open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beynəlxalq miqrasiya

**Beynəlxalq miqrasiya** — insanlar dövlət sərhədlərindən keçərək və qonaq ölkədə qısa müddət ərzində ev sahibi kimi qaldığı təqdirdə baş verir. Miqrasiya bir çox səbəb üzündən baş verir. Bir çox insanlar öz ölkələrini bir digər ölkədə daha geniş iqtisadi imkanlar axtarmaq məqsədilə tərk edirlər. Digərləri ailə üzvləri ilə birgə öz ölkələrindəki siyasi duruma və ya bir başqa səbəbdən miqrasiya edirlər. Təhsil beynəlxalq miqrasiyada bir ayrı səbəblərdən biridir ki, bu halda tələbə xaricdə təhsilini davam etdirir. Beynəlxalq miqrasiyanı bir neçə müxtəlif potensial sistemlər üzrə kateqoriyalaşdırmaq mümkündür ki, bu sistemlərdən biri onları 9 fərqli qruplara bölür; müvəqqəti əmək miqrantları, qeyri-qanuni, qanuni və ya sənədləşdirilməmiş miqrantlar, yüksək ixtisaslı və biznes mühacirləri, qaçqınlar, sığınacaq axtaranlar, məcburi köç, ailə üzvləri, geri qayıdan mühacirlər və uzun müddətli aşağı ixtisaslı miqrantlar. Bu miqrantlarda həmçinin iki böyük qrupa bölünmüş, daimi və müəqqəti. Daimi miqrantlar yeni köç etdikləri ölkədə daimi yaşayış hüququ qazanmaq istəyir və mümkün olduğu təqdirdə ölkənin vətəndaşlığını qazanmaq niyyətində olurlar. Müvəqqəti miqrantlar isə yalnız müvəqqəti müddətdə qalmaq niyyətindədirlər ki, bu böyük ehtimal müqavilə bağladıqları işin, xüsusi təhsil proqramının və ya müəyyən bir iş mövsümünün sonuna qədər davam edə bilər. Hər iki növ miqrantların, olduqları ölkə və aid olduqları ölkə toplumlarının iqtisadiyyatına xüsusi təsirləri mövcuddur.

Bənzər bir şəkildə, bu miqrantları ölkəsinə qəbul edən ölkələr çox vaxt bu miqrantları dörd fərqli qrupa bölürlər: ənənəvi qəsəbə ölkələri, İkinci dünya müharibəsindən sonra əmək miqrasiyasına həvəsli olan bəzi Avropa ölkələri, miqrant nüfuzunun önəmli bir hissəsini keçmiş koloniyalardan əldə edən Avropa ölkələri və keçmişdə miqrant nöqtələri olan lakin son zamanlarda immiqrant yerləri olaraq ortaya çıxan ölkələr.

## Miqrasiya üçün təşviqlər
### Təkan verən faktorlar
*Zəif tibbi qayğı
*İş qıtlığı
*Az imkanlar
*Primitiv şərtlər
*Siyasi qorxu
*İşgəncə və sərt rəftar qorxusu
*Dini ayrı-seçkilik
*Zənginliyin itirilməsi
*Təbii fəlakətlər
*Zorakılıq
*Ədalətli məhkəmə tapılmasında zəif şanslar

### Cəlb edən faktorlar
*İş tapma şansı
*Əyləncə
*Təhsil
*Daha yaxşı tibbi qayğı
*Təhlükəsizlik
*Ailə əlaqələri
*Aşağı səviyyəli cinayət
*Ədalətli məhkəmə tapılmasında yüksək şanslar

## Daxili keçidlər
* Stalker's Guide to International Migration  Comprehensive interactive guide, with map and statistics
* OECD Trends in International Migration and in Migration Policies
* International Network on Migration and Development

## İstinadlar
Sonderkraftfahrzeug

**Sonderkraftfahrzeug** (qısaldılmışı **Sd. Kfz.**) Almanca xüsusi məqsədlər üçün yaradılmış texnika mənasına gəlirdi. (ya da Xüsusi Ordu Texnikası). Bu texnikalar sadəcə olaraq Nasist Almaniyası ordusu olan Wehrmacht tərəfindən II. Dünya Müharibəsi sırasında istifadə edilmişdir. Ümumi olaraq zirehli müharibə texnikası kateqoriyasına daxil olardılar. Məsələn: Panzer I tanklarının Nasist Almaniyası ordusunun qeydlərindəki adı Sd. Kfz.101-dir.

## Sd. Kfz-nin nömrələmə sistemi
Kütləvi istehsalı ilə bağlı qəti şəkildə qəbul edilmiş olan qərarlar yoxdur. Məsələn: Panzer II tankları bir kəşfiyyat texnikası olaraq dizayn edilmiş və adlandırılmış, ancaq 200-dən artıq seriyada istehsal edilsə də, cəmi 100 seriyada yerləşdirilmişdir. Ümumi olaraq götürdükdə bu texnikalar aşağıdakı kateqoriyalar üzrə təsnifatlandırılmışlardır:

* Sd. Kfz. 1-dən 99-dək: Zirehsiz yarı paletli texnikalar

* Sd. Kfz. 100-dən 199-dək: Tanklar, tank məhv edənlər və özüyeriyən artilleriya sistemləri

* Sd. Kfz. 200-dən 299-dək: Kəşfiyyat maşınları, zirehli maşınlar, zirehli personal daşıyıcılar və komandanlıq tankları

* Sd. Kfz. 300 və yuxarı: Mina təmizləmə vasitələri və hərbi yükdaşıma nəqliyyatı vasitələri
Ümmül-Bənin

**Ümmül-Bənin** (*Oğullarının anası*) adı ilə tanınan **Fatimə bint Hişam əl-Kulabiyyə** ( ; *vəfatı* (683/684)  ya da 69-cu hicri ili  (688/689)) "Qais Ailan" tayfasının qolu olan Banu Kilab tayfasından idi.

Ümmül-Bənin İslam peyğəmbəri Məhəmmədin qızı Fatimənin vəfatından sonra Əli ibn Əbu Taliblə evləndi.  Ümmül-Bənin və Əlinin  dörd oğlu oldu. Onlardan ən böyüyü Kərbəla döyüşündə Hüseyn ibn Əli qüvvələrinin komandiri Əbülfəz Abbas idi. Hüseyn ibn Əlini müharibədə şəhid edən Şimr ibn Zilcövşən döyüşün başlamasından əvvəl Abbas ibn Əli və qardaşlarının toxunulmazlığını təklif etmişdi, ancaq Abbas ibn Əli və qardaşları Hüseyn ibn Əlinin bu toxunulmazlığa daxil olunmadığına görə təklifi rədd etdilər. Ümmül-Bəninin oğullarının hamısı Kərbəla döyüşündə şəhid oldu.

Ümmül-Bənin 69-cu hicri ilində (688/689) ya da 64-cü hicri ilin Cəmadiyəlaxır ayının 13-ü (6 fevral 684-cü il) vəfat etdi. Mədinədə Cənnətul Baqi deyilən qəbiristanlıqda dəfn edildi.

## Oğulları

Ümmül-Banunun dörd oğlu vardı:

#Əbülfəz Abbas.
#Abdullah ibn Əli.
#Cəfər ibn Əli.
#Osman ibn Əli.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Fatimə
*Aşura
*Tasua

## Xarici keçidlər
Yüvəskülə

**Yüvəskülə** () — Finlandiyada şəhər. Şəhərin adı "yaşıl kənd" kimi tərcümə olunur.

## İstinadlar
TƏPH (qaz kəməri)

**TƏPH qaz kəməri** — uzunluğu 1,735 km olan, Türkmənistan, Əfqanıstan, Pakistan və Hindistan ərazisindən keçən,Ş inşa edilməkdə olan qaz kəməri. Layihənin gücü illik 33 mlrd m³²-dir. Belə düşünülür ki, layihənin dəyəri 8 - 10 mlrd ABŞ dollarıdır. Layihənin işə düşməsi 2017-ci ilə planlaşdırılırdı, ancaq sonraya saxlanılmışdır.  

## Texniki göstəriciləri
Kəmərin ümumi uzunluğu 1 735 kilometrdir. Türkmənistan ərazisindən 200 km, Əfqanıstandan 735 km, Pakistandan 800 km keçməklə Hindistana uzanır. Qaz kəmərinin Əfqanıstanın Herat, Qəndahar şəhərlərindən keçməklə, ən sonda Pakistan-Hindistan sərhəddində, Fazilka qəsəbəsində bitəcəkdir.

Qaz kəmərinin gücünü təmin etmək məqsədi ilə Türkmənistanın ən böyük qaz yatağı olan «Qalkınış» seçilmişdir. 

2018-ci ildə bu qaz kəməri ilə sutka ərzində 90 mln m³ qaz ixrac edilə bilər. Bunun 38 mln m³ Hindistana ixrac edilməlidir. 30 illiyinə imzalanmış müqaviləni Türkmənistanın «Türkmənqaz», Hindistanın GAIL və Pakistanın Inter State Gas Systems şirkətləri imzalamışdır.
## Tarixi
11 dekabr 2010-cu il tarixində Aşqabadda layihə iştirakçısı olan dövlət başçılarının zirvə toplantısı keçirilmişdir. Bundan sonra TƏPH layihəsinin həyata keçirilməsi üzrə Qaz Boru Kəməri Çərçivə Konvensiyası və Hökumətlərarası Müqavilə imzalanmışdır.

2012-ci ilin may ayında III Beynəlxalq Qaz Konqresi çərçivəsində Türkmənistanda Hindistan və Pakistan milli şirkətləri ilə təbii qaz satışı və alışı haqqında saziş imzalanmışdır.
9 iyul 2013-cü ildə isə «Türkmənqaz» və Əfqanıstan qaz korporasiyası arasında alış və satış haqqında müqaviılə imzalanmışdır

19 noyabr tarixində Aşqabadda Beynəlxalq Neft və Qaz Forumu çərçivəsində Türkmənqaz, Əfqanıstan Qaz Korporasiyası, «Inter state gas systems (Private) limited» (Pakistan) və GAIL və Asiya İnkişaf Bankı arasında servis anlaşması imzalanır. Asiya İnkişaf Bankı TƏPH qaz boru xətti layihəsinin əməliyyatlar üzrə müşavir kimi çıxış edir.
13 dekabr 2015-ci ildə Türkmənistan Marı şəhərində Türkmənistan-Əfqanıstan-Pakistan-Hindistan (TƏPH) marşrutu boyunca davam edəcək bir qaz kəmərinin tikintisi üçün təməl atma mərasimi keçirilmişdir. Mərasimdə Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov, Pakistanın Baş naziri Nəvaz Şərif, Əfqanıstan Prezidenti Əşrəf Qəni Əhmədzay və Hindistanın vitse-prezidenti Məhəmməd Həmid Ənsari iştirak etmişdir.

23 fevral 2018-ci ildə qaz kəmərinin Əfqanıstan hissəsinin çəkilişinə başlanılmışdır.

## İstinadlar
Dyep (rayon)

**Dyep** () — Fransanın Normandiya regionun rayonlarından () biri. Departament — Dənizkənarı Sena. Suprefektura — Dyep. Rayonun əhalisi 2014-cü ildə 235 700 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 76 nəf./km². Sahəsi — 3120 km².

## Tərkibi
Dyep rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən 31 dekabr 2016-cı ilə qədər):

* Qurne-an-Bre
* Dyep-1
* Dyep-2
* Lünre
* Nöşatel-an-Bre
* Sen-Valeri-an-Ko
* E

Dyep rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci ildən):

* Qurne-an-Bre
* Dyep-1
* Dyep-2
* Lünre
* Nöşatel-an-Bre
* Sen-Valeri-an-Ko
* E

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektur və suprefektur siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Dyep rayonu
Stiven Hillenburq

**Stiven Hillenburq** (; ) — Amerikalı rəssam, animator, rejissor, *"Spanç-Bob"* personajının qurucusu. 1979-cu ildən bəri 15 filmdə yer almışdır.

21 avqust 1961-ci ildə ABŞ-də Lavton şəhərində doğulmuşdur. 2018-ci ilin noyabr ayının 26-da 57 yaşında vəfat etmişdir. Hillenburq evli idi və bir oğlu var.

## İstinadlar
Due (rayon)

**Due** () — Fransanın Nor-Pa-de-Kale regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Nor. Suprefektura — Due. Rayonun əhalisi 2012-ci ildə 248 077 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 520 nəf./km². Sahəsi — 477 km².

## Tərkibi
Due rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ilə qədər):

* Arle
* Due-Nor
* Due-Nor-Est
* Due-Süd
* Due-Süd-Vest
* Marşyenn
* Orşı

Due rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən sonra):

* Aniş
* Due
* Orşı
* Sen-le-Nobl

## Həmçinin bax
* Nor departamenti
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektur və suprefektur siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Due rayonu
Rafiq Salmanov

**Rafiq Salmanov** (20 aprel 1949, Bakı ş.)-(29 noyabr 2018, Bakı ş.) — Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, YUNİSEF və “Qızıl qələm” mükafatları laureatı, “Azərbaycan pioneri”, “Vışka”, “Xalq qəzeti” qəzetlərində, “Azərbaycan qadını” jurnalında fotomüxbir.
## Həyat və fəaliyyəti
Rafiq Salmanov 1949-cu ildə Bakıda anadan olub. Orta məktəb illərindən bədii yaradıcılığa maraq göstərib. İncəsənət sahəsində ixtisas təhsili aldıqdan sonra bir müddət paytaxtın mədəni-maarif ocaqlarında çalışıb.

Bədii fotoqrafiya sahəsində ərsəyə gətirdiyi seçilən nümunələr, mədəniyyət mövzusunda ilk qələm təcrübələri və qəzet-jurnal redaksiyaları ilə sıx əlaqələri çox keçmədən Rafiq Salmanovu jurnalistikaya gətirib. Bu sahədə çoxillik fəaliyyətə “Azərbaycan pioneri” uşaq qəzetində başlamış fotojurnalist sonrakı illərdə fəaliyyətini “Azərbaycan qadını” jurnalında və “Vışka” qəzetində davam etdirib. Fotojurnalistika sahəsində uğurları və musiqi incəsənəti ilə bağlı silsilə yazıları ilə diqqəti cəlb etmiş R.Salmanov müstəqilliyin ilk dövründən “Xalq qəzeti”nin redaksiyasına dəvət alıb, ömrünün sonunadək burada çalışmışdır.

F. Salmanovun incəsənətlə bağlı yazılardan ibarət 4 kitabı Azərbaycanda jurnalist tədqiqatının ən yaxşı örnəkləri sırasında yer alıb, çoxsaylı foto nümunələri isə ölkədə və xaricdə sərgilənmişdir. Jurnalist və müsiqiçi kimi Rafiq Salmanov Heydər Əliyev Fondunun gerçəkləşdirdiyi muğam müsabiqələrinin və digər incəsənət layihələrinin təbliğçilərindən olub.

Jurnalistika və mədəniyyətimizin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə Rafiq Salmanova Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar mədəniyyət işçisi" adı verilib, yaradıcılıq uğurları müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür.

## Mükafatları
* "YUNİSEF"
* "Qızıl qələm"
* "Əməkdar mədəniyyət işçisi"

## Həmçinin bax
* Fotojurnalistika
* Qızıl qələm mükafatı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Mətbuat Şurasının jurnalist O. Cəfərovla görüşü
* RAFİQ SALMANOVUN 60 İLLİK YUBİLEYİ
* Tanınmış fotojurnalist Rafiq Salmanov
Xıllı nərə balıqartırma zavodu

**Xıllı nərə balıqartırma zavodu** —   Neftçala rayonun eyniadlı qəsəbəsində yerləşir. Zavod 2003-cü ildə Dünya bankının ayırdığı güzəştli kreditlə təxirəsalınmaz ekoloji layihələr çərçivəsində inşa edilib.
## Haqqında
Xıllı balıqartırma zavodunun illik gücü 15 milyona yaxındır. Xəzər dənizində bioloji ehtiyatların idarə olunması məqsədi ilə 2003-cü ildə istifadəyə verilən müəssisə 2017-ci ilədək ümumilikdə 68 miliyon 325 min körpə nərə cinsli balıq böyüdülərək Xəzər dənizinə buraxıb. Zavod 3 isehsal sexindən ibarətdir və onlardan ən böyüyü dairəvi hovuzlar sexidir. Yaz aylarında nərə balıqlarının süfrəsi məhz müəyyən dövrə qədər burada yetişdirilir. Hər bir hovuzda balıqların növündən asılı olaraq 20 minədək körpə balıq saxlanılır. Artıq yay fəslində müəyyən yetişkənlik dövrünə çatdıqdan sonra nərə balıq cinsləri Kür çayının Xəzər dənizinə yaxın hissəsində suya buraxılır. Hazırda zovodda mənbə rolunu oynayan təmir-törədici fondda çəkisi 3 kq-dan 50 kq-a çatan kifayət qədər nəsilartıran nərə balığı yetişdirilir.  
## Zavodun əsas təyinat istiqaməti
Zavodun əsas təyinat istiqaməti nərə cinsli balıqların süni şəkildə artırılmasını həyata keçirməkdir. Əsasən nərə cinsli balıqların 4 növünün - bölgə, nərə, kələmo və uzunburun balıqların süni yolla artırılması ilə məşğul olur. Bundan əlavə, zavodda törədici balıqları öldürmədən onlardan bir necə il ana balıq kimi istifadə edilir. 
## Tarixi
Sovetlər dönəmində Azərbaycanda bu tip 3 balıqartırma zavodu fəliyyət göstərirdisə müstəqillik dövründə bunlar sırasına Xıllı Nərə Balıqartırma zavodu da əlavə olunub və hazırda istehsal həcminə görə də, bu zavod onlardan ən böyüyü hesab olunur. Xıllı Nərə Balıqartırma zavodu istehsal həcminə görə regionda öndə gedir 
## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nərə balığı
## Xarici keçidlər
Xıllı Nərə Balıqartırma Zavodu fəaliyyətini genişləndirir
Lazurit

**Lazurit** — mineral, (Na,Ca)8[(SO4, S, Cl)2ï (AlSiO4)6] 

## Haqqında
Lazurit sodalit ilə izostrukturdur. Rəngi göy. Əsasi, bəzən turş püskürmə süxurların yaxınlığında kontakt-metamor­fizmə uğramış əhəngdaşlarında və onların peqmatitlərində. Floqopit, humit, forsteritlə assosiasiya olur. Bəzək daşı. *Sinonim*':*' Ultramarin, Lyapis-lazur.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Əsgərlər unudulanda ölürlər

**Əsgərlər unudulanda ölürlər** — 2018-ci ildə Azərbaycanda istehsal olunmuş tammetrajlı sənədli film.

## Texniki məsələlər
Jurnalist Arif Əliyevin "Yalama" povesti əsasında ekranlaşdırılmış bu film Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyinə həsr olunmuşdur.

Film ARB televiziya kanalının "Aranfilm" Kino Mərkəzində hazırlanmışdır.

Filmin çəkilişləri dörd ay davam etmişdir. Çəkilişlər Bakıda, Yalamada, Xaçmazda, habelə Gürcüstanda, Türkiyədə, Rusiyada aparılmışdır.

## Məzmunu
Filmdə 1920-ci ildə Azərbaycana təcavüz etmiş 70 minlik XI Qırmızı Ordunun qarşısına birinci çıxan və son nəfəsinədək düşmən qarşısından çəkilməyən Yalama qarnizonunun 350 igid əsgərinin taleyindən bəhs edilir. Qarnizonun 350 əsgəri 70 minlik işğalçı ordunun zərbəsi qarşısında Yalama döyüşü zamanı iki saat duruş gətirmiş və son nəfəsinə qədər mövqeyindən çəkilməmişdir.

## Musiqi
Bəstəkar Vaqif Gərayzadə film üçün orijinal musiqi bəstələyib. Belə ki, filmdə istifadə olunan mahnıların mətnləri şəhid əsgərlərin son məktublarında yazdıqları şeirlər əsasında tərtib olunmuşdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Arif Əliyev
:**Rejissor:** Rövşən Almuradlı
:**Baş operator:** Rafiq Əliyev
:**Bəstəkar:** Vaqif Gərayzadə
:**Montaj və qrafika:** Pərviz Səlimov
:**İcraçı direktor:** Nicat Məmmədov
:**Prodüser:** Arif Əliyev

## Təqdimatı
20 noyabr 2018-ci il tarixində Nizami Kino Mərkəzində filmin təqdimatı keçirilmişdir.

Təqdimatla bağlı ən üzücü hadisə 2019-cu ilin 2 aprel tarixində olmuşdur. Belə ki, həmin gün səhər saatlarında şəhərin Sülh küçəsində Qubaya rejissoru olduğu "Əsgərlər unudulanda ölürlər" filminin təqdimatına getməyə hazırlaşan Rövşən Almuradlının vəziyyəti qəflətən pisləşir. Əraziyə dərhal təcili tibbi yardım çağırılır. Lakin o, xəstəxanaya aparılarkən yolda dünyasını dəyişir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*"ayna.az" "YouTube" kanalının "Əsgərlər unudulanda ölürlər" adlı verilişinin videosu 
*Filmin Sumqayıtda təqdimatı 
*"Bakı Press Klub" "YouTube" kanalında "Əsgərlər unudulanda ölürlər" filmi
Lellingit

**Lellingit** — mineral, FeAs2. 

## Haqqında
Lellingitin Co, Ni, Sb, S qatışıqları olur. Rombik. Habitus prizmatik, piramidal. İkiləşməsi {011} üzrə, üçlükləri müşahidə edilir. Ayrılması {010} və {101} üzrə orta. Aqreqatı dənəvər. Rəngi ağ, poladı-boz. Sərtliyi 5-5,5. Xüsusi çəkisi 7,4. Hidrotermal yataqlarda arsenopirit, Fe və Cu sulfidləri, Ni və Co arsenidləri ilə assosiasiyada. Növləri: geyerit, qlaukopirit, kobaltlı lellingit. *Sinonim: Leykopirit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Qazaxıstan–Qırğızıstan münasibətləri

**Qazaxıstan–Qırğızıstan münasibətləri** — Qazaxıstan və Qırğızıstan arasındakı ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə arasında diplomatik əklaqələr 27 avqust 1992-ci ildə qurulmuşdur. 

Hər iki ölkə Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB), İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) və Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) üzvüdür. 2012-ci il nəticələrinə görə Qazaxıəstan Qırğızıstanın Rusiya və Çindən sonra ən böyük iqtisadi tərəfdaşıdır. Ticarət dövriyəsinin 12,7 % Qazaxıstanın payına düşür.

## Siyasi əlaqələr
İki ölkə arasında ikitərəfli əlaqələrdə və beynəlxalq siyasi məsələlərlə bağlı siyasi dialoqda ziddiyyət yoxdur. Ən yüksək səviyyədə danışıqlar müntəzəm olaraq keçirilir.

Eyni zamanda ölkələr su siyasətinə dair ("su ehtiyatları") əks mövqedə çıxış edirlar.

Qazaxıstanın İssık-Kul ərazisində bir neçə pansionata sahibdir. 2003-cü ildə Bişkek Qazaxıstanın Qırğızıstandakı daşınmaz əmlakına olan hüququnu tanımışdır.
## İqtisadi əlaqələr
12 avqust 2015-ci ildə Qırğızıstan Avrasiya İqtisadi Birliyinin tam hüquqlu üzvü olmuşdur. AİB üzv olduqdan sonra Qırğızıstan sərhəddində gömrük nəzarəti ləğv edilmişdir. Həmin gün, iki ölkə prezidentlərinin iştirakı ilə malların və nəqliyyat vasitələrinin gömrük nəzarətinin ləğvi ilə bağlı rəsmi mərasim, Qırğızıstan-Qazaxıstan sərhəd hissəsindəki gömrük postlarında keçirilmişdir
.

Qırğızıstan AİB-də Qazaxıstanın ikinci ən ticari ortağıdır. Qırğızıstan ilə ticarət əlaqələri Qazaxıstanın xeyrinədir, çünki ixrac həcmi idxalın həcmindən çoxdur. Qırğızıstan Qazaxıstana elektrik enerjisi, süd məhsulları, meyvə və tərəvəz, mal-qara, tekstil, şüşə və s. ixrac edir. Qazaxıstandan Qırğızıstana isə, neft və neft məhsulları, buğda, kömür, buğda unu, bitki yağı, qeyri-üzvi kimyəvi maddələr, mineral xammal, prokat, paslanmayan polad və s. ixrac edilir.

## Qazaxıstan–Qırğızıstan sərhəddi
İki ölkə arasında dövlət sərhəddinin uzunluğu 1241 km təşkil edir. İki ölkə arasında sərhəd məsələsi hələ 2001-ci ildə imzalanmış müqavilə ilə bitsə də, Qazaxıstan onu 2003-cü ildə, Qırğızıstan isə 2008-ci ildə radifikasiya etmişdir. Anlaşma 2002-ci ildə kütləvi nümayişlərlə müşahidə edilmişdir. Polis və hökumət qüvvələri ilə toqquşma itkilərlə nəticələnmişdir. Mübahisəli ərazilər iki ölkə arasında bölünmüşdür (625 ha — Qazaxıstana, 1136,6 ha — Qırğızıstan). Ancaq 2013-cü ildə yerli əhali nümayişə çıxmış, torpaqların Astanaya verilməsinə etiraz etmişdir. Onlar Qazaxıstanın cənub sərhəd rayonlarını su ilə təmin edən kanalı bağlamışdılar. Məsələ baş nazirlərin danışıqları yolu ilə həll edilmişdir.

## Mənbə
* Qazaxıstanın Qırğızıstandakı səfirliyi
* Конфликт между Астаной и Бишкеком набирает обороты: «Не будьте посмешищем» // 10 октября 2017

## İstinadlar
Metal rabitəsi

**Metal rabitəsi**-metal ionları arasında və sərbəst elektronlar arasında yaranan rabitə.

## Metal rabitəsinin xüsusiyyətləri
Metal rabitəsinin təbiətinin xarakteristikasında metallara xas olan iki xüsusiyyət əsas rol oynayır:
* Metallar elektrik cərəyanını keçirir;
* Metal kristallar adətən böyük koordinasiya ədədinə malik olur.
## Metalların quruluşu

Metallar üçün tipik quruluş həcmdə mərkəzləşmiş kubik, üzdə mərkəzləşmiş kubik və sıx yerləşmə prinsipi əsasında əmələ gələn heksaqonaldan ibarətdir.

## Xarakterik xassələri
Metalların birinci xarakter xassəsindən görünür ki, onların elektronlarının bir hissəsi kristal boyu öz yerini sərbəst dəyişə bilir və elektrik sahəsinin təsiri altında müəyyən istiqamətdə hərəkət edir.
Metalların ikinci xarakter xassəsi isə göstərir ki, onlarda kimyəvi rabitə digər rabitə növlərindən fərqlənməlidir. Çünki heç bir atom eyni vaxtda 12 kovalent rabitə əmələ gələ bilməz. Metallarda ion rabitəsinin mövcudluğu da az ehtimallıdır. Çünki eyni bir metalın bütün atomları eyni növlüdür. Metal atomları arasındakı qüvvə ona nisbətən çox zəif olan Van-der-Vaals qüvvəsinin təbiəti ilə də eyni ola bilməz. Bunlara əsasən metallarda, metal rabitəsi adlanan yeni növ qüvvənin mövcudluğu qəbul edilmişdir.
Metal rabitəsi baxımından metalların kristal şəbəkəsi metal ionları və bütün şəbəkə boyu sərbəst hərəkət edən və beləliklə də mücbət ionları bir-biri ilə əlaqələndirən valent elektronlarından təşkil olunmuşdur. Bununla əlaqədar olaraq, qəbul edilir ki, valent elektronları metalın kristal şəbəkəsinin daxilindəö özlərini qaz molekulları müəyyən həcmdə apardığı kimi aparır. Metallarda valent elektronlarının bu vəziyyətdə olması ilə onların elektrik cərəyanını yaxşı keçirməsi asanlıqla izah edilir.

## Mənbə
* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.
* Справочник химика. — 2-е изд., перераб. и доп. — Л.-М.: ГНТИ Химической литературы, 1962. — Т. 1. — С. 402-513. — 1072 с.
*  Лидин Р.А., Андреева Л.Л., Молочко В.А. Справочник по неорганической химии. Константы неорганических веществ.. — М.: «Химия», 1987. — С. 132-136. — 320 с.
*  Зиман Дж. Электроны в металлах (введение в теорию поверхностей Ферми). Успехи физических наук.. — 1962. — Т. 78, вып.2. — 291 с.
Şefik Avni Özüdoğru

**Şefik Avni Özüdoğru** (; d. 1884, Samsun, Osmanlı İmperiyası – ö. 1960, Samsun, Türkiyə) — Türk əsgəri və siyasətçisi.

## Həyatı
Orta təhsilini Samsunda türk və fransız dillərində almışdır. İngilis, fransız və alman dillərində səlis danışmağı bacarırdı.

## Hərbi fəaliyyəti
1906-cı ilin 26 sentyabrında Hərbi Akademiyanı bitirdi. 1909-1911-ci illər arasında Almaniyada hərbi təlimlərdə iştirak etdi. Balkan müharibələri başladığı bir vaxtda Türkiyəyə geri dönərək Osmanlı Hərbi Kollecində müəllim kimi fəaliyyət göstərməyə başladı.

Birinci Dünya müharibəsi başlayanda Ərzurum Hərbi Rəisliyinə təyin edildi. 1915-ci ildə mayor oldu və 31 və 17-ci tümən komandirliklərinə rəhbərlik etməyə başladı. 1917-ci ildə Qalisiya 4-cü korpusunun 46 və 19-cu tümən komandirliklərində xidmət etdi. 1918-ci ildə polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 1919-cu ildə Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə qoşuldu.

## Əsərləri
* Keşif
* Ağır Topçuların Eğitimi

## Mükafatları
* "Osmaniyyə" ordeni
* Məcidiyyə ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi 
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi 
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 189.
Dol

* Dol (musiqi aləti) — musiqi aləti.
* Dol (rayon) — Fransanın Franş-Konte regionun rayonlarından biri.
Doqana

**Doqana** (, *gömrük*) — San-Marino şəhəri, Serravalle şəhər-kommunanın ərazində yerləşir. Ölkənin ən çox insan yaşayan şəhəridir  (7000 nəfər).

## Coğrafiyası
Şəhər San-Marinonun şimal-şərq hissəsində yerləşir və Falçanodan sonra ölkənin ən şimal yaşayış məntəqəsidir. Doqana İtaliya ilə sərhəddədir. Şəhərin sərhədləri içərisində Koriano kommunasının Çerasolo prixodu da yerləşir. Şəhərdə sərhəd məntəqəsi var, amma bu məntəqədə yoxlama ləğv edilib.

## Tarixi

2006-cı ildə Doqana Serravallenin tərkibindən çıxıb müstəqil şəhər-kommunaya (, *qəsr*) çevrilməyə cəhd etmişdir, amma 2007-ci ildə mövcud vəziyyətin qorunub saxlanılması haqqında qərar qəbul edilmişdir. Buna baxmayaraq, Doqanaya Serravallenin poçt indeksindən fərqli bir indeks verilmişdir (47899 yerinə 47891).

## İdman
Yuvenes-Doqana şəhərin yerli futbol komandasıdır. Şəhərdə San-Marino Olimpiya Stadionu yerləşir.
Bruney–Malayziya münasibətləri

**Bruney–Malayziya münasibətləri** — Bruney sultanlığı və Malayziya arasındakı ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə arasında dövlət sərhəddinin uzunluğu 266 km təşkil edir. 
## Tarixi
Borneyonun şimalında ilk dövlət qurumları b.e.ə X əsrdə meydana gəlmişdir. X—XII əsrlərdə böılgə malay imperiyasından asılı vəziyyətdə olmuşdur. XVI  əsrdən XIX əsrin ortalarına kimi Byuney sultanlığının ərazisi olmuşdur. 1891-ci ildə Borneoda yerləşən ingilis və holland müstəmləkəlləri arasında sərhəd müəyyən edilir. 16 sentyabr 1963-cü ildə uzun sürən danışıqlardan sonra Federativ Malayziya elan edilir. Bruney Şərqi Malayziyaya daxil olmaqdan imtina edir. 1970-ci illərdə iki ölkə arasınmda münasibətlər pisləşoir.  Bunun əsəs səbəblərindən biri Bruneydə qadağan olunmuş Bruney Xalq Partiyasının 8 üzvünün Malayziyada siyasi sığınacaq alması olur. Malayziya Bruney Xalq Partiyasının dəaliyyətini dəstəkləyir və onun öz ərazisində fəaliyyətinə icazə verirdi. 1977-ci ildə Malayziyanın baş naziri Hüseyn Onn Bruneylə münasibətləri düzəltməyi və hər şeyi yeni səhiifədən başlamağı qərara alır. 1979-cu ildə Hüseyn Onn Bruney tərəfindən kral toyuna dəvət olunur. 1981-ci ildə Bruney sultanı Hassanal Bolkiak ilk dəfə olaraq Malayziyaya səfər edir. 1980-ci illərdə Bruneyli tələbələr Malayziyada təhsil almağa başlayırla. 1984-cü ilin yanvarında Bruney və Malayziya arasında diplomatik əlaqələr qurulur. 2002-ci ilin iyulunda Malayziyanın Petronas neft şirkəti tərəfindən Sabahın sahil xətdindən 150 km aralıda iri neft yatağının aşkarlanması ilə münasibətlər yenidən korlanır. Bruney neft yataöının onun ərazisində yerləşdiyini iddia edərək ora öz hərbi-dəniz donanmasını göndərir. Bir başa hərbi toqquşmalar baş vermir. Tərəflər məsələni danışıqlar yolu ilə həll edirlər.
### Ərazi mübahisəsi
2003-cü ildə Bruney və Malayziya mübahisəli sularda neft və qaz hasilatını sərhədlərin demarkasiyasaına qədər dayandırmağı qərara alırlar. 2009-cu ilə qədər Limbanq şəhəri ətrafındakı sərhəd əraziləri iki ölkə arasaında ərazi mübahisəsi olaraq qalırdı. 2009-cu ilin martında iki ölkə arasında sərhəd anlaşması imzalanır. Anlaşmaya görə Bruney Libanqı Malayziya ərazisi olaraq tanıyır. 2010-cu ildə Malayziya Bruneyə iki karbohidrogen yatağını ərazi mübahisəsinin gündəmdən çıxarılması münasinbəti ilə minnətdarlıq əlaməti olaraq vermişdir.

## Mədəni əlaqələr
bruney və Malayziyanı ortaq mədəni bağlar bağlayır. Əsasəndə Şərqi Malayziya Bruney imperiyasaının bir parçası olmuşdur. Uzun əsrlər boyu Bruney sultanlığı bütün Borneo adasını idarə etmişdir. 2011-ci ildə Bruneyi 61 470 malayziyalı ziyarət etmişdir. Malayziyanın Saravak və Sabah ştatları Bruneylə «Pan-Borneo» şossesi ilə birləşir.
## İqtisadi əlaqələr
2014-cü il məlumatına görə iki ölkə arasında ticrət dövriyyəsi 600 mln ABŞ dolları olmuşdur.
## İstinadlar
Dünkerk (rayon)

**Dünkerk** () — Fransanın Nor-Pa-de-Kale regionun rayonlarından () biri . Departamenti — Nor. Suprefektura — Dünkerk. Rayonun əhalisi 2012-cı ildə 377&nbsp;314 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 235 nəf / km² . Rayon ərazisi — 1608&nbsp;km².

Dünkerk rayonun kantonları (22 mart 2015-ci qədər):

* Azbruk-Nor
* Azbruk-Syüd
* Bayöl-Nor-Est
* Bayöl-Syüd-Vest
* Berq
* Burbur
* Vormu
* Qravlin
* Qrand-Sent
* Dünkerk-Vest
* Dünkerk-Est
* Kassel
* Kudkerk-Branş
* Mervil
* Ondskot
* Stenvord

Dünkerk rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən):

* Azbruk
* Bayöl
* Vormu
* Qrand-Sent
* Dünkerk-1
* Dünkerk-2
* Kudkerk-Branş

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu —  Dünkerk rayonu
Şərif Yaçağaz

**Şərif Yaçağaz** (; ) — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1899-cu ildə hərbi məktəbi bitirmişdir. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1920-ci ildə Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə qoşuldu. Müharibədən sonra "İstiqlaliyyət medalı" ilə mükafatlandırıldı. 17 iyul 1923-cü ildə təqaüdə çıxdı. 5 oktyabr 1938-ci ildə İstanbulda vəfat etdi.

## Mükafatları
* "Osmaniyyə" ordeni
* Məcidiyyə ordeni
* "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## İstinadlar

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 96.
Şükrü Naili Gökbərk

**Şükrü Naili Gökbərk** (; ) — Türk əsgəri və siyasətçisi. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinin komandirlərindən biri olmuşdur. Bursa, Əskişəhər və İstanbulun işğaldan azad edilməsində ən böyük əməyi olan Osmanlı komandirlərindən biridir.

## Həyatı
1876-ci ildə Salonikidə Mustafa bəyin və Həsibə xanımın ailəsində anadan olmuşdur. Ədirnə liseyindən məzun olduqdan sonra 1899-cu ildə Hərbi Məktəbi, 1902-ci ildə Hərbi Akademiyanı kapitan rütbəsi ilə bitirmişdir. Təhsilini başa vurduqdan sonra Salonikidəki 3-cü ordu komandanlığının nəzdindəki Korça və Vlyorada 2-ci dərəcəli Rədif taboru vəzifəsinə təyin edildi.

## Hərbi fəaliyyəti
Şükrü Naili Gökbərk Birinci Dünya müharibəsində Osmanlı ordusunda zabit kimi xidmət göstərdi. 1917-ci ilin senytabrın birində polkovnik və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi ərzində isə 1922-ci ilin 30 avqustunda general-mayor rütbəsinə yüksəldi. 1926-ci ilin 30 avqustunda isə general-leytenant oldu.

1923-cü ilin 6 oktyabrında İstanbulun Birinci Dünya müharibəsinin müttəfiqlər ordusunun işğalından azad edilməsi münasibətilə ilə təşkil edilən mərasimdə şəhərə daxil olan Ankara hökumətinin Türk qüvvələrinə (3-cü korpusu) rəhbərlik etdi. Bu gün hər il İstanbulun İstiqlaliyyət günü kimi qeyd olunur.

## Siyasi fəaliyyəti
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin II dövründə Kırklareli (1923), daha sonra isə İstanbulun (1935) millət vəkili oldu.

## Mükafatları
* "Osmaniyyə" ordeni
* Məcidiyyə ordeni
* Dəmir xaç ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Qalereya

Commanders of the Turkish War of Independence.jpg|Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinin komandirləri, 1923-cü il.
Atatürk 1928'de Ertuğrul Yatı'nda.jpg|Ərtoğrul Yatı, 1928-ci il.
SukruNaili.jpg|Türkiyə Dövlət məzarlığı, Ankara.



## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 87.
I Fyodr

**I Fyodr İohannoviç** () və ya **Fyodr Blajenni** () — Böyük Moskva knyazlığının böyük knyazı, bütün Rus dövlətinin hökmdarı.

Dindarlığı və dindarlığına görə Rus Pravoslav Kilsəsi tərəfindən «Moskva çarı Müqəddəs Teodor I İoannoviç»  kimi kanonlaşdırılmışdır (xristian kilsələrində (pravoslav və katolik) vəfat etmiş bir şəxsin xüsusi xidmətlərinə və ya möcüzələrinə görə rəsmi olaraq "müqəddəs" elan edilməsi prosesini ifadə edir. Bu, həmin şəxsin ibadətlərdə anılmasına və ona sitayiş olunmasına icazə verildiyini bildirir). Yaddaş 7 (20) yanvar, bazar 26 avqust (8 sentyabr) əvvəl, yəni sentyabrın ilk bazar günü (Moskva müqəddəsləri Katedrali).

## İstinadlar
Jonzak (rayon)

**Jonzak** () — Fransanın Yeni Akvitaniya regionun rayonlarından biri. Departamenti — Dənizkənarı Şaranta. Suprefektura — Jonzak. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 53 637 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 35 nəf / km². Rayon ərazisi — 1530 km².

## Rayonun bölgüsü
7 kantona bölünür:
* Arşyak
* Jonzak
* Mirambo
* Monqion
* Monlyö-la-Qard
* Montandr
* Sen-Jeni-de-Santonj

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Jonzak rayonu
Lazlo Raşoni

Lazlo Raşoni- () (d. 22 yanvar 1899, Liptovski Mikulaş, ö. 4 may 1984, Budapeşt) Macar türkoloq. Qədim Türk tayfaları və Macar-Türk əlaqələri ilə bağlı apardığı tədqiqatlarla məşhurdur. Bundan başqa Türkiyədə Macarşünaslıq elm sahəsinin əsasını qoymuşdur.
## Həyatı
Lazlo Raşoni 22 yanvar 1899-cu ildə Macarıstanın Liptovski Mikulaş şəhərində anadan olmuşdur. 1921-ci ildə Pazman Piter Katolik () universitetindən məzun olduqdan sonra "Macar tarixi" müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir. Daha sonra Türk filologiyası sahəsində Macar sənədlərində Kuman adları ilə bağlı doktorluk dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Berlində və Budapeştdə Türkologiya və Macarşünaslıq üzrə təhsil almışdır. 1921-1935-ci illərdə Macarıstan Elmlər Akademiyasında kitabxana müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Həmin illərdə Berlin Əyalət kitabxanasında (), Helsinki Universitetinin kitabxanasında və İstanbul Türkiyyat İnstitutunda tədqiqatlar apararaq Türkologiya sahəsi ilə bağlı materiallar toplamışdır.
## Elmi fəaliyyəti
1935-ci ildə Atatürkün göstərişi ilə yaradılan Macarşünaslıq kafedrasının müdiri vəzifəsinə gətirilmişdir. 1942-ci ilə qədər burada qədim macar tarixi də daxil olmaqla Macar dili və ədəbiyyatı üzrə dərs demişdir. Türk elm dünyasına dəyərli adlar qazandırması ilə yanaşı Raşoninin ən önəmli fəaliyyətlərindən biri seminar kitabxanasının yaradılması olmuşdur. Macar hökuməti tərəfindən Koloşvar Universitetinin qocaman professoru adına layiq görülməsi nəticəsində 1942-ci ildə Türkiyədən ayrılaraq Macarsıtana yerləşmişdir. Burada Türk dili və tarixinin tədrisi ilə məşğul olan Türkologiya İnstutunu yaratmışdır. Müharibə nəticəsində buranı tərk edərək 1947-1949-cu illərdə Balkan İnstutunda çalışmışdır. Daha sonra Macar Elmlər Akademiyası kitabxanasında elmi məsləhətçi vəzifəsinə təyin edilmişdir. Burada Şərqşünaslıq İnstutunu yaratmışdır. 1961-ci ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra da bir müddət Ankara Universitetində dərs demişdir.
## Mükafatları
1922-ci ildən etibarən nəşr edilən məqalələrinə görə 3 dəfə Macar Elmlər Akademiyası tərəfindən mükfatalandırılmışdır. Bundan başqa 1932-ci ildə Türk onomastikasının təməlllərinin yaradılması sahəsindəki fəaliyyətlərinə görə Akademiyanın "Firudun bəy" mükafatına layiq görülmüşdür. Daha sonra Türk Tarix Qurumu və Türk Dil Qurumunun fəxri üzüvlüyünə seçilmişdir. Türkiyə Cumhuriyyətinin 50 illiyində dövlət nişanı ilə təltif edilmişdir. Eyni il Macar Elmlər Akademiyası tərəfindən dilçilik üzrə doktor adına layiq görülmüşdür.
## Əsərləri
Lazlo Raşoni elm aləmində Türk onamastikası sahəsindəki fəaliyyətləri ilə tanınmışdır. "Onomasticon Turcicum" adlı əsəri bu yolda yeni bir mərhələnin əsasını qoysa da, əsər Türk dilinə tərcümə edilməmişdir. Onun tərcümə edilən əsərləri aşağıdakılardır:
# "Dunay Körpüləri"
# "Tarixdə türklük"
# "Türk dövlətlərinin qərbdəki varisləri və ilk müsəlman türklər"
# "Şərqi Avropada türklük"
# "Anadoluda xristian türklər"
#"Macar arxeologiyasında hunlar, avarlar, macarlar"

## İstinadlar
Blyö de Jeks

**Blyö de Jeks** () — inək südündən hazırlanan fransız göy pendiri, qədim Fransız pendirlərindən biridir.

**Blyö dyü О-Jyüra** (), **Blyö de Jeks О-Jyüra** () və **Blyö de Setmonsel** () kimi tanınır.

## İstinadlar
Vyen (rayon)

**Vyen** () — Fransanın Ron-Alp regionun rayonlarından () biri. Departamenti — İzer (departament). Suprefektura — Vyen. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 199&nbsp;747 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 161 nəf / km². Rayon sahəsi — 1237&nbsp;km².
## Rayonun bölgüsü
Vyen əyaləti 8 kantondan ibarətdir:
# Boreper
# La-Kot-Sent-Andre
# Eryö
# Pon-de-Şeryüi
# Roussillon
# Sen-Jan-de-Burne
# Vienne-Nord
# Vienne-Sud
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Kazım İnanc

**Kazım İnanc** (; ) — Türkiyə əsgəri və siyasətçisi.

## Həyatı
Hakkı bəyin oğlu idi. 17 yanvar 1900-cu ildə Hərbi Məktəbi bitirdi. 6 dekabr 1902-ci ildə Hərbi Akademiyadan məzun oldu. Kürdəsillidir.

## Hərbi fəaliyyəti
20 mart 1911-ci ildə hərbi təlim keçmək üçün Almaniyaya göndərildi. İtaliya-Osmanlı müharibəsində, Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etdi.

27 iyun 1920-ci ildə Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etmək üçün Ankaraya gəldi. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin nəznində Qərb Cəbhəsi Komandirliyində təhlükəsizlik, ictimai asayiş və işə götürmə fəaliyyətlərini həyata keçirmək üçün təyin edildi. Müharibədən sonra "İstiqlaliyyət medalı" ilə təltif edildi.

4 oktyabr 1924-cü ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 7 oktyabr 1924-cü ildə 9-cu korpusun komandiri təyin edildi. 31 oktyabr 1924-cü ildə 3-cü Ordu komandiri vəzifəsinə təyin edildi. 20 iyun 1925-ci ildə vəzifəsindən istefa etdi. 22 Avqust 1926-cı ildə Samsun qubernatoru təyin edildi. 21 oktyabr 1928-ci ildə təqaüdə çıxdı.

## Siyasi fəaliyyəti
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin IV və V dövrlərində İzmirin millət vəkili oldu. 21 sentyabr 1938-ci ildə Ankarada vəfat etdi.

## Mükafatları
İştirak etdiyi döyüşlərdə Osmanlı, Almaniya, Rumıniya və Avstriya-Macarıstanın bir sıra mükafatları ilə təltif edilmişdi.

* "Osmaniyyə ordeni"
* Məcidiyyə ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 111.
 

## İstinadlar
Lepidokrokit

**Lepidokrokit** — mineral, γ - FeOOH. 

## Haqqında
Lepidokrokit - rombik. Habitus. lövhəvari, lifli. Ayrılması {010} üzrə mükəmməl, {100} və {001} üzrə orta. Aqreqatı: lövhəcik xonçaları, torpaqvari, dənəvər. Rəngi qırmızı, qonuradək. Parıltısı yarımmetallik. Sərtliyi 5. Xüsusi çəkisi 4,09. Daha çox hötitlə birgə və onun səthində. *Sinonim: Pirrosiderit, Hidrohötit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Lepidolit

**Lepidolit** — mineral, mika, K2(Li,Al)5-6 [Si6-7Al2-1O20](OH, F)4. 

## Haqqında
Lepidolit - K əvəz edən Na, Rb, Cs qatışıqları adidir. Muskovit ilə lepidolit arasında fasiləsiz izomorf seriya mövcuddur. Litiumlu mikalarını SiO2:Al2O3 nisbətinə görə lepidolitə 3:1; irvingitə - 6:1 və poliirvingitə 9:1 ayırırlar. Quruluşdan asılı olaraq monoklinik, ya da triklinik. Habitus lövhəcikvari. Ayrılması {001} üzrə mükəmməl. Aqreqatı: vərəqli-lövhəcikvari, incəpulcuqvari. Rəngi ağ, çəhrayı, solğun-bənöv­şəyi. Sərtliyi 2,5-4. Xüsusi çəkisi 2,9. Pnevmatolitik də­yişmiş qranitlərdə, qreyzenlərdə, peqmatitlərdə, hidrotermal damarlarda. Spodumen, topaz, kassiterit, flüorit və b. assosiasiyalarda. Li, Rb, Cs mənbəyidir. Rb-Sr, habelə Ar-Sr üsulları ilə izotop yaş təyinində istifadə edilir. *Sinonim*':*' Litionit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
İstr (rayon)

**İstr** () — Fransanın Provans-Alp-Kot-d'Azur regionun rayonlarından biri. Departamenti — Buş-dü-Ron. Suprefektura — İstr. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 305&nbsp;279 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 510 nəf / km². Rayon ərazisi — 599&nbsp;km².

Rayonun kantonları:
# Ber-l’Etan
# Vitrol
# Şərqi Martiq
# Qərbi Martiq
# Marinyan
# Şimali İstr
# Cənubi İstr
# Şatonöf-Kot-Blyö

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — İstr rayonu
Leşatelyerit

**Leşatelyerit** — mineral, SiO2. 

## Haqqında
Leşatelyerit təbii amorf kvars şüşəsi. Rəngi açıq boz. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 5,5-7. Xüsusi çəkisi 2,2. Fulquritlərdə ildırım zərbəsindən kvars qumunun əriməsi nəticəsində əmələ gəlir. Meteorit kraterində, vulkanların yaxınlığında rast gəlinir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Evrö (rayon)

**Evrö** () — Fransanın Normandiya regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Ör. Suprefektura — Evrö. Rayon əhalisi 2014-cı ildə 247 817 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 259 nəf / km². Rayon sahəsi — 958&nbsp;km².

## Tərkibi
Evrö əyalətinin kantonları (2015-2016-cı illərdə)
* Bretöy 
* Vernöy-d'Avr-e-d'İton
* Vernon 
* Konş-an-Uş 
* Le-Nöbur 
* Pasi-sür-Ör
* Sent-Andre-de-l'Ör
* Evrö-1
* Evrö-2
* Evrö-3

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Nanqaparbat

**Nanga Parbat**, **Nangaparbat**, **Nanga-Parbat** (urdu نانگا پربت — «Çılpaq dağ», ,  — «Tanrıların dağı») (8125 m) — Ən yüksək dağlar siyahısında doqquzuncu ən hündür səkkizminlik zirvə. Himalay dağlarının şimal-qərbində, silsilənin aydın nəzərə çarpan şimal-qərb qurtaracağı. Dünyada hündürlüyü 8000 metrdən yüksək olan dırmanış üçün ən çətin və təhlükəli olan ününcü dağ.

= Coğrafiyası =
Nangaparbat dağ massivi Qərbi Himalayada, Hind və Astor çayları arasında yerləşir. Massiv Pakistanın Gilgit-Baltistan (Kəşmir) bölgəsinə daxildir.

Dağ massivi aydın seçilən dörd zirvədən ibarətdir. Əsas zirvənin hündürlüyü 8000 metri keçir:


Nangaparbat massivindən şimal-qərbdə Diamir, Rakiot , Buldar; şərqdə və cənub-şərqdə isə —  Çonqra, Tarşinq,Rupal və Rama buzlaqları mövcuddur.

Rupal divarı - Nanga Parbatın cənub-şərq yamacını təşkil edir. Bu dünyanın ən hündür divarı hesab olunur. Ətəkdən zirvəyə qədər olan hündürlük 4500 metrdir.

Dağ massivində olan qar və buzlaqlardan Hind çayının qolları — Astor, Buldar, Rakiot, Patro, Diamir, Rupal və s. çaylar qidalanır.

## Fəth olunma tarixi
Nanga Parbat zirvəsini ilk dəfə XIX əsrdə avropadan səyahət edən Adolf Şlaqintvet müşahidə etmiş və ilk dəfə dağın cizgilərini çəkmişdir. Zirvəyə olan ilk dırmanış cəhti 1895-ci ildə Albert Frederik Mammeridən olmuş. O dünyada alpinizm tarixində  ilk dəfə olaraq səkkizminlik zirvəyə dırmanmağa cəht göstərmiş. Mammeri həm də  Nanga Parbata və səkkizminilik zirvəyə dırmanaraq həlak olan ilk insan kimi tarixə düşdü. Onu sonuncu dəfə 6400 metrilk yüksəklikdə görmüşlər və ehtimal onur ki, o qar uçqunu nəticəsində həlak olmuş.

Zirvəyə olan növbəti cəhti alman-amerikalı ekspedisiya 1932-ci ildə həyata keçirmiş. Yekun olaraq onlar Çonqra-Pik və Rakiot-Pik zirvələrini fəth etmişlər.

1934-cü ildə ikinci alman ekspedisiyası, Villi Merklyanın rəhbərliyi ilə zirvəyə növbəti cəhti həyata keçirmişlər. Öndə gedən qrup ilk öncə 7850 metrlik hündürlüyü fəth etdilər. Ancaq sonra başlayan doqquz günlük çovğun onların geri dönmələrinə səbəb olmuş. Geri dönüş zamanı soyuq və taqətsizlikdən üç alpinist və altı şerp həlak olmuş.

Almanların üçüncü cəhti 1937-ci ildə baş vermiş. Karl Vinin rəhbərlik etdiyi ekspedisiya heyəti bütünlüklə qar uçqunu altında qalaraq həlak oldular. Onlar 14-15 iyun tarixində IV nömrəli düşərgədə gecələyərkən bu baş vermiş.  Oxşar taleni digər alman sekspedisiyası yaşadı. Hansı ki, onlar 1937-38-ci illərdə Kançencanqa zirvəsinə ilk dırmanma cəhti göstərmişlər.

1953-cü il 3 iyulda alman-avstriya ekspedisiyası zirvəyə növbəti dırmanışı həyata keçirmiş. German Bul dünya tarixində ilk dəfə olaraq eyni zamanda 8000 m-dən yüksək olan zirvəni oksigensiz fəth etdi. O zirvəyə tək yetişmiş, geriyə dönərkən isə 8&nbsp;km yüksəklikdə açıq havada gecələmiş.

## İstinadlar
Andraş Hegedüş

**Andraş Hegedüş** (, )
— Macar dövlət xadimi. 1955–1956-cı illərdə Nazirlər kobinetinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. 28 oktyabr 1956-cı ildə Macar inqilabından sonra SSRİ-ə qaçmış, 1958-ci ildə geri qayıtmışdır.

## Həyatı
1922-c il oktyabrın 31-də Macarıstanın Silşarkan () şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi Evanjelist Akademiyasında başa vurduqdan sonra 1942-ci ildə Budapeşt Texniki Universitetinə daxil olmuşdur. Burada dəmiryolu mühəndisliyi fakültəsində təhsil almışdır. Universitet illərində yeraltı kommunist hərəkatına qoşulmuş nəticə də həbs edilmişdir. 1944-cü ilin avqust ayına qədər ev dustağı olsa da, noyabr ayında qaçmağa müvəffəq olmuşdur. 24 iyun 1945-ci ildə müvəqqəti hökumətin yaradılmasında rol oynamışdır. 1947-ci ildə Suzanna Hölzel ilə evlənmiş, bu evlilikdən 6 övladı dünyaya gəlmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
1948-ci ildən etibarən Macarıstan Zəhmətkeşlər Partiyasında rəhbər vəzifələrdən birini tutmuşdur. 18 aprel 1955-ci ildə Baş Nazir vəzifəsinə təyin edilmiş, 24 oktyabr 1956-cı ilə qədər bu vəzifədə çalışmışdır. İnqilab zamanı sovet qoşunlarının Macarıstana daxil olmasına icazə verən sənədi imzalaması onu Macar xalqının gözündə bir düşmənə çevirdi. Sovet səfiri Yuri Andrapovun təklifi ilə ölkəni tərk edərək 1958-ci ilə qədər Moskvada yaşamışdır.

### Elmi fəaliyyəti
Bu illər ərzində SSRİ Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə bölməsində xidmət göstərmişdir. Bundan başqa 1958–1961: Macar Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstutu, 1961–1963: Mərkəzi Statistika İnstutu, 1963–1968: Sosyoloji Tədqiqat İnstutu, 1966: Karl Marks İqtsadiyyat Universiteti, 1968–1973: Sənaye Fəaliyyətləri İnstutunda çalışmışdır. 1968-ci ildə Praqa Baharı zamanı Çexslovakiyanın Varşava Paktı işğalına etiraz etməsi nəticəsində Sosyoloji Tədqiqatlar İnstutundakı vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı.

## Ölümü
1990-cı ildə İşçi Akademiyasını yaratmış, 1999-cu ildə Macar İnqilabının ildönümündə , 76 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Şomon (rayon)

**Şomon** () — Fransanın Şampan-Ardenn regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Marna. Suprefektura — Şomon. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 67&nbsp;738 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 27 nəf / km². Rayon sahəsi — 2476&nbsp;km². Şəhər Marne çayı üzərində dayanır və 1856-cı ildə inşa edilmiş 52 m (171 ft) hündürlüyü və 600 m (2000 ft) uzunluğundakı bir viyadük üzərində işləyən Paris və Basel'i birləşdirən dəmir yolu üzərində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Kale (rayon)

**Kale** () — Fransanın O-de-Frans regionun rayonlarından biri. Departamenti — Pa-dе-Kale. Suprefektura — Kale. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 122 456 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 214 nəf / km². Rayon ərazisi — 572,71&nbsp;km².

## Tərkibi
Kale rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ilə qədər):

* Qin
* Kale-Nor-Vest
* Kale-Syüd-Est
* Kale-Mərkəz
* Kale-Est

Kale rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən  31 dekabr 2016-ci ilə qədər):

* Kale-1
* Kale-2 
* Kale-3
* Mark

Kale rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci ildən):

* Kale-1
* Kale-2 
* Kale-3
* Mark

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu —  Kale rayonu
Mehmet Əli (əsgər)

**Mehmet Əli** (; d. 1874, İstanbul, Osmanlı imperiyası – ö. ?) — Türk hərbi xadimi.

## Hərbi fəaliyyəti
1896-cı ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1900-cu ildə oranı bitirmişdir. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1919-cu ildə Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etmiş, müharibədən sonra “İstiqlaliyyət" medalı ilə təltif edilmişdir.

1 iyul 1932-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxmışdır.

## Mükafatları
* Məcidiyyə ordeni
* Dəmir xaç ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi 
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 58.
Kambre (rayon)

**Drö** () — Fransanın O-de-Frans regionun rayonlarından biri. Departamenti — Nor. Suprefektura — Kambre. Rayon əhalisi 2012-ci ildə 162 211 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 179,8 nəf / km². Rayon ərazisi — 902 km².

## Tərkibi
Kambre rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ilə qədər):

* Kambre-Vest
* Kambre-Est
* Karnyer
* Kato-Kambrezi
* Klari
* Markuen
* Solem

Kambre rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən):

* Kambre
* Kato-Kambrezi
* Kodri

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Kambre rayonu
Mehmet Kənan Dalbaşar

**Mehmet Kənan Dalbaşar** (; d. 1886, İstanbul, Osmanlı İmperiyası – ö. 1935, İstanbul, Türkiyə) — Türk əsgəri.

## Həyatı
Osman Nuri bəyin oğludur. 1900-cu ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1902-ci ildə oranı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. 1909-cu ildə Hərbi Akademiyaya daxil olmuşdur. 1912-ci ildə oranı kapitan rütbəsi ilə bitirmişdir.

## Hərbi fəaliyyəti
Balkan müharibələri, Birinci Dünya müharibəsi və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etmişdir.

## Mükafatları
* Məcidiyyə ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi 
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 170.