open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boris Antonov

**Boris Alekseyeviç Antonov** () — Azərbaycanın geomorfoloqu, coğrafiya elmləri doktoru (1964), professor.

## Haqqında
1936-cı ildə Kazan Dövlət Universitetini bitirmişdir. 1936–40-cı illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Balıqçılıq Təsərrüfatı Stansiyasında, 1940–45-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan Filialının coğrafiya sektorunda, 1945-ci ildən isə Azərbaycan SSR EA Coğrafiya İnstitunun geomorfologiya şöbəsində (1963-cü ildən şöbə müdiri) işləmişdir. B. Antonov Azərbaycan relyefinin tədqiqatçılarındandır. Onun Azərbaycanın və Qafqazın geomorfologiya xəritələrinin və eyni adlı monoqrafiyaların hazırlanmasında mühüm xidməti var. Kiçik Qafqazın geomorfologiyasını və yeni tektonik hərəkətlərini, Talış təbii vilayətinin yeni tektonikasını, relyefinin inkişaf tarixini, formalaşmasını, paleocoğrafiyasını, qədim buzlaşmalarını, həmçinin Samur-Dəvəçi ovalığının müasir relyefinin formalaşmasını öyrənmişdir. 100-dən çox elmi əsərin, o cümlədən bir monoqrafiyanın müəllifidir.

## İstinadlar
Mazandaranlılar

**Mazandaranlılar** () — İranın Mazandaran ostanında kompakt şəkildə yaşayan xalq. Danışdıqları dilə ən yaxın dil gilək və talış dilidir. Mazandaranlıların dili bəzi mənbələrdə Təbəri dili adlandırılır.

## Sayları
Mazandaranlılar əsasən kompakt şəkildə Mazandaran ostanının ərazisində (kompakt halda ostanın cənubunda), həmçinin az sayda Gülüstan ostanında və Tehran ostanında yaşayırlar.

## Həmçinin bax
*Simnanlılar

## İstinadlar
Xorasan türkləri

**
**Xorasan türkləri''' - İranda yaşayan türk millətinin bir parçası. Kompakt halda Rəzəvi Xorasan ostanı, Quzey Xorasan ostanı, Gülüstan ostanı və Simnan ostanında yaşayırlar. Danışdıqları dil türk dili olub Oğuz yarımqrupuna daxildir, Türkmən və Azərbaycan dilləri arasında bir ləhcəyə sahib olan Xorasan türkcəsi Azərbaycan dilinə daha yaxındır. İranın ortaq dili olan Fars dilində də danışa bilirlər.

*Xorasan türklərinə dair müxtəlif tədqiqatlar aparılmışdır. Onların iranda saylarına dair müxtəlif təxminlər mövcud olsa da əksər mütəxəssilərin ehtimallarına əsasən onlar iran əhalisinin ən az ehtimalla 1%-dən çoxunu təşkil edirlər .Cavad Heyət kitabında yazılıb sayları 1.500.,000 nəfər ki indi bü tarix də şübhəsiz 2.500.000 nəfərdən daha çoxdur .
Mühüm türk yaşayən şəh'rlər:

Azadşəhr, Ramiyan, Əliabad Kətul, Minudəşt, Şirvan
Bocnurd, İsfərayen, Kəlat, Cuveyn, Çağatay
Dərgəz, Nişapur, Qoçan. Professor Gerhard Dörfer Xorasan türklərinin nəsilini Səlcuqlular türklərdən bilir ki, Toğrul bəy ilə İrana gəlmişlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Code copying in İrano-Turkic Lars Cohanson 
* The Khorasani Turk of Iran 
* CENTRAL ASIA xiv. Turkish-Iranian Language Contacts
* Seyri Dar Tarix Zaban Lahjehaye Torki.dr.javad heyat
* Doerfer, Gehard (1969). “İran’daki Türk Dilleri”, TDAY‐Belleten, Ankara, 1969
Bəluclar

**Bəluclar** — Pakistanda, İranda və Əfqanıstanda kompakt halda yaşayan xalq. 
Dilləri Hind-Avropa dil ailəsinə daxildir. Bəluc dilinə ən yaxın dil kürd dilidir. İran İslam Respublikasında Sistan və Bəlucistan və Kirman vilayətlərində yaşayırlar, İran cəmiyyəti ilə az inteqrasiya olublar. İranda yaşayan bəlucların böyük bir qismi köçəri həyat tərzi sürür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Unrepresented Nations and Peoples Organization : West Balochistan
Ləklər (xalq)

**Ləklər** — İran İslam Respublikasında İlam və Luristan ostanlarında kompakt halda yaşayan, dilləri Hind-Avropa dil ailəsinə daxil olan xalq. Türkiyədə Şeyxbizinlarca Ankarada danışılır 2000-ci ilə olan təxminə əsasən İran İslam Respublikasında sayları 1,000,000 nəfərdir .

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Lurlar
Əsgər Əyyubov

**Əsgər Əyyubov Cabbar oğlu** () — coğrafiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Dövlət Mükafatı laureatı, SSRİ Coğrafiya Cəmiyyətinin Litge adına Qızıl medal laureatı.

## Həyatı
Ə.C.Əyyubov Azərbaycanın Şəki şəhərində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə BDU-nu bitirib, SSRİ EA Coğrafiya institutunun aspiranturasına qəbul olunmuşdur. 1954-cü ildə həmin isntitutda iqlimşünaslıq ixtisası üzrə "Azərbaycanın kurortları və istirahət yerlərinin iqliminin müqayisəli təhlili" mövzusunda namizədlik, 1971-ci ildə isə "Azərbaycanın iqlim ehtiyatları və onlardan əkinçilikdə istifadə olunması" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını (Bakı şəhəri) müdafiə etmişdir.Əsgər Əyyubov istedadlı və işgüzar iqlimşünas alim olmaqla yanaşı həm də, aqroiqlim və kurort iqlimi elmi istiqamətlərinin, bitki və insan biometeorologiyası üzrə elmi məktəbin banisi və inkişaf etdiricisidir.
Həmmüəlliflərlə birlikdə "Azərbaycanın iqlimi" monoqrafiyasına görə Respublika Dövlət mükafatına, "Azərbaycan SSR iqliminin bonitirofkası" əsərinə görə SSRİ EA Coğrafiya cəmiyyətinin F.P.Litke adına qızıl medalına, "Azərbaycanın aqroiqlim rayonlaşdırılması" divar xəritəsinə görə SSRİ XTNS-nın bürünc medalına, "Azərbaycan Respublikasının aqroiqlim atlası"na görə Respublika "Təhsil" cəmiyyətinin birinci mükafatına layiq görülmüşdür.

## Elmi fəaliyyəti
* Ə.C.Əyyubov 1955-ci ildə coğrafiya elmləri namizədi kimi Azərbaycan EA Coğrafiya institutunda kiçik elmi işçi, sonralar baş elmi işçi olmuş.
* 1973-cü ildən 2000-ci ilədək "Təbiəti mühafizə", "Meteorologiya və kənd təsərrüfatı iqlimşünaslığı", "İqlimşünaslıq" şöbələrinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.
* 1970–1990-cı illərdə YUNESKO-nun "İnsan və biosfer" (MAB) proqramı üzrə işçi qrupunun və ABƏŞ-də işçi qrrupunun rəhbəri idi.
Respublika radiosunda 20 il müddətində "Təbiət" jurnalının aparıcısı olmuş, Bakı ali məktəblərində pedaqoji fəaliyyət göstərmiş, bir neçə elmi-texniki və müdafiə şuralarının üzvü, respublika prezidenti yanında Ali Attestasiya komissiyasının eksperti, bir çox monoqrafik əsərlərin redaktoru, EA "Xəbərlər" jurnalının (Yer Elmləri bölməsi üzrə) baş redaktorunun müavini olmuşdur

## Elmi əsərləri
200-dən artıq elmi əsər və 7 monoqrafiya çap etdirmişdir. Onlardan
* "Azərbaycanın iqlimi haqqında oçerklər" (1962),
* "İstisu kurortu" (Həmmüəlliflə) (1965),
* "İqlim və hava (1967)",
* "Azərbaycan SSR-in aqroiqlim rayonlaşdırılması (1968)",
* "Azərbaycan SSR iqliminin bonitirovkası (1975)", "Azərbaycan SSR-in kurort və istirahət yerlərinin iqlimi" (1987),
* "Azərbaycanın iqlimi" (həmmüəlliflərlə), "Azərbaycan SSR-in iqlim ehtiyatları" (1984) və s. qeyd etmək olar.

## Həmçinin bax
Ənvər Şıxlinski

## Xarici keçidlər
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin PREZİDENT KİTABXANASI

## İstinadlar
Saleh Rüstəmov (coğrafiyaçı)

**Saleh Hacı oğlu Rüstəmov** (1911 – 1985) — coğrafiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi.

## Həyatı
Coğrafiyaşünas, hidroloq. İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısıdır. 1947-ci ildə Moskva Hidrometeorologiya İnstitutunu bitirmişdir, Azərbaycan SSR Hidrometeoroloji Xidmət İdarəsində Hidrologiya şöbəsinin müdiri işləmiş, ADU-da dərs demişdir. 1945-ci ildən yenicə yaradılmış AMEA Coğrafiya İnstitutunda işləməyə başlamışdır. 1946-cü ildə “Azərbaycan SSR-in çayları” namizədlik alimlik dərəcəsi almışdır. 1953-54-cü illərdə Coğrafiya İnstitutunda İqlimşünaslıq və hidrologiya, 1954-85-ci illərdə “Qurunun hidrologiyası” şöbələrinə rəhbərlik etmişdir. 1962-1968-ci illərdə Azərbaycan AMEA Coğrafiya İnstitutunun direktoru olmuşdur. 1959-cu ildə “Azərbaycan SSR-in çayları və onların hidroloji xüsusiyyətləri” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək coğrafiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi, 1960-ci isə professor elmi adını almışdır.

## Elmi fəaliyyəti
Elmi maraq dairəsi çayların su rejiminin, Azərbaycanın su balansının öyrənilməsini əhatə edir. Onun dərin elmi məzmunda işləyib hazırladığı təkliflər Azərbaycanda su anbarlarının tikintisi zamanı nəzərə alınmışdır. Leysan yağışlarının və sülb axınlarının yaranmasının öyrənilməsi istiqamətində də tədqiqatlar aparmışdır. Bu tədqiqatlar ona sel təhlükəli hövzələrdə bir sel zamanı aparılan bərk materialların miqdarını, sellərin təkrarlanmasını nəzərə almaqla Azərbaycan ərazisində sellərin təsnifatını və rayonlaşdırılmasını aparmağa imkan vermişdir.

Professor S.Rüstəmov Azərbaycan çaylarının su kadastrının və su rejiminin öyrənilməsinə, Azərbaycanın kiçik çaylarının mənimsənilməsi problemlərinə, Qobustan-Abşeron çaylarının, Talış çaylarının hidroloji xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə, çay axınının hesablanması metodikası və s. aid çoxsaylı əsərlərin müəllifidir.

## Elmi əsrləri
S.H.Rüstəmov 150-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. 
 
* “Kiçik Qafqaz çaylarının su balansı”
* “Azərbaycanın su balansı”(1979) 
* “Azərbaycanın su ehtiyatları” (1989)
* “Azərbaycan SSR-in atlası” (1949,1963)
* “Azərbaycan SSR-in coğrafiyası”(dərslik 1949-1953)
* “Azərbaycan SSR”(Moskva 1957)
* “SSR-də sellər və ona qarşı mübarizə” (Moskva 1964)

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi — 02.12.1982
* “Qafqazın müdafiəsinə görə”medal
* “Almaniya üzərində qələbə”medallarla təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Əliabbas Mədətzadə

**Əliabbas Mədətzadə Abbasqulu oğlu** () — coğrafiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycanın məşhur sinoptiki və iqlimşünası, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1970).

## Həyatı
Ə. A. Mədətzadə Bakının Maştağa qəsəbəsində anadan olmuşdur.1931-ci ildə ADPİ-nın fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirib, Respublika Hidtometeoroloji xidmət idarəsində əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

## Elmi fəaliyyəti
İlk elmi işi 1936-cı ildə tərtib etdiyi "Azərbaycanın sinoptik rayonlaşdırılması" xəritəsi olmuşdur və ondan indi də hava proqnozlarının verilməsində istifadə olunur. 1946-cı ildə "Cənubi xəzərin fırtınaları" mövzusunda namizədlik, 1957-ci ildə isə "Abşeronun hava və iqlim tipləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1947–1950-ci illərdə Azərbaycan Hidrometeoroloji xidmət idarəsinin dəniz rəsədxanasının direktoru işləyib. Onun bütün həyatı AMEA Coğrafiya İnstitutu ilə bağlı olmuşdur.1959–1972-ci illərdə isə əvvəl sinoptik meteorologiya, sonra isə atmosfer fizikası şöbəsinə rəhbərlik edib. Onun Coğrafiya elmminə verdiyi töhfələr içərisində 1963-cü ildə çap olunmuş "Azərbaycan Respublikasının atlası"nda verdyi xəritələr xüsusi qeyd olunur. O, ilk dəfə Azərbaycana daxil olan hava kütlələrinin hərəkət istiqamətini müəyyənləşdirmiş, fəsillik hava proqnozunun metodikasını işləmiş, ilk dəfə təbii-sinoptik iqlim fəsillərinin xəritəsini tərtib etmişdir.

## Elmi əsərləri
Ə. A. Mədətzadə "Cənubi Xəzərin qasırğaları", "Abşeronun hava növləri və iqlimi", "Şərqi Qafqazın təbii sinoptik iqlim fəsilləri"monoqrafiyalarının, çoxlu sayda xəritələrin və 100-ə qədər məqalənin müəllifi olub.

## Həmçinin bax
* Şahvələd Xəlilov
* Məhəmməd Abduyev

## İstinadlar
Fransızlar

**Fransızlar** – Fransanın əsas əhalisi, millət. ABŞ və Kanadada, həmçinin keçmişdə Fransanın müstəmləkə və dominionu olmuş ölkələrdə də yaşayırlar. Fransız dilində danışırlar, dindarlarının əksəriyyəti katolikdir.

Fransanın formalaşmasında keltlər (qallar, e.ə. 1-ci minilliyin ortaları), romalılar (e.ə. 3–1 əsrlər), sonralar vestqotlar, burqundlar, franklar və b. iştirak etmişdir. 6-cı əsrdə Qalliyada vestqotlar və burqundlar öz krallıqlarını, franklar isə Frank dövlətini yaratdılar. 9-cu əsrdə Karolinqlər imperiyası parçalandığı zaman frank sözü həm ölkənin, həm də xalqın adında və dilində qalmışdı. Vahid fransız xalqı və dili təqr. 12–14-cü əsrlərdə formalaşmışdır. Böyük Fransa inqilabı fransız millətinin təşəkkülündə həlledici rol oynamışdır.

## Həmçinin bax
* Afrofransızlar

## İstinadlar
Merovinqlər sülaləsi

**Merovinqlər** – Frank dövlətində ilk kral sülaləsi (751 ilədək). Əfsanəvi banisi Meroveydir, sülalənin adı buradandır. Əsas nümayəndələri: Xilderik (457–481), I Xlodviq (481–511), I Xilperik (561–584), I Sigebert (561–575), II Xlotar (584–629, Neystriyada 613 ilə qədər), I Daqobert (629–639), III Xilderik (743–751). I Daqobertin "Tənbəl krallar" adlanmış varislərinin dövründə dövləti əslində mayordomlar idarə edirdi.

## Tarixi
486-cı ildə Şimali Qalliyada frank istilası nəticəsində Frank dövləti meydana gəldi. Bu dövlətin başında salik franklarının başçısı, əfsanəvi Meroveyin(dənizdən törəyən) nəslindən olan(Merovinqlər sülaləsi adını buradan götürür)Xlodviq (486–511)dururdu. Frank dövlətinin tarixi 5 əsrin sonundan 7 əsrin sonuna qədərki dövrünü əhatə edən, adətən Merovinqlər dövrü adlanan birinci dövrü belə başladı. Merovinqlər sülaləsinin üçüncü nümayəndəsi olan Xlodviq böyük qoşun toplayır və keçmiş romalı maqnat Siaqrini darmadağın edərək, Suassonu və, Luara çayı daxil, bütün Şimali Qalliyanı zəbt edir. Öz hakimiyətini möhkəmləndirmək və xristian ruhanilərinin dəstəyini qazanmaq üçün 496 ildə Xlodviq öz qoşunu və yaxınları ilə birlikdə xristianlıqı qəbul edir. Xlodviqin dövründə Akvitaniya(507), onun xələfləri zamanında Burqundiya(534) istila olundu; ostqotlar frankların xeyrinə Provansdan əl çəkdilər(536). 6 əsrin ortalarına doğru Frank dövləti keçmiş Roma əyaləti Qalliyanın, demək olar, bütün ərazisini əhatə edirdi.Franklar Reynin y tayında yaşayan bir sıra qədim alman tayfalarını da özlərinə tabe etmişdilər; türinqlər, alemanlar və bavarlar frankların ali hakimiyətini qəbul etmişdilər; sakslar onlara illik bac verməyə məcbur edilmişdilər. Frank dövləti Avropanın qitə hissəsində bütün başqa barbar krallıqlarına nisəbətən xeyli uzun müddət yaşadı; bu krallıqlardan bir çoxunu(əvvəlcə Vestqot Krallığının bir hissəsini və Burqund Krallığını, sonra Lanqobard Krallığını)öz tərkibinə qatdı. 

## Xronologiya və ərazi

## İstinadlar
Ərmənşahlar bəyliyi

**Əhlatşahlar bəyliyi** (1100-1207) — Əhlatda (Xilatda) XII əsrin əvvəllərində qurulmuş olan bir türk dövləti.

## Tarixi

Bu dövlətə **Ərmənşahlar, Sökmənlilər** də deyilir. Sultan Məlikşahın əmisi oğlu olan Qütbəddin İsmayıl 1080-ci ildə Azərbaycan ümumi valiliyinə təyin edilmişdi. Qütbəddin İsmayılın komandirlərindən olan Sökməyin Böyük Səlcuq Sultanı Məlikşahın əmisi Yakutinin oğlu olan Qütbəddin İsmayılın qulamı (köməkçi-xidmətlə) idi. Qısa zamanda özünü göstərmiş və sürətlə yüksələrək komandir olmuşdur. Ədalət və yaxşılığı ilə şöhrət qazanan Sökməyin Ahlatta dəvət edildi. Sökməyin əsgərləri ilə Əhlata gələrək şəhəri təslim aldı. Burada bir hökumət, yəni bəylik qurdu. Ailəyə də bundan sonra Ahlat Şahları (Ahlatşahlar) və Ərmənşahlar deyildi.

* I Sökmən əl-Qütbi (1100—1112)
* Zahirəddin İbrahim (1112—1127) 
* Sultan Əhməd Sökmənli (1127—1128) 
* II Nasirəddin Sökmən (1128—1185) 
* Saifəddin Bəgtimur (1185—1193) 
* Bədrəddin Ağsunqur (1193—1198) 
* Məhəmməd əl-Mənsur (1198—1206)
* İzzəddin Balban (1206—1207)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Anadolu bəylikləri

## Xarici keçidlər
Vərəsəlik

**Vərəsəlik** (və ya "irs") — kiminsə ölümündən sonra onun qalan mülkiyyətinə malik olma prosesi. Vərəsəliklə alınan mülkiyyət "irsi mülkiyyət" adlanır. Vəfat edənin mülkiyyəti ya onun vəsiyyətnaməsi və ya məhkəmə qərarı ilə birdəfəlik yolla və tam şəkildə keçir.

İrslə həmiçinin aristokrat titulu və mənəvi mədəniyyət də keçir. Xalqların və cəmiyyətlərin əvvəlki nəsillərin mədəniyyətinə irsən malik olmaları da qəbul edilib.

Monarxiyalı dövlətlərdə dövlət hakimiyyətinin də nəsil irsi ilə keçməsi hüququ mövcuddur.

## Mənbə
* a b C.E. Bosworth et al, ed (1993). "Mīrāth". Encylopaedia of Islam. 7 (second ed.). Brill Academic Publishers. ISBN 90-04-09419-9.
* Davies, James B. "The Relative Impact of Inheritance and Other Factors on Economic Inequality". The Quarterly Journal of Economics, Vol. 97, No. 3, pp. 471
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)

Oskar" mükafatından sonra ikinci mükafat sayılan "Qızıl qlobus"un təqdimetmə mərasimi keçirilib. Kaliforniyadakı Beverli-Hillz şəhərinin "Beverli-Hillz" mehmanxanasında keçirilən tədbiri birbaşa olaraq 160 ölkədə nümayiş etdirilib.

Bu mükafat Kaliforniyada yaşayaraq-işləyən, Amerika kinosu barədə xarici mətbuat üçün yazan 90 jurnalistin birləşdiyi Hollivudun xarici mətbuat Assosiasiyası tərəfindən təqdim edilir. Qalibləri elan etmək üçün Dastin Hoffman, Conni Depp, Kameron Diaz, Demi Mur, Martin Skorseze kimi ulduzlar dəvət edilib.

Bu il "Ən yaxşı dramatik film" nominasiyasında "Xarabalıqdan çıxmış milyonçu" qalib gəlib. Onunla bu kateqoriyada "Oxucu", "Dəyişiklik yolları", "Forst Niksona qarşı" və "Bencamin Battonun sirli işi" mübarizə aparıblar.

"Gecəqondudan olan milyonçu" "Ən yaxşı ssenari" nominasiyasında da qalib olub.

Digər qaliblər aşağıdakılardır:

"Ən yaxşı kişi rolu" — Mikki Rurk ("Döyüşçü")

"Ən yaxşı qadın rolu" — Keyt Uinslet ("Dəyişiklik yolları")

"Ən yaxşı komediya filmi" – "Vikki Kristina Barselona" (Vudi Allen)

"Xarici dildə ən yaxşı film" – "Bəşirlə vals" (İsrail cizgi filmi)

"İkinci planda ən yaxşı kişi rolu" — Hit Lecer ("Qara cəngavər")

"İkinci planda ən yaxşı qadın rolu" — Keyt Uinslet ("Oxucu")

"Ən yaxşı cizgi filmi" – "Vall-İ"

"Ən yaxşı musiqi" – "Döyüşçü" (Brüs Sprinqstn)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.lent.az/news.php?id=15328 
* http://www.voanews.com/azerbaijani/archive/2009-01/2009-01-12-voa4.cfm?CFID=123089204&CFTOKEN=21826860&jsessionid=883079a01ae641db0ad61452b7e1f523a222
Dagestanskiye Oqni

**Dağıstan İşıqları** (, , , ) ― Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında şəhər.

Xəzər dənizinin sahilində, dəniz səviyyəsindən 35 metr yüksəklikdə, Baraftau dağından şimal-şərqdə, paytaxt Mahaçqalanın 118 kilometr cənub-şərqində yerləşir. Coğrafi baxımdan Dərbənd rayonunun keçmiş ərazisində qurulub və onun tərəfindən tamamilə əhatə edilib. Dərbənd şəhərinə yaxınlığı baxmından Dərbəndin "peyk şəhəri" də hesab edilir. Dağıstanın ən cavan və səkkizinci ən iri şəhəridir.

Tarix boyu bura təbii qaz yataqları ilə bölgədə məşhur idi. 1914-cü ildə Həştərxanlı Malışev qardaşları burada həmin qazdan istifadə edən zavod tikdirmişdilər və zavodun ətrafında salınan məskun yerə indiki adı bu səbəbdən qoyuldu. Vətəndaş müharibəsi zamanı sözügedən zavod məhv edilmişdir.

Sovet İttifaqı dövründə Dağıstan İşıqları şəhərinin rolu iqtisadi baxımdan çox böyüdü. Burada şüşə zavodu, xalça fabriki tikildi. Şəhərin əhalisi 1939-cu ildən 2008-ci ilə qədər altı dəfə böyüyüb. 1990-cı ildə qəsəbə şəhər statusunu aldı.

2002-ci ilin siyahıyaalmasına əsasən bu gün şəhərin əhalisi 26.346 nəfər idi və əsasən tabasaranlılardan (35%), azərbaycanlılardan (26%) və ləzgilərdən (22%) ibarət idi.

2010-cu ilin siyahıyaalmasına əsasən şəhər əhalisi 27,923 nəfər idi, və əsasən tabasaranlılardan (46,20 % (12,901 nəfər)), azərbaycanlılardan (21,29 % (6,290 nəfər)), ləzgilərdən (18,00 % (5,016 nəfər)), dargilərdən (6,45 % (1,810 nəfər)), ağullardan (4,89 % (1,028 nəfər)), ruslardan (1,09 % (303 nəfər)), qumuqlardan (0,61 % (169 nəfər)) və digərlərindən (1,20 % (334 nəfər); milliyətini qeyd etməyənlər — 0,26 % (72 nəfər)) ibarət idi.

## Xarici keçidlər
* Информационный сайт города Дагестанские Огни

## İstinadlar
Mahaçqala

**Mahaçqala** (, , , , tab. Мягьячгъала, , lak. *МахІачкъала, Анжи*) — Rusiyanın cənubunda yerləşən Dağıstan Respublikasının paytaxtı. Sahəsi 671&nbsp;km² əhalisi 462.412 nəfərdir (2002). Şəhər Böyük Qafqaz ilə Xəzər dənizinin aralığında yerləşir.

Bəzi ehtimallara görə, orta əsrlərin əvvəlində indiki Mahaçqalanın yerində Xəzər xaqanlığının paytaxtı Səməndər yerləşirdi. Həmçinin qumuq xalqının Tarku şamxallığının mərkəzi olan Tarku kəndi də burada yerləşirdi; hazırda keçmiş Tarkunun ərazisi Mahaçqalanın məhəllələrindən birinin ərazisidir.

Mahaçqala 1844-cü ildə rus hərbi istehkamı kimi salınmışdır. Şəhərin limanı 1870-ci ildə tikilib. 1898-ci ildə şəhər Bakı və Vladiqafqaz ilə dəmiryol vasitəsilə birləşdirilib. 1914-də burada ilk neft zavodu inşa edildi.

1857-ci iləcən *Petrovskoye* (rus çarı I Pyotrun şərəfinə), 1921-ci iləcən *Petrovsk-Port*, 1920-1922-ci illər arası isə *Şamilqala* (Şeyx Şamilin şərəfinə) adlanırdı. İndiki adı, ləqəbi "***Maxaç***" olan dağıstanlı inqilabçı Məhəmməd Əli Daxadayevin şərəfinə sovet dövründə qoyulub.

Yerli əhali şəhəri *Anciqala* ("inci qalası") adlandırır; şəhərin futbol klubu "Anji Mahaçqala" (ФК «Анжи́» Махачкала) da məhz bu adı daşıyır.

1989-cu il siyahya almasına görə əhalisinin 21%-ni avarlar, 17%-ni ruslar, 15%-ni qumuqlar, 12,4%-ni dargilər, 12%-ni laklar, 9.5%-ni ləzgilər, 4.3%-ni çeçenlər, 1.6%-ni azərbaycanlılar, 7.2%-ni digər xalqlar təşkil edir.

Mahaçqalada hazırda 62 məktəb, 5 ali məktəb, 4 kinoteatr, 3 respublika kitabxanası fəaliyyət göstərir, habelə: avar, qumuq, və lakların musiqi-dram teatrları, Dağıstan Dövlət Filarmoniyası, Mahaçqala Musiqi Məktəbi, Poeziya Evi, Hökumət Evi, Şahmat Evi, Dağıstan Respublikası Milli Kitabxanası, Respublika Uşaq Kitabxanası, Dağıstan Kukla Teatrı, Dağıstan Opera və Balet Teatrı, "Dinamo" Stadionu, Rusiya Elmlər Akademiyası Dağıstan Elm Mərkəzinin dağüstü botanik bağı, Təsviri İncəsənət muzeyi, Cümə məscidi, Şeyx Şamil adına məscid, Müqəddəs Vladimir kilsəsi və s. fəaliyyət göstərirlər.

## Xarici keçidlər
* Официальный портал Администрации Махачкалы

## İstinadlar
Məmmədəli Ağayev

**Ağayev Məmmədəli Hüseyn oğlu** — Moskva Akademik Satira Teatrının direktoru, Rusiya Federasiyası əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Həyatı
Məmmədəli Ağayev 3 sentyabr 1952-ci ildə Naxçıvanın Qaraxanbəyli kəndində anadan olmuşdur.

1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirmişdir. 1975-1979-cu illərdə Naxçıvan Musiqili Dram Teatrında baş administrator işləmişdir. 1981-ci ildə Moskva Akademik Teatrında işləməyə başlamışdır.

1992-ci ildən Moskva Akademik Satira Teatrının direktorudur.

2017-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Rusiya Federasiyası ilə Azərbaycan Respublikası arasında mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsində xidmətlərinə görə "Dostluq" ordeni ilə təltif olunub

## İstinadlar
Səriyyə Cəfərova

**Səriyyə Cəfərova** — yazıçı, publisist, müstəqil jurnalist. Erməni Təcavüzünün Tanıdılması İctimai Birliyinin sədri. Qarabağ müharibəsi veteranı - hərbi repartyor.

## Həyatı
Səriyyə Müslüm qızı Cəfərova 1960-cı ildə Xocalı şəhərində anadan olmuşdur. Xocalı soyqırımının canlı şahididir.  Soyqırım zamanı anasını, yaxın qohumlarını itiribdir.

1992-ci ildə Xankəndindəki Pedoqoji Universitetini bitirmişdir. 1991-ci ildə Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunu bitirmişdir.

## Yaradıcılığı
1991-ci ildə "Xocalının səsi" qəzetində xüsusi müxbir, həm də "Səhər" qəzetinin bölgə müxbiri işləmişdir. Xocalı soyqirımından bəhs edən ilk kitabı "Qan üstünə qan yağırdı" adı altında 1992-ci ildə nəşr olunmuşdur.

Kitab və məqalələri əsasən Dağlıq Qarabağ, Ermənilərin Qarabağda törətdikləri vəhşiliklərə və Xocalı soyqırımına həsr edilmişdir.

Birlik sədri kimi Türkiyədə, Almaniyada Azərbaycan həqiqətlərinin dünyada yayılması ilə əlaqədar tədbirlər keçirmişdir. 2012-ci ildə Macarıstanda kütləvi qırğınların qarşısının alınması mövzusunda beynəlxalq tədbirdə Elmira Süleymanova ilə birgə iştirak etmişdir. Dəfələrlə ölkə daxilində Qarabağın işğalına qarşı tədbirlər keçirmiş, mövzu ilə əlaqədar ölkədə keçirilən beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir. Qarabağ həqiqətlərinin dünyada yayılması ilə bağlı yazı müsabiqələrində 1-ci və 2-ci yerlərin qalibi olmuşdur.

Bir çox əsərləri Azərbaycanın teatr səhnələrində oynanılır.

## Əsərləri
Səriyyə Müslüm qızı 12 kitab müəllifidir.

* "Qar üstünə qan yağır", "Azərnəşr", Bakı, 1992-ci il.
* "Vaciyəyə gedən yol", Azərbaycan Universiteti, 2000-ci il.
* "Xocalı yaşayır", ingilis dilində, Azərbaycan Universiteti, 2001-ci il.
* "Onlar heç vaxt böyüməyəcəklər", ensiklopediya, ingilis, rus, azərbaycan dillərində, "Çaşıoğlu" nəşriyyatı, Bakı, 2006-cı il.
* "Xocalı ölməyib", "Çaşıoğlu" nəşriyyatı, Bakı, 2007-ci il.
* "Ölümdən o yandakı Xojalı", "Şəms" nəşriyyatı, 2006-cı il.
* "Xocalıdan gələn var", ingilis, azərbaycan dillərində, "YEK Production" reklam mətbəə şirkəti, 2008-ci il.
* "Xocalı uşaqları, qan içində qar çiçəyi", üç dildə, Bakı, 2013. Malaziya səfirliyi tərəfindən 2014-cü ildə yenidən malay və ingilis dilində çap olunmuşdur.
* "Dünya susmasın gərək" kitabı iki dildə 2014-cü ildə nəşr olunmuşdur.

## Filmoqrafiya
* "Onlar heç vaxt böyüməyəcəklər", sənədli film, Türkiyənin TRT1 kanalında.

## Mükafatları
* "Dan ulduzu" mükafatı (1994)
* "Vətən" (1995)
* "Xan qızı Natavan" mükafatı (1998)
* "Tərəqqi" medalı (2013)

## Həmçinin bax
* Azərbaycanlıların soyqırımı (1988-1989) 
* Azərbaycanlıların soyqırımı günü
Jan Nuvel

**Jan Nuvel** - fransız memarı.

## Həyatı
Jan Nuvel 1945-ci ildə Fransanın cənubunda Fümel şəhərində anadan olub. Təhsilini Parisdə alan memar 1972-ci ildə peşəkar fəaliyyətə başlayıb. 1991-ci ildə Fransa Memarlıq İnstititunun vitse-prezidenti, 1993-cü ildən isə Amerika Memerlar İnstititunun fəxri üzvüdür. Onun "Ateiler Jean Nouvel" bürosu bütün dünyada tikilən binalar üçün layihələr verir. J. Nuvelin işləri əsasən muzeylər, mətbuat mərkəzləri, konsert zalları, ofis komlpleksləri və yaşayış binalarından ibarətdir. Onun ən məşhur layihələri isə Parisdə Kartye Fondunun mərkəzi qərargahı (Fondation Cartier) və Ərəb Dünyası institutu (İnstitut Di Monde Arabe), Lionda Opera Teatrı və Lüserndə konsert zalıdır.

## Xarici keçidlər
* Jan Nuvel Azərbaycana gəlir
Qara şahzadə Eduard

**Eduard Vudstok** və **Qara şahzadə Eduard** (; ) () — İngiltərə kralı III Eduardın ən böyük oğlu və İngiltərə taxtının vəliəhdi. Ancaq atasından daha öncə öldüyü üçün atasından sonra taxta onun oğlu Riçard çıxarıldı. Buna baxmayaraq Eduard Yüzillik müharibədə iştirak edən ən önəmli hərbçilərdən biri və yaşadığı dövrün ən güclü cəngavərlərindən biri idi. 1337-ci ildə atası tərəfindən Kornvol hersoqu elan edildi. 1338, 1340 və 1342-ci illərdə atasının yoxluğunda ona naib olaraq krallığı idarə etdi. 1343-cü ildə Uels şahzadəsi elan edildi və 1346-cı ildə atası tərəfindən cəngavər statusu verildi.

1346-cı ildə Kresi döyüşündə, 1349-cu ildə isə Kale döyüşündə iştirak etdi. Puatye döyüşündə Fransa kralı II Conu əsir aldı və 1 il sonra İngiltərəyə qayıtdı. 1360-cı ildə Fransa ilə aparılan sülh müzakirələrində iştirak etdi. 1362-ci ildə Akvitaniya və Qaskoniya şahzadəsi olaraq təyin edildi ancaq yerli zadəganlar tərəfindən onun bu ünvanı tanınmadı. Kastiliya və Navarra kralları ilə aparılan danışıqlarla bölgədə öz idarəçiliyini təmin etdi.

1371-ci ildə İngiltərəyə qayıdan Şahzadə Eduard ertəsi il Akvitaniya və Qaskoniya şahzadəsi ünvanından imtina etdi. 1376-cı ildə dizenteriya səbəbilə vəfat etdi və cənazəsi şəxsi əşyalarının qorunub saxlandığı Kenterberi kafedralına dəfn olundu.

## Mənbə
* Barber, Richard, ed. (1986), The Life and Campaigns of the Black Prince: from contemporary letters, diaries and chronicles, including Chandos Herald's Life of the Black Prince, Woodbridge: Boydell, ISBN 978-0-85115-435-0
* Gribling, Barbara (2017), The Image of Edward the Black Prince in Georgian and Victorian England: negotiating the late medieval past, Woodbridge: Royal Historical Society, ISBN 978-0-86193-342-6
* Witzel, Morgen; Livingstone, Marilyn (2018), The Black Prince and the Capture of a King: Poitiers 1356, Oxford: Casemate, ISBN 978-1-61200-451-8

## İstinadlar
Şeyx Məhəmmədəli Hüseyinoğlu

**Şeyx Məhəmmədəli Hüseynoğlu** (ərəbcə: ----(Şeyx Məhəmmədəli ibn Hüseyn ibn Allahyar, gürcücə: შეიხ მაგომედალი ჰუსეინოღლი) (1889 Tiflis quberniyası, Borçalı qəzası, Sarvan – 1937, Sibir, RSFSR) 1930 – 1935-ci illərdə Zaqafqaziya Müsəlmanları Ali Ruhani İdarəsinin Sədri, görkəmli din xadimi, ilahiyyatçı mütəfəkkir.

## İlk həyatı və Gəncliyi
Şexy Məhəmmədəli Axund Ağa Hüseyin-oğlu 1889-cu ildə Borçalının Sarvan kəndində (indiki Marneuli şəhəri) görkəmli din xadimi Axund Ağa Hüseyn Allahyar-oğlunun ailəsində dünyaya göz açmışdır. İlk uşaqlığı Sarvanda və Tiflis şəhərində keçmişdir. Uşaqlıqdan babası Allahyar ağanın himayəsində tərbiyə almışdır. Erkən gəncliyində Şeyx Məmmədəli ərəb, fars və rus dillərində sərbəst danışa və yaza bilirdi.

## Təhsili
Şeyx Məhəmədəli İlk gənclik çağlarından Sarvanda fəaliyyət göstərən islam məktəbində təhsil almışdır.
1915-ci ildən sonra İranda, Məşhəd Ali Dini Mədrəsəsini bitirmiş. Daha sonra islam hüququ və ilahiyyat üzrə ali dini təhsilini Bağdad Mədrəsəsində davam etdirmişdir.

## Həyatı
1925-ci ildən sonra Şeyx Məhəmmədəli Borçalıya qayıdır və Zaqafqaziya Müsəlmanları Ali Ruhani idarəsində fəaliyyətə başlayır. Lakin sovet rejiminin islam dininə qarşı apardığı ateist siyasət Şeyx Məhəmmədəlinin əli-qolunu bağlayır.
1929-cu ildən etibarən Şeyx Məhəmmədəli evində təxminən 20 min ədəd kitab və əlyazmadan ibarət kitabxana təşkil etmişdir.
1927-ci ildən etibarən Zaqafqaziya Müsəlmanları Ali Ruhani İdarəsi Qazilər Şurasının üzvü olmuşdur.
1930-cu ildə Zaqafqaziya Müsəlmanları Ali Ruhani İradarəsinin Sədri seçilmişdir və və vəzifəni 1935-ci ilə qədər icra etmişdir.
Şeyx Məhəmmədəlinin müsəlman əhalisi arasındakı böyük nüfuzu ovaxtkı Gürcüstan SSR-nin və ZSFSR-in kommunist rəhbərliyinin xoşuna gəlmirdi.
1935-ci ildə Şeyx Məhəmmədəlinin Gürcüstan SSR XDİK (NKVD) Baş Siyasi İdarəsi tərəfindən həbs edilərək Sibirə sürgün olunmuşdur.
1937-ci ildə saxta ittiham əsasında güllələnmişdir.
Şeyx Məhəmmədəlinin həbs edildikdən sonra onun təşkil etdiyi kitabxana yandırılmışdır.

## Mənbə
Məmməd Sarvan, "Ulu Borçalı" – Bakı, Elm 1998 −370c. İSBN 5-8066-0850-6
Şeys

**Şeys** — Tövrata görə Adəmin oğludur, siryani dilində bağışlama və hədiyyə mənasını verir.

Qabilin Habili öldürməsindən 5 il sonra dünyaya gəlmişdi. Digər qardaşlarının əksinə Şeys əkiz olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet yəhudi dilində Allahın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. Filosofların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra peyğəmbər seçilmişdi. Tövratda Adəm və Həvvanın uşaqlarından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu.

İncildə Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun atası və İdrisin babası olduğu haqqında məlumat verilir.

## İslamda
Quranda Şeysdən bəhs edilmir, amma hədislərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə tanrı tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır.

İslam dininə görə Şeysin həyatı Məkkə və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə Nuh tufanında itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys Kəbəni inşa edən və saqqalı çıxan ilk insandır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys dağında bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi.

İbni Əsir və Təbərinin yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima qorxu içərisində yaşayırdı.

Beləliklə Şeys 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. Məsudi bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir.

## Həmçinin bax
* Peyğəmbərlər
* Lilit
* Adəm
* Həvva

## İstinadlar
Anqara çayı əfsanəsi

**Anqara çayı haqqında əfsanə** - Anqara və Yenisey çayları, Baykal gölü və Şaman daşı haqqında qədim buryat əfsanəsi.

### Qısa məzmunu
Qədim dövrlərdə qüdrətli Baykal şən və xeyirxah idi. O, öz yeganə qızı Anqaranı çox sevirdi. Dünyada ondan gözəli yox idi. Gündüzlər o səmadan daha parlaq, gecələr isə buludlardan daha tutqun olardı. Anqaranın yanından keçən hər kəs onun gözəlliyinə heyran olar, onu vəsf edərdi. Hətta köçəri quşlar, durnalar, leyləklər, qazlar da alçaqdan uçaraq ona tamaşa edər, lakin onun sularına nadir hallarda enərdilər.

Qoca Baykal öz qızını göz bəbəyi kimi qoruyurdu. Bir dəfə Baykal yuxuya getdikdən sonra Anqara gənc Yeniseyin yanına qaçdı. Yuxudan oyanan Baykal öz sularını titrətdi. Şiddətli fırtına qopdu, dağlar nərildədi, meşələr silkələndi, göy üzü kədərdən qaraldı, heyvanlar qorxu içində qaçışdılar, balıqlar suyun dərinliklərinə endilər, quşlar günəşə doğru uçuşdular. Qüdrətli Baykal dağdan bir qaya qoparıb uzaqlaşan qızına tərəf tulladı. Qaya gözəl Anqaranın düz boğazının üstünə düşdü. Mavigözlü Anqara yalvarışlı səslə dedi:

- Ata, mən susuzluqdan yanıram, məni bağışla, heç olmasa bir damcı su ver.

Baykal qəzəblə çığırdı:

- Mən yalnız öz göz yaşlarımı verə bilərəm!

Min illərdir ki, Anqara Yeniseyə doğru göz yaşı axıdır. Qoca və tənha Baykal isə qaraqabaq və qəzəblidir. Baykalın öz qızına tərəf atdığı qayanı isə insanlar Şaman daşı adlandırırlar.

## Maraqlı faktlar
* Bu əfsanənin başqa bir versiyasında Yeniseyin əvəzinə İrkut çıxış edir.

## Həmçinin bax
* Anqara
Əhər

**Əhər** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanındakı Əhər şəhristanının inzibati mərkəzi. 2016-cı il hesablamalarına görə Şərqi Azərbaycan ostanının ən çox əhali məskunlaşan IV şəhəridir. Əhalisinin sayı 100,641 nəfər və ya 20,844 ailə olmuşdur. Əhər 18 və 19-cu əsrlərdə Qaradağ xanlığının paytaxtı olmuşdur.

## Təbii fəlakətlər
2012-ci il, 11 avqust tarixdə, şənbə günü, günorta saatlarında Təbriz və Əhər şəhərləri yaxınlığında 6.4 və 6.3 gücündə təkanlar baş vermiş və bundan sonra 55-dən artıq afterşok qeydə alınmışdır. Zəlzələdə xeyli sayda insan həlak olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
1960-cı illərin əvvələrinə qədər Əhər Qaradağ vilayətinin iqtisadi mərkəzi olmuşdur. Qaradağ vilayətində yaşayan köçəri tayfalar hər il Əhər bazarında öz məhsullarını dəyişdirmiş və ya satmışdırlar. Qaradağ vilayətindən çıxarılan kömür Əhərə gətirilir və buradan da Təbrizə göndərilir. Əhər həmçinin, Qaradağ xalçası kimi tanınan xalça növünün də istehsalının mərkəz şəhəridir.

Müasir dövrdə Əhərin nəqliyyat sahəsindəki problemlər bir qədər aradan qaldırılmış və Kəleybər kimi bazar mərkəzləri meydana çıxmışdır.

## Turizm
Əhərin turistlər tərəfindən ziyarət olunan əsas yeri Şeyx Şəhabəddinin mavzoleyidir. Şeyx Şahabəddin sonradan Səfəvi dövlətini yaradacaq Səfəvi sülaləsinin banisi Şeyx Səfiəddinin müəllimi olmuşdur.

XIX əsr səyyahı Ceyms Morier abidəni belə təsvir etmişdir:

## Əhalisi
2006-cı il siyahıya almasına əsasən əhalisi 86,760 nəfərdir . Əhalisinin, demək olar ki, hamısı azərbaycanlılardan ibarətdir.

## Şəkillər


Arasbaran Earthquake Memorialیادمان زلزله ارسباران دید شب.jpg|Qaradağ zəlzələsinin elementi
Aqdash June 2011.jpg|Əhərdə Ağdaş adlanan yer. Əhər şəhərinə kömür daşıyan qatırların dayanacaq yeri olmuşdur. 
Sabalan02.JPG|Əhər yaxınlığında olan Savalan dağı 
Balan (Kaleybar) Rug 2.jpg|Balan xalçası. Əhər bazarında satılan xalça növlərindən biri. 
Ahar jami mosque2.jpg|Əhərin cümə məscidi
فیروزه قره داغ.jpg|Qaradağ bölgəsinin firuzəsi kimi tanınan Şıx Şahabəddin türbəsi
Historical bazaar complex.jpg|Qapalı bazar



### Tanınmışları
* Böyükbəy Ələkbəroğlu

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Əhər Cümə məscidi
Leon Festinger

**Leon Festinger** () — ABŞ sosial psixoloqu. O bir çox təcrübələri ilə, xüsusilə isə Koqnitiv dissonans və Sosial müqayisə nəzəriyyələri ilə tanınır. 

L. Festingerin valideynləri Rusiyadan olan yəhudi əsilli mühacirlər idi. 

Festinger 1939-cu ildə Nyu Yorkdakı City College adlı təhsil müəssisəsini bitirərək bakalavr dərəcəsini qazanmışdır. Bundan sonra o Iowa (Ayova) Universitetində tanınmış sosial psixoloq Kurt Levinin rəhbərlik etdiyi kurslarda təhsilini davam etdirərək psixologiya üzrə ustad və doktor elmi dərəcələrini qazanmışdır.

## Karyera

Festinger karyerası müddətində Iowa, Rochester, Michigan Universitetlərində, Massachusetts Texnologiya Universitetində, Minnesota Universitetində,  Stanford Universitetində işləmişdir.

L. Festinger Koqnitiv dissonans tədqiqatını 1954-cü ildə Minnesota Universitetində işləyərkən başlamışdır. Tədqiqatın nəticələrini o, *Theory of Cognitive Dissonance* (1957) (Koqnitiv dissonans nəzəriyyəsi) kitabında qeyd etmişdir. Bu nəzəriyyəyə görə şəxs bir birinə əks olan iki ideya istiqamətində eyni zamanda hərəkət etməli olanda, o diskomfort (narahatlıq) hiss edir. Məsələn, siqaretin zərərli olduğunu dərk etdiyi halda siqaret çəkmək. Bu halda şəxs narahatlığı azaltmaq üçün ya konflikt yaradan hərəkətə haqq qazandırmalıdır (məs. siqaret çəkmək onun əsəb gərginliyini azaldır), ya da həmin hərəkətdən əl çəkməlidir (yəni, siqaret çəkməyi tərgitməlidir).

Festingerin digər mühüm ideyası onun Sosial müqayisə nəzəriyyəsi (1954) (Social comparison theory) ilə ifadə olunur. Bu nəzəriyyəyə görə insanlar özlərini daha yüksək səviyyəli hesab etdikləri adamlarla müqayisə edərək, özlərində onlarla oxşar və ya eyni cəhətlər tapmağa çalışırlar. Bu proses yuxarı istiqamətlənmiş sosial müqayisə adlanır (upward social comparison). Bundan başqa insanlar özlərini, daha pis şəraitdə olanlarla müqayisə edirlər və bununla özlərinin daha yaxşı vəziyyətdə olduqlarını aydın dərk edirlər. Bu proses aşağı istiqamətlənmiş sosial müqayisə adlanır (downward social comparison).

## Şəxsi həyat

Festinger ilk olaraq Mary Ballou ilə ailə qurmuşdur. Onların üç uşaqları olmuşdur. Bir neçə illik ailə həyatından sonra onlar ayrılmışlar. Festinger sonradan Trudy Bradley ilə ailə qurmuşdur.

Festinger əhəmiyyətli elmi fəaliyyətinə görə müxtəlif fəxri adlarla təltif edilmişdir.

## Ən çox tanınmış əsərləri

*Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Evanston, IL: Row, Peterson. 
*Festinger, L. (1950). lnformal social communication. Psychological Review, 57, 271-282. 
*Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7: 117–140. 
*Festinger, L, Schachter, S. and Black, K. (1950) Social Pressures in Informal Groups; a Study of Human Factors in Housing. Palo Alto, California: Stanford University Press. 

## Mənbə

*Franz Samelson, (2000), "Festinger, Leon", American National Biography Online, February. 
*Stanley Schachter, (1994). "Leon Festinger", Biographical Memoirs, 64, 99-111, National Academy of Sciences. 
*Colman, A. (2001). Oxford Dictionary of Psychology. Oxford. University Press

## İstinadlar
Taxeometr

thumbnail|right|300px|İsveçdə Ellilik model taxeometr, işdə
thumbnail|right|200px|Bir model taxeometr
**Taxeometr**(; mənası: *yığılmış duracaq*) — ən çox topoqrafiya işlərində işlənən optik cihazdır. Əski ölçü cihazların avtomatlaşdırılmışıdır.

## Cihaz bölmələri
Taxeometr iki əsas bölməyə bölünür:
* Elektronik teodolit, elektronik ara ölçən(electronic distance meter).
* Proqram - bu bölmə alınmış məlumatları yoxlayır. bu proqram kompüter tərəfindən yoxlanır.

## İş
Taxeometr iş üstündə avtomat şəkildə ara və bucaqları ölçüb alınan məlumatları yaddaşında saxlayarkən onların koordinatlarını hesablayıb istifadə etməyə hazırlayır. Bəzi modellər GPS ilə təchiz edilmişdir, bu cihazdan çoxluca tuşlamaq üzrə istifadə edilir.

## Təyinatına görə növlər
* Tikinti işlərində işlənən taxeometrlər - bu model taxeometrlərin ara ölçü səviyyələri azdır.
* Ellilik modellər - bu modellərin ara ölçü səviyyələri orta səviyyədədir və bu modellərdən geniş istifadə edilir.
* Üstün taxeometrlər - ölçü səviyyələri yüksəkdir və topoqrafiyanın böyük miqyas xəritələrini ölçməkdə istifadə edilir.
* Dəqiq taxeometrlər - bu model total ən bahalı totallardandılar ki, çox dəqiq işlərdə və fabriklərdə, böyük cihazların qoşmasında işlənirlər.

## Həmçinin bax
* Topoqrafiya
* Tikinti
* Yer ölçmə işləri

## Xarici keçidlər
* Leica total station istehsal edən şirkət
* Nikon total station istehsal edən şirkət
* Pentax total station istehsal edən şirkət
TotalEnergies

**Total Energies** , (2021-ci ilin mayına kimi — Total SE) — Fransanın neft şirkəti.

## Azərbaycanda fəaliyyəti

ARDNŞ ilə Fransanın "Total" şirkəti arasında Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda "Abşeron" dəniz yatağı blokunun kəşfiyyat, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında saziş imzalanıb. ARDNŞ layihədə 40, "Total" şirkəti isə 60 faiz iştirak payına malikdir. Kəşfiyyat dövründə Dövlət Neft Şirkətinin ortaq neft şirkətinin payına düşən bütün xərc və məsrəflərin maliyyələşdirilməsi podratçı tərəfin üzərinə düşür. Qazılacaq "Abşeron" bloku Xəzər dənizində Bakıdan 100 km aralıda, dənizin təxminən 500 metr dərinliyində yerləşir. Yataqda kəşfiyyat müddəti 3 il təşkil edəcək və zərurət olarsa, daha 2 il uzadılacaq. ARDNŞ geoloqlarının fikrincə, yataqda ən azı 200 mlrd. kubmetr qaz və 100 mln. tondan artıq kondensat var.

## Həmçinin bax
* Total Plaza

## Xarici keçidlər
* http://www.total.com/
* http://lidertv.com/new/view.php?lang=az&type=news&menu=2&id=79034
* http://www.bbc.co.uk/azeri/news/story/2009/02/090227_socar.shtml
* http://az.apa.az/xeber_Azerbaycan_prezidenti_“Total”_shirketinin__148066.html

## İstinadlar
Azeurotel

**AzEuroTel** Azərbaycan-Britaniya Birgə Müəssisəsi 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyi və "Lukoil Europe ltd" (Böyük Britaniya) şirkəti tərəfindən yaradılıb. "AzEuroTel" "GRT ltd" Britaniya şirkətinin "SYSTEM X" texnologiyası əsasında qurulan müasir rəqəmli 492/497/437 ATS-nın operatorudur.

## Tə’sisçilər
* "Lukoil Europe Ltd" (Böyük Britaniya)- təsis sərmayəsinin 50%
* Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyi- təsis sərmayəsinin 50%

## Lisenziya
"Azeurotel" BM-si aşağıdakı fəaliyyət növlərinin göstərilməsi üzrə Rabitə Nazirliyinin liseziyasına (002 saylı 01.07.1996-cı il tarixli) malikdir:

* erli telefon şəbəkəsinin yaradılması və istismar edilməsi;
* peyk rabitəsinin ayrılmış beynəlxalq və şəhərlərarası kanallarının təşkili;
* telematik rabitə və mə’lumatların ötürülməsi şəbəkələrinin yaradılması;
* video-konfrans rabitəsi xidmətlərinin göstərilməsi;
* danışıq məntəqələrinin təşkili, yeni yerli, şəhərlərarası, beynəlxalq taksofonların quraşdırılması və istismar edilməsi;

## Xarici keçidlər
* http://www.azeurotel.com/
Xarabalıqdan çıxmış milyonçu

**Xarabalıqdan çıxmış milyonçu** () — hindistanlı yazıçı Vikas Svarupun "*Q & A*" romanı əsasında 2008-ci ildə çəkilmiş Böyük Britaniya filmi. Bu filmdə Mumbayın yoxsul məhəlləsindən olan Camal Malik adlı gənc oğlan “Kim milyonçu olmaq istəyir?” televiziya şousunda 2 milyon rupi qazanaraq insanları heyrətə gətirir. Dələduzluq ittihamları ilə üzləşən Camal, polisə keşməkeşli acı həyat hekayəsini bölüşür. Denni Boylun rejissorluq etdiyi bu filmin baş rolunda İngiltərə aktyoru Dev Patel çəkilmişdir. Film Hindistanda lentə alınıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Fikrət Məmmədov (dövlət xadimi)

**Fikrət Fərrux oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan hüquqşünası və dövlət xadimi, Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi (2024-cü ildən), Azərbaycan Respublikasının ədliyyə naziri (2000–2024), I dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri.

## Həyatı
Fikrət Fərrux oğlu Məmmədov 1 iyul 1955-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1977-ci ildə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini, 1988-ci ildə Bakı Ali Partiya Məktəbini (Dövlət İdarəçilik Akademiyası) bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1977-ci ildə rayon prokurorunun köməkçisi kimi başlamış, Bakı şəhər prokurorluğunda istintaq şöbəsinin prokuroru, respublika prokurorluğunda Təşkilat-nəzarət şöbəsinin böyük prokuroru və rəisi vəzifələrində işləmiş, həmin vəzifədən Azərbaycan KP MK İnzibati orqanlar şöbəsində hüquq mühafizə orqanları ilə iş üzrə təlimatçı vəzifəsinə keçirilmişdir.

Sonralar respublika Baş Prokurorluğu Hüquqi təminat idarəsinin rəisi, Sumqayıt şəhər prokuroru, 1994–2000-ci illərdə Baş prokurorun müavini olmuş, 2000-ci ilin aprel ayında Azərbaycan Respublikasının ədliyyə naziri təyin edilmişdir. Daha sonra formalaşmış hökumətlərdə F. Məmmədov 4 dəfə bu vəzifəyə yenidən təyin olunmuşdur. 2005-ci ildən Məhkəmə-Hüquq Şurasının sədridir və bu vəzifəyə dəfələrlə yenidən seçilmişdir.

I dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbəsindədir.

F. Məmmədov ölkəsinin məhkəmə sisteminin təkmilləşdirilməsinə və beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırlımasına töhfələr vermişdir.

Beynəlxalq Prokurorlar Assosiasiyasının senatoru və fəxri üzvü, Beynəlxalq Antikorrupsiya Orqanları Assosiasiyasının və BMT-nin Cinayətkarlığın qarşısının alınması və cinayət ədliyyəsi üzrə Konqresinin vitse-prezidentidir.

2024-cü il fevralın 14-də yenidən Azərbaycan Prezidenti seçilmiş İlham Əliyevin inauqurasiyasından sonra qanunvericiliyə uyğun olaraq Nazirlər Kabineti istefa verib. Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibində ədliyyə naziri Fikrət Məmmədov yer almayıb. Həmin vəzifənin müvəqqəti icrası Azərbaycan Respublikası ədliyyə nazirinin müavini Azər Cəfərova həvalə edilib. Daha sonra prezidenti İlham Əliyev Fikrət Məmmədovu Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin edilməsi haqqında Milli Məclisə təqdimat verib. Fevralın 23-də Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin edilib.

Ailəlidir, 4 övladı var.

## Təltifləri
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünası" fəxri adı — 21 noyabr 2008
* "Şöhrət" ordeni — 30 iyun 2005
* 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 20 noyabr 2018
* "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı — 2 fevral 2024
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu — 30 iyun 2015
* "Şərəf" ordeni — 30 iyun 2025
* "Azərbaycan Respublikası Məhkəmə-Hüquq Şurasının 20 illiyi (2005–2025)" yubiley medalı — 2025

Fikrət Məmmədov həmçinin beynəlxalq təşkilatların və xarici dövlətlərin medallarına və digər mükafatlarına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədliyyə nazirlərinin siyahısı

## İstinadlar
Samir Əsədli

**Samir Şakir oğlu Əsədli** () — azərbaycanlı siyasətçi, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası sədrinin müavini, Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri.

## Həyatı
Samir Şakir oğlu Əsədli 1 iyun 1983-cü ildə Yardımlı rayonunun Bilnə kəndində anadan olub. 2000-ci ildə Bakı şəhəri, 180 saylı orta məktəbi, 2004-cü ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin Coğrafiya fakültəsinin bitirib. 2004–2005-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri (Daxili Qoşunlar) sıralarında həqiqi hərbi xidmətdə olub.

Evlidir. 1 qızı, 3 oğlu var.

## Siyasi və ictimai fəaliyyəti
2011-ci ildən NİDA Vətəndaş Hərəkatının üzvüdür. 2012-ci ildən İctimai Palatanın və 2013-cü ildən isə Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının üzvü olub.

2010–2015-ci illərdə Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin (DAK) Mərkəzi Nəzarət Təfriş Komitəsinin sədri olub.

23 fevral-4 mart 2023-cü il tarixlərində ABŞ Konqresinin dəstəyi ilə Vaşinqton və Little Rock şəhərlərində həyata keçirilən "Gənc liderlər ictimai fəaliyyətdə və idarəçilikdə" proqramı çərçivəsində "Gənc liderlər" kursunu bitirmişdir.

### Partiya fəaliyyəti
2001-ci ilin iyun ayının 1-dən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) üzvü olub. 2001-ci ildən VHP Ali Məclisinin, 2003-cü ildən isə Siyasi Şuranın üzvdür.

2002–2004-cü illərdə VHP Gənclər Təşkilatının sədri, 2005–2007-ci illərdə isə partiya sədrinin gənclərlə iş üzrə müşaviri olub. 2007–2013-cü illərdə VHP Təşkilat Şöbəsinin müdiri olub. 2013-cü ildə Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri təyin olub. Hazırda VHP sədrinin müavini və Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəridir.

### Seçkilərdə
2003-cü ildə Azərbaycan Respublikasinda keçirilən Prezident seçkilərində, prezidentliyə namizəd Sabir Rüstəmxanlının, 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasinda keçirilən Prezident seçkilərində, prezidentliyə Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının namizədi Cəmil Həsənlinin ictimai vəkili olub.

2009–2014-cü ildə Bakı şəhəri Qızıldaş bələdiyyəsinin üzvü, bələdiyyənin sosial məsələlər və ekologiya komissiyasının sədri olub.

7 noyabr 2010-cu il tarixdə keçirilən parlament seçkilərində 64 saylı Sabirabad ikinci seçki dairəsindən müxalifətin seçki dairəsi üzrə vahid namizədi olub.

Milli Məclisə seçkilərdə 2015-ci ildə 11 saylı Qaradağ seçki dairəsindən və 2020-ci ildə isə 34 saylı Xətai ikinci seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Twitter səhifəsi'''
* '''Facebook səhifəsi'''
* Samir Əsədli
Oskar mükafatı (2009)

**[[Oskar mükafatı (2008)|<< 80-ci]] Təqdimetmə [[Oskar mükafatı (2010)|82-ci >>]]**


Amerika Kino Sənəti Akademiyasının "Oskar" mükafatlarının 81-ci təqdimat mərasimi keçirilib. "Xarabalıqdan çıxmış milyonçu" filmi 2009-cu ilin ən yaxşı filmi seçilib. Bu film 8 "Oskar" qazanıb və "İlin ən yaxşı rejissoru" (Denni Boyl) nominasiyasında da qalib olub.

Qazandığı mükafatların sayına görə ikinci yeri "Bencamin Battonun müəmmalı hekayəsi" filmi tutub. Bu film 3 "Oskar" alıb. Üçüncü yerdə hərəsi 2 heykəlcik alan "Qara cəngavər" və "Harvi Milk" filmləridir.

"Ən yaxşı kişi rolu" nominasiyasında "Harvi Milk" filmində canlandırdığı obraza görə aktyor Şon Penn qalib seçilib. "Ən yaxşı qadın roluna görə" qızıl heykəlciyi "Oxucu" filmində oynadığı rola görə aktrisa Keyt Uinslet qazanıb.

"Ən yaxşı qısametrajlı film" nominasiyasında "Pinkinin gülüşü" filmi "Oskar" alıb. "Ən yaxşı tammetrajlı sənədli film" "Cihaz üstündə insan" filmi seçilib. "Ən yaxşı viziual effektlər" nominasiyasında "Oskar"a "Bencamin Battonun müəmmalı hekayəsi" layiq görülüb. "Ən yaxşı səs montajı"na görə "Qara cəngavər" qalib seçilib. "Ən yaxşı səsləndirmə" nominasiyasında "Xarabalıqdan çıxmış milyonçu" filmi birinci olub. "Ən yaxşı orijinal musiqi"yə görə bu film yenə də rəqiblərini qabaqlayıb. "Xarici dildə ən yaxşı film" nominasiyasında Yaponiyada istehsal olunan "Yola düşmək" kino-lenti "Oskar" alıb.

## Xarici keçidlər
* http://az.apa.az/news.php?id=147415