open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xuan de Nova adası

**Xuan de Nova adası** () — Ada Hind okeanının cənubunda, Mozanbik boğazında yerləşir. Mozambik və Madaqaskar arasındakı yolun üzərində yerləşir.
Ada Fransanın mülkiyyəti olaraq Fransa Dənizaşırı Bölgələr Birliyi Eparse adaları ərazisinə daxildir. Bölgədə yerləşən adaya Madaqaskar iddia edir.

## Coğrafiya

Adanın sahəsi 4,4 km², sahil xətdinin uzunluğu 24,1 km-dir. Ada ərazisi qoruq elan edilmişdir. 90 % ərazisi meşə ilə örtülüdür.

Məhəlli sular 12 mil, şelf 200 metrlik dərinliyə malik ərazilər daxildir.

İqlimi tropikdir. Dövrü olaraq siklonlar hakimdir. Relyefialmaq və hamardır. Maksimal hündürlük 10 metrdir.

Əsas təbii ehtiyatı quanodur.

## Tarixi
Ada məşhur Portuqaliya dənizçisi Xuan de Novadır. Ada 1897-ci ildən Fransanın mülkiyyətindədir.

Adaya Madaqaskar ərazi iddiası ilə sürür.

## İqtisadiyyat
Adadan quano və fosfor toplanılır. İllik quano toplama 12 000 tondur. Adada kiçik qarnizon vardır. Onlar meteo stansiyanı qoruyurlar. Adanı alimlər ziyarət edir. Daimi əhalisi yoxdur.

Xuan de Nova adasında uzunluğu 1 km olan uçuş zolağı vardır. Bu zolaq 1996-cı ildə inşa edilmişdir. Moldan adanın daxilinə dəmir yolu keçir.

## İstinadlar
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Fondu

**Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni Yaşatma Fondu** — 1955-ci ilin mart ayında Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin irsini yaşatmaq üçün Ankarada yaradılmış fond.

## Haqqında
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə dünyasını dəyişdikdən sonra 1955-ci ilin martında "Azərbaycan Kültür Dərnəyi"nin İdarə Heyəti onun məzarını düzəltdirmək, əsərlərini nəşr etdirmək və külliyyatını çıxarmaq üçün bir fond təsis edir. Fondun heyəti: Rəsul Ünsal, Kərim Odər, Həmid Atamandan ibarət idi. Bununla əlaqədar Ziraat Bankı Ankara Mərkəz Müdirliyi nəzdində "Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni Yaşatma Fondu" adı ilə bir hesab açıldı. Hesaba ilk maliyyə yardımı edənlər:

* Rəsul Ünal - 10 lirə
* Həsən Hocaoğlu - 50 lirə
* Ənvər Dadaşzadə - 10 lirə
* Kərim Odər - 50 lirə
* Həmid Ataman - 25 lirə
* Məhəmməd Kəngərli - 25 lirə
* Əhməd Qaraca - 20 lirə
* Əhməd Yaşad - 20 lirə
* Vahab Yurdsevər - 50 lirə
* Hilal Münşi - 40 lirə
* Feyzi Aküzüm - 10 lirə
* Süleyman Təkinər - 10 lirə

## Həmçinin bax
* Mirzə Ələkbər Sabir Fondu
* Çingiz Mustafayev adına Fond
* Müslüm Maqomayevin Mədəni-Musiqi İrsi Fondu

## İstinadlar
Vələver nekropolu

**Vələver nekropolu** — Ordubad rayonunun Vələver kəndindən şərqdə, təpənin üzərində arxeologi abidə.

Nekropol q.-ş. istiqamətinə yönəldilmiş müsəlman qəbirlərindən ibarətdir. Qəbirlərin ətrafına dördkünc formada çay daşları düzülmüş bəzi qəbirlərin üzərində isə daş yığınları meydana gəlmişdir. Qəbirlərin bəzisinin üzərində qoç daşlar vardır. Baş daşlarının əksəriyyəti yonulmamış qaya parçalarındandır. Lakin yonulmuş baş daşlarına da rast gəlinir. Onlar dördkünc olub, yuxarıda tağşəkilli formaya malikdir. Baş daşlarının bəzisində ərəb əlifbası ilə kitabə vardır. Nekropol XIV–XVIII əsrlərə aid edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
NKVD üçlükləri

**Xalq Daxili İşlər Komissarlığı üçlükləri** — SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı yanında respublika, diyar və vilayət idarələrində "antisovet elementlərinin" repressiyası üçün əməliyyatların aparılması məqsədilə 1937-ci ilin avqust ayından 1938-ci ilin noyabrına qədər faəliyyət göstərmiş inzibati (məhkəmədənkənar) orqandır.

Xalq Daxili İşlər Komissarlığı üçlükləri SSRİ Daxili İşlər Komissarının 30 iyul 1937-ci ildə № 00447 "Keçmiş qolçomaqların, cinayətkarların və digər antisovet elementlərin repressiyası əməliyyatı barədə" operativ əmrinə əsasən respublikalar üzrə Xalq Daxili İşlər Komissarlığı rəhbərliyinin (diyar, vilayət), partiya katiblərinin (diyar, vilayət) və respublika prokurorlarının (bölgə, əyalət) rəhbərliyi ilə qurulurdu. Onlar güllələmə, həbs düşərgəsinə sürgün etmə və türmədə 8–10 il həbs cəzası vermək hüququna malik idilər.

## Tarixi
31 iyul 1937-ci ildə SSRİ Daxili İşlər üzrə xalq komissarı Nikolay Yejov "antisovet elementlərin məhvini" qarşısında məqsəd qoyan və "operativ üçlüklərin" üzvlərini müəyyən edən "Keçmiş qolçomaqların, cinayətkarların və digər antisovet elementlərin repressiyası əməliyyatı barədə" 00447 nömrəli operativ əmri imzalamışdır.

## Fəaliyyətin nəticələri
1 oktyabr 1936-cı ildən 1 noyabr 1938-ci ilə qədər SSRİ XDİK orqanları tərəfindən 1 565 041 insan həbs edilmişdir. O cümlədən XDİK-nın 00447 nömrəli əmrinə əsasən 702 656 nəfər həbs edilmişdi. Bu dövr ərzində 1 336 863 nəfər məhkum olunmuşdur ki, onlardan da 668 305 nəfəri (50%) güllələnmişdir.

## Xalq Daxili İşlər Komissarlığı üçlüklərinə qarşı repressiya
Üçlüklərin əksər üzvləri 1938-ci ildən sonra repressiya olundular. ÜKP MK və SSRİ XKS ortaq qərarında qeyd olnurdu ki, istintaqları sadələşdirilmiş şəkildə keçirmələrinin nəticəsində "XDİK işçiləri agentura-məlumat işlərini tamamilə başlı-başına buraxıblar", və bu üçlüklərin işində həm də "qanunla müəyyən edilmiş prosessual qaydaların kobud şəkildə pozulması və istintaqın gedişatına məsuliyyətsiz münasibət" öz yerini alıb. Bir sıra XDİK əməkdaşları "bilərəkdən sovet qanunlarını təhrif edərək, saxtakarlıqlar ediblər, istintaq sənədlərini saxtalaşdırırdılar, əsassız ittihamlarla məsuliyyətə cəlb edirdilər, hətta günahsız insanlara qarşı təxribat məqsədilə heç bir əsasları olmadan cinayət işləri tərtib edirdilər, eyni zamanda antisovet fəaliyyəti olub özləri ilə əlbir olan şəxsləri gizlətmək və cinayətlərini ört-basdır etmək üçün əllərindən gələni edirdilər"

## İstinadlar
Böyük Tutqun Ləkə

**Böyük Tutqun Ləkə** və ya **GDS-89** — Yupiterin böyük qırmızı ləkəsinə bənzər Neptunun qaranlıq ləkələrindən biridir.

GDS-89 ((G)reat (D)ark — (S)pot — 19 (89)) yəni, Böyük Tutqun Ləkə 1989, 1989-cu ildə NASA-nın Voyager 2 kosmik roketi vasitəsilə müşahidə edilmiş Neptun ilk böyük qaranlıq ləkəsidir. Yupiterdəki kimi, Böyük Tutqun Ləkələr də qədim siklon fırtınalarıdır. Habelə, onların daxili hissələri nisbətən buludsuzdur və Yupiterin ləkəsinin yüzlərlə eyni yerdə olmasından fərqli olaraq, bu ləkələr bir neçə ildən bir yenidən yaranmaqda və dağılmaqdaymış kimi görünür. Voyager 2 ilə edilən və o tarixdən sonra, Habbl kosmik teleskopu ilə edilən müşahidələrə əsaslanaraq demək olar ki, Neptun, zamanının yarıdan çox hissəsini Böyük Tutqun Ləkə(Big Dark Spot) ilə keçirir. Neptun haqqındakı demək olar ki bütün biliklər Voyager 2 tərəfindən aparılan tədqiqatlara əsaslanır.

Voyager ən son planet – Neptunla qarşılaşarkən bir neçə maraqlı faktlar ortaya çıxdı. Neptunun üzərində Yupiterdəkinə bənzəyən bir neçə tutqun ləkələr müşahidə olundu. Bu ləkələrdən Yupiterin Böyük Qırmızı Ləkəyə bənzəyən Böyük Tutqun Ləkə Yer Kürəsi böyüklükdədir. Neptunun peyklərindən Tritonun üzərində isə qeyzerlər müşahidə edildi. Bu qeyzerlər yerdəkindən fərqli olaraq azot püskürürlər.

## Xüsusiyyətləri
GDS-89-un (13,000 × 6,600 km və ya 8100 × 4,1 millimetr ölçülü) qaranlıq, elliptik forması Yerə bənzədilmişdir və onun ümumi görünüşü Yupiterin Böyük Qırmızı ləkəsinə bənzəyir. Küləklər saatda təxminən 2400 kilometr (1500 km) havaya uçdular və ən sürətli küləklər Günəş sistemindən çıxarıldı. Böyük Tutqun Ləkə Neptun metan bulud göyərtəsində bir çuxur təmsil etmək fikrindədir. Müxtəlif dövrlərdə müxtəlif ölçü və formalarda nöqtə müşahidə olunmuşdur.

Böyük Tutqun ləkə, yer üzündə yüksək hündürlükdə olan buludlara bənzər tropopoz qatındakı (2) aşağı və ya aşağı suya böyük ağ bulud gətirdi, lakin buz kristallarından ibarət olan buludlardan fərqli olaraq, Neptunun dəyirmi buludları dondurulmuş metan kristallarından ibarətdir. Bir neçə saatdan sonra virusların buludları tez-tez dağılırsa, Böyük Tutqun Ləkədəki buludlar 36 saatdan sonra və ya planetin iki növündən sonra mövcuddur.

Neptün qaranlıq ləkələr troposferdə daha yüksək alt göydəliklərdə parlaq üst bulud göyərtə xüsusiyyətlərindən daha yüksək olduğu düşünülür. Vortex strukturları bir neçə ay davam edə biləcək sabit xüsusiyyətlər hesab olunur.

1994-cü ilin noyabrında Dot Hubble Space Telescope tərəfindən yenidən fotoşəkil çəkildikdə, astronomlar itirdilər və ya itirdiklərinə inanmaq üçün tamamilə itirdilər. Dost buludların davamlılığı bəzi qədim qaranlıq ləkələrin artıq zülmət kimi görünməməsinə baxmayaraq, siklonlar kimi mövcud olmağa davam edə biləcəyini göstərir. Ekvatator digər tanınmamış mexanizmlər vasitəsilə çox yaxın və ya hərəkət edəndə qaranlıq lekələr yox ola bilər,

lakin Neptun şimal yarımkürəsində demək olar ki, eyni nöqtə ortaya çıxdı. Şimali Böyük Tutqun Ləkə (NGDS) adlı yeni bir nöqtə bir neçə ildir görüldü. Hubble teleskopu ilə məhdud müşahidələrdən ötəri bu nöqtə hələ də planetdə olub-olmadığı məlum deyil.

## İstinadlar
Bank-du-Qeysir

**Bank-du-Qeysir** () — Hind okeanında yerləşən yaşayışı olmayan kiçik rifdən təşkil olunmuş adalar qrupu. Rifdən təşkil olunmuş quru parçaları Mozambik boğazının şimal-şərqində, Mayyotedən 125&nbsp;km şimal-şərqdə, Qloryoz adalarından 112&nbsp;km cənub-qərbdə, Madaqaskardan 200&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. Qayalar ümumiyyətlə 1,5–3 m ARASI yüksəklikdədir. Ən böyüyü Cənub qayası 8 metr hündürlüyə sahibdir. Riftin şərq hissəsində çəmən və kiçik çəmənlərlə örtülmüş hündürlüyü 1 ilə 3 m arasında ərazilər vardır
Burada yerləşən kiçik qayalıqlar və rifləri çıxmaq şərti ilə uzunluğu 8&nbsp;km, eni 3 kmdir. Ərazidə çoxlu sayda dəniz quşu vardır.
Adalar Fransanın mülkiyyəti olaraq Fransa Dənizaşırı Bölgələr Birliyi Eparse adaları ərazisinə daxildir. Bölgədə yerləşən adalara Madaqaskar və Komor adaları iddia edir. 
Qeysir rifi ilk dəfə 700-cü illərdə ərəb dənizçiləri tərəfindən aşkarlanmış və 800-cü illərdə isə naviqasiya xəritələrinə salınmışdır. 1650-ci illərdə İspan xəritələrində Arecife de Santo Antonio kimi göstərildi. Cari ad isə 23 dekabr 1678-ci ildə bir ingilis gəmisi Qeysirin şərəfinə adlandırılmışdır.
## İqtisadiyyat

Burada hansısa təsərrüfat işləri aparılmır. Əhalisi yoxdur.

## Mənbə
*
*Sailing Directions: East Africa and the South Indian Ocean
Həsən Məmmədzadə

**Həsən Məmmədzadə** — diplomat, Azərbaycan Respublikasının Tacikistan Respublikasındakı sabiq səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı
Həsən Məmmədzadə 1974-cü il 15 oktyabrda Naxçıvan MR-da anadan olmuşdur. 1996–2000-ci illərdə Pakistanda İslamabad Beynəlxalq Universitetində Şərq araşdırmaları üzrə təhsil alıb. 2003–2008-ci illərdə təhsilini Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında davam etdirmişdir.

## Fəaliyyəti
2001-ci ilin iyun ayında 2003-cü ilin mart ayına qədər Azərbaycan Respublikası Prezident Administrasiyasının Xarici Əlaqələr və Analitik informasiya şöbəsində Baş Mütəxəssis

2003-cü ilin mart ayından 2005-ci ilin iyun ayına qədər Azərbaycan Respublikasının Pakistan İslam Respublikasındakı səfirliyində ikinci katib, 2005-ci ilin iyun ayından 2006-cı ilin aprel ayına qədər isə birinci katib,

2006-cı ilin aprel ayından 2008-ci ilin iyun ayına qədər Azərbaycan Respublikası Prezident Administrasiyasının Xarici Əlaqələr və Analitik informasiya şöbəsində baş məsləhətçi və 2008-ci ilin iyun ayından 2011-ci ilin dekabr ayına qədər sektor müdiri,

2012-ci ilin fevral ayında Azərbaycan Respublikasının Litva Respublikasındakı səfiri təyin edilir.

Həsən Məmmədzadə 2017-ci ilin dekabrında Azərbaycan Respublikasının Tacikistan Respublikasındakı səfir təyin edilib. 16 iyul 2021-ci il tarixində geri çağrılmışdır.

## İstinadlar
Biloksi (Missisipi)

**Biloksi** — ABŞ-nin Missisipi ştatında şəhər. 2010-cu ildə əhalinin siyahıya alınmasında əhalinin sayı 44054 nəfər qeydə alınıb, 2016-cı ildə isə 45975 nəfər olduğu açıqlanıb. Qalfport şəhəri ilə birlikdə Biloksi Harrison əyalətinin əsas mərkəzidir. İlk dəfə fransız kolonistlər tərəfindən salınmışdır.

Biloksi şəhərinin sahil sərhəddi Missisipi çayı boyunca uzanır.

## Tarixi
Şəhər ilk dəfə 1699-cu ildə fransızlar tərəfindən salınıb. 1720-ci ildə Luziana ştatının inzibati mərkəzi Mobil şəhərindən Biloksiyə köçürüldü. 1722-ci ilin iyun ayında paytaxt Nyu-Orleansa köçürüldü və Biloksi əvvəlki statusunu itirdi.

Bir müddət şəhər Qərbi Floridanın paytaxtı olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərində ABŞ-nin yurisdiksiyası altında keçdi.

## Əhalisi
2000-ci il siyahıya alınmasına görə, şəhərin irqi quruluşu 71.43% ağlardan, 19.04% afro-amerikalılardan, 0.49% yerli amerikalılardan, 5.11% asiyalılardan, 0.11% pasifik əhalisindən,1.43% digər irqlərdən və 2.38% iki və ya daha çox irqin nümayəsindən ibarətdir.  Əhalinin 3.65% -i ispanlardan və ya latın amerikalılarından təşkil olunmuşdur.

2005-ci ildə Katrina qasırğası nəticəsində bir çox vyetnamlı amerikalılar Biloksi şəhərini tərk etdilər. 2009-cu ildə Biloksidəki Vyetnam ictimaiyyətinin üzvləri bildirdi ki, vyetnamlılar Birləşmiş Ştatların digər bölgələrində yoxsul iqtisadi vəziyyətə   görə Biloksiyə geri dönürlər.

## Təhsil sistemi
Şəhərdə Biloksi İctimai Məktəbi və Harrison Əyalət məktəbi yerləşir.

Körfəz sahilində böyük bir Katolik məktəb sistemi var, onun da 15%-i Biloksinin payına düşür.

Virciniya kollecinin Biloksi/Qalfport ərazisində yerləşən geniş bir kampusu var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi
Madaqaskar (ada)

**Madaqaskar adası** () — Hind okeanında yerləşən, Afrikanın ən böyük adası. Ada Afrika materikindən Mozambik boğazı ilə ayrılır. Dünyanın sahəsimnə görə dördüncü ən böyük adasıdır. İqlimi tropikdir. Cənub hissəsində az bir sahədə subtropik iqlim hakimdir. Adanın uzunluğu 1600 km, eni isə 600 km-dən çoxdur. Sahəsi 587 040 km²-dir. Ada bütünlüklə eyni adlı bir dövlətə aiddir. Madaqaskarın paytaxtı Antananarivu şəhəridir. Adanın ən hündür nöqtəsi sönmüş Marumukutru vulkanıdır. Hündürlüyü 2876 metrdir. Zirvə Saratanana silsiləsində yerləşir. Adanın şimalındadır. Ancafi platosu isə adanın mərkəzi hissəsini əıhatə edir. Ada şərqə doğru alçalır. Burada olan 5 zirvənin hündürlüyü 2600 keçir. Ada ərazisində dəmir, mis, qızıl kimi zəngin sərvətlər vardır. Düzənlikləri bataqlıqlaşmışdır. Afrikadan bir qədər aralıda yerləşməsinə baxmayaraq zəngin bitki və heyvanlar aləminə sahibdir. Dünya canlılar aləəminin 5 % adada görmək olar. Bu canlılar aləminin 80 % endemikdir. Bunlar arasında ən tanınmışları lemurlardır. Zəngin endemik növ çeşidliyinə görə Madaqaskarı kiçik materik adlandırırlar. Şimal nöqtəsi — De Ambre burnu (11 °C. e və 49° ş. u), cənub nöqtəsi — Vohimena burnu (35 °C. e və 45° ş. u), qərb nöqtəsi — Mannonka burnu (22 °C. e və 43° ş. u) və şərq nöqtəsi — İst burnu (15 °C. e və 50° ş. u).

## Mənbə
* Madagascar — Encyclopædia Britannica
* Madagascar
Mayotta adası

**Mayotta** (, və ya *Maore*),həmçinin , *Qranf-Ter* () —  Mayotte'nin  departamentində bir Fransız adasıdır.

Mayotta Fransanın Dənizaşırı departamenti olan Mayottanın ən böyük ərazisindir. Adaya və onun ətraf bölgələrinə Komor adaları iddia edir.   
Moyotta dəniz aşırı ərazisinə daxil olan 17 kommunadan 15 adada yerləşir.

Ada əhalisinin sayı 188 422 nəfərdir. Bu isə eyni adlı dənizaşırı regionun 212 645 nəfərlik əhalisinin 89 % deməkdir.

Etnik tərkibi baxımından ada əhalisinbin böyük əksəriyyəti komorlulardır. 

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi Komor adalarının Mayotta adası üzərində suverenliyini tanımışdır. 
## İstinadlar
Qapıçılar kralı (film, 1976)

***Qapıçılar kralı*** filmi rejissor Zəki Ögtən tərəfindən 1976-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Dram, macəra, komediya janrında olan bu film "Çiçəkfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Əsas rolları Kamal Sunal, Sevda Fərdağ, Bilgə Zobu, Sevil Üstəkin, Şövkət Altuğ ifa edirlər.

## Məzmun
Seyid böyük binanın qapıçısıdır. Onun əvvəlki direktor ilə arası yaxşıdır, ancaq indiki direktor ilə arası heç yaxşı deyil. Seyid çox çevikdir və hər işin öhdəsindən gəlir. Bir gün əvvəlki direktor ona böyük pulunun bir qisminin açarını verər. Bu an binaya yeni köçən Mahir plan hazırlayar və açarı almaq üçün çalışar. Ancaq Seyid bu planı başa düşər və onları polisin ayağına verir. Qısa müddətdə Seyid zəngin olur və binanın 51%-ini alır.

## Film haqqında
* Filmin çəkilişlərində əhali böyük kömək göstərmişdir. Bunun üçün kameralarda səhvən izləyicilər də görsənib.
* Filmdə Seyidin uşaqları, həmin binanın qapıçısının öz uşaqları idi.
*Filmin çəkilişləri Anadoluda aparılıb.

## Festivallar və mükafatlar
*  Antalya Film Festivalı. Ən yaxşı film və ən yaxşı rejissor — Zəki Ögtən
*  Antalya Film Festivalı. İlin ən yaxşı aktyoru — Kamal Sunal

## Filmin heyəti
:**Rejissor:** Zəki Ögtən
:**Ssenarist:** Ömür Buqay
:**Operator:** İzzət Ağay
:**Prodüser:** Arif və Əbdürrəhman Kəsginər
:**Rəssam:** Ələddin Dayanmaz
:**Bəstəkar:** Nəcib Sarıcıoğlu
:**Asistent:** Aydın Sayman, Ərbil Atanay
:**Quruluş:** İsmayıl Qalxan

## Rollarda
* Kamal Sunal — Qapıçı Seyid
* Bilgə Zobu — Albay Zəfər
* Sevda Fərdağ — Oğru
* Şövkət Altuğ — Sərxoş
* Sevil Üstəkin — Həcər
* Can Qoluqısa — Fəhmi
* Günər Sümər — Nuri
* Firuddin Çölgeçən — Übəyid
* Özcan Azad — Mahir
* Minə Zərən — Bina sakini
* Yüksəl Gözən — Midhat müdir
* Əkrəm Dümər — Həkim
* Hikmət Gül — Mağbulə
* Gülər Öktən — Fəhminin arvadı
* Fatoş Tez — Leyla
* Gültən Ceylan — Səlma
* Mətə Sezər — Məmur Fərid
* İlyas Salman — Qapıçı
* Nisan Akman
* Ərən Ərtəkin
* Yaman Yaşınəl
* İbrahim Sabunçu
* Rauf Öztürk
* Nəcib Sarıcoğlu
* Taci Ərşan
* Hacı Fidan

## Mükafatlar

* 1977 - 14. Qızıl Portağal Film Festivalı - Ən yaxşı rejissor - Zəki Öktən
* 1977 - 14. Qızıl Portağal Film Festivalı - Ən yaxşı Kişi aktyor - Kamal Sunal
* 1977 - 14. Qızıl Portağal Film Festivalı - Ən yaxşı İkinci Film - Arif Kəskinər və Abdülrəhman Kəskinər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türkiyə filmlərinin siyahısı
1976-cı ilin filmləri
1970-ci illərin filmləri
Pamandzi adası

**Pamandzi adası** () —  Hind okeanınında Komor adaları arxipelaqına aid olan ada. Adanın sahəsi 10.95&nbsp;km²-dir.

Mayotta Fransanın Dənizaşırı departamenti olan Mayottanın ikinci ən böyük ərazisindir. 
* Dzaudzi - adanın şimaılında yerləşir. 6,66&nbsp;km² əraziyə və 12 308 nəfər (2002) əhaliyə sahibdir
* Pamandzi - cənubda yerləşir. 4,29&nbsp;km² əraziyə və 7510 nəfər (2002) əhaliyə sahibdir.

İqlimi isti, rütubətli və tropikdir.  Burada beynəlxalq hava limanı vardır.
## İstinadlar
Mzamboro adası

**Mzamboro adası** () — Hind okeanınında Komor adaları arxipelaqına aid olan ada. Adanın sahəsi 2.6 km²-dir.

Mayotta Fransanın Dənizaşırı departamenti olan Mayottanın üçüncü ən böyük ərazisindir. Adaya və onun ətraf bölgələrinə Komor adaları iddia edir. Ada eyniadlı kommunaya aiddir. Mayotta adasında şimal-qərb sahilində yerləşən Mzamboro adlı balıqçı qəsəbəsi kommunanın mərkəzidir. İki ada arasında yerləşən boğazda kiçk Malandzamia adaları yerləşir.
Zəki Ögtən

**Zəki Ögtən** () — məşhur Türk mənşəli teatr və kino rejissoru, ssenarist, 3 dəfə Qızıl Portağal,
2 dəfə OCİC, Qızıl Leopard, Şərəf ordeni, BFİ mükafatları laureatları.

## Həyatı
Heydərpaşa liseyinin məzunudur. Gənc yaşlarından teatra böyük həvəsi var idi. Tələbə vaxtlarından teatrda çalışmağa başlayır. Yaşılcam kinostudiyasına daxil olar və Nişan Xəncərin rejissor olduğu "Acı zeytun" filmində rejissor asistenti kimi çalışmağa başlayar. Ömər Lütfi Axad, Xalid Rəfiq, Ətif Yılmaz, Məmduh Ün kimi rejissorların asistenti kimi çalışmışdır. 1963-cü ildə Zəki, "Ölüm bazarı" filminin rejissoru olmuşdur. Yaşadığı ömürdə bir çox mükafatlar qazanıb. 19 dekabr, 2009-cu il, 18:15 radələrində Ögtən, traxikardiya xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
#Ölüm bazarı (film, 1963)
#Qadın edər (film, 1972)
#Qırıq həyat (film, 1972)
#Ağrı dağının qazabı (film, 1973)
#Bir dəmət mənəkşə (film, 1973)
#Bitirim qardaşlar (film, 1973)
#Qardaşlar sosyətədə (film, 1973)
#Vurğun (film, 1973)
#Əsgərin dönüşü (film, 1974)
#Fikir vermə, dost (film, 1974)
#Həsrət (film, 1974)
#Hanzo (film, 1975)
#Pisi pisi (film, 1975)
#Qaynanalar (film, 1975)
#Təəccüblü bəy (film, 1975)
#Qapıçılar kralı (film, 1976)
#Nə umduq nə gördük (film, 1976)
#Zibilyığanlar kralı (film, 1977)
#Sevgili dayım (film, 1977)
#Sürü (film, 1978)
#Düşmən (film, 1979)
#Faizə hücüm (film, 1982)
#Dərman (film, 1983)
#Pəhlivan (film, 1984)
#Qaçış (film, 1984)
#Qurbağalar (film, 1985)
#Səs (film, 1986)
#Şikayətçi (film, 1986)
#Yoxsul (film, 1987)
#Düddürü dünya (film, 1988)
#Hörmətlər bizdən (film, 1992)
#Həmişə eyni (film, 1995)
#Eşq üçün deyilməmiş hər şey (film, 1995)
#Gülə Gülə (film, 1999)
#Gülüm (film, 2002)
#Çinlilər gəlir (film, 2006)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türk kinosu

## Xarici keçidlər
 Zəki Ögtən IMDB
Mikolas Yosef

**Mikolas Yosef** (;  4 oktyabr 1995, Praqa, Çexiya) — Çexiya müğənnisi, bəstəkarı və keçmiş modeli. O, ifa etdiyi "Lie to Me" mahnısı ilə Çexiyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı və karyerası

### Erkən illəri və modellik
Mikolas Yosef 4 oktyabr 1995-ci ildə Çexiyanın paytaxtı Praqada musiqiçi ailəsində anadan olmuşdur. Onun hər iki valideyni ingilis dili müəllimi olaraq çalışırlar və Mikolas da ingilis dilli məktəbdə təhsil almışdır. Onun Pyotr adlı gitarist qardaşı da var. Mikolas London Musiqi və Dramatik incəsənət akademiyasında təhsil almışdır.

17 yaşında ikən Mikolas model olaraq fəaliyyət göstərmiş və Diesel və Prada kimi geyim brendləri üçün təşkil edilmiş moda şoularında iştirak etmişdir. Lakin daha sonra o, çalışdığı sahədə dürüstlüyün və düzgünlüyün olmadığını bildirərək, modellik fəaliyyətini dayandırmışdır.

### 2015-hal-hazırda: Musiqi karyerası
Modellik karyerasını bitirdikdən sonra Mikolas Yosef peşəkar şəkildə musiqi ilə məşğul olmağa qərar vermişdir. O, bir müddət Oslo, Sürix, Hamburq və Vyana kimi müxtəlif Avropa şəhərlərində küçə ifaçısı kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2015-ci ildə Mikolasın debüt sinqlı "Hands Bloody" ifaçının öz əməyi nəticəsində ərsəyə gəlmişdir. Növbəti ildə onun "Free" adlı yeni sinqlı buraxılmış və həmin mahnı Çexiya hit paradlarında top 20-də yer ala bilmişdir. Eyni ildə ifaçının "Believe (Hey Hey)" sinqlı da təqdim olunmuşdur.

2017-ci ildə Çexiyanı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək üçün Mikolas Yosefə müraciət olunsa da, ifaçı müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. 2017-ci ilin sonunda Mikolasın "Lie to Me" adlı yeni sinqlı təqdim olunmuşdur. Daha sonra ifaçı həmin mahnı ilə Çexiyanın 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak etdiyini təsdiqləmişdir. 2018-ci ilin yanvar ayında Çex telekanalı Mikolasın milli seçim turunda qələbə qazandığını və ölkəni Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil edəcəyini elan etmişdir.

Müsabiqə üçün uzun sürən hazırlıqlardan sonra Mikolas 8 may tarixində baş tutan müsabiqənin birinci yarımfinal mərhələsində 5-ci səhnə almışdır. Nəticədə ifaçı 232 xalla yarımfinalda 3-cü yeri tutmuş və ölkəsini Avroviziya finalına yüksəltməyə nail olmuşdur. Finalda mahnısını bir daha ifa edən Mikolas ümumi nəticədə 281 xal toplayaraq, 6-cı yerdə qərarlaşmışdır.

## Diskoqrafiya

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Marumukutru vulkanı

**Marumukutru vulkanı** () — Adanın ən hündür nöqtəsi sönmüş vulkanıdır. Hündürlüyü 2876 metrdir. Zirvə Saratanana dağ massivində yerləşir. Tərcümədə "meyvə ağacları barı" anlamını verir.

## İstinadlar
Ruslan

**Ruslan** — Kişi adı.

* Ruslan Abbasov — Azərbaycan futbolçusu
* Ruslan Abbasov (atlet) — Azərbaycanlı yüngül atlet
* Ruslan Abışov — Azərbaycan futbolçusu
* Ruslan Ağayev — sovet partiya xadimi.
* Ruslan Cəfərov — Azərbaycan futbolçusu
* Ruslan Dibirhacıyev — Azərbaycanı təmsil edən Dağıstan əsilli sərbəst güləşçi.
* Ruslan Hüseynov — Rejissor, ikinci rejissor, aktyor, veriliş quraşdırıcısı.
* Ruslan Qunçak — Ukraynalı futbolçu
* Ruslan Qurbanov — Azərbaycan futbolçusu
* Ruslan İsmayılov — Azərbaycan aktyoru, rejissoru və aktyor sənəti müəllimi.
* Ruslan Lunyov — Azərbaycanı təmsil edən atıcı.
* Ruslan Məcidov — Azərbaycanlı futbolçu
* Ruslan Muradov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı;
* Ruslan Nəsirov — Azərbaycanın kino və dublyaj aktyoru.
* Ruslan Pimenov — Rusiya futbolçusu.
* Ruslan Pirəliyev — Azərbaycanlı uşu sandaçı.
* Ruslan Poladov — Azərbaycan futbolçusu
* Ruslan Polovinko — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı;
* Ruslan Ponomaryov — Ukrayna şahmatçısı.

## Digər
* Ruslan və Lyudmila — Aleksandr Puşkinin ilk tamamlanmış poeması.
Lie to Me (Mikolas Yosef mahnısı)

**Lie to Me** () — Çexiyanın 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Mikolas Yosef "Lie to Me" mahnısı ilə Çexiyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnı məhz ifaçının özü tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bədxahlar (film, 2017)

**Bədxahlar** ()— Skot Kuperin filmi XIX əsrin sonlarında ağdərililərlə yerli amerikalılar arasında irqi ədavət və barış mövzusundadır. Ağdərililər və yerli amerikalılar arasında savaşlardan illər sonra ordu kapitanı Cozef Blokerə vaxtikən qatı düşməni olan *"Sarı Şahinlər"* ordusunun başçısı, hazırda isə ölməsinə az qalmış Şayeni Nyu-Meksikadan Montanaya qədər müşayiət etmək əmr olunur. Belə bir siyasi qərara Vaşinqtonda ABŞ ordusunun yerli amerikalılara qarşı qəddar münasibəti ilə bağlı mətbuatda çıxan xəbərlərdən sonra gəlinir.

Yerli amerikalılara qarşı amansız hücumları ilə tanınan ABŞ ordusunun kapitanı obrazını canlandıran Cozef Bloker haqqında Kristian Bey vurğulayır: *"Burada dəhşət elementi mövcuddur. Ətrafın gözəlliyinə, eyni zamanda Amerikanın bu gözəl mənzərəsində baş verən dəhşətlərə baxanda mənim oynadığım surət özünü həbsxanadakı kimi hiss edir. O, bu torpaqda çox sayda dostunu itirib".*

*"Bədxahlar"* filmində fərqli mənşədən olan insanların metaforik və fiziki aspektləri göstərilir. Məsələn, *Komançilər tərəfindən hücuma məruz qalaraq, ailəsini itirən ağdərili gənc ana, və ya öz qəddarlıqları üzündən ağlını itirmiş əsgər.* Bununla belə, filmin əsas diqqət mərkəzi iki qatı düşmən, Kapitan Bloker və aktyor Ves Stadinin oynadığı *"Sarı Şahinlər"*in başçısının tədricən yaxınlaşmasına yönəlir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*ABŞ filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
*
Katalitik riforminq

**Katalitik riforminq** - katalizator iştirakı ilə birbaşa distillə yolu ilə alınmış benzinin tərkibində alkanların izomerləşməsi, naftenlərin dehidrogenləşməsi, arenlərin dealkilləşməsi, alkanların və naftenlərin aromatikləşdirilməsi prosesidir.katalitik rifominq C7  C10 karbohidrogenlərin aşaği oktan ədədi ilə aromatiklərə malik olan izo parafinlər çevrilməsi prosesidir. Bu prosesi aparmaqda əsas məqsəd aşağı oktanlı benzin fraksiyalarından yüksəkoktanlı komponentler istehsal etməkdir. İlk distillə benzinlərindən başqa xammal kimi kokslaşma, termiki krekinq ve hidrokrekinq proseslərindən alınan benzin fraksiyalarından da xammal kimi istifadə etmək olar. Bütün bu fraksiyaların neftə görə çıxar faizi bir o qədər də yüksək deyil. Ona görə də riforminq qurğularının məhsuldarlığı katalitik krekinqə nisbətən az olur.

Riforminq prosesləri üçün katalizatorların seçilməsi onda gedən reaksiyaların mexanizminə əsasən aparılır.

İstifadə olunan katalizatorun təbiətinə uyğun olaraq riforminq proseslərinin aşağıdakı növləri fərqləndirilir:

- platforminq (katalizator platindir);

- reniforminq (katalizator reniumdur);

- molibden katazlizator üzərində riforminq.

Sonuncu riforminq prosesi geniş istifadə olunmur. Çünki, molibden katalizaotrları zəif katalitik aktivliyə malikdirlər.

## İstinadlar

Dərslik: "KİMYA" 11-ci sinif, Bakı, "Aspoliqraf", 2014.
Alfred Qarsiya

**Alfred Qarsiya Kastiyo** (;  14 mart 1997, El-Prat-de-Yobreqat, Kataloniya, İspaniya) — İspaniya müğənnisi. O, Amaya Romero ilə duet şəklində ifa etdiyi "Tu canción" mahnısı ilə İspaniyanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı
Alfred Qarsiya 14 mart 1997-ci ildə İspaniyanın Kataloniya muxtar vilayətində yerləşən El-Prat-de-Yobreqat şəhərində anadan olmuşdur. O, yeddi yaşından vokal və trombon dərsləri almağa başlamışdır. Qarsiya eyni zamanda gitara, təbil və sintezorda da ifa edə bilir. O, *Unió Filharmònica del Prat* musiqi filarmoniyasında musiqi təhsili almışdır. Qarsiya audiovizual kommunikasiya ixtisası üzrə təhsil alır. O, eyni zamanda Barselonada yerləşən *Taller de Músics* musiqi məktəbində caz və müasir musiqi ixtisasları üzrə təhsilinin üçüncü ilindədir.

## Musiqi karyerası
Hələ 15 yaşında ikən Alfred Qarsiyanın özünün ərsəyə gətirdiyi debüt albomu *Beginning* satışa buraxılmışdır. Onun daha sonra iki studiya albomu da işıq üzü görmüşdür. 2016-cı ildə Qarsiya İspaniyanın *The Voice* səs yarışmasında iştirak etmiş, lakin yarışmada heç bir uğur qazana bilməmişdir.

2017-ci ildə Alfred Qarsiya İspaniyanın ən çox baxılan musiqi yarışması *Operación Triunfo*-nun dinləmələrinə qatılmışdır. Həmin ilin oktyabr ayında onun yarışmada iştirak edəcəyi təsdiqlənmişdir. 28 yanvar 2018-ci ildə *Operación Triunfo* nəznində keçirilən İspaniyanın Avroviziya milli seçim turunda Qarsiya Amaya Romero ilə birlikdə ifa etdiyi "Tu canción" mahnısı ilə ən çox səs toplayaraq, İspaniyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ əldə etmişdir.

2018-ci ilin fevral ayında keçirilən *Operación Triunfo* yarışmasının finalında Alfred dördüncü yerə layiq görülmüşdür. May ayında keçirilən Avroviziya finalında mübarizəyə qoşulan Alfred və Amaya ikinci səhnə almışdır. Nəticəd duet 26 ölkə təmsilçisinin yarışdığı final mərhələsində 61 xal toplayaraq, 23-cü yerdə qərarlaşmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bernhard Raab

**Bernhard Raab** (d. 17 Mart 1966) alman eks-futbolçu və məşqçi. Daha çox Azərbaycanda bir müddət Sumqayıt FKda baş məşqçilik etməsi ilə tanınmışdır.

## İstinadlar
Seyid Hüseyn Nəsr

**Seyid Hüseyn Nəsr** (; ) — İran filosofu, Corc Vaşinqton Universitetinin İslam araşdırmaları və tədqiqatları institutunun direktoru.

## Həyatı
Seyid Hüseyn Nəsr 1933-cü ildə İranın Tehran şəhərində doğulmuşdur. Əsli Kaşan şəhərindəndir. Onun ana babası Şeyx Fəzlullah Nuridir. Seyid Hüseyn Nəsr o zamankı mədrəsə dərslərinin kənarında Fransız dilinidə mükəmməl öyrənmişdir.

## Yaradıcılığı
Cavanlıq Yaşlarında Amerikaya təhsil üçün getmişdir. Massaçusets Texnologiya İnstitutunda Fizika ixtisasında bakalavr almışdır. Harvard Universitetində Fəlsəfə və elm tarixi ixtisasında Magistr və Doktorantura medafiə etmişdir. Sonradan İrana qayıtmış və Tehran Universitretinin müəllimi və Ədəbiyyat institutunun müdiri olmuşdur. Sonradan Şərif Texnologiya Universitetinin qurucusu və ilk rektoru olmuşdur. İran İslam İnqilabından sonra o yenidən Amerikaya qayıtmışdır.

## Əsərləri
Əsərləri fəlsəfə, mistika, ənənəçilik və modern dünya fəlsəfəsi haqqındadır. Seyid Hüseyn Nəsr müsəlmanın öz imanı ilə hətta bütöv Qərbə qarşı dura biləcəyi fikrindədir: «Çökməkdə olan gizlin azmaq zəncirindən qurtulmağın bir tək yolu vardır. Bu da İslamın hər cür şərtlərin fövqündə olan dəyişməz və sonsuz səbəblərinə inancla bağlanmaq və sonra da bu səbəbləri müsəlmanların qarşısına çıxan hər cür vəziyyətə və onları irəli aparan hər cür dünyaya uyğunlaşdırmaqdır.

## Həmçinin bax

* Tehran Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amaya Romero

**Amaya Romero Arbisu** (;  3 yanvar 1999, Pamplona, Navarra, İspaniya) — İspaniya müğənnisi və *Operación Triunfo* yarışmasının qalibi. O, Alfred Qarsiya ilə duet şəklində ifa etdiyi "Tu canción" mahnısı ilə İspaniyanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı
Amaya Romero 3 yanvar 1999-cu ildə İspaniyanın Navarra muxtar ərazisində yerləşən Pamplona şəhərində anadan olmuşdur. O, universitetdə fortepiano ixtisası üzrə təhsilinin sonuncu ilindədir.

## Musiqi karyerası
2010-cu ildə Amaya Romero İspaniyanın Telecinco telekanalında yayımlanan *Cántame una canción* adlı uşaqlar üçün keçirilən məharət yarışmasında iştirak etmişdir.
2012-ci ildə isə o, Antena 3 telekanalının təşkil etdiyi *El Número Uno* məharət yarışmasında iştirak etmişdir. Romero yarışmanın altıncı həftəsində iştirakını dayandırmışdır.

2017-ci ildə Amaya İspaniyanın ən çox baxılan musiqi yarışması *Operación Triunfo*-nun dinləmələrinə qatılmışdır. Həmin ilin oktyabr ayında onun yarışmada iştirak edəcəyi təsdiqlənmişdir. 28 yanvar 2018-ci ildə *Operación Triunfo* nəznində keçirilən İspaniyanın Avroviziya milli seçim turunda Amaya Romero Alfred Qarsiya ilə birlikdə ifa etdiyi "Tu canción" mahnısı ilə ən çox səs toplayaraq, İspaniyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ əldə etmişdir.

2018-ci ilin fevral ayında keçirilən *Operación Triunfo* yarışmasının finalında Amaya yarışmanın qalibi elan edilmişdir. May ayında keçirilən Avroviziya finalında mübarizəyə qoşulan Alfred və Amaya ikinci səhnə almışdır. Nəticəd duet 26 ölkə təmsilçisinin yarışdığı final mərhələsində 61 xal toplayaraq, 23-cü yerdə qərarlaşmışdır.
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tu canción

**Tu canción** () — İspaniyanın 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Alfred Qarsiya və Amaya Romero dueti "Tu canción" mahnısı ilə İspaniyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnı Raul Qomes və Silviya Santoro tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Risaleyi-tibb

**“Risaleyi-tibb”** — əsərində sürtkü yağları, onların hazırlanma üsullarından və həmin sürtkü yağlarının müxtəlif xəstəliklərə necə təsir etməsindən bəhs olunur. Əlyazma Azərbaycan dilindədir. Xətti nəstəliqdir. Ağ vərəqlərdə yazılmışdır. Əvvəli və sonu naqisdir. Əsərin üzü Şamaxı şəhərində Nəcəfqulu Məşədi Həmid oğlu tərəfindən köçürülmüşdür. Həcmi 29 vərəq, ölçüsü 20x15 sm-dir. Əsər AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda B-309/2225 şifri altında saxlanılır.


 Fayl:Nüsrət Əfəndi. “Risaleyi-tibb”.jpg

Fayl:Nüsrət Əfəndi. “Risaleyi-tibb” 1.jpg 


## Ədəbiyyat
"Azərbaycan Multidissiplinar əlyazması: Xəzinədən incilər" kitabı
Malandzamia adaları

**Malandzamia adaları** və ya **Cozil adaları** () —  Hind okeanınında Komor adaları arxipelaqına aid olan adalar qrupu.

Fransanın Dənizaşırı departamenti olan Mayottaya daxildir. Adalara və onun ətraf bölgələrinə Komor adaları iddia edir.

Adalar Mzamboro adlı kommunaya aiddir. Mayotta adasından şimalda yerləşir. Adalar Mzamboro adası ilə Mayotta adası arasında qərarlaşır. Cozil adalarının qərbində hündürlük 164 futa çatır. Ərazi Mozambik boğazının bir hissəsi olan Cozil boğazı kimi tanınır.
Dəqaiqül Əlac

**Dəqaiqül-Əlac** — Kərim Xan Kirmaninin əsəri müqəddimə və beş məqalədən ibarətdir. Əsər dərmanlardan istifadə qaydalarından, onların seçilməsi üsulundan, insan bədəninin tərkibindən, qan almaq xəstəliyin təşxisi və s. bəhs edir. Əlyazma Azərbaycan dilindədir. Xətti nəstəliqdir. Əsər sarı, birmil kağıza bənövşəyi mürəkkəblə yazılmışdır. Cildi yoxdur. Həcmi 19 vərəq, ölçüsü isə 19x17 sm.-dir. Əsər AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda B-2443/18463 şifrəsi ilə saxlanılır.


Şəkil:Kərim Xan Kirmani. “Dəqaiqül Əlac”.jpg

Şəkil:Kərim Xan Kirmani. “Dəqaiqül Əlac” 1.jpg|alt=Kərim Xan Kirmaninin “Dəqaiqül Əlac” əsərindən



## İstinadlar
"Azərbaycan Multidissiplinar əlyazması: Xəzinədən incilər" kitabı
Jozef Lui Gey-Lüssak

**Jozef Lui Gey-Lüssak** () — Fransız alimi, fizik və kimyaçı.

## Həyatı
Jozef Lui Gey-Lüssak 6 dekabr 1778-ci ildə Fransada doğulmuşdur. Onun babası tibb işçisi, atası isə hüquqşünas olmuşdur. O, fransız dilindən başqa italyan, ingilis və alman dillərini də çox gözəl bilmişdir. K.L.Bertollenin tələbəsi olmuşdur. Atom-molekul nəzəriyyəsinin işlənib hazırlanmasında böyük rol oynamış qaz qanunları onun adı ilə bağlıdır. 1802-ci ildə Gey-Lüssak müəyyən etdi ki, sabit təzyiqdə qazın həcmi temperaturla mütənasib olaraq artır. Bir qədər sonra o, daha bir yeni qanunu ifadə edir: qapalı həcmdə qazın təzyiqi temperaturla düz mütənasibdir. 1808-ci ildə Gey-Lüssak (alman təbiətşünası Aleksandr Humboldtla birgə) kimyanın inkişafı üçün çox vacib olan həcmi nisbətlər qanununu kəşf etdi. Bu qanuna görə reaksiyaya daxil olan və reaksiya nəticəsində alınan qaz halındakı maddələrin həcmləri nisbəti, sadə tam ədədlərin nisbəti kimidir (bu şərtlə ki, təzyiq və temperatur sabitdir).

XVIII əsrin axırı — XIX əsrin əvvəllərində qazların xassələrini bir çox alimlər araşdırmışlar. Məs., qazın həcmi ilə temperaturu arasındakı asılılığı (sabit təzyiqdə) Gey-Lüssaka qədər fransız fiziki Jak Aleksandr Sezar Şarl (1746–1823) tədqiq etmişdir. Lakin o, aldığı nəticələri vaxtında dərc etdirməmiş, Gey-Lüssak isə qanunu dəqiq ifadə etmişdir. Bu qanun Rusiyada Gey-Lüssak qanunu, lakin Amerika və İngiltərədə isə Şarl qanunu adlanır. Qazın təzyiqlə mütləq temperaturu arasındakı asılılıqda isə (sabit həcmdə) hər şey əksinədir: o, Rusiyada Şarl qanunu kimi, Amerikada və İngiltərədə isə Gey-Lüssak qanunu kimi qəbul edilmişdir. Bəzən bu qanunları uyğun olaraq Gey-Lüssakin birinci və ikinci qanunları adlandırırlar. Maraqlıdır ki, hər iki alim hava şarlarında uçuşları ilə də tanınmışlar.

Gey-Lüssak Jan Batist Bio ilə birlikdə 1804-cü ildə 7000 metr hündürlüyə hava şarı ilə qalxaraq rekord qazanmışdır.

## İstinadlar
Cozil boğazı

**Cozil boğazı** - Hind okeanının gərbində yerləşir. Mzamboro adası ilə Mayotta adasını ayırır. Mozambik boğazının bir hissəsini təşkil edir.  
## İstinadlar
Alfred Fo

**Alfred Fo** () — Fransanın Cənub və Antarktika ərazilərinə daxil olan elmi baza. Hind okeanının cənubunda, Kroze adalarına daxil olan Possenson adasında yerləşir. 
## Araşdırma stansiyası

Dəniz səviyyəsindən 143&nbsp;m (460&nbsp;ft) yuxarıda yerləşən bir yaylada qərarlaşır. Adanın şərq tərəfində yerləşir. Mövsümdən asılı olaraq bazada 15-60 arası işçi çalışır. Burada meteoloji, seysmoloji, bioloji və geoloji tədqiqat işləri aparılır.
Tədqiqat stansiyası əvvəlcə 1963-64 illərin yay dövründə təsis edilmişdir. Bundan əvvəl burada isə 1961-ci ildə inşa edilmiş müvəqqəti elmi baza vardı. Burada sahili baza ilə birləşdirən kanat yolu vardır.

## Mənbə
* Virtual Map of Ile de la Possession
Dəli Yusif

***Dəli Yusif*** filmi rejissor Ətif Yılmaz tərəfindən 1975-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Döyüş, macəra, sevgi  janrında olan bu film "Ərmanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Əsas rolları Cüneyt Arkın, Zərrin Arbaş, Qədir Qoru, Əli Şən, Ərol Kəsgin ifa edirlər.

## Məzmun
Film kəndlilərə əziyyət edən, camaatın evini əlindən alan Abbas və cüssəli, dəli Yusifin oğlu Əlinin mübarizəsindən bəhs edir

## Festivallar və mükafatlar
*  Antalya Film Festivalı. Ən yaxşı rejissor. Qızıl Portağal mükafatı — Ətif Yılmaz
*  Antalya Film Festivalı. Ən yaxşı film. "Qızıl Leopard" mükafatı — Ətif Yılmaz

## Filmin heyəti
:**Rejissor:** Ətif Yılmaz
:**Ssenarist:** Ətif Yılmaz, Bülənd Oran, Ömür Buqay, Bərrin Giz
:**Operator:** Cahid Əngin
:**Prodüser:** Xürrəm Ərman
:**Rəssam:** Ardo Bərbəryan
:**Bəstəkar:** Cahid Bərqay

## İstinadlar
Gecə göyqurşağı

**Gecə göy qurşağı** (bəzən **Ay göy qurşağı**) — ayın düşən işığı sayəsində meydana gələn göy qurşağı. Günəşin təsiri ilə meydana gələn göy qurşağından yalnız parlaqlığının azlığına görə fərqlənir. Günəş göy qurşağında olduğu kimi onunda radiusu (42°) eynidir və hər zaman göyün Ayın yerləşdiyi əks tərəfində olur.

Gecə göy qurşağında rəngləri seçmək mümkün deyil. Üstəlik gecə görmə rəng alqısını təmin etmək iqtidarında deyil. Nəticədə adətən ancaq ağ rəngdə görünür. Ancaq çəkiliş zamanı rəngləri görmək olur.
Ayın özü ətrafında görünən rəng fonu göy qurşağı sayılmaz. Şüaların suyun düşməsi, bulud və ya dumandakı buz kristallarının difraksiyonlarının fenomenidir. Bunlar gecə göyqurşağı sayılmır. Qalo əks olunması bu qəbildəndir.
Gecə göy qurşağını ayın tam ay fazasında həmçinin ayın ən parlaq zamanında müşahidə etmək olur. Gecə göy qurşağını formalaşdıran digər faktorlar isə onun səthə 42 dərəcə bucaq altında yerləşməsi və havanın tünd olmasıdır. Təbii ki, ayın əksinə yağışın yağması da vacibdir. Bu faktorlar gecə göy qurşağını nadir təbiət hadisəsi edir.

## Gecə göyqurşağının göründüyü ərazilər
Gecə göy qurşağını dünyanın yağış yağan və gur şəlaləsi olan istənilən yerində müşahidə etmək olar. Onlara tez-tez Kamberlend şəlaləsi, Uilliamsburg ətrafı ərazilərdə (ABŞ), Zaili Alatausu (Qazaxıstan), Viktoriya şəlaləsi Zimbabve; Dombay (Rusiya) kimi ərazilərdə rast gəlinir.
Amerika Birləşmiş Ştatlarının Yosemit Milli Parkında şəlalələrin sayının çox olması səbəbindən gecə göy qurşağı adi haldır. Bu əsasən yaz aylarında daha çox müşahidə edilir.

Bu təbiət hadisəsi Yamal yarımadasında müşahidə edilir. Bu əsasən dumanlı havalarda baş verir. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, gecə göy qurşağı istənilən qurşaqlarda müşahidə oluna bilər.

## İncəsənətdə
* "Ay göyqurşağı (roman)" — tanınmış rus razıçısı Sergey Pavlovun əsəri.
* "Ay göyqurşağı" (mükafat) — fantastik janrda yazılan əsərlərin müəlliflərinə verilən mükafat.

## İstinadlar

## Mənbə
* Gecə göyqurşağının videosu
* Geçə göyqurşağı Tyanşanda 
* Gecə göyqurşağı Viktoriya şəlaləsində 
* Gecə göyqurşağının şəkilləri
* Gecə göyqurşağını necə çəkməli?
* Gecə göyqurşağını necə çəkməli?
* Gecə göyqurşağı
* Gecə göyqurşağı
Cəsəd ferması

**Cəsəd ferması** çürümənin (insan vücudunun çürüməsinin) müxtəlif parametrlərdə öyrənilə biləcəyi tədqiqat ərazisidir. Bu ərazilər 1972-ci ildə Viliam Bas adlı antropologist tərəfindən insan vücudunun cürümə prosesi haqqında nə qədər az məlumata sahib olunduğunu görəndən sonra ixtira edilmişdir. Bundan əvvəl 1970-ci illərdə hələ də çürümə prosesinin öyrənilməsində donuzlar istifadə edilirdi. Məqsəd çürümə prosesinin daha yaxşı başa düşülməsi, insan qalıqlarından ölümün necə və nə vaxt baş verdiyi kimi informasiyaları əldə etmək üçün olan texnikaların inkişafına zəmin yaratmaqdır. Cəsəd ferması tədqiqatı ədli antropologiya və əlaqəli sahələrdə maraq doğurur və hüquq-mühafizə və ədli tibb sahələrində tətbiq edilir. Cəsədləri işçilərin qarşısına çıxacaq şəkildə yerləşdirmək tədqiqatçıların çürümə prosesini daha yaxşı anlamalarına şərait yaradır.

## İstinadlar
Kondrati Rılyev

**Kondratiy Fyodraviç Rılyev** (; ) — rus yazıçı və şairi, ictimai xadim, dekabrist

## Həyatı
Kondratiy Rılyev 18 sentyabr (29 sentyabr) 1795 ildə Batov vilayətində (indiki Qatcinski rayonunun Lelinqrad sahəsində) Fyodra Andreyeviça Rılyeva zadəgan ailəsində anadan olmuşdur.

1813–1814-cü illərdə Rusiyanın xarici hərbi kampaniyalarında iştirak etmişdir. 1814–1815-ci ilədək Rus ordusunun xariçi yürüşlərinin iştirakçısı idi. 1923-cü ildə Dekabristlərin şimali cəmiyyətinə daxil olmuş, onun ən radikal və demokratik hissəsinə başçılıq etmişdir. Siyasi baxışlarına görə əvvəl konstitusyalı monarxiya, sonra isə respublika tərəfdarı olmuşdur. Dekabristlər üsyanının hazırlanmasında mühüm rolu oynamışdır.

13 (25)‌ iyun 1826 ildə Petropavlovsk qalasında edam edilmişdir.

## Yaradıcılığı
* Rıleev inqilabi romantizmin görkəmli nümayələrindən biri olub. Siyasi lirikası ("Vətən Məhəbbəti", "Çernovun ölümünə", "Vətəndaş" və s. şeiləri), "İvan Susanin", "Derjavin", "Volınski" və s. epik şer – dumalarıdırlar.
* "Стихотворения. К. Рылеева"
* Рылеев К. Ф. Думы. Стихотворения. С предисловием Огарёва Н. / Издание Искандера. — Лондон.: Trubner & co, 1860. — 172 с.
* Рылеев К. Ф. Стихотворения. С жизнеописанием автора и рассказом о его казне / Издание Вольфганг Гергарда, Лейпциг, в типографии Г. Петца, Наумбург, 1862. — XVIII, 228, IV c.
* Рылеев К. Ф. Стихотворения. С жизнеописанием автора и рассказом о его казне / Издание Вольфганг Гергарда, Лейпциг, в типографии Г. Петца, Наумбург, 1862. — XVIII, 228, IV c.
* Рылеев К. Ф. Думы / Издание подготовил Л. Г. Фризман. — М.: наука, 1975. — 254 с. Тираж 50000 экз. (Литературные памятники).

## Həmçinin bax
* Anton Delviq
* Aleksandr Alyabyev
* Aleksandr Radişev

## Xarici keçidlər
* Избранные стихи
* Кондратий Федорович Рылеев "Последние стихотворения"

## İstinadlar
2018-ci ildə gəmi qəzalarının siyahısı

**2018-ci ildə gəmi qəzalarının siyahısı** — 2018-ci ildə baş verən batmış, itmiş, əsaslandırılmış gəmi qəzalarının siyahısıdır.

## Yanvar
### 1 Yanvar

### 27 Yanvar
Vitse-prezident

**Vitse-prezident** () — hökumətin icraedici strukturunda əhəmiyyətinə görə prezidentdən sonra ikinci məsul şəxs hesab olunur. Vitse-prezidentin əsas funksiyası ondan ibarətdir ki, o, prezidentinin vəfatı, istefası və ya hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması hallarında prezidenti əvəz edir. Vitse-prezidenti həm də Milli Məclisə də rəhbərlik etdiyi üçün onun hakimiyyətin icraedici, yoxsa qanunverici qoluna mənsub olması mübahisəlidir.
Tağı Nağıyev

**Tağı Kərbəlayı Ağa Əli oğlu Nağıyev** () — Bakı Şəhər İctimai Özünüidarəsinin üzvü, Bakı Şəhər Dumasının üzvü, keçmiş Hümmətçi, Müsavat Partiyası qurucularından biri.

## Siyasi fəaliyyəti
1911-ci ilin oktyabr ayında Bakıda Tağı Nağıyev və Məhəmməd Əli Rəsulzadə ilə Abbasqulu Kazımzadə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin tapşırıq və tövsiyələrinə uyğun olaraq Müsəlman Demokrat Müsavat Partiyasının əsasını qoymuşdur. Məhəmməd Əli Rəsulzadə daha sonralar yazırdı:

1918-ci ildə Bakı Şəhər Dumasının 36 üzvü tərəfindən Duma əvəzinə işə düşəcək Bakı Şəhər İctimai Özünüidarəsinin 46 yeni üzvü seçilmiş bütün 80 üzvün siyahısı 22 sentyabr 1918-ci ildə hökumət tərəfindən təsdiqlənmişdi. Yeni seçilən üzvlər arasında Tağı Nağıyev də var idi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 

### İstinadlar
Əjdər Məlikov

**Əjdər Dadaş oğlu Məlikov** () — Hümmət Partiyası qurucularından, Müsavat Partiyasının ilk üzvlərindən biri, Binəqədi Rayon Soveti sədri və Bakı Sovetinin üzvü.

## Haqqında
Əjdər Məlikov 1889-cu ildə Pirşağı kəndində anadan olmuşdur. 1903-cü ildə Rusiya Sosial Demokrat Partiyasının sıralarına qatılmışdır. Əjdər Məlikov Hümmət Partiyasının qurucularından biri olmuşdur. 1917-ci ildə Binəqədi Rayon Sovetinin üzvü seçilmişdir. Burada o Hümmət Partiyasının liderlərindən olmuşdur.

Oktyabr inqilabından sonra Məlikov Binəqədi Rayon Partiya Komitəsinin katibi, Binəqədi Rayon Sovetinin sədri və Bakı Sovetinin üzvü olmuşdur.

Əjdər Məlikov Müsavat Partiyasının ilk üzvlərindən biri olmuşdur.

1920–1921-ci illərdə Bakı Şəhər Qida Komitəsinin Binəqədi Rayonu üzrə nümayəndəsi, Qida, Sağlamlıq və Torpaq Şöbəsinin sədri və İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur.

1921-ci ildə Binəqədidə öldürülmüşdür.

## Xatirəsi
Əjdər Məlikov adına Bakı şəhər Binəqədi rayonu 6 saylı Birləşmiş Şəhər Xəstəxanası, Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu, Pirşağı qəsəbəsi, Əjdər Məlikov küçəsi vardır.

## Ailəsi
* Qardaşı Süleyman Məlikov — jurnalist, tərcüməçi, redaktor. Azərbaycan SSR-nin əməkdar mədəniyyət işçisi (1967), Qızıl Əmək Bayrağı ordeni, Sov.İKP üzvü.
* Oğlu Georgi Məlikov — hava atıcısı-radist, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı.

## Mənbə
* Мәликов Әждәр Дадаш оғлу // Азербайджанская советская энциклопедия / Под ред. Дж. Кулиева. — 1982. — Т. VI.

### İstinadlar
Badkubə gimnaziyası

**Badkubə gimnaziyası** — Başqa adı ilə Bakı Gimnaziyası. Bakıda olmuş gimnaziya.

## Müəllimləri
* Həsən bəy Zərdabi — Bakı Gimnaziyasının ilk müsəlman müəllimi (1869)
* Nəriman Nərimanov- Badkubə gimnaziyasının türk dili müəllimi 1899

## İstinadlar
Kamal Hüseynov

## Əsas elmi nailiyyətləri
* Koaqulyasiya tənliyinin, ilk dəfə olaraq fərqli nüvələr üçün həllini tapmışdır.
* Asteroid zonasındakı cisimlərin Yupiterlə rezonans həyəcanlamalar asteroid qurşağının yaranmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır.

## Elmi əsərlərinin adları
* Просветление планетезимальных дисков около звезд типа Т-тельца.
* Возможная роль резонансов в формировании пояса астероидов.
* Решение уравнения коагуляции с разностным ядром.
* О возможности образования комет in situ.
* Growth of planetesimals and clearence of disks around T-Tauri stars.

## Respublika, beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü
* 1993–2002 — Hərbi Dənizcilik Məktəbi, kafedra rəisi
* 2009–2014 — Hərbi Təyyarəcilik Məktəbi, professor

## Təltif və mükafatları
Silahlı Qüvvələrdə orden və medallarla təltif olunub

## Əsas iş yeri və vəzifəsi
AMEA N. Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası

İnformasiya Kommunikasiya Texnologiyaları və təşkilat şöbəsi şöbə müdiri