open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gəncəli Xosrovun əzablı həyatı (əsər)

**Gəncəli Xosrovun əzablı həyatı** — Mxitar Qoşun müəllifi olduğu yeganə aqioqrafik əsər. Bəzi tədqiqatçılar bu əsəri Xosrov Gəncəliyə həsr olunmuş mədhnamə də adlandırırlar. Əlyazmada əsərin adı belədir: *"Qoş ləqəbli vardapet Mxitarın yeni şəhid Xosrova həsr etdiyi mədhnamə".*

Əsər quruluşuna görə iki hissəyə bölünür — Giriş və Xosrovun zahidliyi, şəhidliyi tarixi. Səlcuqluların yürüşündən sonra ölkədə *"özbaşınalığın, zorakılığın və qətllərin hökm sürdüyü bir vaxtdan"* bəhs edən giriş hissəsi müəyyən qədər tarixi əhəmiyyətə malikdir. Giriş bir tərəfdən Səlcuqlu əmirlikəri sayılan Xilat və Gəncə arasında gedən, Digər tərəfdən həmin əmirliklərin Gürcüstanla apardıqları uzunmüddətli müharibələr və bu müharibələrin alban əhalisini müflisləşdirməsindən bəhs edir. *[[Qafqaz Albaniyası]] ilə qonşu olan [[İberiya]] çarı da ölkəni viran qoymaq, onun əhalisini və heyvan sürülərini məhv etmək istədi; bərəkətli və varlı diyar sayılan [[Uti]]ni o daha böyük dağıntıya məruz qoydu.* Mxitar Qoş mənəvi düşkünlüyün dəhşətli vəziyyət aldığını,rüşvətxorluğun görünməmiş dərəcədə gücləndiyini təsvir edir: *Patriarxlar, hətta ruhaanilər də əlqoyma mərasimlərini pul aldıqdan sonra təşkil edirlər. Və hamısı da heç kimdən, heç bir ittihamdan qorxmayaraq cəsarətlə istədikləri cinayətləri törədirlər.* Əsərin əsas önəmi bundadır ki, Mxitar Qoşun dünya görüşünü vəsiyasi baxışlarını əks etdirir. Müəllif belə hesab edir ki, knyazlar, işxanlar birləşərək düşmənə qarşı dursalar, ölkəni əsarətdən xilas edə bilərlər. Onun bu fikri erməni işxanların münasibətində də hiss olunur: *"... Onlar hər hansı başqa xalqın xidmətində durmağı bir-birinə boyun əyməkdən və azad olmaqdan üstün tuturlar.*

## Mənbə
* Fəridə Məmmədova. "Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası". Bakı, 1993.
Cəfər Hüseynoğlu

**Əliyev Cəfər Hüseyn oğlu (Cəfər Hüseynoğlu)** — publisist, 1950-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Cəfər Hüseynoğlu 1925-ci il dekabrın 23-də Füzuli rayonunda, faytonçu ailəsində anadan olmuşdur. Burada orta təhsilini almış, sonra ikiillik Şuşa Müəllimlər İnstitutunda təhsil almışdır (1939–1941). Əmək fəaliyyətinə Ağdam rayonunun Gülablı kənd orta məktəbində tarix müəllimi kimi başlamışdır (1941–1942). 1942–1946-ci illərdə İkinci dünya müharibəsində döyüşən ordu sıralarında olmuşdur. Tərxis edildikdən sonra bir müddət Bakıda müəllim, sonra rayon komsomol komitəsində katib, rayon partiya komitəsində təbliğatcı, "Qızıl Araz" qəzetinin məsul katibi işləmişdir (1946–1948). "Bakinski raboçi" qəzetinin Arazboyu və Ağdam bölgələrində xüsusi müxbir işləmişdir (1948–1966). "Kənd həyatı" jurnalında müxbir, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının "Xəbərlər" məcmuəsində baş redaktorun müavini (1966–1976), Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətində Xaricdə yaşayan həmvətənlərlə əlaqə şöbəsinin müdiri (1976), Bakı şəhər Veteranlar Şurasının sədr müavini (1983–1987), Təbrizdə nəşr edilən "Azadlıq beşiyi" və "Körpü" qəzetlərinin Azərbaycan Respublikası üzrə xüsusi müxbiri (1993–2000) olmuşdur. Dövri mətbuatda külli miqdarda müxtəlif janrlarda yazıları dərc olunmuşdur. Xarici ölkə qəzet və jurnallarda Azərbaycan həqiqətləri haqqında məqalələri işıq üzü görmüşdür.

Xidmətlərinə görə 2 döyüş ordeni və 6 medalla təltif olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət heyətinin fəxri fərmanına layiq görülmüşdür. "Vətən" ali ustad jurnalist mükafatı laureatı olmuşdur.

2000-ci il dekabrın 26-da Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# Bakının yaşıl örtüyü. Bakı: Azərnəşr, 1976, 16 səh.
# Cəsur döyüşcü. Bakı: Elm, 1996, 50 səh.
# Yolun düşsə Təbrizə. Bakı: Elm, 1996, 50 səh.
Nəsimi metrostansiyası

**Nəsimi metrostansiyası** — 2006-cı ildən inşaatına başlanılmışdır və 2008-ci ilin oktyabrın 9-da istifadəyə verilmişdir. Stansiyanın tikintisinə 100 milyon Azərbaycan manatı məbləğində vəsait xərclənilib. Metrostansiyanın 6-cı və 9-cu mikrorayon istiqamətlərinə çıxışları var.

* Metronun "Memar Əcəmi" — "Nəsimi" xəttinin uzunluğu 1660 metr.
* Stansiyanın platformasının uzunluğu 102 metr.
* Eni 15 metr.
* Dərinliyi 15-18 metr.

## Mənbələr
* Mediaforum, "NƏSİMİ" Metrostansiyası
* APA / Azərbaycan paytaxtında yeni metro stansiyası istismara verilib

## Xarici keçidlər

http://www.metro.gov.az/eng/index.htm 

## Şəkillər

Fayl:Nəsimi_metrostansiyası.jpg|Nəsimi metrostansiyasına 9-cu Mikrorayon istiqamətindən giriş.
Fayl:Nəsimi_metrostansiyası2.jpg|Nəsimi metrostansiyasına əsas girişlərdən biri.
Fayl:Nəsimi_metrostansiyası3.jpg|Metronun üstündə yeni tikilmiş yol. 


## İstinadlar
İsa Məsihin heykəli

**İsa Məsihin heykəli** () — 38 metr hündürlüyündə olan bu heykəl Braziliyada Rio de Janeyro şəhərinə dağdan baxan Korkovado dağının üzərində ucaldılıb. Heykəl beş ilə hazırlanıb və açılışı 1931-ci ildə olub.

Dünyanın yeddi möcüzəsindən biri olaraq qəbul edilir.

## İstinadlar
Cumeyra palması

**Cumeyra palması** () — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindəki Dubay əmirliyinin dəniz sahilinə yaxın süni ada. Nakheel developer şirkəti tərəfindən yaradılıb. Palma adalarından biridir.

## Həmçinin bax
* Palma adaları

## Mənbə
* Helikopterdən Cumeyra palmasının interaktiv panoraması
Palma adaları

**Palma adaları** — Dubay şəhərində tikilmiş adalar.

## Cumeyra palması

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindəki Dubay əmirliyinin dəniz sahilinə yaxın süni ada.  Nakheel developer şirkəti tərəfindən yaradılıb. Palma adalarından biridir.

## Cəbəl Əli Palması

## Deira Palması

## Qalereya

Şəkil:PalmIslandDubai.JPG
Şəkil:Palm Island ISS006-E-35516 large.jpg
Şəkil:Palm Jumeirah's Fronds on 1 May 2007 Pict 1.jpg
Şəkil:Palm Jumeirah's Fronds on 1 May 2007 Pict 2.jpg
Şəkil:Palm Jumeirah's Palm Leaf on 1 May 2007.jpg
Şəkil:Palm Jumeirah on 1 May 2007 Pict 1.jpg
Şəkil:Palm Jumeirah on 1 May 2007 Pict 2.jpg
Şəkil:Palm Jumeirah on 19 January 2008.jpg
Şəkil:Palm jumeirah core.jpg
Şəkil:Palm Jumeirah on 8 May 2008 Pict 6.jpg

## Mənbə
* Süni adaların salınması tarixi
* Фото островов из космоса 
* Интерактивная панорама Пальмы Джумейра с вертолёта 
* Технология создания искусственных островов в Дубае
Əli Sultanlı

**Sultanlı Əli Abdulla oğlu** () — ədəbiyyatşünas, pedaqoq, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1946), professor (1947).

## Həyatı
Əli Sultanlı 1906-cı il dekabrın 25-də Naxçıvan şəhərində bənna ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini Naxçıvanda alan Ə. Sultanlı 1923-cü ildə Naxçıvan Müəllimlər Seminariyasına qəbul olunur və 1928-ci ildə oranı bitirir. O, bir müddət "Şərq qalısı" qəzetində ədəbi işçi vəzifəsində çalışır.

Ə. Sultanlı 1929-cu ildə Bakıya gəlib, ADU-nun xarici ölkələr ədəbiyyatı tarixi kafedrasında assistent və ömrünün sonuna kimi respublikanın ali məktəblərində, elmi-tədqiqat institutunda dünya və Azərbaycan ədəbiyyatından dərs deyir və geniş elmi-tədqiqat işi aparır. Ə. Sultanlı 1934–39-cu illərdə xarici ölkələr ədəbiyyatın tarixi kafedrasına rəhbərlik etmiş, 1939–1941-ci illərdə ADU-nun prorektoru vəzifəsində çalışmışdır. O, bir sıra dərsliklər, müntəxəbatlar, tədqiqat əsərləri yaratmışdır.

Ə. Sultanlı "Antik ədəbiyyat tarixi", "Roma ədəbiyyatı müntəxəbatı", "Antik ədəbiyyatı müntəxəbatı" kimi dərsliklərin, "Azərbaycana dramaturgiyasının inkişaf yolları", "Nizami və Qərbi Avropa ədəbiyyatı" və s. görkəmli əsərlərin müəllifi kimi şöhrət qazanmışdır.

O, Azərbaycan alimləri arasında birinci dəfə 1939-cu ildə xarici ölkələr ədəbiyyatı, sahəsində filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi, 1946-cı ildə isə filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

Partiya və Hökumət Ə. Sultanlının xidmətlərini yüksək qiymətləndirərək onu 1940-cı ildə SSRİ Ali Sovetinin fərmanı ilə, Əmək igidliyinə görə medalı ilə təltif etmişdir.

1960-cı il iyulun 18-də Bakıda vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# V. Hötenin yaradıcılıq yolu. Bakı: Azərnəşr, 1932, 32 səh.
# M. F. Axundovun dramaturgiyası. Bakı: Azərbaycan EA nəşri, 1938, 38 səh.
# Mopassanın hərbi novellaları. Bakı: ADU-nun nəşri, 1942, 20 səh.
# Azərbaycanda xalq draması. Bakı: ADU-nun nəşri, 1945, 66 səh.
# Roma və Yunanıstanda ədəbiyyatşünaslıq və estetika məsələləri. Bakı: ADU-nun nəşri, 1945, 82 səh.
# Şekspir və onun on ikinci gecəsi. Bakı: Azərnəşr, 1946, 10 səh.
# Antik dövrdə ədəbiyyat və ədəbiyyatşünaslıq məsələləri. Bakı: ADU-nun nəşri, 1946, 48 səh.
# Rəşidbəy Əfəndiyevin dramaturgiyası. Bakı: Azərnəşr, 1946, 11 səh.
# Dədə Qorqud və yunan eposları. Bakı: ADU-nun nəşri, 1946, 156 səh.
# Nizami və Qərbi Avropa ədəbiyyatı. Bakı: Azərnəşr, 1947, 35 səh.
# Ostrovski və Azərbaycan dramaturgiyası. Bakı: Azərnəşr, 1948, 28 səh.
# Antik ədəbiyyat tarixi. Bakı: ADU-nun nəşri, 1958, 496 səh.
# Azərbaycan dramaturgiyasının inkişaf tarixindən. Bakı: Azərnəşr, 1964, 300 səh.
# Məqalələr. Bakı: Azərnəşr, 1971, 327 səh.

## İstinadlar
Xərçəng (bürc)

**Xərçəng** () — ən az nəzərə çarpan zodiak bürcü. Xərçəng bürcünü yalnız aydın gecədə Şir və Əkizlər bürcləri arasında görmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şabalıdyarpaq palıd

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şimali İranda, Gilan, Mazandaran, Xəzər dənizinin cənub sahili boyunca yayılmışdır. Qazıntı halında Naxçıvanın alt və ya orta miosen çöküntülərindən məlumdur.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 40-45 m-ə, gövdəsinin diametri 100-150 sm-ə çatan, çadırabənzər və ya enli-piramidal çətirlidir. Budaqların qabığı boz, gövdənin qabığı isə tünd-boz, uzununa dərin çatlıdır. Zoğları sıx tüklü, tumurcuqları xırda və yumurtavari olub, ucları sivridir. Yarpaqları töküləndir. Yarpağın uzunluğu 19-20 sm, eni 4-8 sm olub, kənarı dişli və ya dilimli, səthi dərivaridir. Üst tərəfi parlaq, tünd yaşıl rəngli, çılpaq, alt tərəfi isə açıq yaşıl rəngli, keçəşəkilli, tüklüdür. Damarları 9-13 cütdür. Çiçəkləri bircinslidir. Erkək çiçəklərin uzunluğu 10 sm-ə qədər olub, sallanmış sırğalarda tək-tək yerləşir. Dişi çiçəkləri 2-3-ü bir yerdə olmaqla saplaq üzərində dəstələrlə yerləşir. Saplağın üzəri sıx tükcüklü, 10 sm uzunluqdadır. Çiçəkyanlığı 4-7 dilimli, erkəkciyi 4-12 ədəddir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, külək vasitəsilə tozlanır. Meyvəsi ləpəli qozadır. Qozası 2,5-3,5 sm uzunluqda olub, uzunsov, tərs-ovalşəkilli, ellips və ya neştərvari, qaidəyə yaxın hissəsi pazaoxşar, yumrulaşmış və ya bir az ürəkvaridir. Qozalar sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. 

## Ekologiyası
İsti, işıqsevən, torpağın münbitliyinə çox tələbkar, şaxtaya, quraqlığa az davamlıdır. 

## Azərbaycanda yayılması
İsmayıllı, Yalama, Quba, Tərtər, Şəmkir, Şamaxı, Bərdə rayonlarında, Talış zonasında təsadüf edilir. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir.

## İstifadəsi
Tək əkinlərdə, mebel sənayesində istifadəsi məqsədyönlüdür. Qozasında nişasta, qabığında və yarpaqlarında aşı maddələri, tanninlər vardır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Akasiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Ağac bitkisi olub, latınca "Acacia" adlanır. "Akaki" yunan sözü olub, bu ad Teofrast və Dioskoridin mülahizələrinə görə Misirdə olan "tikanlı ağac" adlanan "Akasiya torsilisin" adından götürülmüşdür. Azərbaycanın rayonlarında çox vaxt bitkini paxlalarının kənarının şirin olması və bal arılarını cəlb etdiyinə görə "balverən bitki" adlandırırlar. Dekorativ əhəmiyyətə malikdir. Çiçəklərinin tərkibində qatı, sarı rəngli və xoş ətirli efir yağı olduğuna görə ətriyyat sənayesində geniş istifadə olunur. Yaşıllaşdırma və bəzək-bağçılıqda böyük əhəmiyyət kəsb edir. MNB-da kolleksiyada becərilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğu

**Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğu** — 1958-ci il mayın 6-da Ağdaş və Yevlax rayonlarının ərazisində dəniz səthindən 400 – 650 m. hündürdə təşkil olunmuşdur. Ümumi sahəsi 22488-ha – dır və burada təbii landşaft (mənzərə) bərpa olunur və qorunur. Böyük Qafqazın cənub ətəyində Bozadağın ərazisində yerləşir. Qərbdən şərqə-35&nbsp;km, şimaldan cənuba 5&nbsp;km davam edir. Qoruğun ərazisində 60-dan çox ağac növü mövcuddur. Qoruqda bitən ardıc və dərman bitkisi kimi "Qırmızı kitaba" düşmüşdür. Müasir faunaların 200-ə yaxın növünə rast gəlinir. Bu mənada püstə ağacı meşələrinə, ardıc kolluğuna, heyvanlar aləminə, torpaqların aşılaşmasına (eroziya) və Bozdağın (Turyançay və Əliciançay çaylarının arasında) təbii mənzərəsinə diqqəti nəzərə almaq lazımdır. Boz dağın tərkib hissəsini kiçik təpələr təşkil edir. Dağın cənub sahələrində torpaqlar erroziyaya uğramışdır və bitki aləmi, demək olar ki, yoxdur.

İqlimi mülayim-isti, qışda qurudur. Qoruq sahəsinin 73%-ni meşə zolaqları təşkil edir, qalan sahələr meşəsizdir. 4 növ ardıc kolları mövcuddur. Vaxilə kəsilmiş, doğranmış ağacların sahəsində yovşan, dənli bitkilər, çoxillik və cürbəcür ardıc kolluqları, palıd, qarağac, qovaq ağacı, qızılağac, söyüd ağacı, iydə ağacı, doqquzdon kolu və başqa bitkilər yetişdirilmişdir. Qoruğun sahəsində 60 növ ağac və kolluqlar mövcuddur. Qoruğun heyvanlar aləmi sayca az olsa da, tərkibi çox müxtəlifdir. Burada 24 növ məməlilər, 20 növ sürünənlər, 112 növ quşlar, 3 növ suda-quruda yaşayan heyvan mövcuddur. Müsbət halların çox olmasına baxmayaraq, bir çox növlər: adi nar, cır üzüm, qonur ayı, qaban, meşə pişiyi, porsuq, dovşan, kəklik, qırqovul, müşkül quşu, keçəl kərkəs, gürzə ilanı Qırmızı kitaba salınmışlar.

Üçüncü dövrün relikt ağac cinsi olan ardıcın Azərbaycanda 6 növü vardır, onun da 4 növü Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğunun ərazisində yayılmışdır. Bir hektar ardıc meşəsi 10-15 min əhalisi olan sənaye şəhərinin havasını təmizləmək gücünə malikdir. Yuxarıda adıçəkilən meşələrin qorunmasında qoruğun yaradılmasının əhəmiyyəti əvəzsizdir. Qoruqda sürünənlərin 10 növü, quşların 95 növü, məməlilərin 14 növü qeydə alınmışdır. Burada çöl donuzu, qonur ayı, cüyür, vaşaq, porsuq, dələ, tülkü, dovşan, məməli vəhşi və çöl heyvanları məskunlaşmışdır. Qış aylarında Böyük Qafqazın yamaclarının sərt hava şəraiti, qalın qar örtüyü heyvanların nisbətən aşağı dağlıq sahələrə, xüsusi ilə qoruğun ərazisində toplaşmağa məcbur edir. Qış aylarında qoruğun ərazisi heyvanların ən əlverişli qışlaq yeridir. Bu da heyvanların həyatının təhlükəsizliyini təmin edir və artmasına şərait yaradır.

## İstinadlar

## Mənbə
Biologiya lüğəti. Bakı,2011, səh.435
* QORUQLAR (Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident kitabxanası)
* Qoruqlar 

## Xarici keçidlər
* Mühafizə olunan ərazilərin statusu, yerləşməsi və əhatə edilməsi

## Həmçinin bax
* Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu
* Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruğu
İsmayıllı Dövlət Təbiət Qoruğu

**İsmayıllı Dövlət Təbiət Qoruğu** — Böyük Qafqazın Cənub yamaclarında İsmayıllı rayonunun ərazisində yerləşir. 1981-ci il iyunun 12-də təbii kompleksi qorumaq məqsədilə İsmayıllı yasaqının yerində təşkil olunmuşdur. Sahəsi 5,78 min ha-dır. İki sahədən: dağ (dəniz səthindən 800 – 2250 m hündürdə) ümumi sahənin 96,3%-i və düzənlik (dəniz səthindən 600 – 650 m hündürdə) ümumi sahənin 3,3%-ni təşkil edir. Ərazinin 87%-i meşəlikdir, 4%-i subalp çəmənliyidir. Ərazi çay vadiləri və dağ yamacları vasitəsilə bir neçə sahəyə bölünür. Torpağı qonur – meşə, çürüntülü karbonatlı dağ – meşə və dağ – çəmənlikdir. İqlimi mülayim – istidir. Onun ərazisi Baş Qafqaz dağlarının Cənub yamacının mərkəz hissində, təbiət abidələrinin və faunanın mühafizəsi sahəsini əhatə edir. 1969-cu ilə qədər qoruğun yerində İsmayıllı yasaqlığı fəaliyyət göstərmişdir. Qoruğun sahəsi 5778-ha bərabərdir. 2003-cü ildən qoruğun ərazisi genişləndirərək 1674 ha çatmışdır. Dəniz səviyyəsindən 800–2250 m yüksəklikdə yerləşir. Qoruqda 170 -dən dən çox heyvan və quşlar mühafizə olunur.

*Meşələri:* palıd, vələs, fıstıq, göyrüş, ağcaqayın, qaracöhrə və s. ibarətdir.

*Faunada* – 40 növ məməlilər, 17 növ sürünənlər, 6 növ amfibiya, 4 növ balıq və 104 növ quşlar mövcuddur. Quşlardan – toğlugötürən quş, Qafqaz tetrası, qartal, qırğı dimdikli tetraçalan, məməlilərdən – qonur ayı, köpkər, yazıpişiyi, balıqlardan – çay xallı balığı Azərbaycanın Qırmızı kitabına salınmışlar.

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 12 iyun 2003-cü il tarixdə 115 N-li qərarına əsasən: "İsmailli dövlət təbii qoruğunun ərazisinin genişləndirilməsi barədə 10962 hektardan 16740 hektaracan çatdırılmışdır."

## İstinadlar

## Mənbə
* Qoruqlar 

## Xarici keçidlər
* Mühafizə olunan ərazilərin statusu, yerləşməsi və əhatə edilməsi

## Həmçinin bax
Xaqani (dəqiqləşdirmə)

* Xaqani (film, 1980) — Xaqani Şirvaninin anadan olmasının 850 illiyinə həsr edilmiş film.
* Xaqani (Göygöl) — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Xaqani küçəsi (Bakı) — Rəsul Rza küçəsindən başlayın Kövkəb xanım Səfərəliyeva küçəsinə qədər uzanan küçə.
* Xaqani bağı — Bakının ən qədim parklarından biri.
* Xaqani parkı (Təbriz) — Təbriz şəhərinin mərkəzində Əfzələddin Xaqaninin adı verilmiş park.

## Həmçinin bax
* Xaqani (ad)
Tomas Ravelli

**Tomas Ravelli** (13 avqust 1959, Vekşö) — İsveç futbolçusu, İsveç milli futbol komandasının qapıçısı.

## Həyatı
Tomas Ravelli futbol meydançasındakı qəribə və əyləncəli hərəkətləri ilə məşhurluq qazanmışdır. Futbol üzrə dünya çempionatı 1994-də "Pişik" ləqəbini almışdır. Penalti zərbələrini uğurla yerinə yetirə bilən tək-tük qapıçılardan biri idi. Futbol üzrə dünya çempionatı 1994-də öz oyunu ilə İsveçin uğur qazanmasında böyük rol oynamışdır. İsveç milli futbol çempionatında çıxış edən Göteborg komandasının qapıçısı olmuşdur.

1999-cu ildə 38 yaşında ikən futbol karyerasını bitirmişdir. Əsl peşəsi dülgərlikdir.

## Həmçinin bax
İrimeyvə çiyələkağacı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Təbiətdə növlər Aralıq dənizi və Batı Avropa, o cümlədən Şimal-Qərbi Fransanı və İrlandiyanı əhatə edir. İrlandiyanın cənub-qərbindəki mövcudluğu ilə də İrlandiya çiyələk ağacı olaraq da bilinir.

ABŞ, xüsusən Kaliforniyada ən çox yayılmış dekorativ bitkilərdən birinə çevrildi. Həm də Krımın Cənubi sahilində yaxşı böyüyür, sağ dəyirmi və ya oval böyüyür.

## Botaniki xarakteristikası
Arbutus 5–10 m hündürlüyü olan bir kol və ya ağacdır, bəzən 15 m-ə qədər böyüyür və gövdə diametri 80 sm-ə qədərdir. Qabıq qırışıqdır, tünd qəhvəyi rənglidir. Yarpaqları, üst və alt çılpaq, parlaq top tünd yaşıl yüngül 1,8-3,4 sm geniş bucaqlı, parlaq tünd yaşıl, uzunluğu 4.5-10 sm, bazasına, uzunsov-oval var uzunluğu 0.4-1.5 sm saplaqlarından.

Çiçəklənmələr çılpaq baltalar ilə təxminən 5 sm uzunluğunda paniküle edir. Pedikellərdə 2–3 mm uzunluğunda palıd bracts sinüslərində çiçəklər. Calyx düzbucaqlı, 5 dəyirmi, qısa siliat sepals; corolla ovate-larva, 0,7-1 sm uzunluğunda, dar, ağ və ya çəhrayı bükülmüş, mumlu, qısa dişlərlə.

## İstifadəsi
XIX əsrin əvvəllərindən Rusiyada qədim dövrlərdən mədəniyyətdədir.

Meyvə yeməlidir; cem və likyorlar əldə etmək üçün istifadə olunur (məsələn, Portuqaliya Medronho).

Bitki meyvələrindən də quşlar fəal şəkildə qidalanır.

Xüsusilə acidic torpaqlarda quru yamaclarda heyvandarlıq üçün qiymətlidir.

Fetus böyük, globoz, papilliform-tüberküllü, multisyma drupe qırmızı rəngli, 1-2 sm diametrdədir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cəlal Bərgüşad

**Cəlal Bərgüşad** (doğum adı: **Cəlal Novruz oğlu Cavadov**; ) — nasir, 1963-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Cəlal Bərgüşad 1924-cü il iyunun 22-də Qubadlı rayonunun Qəzyan kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Qubadlı rayonunun fəhlə-gənclər məktəbində almış, II dünya müharibəsində iştirak etmiş, ağır döyüşlərin birində kantuziya aldığına görə tərxis edilmişdir (1943). Bundan sonra Qubadlı rayon Daxili İşlər şöbəsində VAQ müdiri işləmişdir (1943–1946). Onun "Cənub taydan əsən meh" adlı ilk şeiri də Qubadlıda çıxan "Avanqard" qəzetində dərc edilmişdir (1946). Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsini bitirmişdir. "Azərbaycan pioneri" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi təyin olunmuşdur (1951).

1958-ci ildən Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində böyük redaktor vəzifəsində işləmişdir. Onun ssenarisi əsasında "Çoban Boran", "Göy göl", "Suren Adamyan", "Torpağın ətri", "Çinar yarpağı" televiziya filmləri çəkilmişdir. "Babək" əsəri Tehranda (1984) farsca, "Qaçaq Nəbi" İstanbulda (1979) türkcə kütləvi tirajla çap olunmuşdur. Xidmətlərinə görə birinci dərəcəli "İkinci Dünya müharibəsi" ordeni (1986) və medallarla təltif edilmişdir.

1996-cı il iyulun 9-da vəfat etmişdir.

## Ailə həyatı
Cəlal Bərgüşad iki dəfə ailə həyatı qurmuşdur. Onun ilk həyat yoldaşı Azərbaycan xalq şairi Süleyman Rüstəmin bacısı Nəsibə xanım olmuşdur. Bu evlilikdən iki övladı – bir qızı və bir oğlu dünyaya gəlmişdir. Yazıçı qızına anasının adını verərək onu Rəna adlandırmış, oğlu isə İlqar adını daşımışdır.

İkinci evliliyi 1985-ci ilin iyun ayının 15-də Sayad xanım Cavadzadə ilə baş tutmuşdur. Bu nikahdan onların bir oğlu dünyaya gəlmişdir. Həmin dövrdə Cəlal Bərgüşad “Cavanşir” adlı romanı üzərində çalışırdı və bu əsərdən ilhamlanaraq oğluna Cavanşir adını vermişdir. Hazırda  Cavanşir ABŞ-da yaşayır.
## Kitabları
# Bozatın belində. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1958, 400 səh.
# Gələcəyi yaradanlar (oçerklər). Bakı: Azərnəşr, 1961, 78 səh.
# Təzə gəlin (hekayələr). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1962, 64 səh.
# Toydan sonra (hekayələr). Bakı: Azərnəşr, 1964, 128 səh.
# Bozatın belində (tarixi roman). Bakı: Gənclik, 1970, 408 səh.
# Dərilməmiş salxımlar (hekayələr). Bakı: Gənclik, 1974, 131 səh.
# Sıyrılmış qılınc (tarixi roman). Bakı: Gənclik, 1981, 375 səh.
# Şərq çiçəyi. Bakı: Gənclik, 1985, 235 səh.
# Bozatın belində. Bakı: Gənclik, 1988, 430 səh.
# Dünyada nələr gördüm. Bakı: Yazıçı, 1991. 368 səh.

## Əsərlərinin tərcümələri

# Обнаженный меч (пер. с азерб. В. Кафарова). Баку: Азернешр, 1988.
# Kaçak Nebi. Tərcümə edən: Oktay Altunbay. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı,1988.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Talış dağları

**Talış dağları** (, , ) — Azərbaycanın ucqar cənub-şərqində və İranın ucqar şimal-qərbində Ərdəbil ostanı və Gilan ostanı daxilində dağ silsiləsi.
Talış dağları əsas etibarilə üçüncü dövr çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Talış dağları Kiçik Qafqaz dağlarından Əlburz (İran dağlarına keçid həlqəsini təşkil edir və həqiqi hündürlüyü 2477 metrə çatan üç əsas dağ silsiləsi və onların bir sıra qollarından ibarətdir) . Talış dağları Burovar, Peştəsər və Talış dağ silsilələrindən ibarətdir. Talış dağları cənub-şərqdə Əlburz, qərbdə isə Savalan dağları ilə birləşir. Vilayətin ən hündür nöqtələri Kömürgöy (2493 m) və Qızyurdu (2433 m) Paşahal (Lerik rayonu Pirasora kəndi) (2.200m) zirvələridir. Vilayətin Lənkərançay (Bəşəru), Vazaru, Sadaşaru, Astaraçay, Təngərüd, Pensərçay, Ləkər, Veravulçay, Qumbaşıçay, Viləş, Mişarçay, Göytəpəçay, Bolqarçay və başqa çayları öz başlanğıclarını Talış dağlarından götürürlər.

## Talış dağlarında yağıntılar
Vilayətin daha cənub mövqeyi, yüksək termik vəziyyəti, Xəzər sahilində yerləşməsi, su buxarının miqdarının çox olmasını şərtləndirir ki, bu da Talış dağlarında, yağıntıların miqdarının çox olmasına gətirib çıxarır. Dənizə yaxınlıq və onun kifayət qədər hündürlüklü dağ silsiləsi ilə uyğunluq təşkil etməsi, bu dağların da rütubətli havanın daha cənuba doğru hərəkətinin qarşısını alması ilin soyuq dövründə şimal, şimal-şərq və şərqdən gələn  soyuq hava kütlələrinin müdaxiləsi şəraitində bol yağıntıların yaranmasına gətirib çıxarır. Yerli əhəmiyyət daşıyan Xəzər mussonları zəif olur, yayda dənizdən quruya əsməsinə baxmayaraq özləri ilə bol yağıntı gətirmir. Deyilənlər bir daha göstərir ki, Talış dağlarında bol yağıntıların düşməsi yalnız Xəzər dənizinin təsiri ilə izah edilə bilməz. Əsas səbəb tədqiqat rayonunun fiziki coğrafi şəraiti, dəniz və atmosferin ümumi dövranının xüsusiyyətlərinin qarşılıqlı təsir edir.

## Həmçinin bax
* Qızyurdu

## İstinadlar
Samurçay

**Samurçay** (lezgi. ЧӀвехер вацӀ) —  Azərbaycanın şimal-şərqində ən iri çaydır. Samur Azərbaycanda beşinci böyük çaydır. Sutoplayıcısı əsasən Dağıstanda yerləşsə də, Samurçay aşağı axınında Azərbaycanla Dağıstan sərhədi boyu axaraq, hər iki respublikaya aid edilən çaydır. Samurçayın uzunluğu 216&nbsp;km, sutoplayıcı hövzəsinin sahəsi 4430&nbsp;km2-dir. Samurçay Baş Qafqaz silsiləsi ilə şimalda ona paralel uzanan Samur silsiləsi suayırıcısı arasında yerləşən yüksəkdağlıq zonanın qar, buzlaq, yeraltı və yağış sularından qidalanır. Çayın mənbəyi 3699 m yüksəklikdə yerləşir. Dağlardan külli miqdar qırıntı məhsullar gətirən Samur, Xəzər sahilində meşələrlə örtülü böyük delta əmələ gətirir.

Samurçayın qidalanmasında əsas yeri qar suları və yeraltı sular tutur. Çayın hövzəsində qarlı-buzlu zirvələrin çoxluğu (ümumi sahəsi kiçik olsa da) çayda gursulu dövrün uzanmasına səbəb olur. Bu dövr yazda başlamaqla, yayı da əhatə edir. Samurçayın illik su sərfinin 20% yazda, 49% yayda, 20% payızda və 10% qış aylarında keçir. Çayın illik su sərfi həcmi 2.36 km3-dən az artıqdır. Axtı məntəqəsində Samurun illik sülb axımının həcmi 5256.5 min m³-ə çatır.

Azərbaycanın təsərrüfatı üçün Samurçayın olduqca böyük əhəmiyyəti var. Samurçaydan hələ 1940-cı ildə Samur-Dəvəçi kanalı çəkilmiş, 50-ci illərin axırında isə bu kanal Ceyranbatan çökəkliyinə çatdırılmış və Abşeronda birinci böyük şirinsulu su anbarı yaradılmışdır. Bu kanal Samur-Dəvəçi ovalığında, Boğaz düzənliyində və Abşeron yarımadasında 100 min hektardan artıq torpağın suvarılması üçün əsas su mənbəyidir. Sumqayıt və Bakı şəhərlərinin su təchizatında da Ceyranbatan su anbarında durulan Samur sularından geniş istifadə olunur. Bununla yanaşı, bu sulardan Abşeronda yaşıllaşdırma işlərində də geniş istifadə olunur.

## Alban çayı
Alban çayı Qafqaz Albaniyasında çay olmuşdur. Antik mənbələrdə Xəzər dənizinə töküldüyü göstərilir. Yunan coğrafiyaşünası Ptolemeyin məlumatına görə, Albaniya ərazisindən axıb Kürə tökülürmüş. Bəzi müəlliflər onu Kürün qollarından biri hesab edir. Abbasqulu ağa Bakıxanov və başqaları Alban çayını Samurçay ilə eyniləşdirirlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan təbiəti haqqında ümumi məlumat 
* Azərbaycanın Fiziki Coğrafiyası, M.A.Müseyibov, 1998

## Həmçinin bax
* Məşəl savaşı
Pirqulu Dövlət Təbiət Qoruğu

**Pirqulu dövlət təbiət qoruğu** — Böyük Qafqaz dağları döşünün Cənubi – Şərq hissəsində yerləşir. 1968-ci il dekabrın 25-də Şamaxı rayonun dağ – meşəlik sahəsində yaradılmışdır. Ümumi sahəsi 1,52 min ha-dır, o cümlədən meşəlik sahəsi 1,43 min ha. Qoruğun ərazisində 60-dan çox ağac növü bitir. Gözəl mənzərəsi ilə fərqlənir Hazırda burada AzərbaycanınAstrofizika Rəsədxanası fəaliyyət göstərir.1970-ci ildən qoruğun ərazisində AMEA-akademik H. Ə. Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun stasionar müşahidə laboratoriyası kompleks müşahidələri davam etdirir. Qoruğun sahəsi dağ dərələri və dərin vadilər hesabına 3 tərkib hissəyə bölünmüşdür. Torpaqları qonur dağ – meşə, palıdı dağ – meşə və çürüntülü, karbonatlı dağ meşə hissələrdən ibarətdir.

İqlimi qışda soyuq, başqa vaxtlar mülayim istidir. Meşə massivini əsasən vələs meşəsi (57 %), çoxsaylı palıdlar (24 %), fıstıq (18 %-ə yaxın) təşkil edirlər. Bu meşələrdə hətta söyüd, qaracöhrə, ağcaqayın, göyrüş ağaclarına da rast olunur. Bu yerlərdə başdan – başa ot örtüyü yoxdur. Əsasən cürbəcür kolluqlardan ibarətdir. Qoruğun florasında 45 növə yaxın çox nadir və yox olmaqda olan bitkilər mövcuddur. Əlverişli, münasib iqlim və bitkilər aləminin müxtəlifliyi sayəsində burada vəhşi heyvanlar üçün gözəl şərait yaranmışdır. Qoruqda 30 növ məməlilər, 9 növ sürünənlər, 6 növ amfibiya, 64 növ quşlar mövcuddur. Palıd və fısdıq meşələrində qaban, vaşaq, qurd, çaqqal,tülkü, cüyür və başqa heyvanlar da yaşayır. Quşlardan: qırqovul, zığ – zığ quşu, qara tetra və başqaları mövcuddurlar. Axır vaxtlar qoruq sahəsinin torpaqlarının aşılanması azalmışdır və bunun sayəsində vəhşi heyvanların və quşların sayı artır. Bir neçə növ bitkilər (qaracöhrə), heyvanlar (qonur ayı, vaşaq, köpkər) quşlar (tetra) Qırmızı kitaba salınmışdır.
## Həmçinin bax
* Azərbaycan dövlət təbiət qoruqları
## İstinadlar

## Mənbə
* QORUQLAR (Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident kitabxanası)
* Qoruqlar 
## Xarici keçidlər

* Mühafizə olunan ərazilərin statusu, yerləşməsi və əhatə edilməsi
Almaz Ələsgərova

**Almaz Ələsgərova** () — Azərbaycan müğənnisi və aktrisası, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007). Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrının aktrisası.

## Həyatı
Almaz Ələsgərova 1985–1990-cı illərdə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Musiqili komediya aktyoru" fakültəsində təhsil almışdır. Sonralar o, R.Behbudov adına Mahnı Teatrında və Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında çalışmışdır və 2016-cı ildə yenidən Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatra qayıdıb. Karyerası boyunca oxuduğu populyar mahnılar arasında Alim Qasımov ilə duet "Səni axtara-axtara", "Qadasın alım", "Uçan quş", "Necə unudum səni", "Gözəlim", "İlk məhəbbətim", "Bu sevgi" (İlqar Muradov ilə duet), "Sevgilim" (Heydər Anatollu ilə duet), "Novruzum", "Yazığım gəlir sənə" və başqaları.   
Hal-hazırda müğənnilik fəaliyyəti ilə yanaşı aktyorluq ilə də məşğuldur.

2016-cı ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında çalışır.

Teatr səhnəsində ifa etdiyi rollar:
* Şəfiqə-"Baladadaşın toy hamamı"(Elçin)
* Tünzalə-"Amerikalı kürəkən" (Ramiz Mirişli,Marat Haqverdiyev)
* Cahan xala- "Arşın Mal Alan" (Üzeyir Hacıbəyov)

## Fəxri adları, mükafatlar, nailiyyətlər
* 1985-ci ildə A.Ələsgərova "Bakı payızı-85" estrada artistləri müsabiqəsinin diplomantı adına layiq görülmüş, 1988-ci ildə "Bakı payızı-88" estrada artistləri müsabiqəsinin laureatı olmuşdur.
* 1999-cu ildə o, Qırğızıstanın Oş şəhərində keçirilən "Oştun azem tündörü" festivalının qalibi olmuşdur.
* 2000-ci ildə Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Yaxşıların yaxşısı-2000" müstəqil musiqi mükafatı olan "İlin ən yaxşı qadın müğənnisi" adına layiq görülmüşdür. 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti adını almışdır.

## Albomları

## Klipləri

## İstinadlar
Fərqanə Qasımova

**Fərqanə Qasımova** () — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti.

## Həyatı
Fərqanə Qasımova 6 avqust 1979-cu ildə Şamaxı rayonunda anadan olmuşdur. 1996–2000-ci illərdə Milli Konservatoriyanın Opera və Xanəndəlik fakültəsində təhsil alıb, hazırda Konservatoriyanın aspirantıdır 2002-ci ildən bəri A. Zeynallı adına musiqi məktəbində müəllimədir.

1996-cı ildən başlayaraq, atası – xanəndə A.Qasımovla birgə H.Əliyev adına sarayın (1998, 2000, 2005, 2006-cı illərdə), M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının (2004) səhnəsinə çıxıb. Dünyanın bir çox musiqi festivallarında, konsertlərdə – Rusiyada (Moskva, 2000), Almaniyada (Aaxen, 1999), İsveçrədə (1998), Fransada (Paris, 2001), Avstriyada (Vyana,1999-2005), Belçikada (1999), İngiltərədə (London, 2000), Yaponiyada (Tokio, 2005), İtaliya (Parma, 2007), Polşada (Vroslav, 2007) və s. – iştirak edib.

2002-ci ildə Belçikada keçirilən qadın ifaçıların festivalında ilk dəfə olaraq müstəqil səhnəyə çıxıb. 2004-cü ildə Danimarkada növbəti solo konserti baş tutub. Hazırda möhtəşəm beynəlxalq layihənin – məşhur vialonçel ifaçısı YoYo Manın adıyla bağlı olan "Böyük İpək yolu" layihəsinin iştirakçısı, dünya musiqiçilərindən yığılmış "İpək yolu" ansamblının üzvüdür.

1999–cu ildə Avropada A. Qasımovla birgə "Dərin okean məhəbbəti" adlanan diski çıxıb. 2006-cı ildə belçikalı rejissor Kriss Delvill F. Qasımova haqqında "Meditation day" adlı 53 dəqiqəlik sənədli film çəkib. 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə və 9 may 2018-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Alim Qasımov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* https://www.facebook.com/ferganeqasimova/ Rəsmi Facebook səhifəsi 
* https://www.instagram.com/farganaqasimova/ Rəsmi İnstagram hesabı
* https://twitter.com/farganaqasimova Rəsmi Twitter hesabı 
* https://www.youtube.com/user/faiqisrafilov/featured?sub_confirmation=1 Rəsmi YouTube kanalı
Baharlı

**Baharlı** — Azərbaycanda daha çox işlədilən təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
* Məhəmməd Baharlı — nasir, publisist.
* Bayramxan bəy Baharlı — ictimai xadim,
* Əbdürrəhim xan Baharlı — Böyük Moğolların dövlətinin görkəmli dövlət xadimi və sərkərdəsi. 
* Bayram xan Baharlı — XVI yüzillikdə Hindistanın tarixində böyük rol oynamış şəxsiyyətlərdən biri
* Mirzə Vəli bəy Baharlı — Qarabağ xanlığının vəziri, şair

**Kəndlər**
* Baharlı (Ağdam) — Azərbaycanın Ağdam rayonunda kənd.
* Gül Baharlı — Azərbaycanın Ağdam rayonunda kənd.
* Birinci Baharlı — Azərbaycanın Ağdam rayonunun Birinci Baharlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.
* İkinci Baharlı — Azərbaycanın Ağdam rayonunda qəsəbə.
* Baharlı (Zəngilan) — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda kənd.
* Baharlı (Qafan) — Ermənistan Respublikasının cənubunda keçmiş Qafan rayonunda kənd.
* Baharlı (Qafan, 2) — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu ərazisində kənd.
* Baharlı (Yelizavetpol) — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Sisyan rayonunda kənd.
* Baharlı (Xocalı) — Azərbaycanın Xocalı rayonunda kənd.
* Baharlı (Qürvə)— İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
**Şəhərlər**
* Baharlı (Türkmənistan) — Türkmənistanın Ahal vilayətində sənaye şəhəri.  

;Digər
* Baharlı yaşayış yeri — Abidə Ağdam rayonu Miraşelli kəndinin Bənövşələr köçgün qəsəbəsindən 500m cənub-qərbdə yerləşir.
Baloğlan Əşrəfov

**Baloğlan Xanoğlan oğlu Əşrəfov** () — Azərbaycanlı müğənni, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007).

## Həyatı
Baloğlan Əşrəfov 1951-ci il oktyabrın 8-də Masallı rayonunun Bədəlan kəndində anadan olmuşdur. 1968-ci ildə həmin kənddə orta məktəbi bitirməklə yanaşı, rayonun 7 illik musiqi məktəbinin nəzdində fəaliyyət göstərən 5 illik tar kursunu bitirmişdir.

1971-ci ildə Azərbaycan radiosunun keçirdiyi "Turac təranələri" radio olimpiadasının qalibi olub. 1974-cü ildə keçirilən "Zəhmətkeşlərin və gənclərin ümumittifaq festivalı"nda qalib olub və diplomu ona Şövkət Ələkbərova təqdim edib. 1978-ci ildə ADU-nun filologiya fakültəsini qurtarıb, 5 il Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllim işləmişdir.

İslam Rzayevin ansamblında çalışarkən Azərbaycanın bütün rayon və kəndlərində çıxışlar etmişdir.

1989-cu ildə yaratdığı "Şəhriyar" (AzKonsertin nəzdində) ansamblı ilə Bakının bütün böyük konsert salonlarında dəfələrlə solo konsertlər vermişdir.

Baloğlan Əşrəfov oxuduğu mahnılarının musiqilərinin çoxunu demək olar ki, özü bəstələyib.Bir sıra mahnıların sözlərinidə özü yazıb.Dünyanın bir sıra ölkələrində — Türkiyə, İraq, İran, Almaniya və MDB-nin bütün böyük şəhərlərində solo konsert proqramları ilə çıxış edib. İraqda Babilistan festivalında Azərbaycanı təmsil edib.

"*Səsi quran sədasıdır*" kitabında digər sənətkarlar ona öz rəylərini vermişlər. "Nədəndir", "Çağır məni", "İtən eşqim", "Yuxuma gəl", "Anam mənim", "Ay uçan quşlar", " Əllərim əlinə dəymir nə vaxtdır", "Günayım", "Tanrıdan diləyim ol" və s. kompakt audio və video-disklərini təqdim edib.

Sənətkar 26 aprel 2021-ci ildə 69 yaşında covid-19 xəstəliyindən vəfat etmişdir. Sənətkar doğulduğu Masallı rayonunun Bədəlan kəndində doğmalarının məzarı yanında torpağa tapşırılıb.

## Mahnıları

## Titulları və mükafatları
* "İstedadlar axtarırıq" konsert müsabiqəsinin laureatı — 1982
* Azərbaycanın əməkdar artisti — 2007

## İstinadlar
Dəmirçilər

**Dəmirçilər** bu mənalara gələ bilər:

* Dəmirçilər (Xocalı) — Azərbaycanın Xocalı rayonunda kənd.
* Dəmirçilər (Qazax) — Azərbaycanın Qazax rayonunda kənd.
* Dəmirçilər (Birinci Şıxlı, Qazax) — Azərbaycanın Qazax rayonunda ləğv olunmuş kənd.
* Dəmirçilər (Qubadlı) — Azərbaycanın Qubadlı rayonunda kənd.
* Dəmirçilər (Tərtər) — Azərbaycanın Tərtər rayonunda kənd.
* Dəmirçilər (Loru) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Kalinino rayonunda kənd.
* Dəmirçilər — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı rayonu ərazisində kənd.
* Dəmirçilər — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Dəmirli (dəqiqləşdirmə)
* Dəmirçi (dəqiqləşdirmə)
Kəngərli

**Kəngərli** — Azərbaycanlı sülalə, el, soyad, yaşayış məntəqələri:

## Sülalə, el, şəxslər
**Sülalə, el**
* Kəngərli eli — Azərbaycan türklərinin etnogenezində iştirak etmiş türk mənşəli tayfalardan biri.

* Kəngərlilər — Azərbaycanlı sülalə.

**Bu sülalədən olan tanınmış insanlar**
* Ehsan xan Kəngərli — Çar-Rus ordusunda general-mayor
* Şeyxəli xan Kəngərli — Kəngərlilərin nümayəndəsi, hərbçi, 
* Heydərqulu xan Kəngərli — Naxçıvan xanı 
* Bəhruz Kəngərli — Azərbaycan rəssamı, boyakar və qrafik.

**Digər şəxslər**
* Aqil Kəngərli — Azərbaycan şairi.
* Aşıq Əbülfəz Şahtaxtılı — Aşıq.

## Yaşayış məntəqələri
**Yaşayış məntəqələri və digər inzibati ərazi vahidləri, məhəllələr**
* Kəngərli rayonu — Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasınında rayon.
* Kəngərli — Azərbaycanın Ağdam rayonununda kənd.
* Kəngərli — Azərbaycanın Tərtər rayonununda kənd.
* Kəngərli (Salmas) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Salmas şəhristanının inzibati ərazi vahidində kənd.
* Kəngərli (Lahrud) — İranın Ərdəbil ostanının Meşginşəhr şəhristanının inzibati ərazi vahidində kənd.
* Kəngərli (Zəncan)  — İranın Zəncan ostanının Zəncan şəhristanının inzibati ərazi vahidində kənd.
* Kəngərli (Qızıltəpə, Mardin) — Türkiyənin Mardin ilinin Qızıltəpə ilçəsinə bağlı məhəllə.
* Kəngərli (Meşkinşəhr)
**Oxşar**
* Qızıl Kəngərli — Azərbaycanın Ağdam rayonununda kənd.
* Salahlı Kəngərli — Azərbaycanın Ağdam rayonununda kənd.
* Böyük Kəngərli — Azərbaycanın Kürdəmir rayonununda kənd.
* Bala Kəngərli — Azərbaycanın Kürdəmir rayonununda kənd.
* Bala Kəngərli — Azərbaycanın Tərtər rayonununda kənd.
* Bəhruz Kəngərli — Azərbaycanın Şərur rayonunda kənd.
**Coğrafi ərazilər**
* Kəngər körfəzi - İran körfəsinin və ya basranın başqa adı
* Kəngərli maili düzənliyi
Xeops ehramı

**Xeops ehramı** — qədimdə "dünyanın yeddi möcüzəsi"ndən biri sayılırdı. Piramidaların daşları təxminən 2 tondan çox ağırlığında olduğu hesab edilir və bu möhtəşəm piramidaları keçmişdə tikmək çətin olduğu üçün piramidaları "Dünyanın yeddi möcüzəsi"ndən biri kimi qələmə almışlar. Xeops ehramının tikintisinə hər biri 2 və ya2,5 ton olan 2 300 000 ədəd daş sərf olunmuşdur. İlk piramida firon Coserə məxsus olmuşdur. Həmin piramidanın hündürlüyü 60 metr olmuşdur. Ən hündür piramida isə firon Xeopsa aid olmuşdur. Bu piramidanın hündürlüyü isə 147 metrdir. Herodotun verdiyi məlumata görə Xeops ehramı 20 ilə tikilmişdir. Ehramın tikintisinə firon yaşayan zaman başlanılırdı. Ehramların ətrafında əyanlar dəfn olunurdular. Ehramlar ilə yanaşı burada qayadan yonulmuş 20 metr hündürlüyündə Böyük Sfinks (başı insan başı, bədəni aslan bədəninə malik heykəl)qoyulmuşdur. Onu "Dəhşətlər atası" adlandırırlar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Building the Khufu Pyramid
*
Qarqarlar

**Qarqarlar** – Azərbaycanlıların təşəkkülündə mühüm rol oynamış qədim tayfalardan biri.

Qarqarlar əsasən Qarabağ ərazisində yaşamışlar. Tarixin müxtəlif dövrlərində bu və ya digər səbəblərdən Qarabağ ərazisi XII–XIII əsrlərə kimi müxtəlif adlar daşımışdır. Bu adlar bəzən paralel olaraq işlənmiş və Qarabağın ayrı-ayrı əyalətlərini əhatə etmişdir. Antik və ilk orta əsrlərdə Qarabağın bir hissəsi Qarqarlar ölkəsi adlanmışdır. Əsasən indiki Qarqar çayı hövzəsində yaşamış qarqar tayfası qədim müəlliflərin verdiyi məlumata görə, Alban tayfa ittifaqına daxil idi. Qarqarlar haqqında məlumat verən müəlliflər, onu Qafqaz Albaniyasının ən qədim və ən iri tayfalarından biri hesab etmiş və ilk orta əsrlərdə onların Mil düzünün bir hissəsinə yayıldığını göstərmişlər. Burada qarqarların özlərinə məxsus eyniadlı şəhər də mövcud olmuşdur.

## Etnik mənsubiyyəti
Qarqarların etnik mənsubiyyəti haqqında elmdə bir neçə fikir mövcuddur. Bir sıra tədqiqatçılar qarqarların türkdilli olduğunu qeyd edirlər. Digər alimlər isə qarqarların İber-Qafqaz etnik qrupuna aid olduğunu iddia edir və albanlarla eyniləşdirirlər. Hətta tədqiqatçı Kamilla Trever qarqarları Qafqaz Albaniyasında ən geniş yayılmış küp qəbirləri mədəniyyətinin sahiblərindən biri hesab edirlər.

Bəzi alimlər Qarqarları Rutullarlə eyniləşdirirlər.

Rus tədqiqatçılarının əksəri öz əsərlərində qarqarları Qafqazdilli sayırlar (P.K.Uslar,E.İ.Krupnov,A.Q.Şanidze,N.Q.Volkova və b.).Lakin qarqarların Güney Azərbaycanda və Orta Asiyada yaşaması haqqında mənbələrdə məlumatların verilməsi bu fikirlərin əsassız olduğunu göstərir.

Qafqaz Albaniyasında qarqarlar üç bölgədə yaşayırdılar:

1)Yuxarı Qarabağda.Qarqardağ və Qarqarçay toponimləri,Gədəbəy rayonunda qarqar adının təhrif olunmuş forması olan Gərgər,Herher və Xarxar kənd adları qarqarlarla əlaqədardır.

2)Qafqaz Albaniyasının Şimal-Şərq bölgəsində İbn Xordadbeh (IX əsr) Şabran ilə Dərbənd arasında Karkar adlı şəhər olduğunu qeyd edir.

3) Qafqaz Albaniyasının Şimal-Qərb bölgəsində,Qəbələ rayonu ərazisində Xarxar-xaraba adlı yaşayış yeri tədqiq olunmuşdur.Qarqar etnonimininəks olunduğu çoxlu toponimlər Güney Azərbaycan ərazisində də vardır.

Lakin qarqarlara məxsus arxeoloji abidələr zəif öyrənilmişdir. Tarixi mənbələrdən aydın olmuşdur ki, bu tayfa əvvəlcə dağlarda məskunlaşmış, sonralar isə düzən sahələrə gələrək oturaq təsərrüfatla məşğul olmağa başlamışlar. Qafqaz Albaniyasında xristianlığı ilk dəfə qəbul edən tayfalardan biri də məhz qarqarlar olmuşlar.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Qarabağ
* Qafqaz Albaniyası

## Xarici keçidlər
* Qarabağın ilkin adları və ermənilərin tarixi saxtalaşdırma cəhdləri
Mukor

**Mukor** — çürümüş meyvənin, çörəyin və digər ərzaq məhsullarının üzərinə yığılan ağ kif göbələyidir. Bu göbələk çürümüş məhsulların tərkibində olan zülallarla qidalanır. O, çürümüş meyvə, çörək və hətta ölmüş heyvanların cəsədinin üzərində olur. Bu göbələk parazit deyil, çünki o meyvələrin çürüyüb gözdən itməsinə (məhv olmasına) kömək edir.Sporları xüsusi strukturlarda-sporangilərdə yaranır

## Çoxalması
Mukor sporlama yolu ilə çoxalır. Göbələyin uc hissəsində kürə formasında olan sporangilər vardır ki, bu da yetişdiyi zaman partlayır və yeni mukorlar əmələ gəlir. Bu proses başlıqların (sporangilərin)
qaraldığı zaman baş verir. Mukorun əsas xüsüsiyyəti ondadır ki, o, təkhüceyrəli və çoxnüvəli bir göbələkdir.

Mukorlar sırası 360-dan artıq növü cəmləyir. Sıranın ən geniş yayılmış qruplarından biri kif göbələyidir. Əsasən, saprotrof həyat tərzi keçirirlər. Onlara nadir hallarda papaqlı göbələklər üzərində rast gəlinir. Mukor göbələkləri torpaqda zülal və digər azotlu birləşmələrin parçalanmasında iştirak edir. Mukor da cinsi çoxalma xarici görünüşü ilə eyni, lakin cinsi əlaməti ilə müxtəlif olan mitseliləri görüşdükdə baş verir. Ziqot və ondan əmələ gələn mitseli diploiddir. Bundan reduksion bölünmə yolu ilə əmələ gələn sporlar və inkişaf edən mitselilər haploiddir. Mukorların təbiətdə və insan həyatında müəyyən əhəmiyyəti vardır . Mukorlar torpaqda külli miqdarda çoxalaraq oradakı üzvi maddələrin dövranında iştirak edirlər . Meyvə , tərəvəz və digər məhsulların üzərində inkişaf edərək onlara böyük ziyan vururlar . Bəziləri isə quşlarda, məməli heyvanlarda və hətta insanların eşitmə orqanlarında və bronxlarda inkişaf edərək ağır xəstəlikləri əmələ gətirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Мукор zygomycetes.org saytında
* Mukor
Göbələk

**Göbələk** — makromiset göbələklərin meyvə gövdələri üçün gündəlik dildə istifadə olunan söz. Müasir bioloji təsnifata görə, göbələklər canlıların müstəqil aləmini (Fungi aləmi) təşkil edir. Böyük meyvə gövdələrini meydana gətirən göbələklər iki şöbənin fərqləndiyi ali göbələklərin (Dikarya) alt aləminə aiddir - ascomycetes (Ascomycota) və ya marsupiallar və basidiomycetes (Basidiomycota). Praktik baxımdan göbələk yeməli, yeyilməyən və zəhərli olaraq fərqlənir. Göbələk müxtəlif mikroorqanizmlərdən, əsasən maya (saxaromisetlər) və laktik turşu bakteriyalarından ibarət olan, fermentasiya yolu ilə içkilər əldə etmək üçün istifadə olunan, məsələn, kombuça, kefir göbələklərindən ibarət jelatinli kütlə adlanır.
Məryam Əli-zadə

**Məryəm Əli qızı Əli-zadə** () — teatr tənqidçisi, teatrşünas, sənətşünaslıq doktoru (1998), professor (1999), 1986-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü, Əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomçusu, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Teatrşünaslıq kafedrasının professoru.

## Həyatı
Məryəm Əli-zadə 14 aprel 1950-ci ildə Bakı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Burada 31 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Teatrşünaslıq fakültəsində təhsil almışdır (1967–1972).

Professor Əbdül Əlizadənin bacısıdır.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan EA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun Teatr və kino şöbəsində baş laborant kimi başlamışdır (1972–1975). Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumunda müəllimlik etmiş (1976–1978), daha sonra M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatr tarixi kafedrasında müəllim (1978–1985), baş müəllim (1985-?), dosent və professor vəzifələrində çalışmışdır.

## Ədəbi fəaliyyəti
Ədəbi fəaliyyətə 1972-ci ildən "Qobustan" toplusunda teatr tənqidi barədə dərc olunan məqalələrlə başlamış, bundan sonra dövri mətbuatda teatr tənqidinə və teatrşünaslığa dair məqalələrlə müntəzəm çıxış etmişdir. "Əhməd Ağdamski" və "Həbibbəy Mahmudbəyov" elmi-ədəbi oçerkləri "Unudulmaz səhnə ustaları" kitabında (1981, Yazıçı) dərc olunmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı dramaturgiya şurasının sədri, M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Dram teatrında bədii şuranın üzvü (1987-ci ildən), Azərbaycan SSR Teatr Xadimləri İttifaqı idarə heyətinin üzvüdür (1988-ci ildən).

"SSRİ və Yunan Teatr Əlaqələri. Ənənə və novatorluq" simpoziumunda (Afina – 1986, oktyabr) Sovet nümayəndə heyətinin tərkibində Yunanıstanda olmuşdur.

2015-ci ildə Cəfər Cabbarlı mükafatına layiq görülmüşdür. 23 dekabr 2015-ci ildə TÜRKSOY-un "Haldun Taner" mükafatına layiq görülmüşdür.

13 dekabr 2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin 100 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu ilə təltif edilmişdir.

## Məqalələri
* 1. XXI əsr dünya teatr prosesi və Azərbaycan milli teatr sənətinin çağdaş məqsəd və vəzifələri (Müasir teatrda ənənə və novatorluq məsələləri). "Mədəni maarif", 2006, N2, s.5–8.
* 2. Müasir teatr sorağında (Ədalət Vəlıyevin "Teatr sənətimiz: dünən, bu gün, sabah…" adlı kitabı haqqında). "Mədəni maarif", 2006, N3, s.7–9.
* 3. Ondan içəri… (Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru Timuçin Əfəndiyevin 60 illiyi). "Qobustan", 2006, N2, s.20–25.

## Kitabları

## İstinadlar