Azər Qasımlı

*Azər Qasımlı*' (tam adı: **Azər Ağaqasım oğlu Qasımlı**; ) — azərbaycanlı siyasətçi və siyasi məhbus; siyasi elmlər namizədi (2009). O, Azərbaycan iqtidarı və dövlət başçısı İlham Əliyevin tənqidçisi olaraq tanınır. Siyasi fəaliyyəti dövründə o, “REAL” hərəkatının idarə heyətinin üzvü, “REAL” partiyasının Təşkilat Komitəsinin koordinatoru, siyasi məsələlər üzrə katib və 2011–2019-cu illərdə idarə heyətinin sədri olub. O, 2015 və 2020-ci illərdə parlament seçimlərində namizəd olub. 2021-ci ildə o, Siyasi Menecment İnstitutunu (SMİ) təsis edib.

Onun siyasi fəaliyyəti ilə əlaqədar 2016–2017-ci illərdə və 2024-cü ildə Azərbaycandan çıxışına qadağa qoyulub. 2018-ci ilin mayında Bakı şəhərinin mərkəzində izdihamlı yürüş təşkil etdiyinə görə bir ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

8 dekabr 2024-cü ildə Yasamal Rayon Polis İdarəsində başladılmış cinayət işi üzrə həbs olunub. Azər Qasımlı Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 183.3.2-ci maddəsi (hədə-qorxu ilə tələb etmə) ilə ittiham olunaraq saxlanılıb və 9 dekabrda Yasamal Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə həbs edilib. 11 mart 2026-cı ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hakimi Telman Hüseynovun qərarı ilə 12 il müddətə azadlıqdan məhrum edilib. Həbsi beynəlxalq insan hüquqları təsisatları tərəfindən siyasi motivli hesab olunub.

Hazırda o, Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətinin Bakı İstintaq Təcridxanasında (Zabrat q.) saxlanılır.

## Erkən illəri və təhsili
Azər Qasımlı 31 mart 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Atası Ağaqasım Qasımov geologiya-mineralogiya elmləri namizədi idi və Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye İnstitutunda professor vəzifəsində çalışırdı. Anası Şəfiqə Nəsrullayeva isə filoloq idi.

1993-cü ildə Azər Qasımlı Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Bədii sənaye fakültəsinə daxil olmuşdur. Siyasətə olan marağı onu bir il sonra — 1994-cü ildə Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutuna qəbul imtahanları verməyə sövq etdi. Beləcə, Qasımlı səhərlər İncəsənət İnstitutunda, axşamlar isə Politologiya İnstitutunda təhsil alırdı. 1998-ci ildə o, Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu və Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu (fərqlənmə diplomu ilə) bitirmişdir.

1998–1999-cu illərdə o, İzmir şəhərində Egey Universitetinin Türk dili və ədəbiyyatı kafedrasında təhsil proqramında iştirak etmişdir. Bu proqramı başa vurduqdan sonra, 1999–2001-ci illərdə İstanbul şəhərində Mərmərə Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və siyasi elmlər kafedrasında təhsil alaraq magistr dərəcəsi qazanmışdır. O, Mərmərə Universitetində təhsil aldığı dövrdə professor Əhməd Davudoğlunun rəhbərliyi altında çalışmışdır.

2009-cu ildə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində “Azərbaycanda siyasi rejimin formalaşması” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək siyasi elmlər namizədi elmi dərəcəsini almışdır.

2008–2009-cu illərdə Qasımlı Moskvada nəşr olunan, politologiya və siyasi sosiologiya sahələrinə həsr edilmiş elmi-mədəni və tədris jurnalı olan *Polish Political Studies Journal* jurnalında bir sıra məqalələrlə çıxış etmişdir.

Təhsil aldığı dövrdə Qasımlı Freedom House təşkilatının dəstəyi ilə “Far Centre” tərəfindən həyata keçirilən “Azərbaycanda siyasi ideologiyalar” layihəsində tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1996-cı ildə o, Azərbaycanda liberalizm və millətçilik mövzularına həsr olunmuş broşürlərin müəllifi olmuşdur. 1998-ci il prezident seçimləri zamanı isə “İnam” plüralizm mərkəzinin layihələri çərçivəsində seçki texnologiyalarına dair hazırlanmış və onun tərəfindən təsdiqlənmiş broşürlər dərc edilmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
### “Müsavat”da fəaliyyəti (1994–1998)
Azər Qasımlı 1994-cü ildə “Müsavat” Partiyasına üzv olmuşdur. 1994–1998-ci illərdə o, partiyanın siyasi həyatında fəal iştirak etmiş, 1995–1996-cı illərdə “Müsavat” Gənclər Təşkilatı sədrinin birinci müavini, 1997–1998-ci illərdə isə partiyanın Yasamal rayon təşkilatında siyasi işlər üzrə katib vəzifəsində çalışmışdır. 1998-ci ildə o, partiyadan ayrılmışdır.

1998-ci ildə Varşavada (Polşa) baş tutan IDEE konfransında iştirak edən Azər Qasımlı ilə geniş müsahibə Polşanın “Wyborcza” qəzetində dərc olunmuşdur.

2008–2009-cu illərdə Qasımlının bir sıra məqalələrdən ibarət silsiləsi “Policy” jurnalında çap edilmişdir.

2002–2010-cu illərdə o, Almaniya, Estoniya və Rusiyada müxtəlif biznes layihələrində iştirak etmişdir. Lakin 2010-cu ildə Qasımlı Azərbaycana qayıtmaq qərarı verərək yenidən siyasi fəaliyyətlə məşğul olmağa başlamışdır.

2003-cü ildə o, bir neçə ay müddətinə Moskvadan Azərbaycana qayıtmış və prezident seçimləri ərəfəsində İsa Qəmbərin təşviqat kampaniyasında iştirak etmişdir.

### “REAL”da fəaliyyəti (2011–2019)
2011-ci ildə Azərbaycana qayıtdıqdan sonra Azər Qasımlı “Respublikaçı Alternativ” (REAL) Hərəkatının üzvü oldu. Hərəkatda fəaliyyət göstərdiyi müddətdə o, REAL-ın İdarə Heyətinin üzvü olaraq təmsil olunurdu. Daha sonra partiyanın formalaşması prosesində iştirak etdi və REAL-ın Təşkilat Komitəsinin koordinatoru oldu. Sonradan Qasımlı REAL Partiyasının siyasi məsələlər üzrə katibi və 2018–2019-cu illərdə REAL Məclisinin sədri vəzifələrini icra etdi.

2013-cü ildə Azər Qasımlı həmin il, oktyabrın 9-da baş tutan prezident seçimlərində iştirak etmək üçün REAL Hərəkatının həbsdə olan sədri İlqar Məmmədov tərəfindən yaradılmış seçki qərargahına rəhbərlik etmişdir.

Azər Qasımlı 1 noyabr 2015-ci ildə baş tutan parlament seçimlərində namizəd olmuşdur. Onun namizədliyi REAL tərəfindən 23 saylı Nəsimi–Səbail seçki dairəsindən irəli sürülmüşdür. Sərbəst toplaşma azadlığına məhdudiyyətlərin tətbiq olunduğu, mitinqlərin, aksiyaların, piketlərin və seçicilərlə görüşlərin keçirilməsinə icazə verilmədiyi şəraitdə baş tutan parlament seçimlərinin nəticələrinə görə səsvermə günü seçici fəallığı aşağı olmuş, seçki məntəqələrində kütləvi pozuntular və saxtakarlıqlar qeydə alınmışdır. Bu seçimlərdə Azər Qasımlı 14,26 faiz (2738 səs) səs toplamışdır. Seçimlərin qalibi iqtidar tərəfindən dəstəklənən bitərəf namizəd, 75 yaşlı Ziyad Səmədzadə olmuşdur. O, artıq 10 il idi ki, Milli Məclisin deputatı olaraq fəaliyyət göstərirdi. Azər Qasımlı seçimləri ikinci yerdə başa vurmuşdur. Qasımlının sözlərinə görə, seçimlərə bir neçə gün qalmış məktəb direktorları sinif rəhbərlərinə tapşırıq vermişdilər ki, hakimiyyətə yaxın namizəd — Ziya Səmədzadənin xeyrinə səs vermək üçün məntəqələrə 10–15 şagird valideyni ilə gəlsinlər. Bundan əlavə, 1 noyabr axşam saatlarına yaxın bəzi seçki məntəqələrində Məntəqə Seçki Komissiyalarının (MnSK) üzvləri özləri kütləvi formada seçki bülletenlərini qutulara atmaqla məşğul olmuşdular. Qasımlı müsahibəsində bildirmişdir ki, o, Dairə Seçki Komissiyasına (DSK) demək olar ki, bütün seçki məntəqələrini əhatə edən 20 video yazı, 21 foto material, 2 audio yazı və pozuntularla bağlı 98 akt təqdim etmişdir. O qeyd etmişdir ki, bu video materiallarda kütləvi bülleten atılması hallarının sübutları mövcuddur. Xüsusilə, onun sözlərinə görə, 8 saylı seçki məntəqəsində bülletenlərin qutuya atılması ilə bağlı fakt videoya çəkilmişdir.

28 sentyabr 2016-cı ildə məlum olmuşdur ki, Azər Qasımlının Gürcüstanla dövlət sərhədini keçmək istəyərkən Azərbaycandan çıxışına qadağa qoyulub. Azər Qasımlı bildirmişdir: “Gürcüstana gedirdim. "Böyük Kəsik" dəmiryol dövlət sərhədindən buraxılış məntəqəsində mənə dedilər ki, Azərbaycan çıxışıma qadağa qoyulub. Bu qadağanı hansı hüquq-mühafizə orqanının tətbiq etdiyini demədilər. Bu barədə mənə əvvəlcədən heç bir məlumat verilməmişdi.” Azer Qasımlı ölkədən çıxışına qoyulan qadağa ilə bağlı məhkəməyə şikayət etmişdir.

28 yanvar 2017-ci ildə o, Baş Prokurorluğun Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə istintaq idarəsində dindirilmişdir.

14 dekabr 2018-ci ildə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi (AİHM) “Mürsəliyev və digərləri Azərbaycana qarşı” işi üzrə qərarını elan etmişdir. AİHM ölkədən çıxışına qadağa qoyulması ilə bağlı şikayət etmiş 11 Azərbaycan vətəndaşının işi üzrə qərar açıqlamışdır. AİHM-ə müraciət edən şəxslərə Azərbaycandan çıxış qadağası 2012–2016-cı illərdə tətbiq edilmişdi. Halbuki onların hamısı cinayət işlərində yalnız şahid qismində dindirilmiş və şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxs deyildilər. AİHM-in nəticəsinə görə, Azərbaycan hakimiyyəti Azər Qasımlının hərəkət etmək azadlığı hüququnu (Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 2-ci maddəsi), həmçinin səmərəli hüquqi müdafiə vasitələri hüququnu (Konvensiyanın 13-cü maddəsi) pozmuşdur. AİHM qərarına əsasən, hər bir iddiaçıya mənəvi zərərə görə 5 min avro, həmçinin məhkəmə xərclərinin ödənilməsi üçün əlavə 1000 avro kompensasiya verilməsi qərara alınmışdır.

6 noyabr 2019-cu ildə Azər Qasımlı “REAL”dan istefa verdiyini açıqladı. O vurğuladı ki, istefası partiyanın sədri İlqar Məmmədovun yeni təklifləri ilə bağlıdır: “Belə bir vəziyyətdə mən bu partiyanın sıralarında qala bilmərəm. Özümü bu strukturda görmürəm və ayrılmaq qərarına gəldim. Mənim siyasi mövqeyim dəyişməyib və hazırkı mərhələdə yeni bir partiya yaratmağı düşünmürəm.” Qasımlının sözlərinə görə, İlqar Məmmədovun təklif etdiyi layihə təşkilatı məhv edəcək və onu kommunist tipli bir partiyaya çevirəcək: “Heç kim idarə heyətinin fəaliyyətini yoxlaya bilməyəcək. Məclisin olmaması o deməkdir ki, idarə heyətini məsuliyyətə cəlb edəcək və ondan hesabat tələb edəcək bir struktur mövcud olmayacaq. Hazırda ölkədə fəaliyyət göstərən partiyaların strukturunda, hətta 1990-cı illərdə yaradılmış partiyalarda belə bu cür çirkin bir vəziyyət yoxdur.” Qasımlı əlavə edib ki, əgər partiyanın Nizamnaməsində dəyişiklik ediləcəksə, bu, qurultayda həyata keçirilməlidir: “İlqar Məmmədov öz layihəsində bu barədə heç nə deməsə də, mənim fikrimcə, bu qədər eybəcər və avtoritar bir layihə təklif edən şəxs gələcəkdə Nizamnamənin dəyişdirilməsini də təklif edəcək.”

#### Həbs edilməsi (2018-ci il)
28 may 2018-ci ildə Bakının mərkəzində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 100 illiyi ilə əlaqədar yürüş təşkil edilmişdi. Yürüşün təşkilatçısı Azər Qasımlı idi və tədbirdə təxminən 1000–1500 nəfər iştirak etmişdi. Növbəti gün – 29 mayda o, Baş Prokurorluğa çağırıldı. Daha sonra Qasımlı Daxili İşlər Nazirliyinin Yasamal Rayon Polis İdarəsinə aparıldı və orada bir saatdan çox dindirildi. Nəticədə onun barəsində İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 535.1-ci maddəsi (polisin qanuni əmrinə qəsdən tabe olmama) ilə protokol tərtib edildi və baxılması üçün Yasamal Rayon Məhkəməsinə göndərildi. Məhkəmənin qərarı ilə Azər Qasımlı 30 gün müddətə inzibati həbs cəzası aldı. Qasımlı ittihamı rədd etdi, partiya yoldaşları isə onun həbsini siyasi motivli adlandırdılar. Hüquqlarını müdafiə edən vəkil Elçin Sadıqovun sözlərinə görə: “Polisin iddiasına əsasən, Azər Qasımlı bu gün günorta Yasamal rayonu ərazisində, Landau küçəsində səbəbsiz formada nalayiq ifadələr işlədib. Polislər ona irad bildirdikdə isə o, buna məhəl qoymayıb və buna görə saxlanılıb. Azər Qasımlı ittihamı rədd edir. O bildirib ki, həbsinin əsl səbəbi bir gün əvvəl – 28 mayda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 100 illiyi ilə əlaqədar yürüşün hazırlanmasında iştirak etməsidir.” Vəkil Qasımlının təqsirini sübut edən ciddi dəlillərin olmadığını da qeyd edib: “Polisin versiyası inandırıcı deyil və tərəfsiz şahidlər tərəfindən təsdiqlənmir. O, niyə küçədə söyüş söyməlidir? Azər Qasımlı çox mədəni bir insandır.”

İyunun 4-də Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Azər Qasımlının apellyasiya şikayətinə baxdı. Məhkəmə şikayəti təmin etmədi və qərar qüvvədə saxlanıldı.

O, Binəqədi rayonunda İnzibati Həbs Olunanların Saxlanma Məntəqəsində saxlanıldı və cəzası başa çatdıqdan sonra 28 iyun 2018-ci ildə azadlığa buraxıldı.

### “REAL”dan ayrıldıqdan sonra (2019– )

2019-cu ilin dekabrında Azərbaycan Parlamenti buraxıldı və növbədənkənar parlament seçimləri 2020-ci ilin fevralına təyin olundu. 27 dekabrda “Hərəkət” seçki bloku yaradıldı və onun yaradılmasında Azər Qasımlı da fəal iştirak etdi. Blokun əsasını “D18” Hərəkatı, “NİDA” Vətəndaş Hərəkatı və noyabr ayında Azər Qasımlını dəstəkləyərək “REAL”dan ayrılmış keçmiş üzvlər təşkil edirdi.

Seçki bloku Azər Qasımlının 17 saylı Yasamal üçüncü seçki dairəsi üzrə namizədliyini irəli sürmək qərarına gəldi. Bu dairədə seçimlər üç əsas namizəd arasında keçdi — hakim Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi Elnur Allahverdiyev, REAL Partiyasından hüquqşünas Cavad Cavadov və Azər Qasımlı. Seçkilərin nəticələrinə görə Azər Qasımlı 447 səs (8,54%) toplayaraq dördüncü yeri tutdu.

2021-ci ildə o, Siyasi Menecment İnstitutunu (SMİ) təsis etdi.

Qasımlı sosial şəbəkələrdəki hesablarında cari hadisələrlə bağlı mütəmadi açıqlamalar verir və müxtəlif yerli və beynəlxalq media qurumlarına müsahibələr verir. Bunlara “Turan” İnformasiya Agentliyi, Voice of America, Azad Avropa/Azadlıq Radiosu, BBC-nin Azərbaycan xidməti, Meydan TV və Toplum TV daxildir.

## Həbs edilməsi (2024)
## Şəxsi həyatı
Evlidir və üç övladı var.

Onun həyat yoldaşı Samirə Qasımlı 2019-cu ildə yaradılmış RLC (Red Line Channel) internet televiziya kanalının təsisçisi və baş redaktoru olub. Kanal 2023-cü ildə hökumət təzyiqləri nəticəsində fəaliyyətini dayandırıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*