open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Altılı Masa

**Altılı Masa** — CHP, İYİ Partiya, Səadət Partiyası, Demokrat Partiyası, DEVA Partiyası və Gələcək Partiyası tərəfindən 12 fevral 2022-ci ildə keçirilən ilk toplantıda qurulan siyasi birlik. İYİ İYİ Partiyanın Baş katibi Uğur Poyraz, Millət Alyansının seçki prosesi zamanı ittifaq olduğunu, seçki prosesi geridə qaldıqdan sonra isə işbirliyinə çevrildiyini açıqladı.

Altılı masa Milli İttifaqdan ayrı müstəqil bir qurumdu. 26 yanvar 2023-cü ildə Altılı masa  11-ci iclasından sonra ilk dəfə olaraq özünü "Millət İttifaqı" olaraq elan etdi. Millət İttifaqı 30 yanvar 2023-cü ildə Ankarada Ortaq Siyasət Anlaşma Memorandumunu ictimaiyyətlə paylaşdı.
## Gücləndirilişmiş parlament sistemi
Siyasi partiyaların altı masalı üzvləri 2022-ci il fevralın 28-də gücləndirilmiş parlament sisteminə keçidlə bağlı bəyannamə yayaraq anlaşma memorandumu imzalayıblar.

Memorandumun mətnində seçki baryerinin 3%-ə endirilməsi, ən azı 1% səs toplayan partiyalara xəzinədarlıq yardımı, çanta hüquq praktikasına son qoyulması, prezidentin veto hüququnun götürülməsi və səlahiyyət müddətinin uzadılması 7 il təhsil kurikulumunda hökumətə, hökümətə etimadsızlıq sualı vermək səlahiyyətini tanımaq, tədrisə gender bərabərliyi kurslarının əlavə edilməsi kimi vədlər vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
YARININ TÜRKİYESİ İÇİN
İdahlı (Mahnişan)

**İdahlı** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 217 nəfər yaşayır (42 ailə).

## İstinadlar
Jineologiya

**Jineologiya** () — feminizm və gender bərabərliyinin Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) lideri Abdullah Öcalanın müdafiə etdiyi forması. Orta Şərq cəmiyyətlərində qadınları məhdudlaşdıran namusa əsaslanan dini və qəbilə qaydaları fonunda Öcalan "qadınlar azad olmadıqca bir ölkə azad ola bilməz" demiş, qadınların azadlığının səviyyəsinin ümumən cəmiyyətdə azadlıq səviyyəsini müəyyən etdiyini bildirmişdir.

Jineologiya demokratik konfederalizmin tərkib hissəsidir, Şimali və Şərqi Suriyanın Muxtar Administrasiyasının idarəçiliyində dəstəklənən fəlsəfədir.

## Tarixi
Kürdüstan İcmalar İttifaqı (KCK) Demokratik Birlik Partiyası (PYD) və PKK-nın daxil olduğu çətir təşkilatdır. 2005-ci ildə KCK ayrıca kürd dövləti qurmaq məqsədindən əl çəkmiş və bunun əvəzinə demokratik konfederalizmin tərəfdarı olmuşdur. 2012-ci ildə PYD Şimali Suriyanın böyük bir hissəsinə nəzarəti ələ keçirmiş və demokratik konfederalizm modeli altında özünüidarəni həyata keçirərək muxtariyyət elan etmişdir. Şimali və Şərqi Suriya Muxtar İdarəsi kimi tanınan bu region 2016-cı ildən əvvəl Suriya ərazisinin təxminən beşdə birini təşkil edirdi. PYD-nin hərbiləşdirilmiş qüvvəsi Xalq Qoruma Dəstələri (YPG) və Qadın Qoruma Dəstələrindən (YPJ) ibarətdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *Liberating life: Woman's Revolution.* Cologne, Germany: International Initiative Edition, 2013. Abdullah Öcalan. .
* *Killing the Male.* 1997/98. Mahir Sayın, Abdullah Öcalan (interviewee).

## Xarici keçidlər

* "Crackdown in Turkey Threatens a Haven of Gender Equality Built by Kurds", ''The New York Times'', December 2016
Bahoz Ərdal

**Bahoz Ərdal** (), həmçinin **Fəhman Hüseyn** ( ; ) — kürd hərbi xadimi. O, Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) yüksək komandiridir və əslən Suriyanın Əl-Malikiyyə şəhərindəndir.

## Sui-qəsd iddiası
Türkiyənin rəsmi dövlət xəbər agentliyi "*[[Anadolu Agentliyi]]*" və "*[[Daily Sabah]]*"ın verdiyi məlumata görə, Bahoz Ərdal 8 iyul 2016-cı ildə Suriyada öldürülmüşdür. Təl-Hamis Briqadaları adlı rejim əleyhdarı silahlı qruplaşmanın sözçüsü Xalid əl-Həsəkəvi adlı şəxs "*Anadolu Agentliyi*" müxbirinə bildirmişdir ki, Hüseyn Suriyanın şimalında yerləşən Qamışlı şəhəri yaxınlığında hədəfə alınmışdır. O, 8 iyulda, saat 8:30-da Hüseynin avtomobilinin partladıldığını, mühafizəçiləri də daxil olmaqla 8 nəfərin öldürüldüyünü iddia etmişdir. 12 iyulda "*[[Yeni Şafak]]*" qəzeti bu xəbərin mənbəyi kimi Türkiyənin MİT kəşfiyyat xidmətinə istinadən xəbər yaymışdır.

PKK bu iddianı təkzib etmiş və Ərdal 13 iyulda özü radioya müsahibə vermişdir. O, 2017-ci ilin aprel ayında bir videoda görünmüşdür. Ərdal burada 2017-ci il Türkiyə konstitusiya referendumu ilə bağlı Türkiyə vətəndaşlarına müraciət etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Duran Qalxan

**Duran Qalxan** (), həmçinin **Səlahəddin Abbas** () və ya **Səlahəddin Ərdəm** (; ) — Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) yüksək rütbəli komandiri.

PKK-nın hazırkı üç lideri olan Duran Qalxan, Murad Karayılan və Cəmil Bayık ABŞ Maliyyə Nazirliyi və Türkiyə Hökuməti tərəfindən azyaşlıları hərbi xidmətə cəlb etməkdə, narkotik ticarəti ilə məşğul olmaqla, Türkiyə hökumət rəsmilərini, polisi və təhlükəsizlik orqanlarının qüvvələrini hədəfə almaqda, ayrı-seçkilik etmədən mülki şəxsləri yaralamaq və öldürməkdə ittiham olunurlar.

## Narkotik ticarəti
20 aprel 2011-ci ildə Türkiyənin tələbi ilə ABŞ Maliyyə Departamenti PKK-nın qurucuları Cəmil Bayık, Duran Qalxanın və digər yüksək rütbəli üzvlərin Xarici Narkotiklərin Kinqpin Təyinatı Qanununa uyğun olaraq Xüsusi Təyin olunmuş Narkotik Alverçiləri kimi təyin olunduğunu elan etmişdir. Qanuna uyğun olaraq, təyinat təyin edilmiş şəxslərin ABŞ yurisdiksiyasında ola biləcək hər hansı aktivlərini dondurur və ABŞ şəxslərinin bu şəxslərlə maliyyə və ya kommersiya əməliyyatları aparmasını qadağan edir. Buna baxmayaraq, illər sonra Almaniya Konstitusiyanı Müdafiə Federal İdarəsi bildirmişdir ki, PKK-nın təşkilati strukturlarının Almaniyada narkotik ticarəti ilə birbaşa məşğul olduğuna dair heç bir sübut yoxdur.

## İstinadlar
Oğulbəy

* Oğulbəy (Tikantəpə) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Tikantəpə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Oğulbəy-i Düzkənd (Mahnişan) — İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Kürdüstan İcmalar İttifaqı

**Kürdüstan İcmalar İttifaqı** () — kürd milli-siyasi təşkilatı. Kürdüstan Fəhlə Partiyasının lideri Abdullah Öcalan tərəfindən qurulmuşdur. Təşkilat demokratik konfederalizm ideyalarına əsaslanmışdır.

Abdullah Öcalan təşkilatın fəxri lideri olsa da, gəldiyi nəticəyə görə KCK ümumi kurulda qanunverici orqan olaraq vəzifə yerinə yetirən "Kongra-Gel" seçilmişdir. Məclis Murat Karayılanın sədrlik etdiyi 31 nəfərdən ibarət idarə heyətini seçirdi və Cəmil Bayık sədr müavini təyin edilmişdi.

## İstinadlar
Cəmil Bayık

**Cəmil Bayık** (; ) — kürd hərbi xadimi. O, Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) beş qurucusundan biridir və təşkilatın yüksək səviyyəli liderləri arasındadır. O, 12 nəfərdən ibarət Kürdüstan İcmalar İttifaqının (KCK) idarə şurasının üzvüdür. O, həmçinin özünün, PKK lideri vəzifəsini icra edən Murad Karayılan və Rojavadan olan PKK komandiri Fəhman Hüseynin də daxil olduğu, təşkilatın rəhbər orqanı olan PKK-nın üç nəfərdən ibarət İcraiyyə Komitəsinin üzvüdür.

## Narkotik ticarəti
20 aprel 2011-ci ildə Türkiyənin tələbi ilə ABŞ Maliyyə Departamenti PKK-nın qurucuları Cəmil Bayık, Duran Qalxanın və digər yüksək rütbəli üzvlərin Xarici Narkotiklərin Kinqpin Təyinatı Qanununa uyğun olaraq Xüsusi Təyin olunmuş Narkotik Alverçiləri kimi təyin olunduğunu elan etmişdir. Qanuna uyğun olaraq, təyinat təyin edilmiş şəxslərin ABŞ yurisdiksiyasında ola biləcək hər hansı aktivlərini dondurur və ABŞ şəxslərinin bu şəxslərlə maliyyə və ya kommersiya əməliyyatları aparmasını qadağan edir. Buna baxmayaraq, illər sonra Almaniya Konstitusiyanı Müdafiə Federal İdarəsi bildirmişdir ki, PKK-nın təşkilati strukturlarının Almaniyada narkotik ticarəti ilə birbaşa məşğul olduğuna dair heç bir sübut yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Picture of Cemîl Bayik
Bank resursları

**Bank resursları** —  maliyyə resurslarının spesifik tərkib hissəsidir, bankda mövcud olan və onun kredit və digər aktiv əməliyyatların aparılması üçün istifadə etdiyi vəsaitlərin məcmusudur. Bank resurslarının strukturu bankların ixtisaslaşmasından asılıdır. Bank resurslarının formalaşması maliyyələşdirmə adlanır.

Bank resurslarının ümumiləşdirilmiş strukturu:

* kapital (nizamnamə kapitalı, əlavə kapital, ehtiyat fondları, əvvəlki illərin bölüşdürülməmiş xalis gəliri, bölüşdürülməmiş xalis gəlir (zərər));
* cəlb edilmiş resurslar (tələbsiz depozitlər, müddətli depozitlər, əhalinin əmanətləri, veksellər, banklararası kreditlər, müxbir hesablar).

Cəlb edilmiş resurslar kommersiya banklarının balansında 80%-ə qədərdir, ona görə də belə bankların maliyyə nəticələri əsasən onların cəlb edilmiş resursları nə dərəcədə səmərəli formalaşdırmasından asılıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Банковское дело: учебник / под ред. д-ра экон. наук, проф. Г. Г. Коробовой. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Магистр: ИНФРА-М, 2015. — 592 с. — С. 121—134.
* Зубов С. Банковские ресурсы в 2020 году: структура остаётся прежней. Институт экономической политики имени Е. Т. Гайдара
* Куликов Н. И., Назарчук Н. П. Банковские ресурсы, их формирование и эффективное использование. Тамбовский государственный технический университет
Startap ekosistemi

**Startap ekosistemi** — yeni və erkən mərhələdə olan şirkətlərin böyüməsini və inkişafını dəstəkləyən mühit. Sahibkarların öz ideyalarını həyata keçirmələri və iqtisadiyyatın böyüməsinə və uğurlarına töhfə vermələri üçün dəstəkləyici mühit təmin edir. Ümumilikdə, startap ekosistemi innovasiyaları, iqtisadi artımı təşviq etmək və iş imkanları yaratmaq üçün vacibdir. Bu, inkişaf edən və dinamik iqtisadiyyat üçün mühüm komponentdir. Startap ekosistemi yeni bizneslərin və innovasiyaların böyüməsində və inkişafında həlledici rol oynayır. Startap ekosisteminin mahiyyəti sahibkarlara öz bizneslərini inkişaf etdirmək və inkişaf etdirmək üçün dəstəkləyici mühit yaratmaqdır. Bu mühitə adətən maliyyə, mentorluq və həmfikir şəxslər və təşkilatların şəbəkələri kimi resurslara çıxış daxildir.

## İstinadlar
Mərkəzi şəkərsiz diabet

**Mərkəzi şəkərsiz diabet** — neyrogen şəkərsiz diabet olaraq da adlandırılan, beyində vazopressinin kifayət qədər olmayan istehsalı nəticəsində yaranan xəstəlik. Neyrogen şəkərsiz diabet xəstəliyi şəkərsiz diabetin bir növüdür.

Vasopressin qan həcmini (damardaxili) artırır və sidik ifrazını azaldır. Buna görə də, onun çatışmazlığı sidik istehsalının artmasına və həcminin azalmasına səbəb olur. O, həmçinin beyindəki hipotalamus tərəfindən təmin edilən posterior hipofiza (neyrohipofiz) aid olan neyrohipofiz şəkərsiz diabet kimi də tanınır. Bu vəziyyətdə yalnız şəkərli diabetlə ümumi olan poliuriya (sidiyin həddindən artıq və ya anormal dərəcədə böyük ifrazı) var. Bir-birini istisna etməsə də, əksər tipik hallarda "neyrogen şəkərsiz diabet" adı aldadıcıdır. Daha düzgün ad "hipotalamik neyrohipofizal ADH çatışmazlığı" ola bilər.

## Simptomları
Metabolik ensefalopatiyada artan susuzluq, poliuriya və orqanizmin susuzlaşmasıdır.

## Səbəbləri
### Naməlum
Ən azı 25% hallarda (ən çox yayılmış təsnifat) neyrogenik şəkərsiz diabetin naməlum səbəbləri var, yəni naməlum səbəbə görə vazopressin istehsal olunmur.

O, həmçinin hipotalamusun, hipofiz sapının, arxa hipofizin zədələnməsi ilə əlaqədardır və baş travması nəticəsində yarana bilər.

### Qazanılmış
Vazopressin istehsalının olmaması adətən hipofiz vəzinin bir növ zədələnməsi nəticəsində baş verir. Bunun səbəbi beyin zədələnməsi ola bilər:

* Xoşxassəli suprasellar şişlər (20% hallarda)
* İnfeksiyalar (ensefalit, vərəm və s.)
* Travma (17% hallarda) və ya neyrocərrahiyyə (9% hallarda)
* Qeyri-infeksion qranuloma (sarkoidoz, Langerhans hüceyrəli histiyositoz və s.)
* Leykemiya
* Otoimmün — tiroiditlə əlaqəli
* Hemokromatoz və histiositoz kimi digər nadir səbəblər.

Vazopressin əksər hipofiz hormonlarından fərqli olaraq hipotalamusda istehsal olunur və arxa hipofiz vəzi tərəfindən ifraz olunur. Neyrogen şəkərsiz diabet hipotalamusda istehsal çatışmazlığı və ya hipofizdə ifrazat çatışmazlığı ilə əlaqələndirilə bilər.

### Genetik
Mərkəzi şəkərsiz diabetin ən nadir forması — genetikdir. Xəstəliyin bu forması autosomal dominant şəkildə irsi olan arginin-vazopressin-neyrofizin II (AVP-NPII) genindəki irsi mutasiya nəticəsində yaranır. Dünyada yalnız 45 ailənin bu genetik xüsusiyyətə malik olduğu bilinir, lakin bu dəqiq rəqəm deyil.

Mərkəzi şəkərsiz diabetin X-əlaqəli ailə forması da var. Volfram sindromu (həmçinin DIDMOAD adlanır), sensorineural karlıq və optik sinir atrofiyası ilə xarakterizə olunur.

## Diaqnozu
Müxtəlif səbəblərdən mərkəzi şəkərsiz diabet diaqnozu istisna diaqnozu ilə başlayır. Poliuriya və polidipsiyanın digər daha çox yayılmış səbəbləri istisna edilir. Ümumi istisnalara aşağıdakılar daxildir:

* şəkərli diabet
* xroniki böyrək xəstəliyi
* hipokalemiya
* hiperkalsemiya
* psixogen polidipsiya

## Müalicəsi
Bu pozuntu desmopressin kimi vazopressinin analoqları ilə müalicə olunur, lakin bəzi hallarda bütün simptomları nəzarət altına almaq üçün tək desmopressin kifayət deyil və başqa bir müdaxilə həyata keçirilməlidir.

## Həmçinin bax
* Şəkərsiz diabet
* Nefrogenik şəkərsiz diabet

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Obri Addams

**Obri Addams** () — amerikalı pornoaktrisa.

## Mükafatlar və nominasiyalar
* 2006 XRCO mükafat namizədi – Xəyalların kremi
* 2006 XRCO mükafat namizədi – Yeni Starlet
* 2009 AVN mükafatları namizədi – *Ən yaxşı qızların oynadığı toplu münasibət səhnəsi* – *Girlvana 4*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksis Amor

**Aleksis Amor** () — Peru əsilli amerikalı porno ulduz və model.

## Mükafatları
* 2003 AVN mükafatları namizədi – Ən yaxşı qadın aktyor – *Still Up in This XXX*
* 2006 AVN mükafatları namizədi – Ən yaxşı performans – Zrotique
* 2006 AVN mükafatları – Ən yaxşı qrup seks səhnəsi, film – Sentenced

## İstinadlar
Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində Cəzirə cəbhəsi

**Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində Cəzirə cəbhəsi** () — Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində cəbhə. 26 iyun 1920-ci ildə verilən fərmanla Fərat çayı ilə İran sərhədi arasındakı ərazini əhatə edən Cəzirə Cəbhəsi Komandanlığı yaradılmışdır. Mərkəzi Diyarbəkir olmuşdur. Dövrün 13-cü Ordusu bura daxil idi. Nihat Anılmış cəbhənin başçısı təyin edilmişdir. 3 noyabr 1921-ci ildə Nihat Paşa vəzifəsindən azad edilmiş və onun yerinə Cevat Çobanlı təyin olunmuşdur.

Cəzirə cəbhəsinin şərqi ingilislər və qərbi fransızların nəzarətində idi, cəbhənin cənub hissəsini əhatə edən səhra ərazisi isə ingilis və fransızların ortaq təsiri altında idi. Regiondakı kürd milliyətçi fəaliyyətlərinin qarşısını almaq və Mosul vilayətini milli sərhədlərə daxil etmək, həmçinin Şimali İraqda Britaniya işğalına qarşı müqaviməti dəstəkləmək üçün yaradılmışdır.

1921-ci ildə imzalanan Ankara müqaviləsi ilə Cənub Cəbhəsində döyüşlər dayanmışdır. Burada döyüşən qoşunlar Cəzirə cəbhəsinə göndərilmişdir. Bu qüvvələrin başında Antepin mühasirəsi zamanı fəaliyyət göstərmiş Özdəmir bəy dayanırdı.

## İstinadlar
Əbdüllətif Şirvani

**Əbdüllətif Şirvani** (; ) — XVI əsr Azərbaycan xəttatı.

## Həyatı
Bəzi mənbələrə görə, 1556-cı ildə anadan olmuşdur, lakin digər mənbələr daha erkən tarixə işarə edir. Nəstəliq xəttinin mahir ustalarından olmuşdur. 1530–1560 illərdə Şamaxıda, 1560 ildən sonra isə İstanbulda fəaliyyət göstərmişdir. Əbdüllətif Şirvani tərəfindən üzü köçürülmüş Sədinin "*Bustan*" (1539) və "*İstanbulda baş vermiş daşqın haqqında hekayə*" (1563–1564) əsərlərinin əlyazma nüsxələri Topqapı muzeyində (İstanbul) saxlanılır. 1602-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Əmir Əli oğlu Əbdüləzim

**Əmir Əli oğlu Əbdüləzim** və ya **Əbdüləzim Sərkar** () — XVII əsr Azərbaycan memarı.

## Həyatı
Əmir Əli oğlu Əbdüləzim 1663-cü və ya 1664-cü ildə inşa edilmiş Şamaxı rayonundakı Kələxana türbələrinin müəllifidir. Bu türbələrdən birində Әbdüləzim Sərkarın adı həkk edilmişdir. Sərkar (başçı) ləqəbi də kompleksin tikintisinə rəhbərlik etməsi ilə əlaqədardır. Yaradıcılıq üslubu əsərlərində həcm-fəza quruluşunun mütənasibliyi və eynitipli türbələrin fərdi xüsusiyyətlərə malik olmasında ifadəsini tapmışdır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Madhouse

**Madhouse** — ingilis dilindən tərcümədə dəlixana. Aşağıdakı mənalara gələ bilər:

* Madhouse — Yaponiyanın animasiya şirkəti.
Accenture

**Accenture** informasiya texnologiyaları (İT) xidmətləri və konsaltinq sahəsində ixtisaslaşmış İrlandiyada yerləşən çoxmillətli peşəkar xidmətlər şirkətidir. Fortune Global 500 şirkəti 2021-ci ildə 50,53 milyard dollar gəlir əldə edib. Accenture-un cari müştəriləri arasında Fortune Global 100-ün 91-i və Fortune Global 500-ün dörddə üçündən çoxu var.

Julie Sweet 1 sentyabr 2019-cu ildən Accenture şirkətinin baş direktorudur.

Şirkət 2009-cu ildən İrlandiyanın Dublin şəhərində qeydiyyatdan keçib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi səhifəsi
Əbdi bəy Şirazi

**Əbdi bəy Şirazi** () və ya **Xacə Zeynalabidin Nəvidi** (; ) — Səfəvi şairi və tarixçisi.

## Həyatı
Xacə Zeynalabidin 1515-ci ildə Təbrizdə anadan olmuşdur. "*Ruzi-Rövşən*"ə görə, ailəsi əslən İsfahandandır, lakin "*[[Encyclopædia Iranica|İranika Ensiklopediyası]]*"nda Şirazdan olduğu qeyd edilmişdir. Gürcüstan və Ərməniyyəyə səfərlər etmişdir. Təbrizdə Şah Təhmasibin saray dəftərxanasında qulluq etmişdir. Şeirlərinin böyük əksəriyyətini onun istəyi ilə və onun adına yazmışdır. Şeir külliyyatının 55 min beytə yaxın olduğu bildirilir. Məsnəvi janrında daha məharətli olmuşdur. Nizamiyə cavab olaraq üç "*Xəmsə*" yaratmışdır (birinci: "*Məzhəri-əsrar*", "*Cami-Cəmşidi*", "*Məcnun və Leyli*", "*Həft əxtər*", "*Ayini-İsgəndəri*"; ikinci: "*Cövhər-i fərd*", "*Dəftəri-dərd*", "*Firdövs ül-arifin*", "*Ənvari-təcəlla*", "*Xəzain ül-muluk*" (yaxud "*Xəzain ül-mələkut*"); üçüncü: "*Rövzət üs-sifat*", "*Dövhət ül-əzhar*", "*Cənnət ül-əsmar*", "*Ziynət ül-övraq*", "*Səhifət ül-ixlas*"). İslam ölkələrində 1570-ci ilə qədərki hadisələri əhatə edən "*Təkmilət ül-əxbar*" tarixi əsəri, Şeyx Səfiəddin Ərdəbilinin mülkləri və imarətləri barədə "*Sərih ül-mülk*" kitabı var. "*Təkmilət ül-əxbar*" daha çox ədəbi xarakter daşıyır. "*Səlaman və Əbsal*", "*Tərəbnamə*", "*Dibaçət ül-bəyan*" əsərlərinin, üç lirik şeirlər divanının əlyazmaları tapılmamışdır. 1580-ci ildə Ərdəbildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Əbdülqədir üsyanı

**Əbdülqədir üsyanı** — 1832–1847-ci illərdə Əmir Əbdülqadirin rəhbərliyi ilə Əlcəzairdə fransız işğalçılarına qarşı xalq üsyanı. Üsyanın gedişində Oran vilayətinin ərəb-bərbər tayfaları fransızları dəfələrlə məğlubiyyətə uğratmış, onları 24 fevral 1834-cü il və 30 may 1837-ci ildə sülh müqavilələri bağlamağa məcbur etmişdilər. Fransa Əbdülqadirin hakimiyyətini tanımışdı. Üsyançılar Qərbi Əlcəzairin çox hissəsində əmirlik yaratmışdılar. Əmirliyin müxtəlif tayfalarının könüllüləri ilə yanaşı, nizami ordusu da var idi. Silah və hərbi sursat istehsalı nizama salınmış, bir neçə müdafiə xətti yaradılmışdı. 18 oktyabr 1838-ci ildə Fransa hökuməti 1837-ci il sülh müqaviləsini pozmuşdu. General Büjonun 100 minlik ordusu 1843-cü ildə iri feodalların satqınlığı nəticəsində zəifləyən əmirliyin ərazisini işğal etmişdir. Əbdülqadir Mərakeşdə gizlənmişdir. 1845–1846-cı illərdə mübarizəni davam etdirən Əlcəzair xalqı yenidən işğalçılara qarşı çıxdıqda, Mərakeşdən qayıdan Əbdülqadir üsyana başçılıq etmişdir. Buna baxmayaraq, 1847-ci ildə qeyri-bərabər mübarizədə üsyançı dəstələr darmadağın edilmiş və Əbdülqadir əsir alınmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Луцкий, Владимир Борисович*. Новая история арабских стран. — М., 1966. — Гл. 13;
* *Хмелева Н. Г.* К вопросу о значении алжирского государства, возглавлявшегося Абд-аль Кадиром // Арабские страны. — М., 1966;
* Китаб тухфат аз-заир фи маасир аль-амир Абд-аль-Кадир ва ахбар аль-Джазаир (Воспоминания свидетеля подвигов эмира Абд-аль-Кадира и сведения об Алжире), ч. 1–2. — Александрия, 1903 (рец. А. И. Мальцевой, "Краткие сообщения Института народов Азии АН СССР", 1961, № 45);
* *BIunt W.* Desert hawk. Abd el-Kader and the French conquest of Algeria. — L., 1947.
Əbdülbaqi Təbrizi

**Mir Əbdülbaqi Təbrizi** (), təxəllüsü **Baqi** () — XVI əsrin sonu–XVII əsrin əvvəllərində yaşayıb-yaratmış Azərbaycan xəttatı.

## Həyatı
Təbriz, Bağdad və İsfahanda fəaliyyət göstərmiş, elm və sənətin müxtəlif sahələrində şöhrət qazandığına görə "danişmənd" (alim) təxəllüsü almışdır. Mir Əbdülbaqi Təbrizi İsfahanda bir sıra məscidin kitabələrini işləmiş (Əli Rza Təbrizi ilə birgə), nəsx, süls və rüqə xətləri ilə "*Qəsideyi-bürda*" ("*Peyğəmbərin əbası haqqında qəsidə*", 1588) və s. əsərlərin üzünü köçürmüşdür. Şah I Abbasın dövründə yaşamış, Ələddin Təbrizi və Əlirza Təbrizinin tələbəsi olmuşdur. O, 1629-cu ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Sinaps

**Sinaps** (;  sözündən, ) — neyronların (sinir hüceyrələrinin) digər neyronlara və ya əzələ və vəzi kimi orqanlara mesaj ötürməsinə imkan verən xüsusi qovşaqlar. Hərəki neyron və əzələ hüceyrəsi arasındakı kimyəvi sinapsa sinir-əzələ qovşağı da deyilir.

Sinaps termini ser Çarlz Skott Şerrinqton və onun həmkarları tərəfindən yunanca "sin-" (birlikdə, birlikdə) və "haptein" (qucaqlamaq) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Kimyəvi sinapslar mövcud olan yeganə bioloji sinaps növü deyil, elektrik sinapsları və immunoloji sinapslar da mövcuddur, lakin ümumi istifadədə sinapslar xatırlandıqda, kimyəvi sinapsı nəzərdə tutulur.

Kimyəvi sinapslar sayəsində mərkəzi sinir sistemindəki neyronlar bir-biri ilə neyron şəbəkəsi yarada bilirlər. Buna görə də sinapslar qavrama və təfəkkür kimi zehni funksiyalar üçün mühüm rol oynayır. Bundan əlavə, sinir sisteminin bədənin digər orqanları ilə əlaqəsi sinapsların mövcudluğundan asılıdır.

İnsan beynində çoxlu sayda kimyəvi sinaps var. Gənc uşaqlarda 1010–16 (10.000 trilyon) sinaps olduğu halda, bu rəqəm yaş artdıqca tərs şəkildə azalır və böyüklərdə sabitləşir. Yetkin bir insanın sinapslarının təxmini sayı 10 15 ilə 5 x 10 15 arasındadır (1000-dən 5000 trilyona qədər).

Zamanla sinapsların sayının azalması itki kimi qəbul edilməməlidir.

## İstinadlar
Əbdülməcid Məsud oğlu

**Əbdülməcid Məsud oğlu** və ya **Əbdülməcid ibn Məsud** () — XIII əsr Azərbaycan memarı. Ehtimala görə, Bakıdakı Qız qalasının üzərindəki kitabədə adı çəkilən memarın oğludur. Əsərlərindən yalnız Mərdəkandakı Dairəvi qala (1232–1233) dövrümüzədək saxlanılır. Qalanın daxili bürcünün üzərindəki kitabədə onun adı həkk edilmişdir. Şirvanşahların Bakı limanındakı "Bayıl qəsri"nin (1235) memarlarından biri olması da ehtimal edilir.

## İstinadlar
Əbdülhəmid Momənd

**Əbdülhəmid Momənd** () və ya **Əbdülhəmid Baba** () — Əfqanıstan puştun şairi.  Pişəvərdə təhsil almış, ruhani olmuşdur. Puştu dilində yazmışdır. "*Dürr və mərcan*" adlı divanı var. Şeirləri incəliyi, mürəkkəb formaları və yüksək poetik texnikası ilə seçilir. Yaradıcılığı sufizmə əsaslanır, əsasən, dünyaya qarşı etinasızlıq və onun dəyərsizliyi motivlərini əks etdirir. İctimai məzmunlu, həmçinin nəsihətamiz şeirlər də yazmışdır. Əbdülhəmid Momənd həssaslıq və "tükü tükdən seçmə" mənasını verən "*muşekaf*" (hərfən "saç ayıran", yaxud "tük ayıran") təxəllüsü ilə məşhur olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография (на английском)
* Литература на пушту в «Истории всемирной литературы»
Qarehi (Mahnişan)

**Qarehi** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 119 nəfər yaşayır (22 ailə).

## İstinadlar
Əbədi sülh (1686)

**Əbədi sülh** (, , ) və ya Polşa ənənəsindəki adı ilə **Qjimultovski müqaviləsi** () — Rusiya çarlığı ilə Reç Pospolita arasında 6 may 1686-cı ildə Moskvada bağlanmış müqavilə. "Əbədi sülh" 1667-ci il Andrusovo müqaviləsinə əsasən, Solsahil Ukraynası, Smolensk voyevodalığı və Seversk torpaqlarının Rusiyaya qaytarılmasını bir daha təsdiq etmiş, Kiyev Rusiyaya verilmişdir. Hər iki dövlət Osmanlı ilə birtərəfli sülh bağlamağı öz öhdəsinə götürmüşdür. Rusiya Krım xanlığına qarşı hərbi yürüş etməyə razılıq vermişdir. "Əbədi sülh" Rusiya–Polşa munasibətlərini nizama salmış və Avropada Osmanlı əleyhinə ittifaqın (Reç Pospolita, Rusiya, Müqəddəs Roma imperiyası, Venesiya) qəti formalaşmasını başa çatdırmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Кочегаров К. А.* Речь Посполитая и Россия в 1680—1686 годах. Заключение договора о Вечном мире : [монография]. — М.: Индрик, 2008. — 502 с. — ISBN 978-5-85759-443-8

## Xarici keçidlər
* «Вечный мир». 26.04.1686. Проект Российского военно-исторического общества «100 главных документов российской истории».
Pedro Kastilyo

**Xose Pedro Kastilyo Terrones** (; ) — Peru məktəb müəllimi, həmkarlar ittifaqı fəalı və siyasətçisi. O, 2017-ci ildə ümummilli müəllimlərin tətilinin lideri kimi şöhrət qazanmışdır.

O, 2021-ci il seçkilərində ikinci turda sağçı namizəd Keiko Fuximorini məğlub edərək solçu "Azad Peru" partiyasından Peru prezidentliyə namizədi olmuşdur. O, 28 iyul 2021-ci ildə and içərək vəzifəsinin icrasına başlamışdır. 7 dekabr 2022-ci ildə Konqresin qərarı ilə hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmışdır.

## Erkən illəri
Pedro Kastilyo 19 oktyabr 1969- cu ildə Perunun ən yoxsul regionlarından biri olan Kaxamarkadakı Punya qəsəbəsində anadan olmuşdur. O , savadsız kəndli ailəsində doqquz uşaqdan üçüncüsü idi. Atası İreno Kastilyo Nunyes, anası isə Mavilya Terrones Gevara.

Kastilyo ibtidai və orta məktəbi bitirdikdən sonra Kutervo vilayətindəki Oktavio Matta Kontreras Ali Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş və burada təhsil üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. Daha sonra Sesar Valyexo Universitetində təhsil psixologiyası üzrə magistr dərəcəsi almışdır. 1995-ci ildən Punyada yerləşən 10465 saylı məktəbdə ibtidai sinif müəllimi işləmişdir. Müəllimlik fəaliyyəti ilə paralel olaraq Peruda Təhsil İşçiləri Birləşmiş Həmkarlar İttifaqının lideri olmaqla həmkarlar ittifaqı işində fəal iştirak etmişdir.

Kastilyo 1980-ci illərdən "Sendero Luminoso" yaraqlılarından qorunmaq üçün Peru kəndliləri tərəfindən yaradılan yerli kənd patrul dəstəsində xidmət etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Владислав Стародубцев*. Выборы в Перу: Возможен ли левый поворот  // Спільне, 18.06.2021.
Dorin Reçan

**Dorin Reçan** (; ) — Moldova akademiki və siyasətçi. O, 2012-ci ilin iyulundan 2015-ci ilin fevralına qədər Moldovanın daxili işlər naziri vəzifəsində çalışmışdır. Reçan 2023-cü ilin fevralında Moldovanın Baş naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## Erkən illəri
Dorin Reçan 17 mart 1974-cü ildə Dondüşan şəhərində anadan olmuşdur. 1996-cı ildə Moldova İqtisadi Araşdırmalar Akademiyasını beynəlxalq biznesin idarə edilməsi üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir. Daha sonra 2000-ci ildə Nyuport Beynəlxalq Universitetinin Belçika filialında biznesin idarə edilməsi üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Reçan Moldovanın Aİ-yə üzvlüyünü və Qərblə daha sıx əlaqələri dəstəkləyir.

## Şəxsi həyatı
Dorin Reçan evlidir və iki övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gavurbağı qətliamı

**Gavurbağı qətliamı** — 12 iyul 1946-cı ildə İraqın Kərkük şəhərində türkmanlara qarşı qətliam. Hadisə İraq polisinin Kərkük Neft Şirkətinin Gavurbağı parkında toplaşaraq haqlarını tələb etmək üçün aksiya keçirən türkman əsilli işçiləriə atəş açması ilə baş tutmuşdur.

## Qətliam
İraqda Kərkük Neft Şirkətinin türkman əsilli işçiləri haqlarını tələb etmək məqsədilə Kərkük şəhərində tətilə çıxmışdır. 7 iyul 1946-cı ildə İraq İqtisadiyyat naziri Baba Əli Şeyx Mahmud tətili dayandırmaq üçün işçilərə təzyiq etmək üçün baş nazir Ərşad əl-Öməri ilə görüşmüşdür. O, öz təhdid və hədə-qorxu üsulları ilə onları etirazı dayandırmağa inandıra bilməmişdir. Tətil keçirən işçilər Gavurbağı parkına toplaşaraq aksiya keçirmişdir. Bundan sonra İraq polisi əraziyə gələrək onlara atəş açmışdır. Hücum nəticəsində 16 işçi həlak olmuş, 30 nəfər yaralanmışdır.

## İstinadlar
Diyalə qətliamı

**Diyalə qətliamı** — İraqın Diyalə mühafəzəsində 17 iyul 2007-ci ildə "Əl-Qaidə"yə mənsub silahlı şəxslər tərəfindən törədilmiş qətliam. Hadisə nəticəsində 46 nəfər həlak olmuşdur. Qətliamı törədənlər 2008-ci ilin yanvarında həbs edilmişlər.

## Qətliam
Avtomobil vasitəsilə hərəkət edən "Əl-Qaidə"yə mənsub silahlı şəxslər İraqın Diyalə mühafəzəsində kəndlərə hücum etmişdir. Hadisə nəticəsində 46 nəfər həlak olmuşdur, 4 nəfər yaralanmışdır. Minlərlə ABŞ və İraq əsgəri bir neçə yüz "Əl-Qaidə" döyüşçüsünün nəzarət etdiyi Bəkubədə əməliyyat keçirmişdir. Buna baxmayaraq, Amerika hərbi komandirləri çoxlu sayda "Əl-Qaidə" lideri əməliyyatdan əvvəl şəhəri tərk etmişdi. 16 yanvar 2008-ci ildə İraq qüvvələri Diyalə mühafəzəsində yerləşən bir neçə kəndə basqın etmiş, bu qətliamı törədənlər də daxil olmaqla 53 terrorçunu həbs etmişdir.

## İstinadlar
Surya qətliamı

**Surya qətliamı** — 16 sentyabr 1969-cu ildə İraqda, Dəhuk mühafəzəsi Zaxo qəzasında baş vermiş qətliam. Hadisədə 38 nəfər həlak olmuş, 22 nəfər yaralanmışdır. İraq ordusunun bir dəstəsi Surya kəndində axtarış apararkən dəstənin zirehli maşınlarından birində partlayıcı qurğu partlamışdır.

## İstinadlar
Nadir Cuxədar

**Nadir Cuxədar** () () — Suriya futbol məşqçisi və hücumçusu. 1996-cı ildə keçirilmiş Asiya Kubokunda Suriya milli futbol komandasının heyətində çıxış etmişdir.

## Karyerası
Cuxədar klub karyerasına Suriyanın "Əl-Vətba" klubunda başlamışdır. Daha sonra İordaniyada legioner həyatı yaşayaraq "Əl-Faysali" və "Əl-Vəhdət" klublarında çıxış etmişdir. O, Suriya milli komandasının heyətinə seçilərək 1996 Asiya Kubokunda çıxış etmişdir.

Futbolçu karyerasını başa çatdırdıqdan sonra məşqçi olmuşdur. 2022-ci ilin iyulunda Livan çempionatında çıxış edən "Salam Zqarta" klubunun baş məşqçisi təyin olunmuş, lakin 10 avqustda istefaya göndərilmişdir.

## Ölümü
6 fevral 2023-cü ildə baş vermiş Türkiyə–Suriya zəlzələsi nəticəsində Suriyanın Cəblə şəhərində oğlu ilə birlikdə ölmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Erməni ruhani və ali məclisləri

**Erməni ruhani və ali məclisləri** — Konstantinopol Erməni Patriarxının fəaliyyətini məhdudlaşdırmaq, Osmanlı imperiyasında erməni icmasının mədəni və mənəvi işlərini idarə etmək məqsədilə 1847-ci ildə yaradılmış iki qurum. Konstantinopolun erməni icmasının nümayəndələrindən seçilən daimi fəaliyyət göstərən orqanları var idi. 14 kilsə xadimindən ibarət olan ruhani məclis dini işləri tənzimləyirdi. Əhali tərəfindən seçilmiş 20 nəfərdən ibarət ali məclis məktəblərə, mətbuata və digər mədəniyyət müəssisələrinə nəzarət edirdi. 1860-cı ildə Milli Konstitusiyanın qəbulu ilə bu məclislər müxtəlif orqanlar kimi yenidən təşkil olunmuşdular.

## İstinadlar
Barenpatak cəmiyyəti

**Barenpatak cəmiyyəti** — Rusiya imperiyasında qurulmuş erməni milliyətçi qruplaşması. 1869-cu ilin aprelində Aleksandropolda Arsen Krityanın rəhbərliyi ilə yaradılmışdır. Qruplaşmanın məqsədi erməni gəncləri arasında milliyətçi ideyaları yaymaq, təhsil-maarifçilik məsələləri ilə məşğul olmaq və s. idi. Barenpatak cəmiyyəti 1875-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. İrəvan quberniyasının jandarm idarəsi onu aşkar edərək ləğv etmişdir.

## İstinadlar
May islahat layihəsi

**May islahat layihəsi** — Avropa dövlətləri tərəfindən təklif edilən, Osmanlı imperiyasında yaşayan ermənilər haqqında 11 may 1895-ci il tarixli islahatlar toplusu. Layihədə ermənilərin yaşadığı altı vilayətdə mərkəzi hakimiyyətin möhkəmləndirilməsi, ictimai həyatın inkişafı, istehsalın və iqtisadiyyatın tənzimlənməsi, habelə xristianların kürd tayfa başçılarının özbaşınalığından qorunması nəzərdə tutulurdu. Layihə 1895-ci ilin oktyabrında imzalanmış və Sultan II Əbdülhəmidə təqdim edilmişdir. Bu layihə heç vaxt həyata keçirilməmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*  
*
Yakup Taş

**Yakup Taş** () – Türkiyə siyasətçisi və iş adamı. 2018-ci ildə Ədalət və İnkişaf Partiyasının üzvü kimi Adıyamandan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilmişdi. Təsərrüfat, Meşə və Kənd İşləri Komissiyasının üzvü idi.

## Həyatı və karyerası
1959-cu ildə Adıyamanda doğulmuşdur. Adıyamanda kənd təsərrüfatı və ticarət sahələrində fəaliyyət göstərmişdir. Adıyaman İdman Klubunun prezidenti və Adıyaman Kənd Təsərrüfatı Otağının sədri olmuşdur. 2018-ci ildə baş tutmuş seçkilərdən sonra Ədalət və İnkişaf Partiyasının Adıyaman təmsilçisi kimi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilmişdi.

### Ölümü
2023-cü ildə baş vermiş Türkiyə–Suriya zəlzələsində bina dağıntılarının altında qalaraq ölmüşdür. Adıyamanda dəfn olunmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Evli və altı uşaq atası idi.

## İstinadlar
Qarabağ yürüşü

**Qarabağ yürüşü** — 2020-cı ilin 12-15 iyul tarixlərində Azərbaycanda Tovuz döyüşlərinin nəticələrinə görə başlayan aksiya.

## Tarixi
2020-cı il iyulun 14-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri səhər saatlarından başlayaraq Tovuz rayonunun təmas xəttində yerləşən bölmələrini artilleriya atəşinə tutması nəticəsində Azərbaycan ordusunun general-mayoru Polad Həşimov və polkovnik İlqar Mirzəyev şəhid olur. Üstəlik düşmən hücumunun qarşısını alarkən döyüşdə Azərbaycan Ordusunun 5 hərbi qulluqçusu da şəhid olur. Bunun ardından iyulun 14-ü saat 16:00 radələrində Sumqayıtda və Əhmədlidə “Qarabağ yürüşü” başlayır, burada yüzlərlə iştirakçı “Azərbaycan!”, “Qarabağ bizimdir!”, “Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz!” və "Sumqayıt, yatma, şəhidimiz var!" kimi sözlər səsləndirdi. Sonra nümayişlər minlərlə iştirakçı toplayaraq Bakının digər bölgələrinə də yayıldı. İştirakçılara görə, təxminən 15 min nümayişçi var idi. Qız Qalasına çatdıqdan sonra nümayişçilər Şəhidlər xiyabanına yönəldilər. Saat 23: 30-da nümayişçilər Şəhidlər Xiyabanına çatdılar.Bu zamana qədər yürüş dinc xarakter daşıyır.

İlkin nümayişlərdən sonra bir qrup Milli Məclisə yürüş təşkil edir. Milli Məclisin birinci mərtəbəsində toplaşan nümayişçilər bir sıra parlament əmlakına 22.150 manat dəyərində ziyan vurmuşlar. Polis nümayişçiləri binanı tərk etməyə çağırır. Ardından polis nümayişçiləri parlament binasından çıxarır.

## Xaricdəki etirazlar
Ölkə xaricində olan bir sıra şəhərlərdə (Berlin, Kaliforniya, Paris, Moskva) etirazlar başlayıb. Londonda isə Ermənistan öz səfirliyi etiraz olunakən Azərbaycan tərəfdən insanlar ilə toqquşması ilə nəticələnib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Trekbol

**Trekbol**() — korpusun yuxarı hissəsinin daxilində qurulmuş kürəcikli kiçik qutudur. İstifadəçi əllə kürəciyi fırladır və uyğun olaraq kursorun yerini dəyişir. Mausdan fərqli olaraq, trekbol kompüterin yanında sərbəst məkan tələb etmir, onu tez-tez noutbukun korpusu daxilində quraşdırırlar.
Erməni Millət Məclisi

**Erməni Millət Məclisi** — Osmanlı imperiyasında 1863-cü il Nizamnamə-i Millət-i Erməniyana əsasən yaradılmış Millət-i Erməniyanın idarəedici orqanı.

## Tarixi
1863-cü ildə Bab-ı Ali 1848-ci il Fransa Konstitusiyasından ilhamlanaraq tərtib edilmişdir Nizamnamə-i Millət-i Erməniyanı təsdiqləmişdir. Tarixçilərə görə, bu, konstitusional monarxiyanın suverenin Konstantinopol Erməni Patriarxı olduğu forması idi. Hakimiyyətlər bölgüsü olan bu hökumət quruluşunda icra hakimiyyəti patriarxın əlində idi.

Qanunvericilik hakimiyyəti 140 deputatı olan Millət Məclisinə həvalə edilmişdir. Onlar kilsənin möminləri tərəfindən ümumi səsvermə yolu ilə irəli sürülən 220 namizəddən ibarət siyahı əsasında seçilirdilər. Bu məclis icra məsuliyyəti konsepsiyasına uyğun olaraq patriarxı təyin edir və onun fəaliyyətinə nəzarət edirdi. Bundan əlavə, öz üzvlərindən 12 nəfərdən ibarət dini məclis seçirdi. Dini məclis monastırlar, ianələr, miraslar və xəstəxanalarla məşğul olurdu. Millət məclisi həmçinin, 20 üzvdən ibarət siyasi məclis seçirdi, o da öz növbəsində iki milli şura formalaşdırırdı. Maliyyə, xərclər və vergilər, sosial məhkəmə işləri və s. sahələr üzrə digər komitələr formalaşdırılmışdır.

Bu islahatlar Konstantinopol ermənilərinə müəyyən qarantiyalar, imperiyada yaşayan ermənilərə isə real dini-mədəni muxtariyyət təmin etmişdir. 4 iyul 1914-cü ildə Məclisin son iclası keçirilmişdir.

## İstinadlar
Yeniköy razılaşması

**Yeniköy razılaşması** — 1912–1914-cü illər arasında Avropa dövlətləri tərəfindən hazırlanmış və Osmanlı imperiyası ərazisində ermənilər üçün iki vilayətin yaradılması, onların ermənilər ilə bağlı məsələlərə müdaxilə edərək iki avropalı baş müfəttişin nəzarəti altında olması haqqında islahat planı. Baş müfəttişlər erməni əhalisinin əsas hissəsinin məskunlaşdığı altı şərq vilayətində ən yüksək vəzifə tutacaq, Ərzurum və Vandakı müvafiq postlarında məskunlaşacaqdılar. İslahat paketi 8 fevral 1914-cü ildə imzalanmışdır. Buna baxmayaraq, razılaşma Osmanlı imperiyası Birinci Dünya müharibəsinə daxil olduqdan bir neçə həftə sonra, 16 dekabr 1914-cü ildə ləğv edilmişdir.

## Tarixi
Balkan müharibələri Osmanlı ermənilərinin şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün yeni planların ortaya çıxarılmasına imkan yaratmışdı. Rusiya hökuməti bütün ermənilərin katolikosunu Qafqaz canişini vasitəsilə ermənilərin məskunlaşdığı Osmanlı vilayətlərində islahatlar üçün Osmanlı hökumətinə müraciət etməyə təşviq etmişdi.  İslahat layihəsi Rusiyanın İstanbuldakı səfirliyinin draqomanı Andre Mandelştam və Ermənistan Milli Assambleyasının nümayəndələri tərəfindən tərtib edilmişdir. Bu, Konstantinopolda Fransa, Britaniya və İtaliya səfirlərinin görüşündə təqdim edilmişdir.

İslahat paketi 8 fevral 1914-cü ildə vəzir Səid Halim Paşa tərəfindən təmsil olunan Osmanlı imperiyası ilə Rusiya arasında imzalanmışdır. İlk iki müfəttiş kimi Niderland Ost-Hindinin administratoru Lui Konstan Vestenek və Norveç Ordusunun mayoru Nikolay Hoff seçilmişdir. Vestenenk Ərzuruma yola düşmüşdür, lakin o Vanda olduğu zaman Birinci Dünya müharibəsi başlamışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
Özgü Namal

**Məlahət Özgü Namal** () — Türkiyənin kino, serial və teatr aktrisası.

## Həyatı
28 dekabr 1978-ci ildə Üsküdarda anadan olub. Salonikidən olan anası Akile Namal təqaüdçü dövlət qulluqçusu, Makedoniyadan olan atası Kubilay Namal isə təqaüddə olan tacirdir.

1997-ci ildə Masal Real Teatrında uşaq tamaşaları ilə peşəkarcasına fəaliyyətə başlayıb. Namal Üsküdar Cümhuriyyət Liseyini və İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyası Teatr Fakültəsini bitirib, daha əvvəl Kadıköy Xalq Təhsili Mərkəzində və Müjdat Gezen Teatrında aktyorluq təhsili alıb. Kino və teatr onun ən böyük həvəsi olsa da, fotoqrafiya da hobbiləri arasındadır.

O *[[Qurdlar Vadisi (teleserial, 2003)|, Qurdlar Vadisi]]* serialındakı Elif Eylül obrazı ilə məşhurdur.

2005-ci ildə Afife Teatr Mükafatlarında "Kiralık Oyun" adlı tamaşada oynadığı ikinci plan rolu ilə ilin ən uğurlu musiqili-komediya aktrisası mükafatını qazandı. 2009-cu ildə yayıma başlayan və 2011-ci ildə finala çıxan *Hanımın Çiftliği* serialında baş rolu Mehmet Aslantuğla paylaşıb. Bundan əlavə, 2006–2010-cu illər arasında 4 il *[[Akbank|Axess]]* reklamlarında çəkilib.

2015-ci ildən ekranlardan uzaq düşən Özgü Namal son olaraq 2014–2015-ci il mövsümündə "Yetenek Sizsiniz Türkiye" proqramının münsiflər heyətinin üzvü olub.

## Şəxsi həyatı
2002–2008-ci illər arasında aktyor Oktay Kaynarca ilə eşq macərası yaşayıb. O, 2014-cü ildə Ahmet Serdar Oral ilə ailə qurub, 2 övladı var. 6 oktyabr 2020-ci ildə həyat yoldaşı infarktdan ölüb.

## Filmoqrafiya

## Teatr tamaşaları
* *İt*: Fabrice Roger-Lacan — Aysa prodüser teatrı — 2012
* *İcarəyə verilən oyun*: Fərhan Şənsoy — orta oyunçular — 2006
* *Tərəf tutmaq*: Ronald Harvud — dövlət teatrlarının baş idarəsi — 2004
* *Yenidən oynayın Samy (Aydın)*: Vudi Allen — teatr forumu — 2001
* *Yan effektli çıxışlar*: Craig Wright — teatr forumu — 2000

## İstinadlar
Yumurta maşını

**Yumurta maşını** — Braziliyada sahibkarlıq növüdür və aşağı gəlirli məhəllələrdə çoxlu miqdarda yumurtanın aşağı qiymətə, adətən Kombi tipli səsgücləndirici ilə təchiz edilmiş avtomobil vasitəsilə satışı ilə xarakterizə olunur.

## İstinadlar
Beiqoma

— diametri təqribən 3sm olan və, adətən, kanci ilə bəzənən ənənəvi yapon fırfırası. Düzgün şəkildə fırlananda beiqomadan mırıldanma səsi gəlir.

## İstinadlar
Təşəbbüskarlıq ekosistemi

**Təşəbbüskarlıq ekosistemi** — bir-biri ilə əlaqəli komponentlərdən, o cümlədən təşəbbüskarlar, investorlar, dövlət dəstəyi, təhsil, təlim proqramları, inkubatorlar və akseleratorlar, mentorluq və infrastrukturdan ibarət mürəkkəb və dinamik sistem. Bu komponentlər bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olur və müxtəlif yollarla bir-birinə təsir edərək, təşəbbüskarlığa dəstək şəbəkəsi yaradır.

Təşəbbüskarlıq ekosistemi statik sistem deyil, daha çox daim inkişaf edən və yeni tendensiyalara, texnologiyalara və iqtisadi şəraitə uyğunlaşan sistemdir.

Təşəbbüskarlıq ekosisteminin mahiyyəti təşəbbüskarlara öz bizneslərini başlamağa, böyütməyə və genişləndirməyə imkan verən dəstəkləyici mühit təmin etməkdir. Güclü təşəbbüskarlıq ekosistemi təşəbbüskarlara resurslar, kapital, mentorluq, təhsil, təlim və dəstək şəbəkələrinə çıxışı təmin edir.

## İstinadlar
Qurdlar Vadisi: Qladio

**Qurdlar Vadisi: Qladio** — Qurdlar vadisi teleserialı çərçivəsində Qurdlar Vadisi Pusqu filminin davamı olaraq Pana Film tərəfindən istehsal olunan türk döyüş macəra filmi. 4 iyun 2009-cu ildə elan edilmiş, 20 noyabr 2009-cu ildə buraxılmışdır. Filmin məzmununun Türkiyənin yaxın tarixinə təsir edəcək hadisələr olacağı bildirilib.

## Mövzu
Bir dərin dövlət agentinin illərlə xidmət etdiyi qladio ilə hesablaşma hekayəsi.

İsgəndər Böyük təqaüddə olan kəşfiyyatçıdır və dərin dövlət naminə çoxsaylı əməliyyatlar həyata keçirib.

Qaranlıq keçmişinə görə müttəhim kürsüsünə qoyulduqda, yanında baronun göndərdiyi gənc və təcrübəsiz vəkil Ayşədən başqa heç kim yox idi. Məhkəməsinə göz yumanlarla haqq-hesab çəkməyə qərar verən İsgəndər Böyük bildiyi hər şeyi bir-bir danışmağa başlayır. İsgəndərin qaranlıq keçmişinin səhifələri arasında ölkəni sarsıdacaq faktlar var. Bu şokedici faktların işarə etdiyi yeganə ünvan "Qladio"dur.

Onun açıqlamaları ölkədə hər gün yeni gündəm yaratsa da, onun qisas hissi daha da artırdı. Əlində qalan sonuncu kartı oynamaqdan başqa çarəsi yox idi: Qladionun ikinci adamı Fuat Arası gizləndiyi yerdən çıxarmaq.

Lakin bu yolun sonunda İskəndər Böyüyü heç vaxt gözləmədiyi başqa bir sürpriz gözləyir. Yenə bir oyunun parçası olmuşdu. Üstəlik, bu dəfə onun oturduğu yer danışmaq şansının olduğu bir təqsirləndirilən kreslosu belə deyildi.

## Film heyəti

## Həmçinin bax
* Qladio əməliyyatı

## İstinadlar
Ərdin (Zəncan)

**Ərdin** () - İranın Zəncan ostanının Zəncan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 154 nəfər yaşayır (33 ailə).

## İstinadlar
Meksika Prezidenti

**Meksika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti** — Meksikanın icraedici hakimiyyətinin başçısı .

## Səlahiyyətlər
Prezident icraedici hakimiyyətin başçısı kimi bütün dövlət aparatına rəhbərlik edir, Federasiyanın və Federal Dairənin yüksək vəzifəli şəxslərini vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir, silahlı qüvvələrə rəhbərlik edir. Ona qanunvericilik təşəbbüsü hüququ verilmişdir və praktikada Konqresdə müzakirə edilən və təsdiqlənən qanun layihələrinin böyük əksəriyyəti icraedici hakimiyyətdən gəlir. Prezidentin veto hüququ var, lakin qanunvericilik prosesinə tam nəzarət etmək imkanına malik olduğu üçün bu, Meksikada geniş yayılmamışdır. Prezidentin fövqəladə vəziyyət tətbiq etmək, konstitusiya təminatlarını dayandırmaq və ştatların daxili işlərinə federal müdaxilə imkanlarını həyata keçirmək hüququ var. O, qanuni qüvvəyə malik fərmanlar verir. Prezidentin bütün qərarları, fərmanları, qərarları və sərəncamları müvafiq akta cavabdeh olan dövlət katibi tərəfindən əks imzalanmalıdır.

## İstinadlar
Feliks Mariya Suloaqa

**Feliks Mariya Suloaqa** (; ) — Meksika hərbi və siyasi xadimi, 1858-ci ildə Meksika Prezidenti.

## Həyatı
Feliks Mariya Suloaqa 31 mart 1813-cü ildə Alamosda anadan olmuşdur. O, varlı meksikalı ailədən gəlirdi. Suloaqa liberalların yüksəlişinin qarşısını almaq üçün 1857-ci ildə İqnasio Komonforta qarşı üsyana rəhbərlik etmişdir. O, 1858-ci ildə Mexiko şəhərini ələ keçirmiş, hakimiyyətdəki prezident ABŞ-yə sığınmiş və Suloaqa tam səlahiyyətləri öz üzərinə götürmüşdür. Keretaroda toplaşan liberallar Benito Xuaresin prezidentliyə namizədliyini irəli sürmüşdülər. Potensial vətəndaş müharibəsi qarşısında qalan Suloaqa hakimiyyəti Migel Miramona vermişdir. O, 1860-cı ildə özünü prezident elan etmək üçün uğursuz cəhd etmiş, sonra 1864-cü ildə Maksimiliana sadiq olduğunu elan etmiş, lakin 1865-ci ildə ona qarşı qalxmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* "Zuloaga, Félix María", *Enciclopedia de México*, v. 14. Mexico City, 1996, .
* García Puron, Manuel, *México y sus gobernantes*, v. 2. Mexico City: Joaquín Porrúa, 1984.
* Orozco Linares, Fernando, *Gobernantes de México*. Mexico City: Panorama Editorial, 1985, .

## Xarici keçidlər

* Elbalero.gob.mx: Short biography
* An 1860 New York Times report on Zuloaga's activities
Migel Miramon

**Migel Qreqorio de la Lus Atenogenes Miramon i Tarelo** (; ) — Meksika hərbi və siyasi xadimi, 2 fevral 1859-cu ildən 12 avqust 1860-cı ilə qədər Meksika Prezidenti.

## Həyatı
Hərbi məktəbdə təhsil almış, ABŞ ilə müharibədə iştirak etmiş, 1855-ci ildə polkovnik rütbəsi almışdır. Liberallarla qarşıdurmada iştirak etmişdir. 1860-cı ilin dekabrında liberal qoşunlar Mexiko şəhərini işğal edəndə Miramon Kubaya, oradan da Avropaya qaçmışdır. Orada o, III Napoleon ilə Meksikada monarxiya qurmaq məqsədi ilə danışıqlara başlamışdır. Miramon 1863-cü ildə İmperator I Maksimilianın marşalı kimi Meksikaya gəlmişdir. O, 1864–1866-cı illərdə Almaniyada Meksika nümayəndəsi kimi xidmət etmiş, lakin Maksimilian taxtdan əl çəkməyə hazır görünəndə geri qayıtmışdır. Miramon imperatoru döyüşü davam etdirməyə inandırmış və imperator ordusunun komandirlərindən biri təyin edilmişdir. Keretaronu ələ keçirildikdən sonra Miramon Maksimilianla birlikdə tutulmuş və güllələnmişdir.

## İstinadlar
İqnasio Komonfort

**İqnasio Qreqorio Komonfort de los Rios** (; ) — Meksika dövlət xadimi, hərbi və siyasi lider, general. 1855-ci ildən 1857-ci ilə qədər Meksika Prezidenti olmuşdur.

## Həyatı
İqnasio Qreqorio Komonfort de los Rios 12 mart 1812-ci ildə anadan olmuşdur. O, Xuan Alvarezlə birlikdə general Lopes de Santa-Annanın diktaturasına qarşı çıxmışdır. İqnasio Komonfort 1855-ci ildə Meksika Prezidenti seçilmişdir. Əsasən kilsəyə və hərbi imtiyazlara təsir edən islahat qanunlarının elan edilməsi səbəbilə katolikləri, mühafizəkarlar və ordu ona müxalif olmuşdur. Komonfort prezidentliyi dövründə bir neçə üsyanı yatırmalı olmuşdur. Konstitusiyaya dəyişiklik etmək cəhdi göstərmiş, lakin bu, uğursuz olmuşdur. Liberallar 1858-ci ildə onu istefa verməyə məcbur etmiş və Komonfort ABŞ-yə sürgünə getməyə məcbur qalmışdır. O, daha sonra Meksikaya qayıtdı. Komonfort Fransanın Meksikaya müdaxiləsinə qarşı müharibə zamanı döyüşdə həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Xose İqnasio Pavon

**Xose İqnasio Pavon** (; ) — Meksika hüquqşünası, vəkili və siyasətçisi. 13 avqust 1860-cı ildən 15 avqust 1860-cı ilə qədər Meksika Prezidenti vəzifəsini icra etmişdir.

## Həyatı
Pavon Verakruzda anadan olmuş, təhsilinə burada başlamışdır. O, təhsilini Mexikoda yerləşən San-İldefonso Kollecində davam etdirmiş, burada fəlsəfə və hüquq üzrə təhsil almışdır. 1823-cü ildən Maliyyə Nazirliyində xidmət etmişdir. Texas İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etmişdir. 1841-ci ildə Meksika Ali Məhkəməsinin üzvü olmuşdur.

O, 1860-cı ildə baş hakim vəzifəsini icra etmişdir Pavon iki 13–15 avqust 1860-cı il tarixlərində prezident səlahiyyətlərini icra etmişdir. Bundan sonra o, Ali Məhkəmədə işinə qayıtmışdır.

## İstinadlar
Nomos Glashütte

**Nomos Glashütte** — almaniya premium saat istehsalçısı.

## Tarixi
Almaniyanın Saksoniya ştatının Glashütte şəhərində yerləşən, əl ilə qurulan mexaniki saatların və avtomatik saatların istehsalında ixtisaslaşan alman saat şirkətidir. Roland Schwertner tərəfindən 1990-cı ilin yanvarında, Berlin divarının yıxılmasından iki ay sonra təsis edilmişdir.

## İstinadlar
Ulysse Nardin

**Ulysse Nardin** — İsveçrə lüks saat istehsalçısı.

## Tarixi
1846-cı ildə İsveçrənin Le Locle şəhərində qurulmuş İsveçrə lüks saat şirkətidir. 1983-cü ildə şirkət Rolf W. Schneider tərəfindən alındı ​​və onu gəlirli biznesə çevirdi. 2014-cü ildən bəri Fransanın lüks mallar qrupunun Kering törəmə şirkətidir.

## İstinadlar
Vacheron Constantin

**Vacheron Constantin** — İsveçrə premium saat istehsalçısı.

## Tarixi
1755-ci ildə qurulmuş İsveçrə lüks saat istehsalçısıdır. 1996-cı ildən İsveçrə Richemont Qrupunun törəmə şirkətidir. Vacheron Constantin İsveçrənin ikinci ən yaşlı saat ustasıdır və 1755-ci ildə qurulduğu gündən bəri davamlı saatqayırma tarixinə malik dünyanın ən qədim saatsazlarından biridir.

## İstinadlar
TAG Heuer

**TAG Heuer** — İsveçrə lüks saat istehsalçısı.

## Tarixi
TAG Heuer ticarət nişanını daşıyan lisenziyalı saatlar və dəb aksesuarları, eləcə də eynək və mobil telefonların dizaynı, istehsalı və satışı ilə məşğul olan İsveçrə dəbdəbəli saat şirkətidir. Şirkət 1860-cı ildə Eduard Heuer tərəfindən İsveçrənin Saint-Imier şəhərində əsası qoyulmuş Uhrenmanufaktur Heuer AG kimi başladı. 1985-ci ildə TAG Qrup TAG Heuer-i yaradaraq şirkətin əksər səhmlərini əldə etdi.

## İstinadlar