open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hayrunnisə Qadınəfəndi

**Hayrunnisə Qadınəfəndi** (d. 2 mart 1876, Balıkəsir - ö. 3 sentyabr 1936, Nitsa) — son Osmanlı xəlifəsi Əbdülməcid Əfəndinin üçüncü xanımı.

## Həyatı
Hayrunnisə xanım 2 mart 1876-cı ildə Balıkəsirin Bandırma və ya Gönən ilçəsində dünyaya gəldi. Ailəsinin kimliyi ilə bağlı dəqiq məlumat olmasa da, tarixçi Harun Açba yazdığı *"Kadın Efendiler"* kitabında onun ubıx əsilli olduğunu iddia edir. Yenə Harun Açbaya görə, sarayda bir çox qohumları xidmət edirdi və onlardan birinin vasitəsilə Sultan Əbdülhəmid dönəminin son illərində hərəmə alınaraq burada mükəmməl təhsil aldı. 18 iyun 1902-ci ildə Ortaköy sarayında Sultan Əbdülhəmidin icazəsiylə, Osmanlı şahzadələrindən Əbdülməcid Əfəndiylə evləndirildi. Bu, şahzadənin ikinci evliliyi idi və bu evlilikdən cütlüyün övladı olmadı.

1922-ci ildə yaranan siyasi gərginlik onların da həyatını dəyişdirdi. TBMM 1 noyabr 1922-ci ildə 431 saylı iki maddədən ibarət bir qanunla səltənət və xilafəti bir-birindən ayıraraq səltənəti ləğv etdi. Beləliklə, Osmanlı sülaləsinə qarşı ilk addım atıldı. Həmin qanunun ikinci maddəsində xəlifəliyin Osmanlı ailəsinə məxsus olduğu, TBMM tərəfindən bu ünvanın Osmanlı ailəsindən ən layiqli şəxsə veriləcəyi qeyd edildi. 19 noyabrda Əbdülməcid Əfəndini xəlifə seçdi. Nəticədə Hayrunnisə xanım, xəlifə Əbdülməcid Əfəndinin digər xanımlarıyla birlikdə Dolmabağça sarayında yaşamağa başladı.

Ancaq çox keçmədən siyasi vəziyyət yenidən dəyişdi və 3 mart 1924 tarixində xəlifəliyin ləğvi və Osmanlı sülaləsinin ölkədən sürgün edilməsini bildirən 431 saylı qanun qəbul edildi. Hayrunnisə xanım Osmanlı sülaləsinə mənsub olmasa da, sürgünə göndərilən Əbdülməcid Əfəndiylə birlikdə ölkəni tərk etdi. Uzun səyahətin ardından 1924-cü ilin oktyabrında Fransaya gedən və burada Nitsa şəhərində Əbdülməcid Əfəndi və digər mühacirlərlə sakit bir həyat yaşayan Hayrunnisə xanımın sürgün illəriylə bağlı yetərli məlumat yoxdur. 3 sentyabr 1936-cı ildə Nitsada vəfat etdi.

Həm Hayrunnisə xanım, həm də Əbdülməcid Əfəndi incəsənətə maraqlı idi. Mükəmməl violonçel ifaçısı olan Hayrunnisə xanım Əbdülməcid Əfəndinin *"Hərəmdə Bethoven"* əsərində də təsvir edilmişdir.

## Mənbə

* *Alderson An. D.* The Structure of the Ottoman Dynasty. — Oxford: Clarendon Press, 1956. — 186 p
* *Küçük, Cevdet.* Abdülmecid Efendi p.&nbsp;263—264

## İstinadlar
Şayan Qadınəfəndi (1829-1862)

**Şayan Qadınəfəndi** () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin iyirminci xanımı.

## Həyatı
Şayan xanım 1829-cu ildə Soçidə dünyaya gəlmişdir. Əsl adının nə olduğu bilinmir. Atası ubix əsilli Əhməd bəy Vozden, anası isə abxaz əsilli Nurhan Koçba (ö. 1873) idi. 6 və ya 7 yaşında ikən bacıları Sarra Bakinaz (1825–1907) və Nəvnihal (1832–1916) xanımlarla birlikdə İstanbula göndərildi və burada sarayda xidmət edən qohumları Sayəzar xanım vasitəsilə saraya alındılar. Bacıları daha sonra Sultan Əbdülhəmidin hərəmində xidmət etmişdir.

Bacısı Nəvnihal xanımın xatirələrinə görə, Bəzmialəm Validə Sultanın istəyilə 1843-cü ildə köhnə Çırağan sarayında Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi. Sultanın istəyilə adı *Şayan* olaraq dəyişdirildi. Ancaq cütlüyün bu nikahdan övladı dünyaya gəlmədi.

Sultan Əbdülməcidin digər xanımlarından fərqli olaraq, olduqca sadə həyat tərzi yaşayan Şayan xanım, paytaxta köç edən həmyerlilərini tez-tez ziyarət edir, onlara maddi yardım göstərirdi. 1 yanvar 1862-ci ildə vərəm xəstəliyi səbəbilə vəfat edən Şayan xanımın cənazə mərasimi üçün anası Nurhan xanım İstanbula gətirilmiş, mərasimin ardından Sultan Əbdülməcidin istəyilə ölümünədək Dolmabağça sarayında yaşamışdır.

## Mənbə
* *Açba, Harun.* Kadın efendiler: 1839–1924. — Profil, 2007. — С. 212. — 221 p. — ISBN 978-9-759-96109-1
Tuncay Dilci

**Tuncay Dilci** () — Türkiyə akademiki, pedaqoqu, yazıçısı və redaktoru. Bundan əlavə, o, davranışşünas alim və Rəqəmsal Asılılıqla Mübarizə Assosiasiyasının prezidentidir. Dilci 2019-cu ildə professor doktor adını almışdır.

## Həyat və təhsili
Tuncay Dilçi 15 iyun 1969-cu ildə Türkiyədə, Kayseri vilayətinin Pınarbaşı rayonunda anadan olmuşdur. O, ibtidai təhsilini Pınarbaşı rayonunda, orta təhsilini isə Kadı Bürhanəddin Orta Məktəbində almışdır. Dilci 1989-cu ildə Kayseri Liseyindən, 1994-cü ildə Dəclə Universiteti və 19 May Universitetindən məzun olmuşdur. O, 1994–2003-cü illərdə Türkiyənin Təhsil Nazirliyinə tabe olan məktəblərdə müəllim və direktor vəzifələrində çalışmışdır. Dilci 2001-ci ildə Fərat Universitetinin Sosial Elmlər İnstitutunda təhsilin idarə edilməsi və nəzarəti üzrə magistr dərəcəsi almışdır. O, 2003-cü ildə Qaziantep Universiteti Müəllim Rüfət Təhsil Fakültəsi Təhsil Elmləri Bölməsində müəllim işləmiş, 2009-cu ildə Fərat Universiteti Sosial Elmlər İnstitutu Təhsil Proqramları və Tədris Bölməsində doktorluq dərəcəsi almışdır. Dilci 2010-cu ilin yanvar ayından Sivas Cümhuriyyət Universiteti Təhsil Fakültəsi Təhsil Elmləri Bölməsində dosent doktoru adı ilə işə başlamışdır. O, 2013-cü ildə Nevşəhər Hacı Bektaş Vəli Universitetində IV Milli Sinif Tədris Seminarında iştirak etmiş, burada Cümhuriyyət Universitetini təmsil etmişdir. Dilci 2014-cü ildə dosent, 2019-cu ildə professor doktoru elmi adını almışdır.

## Fəaliyyəti
Tuncay Dilci "rəqəmsal asılılıq və uşaq yetiştirilməsi" mövzusunda təxminən 350 min ailəyə təlim keçmişdir. O, bir çox televiziya və radio kanallarının qonağı olsa olmuş, Rəqəmsal Həyat Araşdırma və İnkişaf Təhsil Məsləhət Mərkəzinin (DİYARGED LTD.) rəhbəridir. Dilci Rəqəmsal Asılılıqla Mübarizə Assosiasiyasının (DIBAMDER) qurucusu və sədridir. O, Türkiyənin Təhsil Nazirliyi ilə əməkdaşlıq çərçivəsində I Beynəlxalq Multidissiplinar Rəqəmsal Asılılıq Konqresinin baş koordinatoru və təşkilat komitəsinin sədri vəzifələrində çalışmışdır. Dilci 2021-ci ilin dekabr ayından etibarən Qazi Universitetində Rəqəmsal Həyat Ar-Ge mərkəzini qurmaq vəzifəsinə təyin edilmiçdir. O, hal-hazırda həmin universitetdə müəllim işləyir.

Dilcinin əsas fəaliyyət sahələri rəqəmsal asılılıq, rəqəmsal həyat bacarıqları, rəqəmsal mediada qavrayış tədqiqatları, qabaqcıl ünsiyyət üsulları, təhsilşünaslıq, uşaq inkişafı, uşaqlarda davranış pozğunluqları, davranışşünaslıq, duyğuların idarə edilməsi, inkişaf psixologiyası, öyrənmə psixologiyası, idarəetmə psixologiyası, sosial psixologiya, xarakter təhsili, şəxsi inkişaf, şüuraltı təhlil, təlim proqramlarıdır.

## Şəxsi həyatı
Ailəlidir. İki uşağı var.

## İstinadlar
Aralıq dənizi hövzəsi

thumb|400px
**Aralıq dənizi hövzəsi** — tarixi bölgə, Aralıq dənizində.
 
Sahil ərazilərinin zəbtindən sonra onun sahillərində yaranmış ən qədim sivilizasiyalar (Qədim Misir, Finikiya, Egey mədəniyyəti, Qədim Yunanıstan və s.) arasında Aralıq dənizi boyu sıx qarşılıqlı əlaqə, müharibələr, ticarət və mədəni nailiyyətlərin mübadiləsi aparılmışdır. Roma İmperiyası tərəfindən bütün Aralıq dənizi, Qədim sülhün ən inkişaf etmiş bölgəsinə çevrildi.

## Coğrafiyası
Aralıq dənizi iki (üç) qitənin kənarlarını (ölkələrini) - Avrasiya (Avropa və Asiya) və Afrikanı, həmçinin çoxsaylı adaları və arxipelaqları birləşdirir: Siciliya, Sardiniya, Kipr, Krit, Balear adaları və bir çox başqaları. Aralıq dənizi bölgəsinin sahəsi 4 milyon km²-dən çox, Yaxın Asiya yüksək dağları ilə — 5 milyon km²-dən çoxdur.

## İqlimi
Aralıq dənizi iqlimi yağışlı qışlar və isti və quraq yaylarla üstünlük təşkil edir. Məxmər mövsümü avqustdan oktyabr ayına qədər gəlir. Əksər Aralıq dənizi ölkələrində insanların gözlənilən ömür uzunluğu planet üzrə orta göstəricidən xeyli yüksəkdir (qadınlar üçün təxminən 85 il, kişilər üçün təxminən 83 il). Bir çox elm adamları uzunömürlülüyün sirrini region sakinlərinin ənənəvi olaraq qırmızı şərab (İslam ölkələri istisna olmaqla), zeytun yağı, digər zeytun məhsulları, təzə göyərti və meyvələrdən (ərik, üzüm, portağal, naringi, şaftalı, tut), dəniz məhsulları, keçi südü.

## Etnoqrafiyası
Aralıq dənizi regionunda hind-avropa, semit-hamit, türk və başqa xalqlar yaşayır. Etnoqrafik və linqvistik cəhətdən Aralıq dənizi bir neçə böyük zonaya bölünür: şimal-qərb (roman xalqları və dilləri), cənub-şərq (semit-hamit dilləri) və şimal-şərq (yunan, türk, slavyan və alban qrupları).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Роберт Ланда. Средиземноморье: общность истории и культуры
*
Sürəməlik nekropolu

**Sürəməlik nekropolu** — Culfa rayonu ərazisində eyniadlı yаşаyış yеrinin qərb tərəfində hündür təpənin üzərində yеrləşən nekropol. 

Nеkrоpоlun ərаzisində şirsiz, bəzən isə şirli sахsı məmulаtınа rаstlаnır. Аrхеоlоji tаpıntılаrа və qəbir tiplərinə əsаsən nеkrоpоlu XVI-XVIII əsrlərə аid еtmək оlаr.

## İstinadlar
Jüt (lif)

thumb|right|220px|Jüt
[thumb|140px|[Beynəlxalq Universal Təkrar Emal Kodları|Kod simvolu jüt ipliklərinin təkrar emal oluna biləcəyini göstərir]]
**Jüt** — eyni cinsdən olan bitkilərdən hazırlanmış təbii tekstil lifi. Bu liflərdən əsasən torbalar, iplər, müdaxilə izolyasiyası istehsal olunur.

## İstehsalı

## İstinadlar
Yacuddin Əhməd

**Yacuddin Əhməd** (; ) — 5 sentyabr 2002-ci ildən 2009-cu il fevralın 12-dək Banqladeş Prezidenti.

## Bioqrafiyası
Dəkkə Universitetinin Torpaqşünaslıq fakültəsini bitirib, ABŞ-də müdafiə edib, Viskonsin ştatının Madison Universitetində. 1973-cü ildən Dəkkə Universitetində dərs deyib, professor və torpaqşünaslıq kafedrasının müdiri, biologiya fakültəsinin dekanı olub; Kornell və Göttingendə qonaq professor kimi dərs demişdir. 1991-ci ildən hökumət müşaviri, müxtəlif komissiyaların sədri. 2002-ci ildə prezident seçkilərində qalib gəldi (yeganə namizəd), Cəmirəddin Sirkarı əvəz etdi .

26 oktyabr 2006-cı ildən 2007-ci il yanvarın 11-dək baş nazirin namizədliyi ilə bağlı parlamentdə fikir ayrılığına görə müvəqqəti hökumətin sədri. 2007-ci il sentyabrın 5-də yeni prezident seçkiləri keçirilməli idi, lakin hərbi idarəetmənin qurulması ilə əlaqədar Əhmədin səlahiyyətlərinin 2008-ci ilin sonunda yeni parlament çağırılana qədər uzadılması qərara alındı. Seçkilər 2009-cu il fevralın 11-də keçirilib. Zillur Rəhman prezident seçilib və növbəti gün and içib.

Son illərdə o, Banqladeş özəl Universitetində prorektor vəzifəsində çalışıb.

## İstinadlar
Leqolas

**Leqolas** (sind. *Legolas*; ) — Con Tolkin tərəfindən yazılmış "Üzüklərin hökmdarı" əsərinin personajıdır. O, Meşə Krallığının Sindar elflərinin şahzadəsidir və Tək Üzüyü məhv etmək üçün yola çıxan Üzük Qardaşlığının doqquz üzvündən biridir.

## Xarici kiçidlər
Legolas Greenleaf — Arda ensiklopediyası
Hülya Koçyiğit

**Hülya Koçyiğit** (, ) — türk kinoaktrisası, ictimai xadimi. Yeşilçamın görkəmli qadın baş rol aktrisası, Antalya Qızıl Portağal kinofestivalı da daxil olmaqla, beynəlxalq film festivallarında çoxsaylı mükafatlar sahibidir. Ümumilikdə o, 180-ə yaxın filmdə rol alıb. 1991-ci ildə Dövlət sənətçisi seçilmişdir. 1991–1992-ci illərdə təsisçisi olduğu "SO-DER" təşkilatının prezidenti seçilib. O, bu vəzifəni 4 il davam etdirib və indi də direktorlar şurasının üzvüdür.

## Həyatı
Hülya Koçyiğit atası Bolqarıstandan olan türk mühacirdir. İstanbulda böyüyüb, orta təhsilini Ankarada başa vurub, orada Atatürk Qızlar Liseyində oxuyub. Orta təhsili zamanı İstanbul Şəhər Teatrına daxil olub. Daha sonra Ankara Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının sənət təhsili üçün balet fakültəsinə qəbul edilib. Hülya Koçyiğit 1963-cü ildə "Səs" jurnalının təşkil etdiyi gözəllik yarışmasında ikinci olduqdan sonra kinoya getməyə qərar verdi. Onun debüt filmi 1964-cü ildə 14-cü Berlin Beynəlxalq Film Festivalında "Qızıl Ayı" Mükafatını qazanan "Susuz Yaz" (Quru Yay) idi.

Bu uğur türk filminə verilən ilk beynəlxalq mükafat idi. Onun baş rol aldığı "Dərman" filmi beş qitədə oynayan ilk türk filmi oldu. Onun çəkildiyi digər məşhur "Kurbağalar" türk filmi də beynəlxalq televiziyalara satılan ilk türk filmi olmuşdur. Hülya Koçyiğit 1991-ci ildə "Türkiyə dövlət sənətçisi" fəxri adına layiq görülüb.

Hülya Koçyiğit Türkiyə kinosunun Lütfü Akad, Atıf Yılmaz, Şerif Gören, Metin Erksan, Orhan Aksoy, Memdüh Ün, Ertem Eğilmez, Osman F. Seden, Halit Refiq kimi məşhur rejissorları ilə çalışmışdır. Türkan Şoray, Filiz Akın və Fatma Girik ilə birlikdə o, türk kinematoqrafiyasında qızıl dövrün simvoludur və türk kinosunun dörd ən mühüm aktrisasından biri kimi qəbul edilir.

Hülya Koçyiğit ən çox milli və beynəlxalq mükafat qazanan türk aktrisası olma xüsusiyyətini daşıyır və yəqin ki, Türkiyə kinosunun ən tanınan simasıdır. Onun 1965–1974-cü illərdə çəkdiyi filmlər, onun karyerasının qızıl dövrü sayılır. Hülyanın bu illərdə çəkildiyi filmlər daim kinosevərləri ovsunlayırdı. O, Əlcəzair, Yunanıstan, İran, Livan kimi bir çox ölkələrdə də tanınırdı.

2009-cu ildə o, məşhur Amerika serialı "Qızıl Qızlar"ın Türkiyə çəkilişində rol alıb. Bea Arturun yaratdığı rolu Koçyiğit canlandırıb.

## Şəxsi həyatı
1968-ci ildə "Fənərbaxça"nın futbolçusu Səlim Soydanla ailə qurmuşdur. Cütlüyün Gülşah adlı bir qızı var. Onun Neslişah və Aslışah adlı iki nəvəsi var. Qızı Gülşah gənc yaşlarında bir neçə filmdə rol alıb. Hülya Koçyiğit bir müddət müğənni kimi də fəaliyyət göstərib. 2014-cü ildə aktyor Engin Altan Düzyatan Hülya Koçyiğitin nəvəsi Neslişah Alkoçlarla ailə qurub. Bu evlilikdən Hülya Koçyiğitin Əmir Aras adlı nəticəsi vardır.

## Filmoqrafiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Senin Mucizen — Hülya Koçyiğit
* Sinema Türk'te Hülya Koçyiğit 
* 
* 
* Biyografi.info – ''Biography of Hülya Koçyiğit''
Militokratiya

**Militokratiya** ( və ) — hərbi diktatura, paramilitar strukturlardan olan insanların hakimiyyəti. 
## Tarixi
Militokratiya dedikdə, hakim təbəqənin rotasiyası əsasən hərbi mühitdən həyata keçirilən ordunun hökmranlığı başa düşülür. Məsələn, Latın Amerikasının bir çox ölkəsində hərbi xuntalar hökm sürürdü, baxmayaraq ki, onların hamısı militokratiya adlanırdı.

Tətbiqi Siyasət İnstitutunun direktoru və Rusiya Elmlər Akademiyasının Sosiologiya İnstitutunun Elitaların öyrənilməsi sektorunun müdiri Olqa Krıştanovskayanın sözlərinə görə, hazırda Rusiya militokratiya ilə idarə olunur, çünki federal dövlətlərdə aparıcı mövqelərin təxminən yarısıdır. dövlət orqanlarını (2008-ci ilin məlumatlarına görə) hüquq-mühafizə orqanlarından olan şəxslər tutur (1999-cu ildə bu pay cəmi 13% təşkil edirdi).

## Həmçinin bax
* Dövlət idarəetmə formaları
* Militarizm
* Xunta

## İstinadlar
Erol Taş

**Erol Taş** ( ) — Türkiyə kinoaktyoru. Yeşilçamın önəmli simalarından biri. Keçmiş boksçu olan Erol Taş filmlərdə əsasən mənfi obrazlar yaratmışdır. İrili-xırdalı 600-ə yaxın filmdə müxtəlif rollar oynayan Erol Taş oynadığı filmlərin cəmi 6-da baş rolları ifa etmişdir.  
## Həyatı
Erol Taş 28 fevral 1926-cı ildə Ərzurumda anadan olub. Erol iki yaşında olanda atası vəfat edir, bundan sonra ailə İstanbula köçür.

İbtidai məktəbi bitirdikdən sonra çətin maddi vəziyyətə görə təhsilini yarımçıq qoyaraq erkən işə başlamalı olur. Uşaq ikən boksla məşğul idi. 1947-ci ildə Erol boks üzrə İstanbul və Türkiyə çempionatında ikincilik qazanmışdır. Həmin il hərbi xidmətə yollanıb və üç il hərbi xidmət keçib. Əsgərlikdən qayıtdıqdan sonra Cankurtaranda toxuculuq fabrikində işləməyə başlamışdır.
## Kino karyerası
Erol Taş kinoya təsadüf nəticəsində gəlmişdir. Bir dəfə Erol və dostları işlədikləri fabrikin yaxınlığında film çəkən zaman rejissor Ömər Lütfi Akada və onun çəkiliş qrupuna hücum edən xuliqanları qovmuşdular. Bu hərəkəti ilə o, rejissorun diqqətini çəkmişdir. Akad Erolu döyüş səhnəsində oynamaq üçün dəvət etdi. Sonra digər rejissorlardan daha bir neçə oxşar təkliflər almağa başladı. O, ilk dəfə 1957-ci ildə rejissor Mümtaz Alpaslanın çəkdiyi "Acı Günlər" filmi ilə kinoya ilk böyük addımını atmışdır. Bu dövrdə Erol əsasən döyüş səhnələrində və ya mənfi obrazlı kiçik rollar oynayırdı. Bir müddət sonra onun çəkiliş diapozonu genişləndi. Lakin buna baxmayaraq, daha çox mənfi personajları oynaması ilə yadda qalıb.

Erol Taşın ən məşhur rollardan biri Metin Erksanın "Quru yaz" filmində oynadığı personajdır. Erol Taş digər məşhur rolunu Yücel Çakmaklının "Küçük Ağa" mini serialında canlandırıb.

1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərində yaradıcılığın son dönəmində Erol Taş Türkan Şoray və Mehmet Tanrısevərin filmlərində bir neçə müsbət rollar oynamışdır.

Şəkərli diabetdən əziyyət çəkən Erol Taş 1998-ci il noyabrın 8-də ürək tutmasından vəfat edib.

## Şəxsi həyatı
Erol Taşın ilk həyat yoldaşı Hafizə Taşdan Mətin Tanju, Gülər ​​və Gönül adlı əkiz övladları olub. 1965-ci ildə həyat yoldaşının ölümündən sonra Konyanın məşhur yun istehsalı sahibkarlarından  Süleyman Erşanın qızı və eyni zamanda bibisi qızı Elmas Erşanla evlənib. Bu evlilikdən Erol Taşın 1968-ci ildə Müjgan adlı qızı anadan olub.
## Mükafatları
* 1965-ci ildə Antalya Qızıl Portağal kinofestivalı, İkinci plan ən yaxşı kişi obrazına görə, "*Divarın o biri üzü*"
* 1968-ci ildə Antalya Qızıl Portağal kinofestivalı, İkinci plan ən yaxşı kişi obrazına görə, "*İncə Cumali*"
* 1975-ci ildə Antalya Qızıl Portağal kinofestivalı, İkinci plan ən yaxşı kişi obrazına görə, "*Pəhriz*" filmi
* İzmir Film Festivalı, İkinci plan ən yaxşı kişi obrazına görə Mükafatı, "*Sahildəki Cəsəd*" filmi
* Turizm Nazirliyi, Ən Yaxşı ikinci plan Aktyor Mükafatı, "*Susuz Yay*" filmi
* Acapulco Film Festivalı, Ən Yaxşı ikinci plan Aktyor Mükafatı, "*Susuz Yaz*" filmi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qusam ibn Abbas

**Qusam ibn Abbas** () —  İslam peyğəmbəri Məhəmmədin əmisi oğlu idi və İslamı müasir Özbəkistan ərazisinə gətirən şəxsdir. Şaxi Zindada Qusam ibn Abbasın türbəsi olduğuna inanılır.

## İstinadlar
Gəncənin inzibati bölgüsü

**Gəncənin inzibati bölgüsü** — Gəncə şəhərinin inzibati bölgüsü hal-hazırda qəsəbələrdən ibarətdir. Gəncə şəhərinin indiyədək 3 şəhər rayonu olmuşdur.

## Haqqında
Gəncə şəhərinin 2 rayon və 7 qəsəbə inzibati ərazi vahidindən ibarətdir. "Gəncə şəhərinin Kəpəz rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının 2011-ci il 13 dekabr tarixli 270-IVQ nömrəli Qanununun tətbiqi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 fevral 2012-ci il tarixli, 1991 №-li Sərəncamı ilə 5 yeni-Şıxzamanlı, Məhsəti, Sadıllı, Natəvan və Cavad xan adlı qəsəbələri yaradılmışdır.

2022-ci ilin fevral ayında "Gəncə şəhərinin inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişiklik edilməsi haqqında" qanun layihəsi Milli Məclisin Regional məsələlər komitəsinə daxil olub. Dəyişiklik Nizami və Kəpəz rayonlarındakı inzibati ərazi dairələrinin Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin tabeliyinə verilməsini ehtiva edir. Qanun layihəsi Milli Məclisin Regional məsələlər komitəsinin fevralın 11-də keçirilən iclasında birinci oxunuşda müzakirə edilərək parlamentin plenar iclasına tövsiyə edilib. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 15 fevral 2022-ci il tarixində keçirilən plenar iclasında "Gəncə şəhərinin inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişiklik edilməsi haqqında" qanun layihəsi I oxunuşda müzakirəyə çıxarılıb. Müzakirələrdən sonra qanuna dəyişiklik layihəsi səsverməyə çıxarılaraq I oxunuşda qəbul edilib. Daha sonrakı oxunuşlarda da qəbul edilən, 4 mart 2022 tarixində tarixli qanun layihəsi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 2 aprel 2022 tarixində təsdiqlənmişdir.

## Ləğv edilmiş rayonlar

### Kəpəz rayonu

Gəncə şəhəri Kəpəz rayonu Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 21 noyabr 1980-ci il tarixli fərmanı ilə yaradılmışdır.

1999-cu il dekabr ayının 12-də Azərbaycanda ilk dəfə olaraq keçirilmiş bələdiyyə seçkilərində Gəncə şəhərinin Kəpəz rayonunda Kəpəz bələdiyyəsi yaradılmışdır.

Rayonun ümumi ərazisi 7064 hektar idi. 2 territorial administrativ bölgədən və 6 yaşayış məntəqəsindən ibarət idi. Bu məntəqələrin adları bunlardır : Hacıkənd, Cavadxan, Şeyxzamanlı, Natavan, Məhsəti və Sədilli. Son 5 yaşayış məntəqəsi 2011-ci ilin dekabrında verilmiş sərəncamla formalaşdırılmışdır.

### Nizami rayonu

Gəncə şəhəri Nizami rayonu Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 21 noyabr 1980-ci il tarixli fərmanı ilə yaradılmışdır.

1989-cu ildə Gəncənin tarixi adı bərpa olunmuşdur. Əvvəlki adı Gəncə rayonu olmuş və 7 fevral 1991-ci ildən dəyişdirilərək Nizami rayonu adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Forsaj 9

**Forsaj 9** ( və ya *F9*) — ABŞ istehsalı döyüş filmi. Forsaj filmlər seriyasının 9-cu filmi.

## Rollarda
* Vin Dizel, Vinnie Bennet — Dominik Toretto
* Mişel Rodriqes — Letti Ortiz
* Ludakris — Tec Parker
* Cordana Brevster — Mia Toretto
* Natalia Emmanuel — Ramsey
* Sunq Kanq — Han Lue
* Con Sina, Finn Cole — Yakob Toretto
* Mişel Ruker — Baddi
* Helen Mirren — Maqdalene Şau
* Kurt Russel — Mister Nobody
* Çarlz Teron — Cifer
* Anna Sauai — Elle
* Lukas Blek — Şon Bosvell
* Don Omar — Riko Santos
* Şea Uhiqham — Mişel Stasiak
* Bou Vou — Tvinki
* Ceson Tobin — Earl

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Zərrin-mələk xanım

**Zərrin-mələk xanım** (d. 1824, Şimali Qafqaz - ö. 1842, İstanbul) — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin beşinci xanımı.

## Həyatı
Zərrin-mələk xanım əslən abxaz olub, 1824-cü ildə Şimali Qafqazda dünyaya gəldi. Atası abxaz əsilzadələrdən Arslan bəy Qılınc, anası isə onun xanımı Şaşa Ludur. Hələ 5-6 yaşlarında ikən bacısı İhvan xanım (1821-1907), dayısı qızı Əsmahan Lu (1823-1898) və əmisi qızı Əfra Qılıncla (1826-1881) birlikdə Osmanlı sarayına göndərildi. 3 qız uşağı sarayın hərəmində təlim-tərbiyə edildi.

Hərəmdəki təlim-tərbiyə illərində Bəzmialəm Validə Sultanın nəzərini cəlb etdi və onun istəyilə mükəmməl təhsillə yanaşı rəssamlıq təhsili də aldı. 1839-cu ildə Sultan Əbdülməcidlə keçmiş Çırağan sarayında evləndi. 1841-ci ildə yeganə övladı olan Behiyə Sultanı dünyaya gətirdi. Ancaq 1 il sonra vərəmdən vəfat etdi. Cənazəsi Nəqşidil Validə Sultan türbəsinə dəfn edilmişdir.

Bacısı daha sonra saraydan ayrıldı və abxaz bəylərindən Tahir bəylə evləndirildi. Oğlu Emin bəy Sultan Əbdülhəmid səltənətində sarayda xidmət etmişdir.

Dayısı qızı Əsmahan xanım İclal adını aldı və Bəzmialəm Validə Sultanın nədimələrindən oldu. Onun vəfatından sonra Sultan Əbdülməcidin üçüncü xəzinədarı olaraq xidmət etdi. Daha sonra saraydan ayrıldı və şəxsi mülkü olan Ortaköy köşkündə yaşadı. Heç evlənmədi.

Əmisi qızı Əfra xanım isə Gəryalfər adını aldı və öncə Zərrin-mələk xanımın, daha sonra isə Bəzmialəm Validə Sultanın nədimələrindən oldu. Onun vəfatından sonra isə Sultan Əbdülməcid və Sultan Əbdüləzizin hərəmində xəzinədar olaraq xidmət etdi. Sultan Əbdüləzizin devrilməsi və qətlindən sonra Pərtəvniyal Validə Sultanın nədiməsi olaraq ölümünədək onunla qaldı.

## Övladları

* Behiyə Sultan (d. 22 fevral 1841 - ö. 3 iyun 1847)

## Mənbə

* *Açba, Harun.* Kadın efendiler: 1839-1924. — Profil, 2007. — С. 212. — 221 p. — ISBN 978-9-759-96109-1
* *Sakaoğlu, Necdet.* Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler (тур.). — Oğlak Yayıncılık, 2015. — С. 574—575. — ISBN 978-9-753-29623-6
Nəsrin xanım

**Nəsrin xanım** () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin on birinci xanımı.

## Həyatı
Nəsrin xanım əslən gürcü olub, əsl adı Adilə idi. 1826-cı ildə Poti şəhərində dünyaya gəldi. Atası gürcü əsilzadələrdən Mənüçöhr Asemiani, anası isə onun xanımı Mehrə xanımdır. Bəzmialəm Validə Sultanın oğlu üçün seçdiyi gürcü gözəllərindən biri idi və bu məqsədlə uşaq yaşlarında saraya alınaraq saray təlim-tərbiyəsi aldı. Ardından 1842-ci ildə Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi və həmin ilin dekabrında ilk övladı Mehmed Ziyaəddin Əfəndini dünyaya gətirdi. Ancaq uşaq hələ 3 yaşında ikən vəfat etdi. Daha sonra 1848-ci ildə qızı Behicə Sultanı, 1850-ci ildə isə əkiz uşaqları Mehmed Nizaməddin və Mehmed Bahəddin Əfəndini dünyaya gətirdi. Ancaq əkizlər çox yaşamadılar və uşaq yaşlarında vəfat etdilər.

Övladlarını ard-arda uşaq yaşlarında itirməsi Nəsrin xanımı sarsıtmışdı və bu səbəblə qısa zamanda səhhəti pisləşdi. 2 may 1853-cü ildə vəfat etdi və cənazəsi Yeni məsciddəki Validə Turhan Sultan türbəsinə dəfn edildi. Qardaşı Həsən bəy bacısının ani vəfatının ardından Potidən 50-yə yaxın kasıb ailənin uşağını İstanbula gətirərək burada təhsil vermişdir. Bunlardan Gürcü Hüseyn bəy daha sonra Sultan Əbdüləzizin yavərlərindən olmuşdur.

## Övladları
* Mehmed Ziyaəddin Əfəndi (d. 10 dekabr 1842 — ö. 7 iyun 1845)
* Behicə Sultan
* Mehmed Nizaməddin Əfəndi (d. 24 iyun 1850 — ö. 28 may 1853)
* Mehmed Bahəddin Əfəndi (d. 24 iyun 1850 — ö. 9 noyabr 1852)

## Mənbə
* *Açba, Harun.* Kadın efendiler: 1839–1924. — Profil, 2007. — С. 212. — 221 p. — ISBN 978-9-759-96109-1
* *Sakaoğlu.* Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler (тур.). — Oğlak Yayıncılık, 2015. — С. 574–575. — ISBN 978-9-753-29623-6
Mafikenq

**Mafikenq** — Cənubi Afrikanın Şimal-Qərb vilayətinin paytaxtı. Sahəsi 3,698 km² olan şəhərin əhalisi 2011-ci ilə olan məlumata görə 291,527 nəfərdir.

## İstinadlar
Atilla Arcan

**Atilla Arcan** () — türk aktyor və şoumen. Əsl soyadı Gursəs olan Atilla Arcan 1945-ci ildə İstanbulda doğulmuşdur. Teatr və sinema aktyoru. rejissor və ssenarist Məhərrəm Gursəsin oğludur. Televizya ekranlarında 1994-cü ildən bəri bir müddət yayımlanan məşhurları təqlid etdiyi "Min bir sifət" parodiya şouları ilə tanınan Atilla Arcan bir çox film, teatr və serialda rol alıb. O, "Min bir sif\t" şousunda Turqur Özal, Süleyman Dəmirəl kimi bir çox siyasi şəxs və hadisələrə mizah yplunda ekranlara daşımışdır. 1990-cı illərdə Patbom saqqız reklamında yer aldı və bu, dövrün ən yaxşı reklamlarından biri oldu.

1984-cü ildən aktrisa Gül Arcanla evli olan Atilla Arcanın Şəbnəm Sevgi Gursəs adında bir qızı, Barış, Özgür və Çağrı adlı 3 oğlu var.

Atilla Arcan 2015-ci il noyabrın 16-da vəfat edib. Cənazəsi Erenköy Qalip Paşa məscidindən çıxarılaraq Küçükyalı qəbiristanlığına dəfn olunmuşdur. Ölümü ilə bağlı açıqlama verən ürək cərrahı Xızır Mete Alp Atilla Arcanın aməliyyta alındığını, amma edilən bütün müdaxilələrə baxmayaraq onu qurtara bilmədiklərini söyləmişdir.

## İstinadlar
Mələklər və iblislər (film)

**Mələklər və iblislər** (orijinal adı: Angels & Demons) Den Braunun eyniadlı kitabına əsaslanan və 15 may 2009-cu ildə nümayiş etdirilən macəra filmi. Bu, 2006-cı ildə çəkilmiş Da Vinçi Şifrəsi filminin prekvellidir. Çəkilişlər Roma və Los Ancelesdəki Sony Studiosda aparılıb. Tom Henks Robert Lenqdon rolu ilə, Ron Hovard rejissor, Brayan Qreyzer prodüser, Akiva Qoldsman isə ssenarist kimi geri qayıtmışdır.

## Süjet xətti

İlk baxışdan sadə bir terror qruplaşması tərəfindən törədilmiş kimi görünən Cernin qətli qəflətən köhnə çəkişmələri olan İlluminati təşkilatının Vatikanı dağıtmaq planını hazırlamasından şübhələnilir.

Bundan sonra, hadisəni tədqiq etmək üçün simvoloq Robert Lenqdon Romaya dəvət edilir, burada Robertə italyan alimi Vittoria Vetra ilə müştərək işləyəcəyi və oğurlanmış antimaddəni müştərək formada axtarmalı olduqları bildirilir. Fasiləsiz davam edən axtarışlarla Robert və Vittoria 400 illik qədim simvolları tədqiq edirlər.

Dan Braunun eyniadlı romanının ekran uyğunlaşdırılması olan “Mələklər və Şeytanlar” həm də müəllifin “Da Vinçi şifrəsi” filmindən sonra çəkilmiş ikinci ekran adaptasiyasıdır. Əslində, ilk kitab olan Mələklər və Şeytanlar yüksək gəlir gətirən Da Vinçi Kodunun tənqidini qırmaq məqsədi daşıyır.

## Həmçinin bax

* Da Vinçi şifrəsi (film)
* Cəhənnəm (film, 2016)
* Müqəddəs Qədəh

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Da Vinçi şifrəsi (dəqiqləşdirmə)

*Da Vinçi şifrəsi, yazıçı Den Braunun romanı 

*Da Vinçi şifrəsi (film, 2006) baş rollarda Tom Henks və Odri Totunun oynadığı filmdir.
Cəhənnəm (film, 2016)

**Cəhənnəm** (İng: Inferno) — rejissoru Ron Hovard olan və Den Braunun 2013-cü ildə yazılmış eyniadlı romanının David Koepp tərəfindən ekran uyğunlaşdırılması olan 2016-cı ildə çəkilmiş Amerika triller filmi. Film Mələklər və iblislər filminin davamıdır. Çəkilişlər 27 aprel 2015-ci ildə İtaliyanın Venesiya şəhərində başlayıb və 21 iyul 2015-ci ildə Budapeştdə başa çatıb. Film 3D və 2D formatlarında ABŞ-də 2016-cı il oktyabrın 14-də, Da Vinçi Şifrəsinin nümayişindən on il sonra nümayiş etdirilmişdir.

Film tənqidçilərdən ümumiyyətlə mənfi rəylər almışdır, lakin 75 milyon dollarlıq istehsal büdcəsinə qarşı 220 milyon dollar gəlir əldə etmişdir.

## Həmçinin bax
* Mələklər və iblislər (film)
* Da Vinçi şifrəsi (film)
* Müqəddəs Qədəh

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İsveçrə alman dili

İsveçrə alman dili İsveçrənin alman kantonlarında və Lixtenşteyndə danışılan alman dilinin dialektinin adıdır. Yazı dili yüksək alman dilidir

İsveçrə alman dili və Standart İsveçrə Alman dili bir-biri ilə qarışdırılmamalıdır. İsveçrə alman dilində hər dialektin özünəməxsus sözləri mövcuddur.

Almanların bu dili başa düşməsi adətən çətin olur. Bunun səbəbi sözlərin əksəriyyətinin Fransız və italyan dillərinin qarışığı olmasıdır. Məsələn, isveçrəlilər “təşəkkür edirəm” sözünü “merci vielmal” kimi, yəni yarı fransızca yarı almanca deyirlər.

Digər tərəfdən, son illərdə yazılı İsveçrə alman dilini yaratmaq cəhdlərinin artdığı müşahidə edilmişdir.

## İstinadlar
Yüksək alman dili

**Yüksək alman dili** () —İsveçrə alman dilinin yazı dili, alman dilinin bir hissəsi hesab olunur. Aşağı Saksoniya yüksək alman dilinin danışıldığı regionlardan biridir. İsveçrədə danışılan alman dialekti qrupuna ümumiyyətlə İsveçrə alman dili deyilir. Bununla belə, yazılı ünsiyyətdə və televiziya və radio verilişlərində standart yüksək alman dilindən istifadə olunur.
İmocen Puts

**İmogen Pots** (; ) — ingilis aktrisası və modeldir.

## Həyatı
Pots 3 iyun 1989-cu ildə Londonun Hammersmith şəhərində irlandiyalı televiziya prodüseri Trevor Poots və ingilis jurnalist Fiona Qudallın qızı olaraq anadan olub. O, Brook Greendə qızlar üçün Bute House hazırlıq məktəbində, Cənubi Kensinqtonda Queen's Gate məktəbində və Londonun Hammersmith şəhərində *Latymer Upper School*da oxuyub və burada 3A-ALevel əldə edib. İmogenin model kimi fəaliyyət göstərən Aleks adında böyük qardaşı vardır.

Uşaq ikən İmogen baytar olmaq niyyətində idi, lakin bir gün şəxsən baytarlıq klinikasında əməliyyat zamanı qan görməsi İmogenin özünü pis hiss etməsinə səbəb olmuşdur. 14 yaşında gələcək aktrisa YoungBlood şirkətinin *Hammersmith*dəki teatr seminarında iştirak etməyə başlayır. Teatr studiyasının tərkibində o, nəinki aktyorluğu öyrənir, həm də improvizasiya və ssenaristliyin sirlərinə malik olur. Məhz o zaman Pots gələcəkdə nə etmək istədiyini başa düşür. 2008-ci ildə imtahanları müvəffəqiyyətlə verərək İmogen Londondakı Courtauld İncəsənət İnstitutunda təhsil almaq üçün qrant alır, lakin həmin zamanlarda o, artıq çəkilişlərlə məşğul olduğu üçün təhsilini iki il təxirə salmalı olur.

## Filmoqrafiya
* Özünümüdafiə sənəti (2019)

## İstinadlar
Jan-Kristof Buve

Jan-Kristof Buve () Parisdə dünyaya gəlmiş Fransız aktyor, kinorejissor və yazıçısıdır.

## Bioqrafiyası

24 mart 1947-ci ildə Parisdə anadan olub.

Jan-Kristof Buve VII Eduard  teatrında *Jean-Laurent Cochet*dən dram dərsləri almışdır. Parisin VIII Region Universitetində kino, dilçilik və psixoanaliz üzrə təhsil alıb. Andre Techine və Claude Chabrol ilə görüşdükdən sonra onların köməkçisi olur. Eyni zamanda aktyor, müəllif və rejissor assistenti kimi fəaliyyətə başlayıb.

1969-cu ildə Jan-Kristof Buve filmlərdə rol almağa başlayır, onun debütü Jak Skandelarinin rejissoru olduğu “Buduarda fəlsəfə” (Fransızca “La Philosophie dans le boudoir”) filmindəki epizodik rolu idi.

15 iyul 1976-cı ildə Marseldə 20 yaşlı Kristian Ranyuşanın gilyotinində edam edilməsindən şoka düşən Buve ölüm hökmünə qarşı mübarizəyə başlayır və 1977-ci ildə Pol Vekkialini “Maşın” (fransızca “La Machine”) filminin ssenarisini yazmağa dəvət etmişdir və burada özü baş rolu canlandırmışdır. Bu, onun uşaq öldürdüyünə görə ölümə məhkum edilmiş yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün cəlbedici görünən Pyer Lanti rolunu oynadığı ilk böyük film rolu idi. Həmçinin bu filmin ssenarisini yazanlar içərisində Buve də iştirak etmişdir.

Jean-Kristophe Bouvet bir sıra mənfi personajları da canlandırmışdır: Moris Pialanın (yazıçı Georges Bernanosun romanı əsasında) rejissoru olduğu “Şeytanın günəşi altında” filmində Şeytan, Jerar Depardye ilə birlikdə (film 1987-ci ildə Kannda “Qızıl Palma” mükafatını almışdır.) oynadığı “Maşın” filmində Pierre Lanti; rejissor Alen Berberianın çəkdiyi “Qorxu şəhəri” (Fransızca “La Cité de la peur”) filmində Jan-Pol Martoni.

Bouvet, Jan-Klod Biettenin radikal kino janrından tutmuş, Luk Bessonun komediya kino janrına qədər müxtəlif janrlı filmlərdə oynamışdır.

2000-ci ildə Taksi 2 və onun davamı olan Taksi 3 və Taksi 4 filmlərində ekssentrik və narahat diviziya generalı Edmond Bertino rolunu canlandırmışdır. Bu rol Buveyə böyük populyarlıq gətirmişdir.

2016-cı ildə Jan-Kristof Pyer Leonun çəkdiyi “İki Remi, iki” (Fransızca “Deux Rémi, deux”) filmində sosial satıcı Qolye rolunu oynamışdır. 2017-ci ildə Jerom Rebaudun ilk bədii filmi olan “Fransa günləri” (fransızca: “Jours de France”) adlı filmində Savoyadan olan kişi rolunu oynamışdır. 2018-ci ildə rejissor Jan-Klod Brisso tərəfindən çəkilmiş “İblis bizi aparsın” (Fransızca “Que le diable nous emporte”) filmində qoca və müdrik Tauntonu rolunu canlandırmışdır.

## İstinadlar
Bennekborn müharibəsi

Bannockburn müharibəsi (şot: Blàr Allt a' Bhonnaich) — 23–24 iyun 1314-cü ildə şotlandlarla ingilislər arasında baş vermiş müharibədir.

Robert Bruce başçılıq etdiyi Şotlandiya qüvvələri 1304-cü ildən ingilis hakimiyyəti altında olan Stirlinq qəsrini 1314-cü ildə mühasirəyə aldılar. İngiltərə kralı II Eduard bu vəziyyətə qarşı yaxşı silahlanmış ordu hazırladıqdan sonra şimala doğru hərəkət etməyə başlayır.

Bruce qoşunlarını Stirlinqin yaxınlığındakı Bennekbornda bir təpədə yerləşdirdi. O, sol qanadını sıx meşəyə, sağ qanadını isə çayın döngəsinə uzadır. Bu qanadların hamısı 2000 futluq bir cəbhə meydana gətirmişdir. İngilislər belə vəziyyətdə nəinki təpəyə qalxmalı, həm də bataqlığı keçməli idilər.

İngilislər Robert Brusa döyüşdən əvvəl bir cəngavərlə duel təklif etdilər. İngilislər Şotlandiya ordusunu ruhdan salmaq üçün bu yola əl atmışdılar. O, razılaşdı, çünki padşah imtina etsə idi, əsgərləri qarşısında rüsvay olacaqdı. Qarşısındakı cəngavər fiziki və silah baxımından ondan kifayət qədər üstün idi. İngilis cəngavərinin əlində nizə, kralın əlində isə orta ölçülü döyüş baltası var idi. Nəhayət, iki döyüşçü atlarını çapmağa başladılar. Cəngavərin hücumunu sürətlə dəf edən padşah var gücü ilə baltasını cəngavərin başına vurdu və cəngavər öldü. Bu, şotlandlar üçün böyük mənəvi stimul olsa da, ingilislər üçün bunun əksi baş verdi.

İngilislər hücum əmrini verdilər və Şotlandiya oxları ingilis nizəçilərinin üzərinə yağanda ağır zirehli cəngavərlər atlarından yerə atıldılar və bu zaman da bataqlığa batmağa başladılar. İngilislər həm bataqlıqla mübarizə aparır, həm də düşmən oxlarından özlərini mühafizə etməyə çalışırdılar. Bundan sonra ingilislər tədricən geri çəkilməyə başladılar. İngiltərə kralı baş verənləri görəndə təlaşa düşdü və əsgərləri ilə birlikdə qaçmağa başladı.

Şotlandlar müharibədən sonra müstəqilliklərini elan etsələr də, ingilislər bunu qəbul etmədilər.
Sabaton

**Sabaton** ― İsveçli power metal qrupu. Mahnılarının çoxu müharibə və ya qəhrəmanlıq kimi movzulardadır. Qrup həmçinin oyun şirkətləri üçün də musiqilər hazırlamışdır.

## Heyət
* Joakim Brodén
* Pär Sundström
* Chris Rörland
* Hannes van Dahl
* Tommy Johansson

## Diskoqrafiya

* Primo Victoria (2005)
* Attero Dominatus (2006)
* Metalizer (2007)
* The Art of War (2008)
* Coat of Arms (2010)
* Carolus Rex (2012)
* Heroes (2014)
* The Last Stand (2016)
* The Great War (2019)
* The War to End All Wars (2022)

## İstinadlar
Kabuslar xiyabanı (film, 2021)

**Kabuslar xiyabanı** () — ABŞ istehsalı triller və dram filmi. Film Uilliam Lindsey Qreşamın 1946-cı ildə yazdığı eyniadlı romanına əsaslanır.

## Rollarda

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Çelesta

Pianonu xatırladan klavişlə çalınan zərb alətidir. 1886-cı ildə Parisdə D. Mustel tərəfindən yaradılmış. Çelesta fortepiano mexanizminə əsaslanır. Metal lövhəciklərdən ibarət klavişlərə kiçik cəkiclərlə vurğu nəticəsində çox incə, cingiltili səs yaranır. Onun tembri arfanın tembrinə yaxındır. Diapazonu birinci oktavanın do notundan başlayaraq dörd oktava həcmindədir. Partiyası əsasən skripka açarında yazılır. Çelestanı orkestrin tərkibinə daxil edən ilk bəstəkarlardan biri P. Çaykoviski olmuşdur. Şelkunçik baletində çelestadan istifadə etmişdir. Bu aləti fransız bəstəkarlardan Klod Debüssi və Moris Ravel öz əsərlərində xüsusi zəriflik, incə və böyük zövqlə istifadə edirdilər. Orkestrdə çelestanı adətən pianoçu ifa edir.

## İstinadlar
Abdullah ibn Üneys

**Abdullah ibn Üneys** () — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin səhabələrindən biri. Doğulması və gəncliyi haqqında heç bir məlumat yoxdur, Abdullah bin Üneys Sellam ibn Əbil-Hukayki öldürmək üçün təyin edilmiş 4–5 nəfərlik qrup arasında olmuşdur. Useyr ibn Zaremin başçılığında üzərinə göndərilən otuz əsgərdən biri olur. O, Xalid ibn Süfyanı öldürmək üçün Məhəmməd tərəfindən tək olaraq göndərilir. Urənə bölgəsində Xalidə rast gələn Abdullah Məhəmmədin əleyhinə danışaraq onu aldadır. Daha sonra adamları ortada olmayanda onu öldürüb Mədinəyə qayıdır. Bu səbəbdən Məhəmməd ona bir əsa verərək deyir: "Bu, Qiyamət günü aramızda bir nişanə olacaq və sən cənnətdə bu əsa üzərində dayanacaqsan". Abdullah ölənə qədər bu xatirəni qılıncı ilə daşıdı. Vəfat etdikdən sonra vəsiyyəti ilə kəfəninə büründü. O, tutulduğu qızdırma səbəbindən Bədr döyüşündə iştirak edə bilmədi, lakin başqa döyüşlərdə iştirak etmişdir. 674 və ya 699-cu ildə Şamda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Qədim rus dili

**Qədim [[Rus (xalq)|rus]] dili**, **qədim şərq slavyanları dili** və **ümumi qədim şərq slavyancası** — şərq slavyanlarının bilinən ən qədim dili. Dilin rus dili adlandırılmasının səbəbi, IX-XV əsrlərdə bütün şərq slavyanlarının "rus" adlandırılması idi. XV əsrdə müasir Şərq slavyan dillərinə (rusca, belarusca və ukraynca) ayrıldı. Rusların dili.

## İstinadlar
Obituary

**Obituary** — 1984-cü ildə Floridada yaradılmış det-metal qrupu

Qrupun birinci adı "Xecutioner" olmuşdur. İlk albomlarından qısa bir müddət əvvəl adlarını "Obituary" olaraq dəyişiblər. Qrup hələ də ən yaxşı det-metal qruplarından biri sayılır.

## Üzvlər
**<big>Hazırkı üzvlər</big>**
* Con Tardi () — vokal (1984–1997; 2003–)
* Donald Tardi () — zərb alətləri (1984–1997; 2003–)
* Trevor Peres () — ritm-gitara (1984–1997; 2003–)
* Terri Batler () — bas-gitara (2010–)
* Kenni Endryus () — solo-gitara (2012–)

**<big>Keçmiş üzvlər</big>**
* Allen Vest () — solo-gitara (1988–1989, 1991–1997, 2003–2006)
* Frenk Votkins () — bas-gitara (1989–1997, 2003–2010; 2015)
* Ceyms Mörfi () — solo-gitara (1989–1991)
* Deniel Taker () — bas-gitara (1988–1989)
* Ralf Santolla () — solo-gitara (2007–2011; 2018)

## Diskoqrafiya
* *Slowly We Rot* (1989)
* *Cause of Death* (1990)
* *The End Complete* (1992)
* *Don't Care* (1994)
* *World Demise* (1994)
* *Back from the Dead* (1997)
* *Dead* (1998)
* *Anthology* (2001)
* *Frozen in Time* (2005)
* *Xecutioner’s Return* (2007)
* *Left To Die* (2008)
* *Darkest Day* (2009)
* *Inked in Blood* (2014)
* *Obituary* (2017)

## İstinadlar
Peptid nuklein turşusu

**Peptid nuklein turşusu** — Nuklein turşusu peptidi (PNA) DNT və ya RNT-yə bənzər süni şəkildə sintez edilmiş polimerdir.

Nuklein turşularının sintetik peptid oliqomerləri son illərdə molekulyar biologiya prosedurlarında, diaqnostik analizlərdə və antisens terapiyasında istifadə edilmişdir. Daha yüksək bağlanma gücünə görə, adətən 20–25 əsasdan ibarət oliqonukleotid zondları tələb edən bu tətbiqlərdə istifadə üçün uzun PNA oliqomerlərinin hazırlanmasına ehtiyac yoxdur. PNA oliqomerlərinin uzunluğunun əsas vəzifəsi spesifikliyi təmin etməkdir. PNA-lar nükleazlar və ya proteazlar tərəfindən çətin tanınır, bu da onları fermentlər tərəfindən parçalanmaya davamlı edir. PNA-lar geniş pH diapazonunda da sabitdir. Dəyişdirilməmiş PNA hüceyrə membranından asanlıqla keçə bilməsə də, hüceyrəyə nüfuz edən peptidin PNA ilə kovalent bağlanması sitozolun çatdırılmasını yaxşılaşdıra bilər
.

## Struktur
DNT və RNT müvafiq olaraq deoksiriboza və riboza şəkər strukturuna malikdir, PNA stununa isə peptid bağları ilə bağlanmış təkrarlanan N-(2-aminoetil)-qlisin bölmələrindən ibarətdir. Müxtəlif purin və pirimidin əsasları metilen körpüsü (-CH) ilə əsas zəncirlə əlaqələndirilir.

## PNA-nın digər nuklein turşularından çevrilməsi
Bir neçə laboratoriya DNT və ya RNT şablonlarından peptid nuklein turşularının ardıcıllıqla spesifik polimerləşməsini bildirdi . Zülallar və ribozimlər kimi üçölçülü strukturlara qatlana bilən funksional PNA-lar yaratmaq üçün bu polimerləşmə üsullarından istifadə etdilər[carbonyl]] group (-(C=O)-). PNAs are depicted like peptides, with the N-terminus at the first (left) position and the C-terminus at the last (right) position..

## PNA
Yer kürəsindəki ən erkən həyat 100 °C-də həddindən artıq möhkəmliyə, daha asan əmələ gəlməsinə və mümkün spontan polimerləşməsinə görə PNA-dan genetik material kimi istifadə edə bilərdi (halbuki standart təzyiqdə su bu temperaturda qaynar, su isə yüksək təzyiq — dərin okeanda olduğu kimi — daha yüksək temperaturda qaynayır). Əgər belədirsə, onda həyat yalnız sonrakı mərhələdə DNT/RNT əsaslı sistemə çevrilmişdir. Bununla belə, bu PNA dünya fərziyyəsi üçün sübutlar qəti deyil. Halbuki mövcud olsaydı, geniş yayılmış RNT dünyasından əvvəl olmalıdır.

## Proqramlar
Tətbiqlərə gen ifadəsinin dəyişdirilməsi daxildir — müxtəlif hallarda həm inhibitor, həm də promotor, antigen və antisens terapevtik agentlər, antikanser agentlər, antiviral, antibakterial və antiparazitar agentlər, molekulyar alətlər və biosensor zondları, DNT ardıcıllığının aşkarlanmasıdır.

## İstinadlar
Oliqomer

**Oliqomer** — Kimya və biokimyada oliqomer (/əˈlɪɡəmər/ (audio natiq nişanı) daha kiçik molekulun, onun monomerinin nüsxələrindən faktiki və ya konseptual olaraq əldə edilə bilən bir neçə oxşar və ya eyni təkrarlanan vahiddən ibarət molekuldur. Ad yunanca oliqo-, "bir neçə" və -mer elementlərindən ibarətdir.

## Haqqinda
Oliqomer anlayışı ümumiyyətlə çoxlu sayda, bəlkə də minlərlə və ya milyonlarla vahiddən ibarət hesab edilən bir polimer ilə ziddiyyət təşkil edir. Ancaq bu iki anlayış arasında kəskin fərq yoxdur. Təklif olunan meyarlardan biri, bir və ya bir neçə vahid çıxarıldıqda molekulun xüsusiyyətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib-dəyişməməsidir.
Müəyyən sayda vahidləri olan oliqomer yunan dilində bu rəqəmi bildirən və sonu -mer ilə bitən prefikslə işarələnir: beləliklə, dimer, trimer, tetramer, pentamer və heksamer iki, üç, dörd, beş və altı olan molekullara aiddir. Oliqomer vahidləri xətti zəncirdə (melam, melamin dimerdə olduğu kimi) təşkil edilə bilər. qapalı üzük (trioksanda olduğu kimi, formaldehidin siklik trimeri); və ya daha mürəkkəb struktur (məsələn, tellur tetrabromid). Vahidlər eynidirsə, birinin homooliqomeri var; əks halda heterooliqomerdən istifadə oluna bilər. Homooliqomerik zülalın nümunəsi üç eyni zülal zəncirindən ibarət olan kollagendir.

## Quruluşu
Tetrapeptid, valin (yaşıl), qlisin (qara), serin (qara) və alanin (mavi) amin turşularının heterooliqomeridir. Bölmələr bir monomerin karboksil qrupunun –C(=O)OH ilə digərinin H2N- amin qrupu ilə kondensasiyası yolu ilə birləşdirildi.
Bəzi bioloji əhəmiyyətli oliqomerlər zülallar və ya nuklein turşuları kimi makromolekullardır; məsələn, hemoglobin bir protein tetrameridir. Amin turşularının oliqomerinə oliqopeptid və ya sadəcə peptid deyilir. Oliqosakarid monosaxaridlərin (sadə şəkərlər) oliqomeridir. Oliqonukleotid DNT və ya RNT kimi qısa tək zəncirli nuklein turşusu fraqmenti və ya peptid nuklein turşusu və ya morfolino kimi nuklein turşusu analoqlarının oxşar fraqmentləridir.

## Yaşıl yağ
Neft və qaz sənayesində "yaşıl neft" etilen zavodlarının və digər neft-kimya sənayesinin bütün C2, C3 və C4 hidrogenləşdirmə reaktorlarında əmələ gələn oliqomerlərə aiddir. Təxminən 90% alifatik dienlər və 10% alkanlar plus alkenlərlə doymamış və reaktiv C4-dən C20-yə qədər komponentlərin qarışığıdır. Alkenlərin oliqomerləşməsi yolu ilə xam neft hasil etmək üçün müxtəlif heterogen və homojen katalizatorlardan istifadə edilir.

## İstinadlar
Azərbaycan–Türk Dövlətləri Təşkilatı münasibətləri

**Azərbaycan–Türk Dövlətləri Təşkilatı münasibətləri** — Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə Azərbaycan arasında ikitərəfli münasibətlər. Bu münasibətlər 2009-cu ildə başlamışdır və bu günə qədər davam edir. Azərbaycan təşkilatın təsisçi ölkələrindən biri hesab edilir.

## İdeoloji əhəmiyyət
Azərbaycanın müstəqilliyi milli mənlik şüurunun yüksəlişi, türk köklərinə qayıdış, başqa ölkələrdən olan soydaşlara qovuşmaq istəyi ilə müşayiət olunmuşdu. Bunun nəticəsidir ki, qlobal dünya düzənində özünü tanıtmaq, dövlət ideologiyasını və legitimliyini gücləndirmək, yumşaq gücün xaricə proyeksiyası baxımından Azərbaycan üçün əvvəlcə Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı, sonra isə Türk Dövlətləri Təşkilatı həmişə həlledici rol oynamışdır.

## Siyasi əhəmiyyət
Azərbaycan türk ölkələrinin mərkəzində yerləşir. Ölkə fiziki, tarixi və mədəni baxımdan özünü Türkiyə ilə Mərkəzi Asiya arasında körpü kimi görür. Birinci Qarabağ müharibəsindəki məğlubiyyətdən sonra Azərbaycan beynəlxalq statusunu və əhəmiyyətini artırmaq üçün çoxsaylı təşkilat və platformalardan istifadə etməyə başlamışdır, Türk Dövlətləri Təşkilatı da bunlardan biridir. Ermənistanla birlikdə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının üzvü olan Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanın daimi dəstəyi Azərbaycanın mövqeyi üçün həlledici rola malikdir.

2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Türk Şurasının baş katibi Bağdad Amreyev Ermənistana qarşı Azərbaycanı dəstəklədiyini bəyan etmişdir.

## İqtisadi əhəmiyyət
Azərbaycanın iqtisadiyyatı əhəmiyyətli dərəcədə türk ölkələrindən asılıdır. Türkiyə hər zaman Azərbaycanın əsas ticarət və investisiya tərəfdaşı olmuş, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan isə iqtisadi sinerji yaratmaq potensialına malikdir. "Topçubaşov Mərkəzi"nin həmtəsisçisi Murad Muradova görə, Azərbaycanda milyard dollarlıq beynəlxalq nəqliyyat və infrastruktur layihələrinin inkişafına güclü təkan verə bilər.

## İstinadlar
Helloween

**Helloween** — 1984-cü ildə Almaniyada qurulan bir power metal qrupu.

Power metal subjanrına başçılıq edən qrupun ikinci və üçüncü albomlari olan Keeper of the Seven Keys Part 1 və Keeper of the Seven Keys Part 2 bu janrın ən yaxşə albomlarından sayılır. Tarixi boyu 12 musiqiçinin yer aldığı qrup, 2005-ci ildən bu yana  vokalda Andi Deris, gitaralarda Michael Weikath və Sascha Gerstner, bass gitarada Markus Grosskopf ve zərb alətində Daniel Löble olmaqla karyerasına davam edir.

## Diskoqrafiya

* *Walls of Jericho* (1985)
* *Keeper of the Seven Keys Part 1* (1987)
* *Keeper of the Seven Keys Part 2* (1988)
* *Pink Bubbles Go Ape]] (1991)*
* *Chameleon* (1993)
* *Master of the Rings* (1994)
* *The Time of the Oath* (1996)
* *Better Than Raw* (1998)
* *Metal Jukebox* (1999)
* *The Dark Ride* (2000)
* *Rabbit Don't Come Easy* (2003)
* *Keeper of the Seven Keys - The Legacy* (2005)
* *Gambling with the Devil* (2007)
* *Unarmed - Best Of 25th Anniversary* (2010)
* *7 Sinners* (2010)
* *Straight out of Hell* (2013)
* *Helloween* (2021)
V Afonso

**V Afonso** (; ) — XII Portuqaliya kralı. Əslində Aviz sülaləsinin üzvü olan Afonso, Afrikadakı fəthlərinə görə **Afrikalı Afonso** () ləqəbi ilə tanınmışdır. Onun dövründə Portuqaliya, Şimali Afrikada əhəmiyyətli hərbi yürüşlər həyata keçirmiş və ölkənin dənizaşırı ambisiyaları güclənmişdir.

1432-ci ildə Sintrada dünyaya gəldi. Atası Kral I Duarte, anası isə Araqonlu Elyanora idi. O, yalnız 6 yaşında ikən atası vəfat etdiyindən, krallıq taxtına uşaq yaşda çıxmışdır. Onun naibliyi isə əvvəlcə anası, daha sonra isə əmisi İnfant Pedru tərəfindən idarə olunmuşdur. 1447-ci ildə elə həmin əmisinin qızı İzabellayla evləndirildi. Cütlüyün bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəldi:

* Juan (1451)
* Juanna (1452-1490), rahibə
* II Juan, Portuqaliya kralı

Xanımının 1455-ci ildə vəfatının ardından uzun müddət dul qalan V Afonso, Kastiliya taxtı uğrunda mübarizədə taxt iddiasını gücləndirmək üçün 1475-ci ildə Kastiliya kralı IV Henrinin qızı Xuana ilə evləndi. Ancaq bu evlilikdən övladı olmadı.

V Afonsonun hakimiyyəti dövründə ən önəmli hadisələrdən biri, Şimali Afrikada həyata keçirilən fəthlər olmuşdur. Onun dövründə Asilə və Tanjer şəhərləri ələ keçirildi.

1477-ci ildə, V Afonso, siyasi yorğunluq və Kastiliya taxtı uğrunda mübarizədə uğursuzluq səbəbilə taxtdan rəsmi olaraq imtina edərək yeganə oğlu II Juanı taxta çıxardı. Lakin bir neçə ay sonra o, oğlunun islahat siyasətinə və mərkəzləşdirmə cəhdlərinə qarşı narazılıq hiss edərək yenidən taxta qayıtdı. Bu qısa taxt dönüşü dövründə real güc artıq II Juanın əlində idi və Afonso siyasi nüfuzunu bərpa edə bilmədi.

V Afonso 28 avqust 1481-ci ildə vəfat etmiş və yerinə oğlu II Juan keçmişdir. Onun dövrü Portuqaliyanın dəniz kəşfləri və müstəmləkəçilik tarixində önəmli bir keçid mərhələsi hesab olunur. O, həmçinin "qəhrəman kral", "səlibçi idealizminin təmsilçisi" və Afrikada fəthlərlə xatırlanan "imperiya vizyonuna sahib ilk Portuqaliya kralı" kimi tarixdə yer almışdır.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar