open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kəşmir

**Kəşmir** — Asiyada tarixi vilayət.

Qədimdə və orta əsrlərdə Hindistan ərazisində yaranmış müxtəlif dövlət birləşmələrinin tərkibinə daxil olmuşdur. Kəşmir 1586-cı ildə Böyük Moğollar imperiyasına qatıldı. 1756-cı ildə əfqanlar, 1819-cu ildə siqhlər işğal etdilər. 1846-cı ildə ingilis müstəmləkəçiləri Kəşmiri işğal edib 7,5 mln. rupi ödənclə Cammu knyazlığına verdilər. 1947-ci ilin avqustunda yaradılan müstəqil Hindistan və Pakistan dövlətləri Kəşmiri öz ərazilərinə birləşdirməyə cəhd göstərdilər.

Pakistanın Kəşmirə 22 oktyabr 1947-ci il silahlı müdaxiləsi BMT Təhlükəsizlik Şurasının vasitəçilik komissiyası tərəfindən 1 yanvar 1949-cu il tarixdə dayandırıldı. Kəşmirin şimal-qərbi Pakistanın, qalan (əksər) hissəsi isə Hindistanın nəzarəti altına keçdi. 1952-ci ilin iyulunda Kəşmirlə Hindistanın imzaladığı Dehli sazişinə əsasən Kəşmir ştat (Cammu və Kəşmir) hüququnda Hindistanın tərkibinə daxil oldu.

1956-cı il noyabrın 17-də Kəşmir Müəssislər Məclisinin qəbul etdiyi Konstitusiyaya görə, Kəşmir "Hindistan İttifaqının tərkib hissəsi" elan edildi. 1955, 1960, 1962, 1963-cü illərdə Kəşmir məsələsi üzrə BMT-dəki müzakirələr, Hindistan—Pakistan danışıqları nəticə vermədi. 1965-ci ilin sentyabrında baş vermiş Hindistan—Pakistan hərbi münaqişəsi digər dövlətlərin fəal səyi nəticəsində dayandırıldı. 1971-ci ilin dekabrında yeni Hindistan—Pakistan hərbi münaqişəsindən sonra hər iki dövlət başçısının 30 iyun—3 iyul 1972-ci il tarixlərində Simla görüşündə münaqişəli məsələləri dinc yolla nizama salmaq barədə razılıq əldə edildi. 1972-ci ilin avqustunda Dehlidə baş tutmuş Hindistan—Pakistan danışıqlarına əsasən Kəşmirdə yeni nəzarət xətti müəyyən edildi.

Pakistanın Kəşmirə olan iddiaları Hindistana nisbətən daha çox sübutlara əsaslanır.

## İstinadlar
I Tutmos

**I Tutmos** () —

## Həyatı
I Tutmosun hakimiyyəti işğalçılıq müharibələrinin genişlənməsi ilə səciyyələnir. I Amenxotepin bacısına evlənən I Tutmos bu nikaha əsasən hakimyyətə sahib olmuşdu. I Tutmos cənubda Misirin siyasi mövqeyini möhkəmləndirmək məqsədilə yürüş təşkil etmiş və burada baş vermiş üsyanı yatırmışdı.
I Tutmosun Şərqi Aralıq dənizi ölkələrinə yürüşü də uğurlu olmuşdu. O, Fərat çayına qədər gəlib çatmış, Mitanni qoşununu darmadağın etmişdi. Qələbə zamanı qənimət kimi ələ keçirdiyi hərbi əsirlərin sayı məlum deyildi.

I Tutmos Fələstin və Suriyanı keçərək Mesogotamiyanın şimalına çatmış və orada Mitanni hökümdarını məğlubiyyətə uğrat-mışdı. O, Fərat çayına çatmış ilk Misir fironu idi. XVIII sülaləsinin ilk fironları Misiri yenidən qüdrətli dövlətə çevirdilər. Fironlar işğal edilmiş ölkələrdən ilbəil xərrac alırdılar. Qələbədən sonra ələ keçirilmiş qənimət Misirə gətirilirdi. Ölkədə məbəd tikintisi genişləndirilirdi. I Tutmos əvvəlki fironlardan fərqli olaraq özünə ehram yox, yer altında qayalıqlar arasında sərdabə tikdirmişdi. Onun ölümündən sonra hakimiyyətə əvvəlcə oğlu II Tutmos, sonra isə nəvəsi III Tutmos gəldi.

## İstinadlar
Erik Kartman

**Erik Teodor Kartman** () — "South Park" cizgi serialının 4 əsas personajından biri. Personajın səs aktyoru Trey Parkerdir.

## Ailəsi

*Erik Kartman — serialın 4 baş personajlarından biridir, katolikdir.
*O biri kainatdan Kartman.
*Gələcəktən Kartman.
*Lien Kartman — Erikin anasıdır, katolikdir.
*Jek Tenorman — 9-cu sezonun 6-cı seriyada Kartman Jekin onun atası olduğunu bildi.
* Skot Tenorman — 9-cu sezonun 6-cı seriyasında Kartman Skotun onun qardaşı olduğunu bildi.

## Qəbulu və təsiri

NatWest Bank-ın 1999-cu Birləşmiş Krallıqda 9 yaşlı uşaqların arasında apardığı sorğu Kartmanın onların arasında ən sevilən personaj olduğunu göstərib. Bu, siyahının zirvəsində hədəf kütləsi uşaqlar olan televiziya proqramı personajını görməyi gözləyən bir sıra valideynlər arasında təlaş yaradıb. Stoun onlara cavab verərək deyib ki, sorğunun nəticələri *uşağların necə olduğunun təsəvvürü idilliya olduğu insanlar üçün məyusedici* olub.

Yəhudi icmasında Kartmanın Kayla qarşı antisemit davranışın təsvirini bəziləri qınayırlar, bəziləri isə bir cavan yəhudinin insafsızlığa məruz qalmasını düz şəkildə göstərildiyinə görə tərifləyirlər.

Başqa personajlar Kartmanın antaqonist hərəkətlərindən aldığı dərslərdən öz fikirlərini bildirir. Dolayısıyla, onlar nifrət cinayətkarlığı, şəxsi azadlıqlar, excessive religious devotion, həddən artıq dini sədaqət, kök hüceyrələr, anaboliklər, ölmək hüququ və qərəz  kimi məsələlər ilə bağlı öz mövqelərini bildiriblər.

*South Park and Philosophy: You Know, I Learned Something Today* adlı kitabda Conson Kartmanın hərəkətlərini və davranışı şər problemini müzakirə edərkən nümunə kimi iştədir. Həmin kitabdaki professor Mark D. Vayt inşasında Kartmanın qanunverici qüvvəsini əldə etdiyi ikinci mövsümün *[[:en:Chickenlover|Toyuq Sevən]]* () seriyasına istinad verib, hüququn əmr nəzəriyyəsini və vətəndaşları qanuna nə riayət etdirdiyini müzakirə edir.

## İstinadlar
Mayya rəqəmləri

**Mayya rəqəmləri** —  20-lik say sisteminə əsaslanan yazı.

Mayya rəqəmləri 3 elementdən təşkil olunub: 0 rəqəmi (balıqqulağı işarəsi), 1 rəqəmi (nöqtə) və 5 rəqəmi (üfüqi xətt).

Məsələn, 12 ədədi 2 nöqtə və 2 üfüqi xətlə göstərilir: .

## 19-dan böyük olan ədədlər

19-dan böyük olan ədədlər 20-nin dərəcəsinə görə yuxarıdan aşağıya doğru yazılır. Məsələn:
* 32 → (1)(12) = 1×20 + 12
* 429 → (1)(1)(9) = 1×400 + 1×20 + 9
* 4805 → (12)(0)(5) = 12×400 + 0×20 + 5
Erməni inqilab ordusu

**Erməni inqilab ordusu** - (E.İ.O.) (ing. Armenian revolutionary army, ARA) – erməni terror təşkilatı. 
Təşkilatın əsası 1983 -cü ildə qoyulub həmin il təşkilatın üzvləri öz manifestlərini dərc ediblər manifestdə deyilirdi: 
"Bütün hökümətlərə dünya ictimayyətinə və mətbuata: 
Türkiyənin və beynəlxalq ictimayyətin ədalət prinsiplərinə qarşı laqeyidliyi və məkrli münasibəti, bizi əmin edir ki, bizim üçün "Ədalətli Məhkəməyə" nail olmağın yeganə yolu silahlı mübarizədən keçir". Mətbuatda olan bəzi məlumatlara görə EİO Daşnaktutun partiyası ilə sıx əlagələrə malik olmuşdur.
1983 – 86 cı illər ərzində təşkilat bir neçə terror aktı keçirir bunlardan birincisi 14 iyul 1983-cü ildə Brüsseldə türk diplomatının qətlə yetirilməsi idi. Bütün aksiyalara görə məsuliyyəti ASALA və EİO öz üzərilərinə götürdülər.
EİO keçirdiyi aksiyalardan ən məşhuru 27 iyul 1983 –cü ildə Lissabondakı Türkiyə səfirliyinə qarşı terror aktıdır, bu terror aktı nəticəsində, Türkiyə səfirliyinin müvəqqəti işlər vəkilinin həyat yoldaşı Cahidə Mıxçıoğlu və portuqaliyalı polis Manuel Paçeko həlak olmuşdur. Həmçinin bu terror aktını törədən terrorçular Setrak Adjemyan, Ara Kavrikyan, Sarkis Abraxamyan, Simon Yahniyan və Vaçe Daqliyan həlak olurlar, onlardan  biri səfirliyin təhlükəsizlik xidmətinin əməkdaşı tərəfindən qətlə yetirilir, digərləri isə özlərini partladaraq həlak olmuşdular. Bu qrupa "Lissabon beşliyi" də deyirlər. Lissabondakı terror aktı dünya mətbuatında qeniş şəkildə işıqlandırılmışdır, bu terror aktından sonra Portuqaliya hökuməti Türkiyə xarici ilşər naziri İ. Türkmenin Portuqaliyaya planlaşdırılan səfərindən imtina etmişdir, səbəb kimi isə onun təhlükəsizliyini təmin etmək iqtidarında olmadıqlarını göstərmişdilər.
thumb|200px|Vyanada törədilən terror aktı, Ərdoğan Özənin avtomobili
Lissabon beşliyinə Ermənistanda bir sıra şerlər və mahnılar ithaf olunub. 20 iyun 1984 – cü ildə Vyanada (Avstriya) Türkiyə səfirliyinin sosial məsələlər üzrə müşavirinin köməkçisi Ərdoğan Özənin avtomobili partladılır Özən həlak olur beş nəfər isə (o cümlədən iki avstriyalı polis) yaralanır. Həmin ilin noyabrın 19  da Vyanada  daha bir terror aktı həyata keçirilir, BMT – nin Vyanada yerləşən "Sosial və humanitar məsələlər üzrə mərkəzində" işləyən milliyətcə türk olan Ənvər Ərgün öz avtomobilində qətlə yetirilir, EİO onun maşınında öz nışanı olan parça qoyur.
12 mart 1985 – ci ildə Kanadanın paytaxtı Ottava şəhərindəki türk səfirlinə qarşı terror aktı keçirilir.
1986 – cı ildə EİO – nun üzvləri Kanadada həbs olunmuş 3 erməni terrorçusuna uzunmüddətli həbs cəzasının verilməsinə etiraz olaraq, Parisdəki "Air Kanada" aviaşirkətinin ofisinə hücum edirlər, lakin bir saatdan sonra təslimm olurlar.  

## Həmçinin bax

* Lissabon beşliyi

* Erməni terrorizmi

## Xarici keçidlər

* Армянская революционная армия 

* TURKISH DIPLOMATS KILLED BY THE ARMENIAN TERRORISTS

* The List of the Assasinated Turkish Diplomats and Nationals

* Ermeni terör örgütü
Azərbaycanda neftçilər günü

**Neftçilər günü** — Azərbaycanda, Neft-qaz sənayesində çalışan mütəxəssislər, mühəndislər, fəhlələr, geoloqlar və bu sahənin müxtəlif sahələrinə rəhbərlik edən şəxslərin əməyinin qiymətləndirilməsi ilə bağlı peşə bayramı.

## Azərbaycanda neftçilər günü — tarixi

Azərbaycan Prezidentinin 16 avqust 2001-ci il tarixli fərmanı ilə 20 sentyabr hər il Azərbaycanda "Neftçilər günü" peşə bayramı kimi qeyd edilməsi rəsmiləşdirilib.

Qeyd edilən tarix Azərbaycanda 1999-cu və 2004-cü ildə, yəni "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanmasının beşinci və onuncu ildönümü rəsmi səviyyədə bayram kimi qeyd edilib. "Neftçilər günü"ndə adətən sənayenin bu sahəsində əldə edilən uğurlar və qarşıda duran əsas məsələlər müzakirə edilir. Həmin gün bu sahədə xüsusi xidmətlər və fədakarlıq göstərən fəhlə və mütəxəssislərə dövlət başçısının fərman və sərəncamları ilə fəxri adlar, orden və medallar verilir.

20 sentyabr 1995-ci ildə Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Bakıda, "Respublika" sarayında "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanmasının birinci ildönümü münasibətilə neft-qaz sənayesi kollektivlərinin nümayəndələri ilə görüş keçirilib.

Bu görüşdən sonra hər il 20 sentyabrda Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin neft-qaz sənayesi kollektivləri ilə görüşləri mütəmadi xarakter alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasının bayram günləri 

## Həmçinin bax
* Neft
* Neft Daşları
Tatarıstan

**Tatarıstan** (tatar. *Татарстан*; rus. *Tatarstan*) və ya rəsmi adı ilə **Tatarıstan Republikası** (, ) — Rusiya Federasiyasında muxtar respublika.

Ərazisi 68,000 km² əhali sayı isə	3,800,000 nəfərdir ki onların əksəriyyəti tatarlardan təşkil olunur. Tatarıstanın paytaxtı Qazan şəhəridir. Qeyri-rəsmi Tatarıstan ideyası: *Bez Buldırabız!* (*Biz Bacarırıq!*) adlanır.

## Tarixi
80-ci illərin sonunda Volqaboyu və Sibirin türk xalqları milli muxtar qurumlarının siyasi statuslarının artırılması uğrunda mübarizə aparırdılarsa, SSRİ dağıldıqdan sonra Tatarıstanda müstəqillik meylləri güclənməyə başladı. Tatarıstan Başqırdıstan ilə bərabər Rusiya Federasiyası ilə birbaşa müqavilə imzalamaq təklifini irəli sürdü. Tatar xalqının qurultayı Respublika Ali Sovetinə alternativ orqan olan Məclis təşkil edildi. 1991–1993-cü illərdə Tatarıstanda müstəqillik uğrunda kütləvi hərəkat başlandı. Kazanda isə xalq ordusunun yaradılmasına cəhd göstərildi. Muxtar respublikada prezident seçkisi keçirildi. Mintimer Şaymiyev Tatarıstanın prezidenti seçildi. O, milli hərəkatla parlamentin Moskva meyilli müxalifəti arasında çox bacarıqla manevr edərək respublikada sabitliyi qoruyub saxlaya bildi. Tatarıstan Rusiyanın muxtar qurumları içərisində ilk olaraq Suverenlik haqqında Bəyannamə qəbul etdi. Referendum keçirildi və respublika beynəlxalq hüquq obyekti kimi, Rusiya Federasiyası ilə assosiasiya olunan xüsusi statuslu suveren dövlət elan edildi. Lakin Rusiya Federasiyasının Konstitusiya məhkəməsi bu qərarı təsdiq etmədi. Tatarıstan mərkəzə heç bir vergi ödəmədən müstəqil iqtisadi siyasət həyata keçirməyə başladı. Neft ehtiyatları və istehsal gücündən istifadə edən respublika iqtisadiyyatın inkişafı sahəsində böyük nailiyyətlər əldə etdi. 1994-cü il fevralın 15-də Rusiya ilə Tatarıstan arasında dövlət idarələrinin səlahiyyətlərinin bölüşdürülməsi haqqında müqavilə imzalandı. Hər iki tərəf müqaviləni münasibətlərin tənzim edilməsi sahəsində nailiyyət kimi qəbul etdi. Federal hakimiyyət bu müqavilə ilə dövlətin bütövlüyünün saxlanması, Tatarıstan isə xüsusi statusunun möhkəmləndirilməsi hüququnu qazandı.

## Təbii ehtiyatları
Neft, təbii qaz, gips.

## Bölgələr
Tatarıstan 43 rayon və 20 şəhərdən ibarətdir. Paytaxtı Kazan şəhəridir. Kazan çox qədim tarixə malikdir və minarəsi ilə tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ensiklopediya
Da Vinçi şifrəsi (film)

**Da Vinçi şifrəsi** filmi, Den Braunun eyni adlı romanına əsaslanaraq 2006-cı ildə çəkilmiş bir trillerdir.

Film Parisdəki Luvr muzeyində baş verən bir cinayət və bu cinayətin İsa Məsih və Mariya Maqdalena ilə bağlı bir sirri aşkara çıxarmaq üzrə olan simvolist Robert Lenqdon və kriptoloq Sofi Nevünün macəralarından bəhs edir.

Xristianlıq tarixi və San Qril əfsanəsi ilə bağlı bir çox spekulyasiya və iddiaları gündəmə gətirir. Bir çox ölkədə qadağan edilmiş və bir çox xristian məzhəbi tərəfindən tənqid olunmuşdur.

Filmdə Tom Henks, Odri Totu, Yan MakKellen və Jan Reno kimi məşhur aktyorların oynamış və Ron Howard tərəfindən rejissorluq edilmişdir.

Dünya miqyasında 758 milyon dollar qazanaraq ən çox baxılan filmlər siyahısına daxil olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Mələklər və iblislər (film)
* Cəhənnəm (film, 2016)
* Müqəddəs Qədəh

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
*
*
*
*
*
*Official "secret" site
Əsas instinkt 2

**Əsas instinkt 2** () — 2006-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi.

## Məzmun
Filmin əvvəlində Ktrin Tramvell öz sevgilisi ilə maşında məhəbbət əlaqəsində olur.Bu zaman sevgilisi maşını səhv tərəfə yönləndirir.Sevgilis çayda batır.Lakin sağ qalır.Onun üçün məhkəmə olur.Məhkəmə bitdikdən sonra onu psixoterapevtin yanına göndərirlər.Vaxt keçdikcə psixoterapevt Qlass ona aşiq olmağa başlayır.

Bir gün Qlassa onun əvvəlki həyat yoldaşı xəbər göndərir ki, sevgilis vəfat edibBu sevgili Qlass üçün nalayiq sözlər yazırdı.Artıq öldürülənlərin sayı çoxalmağa başlayır.Btünü günahlarda Ketrinin üzərinə düşür.Qlass özünü idarəetməni itirməyə başlayır.

Filmin sonunda Qlassın psixiatr məntəqəsinə göndərilir.Ketrin ona çatdırır ki, yazdığı kitabın baş qəhrəmanı Qlassdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Filmi izlə (azərbaycan dilində)
İkram İsrafil

**İkram İsrafil** () — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi III çağırış deputatı.

## Həyatı
İkram İsrafil 1964-cü il yanvarın 16-da Şəki rayonunun Bideyiz kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Politexnik İnstitutunun mexanika fakültəsini bitirmişdir.

1984-cü ildən M. Əzizbəyov adına Kimya Sənaye İstehsalat Birliyində növbə ustası və gənclər birliyinin sədri işləmişdir. 1991-ci ildən Sumqayıt aşqarlar zavodunun, "Azadlıq" kiçik müəssisəsinin sex rəisi, "Xəzər" Səhmdar Cəmiyyətinin şöbə rəisinin müavini, 1993-cü ildən "Qalayçı" firmasının direktoru vəzifələrində çalışmışdır.

1996–2002-ci illərdə Sumqayıt şəhərində Mikayıl Müşfiq adına 34 nömrəli orta məktəbdə direktor müavini olmuşdur.

### Ailəsi
Evlidir, 3 övladı var.

* Ağ Partiyasının sədri Tural Abbaslının qayınatasıdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin III çağırış deputatı olmuşdur.

Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin, Azərbaycan-ABŞ, Azərbaycan-Böyük Britaniya, Azərbaycan-Braziliya, Azərbaycan-Norveç, Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olmuşdur.

Müsavat Partiyasının üzvüdür.

## Mənbə
* 41 saylı Sumqayıt birinci seçki dairəsi
Azərbaycan Milli Məclisinin II çağırış deputatları

**Azərbaycan Milli Məclisin II çağırış deputatları** — 2000-ci il noyabrın 5-də baş tutan seçkilər əsasında formalaşdırıldı.

Milli Məclisin 125 deputatından 77 nəfəri Yeni Azərbaycan Partiyası (YAP) üzvü idi. II çağırış Milli Məclisdə AXCP 7 nəfərlə, VHP 3 nəfərlə, AMİP, AVP, MÜSAVAT və AzKP 2 nəfərlə, ANAP, ASRP və AYP isə 1 nəfərlə təmsil olundu. 26 nəfər bitərəf idi.

II çağırış Milli Məclisin sədri Murtuz Ələsgərov, sədrin birinci müavini Arif Rəhimzadə, sədrin müavinləri isə Ziyafət Əsgərov və Gövhər Baxşəliyeva idi.

Milli Məclisin II çağırış deputatları sırasında ən yaşlısı 1925-ci il təvəllüdlü Bəxtiyar Vahabzadə, ən gənci isə 1974-cü il təvəllüdlü Gültəkin Hacıbəyli idi.

## Milli Məclisdə təmsil olunan partiyalar

## Milli Məclisin II çağırış deputatları

### Əlavə seçkilərdə seçilənlər

## Qeydlər

## Mənbələr

### İstinadlar

### Ədəbiyyatlar
*
Azərbaycan Milli Məclisinin III çağırış deputatları

**Azərbaycan Milli Məclisin III çağırış deputatları** — 2005-ci il noyabrın 6-da baş tutan seçkilər əsasında formalaşdırıldı.

Milli Məclisin 125 deputatından 63 nəfəri Yeni Azərbaycan Partiyası üzvü idi. III çağırış Milli Məclisdə Müsavat Partiyası 5 nəfərlə, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 3, Ana Vətən Partiyası 2, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası, Azərbaycan Demokratik İslahatlar Partiyası, Azərbaycan Liberal Partiyası, Azərbaycan Sosial Rifah Partiyası, Böyük Quruluş Partiyası, Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası, Ədalət Partiyası, Azərbaycan Ümid Partiyası və Vətəndaş Birliyi Partiyası isə 1 nəfərlə təmsil olundu. 43 nəfər bitərəf idi.

III çağırış Milli Məclisin sədri Oqtay Əsədov, sədrin birinci müavini Ziyafət Əsgərov, sədrin müavinləri isə Bahar Muradova və Valeh Ələsgərov idi.

Milli Məclisin III çağırış deputatları sırasında ən yaşlısı 1928-ci il təvəllüdlü Murtuz Ələsgərov, ən gənci isə 1979-cu il təvəllüdlü Fuad Muradov idi.

## Milli Məclisdə təmsil olunan partiyalar

## Milli Məclisin III çağırış deputatları

## Qeydlər

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Muxtar Babayev

**Muxtar Bahadur oğlu Babayev** () — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin iqlim məsələləri üzrə nümayəndəsi (2025-ci ildən), 2018–2025-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının ekologiya və təbii sərvətlər naziri, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi IV və V çağırış deputatı, Azərbaycan Alpinizm Federasiyasının və COP29-un prezidenti.

## Həyatı
Muxtar Bahadur oğlu Babayev 1967-ci il, 16 oktyabr tarixində Bakı şəhərində anadan olub. 1984-cü ildə Bakı şəhərində orta məktəbi bitirmişdir.

1986–1988-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1991-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsinin politologiya ixtisasını bitirib. 1994-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Xarici iqtisadi əlaqələr ixtisasını bitirib.

2000-ci ildə Ümum-Rusiya Xarici Ticarət Akademiyasının "Dünya iqtisadiyyatı" ixtisasını bitirib.

1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət İqtisadiyyat və Planlaşdırma Komitəsində çalışıb.

1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İqtisadi Əlaqələr Nazirliyində işləyib. 1994–2003-cü illərdə SOCAR-ın Xarici İqtisadi Əlaqələr İdarəsində, 2003–2007-ci illərdə SOCAR-ın Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsində çalışıb. 2007–2010-cu illərdə SOCAR-ın Ekologiya üzrə vitse-prezident vəzifəsində işləyib. 2010–2018-ci illərdə SOCAR-ın "Azərikimya" İstehsalat Birliyinin Müşahidə Şurasının sədri vəzifəsində çalışıb.

2010 və 2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV və V çağırış deputatı seçilib. 7 dekabr 2010-cu ildə Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin üzvü seçilib.

2018-ci ilin aprelin 23-də Azərbaycan Respublikasının ekologiya və təbii sərvətlər naziri təyin edilib. və 5 fevral 2025-ci ilədək bu vəzifədə işləyib. Prezidentin digər sərəncamı ilə həmin tarixdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin iqlim məsələləri üzrə nümayəndəsi təyin edilib.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

2024-cü ilin yanvarın 7-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29), Kioto Protokolunun Tərəflər Görüşünün 19-cu sessiyasının və Paris Sazişinin Tərəflər Görüşünün 6-cı sessiyasının Prezidenti təyin olunub.

## Təltifləri
* "Tərəqqi" medalı — 19 sentyabr 2012.
* "Şöhrət" ordeni — 7 noyabr 2017.

## İstinadlar
Matenadaran MS 7117

**Matenadaran MS 7117** — Matenadaranda gürcü alimi İliya Abuladze tərəfindən aşkarlanmış ermənicə əlyazmadır. Əlyazmanın ən əsas xüsusiyyəti alban əlifbasına yer verməsidir.

## Hazırlanması
Əlyazma XV əsrə, 1442-ci ilə aid edilir. Vaspurakan regionunda (indiki Van, Türkiyə) Metsopavank monastırında abbat Tovma Metsopetsinin xahişi ilə Erməni katolikosu I Kirakos Virapetsinin (1441–1443) sifarişi ilə Krımdan gətirilmiş orijinalının köçürülmüş üzüdür.

## Xüsusiyyəti
Əlyazmadakı mətnlər pamflet xarakterli olub əsasən teoloji debatlara həsr edilib. Əlyazmada alban əlifbası ilə yanaşı fərqli əlifbalara da yer verilmişdir. Bundan əlavə erməni hərfləri ilə yazılmış kürdcə mətn də vardır. Əlyazmadakı alban əlifbası, əlyazmanın "142v" və "142r" nömrəli vərəqlərindədir. Bu əlyazma alban əlifbası ilə yazılmış və dövrümüzə çatmış ən yaxşı mətnlərdən biri hesab edilir. Əlifbanın giriş mətni  (Bu Albanların əlifbasıdır) kimi verilmişdir.

Alban əlifbasının 52 hərfini (42 samit, 10 sait səs olmaqla) tam şəkildə müəyyənləşdirmək mümkün olub. Akaki Şanidze isə əlifbanın fonetik sistemini tədqiq etmişdir. Belə ki, alban hərflərinin qarşılığı erməni əlifbasında olmadığından katib həmin əlifbanı ermənicə hərflərə diakritik işarələr əlavə edərək izah edib. Bu tədqiqatın nəticəsinə əsasən əlifbanın fonetik sistemi Udi dilinin fonetik sistemi ilə çox oxşar olduğu üzə çıxıb. Bu əlifba siyahısının bir başqa, 1580-ci ildə köçürülmüş kopiyası Bitlisin Hizan kəndində hazırlanıb. Əlyazmadakı alban əlifbası bəzi xüsusiyyətlərinə görə Sinay palimpsestlərindən fərqlənir — belə ki, bu siyahıda palimpsestlərdə istifadə edilməyən 3 əlavə işarəyə rast gəlinmişdir.

## Müasir dövrümüzdə
1998-ci ildə Gürcüstan prezidenti Eduard Şevardnadze Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı əlyazmanın bir nüsxəsini təntənəli şəkildə o zaman Azərbaycan prezidenti olan Heydər Əliyevə təqdim etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qafqaz Albaniyası
* Alban əlifbası

## Xarici keçidlər
*  Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının saytında
Andranik Teymuryan

**Andranik Teymuryan** () — Təbrizin Traktor Sazi futbol klubunun erməni əsilli yarımmüdafiəçisi.

Teymuryan İran milli futbol komandasının yeganə xristian üzvüdür və bundan öncə Tehranın Ararat, İstiqlal, Oqab, Məşhədin Əbumoslem, İngiltərənin Bolton Uanderers, Fulhem və Barnsli futbol komandalarının oyunçusu olmuşdur.
Fətulla Rzabəyli

**Fətulla Rzabəyli** () — professor (1950), Əməkdar elm xadimi (1960).

## Həyatı
Fətulla Rzabəyli 1911-ci ildə Novorossiysk Universitetini bitirmiş və 1913-cü ildən həmin universitetdə işləmişdir. o vətənə qayıdaraq müxtəlif vəzifələrdə də işləmişdir. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət tibb institutu Azərbaycan Dövlət Universitetindən ayrılaraq yaradılanda "Biologiya" kafedrasını yaradaraq 1930–33-cü illərdə "Biologiya" kafedrasının müdiri olmuşdur. Bu kafedraya sonradan 1946–1964-cü illərdə də başçılıq etmişdir. 1950-ci ildə professor, 1960-cı ildə isə Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Ailəsi
Fətulla bəy Rüxsarə xanım Vəkilova ilə ailə qurmuşdu. Zülfiqar, Davud adlı oğlanları, Gülrux, Törə adlı qızları var.

## İstinadlar

## Mənbə
* Respublika qəzeti. 26 may 2010-cu il.
Canbaxış Nəcəfov

**Canbaxış Əli oglu Nəcəfov** – professor

## Həyatı
Canbaxış Nəcəfov 1949-cu ilin aprel ayının 1-də Qubadlı rayonunun Əyin kəndində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Q.İlyasov adına Qubadlı qəsəbə orta məktəbini bitirib, 1968-ci ildə BDU-nun biologiya fakültəsinə qəbul olub. 1973-cü ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Azərbaycan EA-nın Zoologiya İnistitutunun aspiranturasına qəbul olub, 1980-cı ildə uğurla namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Alim 1992-ci ildə Respublika Xalq Təhsili Nazirliyinin Baş pedoqoji kadrların ixtisasının artırılması və yenidən hazırlanması inistitutunun biologiya və kimyanın tədrisi metodikası kafedrasına baş müəllim, 1995-ci ildə həmin kafedranın müdiri seçilir. 1996-cı ildə EA-nın Zoologiya İnistitutunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, bir il sonra isə professor adını almışdır.

1994-cü ildə ABŞ-nin Nyu-York Elmlər Akademiyasının üzvü seçilib.

Azərbaycan Tibb Universitetinin professorudur. Universitetin 2007-ci ildən müsabiqə yolu ilə "Tibbi biologiya və genetika" kafedrasının müdiri vəzivəsinə prof. Canbaxış Əli oglu Nəcəfov seçilmişdir və bu günədək həmin vəzifəni icra edir.

Onun bir çox əsərləri İngiltərədə, Berlində, Budapeşdə, Helsinkidə, Moskvada, Kiyevdə, Xarkovda, Simferopolda, Sankt-Peterburqda və başqa yerlərdə çap edilmişdir.

Canbaxış Nəcəfovun elmi işləri ABŞ, Braziliya, Argentina, Kuba, Kosta-Rika, Fransa, İngiltərə, Polşa, Çexoslavakiya və Rumuniya alimləri tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır.

## Əsərləri
* "Tibbi biologiya genetikanın əsasları", 2008-ci il. (dərslik). (R.Ə.Əliyev və Ə.P.Əzizov ilə ortaqlı)

## Mənbə
*Respublika qəzeti. 26 may 2010-cu il.

## İstinadlar
Gevork Əcəmyan

**Gevork Əcəmyan** (; ) — erməni ictimai-siyasi xadimi, ASALA terror təşkilatının yaradıcılarından biri.

1932-ci ildə Suriyada anadan olmuş, gənc yaşlarında Beyruta köçmüşdür. Beyrutdakı Amerikan Universitetində təhsil almış, oradaca kitab dükanı açmışdır. 1960-cı illər erməni mühacir ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biridir, əsərləri ermənicə və ingiliscə yazılmış, ABŞ, SSRİ və Livanda nəşr olunmuşdur.

ASALA terror təşkilatının yaradılmasında böyük rolu olmuşdur. Təşkilatın siyasi xəttinin işlənib hazırlanmasında yaxından iştrak etmişdir. Əcəmyanın ən məşhur romanlarından biri Livandakı erməni gənclərindən bəhs edən "Ardqoxi jaranqordnera"dır.

1978–1989-cu illərdə "Spürk" jurnalının redaktoru olmuşdur. Jurnalda Qürgen Yanıkyanın müdafiəsinə yönəlmiş yazılarlarla, Naxçıvan və Qarabağdakı ermənləri təhrik edəcək məqalələrlə çıxış edirdi. Birinci Erməni Konqresinin təşkilat komitəsinin üzvü olmuşdur.

1998-ci ildə Parisdə vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Erməni terrorizmi
* ASALA

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ачемян, Геворк
Kral

**Kral** (, , , ) — monarxın titulu, irsi olaraq verilir, bəzi hallarda seçilir, dövlət başçısı.

**Kraliça** — kralın zövcəsi və ya krallığı idarə edən qadın.

Avropada 1533-cü ilə qədər **kral** titulu Roma papası tərəfindən verilirdi.

## Müasir dövrdəki kralların siyahısı
* Avropa
** III Çarlz , Böyük Britaniya kralı.
** X Frederik, Danimarka kralı. 
** XVI Karl Qustav, İsveç kralı.
** VI Flipp, İspaniya kralı.

## Həmçinin bax
* Belçika Krallarının siyahısı
Davudlu (Ağdaş)

**Davudlu** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Binələr kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 24 iyun 2005-ci il tarixli 951-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Davudlu kəndi Cüvəkənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Binələr kəndi mərkəz olmaqla, Binələr kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsinin Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın (1587-1629) vəziri Allahverdi xanın oğlu Qarabağ bəylərbəyisi Davuda məxsus ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranması ehtimal olunur.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə yerləşir.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nensi Metkalf

**Nensi Metkalf** () — ABŞ voleybolçusu. 1978-ci ildə anadan olan voleybolçu Nensi Metkalf 186 sm boya malikdir.

## Karyerası
2000-ci ildən ABŞ yığmasının şərəfini qoruyan Metkalf bu komanda ilə dünya çempionatının gümüş (2002), dünya Qran-Prisinin (2003, 2004) və dünya kubokunun bürünc medallarına sahib olub. Panamerika kubokunun qalibi (2003) və üçüncüsü (2010) adını qazanıb. Karyerası ərzində "İndias Mayaguez" (Puerto-Riko, 2002–2003), "Peruca" (İtaliya, 2003–2004), "Əczaçıbaşı" (Türkiyə, 2004–2005, 2007–2009), "Mursiya" (İspaniya, 2006–2007), "Minas" (Braziliya, 2009–2010) və "Kriollas de Kaguas" (Puerto-Riko, 2010) klublarında çıxış edib. Klub karyerasında Türkiyə, İspaniya çempionatının və kubokunun qalibi adını qazanıb. Onun Avropada ən böyük uğuru 2007-ci ilə təsadüf edib. Amerikalı voleybolçu "Mursiya"nın heyətində "Top-komandalar" kubokuna sahib olub. Metkalf 2010-cu ildə Bakının "Lokomotiv" komandasına transfer olunub.

2012-ci ildə Superliqanın gümüş mükafatçısı kimi Lokomotivdən böyük ümüdlərlə İqtisadçıya transfer olunmuşdu. İqtisadçının da eyni uğuru qazanmasında böyük rol oynayan amerikalı voleybolçu 2013-cü ildə komandanı tərk edərək karyerasını bitirmək haqqında qərar qəbul etsə də daha sonra bu qərarını dəyişərək legioner karyerasını Yaponiyada davam etdirmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profile on usavolleyball.org 
* Player profile on FIVB
Cennifer Tamas

**Cennifer Tamas** — keçmiş ABŞ voleybolçusu

1982-ci ildə Kaliforniya ştatında anadan olan voleybolçu 2001-ci ildən milli komandaya çağırılır. 191 sm boyu olan Cennifer Pekin-2008-in gümüş, dünya kubokunun və Panamerika Oyunlarının bürünc medalına sahib olub. Onun ən böyük uğuru bu il keçirilən Dünya Qran-prisinin finalına təsadüf edib və Tamas yığma ilə birlikdə fəxri kürsünün ən yüksək pilləsinə qalxıb.

Amerikalı voleybolçu 2009/2010 mövsümünü Puerto-Riko çempionatında keçirib. O, "Llanares of Toa Baja" klubunun şərəfini qoruyub və komandası ölkə çempionatını 2-ci yerdə başa vurub. 2010-cu ildə Azərreyl Bakı komandasına transfer olub. Son komandası isə daha sonradan bu klubun əsas komandası çevrilən Azəryol olmuşdur. 2013-cü ildə bu klubda karyerasını başa vurmuşdur.

## İstinadlar
Nümayəndəlik

**Nümayəndəlik** — mülki hüquqda bir şəxsin (nümayəndənin) digər şəxs (təmsil olunan) adından və onun xeyrinə əqd bağlaması və ya digər hüquqi hərəkətlər etməsi. Bu, təmsil olunan üçün mülki hüquq və vəzifələri yaradır, dəyişdirir və xitam edir. Nümayəndəlik, şəxsin bir sıra səbəbdən (vaxtın olmaması, azixtisaslı olması və s.) müstəqil olaraq öz mülki (əsasən əmlak) hüquq və vəzifələrini həyata keçirə bilmədiyi zaman yaranır. Həm fəaliyyət qabiliyyətli vətəndaşlar, həm də hüquqi şəxslər nümayəndə ola bilər. Nümayəndəlik etibarnaməyə, qanuna, yaxud inzibati akta əsasən yaranır.

## İstinadlar
Almaniyada seçkilər

## Maliyyələşmə
Almaniyada seçki kampaniyaları vaxtı partiyaların maliyyələşməsi onların populyarlıq reytinqinə görə aparılır. Reytinq seçkilərdə qazandıqları nəticələrə görə nəzərə alınır. Burada dövlət subsidiyalarının maksimal həddi 133 milyon avrodur. 2006-cı ildə dövlət subsidiyalarını ən çox iki partiya XDİ (44.5 milyon avro) və SDP (43 mln. avro) alıb.

## İstinadlar
İngiltərədə seçkilər

## Maliyyələşmə
Seçki kampaniyaları vaxtı İngiltərədə partiyalar 2002-ci ildən etibarən inkişaf üçün hökumət qrantı alırlar. Bu qrantın ümumi fondu 2 milyon funt təşkil edir. Seçkiləri qazanan və parlamentdə təmsil olunmuş üç partiyanın hər biri ayrı-ayrılıqda 458 min funt alır.

## Həmçinin bax
* Böyük Britaniyada seçkilər
ABŞ-də seçkilər

## Maliyyələşmə
ABŞ-də bu məsələ 1971-ci ildə qəbul edilmiş Seçki kampaniyaları haqqında Federal Aktla tənzimlənir. ABŞ-də siyasi partiyalara seçki zamanı könüllü "donorlar" pul buraxır. 1996-cı ildə bu xərclər Senata keçirilən seçki kampaniyasında 2/3-ni, Nümayəndələr Palatasına seçkilərdə isə ½ -ni təşkil edib. Akt seçki ianələrini ciddi çəkildə məhdudlaşdırıb. Məsələn, hər bir vətəndaş il ərzində dəstəklədiyi namizədin xeyrinə yalnız 1000 dollar keçirə bilər. Mənsub olduğu siyasi partiyanın Mərkəzi Komitəsinə isə il ərzində 20 min dollar vermək icazəsi var. Əgər digər bir namizəd xoşuna gəlirsə, vətəndaş onun fonduna yalnız 5 min dollar keçirə bilər. Qeyd edək ki, xarici ölkə vətəndaşlarının Amerikanın siyasi partiyalarını maliyyələşdirməsi qadağandır.

ABŞ-nin iki partiyası — Demokratlar və Respublikaçılar seçki ianələrdən yaxşı bəhrələnirlər.

Məsələn, ABŞ seçkilərlə bağlı Federal Komissiyasının məlumatlarına görə, 2005-ci ilin yanvarından 2006-cı ilin iyununa qədər Respublikaçıların seçki Fonduna 695 milyon dollar yığılıb. Demokratlar isə bu vaxt ərzində 289 milyon dollar ianə toplaya biliblər.

## Həmçinin bax
* ABŞ Prezident seçkiləri (1788-1789)
* ABŞ Prezident seçkiləri (1796)
Böyük Britaniyada seçkilər

## Maliyyələşmə

Böyük Britaniyada isə seçki 2000 –ci ildə qəbul edilmiş siyasi partiyalar, seçkilər və referndum haqqında qəbul edilmiş qanunla tənzimlənir. Seçki Komissiyası partiyaların seçki ilə bağlı maliyyə işlərini tənzimləyir.  Seçki kampaniyası zamanı hər bir partiya dövlətin hesabına poçt göndərişlərini edə bilər. Bundan başqa partiyalar bələdiyyə mülkiyyətindən (məktəblərdən, kitabxanalardan və s) öz təbliğat tədbirlərinin  keçiriliməsi üçün pulsuz istifadə edə bilər. Həmçinin partiyalar BBC-nin efirindən pulsuz efir vaxtı əldə edirlər.

Seçkilər zamanı partiya bir seçki dairsində öz namizədinə 30 min funt-sterlinqdən artıq xərcləyə bilməz. Bununla yanaşı, partiyalar ümümmilli kampaniyalar keçirərkən nə qədər istəslər pul xərcləyə bilərlər.  2005-ci ildə İngiltərədə keçirilən parlament seçkilərində partiyalar 42 milyon funt xərcləyib. Bu seçkilər zamanəı mühafizəkarların 13 milyon funt ianə toplaya bilmişdilər.

## Həmçinin bax

* İngiltərədə seçkilər
Tutulma (astronomiya)

**Tutulma** — Yerdəki müşahidəçiyə nəzərən bir Göy cisminin digərinin qarşısından keçməsi hadisəsi.

Məsələn, Ay Günəşin qarşısından keçəndə Günəş tutulması, Yer Ayın qarşısından keçdikdə Ay tutulması, qoşa ulduz sistemində bir ulduz digərinin qarşısından keçdikdə ulduz tutulması baş verir.
Elektrik tutumu

**Elektrik tutumu** — naqilin elektrik yükü toplamaq xassəsi.
 
Elektrik tutumu naqilin yükünün onun potensialına olan nisbətinə deyilir. Elektrik yükü və elektrik sahəsi enerjisi toplamaq üçün işlədilən qurğu kondensator adlanır. Kondensator nazik dielektrik qatı ilə bir-birindən ayrılmış iki paralel, metal lövhədən ibarətdir. Köynəklərdən birinə +q, digərinə -q yükü versək onlar arasında U gərginliyi yaranar. İkinci lövhəni yerlə birləşdirmək də olar. Kondensatorun yükü dedikdə, bir köynəkdəki yükün modulu nəzərdə tutulur. Kondensatorun elektrik tutumu onun yükünün köynəkləri arasındakı gərginliyə olan nisbətinə deyilir. 

**Düstur: C=q/U**  

Kondensatorların formasına görə müstəvi, silindrik və s. növləri var. Kondensatorlarin quruluşuna görə də növləri var: müstəvi hava kondensator, kağız aralıqlı kondensator, keramik aralıqlı kondensator, elektrolitik kondensator və s. Kondensatorların elektrik tutumu onun həndəsi ölçülərindən və köynəkləri arasındakı materialın dielektrik nüfuzluğundan asılıdır: C=દદoS/d Burada દ – dielektrik nüfuzluğu, દo – elektrik sabiti, S – köynəyin sahəsi, d – lövhələr arasındakı məsafədir. 

Beynəlxalq vahidlər sistemində tutum faradla ölçülür: 1F=Kl/V

Bircins naqilin elektrik tutumu naqildəki yükün miqdarının ondakı gərginliyinə nisbətinə bərabərdir: C = \frac{Q}{U}, Burada Q — yük, U — naqildəki gərginlikdir.
Tüləmə

**Tüləmə** — quşlarda və məməli heyvanlarda tük örtüyünün təzələnməsi prosesi.

Tüləmə ilin fəsillərinə görə gedir. Tüləmə nəticəsində lələk və tüklər sıxlaşır, lələklərin, bəzi məməlilərdə isə tüklərin də rəngi dəyişir. Tüləmə bütün bədəni əhatə etməyə də bilər. Buna qismən tüləmə deyilir.
Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı

**Beynəlxalq İnkişaf və Yenidənqurma Bankı, BİYB**  — beynəlxalq maliyyənin daha bir mühüm təşkilatı. BİYB 1944-cü ildə Beynəlxalq Valyuta Fondu ilə bir vaxtda yardılmışdı.

BİYB-nın rəhbər orqanları ali rəhbər orqanı İdarəedicilər Şurasıdır və onun Direktorluğudur. Bura üzv olan ölkələr BVF-nun üzvü olmalıdırlar. Bu şurada hər bir üzv ölkə idarəedici və onun müavini qismində təmsil olunur. Bunlar adətən maliyyə naziri və mərkəzi bankın sədrindən təyin olunur. Bundan sonrakı orqan İdarəedici Şuradır. Bu bank Dünya Bankı da adlandırılır. Bankın ümumu kapitalının 20%-dən çox hissəsi ABŞ-nin payına düşür. Dünya Bankının qərargahı Vaşinqtonda yerləşir. Əsasən Dünya Bankının məqsədi aşağıdakıları əhatə edir:
* üzv ölkələrin iqtisadi maliyyə islahatlarına yardımçı olmaq;
* xarici maliyyə qaynaqlarından daxilolan investisiya vəsaitləri ilə üzv ölkəri təmin etmək;
* ölkələrin xarici dövlət borcu mexanizmni normal hala gətirmək və bu yöndə meydana çıxan əsaslı çətinlikləri aradan qaldırmaq;
* ölkələr üçün daha sərfəli investisiya mənbələrini müəyyən etmək və beynəlxalq iqtisadi tarazlığı təmin etmək;
* üzv ölkələrin yerli şirkətlərinin maliyyə mənbələrinə yaranan ehtiyacın aradan qaldırılması və s.

Bu maliyyə qrumu öz tərkibində Beynəlxalq İnkişaf Assosiasiyası (BİA); Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası (BMK); İnvestisiya Zəmanəti üzrə Çoxtərəfli Agentlik (İZÇA)-yi birləşdirir.

## Həmçinin bax
* Dünya Bankı

## İstinadlar
Beynəlxalq Valyuta Fondu

**Beynəlxalq Valyuta Fondu** () — Beynəlxalq maliyyə təşkilatlarından biri. Əsası 1944-cü ildə ABŞ-nin Hempşir ştatının Bretton-Vuds əyalətində BMT-nin valyuta konfransında qoyulan, valyuta-maliyyə sferasında beynəlxalq əməkdaşlığı təmin etmək, beynəlxalq ticarətin genişlənməsinə və tarazlı inkişafa şərait yaratmaq, bununla da üzv ölkələrin iqtisadi yüksəlişinə yardımçı olmaq, üzv ölkələrin valyuta stabilliyinə xidmət etmək, üzv ölkələrin tədiyyə balansındakı qeyri-tarzalıqları aradan qaldırmaq məqsədilə onlara kreditlər vermək, bununla da beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin qarşısını alan maneələri aradan qaldırmaq, beynəlxalq ticarət münasibətlərinə maneçilik törədən valyuta idxalı məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılmasına kömək məqsədilə yaradılan beynəlxalq maliyyə inistitutu.

## İdarəedicilər Şurası
BVF-nun ali rəhbər orqanı İdarəedicilər Şurasıdır. Bu şurada hər bir üzv ölkə idarəedici və onun müavini qismində təmsil olunur. Bunlar adətən maliyyə naziri və mərkəzi bankın sədrindən təyin olunur. Bundan sonrakı orqan İdarəedici Şuradır.

Fondun idarəedici direktorlarının sayı 53-dür. BVF-da ən çox səsə malik ölkələr aşağıdakılardır: ABŞ-17.78%, Almaniya-5.58%, Yaponiya-5.53%, Böyük Britaniya-4.48%, Fransa-4.98%, Səudiyyə Ərəbistanı-3.45%, İtaliya-3.09%, Rusiya-2.9%. Bu fond əsasən iki məqsədə xidmət edir: tədiyyə balansındakı qeyri-tarzlığı aradan qaldırmaq, büdcə xərclərinin kreditləşməsi başda olmaqla, ölkənin makroiqtisadi stabilliyinə yönəldilən tədbirlərin həyata keçirilməsi. Qeyd edək ki, üzv ölkələrin cəlb etdikləri kreditin həcmi kvotanın 25%-dən çox ola bilməz. Bundan yuxarı həcmdə kredit verilməsi isə BVF-nun direktorunun razılığından asılıdır və bir qayda olaraq bu elə həmin ölkənin ümumiqtisadi, eləcə də, maliyyə siyasətinin təhlili əsasında həyata keçirilir. Ümumiyyətlə BVF kredit müraciət əsasında və ölkənin iqtisadi durumunu qiymətləndirdikdən sonra verir. Üzv ölkələrin məqsədli lahiyyələri həyata keçirtmək üçün onların qarşısında bir sıra şərtlər qoyulmuşdur. Kredit vəsaitləri yalnız bu şərtlərin reallaşmasından sonra həyata keçirilir. Üzv ölkələrin qarşısında duran şərtlər aşağıdakılardır: beynəlxalq ticarət fəaliyyətində valyuta məhdudlaşdırılmalarına, hissə-hissə üzən valyuta sisteminin tətbiq edilməsinə, eləcə də möhtəkir xarakterli kapital hərəkətinə yol verməmək, dövrü olaraq ölkənin maliyyə və iqtisadi durumu haqqında fonda məlumat vermək, məqsədli devalvasiya siyasətinə zəruriyyət yarandıqda, devalvasiya dərəcəsini fonda bildirmək və s.

Fonda üzv olan ölkələr üzərinə götürdükləri məsuliyyəti yerinə yetirmədikdə, bir sıra cəza tədbirlərinə məruz qalırlar. Belə ki, bu maliyyə qurumu həmin ölkələrə kredit verilişini dayandıra, hətta onları üzvlükdən uzaqlaşdıra bilər. Ümumiyyətlə tətbiq edilən cəzaların ağırlığı öhdəliklərdən yayınmanın səviyyəsindən asılıdır.

## Həmçinin bax
* Dünya Bankı
* Xüsusi Borcalma Hüququ

## İstinadlar
Beynəlxalq maliyyə təşkilatları

**Beynəlxalq maliyyə təşkilatları** — quruluşu və sərmayəsinə birdən çox ölkənin qatıldığı maliyyə fəaliyyətlərində birdən çox ölkənin faydalandığı quruluşlar.

Hal-hazırda fəaliyyət göstərən beynəlxalq maliyyə təşkilatlarının hamısı ikinci dünya müharibəsidən sonra qurulmuşdur. Yaranma tarixinə görə öncə " Bretton Vuds əkizləri " adlandırılan Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) və Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı qurulmuşdur.
Mövcud beynəlxalq maliyyə quruluşlarının çalışma sahələri çox çeşidlidir. Fəaliyyət sahələrinə görə bu təşkilatlar aşağıdakı şəkildə qruplaşdırılır:

*Avropa Kömür-Polad Birliyi;
*Avropa Pul Fondu;
*Avropa İnvestisiya Bankı;
*Avropa Valyuta Əməkdaşlıq Fondu;
*Avropa Kənd Təsərrüfatızəmanət və istiqamət fondu;

## Beynəlxalq maliyyə təşkilatları siyahısı

*Beynəlxalq Pul Fondu ;
*Beynəlxalq finans Qurumu;
*Beynəlxalq İnkişaf Birliyi;
*Birləşmiş Millətlər İnkişaf problemi;
*Çoxtərəfli investisiya zəmanəti agentliyi;
*İnvestisiya məsələlərinin araşdırılması üzrə beynəlxlq mərkəz;

## Digər regional maliyyə təşkilatları

*Asiya İnkişaf Bankı ;
*Afrika İnkişaf Bankı;
*İslam İnkişaf Bankı;
*Kariblər İnkişaf Bankı; 
*Orta Amerika İqtisadi İnteqrasiya Bankı;
*Ərəb Pul Fondu;
*Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı.

## Mənbə


## Həmçinin bax
* Bank
* Maliyyə
* İqtisadiyyat
Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı

**Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankını** (**AYİB**, , EBRD) — Beynəlxalq maliyyə təşkilatlarına daxidir. 1991-ci ildə 61 ölkənin və 2 beynəlxalq təşkilatın dəstəyi, Mərkəzi Avropa və Mərkəzi Asiya ölkələrinə kömək məqsədilə yaradılmışdır.

Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının (AYİB) prezidenti Tomas Mirovdur.

Bankın əsas ofisi Böyük Britaniyada yerləşir.

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı, ЕБРР 

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq maliyyə təşkilatları
Asiya İnkişaf Bankı

**Asiya İnkişaf Bankı** () — beynəlxalq maliyyə təşkilatı olub, 1966-cı ildə yaradılmışdır. Məqsədi Asiyada və ümumiyyətlə Şərq ölkələrində iqtisadiyyatın inkişafına yardım göstərməkdir.

Baş ofisi Filippində (Manila) yerləşir. 2005-ci ildən AİB-in prezidenti Xaroxiko Kurodadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Səyyarə Mollazadə

**Mollazadə (Fərhadova****) Səyyarə Məmməd qızı** () — Filologiya elmləri doktoru, Professor

## Həyatı
S. Mollazadə Qaxın İlisu kəndində 1933-cü ildə doğulub. Atası Məmməd Fərhadov dövrünün savad sahiblərindən olub. Anası Səfiyyə xanım evdar qadın idi. Səyyarə 2–3 yaşında olanda atasının iş yerini Bakıya dəyişirlər və ailə Bakıya köçür. Müharibə başlayanda atası orduya səfərbər edilir. Buna görə də ailə təzədən İlisuya — babasının və nənəsinin yanına qayıdır. Səyyarə xanım 132 nömrəli məktəbdə oxuyub (atası müharibədən yaralı qayıdandan sonra yenidən Bakıya köçmüşdülər). Səyyarə o, zamankı ADU-nun filologiya fakültəsinə daxil olur. Səyyarə xanımın bir kursda oxuduğu tələbələr arasında gələcəkdə ölkənin şəxslər də var idi: mərhum şairlər Xəlil Rza, Əliağa Kürçaylı, akademik Bəkir Nəbiev. İstedadlı jurnalist və yazıçı Əlfi Qasımov, nəğməkar şair İslam Səfərli, müğənni Gülağa Məmmədov və s.

1965-ci ildə baş müəllim kimi fəaliyyətə başladığı Azərbaycan və rus dilləri kafedrasına 1969-cu ildə müdir seçilib. 2008-ci ilə kimi bu vəzifədə çalışıb. 1966-cı ildə namizdəlik disersertasiyasını müdafiə edib. 1979-cu ildə doktorluq işi kimi "Azərbaycanın Şimal rayonlarının toponimiyası" adlı dissertasiyası müdafiə edib. 1999-cu ildə çap olunmuş "Azərbaycan toponimləri (ensiklopedik lüğət)" kitabı çap olunub. 150 məqalənin, 8 kitabın müəllifidir, 12 elmlər namizədi yetişdirib, 50-dən çox dissertantın rəsmi opponenti olub.

## Ailəsi
Erkən yaşlarında ailə qurub. İki övladı dünyaya gəlib.

Qızı :Səidə Molla-zadə **Kardiolog**

Oğlu: Fərhad Molla-zadə  Əməkdar memar

## İstinadlar
Vampirin gündəlikləri

**Vampirin gündəlikləri** () — Kevin Uilliamson və Culie Plek tərəfindən Liza Ceyn Smit yazdığı eyniadlı roman seriyası əsasında yaradılmış Amerika istehsalı olan qorxu dram teleserialıdır. Serial 10 sentyabr 2009-cu ildə The CW kanalında yayımlanmağa başladı və 8 fəsil 171 seriadan sonra 10 mart 2017-ci ildə başa çatdı. Yayımlanmağa başladığı vaxtdan etibarən böyük tamaşaçı kütləsi toplayan serial 2006-cı ildən fəaliyyətə başlayan CW kanalında ən çox izlənən serial oldu. Birinci fəsil 3 milyondan çox tamaşaçı tərəfindən izlənildi daha sonra isə bu rekordu *[[Ox (teleserial, 2012)|Ox]]* serialı qırdı. Serial bir çox mükafatlara layiq görülmüşdür, eləcə də 4 Xalqın Seçimi Mükafatı və bir çox Yeniyetmə Seçimi Mükafatına layiq görüldü.

26 aprel 2013-cü ildə The CW kanalı rəsmi sürətdə serialın spinoffu olan *[[İlk doğulmuşlar (teleserial, 2013)|İlk Doğulmuşlar]]* serialını yayımlamağa başlayacağını bildirdi. Bu serialda mövzu vampirlərin original ailələri haqqında olacaqdır. Kanal serialın 2013–14-cü illərdə yayımlanacağını bildirdi.

6 aprel 2015-ci ildə serialın baş qəhrəman aktrisası Nina Dobrev İnstagram vasitəsilə özünün və tərəf müqavili olan Maykl Trevinonun (Teyler Lokvudu canlandıran) serialı 6-cı fəsildən sonra tərk edəcəklərini bildirdi. 7-ci fəsildə Dobrev səs rolu üçün geri qayıtdı, Trevinon isə qonaq aktyor kimi çıxış etdi. 8-ci fəsildə Trevinon seriala geri qayıtdı. 11 mart 2016-cı ildə kanal serialın 8-ci fəsili üçün hazırlıqların getdiyini bildirdi. Lakin həmin ilin 23 iyul tarixində fəsilin 16 seriadan ibarət olacağı və son fəsil olacağı xəbərini verdi. Final mövsüm 21 oktyabr 2016-cı ilə yayımlanmağa başladı.

## Rollarda

* Nina Dobrev — Elena Qilbert və Katerin Petrov (1–6 mövsümlər; 7-ci mövsümdə dublaj; 8-ci mövsümdə qonaq), Vampir qardaşlardan biri olan Stefan Salvatora aşiqdir. Daha sonra isə onu Demon ilə dəyişir."
* Paul Uizli — Stefan Salvator, Qardaşı Demondan fərqli olaraq yaxşı xasiyyətli vampir, Elenanın sevgilisi.
* Yan Somerhalder — Demon Salvator, Qardaşı Stefandan fərqli olaraq pis xasiyyətli vampir. Serialın anti-qəhrəmanı
* Stiven R. Makkuen — Ceremi Qilbert (1–6 fəsillər; 8-ci fəsildə qonaq), Elenanın kiçik qardaşı. 4-cü fəsildə Katerina tərəfindən öldürülür.
* Sara Kanninq — Cenna Sommers (1–2 fəsillər; 3, 5, 6 fəsillərdə qonaq), Ceremi və Elenanın xalası
* Kət Qraham — Bonni Bennett Elenanın ən yaxın rəfiqəsi, güclü cadugər
* Kandis Kinq — Karolina Forbes Elena və Bonninin ən yaxın dostu
* Zak Roeriq — Mətt Donovan Elenanın uşaqlıq dostu və keçmiş sevgilisi. Vikkinin qardaşı
* Kayla İvell — Vikki Donovan (1, 2–3, 5, 8 fəsillər), Matin bacısı.
* Maykl Trevino — Tayler Lokvud Ceremi və Metin ən yaxın dostu
* Matt Davis — Alarik Saltzman (1–3, 6–8, 4–5 fəsillər), Tarix müəllimi, vampir ovçusu
* Coseph Morqan — əsas vampir (2, 3, 4, 5, 7 fəsillər).
* Maykl Malarki — Con (5, 6, 8 fəsillər), Vampirlərdən biri

## Xarici Keçidlər
* Serialın rəsmi saytı
* ''Vampirin Gündəlikləri'' Warner TV-də
* 
* 

## İstinadlar
Sakkara siyahısı

**Sakkara siyahısı** və ya **Sakkara hökmdar siyahısı** Qədim Misirə aid 1861 ci ildə Sakkarada aşkarlanmış hökmdar mirzəsi ya memarı (Memar Tunari II Ramzesin tikinti işlərinə rəhbərlik etmişdir.) və ali rahib Tunariyə məxsus qəbirdən tapılmış, hal hazırda Qahirə Misir muzeyində saxlan hökmdar siyahısı.

750px|center|thumb|Sakkara hökmdar siyahısı(1904)

## Məzmunu

Siyahıda nə vaxtsa 58 hökmdarın adı verilmişdir. Hal-hazırda ancaq 50 ad oxunmaqdadır. Siyahı xronoloji olaraq iki: sol və aşağı sağ cərgədən ibarətdir. Maraqlıdır ki, hökmdar siyahısı I sülalənin altıncı hökmdarı firon Anedyib ilə başlanır. Xələfi Semerxet göstərilmədən sıra i sülalənin səkkizinci hökmdarı firon Qaaya keçmiş olur. Belə olan halda siyahı doqquz hökmdar sadalamış olur ki, bu da demək olar ki, Turin çar papirusu ilə eynilik təşkil etmiş olur. Siyahıda III sülaləyə aid cəmi dörd hökmdar göstərilir. Yarı pozulmuş VI sülalə fironlarının adları 1932 ci ildə fransız arxeoloqu tərəfindən I Pepinin arvadı I Anxesenpepiyə məxsus sarkofaqın qapağında aşkar edilmişdir.
Abidos siyahısı kimi bu siyahıda da Birinci aralıq zamana aid  bir çox hökmdarlar göstərilməmişdir.

## Hökmdar siyahısı

## Mənbələr
* Jürgen von Beckerath: *Chronologie des pharaonischen Ägypten. Die Zeitbestimmung der ägyptischen Geschichte von der Vorzeit bis 332 v. Chr*. Münchner Ägyptologische Studien, Bd. 46. Verlag Philipp von Zabern, Mainz 1997, S. 24, 216, ISBN 3-8053-2310-7