open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ümumi marja

**Ümumi marja** — gəlirlə satılan məhsul və ya xidmətin dəyəri arasındakı fərq. Nəzərə almaq lazımdır ki, ümumi mənfəət əməliyyat mənfəətindən (vergilər, cərimələr və faizlər ödənilməzdən əvvəl mənfəət, kreditlər üzrə faizlər) fərqlənir.

İstehsalçı üçün ümumi mənfəət:

* Ümumi mənfəət = Gəlir — Amortizasiya daxil olmaqla məhsul və ya xidmətlərin satışının dəyəri.

Pərakəndə satış üçün ümumi mənfəət:
* Ümumi marja = Gəlir — Satılan malların dəyəri

Ümumi mənfəət məlumatlarına əsaslanaraq, əməliyyat mənfəətini hesablaya bilərsiniz:
* Əməliyyat mənfəəti = Ümumi mənfəət — Əməliyyat xərcləri (işçilərin maaşları, ofis icarəsi, səyahət xərcləri və s.)

və xalis gəliri:

* Xalis mənfəət = Əməliyyat mənfəəti — vergilərin, cərimələrin və cərimələrin, kreditlər üzrə faizlərin məbləği.

İstehsal və ticarət üçün satılan malların dəyəri fərqli hesablanır. Ümumiyyətlə, bu göstərici dolayı xərclər nəzərə alınmadan əməliyyat üzrə mənfəəti əks etdirir.

İstehsalçı üçün birbaşa məsrəflər məhsul yaratmaq üçün xammal, məsrəf materialları və elektrik enerjisi xərcləridir. Məsələn, bir maşını idarə etmək üçün elektrik enerjisi xərcləri çox vaxt birbaşa xərc hesab edilir, maşın otağının işıqlandırılması isə çox vaxt əlavə xərc hesab olunur. Əgər işçilərə istehsal olunan məhsul vahidi üçün qiymət ödənilirsə, əmək haqqı da birbaşa xərclər ola bilər. Bu səbəbdən, xidmətlərini saatlıq əsasda satan xidmət sənayeləri çox vaxt əmək haqqını birbaşa xərc kimi qəbul edirlər.

Ümumi marja gəlirliliyin mühüm ölçüsüdür, lakin dolayı xərclərin uçotu xalis gəlirin hesablanmasını tələb edir.

Xalis satış gəliri aşağıdakı kimi hesablanır:

* Xalis satış gəliri = Ümumi satış gəliri — Qaytarılan malların və verilən endirimlərin dəyəri.

## İstinadlar
İohann Aventin

**İohann Aventin** (; əsl adı **İohann Georq Turmayr**, , ) — Almaniya humanisti, salnaməçisi, tarixçisi, filoloqu, musiqi nəzəriyyəçisi.

## Həyatı
İohann Georq Turmayr öz ləqəbini doğulduğu yerin, Bavariyanın Abensberq şəhərinin adının latınlaşmış formasından götürmüşdür. 1495-ci ildən İnqolştadt, Vyana, Krakov və Paris universitetlərində təhsil almış, əsasən humanitar elmlər üzrə ixtisaslaşmışdır. 1509-cu ildən Bavariya hersoqu IV Vilhelmin oğullarına dərs demişdir. 1512-ci ildə dövrünün alimləri və müəllimləri arasında məşhurlaşan latın qrammatikasını nəşr etdirmişdir. 1516-cı ildə tarixdə ilk çap ensiklopediyasını yazmış və sonra nəşr etmişdir. 1517-ci ilin fevralında Bavariyanın rəsmi tarixşünası təyin edilmişdir. O, Martin Lüter və Filipp Melanxton ilə aktiv məktublaşırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 

*
İlya Averbax

**İlya Aleksandroviç Averbax** (; ) — SSRİ kinorejissoru, ssenarist, RSFSR-in əməkdar artisti (1976).

## Həyatı
İlya Aleksandroviç Averbax 28 iyul 1934-cü ildə Leninqradda anadan olmuşdur. Atası, kommersiya namizədi Aleksandr Leonoviç Averbax, gəncliyində Böyük Dram Teatrının truppasında aktyor olmuş, sonra Leninqrad Texnoloji İnstitutunun iqtisadiyyat fakültəsini bitirmiş və mühəndis işləmişdir. Babası Leon (Leyb) İliç Averbax Rıbinsk yəhudi icmasının başçısı idi. Ulu babası İlya Osipoviç Averbax (1836–1909), 2-ci gildiya Mariupol tacirinin oğlu idi. O, daha sonra birinci gildiyadan Rıbinsk taciri və Şeksna gəmiçiliyinin rəhbəri kimi çalışmışdır.

İlya Averbax 1958-ci ildə Leninqrad Tibb İnstitutunu, 1967-ci ildə "Lenfilm" kinostudiyasında rejissorluq kursları keçdikdən sonra həmin kinostudiyada elmi-populyar və bədii filmlərin ssenari müəllifi olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Феномен Авербаха, воспоминания Михаила Петрова, "Звезда" 2006, № 1
* "Обратная точка" Документальный фильм об Илье Авербахе, стенограмма и кадры из фильма.
* Надгробный камень Авербаха А. Л. и Куракиной К. В. — родителей кинорежиссёра Ильи Авербаха
* 
* 
* 
* Памяти Ильи Авербаха, подборка статей и фотографий
* Илья Авербах — интервью режиссёра, кадры из документальных фильмов о нём
* Молодые годы петербургского режиссёра. Искусство кино, № 1–2000. Воспоминания Эйбы Норкуте об Илье Авербахе
* Шраер-Петров, Давид. Романтический конструктивист. Авербах. В кн. Д. Шраер-Петров. Друзья и тени. Нью-Йорк, 1989. С. 66–101.
* "Человек из Ленинграда: этическая антропология Ильи Авербаха". Лекция Антона Мазурова в Центральной библиотеке им. Н. А. Некрасова.
Müdrik

**Müdrik** — müdrikliyə malik, mütəfəkkir, böyük zəka sahibi insan.

Qədim Yunanıstanda "müdriklər" (sophoi) və "müdrikliyi sevənlər" (philosophoi) – filosoflar var idi. Tarixən "müdriklər"i "filosoflar" əvəz etmişdir. Karl Marks yazmışdır ki, "Sofos yunan filosofunun qarşımızda göründüyü ilk obrazdır. O, mifoloji cəhətdən yeddi müdrikdə, praktiki olaraq Sokratda və stoiklər, epikürçülər, yeni akademiklər və skeptiklər arasında ideal kimi görünür".

Pifaqorçu insan anlayışına görə, müdrik öz sağlamlığına laqeyd yanaşmır. O, bədəni diqqətin ən vacib (və ya yeganə) obyekti hesab etmir, onu ruhun xeyrinə idarə edir. Müdrik psixoloji arxetiplərdən biridir.

## İstinadlar
FIFO

**FIFO** ( "birinci daxil, ilk çıxış") — zaman və prioritetlərlə bağlı məlumatların təşkili və manipulyasiya üsulu. Bu ifadə "birinci daxil, ilk çıxış" prinsipinə uyğun olaraq prosesi tənzimləməklə növbənin və ya ziddiyyətli tələblərə xidmətin texniki işlənməsi prinsipini təsvir edir. Birinci gələnə xidmət verilir, sonrakı birincinin xidməti başa çatana qədər gözləyir və s.

Bu prinsip insanlar növbəyə daxil olduqları ardıcıllıqla xidmət alarkən növbəyə duran şəxslərin davranışına bənzəyir. Eyni şey, məsələn, tənzimlənməyən kəsişmədə, sürücülər sürməyə davam etmək üçün öz növbəsini gözlədikdə baş verir.

Daha geniş mənada, LIFO ( son gələn, ilk çıxan) abstraksiya FIFO abstraksiyasının əksidir. Daha az istifadə olunan FILO sinonimini nəzərə alsaq, fərq daha aydın ola bilər ki, bu da birinci gələn, axırıncı çıxan ("ilk gələn, sonuncu çıxan") mənasını verir. Əslində, hər iki abstraksiya daha ümumi siyahı manipulyasiya anlayışının spesifik hallarıdır. Fərq siyahıda (məlumatlarda) deyil, məzmuna giriş qaydasındadır. Birinci halda siyahının bir ucunda toplama, digər ucundan isə çıxmaq, ikinci halda isə toplama və çıxmaq bir ucunda edilir.

FIFO vəziyyətində siyahı növbə adlanır, LIFO vəziyyətində isə yığın adlanır.

Növbənin bir variantı prioritet növbədir, bunun üçün FIFO adı istifadə edilə bilməz, çünki bu halda məlumat strukturunun emalı fərqli şəkildə baş verir. Növbə nəzəriyyəsi növbənin daha ümumi konsepsiyasını, eləcə də xidmətin "ciddi FİFO" prinsipinə uyğun həyata keçirildiyi növbələr arasında qarşılıqlı əlaqəni əhatə edir. Bu prinsipi ifadə etmək üçün  ( "ilk gələn, ilk xidmət edilən") abbreviaturasından da istifadə olunur. İstehsal üçün FPFO variantı ( () mümkündür.

## İnformatika

### Məlumat strukturları
Kompüter elmində bu termin növbədə emal edilmiş məlumatların saxlanma üsulunu ifadə edir. Növbənin hər bir elementi növbə məlumat strukturunda saxlanılır (istisna yoxdur). Növbəyə əlavə edilən ilk məlumatlar ondan ilk çıxarılacaq, yəni emal gəlişlə eyni ardıcıllıqla növbəli olaraq həyata keçirilir.

Tipik bir məlumat strukturu belə görünür (C++-da nümunə):

```cpp
struct fifo_node 
{
  struct fifo_node *next;
  value_type value;
};

class fifo
{
  fifo_node *front;
  fifo_node *back;

  fifo_node *dequeue(void)
  {
    fifo_node *tmp = front;
    front = front->next;
    return tmp;
  }

  queue(value)
  {
    fifo_node *tempNode = new fifo_node;
    tempNode->value = value;
    back->next = tempNode;
    back = tempNode;
  }
};
```


Populyar Unix sistemlərinə C/C++ proqramlaşdırma dillərindəki sys/queue.h başlıq faylı daxildir ki, bu da FİFO növbə proqramlarında istifadə olunan makroları ehtiva edir.

## İstinadlar
Yevdokia Petrova

**Yevdokia Alekseyevna Petrova** (; 15 sentyabr 1914 – 19 iyul 2002) — 1950-ci illərdə Avstraliyadakı rus casusu. O, Vladimir Petrovun həyat yoldaşı idi və Petrov işi zamanı onunla birlikdə məşhurlaşmışdı.

## Həyatı
Sovet İttifaqında böyümüş Petrova dövlət tərəfindən idarə olunan məcburi əmək düşərgələrində və ya qulaqlarda bürokrat kimi çalışmışdır. 1951-ci ildə o, əri ilə birlikdə Avstraliyaya diplomat kimi göndərildi, baxmayaraq ki, onun əsl işi Avstraliya hökumətinə qarşı kapitan rütbəsində casusluq idi. Bu vəzifədə o, Kanberradakı Sovet səfirliyinə kargüzarlıq, şifrələmə və əməliyyat yardımı göstərmişdir.

O, 1954-cü ildə əri ilə birlikdə Avstraliyaya qaçdı. Bu, Petrov işinin qızğın vaxtında Darvin Hava Limanında baş verdi. Petrovların epizodla bağlı xatirələri onların Maykl Tueyts tərəfindən yazılmış "Qorxu imperiyası" kitabında yer alırdı.

Qaçdıqdan sonra Yevdokia Moskvadakı ailəsi ilə bağlı narahatlıqlar yaşadı, cəzalandırılacaqlarından və ya öldürüldüklərindən qorxdu. 1960-cı ildə Qırmızı Xaç onu ailəsi ilə birləşdirdi. Atası o ölkədən getdikdən sonra işdən qovulmuş və üç il sonra vəfat etmiş, lakin o, 1965-ci ildə anası ölənə qədər anası ilə əlaqə saxlamışdır. Bacısı Tamara Avstraliyaya . 1990-cı ildə köçmüşdür.

Petrovlar 1956-cı ildə Bentleydə, Melburnda bir ev aldılar.

Avstraliyada öz şəxsiyyətlərini gizlətmək üçün Petrovlar Sven və Anna Allıson adlarını götürdülər. Onlar "D-bildiriş" (xəbər redaktorlarına milli təhlükəsizlik səbəbi ilə müəyyən mövzularda məqalələr dərc etməmək və ya yayımlamamaq üçün rəsmi müraciət) sistemi ilə qorunurdular. Mətbuat D-bildirişi altında onları müəyyən etməməyə razılaşsa da, mətbuat həmişə bu könüllü mühafizə əmrinə əməl etməyib. Yevdokia 1956-cı ildə Avstraliya vətəndaşı oldu. O, Anna Allıson adı ilə "William Adams Tractors" şirkətində katibə olaraq iş tapdı. Vladimir Petrov 1991-ci ildə vəfat etdi, lakin medianın diqqəti üzündən onun dəfnində iştirak edə bilmədi. Robert Manne 1996-cı ildə ondan müsahibə aldı; müsahibə Avstraliya Milli Kitabxanası tərəfindən keçirilir. O, 2002-ci ildə 87 yaşında vəfat edib.

## Bədii əsərlər
Yevdokia Petrovun həyatı bir sıra bədii əsərlərə ilham verdi.

* *The Red Shoe*, a novel by Ursula Dubosarsky which won the New South Wales Premier's Literary Award and the Queensland Premier's Literary Award in 2006.
* *Mrs Petrov's Shoe*, a play by Noelle Janaczewska which won the Queensland Premier's Literary Award for drama in 2006.
* *The Safe House*, an animation by Lee Whitmore, narrated by Noni Hazelhurst, which won Best Animation at the Sydney Film Festival 2006.
* *Document Z*, a novel by Andrew Croome, which won the Australian/Vogel Literary Award in 2008.
* *The Petrov Affair*, a 1987 television mini-series.

## İstinadlar
Xorcahan (Mahnişan)

**Xorcahan** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 323 nəfər yaşayır (67 ailə).

## İstinadlar
Yuri Averbax

**Yuri Lvoviç Averbax** (; ) — SSRİ şahmatçısı, Rusiya və beynəlxalq şahmat hərəkatının lideri; beynəlxalq qrosmeyster (1952), şahmat kompozitoru, şahmat (1969) və şahmat kompozisiyası (1956) üzrə beynəlxalq, SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1965). SSRİ çempionu (1954). SSRİ Şahmat Federasiyasının sədri (1972–1977).

## Həyatı
"*[[Şaxmatı v Rossii]]*" jurnalının baş redaktoru (1962-ci ildən keçmiş adı "*Şaxmatı v SSSR*") olmuşdur. 1954-cü ildə SSRİ çempionu olmuşdur. Moskva (1962), Rio-de-Janeyro (1965), Polanitsa-Zdroj (Polşa, 1975) daxil olmaqla bir sıra iri beynəlxalq turnirlərin qalibi olmuşdur. Şahmat sonluğu fundamental çoxcildlik nəzəri əsərinin müəlliflərindən biri (1956-58) olmuşdur. Xüsusilə onun uşaqlar üçün yazdığı əsərləri (həmmüəllifi), "*Şahmatın əlifbası*" (1967) və "*Şahmat krallığına səyahət*" (2-ci nəşr, 1976), eləcə də "*Şahmat həqiqətinin axtarışında*" (2-ci nəşr, 1998) avtobioqrafik xatirələri ilə tanınır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 7–8. — 621 с. — 100 000 экз. — .
Kiyoşi Şiqa

və ya **Kiyoşi Sato** – Yaponiya bakterioloqu.

## Həyatı
Kiyoşi Şiqa 1871-ci ildə Yaponiyanın Senday hanında doğulmuşdur. 1896-cı ild Tokio Universitetinin tibb fakültəsinin bakteriologiya bölməsindən məzun olmuşdur. O, Şibasaburo Kitazatonun başçılığı altında Yoluxucu Xəstəliklər İnstitutunda və Karantina Bürosunda işləyərkən 1897-ci ildə dizenteriyanın törədicisi olan *[[Shigella dysenteriae]]* bakteriyasını kəşf etmişdir. İki dəfə Almaniyaya səyahət edərək serologiya, immunologiya və vərəm üzrə dərslər almış, Paul Erlixin tələbəsi olmuşdur. 1906-cı ildə doktorat dərəcəsi almışdır.

Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra 1915-ci ildə Kitazato İnstitutunun yaradılmasında iştirak etmiş və institutun bir bölməsinin başçısı olmuşdur. 1920-ci ildə Koreya general-qubernator xəstəxanasının direktoru seçilmişdir. 1920-ci ildə Keyo Universitetinin professoru olmuş, daha sonra Seul şəhərində yerləşən Keyco Universitetinin professoru (1925) və prezidenti (1929–1931) təyin olunmuşdur. Bu dövrdə Filippin, Hindistan, İtaliya, Britaniya və İsveç kimi ölkələri ziyarət etmişdir.

1944-cü ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur. Kitazato İnstitutunun fəxri üzvüdür.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Aleksandru Averesku

**Aleksandru Averesku** (; ) — Rumıniya hərbçisi, dövlət və siyasi xadimi. Rumıniya marşalı (1930). Üç dəfə (1918, 1920–1921 və 1926–1927) ölkənin baş naziri olmuşdur.

## Həyatı
1907–1909-cu illərdə Rumıniyanın hərb naziri olmuşdur. Bu vəzifədə o, 1907-ci ildə üsyankar kəndlilərə qarşı repressiyalarla fərqlənmişdir. 1911-ci ildə Rumıniya Baş Qərargahının rəisi təyin edilmişdir. Birinci Dünya müharibəsi illərində Averesku orduya komandanlıq etmişdir. Müharibədən sonrakı illərdə o, siyasi fəaliyyətə keçmiş, 1918-ci ildə Xalq Liqasını yaratmışdır. 1919-cu ildə Averesku daxili işlər naziri, 1920-ci ildə isə baş nazir təyin edilmişdir. Onun hökuməti 1920-ci ildə Rumıniyada oktyabrda keçirilən ümumi tətili darmadağın etmiş, fəhlə və kəndli hərəkatına qarşı bir sıra qanunlar qəbul etmişdir. 1920-ci ildə Averesku Xalq Liqasını Xalq Partiyasına çevirmişdir. 1926–1927-ci illərdə ikinci baş nazirliyi dövründə Averesku Rumıniya ilə Almaniya və İtaliya arasında sıx əməkdaşlığı müdafiə etmişdir.

## Əsərləri

* *Виноградов В. Н.* Румыния в годы первой мировой войны. — , 1969.
* Очерки политической истории Румынии (1859—1944). — Киш., 1985.
* *Филипенко А. А.* Александру Авереску — румынский маршал из села Озёрное. // Юго-запад. — Одессика. — Вып. 4. — С. 240—256.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Биографическая справка
Semyon Peqov

**Semyon Vladimiroviç Peqov** (; ) — sosial mediada səhnələşdirilmiş və ya saxta videolar yerləşdirməklə tanınan Rusiya blogeri, jurnalisti və təbliğatçısı. "*WarGonzo*" hərbi layihəsi və Rusiya xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqəli "Telegram" kanalında işləyir. Rusiya-Gürcüstan, Rusiya-Ukrayna və İkinci Qarabağ müharibələrini ilk növbədə rusiyayönlü prizmadan işıqlandırıb. 23 oktyabr 2022-ci ildə Donetsk vilayətində piyada əleyhinə minaya düşüb və nəticədə ayağının bir hissəsi amputasiya edilib.

12 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu tərəfindən Semyon Peqova qarşı Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 214-2 (terrorçuluğa açıq çağırışlar), 281.1 (dövlət əleyhinə yönələn açıq çağırışlar) və 318.2-ci (Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədini qanunsuz olaraq keçmə) maddələri ilə cinayət işi başlanılıb. 3 fevral 2023-cü ildə Ukrayna Baş Prokurorluğu Semyon Peqovu qiyabi olaraq "hərbi mövzularda təbliğat materialları" yaratmaqda ittiham edərək onun haqqında cinayət işi açıb. Prokurorluq qeyd edib ki, ittiham Rusiyanın hərəkətlərini "əsaslandırmaq, tanımaq və inkar etmək", habelə Rusiya Silahlı Qüvvələrini "şöhrətləndirmək" üçün cəza nəzərdə tutan maddə üzrə irəli sürülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Semyon Peqov ''Aif.ru'' saytında
* Semyon Peqov ''Biogr.net'' saytında
Anakapa

**Anakapa** () — Kaliforniyanın qərb sahilindən təxminən 23&nbsp;km məsafədə yerləşən kiçik uzunsov formaya malik vulkanik ada. Ada Kanal Adaları qrupuna aiddir və Çannel Adaları Milli Parkının bir hissəsidir. Anakapa adı bölgədə ispan mənşəli olmayan yeganə adadır. Ada 3 hissədən (şərqi, mərkəzi və qərbi Anakapa) ibarətdir və 2,95&nbsp;km² əraziyə malikdir. Adanın şərq hissəsində 2000-ci il siyahıyaalınmasına əsasən üç gözətçi tərəfindən idarə olunan Milli Parkın Ziyarətçi Stansiyası var. Bundan əlavə Anakapa Mayakı burada yerləşir.
## Qalereya

West-anacapa.jpg|Qərbi və mərkəzi Anakapa (şərqdən görünüşü)
Anacapa lighthouse.jpg|Anakapa mayakı
Anacapa Arch.jpg|Anakapa tağı
Aerial-AnacapaLight.jpg|Mayak və gözətçi stansiyası ilə Şərqi Anakapa.


## Mənbə

*Channel Islands National Park
*Channel Islands National Marine Sanctuary
*Anacapa Island Site with Photos and History
*Winfield Scott History 
*Anacapa Island Restoration Blog 
*Volunteer on Anacapa Island!
Yoşio Şiqa (kommunist)

– Yaponiya siyasətçisi. Yaponiya Kommunist Partiyasının üzvü idi.

## Həyatı
Yoşio Şiqa 1901-ci ildə Yaponiyanın Fukuoka prefekturasında doğulmuşdur. Tokio Universitetində təhsil alarkən solçu Şincinkay qrupuna qatılmış və yenicə yaradılmış Yaponiya Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. 1926-cı ildə sosiologiya şöbəsindən məzun olduqdan sonra Kyuiçi Tokuda ilə birlikdə Yaponiya Kommunist Partiyasını yenidən yaratmışdır. 1928-ci ildə kommunistlərin kütləvi həbs olunması hadisəsindən sonra 18 illik həbs cəzası almışdır. Həbs olunmuş bir çox kommunistdən fərqli olaraq idealogiyası inkar etməyi qəbul etməmişdir.

İkinci dünya müharibəsindən sonra azadlığa çıxmış və Yaponiya Kommunist Partiyasının yenidən formalaşdırılmasında iştirak etmiş, partiyanın *"[[Akahata]]"* adlı mətbu orqanının baş redaktoru olmuşdur. 1946-cı ildə Yaponiya parlamentinə seçilmiş, lakin ABŞ rejiminin Qırmızı təmizləmə siyasəti nəticəsində 1950-ci ildə parlamentdən kənarlaşdırılmışdır. Həmin il partiya taktikalarının Kominform tənqidindən sonra gizlənmişdir.

1955-ci ildə ictimai fəaliyyətinə davam etmiş, Nümayəndələr Palatasına daxil olmuş və Yaponiya Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinə seçilmişdir. Nüvə Sınaqlarının Qismən Qadağası Müqaviləsinin ratifikasiyasını dəstəklədiyi üçün 1964-cü ildə partiyadan qovulmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Hagi şəxslərinin məlumat bazası
Bethani Benz

**Bethani Benz** () — amerikalı pornoaktrisa.

## Həyatı
Bethani Benz 1987-ci ilin yanvarında Ukraynada, ukrayna, rus və seneqal əsilli cütlüyün qızı olaraq anadan olub. 12 yaşında ailəsi ilə birlikdə ABŞ-yə köçüb.

O, 2010-cu ildə, 24 yaşında pornoqrafik sənayeyə daxil olub. Aktrisa kimi Evil Angel, Banq Bros, Nyu Sensations, Eleqant Angel, Jules Jordan Video, Kick Ass və Vivid kimi prodüser şirkətlərinin filmlərində çalışıb.

2011-ci ildə "Big Vet Black Tits 3" filmində ilk anal seks səhnəsini çəkdi.

2012-ci ildə AVN mükafatlarında "ən yaxşı qadın aktyor" nominasiyasına namizəd oldu.

O, aktrisa kimi 140-dan çox filmə çəkilib.

## Mükafatları

## İstinadlar
Farnavazianlar

**Farnavazianlar** () — e.ə. 299-cu ildən İberiyada hökm sürən bu adla tanınan bir neçə çar sülaləsi.

**Birinci sülalə** e.ə. 299-cu ildə Selevkilərin köməyi və hökmranlığı ilə hakimiyyətə gələn I Farnavaz (e.ə. 299–234) tərəfindən qurulmuşdur. **İkinci sülalə** (həmçinin, Nəmrudilər) e.ə. 159-cu ildə qurulmuşdur. I Mirianın Yervandilər və ya Mehranilər sülaləsindən gəldiyi ehtimal edilir. Mirian birinci sülalənin sonuncu çarı I Saurmaqın kürəkəni idi.

**Üçüncü sülalə** b.e. 1-ci ilində II Farnavazın nəvəsi çar I Farsman tərəfindən qurulmuşdur. 189-cu ildə Farnavazianlar sülaləsindən olan sonuncu İberiya çarı II Amazaspın bacısından Ermənistan kralı II Vağarşın oğlu I Rev öz əmisini devirmiş və bununla da Arşakilər sülaləsinin İberiya qolunu yaratmış, nəticədə sülalə hakimiyyətdən devrilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* საქართველოს მეფეები (Цари Грузии), მ. ლორთქიფანიძის და რ. მეტრეველის რედაქციით, თბ., 2000
* გ. მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიის საკითხისათვის. ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, 1958, ტ. 4, ნაკვ. I;
* გ. მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) მეფეთა სიებში არსებული ხარვეზის შესახებ, მაცნე, ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია, 1978, № 3;
* პ. ინგოროყვა, ძველ-ქართული მატიანე «მოქცევაჲ ქართლისაჲ» და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია. საქ. სახ. მუზეუმის მოამბე, 1941, ტ. XI-BB;
* გ. მამულია, კლასობრივი საზოგადოება და სახელმწიფოს ჩამოყალიბება ძველ ქართლში, თბ., 1979;
* ს. გორგაძე, წერილები საქართველოს ისტორიიდან, ძველი საქართველო I, ე. თაყაიშვილის რედაქტორობით, 1909, ნაწ. II.
Kalistrat Saliya

**Kalistrat Saliya** (; ) — Fransada fəaliyyət göstərmiş Gürcüstan alimi, kartveloloqu və tarixçisi.

## Həyatı
Saliya 1901-ci il iyulun 18-də Gürcüstanın qərbində, Minqreliyada anadan olmuşdur.  Zuqdidi və Xaşuridə oxumuş, sonra 1920-ci ildə Tiflis Universitetinə daxil olmuşdur. 1921-ci ildə Gürcüstan sovetlər tərəfindən işğal edildikdən sonra Almaniyaya getmiş və orada Berlin Universitetinin Alman Dili İnstitutunda təhsil almışdır. 1924-cü ildə Fransaya köçmüş və 1927-ci ildə Paris Universitetini bitirmişdir. 1948-ci ildə həyat yoldaşı Nino Saliya ilə birlikdə kartvelologiyaya həsr olunmuş "*[[Bedi Kartlisa]]*" jurnalını təsis etmişdir. O, Gürcüstanın tarixi və ədəbiyyatı ilə bağlı bir sıra elmi əsərlər nəşr etdirmiş və xarici ensiklopediyalar üçün Gürcüstanla bağlı yazılar yazmışdır.

## İstinadlar
Dvaleti

**Dvaleti** (; ) — dvalların yaşadığı tarixi vilayət.

Vaxuşti Baqrationi 1745-ci ildə tərtib etdiyi "Gürcüstanın coğrafiyası" adlı əsərində Dvaletini ətraflı təsvir etmişdir. Kartli-Kaxeti çarlığının Rusiyaya ilhaqından sonra 1859-cu ildə Dvaleti Tiflis quberniyasından çıxarılmış, Terek vilayətinin tərkibinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar
EternalBlue

**EternalBlue** ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyi (NSA) tərəfindən hazırlanmış kompüter eksploytıdır.  14 aprel 2017-ci ildə, Microsoft zəiflik üçün boşluq buraxdıqdan bir ay sonra Shadow Brokers haker qrupu tərəfindən sızdırıldı.

12 may 2017-ci ildə dünya üzrə WannaCry ransomware proqramı yamaqsız kompüterlərə hücum etmək üçün bu istismardan istifadə etdi. 27 iyun 2017-ci ildə istismardan daha çox yamaqsız kompüterlərə 2017 NotPetya kiberhücumunun həyata keçirilməsinə kömək etmək üçün yenidən istifadə edilmişdir. 

EternalBlue, DoublePulsar arxa qapı aləti ilə birlikdə 2017 WannaCry hücumlarının həyata keçirilməsində istifadə edilən bir neçə istismardan biri idi.

## Təfərrüatlar
EternalBlue Microsoft-un Server Mesaj Bloku (SMB) protokolunun tətbiqində zəiflikdən istifadə edir. Bu zəiflik Ümumi Zəifliklər və Təsirlər (CVE) kataloqunda CVE - 2017-0144 girişi ilə qeyd olunur. Zəiflik, Microsoft Windows -un müxtəlif versiyalarında SMB versiya 1 (SMBv1) serverinin uzaqdan hücum edənlərin xüsusi hazırlanmış paketlərini səhv idarə etməsi və hədəf kompüterdə kodu uzaqdan icra etməyə imkan verməsi səbəbindən mövcuddur.

## Məsuliyyət
Microsoft-a görə, boşluqları açıqlamamaq, lakin ehtiyat toplamaq kimi mübahisəli strategiyasına görə məsuliyyət daşıyan ABŞ-nin NSA idi. Strategiya Microsoft-un bu səhvi, digər gizli səhvləri bilməsinin (və sonradan düzəldilməsinə) mane oldu. Bununla belə, bir neçə şərhçi, o cümlədən Kolumbiya Universitetinin Knight First Adendment İnstitutundan Aleks Abdo, Microsoft-u günahı NSA-ya atdığına görə tənqid edərək, onun qüsurlu məhsulun avtomobillə eyni şəkildə buraxılmasına görə məsuliyyət daşımalı olduğunu müdafiə edərək, istehsalçı ola bilər. Şirkət ilkin olaraq EternalBlue yamasının buraxılmasını ən son Windows istifadəçiləri və müştəriləri üçün hər cihaz üçün $1000 Genişləndirilmiş Dəstək müqavilələri ilə məhdudlaşdırdığına görə günahlandırıldı və bu, Böyük Britaniyanın NHS kimi təşkilatları WannaCry hücumuna qarşı həssas qoydu. Boşluğun ilk buraxılışından bir ay sonra Microsoft nadir addım ataraq onu Windows XP-dən qalan bütün həssas Windows nəşrlərinin istifadəçilərinə pulsuz təqdim etdi.

## Həmçinin bax
* DoublePulsar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Microsoft Təhlükəsizlik Bülleteni MS17-010
* CVE - 2017-0144 CVE kataloquna giriş
Dvallar

**Dvallar** — Böyük Qafqazın hər iki tərəfində yaşamış qədim Qafqaz xalqı.

## Məskunlaşma
Böyük Plini və Ptolemeyə görə, dvallar "Keravan dağları" (Qafqaz dağlarının şimal təpələri) və "Ra" çayı (Volqa) arasında yerləşən ərazidə yaşayırdılar. Ptolemey dvalları tuskların və didurların qonşuları adlandırmışdır. Plini dvalların  Qafqaz darvazalarından kənarda, Qurda dağlarında svanlara qonşu olaraq, yəni "*[[Kartlis tsxovreba]]*"da müəyyən edilən tarixi Dvaletidə yaşadıqlarını yazmışdır. Belə ki, bu və digər qədim mənbələr dvalların təxminən Baş Qafqaz silsiləsinin mərkəzi hissəsində, Dəryal dərəsindən bir qədər qərbdə yaşadıqlarını qeyd etmişdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* З. Н. Ванеев. К вопросу о двалах 
* З. Н. Ванеев. К вопросу о двалах. Территория Двалетии 
* З. Н. Ванеев. К вопросу о двалах. Общественный строй двалов
Əbu Səyyaf

**Əbu Səyyaf** (ərəb. جماعة أبو سياف; Cama'ah Abu Sayyaf, Camaa Abu Sayyaf), həmçinin Əl-Hərəkətul-İslamiyyə kimi tanınan, Filippinin Mindanao və Basilan adalarında fəaliyyət göstərən bir neçə silahlı islami-terrorçu separatçı qruplardan biridir. Onun lideri İsnilon Tothoni Hapilion 2014-cü il iyulun 23-də İŞİD xilafəti Əbu Bəkr əl-Bağdadiyə beyət edib.

## Tarixi
Əbu Səyyaf 1990-cı illərin əvvəllərində "əl-Qaidə"nin başçısı Usama ben Ladendən alınan vəsait hesabına yaranmışdır.

## Fəaliyyəti
2004-cü ildə Əbu Səyyafın Filippində "Superferri-14" bərəsini partlatması ilə başlayan yanğın nəticəsində 200 nəfərdən artıq adam həlak olub. Bu hadisə Filippin tarixində ən irimiqyaslı terror aktı hesab olunur.

## İstinadlar
Dmitri Averkiyev (dramaturq)

**Dmitri Vasiliyeviç Averkiyev** (; ) — Rusiya dramaturqu, yazıçısı, teatrşünası, tərcüməçisi.

Averkiyev 1870-ci illərdə bir neçə pyesləri ilə diqqəti cəlb etmişdir. Averkiyevin "*Yeni gənc xanım*", "*Sərxoş gecə*", "*Lixo*", "*Qoca liberal*" və başqa (1870–1885) hekayələri də yeni cərəyanlara nifrət və "rus antik dövrünə" sentimental rəğbətlə doludur. 1880-ci illərdə Averkiyev "*Yazıçının gündəliyi*"ni nəşr etdirmişdir. Averkiyevin dramlarından ən məşhuru "*Qədim Kaşirsk*"dir. Averkiyev "*Dram haqqında*" (1878) toplusunun müəllifidir.

## İstinadlar


## Əlavə ədəbiyyat

* 
* Специфіка історичної драматургії Д. В. Аверкієва: автореф. дис. … канд. філол. наук : 10.01.02 / Гетман Юлія Сергіївна ; Харк. нац. пед. ун-т ім. Г. С. Сковороди. — Х., 2013.
Averno

**Averno** () İtaliyada, Kampaniyada göl. Təxminən  enində və təxminən  dərinliyində, demək olar ki, yuvarlaq bir vulkanik kraterdir. Neapol yaxınlığında, Pottsuolidən  şimal-qərbdə yerləşir.

Gölün yaxınlığında eramızdan əvvəl İtaliya materikindəki ilk yunan koloniyası olan, VIII əsrdə salınmış Kumı şəhəri yerləşirdi. O vaxtdan bəri göl və onun yanındakı mağara Aidin girişlərindən biri hesab olunurdu.

Böyük Pyotrun hakimiyyəti dövründə dövlət xadimi və diplomat olmuş Pyotr Tolstoy "Ölü dəniz" adlanan bir gölü təsvir etmişdir.

## İstinadlar
Desim Maqn Avsoni

**Desim Maqn Avsoni** və ya **Avzoni** (; ) — qədim Roma şairi və ritorikçisi.

Əslən Qalliyadan olan bir kelt idi. Avsoni xristianlıq pərdəsi altında köhnə inanc və məişət adət-ənənələri ilə yaşayan, keçmiş dini demonologiya və mistisizmlə, qədim sənəti isə xarici hiylələrlə mürəkkəbləşdirən təhsilli Roma cəmiyyətinə aiddir. O, latın ədəbiyyatının ən yaxşı bilicilərindən biridir. Nə xüsusi ifadəliliyə, nə də məna dərinliyinə malik olmayan əsərləri bəzən forma mükəmməlliyi ilə parlayır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *[[:ru:Брюсов,_Валерий_Яковлевич|Брюсов В. Я.]]* Великий ритор: Жизнь и сочинения Децима Магна Авсония // «Русская мысль», 1911, март.
* *[[:ru:Гаспаров,_Михаил_Леонович|Гаспаров М. Л.]]* Авсоний и его время. // *Авсоний*. Стихотворения. — М., «Наука», 1993. — («Литературные памятники»)
Auzoniya

**Auzoniya** () — İtaliyanın Latsio regionunda yerləşən, Frozinone vilayətində inzibati mərkəzinə tabe olan şəhər.

Əhalisi 2,564 nəfərdir, əhalinin sıxlığı 128 nəfər/km2-dir. 20 km2 ərazini tutur. Arxangel Mikayıl şəhərin himayədarı hesab olunur.

## İstinadlar
Avzoniya

**Avzoniya** — mərkəzi İtaliyanın Lasi regionunda, e.ə. IV əsrə aid şəhər. İndiki Auzoniya şəhəridir. Bu, avzonların sahib olduğu üç şəhərdən biri idi. Şəhərin adı onun avzonların baş şəhəri və ya metropolisi olduğunu göstərir. Tarixdə yalnız bir dəfə xatırlanır: İkinci samnit müharibəsi zamanı (e.ə. 326–304) avzonların hər üç şəhəri Roma konsullarının əlinə keçmiş və onların sakinləri qətliama uğramışdır. Avzoniya haqqında bundan başqa məlumat bilinmir.

## İstinadlar
Avi-Şaul Mordexay

**Avi-Şaul Mordexay** (; ) — İsrail yazıçısı. İvrit dilində yazırdı. Müasir sosial və məişət mövzularında "*Boyunbağı*" (1928), "*Yəhudi Züssü*" (1933) dramları, hekayələr topluları ("*Kral Karakaş və digər gündəlik hekayələr*", 1965), şeir topluları ("*Səbirsizlik şeirləri*", 1982 və s.). yazmışdır.

## İstinadlar
Hərbi aerodrom

**Hərbi aerodrom** və ya **aviabaza** — mövcud aviasiya hissələrinə xidmət göstərən təmir və təchizat orqanı. Təmir sexləri və anbardan ibarətdir.  Səyyar aviabazaların təmir sexləri xüsusi uyğunlaşdırılmış "Foks-Arbel" qatar vaqonlarında yerləşir və təyyarələrin, mühərriklərin, avtomobillərin və bəzi silahların və bort avadanlıqlarının kiçik və lazım gəldikdə orta həcmli təmirini yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Daimi aviabazaların emalatxanaları xüsusi uyğunlaşdırılmış binalarda təşkil olunur və yuxarıda sadalanan əmlakın orta və bəzi hallarda əsaslı təmirini həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Воздушный кодекс Российской Федерации — России, утверждён 19.03.1997 года, № 60-ФЗ.
* Федеральные авиационные правила производства полётов государственной авиации.
* Федеральные авиационные правила инженерно-авиационного обеспечения государственной авиации РФ, в редакции от 2004 г
Aviadesant özüyeriyən artilleriya qurğusu

**Aviadesant özüyeriyən artilleriya qurğusu** — müxtəlif hava zirehli texnikası. Bu, aviadesant qoşunlarının ehtiyaclarını qarşılamaq üçün dizayn edilmişdir, hava ilə daşınır və desant əməliyyatı ilə yerə endirilir. Daha nadir hallarda düşmən aerodromunu və ya eniş sahəsini ələ keçirdikdən sonra nəqliyyat təyyarəsi tərəfindən çatdırılır. Aviadesant özüyeriyən artilleriya qurğusunun əsas tətbiq sahəsi düşmənin zirehli texnikasının məhv edilməsi və düşmənin atəş silahlarının qarşısının alınmasıdır.

## İstinadlar
Avson

**Avson** və ya **Avzon** ( ) — qədim yunan mifologiyasında personaj, İtaka çarı Odissey və nimfra Kalipsonun (və ya sehrbaz Kirkinin) oğlu. Başqa bir versiyaya görə, Atlant və Kalipsonun oğlu idi. Lipar və qardaşlarının atası olmuşdur.

O, qədim zamanlarda Avzoniya adlanan İtaliyanın cənub-qərbini mənimsəmiş avzonların əcdadı hesab olunurdu.

## İstinadlar
Aviamodel idmanı

**Aviamodel idmanı** — uçan modellərin (təyyarələr, planerlər, helikopterlər, raketlər və s.) layihələndirilməsi və istehsalı, və sürət, uçuş müddəti və aerobatika keyfiyyəti üzrə sınaqlarda onlara nəzarət üzrə müsabiqələr. Beynəlxalq Model Təyyarə Komissiyası (1923-cü ildə yaradılmışdır) Beynəlxalq Aviasiya Federasiyasının bir hissəsidir. 1925-ci ildən dünya çempionatı keçirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Классификатор моделей согласно кодексу FAI 
*
Osoaviaxim

**Müdafiə, Aviasiya və Kimya Mühəndisliyinin Təşviqi Cəmiyyəti** (, qısaltması **Osoaviaxim**) — SSRİ-də 1925–1927-ci illərdə mövcud olmuş kütləvi ictimai təşkilat. Hava Donanmasının Dostları Cəmiyyəti və Dobroxim (Kimya Müdafiəsi və Sənaye Dostlarının Könüllü Cəmiyyəti) birliyi kimi yaranmışdır. Aviasiya nailiyyətlərinin təbliği, təbliğat və rekord uçuşların təşkili ilə məşğul idi. Təyyarələrin yaradılması, klubların yaradılması və digər məqsədlər üçün toplanmış töhfələri var. 1927-ci ildə Aviaxim Müdafiəyə Yardım Cəmiyyəti ilə birləşərək Osoaviaximi yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Форма Осоавиахима // Осоавиахим. — 1932. — № 13. — С. 7.
* О форме одежды начсостава Осоавиахима // Бюллетень ЦС Осоавиахима. — 1936. — № 20. — С. 4—6.
* Изменение формы одежды работников Осоавиахима // На страже. Орган Центрального и Московских советов Осоавиахима. — 1937. — 24 ноября (№ 159). — С. 4.

## Xarici keçidlər

* Знак «Крепим оборону СССР» в Ленинграде. 1935 год 
* Знаки Осоавиахима СССР
Arkadi Averçenko

**Arkadi Timofeyeviç Averçenko** (; ) — Rusiya yazıçısı, satiriki, dramaturqu və teatr tənqidçisi, "*[[Satirikon (jurnal)|Satirikon]]*" (1908–1913) və "*[[Novıy Satirikon]]*" (1913–1918) jurnallarının redaktoru.

## Həyatı
Arkadi Timofeyeviç Averçenko 27 mart 1880-ci ildə Sevastopolda yoxsul tacir Timofey Petroviç Averçenkonun və Poltava vilayətindən istefada olan əsgərin qızı Susanna Pavlovna Sofronovanın ailəsində anadan olmuşdur.

O, 1905-ci ildən sonra kontorçu kimi işləmiş, 1908-ci ildə "*[[Satirikon (jurnal)|Satirikon]]*"un redaktoru olmuşdur. "*Jurnale dlya vsex*", "*Utre*", "*Zritele*" və digər nəşrlərdə əməkdaşlıq etmişdir. Onun hekayələri ayrı-ayrı kitablar şəklində çap olunmuşdur. Averçenkonun yumoru dayaz, vodevil xarakteri daşıyır, baxmayaraq ki, nadir hallarda o, ictimai satiraya yüksələ bilmişdir. O, inqilab illərində mühacirət etməli olmuşdur. Averçenko Sovet Rusiyasını daim tənqid etmişdir.

## İstinadlar


## Əlavə ədəbiyyat

* *[[:ru:Колотило,_Марина_Николаевна|Колотило М. Н.]]* Толстовский дом. Люди и судьбы / Под научн. ред. д. ист. н. В. Г. Смирнова-Волховского. — СПб.: Искусство России, 2010. — 296 с. — ISBN 978-5-98361-119-1.
* *[[:ru:Колотило,_Марина_Николаевна|Колотило М. Н.]]* Толстовский дом. Созвездие имён / Под научн. ред. д. ист. н. В. Г. Смирнова-Волховского. — СПб.: Искусство России, 2011. — 392 с. — 600 экз. — (Труды музея «Толстовский дом»: вып. 2). — ISBN 978-5-98361-155-9.
* *Левицкий Д. А.* Жизнь и творческий путь Аркадия Аверченко. — М.: Русский путь, 1999. — 552 с. — ISBN 5-85887-047-3.
* Миленко В. Арапчонок и сова. Что стало с вещами из квартиры Аверченко? // Санкт-Петербургские ведомости. — 2021. — 19 ноября.
* *Миленко В. Д.* Севастополь Аркадия Аверченко. — Севастополь, 2007.
* 
* *Миленко В. Д.* Аркадий Аверченко. — М.: Молодая гвардия, 2010. — 327, [9] с. — (Жизнь замечательных людей: сер. биогр.; вып. 1226). — ISBN 978-5-235-03316-0.
* *Спиридонова Л. А.* Журнал «Сатирикон» и поэты-сатириконцы. — М., 1968.
* Хлебина А. Е., Миленко В. Д. Аркадий Аверченко: встреча через 90 лет // Аверченко Аркадий. Русское лихолетье глазами короля смеха. — М.: Посев, 2011. — 428 с. — ISBN 978-5-85824-204-8. (http://www.mdk-arbat.ru/bookcard?bo).
* *Хлебина Анна, Миленко Виктория*. Аркадий Аверченко: Беженские и эмигрантские годы (1918—1925). — М.: Дмитрий Сечин, 2013. — 544 с.

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
*  
* 
*
Nəsirabad (Mahnişan)

**Nəsirabad** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 129 nəfər yaşayır (27 ailə).

## İstinadlar
İraq–kürd münaqişəsi (2017)

**2017-ci il İraq–kürd münaqişəsi**, həmçinin **Kərkük böhranı** — İraq hökumətinin 2014-cü ildə İŞİD-in İraqın şimal ərazilərinə hücumundan sonra peşmərgənin nəzarətində olan mübahisəli əraziləri geri alması ilə nəticələnən münaqişə. Münaqişə 15 oktyabr 2017-ci ildə, 25 sentyabrda Kürdüstanın müstəqillik referendumu ilə bağlı yaranan gərginlikdən sonra başlamışdır. Peşmərgə İraq hökumət qüvvələrinə Kərkükə qayıtmaq üçün edilən çoxsaylı xəbərdarlıqlara məhəl qoymamış, İraq federal hökuməti ilə Kürdüstan Regional Hökuməti arasında gərginlik münaqişəyə çevrilmişdir. Münaqişənin bir hissəsi Kərkük uğrunda döyüş olmuşdur, burada İraq qüvvələri şəhərə nəzarəti bərpa etmişdir.

Münaqişə nəticəsində İraq Kürdüstanı öz ərazisinin 20%-ni itirmişdir.

## Zəmin
İraq Kürdüstanının prezidenti Məsud Bərzani 2017-ci ilin sentyabrında İraq Kürdüstanının müstəqilliyi haqqında referendumun keçirilməsinə töhfə vermişdir. Buna görə İraqın baş naziri Heydər əl-Abadi referendumun nəticələrinin ləğvini tələb etmiş və Kürdüstan Regional Hökumətini "konstitusiya çərçivəsində" dialoqa başlamağa çağırmışdır.

## İstinadlar
Kərkük döyüşü (2017)

**Kərkük döyüşü** — İraq Təhlükəsizlik Qüvvələrinin Kərkük mühafəzəsini "Peşmərgə"dən geri almaq üçün həyata keçirdiyi hərbi müdaxilə. İraq "Peşmərgə"yə şəhərdən geri çəkilmək üçün dəfələrlə xəbərdarlıq etsə də, sonuncu onlara məhəl qoymamışdı və bu, iki qüvvə arasında toqquşmalara səbəb olmuşdur. Hücum əməliyyatına 15 oktyabr 2017-ci ildə başlanmış və ertəsi gün Kərkük şəhəri geri alınmışdır. Beynəlxalq koalisiya hadisələri "hücumlar yox, koordinasiyalı hərəkətlər" kimi qiymətləndirmişdir, çünki "Peşmərgə" qüvvələrinin əksəriyyəti döyüşmədən şəhərdən geri çəkilmişdir. Buna baxmayaraq, 37–117 peşmərgə əsgəri həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Mkrtiç Beşiktaşlyan

**Mkrtiç Beşiktaşliyan** (; ) — Konstantinopoldan olan Osmanlı erməni şairi, dramaturqu və pedaqoqu. Erməni ədəbiyyatında romantizm cərəyanının əsas nümayəndələrindən biri hesab edilir. Onun yaradıcılığı sonrakı erməni müəllifləri üzərində böyük təsir göstərmişdir.

## Əsərləri
* Կոռնակ" (*Kornak*)
* "Արշակ" (*Arshak*)
* "Վահէ" (*Vahe*)
* "Վահան" (*Vahan*)

* "Կատակերգութիւն Երից Քաջաց"
* "Կատակերգութիւն Աւազակաց" (1909)

* "Զբօսանք Արտաշէսի Առաջնոյ" (1849)
* "Հրաւէր ի Մարտ Խոսրովու Մեծի"
* "Ի Նահատակութիւն Վարդանանց"
* "Դիւցազունք Հայոց"
* "Գիշեր"
* "Առ Հ. Ղեւոնդ Ալիշան"
* "Եղբայր Եմք Մենք"
* "Գարուն"
* "Ալ զեփիւռն Ալեմտաղիի"
* "Ճեմք Ի Լեառն Հսկային"
* "Հնացէք Իմ Տաղք"
* "Աշուն"
* "Քնար Կուսին"
* "Քնար Եւ Շիրիմ"
* "Հայ Քաջորդին"
* "Մահ Քաջորդւոյն"
* "Թաղումն Քաջորդւոյն"
* "Հայ Քաջուհին"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yegiya Tıntesyan

**Yegiya Tıntesyan** (; ) — Osmanlı ermənisi bəstəkar, musiqişünas, müəllim, naşir və ictimai xadim.

## Həyatı
O, bir çox erməni kilsə himnlərinin melodiyalarını Avropa notalarına yazdırmış və nəşr etdirmişdir. Tıntesyan erməni osmosunun xazik qeydləri məsələlərinə dair əsərlərə malikdir. O, Avropa musiqi təhsili sisteminin və not yazılarının təbliğatçısı olmuşdur. Erməni xalq mahnılarını nəşr etdirmişdir. Bir neçə mahnının müəllifidir. Kilikiyada və Yerusəlimdə musiqi nəzəriyyəsi və kilsə müğənniliyini öyrənmişdir.

## Kompozisiyalar

* Səkkiz tonda müqəddəs erməni kilsəsinin himnlərinin melodik məzmunu. Konstantinopol, 1864.
* Ermənistanın Müqəddəs kilsəsinin nəğmələrinin xüsusiyyətləri. Konstantinopol, 1874.; İstanbul, 1933. )
* Musiqili Şaraknotlar (Himnariya). İstanbul, 1934.

## İstinadlar
Frans van Anraat

**Frans Kornelis Adrianus van Anraat** (; ) Niderland hərbi cinayətkarı və biznesmeni. O, Səddam Hüseynin hakimiyyəti dövründə İraqa kimyəvi silah istehsalı üçün xammal satmışdır. 2005-ci ilin dekabrında Haaqa məhkəməsi onu Səddam hökumətinə kimyəvi silah satmaqda iştirak etdiyinə görə müharibə cinayətlərində şərik olmaqda təqsirli bilmişdir. O, 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. 2007-ci ildə apelyasiya məhkəməsi van Anraatı daha 17 il müddətinə azadlıqdan məhrum etmişdir.

Van Anraat FTB-nin ən çox axtarılanlar siyahısında görünən yeganə hollanddır.

## İraqda
1970-ci illərdə van Anraat İtaliya, İsveçrə və Sinqapurda yerləşən, İraqda kimyəvi zavodlar tikməklə məşğul olan mühəndislik şirkətlərində çalışmışdır. Kimyəvi maddə ticarəti ilə tanış olduqdan sonra İsveçrənin Bissone|Bissone kommunasında özünün "FCA Contractor" şirkətini təsis etmişdir. O, 1984-cü ildən başlayaraq İraqa minlərlə ton kimyəvi maddələr, o cümlədən Iprit|iprit və Sinir-iflicedici zəhərləyici maddələr|sinir-iflicedici zəhərləyici maddələrin istehsalı üçün zəruri xammal satmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Trial Watch: Frans Van Anraat
Qabriel Yeranyan

**Qabriel Yeranyan** (; ) — Osmanlı ermənisi bəstəkar, musiqi və ictimai xadimdir.

## Həyatı
İbtidai təhsilini Aris Ovannisyandan almışdır. Xasqüx seminariyasında və Konstantinopoldakı erməni uşaq evində dərs deyirdi. 1857-ci ildə Aris Ovannisyan ilə birlikdə "*Knar Arevelyan*" jurnalını nəşr etdirmişdir. 1861-ci ildən N. Taşçıyanla əməkdaşlıq etmişdir. O, "*[[Knar Aykakan]]*" jurnalını nəşr etdirmişdir (Tiqran Çuxacyan və K. Foksini ilə əməkdaşlıqda).

## İstinadlar
Knar Aykakan

***''Knar Aykakan**** (Erməni lirası) — ilk [[Erməni dili|erməni]] musiqi jurnalı. Ayda iki dəfə dərc olunurdu. [[Osmanlı|Osmanlının]] paytaxtı [[Konstantinopol|Konstantinopolda]] nəşr edilmişdir. 1857–1858-ci illərdə "*Knar Arevelyan*"  adı ilə nəşr olunurdu, 1861–1864-cü illərdə "*Knar Aykakan''" olmuşdur. "Erməni lirası" musiqi təşkilatının rəsmi orqanı idi. Təşəbbüskar və redaktor Qabriel Yeranyan (T. Çuxadjyan və N. Taşçıyan ilə birlikdə) . Hər buraxılışda Avropa və yeni erməni musiqi notalarında dərslər dərc olunurdu (dirijor G. Çerçiyan). Milli-vətənpərvərlik mahnıları da çap olunmuşdur.

## İstinadlar
Qriqor Otyan

**Qriqor Otyan** (, ) — Osmanlı ermənisi hüquqşünas, siyasətçi və yazıçı.

O, erməni milli konstitusiyasının və 1876-cı il Osmanlı konstitusiyasının yaradılmasında əsas fiqur olmuşdur. Otyan erməni dramaturqu və yazıçısı Ervand Otyanın əmisi idi.

## İstinadlar
Arutyun Svacıyan

**Arutyun Svacıyan** (; ) — Osmanlı ermənisi yazıçı, siyasi fəal, pedaqoq. O, erməni siyasi yumoristik ədəbiyyatının banilərindən biri hesab olunur.

## Həyatı
Svacıyan 1831-ci ildə Konstantinopolda anadan olmuşdur. Çox gənc yaşda hər iki valideynini itirmişdir. Yerli məktəbdə təhsilini başa vurduqdan sonra Xaçatur Bardizbanyanın maliyyə dəstəyi ilə xaricdə təhsil almışdır. Svacıyan Parisdəki Müqəddəs Varvara Kollecində təhsil almışdır. 1852-ci ildə Konstantinopola qayıtdıqdan sonra Nahapet Rusinyanın ziyalı dərnəyində iştirak edir. Daha sonra yerli Beşiktaş erməni məktəbində müəllim olmuşdur.

1981-ci ildə Sovet Ermənistanında onun anadan olmasının 150 illiyini qeyd edilmişdir.

## İstinadlar
Dəməşq döyüşü (2012)

**Dəməşq döyüşü** — Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı, 15 iyul 2012-ci ildə Suriyanın paytaxtı Dəməşqə başlayan döyüş. Döyüşün kim tərəfindən başladığı məlum deyil. Müəyyən mənbələrə görə, yüzlərlə üsyançı şəhərə qonşu rayonlardan soxulmuşdur. Müxalifət bundan sonra Dəməşqi ələ keçirmək üçün kütləvi hücuma keçmişdir. Digər mənbələr hökumət qoşunlarının təşəbbüsü ələ keçirmək və hərbi üstünlük əldə etmək üçün ilk hücuma keçdiyini bildirmişdilər. Üsyançılara yaxın mənbələr sızdırılmış döyüş planına görə, əməliyyatın vaxtından əvvəl başladığını qeyd etmişdir.

Paytaxtın bir neçə rayonunu ələ keçirən üsyançıların ilkin hücumları uğurlu olmuşdur. Şəhərin mərkəzində bombalı hücumda 4 yüksək rütbəli hökumət üzvünün həlak olmasından sonra hökumət qoşunlarının şiddətli əks-hücumları nəticəsində müxalifət qüvvələri geri çəkilməyə məcbur qalmışdır. 3 həftə davam edən döyüşlərdən sonra paytaxt yenidən faktiki olaraq rejim qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. Döyüşlər zamanı Dəməşqin mərkəzində geniş miqyasda tanklar və helikopterlərdən istifadə edilmişdir. Şəhərin bəzi hissələri xarabalığa çevrilmişdir.

## İstinadlar
Akinqanor feodu

**Akinqanor feodu** () — təqribən 1360-cı ildə Korfuda (o dövrdə Venesiya Respublikasının koloniyası) yaradılmış və əsasən qaraçı təhkimlilərinin istifadə edildiyi, adadakı qaraçıların tabe olduğu feod.

## İstinadlar
Mərkəziasiyaşünaslıq

**Mərkəziasiyaşünaslıq** — Mərkəzi Asiyanın mədəniyyətini, tarixini və dillərini öyrənən elm. Asiyaşünaslığın və şərqşünaslığın bölümü.

Sosial elm kimi Mərkəziasiyaşünaslığın kökləri XIX əsrin Britaniya–Rusiya "Böyük oyunu"na gedib çıxır. XIX əsrdə Britaniya və Rusiya agentləri, əsgərləri, alimləri tərəfindən regiona edilən çoxsaylı səfərlər sayəsində Mərkəzi Asiya sistemli məlumat toplanması və təşkili obyektinə çevrilmişdir. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra bu sahəyə maraq xeyli artmışdır. Müasir dövrdə Mərkəziasiyaşünaslıq bütün dünyada bir çox alimlər, institutlar və akademik proqramlar ilə təmsil olunur.

## Tarixi
XIX əsrin sonlarında Rusiya şərqşünası Vasili Vladimiroviç Bartold Mərkəzi Asiya tarixinin müasir tədqiqatının banisi hesab olunur. 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması Mərkəzi Asiyanın öyrənilməsinə marağın artmasına səbəb oldu.

## İstinadlar
Bedel aşırımı

**Bedel** — Tyanşan dağ sistemində, Kakşaal-Too silsiləsi üzərindən keçən aşırım. Qırğızıstan və Çinin Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu sərhəddində, dəniz səviyyəsindən 4,284 m yüksəklikdə yerləşir. İssık-Kul gölünün cənub sahilində yerləşən Barskoon kəndi ilə aşırımı birləşdirən yol var. Aşırımın yaxınlığında Yıştık çayının mənbəyidir. Aşırım tarixən mühüm karvan yolu kimi xidmət etmişdir və Böyük ipək yolu üzərində yerləşirdi.

## İstinadlar
Kakşaal-Too

**Kakşaal-Too** və ya **Kakşaltau** () — Mərkəzi Tyanşan dağ sistemində, Qırğızıstan və Çin sərhədində dağ silsiləsi.

Silsilənin uzunluğu təxminən 400 km, ən yüksək nöqtəsi Pobeda zirvəsidir (7,439 m). Ümumi buzlaşma sahəsi 983 km2 olan Alp relyefi üstünlük təşkil edir. Şimal yamacında çöllər, cənub yamacında çəmənliklər və alp çəmənləri var.

## Tədqiqat tarixi
Rusiyanın Mərkəzi Asiyaya marağının artması ilə əlaqədar 1856-cı ildən başlayaraq oraya ekspedisiyalar getməyə başlamışdır. İlk ekspedisiyalara Pyotr Semyonov rəhbərlik etmişdir. Qərbi Kakşaal-Too regionu ilk dəfə 1869-cu ildə Narın çayının cənubundakı dağlıq regionu tədqiq edən ekspedisiyaya rəhbərlik edən Rusiya coğrafiyaçısı Aleksandr Kaulbars tərəfindən təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Qərbi Himalay dağları

**Qərbi Himalay dağları** və ya **Pəncab Himalayı** — geniş Himalay dağ silsiləsinin ən qərb sektoru. Bu, əsasən Hindistan yarımqitəsinin şimal hissəsinin mübahisəli Kəşmir regionundan – Hindistan və Pakistan tərəfindən idarə olunan ərazilərdən ibarətdir, həmçinin Hindistanın Himaçal Pradeş vilayətinin şimal-qərb sektorunda yerləşir. Ümumilikdə, Qərbi Himalaylar cənub-şərqə, Hind vadisindən (şimal-qərbdə) Sutlecə (cənub-şərqdə) qədər təxminən 560 km uzanır. Hind çayının yuxarı axını onu Karakorumdan şimala doğru ayırır.

Ən yüksək zirvəsi Nanqaparbatdır (8,126 m). Regionun şimal-qərb ucunda yerləşir.

## İstinadlar
Srapion Həkimyan

**Srapion Həkimyan** (; ) — Osmanlı ermənisi dramaturq, tərcüməçi, tənqidçi, teatr və mədəniyyət xadimi.

## Həyatı
İbtidai təhsilini mexitarist məktəbində almış, daha sonra Venesiyadakı Murad-Rafaelyan Kollecində təhsil almışdır. O, bir sıra Avropa dillərində danışırdı.

Həkimyan fəal teatr xadimi idi, 1861-ci ildə İstanbulda erməni, türk və italyan dillərində tamaşalar göstərən peşəkar erməni teatrının təşkilinə töhfə vermişdir. Romantik tarixi pyeslərin müəllifidir.

## İstinadlar
Narkotiklərlə Mübarizə Agentliyi

**Narkotiklərlə Mübarizə Agentliyi** — Tacikistanın narkotiklərlə mübarizə xidməti. 1999-cu ildə təsis edilmişdir. Əfqanıstandan ölkə ərazisindən keçən narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə mübarizəyə kömək etmək üçün yaradılmışdır və Asiyada fəaliyyət göstərən ən fəal antinarkotik qurumlardan biridir.

## Tarixi
Əfqanıstanın opiatlarının 20%-dən çoxunun Tacikistandan keçdiyi təxmin edilir. 2000–2011-ci illər arasında agentlik 11,000 kiloqramdan çox narkotik müsadirə etmişdir. Qurum İran, Qırğızıstan, Rusiya, Çin, Əfqanıstan və Özbəkistanın hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlıq edir. 2004-cü ildə agentliyin rəhbəri Qafar Mirzəyev narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinə görə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilmişdir. Onu general-leytenant Rüstəm Nəzərov əvəz etmişdir.

## İstinadlar
Mahmud Xudaverdiyev (Tacikistan)

**Mahmud Xudaverdiyev** (tacik :Махмуд Худойбердиев; ) — Tacikistanda üsyançıların lideri. O, əvvəlcə Tacikistan prezidenti Emoməli Rəhmonun müttəfiqi olsa da, sonralar müxalifətçi olmuşdur. Xudaverdiyev Tacikistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin keçmiş üzvü və Sovet Ordusunun keçmiş mayorudur. O, həmçinin Tacikistan ordusunun birinci briqadasının komandiri vəzifəsində çalışmışdır.

## Həyatı
1964-cü il oktyabrın 18-də Qorqontəpə şəhərində inşaatçı ailəsində anadan olmuşdur. O, yarı özbək və yarı tacikdir. 1985-ci ildə Almatı Ali Ümumqoşun Komandanlıq Məktəbini bitirdikdən sonra Əfqanıstanda Sovet qoşunlarının məhdud kontingentinin tərkibində 70-ci Əlahiddə Mühafizə Motorlu Atıcı Batalyonunun 1-ci motoatıcı batalyonunun kəşfiyyat taqım komandiri kimi xidmət etmişdir. O, bu əsnada yaralanmışdır. 1990-cı ildə Tacikistana getmişdir. Xudaverdiyev Sovet İttifaqının yenidən qurulmasını dəstəklədiyini bildirmişdir.

## Mükafatlar
Xudverdiyev "Qırmızı ulduz" ordeni, "Şəxsi igidliyə görə" ordeni və "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar