open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Conson Salonu Dövlət Tarixi Abidəsi

**Conson Salonu Dövlət Tarixi Abidəsi** — xüsusilə mohak və digər İrokez Liqası xalqları ilə güclü əlaqələri ilə tanınan Nyu-York vilayətində Hindi İşləri Departamentinin başçısı olmuş irlandəsilli pioner Ser Vilyam Consonun evi. Conson Salonu Nyu-Yorkun Constaun şəhərində yerləşir.

Ev 1960-cı ildə Milli Tarixi Abidə elan edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Revolutionary War Heritage Trail: Johnson Hall State Historic Site, Heritage New York
* Historic American Buildings Survey (HABS):
Con Henkok

**Con Henkok** (; ) — ABŞ dövlət xadimi və Amerika inqilabının tərəfdarı. Henkok İkinci Kontinental Konqresin prezidenti vəzifəsində çalışmış və Massaçusetsin ilk qubernatoru olmuşdur. O, ABŞ istiqlal bəyannaməsindəki imzası ilə Amerika mədəniyyətində böyük şöhrət qazanmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* Baxter, William T. *The House of Hancock: Business in Boston, 1724—1775*. 1945. Reprint, New York: Russell & Russell, 1965. Deals primarily with Thomas Hancock’s business career.
* Brandes, Paul D. *John Hancock’s Life and Speeches: A Personalized Vision of the American Revolution, 1763—1793.* Lanham, Maryland: Scarecrow Press, 1996. ISBN 0-8108-3076-0. Contains the full text of many speeches.
* Brown, Abram E. *John Hancock, His Book*. Boston, 1898. Mostly extracts from Hancock’s letters.
* Sears, Lorenzo. *John Hancock, The Picturesque Patriot*. 1912. The first full biography of Hancock.
* Wolkins, George G. «The Seizure of John Hancock’s Sloop *Liberty*». *Proceedings of the Massachusetts Historical Society* 55 (1923), 239-84. Reprints the primary documents.
Mohak-Velli

**Mohak-Velli** — ABŞ-nin Nyu-York ştatında, Adirondak dağları və Katskill dağları arasında yerləşən, Mohak çayını əhatə edən ərazi. 2010-cu il Amerika Birləşmiş Ştatlarının siyahıyaalınmasına görə, regionun dairələrinin ümumi əhalisi 622,133 nəfərdir. Mohak çayı vadisinə əlavə olaraq, bölgə Suskuehanna çayı kimi digər böyük su hövzələrinin hissələrini ehtiva edir.

Mohak-Velli Hudzon-Velli yolu ilə Atlantik okeanı Şimali Amerikanın daxili hissəsi ilə birləşdirən təbii keçidin bir hissəsidir. Regionda İrokez Konfederasiyasının yerli amerikan millətləri yaşayırdı. XVIII əsrdə holland, fransız və ingilis mühacirləri, XVIII əsrdə isə alman, irland və şotlandlar bu ərazidə məskunlaşmıçdılar. XIX əsrin ortalarında sürətli sənayeləşmədən sonra vadidə italyanlar və uelslilər məskunlaşmışdılar.

## İstinadlar
Azadlıq ağacı

**Azadlıq ağacı** () — Amerika inqilabından əvvəlki illərdə Massaçusetsin Boston şəhərində, Boston-Kommon yaxınlığındakı məşhur qarağac ağacı. 1765-ci ildə Bostonda patriotlar ağacın başında Britaniya hökumətinə qarşı ilk etiraz aksiyası keçirmişdilər. Ağac Britaniyanın Amerika koloniyaları üzərində hökmranlığına qarşı artan müqavimət üçün toplanma nöqtəsinə çevrilmişdir. Sonradan onu əhatə edən ərazi **Azadlıq salonu** kimi tanınmışdır. Azadlıq ağacı 1775-ci ilin avqustunda Nataniel Koffin və ya Cob Vilyamsın başçılıq etdiyi loyalistlər tərəfindən kəsilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "A View of the Year 1765" by Paul Revere (engraving)
*  (poem)
* 
*
Con Freyzer (frontirçi)

**Con Freyzer** (; ) — qərb frontiri üçün Pensilvaniya vilayəti tərəfindən lisenziyalaşdırılmış xəz ticarətçisi, yerli amerikalılarla tərcüməçi, silah ustası, Britaniya ordusunda bələdçi və leytenant, torpaq spekulyatoru. O, Fort-Düken və daha sonra Fort-Pitt yaxınlığında fransızlara və onların müttəfiqlərinə qarşı Britaniyanın bir neçə ekspedisiyasında xidmət etmişdir.

Fransa–hindi müharibəsi zamanı Freyzer kapitan Vilyam Trent, Corc Vaşinqton, general Edvard Breddok və general Con Forbs altında fransızlara qarşı xidmət etmişdir.

## İstinadlar
Old-Belfri

**Old-Belfri** (, ) — ABŞ-nin Massaçusets ştatının Leksinqton şəhərindəki Klark-stritdə yerləşən tarixi tikili. Belfri-Hill üzərində dayanır.

Zəng qülləsi 1762-ci ildə hazırkı yerində qurulmuşdu, lakin 1768-ci ildə ilkin torpaqlarında olduğu Conas Monro şəhərin onu orada saxladığı üçün ona vergi ödəməsini istəməsindən sonra bir neçə yard uzağa, Leksinqton-Kommona  köçürülmüşdür. Orada asılan zəng 19 aprel 1775-ci ildə Leksinqton və Konkord döyüşlərinə çevrilən hadisələrin ilkin həyəcan siqnalını çalmışdır. Bu gün hər il səhər saat 5:30-da Vətənpərvərlər Gününün başlanğıcında çalınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Old belfry, Lexington, Massachusetts. From this belfry was rung out the alarm on the morning of the 19th of April, 1775, calling the Minute Men to assemble on the Common – Library of Congress
Kral kilsəsi (Boston)

**Kral kapellası** () — Bostonun mərkəzində 1749–1754-cü illər arasında tikilmiş unitarian kilsəsi. Skul-striq ilə Tremont-stritin kəsişməsində, Boston-Kommon yaxınlığında yerləşir. Bu, tarixi Azadlıq cığırındakı on altı nöqtənin beşincisidir.

## İstinadlar
Yeni Cənub kilsəsi (Boston, Massaçusets)

**Yeni Cənub ilsəsi** () — ABŞ-nin Massaçusets ştatının Boston şəhərində, Sammer-strit və Bedford-stritin küncündə yerləşən unitarian kilsəsi. Pastorlara Semyuel Çekli və Con Tornton Kirkland daxildir. "Yeni Cənub Cəmiyyəti" üçün tikilmişdir. 1814-cü ildə memar Çarlz Bulfinç cəmiyyət üçün yeni bir bina dizayn etmişdir. 1868-ci ildə sökülmüşdür.

## Pastorlar
* Semyuel Çekli (1719–1769)
* Penuel Bouen (1766–1772)
* Cozef Hou (1773–1775)
* Oliver Everett (1782–1792)
* Con Tornton Kirkland (1794–1810)
* Semyuel Kuper Teçer (1811–1818)
* F. V. P. Qrinvud (1818–1821)
* Aleksandr Yanq (1825–1854)
* Orvill Dyui (1857–1862)
* Vilyam P. Tilden (1862–1866)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Church Green service book. 1863.
* "New South Society." Monthly Journal of the American Unitarian Association, v.8, no.10. Nov. 1867.
* An act concerning the proprietors of the New South Meeting-House in Boston, and the disposition of their estate. Acts and resolves passed by the General Court of Massachusetts. 1868.
* Ellen Susan Bulfinch. Life and Letters of Charles Bulfinch, Architect. Houghton, Mifflin & Co., Boston and New York 1896.
* Museum of Fine Arts Bulletin, v.10, no.59, 1912.
2S34 Xosta

**2S34 "Xosta"** (, əslən adı: 2S1M) — Rusiyanın 120 mm-lik özüyeriyən artilleriya qurğusu. 2S31 Vena, 2S23 Nona-SVKbir sıra komponentlərinin tətbiqi ilə "2S1 Gvozdika"nın dərin modernləşdirilmiş növüdür. 2S34 "Xosta" Permdə Motovilikha zavodunda hazırlanmışdır.
Royal-Eksçeync (Nyu-York)

**Royal-Eksçeync** (), həmçinin Old-**Royal-Eksçeync** () və ya **Merçants-Eksçeync** () — ABŞ-nin Nyu-York şəhərində, Brod-stritin ətəyində, Voter-strit ilə kəsişməsinin yaxınlığında qapalı bazar. Əvvəlcə 1675-ci ildə bir mərtəbəli bina, 1752-ci ildə yuxarı mərtəbədəki iclas zalı ilə yenidən qurulmuşdur. Bu, o zaman İngiltərə və Avropada tapılan bazar salonları tipinə xasdır.

ABŞ Ali Məhkəməsi 1790-cı il fevralın 2-dən 10-dək binada ilk iclasını keçirmişdir. Məhkəmə iclası başlamazdan əvvəl şəhər məmurları bazarın qəssablarını köçürmüşdülər və məhkəməni "arabaların səs-küyündən" xilas etmək üçün zəncir vurmuşdular. İkinci iclas 1790-cı ilin avqustunda keçirilmişdir. Məhkəmə 1791-ci ildə federal hökumətin qalan hissəsi ilə Filadelfiyaya köçməzdən əvvəl cəmi on iki gün Nyu-Yorkda görüşmüşdür.

Royal-Eksçeync binası 1799-cu ildə sökülmüşdür.

## İstinadlar
Oneyda

**Oneyda** ( ) və ya **onayda** — İrokez ittifaqının bir hissəsi olan Şimali Amerika hindi tayfası. XIX əsrdə daimi sakinlərin sayı azalaraq 1890-cı ildə minimuma çatmış və Viskonsin ştatında 1,716 nəfər təşkil etmişdir. Hal-hazırda qəbilənin nümayəndələri Nyu-York (məskunlaşmanın ilkin ərazisi) və Viskonsin ştatlarında (məskunlaşanların nəsilləri) yaşayır. Həmçinin, oneydanın bir hissəsi də Kanadanın Ontario əyalətində yaşayır.

## İstinadlar
Köhnə Cənub yığıncaq evi

**Köhnə Cənub yığıncaq evi** () — Massaçusets ştatının Boston şəhərinin Dauntaun-krossinq bölgəsində Milk-strit və Vaşinqton-stritin küncündə yerləşən tarixi konqreqasionalist kilsə binası. 1729-cu ildə tikilmişdir. 16 dekabr 1773-cü ildə Boston çay qonaqlığının təşkili nöqtəsi kimi şöhrət qazanmışdır. Beş min və ya daha çox müstəmləkəçi o dövrdə Bostonda ən böyük bina olan yığıncaq evində toplanmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* B. Wisner. : in four sermons. 1830.
* Hamilton Andrews Hill. History of the Old South Church (Third Church) Boston: 1669–1884. v.1 + . Houghton, Mifflin and Co., 1889.

## Xarici keçidlər
* The Old South Meeting House
* Old South Church in Boston (the congregation formerly located at the Meeting House)
* Boston National Historical Park Official Website
* Historic American Buildings Survey (Library of Congress). Old South Meetinghouse, Washington & Milk Streets, Boston, Suffolk, MA
* ''The Diaries of John Hull, Mint-master and Treasurer of the Colony of Massachusetts Bay''
Onondaqa

**Onondaqa** () — Şimali Amerikada İrokez Liqasının bir hissəsi olan hindi tayfası. Adlarının mənası "təpələrin adamları" deməkdir.

Onların vətəni ənənəvi olaraq müasir Onondaga dairəsi hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Onondaga Nation web page 
* The Six Nations of the Iroquois. The Onondaga Nation
Köhnə Kapitol (Boston)

**Köhnə Kapitol** () — Bostonun mərkəzində tarixi bina. Bu, 1713-cü ildə tikilmişdir və 1798-ci ilə qədər Massaçusets Qanunverici orqanının görüş yeri kimi xidmət etmişdir. Köhnə Kapitol Steyt-strit ilə Vaşinqton-stritin kəsişməsində yerləşir və hazırda muzeydir. Bu, tarixi Azadlıq cığırındakı on altı nöqtənin doqquzuncudur.

## İstinadlar
Köhnə Şimal kilsəsi

**Köhnə Şimal kilsəsi** ( ) və ya **Boston şəhərində Məsih kilsəsi** kimi də tanınır () — Bostonun Nort-End rayonunda yepiskop kilsəsi. 1723-cü ildə tikilmişdir və Bostonda mövcud olan ən qədim kilsə hesab olunur. Bu, tarixi Azadlıq cığırındakı on altı nöqtənin on üçüncüsüdür.

## İstinadlar
Meyson Lokk Vims

**Meyson Lokk Vims** (; ) və ya **Parson Vims** () — ABŞ ministeri, yevangelist kitab satıcısı və Corc Vaşinqtonun ölümündən dərhal sonra ilk bioqrafiyasını yazan (həmçinin, yenidən yazan və yenidən nəşr edən) müəllif. XX əsrdə Vaşinqtonun apokrif olduğunu düşündüyü haqqında bəzi məşhur hekayələri, o cümlədən albalı ağacı nağılına ("*Mən yalan danışa bilmirəm, mən bunu kiçik baltamla etdim*") izləmək olar. Vimsin Vaşinqtonun bioqrafiyası Vaşinqtonun fəzilətlərini təsvir edən və gənc millətin gəncləri üçün əxlaqi cəhətdən ibrətamiz hekayələr təqdim etmək məqsədi daşıyan bestseller idi. Vims haqqında son araşdırmalar, xüsusən də Ceyms Biş və Riçard Qardiner tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, Vims bilikləri və mənbələri əvvəlki alimlərin güman etdiyindən daha güclü ola bilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* ''A History of the Life and Death, Virtues and Exploits of General George Washington'' by Mason Locke Weems (abridged)
* 
* James Bish, *I Can't Tell A Lie: Parson Weems and the Truth about George Washington's Cherry Tree, Prayer at Valley Forge, and Other Anecdotes* (2023)

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Works by Parson Weems at The Online Books Page
Pol Revir

**Pol Revir** (; ) — ABŞ sənətkarı, gümüşçüsü, zərgəri, oymaçısı, sənayeçisi və patriotu, "Azadlıq oğulları"nın fəal üzvü. Amerika inqilabının ən məşhur qəhrəmanlarından biri. O, 8 aprel 1775-ci ildə Boston əhalisini Britaniya qoşunlarının yaxınlaşması barədə xəbərdar etmişdir. Henri Lonqfellovun "*The Horse Race of Paul Revere*" balladasında əbədiləşdirilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Сайт дома Пола Ревира
* Проект «Наследие Пола Ревира»
* *Fischer, David Hackett.* Paul Revere’s Ride. — Oxford University Press, 1994. — ISBN 0-19-508847-6
Jan Melye

**Jan Melye** (; ) — fransız filosofu, materialist, ateist, utopik kommunist, katolik keşişi.

## Bioqrafiya
Kənd toxucusunun oğlu Melye valideynlərinin təkidi ilə 1689-cu ildə kənd katolik keşişi oldu. Şampanda 40 il keşiş olaraq heç bir şikayət və problem olmadan keçirdi, lakin bütün həyatı boyu ateist oldu.

## İstinadlar
Əbdüllətif Camal Rəşid

**Əbdüllətif Camal Rəşid** (, həmçinin **Lətif Rəşid** () kimi bilinir; ) — iraqlı kürd siyasətçisi və 2022-ci il İraq prezident seçkilərindən sonra İraqın doqquzuncu prezidenti. O, əvvəllər Nuri əl-Maliki hökuməti dövründə su ehtiyatları naziri olub. Bundan əvvəl o, həm İraq Keçid Hökumətində, həm də İraq Müvəqqəti Hökumətində eyni vəzifədə çalışıb. Rəşid Kürdüstan Vətən İttifaqının (KYB) Böyük Britaniyadakı keçmiş mətbuat katibi olub.

2003-cü ilin sentyabrından 2010-cu ilin dekabrınadək su ehtiyatları naziri vəzifəsində çalışan Rəşid suvarma, kommunal və sənaye su təchizatı, hidroenergetika, daşqınlara qarşı mübarizə və bataqlıqların bərpası kimi ekoloji tələblər də daxil olmaqla bir sıra məsələlərə cavabdeh idi.

## Həyatı
Rəşid 1944-cü ildə İraqın Kürdüstan bölgəsinin Süleymaniyyə şəhərində yüksək təbəqədən olan kürd ailəsində anadan olub. O, Liverpul Universitetində İnşaat Mühəndisliyi üzrə bakalavr dərəcəsinə (1968) və Mançester Universitetində magistr dərəcəsinə (1973) və mühəndislik üzrə fəlsəfə doktoru (1978) dərəcəsinə malikdir. Liverpul Universitetini bitirdikdən sonra 1969-cu ildə Süleymaniyyə Universitetində müəllim kimi fəaliyyətə başlayıb. İraqa qayıtdıqdan sonra qaynı Cəlal Təlabaninin rəhbərlik etdiyi KYB-nin fəal üzvü olub.

O, Şanaz İbrahim Əhmədlə evlidir və üç uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Anarxiyanın oğulları

**Anarxiyanın oğulları** () — Kart Satter tərəfindən yaradılmış ABŞ teleserialı. 3 oktyabr 2008-ci ildən 9 dekabr 2014-cü ilədək FX telekanalında nümayiş olunub. Serial Kaliforniyanın uydurma şəhəri Çarminqdə qanunsuz fəaliyyətlərlə məşğul olan bayker klubundan bəhs edir. Kluba Ceks Teller (Çarli Hannem) rəhbərlik edir.

## İstinadlar
Çarli Hannem

**Çarli Hannem** (; ) — Böyük Britaniya aktyoru. O, "Anarxiyanın oğulları" teleserialının baş qəhrəmanı Ceks Telleri ifa etdiyinə görə tanınır. Bu roluna görə bir çox mükafata namizədlik əldə etmişdir.

## Həyatı
Çarlz Metty Hannem 10 aprel 1980-ci ildə Nyukasl-apon-Taynda anadan olub. Onun anası Ceyn Bell balet rəqqası, atası Vilyam Hannem isə iş adamıdır. Onun nənəsi portret rəssamıdır. Çarli anasının yeganə valideyn olmasına baxmayaraq, onu həqiqətən yaxşı büyütdüyünü söyləyir. Onun Vilyam adlı böyük qardaşı və anasının evliliyindən olan Oliver və Kristian adlı iki kiçik ögey qardaşı var. 

Çarlinin anası o, 12 yaşında olarkən evlənib. Ailə daha sonra İngiltərənin Melmbury bölgəsinə köçüb. Çarli uşaq yaşlarında reqbi oyanır və sinif yoldaşları ilə dava edirdi. O, məktəbi başa vurduqdan sonra incəsənət kollecində film üzrə təhsil almışdır.

## Filmoqrafiya
* İnsan övladı (2006)
* Pacific Rim (2013)
* Crimson Peak (2015)
* The Lost City of Z (2016)
* King Arthur: Legend of the Sword (2017)
* Kəpənək (2017)
* Triple Frontier (2019)
* The Gentemen (2019)

## İstinadlar
Kəşfiyyat Nazirliyi (İran)

**Kəşfiyyat Nazirliyi** (, *[[Romanizasiya|Rom]]: Vezarat-e Ettelaat-e Jomhuri-ye Eslami-ye Iran*) — İran İslam Respublikasının əsas kəşfiyyat və təhlükəsizlik orqanıdır. Nazirlik 1984-cü ildə yaradılmış və ölkənin milli təhlükəsizliyini təmin etmək, daxili və xarici təhdidlərə qarşı mübarizə aparmaq məqsədini daşıyır. 

## Tarix
Kəşfiyyat Nazirliyi İran İslam İnqilabından (1979) sonra, ölkədəki müxtəlif kəşfiyyat və təhlükəsizlik xidmətlərinin birləşdirilməsi ilə yaradılmışdır. İnqilabdan əvvəl İranın əsas kəşfiyyat orqanı SAVAK (Milli Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Təşkilatı) idi. Lakin SAVAK inqilabdan sonra ləğv edildi və onun yerinə yeni bir qurumun yaradılmasına ehtiyac yarandı. 1984-cü ildə Kəşfiyyat Nazirliyi rəsmi olaraq təsis edildi və fəaliyyətə başladı.

Kəşfiyyat Nazirliyi birbaşa İranın Ali Liderinə tabedir və onun fəaliyyətləri İran hökumətinin digər qurumları ilə sıx əlaqədə həyata keçirilir. Nazirliyin rəhbəri İran prezidenti tərəfindən təyin edilir və parlament tərəfindən təsdiqlənir. Nazirliyin strukturu tam olaraq ictimaiyyətə açıqlanmasa da, onun müxtəlif şöbələrdən və bölmələrdən ibarət olduğu məlumdur. Bu bölmələr daxili təhlükəsizlik, xarici kəşfiyyat, kiber təhlükəsizlik və digər sahələr üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Nazirlərin siyahısı
# Mohammad Reyshahri
# Ali Fallahian
# Ghorbanali Dorri-Najafabadi
# Ali Younesi
# Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i
# Majid Alavi
# Mahmoud Ahmadinejad
# Heydar Moslehi
# Mahmoud Alavi
# Esmaeil Khatib (Hal-hazırda 2023)

## Həmçinin bax
* SAVAK

## İstinadlar

## Əlavə
* Yves Bonnet, *Vevak, au service des Ayatullahs: Histoire des services secrets iranians*, Timee-Editions, Boulogne-Billancourt, 2009. . (in French)
Qız qalası (Miyanə)

**Qız Qalası** — Miyanədə yerləşən memarlıq abidəsi.

## Ümumi məlumat
Qala elə tikilib ki, az qala üç tərəfdən təbii qayalarla əhatə olunub. Qalanın içində su anbarları, eləcə su quyuları var. Bu qala Şah Abbas Səfəvinin dövründə dağıdılıb ki, bunun səbəbi həmin dövrdə Azərbaycan türklərinin Səfəvilərin siyasətinə qarşı çıxması hesab olunur. Qeyd etmək lazımdır ki, Şah Abbas Səfəvinin başkəndi Azərbaycandan İsfahana köçürməsi, erməniləri, gürcüləri və farsları sarayda işə alaraq qızılbaş türkləri saraydan uzaqlaşdırması azərbaycanlıları çox acıqlandırmışdı.

Qız körpüsünün qərb sahilində Qaflantı dağından böyük, sıldırım bir qayanın üstündə hündürlüyü 14 metr olan bir qala tikilmişdir ki, buna "Qız qalası" deyilir.

## Ümumi memarlığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ceks Teller

**Cekson Neteniel "Ceks" Teller** — ABŞ teleserialı "Anarxiyanın oğulları"nın baş qəhrəmanı. Çarli Hannem tərəfindən canlandırılıb. Ceks qanundan kənar motosiklet klubunun üzvüdür, o, əvvəlcə klubun vitse-prezidenti, daha sonra isə prezidenti olur. Onun rəhbərlik etdiyi bu klub Anarxiya Oğulları Motosiklet Klubu Redvud Original (SAMCRO) adlanır. Klub Kaliforniya ştatının Charming adlı uydurma şəhərciyində fəaliyyət göstərir.

## Həyatı
Ceks Teller 1978-ci ildə anadan olub. Onun anası Con atası isə Qemma Tellerdir. Onun müharibə veteranı olan atası vaxtı ilə SAMCRO motosiklet klubunun qurucusu və prezidenti olmuşdur. Ancaq atası 1993-cü ildə avtomobil qəzasında ölür. Bu hadisədən sonra klubun rəhbər vəzifəsi Kley Morrova keçir. Kley onun anası ilə evlənərək onun ögey atası olur. Ceks avtomobilləri təmir etməyi öyrənib və GED diplomunda malikdir. 

Ceks serialda baykerlərin adətən geyindiyi ağır çəkmələr əvəzinə ağ Nike Air Force 1 idman ayaqqabısı geyinməkdədir. Ceks serialın sonuna qədər 46 adam öldürüb.

## İstinadlar
Seyyid İsmayıl Xətib

**Seyyid İsmayıl Xətib** () — İranın 13-cü hökumətində informasiya naziri vəzifəsini tutan iranlı siyasətçi və din xadimidir. Bəzi mənbələr onu SEPAH və Seyid Əli Xameneiyə yaxın radikal din xadimi kimi tanıdır.

## İnformasiya Nazirliyi
Seyyid İsmayıl Xətib 3 Şəhrivar 1400-cü ildə Seyid İbrahim Rəisi tərəfindən 13-cü hökumətdə informasiya naziri olaraq təklif edilən İslam Şurasına təqdim edildi və 222 lehinə, 48 əleyhinə və 17 bitərəf səslə etimad səsi aldı. İslam Şurası informasiya naziri vəzifəsini öz üzərinə götürəcək.

## Təhlükəsizlik və kəşfiyyat qeydləri
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun yaranmasından sonra Xətib 1359–1360-cı illərdə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun kəşfiyyat təşkilatının qabaqcılları arasında idi. Bir müddət məhkəmə müdafiəsi və informasiya mərkəzinin rəhbəri olub. Onun bu dövrdə SEPAH-dakı rolu tam aydın deyil; Amma onun Möhsün Rezai ilə sıx əməkdaşlıq edərək İslam Respublikasına qarşı çıxan kürdlərin öldürülməsində iştirak etdiyi bildirilir.

## Elmi qeydlər
İsmayıl Xətib Seyid Əli Xamenei, Fazel Lənkərani, Məkarim Şirazi və Misbah Yəzdinin tələbələrindən biridir. Xətibin kəşfiyyat və təhlükəsizlik işlərində uzun bir tarixə malik olmasına baxmayaraq, onun təhsili yalnız İslam fiqhi sahəsində olub və kəşfiyyat və siyasət elmi ilə heç bir əlaqəsi yox idi.

## Boykot
Seyid İsmayıl Xətib ABŞ Maliyyə Nazirliyi tərəfindən 9 sentyabr 2022 (18 Şəhrivar 1401) tarixində Amerika Birləşmiş Ştatları və onun müttəfiqlərinə qarşı kiber fəaliyyətlər həyata keçirdiyi üçün sanksiyaya məruz qalıb. Bu sanksiya İran Xalq Mücahidləri Təşkilatının hazırkı qərargahı olan Albaniyaya edilən kiberhücumdan sonra həyata keçirilib. Amerika bu hücumlara görə İranı məsul hesab edir, lakin İran Xarici İşlər Nazirliyi bu iddianı təkzib edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cladochaeta

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Shazam

Shazam, səs və musiqi tanımağa imkan verən bir tətbiqdir və istifadəçilərə eşitdikləri səs və musiqini tanımağa, onun haqqında məlumat əldə etməyə və müxtəlif əyləncəli və funksional xüsusiyyətlərdən istifadə etməyə imkan verir. Baş qərargahı Londonda yerləşir. Shazam, mobil tətbiqlər, veb saytlar və brauzer əlavələri kimi müxtəlif platformalarda mövcuddur. Shazam, mobil telefon mikrofonunun vasitəsi ilə səsi qeyd edir və bu səsi analiz edib tanımaq üçün öz bazasından istifadə edir. Shazam tətbiqi bir çox funksiyaya malikdir. Şazam istifadəçilər musiqini tanıdan zaman, ifaçıların məlumatlarını və mahnının adı ilə birlikdə mahnını sözlərini də təqdim edir. Şazam Spotify, Apple Music və digər musiqi platformalarını da dəstəkləyir . Əlavə olaraq, Shazam-dan əldə edilən məlumatlar, istifadəçilərə ən çox dinlənən mahnılar, ifaçılar və trendlər kimi məlumatları da təqdim edir. 2018-ci ildə, Apple Şirkəti Shazamı satın alaraq tətbiqi öz ekosistemi ilə inteqrasiya etmişdi. Shazam play market platformasından 500 miliyyon dəfədən çox yüklənib.  
## Shazam funksiyaları
* **Musiqi Tanımaq**. Shazam, səsləri və musiqini tanımağa yardım edir. Mobil cihazınızdakı mikrofonu və kameranı istifadə edərək mahnıları, reklamları və digər səsləri tanımağa imkan verir.
* **Mahnının Məlumatları**. Tanınan mahnının adı, ifaçısı, ifa tarixi və digər məlumatlar tətbiq tərəfindən istifadəçiyə təqdim edilir.
* **Mahnıları Qeydə Almaq və Paylaşmaq**. İstifadəçilər tanınan mahnıları tətbiqdə saxlaya, əlavə məlumat əldə edə, və hətta sosial media platformalarında paylaşa bilər.
* **Mahnıya Əsaslanan Top Listlər** Shazam, ən çox tanınan mahnıları, ifaçıları və trendləri göstərən qlobal və yerli top listlər təqdim edir.
* **Musiqi Təklifləri**. Shazam, tanınan mahnı əsasında istifadəçilərə oxumağını və eşitməyini tövsiyə edə biləcək digər mahnılar və ifaçılar təklif edə bilir.
* **Apple Music və Digər Musiqi Xidmətləri ilə İnteqrasiya**. Shazam, tanınan mahnını digər musiqi xidmətləri ilə əlaqələndirərək istifadəçinin mahnını oxumaq və yadda saxlamaq üçün çeşitli musiqi platformalarına inteqrasiya imkanı verir.
* **QR Kodlarını Tanımaq**. Shazam, QR kodları tanımaq və bu kodlar köməui  ilə məzmun, reklamlar və əlavə məlumatlar əldə etmək imkanı da təqdim edir.

Shazam, tanınan mahnı ilə əlaqəli digər məlumatları da təqdim edir. Bu məlumatlar arasında ifaçının biografiyası, albomları, konsert tarixləri və müxtəlif musiqi məlumatları da ola bilər.

## İstinadlar
Prezident medalı (İsrail)

**İsrail Prezidentinin Şərəf Medalı - Prezident medalı** (  , *Itur Nesi Medinat Yisra'el* ) İsrail Dövlətinin

Prezidenti tərəfindən verilən ən yüksək mülki medaldır.

## Tarix
Ordenin təltif edilməsi ilk dəfə 2012-ci ildə elan edilmiş və təqaüddə olan Ali Məhkəmənin sədri Meir Şamqarın rəhbərlik etdiyi komitənin tövsiyəsi əsasında Prezident Şimon Peres tərəfindən Prezident Konfransı çərçivəsində beş nəfərə və bir təşkilata verilmişdir. 

Peresin prezidentlik müddətinin sonuna kimi mükafat 26 dəfə verilib. Prezident Reuven Rivlin səlahiyyət müddəti ərzində (2014-2021) ordenə kimsə layiq görülməyib. 2022-ci ildə prezident Yitzhak Hersoqun andiçmə mərasimindən sonra orden üçün namizədlərin irəli sürülməsi üçün çağırış dərc edildi. Elə həmin il ABŞ prezidenti Co Bayden 2022-ci ildə İsrailə səfəri zamanı Prezident Medalını aldı.
## Meyarlar

* Əsasnaməyə əsasən, orden bir aktda və ya davam edən fəaliyyətdə müəyyən edilmiş standartlardan ən azı birinə cavab verən şəxsə və ya təşkilata veriləcək: Namizəd İsrail Dövləti üçün unikal töhfə verib və ya öz fəaliyyət sahəsində və ya nailiyyətlərində cəmiyyətdə iz qoyubsa.
* Namizəd İsrail Dövlətinin imicini yüksəldib və onun dünyadakı imicinə unikal töhfə veribsə.Namizəd sahibkarlıq, innovasiya, yaradıcılıq və s nümunəsidirsə.
* Orden iki illik müddətə təyin edilən 5-9 ictimai xadimdən ibarət məsləhət komitəsinin təqdimatı əsasında prezident tərəfindən təntənəli şəkildə verilir və bu müddət uzadıla bilər və təyin edən prezidentin səlahiyyət müddətinin sonunda başa çatır. Orden canlı insanlara verilir, lakin mərhumun namizədliyi hələ sağ ikən təqdim olunubsa, ona verilə bilər. Namizədliyi sənədlər və tövsiyələrlə birlikdə İsrail Dövlətinin istənilən sakini və İsraildə fəaliyyət göstərən istənilən təşkilat təklif edə bilər.

## Dekorasiya dizaynı
İlk bəzək Yossi Matatiyo tərəfindən hazırlanmışdır və yuxarıda Şimal Ulduzu və Menorah simvolu olan kiçik arabanın birləşməsindən ibarət yuvarlaq qızıl medaldan ibarətdir. Yuxarıda İsrail Dövləti Prezidentinin dekorasiyasının yazısı, aşağısında isə “yuxarıdan və yuxarıdan” 

2023-cü ildə İsrail Dövlətinin 75-ci ildönümü şərəfinə Prezident Evi Prezidentin bəzəyinin yenidən dizayn edilməsinə çağırış etdi.

## İsrail Dövlətinin Prezidentinin ordeni ilə təltif olunan tanınmış şəxslər

## İstinadlar
Monbiju Sarayı

**Monbiju Sarayı** (alm. Schloss Monbijou)—keçmiş Barokko üslubunda tikilən, Berlin də Hohensollern sarayıdır.

## Haqqında
Berlinin Mitte bölgəsindəki Şpree çayı sahilində Müasir Bode Muzeyinin qarşısında yerləşirdi.  
1649-1706 ildə cı illərdə inşa edilmişdir və Berlinin mərkəzindəki gözəl mənzərələrə sahib idi.
Saray İkinci Dünya müharibəsi zamanı dağıdılıb, 1960 cı ildə təmamilə sökülüb. 
Prussiya kralı Vilhelminanın xatirələrinə görə, 1719-cu ildə çar I Pyotr Berlində olduğu müddətdə həyat yoldaşı və Meklenburq hersoqlarının müşayiəti ilə 400 xanımdan ibarət kraliçanın müşayiəti ilə Hollandiyadan qayıdarkən Monbiju sarayında qalırdı. Təntənəli qəbulları sevməyən Pyotr,açıq şəkildə Prussiya kralı I Fridrix Vilyamdan ona kraliçanın zövq qalasında bir otaq verməsini xahiş etdi. Kraliça Sofiya Doroteya bu qərardan razı deyildi o, yeni qalasını təchiz etmək üçün çox vəsait sərf etmişdi.
Rus qonaqlarının əmlaka ziyan vurmaqları haqqında düşünürdü. Əvvəlcədən saraydan bahalı mebellər və köhnə əşyalar yığışdırıldı.
Prussiyalı Vilhelminanın xatirələrinə görə, Pyotr arvadını sarayın erotik heykəllərindən birini öpməyə məcbur edib, itaətsizlik halında arvadının başını kəsəcəyi ilə hədələyib. Sonradan saraydan heykəlləri, həmçinin I Fridrixin əldə etdiyi kəhrəba ilə bəzədilmiş qiymətli şkafı çıxartdı.

## Şahzadələrin iqamətgahı
1712-ci ildən kiçik saray Hannoverli Sofiya Doroteyanın yay iqamətgahı kimi xidmət edirdi, o, 1706-cı ildə I Frederikin oğlu və varisi Prussiya kralı I Fridrix Vilyam ilə evləndi. Həm o, həm də qayınatası sarayın adının "Monbijou" ("mənim zinətim"və ya "gözəlliyim") deməkdir. 
1717-ci ildə Rusiya çarı I Pyotr onun sarayında xaricə səyahət edərkən iki gün Monbijuda qaldı. Məlumatlara görə rusiyalı qonaqlar ayrıldıqdan sonra mülkü "tam qarışıqlıq" içində tərk ediblər. 
Doroteyanın oğlu Böyük Fridrix taxt-taca oturan kimi sarayı modernləşdirdi və xeyli genişləndirdi. Onun memarı, bütün kral binalarının rəhbəri və Sanssouci'nin memarı Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff olmuşdur.

Sarayın öz körpüsü var idi, çünki məhkəmə üzvləri tez-tez tıxaclara düşməmək üçün su yolları ilə rahatlıqla gəlməyə üstünlük verirdilər.
1757-ci ildə Kraliça Sofi Doroteyanın ölümündən sonra sarayda uzun müddət yaşayış olmayıb.
Bu gün Monbijou sarayından heçnə qalmayıb. Onun yerində Monbijou Parkı yerləşir — bu park Berlin sakinləri və turistlər üçün istirahət məkanı kimi istifadə olunur. Yaxınlığında həmçinin Bode Muzeyi və Muzey Adası yerləşir.

## Ədəbiyyat
* Thomas Kemper: Schloss Monbijou. Von der Königlichen Residenz zum Hohenzollern-Museum. Nicolai Verlag: Berlijn 2005; ISBN 3-89479-162-4
* Folkwin Wendland: Berlins Gärten und Parke von der Gründung der Stadt bis zum ausgehenden neunzehnten Jahrhundert; (Het klassieke Berlijn); Propyläen: Berlijn 1979; S. 247—257; ISBN 3-549-06645-7.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Mobiju Sarayı
Clappia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bandırma Onyedi Eylül Universiteti

**Bandırma Onyedi Eylül Universiteti** (BANU) — Türkiyənin Balıkəsir şəhərinin Bandırma rayonunda 2015-ci ildə qurulan dövlət universiteti.

## Tarixi
Universitetin tarixi 3 iyul 1993-cü il tarixli 3897 saylı qanunla Balıkəsir Universitetinin nəzdində qurulan və 18 oktyabr 1993-cü ildə İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültələri ilə təhsilə başlayan Bandırma İqtisadiyyat və İdarəetmə Fakültəsindən başlayır. Elə həmin il Bandırma Peşə Məktəbi, sonrakı illərdə isə Balıkəsir Universitetinin tərkibində Gönen Peşə Məktəbi, Manyas Peşə Məktəbi, Erdek Peşə Məktəbi və Bandırma Sağlamlıq Məktəbi təhsil və təlim fəaliyyətlərinə başlamışdır. Bölgənin ehtiyacları və bölgə əhalisinin sıx tələbi nəticəsində Bandırma Onyedi Eylül Universiteti 23 aprel 2015-ci il tarixli 6640 saylı Qanunla Balıkəsirdə ikinci universitet olaraq quruldu.

Universitetin adı 1922-ci il 17 sentyabr tarixindən — istiqlaliyyət müharibəsi zamanı Bandırmada düşmən qüvvələrinə son güllənin atıldığı və Türkiyə müstəqilliyinin əbədi olaraq qorunub saxlanacağının qeyd edildiyi gündən gəlir.

Universitet hazırda 12 fakültə, 1 institut, 1 kollec, 8 peşə məktəbi və 19 tətbiq və araşdırma mərkəzi ilə ümumilikdə 11 kampusda təhsil və tədqiqat fəaliyyətini davam etdirir.

## Fakültələri
* Tibb fakültəsi
* Dənizçilik fakültəsi
* İqtisadiyyat və İnzibati elmlər fakültəsi
* Humanitar və Sosial elmləri fakültəsi
* Mühəndislik və Təbiət elmləri fakültəsi
* Ömər Seyfəddin adına Tətbiqi elmlər fakültəsi
* Sağlamlıq Elmləri fakültəsi

## Kollecləri
* Xarici Dillər kolleci

### Peşə kollecləri
* Ədliyyə Peşə kolleci
* Bandırma Peşə kolleci
* Bandırma OSB Texniki Elmlər Peşə kolleci
* Dənizçilik Peşə kolleci
* Erdek Peşə kolleci
* Gönən Peşə kolleci
* Manyas Peşə kolleci
* Sağlamlıq Xidmətləri Peşə kolleci

## İnstitutları
* Sosial Elmləri İnstitutu
* Səhiyyə Elmləri İnstitutu
* Elm və Texnologiya İnstitutu
* Gönen Geotermal İnstitutu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Antonov (dəqiqləşdirmə)

* Antonov (şirkət)
* Antonov (zavod)
* Antonov An-26
* Antonov An-70
* Antonov An-124 Ruslan
* Antonov An-225

## Həmçinin bax
* Antonov
Xavyer Miley

**Xavyer Xerardo Miley** (, ; ) — Argentina siyasətçisi və dövlət xadimi, iqtisadçısı, yazıçısı, 20 noyabr 2023-cü ildən Argentina prezidenti. O, dünya tarixində ilk libertarian prezidentdir. Miley siyasətə daxil olmazdan əvvəl iqtisadçı kimi iqtisadiyyat və siyasətə dair çoxsaylı kitabın müəllifi və fərqli siyasi fəlsəfəsi ilə şöhrət qazanmışdır.

Miley bir iqtisadçı kimi Avstriya məktəbinin hay-küylü tərəfdarıdır. O, Argentinanın müxtəlif administrasiyalarının maliyyə siyasətini tənqid etmiş və dövlət xərclərinin azaldılmasını müdafiə etmişdir. O, universitet professoru kimi iqtisadçılar üçün makroiqtisadiyyat, iqtisadi artım, mikroiqtisadiyyat və riyaziyyat üzrə kurslar vermişdir. Miley həmçinin çoxsaylı kitablar müəllifi və radio proqramlarına ev sahibliyi edirdi.

Miley 2021-ci ildə siyasətə daxil olmuşdur və "Azadlıq gəlir" partiyasının təmsilçisi olaraq Buenos-Ayres şəhərinin deputatı seçilmişdir. O, deputat olduğu dövrdə qanunvericilik fəaliyyətini səsvermə ilə məhdudlaşdırmış, bunun əvəzinə Argentinanın siyasi elitası kimi təsvir etdiyi şeyi və yüksək dövlət xərclərinə meylini tənqid etməyə yönəlmişdir. Miley vergiləri artırmayacağına söz vermiş və deputat maaşını aylıq lotereya vasitəsilə ianə etmişdir. O, daha sonra 2023-cü il prezident seçkilərində Serxio Massanı məğlub edərək ölkədə davam edən Argentina iqtisadi böhranının arxasında peronizmin ideoloji üstünlüyünü ittiham edən platformada çıxış etmişdir.

Milei parlaq şəxsiyyəti, fərqli şəxsi üslubu və güclü media varlığı ilə tanınır. O, siyasi cəhətdən sağçı libertarian, populist və ultraliberal kimi təsvir olunduğu halda, özünü minarxist və anarxo-kapitalist prinsiplərinə uyğunlaşdıran liberal libertarian kimi tanıdır. Onun fikirləri onu Argentinanın siyasi mənzərəsində fərqləndirir və əhəmiyyətli ictimai diqqət və qütbləşdirici reaksiyalar qazandı. O, Argentina Mərkəzi Bankının ləğv edilməsini təklif etmişdir və bu, de-fakto dollarlaşmış iqtisadiyyatla nəticələnəcək, ölkənin fiskal və struktur siyasətinin hərtərəfli yenidən qurulmasına gətirib çıxaracaq. Onun narkotik, silah, fahişəlik, eynicinsli evlilik, seksual oriyentasiya və cinsi kimlik kimi mövzularda seçim azadlığını dəstəkləməsinə baxmayaraq, aborta, evtanaziyaya və cinayətkarların immiqrasiyasına qarşı ümumi müqaviməti bununla ziddiyyət təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Argentina dövlət başçılarının siyahısı

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
* Javier Milei's Government Plan Unveiled 
* Bases de acción política y plataform electoral nacionale 2023 
* Biography by CIDOB
Media

**Media** — kommunikasiyada məzmun saxlamaq və çatdırmaq üçün istifadə olunan kommunikasiya vasitələri və ya alətləri. Bu termin əsasən çap mediası, nəşriyyat, xəbər mediası, fotoqrafiya, kino, yayım (radio və televiziya), rəqəmsal media və reklam kimi kütləvi informasiya vasitələrinin kommunikasiya sənayesinin komponentlərinə aid edilir.

Əhəmənilər dövləti (çaparxana) və Roma imperiyası da daxil olmaqla, poçt kimi uzun məsafəli rabitə sistemlərinə imkan verən erkən yazı və kağızın inkişafı medianın erkən formaları kimi şərh edilə bilər. Hovard Reynqold kimi yazıçılar insan kommunikasiyanın ilk formalarını, məsələn, Lasko mağara təsvirlərini və erkən yazıları medianın ilk formaları kimi qələmə vermişdilər. Media tarixinin başqa bir çərçivəsi Şove mağarasının təsvirləri ilə başlayır və insan ünsiyyətini qısa səs diapazonundan kənara çıxarmağın digər yolları ilə davam edir: tüstü siqnalları, iz işarələri və heykəllər.

Kommunikasiya kanalları ilə bağlı müasir tətbiqində *media* termini ilk dəfə kanadalı kommunikasiya nəzəriyyəçisi Marşall MakLuhan tərəfindən "*Counterblast*" (1954) əsərində istifadə edilmişdir: "Media oyuncaq deyil; onlar Ana Qaz və Piter Pan rəhbərlərinin əlində olmamalıdır. Onları yalnız yeni rəssamlara həvalə etmək olar, çünki onlar sənət formalarıdır". 1960-cı illərin ortalarında bu termin Şimali Amerika və Birləşmiş Krallıqda geniş istifadə edilməyə başlanmışdır. *Kütləvi informasiya vasitələri* ifadəsi, Henri Luis Menkenə görə, ABŞ-də hələ 1923-cü ildə istifadə edilmişdir.

## Elektron media
Telekommunikasiya sahəsindəki inkişaflar mediaya analoq və rəqəmsal media vasitəsilə uzun məsafəli bağlantı yaratmaq imkanı vermişdir.

Müasir kommunikasiya vasitələrinə çox sayda insanlar arasında uzun məsafəli mübadilə daxildir. Ənənəvi yayım mediası və kütləvi informasiya vasitələri birdən çox ünsiyyətə üstünlük verir (televiziya, kino, radio, qəzet, jurnal və sosial media ).

### Sosial media
Elektron media, xüsusən də sosial media XXI əsrdə insanların istifadə etdiyi ən yaxşı media formalarından birinə çevrilmişdir. Sosial media və sosial şəbəkələrdən istifadə edənlərin faizi 2005-ci ildəki 5%-dən 2019-cu ildə 79%-ə yüksəlmişdir. "Instagram", "Twitter", "Pinterest", "TikTok" və "Facebook" ən çox istifadə edilən sosial media platformalarıdır. Bir insanın sosial mediada keçirdiyi orta vaxt gündə 2,5 saatdır. Sosial medianın geniş yayılması insanların başqaları ilə ünsiyyət qurmasında və məlumat almasında da dəyişikliyə səbəb olmuşdur. İnsanların təxminən 53%-i xəbərləri oxumaq üçün sosial mediadan istifadə edir.

## Həmçinin bax
* Media manipulyasiyası
* Media psixologiyası

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* McQuail, Denis (2001) *McQuail's* *Mass Communication Theory* (fourth edition), Sage, London, pp.&nbsp;16–34. MAS
* Biagi, S. (2004). Media Impact. Wadsworth Pub Co, 7th edition.
* Caron, A. H. and Caronia, L. (2007). Moving cultures: mobile communication in everyday life. McGill-Queen's University Press.
* *Ehab Mohamed Cabir İsmail*. QLOBAL SİYASƏT VƏ MEDİADA ALQORİTMİK NARRATİV GÜC (2010–2025). Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2026, Cild 7, Say 1, Sıra 24. ss.166-174

## Xarici keçidlər
Pakistan Quru Qoşunları

**Pakistan Quru Qoşunları** (urdu. پاک فوج ingilis. *Pakistan Army*) – Pakistan Silahlı Qüvvələrinin ən qədim, böyük hissəsidir və quruda hərbi əməliyyatlar aparmasında cavabdehdir.
Denni Boyl

**Denni Boyl** (; ) — İngiltərə rejissoru və kinoprodüseri. Onun ilk ekran əsəri olan "Shallow Grave" filmi "BAFTA" mükafatına layiq görülüb. Boylun narkotik aludəçilərindən bəhs edən filmi "Treynspottinq" 21-ci əsrin ən yaxşı 10 Britaniya filmi siyahısında yer alır. Denni Boylun ən görkəmli işi isə "Xarabalıqdan çıxmış milyonçu" filmi olub. Bu filmə görə o, "Oskar", "Qızıl Qlobus", və "BAFTA" mükafatlarına layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
* Treynspottinq (1996)
* Çimərlik (2000)
* 28 gün sonra (2002)
* 28 həftə sonra (2007)
* Günəşin işığı (2007)
* Xarabalıqdan çıxmış milyonçu (2008)
* 127 saat (2010)
* Stiv Cobs (2017)
* T2 Treynspottinq (2017) 

## İstinadlar
Öküz döyüşçüsü

**Öküz döyüşçüsü** ( ;  ) və ya **matador** — öküz döyüşü ilə məşğul olan şəxs. Öküz güləşləri əsasən ispan mədəniyyəti yaşanan ölkələrdə (İspaniya, Portuqaliya, Ekvador, Peru və s.) təşkil olunur. Öküzü nizə ilə yaralayan oyunçu "pikador" () adlanır və öküzü öldürən oyuncu "matador" adlanır. Buğa güləşləri heyvansevərlər tərəfindən ən çox tənqid olunan idman növlərindən biridir.
Arxeometallurgiya

**Arxeometallurgiya** arxeoloji tapıntıların metallurgiyası ilə məşğul olan arxeometriyanın tədqiqat sahələrindən biridir.

Bu gün Mis dövrü, Tunc dövrü və Dəmir dövrü kimi adlandırılan dövrlər mədəni inkişafları təsnif etmək üçün şərh edilən mis, tunc və dəmir kimi materialların istifadəsi nəticəsində yaranmışdır. Arxeometallurgiya bu metalların istehsalı, emalı və istifadəsi ilə yaxından məşğul olan tədqiqat sahəsidir. Bundan başqa, arxeometallurgiya tədqiqatları nəticəsində materialların mənşəyi və haradan çıxarıldığı da müəyyən edilə bilər. Bundan əlavə, zərgərlik və sikkələr arxeometallurgiyanın tədqiqat sahəsinə daxil olan obyektlər sırasındadır.

## Həmçinin bax
* Arxeologiya
* Metallurgiya

## Xarici keçidlər
Metallurgiya Azərbaycan sənayesinin prioritet sahəsidir
Niyaz Hacıyev

**Niyaz Adil (Ədil) oğlu Hacıyev** () — Azərbaycan dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Şuşa Rayon Komitəsinin birinci katibi (1980–1988).

## Həyatı
Niyaz Ədil oğlu Hacıyev 1941-ci ildə hazırkı Füzuli rayonunun Üçbulaq kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Baytarlıq fakültəsini bitirmiş və Şuşa rayonuna işləməyə təyinat almışdır. Bir ilə yaxın rayonun Malıbəyli kənd baytarlıq məntəqəsinin müdiri işləmiş, 1971–1973-cü illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Şuşa Rayon Komitəsində şöbə müdiri, 1973–1978-ci illərdə isə rayon və Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti (DQMV) partiya komitələrində təlimatçı vəzifələrində çalışmışdır.

Niyaz Hacıyev 1978-ci ildə Azərbaycan KP Mardakert Rayon Komitəsinin ikinci katibi, 1980-ci ildə isə Şuşa Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir. 1981–1985-ci illərdə qiyabi olaraq Ali Partiya Məktəbində təhsil almış və buranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Dağlıq Qarabağ Vilayət Partiya Komitəsinin büro üzvlüyünə namizəd olan Niyaz Hacıyev Qarabağ hadisələri zamanı fəal çalışmışdır. 1988-ci ilin iyun ayında o, bir qrup azərbaycanlı deputatdan imza toplayaraq DQMV-nin ləğv edilməsi məsələsini ilk dəfə rəsmən Azərbaycan SSR Ali Soveti qarşısında qaldırmışdır. Həmin il Ermənistandan deportasiya edilmiş azərbaycanlıları Şuşa rayonunda yerləşdirdiyinə görə DQMV Partiya Komitəsi bürosunda onun məsələsinə baxılmış, Arkadi Volskinin tələbi ilə 1988-ci ilin avqust ayında Əbdürrəhman Vəzirov tərəfindən Azərbaycan KP Şuşa Rayon Komitəsinin birinci katibi vəzifəsindən azad edilmişdir.

Şuşa rayonunun rəhbəri vəzifəsindən azad edilərək Bakıya göndərildikdən sonra Niyaz Hacıyev uzun illər Nazirlər Kabinetində sektor müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası Proqnozçular İttifaqını təsis etmiş və rəhbəri olmuşdur.

Niyaz Hacıyev Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, 20 Yanvar faciəsindən sonra partiyanı tərk etmiş ilk azərbaycanlılardan olmuşdur.

Niyaz Hacıyev 31 avqust 2023-cü ildə vəfat etmişdir.

## Kitabları
* Bakı qırğını. Bakı. 1990
* Uzun ömrün sirri və təşkili. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 2001
* Dağlıq Qarabağın tarixindən sənədlər. Bakı: Gənclik. 2005

## İstinadlar
Sem Altman

**Sem Altman** (; ) — Amerikalı sahibkar və investor. 2019-cu ildən OpenAI-nin baş icraçı direktorudur 2014-2019-cu illərdə Y Combinator-un prezidenti vəzifələrində çalışıb.
## Erkən həyatı və təhsili
Altman yəhudidir və Missuri ştatının Sent-Luis şəhərində böyüyüb. Anası dermatoloqdur. Səkkiz yaşında ilk kompüterini, Apple Macintosh-u alıb. Altmanın "uşaqlıq kumiri" Stiv Cobs idi. O, Missuri ştatının Ladue şəhərindəki Con Berrouz adına özəl məktəbdə oxuyub.

2005-ci ildə Stenford Universitetində bir il kompüter elmləri üzrə təhsil aldıqdan sonra bakalavr dərəcəsi almadan təhsilini yarımçıq qoyub.

## Karyerası
2005-ci ildə, 19 yaşında olan Altman, Loopt adlı sosial şəbəkə mobil tətbiqini yaradıb. Baş direktor olan Altman şirkət üçün 30 milyon dollardan çox vençur kapitalı topladı, lakin Loopt-a kifayət qədər istifadəçi cəlb edə bilmədi. Sosial şəbəkə 2012-ci ilin mart ayında Green Dot Corporation tərəfindən 43,4 milyon dollara satın alındı. Növbəti ay Altman qardaşı Cek Altman ilə birlikdə Hydrazine Capital-ı təsis etdi. Altman Loopt-da işlədiyi müddətdə sinqa xəstəliyinə tutulmuşdu.

Altman 2014-cü ildə Reddit-in CEO-su Yişan Vonq istefa verdikdən sonra səkkiz gün Reddit-in baş direktoru olub. O, 10 iyul 2015-ci ildə Stiv Hufmenin baş direktor vəzifəsinə qayıtdığını elan edib.
## OpenAI
OpenAI ilk əvvəl Altman, Qreq Brokman, İlon Mask, Cessika Livinqston, Piter Til, Microsoft, Amazon Web Services, Infosys və YC Research tərəfindən maliyyələşdirilib. OpenAI 2015-ci ildə fəaliyyətə başlayanda 1 milyard dollar investisiya toplamışdı.

2019-cu ilin mart ayında Altman OpenAI-yə CEO olaraq diqqətini tam cəmləmək üçün Y Combinator-dan ayrıldı. 2019-cu ilin yayına qədər Microsoft-dan 1 milyard dollar investisiya almağa kömək etdi.

Altman 16 may 2023-cü ildə ABŞ Senatının Məxfilik, Texnologiya və Qanun üzrə Məhkəmə Alt Komitəsi qarşısında süni intellektə nəzarət məsələləri ilə bağlı ifadə verdi.

17 noyabr 2023-cü ildə OpenAI-nin idarə heyəti Altmanı baş direktor vəzifəsindən uzaqlaşdırmaq qərarına gəldiyini açıqladı. İdarə Heyəti, Altmanın "ünsiyyətdə tutarlı səmimiyyətinin olmadığını" bildirdi. The Verge bildirirdi ki, Altman vəzifədən uzaqlaşdırıldıqdan bir gün sonra idarə heyəti onu geri qaytarmaq üçün müzakirələr aparırdı. Altman işdən çıxarılmazdan əvvəl investorlara yeni bir şirkət qurmağı planlaşdırdığını bildirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Fuad Ağayev

**Fuad Arif oğlu Ağayev** () — Azərbaycan Respublikasının Müstəqillik Aktının həmmüəlifi, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının sabiq üzvü, Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvü, hüquq müdafiəçisi, vəkil.

## Həyatı
Fuad Arif oğlu Ağayev 1961-ci ildə doğulmuşdur. 1992–1988-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsil almışdır. İngiliscə və rusca bilir.

## Siyasi fəaliyyəti
Fuad Ağayev 1987-ci ilin əvvəllərində Bəxtiyar Tuncay, rəssam Tofiq Aslan, İsfəndiyar Bərxu, Ənvər Yusif Börusoylu və Məhəmməd Hatəmi Tantəkin birlikdə "Çənlibel" Elmi-Ədəbi Birliyini yaratmışdır.

15 may dövlət çevrilişindən sonra yenidən təşkil olunan Mərkəzi Seçki Komissiyasında Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasından Fuad Ağayev Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü seçilmişdir.

3 iyul 1992-ci ildə Bakıda, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının binasında keçirilmiş Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası Təsis Qurultayında Fuad Ağayev partiyanın ilk Mərkəzi Şurasına üzv, ardınca isə Mərkəzi Şura daxili seçkilərlə təşkil olunmuş Siyasi Şuranın üzvü seçmişdir.

Daha sonra Yeni Azərbaycan Partiyası sədri Heydər Əliyevin Azərbaycan Ali Sovetinin sədri və prezidentin səlahiyyətlərini müvəqqəti icra edən şəxs vəzifəsinə seçilməsi Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası daxilində müzakirələrə səbəb olmuşdur. Heydər Əliyev isə qeyri-rəsmi olaraq partiya sədri Etibar Məmmədova və partiya üzvlərinə hakimiyyətdə təmsil olunmağı təklif etmişdir. Partiya daxili müzakirələr nəticəsində təmsil olunmağı dəstəkləyənlər — Babək Hüseynov, Vaqif Kərimov, Qabil Hüseynli, Mübariz Qurbanlı, Vilayət Quliyev, Eldar Salayev, Elçin Əfəndiyev və başqaları partiyadan istefa verərək Azərbaycan Demokratik İstiqlal Partiyasını təsis etmişdir. Əleyhdarlar Nazim İmanov, Fuad Ağayev, İsa Məmmədov, Bəxtiyar Nəcəfov kimi şəxslər olmuşdur. Bu hadisələrdən sonra qurulan I Heydər Əliyev hökumətində Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası üzvləri təmsil olunmasa da, yeni qurulan Azərbaycan Demokratik İstiqlal Partiyası üzvləri müxtəlif vəzifələrə təyin olunmuşdur.

1995-ci il parlament seçkilərindən sonra təşkil olunmuş Mərkəzi Seçki Komissiyasına Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası namizəd göstərməmişdir. Beləliklə, Fuad Ağayevin səlahiyyət müddəti bitmişdir. Partiya 1998-ci il prezident seçkilərindən əvvəl hüquqşünas Altay Hüseynovu üzvlüyə namizəd göstərmiş və yalnız onun 4 avqust 1998-ci ildə Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü seçilməsindən sonra komissiyada təmsil olunmuşdur.

## İstinadlar
İyoboya Muzeyi

– Yaponiyanın Niiqata prefekturasının Murakami şəhərində yerləşən muzey. Yaponiyada yaşayan qızılbalıqlara həsr olunmuşdur.

## Tarixi və xüsusiyyətlər
Muzey 1987-ci ilin aprelində açılmışdır. 1998-ci ilin oktyabrında muzeyin altında Miomote Qızılbalıq Müşahidə Muzeyinin açılışı baş tutmuşdur. 2000-ci ilin martında muzeydə yenidənqurma işləri aparılmışdır. 2018-ci ilin martında muzeyin ümumi ziyarətçi sayı 2,5 milyona çatmışdır.

Muzey Miomote çayının sahilində yaradılmış Qızılbalıq Parkının tərkib hissəsinə daxildir. "İyoboya" sözü Murakami şəhərinin dialektində qızılbalığı bildirmək üçün istifadə olunan sözdür. Tarixən qızılbalıqlar Murakami regionunun xalqı üçün əhəmiyyətli qida mənbəyi olmuşdur. Muzey Miomote çayının Murakami şəhərindən keçən hissəsində qızılbalıq mədəniyyəti və tarixinə həsr olunmuşdur. Mövsümdən asılı olaraq burada qızılbalıqların yumurta qoymasını və yumurtadan çıxmasını müşahidə etmək mümkündür.

2023-cü ilin noyabrında muzey ənənəvi qızılbalıq sərgisi üçün canlı qızılbalığının olmadığını açıqlamışdır. Adətən 60 canlı qızılbalığının sərgiləndiyi muzeydə Yaponiyadakı anomal istilər səbəbilə heç bir qızılbalığı qalmamışdır.

## Qalereya

Iyoboya Kaikan Kannnai.jpg|Muzeyin interyeri.
Salmon park.jpg|Qızılbalıq Parkı.
Salmon House Niigata Murakami 2019,05.jpg|Qızılbalıq Evi.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Təyin olunmuş inyeksiya yerləri

[thumb|right|250px|[Fransanın Strasburq şəhərində yaradılmış xüsusi təyin olunmuş inyeksiya mərkəzində narkotik vasitə istifadəçiləri üçün nəzərdə tutulmuş kabinlər]]
**Təyin olunmuş inyeksiya yerləri** () - Narkotik vasitə istifadəçilərinin steril edilmiş məkanlarda özlərinə venadaxili narkotik vasitələr vurmaları üçün yaradılmış xüsusi məntəqələr. Bu tip təyinat yerlərinin yaradılmasındakı əsas məqsəd narkotik vasitə istifadəçilərinin mümkün yüksək dozadan qaynaqlanan ölüm hallarının qarşısının alınmasıdır. 

Cəmiyyətlər tərəfindən bu tipli mərkəzlərin fəalliyətinə birmənalı münasibət göstərilmir. Bir tərəf xüsusi inyeksiya yerlərinin mövcud olmasını narkomaniyanı təbliğ etdiyini bildirsə də, digər bir tərəf isə İİV başda olmaqla bir çox xəstəliklərin mümkün yoluxma hallarının qarşısının alındığını və ən əsası narkotik vasitə istifadəçilərinin onlara verilən yəni norma həddində narkotik maddə qəbul etdikləri üçün yüksək dozadan ölmə ehtimallarının olmaması səbəbindən sözügedən mərkəzərin fəaliyyətini dəstəkləyirlər. 

Bu tip mərkəzlərin fəaliyyət göstərməsi dövlətlərin qanunveriçilik və siyasi yurisdiksiyası əsasında tənzim olunur. Təyin olunmuş inyeksiya yerlərinin yaradılmasındakı əsas konsepsiya narkomaniyanın cəmiyyətlərə vurduğu zərərin azadılmasından ibarətdir. Şimali Amerikada və Avropada fəaliyyət göstərən TİY mərkəzləri, əsasən, narkotik vasitə istifadəçiləri üçün steril və tək istifadəlik inyeksiya avadanlıqları, müəyyən psixotrop dərmanlar və kiçik səhiyyə xidmətləri təklif edirlər. Bəzi ölkələrdə istifadəçilərə konsultasiyalarda verilməkdədir. TİY mərkəzlərində istifadəçilərə narkotik maddələrinin satışı və ya təşkil edilməsi xidmətləri göstərilmir.

## İstinadlar