open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yamayka

**Yamayka** ( ) — Karib hövzəsində, Millətlər Birliyinin tərkibində olan ada dövləti. Mərkəzi Amerikada, Karib dənizi sahillərində, Böyük Antillər adlanan adalarda yerləşir. Sahillərinin uzunluğu 1022&nbsp;km-dir. Ərazisi əsasən dağlıqdır. Sahilə yaxın ərazilərində ovalıqlar var. Ən yüksək nöqtə Mavidağdır (2256 m.). Xristofor Kolumb Yamaykanı 1494-cü ilin mayın 5-də kəşf etmişdir. Yamayka dünyada boksit ehtiyatlarına görə 4-cü, hasilatına görə 2-ci yeri tutur. Ölkə üçün turizm əsas gəlir mənbələrindən biridir.
Ekvador

**Ekvador** (isp. *Ecuador*) və ya rəsmi adı ilə **Ekvador Respublikası** (isp. *República del Ecuador*) — Cənubi Amerikada dövlət. Ekvador Cənubi Amerikanın şimal-qərbində yerləşir. Şimalda Kolumbiya, şərqdə və cənubda Peru ilə həmsərhəddir. Qərbdə isə Sakit okeana çıxışı vardır. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Kito, ümumi sahəsi 256,370 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 17 milyon nəfərdən çoxdur. Ekvador həmçinin materikdən təxminən 1000 kilometr qərbdə yerləşən Sakit okeandakı Qalapaqos adalarını da əhatə edir.

## Tarixi
Hazırkı Ekvadorun ərazisi ispanlar tərəfindən 1534-cü ildə zəbt edilmişdir. 1739-cu ildə bu ölkənin ərazisi Kolumbiyanın və Venesuelanın da daxil olduğu Yeni Qrenada Vitse-Krallığının tərkibinə daxil olur. 1822-ci ildə Böyük Kolumbiyanın bir hissəsinə çevrilir. 1830-cu ildə isə istiqlaliyyət qazanır. 1863-cü ildə ərazi mübahisəsindən iki ölkə arasında Kolumbiya-Ekvador müharibəsi baş verir. Ekvadorun əsas geosiyasi rəqəbi Perudur.

## İstinadlar
Qvineya

**Qvineya** — Qərbi Afrikada dövlət. Şimalda Seneqal, şimal və şimal-şərqdə Mali, şərqdə Kot-d-İvuar, cənubda Liberiya, cənub-qərbdə Syerra-Leona, şimal-qərbdə Qvineya-Bisau dövlətləri ilə həmsərhəddir. Qərbdə Qvineya sahillərini Atlantik okeanın suları yuyur.

## Tarix

### Müstəmləkə dövrünə qədər
Qvineyanın qədim tarixi öyrənilməmişdir. Mülahizələrə görə Qvineya sahilləri Finikiya dənizçiləri tərəfindən qeydə alınmışdır. Orta əsrlərdə müasir Qvineya ərazisinin bir hissəsi VIII–IX əsrlərdə mövcud olmuş Qana, XIII–XV əsrlərdə mövcud olmuş Mali imperiyalarının tərkibinə daxil olmuşdur. Həmin dövrlərdə Qvineya ərazisində müxtəlif tayfalar, o cümlədən çoxsaylı mandinka, dyalonke, susu tayfaları tərəfindən məskunlaşmışlar.

XVI əsrdə Futa-Callon düzənliyində köçəri maldar tayfalarından olan fulbelər tərəfindən məskunlaşdırıldı. 1720-ci illərdə islam dinini qəbul edən fulbelərin yuxarı təbəsi dyalonkelərə və bütpərəst fulbelərə qarşı müharibəyə başladılar. Bu müharibə 1770-ci illərin sonlarında başa çatdı, nəticədə fulbelərin erkən dövləti olan Futa-Callon dövləti yarandı.

XIX əsrdə fransızlar Qvineyaya soxuldular. Onlar yerli sakinlərlə ticarət münasibətlərini təşkil etməyə cəhd göstərsələr də, bu Avropa tacirlərinin məhv edilməsi ilə nəticələndi. Fransa 1865-ci ildən tacirləri müdafiə etmək üçün Qvineyanın cənubunda liman tikməyə və burada öz mövqelərini möhkəmləndirməyə başladılar. Fransızlar yerli tayfaların başçıları ilə hücum etməmək haqqında müqavilə bağlamağa çalışırdılar.

### Müstəmləkə dövrü
1897-ci ildə Fransa Futa-Callon hökuməti ilə protektoratlıq haqqında müqavilə imzalandı. 1898–1904-cü illərdə təxminən müasir Qvineya ərazisində fransız müstəmləkəsi olan River dyu Syud mövcud olmuşdur. 1904-cü ildə Fransa Qvineyası fransız Qərbi Afrika federasiyasının tərkibinə daxil oldu. Birinci dünya müharibəsindən sonra fransızlar Qvineyada banan, ananas, kofe plantasiyaları yaratmağa başladılar, lakin burada plantasiya təsərrüfatı geniş inkişaf etmədi. Qvineyada sənaye zəif inkişaf edirdi, yalnız ikinci dünya müharibəsindən sonra burada ilk dağ-mədən sənayesi üzrə müəssisələr
yaradıldı.

## Əhalisi
Qvineya Respublikasında əhalinin sayı 10,6 mln. nəfərdir (2014). Əhalinin illik artımı 2,6 %-dir. Orta ömür müddəti kişilər arasında 56 il, qadınlar arasında 59 ildir. Əhalinin etnik tərkibi: fulbelər-40 %, mandinkalar-30 %, susular-20 %, digərləri-19 %-dir. Əhalinin 85 %-i islam dininin sünni məzhəbinə, 8 %-ə yaxını xristian (Onların əksəriyyəti katolikdir) dininə, 7 %-ə yaxını aborigen ayinlərinə etiqad edir. Əhali arasında yevangelistlər, plimut qardaşları ayinlərinə etiqad edənlər də vardır. Əhalinin savadlılığı kişilər arasında 42 %, qadınlar arasında 18 %-dir (2003). Şəhər əhalisi −34%-dir.(2008).

## Həmçinin bax
* Qvineya konstitusiya referendumu (2001)

## İstinadlar
Mavritaniya

**Mavritaniya** (ərəb. *موریتانیا*; fr. *Mauritanie*) və ya rəsmi adı ilə **Mavritaniya İslam Respublikası** (ərəb. *الجمهوریة الإسلامیة* *الموریتانیة*; fr. *République Islamique de Mauritanie*) — Şimali Afrikada dövlət. Mavritaniya Afrikanın şimal-qərbində yerləşir. Şimalda və şimal-qərbdə Qərbi Sahara (qismən tanınan), şimal-şərqdə Əlcəzair, şərqdə və cənub-şərqdə Mali, cənub-qərbdə Seneqalla həmsərhəddir. Qərbdə isə Atlantik okeanına çıxışı vardır. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Naukşot, ümumi sahəsi 1,030,000 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 4 milyon nəfərdən çoxdur.

## Bayrağı
Mavritaniya bayrağı yaşıl rəng üzərində qızılı sarı rəngli üfüqi aypara və 5 guşəli ulduzdan ibarətdir. Yaşıl və qızılı sarı rəng Pan-Afrika *(Pan-yunanca birlik, bütünlük, tam)* rəngləri olaraq qəbul edilir. Yaşıl rəng islamı təmsil edir, sarı rəng isə Sahara çölünün qumlarını təmsil edir. Aypara və ulduz da Mavritaniyanın əsas dini olan islama işarədir.

## Coğrafiyası
Mavritaniya 4 ölkə ilə həmsərhəddir: Qərbi Saxara, Seneqal, Əlcəzair və Mali.

## Tarixi
Ölkənin adı olan mūrītāniyya Bərbəri köklərə sahib olan keçmiş zamanlarda Bərbəri krallıq olan Mauretania ya da adını verən morolardan gəlir. Maure adının Fenikece bir söz olan mahurim (Azərbaycan dilində: qərbin adamı) Sözündən gəldiyi təxmin edilir. 1904-cü ildə Mavritaniyanın bir hissəsi, 1946-cı ildə isə bütünlüklə Fransanın idarəsinə keçmiş, 1958-ci ildə isə Fransa cəmiyyətinin avtonom respublikası statusu almışdır. 1960-cı il, 28 noyabr tarixində ölkə Fransanın əsarətindən qurtularaq müstəqillik əldə edib.

## Əhalisi
4.5 milyon nəfərdir. Köləliyin ən gec ləğv olunduğu ölkə Mavritaniya İslam Respublikasıdır. Köləlik 1981-ci ildə ləğv olunub, kölə sahibi olmağa görə cəza nəzərdə tutan qanun 2007-ci ildə qəbul edilib. Rəsmən ləğv olunsa da praktikada köləlik davam edir, ölkə əhalisinin 10 ilə 20%-nin kölə olduğu düşünülür. Əsas kölə sahibləri ölkənin elit təbəqəsini təşkil edən ərəblərdir, kölə hədiyyə etmək böyük hörmət jesti sayılır.

## İqtisadiyyatı
Mavritaniyanın pul vahidi uqiyadır. Hazırda Mavritaniya iqtisadi cəhətdən zəif inkişaf etmiş ölkələr sırasına daxildir. İxracatda əsas yeri balıq və balıq məhsulları, qızıl, dəmir filizi, mis konsentratı tutur. Çin, Fransa, İspaniya, İtaliya, Niderland, Türkiyə və Belçika kimi ölkələrlə ticarət əlaqələri var.

## İstinadlar
Nigeriya
Trinidad və Tobaqo

**Trinidad və Tobaqo** () və ya rəsmi adı ilə **Trinidad və Tobaqo Respublikası** ()— Karib hövzəsində Vest-Hind regionunda ada-dövlət. Ölkə iki əsas adadan: Trinidad, Tobaqo və digər kiçik adalardan ibarətdir. Trinidad və Tobaqo Venesueladan şimal-şərqdə, Qrenadadan 130 km cənubda, Barbadosdan qərbdə yerləşir. Ərazisi 5,131 kvadrat kilometrdir. Paytaxtı Port-of-Speyn, ən böyük şəhəri Çaquanasdır.

## Tarixi
Ölkə İngiltərədən 31 avqust 1962-ci ildə ayrıldığını elan etmişdir. Konstitusiya isə bu istiqamətdə 1 avqust 1976-cı ildə qəbul edilmişdir.

## Coğrafiyası
Ölkə Karib adaları, Karib dənizi və Şimal Atlantik Okeanı arasında adalar, Venesuelanın şimal-şərqində yerləşir. Ölkə xəritədə Mərkəzi Amerika və Karib adaları içində görünür. Ölkənin hər iki adasının sahəsi birlikdə 5.128 km²-dir.

Başqa ölkələr ilə quru sərhədi yoxdur. Sahil xətti 362 km-dir. Ancaq qabarma-çəkilmələr nəticəsində bu, azalıb-çoxala bilər. Bölgədə tropik iqlim hakimdir. Ərazi quruluşca düzənlik və dağlardan ibarətdir. Ölkənin ən yüksək nöqtəsi 940 m-lik "Əl Cerro deş Aripo"dur.

Trinidad və Tobaqonun əsas sərvətləri neft, təbii qaz və asfaltdır. Ərazinin 15%-i əkinçiliyə yararlıdır və 2%-i də otlaqlar təşkil etməkdədir. Ölkənin 46% -i meşəlikdir. Ölkənin 220 km²'-i suvarıla bilir.

## İqtisadiyyatı
Pul vahidi Trinidad və Tobaqo dollarıdır.

## İKT
Ölkədə 243.000-ə yaxın telefon xətti var. Ölkənin telefon kodu isə 1868-dir.

## Nəqliyyat
Ölkədə 8.320 km quru yolu şəbəkəsi var. Ölkədə hər hansı bir kanal yoxdur. Ölkədə xam neft daşıyan 1.032 km; neft məhsulları daşıyan 19 km və təbii qaz daşıyan 904 km boru xətti mövcuddur. Ölkədə "Point-a-Pierre", "Point Fortin", "Point Lisas", "Port-of-Spain", "Scarborough" və "Tembladora" limanları mövcuddur. Ölkədə 6 hava limanı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ILGA
Saat qurşağı

**Saat qurşağı** — Yerin müəyyən hissəsində uyğun qanuna əsasən təyin olunmuş xüsusi zaman qurşağı.

Yer öz oxu ətrafında fırlandığından qütblər istisna olmaqla şimaldan cənuba uzanan meridian üzərində olan bütün nöqtələr qərbdən şərqə doğru fırlanaraq səmada dairə cızırlar. Nəticədə gecə-gündüz yaranır.

Yer kürə formasında olduğundan Günəş şüaları onun bütün səthini eyni vaxtda işıqlandıra bilmir. Günəşin işıqlandırdığı hissədə gündüz, qaranlıqda qalan hissədə isə gecə olur və Yerin fırlanması ilə əlaqədar olaraq bu növbələşmə ardıcıl olaraq davam edərək gecə-gündüzü əmələ gətirir. Bu səbəblərdən Yer səthinin müxtəlif hissələrində saatlar müxtəlif zamanı göstərir.

Hər bir qurşaq daxilində vaxt onun mərkəzindən keçən meridiana görə hesablanır və bütün qurşağa aid edilir. Bu vaxt qurşaq vaxtı adlanır. Eyni meridian üzərindəki məntəqələrdə vaxt eyni olur və yerli vaxt adlanır. 0-cı (24-cü) saat qurşağı Qrinviç meridianından başlanır.

## Xarici keçidlər
* Google Maps-də göstərilmiş saat qurşaqları
Çin (dəqiqləşdirmə)

**Çin** Şərqi Asiyada bir bölgə. Müasir zamanda Çin adı iki dövlətə aiddir:
* Çin Xalq Respublikası
* Çin Respublikası
Culfa

**Culfa** bunlara istinad edə bilər:

* Culfa rayonu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının tərkibində rayon;
* Culfa (Azərbaycan) — Naxçıvan Muxtar Respublikasında şəhər, Culfa rayonunun inzibati mərkəzi;
* Culfa şəhristanı — İran İslam Respublikası, Şərqi Azərbaycan ostanının tərkibində şəhristan;
* Culfa (İran) — İran İslam Respublikası, Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanında şəhər, Culfa şəhristanının inzibati mərkəzi;
* Culfa (peşə) — Əl hanasında pambıq parça toxuyan şəxs, toxucu.

## Həmçinin bax
* Yeni Culfa
Yaşar Kamal

**Yaşar Kamal** (, əsl adı ; ) — kürd əsilli Türkiyə yazıçısı.

## Həyatı
Yaşar Kamal 1923-cü ildə Adananın Osmaniyə ilçəsinin Həmitə kəndində dünyaya gəlib. Orta məktəbdə oxuyarkən şifahi xalq yaradıcılığı ilə maraqlanmağa başlayıb. O dövrdə şeirləri Adana "Xalqevi"nin nəşri olan "Görüşlər" dərgisində çap edilib. Orta məktəbdə sonuncu sinifdə oxuyarkən məktəbi yarımçıq tərk etmək məcburiyyətində qalaraq, fəhlə, düyü tarlalarında suvaran, müəllim, kitabxanaçı kimi işlərdə çalışıb. Eyni zamanda "Ülke", "Kovan", "Millet", "Beşpınar" jurnallarında şeirləri nəşr olunub.

1951-ci ildə İstanbula gələrək "Cumhuriyet" qəzetində müxbir işləməyə başlayıb. "Dünyanın ən böyük təsərrüfatında yeddi gün" başlıqlı reportajına görə Qəzetçilər Cəmiyyətinin Xüsusi Uğur Mükafatına layiq görülüb.

İlk romanı "İncə Məmməd" ilə 1955-ci ildə "Varlıq" roman mükafatını qazanıb. 1974-cü ildə "Dəmirçilər Çarşısı Cinayəti" adlı əsəri Madaralı roman mükafatına layiq görülüb. "Yer dəmir, göy mis" əsəri Fransada 1977-ci ildə Ədəbiyyat tənqidçiləri sindikatı tərəfindən ilin ən yaxşı xarici romanı seçilib. "Binboğalar əfsanəsi" 1979-cu il yay dönəmi üçün Böyük Ədəbiyyat jürisi tərəfindən seçilən kitablar arasında yer alıb. 1982-ci ildə beynəlxalq Del Duca mükafatına layiq görülən Yaşar Kamal, 1984-cü ildə Fransanın Fəxri legion ordeni ilə təltif edilib. Əsərləri 39 dilə tərcümə olunub.

Yaşar Kamal 28 fevral 2015-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Seymur Baycan

**Seymur Baycan** () — yazıçı, publisist. Ən yeni dövr Azərbaycan Ədəbiyyatının II mərhələsinin, müstəqillik dövrü yazıçılarındandır. Bir çox romanı, əsəri ilə məşhurdur.

## Həyatı
Seymur Baycan 22 aprel 1976-cı ildə ildə Füzuli rayonunda anadan olub. C.Naxçıvanski adına hərbi məktəbi bitirib. Qafqaz universitetinin "Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi” fakültəsində oxuyub.Universiteti yarımçıq qoyub. Hekayələri rus, gürcü, erməni, ukrayna, qazax və s. dillərə çevrilmiş və çap olunmuşdur. "Ət və ət məhsulları" romanı ilə Dünya ədəbiyyatına skelet-roman anlayışını gətirmişdir.

Digər çap olunmuş romanları: “18.6 cm”, “Körpüsalanlar”, “Quqark”.

Publisistik fəaliyyəti dönəmində "Reytinq", "Milli yol", "Gündəlik Azərbaycan" və digər qəzetlərlə əməkdaşlıq etmişdir.

Bir çox regional layihələrdə iştirak etmiş və kulturoloji mövzularda mühazirələr söyləmişdir.

Publisistika üzrə "Cənnətdə bazar günü" yazısına görə "Media Açarı" mükafatına layiq görülüb. Elmar Hüseynov fondunun keçirdiyi müsabiqədə birinci yerə layiq görülmüşdür.

## Əsərləri
*"Qeyri-ənənəvi cinsi əlaqə", 2003;
*"Sərçələr", 2003;
*"Qətl günü", 2004;   
*"Ət və ət məhsulları", 2005;
*"18,6 sm", 2007;
*"Körpüsalanlar", 2008;
*"Quqark", 2011;
*"Mənim Mübarizəm"(məqalələr toplusu), 2013;
*"Ana Ürəyi",2013;
*"Mənim Mübarizəm-2"(məqalələr toplusu), 2014;
*"Həyatımın ən xoşbəxt günü", 2014;
*"Kulisdə yazdıqlarım"(məqalələr toplusu), 2015;
*"Mənim Mübarizəm-3" (məqalələr toplusu), 2015;
*"Adsız itin qayıdışı", 2015;
*"Mənim Mübarizəm-4" (məqalələr toplusu), 2016;
*"Fərqanə", 2016
*"Mənim Mübarizəm-5" (məqalələr,hekayələr və müsahibələr), 2018
*"On doqquz hekayə",2018
*"Ana ürəyi", 2020
*"18.6",2020
*"Mənim mübarizəm-6" (məqalələr, hekayələr və müsahibələr), 2020
*"Mənim mübarizəm-7" (məqalələr, hekayələr və müsahibələr), 2020
*"Mənasız hekayələr", 2022

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Seymur Baycan: “Araq, yoxsa viski?”
Avro

**Avro** (€; **Euro**; **Ευρώ**, **bank kodu ISO 4217**) — Avropanın böyük bir qrup ölkələrinin ümumi pul vahidi. Avronun rəsmi pul vahidi olduğu 20 ölkə var: Avstriya, Belçika, Almaniya, Yunanıstan, İrlandiya, İspaniya, İtaliya, Kipr, Lüksemburq, Malta, Niderland, Portuqaliya, Slovakiya, Sloveniya, Finlandiya, Fransa, Estoniya, Latviya, Litva, Xorvatiya). Bundan başqa avro 7-si Avropa ölkəsi olmaqla daha 9 ölkədə rəsmi valyutadır. 2006-cı ilin dekabrında dövriyyədə 610 milyard avro var idi. Bu dövriyyədə olan ABŞ dollarından dəyərcə çox idi.

1999-cu ildən beynəlxalq maliyyə bazarına təqdim edilmiş, 2002-ci ilin 1 yanvarından isə nağd əskinaslar dövriyyəyə buraxılmışdır. Avro 1979-cu ildən 1998-ci ilə kimi avropa valyuta sistemində dövriyyədə olan Avropa valyuta vahidini (ECU) əvəz etdi.

### Avro bölgəsi

* Almaniya
* Avstriya
* Belçika
* Estoniya
* Finlandiya
* Fransa
* Niderland
* İrlandiya
* İspaniya
* İtaliya
* Kipr
* Latviya
* Lüksemburq
* Litva
* Malta
* Portuqaliya
* Sloveniya
* Slovakiya
* Xorvatiya
* Yunanıstan

## Mənbə
* Avro
Mövlud bayramı

**Mövlud bayramı** — Məhəmməd peyğəmbərin (s) doğum gününün qeyd olunması.

Mövlud ərəbcədən tərcümədə "doğum yeri", yaxud "doğum vaxtı" deməkdir.

Tarixçilərin bəzisi Məhəmməd peyğəmbərin "fil ili"ndə - 570, yaxud 571-ci il rəbiüləvvəl ayının 12-də, bəziləri isə rəbiüləvvəl 17-də dünyaya göz açdığını yazırlar.

Peyğəmbər "tarixin gur işığında" doğulmuşdur, yəni bir çox tarixi şəxsiyyətlərdən fərqli olaraq İslam peyğəmbərinin bütün həyat yolu təfsilatı ilə öyrənilmişdir. Onun doğum tarixi ilə bağlı bir neçə günlük fərqi isə aradan qaldırmaq məqsədilə 1981–ci ildə Ayətullah Xomeyninin təklifi ilə, 1989-cu ildən isə Türkiyə Diyanət Vəqfi Peyğəmbərin doğumunu "Doğum həftəsi" altında bir həftə - rəbiüləvvəl ayının 12-dən 17-dək bayram etməyi daha uyğun hesab etmiş və bu fikir digər müsəlman ölkələri tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Müsəlmanlar həmin həftəni dünyanın hər yerində bayram edirlər. Buna "Mövlud", yaxud "Mövlud bayramı" deyirlər.

Ümumiyyətlə, islamda bəzi gecələr müqəddəs, qiymətli gecələr sayılır: Qədr gecəsi, Merac gecəsi, Mövlud gecəsi belə gecələrdəndir. Mövlud gecəsi Peyğəmbərin doğulduğuna səmimi-qəlbdən sevinənlərin günahlarının bağışlanmasına dair çoxlu hədislər nəql olunur.

Əsrlər boyu Mövlud gecəsinin öz ənənələri təşəkkül tapmışdır. Bu gecə müsəlmanlar oyaq qalır, Quran oxuyur, sədəqə çıxarır, günahlarının bağışlanması üçün Allaha dualar edirlər, qəlblərə xoş bir duyğu, sevinc, arxayınlıq hakim kəsilir.

Lakin Mövlud gecəsinin fəlsəfəsi bununla bitmir. Burada məqsəd ondan ibarətdir ki, müsəlmanlar Məhəmməd peyğəmbərin keçdiyi həyat yoluna bir daha nəzər salsınlar, onun yüksək insani keyfiyyətlərindən, əxlaqi dəyərlərindən ibrət götürə bilsinlər.

Qurana görə, Peyğəmbər adi insandır, möminlərə şəfqətli və mərhəmətlidir, yaxşı əməl sahiblərinə cənnətdən müjdə verən, pis əməl sahiblərini cəhənnəm əzabından xəbərdar edəndir, möminlərə onların özlərindən daha yaxındır. Allah onu insanlar arasında seçmiş, özünə rəsul-elçi etmiş, doğru yolu göstərən sonuncu rəhbərlik kitabı Quranla aləmlərə rəhmət olaraq peyğəmbər göndərmişdir. Odur ki, Quranda buyurulur: "Səni də (Ya Rəsulum!) aləmlərə (bütün insanlara və cinlərə) ancaq bir rəhmət olaraq göndərdik." . Allah onu gözəl əxlaqına görə insanlara təqlid nümunəsi kimi vəsf edir: "Allahın Rəsulu Allaha, Qiyamət gününə ümid bəsləyənlər və Allahı çox zikr edənlər üçün gözəl nümunədir". Peyğəmbərə iman gətirməklə, onun dediklərinə əməl etməklə, onu müqəddəs tutmaqla insan böyük savab qazanır, axirətdə yüksək dərəcələrə və əbədi səadətə nail olur.

Mövlud bayramı bütün bunları insanlara bir daha xatırladır, onları əməli salehliyə, xoşxasiyyətliliyə, gözəl əxlaqa çağırır.

## İstinadlar
Daşkənd

**Daşkənd** (, ) — Özbəkistanın paytaxtı. Sahəsi 631,29&nbsp;km², əhalisi 3,1 milyon nəfərdir (2024). Mərkəzi Asiyada  metropoliteni olan iki şəhərdən biridir.

Şəhərin su ehtiyaclarını təmin etmək üçün onun yaxınlığında süni Çarvak gölü yaradılmışdır. 2024-cu ilə olan məlumata görə şəhərin əhalisi 3 milyon 105 min nəfərdir. Şəhər 12 inzibati rayona bölünür.

## Adı
Şəhərin əsasının e.ə. V-III əsrlərdə qoyulduğu güman edilir. Qədim mənbələrdə Çaç, Şaş, Caç, Şaşkənd adlarına rast gəlinir. Çaç  müasir Daşkəndin ən qədim adıdır. Dillərində ç səsi olmadığına görə ərəblər onu Şaş şəklində yazmışlar. Şaşkənd  sonralar Daşkəndə  çevrilmişdir. Maraqlıdır ki, şəhərin adını Çin qaynaqları Çö-Çi, Çö-Şi,  yaxud sadəcə Şi  şəklində transkripsiya etmişlər ki, bu da çincə daş  deməkdir. Firdovsi öz "Şahnamə"sində şəhəri Çaç adlandırır. XVI əsrdən başlayaraq şəhər indiki adı ilə adlanmağa başlamışdır. "Daşkənd" sözü "daş" və türk dillərində şəhər mənasını verən "kənd" sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır.

## Tarix

Daşkənd həmişə bölgənin əsas beynəlxalq nəqliyyat mərkəzi olub. 1917-ci il inqilabı zamanı baş vermiş vandalizmdən və 1966-cı il zəlzələsindən sonra şəhərdə mövcud olan bənzərsiz memarlıq abidələrinin çox hissəsi məhv olub. Şəhərdə daha çox sovet dövründə tikilən mədəniyyət və muzey mərkəzlərinə rast gəlmək mümkündür.

Qədim şəhərin bəzi qədim binaları şəhərin qərb hissəsində yerləşir. Maraqlı binalardan biri, XVI əsrdə inşa olunmuş Kukeldaş Mədrəsəsidir. Bu tikili Kaffali Şaş movzoleyi kimi də tanınır və ondan muzey kimi istifadə olunur. Burada yerləşən Qəst-İmam tikilisinə qeyri-müsəlmanların girişi qadağandır, digər ziyarətçilər isə bura giriş üçün əvvəlcədən icazə almalıdırlar.

## Qardaş şəhərlər

* , Tunis (1961)
* , Patiala (1961)
* , Kəraçi (1961)
* , Tripoli (1962)
* , Mərakeş (1963)
* , Skopye (1963) 1993-dən 
* , Sietl (1973)
* , Moskva
* , Ankara (2004)
* , İstanbul
* , Dnipro
* , Kiyev
* , Astana
* , Almatı
* , Riqa
* , Pekin (2008)
* , Berlin (1993)
* , Qahirə
* , Bişkek
## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Toshkent Tibbiyot Akademiyasi
* Discover Tashkent
Bişkek

**Bişkek** və ya **Bişkək** () — Qırğızıstanın paytaxtı və böyük şəhəri.

## Qardaş şəhərlər
* , Almatı (12 dekabr 1997)
* , Astana (2011)
* , Kolorado Sprinqs (22 fevral 1994)
* , İzmir (1994)
* , Minsk (11 oktyabr 2008)
* , Tehran (23 may 1994)
* , Qəzvin (14 aprel 2003)
* , Kemnits (19 mart 1997)
* , Gumi (14 avqust 1991)

## İstinadlar
Nikosiya

**Nikosiya** ya da **Lefkoşa** — Kipr Respublikasının və Şimali Kipr Türk Respublikasının paytaxtı. Dünyanın sonuncu bölünmüş paytaxt şəhəri hesab olunur. Əhalisi 97.700 nəfərdir (türk tərəfi — 49 868, yunan tərəfi — 47 832). Şəhər Mesoariya düzənliyində 150 metr hündürlüklü Pedisos çayı sahilində yerləşmişdir. Kipr yunanlarının Nikosiya, Kipr türklərinin Lefkoşa adlandırdıqları şəhərdə 200 mindən bir qədər artıq adam yaşayır. Əlverişli mövqeyi olan şəhər böyük nəqliyyat qovşağıdır. Dəmir və avtomobil yolları Nikosiyadan ölkənin hər tərəfinə çəkilmişdir. Şəhərin yaxınlığında beynəlxalq dərəcəli aeroport fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Nikosiya Kiprin əsas iqtisadi, siyasi mədəni mərkəzidir. Şəhərdə metal emalı, dəri-ayaqqabı, toxuculuq, yeyinti, poliqrafiya sənaye müəssisələri fəaliyyət göstərir. Bu müəssisələrlə yanaşı Nikosiyada dulusçuluq xalq sənətkarlığı da inkişaf etdirilimişdir.

Paytaxtın muzeyləri, tarixi memarlıq və arxitektura abidələri turistlərin çox xoşuna gəlir. Şəhərin əsası eramızdan əvvəl təqribən
VII əsrdə qoyulmuşdur. Eramızdan əvvəl 58-ci ildə Roma imperiyasının, sonralar Bizansın tərkibinə daxil edilib. Əvvəllər şəhər Ledra adlanırdı. Nikosiya adı şəhərə XIII əsrdə verilmişdir. Nikosiya qədim yunanların qələbə allahı hesab edilən Nikinin şərəfinə verilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şimali Lefkoşa
Düşənbə

**Düşənbə** ( — tərc. *bazar ertəsi*) — Tacikistan Respublikasının paytaxtı, respublika əhəmiyyətli şəhər. Şəhər ölkənin ən böyük elmi-mədəni, siyasi, iqtisadi, sənaye və inzibati mərkəzidir. Düşənbədə ölkənin ən yüksək hakimiyyət orqanları yerləşir. Respublika Prezidentinin Administrasiyası, Tacikistan Parlamenti və Prezident sarayı bu şəhərdə yerləşir.

## Tarixi
" Düşənbə " adlı yaşayış məntəqəsi ilk dəfə olaraq XVII əsrin sonuna aid məxəzlərdə xatırlanır.

Bu yaşayış məntəqəsi 1826-cı ildə " Düşənbə — Kurqan" adlanırdı.

1924-cü ildə Düşənbə (keçmişdə " Düşənbə — Bazar " () ) kəndi , Səriasya və Şahmənsur kəndləri ilə birləşdirilərək **Düşənbə qışlağı** yaradıldı.

1925-ci ildə Düşənbə qışlağının yerində **Düşənbə şəhəri** təşkil edildi.

16 oktyabr 1929-cu ildə adı dəyişdirilərək Stalinabad adlandırılmış, Stalinin ölümündən sonra 1961-ci ildə şəhərin tarixi adı özünə qaytarılaraq Düşənbə adı bərpa edilmişdir.

## Ərazisi
1 yanvar 2012-ci ilə olan rəsmi məlumata əsasən şəhər 126.6&nbsp;km² ərazini əhatə edir.

### İnzibati-ərazi bölgüsü
1 yanvar 2012-ci ilə olan məlumatlara əsasən şəhər inzibati cəhətdən 4 rayona bölünür:
:*1. **Sina** rayonu ():
:::*Ərazisi: 43.8 km²
:::*Əhalisi: 285.4 min nəfər
:*2. **Firdovsi** rayonu ():
:::*Ərazisi: 29.1 km²
:::*Əhalisi: 183.3 min nəfər
:*3. **Şahmənsur** rayonu ():
:::*Ərazisi: 27.9 km²
:::*Əhalisi: 147.3 min nəfər
:*4. **İsmayıl Samani** rayonu ():
:::*Ərazisi: 25.8 km²
:::*Əhalisi: 131.6 min nəfər

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 747.6 min nəfər əhalisi var.

### Milli tərkibi
2010-cu il siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən şəhər əhalisinin **83.4** %-ini taciklər, **9.1** %-ini özbəklər, **5.1** %-ini ruslar, **2.4** %-ini isə digər millətlərin nümayəndələri təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Düşənbə hadisələri

## İstinadlar
Bern

**Bern** — İsveçrənin paytaxtı və dördüncü böyük şəhəri.Bu şəhər Albert Eynşteynin fəaliyyət göstərdiyi , Tobleron şokoladlarının hazırlandığı , Emmental pendirinin istehsal olunduğu yerdir.

## Tarixi
Qədim əfsanəyə görə Bern şəhəri 1191-ci ildə "Berchthold V. von Zähringen" tərəfindən qurulmuşdur. Ovladığı (bu şəhərdə rastına çıxdığı) ilk heyvan ayı olmuş və o ayının şərəfinə şəhəri Bern adlandırmışdır. Bar (bear) almancada ayı deməkdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
İsveçrənin mərkəzindən 20&nbsp;km şimalda yerləşir. Bern yayda sərin, qışda soyuq olur.

## Əhali
400.000+  nəfər (2025)

## Xarici keçidlər
Praqa

**Praqa** (, ) — Çex Respublikasının paytaxtı.

31 dekabr 2007-ci il məlumatına əsasən əhalisi 1.212.097 nəfər (meqapolisdə 2.300.000 nəfər), sahəsi 496 km²-dir.

Praqa zəngin tarixə və Roma, Qotika, İntibah və Barokko memarlıqlarına malikdir.Mərkəzi Avropanın siyasi, mədəni və iqtisadi mərkəzidir. Praqa, Bohemiya Krallığının paytaxtı və bir neçə Roma İmperatorlarının, xüsusən də IV Karlın (1346–1378-ci illər) iqamətgahı olmuşdur.

Praqa, Habsburq monarxiyası və Avstriya-Macarıstan İmperiyası üçün əhəmiyyətli bir şəhər idi. Şəhər Bohemiya və Protestant İslahatlarında, Otuz İllik Müharibədə və 20-ci əsr tarixində Dünya Müharibələri ilə müharibədən sonrakı kommunist dövrü arasında Çexoslovakiyanın paytaxtı kimi böyük rol oynamışdır.

Praqada bir çox tanınmış mədəni abidələr var, onların bir çoxu 20-ci əsr Avropasının təcavüz və dağıntılarından sağ çıxıb. Əsas görməli yerlərə Praqa qalası,Karl körpüsü, Praqa astronomik saatı olan Köhnə Şəhər Meydanı, Yəhudi Məhəlləsi, Petrin təpəsi və Vişehrad daxildir. 1992-ci ildən Praqanın tarixi mərkəzi UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

Şəhərdə çoxsaylı teatrlar, qalereyalar, kinoteatrlar və digər tarixi eksponatlar ilə yanaşı ondan çox böyük muzey var. Geniş müasir ictimai nəqliyyat sistemi şəhəri birləşdirir. Burada Mərkəzi Avropanın ən qədim universiteti olan Praqadakı Çarlz Universiteti də daxil olmaqla bir çox dövlət və özəl məktəblər yerləşir.

GaWC araşdırmalar mərkəzinə görə Praqa "Alfa-" qlobal şəhəri kimi təsnif edilir.2019-cu ildə şəhər Mercer tərəfindən dünyanın 69-cu ən yaşana bilən şəhəri seçildi.Elə həmin il PICSA İndeks şəhəri dünyanın 13-cü ən yaşana bilən şəhəri kimi qiymətləndirdi. Zəngin tarixi onu məşhur turizm məkanına çevirdi və 2017-ci ilə qədər şəhər hər il 8,5 milyondan çox beynəlxalq ziyarətçi qəbul etdi. 2017-ci ildə Praqa London, Paris, Roma və İstanbuldan sonra Avropanın ən çox ziyarət edilən beşinci şəhəri olaraq siyahıya alındı.

## Etimologiyası və adı
Çexcə adı Praha köhnə slavyan sözü olan práh sözündən götürülmüşdür, bu da "ford" və ya "sürətli" mənasını verir və şəhərin Vltava çayının kəsişmə nöqtəsindəki mənşəyinə istinad edir.Eyni etimologiya Varşavanın Praqa rayonu ilə də bağlıdır.

Adın mənşəyinə dair başqa bir baxış da çex dilindəki práh (ərəfəsində mənası ilə) sözü ilə bağlıdır və əfsanəvi etimologiya şəhərin adını Pjemislidlər sülaləsinin mifik qurucusunun həyat yoldaşı, şahzadə Libuşe ilə əlaqələndirilir.

Praqa adının başqa bir törəməsi, orijinal qalanın inşa edildiyi şist yamacında olan qaya üçün orijinal termin olan **na prazě** sözündən götürüldüyü ehtimal olunur. O dövrdə qala gələcək şəhərin doqquz təpəsini əhatə edən meşələrlə əhatə olunmuşdu — çayın qarşı tərəfindəki Köhnə şəhər, eləcə də mövcud qalanın altındakı Kiçik Şəhər yalnız sonralar meydana çıxdı.

Şəhərin adının ingiliscə yazılışı fransız dilindən götürülmüşdür.

19-cu əsr riyaziyyatçısı Bernard Bolzanonun hesablamalarına əsaslanaraq Praqa həm də "Yüz bulaqlar şəhəri" adlanır.Praqa üçün aşağıdakı ləqəblər də daxildir: Qızıl Şəhər, Şəhərlərin Anası və Avropanın Qəlbi.

## İstinadlar
Bağdad

**Bağdad** () — İraqın paytaxtı.

Əhalisi 6 milyon nəfərdir (2011) Bağdad Yaxın Şərqin ən iri şəhərlərindən biridir.

Bağdad İraqın siyasi, iqtisadi və mədəniyyət mərkəzidir. Burada hökumət, bütün mərkəzi dövlət və dini müəssisələr və diplomatik nümayəndəliklər yerləşir.

Burada həmçinin çoxlu universitetlər, təhsil müəssisələri, teatrlar, muzeylər və tarixi abidələr vardır.

## Etimologiya
Bağdadın əsası Abbasi xəlifəsi Əbu Cəfər əl-Mənsur tərəfindən 752-ci ildə qoyulmuşdur. Əbu Cəfər əl-Mənsur Qurandan ilham alaraq əsasını qoyduğu bu şəhəri Mədinətus-Səlam adlandırmışdır. Məşhur azərbaycan coğrafiyaşünas və səyyah Şirvaninin fikrincə şəhərin adı Ənuşirəvan tərəfindən salınan bağla əlaqəlidir. Rəvayətə görə "Dad" müqəddəs şəxs imiş. Bu fikrə əsasən Bağdad sözünün mənası "Dadın bağı" deməkdir. Bağdad sözünün qədim fars dilində "Allahverdi" olduğu deyənlər də çoxdur.

## İstinadlar
Tehran

**Tehran** () – İranın paytaxtı. Sahəsi 1.500 km², əhalisinin sayı 2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almanın nəticələrinə əsasən 7.088.287 nəfərdir.

Tehranı ilkin olaraq, Qacar sülaləsinin ilk nümayəndəsi Ağa Məhəmməd şah Qacar İran üçün paytaxt seçmişdir. Onun sonuncu paytaxt tarixi 1796-cı ildən başlayır. Buna kimi ölkənin paytaxtı İsfahan, sonra Qəzvin, Şiraz və Həmədan olmuşdur.

## Tehranın tarixi

## Tehran bazarı

## Coğrafiya
Tehran İranın paytaxtı olub ölkənin şimal-mərkəzi hissəsində, Cənubi Alborz dağ silsiləsinin cənub ətəklərində yerləşir. Şəhərin şimalı 1700–1800 metr yüksəklikdə yerləşdiyi halda, cənub bölgələri 1050–1200 metr arası enir və bu yüksəklik fərqi şəhərin iqlim xüsusiyyətlərinə birbaşa təsir göstərir. Tehran ərazi baxımından şimaldan dağlarla, cənubdan isə yarımsəhra düzənlikləri ilə əhatələnir. Şəhər 51°17′ şərq uzunluğu və 35°41′ şimal enliyi koordinatlarında yerləşir və seysmik cəhətdən fəal zonada olduğuna görə müxtəlif tektonik qırılma xətləri ilə yaxın əlaqədədir.

## Tehranın məhəllələri
* Topxana
* Baharıstan
* Süpəhsalar
* Çalameydan
* Səngələc
* Vanak
* Şəmiran
* Nəzam abad
* Seoul
* Azadi
* Afriqa
* Darband
* Ənqelab
* Niyavaran
* Ararat
* Hasan abad
* Narmak
* Laşgar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Oriental Encyclopaedia – Looklex : Tehran city 

## Həmçinin bax
* Xatəm əl-Ənbiya Hava Hücumundan Müdafiə Universiteti
Vaşinqton (şəhər)

**Vaşinqton, Kolumbiya Dairəsi** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının paytaxtı və federal dairəsidir.

Rəsmi adı Kolumbiya Dairəsi (ing. district of Columbia, qısaldılmış şəkildə D. C., "Di-Si"). Ölkənin şimal-qərbindəki eyniadlı ştatla qarışdırmamaq üçün amerikalılar danışıq dilində şəhəri adətən "Di Si" və yaxud "Vaşinqton Di Si" adlandırırlar

## Tarixi
Paytaxt salınması üçün Potomak çayı sahilini ölkənin ilk prezidenti Corc Vaşinqton seçib və şəhərin əsası 1790-cı ildə qoyulub. 1800-cü ildə Vaşinqton rəsmən Birləşmiş Ştatların paytaxtı elan olunub.

## Xüsusiyyətləri

Dünyanın paytaxt şəhərləri ilə müqayisədə bu şəhərin bir neçə xüsusiyyəti var. Vaşinqton məhz paytaxt funksiyasını yerinə yetirmək üçün salınan şəhərdir. Bundan başqa, məlum olduğu kimi, hələ şəhər salınarkən əldə edilmiş ümumi razılığa əsasən, Vaşinqtonda Konqres binasından hündür bina tikməyə icazə verilmir. Bu qadağının məqsədi ölkədə Konqresin və qanunların hər şeydən uca olduğunu göstərməkdir. Xatırladaq ki, Kapitoli təpəsində tikilmiş və xalq arasında "Kapitoli" adı almış Konqres binası 1800-cü ildə istifadəyə verilib, lakin bu, heç də o demək deyil ki, paytaxt başdan-başa üç və ya beşmərtəbəli binalardan ibarətdir. Şəhərdə kifayət qədər 10–12 mərtəbəli binalar da var. Sadəcə, Kapitolinin özü təpəlikdə tikildiyindən digər binalar Konqres binasından hündür olmur və onun əzəməti qarşısında çox kiçik görünürlər.

Kapitolinin bünövrəsindən binanın günbəzinin ən uca nöqtəsinə qədər olan məsafə 287,5 fut və ya 87,6 metrdir. Vaşinqtonun bir özəlliyi də bu şəhərdə iri zavod və fabriklərin olmamasıdır. Hələ şəhər salınarkən burada əhalinin sıx yerləşməsinin qarşısını almaq məqsədilə qərara alınıb ki, paytaxtda sənaye sahələrinin inkişafı məhdudlaşdırılsın və Vaşinqton yalnız siyasi-inzibati və mədəni şəhər kimi formalaşdırılsın.

Vaşinqtonda bilavasitə şəhər əhalisinin tələbatını ödəmək üçün nəzərdə tutulan infrastruktur sahələri (çörəkbişirmə, sərinləşdirici içkilər və s.) ilə yanaşı, yalnız poliqrafiya sənayesi geniş inkişaf edib ki, bu da paytaxtda çoxsaylı qəzetlərin nəşri və kitab çapı ilə bağlıdır. Təsadüfi deyil ki, amerikalılar Vaşinqtonu zarafatla qanunlar, dövlət qərarları və yeniliklər "istehsal" edən şəhər adlandırırlar. Vaşinqton həm də tarixi abidələr, muzeylər və dövlət idarələrinin yerləşdiyi şəhərdir. Belə binalardan biri və birincisi, təbii ki, Ağ evdir.

## Qardaş şəhərlər
*  Banqkok, Tailand (1962)
*  Dakar, Seneqal (1980)
*  Pekin, Çin (1984)
*  Brüssel, Belçika (1985)
*  Paris, Fransa (2000)
*  Afina, Yunanıstan (2000)
*  Pretoriya, Cənubi Afrika Respublikası (2002)
*  Sanderlend, İngiltərə (2006)
*  Akkra, Qana (2006)
*  Seul, Cənubi Koreya (2006)

## Mənbə
* Adi və qeyri-adi Amerika, Müsəllim Həsənov 

## Xarici keçidlər
* Vaşinqton şəhəri rəsmi saytı
Varşava

**Varşava** ( ) — Polşanın paytaxtı, ərazicə və əhalicə ən böyük şəhəri. 1596-cı ildə kral III Sigizmundun Vavel qəsrində yanğın olduqdan sonra o öz iqamətgahını Varşavaya köçürür. Paytaxt kimi statusu ilk dəfə Polşanın 1791-ci il Konstitusiyasında əksini tapıb. Şəhərin ərazisindən Visla çayı axır.

## Tarixi
Varşava şəhərinin əsası 1300-cü ildə polyak knyazlarının biri tərəfindən qoyulub. Sürətlə böyüyən şəhər 1413-cü ildə Masoviya knyazlığının paytaxtına çevrilir. 14–15-ci əsrlərdə Varşava iqtisadiyyatı ticarət və sənətkarlığın əsasında inkişaf edirdi. 1526-cı ildə Varşava Polşa krallığının tərkibinə daxil olur. Artıq 1529-cu ildə ilk dəfə Varşavada Polşa seyminin toplantısı keçirilir. 1569-cu ildən etibarən isə Seym öz toplantılarını daimi olaraq Varşavada keçirməyə başlayır. 1596-cı ildə birləşmiş Poşa-Litva Federasiyası olan Reç Pospolitanın paytaxtı Krakov şəhərindən Varşavaya köçürülür.

Varşavanın paytaxt elan olunmasından sonra şəhər sürətlə inkişaf edərək böyüyür. Şəhərdə bir neçə özəl şirkətlər və yaşayış məntəqələri yaranır. 1655–1658-ci illər arasında şəhər bir neçə dəfə İsveç, Almaniya və Transilvaniya orduları tərəfindən mühasirəyə alınaraq ələ keçirilir və dağıdılır. 1700-cü ildə Böyük Şimal müharibəsi başlanır. Müharibə ərzində şəhər bir neçə dəfə mühasirəyə alınır və ağır rüsumlar ödəməyə məcbur olur. Müharibə bitdikdən sonra Varşava tədricən kapitalist iqtisadiyyatının hakim olduğu şəhərə çevrilməyə başlayır. Varşava 1795-ci ilə kimi Reç Pospolitanın paytaxtı olaraq qalır. Həmin ildə Reç Pospolitanın bir dövlət kimi mövcudluğu sona çatır və onun əraziləri Prussiya krallığı və Rusiya imperiyası arasında bölüşdürülür. Varşava şəhəri Prussiyaya məxsus ərazilərə qatılır və Cənubi Prussiya əyalətinin paytaxtı elan edilir.

1806-cı ildə şəhəri Napoleonun ordusu ələ keçirir. Lakin daha sonra Napoleonun Rusiyaya məğlubiyyətinin ardından şəhər 1815-ci ildə Rusiyanın hakimiyyəti altına keçir. Razılaşmaya görə Polşa konstitusiyalı monarxiya kimi Rusiya ilə birlikdə vahid konfederasiyaya daxil olur. Polşanın paytaxtı yenidən Varşava elan olunur və 1816-cı ildə burada Varşava Universiteti açılır.

## İqtisadiyyatı
2008-ci ildə aparılmış araşdırmaların nəticələrinə əsasən Varşava şəhəri yaşayışın qiymətinə görə dünyada 35-ci ən baha şəhər hesab olunur. Varşava həm də yüksək səviyyədə qloballaşmış şəhər sayılır. Varşava şəhəri və xüsusilə onun mərkəzi hissəsi (*[[Śródmieście]]*) bir çox dövlət idarələrinin, elmi mərkəzlərin və həmçinin bir çox yerli və xarici şirkətlərin qərargahlarının yerləşdiyi yerdir. 2006-cı ilə kimi Varşavada qeydiyyatdan keçmiş şirkətlərin sayı 304.000-i ötüb.

Varşava əhalisinin adambaşına olan gəliri orta polşalının gəlirindən 3 dəfə çox, orta avropalının gəlirindən isə 60% çoxdur. Şəhərdə işsizlik səviyyəsi Polşada ən aşağıdır və rəsmi göstəricilərə görə 3%-dən aşağıdır.

## Həmçinin bax
* Varşava İqtisadiyyat və Humanitar Elmlər Universiteti

## İstinadlar
Azərbaycan Milli Konservatoriyası

**Azərbaycan Milli Konservatoriyası** — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi.

## Haqqında
Ali musiqi məktəbi Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin 2000-ci il 13 iyun tarixli "Azərbaycan Milli Konservatoriyası"nın təsis edilməsi haqqında fərmanı ilə yaradılıb. 10 avqust 2001-ci il tarixli "Azərbaycan Milli Konservatoriyasının maddi-texniki bazasının yaradılması haqqında" sərəncama əsasən Azərbaycan Milli Konservatoriya tərkibinə Bakı Musiqi Kolleci və Respublika İncəsənət Gimnaziyası daxil olmuşdur.

## Tərkibi
* Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kolleci
* Azərbaycan Milli Konservatoriyasının nəzdində Sumqayıt Musiqi Kolleci
* Azərbaycan Milli Konservatoriyası tərkibində incəsənət Gimnaziyası

## Rektorları
* Siyavuş Əşrəf oğlu Kərimi — 10.08.2001–27.11.2024
* Kamilə Hüseyn qızı Dadaş-zadə — 27. noyabr 2024

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Mingəçevir Politexnik İnstitutu

**Mingəçevir Politexnik İnstitutu** və ya qısaca **MPİ** — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olmuş ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi

İnstitut fəaliyyətə 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun (hazırkı Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) filialı kimi başlamışdır.
 
Mingəçevir Politexnik İnstitutu Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1991-ci il 23 aprel 274 saylı qərarı ilə M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye Universitetinin (hazırkı Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) filialı kimi fəaliyyətə başlamış, Nazirlər Kabinetinin 371 saylı 1992-ci il 01 iyul tarixli qərarı ilə Mingəçevir Energetika İnstitutuna çevrilmiş və Nazirlər Kabinetinin 427 say1ı 1993-cü il 04 avqust tarixli qərarı ilə Mingəçevir Politexnik İnstitutu adlandırılmışdır.

İnstitut Mingəçevir şəhərinin mərkəzində yüksək səviyyədə təmir edilmiş, müasir tələblərə cavab verən üçmərtəbəli binada yerləşmişdir. İnstitutda sahəsi 3942,8  m² olan 24 auditoriya, müxtəlif fənn laboratoriyaları, kabinetlər, müasir standartlara uyğun idman-sağlamlıq kompleksi və 280 yerlik akt zalı olmuşdur.

Tədris prosesində eyni zamanda "Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyaları" MMC-də yaradılmış, ixtisas fənlərini daha mükəmməl mənimsəməyə imkan verən iki otaqdan – 20–30 yerlik auditoriyalardan istifadə olunub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyul 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan Mingəçevir Politexnik İnstitutunun bazasında ali təhsilin bütün səviyyələri üzrə kadr hazırlığını həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində Mingəçevir Dövlət Universiteti yaradılmışdır.

## Fakültələr
* Energetika və mexanika
* İqtisadiyyat və idarəetmə

## İxtisaslar
* Kompüter elmləri
* İnformasiya texnologiyaları və sistemləri mühəndisliyi
* Elektroenergetika mühəndisliyi
* İstilik energetikası mühəndisliyi
* Maşın mühəndisliyi
* Yerüstü nəqliyyat vasitələrinin mühəndisliyi
* Ekologiya mühəndisliyi
* İqtisadiyyat
* Sənayenin təşkili və idarə olunması

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu

**Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu** — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi

### Naxçıvan Politexnik Texnikumu
Kiyev Politexnik texnikumunun filialı kimi 1969-cu ildən fəaliyyətə başlamışdır. 1974-cü ildə müstəqil fəaliyyət göstərən texnikuma Cəmşid Naxçıvanskinin adı verilmişdi.

Texnikum sənaye, tikintisi, mülki tikinti, sənayemüəssisələrinin və qurğularının elektrik avadanlıqları, tikinti maşın və avadanlıqları ixtisasları üzrə mütəxəssis hazırlayırdı.

### AMİ Naxçıvan filialı
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Naxçıvan filialı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 iyun 2000-ci il tarixli, 349 nömrəli Fərmanına əsasən Naxçıvan Politexnik Texnikumunun bazasında yaradılmışdır.

Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Naxçıvan filialının 2003-cü il avqustun 26-da müstəqil instituta çevrilməsi nəticəsində onun bazasında Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu yaradılmışdır.

## Tərkibi

### Kitabxana
Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda kitabxana fəaliyyət göstərir. 13 minə yaxın kitab fonduna malik olan kitabxana son illərdə nəşr olunan tədris-metodik, elmi, monoqrafik xarakterli ədəbiyyatlarla zənginləşdirilmiş və elektron kataloq yaradılmışdır.

### Nəşriyyat şöbəsi
İnstitutda müasir avadanlıqlarla təchiz olunmuş Nəşriyyat şöbəsi də fəaliyyət göstərir ki, elmi-praktik konfransların proqram və materialları, "Xəbərlər" elmi jurnalı, fənn proqramları, əməkdaşların dərs və metodiki vəsaitləri, tövsiyələri, qabaqcıl iş təcrübələri və institutun bütün nəşriyyat işləri burada çap olunur.

#### "Xəbərlər" elmi-metodiki jurnalı
Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun "Xəbərlər" elmi-metodiki jurnalı 21 dekabr 2004-cü il tarixdə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin qeydiyyatından keçmiş (Şəhadətnamə №-1158) və ildə 4 nömrə nəşr olunması nəzərdə tutulmuşdur
. "Xəbərlər" jurnalı Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının dissertasiyaların əsas elmi nəticələrinin dərc olunması tövsiyə edilən elmi nəşrlərin siyahısının Pedaqogika elmləri bölməsinə salınmışdır. Hazırda "Xəbərlər" jurnalı ISSN qrifi ilə nəşr olunur (ISSN 2303–9116).

## Beynəlxalq əlaqələri
Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu bir sıra dünya universitetləri ilə elmi əməkdaşlıq edir. Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat İnstitutu, Xarkov Universiteti, Türkiyə Respublikasının Kocaeli Universiteti, Qars Qafqaz Universiteti, Kırşehir Ahi Evran Universiteti, İstanbul Esenyurt və Nişantaşı Universiteti, Şimali Kipr Şərqi Akdeniz Universiteti, İngiltərənin London Riyaziyyatçılar Birliyi, Qazaxıstan Respublikasının Almata Milli Universiteti ilə sıx əlaqə saxlayır.

Hazırda İnstitutda təhsil Bolonya sistemi üzrə aparılır. Bu da Avropa təhsil sisteminə inteqrasya baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
## Rektorları
* Azad Novruzov
* 

## İstinadlar
Savalan dağı

**Savalan dağı** (Farsca:سبلان , ) — İran'ın Cənubi Azərbaycan bölgəsində yerləşən bir dağdır. Bu dağ Ərdəbil ostanında yerləşir. Savalan dağı geoloji olaraq yatmış vulkandır.

Savalan Dağı Ərdəbil şəhəri yaxınlığındadır. Hündürlüyü 4811 m. Hündürlüyünə görə Cənubi Azərbaycan vilayətinin ən hündür dağı və İranın üçüncü hündür dağıdır. Savalanın düz zirvəsində göl yaranmışdır. Ərazisində dağ-xizək idmanı sahələri və turist bazaları yerləşir. Alpinizm üçün əlverişlidir.

Zirvəsi qarla örtülü olan Savalan dağının ətəyində qədim şəhərlər olan Ərdəbil, Sərab və Meşkin, həmçinin Ərşə mahalı yerləşir. Bu dağ Şimalda Araza, Cənubda isə Urmiya gölünə qədər olan ərazini su ilə təmin edir. Bu silsilə Qərbdən 20, Şərqdən isə 40&nbsp;km enə mailkdir. Bu dağın ətəyi sıldırımlı olduğundan buradan keçmək olduqca çətindir. Lakin onun Qərb ətəklərində olan bəzi keçidlər (gədiklər) gediş-gəliş üçün əlverişlidir.

## Qalereya

Fayl:Sab_dalj1.JPG
Fayl:Sabalan1.JPG
Fayl:Sabalan02.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İran rialı

**İran rialı** () — İranın pul vahidi.

## Tarixi

#### 1932–1943
Pəhləvilər sülaləsinin ilk şahı Rza Pəhləvinin şəkli İranın bütün növ əskinaslarının üzərində əks olunub (1928-ci ildən **[[Tümən]]**də, 1943-cü ildən rialda).

#### 1944–1979-un əvvəlləri
Pəhləvilər sülaləsinin ikinci şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin şəkli 1941–1979-cu illərdə İranın bütün növ əskinaslarının üzərində əks olunub. Onun əskinaslardakı şəkilləri özü ilə bərabər yaşa dolur və qocalırdı.

#### İslam inqilabından sonra (1979)
Ayətulla Xomeyninin islam inqilabı qələbə qazanandan sonra Məhəmməd Rza Pəhləvinin bütün əskinaslarda olan şəkillərinin üzərinə adətən qırmızı rəngli bir və ya iki xətt çəkib çap edirdilər.

#### Düzəliş 1979/1980 illər
1980-ci ildə iran şahı Pəhləvinin əskinaslardakı şəkli onun siluetini təkrarlayan "bədii" qara şəkillə örtülür

Bu, İranın mərkəzi bankında çap olunan amma hələ dövriyyəyə buraxılmayan, üzərində yeni hakimiyyətin qəddar düşməni sayılan şahın şəkli əks olunan çoxlu sayda əskinasın qaldığı üçün belə edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* İranın tarixi qəpik pulları
Kurov

**Kurov** () — Polşanın cənub-qərbində kənd. Lyubel voyevodalığının Kurov qminasının mərkəzidir və 2005-ci il siyahıyaalmasına görə əhalisi 2811 nəfərdir.

Kurov 1442-1870-ci illərdə şəhər statusuna malik olub.

## Tarixi
Buradakı ilk yaşayış məskəni XII əsrə aid edilir.

XVI əsrdə Kurov Kalvinizm hərəkatının mərkəzi olsa da, 1660-cı ilə qədər əhalinin böyük hissəsi Arianlığa keçib.

1939-cu ildə İkinci dünya müharibəsinin ilk günlərində Kurov Lüftvaffenin şiddətli bombardmanına məruz qalmış və müharibə dövründə burada almanların iki toplama düşərgəsi yerləşmişdir.

## Məşhur şəxslər
* Voyçex Yaruzelski — Polşa dövlət və hərbi xadimi, kommunist rejimi dövründə Polşanın siyasi və hərbi rəhbərlərindən biri, ordu generalı (1923-cü ildə Kurovda doğulmuşdur).

## Həmçinin bax
* Konskovolya

## İstinadlar
Konseptualizm

**Konseptualizm** *(latın "conceptus — anlayış")* — XX əsr Avanqard incəsənətində sənət cərəyanı. Demək olar ki, bütün sənət növlərində özünü göstərməkdədir. Konseptualizmin əsas özəlliyi odur ki, sənət nümunəsinin xarici görünüşünə yox, onun istifadəçidə yaradacağı fikri əsas götürür. Özü də bu fikir çox vaxt ziddiyyətli, bir-birini inkar edən olur.

Azərbaycan incəsənətində də konseptualizmə rast gəlinir (Babi Bədəlovun sənət nümunələri)
Sos-art

**Sos-art** () və ya **sovet pop-artı** — konseptualizmdə sənət növü.

## Tarixi
Sos-art SSRİ-də meydana gəlmişdir. Yaradıcıları Vitali Komar və Aleksandr Melamid hesab edilir. Sos-art sosialist realizminə və sovet estetikasına xas obraz, janr və klişeləri istifadə etməklə, onları tamam fərqli tərzdə istifadəçiyə çatdırmağı qarşısına məqsəd qoyur. SSRİ-də 1970-ci illərin sonunda alternativ incəsənətin əsasında dövlət idealogiyasının əksinə çıxan istiqamətlərdən biri idi. Sos-art sanki sovet incəsənətinin parodiyası kimi özünə yer tutmuşdu. Sosrealizmin təbliğ etdiyi şəxləri sos-artçılar ironik şəkildə və ironik adla adlandıraraq təqdim edirdilər. Sos-artı Avropanın pop-artı ilə əlaqələndirmək olar. Yəni sos-artın əmələ gəlməsində sürrealizm və pop-art anlayışları böyük rol oynayırdı. Sos-artın təkmilləşməsində Moskva konseptualizminin də rolu böyük olmuşdur. Özünəməxsus klişelər, simvollar, obrazlar, sovet siyasətinin fərqli motivləri meydana gətirən sos-art özündə onların əsl üzlərini və sovet idealogiyasının stereotiplərinini əks etdirərək bu eybəcərlikləri çılpaq surətdə tamaşaçılara çatdırmağa çalışırdılar. İroniya, qrotesk, kəskin dəyişiklik, sərbəst sitat gətirmə, müxtəlif formaların istifadəsi bu istiqamətin yadda qalıcı, eklektik bədii dili idi.

Moskva rəssamları Vitali Komar və Aleksandr Melamid sos-artın əsas nümayəndlərindən idilər və 70-ci illərin ikinci yarısından oların ətraflarında onlar kimi fikirləşən, ideya bölüşən bir çox rəssamlar toplaşmışdılar. Müxtəlif illərdə müxtəlif rəssamlar bu istiqamətə üz tutmağa başladılar. Onlardan Aleksandr Kosolapov, Leonid Sokov, Dmitri Priqov, Boris Orlov kimi rəssamlar "Yuva" və "Muxamor" art qruplarının üzvləri oldular. Sos art maneralarına görə fərqli rəssamları bir arada topladı. 1990-cı illərdə sos-artın tükəndiyi haqda deyimlər baş qaldırdı. Hakimiyyətin dəyişməsi səbəbi də artıq bu istqaməti aktual və maraqlı etmirdi. Artıq sosializm sistemi çökmüşdü. Nəticədə sos-art Rusiya posmtdernizminin bir hissəsi və contemporary art-ın əsas üslublarında idi.

## Nümayəndələr
* Erik Bulatov
* Aleksandr Kosolapov
* Leonid Sokov

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Regina Khidekel,  *It’s the Real Thing: Soviet Sots-art and American Pop-art*. Minnesota University Press, 1988
Siracəddin Urməvi

**Siracəddin Mahmud Əbubəkr oğlu Urməvi** () — Azərbaycan filosofu, ictimai-siyasi xadimdir.

## Əsərləri
* "Məntiqə və fəlsəfəyə dair nurların doğuşları"
* "Hikmət incəlikləri"
* "Haqqın bəyanı"
* "Metodlar"
* "Ziddiyyətin misallarına dair traktat"
* "Dialektikaya dair traktatlar"
* "Həkimanə sözlərin islahı"
* "Təhsil"
* "Suallar" və s.

## İstinadlar

## Həmçinin oxu
* Zakir Məmmədov. Siracəddin Urməvi. Azərbaycan SSR EA "Məruzələri", 1967;
* Zakir Məmmədov. Siracəddin Urməvinin məntiqinə dair. Azərbaycan SSR EA "Xəbərlər" jurnalı, 1968;
* Zakir Məmmədov. Azərbaycanda XI–XIII əsrlərdə fəlsəfi fikir. Bakı, 1978;
* Zakir Məmmədov. Bəhmənyarın fəlsəfəsi. Bakı, 1983;
* Zakir Məmmədov. Orta əsr Azərbaycan filosofları və mütəfəkkirləri. Bakı, 1986;
* Zakir Məmmədov. Siracəddin Urməvi. Bakı, 1990;
* Zakir Məmmədov. Azərbaycan fəlsəfəsi tarixi. Bakı, 1994; Təkrar nəşr: 2006.

## Xarici keçidlər