open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolxida Milli Parkı

**Kolxida milli parkı** () — Gürcüstanın qərbində Kolxida çökəkliyində yerləşən milli park. Milli park Qara dənizin şərq hissəsindəki sahilboyu rayonları və Kolxida çökəkliyindəki paleostomi gölünün hövzəsini əhatə edir. Kolxida milli parkı 1898-ci ildə təşkil olunmuşdur. Kolxida qoruğu da Milli parkın tərkibinə daxildir.  
## Tərkibi
Kolxida milli parkı Gürcüstanın 5 munisipalitetini (Zuqdidi, Xob, Senak, Abaş və Lançkut) əhatə edir. Milli parkın inzibati idarəçiliyi də beş rayona bölünür. Milli parkın mühafizə olunan ümumi sahəsi 446 km²-dir. Parkın ərazisində vizit-mərkəz və mehmanxana da fəaliyyət göstərir, turist gəzintiləri təşkil edilir, turistlərə ekoturizm və idman balıqçılığı üzrə xidmətlər göstərilir.

## Coğrafiyası
Kolxida Milli parkının tərkibinə Avrasiyada 19 milyon il bundan əvvəl tropik və subtropik ekositem dövrü üçün xarakterik olan sürünənlərin qalıqlarının aşkar edildiyi Kolxida bataqlığı da daxildir. Piçori çayının töküldüyü Paleostomi gölü həm limanına, həm də təbii gözəlliyinə görə turistləri cəlb edir.
## Florası
Kolxida milli parkı üç ekosistemə - su, bataqlıq və qumlu ərazilərdə yetişən müxtəlif bitki növləri ilə zəngindir. Bu parkda gürcüstanın heç bir yerində təsadüf olunmayan bitki növlərinə də rast gəlmək mümkündür. Parkda həmçinin, Gürcüstanın "Qırmızı kitabına daxil edilmiş bir sıra bitkilər də yetişir. Bunlar əsasən aşağıdakılardır:
* Qartvisa palıdı (Quercus hartwissiana)
*Kolxida şəmşidi (Buxus colchica) 
*Adi yasəmən (Fraxinus excelsior)
*Gürcü palıdı (Quercus iberica) və s.
## Faunası
Kolxida milli parkının heyvanat aləmi müxtəlifliyi ilə diqqəti cəlb edir. Park həm də köçəri quşların qışlaşdığı məkanlardan biridir. Paleostomi gölündə 88 növ balıq vardir. Gürcüstanın "Qızıl kitab"ına parkda məskunlaşmış 6 növ heyvan daxil edilmişdir.
## İstinadlar
Abşeron (hotel)

**"JW Marriott Absheron"** — Azərbaycan Respublikasının paytaxtı olan Bakı şəhərində beşulduzlu mehmanxana. “JW Marriott”a məxsusdur.

Köhnə “Abşeron” mehmanxanasının yerində tikilən yeni “JW Marriott Absheron” hoteli dünya şöhrətli “Marriott International” şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı ilk mehmanxanasıdır. Bakıda beynəlxalq səviyyəli bu cür mehmanxanaların tikilməsi Azərbaycanda turizmin inkişafının istər yerli, istərsə də xarici şirkətlər üçün yaradılan əlverişli investisiya mühitinin bariz göstəricisidir. Mehmanxana öz tarixi “Abşeron” adını da saxlamışdır. Çünki 1980-ci illərdə burada “Abşeron” mehmanxanasının tikilməsi o dövr üçün böyük hadisə idi.

Mehmanxanada otaqların layihələndirilməsi və tərtibatı zamanı Azərbaycanın təbiəti, memarlıq abidələri, eləcə də Xəzər dənizinin elementləri öz əksini tapmışdır. Mehmanxanada yüksək kateqoriyalı “Executive studio”, “Executive Deluxe”, “Executive Premier” və “President luxe” də daxil olmaqla ümumilikdə 243 geniş otaq vardır.

Hoteldə şərq mətbəxinin təamlarının təklif edildiyi “Fireworks Oriental Kitchen”, İtaliya mətbəxinin nümunələri olan “OroNero Bar & Ristorante” restoranları, “Razzmatazz Cocktail & Lounge” barı və “Zest Lifestyle” kafesi vardır. Burada, həmçinin Azadlıq meydanı tərəfdən xüsusi girişi olan restoranlar, bar və kafe fəaliyyət göstərir.

Mehmanxananın binasının üst üç mərtəbəsini əhatə edən “Abşeron Spa” mərkəzində qonaqlar Bakının və Xəzər dənizinin füsunkar mənzərəsini seyr etmək imkanına malikdirlər. Mərkəzdə altı prosedura otağı, daxili hovuz, buxar otağı və sauna vardır.

İşgüzar görüşlər və konfransların keçirilməsi üçün hoteldə təbii günəş işığı ilə işıqlandırılan 13 iclas zalı vardır. Hotelin mirvarisi hesab olunan 1208 kvadratmetrlik sütunsuz “Şərq” zalında böyük tədbirlərin, sərgilərin və digər mərasimlərin keçirilməsi üçün hər cür şərait yaradılmışdır.

Mehmanxananın həyətindən dənizkənarı bulvara çıxan yeraltı keçid tikilmişdir.

## Açılışı
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva 1 aprel 2012-ci il tarixində “JW Marriott Absheron” hotelinin açılışında iştirak ediblər.

## Poçt markası üzərində

2012-ci ilin may ayının 14-də Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikası Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin "Azərmarka" şirkəti tərəfindən "Avroviziya - 2012"-yə həsr olunmuş yeni poçt markaları təqdim edilmişdir. Qiyməti 60 qəpik, tirajı isə 10000 ədəd olan həmin markalardan birinin üzərində “JW Marriott Absheron” hotelinin təsviri verilmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* “Abşeron“niyə sökülür?
Çarlz Darvin Universiteti

**Çarlz Darvin Universiteti** () — Avstraliyada yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 2003-cü ildə qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Sarıqayabaşı burnu

**Sarıqayabaşı burnu** — burun olaraq Abşeron yarımadasının şimal-qərbində yerləşir. İnzibati cəhətdən Sumqayıt şəhəri ərazisinə daxildir. Burunda həyət evlərindən ibarət massiv vardır. Şəhərin X və XV məhəllələrinin bir hissəsi burnun ərazisində yerləşir. Şəhərin əsas infastruktur obyekti olan Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionu bu ərazidədir. Burundan ölkə əhəmiyyətli və şəhərin dəniz qırağı ərazisindən keçən S. Vurğun küçəsi keçir.

## Coğrafiyası
Burun şimal-şərqə istiqamətlənmişdir. Sahil hissələrində hündürlük −28 m təşkil edir. Əsasən qumsal əsazilərdən ibarətdir. Burunun yaxınlığında Sumqayıtçayı dənizə tökülür. Çay nadir hallarda daşqın əmələ gətirir. Bununla belə burnun çayın fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlmə ehtimalı yüksəkdir.

## Həmçinin bax
* Adsız burnu

## İstinadlar
Oleq Peşkov

**Oleq Anatoliyeviç Peşkov** () — Suriya üzərində vurulan Su-24 təyyarəsinin komandiri, podpolkovnik. Rusiya Federasiyası qəhrəmanı.

## Həyatı
3 avqust 1970-ci ildə doğulub.

24 noyabr 2015-ci ildə vəfat edib.

Rusiya prezidenti Vladimir Putin Oleq Peşkova ölümündən sonra Rusiya Qəhrəmanı adını verib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Valeri Brainin

**Valeri Borisoviç Brainin** () — musiqişünas, bəstəkar, pedaqoq, şair, tərcüməçi, linqvist və kulturoloq.

## Həyatı
Valeri Brainin Avstriya elminə və mədəniyyətinə bir çox tanınmış simalar bəxş etmiş Brayninlər ailəsinin nümayəndəsi, şair, tərcüməçi və siyasi mühacir Boris Lvoviç Braininin (ədəbi təxəllüsü: Sepp Österreicher, 1905–1996) ailəsində anadan olmuşdur. Anası Asia İl'iniçna Brainin (1919–2005) yalan mühakimələr əsasında Tobolsk şəhərinə sürgün olunmuş Passek ailəsinin nümayəndəsidir. Valeri Brainin riyaziyyat (xüsusi riyaziyyat məktəbi, qızıl medal, riyaziyyat olimpiadasının mükafatçısı), linqivistika (Pedaqoji institut, bitirməmişdir), bəstəkarlıq (musiqi məktəbi, O. A. Golovinin sinfi, fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir), musiqi-pedaqoji (Pedaqoji universitet, fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir) təhsili almışdır.

2004-cü ildən etibarən Valeri Brainin UNESCO-nun üzvü olan Musiqi Təhsili üzrə Beynəlxalq Cəmiyyətinin (*ISME-International Society of Music Education*) qolu olan Rusiya Federasiya Musiqi Təhsili Cəmiyyətinin prezidentidir. O, həmçinin Moskva Dövlət Pedaqoji Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən Musiqi Təhsilində Yeni Texnologiyalar Laboratoriyasıın rəhbəri, *Classica Nova* Beynəlxalq Musiqi Müsabiqəsinin bədii direktoru, Brainin Musiqi Məktəbləri şəbəkəsinin (*Brainin-Musikschulen*) bədii direktoru kimi çalışır. Avstriyada, Almaniyada, ABŞ-da, İtaliyada, Rusiyada, Kolumbiyada və digər ölkələrdə konservatoriyalarda və universitetlərdə seminarlar və ustad dərsləri keçirmişdir, Azadlıq və BBC Radiolarında mütəmadi olaraq musiqi üzrə muhazirələr təqdim etmişdir. Braininin ədəbi, tənqidi və elmi əsərləri rus, alman, ingilis və italyan dillərində işıq üzü görmüşdür. Onun musiqi əsərləri Moskvadakı nüfuzlu Böyük teatrda ifa olunmuşdu.

Valeri Brainin hal-hazırda Almaniyanın Hanover şəhərində və Moskvada yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pis İncəsənət Muzeyi

## Tarixi
1993-cü ildə əntiq əşyalar toplayan Skot Vilson (Scott Wilson) Bostonun küçələri ilə gəzərkən zibil yeşiyində rəsm əsəri görür. Çox pis çəkilmiş tablonu götürən Skot Vilson fikirləşir ki, dünyanın ən gözəl tabloları sərgilənən incəsənət müzeyləri olduğu kimi, pis çəkilmiş tablolar saxlanan muzeylər də olmalıdır. Belə bir muzeyin olmadığı üçün Skot Vilson özü bu muzeyi yaratmaq qərarına gəlir və beləliklə də, Pis İncəsənət Muzeyi yaranır. Muzeydə əvvəlcə bir eksponat olur və sərgi Skotun dostunun evində təşkil olunur. İndi Pis incəsənət muzeyinin üç sərgi zalı, 600-ə yaxın eksponatı və ildə 8000 ziyarətçisi var. Skot Vilsonun zibillikdən tapdığı ilk eksponat “Lyüsi səmada güllərlə”  tablosu olmuşdur
O (dəqiqləşdirmə)

**[[O]]** — Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasında 20-ci hərf.

**O** həmçinin bu mənaları da verə bilər:

## Filmlər

* *[[O (film, 1990)]]* — 1990-cı ildə qorxu janrında çəkilən ABŞ filmi.
* *[[O (film, 2013)]]* — 2013-cü ildə romantik dram və elmi fantastika janrında çəkilən ABŞ filmi.

## Kitablar

* O (Rövşən Abdullaoğlu) —  Rövşən Abdullaoğlunun kitabı
Kömür (dəqiqləşdirmə)

* Kömür — çöküntü qaya, mineral, ən qiymətli yanacaq növü.
* Kömür (film, 1997)
* Kömür (film, 2019)
* Kömür (içki)
* Kömür xan
* Kömürgöy

## Həmçinin bax
* Kömürdağ
* Kömüratan
* Gömür
Txal

**Txal səhrası** - Pakistanın Pəncab əyalətində yerləşir. Bu geniş ərazi Celam çayı ilə Hind çayı arasında yerləşir. Onun sahəsi Potxoxar platosunda yerləşir. Onun şimaldan cənuba uzunluğu 305&nbsp;km, onun ən yenli yeri 112&nbsp;km, ensiz yeri isə 32&nbsp;km təşkil edir. Bu vilayət Bxakkar, Xuşab, Mianvali, Cxanq, Layya və Müzəffərqar.
Coğrafi baxımından Çolistan və Tar səhrası ilə oxşarlıqları vardır.

Txal səhrası qumluqlardan ibarətdir. Burada hündür dyunlara rast gəlinir. Bu xüsisiyyətlər baxımından Mərkəzi Asiyada yerləşən qumlu səhralara bənzəyir. Burada qum tufanlarına müşahidə edilir ki, bu hadisələr səhrada temperaturu aşağı salır. Xüsusi ilə may-iyun aylarına təsadüf edir.

Səhra səth sularından məhrumdur. Qrunt suları 100 metr fərinlikdə yerləşir. Hind, Celam, Trimab çayı yaxınlığında filtirasiya səbəbindən qrunt suları səthə 10-20 dərinlikdə yerləşir.

Txal səhrası Subtropik və Tropik qurşaqlarda yerləşir. İllik radiyasiya miqdarı 200 - 220 kkal/kv. sm. təşkil edir. Yayda havanın maksimal temperaturu 40° S, qışda isə +22...28° S təşkil edir. Yayda minimal temperatur 24° S, qışda 4° S təşkil edir.

## İstinadlar
Stenford həbsxana eksperimenti

**Stenford həbsxana eksperimenti** () — insanın azadlığı məhdudlaşdırılanda düşdüyü şəraitə uyğunlaşma məsələsini tədqiq edən təcrübə. Təcrübə 1971-ci ildə amerikalı psixoloq Filipp Zimbardo tərəfindən Stenford Universiteti ərazisində qoyulub. Təcrübəyə öz xoşuna qoşulan tələbələr psixologiya fakultəsinin zirzəmisində hazırlanmış həbsxanada kimisi əsir, kimisi isə həbsxana gözətçisi rolunda bir müddət yaşamalı idi. Həbsdə olanlar və mühafizə öz rollarına tez uyğunlaşdılar. Az keçmiş həqiqətən də təhlükəli situasiyalar yarandı. Hər 3 keşikçidən birində sadist meyil peyda oldu. Həbsə salınmışlarsa mənəvi travma aldığından, onlardan bir neçəsi təcrübədən vaxtından əvvəl çıxarılmış və təcrübə dayandırılmışdı. Yarımçıq saxlanmasına baxmayaraq, nəticələrinə görə bu təcrübə ən qəddar təcrübələr sırasına daxil olub.

## Həmçinin bax

*Təcrübə (film, 2010)
*Təcrübə (film, 2001)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zimbardo, P. (2007). From Heavens to Hells to Heroes . In-Mind Magazine.
Yaşamaq yanğısı (film, 1956)

**"Yaşamaq yanğısı"** () — rejissor Vinsent Minnellinin 1956-cı ildə İrvinq Stounun eyniadlı əsəri əsasında lentə aldığı film. Film dünyaşöhrətli holland rəssam Vinsent van Qoqun həyat və yaradıcılığından bəhs edir.

## Məzmun

Film Vinsent Van Qoqun tərcümeyi-halının ümumi cizgilərini göstərərək, eynilə İrvinq Stounun romanının süjet xəttini özündə əks etdirir.

Vinsent van Qoqun dəhşətli dərəcədə incəsənətə mübtəla olması onu məcazi mənada nəfəsini kəsir və məhv etməyə başlayır. Din əleyhinə çıxış edən insanlar onun Allaha məhəbbətini heç cür qəbul edə bilmirlər. Buna görə də onlar rəssamı ictimai fəallıqda və kömür sənayesində çalışan kasıbların qayğısına qalmaqda ittiham edirlər. Bütün bunlardan cana doyan rəssam ata evinə qayıdır. Orada dəlicəsinə sevdiyi qadın tərəfindən rədd edilir. Sonra isə bir fahişə ilə dostluğa başlayır. Həmin qadın Vinsent kasıb olduğu üçün rəssamı tərk edir.

Qardaşı Teo van Qoq həm maddi, həm də mənəvi cəhətdən ondan öz köməyini əsirgəmir. Vinsent həmkarı Pol Qogenlə birlikdə yaşamağa başlayır. Bir müddət sonra qarabasmalardan əziyyət çəkməyə başlayır və könüllü olaraq ruhi xəstəxanaya yerləşir. Müalicə aldıqdan sonra evə yazılır və Teonun köməyilə əsərlərini sevə-sevə yaratdığı kənd mühitinə qayıdır. Lakin həyatında baş verənlərdən sonra ümidsizliyə qapılır və qardaşı Teonun gözləri önündə əbədi olaraq gözlərini yumur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** İrvinq Stoun
:**Ssenari müəllifi :** Norman Korvin
:**Rejissor :** Vinsent Minnelli
:**Operatorlar :** Freddi A. Yanq, Rassel Herlan
:**Rəssamlar :** Sedrik Gibbons, Hans Peters, Preston Eyms
:**Bəstəkar :** Mikloş Roja
:**Prodüser :** Con Hausman
:**Rejissor assistenti :** El Cenninqs
:**Montaj edən :** Edrienn Fazan
:**Geyim rəssamı :** Volter Plankett

### Rollarda

## Mükafatlar və nominasiyalar

### Nominasiyalar

#### [[1957]]-ci ilin "[[Oskar mükafatı|Oskar]]" mükafatı

:Ən yaxşı kişi roluna görə – Kirk Duqlas

## Şəkil qalereyası


Lust for Life (1956) trailer 3.jpg|Kirk Duqlas
Lust for Life (1956) trailer 2.jpg|Entoni Kuinn Pol Qogen rolunda və Kirk Duqlas
Lust for Life (1956) trailer 1.jpg|Kirk Duqlas və Pamela Braun filmin kənd səhnələrində


## Mənbə

* MOVIE REVIEW — Lust For Life (1956) — Screen: Color-Full Life of van Gogh; 'Lust for Life' Tells Story Through Tints Kirk Douglas Stars in Film at the Plaza

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* 
* Lust for Life
* La Vie passionnée de Vincent Van Gogh
* Woody Van Gogh!
* Kitabşünas (RTV). İrvinq Stoun. Yaşamaq yanğısı
4.1 saylı layihə

**4.1 saylı layihə** () — Bu ad altında aparılmış tibbi təcrübəni Marşall adalarının sakinlərinin başına gətirib. 1954-cü ilin martın 1-də atom partlayışı nəticəsində alınmış radiasiyanın nəticələrini insanlar üzərində müşahidə etmək üçün amerikalılar belə dəhşətli təcrübəyə qol qoydular. Onlar belə nəticələri heç gözləmirdi. Təcrübədən sonrakı ilk 5 ildə uşaq salma və ölü doğulma halları həmişəkindən 2 dəfə artmışdı. Sağ qalanların əksəriyyəti xərçəng xəstəliyinə tutuldu. ABŞ-nin energetika nazirliyi təcrübəni belə şərh etdi: "…insanlara şüalanmanın təsirini öyrənən təcrübəni onları sağaltmaqla paralel aparmaş olardı" və "…Marşall adalarının sakinləri təcrübədə dovşan kimi istifadə edilmişdilər"."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Department of Energy Marshall Islands Chronology  —fully referenced with links to PDFs of many primary documents—indicates that Project 4.1 began *after* the Bravo test
Qvatemalada sifilis tüğyanı

**Qvatemalada sifilis tüğyanı** — 1946-1948-ci illərdə Qvatemala hakimiyyəti ABŞ ilə birgə zöhrəvi xəstəliklərin tədqiqi məqsədilə böyük maliyyələşdirilən layihə. Təcrübə altına psixi xəstələri və həbsxana məhkumlarını salmışdılar. Onları bilərəkdən sifilislə yoluxdururdular. Məhkumun yanına artıq xəstələnmiş qadın göndərir, ya da cinsi orqanında cızıq çərtib bilərəkdən həmin yaradan xəstəliyə yoluxdururdular. Bu təcrübənin nəticələri və sonu barədə heç bir məlumat yoxdur. Amma 2010-cu ildə Amerikanın dövlət katibi Hillari Klinton 60 il bundan əvvəl keçirilmiş təcrübəyə görə Qvatemaladan üzr istəmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Records held at the National Archives at Atlanta
Svinsəbənzər təlxə

**Svinsəbənzər təlxə** () — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü.

Ümumi uzunluqları 120–160 sm-dir. Böş bədən hissədən nazik boğazla ayrılır. Yuxari hissəsi boz, boz-qəhvəyi rəngdə olur. Bəzən isə bütünlüklə qara rəngdə olur.

## Areal

Onlar əsasən Kipr, Rodos, Ksantos adalarında, Anadolu, Yaxın Şərq, Sinay yarımadası, Şimal-şərqi Misir, Şimal-şərqi İran, Şimal İraq, Ermənistan və Mərkəzi Asiya ərazilərində yayılmışdır.

Onlar 1300 metr yükksəlikdə, qayalıqlar, daşlar arasında yayılırlar. Xüsusi ilə çay kənarlarında rast gəlinirlər. Kolluqlar, daşlar və gəmiriçilərin yuvalarında gizlənirlər.

Təhlükə zamanı sısıldayır və gizlənməyə çalışır. Tutmağa cəhd edərkən adamı dişləyirlər. Dişləməsi insanlarda azacıq zəhərlənmə verir.

Qışlamadan mart — aprelin əvvələri qayıdırlar. Kərtənkələlər, quşlar, və kiçik məməlilər ilə qidalanırlar.

## Çoxalması

Yumurta qoymaqla çoxalırlar. Dişi iyun-iyul ayları 5–12 yumurta qoyurlar. Sentyabrın əvvələri və sonları uzunluğu 19–22 sm olan balalar yumurtadan çıxırlar.

## Ədəbiyyat
* Clark, Richard 2000. Herpetological notes on the islands of Lipsi and Agathonisi, Dodecanse, Greece. Herpetological Bulletin (74): 6–7.
* Reuss, 1834: Zoologische miscellen. Reptilien, Ophidier. Abhandlungen aus dem Gebiete der beschreibenden Naturgeschichte, vol. 1, p. 129–162.
* Schlüter, U. 2010. Der Herpetofauna von Symi [Griechenland]. Elaphe 18 (4): 62–67

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çölistan

**Çolistan / Çölistan** (, ) və ya **Roxi** () —  Pakistanın Bahavalpur və Pəncab vilayətlərindən 13&nbsp;km aralıda yerləşən səhralıq ərazi.

Səhranın ərazisi 16,000&nbsp;km² təşkil edir. Çölistan Tar səhrası ərazisinə keçərək Hindistanın Sind vilayətinin daxilinə uzanır.

***Çölistan*** türk-iran mənşəli söz olub, türkcə **"çöl"** (çöl, səhra) və irani **"-stan"** (ərazi, diyar) sözlərindən ibarətdir, mənası da *"çöllük, səhralıq"* deməkdir.

Səhrada yarım-köçəri həyat sürdürən toplumlar yaşayır. Səhranın ortasından *Harka çayının* qurumuş dərəsi yerləşir, və qədim Hind vadisi mədəniyyətinə aid yaşayış məntəqəsi aşkarlanmışdır.

Həmçinin Çölistanda hər il *"Annual Cholistan Jeep Rally" (İllik Çölistan [[Jeep|Cip]] Rallisi)* adlı cip (Jeep) maşınları üzərində ralli yarışması keçirilir.
## İstinadlar
Ələt burnu

**Ələt burnu** — inzibati cəhətdən Qaradağ rayonu Ələt qəsəbəsi ərazisinə daxildir. Burundan cənub-şərqdə Ələt qəsəbəsi yerləşir. Burun Xəzər dənizinin içərilərinə doğru irəliləmiş formadadır. Onun şərqində Bahar palçıq vulkanı yerləşir. Burnun əmələ gəlməsi vulkanın fəailyyəti ilə bağlıdır. Burundan cənubda Ələt buxtası yerləşir. Ələt burnundan cənubda Gil adası, şərqdə isə Daş adalar qövsü və Xərə Zirə adaları yerləşir.

## Həmçinin bax
Səngəçal burnu

## İstinadlar
731-ci dəstə

** 731-ci dəstə** () — Keçən əsrin 30–40-cı illərində Yaponiya ordusu Çin ərazisində "731-ci dəstə" adı altında bioloji silah sahəsində və bakterioloji müharibə zamanına hazırlıq üzrə tədqiqatlar aparırdı. Söhbət 200 min adamın həyatından gedir. Eksperiment canlı insanlar, qaçırılmış, əsir düşmüş adamlar üzərində aparılırdı. Bununla bərabər insan bədəninin davamlılıq həddi müəyyənləşdirilirdi. Qaynar suya, quraqlığa, qidasız, susuz qalmaya, donmaya və elektrikə qarşı davamlığı sonradan onun viviseksiya, yəni bədəninin yarılması ilə öyrənilirdi. Təcrübə altında olanları barokameralarda gözləri pırtlayıb çıxanacan saxlayırmışlar. Qurbanlar dəstəyə düşürdüsə bütün ailəsi ilə bərabər təcrübənin bütün ağırlığını yaşamalı olurdu. Eksprimentçilər Çin şəhərlərində yatalaq, taun kimi xəstəliklərlə yoluxmuş gənələri artırıb sonra buraxırmış. Su mənbələrini isə vəba vibrionları ilə "zənginləşdirirmiş". Dəstənin əməkdaşları 3 mindən artıq, bəzən isə 10 min adamın iştirakını dilinə gətirir. ABŞ Yaponiyaya bu faktları gizləməkdə kömək etdi ki, soyuq müharibədə özünə tərəfkeş qazansın.

## Tarixi
Həkim İvasa Ken diri insanları necə yardığını xatırlayır: "İlk dəfə əzab hissi keçirirsən. Sonra çox adi bir iş olur. Çalışırsan ki, işi yaxşı yerinə yetirəsən və rəhbərlik səndən narazı qalmasın".

O, yararaq öldürdüyü ilk 2 qurbanından bəhs edir: "Onlardan biri cüssəli, qürurlu əsgər idi — Kommunist partiyasının ordusunda döyüşmüşdü. Digəri isə balaca boylu kəndli idi. Əsgər başını dik tutmuşdu, kəndli ağlayırdı". İvasa Ken xatırlayır ki, kommunist məsələnin nə yerdə olduğunu anlayıb özü cərrah masasına uzandı. Kəndli isə çırpınır, ağlayır, yalvarır, qaçmaq istəyirdi: "Belə olanda mən onu zorla, bərk itələyərək masaya yıxdım. Bu vaxt bircə şeydən narahatdım: birdən ona təpinəndə ayaqlarım sürüşər, yıxılaram və mənə həmkarlarım gülərlər".

Sonra cəllad günahsız 2 çinlinin daxili orqanlarını narkozsuz necə bir-bir çıxardıqlarını təsvir edir. Kəndli tez keçinir, əsgər xeyli əzab çəkir. Ken gizlətmir ki, eksperimentlər birbaşa imperatorun göstərişi ilə aparılırdı. Yəni, 731-ci dəstənin həkimləri öz imperatorlarına sadiq təbəələrdir və bu, onlar üçün çox önəmlidir: "Olurdu ki, imperator ailəsinin üzvlərindən kimsə bizə qonaq gəlirdi. Belə olanda onlar əyləncə xatirinə sifarişlər verirdilər. Kimsə diri adamın qaraciyərini çıxarıb göstərməyimizi istəyirdi, başqa birini cinsiyyət orqanlarının quruluşu maraqlandırırdı".

Və cəllad-həkimlər ixtiyarlarında olan şəxsləri keyitməsiz, tələsmədən yararaq daxili üzvlərini çıxarıb imperatorun qohumlarına göstərirdilər.731-ci dəstədə eksperimentə məruz qalıb öldürülən insanları "kötük" adlandırırdılar. Onlar insan yox, əşya, odun parçası sayılırdı.731-ci dəstənin cəzadan qaçan əksər üzvləri müharibədən sonra bir çox klinikalar yaradaraq xəstə yaponları sağaltmaqla məşğul oldular.

## Mənbə
* Grunden, Walter E., *Secret Weapons & World War II: Japan in the Shadow of Big Science*, University Press of Kansas, 2005. ISBN 0-7006-1383-8.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* History of the Unit 731
Naxçıvan GES

**Naxçıvan Günəş Elektrik Stansiyası** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Dövlət Energetika Agentliyi və Belçika Krallığının “Soltech” şirkəti ilə birlikdə Naxçıvanın  Babək rayonunun Xal-xal kəndi ərazisində quraşdırdığı və idarə etdiyi günəş elektrik stansiyasıdır. 35 hektar sahədə yaradılan stansiyada 78684 ədəd günəş paneli quraşdırılıb. Bu panellər gündə təqribən ?? min kilovatt-saat elektrik enerjisi istehsal etmək iqtidarındadır.

## Həmçinin bax

* Zeyvə GES

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Naxçıvanda Günəş Elektrik Stansiyası  
* Naxçıvanda Günəş Elektrik Stansiyasının açılışı
Alaşan

**Alaşan** — Mərkəzi Asiya ərazisində (Çin), Qobi səhrasının bir hissəsini təşkil edir ("Alaşan Qobisi"). Səhra cənub-qərbdən Nanşan dağları, şimaldan Çin, Monqolustan sərhədi, cənub-şərqdən Xuanxe çayı əhatələnir. Burada Badln-Caran, Holalis, Tenqer və Ulanpuxo adlı qumlu massivlər yerləşir.

Səhra ərazisində dünyanın ən hürndur barxanı yerləşir (). Barxanın hündürlüyü 405 metr təşkil edir.

## İstinadlar
Çəmənlalə

**Çəmənlalə** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Gəzin dehestanında kənd.

İran ordusu Qərargahının Coğrafiya İdarəsi () tərəfindən toplanmış məlumatlar əsasında general–leytenant Hüseyn Əli Razmaranın (; ) redaktorluğu ilə 1949–1953–cü illərdə 10 cild şəklində nəşr edilmiş "İranın coğrafiya lüğəti"ndə (;  *Fərhəng-i cuğrafiya-yi İran*) verilən rəsmi məlumata əsasən Altıncı ostanda, Əhvaz şəhristanının Həftkel bəxşinin Nəft Sefid dehestanına daxil olan Çəmənlalə kəndinin farsca – qaşqay türkcəsi danışan və şiə olan əhalisi 300 nəfərdən ibarət idi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 77 ailədə 140 nəfəri kişilər və 121 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 261 nəfərdir.

## Şərhlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Barselona Müasir İncəsənət Muzeyi

**Barselona Müasir İncəsənət Muzeyi** () — Kataloniyanın paytaxtında bədii muzey.

## Tarixi
Kataloniyanın paytaxtı Barselonada Müasir İncəsənət Muzeyinin arxitektor Riçard Meyerin layihəsi əsasında tikilmiş binası 1995-ci il 28 noyabrda istifadəyə verilmişdir. Muzeyin kolleksiyasında XX əsrin ikinci yarısına aid incəsənət əsərləri, həmçinin müasir rəssamların əsərləri üstünlük təşkil edir. Muzeyin eksponatları hər 3–4 aydan bir dəyişdirilir.

## Ədəbiyyat
* Meier, Richard. Richard Meier, Barcelona Museum of Contemporary Art. New York: Monacelli, 1997.
* Massot, Josep. "MACBA: Barcelona abre su museo mas contemporaneo." La Vanguardia Magazine, November 12, 1995, 34–51.
* Moldoveanu, Mihail. (1997), "Filtered light: the Contemporary Art Museum of Barcelona." Museum International, 49: 10–14.
* Riding, Alan. "A Modern ‘Pearl’ Inside Old Barcelona." New York Times, may 10, 1995.
* Riding, Alan. "Barcelona Gets a New Museum." New York Times, January 7, 1996.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Музея современного искусства в Барселоне
* MACBA web site 
* Virtual tour of MACBA square
Filipp Quston

**Filipp Quston** (tam adı:**Phillip Goldstein**; ; 27.7.1913, Monreal, Kanada - 7.6.1980, Nyu-York, ABŞ) - amerikalı rəssam.

## Həyat və yaradıcılığı
Filipp Quston, Kanadada yəhudi mühacir ailəsində anadan olmuşdur. Ailəsi, Rusiya İmperiyasının Odessa şəhərindən Kanadaya və ordanda Los-Anceles şəhərinə köçümşüdür.  
O, gənc yaşlarınsan komikslər çəkməyə başlamışdı. Təhsilini Klivlənd rəsm məktəbində almağa başladı. XX əsrin 30-cu illərində Corc de Kirikonun metafizik realizm stilinə və həmçinin qocaman italyan rəssamları olan Andrea Manteni, Mazaçço, Paolo Uççelonun rəsm əsərlərinə diqqət ayırırdı. XX əsrin 30-cu illərin sonlarında Quston divar rəsmlərinin inkişafı haqqında dövlət proqramı üzərində işləyir, ancaq 40-cu illərin əvvəllərində dəzgah rəsmlərinə geri qayıdır.

Filipp Qustonun əsas xüsusiyyəti ondan ibarət idi ki, o yeni rəsm əsərləri üzərində işləyərkən əvvəllki rəsmlərin fraqmentlərindən tez-tez istifadə edirdi. 1947-ci ildə Quston öz "Cəlladlar" () əsərini hazırlayır. 40-cı illərin sonları 50-ci illərin əvvəllərində rəssam abstrakt ekspressionizm stilinə keçir.

## Mənbə
* Barbara Hess «Abstrakter Expressionismus», Köln 2005.

## İstinadlar
Qara Fatma

**Qara Fatma** (Fatma Səhər; ) — Qurtuluş Döyüşü qəhrəmanı qadın əsgər, İstiqlal Medalı sahibi.

## Həyatı
Qara Fatma ləqəbiylə tanınan Fatma Səhər xanım 1888-ci ildə Ərzurumda doğulmuşdur. Atasının adı Yusif Ağa, ərinin adı isə Dərviş Bəydir. Əri da əsgər (Mayor) olan Fatma Səhər xanım Ədirnədə yoldaşıyla birlikdə Balkan Hərbində fəaliyyət göstərirdi. Daha sonra isə öz ailəsindən 10-a yaxın qadını həvəsləndirərək I Dünya Müharibəsinə qatılmışdır.

Həyat yoldaşı Dərviş bəyin Sarıqamışda şəhid olduğu xəbərini aldıqdan sonra məmləkəti Ərzuruma qayıdır. 1919-cu il gərgin günlərdə Mustafa Kamalla şəxsən görüşə bilmək üçün Sivasa gəlir. Milis Komandiri olaraq qərb cəbhəsində vəzifələndirilir. Aldığı talimatla İstanbula gedir, silah və adam qaçırma fəaliyyətlərində iştirak edir. İzmirin Yunan işğalına məruz qalması ilə İzmirə gedərək qurtuluş üçün döyüşür.300 adamdan çox komandası ilə I və II İnönü Müharibəsi, Sakarya Meydan Müharibəsi ilə Dumlupınar Meydan Müharibəsində vuruşur. Bundan əlavə, Bursanın Yunan işğalından azad edilməsində rol oynadı.

Fatma Səhər xanım serjant rütbəsiylə başladığı əsgərlikdən baş leytenant rütbəsi ilə təqaüdçü oldu. İki oğlu və həyat yoldaşı döyüşdə şəhid olmuşdur. Döyüşdən sonra özü ilə birlikdə döyüşən və bir qarşıdurma zamanı əlini və ağılını itirən qardaşı oğlu Fatmanı və uşaqlarını öz himayəsinə götürdü. İstanbulda bir Rus monastırında yaşayan Qara fatmanı tanınmış jurnalist Sait Esen tapır. Sait Ese'in aldığı müsahibə 1933-cü ildə "Yedigün" jurnalında nəşr olundu.

1954-cü ildə TBMM-in qərarı ilə səfalət içində yaşayan Qara Fatmaya yeni aylıq (170 lirə) təsbit edilir.

Fatma Səhər xanım 1955-ci ildə 67 yaşında vəfat edir və Qasımpaşada "Qulaqsız" qəbiristanlığında torpağa tapşırılır.

## İstinadlar
Ələt buxtası

**Ələt buxtası** — inzibati cəhətdən Bakı şəhərı Qaradağ rayonun Ələt qəsəbəsi ərazisinə daxildir. Körfəzə yaxın yaşayış məntəqəsi Ələt qəsəbəsidir. Buxtanın daxili hissəsində, sahildən 3,5 km-lik məsafədə Gil adası yerləşir. Ada şimal-şərqdən cənub-qərbə doğru uzanır. Ada yasaqlıq elan edilmişdir bu səbəbdən burada çoxlu sayda su quşları yumurta qoyur. Körfəz iqtisadi baxımdan əlverişli bölgədə yerləşir. Körfəzin sahilindən Ələt-Astara avtomobil yolu, Biləcəri-Ağstafa dəmir yolu keçir. Üstəlik mühüm neft və qaz kəmərlərinə yaxındır. Buxta şimaldan Ələt burnu, cənubdan isə Pirsaat burnu ilə əhatələnir.
Ələt buxtasında Ələt burnu ərazisində Ələt dəniz limanı inşa edilmişdir. Bu liman gələcəkdə şərq-qərb dəhlizində mühün rol oynaya bilər.

## İstinadlar
Tunis Universiteti

**Tunis Universiteti** () — Tunisdə eyniadlı paytaxtında yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1945-ci ilin oktyabr ayında qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Belqrad Müasir İncəsənət Muzeyi

**Belqrad Müasir İncəsənət Muzeyi** () — XX əsrin əvvəllərindən Yuqoslaviya və Serbiya təsviri incəsənətinə, heykəltaraşlığına və qrafikaya aid sənət əsərlərinin toplandığı və nümayiş etdirildiyi muzey. Sava çayının Dunay çayına töküldüyü yerdə yerləşir. Muzeyin binası kristal formasındadır.

## Tarixi
Muzey 1958-ci ildə təşkil olunmuşdur. Muzeyin layihəsi arxitektorlar İvan Antiç və ivanka Raspopoviç tərəfindən işlənilmiş və 1960-cı ildə həyata keçirilmişdir. Muzeyin daxili quruluşu ilə bağlı təşkilatı məsələlərin müzakirəsi və yekun qərarın qəbul edilməsi 1965-ci ilədək davam etmişdir. Elə həmin il müvəqqəti qalereya şurası muzeyin Müasir İncəsənət Muzeyi adlandırılması barədə qərar qəbul edildi . Muzeydə Qərb incəsənətini təmsil edən sənət nümunələri (Məsələn, Endi Uorxolun, Joan Mironun rəsm əsərləri) də nümayiş etdirilir. Hazırda muzeydə 35 minə yaxın eksponat saxlanılır.  

Müasir İncəsənət Muzeyinin eksponatlarının nümayiş edildiyi salon tamaşaçılar üçün 1961-ci ildə açılmışdır.

## Kolleksiyası
*1900-cü ildən 1945-ci ilədək olan rəsm əsərlərindən ibarət kolleksiya 
*1945-ci ildən sonrakı dövrə aid rəsm əsərlərindən ibarət kolleksiya
*Heykəltaraşlıq əsərlərindən ibarət kolleksiya
*Qravür və şəkillərdən ibarət kolleksiya
*Multimedia incəsənəti (Fotoqrafiya, filmlər, videolar) nümunələrindən ibarət kolleksiya

## Xarici keçid
*Музей современного искусства - Туристическая организация Белграда 
*Салон Музея современного искусства - Туристическая организация Белграда 
*Museum of Contemporary Art
## İstinadlar
BakuBus

**"Bakubus" MMC** — 03 aprel 2014 tarixində yaranmış Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin tabeliyində özünümaliyyələşdirmə prinsipi əsasında fəaliyyət göstərən, payları dövlətə məxsus Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (MMC). Nazirlər kabinetinin qərarı ilə nizamnamə kapitalının formalaşdırılması, ilkin mərhələdə fəaliyyətinin təşkili və Cəmiyyət tərəfindən sərnişin daşınması üzrə avtobusların alınması məqsədilə həmin Cəmiyyətə Azərbaycan Respublikasının 2014-cü ilin dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Ehtiyat Fondundan 30 milyon manat məbləğində vəsait ayrılıb.

2024-cü il üçün 26 şəhərdaxili, 19 şəhərətrafı marşrut xətti mövcuddur. Bu xətlərdə BMC şirkətinin Procity 12 m CNG, Procity 18 m CNG və Neocity 9 m CNG model avtobusları fəaliyyət göstərir. H1 (Hava Limanı Ekspress), 594 və 595 nömrəli marşrutlarda Neoplan markalı avtobuslar istifadə olunur.

2018-ci il məlumatına görə, Bakıda yalnız "Bakubus"a məxsus avtobuslar sıxılmış maye qaz yanacağı ilə işləyirdi. 2025-ci il 27 sentyabr Tarixində Prezident İlham Əliyev Gəncə Şəhərində Bakubus Avtobus Parkının açılışında iştirak etmişdir. Bakubus Gəncədə 18 şəhərdaxili və 2 şəhərətrafı marşrutlar fəaliyyət göstərir.Gəncədə Bakubus Çin İstehsalı olan Yutong Markalı Avtobuslardan istifadə olunur. Gəncədə Fəaliyyət göstərən Yutong 9 və 12 metrlik Avtobuslar fəaliyyət göstərir. 28 Sentyabr Tarixindən etibarən Bakubus Gəncədə mərhələli şəkildə fəaliyyətə başlamışdır.  


BakuBus. Şərifzadə küçəsi.jpg|BakuBus avtobusu Şərifzadə küçəsində
IvecoUrbanwayBakuBus.jpg| BakuBus Iveco Urbanway
Ilham Aliyev and first lady Mehriban Aliyeva inaugurated Koroglu Transport Exchange Center of Baku Transport Agency 12.jpg| BakuBusa məxsus BMC Procity markalı avtobus Koroğlu Nəqliyyat Mübadilə Mərkəzində


## Həmçinin bax
* Bakı Nəqliyyat Agentliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Rəsmi sayt
*  Facebook səhifəsi
* Bakubusdan fotoreportaj
Bolad

**Bolad** () — Yuan sülaləsinin Elxanilərə göndərdiyi səfiri.

## Həyatı
1240-cı ildə Dörben tayfasında doğulub. Atası Yurki Çingiz xanın etimad duyduğu şəxslərdən olub xanın şəxsi mühafizəçisi idi. 1248-ci ildə Xubilayın oğlu Dorci ilə birlikdə təhsil almış, çin dilini öyrənmişdi. 1260-cı ildə saray hakimi vəzifəsinə yüksəldi və 1264-cü ildə Arıq Buğanın məhkəməsi və 1282-ci ildə Əhməd Fənakatinin qətli işlərində hakimlik etdi. 1285-ci ildə Arqun xanın taxta keçməsindən sonra Elxanilər dövlətinə səfir kimi göndərildi.

### Səfir kimi

#### Arqun xan dövrü
7 aprel 1286-cı ildə Arqun xana yarlıq və tac gətirən Bolad, Kaydu xanın üsyanına görə Monqolustana qayıda bilmədi və bir həyat yoldaşı ilə iki oğlunu arxada qoydu. Oğulları daha sonra Yuan sülaləsində vəzifələrə yüksəldilər. Arqun xan tərəfindən cariyə və keşik verilərək Xorasan valisi təyin olundu.

#### Keyxatu xan dövrü
1294-cü ildə Keyxatu xana yeni kağız valyutanın çapını məsləhət görmüşdü. Çao ilk dəfə Bolad ağa sayəsində istifadə olunmağa başladı.

#### Qazan xan dövrü
1295-ci ildə Qazan xanın taxta çıxması ilə Boladın nüfuzu azalmağa başladı. Boladı monqol yetimləri və gənclərindən ibarət tümənin komandanı təyin etmişdi.

#### Olcaytu dövrü
Olcaytu xan dövründə baş vəzir olmuşdur.

## Son illəri
Bolad ağa Rəşidəddin Həmədaniyə Cəmi ət-Təvarixi yazmaq üçün kömək etmişdir. 1311-ci ildə Ayurbavada xan tərəfindən "Tse knyazı" tituluna layiq görülmüşdür. 1313-cü ildə, Arrandakı "Saray əl-Mənsuriyyə" adlanan mülkündə 73 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Gəzin (Xuzistan)

**Gəzin** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Gəzin dehestanında kənd.

İran ordusu Qərargahının Coğrafiya İdarəsi () tərəfindən toplanmış məlumatlar əsasında general–leytenant Hüseyn Əli Razmaranın (; ) redaktorluğu ilə 1949–1953–cü illərdə 10 cild şəklində nəşr edilmiş "İranın coğrafiya lüğəti"ndə (;  *Fərhəng-i cuğrafiya-yi İran*) verilən rəsmi məlumata əsasən Altıncı ostanda, Əhvaz şəhristanının Həftkel bəxşinin Nəft Sefid dehestanına daxil olan Gəzin kəndinin farsca – türkcə danışan və şiə olan əhalisi 500 nəfərdən ibarət idi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 83 ailədə 165 nəfəri kişilər və 160 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 325 nəfərdir.

## Şərhlər

## İstinadlar
Çao

**Çao** — ilk dəfə Yuan sülaləsində Xubilay xan dövründə dövriyyəyə buraxılmış valyuta vahidi, əskinas. İlk dəfə 1260-cı ildə tədavülə buraxılmışdır və Toqhon Temür dövrünəcən dövriyyədə olmuşdur. Marko Polo xatirələrində bu əskinasdan bəhs etmişdir.

## Elxanilər dövlətində
Çao, 1294-cü ildə Keyxatu xan dövründə Elxanilər dövlətində də dövriyyətə buraxıldı.  İlk Çao əskinası 12 sentyabr 1294-cü ildə, Təbrizdə dövriyyəyə buraxılmışdı. Əskinasların çap olunduğu yerlər *çaoxana* adlanırdı.

Yeni valyutanın dövriyyəyə buraxılmasının səbəbi Keyxatunun dövlət xəzinəsini yerli-yersiz xərcləməsi idi. Vəzir Sədrəddin Zəncaninin təşəbbüsü ilə çaonu qəbul etməyən hamıya ölüm cəzası verilməsi barədə qanun qəbul edildi. Qanunda qızıl və gümüş sikkələrin kəsilməsi də qadağan olunurdu.Lakin bu, bahalaşma və bazarların boşalmasına gətirib çıxardı. Hökumət məcbur olub ərzaq üçün qızılın istifadəsinə yenidən icazə verdi.

### Dövriyyənin sonu
1295-ci ildə Baydu xanın taxta keçməsi ilə Çaonun da dövriyyəsi bitdi. Baydu və Qazan xan dövrlərində qızıl və gümüş sikkələr geri qayıtdı və çaolar yandırıldı.

### Quruluşu
Elxanilər çaosunun üzərində çincə yazılar və Çin versiyasından fərqli olaraq kəlmeyi-şəhadət qeyd olunmuşdu. İbn əl-Fövətinin dediklərinə əsasən çaolar minimum ¼ dirhəm və maksimum 10 dinar ekvivalentində dəyər daşıyırdı.

## İstinadlar
Pirsaat burnu

**Pirsaat burnu** — inzibati cəhətdən Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu ərazisinə daxildir. Burun ərazisində eyni adlı Pirsaat palçıq vulkanı yerləşir. Burnun əmələ gəlməsinin əsas səsəblərindən biridə bu vulkanın fəaliyyətidir. Digər səbəb isə tektonik fəaliyyətdir. Burna ən yaxın yaşayış məntələri Pirsaat və Ələt qəsəbələridir. Şimaldan Ələt buxtası, cənubdan isə Pirsaat buxtası sahillərini yuyur. Buxtanın cənubundan bir necə kilometr aralıda Sualtı adaları yerləşir. Adalar tektonik fəaliyyətin nəticəsində əmələ gəlmişdir.

## İstinadlar
Pirsaat buxtası

**Pirsaat buxtası** -  inzibati cəhətdən Bakı şəhərı Qaradağ rayonunu ərazisinə daxil Körfəzə yaxın yaşayış məntəqəsi Pirsaat qəsəbəsidir. Buxtanın daxili hissəsində, sahildən bir necə milometrlik məsafədə Sualtı adaları yerləşir. Sahil hissəsi dəniz səviyyəsindən -29 metr (-95 feet) təşkil edir. Buxta şimaldan Pirsaat burnu, cənubdan isə Bəndovan burnu ilə əhatələnir. 
Dib hissəsində tektonik proseslərin təsiri ilə qalxır. Bu səbəbdən dərinlik elə də yüksək deyildir.  
## İstinadlar
Messina Universiteti

**Messina Universiteti** () — İtaliyanın Siciliya muxtar vilayətinin Messina şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1548-ci ildə qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Qiyasəddin Məhəmməd

**Qiyasəddin Məhəmməd** () — Elxanilər dövlətinin vəziri, Fəzlullah Rəşidəddinin oğlu.

## Həyatı
1327-ci ildə Əbu Səid tərəfindən vəzirliyə gətirilmişdi. Mənbələrdə Bağdadda kilsələri sökməsi və Hənəfiliyi bərpa etməsi ilə xatırlanmışdır. Məmlüklər ilə sülh müqaviləsini imzalamışdır. Aqrar təsərrüfatın inkişafına şərait yaratmış, Xorasanda rüşvətxorluq hallarını aradan qaldırmışdır.

Onun fəaliyyəti əmirlər tərəfindən bəyənilmirdi. 1328-ci ilin iyulunda Əmir Əli Padşah Oyrot ona qarşı Sultaniyə tərəfdən hücuma keçsə də, bu üsyan yatırıldı. 1329-cu ildə Narın Tağayın üsyanı da yatırıldı və sərkərdə edam olundu. 1334-cü ildə Mahmudşah İncunun üsyanının aqibəti də eyni oldu.

## Ölümü
1336-cı ildə Əbu Səidin ölümündən sonra Mahmudşah İncu ilə birlikdə hərəkət edərək taxta Arpa xanı çıxardı. Həmdullah Qəzvini yazır ki, "bu dövrdə ölkədə çoxdan gözlənilən fitnə baş qaldırmışdı, dövlət əyanlarının hər birinin iddiası var idi, hər kəs öz nümayəndəsini səltənətə sahib etmək niyyətində idi". Əbu Səidi əvəz etmiş Arpa xanın mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirmək üçün gördüyü tədbirlər nəticəsiz qaldı. Əmir Əli Padşahın başçılığı ilə mərkəzi hakimiyyətə qarşı çıxmış Oyrat tayfası Arpa xanı hakimiyyətdən məhrum etdi və Musa xan padşah elan olundu. Qiyasəddin Məhəmməd 1336-cı ildə Əli Padşahın xəbəri olmadan edam edildi. Mülkü müsadirə olundu.

## İstinadlar
Səngəçal burnu

**Səngəçal burnu** - inzibati cəhətdən Bakı şəhəri Qaradağ rayonu Səngəçal qəsəbəsi ərazisinə daxildir. Burnun ərazisindən dənizin daxilinə 10&nbsp;km uzanan neft hasilatında istifadə edilən platformalar vardır. Burun yaxınlığından mühün dəmir və avtomobil yolları keçir. Burnun sahillərini şimaldan Puta buxtası, cənubdan isə Səngəçal buxtası ilə yuyulur.

## İqtisadiyyatı
Burun yaxınlığında yerləşən Səngəçal qəsəbəsində AzərEnerjinin Sənqəçal Elektrik Stansiyası fəaliyyət göstərir. 2001-ci ildə Səngəçal qəsəbəsi yaxınlığında dünyadakı ən böyük neft və qaz terminallarından biri olan Səngəçal terminalı tikilib.

## İstinadlar
Afşin (titul)

**Afşin (**pəhl. *Pišīn***)** — Usruşana hakimlərinin irsi titulu. Ən məşhur nümayəndəsi Heydər Afşindir. İlk afşinlərin adı bizə məlum olmasa da Abbasilər dövrünün müasirləri olan afşinlərin müəyyən mənbələrdə adı çəkilir.

## Bilinən afşinlərin siyahısı
* Karakana — 794/795-ci ildə afşin (Harun ər-Rəşid dövrü)
* Kavus — Məmun dövrü
* Fəzl ibn Kavus — Afşinin qardaşı, atasının yerinə keçmişdi.
* Heydər ibn Kavus — Qardaşı Fəzlə məğlub olaraq Abbasilərə sığınmış, burada İslamı qəbul edib taxtını geri almışdır.

## Mənbə
* Afşin — Encyclopedia Iranica
Əbül Qasim Harun

**Əbül Qasim Harun ibn Əli ibn Zəfər Dəndan** *(Rəbib əl-dünya Vəl-din; XIII əsr)* **—** Eldənizlər dövlətində Atabəy Özbəkin vəziri; Rəbib əl-dünya vəl-din ləqəbli elmin hamisi. 

## Həyatı
1201-1125-ci illərdə Azərbaycan hakimi Atabəy Özbəkin dövründə fəaliyyət göstərmiş vəzir Əbül Qasim Harun ibn Əli ibn Zəfər Dəndan "Rəbib əl-dünya vəl-din" kimi tanınırdı. Səd əl-din Vəravininin "Mərzbannamə" əsərini ona həsr etməsi, elmin hamisi olması, "*Sirat Cəlal əl-din Mənqburnu*" əsərinin müəllifi Məhəmməd ən-Nəsəvinin onunla müəyyən münasibətlərinin olması mənbələrdə xatırlanır. Onun tam adı Təbrizdə əsasını qoyduğu kitabxana üçün hazırlanmış "Tərcüme-yi təfsire Təbəri" əsərinin əlyazma nüsxələrindən birində xatırlanır. Bu kitabxana barədə Vəravini Mərzbannamədə məlumat verir. Rəbib əd-din Sultan Əlaəddin Məhəmmədin (Xarəzmşah 1200-1220-ci illər) qoşunları tərəfindən əsir alınmışdır. O, Əlaəddin Məhəmməd Xarəzmşahın Fars və Özbəkdən olan Salquri atabəyi Səədlə döyüşmək üçün qərbə yürüşü vaxtı əsir götürülsə də, azad edilmişdir. Məhəmmədin oğlu Cəlaləddin Mənguberdi 1225-ci ildə Azərbaycanı işğal edərkən Rəbibəddin hakimiyyətdən getmiş, Təbrizdə öz evində mədrəsənin əsasını qoymuş və qalan həyatını dini işlərə həsr etmişdir. Hicri 624-cü ildə (miladi 1226/1227-ci ildə) o hələ həyatda idi. Minovi onun atasının Rəbib əd-dövlə vəl din İftihar-e Xorasan Əbülhəsən Əli Mustovfi olmasını ehtimal edir. Əli Mustovfinin isə öz növbəsində Nüsrətəddin Bişkinin vəziri olmasını qeyd edir.

## Həmçinin bax

* Atabəy Özbək

## Xarici keçidlər
K. A. Luther, “ABU’L-QĀSEM HĀRŪN,” Encyclopædia Iranica, I/4, p. 359

## İstinadlar
Piay burnu

**Piay burnu** () — Malay yarımadasının cənub qurtaracağında yerləşir. Üstəlik burun Avrasiya materikinin ucqar cənub nöqtəsini təşkil edir. Burun Malayziya ərazisində yerləşir. Onun qurtaracağında abidə ucaldılmışdır. Piay burnu Sinqapurdan 30 km qərbdə yerləşir. 

## Mənbə
* Piay
Rüğeyvə bəxşi

**Rüğeyvə bəxşi** () — İranda, Xuzistan ostanının Həftkel şəhristanında inzibati-ərazi vahidi. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən bəxşin əhalisi 1.197 ailədə 2.598 nəfəri kişilər və 2.644 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 5.242 nəfərdir və bütünlüklə kənd əhalisidir. İnzibati cəhətdən Gəzin və Rüğeyvə dehestanlarını əhatə edir.

## İstinadlar
Civanci Cəmşidci Modi

'''Ser''' **Ərvad Civanci Cəmşidci Modi (1854-1933)** — *Şəms-ül-üləma* tituluna sahib, Zərdüşti dini lideri. 70-dən çox kitabın, 120-dən çox elmi əsərin müəllifidir. Hindistan Parsi cəmiyyətinin ən öndə gələn şəxslərindən sayılırdı. 1925-ci ildə Atəşgahı ziyarət etmiş, bu məbədin əslində zərdüşt yox, hindu məbədi olduğunu dəqiqləşdirmişdir.
Səngəçal buxtası

**Səngəçal buxtası** -  inzibati cəhətdən Bakı şəhəri Qaradağ rayonun Qobustan qəsəbəsi ərazisinə daxildir. Körfəz iqtisadi baxımdan əlverişli bölgədə yerləşir. Körfəzin sahilindən Ələt-Astara avtomobil yolu, Biləcəri-Ağstafa dəmir yolu keçir. Üstəlik mühüm neft və qaz kəmərlərinə yaxındır. Buxta cənubdan Səngəçal burnu ilə əhatələnir. Sahilində 2001-ci ildə Səngəçal qəsəbəsi yaxınlığında dünyadakı ən böyük neft və qaz terminallarından biri olan Səngəçal terminalı inşa edilmişdir.
## İstinadlar
Mərkəz bəxşi (Həftkel şəhristanı)

**Həftkel şəhristanının Mərkəz bəxşi** () — İranda, Xuzistan ostanının Həftkel şəhristanında inzibati-ərazi vahidi. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən bəxşin əhalisi 4.188 ailədə 8.537 nəfəri kişilər və 8.519 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 17.056 nəfərdir. Bəxş inzibati cəhətdən Həftkel şəhərini və Hövmə dehestanını əhatə edir.

## İstinadlar
Kondok-i Həsən

**Kondok-i Həsən** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Rüğeyvə dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 33 ailədə 97 nəfəri kişilər və 92 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 189 nəfərdir. Kəndin əhalisini ərəblər təşkil edir, ərəb dilində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar
Baba burnu

**Baba burnu** () — Türkiyənin Kiçik Asiya yarımadasının şimal-qərbində yerləşir. Sahillərini Egey dənizinin suları yuyur. Burun Asiya qitəsinin ucqar qərb nöqtəsini təşkil edir.

## Tarixi
* 31 may 1828 il. Baba burnu döyüşü zamanı Yunanlar tərəfindən iki Osmanlı korveti babatırılmışdır. 
* 8 mart 1915 ildə Baba burnundan alman minadaşıyan «Teymur-Hissar» keçmişdir.
* 19 dekabr 1941 burun yaxınlığında «Varlan Avanesov» gəmisi Qara dəniz Uzaq şərq maşrutu üzrə hərəkət edərkən qəzaya uğramışdır.
## Həmçinin bax
Piay burnu

## İstinadlar
İncəlilər (Qazax)

**İncəlilər** — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun İncə dərəsinin Aslanbəyli (Əli bayramlı), Qaymaqlı və Kəmərli kəndlərinin sakinləri və əslən bu kəndlərdən olanlar.

Bu 3 kəndin əhalisi və əslən bu kəndlərdən olanlar etnoxronim kimi, İncəlilər adlandırılır.

## Etimologiya
İncəlilər adı qədim "İncu" (Aslanbəyli kəndi) tayfasının adından götürülmüşdür.

## Tarixi
Qədimdə burada İncu (Aslanbəyli kəndi), Kimer (Kəmərli kəndi) və Qamak (Qaymaqlı kəndi) tayfaları yaşamışdır. Bu 3 tayfa bir kənddə yaşayırdılar.

## Tanınmış soyları
* Seyidovlar — Azərbaycanın tanınmış soylarından biri. Hacı Mahmud Əfəndinin nəslindəndirlər. Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndinə mənsub Şeyx nəsli və ziyalı nəsildir. Nəslin digər qolunun törəmələri Türkiyənin Amasya ilində və Amasya şəhərində yaşayırlar. Bu nəsil Professor, Fəlsəfə doktoru, Elmlər namizədi elmi dərəcələrini almış bir çox ziyalı nümayəndələri, idmançı və pəhləvanları, igid və qəhrəman oğulları ilə tanınmışdır. Qaranilər soyunun davamçı nəsillərindən biridir. Qaranilər Osman Türk mənşəli Yəmən tayfalarından biridir (6-cı əsr). Qaranilər soyunun qədim kökü Məhəmməd Peyğəmbər dövründə yaşamış, Yəmənli və Osman Türk əsilli bir Müsəlman, Övliya, mistik və Filosof olan Veysəl Qaraninin soyundan (Qaranilər) gəlir.
* Qiyasbəylilər — Qazax rayonunun Kəmərli kəndinə mənsub bəy nəsildir.
* Nəcəflilər — Aslanbəyli kəndinə mənsub məşhur bəy və qaçaq nəsli. Qaçaq Kərəmin soyundandırlar. Soyun ulu babası Qaçaq Nəcəf Qaçaq Kərəmin babası (ata babası) Molla Zalın qardaşıdır. Bu nəslin nümayəndələri igidlikdə şan-söhrət qazanmışlar. Bir çox idmançı və pəhləvanları, igid və qəhrəman oğulları ilə tanınmışdır. Nəcəfin ulu babaları 18-ci əsrin əvvəllərində qaçaqlıq edərək Qazax Sultanlığının Kəsəmən kəndindən (indiki Ağstafa rayonu Qıraq Kəsəmən ərazisindən) Cənubi Azərbaycanın Xoy ərazisinə köçmüşlər. 100–120 il orada məşkunlaşmış və ad-san qazanmışlar. Bir çox düşmənləri olan Nəcəf və 5 qardaşı babaları İskəndərin məsləhəti ilə 19-cu əsrin 30-cu illərində öz ata-baba yurdları olan Qazax elinə qayıdırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Aslanbəyli
* Kəmərli
* Qaymaqlı
* İncəsu çayı
* İncə dərəsi
Bayron burnu

**Bayron burnu** () —  Avstraliya materikinin ucqar şərq nöqtəsidir.

Burun ilk dəfə Ceyms Kuk tərəfindən onun yaxınlığından 15 may 1770-ci ildə keçərkən adlandırmıışdır. O, burnu Britaniya donanmasının admiralı Con Bayronun şərəfinə adlandırmişdir. Con Bayron dünya dövr səyahətini «HMS Dolphin (1751, Delfin)» gəmisində 1764—1766 illərdə həyata keçirmişdir.

## İstinadlar
Roma Müasir İncəsənət Muzeyi

**Roma Müasir İncəsənət Muzeyi** ( — MACRO) — Romada munisipal müasir incəsənət muzeyi.

## Tarixi
1990-cı ildə italyanlar dərk etdilər ki, Roma Avropada yeganə ölkə paytaxtıdır ki, orada müasir dövlət incəsənət muzeyi yoxdur. Qərara alındı ki, bu məqsədlə iki yeni muzey (milli (MAXXI) və munisipal (MACRO)) yaradılsın. İlk olaraq 1999-cu ilin sentyabr ayında bu məqsədlə nəzərdə tutulmuş bina yenidən qurulduqdan sonra munisipal muzeyin (MACRO) 6 salonu tamaşaçıların istifadəsinə verildi. Muzeyin rəsmi açılışı 11 sentyabr 2002-ci ildə olmuşdur.

## Muzeyin binası
Munisipal muzeyi (MACRO (Museo d’Arte Contemporanea di Roma)) Pia qapısından bir qədər aralıda yerləşən köhnə Peroni pivə fabrikinin korpuslarında yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт музея '''MACRO'''
Türkiyə 1912 Yay Olimpiya Oyunlarında

**[[Türkiyə]]** — 6 iyul-22 iyul tarixləri arasında İsveçin paytaxtı Stokholm şəhərində keçirilən 1912 Yay Olimpiya Oyunlarındaki iştirakı.

## Ümumi məlumat

### İdmançıların sayı

## [[Şəkil:Athletics pictogram.svg|30x30px]]Yüngül atletika
**Kişilər**

## İstinadlar
Türkiyə 1948 Yay Olimpiya Oyunlarında

**[[Türkiyə]]** — 22 iyul-14 avqust tarixləri arasında Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərində keçirilən 1948 Yay Olimpiya Oyunlarındaki iştirakı.

## Medalçılar

## Ümumi məlumat

### İdmançıların sayı

## [[Şəkil:Athletics pictogram.svg|30x30px]]Yüngül atletika

**Kişilər**

**Qadınlar**

## İstinadlar
İrlandiya Müasir İncəsənət Muzeyi

**İrlandiya Müasir İncəsənət Muzeyi** () və ya qısaca **IMMA** — İrlandiyanın paytaxtı Dublində yerləşir.
## Tarixi
İrlandiya Müasir İncəsənət Muzeyi 1991-ci ildə XVII əsrdə tikilmiş köhnə Kral mehmanxanasının binasında təşkil olunmuşdur . Binanın müasir incəsənət muzeyi üçün yenidən qurulması zamanı müasir tələblər səviyyəsində binanın daxilində eksponatların yerləşdirilməsi zamanı işıqlandırmanın lazımi səviyyədə olması üçün şüşə pillələrdən və arakəsmələrdən istifadə olunmuşdur  .

Muzeydə mövsümi sərgilər, teatr tamaşaları və konsertlər təşkil olunur.

## Xarici keçidlər
*
## İstinadlar