open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1688

## Hadisələr
* İngiltərədə II Yakov hakimiyyətdən devrildi. Oranlı Vilhelm İngiltərə kralı elan edildi.

## Doğumlar
* Nadir şah Əfşar

## Vəfatlar
* Zal xan
* Körpülülərin kürəkəni Abxaz Siyavuş Paşa
* Çezare Cennari
1689

## Hadisələr
* Rusiya ilə Çin arasında Nerçinski müqaviləsi imzalandı.
* İngiltərədə "Hüquqlar haqqında bill" qanun qəbul edildi.

## Doğumlar
* Samuel Riçardson
* 22 oktyabr — V Con, Braqanza sülaləsinə mənsub dördüncü Portuqaliya kralı.

## Vəfatlar
* Huri-çöhrə Hasəki, Osmanlı padşahı IV Muradın gürcü əsilli hərəmi.
* Xoşhal xan Xəttak
1690

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Körpülü Fazil Mustafa Paşa
* Ayaşlı Nişançı İsmayıl Paşa
* Təkirdağlı Bəkri Mustafa Paşa
1691

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* II Süleyman
* Robert Boyl
* Şeyxəli xan Zəngənə
* Ayşə Məhziba Hasəki, Osmanlı padşahı IV Muradın çərkəz əsilli hərəmi.
1692

## Hadisələr

## Doğumlar
* Ceyms Stirlinq (riyaziyyatçı)

## Vəfatlar
* Çatalcalı Əli Əfəndi
* Avstriyalı Mariya Antoniya 
* Rolant Roqman

## İstinadlar
1693

## Hadisələr

## Doğumlar
* Anna İvanovna
* Pənahəli xan
* Əminə Mehrişah Sultan

## Vəfatlar
* Bahadırzadə Arabaçı Əli Paşa
1694

## Hadisələr
* Səfəvilər dövlətində (1501-1736) Şah Sultan Hüseynin (1694-1722) hakimiyyətə gəlməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
1695

## Hadisələr
• 1 Pyotrun Qara dəniz sahillərinə yürüşü(1695-1696)

•1 Pyotrun Taqanroq qalasını inşa etdirməsi(1695-1696)

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Bartelemi Derblo
* Xristian Hüygens — Niderland alimi və ixtiraçısı
* Xuana İnes de la Krus
* II Əhməd
* III Səadət Gəray
* Jan de Lafonten
* Sürməli Əli Paşa

## İstinadlar
1696

## Hadisələr

## Doğumlar
* Şahzadə Vaxuşti
* 1 iyun — II Cahan Şah
* Safiyə Sultan (II Mustafanın qızı)
* Əminə Sultan (II Mustafanın qızı)
* Ayşə Sultan (II Mustafanın qızı)

## Vəfatlar
* V İvan
*III Sobieski
1697

## Hadisələr
•1 Pyotrun müttəfiq axtarmaq məqsədilə Qərbi Avropaya "Böyük elçilik" göndərməsi(1697-1698)

## Doğumlar
* Covanni Antonio
* Covanni Benedetto Platti
* Pyer İmbert Derevet
* Vilyam Hoqart

## Vəfatlar
1698

## Hadisələr

## Doğumlar
* Pyer Lui Mopertyui

## Vəfatlar
* Şəmsi-şah Hasəki, Osmanlı padşahı IV Muradın gürcü əsilli hərəmi.
* Yozqatlı Mustafa Paşa
* Fransua Meninski
1699

## Hadisələr
* "Şimal İttifaqı"nın yaradılması.
* Drezden müqaviləsi

## Doğumlar
* Böyük Moğol hökmdarı Rafi ud-Darajat
* Böyük Moğol hökmdarı 6 iyun — II Aləmgir Şah
* III Bakar

## Vəfatlar
* Əbülhəsən Tana Şah
1700

## Hadisələr
*iyul - Rusiya ilə İsveç arasında Şimal müharibəsinin başlanması.

## Doğumlar
* Dövlətməhəmməd Azadi
* Zülfüqar xan Əfşar

## Vəfatlar
1701

## Hadisələr
* 18 yanvar - Brandenburq kyrfyuristi I Fridrixin Könisberqdə tacqoyma mərasimini keçirməsi və Prussiyanın kralı olması.
* 21 yanvar - Rusiyada I Pyotr tərəfindən ilk mühəndis məktəbinin yaradılması haqqında əmr imzalanması.
* "İspan mülkü" uğrunda müharibənin başlanması.
* Rusiyaya Arxangelsk yandırmaq və qarət etmək üçün gələn İsveç hərbi gəmilərinın darmadağın edilməsi.  
* 23 iyun — Rusiyada Hərbi İşlər Prikazının təsis edilməsi.
* 9 iyul - İspan irsi uğrunda müharibənin (1701-1714) gedişində Şimali İtaliyada fransız və Avstriya qoşunları arasında Karpi ətrafında döyüş.
* 29 dekabr - Şimal müharibəsinin (1700-1721) gedişində feldmarşal B.P.Şeremetyevin başçılıq etdiyi rus qoşunlarının Derpt yaxınlığında Erestfer döyüşündə ilk böyük qələbəsinin qazanılması.
* Uralda ilk çuqunəritmə zavodlarının (Kamensk və Nevyansk) əsasının qoyulması.
* Pusiya qoşunları tərəfindən Erestferin (Estlandiya) tutulması. Karlın Riqaya və cənuba doğru yürüşü. Saksaniya ordusunun məğlubiyyəti. 
* I Fridrixin Avstriyanı müdafiə etməyi vəd etməklə imperatordan kral titulu almağa nail olması. Prussiya hersoqluğunun krallığa çevrilməsi.
* I Pyotr tərəfindən Moskvada gəmiçilik məktəbinin açılması.

## Doğumlar
* 1 mart - İohann Yakob Braytinger - İsveçrə filoloqu və müəllifi.
* 9 aprel - Andreas Elias fon Buxner - alman həkim.
* 29 aprel -Kristian Lüdviq Liskov - alman satiriki.
* 7 may - Karl Henrix Qraun - alman bəstəkarı və müğənnisi.
* 27 noyabr - İsveç astronomu, riyaziyyatçısı və fiziki Anders Tselski - İsveç astronomu , riyaziyyatçısı və fiziki.
* Əmətullah Sultan

## Vəfatlar
* Molla Rəcəbəli Təbrizi
* 10 mart - Alman bəstəkarı İohann Şelle
* 5 sentyabr — İngiltərə kralı II Yakob
* Mezomorto Hüseyn Paşa
1702

## Hadisələr
* 8 mart - Anna Stüartın İngiltərə, Şotlandiya və İrlandiya kraliçası seçilməsi.
* 11 mart - İngilis dilli ilk gündəlik «The Daily Courant» qəzetinin nəşr olunması.
* 4 may - Fransa və İspaniyanın İngiltərəyə qarşı müharibəyə başlaması.
* 14 may - Şimal müharibəsinin (1700-1721) gedişində İsveç qoşunları tərəfindən Varşavanın tutulması.
* 19 iyul -Şimal müharibəsinin (1700-1721) gedişində İsveç qoşunları tərəfindən Krakovun tutulması.
* 16 sentyabr- İmperator I Leopold tərəfindən Fransaya, Kölnə və Bavariyaya müharibə elan edilməsi.
* 11 oktyabr - Rusiya çarı I Pyotr tərəfindən isveç ordusunu Oreşek şəhərindən qovması və Şlisserburq qalasının əsasının qoyulması.
* 24 oktyabr - Rus qoşunları tərəfindən İsveç qalası olan Noteburqun ələ keçirilməsi.
* 11 noyabr - Zaporojye kazak dəstələri tərəfindən Ağ kilsənin Polşa mühasirəsindən azad edilməsi.
* 26 noyabr - General-admiral  F.Qolovinin qraf tituluna layiq görülən ilk rus olması.
* 4 dekabr - Con Çerçillin Malboro hersoqu olması.
* 16 dekabr - Rusiya çarı I Pyotr tərəfindən ilk rus qəzetinin "Vedomosti"nin yaradılması haqqında əmr imzalanması.
* Danimarkada təhkimçilik hüququnun ləğv olunması.
* Fransa ilə Hollandiya arasında müharibənin (1702-1713) başlanması.

## Doğumlar
* 14 yanvar - Yaponiyanın 114-cü imperatoru Nakamikado
* 17 avqust — Məhəmməd Şah

## Vəfatlar
* 8 mart - İngiltərə, Şotlanddddiya, və İrlandiya kralı Oranlı III Vilhelm 
* 4 noyabr - ingilis admiralı Con Benbou
1703

## Hadisələr
* 12 may - Rusiya ordusu tərəfindən Neva çayının mənsəbində yerləşən İsveç qalası olan Nienşants qalasının ələ keçirilməsi.
* 16 may - Portuqaliya ilə Böyük Britaniya arasında "əbədi ittifaq" haqqında Lissabon müqaviləsinin imzalanması.
* 22 may - Lissabon (Portuqaliya) yaxınlığında fransız ordusunun duzla yüklənmiş 100 gəmidən ibarət Hollandiya eskadrasına hücum etməsi.
* 26 may - Portuqaliyanın Böyük İttifaqa qoşulması.
* 27 may - Sankt-Peterburq şəhərinin əsasının qoyulması.
* 8 avqust - "Vyana qəzeti"nin ilk nömrəsinin çap olunması.
* 12 sentyabr - İngiltərə ordusunun fransızlara və ispanlara qarşı müdafiənin gücləndirilməsi məqsədilə Portuqaliya ərazisinə çıxarılması.
* 30 dekabr - Osmanlı dövlətində (1299-1922) III Əhmədin (1703-1730) hakimiyyətə gəlməsi.
* Rusiyada "Vedomosti" adlı qəzetin ilk nömrəsinin nəşr olunması.
* İngiltərədə Bukinhem sarayının tikintisinə başlanması.
* Vyanada Dövlət Bankının əsasının qoyulması.
* İsaak Nyutonun Kral Elmi Cəmiyyətinin sədri seçilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 11 yanvar - İohann Georq Qrevius - alman klassik filoloqu və mətn tənqidçisi.
* 3 mart - Robert Huk - ingilis fiziki.
* 31 mart - İohann Kristof Bax - alman bəstəkarı.
* 16 may - Şarl Perro - fransız yazıçısı.
* 26 may - Samuel Papyüs - ingilis yazıçısı.
* 22 sentyabr - Vinçenso Viviani - riyaziyyatçı və fizik.
* 28 oktyabr - Con Vallis - ingilis riyaziyyatçısı.
1704

## Hadisələr
* 20 iyun - Şimal müharibəsində Reç Pospolitanın Rusiya tərəfindən İsveç əleyhinə müharibəyə daxil olması.  
* 13 avqust - İspan irsi uğrunda müharibənin gedişində şahzadə Yevgeni Savoyskinin və Malboro hersoqu Con Çörçilin başçılıq etdikləri ordunun Bavariya ərazisində baş vermiş Blenxeym döyüşündə fransız-Bavariya ordusuna qalib gəlməsi.
* 24 avqust - İspan irsi uğrunda müharibənin gedişində Malaqa yaxınlığında fransız donanması ilə ingilis-holland donanması arasında iri dəniz döyüşünün baş verməsi.
* "İspan mülkü" uğrunda müharibənin gedişində Cəbəllüttariq ərazisinin ingilislər tərəfindən işğal olunması.
* Rus qoşunları tərəfindən Narva şəhərinin mühasirəsi və tutulması.
* Şimal müharibəsinin gedişində Derpt və Narvanın Rusiyaya tabe edilməsi.

## Doğumlar
* 31 iyul - Qabriel Kramer - İsveçrə riyaziyyatçısı.
* Maurice Quentin de La Tour
* Fatma Sultan (III Əhmədin qızı)

## Vəfatlar
* 28 oktyabr - Con Lokk - ingilis filosofu.
* Giyom Lopital
1705

## Hadisələr
* Bavariyada kəndli üsyanının (1705-1706) başlanması.
* Tunisdə irsi bəylərin hakimiyyətinin başlaması.
* XII Karl və Stanislav arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən İsveçin Polşada əsgər toplamaq və hərbi əməliyyatlar aparmaq hüququ qazanması, İsveç tacirlərinin ticarət güzəştləri almaları.
* 15 mart 1705 - 4 yanvar 1706 - İspan irsi uğrunda müharibənin gedişində Nissa şəhərinin fransızlar tərəfindən mühasirəyə alınması.

## Doğumlar
* 24 yanvar - Farinelli - italyan müğənnisi
* 22 fevral - İohann Elias Bax - alman bəstəkarı.
* 30 mart - Avqust İohann Rözel fon Rozenqof - alman naturalisti və miniatüristi
* 17 may - Ambrozi Ştub - Danimarkalı şair.
* 24 sentyabr - Leopold Yozef qraf Daun - Avstriyalı feldmarşal.
* 12 oktyabr - Emmanuel Ere - fransız memarı.
* 23 oktyabr - Maksimilian Ulisses Braun - irland mənşəli Avstriya feldmarşalı.
* 31 oktyabr -XIV Kliment (Klemens) - Roma papası (1769-1774)
* Nikita Baxarev - rus mexaniki və ixtiraçısı.
* Kərim xan Zənd - İran hökmdarı.

## Vəfatlar
* 5 may - I Leopold - Müqəddəs Roma imperiyasının imperatoru (1658-1705).
* Nişançı Əhməd Paşa
1706

## Hadisələr
* 13 mart - Boris Petroviç Şerementyev tərəfindən Həştərxan üsyanının yatırılması.
* 24 sentyabr - XII Karlla II Avqust arasında bağlanmış Altranştadt sülhünə əsasən Polşanın və Saksoniyanın Rusiya ilə ittifaqdan imtina etməsi.

## Doğumlar
* 17 yanvar - Amerika Birləşmiş Ştatlarının banilərindən biri, yüksək intellektə sahib olmaqla yazıçı, satirist, siyasi nəzəriyyəçi, siyasətçi, poçtmeyster, alim, ixtiraçı, dövlət xadimi və diplomat Bencamin Franklin
* 24 aprel - Covanni Battista Martini - italyan bəstəkarı və musiqi nəzəriyyəçisi.

## Vəfatlar
* 3 mart - İohann Paxenbel -alman bəstəkarı.
* 26 avqust - Mixael Vilmann - Barokko üslubunda əsərlər yaradan alman rəssamı.
* 28 dekabr - Pyer Bel - fransız filosofu və alimi.
* 9 dekabr — II Pyotr, Braqanza sülaləsinə mənsub üçüncü Portuqaliya kralı.

## İstinadlar
1707

## Hadisələr
* 1 yanvar - V Conun Portuqaliya kralı seçilməsi.
* 1 may — İngiltərə və Şotlandiya arasında İttifaq aktı: Böyük Britaniya Krallığın yaradılması.
* İngiltərə krallığı (871—1707)
* Car-Balakəndə Səfəvi zülmünə qarşı üsyanın baş verməsi.

## Doğumlar
* Jorj-Lui Lekler de Büffon

## Vəfatlar
* Məhəmməd Əzəm Şah
* Sultan Övrəngzeb (Aləmgir)
1708

## Hadisələr
• Rusiya ilə İsveç arasında(Şimal müharibəsi) Lesnaya döyüşündə rusların qalibi

## Doğumlar
* 15 dekabr — Mirzə Məhəmməd xan Səfdər Cəng

## Vəfatlar
1709

## Hadisələr
* 27 sentyabr - Poltava döyüşü, Şimal müharibəsinin ən böyük döyüşünün baş verməsi.
* İlk gürcü mətbəəsinin açılması.
* Təbrizdə, Soucbulaqda və Muğanda Səfəvi zülmünə qarşı üsyanların baş verməsi.
*Əfqan qəbilələrinin üsyan edib Qəndaharı tutması.

## Doğumlar
* Çarlz Evison — Barokko və Klassik dövrlərində yaşayıb yaratmış ingilis bəstəkarı
* Lüllyen Lamerti
* Molla Vəli Vidadi - Azərbaycan şairi
* ‎Vasili Adodurov

## Vəfatlar
* Levan —
* Jan Batist de Lamaz —
* Aleksandr Mavrokordato —
1711

## Hadisələr
* 12 iyul - Rusiya ilə Türkiyə arasında Prut sülhünün imzalanması.
* Car-Balakəndə Səfəvi zülmünə qarşı üsyanın baş verməsi.

## Doğumlar
* III Cahan Şah
* Mixail Lomonosov

## Vəfatlar
1712

## Hadisələr
* 9 may - Rusiyada Tula silah zavodunun əsasının qoyulması.
* Sankt-Peterburq şəhərinin Rusiyanın paytaxtı elan edilməsi

## Doğumlar
* 24 yanvar — Georq Fridrix Şmidt

## Vəfatlar
* Qrü Neemiya — bitkilərin anatomiyasının əsasını qoymuş ingilis botaniki.
* Denis Papin — fransız ixtiraçı.
* I Bahadır Şah
1713

## Hadisələr
* 8 may - Rusiyanın paytaxtının Moskvadan Sankt-Peterburqa köçürülməsi.
* I Fridrix Vilhelm taxta çıxıb.

## Doğumlar
* Arçil - I Yesenin oğlu, Kartli çarı.

## Vəfatlar
* Cahandar Şah
1714

## Hadisələr
* iyul - Şimal müharibəsinin (1700-1721) gedişində rus donanmasının Qanqut burnu yaxınlığında İsveç donanması üzərində qələbə qazanması.
* l Pyotrun riyaziyyatı və həndəsəni bilməyənlərə ailə qurmağı qadağan edən fərmanın imzalaması

## Doğumlar
* 6 iyun — I Jozef, Braqanza sülaləsinə mənsub beşinci Portuqaliya kralı.

## Vəfatlar
1715

## Hadisələr

## Doğumlar
* Onorio Fanyano

## Vəfatlar
* Antuan Qallan — fransız şərqşünas, antikvar, tərcüməçi.
* XIV Lüdovik - Fransız kral.
* Hacı Əhməd Paşa
* Katib Mehmed Əmin Paşa
1716

## Hadisələr
* 29 fevral - Çar I Pyotrun göstərişi ilə Xəzər dənizinə Rusiyanın ilk ekspedisiyasının göndərilməsi. 
* Omsk şəhərinin əsasının qoyulması.

## Doğumlar
* İohann Yakob Reyske

## Vəfatlar
* Qotfrid Leybnits
1717

## Hadisələr

## Doğumlar
* Molla Pənah Vaqif — Azərbaycan şairi
* 5 iyul — III Pyotr, Braqanza sülaləsinə mənsub altıncı Portuqaliya kralı.

## Vəfatlar
1718

## Hadisələr
* Avstriya və Osmanlı imperiyası arasında Pojarevatsk sülh müqaviləsinin bağlanması.

## Doğumlar
Akifli Minayə Məzahir qızı

## Vəfatlar
* Qara Saqqal

## İstinadlar
1719

## Hadisələr
* Rusiyada ilk tarix muzeyi açıldı.
*Daniel Defo "Robinzon Kruzo" romanını yazıb.

## Doğumlar
* Adil şah
* Rzaqulu mirzə Avşar

## Vəfatlar
* Böyük Moğol imperiyasının hökmdarı Fərruxsiyar
* Böyük Moğol imperiyasının hökmdarı Rafi ud-Darajat
* 19 sentyabr — II Cahan Şah
1720

## Hadisələr
* Şimal müharibəsinin (1700-1721) gedişində rus donanmasının Qrenqam adası yaxınlığında İsveç donanması üzərində qələbə qazanması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
1721

## Hadisələr
* Yaponiyada Syoqun tərəfindən şəhərlərin ticarət-sələmçi kapitalına becərilməyən torpaqlardan istifadə hüququ verən fərman imzalanması.
*Rusiya ilə İsveç arasında Şimal müharibəsinin bitməsi(1700-1721)yəni Niştadt sülhünün imzalanması
*Hacı Davudun Şamaxını ələ keçirməsi

## Doğumlar
* Con Freyzer (frontirçi)

## Vəfatlar
1722

## Hadisələr
* 8 mart - Əfqanların İsfahana daxil olması və Səfəvi hökmdarı şah Sultan Hüseyn Səfəvinin taxtdan salınması.Əfqan üsyanı. Nadir şahın Əfqanıstana yürüşü.
* Səfəvilər dövlətində (1501-1736) II Təhmasibin (1722-1732) hakimiyyətə gəldi.
* 15 iyun- Rusiya imperatoru İ Pyotr (1682-1725) tərəfindən Azərbaycan dilində "Bəyannamə" nəşr etdilərək Şirvana və Xəzəryanı bölgələrə göndərilməsi.
* 18 iyun- I Pyotrun Xəzərsahili vilayətlərə yürüşünün (1722-1723) başlanması.
* 23 avqust- Rus qoşunları tərəfindən Dərbəndin işğal edilməsi.
* 5 sentyabr - Rus ordusunun yürüşünün dayandırılması və I Pyotrun Rusiyaya dönməsi.
* dekabr - Hacı Davudun Türkiyənin himayəsinə qəbul edilməsi və Şirvan xanı təsdiq olunması.  
* dekabr - Rus eskadrasının Rəşt şəhərini zəbt etməsi.
*1 Pyotrun "Rütbələrə dair cədvəl" hazırlanması

## Doğumlar

## Vəfatlar
* II David
* Con Malboro Çörçill
* Filippe Kolombe

## İstinadlar
1723

## Hadisələr
*Cunqarların Mərkəzi Asiya və Qazaxıstana dağıdıcı yürüşlərinin baş verməsi.
*Kazanda slavyan-latın məktəbinin fəaliyyətə başlaması.
*6 iyul - Rus eskadrasının Bakı körfəzinə daxil olması.
* 28 iyul- Ruslar tərəfindən Bakının işğal edilməsi.
* 12 sentyabr - Səfəvilərlə Rusiya arasında Peterburq sülh müqaviləsinin imzalanması.
* Oktyabr - Osmanlı qoşunlarinın Gəncəyə hücum etməsi.

## Doğumlar
* 5 iyun – Adam Smit, şotland iqtisadçı.

## Vəfatlar
1724

## Hadisələr
* 12 iyul - Osmanlı imperiyası ilə Rusiya arasında İstanbul sülh müqaviləsinin imzalanması.
* Osmanlı qoşunlarının Salmas, Xoy və Mərəndə yiyələnməsi.
* İrəvan qalası, Naxçıvan və Ordubad şəhərləri, Qazax və Şəmşəddil ellərinin könüllü surətdə Osmanlı hakimiyyətini qəbul etməsi.

## Doğumlar
* Alman filosofu İ. Kant

## Vəfatlar
1725

## Hadisələr
* Rusiya imperatriçası I Yekaterinanın (1725-1727) hakimiyyətə gəlməsi.
* Osmanlılar tərəfindən Təbriz, Gəncə və Ərdəbil şəhərlərinin ələ keçirilməsi.
* 27 iyul - Osmanlıların Təbrizi tutması.
*1Pyotrun hakimiyyətdən getməsi(1682-1725)
*Ərdəbilin tutulmasına görə Istanbulda keçirilən atəşfəşanlıq
*

## Doğumlar
* 23 dekabr — Əhməd Şah

## Vəfatlar
* Rusiya imperatoru I Pyotr.
* Mir Mahmud Hotaki
1726

## Hadisələr
* Rus qoşunları tərəfindən  Lənkəran, Astara, Təngərud, Muğan, Şahsevən və digər Xəzəryanı bölgələrin işğal edilməsi.
* Zəngəzurda Osmanlılar əleyhinə güclü üsyanın baş verməsi.
*Nadir şahin Sipəhsalar təyin edilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Rəcəb Paşa
1727

## Hadisələr
* Osmanlı imperiyasında İbrahim Mütəfərrik tərəfindən ilk mətbəənin yaradılması.
* 12 dekabr-Rusiya ilə Osmanlı imperiyası arasında sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi barədə Nabur sazişi imzalandı.
* Qarabağda Osmanlılar əleyhinə üsyan baş verdi

## Doğumlar
* I Mirzə Məhəmməd xan
* 28 mart — III Maksimilyan Jozef, Bavariya kürfürstü. 

## Vəfatlar
* Kartli çarı (1724-1727) I Yese vəfat etmişdir.
* Rusiya imperatriçası İ Yekatrina. 
* İngilis riyaziyyatçısı, mexaniki, fiziki, astronomu, klassik mexanikanın banisi İsaak Nyuton.
* Əmətullah Sultan
1728

## Hadisələr

## Doğumlar
* 25 iyun — II Aləm Şah - Moğol imperiyasının hökmdarı.
* 27 iyun - Ceyms Kuk - Yeni Zelandiya və Avstraliyanı kəşf edən ingilis səyyah.
* İ.İ Polzunov - Rus ixtiraçı.
* 26 avqust - İohann Lambert - alman yazıçı.

## Vəfatlar
* İmam Mehmed Əfəndi
1729

## Hadisələr
* II Yekaterina  (1729—1796) Rusiya imperatriçası

## Doğumlar
* Aleksandr Suvorov
* Aşıq Valeh
* II Yekaterina
* Pehr Löflinq
* Qothold Efraim Lessinq
* İohan Reynhold Forster

## Vəfatlar
1730

## Hadisələr
* 28 sentyabr - Osmanlı İmperiyasının yeniçərisi Patron Xəlilin rəhbərliyi altında üsyan baş verməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* II Pyotr — Rusiya imperatoru.
* Nevşəhərli Kürəkən İbrahim Paşa — 
* XIII Benedikt
1731

## Hadisələr
* 16 mart - Müqəddəs Roma imperiyasının imperatoru VI Karlla İngiltərə kralı II Georq arasında Vyana ittifaq müqaviləsinin imzalanması. Bu müqaviləyə əsasən II Georqun Avstriyanın Ost-Hind kompaniyasının fəaliyyətinin tamamilə dayandırılması müqabilində Praqmatik sanksiyaları tanıdığını bildirməsi. 
* 10 oktyabr - Kiçik Jüzün Rusiyaya ilhaq edilməsi haqqında müqavilə bağlanması.
* Hollandiyada ilk mason lojasının yaradılması.
* Səfəvi hökmdarı II Təhmasibin Naxçıvan və İrəvanı Osmanlılardan geri qaytarmaq üçün hərbi əməliyyatlara başlaması, Üçkilsə (Üçmüədzin) yaxınlığında qələbə qazansa da İrəvan istiqamətində ağır məğlubiyyətə uğraması.
* Osmanlılar tərəfindən Urmiya, Təbriz və Ərdəbil şəhərlərinin tutulması.

## Doğumlar
* 9 fevral - İtalyan baletmeysteri, xoreoqrafı və bəstəkarı Domeniko Mariya Ancelo Qasparini
* 26 noyabr - ingilis şairi Vilyam Kuper
* 7 dekabr - fransız şərqşünası Anketil Düperron.

## Vəfatlar
* Daniel Defo — ingilis yazıçı.
1732

## Hadisələr
* 16 yanvar-Səfəvilərlə Osmanlılar arasında Kirmanşah sülh müqaviləsinin imzalanması.
* 21 yanvar-Səfəvilərlə Rusiya arasında Rəşt müqaviləsinin imzalanması.
* 9 avqust- Nadir xanın feodal əyanların köməyi ilə II Təhmasibi hakimiyyətdən salaraq onun oğlu Abbas Mirzəni III Abbas (1732-1736) adı ilə Səfəvi hökmdarı elan etməsi.

## Doğumlar
* 24 yanvar - fransız dramaturqu və publisisti Pyer Bomarşe
* 22 fevral –ABŞ-nin ilk prezidenti Corc Vaşinqton.
* 1 aprel - Avstriya bəstəkarı Frans Yozef Haydn.
* 30 sentyabr - fransız maliyyəçisi və siyasətçisi Jak Nekker
* Stanislav Avqust Panyatovski

## Vəfatlar
* Levni

## İstinadlar
1733

## Hadisələr
* Şimali Amerikada on üçüncü ingilis koloniyası olan - Corciyanın əsasının qoyulması.
* Amerikada ilk mason lojasının meydana gəlməsi.
* 6 yanvar - Səfəvilərlə Osmanlılar arasında baş verən Bağdad döyüşündə türk ordusunun məğlub edilməsi.
* Səfəvilərlə Osmanlılar arasında Bağdad müqaviləsinin imzalanması.

## Doğumlar
* Məxdumqulu Fəraqi - türkmən şairi.
* 22 may - fransız rəssamı Yuber Rober
* 5 sentyabr - alman yazışısı Xristof Martin Biland.

## Vəfatlar
* Bernar Pikar
* Fatma Sultan (III Əhmədin qızı)
* Cerolamo Sakkeri
1734

## Hadisələr
* Nadir xana qarşı Astara kəndlilərinin etiraz çıxışlarının baş verməsi.

## Doğumlar
* 17 dekabr — I Mariya, Braqanza sülaləsinə mənsub ilk Portuqaliya və Braziliya kraliçası.

## Vəfatlar
1735

## Hadisələr
* 21 mart - Nadir şah Əfşar və Rusiya arasında Gəncə müqaviləsinin imzalanması.
* iyun- Üçmüədzin döyüşündə Nadir xanın Osmanlılar üzərində qələbə qazanması.

## Doğumlar
* Rus ixtiraçısı İ.P.Kulibin.

## Vəfatlar
* Kürəkən Abdullah Paşa

## İstinadlar
1736

## Hadisələr
* Səfəvilər dövlətinin süqutu və Suqovuşan qurultayında Nadirqulu xanın özünü şah elan etməsi.

## Doğumlar
* Anton Qraf

## Vəfatlar
1737

## Hadisələr
* Osmanlı imperiyasında Artilleriya Mühəndisləri Məktəbinin açılması.

## Doğumlar
* Allen İten – Amerika maarifçi deisti (ö. 1789).

## Vəfatlar
* Jak Anri Bernarden de Cen-Pyer — fransız yazıçısı
* 23 noyabr — Əli Mirzə
1738

## Hadisələr
* Masonlar papalıq tərəfindən lənətlənmişlər.

## Doğumlar
* Vilyam Herşel — ingilis astronomu və optiki.
* Mikayıl Çamçıyan — tarixçi

## Vəfatlar
1739

## Hadisələr
* Osmanlı və Rusiya dövlətləri arasında Belqrad sülh müqaviləsinin imzalanması. Azov qalasının Rusiyaya verilməsi.
* Nadir şah tərəfindən Dehlinin ələ keçirilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Əminə Sultan (II Mustafanın qızı)
1740

## Hadisələr
* Osmanlı və Fransa dövlətləri arasında kapitulyasiya haqqında müqavilənin imzalanması.
* Buxara və Xivə xanlıqlarının Nadir şah tərəfindən işğal edilməsi.
* Orta Jüzün Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.

## Doğumlar
* VI İvan
* 2 iyun — Markiz de Sad, fransız fırıldaqçısı.
* Go-Sakuramachi
* Nazir Əkbərabadi

## Vəfatlar
* Matthias Buchinger - Xəttat
* XII Klement - Roma papası.
* I Fridrix Vilhelm - Prussiya kralı.
* VI Karl (Müqəddəs Roma imperatoru)

## İstinadlar
1741

## Hadisələr

## Doğumlar
* İvan Qudoviç

## Vəfatlar
* Antonio Vivaldi
* Canım Hoca Mehmed Paşa
* İohann Amman
* Kürəkənzadə Əhməd Əfəndi
* Mirzə Kaluxski
* Vitus Berinq

## İstinadlar
1742

## Hadisələr
* Böyük Jüzün bir hissəsinin Rusiya tərəfindən işğalı.
* Finlandiya krallığı (1742)

## Doğumlar
* 14 mart - Ağa Məhəmməd şah Qacar - Fars hökmdarı.
* Hüseynqulu xan Sərdar - İrəvan xanı.

## Vəfatlar
* Qvido Qrandi
1743

## Hadisələr
* Şəkidə Hacı Çələbinin başçılığı ilə üsyan baş verdi, müstəqil Şəki xanlığı yarandı.
* Şirvanda Nadir şah Əfşara qarşı I və II Sam Mirzələrin başçılığı ilə üsyanlar baş verdi.
* oktyabr-Ağsu şəhəri üsyançılar tərəfindən tutuldu.

## Doğumlar
*  Amerika Birləşmiş Ştatlarının 2-ci vitse-prezidenti (1797-1801) və 3-cü prezidenti (1801-1809), ilk Dövlət katibi (1789-1793). ABŞ İstiqlal Bəyannaməsinin əsas müəllifi Tomas Cefferson

## Vəfatlar
1744

## Hadisələr
•  Nadir şah 2Teymurazı Kartli çarı, onun oğlu 2İraklini isə Kaxetiya çarı təyin etdi

## Doğumlar
* Samuil Qotlib Qmelin

## Vəfatlar
* Məlik Yeqan
1745

## Hadisələr

## Doğumlar
* M.İ.Kutuzov
* Valentin Haüy
* Kaspar Vessel

## Vəfatlar
* İngilis-irland satiriki Conatan Svift.
* Məlik Aram
* Əhməd Qaramanlı
* Gömrükçü Mehmed Paşa
1746

## Hadisələr

## Doğumlar
* İspan rəssamı - Fransisko Qoyya.

## Vəfatlar
* Anna Leopoldovna
* II Fateh Gəray
* Kolin Maklaurin
* Mariya Tereza Rafaella
* V Filipp (İspaniya kralı)

## İstinadlar
1747

## Hadisələr
* 21 mart - Təbrizdə və Ərdəbildə III Sam Mirzənin başçılığı altında Nadir şah əleyhinə üsyan başlanması.
* 19 iyun - Nadir şah Əfşar qətlə yetirilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 19 iyun - Nadir şah Əfşar
* Rzaqulu mirzə Avşar
* Amaro Parqo
1748

## Hadisələr
* Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən Kəbirli mahalında Bayat qalasının əsasının qoyulması.
* Qarabağ xanı Pənahəli xanın Bayat savaşında Şəki xanı Hacı Çələbi xana qalib gəlməsi.

## Doğumlar
* 23 sentyabr – Mirzə Yəhyaəli xan Amani

## Vəfatlar
* 26 aprel — Məhəmməd Şah
* Adil şah
1749

## Hadisələr

## Doğumlar
* Aleksandr Qertsen -rus ədibi.
* Yohann Volfanq Höte - alman yazıçısı.

## Vəfatlar
1750

## Hadisələr

## Doğumlar
* Antonio Salyeri
* Kollinqvud Katbert
* Mareşal Pyer Silven
* Murad bəy
* Rene Defonten
* Əliqulu Cabbadar
* Kaltur Semyonov

## Vəfatlar
* III Bakar
* 31 iyul — V Con, Braqanza sülaləsinə mənsub dördüncü Portuqaliya kralı.
* Əbülfəth xan Bəxtiyari

## İstinadlar
1751

## Hadisələr
* Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən Şahbulaq qalasının tikilməsi.

## Doğumlar
* Əmir Həmzə
* Parmalı Mariya Luiza

## Vəfatlar
* Lüllyen Lamerti
1752

## Hadisələr
* 22 mart - Gürcü çarları - Kartli hakimi Teymuraz və onun oğlu, Kaxeti hakimi II İrakli tərəfindən Şəki xanlığına qarşı ittifaq qurmaq üçün Qarabağ, Naxçıvan, İrəvan və Gəncə xanlarının, Borçalı və Qazax sultanlarının Qızılqaya görüşünə (Gəncə yaxınlığında) dəvət edilərək  onların əsir götürülməsi.
*Şuşa şəhərinin salınması

## Doğumlar
* Adrien Mari Lejandr
* Mirzə Müslüm Qüdsi
* 20 noyabr – Tomas Çatterton, ingilis şairi

## Vəfatlar
1753

## Hadisələr

## Doğumlar
* Məhəmmədsaleh Bərəğani

## Vəfatlar
* Corc Berkli
* Əbuishaqzadə Əsad Əfəndi
* Katib Mehmed Əmin Paşa
* Qeorq Vilhelm Rixman
* Vassafzadə Əsad Əfəndi

## İstinadlar
1754

## Hadisələr

## Doğumlar
* 16 iyun — Salavat Yulayev – şair
* Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandarani
* Ferenç Seçeni

## Vəfatlar
* 5 oktyabr — Mirzə Məhəmməd xan Səfdər Cəng
* 27 noyabr — Abraham de Muavr
* Xristian Volf
* Mehmet Qaramanlı
* Əlimərdan xan Bəxtiyari

## İstinadlar
1676

## Hadisələr
* 4 dekabr - Lund şəhəri yaxınlığında İsveç və Danimarka orduları arasında baş vermiş döyüşdə isveçlilərin qələbə qazanması.
*Rusiya ilə Osmanlı-Krım birləşmiş qüvvələri arasında müharibənin başlaması(1676-1681)

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Aleksey Mixayloviç Romanov — Romanovlar sülaləsindən ikinci rus çarı.
* Azərbaycan şairi Saib Təbrizi
1755

## Hadisələr
* Rusiyada ilk universitetin - Moskva universitetinin əsasının qoyulması.
* Məhəmmədhəsən xan Qacarın Kərim xan Zənd üzərində qələbə qazanması.

## Doğumlar
* Ələmdar Mustafa Paşa

## Vəfatlar
1757

## Hadisələr
* Çində özünütəcrid siyasətinin başlanması.
*Salyan Quba xanlığına birləşdirildi
*Plessi döyüşü (1756-1763) ingiltərə ilə fransa arasında 7 illik müharibə. İngiltərə qalib gəlir,Benqaliyanı tutur.
*Leuthen döyüşü https://en.m.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Leuthen 

## Doğumlar
* Nəzərəli xan Şahsevən
* Tovi Lovis

## Vəfatlar
* Gürcü alimi, coğrafiyaçısı, tarixçisi və kartoqraf Şahzadə Vaxuşti
1758

## Hadisələr
* Kazanda gimnaziyanın fəaliyyətə başlaması.

## Doğumlar
* Go-Momozono
* Yasinzadə Əbdülvəhab Əfəndi
* Qubalı Fətəli xan

## Vəfatlar
* Həkimoğlu Əli paşa
* Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacar
1759

## Hadisələr
* Dərbənd xanlığının Quba xanlığına birləşdirilməsi.

## Doğumlar
* 10 noyabr — Fridrix Şiller — Alman dramaturq və şair.
* 2 dekabr — Ceyms Edvard Smit — ingilis botanik.
* Avqust İffland

## Vəfatlar
* Pyer Lui Mopertyui
* 29 noyabr — II Aləmgir Şah
1760

## Hadisələr

## Doğumlar
* Hokusay

## Vəfatlar
* Xəstə Qasım
* Xürrəm Qadınəfəndi
* II Georq (Böyük Britaniya kralı)
* İhrək Rəcəb
* Saksoniyalı Mariya Amaliya

## İstinadlar
1761

## Hadisələr
1) Fətəli xan Əfşar tərəfindən Qaraçəmən yaxınlığında baş verən döyüşdə Zəndlərin məğlub edilməsi.

2) Əfqan–Maratx müharibəsinin sonuncu döyüşü olan, əfqanların maratxları məğlub edib Hindistandakı hökmranlığına son qoyduğu Panipat döyüşü.

## Doğumlar
* Vasili Vladimiroviç Petrov - Rus alimi , elektrik cəryanının və işıq təsirini kəşf edən fizikaçı.
* IV Ümmə xan - Avar xanlığının hakimi.
* IV Vilhelm - Britaniya və Hannover kralı , Kral V Georqun qardaşı.
* 1 dekabr - Mariya Tüsso - Bal mumu heykəltəraşı , Filips Kertisin qardaşı qızı.
* Santo Kyoden

## Vəfatlar
* Samuel Riçardson
* İyirmisəkkizçələbizadə Mehmed Səid Paşa
1762

## Hadisələr
* 15 may- Rusiya imperiyası ilə Prussiya krallığı arasında sülh müqaviləsi imzalanır.
* 22 may - İsveç və Prussiya tərəfindən Hamburq müqaviləsinin imzalanması.
* Kartli və Kaxetiyanın vahid çarlıqda birləşdirilməsi.

## Doğumlar
* 19 may- Yohann Qottlib Fihte - Almaniya  filosofu. 
* Əlimərdan bəy Təklə
* Azərbaycan tarixçisi Əbdürrəzzaq Dünbili.

## Vəfatlar
* Arçil - I Yesenin oğlu, Kartli çarı.
* 8 yanvar — II Teymuraz — müstəqil Kartlinin son kralı.
1756

## Hadisələr
* Tuluza muzeyi fəaliyyətə başlayıb.

## Doğumlar
* 27 yanvar - Volfqanq Amadey Motsart - Avstriyalı pianoçu.
* 19 yanvar - Qaliley Oliver - Fransız entomologiet.
* 21 oktyabr - Filip Engeltrant - Alman yazıçı, elm adamı.
* 31 iyul - Dherran Chinnamalai - Tamil kralı.

## Vəfatlar
1763

## Hadisələr
* Şəki xan sarayının inşası.
* Şiraz qonaqlığı

## Doğumlar

## Vəfatlar

* Jan Düle
* Kazım xan Qaradağlı
* Mehmet Rağıp Paşa
* Per Forsskol
* Pənahəli xan
* Şah II Süleyman

## İstinadlar
1764

## Hadisələr
* İrəvanda "Göy məscid" memarlıq abidəsinin inşası.
* Yezuitlərin Fransadan qovulması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* VI İvan - Rusiya imperiyasının imperatoru.
1765

## Hadisələr
* İngiltərədə Ceyms Harqrvis təəfindən mexaniki cəhrə ixtira edildi.

## Doğumlar
* Vasili Severgin

## Vəfatlar
* Mixail Lomonosov
1766

## Hadisələr

## Doğumlar
* 13 fevral – Tomas Robert Maltus, ingilis iqtisadçısı, demoqrafı.
* Fatma Şəbsəfa Sultan — 27. Osmanlı sultanı I Əbdülhəmidin xanımlarından.

## Vəfatlar
* Rus ixtiraçısı İ.İ Polzunov.
1767

## Hadisələr
* Bakı xanlığı Quba xanlığına birləşdirildi
* Şimali Osetiya Rusiyanın tərkibinə qatılmışdır.

## Doğumlar
* Henrix Fridrix Link — Alman təbiətçisi və botaniki.
* Qəyyum David

## Vəfatlar
1769

## Hadisələr

## Doğumlar
* 15 avqust- Fransa imperatoru Napoleon Bonapart anadan olmuşdur.
* Azərbaycan şairi - Baba bəy Şakir.
* Lütfəli xan Zənd
* Kavalalı Mehmed Əli Paşa

## Vəfatlar
1770

## Hadisələr
* 21 avqust – Ceyms Kuk (James Cook) Şərq Avstraliyanı Böyük Britaniya adına Niyu Savt Velz (New South Welse) adlandırmışdır.
*Larqa və Kaqul döyüşlərində(1768-1774-Rusiya Osmanlı müharibəsi)rusların qalib gəlməsi

## Doğumlar
* 17 dekabr — Lüdviq van Bethoven - dahi alman bəstəkarı.
* Ehsan xan Kəlbalı xan oğlu Naxçıvanski, Rusiya ordusunda general.
* Yevqraf Meçnikov
* Aleksandr Baqrationi
* II Mirzə Məhəmməd xan

## Vəfatlar
* Çarlz Evison — Barokko və Klassik dövrlərində yaşayıb yaratmış ingilis bəstəkarı
* 24 avqust – Tomas Çatterton, ingilis şairi
* Ceyms Stirlinq (riyaziyyatçı)
1771

## Hadisələr
* İngiltərədə Riçard Arkrayt tərəfindən ilk fabrik yaradıldı.

## Doğumlar
* 14 noyabr – Ksavye Bişa, fransız həkimi, anatomu, fizioloqu; patoloji anatomiya və histologiyanın banilərindən biri.
* Aloiz Zenefelder

## Vəfatlar
* Adolf Fredrik (İsveç kralı)

## İstinadlar
1772

## Hadisələr
* Ufada ilk teatrın yaradılması.

## Doğumlar
* Gürcü alimi - İohann Baqrationi.
* Rammohan Ray – Hindistanın görkəmli ictimai xadimi, yazıçı, induizmin islahatçısı (ö. 1833).

## Vəfatlar
* III Cahan Şah
* Emmanuel Svedenborq
1773

## Hadisələr
* 16 dekabr – Boston Çay Qonaqlığı
* Rus-türk müharibəsi (1768-1774) zamanı Rusiya ordusunun Bolqarıstanda yerləşən Silistriya qalasına uğursuz hücumu.  
* Osmanlı imperiyasında Dənizçilik Məktəbinin fəaliyyətə başlaması.

## Doğumlar
* Mirzə Camal Cavanşir - Azərbaycan tarixçisi.

## Vəfatlar
1774

## Hadisələr
* Kabarda və Şimali Osetiyanın Rusiya tərkibinə qatılması.
* İngiltərə parlamenti tərəfindən Hindistanın idarə olunması haqqında ilk qanunun verilməsi.
* 21 iyul – 1768-1774 Rus-türk müharibəsinin başa çatması haqqında olan Kiçik Qaynarca sülh müqaviləsinin imzalanması. Müqaviləyə görə, Rusiya imperiyası Osmanlı ərazisində yaşayan xristianların siyasi həyatına müdaxilə etmək hüququ qazanır.
* İyul - Əmir Həmzənin Dərbəndi mühasirəyə alması.
* Gavduşan döyüşü
*21 yanvar — I  Əbdülhəmidin Osmanlı taxtına çıxması

## Doğumlar
* Mirzə Əbülqasim İrəvani
* 21 aprel *–* Jan Batist Bio*, [[Fransızlar|fransız]] fiziki, geodeziyaçısı və astronomu, Paris EA-nın üzvü ([[1803]]).*

## Vəfatlar
* İohann Yakob Reyske
1768

## Hadisələr
* 29 dekabr - Rusiyada imperator II Yekaterina tərəfindən dövriyyəyə kağız əskinazların buraxılması.
* Şamaxı və Cavad xanlıqlarının Quba xanlığına birləşdirilməsi.
* 9 yanvar - Londonda ilk dəfə olaraq Filip Astley tərəfindən müasir sirk təşkil edilməsi.
*2Yekaterinanın dövründə Rusiya-Osmanlı müharibəsini başlanması(1768-1774)

## Doğumlar
* İvan Krılov

## Vəfatlar
* I Mirzə Məhəmməd xan
* Gənc Mehmed Paşa

## İstinadlar
1775

## Hadisələr
* Şimali Amerikada ingilis koloniyalarının İngiltərəyə qarşı İstiqlaliyyət müharibəsi (1775-1783) başlandı.
* Quba xanlığı tərəfindən Mirzəbəy Fərhadbəylinin başçılığı ilə Rusiyaya elçi heyəti göndərildi. 
* Quba xanı Fətəli xan Rusiyanın köməkliyi ilə seperatçı qüvvələrə qalib gəldi.

## Doğumlar
* 24 oktyabr — II Bahadır Şah
* Heydər xan

## Vəfatlar
* 1 yanvar — Əhməd Şah
* 24 yanvar — Georq Fridrix Şmidt - Alman dizayner.
* Nəşə Təbrizi

## İstinadlar
1776

## Hadisələr
* 4 iyul - İstiqlaliyyət Bəyannaməsinin elan edilməsi, ABŞ-nin yaradılması.
* Corc Vaşinqtonun ordusu tərəfindən Bostonun azad edilməsi.

## Doğumlar
Peter Barlov - ingilis fizikaçı,riyaziyyatçı.

## Vəfatlar
1777

## Hadisələr
* 3 yanvar - Priston şəhəri yaxınlığında Corc Vaşinqtonun ordusunun ingilislər üzərində qələbəsi.
* 26 sentyabr - General Xoyun başçılığı etdiyi İngilis qoşunlarının ABŞ-nin paytaxtı Filadelfiyanı ələ keçirməsi.
* oktyabr - ABŞ İstiqlal müharibəsinin (1775-1783) gedişində ingilis ordusunun Saratoqa yaxınlığındakı döyüşdə təslim olması.
* Vyetnamda Teyşon qardaşlarının başçıığı ilə qiyamın başlanması.

## Doğumlar
* I Aleksandr - Rus çarı .
* 30 aprel - Karl Fridrix Qauss - alman riyaziyyatçı və astronom.

## Vəfatlar
* 3 fevral - İrlandiya mənşəli ingilis yazıçısı Xyu Kelli.
* 24 fevral — I Jozef, Braqanza sülaləsinə mənsub beşinci Portuqaliya kralı.
* 2 aprel - rus bəstəkarı Maksim Sozontoviç Berezovski. 
* 12 aprel - fransız yazıçısı Klod Krebiyon.
* 25 sentyabr - Alman riyaziyyatçısı, fiziki və filosofu İohann Henrix Lambert,
* 6 oktyabr - Məşhur fransız ədəbiyyat salonunun sahibəsi Mariya Tereziya Jofren.
* 12 oktyabr - rus yazıçısı Aleksandr Petroviç Sumarokov. 
* 30 dekabr — III Maksimilyan Jozef, Bavariya kürfürstü.

## İstinadlar
1778

## Hadisələr
* Fransanın ABŞ tərəfindən İngiltərəyə qarşı müharibəyə qoşulması.
* Gilan xanı Hidayət xanın Ouba xanlığına yürüşü.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Safiyə Sultan (II Mustafanın qızı)
1779

## Hadisələr
*Ağa Məhəmməd xan QacarınTehranda taxta çıxması.

## Doğumlar
* 28 may – Tomas Mur, irlandiyalı şair (ö. 1852)
* Səfərəli bəy Kəbirli

## Vəfatlar
* Kərim xan Zənd
1781

## Hadisələr
* Rusiya tərəfindən çeçen və inquş torpaqlarının işğal edilməsi.
* Yorktaun döyüşündə ingilislərin məğlub edilməsi.

## Doğumlar
* Albert fon Şamisso
* 21 iyun — Simeon Deni Puasson
* 11 dekabr — David Brüster

## Vəfatlar
1782

## Hadisələr
* Qaradağ xanlığının Xoy və Qarabağ xanlıqlarının birləşmiş qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi.

## Doğumlar
* 27 oktyabr — Nikkolo Paqanini, italyan bəstəkar

## Vəfatlar
* Qubad sultan
1783

## Hadisələr
* 3 sentyabr - Paris (Versal) sülh müqaviləsinin imzalanması, İngiltərənin ABŞ-nin müstəqilliyini tanıması.
*11 oktyabr — Rusiya Elmlər Akademiyası təsis edilib. İlk prezidenti knyaginya Yekaterina Daşkova olub.
*Krım yarımadası Rusiya imperiyasına birləşdirildi. Həmin ildə də Krımda Sevastopol şəhərinin əsası qoyuldu.
* İrəvanda üsyan nəticəsində Hüseynəli və Məmmədhəsən xan qardaşlarının öldürülməsi, Hüseynəli xanın oğlu Qulaməli xanın hakimiyyətə (1783-1785) gəlməsi.
* Xoy xanı Əhməd xan tərəfindən Cəfərqulu xanın Naxçıvanda hakimiyyətə gətirilməsi.
* Gəncədə Hacı bəyin başçılığı ilə baş verən üsyan nəticəsində ikihakimiyyətliliyə son qoyulması.
* Xoy xanı Xudadad xanın Təbriz döyüşündə Əli xan Şəqaqiyə qalib gəlməsi.
* Məliklərin Qarabağ xanlığına qarşı mübarizəsinin kəskinləşməsi.
* 20 avqust - Qafqazdakı rus qoşunlarının komandanı P.S.Potyomkinin Azərbaycan xanlarına müraciəti.
* 1783 İrlandiya Apellyasiya Aktı

## Doğumlar
* Vaşinqton İrvinq – tanınmış Amerika yazıçısı, tarixçi, siyasətçi (ö.1859).

## Vəfatlar
* Hatif İsfahani

## İstinadlar
1784

## Hadisələr
* Avstriyada Y.Stuver ilk dəfə olaraq aerostatda uçuş həyata keçirdi.
* İngiltərədə mexanik Ceyms Vayt tərəfindən buxar maşını ixtira edildi.
* İngiltərədə Edmunt Kartrayt tərəfindən mexaniki toxucu dəzgah ixtira olundu.

## Doğumlar
* VII Fernando
* Şərqşünas alim Mirzə Cəfər Topçubaşov
* Satirik şair Qasım bəy Zakir.
*Volfqanq Amadey Motsartın oğlu Karl Tomas Motsart

## Vəfatlar
1785

## Hadisələr
* Şimali Qafqazda Rusiya işğalına qarşı müridizm hərəkatının başlanması.
* Alda aulu yaxınlığında döyüşdə Şeyx Mənsurun rus qoşununu məğlub etməsi.
*2Yekaterinanın zadəganlar haqqında fərmanına görə onlar dövlətdə məcburi xidmətdən,vergidən azad edildilər

## Doğumlar
* 7 mart — Alesandro Manzoni
* Mirzə Baxış Nadim - Azərbaycan şairi.
* Dadaloğlu - Türk aşığı.
* Dibiç İvan İvanoviç - Rus feldmarşalı.

## Vəfatlar
1786

## Hadisələr
* 30 noyabr - Italiyanın Toskana vilayətində tarixdə ilk dəfə ölüm hökmünün ləğv edilməsi.
* Tayvanda mancurlara qarşı üsyanın baş verməsi.

## Doğumlar
* Pavel Şillinq

## Vəfatlar
* 25 may — III Pyotr, Braqanza sülaləsinə mənsub altıncı Portuqaliya kralı

## İstinadlar
1780

## Hadisələr
* Qaraba] xanı Ibrahimxəlil xanın II İrakli ilə birlikdə Gəncəni işğal etmələri.

## Doğumlar
* Azərbaycan tarixçisi — Mirzə Adıgözəl bəy.

## Vəfatlar
* Vasili Adodurov

## İstinadlar
1787

## Hadisələr
* ABŞ Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* Delaver ABŞ Konstitusiyasını təsdiqləyərək ilk Amerika ştatı olur.
* Quba xanlığı tərəfindən Mirzə Sadıq Məmmədvəliyevin başçılığı ilə Rusiyaya nümayəndə heyəti göndərildi.
* Rusiya-Osmanlı Müharibəsi Başlandı.

## Doğumlar
* Konstantin Batyuşkov

## Vəfatlar
1788

## Hadisələr
* 2 yanvar - Corciya ştatı Amerika Birləşmiş Ştatlarının Konstitusiyasını təsdiqləyən dördüncü ştat olur.

## Doğumlar
* 1 iyul — Jan Viktor Ponsele - fransız riyaziyyatçı.
* 22 yanvar - Corc Bayron - İngilis yazıçısı.

## Vəfatlar
* Əmir Həmzə - qaytaq hakimi.
* Maurice Quentin de La Tour
* Corc Lui Buffon - fransız riyaziyyatçı.
1789

## Hadisələr
* Omskda "Asiya məktəbi"nin təşkili.
* 5 may - Fransanın Versal şəhərində Baş Ştatların çağrılması.
* 17 iyun - Fransada üçüncü silkin deputatlarının özlərini Milli Məclis elan etməsi.
* 9 iyul - Fransada Milli Məclisin  özünü Müəssislər Məclisi elan etməsi.
* 14 iyul - Bastiliya qalasının süqut etməsi, Böyük Fransa inqilabının (1789-1794) başlanması.
* 4 avqust - Fransada Müəssislər Məclisi tərəfindən feodal quruluşunun tamamilə ləğv olnduğunun elan edilməsi.
* 26 avqust -Fransada "İnsan və vətəndaş hüquqları Bəyannaməsi"nin elan edilməsi.
* Osmanlı imperiyasında Sultan III Səlimin (1789-1807) hakimiyyətə gəlməsi.
* ABŞ-də Konqresə ilk seçkilərin keçirilməsi, C.Vaşinqtonun prezident seçilməsi

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Allen İten – Amerika maarifçi deisti (d. 1737).
* Fətəli xan — Quba xanı (d. 1758).
* Şahin Əli Paşa

## İstinadlar
1790

## Hadisələr
* Xorvat parlamentinin Macar parlamentinin xeyrinə bəzi səlahiyyətlərindən imtina etməsi.
* ABŞ Konqresinin Nyu-York şəhərindən Filadelfiya şəhərinə köçməsi.

## Doğumlar
* Mirzə Cəfər Əlimərdan bəy oğlu Topçubaşov — pedaqoq, şair, şərqşünas alim. Sankt-Peterburq universitetinin professoru.
* Riçard Cons — ingilis iqtisadçısı

## Vəfatlar
17 aprel - Amerika Birləşmiş Ştatlarının banilərindən biri, yüksək intellektə sahib olmaqla yazıçı, satirist, siyasi nəzəriyyəçi, siyasətçi, poçtmeyster, alim, ixtiraçı, dövlət xadimi və diplomat Bencamin Franklin
1791

## Hadisələr
* Fransada ilk Konstitusiyanın qəbul edilməsi.
* ABŞ Konstitusiyasına  "Hüquqlar haqqında Bill"in əlavə edilməsi.
* Osmanlı imperiyasında Sultan III Səlimin islahatlara başlaması.
* 29 dekabr - Rusiya ilə Osmanlı imperiyası arasında Yassı sülh müqaviləsinin bağlanması.
* İrəvan Sərdar sarayının Güzgülü salonu və yay iqamətinin tikilməsi

## Doğumlar
* 27 aprel — Samuel Morze
* 27 dekabr - Çarlz Bebbic - ingilis iqtisadçı və riyaziyyatçı
* Məşrəfzadə Mehmed Arif Əfəndi

## Vəfatlar
* Françeska Lebren
* Janna de Lamott
* Juan de Loureyru
* Məhəmmədbağır Behbahani
* Qriqori Potyomkin
* Volfqanq Amadey Motsart
1793

## Hadisələr
* 21 yanvar - Fransa kralı XVI Lüdoviqin edam edilməsi. 
* 1 fevral - İngiltərənin Fransaya müharibə elan etməsi.
* 10-14 mart - Vandeyada və Bretanda əksinqilabi çıxışların başlanması.
* 6 aprel - Fransada Jorj Dantonun və onun tərəfdarlarının fəal rol oynadığı geniş səlahiyyətlərə malik, qismən nazirliklər üzərində də nəzarət hüququna malik İctimai Qurtuluş Komitəsinin yaradılması.
* aprel - Fransızların Belçikadan və Almaniyadan geri çəkilməsi.
* 19 aprel - II Yekaterinanın fərmanı ilə Bakı xanlığı Rusiyanın himayəsinə keçdi.
* 2 iyun - Fransada Yakobin diktaturasının başlanması.
* 13 iyul - Maratın Şarlotta Konde tərəfindən öldürülməsi.
* 27 iyul - Fransada Maksimilian Robespyerin İctimai Qurtuluş Komitəsinin üzvü seçilməsi. 
* 1 avqust - Fransada vahid ölçü və çəki sisteminin tətbiq edilməsi.
* 13 avqust - Fransada "amalqamlar"ın - nizami ordu hissələrinin yaradılması. 
* 23 avqust - Fransada ümumi səfərbərlik haqqında dekretin qəbul edilməsi.
* 30 avqust - Avstriya və Böyük Britaniya arasında Fransa əleyhinə müqavilə imzalanması.
* 19 dekabr - Fransa hökuməti tərfindən ölkədə pulsuz və icbari ibtidai təhsilin tətbiqi  barədə qərar verilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
1794

## Hadisələr
* 8 may - Müasir kimya elminin banısı, fransız alimi Antüan Lavuazyenin korrupsiyada günahlandırılaraq edam edilməsi.
* Kirmanda Zəndlərin hakimiyyətinə son qoyuldu.
* 27 iyul - 9 Termidor çevrilişi nəticəsində Fransa burjua inqilabının başa çatması.
* Ağa Məhəmməd xan Qacar XVIII əsrin sonlarinda bir sıra əraziləri öz hakimiyyəti altına aldı.

## Doğumlar
* Abbasqulu ağa Bakıxanov.
* Mirzə Şəfi Vazeh
* 7 iyun – Rus dini filosofu, yazıçısı, ictimai xadimi və publisisti Pyotr Çaadayev anadan olmuşdur (vəfatı – 1856-cı il).
* Benoyn Boyşar

## Vəfatlar
* Lütfəli xan Zənd

## İstinadlar
1795

## Hadisələr
* Fransanın üçüncü Konstitusiyasının qəbulu

## Doğumlar
* Aşıq Musa
* Cəfərqulu ağa Mirzə Məhəmməd xan oğlu Bakıxanov
* Kondratiy Rıleev
* Həsən Fəhmi Əfəndi

## Vəfatlar
1796

## Hadisələr
* 13 iyun - Azərbaycanın şimal torpaqlarına yürüş edən general V.Zubovun komandanlığı altındakı rus qoşunlarının Bakını ələ keçirməsi.
* İranda türk mənşəli Qacarlar sülaləsinin (1796-1925) hakimiyyətə gəlməsi.
* Mərkəzi Çində mancur ağalığı əleyhinə xalq üsyanının baş verməsi.
* Əfşarlar dövlətinin süqutu
* II Yekaterina  (1729—1796) Rusiya imperatriçası

## Doğumlar

* Kamil Koro

## Vəfatlar
* Əli Qaramanlı - Əhməd Qaramanlının oğlu.
* 8 dekabr - Pyotr Rumyantsev - rus əsilli general.
* II Yekaterina - Rusiya imperatriçası
## İstinadlar
1797

## Hadisələr
* İran hökmdarı Ağa Məhəmməd şah Qacarın Cənubi Qafqaza ikinci yürüşü.

## Doğumlar
* Abdulla ibn Əbdülqədir Münşi

## Vəfatlar
* 21 sentyabr – Mirzə Yəhyaəli xan Amani
* Molla Pənah Vaqif - Azərbaycan şairi.
* Ağa Məhəmməd şah Qacar
* Onorio Fanyano
1798

## Hadisələr
* 1 yanvar - Fransada Direktoriya tərəfindən azadlıq və keçmiş qulların hüquqbərabərliyi barədə dekretin təsdiq edilməsi.
* 24 yanvar:
** İsveçrənin Vo kantonunun müstəqilliyinin elan edilməsi.
** Paytaxtı Lozanna olan Leman Respublikasının yaradılmasının elan olunması.
* 5 fevral - Roma Respublikasının (Papa vilayəti) yaradılması.
* 9 fevral - Lozannada şəhər və kənd kommunaları nümayəndələrinin yığıncağında Leman Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* 20 fevral - Lui Aleksandr Bertye tərəfindən Roma papası VI Piyin taxtdan salınması.
* 5 mart - Fransız ordusu tərəfindən İsveçrənin Bern şəhərinin tutulması.
* 12 aprel:
** İsveçrədə Helvet Respublikasının yaradıldığının elan edilməsi. Leman Respublikasının Leman kantonu kimi Helvet Respublikasının tərkibinə daxil edilməsi.
** Fransada seçkilərdə respublikaçı-demokratların qalib gəlməsi.
* 11 may - Fransada Direktoriyanını qərarı ilə demokrat deputatların seçkilərinin etibarsız elan edilməsi.
* 16 may - Hollandiyada Batav Respublikasının yaradıldığının elan edilməsi.
* 19 may - General Napoleon Bonapartın başçılığı ilə fransız eskadrasının Tulondan yola düşməsi, Napoleonun Misir ekspedisiyasının başlanması.
* 10 iyun - Fransa qoşunları tərəfindən Maltanın tutulması.
* 30 iyun - General Napoleon Bonapartın başçılığı ilə fransız ordusunun Misirdə İskəndəriyyə rayonuna çıxarılması.
* 21 iyul - Fransızlar tərəfindən piramidalar yaxınlığındakı döyüşdə məmlük ordusunun darmadağın edilməsi.
* 24 iyul - General Napoleon Bonapartın ordusunun Qahirəyə daxil olması. 
* 1-2 avqust -Əbukir dəniz döyüşündə fransız eskadrasının admiral Nelsonun başçılıq edğtdiyi ingilis donanması tərəfindən məğlubiyyətə uğradılması.
* Fransız xətt gəmisi "Tonnant"ın Böyük Britaniya Kral Donanması tərəfindən ələ keçirilməsi.
* 24 noyabr - Fransada əmlak vergisinə əlavə olaraq “Qapı və pəncərə vergisi”nin tətbiq edilməsi.
*Misir məlüklüyünün rəhbəri Murad bəy Napaleona məğlub olub

## Doğumlar
* 17 yanvar – Ogüst Kont – fransız sosioloqu və filosofu, Sosiologiyanın banisi
* Mirzə Yusif — Azərbaycan tarixçisi.
* Mustafa Naili Paşa — Osmanlı dövlət adamı.
* Jüdit Pasta — Məşhur italyan müğənni.
* Mehmed Sadəddin Əfəndi
* Sevasti Xantu

## Vəfatlar
1792

## Hadisələr

## Doğumlar
* 16 noyabr - Mirzə Şəfi Vazeh - Mirzə Fətəli Axundzadənin müəllimi.
* Nikolay İvanoviç Lobaçevski - Rus riyaziyyatçı.

## Vəfatlar
* Nəzərəli xan Şahsevən — Ərdəbil xanı.
* Məhəmmədqulu xan (Bakı xanı) — Bakı xanı
1799

## Hadisələr
* 3 yanvar - İstanbulda Rusiya ilə Osmanlı imperiyası arasında Türkiyənin Fransa əleyhinə koalisiyaya qoşulmasını rəsmiləşdirən müqavilənin imzalanması 
* 2 mart - Admiral Uşakovun başçılıq etdiyi rus donanması tərəfindən 4 aylıq mühasirədən sonra Korfu adasının tutulması. 
* 24 aprel - İtaliyanın Berqamo şəhərinin rus qoşunları tərəfindən tutulması. 
* 25 iyul- Əbukir döyüşü
* Napoleon Bonapart(1799 — 1815) Fransa imperatoru

## Doğumlar
* 6 iyun – Aleksandr Puşkin, rus şairi.

## Vəfatlar

## İstinadlar
1800

## Hadisələr
* 19 fevral – Napoleon Bonapartın özünü Fransanın birinci şəxsi elan etməsi.  
* 20 mart - Misirdə fransız qoşunlarının komandanı general Jan Batist Kleberin Suriyadan gələn türk ordusunu Heliopol yaxınlığında ağır məğlubiyyətə uğratması.
* 21 mart- Rusiya ilə Osmanlı arasında Fransaya qarşı ittifaq müqaviləsinin imzalanması.
* 2 aprel - İonik adalarında "Yeddi ada Respublikası"nın elan edilməsi.
* 24 aprel - ABŞ-də hökumət və Konqresin yeni paytaxta - Vaşinqton şəhərinə köçürülməsi barədə qanun qəbul edilməsi.
* 4 iyun - Napoleon Bonapartın ordusunun Milana daxil olması.
* ABŞ-də prezident seçkilərində Tomas Ceffersonun qalib gəlməsi.

## Doğumlar
* 7 yanvar – Millard Fillmor
* 12 fevral – Britaniya zooloqu Con Eduard Qrey
* 2 mart - Rus şairi Yevgeni Baratınski
* 10 mart - Alman ədəbiyyatı tarixçisı və yazıçı Viktor Eym Xaber
* 16 mart - Yaponiyaynın 120-ci imperatoru Ninko
* 25 aprel - İngilis şairi Vilyam Kuper
* 9 may – Con Braun
* 1 iyul – Karl Vitte
* 22 sentyabr – Corc Bentam
* 6 noyabr - Alman bəstəkarı və orqan müsiqiçisi Eduard Qrel
* 23 noyabr - Rus tarixçisi və yazıçısı Mixail Petroviç Poqodin
* 28 dekabr - Rus rəssamı Vasili Sadovnikov
* 29 dekabr - Amerikan kimyaçısı Çarlz Qudiyer

## Vəfatlar
* 25 aprel - İngilis yazıçısı Vilyam Kuper
* 28 aprel - Rus bəstəkarı - Yevctiqney İpatoviç Fomin
* 7 may:
** İtalyan klassik musiqisinin bəstəkarı Nikkolo Piççini
** Fransız memarı Jan Batist Mişel Vallen-Delamot
* 18 may - Rus generalissimusu Aleksandr Vasilyeviç Suvorov
* 14 iyun - Fransız generalı Jan Batist Kleber
* 20 iyun - Alman riyaziyyatçısı Avraam Qottqelf Kestner
* 15 iyul - Rus pedaqoqu Xristian Xristianoviç Bezak
* 8 sentyabr - Fransız skripkaçısı və bəstəkarı Pyer Qavinye
* 8 oktyabr -  Başqırd xalqının milli qəhrəmanı və şair Salavat Yulayev
* 14 dekabr - İspan mənşəli rus admiralı Osip Mixailoviç Deribas
1801

## Hadisələr
* 20 yanvar - ABŞ-də Con Marşallın Ali Məhkəməmnin baş hakimi təyin edilməsi
* 26 yanvar - Haitidə adanın şərq hissəsində Fransua Tussen Luvertuyerin ispan qoşunlarını təslim olmağa məcbur etməsi.  
* 12 sentyabr - Şərqi Gürcüstanın  Rusiyaya birləşdirilməsi.
* Rusiyada baş verən saray çevrilişi nəticəsində I Pavelin öldürülməsi və onun oğlu I Aleksandr Rusiya imperatoru (1801-1825) elan edilməsi.
* 12 sentyabr - Rusiya imperatoru I Aleksandrın Şərqi Gürcüstanın Rusiyaya birləşdirilməsi haqqında Manifest imzalaması nəticəsində Azərbaycanın Qazax, Şəmşəddil, Borçalı və Pəmbək ərazilərinin Rusiyaya qatılması.

## Doğumlar
* 19 mart — Salvador Kammarano
* 2 fevral — Jan Batist Bussenqo
* 12 avqust — Ejen Bürnuf
* 5 aprel — Coberti Vinçenso

## Vəfatlar
* IV Ümmə xan
1802

## Hadisələr
* Dünyanın məşhur ictimai-siyasi, dövlət, mədəniyyət və elm xadimlərinə, sərkərdələrə verilən Fəxri Legion ordeninin Fransa imperatoru Napoleon Bonapart tərəfindən təsis edilməsi.
* Fransa ilə İngiltərə arasında sülh müqaviləsinin imzalanması.
* İkinci İngilis - maratx müharibəsinin (1802-1805) başlanması.
* Lənkəran və Quba xanlarının Rusiya ilə Georgiyevsk müqaviləsi imzalaması

## Doğumlar
* Heman Hess
* Görkəmli şərqşünas Məhəmməd Əli Mirzə Kazımbəy.

## Vəfatlar
* 22 iyul – Ksavye Bişa, fransız həkimi, anatomu, fizioloqu; patoloji anatomiya və histologiyanın banilərindən biri.