Hindistan iqtisadiyyatı

Hindistan iqtisadiyyatı inkişaf etməkdə olan bazar iqtisadiyyatı kimi xarakterizə olunur. Bu, nominal ÜDM-ə görə dünyanın beşinci, alıcılıq qabiliyyəti paritetini görə (AQP) üçüncü ən böyük iqtisadiyyatdır. Beynəlxalq Valyuta Fondunun məlumatına əsasən, adambaşına düşən gəlir baxımından Hindistan 2018-ci ildə 142-ci ÜDM-yə malik ölkə, adambaşına düşən alıcılıq qabiliyyəti pariteti ÜDM-si üzrə 119-cu olmuşdur. 1947-ci ildəki müstəqilliyindən 1991-ci ilə qədər ardıcıl hökumətlər geniş dövlət müdaxiləsi və tənzimlənməsi ilə proteksionist iqtisadi siyasət yürütdü. Soyuq müharibənin sonu və 1991-ci ildə kəskin tədiyyə balansı böhranı geniş iqtisadi liberallaşdırma proqramının qəbul edilməsinə səbəb oldu. 21-ci əsrin əvvəllərindən ÜDM-in illik orta artımı 6% -dən 7% -ə qədər olmuşdur və 2014-cü ildən 2018-ci ilə qədər Hindistan Çini üstələyərək dünyanın ən sürətli böyüyən əsas iqtisadiyyatına çevrilmişdir. Tarixən Hindistan 1-ci əsrdən 19–cu əsrə qədər iki minillik tarix ərzində dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından biri idi.

Hindistan iqtisadiyyatının uzunmüddətli böyümə perspektivi gənc əhalisi və müvafiq asılılıq nisbəti, sağlam əmanət və investisiya nisbətləri səbəbindən müsbət olaraq qalır və qlobal iqtisadiyyata inteqrasiyanı artırır. 2016-cı ildə "demonetizasiya" zərbələri və 2017-ci ildə Mallar və Xidmətlər Vergisi tətbiq edilməsi səbəbiylə 2017-ci ildə iqtisadiyyatdakı artım yavaşladı. Hindistan ÜDM-nin təxminən 60% -i daxili fərdi istehlak hesabına idarə olunur və dünyanın altıncı ən böyük istehlak bazarı olaraq qalmaqdadır. Şəxsi istehlakdan başqa Hindistanın ÜDM-i də dövlət xərcləri, investisiya və ixrac hesabına artır. 2018-ci ildə Hindistan dünyanın onuncu ən böyük idxalçısı və on doqquzuncu ən böyük ixracatçı olmuşdu. Hindistan 1 yanvar 1995-ci ildən Ümumdünya Ticarət Təşkilatının üzvüdür. Biznesin asanlığı indeksinə görə 63-cü, Qlobal Rəqabətlilik Hesabatı üzrə 68-ci yerdədir. 520 milyon işçisi olan Hindistan işçi qüvvəsi 2019-cu ilə görə dünyada ikinci yerdədir. Hindistan geniş qeyri-rəsmi iqtisadiyyata sahib olduğundan vətəndaşlarının yalnız 2% -i gəlir vergisi ödəyir. 2008-ci ildə baş verən qlobal maliyyə böhranı dövründə iqtisadiyyat yavaşlama ilə üzləşdi, Hindistan böyüməni artırmaq və tələbat yaratmaq üçün stimullaşdırıcı tədbirlər (həm maliyyə, həm də pul) tətbiq etdi, sonrakı illərdə iqtisadi artım canlandı. Dünya Bankının fikrincə, davamlı iqtisadi inkişafa nail olmaq üçün Hindistan dövlət sektoru islahatları, infrastruktur, kənd təsərrüfatı və kənd inkişafı, torpaq və əmək qaydalarının ləğvi, maliyyə daxil edilməsi, özəl investisiya və ixracat, təhsil və səhiyyə sahələrinə diqqət yetirməlidir.

Hindistanın ən böyük ticarət tərəfdaşları Çin, ABŞ, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı, İsveçrə, Almaniya, Honkonq, İndoneziya, Cənubi Koreya və Malayziyadır. 2018-19-cu illərdə Hindistanda birbaşa xarici sərmayəsi (FDI) xidmət sektoru, kompüter və telekomunikasiya sektoru ilə 64.4 milyard dollar təşkil etdi və bunlar xarici investisiyaların axını üçün lider sektor olaraq qaldı. Hindistanın qüvvədə və ya danışıqlar mərhələsində olan sərbəst ticarət əlaqələrinə ASEAN, SAFTA, Merkosur, Cənubi Koreya, Yaponiya daxildir. Xidmət sektoru ÜDM-in 55,6% -ni təşkil edir və ən sürətli böyüyən sektor olaraq qalır, işçi qüvvəsinin böyük hissəi sənaye sektoru və kənd təsərrüfatı sektorunda işləyir. Bombay Birjası və Milli Fond Birjası bazar kapitallaşmasına görə dünyanın ən böyük birjalarından biridir. Hindistan qlobal sənaye məhsulunun 3% -ni təmsil edən və dünyada 57 milyondan çox insan çalışan dünyanın altıncı ən böyük istehsalçısıdır. Hindistan əhalisinin təqribən 70% kənd təsərrüfatına sahib olan kənd əhalisidir və Hindistanın ÜDM-nin təxminən 50% -ni təşkil edir. 440 milyard dollar dəyərində dünyanın yeddinci ən böyük valyuta ehtiyatına sahibdir. Hindistanın ÜDM-nin 68%-i dövlət borcudur, maliyyə kəsiri isə ÜDM-in 3,4% səviyyəsində qalıb. Bununla birlikdə, 2019 CAG hesabatına görə, faktiki maliyyə kəsiri ÜDM-in 5.85% -ni təşkil edir. Hindistanın dövlətə məxsus bankları ağır borc artımı ilə üzləşdi, nəticədə kredit artımı aşağı oldu, eyni zamanda NBFC sektoru likvidlik böhranına tutuldu. Hindistan yüksək işsizlik, artan gəlir bərabərsizliyi və əsas tələb azalması ilə qarşılaşır.

Hindistan qida və kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalında dünya miqyasında ikinci yeri tutur, kənd təsərrüfatı ixracı isə 38.5 milyard dollar təşkil edir. Tikinti və daşınmaz əmlak sektoru kənd təsərrüfatından sonra ikinci ən böyük məşğulluq yaradan sahədir və iqtisadi fəaliyyəti ölçmək üçün vacib bir sektordur. Hindistan toxuculuq sənayesi 150 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilir və sənaye məhsulunun 7% -i və Hindistanın ÜDM-nin 2% -ini təşkil edərək, 45 milyondan çox insana məşğulluq yaradır. Hindistan İT sənayesi 180 milyard dollarlıq gəliri olan İT xidmətlərinin əsas ixracatçısıdır və bu sahədə dörd milyondan çox insan işləyir. Hindistanın telekommunikasiya sənayesi mobil telefon, smartfon və internet istifadəçilərinin sayına görə dünyada ikinci yerdədir. Dünyanın onuncu ən böyük neft istehsalçısı və üçüncü ən böyük neft istehlakçısıdır. Hindistan avtomobil sənayesi istehsalına görə dünyada dördüncüdür. Hindistanın ÜDM-nin 10% -dən çoxunu təmin edən və dünyanın ən sürətli böyüyən elektron ticarət bazarlarından birinə sahib olan 672 milyard dollar dəyərində pərakəndə bazarı var.  Hindistan dünyanın dördüncü ən böyük təbii sərvətlərinə malikdir, mədən sənayesi ölkənin sənaye ÜDM-nin 11% -ni və ümumi ÜDM-nin 2,5% -ni təşkil edir. Ölkə həm də dünyanın ikinci ən böyük kömür istehsalçısı, ikinci ən böyük polad istehsalçısı və üçüncü ən böyük elektrik istehsalçısıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Ministry of Finance
* Ministry of Commerce and Industry 
* Ministry of Statistics and Programme Implementation 
* India profile  at the CIA World Factbook
* India profile at The World Bank 
* India - OECD