open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şato

**Şato** () — Fransa, daha çox park və şərabçılıq təsərrüfatı ilə məşğul olan daha yüksək aristokratiya və ümumilikdə zadəganların ev sahibliyi üçün qəbul edilən ad.

Orta əsr zadəganlığının möhkəmləndirilmiş iqamətgahlarına fransız dilində *[[:fr:château fort|château fort]]* termini deyilir və əksər şateauxlar üçün tərcümənin daha uyğun bir variantı "saray", "əmlak" və ya "əmlak" dır. Məsələn,  «Şato Versal» (*Château de Versailles*) —  XVII—XVIII-ci əsrlərə aid bir saray və park ansamblının klassik bir nümunəsidir.

300-dən çox şato Luar vadisində cəmləşmişdir. Onların bir çoxu YUNESKO tərəfindən Dünya İrsi siyahısına kimi təsnif edilir və mərhum Qotik Milli İrsinin İntibah İtaliyasından götürülmüş elementlərlə xarakterik qəribə birləşməsi ilə I Fransis  dövrünün erkən intibah memarlığının şah əsərlərinə aiddir. Belə bir binanın klassik nümunəsi Şambord qala sarayıdır.

XIX əsrin sonlarında Şərqi Avropa və Amerikada, o cümlədən Kanada yayılan eklektizm və tarixçiliyə olan həvəsdən sonra "şate stili"ni təqlid edən asimmetrik binalar yaradılmışdır.  üslubuna nümunələr arasında Massandrov sarayı, Yevksinoqrad, Barvixedə yaşayış yerləri mövcuddur.

Hal-hazırda, Fransada şato feodal sələfi ilə tarixi qohumluq münasibətində olan hər hansı bir üslubda, hər hansı bir dövrdə tikilmiş hər hansı bir bina deyilir: bir şate, əvvəllər heç bir şatovun olmadığı yerdə tikilmiş bir ev sayılmır; və əksinə - misal üçün 2010-cu ildə sökülən tarixi bir şato yerində inşa edilmiş şato evidir.

## Xarici keçidlər
*
Kezenoyam gölü

**Kezenoyam**() — Dağıstan ərazisində yerləşən uçqun və ya tıxac göl. Göl Dağıstanın Botlix rayonu ilə Çeçenistan Respublikasının Vedeno rayonu sərhəddindədir. Kezenoyam gölü Sulak çayı hövzəsinə daxildir. Regional əhəmiyyətli hidroloji abidə hesab olunur. Subalp çəmənlikləri zonasında yerləşir. Yağıntı və yeraltı sula ilə qidalanır. Səth axımı yoxdur. Göldə suyun səviyyəsi kəskin dəyişir. Dəyişmələr mövsimi və çoxillikdir (6–8 m). İllik düşən yağıntıların miqdarı suyun səviyyəsinə böyük təsir göstərir. Yayda göl suyunun temperaturu 17–18 °С olur. Qışda buz örtüyünün qalınlığı 60–80 sm olur. Ümumi göl suyunun həcmi — 62 milyon m³-dir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü — 1854 metrdir. Göl səthinin sahəsi isə — 1,7 km²-dir. Bunun 1,5 km² — Çeçenistan ərazisinə düşür.

## Adlanması
Müxtəlif şəkildə adlandırılır:Kezenoyam, Kazenoyam, Eyzenam, Retlo.

## Ümumi məlumat
Ərazidə arxeloji tapıntılar və tarixi-memarlıq abidələri üstünlük təşkil edir. Bunlara həm hərbi, həm də yaşayış tikililəri daxildir. Ərazidə olan orta əsr Aldam-Qezi qəsri diqqəti cəlb edir. Göl yaxınlığında Kezenoy, Xoy, Arsoy, Sadoy, Buni, Makajoy aulları yerləşir. Etnoqrafik nəticələrə görə ərazi qədim məskunlaşma bölgəsidir.

Yüksək dağ gölü olan Kezenoyam Çeçenistanın ən böyük gölüdür. Göl Andiy silsiləsinin cənub yamaclarında yerləşir. Göl iki kiçik çayın — *Xarsum* (Alxar) və *Kauxa*(Xodu) tıxac əmələ gətirməsi nəticəsində formalaşmış. Tıxaca səbəb isə zəlzələ zamanı baş vermiş uçqun olmuş. Gölün qərb hissəsində yerləşən bəndin hündürlüyü 100 m-dir. Göl yatağı çox dikdir və dib hissəsi düzdür. Ən dərin yeri 74 metrdir. Şimaldan cənuba doğru 2 km uzanır. Qərbdən şərqə doğru isə 2,7 km uzanır. Ən enli yeri 735 metrdir. Sahil xəttinin uzunluğu 10 km-dir. Göl suyu soyuqdur. Yayda su səthinin temperaturu 17–18 °С-dən artıq olmur. Aşağı qatların temperaturu isə təxminən 7–8 °С olur.

## Ədəbiyyat
* Перспективы рекреационного использования озера Кезеной-Ам (Северо-Восточный Кавказ) / В. А. Широкова, В. А. Снытко, И. А. Керимов и др. // Современные проблемы геологии, геофизики и геоэкологии Северного Кавказа. Материалы IV Всероссийской научно-технической конференции. — Грозный, 2015. — С. 263–265

## İstinadlar
Nadir şah Əfşar: diplomatik yazışmalar

**Nadir şah Əfşar: diplomatik yazışmalar ** — AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılan mənbələr əsasında Nadir şah Əfşarın diplomatik irsinin toplandığı kitab.

## Haqqında
2015-ci ildə AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılan mənbələr əsasında hazırlanmış kitab. Kitabda Azərbaycanın və Yaxın Şərqin siyasi tarixində iz buraxmış, Qərb tarixçilərinin "Şərqin Napoleonu" adlandırdıqları Nadir şah Əfşarın diplomatik irsi toplanmışdır. Kitabın elmi redaktoru Akademik Ramiz Mehdiyev, redaktoru Paşa Kərimov, fars dilindən tərcümə edib, nəşrə hazırlayan, qeydlərin müəllifi Rauf Şeyxzamanlı və şərhlər və tarixi məlumatların müəllifi isə Eldar Əmirov və Taleh Hacıyevdir. Burada Nadir şahın Hindistanın fəth edilməsindən sonra Rum padşahı Sultan Mahmud xana, Hindistan şahı Məhəmmədə, Molla Məhəmməd Zəkiyə, Məşhədin mütəvəllisi Mirzə Məhəmməd Rzaya və Qəndəharın fəth olunması münasibətilə qardaşı İbrahim xana yazdığı məktublar toplanıb.

## Həmçinin bax
* Nadir Şah

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kitabı oxumaq üçün link
İrqanay su anbarı

**İrqanay su anbarı** — Rusiyanın Dağıstan Respublikasında yerləşə süni su hövzəsi. Su anbarı Avar Göysu çayı üzərində İrqanay SES tikilməsi nəticəsində yaranmış. İrqanay su anbarı Unsuqul rayonu ərazisinə aiddir. Su anbarı sahillərində Şamilkala qəsəbəsi, İrqanay (Yeni İrqanay) kəndi, Zirani və Maydanski kəndləri yerləşir.

## Ümumi məlumat
Su anbarının sahəsi normal su dolma səviyyəsi zamanı 18 km² olur. Uzunluğu isə 21 km-dir. Tam və faydalı su həcmi 601 və 371 milyon m³-dir. O üzdən su anbarında suyun səviyyəsi mövsimi olaraq nizamlanır. Su səviyyəsinin normal olduğu zamanı su anbarının dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 547 metr olur (Baltik dəniz səviyyəsi). Maksimal su tutumu zamanı isə hündürlük 548,5 metr, ən aşağı su səviyyəsində isə 520 metr olur .

Su anbarının sahil xətləri çox parçalanmış. Ümumi sahil xəttinin uzunluğu 43 km-dir. İrqanay su anbarının orta eni 500 m, maksimal eni isə 1,5 km-dir. Bəndin hündürlüyü 111 metr, eni isə 317 metrdir.

Su anbarının fauna və florası çox zəngin deyil. Daha çox forel, qızılbalıq, çəki və şirbit üstünlük təşkil edir.

## Tikintisi
İrqanay SES-nın tikintisinə 1977-ci ildə başlanılmış. Ancaq bu stansiya keçmiş SSRİ-də ən uzun müddətli tikintilərdən birinə çevrilmiş. Su anbarının tam su ilə doldurulması prosesi 2008-ci ildə yekunlaşmış. Su anbarının doldurulması nəticəsində 940 hektar kənd təsərrüfatına yararlı torpaq və bağ sahələri su altında qalmış. 521 tikilinin yeri dəyişdirilmiş. Su anbarı tikintisindən sonra tam olaraq İrqanay kəndi, qismən isə Zirani və Maydanski kəndləri köçürülmüş.

Su anbarının tələsik doldurulması səbəbi ilə ərazinin tam sanitar təmizliyini həyata keçirmək mümükün olmamış. Təmizləmə ancaq 30% həyata keçirilmiş. Nəticədə su dibində kəsilməmiş bağlar, evlər, təsərrüfat tikililəri və qəbiristanlıqlar qalmış.

## İstinadlar
Gürcüstanın milli parkları

Gürcüstanın Laqodexi Qoruğunun yaradıldığı 1912-ci ildən bəri qorunan ərazilərin uzun tarixi var. Hazırda qorunan ərazilər ölkə ərazisinin 7% -ni (384 684 ha) təşkil edir və qorunan ərazilərin təxminən 75% -i meşələrlə əhatə olunur.

Gürcüstanın qorunan ərazilərinə aşağıdakılar daxildir:

* 13 Sərt təbiət qoruqları 
* 11 Milli Parklar  
* 19 İdarə olunan təbiət qoruqları 
* 14 Təbiət abidələri 
* 2 qorunan landşaftlar

Mühafizə olunan ərazilərin idarə edilməsi və əlaqələndirilməsi Gürcüstanın Ətraf Mühitin Mühafizəsi və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin İctimai Qanunlu Mühafizə Olunan Sahələr Agentliyi tərəfindən həyata keçirilir.

## Milli parklar

* Algeti Milli Parkı 
* Borjomi-Xaragauli Milli Parkı 
* Cavaxeti Milli Parkı 
* Kazbegi Milli Parkı 
* Kolxida Milli Parkı 
* Maçaxela Milli Parkı 
* Mtirala Milli Parkı 
* Tbilisi Milli Parkı 
*Tuşeti Milli Parkı
* Vaşlovani Milli Parkı 
* Pşav-Xevsureti Milli Parkı

## Həmçinin bax

* Gürcüstanın qorunan ərazilərinin siyahısı

## İstinadlar
II Rüstəm xan Sipəhsalar

**Rüstəm xan** (XVII əsrin ikinci yarısı) — Səfəvi hərbi komandiri, qulam və gürcü Saakadze nəslindən bir məmur.

Baş komandan (*sepahsalar*), silahlı korpusun komandiri (*tofanqçi ağası*), kansler / baş ədliyyə (divanbəyi) və Şah Süleyman Səfəvi (1666–1694) hakimiyyəti zamanında Təbriz bəylərbəyliyinin bəylərbəyi vəzifələrini icra edib.

Rüstəm xan Səfiqulu xanın oğlu və eyni zamanda baş komandan və Azərbaycanın bəylərbəyi vəzifəsini icra etmiş görkəmli babasının adını daşıyırdı.

İtalyan səyyahı Qemelli Karerinin dediyinə görə Bican bəy Şeyxəli xan Zəngənənin vəzir olduğu zaman mərhəmətindən məhrum olduqda, qardaşı oğlu Rüstəm xanın müdaxiləsi ilə xilas oldu.

## Mənbələr
* 
* 
* 
* 
*
Azameti idarə olunan qoruğu

**Azameti idarə olunan qoruğu** () – Gürcüstanın Zestafoni Bələdiyyəsi bölgəsi, Bağdati Bələdiyyəsindəki qorunan bir ərazidir . Azametinin məşhur palıdlarını və digər yerli florasını qoruyur. Ağacların bəziləri 120 ilə 200 yaş arasındadır. Qoruq yerli faunanı da qoruyur.

## Coğrafiya
Azameti idarə olunan qoruğu Kutaisidən 15 km məsafədə yerləşir. İlk dəfə 1935-ci ildə yaradılıb. Qoruğun iki qorunan ərazisi var: Azameti Muxnari (3742 ha), Rioni çayı sahilində Kvirila və Xanistşali və Vartsişe arasında kütləvi (1106 ha), Hanistskalinin sol tərəfində.

## Flora
Sahənin 4723 hektarı palıd meşələri, 93 hektarı – vələs meşələr və 23 hektar şərq buynuzu ilə örtülmüşdür. Vartsixe'nin meşəlik ərazisi Azameti İdarə Qoruğuna daxil edilir və nadir Üçüncü dövr dövrünə aid nadir qalıqları qorumaq üçün ilk dəfə 1946-cı ildə qurulmuşdur: İmeretiya palıd və Qafqaz qarağası

Dendroflora 60 növə malikdir. Understory ilə əhatə ilə rododendron, alman yemişanı, rosa rubiginosa və birdişicikli yemişan.

Bəzi spesifikasiyalar Gürcüstanın Qırmızı siyahısındadır: İmeretian palıd və Zelkova və ya *qafqaz qarağası*, eləcə də Pastuxov daşsarmaşığı, kolxida fındığı, nahamar qarağat, qanadları və s. digərləri.

## Fauna
Azameti idarə olunan qoruğu məməlilər yəni cüyür, tülkü, avropa şam martens, porsuq, adadovşanı, sincablar və süleysinlər var. Meşə toyuqları da diqqətəlayiqdir.

Qoruqda müşahidə olunan 60-dan çox quş növü arasında yalnız 21-i yerli palıd meşəsində yuva quran növlərdir. Bütün digər quşlar ya köçəri quşlardır, ya da qışlaqları ehtiyat yerlərdədir.

Amfibiyalar bir növ triton, göl qurbağası, ümumi qurbağa və quyruqsuzlar ilə təmsil olunur. Sürünənlər adi suilanı və damalı suilanı ilə təmsil olunur.

Nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlərin Gürcüstanın Qırmızı siyahısına daxildir: Qafqaz sincabı, süleysinlər, meşə süleysini və Qafqaz otter.

Mühafizə olunan ərazilərdə endemik növlər də var: şərqi Avropa kirpisi, Qafqaz mole, Gueldenstaedt gəmisi, Meheli nalburunu, adi uzunqanad yarasa, boz dovşan, adi sincab və s.

## İstinadlar
Askia türbəsi

**Askia türbəsi** — Malinin Qao bölgəsində yerləşən türbə. Qəbir yerinin bu bölgədə olduğuna inanılan Askia Məhəmməd Songhay imperatorluğunun ən məhsuldar imperatorlarından biridir. UNESCO Askia Türbəsini Qərbi Afrikada monumental kərpic bina mədəniyyətinin ən yaxşı örnəklərindən biri olaraq tanıdır.Bölgə iki ədəd piramida şəklində türbə iki ədəd məscid və bir ədəd yığıncaq salonu tərzində yeri var idi.Bölgədəki istismar əvvəli ən böyük memarlıq  binası hesab olunur. Türbənin olduğu piramidanın uzunluğu 17 m uzunluğundadır.

1960-1970 illərin ortalarında bölgəyə nisbətən olan dəyişiklik məscidlərin genişləndirilməsi olmuşdur.1999 ildə məkanın ətrafına  divar inşa edilmişdir.2000 illərdə havalandırma, işıqlandırma və səs sistemi təmin etmək üçün elektrik bağlantısı yaradıldı.

Askia həm məscid həm də Qao bölgəsinə aid mədəniyyət mərkəzi olaraq istifadə olunur.Eyni zamanda tampon zonası olaraq beynəlxalq və yerli qanunlarla qorunur.

## Tarixi
Askia Məhəmmed ilk Askia imperatoru idi və Songhai İmperiyasını çox genişləndirdi. Möhtərəm bir müsəlman olaraq, 1495-ci ildə qayıtdığı Məkkəyə həcc ziyarətini etmək məcburiyyətində qaldı. Qəbirini düzəltmək üçün materialları özü ilə birlikdə gətirdi; palçıq və odun hamısı Məkkədən gəldi. Karvanın "minlərlə dəvədən" ibarət olduğu deyilir. Bir neçə otaqdan və keçiddən ibarət bir ev kimi qurulmuşdu və Askia Məhəmməd öldükdə möhürlənmişdi.

Askia Məhəmmed məzarın içərisində dəfn edilən yeganə şəxsdir, ancaq bir neçə başqa Askias həyətdə basdırılır.

## Şəkillər

Fayl:Tombeau askia.jpg|
Fayl:Tombeau dAskia in Gao by David Sessoms.jpg|


## Xarici keçidlər
* http://whc.unesco.org/en/list/1139
* http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1139.pdf
Ağgöl (Mahaçqala)

**Ağgöl** (**Ак-Гёль**; )— Rusiyada, Dağıstan Respublikasında göl. Göl Mahaçqala şəhərində, Xəzər dənizi sahilində yerləşir. Göl həm də Böyük Turalin adı ilə də tanınır. Ağgöldən bir az aralı Kişik Turalin gölü var.Göl haqqında ilk məlumatlar XVIII əsrə aiddir. 

## Coğrafi mövqeyi
Göl şəhərin cənub-şərqində, "Reduktornı qəsəbəsində", Xəzər dənizi sahilindən 1 km aralıda yerləşir.

## Ümumi məlumat
Ağgöl laqun mənşəli olub dairəvi-kvadrat formasındadır. Maksimal dərinliyi 4 metrdir. Xəzər dənizindən ayrılan qum tirəsinin yuyulması nəticəsində formalaşmış. 1899-cü ildə Həştərxandan olan balıqçılıq üzrə mütəxəssis Vorobyev Ağgöldə balıq yetişdirməyi planlaşdırmış və ərazini 100 illik kirayəyə götürmüş. Ancaq bu plan sonda uğursuzluqla nəticələnmiş. 

XX əsrin ortalarında Xəzər dənizinin səviyyəsinin düşməsi ilə əlaqədar gölün suyu qurumuş. Sonralar "Oktyabr İnqilabı" kanalı vasitəsi ilə gölün suyu yenidən bərpa edilmiş.

Ağgölün qərb hissəsi, 12 hektarlıq sahə yarım dairəvi bənd ilə əsas hissədən ayrılmış. Əsas akvatoriyanın sahəsi isə 1,028 km²-dir(2013). Göl əsasən qrunt suları ilə qidalanır (80 %). Qismən isə atmosfer yağıntıları qidalanmada rol oynayır (20 %).

## Flora və faunası
XX əsrin ortalarında su hövzəsindən balıqçılıq təsərrüfatı üçün istifadə olunurdu. Göl bio kütləsinin 67 %-ni şirin su molyuskaları təşkil edir. Ağgöldə 48 mikroskopik yosun növü aşkar edilmişdir. Su hövzəsindən həmçinin çəki və karp balıqlarının yetişdirilməsi üçün istifadə olunmuş.

## Problemləri
Ağgöl akvatoriyası güclü antropogen təsirə məruz qalır. Sahil boyu hündür mərtəbəli binaların tikintisi, sahil ərazilərinin quruması və tikinti materyalları tullantıları ilə suyun böyük ölçüdə çirklədilməsi ən böyük problemlərdən biridir. Suyun analizi nəticəsində məlum olmuşdur ki, azot və fosfat birləşmələrinin səviyyəsi artmışdır.

## Elmi araşdırmalar
Ağgölün hidroqrafiyasını və əsas problemlərini Rusiya Elmlər Akademiyasının Dağıstan Federal Araşmırmalar Mərkəzi öyrənir.

## Turizm
Ağgölün şimal sahilində eyni adlı  «Ağ-Göl» parkı yerləşir. Park ərazisində böyük "Rus müəlliməsi" abidəsi ucalır. Heykəlin yerləşdiyi meydanın aşağısında isə Mahaçqala Tarixi Muzeyi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Dompyer-sür-Bebr

**Dompyer-sür-Bebr** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Serinyi kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlüson.

INSEE kodu — 03296.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 397 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
Dompyerdə əyləc sisteminin hissələri və mühərrikləri istehsal edən PSA Peugeot, Citroën avtomobil şirkətinin bir filialı yerləşir.

2007-ci ildə 1963 əmək qabiliyyətli insanlar arasında (15-64 yaş arasında) 1413 nəfər iqtisadi fəal, 550 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 72.0%, 1999-cu ildə 65.8%). Fəal 1413 nəfərdən 1227 nəfəri (700 kişi və 527 qadın), 186 nəfəri (75 kişi və 111 qadın) işsiz idi. 550 hərəkətsiz 105 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 216 nəfər - təqaüdçü, 229 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Müqəddəs İosif kilsəsi (XIX əsr)
* Qala (XIX əsr)
* Keçmiş monastır (xəstəxanaya çevrildi)
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Druatürye

**Druatürye** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Lapalis kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03105.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 348 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 207 nəfər arasında (15-64 yaş) 143 nəfər iqtisadi fəal, 64 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 69.1%, 1999-cu ildə 62.9%). Fəal 143 nəfərdən 127 nəfəri (72 kişi və 55 qadın), 16 nəfəri işsizdir (7 kişi və 9 qadın). Fəal olmayan 64 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 35 nəfər təqaüdçü, 23 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Keçmiş Müqəddəs Nikolay kilsəsi (XII əsr) bir vaxtlar 1935-ci ildən bəri tarixi bir abidə olan Benedikt monastırının bir hissəsi idi
* Kiçik Roma körpüsü, 1984-cü ildən bəri tarixi bir abidə
* Körpü "Vadisi" (XVIII əsr), 1978-ci ildən bəri tarixi bir abidə
* Dəmir Xaç (17-ci əsr)
* Giriş evləri

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Duaye

**Duaye** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Monmaro kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03104.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1234 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 738 yaşlı (15-64 yaş arasında) 513 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 225 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 69.5%, 1999-cu ildə 67.5%). Fəal 513 nəfərdən 454 nəfər (247 kişi və 207 qadın) işləyir, 59 nəfər işsizdir (34 kişi və 25 qadın). 225 hərəkətsiz 50 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 78 nəfər təqaüdçü, 97  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Sen-Pyer kilsəsi (1775—1777 ildə)
* General Kurta həsr olunmuş heykəl
* La-Suş qalası (XIII—XV века)
* Ansine qalası
* Bor qalası (XIII—XIV века)
* Körpü və dəyirman
* Şasinyol qalası

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Dürda-Larekiy

**Dürda-Larekiy** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Marsiyya-an-Kombray kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlüson.

INSEE kodu — 03106.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1252 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 793 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 549 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 244 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 69.2%, 1999-cu ildə 67.1%). Fəal 549 nəfərdən 494 nəfər (261 kişi və 233 qadın), 55 nəfəri işsizdir (23 kişi və 32 qadın). 244 hərəkətsiz şəxs arasında 74 nəfər şagird və ya tələbə, 100 nəfər təqaüdçü, 70 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Marsyal kilsəsi (XII əsr)
* Notr-Dam kilsəsi (XIX əsr)
* Malentre ərazisi; rəvayətə görə burada cəhənnəmin qapıları yerləşir
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Supersonik kreyser sürəti

**Supersonik kreyser sürəti ** və ya **Super kreyser sürəti**(, ) — təyyarənin kruiz uçuş rejimində supersonik sürəti.

## Müxtəlif mənbələrdə adı

Müxtəlif ədəbiyyatlarda, səssiz səsvermə sürəti belə adlanır:
* Super kreyser sürəti
* Super kruiz sürəti
* Super kruiz ()

## Super kruiz sürətinin növləri

Həll ediləcək vəzifələrdən asılı olaraq, uçuş həm minimum vaxtda (gəmi sürəti maksimal, uçuş müddəti minimumdur), həm də uçuşun maksimal aralığında (kruiz sürəti minimum, 1 km marşrutda yanacaq sərfiyyatı minimaldır) yerinə yetirilə bilər. Üçüncü bir rejim var - uçuşun maksimal aralığı və müddəti (minimum uçuş zamanı yanacaq sərfiyyatının optimal nisbəti)

## Tarix

Ticarət uçuşlarını aviasiyada edərkən, ən az yanacaq istehlakı ilə maksimum məsafəyə uçmağa imkan verdiyi üçün kruiz sürəti böyük əhəmiyyət daşıyır.

Aviasiya tarixində super kruiz sürətində uçan ilk təyyarələrdən biri Tu-144, Concord isə bu rejimdə havada keçirilmiş saatlardakı mübahisəsiz lider idi. Tu-144-ün supersonic kruiz sürəti saatda 2300 km, Konkord isə 2250 km / saatdır.

Hərbi inkişaflarda, təyyarənin uçuşdan sonrakı rejimlərdə səssiz səsli kruiz sürətini saxlamasına imkan verən mühərriklərin yaradılmasına böyük əhəmiyyət verilir, çünki yanan yanacağın artması və nəticədə döyüş tapşırığını yerinə yetirmək üçün vaxtın azalmasına səbəb olur.

## Həmçinin bax

* Kreyser sürəti
* Kreyser uçuş rejimi

## Ədəbiyyat

* Müəlliflər qrupu. Aviasiya ensiklopediyası / Свищёв Г.П.. — М. : Большая Российская энциклопедия, 1994. — 736 с.

## Xarici keçidlər
Səfiqulu xan (Rüstəm xanın oğlu)

Daha sonra **Səfiqulu xan** (vəf. 1679) kimi tanınan **Səfiqulu bəy** 1664-cü ildən 1666-cı ilə qədər Məşhəd bəylərbəyi və 1674-1679-cu illərdə İrəvan (həmçinin Çuxursəəd kimi də tanınır) bəylərbəyi olan gürcü mənşəli Səfəvi məmuru və qulam.

Saakadze nəslinin bir fərdi olan Səfiqulu keçmiş *sepahsalar* (baş komandan) Rüstəm xan Sipəhsaların oğlu (1588 - 1 mart 1643) və vaxtilə Təbriz bəylərbəyliyinin qubernatoru (bəylərbəyi) olan Bican bəyin qardaşı idi. Səfiqulu xan da bir müddət divanbəyi (kansler/baş ədliyyə) kimi xidmət etdi.

Səfiqulunun Saakadze nəslinin başqa bir yüksək vəzifəli nümayəndəsi  və atasının adını daşıyan Rüstəm xan  adlı bir oğlu vardı.

## Mənbələr
*  
* 
*  
* 
*
Suratın mühasirəsi

**Surat şəhərinin mühasirəsi** , Surata (,  — Hindistanın Qucarat ştatında şəhər) sığınan Seydi Əli Rəisin komandanlığı altındakı Osmanlı donanmasını təqib edən Portuqaliya donanmasının şəhərə hücum etməsi ilə meydana gəlmişdir.
## Əvvəli
Türk donanması, Seydi Əli Rəisin komandanlığı ilə 1554-cü il iyulun 2-də Bəsrədən Süveyşə getmək üçün yola düşdü. 9 avqustda Hörmüzdə, 25 avqustda Maskatda Portuqaliya donanmasını devirdi.
Ərəbistan dənizinin sahillərində, "fil tufanı" adlı qasırğaya tutulan donanma, 10 gün ərzində Qücərat sahillərinə çatdı. Donanma Daman limanında olarkən Məlik Əsəd, Seydi Əli Rəisə 87 hissədən ibarət Portuqaliya donanmasının onun arxasında olduğunuzu bildirəndə Türk donanması daha etibarlı olan şimaldakı Surata sığındı.

## Mühasirə
Suratda sahilə gələn Seydi Əli Rəis yerli xalqın və rejimin dəstəyi ilə qalanı müdafiə etməyə başladı. Gəmilərdən atılan atəş nəticəsində bir nəticə ala bilməyən Portuqaliya donanması, əsgərləri sahilə çıxararaq şəhəri mühasirəyə aldı. Yerli əhalidən kömək edənlər olduğu kimi düşmənlə birlik olanlarda var idi və mühasirə təxminən iki ay davam etdi. Şəhər bir neçə dəfə yıxılmaq nöqtəsinə gəlsədə, hər dəfəsində Seydi Əli Rəis və qarnizon komandiri Hüseyin ağanın komandanlığı altında olan müdafiəçilər işğalı dəf edə bildilər. Çoxlu itki verən Portuqaliya donanması, Qücərat şahı yaxınlaşdığı üçün mühasirəni dayandırdı və dəniz yolu ilə geri çəkildi.

## Muhasirədən sonra
Mühasirənin başında, Qücərat şahı bölgəyə gəlməyib Əhmədabada getdi. Artıq dənizə çıxmanın mümkün olmadığını düşünən Seydi Əli Rəis, qalan qalereyaları və topları satdı. İstanbula qayıdarkən, ittihamların qarşısında yaşadıqlarını sübut olaraq Qücərat hökumətindən bir növ qəbz alan Seydi Əli Rəis, az sayda adamı ilə bərabər quru yolu ilə İstanbula getmək üçün Hindistanın içərilərinə girdi.

## Həmçinin bax
* Hörmüz dəniz müharibəsi
* Lepanto döyüşü
* Qucarat sultanlığı

## Mənbə
*
*
Ümumdünya Qəzet və Xəbər Yayımçıları Assosasiyası

**Ümumdünya Qəzet və Xəbər Yayımçıları Assosiasiyası** (: World Association of Newspapers and News Publishers: WAN-IFRA) 102 ölkədə 73 milli qəzet birliyi, 11 xəbər agentliyi, 9 regional və ya qlobal mətbuat qrupu və 18000 qəzeti özündə təmsil edən və qazanc məqsədi güdməyən sivil bir toplum qurumudur.

WAN, iyun 2009-da xəbər sənayesi üçün bir araşdırma və xidmət qurumu olan İFRA ilə birləşərək WAN-IFRA adını aldı.

Qeyd: Bu rəqəmlərdə təşkilatın öz rəsmi saytında belə kiçik də olsa fərqliliklər var.

## Yaradılması
Təşkilat iyun 1948-ci ildə Parisdə keçirilən mərasim əsnasında, Ümumdünya Qəzet və Xəbər Yayımçıları Assosiasiyası tərəfindən fransızca "Fédération Internationale des Editeurs de Journaux — FIEJ" adıyla quruldu. 1948-ci ildən bu günə qədər assosasiyanın quruluş maddələri ilk dəfəsi iyun 1952-ci ildə Brüsseldə olmaqla 16 dəfə müxtəlif yerlərdə dəyişdirildi. Assosiasiya bugünkü adını iyun 2007-ci ildə almışdır. Assosiasiya 1 iyul 1901-ci il tarixli qazanc məqsədi olmayan assosasiyalara dair Fransız qanunvericiliyinə əsasən idarə olunur.

## Məqsədləri
Ümumdünya Qəzetlər Assosiasiyası qarşısına 3 təməl hədəf qoyduğunu bildirir. Bunlar:
Mətbuat azadlığını və mətbuat azadlığının təməl şərtlərindən olan qəzetlərin müstəqilliyini müdafiə və təmin etmək.
Fərqli ölkələr və bölgələrdəki qəzet redaktorları arasında ünsiyyəti və əlaqəni inkişaf etdirərək, qəzet nəşrinin inkişafını təmin etmək.
Milli, regional, ya da qlobal olaraq üzv təşkilatlar arasında əməkdaşlığı təmin etmək.

###### Avtomatik Məzmun İstifadə Protokolu
Avtomatik Məzmun İstifadə Protokolu İngiliscəsi "Automated Content Access Protocol" olan və Ümumdünya Qəzet Assosiasiyası tərəfindən olunan bu təşəbbüsün məqsədi, öz ifadələrinə görə, qəzet və dərgi məzunlarının icazəsiz istifadəsinin qarşısını almaqdır. Bu məqsədlə inkişaf etdirilən proqram; qəzet və dərgi məzmunlarının istifadəsinə nəzarət edir, bunun üçün icazə alınmasını asanlaşdırır, icazəsiz istifadə edilən vəsaiti sıradan çıxarır.
Bu tətbiqdə web saytların məzmununu yoxlayıb icazəsiz istifadə olub-olmadığını yoxlayacağına görə, Robot Bloketmə Standartının gələcəkdə ola biləcək əlavəsi olaraq görülür. Bundan əlavə, hələ də birliyin, qəzetlərinin məzmunlarının özlərindən icazəsiz dərc olunduğunu iddia etdiyi və Google tərəfindən verilən xəbərlər xidmətinə görə, şirkət ilə anlaşılmazlıqlar davam edir.


## İstinadlar
Alban Berq

**Alban Berq** (, )—XX əsrin II Vyana məktəbi üzvlərindən biri, avstriyalı bəstəkar və pianoçu

## Həyatı
Alban Berq 9 fevral 1885-ci ildə Vyanada tacir ailəsində anadan olmuşdur. Valideynlərinin musiqiyə olan marağı kiçik yaşlarından Alban Berqə təsir göstərmiş, 15 yaşına çatdıqda artıq bir çox mahnı və duet bəstələmişdi. Onun ilk bəstələri əsasən klassik janrda idi.

1904-cü ildə radikal bəstəkar Şönberqlə tanışlığı Berqin həyatında dönüm nöqtəsi hesab edilir. Onlar arasında ilk əvvəl müəllim-tələbə, daha sonra isə dostluq münasibətləri yaranmışdı.

Bəstəkar 1911-ci ildə Helen adlı bir qadınla ailə həyatı qurmuşdur.

## Fəaliyyəti
1908-ci ildə Op. 1 Piano Sonatısını, 1910-cu ildə Op 2 Mahnılar və eyni il Op. 3 simli Dördlü əsərlərini bəstələyən bəstəkar son əsərini həyat yoldaşına həsr etmişdir.

Alban Berq özünün ilk orkestr əsərini 1912-ci ildə bəstələmişdir. 1914–1915-ci ildə ərsəyə gətirdiyi Op. 6 Orkestr üçün 3 əsəri müəllimi Şönberqə 40 yaşı ilə bağlı hədiyyə etmişdir.

Alban Berq 1915–1918-ci ildə hələ əsgərlikdə olarkən məşhur alman yazıçı Qeorq Bünçerin Vozzek adlı əsərinə yazdığı operasını 1922-ci ildə tamamlayır. Bu əsər musiqi tarixində ilk atonal opera sayılır və XX əsr musiqisinin ən önəmli təmsilçilərindən biri hesab edilir.

Bəstəkarın 1925-ci ildə bəstələdiyi Kamera konçertosu 1926-cı ildə bəstələnmiş Lulu suitasına nisbətən daha klassik bir janra sahibdir. Alban Berq 1935-ci ildə Lulu suitası üzərində çalışarkən işini yarımçıq qoyaraq Skripka Konçertosunu bəstələmişdir. Bu əsər özünəməxsusluğu ilə seçilir. Əsər Alma Mahler ilə məşhur memar Valter Qropiusun gənc yaşda vəfat edən övladları Manon Qropiusa həsr olunmuşdur. Bəstəkar əsəri tamamladıqdan bir neçə gün sonra xəstələnmiş və 4 ay müddətində, 24 dekabr 1935-ci ildə vəfat etmişdir.

## Seçilmiş əsərləri

### Piano
* Piano Sonatası, Op.1

### Kamera musiqisi
* Simli alətlər Kvarteti Op.3
* Klarnet ve Piano üçün 4 hissə, Op.5
* *Lirik suitası*
* *Kammerkonzert* (1925) Piano, skripka ve 13 nəfəsli musiqi alətləri üçün

### Orkestr musiqisi
* Orkestr üçün 3 hissə, Op.6
* Skripka konçertosu

### Opera
* *Wozzeck*, Op.7
* *Lulu*

## İstinadlar
Jalinyi-sür-Bebr

**Jalinyi-sür-Bebr** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Jalinyi-sür-Bebr kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03132.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 641 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 374 nəfər (15-64 yaş arasında) 251 nəfər iqtisadi fəal, 123 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 67,1%, 1999-cu ildə 64.5%) olmuşdur. Fəal olan 251 nəfərdən 224 nəfər (125 kişi və 99 qadın), 27 nəfər işsiz (12 kişi və 15 qadın) idi. Fəal olmayan 123 nəfər arasında 35 nəfər şagird və ya tələbə, 45 nəfər təqaüdçü, 43 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Jaligny 033.jpg|Orta məktəb
Fayl:Jaligny 071.jpg|Sent-İppolit kilsəsi
Fayl:Jaligny 036.jpg|Qala


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Janza

**Janza** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Qanna kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03133.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 508 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 287 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 219 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 68 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 76,3%, 1999-cu ildə 69.5%) olmuşdur. 219 fəal şəxsdən 198 nəfər (105 kişi və 93 qadın), 21 nəfər işsiz (7 kişi və 14 qadın) idi. 68 hərəkətsiz 21 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 16 nəfər təqaüdçü, 31 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Sen-Marten kilsəsi
* 1986-cı ildə yaradılan və barel orqan tarixinə və istehsalına həsr olunmuş muzey
* Şato və park
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Jentin

**Jentin** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. İzyor kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03121.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı  589 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 238 nəfərdən (15-64 yaş) 154 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 84 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 64,7%, 1999-cu ildə bu 58.9%). 154 aktivistdən 134 nəfər (72 kişi və 62 qadın), 20 nəfər işsiz (8 kişi və 12 qadın) idi. Aktiv olmayan 84 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 43 nəfər təqaüdçü, 34 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Bican bəy (bəylərbəyi)

**Bican bəy** (*Bezhan*, *Bizhan*) — gürcü mənşəli Səfəvi məmuru və qulam.

Şah Süleyman Səfəvi (1666–1694) dövründə Təbriz bəylərbəyliyinin qubernatoru vəzifəsini daşımışdır.

Bican Saakadze nəslinin bir fərdi olan keçmiş *sepahsalar* ( baş komandan) Rüstəm xan Sipəhsaların (1588 - 1 mart 1643) oğlu  və sonrakı sepahsalar və divanbəyinin (kansler, baş ədliyyə) Rüstəm xanın əmisi  idi.  Bican bəy babasının adını daşıyırdı.  Qardaşı Səfiqulu xan (vəfatı 1679-cu il) Səfəvi sıralarında da nüfuzlu vəzifələr tuturdu. 

İtalyan səyyahı Qemelli Karerinin sözlərinə görə Bicanın ailəsi həmişə şahın sevimlilərindən biri olmasına baxmayaraq, Bicanın özü baş vəzir Şeyxəli xan Zəngənəin (1669-1689) hakimiyyəti dövründə "rüsvayçılığa" məruz qalmışdı.  Şeyxəli xan onu "dəli" və "sərxoş" olduğunu iddia edərək Şah Süleymanı "şübhəli" etdi.  Kareri əlavə edir ki, yalnız güclü qardaşı oğlu Rüstəm xanın vasitəçiliyi ilə şah nəhayət ağlı başında olduğuna əmin ola bildi. 

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
*
Erken-Şaxar

**Erken-Şaxar** (, , , ) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikası, Noqay rayonunun inzibati mərkəzi.  

Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.
## Coğrafiyası
Qəsəbə Noqay rayonunun şərq hissəsində, Kuban çayının sol sahilində, Kiçik Zelençuk çayının ona töküldüyü yerdən bir qədər yuxarıda yerləışir. Çerkesskdən 18–20 km şimal-qərbdə və Nevinnomıssk şəhərindən 31 km cənubda yerləşir. Qəsəbədə Nevinnomısskaya stansiyası vardır. Bu stansiya Nevinnomıssk-Cequta yolu üzərində yerləşir.

Cənubdan, cənub-şərqdən və şərqdən Erken-Şaxar Adıge-Xabl rayonunun torpaqları ilə əhatələnmişdir: cənubdan və cənub-qərbdən Adıge-Xabl kəndi, cənub-şərqdən Sadovoye kəndi. Qərbdə Erken-Şaxar demək olar ki, Erken-Xalq kəndinin torpaqlarına bitişikdir. Şimalda kənd Kuban-Xalq kəndi ilə həmsərhəddir. Onlar əslində bir yaşayış məntəqəsinə birləşmişdir. Yaşayış məntəqələrini dəmir yolu və bir küçə ayırır. Kəndin şimal və şimal-qərbində, Kuban çayının qarşı sahilində, Stavropol diyarının Belomeçetskaya kəndi yerləşir.

Qəsəbəd orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 430 metrdir.

Qəsəbənin iqlim mülayim istidir. Orta illik temperatur təxminən + 8 ° C-dir. İyul ayının orta temperaturu + 21-22 ° C, yanvarın orta temperaturu isə −4-5 ° C təşkil edir. Orta illik yağıntının miqdarı ildə 500 ilə 600 mm arasında dəyişir. Ən çox yağıntı yaz-yay dövrünə düşür.
## Tarixi
1925-ci ildə Nevinnomıssk kəndindən Batalpaşin kəndinə qədər olan dəmir yolu xəttində tikinti işləri başlyır.

1928-ci ildə hazırkı qəsəbənin yerində Erken-Şahar dəmiryol stansiyası inşa edilir və müvəqqəti bir kənd qurulur. Bu kəndin sakinləri dəmir yolunun tikintisi ilə məşğul olurdu.

1929-cu ildə Erken-Şahar dəmiryol stansiyasının şimalındakı Erken-Xalq kəndindən gələn köçkünlər tərəfindən yeni bir Kuban-Xalk kəndi salınır.

1932-1935-ci illərdə kənddə dəyirman, zoovettexnikum və kommunist gənclər məktəbi inşa edilir.

1939-cu ildə Erken-Şahar stansiyasında iki sinifli dəmir yolu ibtidai məktəbi açılır

1961-ci ilin martında qəsəbənin inşasına başlanıldı. Əvvəlcə 4 kottec tikildi və gələcək parkın ağacları əkildi.

1962-ci ildə çoxmənzilli binaların və əsas infrastrukturun inşasına başlanıldı.

## Əhali
; Milli tərkib

2002-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## İstinadlar
Mircəlil Seyidov

**Mircəlil Seyidov** () — Azərbaycanın əməkdar rəssamı.

## Həyatı
1948-ci ilində Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini, daha sonra Sankt-Peterburqda Muxina adına Ali Bədii-Sənaye Məktəbini bitirib. Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamıdır. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. O, 1972-ci ildən respublika, ümumittifaq və beynəlxalq sərgilərin iştirakçısıdır. 1999-2004-cü illərdə Türkiyədəki Antalya Ağdəniz Universitetinin də müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2009-cu ildə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Bütün tabloları bədii kamilliyi və orijinallığı ilə seçilir.  "*Qaçqınlar*", "*Əzab çəkmiş qoca*", "*Həsrət*" adlı əsərlərində bir milyondan artıq qaçqının yaşadığı sarsıntıları, insan faciəsini əks etdirir. M.Seyidovun şah əsəri "*Sənət və sənətçilər*"dir. Sənətkarın bu əsərində bir bütövlük əks olunub. M.Seyidov rənglər harmoniyasını kətana həkk edə bilir. M.Seyidovun Böyük Britaniyanın məşhur rok musiqi qrupu "*Pink Floyd*"a həsr etdiyi əsəri bir çox ölkələrdə xüsusi marağa səbəb olub. Ümumiyyətlə, rəssamın yaradıcılığı barədə dünya, xüsusilə də Türkiyə mətbuatında bir çox yazılar dərc olunmuşdur.

### Sərgiləri

## İstinadlar
Radiodalğa (film, 2000)

**«Radiodalğa»** (, 2000) — rejissoru Qreqori Hoblit olan detektiv triller, ailə dramı, zamanda səyahət və alternativ tarix janrlarını özündə cəmləyən film. Ssenari müəllifi — Tobi Emmerix. Baş rollarda — Dennis Kueyd və Ceyms Kevizel (ssenariya əsasən — ata və oğul müvafiq olaraq). Filmin çəkilişləri Toronto və Nyu-Yorkda aparılıb. ABŞ-də premyerası 28 aprel 2000-ci ildə baş tutub.

## Şüarı
"Yalnız oğul 30 il əvvəl atasının öldürülməsinin qarşısını alacağına ümid edə bilər."

## Süjet
Filmdəki hadisələr Nyu-Yorkda 1999-cu ilin oktyabrında baş verir. 36 yaşlı polis detektivi Con Sallivan (Ceyms Kevizel) otuz il əvvəl vəfat etmiş atası-yanğınsöndürən Frenkın (Dennis Kueyd) ölümü ilə bağlı hələ də narahatdır. O, böyüdüyü evdə atasının köhnə həvəskar radiostansiyasını tapır və radioəlaqəyə başlayır. Qeyri-adi aktiv qütb parıltısı nəticəsində, o, düz 30 il əvvələ, yanğında həlak olmasına az müddət qalmış, atası ilə əlaqəyə çıxdığını aşkarlayır. Və bütün hadisələr bundan sonra dəyişir...

## Maraqlı faktlar
1. Yanğın səhnəsinin çəkilişi zamanı Dennis Kueydin aldığı xəsarət nəticəsində, aktyorun başına 16 tikiş qoydular.
2. Baxmayaraq ki, filmin ssenarisi qat-qat əvvəl yazılmışdır, çəkilişinə icazə yalnız 21 yanvar 1999-cu ildə verilib.
3. Frenk Sallivan rolunu Silvestr Stallone oynamalı idi, amma yekunda alacağı qonorar ilə razılığa gələ bilmir.
4. Filmin rejissoru Renni Harlin ola bilərdi.
5. Rejissor Qreqori Hoblit filmin ssenarisini ilk dəfə 1997-ci ildə, atasının ölümündən 18 ay sonra, oxumuşdur. 
6. 2000-ci ildə ABŞ-də premyeradan sonra Qreqori Hoblit filmi "riskli" layihə kimi xarakterizə etdi. Buna səbəb filmin rejissorlarının bir neçə dəfə dəyişməsi idi.

## Rollarda

## İstinadlar
Pakistan Təhrik-i İnsaf

**Pakistan Təhrik-i İnsaf** — Pakistanda siyasi partiya.Sədri keçmiş kriket oyunçusu İmran Xandır.

## İstinadlar
Uçkeken

**Uçkeken** (, , ) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikası, Maloqaraçayevsk rayonunun inzibati mərkəzi.  

Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.
## Coğrafiyası
Uçkeken kəndi Podkumok çayının sağ sahilində və Eşkakon çayının hər iki sahilində yerləşir. Kənd Çerkessk şəhərindən 45-46 km cənub-şərqdə,  Kislovodskdan 14 km qərbdə qərarlaşır. 
Uçkeken ətrafındakı iqlim  soyuq və əhəmiyyətli dərəcədə yağıntılıdır. Qışda havanın orta temperaturu −1,2 ° C-dən 3,5 ° C-ə, yayda + 15.9 ° C-dən + 18.6 ° C-ə qədər dəyişir. Ən soyuq ay yanvar, ən isti ay iyuldur. Bununlada orta illik temperatur + 7,6 ° C təşkil edir. Orta illik yağıntının miqdarı 697 mm-dir. Ən quraq ayı fevral (21 mm yağıntı), ən çox yağıntı düşən ay isə iyundur (117 mm yağıntı).
## Tarixi
Kənd 1922-ci ildə dağlardan köçənlər tərəfindən qurulmuşdur. 1924-cü ildə burada ibtidai məktəb açılır və bir klub inşa edilir. 1925-ci ildə kənddə telefon xətti çəkilir. 1928-ci ildə doğum xəstəxanası olan bir tibb mərkəzi təşkil olunur. 1926-cı il siyahıyaalınmasına görə 574 ev təsərrüfatında 3109 nəfər yaşayırdı.

## Əhali
; Milli tərkib
2002-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:
* qaraçaylılar — 13 792 nəf. (91,6 %),
* ruslar — 594 nəf. (3,9 %),
* abazinlər — 137 nəf. (0,9 %),
* ukraynalılar — 42 nəf. (0,3 %),
* noqaylar — 27 nəf. (0,2 %),
* digər millətlər — 460 nəf. (3,1 %).

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:
* qaraçaylılar — 15 484 nəf. (93,77 %),
* ruslar — 483 nəf. (2,93 %),
* abazinlər — 119 nəf. (0,72 %),
* laklar — 50 nəf. (0,30 %),
* kabardinlər — 32 nəf. (0,19 %),
* balkarlar — 30 nəf. (0,18 %),
* çeçenlər — 30 nəf. (0,18 %),
* bildirməyənlər — 109 nəf. (0,66 %),
* digər millətlər — 175 nəf. (1,06 %).

Uçkeken Zelençuk kəndindən sonra respublikada ikinci ən böyük kənd tipli qəsəbə, Rusiyanın isə ən böyük kənd yaşayış məntəqələrindən biridir. Qaraçaylıların kompakt yaşadığı ən böyük kənd icmasına sahibdir.

## Təhsil
;Məktəbəqədər təhsil
«İlyaçin» uşaq bağçası

«Çolpan» uşaq bağçası
; Orta təhsil
A. M. İjayev adına 1 nömrəli orta məktəb

2 nömrəli orta məktəb

B.D.Uzdenov adına 7 nömrəli orta məktəb (əvvəllər səkkiz illik internat məktəbi)

N.Ş.Semenov adına 11 nömrəli əsas orta məktəb (əvvəllər - ibtidai məktəb, uşaq evi, orta, natamam orta) 
;Ali təhsil
Pyatiqorsk Dövlət Dilçilik Universitetinin Qaraçay-Çərkəz filialı.

Cənubi Federal Universitetinin filialı
;Dini təhsil
Respublika mədrəsə-internat məktəbi (Qaraçay-Çərkəz Respublikasında bu tip yeganə təhsil müəssisəsi)

## İstinadlar
İslam və elm

**İslam və elm** — İslamın geniş şəkildə yayıldığı və İslam dövlətlərinin inkişaf etdiyi çağlarda İslam torpaqlarında bir çox elm adamı yetişmiş və elmi fəaliyyətlər vüsət almışdır.  "Elm" termini "bilik" mənasına gəlir və İslam mədəniyyətində mühüm yerə sahibdir.

## İslamın qızıl çağı
"İslamın qızıl çağı", yaxud "İslam intibahı" adlandırılan dövr VIII əsrdən XVI əsrədək İslam aləminin inkişafını ifadə edən mərhələdir. Bu dövrdə anatomiya və astronomiya kimi elmlər də öyrənilmişdir.
## Quran və elm münasibəti
Quran və elm münasibəti İslam dünyasında İslam və elm münasibətindən ayrı olaraq, xüsusi bir yerə malikdir. Bəzi İslami qruplar Quranın keçmiş və gələcək hər şeyi əhatə etdiyi, bu səbəblə də elmi inkişafları nəzərdən qaçırmayacağı fikri ilə Quranda müxtəlif elmi kəşf və inkişaflaran işarə edən ayələr olduğunu və bu vəziyyətin möcüzə hesab edildiyini vurğulayır. Bəzi müəlliflər isə Quran ayələrini elmi məlumatlarla izah etməyi filoloji, ritorik və inanc cəhətdən təhlükəli hesab etmişdir. Bəzi şəxslər də Quran və elm arasında cifr, əbcəd kimi hürufilik metodları istifadə edərək əlaqə yaratma və Quran ayələrindən yeni mənalar çıxarmağa meyillidir. Məsələn, "ələq" kəlməsinə yüklənən "genetik kod" mənası, yaxud Quranda DNT VƏ RNT-dan bəhs edildiyi iddiası bu meyilin hüdudlarını göstərmək üçün nümunə ola bilər.
## Həmçinin bax
* Elm və din

## İstinadlar
İslam və dünyəvilik

**İslam və dünyəvilik** — İslamın və dünyəviliyin ahəngdar və vahid ola biləcəyi mövzusu müsəlman ölkələrində və fərqli islam əksəriyyəti olan ölkələrdə fərqli tətbiqetmələr qəbul edilir. Bunlardan Türkiyə kimi bəzi ölkələr qəti dünyəvi proqramlar, bəziləri qismən şəriət qanunlarının tətbiq olunmasını, bir qisimi də tamamilə şəriətin tətbiq olunmasını əsas götürmüşlər.

## Terminologiyası
Ərəb dilində və ərəbdilli ölkələrdə dünyəvi / dünyəvi terminləri Dünyəviyyə və Almaniyya (dünyadan gəlmiş) mənalarında işlənir.
İqrand

**İqrand** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Burbon-l’Arşambo kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03320.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 759 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 238 nəfərdən (15-64 yaş) 154 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 84 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 64,7%, 1999-cu ildə bu 58.9%). 154 aktivistdən 134 nəfər (72 kişi və 62 qadın), 20 nəfər işsiz (8 kişi və 12 qadın) idi. Aktiv olmayan 84 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 43 nəfər təqaüdçü, 34 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Kebrada-de-Umauaka

**Kebrada-de-Umauaka** () — Argentinanın şimal-qərbində yerləşən Buenos Ayresdən 1,649 kilometr (1025 mil) şimalda dar vadi. Şimal — cənub istiqamətində uzanan 155 km (96 mil) uzunluqluğundakı vadi şimal və qərbdə Altiplano, şərqdə And dağları və cənubda isti vadilər (Valles Teplados) ilə əhatə olunmuşdur.

Kebrada adı (hərfi mənada "*qırıq*") dərin dərə və ya yarğan deməkdir. Umauaka adı, 11,000 əhalisi olan kiçik bir şəhərdən gəlir. Böyük çay () qışda quruyur, yayda isə Kebrada boyunca axır.

Bölgə iqtisadi, sosial və mədəni tranzit nöqtəsidir. Əhəmiyyətli tarixdən öncəki xarabalıqların kəşfi ilə bölgənin ilk ovçu yığan icmalardan bəri 10 min ildir ki, məskunlaşdığı qənaətinə gəlinmişdir. V əsrdə İnk İmperiyası yarımada döyüşləri zamanı Rio-de-la-Plata vitse-krallığı ilə Peru krallığı arasındakı karvan yolu idi.

Kebrada-de-Umauaka 2 iyul 2003-cü ildə YUNESKO tərəfindən Dünya İrsi elan edilmişdir.

## Qalereya

Pucará de Tilcara 01.JPG|Pukara de Tilkara
Hornocal.JPG|Hornokal


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Humahuakadan şəkillər
Kamera musiqisi

**Kamera musiqisi** — böyük olmayan musiqi kollektivi tərəfindən ifa edilən instrumental və ya vokal musiqidir .

## Tarixi
XVI əsrdə hələ iri konsert zallarının, filarmoniyaların olmadığı bir dövrdə instrumental musiqi və kiçik vokal əsərləri musiqi həvəskərlarının evlərində ifa edilirdi. Bu konsertlərdə adətən, klavesinin müşayiəti ilə skripka, violonçel, qoboy və b. solo alətləri çalınırdı. Bəstəkarlar belə musiqi yığıncaqları üçün kiçik həcmli əsərlər - sonata, trio, kvartet, romans və s. yazırdılar.  Kamera musiqisi anlayışı (italyanca «camera» - «otaq» deməkdir) elə o zamanlardan mövcud olub, böyük konsert zallarında və ya kilsədə deyil, məhz kiçik salonlarda ifa olunan musiqi janrları kimi formalaşmağa başlamışdır. Tədricən, kamera musiqisi salonlardan kənara çıxaraq iri konsert zallarında ifa edilmişdir. Lakin «kamera» anlamı yenə də saxlanmışdır. Hal-hazırda kamera musiqisi konsertləri simfoniya və oratoriyaların ifa edildiyi iri konsert zallarında deyil, nisbətən kiçik həcmli xüsusi kamera musiqisi salonlarında keçirilir.
## İstinadlar
Vize (Kırklareli)

**Vize** — Kırklarelinin təbiətində, İstanbuldan 140&nbsp;km məsafədə tarixi və təbii gözəllikləri ilə önə çıxan bir ilçədir. "*Cittaslow*" deyilən sakit şəhər adı ilə Türkiyədəki 10 ilçədən biri olmuşdur. 2015 Türkiyə statistika qurumunun məlumatlarına görə rayon əhalisi 13.095 nəfərdir. Vize eyni zamanda Bolqarıstan şəhərlərinə bənzər Frakiyadakı Qara dəniz ilçələrindən biridir. Vize Yunanıstan və Bolqarıstan ilə mədəniyyət və turist mübadiləsini davam etdirən Balkan ilçəsidir.

## Tarixi

Tarixdə fərqli adlarla tanınan şəhər Buzia, Bizye, Bida, Biza, Vuza, Vizii və nəhayət, Vize kimi tanınır. Adının kökü Buzasdan gəlir, Bizas Poseydonun bir oğlunun adıdır. Eyni zamanda Buzas Frak dilində keçi deməkdir və Frakiyalılar üçün bu çox işlədilən bir addır. Həmçinin Byzas adının əfsanəvi bir Frakiya kralının adından gəldiyi deyilir ki, bu da Byzas su pərisi Semestranın oğludur.

Vizedə ilk dəfə Frakyalıların bir qolu olan Astaylar məskunlaşmışdı. Sonralar farslar, romalılar, keltlər, Peçeneqlər, Bizanslılar, Bolqarlar üstünlük təşkil etdilər və nəhayət, Osmanlı hakimiyyəti və türk hökmranlığı başladı. 1369-cu ildə Osmanlı hökmranlığı altına keçən qəsəbə, Rumeli əyalətinin bir sancağı olan Vize sancağının mərkəzi idi.

1892-ci ildə Ədirnə Vilayət Mətbəəsinin müdiri Şövkət Dağdevirəntərəfindən yazılmış səlnamədə aşağıdakı məlumatlar öz əksini tapır:

## Əhali

## Mədəniyyəti

Vize ilçəsi 1-ci Vyana səfəri zamanı Qanuni Sultan Süleymanın istifadə etdiyi "*Avyolu güzergahı*"nda yerləşir. Bu yer müasir zamanda adını dəyişərək "*Sultanlar yolu*" adı ilə təbiət, mədəniyyət və tarix həvəskarlarının istifadəsinə verilmişdir. Sultanlar yolu nişanları Vizedə və ətrafında yolu yenidən kəşf edən Sedat Çakır tərəfindən edildi. Sultanlar yolu Vyana-Simmerinqdən İstanbulda Süleymaniyyə məscidi və Topqapı sarayına qədər 2133 kilometrlik bir yoldur.

Əhəmiyyətli tarixi abidələr arasında Ayasofya kilsəsi Türkiyədə tanınan tək antik teatr, qaya rəsmləri, monastır, qala divarları, fəvvarələr vardır. İlçədə yerləşən 1620 m. olan Yenesu mağarası Frakiyanın 3-cü ən böyük mağarasıdır.

## İstinadlar
Furtouq şəlaləsi

**Furtouq şəlaləsi** (, Dmitri Mendeleyev adına Furtouq şəlaləsi) — Rusiyada, İnquşetiya Respublikası ərazisində yerləşən şəlalə. Furtuoq şəlaləsi Lyajqin şəlaləsindən sonra İnquşetiyanın ən hündür ikinci şəlaləsidir. Hündürlüyü 12 metr olan bu şəlalə dəniz səviyyəsindən 1380 metr hündürlükdə yerləşir. Maksimum eni isə 5 metrdir. Şəlalə sərhəd keçid məntəqəsinin və Hərbi Gürcüstan yolunun yaxınlığındadır. İl boyu bol suludur. Furtouq şəlaləsinin yerləşdiyi bölgədə Erzi Dövlət Təbiət Qoruğu var.

Furtouq şəlaləsi Ceyrax dərəsinin başlanğıcında (Ceyrax rayonu), Şahid dağların ətəklərində yerləşir. Furtouq kəndi şəlalədən 1 km aralı yerləşir. Cənub-şərqdə Ceyrax rayon mərkəzi yerləşir. Şəlalə kiçik Qıalqlay-çoç çayında formalaşmış. Ümumən şəlalə Armxi çay sisteminə daxildir. Çay əsasən yeraltı sulardan və ərimiş qar suyu ilə qidalanır. Şəlaləyə gediş çox asandır. Cəmi 400 metrlik dağ yolu getmək kifayətdir edir. Şəlalənin yerləşdiyi dərə kiçik bulaqları, dik qayalı yamacları, müdagiə qalası və üzə çıxmış maqmatik süxurları ilə türistləri cəlb edir. Furtouq İnquşetiya ərazisində ziyarət edilə biləcək 10 əsas obyektdən biri hesab olunur. Furtouq şəlaləsi 2000-ci ilin 21 dekabrında, Rusiya Federasiyası Hökümətinin 992 nömrəli qərarı ilə unikal geoloji abidə statusu almışdır. 

## Tarixi
thumb|left|Dmitri Mendeleyev elmi ekspedisiya zamanı Furtouq şəlaləsində
1880-cı ildə Furtouq şəlaləsinə geoloji ekspedisiyanın rəhbəri kimi Dmitri Mendeleyev səfər etmişdir. Neft çıxarma və emalı üzrə yaranan problemləri araşdırmaq üçün alim dəfələrlə Qafqaza gəlmişdir. Bu səfərlərin birində Mendeleyevin həmkarı və şagirdi olmuş Saaduloy Axriev Furtouq kəndinə qonaq dəvət etmşdir. Furtouq Axrievin doğma kəndidir. Kənd Ceyrax dərəsinin başlanğıcında yerləşir.

2016-cı ilin 5 iyununda İnquşetiyanın Respublika günü münasibət ilə Axrievin soyunun nümayəndələri, Ceyrax rayon administirasiyası, eləcə də Furtuoq kənd əhalisi şəlalədə memorial lövhənin qoyulmasına qərar verilmiş və şəlaləni Mendeleyevin şərəfinə adlandırmışlar.

## İstinadlar