Luka della Robbianın kantoriyası

**[[Luka della Robbia]]nın kantoriyası** () — Florensiyadakı Santa-Mariya-del-Fiore kafedralı üçün yaradılmış heykəltəraşlıq əsəri. Əsər hazırda Opera-del-Duomo muzeyində saxlanılır və Donatellonun kantoriyası ilə üzbəüz nümayiş etdirilir. 

Erkən Florensiya İntibahının şah əsərlərindən biri hesab edilən kantoriya, 1431-1438-ci illər arasında yaradılmışdır və 348 sm hündürlüyə malikdir. 

## Tarixi

Florensiya kafedralının xeyir-dua mərasimi öncəsi, Opera xidmətində olan sənətkarlar ən azı görünən hissələrdə kilsənin Daxili və xarici işçiliyini yekunlaşdırmağa çalışırdılar. 

Litrugik nəğmə xorçularının və 1432-ci ildə kafedral üçün Matteo da Prato tərəfindən sifariş edilmiş yeni əsas orqanın yerləşdirilməsi üçün presviteriyada iki kantoriya inşa edilməsinə qərar verilir; onlardan biri kanoniklər otağının, digəri isə Messa otağının qapısı üstündə olmaqla əsas altarın iki tərəfində simmetrik olaraq yerləşdirilməli idi. 

İlk xor eyvanı 1431-ci ildə heykəltəraş Luka della Robbiaya sifariş edilir və altarın solunda yerləşdirilməsi planlaşdırılır. Lakin, Milana qarşı müharibənin maliyyələşdirilməsinə görə yun gildiyası olan *“[[Arte della Lana]]”* tərəfindən üç il əvvəl kafedralın maliyyələşdirilməsi dayandırıldığına görə, ehtimal edilir ki, layihə daha əvvəl hazırlanmışdı. Eyvanın dekoru üçün 150-ci Psalmın (Laudate Domini) seçilməsi Matteo da Prato tərəfindən təklif edilmiş, həmin Psalmın sözləri üç sətir şəklində eyvanın yuxarı kənarı və konsolu altında yazılmışdır. İlham mənbəyi kimi sənətkar, Via Guelfa küçəsindəki emalatxanası yaxınlığında oxuyan Yevangelistlər Cəmiyyətinin uşaq xorunu seçmişdir. 

Luka işə yan panellırin hazırlanması ilə başlamış və bir ildə iki paneli tamamlamaqla davam etmişdir. İlk panellərin təhvil verilməsindən sonra, digər panellər daha yüksək qiymətləndirilmiş və onlara görə sənətkar daha çox ödəniş almışdır. 1438-ci ildə - Donatellonun kantoriyasından bir il əvvəl Luka öz kantoriyası üzərində işi tamamlamış və bu işə görə ümumilikdə 382 florin qonorar almışdır. Vazari qeyd edir ki, kantoriya iki bürünc fiqurla bəzədilmişdi; ola bilsin ki, həmin fiqurlar hazırda Parisdəki Jakmar-Andre muzeyində saxlanan iki Şamtutan puttilərdir.

1688-ci ildə böyük hersoq Ferdinand de Mediçi və Bavariyalı Violanta Beatriçenin toyu münasibəti ilə bütün kafedral böyük barokko dəbdəbəsi ilə bəzədilmişdi; bu zaman hər iki kantoriya həddən artıq kiçik və dəbdəb düşmüş kimi qiymətləndirilərək  sökülmüş və saxlanılması üçün Opera-del-Duomoya verilmişdir. Onların yerində iri taxta eyvanlar quraşdırılmışdır. 

XIX əsrdə Qaetano Bakkaninin rəhbərliyi ilə kafedralın bərpası və yenidənqurulması zamanı, qədim kantoriyaların qalıqları da sökülmüş, onların yerində iki sadə daş xor yığılmışdır ki, bu günə kimi də istifadə edilməkdədir. 

XIX əsrdə Florensiya kafedralının tarixi kantoriyalarının bərpası üçün çoxsaylı müraciətlər edilmiş, yenidən yığılmış kantoriyalar isə uzun müddət Uffitsi və Barcello qalereyalarında sərgilənmişdir; bu zaman müxtəlif şəxslər tərəfindən kantoriyaların yenidən Florensiya kafedralındakı yerlərində quraşdırılması təklifləri irəli sürülmüşdür. 

1887-ci ildə nəhayət ki, kantoriyalara yeni muzey ithaf edilməsi qərara alınmış, beləcə Opera-del-Duomo muzeyinin əsası qoyulmuş və memar Luici del Moro tərəfindən layihələndirmə işi icra edilmişdir. Muzeydə, bir zamanlar kafedral üçün yaradılmış digər sənət əsərləri kimi, kantoriyaları da müşahidə etmək mümkündür.

## Təsviri

Dövrümüzdə orijinal kantoriya, Opera-del-Duomo muzeyinin zallarından birində, ilkin olaraq kafedralda quraşdırıldığı hündürlükdə quraşdırılmışdır. Kantoriyanı təşkil edən panellər orijinal panellərin kopyasıdır, orijinal panellər isə aşağıda sərgilənir ki, ziyarətçilər daha yaxşı baxa bilsinlər. 
Luka tərəfindən hazırlanmış kantoriya cənubdab düşən təbii işıqla işıqlandırıldığına görə, daha sərfəli yerdə yerləşirdi. 

Əsər, beş konsol tərəfindən dəstəklənən, spirallar və volyutlar tərəfindən dəstəklənən paralelepiped formasında icra edilmişdir. Tikilinin bütün memarlığı Brunelleski tərəfindən əsası qoyulmuş İntibah memarlığı məntiqini dəqiqliklə izləyir. Hər konsolda və parapetin künclərində Korinf kapiteli ilə tamamlanmış iki kiçik pilyastr yerləşir. Bu, öndə dörd, yanlarda isə iki kvadrat sahə yaratmağa imkan vermişdir ki, onlar da, müxtəlif barelyeflərlə tamamlanmışdır. 

Daha iki panel konsollar arasında yerləşdirilmişdir ki, beləliklə də, kantoriyanı bəzəyən panellərin ümumi sayı ona bərabərdir. Klassik incəsənətdə olduğu kimi, dişciklər və qabartmalarla bəzədilmiş kimatiya üzərində 150-ci Psalmın mətnini əks etdirən ilk sətir latın dilində əks etdirilmişdir.

## Ədəbiyyat
*AA.VV., *Il museo dell'Opera del Duomo a Firenze*, Mandragora, Firenze 2000. ISBN 88-85957-58-7