Məhəmməd Hacıyev (Sovet İttifaqı Qəhrəmanı)

**Məhəmməd İmadutdinoviç Hacıyev** (20 dekabr 1907, Qunib, Dağıstan vilayəti — 12 may 1942, Barens dənizi) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, 2-ci dərəcəli kapitan, Şimal Donanmasının sualtı briqadasının birinci bölməsinin komandiri. "Sovet İttifaqı Qəhrəmanı" adına layiq görülən ilk dağıstanlı.

## Həyatı
Məhəmməd İmadutdinoviç Hacıyev 7 dekabr (20) 1907-ci ildə Dağıstanın Qunib rayonunun Meqeb Darqin kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Atası İmadutdin avar, (digər versiyaya görə dargi),, papaq ustası idi. Anası Xurbiçə Qumuqdan olan lak idi. Bu səbəbdən MəhəmmədHacıyevin milliyyəti varlar, dargilər və laklar tərəfindən mübahisəyə çevrilib. Rəsmi olaraq Avar qeyd edilib.

Uşaqlığı Qumuxda keçib. 1920-ci ilin aprelindən 1922-ci ilin mayına qədər Qırmızı Orduda xidmət edib. Telefon operatoru olaraq Şimali Qafqazdakı döyüşlərdə iştirak edib. Sonra meyvə emalı zavodunda çalışdı.

1925-ci ildə Dağıstan Pedaqoji Texnikumunun iki kursunu bitirib.

1925-ci ildən donanmada, 1930-cu ildə dəniz qüvvələrində xidmət edib.

1931-ci ildə Hacıyev Mixail Frunze Hərbi Dəniz Məktəbini bitirib. Qara Dəniz donanmasına göndərildi və *A-2* sualtı gəmisində döyüş hissəsinin komandiri təyin edildi. 1932-ci ilin mayında *A-4* sualtı qayığının komandir köməkçisi təyin edildi. 1933-cü ildə L-6 sualtı gəmisinin komandiri, avqustda isə M-9 sualtı gəmisinin komandiri təyin edildi. 1934-cü ildə Hacıyev*M-9* sualtı gəmisindən Uzaq Şərqə köçürüldü. 1936-cı ildə "Ş-117" sualtı qayığının komandiri təyin edildi.

1939-cu ildə Hacıyev Kliment Voroşilov adına Hərbi Dəniz Akademiyasını bitirdi və 1939-cu ilin sentyabrından Şimal Donanmasına göndərildi. 1940-cı ilin oktyabrında Şimal Donanmasının sualtı briqadasının 1-ci Diviziyasının komandiri təyin edildi.

Hacıyev Böyük Vətən müharibəsini ilə Şimal Donanmasında tanış olub. 1941-ci il iyulun 30-da 2-ci dərəcəli kapitan rütbəsinə layiq görüldü. Hacıyevin diviziyası müharibə başlayandan bəri 12 hərbi yürüş edir. Sovet məlumatlarına görə, 1942-ci ilin yazına qədər Hacıyevin şəxsi iştirakı ilə düşmənin 10 nəqliyyat vasitəsi batırılıb. Sualtı gəmilərə "K" gəmiləri ilə təchiz edilmiş artilleriyadan düşmən nəqliyyat vasitələrinin batmasını tətbiq etdi (100&nbsp;mm çaplı 2 B-24PL silahı və 45&nbsp;mm 2 silah). Bundan başqa, Hacıyev, ekipajın dənizdə daha bir qələbə qazandığına işarə olaraq, sualtı qayıqların şərəfinə top atəşfəşanlığını təşkil etdi. 4 dekabr 1941-ci ildə, G-3 divizion komandiri ilə K-3 konvoyuna edilən hücumdan sonra, sualtı gəmilər tərəfindən hücuma məruz qaldı. Hacıyevin əmri ilə "K-3" üzə çıxdı və üç düşmən patrulçusuna qarşı artilleriya döyüşü etdi. İkisi batdı, üçüncüsünə zərər verdi və 6 dekabrda hərbi yürüşdən qayıdanda ilk dəfə top atəşfəşanlığı verdi.

12 may 1942-ci ildə Hacıyevin yerləşdiyi "K-23" sualtı gəmisi mühafizə dəstəsinə hücuma keçdi və sonra gəmiləri qoruyan üç sualtı əleyhinə gəmi ilə döyüşə girdi. Qüvvələr qeyri -bərabər olduğu ortaya çıxdı və səthdə solarium izi buraxaraq batmış vəziyyətdə qaçmağa çalışan qayıq, "Uj 1109" tərəfindən batırıldı. Məhəmməd Hacıyev deyirdi: "Hər kəsin ya qazandığı, ya da məhv olduğu bir sualtı qayıqda heç bir bərabərlik yoxdur". İfadə müdrik idi: *K-23-də* olanlardan heç kim sağ qalmamışdı.

## Döyüşləri
Bütün hücumlarında Məhəmməd Hacıyev sualtı gəminin komandiri üçün lazım olan dəstəkləyici bütün manevrləri edirdi gəminin ən böyük komandiri idi. Hacıyevin ölümündən sonra 1-ci diviziyanın komandiri olan 3-cü dərəcəli kapitan M.P. Avqustinoviçin əmr etdiyi K-1 istisna olmaqla,onun bölməsinin bütün gəmiləri ilə dənizə getdi.

Ümumilikdə, Məhəmməd İmadutdinoviç bir ildən az müddətdə ən azı 127 gün hərbi yürüşlər keçirdi, bu da o dövr üçün çox yüksək iş gərginliyi əmsalını verir.

## Mükafatları
* "Qırmızı Bayraq" ordeni
* 2 "Lenin" ordeni
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı 23 oktyabr 1942-ci ildə ölümündən sonra verildi.
* Medallar

## Xatirəsi

* Murmansk vilayətindəki Haciyevo şəhəri Sovet İttifaqı Qəhrəmanının şərəfinə adlandırılmışdır.
* Haciyevo və Tverdə abidələri qoyuldu.
* Mahaçqala şəhərində abidə və Meqeb kəndində büstü qoyulub.
* Onun adı Mahaçqaladakı zavoda verilib.
* Xəzər Donanmasının BT-116 "Məhəmməd Hacıyev" mina gəmisi onun adını daşıyır.
* SSRİ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə iki "Məhəmməd Hacıyev" gəmisi daxil idi: dəniz mina gəmisi (1953–1958) və 310 layihəsinin üzən sualtı bazası (1956–1993).
* Onun adı Murmansk, Severomorsk, Polyarnıy, Öskemen, Xasavyurt və Mahaçqala şəhərlərində küçələrə verilib.
* Adı Dağıstan kəndlərindəki: Çinar, Gecux, Ullu-Tərəkəmə küçələrə onun adı verilib.
* Üzən sualtı baza onun adını daşıyır.
* Moskva, Kaspiysk, İzberbaş və digər şəhərlərdəki məktəblərə onun adı verilib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Гаджиев, Булач Имадутдинович* Магомет Гаджиев. — М.: Герои Отечества, 2004. — 280 с

## Xarici keçidlər
* Dəniz arzusunda olan oğlan
* Письма — воплощение любви Məhəmməd Hacıyevin cəbhədən həyat yoldaşına və qızına göndərdiyi məktublar