open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zaslavl

**Zaslavl** (, ; ; ) — Minsk vilayətində, Minsk şəhərinin 27 km şimal-qərbində yerləşən tarixi şəhər. 2015-ci ilin məlumatına görə əhalisi 14.880 nəfərdən ibarət idi.

## Tarix

Xronikalara görə Zaslavl şəhəri 985-ci ildə arvadı Roqnedanı və oğlu İsyaslavı oraya yaşamağa göndərmiş Böyük Vladimir tərəfindən salınmışdır. Şəhərin müasir adı Böyük Vladimirin oğlu İzyaslavın adından törənmişdir.

Orta əsrlərdə şəhər Zaslavl hersoqluğunun mərkəzi olmuşdur. XI əsrdə şəhər xeyli güclənmişdir. Ərazisinin çox arxeoloji qoruq elan edilmişdir. Burada açıq havada İzyaslav və Roqnedanın heykəlləri var.

Reformasiya dövründə şəhər kalvinistlər və sosinianistlər məskən salmışdılar.

Zaslavl 1941-ci ildən 1944-cü ilə kimi Nasist Almaniyasının işğalı altında olmuşdur. 1939-cu ildə yəhudilər şəhər əhalisinin 9 %-i təşkil edirdilər (248 nəfər). 1941-ci ilin oktyabrında almanlar 100 yəhudini gettoya (SSRİ ordusunun tikdiyi keçmiş sərhədçi binası) toplamışdılar. Çölə çıxmaq qadağan edilmişdi və onlar qida əldə edə bilməmişdirlər. Getto çəpərlərlə əhatə olunmuşdu və gecə-gündüz nəzarət altında idi. 16 və 27 sentyabr 1941-ci ildə bütün yəhudi kişilər öldürüldü (azı 20 nəfər), onlardan 12-i getto binasından yandırıldı. 29 sentyabrda çoxu qadın və uşaq olmaqla 100-ə qədər yəhudi Minskə köçürmək bəhanəsi ilə at arabalarında gettonun xaricinə çıxarıldı. Onların hamısı Sloboda kəndinin yaxınlığındakı meşədə güllələnmişdilər. Bu hadisədən sonra Bazarnaya küçəsində yerləşən bir binada hələ də 35 yəhudi qadını saxlanılırdı. Onlar 29 oktyabr 1941-ci ildə güllələnənə qədər icbari əməyə sövq edilmişdilər.

## Coğrafiya
Zaslavl şəhəri Minsk şəhərinin şimal-qərbində yerləşir, onun şəhər bölgəsinin bir hissəsidir, Fanipol və Maçulişi şəhərləri ilə birlikdə bu bölgənin ən əhəmiyyətli şəhərlərindən biridir.

## Yerlər
Zaslavl şəhərinin tarixi görməli yerlərinin hamısı Belarus dəmiryolu stansiyasından elə də uzaqda olmayan şəhərin işgüzar hissəsində yerləşir. Onlardan ən maraqlısı XI-XII əsrlərə aid edilən Zameçek qalasıdır. Val yerinə şəhər divarları, Xilaskar şəkildəyişməsi kilsəsi (hazırda qorunan, 1577-ci ildə tikilmiş kalvinist kilsəsi), Fara Müqəddəs Meri kilsəsi (XVIII əsrdən qalma), dəmirçixana, anbar və buxar dəyirmanı daxildir. Şəhərdə etnoqrafiya muzeyi fəaliyyət göstərir.

## Məşhur şəxslər
* Simon Budnı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Zaslavl mənzərələri 
* Radzima.org saytında şəkillər
Çamırlı (dəqiqləşdirmə)

* Çamırlı (Göyçə) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd.
* Çamırlı — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Abaran rayonunda kənd.
* Çamırlı — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında,indi Hamamlı (Spitak) rayonunda yaylaq. Rayondakı Qursalı kəndində yerləşir.
* Çamurlu (Qars)

## Həmçinin bax
* Çaxırlı
Şirak

* Şirak mərzi — Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü olan 10 mərzindən (əyalətindən) biri.
* Şirak — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda kənd. 
* Şirak — İndiki Ermənistanın şimal-qərb tərəfində yayla. 
* Şirakavan — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.
* Şirak Beynəlxalq Hava Limanı — Ermənistan Respublikasında beynəlxalq hava limanı.

## Həmçinin bax
Şınıx (dəqiqləşdirmə)

* **[[Şınıx]]** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunda kənd.
* Şınıx bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunda bələdiyyə.
* Şınıx (Borçalı) — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indiki Allahverdi (Tumanyan) rayonunda kənd.
Şorca

;Ermənistanda
* Şorca (Göyçə) — Göyçə mahalında Çəmbərək rayonuna aid bir kənd.
* Aşağı Şorca — Göyçə mahalında Basarkeçər rayonuna aid bir kənd.
* Yuxarı Şorca — Göyçə mahalında Basarkeçər rayonuna aid bir kənd.
* **Şorca** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində kənd.

;İranda
* Şorca Allahamanlı (Çaroymaq)
* Şorca-i İmamcümə (Çaroymaq)
* Şorca Torağay (Məlikan)
* Şorca-i Qasım (Miyanə)
Gəncə döyüşü (1826)

**Gəncə döyüşü** — Rusiya-İran müharibəsi dövründə, 13 sentyabr 1826-cı ildə Gəncə ətrafında baş verən döyüş.

Şəmkir altında uğurdan sonra rus qoşunları sentyabrın 4-də Gəncənı tutdular. Sentyabrın 9-da Qafqaz korpusunun başlıca qüvvələri onlarla birləşdi. Şuşanın mühasirəsini buraxıb, buraya gələn Abbas Mirzə yeni döyüşün qaçılmaz olduğunu bilirdi. Sentyabrın 10-da Paskeviç də qoşunla Gəncəyə gəldi.

## Döyüşün gedişi
Döyüş sentyabrın 13-də Nizami Gəncəvi məqbərəsinin yaxınlığındakı çöldə oldu. Rus ordusunda 8700, İran ordusunda isə 35 min döyüşçü var idi. İki ordu arasında dəhşətli döyüş başladı. Ruslar yenə uğur qazandılar. 2 düşərgə, 4 bayraq, bir top və başqa hərbi qənimət ələ keçirdilər. İran ordusu 1000-ə qədər əsgər itirdi. 1100 əsgər, 2 batalyon komandiri və 7 zabit əsir düşdü. Uğurlu xan da əsir alınanlar içərisində idi. İran qoşunları dağınıq halda Araza doğru çəklib o taya keçdi.

## Döyüşün əhəmiyyəti
Gəncə döyüşü 1826–1828-ci illər Rusiya-İran müharibəsinin ən böyük döyüşü oldu. Qafqazın da, bütün savaşın da taleyi burada həll olundu. Bu döyüşdən sonra İran ordusu bir daha özünə gələ bllmədi.

Döyüşdən sonra rus komandanlığı üçün 1826-cı il üsyanlarını yatırmaqdan ötəri əlverişli imkan yarandı. Bu, Yermolovun baş komandan vəzlfəsində son fəal döyüşləri oldu.

Rus komandanlığı savaşın gedişində ara-sıra yerli qüvvələrdən də istifadə etməyə çalışırdı. 1826-cı ilin noyabrında Araz boyu sərhədi qorumaq üçün "Qarabağ türklərindən" (Mirzə Yusif Nersesov) qeyri-nizami atlı dəstə yaradıldı. 1827-ci il döyüşlərində Borçalı türklərinin könüllü atlı dəstələri də iştirak edirdi.

İran qoşunları, Talış xanlığı sayılmazsa, artıq bütün Şimali Azərbaycan torpaqlarını tərk etmişdilər.

## Mənbə
* Ибрагимбейли X. М. Россия и Азербайджан в первой трети XIX в. (Из военно-политической истории). М., 1969, с. 173
* Azərbaycan tarixi XIX – XXI əsrin əvvəli (Ali məktəblər üçün mühazirələr kursu). Bakı, 2010
Cavidan Əfəndiyev

**Cavidan Əfəndi** (Orxan Sadəddin oğlu Əfəndiyev; ) — Azərbaycanlı yazıçı, şair, dramaturq

## Həyatı
Cavidan Əfəndiyev 1985-ci il, Noyabr ayının 24-ə, Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 2007-ci ildə Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin "Hüquqşünaslıq" fakültəsini bitirmişdir. 2009-cu ildə Yeni Azərbaycan Partiyası tərəfindən Bələdiyyə seçkilərində namizədliyi irəli sürülmüş, Binəqədi rayonu Binəqədi Bələdiyyəsinə üzv seçilmiş, "Gənclər, İdman və Turizm Məsələləri Daimi Komissiyası"nın sədr müavini vəzifəsində çalışmışdır.

6 kitabın müəllifidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü və Prezident təqaüdçüsüdür.

## Yaradıcılığı
Yaradıcılığa 14 yaşından şeirlərlə başlamışdır. Daha sonra bir sıra poemalar və pyeslər qələmə almışdır. Sözlərinə mahnılar bəstələnmiş və mahnıları dəfələrlə "V&V Company" tərəfindən keçirilən "İlin mahnısı" nominasiyası üzrə qalib olmuşdur.

2009-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, 2015-ci ildən Prezident təqaüdçüsüdür.

## Kitabları
1. "Dünya yaman dünyadır" 1999-cu il, (şeirlər.)

2. "Ömrün ilk pillələri" 2002-ci il, (şeirlər və pyes)

3. "Oxu, bülbül" 2005-ci il, (şeirlər.)

4. "Mənim dünyam" 2009-cu il, (şeirlər və pyes.)

5. "Dalğalar" 2005-ci il, (şeirlər və poema.)

6. "Tanış olaq, bu mənəm!" 2016-cı il. (şeirlər və pyeslər.)

7. "Çəhrayı paltolu qız" 2017-ci il (şeirlər.)

## Xarici keçidlər
* Cavidan — haqqında və şeirləri
Stimul (fəlsəfə)

**Stimul** — insanı hansısa bir işə ruhlandırmaq, onun özünün özünə olmayan inamını artırmaq, hansısa səbəbdən ölən marağını yenidən yaratmaqdır. Stimul olmadan insan bir şeyə çətinliklə nail olur. Stimul bir çox üsullarla göstərilir: bəzən mükafat şəklində, bəzən gözəl sözlər, gözləmədiyin tərif, hədiyyə və s.

## Xarici keçidlər
Sınevir

**Sınevir** () — Ukrayna Karpatı ərazisinin ən məşhur və iri gölüdür. Göl Tereblya çayının yuxarı ararında yerləşir. Su səthinin sahəsi 4–5 hektardır. Gökü əsasən bulaqlar qidalandırır. Dağlardan gələn axarlar gölə tökülür. Göldən isə axan axar Tereblya çayına tökülür.

Sinevir gölündə çoxlu sayda forel balığı yaşayır. Ancaq onların ovlanması qadağandır

Göl 989 metr dəniz səviyyəsindən yüksəkdə yerləşir. Orta dərinliyi 10–12 metr təşkil edir. Maksimal dərinlik isə 22 metrdir. Göz buzlaşma dönəmindən sonra yaranmışdır. 1989 ildə gölün yerləşdiyi ərazi Sınevir Milli Parkı elan edilmişdir.

## Əfsanə
Xalq arasında gölün yaranması haqqında əfsanə vardır. Gölün sahibi bir qraf olmuşdur. İnsanlar ona xidmət edirdilər. Göl ətrafında heyvanları ovlayır və meşə qırırdılar. Qrafın Sinya adında bir qızı vardı. Qısı bu adla onun gözlərinə görə adlandırırdılar. Qızın gözləri səma kimi mavi idi.

Bir dəfə qraf qızı ilə dağa çıxır. Qraf meşə qıranların işi ilə maraqlanarkən, qız çəmən çiçəkləri toplayırdı. Birdən bir oğlanın oturaraq tütək çaldığını görür. Vir adı olan oğlan coban idi. Bununlada onlar tanış olurlar.
Bundan sonra qız tez-tez dağa, oğlanın yanına gəlir. Onlar bir-birini sevirlər. Qraf bundan xəbər tutduqdan sonra onlarınngörüşməsini qadağan edir. Ancaq olar bir-birindən ayrı yaşaya bilmədiklərini deyirlər. O zaman qraf Virin öldürülməsini əmr edir. Qrafın işçiləri qayadan ona daşlar atırlar.
Bundan xəbər tutan Sin ora gəlir və ağlayır. Nəticədə göl əmələ gəlir.

Bundan sonr gölün adı Sınevir adlanır. Hazırda gölün kənarında ağacdan Sin və Virin heykəli vardır. Bura Karpatın müxtəlif hissələrindən evlənənlər gəlirlər. Deyirlər ki, əgər kimsə burada kimisə sevirsə onunların dərin məhəbbəti olur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Sinevir gölü haqqında əfsanə
* Sinevir — adının tarixi
* Sinevir
* На Синевир трембиты зовут (Ольга Мосьондз)
Vladimir Tizenhauzen

**Vladimir Qustavoviç Tizenhauzen** (; 25 fevral, 1825, Nаrvа - 2 fevral, 1902, Sankt-Peterburq)—tarixçi-şərqşünas, numizmat.

## Həyatı

Vladimir Qustavoviç Tizenhauzen 25 fevral, 1825-ci ildə  Nаrvа şəhərində anadan olmuşdu. Orta təhsilini Sankt-Peterburq gimnaziyasında almışdı. Sankt-Peterburq Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirmişdi (1848). X. F. Frenin tələbəsi olmuşdu. Maddi təminatı olmadığından 12 kiçik məmur kimi çalışmışdı.1861-ci ildə İmperator Arxeoloji komissiyasında xidmətə daxil olmuşdu.

Vladimir Tizenhauzen Ukrayna ərazisində bir çox yunan şəhərlərinin və Şimali Qafqazda skif kurqanlarının qazıntısında iştirak etmişdi. 1878-ci ildə Sind-Meot şəhərciyinin qazılmasına başçılıq etmişdi.

V.Q.Tizenhauzen Ukrayna ərazisində arxeoloji qazıntı işləri həyata keçirilən zaman yunan şəhərləri və skif kurqanlarının qazılmasında birbaşa iştirak etmişdir. Onun numizmatika sahəsində olan əsərləri Şərqə həsr olunmuşdu. Bu əsərlərdən, xüsusilə «Şərq xilafətinin sikkələri» adlı kitabında Qızıl Orda xanlıqlarının pul nominalları araşdırılmışdı.

Vladimir Tizenhauzen 2 fevral, 1902-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində vəfat edib.

## Əsas işləri

*О саманидских монетах. Санкт-Петербург, 1855.
*Die Geschichte der Ogailiden Dynastie. Санкт-Петербург, 1859.
*Монеты Восточного халифата. Санкт-Петербург, 1873.
*Френовы рукописи и академик Дорн. Варшава, 1877.
*Обзор совершенных в России трудов по восточной нумизматике. Санкт-Петербург, 1876.
*Notice sur une collection de monnaies orientales de M. le comte S. Stroganoff. Санкт-Петербург, 1880.
*Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. т. I, извлечение из арабских источников, Санкт-Петербург, 1884.
*Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. т. II, Академия Наук СССР, 1941.

## Xarici keçidlər
* Биографическая заметка на сайте Библиотека Гумер.
* Перевод из "Путешествий" Ибн Баттуты.
Qolen Qrad

**Qolen Qrad** () — Makedoniya Respublikasının ərazisində yerləşir. Adanın mənası *Böyük qala* kimi səslənir. Bəzən isə **İlan adası** olaraq adlanır. Adanın sahəsi 20 hektardır. Ada Prespa gölü daxilində, Yunanıstan və Albaniya sərhəddindən bir necə km aralıda yerləşir. Qolen Qrad adasında bir necə qədim məbəd vardır. Adada çoxlu sayda heyvan növü yaşayır..2008-ci ilin avqust ayından ada yuristlərin girişi üçün açılmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Qolen Qrad 20 h əraziyə malik olub, 600 metr uzunluğa və 350 metr enə malikdir. XX əsrin ortalarından etibarən adada yaşayış yoxdur. Burada uzun zaman kahinlər yaşamışdır. Onlar adanı 20 əsrin ortalarında tərk etmişdirlər. Adaya ancaq qayıqla getmək olur. Adanın ətrafında hündürlüyü 20–30 metr olan qayalar və mağaralar vardır.

Adanın flora və faunası sayəsində təbiət qoruğu elsn edilmişdir. Aralıq dənizinə yaxınlığı onun mikroiqliminə böyük təsir göstərir. Adada nadir bitkilər aləmi vardır
(41 və ya 25,6 % — Subaralıqdənizi bitkiləri;
29 və ya 18,2 % — avrasiya,
20 və ya 12,6 % — aralıqdənizi və s.)

Adalar kiçik sahəyə malik olmasına baxmayaraq burada çoxlu sayda tarixi abidələr vardır. Burada neolit dövrü və Roma imperiyası dönəminə aid abidələr vardır. Adada hələ 2000 il öncə insan məskən salmışlar. Burada yerləşən ən məşhur məbəd XIV ərsdə aiddir və Roma qalasının təməli üzərində tikilmişdir.

## Həmçinin bax
* Prespa gölü

Fayl:Dalmatian pelican in Prespa Lake.jpg|
Fayl:Freski-Sveti Petar-Ostrov Golem Grad.jpg|
Fayl:59 2 плывем вокруг острова.jpg|Adanın daşlı sahili
Fayl:56 1 На Змеином острове.jpg|Adada olan ilanlar
Fayl:Ostrovot Golem Grad, Prespa.jpg|Qolen Qrad adasının görünüşü
Fayl:Approaching colonies of cormorants at Golem Grad.jpg|


## Ədəbiyyat
* Eadem, Golem Grad de Prespa, "Spartacus", II, Symposium 2002, Sandanski, Veliko Trnovo, 2006, 11–20
* Статија за островите во Македонија — географски портал "ИГЕО"
* Цв. Грозданов, Композиција Опсаде Цариграда у цркви Светог Петра на Преспи, ЗЛУ, 15, Нови Сад, 1979, 277–287
* В. Битракова-Грозданова, Ископувања на Голем Град, 1981–1986, МАА, 10, Скопје, 1989, 101–133

## İstinadlar

## Mənbə
* Qolen Qrad adası
Qrad

* Qrad (silah) — reaktiv yaylış atəş sistemi.
* Qolen Qrad — Makedoniya Respublikasının ərazisində yerləşən ada.
Devid Marşal Lenq

**Devid Marşal Lenq**(; ) — tarixçi. London universitetində Qafqaz tədqiqatları professoru. Gürcüstan, Ermənistan və Bolqarıstan üzrə mütəxəssis.

## Həyatı
Devid Marşal Lenq 6 may, 1924-cü ildə anadan olmuşdu. Kembric Müqəddəs İohan kollecini bitirmişdi. İkinci Dünya müharibəsi dövründə zabit kimi İranda xidmət etmişdi.1944-cü ildə Təbriz şəhərində vitse-konsul kimi çalışmışdı. Təbrizin Bərnəva məhəlləsində yaşayan ermənilərlə tanış olmuşdu. 1949-cu ildə London Şərq və Afrika məktəbində (SOAS) işləməyə başlamışdı.

D. M. Lenq Amerikanın numizmatika cəmiyyətində saxlanılan, elmə 2 variantda məlum olan belə sikkələri gürcü ərəb bənzətmələrinə, daha dəqiq desək, Abbasi dirhəmlərinə aid edib.

Devid Marşal Lenq 20 mart, 1991-ci ildə vəfat edib.

## Əsas işləri
* *The Last Years of the Georgian Monarchy, 1658–1832* (New York: Columbia University Press, 1957)
* *First Russian Radical, Alexander Radischev, 1749–1802* (London: George Allen & Unwin, 1959)
* *A Modern History of Georgia* (London: Weidenfeld and Nicolson, 1962)
* *The Georgians* (New York: Praeger, 1966)
* *Armenia: Cradle of Civilization* (London: George Allen & Unwin, 1970)
* *Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus* by Charles Allen Burney and D. M. Lang (London: Weidenfeld and Nicolson, 1971)
* *Bulgarians: From Pagan Times to the Ottoman Conquest* (London: Thames and Hudson, 1976)
* *Lives and Legends of the Georgian Saints* (New York: Crestwood, 1976)
* *The Armenians: A People in Exile* (London: Allen and Unwin, 1981)
* *Armenia and Karabagh: the Struggle for Unity* (London: Minority Rights Group, 1991)

## İstinadlar
LoveWave

**LoveWave** () — Ermənistanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı..

İveta Mukuçyan "LoveWave" mahnısı ilə Ermənistanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnının musiqisi Lilit və Levon Navasardyan, sözləri isə İveta Mukuçyan və Stefani Kratçfildə aiddir.

## İstinadlar
Goodbye (Shelter)

**Goodbye (Shelter)** () — Serbiyanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Sanya Vuçiç "Goodbye (Shelter)" mahnısı ilə Serbiyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı İvana Petersin bəstələdiyi mahnının eyni zamanda **Iza osmehla** adlı serb dilində olan versiyası da mövcuddur.
 
## İstinadlar
İveta Mukuçyan

**İveta Mukuçyan** (;  14 oktyabr 1986, İrəvan, Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası) — Ermənistan-Almaniya müğənnisi, bəstəkarı, aktrisası və modeli.

İveta Mukuçyan "LoveWave" adlı mahnı ilə Ermənistanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və ölkəsinə 249 xalla 7-ci yeri qazandırmışdır. Müsabiqə zamanı Azərbaycanın işğal altında olan torpaqlarında separatçı rejimin bayrağını canlı yayımda dalğalandıraraq təxribata əl atmış və müsabiqənin qaydalarını pozmuşdur.

## Həyatı
İveta Mukuçyan 14 oktyabr 1986-cı ildə Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı İrəvanda anadan olmuşdur. 1992-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Almaniyanın Hamburq şəhərinə köçmüşdür. Almaniyada təhsil alan İveta 2009-cu ildə ailəsinin təkidi ilə ölkəsində olan ağır vəziyyətə baxmayaraq İrəvana geri qayıtmışdır. O, həmin ildən Almaniyadakı dizayn təhsilini yarımçıq qoyaraq, İrəvan Dövlət Konservatoriyasında musiqi-caz təhsili almağa başlamışdır.

## Avroviziya müsabiqəsinin qaydalarını pozması və təxribatı
29 aprel 2016-cı il tarixində Avropa Yayım İttifaqı bəzi tanınmayan qurumların bayraqlarının müsabiqə arenasına gətirilməsinə icazə verilməyəcəyini bəyan etmişdir. Bu siyahıya Fələstin, İŞİD və s. bayraqlar ilə birlikdə Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal edilən torpaqlarında Ermənistanın yaratdığı qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının da bayrağı düşmüşdür. Buna baxmayaraq, birinci yarımfinal zamanı nəticələri gözləyərkən Ermənistanı müsabiqədə təmsil edən İveta Mukuçyan separatçı rejimin bayrağını canlı yayımda dalğalandıraraq müsabiqənin qaydalarını pozmuşdur. Hadisə Azərbaycan mediyasında böyük etiraza səbəb olmuş və finala vəsiqə qazanan ölkələr üçün keçirilən mətbuat konfransında Azərbaycanlı jurnalist Mukuçyanın hərəkətinə etirazını bildirmişdir. Ermənistan təmsilçisi İveta jurnalistə cavabında "Mənim düşüncələrim ana vətənimin yanındadır və mən hər yerdə sülh olmasını istəyirəm" demişdir. Azərbaycan təmsilçisi Səmra Rəhimli isə öz çıxışında "Avroviziya mahnı müsabiqəsidir və bu sadəcə musiqi barədədir" deyərək, müsabiqənin siyasi maraqlar üçün istifadəsinə etirazını bildirmişdir. Nəticədə Avroviziya müsabiqəsinin təşkilatçıları Mukuçyanın hərəkətini pisləyərək, bunu Avroviziyanın siyasi çıxışlara qarşı olan mövqeyinin "ciddi pozuntusu" adlandırmışdır. Ermənistanda Avroviziyanı birbaşa yayımlama hüququ olan AMPTV telekanalına isə bənzər halın bir daha təkrarlanacağı halda ölkənin müsabiqədən kənarlaşdırılacağı ilə bağlı xəbərdarlıq edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hüma Şah Sultan

**Hüma Şah Sultan** () — 18-ci Osmanlı sultanı Sultan İbrahimin nikahlı xanımı, Hasəki sultan. Sultan İbrahimlə nikahlanmış və toy mərasimində başından asdığı tellər səbəbilə, ***Telli Hasəki*** olaraq anılmağa başlanmışdır.

## Həyatı
Həyatının ilk illəri və saraya necə alındığı bilinməsə də, Sultan İbrahim səltənətinin son illərində hərəmə alındığı ehtimal olunur. Sultan İbrahimin ən sevimli qadını olan Hümaşah Sultanla 1647-ci ildə rəsmi nikahla evləndiyi məlumdur. Tarixçi Mustafa Naimanın qeydlərinə görə, nikah əsnasında gəlin vəkili olaraq Darüssəadə ağası, sultanın vəkili olaraq isə sədrəzəm Həzərparə Əhməd Paşa iştirak etmişdir. Nigahın ardından bütün divan vəzirləri və digər saray xidmətçiləri saçlarından gümüş və qızıl tellər asılan gəlini alayla birlikdə Topqapı sarayına gətirdilər. Mehir məbləği olaraq o ilki Misir xəzinəsi Hümaşah Sultana hədiyyə edildi.

Sultan İbrahimin psixoloji zəifliyindən istifadə edərək üzərində nüfuz qazanan Hümaşah Sultan gün keçdikcə sərvətini artırırdı. Ancaq onun bu qədər qısa zamanda yüksəlməsi başda Validə Mahpeykər Kösəm Sultan olmaqla, qızları Fatma, Gövhər və Ətiqə Sultanların da narazılığına səbəb olmuşdu. Bu sürtüşmədə xanımı Hümüşah Sultanın tərəfini tutan Sultan İbrahim isə bacılarını Hümaşah Sultana xidmət etdirmiş, bu hadisənin ardından isə mallarını müsadirə etdirərək Ədirnə sarayına sürgün etmişdir.

Sultan İbrahimin dəlilikləri və dövlət işlərindən uzaqlaşaraq eyş-işrətə dalması nəticəsində, 8 avqust 1648-ci ildə ayaqlanan üləma və ordu mənsubları, Validə Mahpeykər Kösəm Sultanın rəhbərlik etdiyi saray çevrilişi ilə Sultan İbrahimi taxtdan endirdi və yerinə 7 yaşlı oğlu Şahzadə Mehmedi taxta çıxardılar. Ancaq yeni sultan hələ 7 yaşında idi və Validə sultan olan Turhan Sultan taxt naibəsi olmaq üçün çox təcrübəsiz idi. Bu səbəblə dövlət adamları və saray əyanları yeni sultanın nənəsi Mahpeykər Kösəm Sultanın taxt naibəliyinə gətirilməsini istədilər. *"Valide-yi kəbir"* ünvanıyla hakimiyyəti yenidən ələ alan Mahpeykər Kösəm Sultanın istəyilə, Sultan İbrahimin bütün hərəmi Köhnə saraya göndərilsə də, Şahzadə Süleymanın anası Dilaşub Sultan və Şahzadə Əhmədin anası Müəzzəz Sultan Topqapı sarayında övladlarıyla birlikdə qaldılar. O əsnada hamilə olan Hümaşah Sultan da Köhnə saraya sürgün edilənlər arasında idi. Saray çevrilişindən 2 ay sonra 1648-ci ilin oktyabrında yeganbə övladı olan Şahzadə Orxanı dünyaya gətirən Hümaşah Sultan bir müddət sonra övladından ayrıldı və körpə şahzadə Topqapı sarayına alınaraq burada Mahpeykər Kösəm Sultanın himayəsi altına alındı. Ancaq 1650-ci ilin yanvarında körpə yaşlarında vəfat etdi və Sultan İbrahim türbəsinə - atasının yanına dəfn olundu.

Oğlunun vəfatından sonrakı həyatı məlum olmayan Hümaşah Sultanın 1672-ci ilədək yaşadığı bilinir. Saray məsrəf kitabında bu tarixdən sonra adı görülməyən Hümaşah Sultanın 1672-ci ildən sonra vəfat etdiyi güman olunur. Dəqiq ölüm tarixi və dəfn yeri bilinmir.

## Mənbə

* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu Mülkün Kadın Sultanları: Vâlide Sultanlar, Hâtunlar, Hasekiler, Kandınefendiler, Sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-6-051-71079-2

## İstinadlar
Nazim Babayev (atlet)

**Nazim Tahir oğlu Babayev** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet.

## Həyatı
Nazim Babayev 1997-ci il oktyabrın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 2008-ci ildən idmanla məşğul olur. Məşqçisi Ziyad Xəlfəyevdir.

## Karyerası
Nazim Babayev 2013-cü ildə Utrext şəhərində (Niderland) baş tutan Avropa Yeniyetmələrinin Olimpiya Festivalında 15.54 metr nəticə göstərdi və turnirin qızıl medalına sahib oldu.

Daha sonra Nazim Babayev 2014-cü ildə Nancin şəhərində (Çin) baş tutan Yeniyetmələrin II Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Oğlanların üçtəkanla tullanma turnirində mübarizə aparan Nazim Babayev isə təsnifat mərhələsində 15.65 metr nəticə göstərdi. Bu nəticəyə əsasən Nazim Babayev mərhələni 17 atlet sırasında 2-ci pillədə başa vurdu və final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Bu mərhələdə isə 15.96 metr nəticə göstərən Nazim Babayev, Yeniyetmələrin II Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.

Nazim Babayev 2015-ci ilin iyununda Birinci Avropa Oyunlarında mübarizə apardı. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Birinci Avropa Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Nazim Tahir oğlu Babayev Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu ilə təltif edildi.

Daha sonra Nazim Babayev İsveçdə baş tutan yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatında mübarizə apardı və 17.04 metr nəticə göstərdi. Bu nəticələrə əsasən Nazim Babayev turnirin qızıl medalına sahib oldu və 2016-cı ildə baş tutacaq Rio-de-Janeyro Olimpiadasına vəsiqə qazandı.

Nazim Babayev 2016-cı ildə Portlend şəhərində (ABŞ) baş tutan Dünya Salon Çempionatında mübarizə apardı. Turnirdə 16.44 metr nəticə göstərən Nazim Babayev 8-ci pillənin sahibi oldu. İyulda isə Nazim Babayev Amsterdam şəhərində (Niderland) baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı və 16.06 metr nəticə ilə turniri 22-ci pillədə başa vurdu. Avqustda Rio-de-Janeyro şəhərində (Braziliya) baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə aparan Nazim Babayev 16.38 metr nəticə göstərdi və Olimpiadanı 25-ci pillədə başa vurdu.

2017-ci ildə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibi olan Nazim Babayev 2017 və 2019-cu illərdə baş tutan Universiada Oyunlarının da qızıl medallarına sahib olub. 2019-cu ildə Nazim Babayev həm də Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində baş tutan Avropa Salon Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.

Nazim Babayev 2021-ci ildə Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Turnirdə 16.72 metr nəticə göstərən Nazim Babayev olimpiadanı 15-ci pillədə başa vurdu.

## İstinadlar
Zümrüd Qurbanov

**Zümrüd Qurbanov** () — Gürcüstan ictimai-siyasi və dövlət xadimi. "Qeyrət" Xalq Hərakatının liderlərindən biri, 1995-1999-cu illərdə Gürcüstan Parlamentinin deputatı. Gürcüstan Vətəndaşlar İttifaqının önəmli funksionerlərindən biri.

## Həyatı
1963-cü ildə Gürcüstan Respublikasının Marneuli rayonu, Qızılhacılı kəndində anadan olmuşdur.

### Ölümü

13 noyabr 2020-ci ildə 57 yaşında qəfildən vəfat etmişdir.

### Təhsili
### İctimai-siyasi fəaliyyəti

## İstinadlar
Sanya Vuçiç

**Sanya Vuçiç** (;  8 avqust 1993, Kruşevaç, Serbiya və Monteneqro) — Serbiya müğənnisi. O, əsasən ZAA qrupunun vokalisti kimi tanınır. Vuçiç Serbiyanı 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı və musiqi karyerası
Sanya Vuçiç 8 avqust 1993-cü ildə Serbiya və Monteneqronun Kruşevaç şəhərində anadan olmuşdur. O, ibtidai və musiqi təhsilini məhz Kruşevaç şəhərində almışdır. Musiqi təhsili müddətində Vuçiç fərqli ansambllarda, folk musiqi qrupunda, şəhər caz orkestrında və kilsə xorunda çıxış etmişdir.

O hal-hazırda Belqrad şəhərində yaşayır və Belqrad Filologiya Universitetinin Ərəb dili və ədəbiyyatı bölməsində təhsil alır. O, ana dili olan serb dili ilə yanaşı ingilis, ispan, italyan və ərəb dillərində də səlis danışa bilir.

### ZAA qrupu
ZAA qrupu 2008-ci ildə Kruşevaç şəhərində yaranmışdır. Sanya Vuçiç isə qrupa 2012-ci ilin aprelində qoşulmuşdur. Onlar müxtəlif musiqi janrlarında, ska, post-rok, pank, caz və s. ifa edirlər. Onlar Balkan ölkələrinin 200-dən artıq şəhərində və eyni zamanda Avstriya, Çexiya və Macarıstanda konsert proqramları ilə çıxış etmişdirlər. Qrup Serbiyanın *Exit*, *Nišville* və *Reggae Serbia fest* festivallarında iştirak etmişdir. ZAA qrupunun vokalisti olaraq Vuçiçin 2014-cü ildə *What About* albomu işıq üzü görmüşdür.

### 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2016-cı ilin mart ayında Serbiyanın RTS telekanalı Sanya Vuçiçin "Goodbye (Shelter)" mahnısı ilə Serbiyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini elan etmişdir.. Vuçiç həmin mahnı ilə müsabiqənin 12 may tarixində baş tutan ikinci yarımfinal mərhələsində 6-cı səhnə almışdır. Nəticədə isə 115 xalla 10-cu yerdə qərarlaşaraq, müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmişdir. Finalda bir daha öz mahnısını ifa edən Sanya 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 132 xal toplayaraq, 18-ci yerdə qərarlaşmışdır.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hasəki Sultan

**Hasəki Sultan** (Osmanlı türkcəsi: حسکي سلطان) — Osmanlı padşahlarının kənizləri arasında övlad dünyaya gətirənlərin qazandığı status.

Hasəki sözü *"padşahın gözdəsi"* olaraq tərcümə edilir. Bu hasəkilər arasından ən güclüsü adətən ən böyük oğlan uşağının, yəni vəliəhdin anası olurdu. Bu səbəbdən uşaq dünyaya gətirməyən kənizlər hasəki adlanmırdı. Hasəkiliyə yüksələn kənizlərə kürk geyindirilir, qiymətli ziynət əşyaları hədiyyə edilirdi. Bundan sonrakı müddətdə xüsusi otaq, kəniz və xidmətçi ağalarla təmin edilirdilər. Padşah vəfat etdikdə qız uşağı olan hasəkilər dövlət aristokratiyasından bir nəfərlə evləndirilirdi. Oğlan anası olan hasəkilər isə Köhnə Saraya sürgün edilirdi. Qanuni Sultan Süleyman, I Əhməd və I İbrahimin hasəkiləri olan Xürrəm Sultan, Kösəm Sultan və Hüma Şah Sultan (Telli Hasəki) hasəkilər arasında ən məşhur olanlardır.

## Osmanlı sultanlarının xanımlarının siyahısı
Oskar Danon

**Oskar Danon** (; ) — Yuqoslaviya bəstəkarı və dirijoru.

İkinci dünya müharibəsi davam edərkən 1943-cü ildə Vladimir Nazorun yazdığı yuqoslav partizanlarının marşı olan "Uz marşala Tita"nın () bəstəkarıdır.

## Gəncliyi və təhsili
Bir boşnak-serb yəhudisi olan Oskar Danon 7 fevral 1913-cü ildə, həmin zaman mövcud olan Avstriya-Macarıstan imperiyasına aid (indiki vaxtda Bosniya və Herseqovinaya aid) Sarayevo şəhərində anadan olmuşdur.

Yuqoslaviya Krallığında musiqi təhsili bölməsində oxumuş və Çexoslovakiyanın paytaxtı Praqa şəhərində Musiqişünaslıq sahəsi üzrə doktorluq işini müdafiə etmişdir.

## Karyerası
Sarayevoda dirijor kimi fəaliyyət göstərmiş və İkinci dünya müharibəsindən sonra, 1944–1965-ci illər arasında Belqrad Operasının dirijoru və rejissoru olmuşdur. 1970–1974-cü illərdə Sloveniya Filarmoniya Orkestrında dirijorluq etmişdir. Həmçinin, o, həmin dövrdə Belqrad Filarmoniya Orkestrınında da dirijor idi. Bu orkestrlarla həm Yuqoslaviyada, həm də ölkə xaricində (Paris, Visbaden, Florensiya və s. şəhərlərdə) dəfələrlə çıxış etmişdir.

## Pedaqoji fəaliyyəti
Oskar Danon Belqrad Musiqi Akademiyasının professoru idi.

## İctimai fəaliyyəti
Serbiya Musiqiçilər Assosiasiyasının üzvü olmuş Oskar Danon, 1955–1957-ci illərdə bu təşkilata rəhbərlik də etmişdir.

2008-ci ildə o, Bosniya və Herseqovina Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

## Mükafatları
Oskar Danon bir sıra mükafatlarla təltif olunmuşdur:
* Belqrad şəhərinin Oktyabr mükafatı;
* AVNOJ mükafatı (1970);
* Vatroslav Lisinski mükafatı (2004).

## Ölümü
Oskar Danon 18 dekabr 2009-cu ildə, 96 yaşında ikən Serbiyanın paytaxtı Belqrad şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Pavel Pinigin

**Pavel Pavloviç Pinigin** - Yakutiya MSSR Çurapçin ulusu Dirinq  kəndində anadan olmuşdur. SSRİ əməkdar idman ustası, Ukrayna SSR əməkdan məşqçisi. Sovetlər birliyini sərbəst güləş üzrə dünyada təmsil etmişdir.

## Bioqrafiyası

Pavel Pinigin 1953-cü ildə Yakutiyada anadan olmuşdur. 1964-cü güləşlə məşğul olmağa başlamışdır. 1966-cı ildə isə Dmitriy Petroviç Korkinin baş məşqçiliyi ilə fəaliyyətini başlamışdır.

1972-ci ildə Tiflisdə keçirilən beynəlxalq yarışda ikinci yeri tutmuşdur. Elə həmin ildəcə Dünya üçüncüsü olur. 1973-cü ildə Dünya Universiyadasında ikinci yeri tutmaqla yanaşı, beynəlxalq turnirin (Medvedev adına turnir) qalibi olur.  1974-cü ildə SSRİ cempionatında gümüş medala sahiblənir. 1975-ci ildə SSRİ Xalqlar Spartakiadasında birinci yeri tutur. Bundan sonra isə beynəlxalq səviyyədə fəaliyyətini davam etdirir.

1976-cı il Yay Olimpiya oyunlarında 68 kq çəmi dərəcəsində iştirak edir. :
* Birinci dairədə;  8-3 xalla Saban Seydi (Yuqoslaviya);
* İkinci dairədə; 10-3 xalla Mehmed Sari (Türkiyə);
* Üçüncü dairədə iştirak etməmişdir;
* Dördüncü dairədə; 4-3 xalla Sedendambın Natsaqdora (Monqolustan);
* Beşinci dairədə; 8-ci dəqiqədə Rami Miron (İsrail);
* Altıncı dairədə; (5-5) hesabı ilə görüş bitir Yasaburo Suqavaro (Yaponiya)
* Final görüşü; 12-1 xalla Lloyd Batça Kuzeri yenərək Olimpiya çempionu olur.

1980-ci ildə Moskvada keçirilən Yay Olimpiya oyunlarında 74 çəki dərəcəsində yarışır. Bu yarışmada yalmız dördüncü yeri tutmuşdur. 
Ordunu təmsil etmişdir (Kiyev). Üçqat dünya çempionu (1975, 1977, 1978), Dünya kubokunun sahibi (1976, 1977), Avropa çempionu (1975), Dünya kubokunun gümüş medalçısı (1972), Ümumdünya Univesiadasında (1973), SSRİ çempionu (1976), SSRİ çempionatının gümüş medal laureatı (1974, 1977, 1978, 1980), SSRİ xalqları spartikiadası gümüş medalçısı (1979), Veteralar arasında dünya çempionu (1993).

90-cı illərdə Yakutiya yığmasının baş məşqçisi olmuşdur.

Hazırda Yakutskda yaşayır. Milis pilkovnikidir. Vahid Rusiya partiyasının üzvüdür. 
Pavel Piniginin şərəfinə Neryoqrinski rayonunda yerləşən iri qızıl yataqlarından biri adlandırılmışdır.

Pavel Pinigin iki kitab müəllifidir: "Olimpə gedən yol" (Yakutsk, 1984) və "Mənim həyatımın işi — Güləş" (1990, Kiyev).

## İstinadlar
Raziyə Sultan

**Raziyə Sultan** (Osmanlı türkcəsi: راضیہ سلطان‎) (d. 1525 - ö. 1556 - Osmanlı padşahı I. Süleymanın qızıdır.)

Osmanlı arxivlərində "Tasasız Raziye", yəni "Qayğısız Raziyə" olaraq tanınır. Buna səbəb isə həyatı boyunca dərviş həyatı yaşaması və sarayla əlaqəsini kəsməsidir. Həyatının bütöv bir hissəsini atasının süd qardaşı olan Yəhya Əfəndinin dərgahında keçirmişdir. 1556-cı ildə vərəm xəstəliyindən 31 yaşında vəfat etmişdir. Qəbri atası I. Süleymanın süd qardaşı Yəhya Əfəndinin Türbəsində yerləşir.

## İstinadlar
Gövhərxan Sultan (II Səlimin qızı)

**Gövhərxan Sultan** () — 11-ci Osmanlı sultanı II Səlimin qızı.

## Həyatı
Gövhərxan Sultan 1544-cü ildə Konyada dünyaya gəlmişdir. Atası Qanuni Sultan Süleymanın oğlu və o illərdə Manisa sancaqbəyi olan Şahzadə Səlim, anası isə Venesiya əsilli kənizlərindən Nurbanu Sultandır. Nurbanu Sultanın eyni il içində dünyaya gətirdiyi üçüncü qız olduğu üçün, bacıları Şah və Əsməxan Sultanlarla birlikdə üçəm olduğu qəbul edilir. Uşaqlıq illəri atasının sancaqbəyi olaraq xidmət etdiyi Manisa, Qaraman və Kütahyada keçdi. 1 avqust 1562-ci ildə İstanbulda baş tutan möhtəşəm mərasimlə Qanuni Sultan Süleyman yeganə varisi olan Şahzadə Səlimin qızlarını hələ 18 yaşında ikən mühüm siyasi şəxslərlə evləndirdi: Əsməxan Sultan babasının vəzirlərindən Sokollu Mehmed Paşayla, Gövhərxan Sultan kaptan-ı dərya Piyalə Paşayla, Şah Sultan isə yeniçəri ağası Çakırcıbaşı Həsən ağayla nigahlandı.

Bu evlilikdən cütlüyün dörd övladı dünyaya gəldi: Sultanzadə Mustafa bəy (ö. 1593), Aişə Ətiqə xanım Sultan (ö. 1614), Fatma xanım Sultan və Xədicə xanım Sultan. Qızlarından biri 1598-ci ilin noyabrında Sinanpaşazadə Mehmed Paşa ilə evlənmişdir.

21 yanvar 1578-ci ildə Piyalə Paşa vəfat etdi və dul qalan Gövhərxan Sultan bir il sonra həcc ziyarətinə getdi. Məhz elə həmin il ziyarətin ardından dövrün siyasi fiqurlarından Cərrah Mehmed ağa ilə evləndirildi. Bəzi mənbələrdə, nigahın ardından 15 yanvar 1580 tarixində Mehmed Paşanın yeniçəri ağalığından Rumeli bəylərbəyliyinə yüksəlməsində Gövhərxan Sultanın əlinin olduğu qeyd olunur. 1583-cü ildə Gövhərxan Sultan qardaşının yeganə vəliəhdi olan Şahzadə Mehmedi ziyarət etmək məqsədilə Manisaya səyahət etmiş, bu səfər əsnasında gələcəkdə validə sultan olan Handan Sultanı gənc şahzadəyə təqdim etmişdir.

1598-ci ildə Cərrah Mehmed Paşa sədrəzəmliyə yüksəldi və Gövhərxan Sultanın saraydakı nüfuzu daha da artdı. Ancaq onun çox qısa sədarətinin ardından Sultan Mehmedin oğlu Sultan Əhməd taxta çıxdı. Qardaşı Sultan Muradın nəvəsi olan Sultan Əhməd Gövhərxan Sultanın və yoldaşı Mehmed Paşanın siyasi gücünü artırmaq niyyətində idi. Ancaq Cərrah Mehmed Paşa çox yaşlı idi və çox keçmədən 9 yanvar 1604-cü ildə vəfat etdi. Sultan Əhməd böyük bibisinə olan sevgisindən qızlarından birinin adını da məhz Gövhərxan qoymuşdu.

1624-cü ildə vəfat edən Gövhərxan Sultan atasının Aya Sofiya yaxınlığındakı türbəsinə (Sultan Səlim türbəsi) dəfn edilmişdir.

## Mənbə

* Tezcan, Baki (November 2001). *Searching for Osman: A reassessment of the deposition of the Ottoman Sultan Osman II (1618-1622)*. pp.&nbsp;327 n. 16, 343 n. 132. 
* Taner, Melis (2009). ‘Power to Kill:’ A Discourse of the Royal Hunt During the Reigns of Süleyman the Magnificent and Ahmed I. p.&nbsp;41.
* Emecen, Feridun M. (2015). Osmanlı Araştırmaları/The Journal of Ottoman Studies, Volume XLVI, Osmanlı Taşrasında Saray Bürokrasisi: Şehzade Selim’in Kazayâ Defteri. pp.&nbsp;221–22.
Şah Sultan (II Səlimin qızı)

**Şahıhuban Sultan** və ya **Şah Sultan** () — Osmanlı sultanı II Səlimin qızı.

## Həyatı
Şah Sultan 1544-cü ildə Manisada dünyaya gəldi. Atası Qanuni Sultan Süleymanın oğlu və o illərdə Manisa sancaqbəyi olan Şahzadə Səlim, anası isə Venesiya əsilli kənizlərindən Nurbanu Sultandır. Nurbanu Sultanın eyni il içində dünyaya gətirdiyi üçüncü qız olduğu üçün, bacıları Əsməxan və Gövhərxan Sultanlarla birlikdə üçəm olduğu qəbul edilir.

Uşaqlıq illəri atasının sancaqbəyi olaraq xidmət etdiyi Manisa, Qaraman və Kütahyada keçdi. 1 avqust 1562-ci ildə İstanbulda baş tutan möhtəşəm mərasimlə Qanuni Sultan Süleyman yeganə varisi olan Şahzadə Səlimin qızlarını hələ 18 yaşında ikən mühüm siyasi şəxslərlə evləndirdi: Əsməxan Sultan babasının vəzirlərindən Sokollu Mehmed Paşayla, Gövhərxan Sultan kaptan-ı dərya Piyalə Paşayla, Şah Sultan isə yeniçəri ağası Çakırcıbaşı Həsən ağayla nigahlandı. Mərasimin ardından bacıları kimi İstanbulda qalan Şah Sultana İbrahim Paşa sarayı təsis edildi.

1566-cı ildə babasının vəfatıyla atası və digər ailə üzvləri İstanbula gəldi. Bu tarixdən etibarən anası Nurbanu Sultan və bacılarıyla birlikdə Osmanlı hərəminin güclü simalarından birinə çevrildi. Bu nigahdan övladının olub-olmadığı bilinmir.

Ancaq 13 yanvar 1574-cü ildə əri, həmin ilin dekabrında isə atası vəfat etdi və Manisa sancaqbəyi olan qardaşı Şahzadə Murad sürətlə paytaxta gələrək taxta çıxdı. Taxta çıxan qardaşının istəyilə, 1575-ci ildə atasının vəzirlərindən Zal Mahmud Paşayla nigahlandı və ertəsi il bir qız uşağı dünyaya gətirdi. Ancaq çox keçmədən 1580-ci ilin sentyabrında əri Zal Mahmud Paşayla eyni gündə vəfat etdi.

## Övladları

* Fülanə xanım Sultan (d. 1576 - ö. 1660) - Şərəf xan Bitlisinin nəvələrindən Abdal xanla nigahlanmışdır.

Bəzi mənbələrdə Kosa Xosrov Paşanın onun ilk evliliyindən doğulan oğlu olduğu qeyd edilsə də, paşanın 1553-cü ildən etibarən xidmətə başladığı və bu tarixdə Şah Sultanın hələ 9 yaşında olduğu nəzərə alınaraq, bunun yanlış olduğunu demək mümkündür.

## Mənbə

* Uluçay, Mustafa Çağatay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ankara, Ötüken
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6
* Peirce, Leslie P. (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*. Oxford University Press. ISBN 978-0-195-08677-5

## İstinadlar
Fatma Sultan (II Səlimin qızı)

**Fatma Sultan** () (Osmanlı türkcəsi: فاطمة سلطان) - II. Səlimin və Nurbanu Sultandan doğulan qızıdır. Manisada atası II. Səlimin şahzadəliyi dönəmində dünyaya gəlmişdir. 1574-cü ildə Osmanlı Sədrəzəmi Kanijalı Siyavuş Paşa ilə evlənmişdir. 1580-ci ildə bir qız uşağı dünyaya gətirmiş, ancaq çox keçmədən əvvəlcə qız uşağı, daha sonra isə Fatma Sultan özü vəfat etmişdir. Məzarı atası Sultan Səlimin türbəsindədir.

## Övladları

* Sultanzadə Sinan bəy (d. 1575 - ö. 1599)
* Sultanzadə Mustafa Paşa (ö. 1623)
* bir qız uşağı (d. 1580)

## İstinadlar
Aişə Sultan (III Muradın qızı)

**Aişə Sultan** () — Osmanlı padşahı III. Muradın və Hasəki Safiyə Sultanın ən böyük və ən sevimli qızlarıdır.

## Həyatı
1570-ci ildə III. Murad və Safiyə Sultanın Şahzadə Mehmeddən sonrakı ilk övladı olaraq Manisa Sarayında dünyaya gəldi. 15 dekabr 1574-cü ildə atasının taxta keçməsiylə İstanbula gətirildi.

Hərəmxananın həqiqi qurucusu qəbul edilən III. Murad anasının vəfatından sonra bir müddət Köhnə Sarayda yaşadı və bu müddət ərzində Memar Sinana Topqapı Sarayı üçün yeni bir hərəmxananın tikilməsi üzrə əmr verdi. 1585-ci ilin avqust ayında III. Murad Baş Hasəkisi Safiyə Sultan, hasəkiləri Mehriban, Nazpərvər, Şahuban, Fəxriyə Sultanlar və şahzadələri ilə birlikdə yeni hərəmxanaya köçdü. Aişə Sultanın ilk nikahı 1586-cı ilin may ayında Vəzir İbrahim Paşa ilə məhz bu sarayda bağlandı. Bu evlilikdən sonra Aişə Sultan saray daxilində güc qazandı.

Aişə Sultan atasının ən sevdiyi qızı idi. Bunun iki səbəbi vardı: anasının Safiyə Sultan olması, ikincisi isə III. Muradın ilk qızı olması. 1595-ci ildə atası vəfat etdi və yerinə qardaşı III. Mehmed taxta keçdi. Aişə Sultan çox şanslı idi; çünki oğlan olmadığı üçün edam edilmədi. III. Mehmed tərəfindən çox sevilmiş və əri 1596-cı ildə ilk dəfə sədrəzəm olduqdan sonra iqtidar yolu açılmışdı, ancaq Aişə Sultan siyasətlə çox maraqlanmadı. 1601-ci ildə İbrahim Paşa vəfat etdi və Aişə 5 aprel 1602 tarixində yeni sədrəzəm Yemişçi Həsən Paşayla evləndi. Bu evlilikdən 1603'də bir oğlan uşaqları dünyaya gəldi. 1603-cü ildə Yemişçi Həsən Paşanın edamından sonra Gözəlcə Mahmud Paşa ilə evləndirildi. Gözəlcə Mahmud Paşa ilə evli ikən 15 may 1605 tarixində hələ 35 yaşında ikən vəfat etdi. Qardaşının yanına, Sultan Mehmed türbəsinə dəfn edilmişdir. Aişə Sultanın tək övladı 1603 doğumlu Sultanzadə Mehmed Paşadır.

## İstinadlar
Xanzadə Sultan (I Əhmədin qızı)

**Xanzadə Sultan** () — 14-cü Osmanlı sultanı I Əhmədin qızı.

## Həyatı

### Sultan Əhməd dövrü
Xanzadə Sultan 1609-cu ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Atası Osmanlı sultanı I Əhməd, anası isə Mahpeykər Kösəm Sultandır. Bəzi mənbələrdə anasının Mahfiruz Xədicə Sultan olduğu qeyd olunsa da, Sultan Osmanın taxta çıxması ilə Köhnə saraya sürgün olunan xanım sultanlar arasında olması bu iddianı təkzib edir. Uşaqlıq illəri ilə bağlı yetərli məlumat yoxdur. Ancaq 1617-ci ilin noyabrında atası Sultan Əhmədin vəfat etməsiylə anası Mahpeykər Kösəm Sultan və bacıları Fatma, Abidə, Ətiqə və Aişəylə birlikdə Köhnə saraya göndərildilər.

### Sultan Murad dövrü
Əmisi Sulan Mustafanın və ögey qardaşı Sultan Osmanın qısa səltənətlərinin ardından doğma qardaşı Sultan Muradın 1623-cü ilin sentyabrında taxta çıxmasının ardından anası və bacıları ilə birlikdə yenidən Topqapı sarayında yaşamağa başladılar. Elə həmin tarixdə yeniçəri ağası Ladikli Bayram ağayla evləndirildi. Nigahın ardından vəzir rütbəsi alan Bayram Paşa üçün Üsküdarda bir saray təsis edildi (sonrakı illərdə Xanzadə Sultan sarayı olaraq anılan). Həm Sultan Murad və taxt naibəsi olan anası Validə Mahpeykər Kösəm Sultana yaxınlığı, həm də Xanzadə Sultanın təsiriylə 2 fevral 1637-ci ildə Bayram Paşa sədarətə yüksəldi. Ancaq ertəsi il çıxdığı Bağdad səfəri əsnasında səhhəti pisləşdi və 26 avqust 1638-ci ildə vəfat etdi. Xanzadə Sultanın bu evlilikdən bir qızı dünyaya gəlsə də, körpə yaşlarında vəfat etmişdir.

### Sultan İbrahim dövrü
Daha sonra digər qardaşı Sultan İbrahimin səltənətində 1643-cü ildə divan vəzirlərindən Nəqqaş Mustafa Paşa ilə evləndirildi. Onun bu nigahdan övladı olub-olmadığı bilinmir. Ancaq qardaşı Sultan İbrahimlə, xüsusilə də xanımlarından Hümaşah Sultanla münasibətləri yaxşı deyildi. Bu səbəblə bacıları Fatma, Gövhər və qardaşı qızı Qaya Sultanla birlikdə qardaşının nigahlandığı xanımlarından Hümaşah Sultanın təhriki nəticəsində saraydan sürgün olundu. Bütün gəlirləri və mülkləri əllərindən alınan sultanlar 1645-ci ildə Ədirnə sarayına göndərildilər. Həyat yoldaşı Mustafa Paşa isə Budin bəylərbəyi təyin edilərək paytaxtdan uzaqlaşdırıldı.

Sultan İbrahimin taxtdan endirildiyi 1648-ci ilədək davam edən bu sürgün dönəminin ardından anası Validə Mahpeykər Kösəm Sultan *"Valide-yi kəbir"* ünvanıyla yenidən taxt naibəsi təyin edildi. Həyat yoldaşı Mustafa Paşa isə vəzifəsindən azad edilərək paytaxta çağırıldı. 23 sentyabr 1650-ci ildə Xanzadə Sultan vəfat etdi və cənazəsi qardaşı Sultan İbrahimin türbəsinə dəfn olundu.

## Həmçinin baxın

* Xanzadə Sultan sarayı

## Mənbə

* Peirce, Leslie P. (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*. Oxford University Press. ISBN 978-0-195-08677-5
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6
* Uluçay, M. Çağatay (2011). Padişahların kadınları ve kızları (5 bas.). Ankara: Ötüken. .

## İstinadlar
Mehrimah Sultan

* Mehrimah Sultan — 10-cu Osmanlı sultanı Qanuni Sultan Süleymanın qızıdır.
* Mehrimah Sultan — 12-ci Osmanlı sultanı III Muradın qızıdır.
* Mehrimah Sultan — 30-cu Osmanlı sultanı II Mahmudun qızıdır.
* Mehrimah Sultan — 35-ci Osmanlı sultanı Sultan Rəşadın oğlu Ziyaəddin Əfəndinin qızıdır.
K (dəqiqləşdirmə)

* K — Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasında 16-cı hərf.
* K (anime) — *[[GoHands]]* studiyası tərəfindən 2012-ci ildə çəkilmiş anime serialı.
* K-9 (film, 1989) — 1989-cu ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi.
* K-19 — keçmiş Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının nüvə silahı ilə silahlanmış Hərbi dəniz sualtı gəmisi.
* K-9 Thunder — Cənubi Koreya istehsalı özüyeriyən artilleriya qurğusu.

## Həmçinin bax
* K2 (dəqiqləşdirmə)
Abdal-Gülablı

**Abdal-Gülablı** — Ağdam rayonunun Abdal və Gülablı kəndləri üçün işlədilən qeyri-rəsmi ümumi ad.

* Abdal — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Gülablı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Gülablı — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Gülablı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Şahzadə Səlim (III Mehmedin oğlu)

**Şahzadə Səlim** () — 13-cü Osmanlı sultanı III Mehmedin ilk oğlu.

## Həyatı
Şahzadə Səlim 1585-ci ildə Manisada dünyaya gəlmişdir. Atası Osmanlı sultanı III Muradın oğlu və o illərdə Saruhan sancaqbəyi olan Şahzadə Mehmed, anası isə Handan Sultandır. Onunla eyni ərəfələrdə babası Sultan Muradın da iki əkiz oğlu dünyaya gəlmiş (Şahzadə Cahangir və Şahzadə Süleyman), bu səbəblə doğumu şənliklərlə qeyd olunmuşdur. Uşaqlıq illəri Manisada keçən Şahzadə Səlim atasının 16 yanvar 1595-ci ildə taxta çıxmasıyla paytaxt İstanbula gətirildi və sultanın ən böyük oğlu kimi taxtın varisi olaraq görülməyə başlandı.

Ancaq tutulduğu qızılazar xəstəliyi səbəbilə 20 aprel 1597-ci ildə hələ 12 yaşında ikən İstanbulda vəfat etdi. Atasının da iştirak etdiyi cənazə mərasiminin ardından Ayasofiyadakı Sultan Səlim türbəsinə dəfn olundu.

## İstinadlar
Haqverdi Cəfərov

**Haqverdi Cəfərov** — Azərbaycan biofiziki, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1972). O, 162 elmi məqalənin, 4 kitabın və 6 ixtiranın müəllifidir. 32 elmlər namizədi və 5 elmlər doktoru hazırlamışdır.

## Həyatı
Haqverdi Cəfərov 1938-ci ildə Gədəbəy rayonunun Rüstəm Əliyev kəndində anadan olmuşdur. О, 1957-ci ildə Miskinli kənd orta məktəbini bitirərək Bakıya gəlmiş və sənədlərini Azərbaycan Dövlət Universitetinə vermişdir. Elə həmin il universitetin biologiya fakültəsinə daxil olmuş və 1962-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə oranı bitirmişdir.

Haqverdi Cəfərov universiteti bitirən kimi sənədlərini M. V. Lomonosov adına Moskva dövlət Universitetinin aspiranturasına vermiş və qəbul olunaraq biofizika ixtisası üzrə namizədlik dissertasiyası işləmişdir. 1966-cı ildə müdafiə edərək biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Həmin ili Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Dövlət Universitetinin Biologiya kafedrasında assisent, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fizologiya sektorunda elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1968-ci ildə baş elmi işçi olmuş, 1972-ci ildə isə çalışdığı Fizologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunda şöbə müdiri vəzifəsinə seçilmişdir. Həmin il Selenin fotoreseptorlarının funksional aktivliyində rolunun tədqiqi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan SSR Dövlət mükafatını almışdır. 1974-cü ildə "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuş, 1976-cı ildə isə "Şərəfli əmək nişanı"na layiq görülmüşdür. 1976-cı ildə RSFSR ilə aparılan tədqiqat işlərindəki nəticələrinə görə ÜXTN-nin medalını almışdır. Medalı ona SSRİ Ali Sovetinin sədri A. N. Kosigin təqdim etmişdir.

Haqverdi Cəfərov 1983-cü ildə biologiya elmləri doktoru dərəcəsi almışdır. 1986-cı ildə "Biofizika" ixtisası üzrə professor elmi rütübəsinə layiq görülmüşdür. 1991-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Biologiya fakültəsinin "Biostimulyatorlar" elmi laboratoriyasına müdir və insan və heyvan fizologiyası kafedrasına professor vəzifəsinə seçilmişdir. 1992-ci ildə müsabiqə vasitəsilə professoru olduğu kafedranın müdiri vəzifəsini tutmuşdur.

Haqverdi Cəfərov 1996-cı ildə Türkiyə Respublikasının Çanaqqala 18 mart Universitetində professor işləmiş, eyni zamanda Müdafiə Nazirliyində xüsusi proyektə rəhbərlik etmişdir. 2002-ci ildə Türkiyə Respublikasından Vətənə qayıtdıqdan sonra bir müddət Odlar Yurdu Universitetində "Biofizika və biokimya" kafedrasının müdiri olmuşdur. Səhhəti ilə əlaqədar olaraq bu vəzifədən imtina etmişdir.

Haqverdi Cəfərov Akademik Zərifə Əliyeva adına Elmi Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda Eksperimental Oftalmologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. O, 162 elmi məqalənin, 4 kitabın və 6 ixtiranın müəllifidir. 32 elmlər namizədi və 5 elmlər doktoru hazırlamışdır. 3 avqust 2018-ci ildə dünyasını dəyişmişdi.

## Mənbə
* http://gedebey.info/sayt/?page_id=536
* http://www.science.gov.az/forms/doktora-nauk-instituta-biofiziki/3138
* http://www.science.gov.az/news/open/7952