Georgi Flerov

**Georgi Nikolayeviç Flerov** (; ) — Sovet nüvə fiziki, Dubnadakı Birgə Nüvə Tədqiqatları İnstitutunun yaradıcılarından biri, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1968). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Lenin (1956) və iki dəfə Stalin mükafatı laureatı. 
## Həyatı
Georgi Flerov Rostov-na-Donuda Nikolay Mixayloviç Flerov (1889-1928) və Yelizaveta Pavlovna (Fruma-Leya Peretsovna) Brailovskayanın ailəsində anadan olub. Onun özündən böyük qardaşı Nikolay (1911-1989) var idi. Atası Rusiyanın Çerniqov vilayətinin Qluxov şəhərindən olan keşişin oğlu, bank işçisi olub. Anası Rostov yəhudi ailəsindən idi. Kiyev Universitetinin tibb fakültəsinin tələbəsi ikən 1907-ci ildə atası inqilabi fəaliyyətinə görə universitetdən qovularaq və Peçoraya sürgün edilib. Burada həyat yoldaşı ilə tanış olub. Sürgün bitdikdən sonra cütlük gələcək alimin babası və nənəsi - Perets Xaymoviç Brailovski və Xana Simxovna Veisbergin yaşadığı Rostova qayıdırlar. Burada Georgi və qardaşı Nikolay doqquz illik orta məktəbi bitiriblər. Atalarının ölümündən sonra hər ikisi 1938-ci ildə Leninqradda oğullarının yanına köçənə qədər (1942-ci ildə mühasirədə olan Leninqradda vəfat edib) “Molot” qəzetinin redaksiyasında korrektor işləyən anası tərəfindən tərbiyə olunur.

Georgi Flerov 1929-cu ildə məktəbi bitirib. O, əvvəlcə fəhlə, sonra iki ilə yaxın Rostov-na-Donuda Ümumittifaq Elektrotexnika Birliyində elektrik montyorunun köməkçisi, nəhayət, lokomotiv təmiri zavodunda yağlayıcı işləyib.

1932-ci ildə Leninqrada gəlib, xalası, Leninqrad Rayon Xəstəxanasının terapevtik şöbəsinin müdiri Sofya Pavlovna Brailovskayanın evində məskunlaşıb. O, burda "Krasnıy Putilovets" zavodunda elektrik-parometrist kimi çalışmağa başlayıb.

Flerov 2933-cü ildə zavod tərəfindən M.İ.Kalinin adına Leninqrad Sənaye İnstitutunun mühəndis-fizika fakültəsinə göndərilir. 1936-cı ildə İqor Kurçatovun laboratoriyasında təcrübə keçməyə başlayır. 1938-ci ildə onun rəhbərliyi altında Flerov dissertasiya işini bitirərək Leninqrad Fizika-Texniki İnstitutunda öz qrupunda qalır.

1941-ci ilin payızında milis sıralarına qoşulub, Leninqrad yaxınlığındakı döyüşlərdə iştirak edib. Təhsilini nəzərə alaraq, Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasına göndərilib. Bunun üçün Flerov Yoşkar-Olaya evakuasiya edilib. 1942-ci ildə Cənub-Qərb Cəbhəsinin 90-cı ayrı-ayrı kəşfiyyat aviasiya eskadronunda (90-cı ORAE, komandir mayor M.P.Voronin) xidmət edib. 1942-ci ilin avqustunda işləmək üçün SSRİ Elmlər Akademiyasına ezam olunub.

1990-cı il noyabrın 19-da Moskvada vəfat edib. Novodeviçye qəbiristanlığında dəfn olunub.

## Elmi fəaliyyəti
1940-cı ildə A.F.İoffe adına REA-nın Fizika-Texniki İnstitutunda Konstantin Petrjak ilə birlikdə radioaktiv çevrilmələrin yeni növünü - uran nüvələrinin kortəbii parçalanmasını kəşf etdi. 1942-ci ilin payızında cəbhədə döyüşlərin qızğın çağında “SSRİ EA-nın məruzələri” (1942. XXXVII cild, No 2, s. 67) və “SSRİ EA-nın Əsərləri” jurnallarında “Uranın spontan parçalanması” və “Toriumun spontan parçalanması” məqalələri dərc edildi.

1942-ci ilin aprelində o, İosif Stalinə məktub yazaraq, müharibənin dayandırdığı Ukan layihələrini bərpa etməyi təklif edir. Digər tərəfdən, G.N.Flerovun Stalinə yazdğı məktubu tamamlamadığını və göndərmədiyini deməyə əsas var.

1943-cü ildə o, sovet atom layihəsi üzərində işləyən alimlər qrupuna daxil edilib. 1949-cu ildə ilk sovet atom bombası RDS-1-i yaradan zaman o, plutoniumun kritik kütləsini müəyyən etmək üçün şəxsən riskli təcrübə aparıb.

Georgi Flerov 1953-cü ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1968-ci ildə isə Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib.

1954-cü ildə Atom Layihəsini tərk edib və İqor Kurçatovun dəstəyi ilə transuran elementlərinin sintezi üzərində işə başlayıb. Georgi Flerov 1955-ci ildən Sov.İKP üzvüdür.

Georgi Flerov 1955-ci ildə “Üç yüzlük məktubu”nu imzalayanlar arasında olub.

1957-ci ildə Dubnaya köçüb və 1960-cı ildə istifadəyə verilmiş U-300 ağır ion sürətləndiricisinin tikintisinə təşəbbüs göstərib. Bu layihə üzrə bir ildən sonra ilk təcrübələr başlayıb. U-300 öz imkanlarına görə dünyada bu sinifin bütün sürətləndiricilərindən üstün idi.

Georgi Flerov Nüvə Reaksiyaları Laboratoriyasının təsisçisi və elmi rəhbəri (1957-1990) olub.

1965-1974-cü illərdə Flerovun rəhbərliyi ilə Birgə Nüvə Tədqiqatları İnstitutunun bir qrup əməkdaşı ilk dəfə Mendeleyevin dövri cədvəlinin 102-106-cı elementlərini sintez edib.

Çernobıl AES-də baş vermiş fəlakətin nəticələrini aradan qaldırmaq üçün Flerov və onun əməkdaşları tərəfindən hazırlanmış iz membranlarının (nüvə filtrləri) texnologiyalarından istifadə edilib.

Georgi Flerov 1968-ci ildə XXIV Mendeleyev günlərində məruzəçi olub.

SSRİ-nin Kəşflər Dövlət Reyestrinə daxil edilmiş bir sıra elmi kəşflərin müəllifi:
* 14 iyun 1940-cı il tarixli prioritet № 33 altında "uran nüvələrinin spontan parçalanması"
* 24 yanvar 1962-ci il tarixli 52 nömrəli prioritetlə "Həyəcanlı vəziyyətdən atom nüvələrinin kortəbii parçalanması (öz-özünə parçalanan izomerlər)".
* 12 iyul 1971-ci il tarixli 160 saylı prioritetlə "Atom nüvələrinin gecikmiş parçalanması fenomeni"
* 20 aprel 1965-ci il və 10 avqust 1967-ci il tarixli prioritetlə № 132 altında "Yüz üçüncü element - Lawrence".
* 9 iyul 1964-cü il tarixli prioritetlə № 37 altında "104-cü Element - Ruterfordium".
* 18 fevral 1970-ci il tarixli, 114 saylı prioritetlə "105-ci element Dubniumdur".
* 11 iyul 1974-cü il tarixli 194 nömrəli prioritetlə "Atom nömrəsi 106 olan elementin radioaktiv izotopunun əmələ gəlməsi - Seaborgium".

Georgi Flerov Taqanka Teatrının ictimai bədii şurasının üzvü idi.

## Xatirəsi
* Nüvə Tədqiqatları İnstitutunun Nüvə Reaksiyaları Laboratoriyası və onun yaşadığı Dubnadakı küçə Flerovun adını daşıyır; küçənin əvvəlində alimin büstü var.
* Flerovun şərəfinə "Dubna 6 nömrəli lisey"ə Akademik G.N.Flerov adı verilib. Bu liseydə gənc tədqiqatçılar üçün “Flerov oxumaları” beynəlxalq məktəb-konfransı keçirilir.
* 2011-ci ildə 114-cü element Flerovun şərəfinə Flerovium adlandırılıb.
* 2013-cü ildə Rusiya Poçtu G.N.Flerova həsr olunmuş xatirə markası buraxıb.
* 2015-ci ildə Rostov-na-Donuda Flerovun doğulduğu və məktəb illərini keçirdiyi Puşkinskaya, 151 küçədəki evdə xatirə lövhəsi açılıb. 
* Moskvanın Severnı rayonundakı küçə 2016-cı ilin oktyabrında onun adı ilə adlandırılıb.
* Aeroflot aviaşirkətinin VP-BFG Airbus A320 təyyarəsi Q.Flerovun adını daşıyır.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*  

## Xarici keçidlər
* Его статьи на :ru:Math-Net.Ru
* Статьи Г. Н. Флёрова (и о нём) в журнале «Успехи физических наук»
* *Е. Молчанов*. «Многовалентный Флёров». К 100-летию со дня рождения академика, искавшего сверхтяжёлые элементы. // «Независимая газета»
* Флёров Георгий Николаевич
* Биография на сайте krugosvet.ru
* Биография на сайте biografija.ru
* ФЛЁРОВ Георгий Николаевич Музей истории науки и техники :ru:ОИЯИ (web.archive)