open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Böyük Xan məscidi

**Böyük Xan məscidi** () və ya **Böyük Saray məscidi** — məscid Bağçasaray şəhərində Xan sarayında yerləşir.

## Tarixi
Böyük Xan məscidi xan sarayının daxilində, şimal qapılarından şərqdə yerləşir. Bu Krımın ən böyük məscidlərindən biri olmaqla yanaşı həm də xan sarayının ilk tikilisidir.. Məscid 1532-ci ildə I Sahib Gərayın göstərişi ilə inşa edilmişdir. XVII əsrə qədər məscid onun adını daşıyırdı.

Binanın ərazidi kifayət qədər iridir. Məscidin damı qırmızı keramitlə örtülmüşdür. İlk əvvəllər isə üzəri günbəz olmuşdur.

Məscidin girişi Çürük-Su çayı istiqamətdə yerləşir. Əvvəllər bu hissənin fasadı mərmərlə üzlənmişdir. Binanın şərq divarında abdəstxana yerləşir. Burada isə mövcud axardan müsəlmanlar sərbəst şəkildə dəstəmaz ala bilirlər. Məscidin divarları ərəb dilində "Qurandan" yazılmış ayələrlə bəzədilmişdir. Bu yazılar XVIII əsrə aiddir. Yazılar qara rənglə işlənmişdir. Üstəlik burada olan digər yazıda Kırım Gərayın adı yazılmışdır. O, məscidi təmir etdirmiş və onu şəkilləndirmişdir.
Məscidin iki minarəsi vardır. Minarələrin zirvəsi getdikcə kiçilir və micləşir. Bu hissədə bürüncdən hazırlanmış aypara vardır. Minarələrin hündürlüyü 28 metrdir. Minarənin daxilindən yuxarıya pilləkənlə hərəkət etmək mümkündür. Minarə daş plitələrlə inşa edilmişdir.

1736-cı ildə məscid yağından güclü şəkildə zərər görmüşdür. Onu yenidən II Səlayət Gərayın dönəmində bərpa etmişlər. Bərpa işlərini Ömər usta aparmışdır. 1750-ci ildə Arslan Gəray məscidin həyətində mdrəsə təşkil etmişdir. Ancaq mədrəsə günümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Sovet hakimiyyəti illərində məscid bağlanmışdı. Burada arxiologiya muzeyinin eksponatları saxlanılırdı. Bugünkü gün məscid müsəlmanlar üçün açıqdır.

## Fotoqalereya


Fayl:Hansaray Mosque.jpg|Minarə
Fayl:Мінарети Великої ханської мечеті.jpg|Məscid minarələri
Fayl:Calligraphic inscription on the wall of mosque in Hansaray 2.JPG|
Fayl:Calligraphic inscription on the wall of mosque in Hansaray 3.JPG|
Fayl:Calligraphic inscription on the wall of mosque in Hansaray.JPG|
Fayl:Мінарет, фрагмент.jpg|Minarənin fraqmenti



## İstinadlar

## Mənbə
* Böyük Xan məscidi
Cümə Cami (Evpatoriya)

**Cümə Cami** (), və ya **Xan-Cami** () — Evpatoriya şəhərində yerləşən cümə məscidi. Şəhərin əsas məscidi sayılır. Məscid Karaev adına park ətrafında yerləşir. Ətrafında tikililər vardır. Onu dənizdən və sahildən aydın şəkildə görmək mümkündür. Krımın işğalından sonra Rusiyanın mədəniyyət irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
Cümə Cami Qezlevdə 1552-ci ildə I Dövlət Gərayının hakimiyyəti zamanı inşa edilmişdir.

İnşa edildiyi tarixdən bəri məscid dəfələrlə inşa və təmir işlərinə mənruz qalmışdır. Təzəlikcə məscid mövcud imkanlardan istifadə edilməklə əvvəlki formasında bərpa edilmişdir. 1985-ci ildə məscidin iki minarəsi bərpa edilmişdir. Belə ki, minarələrdən biri 1665-ci ildə, digəri isə 1836-cı ildə dağılmışdı.

Sovet hakimiyyəti illərində məscid bir dini məskən kimi bağlanılmış, sadəcə artitektur abidə və muzey kimi istifadə edilmişdir. 1990-cı illərdə bina yenidən inanclıların istifadəsinə qaytarılmışdır.

2014-cü ildə əvvəllər məscidin imamı olmuş və Krım müsəlmanlarının dini idarəsinin üzvü artıq bu idarəni tərk etdiyini və «Tavri müftiliyinə» tabe olduğunu bəyan etmişdir. Bundan sonra məscidin  mülkiyyət hüququ «Tavri müftiliyinə» keçmişdir. 2015-ci ildı Krım Respublikasının ali məhkəməsi Krım müsəlmanlarının dini idarəsinin vəsaddətini təmin etmiş və «Tavri müftiliyinə» məscidi boşaltmağa göstəriş vermişdir.

2016-cı ildə Rusiya Mərkəzi Bankı 3 rublluq metal pulun üzərində məscid təsvir edilmişdir.

## Aritektura

Xoca Sinanın memarı olması onun hörünüündən bəlli olur. Tikintisində əsasən mişar daşındanistifadə edilmişdir. Bina kvadrat formaya malikdir. Şərqi və qərbində bir minarəsi vardır. Mərkəzi zalın hündürlüyü 22 metrdir. Güçlü gümbəzə sahibdir ki, buradada 16 pəncərə vardır. 
2015-ci ilin oktyabr ayından Cümə Cami Rusiyanın federal əhəmiyyətli mədəniyyəni irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Qalereya

Şəkil:Juma-Juma-inside.jpg|Məscidin daxili hissəsi
Şəkil:Eupatoria, Juma-Jami Mosque, Yevpatoria, Crimea.jpg|Məscidin girişi
Şəkil:Eupatoria, Juma-Jami Mosque, Minaret, Crimea.jpg
Şəkil:MeczetPiatkowy2.jpg|
Şəkil:MeczetPiatkowyGrob1.jpg|


## Mənbə
* 
* Свежие снимки и номера телефонов на сайте города 
* 
* 
## İstinadlar
Antib

**Antib** () — Fransa cənub-şərq yerləşən şəhər.

## Ümumi məlumat
Aralıq dənizi sahilində (Mavi sahildə), Sahil Alplarının ətəklərində iqlim kurortu. Əhalisi 70 min (2004). E.ə. IV əsrdən məlumdur. Ətrafında qızılgül plantasiyası, sitrus və zeytun bağları salınmışdır. Bədii dulusçuluq inkişaf etmişdir. Ətriyyat, elektrotexnika müəssisələri, muzeylər (tarix, arxeologiya, xalq sənəti və s.), memarlıq abidələri (12–16-cı əsrlər), aqronomik tədqiqatlar mərkəzi və s. var. P. Pikasso muzeyi buradadır. Antibdə hər il caz festivalı, avtoralli və iki ildən bir keramika festivalı keçirilir.

## Əhali
2011-ci ildə kommunanın əhalisi — 75 176 nəfər tə.kil edirdi, 2012-ci ildə isə — 75 568 nəfər .

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:80000
ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:35439 width:15 text:35439 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:47547 width:15 text:47547 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:55960 width:15 text:55960 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:62859 width:15 text:62859 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:70005 width:15  text:70005 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:72412 width:15  text:72412 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:75820 width:15  text:75820 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:75568 width:15  text:75568 textcolor:black  fontsize:8px


## Juan-le-Pen
XIX əsrin sonlarında təsis edilən kurort şəhəri. Administrativ olaraq Antibesin bir hissəsi. Antib və Kruazett arasında, Juan Körfezində yerləşir.

Bu yerin bir çarşı kimi populyarlaşdırılması Albaniyanın Duke kraliçası Viktoriya oğluna aiddir.

Gəminin üzərindəki Napoleonun 1815-ci ildə Qolf Juan-da açılışını xatırladan əlaməti var, onun hakimiyyətinin son yüz günündə Elba adasından Parisə sürgündən qayıtdı.

1883-cü ildən bəri şəhərin öz dəmir yolu stansiyası mövcuddur.

## Qardaşlamış şəhərlər
*  Olborq, Danimarka
*  Kinseyl, İrlandiya
*  Nyuport-Biç, ABŞ
*  Şvebiş-Qmünd, Almaniya
*  Eylat, İsrail
*  Dezentsano-del-Qarda, İtaliya
*  Olimpiya, Yunanıstan
*  Kranoqorsk, Rusiya

## Ədəbiyyat
* «Большая энциклопедия в 62 томах». Том 3. М. «Терра». 2006. ISBN 5-273-00432-2
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Antib
Kebir Cami

**Kebir Camí** () — Simferopol şəhərində cümə məscidi. Krımın əsas məscidi hesab edilir. Burada Müftinin rezidensiyası və Krım müsəlmanlarının dini idarəsi yerləşir. Məscid Kurçatov küçəsində yerləşir. Simferopolun ən qədim tikilolərindən biridir

## Əsasının qoyulması
Kebir Cami Simferopolun ən qədim tikililərindənbiridir. Məscid 1508-ci ildə Hacı Əbdürəhim bəy tərəfindən 1508-ci ildə inşa edilişdir. O, məscidi I Məngli Gərayın ona bəxş etdiyi torpaqda inşa edilmişdir. Bunu məscidin bu günə kimi qalmış daş kitabəsi təstiqləyir. Deyilənə görə hazırda Simferopol adlandırılan Ağ məscidin adı bir məscidlə əlaqədardır. Ancaq 1990-cı ildə məsciddə təmir işləri zamanı burada tikilinin daş kitabəsi aşkarlanmışdır. Burada binanın hicri təqvimi 914-cü ildə inşa edilmişdir. Bu isə 1502-ci il deməkdir. Ancaq bu daş kitabədə memarın ismi yazılmamışdır. Ərəb dilində yazılan kitabadə mühərrəm ayı 914-cü il yazılmışdır.

## Qayıdış
Bina uzun zaman restovrasiyayara məruz qalmışdır. Üstəlik bu dəfələrlə baş vermişdir. İkinci Dünya müharibədən sonra Kebir Cami tərk edilmiş vəziyyətdə olmuşdur. Uzun zaman məscid elalatxana kimi istifadə edilmişdir. Krım tatarlarının sürgündən geri qaytarılmasından sonra məscid ikinci nəfəsini almışdır. 1989-cu ildə məscid müsəlman icmasına qaytarılmışdır. Məscidin rekonstruksiyası 1991-ci ilin oktyabrından başlanılmışdır

Bugünkü gündə Kebir Cami Krımım əsas cümə məscidi elan edilmişdir. Burada Krım tatarlarınln kitabxanası və mədrəsəsi yerləşir. Üstəlik burada Krım müsəlmanlarının dini idarəsi və Müfti rezidensiyası yerləşir.

## Mənbə
*  Мечеть Кебир-Джами 

## İstinadlar
Xosrov Dövlət Təbiət Qoruğu

**Xosrov ([[Baş Gərni|Gərni]]) Dövlət Təbiət Qoruğu** () — Ermənistanın Ararat mərzi ərazisində, Qeqam silsiləsinin cənub hissəsində qorunan təbiət ərazisi. 1958-ci ildə yaradılmışdır. Qoruğun sahəsi 29 000 hektar olub Azat və Xosrov çayları hövzəsi daxilində yerləşir. Qoruğun yerləşdiyi ərazinin hündürlüyü 1400-2250 metr arasında dəyişir.

## Ümumi məlumat
Tarixi mənbələrə əsasən "Xosrov meşəsi"nin adı IV əsrdə yaşamış II Xosrovun adı ilə bağlıdır. Ehtimal olunur ki, Xosrov bu ərazidə çoxlu miqdarda ağac əkərək ərazini meşə sahəsinə çevirmişdir. Qoruq ərazisində bir çox tarixi və təbii abidələr mövcuddur. Ərazidə mağaralar, şəlalələr, qədim və orta əsrə aid monastırlar, kilsələr var. Xosrov qoruğu İrəvan şəhərindən 60&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. Şəhərdən yarım saatlıq yolda yerləşən qoruğun cənubunda Gərni məbədi yerləşir.

Qoruq ərazisində 1850 bitki növü mövcuddur. Bu Ermənistan florasının 50%-ni təşkil edir. 156 bitki növü nadir hesab olunur. Ermənistanın Qırmızı kitabına daxil edilən heyvanların 70%-i qoruq ərazisində məskunlaşıb. Ərazidə həmçinin 192 quş, balıq və sürünən növü var.

## Flora
Xosrov dövlət təbiət qoruğunda armud, alma, gavalı, gilas, quşarmudu, yemişan, badam, eləcə də seyrək məşəlik ərazilərdə ardıc və palıd yayılmış. Yüksək dağlıq ərazilərdə dağ kserofit, dağ-çöl və ətəklərdə yarımsəhra bitki növləri üstünlük təşkil edir.

## Fauna
Heyavanat aləmindən  aşağıdakılar üstünlük təşkil edir:

* Hörümçəkkimilər — tarantul, gənələrin bir neçə növü, əqrəblər, xaçlı hörümçək;
* Xərçəngkimilər — subirəsi;
* Cücülər — düzqanadlıların, sərtqanadlıların və bərabərqanadlıların bir çox nümayəndələri və kəpənəklər;
* Suda-quruda yaşayanların və balıqların 5 növü;
* Sürünənlərin 33 növü;
* 142 növ quş;
* Məməlilərin 55 növü — cənubi Qafqaz ayısı, çöldonuzu, erməni muflonu, bezoar keçisi, vaşaq, canavar, tülkü və s.

## İstinadlar
Straşske

**Straşske** (; ) — Şərqi Slovakiyanın Koşitse diyarındakı Miçalovse Rayonundakı kiçik bir qəsəbə və bələdiyyədir. Qəsəbə, Miçalovse rayonunun ən şimal hissəsində yerləşir.

## Tarixi
Tarixi qeydlərdə qəsəbə ilk dəfə 1337-ci ildə bəhs edildi.

## Coğrafiyası
Qəsəbə, 135 metr yüksəklikdədir və 24.773 kvadrat kilometr bir sahəni əhatə edir. Bələdiyyənin təxminən 4460 nəfərlik əhalisi var. Qəsəbə, Labores çayı üzərində yerləşir.

## Demoqrafik
2001 əhali sayımına görə, şəhərin əhalisi 4.474 nəfər idi. Sakinlərin 96.38%-i Slovak, 1.07%-i Qaraçı, 0.87%-i Çex, 0.45%-i Rusin və 0.40%-i Ukraynalı idi. Dini olaraq 63.59% Roma-Katolik, 21.77% Şərqi-Katolik, 7.58% Ateist, 2.82% Ortodoks və 1.41% Lüteran idi.

## Hökumət
Qəsəbənin öz doğum qeydləri və polis gücü mövcuddur.

### Bələdiyyə Məclisi
Şehərin meri Vladimír Dunayçakdır.

## İqtisadiyyat
Qəsəbədə bir sıra yemək mağazaları, bir həkim kabineti, uşaqlar və yeniyetmələr üçün ayaq üstü təsisi və bir rezident diş həkimi var. Eyni zamanda bir Slovak kommersiya bankı və sığorta şirkəti vardır.

## Mədəniyyəti
Qəsəbənin ictimaiyyətə açıq bir kitabxanası, Brodvey adlı bir disko barı, bir buz konkisi meydançası və futbol sahəsi var. Həmçinin bir DVD kirayəsi mağazası və kinoteatrı da var. Qəsəbə parkında köhnə bir mülkədar evi və Slovakiyadakı ən köhnə cökə ağacı var.

## Nəqliyyatı
Qəsəbənin bir dəmiryolu stansiyası və avtobus stansiyası var.
Fayl:Stražske station.JPG|Straşske dəmiryolu stansiyası
Fayl:Nádraží Strážske.jpg|Straşske dəmiryolu stansiyası


## Qardaş Qəsəbələri
Ştraske bu qəsəbələrlə qardaşlaşıb:
*  Niyeporet, Polşa
*  Drahanska vrçovina, Çexiya
*  Dolna Baniya, Bolqarıstan

## Xarici Keçidlər
* Qəsəbənin rəsmi saytı

## İstinadlar
Çertkovski rayonu (Rostov vilayəti)

**Çertkovski rayonu** — Rusiya Federasiyası Rostov vilayəti ərazisində yerləşən inzibati rayon. 
Rayon mərkəzi Çertkovo şəhəridir. Rostov-na-Donu şəhərindən 320&nbsp;km məsafədə yerləşir.
## Tarixi
1920-ci ildə mərkəzi Mankovo-Kalitvenskoe olan Dones dairəsində Leono-Kalitvinski rayonu təşkil edilmişdir. 10 yanvar 1934-cü ildə rayonun adı Çertkovski, şəhərin adı isə Çertkovo olaraq dəyişdirilmişdir. 1954-1957-ci illər ərzində Kamenskaya vilayəti ərazisinə daxil idi. 1959-cu ildə Alekseevo-Lozovski rayonunun ərazisi ona birləşdirilmişdir. 1 fevral 1963-cü ildə rayon ləğv edilərək Malçevski rayonuna birləşdirilmişdir. 1965-ci ildə isə rayon yenidən təşkil edilmişdir

## Coğrafiya
Çertkovski rayonu Rostov vilayətinin şimal-qərbində yerləşir. Qərbdə Ukrayna, şimalda isə Voronej vilayəti ilə sərhədlənir. Burada Rusiya-Ukrayna sərhədi keçir. Faydalı qazıntılardan gil, qum, daş və çınqıl çıxarılır.

## Əhalisi
Rayon əhalisinin sayı 34 619 min nəfər təşkil edir.

## İnzibati bölgü
Çertkovski rayonu ərazisinə 14 kənd yaşayış məntəqəsi daxil edilmişdir:
# Alekseevo-Lozovski kənd yaşayış məntəqələri. 
# Donskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Zubrilinskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Kuteynikovskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Menkovskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Mixaylovo-Aleksandrovskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Naqibinskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Olxovçanskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Osikovskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Setrakovskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Soxranovskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Çertovskoe kənd yaşayış məntəqələri.
# Şeptuxovskoe kənd yaşayış məntəqələri. kənd yaşayış məntəqələri.
# Şedrovskoe kənd yaşayış məntəqələri.

## İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Rayon ərazisində 40 taxılçılıq istiqamətli müəssisə fəaliyyət göstərir. 
### Nəqliyyat
Çertkovo qəsəbədindən Rostov-na-Donu—Moskva avtomagistralına məsafə 35&nbsp;km-dir. Çertkovo dəmir yolu stansiyası Rostov-na-Donu—Voronej—Moskva dəmiryolu xəttinin üzərində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Çertkov tarix-diyarşunaslıq muzeyi

## Mənbə
* Чертковский район на сайте администрации Ростовской области
* Сайт Администрации Чертковского района
* Муниципальное образование Чертковского района 
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Чертковский район на сайте Rosdon.ru 
* Почтовые индексы: Чертковский Район
* Почтовые индексы | Ростовская область | Чертковский район

## İstinadlar
Kelvin Amian

**Kelvin Amian Adou** (8 fevral 1998-ci ildə anadan olub) — Liqa 1 təmsilçilərindən olan *Tuluza* klubunda müdafiəni sağ cinahında çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası

### Tuluza
Amian *Tuluza* akademiyası ilə inkişaf etmişdir. Liqa 1-də debütünü 14 avqust 2016-cı ildə Marsel klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*France profile  at FFF
*Toulouse profile
Qotye Lloris

**Qotye Lloris** (18 iyul 1995-ci ildə anadan olub) — Nitsa klubundan icarə əsasında Liqa 2 təmsilçilərindən olan *Qazelek Ayaçço* müdafiənin mərkəzində çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası

### Nitsa
Lloris Liqa 1-də debütünü 4 yanvar 2016-cı ildə Renn klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Fransa Kuboku görüşündə Nitsa Renn ilə 2-2 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

## Şəxsi həyatı
Qotye Fransa milli futbol komandasının qapıçısı və kapitanı olan Huqo Llorisin cavan qardaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*France stats  at FFF
*L'Équipe profile
Estoniyada islam

**Estoniyada islam** () — islam dini Estoniya Respublikasının ərazisində.

## Müsəlmanların sayı
Estoniya əhalisinin siyahıyaalınmasına görə 2011-ci ildə bu ölkədə 1508 nəfər müsəlman qeydə alınmışdır.

## Tallin məscidi
Tallin məscidi paytaxt Tallində, Keevise küçəsi 9 ünvanında yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Mis on Islam
*islam.ee
*Overview of Islam in Estonia (in Estonian) 
*Halal food in Estonia
Böyük Vətən müharibəsində həlak olanların xatirəsinə həsr olunmuş abidə (Sumqayıt)

**Böyük Vətən müharibəsində həlak olanların xatirəsinə həsr olunmuş monument** (şəhər sakinləri arasında: **"41-45-in abidəsi"**) — Sumqayıt şəhərində Böyük Vətən müharibəsində həlak olanların xatirəsinə qoyulmuş monumental abidə.

1985-ci ildə V. Nəzirov tərəfindən hazırlanmışdır. Yerli əhəmiyyətli abidədir. Abidə Sumqayıt şəhəri 45-ci məhəllə ilə 4-cü mikrorayonları arasında, Heydər Əliyev prospektində yerləşən parkda qoyulmuşdur. Abidənin ətrafında abadlaşdırılmış kiçik xiyaban mövcuddur.

## Həmçinin bax
*Sumqayıtdakı şəhər heykəllərinin siyahısı

## İstinadlar
Cəlil Məmmədquluzadənin büstü (Sumqayıt)

**Cəlil Məmmədquluzadənin büstü** -  abidənin V. Nəzirov tərəfindən hazırlanmışdır. Büst tuncdan düzəldilmişdir. Büst yazıçı, jurnalist, dramaturq, "Molla Nəsrəddin" satirik jurnalınının naşıri, Qori Müəllimlər Seminariyasını məzunu, müəllim, Naxçıvanda diyarşünaslıq muzeyi yaradıcısı Azərbaycan xalqının böyük oğlu Cəlil Məmmədqulu oğlu Məmmədquluzadənin şərəfinə ucaldılmışdır. Abidə 2003-cü ildə qoyulmuşdur. Cəlil Məmmədquluzadənin büstü Sumqayıt şəhəri 6-cı mikrorayon ərazisində Cəlil Məmmədquluzadə küçəsində qoyulmuşdur. Abidənin postamenti və onu əhatə edən divarlar aqlay daşla üzlənmişdir. 
## İstinadlar

## İstinadlar

* Sumqayıt abidələri
Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı

**Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı** — TÜRKSOY-un təşəbbüsü ilə türk dövlətləri, yaxud regionların şəhərlərindən hər il birinin Türk dünyasının mədəniyyət mərkəzi seçilməsi. Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı seçilmiş şəhərlərdə il ərzində Türk dünyasının mədəni tədbirləri keçirilir.

TÜRKSOY-un üzv-şəhərlərindən hər il birinin illik olaraq Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi barədə qərar 2010-cu ildə türkdilli ölkə başçılarının X sammitində qəbul olunmuşdur.

Türk dünyasının birinci mədəniyyət paytaxtı 2012-ci ildə TÜRKSOY şurası tərəfindən Qazaxıstan paytaxtı Astana seçilmişdir. Daha sonra   , Kazan, Marı, Şəki və Türkistan şəhərləri də növbə ilə Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtları seçilib.

## Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtlarının siyahısı

## Həmçinin bax
* Avropanın mədəniyyət paytaxtı

## İstinadlar
Tarasovski rayonu (Rostov vilayəti)

**Tarasovski rayonu** — Rusiya Federasiyası Rostov vilayəti ərazisində yerləşən inzibati rayon. 
Rayon mərkəzi Tarasovski qəsəbəsidir. Rostov-na-Donu şəhərindən 180&nbsp;km məsafədə yerləşir.
## Coğrafiya
Tarasovski rayonu Rostov vilayətinin şimal-qərbində yerləşir. Qərbdə Ukraynanın Luqansk vilayəti, şimalında Millerov, cənubunda Kamenski, şərqində isə Kaşar və Milyotinski rayonları ilə əhatələnmişdir. Rayon mərkəzi olan Tarasovski şəhər tipli qəsəbədir. Qəsəbə Qlubokaya çayı sahilində yerləşir. Tarasovski qəsəbəsi ilə Rostov-na-Donu şəhəri arasında məsafə 200&nbsp;km təşkil edir. Tarasov rayonu Rostov vilayətində yerləşən Millerovo-Kamensk-Şaxtinski sənaye mərkəzlərinin arasında yerləşir. Tarasovski rayonu ilə Volqoqrad və Krasnodar vilayətlərinin mərkəzləri arasında məsafə müvafiq olaraq 429 və 461&nbsp;km təşkil edir. Moskva ilə məsafə isə 909&nbsp;km təşkil edir.
Tarasovski rayonunun ərazisi — 2767&nbsp;km², hər km² isə 1,15 nəfər təşkil edir.

## Nəqliyyat
Tarasovski ərazisindən iki federal əhəmiyyət yol keçir: «Moskva-Bakı» dəmir yolu və М-4 avtomagistralı.
Tarasovski rayonunun ərazisindən ümumilikdə 208,4&nbsp;km rayon yolu keçir. 34,4&nbsp;km isə kənd yolu keçir.

Rayonun mərkəzi Millerovo — Rostov-na-Donu üzərində yerləşir. Burada təkcə «Moskva — Bakı» magistralı deyil, həm də Ukrayna istiqamətində hərəkət edən dəmir yolu keçir. 
Tarasovskifən Rostov-na-Donu şəhərində yerləşın çay limanı arasında məsafə 200&nbsp;km, Azov və Taqanroq limanları arasında məsafə müfaviq olaraq 256 və 296&nbsp;km təşkil edir.

## Tarixi
Rayon 1924-cü ildə təşkil edilmişdir. 1963-cü ildə ləğv edilmişdi. 1965-ci ilin 20 yanvar tarixində yenidən bərpa edilmişdir.

## İqtisadiyyat
Tipik kənd təsərrüfatı istiqamətli bir rayondur.  Əsasən taxılçılıq istiqamətlidir.

## Mənbə
* Официальный сайт администрации Тарасовского района
* Тарасовский район на сайте администрации Ростовской области
* Муниципальное образование Тарасовского района 
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Тарасовский район на сайте Rosdon.ru 
* Тарасовский филиал ГУПТИ РО (Тарасовское БТИ) 
* Почтовые индексы: Тарасовский Район
* Почтовые индексы | Ростовская область | Тарасовский район

## İstinadlar
Düsen Kaseyinov

**Düsen Kurabay oğlu Kaseyinov** (; ) — TÜRKSOY-un baş katibi (2008–2022-ci illərdə), Qazaxıstan Respublikasının mədəniyyət naziri (2003–2004-cü illərdə).

## Bioqrafiya
1947-ci ildə anadan olmuşdur. Ali təhsillidir, Kurmanqazı adına Almatı konservatoriyasını və Pyotr Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasını bitirib.

## İstinadlar
Vladimir Korotkeviç

**Vladimir Semyonoviç Korotkeviç** (; 1930 — 1984) — belorus sovet yazıçısı, şair, dramaturq, senarist və publisist, belorus ədəbiyyatının klassiki. XX əsr Belorus ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi. Tarixi detektiv janrında yazan ilk belorus yazıçısı olmuşdur.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Rubançikin binası (Taqanroq)

**Rubançikin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Bina şəhərin ən qədim tikililərindən biridir. Şəhərin mərkəzi hidsəsinsə yerləşir. Ünvanı: Rostov vilayəti, Taqanroq şəhəri, Turqenev xiyabanı, ev 12. Bina XIX əsrdə inşa edilmişdir. Bir villa olaraq istifadə edilmişdir. Arxitektur bina olaraq Rusiyanın mədəni irsi siyahısına salınmışdır. Bibanın kodu 6101261000 müəyyən edilmişdir. Bina iki mərtəbədən ibarətdir.

## Tarixi
Layihəyə görə 1873-cü ildə artıq bina mövcud idi. Onun girişində bur arka vardı. Burada isə iki pəncərə mövcud idi. İkinci mərtəbədə isə üç pəncərə və bir eyvan mövcud idi.

1906-cı ilə qədər bina Sarandinoların ailəsinə mənsub olmuşdur. 1906–1915-ci illərdə bina М. Y. Rubançinə məxsus olmuşdur. 1910-cu illərdə Rubançin burada şəxsi şəxdi şəkillərini saxlayırdı. Diyarşunaslıq ədəbiyyatlarında binanın adı Sarandino binası olaraq keçərlidir.

## Arxitektur xüsusiyyətləri
Bina müxtəlik dekor elementləri ilə işlənmişdir. İki məryəbədən ibarətdir.

## Binanın məşhur sakinləri
* *Yakob Osipoviç Rubançik*' (1899–1948) — tanınmış sovet arxitektoru və rəssamı

## Hazırkı vəziyəti
Binanın zirzəmisində mağaza yerləşir. Metal-plastik pəncərələrə sahibdir. Üstəlik metal müəccərlərlə qorunur.

## İstinadlar
P. M. Şedevinin binası (Taqanroq)

**P. M. Şedevinin binası binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Çexov küçəsi ev 76 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Günümüzdə binadan yaşayış binası kimi istifadə edilir. Yerli əhəmiyyətli tarixi abidə kimi qorunur 
## Tarixi
Bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Çexov küçəsi ev 76 ünvanında, XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. 1880-ci illərdə binanın sahibi həkim Pavl Matveeviç Şedevi olmuşdur. Oda məlumdur ki, Pavl Matveeviç Şedevi universutetdə oxuyarkən «Yer və təbiət» jurnalında iştirak edirdi. Bu jurnal qeyri leqal fəaliyyət göstərirdi. Onun digər gəlir mənbəyi olan sahədə isə şəxsi praktikası artmışdı. Bu onun üçün olduqca əlverişli idi. 1875-ci ildə artıq Pavel Şedevi atıq baş həkim olaraq fəaliyyət göstərirdi. XIX əsrin sonlarında isə Taqanroq şəhərinin baş sanitar həkimi olmuşdur. Bundan əlavə onun titullarının sırasına sülh məhkəməsinin, Şəhər Duması və İdarə heyətinin üzvü olmuşdur. Onu deməyə əsas vardır vardır ki, Pavl Şedevi həkim Starsevin frototipidir. Bu protatip Antov Pavloviç Çexovun «İoniç» hekayəsindəki personaj nəzərdə tutulur. Oda məlumdur ki, Pavl Matveeviç Şedeviyə bir bağ mənsubdur. Onun harada yerləşməsi dəqiq bilinmir.

1927-ci ilə olan məlumata görə binada Taqanroq şəhər diyarşunaslıq muzeyinin təbiət-tarix bölməsi yerləşir. Pavl Matveeviç Şedevinin binası bu gündə qorunub saxlanılmışdır. Hazırda yaşayış binası kimi istifadə edilir.

## İstinadlar
Sankt-Peterburq metrosunda terror (2017)

**Sankt-Peterburq metrosunda terror** () — Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhər metrosunun *Texnoloqiçeskiy institut* və *Sennaya ploşşad* stansiyaları arasında, qatarda təşkil edilmiş terror hücumu. İlk məlumatlarda doqquz nəfərin həlak olduğu, iki nəfərin isə yaralandığı bildirilmişdir. Hadisədə ən azı 45 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır. Partlayıcının sənədlərin daşınması üçün istifadə olunan çantada aşkarlandığı bildirilir. Hadisədən dərhal sonra ikinci bir partlayıcı çantası aşkarlanaraq terror hücumunun törədilməsinin qarşısı alınmışdır. İnterfaks xəbər agentliyinin yaydığı məlumatda terror hücumunun terrorçu-kamikadze tərəfindən törədildiyi bildirilir. Hadisənin törədilməsində əsas şübhələr Mərkəzi Asiyadan idarə olunan islam-radikalizmi göstərilməkdədir.

## İstinadlar
Antiaritmik dərmanlar

**Antiaritmik dərmanlar** – ürək fəaliyyəti ritminin pozğunluqlarını aradan qaldırmaq və onun qarşısını almaq üçün istifadə olunan dərman preparatları.

## Ümumi məlumat
Onların təsiri ürək hüceyrəsi membranının ion cərəyanı keçiriciliyinin dəyişməsinə əsaslanmışdır. Antiaritmik dərmanlar sinus-qulaqcıqda, qulaqcıq-mədəcik düyünlərində və ürəyin keçiricilik sistemində olan xüsusi hüceyrələrin fəaliyyət potensialının müxtəlif mərhələlərinə təsir göstərir. Təsir mexanizminə görə antiaritmik dərmanlar 4 sinfə bölünür: I sinif – membransabitləşdirici dərmanlar və ya natrium kanalı blokatorları; təsir xüsusiyyətinə görə: I A sinfi – xinidin, novokainamid, dizopiramid, aymalin; I B sinfi – lidokain, meksiletin, difenin; I C sinfi – propafenon, etmozin, etasizin, allapinin; II sinif – β adreno blokatorlar; III sinif – kalium kanalı repolyarizasiyasını ləngidən blokatorlar – amiodaron, sotalol; IV sinif yavaş kalsium kanalı ritmyavaşıdıcı blokatorları-verapamil, diltiazem. Göstərişlər: ürək ritminin proqnostik mənfi pozğunluqları (xroniki ürək çatışmazlığı fonunda politop mədəcik ekstrasistoliyası və ya miokard infarktının kəskin dövrü). Antiritmik dərmanlar bəzi növ ürək çatışmazlığı, qulaqcıq-mədəcik keçiriciliyinin 1-ci dərəcədən yuxarı və mədəcik daxili keçiriciliyin pozğunluqları zamanı əks-göstərişdir.

## Həmçinin bax
* Dərman

## İstinadlar
Antiarxlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
200-ədək növü olmuşdur. Bütün qitələrin Üst Silur və Üst Devon çöküntülərindən məlumdur. Uzunluğu 1m, kəlləsi gövdə zirehi ilə birləşmiş halda idi. Sümük lövhəciklərlə örtülmüş döş üzgəcləri zirehə mürəkkəb oynaqla birləşmişdir. Gözləri başın yuxarı tərəfində yerləşirdi: çənələri bir cüt yuxarı və aşağı çənə lövhələrindən ibarət idi. Antiarxlar müxtəlif dərəcədə şorlaşmış suların dibində yaşayırlarmış. Üst Devonun kontinental çöküntülərini öyrənmək üçün əhəmiyyətli qazıntıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xəz paltolu Madonna

**Xəz Paltolu Madonna** — Səbahəddin Əlinin 1943-ci ildə nümayiş etdirdiyi bir romanıdır. İlk olaraq Həqiqət qəzetində 18 dekabr 1940-8 fevral 1941 (çıxmadığı günlər: 8-10,14,15 yanvar 1941) tarixində "Böyük Hekayə" başlığı altında 48 bölüm olaraq nəşr olunmuşdur. Səbahəddin Əli, *Xəz paltolu Madonna* əsərini  ikinci dəfə əsgərlik etdiyi Böyükdərədə çadırda yazmışdı və elə həmin gün əsəri qəzetə təqdim etməyə çalışmış, romanı yazdığı günlərdə atdan düşüb sağ qol biləyindən xəsarət aldıqdan sonra, qolunu şüşədə isidilən suya qoyub yazmağa davam etmişdir.

## Mövzusu
Romanın baş qəhrəmanları Mariya Puder və Raif bəydir.  Raif bəy özünə qapanmış, melanxolik, səssiz və xarici dünyaya uyğunlaşa bilməyən bir xarakterdir. Həyatı boyunca bir çox çətinliklərə boyun əymiş, haqsızlığa məruz qaldıqda belə buna qarşı çıxmamışdır. Sevmədiyi bir qadınla ailə həyatı qurmuş, bir ailəyə sahiblənmişdir. Öz həyatına özü istiqamət verə bilməmiş, başqalarının istədiyi bir insan olaraq həyatını davam etdirmişdir. Həyatında həqiqətən yaşadığını hiss etdiyi yalnız bir xatirəsi olmuşdur və bunu gündəliyinə qeyd etmişdir.

## Xarakterlərin xüsusiyyətləri
* Raif bəy: Əsas obrazdır. Raif bəy romanın daxilində öz aləmində, səssiz, sakit, əxlaqlı və çətinliyə məruz qaldığı zamanlarda bunu başqalarına bildirməyən bir insandır. Ancaq bu səssizliyin arxasında bir qadına qarşı olan sevgi hissləri dayanır.
* Mariya Puder:Raif bəy Mariyanın, yəni *Xəz paltolu Madonnanı* ehtiraslı bir eşqlə sevir və bütün həyatında yalnız onunla olduğu zaman müddətində ruhən yaşamışdır. Mariya Puder, Berlindəki *Atlantika* adında bir barda mahnı söyləyir. Orada çalışdığı illər ərzində kişilər haqqında əldə etdiyi məlumat və təcrübələrə əsaslanaraq hamısının etibarsız olduğu qərarına gəlmişdir.  Özünü nə qədər məcbur etsə heç kimi istəmədən sevməyi bacarmır. Heç kimlə çox yaxınlaşmaqdan xoşu gəlmirdi. Raif bəyinona aşiq olduğuna inanması və hisslərinə cavab verməsi olduqca uzun zaman almışdır. Həm Raif bəy, həm də Mariya Puder illərdir axtardıqları adamı tapdıqlarını düşünmüşlər və eşqə inanmayan başlamışlar.
* Hadisələri şərh edən: Raif bəyin iş yoldaşı. Raif bəyin sirrini açmağa çalışan obraz. Öz şəxsi keyfiyyətləri ilə Raif bəyə bənzər birisi.

## Əsərin əsas ideyası
Səbahəddin Əli "Dünyanın ən sadə, ən yazıq, hətta ən axmaq adamı belə, insanı heyrətdən heyrətə salacaq nə müdhiş və qarışıq bir ruha malikdir! ... Nə üçün bunu anlamaqdan bu qədər qaçır və insan adlandırdıqları bu məxluqu başa düşməyi və haqqında hökm verməyi ən asan şeylərdən biri zənn edirik? "sözləriylə açıqlamışdır.

## Həmçinin bax
* Səbahəddin Əli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kurk mantolu madonna.jpg
Antalkid sülhü

**Antalkid sülhü**, *Şah sülhü* — e.ə. 386-cı ildə Sard şərqində Afina və Fiv başda olmaqla yunan şəhər-dövlətləri koalisiyası ilə Sparta arasında imzalanmışdır.

## Haqqında
Sparta diplomatı Antalkidin adı ilə adlanır. Əhəməni şahı II Artakserkin irəli sürdüyü şərtlər əsasında bağlanmışdır (digər adı da buradandır). Antalkid sülhü nəticəsində Kiçik Asiya və Kiprdəki yunan şəhərləri İranın hakimiyyəti altına keçmiş, Peloponnes ittifaqından başqa Yunanıstandakı bütün siyasi birliklər qadağan edilmişdir. Antalkid sülhünün şərtlərinə nəzarətin Spartaya həvalə edilməsi onun Yunanıstanda hökmranlığını möhkəmləndirdi. Beləliklə, Antalkid sülhü Yunan-İran müharibələri (e.ə. 500–449) dövründə yunanların qazandığı itirildi. Antalkid sülhü siyasi pərakəndəliyi və daxili çəkişmələri gücləndirdi. Ksenofontun "Yunan tarixi" adlı əsərində Antalki sülhünün mətni verilmişdir.

## Həmçinin bax
* Sülh müqavilələrinin siyahısı

## İstinadlar
E.ə. 386

## Hadisələr
* Antalkid sülhü, Şah sülhü — e.ə. 386-cı ildə Sard şərqində Afina və Fiv başda olmaqla yunan şəhər-dövlətləri koalisiyası ilə Sparta arasında imzalanmışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Aristofan
Əski türbə (Bağçasaray)

**Əski türbə** () — türbə Bağçasarayda yerləşir. Onun XIV əsrdə inşa edildiyi ehtimal edilir. Bu onun Xan sarayından yüz illər öncə inşa edildiyi anlamına gəlir. Memarlıq abidəsidir. Çürük-Su çayının sol sahilində Xan sarayından 180&nbsp;km cənub-şərqdə, Zoi Kosmodemyan küçəsində yerləşir.  
## Tarixi
Əski türbə arxitektur və tarixi abidə olaraq Qızıl Orda dönəmində inşa edilmişdir. Abidə olduqca zəif araşdırılmışdır. Hətta onun daxilində kimin dəfn edildiyi belə bilinir.

Bağçasaray tarix-mədəniyyət və arxeologiya muzey-qoruğunun direktoru Emil Seydəliyevin sözlərinə görə:

Əvvəllər Əski türbə qəbrlərlə əhatəli idi. Qəbrləri XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvələrinə aid şəkillərdə bunu görmək mümkündür.

1927-ci ildə Bağçasaray saray-muzeyin direktoru Hüseyn Abdrefieviç Bodaninski türbədə restovrasiya işləri aparmışdır. Türbənin günbəzi yenilənmiş, dəmir qapılar qoyulmuşdur.

1965-ci ildə yeni təmir işləri aparılmışdır. Binanın köhnəlmiş divarları yenilənmiş və səthi sement-qum qarışığından istifadə edilməklə suvanmışdır. 1990-cı illərin ortalarında günbəzi dəmir listlə örtülmüşdür. 
2013-cü ildə Bağçasaray arxeologiya ekspedisiyası E. İ. Seydəliyevin rəhbərliyi altında araşdırma işləri aparılmışdır. Nəticədə onun XVII əsrə aid olduğu ehtimal edilmişdir.

## Arxitektura
Monumental tikilidir. Daşdan inşa edilmişdir. Üzərində müəyyən dekorativ elementlər vardır. Bu tikili burada mövcud olmuş on türbə arssında yeganədir ki, sarı daşdan inşa edilmişdir.

Tikili assimetrik planda inşa edilmişdir.

Türbədə kvadrat planda inşa edilmiş günbəzə sahibdir. Hazırda dəmir lövhə ilə örtülmüşdür. İlk əvvəllər günbəz pramidavari formaya malik idi. Hüseyn Abdrefieviç Bodaninski sözlərinə görə günbəz 1880-ci illərdə baş vermiş ildırımdan ciddi zərər görmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Волкова Т.* Крым. Персональный гид / Т. Волкова, В. Гарагуля. — Симферополь,2003. — 224 с.
* *Нагаевская Е. В.* Бахчисарай. — Симферополь,1979. — 144 с.
* *Фадеева Т. М.* Бахчисарай и окрестности: путеводитель / Т. М. Фадеева, Н. В. Соколова. — Симферополь: Бизнес — Информ, 2000. — 208 с.
Robert Vilhelm Bunzen

**Robert Vilhelm Bunzen** (31.3.1811, Göttingen – 16.8.1899, Haydelberq) — alman kimyaçısı, Peterburq Elmlər Akademiyasının əcnəbi müxbir üzvü (1862-ci ildən).

## Həyatı
Göttingen Universitetini bitirmiş (1830), təhsilini Fransada, İsveçrədə, Avstriyada, İtaliyada təkmilləşdirmişdir (1832–33), Göttingen Universitetində (1834–36), Kasseldə Ali Texniki Məktəbdə (1836–38) işləmiş; Marburq (1838–51), Breslau (1851–52) və Heydelberq (1852–89) universitetlərinin professoru olmuşdur Əsas tədqiqatları qeyri-üzvi, analitik və fiziki kimya sahələrinə aiddir. Arsen-üzvi birləşmələrini tədqiq etmişdir (1837–43). *Kakodil As(CH3)2* radikalının formulunu müəyyən etmiş və onun oksidinin başqa maddələrlə reaksiyasını öyrənərək, radikallar nəzəriyyəsinin yaranması üçün zəmin hazırlamışdır.

## Fəaliyyəti

Karbon-sink qalvanik elementini ixtira etmiş (1841) və onun köməyi ilə əridilmiş xloridlərin elektrolizindən maqnezium (1852), litium, kalsium, stronsium və barium (1854–55) metallarını almışdır (1841). Domna sobalarında çuqunun əridilməsi prosesini və domna qazlarının tərkibini tədqiq etmişdir (1838 və 1845). “Qazometrik metodlar” (1857) əsərində təsvir etdiyi kimi qaz analizinin əsaslarını işləyib hazırlamışdır.

Bunzen müxtəlif metal duzlarının buxarları ilə boyanan alovun spektrlərini öyrənmiş (1854, Q.R. Kirxhofla birlikdə) və bununla spektral analizin başlanğıcını qoymuşdur (1859), onun vasitəsilə Kirxhofla birlikdə sezium (1860) və rubidium (1861) elementlərini kəşf etmişdir. Kimyəvi proseslərə işığın təsirini tədqiq etmiş (ingilis kimyaçısı H. Rosko ilə birlikdə ) və fotokimyəvi reaksiyanın məhsulunun miqdarı ilə reaksiya sisteminə düşən şüalanma enerjisinin miqdarı arasında asılılığı kəşf etmişdir (1862, Bun zen–Rosko qanunu).

Yağ ləkəli fotometri (1843), qazlampasını (1855), buz kalorimetrini (1870) ixtira etmiş, indiumun istilik tutumunu ölçmüşdür. Bunzenin laboratoriyalarında E. Franklend, A. Kolbe, C. Tindal, A. Bayer, F.F. Beylşteyn, D.İ. Mendeleyev, V. Meyer, H. Rosko və b. təhsil almış və işləmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Robert Wilhelm Bunsen 
* Robert Wilhelm Bunsen
* Robert Bunsen at the Mathematics Genealogy Project
Lüdviq Ansenqruber

**Ansenqruber (Anzengruber) Lüdviq** () – Avstriya dramaturqu, yazıçı.  

## Əsərləri
“Kirxfeldli keşiş” (1870), “Yalan şahidlik edən kəndli” (1871) dramlarında, “Rüsvayçılıq ləkəsi” romanı və s. əsərlərində kəndlilərin həyatını əks etdirmişdir. “Dördüncü ayin” (1878) dramının müəllifidir. 

## İstinadlar
Debora

**Debora** (ivr. דבורה הנביאה) — "Tanax"a görə İsrail Krallığından əvvəlki hakimlər dövründə yaşamış dördüncü hakim, tək qadın hakim və Yəhudilikdə qəbul olunan qadın peyğəmbər. Onun barəsində "Tanax"dakı "Hakimlər Kitabı"nda iki fərqli yerdə – "Hakimlər 4" və "Hakimlər 5"-də məlumat verilmişdir.

Debora müasir dövrdə tanınmış feminist simvoldur, çünki o, qadın olmasına baxmayaraq, yüksək vəzifə tutmuş və hətta peyğəmbərlik etmişdir, qadınların bu qədər çox hüquqlarının olmadığı dövrlərdə yaşasa da, bu iddia ravvinlər tərəfindən rədd edilmişdir, çünki Debora Elohim tərəfindən peyğəmbərlik üçün seçilmiş və o, özünü peyğəmbər etməmişdir.

## Xarici keçidlər

* Book of Judges article, *Jewish Encyclopedia*
* Debbora, *Catholic Encyclopedia*
* Biblical Hebrew Poetry — Reconstructing the Original Oral, Aural and Visual Experience
* Song of Deborah (Judges 5) Reconstructed
Krım tatarlarının milli futbol yığması

**Krım tatarlarının futbol yığması** — futbol üzrə beynəlxalq turnirlərdə Krım tatarlarını təmsil edən yığma. Yığma NF-Boardun üzvüdür. Krımtatar futbol ittifaqı tərəfindən idarə edilir.

## Qısa tarix
Krım tatarlarının futbol yığması 2006-cı ildə ELF Cup yarışmasında iştirak etmək məqsədi ilə Şimali Kipr Türk Cumhuriyyətinin futbol federasiyası tərəfindən təşkil edilmişdir. Komanda yarışda beş oyun keçirmişdir. Üstəlik turnirin finalına belə çıxmışdır. Final yarışmasında yerli komandaya 1:3 hesabı ilə məğlub olmuşlar. Onlar yarım finalda isə FİFA-nın üzvü olan Qığızıstan milli futbol yığmasını məğlub edə bilmişlər. Komandaya Rüstəm Osman rəhmərlik etmişdir. Onun komandasıns daxil idi:
* *Qapıçılar:* Narmin Rustemoviç Osmanov (Neftçi Fərqanə), Nəriman Yaqubov (Krımteplisa), Səid-Dövlət Əbdürrəhmanov (Medik Simferopol); 
* *Müdafiyəçilər:* Arsen İsmailoviç Mustafaev (Feniks-İliçeves), Fevzi Sitsilmanoviç Əbukərimov (Krımgeofizika), Rizvan Reşatoviç Ablitarov (Dnepr Dneprpetrovsk), Denis Aleksandroviç Qolaydo (Tavriya; milliyətcə tatar deyildir. Sncaq milliyə töfsiyə edilmişdir. 
* *Yarımmüdafiyəçilər:* Arsen Şövkətoviç Ablyametov (Ximik Krasnoperekops), Cambek Ablyakimov (Neftçi Fərqanə), Fəxri Cəlalov (MOİK Moskva), İrfan İbrahimoviç Ametov (Flora Tallin), Ruslan Cəmilov (Medik), Marlen Ablyatipov (21 il (Krımgeofizika); 
* *Hücumçular:* Ruslan Əmirratlı, Xəlil Hayraddinov (Krımteplisa), Rüstəm Məhəmmədcanov, 15 il (UOR).

2016-cı ildə kimanda yenidən milli azlıqların təmsil olunduğu Avropeadaya yollanışdır. Yarışma Cənubi Tirolda keçirilirdi. Komanda "Ədalət" adı ilə yarışmaya qatılmışdır. Burada Ukraynanın bir çox şəhərlərindən və Krımdan olan idmançılar toplaşmışdı. Onlar ilk görüşdə Qərbi-Frakiya müsəlmanlarını 3:0 hesabı ilə məğlub etmişlər. Sonradan isə Rumınya macarlarına 1:6, Ladinlərə isə 0:8 hesabı ilə məğlub olmuşlar. Bununlada yarışmanı tək etmişlər. Turnirdə komandanın məşqçiləri Elvin Kadırov və Elnur Amietov olmuşdur. Yarışmada iştirak edən heyət:
* Şevekt Caparov, Ennan Aşirov, Timur Kanataiev, Arsen Yaqubov, Lenzi Ablitarov, Əsər Alimov, Diliaver Osmanov, İbrahim Əliyev, Fikrət Alimov, Rüstəm Ablyaev, Artur Temirov, Təlyat Bilyalov, İslam Hüseynov.

Komandanın Krım yığması ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Krım yığması haqqında fikir 2016-cı ilin noyabrında söylənilmişdir.

## İstinadlar
Bayram axşamı

***Bayram axşamı*** filmi rejissor Toğrul Məmmədov tərəfindən 2017-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film M Group Production şirkətində istehsal edilmişdir. Film şirkətin böyük filmdə ilk işidir. Novruz bayramına həsr olunmuş filmdə Hollivud filmlərindən məlum olan yeni texnologiyalardan, mürəkkəb qrafika işləri və müasir kompüter üsullarından istifadə olunub. Ekran əsəri Bayram (İslam Mehrəliyev) adlı uğursuz oğlanın şirkət sahibinin qızına vurulmasından bəhs edir. Əsas hadisələr Novruz bayramı ərəfəsində cərəyan edir. Bayram uğursuzluğa son qoymağı qərara alır. Novruz bayramı ənənəsinə görə, bu arzunun həyata keçməsi üçün tonqalın üstündən tullanmaq lazımdır. Lakin o, səhər yeni doğulmuş körpənin başı ilə əvvəlki Bayrama çevrilir. Əsas rolları İslam Mehrəliyev, Oksana Rəsulova, Cəmil Məmmədli, Yusif Babayev, Firəngiz Mütəllimova, Əkbər Əlizadə, Elxan Quliyev, Nahidə Orucova, Xose Bernardo, Murad Dadaşov, Asya Abdullayeva ifa edirlər.

## Məzmunu
Bir novruz əfsanəsindən bəhs edən bu film Bakıda milli bayramımız olan Novruzun təmtəraqlı surətdə qeyd olunduğu ərəfədə 30 yaşlı şəhər sakininin başına gələn maraqlı hadisələrdən bəhs edir. Uğursuz həyat sürən Bayram (*[[İslam Mehrəliyev]]*) məhz bu Novruz bayramında butun uğursuzluqlara son qoymaq əzmindədir. Adət-ənənəyə uyğun olaraq o da arzu tutub tonqaldan atlanır. Dilədiyi arzu isə uşaq kimi problemsiz həyat sürməkdir! Lakin arzudanda arzuya fərq var. Ağlasığmaz vəziyyətə düşmək istəmirsizsə nə arzu etdiyinizə fikir verməlisiz. Yoxsa bizim filmin qəhrəmanı kimi çıxılmaz vəziyyətdə qala bilərsiz. Həyata keçməsini dilədiyi bir arzu onun həm həyatını alt-üst etdi həm də onun dostlarını,nişanlısını və bütün ətrafındakı insanları şoka saldı. Düşdüyü gülünc və inanılmaz vəziyyətdən isə çıxış yolunu heç kim tapa bilmir. Üstəlik toyuna sayılı günlər qaldığı üçün vəziyyət daha da qəlizləşir. Hər keçən gün onun həyatı daha da çətinləşir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor:	Toğrul Məmmədov
Ssenari müəllifi:	Cəmil Məmmədli, Toğrul Məmmədov
Operator:	Rauf Qurbanəliyev
Prodüser:	Murad Dadaşov
Rəssam:	İqbal Əliyev
Səs rejissoru:	Orxan Ağalarov

## Rollarda

İslam Mehrəliyev
Oksana Rəsulova
Cəmil Məmmədli
Miri Yusif
Firəngiz Mütəllimova

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid

* Treyleri izlə
* Filmi izlə
Radiallahu anhu

**Radiallahu anhu** (; kişilərə aid edilərək ; qadınlara aid edilərək **Radiallahu anhə**) — islamda istifadə olunan ifadə. Sünnilər Məhəmməd peyğəmbərin səhabələri haqqında danışanda "Allah on(lar)dan razı olsun" deyirlər. Tövbə surəsinin 100-cü ayəsində ilk hicrət edən mühacirlərə enən ayədə "Radiallahu anh" kəliməsi keçir.

## İstinadlar
Paul Blobel

**Paul Blobel** (; ) — Alman nasist hərbi cinayətkarı, SS-Standartenführer və SD üzvü. Potsdam şəhərində anadan olmuşdur. Birinci dünya müharibəsində iştirak etmiş, müharibədən sonra memar kimi işləmişdir. 1924-cü ildən 1931-ci ilə qədər memar kimi işlədikdən sonra Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasına qatılmışdır.
Blobel Kiyev və ətraf bölgələrdə 33.771 nəfər yəhudinin öldürülməsi ilə nəticələnən Babi Yar qətliamının əsas təşkilatçılarından biri kimi tanınır. Qətliamın əsas iştirakçılarndan olan *Sonderkommando 4a* birliyinin komandiri olmuşdur.

## Həyatı
Geobotanika

**Geobotanika** ( "torpaq" +  "bitkilərə aid olan") və ya **fitosenologiya** ya da **fitososiologiya** — bitki qruplaşmaları və ya fitosenozları, onların tərkibi, quruluşu, biosenoloji mühitinin xüsusiyyətləri, məhsuldarlığı, istifadəsi və dəyişdirilməsini öyrənən elm. Geobotanikanın obyekti fitosenozlar, onların yaratdığı bitki örtüyü sayılır. Geobotanika fitosenozların morfologiyasını, onların biotik əlaqələrini, xüsusilə fitosenozların daxili mühitini (sinekologiya), tarixi inkişafını (senogeniya) və təsnifatını tədqiq edir.

## Geobotaniki xəritələşmə
Müxtəlif miqyaslı geobotaniki bitki örtüyünün xəritələrinin tərtibi. 1:5000–1:100 000 miqyaslı geobotaniki xəritələşdirmə üçün çöl tədqiqatları (rekoqnossirovka, xətti taksasiya, geobotaniki profilləmə geobotaniki çəkmə, "açar" (test) metodundan istifadə edilir. Kiçik miqyaslı (1:5000000–1:4000000) xəritələr ədəbiyyat materiallarının köməyi ilə tərtib olunur. Geobotaniki xəritələşmənin ən məsuliyyətli və mürəkkəb hissəsi geobotanika xəritələrinin legendasını tərtib etmək, yəni xəritəyə daxil olan ərazilərdəki bitki örtüyünün qısa təsvirini verməkdir. Geobotaniki xəritələr dəqiq irimiqyaslı – 1:5000–1:25 000, ümumiləşdirilmiş irimiqyaslı – 1:50000–1-200 000, orta miqyaslı – 1:300 000–1:1000000, xülasəli miqyaslı – 1:500 000–1:400 000, kiçik miqyaslı xülasəli – 1:5000000 və daha kiçik olur. Geobotaniki xəritələr məqsədinə, tərtibinin prinsipinə görə universal, xüsusi aktual (müasir) bitki örtüyü, ilkin bitki örtüyü, indiqasiya, proqnoz, botaniki-təsərrüfat xəritələrinə bölünür.

## Geobotaniki əyalət
Zonanın (yarımzonanın) tabeliyində olan geobotaniki rayonlaşdırma vahidi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Geobotabika fənninin məqsəd və vəzifələri, əhəmiyyəti

## Həmçinin bax
* Geobotanika
Bayquşlu bina (Novoçerkassk)

**Bayquşlu bina** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində bir mərtəbəli bina. Novoçekassk şəhəri Sovetski ilə Dubrovski küçələrinin birləşdiyi yerdə yerləşir. Poçt ünvanına gəldikdə isə Sovetski küçəsi ev 8 ünvanında yerləşir. Bina modern stilində inşa edilmişdir. XX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir.
## Tarixi
Bina Sovetski küçəsi ev 8 ünvanında 1910-cu ildə inşa edilmişdir. Onun sahibi ilk əvvəllər kredit cəmiyyətinin rəhbəri Q. Q. Krivsov olmuşdur. Sonradan isə sahiblik Cənubi Rusiya Texniki Universitetinin professoru M. M. Qrişinə (1891—1979) keçmişdir.

Yaşayış binasının arxitektur stili V. İ. Kulişovun fikirinə görə «fin modernizmidir». Bu cür yanaşmanın əsas səbəbi onun onun fasadının müxtəlif materiallardan istifadə edilərək bəzədulməsidir. Belə ki, bu tip tikililər daha çox şimal ölkələrində müşahidə edilmişdir. Binaların fasadı çöl daşları və plitələrlə üzlənmişdir.
Binanın adı onun girişi üzərində olan mərmər bayquş heykəlinə borcludur. Belə ki, bayquş xoşbəxtlik və ailə birliyi anlamını verir. Bu tip qabarıq və kobud görünüşlü fasada malik binalar əsasən orta əsr arxitektur xüsusiyyətlərinə xasdır.

Gennadi Aleksadroviç Semenixin «Novoçerkassk» əsrində qeyd olunan bina məhz budur. Ancaq söhbət bu binadan getsədə ünvan tam fərxlidir.
## Həmçinin bax
* Atamanın binası (Novoçerkassk)

## İstinadlar
Prespa gölü

**Prespa** — cənub-şərqi Avropada Albaniya, Yunanıstan və Makedoniya arasında bölünən iki şirin su gölünün adıdır. Ümumi səthinin sahəsinin 176.3 km²-i Makedoniya Respublikasına, 46.3 km²-i Albaniyaya və 36.4 km²-i Yunanıstana aiddir. Bunlar, 853 metr yüksəklikdəki Balkan yarımadasındakı ən yüksək tektonik göldür.

**Böyük Prespa Gölü** (, , ) Albaniya, Yunanıstan və Makedoniya arasında bölünmüşdür. **[[Mikri-Prespa gölü|Kiçik Prespa Gölü]]** (, ) yalnız Yunanıstan (138 km² drenaj sahəsi, 42.5 km² səth sahəsi) və Albaniya (51 km² drenaj sahəsi, 4.3 km² səth sahəsi) arasında bölünmüşdür.

Ərazi, Albaniya, Yunanıstan və Makedoniya Respublikasında olan üç Milli parka aiddir. Prespa gölləri ərazisindəki ən böyük yaşayış məntəqəsi Makedoniya Respublikasında olan Resen qəsəbəsidir. 2014-cü ildə Albaniya ilə Makedoniya arasındakı Ohri-Prespa Transsərhəd Qoruğu UNESCO-nun Dünya Biosfer Qoruğu Şəbəkəsinə əlavə edildi.

## Tarixi
XX əsrdə Çar Samuyil, sərhədin Yunanıstan tərəfindəki Kiçik Prespa gölündəki Aqiyos Açilliyos adlı bir ada üzərində Müqəddəs Açilliyus qalasını və kilsəsini inşa etdi. Makedoniya tərəfindəki Böyük Prespa gölündəki ən böyük ada, Qolen Qrad () və Zmiski Ostrov ()-dur. Digər ada Mal Qrad (Albaniyadakı kiçik bir qəsəbə), Müqəddəs Pyotra həsr olunmuş XIV əsrdən qalma dağılmış bir monastırın olduğu yerdir. Bu gün, hər iki ada da boşdur.

Böyük Prespa Gölü qərbdə yalnız təxminən 10 km-lik bir sahədə olan Ohri gölündən təxminən 150 metr uzaqlıqda olduğu üçün, sular Karstaki yeraltı kanallarından keçməkdə və Ohri Gölünə axan çayları bəsləyən bulaqlardan çıxmaqdadır.

## Vəhşi Həyatı
Göldə yalnız 11 yerli balıq növü bilinir, ancaq bunların 9-u endemikdir: Prespa İnci Balığı ; Alburnus belvica ; Barbus prespensis ; Chondrostoma prespense ; Cobitis meridionalis ; Pelasgus prespensis ; Rutilus prespensis ; Salmo peristericus və Squalius prespensis 

## Qalereya

Şəkil:Fishing at Lake Prespa.JPG|
Şəkil:Beach Ribarsko Selo.JPG|
Şəkil:Lake Prespa beach (Konjsko).JPG|
Şəkil:Prespa Lake 1.JPG|
Şəkil:Prespa Lake (Oteshevo - Stenje).JPG|
Şəkil:Lake Prespa (southern shoreline).JPG|
Şəkil:Fisherman's cabin (Lake Prespa).JPG|
Şəkil:Psarades from Big Lake.JPG|
Şəkil:Lake Prespa 14.jpg|
Şəkil:View Megaln Prespa Lake.JPG|
Şəkil:Scale Megaln Prespa Limvn.JPG|
Şəkil:Lake Prespa Albania Part.jpg|


## Həmçinin Bax
* Mikri-Prespa gölü
* Pelister Milli Parkı
* Baba dağı (Makedoniya)

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* Transsərhəd Prespa Parkı
* Prespa Milli Parkının Albaniyadakı Rəsmi Saytı
Türkan Akyol

**Türkan Akyol** () — Professor (1969), Türk siyasətçi, Türkiyənin ilk qadın naziri (1971).

## Həyatı
Türkan Akyol 1928-ci ildə İstanbulda anadan olub. Orta təhsilini Erenköy Qız Məktəbində almışdır (1947). Ankara Universitetinin Tibb fakültəsini bitirmişdir. Ankara Universitetində rektor vəzifəsində çalışmışdır (1980).

12 mart 1971-ci ildə Silahlı Qüvvələr çevirilişindən sonra 19 martda Nihad Erimin qurduğu 33-cü hökumətdə səhiyyə naziri olaraq vəzifə almışdır.

1993-cü ildə Tansu Çillərin qurduğu 50-ci hökumətdə DYP-SHP koalisiyasından SHP millət vəkili olub.

Bursada 16 yanvar 1995-ci il tarixində səhiyyə nazirliyinə bağlı olaraq açılan döş xəstəlikləri xəstəxanasına keçmiş səhiyyə naziri Türkan Akyol Döş Xəstəlikləri Xəstəxanası adı verilmişdir.

## Ailəsi
Evlidir, iki uşaq anasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FIRST FEMALE MINISTERS