open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barr Corc

**Barr Corc** () — Amerikalı rəssam.

## Həyatı
Corc 1859-cu il 14 apreldə Ohayo ştatının *Munroe Falls* şəhərində anadan olub. 10 yaşında olarkən ailəsi ilə bərabər Missuri ştatının *Kameron* şəhərinə köçüb. 1910-cu ildə Denverdə özü və ailəsi üçün kərpicdən ev və studiya tikib. Bina "Qadın Mətbuat Klubu" tərəfindən alınıb və hazırda klub binası kimi fəaliyyətinə davam edir. 1924-cü ildə Barr, Arizona ştatının Feniks şəhərində məskunlaşıb və ömrünün sonuna qədər burada qalıb. 1941-ci ildə həyat yoldaşı vəfat edib və hər ikisi Kameronda dəfn edilib.

## Karyerası
Barr ilk rəssamlıq təhsilini anasından alıb. 1878-ci ilin dekabrında Çikaqo Dizayn Akademiyasında təhsil almağa gedib 1879-cu ildə isə təhsilini tamamlamadan geri qayıdıb. O, qayıtdıqdan sonra atasının mağazasında işləyib. Bu müddət ərzində o öz sənətini də davam edib. 1892-ci ildə o, *Metropolitan İncəsənət Muzeyi* üçün Heber R. Bishopun nəştdən qədim əşyalar kolleksiyasının kataloqunu təsvir edən dörd illik layihəyə başlayıb. Barr layihədən qazandığı məvaciblə həyat yoldaşı ilə bərabər qastrol səfərinə çıxıb. O, İtaliya, Almaniya və Britaniya adalarını səyahət edib. Amerikaya qayıtdıqdan bir neçə il sonra səhhətindəki problemlər səbəbi ilə Denverə köçüb.

Bu gün Corc Barr 20-ci əsrin əvvəllərindəki Amerika rəssamlarının ən yaxşılarından biri hesab olunur. Onun çapları *Smithsonian Amerika İncəsənət Muzeyi*, Britaniya Muzeyi, *Fransa Milli Çap Kolleksiyası*, *Lüksemburq Qalereyası*, Viktoriya və Albert Muzeyi, Nyu-York İctimai Kitabxanası, *Bruklin Muzeyi*, *Şimali Arizona Muzeyi* və *Vaşinqtondakı Konqres Kitabxanası,* kimi bir sıra yerlərdə əsərləri saxlanılır.

## Həmçinin bax
* Vilyam Törner Donat
* Zoqbaum Rufus

## Xarici keçidlər
* George Elbert Burr papers, 1885–1972
* George Elbert Burr
* GEORGE ELBERT BURR

## İstinadlar
Nəsir Məmmədov (diplomat)

**Nəsir Natiq oğlu Məmmədov** () — diplomat, Azərbaycan Respublikasının İraq Respublikasındakı sabiq fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı
Nəsir Məmmədov 1985-ci ilin 30 iyulunda Bakıda anadan olub. 2001-2006-cı illərdə Qərb Universitetində Beynəlxalq hüquq üzrə bakalavr təhsili alıb. 2008-2010-cu illərdə Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər Universitetində Enerji siyasəti və diplomatiya üzrə magistr dərəcəsi əldə edib. 2011-2012-ci illərdə isə, Roma La Sapienza Universitetində Siyasi elmlər, geosiyasət və qlobal təhlükəsizlik üzrə magistr təhsili alıb. 2016-cı ildən hüquq elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur. 2008-2011-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyidə attaşe kimi fəaliyyət göstərib. 2011-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının İtaliya Respublikasındakı Səfirliyində attaşe, üçüncü katib, ikinci katib kimi vəziflələri tutub. 2015-2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində ikinci katib, birinci katib, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb. 2019-2023-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının İraq Respublikasındakı Səfirliyində müşavir, müvəqqəti işlər vəkili vəzifəsini tutub. 2023-cü ilin 29 avqustunda Azərbaycan Respublikasının İraq Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib.

### Şəxsi həyatı
Ailəlidir.

Dövlət xadimi, tanınmış həkim Natiq Məmmədovun oğludur.

Azərbaycanda nəzəri dilçiliyin yaradıcılarından olan Nəsir Məmmədovun nəvəsidir.

## Mükafatlar
* "Azərbaycan Respublikası diplomatik xidmət orqanlarının 100 illiyi (1919–2019)" yubiley medalı (2019)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi X hesabı
* Facebook səhifəsi
* Instagram profili
İqor Kirillov

**İqor Anatolyeviç Kirillov** (; ) — Rusiya Silahlı Qüvvələrinin kimyəvi, bioloji və nüvə müdafiəsi qoşunlarının rəhbəri olmuş general-leytenant. O, 2024-cü ildə Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Kirillov Ukraynadakı münaqişədə Kimyəvi Silahlar Konvensiyasına zidd olaraq xloropikrin istifadə etməkdə ittiham edilmişdir.

## Erkən həyatı və təhsili
İqor Kirillov 13 iyul 1970-ci ildə RSFSR-in Kostroma şəhərində anadan olmuşdur. 1987-ci ildən SSRİ Silahlı Qüvvələrində xidmətə başlamış, 1991-ci ildə Kostroma Yüksək Hərbi Kimyəvi Müdafiə Komandanlıq Məktəbini fərqlənmə ilə bitirmişdir.

## Hərbi karyerası
1991–1994-cü illərdə Qərb Qüvvələri Qrupunda taqım komandiri vəzifəsində çalışmışdır. Daha sonra Moskva Hərbi Dairəsində xidmət etmiş, 1995–2005-ci illərdə radiasiya, kimyəvi və bioloji müdafiə briqadasının komandiri olmuşdur. 2005–2007-ci illərdə NBC Müdafiəsi Hərbi Akademiyasında təhsil almışdır. 2014-cü ildə Timoşenko NBC Müdafiəsi Hərbi Akademiyasının rəhbəri təyin edilmişdir.

## Rusiya–Ukrayna müharibəsi

Rusiya–Ukrayna müharibəsi zamanı Kirillov beynəlxalq sanksiyalar siyahısına əlavə edilmişdir. O, 23 fevral 2022-ci ildə Kanada, 19 oktyabr 2022-ci ildə Ukrayna və 8 oktyabr 2024-cü ildə Böyük Britaniya tərəfindən sanksiyalara məruz qalmışdır. Kirillov mütəmadi olaraq Rusiya televiziyalarında çıxış edərək ABŞ-ni Ukraynada bioloji silah laboratoriyaları yaratmaqda ittiham etmişdir. Bu iddialar təsdiqlənməmişdir.

## Ölümü
Kirillov 17 dekabr 2024-cü ildə Moskva şəhərində, Ryazanski prospekti də elektrik skuterinə quraşdırılmış partlayıcı qurğu nəticəsində öldürülmüşdür. Partlayış nəticəsində yaxınlıqdakı binaların pəncərələri sınmışdır. Rusiya mətbuatına görə, partlayıcı qurğu təxminən 300 qram TNT gücündə idi.

## Reaksiyalar
Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti Kirillovun öldürülməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. Rusiya hökuməti isə bu hadisəyə kəskin reaksiya göstərmiş və qisas alınacağını bildirmişdir.

## İstinadlar
Positions

***Positions*** — ABŞ müğənnisi Ariana Qrandenin altıncı studiya albomu. 30 oktyabr 2020-ci ildə "Republic Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Pop 2

***Pop 2*** — İngiltərə müğənnisi Charli XCX-in dördüncü miksteypi. 15 dekabr 2017-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Saves the World

***Saves the World*** — ABŞ musiqi qrupu -nın ikinci studiya albomu. 6 sentyabr 2019-cu ildə "RCA" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Blume (albom)

**Blume** — İngiltərə musiqi kollektivi Nérija-nın debüt studiya albomu. 2 avqust 2019-cu ildə "Domino" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Sucker Punch

***Sucker Punch*** — Norveç müğənnisi  debüt studiya albomu. 8 mart 2019-cu ildə "Island Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Neō Wax Bloom

***Neō Wax Bloom*** — İngiltərə elektronik musiqiçisi -un debüt studiya albomu. 29 sentyabr 2017-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Zorbinq

**Zorbinq** — ekstremal attraksion, aktiv istirahət növü. Burada insanlar böyük, şişmə və şəffaf bir kürənin içində yuvarlanır. Adətən təpələrdən aşağı yuvarlanaraq həyata keçirilir. Bu fəaliyyət həm fərdi, həm də qrup şəklində icra olunur.

## Tarixi
Zorbinq 1994-cü ildə Yeni Zelandiyada yaranmışdır. Bu fəaliyyət ekstremal əyləncə axtaran insanlar üçün Dveyn van der Sluys və Endryu Eykers tərəfindən icad edilmişdir. İlk zorbinq kürəsi onların dizaynı əsasında hazırlanmış və bu yeni əyləncə növü qısa müddətdə beynəlxalq səviyyədə tanınmağa başlamışdır. Zorbinq Yeni Zelandiyanın Rotorua regionunda məşhurlaşmışdır.

## Təsviri
Zorbinq fəaliyyəti adətən şəffaf plastikdən hazırlanmış ikiqat divarlı böyük kürələrdən istifadə edilərək həyata keçirilir. Bu kürələr xüsusi dizaynı ilə təhlükəsizlik və rahatlıq təmin edir. Kürələr şəffaf və elastik termoplastik poliuretan (TPU) materialdan hazırlanır ki, bu da həm möhkəmlik, həm də elastiklik təmin edir. Zorbinq kürələrinin diametri adətən 3–4 metr arasında olur. Kürənin daxili və xarici qatları arasında hava ilə doldurulmuş bir təbəqə yerləşdirilir ki, bu da iştirakçıları hər hansı zərbədən qoruyur və yumşaq yuvarlanma təmin edir. Kürənin içərisində iştirakçıların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün xüsusi bağlama qayışları mövcuddur. Zorbinq təhlükəsiz bir fəaliyyət kimi tanınsa da, müəyyən təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl olunması vacibdir. İştirakçıların kürənin içində hərəkət etməməsi üçün bağlama qayışlarından istifadə edilir. Zorbinq fəaliyyətləri, mütəxəssislər tərəfindən nəzarət altında həyata keçirilir ki, bu da təhlükəsizliyi artırır. Təpələr, su səthləri və ya xüsusi hazırlanmış sahələr zorbinq üçün ən uyğun yerlər hesab olunur.

Zorbinqin bir neçə fərqli növü mövcuddur və hər biri özünəməxsus təcrübə təqdim edir. Ən populyar növ olan təpə zorbinqində kürə ilə yamacdan aşağı yuvarlanma həyata keçirilir. Su zorbinqində isə kürənin içərisi su ilə doldurularaq iştirakçıya sürüşkən bir mühitdə hərəkət etmə imkanı yaradılır. Bundan başqa, düz səthlərdə zorbinq xüsusi hazırlanmış platformalarda həyata keçirilir və daha nəzarətli bir təcrübə təmin edir. Akvazorbinq isə suyun üzərində hərəkət edən kürənin içində iştirakçıların tarazlıqlarını qorumağa çalışdıqları bir fəaliyyət növüdür.

## İstinadlar
Plazma lampası

**Plazma lampası** — elektrik enerjisinin plazma halında qazdan keçməsi nəticəsində işıqlandırma yaradan cihaz. Bu cihaz həm elmi, həm də əyləncə məqsədilə istifadə edilir və parlaq, dinamik işıq effektləri ilə tanınır. Plazma lampasının fəaliyyəti elektromaqnetizm və plazma fizikası prinsiplərinə əsaslanır, bu da onun həm elm, həm də texnologiya sahəsində əhəmiyyətini artırır.

## Tarixi
Plazma lampasının ilk nümunəsi 1894-cü ildə Nikola Tesla tərəfindən hazırlanmışdır. Tesla bu cihazı yüksək tezlikli elektrik sahələrinin qazlar üzərindəki təsirini öyrənmək üçün bir təcrübə vasitəsi kimi istifadə etmişdir. Daha sonra 1970-ci illərdə Bill Parker bu cihazı modernləşdirərək əyləncə məqsədilə kommersiya istifadəsinə uyğunlaşdırmışdır. Beləliklə, plazma lampası həm elmi araşdırmalar, həm də dekorativ məqsədlər üçün geniş yayılmışdır.

## Təsviri
Plazma lampasının iş prinsipi qazların ionlaşması və plazma halına keçməsi prosesinə əsaslanır. Lampanın içərisində adətən azot, neon və ya digər nəcib qazların qarışığı mövcuddur. Mərkəzdə yerləşən elektrod yüksək tezlikli elektrik cərəyanı ilə təchiz edilir. Elektrik cərəyanı qaz molekullarını ionlaşdıraraq onları plazma halına gətirir. Bu zaman plazma yüksək enerjili elektronlarla toqquşur və işıq saçır. Əl lampaya yaxınlaşdırıldıqda elektrik sahəsi dəyişir və bu, işıqlandırma effektlərinin dinamik şəkildə formalaşmasına səbəb olur.

Plazma lampaları adətən şüşə kürə və ya boru şəklində hazırlanır. Onun əsas komponentləri mərkəzi elektrod, qazla doldurulmuş kürə və enerji mənbəyindən ibarətdir. Mərkəzi elektrod elektrik cərəyanını ötürən əsas hissədir. İşıq saçan plazma qazla doldurulmuş kürənin daxilində əmələ gəlir. Yüksək tezlikli və yüksək gərginlikli elektrik cərəyanını təmin edən transformator isə cihazın enerji mənbəyi kimi fəaliyyət göstərir. Lampanın estetik görünüşü onun həm dekorativ, həm də elmi məqsədlər üçün istifadə olunmasını təmin edir.

Plazma lampaları bir çox sahədə tətbiq edilir. Dekorativ işıqlandırmada ev və ofis dizaynında maraqlı bir element kimi istifadə olunur. Tədris məqsədilə isə plazma lampaları elektromaqnetizm və plazma fizikası mövzularını öyrətmək üçün təcrübə vasitəsi kimi istifadə edilir. Bundan əlavə, əyləncə və şoular zamanı işıqlandırma və vizual effektlər yaratmaq üçün də bu cihazdan geniş istifadə olunur.

## İstinadlar
Fəxrəddin Miralayev

**Fəxrəddin Miralayev** () — Nazirlər Kabineti yanında Tarix və Mədəniyyət Abidələrin Mühafizəsi və Bərpası Komitəsinin sədri (1992–2000), Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının Moskva bölməsinin professoru. Azərbaycan Respublikasının Əməkdar memarı.

## Həyat və Fəaliyyəti
Fəxrəddin Böyük oğlu Miralayev 14 mart 1951-ci ildə Qazax şəhərində anadan olub.
1968–1974-cü illərdə Azərbaycan Texniki Universitetidə (Azərbaycan Politexnik institutu) təhsil alıb. 1975–1982
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Bərpa idarəsində
memar, 1983–1992 "Bərpaçı" Baş idarəsində memar, 1992–2000 Nazirlər Kabineti
yanında Tarix və Mədəniyyət Abidələrin Mühafizəsi və Bərpası Komitəsinin sədri
vəzifəsində işləyib. 2001–2002 Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm
Nazirliyinin Memarlıq abidələrinin bərpası və mühafizəsi Komitəsinin Baş idarəsinin
rəisi vəzifəsinə təyin olunub. 2003–2015 "Azərbərpa" Elmi-Tədqiqat layihə
institutunda baş memar vəzifəsində çalışıb. 100-ə yaxın bina layihələrinin müəllifidir.
Opera və Balet Teatrının bərpası, Bibi Heybət məscidi, Buzovnada Cümə məscidi,
"ÜNS" teatrı (O. Səttarovla birgə), Fəxri Xiyabanın (R. Əliyevlə birgə) və Şəhidlər
Xiyabanının rekonstruksiyası, Gəncədə İmamzadə Dini-memorial kompleksi, Qala
kəndində Açıq səma altında Muzey, İçəri Şəhərin qala divarlarının bərpası, İqtisad
Universitetinin və ətrafının regenerasiyası, Nəsimi meydanında yeraltı qaraj və mağaza
(S. Salamzadə ilə birgə), Zərifə Əliyeva, Fizuli və Heydər Əliyev prospektlərində
yerləşən binaların layihəsinin müəllifidir.
S. Vurğun, H. Cavid və Sahil bağlarının rekonstruksiyası, Bəhram Gurun heykəlinin
ətrafı, Ağ fontan, Lazerli fontan, Göygöl şəhərində Bayraq meydanı və muzeyi, Göyçay
şəhərində Yeni Azərbaycan Partiyasının binası, Moskva şəhərində "Bakı" restoranı,
Budapeşt şəhərində 7 mərtəbəli binanın bərpa layihələri üzərində çalışıb. 20 elmi məqalənin müəllifidir. Üçüncü Bakı Beynəlxalq Memarlıq müsabiqəsində "Memarlıq sahəsində ən yaxşı
jurnalist işi və tənqid" nominasiyası üzrə "Azərbaycanın bilinməyən memarlığı"əsərınə
gör I dərəcəli diplomla təltif olunub (2017). Azərbaycanın Əməkdar memarı (2017).
Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının Moskva bölməsinin professorudur (2020).
18 dekabr 2024-cü ildə vəfat edib.

## Mükafatları
* 1983-cü ildə HUMA-2000 Beynəlxalq
Müsabiqəsində bürünc mükafata layiq görülmüşdür.
* 1984-cü ildə Azərbaycan SSR-nin
Lenin Komsomolu Mükafatına layiq görülüb.
* 2016-cı ildə "Ustad Memar" sertifikatı ilə təltif olunub.
* 2021-ci ildə Azərbaycan
Memarlar İttifaqı tərəfindən "Çoxillik yaradıcılıq fəaliyyətinə görə" Fəxri Fərmanlarla təltif olunub.

## İstinadlar
Yağ lampası

**Yağ lampası** — yağın yanması ilə işləyən lampa. Bu lampalar bitki yağı, heyvan yağı və ya digər yandırıcı maddələrdən istifadə edərək işıq saçır. Qədim dövrlərdən yağ lampaları insanların gecə fəaliyyətlərini davam etdirməsinə imkan vermiş və bir çox mədəniyyətin həyat tərzinin ayrılmaz hissəsi olmuşdur.

## Tarixi
Yağ lampalarının tarixi e.ə. 10000-ci ilə qədər uzanır. Ən qədim nümunələr daş dövründə istifadə edilən sadə çuxurlardan ibarət idi. Bu çuxurlar heyvan piyi ilə doldurulurdu və içərisinə yanar fitil yerləşdirilirdi. Daha sonra, e.ə. 3000-ci ildə Mesopotamiya və Misir mədəniyyətlərində daş və gil lampalar daha inkişaf etmiş formaya malik idi. Qədim Yunanıstan və Roma dövrlərində gil və metal lampalar geniş yayılmışdı. Bu lampalar həm evlərdə, həm də dini mərasimlərdə istifadə olunurdu. Orta əsrlərdə, xüsusilə Avropa və islam ölkələrində zeytun yağı ilə işləyən lampalar geniş istifadə edilirdi. İntibah dövründə isə lampaların dizaynı daha estetik hala gəlmiş və bəzəkli modellər ortaya çıxmışdır.

Müasir dövrdə yağ lampaları geniş istifadə olunmasa da, bəzi yerlərdə və hallarda onların əhəmiyyəti qorunur. Elektrik enerjisinin olmadığı bölgələrdə yağ lampaları hələ də işıqlandırma vasitəsi kimi istifadə edilir. Bundan əlavə, bəzi məkanlarda tarixi atmosfer yaratmaq məqsədilə yağ lampalarından istifadə olunur. Onlar həmçinin, mədəni və tarixi əhəmiyyət daşıyan eksponatlar kimi muzeylərdə nümayiş etdirilir. Beləliklə, yağ lampaları sadəcə keçmişin bir parçası olmaqla qalmır, həm də tarixi və estetik dəyərini qoruyur.

## Təsviri
Yağ lampasının əsas hissəsi yağ rezervuarıdır. Bu, yağın saxlanıldığı yerdir və lampanın funksional hissəsini təşkil edir. Fitil, adətən pambıq və ya digər yanar liflərdən hazırlanır və yağın yuxarıya doğru qalxaraq yanmasını təmin edir. Fitilin çıxdığı ağız hissəsi alovun sabit qalmasına kömək edir. Bəzi lampalarda yağı çirklənmədən qorumaq üçün qapaq və ya örtük də mövcuddur. Bu dizayn elementləri yağ lampalarının həm funksional, həm də estetik cəhətdən inkişafına təsir etmişdir.

Yağ lampasının iş prinsipi fitilin yağ rezervuarından yağı çəkməsi və fitilin ucunda bu yağın buxarlanması ilə başlayır. Buxar yanaraq alov əmələ gətirir və işıq saçır. Yanacaq kimi istifadə olunan yağın növü lampanın işıq keyfiyyətinə birbaşa təsir edir. Məsələn, zeytun yağı və balina yağı kimi yanacaqlar uzun müddət sabit və tüstüsüz işıq təmin edir. Yağ lampaları müxtəlif sahələrdə istifadə edilmişdir. Qədim dövrlərdə evlərdə gecə işıqlandırma üçün əsas vasitə idi. Dini mərasimlərdə, xüsusilə məbədlərdə və dini ayinlərdə yağ lampaları geniş yayılmışdı. Dənizçilikdə isə yağ lampaları gəmi fənərlərində istifadə edilirdi. Müasir dövrdə isə yağ lampaları əsasən dekorativ məqsədlər üçün qədim üslubda bəzək əşyası kimi istifadə olunur.

## İstinadlar
Arqand lampası

**Arqand lampası** — yağ lampası növü. XVIII əsrdə İsveçrə ixtiraçısı Ami Arqand tərəfindən icad olunmuşdur. Bu lampa neft və ya bitki yağından istifadə etməklə daha yüksək işıqlandırma təmin edən innovativ bir cihaz idi. Arqand lampası işıqlandırma tarixində inqilabi bir addım hesab olunur və XIX əsrin əvvəllərinə qədər geniş istifadə edilmişdir.

## Tarixi
Arqand lampası 1780-ci ildə İsveçrə ixtiraçısı Ami Arqand tərəfindən ixtira edilmişdir. O dövrdə adi yağ lampaları zəif və tüstülü işıqlandırma ilə xarakterizə olunurdu. Arqand bu problemi həll etmək üçün xüsusi bir mexanizm hazırlamışdır. Onun ixtirası daha parlaq, sabit və tüstüsüz bir işıqlandırma təmin edirdi. Bu lampa xüsusilə kitabxanalar, elmi laboratoriyalar və şəhər küçələrində işıqlandırma məqsədilə geniş istifadə edilmişdir.

## Təsviri
Arqand lampasının dizaynı və iş prinsipi bir sıra yenilikləri özündə birləşdirirdi. İlk növbədə, adi lampalarda istifadə olunan düz fitillər yerinə silindrik fitil tətbiq edilmişdi. Bu, alovun daha geniş sahədə yayılmasına və işığın güclənməsinə səbəb olurdu. Lampanın dizaynında həmçinin alovun ətrafına hava axını təmin edən bir boru sistemi mövcud idi. Bu hava alovun həm daxili, həm də xarici tərəfinə daxil olurdu və nəticədə daha yüksək yanma temperaturu və tüstüsüz alov yaranırdı. Lampanın üzərində yerləşən şəffaf şüşə boru isə alovu küləkdən qoruyur və oksigen axınını tənzimləyirdi. Bu boru həm işığın sabitliyini təmin edir, həm də işıqlandırmanı artırırdı. Arqand lampasında istifadə olunan yanacaq olaraq bitki yağı, balina yağı və daha sonra kerosin kimi maddələr istifadə edilirdi.

Arqand lampası müxtəlif sahələrdə geniş istifadə olunmuşdur. XIX əsrdə ev işıqlandırması üçün ideal bir vasitə idi. Küçə işıqlandırması məqsədilə də istifadə olunurdu və şəhər küçələrində işıqlandırma təmin edirdi. Ayrıca, elmi tədqiqatlar və laboratoriyalar üçün sabit işıq mənbəyi olaraq mühüm rol oynamışdır. Kitabxanalar və mütaliə zalları da bu lampalardan faydalanmışdır, çünki onlar oxuma üçün lazımi səviyyədə işıqlandırma təmin edirdi. Arqand lampası işıqlandırma texnologiyasında inqilab hesab edilir. Onun dizaynı daha sonra neft lampaları, hətta müasir elektrik lampalarının inkişafına təsir göstərmişdir. XIX əsrin ikinci yarısında kerosin və qaz lampalarının geniş yayılması ilə Arqand lampası istifadədən çıxdı, lakin texnoloji irəliləyişə verdiyi töhfələr tarixdə mühüm yer tutur. Arqand lampası həmçinin, işıqlandırma texnologiyalarının daha təkmil və səmərəli şəkildə inkişaf etməsinə imkan yaratmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Dimond, E. W. *[https://archive.org/details/chemistrycombus00dimogoog The Chemistry of Combustion]* (E R Fiske, 1857), p.&nbsp;139 ff.
* Wolfe, John J., *Brandy, Balloons, & Lamps:  Ami Argand, 1750–1803* (Southern Illinois University, 1999) .

## Xarici keçidlər

* History of the lamp
* A more technical explanation of the workings of an Argand lamp
Polsstokfersprinhen

**Polsstokfersprinhen** (, )&nbsp;— Niderlandın ənənəvi və qeyri-adi idman növlərindən biri. Bu idman su maneələrini dirəyin köməyi ilə aşmağa əsaslanır. Polsstokfersprinhen ənənəvi olaraq təsərrüfat işləri ilə əlaqəli olsa da, zamanla rəqabət xarakterli bir idman növünə çevrilmişdir.

## Tarixi
Polsstokfersprinhen idman növünün tarixi XVIII əsrə qədər gedib çıxır. O dövrdə fermalar arasında su kanallarını aşmaq üçün dirəklərdən istifadə olunurdu. Bu texnika fermerlər üçün praktik bir həll olsa da, zaman keçdikcə əyləncə və idman xarakteri aldı. 1957-ci ildə isə ilk rəsmi polsstokfersprinhen yarışması təşkil edildi. Hazırda bu idman Niderlandın ən məşhur milli idman növlərindən biri hesab olunur. Texnologiya və avadanlıqların inkişafı polsstokfersprinhen idmanının təhlükəsizliyini artırmışdır. Yarış meydançaları peşəkar şəkildə qurulur və iştirakçıların sağlamlığı ön planda tutulur. İndiki dövrdə polsstokfersprinhen həm milli bayramların, həm də idman festivallarının ayrılmaz bir hissəsinə çevrilib.

## Xüsusiyyətləri
Polsstokfersprinhen iştirakçıları yüksək və uzun dirəklərin köməyi ilə su kanallarını aşmağa çalışırlar. İdmanın məqsədi, dirəyə dırmaşıb onu maksimum effektivliklə idarə edərək mümkün qədər uzağa tullana bilməkdir. Hər iştirakçının tullandığı məsafə ölçülür və uğurlu tullanmalar maksimum məsafəyə əsasən qiymətləndirilir. Yarışlar xüsusi olaraq qurulmuş platformalardan və kanallardan ibarət olan meydançada keçirilir. İştirakçılar, dirəyə sıçrayaraq su kanalının üzərindən qarşıdakı qum zonaya enməyə çalışırlar. Dirəyin uzunluğu təxminən 8-13 metr arasında olur. Dirək yerə sabitlənmiş dayaqda suya paralel şəkildə dayanır və elastikliyi təmin edir. İştirakçı dirəyə sıçrayır və sürətlə yuxarı dırmaşır. Dirək maksimal hündürlük nöqtəsinə çatdıqda, iştirakçı özünü qum zonaya doğru atır.

Polsstokfersprinhen əsasən Niderlandda məşhurdur və hər il burada müxtəlif yarışlar keçirilir. Ən nüfuzlu polsstokfersprinhen yarışlarından biridir. Ölkənin ən yaxşı iştirakçıları bu turnirdə iştirak edirlər. Niderlanddan başqa, digər ölkələrdə də maraq qazansa da, Polsstokfersprinhen əsasən yerli səviyyədə keçirilir. Bu idman Niderlandın mədəni irsinin bir hissəsi hesab edilir və turistlərin böyük marağına səbəb olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* PBholland.com
Bossabol

**Bossabol** () — kapoeyra, çimərlik voleybolu, akrobatika, batut fəndləri, futbol və hava gimnastikasını birləşdirən Belçika və İspaniya komanda oyunu.

## Tarixi
Bossabol idmanı belçikamənşəli Filip Eyckmans tərəfindən 2004-cü ildə yaradılmışdır. Oyun tropik ritmlər və əyləncə ruhunu birləşdirərək daha çox gənc izləyici cəlb etməyi hədəfləyirdi. Oyunun adı Latın Amerikası musiqi üslubu olan "Bossa Nova"dan götürülmüşdür. Bu, oyunun ritmik və əyləncəli xarakterini əks etdirir. İlk olaraq İspaniyada yaradılan bossabol zamanla beynəlxalq aləmdə də məşhurluq qazanmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Bossabol xüsusi hazırlanmış bir platformada oynanır. Bu platforma həm trampolin, həm də hava yastıqları ilə təchiz olunmuşdur. Oyunun qaydaları voleybol və futbolun qaydalarına bənzəsə də, fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Hər komanda 3–5 oyunçudan ibarət olur və komandalar trampolin və hava yastığı arasında sərbəst şəkildə hərəkət edirlər. Platforma, bir trampolin və onu əhatə edən hava yastıqlarından ibarət olur. Trampolin, oyunçulara yüksək sıçrayışlar etməyə imkan verir və bu, oyunun əsas dinamikasını təşkil edir. Bossabol oyununda top, torun üzərindən rəqib sahəyə ötürülməlidir. Hər oyunçu topa maksimum altı dəfə toxuna bilər. Əllər, ayaqlar, baş və bədənin digər hissələri ilə topa toxunmağa icazə verilir. Top rəqib sahəyə düşərsə, xal qazanılır. Əgər top trampolində düşərsə, üç xal, hava yastığında düşərsə, bir xal qazanılır. Oyunun məqsədi, rəqibin sahəsinə topu mümkün qədər uzağa və dəqiq şəkildə ötürməkdir. Bossabol xüsusi hazırlanmış bir platformada oynanır. Trampolinlər yüksək sıçrayış üçün nəzərdə tutulmuşdur. Oyunda voleybol topuna bənzəyən, lakin daha yumşaq topdan istifadə olunur, bu da oyunun daha təhlükəsiz və əyləncəli olmasına kömək edir.

Bossabol oynamaq üçün bir neçə fiziki və texniki bacarıq tələb olunur. İlk növbədə, çeviklik önəmlidir, çünki oyunçular trampolin üzərində sürətli hərəkət etməli və sıçrayışlar etməlidirlər. Müvazinət də vacibdir, çünki sıçrayış zamanı balansı qorumaq oyunçuların effektivliyini artırır. Komanda işi də çox önəmlidir, çünki komandalar arasında sıx koordinasiya tələb olunur. Texniki bacarıqlar da vacibdir, çünki oyunçuların topu düzgün istiqamətə yönləndirmək üçün voleybol və futbol texnikalarından istifadə etmələri lazımdır.

## Turnirlər
Bossabol, hazırda dünyanın müxtəlif regionlarında, xüsusilə Avropa, Latın Amerikası və Asiyada məşhurdur. Çimərliklər, festivallar və əyləncə tədbirlərində tez-tez keçirilən Bossabol oyunları, dinamikliyi və əyləncəli atmosferi ilə diqqət çəkir. Beynəlxalq səviyyədə bir neçə böyük turnir və tədbir təşkil olunur. Bunlardan biri Beynəlxalq Bossabol Çempionatıdır ki, burada dünyanın müxtəlif ölkələrindən komandalar iştirak edirlər. Bossabol Dünya Turu isə çimərliklərdə təşkil olunur və əyləncə ilə idmanı birləşdirir. Avropa Bossabol Çempionatı da Avropanın ən güclü komandalarını bir araya gətirir. Bununla yanaşı, Bossabol festivallarda və musiqi tədbirlərində nümayiş etdirilir ki, bu da onu kütləvi auditoriyalar üçün əlçatan edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bossaballsports.com – Official Bossaball website
Doko Mien

***Doko Mien*** — İngiltərə elektronik afro-fank qrupu -in üçüncü studiya albomu. 22 mart 2019-cu ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
K.I.D.S.

**K. I. D. S.** — ABŞ repçisi  dördüncü miksteypi. 13 avqust 2010-cu ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Güclərin fəaliyyətdəki dəyərlər inventarı

**Güclərin fəaliyyətdəki dəyərlər inventarı** () — "xarakterin güclü tərəfləri" profilini müəyyən etmək üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi psixoloji qiymətləndirmə tədbiri.

Bu, pozitiv psixologiya sahəsində tədqiqatçılar olan Kristofer Peterson və Martin Seliqman tərəfindən "*Character Strengths and Virtues*" (*CSV*) kitabçasını işləkləşdirmək üçün yaradılmışdır. *CSV* ənənəvi psixologiyada istifadə olunan "*[[Psixi pozğunluqların diaqnostik və statistik təlimatı]]*"nın (*DSM*) müsbət psixologiya tərəfdarıdır.

## Təsnifatı
Güclərin fəaliyyətdəki dəyərlər inventarı altı əsas fəzilət altında təşkil edilmiş 24 xarakterin güclü tərəfini tanıyır:

* Müdriklik: yaradıcılıq, maraq, mühakimə, öyrənmə sevgisi, perspektiv
* Cəsarət: cəsarət, mətanət, dürüstlük, şövq
* İnsanlıq: sevgi, xeyirxahlıq, sosial zəka
* Ədalət: komanda işi, ədalətlilik, liderlik
* Təvazökarlıq: bağışlama, təvazökarlıq, ehtiyatlılıq, özünü tənzimləmə
* Transsendensiya: gözəllik və mükəmməlliyin qiymətləndirilməsi, minnətdarlıq, ümid, yumor, mənəviyyat

## İstinadlar
Tupilak

**Tupilak**&nbsp;() — inuit xalqının mifologiyasında fövqəltəbii varlıq. Tupilak əsasən düşmənləri cəzalandırmaq və ya pisniyyətli şəxslərdən qisas almaq üçün ruhani güclərlə yaradılan bir vasitədir. Bu varlıq insan və heyvan xüsusiyyətlərinin qarışığı olaraq təsvir edilir və onu yaratmaq xüsusi rituallar və sehrli formullar tələb edir. Əsasən arktika regionlarında yaşayan xalqların folklorunda rast gəlinən tupilak, inuit mədəniyyətinin mistik dünyasında mühüm bir yer tutur.

## Təsviri
Tupilakın yaradılması çox ciddi və mürəkkəb bir prosesdir. İnuit ənənələrində yalnız xüsusi biliklərə malik şəxslər, adətən şamanlar və ya qabilə liderləri, tupilak yarada bilərlər. Bu prosesdə müxtəlif heyvanların və ya insan ruhlarının xüsusiyyətləri birləşdirilir. Tupilakın hazırlanmasında balina sümüyü, daş, kərtənkələ kimi təbii materiallardan istifadə olunur. Ritualların əsas hissəsi olaraq tupilakın daxilində bir ruh çağırılır və bu ruh müəyyən bir şəxsə və ya qrupa qarşı şər əməllər həyata keçirmək üçün yönləndirilir. Tupilakın yaradılmasının əsas məqsədi düşməni cəzalandırmaq və ya intiqam almaqdır. İnuit mifologiyasında bu varlıq xəyanət və ya pislik etmiş şəxsləri tapıb onların cəzasını vermək üçün hazırlanır. Tupilakın gücü, onun yaradılmasında istifadə olunan materialların keyfiyyəti, seçilmiş məkan və onu hazırlayan şəxsin bacarığı ilə ölçülür.

Tupilak qorxulu və vahiməli bir varlıq olaraq təsvir edilir. Onun bədəni müxtəlif heyvan və insan hissələrinin qarışımından meydana gəlir. Məsələn, bəzi təsvirlərdə tupilakın başı insana bənzəsə də, bədənin digər hissələri heyvan formalarına malikdir. Tupilakın hazırlanmasında balina, şir və ya digər heyvanların hissələrindən istifadə oluna bilər. Onun üzündə qorxunc ifadələr və cəhənnəm personajlarına xas xüsusiyyətlər məqsədli şəkildə yaradılır. Bu qorxulu görünüş pisniyyətli insanlarda qorxu yaratmaq üçün xüsusi olaraq hazırlanır.

Tupilak inuit mədəniyyətində çox mühüm yer tutur və bir çox əfsanələrdə və nağıllarda təsvir edilir. Şamanlar tupilak yaratmaq bacarığına malik olan şəxslərdir və bu bacarıq ruhani dünyadan alınan güclərlə əlaqələndirilir. Bununla yanaşı, tupilak yaratmaq ciddi və məsuliyyətli bir prosesdir. Əgər tupilak düzgün şəkildə idarə olunmazsa və ya yaradıcı şəxsin niyyətindən kənara çıxarsa, bu varlıq ona zərər verə bilər. Tupilakın yaradılması həm də böyük risklərlə doludur. İnuit inanclarına görə, tupilakın gücü onun yaradılmasında edilən səhvlərdən asılı olaraq geriyə dönə bilər. Bu səbəbdən, tupilak hazırlamaq yalnız çox təcrübəli və ruhani gücə malik şəxslərə həvalə edilirdi.

## Müasir dövrdə
Müasir dövrdə tupilak inuit mədəniyyətinin bir simvolu kimi müxtəlif sənət əsərlərində, filmlərdə, hekayələrdə və rəsm əsərlərində öz yerini tapmışdır. Bu mifik varlıq folklorun və mədəniyyətin bir hissəsi olaraq qalmaqla yanaşı, müasir insanın qorxu, intiqam və sosial ədalət anlayışlarını da təcəssüm etdirir. Tupilakın müasir sənət və ədəbiyyatda təkrarlanan bir motiv kimi istifadəsi, onun mədəni irs kimi əhəmiyyətini qorumaqla yanaşı, müasir perspektivdə yeni suallar və düşüncə tərzləri yaradır.

## İstinadlar
Hive Mind

***Hive Mind*** — ABŞ R&B qrupu -in dördüncü studiya albomu. 20 iyul 2018-ci ildə "Columbia Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Dawnbreaker

***Dawnbreaker*** — ABŞ folk musiqiçisi -un debüt studiya albomu. 28 iyun 2019-cu ildə "Bella Union" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Songs for You

***Songs for You*** — ABŞ müğənnisi  dördüncü studiya albomu. 21 noyabr 2019-cu ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Fever Breaks

***Fever Breaks*** — ABŞ müğənni-mahnı yazarı  onuncu studiya albomu. 26 aprel 2019-cu ildə "Pytheas Recordings" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Hello, I'm Doing My Best

***Hello, I'm Doing My Best*** — Avstraliya müğənnisi  ikinci studiya albomu. 18 oktyabr 2019-cu ildə "Inertia Music" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Morita Rayzo

– Yaponiya fotoqrafı. Osakada fotoqrafiyanın qabaqcıllarından biri hesab olunur.

## Həyatı
1830-cu ildə doğulmuşdur. Fotoqraf olmazdan öncə Nakatsu hanında yaşayan samuray idi. 1863-cü ildə Ueno Hikomanın şagirdi olmuşdur. 1865-ci ildə Uçida Kuiçi ilə birlikdə Osakadakı ilk fotostudiyanı açdığı iddia olunur. 1866–1870-ci illərdə Kobe şəhərində öz fotostudiyasını idarə etmişdir. Bu studiya Futatsuya Nişi Honmaçi ünvanında yerləşirdi. Morita yapon və Qərb üslublarında fotolar çəkmişdir. 1889-cu ildə ölmüşdür.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Türkiyə Ədliyyə Akademiyası

**Türkiyə Ədliyyə Akademiyası** — Türkiyədə xidmət edəcək məhkəmə içşiləri, hakim və prokurorların staj keçməsi və çağırışaqədərki hazırlıqları kimi təlimlər keçirən dövlət qurumu.

Qurum ilk dəfə 1985-ci ildə Hakim və Prokuror Namizədlərinin Tədris Mərkəzi adı ilə yaradılmış, daha sonra 23.07.2003-cü ildə qəbul edilən 4954 saylı qanunla Avropa İttifaqının uyğunlaşdırma qanunları ilə Akademiya statusu almışdır. 

## Türkiyə Ədliyyə Akademiyasının üzvləri

## Türkiyə Ədliyyə Akademiyasının İdarə Heyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kurumun resmi internet sitesi
Şima Kakoku

– Yaponiya fotoqrafı. Yaponiya fotoqrafiyasının qabaqcıllarından biridir. Onun həyat yoldaşı Şima Ryu da fotoqrafiya ilə məşğul olmuşdur.

## İlk illəri
Şima Kakoku 1827-ci ildə indiki Toçiqi prefekturasının ərazisində doğulmuşdur. Rəssam olan atasının təsiri ilə 1847-ci ildə Edo şəhərində yerləşən incəsənət məktəbinə daxil olmuşdur. 1855-ci ildə məktəb yoldaşı və rəssam Ryu ilə evlənmişdir. Onlar Kanto regionu boyunca gəzərək hazırladıqları işləri sərgiləmişdirlər. Onun bəzi illüstrasiyaları kitablarda nəşr olunmuşdur.

## Fotoqrafiya
Şima və həyat yoldaşının fotoqrafiyanı nə vaxt öyrəndiyi məlum deyil. O, meyxanada tanış olduğu bir əcnəbidən fotoqrafiyanı öyrənmişdir. Ryu onun köməkçisi olmuş, bir çox fotosu üçün modellik etmişdir. Ryu özü də fotoqrafiyanı öyrənmişdir. 1864-cü ilin yazında Ryu yaş plitə fotoqrafiyası ilə Kakokunun fotoportretini çəkmişdir. Bu, yapon qadın tərəfindən çəkilmiş ən köhnə foto hesab olunur. Cütlük 1865–1867-ci illərdə Edo şəhərində öz fotostudiyasını idarə etmişdir.

Şima 1867-ci ildə şoqunluğun Edo şəhərində yerləşən məktəbi Kayseycoya daxil olmuş və Qərb elmlərini öyrənmişdir. Burada Qərb litorafiyası və yağlı boya rəssamlığı ilə tanış olmuşdur. O, Kayseyconun məlum olan yeganə fotolarını çəkmişdir. 1867-ci ildə şoqunun qohumu Tokuqava Moçiharunun və holland kimyaçı Koenraad Volter Qratamanın fotosunu çəkmişdir. 1868-ci ildə Dayqaku Toko tibb məktəbinə daxil olmuşdur. Burada tibbi diaqramlar çəkmiş, tibb və kimya dərsliklərinin nəşr olunması üçün qurşuğunlu mətbəə növünü ixtira etmişdir. 1870-ci ildə əlində balqabaq tutduğu və güldüyü fotoportretini hazırlamışdır. Şima 1870-ci ildə öldükdən sonra arvadı doğulduğu yerə – Qunma prefekturasının Kiryu qəsəbəsinə qayıtmış və burada fotostudiya açmışdır.

## Xatirəsi
1874-cü ildə Tokionun Asakusa bölgəsində Şimanın xatirəsinə abidə qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Əklil

**Əklil** və ya **çələng** — çiçəklər, yarpaqlar, meyvələr, budaqlar və ya müxtəlif materiallardan ibarət üzük formalı çələng

## Dəfn əklili
Mərhumun xatirəsinə ehtiram əlaməti olaraq qəbirlərin, kütləvi məzarların, abidələrin və abidələrin üzərinə qoyulur. Adətən süni çiçəklərdən hazırlanır. Üzərində yazıları olan xüsusi yas lentləri ola bilər.

Rusiyada əklillərin qoyulması 9 May Qələbə Günü münasibətilə bayram və xatirə tədbirlərinin ənənəvi hissəsidir. Suda həlak olanların xatirəsinə əklillər də suyun səthinə qoyulur.

## İstinadlar
Qafar Dəmirçi

**Qafar Dəmirçi** () — azərbaycanlı biznesmen, iş adamı. "AGA Group" şirkətinin təsisçisi Aydın Dəmirçinin oğludur.

## Həyatı və karyerası
1986-cı ildə anadan olub. London Universitet Kollecinin İqtisadiyyat fakültəsindən məzun olub və 2008-ci ildən İT sahəsində çalışır. 2014-cü ildən "AGA Group" şirkətində vitse-prezident vəzifəsində fəaliyyət göstərir. Hal-hazırda şirkətin icraçı direktorudur. Qafar Dəmirçi eyni zamanda iqtisadiyyat sahəsində video dərslər hazırlayaraq "YouTube" platformasında paylaşır. O, gənc idmançılarla birgə "Baku Tri Klub"unu qurub.

Dəmirçinin icraçı direktoru olduğu "AQA Şirkətlər Qrupu"na daxil olan iş mərkəzləri arasında "Demirchi Tower", "AGA İş Mərkəzi", "Ariana Business Park", "Caspian Business Center", "Lotfi Zadeh Texnologiyalar Mərkəzi" və "Caspian Plaza" (3 korpusdan ibarət) mövcuddur. Şirkət həmçinin maliyyə ( "Ferrum Kapital" və "Caspian Audit"), kənd təsərrüfatı ("AGA Agro", "Monte Ferro"), informasiya texnologiyaları ("Bravo Online Systems"), turizm və otelçilik ("Da Vinci" və "Caspian Palace" otelləri) sahələrində də fəaliyyət göstərir. Buna görə azərbaycandilli KİV-də "Plazalar kralı" olaraq adlandırılır.

11 dekabr 2024-cü ildə Qafar Dəmirçi Azərbaycan DİN-in Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsi tərəfindən saxlanılaraq ona qarşı Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 259-cu (qanunsuz ağac kəsmə) maddəsilə ittiham irəli sürülüb. Həmin gün Nərimanov Rayon məhkəməsinin qərarı ilə Qafar Dəmirçi və "Monte Ferro" şirkətinin 3 işçisi barəsində (biri şirkətin briqadiri olmaqla) 3 aylıq həbs qətimkan tədbiri qəbul edilib. Onlar təbiətə 8 milyon 300 min manata yaxın zərər vurmaqda günahlandırılıblar. 16 dekabrda həbs barəsində verilən şikayətə Bakı Apellyasiya Məhkəməsində baxılıb və qərar dəyişdirilməyib.

19 dekabr 2024-cü ildə Dəmirçi ailəsi təbiətə vurulduğu iddia edilən 8 milyon manatdan artıq ziyanı prokurorluğun depozit hesabına köçürürək ödəyib. Nəticədə Baş Prokurorluq qətimkan tədbirinin ləğvi üçün Nərimanov rayon məhkəməsinə təqdimat verib və məhkəmə Dəmirçini və həbs edilmiş 3 işçini azadlığa buraxıb. Qafar Dəmirçinin atası bunla bağlı üzr istəyib və meşəni məhv edən "Monte Ferro" şirkətinin meşəni bərpa etməyə başladığını bildirib.

## Şəxsi həyatı
2022-ci ildə yazıçı Günel Anarqızının övladı Sezen Məmmədli ilə evlənib. Bir övladı var.

Qafar Dəmirçi həmçinin triatlon idman növü ilə məşğul olur. İndiyə qədər 7 qitəni əhatə edən 16 marafonda iştirak edib.

## İstinadlar
Fonasiya

**Fonasiya** — insanlarda və bəzi heyvanlarda səsin yaranma prosesidir. Bu proses qırtlaqda baş verir və səs tellərinin titrəməsi ilə həyata keçirilir. Səsin çıxarılması tənəffüs sistemindən gələn havanın səs telləri vasitəsilə modulyasiyası ilə təmin olunur. Fonasiya həm danışıq səslərinin, həm də vokal və qeyri-vokal səslərin yaranmasının əsas mexanizmidir.
## Fonasiya prosesinin əsasları
### Tənəffüs sistemi
Ekspirasiya zamanı hava qırtlağa doğru hərəkət edir. Səs yaratmaq üçün ağciyərlərdən çıxan hava əsas mənbədir. Səs telləri qırtlaqda yerləşən elastik quruluşlardır. Hava axını onların titrəməsinə səbəb olur. Titrəmə tezliyi səsin hündürlüyünü (tonunu) müəyyən edir.
Rezonator sistemdə ağız, burun və udlaqdan ibarət boşluqlar səsə rezonans əlavə edərək onu gücləndirir və fərqli keyfiyyətlərlə zənginləşdirir.
### Rezonator sistemi
Ağız, burun və udlaqdan ibarət boşluqlar səsə rezonans əlavə edərək onu gücləndirir və fərqli keyfiyyətlərlə zənginləşdirir.
## Fonasiya növləri
Normal Fonasiya: Adi danışıq və ünsiyyət zamanı istifadə olunur.
Pıçıltı: Səs telləri qismən açıq qalır və minimal vibrasiya edir.
Qışqırıq: Havanın güclü axını ilə səs tellərinin intensiv vibrasiyası baş verir.
Mahnı Fonasiyası: Səs tellərinin sabit və geniş diapazonda titrəməsi ilə musiqili səs yaranır.
## Fonasiya və səsin xüsusiyyətləri
Fonasiya nəticəsində yaranan səs aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:
Tezlik: Səs tellərinin titrəmə sürəti. Daha sürətli titrəmə incə ton, daha yavaş titrəmə isə qalın ton yaradır.
İntensivlik: Hava axınının gücü ilə əlaqədardır. Güclü hava axını yüksək səs yaradır.
Rezonans: Səsin fərqli ton və keyfiyyətlərə sahib olmasını təmin edir.
Fonasiya təkcə danışıq üçün deyil, həm də emosional ifadələr (qışqırıq, gülüş) və vokal ifalar üçün mühüm rol oynayır. Səs tellərinin fəaliyyəti tənəffüs və sinir sistemləri tərəfindən idarə olunur. Bu proses həm də insanların fərqli səslərə və tonlara malik olmasını təmin edir.

## Həmçinin bax
* Fonetika

## İstinadlar
Esperanto qrammatikası

** Esperanto qrammatikası** — beynəlxalq köməkçi dil kimi yaradılmışdır və onun qrammatikası sadə, istisnasız və məntiqidir. Dil 1887-ci ildə Lüdviq Lazar Zamenhof tərəfindən təqdim edilib və öyrənilməsi asan, universal bir dil olaraq tərtib olunub. Aqqlütinativ dil olan esperanto dilinin lüğət tərkibi Hind-Avropa dil ailəsinə, xüsusilə latın, slavyan və german dillərinə əsaslanır. Esperantoda sərbəst cümlə sintaksisi var, cümlədəki elementlərin yerləri dəyişdirildikdə cümlənin mənası dəyişmir. Esperanto qrammatikası sadə, məntiqi və istisnasız qaydaları ilə tanınır.

## Esperanto dilinin qrammatik prinsipləri
Dil qrammatik istisnalardan azaddır. Hər bir qayda hər zaman eyni şəkildə tətbiq edilir. Esperanto dilində sözlər dəyişməzdir, onların funksiyaları şəkilçilər vasitəsilə müəyyən edilir.  
Universal morfemlər sabit mənaya malikdir və funksiyası aydın şəkildə müəyyən edilir.  

## İstinadlar
Camlı köşk

**Camlı köşk** (digər adı: *Atadan köşkü; Cumhurbaşkanlığı Xarici Qonaqlar köşkü*) — Ankarada Çankaya köşkü ərazisində yerləşən bir mərtəbəli tarixi malikanə.

Türkiyənin müasir memarlıq tarixi baxımından miras binasıdır. Mustafa Kamal Atatürkün xüsusi istəyi ilə bacısı Məqbulə xanımın yaşaması üçün tikilmişdir.

1935-ci ildə memar Seyfi Arkan tərəfindən layihələndirilən binanın tikintisi 1936-cı ilin ortalarında başa çatdırılıb. Məqbulə xanım bu malikanədə Atatürkün ölümünə qədər yaşayıb. Bina 2016-cı ilə qədər dövlət başçılarının qəbulu üçün istifadə olunub.
## Tarixi
1935-ci ildə prezident Mustafa Kamal Atatürk, tez-tez İstanbuldan gələn və Çankaya köşkündə qalan bacısı Məqbulə xanım və əri Məcdi bəyi yerləşdirmək üçün Cumhurbaşqanlığı ərazisində bir ev tikilməsini xahiş etdi.

Atatürk, Florya Atatürk Dəniz Köşkünün tikinti prosesindən və nəticədə dizaynından çox məmnun olduğu üçün evin layihələndirilməsi işini Seyfi Arıkana həvalə etdi.  25 iyun 1935-ci ildə memar Zühdü Başara tenderə çıxarılan malikanənin tikintisini 1936-cı ilin ortalarında daxili dizaynlı ilə birgə tamamladı. Binanın mebel və işıq elementlərinin dizaynını Seyfi Arkan edib.

Atatürk, bacısının yaşadığı müddətcə malikanədən istifadə etməsini, sonra isə onun "Qonaq və Baş nazirlik evi" olmasını istəyirdi. Atatürkün ölümündən sonra Çankaya köşkü bütün ərazisi CHP-yə miras qaldı. CHP Çamlı malikanəsinin istifadə hüququnu Məqbulə xanımdan alıb. 1949-cu ildə Maliyyə Nazirliyi Çankaya torpaqlarını və binalarını CHP-dən aldı.

Köşkdən 1951-1954-cü illərdə xaricdən rəsmi səfərlərə gələn xarici qonaqları qəbul etmək üçün istifadə edilmişdir; 1954-1970-ci illər arasında baş nazirin və parlament sədrinin iqamətgahı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu müddət ərzində binanın şimal qanadını sındırılaraq genişləndirilmiş və mühafizə polisi üçün yeni blok əlavə edilmişdir.

1975-ci ildə bina, digər memar Əbdürrəhman Hancı tərəfindən təmir edilmiş və dövlət qonaq evi kimi fəaliyyətə başlamışdır. İnteryer əvvəlcə ikimərtəbəli olsa da, 1975-ci ildə bərpa edildikdən sonra birmərtəbəli oldu. Qalereya və pilləkən sökülüb, qış bağçası və hovuz çıxarılaraq binanın içinə salındı.

1994-cü ildə bərpa edilmiş binaya 300 kvadratmetr yataq dəsti əlavə edildi və 1996-cı ilin əvvəlində yenidən xarici dövlət başçılarının qəbulu üçün istifadə olunmağa başladı.

## Memarlıq üslubu
Memar Arkan Məqbulə Atadan malikanəsi ilə bağlı əsas narahatlığının sakitçilik və onun yerləşdiyi yerə uyğunluğu olduğunu bildirmişdi. Bina iqamətgah kimi dizayn edilsə də, həm də respublikanın ölkəyə baxışını həm öz cəmiyyətinə, həm də əcnəbilərə tanıtmağa xidmət edib.

Arkanın layihələndirdiyi bir mərtəbəli binada müxtəlif yaşayış yerlərii səviyyə fərqləri ilə vurğulanıb. Qonaq otaqları, siqaret otağı, qadın qonaq otağı, qış bağçası və qulluqçu otağı kimi bölmələri bura daxildir. Qapalı və yarı örtülü terraslar həm daxilə, həm də xaricə aid ümumi sahələrdir.

## Həmçinin bax
* Çankaya köşkü

## İstinadlar
Yusif mirzə (Ağqoyunlu)

**Yusif mirzə** () — Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsənin oğlu, Ağqoyunlu şahzadəsi.

## Həyatı
Atası Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsən, anası isə onun əmisi qızı olan sevimli xanımı Səlcuqşah bəyimdir. Doğum tarixi tam bilinməsə də, Səlcuqşah bəyimin ən kiçik oğlu olduğu bilinir və 1464-cü ildən sonra doğulduğu ehtimal olunur. Atasının ölümündən sonra mərkəzi hakimiyyəti ələ alan qardaşı Sultan Xəlilin əmriylə, anası və digər doğma qardaşı Yaqub mirzəylə birlikdə Diyarbəkirə göndərildi. Bu tarixdən etibarən qardaşı Yaqub mirzənin yanından ayrılmadı və ona sadiq qaldı. Sultan Yaqub mirzənin səltənətində mühüm dövlət vəzifələrində xidmət etdi və dövlət işlərində qardaşını dəstəklədi. Kaşan və İsfahanın bəzi bölgələrini idarə edən Yusif mirzə, Sultan Yaqubun 3 noyabr 1487 tarixli Kaşan ziyarəti zamanı tarixi mənbələrdə Kaşan valisi olaraq təqdim olunur. Sultan Yaqubun içkini qadağan etdiyi 27 avqust 1488 tarixli fərmanının qüvvəyə minməsində mühüm rol oynadı.

1490-cı ildə Təbrizdəki vəba epidemiyasını təftiş etmək üzrə şəhərə göndərildi. Epidemiyanın azalması xəbərini alan Sultan Yaqub anası Səlcuqşah bəyimlə birlikdə öncə Təbrizə və ardından qışı keçirmək üçün Qarabağa yollandı. Ancaq həmin ilin qışında öncə anaları Səlcuqşah bəyim, ardından Yusif mirzə və Sultan Yaqub anidən vəfat etdi. Hər üçünün də ölüm səbəbi olaraq Təbrizdə vəbaya tutulmaları və ya sui-qəsd nəticəsində öldürülmələri göstərilir.

22 noyabr 1490-cı ildə Qaraağac yaxınlığındakı düşərgədə vəfat edən Yusif mirzənin Məhəmməd mirzə və Əlvənd mirzə adlı 2 oğlu olduğu bilinir.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* *Karakoyunlu ve Akkoyunlu Devletlerinde Hanedan Üyelerinin katli*, Eda Geyik. Yüksek Lisans Tezi. TC Kastamonu Üniversitesi. Kastamonu-2021

### İstinadlar
Qaramərcək qaraçörəkotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki təsviri
Birillik, hündürlüyü 30-60 sm olan, dik qalxan, çılpaq, yuxarıdan budaqlanan gövdəli bitkidir. Yarpaqları dar xəttvaripaylı ikiqat lələkvaribölümlüdür. Çiçəkləri tək, ağ və ya çəhrayımtıldır. Kasa yarpaqları 3-4 mm uzunluğunda, uzunsov, bəzən kənarları boyunca kirpikvari tüklüdür. Nektarlıqlar təxminən 5 mm uz.-da, tüklü, qısa dırnaqcıqlıdır; Üst dodaq çox qısadır, alt dodaq 2 dar paylara bölünmüşdür. Meyvə qatları 3, 5-6 mm uz., yuxarıya qədər birləşmiş, qısa buruncuqludur. Toxumlar yumurtavaridir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvələmə may-iyun aylarına təsadüf edir. Aşağı dağ qurşağında: meşə talalarında, kolluqlarda, topaq topalarında, əkinlərdə, otlu yamaclarda, quru çay yataqları boyunca yayılır. Mezofit, işıqsevəndir.

## Yayılması
**Dünyada:** Fransa, Yunanıstan, İran, İraq, Şimali Qafqaz, Fələstin, İspaniya, Cənubi Qafqaz, Türkiyə, Türkmənistan, **[[Azərbaycan]]da**: Böyük Qafqaz (Quba), Samur-Dəvəçi ovalığı, Kür-Araz ovalığı, Bozqır yaylası, Kür düzü, Kiçik Qafqazın mərkəzi (Ağdam), şimalı, cənubu (Füzuli, Zəngilan, Cəbrayıl).

## Növün istifadə sahəsi
Gözəl görünüşlü və parlaq çiçəklərinə görə dekorativ bitki kimi becərilə bilər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məsih mirzə (Ağqoyunlu)

**Məsih mirzə** () — Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsənin oğlu, Ağqoyunlu şahzadəsi.

## Həyatı
1469-cu ildə dünyaya gəldi. Atası Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsən, anası isə Trabzon imperatoru IV İohann Komnenosun qızı Teodoradır. Yerli bəylərdən Sufi Xəlil Bektaşi onun lələsidir. Atasının ölümü ndən sonra taxta çıxan ögey qardaşları Sultan Xəlil və Sultan Yaqubun qısa səltənətlərindəki fəaliyyəti barədə məlumat yoxdur. Haqqında ilk dəfə Sultan Yaqubun müəmmalı ölümündən sonra danışılır. Belə ki, rəvayətə görə, Səlcuqşah bəyim ərinin digər xanımından doğulan oğlu Məsih mirzəni zəhərləmək istəmiş, ancaq hazırlanan zəhərli şərbəti öz oğulları Yusif mirzə və Sultan Yaqub içmişdir. Bu hadisənin ardından özü də bu şərbətdən içərək intihar etmişdir.

Qardaşı Sultan Yaqubun ölümündən sonra lələsi Sufi Xəlil Bektaşi xəyanət edərək mərhum sultanın azyaşlı oğlu Baysunqur mirzəni taxta çıxardı. Buna etiraz edən bəzi tayfalar Məsih mirzəni taxta çıxarmaq üçün üsyana başladı. Ancaq 1491-ci ildə Sultanabad yaxınlığında baş tutan toqquşmada Bayundur əmirləri məğlub edildi və Məsih mirzə, vaxtilə lələsi olan Sufi Xəlil Bektaşi tərəfindən öldürüldü.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* *Karakoyunlu ve Akkoyunlu Devletlerinde Hanedan Üyelerinin katli*, Eda Geyik. Yüksek Lisans Tezi. TC Kastamonu Üniversitesi. Kastamonu-2021

### İstinadlar
Paeonia multifida

*  — Paeonia tenuifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Paeonia peregrina bitki növünün sinonimi.
Cessika Kempbell

**Cessika İvi Kempbell** (; ()&nbsp;— Kanada hokkeyçisi və hokkey məşqçisi. "Sietl Kraken" klubunun baş məşqçisi Den Baylsmanın köməkçisi, NHL tarixində ilk qadın məşqçi.

## Həyatı
### Oyunçu karyerası
2010-cu ildə gənclər arasında keçirilən şaybalı hokkey üzrə dünya çempionatının finalında overtaymda ABŞ komandasının qapısına şayba ataraq Kanada komandasına qələbə qazandırmışdır; qarşılaşma 5:4 hesabı ilə kanadalıların xeyrinə başa çatmışdır. Cessika turnirdə 15 xal toplayaraq ən çox şayba atan hokkeyçi olmuşdur və turnirin MVP-si seçilmişdir.

Dörd mövsüm Kornell Universitetini təmsil edən "Kornell Biq Red" komandasının heyətində çıxış etmişdir. 2013/2014 mövsümünün nəticələrinə görə 36 xal (14+22) toplamışdır. 2014-cü ildə Kanada Qadın Xokkey Liqasını təmsil edən Kalqari İnferno komandasının oyunçusu olmuşdur.

Kanada millisinin tərkibində 2015-ci ildə keçirilən şaybalı hokkey üzrə dünya çempionatının gümüş mükafatçısı olmuş, 5 oyun oynasa da şəxsi aktivinə xal yazdıra bilməmişdir.

## İstinadlar