open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bernard Herrmann

**Bernard Herrmann** (; ) — ABŞ bəstəkarı, "Oskar", BAFTA və Qremmi mükafatları laureatı, bir çox kinofilmlərin musiqisinin müəllifi.

## Həyatı
Bernard Herrmann 29 iyun 1911-ci ildə Nyu-Yorkda anadan olmuşdur.

Bernard Herrmann 1930–1940-cı illərdə "Dünyanın müharibəsi" və "Vətəndaş Keyn" radio tamaşalarında Orson Uellslə əməkdaşlıq etmişdir. O, Alfred Hiçkokun 1955–1964-cü illər arasında çəkilmiş bütün filmlərinə musiqi tərtibatı vermişdir. Onun şah əsəri Hiçkokun "Psixo" filminə yazdığı musiqi hesab olunur. Uzunmüddətli əməkdaşlıqdan sonra Hiçkokla aralarında inciklik yarananır və bəstəkar Fransua Trüffo, Brayan De Palma kimi rejissorlarla işləməyə başlayır. Onun kinoda son işi 1976-cı ildə rejissor Martin Skorsezenin "Taksi sürücüsü" filminə yazdığı musiqi olur.

Bernard Herrmann 1975-ci ildə Los-Ancelesdə vəfat etmişdir.

Herrmannın yaradıcılığı o qədər yüksək səviyyədə olmuşdur ki, təkcə Ancelo Badalamenti və "The Beatles" qrupuna yox, eləcə də müasir filmlərə öz təsirini göstərdi. Məsələn, Kventin Tarantinonun "Billi öldürmək" filmi buna misal ola bilər.

## Filmoqrafiya
# Vətəndaş Keyn (film, 1941) / Citizen Kane
# Ceyn Eyr (film, 1943) / Jane Eyre
# Psixo (film, 1960) / Psycho
# Quşlar (film, 1963) / The Birds
# Marni (film, 1964) / Marnie

## Mükafatlar və nominasiyalar

## İstinadlar
Məhəmməd xan Gəraylı

**Məhəmməd xan İshaq xan oğlu Gəraylı** () —Qacar elinin Gəraylı oymağının elxanı, Xorasan hakimi.

## Həyatı
Məhəmməd xan İshaq xan oğlu 1790-cı ildə Zeyvə kəndində anadan olmuşdu. Atasından sonra, 1816-cı ildə Gəraylı oymağının sərdarı olmuşdu. Fətəli şah Məhəmmədvəli mirzəni Xorasandan geri çağırıb, digər oğlu Həsənəli mirzəni ora vali təyin etdi. Şahzadə Məhəmməd xanın digər bacısına evlənərək Xorasanda dayaq qazandı. Məhəmməd xan da atasının ölümünü unudub, Qacarlara yaxınlaşmağına şad oldu. 1823-cü ildə Sərdar Məhəmməd xan Gəraylı Xorasanda müstəqil xanlıq qurdu. Qacarları təhdid etməyə başladı. 1832-ci ildə Fətəli şah oğlu Abbas mirzə Qovanlı-Qacarı Xorasana vali təyin etdi. Şahzadə Azərbaycandakı oğulları da Xorasana dəvət etdi. Xosrov mirzəqoşunla atasına köməyə gəldi. Əminə Pakrəvan yazır: "Təbəs vahələri Xosrov mirzəni yaxşı qarşılamışdı. O bölgənin kiçik xanları hətta Xosrov mirzəyə qatılıb, öz hörmətlərini Abbas mirzəyə bildirmək üçün Xorasana yola düşmüşdülər. Ancaq Təbəsin yaxınlığında olan və möhkəm qalaları ilə səciyələnən Tərşiz şəhəri düşmənlik etməyə başladı. Bu şəhərin mühasirəsi və alınması iki ay sürdü. ən sonda bu nahiyənin Məhəmməd xan Gəraylı adında bir xanının Xosrov mirzə ilə iş birliyi nəticəsində şəhər zəbt edildi. Məhəmməd xan Gəraylı özü istiqlaldan yana idi. Ancaq bəlli səbəblər üzündən 1832-ci ildə Azərbaycan ordusuna yardım etmək zorunda qalmışdı. O kiçik şəhərdə 10.000 xəlvər buğda ehtikar edilmişdi. Xosrov mirzə bu buğdanı öz əsgərləri arasında paylamaq yerinə bazarda satışa buraxıb gəlirini orduya xərclədi. Bu qədər buğdanın satışa buraxılması Tərşiz əhalisini sevindirmişdi".

Məhəmməd xan 1813–1816-cı illərdə Quryan, 1816–1832 Dövlətabad hakimi olmuşdi. Bir ara Məşhədə də başçılıq etmişdi. Tehranda iki illik həbsdən sonra Təbriz və Kərbəlada sürgündə yaşadı.

Məhəmməd xan 1850-ci ildə vəfat etdi.

## Mənbə
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qarayilər
* Qaraylar
* Gəraylı
Hebomoia

**Hebomoia** () — ağ kəpənəklər fəsiləsinə aid həşərat cinsi.

## Növləri
* *[[Hebomoia glaucippe]]* (Linnaeus, 1758)
* *[[Hebomoia leucippe]]* (Cramer)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağ kəpənəklər

**Ağ kəpənəklər** () — pulcuqqanadlılar dəstəsinə aid kəpənək fəsiləsi.

## Yarımfəsilələri
* Dismorphiinae
* Pseudopontiinae
* Pierinae
* Coliadinae

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* TOL 
* Pteron
* '' Pontia protodice'', checkered white
* BHL

## Həmçinin bax
Piyada

thumb|Piyadalar
**Piyada** — nəqliyyat vasitəsindən kənarda olan yol hərəkət sisteminin iştirakçısı. Piyada kimi əlil arabasında olan şəxs, velosiped, moped, motosikl, xizək sürənlər, uşaq və əlil arabası aparan şəxslər başa düşülür. Fars mənşəli olan piyada kəlməsi qədim türk dilində (Orxon abidələri) yadaq olaraq qeydə alınıbmış. Günümüzdə bəzi bölgələrdə (Dərbənd, Qazax, Ordubad, Borçalı) **yayaq** kəlməsindən piyada mənasında istifadə edilir. 

Yol hərəkət qaydalarında piyadaların da vəzifələri müəyyən edilir. Yol infrastrukturunda piyadaların hərəkəti üçün piyada yolları, piyada keçidləri, işıqforlar və yeraltı keçidlər nəzərdə tutulur.
Qaraciyər transplantasiyası

**Qaraciyər transplantasiyası** və ya **qaraciyər köçürülməsi** — donordan götürülmüş tam qaraciyər və ya onun bir hissəsinin respiyentə – qaraciyər patologiyalı (bura uşaqlarda əsasən öd yollarının qüsurlu inkişafı, yeniyetmələrdə maddələr mübadiləsi pozğunluqlu patalogiyalar, böyüklərdə qaraciyər serrozunun son həddi daxildir.) xəstəyə cərrahi yolla köçürülməsi əməliyyatı.

## Əməliyyatın gedişi
Əməliyyatı şərti olaraq iki azad edilmə və köçürülmə mərhələlərə bölmək olar.

### Orqanın götürülməsi
Qaraciyər köçürülməsi əməliyyatı ilk olaraq respientin (yəni orqan köçürülənin) qarın boşluğunun yarılması, xəstə qaraciyər ətraf birləşdirici toxuma və strukturlardan, aparıcı və gətirici damarlar, sinirlərdən azad edilir. Daha sonra ümumi öd axacağını () mümkün qədər qaraciyərə yaxın hissədən kəsərək azad edilir. Növbəti addım qaraciyər arteriyasının () sıxaca alınması, və aşağı boş vena və qapı venasının qaraciyər səviyyəsindən kəsilib azad edilməsindən ibarətdir. Beləliklə xəstə qaraciyər tamamilə azad edilərək bədəndən xaric edilərək köcürüləcək qaraciyər üçün azad edilmiş olur.

### Orqanın köçürülməsi
Bu andan etibarən donor üzvün nəqlinə başlanılmış olunur. İlk olaraq aşağı boş venaya, sonra isə nəql olunan qaraciyərin qapı venası və arteriyası respientin eyni adlı damarlarına tikilərək calaşdırılır. İlkin mərhələdə sıxaca götürülmüş damarlar azad edildikdən sonra qaraciyərin qan təchizatı bərpa edilmiş olunur. Sonra isə hemostaz aparılır yəni damar tikişləri və toxumalar səviyyəsində üzə çıxan mümkün qanaxmalar durdululur.
Bundan sonra respientin öd axacağı donor qaraciyərin öd axacağı ilə tikilərək calaaşdırılır. Əməliyyat tikiş qoyulmuş damarlar nahiyyəsinə drinajların qoyulması və qarın boşluğunun qat-qat tikilərək bağlanması ilə yekunlaşmış olur.

## Mənbə
* Bechstein WO, Wullstein C et al.: Transplantation abdomineller Organe – was gibt es Neues? Unimed Verlag, Bremen 2005

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Selbsthilfe Lebertransplantierter Deutschland e. V.
* Transplantationsergebnisse: In einer kollektiven Studie (Collaborative Transplant Study) werden die Ergebnisse aus 400 Transplantationszentren in 45 Ländern zur Transplantation von Niere, Herz, Lunge, Leber und Bauchspeicheldrüse zusammengefasst und aktualisiert.
* http://www.aerzteblatt.de/v4/archiv/artikel.asp?src=heft&id=58817
* Bundesamt für Gesundheit, Schweiz: Die Lebertransplantation 
* Azərbaycan Qaraciyər Transplantasiyası Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanası
Əzmə

## Ərzaqlar

*Qoyun qara ciyəri – 354q, 
*Quyruq - 65q, 
*İstiot – 0,1q, 
*Duz - zövqə görə.

## Hazırlanma qaydası

Qara ciyər pərdələrdən təmizlənir və qoyun quyruğu ilə duzlu suda yarımhazır vəziyyətə gəlincə bişirilir. Sonra ətçəkən maşından keçirilir, istiot vurulub hazır olunca tavada qovrulur.

## Mənbə

## Xarici keçidlər

*Əzmə  

## Həmçinin bax
Şəki gürzəsi

## Ərzaqlar
* Qoyun əti – 217 q, 
* Quyruq – 25 q, 
* Baş soğan – 30 q, 
* Un – 80 q, 
* Şərab sirkəsi və ya Abqora – 10 q, 
* Sarımsaq – 2 q, 
* Keşniş – 15 q, 
* İstiot – 0,1 q, 
* Duz — zövqə görə.

## Hazırlanma qaydası
Qoyun əti, quyruq və soğandan qiymə hazılanır. Undan bərk xəmir yoğrulub 1 mm qalınlığında yayılır və bundan diametri 5 sm ölçüdə dairələr kəsilir. Xəmir dairələrin içərisinə çiy qiymə qoyulub tikişi yuxarı və bir ucu açıq qalmaq şərtilə bükülür. Hazırlanmış gürzə suda və ya bulyonda bişirilir. Süfrəyə bulyonu ilə birlikdə verildikdə üstünə keşniş səpilir, yanına sarımsaqlı sirkə qoyulur.

## Xarici keçidlər
* Şəkisayağı gürzə
Ağababa Zühuri

**Ağababa Məşədi Abdulla oğlu Zühuri** (d. 6 yanvar 1849; Şamaxı, Şamaxı uyezdi, Bakı quberniyası, Rus imperiyası - ö. 1910; Bakı, Bakı quberniyası, Rus imperiyası) — XIX əsrdə yaşamış Azərbaycan şairi, dönəmin məşhur ədəbi cəmiyyəti olan Beytüs-səfanın üzvü.

## Həyatı
6 yanvar 1849-cu ildə Şamaxı şəhərində tacir Məşhədu Abdülün ailəsində dünyaya gəlmişdir. Təhsilini Şamaxı şəhərində tamamlayan Ağababa, ərəb və fars dillərini öyrənmiş, xüsusilə fars ədəbiyyatını dərindən bilmişdir. O, məşhur ədəbi cəmiyyəti olan Beytüs-səfanın üzvü olmuşdur. 1892-ci ildə Bakı şəhərinə köçmüş və orada iki il müəllim kimi işləmişdir. 1910-cu ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Öldüyü zaman divanını bitirmiş olsa da, divan çap edilmədiyi üçün zamanla itmişdir.

Firudin bəy Köçərli onun barədə bunları yazmışdır: 

Mərhum Zühuri həmçinin "Beytüs-Səfa" calislərindən ziyadə üftadə və batəvazö bir şəxs imiş. Təvəllüd edibdir hicrətin 1265-də səfər ayının 11-ci günündə[1]. Təlim alıbdır Şamaxı məktəbində. Türk lisanından masəva fars dilini və farsların ədəbiyyatını kamil bilirmiş. Sənəti müdərrislik olubdur. Təbi-şeriyyəsi səri isə də, çəndan mövzun deyildir.

Mərhum Zühuri hicrətin 1310-cu ilində Şamaxıdan köçüb Badkubə şəhərinə və orada iki ilə qədər məktəbdarlıq edib, bədən vəfat etmişdir. Özündən sonra bir divani-qəzəliyyatı və qəsaidi qalmışdır və lakin o divan ələ düşmədi. 1892.

## Həmçinin bax
* Zakir Axtılı

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
## Xarici keçidlər
Diversifikasiya

**Diversifikasiya** ( — 1) kapitalın və investisiyanın kapital riskini azaltmaq üçün müxtəlif obyektlər arasında paylanması. 2) müəssisə tərəfindən buraxılan məhsulun assortimentinin genişlənməsi, yeni istehsal sahələrinin yaradılması, bankrotluğun qarşısının alınması yollarından biri.

## Diversifikasiya tipləri
* Bir-birinə bağlı
* Bir-biri ilə bağlı olmayan
Ramzan Kadırov

**Ramzan Kadırov** və ya **Ramazan Qədirov** (, ; ) Rusiya Federasiyasına bağlı Çeçenistan Respublikasının üçüncü dövlət başçısı.

## Həyatı
Ramzan Əhməd oğlu Kadırov Çeçenistanın Tsentoroi şəhərində anadan olub. Rusiya Federasiyasına bağlı Çeçen Respublikasının üçüncü dövlət başçısıdır.

Çeçenistan Respublikasının ikinci dövlət başçısı Əli Əhmədovun ölümündən sonra Vladimir Putinin dəstəyi ilə Çeçenistan Respublikası dövlət başçısı olmuşdur. Dövlət başçısı olmadan əvvəl baş nazirlik vəzifəsini də etmişdir. Birinci Rus — Çeçen müharibəsində atası Əhməd Kadırov ilə ruslara qarşı müqavimət göstərmiş, İkinci Rus — Çeçen müharibəsində isə Rusların yanında iştirak etmişdir.

2004-cü ildə Vladimir Putin tərəfindən Rusiya Federasiyası qəhrəmanlığı medalı verilmişdir.

## Ailəsi
R. Kadırov evlidir və həyat yoldaşı Mədni xanım 7 sentyabr 1978-ci ildə anadan olmuşdur, qəhrəman anadır. Bu cütlüyün 12 övladından 2-si götürülmüşdür:
* Ayşə (31. dekabr 1998)
* Karina (17. yanvar 2000)
* İsmayıl (25. iyul 2000)
* Xədi (21. oktyabr 2002)
* Təbarik (13. iyul 2004)
* Əhməd (8. noyabr 2005)
* Zəlimxan (14. dekabr 2006)
* Əliqulu (2007)
* Adəm (24. noyabr 2007)
* Xütmətxanım (2009)
* Aşurə (7. yanvar 2012)
* Abdulla (10. oktyabr 2016)

## Başçılığı
2007-ci ildə yenidən 4 illiyinə Çeçenistan Muxtar Respublikası başçısı olaraq seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rudolf Trautfetter

**Rudolf Trautfetter**, 1825-ci ildən — **fon Trautfetter** (8 fevral 1809, Mitava — 12 yanvar 1889, Sankt-Peterburq) — Rusiya botaniki və təbiətçisi.

## İstinadlar
Məhəmmədağa Cürmi

**Məhəmmədağa Cürmi** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Məhəmmədağa Cürminin doğum və ölüm tarixi haqqında məlumat yoxdur, O, XIX əsrin 80-ci illərində Bakıda fəaliyyət göstərən "Məcməüş-şüəra" ədəbi məclisinin fəal üzvü və rəhbəri olmuşdur. Müasirlərindən Seyid Əzim Şirvani, Mirzə İsmayıl Qasir, Ağadadaş Sürəyya və başqalarının əsərlərində onun adının çəkilməsi göstərir ki, tanınan şair imiş, Ancaq əsərləri tam halda əldə yoxdur.

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağadadaş Sürəyya

**Ağadadaş Sürəyya** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Ağadadaş Sürəyya 1850-ci ildə Bakıda doğulmuşdur. Təhsilini molla məktəbində atmışdır. "Məcməüş-şüəra" ədəbi məclisinin katibi olmuşdur.

Məclisin bütün sənədləri, şairlərin oxuduğu və müzakirə etdiyi şeirlər onun evində saxlanılırmış. Sonralar itmişdir.

A. Sürəyya 1900-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Onun əsərlərinin az bir qismi qalmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Azərbaycan ədəbiyyatı
Şəhriyar Şirvani

**Məşədi Mirzə Qəni Məhəmmədsadıq oğlu Şəhriyar Şirvani** (1852-?) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Məşədi Mirzə Qəni Məhəmmədsadıq oğlu Şəhriyar Şirvani 1852-ci ildə Şamaxıda anadan olmuşdur. Köhnə üsul ilə mükəmməl təhsil almışdır. Cavan vaxtlarında altı il Teymurxanşurada yaşamış, sonra İrana getmiş, Raşt, Qum, Qəzvin şəhərlərinə səyahət etdikdən sonra Tehrana qayıdaraq orada tibb elmini öyrənmişdir. Mirzə Qəni on səkkiz il İranda qalmışdır. Vətəninə qayıtdıqda
Şamaxıya getməyib, əvvəl Gəncədə, sonra isə Ağdaş va Göyçayda "Hacı Həkim" ləqəbilə təbiblik etmişdir. 1915-ci ildə Göyçayda vəfat etmiş, vaxtilə Göyçay- Ucar yolunun üstündə olan şəhər qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Ağdaş ədəbi dərnəyinin iştirakçılarındandır. Bəzi cünglərdə bir neçə şeiri qalmışdır.
 
## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

*Azərbaycan ədəbiyyatı
İnsan kapitalı

**İnsan kapitalı** — insanın cəmiyyətdə özünü tam realizə etmək və cəmiyyətin imkanlarından tam istifadə etmək üçün insanın biliyinin, bacarığının, əlaqələrinin, peşəkarlığının cəmi. Bu intellekt, sağlamlıq, bilik, keyfiyyətli əmək və keyfiyyətli həyat şəraitidir. İlk dəfə termin Teodor Şuls tərəfindən işlədilib, sonradan davamçısı Heri Bekker tərəfindən inkişaf etdirilib. İsbat edilib ki, insan fəaliyyətinə effektli iqtisadi baxış çox vacibdir.

İlk dövrdə insan kapitalı dedikdə, insana sərf edilən investisiya başa düşülürdü. Sonradan anlayış genişləndirildi, bura insanın istehlak xərcləri — ailəsinə çəkilən xərc, təhsil, səhiyyə xərcləri, mədəni tələbləri aid edilməyə başlandı. Bu sahəyə dövlətin də xərcləri aid edilir.

## Ədəbiyyat
# *Shultz T.* Human Capital in the International Encyclopedia of the Social Sciences. N. Y., 1968, vol. 6.
# * Shultz T.* Investment in Human Capital. N. Y., London, 1971, p. 26–28;
# *Becker, Gary S.* Human Capital. N. Y.: Columbia University Press, 1964.
# *Корчагин Ю. А.* Широкое понятие человеческого капитала.- Воронеж: ЦИРЭ. 
# *Нестеров Л., Аширова Г.* Национальное богатство и человеческий капитал. Вопросы экономики, 2003, № 2.
# *Корчагин Ю.* Циклы развития человеческого капитала как драйверы инновационных волн. — Воронеж: ЦИРЭ. 
# *Клочков В. В. * Человеческий капитал и его развитие. В книге: Экономическая теория. Трансформирующая экономика. / Под ред. Николаевой И. П. — М.: Юнити, 2004. — С.: 417.
# *Корчагин Ю. А.*  Эффективность и качество национальных человеческих капиталов стран мира. — Воронеж: ЦИРЭ. Вестник 38, 2011 

## İstinadlar
Alfred Ceyms Evart

**Alfred Ceyms Evart** (; 12 fevral 1872 - 12 sentyabr 1937) - İngiltərə-Avstraliya botaniki
## Biblioqrafiya
*T. C. Chambers, 'Ewart, Alfred James (1872 - 1937)', *[[Australian Dictionary of Biography]]*, Volume 8, MUP, 1981, pp 448–450. Retrieved on 17 October 2008.
Fil Kollins

**Filip Devid Çarlz „Fil“ Kollins** (; ) — müğənni, bəstəkar, təbilçi, pianoçu və aktyor. Möhtəşəm solo karyerası ilə yanaşı Genesis rok qrupunda təbilçi və vokalçısı kimi də çıxış etmişdir.

1978-1994-cü illərdə Genesis rok-qrupunun tərkibində və solo şəklində bir neçə hit mahnı ifa etmişdir. Çox zaman itirilmiş sevgi təsvir edilən yaradıcılığı ağır-baraban ifası olan *"In the Air Tonight"*, pop musiqi *"Sussudio"*, əsasən pianino çalğısı olan *"Against All Odds"*, siyasi məzmunlu *"Another Day in Paradise"* kimi məşhur sinqllərdən ibarətdir. "Atlantic Records"un məlumatlarına görə, 2000-ci ilədək Kollins solo müğənni kimi satış sayı 150 milyon olmuşdur.

Kraliça Viktoriya Ordeninə layiq görülmüşdür. Layiq görüldüyü mükafatlar içərisində 7 "Qremmi", 2 "Qızıl Qlobus" və "Tarzan" multfilminin mahnısına görə "Oskar" mükafatları var.

## İstinad
Notrdam qozbeli

**Notrdam qozbeli** () — rejissor Piter Medakın filmi.

## Məzmun
XV əsrin sonlarının Paris şəhəri. Üç nəfər kişi: Paris kilsəsinin arxidiakonu Klod Frollo, kilsənin zəngçisi qozbel Kvazimodo və şair Pyer Qrenquar eyni bir qıza aşiq olublar. Həmin qız qaraçı Esmeraldadır. Lakin onun uğrunda əsas rəqabət Frollo və Kvazimodo arasında getməyə başlayır…

## Film haqqında
* Film məşhur yazıçı Viktor Hüqonun "Paris Notrdam kilsəsi" romanı əsasında çəkilmişdir.
* Viktor Hüqonun "Paris Notrdam kilsəsi" romanı müxtəlif illərdə kinematoqrafçılar tərəfindən bir neçə dəfə ekranlaşdırılmışdır. Belə ki, bu günə qədər bu romanın əsasında 15 film (1905, 1911, 1917, 1922, 1923, 1939, 1956, 1966, 1977, 1982, 1986, 1996, 1997, 1999, 2002-ci illərdə) çəkilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Əsərin müəllifi:** Viktor Hüqo
: **Ssenari müəllifi:** Con Fazano
: **Rejissor:** Piter Medak
: **Operator:** Elemer Raqaym
: **Bəstəkar:** Ed Şirmör
: **Prodüser:** Stefan Reyçel

### Rollarda
: Mendi Patinkin – Kvazimodo
: Riçard Harris – Klod Frollo
: Salma Hayek – Esmeralda
: Edvard Atterton – Pyer Qrenquar
: Benedik Blays
: Naycel Terri – kral Lui
: Cim Deyl

## İstinadlar
Abhişek Baççan

**Abhişek Baççan** (; ; ) — Bollivud aktyoru, prodüser. Hindistanın məşhur kino aktyoru Amitabh Baççanın oğlu.

İsveçrədə ali təhsil almışdır. 20 aprel 2007-ci ildə məşhur Bollivud aktrisası və model Ayşvariya Ray ilə evlənmişdir.

## Filmoqrafiya

| 2014
| "[[chennai express

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Abhişek Baççan
* Abhişek Baççanın tvitteri
Amitabh Baççan

**Amitabh Baççan** (, ; ) — Bollivud aktyoru, siyasətçi, prodüser və teleaparıcı.

## Filmoqrafiya
* Tufan (film, 1989)
* Qisas və qanun (film, 1975) / Cay
* Üç qardaş (film, 1982) / Govind Srivastava / Chhotu Ustaad
* Kor qanun (film, 1983) / Yan Nissar Akthar Xan
* Allah şahiddir (film, 1992) / Badşah
* Həm sevincdə, həm kədərdə (film, 2001) / Yashvardhan "Yash" Raichand
* Aşiqlər (film, 2000) / Mohabbatein
* Vir və Zara: Məhəbbət əhvalatı (film, 2004) / Veer-Zaara
* Heç vaxt əlvida demə (film, 2006) / Samarjit Singh Talwar; "Sexy Sam"
* Om Şanti Om (film, 2007) / Om Shanti Om
* Allahım, sən böyüksən (film, 2008) / Allah
* Don (film, 1978) / Don
* Qisas (film, 2019)
*Ələddin (film, 2009) / Cin (Dahi)

## Xarici keçidlər
* Amitabh Baççan haqqında

## Həmçinin bax
* Hind kinosu
* Ayşvariya Ray
* Abhişek Baççan

## İstinadlar
Dance Passion

***Dance Passion*** – Roxette qruppunun Pearls of Passion albomun remiks albomudur.

## Treklər

### A Tərəf
# I call your name (Kaj Erixon remix) (5.13)
# Soul deep (Kaj Erixon remix) (5.17)
# Like lovers do (Kaj Erixon remix) (5.05)
# Neverending love (René Hedemyr remix) (4.31)

### B Tərəf
# Goodbye to you (Kaj Erixon remix) (6.00)
# Secrets that she keeps (Alar Suurna remix) (6.16)
# Joy of a toy (Kaj Erixon remix) (5.18)
Üns teatrı

"Üns Yaradıcılıq Səhnəsi" teatrı 22 aprel 2006-cı ildə yaradılıb. Teatrın yaradılmasında əsas məqsədlərdən biri Azərbaycandakı zəngin teatr sənətinə dayanaraq hazırkı müasir səviyyəyə çatdırmaq, özlüyündə ənənə və yeniliyi birləşdirməkdir. Həmçinin incəsənət və mədəniyyətdə şərq və qərb mədəniyyətinin sintezinin bədii əksinin göstərilməsidir. Üns Yaradıcılıq Səhnəsinin rəhbəri Nərgiz Paşayevadır.

https://anl.az/down/meqale/bizim_yol/2014/may/367364.htm== İstinadlar ==

## Xarici keçidlər
* Səda - ÜNS teatrının yaranmasından 10 il keçir (22.04.2016)
* Səda - ÜNS ün təşəbbüsü ilə tamaşa təqdim olunub (01.06.2016)
* Səda - Roman Viktyukla görüş (03.06.2016)
Karl Peter Tunberq

**Karl Peter Tunberq** (, 1743—1828) — İsveç alim-təbiətçisi.

## Əsas əsərləri
* "*Flora Japonica*" Лиц., 1784.
* "''Resa uti Europa, Africa, Asia, förrättad åren 1770-1779''" Uppsala, 1788.
* "''Periculum entomologicum''" Uppsala, 1789. *Samuel Törner* ilə birgə.
* "*Dissertatio Entomologica novas insectorum species sistens*" Uppsala, 1781—1791.
* "*Museum naturalium Academiae Upsaliensis*"
* "*Descriptiones insectorum suecicorum*" Uppsala, 1792.
* "''Flora Capensis''" Uppsala, 1818.
* "*Ichneumonidea Insecta*" СПб., 1822 и 1824.
* "*Grylli monohraphia illustrata*" СПб., 1824.
* "*Athandling om de Djur, som u Biblen omtale*" 27 part., Uppsala, 1828. 

## İstinadlar
Flickr

**Flickr** — internetdə fəaliyyət göstərən foto və video paylaşma platforması. 2004-cü ildə Kanadanın Ludicorp şirkəti tərəfindən yaradılıb, daha sonra 2005-ci ildə Yahoo! tərəfindən alınıb. 2018-ci ildən etibarən SmugMug şirkətinə məxsusdur.

;İstifadəçilər Flickr vasitəsilə:

* Öz şəkillərini və videolarını yükləyə, paylaşa bilirlər.
* Fotoqrafiya ilə maraqlanan icmalara qoşula bilirlər.
* Yüklənmiş şəkilləri albomlar və kolleksiyalar halında təşkil edə bilirlər.
* Axtarış funksiyası ilə milyonlarla foto arasında müxtəlif mövzuları tapa bilirlər.

Flickr həm peşəkar fotoqraflar, həm də həvəskar istifadəçilər üçün geniş istifadə olunur. Əlavə olaraq, Creative Commons lisenziyaları vasitəsilə başqalarının şəkillərindən qanuni şəkildə istifadə etmək mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İtax

**İtax ət-Türki** (; ) — xəzər əsilli xilafət sərkərdəsi.

## Həyatı
İtax 815-ci ildə qulam kimi Qafqazdan Abbasilər ordusuna cəlb edilmişdi. Əvvəlcə xəlifənin mətbəxində çalışmışdı. İtax—aşpaz adını da burdan alıb.

İtax ət-Türki sonra Xilafət orusundakı Xəzər qoşun kontingentinin sərkərdəsi oldu.

Xürrəmilərə qarşı xilafət ordusunda sərkərdələrdən biri idi. Qışın axırına doğru Mötəsim Afşinə köməyə daha doqquz min türk muzdlusu göndərir. Bu dəstəyə türk sərkərdələri İtax və Cəfər ibn Dinar başçılıq edirdilər. Xəlifə onlarla Afşinə qoşunun maaşı və təchizatı üçün 30 milyon dirhəm pul da göndərmişdi. Babəkin vəziyyəti çətinləşir. Bəzz qalasına yaxınlaşan Afşin öz mövqelərini üç qayada möhkəmləndirir. Qalanı uzun müddət mühasirədə saxlamaq məqsədilə düşərgəsini daşlarla hördürür. Afşinin hücumundan qabaq Babək sərkərdələrindən birinin başçılıq elədiyi dəstəni yaxınlıqdakı dağa göndərir və onlar meşədə gizlənirlər. Afşin öz kəşfiyyatçılarından bu hiyləgər hərəkəti bilib, gecə ikən qoşunlarını üç tərəfdən Babəkin qoşunlarının gizləndiyi meşəyə yeridir, Cəfərə isə qalaya hücuma keçmək əmri verir. Sabahısı gün Babəkin ordusu tamamilə məhv edilir.

İtax ət-Türki 839-cu ildən 844-cü ilədək Yəmənin valisi oldu. 844-cü ildən sonra Misirə başçılıq etdi.

İtax xəlifələrə təsir edirdi. 847-ci ildə xəlifə Vasiq öldükdən sonra, onun oğlu Məhəmmədi xəlifə seçmək istədilər, lakin türk sərəkərdələrindən olan İtax və Vasif bunu rədd edib, xilafət taxtına Vasiqin qardaşı Mütəvəkkili çıxardılar. Beləliklə, xəlifələri türklər təyin etməyə başladı. Abbasilərin mərkəzi hakimiyyətdəki nüfuzu da artıq yoxa çıxmağa başlamış, irsi hüquqları əllərindən alınmışdı. Yeni seçilən xəlifələr türklərin istəyinin ifaçısına çevrilmişdi.

Türklər xəlifələrin həyatını, yaşayıb-yaşamayacağını da həll etməyə başladılar. Onlar artıq heç kəslə hesablaşmırdılar. Abbasilər sülaləsindən daha heç bir kəs xəlifəliyə ya irsi, ya da başqa yolla gələ bilmirdilər. Türklər kimi istəsə idilər onu da seçirdilər, istədikləri xəlifəni də öldürürdülər.

İbn Tabataba yazır ki, xəlifə onların (türklərin-Ə. Ç.) əsiri kimi idi. İstəsəydilər saxlayar, istəsəydilər çıxarar və istəsəydilər öldürərdilər.

İtax ət-Türki əl-Mütəvəkkili (847–861) xəlifə seçənlərdən biri idi. Xəlifə onu hacib ünvanı ilə saraya gətirdi. Səhra sərkərdəsi saray intriqalarına yad idi. Yaltaqlığı bacarmırdı. Sərxoş halda saray əhlinin gözü qabağında xəlifə ilə mübahisə etdi. Xəlifə onu zor-xoş həccə göndərdi. Vəzifəsini digər şanlı bir türk sərkərdəsi olan Vasif ət-Türkiyə verdi.

İtax ət-Türki həcdən qayıdandan sonra zindan köşəsinə atıldı. Xəlifənin göstərişi ilə qidadan məhrum edildi. Böyük sərkərdə 849-cu ildə zindanda acından öldü.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, İtax ət-Türki: Sərxoş türk, yoxsa qüdrətli sərkərdə? "Soy" dərgisi, 2 (35), 2010.
* Ənvər Çingizoğlu, Abbasilər dövründə türklər, Bakı:Mütərcim, 2015, 408 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xürrəmilər hərəkatı
* İshaq ibn Kundac əl-Xəzəri
* Suvar Təkin
* Fateh binu Xaqan

## Xarici keçidlər
Süzmə

**Süzmə** — suyunu süzərək qatılaşdırılmış qatıq. Süzməni qurudaraq qurut hazırlamaq olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Cortan
Bulan

**Bulan**—Xəzər xaqanlığı xaqan  yəhudilikin yayıcısı.

## Həyatı
Bulanın həyatına aid az məlumat var. Onun adı ilk dəfə İosif Bulanın məktublarında çəkilir. Yəhudili qəbul edəndən sonra adı Sabriel olmuşdur. Həyat yoldaşı Serax xatun yəhudi idi. Onun xaqan yaxud bəy olduğu dəqiqləşdirilməyib. Bulan və Obadiyah xaqan zamanlarında xalq arasında yayılma sürəti artan yəhudilik  inancının yayılması üçün hər hansı bir təsir göstərməyən  xaqanlar, xalqın dini inancına qarışmamışlar.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Con Peter Rottler

**Con Peter Rottler** (; 1749-1836) botanik.

Rottler 1749-cu ilin iyununda Strasburqda anadan olmuşdur. Strasburqda təhsil almış və Danimarka lüteran kilsəsinnin xətti ilə Cənubi Hindistana gəlmiş və ömrünün sonuna kimi, – 24 yanvar 1836-cı ilə qədər burada yaşamışdır.
Moyon Çur xaqan

**Moyon Çur xaqan (****)** — 747-ci ildən 759-cu ilədək  Uyğur xaqanlığının xaqanı.

## Həyatı

716-cı ildə doğulmuşdur. İlk dövrləri haqda məlumat yoxdur. 747-ci ildə Qutluq Bilgə Kül xaqan ölüncə yerinə oğlu Tay Bilgə Tutuk yabqu təyin olunsa da, Moyon Çur qardaşını devirərək xaqan oldu. O, qardaşının tərəfini tutan Qırğız, Çik, Səkkiz Oğuz və Doqquz Tatar kimi Türk boylarını itaət altına alaraq, dövlət nüfuzunu gücləndirdi. Digər yandan yenə bu dövrdə, cənubdakı Beş-balıq, Kuça və Qaraşar kimi zəngin taxıl və ticarət şəhərləri də Uyğur təsirinə düşmüşdü. Turfan bölgəsi ilə Uyğurlar arasındaki münasibətlər də, yenə bu dövrdən etibarən başlamış oldu. Moyon Çur xaqanın önəmli işlərindən biri də, onun zamanında, Uyğurlar arasında şəhərləşmə, oturaqlaşma işlərinə başlamasıdır. Digər yandan eyni xaqan, geMoyonə güclənməkdə olan Tibet təhlikəsini sezərək onlara qarşı cəbhə aldı. İmperatorun istəyinə görə, Çində böyük bir təhlikə yaradan An Luşan adlı yarı-türk əsilli bir sərkərdənin üsyanının yatırılmasına yardım etmişdir. Bu yardım sonunda aparılan müqavilə ilə Uyğur tacirlərinə Çin qapıları da açılmış oldu.

xaqanın Şinə-usu gölü yaxınında tapılmış, Göytürk yazısı ilə yazılmış olan, uyğurca bir kitabəsi var. Bu kitabədə xaqan olaraq etdiyi işlərdən bəhs olunuMoyon an Çur xaqanın ölümündən sonre yərinə oğlu İdigən xaqan oldu.

## Moyon Çur və çinlilər
756-cı ildə An Luşan adlı bir sərkərdə üsyan qaldırıb Tan sülaləsinə məxsus hakimiyyəti ələ aldı. Hakimiyyətdən uzaqlaşdırılan Çin imperatoru uyğurlardan kömək istədi. Çinə sahib olmaq arzusunda olan Moyon  Çur xaqan böyük qüvvə ilə Çinin paytaxtını ələ keçirərək, imperatorun hakimiyyətini bərpa etdi. Moyon Çur Çin imperatorunun qızı ilə evlənərək, əlaqələri daha da möhkəmləndirdi. Əldə edilmiş razılığa görə çinlilər uyğurlara 20 min top ipək verməli oldular. Lakin çox çəkmədi ki, uyğurlarla çinlilər arasında münasibət pisləşdi. 757-ci ildə onların arasında baş vermiş döyüşlərdə çinlilər ağır itki verdilər və yenidən uyğurlardan asılılığı qəbul etmək məcburiyyətində qaldılar.

## Ailəsi

* Ulu Bilgə yabqu - 758-ci ildə böyük ehtimalla atası tərəfindən edam edilmişdir.
* İdigən Bögü xaqan

## İstinadlar
Sergey Arsenyeviç Nevski

**Sergey Arsenyeviç Nevski** (; ) — Rusiya botaniki, səhləmkimilər və taxıllar üzrə mütəxəssis.

## Nevskinin botaniki adlandırmaya dair işləri
Nevski tərəfindən əsasən , ,  fəsiləsindən 30-a yaxın cins və bir neçə yüz bioloji növ təsnif edilmişdir.

Bəzi növlər:
* 
* 

## Nevskinin şərəfinə adlandırılan taksonlar

### Bitki yarımnövü
*  subg. *Nevskiella*

### Bitki növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Henrix Fridrix Link

**Henrix Fridrix Link** (; ) — Alman təbiətçisi və botaniki.

## Əsərləri

* "''Elementa philosophiae botanicae''", Berlin, 1824.
* "*Handbuch zur Erkennung der nutzbarsten und am häufigsten vorkommenden Gewächse*" 3 т., Берлин, 1829—33.
* "''Jahresbericht über die Arbeiten für physiologische Botanik im Jahre 1840''", 1842.
* "*Vorlesungen über die Kräuterkunde*", Berlin, 1843—45.
* "*Flore portugaise*", Берлин, 1809—40.
* "*Icones plantarum selectarum horti regii botanici Berolinensis*" Kristof Fridrix Otto ilə birlikdə, Berlin, 1820—28.
* "*Enumeratio plantarum horti regii botanici Berolinensis*" 2 c., Berlin, 1821—22.
* "*Ueber die Gattungen Melocactus und Echinocactus*", Berlin, 1827.
* "*Handbuch zur Erkennung der nutzbarsten und am häufigsten vorkommenden Gewächse*" 3 c., Berlin, 1829—33.
* "''Hortus Regius Botanicus Berolinensis descriptus''", Berlin, 1833.
* "*Icones plantarum rariorum horti regii botanici Berolinensis*" Otto ilə birlikdə, Berlin,, 1841—1844.
* "*Grundlehren der Anatomie und Physiologie der Pflanzen*", Gettingen, 1807.
* "*Ausgew ä hlte anatomisch-botanische Abbildungen*" 5 h., Berlin, 1842—47.
* "*Anatomia plantarum iconibus illustrata*" 3 c., Berlin, 1843—47.

## İstinadlar
Törəmə

**Törəmə** — funksiyanın hər hansı verilmiş bir nöqtədə dəyişmə sürətini göstərir. *y=f(x)* funksiyası hər hansı *a* nöqtəsində kəsilməzdirsə, arqumentin sonsuz kiçilən artımına funksiyanın da sonsuz kiçilən artımı uyğun olur ki, bu təklifin əksi də doğrudur. Yəni arqumentin *a* nöqtəsindəki sonsuz kiçilən artımına funksiyanın da bu nöqtədə sonsuz kiçilən artımı uyğundursa, funksiya bu nöqtədə kəsilməzdir. Arqument artımı sifra yaxınlaşdıqda funksiya artımının arqument artımına nisbətinin limiti varsa, bu limitə *f(x)* funksiyasının *a* nöqtəsində törəməsi deyilir. Əgər \Delta x→0 şərtində

\frac{\Delta y}{\Delta x}=\frac{f(x+\Delta x)-f(x)}{(\Delta x)}

nisbətinin sonlu limiti varsa, onda həmin limitə y=f(x) funksiyasının x nöqtəsində törəməsi deyilir. Verilmiş x nöqtəsində törəməsi olan funksiyaya həmin nöqtədə diferensiallanan funksiya deyilir. (a, b) intervalının hər bir nöqtəsində törəməsi olan funksiya həmin intervalda diferensiallanan funksiya adlanır. Funksiyanın törəməsini tapmaq əməlinə həmin funksiyanın diferensiallanması deyilir.

## Elementar funksiya törəmələri

* *Eksponensial və alqoritmik funksiyalar*:
:  \frac{d}{dx}e^x = e^x.

:  \frac{d}{dx}a^x = \ln(a)a^x.

:  \frac{d}{dx}\ln(x) = \frac{1}{x},\qquad x > 0.

:  \frac{d}{dx}\log_a(x) = \frac{1}{x\ln(a)}.

* *[[Triqonometriya]] funksiyaları*:
:  \frac{d}{dx}\sin(x) = \cos(x).

:  \frac{d}{dx}\cos(x) = -\sin(x).

:  \frac{d}{dx}\tan(x) = \sec^2(x) = \frac{1}{\cos^2(x)} = 1+\tan^2(x).

* *Tərs triqonometrik funksiyalar*:
:  \frac{d}{dx}\arcsin(x) = \frac{1}{\sqrt{1-x^2}}, -1
:  \frac{d}{dx}\arccos(x)= -\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}, -1
:  \frac{d}{dx}\arctan(x)= \frac{1}

## Törəmənin tətbiqi
Törəmənin sıfra bərabər olduğu və törəmənin olmadığı daxili nöqtələr funksiyanın böhran nöqtələridir. Həmin nöqtələr funksiyanın aldığı ən böyük və ya ən kiçik qiymətlər ola bilər. Bundan başqa cismin sürətinin zamana görə funksiyasının törəməsi onun təcilinə bərabərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Teylor teoremi
* Differensial (riyaziyyat)
Böyükağa Əzimov

**Böyükağa Əliqulu oğlu Əzimov** (16 yanvar 1924, Bakı- 31 avqust 1986, Bakı) — kibernetika və hesablama texnikası sahəsində sovet alimi, texnika elmlər doktoru (1963), professor (1964), AMEA-nın müxbir üzvü (1967).

## Həyatı
Böyükağa Əliqulu oğlu Əzimov 1924-cü il yanvarın 16-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1944-cü ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetini, 1947-ci ildə isə Azər­bay­­can Qiyabi Pedaqoji İnstitutunu bitirmiş­dir.

## Əmək fəaliyyəti
Böyükağa Əzimov 1946-cı ildən Sov.İKP üzvü, 1951-ci ildən respublikada hesablayan elektron maşınların (HEM) neftçıxarmada tətbiqi laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Elm və Texnika Komitəsi sədrinin müavini (1957–60), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Elmi-Tədqiqat İşlərini Əlaqələndirmə Komitəsi sədrinin birinci müavini və sədri (1961–1965), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti elm və texnika şöbəsinin müdiri (1966–1972) olmuşdur. 1966-cı ildən Azərbaycan Dövlət Neft Sənayesi Elmi-Tədqiqat və Layihə  İnstitutunda HEM laboratoriyası əsasında yaradılmış hesablama texnikası şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1961-ci ildə "Texniki tərəqqi uğrunda" elmi-texniki jurnalın baş redaktoru olmuşdur.

## Elmi fəaliyyəti
Böyükağa Əzimov kibernetika və hesablama texnikası sahəsində sovet alimi, texnika üzrə fəlsəfə doktoru (1950), texnika elmlər doktoru (1963), professor (1964), Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1967) olmuşdur. Alim 300-dən artıq elmi məqalənin, 27 monoqrafiyanın müəllifidir. Elmi kadrların hazırlanmasında xidmətləri olmuşdur. Tədqiqatları əsasən kibernetika üsullarına, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərinə, neft mədənlərinin elektrik enerjisi ilə təchizinə və s. aiddir.

## Ailəsi
Kimya elmləri  üzrə fəlsəfə doktoru, neft şirkətlərində rəhbər vəzifələrdə çalışmış Arzu Əzimovun, Azərbaycan Respublikası xarici işlər nazirinin müavini Araz Əzimovun və fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, rejissor və ssenarist Anar Əzimovun atasıdır.

## Əsərləri
* Elektrik modellərində neft yataqlarının işlənməsi məsələlərinin həlli, Bakı, 1975
* Вопросы нефтебурового электропривода, Баку, 1962
* Применение математических методов в ЭЧВМ и решению некоторых задач разработки ефтегазових месторождений, Баку, 1969.

## Ölümü
AMEA-nın müxbir üzvü Böyükağa Əzimov 31 avqust 1986-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
"Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuş, "SSRİ neftçıxarma sənayesi əlaçısı" adına layiq görülmüşdür.

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Məmlüklər

**Məmlüklər** ( [təkdə] 'məxsus',  [cəmdə]) — Misirdə türk, çərkəz və abxaz əsilli əsirlərdən təşkil olunmuş qulam qvardiyası. Bu qvardiyanın idarə etdiyi dövləti sülalə (1250–1517).

## Tarixi

"Məmlük" sözünün mənası "ağ kölə" deməkdir. Ancaq bu söz zamanla bir termini ifadə etmişdi. Bu ad hökmdarın savaş əsiri və ya satın alınanlardan təşkil olunan mühafizə birliklərinə verilmişdir. İlk dəfə Abbasi xəlifələri türk əsilli məmlükləri ordu sıralarına cəlb etmiş, zamanla bunlar güclənərək öz dövlətlərini qurmuşdular. Misirdə qurulan Tulunoğulları (Tulunlular) və Ixşidilər (Axşidlər) belə ortaya çıxmışdılar.

Misirdə yaranan Məmlük dövlətinin qurucusu İzzəddin Aybək də, "məmlük" adı verilən Türkman əsilli sərkərdələrdən biriydi. Əyyübilərin son hökmdarı ölüncə taxta xanımı Şəcərüddür keçmişdi. Ancaq bu durum hərbçilər və əyanlar arasında xoş qarşılanmadığından, o, İzzəddin Aybək ilə evləndi. Ordu İzzəddin Aybəki sultan elan etdi. Beləcə, Əyyübilər sülaləsinə son verilmiş oldu (1250). Məmlüklər, Xaçlıları və o zamana qədər yenilməyən, məğlubiyyətin nə olduğunu bilməyən monqolları durduraraq, səlcuqlulardan sonra İslam dünyasının qoruyuculuğunu ələ aldılar. Aybəkdən sonra taxta çıxan Sultan Qotaz, monqol-erməni və Xaçlı müttəfiq ordusunu Eyn-Cəllüd savaşında məğlub etmişdi (1260). Bir qıpçaq türkü olan Baybars, Suriyanı xaçlılardan (səlibçilərdən) qurtarmış, monqollara qarşı uğur qazanmışdır. Monqolların Abbasi xəlifəsini öldürməsinə görə, eyni ailədən birini xəlifə elan edərək , xilafəti Misirə köçürmüşdü. Dövrünün ən güclü dövləti halına gələn məmlüklər arasında zamanla iç çəkişmələr başlamış və bu durumdan faydalanan çərkəz qulamları dövləti ələ keçirmişdilər (1382). Osmanlı padşahı Yavuz Sultan Səlim, Misiri alaraq bu dövləti süquta uğratmışdır (1517).

## Xarici keçidlər
* 
* Тюркские и кавказские воины и правители. Мамлюки в истории Ислама
Onikibarmaq bağırsaq

**Onikibarmaq bağırsaq** () — nazik bağırsağın ön ya birinci hissəsini təşkil edir; şəkil və vəziyyət cəhətcən müxtəlif olub, uzunluğu adətən 25–30 santimetrdir. Onikibarmaq bağırsaq onurğanın bel nahiyəsində yerləşərək, başlanan və qurtaran uclarından başqa qarın boşluğunun arxa divarına hərəkətsiz bir surətdə bağlanmışdır. Nala bənzəyir, çıxıq tərəfi sağa baxır, basıq tərəfi isə soldan mədəaltı vəzin başını əhatə edir. Onikibarmaq bağırsaq özü bir neçə hissələrə bölünür: **birinci hissə** —  onikinci döş fəqərəsi ilə birinci bel fəqərəsi arasında mədə çıxacağından başlayır. Onurğanın sağ tərəfi ilə arxaya və sağa doğru üfüqi istiqamətdə gedir və öd kisəsinin boynuna çatdıqda aşağı dönərək **ikinci hissəyə** — enən hissəyə —  keçir. Burada əmələ gələn əyriliyə  deyilir. Onikibarmaq bağırsağın yuxarı hissəsi digər hissələrdən hərəkətlidir və uzunluğu 4–5 sm-dir. Enən hissə yuxarı hissədən iki dəfə uzundur, şaquli istiqamətdə onurğanın sağ tərəfi ilə aşağı boş venanın ön səthi ilə aşağıya doğru gedir və dördüncü bel fəqərəsinə çatır; burada ikinci əyrilik —  əmələ gətirdikdən sonra **üçüncü və dördüncü hissə** horizontal və qalxan hissə —  adı ilə onurğanın ön səthi ilə sola və yuxarıya doğru gedir və ikinci bel fəqərəsinin bərabərində sol tərəfdə  adlanan əyriliyi təşkil edərək acı bağırsağa keçir.  əyriliyi öz vəziyyətində onikibarmaq bağırsağı asıcı əzələ —  vasitəsilə saxlanılmışdır. Onikibarmaq bağırsağı asıcı əzələ saya əzələ liflərindən təşkil olunaraq, diafraqmanın bel hissəsinin içəri ayaqcıqlarından başlayır, mədəaltı vəzin arxası ilə aşağı enir və bağırsağın əzələ qişasına qarışır.

## Sintopiyası
Onikibarmaq bağırsaq yuxarı hissədə qaraciyərin kvadrat payının altında yerləşərək, öd kisəsinin boynuna, mədəaltı vəziyə və köndələn çənbər bağırsağa söykənir.  sağ böyrək ilə mədəaltı vəziyə söykənir və önündə olan köndələn çənbər bağırsaq müsariqəsi ilə çarpazlaşır. Mədəaltı vəzin başı ilə bu hissənin arasında əmələ gələn şırımla ümumi öd axacağı —  gedir və burada mədəaltı vəzi axacağı —  ilə birləşərək onikibarmaq bağırsağın enən hissəsinə açılır. Üfüqi hissə arxa tərəfdən qarın aortası və aşağı boş vena ilə və ön tərəfdən yuxarı müsariqə arteriyasıvə venası ilə əhatə olunmuşdur. Onikibarmaq bağırsaq başlanan və qurtaran uclarında hər bir tərəfdən periton ilə əhatə olunmuşdur; yerdə qalan hissəsi ancaq ön tərəfdən seroz qişa ilə örtülür; beləliklə onikibarmaq bağırsaq peritondan xaric üzvlərdən hesab olunur.

## Mənbələr
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Atlas of Human Cardiac Anatomy — Endoscopic views of beating hearts — Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
* Anatomy: Embryologie 

## Xarici keçidlər
* Endoskopieatlas zum Thema Duodenum
Şəxsiyyət (sosiologiya)

**Şəxsiyyət** — ümumdanışıq, hüquqi və elmi termin. Aşağıdakıları göstərir:

# cəmiyyət münasibətləri, şüurlu fəaliyyət obyekti olan insan fərdi;
# fərdi cəmiyyətin və sosial qrupun üzvü kimi xarakterizə etməyə imkan verən sosial cəhətlər. Bir sıra hallarda bu anlayışlar sinonim kimi işlənir.

### Şəxsin xarakterik cəhətləri
* Şüur
* Hisslər
* İradə
* Azadlıq

Şəxsiyyət insanın psixoloji siması olub, şüura, mənliyə malik olan, öz hərəkətlərinə cavabdeh, ictimai münasibətlərin fəal iştirakçısı olan adamdır. Şəxsiyyət müəyyən ictimai-tarixidövrdə yaşayıb fəaliyyət göstərən, gerçəkliyi dərk esib müəyyən istiqamətdə dəyişdirən, ünsiyyətə girməyi bacaran konkret canlı insandır.

## İstinadlar
 
## Xarici keçidlər
* Nigar Muradova. ŞƏXSİYYƏTİN FORMALAŞMASINDA AİLƏNİN ROLU. Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2021, №2, sıra: 4. səh.65-71
Look Sharp!

***Look Sharp!*** – İsveçin Roxette pop-qrupunun ikinci albomudur. Stokholmun *EMI Studios*da 1988-ci ilin mart-avqust aylarında və Londonun *Trident II Studios*da 1988-ci ilin iiyun ayında yazılıb. Dünyada albomun 9 millyon nüsxəsi satılıb.

## Treklər
Əhməd Cövdət paşa

**Əhməd Cövdət paşa** () — Osmanlı dövlətində XIX əsrdə yetişən böyük dövlət və elm adamı. Məcəlləni qələmə alaraq İslam hüququnu sağlam bir dillə kitablaşdıran şəxs.

## Həyatı
Əhməd Cevdət paşa hələ aşağı sinifdə oxuyarkən özündən yuxarı siniflərə dərs deyərdi.

## Fəaliyyəti
 
## Kitabları
* *Tarih-i Cevdet:* 12 cilttir. Osmanlı Devleti'nin 1774-1825 seneleri arasındaki tarihini anlatır.
* *Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa:* 12 kısımdır. Cevdet Paşa'nın en tanınmış eseridir. Âdem'den itibaren birçok peygamberin, İslam halifelerinin, İkinci Murad’a kadar Osmanlı padişahlarının tarihinden bahseder.
* *Tezakir-i Cevdet:* Devrinin siyasi, ictimai, ahlaki cephesini anlatmıştır.
* *Ma’ruzat:* Sultan İkinci Abdülhamid’e 1839-1876 yılları arasındaki tarihi ve siyasi hadiseleri takdim etmek için hazırlanmıştır.
* *[[Mecelle]]:* Ahmed Cevdet Paşa başkanlığında bir hey’et tarafından hazırlanmıştır.
* *Divançe-i Cevdet:* Gençliğinde yazdığı şiirleri, Sultan İkinci Abdülhamid’in emriyle bu kitapta toplamıştır.
* *Kavaid-i Osmaniye:* Fuad Paşayla birlikte yazdığı dil bilgisi kitabıdır.
* Ayrıca *Belagat-ı Osmaniye* – *Kavaid-i Türkiye, Takvim-ül Edvar-Miyar-ı Sedad, Adab-ı Sedat fi-İlm-il-Adab, Hülasatül Beyan fi-Te’lifi’l -Kur’an, Asar-ı Ahd-i Hamidi, Hilye-i Seadet, Ma’lumat-ı Nafia* adlı eserleri çeşitli mevzulardan bahsetmektedir

## Ədəbiyyat
*Akçuraoğlu Yusuf, "Əhməd Midhəd Əfəndi", "Türk yurdu", c. III, s. 178, 
*Nəcib Asim, "Vələd Çələbi həzrətləri", "Türk yurdu", c. XII, s. 2471, A. Y.
*Əhməd Cevdət Paşa, tərtibe-cədidi "Tarixe-Cevdət", Mətbəəyi-Osmaniyyə, İstanbul, 1302 (1886), c. I, s. 24-25.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Archive.org sitesinde eski harflerle yazılı Tarih-i Cevdet ve Belagat-i Osmaniye eserlerinin pdf'leri
* http://www.iiu.edu.my/deed/lawbase/al_majalle/
* http://www.genclikilkogretim.k12.tr/tarih/bilim/yeni_sayfa_6.htm 
* http://www.hizmetbooks.org/Sunni_Path/
Şikayət (dəqiqləşdirmə)

* **[[Şikayət]]** — üçüncü şəxsin hərəkətlərindən kiməsə narazılıq ifadə edilməsi.
* Şikayət (hüquq) — dövlət orqanının səlahiyyətli şəxsinə kiminsə pozulmuş qanuni hüquqlarının bərpa edilməsi haqqında yazılı müraciəti.

## Həmçinin bax
* Protest
* Vətəndaş hüquqları
* Müraciət
Müraciət

**Müraciət** — kiməsə ünvanlanan şifahi və ya yazılı çağırış, nitq, xahiş.

## Xarici keçidlər
* Table of titles to be used in Canada, Department of Canadian Heritage
* Styles of Address, Department of Canadian Heritage
* Forms of Address from Infoplease
* Basic forms from The Protocol School of Washington
Elteber

**Elteber** — Türk (xəzər, qırğız və başqa xalqların) xaqanlıqlarında ali əyanların titulu.
.

## Tarixi
Qədim tüklərdə elteberlər, xəzərlərdə, qırğızlarda, azlarda, uyğurlarda və qarluqlarda vali vəzifəsini yerinə yetirən hökmdarlardan asılı vassallar idilər.

Türk xaqanlıqlarındakı titul, ünvanları nəzərdən keçirən G. Dörfer belə qənaətə gəlmişdi:

"Elteberlər hakim sülaləyə mənsub deyildilər, amma haçansa hökmdar olmuş köklü nəsildən çıxmışdılar. Onlara muxtariyyət verilmişdi:.
.

Elteber termininə VII əsr yazılı abidələrində rast gəlinir. orxon abidələrində qarluq və uyğur hakimlərinə aid olduğu bilinir..

## Ədəbiyyat
* *Угдыжеков С. А. *Социальная структура раннесредневековых кыргызов. Абакан, 2003.

* *Шервашидзе И. Н.* Фрагмент древнетюркской лексики. Титулатура // Вопросы языкознания. 1990. № 3.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Alp İlitver

## Xarici keçidlər
Ras Tarxan

**Ras Tarxan** (VIII əsr — ?) — Xəzər xaqanlığının xaqanı, sərkərdəsi.

## Həyatı
Ras Tarxan 764-cü ildə Cənubi Qafqaza yürüş etmişdi. 764-cü ildə xəzərlər yenidən Ras Tarxanın başçılığı altında Qafqaziyaya hücum edirlər. Bununla bağlı İbn-əl-Əsir qeyd edir ki, 764–765-ci illərdə türklərə başçılıq edən Xarəzmli Astarxan müsəlmanların üzərinə hücuma keçib çoxsaylı müsəlman və zimmiləri əsir götürərək Tiflisi tutur. Türklərlə müharibəyə Mansur Cəbrayıl ibn-Yəhyanı və Zərba ibn-Abdullahi göndərir, özləri bir qədər döyüşdükdən sonra qaçır, əsgərlərinin böyük əksəriyyəti isə öldürülür.

Ət-Təbəri onun adını As-tarxan, Gevond Raş-tarxan, əl-Yəqubi isə Ras-tarxan yazır.

### Yəzid ibn Üseyd ibn Zafir əs-Sulaminin xəzər padşahının qızı ilə evlənməsi haqqında hekayət
Müəllif deyir: Xəlifə əl-Mənsurun məktubunu alandan sonra Yəzid xəzərlərin hökmdarı olan Taatur adlı xaqanın yanına öz adamlarını onun qızı üçün elçi göndərir. Qızın adı Xatun idi. Xəzərlərin padşahı öz razılığını verdi. Yəzid ibn Üseyd Xatunla evlənərək, qızına görə atasına 100 min dirhəm verdi. Xatun təntənə ilə xəzərlərin ölkəsindən islam ölkəsinə yola düşdü. Onu qohumlarından 10 min xəzər müşayiət edirdi; ona dörd min əla madyan, min qatır, min qul, on min xəzəri cinsindən olan alçaq dəvə, min baş türkü cinsindən olan iki hürküclü dəvə, iyirmi min baş qoyun, qapıları və üstü qızıl və gümüş lövhələrdən düzəldilmiş, içərisinə samur xəzi döşənmiş və ipək çəkilmiş on furqon, qızıl və gümüş əşyalar, qab-qacaq və başqa şeylər yüklənmiş iyirmi araba qoşulmuşdu.

## İstinadlar
Rəhməti Təbrizi

**Rəhməti Təbrizi** (?-1616) — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Təx­mi­nən XVI əs­rin or­ta­la­rın­da Təb­riz­də dün­ya­ya gəl­miş, Hin­dis­ta­na sə­fər edə­rək 1616-cı il­də ora­da və­fat et­miş Rəh­mə­ti Təb­ri­zi­dir. Təz­ki­rə­çi Tə­qi Əv­hə­di "Ərə­fa­tül-aşi­qin və ərə­sa­tül-ari­fin" ad­lı təz­ki­rə­sin­də onun Hin­dis­tan sə­fə­rin­dən əv­vəl (1605-ci il­dən ön­cə) 7-8 min beyt­lik di­va­nı­nı gör­dü­yü­nü qeyd et­sə də, şai­rin AMEA M.Fü­zu­li adı­na Əl­yaz­ma­lar İnsti­tu­tun­da sax­la­nı­lan şeir­lə­ri 2050 beyt həc­min­də­dir. Bu şeir­lə­rin ək­sə­riy­yə­ti fars­ca­dır, cə­mi 25 qə­zəl və 1 rü­bai (129 beyt) Azər­bay­can türk­cə­sin­də­dir. Şa­ir fars­ca yaz­dı­ğı fəx­riy­yə­lə­rin­də döv­rü­nün bir sı­ra sə­nət­kar­la­rı­nın, ərəb şair­lə­rin­dən Bux­to­ri və Bu fə­ra­sın, fars şair­lər­dən Ün­sü­ri, Ən­və­ri, Ru­də­ki, Əs­cə­di, Fü­tu­hi, Də­qi­qi və baş­qa­la­rı­nın adı­nı çə­kir, özü­nü on­lar­dan üs­tün sa­yır. Ad­la­rı­nı çək­mə­sə də, onun türk­cə şeir­lə­rin­də Nə­vai və Fü­zu­li­dən tə­sir­lən­di­yi­ni gör­mə­mək müm­kün de­yil. I Şah Ab­ba­sın döv­rün­də (1587-1629) Hin­dis­ta­na mü­ha­ci­rət edən şa­ir bu öl­kə­nin müx­tə­lif ədə­bi məc­lis­lə­rin­də çox yük­sək də­yər­lən­di­ri­lən Nə­vai şeir­lə­ri ilə da­ha ya­xın­dan ta­nış ol­maq im­ka­nı əl­də et­miş­di. C.Na­ğı­ye­va Rəh­mə­ti­nin Nə­vai ya­ra­dı­cı­lı­ğı­na ya­xın­lı­ğı ba­rə­də ya­zır: "Rəh­mə­ti də Nə­vai ki­mi in­sa­nı hər şey­dən uca tut­muş­dur. Əgər Nə­vai­də "Məs­hə­fi-hüs­nün­də gör­düm bis­mil­la­hi­ni" oxu­yu­ruq­sa, Rəh­mə­ti "Məs­hə­fi-hüs­nün­də ol pey­vəs­tə bis­mil­lah­lər" de­yir. Hər iki şair­də za­hid və vaiz­lə­rin tən­qi­di ey­ni­dir. Rəh­mə­ti də Nə­vai ki­mi "Ka­fe­re-eş­qəm be­dəs­təm süb­he­ye mə­deh", "Mə­nəm Al­lah", "Mə­nə Mən­sur ki­mi dar ağa­cı la­zım­dır" de­yir, şə­ra­bı kö­nül açan ne­mət, gö­zə­lin üzü­nü Məş­həf (Qu­ran), xət­tü xa­lı­nı Qu­ran­da­kı e'rab­lar he­sab edir". Rəh­mə­ti­nin qə­zəl­lə­rin­də iş­lət­di­yi "niy əcəb" ("nə əcəb"), "gö­tür­gəc" ("gö­tür­cək") ki­mi cı­ğa­tay söz­lə­ri bir da­ha onun Nə­vai­dən bəh­rə­lən­di­yi­ni gös­tə­rir. Rəh­mə­ti­nin cı­ğa­tay söz­lə­rin­dən da­ha çox is­ti­fa­də et­di­yi "İtlər ilən süb­hə­dək hər ge­cə fər­yad ey­lə­rəm", "Dəhr əs­ba­bi­nə, ey dil, çox də­xi et­mə hə­vəs", "Bə­nim ye­rim fə­na bəh­ri­vü Məc­nun ye­ri sa­hil­dür" şeir­lə­rin­də Nə­vai ru­hu da­ha çox du­yu­lur.

## Yaradıcılığı

## Mənbə
Ənvər Çingizoğlu, Rəhməti Təbrizi, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №6, səh.85-86.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı
Ərdəhan Universiteti

**Ərdəhan Universiteti** () — Türkiyədə universitet

## Xarici əlaqələri
Qafqaz Universitetlər Birliyinin qurucu üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı
Şərhçi

**Şərhçi** — kütləvi informasiya vasitələrində vəzifə. Bu vəzifə daşıyıcısı konkret sahə üzrə şərhlərin müəllifi olur.

## Həmçinin bax
* Jurnalistika
Mişel Adanson

**Mişel Adanson** (; ) — Fransa təbiətçisi və səyyahı.

## Adansonun şərəfinə adlandırılan takson
Adansonun şərəfinə Əməköməcikimilər fəsiləsinə aid  cinsi adlandırılmışdır. Həmin cinsə Afrika və Avstraliyanda olan bir çox bitkilər, o cümlədən də, məşhur Adansonun Afrika səyahətində təsnif etdiyi Afrika baobabı ağacı daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maqadan

**Maqadan** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Maqadan vilayətinin mərkəzi.

## İstinadlar
Saransk

**Saransk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Mordoviya Respublikasının mərkəzi.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Brandmauer

**Brandmauer** (; *Brand* – "yanğın", *Mauer* – "divar") — yanğından mühafizə üçün alovlanmayan materiallardan tikilən pəncərəsiz divar. Yanğının qonşuluqdakı binalara keçməsinə mane olmaq üçün nəzərdə tutulur.

Brandmauer termini başqa mənalarda da işlənə bilər:
***Brandmauer** — açıq hava reklamının növü, binanın brandmauer divarını örtən iriformatlı reklam lövhəsi. Digər adları — *brandmauer pannosu*, *divar lövhəsi*dir.
***Ərazinin brandmauer tikintisi** — qonşu torpaq sahələrindəki tikililərin bir-birinə brandmauer divarı vasitəsilə bitişik tikilməsi.
***Brandmauer** — həmçinin, ingiliscə fayrvol (), "şəbəkələrarası qoruyucu ekran" mənasında işlədilir.

## İstinadlar