open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şənay (müğənni)

**Şənay Yüzbaşıoğlu** (; ) — Türkiyə müğənnisi. "Sev Kardeşim" və "Hayat Bayram Olsa" mahnıları ilə tanınmışdır.

## Həyatı və karyerası
19 yanvar 1947-ci ildə İstanbulda doğulmuş Şənay müğənni karyerasına 1969-cu ildə Erkan Özermanın Ankaradakı "Anaştarlı Bulvar" adlı gecə klubunda başlamışdı.

Daha sonra Şənay İstanbul Orkestrində Şerif Yüzbaşıoğlu, Salim Ağırbaş, Atilla Özdemiroğlu, Selçuk Başar, Uğur Başar, Garo Mafyan, Asım Erkendən ibarət orkestrdə İlhan Kayralla birlikdə solist oldu.

1971-ci ildə isə o, orkestrin rəhbəri Şerif Yüzbaşıoğlu ilə ailə qurmuşdu.
1971-ci ildə Şənay Yüzbaşıoğlunun "Benim Olursan/Sev Kardeşim" adlı albomu satışa çıxdı.
O, türk pop-musiqisinin ən məşhur ifaçılarından biri idi.

Ş.Yüzbaşıoğlunun "Sev Kardeşim", "Hayat Bayram Olsa", "Beyaz Ülke", "Gerçek Nerde?", "Açıl Susam Açıl", "Ve Ağlıyorum", "Varlar Yoklar", "Dön Artık", "Sev Yeter ki", "Dünden Bugüne", "Sessiz Bir Yer" kimi məşhur mahnıları vardı.

## Xarici keçidlər
Patrik Stüart

**Ser Patrik Stüart** (*Patrick Stewart;*  ) — səhnə və ekranda görkəmli karyeraya sahib olan İngilis film, televiziya və səhnə aktyoru. O ən çox "Ulduzlu yol: Yeni nəsil" filmində Jan Luk Pikard və "X adamlar" filmlər seriyasında Professor Çarlez Xavier rolları ilə tanınır.

1993-cü ildə TV Guide onu 1980-cı illərin ən yaxşı dramatik televiziya aktyoru seçdi.

## İstinadlar
Ormeşən

**Ormeşən** — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

**Ormeşən kəndi** Gürcüstanın Borçalı mahalında bünövrəsi çox qədimlərdən qoyulmuş kəndlərdən biridir. Ormeşən sözü ormanlıq-meşəlik sözündən götürülmüşdür. Ormeşən kəndi dəniz səviyyəsindən 1896,6 metr yüksəkliyində olan Şindi dağının ətəyində, dörd tərəfi meşə ilə örtülü dəniz səviyyəsindən 1378,2 metr yüksəkliyində olan bir sahədə yerləşmişdir. Ormeşən kəndi cənubdan Az-Gəyliyən, Qızılkilsə, Şindilər, şərqdən Darvaz, qərbdən Bağçalar, Saca, Valgem (Kirovisi), Dağ Arıxlı kəndləri, şimaldan Çataqla (Xram SES) həmsərhəddir. Ormeşən kəndinin kənddə 200 hektardan çox əkin və biçənək, Şindi dağında 540 hektar biçənək. Şam düyədə 640 hektar otlaq, Sərxanda 500 hektara kimi otlaq, Marneuli şəhəri ilə Rustavi şəhəri arasında Yağılcada qışlağı olmuşdur. Bu torpaqlardan Ormeşən kəndi lazımi qaydada istifadə edirdi. Ormeşən kəndində köhnə məktəb 1936-cı ildə, təzə məktəb isə 1980-ci ildə tikilib istifadəyə verilmişdir. Bu məktəblər ziyalılar, dövlət qulluqcuları və müxtəlif sahələr üzrə mütəxəssislər yetişdirmişdir. Ormeşən kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti ağac ustalığı, bağçılıq, əkinçilik, kartofçuluq, heyvandarlıq, arıçılıq və ovçuluq olmuşdur.

## Tanınmış şəxsləri
* Əlləz Vəliyev — AYB və AJB-nin üzvü. Prezident təqaüdçüsü.
* Zakir Bəkir oğlu Qaralov — Azərbaycan Respublikasının keçmiş Baş Prokuroru, I dərcəli dövlət ədliyyə müşaviri.

## Mənbə
* Vəliyev Ə. N. Borçalıda qədim Ormeşən eli. Bakı: "Nərgiz-R" NPf, 2011, 356 s.
* Ulu baban kim olub ?. V kitab (Zol-Göyəc, Abdallı, Aşağı və Yuxarı Güləvər, Dəmirli, Qaradaş, Babakişilər, Dəllər, Sarıməmmədli, Örmeşən və Qızılkilsə kəndləri — XIX yüzilə aid kameral təsvirlər). Tərtib edənlər: V. Hacılar, F. Valehoğlu. Bakı: "Kooperasiya" nəşriyyatı, 2019, 64 s.

## İstinadlar
İlham Allahverdiyev

**İlham Allahverdiyev** () — Futbolçu, mövqeyi hüçumçudur. Hal hazırda Bakının "MOİK" klubunda oynayır.

## Bioqrafiya
İlham Allahverdiyev 28 oktyabr 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası, Goranboy rayonunda doğulub.

## Karyera

İlham Allahverdiyev futbol karyerasına 2002-ci ildə Bakının "Neftçi" klubunun uşaq komandasında başlayıb. Bakılıların heyətində müxtəlif aşağı yaş komandalarında çıxış etdikdən sonra, 2011-ci ildə klubun əvəzedici heyətinə cəlb olunur. Daha sonra, 2011/12 mövsümundə "Neftçi"nin əsas heyəti ilə Azərbaycan çempionluğunu qazanır.

2013-cu ilin yayında "Qaradağ Lökbatan" klubuna icarəyə verilir. "Qaradağ Lökbatan" klubunda 6 ay futbol oynadıqdan sonra Allahverdiyev 2014-cu ilin yanvarında "Neftçi"yə dönur. 2013/14 mövsümu bitdikdən sonra futbolçu təkrar "Qaradağ Lökbatan"a icarəyə verilir və klubunun heyətində Azərbaycan Çemppionatının Birinci dəstəsinin 2014/15 mövsümundə 21 qol ilə bombardir olur. Futbolçu bombardir olduğu mövsümdə 21 qol vurur. Futbolçu həmin mövsüm 1 dəfə poker, 4 dəfə isə dublla yadda qalır" Allahverdiyev həmin mövsüm 5 dəfə "Göyəzən", 4 dəfə "Bakılı", 3 dəfə "Turan Tovuz" və "Energetik"i cəzalandırır. Futbolçunun 1 qol vurduğu klubların sırasında isə "Şəmkir", "Ağsu", MOİK, "Neftçala", "Rəvan" və "Şuşa Qarabağ" klubları olur. Futbolçu 21 topdan 11-ni qışadək, 10-unu isə qış fasiləsindən sonra vurur. Həmin mövsüm 3 dəfə penalti nöqtəsinə yaxınlaşan Allahverdiyev bunlardan ikisində dəqiq olur.

Futbolçu 2015-ci ildə Şəmkirə keçir və 2015/16 mövsümundə Şəmkirin heyətində çıxış edir.

2016-cı ildə futbolçu Azərbaycanı tərk edir və Türkiyəyə yollanır. Allahverdiyevin Türkiyədə ilk klubu "" olur. Futbolçu daha sonra Türkiyənin "Bal Liqası"nda çıxış edən "Çəngəlköyspor"la 1 illik müqavilə imzalayır. 2019-cu ilə qədər Türkiyə klublarına çıxış edən futbolçu 2019-cu ildə Azərbaycana qayıdır və region liqasında çıxış edən Qusarın "Şahdağ" klubunda çıxış etməyə başlayır.

Futbolçu hal hazırda Bakının MOİK klubunun formasını geyinir.

## Titulları
### '''Komanda'''
* Azərbaycan Çempionu : 1 (2011/12)

### Şəxsi
* Azərbaycan Birinci dvizion bombardiri: 2014/15

## İstinadlar
Kameron Boys

**Kameron Boys** (, ) — ABŞ aktyoru və rəqqasıydı.

## Həyatı
Kameron Boys 28 may 1999-cu ildə ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində dünyaya gəlmişdi. Breyk-dans rəqsi onun hobbisinə çevrilmiş və dörd dostu ilə birlikdə "X-MOB" adlı qrup yaratmışlar. Kameron Boysun ən yaxşı tanınan rolu "Dısney Channel" kanalındakı Cessi teleserialında Lyuk Ross roludur. Kameron Göstər özünü serialında qonaq oyunçu olaraq rəqs etmişdir. Ayrıca 2008-ci ildə çəkilən Güzgülər adlı qorxulu filmdə "Maykl Karson" personajını canlandırmışdı. Uğurlar, Çarli! adlı televiziya seralında "Dankan" personajını canlandıraraq poplulyarlıq əldə etmişdir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ceyms Makevoy

**Ceyms Endryu Makevoy** (, ) - Şotland aktyor. Yeniyetməlik dövründən aktyorluğa başlayan Ceyms 1995-ci ildə *Yaxın Otaq (The Near Room)* filmi ilə debüt etdi. 2000-ci illərə qədər bir çox televiziya çıxışları ilə yadda qaldı. Onun görkəmli televiziya işlərinə *[[Böyük Oyun (serial)|Böyük Oyun]]*, *[[Utanmaz (teleserial, 2011)|Utanmaz]]* və *[[Qum təpəsinin uşaqları (serial)|Qum təpəsinin uşaqları]]* kimi seriallar daxildir. Ekran fəaliyyətindən başqa Makevoy 2009-cu ildə *Yağışlı Üç Gün (Three Days of Rain)* ilə səhnəyə çıxdı. 2011-ci ildə isə *[[Qnomeo və Culyetta]]* və *[[Artur Krismas]]* kimi animasiya filmləri üçün səs çalışmalarında iştirak etdi.

## Filmoqrafiyası

## İstinadlar
Henri Vilson

**Henri Vilson** (ing. *Henry Wilson*; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 18-ci vitse-prezidenti (1873–1875) və Massaçusetsin senatoru (1855–1873). O, "Radikal Respublikaçı" hesab edilmişdir. Amerikada Vətəndaş müharibəsindən sonra, Vilson Yenidənqurma üçün Radikal proqramı dəstəkləyənlərdən olmudur. 1872-ci ildə Henri U. vitse-prezident seçilib və 22 noyabr 1875-ci ilədək bu vəzifədə çalışmışdır.

## Həyatı
Henri Vilson Farmingtonda anadan olmuşdur. 1833-cü ildə onun adı qanuni şəkildə Henri Vilson olaraq dəyişdirilmişdir. Henry Vilson 1833-cü ildə Natick, Massaçusetsə köçüb və çəkməçi olaraq işləyib. O, 1841 və 1852-ci illər arasında Massaçusetsin dövlət məclisinin üzvü olmuşdur.

## İstinadlar
* Ernest McKay, *Henry Wilson, Practical Radical: Portrait of a Politician*, (Port Washington, NY, London: National University Publications: Kennikat Press, 1971), ISBN 0-8046-9010-3
* Myers, John L. "The Writing of *History of the Rise and Fall of the Slave Power in America,*" *Civil War History,* June 1985, Vol. 31 Issue 2, pp 144–162
* Henry Wilson, *History of the Rise and Fall of the Slave Power in America*, 2 vols. (Boston: J. R. Osgood and Co., 1873–77)
Yan MakKellen

**Ser Yan Mürrey MakKellen** (, ) — həyatda ən böyük aktyorlardan biri olaraq hesab edilən İngilis aktyoru.

## Filmoqrafiya
*1988: Tanrıların yel dəyirmanları
*2000: İks-adamlar
*2001: Üzüklərin hökmdarı: Üzük qardaşlığı
*2002: Üzüklərin hökmdarı: İki qala
*2003: Üzüklərin hökmdarı: Kralın qayıdışı

## İstinadlar
İvan Larionov

**İvan Petroviç Lariоnоv** () (1830, Perm — 1889, Saratov) — Rus bəstəkar və folklorşünası.1860-cı ildə  dünyada bəlkə də ən çox tanınan rusca Kalinka mahnısını bəstələdi.

## Həyatı
İvan Larionov 4 fevral 1830-cu ildə Rusiyanın Perm şəhərində anadan olmuşdu.

İvan Larionov 4 may 1889-cu ildə Rusiyanın Saratov şəhərində vəfat edb.

## Xarici keçidlər
Maykl Fassbender

**Maykl Fassbender** () — milliyətcə həm alman, həm də irland olan aktyor. O ən çox *[[Şərəfsiz əclaflar (film, 2009)|Şərəfsiz əclaflar]]* filmindəki *Lieutenant Archie Hicox*, *X-Men: Birinci sinif* super qəhrəman filmindəki "Maqneto" və "Prometey" elmi-fantastika filmindəki android *David* rolu ilə tanınır. Aktyor 2011-ci ildə çəkildiyi "Utanc" filminə görə 68-ci film festivalında ilin ən yaxşı aktyoru seçilmişdir. "Qızıl Qlobus"  və "Bafta" mükafatına nominant olub.

## Həyatı
Maykl Fassbender  Heidelberg, Baden-Württemberg, Almaniyada dünyaya göz açmışdır. Anası Adele əslən Şimali İrlandiyadandır. O, iki yaşında olarkən ailəsi İrlandiyaya köçür. Özündən böyük bir bacısı var.

## Filmoqrafiya
* Akvarium (2009)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Edqar Varez

**Edqard Varez** (; ) — Fransa-ABŞ bəstəkarı.

## Həyatı
Fransız əsilli ABŞ-lı bəstəkar səs istehsalı texnikasına gətirdiyi yeniliklərlə tanınır. Dissonant və mövzusuz, ritm baxımından da asimmetrik olan musiqisini "fəzadakı səs cisimləri" kimi hazırlayıb. 1950-ci illərin əvvəllərində elektron səs təchizatından (aparatura) yararlanma fürsəti qazandıqdan sonra isə elektron musiqiyə üstünlük verib. Brüssel dünya sərgisi üçün yazdığı elektron şeirdə (1958) səsin 425 dinamik vasitəsilə yayılmasını nəzərdə tutub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Louren Şoler Donner

**Louren Şoler Donner** (23 iyun 1949) — Ümumi gənclər və ailə yönümlü əyləncə sahəsində ixtisaslaşmış Amerika film prodüseri.
Kirvə

**Kirvə** sözünün bir neçə mənası ola bilər :

#Uşaq sünnət olunarkən onu tutan adam. Uşağın **kirvəsi**.
#Yaxın adama kişiyə müraciət məqamında işlədilir.

## İstinadlar
Bacı

**Bacı** sözünün bir neçə mənası ola bilər :

#Bir ata-anadan, yaxud bir atadan və ya bir anadan olan qızların birbirinə və ya qardaşlarına olan qohumluq münasibəti;
#Tanış olmayan qadına, qıza ehtiramla müraciət.
#Tibb bacısı mənasında müraciət.

## İstinadlar
Oğul

**Oğul** sözünün bir neçə mənası ola bilər :

#Kişi cinsindən olan övlad;
#Yaşlı adamın gənc oğlana nəvazişlə müraciəti;
#Əlindən iş gələn, iş bacaran adam haqqında (misal üçün: *oğul ona deyərəm ki, bu işi görsün*).

## İstinadlar
Mir Yəhya Müztər

**Mir Yəhya Mir Mustafa oğlu Müztər** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Mir Yəhya Mir Mustafa oğlu Cənubi Azərbaycanın Zunuz qəsəbəsində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Şair idi. Müztər təzəllüsü ilə şeir yazırdı. Divanı Təbriz şəhərində çap edilmişdi.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Arqun (çay, Asiya)

**Arqun** — Rusiya və Çində çay. Şilka çayı ilə birləşərək Amur çayını əmələ gətirir. Uzunluğu 1620 km-dir.

## İstinadlar
Özbək xan

**Özbək xan** () — Qızıl Orda dövlətinin doqquzuncu xanı.

## Həyatı
Məngü Timur oğlu Toğrulçanın oğludur. 1313-1341-ci illər arasında xanlıq etmişdi. Atası Toxta tərəfindən edam edilmişdi. Özbək xan Xarəzmə sürgün edilmişdi. 1313-cü ilin yanvarında xan olmuşdu. Onun müsəlman olaraq monqol qanunlarına qarşı çıxması Ağ Orda xanı İlbasan xanın ona üsyan etməsinə səbəb oldu. O beləliklə dağılmış xanlığı mərkəzləşmiş hakimiyyətə sahib sultanlığa çevirdi. Ondan sonrakı bütün xanlar müsəlman idi.

## Hakimiyyəti
Xanın 300.000 əsgərdən çox ordusu var idi. 1319, 1325, 1335-ci illərdə Azərbaycana hücum etmişdi. Ona qarşı Əmir Çoban Sulduz müharibə aparırdı. 1320-1332ci illərdə Bolqarıstan və Bizansa qarşı hücumlar aparmışdı. Saray əl-Cədid şəhərini tikdirmiş və ölkədə bir çox məscidlər bina etdirmişdi. Bacısı Konçakı Moskva knyazı Yuri Daniloviç ilə evləndirmişdi. Lakin Konçakın Mixail Yaroslaviç tərəfindən öldürülməsi Özbək xanı qəzəbləndirdi. Mixailə qarşı məhkəmə işi açıldı və edam olundu.

1327-ci ilin avqustunda bu hadisələrdən sonra Rus knyazlıqları üsyana başlamışdı. Xan həmin il ona sadiq qalan Moskva knyazlığı ordusu ilə Tver knyazlığını 50.000 əsgər ilə işğal edərək darmadağın etdi. Bu hadisə Moskva knyazlığının inkişafına və gələcəkdə Rusiya imperiyasının qurulmağına səbəb oldu.

## Ailəsi və ölümü
Özbək xan iki dəfə evlənmişdi. Əvvəl III Andronik Paleoloqun qızı Bayalun ilə, 1323-cü ildə isə Taydula ilə evləndi. Övladları:
* Timurbəy - 1330-cu ildə ölmüşdü.
* Tinibəy xan - onu əvəz etdi. 
* Canıbəy xan - onu əvəz etdi.
* Tulunbəy
* İrinbəy
* Toqdabəy
* Xızırbəy
Özbək xan 1341-ci ildə Saray əl-Cədid şəhərində öldü.

## Həmçinin bax
*Qızıl Orda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sərdar Möhyi

**Əbdülhüsyn xan Müizüssultan**, **Sərdar Möhyi** adıyla tanınan, Hacı Məhəmmədkazım Vəkilürrüayanın (Hacı Vəkil) oğlu, qardaşı Mirzə Kərim xan Rəşti ilə birlikdə Məşrutə hərəkatında əhəmiyyətli rolları var idi.Hər iki qardaş Britaniyanın Gizli Kəşfiyyat Xidmətinə bağlı idilər.

Sərdar Möhyi Mirzə Kiçik xanla bərabər Qacarlar dövlətinə qarşı çıxmışdı. 1920-ci ildə Düşənbəbazar ətrafında bolşeviklər və İran Kazak diviziyasının döyüşçüləri arasında gedən vuruşmada yaralanmışdı.

Sərdar Möhyi 50 yaşında Bakı şəhərində vəfat edib.

## Mənbə
**Ziyalıların Rolu İranın Müasir Tarixində*.Qədr mədəni institutu.Tehran:2008.1-ci cild;
*''Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.
Mirzə Kərim xan Rəşti

**Əbdülkərim xan Əkbər**, **Mirzə Kərim xan Rəşti** adıyla tanınan , Hacı Məhəmmədkazım Vəkilürrüaya Əmşənin (Hacı Vəkil) oğlu, Əkbər xan Bəylərbəyinin qardaşı oğlu, Fəthulla xan Əkbər və Sadıq xan Əkbərin əmoğlusu idi.Qardaşı Sərdar Möhyi ilə birlikdə Məşrutə hərəkatında əhəmiyyətli rolları var idi.Hər iki qardaş Britaniyanın Gizli Kəşfiyyat Xidmətinə bağlı idilər və Gilanda təşkil edilən sirri Səttar komitəsinin
üzvlərindən idilər ki hədəfi məşrutənin bərpa olunması idi.1944-cü ildə Tehranda vəfat edib.

## Mənbə
**Gilanın adları və Adlıları*.Cahangir Sərtippur.
**Ata və Oğul*.Mahmud Tuluyi.
**Gilan Məşrutə Hərəkatında*.İbrahim Fəxrayi.
Məhəmmədtahir Mirzə

**Məhəmmədtahir Mirzə Qacar** — Qacar şahzadələrindən və Qacar dövründə İranın böyük və alım tərcüməçilərindən idi. İran Tudə Partiyasının banilərindən olan Süleyman mirzə İskəndəri onun nəvəsi idi ki, İranın Mədəniyyət naziri kimi də xidmət edib.

## Bioqrafiya
Məhəmmədtahir Mirzə 10 fevral 1835-ci ildə Təbrizdə dünyaya gəlmişdir. Atası İskəndər mirzə Qovanlı-Qacar, Abbas mirzənin altıncı uşağı idi.

## Mənbə
* Doktor Həsən Xəzail. Dünya ədəbiyyatı (6-cı cild). Birinci çap. Tehran: Kolbə nəşri, 2005.
Xudadad Əfşariyan

**Xudadad Əfşariyan** — İranlı futbol hakimidir. 1965-ci ildə Gəçsaran şəhristanında dünyaya gəlib.

## Mənbə
*
Canluka Bezzina

**Canluka Bezzina** () — 9 noyabr 1989-cu ildə anadan olan Maltalı həkim-müğənni.

Canluka Bezzina 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Maltanı "Tomorrow" mahnısı ilə təmsil edib və bu kiçik ada ölkəsinə 8-ci yeri qazandırıb.

## Diskoqrafiya

### Mahnıları

## İstinadlar
Adil Abdulla Əl-Fəlah

**Adil Abdulla Əl-Fəlah** — Küveyt dövlətinin Vəqflər və İslam İşləri nazirinin müavini (1992-ci ildən); Asiya Müsəlmanları Komitəsinin sədri

## Həyatı
1953-cü ildə Küveyt dövlətində anadan olmuşdur.

## Təhsili
1997-ci ildə Küveyt Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsini Psixologiya və Sosiologiya ixtisası üzrə bitirmiş və Lisans dərəcəsi almışdır. 1982-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığındakı İmam Məhəmməd bin Səud adına İslam Universitetinin magistraturasını İslam informasiyası Televiziya ixtisası üzrə bitirmişdir.

Küveyt dövlətində müxtəlif hökumət vəzifələrində, ictimai təşkilatlarda və tədris müəssisələrində, habelə dini qurumlarda çalışmışdır.

1992-ci ildən Küveyt dövlətinin Vəqflər və İslam İşləri nazirinin müavinidir.

## Elmi fəaliyyəti
İslam informasiya vasitələri sahəsində çoxsaylı elmi əsər və məqalələrin müəllifidir.

### Kitabları
* Heydər Əliyev və milli-mənəvi dəyərlər. Bakı, "Qismət", 2007, 108 səh. (şəkilli)

## Ailəsi
Evlidir, on uşağı var.

## Mükafatları
* 24.04.2010 —   "Dostluq" ordeni.

## İstinadlar
Tomarlı

**Tomarlı** — Qars ilinin Arpaçay ilçəsinin Mərkəz bucağında kənd.

## Tarixi
Kəndin keçmiş adı Vanazadır (). 1965-ci ildə **Vanaza** adı dəyişdirilərək kənd **Tomarlı** adlandırılmışdır. Arxeoloji qazıntılara əsaslanaraq kəndin ərazisinin qədim yaşayış yeri olması fikrini söyləmək münkündür. Vanaza kəndində XVIII əsrin 40-cı illərinə qədər **[[ermənilər]]** yaşamışdır. Kənd 1744-cü ildə Nadir şah Əfşarın bölgəyə hücumu zamanı dağıdılmış və XIX əsrin əvvəllərinə qədər təxminən 55 il boş qalmışdır. XIX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqazın işğalına başlaması ilə 1801-1804-cü illərdə Borçalı mahalından və Naxçıvan qəzasından sıxışdırılaraq qovulan azərbaycanlılar bu kənddə məskunlaşmışdır.

## Coğrafiyası
Kənd Qars ilinin inzibati mərkəzi Qars şəhərindən 47&nbsp;km, Arpaçay ilçəsinin inzibati mərkəzi Arpaçay qəsəbəsindən 8&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## Əhalisi
31 dekabr 2016-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 721 nəfər əhali yaşayır.

### Etnik tərkibi
1886-cı ilə olan məlumata əsasən Rusiya İmperiyasının Qars vilayətinin Zərişad şöbəsinin Vanaza kəndində 383 nəfər əhali yaşayırdı, onlardan 342 nəfərini və ya 89.3 %-ni türklər, 41 nəfərini və ya 10.7 %-ni isə **[[kürdlər]]** təşkil edirdi. 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik **[[qarapapaqlar]]**dan ibarət hər iki cinsdən toplam 450 nəfər əhali yaşayırdı. Qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən hazırda kəndin əhalisi azərbaycanlıların subetnik qrupu olan qarapapaqlardan ibarətdir.

#### Nəsillər
:***İlqarlı** — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Qardabani bələdiyyəsinin **[[Kosalı]]** kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
:***Oruclu** — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Qardabani bələdiyyəsinin **[[Aşağı Kəpənəkçi]]** kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
:***Gülər** — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Bolnisi bələdiyyəsinin **[[Faxralı]]** kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
:***Qazaxlı** — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Dmanisi bələdiyyəsinin **[[Gəyliyən]]** kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
:***Bəkdaşlı** — tarixi Naxçıvan qəzasından köçüb burada məskunlaşmışdırlar.
:***Həşimli** — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Qardabani bələdiyyəsinin '''Qaracalar''' kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
:***Qızılqaya**

## Xarici keçidlər
* Youtube-da bax: Tomarlı (Vanaza) köyü tanıtım filmi
## İstinadlar
82 mm BM-37 tabor minaatanı

## <code>'''"BM-37"-82mm lik Tabor Minaatanı'''</code>
Düşmənin açıqda, səngərdə, dağların əks yamaclarında yerləşən canlı qüvvəsini və atəş vasitələrini məhv etmək və susdurmaq üçündür.

Minaatandan istifadədə 4 cür minadan istifadə olunur.

* -Qəlpəli
* -Tüstüverici
* -İşıqlandırıcı
* -Təşviqat

### <code>'''Taktiki-Texniki Xarakteristikası (TTX)'''</code>

* Maksimal atış məsafəsi - 4200m
* Minimal atış məsafəsi - 91m
* Maksimal qalxma bucağı - 85 dərəcə
* Minimal enmə bucağı - 45 dərəcə
* Tam komplektin çəkisi - 49.5kq
* Atış tempi
* Nişangah göstəricisini dəyişməklə - 15 atış dəqiqədə
* Nişangahı dəyişmədikdə - 25 atış dəqiqədə
* Qəlpələrin yayılma radiusu - 200-250 metr
* Məhvetmə zonası:                                                                                                                                                                    - - eni-30 metr                                                                                                                                                                                                         - dərinliyi-20 metr

Natamam sökülüb yığılmada minaatan əsas 4 hissəyə ayrılır:

* -Lülə ikiqat doldurmadan qoruyucu ilə birlikdə 20.5kq
* -İkiayaqlı Lafet11.2kq
* -Dayaq Tavası16.1kq
* -Nişangah qurğusu.0.9kq

## İstinadlar
Tofiq Hüseynov

## Şəxslər

* Tofiq Bəhərçi oğlu Hüseynov (1938) — coğrafiyaçı, professor.
* Tofiq Cavad oğlu Hüseynov (Hüseynli) (1952) — siyasətçi, Azərbaycan Respublikasının kənd təsərrüfatı naziri (1993).
* Tofiq Əbdülrəhim oğlu Hüseynov (1949–2020) — teatr və kino aktyoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2009)
* Tofiq Həsən oğlu Hüseynov (1937) — iqtisadçı, iqtisad elmləri doktoru, professor.
* Tofiq Hüseyn oğlu Hüseynov (1938–2020) — ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru, professor.
* Tofiq Mirsiyab oğlu Hüseynov (1954–1992) — Xocalı özünümüdafiə taborunun yaradıcısı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı (1992).
* Tofiq Vaqif oğlu Hüseynov (1974) — Daxili Qoşunlar komandanının birinci müavini — Qərargah rəisi, general-mayor.
* Tofiq Hüseyn (1946) — şair, publisist.

## Həmçinin bax
* Tofiq
* Hüseynov
Əbdülmənaf Hacıyev

**Hacıyev Əbdülmənaf Qəhrəman oğlu** () — Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı.

## Həyatı
Hacıyev Əbdülmənaf Qəhrəman oğlu 1896-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalında (indiki Ermənistanın Sisiyan rayonunun Urud kəndində) anadan olmuşdur.

Orta təhsilini Gorus rayonunda Oğlanlar Seminariyasında aldıqdan sonra, təhsilini davam etdirmək üçün Moskva Hüquq Elmləri Akademiyasına daxil olmuş, 1932-ci ildə hüquqşunas ixtisası ilə oranı bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1920-ci ildə Qubadlı qəzasının Eyvazlı-Xanlıq kənd məktəbində müəllim kimi başlamış, 1930-cu ildə Ağdam rayon Maarif İşçiləri Həmkarlar İttifaqinın sədri, 1931–1933 illərdə Ağdam rayon Maarif şöbəsinin müdiri, daha sonra təhsilini davam etdirərək Moskva Ali Həmkarlar Hərəkatı məktəbini bitirmiş, 1933–1936-cı illərdə Naxçivan şəhər Maarif şöbəsinin müdiri, Maarif Nazirliyində savadlandırma kursları üzrə siyasi maarif şöbəsinin müdiri, daha sonra Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin təbliğat-təşviqat şöbəsi üzrə katib,1936–1938-ci illərdə Naxcivan Vilayət ibtidai Orta məktəb İşçiləri Həmkarlar İttifaqının sədri, 1938–1948-ci illərdə Naxçıvan MSSR Ədliyyə naziri vəzifələrində çalışmış, 1948–1951-ci illərdə Naxçıvan Vilayət ibtidai Orta məktəb İşçiləri Həmkarlar İttifaqında məsul vəzifədə, 1951–1980-ci illərdə Naxçıvan şəhər 7№ -li orta məktəbində fars dili müəllimi işləmişdir.

I–II çağiriş Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Əməyi yüksək qiymətləndirilmiş, Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə o Əməkdar müəllim fəxri adına layiq görülmüş, Qafqazın müdafiəsinə görə, Rəşadətli əməyə görə və Lenin yubiley medalları ilə təltif olunmuşdur.

Oğlu Hacıyev Sabir Azərbaycan Milli Elmlər akademiyasinin müxbir üzvü , fizika elmləri doktoru, BDU -nun fizika İnstitutunun direktorudur. Şöhrət ordeni ilə təltif olunmuşdur.Digər övladları — Qasım, Roza və Məxmər Ali təhsilli olmaqla müəllim işləmişlər.

## Ədəbiyyat
* Naxçıvanda seçkilərin tarixi (1937–2002) Ensiklopedik toplu. Bakı: Qanun 2003.
* Musa Urud, "Urud" (tarix, etnoqrafiya). Bakı, 2000.

## İstinadlar
Vaqif Hüseynov (dövlət xadimi, 1940)

**Vaqif Rza oğlu Hüseynov** () — Samux rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı (?-11 may 1993)

## Həyatı
Vaqif Hüseynov 1993–1994-cü illərdə Samux Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsini icra edib. O, 1993-cü ildə Gəncədə baş vermiş dövlət çevrilişində iştirakda və rayon prokuroru Şəmşir Əliyevin öldürülməsində günahlandırılaraq, oğlu və digər iki nəfərlə birlikdə həbs olunub. Məhkəmə Vaqif Hüseynov barəsində ölüm hökmü çıxarıb. Lakin sonradan onun cəzası ömürlük azadlıqdan məhrumetmə cəzası ilə əvəz olunub.

Şəkərli diabet və digər xəstəliklərdən əziyyət çəkən Vaqif Hüseynov 1 iyul 2015-ci ildə Ədliyyə Nazirliyi Penitensiar xidmətin Qobustanda yerləşən həbsxanasında vəfat etmişdir.
 
## İstinadlar

## Həmçinin bax
Arpaçay (Qars)

**Arpaçay** — Türkiyədə qəsəbə. Türkiyənin Qars ilinin Arpaçay ilçəsinin inzibati mərkəzi.

## İstinadlar
Əbivərd

**Əbivərd** — Türkmənistan ərazisində qədim şəhər.

## Tarixi
Sasanilər zamanında müasir Türkmənistan ərazisində qədim şəhər. Qaraqum səhrasında yerləşirdi.

I Şah Abbas Səfəvinin özbəklərin Səfəvilərə qarşı hücumlarının qarşısını almaq üçün məhz əfşar tayfalarının başçılarını Xorasandan yuxarı, Özbəkistanla sərhəd olan əraziyə-Əbivərd və Dərgəzə gətirmişdi ki, əfşarlar özbəklərin tez-tez baş verən basqınlarının qarşısını alsınlar. Nadirin ata babası da həmin döyüşən dəstələrin tərkibində olmuşdur.Ədalət Tahirzadə özbəklərin növbəti hücumu zamanı (1704–1705) 16–17 yaşlı Nadirqulu, qardaşı İbrahim və anasının əsir düşdüyünü, 4 il sonra anasının oöldüyünü, qardaşıyla birgə əsirlikdən qaçıb Əbivərdə (Əbyurda) gəldiyini yazmışdır. Bu fikir G. Qarayeva və A. Hacıqədirlinin həmmüəllifi olduqları əsərdə də təkrarlanır. Ancaq mənbələrə əsasən əsərini yazan M. Süleymanov Nadirin əsir düşüb-düşməməsi ilə bağlı ziddiyyətli fikirlərin olduğunu deyir. O qeyd edir ki, ehtimal olunur ki, Nadirin qardaşı və anası ilə birlikdə əsir düşməsi məsələsi Con Hanvey tərəfindən elmi dövriyyəyə gətirilmiş, qərb və şərq tarixçiləri tərəfindən təkrarlanmışdır. Ancaq şərq mənbə və əsərlərində bu barədə məlumatlara rast gəlinmir.

Nadirin uşaqlıq dövrü və gənclik illəri, eləcə də, onun özbəklərə əsir düşüb-düşməməsi ilə bağlı belə ziddiyyətli fikirlərin ortaya çıxmasının əsas səbəbi Nadirin həyatının həmin dövrü ilə bağlı mənbələrdə yetərincə məlumatın olmaması ilə bağlıdır. Mənbələrdəki material azlığını isə onun sadə bir ailədən çıxması ilə əlaqələndirmək olar. Belə ki, Nadir heç bir məşhur əsil-nəcabətə malik olmadığından onun uşaqlıq dövrü heç bir tarixçinin diqqətini çəkməmişdir. Mənbələrdə Nadir şahın həyatının həmin dövrü ilə bağlı məlumatlar isə elə Nadir şahın özünün dediklərindən, ya da onu tanıyanların söylədiklərindən, xatirələrindən toplanmışdır. Nadir şah haqqında həm şərq, həm də qərb mənbələrində çoxlu rəvayətlərə də rast gəlmək mümkündür, ancaq bu rəvayətlərdəki məlumatlar da bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edir. Belə ki, rəvayət xarakterli şərq mənbələrində Nadirə rəğbət və daha isti münasibət olduğu halda, qərb mənbələrində bunun əksini görürük.

Mənbələrdə Nadirin gənc yaşlarından döyüşkənliyi və çevikliyi ilə fərqləndiyi də qeyd olunub. Nadir əsirlikdən qaçıb Əbivərdə (Əbyurda) gəldiyi zaman oranın hakimi Babəli bəy Kosaəhmədli-Avşar idi. O, buraya hücum edən özbək, türkmən və kürdlərlə tez-tez döyüşməli olurdu.

## Məşhur Əbivərdlilər
* Məhəmməd bin Əhməd əl-Əbivərdi (?-1114), İslam alimi, şair.
* Əli bin Məhəmməd Ənvəri-Əbivərdi, (1126–1191), şair.
* Hüsaməddin Əbivərdi (?-1324)
* Nadir şah Qırxlı-Avşar
Sergey Kavtaradze

**Sergey Kavtaradze** (Gürcücə: სერგო ქავთარაძე, *Sergo Kavtaradze*; Rusca: Сергей Иванович Кавтарадзе, *Sergey Ivanovich Kavtaradze*  15 avqust 1885-ci il, Zovreti, Kutaisi quberniyası, Rusiya imperiyası — 17 oktyabr 1971-ci il, Tbilisi) — Gürcüstanda və Rusiyada inqilabi hərəkatının fəal iştirakçısı, SSRİ dövlət xadimi, Gürcüstan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri (28 fevral 1922-ci il - yanvar 1923-cü il).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Məhəmməd Said

## Xarici keçidlər
*Кавтарадзе Сергей Иванович
Məhəmməd əl-Əbivərdi

**Əbülmüzəffər Məhəmməd ibn Əhməd bin Məhəmməd bin İshaq əl-Əbivərdi** (?-1114) — İslam alimi, şair.

## Həyatı
O, Əbivərd şəhərində anadan olmuşdu. Təhsilini Əbdülqahir Cürcaninin yanında almışdı.

Məhəmməd əl-Əbivərdi 1114-cü ildə İsfahan şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar
Tahir Təbrizi

**Mirzə Tahir Təbrizi Əbdürrəhman oğlu** — müasir ​​dövrdə nəsx xəttinin məşhur ustalarından idi. İranda.çap olmuş çoxlu Quran,Nəhcül Bəlağə, dua və digər kitabların katibidir.

## İstinadlar

## Mənbə
*Fəzayili, Həbibulla.*Xətt Atlası*.İsfahan məşəl nəşrləri.İkinci çap.İsfahan 1983.
*
Başt

**Başt** — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanının şəhərlərindən və Başt şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 8,269 nəfər və 1,561 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Patavə

**Patavə** — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanının Dena şəhristanının Patavə bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 1,925 nəfər və 377 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Bosa nova

**Bossa nova** — Braziliya musiqi üslubudur, özündə müxtəlif yerli ritmlərlə (bayan və ilk növbədə, samba) kul-cazın özünəməxsus qarışığını ehtiva edir.

## Xarici keçidlər
* Braziliya haqqında (rus dilində) 

## İstinadlar
Əlibala Şirinov

**Əlibala Əbdül oğlu Şirinov** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1951), Azərbaycan pambıq ustası (1957). Azərbaycan Ali Sovetinin (2–5, 7-ci və 8-ci çağırış) deputatı.

## Həyatı
Əlibala Əbdül oğlu Şirinov 1903-cü ildə anadan olmuşdur. 1925–1927-illərdə ordu sırasında olmuş, ordudan tərxis edildikdən sonar iki il Xalac (Dünyamalılar) kənd sovetinin sədri işləmişdir.

1929-cu ildə Dünyamalılar kəndinin kənd təsərrüfatı arteli təşkil edildikdə Ə.Şirinov kolxoza birinci daxil olmuş, onun təşkilat-təsərrüfat cəhətdən möhkəmləndirilməsində fəal iştirak etmişdir. Əlibala Şirinov əvvəlcə katib vəzifəsində işləmişdir.

Beyləqan rayonunun Dünyamallar kəndində 1927–1928-ci illərdə kənd sovetinin mühasibi, 1928–1935-ci illərdə kənd sovetinin sədri, 1935–1936-cı illərdə Gödəklər kəndində qurulan kolxozun sədri, 1936-cı ildən 1971-ci ilədək öz doğma kəndi Dünyamalılarda sonralar Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Gəray Əsədovun adı ilə adlanan kolxozun sədri olmuşdur.
   
1936-cı ilin may ayında kolxozçular Ə.Şirinovu özlərinə sədr seçmişlər. Əlibala Şirinov o vaxtdan düz 35 il kolxozun idarə heyətinin sədri olmuşdur.
   
Ona hamı hörmət və ehtiram bəsləyirdi. Dövlət kolxoz istehsalını inkişaf etdirməkdə onun fəaliyyətini qiymətləndirib. 1950-ci ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. Azərbaycan Ali Sovetinin (2–5, 7-ci çağırış) deputatı seçilmişdir. 2 dəfə Lenin ordeni, "Şərəf nişanı", Qırmızı Bayraq ordeni və medallarla təltif olunmuşdur. 1971-ci ildən ittifaq əhəmiyyətli fərdi pensiyaçı idi.

1952-ci ildə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmiş, iki Lenin ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni, Qızıl Əmək Bayrağı ordeni, SSRİ-nin bir çox medalları ilə təltif edilmişdir.
   
Kolxoz onun rəhbərliyi altında inkişaf edib və yeni-yeni təsərrüfat müvəffəqiyyəti qazandı.
   
El ağsaqqalını kəndin abadlaşdırılması məsələsi çox narahat edirdi.Layihə əsasında kolxozun tapşırığı ilə 1957-ci ildə yeni tipli qəsəbə salınmışdı.

1963-cü ildə 10 illik məktəb binası tikdirdiyi üçün ona "Azərbaycan maarif xadimi" adı verilmişdir. Azərbaycanın Pambıq ustası fəxri adını almışdı.

Əlibala Şirinov 3 noyabr 1973-cü ildə vəfat etdi. O, dövlətin qərarı ilə Bakı şəhərində İkinci Fəxri xiyabanda dəfn edildi.

## İstinadlar
Kepəşen

**Kepəşen** — Zəngəzur mahalının Qafan rayonunda kənd.

## Tarixi

Kepəşen - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu ərazisində kənd. Rayon mərkəzindən 38&nbsp;km şimal-şərqdə, Kığı çayının yuxarı axarında, Gərd çayı ilə Kığı çayının qovuşduğu yerdə yerləşir.

1930-cu ildə kolxoz quruluşu yaradılanda Pəhyan təsərrüfatma daxil edilmişdir. 1950-ci illərdə kolxozlar ləğv ediləndən sonra Kığı heyvandarlıq sovxozuna tabe edilmişdir.

Toponim Azərbaycan dəlində «pilləli qaya» mənasında işlənən kəp sözü ilə türk dilində «yaşayış məntəqəsi» mənası bildirən şenlik sözünün fonetik forması olan şen topoformantı əsasında əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
 
## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 68 nəfər, 1922-ci ildə 85 nəfər, 1926-cı ildə 45 nəfər, 1931-ci ildə 136 nəfər, 1959 - cu ildə 1372 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ildə noyabrın axırlarında Ermənistan dövləti tərəfindən kəndin sakinləri - azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
 
*Sarvan Hüseynov - Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent

## İqtisadiyyatı
Əkinçilik və heyvandalıq
 
## İstinadlar

## Mənbə

* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* İbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri", Bakı, "Elm", 2002.
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.
Əbdülmalik ibn Abdullah Cüveyni

**Əbdülməlik ibn Abdullah ibn Yusuf ibn Abdillah ibn Yusuf ibn Məhəmməd ibn Həyəveyh əl-Cüveyni** (; ) — İslam alimi.

## Həyatı
O, "Əbül-Məali", "İmamül-Hərəmeyn", "zamanının nadiri, imamı, fəqihi və üsulçusu"dur. Şafi üləmasındandır. Şafi məzhəbinə dair fiqh kitablarında "İmam" zikr olunduqda o qəsd olunur. Hicri 419-cu (1028) ildə dünyaya gəlib. Atası Əbu Məhəmməd əl-Cüveyni də dövrünün fəqihlərindən və hörmətli şəxslərindən idi.

O, atası Əbu Məhəmməd əl-Cüveynidən, İskəf əl-İsfərayinidən, Əbu Abdullah əl-Xəbbazidən, Əbu Nəim əl-İsfahanidən, Xorasanda şafilərin şeyxi olan Qazı Hüseyn əl-Mərvəzidən və bir çox alimdən elm öyrənmişdir.

Tələbələri arasında Höccətül-İslam Əbu Həmid əl-Qəzzali, İbnül-Muzəffər ən-Neysəburi, əl-Hərrasi, İbnül-Quşeyri və başqa bir çox görkəmli şəxslər yer alır.

Əsərləri arasında şafi məzhəbinin üsulu barəsində yazılmış *"əl-Bürhan"*, *"ət-Təlxis"*,*"əl-Vərəqat"*, məzhəbin fiqhi barəsində yazılmış və məzhəbə ən çox xidmət etmiş kitablar siyahısında olan *"Nihayətül-Mətləb"i*, həmçinin başqa sahələrdə də bir çox əsərləri mövcuddur.

Əbu İshaq əş-Şirazi onun haqqında demişdir:

Əbu Osman əs-Sabuni onun haqqında bunları demişdir:

Zəhəbi onun haqqında demişdir:

Əbül-Həsən əl-Bəxarzi deyir:

O, hicri 478-ci (1085) ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Кирабаев Н. С. Деформация классической теории халифата: ал-Джувейни. — В книге: Кирабаев Н. С. Политическая мысль мусульманского средневековья. М., 2005. — 256 с. — ISBN 5-209-01948-9 — с.97–108.
* Hallaq, Wael B. Caliphs, Jurists and the Saljuqs in the Political Thought of Juwayni. The Muslim World 74, no. 1 (1984): 26–41.

## Xarici keçidlər
* Имам аль-Харамейн Абуль-Ма’али аль-Джувейни  / IslamIng. Ru
İmpuls momenti

**İmpuls momenti** — maddi nöqtənin O fırlanma mərkəzinə nəzərən impuls momentinin modulu, onun impulsunun modulu ilə çevrənin radiusu hasilinə bərabərdir, L=pr=mυr.

**BS-də impuls momentinin ölçü vahidi**-1kqm2/san-dir. İmpuls momenti vektotrial kəmiyyətdir və onun istiqaməti **sağ yivli burğu qaydası**ilə təyin olunur:Burğunun dəstəyini zərrəciyin hərəkəti istiqamətində fırrlatdıqda,onun irəliləmə istiqaməti impuls momenti vektorunun istiqamətini göstərir.

**Fırlanma hərəkətinin tənliyi** ΔL/Δt=M şəklində yazırlar. Burada M zərrəciyə təsir edən qüvvə momentidir. Həmin tənliyə görə,**zərrəciyin impuls momentinin vahid zamanda dəyişməsi**ona təsir edən qüvvə momentinə bərabərdir. M=0 -dırsa ΔL/Δt=0 və L=const. Bu,**İmpuls momentinin saxlanma qanunu**-dur: Qapalı sistemdə baş verən istənilən proses zamanı onun impuls momenti sabit qalır. İmpuls momentinin saxlanma qanunu **fəzanın izotropluğu** ilə əlaqədardır. Yəni qapalı sistemi fəzada müəyyən bucaq qədər fırlatdıqda onun fiziki xassələri dəyişmir. Fırlanan masa üzərində əllərində kantellər tutan çirk ustası açılmış əllərini yığdıqda fırlanma sürətinin artması bu səbəbdəndir.

## Mənbə
* M.Murquzov, S.Abdullayev və b. Fizika: X sinif, BAKINƏŞR, 2005.
Gəlugah (Babül)

**Gəlugah** — İranın Mazandaran ostanının Babül şəhristanının Şərqi Bəndpey bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,512 nəfər və 644 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Cuveynilər

**Cuveynilər** — İranın tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması
Bu soy İranın Xorasan əyalətinin, Nişapur vilayətinin, Simnan qəzasının Cuveyn kəndindən çıxıb.

Hülaku xanın vəziri Şəmsəddin Cüveyni (?-1285) (tanınmış tarixçi Əlaəddin Ataməlik Cüveyninin qardaşı) Səfiəddin Urməvini öz himayəsi altına alır. Oğlanları Bəhaəddinlə Şərəfəddinin tərbiyəsini ona həvalə edir. Səfiəddin onlara hərtərəfli təhsil verməyə çalışır. Lakin təbii ki, musiqi dərslərinə xüsusi fikir verir. Şərafəddin təhsildəki uğurları ilə müəlliminin hüsn-rəğbətini qazanır və Urməvi Təbrizdə qələmə aldığı beş hissəlik məşhur "Risaleyi-Şərəfi" adlı musiqi risaləsini ona ithaf edir.

Cüveynilər ailəsi hökmdarın nəzərindən düşdükdən sonra Səfiəddin ömrünün son illərini yoxsulluq içində keçirir və 1294-cü ildə Bağdaddakı borclular həbsxanasında dünyasını dəyişir.

## Soyun məşhur nümayəndələri
* Əbdülmalik ibn Abdullah əl-Cuveyni
* Əlaəddin Ataməlik Cüveyni
* Şəmsəddin Məhəmməd Cüveyni

## Mənbə
* Бартольд В. В. Джувейни, Ала ад-Дин // Бартольд В. В. Сочинения. — М.: Наука, 1973. — Т. VIII: Работы по источниковедению. — С. 591–595.

## Həmçinin bax
* Xorasan
* Nişapur

## Xarici keçidlər
* Cuveyni soyu
Əli Əhmədov (çəkməçi)

**Əli Davud oğlu Əhmədov** () — çəkməçi, "Əməkdar mədəniyyət işçisi" (19. sentyabr 1991)

## Həyatı
Əli Davud oğlu Əhmədov 1934-cü ildə Şəki şəhərində anadan olub. Adını nənəsi qoyub.

Atası Davud Şəki 2 illik Pedaqoji Məktəbində müəllim işləmişdir. 1937-ci ildə atası repressiya qurbanı olub. Əlinin oxumağa imkanı olmadığından 6-cı sinifə qədər oxuyub və dayısı Yaqub Əlizadə balaca Əlini 1949-cu ildə sənət artelində Aydın ustanın yanında şəyird qoymuşdur. 1952-ci ilə qədər burada çalışmışdır.

Hələ Şəkidə ikinci sinifdə oxuyarkən dayısı ona Nizaminin "Xəmsə"sini oxumağı məsləhət görmüşdür. O, da öyrənmişdir. Nizaminin 5 poemasını əzbərdən bilir.

1952-ci ildə doğulduğu Şəkidən Bakıya köçmüşdür. Əvvəlcə burda bir sexdə işləmişdir. 1959-cu ildə isə xalq artisti Əlibaba Abdullayev onu Dövlət Filarmoniyasına işə götürmüşdür.

1954–1957-ci illərdə Sibirdə və Almatıda hərbi xidmətdə olmuşdur.

Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında rəqqaslarının ayaq geyimlərini çəkməçi Əli kişi tikir.

Əli dayı 25 il tanınmış rəssam Tahir Salahova, Aşıq Şəmşirə, Rəşid Behbudova və başqalarına ayaqqabı tikmişdir.

Əli Əhmədov 19 sentyabr 1991-ci ildə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" adını alıb.

Onun haqqında 20 şair şeir yazıb, 52 qəzet məqalə dərc edib. Onun şairlərdən yaxın dostu Bəxtiyar Vahabzadə olmuşdur.

Onun haqqında yazan müəlliflər içərisində Osman Mirzəyev, Hacıbaba Hüseynov da var. Yaxın günlərdə ona kitab bağışlayanlardan biri də Vaqif Səmədoğlu olub.

Rima Kazakovanın "Master Ali", onun türk variantı olan və Ankarada çapdan çıxan "Qonduraçı Ali" şeiri də Əli Əhmədova həsr olunub.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçilərinin siyahısı

## İstinadlar
Şəmsəddin Cüveyni

**Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüveyni** () — Elxanlılar sülaləsi hökmdarı Abaqa xan zamanında yaşamış zamanının ünlü vəzirlərindən birisi. Bəzı qaynaqlara görə baş vəzir olub. Ayrıca Elxanlılar dövlətinin qurucusu Hülaku xan zamanında da maliyyə vəziri olmuşdu. Zamanının müəlliflərindən olan və onun kimi vəzir olmuş Əlaəddin Ataməlik Cüveyninin qardaşıdır.

Abaqa xan, bəzi qaynaqlara görə Anadoluda əsayişi pozan Pərvanə Muinəddin Süleymanın öldürülməsiylə yəni bir düzən ortamı bərpa etmək üzrə ünlü vəzir Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüvəynini Rum Səlcuqlu dövləti ölkəsinə göndərdi. Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüvəyni, Anadoluda ilk olaraq pozulan siyasi istiqrarı düzəltdi və yetişdiyində hələ davam etməkdə olan olan üsyanları yatırdı. İqtisadi sahədə yeniliklər aparmağa çalışdı. Öncə xalqa yük olan bir çok vergini ortadan qaldırdı. Xalqdan gəlişi gözəl pul və mal istənməsini yasaqladı. Ardından Şəmsəddin Tuğrai tərəfindən alınan və heç cür ödənə bilməyən iqrazla, Səlcuqluların ödəyəmədiyi illik xəracların borcunu silərək yerinə Elxanlı hökmdarları divanına Ərzincan yörəsi və başqa yerlərin gəlirlərini incu vergisi (xüsusi gəlir) olaraq təhsis etdi. Bu şəkildə Elxanlılar dövləti, Anadoluda özəl mülklər əldə edilib gəlirlərini doğrudan özlərinə yönəltmişdilər. Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüvəyninin gətirdiyi bir başqa dəyişiklik eynən incu kimi Elxanlı ölkəsinin başqa bölgələrində uyğulanıb da Anadoluda olmayan tamğa vergisidir.

Tarixi mənbələr şair Hümam Təbrizinin də 1277–1278-ci illərdə Kiçik Asiyada baş verən qarışıqlıq zamanı oradakı hadisələri nizama salmaq üçün Abaqa xanın göstərişi ilə Osmanlı ölkəsinə gedən Sahib Divan Şəmsəddin Cüveyni ilə birlikdə olduğunu xəbər verir. Bu məlumatın həqiqiliyini şairin şeirləri də təsdiq edir. Şair divanındakı şeirlərində həmin səfərdən danışır və Ş. Cüveyniyə müraciətlə belə bir səmimi misra da işlədir: "Lütf edərək, Azərbaycandan Ruma gəldin".

Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüveyninin Anadoluda qurmuş olduğu iqtisadi vəziyyət 1278-ci ildən Səlcuqlu vəzirinin yerinə İrandan Fəxrəddin Qəzvininin göndərildiyi 1288-ci ilə qədər sürdü.

## Ədəbiyyat
* V. Barthold, "Ilhanlılar Dəvrində Mali Vaziyət", Türk Hukuk və Iktisat Tarihi lvhl.:muası, 1(1931), s.ıSO vd.
* Alaaddin Ata Məlik Cüvəyni, Tarix-i Cihan Güşa, Çəvirən, Mürsəl Öztürk, Ankara 1999
* Səlçuklu-İlhanlı İktisadi, Ticari İlişkiləri və Sonuçları — Doç. Dr. İlhan ƏRDƏM

## Xarici keçidlər
* makaleler 
* Alaaddin Ata Melik Cüveynî 

## Həmçinin bax
* Əlaəddin Ataməlik Cüveyni
* Cuveynilər
Ramiz Məmmədov

* Ramiz Məmmədov (general-mayor) — Azərbaycanlı hərbçi, Daxili Qoşunların komandanı, general.
* Ramiz Məmmədov (aktyor) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycanın xalq artisti (2013).
* Ramiz Məmmədov (okeanoloq-hidroloq) — texnika elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü.
* Ramiz Məmmədov (futbolçu, 1968) — Azərbaycanlı məşqçi, futbolçu.
* Ramiz Məmmədov (futbolçu, 1972) — Azərbaycanlı futbolçu.

## Həmçinin bax
* Ramiz
* Məmmədov
Doqquz xatun

**Orokina Xatun**, digər adıyla **Doqquz Xatun** (?- ö. 16 iyun 1265, Elxanilər dövləti) — XIII əsrdə yaşamış və Monqol hökmdarı Hülaku xan ilə evli olan bir Kereit xanzadəsiydi. Hülaku xanın Bağdadı alması sırasında müsəlmanlar öldürülərkən xristianlar Doqquz xatunun nüfuzu sayəsində zərər görməmişdi. 

## Həyatı

Doqquz Xatun Kereitlərin bir zamanlar xanı olmuş Toğrul xanın oğlu Uyku və ya Abaqunun qızı idi. O, babasının ölümündən sonra ilk öncə Çingiz xanın oğlu Toluy xana ərə verilmişdi. Beləki babası gələcəyin Çingiz xanına 1203-cü ildə məğlub olduqdan sonra Doqquz Xatun onun ən gənc oğlu Toluya ərə verilmişdi. Toluyun 1232-ci ildə vəfat etməsindən sonra o, levirat evliliyə uyğun olaraq vəfat etmiş ərinin oğlu Hülakü xana ərə verildi. Bu zaman Hülakü xan özünün Orta Şərqə doğru yürüşünə başlamaqda idi. Doqquz Xatunun əri Hülakünü hərbi yürüşlərdə müşayiət etdiyi bilinməkdədir. Bağdadın mühasirəsi zamanı Hülakü xan minlərlə insanə qətlə yetirilməsi barədə əmr versə də, Doqquz Xatunun müdaxiləsi ilə xristianlar qətllərdən azad edilmişdilər. 

Doqquz Xatun Şərq Kilsəsinin Nestorian xristian inancında olan bir şəxs idi və o dövrün qaynaqlarında tez-tez xristian inancının böyük xeyriyyəçisi kimi qeyd edilməkdədir. Avropaya Məmlük dövlətinə qarşı ittifaq formalaşdırmaq üçün göndərilən monqol elçilikləri Doqquz Xatunun xristian inancında olmasından istifadə etməyə çalışırdılar. Belə elçiliklər Elxani imperatriçası olan Doqquz Xatun və onun bibisi Sörköktəni Bəgi kimi əsilzadələrin Prester Conun  soyundan gəldiklərini bildirirdilər. 

Hülakü xanın ölümündən sonra Doqquz Xatun özünün ögey övladı Abaqa xanın taxta iddiasını dəstəkləmiş, hətta ərinin ölümündən sonra da saraydakı nüfuzunu qoruyub saxlaya bilmişdir. Eyni zamanda o, I Denhanın Şərq Kilsəsi rəhbərliyinə keçməsini də təmin etmişdir. O, 16 iyun 1265-ci ildə ərinin ölümündən 4 ay sonra vəfat etmişdir. Stefanos Orbelian daha sonralar iddia etmişdi ki, guya Doqquz Xatun əslində Şəmsəddin Cüveyni tərəfindən zəhərlənərək öldürülmüşdür. Lakin bu barədə başqa qaynaqlarda heç bir şey deyilməməkdədir. Doqquz Xatunun heç bir övladı olmamışdır. Lakin o, Hülakünün cariyələrdən olan övladlarının yetişdirilməsində mühüm rol oynamışdı.

## Qeydlər

## Həmçinin bax
* Buluğan Xatun

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*  
* 
* 
* 
*
Mithun Çakraborti

**Mithun Çakraborti** () — tanınmış hind aktyoru.

## Həyatı
Mithun Çakraborti 16 iyun 1950-ci ildə Hindistanın Kəlküttə şəhərində anadan olub.
60-cı illərin sonunda o, sol radikal kəndli hərəkatı olan naksalitlər hərəkatına qoşulur. Naksalitlər hakim dairələrdə olan korrupsiya və sosial ədalətsizliklərə qarşı etiraz edirdilər. Naksalitlərin qiyamı hakimiyyət tərəfindən amansızcasına yatırılır. Mithunun bir çox dostları edam edilir və həbsxanaya göndərilir. Atası oğlunu məhkəmə təqibindən qurtarmaq üçün Bobmeyə, dayısının yanına göndərir.

Bombeydə ətriyyat malları satan Mithun bir dəfə aktyorluq fakültəsinə qəbulla bağlı elana rast gəlir. Çoxdan arzusunda olduğu bu niyyətini gerçəkləşdirmək üçün o, sənədlərini ali məktəbə gətirir. Onu aşağı sosial təbəqən olduğu üçün əvvəl qəbul etmək istəmirlər. Amma boy-buxununa baxıb razı olurlar. Mithun Çakraborti Kino İnstitutunu qızıl medalla başa vurur.

İlk dəfə olaraq 1976-cı ildə "Kral ovu" filmi ilə böyük ekrana gələn Mithun burada sadə bir ovçunun faciəvi həyat dramını yaradır. Film böyük uğur qazanır. Milli kinofestivalda Çakraborti ölkənin ən yaxşı kino aktyoru adına layiq görülür.

Hindistanda "alternativ kino" sahəsində bir neçə filmə çəkilən Mithun gözlənilməz çevriliş edərək kommersiya filmlərinə gəlir. 1982-ci ildə onun baş rolu oynadığı "Disko rəqqası" filmi ağlagəlməz uğur qazanır. Onun çəkildiyi "Disko rəqqası" filmi keçmiş SSRİ-də fantastik şöhrət qazanmışdı, xüsusilə də Azərbaycanda. Film sovet prokatına 60 milyon manat gəlir gətirmişdi. Mithun o zamanın gənclərinin əsl məhəbbət kumiri idi. Onun yaratdığı "Cimi" obrazı həddindən çox sevilir. Mithun ölkənin beş ən tələb olunan aktyoruna çevrilir.

80-ci illərin sonuna qədər Mithun Çakraborti 300-dən artıq filmə çəkilmişdi. 90-cı illərdə Mithun Çakrabortinin populyarlığı zəifləyir. Bu illərdə o daha çox mənfi rolları oynamağa başlayır. 2005-ci ildə çəkilmiş "Elan" filmində oynadığı beynəlxalq terrorçu rolunu oynayan Mithun bir dəfə belə rollara görə tamaşaçılrdan üzr də istəyib.

Mithun Çakraborti hind aktrisası Yogita Bali ilə evlidir. Onların 3 oğlu, 1 qızları var. Bir oğlu, Mimoh ailənin kino karyerasını davam etdirir.

Son illər Mithun Çakraborti daha çox biznes sahəsinə diqqət yetirir. Uta şəhərində onun mehmanxana şəbəkəsi var.

## Filmoqrafiya
* Disko rəqqas (film, 1982)
* Üç muşketyor kimi (film, 1984)
* Şivanın üçüncü gözü (film, 1991)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://modern.az/articles/14808/1/
* http://mithun.forum24.ru/
III Antiox

**III Antiox** (; ) — Selevkilər imperiyasının hökmdarı.

## Həyatı
Antiox Midiya satrapı, qardaşı Aleksandri Fars satrapı təyin ədir. Lakin Molon Selevkilər sülaləsinə qarşı üsyan qaldırır. E.ə. 222–220-ci illərdə o, öz hakimiyyətini genişləndirir. Lakin Molonun hakimiyyəti uzun sürmur. O, döyüşlərin birində məğlub olur, əsir düşməsin dəyə özünü öldürür.

III Antiox sərkərdəsi Diokeni Midiyaya hakim təyin edir. Molonun üsyanina qonşu vilayətlər və ölkələr ərzaq və ordu qüvvəsilə yardim göstərirdilər. Könüllü yardım göstərənlərin içərisində Azərbaycan əhalisi də varmiş, Artabazan isə ölkənin hökmdari imiş.

III Antiox Molonun üsyanını yatırdıqdan sonra Azərbaycana soxulur. Azərbaycan dövləti hələ Əhəmənilər imperiyası dövründə öz varlığını saxlayırdı və Makedoniyalı İsgəndər bu əraziyə laqeyd yanaşmışdı. Adərbayqan əhalisi döyüşkən və cəsur olmuşdur.Artabazanin hakimiyyəti illərində çox güman ki, Adərbayqanın tərkibinə şərqi Ermənistan və şərqi Gurcustanin ərazisi də daxil imiş.

Artabazan Selevki ordusuna müqavimət göstərə bilmir və III Antioxun təklif etdiyi şərtlər əsasında sülh müqaviləsi bağlamağa razılıq verir. Müqavilənin şərtləri barədə qaynaqda məlumat yoxdur. Lakin aydındır ki, Adərbayqan e.ə. 220-ci ildə Selevkilərdən asılı vəziyyətə düşür. E.ə. 190-cı ildə baş vermiş Maqneziya döyüşündə III Antiox Roma ordusuna məğlub olur. Bir nəçə il sonra o, həlak olur və Selevki dövlətinin parçalanmasi sürətlənir.

## Həmçinin bax
* Selevkilər sülaləsi
* I Selevk Nikator

## İstinadlar
Chown

**chown** (**ch**ange **own**er - sahibini dəyiş) — *nix sistemlərində faylın sahibini dəyişdirmək üçün istifadə olunan komandadır.

## İstifadəsi
* `/var/run/httpd.pid` faylının sahibini 'root' (super istifadəçi) etmək üçün:

```bash
# chown root /var/run/httpd.pid
```


## Həmçinin Bax
* Unix utilitlərinin siyahısı