open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1879

## Hadisələr
* Sofiyanın Bolqarıstanın paytaxtı elan olunması.
* Almaniya ilə Avstriya- Macarıstan arasında Rusiya ilə Fransaya qarşı ittifaq müqaviləsi imzalanmışdır.
* Rusiyada "Narodnaya volya" -terrorçu təşkilatı yaradıldı.
* Bakıda İsveç təbəələri olan Nobel qardaşları tərəfindən "Nobel qardaşları şirkəti"nin əsasının qoyulması.
* Cənubi Qafqazda Qori Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsinin açılması.
* Tiflisdə Azərbaycan türkcəsində "Ziya" qəzetinin nəşrə başlaması.
* Bakı neftinin və neft məhsullarının Rusiya bazarlarına çıxarılmasında ilk dəfə maye daşıyan tanker tipli gəmilərdən istifadə edilməsi.
* Mirzə Camal oğlu Rzaqulu bəyin "Qarabağnamə" əsərini yazması.
* Nuxada teatr tamaşasının təşkil edilməsi.
* İkinci ingilis-əfqan  müharibəsində "Qandamaq" müqaviləsinin imzalanması.

## Doğumlar
* 3 yanvar — Səməd Mənsur — şair.
* 14 mart – Albert Eynşteyn — alman-isveçrəli alim.
* 1 yanvar — Edvard Morqan Foster — ingilis yazıçısı.
* 5 may – Karl Bühler — Almaniya və Avstriya psixoloqu.
* 29 aprel – Tomas Biçem — ingilis dirijoru, impresario.
* Aqrippina Vaqanova
* Abdulhakim Qulməhəmmədov

## Vəfatlar
* Fransız naturalizminin carçısı, yazıçı Jül Qonkur.
* Azərbaycan rəssamı Mirzə Qədim İrəvani.
1881

## Hadisələr
* Almaniya ilə Rusiya arasında birtərəflilik haqqında müqavilənin imzalanması.
* 1 mart- Rusiya imperatoru II Aleksandrın sui-qəsd nəticəsində öldürülməsi.
* Aşqabadın Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.
* Rusiyada müvəqqəti mükəlləfiyyətliliyin ləğv edilməsi.
* aprel - Bakıda çar hökumətinə qarşı fəhlə tətilinin baş verməsi.
* Qazax qəzasının Öksüzlü kəndində kəndli çıxışının baş verməsi.

## Doğumlar
* Mustafa Kamal Atatürk – Türkiyə Respublikasının qurucusu və Türkiyənin ilk prezidenti.
* Yazıçı, müəllim və ictimai xadim Abdulla Şaiq (Abdulla Mustafa oğlu Talıbzadə) anadan olmuşdur.

## Vəfatlar
1882

## Hadisələr
* Ufada "Tibb cəmiyyəti"nin yaradılması.
* İngiltərə-Misir müharibəsinin baş verməsi.
* İtaliyanın Həbəşistana soxulması.
* Osmanlı imperiyasında ilk rəssamlıq məktəbinin açılması.
* Naxçıvanda ilk pambıqtəmizləmə zavodunun inşa edilməsi.
* Bakıda "Nobel bağı"nın salınması.
* Naxçıvanda teatr tamaşasının təşkil edilməsi.

## Doğumlar
* 21 mart — Ağa Axundov
* 5 iyun — İnayət Xan
* 20 oktyabr — Bela Luqoşi, Macar teatr oyunçusu və qorxu filmi aktyoru (ö. 1956).
* Mustafaqulu xan Əmirsüleymani
* Əli İhsan Sabis
* Giovanni Amendola

## Vəfatlar
* 19 aprel – Çarlz Robert Darvin
* Cüzeppe Qaribaldi
1883

## Hadisələr
* 8 may - 520 kilometrlik Bakı-Tiflis-Batumi dəmiryol xəttinin fəaliyyətə başlaması.
* Bakı həvəskar artistlər truppasının peşəkar teatr truppasına çevrilməsi.
* Qafqaz canişinliyinin ləğv edilməsi.
* Cəbrayıl və Cavanşir qəzalarının yaradılması.
* Naxçıvanda dram cəmiyyətinin təşkil olunması. 
* Qalakənd missaflaşdırma zavodunun istifadəyə verilməsi.
* Bakıda H.Z.Tağıyev tətəfindən inşa edilmiş teatr binasının istifadəyə verilməsi.
* İrəvanda M.H.Rüşdiyyə tərəfindən ilk "Üsuli-Cədid" məktəbinin açılması.
* Əhməd bəy Cavanşirin "1747-ci ildən 1805-ci ilədək Qarabağ xanlığının siyasi tarixi" əsərini yazması.
* Hacı Zeynalabdin Tağıyev 1883-cü ildə özünün taxıl anbarının özülü üzərində teatr binası inşa etdirib .

## Doğumlar
* 29 iyul – Benito Mussolini, Faşist İtaliyasının rəhbəri, duça mode
* 3 iyul - Frans Kafka – Yazıçı.

## Vəfatlar
* 6 mart – Karl Vitte
* 14 mart – Karl Marks
* Azərbaycan xanəndəsi Xarrat Qulu
* Kəlbalı xan Ehsan xan oğlu Naxçıvanski, rus ordusunda general.
* 23 yanvar – Corc Miller Bird, ABŞ nevropatoloqu.
1884

## Hadisələr
* 24 aprel - Almaniya imperiyası tərəfindən Cənub-Qərbi Afrikanın bir hissəsi - Namibiya üzərində protektoratlığın yaradılması.
* 11 may - Tyanszində Fransa ilə Çin arasında Hind-Çin müharibəsinin başa çatması, dostluq və mehriban qonşuluq haqqında Konvensiyanın imzalanması.
* 5 iyul - Almaniya İmperiyası tərəfindən Toqo üzərində protektoratlığın yaradılması. 
* 14 iyul - Almaniya İmperiyası tərəfindən Kamerun üzərində protektoratlığın yaradılması.
* 23 avqust - Fransa-Çin müharibə]]sinin gedişində Fuçjou rayonunda Çin hərbi donanmasının cənub eskadrasının fransız eskadrası tərəfindən məhv edilməsinə başlanılması.
* Afrikada işğallara başlayan Almaniyanın kiçik qəbilələri əzərək Qərbi Sudanı işğal etməsi.
* Neft Sənayeçiləri Qurultayının təşkil edilməsi.

## Doğumlar
* 31 yanvar - Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Azərbaycan Respublikasının qurucusu.
* 2 dekabr - Yəhya Kamal Bəyatlı, Türk şairi.
* Opera artisti - Ağdamski (Bədəlbəyli) Əhməd Bəşir oğlu.
* Avaz Otar

## Vəfatlar
* 22 aprel – Talioni Mariya
* Azərbaycan tarixçisi Bəhmən Mirzə Qacar.
1885

## Hadisələr
* II Menelik tərəfindən Həbəşistanın birləşdirilməsinin başa çatdırılması.
* Üçüncü İngiltərə- Birma müharibəsinin baş verməsi.
* Fərqanədə çarizmin müstəmləkə zülmünə qarşı xalq üsyanının baş verməsi.
* Abu Klea döyüşünün baş verməsi
* Ümumhindistan Milli Konqresinin yaradılması.
* Yaponiya ilə Koreya arasında Tyantszyan sazişinin imzalanması.

## Doğumlar
* Gelfreyx Vladimir Georgiyeviç
* türk yazıçısı Aka Gündüz.
* 18 sentyabr-Azərbaycanın dahi bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyov.
* 5 avqust - Alfred Amtman-Briyedit- latış aktyoru, rejissor və pedaqoq, professor (1949).

## Vəfatlar
* İsrafil bəy Mustafa bəy oğlu Yadigarov, rus ordusunda general
1886

## Hadisələr
* Koyasan Universiteti
* Abxaziya üsyanı (1866)
* Şimali Azərbaycanda ilk mərkəzləşdirilmiş telefon stansiyasının işə salınması.
* Bakıda Kərbəlayı Məmmədhəsən Hacı Mahmud oğlu tərəfindən ikinci qala qapılarının tikdirilməsi.
* Cənubi Azərbaycanda "xalisə" adlanan dövlət torpaqlarının satılması haqqında şah fərmanının verilməsi.
* Ləkidə biyan kökü emal edən zavodun inşa edilməsi.

## Doğumlar
* Arseni Avraamov

## Vəfatlar
* Əhməd Zeyni Dəhlan

## İstinadlar
1887

## Hadisələr
* ABŞ-də Emil Berliner tərəfindən qramofonun icad edilməsi.
* Bakıda  yarmarkanın ticarət formasının təşkil edilməsi
* Tiflisdə "Qafqaz ipəkçilik stansiyası"nın yaradılması
* Bakıda ilk rus-Azərbaycan məktəbinin əsasının qoyulması
* Azərbaycan kəndlilərinin hərbi vergi adlanan mükəlləfiyyət daşıması
* Təbrizdə Mirzə Həsən Rüşdiyyə "Dəbestan" adlıilk xüsusi yeni tipli Üsuli-cədid məktəbini təsis etdi.

## Doğumlar
* Çan Kayşi
* Layoş Kaşşak
* 5 yanvar — Mirzə Mansur Mansurov, tarzən.
* 12 sentyabr — Yusif Vəzir Çəmənzəminli 
* 27 dekabr - Edvard Andrade
* İbrahim bəy Qədimov
* 28 sentyabr — Corce Corceksu,  rumın dirijoru, violonçelçalan

## Vəfatlar
* 11 may — Jan Batist Bussenqo
1889

## Hadisələr
* Yaponiyada ilk Konstitusiya qəbul edildi.
* İstanbulda "İttihad və tərəqqi" təşkilatı yaradıldı.
* Bakıda ilk dəfə konka nəqliyyatının işə salınması.
* Cəlil Məmmədquluzadənin "Çay dəstgahı" adlı alleqorik mənzum dramını yazması.

## Doğumlar
* Sübhi Bərəkat
* Həmzə Həkimzadə Niyazi
* Adolf Hitler
* Abdukadyr Urazbekov

## Vəfatlar
* 12 dekabr — Viktor Bunyakovski
* Uilki kollinz- ingilis yazıçısı.
1890

## Hadisələr
* Dekabrın 3-də "Sudan  istifadə haqqında Əsasnamə" qəbul olunması
* Nəcəf bəy Vəzirovun "Daldan atılan daş topuğa dəyər" pyesini yazması
* Tiflisdə terrorçu "Daşnaqsütyun" partiyası yaradlmışdır.

## Doğumlar
* Bəhmən Abbasov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948)
* Maykl Kollins - İrlandiya lideri.

## Vəfatlar
* Mirzə Kərim bəy Nəsirbəyov

## İstinadlar
1891

## Hadisələr
* İranda ingilis inhisarçısı Talbota qarşı "Tənbəki qiyamı" (1891-1892) başlandı.
* İranda "İran hesab-borc Bankının əsası qoyuldu.

## Doğumlar
* 22 sentyabr – Viktor Valerianoviç Bunak
* 20 oktyabr – Ceyms Çedvik, ingilis fiziki, London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1927). Nobel mükafatı laureatı (1935). Ernest Rezerfordun şagirdi.
* Aaron Sayens Qarza

## Vəfatlar
* Fərəc bəy Ağarza bəy oğlu Ağayev, rus ordusunda general.
* Leopold Kroneker
1892

## Hadisələr
* Çikaqo və Nyu-York arasında ilk uzunməsafəli telefon xətti quruldu.
* Şəhər islahatının Gəncəyə şamil edilməsi.
* Azərbaycan alimi Əbdülxaliq Axundov Azərbaycanda tibb tarixinin araşdırılmasının təməlini qoydu. O, Əbu Mənsur Hərəvinin XI əsrə aid məşhur əczaçılıq ensiklopediyasını fars dilindən alman dilinə tərcümə etdi.

## Doğumlar
* 5 may — Əhməd Cavad — Azərbaycan şairi.
* 18 oktyabr — Artur Cefri
* 15 aprel — Əli Qasımov — Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının məzunu, pedaqoq, yazıçı, jurnalist, tərcüməçi.
* 14 aprel — Qordon Vir Çayld — ingilis arxeoloqu.

## Vəfatlar
1888

## Hadisələr
* 13 may - Braziliyada quldarlığın ləğv edilməsi.
* 19 avqust – Belçikada dünyada ilk dəfə gözəllik müsabiqəsinin keçirilməsi.
* 1888-ci il böyük çovğunu

## Doğumlar
* 1 yanvar - Vladimir Davidoviç Baranov Rossine - rus rəssamı
* Abbasəli Əsədi
* 27 may – Lui Dürey, fransız rəssamı. Əsədi
* Həsan Təhsin
* Sakuma Kanae

## Vəfatlar
* 5 aprel - Vsevolod Mixayloviç Qarşin -rus yazıçısı
* 13 may - Yakov Fyodoroviç Qolovatskiy - Ukrayna yazıçısı,çairi, folklorçusu.
* 8 sentyabr - baron Roman İosifoviç Anrep-Elmpt - məşhur səyyah.
* Seyid Əzim Şirvani
1893

## Hadisələr
* Yeni Zelandiyada dünyada ilk dəfə qadınlara seçki hüququ  verilmişdir.
* Sankt-Peterburqda keçirilən müşavirədə "Bakı ağ neft zavodçuları ittifaqı" inhisar birliyinin yaradılması.

## Doğumlar
* 14 oktyabr — Lillian Qiş
* Mao Tszedun
* 20 aprel — Joan Miro, ispan rəssamı, heykəltaraş və keramikaçı.
* 24 may — Xədicə Qayıbova — fortepianoda muğamın ilk ifaçısı
* Saleh Bədri

## Vəfatlar
* Gi de Mopassan - fransız yazıçısı.
* Ayətullah Seyid Əbdülməcid İrəvani
* Ernst Kummer
1895

## Hadisələr
* Rusiya tərəfindən Pamirin işğalı ilə Mərkəzi Asiya və Qazaxıstanın işğalınının başa çatdırılması.
* Alman alimi Wilhelm Rentgen ilk dəfə Rentgen aparatını kəşf edib.
* Bakı Artistlər Cəmiyyətinin təşkil olunması.
* Bakı tütün fabriki fəhlələrinin ilk mütəşəkkil tətilinin keçirilməsi.
* Bakıda Müqəddəs Məryəmin Bakirəliyi adlı kilsə tikilməsi.

## Doğumlar
* 18 yanvar — Məhəmməd Əli Ordubadi
* 17 fevral — Əliağa Vahid – Qəzəlxan
* 9 may — Luçian Blaqa —  rumın filosofu, şair, tərcüməçi.
* Xuan Dominqo Peron
* 15 avqust — Virciniya Kristian — 20-ci əsrdə Virciniya əyalətində edam olunan ilk qadın cinayətkar.
* 17 sentyabr — Mircəfər Bağırov — azərbaycanlı siyasətçi

## Vəfatlar
1894

## Hadisələr
* 6 yanvar - Macarıstanda sosial-demokrat fəhlə partiyasının əsasının qoyulması 
* Fransada Sillom İttifaqının təşkil olunması.
* Avstriyada qadınların seçki hüququ əldə etməsi.
* Bakıda N.Nərimanov tərəfindən ilk qiraətxananın təşkili.
* Naxşıvanda və Ordubadda məktəb partaları, qlobus, yazı taxtası olan və sinifləri şöbələrə ayrılan Azərbaycan məktəblərinin açılması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Azərbaycan tarixçisi Mir Mehdi Həşimzadə.
* şahzadə Rzaqulu Bəhmən Mirzə oğlu Qacar, rus ordusunda general.
* Mirzə Kərim

## İstinadlar
1896

## Hadisələr
* 1 mart — Auda döyüşündə Həbəşistan qoşunları tərəfindən İtaliya ordusunun məğlub edilməsi.
* 24 mart — A. S. Popov tərəfindən Rusiya fizika-kimya cəmiyyətində dünyada ilk dəfə radiosiqnal ötürülməsinin həyata keçirilməsi.
* 6–15 aprel — Yunanıstanın paytaxtı Afinada ilk müasir Yay Olimpiya oyunlarının keçirilməsi
* 1 may — İranda Nəsrəddin şahın öldürülməsi.
* 17 may — Küveytdə saray çevrilişi nəticəsində şeyx Məhəmmədin öldürülməsi və hakimiyyətə sonralar "Böyük" adlandırılan şeyx Mübarəkin gəlməsi.
* 20 may — Qırmızı dənizin Somali sahillərinin Somalinin fransız sahil müstəmləkəsi (Obak adı ilə tanınmışdır) elan edilməsi.
* 26 may — Rusiyada imperator II Nikolayın tacqoyma mərasiminin keçirilməsi.
* 27 avqust -İngilis-Zənzibar müharibəsi, cəmi 38 dəqiqə davam etmiş müharibə.
* 26 oktyabr — Əddis-Əbəbədə birinci İtaliya-Efiopiya müharibəsini başa çatdıran müqavilənin imzalanması, Həbəşistanın istiqlaliyyətini tanımağa məcbur olması.
* Madaqaskarın Fransanın müstəmləkəsi elan edilməsi.
* 27 oktyabr — Mərdəkanda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin maliyyə vəsaiti hesabına bağbanlar hazırlayan ilk xüsusi məktəbin açılması.
* Azərbaycan səhnəsində N. V. Qoqolun "Müfəttiş" əsərinin tamaşaya qoyulması.
* Həvəskar musiqiçi A. Əliverdibəyov tərəfindən "Rəsmli musiqi tarixi"əsərinin yazılması.

## Doğumlar
* 1 yanvar — neft ustası Ağa Nemətulla.
* 6 yanvar – türk təyyarəçisi və mühəndisi Vecihi Hürquş
* 25 noyabr – Vircil Tomson amerikalı bəstəkar.
* 28 dekabr – Rocer Seşnz amerikalı bəstəkar. 7 yanvar — Co Boll — amerikalı seriyalı qatil.

## Vəfatlar
* Fransız naturalizminin carçısı, yazıçı — Edmon Qonkur.
* Fransız simvolizminin nümayəndəsi, şair Pol Verlen.
* Cənubi Azərbaycan şairi Hacı Mehti Şükuhi.
* Mir İbrahim xan Talışınski, rus ordusunda general.
1898

## Hadisələr
* Moskva Bədaye teatrının fəaliyyətə başlaması.
* Mərkəzi Asiyada - Əndicanda rus zülmünə qarşı xalq üsyanının baş verməsi.
* Fransızlar tərəfindən Qərbi Sudanın işğal edilərək Fransa Qərbi Sudanı adı altında müstəmləkəyə çevrilməsi.
* 27 dekabr - Fransız alimləri Mariya və Pyer Kürilər tərəfindən radiyum elementinin kəşf edilməsi.
* 31 dekabr - Moskva-Sankt Peterburq şəhərlərarası ilk telefon xəttinin açılması.
* Təbrizdə taxıl möhtəkirliyinə qarşı qadınların çıxışı.
* Memar İ.V.Qoslavskinin layihəsi üzrə H.Z.Tağıyevin müsəlman qız məktəbinin binasının inşasına başlanması.
* Göyçayda ipək kombinatlarının istifadəyə verılməsi

## Doğumlar
* Qamboy Quliyev
* Əmin Abid Gültəkin

## Vəfatlar
* Fransız simvolizminin başçısı,şair - Stefan Mallarme.
* Cənubi Azərbaycan şairi Məhəmməd Bağır Xalxali.
* Həsən ağa Cəfərqulu ağa oğlu Bakıxanov, rus ordusunda general.
1899

## Hadisələr
* Tunisin və Sudanın İngiltərədən asılı vəziyyətə düşməsi.
* Hindistanın vitse-kralı lord Kerzon tərəfindən pul islahatının keçirilməsi.
* Barselona futbol komandasının yardılması.
* Bakıda lüteran icması tərəfindən öz məbədlərinin -kirxanın (indiki kamera və orqan musiqisi zalı) tikilməsi.
* Qubada bağçılıq məktəbinin təsis edilməsi.
* Gəncədə teatr tamaşasının təşkil edilməsi.

## Doğumlar
* 2 yanvar - Xanəndə, əməkdar artist Haşım Kələntərli.
* 16 dekabr - Harold Walter Bailey
* 13 iyun –  Karlos Çaves, Meksika bəstəkarı, dirijor, pianoçu, pedaqoq və ictimai xadim.
* 25 avqust — Rufino Tamayo, Sapoteki irsinə mənsub olan Meksikalı rəssam.
* 29 yanvar - Syuy Syubo
* 24 avqust - Xorxe Luis Borxes
* 20 mart — Cəfər Cabbarlı

## Vəfatlar
1900

## Hadisələr
* 1 yanvar - Nigeriyanın Böyük Britaniyaın himayəsinə daxil olması.
* 1 may - Çar Rusiyası hökuməti tərəfindən "Cənubi Qafqazda dövlət kəndlilərinin torpaq quruluşu haqqında” qanunun verilməsi.
* 3 noyabr - Panamanın Kolumbiyanın tərkibindən çıxması
* Yaponiyada "Seyyukay" adlı partiyanın yaradılması.
* Biləcəri stansiyasını Petrovsk (Mahacqala) ilə birləşdirən dəmiryol xəttinin istifadəyə verilməsi.

## Doğumlar
* Vahid Qəhrəmanov
* Yeva Olenskaya
* 10 may - Ömər Əliyev, azərbaycanlı xeyriyyəçi.
* 14 noyabr - Aron Koplend, amerikalı bəstəkar.
* 1 yanvar - Ernst Buş (aktyor)
* 19 iyul - Arno Breker,  alman heykəltəraşı, qrafik və memar.

## Vəfatlar
* 30 noyabr - Oskar Vayld, ingilis yazıçı.
* 25 avqust - Fridrix Nitsşe, Alman psixoloq.
1901

## Hadisələr
* 10 yanvar - ABŞ-nin Texas ştatında neft yataqlarının kəşf olunması.
* 23 mart - Filippin-Amerika müharibəsinin gedişində ABŞ qoşunları tərəfindən Filippin prezidenti Emilio Aqinaldo-i-Faminin əsir alınması.
* 1 aprel - Filippin-Amerika müharibəsinin gedişində Filippin prezidenti Emilio Aqinaldo-i-Faminin ABŞ-yə sadiq qalacağına and içməsi.
* 19 aprel - Filippin-Amerika müharibəsinin gedişində Filippin prezidenti Emilio Aqinaldo-i-Faminin öz tərəfdarlarını təslim olmağa çağırması.
* 20 may:
** Peterburqda Obuxov zavodunun fəhlələri ilə polis və qoşun arasında toqquşmaların baş verməsi
** Yaponiyada Sen Katayama tərəfindən Yaponiya Sosial-demokrat partiyasının yaradılması.
* 24 iyun - Parisdə Barselonadan olan 19 yaşlı rəssamın ilk sərgisinin açılması.
* 6 avqust - Robert Skottun rəhbərliyi altında Böyük Britaniya Antarktida ekspedisiyasının (1901-1904) başlanması.
* 5 sentyabr - ABŞ prezidenti U.Makkinlinin anarxist Leon Çolqoş tərəfindən sui-qəsdin həyaya keçirilməsi. 
* 14 sentyabr - ABŞ prezidenti Vilyam Makkinlinin ölümü və Teodor Ruzveltin prezident vəzifəsinin icrasına başlaması.  
* 1 oktyabr - Əfqanıstan əmiri Abdur-Rahmanın vəfat etməsi və taxta onun oğlu Həbubulla xanın çıxması. 
* 7 dekabr - Sudanın sərhədləri haqqında ingilis-italyan sazişinin imzalanması.
* 27 dekabr - Yapon kimyaçı Takamake və amerikalı fizik Abel tərəfindən adrenalin hormonunun kəşf edilməsi.
* 18 mart - Nazirlər Komitəsi tərəfindən Rusiyadan Mil və Muğan düzlərinə 40 min nəfərədək kəndli köçürülməsi haqqında qərar qəbul edilməsi.
* İyul- Bibiheybət elektrik stansiyasının istismara verilməsi.
* sentyabr -Bakıda gizli «Nina» mətbəəsinin təşkil olunması.
* 7 oktyabr - H.Z. Tağıyev tərəfindən ilk Bakıda qızlar məktəbinin açılması.
* Tiflis Poçt Teleqraf Dairəsi İdarəsinin tərkibində Bakı Poçt-Teleqraf kontorunun yaradılması.
* Kür çayı üzərində ilk suvuran stansiyanın qurulması.
* RSDFP-nın Bakı Komitəsinin yaradılması
* Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin rəhbərliyi ilə "Şərq konserti" adlı yeni konsert  formasının ilk dəfə Şuşada təşkil olunması.

## Doğumlar
* 1 fevral — Klark Qeybl — Amerika kinoatyoru.
* 12 fevral — Yuozas Mikenas — Litva heykəltəraşı,
* 20 fevral — Luis İsrael Kan, Amerika arxitektoru.
* 28 fevral — Azərbaycan yazıçısı Əli Vəliyev anadan olmuşdur.
* 9 mart — Ioahim Hemmerlinq
* 4 avqust – Lui Armstronq
* 10 oktyabr – Alberto Cakometti
* Armand Artsruni

## Vəfatlar
* 27 yanvar - Cüzeppe Verdi, italyan bəstəkarı.
* 11 fevral - Milan Obrenoviç, Serbiyanın birinci kralı,
* 15 mart - N.P.Boqolepov - Rusiyanın maarif naziri,
* 5 avqust - Viktoriya, Almaniya imperatriçası.
* Əsədulla bəy Mustafa bəy oğlu Yadigarov, Rusiya ordusunun generalı.
* Nemətulla bəy Hacı Qasım bəy oğlu Heydərov, Rusiya ordusunun generalı.
1902

## Hadisələr
* Rusiyada sosialist-inqilabçılar (eserlər) partiyasının yaradılması.
* Fransada parlament seçkilərində Radikallar Partiyasının qələbəsi. Komb hökumətinin təşkili.
* Şamaxı şəhərində güclü zəlzələ baş verməsi.
* Bakıda ilk açıq siyasi nümayiş keçirilməsi. 
* M.Ə.Rəsulzadənin rəhbərliyi altında “Müsəlman Gənclik Təşkilatı“nın yaradılması.
* Gəncədə ilk qadın məktəbinin açılması.
* Bakıda Ağ şəhər elektrik stansiyasının istifadəyə verilməsi.
* Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının təsis edilməsi.
* Gəncədə Azərbaycan ipəkçilərinin qurultayının keçirilməsi.
* Ləkidə ilk və yeganə çiyid yağı istehsal edən zavodun işə düşməsi.
* Ə.Topçubaşov “Kaspi” qəzeti redaksiyasının nəzdində rus-Azərbaycan kitabxanasının təşkil edilməsi.
* İlk peşəkar tədris müəssisəsi olan Bakı dənizçilik sinfi  uzaq səfərlər üçün mütəxəssis hazırlayan orta dənizçilik məktəbinə çevrilməsi.

## Doğumlar
* 15 yanvar – Nazim Hikmət – Türk şairi, yazıçı, rəssam, ssenarist və dramaturq, ictimai xadim.
* 27 fevral – Con Steynbek – Amerika yazıçısı, 1962-ci il Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (ö. 1968).
* 10 may – Devid Selznik – ABŞ prodüseri.
* 26 mart — Azərbaycan ifaçılıq sənətinin görkəmli nümayəndəsi, əməkdar artist Yavər Kələntərli anadan olmuşdur.
* 12 dekabr – Rafael Alberti – XX əsrin ispan şairi və dramaturqu.
* Ağaməmməd Dadaşov
* Böyük bəy Mahmudbəyov

## Vəfatlar
* Emil Zolya - Fransız yazıçısı.
* 31 avqust – Səfərəli bəy Vəlibəyov – görkəmli maarif xadimi.
* Azərbaycan xanəndəsi və tarzanı Mirzə Sadıqcan
* Balakişi bəy Əli bəy oğlu Ərəblinski, Rusiya ordusunun generalı.
* Antonio Frilli
1903

## Hadisələr
* Berlin-Bağdad dəmir yolunun çəkilməsi üçün Almaniya ilə Osmanlı imperiyası arasında müqavilənin imzalanması.
* 12 aprel - Azərbaycan mətbuatının, ictimai-siyasi fikrinin inkişafında mühüm rol oynamış «Şərqi-Rus» qəzetinin Tiflisdə nəşrə başlaması.  
* 21 aprel- “Cənubi Qafqazın beş quberniyasında pay torpaqlarını müəyyənləşdirmək və torpaq quruluşu işini aparmaq qaydası haqqında Əsasnamə"nin  verilməsi.
* 1-22 iyul- Bakıda ilk ümumi tətilin keçirilməsi.
* Tiflisdə Qafqazda  o zaman Azərbaycan dilində yeganə - “Şərqi-Rus” qəzetinin dərc olunması.
* Bakı qəbiristanlığında Müqəddəs Xaç kilsəsinin tikilməsi.

## Doğumlar
* 13 may - Növrəs İman - el nəğməkarı.
* Həbib Sahir - Azərbaycan və türk ədəbiyyatı tədqiqatçısı,yazıçı.
* Hilal Nasiri
* 22 oktyabr – Corc Bidl, amerikan genetiki.
* 19 yanvar – Boris Blaxer, alman bəstəkarı, pedaqoq.
* Nafiə Abid - alban əsilli Azərbaycan şairi və yazıçısı

## Vəfatlar
* 28 aprel - J. Willard Gibbs- amerikalı alim
1904

## Hadisələr
* 27 yanvar — Yapon donanması tərəfindən Koreyanın Çemulpo limanında Rusiyaya məxsus "Varyaq" kreyserinin və "Koreyetsk" gəmisinin məhv edilməsi.
* İngiltərə ilə Rusiya arasında "Səmimi saziş" adlanan müqavilənin imzalanması.
* Nyu-Yorkda ilk metro xəttinin istifadəyə verilməsi.
* ABŞ-nin Panama kanalını 99 illiyə icarəyə götürməsi.
* Azərbaycan tarixçisi Rəşid bəy İsmayılov tərəfindən "Muxtəsər Qafqaz tarixi" əsərinin yazılması.
* Ağdaşda Qafqaz pambıqçılarının birinci quberniyalararası qurultayının çağırılması.
* "Müsəlman artistləri cəmiyyəti"nın təşkil edilməsi.
* Müsəlman sosial-demokrat "Hümmət" təşkilatının yaradılması.
* 30 dekabr — Bakı fəhlələrinin ümumi tətilinin qələbə ilə başa çatması, neft sənayeçiləri ilə fəhlələr arasında ilk "müştərək imüqavilə"nin imzalanması.

## Doğumlar
* 18 yanvar – Keri Qrant – ABŞ və Böyük Britaniya aktyoru.
* 26 may – Nəcib Fazil Qısakürək – Türkiyə yazıçısı.
* 28 dekabr – Sergey Yutkeviç – Sovet kinorejissoru.
* Çimnaz Aslanova — Azərbaycan dövlət və ictimai xadimi, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I çağırış deputatı
* Əhməd Tövhid Əfəndi

## Vəfatlar
* Qazax şairi, yazıçısı, ictimai xadim Abay Kunanbayev
* Məmmədtağı Səfərov ("Sidqi")
1905

## Hadisələr
* Peterburqda "Qanlı bazar günü". 1905-1907-ci illər I rus burjua-demokratik inqilabının başlanması 
* oktyabr - Ümumrusiya siyasi tətili,
* 17 oktyabr - Rusiya çarı II Nikolay tərəfindən demokratik azadlıqlar "bəxş olunması" haqqında Manifestin elan edilməsi
* 20 oktyabr - Qalatasaray idman klubunun yaradılması.
* 21 noyabr — Eynşteyn tərəfindən məşhur E=mc2 düsturunun açıqlanması.
* 9-19 dekabr - Moskva silshlı üsyanı
* Almaniyada dənizlər haqqında əlavə qanun qəbul edilməsi.
* Rusiya çarı II Nikolay tərəfindən Dövlət Dumasına qanunverici hakimiyyətin və liberal azadlığın verilməsi haqqında manifestin imzalanması.
* Çində "Birləşmiş İttifaq" təşkilatının yaradılması.
* 6–9 fevral — Rusiyanın Çar hakim dairələrinin yaxından köməyi ilə Bakı şəhərində silahlı erməni dəstələri tərəfindən minlərlə azərbaycanlının qarət edilməsi və qətlə yetirilməsi.
* 26 fevral – Qafqaz canişinliyinin  bərpa edilməsi. 
* 22 aprel - Azərbaycanın mətbuat və ictimai-siyasi tarixində mühüm rol oynamış «Həyat» qəzetinin nəşrə başlaması. 
* 5 may — Erməni hərbi birləşmələri tərəfindən Naxçıvanda dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı qırğınlara başlanılması.
* 24 may — Daşnak silahlı qüvvələri tərəfindən İrəvan şəhərində dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı qırğın törədilməsi .
* Azərbaycan milli burjuaziyasi tərəfindən Rusiya Nazirlər Komitəsinə "Ərz-hallar" adlandırılan sənəd təqdim edilməsi.
* İyun – Erməni daşnakların;n Qacar kəndi uğrunda döyüşlərdə darmadağın edilməsi.
* İyun- Ə.Ağayev və Ə.Hüseynzadənin redaktorluğu ilə Azərbaycan dilində "Həyat" qəzetinin nəşrə başlaması.
* 16-21 avqust – Şuşa döyüşlərində erməni quldurlarının ağır məğlubiyyətə düçar olması.
* 15 avqust –Nijni-Novqorodda  Ümumrusiya müsəlmanlarının I qurultayının keçirilməsi.
* avqust- daşnaklar tərəfindən Bakıda ikinci böyük qırğın törədilməsi. 
* 25 noyabr – Bakı Fəhlə Deputatları Sovetinin yaradılması.
* "Müsəlman cəmiyyəti xeyriyyəsi" və "Müdafiə və müsəlman kübarları və ziyalılarının ittifaqı cəmiyyəti" təşkilatlarının yaradılması.
* noyabr- Naxçıvanda ikinci erməni-müsəlman münaqişəsinin baş verməsi.
* Noyabrın 20-dən 29-dək Tiflisdə də erməni-müsəlman qırğınının törədilməsi
* dekabr- kadetlər (konstitusiyalı demokratlar) partiyasının Bakı şöbəsinin yaradılması.
* 15 fevral- Bakıda müvəqqəti general-qubernator vəzifəsinin təsis edilməsi.
* C.Məmmədquluzadə və Ö.F.Nemanzadə tərəfindən Tiflisdə "Qeyrət" mətbəəsininin yaradılması.

## Doğumlar
* 21 iyun – Jan Pol Sartr  
* 18 sentyabr – Abdulla Sabir
* 12 dekabr - Mülk Rac Anand
* 30 yanvar - Cümşüd Zülfüqarlı, azərbaycanlı kimyaçı. 
 
## Vəfatlar
* 24 mart - Jül Vern- fransız yazıçı

## İstinadlar
1906

## Hadisələr
* 15-23 yanvar – Sankt-Peterburqda Ümumrusiya müsəlmanlarının II qurultayının keçirilməsi.
* 5 avqust – İranda Müzəfərəddin şah tərəfindən konstitusiya haqqında fərman verilməsi.
* 16-23 avqust – Nijni-Novqorodda Ümumrusiya müsəlmanlarının III qurultayının keçirilməsi.
* 7 oktyabr - İranda Birinci Məclisin Çağrılması, İranın ilk Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* 30 dekabr – İranda Müzəfərəddin şah tərəfindən Konstitusiyanın qüvvəyə minməsi haqqında fərman verilməsi. 
* İntellektual Mülkiyyət Müvəkkillərinin Beynəlxalq Federasiyasının təşkil olunması.
* Orenburq-Daşkənd dəmiryol xəttinin istifadəyə verilməsi.
* 24 mart - Bakının küçələrinin ilk dəfə olaraq elektriklə işıqlandırılması. 	
* 7 aprel — Azərbaycanın ilk satirik jurnalı olan "Molla Nəsrəddin"in birinci sayının Tbilisidə çapdan çıxması.
* 16 aprel - "Dəbistan" maarifçi jurnalının Bakıda nəşrə başlaması.
* 27 aprel - Sankt-Peterburqda Rusiya İmperiyasının parlamenti — I Dövlət Dumasının fəaliyyətə başlaması.
* 31 may – Azərbaycanda I Dövlət Dumasına seçkilərin keçirilməsi.
* 15 avqust — Azərbaycan müəllimlərinin I qurultayının keçirilməsi.
* Ləki yağ zavodu əsasında "Qafqaz yağ zavodu" səhmdar cəmiyyətinin təsis edilməsi.
* Qalakənd mis saflaşdırma zavodunun fəaliyyətinin dayandırılması.
* "Nəşri-maarif" və "Nicat" cəmiyyətlərinin yaradılması.
* Bakının Keşlə kəndi yaxınlığında Cənubi Qafqazda ilk sement zavodunun inşa edilməsi.
* 1 noyabr Bakıda Əli bəy Hüseynzadənin redaktorluğu ilə "Füyuzat" jurnalının (1906-1907) nəşr olunması.

## Doğumlar
* Leonid İliç Brejnev.
* 15 fevral — Musa Cəlil (v. 1944), tatar şairi, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Səməd Vurğun — Azərbaycan şairi, Azərbaycan SSR-nin ilk xalq şairi.
* 7 iyul - Anna Mari Han - alman əsilli amerikalı seriyalı qatil.

## Vəfatlar
* 22 oktyabr — Pol Sezan, fransız rəssam
* 12 dekabr — Mixail Konovalov

## İstinadlar
1907

## Hadisələr
* 6 yanvar - İtaliyalı pedaqoq Mariya Montesorri tərəfindən Romada orta təbəqəli ailələrin uşaqları üçün özünün ilk məktəbini və uşaq bağçasını açması.
* 20 fevral - Çar Rusiyasının ikinci Dövlət Dumasının fəaliyyətə başlaması. 
* 3 iyun - Pusiyada hökumət tərəfindən II Dövlət Dumasının qovulması.
* Rusiyanın yeddi misəritmə zavodunun birləşərək inhisarçı «Mis» sindikatını yaratması.
* 8 fevral - Təbrizdə İran şah rejiminə qarşı silahlı xalq üsyanının başlanması.
* mart - Dünyada ən uzun Bakı-Batum neft kəmərinin çəkilməsi. 829 verst* uzunluğunda olan bu kəmər ildə 60 milyon pud neft nəql etməyə imkan verirdi.
* may – Gəncədə İ.Ziyadxanov tərəfindən "Müdafiə" təşkilatının yaradılması.
* 25 avqust — Azərbaycan müəllimlərinin II qurultayının keçirilməsi.
* Bakının Bayıl qəsəbəsində ilk dəfə məktəbəqədər tərbiyə müəssisəsinin açılması.

## Doğumlar
* 5 yanvar - Pierre Pflimlin-fransız siyasi xadim
* Abuzər Rəsulov

## Vəfatlar
* Həsən bəy Zərdabi
* Mirzə Əli Ləli
1908

## Hadisələr
* İstanbul – Mədinə xətti ilə ilk qatar yola düşüb.
* 12 yanvar – Ü. Hacıbəyovun İlk Azərbaycan operası olan "Leyli və Məcnun"un tamaşaya qoyulması.
* 8 iyun - Azərbaycan dilində ictimai – siyasi, iqtisadi, ədəbi «Tərəqqi» qəzetinin ilk nömrəsinin çapdan çıxması.
* 23 iyun – Tehranda əksinqilabi çevriliş baş verməsi, konstitusiya tərəfdarlarına və demokratik qüvvələrə divan tutulması.
* 23 iyul — Osmanlı tarixinin ikinci konstitusiyası hesab edilən ikinci məşrutiyyət qəbul edildi.

## Doğumlar
* 1 aprel — Abraham Maslau,
* 5 iyun — Mikayıl Müşfiq, azərbaycanlı şair, repressiya qurbanı.
* Rəşid Məcidov
* Huqo Hadviqer

## Vəfatlar
* 12 mart - Edmondo De Amicis- italyan yazıçı
1909

## Hadisələr
* Böyük Britaniya kəşfiyyat xidməti orqanının - MI5-in yaradılması.
* 1 yanvar - Böyük Britaniyada ilk dəfə təqaüdlərin verilməsinə başlanılması.
* 4 mart - ABŞ prezidenti postunda Vilyam Taftın Teodor Ruzvelti əvəz etməsi.
* 6 aprel - Rusiya ilə Türkiyə arasında Bolqarıstanın müstəqilliyi ilə bağlı müqavilə imzalanması.
*13 aprel — Osmanlı İmperiyasında 31 mart hadisələri adlanan Gənc türklər inqilabı baş tutdu.
* 27 aprel — Osmanlı sultanı II Əbdülhəmid devrilərək yerinə qardaşı V Mehmed Rəşad taxta çıxarıldı.
* 16 iyul:
** İranda Məhəmmədəli şahın hakimiyyətdən devrilməsi və onun oğlu Əhmədin şah elan edilməsi.
** Audi kompaniyasının əsasının qoyulması.
* 19 noyabr - İranda ikinci Məclisin ilk iclasının keçirilməsi.
* Hindistanda Kəlkəttədə " Hind elminin inkişaf assosiasiyası" adlı cəmiyyətin yaradılması.
* Tel-Əviv şəhərinin əsasının qoyulması.
* 30 noyabr – Ü.Hacıbəyovun "Şeyx Sənan" operasının ilk tamaşası.

## Doğumlar
* 20 mart - Mehdi Hüseynov – yazıçı, dramaturq, tənqidçi, ictimai xadim, Azərbaycan xalq yazıçısı (1964), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1950)     
* 5 aprel - Asəf Zeynallı - Görkəmli bəstəkar.
* 16 sentyabr - Orucova İzzət Mirzəağa qızı - Görkəmli alim , akademik. 
* Səttar Bəhlulzadə - Görkəmli Azərbaycan rəssamı. 
* Şəmsi Bədəlbəyli - Xalq artisti, rejissor .
* Mehmed Nizaməddin Əfəndi

## Vəfatlar
* İsmayıl xan Ehsan xan oğlu Naxçıvanski, rus ordusunda general.
* German Minkovski
1910

## Hadisələr
* 15 yanvar - Qabon, Orta Konqo, Ubanqi-Şari və Çad müstəmləkələrinin birləşdirilməsi nəticəsində Fransız Konqosunun Fransız Ekvatorial Afrikası şəklində yenidən təşkil olunması.
* 22 avqust - Koreyanın Yaponiya protektoratlığına keçməsi.
* 3 dekabr - Paris avtosalonunda mühəndis Jorj Klod ixtira etdiyi neon lampasının təqdim edilməsi.
* Cənubi Afrika İttifaqının yaradılması.
* Albaniyada baş verən üsyanın türk ordusu tərəfindən yatırılması
* 19 mart - Səttarxanın və Bağırxanın Tehrana yola salınması.
* 7 avqust - Səttarxan və tərəfdarları üzərinə Tehranda irticaçı qüvvələrin basqın etməsi.
* Qafur Rəşad Mirzəzadənin "Qafqaz coğrafiyası haqqında" əsəri çap olunmuşdur.
* Azərbaycan səhnəsində Üzeyir Hacıbəyovun "Ər və arvad" ilk musiqili komediya tamaşaya qoyulmuşdur.
* Bakıda yeni müsəlman mədəni-maarif cəmiyyəti - "Səfa" yarandı.

## Doğumlar
* 22 yanvar — İki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, general-mayor Həzi Əhəd oğlu Aslanov anadan olmuşdur.
* 13 fevral — Abdulla Vəliyev
* 19 may — Görkəmli Azərbaycan şairi Rəsul Rza anadan olmuşdur.
* 28 avqust — Tyallinq Kupmans
* 19 oktyabr — Hüseyn Seyidzadə – Azərbaycan kino rejissoru və ssenaristi.
* 30 oktyabr — Jean Henry Dunant- İsveçrəli yazıçı, iş adamı
* 29 dekabr — Ronald Kouz
1911

## Hadisələr
* 1 iyun — Türk Hava Qüvvələrinin yaradılması.
* 12 dekabr — Hindistanın paytaxtının Kəlküttədən Dehliyə köçürülməsi.
* 14 dekabr -  Rual Amundsenin ekspedisiyasının ilk dəfə Cənub qütbünə yetişməsi.
* Bakını Quba və Xaçmazla birləçdirən telefon xəttinin işə salınması.
* 14 fevral - Bakı və Tiflis şəhərləri arasında birbaşa telefon rabitəsi xəttinin çəkilməsi.
* 11 may - Görkəmli siyasi xadim və dövlət xadimi, yazıçı Nəriman Nərimanovun "Nadir şah Əfşar" pyesinin ilk dəfə general Hüseyn xan Naxçıvanskinin evində tamaşaya qoyulması.
* Şollar-Bakı su kəmərinin çəkilişinə başlanması. 1916-cı ilin axırında kəmərin çəkilişinin başa çatması.
* Alekseev adına qızlar gimnaziyası

## Doğumlar
* 12 fevral — Bəhram Mansurov, görkəmli Azərbaycan tarzəni, respublikanın xalq artisti (ö.1985).
* 15 oktyabr — Mirzə İbrahimov, Azərbaycanın xalq yazıçısı (ö.1993).
* 3 dekabr — Nino Rota, italyan bəstəkar (ö.1979).
* Ənvər Məmmədquluzadə — Cəlil Məmmədquluzadənin oğlu, həkim
* Əminə Müqbilə Sultan

## Vəfatlar
* İslam Krımşamxalov
* 12 iyul — Mirzə Ələkbər Sabir, görkəmli Azərbaycan şairi, satirik (d.1862).
* 7 oktyabr – Con Cekson
1912

## Hadisələr
* 1 iyul — Almaniya milli futbol komandası tərəfindən Rusiya milli futbol komandasının 16:0 hesabı ilə məğlub edilməsi.
* 12 fevral - Çində Tsin monarxiyasının ləğv edilməsi.
* 1 noyabr — Balkanlarda yaranan hərbi vəziyyət səbəbilə Salonikidə sürgündə olan sabiq Osmanlı sultanı II Əbdülhəmid alman səfirliyinə aid Loreley döyüş gəmisiylə gətirilərək Bəylərbəyi sarayına yerləşdirildi. 
* 3 dekabr — Türkiyə, Bolqarıstan, Serbiya və Monteneqro arasında sülh sazişi imzalanmışı, I Balkan müharibəsinin başa çatması.
* 20 dekabr - Rusiyada çar tərəfindən Stolıpin aqrar siyasətinin müəyyən məhdudluqla özündə əks etdirən canişin layihəsinin təsdiq edilib qüvvəyə minməsi.
* İtaliya-Türkiyə müharibəsinə son qoyan Lozanna sazişinin imzalanması.
* Rusiyanın və xarici ölkələrin yeddi nəhəng bankı tərəfindən "Oyl" inhisar birliyinin təşkil edilməsi.
* Titanik gəmisinin batması.
* "Dağıstanda və Zaqatala dairəsində kəndlilərin bəylərdən və keşkəl sahiblərindən asılılıq münasibətlərinin ləğv edilməsi haqqında" qanun IV Dövlət Duması tərəfindən təsdiq edildi.
* 16 avqust - Gəncə şəhərində Tiflis kommersiya bankının şöbəsi açıldı.

## Doğumlar
* Məhəmməd Qocayev - SSRİ Gürcüstan dövlət xadimi.
* 3 mart — Manaf Süleymanov -  azərbaycanlı yazıçı və tərcüməçi (ö. 2001).
* 19 mart — Adolf Qaland - alman pilot.
* 28 may - Patrik Vayt - Avstraliyalı yazıçı.
* 23 iyun — Alan Turinq -  ingilis riyaziyyatçı və kompüter mütəxəssisi və müasir kompüterlərin qurucusu (ö. 1954).
* 10 avqust — Jorji Amadu və Braziliya yazıçısı və ictima-siyasi xadimi və modernist məktəbin nümayəndəsi.
* 14 iyul — Vudi Qatri -   amerikalı söz yazarı və xalq musiqisi sənətçisi.
* 6 fevral - Eva Braun -Adolf Hitlerin həyat yoldaşı

## Vəfatlar
* 17 iyul — Anri Puankare
* 16 avqust  — Virciniya Kristian — 20-ci əsrdə Virciniya əyalətində edam olunan ilk qadın cinayətkar.
1897

## Hadisələr
* Aşanti dövlətinin İngiltərə dövləti tərəfindən işğalı.
* Şimali Amerikada  Boston da ilk yeraltı metronun açılması.
* Assam zəlzələsi (1897) — 12 iyunda Assam əyalətində güclü zəlzələ baş verməsi.
* Rus Coğrafiya Cəmiyyətinin Türkistan şöbəsinin təsis edilməsi.
* Alman mühəndisi R.Dizel tərəfindən ağır yanacaqla işləyən daxili yanacaqlı mühərrikin ixtira edilməsi.
* Təbrizdə "Ettehadiyyə" cəmiyyətinin təşkili.

## Doğumlar
* 22 iyun – Murtuza Məşədi Rza oğlu Məmmədov -Bülbül (v. 1961)
* Məhəmməd Nəcəfi Badkubeyi
* Məmməd Ağpolad —  Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Azərbaycan əsilli polkovniki.
* Abuqali Uzdenov

## Vəfatlar
* 2 oktaybr, Azərbaycanın unudulmaz şairəsi Xurşidbanu Natəvan
* 12 avqust – Fyodor Buslayev
1913

## Hadisələr
* 30 may - Birinci Balkan müharibəsinin yekunu kimi London sülh müqaviləsinin imzalanması.
* 1 dekabr:
** Ford Motor şirkətinin zavodlarında ilk dəfə ilk konveyer xəttinin qurulması.
** Buenos-Ayresdə ilk metro xəttinin açılması. Bu Cənub yarımkürəsində və Latın Amerikasında açılan ilk metropoliten idi.
* Hindistanda ilk ekran əsərinin lentə alınması.
* 7 iyul - Pusiya imperatoru II Nikolayın sərəncamı ilə "Dağıstanda və Zaqatala dairəsində kəndlilərin bəylərdən və keşkəl sahiblərindən asılılıq münasibətlərinin ləğv edilməsi haqqında" qanunun qüvvəyə minm'si.

## Doğumlar
* 14 mart — Osvaldo Moles, braziliyalı jurnalist
* 26 mart — Paul Erdös, macar riyaziyyatçı
* 11 iyun - Hökümə Qurbanova - SSRİ xalq artisti
* 30 avqust — Riçard Stoun -  ingilis iqtisadçı
* 6 dekabr - Nikolay Amosov -  Ukrayna cərrahı, tibb elmləri doktoru (1953), Ukrayna Elmlər Akademiyasının akademiki (1969), SSRİ Tibb Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1961).

## Vəfatlar
* Vsevolod Miller - Rusiya tarixçisi, etnoqrafı, dilçisi vəfat etmişdir.
* Xurşid xanım Vəzirova - Bakıdakı Xeyriyyəçi qadınlar cəmiyyətinin üzvü, Nəcəf bəy Vəzirovun həyat yoldaşı vəfat etmişdir.
* Yuxan Liyv - eston şairi, yazıçısı və tərcüməçisi vəfat etmişdir.
* Şəmsi Əsədullayev - milli burjuaziyanın görkəmli nümayəndəsi vəfat etmişdir.
* Əbülfət ağa Şahtaxtinski - Çar ordusunun polkovniki vəfat etmişdir.
1915

## Hadisələr
* 18 yanvar - Yaponiyanın "21 tələb"i Çinə təqdim etməsi.
* 7 fevral - 8-ci alman ordusunun Sərqi Prussiyada rus ordusuna qarşı hərbi əməliyyatlara başlaması.
* 15 fevral - Londonda Antanta ölkələrindən olan (Böyük Britaniya, Fransa, Belçika və Rusiya imperyasının, bolşeviklər istisna olmaqla) sosialistlərinin I Konfransının keçirilməsi.
* 23 may - İtaliya tərəfindən Avstriya-Macarıstana müharibə elan edilməsi.
* 19 oktyabr - məxsus "Qanqut" linkorunda əsgər həyəcanlarının başlanması.
* 27 oktyabr - Avstraliyanın Baş Naziri, leyborist Endryu Fişerin istefa verməsi və onu Avstraliya Leyborist Partiyasının yeni lideri Vilyam Morris Xyuzin əvəz etməsi.
* Almaniyanın ilk dəfə sualtı qayıqlardan və zəhərləyici maddələrdən istifadə etməsi. 
* Kokandda H.Həkimzadə tərəfindən həvəskar teatr yaradılması.
* 21 aprel - Bakıda «Babayi - Əmir» həftəlik satirik jurnalının ilk nömrəsinin çapdan çıxması.	
* 2 oktyabr - "Açıq söz" - gündəlik ictimai-siyasi və ədəbi qəzetinin nəşrə başlaması.

## Doğumlar
* 18 yanvar — Santyaqo Korilo — İspan siyasi xadimi, İspaniya Kommunist Partiyasının baş katibi.
* 10 fevral — Vladimir Mixayloviç Zeldin — Rus və sovet teatr və kino aktyoru, SSRİ xalq artisti.
* 27 fevral — Olavi Virta — Fin müğənnisi, bəstəkar və kino aktyoru.
* 6 mart — Boris Vasilyeviç İzyumski — Sovet yazıçısı.
* 8 mart — Tapio Rautavaara — fin müğənnisi, aktyoru və idmançısı.
* 1 aprel — Georgi Alekseyeviç Kalinkin — Sovet rəssamı.
* 12 dekabr — Frenk Sinatra, Amerikalı müğənni və aktyor.
* 19 dekabr — Edit Piaf — fransız müğənnisi.
* İsmayıl Qəribov — kimya elmləri doktoru (1973), professor (1974)
* 17 oktyabr — Artur Miller — ABŞ dramaturqu
* Arçil Gelovani

## Vəfatlar
* 11 fevral - Polyak rəssamı Yuzef Balzukeviç.
* 13 mart:
** çuvaş şairi, çuvaş ədəbiyyatının klassiki Konstantin Vasilyeviş İvanov.
** Qraf, rus dövlət xadimi Sergey Yulyeviç Vitte.
* 20 mart - Kilsə tarixçisi və yepiskop Nikodim (Milaş). 
* Aleksandr Skryabin
1916

## Hadisələr
* 16 fevral — Birinci Dünya müharibəsinin gedişində Qafqaz cəbhəsində hücumu (1915-ci ilin dekabrından) davam etdirən çar Rusiyasının qoşunları tərəfindən Türkiyənin Ərzurum bölgəsinin işğal olunması.
* Cənubi Afrikada ilk səssiz bədii filmin – "Kolonistlər" filminin istehsal olunması.
* 14 may — Azərbaycanın ilk tammetrajlı bədii filminin – İbrahim Musabəyovun "Neft və milyonlar səltənətində" filminin nümayiş etdirilməsi.
* 12 sentyabr — Vilnus səmasında  qeyri-bərabər döyüşdə ilk azərbaycanlı təyyarəçi F. Qayıbov düşmənin üç təyyarəsini vurdu, özü isə həlak oldu.
* Zülfüqar Hacıbəyovun "Aşıq Qərib" operasının tamaşaya qoyulması. 
* Müslüm Maqomayev "Şah İsmayıl" operasını yazdı.

## Doğumlar
* 5 aprel – Qreqori Pek – Hollivud aktyoru.

## Vəfatlar
* 6 fevral – Riçard Dedekind
* 5 iyun – Mehmet Şükrü Paşa, Osmanlı generalı.
1917

## Hadisələr
* 3 fevral- ABŞ-nin Almaniya ilə bütün diplomatik əlaqələri kəsməsi.
* 9 mart — Xüsusi Zaqafqaziya (Cənubi Qafqaz) Komitəsinin təsis edilməsi.
* 2 noyabr — İngiltərənin "Balfur Bəyənnaməsi" adlı sənəd qəbul etməsi.
* 14 noyabr — Zaqafqaziya Komissarlığının yaradılması.
* 31 dekabr — RSFSR Xalq Komissarları Soveti tərəfindən Finlandiyanın dövlət müstəqilliyinin tanınması haqqında dekret verilməsi.
* 6 mart — Bakı Sovetinə seçkilərin keçirilməsi.
* 9 mart — Rusiya imperiyasının Müvəqqəti Hökuməti tərəfindən Qafqazda çar idarəçilik sisteminin — Qafqaz canişinliyininn ləğv edilməsi barədə qərar verilməsi.
* 17 mart — Müvəqqəti hökumətin Bakıda yerli hakimiyyət orqanı olan "İctimai Təşkilatların İcraiyyə Komitəsi"nin yaradılması.
* 27 mart — Bakıda Müsəlman Milli Şurasının Müvəqqəti İcraiyyə Komitəsinin seçilməsi.
* aprel — Bakıda Qafqaz müsəlmanları qurultaylarının keçirilməsi.
* aprel — Bakıda sosial-demokrat "Ədalət" təşkilatının yaradılması.
* 17 iyun — Müsavat Partiyası ilə Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyasının birləşməsi.
* avqust — "Birlik" təşkilatının yaradılması.
* avqust -Azərbaycan Demokratik firqətinin müstəqil fəaliyyətə başlanması
* 26 oktyabr — Müsavat Partiyasının I qurultayının keçirilməsi.
* "Müsəlman artistləri cəmiyyəti"nin köməyi ilə Naxçıvanda "El güzgüsü" adlı yerli teatr cəmiyyətinin yaradılması.
* Cənubi Azərbaycanda ilk orta məktəbin açılması.

## Doğumlar
* 17 yanvar – Ulises Kay, amerikalı bəstəkar.
* 13 aprel – Arif Nərimanbəyov, operator.
* 29 may – Con Kennedi, ABŞ-nin 35-ci prezideni.
* 18 iyun — Cövdət Hacıyev, bəstəkar.
* 16 iyul — İbrahim Əbdülqadir Meriçboyu, türk şair.
* 22 sentyabr — Hacıbaba Əskərov, məşqçi.
* 7 noyabr – Tofiq Quliyev, bəstəkar.
* 19 noyabr — İndira Qandi, Hindistanın məşhur siyasi xadimi.

## Vəfatlar
* 1 aprel – Skot Coplin, amerikalı bəstəkar.
1914

## Hadisələr
* 4 fevral - Limada Peru ordusu tərəfindən prezident sarayının tutulması. Prezident Qilermo Billinqxerstin devrilməsi və ölkədən sürgün olunması.  
* 8 mart - İspaniyada kortesə seçkilərdə monarxistlər qələbə qazanması.
* 14 mart - Serbiya ilə Türkiyə arasında sülh müqaviləsinin imzalanması
* 21 aprel - ABŞ ordusunun Meksikanın Veraskus limanına çıxarılması   
* 28 iyun — Avstriya-Macarıstan taxt-tacının vəliəhdi Frans Ferdinantın Serbiya millətçisi Qavrilo Prinsip tərəfindən öldürülməsi.  
* 23 iyul - Avstriya-Macarıstan vəliəhd Frans Ferdinantın öldürülməsi ilə əlaqədar Serbiyaya ultimatum verməsi.
* 28 iyul- Avstriya-Macarıstanın Serbiyaya müharibə elan etməsi, I Dünya müharibəsinin başlanması.
* 1 avqust - Almaniyanın Rusiya imperiyasına müharibə elan etməsi.
* 2 avqust - Almaniyanın Fransaya müharibə elan etməsi.
** İtaliyanın öz bitərəfliliyini elan etməsi.
* 3 avqust - Almaniyanın Belçikaya müharibə elan etməsi
* 4 avqust - Böyük Britaniya və Avstraliyanın Almaniyaya müharibə elan etməsi
** Argentinanın öz birtərəfliliyini elan etməsi.
* 6 avqust - Avstriya-Macarıstanın Rusiya imperiyasına müharibə elan etməsi
* 15 avqust - Panama kanalının istifadəyə verilməsi
* 18 dekabr - Misirin Böyük Britaniyanın protektoratlığı elan edilməsi
* Osmanlı dövlətində Fuat Uzkınay tərəfindən ilk türk filmi sayılan "San-Stefanodakı rus abidəsinin çöküşü"nün çəkilməsi.
* yanvar - "H.Z.Tağıyevin birləşmiş fabriklərinin kontoru"nun təsis edilməsi.
* 12 aprel - 1914-cü ildə Bakıda Azərbaycan dilində "Bəsirət" adlı həftəlik  siyasi, ictimai, iqtisadi və ədəbi qəzetin nəşrə başlaması. 
* 15 aprel — H.Z.Tağıyev və Musa Nağıyev tərəfindən ilk milli bank - Bakı Tacir Bankının təşkil edilməsi. 
* 25 iyun - Qarşılıqlı kənd təsərrüfatı kredit cəmiyyətinin açılması.
* 15 oktyabr - Ə.Müznibin redaktorluğu ilə "Dirilik" jurnalının nəşrə başlaması.
* Bakıda Musa Nağıyevin vəsaiti ilə xəstəxana tikintisinə (1914-1918) başlanılması.
* "M.Q.Əlibəyovun məftil-kanat və başqa mexaniki istehsal səhmdar cəmiyyəti"nin  təşkil olunması.
* Gəncədə Müəllimlər Seminariyasının açılması.
* Tovuzda ikinci sement zavodunun işə düşməsi.

## Doğumlar

* Naməlum - Rəssam Ərəbzadə

* 22 mart — Lütfəli Abdullayev, azərbaycanlı aktyor, komik rolların mahir ifaçısı, Azərbaycanın xalq artisti (ö.1973).
*26 may - İlyas Əfəndiyev - xalq yazıçısı, nasir, dramaturq
* 15 sentyabr — Adolfo Bioy Kasares, Argentina yazıçısı.
* 17 avqust — Xəlil Abbasov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948), Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı.
* Teymur Bəxtiyari

## Vəfatlar
* Hüseynqulu xan Əbu Qəddarə

## İstinadlar
1921

## Hadisələr

### Yanvar
* yanvar — Türkiyə milli-azadlıq hərəkatında dönüş nöqtəsi olan birinci İnönü vuruşması.
* yanvar — Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin əsasının qoyulması.
* yanvar — Bakıda Azərbaycan Politexnik İnstitutunun təşkil olunması.
* yanvar — Azərbaycan Dövlət Arxivinin fəaliyyətə başlaması.

### Fevral
* 11–18 fevral — Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının III qurultayı.
* 21 fevral — İran kazak hissələrinin Rza xanın başçılığı ilə dövlət çevrilişi etməsi. "Qara kabinet" adlandırılan hökumətin təşkil olunması.
* 25 fevral — Gürcüstanda Sovet hakimiyyətinin qurulması.
* mart — İkinci İnönü vuruşması.
* 26 fevral — Sovet Rusiyası ilə İran arasında diplomatik münasibətlər haqqında müqavilənin imzalanması.

### Mart
* 16 mart — Rusiya ilə Türkiyə arasında dostluq və qardaşlıq haqqında Moskva müqaviləsinin bağlanılması.

### May
* 6 may — I Ümumazərbaycan sovetlər qurultayının (6–19 may) işə başlaması.
* 19 may — I Ümumazərbaycan Sovetlər qurultayında Azərbaycan SSR-in ilk Konstitusiyasının qəbul edilməsi.

### İyun
* iyun — Gürcüstanın Zaqatala dairəsinə iddiasından əl çəkməsi

### İyul
* iyul — Azərbaycan SSR XKS tərəfindən Bakıda birinci kişi pedaqoji institutunun yaradılması haqqında dekret verilməsi.

### Avqust
* 26 avqust — Azərbaycan SSR XKS tərəfindən Konservatoriyanın təşkili haqqında dekret verilməsi.
* 31 avqust — Faşist partiyası ilə İtaliya Sosialist partiyası arasında "Sakitləşdirmə paktı"nın bağlanması.

### Sentyabr
* 13 sentyabr — Türk ordusunun Sakarya zəfəri.
* sentyabr — Azərbaycan K(b)P MK və Azərbaycan SSR XKS tərəfindən Azneftkomun müstəqil Azərneft trestinə çevrilməsi haqqında qərar qəbul edilməsi.

### Oktyabr
* 13 oktyabr — Qars şəhərində RSFSR-in iştirakı ilə Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikaları ilə Türkiyə arasında müqavilənin imzalanması.

### Noyabr
* noyabr — Bakıda Ali qadın pedaqoji institutunun açılması.

### Dekabr
* 6 dekabr — Böyük Britaniya-İrlandiya müqaviləsi imzalandı. Bu müqaviləyə əsasən İrlandiya " Azad İrland dövləti" adı ilə Böyük Britaniyanın dominionu elan edildi.

## Doğumlar
* 4 fevral — Məşhur Azərbaycan alimi Lütfi Zadə (Lotfi Zadeh)
* 10 iyun — Filip Mauntbetten
* 4 iyul — Cerard Debre
* 11 noyabr — Balaş Azəroğlu, şair, ədəbiyyatşünas.
* 19 noyabr — Geza Anda
* 29 dekabr — Əzizə Cəfərzadə yazıçı
* Gəbit Əxmərov

## Vəfatlar
* 18 aprel — İsmayıl Fazil Paşa, Türk əsgəri və siyasətçisi.
* 2 avqust — Enriko Karuzo
1922

## Hadisələr
### Yanvar
* 17 yanvar — Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının yaradılması.
* 25 yanvar — Naxçıvan MSSR-in I Sovetlər qurultayının açılması.
* 27 yanvar — Azərbaycan Kommunist (b) Partiyasının IV qurultayının keçirilməsi.

### Fevral
* 15 fevral — Haaqada (Niderland) Beynəlxalq Qanunçuluq Məhkəməsinin ilk sessiyası açılması. II Dünya müharibəsindən sonra Haaqa Beynəlxalq Tribunalı fəaliyyətə başlaması.
* 28 fevral — İngiltərənin Misir üzərində protektoratlığının ləğv edilməsi.

### Mart
* 12 mart — Bolşevik Rusiyasının təşviqi ilə gələcək SSRİ-nin təməli kimi üç Cənubi Qafqaz respublikasının (Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan) ittifaqının - Zaqafqaziya Sovet Sosialist Respublikaları Federativ İttifaqının yaradılması.

### Aprel
* 16 aprel — Almaniya ilə Sovet Rusiyası arasında  imzalanması.
* 28 aprel—3 may — II Ümumazərbaycan Sovetlər qurultayının keçirilməsi.

### İyun
* 14 iyun — Böyük Başqırdıstan MSSR-in yaradılması.

### Oktyabr
* 20 oktyabr — Azərbaycan SSR MİK-i tərəfindən latın əlifbasının əski əlifba ilə bərabər hüquqa malik olması haqqında dekretin verilməsi.

### Noyabr
* 2 noyabr — C. Məmmədquluzadənin redaktorluğu ilə nəşrini davam etdirən "Molla Nəsrəddin" satirik jurnalının Bakıda buraxılan ilk sayının çapdan çıxması.
* 7 noyabr — Bakıda Azərbaycanın satirik şairi M. Ə. Sabirin abidəsinin qoyulması.
* 30 noyabr — RSFSR-in tərkibində Çeçenistan Muxtar Vilayətinın yaradılması.

### Dekabr
* 10 dekabr — ZSFSR-nin yaradılması.
* 13 dekabr — I Zaqafqaziya Sovetlər qurultayında ZSFSR Konstitusiyasının qəbulu, Zaqafqaziya Sovet Sosialist Federativ İttifaqının Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası şəklində yenidən təşkil edilməsi.
* 15 dekabr — İtaliyada B. Mussolini başda olmaqla "Böyük Faşist Şurası"nın yaradılması.
* 30 dekabr — SSRİ-nin I Sovetlər qurultayında SSRİ-nin təşkil edilməsi

* İngilis arxeoloqu Hovard Karter tərəfindən firon Tutanxamonun sərdabəsinin aşkar edilməsi.
* Aşağı və Orta Volqaboyunu, Cənubi Uralı, Sibirin cənubunu aclıq bürüməsi.
* Bakıda Bakıxanov adına tikiş fabrikinin fəaliyyətə başlaması.
* Azərbaycan ərzaq vergisinin tətbiqi.
* M.Ə. Rəsulzadənin Türkiyəyə mühacirət etməsi.

## Doğumlar
* 15 fevral — Möhsün Abbasov, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950). Böyük Vətən müharibəsi (1941—1945) iştirakçısı.
* 12 mart — Cek Keruak, Amerikan yazıçı və şair
* 15 may — Rauf Hacıyev, bəstəkar, xalq artisti
* 31 may — Sara Qədimova, Görkəmli Azərbaycan müğənnisi.
* 17 sentyabr — Aqostinyo Neto, Afrikalı yazıçı, şair, siyasətçi.
* 20 oktyabr — Şövkət Ələkbərova,  Azərbaycanın xalq artisti, müğənni.
* 22 noyabr — Fikrət Əmirov, Azərbaycan bəstəkarı.
* Bürhan Kərimov — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.

## Vəfatlar
* 9 iyul — Ocaqqulu Musayev, sovet inqilabçı.
* 22 avqust — Maykl Kollins, İrlandiya siyasətçisi.