Turfan

**Turfan** (, ) — Çinin Sinzyan-Uyğur Muxtar Rayonunda şəhər dairəsi. Ərazisi — 69,3 min. km². Dairənin hökuməti Qaoçan rayonunda yerləşir.

## Relyefi
Qərbində Toksun bölgəsi, şimalqərbində Urumçi şəhəri, şimalında Jimisar bölgəsi və Quçung bölgəsi, şərqində Piçan bölgəsi, şimalında Lopnur bölgəsisi ilə həmsərhəddir.

## Qəsəbə və kəndləri
Turfan şəhəri, iki məhəllə komitəsi (社区居民委员会; *jūmínwěiyuánhùi*), iki qəsəbə (镇 *zhèn*), yeddi çöl qışlağı (乡 *xiāng*) və üç özəl çöl qışlağı (虚拟乡) kimi məntəqələrdən ibarətdir.

## Coğrafya və İqlim
Turfan şəhəri Turfan hövzəsinin şimal kənarında qurulmuş, hövzənin ən çuxur yerində Ayding gölü, dəniz seviyəsindən 154,50 metr dərinlikdə olan bölgədə yerləşir. Beləcə Turfan dünyada Lut gölünden sonra ikinci çuxur olan hövzəsidır. Dünyanın ən isti  bölgələrindən birisidir. Şərqi Türkistanda hava istiliyinin ən yüksək olduğu bir bölgədə qurulmuş olan Turfan, "*Alov vahəsi*" olaraq da adlandırılır.

Üzüm bağları ilə çevrili mərmər yolları ilə bütün kavlaklar birbirine bağlanmıştır. Halkı misafir perverdirlerdir. Turfan çok eskiden beri çok verimli bir vaha (*Karez* denilen kanal suyu ile beslenen) ve önemli bir ticaret merkezidir. *Karez* Turfan'da yaşayan insanların çok önemli bir buluşudur. *Karez* yerel Uygur dilinde "kaynak" anlamındadır. Tanrı Dağlarından eriyen kar suları, *Karez* denilen yer altı su kanalları ile Turfan Havzası'nı besler. Turfan'dan ortalama otuz kilometre güneydoğusundaki *Gülbah* köyünde Doğu Türkistan'ın en tatlı Kavun'u burada yetişir.
 
## Tarix
Diğer verilen isimler: T'u-lu-fan, Turfan, T'u-lu-fan-chen, Tufan, T'u-lu-fan-hsien, Tourfan, Lukchun ve T'urfang.

Tarihsel olaraq İpek Yolunun şimal güzergahında, o zamanlarda Turfannın güneybatısında Korla ve Qaraşar Krallıkları ve güneydoğusunda da Qaraxoca (Gaochang) Krallığı bulunurdu.

Miladdan öncə, erkən II yüzyıllarında Yuezhi'ler və ya *Rouzhi* (Çincə:  月支, *yuè zhī* və ya *ròu zhī*; ayrıca 月氏, *yuè shì* veya *ròu shì*), ayrıca bilinir. *Da Yuezhi* və ya *Da Rouzhi* (Çincə: 大月支, *dà yuè zhī* veya *dà ròu zhī*, "büyük Yuezhi"; ayrıca *Ta Yuezhi* ya da *Ta Rouzhi*) Hunlardan şərqə Bəlxə doğru qaçırlar, sonradan Kuşan dövlətini qururlar.

Turfanın 10&nbsp;km. qərbində Yamaz vadisinde milattan önce 108 - 450 yılları arasındaki dönemde eski krallıklara başkentlik yapmış tarihi Yarğol (Uygur Latin Yéziqi: *Yarghol qedimki shehiri*, Uyğur Pinyin Yéziqi: *Yarƣol k̡ədimki xəhiri*; eski ismi: *Yarkhoto*, *Yarχoto*) harabeleri bulunur.

Qaoçan Uyğur idikutluğuna (866 - 1209) Turfan qış aylarında, Beşbalık isə yay aylarında paytaxtlıq etmişdir.

## Etnik tərkibi
Bu şəhər də diğər Şərqi Türkistan şəhərləri kimi aşırı miqdarda Xan Çinlilərin köçünə məruz qalıb, Uyğurlar azlığa düşürülmüşdür.

Turfan (şəhər)də yaşayan 2000-ci il sayımına göre xalqlar:

## İnzibati bölgüsü
Turfan şəhər dairəsi şəhər tabeçiliyndə olan bir rayona və iki qəzaya bölünür:

## Şəkillər


Nieuhof-p-189-Mogolsche-gezant-Lach-van-Kley-plate-315.jpg|"Moğol səfirliyi"
Turpan-karez-maqueta-d01.jpg|Turfan Su Muzeyində Turfanın su təchizatı sestemi modeli: dağlardan toplanan su torpağın altı ilə əkin sahələrinə yönləndirilir
Turpan-flaming-mountains-d02.jpg|Alov dağlarının görünüşü
Turpan-calles-d01.jpg|Turfanın Gənclər yolu (QingNianLu) adlanan küçəsi üzüm tənəkləri məhəccərləri ilə kölgəyə bürünmüş
Turpan North Railway Station.jpg|Turfanın Şimal dəmiryolu vağzalı



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Turfan (şehir) İklim arşivi 

### Həmçinin bax
* Turfanlılar
* Turfan hövzəsı
* Turfan çökəyi