open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zoologiya muzeyi

**Zoologiya muzeyi** — heyvan kolleksiyalarının (fiksəedici mayelərdə, qurudulmuş və ya xüsusi preparat halında saxlanan heyvanlar, bunların müqəvvaları, skeletləri, dəriləri, eləcə də buynuz, sümük və çanaqdan düzəldilən məmulatlar) saxlandığı elmi və mədəni-maarif müəssisəsi. Zoologiya muzeyində sistematika, faunistika, zoocoğrafiya, dəyişkənlik, heyvanların müqayisəli morfolokiya və anatomiyası, eləcə də təkamül nəzəriyyəsinə dair elmi-tədqiqat aparılır. Burada həmçinin məktəblilər və tələbələrlə tədris işi, zoologiyaya dair mədəni-maarif işləri təşkil olunur, təbiətin mühafizəsi haqqanda təbliğat aparılır. Zoologiya muzeyi nin kolleksiyası elmi fonddan və nümayiş etdirilən eksponatlardan ibarətdir. Zoologiya muzeyində eksponatlar, adətən, sistemli ardıcıllıqla, bəzən zoocoğrafi prinsipə görə düzülür. Bəzən stendlər də düzəldilir. Kolleksiyalar şüşəli vitrinlərdə yerləşdirilir. Mikroskopik kiçik obyektlər mikro fotoşəkillər və böyüdülmüş mulyajlarla əvəz edilir. Tematik sərgilərdən, qısametrajlı filmlərdən də istifadə edilir.

Bakıda zoologiya muzeyi Azərbaycan Respublikası EA Zoologiya İnstitutunda yaradılmışdır (1971). Burada Azərbaycan ərazisində yaşayan onurğasızlar, balıqlar, suda-quruda yaşayanlar, sürünənlər, quşlar və məməlilərin müqəvva və eksponatları saxlanılır. Muzeyin fondundan elmi-tədqiqat, tədris və mədəni-maarif işi üçün istifadə olunur.

Xaricdə ən böyük zoologiya muzeyi Nyu-Yorkda, Vaşinqtonda, Parisdə, Londonda və başqa şəhərlərdədir.

## Həmçinin bax
* Zoonozlar
* Zoologiya parkı

## İstinadlar
Zoonozlar

**Zoonozlar** - (yunanca zōon — heyvan, canlı varlıq və nósos — xəstəlik) təkamül prosesində heyvanların müəyyən növündə parazitlik etməyə uyğunlaşan törədicilərin əmələ gətirdiyi yoluxucu xəstəliklər.

Qaramal taunu, donuz taunu, pasterellyoz və s. zonozlara aiddir. Sanitar-iqtisadi şərait pis olduqda zoonozlar insanlar arasında da baş verə bilər. İnsanlara xəstə heyvandan keçir və onlar bu xəstəliyi yoluxdurmurlar.

## Profilaktikası
Ət-süd məhsullarından düzgün istifadə etmək, bəzi xəstəliklərə (taun, qarayara, bruselyoz və s.) qarşı peyvəndlər vurmaq və s.
İynəyarpaq

**İynəyarpaq** — bir çox iynəyarpaqlı ağacın, yaxud kol bitkisinin yarpağı. İynəşəkilli, 3-4 tilli, pulçuqvarı olub, növbəli, qarşılıqlı və dəstə ilə düzülür. Adətən, bir neçə il budaqlarda qalır. Bəzi növlərdə isə (məsələn, Larixdə) hər il tökülür. Soyuğa, istiyə və güclü küləklərə davamlıdır. Hər iynəyarpaqda, adətən, 1-2 ötürücü lif topası olur. İynəyarpaq havanın mikroflorasına təsir edən fitonsidlər ifraz edir. Bəzi cinslərin iynəyarpağından ağ şam yağı və s. yağlar, vitaminlər, iynəyarpaq unu (şam, küknar) almaq üçün istifadə edilir.

## Həmçinin bax
* İynəyarpaqlılar
İynəyarpaqlılar (sinif)

**** () —  aləminin  şöbəsinə aid bitki sinfi.

Toxumlu bitkilərin daş kömür dövründə meydana gəlmiş qədim sinfi. Bəzi fəsilələrinin qalıqları yalnız qazıntı halında məlumdur. 8 fəsiləyə (55 cinsə) daxil olan 600, o cümlədən Azərbaycanda 9 (2 şam, 6 ardıc, 1 qaraçöhrə) növü yayılmışdır. Həmişəyaşıl, bəzən yarpağıtökülən ağac, nadir hallarda kollardır. Əksəriyyətində mikoriza müşahidə edilir. Yarpaqları oturaq iynəvarı, pulcuqvarı, bəzən lövhəli-lansetvari və s. olur. Strobilləri (generativ orqan) ayrı-cinsiyyətlidir. Küləklə tozlanır. Tozlandıqdan sonra endospermlə təchiz olunmuş rüşeym inkişaf edir. Toxumların quruluş və forması müxtəlifdir. İynəyarpaqlılar Yer kürəsinin, xüsusən Avrasiya və Şimali Amerikanın bitki örtüyünün əsasını təşkil edir. İynəyarpaqlıların təsərrüfatda böyük əhəmiyyəti var. Oduncağından tikinti materialı kimi istifadə edilir, kağız-sellüloz, kanifol, skipidar, aşı maddələri və s. bəzi İynəyarpaqlıların toxumundan yağ alınır. Qiymətli dekorativ bitkilərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sevinc Osmanqızı

**Mirzəyeva Sevinc Osman qızı** () — jurnalist, televiziya aparıcısı. ANS TV kanalının xəbərlər xidmətinin rəhbəri olaraq fəaliyyət göstərmişdi. O, bir müddət Azərbaycan Qadın Jurnalistlər Birliyinin sədri idi. 1990-cı illərin əvvəllərində gənc yaşlarından siyasi meydanda olduğu üçün onu Azərbaycanın müasir dövrünün ilk qadın diplomatı adlandırmaq olar. Hazırda mühacirətdədir, ABŞ-da yaşayır. 2018-ci ildən “Osmanqızı TV” internet kanalı fəaliyyətdədir.

## Həyatı
Sevinc Osmanqızı 22 iyun 1969-cu ildə Bakıda jurnalist ailəsində anadan olub. 1986-cı ildə Osman Mirzəyev adına 190 nömrəli məktəbi qızıl medalla, 1991-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

Jurnalist fəaliyyətinə “Assa-İradə” xəbər agentliyində parlament müxbiri kimi başlayıb (1990). Azərbaycan Televiziyasının (AzTV) Xəbərlər Redaksiyasında müxbir işləyib (1990-1992). Müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk diplomat qadını kimi, Xarici İşlər Nazirliyində 3-cü katib vəzifəsində çalışıb (1993).

İngiltərədə, BBC radiosu Azərbaycan redaksiyasının Jurnalist prodüseri işləyib (1994-1999). BBC radiosunun  Departamentinin Azərbaycan üzrə müxbiri kimi çalışıb (1999-2000). Daha sonra ABŞ-nin Azərbaycandakı səfirliyinin Mətbuat şöbəsinin rəhbəri işləyib (2000–2008). ANS TV-də yayımlanan “Cümə” və “Cümə söhbəti” verilişlərinin müəllifi və aparıcısı idi (2009).  Azərbaycan Qadın Jurnalistlər Birliyinin sədri olmuşdur.

Sevinc Osmanqızı beynəlxalq səviyyəli jurnalist kimi BBC radiosunda çalışdıqdan sonra dünyanın xəbər liderlərindən olan CNN telekanalı üçün Azərbaycan haqqında reportajlar hazırlayıb. 24 yaşında Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyində 3-cü katib işlədikdən sonra 6 il Britaniyada jurnalist kimi fəaliyyəti göstərib. Azərbaycana qayıtdıqdan sonra 8 il ABŞ-nin Azərbaycandakı səfirliyində çalışıb.

## Ailəsi
* Jurnalist Osman Mirzəyevin qızıdır.
* Jurnalist Solmaz Mirzəyevanın qızıdır.
* Jurnalist Azər Xəlilovla ailəli olub.

## BBC
BBC dünyanın ən qədim və nüfuzlu media qurumlarından biridir. İndi BBC-nin Ümumdünya Xidməti 43 dildə yayınlanır. 1994-cü ildən BBC-nin Ümumdünya Xidmətin yeni yaradılan Mərkəzi Asiya və Qafqaz Departamenti fəaliyyət göstərir. Azərbaycan şöbəsi də onun tərkibindədir. Azərbaycan dilində proqramlar həmin ilin noyabr ayının 30-dan yayına başlayıb. İlk dəfə Azərbaycan dilində "Danışır London. Efirdə BBC-nin Azərbaycan xidmətidir" sözlərini səsləndirən jurnalist Sevinc Osmanqızı olub.

## Mükafatlar
“Sivilizasiyalar” 20 hissəli tarixi radio oçerklər silsiləsinə görə Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının Zərdabi mükafatı (2000).

## İstinadlar
Erfurt

**Erfurt** — Almaniyanın Türingiya əyalətinin paytaxtı.

Şəhər əhalisinin sayı 202,619 nəfərdir. Erfrutun 100&nbsp;km. cənub-qərbində Leypsiq, 113&nbsp;km. cənub-şərqində Kassel və 180&nbsp;km cənub-şərqində Hannover şəhərləri yerləşir.

## Xarici keçidlər
Leypsiq

**Leypsiq** () — Almaniyanın Saksonya əyalətinə bağlı bir şəhər. Sahəsi 297,60&nbsp;km². 29 fevral 2008-ci ilin hesablamalarına görə əhalisi 510.651 nəfər olub. Artıq 17-ci əsrdən etibarən Leypsiq şəhəri Qərbi Avropada öz universitetləri və yarmarkaları ilə tanınmağa başlayıb. Şəhərdə hər il çoxlu sayda yarmarka keçirilir, bu səbəbdən şəhəri qeyri-rəsmi olaraq *Messestadt* (yarmarkalar şəhəri) adını almışdır. Leypsiq İkinci dünya müharibəsindən sonra Sovet işğalı altında qalan Şərqi Almaniyada əsas şəhərlərdən biri olub.
Bu şəhərdə 1879-cu ildə V.Vundt tərəfindən dünyada ilk eksperimental psixologiya laboratoriyası yaradılıb. Sonralar laboratoriya instituta çevrilib. 

## İstinadlar
Fərhad mirzə Qovanlı-Qacar

**Fərhаd mirzə Abbas mirzə оğlu Qovanlı-Qacar** Qacar şahzadəsi, vali

## Həyatı
Fərhаd mirzə Abbas mirzə oğlu 1818-ci ildə Kirman şəhərində аnаdаn оlmuşdu. Müкəmməl sаrаy təhsili görmüşdü. Mötəmədəddövlə ləqəbi dаşıyırdı. Аtаsı ilə birgə Herat yürüşündə iştirak etmişdi. Qəzvində yаşаmışdı. Ərdаlаnın hakimi оlmuşdu. Аvrоmаnı fəth etmişdi.
Qаrdаşının hakimiyyəti dönəmində Fars əyаlətinə bаşçılıq etmişdi. 1876-cı ildə Fars əyаlətinə yenidən hakim təyin edildi. Müqəddəs Məkkəyi-müкərrəmi ziyаrət etmişdi.

Hаcı Fərhаd mirzə 1888-ci ildə vəfаt edib.

## Ailəsi
Hаcı Fərhаd mirzənin Sultаn Üveys mirzə, Əbdüləli mirzə аdlı оğullаrı, İsmətəssəltənə adlı qızı vаrdı.

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
*  farhad-mirza-motamad-al-dawla
Nişani-Qüds ordeni

**Nişani-Qüds** — İranın Qacarlar sülaləsi hakimiyyəti dönəmidə dövlət mükafat nişanı. Bu ordenin ancaq II dərəcəsi vardı. Əsasən nazirlərə və bu dərcədə olanlara verilirdi. Ordu komandanları da bu ordenlə təltif olunurdular. Orden almazlarla bəzənmişdi. Başdan aşağı 12,0 sm diametrdə idi. Sinənin sol tərəfinə vurulurdu. Lenti yaşıl rəngdə, hər iki tərəfində qırmızı xətti vardı.

## İstinadlar
Yasin

**Yasin** — Məhəmməd peyğəmbərin adlarından biri. Quranda 36-cı surə. "Ya" "ey" ədatını bildirir.

Ərəb dilində hər bir hərfin zuburu və bəyyinəsi var, eləcə də hər bir səsə bir ədəd uyğundur.
Zubur hərfin kağız üzərində yazılışı, bəyyinə isə tələffüz zamanı yazılışdan artıq çıxarılan səslərdir. "Sin" hərfinin zuburu "s", bəyyinəsi isə "in"-dir.
"S" səsinə 60, "i" səsinə 10, "n" səsinə isə 50 ədədi uyğundur. Deməli "sin" hərfinin zuburu 60, bəyyinəsi 60-dır (10+50=60). Diqqət çəkən məqam ondan ibarətdir ki, ərəb dilində "sin" yeganə hərfdir ki, zuburu bəyyinəsinə bərabərdir.

Deməli, Allah-taalanın Peyğəmbərə (s) Yasin kimi müraciət etməyi bu anlama gəlir: Ey Sin, yəni "Ey zahiri və batini eyni olan!".

## Həmçinin bax
* Ali-Yasin

## İstinadlar
Əhməd şah Qacar

**Sultan Əhməd şah** () — Qacarlar nəslindən olan sonuncu İran şahı (1909–1925).

## Həyatı
Sultan Əhməd Mirzə Məhəmməd Əli şah oğlu 1897-ci ildə Təbriz şəhərində doğulmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Sultan Əhməd Mirzə 1909-cu ildə atasının könüllü surətdə şahlıqdan əl çəkəndən sonra taxta əyləşdi.

1921-ci ildə İranda dövrün Müharibə Naziri və İran Kazak Briqadasının komandiri polkovnik Rza Pəhləvinin rəhbərliyi altında üsyan baş verir və Əhməd şah hakimiyyətdəki gücünü itirdi. 1923-cü ildə İranı tərk edən Əhməd şah 1925-ci ildə rəsmi olaraq devrildi və Rıza Pəhləvi İranın yeni şahı olur. Nəticədə 1789-cu ildən İrana rəhbərlik edən Qacar sülaləsi hakimiyyətdəki yerini Pəhləvi sülaləsinə buraxır. Əhməd şah Qacar 1930-cu ildə Fransada Parisin ətrafında vəfat edib və İraqın Kərbəla şəhərində dəfn olunub.

## Övladları
**Oğlu**
* Firudin Mirzə Qovanlı-Qacar

**Qızları**
* Məryəmduxt xanım Qovanlı-Qacar
* İranduxt xanım Qovanlı-Qacar
* Hümаyunduxt xanım Qovanlı-Qacar

## Xarici keçidlər
* İranın sonuncu türk şahının Bakıya səfəri:Əhməd şah Qacarı AXC adından kim qarşılayıb? – NADİR FOTOLAR

## İstinadlar
Şükür Şənol

**Əliyev Şükür Məmiş oğlu (Şükür Şənol)** () — postmodern yazıçı, publisist, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin üzvü.

## Həyatı
Şükür Şənol 11 fevral 1955-ci ildə Yevlax şəhərində anadan olub. Əslən Füzuli rayonunun Böyük Bəhmənli kəndindəndir. Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında, "İşıq" nəşriyyatında, "Kommunist" ("Xalq qəzeti"), "Azernews" qəzetlərində işləyib. Hazırda "Respublika" qəzetinin xüsusi müxbiridir.

## Yaradıcılığı
"Ağ qoç, qara qoç" (1988), "Nə, gözəl onu andı, sevdi, düşündü hər türk" (1989), "Son bahar rüzgarları" (1999), "... bu eşqin bır anlamı" (2007), "...aramızdakı bir mələk" (2007), "Yüz ildən bir sətir" (2009) və s. kitabların müəllifidir. 

Yazarın "...aramızdakı bir mələk" (2007) kitabına erkən gənclik illərində və XX əsrin 2010-cu ilinə qədər bir dövrdə qələmə aldığı yazılar daxil edilmişdir. Ş.Şənolun "Azərbaycan", "Ulduz" jurnallarında silsilə yazıları dərc olunmuşdur. "Qarabağın Aran ağzı — Arazbar" (1998) kitabını Ənvər Çingizoğlu ilə birlikdə qələmə almışdır.

## Kitabları
* "Ağ qoç, qara qoç" (1988)
* "Nə, gözəl onu andı, sevdi, düşündü hər türk" (1989) 
* "Son bahar rüzgarları" (1999)
* "...aramızdakı bir mələk" (2007)
* "... bu eşqin bır anlamı" (2007)
* "Yüz ildən bir sətir" (2009)
* "...aranızdakı bir mələk" (2012)

## Tərcümələri
* İvan Bunin, Marina Svetayeva (Rusiya), Uilyam Folkner (ABŞ), Qrem Qrin (Böyük Britaniya) və Ueda Akinaridən (Yaponiya) tərcümələrin müəllifidir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Bütöv Azərbaycan qəzeti, №14(146), 25-30 aprel 2012-ci il.
İdris

**İdris** () — Quranda bəhs edilən peyğəmbərlərdən biri və Şetin oğlunun oğlu. Deyilənə görə, onun dövründə ilk dəfə insanlar heyvan dəriləri geyməkdən qurtuldular. Parçanı tapıb yazı yazmağı yaxşılaşdırdığı deyilir. İslama görə 4-cü mərtəbə göydə yaşamağa davam edir.

Ayrıca Antik Yunan mifologiyası ndəki Hermes 'və Qədim Misir mifologiyasındakı Thotun Qurandakı İdris ilə eyni adam olduğu və MÖ 14.000 ətrafında yaşadığı iddia edilir.

Orhan Hançerlioğlu İdrisi belə izah etdi:  Beş min il əvvəl Misirdə bir dərzi yaşayırdı. Misir papiruslarında dərzinin Hermes Tut adı var. Qurana görə, Adəm və oğlu Şetdən sonra gələn üçüncü peyğəmbər İdrisdir. Qələmlə yazan və paltar tikən ilk adamdır.

İdrisin Tanaxdakı Xanok və ya *"[[:en: Enoch (ancestor of Noah)|Enoch]]"* ( İvrit dili: **חנוך)** ilə eyni şəxsdir Xanok Adəmin oğlu Kainin oğludur və 365 il yaşayır. Ömrünün sonunda tanrı ilə gəzərək yox olur, yəni ölmür. Yunanların fikrincə, o, trimegistustur (üç dəfə çatmış) O, astrologiya və kimya elminin banisi olmaqla yanaşı qələmlə yazan və yazan ilk insandır.

İdris, Hermes hürmüz bir və eyni şəxsiyyətlər olaraq görüldüyündə İdris xarakteri Zülqərneyn olaraq da bilinən Böyük İskəndərin Andreas adındakı aşbazı, Budizmin Buddası, İbranilerin Uhnuhu üzərindən Akhenaton və ya Osiris ilə də əlaqəli görülür.

## Həmçinin bax
* Hermes

## Xarici keçidlər
* Hermetizm, İdrizm

## İstinadlar
Ağbulaq (Laçın)

**Ağbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Ağbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. İkinci Qarabağ müharibəsində düşməndən azad edilmişdir.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən təxminən 62&nbsp;km. şimal qərbdə yerləşir. Hocazsu çayının sağ qolunun sahilindədir. Kəndin ərazisi keçmişdə Zəngəzur qəzasında yaşamış ağkörpü adlı tayfanın qışlaq yerlərindən olmuşdur. Ağbulaq şəlaləsi füsunkar gözəlliyi ilə kəndi daha da gözəlləşdirir.

Bu ərazi işğal dövründə, keçmiş işğalçı qondarma separatçı rejim tərəfindən tərəfindən "**Spitakajur"** icması adlandırılmışdır.

2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Mədəniyyət
Şəhid Əmir Əsgərov adına orta məktəb var. Orta məktəb, klub, kitabxana, xəstəxana, poçt, 3 mağaza və s. sosial obyektləri var idi.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 795 nəfər olub. Əhali kürdlərdən ibarətdir. 

2014-cü ilə aid olan məlumatına görə kəndin əhalisi 998 nəfərdir.

### Tanınmışları
* Alxanov Məhəmməd  Xudayar oğlu. Dayısı Nurməmməd bəy Şaxsuvarovun məsləhətiylə  Şuşada təhsil almış (1910–1996).
* Aşıq Cabbar (1950–) — Aşıq, Laçın rayonunun "İşıqlı" aşıqlar ansamblının bədii rəhbəri, I Ümumittifaq yaradıcılıq festivalının laureatı (1977).
* Şərif Ağayar (1976–) — Şair, yazıçı, roman və hekayələri dünyanın 10-a yaxın dilində çap edilib və yayımlanıb. Fransada "Arzulardan sonrakı şəhər" adlı romanı çap edilib, bir çox nüfuzlu mükafatlar alıb, o cümlədən "Tərəqqi" medalı, "Qızıl Kəlmə" mükafatı, 2017-ci ilin "Ədəbiyyat adamı" və s. Hazırda "Qanun" Nəşrlər Evində redaktordur.
* Alxanov Atlıxan Xanlar oğlu — Aşıq , Müəllim,Sazbənd.
* Aşıq Afil — Tanınmış aşıq, ADMİU məzunu, Ağdam Musiqi Kollecinin müəllimi.
* Əhmədəli Həsənov — Həkim, Sumqayıt Şəhərinin Baş Uroloqu, 1 saylı Sumqayıt Şəhər Xəstəxanasının Urologiya şöbəsinin müdiri, Əməkdar Həkim, Tərəqqi Medalıhttps://president.az/az/articles/view/21269
* İsa Alşanov — Həkim uşaq nevroloqu.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti yarımköçəri heyvandarlıq olmuşdur.

## Təhsil
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Laçın rayonu Ağbulaq kənd 56 şagird yerlik modul tipli tam orta məktəbin quraşdırılması üçün 330 000 manat vəsait ayrılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçının zəngin təbii ehtiyatları 26 ildir düşmən işğalı altındadır
İslam peyğəmbərləri

**Quranda adı çəkilən peyğəmbərlər:**

# Hz. Adəm (ə)
# Hz. İdris (ə)
# Hz. Nuh (ə)
# Hz. Hud (ə)
# Hz. Saleh (ə)
# Hz. Lut (ə)
# Hz. İbrahim (ə)
# Hz. İsmayıl (ə)
# Hz. İshaq (ə)
# Hz. Yaqub (ə)
# Hz. Yusif (ə)
# Hz. Şüeyb (ə)
# Hz. Harun (ə)
# Hz. Musa (ə)
# Hz. Davud (ə)
# Hz. Süleyman (ə)
# Hz. Əyyub (ə)
# Hz. Zulkifl (ə)
# Hz. Yunus (ə)
# Hz. İlyas (ə)
# Hz. Əlyəsa (ə)
# Hz. Zəkəriyya (ə)
# Hz. Yəhya (ə)
# Hz. İsa (ə)
# Hz. Məhəmməd (s.a.v.)

Bundan başqa Quranda 4 şəxsiyyətdən də danışılır. Lakin, bunların peyğəmbər olub-olmadıqları mövzusu ixtilaflıdır. Bunlar Hz. Üzeyir, Loğman, Hz. Xızır və Zülqərneyndir.
Nasirəddin mirzə Qovanlı-Qacar

**Nasirəddin mirzə Müzəffərəddin şah oğlu Qovanlı-Qacar** () — şahzadə, əyalət valisi

## Həyatı
Nasirəddin mirzə Müzəffərəddin şah oğlu 1896-cı ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Saray təhsili almışdı. Orduda xidmət etmişdi. Fransaya mühacirət etmişdi.

Nasirəddin mirzə 1977-ci ildə vəfat edib.

Nasirəddin mirzənin törəməsi Nasiri soyadını daşıyırlar.
Yusif

**Yusif** (ivr. יוסף. ) — qeyri-adi gözəlliyi ilə seçilən, həm də yuxu yozmaq qabiliyyətinə malik olan İslam dininin möhtərəm peyğəmbərlərindəndir. Quranın 111 ayədən ibarət 12-ci "Yusif" surəsi onun həyat hekayətinə həsr edilmişdir.

Yusifin hekayəsi İbranicə Tövratda da var və ola bilsin ki, Quranın müəllifi İbranicə yazılardan çox təsirlənib.

Yusifin məzarı Nablusda (İbranicə: şxem) yerləşir və Fələstin ərazisinin dərinliklərində yerləşdiyi üçün onu ziyarət etməyə İsrail Polisi və IDF ilə razılaşdırılaraq icazə verilir.

## Həyatı
Yusif Yaqub və Rəhilənin oğlu olaraq Kənan torpağında on ögey qardaşı, bir doğma qardaşı və ən azı bir ögey bacısı ilə yaşayırdı. O, Rəhilənin ilk oğlu və Yaqubun on birinci oğlu idi. Ata bütün oğullar arasında Yusifi üstün tuturdu.

Yusifin oğulları Menaşşe və Efrayim İsrailin 12 qəbiləsini təşkil edən qəbilələrin bir hissəsidir.

## Osarsif
Ədəbiyyatda Osarsif adının Yusiflə oxşarlığına, eləcə də hekayələrdə (hər ikisi haqqında) yuxulara mühüm yer verilməsinə diqqət çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tikinti

**İnşaat** və ya **Tikinti** — yaşayış binalarının, ictimai və sənaye obyektlərinin, mühəndislik qurğularının (körpü, tunel, avtomobil yolu və s.) bünövrədən istismara hazır vəziyyətə gətirilməsi prosesidir. Bu, texniki, iqtisadi və sosial əhəmiyyət kəsb edən kompleks fəaliyyətdir.

Termin latın mənşəlidir (*constructio*), "birgə yığma", "birləşdirmə" mənasını verir. İnşaat termini müxtəlif dillərdə fransızcadan keçməklə yayılmışdır.

Tarix boyunca inşaat fəaliyyəti insan yaşayışının vacib hissəsi olmuşdur. Əvvəlcə sadə sığınacaqlarla başlayan bu proses tədricən inkişaf etmiş, memarlıq və mühəndislik sahələrinin əsasını təşkil etmişdir. Bürünc dövründən etibarən şəhərləşmə və ixtisaslaşmış tikinti briqadaları yaranmışdır. Bəzi dövrlərdə inşaatda qul əməyindən də istifadə olunmuşdur. Orta əsrlərdə kilsələr, qalalar, suvarma sistemləri kimi iri tikililər inşa edilmiş, 19-cu əsrdən sənaye inqilabının təsiri ilə yeni texnika və texnologiyalar tətbiq olunmağa başlanmışdır.

## Sektorlar
İnşaat sahəsi əsasən üç sektora bölünür:

### Bina tikintisi
Bu sektora yaşayış evləri və ictimai binaların (məktəb, xəstəxana, ofis, ticarət mərkəzi və s.) layihələndirilməsi və inşası daxildir. Binalar tikinti növü, mərtəbə sayı, funksiyası və konstruksiyasına görə müxtəlif ola bilər.

### İnfrastruktur və qurğu tikintisi
Buraya mühəndislik infrastrukturlarının inşası aiddir:
* Körpülər və tunellər
* Avtomobil yolları və dəmir yolları
* Su anbarları və bəndlər
* Kanalizasiya və su təchizatı sistemləri
* Parklar və şəhər abadlaşdırma layihələri

### Sənaye tikintisi
Bu sektor sənaye müəssisələrinin və texnoloji komplekslərin tikintisini əhatə edir:
* Kimya zavodları
* Enerji stansiyaları
* İstehsalat müəssisələri
* Emal və təchizat bazaları

## İnşaat prosesinin mərhələləri
İnşaat prosesi adətən aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:
# Layihələndirmə və texniki-iqtisadi əsaslandırma
# Torpaq işləri və bünövrənin qoyulması
# Daşıyıcı konstruksiyaların inşası
# Daxili və xarici bəzək işləri
# Kommunikasiya sistemlərinin quraşdırılması (elektrik, su, istilik və s.)
# Qəbul və istismara verilmə

## İqtisadi və sosial əhəmiyyəti
İnşaat sektoru bir çox ölkələrdə iqtisadiyyatın aparıcı sahələrindən biridir. Bu sahə yeni iş yerləri yaradır, infrastrukturun inkişafına təkan verir və şəhərlərin inkişafını təmin edir. Həmçinin tikinti materialları, daşınmaz əmlak və logistika sahələrinə də bilavasitə təsir göstərir.

## Azərbaycanda inşaat
Müstəqillik dövründə Azərbaycanda inşaat sektoru sürətlə inkişaf etmişdir. Xüsusilə 2000-ci illərdən etibarən Bakıda və regionlarda yeni binalar, yollar, körpülər və sosial obyektlər tikilmişdir. 2020-ci ildən sonra Qarabağ bölgəsində aparılan yenidənqurma işləri bu sahədə əhəmiyyətli artıma səbəb olmuşdur.

## Həmçinin bax
* İnşaat mühəndisliyi
* Memarlıq
* Mühəndislik
* Daşınmaz əmlak

## Xarici keçidlər
* 
* Federal Highway Administration (FHWA)
* World Bank – Infrastructure
Çadır (şəhər)

**Çadır Lunga** () — Qaqauziyanın şəhəri. Əhalisinin sayı 19,401 nəfərdir (14,294 Qaqauzlar, 1,552 rus, 1,510 bulqar, 734 moldovalı, 951 ukraynalı, 166 qaraçı, 8 polşalı, 7 yəhudi, 179 digər millətlər olmaq üzrə.).

## Qardaş şəhərlər
*  Kostroma
*  Serpuxov
*  Reçita
*  Dobruş
*  İzmit
*  Bəndər

## Qalereya

Fayl:Stamp of Moldova md425.jpg| 
Fayl:Chadyr-Lunga nunnery.JPG|
Fayl:Chadyr-Lunga Cultural centre.jpg|
Dəyişən

**Dəyişən** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Dəyişən (riyaziyyat)
* Dəyişən (proqramlaşdırma)
Qapalı sınıq xətt

**Qapalı sınıq xətt** — birinci və sonuncu təpə nöqtələri üst-üstə düşən sınıq xətt adlanır.

## İstinadlar
Tərəf

**Tərəf** — çoxbucaqlını əmələ gətirən sınıq xəttin qonşu təpə nöqtələrini birləşdirən düz xətt parçasıdır.

## İstinadlar
Funksiya

**Funksiya** bu mənalara gələ bilər:

* Funksiya (riyaziyyat)
* Funksiya (fəlsəfə)
* Funksiya (fəaliyyət)
* Funksiya (ədəbiyyat)
* Funksiya (biologiya)
Çevrə qövsü

**Çevrə qövsü** — çevrənin üst-üstə düşməyən iki nöqtəsi arasında qalan hissəsidir.

Çevrə qövsünün uzunluğunu l ilə, mərkəzi bucağı m ilə, diametri d ilə, radiusu r ilə, çevrənin uzunluğunu L ilə işarə etsək, çevrə qövsünün uzunluğu aşağıdakı kimi hesablanar:

*l = (m/360*\circ) \cdot L = *(m/360*\circ) \cdot 2\pir = *(m/360*\circ) \cdot \pid.

\pi\approx 3,14 (Pifaqor sabiti. \pi = L / d).

## İstinadlar
Komrat

**Komrat** (, , ) — Moldova şəhəri, Qaqauziyanın paytaxtı. Yalpuq çayının sahilində yerləşir. Şəhərin əsası 1789-cu ildə qoyulmuşdur. Hazırkı icra başçısı Viktor Volkovdur.

## Adı
Komrat adı yerli tatar (qaqauz) dilindən "kömür at" (kömür rəngli at, qara at) ifadəsindən gəlməsi ehtimal olunur və şəhər gerbində həmin at təsvir olunub. Köhnə əlifba ilə **<big>کومرات</big>** kimi yazıldığına görə bunu bir neçə cür oxumaq olur: Kömürat > Kömrat > Komrat. Bunun haqqında bir xalq sözü var: *<span lang="gag" dir="ltr">“...yaşamak erinin saabisi tatarmış, Orumbet Oglu adıymış. Onun bir beygiri Komur at varmış. At yarışmakların çoyunda o ensärmiş. Bu beygirin adını tatar küüyünä koymuşlar...”</span>  — "*yaşayış yerinin sahibi **tatar** imiş, adı **Or Məhəmməd Oğlu** imiş. Onun "**Kömür At**" adında bir atı var imiş. At yarışlarının çoxunu o udurmuş. Bu atın adını Tatar kəndinə qoymuşlar."

## Əhali
* 1989: 25,800
* 1991: 27,500
* 1996: 27,400
* 2004: 23,429
* 2006: 22,369
* 2014: 26,000

## İqtisadiyyatı
Əsas iqtisadiyyatı üzümçülükdür, 10 şərab zavodu və bir yağ zavodu var.

## Tanınmış Komratlılar
* Aleksandr Stoyanoğlu — qaqauz siyasətçi
* İrina Vlax — Qaqauziya başqanı
* Pyotr Draqanov — rus filoloq

## Qardaş şəhərlər

## İqlimi
Komrat rütubətli kontinental iqlimə sahibdir — quru və isti yay, qarlı və soyuq qış keçirir. Yay vaxtı ortalama temperatur 25&nbsp;°C-dir.

## İstinadlar
Deltoid

**Deltoid** — iki cüt bitişik tərəfləri bərabər olan dördbucaqlıya deyilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Kite definition and area formulae with interactive animations at Mathopenref.com
Əyyub

**Əyyub peyğəmbər** (ivr. איוב) Tanaxda Əyyubun kitabının baş qəhrəmanı. Quranda bir neçə surədə peyğəmbər kimi qeyd olunub.

## İstinadlar
Musa

**Musa** (; ) — Allahın elçisi, Misirdə doğulmuş yəhudi peyğəmbər. Musa Xristianlıq, İslam və Bəhailik kimi İbrahimi dinlərdə mühüm peyğəmbər və yəhudilikdə ən böyük peyğəmbərdir.

Rabbinik Yəhudilik Musanın e.ə. 1391–1271-ci illər arasında yaşadığını iddia edir. Elm dünyası Musaya bənzər bir fiqurun mövcud ola biləcəyi ehtimalını nəzəra alır, lakin üstünlük təşkil edən konsensus onun daha çox mifik bir şəxsiyyət olmasıdır.

Çıxış kitabına görə Musa öz qövmünün yəni əsarət altına alınmış azlıq israil xalqının sayının artdığı bir vaxtda dünyaya gəldi və buna görə də Firon israillilərin Misirin düşmənləri ilə əməkdaşlıq edəcəyindən narahat idi. Firon israillilərin sayını azaltmaq üçün bütün yeni doğulmuş ibrani oğlan uşaqlarını öldürməyi əmr edəndə Musanın anası Yohebed onu gizlədir. Fironun qızı Bitiya körpə Musanı Nil çayının yaxınlığında tapıb onu böyütmək istəyəndə Musa fironun ailəsi ilə birlikdə böyüyür.

Musa bir misirlinin ibranini döydüyünü görür. Ətrafda heç kimin olmadığını anlayanda misirlini öldürüb qumda gizlədir. Ertəsi gün gedəndə iki ibraninin döyüşdüyünü görür. Haqsızlara "Qardaşını niyə döyürsən?" o soruşur. Kişi dedi: "Səni kim bizə hökmdar və hakim təyin etdi?  Misirlini öldürdüyün kimi məni də öldürmək istəyirsən?

Musa qorxur: "Bu gizli iş açıldı" deyə fikirləşir və Midyan bölgəsinə gedir.

Orada, Horeb dağında yanan koldan çıxan Rəbbin mələyi ilə qarşılaşır və onunla söhbət edir. Yehova Musanı Misirə elçi kimi geri göndərir. Dili daha düzgün olan böyük qardaşı Haruna Musanı müşayiət etməyi əmr edir.

On bəladan sonra israillilər Misiri tərk edərək Musanın on əmri aldığı Sinay dağına yerləşirlər. Bu yaşayış yerlərindən biri bu gün də mübahisəli mövzudur: Yam Suf; Qamış suyu və ya əfsanəvi adı ilə Qırmızı dəniz.

Tövratın ikinci kitabı olan Çıxışa görə, Musa israillilərlə birlikdə Misirdən qaçarkən əsa ilə dənizə çırpılmış, dəniz ikiyə bölünmüş, İsrail oğulları keçdikdən sonra qrupun ardınca gələn Firon və əsgərləri, dənizin altında boğulmuşlardı. İbranicə Tövratda Yam Suf ("Qamış suyu") kimi xatırlanır və ingilis dilində "Reed Sea" oxunur. Bu deyimin zaman keçdikcə pisləşərək "Qırmızı dəniz" kimi istifadə olunmağa başladığı qəbul edilən fikirlərdəndir.

Musa təxminən 40 il bu ölkədə yaşadıqdan sonra Vəd edilmiş torpaqda, Nebo dağında öldü.

Məşhur inancın əksinə olaraq, dünyəvi mənbələr Musa ilə Tövrat arasında tarixi bir əlaqə görmürlər. Tövratı aldığı güman edilən Musanın iddia edilən ömür illəri ilə Tövratın yazılması arasında min ilə yaxın vaxt var. Musa haqqında ilk yazılı mənbələrin Babil sürgünü zamanı yazılmış mənbələr olduğuna inanılır.

Dinə əsasən, Allah tərəfindən ona Tövrat göndərilmişdir. Fironu Allah yoluna çağırmış, lakin firon ona inanmayıb coşqun sularda boğulmuşdur. Musa peyğəmbər Şüeyb peyğəmbərin kürəkəni Harun peyğəmbərin kiçik qardaşıdır. Quranda adı 136 dəfə keçmişdir. 5 Ulul-əzm peyğəmbərdən biridir.

## Həmçinin bax
* Musanın övladları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İslamaqədərki dünya 
* Musa peyğəmbər və Xızır
Süleyman

**Süleyman** () — Yəhudi Krallığının üçüncü kralı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Quran
* Peyğəmbər
* Peyğəmbərlər

## Xarici keçidlər
Xələclər

**Xələclər** yoxsa **Qalaçlar** — Azərbaycanda, İranda, Əfqanıstanda, Türkmənistanda, Özbəkistanda və digər ölkələrdə məskunlaşmış türkköklü xalqı. Dilləri Altay dil ailəsinin Türk dilləri qrupunun Arqu yarımqrupuna aiddir. İrandan başqa yaşadıqları ölkələrdə digər xalqlar arasında assimilyasiyaya uğramışlar. Hazırda İranda xələclərin böyük əksəriyyəti Azərbaycan türkləri ilə qarışsa da, az bir qismi öz dillərini məişət səviyyəsində qorumuşdur. İranın Mərkəzi və Qum ostanlarında yaşayırlar.

Xələclər Xaçmaz, Xızı, Beyləqan, Qubadlı, Gədəbəy, Şamaxı, Ucar, Salyan və Astara rayonunun Şahağac kəndində yaşayırlar. Məsud Məmmədov namizədlik dissertasiyasını Xələc dilinə həsr etmişdir. Xələclər Şahağaca Şandermandan gəlmişlər.

## Adı mənşəyi
Divanü Lüğat-it-Türkdə boy adı belə izah edilir;

"….. İyirmi ikilər onlara türkcə "qal ac" deyərlər, "ac qal" deməkdir. Sonradan bunlara "Xalaç" deyilmişdir; əsilləri budur."

*Oğuzlar və qıpçaqlar "x"-nı "k"-ya tərcümələr. Bunlar "Xalaçlar"dan bir bölükdür. Bunlar türklərin "qızım" dediyi yerdə "Xızı" deyərlər və yenə o biri türklərin "kandi erdinğ" dediyi yerdə bunlar "xanda erdinğ" deyərlər ki, "harada idin​​" deməkdir.*.

Oğuz Dastanında da "Xələc" sözü bir türk boyunun adı olaraq göstərilir və "ac qalmaq" ifadəsindən törədiyi qeyd edilmişdir.

## İstinadlar
Valdas Adamkus

**Valdas Adamkus** (Voldemaras Adamkavičius; ) — Litva Respublikasının 6-cı və 8-ci Prezidenti (26 fevral 1998 – 26 fevral 2003 və 12 iyul 2004 – 12 iyul 2009) olub.

## Həyatı
Valdas Adamkus 3 noyabr, 1926-cı ildə Litva Respublikasının Kaunas şəhərində anadan olmuşdur.

## İstinadlar
Sedat Balkanlı

**Sedat Balkanlı** () — Türkiyə milli komandasının və "Qalatasaray"ın veteran futbolçusu. Sedat müdafiəçi olsa da, başla vurduğu qollarla ad-san qazanıb. Komanda yoldaşları ona "qızıl baş" ləqəbini veriblər. 1994/95 mövsümündə "Qalatasaray"ın heyətində hər 8 qola başla imza atıb. Balkanlı peşəkar futbolçu karyerasında "Qaziosmanpaşa", "Konyaspor", "Bursaspor", "Eskişeherspor" və "Fənərbaxça"nın da şərəfini qoruyub.

Onun ölümünə milyon nəfərdə bir rast gəlinən dəhşətli əsəb xəstəliyi (ALS) səbəb olub. Sedat bu əlacsız xəstəliyə 1997-ci ildə, 32 yaşında ikən düçar olub. Həmin vaxt həkimlər onun maksimum 2 il yaşaya biləcəyi barədə rəy veriblər. Əsəb xəstəliyi ilə mübarizə aparan Sedatın vəziyyəti tədricən pisləşməyə başlayıb. O, öncə danışmaq, daha sonra yerimək qabiliyyətini itirib. Ardından veteran futbolçunun gözlərindən başqa bütün orqanları sıradan çıxıb.

12 il xəstəlikdən əziyyət çəkən Balkanlı ömrünün son günlərini xüsusi tibbi avadanlıqların köməyi ilə keçirib.

## İstinadlar
Ali-Yasin

**Ali-Yasin** — Məhəmməd peyğəmbərin Əhli-Beyti.

Qurani-Kərimin Saffat surəsinin 130-cu ayəsinin (سلـٰم على ال ياسين) hərəkəsiz oxunuş formalarından biri - "səlamun əla ali yasin" — "Ali-Yasinə salam olsun!"-dur .

## Ayrıca bax

*Yasin

## İstinadlar
Ümumdünya Mətbuat Azadlığı Günü

**Ümumdünya Mətbuat Azadlığı Günü** 3 may 1993-cü ildən qeyd olunur. Bu gün bütün dünyada senzuranın yolverilməzliyi, həbsdə olan jurnalistlərin azad olunması, təzyiqlərə məruz qalan jurnalistlərə qarşı bu hərəkətləri edənlərin cəzalandırılması ilə bağlı müzakirələr aparılır.

## Həmçinin bax
*Vindhuk Bəyannaməsi

## İstinadlar
Əfrasiyab Əzimov

**Əfrasiyab Əzimov** (tam adı:*Əfrasiyab Hacı Əzim oğlu*; ) — Azərbaycan hərbçisi, xalq qəhrəmanı.

## Həyatı
Əfrasiyab Hacı Əzim oğlu 1863-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Ticarətlə məşğul idi. Əfrasiyab Əzimov gözəl minici idi. At yarışlarında, cıdırda iştirak edirdi. Yaşlı vaxtlarında at yarışlarında jüri üzvi olmuşdu.

Cəlil Bağdadbəyov yazır:

"Münsiflər məşhur minici Əfrasiyab, Məşədi Qasım (Küftə Qasım) və Xanlıq Səlimdən ibarət idi. Bəzi vaxt Kərbəlayı Abbas, Nəcəfqulu ağa və Kəblə Mürsəl olurdular…".

Əfrasiyab Əzimov millət sərdarı Səttar xanın köməyinə yollanmışdı.
Əfrasiyab Əzimov vətənpərvər, el qədri bilən bir qəhrəman idi. 1905–1906-cı illər erməni-müsəlman qırğınlarında igidliyi sayəsində neçə-neçə günahsızı ölümdən qurtarmışdı.

Mir Möhsün Nəvvab yazır:

"Müsəlmanlar da bir neçə yerdə səngərlər tərtib etmişdilər. Birinci səngər Vəzirzadələrin evinin qabağında, ikinci səngər isə Hacı Həsən Qaraşirzadənin evinin içində və baş tərəfində idi. Bu səngərləri tərtib edən və onların başçısı Abbas bəy Talıb bəy oğlu idi. Üçüncü səngər isə Məşədi Kərimin və erməni Xaçatur oğlunun evləri idi. Bu səngərləri yaradan və onların rəhbəri bizim Mir İbrahim Ağamirzadə idi. Dördüncü səngər isə Ağadədəlidə idi. Onun da böyüyü və rəhbəri Əfrasiyab Hacı Əzim oğlu idi. Beşinci səngər Təzə məhəllədə yerləşirdi. Onun rəhbəri isə Məşədi Abış Bəylər oğlu idi. Altıncı səngər isə mərhumə Gövhər ağanın evi və həyəti idi. Bu səngərin rəhbəri və istiqamətvericisi cənab Axund Molla Şükür idi".

Əfrasiyab Əzimov həm "Difai", həm də "Qarabağ məclisi" təşkilatlarının fəal üzvi idi.
1907-ci ildə Ə. Əzimovun üzv olduğu "Qarabağ məclisi"nin fəalları kütləvi tutquya məruz qaldılar. Martın 23 və 24-də Hüseyn Münşiyevi, Əfrasiyab Əzimovu, Məşədi Şamil Hacıyevi, ZÜlfüqar bəy Haqverdiyevi, Xuduş Quliyevi, Kazım bəy Kazımbəyovu və Məmmədcəfər Muxtarovu Şuşa həbsxanasına saldılar. Tutulanların hamısını Həştərxan quberniyasına sürgün etdilər. Məmmədcəfər Muxtarov Iran təbəəsi olduğundan onu İrana yolladılar.

Əfrasiyab sürgündən dönəndən sonra Şuşada yaşamışdı.

## Ailəsi
Əfrasiyabın Xosrov, Cümşüd, Şamil (Şəmir), Bəbir, Hidayət və Əmir adlı oglanları var idi. Əmir ilə Şəmir Böyük vətən müharibəsindən qayıtmadılar. Şəmirin oğulları Tariel və Tahir Bakıda və Sumqayıtda yaşayırlar. Bəbir müharibədən qayıtdı, 7 övladı vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Məşədi İman uşağı, Bakı, "Soy" dərgisi, 1(21), 2009. səh.23–26.

## İstinadlar
Fərrux bəy Vəzirov

**Fərrux bəy Mirzə Həmid bəy oğlu Vəzirov** () — Bakı Şəhər Dumasının üzvü, mühəndis, xeyriyyəçi.

## Həyatı

Fərrux bəy Vəzirov 1861-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. 1882-ci ildə Bakı real məktəbini bitirib Sankt-Peterburq Dağ-Mədən İnstitutuna daxil olmuşdu. 1886-cı ildə institutu dağ mühəndisi ixtisası ilə tamamlamışdı. Fərrux bəy Azərbaycanın ilk Avropa təhsilli mühəndisidir.

Uşaqlıqdan işgüzar, enerjili və bacarıqlı adam olan Fərrux bəy işə başladığı çağdan bir ay ötməmiş Kultin duz mədəninin başçısı təyin edilir. Altı aydan sonra öz xahişinə əsasən Bakı şəhərinə, Dağ-mədən dairəsinə rəis yardımçısı vəzifəsinə dəyişdirilir. Burada da bacarığı sayəsində vaqon-sisternlərinin bölüşdürülməsi komitəsinin sədri seçilir.

Fərrux bəy bir il sonra "Xəzər yoldaşlığı" ortaqlığının başçısı, eyni zamanda "Dağıstan vilayətinin Çıryurd qurğuşun hasili yoldaşlığı" şirkətinin yaradıcılarından və payçılarından biri olur. O, "Xəzər yoldaşlığı"nda beş il çalışdıqdan sonra aralanıb özünün neftçıxarma idarəsini təsis edir. "Naftalan neft istehsalı yoldaşlığı"nın paylarından çoxunu ələ keçirir.

Fərrux bəy kənd təsərrüfatı sahəsində də özünü sınamaq istəyir. Şuşa qəzasının Hindarx kəndində xeyli torpaq sahəsi alır. Mülkündə Avropa tipli binalar inşa etdirir. Yeni aqrotexniki qaydada pambıq əkir, ilkin olaraq pambıqtəmizləmə zavodu tikir.

Fərrux bəy Qarabağ köhlənlərinin bəslənməsinin qayğısına da qalır. Böyük at zavodu yaradır. O, Hindarx kəndində məktəb və xəstəxana tikdirir. Böyük şəhərlərdən müəllimlər və həkimlər dəvət edir. Onun məktəbində oxuyan uşaqlar pulsuz dərsliklərlə və geyimlə təmin olunmuşdular.

Fərrux bəyin zəhməti kölgəsində kənd camaatına poçt da xidmət göstərirdi. Hindarx kəndi nahiyə mərkəzi olduğundan qonşu kəndlər də bu xidmət sahələrindən istifadə edirdi.

Fərrux bəy 1906-cı ildə Sankt-Peterburq şəhərinə köçür. O, burada ictimai, siyasi və iqtisadi məsələlərlə məşğul olur. İmperiyanın mərkəzində bütün müsəlmanların haqqını müdafiə edir. Qafqaz və Orta Asiyada torpaq, dini, milli, iqtisadi və digər məsələlərdə kimin işi əyilirdisə, düzəltməyə Fərrux bəyin üstünə gəlirdi.

Fərrux bəyin mülkü müşavir çini vardı.

Fərrux bəy 1920-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Fərrux bəy Xurşid bəyim Məhəmmədəli xan Cavanşirin qızı İbrahimbəyova ilə ailə qurmuşdu. Əlmurad bəy adlı oğlu vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.
Mirzə Həmid bəy Vəzirov

**Vəzirov Mirzə Həmid bəy Zeynalabdin bəy oğlu** () — hüquqşünas, barışdırıcı hakim.

## Həyatı
Mirzə Həmid bəy Vəzirov 1827-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. Şəhər rus-tatar məktəbini bitirmişdi. Əmək fəaliyyətinə 1845-ci ildə, Mehri polis sahəsində tərcüməçi kimi başlamışdı. Sonra Cavad və Vərəndə sahəsində mülki hakimin köməkçisi işləmişdi. Oralardan Dərbənd və Qars şəhərlərinə dəyişmiş, mülkü hakim vəzifəsində çalışmışdı.

## Ailəsi
Mirzə Həmid bəy Qönçə xanımla ailə qurmuşdu. Zeynalabdin (Zeynal bəy Vəzirov), Fərrux bəy Vəzirov , Azad bəy Vəzirov , Cavad bəy Vəzirov adlı oğulları, Xeyrənsə xanım adlı qızı vardı.

## Mükafatları
Mirzə Həmid bəyin kollec asessoru mülkü çini vardı. III dərəcəli "Müqəddəs Anna" və III dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordenləri ilə təltif edilmişdi.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

## Həmçinin bax
* Vəzirovlar
Özbəklər

**Özbəklər** – Türk xalqlarından biri. Özbəklər Özbəkistanda əhalinin 80%-dən çoxunu təşkil edir , həmçinin kompakt halda Əfqanıstanda , Tacikistanda , Qazaxıstanda , Qırğızıstanda , Türkmənistanda və Pakistanın Kəraçi şəhərində , dağınıq halda isə dünyanın bir çox ölkəsində yaşayırlar. Özbəklər türk xalqlarının uyğur qrupuna aiddir.

## Adın mənşəyi
*Men Oʻzbekman oʻzimga bekman* – mən Özbəyəm özümə bəyəm. Yəni, mən müstəqiləm deməkdir.

## Məskunlaşma arealı

### Əfqanıstan
Özbəklər Əfaqanıstanda Puştunlardan, Taciklərdən və Həzaralardan sonra ölkə əhalisinin 4-cü ən böyük etnik qrupudurlar. Əksər təxminlərə əsasən onlar ölkə əhalisinin 9%-ini təşkil edirlər.

Özbəklərin Əfqanıstanda məskunlaşdıqları vilayətlər :
*Fəryab vilayəti – 53.5%-i özbəklərdir .
*Cövzcan vilayəti – 39.5%-i özbəklərdir .
*Səməngan vilayəti – 22.1%-i özbəklərdir .
*Səri-Pul vilayəti – 19%-i özbəklərdir .
*Bəğlan vilayəti – 12%-i özbəklərdir .
*Bədəxşan vilayəti – 12%-i özbəklərdir .
*Bəlx vilayəti – 10.7%-i özbəklərdir .
*Badğis vilayəti – 5%-i özbəklərdir .
*Təxar vilayəti 
*Pərvan vilayəti
*Herat vilayəti
*Nimruz vilayəti
*Qövr vilayəti
*Pəktika vilayəti
*Qəzni vilayəti – 0.1%-i özbəklərdir .
*Künduz vilayəti
*Kabil vilayəti
550 px

### Tacikistan
2000-ci ildə Tacikistanda aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən özbəklər ölkə əhalisinin 15.3%-ni təşkil edirlər.  Özbəklər Soğd vilayətinin əhalisinin 19.1%-ni, Xatlon vilayətinin əhalisinin 15.6%-ni  təşkil edirlər.

## Məşhur şəxslər
*Əl-Xarəzmi – Alim.
*Əbunəsr Fərabi – filosof.
*Əl-Biruni – Alim.
*İbn Sina –  təbib.
*Sultan Mahmud Qəznəli – sərkərdə.
*Əmir Teymur – sərkərdə.
*Uluqbəy – Alim.
*Əlişir Nəvai – şairi.
*Sultan Babur – şairi.
*Həmzə Həkimzadə Niyazi – şairi.
*İslam Kərimov – Özbətistan Respublikasının prezidenti.
*Şahzoda – müğənni.
*Yulduz Usmanova – müğənni.
*Zülfiyyə – şairi.

## Xarici keçidlər
*United Nations BMT – nin 2005-ci ilə olan məlumatlarına əsasən Özbəkistan əhalisinin 80%-ni Özbəklər təşkil edir
*unstats.un.org  : 26.02.1999 census of Kazakhstan Republic
*Узбеки Турции 
*unstats.un.org  :24.03.1999  census of Kyrgyzstan Republic
## İstinadlar
Çuvaşlar

**Çuvaşlar** – türk xalqlarından biri. Çuvaş dilində danışırlar. Öz dillərindəki "**чăваш**" kəliməsi çuvaş ləhcələrində "çovaş", "çuvaş" və ya "çıvaş" kimi səslənə bilər.

Kubratın böyük oğlu Batbayan xəzərlərin hökmdarlığı altında yaşamağa razı olmuş və xəzərlərə qatılmışlar. Xəzərlərin hakimiyyəti altında yaşamağa razı qalan bulqarlara Qara Bulqarlar deyilir. Xalqın ən əhəmiyyətli hissələrindən bir qismi şimala köç edib İdil Bulqar dövlətini qurdular və və şimala köç edən İdil Bulqarlarına Ağ Bulqarlar da deyilir. Ağ bulqarlar bugünkü çuvaş xalqının əcdadlarından sayılırlar.

## Dini mənsubiyyət
Çuvaşların əksəriyyəti xristiandır.

## Sayları
2002-ci ildə Rusiya Federasiyasında aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən 1.637.094 nəfər çuvaş yaşayır. Onlardan 889.268 nəfəri Rusiyanın Çuvaşiya Respublikasında, 126.532 nəfəri Tatarıstan Respublikasında, 117.317 nəfəri Başqırdıstan Respublikasında yaşamışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ön bolqarlar
Sarı uyğurlar

**Sarı uyğurlar** və ya **Sarı** **Yuğurlar** — Çin Xalq Respublikasında yaşayan türk xalqlarından biri.

Onlar Çinin Qansu əyalətinin dairə dərəcəli Canqye (Zhangye) şəhərinin (prefecture-level city) '''Sunan Yuğur Muxtar rayonu'''nda yaşayırlar.

2000-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən Çində sayları 13.719 nəfərdir.

## Xarici keçidlər
* The Western Yugur Steppe 
* Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China: The Yugur Ethnic Minority (mirror)
* ChinaSource: The Yugurs 

## İstinadlar

## Mənbə
* Малов С. Е. Язык жёлтых уйгуров: cловарь и грамматика. Алма-Ата: Издательство АН КазССР, 1957, 197 с.
* Тенишев Э. Р., Тодаева Б. Х. Язык желтых уйгуров. Москва: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1966, 84 с.
* Малов С. Е. Язык желтых уйгуров: тексты и переводы. Москва: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1967, 219 с.
* Martina Erica Roos. The Western Yugur (Yellow Uygur) language: grammar, texts, vocabulary. Proefschrift ter verkrijging van de graad van Doctor. Leiden: Rijksuniversiteit te Leiden, 2000, IX+422 p.
* Abdürreşit Celil. Sarı Uygurların sosyo-kültürel yapısı. Doktora tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2002, 367 s.
* Mei Guo. Sarı Uygur Türkçesinin ağızları. Doktora tezi. Ankara: T.C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017, XV+2264 s.
Zeynal bəy Vəzirov

**Zeynal bəy Vəzirov** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, titulyar müşavir.

## Həyatı
Zeynalabdin bəy Mirzə Həmid bəy oğlu 1854-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Rus-tatar məktəbini bitirmişdir. Yelizavetpol Şəhər Qəza Məhkəməsində çalışmışdır. Daha sonra isə Qars hətbi qubernatorunun dəftərxanasında kargüzar vəzifəsində çalışmışdır. Sonra isə Gəncəyə qayıtmış və burada dilmanc işləmişdir. Sonra isə Şuşa şəhərinə dönərək şəhərdə rəis köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır.

Zeynal bəyin fəaliyyəti nəzərə alınaraq Cəbrayıl qəzasında mülki posrednik vəzifəsinə göndərilmiş, bir müddət burada çalışdıqdan sonra isə Nuxa və Şuşa qəzalarında eyni vəzifəyə təyinat almışdır. Zeynalabdin bəy 1897-ci ildə sağlamlığı ilə bağlı istefaya çıxmışdır.

Zeynalabdin bəy 1933-cü ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

### Ailəsi
Zeynalabdin bəy Həşim bəy Vəzirovun qızı Dürnisə xanımla evlənmiş idi. Allahyar bəy, Aslan bəy Vəzirov , Həmid bəy adlı oğulları, Rəna xanım və Leyla xanım adlı qızları vardı.

## Mükafatları
Zeynal bəy 1880-ci ildə kollec qeydiyyatçısı, 1886-cı ildə quberniya katibi, 1890-cı ildə kollec katibi, 1896-cı ildə titulyar müşavir və 1897-ci ildə kollec assesoru mülki çinlərini almışdı.

Zeynal bəy həmçinin "III Aleksandr" gümüş medalı ilə təltif olunmuşdu.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Hacılılar, Bakı, "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

## Həmçinin bax
* Vəzirovlar
Salarlar

**Salarlar** — Çin Xalq Respublikasında yaşayan türk xalqlarından biri. Sayları 104.503 nəfərdir .

## Din
Salırlar Sünni müsəlmanlarıdırlar, Hənafi-Məturudi məzhəbinə aiddirlər. Salırlar öz ənənəvi yaşayış yerlərindən də başqa böyük şəhərlərdə Döngən kimi tanınan müsəlman Çinlilərlə bir arada yaşayırlar. İslam təhsili Sanlanbahai bölgəsində Jiezi kəndində Gaizi Mişit adı verilən bir mədrəsədə alırlar.

## Xarici keçidlər
*The Salar ethnic minority

## İstinadlar
Tofalar

**Tofalar** — Altay xalqları türk qrupunun şərqi hun qoluna mənsub xalq.

## Haqqında
Onlar özlərini tofa (tıfa, tına, toxa) adlandırırlar. Əvvəllər karakaslar da adlanmışlar. Altay dil ailəsinin türk qrupunun uyqur qoluna mənsub tofa dilində danışırlar. Antropoloji cəhətdən sarı (monqol) irqinin Şimali Asiya tipinə aiddirlər. 2002-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən Rusiya FR — da 723 nəfəri İrkutsk vilayətinin Aşağı Udin rayonunda yaşamaqla, cəmi 837 nəfər Tofa türkü yaşayır . Soyköklərində tuva-toçinlər dururlar. Tofalar tuvalılara çox yaxın olan xalqdır. Onlar 1957-ci ildə Tuvanın mancurlar tərəfindən tutulmasından sonra tuvalılardan ayrılmışlar. XIX əsrin II yarısında tofaların seok (sümük)adlanan aşağıdakı nəsilləri mövcud idi: urqe xaş (urqe xaaş), kara-xaş (qara-xaaş), sarıq-xaş (sarı-xaaş), menek-xaş (menek-xaaş), kara-yoqdu (qara-yoqdı), çoqdu (çoqdı), çepmey və s.

## Xarici keçidlər
* http://www.eki.ee/books/redbook/tofalars.shtml
* https://web.archive.org/web/20060127085251/http://sapir.ling.yale.edu/~ASLEP/ASLEP.htm

## Qaynaq
Keyt Blanşett

**Katerin Eliz "Keyt" Blanşett** () — Avstraliya aktrisa. İki dəfə Oskar, üç dəfə BAFTA və üç dəfə Qızıl qlobus mükafatı qazanmışdır.

## Həyatı və karyerası
Keyt Blanşett 1969-cu ilin mayın 14-də Avstraliyanın Melburn şəhərində anadan olub. Atası Robert Blanşett əslən Texasdan olub, dənizçi zabiti idi. Keytin 10 yaşı olanda atası ürək xəstəliyindən vəfat edir və üç uşağın — Keyt, böyük qardaşı Bob və kiçik bacısı Jenevyevanın yükü ananın çiyinlərinə düşür. Keyt Melburn şəhərində yerləşən Qadın Metodika Kollecində təhsil alıb, sonra isə Melburn Universitetində təhsilini davam etdirib. O, tezliklə təhsilini yarımçıq qoyur və İngiltərəyə səyahət edir. Vizasının vaxtı bitdikdə Keyt Misirə yollanır və burada mehmanxana qonaqlarından biri ona Misir filmində bir səhnəyə çəkilməyi təklif edir. Keyt pula ehtiyacı olduğu üçün təklifi qəbul edir. Bu təsadüfi rol onun üçün teatr və kino səhnəsinə gedən yolun başlanğıcı olur. Keyt daha sonra Avstraliyaya qayıdır və Milli Dram İncəsənəti İnstitutuna daxil olur. 1997-ci ildə "Qağayı" pyesinin məşqləri zamanı aktrisa ssenarist və montaj redaktoru Endrü Aptonla tanış olur və bir ildən sonra evlənir. 2004-cü ildə aktrisa ikinci uşağa hamilə olduğundan "Yaxınlıq" filmində fotoqraf Anna Kameron rolundan imtina edir. Nəticədə filmə Culiya Roberts çəkilir.

Blanşett 1997-ci ildə ssenarist Andreu Upton ilə evlənmişdir. 5 uşağı var.

## Mükafatları
* "Yelizaveta" filmindəki roluna görə BAFTA və "Qızıl qlobus" mükafatlarına layiq görülür.
* "Aviator" və "Blue Jasmine" filmlərində oynadığı rol isə ona "Oskar" mükafatı gətirir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ketrin Zeta-Cons

**Ketrin Zeta-Cons** (; ) — Uels aktrisası.

## Həyatı

Britaniya aktrisası Ketrin Zeta Cons 25 sentyabr 1969-cu ildə Uelsin Suonsi şəhərində anadan olub. Ketrin Zeta-Cons Hollivud aktyoru Maykl Duqlasla evlidir. Onların iki uşağı – Dilan Maykl Duqlas (2002) adlı oğlu və Keris Zita Duqlas (2003) adlı qızları var. 2013-cü ildə Ketrin Zeta Cons və Maykl Duqlasın 13 illik ailə həyatının sona çatdığı xəbəri bütün dünyanı heyrətə gətirdi. Avqust ayının sonunda aktrisanın rəsmi nümayəndəsi bəyan etdi ki, cütlük müvəqqəti olaraq ayrı yaşamaq və münasibətlərinə aydınlıq gətirmək qərarına gəlib. Bundan əvvəl Amerika tabloidləri cütlüyün münasibətlərində gərginliyin olduğunu yazırdılar. Bir məlumata görə, Maykl Duqlas həyat yoldaşının psixi problemlərindən cana doymuşdu. Digər məlumata görə isə Ketrin ərinin daimi xəyanətlərindən yorulmuşdu. Noyabr ayında yayılan digər xəbərdə deyilirdi ki, onlar artıq Nyu-Yorkdakı evlərində birgə yaşayırlar.

## Karyerası

14 yaşında televiziya şousunda iştirak etmək üçün dinləməyə dəvət olunur. Ketrin 1987-ci ildə Londonda "42-ci küçə" müziklində debüt edir. Bir ildən sonra aktrisaya Filipp de Brokun "1001 gecə" filmində Şəhrizad rolu təklif olunur. 1991-ci ildə Ketrin "Mayın sevimli qönçələri" televiziya serialına çəkilir və bu, aktrisaya böyük şöhrət gətirir. 2003-cü ildə Zeta Cons "Çikaqo" müziklində ikinci planda oynadığı rola görə Oskar mükafatı alır. Ketrin doğma Uelsdə öz şəxsi "Milkvud films" kinoşirkətinin əsasını qoyur. Aktrisanın məşhur işlərindən biri də "Zorro əfsanəsi" (2005) filmində Antonio Banderasla oynadığı rol olur.

## Filmoqrafiya
* Yüksək keyfiyyət (2000)
* Çikaqo (2002)
* Terminal (2004)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Xurşid bəy Bayandur

**Xurşid bəy Bayandur** - Ağqoyunlu əmirəlümərası, Ərzincan hakimi.

## Həyatı
Xurşid bəy Bəyazid bəy oğlu Ağqoyunlu elinin Bayandur tayfası içində doğulmuşdu.  Sultan Uzun Həsən bəyə xidmət еdirdi. 1445-ci ildən Ərzincanın hakimi olmuşdu. Osmanlılara qarşı Məndiz dağının yanında savaşmışdı. Еlçi kimi Qaraqoyunlu Sultan Cahanşah bəy Baranlının yanına gеtmişdi. Sonra səfir missiyası ilə Osmanlı sultanı Fatih Məhəmmədin yanına yollanmışdı.

Xurşid bəy osmanlı qoşunları ilə bir nеçə dəfə savaşmışdı. 1461-ci ildə Sultan Fatih Məhəmməd özü Xurşid bəyin üstünə gəlmişdi.

Xurşid bəy 1462-ci ildə vəfat еdib.

## Ailəsi
Xurşid bəyin Yusif bəy və Mənsur bəy adlı oğulları vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Bayandurlar, Bakı, "Mütərcim", 2015.