open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bəndəbikə kəşənə

**Bəndəbikə kəşənə** (, ) — 15-16 əsrə aid başqırd mədəniyyətinin tarixi və memarlıq abidəsi, Bəndəbikənin məqbərəsi.

Başqırd əfsanəsinə görə, Bəndəbikə müdrikliyi ilə məşhurlaşan qadındır. O, başqırd tayfaları arasındakı çəkişmələrin dayandırılmasını dəstəkləyirdi. Eyni əfsanəyə görə, Bəndəbikə başqırdlarla qazaxlar arasında uzunmüddətli sülhün bərqərar olmasına töhfə vermişdir.

Abidə Niyaz Majitovun rəhbərlik etdiyi arxeoloji ekspedisiya tərəfindən 1968-1969-cu illərdə tədqiq edilmişdir.

Strukturuna görə, məqbərə təməldən 8.7 * 7 m olan düzbucaqdan ibarət idi, divarların yuxarısında səkkizüzlü forması yaranırdı, bina günbəz ilə tamamlanırdı.

Hörgü iki rəngli kərpicdən hazırlanmışdır. Boz fonda qırmızı kərpiclərlə küknar naxışı hazırlanmışdır.

Məqbərənin girişi cənubdan dar qapısı olan 2.25 * 1.86 m ölçülü bir portaldan ibarət idi. Döşəmə kərpicdən hazırlanmışdır. Qəbir əhəng daşları ilə örtülmüşdür. Daş yeşiyin içərisində bir qadının sümükləri tapılmışdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Bəndəbikə kəşənə (məqbərəsi) 
* Bəndəbikə əfsanəsi
* Бәндәбикә менән Ерәнсә сәсән. Киске Өфө. 01.08.11
* Татьяна Зонова.Возвращайся домой, Бэндэбике

## Ədəbiyyat

* Aydar Xusayinovun "Bəndəbikə" və "Erense-sesen" pyesləri
Keyla çayı

**Keyla çayı** () — Estoniyanın şimal-qərbində axan çay. Yurudan cənubda yerləşən Raplamaa vilayətinin Loosalu bataqlığından başlayır və kiçik kənd yeri Keyla-Yola tərəflərdə Fin körfəzinə tökülür. Çayın uzunluğu 111.8 km, hövzəsinin sahəsi 669.3 km²-dir. Keyla, Fin körfəzinin ən uzun çayıdır. Əsas qolları Atla və Maydladır.
Keyla şəlaləsi dənizdən gələn balıqların miqrasiyasına faktiki olaraq maneə olur.

## İstinadlar
Cəlil Kiyekbayev

**Cəlil Kiyekbayev** (; ) — başqırd əsilli SSRİ alimi, türkoloq, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasında elm və ali təhsil təşkilatçısı, professor, yazıçı. SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olan Kiyekbayev başqırd dilçiliyinin, Ural-Altay dilində təhsil verən və Başqırd məktəbinin yaradıcısıdır.

## Həyatı
Cəlil Kiyekbayev 25 oktyabr 1911-ci ildə Başqırdıstanın Qafuri rayonunun Karan-Elga kəndində kəndli ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini Makarovo kəndindəki məktəbdə başa vurdu. Daha sonra Moskva Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun Alman filologiyası fakültəəsini bitirdi. Müəllim kimi fəaliyyət göstərib, müxtəlif orta məktəblərdə və ali məktəblərdə xarici dillərdən dərs demişdir. 1943-1944 illəri arasında Başqırd Nəşriyyat Evində baş redaktor vəzifəsində işləmişdir.

1948-ci ildə "Başqırd ədəbiyyatı dili" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdi və Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda işə başladı. Bu dövrdə SSRİ Elmlər Akademiyasının həmkarı, türkoloq Nikolay Dmitrievin Kiyekbayevin elmi görüşlərinin formalaşmasında rolu olmuşdur. 1951–1968-ci illərdə Başqırd dilçilik kafedrasında, daha sonra Pedaqoji İnstitutda və Başqırdıstan Dövlət Universitetində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1957-ci ildən 1961-ci ilə qədər Başqırd Dövlət Akademik İşlər Akademiyasının prorektoru vəzifəsini icra etdi. 1960-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdi və 1961-ci ildə professor adını aldı.

1966-cı ildə "Müasir başqırd ədəbi dilinin lüğəti və frazeologiyası" fundamental əsərini nəşr etdirmişdir. Monoqrafiyada rus, ərəb, fars və digər dillərdən leksik mənimsəmə məsələlərinə də xüsusi diqqət yetirilmişdir. Elə həmin il tələbələri üçün qrammatika mövzusunda başqa bir kitab nəşr etdi. Bu kitab Başqırdıstan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsi və yaradılan pedaqoji institutların tələbələri üçün ilk dərslik olmuşdur.

1967-ci ildə Moskvada Türk Dilçiliyinə həsr olunmuş simpoziumda Cəlil Kiyekbayev alimləri türk və Ural-Altay dilləri arasındakı əlaqəni sübut edən əsərinin əsas məzmunu ilə tanış etdiyi məruzə ilə çıxış etdi. Qızğın müzakirələrdən sonra elm adamları onun nəticələri ilə razılaşdılar.

Cəlil Kiyekbayev müxtəlif ictimai işlərə başçılıq etmişdir. Asiya və Afrika Xalqlarının Həmrəylik Təşkilatının Sovet üzvü idi.

## Ailəsi
Cəlil Kiyekbayevin üç oğlu İsgəndər, İlyas və Murad və Zuqra adlı bir qızı var. Ən kiçik oğlu sosioloq, beşinci çağırış Dövlət Dumasının üzvü Murad Kiyekbayevdir. Murad Kiyekbayev Başqırdıstanda tanınmış ictimai alimdir. Qızı Zuqra Kiyekbayeva isə pedaqoji elmlər namizədi, M. Akmulla adına Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji Universitetinin pedaqogika kafedrasının dosentidir. Cəlil Kiyekbayev 19 mart 1968-ci ildə Ufada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Зәкиев М. З. Дәртле йыр. Өфө, 1974;
* Сөләймәнов Ә.М. Халыҡ ижадынан һут алып: Жәлил Кейекбаевтың "Туғандар һәм таныштар" романында фольклор башланғыстары. Өфө, 2000;
* Профессор Джалиль Гиниятович Киекбаев и его вклад в развитие Урало-алтайской и тюркской филологии: материалы Междунар. науч.-практ. конф. Уфа, 2011.
* Ученый и писатель Джалиль Гиниятович Киекбаев. Библиография. Уфа. БашГУ, 2011. ISBN 978-5-9613-0167-0.
Tofiq Əhmədov (geofizik)

**Tofiq Əhmədov** () — dağ-mühəndis geofiziki (1969-cu il), geologiya-mineralogiya elmlər doktoru (2007-ci il), professor (2008-ci il).

## Həyatı
1947-ci ildə Dəvəçi (indiki Şabran) rayonunun Güləmli kən­dində anadan olmuşdur. 1964-cü ildə Dəvəçi rayon orta məktəbini gümüş medalla bitirərək, M. Əziz­bəyov adına Neft və Kimya institutuna daxil olub. 1969-cu ildə bu ins­ti­tu­tun geologi-kəşfiyyat fakultəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş və təyinatla institutda saxlanılıb, institutun aspiranturasına daxil olub. 1975-ci ildə dissertasiyanı müdafiə edib, geologiya-mineralogiya elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

## Təhsili və elmi dərəcəsi
dağ-mühəndis geofiziki (1969-cu il), geologiya-mineralogiya elmlər doktoru (2007-ci il), professor (2008-ci il).

## Tədqiqat sahəsi
Seysmik kəşfiyyat məlumatlarının emalı və interpretasiyası, seysmik inversiya.

## Əmək fəaliyyəti
1973 — 75-ci illərdə “Geofiziki kəşfiyyat üsulları” kafedrasında mühəndis, böyük mühəndis vəzifələrində çalışmışdır. 1976 — 77-ci illərdə “Geofiziki kəşfiyyat üsulları” kafedrasının baş elmi işçisi vəzifəsində çalışıb. Bu illər ərzində əvəzçiliklə mühazirələr oxumuş, laboratoriya dərsləri aparmışdır. 1977 — 78-ci illərdə Moskvada, M. Torez adına Xarici Dillər institutunda fransız dili kurslarında oxumuşdur. 1978 — 82-ci illərdə Əlcəzairdə, Milli Karbohidrogenlər institutunda “Geofizika” kafedrasının professoru və kafedra müdiri vəzifələrində çalışıb. 1982 — 83-cü illərdə yenidən M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya institutunun “Geofiziki kəşfiyyat üsulları” kafedrasının baş elmi işçisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1983-cü ildə “Geofiziki kəşfiyyat üsulları” kafedrasının dosenti seçilib. 2008-ci ildə ADNSU-nun “Geofizika” kafedrasının professoru vəzifəsinə seçilmiş və hal-hazırda bu vəzifədə çalışır.
Tartu Hava Limanı

**Tartu Hava Limanı**  — Estoniyanın Tartu şəhərinin mərkəzindən 9,5 km cənub-qərbdə yerləşən hava limanı, Tartu-Vıru magistral yolunun yaxınlığındadır. Ülenurme kəndinə yaxın olduğu üçün **Ülenurme Hava limanı** da adlanır. Burada Finnair aviaşirkətinin Helsinkiyə gündəlik uçuşları var.

## Tarixi
Hava limanı 1946-cı ildə açılmışdır. Yeni terminal binası 1981-ci ildə inşa edildi, elə həmin vaxtı uçuş-enmə zolağı və sürmə zolağı yeniləndi. 2005-ci ildən bəri hava limanı Tallinn Airport Ltd məxsusdur. 2009-cu ildə uçuş-enmə zolağı 1799 m-ə qədər artırıldı. 2009-cu ildə Tartu Hava Limanından sərnişin axını 9 707 nəfərə çatmışdır.

Hava limanının yaxınlığında Estoniya Aviasiya Akademiyası yerləşir ki, onun təlim uçuşları hava limanında uçuş və eniş əməliyyatlarının 90%-nı təşkil edir.

## Aviaşirkətlər və istiqamətlər

## Xarici keçidlər
World Aero Data saytından EETU hava limanı barədə məlumat.
Muuqa limanı

**Muuqa limanı** (, 1993-cü ilə qədər *Novotallinski* () idi) — Estoniyanın şimal-mərkəzi hissəsinin Haryumaa vilayətində, Muuqa körfəzinin sahilində yerləşən ticarət dəniz limanı. Estoniyanın beynəlxalq əhəmiyyətli ən böyük dəniz limanıdır. Maardu şəhərinin inzibati ərazisində yerləşir. Limanın kodu: EE MUU. Tallin limanının bir hissəsidir.

Liman ərazisi 5,242,000 m2 quruda və 7.520.000 m2 su üzərində yerləşir.

Limana girə biləcək gəmilərin maksimal uzunluğu 300 m, eni 48 m, icazə verilən maksimal keçid enişi isə 13,7 m-dir.

Fin körfəzinin bu hissəsindəki naviqasiya şəraiti limanın demək olar ki, il boyu işləməsinə imkan verir.

Dəmir yolu əlaqəsi Muuqa — Narva — Sankt-Peterburq  dəmir yolu şəbəkəsinin xətti vasitəsilə həyata keçirilir.

## Terminalları

* Maye daşıyan yüklər üçün 6 terminal
* 2 çoxçeşid növlü terminal (soyuducu da daxil olmaqla)
* Ro-ro yüklərini idarə etmək üçün terminal və konteyner terminalı
* Meşə məhsulları terminalı
* Taxıl və kənd təsərrüfatı məhsullarının terminalı
* Metal yükboşaltma məntəqəsi terminalı
* Kömür terminalı

## Tutumu

* Qapalı anbarların sahəsi: 151,000 m2
* Anbarlar sahəsi: 670,000 m2
* Soyuducu qurğuları olan anbarların tutumu: 11 500 m2
* Maye daşıyan yüklər üçün anbarların tutumu: 1,100,000 m2
* Elevatorun gücü: 300.000 ton

## Xarici keçidlər

* Limanın rəsmi saytı
Biokibernetika

**Biokibernetika** – Biokibernetika-bütün canlı orqanizmin öyrənilməsi. Kibernetika ideyaları və metodları Biologiya və fiziologiyada özünütənzimləmə proseslərini öyrənmək üçün istifadə olunan elmi bir intizamdır.

Bioloji Kibernetika canlı sistemlərdə informasiyanın idarə edilməsi, saxlanması, emalı və ötürülməsi qanunauyğunluqlarını öyrənir.

Biokibernetikaya həsr olunmuş məqalələr və tədqiqatlar molekulyar Kibernetika, neyrokibernetika və hüceyrə kibernetikası da daxil olmaqla bir çox oxşar adlar altında tapıla bilər. Belə sahələrə canlı orqanizmin öyrənilməsinin müəyyən aspektlərini dəqiqləşdirən fənlər aiddir (məsələn, neyrokibernetika orqanizmlərdə nevroloji modellərin öyrənilməsinə yönəlmişdir). Biokibernetika özü, canlı orqanizmlərdə müxtəlif səviyyələrdə (molekulyar, hüceyrə və s.) idarəetmə proseslərini öyrənir. Fizioloji kibernetika fizioloji informasiyanın toplanması və təhlili, fizioloji proseslərin idarəolunması və təşkili ilə məşğuldur, neyrokibernetika beyində, sinir sistemində idarəetmə proseslərini və idarəedici strukturları tədqiq edir. Tibbi kibernetika isə, əsasən, patoloji proseslərin idarə olunması, diaqnostika və müalicə üçün tibbi informasiyanın toplanması və təhlili üsullarını öyrənir, idarəolunan protez və stimulyatorların işlənib hazırlanması ilə məşğul olur.

## İstinadlar
* Scientific portal on biological cybernetics
* UCLA Biocybernetics Laboratory
Estoniyada ölüm cəzası

**Estoniyada edam cəzası**, 18 Mart 1998-ci ildən Estoniyanın qoşulduğu Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 6 saylı Protokoluna əsasən rəsmi şəkildə qadağan edildi. Ondan öncə 1920-ci ildən 1992-ci ilə qədər Estoniyada edam hökmləri tətbiq edilirdi.

## Tarixi
1935-ci ildən və Estoniya 1940-cı ildə SSRİ tərkibinə daxil olana qədər Estoniya Respublikasında cinayət qanunvericiliyində nəzərdə tutulan cəzalar arasında ölüm hökmü də var idi. Ölüm cəzasına məhkum edilmiş cinayətkarlar özlərini zəhərləyərək intihar yolu və ya dara çəkmə yolu ilə ölümlərini seçə bilərdilər.

Hərbi tribunal məhkumu güllələmə yolu ilə edam qərarını verə bilərdi. Belə hallarda, hökmü səkkiz nəfərdən ibarət silahlı komanda yerinə yetirirdi.

1940-cı ildən ölüm hökmləri Estoniya SSR Cinayət Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq tətbiq olunurdu. 1970-cü ilə qədər edam cəzasına məhkum olunanların hamısı Tallindəki xüsusi kamerada saxlanılırdı. Daha sonra Estoniyada ölümə məhkum olanlarının hökmlərini SSRİ-nin digər şəhərlərində də icra edilməsi başlandı. 11 sentyabr 1991-ci ildə ölkədə sonuncu dəfə ölüm hökmü qərarı icra olundu, beləki qətldə günahlandırılan Reyn Orusta ənsəsinə atəş olunaraq edam edildi.

## Müzakirələr
Ölüm cəzası Estoniya cinayət qanunvericiliyində 1998-ci ilə qədər qalmışdır,  lakin Estoniya Respublikasının gələcək Avropa inteqrasiyasını dəstəkləyən siyasi elita 1990-cı illərin əvvəllərində ağır cinayətlərin nisbətinin artmasına baxmayaraq ölüm hökmünün ləğvi və onun ömürlük həbs cəzası ilə əvəzlənməsini dəstəkləyirdi. 13 yanvar 1997-ci ildə Estoniya Parlamenti edam cəzasını qadağan edən Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 6 saylı Protokoluna üzv olma layihəsinin ratifikasiyasını müzakirə etməyə başladı.

2015-ci ildə Estoniya Kilsələri Şurası bir araşdırma apardı və 15 yaşdan 74 yaşa qədər olan 1002 nəfərdən təxminən 70%-ı xüsusilə ağır cinayətlər üçün edam cəzasının bərpasını dəstəklədiyini müəyyən etdi.

## İstinadlar
İlon Vikland

**İlon Vikland** (çox vaxt **İlun Vikland** kimi də qeyd olunur; ; doğulduğda adı *Mayre-İlon Pyaebo*  idi; ) — Estoniya mənşəli İsveç rəssamı, illüstrasiya və animasiya janrlarında çəkirdi, Astrid Lindqrenin kitablarının daimi rəssamı.

## Həyatı
5 fevral 1930-cu ildə Estoniyanın Tartu şəhərində mülki mühəndis Maks Pyaebo və Pallas sənət məktəbinin məzunu rəssam Vida Pyaebo-Yusenin ailəsində anadan olmuşdur. İlon uşaqlığını Haapsaluda keçirtmişdir, məktəbə Tallində getdi, lakin 1939–1944-cü illərdə Estoniya SSRİ-yə daxil olduqdan sonra nənəsi ilə birlikdə yaşamaq üçün Haapsaluya gəlmişdir və burada 1 saylı ibtidai məktəbdə təhsil alırdı, 1944-cü ildə isə Qırmızı Ordunun yaxınlaşmasıyla artan qaçqınlar axınına qoşularaq İsveçə çatdı.

İsveçdə İlon Vikland müharibədən əvvəl Estoniyadan köçmüş və Stokholmda sənətçi kimi işləyən xalası ilə birlikdə yaşayırdı. Ilon onun izi ilə getdi və sənət məktəbinə qəbul oldu. İyirmi yaşında İlon, Raben & Shegren Nəşriyyat Evində Astrid Lindqren ilə tanış oldu, yazıçı onun işlərini bəyəndə və beləcə aralarında uzun işbirliyi başladı. İlon Viklandın rəsmi olaraq şəkillərlə təsvir etdiyi ilk kitab Lindqrenin 1954-cü ildə yazılmış "Mio, mənim Mio" adlı kitabı oldu.

1951-ci ildə İlon dənizçi ilə evləndi; ailədə dörd qız dünyaya gəldi. Vikland hazırda Stokholmda yaşayır.

## Xatirəsi
* 2007-ci ildə Tammerraamat nəşriyyatı eston yazıçısı Enno Tammerin "İlona Viklandın dünyası" adlı kitabını nəşr etdi.
* 1 iyul 2009-cu il tarixində Haapsalu şəhərinin regional muzeyində İlon Viklanda həsr olunmuş "İlona möcüzələr ölkəsində" adlı tematik mərkəzi açıldı.

## Mükafatları
* 2001-ci ildə üçüncü dərəcəli Ağ Ulduz ordeni ilə təltif edilmişdir.
* 2002-ci ildə İsveç Mədəniyyətində görkəmli xidmətlərinə görə İllis kvorum adlı Qızıl Medala layiq görüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İlona Viklandın rəsmləri, onlayn mağaza
* Выставка картин Илон Викланд в Картинной галерее г. Красноармейска Московской обл.
Turda dərəsi

**Turda dərəsi** (, ) ― Rumıniyanın Transilvaniya bölgəsində yerləşən dərə. Kluj-Napoka şəhərindən 15 km cənub-şərqdə, Turda şəhərindən isə 6 km qərbdədir. Turda dərəsi qorunan təbiət ərazisidir.  

## Coğrafiyası
Kanyon formalı bu dərə yura yaşlı əhəng daşlarınındağ süxurlarının  eroziyası nəticəsində formalaşmışdır. Dərədə əsas çay Haştade çayıdır. Dərə uzunluğu 2,9 km-dir. Dərə divarlarının hündürlüyü bəzən 200-300 metr arasında dəyişir. Tura dərəsinin ümumi sahəsi 324 hektardır. Turda dərəsində Rumıniyanın ən zəngin və əsrarəngiz karst landşaftı formalaşıb. Bu bölgə həm də zəngin bitki və heyvanat aləminə malikdir. Bəzi növlər nəsli kəsilmək üzərdir. Məsələn yabanı sarımsaq və bir neçə qartal növü. Ərazi neolit dövründən insan məskəni olmuşdur.

## Florası
Qoruq ərazisində 1000 dən çox bitki növünə rast gəlinir. Bunlardan Allium obliquum , Dianthus integraripetalus , Viola jobi və s. misal göstərmək olar.

## Faunası
67 quş növü var. Kəpənəklər (Eublema, Heterogynis, Dysauxes, Phsybalopterix və s.) geniş yayılıb. Balıq və amfibiyara da üstünlük təşkil edir. Məməli heyvanlardan tülkü, gəlincik, dələ, çöl donuzu və s. misal göstərmək olar. 

## Mağaraları
Qoruq ərazisində 60 yaxın mağara mövcuddur. Mağaraların hamısı kiçik ölçüdədir. Ən böyüyünün uzunluğu 120 metrdir.

## Görməli yerləri
Turda dərəsi yaxınlığında digər iki kanoyon yerləşir: Cheile Turului və Cheile Borzești. Həmçinin ərazidə populyar olan *Ciucaș* şəlaləsi burada yerləşir. Turda dərəsi Rumıniyanda qayaya dırmanma idmanı həvəskarlarının sevimli yeridir. Bölgə 1938-ci ildən qorunan ərazi elan edilmişdir. Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyinin IV katerqoriyasına daxildir.

## İstinadlar
Nera-Beuşnitsa Milli Parkı

**Nera-Beuşnitsa Milli Parkı** ( ) - Rumıniyanın qərbində, Karaş-Severin judetstində yerləşən milli park. Park eyni adlı dərə ərazisində yaradılıb. Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyinin II kateqoriyasına daxildir.

## Ümumi məlumat
Milli park ölkənin cənub-qərb sərhəddində, Anina dağından cənubda yerləşir. Qoruq Nera çayının orta axarlarını, Bey çayının isə yuxarı axarlarını əhatə edir. 6 mart 2000-ci ildə ərazi milli park elan edilmişdir. Parkın ümumi sahəsi 36,758 hektardır. Ərazi dağlıq relyefi ilə seçilir (dağ zirvərələri, sirklər, yarğanlar, mağaralar, dərələr, kanyonlar və şəlalələr). Milli parkda müxtəlif fauna və flora nümunələri qorunur və onlardan bəziləri nadir və endemik hesab olunur. Park ərazisinə Nera-Beuşnitsa, Juara dərələri, Buqar, Nerey şəlalələri daxildir. Park ərazisinin hündürlüyü 200-1116 metr arasında dəyişir. Əsas çay dərəsinin uzunluğu 22&nbsp;km-dir.

Ərazinin iqlimi mülayim-kontinentaldır. Qışı mülayim, yayı isə isti keçir. Temperatur amplitudu aşağıdır. Yağıntı miqadarı yüksəkdir. Yay ayarında aralıq dənizi iqlimi təsiri altında olur.

Nera çayı onlarca kiçik qollara malikdir. Çay dərəsi boyu mağaralara, karst göllərinə rast gəlmək mümkündür. Ölçüləri çox böyük deyil. Ən mənzərəli karst gölləri *Ochiul Beiului*  və *Lacul Draculuiadır.*

Qorunan ərazidə olan fauna və flora özündə avropa, orta avropa və avrasiya elementlərini birləşdirir. Meşə örtüyü əsasən ağac və kollardan ibarətdir: yay palıdı, vələs, meşə fıstığı, adi göyrüş, avstriya palıdı, giləmeyvəli qaraçöhrə və s.

Məməli heyvanları: qonur ayı, maral, avropa cüyürü, çöl donuzu, canavar, tülkü və.

## Xarici keçid

* infocheilenerei.ro - Cheile Nerei-Beuşniţa National Park

## İstinadlar
Lonjşenal

**Lonjşenal** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Qran-Lem kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dyu-Pen. 

INSEE kodu — 38213. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 428 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 489  ilə 671 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 450 km cənub-şərqdə, Lion 55 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 40 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:450
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:373
  bar:1968 from:0 till:382
  bar:1975 from:0 till:384
  bar:1982 from:0 till:385
  bar:1990 from:0 till:417
  bar:1999 from:0 till:428


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lonjşenal haqqında ümumi məlumat
"Balta Mika" Milli Parkı

"**Balta Mika Braile"** (*Parcul Natural Balta Mică a Brăilei*) — Rumıniyanın cənub-şərqində milli park. Milli park Breila judetsi ərazisində yerləşir. Əsasən su-bataqlıq əraziləri əhatə edir. Sahəsi 17 529 hektar olan bu qoruq Dunay çayının iki kiçik qolu arasındadır. Dunayın mənsəbindən 62 km qərbdədir. Jurjen və Vadu-Ouy kənləri yaxınlığındadır. "Balta" adlı bu ərazidə 7 ada, 52 kiçik göl var. Milli park Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyinin V kateqoriyasına daxildir.

## Ümumi məlumat
Ərazidə yerləşən əsas coğrafi obyeklər Braile düzənliyi, Böyük Braile adası və Kiçik Braile adasıdır. 12 mart 2000-ci ildə ərazi milli park elan edilmişdir. Əsasən su-bataqlıq landşafı, eləcə də su quşlarının qorunması üçün yaradılıb. Kommunist rejimi olan zaman bu ərazi kənd təsərrüfatı məqsədilə istifadə olunurdu. Ancaq bölgənin torpaqları heç də kənd təsərrüfatı üçün əlverişli deyildi. Uzun müddət ərzində bu ərazilər polder halına gətirilmişdir. Ümumi ərazinin 94,6% və ya 681,3 km² qurudulmuş və əkin üçün istifadə edilmişdir. Bu prosesdə əsasən mühəndisləri əsas rol oynamış və hidroloqların, limnoloqların və ixtioloqların rəyi nəzərə alınmamışdır.

Uzun sürən təsərrüfat işləri nəticəsində yerli qovaq və söyüd ağaclarını daha tez bitən avro-amerika növləri əvəz etmişdir. Bu ağaclardan əsasən sellüloza istehsalı üçün istifadə olunurdu. Sonrakı illərdə müəyyən olunmuşdur ki, bu ağaclar çay sahillərini yaxşı qoruya bilmir və ərazilər su altında qalırdılar. Bioloqların rəyi əsasında kanada növü olan bu ağacları tədricən yerli qovaq və söyüd ağacları ilə əvəz etdilər. 2015-ci ildə parkın 6000 hektarlıq ərazisi meşə örtüyü ilə örtülmüş idi.

## İstinadlar
Konzum

**Konzum**  — Xorvatiyanın ən böyük pərakəndə satış şirkəti. Şirkət hər gün 650 mindən çox insanın alış-veriş etdiyi 700 supermarket şəbəkəsinə (ərzaq və məişət əşyaları) malikdir. Şirkət eyni zamanda Bosniya və Herseqovinada və Serbiyada pərakəndə satış şəbəkələrinə sahibdir. Bundan əlavə şirkət 72 aptek şəbəkəsinə və KOZMO markası altında fəaliyyət göstərən 1 aptek atomatına malikdir. Pərakəndə satışdan əlavə, Konzum ərzaq və məişət məhsulları istehsal edir və supermarketlərdə «K Plus» markası ilə aşağı qiymət seqmentində satır.
## Quruluşu və göstəriciləri
Konzum Xorvatiyanın ən böyük özəl şirkəti Agrokorun bir törəməsidir. Konzum Zaqreb Birjasında müstəqil bir siyahıya sahibdir və əsas CROBEX Xorvat birjasına daxil olan 25 şirkətdən biridir. Qərargahı Zaqrebdə yerləşir. İşçilərin ümumi sayı 12 min nəfərdir.

2011-ci ildə şirkətin maliyyə göstəriciləri belə olmuşdur: cəmi gəlir - 13,359 milyard Xorvatiya kunası (1.83 milyard avro), xərcləri - 12.913 milyard kuna (1.77 milyard avro), əməliyyat mənfəəti - 446 milyon kuna (61 milyon avro), xalis mənfəət - 345 milyon kuna (47 milyon avro). Şirkət ölkənin pərakəndə bazarının 30% -dən çoxunu tutur. Halbuki digər bazar oyunçularının hər birinin payı isə 10% -i keçmir.
## Tarixi
İlk Konzum mağazası 1957-ci ildə Zaqrebdə açıldı (1995-ci ilə qədər mağazalar Unikonzum adlanırdı). 1994-cü ildə Konzum Aqrokor şirkətlər qrupunun törəmə şirkəti olur. 2002-ci ildə Xorvat pərakəndə Alastor şirkəti ilə anlaşmanı tamamlayır, bundan sonra milli bazarda mübahisəsiz lider olur. 2003-cü ildə şirkət səhmlərlə Zaqreb Birjasına daxil olur.
## Coğrafiyası
Konzum supermarketləri Xorvatiya, Bosniya və Herseqovina və Serbiyada yerləşir. Xorvatiyada mağazalar Konzum (supermarket), Konzum Maxi və Super Konzum (hipermarket) markaları altında, Bosniya və Herseqovinada Velpro markası altında (bu markanın bir sıra mağazaları Xorvatiya və Serbiyada da var), Serbiyada isə  Idea markası altında fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Qvozdansko qəsri

**Qvozdansko qəsri** — Dvor və Qlina şəhərləri arasındaki Qvozdansko kəndində yerləşən qəsr, Erin qəsrinin yaxınınlığındadır, mərkəzi Xorvatiyanın Sisak-Moslavina jupaniyasına (bölgə) aid olunur.

## Tarixi
Qvozdansko qəsri XV əsrin ikinci yarısında, xorvat zadəgan ailəsi Zrinskilərin dağ hüquqları sayəsində inşa edilmişdir. Qalanın adı ilk dəfə 1488-ci ildə qeyd olunmuşdur. III Nikola Zrinski və onun oğlu IV Nikola Zrinski tez-tez mədən və sikkə evini ziyarət etmək üçün Qvozdanskoya gəlirdilər.

Türklər Qvozdansko qəsrini ələ keçirmək üçün bir neçə dəfə cəhd etmişdilər. 1561-ci ildə Malkoç bəy, 1574-cü ildə Fərhad bəy və 1576-cı ildə Qapıcı paşa tərəfindən edilən yürüyüşlər ən böyük üç zəbt cəhdlərdən hesab olunur. Ferhat Pasha Sokoloviçin 1577-ci il 3 oktyabr-13 yanvar 1578-ci il tarixlərində 10 min əsgərlə etdiyi son mühasirəsi daha yaxşı hazırlanmışdır. Qəsrin bu mühasirəsi osmanlıların qələbəsi ilə başa çatdı. Qvozdanskoda Osmanlı hakimiyyəti 1718-ci ilə qədər davam etdi.

## İstinadlar
Lyft

**Lyft** — istifadəçilərə veb sayt və ya mobil tətbiqetmə vasitəsi ilə xidmətlə işləyən sürücüləri tapmağa və uyğun qiymətə səyahət etmək imkanı təqdim edən şirkət. 2012-ci ildən bəri "Sizin avtomobilli dostunuz" sloqanından istifadə etməkdədir. Şirkət məlumatlarına görə, Lyft xidməti ənənəvi taksilərdən 30% daha az xərclə avtomobil ilə səyahət etmək imkanı verir. Lyft ilə işləyən sürücülər avtomobillərini tampon üzərində çəhrayı bığ şəklində kürklü maskotla qeyd edirlər.

2014-cü ilin aprel ayından etibarən Lyft şirkəti, San-Fransisko, Los-Anceles, San-Dieqo, Sakramento, Sitl, Çikaqo, Nyu-York, Vaşinqton, Boston, Denver, Dallas, Atlanta , Baltimor, Finiks, Minneapolis, Sent-Luiz, İndianapolis, Pittsburq kimi böyük şəhərlər də daxil olmaqla ABŞ-nin 60 şəhərində xidmət göstərir.
## İcmal
İstifadəçilər Lyft mobil tətbiqini smartfonlarına yükləməli, qeydiyyatdan keçməli, etibarlı bir telefon nömrəsi və bir ödəmə forması (kredit kartı, Lyft hədiyyə kartı və ya Apple Pay, Google Wallet və ya PayPal hesabı) daxil etməlidirlər. Səfər başa çatdıqdan sonra ödəniş mənbəyindən vəsait çıxılır.
### Avtomobil gedişləri
Hesabları yaradıldıqdan sonra, sərnişinlər yaxınlıqdakı bir sürücünü çağıra bilər. Sifariş sürücü tərəfindən qəbul edildikdən sonra tətbiqdə sürücünün adı, keçmiş sərnişinlərin reytinqləri, sürücünün və avtomobilin şəkilləri göstərilir. Həmçinin, sərnişinlər səyahət zamanı profillərinə şəxsi məlumatlar əlavə edə bilərlər. Gediş başa çatdıqdan sonra istər nəğdi istər seçilmiş ödəniş mənbəyi istifadə olunaraq ödəniş edilə bilər.
### Skuterlər
Lyft skuterlərinin kilidini açmaq üçün 1 ABŞ dolları və hər əlavə dəqiqə gediş üçün 15 sent tələb olunur.
### Sürücü tələbləri
*Sürücülər Nəqliyyat Vasitələri İdarəsi, ABŞ-da cinsi hüquq pozuntularının qeydiyyatı və kadr tipli cinayət mənşəli yoxlamalar daxil olmaqla arxa plan yoxlamasından keçməlidirlər. Qeydiyyatda cinayət yer alan sürücülərə taksi sürücülüyü qadağandır. Əlavə olaraq, 7 ildən sonra bütün cinayətlər silinir.
*Sürücülər 21 və daha yuxarı olmalı və bir ildən çox sürücülük vəsiqəsi almış olmalıdırlar.
*Lyft, sıfır tolerant bir dərman və alkoqol siyasətinə malikdir.

### Reytinq
Gediş başa çatdıqdan sonra sürücülərə və sərnişinlərə bir-birlərindən beş ulduz miqyasında qiymətləndirmə imkanı verilir. Bir sərnişin tərəfindən aşağı reytinqi olan hər hansı bir sürücü yenidən həmin sərnişinlə uyğunlaşmayacaqdır. Lyft, sərnişinlərin reytinqlərini bilməsinə imkan vermir. Reytinqlər həm sürücülərin, həm də şəbəkədəki sərnişinlərin nüfuzlarını müəyyənləşdirir.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Uber
Trakiya və Makedoniya xalq incəsənət və etnoloji muzeyi

220px|thumb|Villa Modiano

Trakiya və Makedonya xalq incəsənət və etnoloji muzeyi Salonikidə, Mərkəzi Makedoniyada, Yunanıstanda yerləşir. 1973-cü ildə Makedon Təhsil Assosiasiyası tərəfindən muzeyin əsası qoyuldu. Muzey Köhnə Hökumət Evi və ya digər adı ilə bankir Ceykob Modiano üçün 1906-cı ildə yəhudi memar Eli Modiano tərəfindən dəniz sahilində 5 hektarlıq ərazidə tikilmiş Modiano Villasında yerləşir. Bina 4 mərtəbədən ibarətdir. Bu 4 mərtəbəni zirzəmi, 2 orta mərtəbə və çardaq təşkil edir. Memarlıq baxımından modern üslubun güclü təsir etdiyi eklektik quruluşa malikdir. Xüsusilə təsirli olan dəniz mənzərəsi olan 2 ədəd eyvandır.

Muzey Makedoniya və Trakiya şəhərlərində ənənəvi mədəniyyətin qalıqlarını toplayır, tədqiq edir və öyrənir, daha sonra isə müvəqqəti olaraq sərgilərdə ictimaiyyətə təqdim edir. Muzeyin kolleksiyaları təqribən 15000 əşyadan ibarətdir (toxunmuş tekstillər, naxışlar, yerli geyimlər, alətlər, silahlar, məişət əşyaları, musiqi alətləri və ağac oyma nümunələri və metal emalı avadanlıqları). Həmçinin, xüsusi kitabxanası, foto arxivi, qeyd kitabxanası və səs kitabxanası var. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Makedoniya muzeyləri
*Yunan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi
*travelthessaloniki.com
*www.hri.org
Meyxanə

**Meyxanə** () — Türkiyədə asudə vaxtı spirtli içkilər qəbul etmək üçün ənənəvi içkixana.
## Etimolgiya

*Meyhane* sözü türk dilinə farscadan gəlmişdir. Mürəkkəb sözdür. *Mey* şərab mənası, *Hane* isə ev, yer mənası verən 2 sözdən əmələ gəlmişdir. Meyhane sözünün bir çox sinonimi də köhnə dildə işlənmişdir. Bu səbəblə *harâbât*, *humhane*, *hâne-i hammâr*,  *der-i mugan*, *sahn-ı harâbât*, *bezm-i harâbat* sözləri də meyhane sözünü əvəz edir və sinonim kimi istifadə olunur.

Şeir və ədəbiyyat tarixində meyxanəlar mistik mənasında da istifadə olunurdu. Meyxanə, mistisizm mənasında şeyxin mistikasıdır. Şərab sevginin şərabı kimi nəzərdə tutulurdu. Qeyri-dini ədəbiyyatda isə meyxanə, sözün əsl mənasında, içki içənlər və şərab içənlərin oturub-içdikləri, söhbət etdikləri, yəni toplandıqları bir məkandır.

Qədim mətnlərdə və şeirlərdə meyxanədə içmə qaydaları və adətləri haqqında saysız-hesabsız məlumatlar mövcuddur. Meyxanədə bir şüşə qab, qızıl gümüş və ya metal qab olan sağar və ya şüşə qablarda içmək haqqında bir çox məlumatlar var.

Osmanlıların meyxanə mədəniyyətləri arasında çəng çalmaq və ənənəsinə də rast gəlinir. Çəngilərin hazırladığı oyunun adı isə çəngi arağıdır.
## Tarixçə
thumb|Meyxanədə arabesk musiqi ifaçıları
İkimərtəbəli meyxanələrdə, üst qatda adətən ayrıca kabinetlər yer alır.

Şərab içmə mədəniyyəti Bizansdan türklərə miras qalmışdır. Hətta Konstantinopolun süqutundan 100 il sonra, meyxanələrin yerləşdiyi Qalata əhalisi əsasən qeyri-müsəlmanlardan ibarət olmuşdur. Meyxanə termini XV, XVI əsrin əvvəllərində tətbiq olunmağa başlanmışdır. Əvvəlcə spirtli içkiləri qadağan edən II Səlim, 1573-cü ildə müsəlman məhəllələrində meyxanə açmağı qadağan edənə qədər spirt istifadəsinə ciddi məhdudiyyətlər tətbiq edilməmişdir. Mübahisəli siyasət 1576-cı ildə müsəlman olmayan məhəllələrdə meyxanələrin açılmasına icazə verən və 1583-cü ildə spirtli içkiləri tamamilə qadağan etməyə çalışan III Murad tərəfindən davam etdirildi. I Əhməd, IV Murad, III Səlim tərəfindən də müxtəlif qadağalar tətbiq edilmişdir.

XX əsrin əvvəllərində Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı Atatürkçülər nəzarət altındakı ərazidə alkoqol qəbulunu qadağan etdi. Qadağa çox sərt olmasa da, müharibənin sonu ilə ləğv olunsa da, sultanların hakimiyyəti altında sağ qalmaqla ənənəvi meyxanələr Türkiyə Cümhuriyyətinin yaranması ilə yox olmağa başladı.

1960-cı illərdə meyxanələrdə ilk növbədə arabesk üslubunda musiqi ifa edən radiostansiyalarda pikaplar meydana çıxdı.

Alkoqolun qiymətinin artması ilə əlaqədar olaraq meyxanələr tədricən dostluq görüşləri yerlərindən yaxşı yeməyin biliciləri üçün yerlərə çevrildi. XX-XXI əsrlərin ortalarında, meyxanələr "ağ yaxalılar" tərəfindən də populyarlıq qazandı.
## İstinadlar
Semenik Milli Parkı

**Semenik Milli Parkı - Karaşul dərəsi** () - Rumıniyanın cənub-qərbində qorunan ərazi - milli park. Park ölkənin Karaş-Severin judetsində yerləşir. Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyinin II kateqoriyasın daxildir.

## Ümumi məlumat
Milli park Anina və Semeniç dağlarında yerləşir. Hər iki dağ Banat silsiləsinə daxildir. Sahəsi 36,214 hektardır. Ərazi tipik karst və meşə landşaftına malikdir. Bəzi ağacların yaşı 300-dən çoxdur. Avropanın qədim meşə sahələrindən birdir. Milli park daxilində *Cheile Carasului, Izvoarele Carasului* qoruqları fəaliyyət göstərir.

Karaşul dərəsi ölkənin ən uzun və ən gözəl çay dərələrindən biridir. Zəngin flora və faunası, eləcə də çoxlu karst mağaraları ilə diqqəti cəlb edir. Bəzi yerlədə çay dərəsinin divarları çox dikdir. Əhəng daşlarından ibarət olan bu divarlara yerli əhali  „kesseln“ adlandırır. Çay dərəsinin sağ sahilində orta əsrlərə aid Qrat qəsrinin (1230) qalıqları yerləşir. Bölgənin ən gözəl mağaralarından biri Komarnik mağarasıdır. Mağara daxilində müxtəlif ölçülü stallaktitlər və stalaqmitlər mövcuddur.

Milli park ərazisində 20 arxeoloji qazıntı ərazisi var. 1955-ci ildə Karaşul dərəsində 800 hektarlıq ərazi qoruq elan edilmişdir. 1973-cü ildə bura Nerakvelen meşə ərazisi də əalavə olundu. 1991-ci ildə mağaralar da qorunan təbiət abidələri elan edildi.

Milli parkda 1200 bitki növü qeydə alınib: iritozluqlu palıd, tikanlı bigəvər, qaytarma, zəyrək və s. Ərazidə 690 heyvan növü var. Onlardan 29 növü onurğasızlardı. 45 növ isə nadir hesab olunur. Mağaralarda 16 növ yarasa yaşayır.

## İstinadlar
Milyon qızılgül

"**Milyon qızılgül**" - (lat. -  **Dāvāja Māriņa meitenei mūžiņu,** *Mari qıza həyat verdi*) latviyalı bəstəkar Raimonds Pauls tərəfindən bəstələnmiş musiqi əsəri. Əsər SSRİ-də yaransa da, dünyanın bir çox ölkəsində yerli dillərdə oxunmuşdur.

## Tarixi

Sözləri latviyalı şair Leons Briedisə və musiqisi bəstəkar Raimonds Paulsa aid olan "*Dāvāja Māriņa meitenei mūžiņu" (Azərbaycan dilinə tərcüməsi: Mara qıza həyat verdi)* əsəri ilk dəfə 1981-ci ildə "Mikrofona aptauja" proqramında Ayya Kukule və Liqa Kreicberq tərəfindən səsləndirilmiş və həmin il qalib seçilmişdir. Paulsun ən məşhur əsərlərindən birinə çevrilən əsər, 1982-ci ildə şair Andrey Voznesenskinin sözləri ilə Alla Puqaçova tərəfindən oxunmuş və bu hali ilə bütün Sovet məkanında, daha sonra isə bütün dünyada məşhurlaşmışdır. Məhz bu səbəbdən də, əsər daha çox "**Milyon qızılgül**" (rus: *Миллион алых роз*) adı ilə tanınmışdır.

Əsərin orijinal latış dilindəki versiyasında qız uşağına xoşbəxtliyi verməyi unudan anadan bəhs edərkən, rus versiyasında isə aktrisaya aşiq olmuş rəssamdan (Niko Pirosmani) bəhs edilir.

## Digər dillərdəki versiyalar (Kover)

* 1984: Fin müğənni Vera Telenius (Fin dilində "**Miljoona ruusua**")
* 1984: Fin müğənni Katri Helena ("**Miljoona ruusua**")
* 1984: Fin müğənni Pirjo Suojanen ("**Miljoona ruusua**")
* 1984: Macar müğənni Kata Csongrádi ("**Millió rózsaszál**")
* 1987: Fin/isveçli müğənni Arja Saijonmaa ( Lars Huldén sözlər ilə isveç dilində "**Miljoner rosor**")
* 1988: Finlandiyalı Santa Lucia qrupu ("**Miljoona ruusua**")
* 1997: Korealı müğənni Shim Soobong ("**백만송이 장미**", "**Baegmansong-i Jangmi**")
* 1997: Rus müğənni Sergei Dikiy ("**Million alykh roz**")
* 2001: Latış/alman müğənni Larisa Mondrusa ("**Dāvāja Māriņa meitenei mūžiņu**")
* 2003: Rus/isveçli müğənni Elena Ermanova ("**Million alykh roz**")
* 2006: Fin müğənni Eero Aven ("**Miljoona ruusua**")
* 2006: Vyetnamlı müğənni Gia Huy ("**Triệu Đoá Hoa Hồng**")
* 2008: Iranlı müğənni Farzaneh ("**Gole Roz**")
* 2009: Polşalı müğənni Magda Niewińska ("**Milion Białych Róż**")
* 2013: Ukraynalı müğənni Ani Lorak ("**Million alykh roz**")
* 2014: Vyetnamlı müğənni Hong Nhung ("**Triệu Đoá Hoa Hồng**")
* Yapon müğənni Tokiko Kato ("**百万本のバラ**", "**Hyaku-man-bon no bara**")
* 2019: Yapon müğənni Kiyoshi Hikawa ("**百万本のバラ**", "**Hyaku-man-bon no bara**")  (*Shin - Enka Meikyoku Collection 9: Daijôbu/Mogami no Sendô*)
* Latviyalı "Cosmos" qrupu ("**Million alykh roz**")
* Fin müğənni Matti ja Teppo ("**Miljoona ruusua**")
* 2018: Egor Kreed (**Million alykh roz**")

## İstinadlar
Davudpaşa—YTÜ (İstanbul metropoliteni)

**Davudpaşa—YTÜ metrostansiyası** () — İstanbul metropoliteninin M1 xəttində yerləşən yerüstü stansiya. 31 yanvar 1994-cü ildə istifadəyə açılmışdır.

Metrostansiyaya *41AT, 85C, 92C* nörməli avtobuslarla gəlmək mümkündür.

Həmçinin, metrostansiya əsasən Ulduz Texniki Universitetinə nəqliyyat üçün geniş istifadə olunur.
## Fəaliyyət
### Yerləşməsi

### İstiqamətlər



## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Davudpaşa—YTÜ metrostansiyası video materiallar
Avropada İkinci dünya müharibəsinin sonu

**Avropada İkinci dünya müharibəsinin sonu** - İkinci Dünya müharibəsinin Avropa teatrının başa çatması ilə əlaqəli hadisələr. 1945-ci ilin aprel-may aylarında baş verib.

## Almaniyanın təslim olması
Aprelin 30-da Adolf Hitlerin öz bunkerində intiharından sonra Almaniyanın siyasi və hərbi baxımdan təslim aktını necə imzalayacağı ətrafında qeyri-müəyyənlik yaranmışdı. Hitler özünün donanma admiralı və qatı nasist Karl Dönitsi hələ ölümündən əvvəl öz varisi elan etmişdi. O çox tez bir zamanda silahlı qüvvələrin baş qərargah rəisi Alfred Jodlu Almaniyanın təslim şərtləri barədə danışıqlar aparmaq üçün ABŞ qüvvələrinin komandanı general Dvayt Eyzenhaverlə görüşə göndərmişdi. Almanlar ümid edirdi ki, bu danışıqlar əhalinin və ordunun mümkün qədər çox hissəsini sovet hücumundan xilas etməyə imkan verəcək, hətta Birləşmiş Ştatları, Britaniya və Fransanı etibar etmədikləri Sovet İttifaqına qarşı qoya biləcək. Dönitz düşünürdü ki, Qərb Müttəfiqləri razı olsalar, Almaniya Sovet İttifaqına qarşı müharibəni davam etdirə bilərdi. Eyzenhaver bu təklifdəki fəndi duymuş və Jodlun təslim aktını qeyd-şərtsiz imzalamasında israr etmişdi. Mayın 7-də “Hərbi təslim aktını” və saat 11:01-dən qüvvədə olacaq atəşkəs razılaşması imzalanmışdı. Bu, Mərkəzi Avropa vaxtı ilə artıq mayın 8-i olurdu.

Lakin Müttəfiqlər qərara gəlmişdilər ki, feldmarşal Vilhelm Keiteldən başqa hər hansı bir şəxslə imzalanmış təslim aktı lazımi legitimliyə malik olmayacaq. Mayın 8-də Keitel sovet marşalı Georgi Jukovla və Müttəfiqlərin kiçik bir nümayəndə heyəti ilə təslim sənədini imzalamaq üçün Berlin yaxınlığındakı Karlşorst qəsəbəsinə yollanmışdı. Lakin Keytel razılaşmaya kiçik bir düzəlişin edilməsini istəyirdi. O deyirdi ki, bütün alman əsgərlərin atəşkəsdən xəbər tutması üçün 12 saat vaxt lazımdır.

Jukov nəhayət Keytelə zabit sözü vermiş, amma belə bir bəndin razılaşmaya əlavə edilməsinə qarşı çıxmışdı. Lakin bütün hallarda bu ləngimə sənədin mayın 9-da imzalanmasına səbəb oldu. Məhz buna görə də rusiyalılar Qələbə Gününü mayın 9-da qeyd edirlər.

## İstinadlar
Brodosplit

**Brodosplit**  — Xorvatiyanın ən böyük gəmiqayırma zavodu. Zavod Split şəhəri yaxınlığında, Maryan yarımadasının şimal sahilində, Supaval körfəzində yerləşir.
## Tarixi

Şirkət 1922-ci ildə ərazidəki bir neçə gəmiqayırma müəssisəsinin birləşməsi ilə qurulur. 1932-ci ildən bəri indiki yerində yerləşir. 20-ci əsrin ikinci yarısında şirkət sürətlə genişlənməyə başlayır, bunun nəticəsində Xorvatiyanın ən böyük gəmiqayırma zavodlarından birinə çevrilir.

Brodosplit 2013-cü ilə qədər əsas səhmdarı Xorvatiya hökuməti olduğu bir səhmdar cəmiyyət idi. Əsas fəaliyyət beynəlxalq bazar üçün geniş çeşidli gəmilərin dizaynı və qurulmasıdır. 2013-cü ildə şirkət özəlləşdirildi, yeni sahibi kütləvi yenidən qurulma və optimallaşdırmaya başlayan Xorvatiyanın DIV şirkəti oldu. Nəticədə işçilərin sayı 4000 nəfərdən 2300 nəfərə endirildi.
## Gəmilərin inşası
Broadosplit uzunluğu 280 m-ə qədər, 166 min tona qədər yeraltı gəmilərin inşasına və buraxılmasına qadirdir. Bu gün burada Panamax və qeyri-Panamax tipli bir çox tanker, o cümlədən konteyner gəmiləri daxil olmaqla, ümumi çəkisi 9 milyon tondan çox olan təxminən 350 gəmi inşa edilmişdir. Bura toplu daşıyıcılar, dredgers və sərnişin gəmiləri də daxildir. Qurulan gəmilərin 80% -i müxtəlif ölkələrə ixrac üçün nəzərdə tutulmuşdur: Böyük Britaniya, Fransa, Finlandiya, Norveç, İsveç, Polşa, Almaniya, İsveçrə, Yunanıstan, Rusiya, Hindistan, Liberiya, Nigeriya, Pakistan, Meksika, Argentina, Braziliya, Venesuela və ABŞ.
Şirkətdə Brodogradilište specijalnih objekata adlı xüsusi layihələr üçün gəmilərin inşası ilə məşğul olan bölmə də vardır. Bunların arasında döyüş gəmiləri vardır: freqatlar, patrul qayıqları, desant gəmiləri, sualtı qayıqlar və s. Əvvəllər Yuqoslaviya dəniz qüvvələri üçün, indiki halda isə Xorvatiya Dəniz Qüvvələri üçün gəmilər burada inşa edilir. Burada neft platformaları, lüks yaxtalar, kiçik kruiz gəmiləri, katamaranlar, orta ölçülü bərələr, eləcə də 2009-cu ildə istifadəyə verilən Bios Dva tədqiqat gəmisi kimi bəzi ixtisaslaşdırılmış gəmilər də burada inşa olunur.
2011-ci ildə 189 metrlik Orange Star tankeri, on dörd xüsusi steril soyuducu qablarda 32.000.000 litr təzə sıxılmış portağal suyunu daşımaq üçün quruldu. Bənzər bir tanker növü yalnız Xorvatiya və Norveçdə istehsal olunur.

Elə həmin il Fransız şirkəti SNCM üçün, ümumi uzunluğu 2500 metrlik avtomobillər üçün dayanacaq yerləri olan və üst göyərtəsində bir helikopter meydançası olan, 750 sərnişini əhatə edən, tonajı 41,300 ton olan və uzunluğu 180 m olan gəmi inşa edilmişdir. Müqavilənin dəyəri 150 milyon dollar idi. Bu da Xorvatiyada indiyədək inşa edilən ən bahalı gəmi idi.

2013-cü ildə Broadsplit bu tip gəmilər arasında ən böyük olan Jumbo Shipping üçün iki üzən kran qurdu. Onların uzunluğu 152 m, eni 27 m, yerdəyişməsi 14.000 tondur. Göyərtəyə hər biri 1500 ton yükləmə qabiliyyətinə malik iki kran quraşdırılıb və nəticədə gəminin ümumi daşıma qabiliyyəti rekord səviyyəyə 3000 tona çatır.

## İstinadlar
Franck

**Franck**  — Qəhvə, çay və müxtəlif atışdırmalar (qəlyanaltılar) istehsal edən Xorvatiya şirkəti. 1883-cü ildə ortaya çıxan alman transmilli şirkəti Heinrich Franck Söhnenin tərkibində 1892-ci ildə qurulur. İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl Franck qəhvə əvəzediciləri istehsal edir. Lakin məhsul çeşidi hazırda xeyli genişlənmişdir:çay, qəlyanaltılar, müxtəlif qatqılar, toz şəkər və ədviyyatlar daxildir. Şirkət 1992-ci ildə özəlləşdirilir. 2015-ci ildə Franck Intersnack ilə ortaqlığa girir və Adria Snack Company Ltd adı altında qəlyanaltıların istehsalı və satışı üçün ortaq bir müəssisə qurulur. 2017-ci ildə şirkət 125 illiyini qeyd edir
## Ticarət markaları
### Franck Cafe
Franck sürətli hazırlıq və müxtəlif ləzzətlərlə xarakterizə olunan bir sıra içkilər (dərhal qəhvə və kapuçino) təklif edir. Bu çeşidə daxildir: kapuçino - Classic, Vanilya, Şokolad, Irish Cream, Coconut və ağ şokolad, Jaffa, Winter az şəkərli və kofeini olmayan, habelə Bananaccino və Jagodaccino - uşaqlar üçün isti içkilər; "klassik", "qızıl" və kafeinsiz versiyalarda dərhal qəhvə. Burada üçü birində və ikisi birində olan qəhvələr, kakao (ikisi birində) və soyuq qəhvə (Ice Coffee)
## Adria Snack Company Ltd
Adria Snack Company Lt 2015-ci ildə əldə edilmiş razılığa əsasən qurulan Franck və Intersnack-in birgə müəssisəsidir. Tərəfdaşlığın məqsədi ləzzətli qəlyanaltılar sahəsində biznesin inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş uzunmüddətli birgə strategiyanın həyata keçirilməsidir. Brendlərin çeşidinə Čipi čips, Kroki kroket, Tip-top, duzlu fındıq, Chio, Kelly’s, funny’frisch və Pom bar daxildir.

## HoReCa
HoReCa paylama kanalının bir hissəsi olaraq Franck, pərakəndə satışda mövcud olmayan bəzi məhsulları təqdim edir. Bunlar: Franck Superiore Çay, Stretto və Superiore Espresso və Klassik və Bonus espresso markalarıdır.
## Mükafatları

2014-cü ildə Franck CROmpiri adlı  Čipi Čip kampaniyası üçün qida kateqoriyasında «Effie Award» qızıl mükafatını qazandı. İçki kateqoriyasında Franck Café Cappuccino Get Creative kampaniyası «Get creative» gümüş mükafatını qazandı. 2012 və 2013-cü illərdə Franck Cafe ən yaxşı alış mükafatına layiq görülmüşdür.
## İstinadlar
Balti çölü

**Balti çölü** () və ya **Beletski çölü** (Бельцкая степь ) - Moldovanın şimalında təpəli çöl. Dnestr və Ruet çayları yaxınlığında yerləşən bu ərazidə kiçik göllər və bulaq yerləri yetərincə çoxdur. Seyrək ağac və kolluqlar üstünlük təşkil edir. Kənd təsərrüfatına yararlı əkin sahələri üstünlük təşkil edir.  Mülayim iqlimə malikdir. Soyuq qışı, qızmar yayı ilə xarakterizə olunur. Orta illik temperatur  8,0-8,5 ° С-dir. Orta illik yağıntı - 510-545 mm-dir. Yağıntılar ilin isti vaxtlarına təsadüf edir (aprel-oktyabr).

Balti çölünün ümumi sahəsi 1920 km²-dir. Çöl ərazisinin 2,7 % (51 km²) meşə örtüyüdür. Bölgə Moldovanın digər əraziləri kimi kənd təsərrüfatı rayonu hesab olunur. Qara və məhsuladar torpaq örtüyünə malikdir.

Coğrafi baxımdan Balti çölü Moldova düzənliyini hissəsi hesab olnur. Hər iki coğrafi obyek isə Moldova yayalasının altı komponentindən biridir. Çöl adlandırılmasına baxmayaraq ərazinin kənarları təpəli relyefə malikdir. Daxili hissələrin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 200 metrdir. Kənar ərazidə yerləşən təpəlik ərazilər çay dərələri ilə parçalanıb. Əsas çay sistemi Ruet və Prut çayıdır. Bütün çaylar cənub-şərq istiqamətdə axır və Qara dəniz hövzəsinə aiddir.

Bölgənin təbi landşaftı meşə-çöldür. Ancaq uzun zaman sürən təsərrüfat işləri nəticəsində ərazi çölə çevrilmiş. Qara torpaqlı bu ərazinin 80 % kənd təsərrüfatında istifadə olunur. Meşə örtüyü ancaq 3% ərazini əhatə edir. Çöl ərazidə meyvə-tərəvəz, üzüm, kartof, tütün, buğda, qarğıdalı və s. əkilir.

## İstinadlar
Jamnica

**Jamnica**  — Mineral suların çıxarılması və qablaşdırılması, təbii şirələrin və digər içkilərin istehsalı üzrə ixtisaslaşan ən böyük Xorvatiya şirkəti. Şirkət 1828-ci ildə qurulmuş, 1992-ci ildə Aqrokor holdinq tərəfindən satın alınmışdır. Su və içkilərin ümumi istehsalı ildə 400 milyon litrdir ki, bu da Jamnicanı Cənub-Şərqi Avropada ən böyük istehsalçı halına gətirir. Jamnica mineral suyu Mərkəzi və Qərbi Avropaya, əlavə olaraq ABŞ və Yaponiyaya satılır.  Rusiya bazarına girmək planları belə mövcuddur.

Şirkətin əsas məhsulu Pisarovina icmasında Kupa hövzəsində yerləşən mineral bulaqlardır. Onlar Jamnica və Jana mineral suları adı ilə satılır. Bundan əlavə, Jamnica qonşu ölkələrdə iki mineral su tökmə zavoduna sahibdir - Bosniya və Herseqovinadakı Sarajevski Kiseljak və Macarıstanda Fonyodi.

Şirkət tərəfindən istehsal olunan şirələr Juicy markası, şirələrin əsasında hazırlana içkilər isə Juicy Fruits brendi əsasında satılır.
## Quruluş və göstəriciləri

Jamnica Xorvatiyanın ən böyük özəl şirkəti olan Agrokorun bir törəməsidir. Jamnica Zaqreb Birjasında müstəqil bir siyahıya sahibdir, lakin əsas Xorvat birjası CROBEX-ə daxil olan 25 şirkət arasında deyil. Qərargah Zaqrebdə yerləşir. İşçilərin ümumi sayı 1136 nəfərdir.

2011-ci ildə şirkətin maliyyə göstəriciləri aşağıdakı kimidir: ümumi gəlir - 1,2 milyard Xorvatiya kunası, xərcləri - 1,1 milyard kuna, əməliyyat mənfəəti - 122 milyon kuna, xalis mənfəəti - 100 milyon kuna.
## Məhsulları
### Mineral sular
* **Jamnica** — təbii qazlı su. Süni əlavə qazlaşdırılmaya məruz qalmır.

Tərkib:
** CO2 — 3.965 q/l
** Ümumi minerallaşma — 3969.5 mq/l
** Ca++ — 112.5 mq/l
** Mg++ — 36.5 mq/l
** Na+ — 936.1 mq/l
** K+ — 31.8 mq/l
** HCO3- — 2422.9 mq/l
** Cl- — 269.8 mq/l
** SO4-- — 134.9 mq/l
* **Jana** — qazlaşdırılmamış mineral su. Mənbənin dərinliyi - 800 metr.
Tərkibi:

** CO2 — yoxdur
** Ca++ — 63 mq/l
** Mg++ — 32.5 mq/l
** Na+ — 2.2 mq/l
** K+ — 0.8 mq/l
** HCO3- — 354.7 mq/l
** Cl- — 1.1 mq/l
** SO4-- — 5.7 mq/l
* **Sarajevski kiseljak**
* **Fonyódi**
* **Goda**
* **Mivela**
* **Akvia**
### Şirələr və içkilər
* **Juicy** — təbii şirə
* **Juicy Fruits** — vitaminləşdirilmişdir şirəli içkilər
* **Jamnica Pro Sport** — aktiv fəaliyyət göstərən və idmanla məşğul olan izotonik içki 
* **TO** — şirələr, multivitaminli nektarlar 
* **Jamnica Ledeni čaj** — müxtəlif ətirli soyuq çaylar
* **Sky** — sərinləşdirici alkoqolsuz içkilər
## İstinadlar
Live-e-Qave

**Live-e-Qave** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Le-Bur-d'Uazan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38212. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 1365 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 500 km cənub-şərqdə, Lion 115 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 18 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:2735
  bar:1968 from:0 till:2322
  bar:1975 from:0 till:2123
  bar:1982 from:0 till:1853
  bar:1990 from:0 till:1447
  bar:1999 from:0 till:1365


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Live-e-Qave haqqında ümumi məlumat