunluğu 35-40 mm-ə qədərdir, qanadüstlükləri hamardır və tutqundur. Üzərilərində zəif nəzərə çarpan nöqtələr vardır. Ön döşün kənarları azca qalxmış vəziyyətdədir. Bığcıqları və ətrafları qaradır.

## Yayılması və Sayı
Lənkəran zonasında rast gəlinir. AMEA Zoologiya İnstitutunun kolleksiya fondunda M.Vinovski tərəfindən 1936-cı ildə Lənkərandan tutulmuş 1 fərd saxlanılır. Son illərdə rast gəlinməmişdir.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Meşə ətrafının yuxarı kənarı, meşədən sonrakı çəmənlik və dağ-çöl zonasında yaşayır. Yetkin mərhələdə qışlayır. Cütləşmə və yumurtaqoyma yazda, sürfənin inkişafı yayda, puplaşma torpaqda keçir. Cavan böcəklər yayın sonunda və payızda əmələ gəlir. Gecə yırtıcısı olub, kiçik onurğasızlarla qidalanır. Gündüz vaxtı mamır, daş və s. altında gizlənir. İri cücüyeyən quşlar — zığ-zığ, göycəqarğa, sağsağan və s. quşlar tərəfindən yeyilir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Böcəyin Hirkan Milli Parkına daxil olmayan ərazilərdəki yaşayış yerlərinin mal-qara tapdağına çevrilməsi, çəmənliklərin şumlanaraq kənd təsərrüfatı məqsədilə istifadəsi, zərərvericilərə qarşı pestisidlərin plansız surətdə tətbiqi üçpərli talış çapağanının sayını məhdudlaşdıran amillərdəndir. 

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Hirkan Milli Parkında qorunur. Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Böcəyin Hirkan Milli Parkına daxil olmayan ərazilərdəki yaşayış yerlərində mal-qaranın otarılması, pestisidlərin istifadəsi qadağan edilməlidir. Böcəyin sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yasayis ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Oracle

**Oracle** — Microsoftun ardından dünyanın ən böyük ikinci proqram təminatı şirkətidir. 120.000-ni aşan işçisi, 380.000-dən çox müştərisi ilə 145 ölkədə fəaliyyət göstərir.

Verilənlər Bazası, tətbiq inkişaf etdirmə vasitələri, tətbiq serveri və də biznes təcrübələri sahələrində proqram həlləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Oracle Corporation website
* Oracle Technology Network
* http://www.itworld.com/it-managementstrategy/199445/bulletin-judge-overturns-oracles-13b-award-against-sap
Tsa

**Ծ**, **ծ** (Adı: **tsa**, ) — erməni əlifbasının 14-cü hərfi.
* Transkripsiya "s".
* Tələffüzü "ts".
* Rəqəm işarəsi "50".
Mesrop Maştots tərəfindən 405–406-cı illərdə yaradılıb. Orta əsrlərdə "erkatagir", "qrçagir", "notrgir", "şhagir" yazı növləri istifadə olunub.

Unicode:
* böyük hərf Ծ : `U+053E`
* sətri hərf ծ : `U+056E`

## Həmçinin bax
* Erməni dili
* Erməni əlifbasının yaranma tarixi
* Mesrop Maştots

## İstinadlar
Polkovnikə məktub yoxdur (povest)

**Polkovnikə məktub yoxdur** () — kolumbiyalı yazıçı, ədəbiyyat sahəsində Nobel mükafatı laureatı Qabriel Qarsiya Markesin 1956-1957-ci illərdə yazılmış və ilk dəfə 1961-ci ildə dərc edilmiş  novellası (povesti).

## Məzmun
Novellada hadisələr 1956-cı ildə kiçik Kolumbiya şəhərciyində baş verir. Baş qəhrəman Min Günlük müharibənin veteranı olan 75 yaşlı polkovnikdir. O arvadı ilə şəhərciyin kənarında yaşayır və oğlu Aqustin öldürüləndən sonra onlar yoxsulluqdan əziyyət çəkirlər. Polkovnik müharibə veteranı kimi ona təyin edilməli olan pensiya barəsində uzun illərdir ki, paytaxtdan məktub gözləyir. Lakin ona heç kim yazmır.

Qoca bütün ümidlərini döyüş xoruzuna bağlayır. Yanvar ayında xoruz döyüşləri başlamalıdır. Polkovnik və onun arvadı yeməyə bir şey tapmasalar da, o , öz xoruzunu yaxşı yemləyir və xoruzu satmaq təkliflərini rədd edir.

Xoruz döyüşlərinin başlanmasına isə hələ 45 gün var.

## Bədii xüsusiyyətləri
"Polkovnikə məktub yoxdur" novellası yazıçının erkən əsərlərindən biridir və realistik tərzdə yazılmışdır . Bir çoxları bu novellanı Heminqueyin “Qoca və dəniz” novellası ilə müqayisə edirlər 

“Vivir para contarla” ("Yaşamaq üçün yazmaq") adlanan xatirələrində yazıçı qeyd edir ki, polkovnik obrazını yaradarkən öz babasından ilhamlanmışdır: o da polkovnik idi, Min Günlük müharibədə iştirak etmişdi və onun da pensiya almaq hüququ olsa da, o bu pensiyanı almamışdı.

Novelladakı şəhərciyin prototipi Kolumbiyada yerləşən Sukre şəhərciyidir.

Novella yazıçıya şöhrət gətirməsə də, çox illərdən sonra məhz bu əsəri özünün ən yaxşı əsəri adlandırmış və bildirmişdi ki, o “Yüz ilin tənhalığı”nı onun üçün yazmışdır ki, insanlar “Polkovnikə məktub yoxdur” novellasını da oxusunlar.

## Novelladan sitatlar
*Çətirlər nədənsə mənə ölümü xatırladır
*Kasıbçılığın ən pis cəhəti odur ki, o səni yalan danışmağa məcbur edir.
*Elə satmaq lazımdır ki, sanki sən özün alırsan.
*Mən şlyapa taxmıram ki, heç kimin qarşısında da onu çıxarmayım

## Mədəniyyətə təsiri
*Rejissor Arturo Ripşteyn 1999-cu ildə novella əsasında eyniadlı bədii film çəkmişdir.
*Rusiyanın Bi-2 qrupunun “Polkovnikə heç kim yazmır” mahnısı var .
*Riqada “Pulkvedim Neviens Neraksta” adlı klub-restoran mövcuddur. 
*Şair Səlim Babullaoğlunun “Polkovnikə heç kim yazmır” adlı şerlər kitabı var .

## Maraqlı faktlar
*Markes bu novellanı 11 dəfə redaktə edib üzünü köçürmüşdür.

## İstinadlar
Səadət Qəndilova

**Səadət Tağı qızı Qəndilova** — Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin  tələbələrlə iş üzrə prorektoru.

## Həyatı
Səadət Tağı qızı Qəndilova 1967-cı ildə Bakıdakı 190 saylı orta məktəbi bitirib. D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun xalq təsərrüfatının iqtisadiyyatı və planlaşdırılması fakültəsini bitirib. 1974-cü ildən universitetdə müəllim işləməyə başlayıb.

ADİU-nun Həmkarlar İttifaqı Komitəsi sədrinin müavinidir. Təhsil Nazirliyinin Elmi-Metodiki Şurasının “İdarəetmə” bölməsinin, “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin Ağsaqqallar Şurasının üzvüdür.

"Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

## Mükafatları
* "Tərəqqi" medalı — 26.09.2011

## İstinadlar
Azərbaycan Hərb Tarixi Muzeyi

**Azərbaycan Hərb Tarixi Muzeyi** — Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi nəzdində struktur.

Azərbaycan Hərb Tarixi Muzeyi Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirinin 29 oktyabr 1992-ci il "Müstəqil Dövlətlər Birliyinin VI Ordu Qarnizonunun "Döyüş Şöhrəti" Muzeyinin Təhvil Alınması haqqında 418 n-li əmrinə əsasən" 10 dekabr 1992-ci ildə təşkil olunub.

Muzey təşkil olunarkən Azərbaycan Hərb Tarixinə aid eksponatlar yox idi. Hazırda muzey kollektivinin zəhməti sayəsində muzey fondunda eksponatların sayı 11000-nə yaxındır.

Bu gün muzeydə 5 ədəd tank, 9 ədəd zirehli transportyor (BTR kimi tanınır) və piyadaların döyüş maşını (BMP), 16 ədəd top, 6 təyyarə, 4 helikopter, Hava Hücumundan Müdafiə və Hərbi Hava Qüvvələrinə aid 6 ədəd müxtəlif hərbi texnika nümayiş etdirilir.

Muzeyin daxili ekspozisiyasında "Qədim və Erkən Orta Əsrlər dövrü", "Xanlıqlar dövrü", "1801–1918-ci illər", "1918–1920-ci illər", "1920–1939-cu illər", "1939–1945-ci illər", "1946–1991-ci illər", "1992–2008-ci illər", "44 günlük müharibə", "Heydər Əliyev və Ordu Quruculuğu", "Quru Qoşunları", "Hərbi Dəniz Qüvvələri", "Hərbi Hava və Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələri" ilə bağlı zallar fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Postanarxizm

**Postanarxizm** — postmodernizm və poststruktualizmin qarışığından yaranmış anarxist fəlsəfi cərəyan. Postanarxizm sadə bir fikir olmayıb, Jak Lakan, Jil Dilöz, Mişel Fuko kimi poststruktualist müəlliflərdən, Ernesto Laklau, Şantal Muff və Jak Rensiyer kimi postmarksist müəlliflərin fikirlərinin birliyindən doğmuş, Emma Qoldman, Maks Ştirner, Fridrix Nitsşedən bəhrələnmişdir. Postanarxist filosoflar əsasən klassik anarxizmi tənqid edən anarxist şəxslərdir. Termin 1987-ci ildə postanarxist filosof Hakim Bey tərəfindən elmə gətirilmişdir.

Əsas xarakteristikası:

* Diskursdakı subyektin yerinin dəyişməsi
* Seksuallığın və bədənin naturalizasiyası (yəni normal qəbul edilməsi)
* Repressiv hipotezin tənqidi
* Qərb düşüncəsindəki ikili müxalifətin ləğvi
* Cinsi rolların feminist poststruktualizm mövqeyindən dekonstruksiyası.

## İstinadlar
Qravelot döyüşü

**Seynt - Priva- Qravelot vuruşu** *(Saint - Privat - Gravelotte)* -  Fransa–Prussiya müharibəsi gedişində 18 avsqust 1870-ci ildə Mets şəhərindən 12&nbsp;km şim.-qərb və qərbdə yerləşən bu iki kənd ərazisində fransız Reyn ordusu ilə 1-ci və 2-ci alman orduları arasında  baş vermiş döyüş.

## Döyüşün gedişi

Vuruşun başlanmasına marşal A. Bazenin  Reyn ordusu(130 min adam 450 top) yaxşı təchiz olunmuş Ronkur, Sen - Priva, Qravelot mövqelərini tuturdu. Mövqenin sol cinahı Metsın fortlarına dayanırdı. Qoşunlarının əsas qüvvələrini Bazen mövqenin mərkəzində və sol cinahında yerləşdirmişdi. Prus kralı I Vilhelmin komandanlığı( faktiki olaraq - qərargah rəisi X.Moltkenin) altında 1-ci alman ordusu və 2-cinin yarısı(ümumiyyətlə 220 min adam 726 top), kəşfiyat işini təşkil etmədən, şimala hərəkət edərkən franszı ordusu ilə qarşılaşdılar. Moltke, franszı qoşunlarının dislokasiyasını yanlış müəyyən edərək, öz qoşunlarının əsas zərbəsini fransız mövqelərinin mərkəzinə yönəltdi. 9-cu,  sonra 8-ci və 7-ci korpuslar cəbhə hucumları ilə müdafiyəni yarmaq və fransız mövqelərini tutmağa çalışırdılar. Lakin onların sıx rota sütunları yivli Şaspo tüfəngləri ilə silahlanmış  fransız atıcılarının atəşindən böyük itki verirdilər. Ancaq axşama yaxın alman qvardiya korpusu və 9 -10-cu korpusların briqadaları, atıcı zəncirlərə səpələnərək, artilleriyanın əzici üstünlüyü şəraitində, franszıları sıxışdıra bildilər, Sen-Priva və Qravelotu tutdular.

## Vuruşun sonu
Vuruşun sonunu, franszı mövqelərini dərin yandan alma təhlükəsi altına qoyan 12-ci alman korpusunun Ronkura hucumu həll etdi. Metslə əlaqəni itirməkdən qorxan Bazen Reyn ordusuna Metsə çəkilmək əmri verdi, burada o blokadaya alındı və 72 gündən sonra silahı yerə qoydu. Vuruş gedişində almanlar  20 mindən artıq, franszılar 13 minə yaxın adam itirdilər. Sen-Priva-Qravelot vuruşu göstərdi ki, yivli uzqvuran silahın yaranması atıcı zəncirləri tipində yeni döyüş qaydalarını və qoşunların çevik idarəsini tələb edir. Vuruşun gedişində, köhnə döyüş ruhunda idarə edən alman komandirlərinin etirazına baxmayaraq, alman sütunları kortəbii surətdə zəncirlərə səpələnirdilər və rəqibə qısa qaçışlarla yaxınlaşırdılar. 
## Həmçin bax
*Sedan döyüşü
## Mənbə
*Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T.7 səh. 324-325
İSİN

**ISIN** ( — Qiymətli kağızın beynəlxalq identifikasiya kodu) — maliyyə alətini xarakterizə edən informasiyanı özündə daşımayan, sadəcə qiymətli kağızlarla hesablaşmalar və əqdlərin bağlanması zamanı qiymətli kağızların birmənalı identifikasiyasına xidmət edən 12 işarəli hərfi-rəqəmli kod.

İlk iki işarə ölkə kodunu müəyyən edir. Ölkə kodu iki hərfdən ibarət olub qiymətli kağızın qeydiyyata alındığı ölkəni və ya borc qiymətli kağızları istisna olmaqla, emitentin hüquqi yerləşdiyi yeri müəyyən edir.

Növbəti doqquz rəqəm qiymətli kağızın buraxıldığı ölkədə qiymətli kağıza verilən dövlət qeydiyyat nömrəsindən (National Securities Identification Number və ya NSIN) götürülür.

Sonuncu rəqəm – yoxlayıcı rəqəmdir. 0-dan 9-a qədər olan bir rəqəmlə ifadə olunur. Yoxlayıcı işarənin konkret rəqəmli ifadəsi 10 "ikiqat artır – topla — ikiqat artır" ("Modulus 10 Double Add Double technique") moduluna əsasən hazırlanmış xüsusi alqoritm vasitəsilə hesablanır.

## Xarici keçidlər
* ISIN
Meğri

**Meğri** () — Ermənistanın cənubundakı Sünik mərzində, İranla sərhəddə yerləşən Meğri rayonunun mərkəzi olan şəhər. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4 580 nəfər olmuşdur. 2020-ci ilin rəsmi hesablamalarına görə isə Meğrinin əhalisi təxminən 4 500 nəfərdir. Meğri paytaxt İrəvandan 376 km, mərzin mərkəzi Qafandan isə 73 km cənubda yerləşir.

## Toponimika
Toponim türk dilində "quruyan, az sulu çöl çayı olan dərə", "yüksəkliklərində aşırımı olmayan
çıxılmaz dərə", "dalan kimi dərə" mənasında işlənən mukır, mukur sözünün fonetik variant olan mığrı sözü əsasında formalaşmışdır. Digər bir variant olaraq, Meğri erməni dilində "bal şəhəri" mənasını verir.

## Tarixi
Şəhərin adı mənbələrdə Mığrı formasında işlənir. 1930-cu ilin sentyabrında Meğri rayonu yaradılmış və Meğri qəsəbəsi yeni yaranan rayonun mərkəzinə çevrilmişdir. 1959-cu ildə Meğriyə şəhər tipli qəsəbə statusu verilib. 1984-cü ildə Meğriyə şəhər statusu verilmişdir. Şəhər rayonun yerli kənd təsərrüfatı məhsulları əsasında inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
Tomak

**Tomak** () — pomidorun qələmlik tütünə vurulması yolu ilə əldə edilmiş bitki. 2003-cü ildə amerikan fermeri Rob Braur tərəfindən yetişdirilmişdir. Tomakı hibrid adlandırmaq düzgün deyildir, çünki o calaq yolu ilə əldə edilməmişdir.

## Tarixi
1959-cu ildə "Scientific American"' jurnalında belə bitkinin yetişdirilməsi prosesi təsvir edilmişdi və iddia edilirdi ki, tərkibində nikotin olan pomidor tipli bitki əldə etmək mümkündür.

Hələ yetişdirilməzdən öncə bitki "Simpsonlar" multserialında ("E-İ-E-İ- (Annoyed Grunt)" seriyası) xatırlanmışdı. Bu seriyadan ilhamlanan Rob Baur jurnaldakı məqalənin köməyilə bu bitkini yetişdirə bilmişdi. Yoxlamalar göstərdi ki, bitkinin yarpaqlarında doğrudan da nikotin var. 2004-cü ildə "tomacco" sözü Amerikan dialekt cəmiyyəti tərəfindən neologizm kimi tanınmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tomas Stafford

**Tomas Patten Stafford** (; ) — ABŞ astronavtı, HHQ briqada generalı.

## Fəaliyyəti
1952-ci ildə ABŞ Hərbi Dəniz Akademiyasını bitirmişdir. 1962-ci ildə ABŞ Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar üzrə Milli İdarəsinin (NASA) astronavtlar qrupuna daxil edilmişdir. 1965-ci il dekabrın 15–16-da **"Cemini-6"** kosmik gəmisinin 2. pilotu kimi kosmosa uçmuş (U. Şirra ilə birlikdə), *25 saat 51 dəqiqə* ərzində Yer ətrafında *17 dövr* etmişdilər. 1966-cı ilin iyulun 3–6-da **"Cemini-9"** kosmik gəmisinin komandiri kimi kosmosa uçmuş (Y. Sernanla birlikdə), *72 saat 21 dəqiqə* ərzində Yer ətrafında *45 dövrə* vurmuşdur (1.8 milyon kilometrdən çox). 1969-cu ilin mayın 18–26-da **"Apollon-10"** kosmik gəmisində Ayın süni peyki orbitinə çıxmış (C. Yanq və Y. Sernanla birlikdə), kosmik gəmidən ayrılan Ay kabinəsində Ayın səthinə *15 km* yaxınlaşmışdır (Y. Sernanla). 8 saatdan sonra Ay kabinəsi təkrar kosmik gəmi ilə birləşmişdir. Uçuş *192 saat 3 dəqiqə* davam etmişdir. 1975 iyulun 15–20`də *EPAS* proqramı üzrə **"Apollon"** kosmik gəmisinin komandiri kimi kosmosa uçmuşdur (D. Sleyton və V. Brandla birlikdə). *217 saat 28 dəqiqə* davam edən uçuş zamanı "Apollon" 2 dəfə "Soyuz-19" sovet kosmik gəmisi ilə birləşmişdir.

## Şəxsi həyatı

## Mükafatları

## Mənbə
# Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası 9. cild, səh. 30
Ken (hərf)

**Կ**, **կ** (Adı: **ken**, ) — erməni əlifbasının 15-ci hərfi.
* Transkripsiya "k".
* Tələffüzü "K".
* Rəqəm işarəsi "60".
Mesrop Maştots tərəfindən 405–406-cı illərdə yaradılıb. Orta əsrlərdə "erkatagir", "qrçagir", "notrgir", "şhagir" yazı növləri istifadə olunub.

Unicode:
* böyük hərf Կ : `U+053F`
* sətri hərf կ : `U+056F`

## Həmçinin bax
* Erməni dili
* Mesrop Maştots

## İstinadlar
Liqula

**Liqula** — qayışa bənzədiyi üçün bəzən də onu "qayış" qurdu da adlandırırlar. Liqulanın bir əsas iki aralıq sahibi vardır. Əsas sahibi müxtəlif quş növləridir (qağayı). Aralıq sahibləri isə siklop və balıq növləridir. Uzunluğu bəzən 15–40 sm-ə qədər olur. Yumurta mərhələsindən sonra inkişafı su mühitində gedir. İnkişaf etdiyi balığın bədəni boş kimi olur ki, ona toxunduqda partlayır. Törətdiyi xəstəlik *liqulyoz *adlanır. Xəstəliyə qarşı mübarizə məqsədi olaraq liqulyoz olan balığın yaşadığı gölməçələr qurudulur və dizenfeksiya olunur.

## İstinadlar
Voleybol yay Olimpiya oyunlarında

Voleybol oyunu 1964-cü ildən Yay Olimpiya Oyunlarının proqramına salınıb. Proqrama kişi və qadın komanda voleybolu ilə yanaşı, kişilər və qadınlar arasında iki ikiyə oynanılan çimərlik voleybolu da daxil edilmişdir. Yay Olimpiya Oyunlarında bu idman növündən ən çox qızıl medal əldə etmiş ölkə (çimərlik voleybolu da daxil olmaqla) isə Amerika Birləşmiş Ştatlarının olimpiyaçılarıdır

## Olimpiya Oyunlarında Kişi voleybolu
Kişi voleybolu 1964-cü ildən Yay Olimpiya Oyunlarının proqramındadır. O ildən bu yana hər dörd ildən bir keçirilən Olimpiya Oyunlarının hamısında kişi milli voleybol komandalarının iştirak etmiş olduğu üç medal qazandıran turnir keçirilmişdi. Digər komanda idman növlərindəki kimi kişi voleybolunda da hər üç yerə yalnız bir medal yazılır. Belə ki, medal on iki voleybolçuya verilsə də (məşqçilər korpusuna da medal verilir) həmin olimpiyaçıların ölkəsinə yalnız bir medal qazandırır. Məsələn 2012-ci ildə çempion olmuş  komandasının olimpiya yığmasının medal sıralamasında aktivinə on iki qızıl deyil, yalnız bir qızıl medal əlavə olunmuşdu. Ümumiyyətlə bu turnirlərdə ən çox qızıl medal qazanan yığmalar  və  komandaları olmuşdu. Onlar hərəyə üç dəfə bu yarışın qalibi olmuşdular. Ən çox medal isə altı dəfə fəxri kürsüyə çıxmış SSRİ komandasına mənsubdur.

### Turnirin arxivi

### Medal reytinqi




## Olimpiya Oyunlarında Qadın voleybolu
 Qadın voleybolunda milli komandalar Olimpiya Oyunlarına lisenziyanı Dünya kuboku yarışlarından əldə edirlər. Bu turnir Olimpiya Oyunlarından bir il öncə təşkil olunur. Digər tərəfdən Olimpiya Oyunlarında kişi voleyboluna aid edilən arqumentlər qadın milli voleybol komandalarının iştirak etdiyi turnirə də aid edilir. Kişilərin yarışındakı kimi qadınlarda da gəlmiş keçmiş ən güclü milli komanda -dir. SSRİ olimpiyaçıları bu yarışlarda düz dörd dəfə qızıl, 2 dəfə də gümüş medallara yiyələnmişlər. Onları üç qızıl, bir bürünc medalla Şimali Amerika təmsilçisi  izləyir. Üçüncü yerdə isə hər medaldan iki ədəd qazanmış  seçməsidir. İlk beşliyi isə  və  seçmələri tamamlayır. İki qızıllı bu ölkələrdən Çinin bir gümüş və iki bürüncü, son olimpiya çempionları Braziliyanın isə aktivində iki bürünc medalı vardır.

### Turnirin arxivi

### Medal reytinqi




## Həmçinin bax
*Yay Olimpiya Oyunlarında Çimərlik voleybolu
*Yay Olimpiya Oyunları
*Voleybol

## Xarici keçidlər
*Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi Rəsmi Saytı 
*Beynəlxalq Voleybol Federasiyası Rəsmi Saytı
Nikolay Xanıkov

**Nikolay Vladimiroviç Xanıkov** () — səfir, şərqşünas.

## Həyatı
Nikolay Vladimiroviç Xanıkov 12 oktyabr 1822-ci ildə Rusiya imperiyasının Kaluqa quberniyasında anadan olmuşdu.

Nikolay Xanıkov 1853-cü ildə Təbriz şəhərində baş konsul vəzifəsində xidmət etməyə başlamışdı.

Nikolay Xanıkov 1878-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Ukrayna qadın milli voleybol komandası

**Ukrayna qadın milli voleybol komandası** — Ukraynanın ən yaxşı voleybolçularını özündə cəmləyən milli komanda. Bu komanda Ukrayna voleybolunun son illərdəki enişi səbəbindən önəmli beynəlxalq turnirlərin heç birinə qatıla bilmir. Bu üzdən də Avropada elə də tanınmır.

## Tarixi
Ukrayna qadın milli voleybol komandası SSRİ-nin dağılmasından sonra (Ukrayna müstəqil olduqdan sonra) yaranmış və 1992-ci ildən beynəlxalq yarışlarda iştirak etmişdi. Beş qat dünya çempionu SSRİ-nin voleybol mədəniyyətini özündə toplaya bilən Ukrayna 1993-cü ildə Avropa qadınlar voleybol çempionatının final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmişdi. Həmin millidən əslən ukraynalı voleybolçuları heyətinə cəlb edən komanda heyətini Avropanın əsas liqalarında çıxış edən oyunçulardan təşkil etmişdi. Bunun məntiqi nəticəsi kimi həmin Avropa çempionatının bürünc medalına da yiyələnmişdi.

Ukrayna 1994-cü ildə tarixində ilk dəfə olaraq Dünya Çempionatına vəsiqə qazana bilmişdi. Turnirdə 11-ci yeri tutan komanda bir daha bu mötəbər turnirdə iştirak edə bilməmişdi.

XX əsrin sonlarından etibarən Ukraynada dünya səviyyəli voleybolçularının yaşlanması, əvəzində isə gözlənilən gənc oyunçuların gəlməməsi böyük enişə səbəb olmuşdu. Avropa çempionatında üçüncülük yaşayan komandadan demək olar ki, əsər-əlamət qalmamışdı. Milli yığma uzun illər heç bir beynəlxalq turnirə vəsiqə qazana bilmirdi. Bunun əsas səbəblərindən biri də Ukrayna vətəndaşı olan voleybolçuların öz milli komandalarını seçməmələri idi. Belə ki, bir çox voleybolçu bu ölkənin vətəndaşı olmasına baxmayaraq ayrı-ayrı güclü milli komandaları seçirdi. Bu oyunçuların ən başında Azərbaycan milli komandasında oynayan əslən ukraynalı olan dünyaca məşhur  voleybolçu Natalya Məmmədova gəlir.

2011-ci ildə səkkiz illik fasilədən sonra Avropa çempionatında iştirak etməsinə baxmayaraq qrupunda sonuncu yeri tutmuş və turnirlə ərkən vidalaşmışdı.

2014-cü ildə dünya çempionatının seçmə mərhələsində ,  və  milliləri ilə eyni qrupa düşən komanda qrupda üçüncü yeri tutaraq final mərhələsinin biletini ala bilməmişdi. Həmin vaxt komandanın heyətində aşağıdakı oyunçular yer alırdı: Novgorodçenko, Kodola, Truşkina, Zakhozha, Savençuk, Pervukhina, Delros, Stepançuk, Lisienkova

## Heyəti
*2014-cü il üçün əsas heyəti*

## Əsas turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Yay Olimpiya Oyunlarında Voleybol|Olimpiya Oyunları]]

### [[Voleybol üzrə Qadınlar Dünya Çempionatı|Dünya Çempionatı]]

### [[Avropa qadınlar voleybol çempionatı|Avropa Çempionatı]]

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Ukrayna Voleybol Federasiyası Rəsmi Saytı
ECFMG

** Tibb Sahəsində Xaricdə Məzunlar üzrə Təhsil Komissiyası ()** — ABŞ və Kanada xaricində tibb təhsili alanların diplom uyğunluğu ilə məşğul olan təşkilatdır..

## Sertifikatın əldə edilməsi
ABŞ-də məhdudiyyətsiz tibbi lisenziyanı almaq üçün, tibbi rezidenturanı bitirmek şərtdir. Rezidenturaya daxil olmağın əsas yolu ()olmakdır. "Match" iştrakçısı olmak üçün xarici məzunlar ECFMG sertifikatini əldə etməsi şərtdir.

ECFMG sertifikatının eldə edilməsinin əsas iki şərti var:
* USMLE Step 1, Step 2 CK və Step 2 CS'i keçmək
* Tibb Həkimi (MD) diplomunu verən tibb məktəbin International Medical Education Directory (IMED) siyahısinda olmasıdır

## Mənbələr

## Xarici keçidlər
* http://www.ecfmg.org
Dəvəxaraba

**Dəvəxaraba** — İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adıErmənistan Sovet Sosialist Respublikasında kənd. Ermənistan SSR-idə 9 sentyabr 1930-cu ildə Ellər rayonu təşkil edildikdə Dəvəxaraba kəndi də onun tərkibinə qatılmışdır. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3 yanvar 1935-ci il tarixli fərmanı ilə adı **Avad** olaraq dəyişdirilmişdi. 1 yanvar, 1948-ci il vəziyyətinə görə Dəvəxaraba kəndi Kənkan və Qızqala kəndləri ilə birlikdə **Kənkan kənd sovetliyi**ni təşkil edirdi. Bu sovetliyin ərazisi qeyd edilən tarixə 48 km² idi və bu göstərici ilə o bütün rayon ərazisinin (880 km²) 5,45%-ni təşkil edirdi. Dəvəxaraba kəndi 1967-ci ildə ləğv edilmişdir.

## Toponimi
Toponim "dağ aşırımı, hündür dağ keçidi", "təpə", mənasında işlənən **dəvə** (dava/daba) sözü ilə, "dağıdılmış" mənasında işlənən **xaraba** sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir, orotoponimdir. Türk dillərində tava "bitkisiz", quru otlu "yеr" sözündəndir. Azərbaycanda Alatava toponimi ilə mə'naca eynidir. Ermənicə Avad adlandırılmışdır.

## Əhali
1873-cü ildə 161 nəfər, 1886-cı ildə 305 nəfər, 1897-ci ildə 356 nəfər, 1914-cü ildə 475 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuş və kəndə kürdlər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra kürdlərlə yanaşı 1931-ci ildə 4 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.1878-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş, Türkiyədən gəlmə yezid kürdləri yerləşdirilmişdir. 1886-cı ilə aid mə'lumata görə kəndli əhalisi kürd idi. Əsli Tava-Xaraba.

## Mənbə
* 6 — Qarabaq senedlerde | Karabakh in Documents | Карабах в документах 

## İstinadlar
Sərdar İmrəliyev

**Sərdar İmrəliyev** (;  15 dekabr, 1930) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Sərdar İmrəliyev Cəbrayıl rayonun Horovlu kəndində anadan olub. 12 övladi var.

## Mükafatları
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (30.04.1966), Azərbaycan SSR əməkdar mexanizatoru(1966), Azərbaycan SSR əməkdar pambıqçısı (1975), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1975). Beyləqan rayonunun Bahar 3 nömrəli sovxoz qəsəbəsində traktorçu köməkçisi (1943-1945), mexanizator (1945-1960), həmin sovxozda pambıqçılıq üzrə kompleks mexanikləşdirilmiş briqadanın briqadiri olmuşdur (1960-1987). İttifaq miqyasında tanınan Sərdar İmrəliyevin iş təcrübəsini öyrənmək üçün işlədiyi sovxozda “Sərdar məktəbi” yaradılmışdır. 1964-cü ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. ASE elmi şuranın üzvü (1976), SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur (6,7,8,9,10 çağırış). 4 dəfə “Lenin” (16.02.1963; 30.04.1966; 08.04.1971; 16.12.1972;) və “Oktyabr inqilabı” (23.02.1978) ordenləri ilə təltif edilmişdir.

Sov.İKP-nın 25-31 qurultaylarının nümayəndələsi olmuşdur.

## Filmoqrafiya
# Sərdar İmrəliyev məktəbi (film, 1964)

## Haqqında yazılanlar
Malik Fərrux "Torpağın inamı" adlı poemasını Sərdar İmrəliyevə ithaf etmişdir.

## İstinadlar
Lyuin Devisin daxilində filminin qazandığı mükafatların siyahısı

**"Lyuin Devisin daxilində"** () — 2013-cü il istehsalı olan ABŞ komediya-drama filmidir. Film, Coel və Etan Koen qardaşlarının rejissorluğu ilə ekranlaşdırılmışdır. Filmdə Oskar Ayzek, Keri Malliqan və Con Qudman rol almış, prodüserliyini isə Skot Rudin, Etan və Coel Koen qardaşları etmişdir. T Bone Burnett filmin musiqi prodüserliyini etmişdir. Film, 1961-ci ildə Nyu-York səhnələrində fəaliyyət göstərən folk musiqiçisinin həyatının bir həftəsindən bəhs edir. Hər nə qədər, Lyuin Devis uydurma xarakter olsa da, filmdə təsvir olunmuş hadisələr folk müğənnisi Deyv Van Ronkun həyatından götürülmüşdür. Filmdə istifadə olunmuş folk musiqilər canlı ifa ilə yazılmışdır.

19 may 2013-cü ildə Kann kinofestivalında nümayiş olunan film, festivalın Qran Pri mükafatını qazanmışdır. 6 dekabr 2013-cü ildə ABŞ-da limitli çıxış edən film, 10 yanvar 2014-cü ildə geniş kütləyə təqdim edilmişdir. Ümumilikdə bütün dünyada $32 milyondan çox gəlir əldə etmiş film, büdcəsini $17 milyon keçmişdir. 230 tənqidçinin rəyinə əsaslanan Rotten Tomatoes, filmə orta hesabla 8.5/10 olmaqla 94% müsbət rəy vermişdir.

86-cı Oskar mükafatı mərasimində *"Lyuin Devisin daxilində"* filmi iki nominasiyada mükafata namizəd olmuşdur: Ən Yaxşı Operator işi və Ən Yaxşı Səs Qarışımı, lakin hər iki nominasiyada "Qravitasiya" filminə məğlub olmuşdur. 67-ci Britaniya Akademiya Film mükafatı mərasimində film üç nominasiyada mükafata namizəd olmuşdur: Ən Yaxşı Orijinal Ssenari, Ən Yaxşı Operator işi, Ən Yaxşı Səs, lakin heç bir nominasiyada qalib olmamışdır. 70-ci Qızıl Qlobus mükafatı mərasimində film, üç nominasiyada mükafata namizəd olmuşdur: Ən Yaxşı Film — Myuzikl və ya Komediya, Bədii Filmdə Ən Yaxşı Aktyor Performansı — Myuzikl və ya Komediya, Ən Yaxşı Orijinal Mahnı, lakin film, bu dəfə də evə əliboş qayıtmalı olmuşdur.

18-ci Peyk mükafatı mərasimində altı nominasiyada mükafata namizəd olan film, Ən Yaxşı operator işi nominasiyasında mükafatı qazanmışdır. "Lyuin Devisin daxilində" filmi üç nominasiyada Azad Ruh mükafatına namizəd olmuşdur: Ən Yaxşı Bədii film, Ən Yaxşı Kişi Baş Rolu, Ən Yaxşı Operator işi. Həm ABŞ Film Tənqidçilərinin Milli Soveti, həm də Amerika Film İnstitutu filmi, ilin ən yaxşı on filmi siyahısına daxil etmişdir.

## Mükafatlar və nominasiyalar

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
''Lyuin Devisin daxilində'' filminin mükafatları Internet Movie Database-də.
Oradur-sür-Qlan qətliamı

**Oradur-sür-Qlan** *(Oradour -sur-Glane)* — Fransanın Cənub-Qərbində Limoj (Limuzen) şəhərindən 22 km şimal-qərbdə yerləşən bu yaşayış məntəqəsində, İkinci Dünya müharibəsi vaxtı 10 iyun 1944-cü ildə SS "Reyx" diviziyasının dəstəsi sakinləri kütləvi surətdə vəhşicəsinə qətl ediblər. Fürer alayının 3-cü rotası kəndə daxil olaraq bütün kişiləri güllələyib. Qadın və uşaqlar kilsəyə toplanaraq partladılıblar. 642 adam məhv edilib, bütün evlər uçurulub və yandırılıb. Kəndin qalıqları insanlığa qarşı cinayət nümunəsi kimi qorunub. Köhnə kəndin dağıntıları yaxınlığında yeni kənd salınıb.

Həmin hadisələr fransız rejisöru Robert Enrikonun 1975-ci ildə çəkdiyi "Köhnə tüfəng" filmi üçün əsas olub.

## Mənbə
Yuxarı Gödəkli

**Yuxarı Gödəkli** (; Kəndin adı sonradan dəyişdirilərək **Vardavanq** () edilib) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzində (keçmiş Zəngəzur mahalı) yerləşən kənd. Kənd Qafan şəhərindən 13&nbsp;km şərqdə, Qafan-Gorus yolunun sağ tərəfində yerləşir. 1930–1995-ci illər aralığında Qafan rayonu inzibati-ərazi vahidinin tərkibinə daxil idi.

## Etimologiyası
Toponim türk mənşəli qazaxlar tayfasından olan "gödəkli" etnonimindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. "Yuxarı" fərqləndirici sözü ilə işlənərək mürəkkəb quruluşlu toponim yaratmışdır. Ermənicə *"[[Verin Gyodaklu]]"* () şəklində işlədilib. Kəndin indiki adı **Vardavanq**dır.

## Əhalisi
1918-ci ildə əhalisi qovulmuşdu. 1922-ci ildə azərbaycanlıların bir hissəsi gеri qayıdaraq yеnidən məskunlaşmışdı. 1988-ci ildə əhali Azərbaycana qovulmuşdur. İrəvan əyalətinin Kotak (еrməni mənbələrində Kotayk) mahalında gəlmə ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Mahal isə mənşə е’tibarilə qədim türkmənşəli Katak tayfasının adını əks еtdirir.
Kənddə 1897-ci ildə 201 nəfər, 1914-cü ildə 79 nəfər, 1922-ci ildə 132 nəfər, 1926-cı ildə 118 nəfər, 1931-ci ildə 163 nəfər, 1939-cu ildə 221 nəfər, 1959-cu ildə 180 nəfər, 1970-ci ildə 275 nəfər, 1979-cu ildə 381 nəfər azərbaycanlı yaşayıb.
1988-ci ildə deportasiya olunan azərbaycanlıların yerinə kəndə ermənilər yerləşib. Hal-hazırda da kənddə ermənilər yaşayır. *[[Ermənistan Milli Statistika Xidməti]]*nin məlumatına görə 2001-ci ildə kənddə 120 nəfər, 2010-cu ildə isə 91 nəfər yaşayıb.

## Görkəmli şəxsləri
* Məmmədov Malik Bəhmən oğlu ("Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilib)
* Rəhimov Şəmsi Nuru oğlu

## Mənbə
* Musa Urud, "Zəngəzur", Bakı, "Nurlar", 2005.
* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
* Həbib Rəhimoğlu, "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Sabir Əsədov, "Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası", Bakı, "Gənclik", 1995.
* Səməd Qarayev, "Qazangöl həsrəti", Bakı, 2002.
* Zəngəzur Cəmiyyətləri Birliyi: Qafan 

## İstinadlar
Qul əməyi

**Qul əməyi** () — Britaniyalı rəssamı Benksi yaratdığı London şəhərinin Vud Qrin rayonudaki *[[Poundland]]* şirkətinin dükkanının bayır divarında çəkilən qraffiti. Əsərin boyu 1 metr 22 santimetr, eni isə 1 metr 52 santimetrdır. O, Böyük Britaniya bayrağlarını tikən uşağı təsvir edir.

## Satışları

2013-cü ilin fevralında əsər divardan yox olub və İnternetdə satışa çıxarıldı. Sonra isə o, Mayami İncəsənət Müzayidəsində yarım million dollar qiyməti ilə üzə çıxıb. Müzayidə evi qanuni sövdələşmə nəticəsində "*yaxşı tanınan*" toplayıcına satılıb. Əsərin müzyidədə çıxarılması Vud Qrin sakinləri hirsləndi. Onlar inanırdılar ki, *Qul əməyi* onlara verilən hədiyyə idi və onun müzaidədə çıxarılması onun kapitalist adına istismara qarşı ismarıcına qarşı idi.

Əsərin çıxarılması qanuni olduğunun iddiasına baxmıyaraq, Mayami İncəsənət Müzayidəsinin direktoru Frederik Sut, üç təklif veriləndən sonra onu qeri aldı.

Vud Qrin sakinlərinin etirazlardan sonra, qraffiti Birləşmiş Krallığa qaytarılıb. Orada o, London Film Muzeyində keçirilən müzayidədə *Sincura Group* tərəfindən yeddi yüz əlli min funta satılmış.

Benksidən satışları şərh etməyə istələndə o, Anri Matiss sitati ilə cavab vermiş: "Rəsmələrim böyük qiymətləri alanda, mən çox tərəddüdləşdim, özümü gələcəkdə ancaq ustadnamələri çəkməyə hökümü aldığımı gördüm". Əvvəl isə, onun əsərini satmağa qəsd ediləndə o buna öz münasibəti belə izah edib: "Bütün küçə incəsənət əsərlərin aid olduğu yerlərində saxlamaq üçün, insanları əvvəldən satış üçün yaradılmayan şeyləri almağa təşviq edirəm".

## İstinadlar
Olomouts döyüşü

**Olomouts döyüşü** — çexlərlə tatarlar arasında 24 iyun 1241-ci ildə Moraviyanın Olomouts şəhəri yaxınlığında monqolların Qərbi Avropaya yürüşü gedişində baş vermiş və çexlərin qələbəsi ilə başa çatmış hərbi münaqişə. Döyüş haqda yalnız Kraledvorsk əlyazmasında bəhs edilir və heç bir digər tarixi mənbədə təsdiqlənmir. XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Kraledvorsk əlyazmasının Zelenoqorsk əlyazması ilə yanaşı 1817-ci ildə çex filoloqu və şairi, panslavist Vatslav Qanka tərəfindən yazıldığı sübuta yetirilmişdir.

Əlyazmada qeyd olunur ki, Polşanı yağmalayandan və polşa-alman qoşununu Leqnitsa döyüşündə darmadağın edəndən sonra, 9 iyun 1241-ci ildə Batı xanın qardaşı oğlu Baydarın komandanlığı altındakı monqollar cənuba, Bohemiyaya yönəldilər. Onların qarşısını çex sərkərdəsi Yaroslav Şternberkin başçılığı ilə Olomouts qalasının güclü qarnizonu kəsdi. Monqolların Olomoutsu yolüstü almaq cəhdi baş tutmadı və onlar qüvvələrin bir hissəsini qalanın mühasirəsinə ayırıb, ölkəni talamağa başladılar. 24 iyunda Yaroslav öz qoşunlarını gizlicə qaladan çıxardı və rəqibə qəfil hücum edərək onu darmadağın etdi. Olomouts döyüşü monqolların Avropada ilk məğlubiyyəti oldu. Bu döyüşdə Baydar öldürüldü, qoşunun yerdə qalan hissəsi isə Bohemiyanı tərk etdi və Batı xanın qoşunları ilə birləşmək üçün Macarıstana yollandı.

Burada qeyd olunanın əksinə, Baydarın 1246-cı ildə Güyük xanın seçildiyi qurultayda iştirak etdiyi məlumdur.

Uzun müddət həqiqət kimi qəbul edilən bu hadisənin əslində heç bir tarixi əsasının olmadığı XX əsrin əvvəllərində tam sübuta yetirilsə də, sonrakı dövrlərdə bir çox müəlliflərin əsərlərində bu uydurma hadisəyə real tarixi fakt kimi istinad olunur, o cümlədən, Böyük Sovet Ensiklopediyasında, Boris Qrekov, Lev Qumilyov, Vasili Yan, Yaroslav Qaşek və başqalarının əsərlərində.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* MONGOLSKÉ VOJSKO V EVROPĚ 
* Tatarský mýtus
Kaunas

**Kaunas** — Litvanın ikinci ən böyük şəhəri.

## Adı
Şəhərin adı Litva mənşəli şəxs adından gəlir.

## İdman

#### Futbol
* Kauno Jalqiris FK futbol klubu.
* Stumbras FK futbol klubu.

## Qardaş şəhərləri

## İstinadlar
Kənkan

**Kənkan** — Ermənistan Respublikasının Kotayk mərzində kənd. Kəkan bələdiyyəsini (erm.: e. Հատիս համայնքի, l. Hatis hamayanki) təşkil edir. Ermənistan SSR-idə 9 sentyabr 1930-cu ildə Ellər rayonu təşkil edildikdə Kənkan kəndi də onun tərkibinə qatılmışdır. 1 yanvar, 1948-ci il vəziyyətinə görə Kənkan kəndi Dəvəxaraba və Qızqala kəndləri ilə birlikdə **Kənkan kənd sovetliyi**ni () təşkil edirdi. Bu sovetliyin ərazisi qeyd edilən tarixdə 48 km² idi və bu göstərici ilə o bütün rayon ərazisinin (880&nbsp;km²) 5.45%-ni təşkil edirdi. Kəndin adı Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25 yanvar 1978-ci il fərmanı ilə rəsmən **Hatis** () olaraq dəyişdirilmişdir və hazırda bu cür adlanır.

## Coğrafiyası
Rayon mərkəzindən 20&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponim
Toponim fars dilində "quyu qazan, quyuçu" mənasında işlənən *"kankan"* sözü əsasında yaranmışdır.

## Əhali
Kənkanın 1918-ci ildə 2500 nəfər əhalisi olmuşdur. Digər kəndlərdə oldugu kimi daşnak hökumətinin genosid siyasəti burda da öz əksini tapmışdır. Zalımlıqla məhv edilən kənddə 100-dən artıq körpə uşagın cəsədini saymışlar.

### Etnik tərkib
Kənddə 1873-cü ildə 548 nəfər, 1886-cı ildə 772 nəfər, 1897-ci ildə 740 nəfər, 1904-cü ildə 939 nəfər, 1914-cü ildə 1144 nəfər, 1916-cı ildə isə 1231 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuş və bura xaricdən (İran və Türkiyədən) köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra azərbaycanlılardan sağ qalanları öz yurdlarına dönə bilmişlər. Burada ermənilərdən başqa 1922-ci ildə 72 nəfər, 1926-cı ildə 98 nəfər, 1931-ci ildə 147 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1947-1948-ci illərdə buradakı azərbaycanlılar zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. Hazırda kənddə ancaq ermənilər yaşamaqdadır.

## Mənbə
* 12 - Qarabaq senedlerde | Karabakh in Documents | Карабах в документах
* 
* 

## İstinadlar
Filipp Nuare

**Filipp Nuare** (, tam adı **Filipp Pyer Fernan Nuare** (); ) — fransız kinoaktyoru.

## Həyatı
1 oktyabr 1930-ci ildə Lill(Nor-Pə-Dö-Kəle) şəhərində anadan olub, Fransa.
Atası ev tikintisi ilə məşğul olurdu, böyük şirkətin baş meneceri olub. Filip Nuare, Mərakeşdə, Kasablankada  böyüyüb, sonra ailəsi Fransaya qayıdır, Tuluzaya. 
Culi qapalı iyezut kolecində oxuyur. Məhz kolecdə Filip aktör olmaq qərarına gəlir. Tədris teatrının səhnələşdirmələrində fəal iştirak edir, xorda oxuyur. R.Blenin  Parisdəki  dramatik sənət kurslarını bitirir. Paris teatr, kabarelərində, komik aktör kimi Jan- Pyer Darrasla duetdə TV də  işləyir.

## Filmoqrafiya
Kinoda ilk dəfə 1949-cu ildə  “Jiji”  filmində debüt edir.1956-ci ildə rejisör Anyes Vardanın  “Puent Kurt” filmində balıqçı Luinin rolunu oynayır.Raymon Kenonun absurdist “Zazi metroda”   romanının ekranlaşdırılmasında(1960, rej. Lui Mal)  Qabriyel dayı rolundan sonra məşhurlaşdı.Rene Kler Nuareni “Dünyanın bütün qızılı” (1961) filmində Viktor Qardi roluna dəvət edir. Bu vaxtdan Filip Nuarenin ulduzu parladı və heç vaxt onu tərk etmədi. Aktör eyni uğurla dramatik həm komediya rollarını oynayırdı. Nuare həm İv Roberin məsxərələrinin  axmaqvari  qəhrəmanlarını – Xoşbəxt Aleksandr” da (1968) Aleksandrı və “Qarımış qız” (1971, Qərbi Berlin  BKF,1972) filmində çəkingən  köntöy Qabriyeli, həm İv Buassenin kəskin süjetli  “Parisdə qaçırma” (1972) filmində siyasi xadim Pyer Qarseni və “Tartari səhrası”nda(1976, rejissor Valerio Dzurlini) generalı oynayırdı.Rejissor Rober Enrikonun 1975-ci ildə çəkdiyi Sezar mükafatını almış  “Köhnə tüfəng” filmində faşistlərin vəhşilikləri ilə  qəddar  qanlı qisasa məcbur edilən, sülhpərvər və sakit həkim Jülyen Dəndye rolunu ifa etdi.1980-ci illərdə Bertran Tavernyenin altı filmindı və Mario Moniçellinin italyan komediyalarında baş rolları oynadı.Marko Ferrarinin “Böyük yeyinti”(1973) filmində Filip rolunda.Tamaşaçıların rəğbətini xüsusi ilə Klod Zidinin 1984-cü ildə çəkdiyi  “Açın polisdir/ Satılmışlar” filmində detektiv Rene rolundan sonra qazandı.Ən yaxşı rollar sırasında -Culiano Montaldonun “Qızıl çərçivəli gözlük” (1987) dramında  doktor Fadiatti, rejissor B.Tavernyenin 1989-cu ildə çəkdiyi (Sezar mükafatı) “Həyat, başqa heç nə”, Yeni kino Paradiz(1990, Britaniya kinoakademiyası mükafatı) filmində Alfredo, Kler Deversin   “Maks və İyeremiya” (1992) trillerində Maks, Bertran Bliyenin “Döymə ət” filmində qoca dull Lion Qresson.(2003).

Aktyor 23 noyabr 2006-ci ildə Parisdə xərçəngdən vəfat edib.

## Mükafatlar
*"National Board of Review", 1970, ABŞ mükafatı
*Qərbi Berlin BFF mükafatı, 1972
*"Sezar", 1975, 1990, Fransa  mükafatı
*"European Film", 1989  mükafatı
*"David Donatello", 1976, 1990, İtaliya mükafatı
*"Gümüş Lent", 1986, 1991, İtaliya mükafatı
*Fəxri Legion ordeni, 2005, Fransa
*Britaniya kinoakademiyasının mükafatı (BATFA), 1991, Böyük Britaniya

## İstinadlar

## Mənbə
Filipp Nuare
Gencinin hekayəsi

***Gencinin Hekayəsi*** (***Genji Monogatari*** 源氏物語), XI əsrin başlanğıcında Murasaki Şikibu tərəfından yazılmış, Yapon ədəbiyyatının ilklərindən biri. Bu roman dünyanın ilk romanı kimi qəbul edilir.

Şikibu "Gencinin hekayəsi"ni təxminən 1010-cu ildə, yapon sarayında saray xanımı olaraq tamamladı. Yapon sarayının akademik dili Çincə idi və saraydakı qadınlar tərəfindən gündəlik qeydlər aparmaqda işlədilən Yaponca əhəmiyyətsiz sayılırdı. Həm də nəsr, nəzm ilə bərabər sayılmırdı. Ancaq Gencinin Hekayəsi, Çincə və Yaponca nəzmə hakim olduğu gözə çarpan bir yazarın, zərif və yaradıcı xəyal gücünün məhsulu olduğu üçün fərqli reaksiya ilə qarşılaşdı. 54 bölümdən meydana gələn əsər, qəhrəmanın əfsanəsini axıcı bir dillə anladır. Əsas obrazın dilindən söylənən və saray dili ilə yazılmış 800 şeiri özündə birləşdirir.

Gencinin Hekayəsi, erkən dövr (Heyan dövrü) aristokrasiyası haqqında daha çox məlumat almağa imkan verir. Əsərdə dövrün əyləncə mədəniyyəti , geyim, gündəlik həyat və əxlaq anlayışı kimi mövzular önə çıxarılır. Saray əhalisindən, yaraşıqlı, səxavətli, yaxşı bir dost və sevgili olan Gencinin hekayəsi qələmə alınarkən , dövrün Yaponiyası da fərqli bir şəkildə təsvir edilib. Romanın böyük bir qismi Gencinin eşqlərinə ayrılmışdır və Gencinin həyatına girən hər bir qadın incəliyinə qədər təsvir edilib. Əsər insan duyğularına və təbiətin gözəlliklərinə böyük yer verir, ancaq hekayənin getdikcə qaralan tonu Buddizmdəki bu dünyanın keçici olduğu inancını daha çox əks etdirir.

## İstinadlar
Yuri Matiyaseviç

**Yuri Vladimiroviç Matiyaseviç** (; d. 2 mart, 1947, Leninqrad) — Rus riyaziyyatçısı. Əsas işləri riyazi məntiqə aiddir. 1970-ci ildə Hilbertin 10-cu probleminin alqoritmik həll olunmazlığını göstərmişdir.

## Həyatı

## Fəaliyyəti

 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər
*
Ariel Vilson

**Anna Qrbaç** —  amerikalı qadın voleybolçu. Blokçu mövqeyində oynayır. 1989-cu ildə Çikaqoda anadan olmuşdur.

## Karyerası
Ariel Vilson 2007-2010 illəri ərzində ölkəsində "Pensilvaniya State University"nin komandasında oynamışdı. Adından da məlum olduğu kimi universitet komandası olan Pensilvaniyada dörd dəfə NCAA klublar çempionlar liqasının qalibi olmuşdu.

Voleybolçu 2012-ci ildən etibarən Azərbaycan Superliqasında da oynamışdı. O, ilk öncə Azərreyl Bakıdan gələn transfer təklifini müsbət qarşılamış, bu klubda oynamağa razılıq vermişdi. Burada o, Azərbaycan çempionatının gümüş medalına da yiyələnmişdi.

Vilson 2013-cü ildə digər bir Bakı klubu İqtisadçı ilə müqavilə imzaladı. Karyerasındakı ikinci universitet klubu olan İqtisadçıda çıxışı bəyənilməməsinə baxmayaraq yarım mövsüm bu komanda da oynamışdı. Nəhayət 2013-cü ilin dekabrında komandadan qovulmuşdur.

İqtisadçıdakı uğursuz çıxışının ardından İndoneziyada özünə iş yeri tapan voleybolçu burada “Valeriya Manokvari Papua Barat” adlı klubla anlaşmışdı. Onun Asiya karyerası isə uzun çəkməyib. Hansısa komandada duruş gətirməyi bacarmayan və əvvəlki formasından qat-qat zəif oyunçu burada da istəniləni verə bilməyib. Bu dəfə isə ona Lokomotiv elçi düşüb və yüksək məbləğ qarşılığında onunla danışıqları müsbət yekunlaşdırıb. Nəticədə həmin il transfer siyasətində ancaq səhvlərə yol verən Bakı təmsilçisi Ariellə 2014-cü ilin may ayına qədər müqavilə imzalamışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Voleybolçunun CEV profili 
* Voleybolçunun gopsusports.com saytında profili
İskəndəriyyəli

**İskəndəriyyəli** —

* İskəndəriyyəli Afanasi — Kilsə atalarından biri, erkən dövr xristian din xadimi, İsgəndəriyyə yepiskopu.
* İsgəndəriyyəli Appian — milliyyətcə yunan olan Qədim Roma tarixçisi.
* İskəndəriyyəli Origen — Bibliyanın təfsiri ilə məşğul olmuş alim.
* İskəndəriyyəli Leonid —
* İskəndəriyyəli Papa —
* İskəndəriyyəli Arius — Aryanizm dini cərayanın banisi.
* İskəndəriyyəli Menelay (d. I əsr – ö. II əsr) — Qədim Yunan riyaziyyatçısı və astronomu
* İskəndəriyyəli Diofant —
* İsgəndəriyyəli Kirill — IV–V əsrlərdə İsgəndəriyyə yepiskopu, xristian müqəddəsi, ilahiyyatçı.
* İsgəndəriyyəli Heron — yunan riyaziyyatçısı və mexaniki.
* İsgəndəriyyəli Ktesibios — yunan riyaziyyatçısı, mühəndisi və ixtiraçısı
* İsgəndəriyyəli Filon — dini mütəfəkkir, ilahiyyatçi.
* İsgəndəriyyəli Hipatiya (370–415) — Astrolab cihazını ixtira edən alim.
* İsgəndəriyyəli Hipparx — günəş ilinin dəqiq vaxtını müəyyənləşdirmiş, Yerlə Günəş və Ay arasındakı məsafəni təyin etmiş alim.
* İsgəndəriyyəli Kliment — II əsrin sonları III əsrin əvvəllərində yaşamış alim.
* İsgəndəriyyəli Teon (335–405) — Museyon məktəbinin sonuncu rəhbəri.
* İsgəndəriyyəli Heliodor — E.ə. 217-ci (248-ci Olimpiada) və E.ə. 213-cü (249-cu Olimpiada) illərdə stadiya qaçışlarının qalibi.

## Digər
* İsgəndəriyyəli Müqəddəs Katerina (Rafael) — İntibah dövrü İtaliya rəssamı Rafael Santinin 1507-ci ildə yağlı boya ilə işlədiyi əsər.
Lyuin Devisin daxilində (film musiqisi)

**Lyuin Devisin daxilində** 2013-cü ildə, Koen qardaşlarının ssenari müəllifliyi və rejissorluğu ilə çəkilmiş, baş rollarını Oskar Ayzek, Keri Malliqan, Con Qudmen, Caret Hedlund və Castin Timberleykin canlandırdığı eyni adlı ABŞ filminin musiqi albomudur.

1960-cı illər Nyu-York mühitinin təsvir edildiyi film musiqisinin prodesserliyini T Bon Börnet etmiş, həmin dövrün folk musiqisi tərzindən istifadə olunmuşdur. Bob Daylanın "Farewell" və Deyv Van Ronkun "Green, Green Rocky Road" mahnıları istisna olmaqla, filmdə səslənən bütün musiqilər müasir dövrdə yazılmışdır.

## Alboma daxil olan mahnılar

## Hit paradlarda

## Çıxış tarixi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Lyuin Devisin daxilində