open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I Məhəmməd (Xarəzm hökmdarı)

**Qütbəddin Məhəmməd** (Farsça: قطب الدين محمد, Türkmencə: Gutbeddin Muhommed; ö. 1127, Köhnə Ürgənc), 1097–1127-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Xarəzmşah hökümdarı Anuş Təkinin böyük oğlu idi.

1097-ci ildə Böyük Səlcuq sultanı Börkiyaruq tərəfindən "xarəzmşah" titulu ilə atası kimi Xorasan hakimliyinə təyin edildi. 1127-ci ildə ölümündən sonra yerinə böyük oğlu Əlaəddin Atsız keçdi.

Anuş Təkinin vəfatından sonra Səlcuq Sultanı Səncər tərəfindən Xarəzm qubernatoru olaraq təyin olunmuş Qütbəddin Məhəmməd də atası kimi Səlcuq sarayında yetişmiş, saray tərbiyəsi və dövlət idarəçiliyi elmlərini öyrənmiş, göstərdiyi uğurlar ilə atası kimi göz dolduraraq yüksəlmişdi. Anuş Təkinin vəfatından sonra Xarəzm qubernatoru olaraq təyin olunmuş Qütbəddin Məhəmməd, xalqına ədalətli və mərhəmətli davranaraq Xarəzm xalqının hörmətini və etibarını qazandı. Buna görə də, Xarəzm zadəganları, Qütbəddin Məhəmmədi şəriksiz bir lider olaraq görməyə başlamışdılar. Səlcuq Dövləti ilə inkişaf edən ticarət də Xarəzm xalqını iqtisadi olaraq yüksəltmiş, firavan bir həyat sürən Xarəzm xalqı da Qubernatorları Qütbəddin Məhəmmədə bağlı qalmışdılar. Qütbəddin Məhəmməd dövründə çətin günlər yaşamaqda olan Böyük Səlcuq Dövləti, bölgədəki siyasi proseslər səbəbinə görə Xarəzm bölgəsini uzaqdan idarə etməkdə, sədaqətini sübut etmiş və sadiq bir qubernator olan Qütbəddin Məhəmməd də mərkəzi idarədən birbaşa təlimat almadan Xarəzm bölgəsinin idarəsini həyata keçirirdi. Bu səbəbdən də Xarəzm bölgəsi, yarı müstəqil olaraq idarə edilirdi, ancaq Böyük Səlcuq Dövlətinə bağlı qalmışdı. Qütbəddin Məhəmməd, bu vəzifəsini 30 il kimi uzun bir müddət ərzində müvəffəqiyyətlə icra etmiş və 1127-ci ildə vəfat etmişdir. Səlcuq Sultanı Səncər, gözlənildiyi kimi yerinə yenə sarayda yetişmiş və təhsil görmüş ol an Qütbəddin Məhəmmədin oğlu Əlaəddin Atsızı Xarəzm qubernatoru olaraq təyin etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Taneri, Aydın (1989) *Harezmşahlar*, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, ISBN 975-389-110-5.
* Kafesoğlu, İbrahim (1965), *Harzemşahlar Devleti Tarihi (485–617/1092–1229)*, Ankara:
* Harzemşahlar Devleti (Erişim: 27.6.2010)
* Köymen, Mehmet A. (1954), *Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi. Cilt II: İkinci Imparatorluğu Tarihi*, Ankara: say.311–53,445
* Boyle, J. A. . *The Cambridge History of Iran Volume 5: The Saljuq and Mongol Periods.* Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1968.
Parni iz Baku (1967–1971)

**Parni iz Baku** (, ) — 1967-1971-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş Azərbaycanın Şən və Hazırcavablar Klubu. 1967/1968 və 1969/1970-ci illər mövsümünün çempionları.

## Tarixi
1967-ci ildə Yuli Qusman dostları ilə müstəqil Bakı klubu yaradır. Bir il sonra komandanın lideri elə Yuliy Qusman özü olur və 7 il müddətinə Bakının milli yığmasının kapitanı olur.

#### Mövsüm 1967/68
1968-ci ildə KVN finalını, bakılılar Moskva inşaat-mühəndislik institutunun komandası üzərində qalib gələrək qazandılar. Yuli Qusman bu görüşü belə xatırlayır:

## Varisi
* Qusmanın komandasının "Parni iz Baku" adını, kapitanı Anar Məmmədxanov olan, artıq dirçəlmiş KVN komandası götürdü.

## İstinad

## Xarici keçidlər
Layihə X (film, 2012)

**Layihə İks** () — Nima Nurizadənin rejissorluğu, Todd Fillipsin müəllifliyi və “Warner Bros. Pictures”in distribütorluğu ilə 2012-ci ildə çəkilmiş ABŞ komediya filmi. Ssenarisi Maykl Bekoll və Mett Dreyk tərəfindən yazılan filmin əsas rollarını Tomas Mann, Oliver Kuper və Conatan Deniel Braun ifa edir. Filmin məzmunu qonaqlıq təşkil edərək məktəbdə məşhurluq qazanmağa çalışan üç dostdan — Tomas (Tomas Mann), Kosta (Oliver Kuper) və C.B.-dən (Conatan Deniel Braun) bəhs edir.

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Uman

**Uman** () — Ukraynanın Çerkassi vilayətində şəhər.

## Qardaş şəhərlər

* , Aşkelon
* , Botoşani
* , Qnezno, Kurnik, Lansut

## Qalereya

Fayl:Вулиця Енгельса (Умань).JPG|
Fayl:Gorky Street, 35a, Uman.jpg|
Fayl:Умань-будинок по Коломенській вулиці.JPG|
Fayl:Умань-ДЮСШ.JPG|
Fayl:Hotel Sofievskiy in Uman.JPG|
Fayl:Умань-автовокзал.JPG|
Fayl:Lenina street, 35 (Uman).jpg|
Fayl:Uman Zhovtnevoi Revolutsyi 21 (2).jpg|
Fayl:Uman Zhovtnevoi Revolutsyi 35 (1).jpg|
Fayl:Uman Sadova 2 (3).jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Uman informational portal 
* Evening Uman. Uman informational portal and newspaper 
* Uman photos. Uman biggest photos collection portal 
* Uman videos. YouTube channel of videos of Uman
* All about Uman  
* History of Jewish Community in Uman
*  Uman News and informational portal
Svyatoslav Vakarçuk

**Svyatoslav İvanoviç Vakarçuk** (; 14 may 1975, Mukaçevo, Ukrayna) — ukraynalı müğənni, Ukrayna Respublikasının Əməkdar Artistidir (2005).

## Həyatı və karyerası
1994-cü ildə yaratdığı "Okean Elzı" qrupunun solistidir. Atası tanınmış fizik İvan Vakarçukdur. 2007-ci ildə Lala Fonareva ilə ailə həyatı qurmuşdur. 2013–2016-cı illərdə Holos Krainy (ukraynca: Голос країни; azərbaycanca: Səs Ukrayna) mahnı müsabiqəsində münsif kimi iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Captain Blood (videooyun, 2025)

***Age of Pirates: Captain Blood*** () — "THQ" tərəfindən hazırlanan, "MTV Games" tərəfindən nəşr edilən və döyüş-macəra janrında olan ləğv edilmiş videooyunu. Oyun Rafael Sabatininin "*[[Kapitan Bladanın odisseyası]]*" romanına əsaslanmışdı. Oyunçu bir 1685-ci ildə Amerikanın İspaniya sahillərində yaşamış bir gəmi kapitanını idarə edəcəkdi.

## Geympley
"*Captain Blood*" dəniz qulduru-mövzulu missiya-əsaslı strukturu olan bir hack and slash döyüş oyunu olacaqdı. Oyunçular həm quruda, həm də dənizdə çoxlu düşmənlərlə, gəmilərlə döyüşəcəkdi. Oyunda əlbəyaxa döyüş üçün düşmən gəmisinə abordaj etmək xüsusiyyəti olacaqdı. Oyunçular düşmənləri məğlub edərək xüsusi ballar toplaya, bu ballarla yeni silahlar və döyüş yolları əldə edə biləcəkdi.

Oyun 2006-cı ildə orijinal Xbox konsolu üçün satışa çıxarılacaqdı, ancaq 2005-ci ildə 7-ci nəsil videooyun konsolları üçün hazırlanmağa başlandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mühafizə relesi

**Mühafizə relesi** — sistemdə xəta müəyyən edilən zaman kəsicini dövrədən açan rele qurğusudur. İlk mühafizə releləri elektromaqnetik qurğular idi.  Bu mühafizə releləri yüksək cərəyan, yüksək gərginlik, cərəyanın tərs axını, yüksək tezlik və aşağı tezlik kimi hallar müəyyən edilən zaman kəsicini dövrədən açır. 

Elektromexaniki relelər sistemdə yaranan xətanın yalnız yerini və səbəbini elementar olaraq indikasiya etmək imkanına malikdir. Bir çox hallarda vahid mokroprosessorlu relelər iki və daha çox elektromexaniki qurğuların funksiyalarını təmin edirdilər. 

## İstinadlar
Həsən Türkmani

**Həsən Türkməni** — ( ; 1 yanvar 1935, Hələb — 18 iyul 2012, Dəməşq) — Suriyalı dövlət xadimi. 12 may 2004-cü ildən 3 iyun 2009-cu ilədək Suriyanın Müdafiə Naziri

## Həyatı
Həsən Türkməni 1 yanvar 1935-ci ildə Suriyanın Hələb şəhərində türkmən ailəsində doğulub.

## Hərbi təhsili
O, hərbi təhsili aldıqdan sonra 1954-cü ildə səhra artilleriyası leytenantı rütbəsində Suriya ordusunda xidmətə başlamışdır.1955-ci ildə Hüms Hərbi Akademiyasında səhra zabiti, 1963-cü ildə Mexanikləşdirilmiş Atıcı və Batalyon Kursunu bitirmişdir.1965-ci ildə Almaniya Demokratik Respublikasında Ali Zabit kursunu bitirən Həsən Türkməni bu sahədə 1969-cu ildə Qahirədə hərbi elmlər üzrə magistr,1972-ci ildə hərb elmləri üzrə doktor dərəcələrini almışdır.

## Hərbi və siyasi fəaliyyəti
Türkməni 1973-cü ildə 4-cü ərəb-İsrail müharibəsi zamanı 9 mexanikləşdirilmiş diviziyaya başçılıq etmişdir. 1978-ci ildə o general-mayor hərbi rütbəsinə yüksəldi.

2002-ci ilin yanvarında H. Türkməni Əli Aslanı əvəz edib Suriya ordusunun qərargah rəisi təyin edilmişdi. Onun sünni müsəlman olmasına ələvilərin üstünlük təşkil etdiyi Suriya ordusunda dini qrupların hüquq bərabərliyinin bərpasına addım kimi baxılırdı. Həsən Türkməni 12 may 2004-cü ildə Mustafa Tlasanı əvəz edib Suriyanın müdafiə naziri oldu.

2009-cu ilin iyununda onu Mahmud Əli Həbib əvəz etdi. 3 iyun 2009-cu il Suriya prezidenti Başar əl-Əsəd Həsən Türkmənini vitse-prezidentin köməkçisi təyin etdi. Türkməni həmçinin vitse-prezident Şaraa Farukasın hərbi məsləhətçisi idi.

Həsən Türkməni 18 iyul 2012-ci ildə Dəməşqin şimal-qərbində Suriyanın Milli Təhlükəsizliyinin Xidmətinin binasına hücum zamanı həlak oldu. Həmin hücum zamanı müdafiə naziri Daud Rajiha və onun müavini Asif Şövkət da həlak olmuşdu. Həsən Türkməni hücumdan sonra aldığı çoxlu yaralardan dünyasını dəyişdi.
BAAS partiyasının üzvü olan Həsən Tükmani ingilis dilində həftəlik nəşr olunan "Black and White" (Abyad va Asvad) adlı siyasi jurnalının təsisçisi idi (2001-ci il). Onun Lətifə Türkmani adlı bir qızı qalmışdır.

## Ölümü
Həsən Türkməni 18 iyul 2012-ci il Dəməşqin şimal-qərbində Suriyanın Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin binasına hücum zamanı onun müavini Asif Şövkət və Müdafiə Naziri Daud Racixa ilə birlikdə həlak oldu. Həsən Türkməni hücumdan sonra alınmış yaralanmalardan öldü.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hafiz Əsəd

## Xarici keçidlər
Babadağ aşırımı

**Babadağ aşırımı** – Azərbaycan Respublikasının Quba və İsmayıllı rayonları sərhədində dağ keçidi. Baş Qafqaz silsiləsinin cənub-şərqində eyniadlı dağın yamacındadır. Hündürlüyü 3380 metrdir. Qaraçay və Girdimançayın hövzələrini birləşdirən yol bu aşırımdan keçir.

## İstinadlar
Donetsk Mədəniyyət və İstirahət parkı

**Lenin Komsomolu adına Donetsk Mədəniyyət və İstirahət parkı** () — Ukraynanın Donetsk vilayətinin eyniadlı şəhərində yerləşən park. Parkın tikilməsi ilə bağlı qərar 1952-ci ildə qəbul edilmişdir. Bunun səbəbi Şerbakov adına Mədəniyyət və İstirahət Mərkəzinin şəhərin ehtiyaclarını müstəqil şəkildə yerinə yetirə bilməməsi idi. Layihədə park ərazisinin 180 hektar olması planlaşdırılmışdı. Layihəyə Məşhur İnsanlar Xiyabanı, bir hovuz və 3,500 nəfərlik bir yaşıl teatrı daxil idi.

1955-ci ilin oktyabr ayında Stalin Rayon Sovetinin icra komitəsi "1955–1964-cü illərdə Stalin rayonunun şəhər və işçi yaşayış məntəqələrində yaşıl zonalarının yaradılması və inkişafı üzrə on illik plan haqqında" qərar qəbul etdi. 1956-cı ildə park rəsmi olaraq qurulmuşdur. Ərazinin bir hissəsi başqa layihələr üçün qorunduğundan orijinal plana dəyişikliklər edildi.

Park 18 iyun 1956-cı il tarixi yazıçının vəfatının 20-ci ildönümü olduğundan Maksim Qorkinin adını alır. 25 oktyabr 1958-ci ildə Komsomolun qırx illiyinə həsr olunmuş bir xiyaban quruldu. Buna görə də, parkın adı "Komsomolun 40 illik yubileyi adına park" olaraq dəyişdirilir. 1972-ci ilin may ayında Donetsk Şəhər Sovetinin İcraiyyə Komitəsi parkın adını «Lenin Komsomolu adına Donetsk Mədəniyyət və istirahət parkı» olaraq dəyişmək haqqında qərar qəbul etdi.

1961-ci ildə Kalmius çayında su anbarı yaradılmışdır. Anbarın sahilində bir qayıq kirayə stansiyası var.

## Qalereya

Şəkil:Donetsk polyana.jpg|Parkın bir hissəsi
Şəkil:Малая Донецкая железная дорога имени В. В. Приклонского 01.jpg|«Uşaq» dəmiryol stansiyası
Şəkil:Komsomol's park in Donetsk 03.jpg|Parkın yeni hissəsindəki fontanlar
Şəkil:Открытие моста дружбы 015.jpg|«Dostluq» körpüsü


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
*
Amerikanın İspaniya sahilləri

**Amerikanın İspaniya sahilləri** — İspaniya imperiyasının Amerika qitəsindəki koloniyalarının Karib dənizi və Meksika körfəzinin sahillərini əhatə edən kontinental əraziyə verilən ad. XLVII və XLVIII əsrlərdə bu sahilyanı ərazilərin cənub hissəsi Tyerra Firme vilayəti və ya "kontinental vilayət" olaraq bilinirdi.

## Konsepsiya
Termin ABŞ-nin indiki Florida ştatını, Meksika körfəzinin Texas ştatı və Meksikadakı qərb sahillərini, Mərkəzi Amerika və Cənubi Amerikanın şimal sahillərini əhatə edirdi.

XLVII əsrdən XIX əsrə qədər Amerikanın İspaniya sahilləri Amerikanın qızıl, gümüş, odun və heyvan dəriləri kimi təbii sərvətlərinin İspaniyaya göndərildiyi yer idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
*
Olena Teliqa

**Olena İvanovna Teliqa** (, ) — Ukrayna şairi və ədəbi tənqidçisi, Ukraynalı millətçilər təşkilatının üzvü.

## Haqqında
1906-cı il iyulun 21-də valideynlərinin yaz tətilini keçirdiyi Moskva yaxınlığındakı İlinskoe kəndində, ukraynalı-belaruslu ailədə anadan olmuşdur. Olena Teliqanın doğum haqqında şəhadətnaməsi itirildikdən bu günədək Moskvaya yaxın "İlinskoe" adlanan bir neçə yerdən hansı hadisənin baş vermədiyi müəyyənləşdirilməyib. Onun atası mülki mühəndis idi. Anası isə Rusiya Ortodoks kahinləri ailəsindən gəlirdi. 1918-ci ildə onun atası yeni Ukrayna Xalq Respublikasında nazir təyin edildikdə, o ailəsi ilə birliktə Kiyevə köçdü. Orada Ukrayna İstiqlaliyyət müharibəsi dövründə yaşadılar. Bolşeviklər hakimiyyətə keçdikdə, atası Çexoslovakiyaya köçdü və qalan ailə 1923-cü ildə onu təqib etdi.Ukrayna Xalq Respublikasının yüksəlməsi və düşməsi ilə yaşayan Olena, Ukrayn dilinə və ədəbiyyatına böyük maraq göstərdi. Praqada o, tarix və filologiyanı öyrənən ukraynalı müəllim kollecində iştirak etdi. Praqada bir qrup gənc Ukrayna şairi ilə tanış oldu və şeir yazmağa başladı. Evləndikdən sonra o, İkinci Dünya müharibəsinin başlanğıcına qədər yaşadığı Varşava şəhərinə köçdü. 1939-cu ildə, onunla əlaqəli olan gənc ukraynalılar kimi, Olena Teliqa Ukraynalı millətçilər təşkilatının üzvü olub, onun tərkibində mədəniyyət və təhsil məsələlərində fəal olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bakı–Aktau bərə yolu

**Bakı-Aktau bərə yolu** — Xəzər dənizinin Bakı və Aktau portları arasında dəniz yolu. 1970-ci illərdə neft daşımaları ilə fəaliyyətə başlamışdır. Bu yol ilə ildə 6–6,5 mln. ton neft Qazaxıstandan Bakıya daşınırdı. Uzunluğu 470&nbsp;km-dir. 2001-ci ilin sentyabrında yenidən bərpa olunmuş dəmir yolu variantı Bakı–Aaktau bərə yolu ilə neftlə yanaşı dəmir yol vaqonları, avtomobil, taxıl və s. yüklər, həmçinin sərnişin daşımaları yerinə yetirilir. Aktau portundan Qazaxıstanın şimalını birləşdirən 400&nbsp;km-lik dəmir yolu kənd təsərrüfatı məhsulları və s.-nin daşınmasını xeyli səmərəli edir. Yük-sərnişin bərələrinə 28 dəmir yolu vaqonu və ya sisterni, uzunluğu 20 m-ə -dək olan avtoqatarlar və s. yükləmək mümkündür. Sərnişinlər üçün həm kayutlar, həm də oturacaqlar vardır. Gəmi bərələr portlar arasındakı məsafəni 24 saata qət edir.

## Mənbə
Fərid Abbasov

**Fərid Abbasov** () — azərbaycanlı qrosmeyster (2007). 2558 FİDE reytinqi ilə dünyada 378-ci ölkəsində isə 8-cidir. 1997-ci ildə Avropa Gənclər Şahmat Çempionatında ikinci yeri tutub. 2001-ci ildə beynəlxalq master titulu ilə mükafatlandırılıb. 2007-ci ildə İsveçin Laholm şəhərində keçirilən beynəlxalq turnirdə qızıl medal qazanıb. 

O, doqquz il Azərbaycan Gənclər şahmat komandasına məşqçilik edib. 

## Həyatı
Fərid Abbasov 31 yanvar 1979-cu ildə anadan olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Fərid Abbasov
Oksigensiz tənəffüs

**Anaerobik tənəffüs** və ya **oksigensiz tənəffüs**. Oksigen yoxluğunda, enerji istehsal etmək üçün molekulların oksidləşmə (anlama) yolu ilə enerji (ATP) istehsal edilməsidir. Aerobik tənəffüs (Oksigenli tənəffüs) ilə əsas fərqi, oksigendən istifadə edilməməsidir. Fermantasiya ilə qarışdırılmamalıdır. Anaerobik tənəffüs edən mikroorqanizmlərdə elektron daşıma zəncirinin sonunda elektron alıcısı olaraq oksigen əvəzinə sulfat (SO4), nitrat (NO3) və ya kükürd (S) istifadə edilir.
Qar adası

**Qar adası** () — Küveytə məxsus olan 9 adadan ən kiçiyi. Adanın sahəsi 3.5 ha, uzunluğu 275 m, eni isə 175 m təşkil edir. Sahildən 37,5 km, Umm-əl-Maradim adasından isə 17,5 km aralıda yerləşir. Hər iki adanı 1977-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı işğal etmişdir. Onlar yerli əhalini və Küveyt ordusunu çıxartmağa müvəffəq olmuşlar. Körfəz müharibəsi zamanı İraqdan azad olunan ilk Küveyt torpağı olmuşdur (21 yanvar 1991).

## Mənbə
* Azad olunmuş adanın təsviri
Zarya Luqansk FK

**"Zarya" Futbol Klubu** — Luqansk şəhərini təmsil edən, Ukraynanın ən uğurlu peşəkar futbol klubudur.  Klub 1972-ci ildə SSRİ çempionu olmuşdur. Şərqi Ukraynadakı münaqişə səbəbilə klub Zaporojye şəhərindəki Slavutyç Arenada oynuyur.
## Komandanın heyəti
Komandanın heyəti 1 İyun 2018.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Futbol üzrə SSRİ çempionatı

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Lavan adası

**Lavan adası** () — Fars körfəzində İrana məxsus adalardan biridir. Adanın sahəsi 75,6 km²-dir.

Ada materikdən 18 km aralıda yerləşir. Uzunluğu 25 km, eni isə 5 km-dir.

Adada İranda xam neft hasil edən dördüncü ən iri neft terminalı yerləşir. Neftayırma zavodu gün ərzində 20 min barel neft emal edir. Dənizdə ən iri neft terminalı isə Xarg adasında yerləşir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Operational Regions — Lavan Disrtict
Umm-əl-Maradim adası

** Umm-əl-Maradim adası** () — Küveytə məxsus olan 9 adadan biri. Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı ilə dəniz sərhədlərinin həndəvərində yerləşən bir adadır. Küveytin digər adalarından fərqli olaraq sahilləri gəmilərin yan alması üşün əlverişlidir.
Adanın sahəsi 65 ha, uzunluğu 1,5&nbsp;km, eni isə 540 m təşkil edir. Qar adasından isə 17,5&nbsp;km aralıda yerləşir. Hər iki adanı 1977-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı işğal etmişdir. Onlar yerli əhalini və Küveyt ordusunu çıxartmağa müvəffəq olmuşlar. Körfəz müharibəsi zamanı İraqdan azad olunan ilk Küveyt torpağı olmuşdur (21 yanvar 1991). 
Adada köçəri və oturaq quşlar, xüsusən qağayılar və flaminqolarla doludur. Yağışlı mövsüm boyunca, yaşıllıqlaral örtülür. Mayak və polis bölmələri kimi bəzi ictimai binalar istisna olmaqla daimi yaşayış yoxdur.
## İstinadlar
Cey Cey Redik

**Conatan Kley Cey Cey Redik** () — NBA-də mübarizə aparmış amerikalı beşəkar basketbolçu. 2006-cı il NBA seçmələrində ilk turda 11-ci sıradan Orlanda Mecik tərəfindən seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tənəffüs (dəqiqləşdirmə)

**Tənəffüs** — substratın sona qədər zəif enerjili qeyri-üzvi maddələrə parçalandığı və yüksək enerji çıxımı ilə müşayiət olunan aerob oksidləşdirici prosesdir. Prosesin icrası üçün oksigen lazımdır. Bu prosesə adenozintrifosfat turşusunun (ATP) generasiyası kimi baxmaq olar ki, burada elektronların yekun akseptoru rolunu qeyri-üzvi birləşmələr (məs., O2) yerinə yetirir. Elektronun donoru rolunu həm üzvi, həm də qeyri-üzvi birləşmələr yerinə yetirə bilər.

## Mənası
**Tənəffüs** aşağıdakı mənalarda istifadə edilirː

* Oksigenli tənəffüs, hüceyrələrin enerji əldə etmək üçün istifadə etdikləri bir biokimyəvi prosesdir. (Oksigen bir elektron qəbul edicisidir).
* Oksigensiz tənəffüs, hüceyrələrin enerji əldə etmək üçün istifadə etdikləri bir biokimyəvi prosesdir. (Oksigendən tamam fərqli elektron qəbul ediciləri istifadə edilir).
* Nəfəs alma, nəfəsin orqanizmə alınıb atılması.
* Tənəffüs sistemi, bədəndəki sistemlərdən biri.

## Mərhələləri
Tənəffüs üç mərhələdən ibarətdir:

# Asetil CoA-nin piruvatdan, yağ turşularından və aminturşulardan oksidləşməklə əmələ gəlməsi;
# Trikarbon tsiklində asetil qruplarının CO2-nin və hidrogen atomlarının azad olması ilə parçalanması;
# Tənəffüs zəncirilə elektronların sonuncu elektron akseptoruna-oksigenə diğru daşınması (hidrogenin atomlarına müvafiq olaraq). Bu proses sərbəst enerjinin olduqca azalması ilə müşayiət olunur ki, bunun çox hissəsi ADP-nin oksidləşmə ilə əlaqədar olan fosforilləşməsi nəticəsində əmələ gələn ATP şəklində ehtiyat kimi yığılır.
# Qlükozanın tam oksidləşməsizamanı, yəni onun CO2 və H2O-ya qədər oksidləşməsi zamanı, qlükozanın laktaka anaerob çevrilməsində ayrılan enerjiyə nisbətən daha çox enerji ayrılır. Müqayisə edək:

Qlükoza ---- 2 laktak + 2H+  ∆G0 = −47.0 kkal

Qlükoza + 6O2---- 6CO2+ 2H2O   ∆G0 = −686.0 kkal

Bu onunla izah olunur ki, qlikolizin məhsulu olan süd turşusu qlükoza kimi mürəkkəb birləşmədir və onun karbon atomları həmin oksidləşmə dərəcəsinə malikdirlər (karbonun və hidrogenin atomları saylarının nisbətləri qlükozada olduğu qədərdir), lakin tənəffüs məhsulu olan CO2 nisbətən sadə birləşmədir ki, onun yeganə karbon atomu tam oksidləşmişdir.

Tənəffüs prosesi zamanı 1 molekul qlükozanın parçalanmasından 36 molekul ATP yaranır.

C6H12O6 + 36ADP+ 36P1 +36H+ + 6O2--- 6CO2 +36ATP + 42H2O

## Tənəffüs proses kimi
Tənəffüs iki natamam prosesin cəmindən əmələ gəlir:

# Substratın hidrogeni almaqla tədricən parçalanması, ayrılmış hidrogen kofermentlə bağlanır [H2] və
# Onun oksigenə daşınması nəticəsində tədricən oksidləşməsi

Karbohidratlar üçün:

Substratın parçalanması: C6H12O6 + 6H2O--- 6CO2 + 12 [H]

Hidrogenin oksidləşməsi: 12 [H2] + 6O2---- 12 H2O

C6H12O6 + 6H2O + 6O2--- 6CO2 +12H2O G0 = −2875 kC/mol

## Mənbə
* S. F. Qarayev, P. Ş. Məmmədova, A. Q. Həbibova. "Biokimyanın əsasları" Bakı. Təfəkkür 2002. 359 s.
Hacınski

**Hacınski** — Azərbaycan soyadı.

* Camo bəy Hacınski (1888—1942) — Azərbaycan Demokratik Respublikasının 4-cü və 5-ci hökumət kabinetlərində poçt və teleqraf naziri, Azərbaycan Milli Şurasının üzvü, ictimai-siyasi və dövlət xadimi, teatr tənqidçisi və sənətşünas
* Məmmədhəsən Hacınski (1875—1931) — Azərbaycan dövlət və siyasi xadimi, Azərbaycan Demokratik Respublikasının hökumətində daxili işlər (28 may 1918 — 6 oktyabr 1918), maliyyə (1918) və xarici işlər naziri (22 dekabr 1919 — 15 fevral 1920) vəzifələrində çalışmışdı.
* İsgəndər bəy Hacınski (1809—1878) — Çar ordusunun zabiti.
* Mehdi bəy Hacınski (1879—1941) — görkəmli maarif və mədəniyyət xadimi, aktyor, ictimai-siyasi xadim publisist, naşir, Azərbaycan Demokratik Respublikasının parlamentinin üzvü daxili işlər nazirinin müavini
* Sadıq bəy Hacınski (1887—1940)—hüquqşünas
* İsa bəy Hacınski (1860—1919) — məmur, xeyriyyəçi, Bakıda avtomobili olan ilk şəxs
Nəfəs alma

**Nəfəs alma** — havanın ağciyərlərə alınıb verilməsi prosesidir. Aerobik orqanizmlər enerji çıxarmaq üçün tənəffüs yolu ilə oksigenə ehtiyac duyar. Nəfəs almaq bədənin ehtiyacı olan oksigenin alınıb karbondioksidin atıldığı yeganə prosesdir. Qaz dəyişimi, ağciyər alveoları və ağciyər kapilyar damarlarındakı qan arasında, qazların passiv diffuziyası ilə meydana gəlir. Qandakı ayrılmış qazlar, ürəyin qanı dövr etdirməsi ilə və qan dövranı sistemi vasitəsilə bütün orqanizmə yayılır. Nəfəs alma prosesi, nəfəs alma (inspirasya) və nəfəs vermə (ekspirasya) mərhələlərindən ibarətdir.

Normal fizioloji sərhədlər içərisindəki nəfəs almağın tibbi termini opnedir.

Karbondioksidin atılmasına əlavə olaraq nəfəs almaqla orqanizmdən su da atılır. Alveola diffuziya məruz qalan su səbəbi ilə nəfəs %100 nəmdən ibarətdir.

## İstinadlar
Mina (İtaliya müğənnisi)

**Mina** (25 mart 1940, Busto Arsizio, İtaliya) — italiyalı müğənni, aktrisa və televiziya aparıcısıdır. Sənətçi 3 oktava səsə sahibdir.

## Həyatı və ilk illəri
25 mart 1940-cı ildə İtaliyanın Lombardiya bölgəsində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1958-ci ildə liseyi bitirdikdən sonra, mühasibat ixtisası üzrə ali təhsil almışdır.

## Karyerası

### İlk illəri (1958–1961)
1958-c ildə yaz tətilində ailəsi ilə birlikdə istirahət edərkən, ailəsini əyləndirmək üçün "Un'anima tra le mani" mahnısını ifa etdi. Klubun sahibi Sergio Bernardini onu səhnəyə çıxartmaq üçün əlindən gələni edirdi. Həmin ilin sentyabr ayında Happy Boys-un bek-vokalçısı olaraq səhnəyə çıxdı və bununla da peşəkar karyerasına başlamışdı. 1958-ci ilin sentyabr ayında "Rivarolo del Re" teatrının 2500 nəfərlik salonda konsert vermişdir. İlk sinqlı "Non partir"/"Malatia"-nı təqdim etmişdir. Həmin il "Be Bop A Lula"/"When" sinqlını da təqdim etdi. **Happy Boys** qrupundan ayrılandan sonra, **Solitari** qrupunun tərkibinə qatıldı.

### Sanremo
Sanremo musiqi festivalına "È vero" mahnısı ilə qatılaraq, 8-ci sırada qərarlaşdı. 1961-ci ildə Sanremoda iki mahnı ifa etdi. Yarıçmada "Io amo, tu ami" dördüncü, "Le mille bolle blu" beşinci oldu. Bu nəticələrə görə müğənni bir daha Sanremo musiqi festivalına qatılmayacağını bildirdi. İspaniya və Yaponiyaya turneyə çıxan müğənni, 1961-ci ildə Venesuela kanalında mahnı ifa etmişdir. 1962-ci ildə İspaniya televiziyasında və Parisin ən məşhur konsert salonu olan Paris Olimpiyada konsert vermişdir. "Heißer Sand" adlı alman mahnısı isə 1962-ci ildə 40.000-lik satışla rekord qırmışdır. 1962-ci ildə Almaniya, Avstriya və İsveçrədə almanca danışan əhali arasında keçirilən sorğu nəticəsində müğənni dünyanın ən popular müğənnisi olaraq seçilmişdir. 1962-ci ilin ay ayında Argentinaın paytaxtında konsert vermişdir.
1963-cü ildə evli aktyor Corrado Pani ilə eşq yaşamağa başlamışdır. Buna görə də İtaliya Dövlət televiziyası müğənniyə qadağa qoymuşdur. Xalqın etirazları nəticəsində qadağa aradan götürülmüşdür. "Suna ni kieta namida" adlı yapon mahnısını ifa edən müğənni, yapon hit paradlarında ilk pilləyə yüksəlmişdir.

### 1974-cü ildən indiyədək
Adriano Çelentano ilə birlikdə ifa etdiyi duet albomu olan, "Mina Celentano", 1998-ci ildə İtaliyada ən çox satılan albomu olmuşdur.

## Diskoqrafiyası

## Filmoqrafiyası
* *Juke box — Urli d'amore* (1959)
* *Teddy Boys della canzone* (1960)
* *Urlatori alla sbarra* (1960)
* *Madri pericolose* (1960)
* *Io bacio… tu baci* (1961)
* *Mina… fuori la guardia* (1961)
* *Das haben die Mädchen gern* (1962)
* *Appuntamento in Riviera* (1962)
* *Silvester Show* (1964)
* *Per amore… per magia…* (1967)

## Həmçinin bax

## Dış bağlantılar
* 
* Mina Rəsmi İnternet Səhifəsi

## İstinadlar
Şahrəddin Əsgərov

**Şahrəddin İsabala oğlu Əsgərov** () — "Aerostar" Ukrayna aviasiya şirkətinin prezidenti. SSRİ, Avropa və dünya çempionu.

## Həyatı
Şahrəddin Əsgərov 1966-cı il oktyabrın 7-də Ermənistan SSR-nin Artanış kəndində anadan olub. 1984-cü ildə Ş.Əsgərov "S7 sinfi"ndə raket modelləşdirməsi ilə peşəkarcasına məşğul olmağa başlayıb. Bu sahədə əla nəticələr əldə edib. SSRİ, Avropa və dünya çempionu olub. 1984-cü ildə Bakıda orta məktəbi qızıl medalla bitirib. Elə həmin il Kiyev Mülki Aviasiya İnstitutuna daxil olub və 1992-ci ildə təhsilini "aviasiya avadanlığının texniki istismarı" ixtisası üzrə qırmızı diplomla bitirib və mühəndis-elektrik ixtisası alaraq 1992-ci ildə aspiranturaya qəbul edilib.

Əmək fəaliyyətinə 1992-ci ildə "Aviatexnika" müəssisəsində başlayıb, burada kommersiya direktoru vəzifəsində çalışıb. 1993-cü ildə aviabrokerliklə məşğul olmağa başlayıb. Bu biznesin mahiyyəti kiçik "An-28", "Yak-40" sovet təyyarələri, yaxud Çexoslovakiya istehsallı "L-410" təyyarələrinə sahib olan daşıyıcılar üçün fərdi müştərilər tapmaqdan ibarət idi. Hər bir belə reys üçün vasitəçi sifariş məbləğinin 5–6 faizini əldə edirdi. İki il ərzində əsasən Zaporojye, Mariupol, Xarkov, Donetsk və Dnepropetrovsk kimi iri sənaye şəhərlərinə 3 min biznes uçuş təşkil edən Ş.Əsgərov 750 min dollar qazanıb. 1995-ci ildə o, "Tsentr delovoy aviatsii" Qapalı Tipli Səhmdar Cəmiyyətinə rəhbərliyə gəlib.

Ş.Əsgərov Ukraynada işgüzar aviasiyanın banisi, biznes-sərnişinlərə xidmətin müasir Ukrayna konsepsiyasının müəllifidir. Uzun illər boyu fəal elmi fəaliyyətlə məşğuldur və bir sıra elmi əsərlərin müəllifidir. Bir neçə xarici dil bilir. 1997-ci ildən Ş.Əsgərov "Aerostar" Ukrayna aviasiya şirkətinin prezidentidir. Bu gün biznes-klass təyyarələrində şəxsi uçuşların həyata keçirilməsi üçün "Aerostar" şirkətinin sərəncamında böyük hava donanması var.

2012-ci ildə "Aerostar" şirkəti, başda prezidenti Ş.Əsgərov olmaqla, "Ukraynanın milli liderləri" Ümumukrayna proqramının təqdimatında Ukraynanın ən yaxşı müəssisə və təşkilatları sırasında fəxri yer tutub.

## Təltifləri
2010-cu ildə Ş.Əsgərov nüfuzlu "Luxury Lifestyle Awards" mükafatının nominantı olub. "Dəbdəbə bazarına peşəkar töhfə" nominasiyasında mükafat Ukraynanın dəbdəbə bazarının inkişafına əhəmiyyətli töhfə verən şəxsə təqdim olunur. Qiymətləndirmə meyarları sırasında Ukraynanın dəbdəbə bazarında şəxsin məşhurluğu, nüfuzu (sahə üzrə həmkarların gözəl rəyləri) yer alıb. "Luxury Lifestyle Awards" Ukraynada dəbdəbə sənayesində nailiyyətlərə görə təqdim edilən ilk və yeganə mükafatdır.

## İstinadlar
Qeyri-üzvi birləşmə

**Qeyri-üzvi birləşmə** — üzvi olmayan mənasına gəlir. Biologiyada su, mineral, turşu, əsaslar, duzlar kimi orqanizmlərin quruluşunda olan ancaq canlı olmayan və ya bir canlı tərəfindən istehsal edilməmiş kimyəvi birləşmələrdir. Təbiətdən hazır olaraq alınır, qeyri-üzvi birləşmələrin istehsalı mümkündür.

Qeyri-üzvi birləşmələr, sıxlıqla karbon daşımayan molekullardır. Bunlara misal kimi, anionlar və kationlar olaraq təsnif edilən müxtəlif ion birləşmələr ilə kovalent birləşmələrin verə bilərik.

Fotosintez edə bilən canlılar (dəniz yosunları, bitkilər və sianobakteriya) qeyri-üzvi birləşmələri sintezləşdirərək üzvi maddələr yaradırlar.

Qeyri-üzvi birləşmələr canlı quruluşuna qatılır və metabolik reaksiyalarda tənzimləyici vəzifəsi görür.

## Həmçinin bax
* 1,3-Propandiol

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oleksandriya FK

**Oleksandriya FK** — Oleksandriya şəhərini təmsil edən, Ukraynanın peşəkar futbol klubudur. Klub oyunlarını Oleksandriya şəhərindəki Nika stadionunda oynayır.

## Komandanın heyəti
Komandanın heyəti 16 mart 2018-ci il tarixinə əsasən:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Karan adası

**Karan adası** — İnzibati baxımdan Səudiyyə Ərəbistanına aid olan ada. Əl-Cubayl aşəhərindən 60 km şimalda yerləşir. Öz növbəsində mərcan rifindən ibarət olan ada 2100 m uzunluğa, 640 m enə, 1.5 m hündürlüyə malikdir. Səudiyyə Ərəbistanı və İran arasında ərazi mübahisəsi olmuşdur. İki ölkə arasında 1968-ci ildə imzalanan anlaçmaya görə Əl-Ərəbiyə ilə birlikdə Səudiyyə Ərəbistanına, Farsi adası isə İrana güzəştə gedilmişdir.

## Mənbə
* Karan adasının minerologiyası
* İranla Səudiyyə Ərəbistanı arasında sərhəd mübadiləsi
Qranitin üstündə inqilab

**Qranitin üstündə tələbə inqilab** — Sovet Ukraynanın paytaxt Kiyev şəhərində 1990-cı ilin oktyabrında baş verən etiraz aksiyaları. Mərkəzi Kiyevin Azadlıq meydanında () olan ilk böyük siyasi etirazlardan birincisi sayılır. Sonra, 2004-cü ildə Narıncı inqilab, 2013-2014 illərin arasında isə Avromeydan burda mərkəzləşib. Qranitin üstündə inqilaın bir sıra yönəlticiləri 2004-cü ilin Narıncı inqlabın baş təşkilçilərin arasında olublar.

## Olaylar

1989-cu ilin avqust ayında Ukrayna Tələbə Birliyi yaradılıb. Bu qurum gələn 1990-cu ildə keçirilən Ukrayna parlament seçkilərinin nəticələri ilə dərin şəkildə narazı idi. Həmin seçkilərdə Ukrayna Kommunist Partiyası 331, Demokratik Bloku isə 111 yer almışdı. Tələbə lider, Oles Danii bəyan etmişdi ki, Demokratik Bloku yerlərin çoxluğunu almalı idi. Bundan sonra, Tələbə Birliyi böyük etirazlara hazırlaşmağa başlayıblar.

1990-cı ilin oktyabrın 2-də, tələbələr aclıq aksiyasını başladığını bəyan edib, Kiyevin Oktyabr inqilabı meydanında (hazırda Azadlıq meydanı) çadır şəhərciyi qurublar. Əvvəl etirazını Mariinski parkında bildirmək istəyirdilər, halbuki oranı milis doldurub. Gün 100 000 adam iştrak etdiyi, Ukrayna Xalq Hərəkəti, Ukrayna Respublikaçı Partiyası və diqər qurumlar tərəfindən hazırlanan etiraz aksiyasından başlayıb.

## İstinadlar
Bubiyan adası

**Bubiyan adası** () — İran körfəzində, Küveytə məsxus olan ada. Adanın sahəsi 863 km²-dir. Adada yaşayış yoxdur.

## Coğrafiya
Küveytin ən iri adasıdır. Ölkənin şimal-şərqində yerləşir. Şəttül-Ərəb çayının məsəbində yeləşir. Materikdən və Varba adasından ensiz boğazla ayrılır. Adanın uzunluğu 40 km, eni isə 24 km-dir.

Adanın sahilləri bataqlıqlaşsada mərkəzi quru vadidən ibarətdir.

## İnfrasturktur
Bubiyan əsasən materikə beton körpü ilə birləşdirilmişdir. Körpü əsasən hərbi məqsədlər üçün istifadə edilir. Körpünün uzunluğu 2380 m-dir. Tikintisinə 1981-ci ildə başlanılan körpü 1983-cü ildə təhvil verilmişdir. Körfəz müharibəsi zamanı 1991-ci ilin avqustunda körpünün 4 aşırımı dağıdılmışdır. Bərpası 1999-cu ildə gerçəkləşdirilir.

## Ərazi iddiaları
1994-cü ilin noyabrında İraq rəsmi sürətdə Küveytlə sərhədi tanımışdır. Bununlada onun Bubiya adasına olan iddiası sona çatmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* "Būbiyān". Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).
Varba adası

**Varba adası** () — Fars körfəzində, Küveytə məsxus olan ada. Adanın sahəsi 37&nbsp;km²-dir. Adada yaşayış yoxdur. Adada Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qismən maliyyələşdirilən M-1 adlı bir sahil mühafizə postunu saxlanılır.
## Coğrafiya
Küveytin materik hissəsindən 100 metr, Bubiyan adasından 1.5&nbsp;km, İraqdan isə 1&nbsp;km aralıda yerləşir. Şəttül-Ərəb çayının məsəbində qərarlaşır. Adanın uzunluğu 15&nbsp;km, eni isə 5&nbsp;km-dir.

## Ərazi iddiaları
1994-cü ilin noyabrında İraq rəsmi sürətdə Küveytlə sərhədi tanımışdır. Bununlada onun adaya olan iddiası sona çatmışdır. 2002-ci ilin dekabr ayının əvvəlində İraqın işğalı ilə əlaqədar olaraq, İraq gəmisi iki Küveyt sahil mühafizəsi patrul gəmisinə atəş açmışdır. Hücumda ABŞ hərbi qulluqçusu və iki Küveyt sahil mühafizəçisi  yaralanmışdır.

## İstinadlar
Farasan arxipelaqı

**Farasan arxipelaqı** () — Qırmızı dənizdə, Səudiyyə Ərəbistanına məxsus olan ada. Cizan adasından 40&nbsp;km aralıda, ölkənin cənub-qərbində yerləşir.

Arxipelaqın ən iri adaları — Farasan. Digər adalar — Sacid, Zufaf.

Adalar qorunan ərazidir. Adalarda ərəbistan cüyürü yaşayır. Buraya Avropadan gələn köçəri quşlar qışlayır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Saudi Aramco World: Dreaming of Farasan
* Faradsan adalarının saytı 
* Ərəb dünyasının qorunan əraziləri
* Farasan adsının çimərliyi
* Şəkillər
*  Tikilinin fotosu 
* afa foto
* Farasan adası
Manpura adası

**Manpura adası** () — Banqladeşə məxsus olan, əsasən alçaq düzənlikdən ibarət olan ada. Ada Benqal körfəzinin şimalında yerləşir. İnzibati cəhətdən Barisal vilayətinin Bhola dairəsinə daxildir. adanın şimal-qərbində Manpura şəhəri yerləşir.

Bhola adasından şərqdə, Hatiya adasından isə qərbdə yerləşir. adanın uzunluğu 22&nbsp;km, eni 5&nbsp;km, orta hündürlüyü isə 2 metr təşkil edir. Hazırda adanın sahəsi 114&nbsp;km²-dir. Bununla belə ərazisi tez bir zamanda azlmağa doru gedir. 1973–2010-cu illər ərzində ərazisi 37&nbsp;km² azalaraq 148&nbsp;km²-dən 114&nbsp;km² qədər enmişdir. Ətrafında yerləşən kiçik adalarla birlikdə sahəsi 373&nbsp;km²-dir.

1970-ci ilin noyabr ayında baş vermiş Bhola siklonu nəticəsində ada böyük zərər görmüşdür.

## İstinadlar
İnna Çernyak

**İnna Mixolaevna Çernyak** (, d. 26 mart, 1988) — Ukraynalı cüdo və sambo praktikantı.

## Karyera
Doğuşdan görmə maneəli olmasına baxmayaraq, həm görmə qabiliyyətli və görmə maneəlilərə qarşı yarışır. Onun əkiz qardaşı Marina görmə maneəli deyil və müntəzəm cüdo turnirlərində iştirak edir. Bir-birinə qarşı rəqabətdən qaçmaq üçün bacı-qardaş hadisələri bir-birindən ayırır. Məsələn, 2013 Dünya Çempionatında İnna 52 kiloda, 48 kiloqramda isə Marina yarışdı. 2013 Universiadasında samboda İnna, cüdo üzrə Marina 52 kq kateqoriyasında medal qazanmışdı.

## İstinadlar
Qırıcı təyyarələr üçün NATO kod adları siyahısı

SSRİ və Çin istehsalı olan qırıcı təyyarələr üçün NATO kod adları

* "Faceplate" MiG Ye-2A
* "Fagot" Mikoyan-Gurevich MiG-15
* "Faithless" Mikoyan-Gurevich Ye-231
* "Fang" Lavochkin La-11
* "Fantail" Lavochkin La-15
* "Fantan" Nanchang Q-5/A-5
* "Fargo" Mikoyan-Gurevich MiG-9
* "Farmer" Mikoyan-Gurevich MiG-19 ve Shenyang J-6
* "Feather" Yakovlev Yak-15/Yak-17
* "Fencer" Suxoy Su-24
* "Fiddler" Tupolev Tu-28P/Tu-128
* "Fin" Lavochkin La-7
* "Finback" Shenyang J-8
* "Firebar" Yakovlev Yak-28P
* "Firkin" Suxoy Su-47
* "Fishbed" Mikoyan-Gurevich MiG-21 və Chengdu J-7
* "Fishpot" Suxoy Su-9 və Su-11
* "Fitter" Suxoy Su-7 və Su-17/Su-20/Su-22
* "Flagon" Suxoy Su-15
* "Flipper" Mikoyan-Gurevich Ye-150
* "Flanker" Suxoy Su-27/Su-30/Su-33/Su-35 və Shenyang J-11
* "Super Flanker" Suxoy Su-37
* "Flashlight" Yakovlev Yak-25
* "Flatpack" MiG-35 MFI objekt 1.44/1.42
* "Flogger" Mikoyan-Gurevich MiG-23 və MiG-27
* "Flora" Yakovlev Yak-23
* "Forger" Yakovlev Yak-38
* "Foxbat" Mikoyan-Gurevich MiG-25
* "Foxhound" Mikoyan-Gurevich MiG-31
* "Frank" Yakovlev Yak-9
* "Freehand" Yakovlev Yak-36
* "Freestyle" Yakovlev Yak-141|Yakovlev Yak-41/Yak-141
* "Fresco" Mikoyan-Gurevich MiG-17 və Shenyang J-5
* "Fritz" Lavochkin La-9
* "Frogfoot" Suxoy Su-25
* "Fulcrum" MiQ-29, MiQ29/MiG-33/MiG-35
* "Fullback" Sukhoi Su-32/Su-34

SSRİ və Çin istehsalı olan yük təyyarələri üçün orijinal adlarına görə sıralamalı NATO kod adları siyahısı:

* Lavochkin La-7 "Fin"
* Lavochkin La-9 "Fritz"
* Lavochkin La-11 "Fang"
* Lavochkin La-15 "Fantail"
* Mikoyan-Gurevich MiG-9 "Fargo"
* Mikoyan-Gurevich MiG-15 "Fagot"
* Mikoyan-Gurevich MiG-17 və Shenyang J-5 "Fresco"
* Mikoyan-Gurevich MiG-19 və Shenyang J-6 "Farmer"
* Mikoyan-Gurevich MiG-21 və Chengdu J-7 "Fishbed"
* Mikoyan-Gurevich MiG-23 və MiG-27 "Flogger","Flogger B"
* Mikoyan-Gurevich MiG-25 "Foxbat"
* MiQ-29/MiG-33/MiG-35 "Fulcrum"
* Mikoyan-Gurevich MiG-31 "Foxhound"
* MiG-35 MFI objekt 1.44/1.42 "Flatpack"
* Nanchang Q-5/A-5 "Fantan"
* Shenyang J-8 "Finback"
* Suxoy Su-7 və Su-17/Su-20/Su-22 "Fitter"
* Suxoy Su-9 və Su-11 "Fishpot"
* Suxoy Su-15 "Flagon"
* Suxoy Su-24 "Fencer"
* Suxoy Su-25 "Frogfoot"
* Sukhoi Su-27/Su-30/Su-33/Su-35 "Flanker"
* Sukhoi Su-32/Su-34 "Fullback"
* Suxoy Su-37 "Super Flanker"
* Suxoy Su-47 "Firkin"
* Tupolev Tu-28P/Tu-128 "Fiddler"
* Yakovlev Yak-9 "Frank"
* Yakovlev Yak-15/Yak-17 "Feather"
* Yakovlev Yak-23 "Flora"
* Yakovlev Yak-25 "Flashlight"
* Yakovlev Yak-28P "Firebar"
* Yakovlev Yak-36 "Freehand"
* Yakovlev Yak-38 "Forger"
* Yakovlev Yak-41/Yak-141 "Freestyle"

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Valeri Lobanovski

**Valeri Lobanovski** () — ukraynalı futbol mütəxəssisi; keçmiş Ukrayna futbolçusu, əməkdar məşqçi. Futbolçu kimi hücumçu mövqeyində oynamışdır.

## Karyerası
Futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra, baş məşqçi olaraq, Dinamo Kiyev FK komandası ilə 2 dəfə UEFA Kubok Qaliblərinin Kubokunu, 1 dəfə UEFA Super Kubokunu qazanmışdır. SSRİ milli yığma komandası ilə 1988-cii ldə Avropa Çempionatında ikinci olmuşdur.

## İstinadlar
Ukrayna Beynəlxalq Hava Yolları

**“Ukrayna Beynəlxalq Hava Yolları” QSC** və ya qısaca **UIA** — Ukraynanın ən böyük aviaşirkəti və Ukrayna Respublikasının milli hava daşıyıcısıdır. UİA-nın qərargahı Kiyev şəhərində yerləşir.
thumb|337x337px|alt=UİA|Ukrayna Havayollarına məxsus təyyarə

## Xarici keçidlər
* "Ukrayna Hava Yolları" rəsmi veb-saytı
* Фотографии самолётов авиакомпании МАУ на Airliners.net
* Справочник авиакомпаний — Международные Авиалинии Украины 

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Kamila Kabello

**Kamila Kabello** () — Kuba–Meksika əsilli Amerika müğənnisi və aktrisası. O, Fifth Harmony qrupunun üzvü olmuşdur və elə burada da şöhrətə qovuşmuşdur.

## Həyatı və karyerası
İlk öncə **Fifth Harmony** qrupunda çıxış etmişdir. Machine Gun Kelly ilə birlikdə "Bad Things" adlı dueti "Amerika Billboard Hot 100" siyahısında 4-cü pilləyə qədər yüksəlmişdir. 2016-cı ildə **Fifth Harmony** qrupundan ayılaraq, fəaliyyətini solo olaraq davam etdirir və ilk solo sinqlı olan "Crying in the Club"-u təqdim edir. 2018-ci ildə təqdim etdiyi "Camila" albomu və bu albomdakı "Havana" mahnısı "US Billboaard 200"-də və bir çox ölkələrin hit paradların da birinci olmuşdur.. Hal-hazırda Şon Mendes ilə sevgilidir.

## Şəxsi həyat
O, 2019-cu ilin iyulunda kanadalı müğənni Şon Mendes ilə görüşməyə başladı. Münasibət mübahisələrə səbəb oldu, çünki hər ikisi reklam üçün münasibət qurmağa cəhd etməkdə günahlandırılırdı, lakin Mendes bunun "mütləq reklam işi deyil" olduğunu təkid edirdi. Münasibət onların "Señorita" mahnısının buraxılmasından sonra təsdiqləndi. 2021-ci ilin noyabrında Kabello və Mendes ayrıldıqlarını elan etdilər.

## Diskoqrafiya

### Albom
* *Camila* (2018)
* *Romance* (2019)
* *Familia* (2022)
* *[[C,XOXO]]* (2024)

### Sinql
* *I Know What You Did Last Summer*
* *Bad Things*
* *Love Incredible*
* *Crying In The Club*
* *Havana*
* *Never Be The Same*

## Filmoqrafiya

## Turlar
* Never Be the Same Tour (2018)
* The Romance Tour (2020)

## Mükafatları

## Həmçinin bax
* Rəsmi Veb Saytı
* Rəsmi Facebook Səhifəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Be adası

**Be adası** — Cənubi Çin dənizinə daxil olan, Siam körfəzində yerləşən ada. Kambocanın Siankuvil şəhər-vilayətinə daxildir. Adanın səthi meşə ilə örtülüdür. Maksimal hündürlüyü 63 metrdir.

Adada Kaoxtakiey adlı yaşayış məntəqəsi yerləşir. Ada rean Milli Parkından 1 km aralıda yerləşir.

Sahil ərazilərində su altı daşlıqlar vardır. Yaxınlığında yerləşən adalar: Ryusse, Sramoat (Şenal).

## Mənbə
* Adanaın cənub-qərb sahilləri
Vay adaları

**Vay adaları** () — Cənubi Çin dənizinə daxil olan, Siam körfəzində yerləşən adalar. Kambocanın Kampot vilayətinə daxildir. Sahildən 95&nbsp;km aralıda yerləşir. Arxipelaq iki adadan ibarətdir.

## Mənbə
* Kamboca adaları
Xotın qalası

**Xotın qalası** — X–XVIII əsrlərin qalası. Xotin şəhərində yerləşir. Ukraynanın yeddi möcüzəsindən biri.

## Tarixi
V–X əsr əsrlər boyunca istehkamçı Tivertilərin xronika tayfası tərəfindən istifadə edildi. Arxeoloji qazıntılar (B. Timoşuk, 1961–67) 13-cü əsrin qalasının daş divarları, ağ daş məbədinin qalıqları, yaşayış məntəqələrinin izləri aşkar edilmişdir. Qala qalanın müasir hissəsinin təxminən üçdə birini, qala təpəsinin şimal hissəsini işğal etdi. Qalanın cənubunda taxta divarlarla əhatə olunmuş kənd var idi. Ən böyük yenidənqurma XV əsrin ikinci yarısında, Moldoviya knyazlıgının dövrundə olmuşdur. Qala cənub istiqamətində əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir, həyət səviyyəsi artırılmışdır. Qala həyəti iki hissəyə bölündü: şimal həyəti əmr ilə, cənub isə qarnizon tərəfindən istifadə olundu. 1538-ci ildə Polşalı əsgərlər tərəfindən Xotin qalası tutuldu, hücum zamanı, divarın cənub divarlari partladı. Moldovalı hökmdar Petre Rareşin sözlərinə görə, 1541–1546-cı illərdə məhv edilmiş hissəsi yenidən qurulmuş, divarlar daha cənuba itələnmiş və yeni divarın ortasında bir giriş qülləsi inşa edilmişdir. 1711-ci ildən etibarən Türklər ümumi həcmi 22 hektar olan xarici müdafiə xətti yaratmaq üçün genişmiqyaslı işlərə başladılar. Fransız hərbi mühəndisləri işi idarə etdi. Yeni istehkamlar, bir döyüş terasına, geniş və dərin bir xovluya və bir daş sayğacına sahib bir qayalıqdan ibarət idi. Qəsrlər, giriş qüllələri möhkəmləndirilir.

* 1509 — Xotin döyüşü.
* 1530 — Xotin döyüşü.
* 1621 — Xotin döyüşü.
* 1673 — Xotin döyüşü.
* 1739 — Xotin mühasirəsi
* 1769 — Xotin mühasirəsi.
* 1788 — Xotin mühasirəsi.
* 1807 — Xotin mühasirəsi.
* 1812 — Xotin mühasirəsi.

Bir əfsanə bu qala ilə bağlıdır. Daha əvvəl müdafiə quruluşunun ərazisində yaxşı bir şey yox idi. Bir dəfə, bir döyüşdə, müdafiəçilər susuzluqdan qorunmağa davam edə bilmədikdə, gənc qız onlara kömək etmək üçün könüllü oldu. O, (hələ də axan) çayın nərdivanına enir və bir süxur su götürür. Ancaq o, artıq dırmananda düşmən zəhərli bir oxla onu vurdu. Acıya baxmayaraq, gənc qəhrəman müdafiəçilərə bir qab suyu gətirdi və onlarin qollarında öldü.

* Xotin qalasında bir çox məşhur macəra filmi çəkilib:"Qadyuka"(1965), "Zaxar Berkut"(1971), "D'Artanyan və üç muşketyor"(1978) və s.
* 1739-cu ildə rus əsgərləri tərəfindən
Xotinin mühasirəsi Mixail Lomonosov
tərəfindən "Xotinin alınmasına şərait" əsərinin mövzusudur.

## Mənbə
* http://turizm.lib.ru/s/sergej_h/hotin.shtml
Ukrayna Qəhrəmanı

**Ukrayna Qəhrəmanı** () — Ukraynanın ən yüksək dövlət mükafatı, ali fərqlənmə nişanı.

## Xarici keçidlər
* Знаки отличия Президента Украины «Герой Украины»
* Звання «Герой України»
* Кавалеры Золотой Звезды. Кто получал высшие награды в эпохи Кучмы, Ющенко, Януковича, Порошенко
Kiyev Beynəlxalq Hava Limanı

**İqor Sikorski adına Kiyev Hava Limanı** — () — Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində yerləşən beynəlxalq hava limanı. Borispol Beynəlxalq Hava Limanı ilə birlikdə Kiyevə xidmət edən iki sərnişin hava limanından biridir. Hava limanı 265 ha əraziniəhatə edir. 
## Statistika





## Xarici keçidlər

* Официальный сайт аэропорта «Киев» (Жуляны)
* Офіційний сайт аеропорту «Київ» (Жуляни)
* Архитектурный совет г. Киева — Проект реконструкции аэродрома… 
* Аэропорт на сайте Airliners.net
* Wizz Air увеличит пассажиропоток Жулян в 30 раз
* Swissport с марта будет работать в Жулянах, обслуживая рейсы Wizz Air

## İstinadlar
Analaytivu

**Analaytivu** (, ) — Şri-Lanka adasından şimalda yerləşən kiçik ada. İnzibati baxımından 7 rayona bölünmüşdür. Adada bir neçə hind məbədi və kilsə vardır. Sahəsi 4,82&nbsp;km²-dir. Analaytivu ilə əsas ada arasında bərə fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Analaytivu xəritəsi
* Kayts
Velanay

**Velanay** () — Şri-Lanka adasından şimalda, Cafna yarımadası sahillərində yerləşən ada. Adanın sahəsi 64,1&nbsp;km², əhalisi isə 16 300 nəfər təşkil edir.
Adada 9 bölgə təşki olunmuşdur.

## Yaşayış məntəqələri
Adanın ən böyük yaşayış məntəqəsi Keyts şəhəridir. Digər yaşayış məntəqələri: Allaypadi, Mankumnam, Velani, Saravanay, Pulyankudal, Suruvil, Narantanay, Karampan.

## Əhali və din

Velanay əhalisinin böyük qismi hindu dininə etiqat edir. Azlıq isə islam və xristiandır. Burada bir necə hindu məbədi, kilsə və məscid vardır. Ada qospital, 10 məktəbə sahibdir.

13 may 2006-cı ildə, Şri-Lanka vətəndaş müharibəsi zamanı 13 tamil öldürülmüşdür.

## Mənbə
* Kayts adası haqqında sayt
* Velanay Mərkəzi Kolleci 
*Adanın xəritəsi
* Kayts adasına səyahət

## İstinadlar
Karaytivu

**Karaytivu** () — Şri-Lanka adasından şimalda yerləşən kiçik ada. İnzibati baxımından Şimal vilayəti, Cafna dairəsinə daxildir. Əsas adaya damba ilə birləşir. Sahəsi 22,95&nbsp;km²-dir. Karaytivunun ən iri yaşayış məntəqəsi Karaynaqardır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Analaytivu xəritəsi
* Kayts
Ukrayna İstiqlaliyyət müharibəsi

**Ukrayna İstiqlaliyyət müharibəsi** — 1917-1921-ci illər arasında baş verən və nəticədə Ukrayna Respublikasının yaranması ilə nəticələnən hərəkat. Daha sonra Ukrayna respublikası SSRİ tərəfindən işğal edilmiş və Ukrayna SSR-sı yaradılımışdır. Müharibə  ukraynalı milliyətçilər, bolşeviklər, alman və Avstriya-Macarıstan imperiyasının əsgərləri, Belarus Könüllüləri Ordusu və İkinci Polşa Respublikasının qüvvələri arasında baş vermişdir.

## İstinadlar
Milli Müdafiə Universiteti (Türkiyə)

**Milli Müdafiə Universiteti** () — 31 iyul 2016-cı ildə Milli Müdafiə Nazirliyinə bağlı olaraq qurulan ali hərbi təhsil müəsissəsi. Universitetdə tədrisə 12 fevral 2017-ci ildə Türkiyə Hava Qoşunları məktəbində keçirilmiş mərasimlə başlanmışdır. Rektoru Ərhan Afyonçudur.

**Döyüş bayrağı gerbi**

Milli Müdafiə Universitetinin diplomu və bayraq təhvil vermə mərasimi zamanı bayrağı qəbul edən leytenantın sol qoluna qoyulur.

## Tabeliyində olan müəssisələr
* Birgə Müharibə İnstitutu
* Quru Qoşunlar İnstitutu
* Hərbi Hava İnstitutu
* Hərbi Dəniz İnstitutu
* Atatürk Strateji Araşdırmalar və Lisansüstü Təhsil İnstitutu
* Alparslan Müdafiə Elmləri və Milli Təhlükəsizlik İnstitutu

## İstinadlar
Belqorod-Dnestrov qalası

**Belqorod-Dnestrov qalası** – Ukraynanın Odessa vilayətində vilay ərazisində yerləşən XIII əsrə aid qala. 1484-cü ildə Osmanlı padişahı II. Bayezid qalanı işğal etmiş. 1812-ci ildə Osmanlı-Rusiya imperiyaları aralarında Bükreş andlaşmasının nəticəsində qala ruslara verildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Visions of Azerbaijan

***Visions of Azerbaijan*** () — Azərbaycan jurnalı.

## Haqqında
"Visions of Azerbaijan" jurnalı Azərbaycanın tarixi və mədəniyyətinin müstəqil, yüksək keyfiyyətli və rəngli təqdimatıdır. Iki ayda bir dəfə nəşr edilən jurnal beynəlxalq əlaqələr, biznes və turizm sənayesi, eləcə də Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həll edilməsi ilə bağlı yenilikləri əhatə edir.

2006-cı ildə TEAS və İngiltərə-Azərbaycan Gənclər Cəmiyyəti tərəfindən yaradılan Visions of Azerbaijan jurnalı adı gedən ölkədə peşəkar jurnalistlər, tarixçilər, incəsənət adamları və dizaynerlər tərəfindən hazırlanır. Mətnlər həm daxili məlumatlara əsasən yazılmış, həm də müvafiq sahələrdə bilikli ekspertlərin məqalələrindən götürülmüşdür. Jurnal xüsusilə beynəlxalq auditoriya üçün yazılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Anak Bukom adası

**Anak Bukom adası** () — Sinqapur dövlətinin ərazisinə daxil olan təbii ada. Bukom və Bukom Keçil adaları arasında yerləşir. Malay dilindən tərcümədə "Bukomun övladları" mənasını verir. Aada kifayət qədər kiçikdir və sahəsi cəmi 2 hektardır. Sinqapur adasının cənub-qərbində yerləşir.

## Mənbə
* Pulau Anak Bukom: Singapore
Əli Hüseynov

* Əli İmaməli oğlu Hüseynov (1960) — rəssam.
* Əli Rəşid oğlu Hüseynov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı (2020).

## Həmçinin bax
* Əli (ad)
* Hüseynov
Eluvaytivu

**Eluvaytivu** () — Şri-Lanka adasından şimalda yerləşən kiçik ada. Analaytivu adasından 1,5 km şimal-şərqdə yerləşir. Sahəsi 1,4 km²-dir. Analaytivu ilə əsas ada arasında bərə fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Eluvaytivu xəritəsi