open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Five Nights at Freddy's

**''Five Nights at Freddy's** (**FNaF**)* — [[Skott Kouton]] tərəfindən yaradılmış videooyunlar seriyası və media franşizası. "FNaF" videooyun seriyası 8 avqust 2014-cü ildə [[Five Nights at Freddy's (videooyun)|ilk seriyasının]] buraxılması ilə geniş populyarlıq əldə etmişdir.

Mövcud video oyun seriyasının əsas kolleksiyası doqquz ədəd interaktiv əyləncə məhsulundan təşkil olunmuşdur. Təqdim olunan oyunların süjet xətti "Freddy Fazbear's Pizza" adlı ailə iaşə müəssisəsində cərəyan edir. Qeyd edilən müəssisə öz rəsmi adını baş personaj olan Freddi Fazbir adlı mexaniki-robotik ayı obrazından əxz etmişdir. Oyunların əksəriyyətində iştirakçılar iaşə obyekti və ya əyləncə kompleksi formatında olan müəssisədə gecə növbəsi əməkdaşı vəzifəsini icra edirlər. Gecə saatlarında həmin obyektlərdə yerləşdirilmiş animatronik personajlar aktivləşərək əməkdaşa zərər yetirməyə cəhd göstərirlər. İştirakçıların sərəncamında təhlükəsizliyin təmin edilməsi məqsədilə müxtəlif vasitələr, o cümlədən mühafizə kameraları, işıqlandırma sistemi, giriş-çıxış qapıları və havalandırma şaxtaları mövcuddur. Təhlükəsizlik kameralarının monitorinqi və mövcud vasitələrin səmərəli tətbiqi yolu ilə istifadəçilər animatronik personajların xidməti otağa daxil olmasının qarşısını almaq məcburiyyətindədirlər. Oyunun süjet xətti səs yazıları, əlavə mini-oyunlar və xüsusi gizli elementlər ([[Pasxa yumurtası (virtual)|pasxa yumurtaları]]) vasitəsilə tədricən aşkarlanır.

Əsas oyun məhsulları ilə bərabər, franşizanın təxəyyül məhsulu olan kainatının genişləndirilməsi məqsədilə törəmə oyun məhsulları və ədəbi nəşrlər də işlənib hazırlanmışdır. Franşiza müvafiq dövr ərzində qlobal miqyasda pərəstişkar auditoriyasının formalaşdırılmasına nail olmuşdur. Pərəstişkarlar tərəfindən fan incəsənət nümunələri, həvəskar oyun məhsulları və digər müxtəlif materiallar yaradılmaqla məhsula olan yüksək maraq və rəğbət nümayiş etdirilməkdədir. Seriya 2023-cü il dövrünədək dünya miqyasında 33,5 milyon ədəddən artıq satış göstəricisinə nail olmuşdur.

== Oyunlar ==
* [[Five Nights at Freddy's (videooyun)|*Five Nights at Freddy's*]] (2014)
* *Five Nights at Freddy's 2* (2014)
* *Five Nights at Freddy's 3* (2015)
* *Five Nights at Freddy's 4* (2015)
* *FNaF World* (2016)
* *Five Nights at Freddy's: Sister Location* (2016)
* *Freddy Fazbear's Pizzeria Simulator* (2017)
* *Ultimate Custom Night* (2018)
* *Five Nights at Freddy's: Help Wanted* (2019)
* *Curse of Dreadbear* (2019)
* *Five Nights at Freddy's: Special Delivery* (2019)
* *Freddy in Space 2* (2019)
* *Security Breach: Fury's Rage* (2021)
* *Five Nights at Freddy's: Security Breach* (2021)
* *Youtooz Presents: Five Nights at Freddy's* (2022)
* *Ruin* (2023)
* *Freddy in Space 3: Chica in Space* (2023)
* *Five Nights at Freddy's: Help Wanted 2'' (2023)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Animatronik

**Animatronik** — əyləncə mərkəzlərində tapılan, canlıların davranışını və görünüşünü təqlid edə bilən robota bənzər kuklalar.

## İstinadlar
Sebayaşi xəfif ləpə nişanələri

– Yaponiyanın Qunma prefekturasının Kanna qəsəbəsinin yaxınlığında yerləşən təbiət abidəsi. Dağ uçurumundakı bir divarda yerləşən qədim xəfif ləpə nişanələrindən və 50-yə yaxın dinozavr izindən ibarətdir.

## Tarixi
Sebayaşi xəfif ləpə nişanələri Kanna qəsəbəsinin 299-cu magistralı boyunca davam edən Sezanami-iva adlı dağ uçurumu divarında yerləşir. Nişanələr ilk dəfə 1953-cü ildə yol tikintisi zamanı kəşf edilmişdir. Kəşf edildiyi zaman sadəcə qədim xəfif ləpə nişanələrindən ibarət olduğu düşünülürdü. Yaxınlığında yerləşmiş keçmiş bir kəndin adı ilə Sebayaşi xəfif ləpə nişanələri adlandırılmışdır. 23 iyul 1965-ci ildə təbiət abidəsi elan olunmuşdur.

Qaya 1957-ci ildə Qunma Universitetinin alimləri tərəfindən araşdırılmış və xəfif ləpə nişanələrinin yanında "qəribə dəliklər"in olduğu bildirilmişdir. 1985-ci ildə ildə aparılmış araşdırmalar nəticəsində bu dəliklərin dinozavrların ayaq izləri olduğu məlum olmuşdur. Bu, Yaponiyada kəşf edilmiş ilk dinozavr izləri kimi tarixə düşmüşdür. Burada 50-dən çox dinozavr izi müəyyən edilmişdir. Dinozavr izlərinin kəşf edildiyi həmin il Kanna qəsəbəsinə 30.000-dən çox turist gəlmişdir. Nəticədə, Kanna qəsəbəsi özünü "dinozavr krallığı" kimi tanıtmağa başlamışdır. 1987-ci ildə burada Kanna Dinozavr Mərkəzi açılmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Abidənin yerləşdiyi yer Mezozoy dövründə – təxminən 100 milyon il əvvəl qumlu okean sahili idi. Su hərəkəti nəticəsində qumda xəfif ləpə nişanələri yaranmış və fosilləşmişdir. Qayada Mezosoy dövrünə aid balıqqulağı fosilləri aşkar edilmişdir. Qaya 12 metr hündürlüyündə və 10 metr genişliyindədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kanna Dinozavr Mərkəzi
Alexandro Balde

**Alexandro Balde** () — ispaniyalı futbolçu, sol cinah müdafiəçisi. İspaniya milli komandasının və Barselona FK-nın oyunçusu. 
## İstinadlar
Fəth (hərb)

**Fəth** — düşmənin silah gücünə hərbi tabe edilməsi aktı. Normanların İngiltərəni fəthi hərb tarixindəki fəth nümunələrindən biridir. Bu hadisə İngiltərə Krallığının normanların nəzarətinə keçməsinə səbəb olmuş və 1066-cı ildə Fateh Vilhemi ingilis taxtına gətirmişdir.

Fəth müəyyən mənada müstəmləkəçiliklə əlaqələndirilə bilər. Məsələn, İngiltərə anqlo-saksların, vikinqlərin və franko-normanların müstəmləkəçiliyi və fəthinin mərhələlərini yaşamışdır.

## Tarixi fəthlər
Qədim sivil xalqlar böyük miqyasda müharibələr aparırdılar ki, bu da əslində işğalçılıq idi. Misirdə işğal və fəthin təsirləri rəsm və heykəllərdə təmsil olunan müxtəlif irq tiplərində müşahidə olunur. Təkmilləşdirilmiş təsərrüfat getdikcə daha böyük orduların formalaşmasına və təkmilləşdirilmiş silah texnologiyasını əhatə edən ixtisaslaşmaya imkan vermiş və bu, əhalinin artması və siyasi nəzarətlə birlikdə müharibənin daha geniş vüsət alması və dağıdıcı xüsusiyyət alması ilə nəticələnmişdir. Nəticədə asteklər, inklər, Dahomeya, Benin, Misir, Babilistan, Assuriya və İran kimi qədim sivilizasiyalar ətrafdakı az təşkilatlanmış cəmiyyətlərdən daha militarist xüsusiyyətləri ilə seçilmiş və hərbi sərgüzəştləri daha geniş miqyas alaraq ilk effektiv fəthləri mümkünləşdirmişdir.

## Xüsusiyyətləri

### Miqrasiya
Hərbi fəth insan miqrasiyasının ən davamlı səbəblərindən biri olmuşdur. Siyasi inkişafa və dövlətin formalaşmasına miqrasiya və fəthlərin əhəmiyyətli təsiri var. Miqrasiyaya səbəb olan fəthlər irqlərin qarışmasına və mədəni mübadilələrə töhfə vermişdir.

### Talan
Talançılıq hər zaman və hər yerdə müharibənin nəticələrindən biri olub: fatehlər tapdıqları dəyərli əşyaları mənimsəyiblər. Bu arzu həm də müharibə və fəthlərin ən əsas səbəblərindən biri olmuşdur.

### Tabelik
Tabelik nəticəsində sinif fərqi yaranır: fəth edilən xalq kölələşdirilir. Beləliklə, mümkün olan ən geniş sosial siniflər yaranır: kölələr və azadlar. Qullar müharibəni özlərinin əsas işi hesab edən yuxarı təbəqələri dəstəkləmək üçün işlədilir.

## İkinci dünya müharibəsindən sonra
Alimlər 1945-ci ildən bəri işğala qarşı normanın mövcudluğunu müzakirə edirlər. İkinci dünya müharibəsindən sonra böyük ərazilərin zəbt edilməsi nadir hal olsa da, dövlətlər hələ də kiçik ərazilərin ilhaqını davam etdirirlər.

## Həmçinin bax
* Qələbə

## İstinadlar
Skott Kouton

**Skott Breyden Kouton** ( ) — amerikalı videooyun istehsalçısı və yazıçı.

Kouton karyerasına xristian və ailə mövzuları haqqında olan videooyunlar yaratmaqla başlayıb. Ancaq bu oyunlar o qədər də bəyənilmirdi. Skottun uğuru 2014-cü ildə yaratdığı qorxu oyunu "*[[Five Nights at Freddy's (videooyun)|Five Nights at Freddy's]]*" ilə daha da artdı. O, oyunun əhəmiyyətli dərəcədə populyarlıq qazanmasından sonra oyunun davam seriyalarını da hazırladı. Oyundan əlavə Skott 2015-ci ildə buraxılan "The Silver Eyes" romanının müəllifi olmuş, həmçinin 2023-cü ildə işıq üzü görmüş "*[[Freddi ilə beş gecə]]*" filminin ssenarisini yazmışdır.

## Həyatı
Skott Breyden Kouton Texasın Bell County bölgəsində anadan olub. O, 1996-cı ildə Hyuston İncəsənət İnstitutuna daxil olmuşdur.

## Videooyunlar

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Scott Games (archived)
Gözləyirəm... (film)

**Gözləyirəm...** () — Rob Makkitrikin rejissorluğu ilə 2005-ci ildə çəkilmiş amerikan müstəqil qara komediya filmi. Baş rollarda Rayan Reynolds, Anna Feris və Castin Lonq çəkiliblər. Makkitrik filmin ssenarisini ofisiant işləyərkən yazmışdır.

## Məzmun
Film Shenaniganz restoranında çalışan ofisiantların günlük həyatından bəhs edir.

## Rollarda
* Rayan Reynolds — Monty 
* Anna Feris — Serena 
* Castin Lonq — Dean 
* David Koechner — Dan
* Luis Quzman — Raddimus 
* Chi McBride — Bishop
* John Francis Daley — Mitch
* Kaitlin Doubleday — Amy
* Robert Patrick Benedict — Calvin
* Alanna Ubach — Naomi
* Vanessa Lengies — Natasha
* Max Kasch — T-Dog
* Andy Milonakis — Nick
* Dane Cook — Floyd
* Jordan Ladd — Danielle
* Emmanuelle Chriqui — Tyla
* Wendie Malick — Monty's Mom
* Skyler Stone — a cook
* JD Evermore — a redneck

## İstehsalı
Film Luiziana ştatında yerləşən Jefferson Parish və Kenner bölgələrində lentə alınıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
IFC Films

**IFC Films** — ABŞ-nin Nyu-York şəhərində fəaliyyət göstərən film şirkəti. Şirkət AMC Networks-a məxsusdur. Bu şirkət müxtəlif növ filmlərin paylanmasını həyata keçirir. Öz adlarından istifadə edərək müstəqil filmləri, **Sundance Selects** adı altında xarici və sənədli filmləri, **IFC Midnight** adı ilə isə müxtəlif janrda olan filmləri buraxırlar. Şirkət filmləri IFC Center-də nümayiş etdirir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official site
Nigeriyada dini toqquşmalar

**Nigeriyada dini toqquşmalar** — Nigeriyada müsəlmanlarla xristianlar arasında baş vermiş dini toqquşmalar. Nigeriya hökuməti münaqişədə iştirak edir, qətliamları dayandırmaq üçün müntəzəm olaraq qoşun və polis göndərir. Nigeriyada aparılan siyahıyaalmaya görə, müsəlmanlar çoxluq təşkil edir (50,5%), xristianlar ikinci ən böyük dini inancdır və ölkə əhalisinin 48,2%-ni təşkil edir. Nigeriyanın şimal hissəsi (əksəriyyəti müsəlmandır) 1999-cu ildən bəri şəriət qanunları əsasında yaşayır.

İğtişaşlar 1953-cü il mayın 16-da Kano sakinlərinin Cənubi Nigeriyanın yürütdüyü siyasətdən narazılıqlarını ifadə etmək üçün küçələrə çıxması **ilə** başladı. Mayın 18-də müstəmləkə hökuməti Şimali Nigeriyada fövqəladə vəziyyət elan etdi və qoşunlar Kano şəhərinə göndərildi. Bu dövrdə silahlı toqquşmalar nəticəsində 36-dan 52-yə qədər insan həlak olmuş, 200-dən çox insan yaralanmışdır .

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Анализ BBC о истории конфликта 
* Boko Haram Fighting for their Last Territorial Stronghold, 23 April 2015
* Blench, R. M., Daniel, P. & Hassan, Umaru (2003): *Access rights and conflict over common pool resources in three states in Nigeria.* Report to Conflict Resolution Unit, World Bank (extracted section on Jos Plateau)
* Understanding the Islamist insurgency in Nigeria, 23 may 2014 by Kirthi Jayakumar.
* Muslims should unite to fight Boko Haram Insurgency — Sultan, 30 November 2014
Təqibçi (film)

**Təqibçi** () — Devid Robert Mitçellin yazıb rejissorluq etdiyi 2014-cü il qorxu filmi. Filmin baş rolunda Mayka Monro çəkilib, o maşında cinsi əlaqəyə girdikdən sonra naməlum varlıq tərəfindən təqib edilən qızı canlandırıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Kloverfild, 10

**Kloverfild, 10** () — Den Traxtenberqin rejissorluğu ilə 2016-cı ildə çəkilmiş amerikan elmi-fantastrik, qorxu-triller filmi. Film "Kloverfild" seriyasının ikinci filmidir. Baş rollarda Meri Elizabet Uinsted, Con Qudmen və Con Qallaher çəkilib. Film avtomobil qəzasına düşən Mişel haqqındadır. O, özünə gələndə tanımadığı iki şəxslə yeraltı sığınacaqda olduğunu görür. Bu adamlar ona Yerin səthində nəsə baş verdiyini və orada yaşamağın artıq güvənli olmadığını deyirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
*
Mübaliğə

Hadisə və ya fikrin şişirdilmiş şəkildə verilməsi **mübaliğə** adlanır. Ədəbiyyatşünaslıqda mübaliğəyə hiperbola da deyilir. Mübaliğədən həm nəzmdə, həm də nəsrdə ifadəni gücləndirmək üçün istifadə olunur. Həmin ritorika sənətlərindən biri olan 

Ədəbiyyatda daha çox şişirtmə adı ilə tanınan mübaliğə sənətindən həm şairlər, həm də roman və hekayə müəllifləri istifadə edirlər. Mübaliğə sənətinin məqsədi hekayəni daha güclü etmək və oxucunu heyran etməkdir.

Roman, hekayə və nağıl kimi hadisə yazılarında mübaliğə sənəti adətən personajın gözü ilə edilir. Personajın hiss və düşüncələrini şişirdilmiş şəkildə ifadə etmək personajın düşdüyü vəziyyəti daha aydın başa düşməyə imkan verir.

Mənzum əsərlərdə isə adətən kimisə tərifləyəndə və ya tənqid edərkən mübaliğədən istifadə olunur.

### Nümunə
# "Dağ kimi insan" bir anda əldən ayaqdan kəsildi.
# Onun son sözləri "ox kimi" ürəyimə batdı.
# "Dünya qədər" boş vaxtı olmasına baxmayaraq, hələ də vaxtının olmamasından şikayətlənir
## Həmçinin bax
* Litota
* Təkrir
Burp Suite

**Burp Suite** veb proqramların nüfuz testi üçün istifadə edilən proqram təhlükəsizliyi proqramıdır. Proqramın həm pulsuz, həm də pullu versiyası mövcuddur. Proqram təminatı PortSwigger şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır. Paketə proxy server (Burp Proxy), indeksləşdirici robot (Burp Spider), müdaxilə aləti (Burp Intruder), zəiflik skaneri (Burp Scanner) və HTTP təkrarlayıcı (Burp Repeater) kimi alətlər daxildir.

## Həmçinin bax
* OWASP ZAP

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İnternet botu

**İnternet botu** və ya qısaca **bot** — İnternet üzərindən avtomatlaşdırılmış tapşırıqları (skriptləri) icra edən proqram təminatı. İnternet botu müştəri-server modelində müştəri rolunu oynayır, halbuki server rolunu adətən veb-serverlər oynayır. İnternet botları sadə və təkrarlanan tapşırıqları bir insanın edə biləcəyindən daha sürətli yerinə yetirməyə qadirdir. Botların ən geniş istifadəsi veb axtarış, yəni avtomatlaşdırılmış skriptin veb-serverlərdən məlumatı götürməsi, təhlil etməsi üçündür. Ümumi veb trafikin yarısından çoxu botlar tərəfindən yaradılır.

Veb serverlərinin botları məhdudlaşdırmaq cəhdləri fərqlidir. Bəzi serverlərdə həmin serverdə bot davranışını tənzimləyən qaydaları ehtiva edən `[[robots.txt]]` faylı var. Qaydalara əməl etməyən istənilən botun veb-sayta girişi qadağan edilə bilər. Göndərilən mətn faylında əlaqəli proqram/tətbiq yoxdursa, qaydalara riayət etmək tamamilə könüllüdür. Çünki qaydaları tətbiq etmək və ya botun yaradıcısı və ya icraçısının robots.txt faylını oxumasını və ya onu tanımasını təmin etmək üçün heç bir yol olmayacaq. Axtarış botları adətən yaxşı niyyətli olur. Digərləri isə məsələn siyasi kampaniyalara zərərli hücumlar etmək üçün istifadə olunur.
## Mesajlaşma botları
Bəzi botlar ani mesajlaşma, Internet Relay Chat (IRC) və ya Facebook və Twitter botları kimi digər veb-interfeyslər vasitəsilə İnternet əsaslı xidmətlərin istifadəçiləri ilə əlaqə qura bilir. Bu çat-botlar insanlara sadə ingilis dilində suallar verməyə və sonra cavab hazırlamağa imkan verə bilər. Bu cür botlar adətən hava proqnozu, poçt indeksi məlumatları, yarışdakı hesab, valyuta və ya digər vahid konvertasiyaları və s. barədə sualları cavablandıra bilir. Digər botlar — AOL Instant Messenger və MSN Messenger-dəki SmarterChild isə əyləncə məqsədilə istifadə olunur.

IRC botunun əlavə rolları söhbət kanalında qulaq asmaq və iştirakçıların söylədiyi müəyyən ifadələri şərh etmək (obrazların tanınması əsasında) ola bilər. Bu bəzən yeni istifadəçilər üçün yardımçı kimi və ya yazılan təhqirləri senzura etmək üçün istifadə olunur.
## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aanval

**Aanval** — xüsusi olaraq Snort, Suricata və Syslog məlumatları ilə istifadə üçün nəzərdə tutulmuş kommersiya SIEM məhsuludur. Aanval 2003-cü ildən aktiv inkişaf mərhələsindədir və sənayedə ən uzun müddət işləyən Snort qabiliyyətli SIEM məhsullarından biri olaraq qalır. Aanval niderland dilində "hücum" deməkdir.

## Tarix
Aanval 2003-cü ildə Loyal Moses tərəfindən yaradılmışdır, lakin 2004-cü ilin mart ayına qədər ictimaiyyətə təqdim edilməmişdir və C1-RA1008 özəl kommersiya lisenziyası ilə buraxılmışdır. Proqram təminatının bütün ömrü ona Aanvaldan əlavə OpenAanval və ya ComAanval da istinad edilmişdir.

Aanval veb-brauzerdən AJAX üslubunda təhlükəsizlik hadisələrinin monitorinqini və hesabatını təmin edirdi. Aanval yaradılandan bəri o, Snort, Suricata və Syslog məlumatlarının normallaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirməklə müdaxilənin aşkarlanması, korrelyasiya və təhlükənin idarə edilməsi konsoluna çevrilmişdir.

## Həmçinin bax
* Müdaxilənin aşkarlanması sistemi
* Müdaxilənin qarşısının alınması
* Snort (proqram təminatı)
* Sguil

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* 
* Aanval wiki

* Snort-un ana səhifəsi
* OISF-in ana səhifəsi
Sazbəndlik

**Sazbəndlik** – saz hazırlama sənəti. Sazbənd saz alətini hazırlayan ustalara verilən addır.

Sazbəndlik elə bir sənətdir ki, onun daşıyıcısı həm dülgər, həm tərtibatçı-rəssam, həm musiqiçi, həm də saz-söz sənətinə yaxşı bələd olmalıdır. "Zəri zərgərdən, sazı sazbənddən alarlar" deyimi də təsadüfi deyilməmişdir. Usta sazbəndlər təkcə saz düzəltməmiş, həm də zaman-zaman sazı təkmilləşdirmişlər. Sazbənd Xudu Məmmədov sazın qol, beçə və sinə pərdələrinin sayını 23-ə çatdırmışdır. Aşıqlar kimi sazbəndlər də bu sənətin sirlərini şagirdlərinə öyrətməklə onu yaşatmağa çalışırlar. Sazbəndlik sənətinin bir sıra peşə özəllikləri vardır. Mahir sazbənd ilk növbədə material seçməklə işə başlayır. Ağac seçərkən də onun güneydə (dəmyədə) və ya quzeydə (sulu yerdə) bitməsinə, möhkəmliyinə, çəkisinə diqqət yetirir. Məşhur sazbəndlər hər ağacdan saz düzəltməyib, keyfiyyətli ağac materialı üçün el-el, oba-oba gəzib, daha çox yaşlı ağaclara üstünlük veriblər.

## Tut ağacından hazırlan saz
Sazın çanağı tut ağacından yonulub hazırlanır. Bunun üçün əvvəlcə yaş tut ağacından arxa tərəfi enli, qabağa doğru tədricən nazilib trapez forması alan qabırğalar yonulub hazırlanır. Həmin qabırğalar "əymə" adlanan metal qəliblər vasitəsilə əyilib müvafiq görkəmə salınır. Sazbənd qabırğaların elastikliyini artırmaq üçün əvvəlcə onları qaynar suda "bişirib" kövrəkliyi azaldır. Daha sonra onların hər birini azca əyib müvafiq qəlibə bağlayır və bir neçə gün bu vəziyyətdə saxlayır. Sonra sarğını açıb əymə bucağını bir qədər də daraldır və qabırğanı qəlibə yenidən sarıyır. Bu əməliyyatı bir neçə dəfə təkrar etməklə çanağı əmələ gətirəcək qabırğaların hər birini əyib lazımi həddə çatdırır, daha sonra kölgə yerdə qurudur. Usta sazbənd növbəti mərhələdə qabırğa əymələri sumbata kağızı ilə sürtüb hamarlayır və ağız-ağıza düzür. Bir qayda olaraq, əymələrin ensiz qabaq başı sazın qövsvari formalı "boğaz"ına, enli arxa hissəsi isə çanağın "daban taxtası"na ağac çüy vasitəsilə bərkidilir. Sazın qolu qoz ağacından yonulub müvafiq formaya salınandan sonra onun "aşıxlıq" adlanan kəlləsində deşiklər açılır və həmin deşiklərə taxtadan düzəldilmiş "aşıx" keçirilir. Qolun arxa ucu azca kərtlənib yonulandan sonra yapışqan vasitəsilə çanağın "boğaz"ına yapışdırılır. Saz çanağının üstü nazik taxta lövhə ilə qapanır.

## Sazın quruluşu
Saz quruluş etibarilə dörd hissədən – "çanaq", "boğaz", "qol" və "aşıx"dan ibarətdir. Ölçüsündən asılı olaraq ona 5–6 ədəddən 10–15 ədədə qədər "tel" adlanan sim qoşulur. Simləri bağlamaq üçün saz çanağının arxasına buynuzdan düzəldilmiş ürək formalı xırda "nal", onun qolunun baş hissəsinə isə "aşıx"lar keçirilir. Simləri nizama düzüb sazın üst səthindən bir qədər aralı saxlamaq üçün çanağın arxa tərəfinə və qolun "aşıxlığ"ına xərək bərkidilir. Mal buynuzu və ya xırda taxta parçasından kərtlənib düzəldilən xərək simlərin səslənən hissəsinin uzunluğunu məhdudlaşdırmaqla yanaşı, həm də səsi gücləndirməyə xidmət edir. Bundan əlavə, müxtəlif tembrdə səs rezonansı yarada bilmək üçün sazın qoluna qoç bağırsağından düzəldilmiş 10–14 ədəd "pərdə" də bağlanır.

## İstinadlar
Trol ferması

**Trol ferması** və ya **trol fabriki** () siyasi rəyə və qərar qəbul etmə prosesinə müdaxilə etməyə çalışan internet trollarının institutlaşmış qrupudur. Bəzən hökumətlər təbliğat yaymaq və tənqidçilərə hücum etmək üçün klaviatura ordularına mükafatlar, pullu ödənişlər edir. Hesabatalara görə, bu hökumətlər jurnalistləri sıxışdırmaq və mediayaya inamı sarsıtmaq, seçkilərə təsir etmək üçün pullu şərhçilərdən, trollardan və botlardan istifadə edirlər.

Troll fermasının üzvləri sosial media və onlayn forumlarda əvvəlcədən müəyyən edilmiş mesajlarlarla, məqalələrlə doldurmaq, şərhlər yazmaq üçün saxta onlayn profillər yaradaraq fəaliyyət göstərən peşəkar qruplardır. Ödənişli əsasda sosial şəbəkələrdə trolluq etməklə məşğul olan şəxslər və ya səhifələr internet mühitində ölkələrə və ya milli, dini, irqi, cinsi və s. azlıqlara qarşı süni şəkildə formalaşdırılmış aqressiv kütlə görüntüsü və effekti yaratmağa çalışan qruplardan biri də hesab etmək olar. Trollar müəyyən bir siyasətçini tərifləmək və ya hökuməti tənqid edən birinə hücum etmək kimi öncədən planlaşdırılmış məqsədləri var.
Onlar koordinasiyalı şəkildə işləyir, bir-birinin yazılarını paylaşır, şərh edir və geniş şəkildə paylaşılan viral bir baxış, mövqe illüziyası yaradırlar. Trolların fəaliyyətinə qarşı mübarizə aparılmadığı təqdirdə, onların ictimai rəyə güclü təsir imkanı yaranır. Bu isə, cəmiyyət üçün olduqca təhlükəli haldır.
## Rusiya
Rusiya internet dəstələri də daxil olmaqla İnternet Tədqiqatları Agentliyi Rusiyanın 2016-cı il ABŞ seçkilərinə müdaxiləsi səbəbindən məşhurlaşıb. İnternet Tədqiqatları Agentliyi təbliğat yaymaq, Twitter trendlərini manipulyasiya etmək və Amerikanın siyasi və media qurumlarına inamı sarsıtmaq üçün trol ordularından istifadə edib.
Fabrik rusiyalı iş adamı, “Putinin aşpazı” kimi tanınan Yevgeni Priqojinə məxsus olub.

## Çin
**[[Umaodan]]** (), pinyin: wǔmáodǎng, həmçinin () 50 sentlik partiya. Çin Xalq Respublikasında ictimai rəyə manipulyasiya etmək və hakim Çin Kommunist Partiyasının yürütdüyü dövlət siyasəti barədə müsbət fikirlər yazan, hökumət tərəfdarı olan çinli bloqerlərə və trol dəstələrinə verilmiş qeyri-rəsmi addı. Bu ad çin dilindəki "u mao", yəni 5 szyao (0,5 yuan) sözündən götürülmüşdür. Ehtimal olunur ki, onlar internetdə yazdıqları hər şərhə və yazıya görə məhz bu qədər pul alırlar, amma eyni zamanda, ölkədə bu işi pulsuz icra edən çox sayda könüllü də var. 

## Vyetnam
**İctimai rəy briqadaları** () Vyetnam Kommunist Partiyasının dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən və ya Vyetnam Kommunist Hökuməti ilə əlaqəli internet trol dəstəsinin qeyri-rəsmi adıdır.

## Həmçinin bax
*İnternet Tədqiqatları Agentliyi
*Saxta xəbərlər

## İstinadlar
Alpiniada

**Alpiniada—**Alpinizm üzrə kütləvitəlim-idman və yubiley tədbiri. 1993-cü ildən keçirilir.

## Tədbirlər
“AzerGold” QSC  Heydər Əliyevin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə Azərbaycan Alpinizm Federasiyasının dəstəyi ilə Şahdağ Milli Parkının ərazisində Böyük Qafqazın Başdağ silsiləsinin Qızıl Qaya massivində Ulu Öndərin adını daşıyan, dəniz səviyyəsindən 3751 metr hündürlükdə yerləşən “Heydər zirvəsi”nə alpiniada təşkil edib.Alpiniadada səhmdar cəmiyyəti və onun törəmə şirkəti olan “Daşkəsən Dəmir Filiz” MMC-nin (DDF) bir qrup əməkdaşı iştirak edib.

Azərbaycanın ən yüksək yaşayış məntəqələrindən biri olan Xınalıq kəndindən başlayan alpiniadanın iştirakçıları Qızıl Qaya massivinin ətəklərində düşərgə salaraq, müəyyən olunmuş marşrut üzrə “Heydər zirvəsi”nə doğru yürüş ediblər. Mürəkkəb relyef və sərt iqlim şəraitinə baxmayaraq, böyük ruh yüksəkliyi və əzmkarlıqla zirvəyə çatan yürüş iştirakçıları dahi şəxsiyyətin xatirəsi dərin ehtiramla yad edib. Zirvədə Dövlət Bayrağı ilə yanaşı, “AzerGold” və “DDF”-in korporativ bayraqları dalğalandırılıb.

## İstinadlar
Axtarış botu

**Axtarış botu** — Ümumdünya hörümçək torunu sistematik şəkildə analiz edən və adətən veb indeksləşdirmə məqsədilə axtarış motorları tərəfindən idarə olunan internet botu.

Veb axtarış mühərrikləri və bəzi digər veb-saytlar öz veb məzmununu və ya digər saytların veb məzmununun indekslərini yeniləmək üçün axtarış botundan istifadə edirlər. Axtarış botu axtarış mühərriki tərəfindən emal edilməsi üçün səhifələri kopyalayır. Bu da istifadəçilərə daha səmərəli axtarış edə bilmə imkanı verir.

Axtarış botları ziyarət edilən sistemlərdə resursları istehlak edir və tez-tez saytları xəbərsiz ziyarət edirlər. Böyük səhifə kolleksiyasına rast gəldikdə planlama, yüklənmə və "nəzakət" problemləri gündəmə gəlir. Bunu axtarış botuna bildirmək üçün indekslənmək istəməyən ictimai saytlar üçün mexanizmlər mövcuddur. Məsələn, `[[robots.txt]]` faylı botlardan veb-saytın yalnız müxtəlif hissələrini indeksləşdirməyi və ya ümumiyyətlə indeksləşdirməməyi tələb edə bilər.

İnternet səhifələrinin sayı olduqca çoxdur; hətta ən böyük botlar belə tam indeks yaratmaqda çətinlik çəkirlər. Bu səbəbdən, axtarış sistemləri Ümumdünya hörümçək torunun ilk illərində, 2000-ci ildən əvvəl müvafiq axtarış nəticələrini vermək üçün mübarizə aparırdılar. Bu gün müvafiq nəticələr demək olar ki, dərhal verilir.

Axtarış botları hiperlinkləri və HTML kodunu təsdiqləyə bilər. Onlar həmçinin veb skreypinq və məlumatlara əsaslanan proqramlaşdırma üçün istifadə edilə bilər.

## Həmçinin bax
* Avtomatik indeksləmə
* Gnutella
* Veb arxivləşdirmə
* Webgraph
* Oflayn oxucu
* Axtarış mühərriki skreypinqi
* Veb skreypinq

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Cho, Junghoo, "Web Crawling Project", UCLA Computer Science Department.
* A History of Search Engines, from Wiley
* WIVET is a benchmarking project by OWASP, which aims to measure if a web crawler can identify all the hyperlinks in a target website.
* Shestakov, Denis, "Current Challenges in Web Crawling" and "Intelligent Web Crawling", slides for tutorials given at ICWE'13 and WI-IAT'13.

## Xarici keçidlər
Robots.txt

**robots.txt** — veb-saytlar tərəfindən axtarış botlarına və digər botlara veb-saytın hansı hissələrinə daxil olmağa icazə verildiyini göstərmək üçün istifadə edilən standart olan "*Robots Exclusion Protocol*" protokolunu həyata keçirmək üçün istifadə edilən fayl adı.

Bu, könüllü razılığa əsaslanır. Bütün botlar standarta əməl etmir. Əksinə, təhlükəsizlik boşluqlarını skan edən e-poçt spamçıları, spam-botlar, zərərli proqramlar və robotlar veb-saytın onlardan kənarda qalmaları xahiş edilən hissələrdən (*Robots Exclusion Protocol* ilə) başlaya bilər.

"robots.txt" faylı veb-saytlar üçün digər robot daxiletmə standartı olan Sitemaps ilə birlikdə istifadə edilə bilər.

## Tarixi
Standart Martin Koster tərəfindən 1994-cü ilin fevralında "Nexor"da işləyərkən, o zaman WWW ilə əlaqəli fəaliyyətlər üçün əsas kommunikasiya kanalı olan "www-talk" poçt siyahısında təklif edilmişdir. Çarlz Stross iddia edir ki, təsadüfən Kosterin serverinə DoS-hücum etməsinə səbəb olan bot yazdıqdan sonra Kosterə "robots.txt" yaratmağı təklif edib.

O tez bir zamanda "WebCrawler", "Lycos" və "AltaVista" kimi axtarış motorları tərəfindən idarə olunanlar da daxil olmaqla, ən çox uyğun gələn indiki və gələcək veb skanerlərinin əməl edəcəyi de-fakto standarta çevrildi.

1 iyul 2019-cu ildə "Google" IETF çərçivəsində rəsmi standart olaraq "*Robots Exclusion Protocol*"nu təklif etdi. Təklif olunan standart 2022-ci ilin sentyabrında RFC 9309 olaraq nəşr olundu.

## Həmçinin bax
* `[[ads.txt]]`
* `[[security.txt]]`
* Internet Archive
* Nofollow
* noindex

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Həmid Mustafayev

**Həmid Mustafayev** (1932–2011) — Görkəmli alim, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikasının əməkdar geoloqu(1991), Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2008). Şöhrət ordenli(2005) Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü,

## Həyatı
H. Mustafayev 1932-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1956-cı ildə Moskva Dövlət Universitetinin Geologiya fakültəsini bitirmişdir. Moskvada Mineralogiya, Geokimya, Nadir Elementlərin Kristallokimyası İnstitutunun aspiranturasında oxumuşdur.

H. Mustafayev 1956–1960-cı illərdə keçmiş SSRİ Geologiya Nazirliyinin Qırğızıstan və Azərbaycandakı istehsalat təşkilatlarında işləmişdir. 1963-cü ildə AEA-nın Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) işləməyə başlamışdır. H. Mustafayev metallogeniya, geokimya və petrologiya sahələrində görkəmli mütəxəssis olmuşdur. O, maqmatik formasiyaların petrologiyası və metallogeniyası məsələlərini həll etmək üçün statistik-mineraloji-geokimyəvi istiqamətli tədqiqatları inkişaf etdirmiş, mezozoy qranitoid kompleksi üzrə fundamental tədqiqatları yerinə yetirmişdir. Onun elmi proqnozu Kiçik Qafqazın şimal-şərq hissəsində sənaye əhəmiyyətli yeni mis-porfir filizləşməsinin kəşf olunması ilə təcrübədə təsdiq olunmuşdur. O, Azərbaycanın maqmatik formasiyalarının müasir təsnifatının, yeni metodika ilə tərtib olunmuş və 1979-cu ildə nəşr olunmuş "Azərbaycanın maqmatizm və metamorfizm xəritələri"nin və respublikanın maqmatik süxurlarının yeni təsnifatının müəlliflərindəndir. H. Mustafayev Azərbaycan ərazisinin filiz rayonlarının yeni təsnifatını tərtib etmiş, yataqların axtarışının mineraloji-geokimyəvi kriterilərini hazırlamış, ölkənin müxtəlif metallogenik zonalarında mis, qalay və bir sıra başqa metalların miqdarının proqnozlaşdırılması və resurslarının açılması imkanlarının nəzəri əsaslandırılması üzrə işlər aparmışdır. Həmkarları ilə birlikdə mis-kolçedan, kolçedan-polimetal, kolçedan-qızıl filizi yataqlarının geoloji-genetik modelləşdirilməsini, onların formasion analizini aparmış, ilk dəfə olaraq onların geoloji-mineraloji-geokimyəvi parametrlərinin informasiya dərəcəsini müəyyən etmişdir.

H. Mustafayev 1965-ci ildə fəlsəfə doktoru, 1975-ci ildə isə geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcələrini, professor elmi adını almış, 2001-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) müxbir üzvü seçilmişdir.

H. Mustafayevin 120-dən çox elmi əsəri, o cümlədən 5 monoqrafiyası (3-ü həmmüəlliflərlə) nəşr olunmuşdur. O, AMEA-nın Geologiya İnstitutunun Metallogeniya şöbəsinə başçılıq etmişdir.

Həmid Mustafayev 2011-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Mükafatları
*  "Əməkdar geoloq" fəxri adı (7 iyun 1991-ci il)
* "Əməkdar elm xadimi" fəxri adı (18  mart 2008-ci il)
*  "Şöhrət" ordeni (14 dekabr 2005)

## Mənbə
Mustafayev Həmid Veysəl oğlu

## İstinadlar
Xorxe Saviya

**Xorxe Saviya** (; ) — Uruqvay idman jurnalisti və aparıcısı.

## Həyatı
Jurnalist fəaliyyətinə 1968-ci ildə başlamışdır. O, "La Oral Deportiva 970" və "VTV Uruguay"da çalışmış, burada boks hekayələri üzrə mütəxəssis olmuşdur. O, həm də futbol məşqçisi idi.

O, 12 dünya kubokunda aparıcı kimi çıxış etmişdir. "El Pais" qəzetinin idman redaktoru idi.

## Təltifləri
Xorxe Saviya Uruqvay Kitab Palatası tərəfindən Legion Kitab Mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Armen Şekoyan

**Armen Şekoyan** (; ) — Ermənistan yazıçısı, şairi və jurnalisti.

## Həyatı
Armen Şekoyan 1974-cü ildə Xaçatur Abovyan adına İrəvan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmiştir. O, 1985-ci ildə Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun ali ədəbi kurslarında oxumuşdur. İrəvan Dövlət Tibb Universitetində, "*[[Tsitserrnak]]*" jurnalında, Ədəbiyyat İnstitutunda, "*[[Sovetakan qroğ]]*" nəşriyyatında, Ermənistan Mədəniyyət Nazirliyində işləmişdir. 1990–1992-ci illərdə "Nairi" nəşriyyatının baş redaktoru, 1992–1997-ci illərdə Ovannes Tumanyanın Muzeyinin direktoru olmuşdur.

29 iyul 2021-ci ildə 68 yaşında vəfat etmişdir.

## Əsərləri
Armen Şekoyanın şeirlərində şəhər jarqonlarından istifadə xarakterikdir. "*Erməni vaxtı*" romanının müəllifi olmuşdur.

## Mükafatlar
* Ermənistan Yazıçılar Birliyinin Avetik İsaakyan mükafatı
* Vl. Mayakovski günləri mükafatı (1981, Gürcüstan SSR)
* "Movses Xorenatsi" medalı (2017)

## İstinadlar
ANNA News

**ANNA News** (**Analytical Network News Agency**) — Rusiya hökumətəmeylli xəbər agentliyi. Agentliyin adı əvvəllər "**Abkhazian Network News Agency**" mənasını verirdi. Baş ofisi Moskvaya köçdükdən sonra, 22 sentyabr 2017-ci ildə Roskomnadzorda qeydiyyatdan keçərkən "Abxaziya" sözü "Analitik" olaraq dəyişdirilmişdir.

## Tarixi
ANNA News Abxaziya-Gürcüstan münaqişəsi hadisələrindən sonra 18 iyul 2011-ci ildə Abxaziyada kütləvi informasiya vasitələri kimi rəsmi qeydiyyata alınmışdır. Marat Musin tərəfindən 2018-ci ilin may ayında vəfat edənə qədər təsis edilmiş və idarə edilmişdir. Musin Moskva Dövlət Universitetində və Rusiya Dövlət Ticarət və İqtisadiyyat Universitetində işləmiş maliyyə kəşfiyyatı üzrə mütəxəssis idi.

Agentlik Rusiya hökumətinin tərəfində mövqe tutur. Rusiya təbliğatını gücləndirən daha geniş nəşrlər şəbəkəsinin bir hissəsi hesab edilir. ANNA rus dilində nəşr edir və "2012-ci ildən bəri Suriyada vətəndaş müharibəsi ilə bağlı "YouTube"da insayder kadrların tədarükçüsü" kimi tanınır. ANNA üsyançılara qarşı əməliyyatlarında Suriya Silahlı Qüvvələri ilə əməkdaşlıq edir. O, birbaşa Suriya Ordusunun tanklarından çəkilmiş görüntüləri dərc etməklə tanınmışdır. 2013-cü ilin yanvarında rusiyalı hakim və keçmiş hərbi kəşfiyyatçı Sergey Berejnoy ANNA ekipajını müşayiət edərkən Suriyanın Dəməşqin ətrafında yerləşən Dərəyyədə yaralanmışdır. Berejnoy Suriyadakı hərbi əməliyyatların işıqlandırılmasında yazıçı kimi iştirak etdiyini bildirmişdir.

ANNA jurnalistləri də 2014-cü ildən bəri Ukrayna hökumətinə qarşı döyüşən Rusiya tərəfindən dəstəklənən separatçılar ilə əməkdaşlıq edirdilər.

2020-ci ilin may ayında "ANNA News" xidmət şərtlərini pozduğuna görə "YouTube"da qadağan edilmişdir. ANNA əməkdaşlarının Rusiyanın "NewsFront" və "SouthFront" təbliğat saytlarında da işlədikləri və "NewsFront"un 2014-cü ildə ANNA üçün pul topladığı məlum olmuşdur. Həm "ANNA News", həm də "SouthFront" Ukraynadakı separatçı qüvvələri dəstəkləyir. 2021-ci ilin avqustunda Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının qərarına əsasən "ANNA News"a qarşı "şəxsi xüsusi iqtisadi və digər məhdudlaşdırıcı tədbirlərin tətbiqi haqqında" fərman imzalamışdır. Qərarla xəbər agentliyinin internet resurslarının bloklanması göstərişi verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Uçimura Kanzo Memorial Daş Kilsəsi

və ya qısaca **Daş Kilsə** – Yaponiyanın Naqano prefekturasının Karuizava qəsəbəsində orqanik memarlıq üslubunda olan tikili. Yapon xristian evangelist lideri Uçimura Kanzoya həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Daş Kilsə Yaponiyada qeyri-kilsə hərəkatının qurucusu olmuş xristian evangelist Uçimura Kanzonun xatirəsinə 1988-ci ildə tikilmişdir. O, dinin tikililərə əhəmiyyət verməməli olduğunu və dua etdiyin istənilən yerin kilsə olduğunu müdafiə edirdi. Kanzonun ideaologiyasından təsirlənən ABŞ memarı Kendrik Benqs Kelloqq onun fəlsəfəsini əks etdirmək üçün Yaponiyada bu cür tikili tikdirmək qərarına gəlmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Daş Kilsə adlandırılmasına baxmayaraq tikili əsl kilsə deyil. Sekulyar kapelladan və Uçimura Kanzoya həsr olunmuş memorial zaldan ibarətdir. Orqanik memarlıq üslubunda olan kilsə daş tağlardan və şüşə panellərdən ibarətdir: şüşə qadını, daş kişini simvolizə edir. Daş və şüşə tağlar kilsəsnin tavanında şərqdən qərbə doğru qövs əmələ gətirir ki, bu, tikilinin içərisinə günəş işığının düşməsinə şərait yaradır. Burada tez-tez toy mərasimləri keçirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kirovsk (Leninqrad vilayəti)

**Kirovsk** () — Rusiyada şəhər. Leninqrad vilayətinin Kirovsk rayonunun inzibati mərkəzi.

## İstinadlar
Hələb döyüşü (1400)

**Hələb döyüşü** — 1400-cü ildə Qaraqoyunlu və Cəlayiri ordusu ilə Məmlük ordusu arasında baş vermişdir.

## Zəmin
Qara Yusif , Əmir Teymurun Sivasla bağlı planlarından xəbərdar olur . Qara Yusif , Əmir Teymurun Sivası aldıqdan sonra cənuba doğru hərəkət edəcəyini anladı .Eyni təhlükə Sultan Əhməd üçün də keçərli idi. Teymur təhlükəsi iki hökmdarın yolunu yenidən kəsişdirdi. Qara Yusif və Sultan Əhməd sığınacaq kimi gördükləri Məmlük sultanlığına sığınmağa qərar verdi. Sultan Əhməd Bağdadın idarəsini Ferec adlı bir əmirə həvalə etdi. O, tez bütün ailə üzvlərini götürüb Mosula gəldi və Qara Yusifə qoşuldu. iki sultan, Onlar Hitə gəldilər, orada körpü tikdilər və ətrafdakıların sayı yeddi minə çatdı. Onlar yaxınlaşan əsgərlərlə birlikdə Fərat çayını keçərək Hələbə doğru yol aldılar.Qara Yusif və Sultan Əhməd yolda olarkən Məmlük Sultanı Fərəcdən sığınacaq istədilər. Hesabat vermək üçün səfirlik heyəti göndərdilər. Suriyaya gələndə Hələbin naibi Dəmirtaşa məktub yazaraq Hələbə girmək üçün icazə istəyib. Onlar tapıldı. Lakin onların çoxluğundan qorxan Dəmirtaş Hələbdə qalmağa qərar verib. Onları və Teymurun əleyhinə çıxan bu iki müttəfiq hakimiylə müttəfiq olmaq onu narahat edirdi. Əsl məqsədinin Hələbi ələ keçirmək olduğundan narahat idi.
## Döyüş
Dəmirtaş Hama hakimi Toxmax Xanıda yanına çağıraraq 17 iyul 1400 tarixində Qara Yusif və Sultan Əhmədin ordusuna hücum etdi.Dəmirtaş ağır məğlubiyətə uğradı.Məğlub olan Məmlük ordusu Hələbə doğru qaçarkən Qara Yusifin əlinə sayısız qənimət keçdi.Məmlük Əmirlərinin çoxu müttəfiq ordusuna əsir düşdü.Toxmax Xan yüz min dirhəm verərək sağ qurtula bildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Qaraqoyunlular
*Qara Yusif
Kirişi

**Kirişi** ( — Rusiyada şəhər. Leninqrad vilayətinin Kirişi rayonunun inzibati mərkəzi.

## İstinadlar
Amid döyüşü (1409)

**Amid döyüşü** — 1409-cu ildə Qaraqoyunlular ilə Ağqoyunlular arasında baş vermiş döyüş.

## Zəmin
Qara Yusif 1409-cu ilin yazında Muş bölgəsinə gəldi. Məhəmməd-i Devati , Uzun Şəmsəddinin oğlu Əmir Seyyidi və Cəlaləddin Xəlifə kimi mühüm əmirlər tapıldı. Bu arada Qara Yuluq Osman bəy Mardini yenidən mühasirəyə aldı. Amma son günlər xeyli zəifləyən Mardin Artuqlu bəyliyi Ağqoyunlularla baş-başa qalır. Onlar qüdrətli türkmən bəyi Qara Yusifdən kömək istədilər. Bunlar Məlik İsanın ölümündən sonra taxta çıxan Məlik Saleh idi. Məlik Salehin xəbərçisi,böyük süvari qoşunu ilə gələn Qara Osman gəlir. Qara Yusif Mardinə tələsməsəydi qala onun əlinə keçəcəkdi.

## Döyüş
Qara Yusifin gəldiyi xəbərini alan Qara Osman mühasirəni qaldırıb türkmən düşməni ilə qarşılaşmaq üçün Amid şəhərinə gəldi. Qara Yusif isə çətin coğrafi yerlərdən keçərək Bitlis hökmdarı Şəmsəddin, Əmir Sehend kimi əmirləri ordusuna qatıb Əmidə gəldi. Amiddə üz-üzə gələn iki tərəf arasında baş verən şiddətli müharibə Qara Yusifin qələbəsi ilə nəticələndi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Qaraqoyunlular
*Ağqoyunlular
Dağ xizəyi baleti

**Dağ xizəyi baleti** — Fristayl üzrə yarış növü. Uzunu 2.50 metr, eni 35 metrə qədər olan dağ yamacında xizəklərdə 2–2,5 dəqiqə ərzində musiqi altında müxtəlif rəqs hərəkətlərinin, gimnastika və akrobatika elementlərinin icrası daxil edilmiş fiqurlu sürüşmə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Körpünün o tayı

**Körpünün o tayı** — 2023-ci ilin oktyabrında İctimai TV kanalında yayımlanmış komediya və dram janrlarında olan Azərbaycan serialı.

## Mövzu
Serial, 2022-ci ildə çəkilmiş Körpü serialının davamıdır.

## Heyət
### Rollarda

## Seriya siyahısı
Eurasianet

**Eurasianet** — Mərkəzi Asiya, Qafqaz regionu, Rusiya və Cənub-qərbi Asiya ölkələri haqqında xəbərlər, məlumatlar və təhlillər təqdim edən, Kolumbiya Universitetinin Harriman İnstitutunda yerləşən müstəqil xəbər təşkilatı. 2000-ci ildə fəaliyyətə başlamış, Açıq Cəmiyyət Fondlarının (ACF) Avrasiya Layihəsinin himayəsi altında fəaliyyət göstərmişdir. Eurasianet 2016-cı ildə müstəqil, vergidən azad olan qeyri-kommersiya xəbər təşkilatına çevrilmişdir. Təşkilat Google, OSF, Forin Ofis, Arnold Saltzman Müharibə və Sülh Araşdırmaları İnstitutu, Milli Demokratiya Fondu və digər qrant verən qurumlardan dəstək alır.

Eurasianet 2007-ci ildə "Qırğız İnqilabına Yenidən Baxış" mövzulu özəl veb-saytı və 2011-ci ildə aylıq 250.000-dən az ziyarətçisi olan saytlar arasında "Ən Yaxşı Xəbər veb-saytı" kateqoriyasında EPpy Mükafatını qazanıb.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kavkazskiy Uzel

**Kavkazskiy Uzel** (; ), bəzi azərbaycandilli mənbələrdə **Qafqaz Düyünü** — Qafqaz regionu haqqında ingilis və rus dillərində xəbərlər yayımlayan onlayn xəbər saytı. 2001-ci ildə yaradılan saytın baş redaktoru Qriqori Şvedovdur. Sayt siyasətə və insan hüquqları məsələlərinə, o cümlədən mətbuat azadlığına xüsusi diqqət yetirir.

## Tarixi
2001-ci ildə sayt "Memorial" hüquq müdafiə təşkilatı ilə əlaqəli layihə kimi fəaliyyətə başlamış, lakin daha sonra müstəqil jurnalistika saytına çevrilmişdir. 2003-cü ildə ingilis dilli versiyası açılıb. Sayt ABŞ və Qərbi Avropadakı bir sıra xeyriyyə təşkilatları tərəfindən maliyyələşdirilir. 2011-ci ildə aylıq təxminən 1,8 milyon oxucusu var idi.

## Komanda
Saytın təhlükəsizlik səbəblərinə görə redaksiyası yoxdur. Qriqori Şvedov Moskvadan, digər müxbirlərin əksəriyyəti (təxminən əlli nəfər) Çeçenistan, Dağıstan və Azərbaycan daxil olmaqla Qafqazdan fəaliyyət göstərir. Jurnalistlər virtual ofisdə Google proqramları vasitəsilə əlaqə saxlayırlar. Bəzi müxbirlər təhlükəsizlik səbəbilə öz adlarından istifadə etmirlər.

## Jurnalistlərinin qətli və təqibi
Rusiyalı hüquq müdafiəçisi və jurnalist Natalya Estemirova 2009-cu ildə Çeçenistanda qətlə yetirilməzdən əvvəl Kavkazskiy Uzel-də işləyib.

Saytın digər jurnalisti Bella Ksalova 2010-cu il iyulun 25-də Çerkessk şəhərində Arsen Abayxanov tərəfindən güllələnib.

Həftəlik "*Novoe Delo*" qəzetinin redaktor müavini və eyni zamanda Kavkazskiy Uzel yazarı olan Əhmədnəbi Əhmədnəbiyev 2013-cü ildə Mahaçqalada güllələnərək öldürülüb.

2016-cı il aprelin 16-da saytın müxbiri Jalaudi Geriyev naməlum təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən qaçırılıb. O, Çeçenistanda hakimiyyətə qarşı işləməkdə günahlandırılıb və qanunsuz daşınma və külli miqdarda narkotik saxlamaq ittihamı ilə üç il həbs cəzasına məhkum edilib.

## Mükafatları
Kavkazskiy Uzel 2007-ci ildə Almaniyanın ZEIT-Stiftung xeyriyyə təşkilatı və Norveçin Fritt Ord azad söz təşkilatı tərəfindən birgə verilən "Şərqi Avropanın Azad Mətbuat Mükafatı"na layiq görülüb.

2009-cu ildə peşəkar ictimaiyyətin maraqlarını müdafiə etdiyinə görə Rusiya Jurnalistlər İttifaqının mükafatına layiq görülüb.

Redaktor 2012-ci ildə Memorial və Kavkazskiy Uzel ilə işinə görə Hollandiyanın Geuzenpenning mükafatına layiq görülüb.

## Həmçinin bax
* OC Media
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Baldomero Espartero

**Baldomero Espartero** () — İspaniya hərbi və dövlət xadimi, general.

1808-ci ildən fransız işğalçılarına qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmiş, 1815–23-cü illərdə İspaniyanın Cənubi Amerika müstəmləkələrində üsyançılara qarşı ispan ordusunun tərkibində döyüşmüşdür. 1833–44-cü illərdə Birinci Karlist müharibәsi zamanı hökumət birləşmələrinə komandanlıq etmişdir. Siyasi mübarizədə proqressistlərin lideri kimi çıxış edirdi. 1840-cı ilin sentyabrında inqilabi xuntanın dəstəyi ilə hökumət başçısı olub, 1841-ci ilin mayında isə korteslər tərəfindən krallığın vahid regenti seçilib. 1843-cü ilin iyulunda Narvaesin rəhbərlik etdiyi üsyan nəticəsində devrilmiş və Böyük Britaniyada mühacir həyatı yaşamışdır.

## İstinadlar
Python tarixi

Python proqramlaşdırma dili 1980-ci illərin sonlarında Qvido van Rossum tərəfindən yaradılıb və onun tətbiqinə 1989-cu ilin dekabrında Hollandiyadakı Riyaziyyat və İnformatika Mərkəzində müstəsna vəziyyətləri emal edən və Amoeba əməliyyat sistemi ilə qarşılıqlı əlaqə qura bilən ABC dilinin davamçısı kimi başlanmışdır.

Van Rossum Python-un əsas müəllifidir və onun Python-un istiqamətini müəyyənləşdirməkdə davam edən mərkəzi rolu Python icması tərəfindən ona verilən adda (ömürlük xeyirxah diktator) əks olunur. Lakin Van Rossum 12 iyul 2018-ci ildə istefa verdi. Python adını BBC televiziya şousu "*Monty Python's Flying Circus*"dan almışdır.

Python 2.0 16 oktyabr 2000-ci ildə, yaddaşın idarə edilməsi, Unicode dəstəyi və dövri işləyən tullantı toplayıcısı (istinadların hesablanmasına əlavə olaraq) daxil olmaqla bir çox əsas yeni xüsusiyyətlərlə buraxıldı. Bununla belə ən vacib dəyişiklik daha şəffaf və icma tərəfindən dəstəklənən prosesə keçidlə birlikdə tərtibat prosesinin özündə baş verdi.

Böyük, geriyə uyumlu olmayan versiya olan Python 3.0 uzun müddət sınaqdan keçirildikdən sonra 3 dekabr 2008-ci ildə buraxıldı. Onun əsas xüsusiyyətlərinin bir çoxu geriyə uyğun, lakin indi dəstəklənməyən Python 2.6 və 2.7-yə də əlavə edilmişdir.
## Versiyalar
Nömrələnmiş versiyalardan əvvəlki buraxılışlar:

* Tətbiqinə başlandı1989 dekabr
* Riyaziyyat və İnformatika Mərkəzində daxili buraxılışlar1990

Table notes:

### Qrafik

## İstinadlar
Hetq

**Hetq** (; ) —  Araşdırmaçı Jurnalistlər qeyri-hökumət təşkilatının İrəvanda nəşr etdiyi onlayn qəzet. İlk dəfə 2001-ci ildə erməni dilində, 2002-ci ildən isə ingilis dilində də nəşr olunur.

Ermənistanın Araşdırmaçı Jurnalistləri QHT 29 iyul 2000-ci ildə təsis edilmiş qeyri-hökumət təşkilatıdır və əsas məqsədi Ermənistanda araşdırmaçı jurnalistikanın inkişafına kömək etmək, söz azadlığı və demokratik prinsipləri gücləndirmək və inkişaf etdirməkdir.
## Tarixi
2001-ci ildən təşkilat müxtəlif layihələr çərçivəsində ətraf mühit, sosial, təhsil, mədəniyyət, məhkəmə, enerji, bank sistemi və digər mövzularda araşdırma filmləri və məqalələr hazırlayıb. Bu araşdırmalar nəticəində dövlət və yerli hökumətlər tərəfindən müxtəlif sui-istifadə halları, habelə insan hüquqlarının pozulması aşkar edilib.

2001-ci ildən təşkilat Hetq Online internet qəzetini nəşr etdirir. Hetq Online-ın ingilis dilində versiyası 2002-ci ilin sentyabr ayından nəşr olunur.

Hetq Online-ın araşdırma məqalələri Ermənistanın aparıcı gündəlik qəzetləri tərəfindən yenidən dərc olunur. Hetq Online Ermənistanda etik kodeksi qəbul edən ilk nəşrdir.

## Üzvlüyü
Qəzet aşağıdakı təşkilatların üzvüdür:
* 2003: Qlobal Araşdırmaçı Jurnalistika Şəbəkəsi
* 2005: Avropa Jurnalistləri Assosiasiyası
* 2007: Mütəşəkkil Cinayətkarlıq və Korrupsiya Hesabatı Layihəsi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kirovsk

* Kirovsk (Murmansk vilayəti) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Murmansk vilayətinə daxildir.
* Kirovsk (Leninqrad vilayəti) — Leninqrad vilayətinin Kirovsk rayonunun inzibati mərkəzi.
OC Media

**OC Media** (Open Caucasus Media) — Tbilisidə yerləşən, ingiliscə Şimali və Cənubi Qafqaz regionlarından xəbərləri əhatə edən müstəqil onlayn xəbər platforması. Saytın əsası jurnalistlər Mariam Nikuradze və Dominik Caqara tərəfindən qoyulub və bütün Qafqazdan jurnalistləri bir araya gətirir.

Sayt Cənubi Qafqaz dövlətləri olan Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstanı, Rusiyanın Şimali Qafqaz respublikalarını və Abxaziya, Dağlıq Qarabağ və Cənubi Osetiya kimi mübahisəli əraziləri əhatə edir.

OC Media müxtəlif təşkilat və qurumlardan, eləcə də onların oxucularından qrant alır. O, Forin-ofis, Fridrix Ebert Fondu, Açıq Cəmiyyət Fondları, Milli Demokratiya Fondu, Avropa Demokratiya Fondu, Çex Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi və Tomson Reuters Fondu kimi təşkilatlardan maliyyə yardımı almışdır.

OC Media-nın apardığı gizli araşdırmalar nəticəsində ölkədəki bir neçə tekstil fabrikində pis iş şəraitinin aşkarlanmasından sonra, 2020-ci ilin mart ayında Gürcüstanın İnsan Hüquqları üzrə Təhsil və Monitorinq Mərkəzi (EMC) hökumətə müraciət edib. Onlar Əmək Müfəttişliyi Departamentini dərhal tikiş fabriklərini yoxlamağa və gələcəkdə işçilərin hüquqlarının pozulmasının qarşısının alınması üçün Parlamenti qanunvericilikdə dəyişikliklər etməyə çağırıblar.

2020-ci ilin oktyabrında sayt kiberhücum nəticəsində müvəqqəti olaraq bağlanıb. Saytın rəhbərliyi bunu İkinci Qarabağ müharibəsi ilə əlaqələndirib.

## Həmçinin bax
* Kavkazskiy Uzel
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*