open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nəhəcir

**Nəhəcir** — toponim.

## Yaşayiş məntəqələr
* Nəhəcir (Babək) —  Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Nəhəcir kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Coğrafi obyektlər
* Nəhəcir (bulaq) – Culfa rayonunun ərazisində müalicəvi əhəmiyyətli mineral bulaq.
* Nəhəcir dağı – Culfa rayonu ərazisində dağ 
* Nəhəcirçay – Babək və Culfa rayonları ərazisində çay.

## Arxeoloji obyektlər
* Nəhəcir abidələr kompleksi – Culfa rayonunda eyni adlı kəndin ərazisində və dağın ətrafında yerləşən abidələr kompleksi
* Nəhəcir nekropolu – Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonu ərazisində arxeoloji abidə
* Nəhəcir qalası – Culfa rayonunun Nəhəcir kəndi yaxınlığındakı 2-ci minilliyə-1-minilliyin əvvəllərinə aid qala.
* Nəhəcir yaşayış yeri – arxeoloji abidə.

## Digər
* Nəhəcir (içki) – mineral süfrə suyu.
Silur dövrü

**Silur dövrü** — paleozoy erasının əvvəlindən başlayaraq üçüncü dövr; 20–27 *mln.* il davam etmişdir. Silur dövrü əvvəllərində baş vermiş kaledon tektonik hərəkətlərindən sonra (llandover epoxasında), Yer səthinin iri dəniz transqressiyası ilə müşayiət olunan intensiv çökəlməsi baş vermişdir. Llandoverin sonu və venlok effuziv və intruziv maqma fəaliyyətinin təzahürü ilə əlamətdardır. Ludlov epoxasında platformalarda reqressiya, geosinklinal hövzələrin bəzi sahələrində çökəlmənin davam etdiyi müşahidə edilir. ** **Silur dövrü sonları kəskin şəkildə özünü göstərən və hər yerdə müşahidə olunan reqressiya ilə səciyyələnir. Qalıq dəniz hövzələri Şərq Avropa platformasının cənub-qərbində, Ural-Tyanşan, Qazaxıstan, Verxoyansk-Çukot, qismən Kordilyer və Aralıq dənizi geosinklinal vilayətlərinin bəzi yerlərində mühafizə olunmuşdu. Silur dövrü üzvi aləmi ordovik, xüsusilə devon dövrləri ilə sıx surətdə bağlıdır. Silur dövrü foraminiferlər (amiodistsidlər, atoksofraqmidlər, lagenidlər), karbonatlı süngərlər, ikitayqabıqlı molluskalardan müxtəlifdişlilər dəstəsi, tentakulitlər, dəniz qönçələri, təkcərgəli qraptolitlər meydana gəlmişdir; silur dövrü sonunda ilk dəfə olaraq həqiqi balıqlarla təmsil olunmuş (akandotlar, lövhədərililər) çənəli xordalılar rast gəlməyə başlayır, həmçinin xüsusən qabarma-çəkilmə zolağında və sahilboyu quruda ilk dəfə olaraq çoxsaylı ali bitkilərə — riniofitlərə rast gəlinir. Bu zaman ilk quru buğumayaqlıları — əqrəblər də meydana gəlmişdir. Silur dövrü ən çox — stromatoporatlar, tabulyatoideyalar, heliolitoideyalar, dördşüalı mərcanlar, düz xarici qabıqlı başıayaqlılar (ortotseratoideyalar və aktinoseratoideyalar), qədim ostrakodalar, evripterideyalar, mamırabənzərlər (trepostomidlər), müxtəlif qıfıllı braxipodlar (əsasən pentameridlər və atripidlər), dəniz zambaqları, təkcərgəli qraptolitlər, onurğalılardan çənəsizlərin bütün yarımsinifləri, ali bitkilərdən — riniofitlər və ehtimal ki, dövrün sonunda plaunabənzərlər geniş yayılmışdır. Ordovikdəki rifəmələgətirən orqanizmlər yaşamaqda davam etmişdır, yerüstü şəraitdə buğumayaqlılar (çoxayaqlılar və əqrəblər), bitkilərdən riniofitlər mövcud olmuşlar. 

## Mənbə
*
Sianobiontlar

**Sianobiontlar aləmi** və *Cyanobionta* — bu qrupa aid olan orqanizmlər əvvəllər "göy-yaşıl yosunlar" adlanırdı. Ancaq canlı orqanizmlərin ümumi iyerarxiyasında sianobiontlar (hüceyrənin nüvəsi yoxdur, buna görə də onlar prokariotlara — nüvəsizlərə daxil edilir) yosunlara nisbətən aşağı və mikroblara nisbətən (daha mürəkkəb struktur və fotosintez zamanı molekulyar oksigeni ayırma qabiliyyəti və rəngi şərtləndirən piqmentlərin olması) yüksək pillədə durur. Bu orqanizmlərin xüsusiləşmiş nüvəsi olmayan nisbətən sabit hüceyrə forması olur. Sianobiontlar aləmi arasında həm tək, həm də kolonial formalar rast gəlirlər. Sonuncular adətən ümumi selikli qişa ilə örtülmüş olur. Selikdə, habelə orqanizmin özündə və ya onun səthində karbonatların toplanması baş verə bilər ki, bu da qalın əhəndaşı qatlarının (stromatolitlər və b.) əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bir neçə piqmentin (xlorofil, fikosian, fikoeritrin və karotin) olması göy-yaşıl və ya çəhrayı, sarı və ya tamamilə qara rəngi müəyyən edir. Sianobiontlar aləmi Yer tarixində sərbəst oksigen ayıran ilk orqanizmlərdir. Hazırda sianobiontlar aləmi şirinsulu və dəniz hövzələrində məskunlaşır, duzluluğun kəskin dəyişməsinə dözə bilirlər; çoxları quruda (torpağın içində və səthində, daşların üzərində, takırlarda, səhralarda və b.) yaşamağa uyğunlaşmışdır. Dənizlərdə, fotosintezlə əlaqədar olaraq, sianobiontlar aləmi əsasən dayazsulu sahələrdə yayılmışdır. Fossil formalar arasında ən çox stromatolitlər və onkolitlər yayılmışdır. Müxtəlif formalı kalsium-karbonat laylı əmələgəlmələrlə təmsil olunmuşdur. Stromatolit əhəngdaşları, çox güman ki, bakteriyalarla sianobiontlar aləmi birgə həyat fəaliyyətinin məhsullarıdır. Qədim stromatolitlər, yaşı 2 milyard il olan süxurlarda rast gəlinir. Onlar proterozoyda geniş yayılmış və bəzən hündürlüyü və uzunluğu bir neçə *m*-ə çatan cismlər əmələ gətirmişdir. Onkolitlər jelvakşəkilli və ya qeyri düzgün dairəvi formaları ilə stromatolitlərdən seçilirlər; ölçüləri *mm*-dən bir neçə *sm*-ə çatır. Onlar da, stromatolitlər kimi, sianobiontlar aləmi və bakteriyaların (bəlkə də digər orqanizmlərin iştirakı ilə) birgə həyat fəaliyyətinin məhsullarıdır. Sianobiontlar aləmi arxeozoydan (3,7–3,5 *mlrd*. il) indiyə qədər mövcuddur.

## Mənbə
*
Petko Hristov

**Petko Hristov** (Bolqarca: Петко Христов; 1 mart 1999-cu ildə anadan olub) — İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan Fiorentina klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Bolqarıstan futbolçusu. Onun əkiz qardaşı Andrea Slaviya Sofiya klubunda çıxış edir.

## Karyerası

### Slaviya Sofiya
Hristov karyerasına Levski Sofiya klubunda başlasa da, 2013-cü ildə Slaviya Sofiya klubuna transfer olmuşdur. O, öz peşəkar karyerasında debütünü 30 iyun 2016-cı ildə Avropa Liqası görüşündə Polşa təmsilçisi Zaqlembe Lyubin klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, Georgi Yomovu əvəz etmişdir. O, Bolqarıstan Birinci Liqasında debütünü bir ay sonra mövsümün açılış oyununda *ÇSKA Sofiya* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, ilk qolunu 10 sentyabr 2016-cı ildə Lokomotiv Plovdiv klubuna qarşı oyunda vurmuş və komandası 5-2 hesabı ilə qalib gəlmişdir. 1 oktyabr 2016-cı ildə Petko əkiz qardaşı ilə Andrea birlikdə *Vereya* klubuna qarşı oyunda ilk dəfə müdafiənin mərkəzində start heyətdə yer almışdır.

3 aprel 2017-ci ildə Hristov klub ilə 31 iyul 2020-ci ilə qədər ilk peşəkar müqaviləsini imzalamışdır.

### Fiorentina
17 iyul 2017-ci ildə Hristov İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan Fiorentina klubu ilə beş illik müqavilə imzalamışdır.

## Milli karyerası

### Gənclər millisi
Hristov 22 və 27 mart 2017-ci il tarixləri aralığında 2017 Avropa U-19 Çempionatının təsnifat mərhələsində iştirak edtmək üçün Bolqarıstan U-19 millisinə çağırılmışdır. Heç-heçə və 2 qələbədən sonra komanda 2017-ci ilin iyul ayında keçirilən pley-off mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

## Uğurları
### Fərdi
* Bolqarıstan İlin Ən Yaxşı Gənc oyunçusu (1): 2016 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Məhərrəm Mustafayev

**Məhərrəm Qacar oğlu Mustafayev** — tibb elmləri doktoru, professor.

## Ümumi məlumatlar
Məhərrəm Qacar oğlu Mustafayev Şəki rayonunda anadan olmuşdur.

* Təvəllüdü: 1906
* Təhsil (məktəbin adı və ixtisası): Azərbaycan Dövlət Universiteti (indiki BDU)- pedaqoji fakültəsi, Azərbaycan Dövlət Tibb Universiteti- fiziologiya fakültəsi

## Əsas elmi nailiyyətləri
1926-cı ildə seminariyanı bitirən Məhərrəm Mustafayev ibtidai məktəbdə dərs vermək hüququ qazanır, ilk müəllimlik fəaliyyətinə kənddə başlayır. Lakin həmin ilə (1926) xalq təhsili komissarlığının qərarı ilə təhsilini davam etdirmək üçün ali məktəbə göndərilir. Beləliklə, Məhərrəm Mustafayev Azərbaycan Dövlət Universiyetinin pedaqoji fakültəsinə daxil olur. Pedaqoji texnikumun nəzdindəki nümunəvi məktəbdə də müəllimliyini davam etdirir. Bu nümunəvi məktəbin əsasında 1927-ci ildə Bakı 48 №-li orta məktəb yaranmış və Məhərrəm Mustafayev onun birinci direktoru işləmişdir. 1930-cu ildə aspiranturaya daxil olur, insan və heyvan fiziologiyası kafedrasında çalışır.
1933-cü ildə ADTİ-na daxil olur, 1938-ci ildə bitirir. 1932–1942-ci illərdə oxuya-oxuya tibb texnikumunda biologiya, fiziologiya və anatomiyadan dərs demişdir. 1942-ci ildə dərs hissə müdiri təyin edilmişdir. Məhərrəm Mustafayev 1943–1945-ci illərdə Bakı Feldşer və Diş Həkimi Texnikumuna başçılıq etmişdir.

M. Q. Mustafayev 1952-ci ildə tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb, 1968-ci ildən professor olub.

## Pedaqoji fəaliyyəti
Azərbaycan Tibb İnstitutuna dəvət olunan Məhərrəm Mustafayev 1948–1954-cü illərdə dekan işləmiş, gələcək həkimlərin yetişməsində böyük əmək sərf etmişdir. 1954-cü ildə Azərbaycan Bədən Tərbiyəsi İnstitutut Fiziologiya kafedrasına müdir seçilir və ömrünün sonuna qədər (1986) burada işləyir.
Mustafayevin rəhbərliyi altında namizədlik və doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir.

## Elmi-təşkilatı fəaliyyəti
* Respublika Fizioloqlar Cəmiyyəti sədrinin müavini olmuşdur.
* 1954-cü ildə Azərbaycan Bədən Tərbiyəsi İnstitutut Fiziologiya kafedrasına müdir seçilir və ömrünün sonuna qədər (1986) burada işləyir.

## Təltif və mükafatlar
Qayğıkeş müəllim, tanınmış fizioloq bir çox orden və medallarla təltif edilmişdir.

## Elmi əsərləri
Məhərrəm Mustafayev 80-dən çox elmi işin, 5 dərsliyin, 40 elmi məqalənin müəllifidir.

## Mənbə
# Ənvər Mete. O torpağın övladları. – Bakı, – "Nurlan", 2006, s. 389–390
# A. Abiyev, R. Qayıbov. Böyük alim, səmimi insan// Azərbaycan, 21 aprel, 2006, № 86, s. 7.

## Həmçinin bax
Məhərrəm Mustafayev tibb elmlər doktoru, professor, uşaq cərrahı Arif Mustafayevin atasıdır.
Acıdağ

**Acıdağ** — Goranboy rayonu ərazisində dağ.

## Ümumi məlumat
Hündürlüyü 807 metrdir. Oronim acı və dağ sözlərindən düzəlib. Mütəxəssislərin fikrincə,oronimin birinci komponenti dad bildirən sifətlə ifadə olunaraq coğrafi obyektin süxurlarının acı maddələrlə zəngin olduğunu bildirir. Başqa mülahizəyə görə,dağın adındakı acı sözü oradakı otların acı olmasını əks etdirir. İlin üç fəslində bu otlar acı olduğu üçün heyvanlar onu yemir. Yalnız qışda bu otlar quruduqda yem üçün yararlı olduğundan maldarlar qış qoyun yataqlarını, binələri belə yerlərdə salırlar. Lakin onu da əlavə etmək lazımdır ki, acı taş ifadəsi qədim türk dillərində "zəy, zəyli" mənalarında işlənmişdir. Ərazidəki Zəylik, Zəylikçay coğrafi adları bu fikri təsdiqləyir.Mənbələrdə bu ərazidə Acıqala oronimi də qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Oğlanqız dağı

**Oğlanqız dağı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1144,8 m). Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərbə ayrılan Dəmirlidağ-Göydağ  qolunun cənub istiqamətli Gəvək şaxəsinin qurtaracağında, Qaradərəsu ilə Gilançayın  suayırıcısında zirvə. Baş Dizə kəndindən 2,2&nbsp;km cənub-qərbdədir. Yastı səthli kəsik konus formasındadır. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinin aşağı hissəsinə aid Dərəlik lay dəstəsinin bazal konqlomeratlarından təşkil olunmuş yüksəkliyin kəsik konus formalı yastı səthinin  iqlim faktorları təsirindən aşınması nəticəsində  əmələ gəlmiş ekzotik qayalar qrupuna cavab verir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin cənub-qərb cinahına aid Aydaş sinklinalının cənub-şərq qurtaracağında  yerləşir. 

## Həmçinin bax:
* Almalıdağ
* Xarxat dağı
* Keçəltəpə
* Arısu dağı
* Güllüdağ
* Gədikdağ

## İstinadlar
Seratitlər

**Seratitlər** və ya **Ceratitida** — monomorf ammonitləri əhatə edir, çox nadir hallarda və yalnız triasda heteromorf qabıqlı seratitlər yayılmışdır. Sonuncular arasında — düz, dolaqları bir-birinə toxunmayan yastı-spiralvari, vint — spiralvari və b. formaları məlumdur. Hamar səthli formalarla yanaşı, skulpturalı (qabırqalar, tikanlar, şişkinliklər, killər və b.) formalar da vardır. Sifon ventral (kənar) vəziyyət tutur və qarın tərəfə yaxındır. Arakəsmə (tikiş) xətti əsasən seratit (çox nadir hallarda ammonit) tiplidir. *Goniatitida* və *Agoniatitida* dəstələrinin seratit xəttitndən fərqli olaraq qanad xətlərinin əsası diş-dişdir. Monomorf seratitlər ilə müqayisədə heteromorf seratitlər arakəsmə xətləri sadədir.

## Mənbə
*
Sekresiya (geologiya)

**Sekresiya -** süxur boşluqlarını dolduran, tərkibcə süxurlardan fərqlənən kristallik, yaxud kolloid mineral maddələr. Konkresiyadan fərqli olaraq, maddələrin çökməsi, boşluğun divarlarından mərkəzə doğru gedir, nəticədə müxtəlif rəngli və müxtəlif mineral tərkibli konsentrik-zonal quruluş əmələ gəlir. Boşluğun dolması tam, yaxud qismən ola bilər. Sekresiya badamcıqlar — kiçik ölçülü sekresiya və jeodlar – iri, qismən doldurulmuş boşluqlar şəklində olur. Sekresiya əmələ gəlməsi hipergen və hidrotermal proseslərdə maddənin həqiqi və kolloid məhlullarla gətirilməsi ilə əlaqədardır.

## Mənbə
*
Pilələr dağı

**Pilələr dağı** — Culfa rayonu ərazisində dağ  (1562,6 m). Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb ətəyində, Dəmirlidağ-Göydağ qolunun davamında yerləşən Darıdağ (Dağüstü) silsiləsinin cənub-şərq istiqamətli, eyniadlı qolunun  suayırıcısında zirvə. Üst Oliqosenin Xatt regiomərtəbəsinə aid Darıdağ lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Darıdağ-Aza qalxımının geniş şimal-şərq qanadını mürəkkəbləşdirən ikincidərəcəli Pilələr sinklinalının nüvə hissəsində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Abdal (dağ)
* Acıçeşmə dağı
* Bağırsaq dağı
* Cindağ (Şahbuz)
* Qoturdağ
* Paradağ silsiləsi

## İstinadlar:
Paradağ silsiləsi

**Paradağ silsiləsi** — Ordubad rayonu ərazisində silsilə. Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Yağlıdərə zirvəsindən (3825,9 m) ayrılan və cənub-qərb istiqamətdə 8&nbsp;km-dən artıq məsafəyə uzanan qoldur. Yamacları dik, suayırıcısı sıldırımlıdır. Şimal-şərq hissəsində Mehri-Ordubad batolitinin turş intruziv kütlələrindən, cənub-qərbdə isə Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin yuxarı hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb cinahında yerləşir. Ordubad rayonu ərazisində Paradağ silsiləsinin yerli əhali arasında işlədilən başqa adı Pərdükdağ silsiləsidir.

## Həmçinin bax
* Gədikdağ
* Alçalıdağ
* Xarxat dağı
* Xəzəryurd dağı
* Əyridağ
* Pilələr dağı

## İstinadlar
Sanidin

**Sanidin** — mineral, kalium çöl şpatının (K, Na) [AlSi3O8] monoklinik modifikasiyası. Sanidin tərkibində kalium komponentinin miqdarı 38–100 mol % arasında dəyişir, lakin təbii sanidin bu miqdar adətən 67%-dən çox olur. CaO miqdarı 1,5%-ə qədər, qalan komponentlərin (Va, Fe3+, Rb, Mg, Li, Ti) miqdarı 1%-dən azdır. Şüşəli, şəffaflıq ikiləşmə çox vaxt karlsbad qanunu üzrə, bəzən baven və manebax qanunları üzrə. Pertit cücərtiləri olmur; −2V=15–500. Turş tərkibli effuzivlərdə, bəzən isə hipabissal süxurlarda. Cavan kaynozoy süxurların izotop yaşını (kalium-arqon üsulu), qədim süxurların yaşını (rubidium-stronsium üsulu) təyinində istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

## Xarici keçidlər
Açıq hovuz üzgüçülüyü 2017 Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında – Kişilər 5 km

**Kişilər 5 km** — 2017 Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında 15iyul 2017-ci il tarixində keçirilən yarışdır.

## Nəticələr
Yarışa 10:00-da start verilmişdir.

## İstinadlar
Urud livası

**Urud livası** — Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətində inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Urud idi.

1593-cü ildə tərtib olunmuş Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftərinə görə *Urud livası* dörd nahiyəyə bölünürdü.

## Həmçinin bax
* Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftəri
* İsgəndərqalası livası

## İstinadlar
Əmrəkar

**Əmrəkar ** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Meğri rayonunda olmuş kənd.

Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında,indiki Meğri rayonunda
kənd. Rayon mərkəzindən 9–10&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşirdi.

Kənddə 1926-cı ildə 42 nəfər, 1931-ci ildə 67 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1940-cı illərdə kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

Toponim Əmir şəxs adı ilə türk dilində «sıldırım», «qaya», «sıldırımlı qaya» mənasında işlənən kayır //kair, «sıldırım qaya» mənasında işlənən kar sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
* İsrafil Məmmədov (tarixçi) bu kənddə doğulmuşdur.

## İstinadlar
İndoneziya mətbəxi

thumb|İndoneziya yeməkləri
**İndoneziya mətbəxi** — İndoneziya Respublikasında inkişaf etmiş, zənginliyi və müxtəlifliyi ilə məşhur olan bir milli mətbəx.

İndoneziyanın özünəməxsus meyvələri var. Xüsusilə qəhvələri daha çox fərqlənir.

Dünyanın ən bahalı "Kopi Luvak" qəhvəsi məhz İndoneziyada yetişdirilir. Bu qəhvənin özəlliyi ondadır ki, onu palmalardan adi kənd camaatı toplamır, o qəhvə yeyən luvak adlı qəribə heyvanların nəcisindən əldə edilir.

Bali adasını nəinki İndoneziyanın və Asiyanın, həm də dünyanın yaşıl möcüzəsi hesab edirlər. Adada insanı cavanlaşdıran onlarla mineral su mənbələri, canlı orqanizmi həmişə gənc saxlayan, onu qocalmağa qoymayan və vitaminlərlə zəngin bitki növləri, meyvələr, tərəvəzlər var. Bu da İndoneziya mətbəxini dünyanın ən zəngin mətbəxlərindən birinə çevirir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Yan Oblak

**Yan Oblak** () — "Atletiko Madrid"in və Sloveniya milli futbol komandasının qapıçısı. Yan Oblak 23 yanvar 1993-cü ildə Sloveniyada doğulub. "Atletiko Madrid"də 13 nömrə ilə çıxış edir. Bu klubda Ümümilkdə 79 matça çıxıb.

Yan Oblak 2024/25 mövsümündə La Liqanın ən az qol buraxan qapıçısı kimi "Samora" mükafatına layiq görülüb

## İstinadlar
Dominant (ekologiya)

**Dominant** ()- fitosenozların müxtəlif yaruslarında üstünlük təşkil edən bitki növləri. Biosenozun əsas qatlarında üstünlük təşkil edən, yəni dominantlıq edən bitki növləri dominant, ikinci dərəcəli qatlarda üstünlük təşkil edən növləri isə subdominantlar adlanır. Fitosenozun hakim yarusunda yalnız bir dominant varsa, ona monodominant, fitosenozda bir neçə dominant iştirak edərsə, polidominant fitosenoz adlanır. Dominant kütlənin miqdarı, yaxud proyektiv böyüklüyünə gösrə hesablanır. Dominantlar və subdominantlar fitosenozun əsas məhsulunu təşkil etdiyi üçün onlar mühityaradıcı rol oynayaraq çox mühüm əhəmiyyətə malikdir. Biosenozların hesablanmasında dominantlar mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

## Dominant növ
Dominant növ miqdarına və məhsuldarlığına görə yalnız özü və ya digər növlərlə birlikdə qruplaşmanın əsasını formalaşdıran növdür. Dominantlıq aşağıdakı düsturla hesablanır:

*D<sub>1</sub>=n<sub>1</sub>Nˑ100*

*Düsturda n<sub>1</sub>-növün sayı, N biosenozda fərdlərin ümumi sayı.*

## Dominantın arealı
Dominantın arealı dominantlıq edən növün tutduğu areal deməkdir. Növ formasiyası yaradaraq onun coğrafiyasını müəyyənləşdirərsə, arealın dominantlıq hissəsi, növ digər növlərlə birlikdə polidominant formasiya yaradırsa, arealın kondominant hissəsi adlanır. Dominant arealı xəritəsini tərtib edərkən geobotaniki xəritələrdən istifadə edilir.

## Həmçinin bax
Bitkilər

## Xarici keçid
Tam və natamam dominantlıq haqqında anlayış.

## İstinadlar
Kəkəberd nahiyəsi

**Kəkəberd nahiyəsi** — XIV əsr-XIX əsrlər. İnzibati ərazi.

1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İsgəndərqalası livasının nahiyəsi

## Tarixi

## Kəndləri
*1. Qarçivan  erm. kəndi  (43 ailə)  
*2. Kar erm. kəndi (21 ailə) 
*3.  Əyərək  erm. kəndi  (38 ailə)  
*4. Gorus erm. kəndi (16 ailə) 
*5. Qul. BaĢqa adı Qızıl QuĢçudur azərb. kəndi (41 ailə)  
*6. BənövĢəpuç erm. kəndi (16 ailə) 
*7. Məlik erm. kəndi (4 ailə) 
*8. Boğakar  azərb. kəndi  (9 ailə)  
*9. Zaviyyə azərb. kəndi (4 ailə) 
*10 Düdəngə erm. kəndi (5 ailə) 
*11. Ləskivas erm. kəndi (15 ailə) 
*12. Həmzədar məzrəəsi azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*13. PəĢkühak azərb. kəndi (3 ailə) 
*14. Lehvaz azərb. kəndi (10 ailə) 
*15. Təhab azərb. kəndi (11 ailə) 
*16. Cığak azərb. kəndi (5 ailə) 
*17. Zəvar erm. kəndi (20 ailə) 
*18. Badyak. Kəndin Ġbad məzrəəsi azərb. kəndi (12 ailə) 
*19. Piç erm. kəndi (32 ailə) 
*20. Yadigar məhəlləsi erm. kəndi (8 ailə) 
*21. Gödənüvas erm. kəndi (10 ailə) 
*22. Əmrəkar azərb. kəndi (dağıdılıb) 

1728-cü ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin Qapan livası tərkibində nahiyə

## İstinadlar

## Mənbə
* Musa Urud. Zəngəzur. (Elmi-publisistik nəĢr). Bakı, "NURLAR" NəĢriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2005
* "Urud və İskəndər qalası livalarının müfəssəl dəftəri»
* «Defter-i mufassal liva-i Urut ve liva-i İskenderkalası»- Ankara, Tapu ve Kadastro Kuyud-i Kadime Arşivi, N? 199, ss.l 1 1-191

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Limnologiya

**Limnologiya** — quru hidrologiyasının bir şöbəsi olub, gölləri, su anbarlarını və bataqlıqları öyrənən elm.

## Ümumi məlumat
Limonologiyanın başlıca vəzifəsi sututarlarda daim dəyişib inkişaf edən fiziki, kimyəvi və bioloji proses və hadisələrin qanunauyğunluqlarının, bu proseslərin ətraf mühitlə əlaqəsinin öyrənilməsidir. Limnologiya elminin əsasları XIX əsrin ikinci yarısında İsveçrə alimi Fransua Fovel tərəfindən formalaşdırılmışdır. 1885-ci ildə Londonda keçirilən beşinci Beynəlxalq Coğrafiya konqresində gölşünaslığın məqsəd və vəzifələrini əsaslandıraraq onu coğrafiya elmləri sisteminə daxil olan hidrologiyanın bir bölməsi kimi əsaslandırmışdır.

Müasir limnoloji tədqiqatlarda landşaft və balans üsulları əsasında formalaşan kompleks-coğrafi istiqamət əsas yer tutur.

## Həmçinin bax
* Hidrologiya
* Göl
* Su anbarı
* Bataqlıq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tağamir (Meğri)

**Tağamir ** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Meğri rayonunda olmuş kənd.

## Tarixi
Tağamir kəndinin adı 1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İsgəndərqalası livasının nahiyəsi Kəhram Sahibi nahiyəsinin kəndi olaraq adı çəkilir.(18 ailə yaşadığı)Tağamir kəndi isə Liçk (erməni kəndi) kəndinə qatılmışdır 1946-cı ildə kənd ermənicə Liçk adlandırılmışdır.

## Toponimi
Toponimdəki "taq" sözünün türk dillərində taq (Azərbaycan dilində daq) sözündən ibarət olması aydın deyil. Onu həm də "taqvarı tikinti" kimi ("Kitabi Dədə Qorqud"da "taqlı ev", Xaqani Şirvaninin bir şeirində "taqlı çadır" — bax: Xaqani, Seç. əsərləri Bakı, 1987, s. 317) də başa düşmək olar.

## Əhalisi
1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuşdur. 1922-ci ildə onun bir hissəsi geri qayıdaraq məskunlaşmışdır. XX əsrin 30-cu illərində kəndin əhalisi qonşu azərbaycanlı kəndlərinə köçürülmüş, yerinə ermənilər yerləşdirilmişdir

## İstinadlar
Qütb gecələri

**Qütb gecələri** — qütb sahələrində üfüqdə Günəşin görünmədiyi müddət olub, ilin müəyyən bir dövrüdür. 

## Qütb gecələrinin davamiyyət müddəti
Qütb gecələrinin davamiyyəti qütbə doğru artır; 66°33” paralelində 1 gün (24 saat), qütbdə 179 günə çatır. Şimal qütbündə qütb gecələri payız gecə-gündüz bərabərliyi tarixindən (23 sentyabr) yaz gecə-gündüz bərabərliyinə (21 mart) qədər davam edir.

## Qütb gecələri müşahidə edilən şəhərlər
* Rusiya: Apatitı, Bilibino, Verxoyansk, Varkuta, İnta, Hacıyevo, Dudinka, Zaozersk, Zapolyarnı, İqarka, Kandalakşa, Kirovsk, Kovdor, Kola, Labitnanqi, Monçeqorsk, Murmansk, Меzеn, Naryan-Маr, Nоrilsк, Оlеnеqоrsк, Ostrovnoy, Pevek, Polyarnıy Zori, Polyarnıy, Salexard, Severomorsk, Skejnoqorsk, Srednokolımsk, Usinsk.
* Norveç: Lonqyir, Tromse.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yerin Günəş ətrafında hərəkəti

## Həmçinin bax
* Qütb gündüzləri
* Qütb sahələri
* Qütb parıltısı
İqtisadi araşdırmalar (jurnal)

***İqtisadi araşdırmalar*** (qısa adı: *İAJ*) — Azərbaycanda nəşr olunan elmi məqalələr — elmi əsərlər toplusu olan beynəlxalq jurnal.

## Dövlət qeydiyyatı
"İqtisadi araşdırmalar" (İAJ) elmi məqalələr — elmi əsərlər toplusu olan beynəlxalq jurnal 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasında təsis edilmiş və 23.06.2017 ci ildə 4124 qeydiyyat nömrəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## Redaksiya heyəti
Jurnalın elm aləmində böyük nüfuza malik Azərbaycanın görkəmli iqtisadçı alimləri ilə yanaşı Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Rusiya, Ukrayna, Avstriya və bir sıra digər ölkələrdən iqtisadçı alimlərdən ibarət redaksiya heyəti yaradılıb.

## Jurnal barədə
"İqtisadi araşdırmalar" jurnalı (İAJ) müstəqil beynəlxalq, resenziyalı elmi jurnaldır.
Jurnalın ölkə daxili və eyni zamanda beynəlxalq miqyasda rəqabətliliyinin artırılması, dünyanın aparıcı ölkələrinin elmi ictimaiyyətində maraq doğurması jurnalın qarşısında duran ən vacib məsələlərdəndir. Bu istiqamətdə tədbirlər planı hazırlanıb və mərhələli şəkildə işlərin intensivliyinin artırılması nəzərdə tutulmuşdur.

Jurnalın elm aləmində böyük nüfuza malik Azərbaycanın görkəmli iqtisadçı alimləri ilə yanaşı bir sıra xarici ölkələrdən tanınmış iqtisadçı alimlərdən ibarət redaksiya heyəti yaradılıb.
Jurnalın beynəlxalq jurnal olduğu üçün çapa 4 dildə (Azərbaycan, türk, ingilis və rus dillərində) elmi əsərlər — elmi məqalələrin çap edilməsi, dünyanın tanınmış elm və təhsil müəssisələrinə, dünyada xüsusi çəkiyə malik olan kitabxanalara göndərilməsi nəzərdə tutulubdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Rinka

**Rinka adası** () — İndoneziyanın ərazisinə daxil olan ada. Sahəsi 198&nbsp;km² təşkil edir.

## Coğrafiya
Kiçik Zond adalarına daxil olan Komodo və Sumbava adaları arasında yerləşir. Birincisindən Lintax boğazı, ikincisindən isə Molo boğazı ilə ayrılır.

Adanın təbiəti rəngarəngdir. Burada meymun koloniyaları, vəhşi öküzlər, marallar və qartallar yaşayır. Komodo varanının adada sayı 1300 baş təşkil edir.

Ada Komodo Milli Parkı ərazisinə daxildir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Фото-экспедиция в Индонезию: «Первозданные джунгли Борнео и остров Ринча»
Ardaraz

**Ardaras** — Dərələyəz mahalında kənd. Sonralar Keşişkənd rayonunun təkibinə qatılmışdır

## Tarixi

Kənd 1949 cu ildə ləğv olumuşdur.

### Görkəmli şəxsiyyətləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://files.preslib.az/site/soyqirim/31mart_az.pdf
* http://zim.az/elanlar/1883-babam-mzeffer-talbovu-axtarram.html

## Həmçinin bax
Qili-Motanq

**Gilli Motanq adası** () — İndoneziyanın ərazisinə daxil olan ada. Sahəsi 30 km² təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi 441 metr hündürlüyə malik Motanq dağıdır.
Adanın təbiəti rəngarəngdir. Komodo varanının adada sayı 300 baş təşkil edir.

Ada Komodo Milli Parkı ərazisinə daxildir

## İstinadlar
David Luiz

**David Luiz Moreira Marinho** və ya **David Luiz**  () — "Çelsi"nin və Braziliya milli futbol komandasının müdafiəçisi. Braziliya Seria A qruplarında "Flamenqo" komandasında forma geyinir.

## Həyatı
David Luiz 22 Aprel 1987-ci il tarixində  Braziliyanın Diadema əhərində doğulub.
Kəhram Sahibi nahiyəsi

**Kəhram Sahibi nahiyəsi** — 1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İsgəndərqalası livasının nahiyəsi

## Tarixi

## Kəndləri

*1. Bəhrivar erm. kəndi (37 ailə) 
*2. Lök erm. kəndi (10 ailə) 
*3. Əştərək azərb. kəndi (6 ailə) 
*4. AĢağı Vartanazor. Kəndin Xəbir məzrəəsi azərb. kəndi (8 ailə) 
*5. Tağamir (Meğri) azərb. kəndi (18 ailə) 
*6. Təmalı azərb. kəndi (4 ailə) 
*7. Zərdəyerinə azərb kəndi (dağıdılıb) 
*8. Ağavanir. Meğri kəndi yaxınlığındadır azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*9. Yekəxana məzrəəsi. Tuğud kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məşğuldur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*10 Çəknəcur məzrəəsi. Məlivanə və İkis kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məşğuldur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*11 Sonqıran məzrəəsi. Ġkis kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məşğuldur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*12 Kələviran məzrəəsi. Yuxarı Vartanazor kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məşğuldur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*13 Bazdaran məzrəəsi. Əmirqulu və Lala adlı şəxslər burada əkinçiliklə məşğuldurlar azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*14 Seyr, Bədlan və Mətiğ məzrəələri. Kaler kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məĢğuldur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*15 Qatran məzrəəsi. Vənk kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məşğuldur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*16 Ermənidirək məzrəəsi. Əlvan kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məşğuldur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*17 Dəlikdaş məzrəəsi. Ġkis kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məşğuldur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*18 Səngsəri məzrəəsi. Pakahi kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məşğuldur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*19. Aşağı Kar məzrəəsi azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*20. Bamirək məzrəəsi azərb. kəndi (dağıdılıb) 

## İstinadlar

## Mənbə
* Musa Urud. Zəngəzur. (Elmi-publisistik nəĢr). Bakı, "NURLAR" NəĢriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2005
* "Urud və İskəndər qalası livalarının müfəssəl dəftəri»
* «Defter-i mufassal liva-i Urut ve liva-i İskenderkalası»- Ankara, Tapu ve Kadastro Kuyud-i Kadime Arşivi, N? 199, ss.l 1 1-191

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Masırı nahiyəsi

**Kəhram Sahibi nahiyəsi** — 1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İsgəndərqalası livasının nahiyəsi

## Tarixi

## Kəndləri

* Nüvədi (Meğri)
*1. Kərdəzor azərb kəndi (20 ailə) 
*2. Yarıkətxuda. BaĢqa adı Xətibandır azərb. kəndi (7 ailə) 
*3. Kəmasəri azərb. kəndi (6 ailə) 
*4. Tas 1 azər. ailəsi + 1 er. ailəsi 
*5. Kümran erm. kəndi (4 ailə) 
*6. Ġkiyas erm. kəndi (18 ailə) 
*7. Diristan azərb. kəndi (12 ailə) 
*8. Astazor erm. kəndi (22 ailə) 
*9. Makian azərb. kəndi (12 ailə) 
*10. Tiqut azərb. kəndi (11 ailə) 
*11. Mərzəgid azərb. kəndi (8 ailə) 
*12. Ernəzir azərb. kəndi (21 ailə) 
*13. Kərdətas. BaĢqa adı Qaycığaydır erm. kəndi (13 ailə) 
*14. Məzrəə azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*15. Nüvədi azərb. kəndi (25 ailə) 
*16. DaĢt azərb. kəndi (9 ailə) 
*17. ġəhruz azərb. kəndi (5 ailə) 
*18. Qarçənük azərb. kəndi (5 ailə) 
*19. Dizgah erm. kəndi (2 ailə) 
*20. Əngizəgid azərb kəndi (7 ailə) 
*21. Ataman azərb. kəndi (3 ailə) 
*22. Çavgird azərb. kəndi (5 ailə) 
*23. Daviş erm. kəndi (10 ailə) 
*24. ġivənzor azərb. kəndi dağıdılıb) 
*25. Kəhriz məzrəəsi azərb. kəndi (dağıdılıb)

## İstinadlar

## Mənbə
* Musa Urud. Zəngəzur. (Elmi-publisistik nəĢr). Bakı, "NURLAR" NəĢriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2005
* "Urud və İskəndər qalası livalarının müfəssəl dəftəri»
* «Defter-i mufassal liva-i Urut ve liva-i İskenderkalası»- Ankara, Tapu ve Kadastro Kuyud-i Kadime Arşivi, N? 199, ss.l 1 1-191

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Eimeria

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid xromist cinsi.

## Xarakterik əlamətləri
Bu yarımdəstə başlıca olaraq onurğalı heyvanların parazitlərini əhatə edir. Onurğasız heyvanlarda da bəzi növləri parazitlik edir. Demək olar ki, bütün eymeriinalar sahibi dəyişmədən inkişaf edirlər. Ancaq bəzi nümayəndələr üçün iki onurğasız sahibi Aggregata, yaxud onurğalını onurğasıza Lankestrella Schellackia dəyişmək xarakterikdir.

* Eimeriina yarımdəstəsi 10 fəsilənin nümayəndələrini birləşdirir. Azərbaycanda 5 fəsilənin nümayəndələri tapılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pişikdırnağı dağı

**Pişikdırnağı** və ya **Pişikdərəsi** —  Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonu ərazisində dağ. Arazın sol sahilindəki şimal-qərb istiqamətli alçaq tirənin suayrıcında, Arazkənddən 3,5 km qərbdədir (hünd. 808,7 m). Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərbə ayrılan Dəmirlidağ-Göydağ qolunun cənub istiqamətli Gəvək şaxəsinin qurtaracağında, onun cənub-qərb yamacında təcrid olunmuş zirvədir. Araz çayının sol sahilində, Yaycı kəndindən 4&nbsp;km-dək şərqdədir. Üst Paleosenin Zeland və Tanet mərtəbələrinə aid Türkeş və Ordubad lay dəstələrinin terrigen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Darıdağ-Aza qalxımının şimal-şərq qurtaracağında, onun strukturunda iştirak edən ikincidərəcəli Dikdaş-Dəstə antiklinalının cənub-qərb qanadında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Piyazbaşı dağı

**Piyazbaşı dağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonu ərazisində dağ.

Hündürlüyü 2612,9 metrdir. Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb yamacında – suayırıcısındakı Yağlıdərə yüksəkliyindən (hünd. 3825,9 m) cənub-qərbə ayrılan Girdəni qolunda zirvədir. Düylünçayla Qaplançayın suayrıcında, Rumus kəndindən 2,75 km cənub-şərqdədir. Hündürlüyü 2612 m-dir. Günbəzvarı formadadır. Düylünçayla Vənəndçayın suayırıcısında, Anaqut kəndindən 2&nbsp;km-dək qərbdədir. İqankitçayın mənbə hissəsində, Urmis kəndindən 3&nbsp;km-dək cənubdadır. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin yuxarı hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur, cənub və şimal yamacları sıldırımlı günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb kənarında, Kilit-Kotam qalxımının mərkəzi strukturu olan Kilit-Ağrıdağ antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir. Şimal-şərq və cənub-qərb yamaclarından şimal-qərb istiqamətli fay qırılmaları keçir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pombulos dağı

**Pombulos dağı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 883,8 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Səfərdərə yüksəkliyindən (3826,4 m) cənub-qərbə ayrılan Xoşkeşin qolunun qurtaracağında zirvə. Gilançayın sol sahilində, Aza kəndindən 400 m cənub-şərqdədir.  Üst  Paleosenin Zeland mərtəbəsinə aid Türkeş lay dəstəsinin terrigen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş  günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid  Darıdağ-Aza qalxımının şimal-şərq qurtaracağında, onun strukturunda iştirak edən ikincidərəcəli Dikdaş-Dəstə antiklinalının tağ hissəsində yerləşir.  
## Həmçinin bax:
* Daşburun dağı
* Artım dağı
* Bəysal dağı
## İstinadlar
Bağırbəyli (Qafan)

**Bağırbəyli **  (keçmiş Zəngəzur mahalı) yerləşən kənd.
## Etimologiyası
Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Gorus rayonu
ərazisində kənd. Rayon mərkəzindən 21 km cənub-şərqdə yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Burada 1907-ci ildə 836 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri -azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından qırğınlarla qovulmuşdur. 1920-ci ildə kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

Toponim Bağırbəy şəxs adına mənsubluq bildirən -li şəkilçisinin artırılması ilə əmələ gəlib,
«Bağırbəyə mənsub kənd» mənasını bildirir. Antropotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir. 1917-ci ildə Qubadlı qəzasının Cicimli inzibati ərazi vahidində eyniadlı kənd qeydə alınmışdır.

Bağırbəyli kəndində ermənilər 7 kişi və qadını bir evə doldurmuş, onları diri-diri yandırmışdılar.
Gorus rayonunun 21-ci km-də yerləşən bu kənd 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən dağıdılmışdır. Semantik cəhətdən məlumdur. Toponim Bağırbəyli nəsl, tayfa adı ilə bağlıdır

## Əhalisi

## İstinadlar
Rəmlər dağı

**Rəmlər dağı** — Şərur rayonu ərazisində dağ (hünd. 2289,0 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısındakı Qaraquş yüksəkliyindən (hünd. 2600,5 m) qərbə ayrılan eyniadlı qolda zirvə. Tənənəm kəndindən 5,5 km şimal-şərqdədir. Üst Triasın Karni və Nori mərtəbələrinə aid Tənənəm lay dəstəsinin dolomit və əhəngdaşılarından təşkil olunmuş cənub və qərb yamacları sıldırımlı konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin cənub-şərq batım sahəsində müşahidə edilən Ərdağı sinklinalının nüvə hissəsində və yerləşir. Qərb yamaclarından submeridional istiqamətli əks-fay üstəgəlmə qırılması keçir. Yamaclarından şimal-qərb və şimal-şərq istiqamətli fay qırılmaları keçir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Baba Yaqublu

**Baba Yaqublu** (keçmiş Zəngəzur mahalı) yerləşən kənd.

## Etimologiyası
Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Gorus r-nunda) kənd adı. 1825-ci ildə yaranmışdır. XX əsrin əvvəllərində kənd dağılmışdır. Babayaqublu tirəsinin adındandır

## Əhalisi

## İstinadlar
İsgəndərabad

**Yaşayış məntəqələri**

* İsgəndərabad (Üçkilsə) — Eçmiədzin qəzasının kəndi 
* İsgəndərabad (Urmiya) — 

## Həmçinin bax
2017 Beynəlxalq Çempionlar Kuboku

**2017 Beynəlxalq Çempionlar Kuboku** (və ya İCC) — 5-ci dəfə təşkil edilən futbol üzrə yoldaşlıq oyunu seriyasıdır. Turnir hər il müxtəlif ölkələrdə təşkil edilir. Yarış 2017-ci ilin iyul ayında başlamış və avqust ayında sona çatmışdır.

## Klublar
Real Madrid və Barselona klubları Amerika turniri üzrə elan olunan ilk iki komanda olmuşdur. Mançester Yunayted və Mançester Siti klubları da Amerika turnirində iştirak edəcək növbəti klublar olmuşdur.

## Oyunlar

### ABŞ

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### Çin

----

----

----

----

### Sinqapur

----

----

## Cədvəllər
### Sinqapur


### Çin


### ABŞ


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əzizə Əhmədova

**Əzizə Əhmədova** (*Əzizə Türkan*; ) — azərbaycanlı yazıçı, şair, tərcüməçi, dramaturq, ədəbiyyatşünas, ictimai xadim, filologiya elmləri doktoru.

## Həyatı
1932-ci il yanvarın 26-da Bakıda dünyaya göz açdı. İlk təhsilini doğma şəhərdə alan Əzizə Əhmədova əvvəlcə pedaqoji texnikumu bitirdi, amma yaradıcılığa olan marağı onu Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika şöbəsində təhsil almağa vadar etdi. Buranı bitirdikdən sonra "Uşaq və gənclər" nəşriyyatında əmək fəaliyyətinə başladı. Elə ədəbi yaradıcılığı da o illərdə çiçəkləndi. İlk hekayəsi "Qorxmazın səhvi" adlanırdı. 1957-ci ildə "Pioner" jurnalında dərc edilən bu bədii yazının qədəmi düşərli oldu. Əzizə son dərəcə məhsuldar işləyirdi. Hekayələri, pyesləri ilə yanaşı, tərcümələri də müntəzəm olaraq oxuculara çatdırılırdı.

Azərbaycan ensiklopediyasından çalışmağa başlayan Əzizə Əhmədova bir qədər də burada böyük redaktor vəzifəsində çalışdı.1967-ci ildə isə "Gənclik" nəşriyyatına direktor təyin edildi. Əzizə xanımın əsərləri keçmiş SSRİ və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə edilirdi. Bir müəllif kimi onlarla kitabı dərc olunmuşdu. Əzizə Əhmədovanın əsərləri 30, 40, 50 min tirajla çap edilirdi bunlardan "Xınalı qayalar", "Yaz qarı", "Onu çiçəklər sevdi", "Bu ellərə vurulmuşam", "Bir ürək sındırmışam", "Çiçəklərim" və digərlərinin adlarını sadalamaq olar.ərcümə kitabları daha çoxdur.

Əzizə Əhmədova tərçüməçi kimidə böyük işlər görmüşdür V. Hauf, A. Kuprin, A. Qaydar, İ. Franko, S. Magilevskaya, C. Barri, M. Prilejayeva, A. Rıbakov, A. Lindqren və onlarla başqalarının əsərləri məhz azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir.

1985-ci ildə Əzizə xanımın yeni kitabı olan "Damda yaşayan Karlsonla bacada yaşayan Damdabacanın macəraları" böyük əks-səda doğurdu. Əzizə Əhmədovanın mətbuatda dərc edilmiş son hekayələrindən biri "Ümid yaşadır bizi" adlanırdı. Ötən əsrin sonlarında baş verən ziddiyyətli məqamlar, quruluşun dəyişməsi, bədnam qonşularımızın torpaq iddiaları yazıçının da ovqatında bir kədər və bədbinlik yaratmışdı. 2003-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Kitabları
# Yaz qarı (1970)
# Onu çiçəklər sevdi (1977)
# Bu ellərə vurulmuşam (1978)
# Bir ürək sındırmışam (1980)
# O günlərə baxıram (1982)
# Mavi gözlərin işığı (1984)
# Damda yaşayan Karlsonla, bacada yaşayan Dam- dabacanın macəraları (1985),
# Çiçəklərim (1988)

## Filmoqrafiya
# Pəncərədə işıq (film, 1987)
# Toplan və kölgəsi (film, 1977)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Bu ellərə vurulmuşam" — yazıçı, ədəbiyyatşünas, ictimai xadim Əzizə Əhmədova
* Əzizə Əhmədova
Ekoloji təhlükə

**Ekoloji təhlükə** — insan və cəmiyyətin həyatı üçün zəruri ehtiyaclarına və təbii ətraf mühitə antropogen və təbii təsirlər nəticəsində təhlükə yaradan vəziyyət.

## Ekoloji təhlükə zonası
Ekoloji təhlükə zonası- insanın təsərrüfat və ya digər fəaliyyəti nəticəsində ətraf mühitin dərin dəyişilməsi baş verən və insanın həyatı üçün təhlükəli ərazi.

## Ekoloji təhlükəli vəziyyət
Ekoloji təhlükəli vəziyyət- təbii ətraf mühitin dağılma təhlükəsi vəziyyətində antropogen və təbii təsirlər altında neqativ dəyişikliklərlə səciyyələnən, həmçinin təbii fəlakətlər və qəzalarla nəticələnən, bu səbəbdən də insanların və cəmiyyətin həyatına təhlükə yaradan vəziyyət.

## Ekoloji təhlükəsizlik sistemi
Ekoloji təhlükəsizlik sistemi- biosfer və antropogen, həmçinin təbii xarici yük arasında tarazlığı saxlamağa yönəldilən qanunverici, tibbi və bioloji tədbirlərin məcmusu.

## Ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi-
Ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi- ekoloji təhlükəli vəziyyətlərin yaranması və inkişafının qarşısının alınması, onların nəticələrinin və gələcəkdə baş verə biləcək neqativ təsirinin aradan qaldırılması üzrə fəaliyyət sistemi.

## Ekoloji tərbiyə
Ekoloji tərbiyə- insanda ətraf mühitə qarşı şüurlu münasibət, ona ehtiyatla yanaşmağın, zənginliklərinin qorunması, təbii resurslarından səmərəli (ağılla) istifadə etməyin vacibliyini aşılamaq, formalaşdırmaq. Ekoloji tərbiyədə mətbuat, radio, televiziya verlişləri, "yaşıl" hərəkatlar və s. böyük rol oynayır. Ekoloji tərbiyənin inkişafına beynəlxalq əlaqələr (MSOP, YUNESKO, "İnsan və biosfer" YUNEP və s.) imkanlar açır.

## Həmçinin bax
* Ekoloji problem
* Ekoloji problemlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ekoloji təhlükəsizlik haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
Elif Elmas

**Elif Elmas** (; ) — Şimali Makedoniyalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Napoli" və Şimali Makedoniya milli komandasının yarımüdafiəçisi.

## Karyerası

### Milli karyerası
Elmas Makedoniya milli futbol komandası ilə debütünü 11 iyun 2017-ci ildə 17 yaşı olarkən İspaniya millisinə qarşı FİFA Dünya Kubokunun təsnifat mərhələsi görüşündə etmişdir. O, ikinci hissədə Ostoya Styepanoviçi əvəz etmişdir.

Elmas Makedoniya U-21 millisi ilə Polşada keçirilən 2017 UEFA U-21 Avropa Çempionatında iştirak etmişdir. O, 23 futbolçudan ibarət olan heyətdə ən gənc futbolçu idi.

## Karyera statistikası

### Milli komanda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* sport.de
* soccerway.com
Spilit

**Spilit -** albitləşmiş diabaz qrupuna aid olan paleotip bazalt süxur ("natriumlu bazalt"). Sualtı vulkanik püskürmə ilə əlaqədar olan lavalarda, araları, adətən, yəşəm tipli sementlə dolmuş kürəvi ayrılmaların olması və bu süxurların silisiumlu radiolariya süxurları ilə sıx assosiasiya onların su altında əmələ gəldiyini göstərir. Quruluşu mikrolit tipli, pilotaksit, yaxud intersertaldır. Mikrolitlər albitləşmiş plagioklazdan ibarətdir, onların arası isə xlorid və filiz mineralları (maqnetit, pirit, ilmenit), bəzən də dəyişilməyə uğramış hornblend və piroksenlə dolur. Spilit spilit-keratofir formasiya xarakter üzvü hesab edilir. Yer qabığının mütəhərrik zonalarının ilkin mərhələsi üçün səciyyəvidir.

## Mənbə
*
Steqosefallar

**Steqosefallar** və  **Stegocephali** — nəsli kəsilmiş suda-quruda yaşayan heyvanlar qrupu. Müasir suda — quruda yaşayanlardan fərqli olaraq, kəllələri bütöv olub, burun pərələri, gözlər və pineal orqan üçün dəlikləri vardır. Bədəni (2 *m*-ə yaxın) qismən sümükləşmiş dəri ilə (qarın zirehi ilə) örtülmüşdür. Bəzi formalarda dişlər sadə konik, digərlərində isə dişlərin mürəkkəb qırışıqlı dentin kötüyü (məsələn: labirintodontlar) vardı. Sürfələri qəlsəmələrlə tənəffüs edirdi. Suda yaşayan steqosefallar yanaşı, quruya çıxan nümayəndələri də olmuşdur. Steqosefallar bir çoxu rəhbər formalardır.

## Təsnifat tarixi
Əvvəlcə bu termin sistematik bir vahid kimi sıra səviyyəsində istifadə edilmişdir . Bu termin 19-cu əsrdə Amerika və Britaniya elmlərində məşhurlaşdı, baxmayaraq ki, əsasən ekvivalent olan Labirinthodonti termini 18 il əvvəl Hermann Burmeister tərəfindən diş quruluşuna istinad edərək istifadə edilmişdir.  Terminlər 20-ci əsrin əvvəllərində adətən üç sıraya bölünərək bir-birini əvəz edirdi.  Bununla belə, Stegocephalia (və Labyrinthodontia) parafiletik olduğundan , ad indi qeyri-rəsmi şəkildə amniotlar istisna olmaqla, erkən balıq olmayan onurğalıları ifadə etmək üçün istifadə olunur (birincisürünənlər və onların nəsilləri) və müasir lissamfibiyalar .

Paleontoloq Mişel Laurin köhnə termini götürdü və steqosefaliyanı filogenetik olaraq Panderichthys ilə müqayisədə Temnospondyli ilə daha yaxından əlaqəli bütün onurğalılar kimi müəyyən *etdi* ( qoşalaşmış üzgəcləri saxladığı bilinən tetrapodların ən yaxın qohumu , aşağıya baxın).  Buna görə də, Stegocephalia üzgəcləri deyil, ayaq barmaqları olan bütün onurğalı qruplarını və qoşalaşmış üzgəcləri saxlaya bilən bir neçə ( *Elginerpeton* , *Metaxygnathus* , *Ventastega* və bəlkə də *Hynerpeton* ) daxildir. Bu terminin köhnə istifadəsindən fərqli olaraq, Stegocephali bir təbəqəyə istinad edirbu sxemdə. Stegocephalia cinsinin bu konsepsiyası Tetrapoda adını tac qrupuna məhdudlaşdırmağa çalışanlar tərəfindən Tetrapoda adını əvəz etmək üçün seçilmişdir .  Beləliklə, o, hazırda yaşayan quruda yaşayan bütün onurğalıları və onların ilk amfibiya əcdadlarını əhatə edir.

## Mənbə
*
Stereoqrafik proyeksiya

**Stereoqrafik proyeksiya -** kristalın kristalloqrafik və optik istiqamətlərinin müstəvi təsvirini vermək üçün işlədilən proyeksiya. Stereoqrafik proyeksiya kristalın mərkəzi nöqtəsindən ixtiyari radiusla ətrafında çəkilən sferanın köməyi ilə əldə edilir. İki cür stereoqrafik proyeksiya olur: xüsusi stereoqrafik və qnomostereoqrafik. Xüsusi stereoqrafik proyeksiya üz və tillər sferanın səthinədək bilavasitə uzadılır. Bu halda üzlər sferada böyük dairələrin qövslərini, tillər — nöqtələr verir. Qnomostereoqrafik proyeksiyada isə üz və tillər onlara normal (perpendikulyar) surətlərlə əvəz olunur (üzlər — radius — normallarla, tillər — onlara perpendikulyar müstəvilərlə). Bunları sferanın səthi ilə kəsişənədək davam etdirdikdə üzlər sferada nöqtə, tillər isə böyük dairələrin qövslərini verir. Nöqtə və qövslər sferanın ekvatorial (proyeksiya) müstəvisinə proyeksiya edilir. Sferanın baş nöqtə adlanan cənub, ya da şimal qütbü sferadakı nöqtələr şüalarla birləşdirilir. Bu şüaların proyeksiya müstəvisini kəsdiyi yerdə sferadakı nöqtələrin proyeksiyası alınır. Sinonim: Qrammastereoqrafik proyeksiya.** **

## Mənbə
*
BakAZ-3219

**BakAZ-3219**, **Pinqivin** — XX əsrin 70–80-ci illərində Bakı Xüsusitəyinatlı Avtomobillər Zavodunda hansı ki, sonradan Bakı Avtomobil Zavodu olaraq (BakAZ) adlandırılan zavodda əfsanəvi PAZ-672 modelinin əsasında xalq arasında "Pinqvin" adlandırılan soyuducuya sahib ərzaq məhsulları daşıyan BZSA-3742 modeli buraxılmışdır. 1989-cu ildə bu modelin əsasında BakAZ-3219 modeli hazırlanır. BakAZ-3219 modelinin BZSA-3742 modelindən fərqi soyuducu sisteminin çıxarılması, onun əvəzinə oturacaqların qoyulması və çoxlu sayda şüşəli pəncərələrin yerləşdirilməsi olmuşdur. Bu modelin əsasında isə tibbi laborotoriya ilə təmin olunmuş avtobuslar buraxılmışdır. 1990-cı illərdə bu tibbi avtobuslar cəbhə ərazilərində yararlı nəqliyyat vastəsi sayılırdı.

## İstehsalı
Bu modelin buraxılışı 1989–1993-cü illərdə gerçəkləşdirilmişdir. İstehsal olunan avtobuslar təkcə Azərbaycanda deyil həm də Rusiyanın bir çox vilayətlərində istismara verilmişdir. Zavod 1993-cü ildən etibarən gəlir gətirmədiyindən istehsalı dayandırılmışdır.

## İstinadlar
Kriptosporidlər

[Cryptosporiae]diid] () — [Sporlular tipinə aid ibtidai dəstəsi.

## Xarakterik əlamətləri
Buraya bircə Cryptosporidium cinsi daxildir. Kriptosporidiyaların cəmi 19 növü təsvir edilmişdir, ancaq hazırda valid olaraq 4 növ məlumdur. Onurğalı heyvanların bağırsaqlarındakı epiteli hüceyrələrində parazitlik edirlər. Bu parazitin endogen inkişaf xüsusiyyəti odur ki, o, sahibin hüceyrəsinə nüfuz etmir, xüsusi yapışıcı orqanellaları vasitəsilə hüceyrənin membranına yapışır. 3–6 mkm ölçüsündə olan oosistaların sporosistaları yoxdur, 4 sporozoiti vardır.

## Yayılması
Azərbaycanda C.muris Tyzzer və C.parvumbuzovlarda və donuz potalarında tapılmışdır.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild, Elm nəşriyyatı, 2002, 266 səh.

## Həmçinin bax
Sporlular

## İstinadlar