open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frederik Filips Bruks

**Frederik Filips Bruks** (; ) — Amerikalı alimi.

## Həyatı
Frederik Filips Bruks 19 aprel 1931-ci ildə Amerikada anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış amerikalı alim, "Mifik ay-insan" kitabının müəllifi Frederik Filips Bruks  OS/360 əməliyyat sisteminin yaradılması işlərinə rəhbərlik etmişdir. Bruks 1999-cu ildə kompüter arxitekturası, əməliyyat sistemləri və proqram təminatının layihələndirilməsi sahələrinə verdiyi töhfələrə görə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.

## Ədəbiyyat
*Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nodar Şaşıqoğlu. Ürəklərdə qalan iz... (film, 2013)

**Nodar Şaşıqoğlu. Ürəklərdə qalan iz...** — rejissor Elvin Vəlimətovun 2013-cü ildə Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.

## Məzmun
Filmdə dramatik teatr və kino aktyoru, Azərbaycanın və Rusiyanın xalq artisti Nodar Şaşıqoğlunun xatirəsinə həsr olunur.

## Film haqqında
Filmdə "Uzaq sahillərdə", "Onun böyük ürəyi", "Əsl dost", "Matteo Falkone", "Bizim küçə", "Leyli və Məcmun", "Telefonçu qız" filmlərinin kadrlarından istifadə olunur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Müəllif:** Sevda Ağazadə
:**Rejissor:** Elvin Vəlimətov
:**Operator:** Zaur Haşımov
:**Montaj:** Rəşad Rəhimov, Rüstəm Ramazanov
:**Videomateriallar:** Fuad Əhmədov, Həsən Cəbrayılov
:**Rejissor assistentləri:** Ayxan Əhmədov, Vüsal Əzimov
:**İnzibatçı:** Etibar Almazov
:**Musiqi tərtibatı:** Əliabbas Qasımov
:**Mətni oxuyan:** Sevda Ağazadə (titrlərdə yoxdur)
:**Redaktor:** Səyavuş Məmmədov

### Filmdə iştirak edən
:Nodar Şaşıqoğlu (arxiv; xalq artisti)

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Karaqin körfəzi

**Karaqin körfəzi** — Berinq dənizində, Kamçatka yarımadasının şimal-şərqində yerləşir.
Ozernoy yarımadası ilə İlpinski yarımadası arasında yerləşir. Materikin daxilinə 117&nbsp;km məsafədə uzanır. Eni girişdə 239&nbsp;km, maksimal dərinliyi 60 metrdir. Körfəzin mərkəzində Karaqinski adası vardır. Ada materikdən Litke boğazı ilə ayrılır. Şimalında Verxoturov adası qərarlaşır. Körfəzə tökülən çaylar:Makarov, Kayum, İvaşka, İstık, Naçiki, Uka. Sahillərində yerləşən iri körfəzlər: Anapka körfəzi, Uala körfəzi, Karaqa körfəzi, Kiçiqinski körfəzi, Tımlat buxtası, Ossora buxtası, Kaqara buxtası, Ukinskaya körfəzi.
Qabarmanın hündürlüyü 2,4 metrdir. Dekabrdan iyuna qədər buzla örtülü olur.

Sahillərində yerləşən yaşayış məntəqələri: Ossora, İlpırskoe, Tımlat, Karaqa, Beloreçensk, Makarevsk və İvaşka.
İnzibati baxımından Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisinə daxildir.

## Mənbə
* Satellite image from Google
Lans FK

**«Lans» Futbol Klubu**  qısaca olaraq **RC Lens**() — Fransanın Lans şəhərini təmsil edən eyni adlı futbol klubu.Əsası 1906-cı ildə qoyulmuşdur.Hal-hazırda Liqa 2-də çıxış edir. Ev oyunlarını 38 min tamaşaçı tutumu olan "Bollar-Delelis" stadionunda keçirir.

## Nailiyyətlər
### Millilər

* ** [[Futbol üzrə Fransa Çempionatı|Fransa çempionatı]] **
** **Çempion** ** (1) **: 1997/1998
** **Gümüş mükafatçı** ** (4) **: 1955/1956, 1956/1957, 1976/1977, 2001/2002
** **Bürünc mükafatçı** ** (4) **: 1954/1955, 1963/1964, 1982/1983, 2005/2006
* ** [[Liqa 2]] **
** **Çempion** ** (4) **: 1936/1937, 1948/1949, 1972/1973, 2008/2009.
* ** [[Futbol üzrə Fransa Kuboku|Fransa kuboku]] **
** **Finalçı** ** (3) **: 1947/1948, 1974/1975, 1997/1998
* ** [[Futbol üzrə Fransa Superkuboku|Fransa Superkuboku]] **
** **Finalçı** ** (1) **: 1998
* ** [[Futbol üzrə Fransa liqa Kuboku|Fransa liqa kuboku]] **
** **Obladatel** ** (2) **: 1994, 1998/99
** **Finalist** ** (1) **: 2007/08

### Beynəlxalqlar

* **[[İntertoto Kuboku]] **
** **Sahibi** ** (2) **: 2005, 2007
* **[[UEFA Kuboku]] **
** **Yarımfinalçı** ** (1) **: 1999/2000

## Hazırkı Heyət

### Məşhur oyunçuları

* Ahmed Oudjani
* Pablo Chavarría
* Vitorino Hilton
* Nasko Sirakov
* Benoît Assou-Ekotto
* Marc-Vivien Foé
* Charles Itandje
* Vladimír Šmicer
* Alphonse Areola
* Éric Carrière
* Wylan Cyprien
* Alou Diarra
* Rod Fanni
* Valérien Ismaël
* Geoffrey Kondogbia
* Daniel Leclercq

* Olivier Monterrubio
* Daniel Moreira
* Franck Queudrue
* Éric Sikora
* Pierrick Valdivia
* Raphaël Varane
* Jean-Guy Wallemme
* Daniel Cousin
* Daouda Jabi
* Dagui Bakari
* Aruna Dindane
* Seydou Keita
* Charles-Edouard Coridon
* John Utaka
* Jacek Bąk

* Tudorel Stoica
* Victor Pițurcă
* El Hadji Diouf
* Nenad Kovačević
* Dejan Milovanović
* Razak Boukari
* Issam Jemaa
* Alaeddine Yahia
* Joe Cannon
*  Anto Drobnjak
* Thorgan Hazard
*Vedran Runje

## İstinadlar
Anapka körfəzi

**Karaqin körfəzi** — Berinq dənizində, Kamçatka yarımadasının şimal-şərqində yerləşir.
İlpır yarımadası ilə İlpinski yarımadası arasında yerləşir. Materikin daxilinə 31&nbsp;km məsafədə uzanır. Eni girişdə 35&nbsp;km, maksimal dərinliyi 26 metrdir. Körfəzə tökülən çaylar: Mikkivayam, İqunavayam, Qnilaya, Alxovayam Kenaritxilvayam, Laperelamvayam. Şərq sahili sıldırımlıdır. Burada hündürlük 29 metrə çatır. Qərb və şimalı isə alçaqdır. Üstəlik bataqlıqlaşmışdır.
İnzibati baxımından Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisinə daxildir.
## Xəritə
*Xəritə
Kamçatski yarımadası

**Kamçatka yarımadası** () — Asiyanın şimal-şərqində Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisində yerləşən yarımada. Berinq dənizinin daxilinə 40 km məsafədə Kamçatka yarımadası Ust-Kamçatskdan şimalda, Kamçatka çayının mənsəbində yerləşir. Yarımadada eyni adlı burun yerləşir. Əvvəllər yarımada Kamçatka burnu yarımadası adlanırdı. Həmçinin yarımadada Afrika burnu vardır. Onun şimalında isə Stolbovoy burnu qərarlaşır. Afrika burnunda mayak fəaliyyət göstərir. Ətrafında isə isə elə də böyük olmayan yaşayış məskəni vardır ki, onunda 10 nəfər əhalisi vardır. Yarımadanın iri çayları: Pikej, Pervaya perevalnaya, Vtoraya perevalnaya, Stremitelnaya, Olenya. Afrika burnu ilə Stolbovoy burnu arasında Soldatskaya buxtası yerləşir.

Yarımada Aleut adaları və Komandor adalarının sualtı davamının Kamçatka yarımadasına birləşdiyi yerdir. Bu səbəbdən burada güclü zəlzələlər baş verir. Buna səbəb isə tektonik çatlardır. Bitki və heyvanlar aləmi kəskin şəkildə fərqlidir. Ayılar isə Ust-Kamçatsk şəhəri və Krutobereqovo qəsəbəsinə yaxın olması səbəbi ilə az müşahidə edilir.

## Həmçinin bax
* Kamçatski körfəzi

## İstinadlar
Afrika burnu

**Afrika burnu** — Kamçatka yarımadasında yerləşən burun. Kamçatka yarımadasının ən ucqar şərq qutaracağı. Afrika burnunda mayak fəaliyyət göstərir. Ətrafında isə elə də böyük olmayan yaşayış məskəni vardır ki, onunda 10 nəfər əhalisi vardır. Burnu ilk dəfə 1882-ci ildə «Afrika» kreyserinin zabitləri kəşf etmişlər. Gəminin şərəfinə isə buruna bu cür ad vermişlər.

## Mənbə
* Siz Kamçatka Afrikasında olmusunuz?  
* Добровольные отшельники голосуют досрочно
Əfsanəyə çevrilən adam. Ələddin Abbasov (film, 2013)

**Əfsanəyə çevrilən adam. Ələddin Abbasov** — rejissor Elvin Vəlimətovun 2013-cü ildə Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.

## Məzmun
Filmdə görkəmli teatr və kino aktyoru, Azərbaycanın xalq artisti Ələddin Abbasovun həyat və yaradıcılığından bəhs olunur.

## Film haqqında
Filmdə "Koroğlu", "Torpaq, dəniz, od, səma", "Mən ki gözəl deyildim", "Dəli Kür", "Qatır Məmməd", "Qocalar, qocalar", "Nizami", "Qətl günü", "Özgə ömür", "Məkanın melodiyası" filmlərinin, eləcə də "Vaqif" tamaşasının kadrlarından istifadə edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Müəllif:** Sevda Ağazadə
:**Rejissor:** Elvin Vəlimətov
:**Operator:** Zaur Haşımov, Səbuhi İbrahimov
:**Montaj:** Rəşad Rəhimov, Araz Əjdərov
:**Musiqi tərtibatı:** Əliabbas Qasımov
:**Rejissor assistenti:** Vüsal Əzimov, Ayxan Əhmədov
:**Videomateriallar:** Fuad Əhmədov
:**Mətni oxuyan:** Sevda Ağazadə (titrlərdə yoxdur)
:**İnzibatçı:** Etibar Almazov
:**Redaktor:** Səyavuş Məmmədov

### Filmdə iştirak edən
:Ələddin Abbasov (aktyor, xalq artisti)

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Ümumdünya Öpüş Günü

**Ümumdünya Öpüş Günü** ( və ya ) — hər il 6 iyulda dünyanın 60-dan çox ölkəsində həvəskarlar tərəfindən keçirilən qeyri-rəsmi beynəlxalq bayram.
## Tarixi
Ümumdünya Öpüş Gününün vətəni Böyük Britaniya hesab olunur. Bu XIX əsrin sonlarında Albionun dumanlı sahillərində sevgililərin bir-biri ilə öpüşərək öz məhəbbətlərini bildirməsi bayramıdır.

## Həmçinin bax
* Öpüş
* Ümumdünya Təbəssüm Günü
* Müqəddəs Valentin günü

## İstinadlar
System V

**System V** (*Unix System V*) – Unix sisteminin AT&T və başqa şirkətlər tərəfindən təqdim olunan versiyası. Bir tərəfdən, System V, əsasən AT&T tərəfindən nəzarət olunan standartdır, başqa tərəfdən, bir çox şirkətlərin təklif etdiyi kommersiya məhsuludur. Ayrı-ayrı versiyalar nömrələnir, məsələn, System V.4 onu bildirir ki, o, 4 versiyasıdır.
Sistem V-nin dörd əsas versiyası 1, 2, 3 və 4 saylı nömrələrə buraxılmışdır. System V Release 4 və ya SVR4 kommersiya cəhətdən ən uğurlu versiya idi və "Unix Sistem Birləşməsi" Əsas Unix təchizatçılarının əməkdaşlığını istədi. Bir neçə ümumi kommersiya Unix xüsusiyyətinin mənbəyi idi. Sistem V bəzən SysV-ə qısaldılır.2012-ci ildən etibarən Unix bazarı dörd V Variantları arasında bölünür: IBM AIX, Hewlett-Packard HP-UX, Oracle Solaris. [1] Açıq mənbə OpenSolaris davamı olan illumos paylamaları. Sistem V, 1982-ci ildə UNIX Sistemi III-nin varisidir. AT & T, Sistem V-ni işləyən öz donanımlarını satarkən, əksər müştərilər AT & T-nin tətbiqinə əsaslanan bir dilerdən bir versiyasını yerinə yetirdilər. System V Interface Definition adlı standartlar sənədi tətbiqlərin standart funksiyaları və davranışlarını təsvir etmişdir.
AT & T, Unix Support Group (USG), Unix Sistem İnkişafı Laboratoriyası (USDL), ardından AT & T İnformasiya Sistemləri (ATTIS), sonra isə Unix Sistem laboratoriyaları (USL).

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 832s.

## Xarici keçidlər
* PC-clone UNIX Software Buyer's Guide by Eric S. Raymond (posted to USENET in 1994)
* Unix FAQ — history
* A Unix History Diagram — The original and continuously updated version of the Unix history, as published by O'Reilly
Mətanət Ağamirli

**Mətanət Mirsadiq qızı Ağamirli** () — Əməkdar jurnalist, Azərbaycanda Qadın Sahibkarlığının İnkişafı Assosiasiyasının İcraçı katibi

## Həyatı
Mətanət Ağamirli Ağdam rayonunda anadan olmuşdur. 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını Politologiya ixtisası üzrə bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
* 1995–2000-ci illərdə "*Press Fakt*" və "*Gündəlik xəbərlər*", "*Bizim Əsr*" qəzetlərində çalışmışdır.
* 2000-ci ildən etibarən Lider televiziyasında jurnalist, aparıcı, prodüser kimi çalışır.
* 2004–2005-ci illərdə Lider TV-nin Türkiyə üzrə təmsilçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ötən illər ərzində "*Sədadan sonra*", "*Mövqe*", "*Portretlər silsiləsindən*", "*Səda+*", "*Gender*", "*Səda 24*", "*Seçim*" kimi bir sıra ictimai-siyasi proqramların müəllifi və aparıcısı kimi tanınır.
* 2000–2003-cü illərdə Ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə onun xarici səfərlərini, fəaliyyətini işıqlandıran jurnalist qrupunun üzvü olmuşdur.
* 2011-ci ildən paralel olaraq YAP Qadınlar Şurasının nəşri olan "*Zəriflik*" jurnalının redaktorudur.
* 2016-cı il noyabrın 7-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin imzaladığı sərəncamla "*[[Əməkdar jurnalist]]*" fəxri adı ilə təltif olunmuşdur.
* 2020–2021-ci illərdə Azərbaycanda Qadın Sahibkarlığının İnkişafı Assosiasiyasının İdarə Heyətinin üzvü seçilib.
* 26 may 2021-ci ildən AQSİA İcraçı katibi təyin olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasının televiziya və radio işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
Aşağı Saksoniya

**Aşağı Saksoniya** () — Almaniyada vilayət. Vilayətin paytaxtı Hannoverdir.
## Şəhərləri
Vilayətin paytaxtı və ən böyük şəhəri Hannoverdir. Bundan başqa Aşağı Saksoniyada Braunşveyq, Göttingen, Volfsburq, Oldenburq  və s. kimi şəhərlər də vardır.
## Xarici keçidlər

* Official governmental portal 
* Official website for tourism, holiday and leisure in Lower Saxony
* map with tourist highlights, notepad and personal guide
Con Edvard Hopkroft

**Con Edvard Hopkroft** (; ) — alim.

## Həyatı
7 oktyabr 1939-cu ildə hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış amerikalı alim anadan olmuşdur. 1986-cı ildə o, Robert Taryanla (Robert Tarjan) birgə alqoritmlərin və verilənlərin strukturunun emalı və analizi sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərə görə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Maqdeburq

**Maqdeburq** ( ) — Almaniyanın şəhər, Saksoniya-Anhalt vilayətinin paytaxtı.

## Əhali

## Qardaş şəhərlər
*  Sarayevo, Bosniya və Herseqovina (1977)
*  Braunşveyq, Almaniya (1987)
*  Neşvill, ABŞ (2003)
*  Zaporojye, Ukrayna (2008)
*  Radom, Polşa (2008)
*  Harbin, Çin (2008)
*  Havr, Fransa (2011)

## Xarici keçidlər

*Rəsmi sayt 
*IKUS - the intercultural Students of Magdeburg   
*History society of Magdeburg and surround e.V. 
*tramway in Magdeburg  

## İstinadlar
Zaqafqaziya mərmər böcəyi

**Zaqafqaziya mərmər böcəyi** () — buğumayaqlılar tipinin sərtqanadlılar dəstəsinin lövhəbığlar fəsiləsinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu
Zaqafqaziya mərmər böcəyi 28–38&nbsp;mm uzunluqda olub, qanadüstlüyü üzərində ağ mərməri naxışlar, ön kürəciyinin əsasında isə qara haşiyə vardır. Bığcıqları lövhə şəkilindədir. İyunun sonundan başlayaraq böcəklər kütləvi uçuşa başlayırlar. Böcəklər ancaq gecələr fəal olur. Az müddət sonra böcəklər cütləşməyə başlayırlar.
## Həyat tərzi
Bir dişi böcək həyatı ərzində 15-40-a kimi yumurta qoyur. 20-25 gün keçdikdən sonra yumurtalardan sürfələr çıxmağa başlayır. Birinci qabıqdəyişməyə qədər sürfələr humus, müxtəlif bitki qalıqlarının çürüntüləri və s. ilə qidalanırlar. Qışda havanın temperaturunun aşağı düşməsilə əlaqədar olaraq torpağın dərin qatlarına gedib qışlayırlar. Sürfə pup halına torpağın 10-15 sm dərinliyində keçir. Puplaşma havanın temperaturundan asılı olaraq 20-30 gün çəkir.

## Yayılması
Azərbaycanın Gəncə, Qazax zonalarında geniş yayılmışdır.

## Ədəbiyyat
* S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. Bakı:  1986, -206 s.
* N.H. Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri. Bakı: 1964.

## Xarici keçidlər
* Мраморный хрущ Polyphylla fullo (Linnaeus, 1758) (Scarabaeidae) — photo by D.Doychev
Neyl Sloan

16 oktyabr 1939-cu ildə amerika əsilli ingilis riyaziyyatçı **Neyl Ceyms Aleksandr** Sloan (Neil James Alexander Sloane) anadan olmuşdur. Onlayn tamqiymətli ardıcıllıqlar ensiklopediyasının müəllifi kimi tanınan Sloan alpinizmlə məşğul olur.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
Cəmşidpur

**Cəmşidpur, Tatanaqar** — Hindistanın şimalında Charkhand ştatında şəhər.

## Əhalisi
Əhalisi 1,3 milyon (2011) nəfərdir.

## Coğrafiyası
Çhota-Naqpur yastıdağlığının cənub şərqində, Suvarnarekha çayı sahilindədir. Nəqliyyat qovşağı.

## Tarixi
20-ci əsrin əvvəllərində sənayeçi Cəmşidci Tata tərəfindən salınmış və onun şərəfinə adlandırılmışdır. Dəmir filizləri, manqan və daş kömürün yerli yataqları əsasında metallurqiya mərkəzi kimi inkişaf etmişdir.

## Memarlığı

Hindistan Milli metallurgiya laboratoriyası, Milli Texnologiya İnstitutu (1960), biznes-məktəb (ölkənin ən yaxşı mək təblərindən biri), kolleclər (o cümlədən tibb) var.

## Sənayesi
Cəmşidpur ağır sənaye mərkəzidir: nəqliyyat və kənd təsərrüfatı maşınqayırması müəssisələri fəaliyyət göstərir; energetika avadanlığı, elektrotexnika məmulatları və s. istehsal olunur. Kimya, sement sənayesi, polad borular istehsalı inkişaf etmişdir. Cəmşidpur ölkənin inkişaf etmiş infrastruktura malik, ən yaxşı planlaşdırılmış və yaşıllaşdırılmış şəhərlərindən biridir.  

## Qalereya

City of Jamshedpur.jpg|Cəmşidpur şəhəri
Tata Steel at Night.jpg|Tala Steel gece görünüşü
Cityscapes of Jamshedpur.jpg|Şəhər mənzərəsi
Jubilee Park, Jamshedpur.jpg|Yubili parkı
Tatanagar Junction.jpg|Tatanaqar qovşağı
Mango Bus Stand (Jamshedpur Bus Terminals).jpg|Manqo avtobus dayanacağı
Expressway in Adityapur, Jamshedpur.jpg|Ekspres yolu


## Həmçinin bax
* Cammu
* Caypur
* Cəbəlpur

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cəmşidpur
* Şəhər portalı
Biql gəmisi

**Biql gəmisi** – Çarlz Darvinin təkamül nəzəriyyəsini yaratmasına təməl olan araşdırma gəzintisinə çıxdığı ingilis Krallıq donanması gəmisi.

Adını bir it cinsindən alan bu gəmi 10 toplu bir müharibə gəmisidir. 11 may 1820-ci il tarixində Temza çayındakı Vulviç limanında istehsalı başa çatdıralaraq ingilis Krallıq Dəniz Qüvvələrində xidmətə başlamışdır. Daha sonralar bir araşdırma gəmisi olaraq həvalə edilən gəmi ikincisində Çarlz Darvinin də olduğu üç araşdırma gəzintisində istifadə edilmişdir.

Gəmi Çarlz Darvinin qatılmış olduğu ikinci gəzinti sayəsində dünya dənizçilik tarixinin ən məşhur dəniz vasitələrindən biri halına gəlmişdir. Çarlz Darvinin qatıldığı 24 oktyabr 1831-ci il tarixində başlayan ikinci elmi araşdırma gəzintisi Plimut limanından başlamış, Cənubi Amerikadakı araşdırmaların ardından Yeni Zelandiya üzərindən İngiltərə qayıdılması surəti ilə 2 oktyabr 1836 tarixində tamamlanmışdır.

Odlu Torpağın cənubundakı Biql boğazı adını bu gəmidən almışdır.

## Mənbə
HMS Beagle — Türkce Vikipedi

## Həmçinin bax
* Biql boğazı
* Çarlz Darvin
* Təkamül
Üzüm fır gənəciyi

**Üzüm fır gənəciyi** - () buğumayaqlılar tipinin gənəciklər dəstəsinin fır əmələgətirən gənəciklər fəsiləsinə aid olan növ

## Xarici quruluşu
Üzüm fır gənəciyi adi gözlə görünməyən 0,14-0,16 mm uzunluğunda olan kiçik gənəciklərdir. Gənəciyin bədəni sarıdır. Ön tərəfdən iki cüt beş buğumlu ayağı, arxa tərəfdən isə iki qıl şəkilli çıxıntısı vardır. Sürfəsi rənginə görə yetkin fərdə oşşayır. Lakin onlardan çox kiçikdir.

## Həyat tərzi
Azərbaycanda üzüm gənəciyinin biologiyası tam öyrənilməmişdir. Gənəciklər birillik zoğların altında qışlayırlar. Yazda tumurcuqların açılması ilə əlaqədar gənəciklər qışlama yerindən çıxır. Yarpağın alt tərəfində xüsusi çökəkciklər içərisində nazik tellər olur. bu nazik tellər içərisinə gənəciklər yumurta qoyur. Üzüm fır gənəciyi vegetasiya dövrü ərzində bir neçə nəsil verir. İnkişafı tam dəqiq öyrənilməmişdir.
## Yayılması
Üzümçülüklə məşğul olan bütün rayonlarda, Qazax, Tovuz, Göygöl, İsmayıllıda geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Laplas teoremi

**Laplas teoremi**- determinantların minorlar üzrə ayrılışı.

**TEOREM** *(Laplas)*.n-tərtibli D determinantının ixtiyari k sayda (1\leq k\leq n-1) sətrini (sütununu) seçib bunların nisbi vəziyyətini dəyişmədən bunlardan mümkün olan bütün müxtəlif k tərtibli minorlar düzəltsək, onda bu minorların öz cəbri tamamlayıcıları ilə hasilləri cəmi determinantın özünə bərabər olar.

**İSBATI**. Tutaq ki, n-tərtibli D determinantında hər hansı i_{1},i_{2},...,i_{k} nömrəli sətirləri qeyd edib, həmin sətirlərdən bunların nisbi vəziyyətini dəyişmədən alınan k\times n ölçülü matrisdən buradakı \alpha_{i_1},\alpha_{i_2},...,\alpha_{i_k} sütunlarının köməyi ilə bütün mümkün ola bilən müxtəlif k-tərtibli M_1,M_2,...,M_s minorlarını düzəltmişik (bunun üçün "kombinezon sayağı" qaydadan istifadə edirlər, yəni seçilmiş k dənə \alpha_{i_1},\alpha_{i_2},...,\alpha_{i_k} nömrəli sətirlərin nisbi vəziyyətini dəyişmədən bunların hər dəfə heç olmasa bir nömrəsi ilə fərqlənən müxtəlif ardıcıl nömrəli sütunlarla kəsişmələrinə baxmaq gərəkdir). Bu yolla düzəldilən M_1,M_2,...,M_s minorlarının cəbri tamamlayıcıları A_1,A_2,...,A_s olsun. Göstərməliyik ki:


D=M_1A_1+M_2A_2+...+M_sA_s=\sum_{i=1}^S M_iA_i  (1)


M_iA_i-lər öz işarələri ilə verilən D determinantının hədləridir. Həmçinin buradakı M_1,M_2,...,M_s minorları bir-birindən heç olmasa bir sütunu ilə fərqləndiyi üçün (1) cəmindəki toplananlar da ortaq həddə malik olmamalıdır. Deməli, (1) cəmində iştirak edən hasillərdən alınan hədlər hamısı verilən n-tərtibli determinantın müxtəlif hədləridir. Teoremin isbatını tamamlamaq üçün bu hədlərin sayının n! olduğunu göstərməliyik.
M_i(i=\overline{1,s}) minorlarının hər biri k-tərtibli olduğundan bunların hədləri sayı k!, cəbri tamamlayıcılar isə (n-k) tərtibli olduğundan bunlardakı hədlərin sayı (n-k)! olur. M_iA_i hasilinin hər birində determinantın k!(n-k)! sayda həddi olmalıdır. (1) cəmində s sayda toplanan olduğundan burada iştirak edən müxtəlif hədlərin sayı s\cdot k!(n-k)! dənə olmalıdır. Buradakı s əmsallı determinantın k sayda sətrindən düzəldilməsi mümkün ola bilən k tərtibli minorların sayıdır. Bu minorların düzəldilməsi qaydası və quruluşu elədir ki, onlar bir-birindən ancaq sütunlar ilə fərqlənirlər(heç olmasa bir sütunu ilə). Onda belə minorların sayı s=C_n^k=\frac{n!}{k!(n-k)!} olmalıdır. Deməli, (1) cəmində olan hədlərin ümumi sayı

\frac{n!}{k!(n-k)!}\cdot k!(n-k)!=n!

olur, yəni bu cəmdə determinantın təkrar olunmamaq şərti ilə bütün n! sayda hədlərinin hamısı iştirak edir.

**Ədəbiyyat**

* Maarif Əkbərov "Cəbr və Ədədlər nəzəriyyəsi"
* *[[Ильин, Владимир Александрович|В. А. Ильин]], [[Позняк, Эдуард Генрихович|Э. Г. Позняк]]* Линейная алгебра, М.: Наука — Физматлит, 1999.
* *[[Беклемишев, Дмитрий Владимирович|Беклемишев Д. В.]]* Курс аналитической геометрии и линейной алгебры. М.: Физматлит, 2000.
* *[[Кострикин, Алексей Иванович|Кострикин А. И.]]* Введение в алгебру. Часть 1. Основы алгебры: Учебник для вузов. М.: Физматлит, 2004.
Səthin düzxətli doğuranı

**Səthin düzxətli doğuranı** — hərəkəti nəticəsində verilmiş səthi əmələ gətirən düz xəttdir. Bu cür səthi xətli səth adlandırırlar.

Məsələn, birörtüklü hiperboloiddə və hiperbolik paraboloiddə səthin iki ailə düzxətli doğuranı yerləşir və səthin hər bir nöqtəsindən iki düzxətli doğuranı keçir.

Bu doğuranların hər biri bir ailəyə aiddir. Konusda, silindrdə, müstəvidə də düzxətli doğuranı var. Səthin düzxətli doğuranı tamamilə həmin səthin üzərində yerləşir.

## Ədəbiyyat
1. M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
Sermelo aksiomu

**Sermelo aksiomu** — yaxud seçmə prinsipi təsdiq edir ki, istənilən boş olmayan çoxluqlardan ibarət sinif üçün hər bir çoxluğa özünün bir elementini qarşı qoyan funksiya var. Başqa sözlə, Sermelo aksiomu hökm edir ki, boş olmayan çoxluqlardan ibarət istənilən sistemin hər bir çoxluğundan bir element götürmək olar.

Sermelo aksiomu 1904-cü ildə Sermelo tərəfindən ifadə edilmişdir. Sermelo bu aksioma, hər bir çoxluğun tam nizamlana bilməsi haqqında teoremi isbat edəndə əsaslanmışdır. Sermelo aksiomu riyaziyyatçılar arasında böyük mübahisəyə səbəb olmuşdur. Bir sıra riyazıyyatçılar onu qəbul etmirlər, buna görə də hər bir çoxluğun tam nizamlana bilməsini qəbul etmirlər.

Bununla belə, klassik riyazi analizin çox teoremlərinin isbatı müəyyən mənada Sermelo aksiomuna əsaslanır. Hal-hazırda Sermelo aksiomunun əvəzinə onunla ekvivalent olan və tətbiqi daha münasib olan Sorn lemmasından istifadə edirlər.

## Ədəbiyyat
* M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.
* "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.

## İstinadlar
Fındıq uzunburunu

**Fındıq uzunburunu** () — buğumayaqlılar tipinin sərtqanadlılar dəstəsinin uzunburun böcəklər fəsiləsinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu
 
Fındıq uzunburun böcəyinin başı xortum şəklində irəliyə doğru uzanmışdır. Bu xortum dişi fərdlərdə bədəndəndə uzundur. Böcək qara rəngdədir, sarımtıl pulcuqlarla örtülmüşdür. Xortum və ayaqları qırmızımtıl-qonurdur. Bığcıqları xortumun düz ortasında yerləşmişdir. Yumurtası ellipsvaridir, təzə qoyulan vaxt ağ rəngdə olur, sonra qonurlaşır. Sürfəsi ayaqsızdır, sarılımtıldır, baş və döş buğumları qırmızı olur. axırıncı yaşda uzunluğu 10–15&nbsp;mm olur, pupu ağ rənglidir, xortumu yaxşı seçilir. Pupun uzunluğu 9&nbsp;mm-dir.

## Həyat tərzi
May ayının üçüncü ongünlüyündən etibarən böcəklər cütləşir, bundan 6-8 gün sonra yumurta qoymağa başlayır. Yumurta qoymaq üçün böcək xortumu vasitəsilə zərif meyvələrin qabıqlarını deşir və yumurtaqoyanı vasıtəsilə həmin deşiyə bir yumurta qoyur. Rüşeymin inkişafı 8-10 gün çəkir. Aprel ayının ortalarından başlayaraq sürfə puplaşır. Pup fazası 2 həftəyə qədər davam edir və sonra böcək uçur. Fındıq uzunburunu ildə bir nəsil verir.. 

## Yayılması
Fındıq uzunburunu Azərbaycanda fındıq əkilən bütün rayonlarda geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986, səh 194
* N.H.Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, Bakı 1964
* N.B.Mirzəyeva, Z.M.Məmmədov. Böyük Qafqaz bölgəsində meyvə və meşə ağaclarına zərərverən uzunburun böcəklərin bioekoloji xüsusiyyətləri və parazitləri.
* Z.M.Məmmədov. Azərbaycayda meyvə uzunbığı və alma çiçəkyeyəninin entomofaqları. S.R.Məmmədovanın 80 illiyinə həsr olunmuş sessiyanın materialları, 2005,Bakı, s.84-87.

## Xarici keçidlər
* Curculio nucum 

## Həmçinin bax
Macromedia

**Macromedia Inc.** – proqram təminatı istehsalı sahəsində dünyanın ən iri şirkətlərindən biri idi. 1992-ci ildə San-Fransisko şəhərində (ABŞ, Kaliforniya) qurulub. FreeHand, Dreamweaver, Flash kimi məşhur proqram məhsulları var. 2005-ci ildə Adobe Systems şirkəti tərəfindən alınıb.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Muxtar Avşarov xatirələrdə... (film, 2013)

**Muxtar Avşarov xatirələrdə...** — rejissor Sənan Sultanovun 2013-cü ildə Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.

## Məzmun
Filmdə görkəmli teatr və kino aktyoru, Azərbaycanın xalq artisti Muxtar Avşarovun xatirəsinə həsr olunur.

## Film haqqında
Filmdə "Unuda bilmirəm", "Vaqif", "Dəli Domrul", "Tənha qadınlar" teatr tamaşalarının, "Yenilməz batalyon", "Dəli Kür", "Gözlə məni", "Qızıl uçurum", "Atları yəhərləyin", "Qara gölün cəngavərləri", "Qəm pəncərəsi", "Kişi söz", "Hacı Qara", "Güllələnmə təxirə salınır!..." flmlərinin, eləcə də "Solğun çiçəklər" televiziya tamaşasının kadrlarından istifadə edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Müəllif:** Sevda Ağazadə
:**Rejissor:** Sənan Sultanov
:**Operator:** Zaur Haşımov, Mehman Abışov
:**Montaj:** Rəşad Rəhimov, Araz Əjdərov
:**Qrafika:** Rövşən Qarayev
:**Videomateriallar:** Fuad Əhmədov, Həsən Cəbrayılov
:**Rejissor assistentləri:** Vüsal Əzimov, Ayxan Əhmədov
:**İnzibatçı:** Etibar Almazov
:**Mətni oxuyan:** Sevda Ağazadə (titrlərdə yoxdur)
:**Redaktor:** Səyavuş Məmmədov

### Filmdə iştirak edən
:Muxtar Avşarov (arxiv; xalq artisti)
:Rza Avşar (Muxtar Avşarovun oğlu)
:Sevər Abbasova (Muxtar Avşarovun qızı)
:Kənan Məmmədov (kinooperator)
:Amaliya Pənahova (xalq artisti)
:Heydər Əliyev (arxiv; )
:İlham Əliyev (şəkil; prezident)

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Metagenez

**Metagenez -** stratosferin aşağı hissələrində, əsasən, yüksələn temperatur, təzyiq və minerallaşmış məhlulların iştirakı ilə çöküntü süxurlarda baş verən dərin mineraloji və struktur dəyişilmələr mərhələsi. Bu mərhələdə ilkin əmələ gəlmiş autigen mineralların və gilli maddənin yenidən kristallaşması, çöküntü süxurların əsas süxurəmələgətirən minerallarının həll olması və kristallaşması prosesləri geniş inkişaf edir. Melanj mərhələsində metamorfizləşmiş çöküntü süxurlar əmələ gəlir: ilkin melanj üçün — gil şistləri, qumdaşları, kvarsit və kvarsit qumdaşları, kristallik əhəngdaşları və dolomitlər, zəif yağlı kömür və antrasitlər; gec melanj üçün isə aspid və fillitəbənzər şistlər, kvarsitlər, kristallik və metamorfikləşmiş əhəngdaşları və dolomitlər, antrasitlər və qrafitləşmiş antrasitlər səciyyəvidir. Gilli süxurlarda və dənəvər süxurların sementində karbonatların vaxtaşırı iştirakı şəraitində dioktaedrik hidromikalar, serisit (bəzən muskovit), xlorid, kvars və ya stilpiomelanın paragenezisi təzahür edir. Metagenetik dəyişilmələrə məruz qalmış süxurlar çökmə və metamofik süxurlar arasında keçid olub, metamorfikləşmiş süxurlar adlanırlar. Vassoeviç (1957) əsl metamorfizm (regional metamorfizm) mərhələsini metagenez adlandırır, lakin onun bu fikri intişar tapmamışdır. Digər müəlliflər isə metagenez müstəqil mərhələ kimi ayırırlar. Straxov (1960), aşınma və əsl metamofizm istisna olunmaqla, metagenez adı altında çöküntü süxurların əmələ gəlməsindən sonrakı bütün dəyişilmələri (diagenez) nəzərdə tutur, yəni başqa sözlə, Metagenez mərhələsinə katagenez və protometamorfizm — başlanğıc metamorfizmi və yaxud digər müəlliflərin ayırdığı əsl Metagenez daxil edir. 

## Mənbə
*
Determinantların vurulması

n-tərtibli iki D_1 və D_2 determinantlarının verildiyini fərz edək:

D_1=\begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \ldots & a_{1j} & \ldots & a_{1n} \\ 
a_{21} & a_{22} & \ldots & a_{2j} & \ldots & a_{2n} \\
\ldots & \ldots & \ldots & \ldots & \ldots & \ldots \\
a_{i1} & a_{i2} & \ldots & a_{ij} & \ldots & a_{in} \\
\ldots & \ldots & \ldots & \ldots & \ldots & \ldots \\
a_{n1} & a_{n2} & \ldots & a_{nj} & \ldots & a_{nn} \\
\end{vmatrix},
D_2=\begin{vmatrix} b_{11} & b_{12} & \ldots & b_{1j} & \ldots & b_{1n} \\ 
b_{21} & b_{22} & \ldots & b_{2j} & \ldots & b_{2n} \\
\ldots & \ldots & \ldots & \ldots & \ldots & \ldots \\
b_{i1} & b_{i2} & \ldots & b_{ij} & \ldots & b_{in} \\
\ldots & \ldots & \ldots & \ldots & \ldots & \ldots \\
b_{n1} & b_{n2} & \ldots & b_{nj} & \ldots & b_{nn} \\
\end{vmatrix}


Məqsədimiz bu iki determinantın hasilini yeni bir -tərtibli determinant şəklində axtarmaqdır. Bunun üçün determinantların vurulma qaydası var ki, bu da aşağıdakı teoremə əsaslanır:

**TEOREM:** n-tərtibli iki D_1 və D_2 determinantlarının hasili elə bir n-tərtibli D determinantına bərabərdir ki, D-nin ixtiyari c_{ij} elementi D_1-in i-ci sətir elementləri ilə D_2-nin j-ci sütununun uyğun elementlərinin hasilləri cəmindən ibarətdir, yəni:

c_{ij}=a_{i1}b_{1j}+a_{i2}b_{2j}++a_{in}b_{nj}, (i,j=1,2,...,n).  (1)

Burada c_{ij} elementi hasil Ddeterminantının ixtiyari elementidir.

**Ədəbiyyat**

* Maarif Əkbərov "Cəbr və Ədədlər nəzəriyyəsi"
* *[[Ильин, Владимир Александрович|В. А. Ильин]], [[Позняк, Эдуард Генрихович|Э. Г. Позняк]]* Линейная алгебра, М.: Наука — Физматлит, 1999.
* *[[Беклемишев, Дмитрий Владимирович|Беклемишев Д. В.]]* Курс аналитической геометрии и линейной алгебры. М.: Физматлит, 2000.
* *[[Кострикин, Алексей Иванович|Кострикин А. И.]]* Введение в алгебру. Часть 1. Основы алгебры: Учебник для вузов. М.: Физматлит, 2004.
Kələmin gövdə gizli xortumlusu

**Kələmin gövdə gizli xortumlusu** () — Buğumayaqlılar tipinin Sərtqanadlılar dəstəsinin Uzunburun böcəklər fəsiləsinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu
Böcəklərdə xortum uzun və nazikdir. Böcək qara rənglidir. Üzərində sıx boz tükcüklər vardır. Pəncələri qırmızı rəngli iti caynaqlı olur. Dişilərin böyüklüyü 2,5-3,2&nbsp;mm-dir. Yumurtası ovaldır və şüşə kimi şəffafdır. Orta hesablama uzunluğu 0,7&nbsp;mm, eni 0,5&nbsp;mm-dir. Pupu sarımtıldır.

## Həyat tərzi
Bir dişi fərd öz həyatı boyu 40-a qədər yumurta qoyur. Rüşeymin inkişafı 4-8 gün çəkir. Bundan sonra sürfələr çıxır. Bir gövdə daxilində 20 və daha çox sürfə olur. sürfələr 1 ay yaşayır və bu dövr ərzində 3 dəfə qabıq dəyişərək 4 yaş keçirir. 2-3 həftədən sonra pupdan böcək çıxır.

## Yayılması
Avropa, Şimali Afrika, Kiçik Asiya, Şimali Amerika, Zaqafqaziya, Pribaltika və Kareliya Respublikasında yayılıb. Azərbaycanın tərəvəzçılıklə məşğul olan bütün rayonlarında yayılmış kələmin gövdə gizlixortumlusu parniklərdə kələm şitillərinə və eləcə də başqa toxumluq xaççiçəkli bitkilərə zərər verir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kolasu nekropolu

**Kolasu nekropolu** — Culfa rayonunun Ləkətağ kəndindən şimal-şərqdə eyniadlı, yaşayış yerinin şimalında orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kolasu yaşayış yeri
Genqam FK

**«Genqam»** (, ,**EA Guingamp**, **EAG** və ya **Guingamp** ()) — Fransanın Bretan bölgəsində Qenqam şəhərini təmsil edən futbol klubu.1912-ci ildə əsası qoyulmuşdur. Hal-hazırda Liqa 1-də çıxış edir.

## Tərkibi

### Əsas komanda

## Loqo

En-Avant-Guingamp-840.png|2000-2016
Genqam FK loqo (2016-2019).svg|2016-2019
Genqam FK loqo.svg|2019-cu ildən


## İstinadlar
Rhizomastigidae

**Rhizomastigidae**  () — İbtidailərin *[[Eukariotlar]]* üst tipinə daxil olan fəsilədir.

## Ümumi xaraktersitikası
Hüceyrəsi çılpaqdır. Bir qamçısı var. Nüvə və qamçının bünövrəsi həmişə ön ucda yerləşir. Yığılıb-açılan vakuol bir, nadir hallarda isə bir neçədir. Çoxalması qeyri-cinsidir. Bütöv, az hallarda isə şaxələnmiş psevdopodiyalar əmələ gətirir. Azərbaycanda Lənkəranın sarı torpaqlarında 2 növü aşkar edilmişdir: Mastigamoeba invertens Klebs, Mastigamoeba sp.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

## İstinadlar
Cercobodanidae

**Cercobodanidae** () — İbtidailərə daxil olan tipdir. 
## Tipin xarakterik əlamətləri
Bədən forması dəyişkəndir. İki qamçısı var. Biri qabağa, o biri arxaya yönəlib. Nüvəsi birdir, bədəninin ön hissəsində yerləşir. Bazal cisimlərlə nüvə arasında fibrillyar konusun olması səciyyəvidir. Sista əmələ gətirir. Çoxalması qeyri-cinsi yolla gedir. Çox vaxt şaxələnən psevdopodiyalar əmələ gətirir. Psevdopodiyaların köməyilə qidalanır. Yığılıb-açılan vakuolu bir, nadir hallarda bir neçə olur.

* Azərbaycanda Cercobodo agilis Lemm., C.bodo Lemmer, C.crassicauda Lemm., C.radiatus Lemm. növləri Şirvan çölünün boz, Lənkəran təbii vilayətinin sarı, Dağlıq Qarabağın şabalıdı torpaqlarında; C. Longicauda Senn., Cercobodo sp. növləri isə Lənkəran təbii vilayətininin sarı torpaqlarında tapılmışdır.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

## İstinadlar
Benqal təqvimi

**Benqal təqvimi** () — Benqal və Banqladeş ərazilərində istifadə edilən bir günəş təqvimidir. Təqvim Assam, Benqal ərazisində istifadə edilir.
Məzrəsuyal silsiləsi

**Məzrəsuyal silsiləsi -** Şahbuz rayonu ərazisində, Naxçıvançayla Nursuçayın suayırıcısında yüksəkdağlıq silsilə. Zəngəzur  silsiləsinin suayırıcısındakı Camal yüksəkliyindən (3204,3 m) qərbə ayrılan Toğluqaya qolunun qərb hissəsini təşkil edir və Naxçıvançayın dərəsi tərəfə enərək iki qola parçalanır. Ən yüksək zirvəsi Qoturdağ (hünd. 2050,8 m), ümumi uzunluğu 7&nbsp;km-ə yaxındır. Silsilənin suayırıcısı hamardır və qədim düzlənmə səthinə cavab verir. Orta Eosen yaşlı çökmə və vulkanogen-çökmə süxurlardan təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz  seqmentinin Nursu mərkəzi əyilməsinin şimal-şərq cinahında yerləşir.

## Həmçinin bax
* Qapıcıq dağı
* Elti dağı
* Maparax
* Ağsal dağı

## İstinadlar
Çad Harli

**Çad Meredit Harli** (; ) — ABŞ veb ustası və iş adamı, "YouTube"un qurucularından biri. O, "YouTube"un keçmiş CEO-su və cari məsləhətçisidir. O, həmçinin  video platformasının yaradıcılarından biridir. Stiv Çen 2006-cı ilin oktyabrında "YouTube"u "Google"a 1,65 milyard dollara satmışdır. Harli digər qurucu ortaqları  və Caved Kərim ilə birlikdə "YouTube" platformasını qurmamışdan əvvəl "eBay"ın "PayPal" bölümündə çalışmış, vəzifələrindən biri də "PayPal" loqosunu tərtib etmək olmuşdur. Harli ilk növbədə "YouTube"un etiketləmə və video paylaşma aspektlərinə cavabdeh idi.

## Erkən həyatı və təhsili
Don və Coan Hurli cütlüyünün ikinci övladı olaraq Pensilvaniya ştatının Ridinq şəhərində doğulub və Birdsboro yaxınlarında böyüyüb. Onun Heder adlı özündən böyük bir bacısı və Brent adlı özündən kiçik bir qardaşı var.

## Karyerası
2005-ci ildə Stiv Çen və Caved Kərimlə birlikdə "YouTube"u qurdular. 2006-cı ildə "YouTube"u 1,65 milyard dollara "Google"a satdılar. Platformanı satdıqdan sonra da "YouTube"da CEO kimi çalışmış və bu vəzifədən 2010-cu ilin oktyabrında istefa vermişdir. Salar Kaminqar yeni CEO təyin olunmuş, Harli isə şirkətdə məsləhətçi kimi vəzifəsinə davam etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Çarli daha əvvəl Silikon vadisi sahibkarı  qızı Keti Klarkla evlənmişdir. Onlar 2012-ci ildə boşanmışdır. Harli 2020-ci ildə Elis Valden ilə evlənmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mikalar

**Mikalar** — minerallar, XY2-3[(OH,F)2 ïZ8O10], təbəqəli quruluşlu dimetasilikatların böyük qrupu; burada X-K, Na, Ca, (Ba, Rb, Cs və b.); Y-Al, Mg, Fe (Mn, Cr, Li, Ti və b.); Z-Si, Al (Fe3+, Ti). İzovalent və həm də heterovalent izomorf əvəzolunmalar adi haldır. X ionlarının xarakterinə görə mikalar  - adi mikalar  (X-K, Na) və kövrək mikalar (X-Ca) bölünür. Dioktaedrik mikalar muskovit, paraqonit və qlaukoniti; trioktaedriklərə - floqopit, biotit, sinvaldit, lepidolit aid edilir. Mikalar üçün müxtəlif temperaturda suyun ayrılması səciy­yəvidir. Mükəmməl kristalların {110} üzləri və psevdoheksaqonal görkəmi olur. Bitişmə müstəvisi (001) və ikiləşmə oxu [310] olan «mika qanunu» üzrə. Ayrılma {001} üzrə olduğca mükəmməl. Sərtliyi 2,5-4; müvafiq olaraq (001) paralel və ^ (001). Vərəqləri elas­tik və əyilgəndir. Mikalar hamısı endogen şəraitdə əmələ gəlir. Sənaye əhəmiyyətli muskovit qranit peqmatitlərində kristallaşır, floqopit genetik olaraq ultraəsasi və qələvi süxurlarla əlaqədardır və həmçinin maqneziumlu karbonat süxurların alümosilikatlarla təmas zonasında əmələ gəlir. Mikalar üçün elektrikə, oda, kimyəvi və mexaniki təsirə yüksək davamlılıq, elastiklik və asanlıqla əyilmə səciyyəvidir. Mikalar praktiki əhəmiyyəti vardır, başlıca olaraq iri kristallik muskovit və floqopit elektroizolyator materiyalı kimi xüsusilə qiymətlidir. Vərəqəli mikalar kondensator və radiolampa və b. məmulat­ların hazırlanmasında izolyator kimi istifadə edilir. Mikalar sənaye tullantılarından «slüdinit» və «slüdoplast», həmçinin mikaleks hazırlanmasında, ruberoid, divar kağızı, perqamin istehsalında, biotitdən isə maşınlar üçün quru sürtkü materialı kimi istifadə olunur.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Kamçatski körfəzi

**Karaqin körfəzi** — Sakit okeanda, Kamçatka yarımadasının şimal-şərqində yerləşir.
Kamçatski yarımadası ilə Ozernoy yarımadası arasında qərarlaşır.
Materikin daxilinə 74&nbsp;km uzanır. Eni 148&nbsp;km-dir. Bəzi hissədə dərinlik 2 min metrdir. Qabarmanın həcmi iki metrdir. Sahilləri alçaqdır. Burada Ust-Kamçatski limanı yerləşir. 
## Tarixi məlumat
Körfəz ilk dəfə 1729-cu ildə Vitus Berinq tərəfindən kəşf edilmişdir.

Əvvəllər Berinq dənizinin bir hissəsi hesab edilirdi.

## Mənbə
* Пинегина Т. К. Цунами на тихоокеанском побережье Камчатки за последние 7000 лет: диагностика, датировка, частота
Kinetoplastidlər

**** () —  domeninin  tipinə aid parazit birhüceyrəli orqanizm sinfi.

## Xarakterik əlamətləri
Bədən forması müxtəlif cür: ovalvarı, yumurtaşəkilli, silindrik və uzunsov olur. Qamçısı çox vaxt bir, bəzi hallarda isə iki olur. Sinfin səciyyəvi cəhəti – qamçı ilə bağlı orqanoidin – kinetoplastın olmasıdır. Bəzi formalarda qamçı bədənin uzunluğu boyunca keçərək səthlə bitişir və undulyasiyaedici membran əmələ gətirir. Dəstənin az bir qismi sərbəst yaşayır. Əksəriyyəti isə onurğasız və onurğalı heyvanlarda, eləcə də bitkilərdə parazitlik edir.

* Azərbaycanda Bodonidae, Amphimonadidae, Trypanosomatidae fəsilələrinin nümayəndələri qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ətraf mühitin keyfiyyəti

**Ətraf mühitin keyfiyyəti ** — ekoloji anlayış olub obyektiv-subyektiv münasibəti əks etdirir. İnsan üçün ətraf mühitin keyfiyyətinin kriteriyası onun sağlamlığıdır. Ətraf mühitin keyfiyyəti — nisbi anlayışdır, landşaftın eyni bir vəziyyətinin xassəsi müxtəlif əhali qrup üçün (məs: uşaqlar, böyüklər, sağlam-xəstə, aboriqen-liqrant və s.) keyfiyyət baxımından müxtəlif ola bilər. İnsanın mühitlə optimal əlaqəsi zamanı insanın sağlamlığı normal olsa, yaxud yaxşılaşarsa, mühit sağlam ve ya komfort mühit kimi qiymətləndirilir. Əgər insanın mühitlə münasibəti zamanı onun sağlamlığı normadan kənara çıxarsa (pisləşərsə), mühit sağlam olmayan və ya diskomfort mühit kimi qiymətləndirilir. Əgər insanın mühitlə əlaqəsi zamanı əhalinin sağlamlığının vəziyyətində ciddi qarşısıalınmaz dəyişiklik müşahidə edilərsə, mühit ekstremal mühit kimi qiymətləndirilir. Ətraf mühitin keyfiyyəti ümumi dövlət miqyasında respublika Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən izlənməlidir.

## Ətraf mühitin keyfiyyətinin normaya salınması
Ətraf mühitin təbii xassələrinin yol verilən dəyişilmə həddinin müəyyən edilməsi.

## Xarici keçid
* Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu

## Həmçinin bax
* Ətraf mühit

## İstinad
Andrey Yerşov

**Andrey Petroviç Yerşov** () — Sovet alimi, nəzəri və sistemləri proqramlaşdırma qabaqcıllarından biri, Kompüter elmləri, SSRİ Elmlər Akademiyasının Sibir məktəbinin banisi.

## Həyatı
Andrey Petroviç Yerşov 19 aprel 1931-ci ildə Moskvada anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Sovet alimi, nəzəri və sistem proqramlaşdırmanın pionerlərindən biri, Sibir informatika məktəbinin yaradıcılarından biri, SSRİ EA-nın akademiki Andrey Petroviç Yerşovun işləri nəinki SSRİ-də, həm də bütün dünyada hesablama texnikasının formalaşmasına və inkişafına böyük təsir göstərmişdir.


Fayl:Cherbuzinskoye cemetery3908.jpg|450px|  
Fayl:Novosibirsk3944.jpg|thumb|Andrey Petroviç Yerşovun iş otağı 


## Həmçinin bax

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Ətraf mühitin gigiyenası

**Ətraf mühitin gigiyenası ** — gigiyenanın ətraf mühit şəraitinin əhalinin sağlamlığına təsirini və insanın sağlamlığın; saxlamaq nöqteyi-nəzərincə ətraf mühitin optımallaşdınlması kriteriyasmı (ölçüsünü) öyrənən sahəsi. Bəzən düzgün olmayaraq təbiətin (ətraf mühitin) mühafizəsi kimi də işlədilir.

## Ətraf mühitdə zərərli maddələrin miqdarinin gigiyenik normalaşdırılması
Ətraf mühitdə zərərli maddələrin miqdarinin gigiyenik normalaşdırılması — ətraf mühitin müxtəlif obyektlərində zərərli maddələrin insan üçün zərərsizlik dərəcəsinin əsaslandırılması. Ətraf mühitdə zərərli maddələrin gigiyenik mümkün konsentrasiya həddi kriteriya kimi istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
Ole-Yohan Dal

**Ole-Yohan Dal** (; ) — Türinq mükafatı laureatı Norveçli alim.

## Həyatı
OleYohan Dal 12 oktyabr 1931-ci ildə gəmi kapitanı ailəsində Mandalda (Norveç)də anadan olmuşdur. Ondan başqa, ailə iki övladı var idi.

## Fəaliyyəti
Hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış norveçli alim OleYohan Dal 2001-ci ildə Kristen Nyuqordla (Kristen Nygaard) birgə "Simula 1" və "Simula 67" proqramlaşdırma dillərinin yaradılması zamanı obyektyönümlü proqramlaşdırmanın inkişafına təkan verən ideyalarına görə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.

## Mükafatı
* Святого Олафа medalı — 2000 Орден_Святого_Олафа
* Türinq mükafatı — 2001 https://ru.wikipedia.org/wiki/Даль,_Оле-Йохан#cite_note-4
* IEEE John von Neumann Medalı — 2001

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Yakob Ziv

**Yakob Ziv** (Jacob Ziv; ) — İsrailli elektrik mühəndisi.

## Həyatı
Yakob Ziv 27 noyabr 1931-ci ildə Britaniyanın idarə etdiyi Fələstində Tiberias şəhərində anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Yakob Ziv 1954-cü ildə Texnion-İsrail Texnologiya İnstitutunu və 1957-ci ildə elektrik mühendisliyini, 1962-ci ildə Massachusetts Texnologiya İnstitutu bitirmişdir. O, İbrahim Lempellə birlikdə LZ ailəsi kayıpsız məlumatların sıxılma alqoritmlərini inkişaf etdirmişdir. LZ77 sıxma alqoritminin müəlliflərindən biri, israilli kompüter üzrə alim Yakob Ziv 2008-ci ildə "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards" fondunun təsis etdiyi İnformasiya-Kommunikasiya Texnologiyaları Mükafatı ilə təltif edilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
Fotobiologiya

**Fotobiologiya** — (yun. phos — işıq) biologiyanın bir bölməsi; görünən ultrabənövşəyi və yaxın infraqırmızı şüaların təsiri ilə orqanizmdə gedən prosesləri öyrənir. Fotobiologiya bitki və heyvanların həyat fəaliyyəti ilə sıxı əlaqədardır. Fotobiologiya kənd təsərrüfatı bitkilərində fotosintezin məhsuldarlığının artırılmasında, kənd təsərrüfatı heyvanlarının inkişafının intensivləşdirilməsində, tibb təcrübəsində və ətraf mühitin çirklənməsinə qarşı mübarizədə şüalardan istifadə olunmasında nəzəri əsasdır.

## Fotobiosfer
Biosferin (qurunun səthi və hidrosferin üst qatları) günəş şüaları ilə işıqlandırılan qatı.

## Xarici keçid
* Fotobiologiya

## Həmçinin bax
* Corc Porter

## İstinad
Yaşıl zona

**Yaşıl ilə bağlı terminlər** — Populyasiyanın sayı optimum səviyyəyə qədər bərpa olunduğu üçün Qırmızı kitabdan çıxarılan bitki və heyvan növlərinin siyahısı. 

## Yaşıl zona
Şəhər və yaşayış məntəqələri ətrafında olan təbii və süni meşələr, meşə-parklar. Yaşayış məntəqələri ətrafında havanı sağlamlaşdırır, küləkdən, tozdan, tüstüdən, qazdan mühafizə edir, bəzi əlverişsiz təbii iqlim amillərini mülayimləşdirir və əhalinin istirahət yeri hesab olunur. Azərbaycan Nazirlər Sovetinin qərarı ilə (28 yanvar 1983-cü il, 4 №-li qərar) Azərbaycanın dağlıq rayonlarında şəhərlərin, digər yaşayış məntəqələrinin və sənaye müəssisələrinin ətrafında 38,6 min hektar (o cümlədən meşə-park hissəsi 8,3 min ha, meşə-təsərrüfatı hissəsi 30,3 min ha), düzən rayonlarda isə 8,5 min ha hektar (o cümlədən meşə-park hissəsi 6,9 min ha, meşə-təssərüfatı hissəsi 1,6 min ha) təbii və süni meşələr, meşə-parklar yaşıl zona kimi ayrılmışdır.

## Yaşıllaşdırma quruculuğu
Şəhər, qəsəbə, sənaye obyektlərində yaşıllıqların salınması, qorunması üzrə planlı tədbirlər sistemi. Müasir yaşıllaşdırma quruculuğu biologiya, aqronomiya, meşəçilik, ekologiya, tibb və arxitekturanın nailiyyətlərinə əsaslanaraq xalq təsərrüfatının mühüm sahəsi hesab olunur.

## Yaşıllar
Siyasi partiya və ictimai hərəkat olub məqsədi planetdə ekoloji situasiyanı yaxşılaşdırmaqdır. Qərbi Avropa (Avstriya, Böyük Britaniya, Almaniya, Danimarka, İtaliya, İspaniya, Portuqaliya və s. ölkələr), ABŞ, Yaponiyada mövcuddur. Müxtəlif ölkələrin "Yaşıllar"ını birləşdirən beynəlxalq təşkilat – "QRİNPİS" (1971-ci ildə təşkil olunub) daha böyük nüfuza malikdir. "Yaşıllar"ın platforması ətraf mühitin çirklənməsini azaltmaq tələbi, təkrar resurslardan və enerjinin qeyri-ənənəvi mənbələrindən geniş istifadə etməkdir. "Yaşıllar" istehlak yanaşmasının əleyhinə çıxış edir, ekoloji təhsil problemlərilə məşğul olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Yaşıllar Partiyası

## Həmçinin bax
* Avstraliya Yaşıllar Partiyası
Norman Abramson

**Norman Abramson** (Norman Abramson) (1 aprel 1932) simsiz kompüter ünsiyyəti üçün ALOHAnet sisteminin inkişafı üçün ən tanınmış yəhudi mühəndis və kompüter alimidir.

## Həyatı
Norman Abramson 1 aprel 1932-ci ildə Bostonda (ABŞ) anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Norman Abramson Harvard Universitetində (1953) fizika, UCLA (1955) fizikasında M. A. və Ph. D. Stanford Universitetində elektrik mühəndisliyi (1958) oxumuşdur. Verilənlərin simsiz ötürülmə sistemi olan ALOHAnet-in müəllifi, amerikalı mühəndis və alim Norman Abramson ALOHAnet sistemi Ethernet və IEEE 802.11 texnologiyalarının prototipidir.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M. Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.