open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tacikistan gerbi

**Tacikistan Respublikasının Dövlət Gerbi** Tacikistan SSR-nın dövlət gerbinin modifikasiya olunmuş variantıdır.

Rusiya inqilabı baş verməzdən əvvəl Tacikistanın da daxil olduğu Türküstan ərazisində yalnız bir emblemdən istifadə olunmuşdur. Tacikistan da daxil olmaqla region dövlətlərinin heç birinin özünə məxsus olan dövlət gerbi yox idi.

Ölkədə Sovet hökuməti təsis olunduqdan sonra isə 1992-ci ilə qədər digər bütün Sovet dövlətlərində oxşar olan dövlət gerbi mövcud olmuşdur.

Müstəqil Tacikistanın ilk dövlət gerbi Tacikistanla mədəni əlaqələri olan tarixi Fars dövlətinin də rəmzi olmuş, üzərində "Şir və Günəş" simvolu olan emblem 1992-1993-cü illərdə qəbul edilmişdir. Hazırkı dövlət gerbi isə 1992-ci ilin sonunda hakimiyyətə gələn Emoməli Rəhmonun dövründə qəbul olunmuşdur.

## Keçmiş dövlət gerbləri

Fayl:Stamp of Tajikistan 1994 m41.jpg|Tacikistanın ilk dövlət gerbi. 1994-cü ildə çap edilmiş poçt markasının üzərində.
Fayl:Coat of Arms of Tajik ASSR 1924-04.1929.svg|Tacik MSSR (1924–04.1929)
Fayl:Coat of Arms of Tajik ASSR 04.1929-24.02.1931.svg|Tacik MSSR (04.1929–24.02.1931)
Fayl:Emblem of the Tajik SSR (1936).svg|Tacikistan SSR (1936–1937)
Fayl:Emblem of the Tajik Soviet Socialist Republic (1940–1991), Emblem of Tajikistan (1991–1992).svg|Tacikistan dövlət gerbi (1940–1992)
Fayl:Coat of arms of Tajikistan 1992-1993.svg|Müstəqil Tacikistan dövləti tərəfindən qəbul edilmiş ilk dövlət gerbi (1992–1993)


## Həmçinin bax
* Tacikistan bayrağı
* Tacikistan himni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Heraldicum.ru&nbsp;— Emblems of Tajikistan
İqtisadi İnkişaf Nazirliyi (Başqırdıstan)

**Başqırdıstan Respublikasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyi** — İqtisadiyyat, investisiya və xarici iqtisadi fəaliyyətin formalaşdırılması və koordinasiyası, kiçik və orta biznesin inkişafı və dəstəklənməsi sahəsində sektorlararası koordinasiya, planlaşdırma və funksional tənzimləmə, regionlararası münasibətlərin inkişafı sahəsində dövlət idarəetməsini həyata keçirən respublika icra hakimiyyəti orqanıdır.
## Fəaliyyət

Başqırdıstan Respublikasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyi ölkədə sosial-iqtisadi proseslərin proqnozlaşdırılması və monitorinqini həyata keçirir, sosial və iqtisadi inkişafın prioritetlərini müəyyənləşdirir, o cümlədən kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, balanslaşdırılmış, inteqrasiya olunmuş, səmərəli istismar və davamlılığı təmin edən iqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsinin əsas istiqamətləri və tədbirlərini təşkil edir.

Nazirlik 2013-cü ildə Başqırdıstan Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafının proqnozunu və 2015-ci ilədək, Başqırdıstan Respublikasının 2012-ci il üçün sosial-iqtisadi inkişafının yekun nəticələrini hazırlayıb.
### Nazirlər

*Balabanov Vladimir Aleksandroviç (2010-2011)
* Marin Aleksandr Vladimiroviç (2012-ci ildən -12.12.2013-cü ilədək)
* Vasilyev Aleksandr Yuryeviç
* Mavrin Yevgeni Viktoroviç
* Novikov Sergey Vladimiroviç (20 iyul 2015-ci ildən)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт
* Макроэкономика / Прогнозы / Прогноз СЭР РБ 
* Макроэкономика / Анализ социально-экономического развития РБ / Краткие итоги СЭР РБ
Hüseynbəy məqbərəsi

**Hüseynbəy məqbərəsi** () — Hacı Hüseynbəyin dəfn olunduğu yer. O, müasir Başqırdıstan ərazisinin ilk imamı olmuşdur (ilk ali dimi rəhbəri). Onun qəbri Çişmin rayonu, Çişmi qəsəbəsində yerləşən Akzirat qəbrstanlığında yerləşir. Müsəlmanların müqəddəs yerlərindən sayılır.

## Hüseyn bəyin həyatı

Ömər bəy oğlu Hüseyn bəy XIV əsrin əvvəllərində Türküstan şəhərində anadan olmuşdur. Hələ uçaq ikən yerli mədrəsədə təhsil almışdır. Burada dini biliklərə yiyələnmiş, Yəsəvi sufi qardaşlığına daxil olmuşdur. Bir müddət sora o, Məkkəyə həc ziyarətinə getmişdir.

XIV əsrin əvvəllərində başqırd xanı Türküstana müraciət edərək islamın ğlkəsində yayılması məqsədi ilə ora imamın göndərilməsini istəmişdir. Başqırd torpağına Hüseyn bəy göndərilmişdir. 

### Başqırdıstanda həyatı və ölümü
Başqırdıstan topağında Hüseyn bəy Hacı titulu daşıyırdı. Burada bir çöx uğurlardan sonra Hacı Hüseyn bəy başqırdların ilk imamı olur.

Hüseyn bəy 1341-42 illərdə vəfat edir. Akzirat qəbrstanlığında kiçik bir təpədə dəfv edilir. Hazırda bura Çişmi qəsəbəsidir.

## Məqbərənin ucaldılması
1393—94-ci illərdə Teymurləng Qızıl Orda torpaqlarına daxil olaraq Toxtamışı tıqib edir. O, burada Hüseyn bəyin qəbrinə rast gəlir. Onun üzərində məqbərə inşa etdirir. Bura türküstandan qəbr daşları gətirirlər. Hüseyn bəy, Ömər bəy oğlu Hicrətin 744_cü ilində (miladi təqvimlə 1366-cı ildə) 76 yaşında vəfat etmişdir. Qəbrd daşı hazırda Ufa Diyarşunaslıq muzeyində saxlanılır.

Məqbərə dördbucaqlı formaya malikdir. Üzərində günbəz vardır.

Məqbərə haqqında çoxlu əfsanələr danışılır. Deyilənə görə Teymurləng qışı burada keçirməli olur. Bilinməyən səbəblərdən ordunun bir hissəsi məhv olur. Burada altı ordu rəhbəri dəfn olunur. Bundan sonra qədim Akzirat qəbrstanlığı yaranır.

## Sonrakı tale

XVIII əsrdə məqbərə tam olaraq dağılmışdır. Ancaq 1911-ci ildə Ufa müftisi məqbərəni bərpa etmək qərarına gəlir. Səbəb isə məqbərənin müsəlmanlar üçün müqəddəs olmasıdır. Burada 9 qəbr aşkarlanmışdır. Məqbərədə olan altı qəbr uşaqlara, bir kişi, bir qadın və Hüseyn bəyin özünün qəbri buradadır. Arxeoloqlar onun vücudunu (mumdan) bərpa edə bilmişlər. Boyu 160 sm, sifət quruluşu orta asiya tipli olmuşdur.

Hər il Çişmidə Hüseyn bəyin xatirəsinə yığıncaq təşkil edilir.

## Həmçinin bax
* Turaxan məqbərəsi

## Mənbə
* Страничка, посвящённая мавзолею  
* Foto hesabat
* Çişmi və onun ətraf əraziləri
Qanimed

**Qanimed** (; , *Catamitus*) — yunan mifologiyasına görə, Troya padşahı Trosun oğlu. Gözəlliyinə görə, Zevsin qartalı tərəfindən Olimpə qaçırılır, burada tanrıların ziyafətlərində saiyyə və Zevsin sevgilisi olur. Ona ölümsüzlük və əbədi gənclik bəxş edilmişdir.

## İstinadlar
Bədii gimnastika üzrə Dünya Çempionatı

## Dünya Çempionatları

## Həmçinin bax
* FIG Bədii Gimnastika üzrə Dünya Kuboku 2017 seriyası

## İstinadlar
Özbəkistan gerbi

**Özbəkistan Respublikasının Dövlət Gerbi** Özbəkistan dövlətinin müstəqilliyinin rəmzidir. 2 iyul 1992-ci ildə təsdiq edilmişdir. Bir çox xüsusiyyətinə görə, Özbəkistan SSR-nın dövlət gerbinə bənzəyir.

Gerbə Özbəkistanın dövlət rəngləri olan yaşıl, mavi və ağ rəngləri hakimdir. Gerbin üst hissəsində olan Rub Əl Hizb emblemi (۞) İslam dinini, dağların altında axan sular isə Amudərya və Sırdərya çaylarını simvolizə edir.

## Tarix

Özbəkistan Respublikasının dövlət gerbi Özbəkistan Respublikasının 2 iyul 1992-ci il tarixli 616-XII saylı "Özbəkistan Respublikasının Dövlət rəmzləri barədə" qanunu ilə təsdiq olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Özbəkistan bayrağı
* Özbəkistan himni

## Xarici keçidlər
* Embassy of Uzbekistan to the United States | About Uzbekistan | State Symbols
Başqırdıstan Dövlət Universiteti

**Başqırdıstan Dövlət Universiteti** (, ) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı olan Ufa şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkəsinin ən aparıcı ali təhsil ocaqlarından biridir. Rektoru 2013-cü ildən Nikolay Morozkindir.

## Tarixi

1909-cu ildə **Ufa Müəllimlər İnstitutu** adı ilə yaradılmışdır.

İndiki adını 1957-ci ildən daşıyır.

## Tərkibindəki qurumlar
Universitetin bir sıra institut, fakültə və filialları var.

### İnstitutları
* Sahibkarlıq və İdarəetmə İnstitutu
* Hüquq İnstitutu
* İqtisadiyyat, Maliyyə və Biznes İnstitutu
* Davamlı Təhsil İnstitutu
* Fizika-Texniki İnstitutu

### Fakültələr
* Biologiya fakültəsi
* Coğrafiya fakültəsi
* Mühəndislik fakültəsi
* Tarix fakültəsi
* Başqırd filologiyası və jurnalistika fakültəsi
* Riyaziyyat və informasiya texnologiyaları fakültəsi
* Psixologiya fakültəsi
* Roman-alman filologiyası fakültəsi
* Fəlsəfə və sosiologiya fakültəsi
* Filologiya fakültəsi
* Kimya fakültəsi

### Filialları
Universitet Sterlitamak, Böre, Uçalı, Sibay və Neftekamskda filialları var.

### Digərləri
* Ümumi universitet kafedrası
* Dövlət İdarəetməsinin Kiçik Akademiyası
* Başqırdıstan Dövlət Universitetinin Kolleci

## Fəaliyyəti
Hazırda Universitetdə bakalavr və magistr dərəcələri üzrə iki pilləli sistemə tədricən keçid uğurla həyata keçirilir ki, bu da məzunların yalnız Rusiya Federasiyasında deyil, xaricdə də işləməsinə imkan verəcəkdir.

Universitetin gənc alimləri beynəlxalq, federal və regional konfranslarda, simpoziumlarda və olimpiadalarda fəal iştirak edirlər.

## Yataqxanası

## Reytinqi
2016-cı ildə Rusiya klassik universitetlərinin sıralamasında 75-ci yeri tutmuşdur.

## Xarici əlaqələri
Rusiya Klassik Universitetlər Assosiasiyasının təsisçilərindən biridir.

## Tanınmış məzunları
* Mustay Kərim
* Əxmət Söləymənov

## Tanınmış müəllimlər
Sidyakin Alexander Gennadievich dövlət hüququ kafedrasının baş müəllimi idi.

## Qalereya

Bashkir State University at night.jpg|Əsas bina gecə vaxtı
Кубок по физике (Уфа, БашГУ).JPG|Universitetin təşkil etdiyi Fizika kuboku
Переход между корпусами.JPG|Korpuslararası keçid


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Башкирский государственный университет
* А. Г. Мустафин. Башкирский государственный университет . Башкирская энциклопедия.
Endrü Stetson

**Endrü Stetson** (; ) — Kanada modeli.

## Karyerası
Endrü Stetson 23 yaşında model olmamışdan əvvəl dülgərlik ilə məşğul olub. Onu "NAM" agentinin əməkdaşı Noruani Anderson bu sahəyə yönləndirib.

Bir ilə yaxın Nyu-Yorkda və Avropada modelliklə məşğul olduqdan sonra geri qayıdaraq əvvəlki dülgərlik işinə qayıtsa da, sonradan dostları və ailəsi onu yenidən modelliyə qayıtmağa həvəsləndirdilər. Həmin vaxtdan etibarən o bir çox "Armani", "Chanel", "Dolce & Gabbana", "Zara", "Calvin Klein", "Levi's", "Bloomingdales", və "H&M" kimi şirkətlərin reklamlarında göründü. O həmçinin 2005-ci ilin noyabr ayında və 2010-cu ildə mayda fransız qey jurnalı olan "Têtu"nun üz qabığında göründü. Bundan sonra jurnal 6 səhifəni ona həsr edərək onun haqqında yazdı. 2006-cı ildə avqustda Endrü Calvin Klein-in ətir şirkəti olan Euphoria ilə 3 illik müqavilə bağladı. O Karson Parker tərəfindən "Euphoria"nın uğurlu siması, Qarrett Neff isə şirkətin uğurlu təşkilatçı modeli elan edildi.

19 mart 2011-ci ildə Endrü və sevgilisi Stin Danimarkada evləndilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Models.com saytında
Beqludağ

**Beqludağ** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında dağ adı.

## Toponim
Geniş areala malik türkmənşəli toponimdir. XIX əsrdə Şimali Qafqazda Dağıstan əyalətinin Dargin dairəsində Beqala-Moxi *(Beqlidağ* mənasındadır), Batumi əyalətində Beqleti və Beqlevan, Tiflis quberniyasının Qori qəzasında Beqleti (*Beqli yeri* mənasındadır), Borçalı qəzasında böyük Beqlər və Kiçik Beqlər), Azərbaycanda Şamaxı qəzasında Beklə (kənd adı), Ərəş qəzasında Beqlər kənd, Nuxa (Şəki) qəzasında Bekli (kənd adı) toponimləri ilə eynidir. Ehtimal ki, türk dillərində bekle *möhkəm-ləndirilmiş yer*, *qala*, *qüvvətli*  sözündəndir.

## Həmçinin bax
* İrəvan quberniyası
* Qori qəzası
* Tiflis quberniyası
## Ədəbiyyat
* Мусхелишвили Д.Л. Из остории географии восточной Грузии. Тбилиси, 1982.
* Mirmahmudova S.N. Ermənistanda türkmənşəli yer adları. Bakı, 1995.
* Məmmədov H. “Dəftəri-müfəssəl-əyaləti Tiflis”də yer adları. “Azərbaycan filologiyası məsələləri”, II c. Bakı, “Elm”, 1984.
Bezmindaq

## Toponim
**Bezmindaq** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan mahalında) dağ adı. Dağın adı türk dillərindəki bayz, baz *sıldırım* (bax: Boz Abdal) və menqi *buzlaq*, *daimi qar* sözlərindən ibarət olmaqla *Zirvəsi daim qar olan sıldırım* mənasını verir.

## Həmçinin bax
* Zəngəzur qəzası
* Qərbi Azərbaycan

## Ədəbiyyat
* Səbahəddin Eloğlu. Zəngəzur hadisələri. Bakı, 1992.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası. Bakı, 1995.
Bexixut

## Toponim
**Bexixut** — Qafan rayonunda dağ zirvəsinin adı. Naməlum mənalı Bexi və monqolca xut *dağ* sözlərindən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Beqludağ
* Bezmindaq

## Ədəbiyyat
* Mirmahmudova S. N. Ermənistanda türkmənşəli yer adları. Bakı, 1995.
Beş Aqal

**Beş Aqal** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında göl adı.

## Həmçinin bax
* Bakugöl
* Kari gölü
* Göyçə gölü

## Ədəbiyyat
* Budaqov B. Ə. Ermənistanın Azərbaycan mənşəli coğrafi adları. "Didərginlər" məcmuasi. Bakı, 1990.
Sibay Hava Limanı

**Sibay hava limanı** (BMAT kodu: UWUA) – Başqırdıstanın Sibay şəhərinin 5 kilometr şərqində yerləşən hava limanı. Sadə quruluşa malikdir.

## Tarixi
Hava limanının tikintisinə şəhərin sürətlə inkişaf etdiyi 1955-ci ildə başlanılmışdır. Yeni asfalt uçuş zolağı 1994-cü ildə istifadəyə verilmişdir. Bir müddət hava limanı fəaliyyətini dayandırmışdır.

2009-cu ilin noyabrından Ufaya uçuş reysinin bərpa edilməsi planlaşdırılır.

## İstinadlar
Bərkli

**Bərkli** - Talin rayonunda dağ adı. Monqol dilində börük *parçalanmış daşlı yüksəklik* sözündəndir. Bax: Bork. Toponimin türk dillərində bayrak *bitgili qobu*, *yarğan* sözündən ibarət ola bilməsi də mümkündür.

## Həmçinin bax
* Alagöz dağı 

## Ədəbiyayt
* Qeybullayev Q.Ə. Qədim türklər və Ermənistan. Bakı, 1992.
* Azərbaycanın izahlı coğrafi adlar luğəti. Bakı, 1960.
Bəhlulqaya

## Toponim
**Bəhlulqaya** — Ermənistanda Əzizbəyov rayonunda dağ zirvəsinin adı (60, 69). XX əsrin 30-cu illərində dağ ermənicə Balukar adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Beş Aqal
* Bərkli

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın izahlı coğrafi adlar luğəti. Bakı, 1960.
* Azərbaycan SSR-in qısa toponimlər lüğəti. Bakı, 1986.
Boz Abdal (dağ)

**Boz Abdal** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ silsiləsinin adı.         

## Toponim
XIX əsrin ortalarında Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında da bir dağ Bezabdal adlanırdı. Yerli tələffüz forması Baz-Avdal. Azərbaycanda və Ermənistanda toponimlərdə *boz* sözü iki mənadadır. 1. Bir sıra coğrafi adlarda bu söz *bozqır yer*, *torpağın süxuru boz rəngə çalan yer*, *bitkisiz (yaxud seyrək bitkili)*, *çılpaq, meşəsiz*, *əkilməyən yer* bildirir. 2. Qaya və dağ adlarında *boz* sözü Altay dillərindəki bayts, bayz, bays (Azərbaycan dilində *baz*) *sıldırım qaya*, *dik qaya*, *ətəyində dar dərədə çay axan dağ* sözününün təhrifidir. Lakin çox hallarda boz sözü danışıqda *baz*, *bez*, *vaz* formalarında tələffüz edildiyinə görə onun mənalarını müəyyən etmək olmur. *Sıldırım qaya* mənasında bu söz ilk dəfə Babəkin Bəzz qalasının (Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalı) adından məlumdur. Şimali Azərbaycan ərazisində Teyvaz, Canbaz, Lehvaz, Kəpəz və b. toponimlərdə *baz*,  *vaz* sözləri də məhz Bəzz (əsli Bayz) qalasının adındakı mənanın ifadə edir. Beləliklə, Boz Abdal dağının adı ya *Abdal qayası*, ya da *Abdal boz süxurlu dağı* mənasındadır. Oronimdəki *Abdal* komponenti isə ya Abdal şəxs adı (yaxud dərviş mənasında), ya da hunların Abdal tayfasının adından ibarətdir. XIX əsrdə Gürcüstanın Borçalı qəzasında Boz Abdal (digər adı Todardağ) dağı, Qars əyalətinin Kaqızman dairəsində Vays-Kom kəndi və Vayz-Kom qışlağı, Ordubad rayonunda Nəsirvaz kəndi, Dağlıq Qarabağda Canbaz (qədim türk dillərində çanq *sıldırım dağ yarğanı* *əlçatmazdaq* ) dağı və Mavas dağı, Qasım İsmayılov rayonunda Sarvaztəpə dağı, Qubadlı rayonunda Bezmintəpə dağı, Şamaxı rayonunda Dostu-Bazı və Osman-Bazı dağ adları və s. bu sözdən yaranmışdır. Fərmanla bu dağın adı ermənicə Bazum adlandırılmışdır. Görünür ermənilər dağ adlarında *baz* sözünün türkcə olduğunu bil-mirlər. 

## Həmçinin bax
* Beş Aqal 
* Bərkli 
* Bəhlulqaya

## Ədəbiyyat
* Mirmahmudova S.N. Ermənistanda türkmənşəli yer adları. Bakı, 1995.
* Армянская география VII века по Р.Х. Спб. 1877.
* Məmmədov H. “Dəftəri-müfəssəl-əyaləti Tiflis”də yer adları. “Azərbaycan filologiyası məsələləri”, II c. Bakı, “Elm”, 1984.
Voloqda

**Voloqda** () Rusiya Federasiyasının subyekti olan Voloqda vilayətinin idarəedici, mədəni və elmi mərkəzi olan şəhər. Voloqda çayının sahilində yerləşir.

Şəhər Rusiyanın şimal-qərb bölgəsində mühüm nəqliyyat qovşağı kimi fəaliyyət göstərir. Rusiya Federasiyası Mədəniyyət Nazirliyinin açıqlamasına görə, Voloqda şəhəri Rusiya ərazisində yerləşən qırx bir, Voloqda vilayətində isə üç tarixi şəhərdən biri hesab olunur. Şəhərdə yerləşən 224 bina rəsmi şəkildə mədəni irs abidəsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Təhsil
### Ali təhsil institutları
* Voloqda Dövlət Texniki Universiteti
* Voloqda Dövlət Pedaqoji Universiteti
* N.V. Vereşaqin adına Voloqda Dövlət Südçülük Akademiyası
* Voloqda Biznes İnstitutu
Filiallar:
* Moskva Dövlət Hüquq Akademiyasının Voloqda filialı
* Şimal-qərb İctimai Xidmətlər Akademiyasının Voloqda filialı
* Sankt-Peterburq Dövlət Mühəndislik və İqtisadiyyat Universitetinin Voloqda filialı
* Beynəlxalq Biznes və Yeni Texnologiyalar Akademiyasının Voloqda filialı

## İdman
Şəhərdə "Dinamo", "Lokomotiv", "Vityaz" kimi stadionlar, "Dinamo" və "Laqun" adında üzgüçülük hovuzları, "Spektrum" idman və konsert kompleksi, həmçinin müxtəlif fitness mərkəzləri və regional atletika mərkəzləri mövcuddur. Rusiya ikinci liqasında çıxış edən Dinamo klubu Voloqda şəhərini təmsil edir.

## Qardaş şəhərlər
* , Vorkuta
* , Kouvola
* , Londonderri (Nyu-Hempşir)
* , Mişkolç
* , Zvolle
* , Qrodno
**Tərəfdaş şəhərlər:**
* , Strasburq
* , Elankur
* , Burqas

## Həmçinin bax
* Rusiya
* Rusiya şəhərləri
* Voloqda vilayəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Сайт Администрации города
* Сайт Городской думы
* История, памятники архитектуры, фотографии Вологды
Konotop

**Konotop** () — Ukraynanın şimalındakı Sumı vilayətində yerləşən şəhər, eyniadlı rayonun idarəetmə mərkəzi.

Konotop şəhəri Sumıdan 129&nbsp;km məsafədə yerləşir. Şəhər ərazisində Konotop aerodromu yerləşir.

## Tarix
Bu ərazidə ilk dəfə olaraq XVII əsrin əvvəllərində kazaklar məskən salmışlar. Yaşayış məntəqəsinin adına ilk dəfə 1634-ci ildə müxtəlif mənbələrdə Novoselitsa olaraq rast gəlinmişdir. 1642-ci ildə polyaklar burada qala tikmiş və həmin qalanı bu ərazinin yaxınlığından keçən çayın adı ilə Konotopka adlandırmışlar. Bu qala sonralar Moskva dövlətinə qarşı mübarizədə istehkam vasitəsi olaraq mühüm rol oynamışdır.

1659-cu ildə şəhərin yaxınlığında baş tutan Konotop döyüşü zamanı İvan Vıqovskinin rəhbərliyi altında olan kazaklar (polyaklar və krım tatarları ilə birlikdə) Çar Rusiyası qoşunlarını məğlubiyyətə uğratmışdır. 1782-ci ildə Konotop şəhər statusu almışdır.

İkinci dünya müharibəsi ərzində şəhər 3 sentyabr 1941-ci ildən 6 sentyabr 1943-cü ilə qədər alman qoşunlarının işğalı altında qalmışdır. Buna görə də, Konotopda hər il 6 sentyabr şəhər günü kimi qeyd olunur.

2015-ci ildə Svoboda partiyasının üzvü olan Artyom Semexin şəhərin meri vəzifəsinə seçilmişdir.

## İqtisadiyyat və nəqliyyat
Konotop vacib mühəndislik, ərzaq istehsalı və nəqliyyat mərkəzidir. Şəhər ərazisindən müxtəlif dəmiryolu xətləri keçir: Moskva-Kiyev, Simferepol-Minsk, Baxmaç-Kiyev, Bryansk-Sumı. Konotop şəhəri Ukraynada tramvay sisteminə görə, ən kiçik şəhər hesab olunur.

## Qardaş şəhərlər
* , Mezdra
* , Krasnoqorivka

## Qalereya

Fayl:Konotop Mykolayivs'ka Tserkva 02 Petrovs'kogo 61 (YDS 4541).JPG|Müqəddəs Nikolas kilsəsi
Fayl:Вознесенська церква Конотоп.JPG|Askensiyon kilsəsi
Fayl:Konotop Sadyba Generala Dragomyrova Golovniy Budynok 01 Dragomyrova 18 (YDS 4528).JPG|General Mixail Draqomirovun imarəti
Fayl:Скульптура Коня на вул Бр. Радченків у Конотопі.jpg|Şəhərdə olan at heykəli
Fayl:Konotop Myru 10 01 (YDS 4450).JPG|Qədim şəhər
Fayl:Konotop Likarnya Zaliznychnykiv Golovniy Korpus 04 Sadova 98 (YDS 4437).JPG|Konotop Dəmiryolu Hospitalı
Fayl:Buildings in Konotop (5).JPG|Məktəb
Fayl:Konotop Shkola 11 Svobody 8 (YDS 4411).JPG|Köhnə məktəb binası
Fayl:Trams in Konotop (16).JPG|Tramvay xətti


## Həmçinin bax
* Ukrayna
* Ukrayna şəhərləri
* Kazaklar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Историческая информация о городе Конотоп
* Расписание поездов по станции Конотоп
* Учётная карточка Конотопа на сайте Верховной рады Украины
Turaxan məqbərəsi

**Turaxan məqbərəsi** () — məqbərə Başqırdıstanın Çışmi rayonu ərazisində yerləşir. Abidə XIV—XV əsrlərə aiddir. Məqbərə rayon mərkəzindən 12&nbsp;km cənub-qərbdə, Çişmidən Aşağı Termı kəndinə gedən yolun üzərində yerləşir.

Ehtimal edilir ki, nə zamansa yaxınlığında daş məscid olmuşdur. Bu məqbərə ilə birlikdə vahid memarelıq ansambılıdır. Bəzilərinə görə məqbərə «məhkəmə evi» rolunu oynadığını iddia edirlər. Burada nə zamanlarsa məhkəmələr getmişdir.
## Təsviri
Turaxan məqbərə kobut işlənmiş daşlarla inşa edilmişdir. Təməlini düzbucaqlı formalı, 6,6х6 metr olan divarlar təşkil edir. Divarlarını mhündürlüyü 1,8 metr təkil edir. Səkkiz güşəli tilikinin sonucu gümbəzlə bitir. Girişində düzbucaqlı bir tikili vardır. Bu giriş rolunu oynayır. Divarın qalınlığı 1 metr, gümbəzin hündürlüyü isə 8 metr təkil edir. V. S. Yumatovun təsvirinə görə (1845) çatıda bir çıxıntılı daban ilə bir palıd qapı və daş kəsintilərin gücləndirilməsi üçün bir pin var idi.

Bina kilidli bir qapısı olan müasir bir məhəccərlərlə bağlıdır. Məbədin girişində də məhəcərli qapı yerləşir

## Turaxan haqqında

Turaxan haqqında heç bir məlumat yoxdur. Onun yaşadığı illər, fəaliyyəti bilinmir. Onun haqqında deyilənlər tarixi faktlara söykənmir. Bəziləri bunu çınqızıd olmasını və İrtışla müasir Tobolska qədər köç etməsini bildirirlər. Qohumlarından ayrıldiqdan sonra Qərbi sibiri tərk edərək başqırd torpağına gəlmişdir. Oda məlumdur ki, uzaq keçmişdə başqırdlar indiki Tobolsk rayonu ərazisində yaşayar və köçəri həyat sürərdilər.

Digər fərziyəyə görə Turaxan qüdrətli Basman xanın qardaşı olmuşdur. Basmanın hakimiyyəti Cənubi Uralın hər iki tərəfini əhatə edirdi. Turaxan öz qardaşı müharibədə həlak olmuşdur. Belə vəziyyət o dövrlər üçün nadir hal deyildi. Pyotr İvanoviç Rıçkov yazırdı ki, ruslar bura gələrək Ufa şəhərini salarkən artıq burada şəhər adlanmağa layiq ölçüdə idi. Turaxan burada qışda yaşayırdı. Turaxan yayı isə Termı kəndində keçirirdi. Hazırdada burada onun məqbərəsi yerləşir.

Hazırda onun Başqırdıstanın idarə edənlərdən biri olması qeyd edilir. O, Başqırdıstanı XVI əsrin əvvəllərində idarə etmişdir. O başqırd xalqının ən güclü xanı olması, onun oğlünü Qasım xan olması, Burak xanla (Sarayçikli) döyüşünün olması qeyd olunur. Bu döyüş torpaq və su səbəbimndən olur. Deyilənə görə Turaxan və onun qardaşı Basman xan rəqlibləri noqay Altakar tərəfindən öldürülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Hüseynbəy məqbərəsi () — Hacı Hüseynbəyin dəfn olunduğu yer. O, müasir Başqırdıstan ərazisinin ilk imamı olmuşdur (ilk ali dimi rəhbəri). Onun qəbri Çişmin rayonu, Çişmi qəsəbəsində yerləşən Akzirat qəbrstanlığında yerləşir. Müsəlmanların müqəddəs yerlərindən sayılır.
## Mənbə

* http://ekabu.ru
* http://yuzhnyj-ural.ru
Meydan məscidi

* Meydan məscidi (Dəstə) — Naxçıxan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Dəstə kəndində yerləşən məscid.
* Meydan məscidi (Nüsnüs) — Naxçıxan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Nüsnüs kəndində yerləşən məscid.
Element 123

**Element 123** və ya **Unbitrium** — 123 atom nömrəli element. Latınca adı bir-iki-üç-ium mənasını verir. Ubt və ya 123 kimi işarələnir.
Element 122

**Element 122** və ya **Unbibium** — 122 atom nömrəli element. Latınca adı bir-iki-iki-ium mənasını verir. Ubb və ya 122 kimi işarə olunur.
WIN/GIA

thumb|Loqosu

**Dünya Miqyaslı Müstəqil Şəbəkə / Qallup Beynəlxalq Assosiasiası** (ing.*Worldwide Independent Network/Gallup International Association (WIN/GIA)*). müstəqil bazar araşdırma və seçki firmalarının beynəlxalq əməkdaşlığıdır.Qrup 2010-cu il may ayında yaradıldı.Qallup Beynəlxalq Assosiasiası (ing. *Gallup International Association (GIA)*) 1947-ci ildə, Dünya Miqyaslı Müstəqil Şəbəkə isə 2007-ci il aprel ayında yaradıldı və əməkdaşlığa başladılar. 2017-ci ildən bəri WIN-in qərargahı İtaliyanın Milan şəhərindədir.GIA-nın qərargahı isə  İsveçrənin Sürix şəhərindədir.

## Üzvlər
WIN və GIA üzvləri aşağıdakı ölkələrdə iştirak edirlər:

## İstinadlar
Thin Cjo

**Thin Cjo** — (birman dili: ထင်ကျော်) — siyasətçi, yazıçı və akademik. 1962-ci ildən bəri Myanma (əvvəlki adı ilə Birmaniya) tarixində seçilmiş ilk mülki şəxs. 30-mart 2016-cı ildən bəri Myanma İttifaqı Respublikasının prezidentidir.
Tatarıstan iqtisadiyyatı

**Tatarıstan iqtisadiyyatı** () — Rusiya Federasiyasının Tatarıstan Respublikasının iqtisadiyyatı.

## Quruluşu
Böyük sənaye müəssisələrinin olduğu, şoselərin, şərq və qərb, şimal və cənub keçid yollarının kəsişdiyi bir mövqedə dayanan Tatarıstan Rusiya Federasiyasının subyektləri içərsində iqtisadi inkişaf cəhətdən ən üst səviyyədə olan respublikadır.

## Sənaye
Yanacaq və neft-kimya sənayesi Tatarıstanın əsas sənaye potensialını müəyyən edir. Tatarıstan neft, təbii qaz, gips qaynaqları baxımından olduqca zəngindir.

Ölkənin ən böyük təbii sərvəti neft və təbii qazdır. Tatarıstan ildə təxminən 32 milyon ton xam neft istehsal edir. Ölkədə bir milyard ton neft ehtiyatı olduğu təxmin edilir. Neft və qaz Elmet, Leninogorsk, Alabuga, Mendeleyev şəhərlərində çıxarılır. Çıxarılan neft boru kəməri ilə Moskva, Perm, Qorkiy, Kuybişev, Yaroslavl, Rezon və Başkırdistandakı zavodlara göndərilir.

Neft və qaz sənayesi ilə yanaşı kimya və neft-kimya sənayesi də inkişaf etmişdir. Kimya fabriklərində polietilen, aseton, sintetik kauçuk, film kimi dörd minə yaxın kimyəvi maddə emal edilməkdədir. Neft-kimya sənayesində xam neft, sintetik kauçuk, şinlər, polietilen və neft məhsulları üstünlük təşkil edir.

Ölkədə vertolyot, təyyarə, təyyarə mühərriki, TIR, avtomobil, kompressor və neft-qaz nasosla vurma təchizatları, yüksək texnologiyaya sahib elektrik cihaz istehsal edən şirkətlər var. "Kamaz" markalı yük maşını istehsalının 24%-i Tatarıstana aiddir. Ölkənin neft-kimya şirkətlərinin polietilen, sintetik kauçuk və avtomobil şini istehsal miqdarı Federasiya içində üçüncü yerdədir.

Ayrıca Kazanda təyyarə, kompüter, yük maşını və dizel mühərrik istehsal edən müəssisələr də vardır.

## İstinadlar
Lozova

**Lozova** () - Ukraynanın şərqində Xarkov vilayətində yerləşən şəhər.

Əhalisinin sayına görə, vilayətdə Xarkovdan sonra ikinci ən böyük şəhərdir. Vilayətin mərkəzi olan Xarkov şəhərindən 148&nbsp;km məsafədə yerləşir.

## Nəqliyyat
Lozova şəhəri Xarkov vilayətində vacib dəmiryolu qovşağı hesab olunur.

## Struktur
Şəhər iki vacib hissəyə bölünmüşdür. Onlardan biri Qorod (Şəhər), digəri isə Rayon adlanır.

## Əhali
### Görkəmli şəxslər
* Leonid Skirko, Ukrayna əsilli kanadalı opera müğənnisi
* Anatol Rapoport, Ukrayna əsilli amerikalı riyazi psixoloq

## Həmçinin bax
* Ukrayna
* Xarkov vilayəti
* Ukrayna şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт г. Лозовая
* Сайт телеканала «Сигма», Лозовая
İslamşəhr

**İslamşəhr** (, latın qrafikası ilə **Eslāmshahr**) İran İslam Respublikasının Tehran ostanının mərkəzi olan şəhər. Paytaxt Tehran şəhərindən 12&nbsp;km məsafədə yerləşir. Şəhərin tarixi adı Bəhramabaddır. Tehran İmam Xomeyni Beynəlxalq Aeroportu da şəhərin sərhədləri daxilində yerləşir.

2016-cı il hesablamalarına görə, əhalisinin sayı 548,620 nəfərdir ki, bunun da 279,282 nəfərini kişilər, 269,338 nəfərini isə qadınlar təşkil edir.

## Coğrafiya
Tehranın cənubundan başlayan Savə avtomagistralı bu şəhərin ərazisindən keçərək Savə şəhərinə qədər davam edir.
### İqlim
Şəhər ərazisində qeydə alınmış ən yüksək temperatur 10 iyul 1990-cı ildə 43&nbsp;°C, ən aşağı temperatur isə 2 fevral 1973-cü ildə -13&nbsp;°C qeydə alınmışdır.

## Həmçinin bax
* İran İslam Respublikası
* Tehran ostanı
* İran şəhərlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər

*Rəsmi sayt
Provalnoe gölü

**Provalnoe gölü** —Tatarıstanın Zelenodonski rayonu ərazisində yerləşən göl.

## Coğrafiya
Provalnoe gölü karst mənşəllidir. Tatarıstanın Zelenodonski rayonunda, Ulitino kəndindən 0,8&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Su tutarı dairəvi formaya malikdir. Uzunluğu 50 metr, maksimal eni isə 30 metrdir. Su səthinin sahəsi 0,29 ha-dır. Orta dərinliyi 5 metr, maksimal dərinliyi isə 7 m təşkil edir.

## Hidrologiya
Su tutarının həcmi 600 m³-dir. Yeraltı sularla qıdalanır. Səviyyəsi dəyişməzdir. Suyu rəngsiz, iysizdir. Minerallaşma 138 mq/l, şəffaflıq 270 sm-dir. Kimyavi tərkibi hidrokarbonatlı-kasaliumludur. Kimyavi tərkibi hidrokarbonatlı-maqneziumludur.
## Əhəmiyyəti
* Su tutarının suyu heyvanların suvarılmasında və istirahət məqsəsi ilə istifadə edilir.
* Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və TatarıstanRespublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.
## Ədəbiyyat
* Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ.

## Mənbə
*
Lesnoe gölü (Laişevski rayonu)

**Lesnoe gölü** —Tatarıstanın Laişevski rayonu ərazisində yerləşən göl.

## Coğrafiya
Lesnoe gölü karst məşhəllidir. Tatarıstanın Laişevski rayonunda, Bolşie Kabanı kəndindən 6,0 km şimal-şərqdə yerləşir. Su tutarı uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 470 metr, maksimal eni isə 100 metrdir. Su səthinin sahəsi 1,65 ha-dır. Orta dərinliyi 5 metr, maksimal dərinliyi 12 m təşkil edir.

## Hidrologiya
Su tutarının həcmi 120 min m³-dir. Qıdalanması qarışıqdır. Yeraltı və yağış suları ilə qıdalanır. Səviyyəsi dəyişməzdir. Suyu rəngsizdir, minerallaşma 85 mq/l, şəffaflıq 120 sm-dir. Kimyavi tərkibi hidrokarbonatlı-maqneziumludur.

## Əhəmiyyəti
* Su tutarının suyu heyvanların suvarılmasında istifadə edilir.
* Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və TatarıstanRespublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.

## Mənbə
* 
*
Tatarıstan coğrafiyası

**Tatarıstan iqtisadiyyatı** () — Rusiya Federasiyasının Tatarıstan Respublikasının coğrafiyası.

## Qonşuları
Tatarıstan Rusiya Federasiyası daxilində şimaldan Kirov Oblastı, şimal və şimal-şərqdən Udmurtiya Respublikası, şərq və cənub-şərqdən Başqırdıstan Respublikası, cənub-şərqdən Orenburq vilayəti, cənubdan Samara vilayəti, cənub və cənub-qərb Ulyanovsk vilayəti, qərbdən Çuvaşıstan Respublikası, qərb və şimal-qərbdən Mari El Respublikası ilə qonşudur. Cənub-şərq istiqamətində Qazaxıstan ilə Tatarıstan arasında Orenburq vilayəti yerləşir.

## Torpaqları
Tatarıstan torpaqları ümumiyyətlə alçaq və kələ-kötürdür. İdil çayının qərbində yüksəkliyi 235 metrə çatan ərazi İdil təpələrinin ən şimal nöqtəsidir. Şərqdə Ural dağlarına doğru yüksələn bölgənin cənub-şərqində təxminən 338 metr yüksəklikdə Bögelme-Belebey Platosu yer alır.

İdil çayı bölgə torpaqlarının qərb ucundan şimal-cənub istiqamətində axır.

Torpaqların böyük hissəsini İdilin bir qolu olan Çulman çayı sulayır. Nokrat və Ağ İdil çayları Çulman çayının ən əhəmiyyətli qollarıdır.

## İstinadlar
Xaybulla rayonu

**Xaybulla rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
Rayonun inzibati mərkəzi Akyar kəndidir. Yaşayış məntəqəsi Ufadan  337&nbsp;km aralıda yerləşir.
## Coğrafiyası

	
Xaybulla rayonuBaşqırdıstanın cənub-şərqində yerləşir. Şimaldan Bağqırdıstanın Baymak və Yılayır, qərbdən Ziançur rayonları, cənubdan isə Orenburq vilayəti ilə sərhəddə yerləşir. Rayon Başqırdıstanımn ən quraq regionlarındandır. Burada qış vahə mədəniyyəti yayılmışdı. Rayonun şimal-şərqindən Bolşaya Urtazımka çayı keçir. Şərq ərazisinin yarısı çöllükdür. Burada qara-şorakət torpaqlar yayılmışdır. Qərbində isə meşəçöl və dağ meşələri yayılmışdır.

## Tarix

Xaybulla rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir. İlk əvvəllər rayon mərkəzi Xaybulla kəndi olmuşdur. Hazırda isə Akray kəndi adlanır. Rayon 1950-ci illərdə güclü şəkildə inkişaf edirdi. Bu dövrdən Ufa və Selinski qəsəbələri qalmışdır.

## Əhali

Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 77,6 %, ruslar — 17,8 %, digər millər — 4,6 %.

## İnzibati-ətazi vahidləri
Ziançurinski ayonunda 14 kənd inzibati vahidliyinə 57 yaşayış məntəqəsi daxildir
## İqtisadiyyat
Rayon ərazisində dəmir, qızıl, kvars, tikinti daşı, əhəng, kərpiç xammalı, qum kimi faydalı qazıntılar vardır. Ərazisinin 302,4 min ha əkinə yararlıdır. 82,8 ha ərazi otlaq kimi istifadə edilir. 2015-ci ildə respublika ərazisində ilk günəş elektrik stansiyası olan Buribayev GES istifadəyə verilmişdir ..

## Nəqliyyat
Rayonla əlaqə Sibay — Akyar, Yudıbaeva — Akrar — Sara yolu ilə təmin edilir. Əvvəllər Akyarda hava limanı fəaliyyət göstərmişdir.

## Sosial sfera
Rayon ərazisində 55 ümumtəhsil mərkəzi, 24 orta məktəb, musiqi məktəbi, 28 kütləvi kitabxana, 48 klub, 4 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Burada rus və  başqırd dilində «Xaybulla xəbərləri» — «Хәйбулла хәбәрзәре». adlı qəzet buraxılır.
## Tanınmış sakinləri
* Abdulla Kəmaləddinoviç Adiqamov — partiya və dövlət xadimi, Başqırdıstan Respublikasının üzvü.
* Kayam Həbibrəhmanoviş Axmetşin — Sovet İttifaqı qəhrəmanı.
* Abraşit İlyasoviç Bikbavov — dövlət və ictimai xadim, Başqırd ordusunun adyudantı.
* Zaynulla Baqişaey — rusiyalı dövlət və ictimai xadim.
* Muxamet İdrisov — rəqqas,  RSFSR xalq artisti.
* Yumabay İsyanbayev — musiqiçi, BMSSR xalq artisti.
* Qaynetdin Mulatov — ilk başqırd dirijor, pedaqoq, BMSSR xalq artisti (1969), RSFSR əməkdar incəsənət xadimi  (1980).
* Minniahmet Mulatov — geoloq-geokimyaçı, geologiya-minerologiya elmlər namizədi (1961).
* Sergey Çekmaryov (1909/1910—1933) — sovet şairi.
* Pavel Çumaçenko (1904—1949) — Qırmızı Ulduz ordenli..
* Qilman Yakupov — Xaybulla rayon KPMİK raynom müavini (1962—1980), Əmək İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar

## Mənbə
* RAYONUN RƏSMİ SAYTI
Başqırdıstan coğrafiyası

**Başqırdıstan iqtisadiyyatı** () — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının coğrafiyası.

Başqırdıstan Respublikası Asiya ilə Avropanın birləşdiyi bir bölgədədir. Respublika Cənubi Uraldan qərbə doğru, Belaya və Kama çaylarına qədər uzanır.

Cənubi Uralın ən yüksək zirvəsi olan Yamantau dağından qərbə və cənuba doğru getdikcə yüksəklik azalır.

Meşələrlə örtülü dağlar yerini ümumiyyətlə, yarpaq tökən ağaclardan ibarət yaşıllıqlarla bəzədilmiş bir çöllərə və Belaya çayının keçdiyi düzənliklərə buraxır.

## Qonşuları
Şimaldan Perm diyarı, şimal-şərq Sverdlovsk vilayəti, şimal-şərq, şərq və cənub-şərqdən Çelyabinsk vilayəti, ənub-şərq, cənub və cənub-qərbdən Orenburq vilayəti, qərbdən Tatarıstan Respublikası və şimal-qərbdən Udmurtiya Respublikası ilə həmsərhəddir.

## İstinadlar
Başqırdıstan Milli Parkı

**Başqırdıstan Milli Parkı** () — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının ərazisində olan milli park statuslu qorunan ərazi.

## Tarixi
11 sentyabr 1986-cı ildə yaradılmışdır.

## Ərazisi
Milli Parkın sahəsi 92 min hektardır. Bunun 83.2 min hektarı - ümumi sahənin 90,4%-i bilavasitə milli parkın, 8,8 min hektarı isə milli parka daxil olmadan yerli torpaq sahiblərinin və istifadəçilərin iqtisadi istifadəsindədir. Çünki parkın sərhədləri içərisində 15 yaşayış məntəqəsi var ki, burada təxminən 3,8 min nəfər yaşayır.

Cənubi Uralın alçaq dağlıqlarını və platovarı yüksəkliklərini, Nuquş su anbarı akvatoriyasını əhatə edir.

Parkda karst geniş yayılmışdır; Kuperl çayı üstündəki təbii körpü bunun nadir təzahürüdür.

Ərazidə çoxlu sayda mağaralar var.

## Florası
Bitki örtüyündə enliyarpaqlı palıd, cökə, ağcaqayın, qarağac meşələri geniş yayılmışdır. Burada nadir və tükənməkdə olan növlərə rast gəlinir.

## Faunası
Faunasında meşə heyvanlarından qonur ayı, canavar, sığın, cüyür, dələ və quşlardan qaratoyuq, alacəhrə, qarabağır, ağacdələn və s. üstünlük təşkil edir. Bu parkın sakini olan Başqırdıstan çöl arısı xüsusi qorunan növlərdəndir.

Milli parkda 231 növ quş aşkar edilmişdir. Bu növdən 148 növü yuva halında tapılmışdır.

Parkın su anbarlarında 32 balıq növü aşkar edilmişdir.

## Turizm
Parkın ərazisi hər il təxminən 30 min nəfər tərəfindən ziyarət edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Кучерев Е. В. Башкирия (национальный парк)  // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8.
Cənubi Asiya daşqınları (2017)

**Cənubi Asiya daşqınları** — 2017-ci ilin iyul ayından etibarən Cənubi Asiya bölgəsində musson hava axınlarının səbəb olduğu daşqın fəlakəti. Daşqınlar Hindistan, Pakistan, Nepal və Banqladeşdə yaşayan ümumilikdə 41 milyon insana təsir edib, 1.300-dən çox insan həlak olub.
Başqırdıstan Dram Teatrı

**Başqırdıstan Dram Teatrı** (tam adı: **Məjit Qafuri adına Başqırdıstan Dram Teatrı**; ) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı olan Ufa şəhərində fəaliyyət göstərən dram teatrı.

## Tarixi
Teatrın əsası 4 dekabr 1919-cu ildə Sterlitamakda **1-ci Başqırdıstan Dövlət Teatrı** kimi qoyulmuşdur. İlk bədii rejissoru və direktoru V.Q. Murtazin-İmanski olmuşdur.

1922-ci ildən Ufaya köçürülmüş, **Ufa Dövlət nümunəvi teatrının tatar-başqırd truppası** ilə birləşdirilmişdir.

Burada başqırd və tatar müəlliflərinin pyesləri, həmçinin rus və dünya klassiklərinin əsərləri tamaşaya qoyulurdu.

1929-1930-cu illər teatr üçün dönüş mövsümü olmuşdur. Belə ki, həmin mövsümdə teatr başqırd ədəbi dilinə keçmiş və Moskvadakı Malı Teatr ilə yaradıcılıq əməkdaşlığı haqqında müqavilə bağlamışdır.

Teatrın tarixində V.Q. Murtazin-İmanski, Z.İ. Bikbulatova, T.M. Biktaşeva, L.V. Valiyev, V.Q. Qalimov, T.Q. İmaşev, R.V. İsrafilov, M.A. Maqadeyev, A.K. Mübarəkov, Ş.M. Murtazina, A.Q. Sadıkova, R.S. Sırtlanov, Q.R. Şamukov, X.Q. Yarullin və başqalarının böyük rolu olmuşdur.
1935-ci ildən akademik dram teatrı statusuna malikdir. 1971-ci ildən başqırd mütəfəkkiri Məjit Qafurinin adını daşıyır. Teatrın qarşısında Məjit Qafurinin abidəsi qoyulub.

## Həmçinin bax
*Başqırdıstan Opera və Balet Teatrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*''Саитов Х. С.'' Башкирский театр драмы.// Статья в Башкирской энциклопедии
Başneft

**Başneft** — Rosneftin tərkibinə daxil olan neft şirkəti. Şirkətin baş ofisi Başqırdıstanın paytaxtı Ufa şəhərindədir.

## Başqırdıstan nefti
Başqırdıstanda 140-dan çox neft yatağı var. Bu yataqlardan ən böyükləri Tuymazı və Agizel çaylarının aşağı axarlarında yerləşir. Həmçinin burada təbii qaz həm sərbəst halda həmçinin neftlə bərabər çıxır.

## Tarixi
"Başneft"-in yaradılması Başqırdıstanda neft sənayesinin inkişafına səbəb oldu. İlk dəfə 16 may 1932-ci ildə mühəndis-geoloq A.A.Bloxinin başçılığı ilə İşimbay şəhərində İşimbay neft yatağının açılışı oldu. "Başneft" 1946-ci ildə "Başneftkimya kombinatının" bazası üzərində yaradıldı. Bu zaman bir çox müəssisələr bu müəssisəyə birləşdirildi. Belə ki, 1954-cü ildə bu müəssisə SSRİ-də neft istehsalı üzrə ən böyük birləşmiş müəssisə oldu.

## Fəaliyyəti

Şirkət Volqa-Ural neft-qaz əyalətində 160-dan çox yataqdan neft çıxardır. Hansı ki, bu yataqlar Başqırdıstan, Tatarıstan və Orenburq əyalətinə daxilində yerləşirlər. Həmçinin şirkət Xantı-Mansi Muxtar vilayətində yerləşən 4 lisenziyalı yataqdan da neft çıxardır. 2009-cu ilin sonunda şirkətin neft ehtiyatı 1.3 mlrd barel  (177.4 mln.ton) olmuşdur. İllik gücü 24,07 mln.ton olan 3 zavod və həmçinin neft-kimya kombinatı bu şirkətə daxildir. 2010-cu ilin məlumatlarına əsasən isə bu şirkət ən dərindən neft çıxartmaq üzrə liderlik edir. 2016-cı ilin məlumatlarına görə isə "Başneft"-Rusiya üzrə neft emalının 7%-ni, neft hasilatının 4%-ni, benzin istehsalının isə 12%-ni təşkil edir.

## Neft hasilatı
"Başneft" 2014-ci ildə 17,8 milyon ton, 2015-ci ildə isə 19,9 milyon ton neft istehsal edib. Belə ki, bu gündə 398 min barel təşkil etmişdir. Şirkətin zavodlarında neft emalının həcmi 19,1 milyon ton (2014-cü ildə - 21,6 milyon ton) olmuşdur. Emal dərinliyi- 85.8% (bir il əvvəl - 84.6%) olub. 2015-ci ildə şirkətin gəlirləri 611 273 milyon rubl olduğu halda, 2014-cu ildə isə 637 271 milyon rubl olmuşdur. Şirkətin xalis mənfəəti - 59 564 milyon rubl (2014-cü ildə 43 146 milyon rubl) təşkil etmişdir

## İstinadlar
Lesnoe

;Yaşayış məntəqələri
* Lesnoe (Belarus) — 

;Göllər
* Lesnoe gölü (Tatarıstan) — 
* Lesnoe gölü (Laişevski rayonu) —
Alfa

**Alfa** — yunan əlifbasının ilk hərfi, radioaktiv şüalanmanın tiplərindən biri bu hərflə işarələnir. Alfadan sonra beta gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qamma

**Qamma** — Yunan əlifbasının üçüncü hərfi. Foton şüalanması bu hərflə işarələnir. Betadan sonra gələn hərfdir.

## İstinadlar
Sapuqoli gölü

**Sapuqoli gölü** —Tatarıstanın Laişevski rayonu ərazisində yerləşən göl.

## Coğrafiya
Sapuqoli gölü karst məşhəllidir. Tatarıstanın Laişevski rayonunda, Sapuqoli kəndində yerləşir. Su tutarı uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu  765 metr, maksimal eni isə 157 metrdir. Su səthinin sahəsi 8,1 ha-dır. Orta dərinliyi 1 metr təşkil edir.
## Hidrologiya
Su tutarının həcmi 80 min m³-dir. Yeraltı sularla  qıdalanır. Səviyyəsi dəyişməzdir. Suyu rəngi sarıdır, minerallaşma 67 mq/l, şəffaflıq 90 sm-dir. Kimyəvi tərkibi hidrokarbonatlı-kalsiumludur.
## Əhəmiyyəti
* Su tutarının suyu içməli su kimi və çimmək məqsədi üçün istifadə edilir.
* Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və TatarıstanRespublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.

## Mənbə
* 
*
Zaytuna Bikbulatova

**Zaytuna Bikbulatova** (tam adı: **Bikbulatova Zaytuna İslamovna**, ; ) — başqırd aktrisası. SSRİ xalq artisti (1973).

## Həyatı
10 iyun 1908-ci ildə Çişmin rayonunun Safarovo kəndində anadan olmuşdur.

23 fevral 1992-ci ildə Ufada vəfat etmişdir. Ufa müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Ailəsi
Makarim Maqadeyevlə evli olmuşdur.

## Karyerası
Zaytuna Bikbulatova Ufa İncəsənət Texnikumunun teatr şöbəsini bitirmişdir.

Səhnə fəaliyyətinə 1927-ci ildən Ufadakı Başqırdıstan Dram Teatrında başlamışdır.

1961–1984-cü illərdə Başqırdıstan Teatr Xadimləri İttifaqının sədri olmuşdur.

## Rolları
O, bir sıra müxtəlif xarakterli, real səhnə obrazları yaratmışdır. Əsas rolları:
* Laurensiya ("Qoyun bulağı", L. de Veqa)
* Dezdemona ("Otello", U. Şekspir)
* Larisa ("Cehizsiz qız", A. Ostrovski)
* Anna Karenina ("Anna Karenina", L. Tolstoy)
* Tanya ("Tanya", A. Arbuzov)
* Möhtərəmə ("Biz ayrılmayacağıq", İ. Abdullin)
* Züleyxa ("Tənha qayınağacı", M. Kərim)
* Fatimə ("Həyat nəğməsi", M. Əmir) və b.

## Xatirəsi
* Ufa şəhərindəki M. Frunze küçəsində yerləşən 1 nömrəli evə aktrisanın şərəfinə xatirə lövhəsi vurulmuşdur.
* Çişmin rayonunun Safarovo kəndində yerləşən küçələrdən biri onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Бикбулатова, Зайтуна Исламовна  // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН "Башкирская энциклопедия", 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8.
* Бикбулатова, Зайтуна Исламовна // статья в Большой Советской Энциклопедии
* Зайтуна Бикбулатова — Корифей башкирской сцены (к 105-летию со дня рождения выдающейся актрисы) // Отдел культуры МР Кургачинский район
* Одна улыбка Бикбулатовой — целое откровение // Пенсионеры 
* Бикбулатова Зайтуна Исламовна // Чишминская районная межпоселенческая библиотека
Arlan neft yatağı

**Arlan neft yatağı** () — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının ərazisində olan neft yatağı.

Paytaxt olan Ufa şəhərindən 125&nbsp;km şimal-qərbdə, Volqa-Ural neftli-qazlı hövzəsində yerləşir. Sahəsi 2,3 min km2-dir. 1955-ci ildə kəşf olunmuşdur. Yataq çoxlaylıdır, 0,8–1,3&nbsp;km dərinlikdə, Alt və Orta Karbon yaşlı süxurlardadır. Burada neftin sıxlığı 0,88–0,89 kq/m³, tərkibində kükürdün miqdarı 2,4–3,6 %-dir.

## Ədəbiyyat
*Газпром нефтехим Салават. Энциклопедия. Уфа. изд. Башкирская энциклопедия, 2013. 
*Геологическое строение и разработка Арланского нефтяного месторождения. Уфа. 1997. 

## İstinadlar
Ufa tramvayı

**Ufa tramvayı** — Ufa şəhərində tramvay xətti.

## Tarixi

### 1945-ci ilə qədər
1898 — Ufada ilk elektrikli tramvayın işə salınması fikirini mühəndis koşinn irəli sürmüşdür.

1911 — Ufa şəhər duması şəhərdə tramvayın işə salınmasını qərara alır .

1913 — Mühəndis Vasilev və Ştuder şəhər dumasına tramvay xəttinin çəkilməsi ilə bağlı müraciət etmişlər.

1934 — 5 mart tarixində SSRİ Xalq Komisarları Soveti Ufada tramvay xəttinin çəkilməsi haqqında qərar qəbul edir.

1936 — yazda Zensov küçəsində tramvay xəttinin tikintisinə başlanılır. Beş vaqon və elə bir o qədər də qoşqu alınır.

1937 — 23 yanvarda ilk sınaq keçirilir.24 yanvarda artıq Lenin küçəsindən Perm küçəsinə qədər olan xətt istifadəyə verilir. Daimi yol isə 1 fevralda istifadəyə verilir.

1938 — yanvarda ikən qar təmizləyən istifadəyə verilir. Elə həmin ildəcə 8 motorlu və 5 qoşqu alınır. Sentyabrdan Budyonnı küçəsindən yeni mətbəyə qədər yol inşa edilir.

1940 — bu ildə tramvay sistemi 21&nbsp;km uzunluğa, 3 maşruta, 17 vaqona  sahib idi.

1945 — Şota rustavelli küçəsində olan bir xəttli yol ləğv edilir.
### 1946—1991
1952 — İnqilab küçəsindən Aksakova, Sverdlova vəÇörək zavoduna qədər xət çəkilir. 2 МТВ-82 vaqonu əldə edilir.

1956 —  № 2 deposu istifadəyə verilir.

1957 — Ulyanovlar küçəsindən Kosmanavtlar küçəsinə yol çəkilir.

## İstifadə olunan vaqonlar

### Tarixi
* Х/М] (1937 — ?);
* Ф/БФ (? — 1963);
* МС/ПС;
* КТМ/КТП-1 (1956—1971) (vaqonların bir qismi Novoçerkassk, Arxangelsk, Salavat şəhərlərinə verilir.);
* КТМ/КТП-2 (1961—1966) (Oryol, Tomsk, Salavat şəhərlərinə verilir);
* КТМ/КТП-3 (1962-ci ildə sınaqdan keçirilir);
* МТВ-82 (1952—1970) (Yekaterinburq şəhərinə verilir);
* Tatra K2 (1968—1982);
* Tatra T3#Тatra T3SU (1966—2008);
* 71-605А (1991. — hazırda);
* 71-608К (1992. — hazırda);
* 71-608КМ (1995. — hazırda);
* 71-619А (1999. — hazırda);
* 71-623 (2009. — hazırda);
* РВЗ-6 (1961—1988);
* РВЗ-6М (1966—1993);
* РВЗ-6М2 (1976—2009);
* ЛМ-93 (1995. — hazırda);
* Tatra T3D (2001. — hazırda);
* Tatra T3SU (1977. — hazırda);
* Tatra T6B5 (T3M) (1988—1993) (vaqonlar Yekaterinburq və Nijni Novqord şəhərlərində istifadə edilir, 2007. — hazırda);
* 71-402 (2001. — hazırda).

### Müasir
thumb|right|200px|71-619К tramvay vaqonları

#### S. i. ZORİN adına № 1 depo
S. i. ZORİN adına № 1 depoda 80 vaqon istifadəçilərin ixtiyarındadır.:
* 71-608К — 63 əd.;
* 71-608КМ — 7 əd.;
* 71-623-02 — 4 əd.;
* 71-605А — 2 əd.;
* 71-132 (ЛМ-93) — 1 əd.;
* 71-619А — 1 əd.;
* 71-619К — 1 əd.;
* 71-623-00 — 1 əd.

#### № 2 depo
№ 2 depoda 75 vaqon istifadədir:
* Tatra T3D — 44 əd.;
* Tatra T3SU — 26 əd.;
* Tatra T6B5-MPR — 4 əd.;
* 71-402 «SPEKTER» — 1 əd.

## Mənbə
* Сайт МУЭТ г. Уфы
* Уфа  
* Электронная схема общественного транспорта Уфы 
* Ufa elektronəqliyyatı
* Список отечественных трамвайных вагонов Уфы на сайте «Трамвайные вагоны» 
* Общественный транспорт города Уфы онлайн
Arxeoastronomiya

**Arxeoastronomiya**,() qədim insanların astronomik təsəvvürlərini öyrənən elm sahəsi; arxeoloji abidələri və qədim artefaktları (incəsənət abidələri daxil olmaqla) onlardakı astronomik mənanı aşkar etmək məqsədilə öyrənən bilavasitə arxeoastronomiyaya və folklor və etnoqrafik məlumatlar əsasında qədim insanların kosmoloji və kosmoqonik təsəvvürlərini açan etnoastronomiyaya ayrılır. Fənlər arası elm kimi arxeologiya və astronomiyadan, həmçinin elm tarixi, din tarixi, etnologiya, linqvistika, paleoiqlimşünaslıq və s.-dən alınan nəticələrdən istifadə edir. 19-cu əsrin sonu – 20-ci əsrin əvvəllərində Misir, Yaxın Şərq və Böyük Britaniyadakı bir sıra monumental tikilinin astronomik səmtini öyrənmiş ingilis astronomu C. Lokyeri arxeoastronomiyanın banisi hesab etmək olar. Sonralar aydın oldu ki, Mərkəzi Amerikanın qədim şəhərlərinin bir çox bina və memarlıq kompleksləri astronomik məna kəsb edir. Yalnız 1960-cı illərdə ingilis astronomu C. Hokinsin Stonhenc haqqındakı və Böyük Britaniyadakı çoxsaylı arxeoastronomiya abidələrini hərtərəfli tədqiq etmiş arxeoastronomiya Tomun işlərindən sonra arxeoloqlar Neolit və Tunc dövrləri insanlarının astronomik biliklərinin yüksək səviyyədə olmasını qəbul etdilər. Qədim insanların astronomiyaya marağının ilk təzahürləri Ayın səfhələrinə görə günlərin hesablanmasını əks etdirən Paleolit dövrü artefaktları ilə bağlıdır. Neolit dövründə astronomik səmtli dəfn yerləri və nekropollar meydana gəldi. Bu növ abidələrdən ən məşhuru İrlandiyadakı Nyu-Qreync kurqanıdır (təqr. e.ə. 3300). Əsl astronomiya üfüq astronomiyası adlanan mərhələdən başlayır. Arxeoloji abidədə dünyanın cəhətlərini göstərən səmtlərin mövcudluğu ilk astronomik alət olan qnomonun ixtirasından xəbər verir. Ümumiyyətlə arxeoastronomiya tədqiqatları nəticəsində dünyanın müxtəlif bölgələrindəki mağaralarda, qayaüstü rəsmlərdə, insan məskənlərində və s. Günəşin vəziyyəti ilə əlaqədar ilin fəsillərinin təyini, əlamətdar astronomik hadisələr – komet görünməsi, ifrat yeni ulduz partlayışı və s. ilə bağlı xeyli elmi faktlar aşkarlanmışdır. Bir çox mifoloji süjet, qədim insanların inancları ulduzlu göy, işıqsaçan göy cismlərinin hərəkəti, göyün bürclərə bölünməsi ilə bağlıdır (bax Astral kultlar). Müxtəlif dövrlərin qədim abidələrinin astronomik izahı insan məskənləri və dini komplekslərin təşkilini, qədim təqvim sistemini, qədim insanların astronomik təsəvvürlərinin onların mədəniyyətindəki yerini və rolunu başa düşməyə kömək edir.

## Mənbə
*