open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herfindal – Hirşman indeksi

**Herfindal – Hirşman indeksi -** Orris Herfindahl ve Albert Hirschman adlı iqtisatçılar tərəfindən irəli sürülmüş olan ve Herfindahl Endeksi (HHI) olaraq bilinən ölçü sistemi, hər hansı bir sektordakı rəqabət səviyyəsini müəyyən etməyə imkan verir.

## Haqqında
İndeksin formulu çox sadədir. Bir sektorda mövcud olan olan firmaların bazar paylarının kvadratları toplanır. Və çıxan nəticəyə əsasən sektordakı rəqabət səviyyəsi müəyyənləşir.

* HHI  1800 : Bazarda rəqabət zəifdir.
* HHI = 10.000 : İnhisar bazarı

## Nümunə
Bir bazarda payları sırasıyla %80, %15 ve %5 olan üç firma olduğunu zənn edək. HHI formuluna görə hər üç rəqəmin kvadratları cəmini tapaq.

6400 + 225 + 25 = 6650

Bu nəticəyə görə bu bazardakı rəqabət səviyəsinin zəif olduğunu rahatlıqla demək olar.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Ləman Altınçəkic

**Ləman Bozqurd** () — NATO-da Reaktiv təyyarə sürən ilk Azərbaycanlı (Türk) qadın.

Ləman Bozqurd 1932-ci ildə Sarıqamışda doğulan qarapapaq türküdür, litseyi bitirdiyi il Türkkuşu İnönü təsislərində planer təhsili alıb. Dərhal ardından Türkkuşu motorlu məktəbinə müəllim namizədi olaraq qatılıbdır. 1954-cü ildə silahlı qüvvələrə qadınların da alınmasıyla əlaqədar qərar çıxınca İzmir Hava hərb məktəbinə müraciət etmiş və oktyabr 1955-ci ildə burada təhsilə başlamışdır. Pərvanəli təyyarələrlə təhsilini tamamlayaraq 30 avqust 1957-ci ildə məzun olmuşdur. Daha sürətli və daha yüksəyə uçmaq arzusuyla reaktiv pilotu təhsili almaq üçün 1958-ci ildə Eskişehirdəki reaktiv təhsil flotuna qatılmış və qısa bir müddətdə təhsilini müvəffəqiyyətlə tamamlamışdır noyabr 1958-ci ildə reaktiv pilotu olan Ləman Bozqurd 9 il müddətlə F-84 və T-33 reaktiv təyyarələrində uçmuşdur. Daha sonrakı illərdə hava qüvvələrinin qərargah xidmətlərində çalışmışdır. Personal plan şöbə müdiri və Mərkəz şöbə müdiri olaraq vəzifə yerinə yetirən Ləman Bozqurd Altınçəkic ehtiyat polkovnik olaraq təqaüdə çıxmışdır. Ay ulduzlu bayrağı göylərdə daşıyan ilk qadın reaktiv pilotu Ləman Bozqurd Altınçəkic eyni zamanda NATO hava qüvvələrinin də ilk və uzun illər boyunca da tək qadın reaktiv pilotu olmuşdur. Ləman Bozqurd Altınçəkic 4 may 2001-də İzmirdə vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
* http://www.tayyareci.com/leman.asp
* http://turalhemid.wordpress.com/2013/11/25/nato-da-reaktiv-t%C9%99yyar%C9%99-sur%C9%99n-ilk-az%C9%99rbaycanliturk-qadin/ 
* http://leman-altincekic.com/
Koriolis qüvvəsi

Biz müəyyən bucaq sürətilə fırlanan hesabat sistemində yerləşən cismə təsiri nəzərdən keçirərkən cismin fırlanan sistemə görə sükunətdə olduğunu qəbul etmişik . Əksər hallarda fırlanan sistemə nəzərən müəyyən irəliləmə hərəkətində iştirak edən cismin hərəkətini öyrənməli oluruq . Belə olduqda qarşımıza təbii bir sual çıxır : fırlanan sistemlərə nəzərən hərəkət edən cisimlərə, məsələn, Yer üzərində hərəkət edən adamlara, nəqliyyat vasitələrinə, axan çaylara mərkəzəqaçma ətalət qüvvəsindən əlavə başqa qüvvələrdə təsir edirmi ? Bu sualın cavabını ilk dəfə olaraq fransız alimi Koriolis (1795–1843) vermişdir .

Yer Günəş ətrafında hərəkətlə yanaşı öz oxu ətrafında da fırlandığından, ona fırlanan sistem kimi baxa bilərik . Belə olduqda Yer üzərində hərəkət edən bütün cisimlərə Koriolis qüvvəsi təsir göstərməli və bu təsirlərin nəticəsi müşahidə edilmələdir. Müşahidələr göstəmişdir ki, həyatda Koriolis qüvvəsi təsir göstərir və bu təsirlərin nəticəsi müşahidə olunur . Çaylar cənub yarımkürəsində cənuba, şimal yarımkürəsində isə şimala axdığından çayın axını istiqamətində baxdıqda cənub yarımkürəsində sol, şimal yarımkürəsində isə sağ sahillərinin nisbətən çox yuyulub aparılması (bu hadisə Bera qanunu adlanır) Koriolis qüvvəsini təsiri ilə izah olunur. Qatarların hərəkət istiqamətində qütblərə doğru baxdıqda şimalda sağ, cənubda isə sol relslərin daha çox yeyilməsi də Koriolis qüvvəsinin təsiri ilə əlaqədardır.

Koriolis qüvvəsinin təsiri ilə şimal yarımkürəsində şərqə, cənub yarımkürəsində qərbə doğru meyil edir . Mərmi meridian üzrə cənuba doğru hərəkət etdikdə isə əksinə olacaq . Ekvator boyu qərbə doğru hərəkət edən mərmi Koriolis qüvvəsinin təsiri ilə Yerə sıxıldığı halda, şərqə doğru hərəkət zamanı Yerdən uzaqlaşır.

Rəqqasın rəqs müstəvisinə Koriolis qüvvəsini təsiri elm tarixində mühüm rol oynamışdır. Fransız alimi Fuko 1851-ci ildə uzunluğu 67 m olan riyazi rəqqasla təcrübə apararaq Koriolis qüvvəsinin təsirini nümayiş etdirməklə eyni zamanda Yerin öz oxu ətrafında fırlandığını praktik olaraq təsdiq etmişdir . Fuko, zaman keçdikcə rəqqasın rəqs müstəvisinin Yerin fırlanma istiqamətinin əksinə doğru döndüyünü müşahidə etmişdir .Fuko rəqqasına oxşar rəqqas Leninqrad şəhərində İsaaki kilsəsində saxlanılır . Uzunluğu 98 m olan bu rəqqas vasitəsilə qısa müddətdə rəqs müstəvisinin dönməsini müşahidə etmək olar . Bu məqsədlə rəqqası müəyyən bir müstəvi üzrə rəqsə gətirib, həmin müstəvidən bir qədər kənara taxta parçası qoyurlar . Müəyyən vaxt keçdikdən sonra rəqqasın rəqs müstəvisi dönür və yolunda olan taxta parçasına toxunaraq onu itələyir.

Tərpənməz (məsələn, Günəşlə bağlı olan) sisteme görə bu hadisələr çox asanlıqla izah olunur : rəqqas ətalət qanununa görə rəqs müstəvisini dəyişməz saxlayır, Yer öz oxu ətrafında fırlandığından rəqqasın rəqs müstəvisi Yerə nəzərən dönür.

## İstinadlar
Su saatı

**Su saatı** və ya **klepsydra** ( — *κλέπτειν* kleptein, 'oğurlamaq'; *ὕδωρ* hidor, 'su') — mayenin axın növü və ya daxil olan axın növü ilə zamanın ölçüldüyü saat növüdür.

Günəş saatından sonra **su saatı** yaranıb. Su saatının yaranması isə qədim yunan riyaziyyatçısı, mühəndisi və ixtiraçısı Ktesibiosun adı ilə bağlıdır. O, bizim eradan əvvəl II əsrdə qədim Misirdə yaşayıb. Su saatı düzəldilənədək insanların istifadə etdiyi günəş saatı ilə vaxtı yalnız gündüzlər ölçmək mümkün olurdu. Amma su saatı icad olunandan sonra vaxtı gecələr də ölçmək mümkün olub. Su saatları ilkin vaxtlarda dibində deşik olan qabdan ibarət idi. Qaba müəyyən miqdarda su tökülür, su axıb qurtardıqda vaxt ötüb keçirdi. Bu saatların çatışmayan cəhəti onlarda suyun sürətinin sabit olmaması səbəbindən vaxtın qeyri-dəqiq ölçülməsi idi. Belə ki, qabda suyun həcmi dəyişdikcə qabın dibindəki təzyiq də dəyişirdi ki, bu da suyun axın sürətinə birbaşa təsir edirdi. Digər tərəfdən deşiyin çirklənməsi də saatın dəqiqliyini aşağı salırdı.

## Həmçinin bax
* Qum saatı
* Günəş saatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Təpəkənd (Amasiya)

**Təpəkənd** () — Azərbaycanlı əhalidən ibarət olmuş kənd. Hal-hazırda Ermənistan ərazisindədir.

## Tarix
Təpəkənd kəndi tarixən iki kənddən Böyük və Kiçik Təpəkənddən ibarət olub. Daha sonra kəndlər SSRİ dönəmində birləşdirilib.

Bəzi mənbələrə görə kənd tarixən Osmanlı Dövlətinin Qars vilayətinə daxil olub. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Çar Rusiyası və Osmanlı Dövləti arasında imzalanan Qars Müqaviləsinə əsasən kənd Çar Rusiyası tərkibinə verilib.

1988-ci ildə Ermənistandan Azərbaycanlıların deportasiyası nəticəsində kənddə yaşayan bütün Azərbaycanlılar köç etmək məcburiyyətində qalıb.

2000-ci illərdə Ermənistan inzibati bölgüsü dəyişdirilib.Nəticədə tarixi Ağbaba mahalı Şirak mərzinə daxil edilib, Amasya rayonunun adı dəyişdirilməyib, lakin Təpəkənd kəndi (Berdaşen) qonşu Sultanabad (Paxakn) kəndi ilə bir inzibati kənd vahidində birləşdirilib.

## Əhalisi

## Şəxsiyyətləri
* Nəriman Rəsulov — Texniki elmlər doktoru, professor

## İstinadlar
Məhəmməd Abbasquliyev

**Məhəmməd Abbasquliyev** () — Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin sabiq müavini.

## Həyatı
Məhəmməd Abbasquliyev 14 fevral 1965-ci ildə Babək rayonunun Kalbaoruc Dizə, kəndində anadan olub. O, 1982-ci ildə Qaraqala kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Donetsk Ali Hərbi-Siyasi Mühəndis və rabitə Qoşunları Məktəbinə daxil olub. Bu məktəbi bitirdikdən sonra 1993-cü ilə qədər Sovet ordusu sıralarında xidmət edib. 1994-cü ildən 2001-ci ilədək Azərbaycan Sərhəd Qoşunlarının Naxçıvan sərhəd dəstəsində zabit vəzifələrində çalışıb. 2001–2004-cü illərdə Naxçıvan sərhəd dəstəsinin rəisi olub.

Azərbaycan prezidentinin sərəncamları ilə 6 aprel 2004-cü il tarixində DSX-nin Naxçıvan Sərhəd Diviziyasının komandiri, 16 yanvar 2008-ci ildə isə Sərhəd Qoşunlarının Baş Qərargah rəisinin birinci müavini, 18 avqust 2008-ci ildə isə DSX rəisinin şəxsi heyət üzrə müavini, Şəxsi Heyət üzrə Baş İdarənin rəisi vəzifəsinə təyin edilib. 2004-cü il iyul ayının 30-da Azərbaycan prezidentinin sərəncamı ilə Məhəmməd Abbasquliyevə general-mayor hərbi rütbəsi verilib.

General-mayor Məhəmməd Abbasquliyev 2013-cü il noyabrın 22-də infarkt nəticəsində vəfat edib. II Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılıb.

## Ailəsi
Ailəlidir. 4 övladı var.

## İstinadlar
Anatoli Miller

**Anatoli Filippoviç Miller** () — rus türkoloqu.

## Həyatı
Anatoli Filippoviç Miller 1 mart 1901-ci ildə Novorossiysk şəhərində anadan olmuşdu. 1926-cı ildə Moskva Şərqşünaslıq institutunun türk şöbəsini bitirmişdi. 1943-cü ildə "Mustafa paşa Bayraktar. XIX əsrin birinci yarısında Osmanlı imperiyası" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdi. Elə həmin ildə də professor adı almışdı.

Anatoli Miller 3 oktyabr 1973-cü ildə Moskva şəhərində vəfat edib.

## Əsərləri
* Турция. М., 1937 (A. Melnik təxəllüsü ilə).
* Мустафа паша Байрактар. М.; Л., 1947. (Fransız dilində də çap olunub).
* Краткая история Турции. М. 1948.
* Очерки новейшей истории Турции. М.; Л., 1948.
* Чанакский кризис и вопросы о проливах. М., 1966.
* Формирование политических взглядов Кемаля Ататюрка // Народы Азии и Африки. 1963. № 5.
* Становление Турецкой республики (К 50-летию) // Народы Азии и Африки. 1973. № 6.
* Турция: Актуальные проблемы новой и новейшей истории. М., 1983.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fikrət Rzayev

**Fikrət Həsən oğlu Rzayev** (d.1936 Naxçıvan-v.2013 Bakı) — Görkəmli tədqiqatçı-mühəndis, uzun müddət “AZİNMAŞ”da çalışıb.

## Həyatı
1995-1996-cı illərdə Fikrət Rzayevin “Adəm dili haqqında”, “Fonemlər nəyə işarədirlər” məqalələri N.Tusi adına ADPU-nun tematik toplularında dərc olunmuşdur və onun elmə gətirdiyi bu yeniliklər klassik dilçilik tədqiqatı sahəsinə novatorcasına yanaşmanın təməli hesab olunur.

1998-ci ildə Fikrət Rzayev o dövrəqədərki araşdırmalarını topladığı 600 səhifəlik əlyazmasının üstündə bir daha və yenidən işləyərək, sadə və geniş oxucu kütləsi üçün anlaşıqlı olsun deyə, iki aya “Sözün sirri-səsin sirri” kitabını çapa vermişdir.

1999-2000-ci illərdə qardaşı Vahid Rzayevlə həmmüəllif kimi “Yaranış haqqında söhbət” adlı üç hissədən ibarət elmi-fəlsəfi toplunu ictimaiyyətin müzakirəsinə çatdırmışdır.

2012-ci il müdriklik çağını yaşayan Fikrət Rzayevin həyatında yazdığı “Söz” və “Söz konstruktorluğu” kitablarının nəşr olunması ilə yaddaşlarda əbədi qalacaq.

Fikrət Həsən oğlu Rzayev 28 fevral 2013-cü il tarixində qəflətən vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Fikrət müəllim neft və qaz mədənlərinin maşın və avadanlığı üzrə ali təhsilli ən yüksək səviyyəli mütəxəssis olmaqla bərabər, novator dilçi-tədqiqatçı kimi də çox ciddi araşdırmalar aparmışdır. Onun Azərbaycan dilində (eyni zamanda alman və rus dilləriylə müqayisəli şəkildə) fonemlərin – sait və samit səslərin – məna əmələgətirmə xüsusiyyətlərini açması bu sahənin mütəxəssislərində özünəməxsus rəğbət yaratmışdır.

Fikrət Rzayev yorulmadan Azərbaycan dilçiliyinin zənginliyini, ilkdən ilkinliyini çatdırmaq üçün çalışırdı. Onun üstündə işlədiyi son araşdırmalar da xüsusi təmkin, fenomenal bacarıq və sonsuz çalışqanlıq tələb edirdi. Belə ki, Sözün həqiqi mənasında son nəfəsinə qədər kompüter arxasında bu amala xidmət edən araşdırmalar üzərində işləyən Fikrət Rzayevin növbəti tədqiqatı milli kimliyimizi, dəyərlərimizi nişan verən və bu yaxınlarda işıq üzü görəcək “Adlarımızı qoruyaq” əsəriydi…

## İstinadlar
Azərbaycan etirazları (2003)

**2003-cü il Azərbaycan etirazları** — 2003-cü il Azərbaycan Respublikası prezidenti seçkiləri ərəfəsində baş tutan etiraz aksiyaları.

Seçkidən əvvəl ən genişmiqyaslı etiraz aksiyası icazəli şəkildə Bizim Azərbaycan bloku tərəfindən 12 oktyabr 2003-cü ildə Bakı şəhəri, Yasamal rayonu ərazisindəki Qələbə meydanında baş tutmuşdur.

Seçkidən, seçkilərin nəticələri açıqlandıqdan sonra 16 oktyabr 2003-cü ildə yenə Bizim Azərbaycan blokunun dəstəkçiləri başda olmaqla müxalif seçicilər tərəfindən Bakıda Azadlıq meydanında və Müsavat Partiyasının baş qərargahının qarşısında prezident seçkilərinin nəticələrinə etiraz aksiyaları keçirilmişdir. Polis hadisələrə sərt müdaxilə etmiş, 100-dən çox fəal həbs edilmiş və nəticədə 1-i uşaq 2 nəfər ölmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Tofiq Babayev

## Şəxslər

* Tofiq Behbud oğlu Babayev (1949–2012) — Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik nazirinin müavini (2000–2005), general-mayor.
* Tofiq Əli İkram oğlu Babayev (1946) — alim, texnika üzrə fəlsəfə doktoru.
* Tofiq Babayev — bəstəkar

## Həmçinin bax
* Tofiq
* Babayev
Tofiq Babayev (general-mayor)

**Tofiq Behbud oğlu Babayev** () — Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik nazirinin sabiq müavini, general-mayor.

## Həyatı
Tofiq Babayev 1949-cu il iyunun 9-da Ağdam rayonunda anadan olmuşdur. 1956–1966-cı illərdə Ağdam şəhəri 1 saylı orta məktəbdə oxumuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Fizika fakültəsini bitirmişdir. 

## Fəaliyyəti
1972–1974-cü illərdə leytenant hərbi rütbəsində Naxçıvan və Dağlıq Qarabağda yerləşən hərbi hissələrdə xidmət keçmişdir. 

1974–1976-cı illər ərzində Ağdam şəhər 50 saylı tam orta texniki peşə məktəbində fizika müəllimi, 1976–1979-cu illərdə isə Ağdam rayon Komsomol Komitəsində II katib və rayon Partiya Komitəsində təlimatçı vəzifələrində çalışmışdır.

1979-cu ildə Azərbaycan Təhlükəsizlik orqanlarına qəbul olunub. Dağlıq Qarabağda baş əməliyyat müvəkkili, Ağdam, Quba, Yevlax, Gəncə şəhər şöbələrinin və Qarabağ üzrə idarənin rəisi vəzifəsində çalışıb.

2 iyun 2000-ci il tarixli 434 nömrəli Prezident Sərəncamı ilə  "*Tofiq Behbud oğlu Babayev Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik nazirinin müavini — Əks-kəşfiyyat İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib*", 25 mart 2005-ci il tarixli 706 nömrəli Sərəncamla isə həmin vəzifədən öz xahişi ilə azad edilib.

15 aprel 2002-ci il tarixli 685 nömrəli "İxrac neft və qaz boru kəmərlərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi haqqında" Prezident Fərmanı ilə ixrac neft və qaz boru kəmərlərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə Komissiyanın tərkibinə üzv təyin edilib və 19 aprel 2005-ci il tarixli 225 nömrəli Prezident Sərəncamı ilə həmin Komissiyanın tərkibindən çıxarılıb.

17 sentyabr 2004-cü il tarixli 394 nömrəli "Azərbaycan Respublikasının milli təhlükəsizlik siyasəti sahəsində İşçi Qrupunun yaradılması haqqında" Prezident Sərəncamı ilə yaradılmış İşçi Qrupuna təyin edilib və 19 aprel 2005-ci il tarixli 225 nömrəli Prezident Sərəncamı ilə həmin İşçi Qrupunun tərkibindən çıxarılıb.

## Mükafatları
"Hərbi xidmətlərə görə", "Vətən uğrunda" medalları və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Fəxri Fərmanına" layiq gorülüb. 

Qarabağ üzrə idarənin rəisi olarkən (Ağdam-1992) Xocalı soyqırımına etiraz əlaməti olaraq polkovnik rütbəsindən imtina etmişdir.

## Ölümü
General 9 sentyabr 2012-ci ildə müalicə üçün getdiyi İstanbulda hospitalların birində vəfat etmişdir..

## İstinadlar
Andriya

**Andriya** () — İtaliyanın cənubunda şəhər. Apuliya vilayətinin Bari əyalətindədir. Mənbələrdə adı ilk dəfə 915-ci ildə çəkilmişdir. 1041-ci ildə Andriya normanlar tərəfindən işğal edildikdən sonra "Andre" adlı qala-şəhərə çevrilmiş, 13-cü əsrdə Müqəddəs Roma imperiyasının imperatoru Fridrix II Ştaufenin iqamətgahı olmuşdur. Şəhərdə 10–17-ci əsrlərə aid çox sayda memarlıq abidələri qorunub saxlanılmışdır. Şəhər 1799-ci ildə Fransa ordusunun dağıdıcı hücumlarına məruz qalmışdır. Yüngül və yeyinti sənayesi müəssisələri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* Andria web portalı
* [Andrianın xəritəsi](http://maps.google.com/maps?q=Andria+(Puglia),+Italy&sa=X&oi=map&ct=title) (Google Maps)
Don Kixot (obraz)

**Don Kixot** (isp. *Don Quijote*, *Don Quixote*) — ispan yazıçısı Migel de Servantesin yazdığı "Ağıllı zadəgan Don Kixot" (*El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha*) romanının baş qəhrəmanı. 

Servantesin bu romanı demək olar ki, bütün Avropa dillərinə tərcümə olunmuşdur və dünya ədəbiyyatında ən populyar kitablardan sayılır. Don Kixot surəti isə insan təbiətinin tipik göstəricisi kimi götürülürək psixoloji kateqoriya kimi başa düşülür. 

Fəlsəfədə "donkixotluq" kimi anlayış yaranmış və bununla bağlı çoxlu sayda kitablar yazılmışdır. Romanın birinci hissəsi 1605, ikinci hissəsi isə 1615-ci ildə çap olunmuşdur. Hər iki hissə ispan dilində yazılmışdır. Servantesin bir çox həmkarları və davamçıları Don Kixotun səyahətini təsvir edən, onun romanına oxşayan əsərlər yaratmağa çalışmışlar. Sonrakı əsrlərdə yazıçılar bu mövzuya yenidən dönərək Don Kixot mövzusunu yeni aspektdən təsvir etmişlər. Don Kixot obrazı incəsənətin müxtəlif sahələrində təcəssüm etdirilib. Servantesin qəhrəmanı bədii filmlərdə, heykəltəraşlıq nümunələrində, rəsmlərdə və musiqi əsərlərində öz əksini tapıb. 

Azərbaycanın dahi bəstəkarı Qara Qarayev 1960-cı ildə "Don Kixot" simfonik qravürünü bəstələyib.

## Xarici keçidlər
* *[[Migel de Servantes|Migel Servantes de Saavedra]]*. '''Lamançlı Don Kixot''' /Tərcümə edəni və ön sözün müəllifi: Pənah Xəlilov.- B.:Öndər, 2004.
* Roman ispan dilində 
* Roman ingilis dilində
Dünya dastanlarının siyahısı

**Epos (Dastan)** hər hansı bir xalqın tarixi hadisələrə yanaşmasını yansıdan qəhrəman-əfsanəvi folklor əsərdir. Bir çox eposlar (dastanlar) şeir formasındadırlar.

## Həmçinin bax
* Dastan
* Azərbaycan ədəbiyyatı
* Azərbaycan dastanları
Elyar Muradov

**Elyar Həbib oğlu Muradov** () — Əməkdar mühəndis, "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin baş mühəndisi.

## Həyatı
Elyar Muradov 14 iyun 1963-cü ildə Cəbrayıl rayonun Qumlaq  kəndində doğulub. 1980-ci ildə Cəbrayıl rayonunun orta internat məktəbini bitirmişdir. 1985-ci ildə Xarkov Dəmir Yol Mühəndisləri İnstitutunun "Vaqonqayırma və vaqon təsərrüfatı" ixtisasını tamamlayıb. Daha sonra təyinatla Bakı vaqon deposuna göndərilib və epoda vaqon müayinəçisi kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. Elyar Muradov 1988-ci ildən 1989-cu ilədək deponun texniki istehsalat şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. O, depoda 1989-cu ilədən 1991-ci ilədək baş texnoloq, 1991-ci ilədən 1996-cı ilədək isə baş mühəndis vəzifəsində çalışıb. Elyar Muradov 1996-cı ilədən 2004-cü ilədək Bakı vaqon deposunun rəisi vəzifəsində işləyib. O, 2004-2023-cü illərdə "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-də Sərnişin daşımaları departamentinin, ardınca isə Hərəkət vasitələrinin təmiri departamentinin rəisi vəzifəsində çalışıb. 17 noyabr 2025-ci il tarixində ADY-nin sədri Rövşən Rüstəmovun əmri ilə Elyar Muradov "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin baş mühəndisi təyin olunub.

## Mükafatları
2012-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə "Əməkdar mühəndis" adını alıb.
Azərbaycan dəmir yolu nəqliyyatı işçilərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Elyar Muradov “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunub.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndislərinin siyahısı

## Həmçinin bax
Robin Vorren

**Robin Uorren** (; ) — Avstraliya alimi, 2005-ci ildə həmyerlisi Berri Marşalla birgə Helicobacter pylori bakteriyasının mədə və onikibarmaq bağırsaq xora xəstəliyində rolunun aşkarlanmasına görə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
: 1961 — Adelaida Universitetini bakalavr dərəcəsiylə bitirir
: 1961 — Kraliça Elizabet adına xəstəxanada həkim
: 1962 — Adelaidanın Tibbi və Baytar Elmləri İnstitutunda hematologiya və kliniki Patologiya üzrə həkim,
: 1964–66 — Melburn Kral Hospitalında kliniki patoloq
: 1966–68 — Melburn Kral Hospitalında patoloq
: 1967 — Australasiyanın Patoloqların Kral Kollecinin təqaüdü
: 1968–99 — Pert Kral Hospitalında patholoq

## Ödülləri
: 1994 — Uorren Alpert Ödülü (Berri Marşalla birgə)
: 1995 — Australiya Tibbi Assosiasiyasının Tibbi Ödülü (Berri Marşalla birgə)
: 1995 — Australasiyanın Patoloqların Kral Kollecinin Seçkinlər Ödülü
: 1996 — İlk Qərb Sakit Okean Helikobacter Kongressinin Açılış Ödülü
: 1996 — Hiroşima Universitetinin medalı
: 1996 — Adelaida Universitetinin Seçkin Məzun Ödülü
: 1997 — Paul Erlix Ödülü (Berri Marşalla birgə)
: 1997 — Qərbi Australiya Universitetinin *ödülü*
: 1998 — Hovard Flori Yüzilliyin Medalı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
* Robin Uorrenin Nobel Mühazirəsi (ingiliscə)
Hanno Koffler

**Hanno Koffler** (; doğ. 1980) — Almaniyalı kino aktyor və musiqiçi.
## Bioqrafiya
Hanno Koffler 1980-ci ildə Berlin şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə qardaşı Maks Kofflerlə birgə «Kerosin» adlı musiqi qrupunu yaratmışdı.

## Filmoqrafiya
* 2000: Mein lieber Herr Gesangsverein (Kurzfilm)
* 2000: Family (Kurzfilm)
* 2002: REC – Kassettenjungs/Kassettenmädchen
* 2002: Die Dickköpfe (TV)
* 2003: Ganz und gar 
* 2003: Anatomiya 2
* 2004: Yay tufanı
* 2004: Einsatz in Hamburg – Bei Liebe Mord (TV)
* 2004: Halle şəhərinin kometləri
* 2004: Charlotte und ihre Männer (TV)
* 2005: Rabenbrüder
* 2008: Qırmızı Baron
* 2008: Krabat
* 2008: Qəhrəmanlar, xoş gəlmişsininz
* 2009: Kömək altında
* 2009: Tatort – (TV)
* 2009: Divarın arxasında (TV)
* 2009: Countdown – die Jagd beginnt (TV)
* 2010: Sərhəd (TV)
* 2010: Heç kim itmir (TV)
* 2011: Kim, əgər biz deyiliksə
* 2012: Xarici tapşırıq (TV)
* 2013: Sərbəst eniş
* 2013: Lotta & die frohe Zukunft (TV)

## Mükafatlar

## Web links
*
* Hanno Koffler bei der Agentur Inka Stelljes
* ''Der Willensstarke'', 3sat Kulturzeit vom 26. Januar 2010

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adobe Dreamweaver

**Dreamweaver** (*[drimvi'ver]*) — Adobe şirkəti tərəfindən istehsal edilən HTML-WYSIWYG redaktoru.
Proqram, 8-ci versiyasına qədər (2005-ci il) Macromedia şirkəti tərəfindən istehsal olunurdu. Növbəti versiyalar, Dreamweaver CS3-dən (2007-ci ildən) başlayaraq, Adobe şirkəti tərəfindən istehsal olunur. Zəngin alətlər dəsti, hər cür əlavələrin quraşdırılması, rahat interfeys və başqa xüsusiyyətlərinə görə Dreamweaver dünyanın ən məşhur HTML-redaktorlarından biridir.

## Versiyalar
Proqramın məşhurluğu 2002-ci ildə Macromedia şirkəti tərəfindən buraxılmış MX versiyasından başlayaraq artdı. Əvvəlki 1 — 4  versiyaları 5 şirkət tərəfindən istehsal olunun. Proqramın 7-ci versiyası Dreamweaver MX 2004 adlandırıldı. 2005-ci ildə Macromedia Dreamweaver 8 istehsal olundu. 20 aprel 2007-ci ildə artıq Adobe şirkəti Dreamweaver CS3 adlı daha yeni versiyanı istehsal etdi.

Dreamweaver CC versiyası cari ilin sonuncu versiyasıdır.

## Sintaksis
5 versiyasından başlayaraq, Dreamweaver növbəti dillər üçün sintaksisi dəstəkləyir:
* ActionScript
* Active Server Pages (ASP).
* ASP.NET (no longer supported as of version CS4)
* C #
* Cascading Style Sheets (CSS)
* ColdFusion
* EDML
* Extensible HyperText Markup Language (XHTML)
* Extensible Markup Language (XML)
* Extensible Stylesheet Language Transformations (XSLT)
* HyperText Markup Language (HTML)
* Java
* JavaScript
* JavaServer Pages (JSP) (no longer supported as of version CS4)
* PHP: Hypertext Preprocessor (PHP)
* Visual Basic (VB)
* Visual Basic Script Edition (VBScript)
* Wireless Markup Language (WML)

İstifadəçilər üçün həmçinin sintaksisin birinci planına onların şəxsi dil funksiyalarını əlavə etmək mümkündür. Bundan başqa, kod tamamlanması (kodun avto tamamlanması) bu dillərdən çoxunda mümkündür.

## Tarix

## Aktual informasiya
Əsas texniki direktor olan Adobe Kevin Linç 19 may 2013 tarixində keçirilən Google I/O konfransında  Dreamweaver CS5 redaktorunda HTML5 standartının əlavəsini nümayiş etdirdi, TechCrunch istinadən əsas texniki direktor çıxışında: "HTML5  — "internet-video"-nun inkişafı üçün böyük irəliləyişdir"   — demişdir. Kevin Linç onu da qeyd etdi ki, Adobe Dreamweaver CS5 üçün HTML5 və CSS3 əlavəsi xüsusi yenilənmə paketi ilə hazırlanmışdır.

Adobe nümayəndəsi bildirdiyi kimi, Dreamweaver-də paketin quraşdırılmasından sonra HTML5 teqləri üzrə kömək konteksləri olacaq.

Bundan başqa, Adobe şirkətinin istehsalçıları video və audio əlavəsini yaxşılaşdırmış, WebKit mühərrikini yeniləmişdir.

## Qiymət
2012-ci il fevral ayına görə, proqramın tam versiyasının dəyərini (Tam ödəniş  — $399.00) ödəmək, yeniləmək ($119.00), abunə (aylıq  — $29.00, illik — hər ay $19.00) ödənişləri mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İstehsalçı şirkətin rəsmi səhifəsində Dreamweaver səhifəsi.
Ariya (musiqi qrupu)

**"Ariya"** — () SSRİ dövründə 1985-ci ildə yaradılmış Rusiyalı heavy metal qrupu, Ariya qrupu Rusiyanın dünyaca ən məşhur metal musiqi qruplarındna biridir. Qrupun üslubu hər zaman Britaniyalı metal qrupların üslublarına bənzədilib.

## Yaranışı
Ariya qrupu (gitarist) Vladimir Xolstinin və (barabançı) Alik Qranovskiy tərəfindən yaradılıb. Hər ikisi də keçmiş Alfa qrupunun üzvləri idi. Geriyə vokal üçün üzv qalmışdı, bu yeri doldurmaq üçün Valeri Kipelov daxil olaraq Ariya, qrup olaraq formalaşdı. Ariya qrupun əsas yaradıcısı Xolstinin qrupun adını bu sözlərlə demişdir:
Qrupun adının heç bir mənası yoxdur, sadəcə olaraq qrupun adını bu adda qoydum ki, bizim əlfbamız kirilcədir. Bəlkə biz məşhur olacağıq deyə düşündüm və qrupun adını bu cür sadə adı seçdim. Latın əlifbası ilədə yazılanda çətinlik çəkilməsin. Hər bir musiqiçinin bir arzusu var, buda mənim arzum idi. 

Xolstinin daha əvvəl musiqi bəstələri etdiyi üçün qrup 1985-ci ildə ilk debüt albomları "Мания величия" adlı albomlarını buraxdı. Bu albom uğurlu olaraq qrupa konsertlərdə çıxış etməyə şans yaratdı. Çünki albomun musiqiləri Iron Maiden və Black Sabbath tipli dəbdə musiqilər idi.

İkinci gitaraçı konsert fəaliyyəti üçün Andrey Bolşakov (keçmiş Ziqzaq, keçmiş Kokteyl) qrupundan dəvət olunub, . Bundan başqa, ikinci barabançı olaraqda İqor Molçanov (keçmiş Alfa) qrupundan dəvət edilib. İlk konsert 5 fevral 1986-cı ildə "CDK МАИ" də keçirildi. Elə həmin ildə qrup, artıq festivallarda iştirak edərək: May ayında və iyunun 7–8-də "Rok-panorame-86" və "Lituanike-86" mükafatlarını qazanmışdır.

Qrupun əsas vokalisti Valeri Kipelov qrupda yaşadığı müəyyən problemlərdən ötrü qrupdan ayrılaraq 2002-ci ildə özünün Kipelov qrupunu quraraq fəaliyyətinə orda davam etmişdir. Valerinin yerinə 2002-ci ilin noyabr ayından Artur Berkut Ariya qrupun vokalçısı olub. Onun iştirakı ilə ilk "Крещение огнём" и "Армагеддон" adlı albomlar yazılıb.

## Qrup üzvləri
**Hazırkı üzvlər**
* Mixail Jitnyakov — vokal (2011–indiyədək)
* Vladimir Xolstinin — gitara (1985–indiyədək)
* Sergey Popov — gitara (2002–indiyədək)
* Vitali Dubinin — bas gitara, klaviş, gitara, bek-vokal, vokal (1987–indiyədək)
* Maksim Udalov — zərb alətləri(1987–1988, , 2002-indiyədək)

**Keçmiş üzvlər**
* Andrey Bolşakov — gitara (1985–1987)
* Alik Qranovski — bas-gitara (1985–1987)
* Aleksandr Lvov — zərb alətləri(1985)
* Kirill Pokrovski — klaviş (1985–1987) 
* İqor Molçanov — zərb (1985–1987)
* Sergey Mavrin — gitara (1987–1995)
* Valeri Kipelov — vokal (1985–2002)
* Aleksandr Manyakin — zərb alətləri(1988–2002)
* Sergey Terentev — gitara (1995–2002)
* Artur Berkut — vokal (2002–2011)

**İllərə görə qrup heyəti**

## Diskoqrafiya

### Studio albomlar
* Мания величия (1985)
* С кем ты? (1986)
* Герой асфальта (1987)
* Игра с огнём (1989)
* Кровь за кровь (1991)
* Ночь короче дня (1995)
* Генератор зла (1998)
* Химера (2001)
* Крещение огнём (2003)
* Армагеддон (2006)
* Феникс (2011)
* Через Все Времена (2014)
* Проклятье морей (2018)
Latın kvadratı

**Latın kvadratı** *(n düzülüşlü)* — *L=(l<sub>ij</sub>)* və *n × n* ölçülü cədvəlin ixtiyari *n* elementləri ilə doldurulmuş elə bir *M* cədvəlinə deyilir ki, buradakı hər sətir və sütunlardakı elementlər yalnız bir dəfə istifadə olunsun. 3  sıralı latın kvadratının nümunəsi:


\begin{bmatrix}
A & B & C \\
C & A & B \\
B & C & A \\
\end{bmatrix}


Hal-hazırda *M*-ə bir çox həqiqi ədədlər { 1,2,…, *n*} və ya çoxluq { 0,1,…, *n*-1} daxil etmək mümkündür. Ancaq Leonard Eyler latın əlifbasının hərflərindən istifadə etdiyinə görə bu əməliyyatı Latın kvadratı adlandırmışdı

Latın kvadratları istənilən *n* üçün mövcuddur. Sadəcə Kelis cədvəlinin cəm qrupunun halqasını istifadə etmək kifayətdir Zn: *l<sub>ij</sub>= (i+j-1) mod n*.

## Latın kvadratlarının tədqiqat tarixi

İlk dəfə latın kvadratları (4 sıralı) Misirdə Əhməd əl-Buni tərəfindən təxminən 1200-cü ildə yazılmış "Şəms əl Maarif" kitabında dərc edilmişdi.

İki ortoqonal latın kvadratı ilk dəfə 1725-ci ildə J.Ozanam tərəfindən qeyd edilmişdir.
## Mənbə
Dardanel

**Dardanel boğazı** (, ) və ya **Çanaqqala boğazı** ( eyni adlı şəhərin şərəfinə) — Asiyanı Avropadan ayıran boğazlardan biridir; Egey və Mərmərə dənizləri arasında yerləşir. Qara dənizi Dünya okeanına bağladığına görə beynəlxalq əhəmiyyətə malikdir. Həmçinin dünyanın ən dar boğazıdır.

**Hellespontos** (, ) boğazın qədim adlarından biridir.
DataMatrix

**DataMatrix** — ağ-qara elementlər və ya bir neçə müxtəlif parlaqlıq dərəcəli elementlərindən təşkil olunan ikiölçülü matris ştrixkod. Adətən kvadrat və ya düzbucaqlı (dördbucaqlı) formaya malikdir. Matris ştrixkodu mətnin kodlaşdırılması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Sənayedə və ticarətdə bir neçə baytdan 2 kilobayta qədər olan məlumatları kodlaşdıran bit matrislərindən istifadə edilir. İstəkdən asılı olaraq matrisi printerdə yüzlərlə kilobayt həcmlə çap etmək və sonra onları fotoaparatların köməyi ilə kifayət qədər yüksək dəqiqliklə oxumaq olar. Bu matrislərin tərkibində milyonlarla piksel var. Perfokartlar matrislər şəklində ştrixkod nümunəsidir.

## DataMatrix

Bit matrislərdən olan, "Data Matrix", RVSI/Acuity CiMatrix (hal-hazırda Siemens AG konsernin bir hissəsi) şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır. Kod elektronika, avtomobil istehsalı, yeyinti sənayeləri, aviakosmik və müdafiə sənayesi, energetika maşınqayırması kimi sahələrdə istifadə olunur

Həmçinin bu kodlar reklam və əyləncə sferalarında da tətbiq edilir. DataMatrix-in köməyi ilə həm mətn kimi kodlaşdırma, həm də bu kodlaşmanın başqa tipləri — veb-istinadlar, elektron poçt ünvanları, telefon nömrələri və SMS kimi mətn yönümlü məlumatlar kodlaşdırıla bilər.

## Standartlar
Hal hazırda DataMatrix ISO standartları ilə təsvir edilir, ISO/IEC16022 — International Symbology Specification, Data Matrix bir çox sahələrdə istifadə edilə bilər, bu o deməkdir ki, format istifadəsi azaddır və hər hansı lisenziya tələb olunmur.

* ISO/IEC 15418:1999 — Symbol Data Format Semantics
* ISO/IEC 15434:1999 — Symbol Data Format Syntax
* ISO/IEC 15415–2-D Print Quality Standard

Lakin kodlaşdırma prosesi ödənişlidir. Sənədləşməni elektron formada PDF formatında və ya kağız formasında ISO təşkilatının saytından (iso.org) əldə etmək olar.

## Həmçinin bax
* QR kodu
* Barkod

## İstinadlar
Conni İnqliş (film, 2003)

**Conni İnqliş** () — 2003-cü ildə Britaniyada çəkilmiş komediya filmi. Baş rolda məşhur ingilis aktyor Rouen Atkinson çəkilmişdir. Filmin rejissoru Piter Houitdir. Film bütün dünyada 160 milyon ABŞ dolları gəlir əldə etdi

## Məzmun
Film başlığı Conni İnqlişin (Rouen Atkinson) yuxusuyla açılır. O yuxusunda özünü Agent 1 kimi görür. Yuxusunda binaya daxil olduqca itləri, gözətçiləri ram edir, otağa daxil olduqdan sonra bir qadın tərəfindən təhdid olunur və daha sonra onunla öpüşməyə başlayır. Elə bu anda İnqlişin köməkçisi olan Anquş Bou (Ben Miller) onu yuxudan oyadır. Yuxudan oyanan kimi, əsl Agent 1 (Qreq Uays) sənədlərini götürmək üçün gəlir, İnqliş isə şəxsən sualtı lyukların kodunu yoxladığını bildirir və sənədləri ona verir. Daha sonra bilinir ki, Agent 1 lyukları açmaq istərkən uğursuzluqla üzləşib vəfat etmişdir. Onun dəfni zamanı isə İngiltərənin digər agentləri partlayış nəticəsində öldürülür. Həmin partlayışı törədənlər isə sürətlə hadisə yerindən uzaqlaşırlar.

Agent 1 və digər agentlər öldükdən sonra Britaniya tacının işləri İnqlişə həvalə olunur. Onun köməkçisi isə Bou təyin edilir. O tacın bərpasından sonrakı açılışında sirli bir qadınla Lorna Kempbellə (Natali İmbrulya) tanış olur. Ziyafət zamanı birdən elektrik enerjisi kəsildi, İnqliş faktı ört-basdır etmək məqsədilə yan otağa keçir və guya bir cinayətkar ilə döyüşür. Halbuki otaqda heç cinayətkar yox idi. Səhəri gün İnqliş yenidən London qalasına gəlir və ehtiyatsızlıqdan o və Bou yeraltı tunelə düşürlər. Amma bir qədər getdikdən sonra görürlərki, tunelin sonunda pilləkən var. Pilləkənlə qalxırlar və görürlərki bu gizli yolla Britaniya tacını oğurlamaq istəyirlər. İnqliş və Boa onları saxlaya bilmirlər. İnqliş qəbirtsanlığa gəlir və elə bilirki tabutun içində tac var. O kahini və ətrafdakı adamları günahlandırır. Amma sonra Boa gələrək İnqlişin sığınacaqdan qaçan məhbus olduğunu bildirərək onu xilas edir.

Bütün bunlardan sonra İnqliş I Uilyamın nəslindən olan Paskal Eduard Savaşdan (Con Malkoviç) şübhələnməyə başlayır. O bu şübhəsi haqda MI-7-nin rəhbəri olan Peqasa (Tim Piqot-Smit) məlumat verir. Lakin Peqas bütün bunları absurd adlandırır və rədd edir. Daha sonra avtoparkda Boa ilə plan qurarkən qəflətən Savaşın adamı onlara hücum edir. İnqliş isə səhvən Boanı həmin adam bilir və yerə yıxır. Boa ilə İnqlişin planı Savaşın binasına hücüm etmək idi. Boa planı İnqlişə başa salır və onlara planı icra etmək üçün paraşütlə tullanırlar. İnqliş səhvən şəhər xəstəxanasına daxil olur və həkimlərlə xəstələri qorxudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Blastomikoz

**Blastomikoz** — yaxud Şimali Amerika blastomikozu əsasən ABŞ və Kanadada rast gəlinən sistem xarakterli endemik mikozdur. Xəstəlik həmçinin Cənubi Amerikada, Afrikada və Asiyada da müşahidə edilir. Törədici – "Blastomyces dermatitidis" torpaqda yaşayan dimorf göbələkdir.

## Morfo-bioloji xüsusiyyətləri
Ətraf mühitdə və otaq temperaturunda Saburo mühitində kif şəklində inkişaf edən koloniyaları miselial formada olur. Miseliləri şaxəli və arakəsməlidir. Kürəvi, oval yaxud armudşəkilli mikrokonidilər miselilərə konididaşıyıcılar vasitəsilə birləşmişdir. Bəzən iri ölçülü xlamidosporalar əmələ gətirir. 37⁰C-də inkubasiya etdikdə, eləcə də orqanizmdə maya formasına çevrilir, bu forma qalın divarlı, iri ölçülü, çoxnüvəli və bir tumurcuqlu mayayabənzər hüceyrələrdən ibarətdir.

## Patogenez
Ağciyərlərə daxil olmuş göbələk sporaları iri ölçülü maya hüceyrələrinə çevrilərək ilkin infeksiya ocaqları formalaşdırır. Xəstəliyin ilkin mərhələlərində iltihab ocaqları qranulositlərlə infiltrasiyalaşır, sonra bu epiteloid və giqant hüceyrələrlə əvəz olunur. Qranulomalar formalaşdıqda belə, qonşu zədələnməmiş toxumalarda irinləmə və nekroz sahələri müşahidə olunur. Xəstəliyin disseminasiyalı forması ilkin ağciyər zədələnməsindən bir neçə il sonra inkişaf edə bilər. Patoloji prosesə istənilən orqan cəlb oluna bilər, lakin dəri, sümüklər, cinsi sistemin orqanları və mərkəzi sinir sistemi daha çox hallarda zədələnir .

Blastomikozun gizli dövrü bir neçə həftədən bir neçə aya qədər davam edir. Xəstəliyin ilk əlamətləri kəskin respirator xəstəliklərini xatırladır və yüksək hərarət, öskürək, mialgiya, altralgiyalar ilə müşayiət olunur. Pnevmoniya çox vaxt spontan olaraq sağalsa da, bəzən xəstəlik xroniki hala keçə bilər, bəzən isə disseminasiyalı formanın inkişafı ilə nəticələnə bilər. Disseminasiyalı formalarda dərinin zədələnməsi daha çox müşahidə edilir. Əvvəlcə düyüncüklər şəklində olan zədələnmə sahələri, sonralar ətrafları yüksəlmiş verrukoz yaralara çevrilir. Yaraların ətrafında irinli mikroabseslər müşahidə edilir. İrinli yara sahələri çapıqlaşma zonaları ilə növbələşir.

## Mikrobioloji diaqnostika
Müayinə üçün irin, likvor, bəlğəm, sidik və limfa düyünlərində punktat götürülür.

## Mikoloji üsul
Patoloji materialları Saburo mühitində 37⁰C-də 2 həftə müddətində inkubasiya etməklə törədicinin kulturasını əldə etmək mümkündür. İdentifikasiya 37⁰C temperaturda zənginləşdirilmiş mühitlərdə maya formasına transformasiya qabiliyyətinin müəyyənləşdirilməsi və ZPR vasitəsilə aparılır.

Seroloji üsul qan zərdabında törədicinin A antigeninə qarşı anticisimlərin İFA vasitəsilə aşkar edilməsinə əsaslanır. Lakin digər visseral mikozlardan fərqli olaraq blastomikoz zamanı seroloji üsul bir o qədər də informativ deyil.

## Müalicə
Blastomikozun ağır klinik formalarında amfoterisin B tətbiq edilir. İtrakonazolun 6 ay meddətində istifadəsi də effektlidir.

## Profilaktika
Spesifik profilaktik vasitələr mövcud deyil.
Qida bloku

**Qida bloku**- () kompüterin korpusunun içərisində sistem lövhəsi ilə yanaşı yerləşən xüsusi funksiyaya malik qurğu. Qida blokunun bir sıra vəzifələri var:

Ötürülən gərginliyi qəbul edərək, dəyişən cərəyanı sabit cərəyana çevirir; 
Gərginliyi sistem lövhəsinə və onun elementlərinə paylayır;
Xarici yaddaş qurğularına gərginlik ilə təmin edir;
Sərinkeş vasitəsilə sistem blokunun içərisinidəki temperatoru nizamlayır;

Qida blokunun əsas texniki xarakteristikası onun gücüdür. Gücün (görülən işin bu işin görülməsinə sərf olunan zaman müddəti) vahidi vattdır. Sistem blokunun daxilinə nə qədər çox qurğular quraşdırılarsa, (yaddaş qurğuları, yaddaş mikrosxemləri, genişləndirmə lövhələri və b.) qida bloku da daha güclü olmalıdır. Adi kompüterlər 150–200 vatt , daha güclü sistemlər isə 300 və hətta 350 vatt güc işlədir. Kompüter çalışarkən əsasən çıxan səs mənbəyi məhz qida blokunun səsidir, daha doğrusu sistem blokunun daxilində temperaturu tənzimləmək üçün qida blokunda quraşdırılmış sərinkeşdir.
TMB TV

**TMB TV** Naim Burak Elçi tərəfindən 2009-cu ilin dekabrında qurulan, türk ölkələrinin musiqilərini yayımlayan telekanaldır. 2011-ci ildə bağlansada, təkrar 15 sentyabr 2011-ci il tarixində açıldı. "TMB RU" adlı qardaş kanalı var. 2012-ci ilin yanvar ayında Bakıda nümayəndəliyi açılıb.
TMB TV Türkviziya Mahnı Müsabiqəsinin təşəbbüskarı və təsisçisidir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* TMB TV | Web
* TMB TV | Facebook
* TMB TV | Twitter
* TMB TV | YouTube
* TMB TV | Instagram
* TMB TV-nin canlı və arxivləşmiş yayımı
Otranto boğazı

**Otranto boğazı** — Adriatik dənizi ilə İon dənizlərini birləşdirən Apennin və Balkan yarımadaları arasındakı boğaz.

İtaliya və Albaniya arasında sərhəd rolunu oynayan bu beynəlxalq əhəmiyyətli boğazın uzunluğu 72 km (45 mil)-dir.
Split

**Split** — Xorvatiyada şəhər. Dalmatiyanın ən böyük və ən əhəmiyyətli şəhəridir. Splitsko-Dalmatinskaya əyalətinin mərkəzi. Əhalisi təxminən 200.000 nəfərə yaxındır. Balkan yarımadası və Adriatik dənizinin şərq sahilində kiçik bir yarımada üzərində yerləşir. Split Xorvatiyanın Zaqrebdən sonra 2-ci böyük şəhəridir.

Split Dünya YUNESKO-nun Dünya Mədəni İrsi siyahısında 3-cü əsrin sonu, 4-cü əsrin əvvəlində tikilmiş Diokletian Sarayı hesabına 1979-cu ildə girmişdir. Split şəhəri və ətrafı, tarixi tikililəri, Salona Xarabalıqları, Trogir YUNESKO şəhəri, dənizi, portu, 1700 illik Dieklotian sarayı, ticarət dükanları, kafeləri, kruiz limanı, adaları ilə Aralıq Dənizi sahilində çoxlu turistin gəldiyi bir şəhərdir.

## Tarixi
Split şəhər ərazisində Aspalatos adı ilə ilk olaraq eramızdan əvvəl VII əsrdə Yunanlar tərəfindən salınıb. Sonra müxtəlif vaxtlarda İlliriya (Alban), Yunan, Roma, Bizans, Avar, Slavyan, Monqol, Venesiya, Osmanlı, Avstriya-Macarıstan, Almaniya və sair nəzarəti altında olmuşdur. Splitin taleyi ilk Xristianları qırması ilə anılan Roma hökmdarı Diocletianın 300-cü ildə yay iqamətgahını burada tikdirməsi ilə dəyişmişdir. Ölümündən sonra da Roma imperatorları bu sarayı istifadə etməyə davam ediblər. Romalılar Split yaxınlığındakı Solana koloniyasını tərk etmək məcburiyyətində qaldıqları zaman bu koloniyada yaşayanların hamısını Splitə köçürdüblər.

## Əhali
Split Xorvatiyanın ikinci böyük şəhəridir. Mərkəz əhalisi 178.192 (165.893 Split) olub (88.37% Katolik və 95,15% Xorvat vətəndaşı) və ətraf ərazilərlə birlikdə təxminən ümumi əhali 470.000 nəfərdir.

## Coğrafiyası
Şəhər cənubda Adriatik (Aralıq Dənizi), şimalda Adriatik Alp dağları ilə əhatə olunmuşdur.

Split "Kastela Körfəzinin" şərq sahili ilə Split Boğazı arasında olan bir yarımadada qurulub. Bu yarımadanın qərb tərəfində (178 metr aralıda) "Marjan Təpəsi" yerləşir. Hündürlüyü 779 m. olan Kozjak dağı ilə hündürlüyü 1339 m olan Mosor dağı şəhəri şimaldan və şimal-şərqdən gələn hava axınlarına qarşı qoruyurlar və şəhəri materikdəki sahələrindən ayırırlar.

## İstinadlar
Tatyana Ağababayeva

**Tatyana Ağababayeva** — rəssam, batika ustası, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqlarının üzvü.

## Həyatı
Tatyana Ödtəkin qızı Ağababayeva 1953-cü ildə Qazaxıstanın Almatı şəhərində peşəkar rəssamların ailəsində (anası Ağababayeva Valentina Alekseyevna) dünyaya gəlib. 1975-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Rəssamlıq Məktəbini bitirib. 1982-ci ildə V.İ.Muxina adına Leninqrad Ali Rəssamlıq-Sənaye Məktəbini (indiki Sankt-Peterburq Dövlət Rəssamlıq-Sənaye Akademiyası) qurtarıb. 1991-ci ildən SSRİ və Azərbaycan Rəssamlar İttifaqlarının üzvüdür.

Ana tərəfdən babası Aleksey Nikolayeviç Şebaşev Qazaxıstanda çalışan hərbçilərdən idi, həvəskar rəssam idi. Ata tərəfdən babası İsgəndər Nəfisi dilmanc idi, rus dilindən Azərbaycan türkcəsinə tərcümə edərdi.
  
Atası Odtəkin Ağababayev portret, anası Valentina Ağababayeva plakat rəssamı, oğulları Nikolay və Aleksey də batik rəssamlarıdır.

## Yaradıcılığı
1976-cı ildən Ümumittifaq, Beynəlxalq və Respublika səviyyəsində təşkil olunan 10-dan çox sərginin, bir neçə beynəlxalq simpoziumun iştirakçısı, bir neçə müsabiqənin qalibidir. 1991, 2002, 2005 (iki dəfə), 2009-cu illərdə Bakıda fərdi sərgiləri baş tutub. Əsərləri Bakıdan savayı, Rusiyanın, Almaniyanın müxtəlif qalereyalarında və 20-dən çox ölkədə, şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır
.

### Əsərləri
Tatyana Ağababayeva 1982-ci ildən, Muxina adına bədii-sənaye məktəbi bitirdikdən sonra, batikayla məşğul olur. Batikanın Azərbaycanda inkişafı istiqamətində önəmli rolu olan rəssamlardan biridir. O, Azərbaycanda sənətin bu növündə yüzlərlə əsər yaratmış yeganə rəssamdır :
* Xəzərin qoruyucu mələyi
* Barama qurdu alleqoriyası
* Dəfnə - qadının dəfnə ağacına dönüşməsi haqqda bəhs edən qədim əsatir əsasında
* "Əks olunmuş dünya" triptixi - itirilmiş sənət abidələr haqqında 

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Batika

## Video
* Татьяна Агабабаева - батик
Mustafa Dənizli

**Mustafa Dənizli** () — keçmiş türkiyəli futbolçu. İranın "Traktor Sazi" klunun baş məşqçisi. Türkiyənin "Altay" və "Qalatasaray" klublarının, həmçinin Türkiyə milli futbol komandasının futbolçusu olub.

## Həyatı
Mustafa Dənizli 10 noyabr 1949-cu ildə Alaçatıda anadan olmuşdur.

## Karyerası

### Klub karyerası
Mustafa Dənizli Türkiyədə üç böyük klubun hər üçünü çempion eləmiş tək məşqçidi. Futbolçu kimi İzmirin "Altay" klubunda yetişib və 16 il bu komandanın şərəfini qoruyub. 1983-cü ildə "Qalatasaray"a transfer olunan Dənizli burada bir mövsüm keçirir. Çıxdığı 15 matçda 3 dəfə fərqlənən futbolçu zədə səbəbiylə 1984-cü ildə futbolçu karyerasına nöqtə qoyur.

#### Statistika



### Milli komanda karyerası

#### Milli komandada oyunlar

#### Milli komandada qollar

### Məşqçilik karyerası
1987-ci ildə Qalatasaraya baş məşqçi təyin olunur və ilk mövsümdəcə çempionluq qazanır. Mustafa Dənizlinin növbəti dayanacağı Almaniya 2-ci liqası olur. Azarkeşlərlə də problemlər yaşayan məşqçi 1990-cı ildə Qalatasaraya dönür. Avropada müəyyən uğurlar qazansa da, rəhbərliklə dil tapa bilmir və komandadan ayrılır. Mustafa Dənizlinin Fənərbağçaya keçidi 2000-ci ilə təsadüf edir. Mövsüm sonunda Fənərbağçanı çempion edən Dənizli bunu bacaran ilk türk məşqçi kimi tarixə düşür. 2008-ci ildə o, digər İstanbul nəhəngi Beşiktaşa keçdi. Uğursuz startdan sonra toparlanan Dənizli komandasına həm çempionluq, həm də kubok qazandıraraq qızıl dubl etdi. Bu, Beşiktaşın 6 ildən sonrakı çempionluğu idi. "Qartal" 19 il idi ki, qızıl dubl edə bilmirdi. Dənizlinin milli karyerası da çox uğurludu. O, 2000-ci ildə Türkiyə seçməsinə baş məşqçi təyin olunur. Avro 2000 seçmə mərhələsində Almaniya ilə eyni qrupda mübarizə aparan türklər ikinci oldular. Play-off yarışlarında İrlandiyanı keçən Türkiyə Avropa Çempionatına qatıldı. İtaliya, Belçika və İsveçlə eyni qrupda olan Türkiyə bu dəfə də ikinci oldu. Bu, Türkiyə millisinin o günə qədərki ən yaxşı göstəricisiydi. 2013-cü ildə Azərbaycanın Xəzər-Lənkəran klubu ilə 1.5 illik müqavilə bağlayıb.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* TFF saytında Mustafa Dənizli profili
* Mackolik.com saytında Mustafa Dənizli profili
* Eurosport saytında Mustafa Dənizli profili
* National Football Teams saytına Mustafa Dənizli profili
Tofiq Hüseynli

**Tofiq Hüseynli**, **Tofiq Hüseynov** və ya **Qara Tofiq** () — Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı (1992), sabiq Kənd təsərrüfatı naziri (1993), Müsavat Partiyasının sabiq başqan müşaviri.

## Həyatı
1952-ci ildə Tovuz rayon Qovlar qəsəbəsində anadan olub. 1977-ci ildə Politexnik İnstitunun texnologiya fakültəsini bitirib və həmin ildən Tovuz rayon İstehsalat Kombunatında Texniki-Nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. 1978–1979-cu illərdə 98 saylı Texniki Peşə Məktəbində Tədris İstehsalat işləri üzrə direktor müavini işləyib.

## Siyasi fəaliyyəti
1989-cu ildə Azərbaycan Xalq Hərəkatına qoşulmuşdur. 20 yanvar 1990-cı ildə Kommunist Partiyasının üzvlüyündən imtina etmişdir.

Tovuzda AXC şöbəsinin təşkilatçılarından və liderlərindən olmuşdur.

1991-ci ilin aprel ayından Tovuz rayon İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini işləyib.

1992-ci ilin may ayında Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunub.

4 mart 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərüfatı naziri təyin edilib.

1993-cü ilin iyun ayında Qərb bölgəsi üzrə prezidentin səlahiyyətli nümayəndəsi təyin olunub

25 mart 1994-cü ildə həbs olunmuşdur. 18 yanvar 1995-ci ildə azadlığa buraxılmışdır.

Həbsdən çıxdıqdan sonra Müsavat Partiyasına üzv olmuşdur. Müxtəlif dövrlərdə partiyanın Məclis, Divan üzvü və Başqan müşaviri vəzifələrində çalışmışdır. 15 oktyabr 2014-cü il tarixində, Müsavat Partiyası başqanlıq seçkilərinin ardından Tofiq Hüseynlinin də daxil olduğu Müsavat Partiyası Tovuz Rayon Təşkilatı tam tərkibdə partiyadan istefa vermişdir.

İsveçrədə yaşayır. Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://qaynarinfo.az/az/qara-tofiqin-saliina-150-qram-sz/
* Məşhur Qara Tofiq (Huseynli Tofiq) Rusiyada yaşayan məşhurlarımıza səsləndi
Ögey ata (film)

**Ögey ata** – Azərbaycan filmi.

## Məzmun
Filmin qəhrəmanı Kəramətin bir çoxlarından fərqi ondadır ki, həyatın enişli-yoxuşlu yollarında ozünü sanki İpək yolunda kimi hiss edir. Öz diliylə desək, "çox böyük hörmətə sahibdir".

Düzdür, borcu hörmətindən daha çoxdur, amma onun xeyli borcu var. Hər zaman "halallıqla" dolanmaq istəsə belə, sonda "haqsızlıqla" qarşılaşır. Əgər Kəramət Kəramətdirsə bu belə davam edə bilməz! Bir anda hər şeyi öz xeyrinə dəyişmək arzusu ilə qəti qərar verir və hər şey bundan başlayır.

## Film haqqında
Martın 14-də "Park Cinema"-da "Ögey ata" filmi jurnalistlərə təqdim olunub. "Planet Parni iz Baku" studiyasının çəkdiyi bu ekran əsərinin ssenarisi və baş rolu aktyor Fərda Xudaverdiyevə məxsusdur.

Prodüser Tahir İmanov bildirdi ki, kollektiv bir hissə ilə kifayətlənməyərək silsilə halında bir neçə bu tipli film çəkəcək.

Filmin çəkilişləri üçün tələb olunan vəsaitin bir qismini kredit götürərək ödədiyini söyləyən Tahir İmanov sərf olunan məbləğin artıqlaması ilə geri dönəcəyinə əmin olduğunu vurğulayıb.

Qara komedia janrında olan bu filmdə bir çox sətiraltı mesajlar var və filmi ikinci dəfə izlədikdən sonra nəzərə çarpır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Toy (film, 2005)
* İnterpapa (film, 2006)
* Niyə? (film, 2010)

## Xarici keçidlər
* kinofilm.az saytında Ögey ata 
* 
* Fərda "ögey ata" oldu
* Fərda Xudaverdiyev " Ögey ata" oldu
* OGEY ATA FİLMİ
Valeri Amos

**Valerie Amos, Baroness Amos** () — BMT-nin Humanitar işlər və fövqəladə hallar üzrə baş katibi vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar