ASALA

**ASALA** () — 1975–1991-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş erməni terror təşkilatı. Türkiyə Cümhuriyyəti Təhlükəsizlik xidməti tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınmışdır.

"Ermənistanın Azadlığı uğrunda Gizli Erməni Ordusu" adlanan bu təşkilatın adının abreviaturası ingiliscə"**''A**rmenian **S**ecret **A**rmy for the **L**iberation of **A**rmenia*" kimidir. Təşkilat müstəqil Ermənistan dövlətinin qurulması və 1915-ci ildə baş verdiyi iddia edilən "erməni soyqırımının" dünya ölkələri tərəfindən tanınması üçün çalışmışdır.

ASALA-nın yaranma tarixi və fəaliyyəti ilə bağlı saysız-hesabsız məqalələr, yazılar, faktlar qəzetimizdə dərc edilib. 1970-ci illərin ortalarında daşnaklar bir sıra müstəqil terrorçu təşkilatlar yaradıblar və onların arasında "Ermənistanın Azadlığı uğrunda Gizli Erməni Ordusu" ("Armenian Secret Armi for the Liberation of Armenia"- ASALA") fəallığı ilə diqqəti cəlb edir.
Təşkilatın qurucuları [[Akop Akopyan]] və [[Akop Tarakçıyan]]dır
Təşkilatın qərargahı Beyrutda, təlim-məşq bazaları isə Suriyada yerləşir. ASALA-nın əsas məqsədi Şərqi Türkiyə, Şimali İran və Azərbaycanın Naxçıvan və Qarabağ bölgələrinin də daxil olduğu bir ərazidə "Böyük Ermənistan" dövləti qurmaqdır. ASALA əsasən Türkiyə və Azərbaycan vətəndaşlarına qarşı terror aktları həyata keçirir. Təşkilatın "Əbu Nidal", "Qara sentyabr" kimi terror qrupları ilə əlaqələrinin yaradılmasında onun lideri [[Akop Akopyan]]ın böyük rolu olmuşdur. Afinada 1980-ci ildə qətlə yetirilmiş türk səfirinin ölümünə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüş A.Akopyan 01.08.80-ci ildə "Nyu-York Tayms" qəzetinə verdiyi müsahibədə bildirmişdir: "Bizim düşmənimiz türk rejimi, NATO və bizlə əməkdaşlıq etməyən ermənilərdir".

== Tarixi ==
ASALA 1975-ci ildə qurulmuş, həmin il [[Paris]] erməni konfransında ASALA-ya yerli qüvvələr qoşulmuşdur. 1981-ci ildə təşkilat zirvə nöqtəsinə çıxmış, ancaq 1983-cü ildə ikiyə bölünmüşdür.

1979-cu ildə təşkilata qoşulanlar arasında ən tanınmış simalar [[Alex Yenikomşiyan]] və [[Monte Melkonyan]]dır.

1981-ci ildə bir çox terror hadisələri törədən ASALA, bir tərəfdən [[İsveçrə]]ni, digər tərəfdən isə [[Fransa]]nı hədələməyə başlamışdır. Fransadakı bir çox qruplar, [[Kanada]]dakı "Azad Hay", [[İngiltərə]]dəki "Kaytzer" qrupları ASALA-ya qoşulduqlarını elan etdilər. Bu illərdə mərkəzdə artıq parçalanmalar başlamışdı.

[[İsrail]]in [[Beyrut]]u işğal etməsiylə ASALA bu səhəri tərk etdi. 1983-cü ildə ikiyə parçalandı:
#[[Akop Akopyan]]ın qrupu [[Yunanıstan]] və [[Fələstin]] ərazilərində yerləşmiş qoca, cavan, qadın, uşaq demədən öldürürlər. Ən dəhşətli terror hadisəsəini Fransanın [[Orli faciəsi|Orli hava limanında]] həyata keçirmişdirlər.
#Təşkilatın Qərbi Avropadaki qrupu isə "Asala İnqilab Hərəkatıdır". Bu qrup isə terror hadisələrini Türkiyə və Azərbaycanda həyata keçirirlər. Bu hərəkatın lideri isə [[Monte Melkonyan]]dır. Onun ölümündən sonra liderləri [[Ara Torayan]] olmuşdur.

Akop Akopyan İsrail işğalından sonra ASALA-nın Livandakı 3 təlim düşərgəsini itirdiyini, Fələstinli idarəçilərin ASALA-nı arxadan vurmağa çalışdıqlarını Beyrut radiosunda yayımladı.

Akop Akopyan 1988-ci ildə [[Afina]]da öldürüldü. Bundan sonra parçalanmalar artdı.

ASALA-nın Yunanıstanın Eqina adasında gizli təlim düşərgələrinin olduğu bilinir. Burda [[PKK]] terrorçularına da təlim keçirildiyi və təlimlərə yunan generalı Matafiasln rəhbərlik etdiyi məlumdur . Bundan əlavə ASALA-nın [[Cənubi Kipr]] ordusunun nəzarəti altındakı Eyanapa bölgəsində bir düşərgəsi olduğu və düşərgədən Harout Aqbaçyanın məsul olduğu bilinir .

3 oktyabr 2023-cü ildə gecə saatlarında İrəvanda fəaliyyət göstərən yeganə sinaqoq "Mordexay ha-Navi"yə hücum edilmişdir. Naməlum şəxslər binaya molotov kokteyli atmış, pəncərələri sındırmış və binanın divarlarına boya tökmüşdülər. Hücuma görə məsuliyyəti "Ermənistanın Azadlığı üçün Gizli Erməni Ordusu" və “Ermənistanın Gənc Azadlıq Mübarizəçiləri” adlı erməni təşkilatları öz üzərinə götürərək İsraili Azərbaycana dəstək verməkdə ittiham etmişdilər.

== Fəaliyyət yerləri ==

Asala fəaliyyətini Fransada daha çox göstərməkdədir. Buna səbəb isə bu ölkədə Erməni terrorçulara sərbəst hərəkətinə icazə verilmişdir. Bundan başqa [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]], [[Yunanıstan]], [[Cənubi Kipr]], [[İsveçrə]] və [[Kanada]]da fəaliyyətlərini davam etdirməkdədirlər.

== Dəstək ==
Asala əsasən ən böyük dörd dəstək almışdır:
*[[SSRİ]].
*[[Yunanıstan]], [[Suriya]], [[İran]],[[Fələstin]]
*Kommunist partiyaları, erməni kilsələri, [[Sosial Demokrat Hnçak partiyası|Qnçak partiyası]].

1983-cü ildən etibarən ASALA Monte Melkonyanın siyasətinə tabe olmuş, [[Türkiyə]] və 1988-ci ildən başlayaraq [[Azərbaycan]]da terror hadisələri törətmişdir.

== Mətbuatla əlaqələri ==
ASALA-nın rəsmi olaraq çap etdirdiyi qazet "Hayastan"dır. Bundan başqa "Hay–Baykar", "Armenial", Londonda çap edilən "Kaytzer" jurnalı da çap olunanlar arasındadır.

ASALA-nın ilk radio yayımı 1981-ci ildə Beyrutda fəaliyyətə başlamışdır. "Livanlı ermənilərin səsi" adı altında gündə bir saatlıq veriliş yayımlanırdı.

== Virtual məkanda fəaliyyəti ==
20 oktyabr 2009-cu ildə ermənilərin məşhur saytı *'hayastan.com** saytına hücumu olub. Amerika və İsrail hakerləri tərəfindən dağıdılan saytı bərpa etmək mümkün olmayıb. **"Müsəlmanlar gəlir, hazır olun! Fələstin və Qarabağ torpaqları müsəlmanlarındır!"''' şüarları altında dağıdılan sayt terror təşkilatı "ASALA"ya məxsusdur. hayastan.com saytının rəhbərləri bir neçə dəfə Azərbaycan saytlarına hücüm edib. 2006-cı ildə AXCP-nin internet səhifəsi (www.axcp.org) və Azərbaycanda Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assosiasiyasının (AVCİYA) internet səhifəsi (www.avciya.org) dağıdılıb, mediaforum.az, kiv.az, apa.az gunazer.com times.az saytlarına isə bir neçə dəfə hücum ediblər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*ASALA-nın əməliyyatlarının siyahısı
*Xocalı Soyqırımı
*Orli faciəsi

## Xarici keçidlər
* http://www.ermenisorunu.gen.tr/turkce/teror/asala.html
* Kronolojik Ermeni Terörü
* Terror Organisations In The Other Coutries