Elektroterapiya

**Elektroterapiya** — elektrik enerjisinin tibbi müalicə məqsədilə istifadəsidir. Tibbdə elektroterapiya termini müxtəlif müalicə üsullarını əhatə edir, o cümlədən nevroloji xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunan dərin beyin stimulyatorları kimi elektrik cihazlarının tətbiqi. Elektroterapiya neyron fəaliyyətini dəyişdirməyə yönəlmiş *neyroterapiya*nın bir hissəsidir .

Bu termin həmçinin yaraların sağalmasını sürətləndirmək üçün elektrik cərəyanının istifadəsinə də aid edilir . Elektromaqnit stimulyasiya və ya EMS (elektrik əzələ stimulyasiyası) əzələ ağrılarının müalicəsində geniş istifadə olunur. Bununla yanaşı, "elektroterapiya" və ya "elektromaqnit terapiya" termini alternativ tibbdə müxtəlif cihaz və üsullara da tətbiq edilir. Lakin elektroterapiyanın effektivliyini dəstəkləyən elmi sübutlar məhduddur .

## Tibbi istifadələr
Elektroterapiya əsasən fiziki terapiyada aşağıdakı məqsədlərlə istifadə olunur:
* əzələ spazmlarının aradan qaldırılması
* hərəkətsizlik nəticəsində yaranan əzələ atrofiyasının qarşısının alınması və ləngidilməsi
* lokal qan dövranının artırılması
* əzələlərin reabilitasiyası və yenidən öyrədilməsi
* elektrik əzələ stimulyasiyası
* hərəkət diapazonunun saxlanılması və artırılması
* xroniki və çətin müalicə olunan ağrıların (məsələn, diabetik neyropatiya) idarə olunması
* travmadan və əməliyyatdan sonrakı kəskin ağrılar
* venoz trombozun qarşısını almaq üçün əməliyyatdan sonra əzələ stimulyasiyası
* yara sağalması
* dərmanların ötürülməsi

Elektroterapiyanın effektivliyinə dair sübutlar məhduddur. Xüsusilə aşağıdakı hallarda təsiri kifayət qədər sübut olunmamışdır:
* dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri
* osteoartrit
* fibromialgiya
* boyun və bel ağrıları
* xoralar

Bəzi təsir mexanizmləri tam aydın deyil. "Təbii neyrostimulyasiya" hipotezinə görə, enerji stimulları mitoxondrial stress və mikrodamarların genişlənməsinə səbəb olur. Lakin bir çox elektroterapiya üsulları bu prinsipləri nəzərə almır və onların effektivliyi bəzən yalnız müşahidələrə əsaslanır.

## Dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri
Ümumilikdə, elektroterapiyanın bu sahədə effektivliyinə dair güclü sübutlar yoxdur. Xüsusilə:
* osteoartrit ağrılarının azaldılmasında təsiri sübut olunmamışdır
* fibromialgiya üçün təsirinə dair demək olar ki, heç bir sübut yoxdur

### Boyun və bel ağrıları
Araşdırmalar göstərir ki, elektroterapiya boyun ağrısının müalicəsində effektiv deyil və klinik praktikada tövsiyə olunmur. Bel ağrılarında, xüsusilə hamiləliklə bağlı hallarda, sübutlar çox məhduddur.

### Çiyin xəstəlikləri
Araşdırmalar elektroterapiyanın məşqlərdən daha effektiv olduğunu göstərmir. Rotator manjet patologiyaları və impingement sindromunda effektivliyi barədə də kifayət qədər sübut yoxdur.

### Digər dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri
Bəzi hallarda zəif keyfiyyətli sübutlar elektroterapiyanın az faydalı ola biləcəyini göstərir (məsələn, epikondilit). Lakin uzun sümük sınıqlarının sağalmasında effektiv olmadığı müəyyən edilmişdir.

### Xroniki ağrılar
Kompleks regional ağrı sindromunun müalicəsində elektroterapiyanın effektivliyinə dair sübutlar ya yoxdur, ya da qeyri-müəyyəndir
.

### Xroniki yaralar
Təzyiq xoralarının sağalmasında elektroterapiyanın təsirini dəstəkləyən sübutlar aşağı keyfiyyətlidir. Bəzi hallarda isə heç bir effektivlik göstərilməmişdir.

### Psixi sağlamlıq
1950-ci illərdən bəri kranial elektro stimulyasiyanın depressiya, narahatlıq və yuxusuzluğun müalicəsində müsbət təsir göstərdiyini bildirən çoxsaylı tədqiqatlar mövcuddur.

## Əks göstərişlər
Elektroterapiya aşağıdakı hallarda istifadə olunmamalıdır:
* kardiostimulyator kimi tibbi implantları olan şəxslərdə
* bəzi ürək-damar xəstəliklərində
* hamilə qadınlarda
* dərin ven trombozunda
* koqnitiv pozğunluqlarda

## Tarix

Elektriklə ilk tibbi müalicə 1743-cü ildə həyata keçirilmişdir. 1747-ci ildə elektrik müalicəsi universal vasitə kimi təqdim olunsa da, sonradan qəbul edilməmişdir . 

19-cu əsrdə elektroterapiya daha geniş yayılmış və ölçülü dozalarla tətbiq olunmağa başlanmışdır. Bu sahədə mühüm inkişaflar müxtəlif alimlərin fəaliyyəti ilə əlaqədardır
.

## Avadanlıqlar
Tarixən elektroterapiyada istifadə olunan cihazlara aşağıdakılar daxildir
:
* elektrik vannaları
* faradik batareyalar
* Pulvermaker zənciri
* Leyden bankaları
* elektrostatik generatorlar

## Məşhur şəxslər
Elektroterapiyanın inkişafında rol oynamış bəzi alimlər:
* Luici Qalvani
* Benjamin Frankl
* Qoldinq Berd
* Düşenn de Bulon
* Jak-Arsen Arsonval

## Əzələ stimulyasiyası
1856-cı ildə Düşenn de Bulon dəyişən cərəyanın əzələ yığılmasını stimullaşdırmaqda sabit cərəyandan daha effektiv olduğunu göstərmişdir. 
O vaxtdan bəri əzələ reabilitasiyasında əsasən dəyişən cərəyan istifadə olunur . 1940-cı illərdə ABŞ-da galvanik məşqlər vasitəsilə əzələ gücünün bərpası üzrə tədqiqatlar aparılmışdır.
Amerika Fiziki Terapiya Assosiasiyası elektroterapiyanın fiziki terapiyada istifadəsini qəbul edir.
## İstinadlar