Abakan çayı

**Abakan çayı** — Xakasiya ərazisindənn axan, Yenisey çayının sol qolunu təşkil edir. Çayın uzunluğu 327 km təşkil edir. Ümumi su toplayıcı hövzəsinin sahəsu 32000 km² təşkil edir.

## Axın

Abakan çayı Xaxasiya ərazisində mövcud olan səkkiz inzibati rayondan beşının ərazisindın axır: Askiz, Altaysk, Beysk, Taştıpsk, Usr-Abakan.

Abakan çayını əmələ gətirən ısas Çaylar olan Böyük Abakan və Kiçik Abakan çayları öz başlançıqlarını Qərbi Sayan və Altay dağlarından götürür. Çay Samoxval dağları önündə Krasnoyarsk su anbarına tökülür.  
Yixarı axarlarda çay dərin ensiz yataqla axır. Böyük Monok kəndi yaxınlığında yatağı birdən genişlənir. Butadan Minusinski novuna axır. Burada çay çoxlu qollara ayrılır. Çay əsasın qar və uağış suları ilə qidalanır. Su səthinin buz bağlaması noyabrın sonlarından aprelin sonlarına qədər davam edir. Abakan çayının Yeniseyə tökülyü hissədə Abakan şəhəri yerləşir. Üstəlik çay sahilində Abaza, Domojakov kəndi, Raykov kəndi yeeləşir. İllik orta su sərfiyyatı 381 m³/s, Abaz rayonunda isə — 308mм³/s təşkil edir.

**Abakan çayının orta aylıq axını (m³/s) Abaz məntəqəsində 1936 - 1999 illər üzrə statistikası**.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:620 height:280
PlotArea = left:60 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:600 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:300 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Yan.
  bar:Fév text:Fev.
  bar:Mar text:Mar
  bar:Avr text:Apr.
  bar:Mai text:May
  bar:Jun text:İyn
  bar:Jul text:İyl
  bar:Aoû text:Avq.
  bar:Sep text:Sen.
  bar:Oct text:Okt.
  bar:Nov text:Noy
  bar:Déc text:Dek.

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 42.5
  bar:Fév from:0 till: 35.6
  bar:Mar from:0 till: 33.5
  bar:Avr from:0 till: 184
  bar:Mai from:0 till: 905
  bar:Jun from:0 till: 941
  bar:Jul from:0 till: 506
  bar:Aoû from:0 till: 388
  bar:Sep from:0 till: 311
  bar:Oct from:0 till: 208
  bar:Nov from:0 till: 93.1
  bar:Déc from:0 till: 52.5

PlotData=
  bar:Jan at: 42.5 fontsize:S text: 42.5 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 35.6 fontsize:S text: 35.6 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 33.5 fontsize:S text: 33.5 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 184 fontsize:S text: 184 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 905 fontsize:S text: 905 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 941 fontsize:S text: 941 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 506 fontsize:S text: 506 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 388 fontsize:S text: 388 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 311 fontsize:S text: 311 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 208 fontsize:S text: 208 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 93.1 fontsize:S text: 93.1 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 52.5 fontsize:S text: 52.5 shift:(-10,5)



## Sahilləri
Sahilllərində yerləşən inzibati mərkəzlər Abaza, Askiz kəndi, Belıy Yar və Xaxasiyanın paytaxtı olan Abakan şəhəri yerləşir. Sahillərində müasir avtomagistral yerləşir. Abakan 150&nbsp;km məsafədə dağ çayı xüsusiyyətlərini daşıyır. Çayın sol qolları əsasən  Kuznes öndağlığında, sağ qolları isə Qərbi Sayan ərazisində formalaşır.

## Qolları
*(Mənsəbə olan məsafə)*
*(uzunluğu >50 km)*

4&nbsp;km: Yuxarı Abakan

53&nbsp;km: **[[Uybat]]** (uzunluğu 162&nbsp;km)

57&nbsp;km: Zauybatski kanal

70&nbsp;km: **[[Beya çayı]]** (uzunluğu 71&nbsp;km)

86&nbsp;km: **[[Komışta]]** (uzunluğu 52&nbsp;km)

102&nbsp;km: Askiski kanalı

105&nbsp;km: **[[Utı çayı]]** (uzunluğu 50&nbsp;km)

116&nbsp;km: **[[Askiz çayı]]** (uzunluğu 124&nbsp;km)

121&nbsp;km: **[[Tabat]]** (uzunluğu 53&nbsp;km)

148&nbsp;km: **[[Taştıp çayı]]** (uzunluğu 136&nbsp;km)

148&nbsp;km: **[[Sos çayı]]** (uzunluğu 51&nbsp;km)

162&nbsp;km: Böyük Monok

176&nbsp;km: Böyük Arbatı

181&nbsp;km: Böyük Xaraçul

181&nbsp;km: Kiçik Arbatı

190&nbsp;km: Xajul

192&nbsp;km: **[[Jambaş]]** (uzunluğu 84&nbsp;km)

201&nbsp;km: Kinya

209&nbsp;km: Kanjul

215&nbsp;km: Kayzas

231&nbsp;km: **[[Ona (Abakan)|Ona]]** (uzunluğu 157&nbsp;km)

251&nbsp;km: Tayzas

252&nbsp;km: Matur çayı

257&nbsp;km: Kuska

261&nbsp;km: Açola

268&nbsp;km: Berezovaya çayı

269&nbsp;km: Kazlı

269&nbsp;km: Verxnı Xaraxol

280&nbsp;km: Qremuçaya çayı

288&nbsp;km: Kizas çayı

296&nbsp;km: Srednaya ada

301&nbsp;km: Beltrest

307&nbsp;km: Verxnı Kurçel

314&nbsp;km: Kazas

318&nbsp;km: Tajejuk

318&nbsp;km: Kamzas

327&nbsp;km: **[[Kiçik Abakan]]** (Uzunluğu 117&nbsp;km)

337&nbsp;km: Kazır çayı

351&nbsp;km: Konsu çayı

356&nbsp;km: Besyolenkaya

364&nbsp;km: Oqnevka

374&nbsp;km: Ozernaya çayı

389&nbsp;km: Bolşoy Kızırsuq

394&nbsp;km: Иксу

399&nbsp;km: Bayqul çayı

406&nbsp;km: Kamenuşka

413&nbsp;km: Beje

419&nbsp;km: Albas

431&nbsp;km: Taştuuzuk

438&nbsp;km: Beduy

442&nbsp;km: Konıy

458&nbsp;km: Katazan

460&nbsp;km: Kubuy

462&nbsp;km: Koertu

481&nbsp;km: Kairsu

484&nbsp;km: adsız

494&nbsp;km: Soktıozek

495&nbsp;km: Erimat

506&nbsp;km: Tamtusu

## İstinadlar