Mariya Kolesnikova

**Mariya Aleksandrovna Kolesnikova** ( ; ) — peşəkar musiqiçi və belaruslu siyasi fəal, siyasi məhbus. 2020-ci ildə Belarus prezident seçkilərində Viktor Babarikonun aparat rəhbəri. Svetlana Tixanovskayanın birgə qərargahının nümayəndəsi və siyasi böhranın aradan qaldırılması prosesinin təşkili üzrə Koordinasiya Şurasının rəyasət heyətinin üzvü, “Birgə” partiyasının lideri.
O, 2020-ci il sentyabrın 7-də təhlükəsizlik işçiləri tərəfindən qaçırılıb və sentyabrın 8-də səhər tezdən zorla Ukrayna ilə sərhədə aparılıb. Onlar Kolesnikovanı ölkəni tərk etməyə məcbur etməyə çalışıblar, lakin o, Ukrayna ilə sərhəd-nəzarət postunun qarşısında pasportunu xırda-xırda hissələrə parçalayıb və posta aparıldığı avtomobilin pəncərəsindən qaçıb. Bundan sonra o, Belarus ərazisinə qayıdıb. Lakin dərhal həbs olunub. Ertəsi gün onun həmkarı və vəkili Maksim Znak həbs edilib.

İstintaq təcridxanasında bir il qaldıqdan sonra, 2021-ci il sentyabrın 6-da Minsk vilayət məhkəməsinin qərarı ilə o, “Dövlət hakimiyyətini konstitusiyaya zidd yollarla ələ keçirmək, ekstremist birləşmə yaratmaq və onlara rəhbərlik etmək məqsədi ilə sui-qəsd törətməkdə” təqsirli bilinib. Habelə Mariya Aleksandrovna dövlət hakimiyyətinin ələ keçirilməsinə dair açıq çağırışlarda, Belarusun milli təhlükəsizliyinə zərər vurmağa yönəlmiş digər hərəkətlərin, o cümlədən xarici dövlətə, xarici və beynəlxalq təşkilata ünvanlanmış, kütləvi informasiya vasitələrindən və internetdən istifadə etməklə vətənə xəyanətdə ittiham olunub. 

Məhkəmə işi bağlı qapılar arxasında aparılıb, təqsirləndirilən şəxslərə materiallarla tanış olmaq imkanı verilməyib, vəkillərə məlumatı açıqlamamaq müqaviləsi bağlanıb. Kolesnikova 11 il ümumi rejimli islah koloniyasında, Znak - 10 il ciddi rejimli koloniyada cəza çəkməyə məhkum edilib. 

Avropa İttifaqının səkkiz ölkəsi, ABŞ, Kanada və Böyük Britaniya Kolesnikovanı repressiya qurbanı, vicdan məhbusu kimi tanıyıb, hökmü pisləyib və onun dərhal azadlığa buraxılmasını tələb ediblər. Hökm elan edildikdən sonra bu ölkələrin liderləri Lukaşenko rejiminə qarşı sanksiyaları sərtləşdiriblər.
## Həyatı

### Musiqiçi karyerası
Mariya Kolesnikova 24 aprel 1982-ci ildə Minskdə mühəndis ailəsində anadan olub. Bacısı Tatyananın xatirələrinə görə, valideynlərinin musiqiyə olan ciddi həvəsi övladlarının təhsilinə və Mariyanın gələcək peşə seçiminə təsir göstərmişdir. Kolesnikova musiqi məktəbində oxumuş, sonra Belarus Dövlət Musiqi Akademiyasını fleytaçı və dirijor ixtisası üzrə bitirmişdir.

Kolesnikova 17 yaşından Minskdəki gimnaziyada fleytadan dərs deyirdi. O, Opera Teatrında, Mixail Finberqin dirijorluğu ilə Belarus Respublikasının Milli Akademik Konsert Orkestrində və Belarus Respublikasının Prezident Orkestrində çalışıb. İtaliya, Litva və Polşada qastrol səfərlərində olub. 2007-ci ildə Almaniyaya köçərək Ştutqartdakı Ali Musiqi Məktəbinə daxil olub. Kolesnikova eyni vaxtda iki fakültədə - qədim və müasir musiqi fakültələrində təhsil alıb. 

2010-cu illərdə o, Almaniya və Belarusda konsert proqramlarında fəal iştirak etmiş və beynəlxalq mədəni layihələr təşkil etmişdir. Məsələn, o, yeni musiqilərin ifa edildiyi "Eclat" festivalının təşkilatçıları komandasına daxil olmuşdur. Belarusdakı işləri arasında: “Musiqi və Holokost”, “Böyüklər üçün musiqi dərsləri” adlı mühazirələr silsiləsi, məktəblilər üçün “Robot Orkestri” proqramı onun layihəsi olub.

2017-ci ildə Kolesnikova Belarusda ilk "TEDxNiamiha" konfranslarından birinin iştirakçısı olub və müasir incəsənət sahəsində müxtəlif tədbirlər keçirən "Artemp" yaradıcılıq birliyinin təsisçiləri arasında idi. Elə həmin il o, "Ok16" mədəniyyət mərkəzinin bədii rəhbəri vəzifəsini tutub. Bu mərkəz Minsk Dəzgahları Zavodunun üç boş emalatxanasının ərazisində açılıb və mədəni və iqtisadi layihələr üçün platformaya çevrilib. "Ok16" vasitəsilə Kolesnikova bankir Viktor Babariko ilə tanış olub. Mərkəz məhz Viktor Babarikonun maliyyə dəstəyi sayəsində təşkil olunmuşdu.

### Siyasi aktivlik
12 may 2020-ci ildə Kolesnikova əsas müstəqil namizədlərdən biri və Aleksandr Lukaşenkonun rəqibi olan Belarus prezidentliyinə namizəd Viktor Babarikonun seçki qərargahına rəhbərlik edib. Babarikonun qeydiyyatı rədd edildikdən və həbs olunduqdan sonra, 16 iyul 2020-ci ildə Kolesnikov və digər müstəqil namizədlərin qərargahlarının rəhbərləri - Veronika Tsepkalo (Valeri Tsepkalonun həyat yoldaşı) və Svetlana Tixanovskaya (Sergey Tixanovskinin həyat yoldaşı) birləşmələrini elan etdilər. Tixanovskaya hər üç komandadan əsas namizəd oldu. Lukaşenko 80,1% səslə qələbə qazandığını elan etdikdə, müxalifət onu kütləvi saxtakarlıqda ittiham edərək seçkinin nəticələrini qəbul etməkdən imtina etdi. Nəticələrin legitimliyi ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, Ukrayna və Aİ-nin digər səkkiz dövləti tərəfindən tanınmadı. Ölkədə Lukaşenkonun istefası və yenidən seçilməsi tələbi ilə küçə etirazları başladı. Kütləvi etirazlar təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən son dərəcə vəhşicəsinə yatırıldı., которые крайне жестоко подавляли силовики.

Aksiyalar zamanı Kolesnikova vurğulayıb ki, o, etiraz lideri rolunu öz üzərinə götürmür və mitinqlərin təşkilində iştirak etmir. Müxalifətin ideyası ondan ibarət idi ki, hər bir belarus etiraz lideridir və hər kəs öz ölkəsinin gələcəyi üçün məsuliyyət daşıyır. O, fərdi vətəndaş kimi mitinqlərdə iştirak etmiş və media vasitəsilə vətəndaşları və hökumət rəsmilərini etirazların dinc xarakter daşımasını dəstəkləməyə çağırmışdı. Avqustun 18-də Kolesnikova “Siyasi böhranın aradan qaldırılması prosesinin təşkili üzrə Koordinasiya Şurasının” əsas tərkibinə daxil oldu və avqustun 19-da onun rəyasət heyətinə seçildi.

Avqustun ortalarında hakimiyyətin təzyiqi altında Tsepkalo və Tixanovskaya Belarusu tərk etməyə məcbur oldular. Mariya Kolesnikova, həbs edilmiş 
və istintaq təcridxanasında qalmağa davam edən dostlarına - Viktor Babariko və oğlu Eduarda dəstək naminə şəxsi məsuliyyət hissi ilə ölkəni tərk etməkdən qəti istəksizliyini izah etdi.. Мария объясняла своё категорическое нежелание покидать страну чувством личной ответственности перед друзьями, которые продолжали оставаться в СИЗО, арестованными Виктором Бабарико и его сыном Эдуардом Avqustun 31-də Kolesnikova vətəndaş azadlıqları uğrunda mübarizənin demokratik alətinə çevrilə biləcək “Birgə” siyasi partiyasının yaradılmasını elan etdi.

### Sərhəddə saxlanma və cinayət təqibi
Sentyabrın 7-də mətbuatda naməlum şəxslərin Minskin mərkəzində Mariya Kolesnikovanı qaçırması xəbəri yayılıb ki, qohumları və həmkarları onunla telefonla əlaqə saxlaya bilməyiblər. Daha sonra hadisə şahidləri bildiriblər ki, mülki geyimli və maskalı şəxslər onu “Rabitə” yazılmış mikroavtobusa zorla mindiriblər. Sentyabrın 8-də səhər saatlarında Kolesnikovanı Belarusdan zorla deportasiya etməyə çalışdıqları barədə məlumat yayıldı. Ukrayna daxili işlər nazirinin müavini Anton Geraşenko daha sonra təsdiqlədi ki, “*bu, könüllü getmə deyildi. Bu, insanın öz vətənindən zorla qovulması idi*.” Belarus Respublikasının Dövlət Sərhəd Komitəsi bildirib ki, səhər saat 4-də Kolesnikova, İvan Kravtsov və Anton Rodnenkov sərhəd nəzarətindən keçərək Ukraynaya tərəf yola düşüblər. Hökumət kanalları Kolesnikovanın bacısını ziyarət etmək üçün Ukraynaya getmək istəyərkən saxlanıldığı barədə xəbərlər yayımladı. Şahidlərin sözlərinə görə, Kravtsov və Rodnenkovun sözlərinə görə, sərhəddə Kolesnikova "pasportunu cırıb, onu atıb pəncərədən çölə çıxıb,, после чего снова была задержана Belarus tərəfinə qayıtdı".. O, yenidən saxlanılıb. Bundan xəbər tutan Bundestaqın vitse-prezidenti Klavdiya Rot "Libereco" təşkilatı vasitəsilə yardım göstərərək Kolesnikovanı öz himayəsi altına alacağına söz verdi.

Sentyabrın 9-da Kolesnikovanın Koordinasiya Şurasındakı həmkarı, hüquqşünas Maksim Znak həbs olundu. Həmin gün media Mariyanın atasından onun həbs edildiyi və cinayət işi üzrə şübhəli şəxs qismində Minskdəki 1 saylı istintaq təcridxanasında olması barədə məlumat aldı. Mariya vəkilləri vasitəsilə ayın 7-də və 8-də ona qarşı edilən təhdid və zorakılıqdan şikayətlə İstintaq Komitəsinə müraciət edib. Mariyanın dediyinə görə, DTK və QUBOPiK əməkdaşları “başına torba keçirib”, onu öldürəcəkləri və “hər halda diri və ya hissə-hissə çıxaracaqları” ilə hədələyiblər və şəxsən nazirliyin rəis müavini Daxili işlər işçisi Gennadi Kazakeviç ona deyib ki, getməsə, “25 il təhlükəsizlik qüvvələri üçün köynək tikən zonada dişsiz qalacaq”.

10 sentyabr 2020-ci ildə “Viasna” İnsan Hüquqları Mərkəzi, Belarus Jurnalistlər Assosiasiyası, Belarus Helsinki Komitəsi və Belarus PEN Mərkəzi də daxil olmaqla on iki təşkilatın birgə bəyanatı ilə o, siyasi məhbus kimi tanınıb. 11 sentyabr 2020-ci ildə "Amnesty International" Kolesnikovanı vicdan məhbusu kimi tanıdı.. 11 сентября 2020 года Международная организация :ru:Amnesty International признала Колесникову узником совести

Sentyabrın 12-də Kolesnikova Minsk istintaq təcridxanasından 8 saylı Jodino həbsxanasına köçürüldü. Sentyabrın 16-da Belarus İstintaq Komitəsi Kolesnikova qarşı Cinayət məcəlləsinin 3-cü hissəsi ilə ittiham irəli sürüb. Cinayət Məcəlləsinin 361-ci maddəsi: KİV və internetdən istifadə etməklə milli təhlükəsizliyə zərər vurmağa yönəlmiş hərəkətlərə çağırışdı. 8 yanvar 2021-ci ildə Kolesnikova yenidən Jodinodan Minskdəki istintaq təcridxanasına köçürüldü və onun qalma müddəti martın 8-dək uzadıldı.

Kolesnikovanın həbsindən bir il sonra da onun atası ilə görüşməsinə icazə verilmədi. Bacısı Tatyananın dediyinə görə, Kolesnikova istintaq təcridxanasından ayda 150-dən 170-ə qədər məktub göndərib, onlardan maksimum 20-si 2021-ci ilin aprelin əvvəlindən mayın ortalarına kimi qəbul edənlərə çatmayıb. Mariyanın özünün aldığı məktublar senzuradan keçirilir və “heç bir yazışma olmasın” prinsipi ilə seçilir. Yazışmaların 5%-dən çoxu ona çatmır. Bundan əlavə, istintaq təcridxanasına uzun müddət təcrübə olmaması səbəbindən fleytasının ötürülməsinə icazə verilməyib, Kolesnikovanın peşəkar və virtuoz səviyyəsi əbədi olaraq itirilmək riski yaranıb.

27 yanvar 2021-ci ildə Kolesnikova DTK və GUBOPiK əməkdaşlarının oğurlanması, təhdid və zorakılığa məruz qalması barədə şikayəti əsasında cinayət işi başlamaqdan imtina edilib.

2021-ci ilin mayında Mariya Kolesnikova nəhayət üç cinayət maddəsi ilə ittiham olunub. Ona qarşı milli təhlükəsizliyə qarşı hərəkətə keçməyə çağırış, konstitusiyaya zidd yollarla dövlət hakimiyyətini ələ keçirmək üçün sui-qəsd və ekstremist qrup yaratmaq ittihamları irəli sürülüb. Müdafiə tərəfi təkid edirdi ki, irəli sürülən bütün ittihamlar üzrə cinayət yoxdur. İstintaq və məhkəmə zamanı ittihamın təfərrüatları ictimaiyyətə açıqlamaqdan imtina edib. Təqsirləndirilən şəxsin iş materialları ilə tanış olmaq imkanı və məhkəmə prosesinə hazırlaşmaq imkanı belə olmayıb.

### Hökm
6 sentyabr 2021-ci ildə Mariya Kolesnikova və Maksim Znak haqqında hökm çıxarılıb. Kolesnikova 11 il müddətinə ümumi rejimli koloniyada, Znakda isə 10 il müddətinə ciddi rejimli koloniyada həbslə cəzalandırılıb. İttiham tərəfi hər biri üçün 12 il həbs israr edib. Məhkəmə qapalı keçirilib. Əvvəllər iclasın açıq keçiriləcəyi bildirilsə də, yalnız 8 qohum və vəkilin yazılı icazəsi olmadığı bəhanəsi ilə məhkəmə zalına heç kəs buraxılmayıb. Kolesnikovanın vəkili Vladimir Pılçenkonun sözlərinə görə, zalda təqsirləndirilən şəxslərə tanış olmayan “mütəşəkkil izdiham” 50-yə yaxın adam olub. Hökmün elan edilməsi beş dəqiqədən çox çəkməyib.

Vəkillərin və yaxınlarının dediyinə görə, Kolesnikova və Znak əfv ərizələrini imzalamaqdan imtina edirlər, çünki onlar günahsız olduqlarına əmindirlər və apellyasiya şikayəti verməyi planlaşdırırlar.

Kolesnikova müsahibəsində bildirib ki, istintaq təcridxanasında olduğu müddətdə ona dəfələrlə istintaqla əməkdaşlıq etmək, əfv üçün ərizə yazmaq və ya “Roman Protaseviç kimi filmdə” (keçmiş baş redaktor) çəkilmək təklif olunub. Qeyd edək ki, “NEXTA” teleqram kanalının rəhbərinin həbsi naminə Belarus hakimiyyəti Ryanair" təyyarəsini bomba həyəcanı ilə yerə endirib. Bundan sonra Roman Protaseviçi mədənçilik haqqında yalan məlumat verdiyinə və etirazlarda əlaqəsi günahını videoda etiraf etməyə məcbur etmişdilər.)

Hökm elan edildikdən sonra ilk müsahibəsində Kolesnikova həbsxanada "hamı hər yerdə siqaret çəkdiyini" və daimi tüstüyə məruz qalmasının fleytaçı peşəsinə qayıtmasına imkan verməyəcəyini söyləyib. Bununla belə, Mariya ölkədə qalmaq qərarından peşman olmadığını və 2020-ci il etirazlarının ölkədə müsbət dəyişikliklərə aparan yolun başlanğıcı olduğuna inandığını bildirib.

2021-ci il dekabrın 24-də Belarusun Ali Məhkəməsi Kolesnikova və Znakın hökmünü dəyişməz saxlayıb.

22 noyabr 2022-ci ildə Mariya Kolesnikovanın cəza kamerasına salındığı məlum oldu. Noyabrın 28-də o, perforasiya olunmuş xora diaqnozu ilə xəstəxanaya yerləşdirilib və təcili əməliyyat olunub, sonra reanimasiyaya köçürülüb. Kolesnikovanın bacısının dediyinə görə, Mariya həbsxanadan əvvəl mədə-bağırsaq traktında problem yaşamamışdı. Onun saxlandığı şərait xəstəliyə səbəb ola bilərdi – məsələn, huşunu itirmə və yüksək qan təzyiqinə baxmayaraq, onun cəza kamerasında saxlanma müddəti 10 gün uzadılıb. 6 mart 2023-cü il tarixindən etibarən Kolesnikova yenidən koloniyaya köçürülüb.

## Reaksiyalar
Kolesnikovanın həbsi dünyanın aparıcı mediasının diqqətini çəkib. Çoxsaylı hüquq müdafiəçilərinin, jurnalistlərin və beynəlxalq ictimaiyyətin fikrincə, Kolesnikovaya qarşı iş əsassız və sübutsuz uydurma ittihamlar səbəbindən bağlı qapılar arxasında aparılıb.

9 sentyabr 2020-ci ildə Klavdiya Rot siyasi məhbusun himayədarlığını öz üzərinə götürüb. 11 sentyabr 2020-ci ildə yüz alman mədəniyyət xadimi açıq məktubda kansler Angela Merkeldən Kolesnikovanın azad edilməsi üçün dəstək verməsini və mümkün olan hər şeyi etməyi xahiş edib. 19 noyabr 2020-ci ildə ABŞ-ın ATƏT-dəki səfiri Cim Gilmor bəyanat yayaraq Kolesnikovanın dərhal azad edilməsini “*milli dialoqa doğru mühüm addım*” kimi qiymətləndirib.

21 iyun 2021-ci ildə GUBOPiK Kolesnikovanın oğurlanması da daxil olmaqla, ABŞ-ın xüsusi təyin edilmiş vətəndaşları və bloklanmış şəxslərin siyahısına əlavə edildi.

Kolesnikovanın cəzası açıq şəkildə repressiv kimi qiymətləndirilib. Bundestaqın deputatları, Almaniya Xarici İşlər Nazirliyi,, ABŞ Dövlət Departamenti və beynəlxalq ictimaiyyətin bir çox digər nümayəndələri hökmü pisləyib və Lukaşenko rejiminə qarşı sanksiyaların sərtləşdirilməsinə çağırıblar. Aİ nümayəndəsi Peter Stano hökmü “insan hüquqlarına və əsas azadlıqlara açıq hörmətsizlik” adlandıraraq Kolesnikovanın dərhal azad edilməsini tələb edib.

## Şərəfinə
12 sentyabr 2020-ci ildə Minskdə eyniadlı freska ilə “Mariya Kolesnikova meydanı” yaradıldı. “Meydan” şəhər sakinləri tərəfindən Kolesnikova küçəsindəki həyətlərdən birində salınıb. Divar o vaxt istintaq təcridxanasında olan Kolesnikovanın portreti ilə bəzədilib. Divarda Mariyanın şərəfinə ad yazılmış lövhə asılmış və toponim "Google" xəritələrində yerləşdirilmişdir. Kolesnikova meydanı belarus musiqiçilərinin iştirakı ilə məhəllə görüşləri və konsertlər yerinə çevrilib və onun portreti ilə divarda uşaq rəsmlərinin sərgisi təşkil olunub.
## Mükafatları
* Andrey Saxarov adına "Düşüncə azadlığı" mükafatı (Belarus müxalifətinin on nümayəndəsi arasında), oktyabr 2020.
* Gerhart Baum Fondunun İnsan Hüquqları Mükafatı, dekabr 2020.
* Beynəlxalq Qadın Cəsarət Mükafatı, Mart 2021.
* Lev Kopelev Sülh və İnsan Haqları Mükafatı, aprel 2021[115].
* Ştutqart Sülh Mükafatı “Alexander Lukaşenkonun avtokratik rejiminə qarşı cəsarətli mübarizə və insan haqları fəaliyyətlərinə görə”, aprel 2021.
* Martin Lüter Qorxmaz Söz Mükafatı, İyul 2021.
* Fritz Tsokliç Mükafatı, İyul 2021.
* Vatslav Havel adına mükafat, Sentyabr 2021.

## Ailəsi
Atası Aleksandr Pavloviç Kolesnikov sualtı qayıqda xidmət edib, Aviasiya Kollecində dərs deyib və bizneslə məşğul olub. Mariyanın anası mühəndis idi və 2019-cu ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  // Max Ščur. 23 октября 2020. (Музыка: Франц Шубэрт. Тэкст: Макс Шчур)
* «Почему её так боится Лукашенко?» репортаж :ru:Deutsche Welle
* Страница Марии Колесниковаой на сайте Правозащитного центра «Весна»