Gerg Kiriazi

**Gerg Kiriazi** (;) — alban vətənpərvər, müəllif, pedaqoq, tərcüməçi, protestant, İncil təbliğatçısı,
Monastir I Konqresinin təşkilatçısı (1908), Alban Milli Oyanışının fəalı.
## Erkən həyatı və təhsili
Gerg Kiriazi Osmanlı imperiyasının (indiki Şimali Makedoniya) Monastır (müasir Bitola) şəhərində anadan olub. O, ilk təhsilini də burada almışdır. Qardaşı Gerasim kimi də o, Bolqarıstanın Samokov şəhərindəki protestant İlahiyyat İnstitutunda təhsilinin davam etdirmişdir. Onun təhsili üçün maliyyə dəstəyini  Aleksandr Tomson vermişdir. O, 1885-1889-cu illərdə təhsil aldığı məktəbdən, Bolqarıstan ordusuna məcburi çağırışdan yayınmaq üçün məzun olmadan uzaqlaşmalı, Bolqarıstanı tərk etməli olub.

## Həyatı
Salonikdəki Amerika İncil Cəmiyyətində, sonra isə Britaniya və Xarici İncil Cəmiyyətində çalışmışdır. Qardaşının ölümündən sonra Korçada ilk alban qızlar məktəbinə rəhbərlik etdi. 1908-ci ildə Monastırda Alban *Başkimi* klubunun prezidenti, sonra isə vitse-prezident olub. 1908-ci ildə Monastır konqresinin nümayəndəsi olub.  Kiriazi həmçinin Avstriya-Macarıstanın Bitoladakı konsulluğunda tərcüməçi işləyib. 1908-ci ildə oğlanlar üçün türk dili liseyi (idadiye) yaradıldı və Kiriazi oraya alban dili müəllimi təyin edildi. 1909-cu ildə Gənc türklər hökuməti Alban milli hərəkatında iştirak etdiyinə görə Qiriaziyə sui-qəsd təşkil etməyi planlaşdırıb.

Gerg Kiriazi Albaniyanın *Başkimi Kombit* mətbəəsinin yaradıcılarından biri olub. O, qardaşı Gerasimə iki cildlik *Hristomathi a udhëheqës për ç'do shtëpi shqiptari*ı (Monastır, 1902) nəşr etməkdə kömək etdi və onunla birgə *Kënkë të shenjtëruara* (Monastır) dini şeirlər toplusunu yazıb.

Kiriazi həmçinin Con Bunyanın 1927-ci ildə Dori Koti naşirləri tərəfindən çap edilmiş “Hacının tərəqqisi” kitabını *Udhëtari* adı ilə tərcümə etmişdi.

## Əsərləri
**Udhëtari nga kjo Botë ndë tjetërën, a Udha e të Krishterit nga qytet i humbjes gjer ndë qytet të Qiellit, e treguarë si ëndërë prej Jovan Benjian* (1894-cü ildə giriş sözü ilə "Hacının tərəqqisi" kitabından tərcümə edilmişdir). Korçë: Dhori Koti, 1927. Yenilənmiş orfoqrafiyası ilə  ilə yenidən nəşr edilmişdir () () – Tirana: Instituti për Studime Shqiptare dhe Protestante, 2018–2019.
**Fisika*. Bukuresht: Dituria, 1899.
*"Shqiponja". *Albania*, 1900, nr. 11, dhjetor.
*"Nevojat e Shqipërisë: ca mentime". *Albania*, 1901, nr. 1, 31 janar.
*"Një udhë[tim] në Shqipëri" *Albania*, 1901, nr. 5, maj.
*"Urtësia e dituria". *Albania*, 1901, nr. 9, shtator.
*"Zër' i skolisë". *Albania*, 1901, nr. 10, tetor.
**Hristomathi më katër pjesë: gjëra të ndryshme e të vëgjejtura për këndim edhe për dobi të mësonjëtorevet shqipe, a udhëheqës për ç’do shtëpi shqipëtari, të gatuara edhe një pjesë nga dialogët të kthyera, prej një mëmëdhetari* (editor, co-author with Gjerasim Qiriazi). Sofia: Mbrothësia, 1902 (vol. 1) and 1907 (vol. 2).2023-cü ildə yenidən nəşr edilmişdir  (Tirana: ISSHP) as *Krestomaci: udhëheqës për çdo shtëpi shqiptari* ( and ).
*"Fati i Shqipërisë". *Albania*, 1903, nr. 7, korrik.
*"Shkaku i të mos mbrothësuarit të shkronjave shqip në Shqipëri". *Kalendari Kombiar 1905*, IX. Sofje, 49-61.
* "Arësim i gravet". *Drita*, Sofje, nr. 82, 9 gusht 1906.
**Kënkë të Shenjtëruara për falëtoret shqipe (të kthyera prej anglishtesë, gerqishtesë edhe bullgarishtesë)*. Sofia: Mbrothësia (Kristo Luarasi), 1906.
*"Nevojat që kemi për të qytetëruarë Shqipërinë me anën e diturisë". *Korça*, nr. 3, 7 janar 1909.
*"Nevoja për të përhapurë mjeshtërinë ndë Shqipëri". *Korça*, nr. 6, 18 shkurt 1909.
**Këngë të shenjtëruara për falëtoret shqipe.* Korçë: Dhori Koti, 1927.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Lloshi, Xhevat. *Gjergj Qiriazi në Kongresin e Manastirit*. Skopje: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2019,  (v. 1) and  (v. 2).
* Hosaflook, David. *Lëvizja Protestante te shqiptarët, 1816–1908*. Skopje: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2019, .
* Qiriazi-Dako, Sevasti (trans. Holger Dashi). *Jeta ime*. Shkup: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2016, .
* Quanrud, John and David Hosaflook. "Were the Kyrias siblings, Kristo Dako, and the Kortcha Girls School Protestant? A response to the re-emergence of a communist-era narrative". IAPS, 2023 (or in Albanian – https://instituti.org/vellezerit-dhe-motrat-qiriazi-kristo-dako-dhe-shkolla-e-vashave-e-korces-a-ishin-protestante