open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heydərabad (Culfa)

**Heydərabad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə nə qədər əhalinin yaşaması barədə məlumat yoxdur.

## İstinadlar
Varan

**** () —  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Yarımcinsləri
* *Varanus*
* *Odatria*
* *Soterosaurus*
* *Philippinosaurus*
* *Papusaurus*
* *Euprepiosaurus*
* *Empagusia*
* *Polydaedalus*
* *Psammosaurus*
## Xarici keçidlər
* В. Р. Алифанов. Ящерицы в эпоху динозавров.
* Fry, Brian G., et al. (2006). Early evolution of the venom system in lizards and snakes.
* Fossil Monitor Lizards 

## Mənbə
Rəngarəng varan

**** () — varanlar cinsinə aid heyvan növü. Avstraliyada *lace goanna* kimi də tanınır.

## Yayılması
Rəngarəng varanlara Avstraliyanın şərqi və cənub-şərq düzənliklərində yaşayırlar. Qidalanmaq üçün böyük məsafə qət edərək (gün ərzində 3&nbsp;km-ə qədər)
dəniz sahillərində, qayalıqlar və onlara bitişik düzən yerlərdə, meşələrdə tez-tez rast gəlinir.

## Xarici görünüşü
Bədənin yuxarı hissəsi çoxlu ağ, sarı, yaxud krem rəngində olan ləkələr olan qara, göy-qara rəngdə olur. Quyruğu nazik, uzun olub baş və bədənin uzunluğundan təqribən 1,5 dəfə böyükdür.

## Çoxalması
Cütləşmə adətən isti aylarda olur. Eyni dişı fərdlə cütləşmək istəyində olan erkək fərdlər arasında döyüş baş verir. Dişilər adətən termit yuvalarının üst hissəsinə bir dəfəyə 2-12 ədəd yumurta qoyur. Balaların yumurtadan çıxması 6 ay sürür..

## Zəhərliliyi
Avstraliya tədqiqatçılarının fikrinə görə rəngarəng varanın tüpürcəyində zəif zəhər var.. Ancaq bu, qurbanının öldürülməsində o dərəcədə də mühüm rol oynamayır.

## İstinadlar
Bizans təqvimi

**Bizans təqvimi** — Bizans imperatoru II. Basileios tərəfindən qəbul olunub, 988-ci ildən 1453-cü il Bizans İmperiyasının sonuna kimi tətbiq olunub. Bu təqvimə görə dünya e.ə. 5509-cu il 1 sentyabrda yaranıb. Ona görə təqvim 1 sentyabrdan başlayır.

## İstinadlar
Birlik Kuboku 2013

**Birlik Kuboku 2013** — XXI Birlik Kuboku; 2013-cü ilin 18–27 yanvar tarixlərində Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində keçirilmişdir. Finalda Ukrayna U-21-ni 4:2 hesabı ilə məğlub edən Rusiya U-21-i turnirin qalibi olmuşdur.

## İstinadlar
Birlik Kuboku 2014

**Birlik Kuboku 2014** — XXII Birlik Kuboku; 2014-cü ilin 24 yanvar — 2 fevral tarixlərində Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində keçirilmişdir. Finalda Rusiya U-21-ni 4:0 hesabı ilə məğlub edən Ukrayna U-21-i turnirin qalibi olmuşdur.

## İstinadlar
Birlik Kuboku 2015

**Birlik Kuboku 2015** — XXIII Birlik Kuboku; 2015-ci ilin 16–25 yanvar tarixlərində Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində keçirilmişdir. Finalda Finlandiya U-21-ni 2:1 hesabı ilə məğlub edən CAR U-20-si turnirin qalibi olmuşdur.

## İstinadlar
Kirpi balası və alma

## Məzmun
Bizi əhatə edən canlı təbiətə diqqət və qayğı göstərmək hər birimizin müqəddəs borcudur. Bu fikir filmin əsasını təşkil edir. Və burada dostluğun böyük gücündən söhbət gedir.

## Film haqqında
Film mətnsizdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Nəriman Süleymanov
:**Rejissor:** Hafiz Əkbərov
:**Quruluşçu rəssam:** Elçin Axundov
:**Operator:** Antonina Korotnitskaya
:**Bəstəkar:** Ramiz Mirişli
:**Səs operatoru:** Kamal Seyidov
:**Multiplikasiya rəssamı:** Gülşən Quliyeva, Yuri Meşşeryakov, Vaqif Məmmədov, Rauf Dadaşov, Vahid Talıbov
:**Rejissor assistenti:** Sima Qurbanova
:**Operator assistenti:** Ramiz Ağayev
:**Montaj edən:** Esmira İsmayılova
:**Redaktor:** Ədhəm Qulubəyov
:**Filmin direktoru:** Aydın Abdullayev

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 258-263.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Qarabulaq (Culfa)

**Qarabulaq** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 467 nəfər yaşayır (125 ailə).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İssay Şur

**İssay Şur** () — həyatının çox hissəsini Almaniyada keçirmiş riyaziyyatçı. Belarusiyanın Mogilyov şəhərində doğulub. Təhsilini Berlində alıb.  Nəzəri fizika sahəsi ilə yaxından maraqlanıb. Riyaziyyatda "Ədədlər nəzəriyyəsi" isə onun əsas çalışdığı sahələrdəndir. Adına məşhur Şur lemması vardır.
 
Şur 1941-ci il, 10 yanvar tarixində Tel-Əviv şəhərində vəfat etmişdir, burada, Trumpeldor qəbirstanlığında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Lusi Cons

**Lusi Betan Cons** (;  20 mart 1991, Kardiff, Uels, Böyük Britaniya) və ya sadəcə **Lusi Cons** — Uels əsilli Böyük Britaniya müğənnisi, aktrisası və modeli. O Böyük Britaniyanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı və musiqi karyerası
Lusi Cons 20 mart 1991-ci ildə Uelsin Kardiff şəhəri yaxınlığında olan kiçik bir kənddə anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarından musiqiyə həvəsi olan Lusi Kardiffdə keçirilən konsert və festivallarda çıxış etmişdir.

### ''The X Factor''
2009-cu ildə Lusi Cons Böyük Britaniyanın *The X Factor* musiqi yarışmasının dinləmələrində iştirak etmişdir. İlk mərhələni uğurla adlayan ifaçı yarışma boyunca göstərdiyi yüksəksəviyyəli ifalar sayəsində yarışmanın beşinci həftəsindək yüksələ bilmişdir. Beşinci həftədə isə Lusi Jedward qrupuna məğlub olmuşdur. Nəticələrin açıqlanmasının ardınca bir çox izləyici yayımçı telekanalı saxtakarlıqda ittiham etmişdir.

*The X Factor* musiqi yarışmasında iştirakını başa çatdırdıqdan sonra Lusi Cons bir müddət modelliklə məşğul olmağa başlamışdır. 2010-cu ilin may ayında Britaniyalı prodüser Kameron Makintoşun istəyi ilə Lusi "Səfillər" tamaşasında Kozetta obrazını canlandırmışdır. Daha sonra isə Lusi 2010-cu ildən 2017-ci ilədək bir çox tamaşa, film və teleseriallarda rol almışdır.

### 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

2017-ci ilin yanvar ayında Lusi Consun "Never Give Up on You" mahnısı ilə Böyük Britaniyanın BBC telekanalının Avroviziya üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak edəcəyi öz təsdiqini tapmışdır. Onun mahnısı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibi Emmili de Forest tərəfindən bəstələnmişdir. Lusi həmin mahnı ilə seçim turunda qalib gələrək, Böyük Britaniyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır.

Böyük Britaniyanın "Böyük Beşlik" ölkələrindən biri olması səbəbi ilə Lusi birbaşa olaraq müsabiqənin final mərhələsindən mübarizəyə qoşulmuşdur. Finalda 18-ci səhnə alan ifaçı müsabiqədə 111 xalla 15-ci yeri tutmuşdur. Müsabiqədən sonra Britaniya mediasına verdiyi müsahibədə Lusi məyusedici nəticənin əsas səbəbinin Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxışının olmasını söyləmişdir.

## Diskoqrafiya

### Sinqllar
* "You'll Never Walk Alone" (2013)
* "Confidence Is Conscienceless" (2015)
* "The Ballad of Midsomer County" (2015)
* "Never Give Up on You" (2017)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sərkeş (Culfa)

**Sərkeş** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə nə qədər əhalinin yaşaması barədə məlumat yoxdur.

## İstinadlar
Tayo Edun

**Adetayo Oluvatosin Olusequn Edun** (14.5.1998) — Fulhem klubundan icarə əsasında Çempionşip təmsilçilərindən olan *İpsviç Taun* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar İngiltərə futbolçusu.

## Erkən həyatı
Edun Londonun İslinqton bölgəsində anadan olmuşdur. O, *Enfild Gimnaziyasında* təhsil almışdır.

## Klub karyerası

### Fulhem
Edun öz peşəkar karyerasında debütünü 9 avqust 2016-cı ildə Fulhem klubu ilə Liqa Kubokunda *Leyton Orient* klubuna qarşı oyunda etmişdir.

### İpsviç Taun
3 avqust 2018-ci ildə Edun Çempionşip təmsilçilərindən olan *İpsviç Taun* klubuna mövsüm sonuna qədər icarəyə verilmişdir.

## Milli karyerası
Edun İngiltərədə anadan olmuşdur. Valideynləri isə Sent-Vinsent və Qrenadin və Nigeriya vətəndaşlarıdır. O, İngiltərə millisinin U-17, U-18, U-19 və U-20 yığmalarında çıxış etmişdir.

Edun İngiltərə U-17 millisinə 2015 UEFA Avropa U-17 Çempionatı və 2015 FİFA Dünya U-17 Çempionatında iştirak etmək üçün dəvət almışdır.

Edun İngiltərə U-19 millisinə 2017 UEFA Avropa U-19 Çempionatında iştirak etmək üçün dəvət almışdır. O, final görüşündə iki sarı vərəqə alaraq meydanı tərk etmişdir, lakin İngiltərə millisi Portuqaliya millisinə qalib gəlmişdir. Edun sonradan *turnirin komandası* heyətinə daxil edilmişdir.

## Karyera statistikası

## Uğurları
**İngiltərə U-19**
*UEFA Avropa U-19 Çempionatı: 2017

**Fərdi**
*UEFA Avropa U-19 Çempionatı Turnirin Komandası: 2017

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Profile on Fulham website
*England profile at The FA
Duzal (Culfa)

**Duzal** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı ilə olan məlumata görə kənddə 496 nəfər yaşayır (111 ailə).

## İstinadlar
Sayra

**Sayra** () — Sayralar cinsinə daxil olan dəniz balığı. Mühüm sənaye əhəmiyyəti vardır. 

## Təsviri
Uzunsov formaya malikdir. Pulcuqları kiçik ölçülüdür. Alt çənəsi üst çənəyə nisbətdə uzundur. Beli tünd-yaşıl və ya mavi-yaşıldır. Böyür nahiyəsi gümüşüdür. 

Bədəninin maksimal uzunluğu 40 sm, çəkisi isə 180 q. Orta ömür müddəti 5—6 ildir.

## Biologiya
Sürü ilə yaşayan balıqlar dəniz və okeanların 230 m dərinliyinə qədər mümahidə edilirlər. Mövsümü miqrasiya edirlər: payızda cənuba, yazda şimala. Planktonlar və balıq kürüsü ilə qidalanırlar. Yetkinlik yaşına 2-ci ilində çatırlar. Ölçüdən asılı olaraq 9-22 min kürü qoyurlar. Kürüdən çıxan balalar hərəkət edən yosunların arasında gizlənirlər.

## Yayılması
Sayralar Şimal yarımkürəsinin Sakit okean sularında, Koreya, Yaponiya, Kuril adaları, Kamçatka və Alyaska sahil sularında yayılmışlar.

## İstinadlar
Nadir

**Nadir** — Kişi adı və təxəllüs.

* Nadir şah Əfşar — Azərbaycan, Türküstan və Hindistanın şahı (1736–1747)
* Nadir Əzməmmədov — "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin mətbuat xidmətinin rəhbəri
* Nadir Mehdiyev — kinooperatoru
* Nadir Axundov — dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ticarət naziri
* Nadir Xasıyev — teatr aktyoru.
* Nadir Qafarzadə — müğənni
* Nadir Balakişiyev — Sumqayıt Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi
* Nadir Hüseynov — diplomat, Azərbaycan Respublikası xarici işlər nazirinin sabiq müavini
* Nadir Bəhrəmov — tarixçi, tarix elmləri doktoru, professor
* Nadir Arastə —
* Nadir Quliyev —

;Təxəllüs
* Kərimə Nadir —
Şimal porsuğu: Ölməzlik

**Şimal porsuğu: Ölməzlik** () — Marvel Comics tərəfindən yaradılmış eyni adlı personajdan bəhs edən və 2013-cü ildə çəkilən 20th Century Fox istehsalı super qəhrəman, döyüş və elmi fantastika filmi. Film "İks-adamlar" seriyasının 6-cı, Şimal porsuğu haqqında isə 2-ci, rejissoru isə Ceyms Menqold olan filmdir. Filmin çəkilişləri 2012-ci ilin iyulunda başlanılıb. "Şimal porsuğu: Ölməzlik" filminin premyerası 2013-cü ilin 16 iyulunda Böyük Britaniyanın London şəhərində baş tutub. 26 iyul 2013-cü ildə isə kinoteatrlarda film göstərilməyə başlayıb.

## Məzmun
Cin Qreyi öldürdükdən sonra, Loqan daha Professor İks məktəbində qala bilmir. O, öz güclərini lənət kimi sayır. Gözlənilmədən onu gənc yapon qız Yukio tapır. Yukio, zəngin maqnat Yasidaya işlədiyini bildirir. İndi yaşlaşmış Yasida xərçənqdən ölüm ayağındadır və öz hilaskarını görmək istəyir. Tokioya gələrək Loqan Yasida ilə qörüşdə, maraqlı təklif alır. Beləki Yasida ona öz güclərini ona verməsini təklif edir, lakin Loqan bundan imtina edir. Ertəsi gün Yasida ölur və onun nəvəsini qaçırdırlar. Qızı xilas edərkən Loqan qörür ki, onu regenerasiyası bacarıqını itirib…

## Rollarda
* Hyu Cekman — *[[Şimal porsuğu (personaj)|Şimal porsuğu/Loqan]]*
* Tao Okamoto — *Mariko Yasida*
* Svetlana Xodçenkova — *[[Madam Hidra|Viktoriya Grin/Madam Hidra]]*
* Rila Fukusima — *Yukio*
* Hiroyuki Sanada — *Singen Yasida*
* Patrik Stüart — *[[Professor İks]]* kameo
* Yan MakKellen — *[[Maqneto (personaj)|Maqneto]]* kameo

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Şahmar (dəqiqləşdirmə)

* **[[Şahmar]]** — Colubridae fəsiləsinə aid ilan cinsi.
* Şahmar (Culfa)
* Şahmar (Gilan)

## Həmçinin bax

* Şahmar (ad)

## Oxşar

* Şahmaran
Atlantik treskası

**Atlantik treskası** () — Treskalar fəsiləsinə daxil olan balıq növü. Bədəninin uzunluğu 1,8 m təşkil edir. Sənayedə isə 40–80 sm, yaşı 3–10 il olan balıqlardan istifadə edilir. Bel üzgəclərinin sayı 3-dür. Belinin rəngi zeytuni-yaşıldan qonura qədər çalır. Qarqı ağdır. Burnu ətlidir.
Arealı Atlantik okeanın mülayim enliklərində üzürlər. Arktika, Ağ dəniz və Baltik dənizi hövzəsində müxtəlif yarımnövlər əmələ gətirir.

## Biologiya
Treskalar əsasən şelf sularından tutmuş açıq dənizə qədər yayılırlar. Onların həyat dövrü Atlantik okeanın axınları ilə bağlıdır.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti

Treskalar sənaye əhəmiyyətli balıqlardır. Olduqca yağlı balıqlardır. 1992-ci ildə Kanadada treskaların azalması ilə əlaqədar onun ovuna qadağa qoymuşdur.

## İncəsənətdə
Murmanskın mərkəzi meydanında treskalara abidə qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* "Treska"
Sayralar

**Sayralar** () — Sakit okeanın səth sularında yayılmış, Scomberesocidae fəsiləsinə aid balıq cinsi. Cins iki növə bölünür. Sayra növü mühün sənaye əhəmiyyətli balıq sayılır. 
Elmi adı latın sözü olan *kolos* «qısa» və *labia* «dodaq» sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir.

Bədənləri uzunsov, rəngləri gümüşüdür. 
## Növləri
* 
* 

## Mənbə
* 
* 

## İstinadlar
Müqəddəs Lavrentiya çayı

**Müqəddəs Lavrenti çayı** (, ) — Şimali Amerika materikinin böyük su arteriyasını təşkil edən çay. ABŞ və Kanada arasında təbii sərhəd rolunu oynayır. Böyük gölləri Atlantik okean ilə birləşdirir. Mənsəbdə çayın eni 130&nbsp;km-dir. Çayın uzunluğu 1197&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 1 344 200&nbsp;km² təşkil edir

## Tarixi-mədəni əhəmiyyəti
Çaya bu adı Jak Karte vermişdir. Bununla yanaşı çayın töküldüyü körfəzdə bu adla adlandırılmışdır. Sauel de Şamlenin çsyın yatağı ilə üzü yuxarı üzməsinfən sonra fransızlar tərəfindən məskunlaşdırılmışdlr. Bura Yeni Fransanın tərkib hissəsinə daxil edilmişdir. Yeddiillik müharibədən sonra ərazini britaniyalılar ələ keçirmişdir. Bununla belə region hələ də Şimali Amerikanın fransız dili məfəniyyətinin mərkəzi rolunu oynayır. İlk əvvələr tizarət gəliləri üzən çayda harlrda iri tankerlər bel üzür.
## Xüsusiyyətləri
Çay dünyanın böyük fiordlarından biri olan Saqeney fiordunu əmələ gətirir. Şimaldan ona Saqeneyə çayı tökülür. O hətta böyük estuari əmələ gətirir.

Çayın körfəzlə birləşdiyi yerdə iki axını müşahidə etmək olur: 400 metr dərinlikdə soyuq və duzlu dəniz suyu, səthində isə nisbətən usti və şirin su.

Monreal önü ərazilərdə çay 160&nbsp;km məsagədə astsnalı ərazilərdən axır. Sonradan isə 60&nbsp;km məsadə isə sakitləşir və kal axır.

## Canlılar aləmi
Çayda Ağ balina, Finval və Göy balinalara rast gəlmək olur. Ümumilikdə götürdükdə çayda 20 növ suda)quruda yamayan və sürünən, 12 növ məməli və yüzlərlə növ balıq yaşayır. Sahil bataqlıqlarında usə 300 növ quş yuva qurur.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti

Hövzəsi Kanadanın ən sıx məskunlaşılmış ərazisidir. Burada ümumulikdə 20 mln insan yaşayır. Siyənək balıqçılığı, maldarlıq taxılçılıq inkişaf etmişdir.

## Gəmiçilik
Hələ 1680-cı ildə koloniyaçılar çayın yatağının dərinləşdirilməsi üzərində düşünmüşlər. Səbəb isə okean gəmilərinin burada rahat üzməsi olmuşdur. 1959-cu ildə uzunluğu  283&nbsp;km olan Müqəddəs Lavrenti dəniz yolu açılmışdır.&nbsp; Bu dəniz yolu dünysnın ən mühüm tikililərindən biri sayılır. Monrealla Ontario gölü arasında 7 jalyuz inşa edilmişdir. Tikinti zamanı 150 mlm m³ torpaq və   min tonlarla beton işləri görülmüşdür. 

## Böyük qəzalar

Özünün növbəti reyslərindən birini icra edən sərnişin gəmisi «Empress of Ireland» 29 may 1914-cü ildə norveç kömürdaşıyan gəmisi ilə toqquşmuşdur. Nəticədə gəmi 14 dəqiqə ərzində suyun dibinə batmışdır (40 m). Onun göyərtəsində 1477 nəfər (420 ekipaj üzvü və 1057 sərnişin) olmuşdur. Ekipaj və sərnişinlərdən yalnız 463 nəfəri sağ qalmışdır. Bu qəza həcminə görə az qala «Titanik» и «Luzitaniya» kimi qəzalara bərabər tutulur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Regional Geography of the St. Lawrence River 
* Information about Juniper Island (Ontario)
Kiçik Pirəkəşkül

**Kiçik Pirəkəşkül** (yaxud **Kiçik Pir-Kəşkül**; sonrakı adları **Nasoslu** (), **Hacı Zeynalabdin**) — Azərbaycanda Abşeron yarımadasında hal-hazırkı Sumqayıt inzibati ərazi vahidliyinin Hacı Zeynalabdin qəsəbəsi ərazisində mövcud olmuş kiçik kənd.

## Tarixi
*Kiçik Pirəkəşkül* kəndi Sumqayıt inzibati ərazi vahidliyinin Hacı Zeynalabdin qəsəbəsi ərazisində *«Təkə qumu»* deyilən yerdə maldarlıqla məşğul olan kiçik yaşayış məntəqəsi kimi mövcud olub. 1907-ci ildə Zaqafqaziya dəmir yolunun salınması ilə əlaqədar olaraq Kiçik Pirəkəşkül kəndinin yaxınlığında dəmiryol stansiyası tikilmişdir. Şollar su kəmərinin çəkilişi ilə bağlı olaraq kənd ərazisində sonralar **Nasoslu** () adlanacaq qəsəbə inkişaf etmişdir.

Kəndi Abşeron yarımadasında Sumqayıtçaya yaxın ərazidə yerləşən Pirəkəşkül kəndindən gələn əhalinin qurduğu hesab olunur. *Kiçik Pirəkəşkül* kəndi öz adını həmin kəndin adından götürüb. Toponimin tərkibindəki ikinci komponent hind qozundan düzəldilmiş və dərvişlərin gəzdirdiyi nəzir qabının adından - *"kəşkül"* sözündəndir. Keçmişdə pirlərin üstündən kəşkül asarmışlar. *Pirəkəşkül* sözü də mənbəyini burdan alıb.

Kənd Xəzər dənizinə yaxın Böyük Qafqaz dağlarının şərq yamacları ilə əhatə olunan iqlimi quru subtropik olan düzənlik ərazidə yerləşib.

## İstinadlar
Gadus

**Gadus** və ya **treska** — Treskalar fəsiləsinə aid balıq cinsi. Ümumilikdə cinsə üç növ daxil edilsə də, hazırda Mintay növü də bura daxil edilir.

## Həmçinin bax
* Gadus macrocephalus

## İstinadlar

## Mənbə
* Codtrace
* fishbase.org — Scientific Names for Gadus
Müharibənin siması

**"Müharibənin siması"** () — ispan rəssamı Salvador Dalinin 1940-cı ildə çəkilmiş rəsm əsəri. Rotterdam şəhərində yerləşən Boymans Van Böningen muzeyində saxlanılır.

## Haqqında
Rəsm əsəri rəssamın səkkiz il yaşadığı və ümumdünya şöhrətinin zirvəsinə çatdığı ABŞ-də çəkilmişdir. Əsərin süjeti qeyri-adi dərəcədə vahid istiqamətə malikdir. Dali burada "böhranlı paranoid üslubu"ndan daha çox simvolizmin vasitələrini qabardır. Kətan üzərində fısıldayan ilanlarla əhatə olunmuş, kəllə sümüyünə bənzər baş təsvir edilmişdir. Göz və ağız boşluğu da daxil olmaqla, başın hər üç dəliyində kəllə yerləşdirilmiş və onların da içi kəllələrlə işlənmişdir. Buna görə də baş "saysız-hesabsız ölümlə doldurulmuşdur".

Əsərin aşağı sağ tərəfində Salvador Dalinin əl izini görmək mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Müharibənin siması  Salvador Dalinin rəsm qalereyasında.
Ördəkli (Mərənd)

**Ördəkli** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 3,892 nəfər yaşayır (986 ailə).

## İstinadlar

## İstinadlar
Məcidabad (Mərənd)

**Məcidabad** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə nə qədər əhalinin yaşaması barədə məlumat yoxdur.

## İstinadlar
Ağanatiq

**Ağanatiq** — film rejissor Cabir İmanov tərəfindən 2017-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Planet Parni iz Baku Filmsin istehsalıdır. Filmdə əsas rolları Cabir İmanov, Bəhram Bağırzadə, Azər Məmmədzadə, Tahir İmanov, Ələkbər Əliyev və Tünzalə Ağayeva ifa edirlər.

## Məzmun
Əfsanəvi "Planet Parni iz Baku" KVN komandasının unudulmaz və sevimli obrazı-Ağanatiq (*[[Cabir İmanov]]*) bu dəfə yeni komediyada, tam fərqli performansda. Filmdə iş belə gətirir ki, sıravi taksi sürücüsü Ağanatiq kriminal hadisənin şahidinə çevrilir. Qəhrəmanımız bu vəziyyətdən çıxmaq üçün köməyə yaxın dostlarını çağırır. Bütün gözlənilməz hadisələr də məhz bundan sonra başlayır.

## Film haqqında
* Film kiçik büdcəyə, 16–17 günə çəkilib.
* Film Cabir İmanovun ilk rejissor işidir.

## Film heyəti
:**Ssenarist:** Tahir İmanov, Ələkbər Əliyev, Mütəllim Həsənov, Məmmədəli Kazımov, Cabir İmanov
:**Rejissor:** Cabir İmanov
:**Operator:** Nadir Mehdiyev
:**Prodüser:** Tahir İmanov, Cabir İmanov
:**Bəstəkar:** Elçin İmanov

### Rollarda
:Cabir İmanov — Ağanatiq
:Bəhram Bağırzadə
:Azər Məmmədzadə
:Tahir İmanov
:Ələkbər Əliyev
:Tünzalə Ağayeva
:Emil Abbasov
:Şahin Nəsirov
:Ziba Şücai
:Elçin İmanov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 2017-ci ilin Azərbaycan filmləri
* 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın plagiat film və serialları – SİYAHI
Yuy Yani

**Yuy Yani** (; ) — Çin şahmatçısı, qrosmeyster (2009).

## Karyera
2014-cü ilin noyabrında Vladimir Kramnik və Aniş Qiri kimi rəqibləri də məğlub edərək Qatar Masters Open turnirinin qalibi oldu.

2013-cü ilin sentyabrında 13 oyundan 11 xal toplayaraq gənclər arasında Dünya Çempionatını birinci pillədə bitirdi və bu qələbə birbaşa ona Dünya Kubokunda oynamaq hüququ verdi.

Mart 2014: Çin Çempionatında 11 oyundan 7 xal toplayaraq Dinq Liren ilə birinci yeri bölüşdürdü. Əlavə göstəricilərə görə ölkə çempionu oldu. Aprel 2014: Asiya Çempionatında məğlubiyyətsiz 9 oyundan 7 xal ilə Ni Hua, Rüstəm Qasımcanov və Adhiban B. kimi şahmatçıları geridə qoyaraq qalib oldu.

İyun 2015: Havanada keçirilən 50-ci "Capablanca in Memoriam" turnirini birinci yerdə bitirdi.

## Xarici keçidlər

* Yu Yangyi. Chess-DB.com  
* Yu Yangyi. 365chess.com 
* Yu Yangyi. fide.com 
* Yu Yangyi. chessgames.com
Mintay

**Mintay** ()—  Treskakimilər fəsiləsinə daxil olan, soyuq suları sevən balıq növü. Onlar əsasən Sakit okeanın şimal hissəsində yayılmışdır. Atlantik və Sakit okeanın ən qiymətli qida resursu hesab edilir.

## Xarici görünüşü
Balıqların maksimal uzunluğu 91 sm, çəkiləri 3,85 kq təşkil edir. Maksimal ömür müddəti 15 ildir
* Üç bel üzgəci
* Qısa bığlar
* Yan üzgəclər.
* Üzəri nöqtələrlə örtülüdür
* Gözləri böyükdür. 
* Dərin sularda üzən balıqlardır.

## Həyat tərzi
Bu balıqlar soyuq sularda (2 - 9&nbsp;°C) yaşayırlar. Əsasən 200 - 300 metr arası sularda yaşasalarda bəzən 500—700 dərinliyə qədər enə bilirlər. Kürü tökmə zamanı dayaz sulara qədər qalxırlar ki, burada dərinlik 50-100 metrdir. 
Yetkinlik yaşına 3-4 illiyində çatırlar.

Onların əsas qidasını planktonlar təşkil edir. Sürünün həcmi artdıqca onların qida rasionu dəyişə bilir. Məsələn onlar Moyvaların kürü və balalarını və kalmarları belə yeyə bilirlər.

## Areal
* Asiya sahilləri — Yapon, Oxot və Berinq dənizləro.
* Amerika sahilləri — Berinq dənizi, Alyaska körfəzi, Monterey.
* Okean sularında — Sanqar boğazı.
* Ən yaxın növ Barens dənizində yayılmışdır — Atlantik mintayı (*Theragra finnmarchica*).

## Sənaye
Ov mövsündən və populyasiyadan asılı həyata keçirilir.

## İstinadlar
İvan Çeparinov

**İvan Çeparinov** (, ) — bolqar şahmatçı, qrosmeyster (2004), üç dəfə Bolqarıstan Çempionatının qalibi (2004, 2005, 2012).

2006-cı ilin oktyabrında Çeparinov Hoogeveen Essent Open turnirində 9 oyundan 7 xal ilə birinci yeri paylaşmışdı.

2007-ci ilin aprelində Malmödə keçirilmiş Sigeman & Co turnirində eyni xalla qalib gəlmişdir. O, eyni zamanda 2007-ci ildə Drezdendə keçirilən Avropa Çempionatında birinci yeri alti nəfərlə bölüşdürmüş, əlavə göstəricilərlə Vladislav Tkaçev qalib gəlmişdi.

2010-cu ilin iyun ayında o, 2904 performansı ilə Ruy Lopez Masters turnirinin qalibi olmuşdur.

2014-cü ildə Çeparinov Cəbəllüttariq beynəlxalq şahmat festivalının birincisi oldu.

## Xarici keçidlər

* Ivan Cheparinov. Chess-DB.com  
* Ivan Cheparinov. 365chess.com 
* Ivan Cheparinov. fide.com 
* Ivan Cheparinov. chessgames.com
Mintay (cins)

**Mintay** () — Treskakimilər (*Gadidae*) fəsiləsinə aid balıq cinsi. Cinsə iki növ daxildir: Atlantik mintayı (*Theragra finnmarchica*) əsasən Barens dənizində və Mintay isə Sakit okeanın Yapon dənizi və Kaliforniya sahillərində yayılmışdır

## Görünüşü
Mintaylar ortala 55 sm uzunluğa və 1,5 kq çəkiyə malik olurlar. Bədənləri olduqca uzundur. Qısa bığlara sahibdirlər. Bu cinsə daxil olan növlərdə bir qayda olaraq üç bel üzgəci olur.

## Həyat tərzi
Mintaylar əsasən okeanların səthində sularında yaşayırlar. Əsasən 200–300 m dərinliklərdə yayılırlar. Yetkinliyə 3-4 illiyində çatırlar.

## Mənbə
* http://www.sbio.info/page.php?id=11610

## İstinadlar
Never Give Up on You

**Never Give Up on You** () — Böyük Britaniyanın 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Lusi Cons "Never Give Up on You" mahnısı ilə Böyük Britaniyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Mahnı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibi olan Emmili de Forest tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Şərəf ordeni

* "Şərəf" ordeni — Azərbaycan Respublikasının ordeni.
* "Şərəf" ordeni (Rusiya) — 
* "Şərəf" ordeni (Gürcüstan) —
Mərvan kəndi

**Mərvan** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Miyandüab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 324 nəfər yaşayır (63 ailə)

## İstinadlar
Pətəkli (Qoşaçay)

**Pətəkli** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 60 nəfər yaşayır (12 ailə).

## İstinadlar
Moyva

**Moyva** () — Osmeridae fəsiləsinə daxil olan balıq növü.

Bədəninin uzunluğu 25 sm, çəkisi 52 q, maksimal ömür müddəti isə 10 ildir. Moyvaların olduqca kiçik pulcuq və dişləri olur. Onlara dünyanın bütün okeanlarında rast gəlinir: Arktika, Atlantik okean və Sakit okean, Norveç dənizindən tutmuş Şpisbergen adaları ətrafındakı ərazilər.

Bəzi müəlliflər onlara bir necə yarımnövləri daxil edirlər: *Mallotus villosos villosus* Müller, 1776 və sakitokean moyvası *Mallotus villosus catervarius* Pennatt, 1784.

Bəzən onları **kapelan** olaraq adlandırırlar.

## Biologiya
Əsasən siyənək, lososların balaları və planktonlarla qidalanırlar.

Okean və dənizlərin 300 metr bəzən isə 700m dərinliklərində müşahidə edilirlər. Kürüləmə ərəzisi nisbətən dayaz olur. Kürü tökərkən onları treskalar müşahidə edir. Onları qağayılar, suitilər və balinaların qidasınl təşkil edirlər.

Bir dəfəmə 1,5–60 min kürü buraxırlar. Kürünün diametri 0,5–1,2&nbsp;mm olur.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Sənaye əhəmiyyətlidir. Böyük ehtiyatlara sahibdir. Onların ehtiyatları 4-х mln tondan çoxdur. 2005–2009 illərdə onların ümumi ovu 269–750 min ton arasında dəyişmişdir. 2012-ci ildə ümumdünya ovu 1 mln ton olmuşdur. Sənayedə əsasən 11–19 sm uzunluğu olan və yaşı 1–3 olan balıqlar ovlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Moyva". 
* А.М. Токранов "Серебристая предвестница лета с запахом огурцов"
Oryan təpə (Mərənd)

**Oryan təpə**  (**Ayrandibi kəndi)** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2016-cı il məlumatına görə kənddə 1,524 nəfər  yaşayır (509 ailə).

## İstinadlar
Qanadıayalılar

**Qanadıayalılar** () — dəniz və okeanlarda yayılmış malyusk dəstəsi. Onlar ağızları yaxınlığında qanada bənzər üzgəclərə sahibdirlər. İri dəniz canlılarının əsas qidasını təşkil edirlər. Qrenlandiya balinası gün ərzində 1,8 ton qanadıayaqlı yeyir.

## İstinadlar

## Mənbə
* ''Wissenschaftliche Ergebnisse der Deutschen Tiefsee-Expedition auf dem Dampfer "Valdivia" 1898–1899''. Part 9 Atlas
* Plankton Chronicles 
* http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=325345
* Report of the Scientific results of the Voyage of the H. M. S. Challenger (1873–1876), Zoology, part LVIII (1887) : Report on the Pteropoda by Paul Pelseneer
Tonye Skinnarland

**Tonye Skinnarland** (; ) — Norveç Hərbi Hava Qüvvələrinin rəhbəri; Norveç ordusunun general-mayoru.

## Həyatı
21 dekabr 1967-ci ildə anadan olmuşdur.

Skinnarland 2016-cı ilin oktyabrından Per-Egil Rüqqün ölümündən sonra faktiki olaraq Norveç Hərbi Hava Qüvvələrinin rəhbəri vəzifəsini tuturdu.. 2017-ci ilin yanvarında Norveç Krallığının Dövlət Şurası onu rəsmən bu vəzifəyə təyin etmişdir.. Beləliklə 49 yaşlı Tonye Skinnarland Norveç Hərbi Hava Qüvvələrinin rəhbəri təyin olunan ilk qadın olmuşdur.

## İstinadlar
Per-Egil Rüqq

**Per-Egil Rüqq** (; ) — Norveç Hərbi Hava Qüvvələrinin keçmiş rəhbəri; Norveç ordusunun zabiti.

## Həyatı
Per-Egil Rüqq 5 fevral 1959-cu ildə Norveçin Bergen şəhərində anadan olmuşdur.

31 oktyabr 2016-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Qaratəpə (Mərənd)

**Qaratəpə** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 121 nəfər yaşayır (42 ailə).

## İstinadlar
Rüqəyyə Kəbiri

**Rüqəyyə Kəbiri** () — şair, yazıçı. Əsərlərini Azərbaycan və Fars dillərində yazır.

## Həyatı
Ruqiyyə Kəbiri 1963-cü ildə Güney Azərbaycanın Xoy şəhərində doğulmuşdur. Orta məktəbi doğulduğu şəhərdə bitirmişdir. Təbriz Universitetinin tibb fakültəsində təhsil almışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra bir müddət Salmas və Təbriz xəstəxanalarında işləmişdir.

Yaradıcılığa erkən başlasa da, uzun müddət əsərlərini nəşr etdirməmişdir. Müəllifin bədii yazıları, şeir, nəsr, ssenari və tərcümələrdən ibarətdir.

"Təbrizin al təbim" (2010) şeir toplusu, "İçimdəki qız" (2013), "Bu qapı heç çalınmayacaq" (2011) hekayələr toplusu, "Evim" (2013), "Yerdən uca torpaq" (2014) romanları kitab kimi nəşr olunmuşdur.

Çağdaş Güney Azərbaycan ədəbiyyatında mifik qaynaqlardan bəhrələnən, psixoloji detallara önəm verən yazarlardan biri kimi tanınır.
Əsərlərini türkcə və farsca yazır.

## Əsərləri

### Hekayə və romanları
# "İçimdəki qız" hekayə toplusu
# "Bu qapı heç alınmayacaq" hekayə toplusu
# "Onlin Yazilar" hekayə
# "Dunya qabar calıb yoldaş" hekaye toplusu
# "Yerdən uca torpaq" romanı
# "Evim" romanı
# "Quşlar daha qorxmurlar" roman
# "Saçaqdan asılmış əjdaha", Xanbalıq səfərnaməsi (Çin səfərindən yazılar)
# Özbəkistan səfərnaməsi
# Mirra ağacının kəhrəba gözləri

### Təbrizdə çap olunmuş əsərləri
# "Təbrizim al təbimi" şeirlər toplusu
# "Birocaqdaikikültopası". Kiyan Xiyavla ortaq yazılmış şeirlər toplusu
# "Yarı insan, yarı quş". Kiyan Xiyavla ortaq yazılmış şeirlər toplusu
# "Donbal çeşmanətmigərdəm"adlı kitab, Azərbaycan Respublikasının yazıçı və şairi, Pərviz Cəbrayılın şeirlərindən farscaya çevrilmiş internet kitabi

### Bakıda nəşr olunmuş əsərləri
# "Ürəyim ağrıyır". Bakının Qanun nəşriyyatında çap olunmuş hekayə toplusu
# "Evim". Qanun nəşriyyatında çap olunmuş roman
# Mirra ağacının kəhrəba gözləri roman
# Bakıda 2012 ilində azadlıq radiosu tərəfindən keçirilən hekayə və şeir müsabiqəsində "Mavayl" adlı hekayəsi 180 əsərin içindən birinciyerə layiq görülmüşdür
# 2016 ilində Varlıq dərgisinin hekayə musabiqəsində "Məni Aqorada yandırın" hekayəsi üçüncü yerə layıq görünmüşdü
# Yazıçının "Qar yağır" hekayəsi əsasında Qadır Fərivəin rejissorluğu ilə çəkilmiş "Qaral" filmi İranın bir neçə kino festivallarında mükafata layiq görülmüşdür. Bu film 2012 ilindəBakının Star kinofestivalınaqatılmışdır

## İstinadlar
U Ko Ni

**Ko Ni** (, ; U Ko Ni kimi də tanınır; ) — Myanma dövlət xadimi və Dəfnə Hüquq Firmasının təsisçisi və hüquqşunası. Ni həmçinin Müstəqil Hüquqşünaslar Assosiasiyası, Beynəlxalq Vəkillər Kollegiyasının, Myanma Yazıçılar birliyinin üzvü olmuşdur. Hökumət üzərində konstitusiya hüququ almadan Aunq Su Kyinin de-fakto rəhbərliyi altında *Milli Demokratiya Liqası*na (NLD) müşavir təyin olunmuşdir. U Ko Ni insan hüquqlarının qorunması və demokratik seçkilərdən bəhs edən altı kitabın müəllifidir. Ko Ni həmçinin dinlərarası hərəkatlarda da fəallığı ilə yadda qalmışdır. O, Myanmada konstitusiyaya dəyişikliklərin təbliğində fəal iştirak etmişdir.

U Ko Ni 29 yanvar 2017-ci ildə İnformasiya Nazirliyi İttifaqının və Pe Myintin rəhbərlik etdiyi qrupla birlikdə sinor lider gəmi proqramını ziyarət etdikdən sonra İndoneziyaya yollanarkən Yanqon Hava Limanında odlu silahdan açılan atəş nəticəsində qətlə yetirilmişdir.

## İstinadlar
Xalxal (Mərənd)

**Xalxal** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə nə qədər əhalinin yaşaması barədə məlumat yoxdur.

## İstinadlar
Kazım Əfrəndniya

**Kazım Əfrəndniya** (1945 – 28 Yanvar 2017) — İranlı film aktyoru.

Əfrəndniya 28 yanvar 2017-ci ildə 71 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ramdas Aqarval

**Ramdas Aqarval** (17 Mart 1937 – 26 Yanvar 2017) — Bharatiya Canata Partiyasını (BCP) təmsil etmiş Hindistanlı siyasətçi. Aqarval Parlamentin yuxarı palatasında *Rajya Sabha*da Racəstanı Hindistan Parlamentində təmsil etmək üçün haqq əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profile on Rajya Sabha website
Baxti Belayib

**Baxti Belayib** (Avqust 22, 1953 – Yanvar 26, 2017) — Əlcəzairli siyasətçi. Belayib Əlcəzairin Teniet Əl-Həd şəhərində anadan olmuşdur. Milianada yerləşən *Lise Ferruxi*də təhsil almışdır. O, 1982-ci ildə Əlcəzair Ticarət Nazirliyi vəzifəsində çalışmış və iki dəfə bu vəzifəyə təyin olunmuşdur. Baxti Belayib Fransanın Paris şəhərində xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
İsfəndiyar Haqqıxlı

**İsfəndiyar Haqqıxlı** — XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində tanınmış qaçaq. Qaçaq Kərəmin silahdaşı olmuşdur.

## İstinadlar
Keştək nahiyəsi

**Keştasf** — Səfəvilər dövləti dönəmində Qarabağın bir bölgəsi idi.

## Tarixi
Hazırkı Kəlbəcər rayonunun bir hissəsi bu bölgəni əhatə edir. Xanlıq dönəmində bu nahiyə Qaraçorlu mahalının tərkibinə daxil oldu. Adının açımı keştək seyrangah anlamındadır. Saxtakar erməni müəllifləri həmişə Qarabağın iki tarixi bölgəsi Keştasf və Keştəyi dəyişik salıb, ikisini də Keşatağ şəklində göstərirlər..

1593-cü ildə Osmanlı dövləti Keştək nahiyyəsinin oba, kənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb. Keştək nahiyəsi 1727-ci ildə Keştək nahiyəsi Osmanlı dövləti tərəfindən siyahıya alındı. Əhali yurdlarını tərk etdiyindən aşağıdakı kəndlərin bəziləri boş qalmışdı.

* Pircamallı kəndi
* Seyid Sultan kəndi
* Yarımcalı kəndi
* Mərdəgird kəndi
* Şeyx Arıq kəndi
* Çerebis kəndi
* Dirxinək kəndi
* Deyülər kəndi
* Qazı kəndi
* Daş kəndi
* Güllücə kəndi
* Alagöl kəndi
* Xak kəndi
* Cadəvi kəndi
* Tusi kəndi
* Xoşaman kəndi
* Əfsunçu kəndi
* Qoyunlu Mahmudlu kəndi
* Şəhərəgedər kəndi
* Sümə kəndi
* Acıtala kəndi
* Sümə Qaraağac kəndi
* Qunduzçu kəndi
* Şeyxlər kəndi
* Kərkilər kəndi
* Xəratan və Düzələn kəndləri.
* Kələki kəndi
* Cəbə kəndi

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Keştək, "Soy" dərgisi, Bakı,2012.

## Həmçinin bax
* Qarabağ bəylərbəyliyi

## Xarici keçidlər
Türkmənistan Silahlı Qüvvələri

**Türkmənistan Silahlı Qüvvələri** - (**Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleri)** Türkmənistan Silahlı Qüvvələri ölkənin suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə qurulmuşdur. Ordu 1992-ci ildə, Türkmənistanın SSRİ-dən müstəqilliyini elan etməsindən sonra yaradılmışdır.

## Struktur
Türkmənistan Silahlı Qüvvələri aşağıdakı bölmələrdən ibarətdir:

* **Quru Qoşunları** – Əsas hərbi gücü təşkil edir və sərhədlərin qorunmasına cavabdehdir.
* **Hərbi Hava Qüvvələri** – Ölkənin hava məkanını qorumaq üçün fəaliyyət göstərir.
* **Dəniz Qüvvələri** – Xəzər dənizində təhlükəsizliyi təmin edir.
* **Milli Qvardiya** – Prezidentin təhlükəsizliyini təmin etmək və daxili sabitliyi qorumaq məqsədilə yaradılmışdır.

**Beynəlxalq əməkdaşlıq**

Rusiya, Çin, Türkiyə və digər ölkələrlə hərbi-texniki əməkdaşlıq edir. Eyni zamanda, ölkə BMT-nin sülhməramlı təşəbbüslərinə dəstək verir.

## Həmçinin bax
Türkmənistan

## Mənbə
Ölümə qadağa

**Ölümə qadağa** — xüsusi ərazilərdə ölümə qoyulan hüquqi qadağa. Qadağa ölmüş insanın ailəsinə cərimə formasında tətbiq olunur.

Tarixdə bu tip qadağaya e.ə. V əsrdə Yunanıstanda rast gəlinir. Müqəddəs Delos adasında dini inanclar zəminində ölümə qadağa qoyulmuşdu. Böyük Britaniyada ehtimal olunur ki, parlamentin Vestminster sarayında ölərək oranı murdarlamaq qəbul edilməzdi. Əgər bu baş verərsə kralın hesabına dəfn edilərək təmizlənmə həyata keçirilir.
 
Müasir dövrdə bir çox yaşayış məntəqələri ölümə qadağa qanunu qəbul etmiş. Buna səbəb ərazidə qəbiristanlıq yerinin dolması olur və aidiyyatı qurumlardan bu yolla yeni ərazinin ayrılmasına nail olmaqdır.

Belə qanun İspaniyanın Əndəlus vilayətinə aid olan Lanjaronvə Fransanın cənubunda yerləşən üç yaşayış məntəqəsində — Kyuno, Le-Lavandu və Sarpurans, eləcə də Norveçin Şpitsbergen adalarında yerləşən Lonqyirbyuen şəhərində güvvədədir.
Bundan başqa Braziliyanın Biritiba -Mirim şəhərində də, belə bir qanun lahiyyəsi planlaşdırılmış. Şəhərin meri bu təklifi belə əsaslandırmışdır: şəhər bir neçə çayın birləşmə hissəsində yerləşir və içməli su məhs bu bölgədən götürülür. Yeni dəfn olunanlar qəbiristanlıqların artmasına səbəb olacaq və sonda ətraf əraziyə, içməli su mənbələrinə ciddi təhlükə yaradacaq.

Lonqyirbyuen şəhərində mövcud olan ölümə qadağanında tam başqa bir səbəbi var. Əgər ərazidə kiminsə ölmək ehtimalı varsa təcili olaraq şəhərdən çıxarılır, yox, əgər ölüm baş veribsə yenə də, onu başqa ərazidə basdırırlar. Bu qərarın qəbul olunmasının səbəbi, ərazidə daima donuşluğun olması və parçalanmayan, çürüməyən cəsədlərin ağ ayıların diqqətini cəlb etməsidir.

## İstinadlar
Urmiya Hava Limanı

**Urmiya Hava Limanı** ( &ndash; *Forūdgāh-e Ūromīyeh*) - İranın Qərbi Azərbaycan ostanı Urmiya şəhərində yeləşən hava limanı.

## Əsas uçuşlar
# Ata Airlines - Məşhəd Beynəlxalq Hava limanı, Tehran Mehrabad Hava limanı 
# Iran Air - Tehran Mehrabad Hava limanı 
# Iran Air - **Mövsümü** Kral Əbdüləziz Beynəlxalq Hava limanı  
# Iran Air Tours - Tehran Mehrabad Hava limanı  
# Iran Aseman Airlines - İstanbul Atatürk Beynəlxalq Hava limanı, Tehran Mehrabad Hava limanı  
# Pouya Air - Van Fərid Melen Hava limanı 
# Qeshm Air - Tehran Mehrabad Hava limanı

## Qəzalar
* 2011-ci ilin 9 yanvar tarixində hava limanı yaxınlığında havanın dumanlı olmasından dolayı təyyarə qəzası baş vermişdir. Nəticədə 77 nəfər həyatını itirmişdir.

## İstinadlar
Ana dili (qəzet)

**"Ana dili"** — İranda nəşr olunmuş qəzetlərdən biri.

## Tarixi
Qəzet 1901-ci ildə Təbrizdə nəşr edilmişdir.

## Redaksiya heyəti
Təsisçisi və redaktoru Hüseyn Ədalət idi.

## İstinadlar
Xoy Hava Limanı

**Xoy Hava Limanı** ( - İranın Qərbi Azərbaycan ostanı Xoy şəhərində yeləşən hava limanı. 

## Əsas uçuşlar
#İran Aseman Air - Tehran-Mehrabad
#Qeshm Air - Tehran-Mehrabad

## İstinadlar
Zəncan Hava Limanı

**Zəncan Hava Limanı** — ( - İranın Zəncan ostanı Zəncan şəhərində yeləşən hava limanı. 

## İstinadlar
Səhənd Hava Limanı

**Səhənd Hava limanı** ( - İranın Şərqi Azərbaycan ostanı Maragheh şəhərində yeləşən hava limanı.

## Əsas uçuşlar
#İran Aseman Air - Tehran-Mehrabad
## İstinadlar
Ərdəbil Hava Limanı

**Ərdəbil Hava limanı** - İranın Ərdəbil ostanı Ərdəbil şəhərində yeləşən hava limanı.

## Əsas uçuşlar
#Ata Air - Məşhəd, Tehran-Mehrabad 
#Borajet - **Mövsümü:** Arak, İstanbul-Səbiha Gökçən 
#Iran Air - Ciddə, Məşhəd, Mədinə, Tehran-Mehrabad
#Iran Aseman Airlines - Tehran-Mehrabad
#Iran Air Tours - Tehran-Mehrabad
#Mahan Air - Məşhəd, Tehran-Mehrabad
#Qeshm Airlines - Bağdad, Nəcəf
## İstinadlar
Aktinometr

**Aktinometr, radiasiyaölçən** – düz düşən Günəş radiasiyasının (səthə perpendikulyar düşən şüaların) intensivliyini ölçən cihaz. Termoelektrik və termobimetal Aktinometrlər geniş yayılmışdır. Aktinometrin iş prinsipi düşən Günəş radiasiyasını səthin udmasına və şüa enerjisinin istilik enerjisinə çevrilməsinə əsaslanır. İstilik enerjisi bimetal lövhənin deformasiya dərəcəsinə; qəbuledicinin temprunun yüksəlməsinə (gümüş-disk Aktinometri); qəbuledici ilə ətraf mühit arasındakı temperatur fərqinə görə qiymətləndirilir. Aktinometr nisbi cihazdır. Mütləq kəmiyyətlərə keçmək üçün Aktinometrin göstəriciləri mütləq cihaz olan pirheliometrin göstəriciləri ilə müqayisə olunur. Heliostatda qurulmuş Aktinometr ilə Günəş radiasiyasını fasiləsiz qeyd etmək mümkündür. Süzgəc dəsti olan Aktinometrdən Günəş spektrinin müxtəlif sahələrindəki radiasiyanın ölçülməsində istifadə edilir.

## İstinadlar
Biva

* Biva gölü — Yaponiyanın ən böyük şirin sulu gölü.
* Biva (musiqi aləti) — Yapon musiqi aləti.
Aktiv boyaq maddələri

**Aktiv boyaq maddələri** – molekulunda atom və ya atomlar qrupu saxlayan və boyama zamanı liflərin makromolekullarının funksional qrupları (OH, NH2) ilə möhkəm kovalent rabitə yaradan (məsələn: amid, mürəkkəb efirlər) sintetik boyalar. Aktiv boyaq maddələri rəngin davamlılığını təmin edir. Aktiv boyaq maddələri sellülozlu lif materiallarının, təbii ipək və yunun, az hallarda poliamid liflərin boyanmasında (bəzək vurul masında) geniş istifadə edilir. Aktiv Boyaq Maddələri molekulunda reaksiyaya qabil qruplar (məsələn, 1,3,5 — trixlorazin qalığı, 2,4,6-trixlor və ya 2,4,5,6-tetraxlorpirimidin, 2-bromakrilamid, vinilsulfon qrupu) boyağın rəngini təyin edən xromofor sistemlə əlaqədardır. Reaksiyayaqabil qrupları daxil etməklə rəngi sarıdan qarayadək dəyişən istənilən xromofor sistemli aktiv boyalar almaq olur. Belə ki, aktiv monoazoboyalar sarı, yaşıl və qırmızı, antraxinonlu Aktiv Boyaq Maddələri göy, mis ftalosianın əsasında olan Aktiv Boyaq Maddələri isə füruzəyi rənglərə boyayır. Sellülozlu lifli materiallar üçün xlortriazinli, xlorpirimidinli, vinilsulfonlu Aktiv Boyaq Maddələri daha çox tətbiq edilir. Dixlortriazinli Aktiv Boyaq Maddələri (məsələn, formul I) başlıca olaraq monoazoboyaların və ya onların metallarla komplekslərinin sianurxloridlə emalından (formul II), həmçinin 1-amino-4 — brom-antraxinon 2-sulfoturşunun (formul III) aromatik diaminlərlə arilaminləşmə məhsullarından alınır. Monoxlortriazin Aktiv boyaq maddələri (məsələn, formul IV) dixlortriazinli Aktiv boyaq maddələrində xlor atomlarının amin və ya alkoksi qrupla əvəz edilməsindən alınır. Pirimidinli Aktiv Boyaq Maddələri, məsələn, dixlorpirimidinli Aktiv boyaq maddələri (formul V) triazinlərə analoji olaraq 2,4,6-trixlor və ya 2,4,5,6-tetraxlorpirimidindən istifadə edilərək alınır. Vinilsulfonlu Aktiv Boyaq Maddələri molekulunda 2-sulfoksietilsulfon qruplu SO2CH2CH2OSO3H qələvi mühitdə boyama prosesində liflə qarşılıqlı təsirdə olan vinilsulfona SO2CH=CH2 çevrilir. Məsələn, azoqoşmada vinilsulfonlu azoboyalar almaq üçün tərkibində reaksiyayaqabil qruplar olan diazotlaşmış aromatik aminlərdən istifadə edilir. Yunu boyamaq üçün 2 — brom akrilamidli CH2=C(Br)CONH, monoxlordiflüorpirimidinli, N-metiltauriletilsulfonlu SO2CH2CH2N(CH3)CH2CH2SO3H və digər qruplu aktiv boyalar istifadə edilir. Poliamid və asetat liflərin bərabər boyanmasında davamlı rəng alınması üçün dispers boyaların molekullarına reaksiyayaqabil qruplar (məsələn, 2-xloretilaminsulfonlu SO2NHCH2CH2C1) daxil edilir. Aktiv boyaq maddələrinin qələvi mühitdə liflə qarşılıqlı əlaqəsi boyanın hidrolizi ilə müşayiət olunaraq, boyanın lifdə saxlanmasını xeyli azaldır. Boyanın saxlanmasını artırmaq üçün Aktiv boyaq maddələri molekullarına eyni və ya müxtəlif xromofor sistemlərdə yerləşə bilən iki reaksiyayaqabil (məsələn, xlortriazinli və sulfoksetilsulfonlu) qruplar daxil edilir.

## Mənbə
*
Burqundiya hersoqluğu

**Burqundiya hersoqluğu** () - Qərbi Avropada 9-15-ci əsrlərdə mövcud olmuş dövlət. Əsası  hersoq I Robert tərəfindən qoyulmuş Burqundiya hersoqluğu 1477-ci ildə Nansi müharibəsindən sonra dağılmışdır.

German tayfası burqundların keçmiş krallığının 843-cü ildə Qərbi Frank krallığının tabeliyinə keçən şimal-qərb hissəsində yaranmışdı. Burqundiya hersoqu Raul 923–936-cü illərdə Fransa kralı idi. 956-cı ildə onun sülaləsi kəsildikdən sonra Burqundiya hersoqluğu kral Huqo Kapetin qardaşları Robertilər sülaləsinin hakimiyyətinə keçdi; onlardan kiçiyinin ölümündən sonra 1002-ci ildə kral domeninə qatıldı, lakin 1032-ci ildə kral I Henrixin kiçik qardaşı, Burqundiya hersoqluğunun birinci Kapetinqlər sülaləsinin banisi Robertə verildi. X –XII  əsrlərdə Burqundiya hersoqluğu kilsə islahatı uğrunda mübarizə aparan rahiblər hərəkatının mərkəzinə çevrilmişdir.

1363-cü ildən Burqundiya hersoqluğunu ikinci Kapetinqlər sülaləsi idarə edirdi. XIV əsrin sonlarından Burqundiya hersoqları öz torpaqlarını sürətlə genişləndirirdilər. 1384-cü ildə Cəsur Filipp Flandriyanın, Artua və Burqundiya qraflığının varisi oldu. Burqundiya hersoqlarının nüfuzu kilsə mülkləri Turne, Kambre, Lyej və Utrextə də yayıldı. XV əsrin ortalarında  Burqundiya hersoqluğu özünün silki-nümayəndəli təsisatına – ştatlara və parlamentə (o dövrdə hersoq məhkəməsi) malik Qərbin böyük hersoqunun güclü, faktiki olaraq müstəqil dövlətinə çevrildi.

Burqundiya hersoqluğu Avropa siyasətində mühüm rol oynamağa başladı, Fransa ilə siyasi rəqabətə girdi və Lotaringiya, Elzas və İsveçrəni özünə tabe etməyə cəhd göstərdi. Cəsur Karl imperator III Fridrixlə ona kral titulunun verilməsi barədə danışıqlara başladı. Lakin Fransa tərəfindən dəstəklənən İsveçrə və Lotaringiyaya qarşı müharibədə Burqundiya hersoqluğu məğlubiyyətə uğradı. 1477-ci ildə Nansi yaxınlığındakı vuruşmada Cəsur Karlın ordusu darmadağın edildi, özü isə öldürüldü. Burqundiya hersoqlarının mülkləri Fransa və Habsburqlar imperiyası arasında bölüşdürüldü. Burqundiya hersoqluğu imtiyazlı əyalət kimi ştatları, parlamenti və hesablama palatası ilə birlikdə Fransa kral domeninə birləşdirildi.

Burqundiya hersoqlarının Niderland mülkləri Cəsur Karlın qızı Burqundiyalı Mariyanın 1482-ci ildəki ölümündən sonra Habsburqlara keçdi. Böyük Fransa inqilabı illərində Burqundiya əyaləti ləğv edildi və bir neçə departamentə bölündü.

## Mənbə
* 
*
İqnasio Herreyra

**İqnasio Xose Herreyra Fernandez ** (14 oktyabr 1987-ci ildə anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Neftçi PFK klubunda hücumçu kimi çıxış edən Çilili peşəkar futbolçu.

## Klub karyerası
4 avqust 2015-ci ildə Herreyra *Deportes İkike* klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

29 fevral 2016-cı ildə Herreyra Qazaxıstan Milli Futbol Çempionatı təmsilçilərindən olan İrtış Pavlodar FK ilə müqavilə imzalamışdır.

3 yanvar 2017-ci ildə Herreyra  Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Neftçi PFK ilə müqavilə imzalamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BDFA Profile
* Soccerway Profile
Məcidabad

* Məcidabad (Ərdəbil)
* Məcidabad (Mərənd)
* Məcidabad (Məlikan)
* Məcidabad (Pərsabad) — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Məcidabad (Xudabəndə)

## Həmçinin bax
* Məcid
* Məcidli
Aktiv toqquşmalar nəzəriyyəsi

**Aktiv toqquşmalar nəzəriyyəsi** — qaz mühitində iki molekulun toqquşması (bimolekulyar reaksiya) zamanı kimyəvi çevrilmələrin sürətinin qiymətləndirilməsi üsulu. Kimyəvi kinetikanın ümumi müddəasına görə kimyəvi çevrilmələrin baş verməsi üçün molekullar hədd qiymətini aşan aktivasiya enerjisinə malik olmalıdır. Aktiv toqquşmalar nəzəriyyəsində molekullar müəyyən radiuslu sərt kürələr kimi qəbul edildiyindən, reaksiya o halda gedə bilər ki, toqquşma anında bu kürələrin mərkəzlərini birləşdirən ox boyunca molekulların nisbi hərəkət enerjisi aktivasiya enerjisini ötüb keçir. Aktiv toqquşmalar nəzəriyyəsi qazlarda reaksiyanın sürət sabitinin temperaturundan təcrübi eksponensial asılılığını keyfiyyətcə düzgün təsvir edir. Sürət sabitinin kəmiyyətcə uyğun qiymətləri real molekullararası qarşılıqlı təsiri nəzərə alan sterik amil (məsələn: anizotropiya) əsasında əldə edilir. Toqquşmanın xüsusiyyətlərinin və reaksiyaya girən hissəciklərin çevrilmə dinamikasının ətraflı analizi molekulyar dəstə üsulundan istifadə etməyə imkan verir.

## Mənbə
*
Jan Batist Buyo

**Jan Batist Buyo** () - fransız terapevti, ürək xəstəliklərinin semiotikası haqqında təlimin banisi; *Fransa Elmər Akademiyasının* 1868-ci ildən üzvü. Tibb təhsilini 1823-cü ildə Paris Universitetində almışdır. Parisin Şarite xəstəxanasında daxili təbabət kafedrasının proffesoru, Sorbonnada tibb fakültəsinin dekanı  olmuşdur. Klinik və patolo jianatomik müşahidələrini müqayisə etməklə ürək qüsurlarının diferensial diaqnostikasının əsasını yaratmışdır. 1835–1840-ci illərdə nəşr olunmuş klassik əsərlərində kəskin endokarditi təsvir etmiş və göstərmişdir ki, revmatizmin əsas hədəfi oynaqlar deyil, ürəkdir. Bununla da revmatizmin sistem xəstəliyi kimi müasir izahına qəti dönüş başlanmışdır. Həmçinin ürəyin səyirici aritmiyasını, çapma ritmini təsvir etmişdir. Jan Batist Buyo öz tibbi fəaliyyəti nəticəsində klinik məktəb yaratmışdır. Fəxri Legion ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Mənbə
*