open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
II Vinçenzo Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**II Vinçenzo** **Qonzaqa** (; ) — VII Mantuya hersoqu.

1594-cü ildə dünyaya gəldi. Atası Mantuya hersoqu I Vinçenzo Qonzaqa, anası isə Böyük Toskana hersoqu I Françeskonun qızı Elyanora Mediçidir. 1615-ci ildə qardaşı Ferdinandın dini vəzifələrindən imtina etməsinin ardından onun xələfi olaraq təyin edildi. Ancaq təyinatıyla bağlı heç vaxt Romaya getmədi. 1616-cı ildə uzaq qohumu olan İzabella Qonzaqa ilə evləndi və bu səbəblə papa tərəfindən kardinal ünvanı geri alındı. 

Qardaşı Ferdinand Qonzaqanın vəfatının ardından taxta çıxdı. 8 fevral 1627-ci ildə tacqoyma mərasimi keçirildi. Nigahdan kənar bir neçə övladı doğulsa da, öz xanımından bir varisi yox idi. Bu səbəblə yenidən evlənməsi üçün təzyiq göstərildi ancaq papa ona boşanma haqqı vermədi.

Bu səbəblə, hersoqun kişi şəcərəsindən ən yaxın qohumu olan Karl Qonzaqa yeni varis seçildi. Hersoqun mərhum qardaşı IV Françeskonun həyatdakı yeganə övladı olan Mariyanın Karl Qonzaqanın oğluyla evlənməsi isə 2 ailə arasındakı qohumluq əlaqəsini gücləndirdi. 25 dekabr 1627-ci ildə baş tutan cütlüyün toy mərasimi günü II Vinçenzo vəfat etdi.

## Mənbə

* 
* 

## İstinadlar
Yekaterina Mediçi (Mantuya hersoginası)

**Yekaterina Mediçi** (; ) — Mantuya hersoginası.

1593-cü ildə Florensiyada dünyaya gəldi. Atası Böyük Toskana hersoqu I Ferdinand Mediçi, anası isə Fransa kralı II Henrinin nəvəsi Lorreynli Kristinadır. 16 fevral 1617-ci ildə Mantuya hersoqu Ferdinand Qonzaqa ilə evləndi. Ancaq cütlüyün övladı olmadı.

1626-cı ildə dul qaldı və Toskanaya geri döndü. Ertəsi il qardaşı oğlu II Ferdinand tərəfindən Siena hakimi təyin edildi. Ancaq cəmi 2 il sonra çiçək xəstəliyi səbəbilə vəfat etdi.

## Mənbə

* 
* 

## İstinadlar
IV Françesko Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**IV Françesko** **Qonzaqa** (; ) — V Mantuya hersoqu.

1586-cı ildə dünyaya gəldi. Atası Mantuya hersoqu I Vinçenzo Qonzaqa, anası isə Böyük Toskana hersoqu I Françeskonun qızı Elyanora Mediçidir. 1608-ci ildə Turində Savoyya hersoqu I Karl Emmanuilin qızı Marqarita ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəlsə də, yalnız böyük qızı yetkinlik yaşına çatdı.

* Mariya, Monferrat hersoginası
* Lüdovik (1611-1612)
* Elyanora (1612)

Atasının vəfatından sonra 1612-ci ildə taxta çıxdı. Ancaq səltənəti cəmi 10 ay davam etdi. Belə ki, bölgədə yayılan çiçək epidemiyası öncə 2 övladının, ardından isə özünün ölümünə səbəb oldu. Ölümünün ardından qardaşı Ferdinand taxta çıxsa da, qaynatası olan Savoyya hersoqu I Karl Emmanuil buna qarşı çıxdı və beləcə, Monferrat tacı uğrunda taxt mübarizəsi başladı.

## Mənbə

* 
* 
* 

## İstinadlar
Ferdinand Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**Ferdinand** **Qonzaqa** (; ) — VI Mantuya hersoqu.

1587-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Mantuya hersoqu I Vinçenzo Qonzaqa, anası isə Böyük Toskana hersoqu I Françeskonun qızı Elyanora Mediçidir. Hələ atasının sağlığında 10 dekabr 1607-ci ildə papa V Pavel tərəfindən kardinal təyin edildi.

1612-ci ildə qardaşı IV Françesko geridə varis qoymadan vəfat etdi və Ferdinand öz istəyilə dini vəzifələrindən imtina edərək taxta çıxdı. 1615-ci ildə tacqoyma mərasimi keçirildi. 1616-cı ildə gizlicə Kamilla Fay ilə evləndi və həmin il oğul övladının dünyaya gəlməsinin ardından cütlük boşandı. Ancaq bu nigah rəsmi sayılmadı və oğlu taxt hüququndan məhrum edildi.

* Françesko Qonzaqa (1616-1630)

İkinci evliliyi isə 16 fevral 1617-ci ildə Böyük Toskana hersoqu I Ferdinandın qızı Yekaterina Mediçi ilə evləndi. Ancaq bu nigahından övladı olmadı.

## Mənbə

* 
* 

## İstinadlar
I Karl Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**I Karl** **Qonzaqa** (; ) — VIII Mantuya hersoqu.

1580-ci ildə Parisdə dünyaya gəldi. Mantuya hersoqu II Frederikin nəvəsi, Never hersoqu Lüdovikin oğludur.

Mantuyada hersoqun oğul şəcərəsi quruduğu üçün ailəyə ən yaxın qan qohumu kimi Karl Qonzaqa taxta dəvət edildi. Beləcə, II Vinçenzonun vəfatının ardından Mantuya taxt-tacına sahibləndi. Ancaq bu addım bölgədə gözü olan Müqəddəs Roma imperatoru II Ferdinand və İspaniya kralı IV Filippin maraqlarına zidd idi. Beləcə ölkədə vətəndaş müharibəsi başladı.

1629-cu ildə mühasirəyə alınan Mantuya şəhəri 18 iyul 1630-cu ildə almanların əlinə keçdi və 3 gün boyunca talan edildi. I Karl isə mühasirədən qısa müddət öncə şəhərdən qaçıb gizlənmişdi. Aparılan danışıqların ardından onun bölgəyə dönməsinə icazə verildi. 1637-ci ildə vəfat etdi və taxt keçmiş Mantuya hersoqlarının soyuna mənsub Mariya Qonzaqadan doğulan nəvəsinə qaldı.

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
II Karl Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**II Karl** **Qonzaqa** (; ) — IX Mantuya hersoqu.

1629-cu ildə Mantuyada dünyaya gəldi. Atası Mantuya hersoqu I Karl Qonzaqanın oğlu Neverli Karl, anası isə IV Françeskonun qızı Mariya Qonzaqadır.

Atasının gənc yaşda vəfat etməsinin ardından babası tərəfindən vəliəhd elan edildi. Babasının vəfatının ardından 1637-ci ildə hələ 8 yaşında ikən anasının naibəliyi altında taxta çıxarıldı. 10 il davam edən naibəlik dövrünün sonunda 1647-ci ildə təkbaşına hakimiyyəti ələ aldı.

7 noyabr 1649-cu ildə Avstriya hersoqu V Leopoldun qızı İzabella Klara ilə evləndi. Cütlüyün yalnız bir övladı dünyaya gəldi. II Karlın bir çox saraylı xanımla, hətta gənc xədim oğlanlarla eşq yaşadığı məlumdur.

* Ferdinand Karlo Qonzaqa

## Mənbə

* 

## İstinadlar
Panqolinlər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

Əvvəllər panqolinlərin bədən quruluşlarına görə qarışqayeyənlər, armadillər və ərincəklər ilə qohum olduqları düşünülsə də, müasir molekulyar araşdırmalar panqolinlərin ətyeyən heyvanlar ilə (şir, ayı, canavar və s.) daha yaxın qohum olduğunu göstərdi. 

Oyuq kimi yerlərdəyaşayan panqolinlər, adətən tək gəzir və sadəcə cütləşmək üçün başqa bir panqolin axtarırlar. Panqolin ilk bir dəfə 1-3 arası bala doğur. 

## Yayılması
Panqolinlər çəmənlik, savanna, yağış meşələri kimi olduqca fərqli yaşayış şəraitlərinə uyğunlaşa bilər. Bir neçə yarlmnövə bölünən panqolinlər Afrikada (Sahara səhrasından cənubda), cənub, cənub-şərqi Asiyada (Çin, Sunda, Hindistan və Filippin) yaşayır.

## Növləri
Afrikada 4 panqolin növü yayılıb: nəhəng panqolin, qaraqarınlı pandolin, ağqarınlı panqolin və Temmiksin panqolini (yumru panqolin).

## Bədən quruluşu
Panqolinin bədəninin üst tərəfi sərt keratin pulcuqlar ilə əhatə olunub. Quyruğu isə tamamilə pulcuqlar ilə əhatə olunub. Bu pulcuqlar müdafiə məqsədli olub, pandolini ovçulardan qoruyur. Panqolin hər hansı bir təhlükə hiss etdikdə top formasını alır və keratin pulcuqları onu qoruyur. Pulcuqsuz olan qarın hissəi və ayaqlarının iç tərəfləri pulcuqsuz və qıllıdır. Pulcuklu hissələrində isə qıl yoxdur. Pulcuqlar panqolinin bədən ağırlığının təqribi 20%-i təşkil edir.

Başı uzunsovdur, körpücük sümüyü yoxdur. Ətrafları qazmaq üçün uyğunlaşıb. Qabaq və arxa ayaqlarında 5 barmaq  və barmaqlarında uzun dırnaqlar var. Bu dırnaqlar torpağı qazmağa, həşərat yuvalarını dağıtmağa xidmət yarayır.

Pandqolinlərin görmə qabiliyyəti olduqca zəif inkişaf edib.Gözləri balacadır və sərt göz qapaqları ilə əhatə olunub. Bu quruluş panqolinin gözlərini qidalanan zaman həşərat hücumlarından qoruyur. Panqolinlər ovlarını iybilmə və eşitmə ilə tapır. Geniş qulaqlara asahib olmamasına baxmyaraq eşitmə qabiliyyəti olduqca yaxşı inkişaf edib.

## Qidalanması
Panqolin gecə ovlanan yırtıcı heyvandır. Qarışqayeyənlər kimi uzun və yapışqan dillərindən istifadə edərək qarışqa və bənzər həşaratlar, yumurta, pup və s. ilə qidalanır. Dişləri yoxdur. Panqolinlər qidalanan zaman həşəratlardan qorunmaq üçün qulaq və burun dəliklərini bağlayır. Panqolinlər həşərat və cücü sayının tənzimlənməsindən önəmli rola sahibdir.  

## Etimologiya
Malay dilindən tərcümədə panqolin "diyirlənən" deməkdir.

## İnanclarda yeri
Afrikada panqolinin yaxşı şans və yağış gətirdiyinə inanılır.

## Sayı
Panqolinlər Çin mətbəxindən və ənənəvi Çin təbabətində istifadə olunur. Pulcuqlar pulcuqların və ətlərinə görə də tez-tez ovlandıqlarında sayları kəskin formada azalır və bu səbəbdən  Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi panqolini qırmızı siyahıya daxil edib. Bu məsələyə diqqət çəkmək üçün hər il fevraı ayınıb 3-cü şənbə günü Dünya Panqolin Günü kimi qeyd olunur. 

2016-cı ildə 180 hökumət birlikdə razılığa gələrək elan ediblər ki, bu ölkələrdə panqolin ovu qadağan edilir və panqolinlərin qorunmasına dövlət səviyyəsində diqqət artırılacaq . 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Beruni

**Beruni** (, ) — Özbəkistan Respublikasının tərkibində Qaraqalpaqıstan Muxtar Respublikasında yerləşən şəhər.

## İstinadlar
Humaş

**Humaş** (ivr. חומש) — İvrit Tövratı təşkil edən beş kitabdır.

Humaş, Paraşot adlı 54 hissəyə bölünür və hər həftə fərqli bir Paraşa oxunur ki, bir il ərzində (54 həftə) bütün Tövrat vərəqi oxunsun.

Bütün yəhudi icmalarında qədim və ümumi adət Tarqum tərcüməsinə görə hər həftə bir Paraşa, iki dəfə İbranicə və bir dəfə Arami dilində oxumaqdır.

Həftəlik Paraşa bütün dünyada vahiddir, buna görə də dünyanın hər yerində eyni Paraşa oxunur.

Proses min illərdir ki, müntəzəm illik dövrədə təkrarlanır.

Paraşat Bereişit Tövratın ilk Paraşasıdır və onun oxunması hər İvrit ilində Tişri ayının 22-də yəhudilərin Simhat Tora bayramında başlayır.

## İstinadlar
Mişna Tora

**Mişne Tora** (ivr. משנה תורה) — Rambam (ivr. הרמב"ם) kimi tanınan Maimon oğlu Ravvin Moşe (ivr. רבי משה בן מימון) tərəfindən yazılmış Halaxa kitabıdır.

Kitabda Məbəd dövründə yəhudi məhkəməsinin baxdığı 14 hüquqi sahədən bəhs edilir. Bu məhkəmə San'edrin (ivr. סנהדרין) adlanırdı. Kitab Tövratın bütün 613 qanununu qanuni şəkildə şərh edir.

**Kitabın mövzuları**

Elm, sevgi, zaman, qadın, müqəddəslik, möcüzələr, toxumlar, iş, qurbanlar, saflıq, zərər, mülk, qanunlar, hakimlər.

## İstinadlar
ↅ (Roma rəqəmi)

**ↅ** — standart Ⅵ (VI) əvəzinə 6 rəqəmini ifadə etmək üçün eramızın əvvəllərində meydana çıxan Roma rəqəmi.

## Tarixi

ↅ işarəsi Roma rəqəmləri ilə b.e. 2-ci əsrindən, xüsusən də xristian yazılarında görünür. Ən azı növbəti altı əsr ərzində istifadədə qalmışdır. Bununla mürəkkəb ədədlər də yarada bilər: ↅⅠ (7), ↅⅡ (8), ↅⅢ (9).

Jan Mabilyon simvolun yunan mənşəli olduğuna inanırdı. Eyni fikirdə Maffei və Natalis de Vayi idi. Vilhelm Larfeld VII–VIII əsrlərdə yunan stiqmasının (Ϛ) istifadə edildiyini qeyd etmişdir. O, oxşar dizayna malik idi və yunan rəqəm sistemində 6 ilə işarə edirdi. ↅ simvolunun mənşəyinin yunan versiyası onun xristian kontekstində istifadəsi ilə dəstəklənir, çünki xristianlıq Romaya yunanlar tərəfindən gətirilmişdir.

1802-ci ildə Ancelo Fumaqalli fərz etmişdir ki, ↅ simvolu *V* və *I* simvollarının kursiv liqaturundan yaranmışdır. Burada *V* tək dairəvi vuruş şəklini alır və *I* ona aşağıdan yapışdırılır. Mommzen və Jan Mallon onunla razılaşır. Sonuncu onu da qeyd etmişdir ki, oxşar dizayndan sözlərdə *ui* hərflərinin birləşməsini ifadə etmək üçün istifadə edilmişdir.

## Kodlaşdırma
Simvol 2006-cı il avqustun 1-də Devid Perri tərəfindən "Unicode"a daxil edilmək üçün təklif edilmişdir. Təklif olunan ad  idi. Tövsiyəyə görə, simvol Rəqəmli Formalar () blokunda yerləşdirilməli idi. Noyabrın 29-da simvol Yunikod Texniki Komitəsi tərəfindən təsdiqlənmiş və ona U+2185 kod mövqeyi təyin edilmişdir. Bu qərar 26 iyul 2007-ci ildə WG2 tərəfindən təsdiq edilmişdir. Simvol əvvəlki qərarlara uyğun olaraq 2008-ci ilin aprelində buraxılmış 5.1 versiyasında Unicode-a daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* ILCV 2807A – Epitaph for Serotina, a Christian infant, last day of February, 296 CE
Behorluk

**Pidyon** — Tövratdan gələn bir qanundur, ona görə doğumdan sonra 30-cu gündən etibarən doğulan hər bir ilk oğlan Kohenə verilməlidir ki, o, Yerusəlimdəki məbəddə qulluqçu kimi böyüyə bilsin. Tövrat körpəni geri almaq üçün Kohenə pul ödəməyi açıq şəkildə tövsiyə edir, lakin valideynlər pulu ödəməsələr, yeni doğulmuş körpə Kohenin mülkü olur.

Tövrata görə, bu qanunun səbəbi Allahın bütün Misirin ilk oğullarını öldürməsi və yəhudilərin ilk oğullarına aman verməsidir. Allah yəhudilərin ilk övladlarının həyatını qoruduğuna görə bunun bir əvəzi olmalıdır, çünki Allah yəhudiləri ölümdən xilas etmək üçün təbiət qanunlarına müdaxilə etdi. Ölüm mal-qara və heyvanların ilk övladları da daxil olmaqla bütün ilk doğulanları götürsə də, yalnız yəhudilərin ilk doğulanları xilas oldu və Allah möcüzə göstərmək qərarına gəldikdə, bunun nəticələri var.

Bu gün bu qanun ləğv edilib, lakin yəhudilər hələ də bu ənənəni davam etdirir və Kohenə öz töhfələrini verirlər.

## İstinadlar
Eldar Quliyev (futbolçu)

**Eldar Şahbaz oğlu Quliyev** (, ) — Ukraynalı peşəkar futbolçu. Hal hazırda Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Zirə klubunun yarımmüdafiəçisidir. O, həmçinin Ukraynanın U-21 və U-23 milli komandalarında çıxış etmişdir. Futbolçu Azərbaycan əsillidir.

## Şəxsi həyatı
Eldar Quliyev 24 mart 2002-ci ildə Ukraynanın Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. Ata tərəfdən babası Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi Hətəm Quliyevdir.

## Karyerası

### Klub
Eldar Quliyev futbol karyerasına 2011-ci ildə Kiyevin "Dinamo" klubunun akademiyasında başlamışdır. Daha sonra "Dnipro", "Arsenal Kiyev" və "Şaxtyor Donetsk" klublarının gənclər komandalarında çıxış etmişdir.

2019-cu ildə "Mariupol" klubunda peşəkar karyerasına başlamış və burada 7 oyuna çıxmışdır.

2021-ci ildə "Minay" klubuna transfer olunmuş və burada 30 oyunda 1 qol vurmuşdur.

2023-cü ilin fevral ayında Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçisi "Zirə" klubuna 100 min avro qarşılığında transfer olunmuş və 3.5 illik müqavilə imzalamışdır. "Zirə" klubunda 67 oyuna çıxaraq 2 qol vurmuşdur.

### Milli komanda
Eldar Quliyev 2018-ci ildə Azərbaycanın U-16 milli komandasında 1 oyun keçirmişdir. 2022-ci ildə isə Ukraynanın U-21 milli komandasına dəvət almış və burada 2 oyunda 1 qol vurmuşdur. İlk qolunu Ermənistan U-21 komandasına qarşı oyunda vurmuşdur.

2024-cü ildə Ukraynanın U-23 (olimpiya) milli komandasına dəvət almış və Yaponiyaya qarşı yoldaşlıq oyununda iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Kohen

**Kohen** — Yerusəlimdəki məbəddə xidmət edən şəxsdir.

Kohen olan hər kəs birbaşa Harunun nəslindəndir. Harunun nəslindən olmayan hər kəs Kohen ola bilməz, çünki bu rol irsi olaraq keçir.

## İstinadlar
Georgi Papunaşvili

**Giorgi Papunaşvili** (; ) — Gürcüstanlı peşəkar futbolçu. O, hal-hazırda Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən Zirə klubunda çıxış edir. Əsas mövqeyi vinger və ya hücumameyilli yarımmüdafiəçidir. O, həmçinin Gürcüstan milli futbol komandasının üzvüdür.

## Karyera

### Klub
Georgi Papunaşvili futbol karyerasına 2004-cü ildə "Dinamo Tbilisi" klubunun akademiyasında başlamışdır.

2012-ci ildə "Dinamo"nun ikinci komandası olan "Dinamo-2" komandasında peşəkar debütünü etmiş və 5 oyunda iştirak etmişdir.

2013-cü ildə "Dinamo Tbilisi" klubunun əsas heyətinə daxil olmuş və 2014–15 mövsümündə 16 qol vuraraq komandasının Gürcüstan Kubokunu qazanmasında mühüm rol oynamışdır. "Dinamo"da 4 il forma geyinmiş və burada 64 oyunda 26 qol vurmuşdur.

2015-ci ilin yayında Almaniyanın "Verder Bremen" klubunun ikinci komandasına icarəyə verilmişdir. Burada 20 oyunda 2 qol vurmuşdur.

2017-ci ilin iyununda İspaniyanın "Real Saraqosa" klubu ilə 4 illik müqavilə imzalamışdır. Burada 53 oyunda 9 qol vurmuşdur.

2020-ci ilin yanvarında "Rasinq Santander" klubuna icarəyə verilmiş və orada 4 oyunda iştirak etmişdir.

2020-ci ilin dekabrında Kiprin "Apollon Limassol" klubuna transfer olunmuşdur.

2022-ci ildə Gürcüstanın "Torpedo Kutaisi" klubuna, daha sonra isə Serbiyanın "Radniçki Niş" klubuna keçmişdir.

2023-cü ildə Gürcüstanın "Samtredia" və "Telavi" klublarında çıxış etmişdir.

2023-cü ildə Azərbaycanın "Kəpəz" klubuna transfer olunmuş və burada 19 oyunda 5 qol vurmuşdur.

2024-cü ilin avqustunda "Zirə" klubuna keçir. Georgi yeni klubu ilə 1+1 illik müqavilə imzalayır.

### Milli komanda
Papunaşvili Gürcüstanın U-17, U-19 və U-21 milli komandalarında çıxış etmişdir. 2014-cü ilin 3 iyununda BƏƏ-yə qarşı keçirilən yoldaşlıq oyununda Gürcüstan milli futbol komandasında debüt etmişdir. Milli komandada 17 oyunda 3 qol vurmuşdur.

## Uğurları
* **[[Dinamo Tbilisi FK|Dinamo Tbilisi]]**
** Gürcüstan Liqası: 1 (2013–14)
** Gürcüstan Kuboku: 2 (2013–14, 2014–15)
** Gürcüstan Superkuboku: 1 (2014)

## İstinadlar
Lacoste

**Lacoste** — 1933-cü ildə tennisçi Rene Lakost və sahibkar Andre Jilye tərəfindən qurulmuş fransız dəb şirkəti. Şirkət geyim, ayaqqabı, idman geyimi, eynək, dəri məmulatları, ətir, dəsmal və saat satışı ilə məşğuldur və yaşıl timsah loqosu ilə tanınır. Şirkətin qurucusu Rene Lakost komandasının kapitanı ilə bir matçda qazanacağına dair timsah dərisindən hazırlanmış bir çamadan qarşılığında mərc girmiş və ilk dəfə buna görə Amerika mətbuatı tərəfindən ona "Timsah" ləqəbi verilmişdir. Daha sonra isə tennis kortundakı əzmkarlığına görə fransız pərəstişkarları onu "timsah" adlandırmağa başlayıblar.  Lacoste şirkəti 2012-ci ilin noyabrında İsveçrə mərkəzli Maus Frères holdinqi tərəfindən satın alınıb.

## Tarixi
1933-cü ildə Rene Lakost o dövrdə Fransada trikotaj istehsal edən ən böyük firmanın sahibi və prezidenti olan Andre Jilye ilə birlikdə *La Chemise Lacoste* şirkətini qurdu. Onlar Lakostun dizayn etdiyi və özünün tennis kortlarında geyindiyi, sinə hissəsində timsah loqosu işlənmiş inqilabi tennis köynəyi istehsal etməyə başladılar. Şirkət bunun hər hansı bir geyim əşyası üzərində brend adının göründüyü ilk nümunə oldğunu iddia edir.

1950-ci illərdən başlayaraq Amerikan şirkəti Izod ABŞ-da satış üçün lisenziya əsasında "Izod Lacoste" brendi altında geyim istehsal etməyə başladı. Bu tərəfdaşlıq 1993-cü ildə Lacoste-un köynəkləri öz brendi ilə satmaq üçün eksklüziv ABŞ hüquqlarını bərpa etdikdə sona çatdı. 1977-ci ildə ABŞ bazarında birbaşa Lacoste ilə rəqabət aparmaq üçün oxşar geyim çeşidi satan, Lacoste-un timsah loqosu yerinə pələng loqosundan istifadə edən Le Tigre Clothing brendi yaradılıb. 

## İstinadlar
Helonias

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zümrüdçiçəyikimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eubotrys

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qastropab

**Qastropab**, *[[Pab|ictimai ev]]* (qısaldılmış şəkildə “**[[pab]]**”) mənasını verən İngilis terminidir. Tipik pab yeməyi olan qəlyənaltılar təqdim edən pabların ən sadə versiyasından bir tərtib yuxarı olub, keyfiyyətli yeməklərin satışında ixtisaslaşır və eyni zamanda həm təklif olunan yemək və ham də içkilərə eyni cür diqqət edilir. Bu yeni müəssisələrə verilən ad, 1991-ci ildə Devid Eyr və Mayk Belben Londonun tarixi Klerkenvill rayonunda *The Eagle* adlı pab açarkən icad edilmiş '''''qastronomiya''''' və ***pub*** sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Onlar bu standarta uyğun yeməklər təqdim edən yaxşı pabların (pivəxanaların) olduğunu başa düşərək, nahar edənlərə təqdim olunan yeməyin keyfiyyətinə xüsusi önəm verdilər.

## Tarixi
"*Qastropab*" termini ("*[[qastronomiya]]*" sözündən əmələ gəlib) 1991-ci ildə, Deyv Eyr və Maykl Belbenin Londonun Klerkevill rayonunda yerləşən "The Eagle" pabının sahibi olduqdan sonra yaranmışdır. Ənənəvi olaraq Britaniya pabları sırf içki yeri olduqlarından yeməyə o qədər də önəm vermirdilər.

Qastropabların sayının artması Britaniya yemək və pab mədəniyyətinə təsir etmişdir. Bu gün o, özündə steyk, ətli və müxtəlif piroqlar, qızardılmış kartofla balıq, püre ilə sosis, qızardılmış ət, pendir-çörək, kökələr kimi britaniya yeməkləri təklif edir. Bundan əlavə, indi hamburger, çipsi, lazanya, çili kon karne kimi yeməklər də təklif olunur.

2012-ci ilin avqustunda *qastropab* sözü *[[Merriam Webster's Collegiate Dictionary]]* lüğətinə əlavə olunmuşdur.

1984-cü ildə Britaniya Kolumbiyasında, (Kanada) *Spinnakers Brew Pub* qastropabı açılmışdır. 

Spinnakers rengarəng mətbəx təklif edirdi və Eat jurnalından Cozef Bkeykin yazdığına görə bu dünyada ilk qastropab idi.

1990-larda və 2000-ci illərin əvvəllərində qastropablar Birləşmis Krallıqda və ABŞ-də populyarlıq qazanmağa başladılar.

## İçki, yemək və atmosfer
Qastropablarda gözəl, rahat atmosfer (alm. *[[Gemütlichkeit]]*) yaratmağa çalışırlar, böyük restoranlarda olduğu kimi yeməklərin keyfiyyəti və hazırlanmasına nəzarətə çox böyük önəm verilir. Burada restoranlardakı kimi keyfiyyətli, zövqlü yemək, yaxşı pivə və  şərab (şərab xəritəsi olur) sifariş etmək olar.

## Başqa ölkələrdə variantları
Qastropablarda fransız pivə restoranları (brasserie) və ya yapon izakayaları ilə müəyyən  oxşarlığı qeyd etmək olar. Marks & Spencer kimi bir çox ictimai iaşə şəbəkələri öz "qastropab" adlanan mağazalarında hazır yeməklər (TV Dinner) təklif edirlər.

## Həmçinin bax

* Bar
* Qastrobar
* Lokanta
* Pab
* Taverna
* Pivə barı
* Qastronomiya
* Traktir 
* İzakaya 
* Brasserie 

## Ədəbiyyat
Maykl Hart

**Maykl Hart** () — fizik, astronom, yazıçı və tarixçi. Fəaliyyət sahəsi: astrofizika, astronomiya, fizika, astrobiologiya. 1978-ci ildən bəri o, beş kitab nəşr etdirmişdir. Ən çox “Tarixdə 100 ən nüfuzlu şəxs” kitabı satılıb.

## Təhsili
Maykl Hart Kornell Universitetində 1952-ci ildə, Nyu-York Universitetində 1969-cu ildə və Prinston Universitetində 1972-ci ildə təhsil almışdır. Elmi dərəcəsi Elmlər doktorudur.

## Kitabları
* Tarixdə 100 ən nüfuzlu şəxs.1978-ci il (II nəşr, 1992-ci il)
* Yadplanetlilər, onlar haradadır? (Ben Zukerman ilə), 1982-ci il (II nəşr, 1995-ci il)
* 3000-ci ildən görünüş (Poseidon Press, 1999-cu il)
* İnsan tarixi  (Vaşinqton Sammit Nəşriyyatı, 2007-ci il)
* Amerikanın yenidən qurulması (VDare, 2015-ci il)
* Tapmacalar və Paradokslar (Austin Macauley Nəşriyyatı, 2024-cü il)

## İstinadlar
Ferdinand Karlo Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**Ferdinand Karlo** **Qonzaqa** (; ) — X və sonuncu Mantuya hersoqu.

1652-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Mantuya hersoqu II Karl Qonzaqa, anası isə Avstriya hersoqu V Leopoldun qızı İzabella Klaradır. Atasının 1665-ci ildə vəfatının ardından taxta çıxarıldı. Ancaq onun səltənəti dövlət işlərindən çox, məşuqələri və xeyriyyə işləriylə keçdi.

İlk evliliyi 1671-ci ildə uzaq qohumu İzabella Qonzaqa ilə baş tutdu. İkinci evliliyi isə 8 noyabr 1704-cü ildə Milanda Fransa kralı IV Henrinin nəticəsi Suzanna Henretta ilə baş tutdu. Ancaq heç bir evliliyindən övlad sahibi ola bilmədi.

İspaniya vərasət müharibəsində fransızları dəstəklədi. Bu səbəblə Mantuya işğal edildiyi əsnada xanımını kral naibəsi elan edərək Monferrata qaçdı. Ancaq bu vəziyyət çox çəkmədi. Müqəddəs Roma imperatoru I İosif tərəfindən 1708-ci ildə bütün mal-mülkü əlindən alındı. Mantuya hersoqluğu Müqəddəs Roma imperiyasına ilhaq edildi. Monferrat taxt-tacı isə Sardiniya krallığına birləşdirildi.

Ancaq Ferdinand Karlo bu qərarın alınmasından 5 gün sonra, ehtimal ki, bu qərardan xəbərsiz, Paduada vəfat etdi. Beləliklə, Qonzaqa ailəsinin Mantuya və Monferratdakı 400 illik hakimiyyətinə son qoyuldu.

## Mənbə

* Alessandro Cont, ''Sotto tutela: il sovrano bambino in Italia (1659–1714)'', “Rivista storica italiana”, 124, 2 (agosto 2012), pp. 537–581,
* F. Amadei, ''Cronaca universale della città di Mantova. Volume IV'', Mantova, 1954.

## İstinadlar
Arvit

**Arvit** — yəhudilikdə üç vacib namazdan biridir.

Namaz vaxtı günəş batdıqdan və ulduzlar aydın görünəndən sonradır.

Arvit duasının müəllifi Yaqub peyğəmbərdir (İsrail).

Bu, ən qısa namazdır və təxminən 15–20 dəqiqə davam edir.

Namazın istiqaməti (qiblə) Yerusəlimdür.

## İstinadlar
Mikolas Alekna

**Mikolas Alekna** (; ) — 2024-cü ildə Paridə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalçısı, 2022-ci il Avropa çempionu, 2022-ci il Dünya çempionatının gümüş medalçısı, 2023-cü il Dünya çempionatının bürünc medalını qazanmış litvalı disk atıcı.

19 yaşında ikən, 2022-ci il Dünya çempionatının gümüş medalını qazanaraq, tarixdə disk atma üzrə ən gənc medal sahibi olub. 14 aprel 2024-cü ildən disk atma üzrə dünya rekorduna sahibdir.
## Həyatı
Mikolas Alekna disk atma üzrə ikiqat Olimpiya çempionu Virgiliyus Aleknanın oğludur. Onun böyük qardaşı Martinas Alekna (2000-ci il təvəllüdlü) da disk atıcıdır, Litva milli komandasının üzvüdür. O, həmçinin, 2024-cü il Olimpiadasında iştirak edib. Bacısı Qabriele Aleknayte isə, hündürlüyə tullanma ilə məşğuldur.

2022-ci ilin iyununda, 19 yaşlı Mikolas Stokholmda keçirilən Diamond Liqasında yarışaraq, ikinci yeri tumuşdu. O, 69,81 m məsafəyə disk atmaqla yeni şəxsi rekordunu qırıb və öz həmyaşıdları arasında disk atma üzrə rekorda imza atıb. İyul ayında Oreqon ştatının Yudjin şəhərində keçirilən 2022-ci il Dünya çempionatında o, Kristyanu Çexdən sonra, dünyanın ən gənc disk atıcısı kimi, ikinci yerin qalibi oldu. Bu yarıçdan bir müddət sonra, Münhendə keçirilən 2022-ci il Avropa çempionatında Alekna, Avropa çempionatının rekordunu (69,78 m) təyin edərək çempion adını aldı.

29 aprel 2023-cü ildə Kaliforniyanın Berkli şəhərində keçirilən *Big Meet* yarışında Alekna 70 metr məsafəni qət edərək tarixin ən gənc disk atıcısı oldu və 23 yaşadək uşaqlar arasında yeni Avropa rekordu qırdı.

2023-cü ildə Budapeştdə keçirilən dünya çempionatında Mikolas 68,85 m nəticə ilə bürünc medal qazandı.

14 aprel 2024-cü ildə Oklahoma ştatının Ramona şəhərində keçirilən *Oklahoma Throws Series* yarışında Alekna Şərqi Almaniyadan olan Yurgen Şultun 1986-cı ilin iyununda təyin etdiyi 74,08 m-lik dünya rekordunu qıra bildi. İlk beş cəhdində Alekna şəxsi ən yaxşı atışlarını üç dəfə təkmilləşdirərək tarixin ən uzun atışlar siyahısında 10-cu, sonra 4-cü və nəhayət 1-ci yerə yüksəldi (müvafiq olaraq 72,21 m, 72,89 m və 74,35 m). Şultun rekordu, kişilərin yüngül atletika: nizə atmada ən qədim rekord sayılırdı.

O, 2024-cü il iyunun əvvəlində Romada keçirilən Avropa çempionatında 67,48 m nəticə ilə üçüncü yeri tutub.

7 avqust 2024-cü ildə Parisdə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında disk atmada gümüş medal qazanıb. Mikolas finaldakı ikinci cəhdində diski 69,97 m məsafəyə ataraq atasının 2004-cü ildə müəyyən etdiyi Olimpiya rekordunu 8 sm geridə qoymağı bacarıb. Lakin yamaykalı Rocer Stona dördüncü cəhdində diski, Mikolasdan 3 sm irəliyə ataraq qızıl medal qazanıb.

13 aprel 2025-ci ildə Oklahomada (2024-cü ildə dünya rekordunu qırdığı yer) keçirilən yarışda diski 75,56 m məsafəyə atdı. Eyni zamanda, Alekna daha bir 74,89 m atışla dünya rekordunu üstələməyi bacarıb.

## Mükafatları
* Litva Böyük Hersoq Gediminas zabiti ordeni (27 dekabr 2024).
* Litva Böyük Hersoq Gediminas cəngavər ordeni (14 fevral 2023)

## İstinadlar
Minha

**Minha** — yəhudilikdə günorta namazıdır. yəhudilikdə üç vacib namazdan biridir.

Namaz vaxtı gecə yarısından günəşin göründüyü son ana qədərdir. Gün batdıqdan sonra minha namazı qılmaq qadağandır.

Əksər İsrail icmalarında ümumi adət Minha duasını gün batmazdan qısa müddət əvvəl və gün batdıqdan sonra dərhal Arvit duasına keçməkdir.

Minha duasının müəllifi İshaq peyğəmbərdir.

Namazın istiqaməti (qiblə) Yerusəlimdür.

## İstinadlar
Tu Bişvat

**Tu Bişvat** (ivr. ט"ו בשבט) — yəhudilərin bitki və ağacların yeni ilidir.

Bu bayramda yeni ağacların əkilməsi adətdir, çünki bu, qış və yaz arasında yeni ağacların böyüməyə başladığı ən yaxşı vaxtdır.

İsrail müdriklərinin ağaclar üçün Roş-Ha-Şananı qeyd edən bayramın zəruriliyini müəyyən etmələrinin səbəbi, Tövratın əkinçilik qanunlarının keçən ilin meyvələri ilə növbəti ilin meyvələri arasında fərq qoyulmasını tələb etməsidir. Bayram Mişne Tora kitabında qeyd olunur.

Qurudulmuş meyvələr bayramda ənənəvi olaraq yeyilən yeməkdir.

Bayram tarixi hər İvrit ilində Şevat ayının 15-ci günüdür.

## İstinadlar
Mantuya markqraflığı

**Mantuya markqraflığı** () — 1433-1530-cu illərdə Lombardiyada mövcud olan, Mantuya mərkəzli tarixi dövlətdir. 1530-cu ildə dövlətin statusu hersoqluğa yüksəldi.

## Tarixi
1433-cü ildə Mantuya lordu Janfrançesko Qonzaqa 12 min qızıl florin xərac ödəyərək Müqəddəs Roma imperatoru Sigismunddan markqraf ünvanı satın aldı. Hakimiyyətini gücləndirmək məqsədilə imperatorun uzaq qohumunu oğlu Lüdoviklə evləndirdi. Breşia və Kremona kimi bəzi şimali Lombardiya şəhərlərini ələ keçirərək səltənətini genişləndirdi.

1444-1478-ci illəri əhatə edən III Lüdovik səltənəti isə dövlətin incəsənət baxımından zirvəyə çıxdığı illərdir. Andrea Mateya və Leon Battista Alberti kimi dövrün mühüm sənətçiləri Mantuya sarayına dəvət olundular.

1478-1484-cü illəri əhatə edən I Frederik səltənətində Milanın hakimi Sforza ailəsiylə yaxın münasibətlər quruldu və Milan şəhər-dövlətinin hərbi komandanlığı Qonzaqa ailəsinin əlinə keçdi. Onun oğlu II Françeskonun İntibah dövrünün ən güclü qadın simalarından olan İzabella d'Este ilə evlənməsi nəticəsində, Este ailəsiylə də yaxın əlaqələr quruldu.

1519-cu ildə taxta çıxan son Mantuya markizi II Frederikin səltənəti həm siyasi, həm də sənət baxımından fərqləndi. Belə ki, 1530-cu ildə hersoq ünvanı alara dövlətin idarəetmə statusunu yüksəltdi. Digər yandan Rafael Santinin tələbələrindən Julio Romanonun nəzarəti altında Mantuya yaxınlığındakı *Palazzo del Te* sarayını inşa etdirdi. Ardından onu 16 il boyunca öz sarayında himayə edərək bir çox sənət əsərinin meydana çıxmasına şərait yaratdı. Məşhur italyan rəssamı Tisian Veçelliodan bir neçə portret satın aldı. Tisian Veçellio tərəfindən 1529-cu ildə hazırlanan portreti hal-hazırda Madriddəki Prado muzeyində nümayiş etdirilir.

## Qrafların siyahısı

## Mənbə

* 
* 74
* 
* 
* 
*
Zimpuş

**Zimpuş** və ya **zinpuş** — əsasən Gəncəbasar regionunda zadəgan ailələrində yəhərüzlüyü, divar, pəncərə, stolüstü və s yerlərə sərmək üçün istifadə edilmiş dekorativ bədii tikmə növü. İndiki dövrdə istifadə olunmur. Qacarı ilə oxşardır. 1850-ci ildə Şəki şəhərində zimpuş hazırlayan 22 dükan fəaliyyət göstərirdi.

Sözün əsli "zinpuş" formasındadır. "Zin" fars dilində "yəhər" deməkdir, "puş" isə "geydirmək, örtmək" mənasında olan "puşidan" felinin feli sifətidir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Xalqın komandanı

**Xalqın komandanı** (), Orta əsrlərdə İtaliyada istifadə edilən inzibati ünvan.

Əsasən, italyan şəhər-dövlətlərindəki zadəgan ailələrinin güc və səlahiyyətlərini nizamlamaq üçün təsis edilmişdir.

## Mənbə

* Giuliano Milani (2005). *I comuni italiani* (in Italian). Laterza

## İstinadlar
I Janfrançesko Qonzaqa (Mantuya markizi)

**I** **Janfrançesko Qonzaqa** (; ) — I Mantuya markizi. O, həmçinin ''"Xalqın komandanı"'' ünvanı daşıyan kondotyer idi.

1395-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Mantuya lordlarından kondotyer I Françesko Qonzaqa, anası isə Rimini lordu I Qaleotto Malatestanın qızı Marqaritadır.

1407-ci ildə atasının vəfatıyla Mantuya şəhərinin idarəsini ələ aldı. Ancaq hələ 12 yaşında idi və bu səbəblə, dayısı I Karlo Malatestanın himayəsində qaldı. 1409-cu ildə uzaq qohumu Paola Malatesta ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 8 övladı dünyaya gəldi.

* III Lüdovik
* Karlo Qonzaqo (1417-1456),
* Marqarita Qonzaqo (1418-1439)
* Rodolfo (1420)
* Janlusido (1421-1448)
* Frederik (1422)
* Sesilya Qonzaqo (1426-1451)
* Alessandro (1427-1466)

22 sentyabr 1433-cü ildə 12 min qızıl florin xərac ödəyərək Müqəddəs Roma imperatoru Sigizmunddan markqraf ünvanı satın aldı. 1412-ci ildə Papa dövləti, 1417-ci ildə Malatestalar üçün döyüşdü və 1434-cü ildən etibarən Venesiya Respublikasının hərbi komandanı olaraq xidmət etdi. Daha sonra tərəf dəyişərək Milan hersoqu Filippo Mariya Vizkonti üçün Venesiyaya qarşı döyüşdü. Bu isə bəzi kiçik bölgələrin əlindən çıxmasına səbəb oldu.

## Mənbə

* 74
* 
* 
* 

## İstinadlar
Çimbay

**Çimbay** (, ) — Özbəkistan Respublikasının tərkibində Qaraqalpaqıstan Muxtar Respublikasında yerləşən şəhər.

Çimbay şəhəri Nukus şəhərindən 56 km aralıda yerləşir. 1959-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, Çimbayın əhalisi 16.000, 1965-ci ildə isə 18.000 nəfər idi.

## İstinadlar
Saranda

**Saranda** (), ) — Albaniyada şəhər və bələdiyyə.

## Adı
Saranda qədim dövrlərdə Onkesmos () adlanırdı və Epir bölgəsində yaşayan qədim Çayon tayfasının liman şəhəri idi.

Şəhərin adının mənşəyi, eramızın 6-cı əsrində burada inşa edilmiş Qırx Müqəddəs Şəhid Manastırı () ilə bağlıdır. Sonradan bu ad Ayi-Saranda () kimi tələffüz edilir.

Osmanlı dövründə şəhər "Aya Sarandi" və ya "Sarandoz" kimi adlanır.

Bölgədəki Venesiya təsirinə görə şəhər, Qərb xəritələrində tez-tez italyan adı olan "Santi Quaranta" kimi təsvir edilir. Albaniya Knyazlığının yaranmasından sonra, bölgənin italyanlar tərəfindən işğalı səbəbinə görə, şəhər bu adla tanınmağa davam edir. İkinci Dünya müharibəsində İtaliyanın Albaniyanı təkrar işğal etməsindən sonra, Benito Mussolini böyük qızının şərəfinə şəhərin adını "Porto Edda" olaraq dəyişdir.

Albaniya müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra şəhər albanca Saranda adını alır.

## Yerləşməsi
Coğrafi cəhətdən şəhər Aralıq dənizi daxilində olan İon dənizinin açıq dəniz körfəzində yerləşir. İon dənizinin Albaniya sahili boyunca uzanan Saranda, ildə 300-dən çox günəşli gün olan Aralıq dənizi iqliminə malikdir. Şəhər Yunanıstanın Korfu adasının qarşısında yerləşir və Albaniya Rivyerasının əsas turizm mərkəzlərindən biridir.

## Tarixi
Saranda şəhəri ərazisi qədim dövrlərdə, Epir bölgəsində yaşayan, Çayon tayfası tərəfindən məskunlaşmışdı. Eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə bu şəhər Çayoniyanın paytaxtı olan "Phoenice" (indiki Finiq) şəhərinin əsas limanı kimi fəaliyyət göstərirdi. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada eramızdan əvvəl 1400–1100-cü illərə aid Mikena dövrünə məxsus alətlər aşkar edilmişdir. Bu tapıntılar şəhərin qədim Yunan mədəniyyəti ilə əlaqələrini göstərir.

Eramızın 4-cü və 5-ci əsrlərində Sarandada Albaniyanın ilk sinaqoqlarından biri inşa edilir. Bu sinaqoq 6-cı əsrdə xristian kilsəsi ilə əvəz olunmuşdur. 6-cı əsrdə imperator I Yustinianın dövründə inşa edilmiş Qırx Müqəddəs Şəhid Monastırı, həm də () şəhərin adının mənşəyidir. Bu monastır bir minillikdən artıq müddətdə İon dənizi bölgəsində ən mühüm ziyarətgah olmuşdur.

Osmanlı hakimiyyəti dövründə Saranda "Aya Sarandi" və ya "Sarandoz" adları ilə tanınırdı. 19-cu əsrin əvvəllərində Ali Paşa Tepelenli dövründə şəhər "Skala" və ya "Skaloma" adı ilə kiçik bir liman məntəqəsi kimi mövcud idi. 1867-ci ildə Osmanlı inzibati islahatları nəticəsində Saranda müstəqil bir idarə vahidi (müdürlük) statusu alır. Bu dövrdə şəhər əsasən ticarət stansiyası kimi fəaliyyət göstərirdi və daimi sakinləri yox idi.

1934-cü ildə Albaniya kralı I Zoğu, Rumıniya tarixçisi Nikolae Yorqaya Sarandada kiçik bir ərazi hədiyyə etmişdir. Bu ərazi daha sonra Rumıniya dövləti tərəfindən idarə olunmuş və 1937-ci ildə burada Rumıniya konsessiyası yaradılmışdır. Lakin 1939-cu ildə İtaliya Albaniyanı işğal etdikdə bu konsessiya ləğv edilmişdir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 6–22 dekabr 1940-cı illərdə Saranda şəhərində Yunanıstan və İtaliya arasında Saranda döyüşü baş vermişdir. Bu döyüş nəticəsində Yunanıstan qüvvələri şəhəri ələ keçirmiş və bu, İtaliya üçün böyük bir məğlubiyyət olmuşdur. Döyüşdən sonra İtaliyanın Baş Qərargah rəisi Pyetro Badoclio istefa vermişdir.

## İstinadlar
Şofar

**Şofar** (ivritcə:''שופר'')  — koşer heyvanının buynuzlarından hazırlanmış yəhudi nəfəs alətidir və bayramlarda duanın bir hissəsi kimi istifadə üçün nəzərdə tutulub.

Qədim dövrlərdə şofarı üfürməkdə əsas məqsəd Yerusəlim sakinlərinə bayram vaxtları barədə məlumat vermək idi. Alətin qədim tarixi və istifadə ənənəsi Musaya gedib çıxır. Roş Haşana (Yəhudi Yeni ili) sinaqoq xidmətlərində, Yom Kippurun (Kəffarə Günü) sonunda və bir sıra digər hallarda çalınır. Yubiley ilində Yom-Küpürdə şofar çalmaq Tövratın 613 əmrindən biridir. Yovel (ivritcə:''יובל''‎ – "qoç") sözü tez-tez şofar sözü ilə əlaqələndirilir və bu da alətin əvvəlcə qoç buynuzundan düzəldildiyini göstərir.

## Qalereya

File:Shofar-16-Zachi-Evenor.jpg|
File:Frank-oil-shofar (14088680963).jpg
File:Blowing The Shofar on Rosh Hashanah (4974050267).jpg|
AlphonseLévy Shofar.jpg
Flickr - Government Press Office (GPO) - “Slichot” Prayer (2).jpg
File:2005 04 27 1582 Dall Sheep.jpg|
File:Greater Kudu, Etosha National Park, Namibia 2.jpg|
File:Liten askenasisk sjofar 5380.jpg|
File:Jemenittisk sjofar av kuduhorn.jpg|
File:Shofar.JPG|

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Arthur L. Finkle, *Easy Guide to Shofar Sounding*, Los Angeles: Torah Aura, 2003
* *[http://hearingshofar.blogspot.com Hearing Shofar: The Still Small Voice of the Ram's Horn]* by Michael T. Chusid, a three volume compendium of shofar information.
* Arthur l. Finkle, , LA: Torah Aura, 1993
* Montagu, Jeremy. 2016. *The Shofar: Its History and Usage.* Rowman and Littlefield Publishers.
## Xarici keçidlər

* 
* ''Shulkhan Arukh'' limited English translation includes Rosh Hashanah chapters 585–590 regarding the shofar.
* ''Shofar sounds''  several videos with shofar sounds and explanations.
* http://biblicaltrumpets.org/''biblicaltrumpets.org'' - A research site on the use of trumpets in both Old and New Testament.
* The origins of the Shofar  - Ajudaica 101.
* A Shofar Blast in the Ghetto of Terezin, :en:Yad Vashem website.
* Shofar in a forced labor camp  in :en:Skarzysko-Kamienna during the :en:Holocaust, Yad Vashem website.
Talet

**Talet** (ivr. טלית) — Şahrit namazında və yəhudi bayramlarında geyilən saplarla dörd kənarlı parçadan tikilmiş yəhudi geyimidir.

Müasir dövrdə Talet geyinmək narahat olduğu və qabaqcıl nəsillər üçün uyğun olmadığı üçün yəhudilər Tsitsit adlı bir paltar icad etdilər ki, bu da dörd kənarı parçadan olan paltardır, lakin o, Taletdən kiçikdir və Tövratın Talet üçün tələblərini pozmadan müasir köynək formasında tikilir.

Tsitsit geyinmək yəhudilər arasında çox yaygındır və onlar həmişə paltarlarının altına geyinirlər, bəziləri hətta onunla yatırlar.

## İstinadlar
Sukot

**Sukot** (ivr. חג הסוכות) — yəhudilərin Misirdən Kənan torpağına gedərkən səhrada 40 illik səyahətini xatırlamaq üçün qeyd olunan yəhudi bayramıdır. bu bayram Tövratda yer alır və yəhudilərin qurban kəsmək üçün Yerusəlimə həcc etdiyi üç bayram olan Şaloş Regalimlərdən biridir.

bayramın məqsədi budaqlardan hazırlanmış dam ilə kvadrat çadır qurmaqdır. Bu çadır Suka adlanır və Sukut bayramının ən mərkəzi elementidir. bayramın bütün yeddi günü ərzində Suka çadırından kənarda yatmaq qadağandır.

Zəkəriyyə peyğəmbər deyir ki, axır zamanda Sukot bayramı təkcə yəhudilərin deyil, bütün xalqların ümumbəşəri bayramına çevriləcək.

## İstinadlar
Castellammarese müharibəsi

Maranzano fraksiyasının qələbəsi
*Beş Ailə komissiyasının yaradılması.
**Maranzano
**Profaci
**Manqano
**Luciano
**Qaqliano
Bernardo Provenzano

**Bernardo Provenzano** () — məşhur italyan cinayət təşkilatının lideri idi.

Narkotik qaçaqmalçılığının əsas fiqurlarından olan və insanları öldürdüyünə görə "traktor" ləqəbi ilə tanınan Provenzano, yaxalanmamaq üçün katolik keşişinin paltarında küçələrdə gəzir və hər üç gecədən bir ev dəyişdirirdi.[1]

1993-cü ildə "Xaç atalarınin atası" titulunu daşıyan Salvatore Riina ələ keçirildikdən sonra Provenzano Korleonların lideri oldu və sonradan bütün Siciliya mafiyasının mütləq gücünə çevrilməyi bacardı.

43 ildir ədalətdən yayınmağı bacaran Siciliya Cosa Nostra mafiyasının əfsanəvi liderlərindən biri olan Bernardo Provenzano 2006-cı ildə evində keçirilən əməliyyatda yaxalanıb və ağırlaşdırılmış ömürlük həbs cəzası çəkdiyi həbsxanada 83 yaşında sidik kisəsi xərçəngindən vəfat edib.

## İstinadlar
III Lüdovik Qonzaqa (Mantuya markizi)

**III Lüdovik Qonzaqa** (; ) — II Mantuya markizi.

1412-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Mantuya markizi kondotyer I Janfrançesko Qonzaqa, anası isə onun uzaq qohumu Paola Malatestadır. 12 noyabr 1433-cü ildə atasının istəyilə Müqəddəs Roma imperatoru Sigizmundun qohumu Brandenburqlu Barbara ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 14 övladı dünyaya gəldi. 

* Frederiko (1438)
* Maqdalena (1439)
* Yelizaveta (1440)
* I Frederik
* Françesko (1444-1483)
* Paula Bianka (1445-1447)
* Janfrançesko (1446-1496)
* Suzanna (1447-1481)
* Doroteya (1449-1467)
* Sesilya (1451-1472)
* Rodolfo (1452-1495)
* Barbara (1455-1503)
* Lüdovik (1460-1511)
* Paula (1463-1497)

1436-cı ildən etibarən atasından xəbərsiz Milan hersoqu Filippo Mariya Vizkontinin xidmətinə girdi. Ancaq bu davranışı atasıyla münasibətlərinin pisləşməsinə səbəb oldu. Belə ki, xanımıyla birlikdə Mantuyadan sürgün edildi və kiçik qardaşı Karlo Qonzaqo yeni taxt varisi elan olundu. Ancaq 1438-ci ildə atası I Janfrançesko da Vizkontilərin xidmətinə girdi və ata-oğul 1441-ci ildə barışdı.

1444-cü ildə atasının vəfatıyla Mantuya taxt-tacına sahibləndi. Ancaq ailə mülklərinin bir qismi qardaşları Karlo, Janlusido və Alessandro arasında paylaşdırıldı. 9 mart 1453-cü ildə qardaşlarından Karlo Qonzaqo Venesiyanın dəstəyilə qardaşına aid mülklərə hücum edərək üsyan qaldırdı. Ancaq 14 iyunda tərəflər qarşı-qarşıya gəldi və III Lüdovik qardaşını məğlub etdi. Karlonun işğal etdiyi bütün mülklər geri qaytarıldı. Çox keçmədən onun varissiz vəfat etməsilə, taxt hüququ olan mülklər də III Lüdovikə qaldı.

## Mənbə

* 
* 
* 

## İstinadlar
Musəvilikdə Tanrı

**Yəhudilikdə [[Tanrı]]** — Elohimdir (ivr. אֵלֹהִים) və Tanrının adını çəkməmək üçün Elokim (ivr. אֵלֹקִים) demək adətdir.

Elohim Şaday və Yahve kimi başqa adlara malikdir və Elohimin hər adı onun dünyanı idarə etdiyi fərqli bir xüsusiyyəti təmsil edir.

Elohim üçün ən ümumi adı Hakadoş Barux Hu (ivr. הקדוש ברוך הוא), yəni Müqəddəs Olan Mübarəkdir.

Tövratda Elohim müxtəlif adlarla xatırlanır və onlarla ad var.

Elohim Musaya özünü göstərəndə onun adının Yahve olduğunu söylədi, lakin Elohim İbrahimə özünü göstərəndə adının Şaday olduğunu söylədi.

## İstinadlar
Bar Mitsva

**Bar Mitsva** (ivr. בר מצווה) — kişi oğlan uşağı 13 yaşına çatdıqda sinaqoqda keçirilən yəhudi mərasimidir və mərasimin məqsədi Tövratın bütün 613 qanununu uşağa tətbiq etməkdir.

Bu, uşaq ilk dəfədir ki, Tövrat vərəqindən oxumaq və Minyan duasında iştirak etmək hüququna malikdir.

Qadınlar üçün mərasim bir il əvvəl keçirilir və Tövratın bütün qanunları 12 yaşından başlayaraq onlara şamil edilir, lakin onlar kişilərə aid olan qanunların əksəriyyətindən azaddırlar.

İnsan 13 yaşına çatdıqda indidən ömrünün sonuna kimi üç vaxt namaz qılmalı, tefilindən istifadə etməli, bayramları Halaxa görə keçirməlidir.

## İstinadlar
9 Av

**Tişha Be'Av** (ivr. תשעה באב), Yerusəlimdəki yəhudi məbədinin dağıdılmasını xatırladan anım günüdür.

Tişha Be'av, İvrit təqviminə görə hər il Av ayının 9-cu gününə düşür.

Süleymanın tikdirdiyi Birinci Məbəd Av ayının 9-da dağıdıldı və taleyin yazmış olduğu kimi yüz illər sonra İkinci Məbəd də Av ayının 9-da dağıdıldı.

Bu gün bütün dünyada yəhudilər üçün milli matəm günüdür. 9 Av oruc günüdür, Av ayı boyunca yəhudilər ət yeməkdən çəkinirlər.

**Dağ yəhudiləri**

Dağ yəhudiləri hər il bu gündə dünyanın hər yerindən, əsasən İsraildən, ABŞ-dan, Rusiyadan və Almaniyadan Qırmızı Qəsəbəyə gəlirlər və qəbiristanlıqları ziyarət edir, xatirə şamları yandırırlar. Adətən iyul-avqust aylarına təsadüf edən Av ayı öncəsi minlərlə yəhudi Azərbaycanın sərhəd-keçid məntəqələrindən keçir.

## İstinadlar
Yupiter (zavod)

**"Yupiter"** (; ) – Şimali Ukraynada, Çernobıl təcrid zonasında yerləşən Pripyat şəhəri yaxınlığında tərk edilmiş elektrotexnika zavodu. Zavod rəsmi şəkildə kasetlər üçün səsyazan aparatların və məişət texnikası avadanlıqları üçün komponentlərin istehsalı ilə məşğul olsa da, gizli şəkildə hərbi məqsədlər üçün yarımkeçirici komponentlər istehsal edirdi və robototexnika sınaqları həyata keçirirdi.

## Tarixi
Pripyat şəhərində universitet təhsili almış bir çox şəxs yaşayırdı. SSRİ hökuməti bu şəxsləri işə almaq üçün şəhər yaxınlığında zavod tikdirmişdir. Zavod Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasından sonra Pripyat əhalisinin ikinci əsas iş yerinə çevrilmişdir. Zavod 1980-ci ildə açılmış və 3500 nəfəri işə qəbul etmişdir. "Yupiter" rəsmi olaraq Kiyevdə yerləşən "Mayak" zavodunun filialı kimi açılmışdır. "Mayak" zavodu kasetlər üçün səsyazan aparatların və məişət texnikası avadanlıqları üçün komponentlərinin istehsalı ilə məşğul olurdu.

Lakin əslində "Yupiter" zavodu gizli şəkildə hərb sənayesi üçün yarımkeçirici komponentlər istehsal edirdi. Zavodun laboratoriyalarında yeni materiallar sınaqdan keçirilirdi, robototexnika bölməsində müxtəlif robototexnika sistemləri inkişaf etdirilirdi.

1986-cı ildə baş vermiş Çernobıl fəlakəti nəticəsində Pripyatın təxliyəsindən bir müddət sonra bəzi işçilər "Yupiter"ə qayıtmış və zavod zərərsizləşdirmə üsulları və dozimetrik alətlərin işlənib hazırlanması üçün laboratoriya kimi istifadə olunmağa başlamışdır. Zavod 1996-cı ilə qədər fəaliyyət göstərməyə davam etmiş, daha sonra tərk edilmişdir. Bəzi yerlərdəki radioaktiv çirklənmənin səviyyəsi təhlükəsiz səviyyədən yuxarıda qalmaqda davam edir.

## Populyar mədəniyyətdə
* "Yupiter" zavodu "S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat" videooyununda yer alan əsas məkanlardan biridir. Baş qəhrəman Aleksander Deqtyarev bu yeri tədqiq etməyə göndərilir.
* "Yupiter" zavodu "Pink Floyd" musiqi qrupunun "Marooned" mahnısının klipində görünmüşdür.

## Qalereya

Pripjat 2019 66.jpg
Pripjat 2019 64.jpg
Pripjat 2019 63.jpg
Jupiterfactory.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Chernobylgallery.com saytında
Moynak

**Moynak** (, ) — həmçinin Muynak və Moynaq kimi tələffüz olunur, Özbəkistan Respublikasının qərbində, Qaraqalpaqıstan Muxtar Respublikasının şimalindəki şəhərdir. 1980-ci illərdən başlayaraq Moynak əhalisi Aral dənizinin daralması ilə əlaqədar sürətlə azalmağa başlayıb və hazırda şəhərdə cəmi bir neçə min insan yaşayır.

## İstinadlar
Linaria cannabina

**Linaria cannabina** (*Adi kətan quşu*) — "Fringillidae" fəsiləsinə aid kiçik ölçülü, sərçəkimilər qrupuna daxil olan bir quş növü.

## Taksonomiya

1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney, adi kətan quşunu Systema Naturae əsərinin 10-cu nəşrində "Acanthis cannabina" binominal adı ilə təqdim etmişdir. Növ əvvəllər Carduelis cinsinə daxil edilsə də, 2012-ci ildə mitoxondrial və nüvə DNT ardıcıllıqlarının filogenetik təhlili nəticəsində "Linaria" cinsinə köçürülmüşdür. Bu cins, 1802-ci ildə alman təbiətşünası İohann Matteus Bexşteyn tərəfindən təqdim edilmişdir.
Cinsin adı olan "Linaria", latıncada "kətan toxucusu" mənasını verir və "linum" (kətan) sözündən gəlir. Növün adı olan "cannabina" isə latıncada "kəndir" deməkdir. İngilis dilindəki adı da oxşar kökə malikdir və köhnə fransızca "linette" (kətan) sözündən yaranmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Peşəkar (film, 2018)

**Peşəkar** ( – Sibir) — rejissor Metyu M. Rossun, Skott Smitin yazdığı ssenari əsasında çəkdiyi və baş rolda Kianu Rivzin iştirak etdiyi Amerika kriminal triller filmidir. Film 13 iyul 2018-ci ildə ABŞ-də nümayiş olunmuşdur. Filmin şüarı: "Bir nəfər rus mafiyasına qarşı".

## Süjet xətti

Amerikalı daş-qaş satıcısı Lukas rus mafiyası tərəfindən Sankt-Peterburqa göndərilir və ondan burada Mirnıdan olan mədənçinin qardaşı Peterdən sınaq məqsədli mavi brilyantlar alır. Ancaq qəhrəman gəlməmiş Peter gözlənilmədən oranı tərk edir və yoxa çıxır. Lukas Mirnıya gedir və orada Peterin saxta mavi brilyantları başqa bir qrupa satdığını öyrənir. Lukas Sankt-Peterburqa geri qayıdır və burada FTX ikinci qrupun əmri əsasında Lukası öz müştərisinə həmin saxta brilyant partiyasını satmağa məcbur edir. Bundan sonra mədənçi qardaş Lukasa Peteri harada axtarmalı olduğunu bildirir.  Lukas yenidən Mirnıya uçur və Peteri meşədə yerləşən bir daxmada ölü tapır.

## Rollarda

* Kianu Rivz — *Lukas Hill*
* Molli Rinquold — *Qebbi*
* Ana Ularu — *Katya*
* Aleks Paunoviç — *Efrem*
* Veronica Ferres — Raisa
* Pavel Lıçnikov — *Boris Volkov*
* Yudcin Lipinski — *Polozin*
* Dmitri Çepovetski — *İvan*
* Ceyms Aleksandr — *Vinsent*
* Rafael Petardi — *Pavel*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Gelotofobiya

**Gelotofobiya** — İnsanların başqaları tərəfindən ələ salınmaqdan və ya lağa qoyulmaqdan həddindən artıq qorxması. Bu fobiyası olan insanlar zərərsiz və ya başqalarına aid olan zarafat və gülüşü özlərinə yönəlmiş kimi qəbul edə bilərlər.

## Əsas əlamətləri

* İnsanların yanında gülüş eşitdikdə narahatlıq və qorxu hissi
* Özünü daim başqalarının tənqid obyekti kimi hiss etmək
* Sosial situasiyalardan qaçmaq (xüsusilə, zarafat və yumor olan mühitlərdən)
* Aşağı özünəinam və həddindən artıq həssaslıq

## Səbəblər

* Keçmişdə yaşanmış travmatik hadisələr (məsələn, uşaqlıqda davamlı olaraq lağa qoyulmaq)
* Sosial təcrübələrdə neqativ geridönüşlər almaq
* Psixoloji meyllər və şəxsiyyət xüsusiyyətləri

## Mübarizə üsulları

* Psixoterapiya (xüsusilə Kognitiv Davranış Terapiyası – CBT)
* Özünüdərk və sosial bacarıqların inkişafı
* Dəstək qrupları və sosial interaksiya təlimləri

Əgər gelotofobiya həyat keyfiyyətinizə ciddi təsir edirsə, psixoloq və ya psixoterapevtlə məsləhətləşmək faydalı ola bilər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Katib quşu

**Katib quşu** (*Sagittarius serpentarius*) — Afrikaya xas olan böyük yırtıcı quş növü.

## Taksonomiya

Accipitriformes nəsli ilə əlaqəli olan bu quş, gündüz aktiv olan bir çox yırtıcı quş növü (nüm. şahinlər, qartallar və qırğılar) ilə eyni nəsilə aiddir, lakin öz ailəsi olan Sagittariidaedə yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər