open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sadiatt

**Sadiatt** - Lidiyanın 28-ci çarı, Mermnadlar sülaləsindən olan üçüncü hökmdar (e.ə. 629-617).

## Haqqında
Herodotun məlumatına əsasən Lidiya çarı Sadiatt 12 il hakimiyyətdə olmuşdur.. Sadiatta babası Qiqdən və atası II Ardisdən güclü dövlət miras qalmışdır.
 
Hakimiyyətinin son 6 ilində Sadiatt İoniya vilayətinin Milet şəhəri ilə müharibələr aparmış, onun ölümündən sonra bu mübarizəni onun oğlu II Aliatt davam etdirmişdi. Bu müharibələrin əsas xüsusiyyəti ondan ibarət idi ki, lidiyalıların quru qoşunları güclü idi, miletlilər isə dənizdə hökmranlıq edirdilər. Lidiyalılar möhkəmlənmiş şəhəri ələ keçirə bilmədilər. Şəhərin mühasirəsi də miletlilərin hərbi donanmasının müntəzəm hücumları nəticəsində uğursuz oldu. Lidiyalıların əsas taktikası hər il biçin vaxtı hücum edərək əkin sahələrini yandırmaq idi..

## Mənbə
* Barclay V. Head, «The coinage of Lydia and Persia» (Лондон, 1877);
* Radet, «La Lydie et le monde grec au temps des Merninade?» (П., 1893);
* Масперо, «Древняя история народов Востока» (М., 1895).

## İstinadlar
Kantabrlar

**Kantabrlar** () — İspaniyanın şimalında, müasir Kantabriya əyalətində, Asturiyanın şərqində və Kastiliya-Leonun dağlıq rayonlarında məskunlaşmış 11 tayfanın qədim konfederasiyası.

## Haqqında
Strabonun məlumatına əsasən kantabrlar əvvəllər luzitanlar (Hind-Avropa xalqlarına aiddir) adlanırdı, Qay Yuli Sezarın məlumatına görə isə onlar yerli mənşəli xalq idi. . 

Kantabrlar məğlubedilməz və azad dağlılar kimi şöhrət qazanmışlar. Onlar uzun müddət romalıların hücumlarını dəf etməyə müvəffəq oldular. İlk dəfə Roma respublikasının orduları kantabrlara e.ə.150-ci ildə hücum etmişlər.

Sezar özünün "Qall müharibələri haqqında qeydlər" əsərində göstərir ki, Roma sərkərdəsi Krass "qohum tayfalar" olan kantabrların və akvitanların birləşmiş qüvvələri üzərində qələbə qazandı. Bu əsərdə Sezarın kantabrlarla akvitanları "qohum tayfalar" adlandırması kantabrların keltiber tayfalarına aid olması barədə Qərbi Avropa tarixçiləri arasında geniş yayılmış fikri şübhə altına alır.

Tədqiqatçıların əksəriyyətinin fikrinə görə "kantabrlar" sözü liqur mənşəli olub, "dağlılar" deməkdir. Tantabr tayfalarının adları və onların adət-ənənələri də qonşu keltiberdən xeyli fərqlənir.

Kantabrların müqavimətinə yalnız kantabriya müharibələrində (e.ə.29 - e.ə.19) şəxsən iştirak edən Roma sərkərdələri Aqrippa və Oktavian Avqust son qoya bildilər, nəticədə kantabrların və onların müttəfiqi olan asturların bir hissəsi məhv edildi.. E.ə.25-ci ildə kantabrlara qarşı müharibələrdə hərbi tribun vəzifəsində vuruşan Romanın gələcək imperatoru Tiberi ilk döyüş təcrübəsini məhz bu döyüşlərdə almışdır..

Kantabriya müharibələrindən sonra kantabrların ərazisi məhdud muxtariyyət hüququna malik olan Tarrakon İspaniyası əyalətinin tərkibinə daxil edildi. Kantabrlar qərb qonşuları olan asturlar kimi rekrut toplanışı əsasında Roma imperiyasının köməkçi hərbi hissələrində xidmət etməli idilər.
 
Əsas məşğuliyyəti əkinçilik olan yerli əhalinin işğalçılar tərəfindən romalaşdırılması cəhdləri baş tutmadı, əhalinin tam romalaşdırılması prosesi yalnız ərəblərin İspaniya yarımadasına hücümündan sonra başa çatdı.

## Mənbə
* http://historylib.org/historybooks/TSirkin-YU--B-_Istoriya-Drevney-Ispanii/ СПб. 2011 
* Venceslas Kruta.| Les Celtes, Histoire et Dictionnaire, Des Origines à la romanisation et au christianisme. Parıs,2000

## Xarici keçid
* Описание кантабров у Страбона (География, III, 3—4). Публикация на сайте «История Древнего Рима»
* Карта доримского населения Иберии (около 200 года до н. э.)  

## İstinadlar
Cəfərabad (Zəngibasar)

**Cəfərabad** — İrəvan xanlığı, Zəngibasar mahalı İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 13&nbsp;km şimalda yerləşir. Zəngibasar rayonu təşkil edilənədək Vağarşabad
(Eçmiədzin) rayonunun tərkibində olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim Cəfər şəxs adı ilə fars dilində «müntəzəm və çoxlu tikintisi, yaşayış üçün hər cür
şəraiti olan yer» mənasında işlənən abad sözündən əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir.
Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Arqavand qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Şöllü Mehmandar

**Şöllü Mehmandar** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km qərbdə, Zəngi çayının yanında yerləşir. Zəngibasar
rayonu təşkil edilənədək Vağarşabad (Eçmiədzin) rayonunun tərkibində olmuşdur. «İrəvan əyalətinin
icmal dəftəri»ndə Mehmandari-Şollu, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Şorlu Mehmandar formasında qeyd edilmişdir.

Toponim -lı mənsubluq şəkilçisi qəbul etmiş çol etnonimindən və
Mehmandar şəxs adından əmələ gəlib «çol > şol tayfasından olan Mehmandara məxsus kənd»
mənasını bildirir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 25. I. 1978-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Hovtaşad qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 406 nəfər, 1873 - cü ildə 1573 nəfər, 1886-cı ildə 1432 nəfər, 1897-ci ildə
1824 nəfər, 1904 - cü ildə 1455 nəfər, 1914 - cü ildə 1632 nəfər, 1916-cı ildə 2969 nəfər, 1919 - cu ildə 900 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1919 - cu ilin sonlarında azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya edilmişdir. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri öz yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 788 nəfər, 1926-cı ildə 1010 nəfər, 1931-ci ildə 778 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Kəndin sakinləri SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948-1949 - cu
illərdə zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. 1950-ci illərdə köçürülən ailələrin bir hissəsi yenidən geri, öz yurdlarına dönə bilmişdir. 1988-ci ilə kimi burada azərbaycanlılar yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ermənistan dövləti azərbaycanlılar deportasiya etmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Mehmandar

**Mehmandar** — kişi adı.

;Soy
*Mehmandarovlar — Azərbaycan qədim və tanınmış soylarından biri.

;Yaşayış məntəqələri
*Şöllü Mehmandar — Zəngibasar rayonunda kənd.
*Mehmandar (Əcəbşir) — İranda kənd.
*Mehmandar (Nəqədə) — İranda kənd.
*Aşağı Mehmandar (Məlikan) — İranda kənd.
*Yuxarı Mehmandar (Məlikan) — İranda kənd.

## Həmçinin bax
* Mehman
Göykümbət

**Göykümbət** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 16 km şimalda, Zəngi çayının yanında, Zərincə dağı tərəfdə yerləşir. 1590-cı il tarixli "İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə Göygünbəz, Qafqazın 5 verstlik
xəritəsində Göykümbət formasında qeyd edilmişdir. 1590-cı ildən məlumdur.

Toponim Azərbaycan dilində rəng mənasında işlənən göy sözü ilə fars dilində "yarımkürə
şəklində bina damı, qübbə" mənasında işlənən kümbəd sözündən əmələ gəlmişdir.
Kümbəd kümbəz, eləcə də günbəz sözünün fonetik formasıdır. Azərbaycan dilində d~z səs
əvəzlənınəsi qanunauyğun haldır. Təsviri toponimdir. Qurluşca mürəkkəbdir.

Erm. SSR AS RH-nin 1 dekabr 1949-cu il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Geğanist qoyulmuşdur. Bəzi mənbələrə görə 1946-cı ildə kənd ermənicə Texanist adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 21 nəfər, 1873-cü ildə 166 nəfər, 1886-cı ildə 200 nəfər, 1897-ci ildə 230 nəfər, 1908-ci ildə 252 nəfər, 1914-cü ildə 280 nəfər, 1916-cı ildə 241 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kəndin sakinləri erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş və xaricdən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdilər. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz yurdlarına dönə bilmişdir. Burada
ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 98 nəfər, 1926-cı ildə 162 nəfər, 1931-ci ildə 174 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə azərbaycanlılar 1948–1949-cu illərdə zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. 50-ci illərdə deportasiya edilən ailələrin az bir
qismi yenidən ata yurdlarına dönsələr də, 1970-ci ildə tamamilə deportasiya olunaraq Azərbaycana
köçürülmüşlər. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
İpəkli

**Hacı Elyaz**, **İpəkli**, **Masis sovxozu** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 7&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Hacı İlyas
formasında, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Hacı Eylyaz formasında qeyd
edilmişdir. Erməni mənbələrində kəndin adı Hacı Eylaz, Eylas formalarında
qeyd edilir. Kəndin adı xalq arasında Hacı Elləz formasında işlədilirdi.

Toponim şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Kəndin adı dəyişdirilib İpəkli qoyulmuşdur. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə
yenidən dəyişdirilib «Masis sovxozu» qəsəbəsi adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 445 nəfər, 1873 - cü ildə 1095 nəfər, 1886-cı ildə 1073 nəfər, 1897-ci ildə
1457 nəfər, 1908-ci ildə 1097 nəfər, 1914 - cü ildə 1187 nəfər, 1916-cı ildə 1467 nəfər yalnız
azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə
məruz qalaraq deportasiya olunmuş, kəndə Türkiyədən köçürülmüş ermənilər yerləşdirilmişdir.
İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar doğma
yurdlarına dönə bilmişdir. 1922-ci ildə 582 nəfər azərbaycanlı, 71 erməni, 1926-cı ildə 586 nəfər
azərbaycanlı, 50 erməni, 1931-ci ildə 680 nəfər azərbaycanlı, 9 erməni yaşamışdır.

SSRİ hökumətinin xüsusi qərarı ilə 1948-1949 - cu illərdə kənddə yaşayan azərbaycanlılar zorla
Azərbaycana köçürülmüş, İran, Livan, Suriya, Türkiyədən köçürüiən ermənilər burada
yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

### Tanınmışları
* Əziz Nəzərov

## İstinadlar
Xarratlı

**Xarratlı** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7 km cənub-şərqdə yerləşir. Zəngibasar rayonu təşkil edilənə qədər (14 yanvar 1969) Qəmərli (Artaşat) rayonunun tərkibində olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim sənət bildirən xaratlı türk tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Sadə quruluşlu toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25. I.1978-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Arevabuyr qoyulmuşdur. XX əsrin əvvəllərinə aid mənbədə İrəvan qəzasında Xaratlu kimidir. 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuşdur (11, 164). 1926-cı ildə ermənilər yerləşmişlər. 1978-ci ildə kənd ermənicə Arevablur adlandırılmışdır. 1728-ci ilə aid türkcə mənbədə Haratlıdır. Əsli Heratlı. Əfqanıstandan türk tayfalarının hərəkəti ilə Herat əyalətinin adı gətirilmədir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 183 nəfər, 1873-cü ildə 303 nəfər, 1886-cı ildə 245 nəfər, 1897-ci ildə 202 nəfər,1908-ci ildə 373 nəfər, 1914-cü ildə 571 nəfər, 1916-cı ildə 192 nəfər,, 1918-ci ildə 496 nəfər, 1919-cu ildə 160 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1919-cu ilin payızında azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra azərbaycanlılardan sağ qalanlar öz kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 61 nəfər azərbaycanlı, 1926-cı ildə 102 nəfər azərbaycanlı, 62 erməni, 1931-ci ildə 136 nəfər azərbaycanlı, 59 erməni yaşamışdır. 1986-cı ildə çap edilmiş "Ermənistan və ətraf vilayətlərinin toponimlər lüğəti"ndə azərbaycanlılar erməni kimi təqdim edilir və burada guya 1930-cu ilə kimi yalnız ermənilər yaşamışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948–49-cu illərdə azərbaycanlılar zorla tarixi torpaqlarından deportasiya edilib Azərbaycana köçürülmüş və xaricdən (İran, Türkiyə, Livan) köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Naci Şövkət

**Məhəmməd Naci Şövkət Bəy** () — İraq siyasətçisi. İraq hökmdarı I Feysəlin zamanın ölkənin baş naziri.

## Erkən həyatı
Məhəmməd Naci Şövkət 1893-cü ildə atası Şövkət Paşa əl-Rifət bəyin əyalət qubernatoru kimi çalışdığı əl-Küt şəhərində doğulmuşdur. Ailəsi ərəbləşmiş gürcü və türk mənşəyə malik idi. Saaib, Sami və Rifət adlı 3 qardaşı olmuşdur. 1909-cu ildə Naci Bağdadda təhsilini baş vurduğu zaman, atasının Osmanlı parlamentinə seçilməsi ona İstanbulda Hüquq məktəbində oxumasına imkan yaratdı.

## Hərbi xidməti
Birinci Dünya müharibəsi başlayanda o, İraqın əl-Hila şəhərində baş prokurorun köməkçisi vəzifəsində çalışırdı. Osmanlı ordusuna qoşulan Şövkət iki il ərzində Yaxın Şərqdə gedən döyüşlərdə iştirak etdikdən sonra 1917-ci ilin martında yaxınlaşan Britaniya qoşunları tərəfindən ələ keçirildi. Britaniya Hindistanında yerləşən əsir düşərgəsinə aparılan Şövkətə və bir sıra digər ərəb zabitlərə azadlıq əvəzində ərəb üsyanına qoşulmaq təklif edildi. Şövkət bu təklifi qəbul etdi.

## Baş nazirliyi
1932-ci ildə İraq kralı Feysəl 1930-cu ildə bağlanmış ingilis-İraq müqaviləsi ilə əlaqədar yaranmış siyasi narazılığı aradan qaldırmaq məqsədilə Şövkətə neytral hökumətə rəhbərlik təklif etdi. İraq siyasətində və müqavilə əleyhdarları tərəfindən güclü müxalifətlə üzləşən bu hökumət cəmi 5 ay davam etdi (3 noyabr 1932 - 20 mart 1933).

## Səfirliyi
1935-ci ildə Türkiyəni yaxşı tanıdığına və türk dilini əla bildiyinə görə Şövkət İraqın Ankaradakı nümayəndəsi təyin olundu. Ankarada olduğu müddətdə o, müasir Türkiyəya heyranlıq qazanmaqla yanaşı ölkənin hakim dairələri ilə çox yaxşı əlaqələr qura bildi.

## İstinadlar
Azərbaycan 2013 Yay Universiada Oyunlarında

**Azərbaycan** — 6 iyul-17 iyul tarixləri arasında Rusiyanın Kazan şəhərində keçirilən 2013 Yay Universiada Oyunlarındaki iştirakı. Azərbaycan 2013 Yay Universiada Oyunlarında 81 idmançı ilə 10 idman növündə təmsil olundu.

## Medalçılar

 

## Ümumi məlumat

### İdmançıların sayı

## Ağır atletika
**Kişilər**

**Qadınlar**

## Boks
**Kişilər**

## Cüdo
**Kişilər**

## Güləş
**Kişilər**

**Qadınlar**

## İdman Gimnastikası
**Kişilər**

## Kəmər güləşi
**Kişilər**

**Qadınlar**

## Yüngül atletika
**Kişilər**

**Qadınlar**

## İstinadlar
Kiçik Şöllü Dəmirçi

**Kiçik Şöllü Dəmirçi** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis)
rayonunda yerləşən kənd.

## Etimologiyası
Toponim üç komponentdən: fərqləndirici əlamət bildirən kiçik sözündən, şollu və dəmirçi etnonimlərindən ibarətdir. Toponimdəki Şollu mənsubluq bildirən -Iu şəkilçisi qəbul etmiş türk mənşəli çol etnonimini, dəmirçi isə şahsevən türk tayfasından olan dəmirçi etnonimini əks etdirir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Tarixi
Kəndin digər adı rəsmi sənədlərdə Şorlu Dəmirçi kimi qeyd edilir. Rayon mərkəzindən 5&nbsp;km şimal-qərbdə, Zəngi çayının yanında yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Dəmirçiliye-Şollu formasında, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Kiçik Şorlu Dəmirçi kimi qeyd edilmişdir.

Zəngibasar rayonu təşkil edilənədək, 1969-cu ilədək Qəmərli (Artaşat) rayonunun tərkibində olmuşdur.

Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 3 yanvar 1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilərək Dəmirçi, Ermənistanın prezidentinin 19 aprel 1991-ci il fərmanı ilə yenidən dəyişdirilərək Darbnik qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 338 nəfər, 1873-cü ildə 1400 nəfər, 1886-cı ildə 1318 nəfər, 1897-ci ildə 1360 nəfər, 1904-cü ildə 1432 nəfər, 1914-cü ildə 2216 nəfər, 1916-cı ildə 2263 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə mərıız qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulduqdan sonra sağ qalanlar doğma yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 492 nəfər, 1926-cı ildə 687 nəfər, 1931-ci ildə 601 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin oktyabr-noyabr aylarında kəndin əhalisi Ermənistan dövləti tərəfindən qırğınlarla tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdıır. Hazırda kənddə ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Kristin Çabbak

**Kristin Çabbak** (; ) — Amerikan televiziyasında xəbər aparıcısı, jurnalist. Canlı yayımda intihar edən ilk və tək aparıcı olmaqla tarixə keçmişdir.

## Həyatı
Kristin Hudson vilayətinin Ohayo şəhərində dünyaya gəlib. İlk təhsilinə **Shaker Heights**da yerləşən qızlar üçün təşkil edən **Laurel School**da başlayıb. Oxford Universitetində teatr və aktyorluq təhsili almış, daha sonra Boston Universitetinə daxil olmuşdur.

## Karyera

##### İlk zamanlar
Karyerasına başladığı ilk zamanlarda o, Klevelandda yerləşən **WVIZ**-də çalışmışdır. Daha sonra Nyu-York Universitetinin yay karyera məktəbi təşkilatçılığı ilə müxtəlif radio və televiziya kanallarında çalışan Çabbak, eyni zamanda Floridada da aparıcılıq etmişdir.

##### WXLT-TV
Kanalda cəmiyyətə daxil olmaqda çətinlik çəkən şəxslər üçün yayımlanan "Suncoast Digest" verilişinin aparıcısı olmuşdur. Bu verilişdə aparıcılıq təklifi ona şəxsən kanalın sahibi olan Bob Nelsondan gəlmişdi.

## İntiharı
15 iyul 1974-cü ildə WXLT-TV kanalında hər zaman aparıcısı olduğu verilişi yayımlayarkən canlı yayımda "Kanal 40 olaraq məqsədimiz, hər zaman sizə ən son şiddət görüntülərini çatdırmaq və birazdan bir intihar cəhdi izləyəcəksiniz" demiş və silahını çıxardaraq başının arxasına atəş açmışdır. Yayımın texniki heyəti əvvəlcə nə edəcəyini bilməmiş, ekranı qaraltmış və daha sonra isə bir filmi yayıma vermişdir.

Hospitala çatdırılan Çabbak 14 saat sonra vəfat etmişdir. İntihar etdiyi zaman qeydə alınan görüntülər daha sonra ailəsinin şikayət etməsi səbəbilə bütün mənbələrdən silinmiş və bir daha yayımına qadağa qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Reyhanlı (Vedibasar)

**Reyhanlı** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 8&nbsp;km məsafədə yerləşir. 1728-ci ildə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin icmal
dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində kəndin adı Rehanlı, Rikanlı, Reyqanlu formalarında da göstərilir.

Toponim reyhanlı türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 4 aprel 1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilərək Ayqavan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada 1918-ci ildə 442 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Azərbaycanlılar 1919-cu ildə deportasiya olunmuşdur. Hazırda kənddə ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Rəhimabad (Zəngibasar)

**Rəhimabad** - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9&nbsp;km məsafədə yerləşir. Zəngibasar (Masis) rayonu təşkil edilənədək (14 yanvar 1969) Vağarşabad (Eçmiədzin) rayonunun tərkibində olmuşdur.
## Etimologiyası
Toponim Rəhim şəxs adı ilə fars dilində «çoxlu tikinti, yaşayış üçün hər cür şəraiti olan» mənasında işlənən abad sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 113 nəfər, 1897-ci ildə 183 nəfər, 1904-cü ildə 131 nəfər, 1914-cü ildə 223 nəfər, 1916-cı ildə 246 nəfər, 1919-cu ildə 601 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1919-cu ilin sonlarında azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndi Ermənistan adlanan yerdə sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 152 nəfər, 1926-cı ildə 242 nəfər, 1931-ci ildə 188 nəfər, 1987-ci ildə 500 nəfərdən artıq azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ildə noyabr-dekabr aylarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. Hazırda  kənddə ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Armanyak (içki)

**Armanyak** () — Qaskon vilayətində ağ üzüm şərabının distilləsi nəticəsində alınan spirtli içki.


Şəkil:Ба Арманьяк Лабердолив 1904.jpg|Ба Арманьяк Лабердолив 1904
Şəkil:Ба-Арманьяк Домен Жоанда.jpg|Ба-Арманьяк Домен Жоанда 1934
Şəkil:Bas-Armagnac Chаteau d'Esperance Les Tresors de d'Artagnan 1968.jpg|Ба-Арманьяк Шато д'Эсперанс "Сокровища д'Артаньяна" 1968
Şəkil:Ба-Арманьяк Шато д'Эсперанс.png| Ба-Арманьяк Шато д'Эсперанс 10 лет



## İstinad
* Bureau National Interprofessionnel de l’Armagnac
Rəncbər (Zəngibasar)

**Şor kolanlı** və ya **Rəncbər** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km cənub-qərbdə, Araz çayının sahilində yerləşir.
Zəngibasar (Masis) rayonu təşkil edilənə kimi Üçkilsə (Vağarşabad, Eçmiədzin) rayonunun
tabeliyində olmuşdur. Rəsmi sənədlərdə kənd Rəncbər kimi göstərilir.

Kənd Cəfərxan adlı bəyə mənsub olmuş və burada çalışanlar da onun rəncbəri (Rəncbər
farscadır. Kəndli deməkdir.) idi. Bura, görünür, elə buna görə də Rəşbəri Cəfərxan adlandırılmışdır. Sonrakı dövlərdə Cəfərxan şəxs adı ixtisar edilmiş, işlənməmiş və kənd Rəncbər kimi sənədlərdə sabitləşmişdir.

Toponim Azərbaycan dilində «şoran, duzlu» mənasında işlənən şor ilə kolani // kolanı (kolanlı
tayfa adının fars dilində yazılış forması) türk etnonimi əsasında formalaşmışdır.

Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 197 nəfər, 1886-cı ildə 230 nəfər, 1897-ci ildə 405 nəfər, 1904 - cü ildə
229 nəfər, 1914 - cü ildə 431 nəfər, 1916-cı ildə 300 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ilin yazında azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya
olunmuşdur. Sovet hökuməti qurulandan sonra (indiki Ermənistanda) sağ qalanlar ata-baba yurdlarına
dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 136 nəfər, 1926-cı ildə 204 nəfər, 1931-ci ildə 389 nəfər yalınz
azərbaycanlı yaşamışdır.

Azərbaycanlılar 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında
Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqdarmdan deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər
yaşayır.

## İstinadlar
Fred Rocers

**Frederik Makfili Rocers** (; ) — ABŞ aktyoru, "Oskar" mükafatı laureatı.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar

*
Antalyanın mühasirəsi

**Antalyanın mühasirəsi** (1207) - Bizans-Səlcuq müharibələrinin gedişində bu mühüm liman şəhərinin türklər tərəfindən tutulması ilə nəticələnən hadisə.
## Tarixi
1204-cü ildə dördüncü səlib yürüşü nəticəsində Bizans imperiyasına müvəqqəti olaraq son qoyuldu və onun ərazisi yeni yaranan dövlətlər arasında bölüşdürüldü. "Bizansın varisi" olan Nikeya imperiyası Kiçik Asiyanın qərbində xeyli xeyli əraziyə sahiblənsə də, bu əraziləri öz əlində saxlaya bilmədi.

1204-1205-ci illərdə Kiçik Asiyadakı keçmiş Bizans mülklərinə səlcuqların uğurlu yürüşündən sonra 1207-ci ildə türklər Antalyaya doğru hərəkət etdilər (XI əsrin sonlarında türklər bu şəhəri tutmuş və bir müddət öz əllərində saxlaya bilmişlər) və qısa müddətli mühasirədən sonra şəhərə yiyələnərək Aralıq dənizinə çıxış imkanı əldə etdilər. Kiçik Asiyada türklərin hakimiyyətinin möhkəmlənməsinin yeni mərhələsi başlandı.
## Mənbə
* Васильев А. А. История Византийской империи. — Т. 2: Византия и крестоносцы. Эпоха Комнинов (1081-1185) и Ангелов (1185-1204). — СПб., Алетейя, 1995. — ISBN 978-5-403-01726-8
* Жаворонков П. И. Никейско-латинские и никейско-сельджукские отношения в 1211—1216 гг. // Византийский временник. 1976. 37. С. 48—61.
* Карпов С. П. История Трапезундской империи. — СПб.: Алетейя, 2007. — ISBN 978-5-903354-07-8
* Успенский Ф. И. История Византийской империи XI—XV вв. Восточный вопрос. М.: Мысль, 1997.
* Шукуров Р. М. Великие Комнины и Восток (1204-1461). — СПб.: Алетейя, 2001.
* Шукуров Р. М. «Новый Манцикерт» императора Феодора I // Византия между Западом и Востоком. — СПб.: Алетейя, 2001. С. 409—427.

## Xarici keçid
* http://hrono.ru/1200viza.php
Sarıcalar (Zəngibasar)

**Sarıcalar** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd olmuşdur.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 8 km cənub-qərbdə, Zəngi çayının yanında yerləşirdi. Zəngibasar rayonu yaradılanadək Qəmərli (Artaşat) rayonunun tərkibində olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində kəndin adı Saracalar formasında verilir. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində Sarucalar kimidir. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. 1588-ci ilə aid mənbədə Qarabağda qışlayan bir el Sarıcalı adlanırdı [167]. XIX əsrin əvvəllərində Qarabağda yaşayan tayfalardan biri Sarıcalı idi Mənşəcə bu tayfa Əfşarlara məxsusdur.

## Etimologiyası
Toponim sarıcalılar türk tayfasının adı əsasında yaranmışdır. "Sarıcalı tayfasına mənsub yer" mənasını ifadə cdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 107 nəfər, 1873-cü ildə 354 nəfər, 1886-cı ildə 440 nəfər, 1897-ci ildə 460 nəfər, 1904-cü ildə 638 nəfər, 1914-cü ildə 811 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd sakinləri ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar doğma yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 207 nəfər, 1926-cı ildə 224 nəfər, 1931-ci ildə 168 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarları ilə kəndin sakinləri 1948–1949-cu illərdə zorla tarixi-etnik torpaqlarından çıxarılıb Azərbaycana köçürülmüş və kənd ləğv edilmişdir. Kəndin ərazisi Həbilkəndə (Kalinin adına qəsəbə) birləşdirilimişdir.

## İstinadlar
Mübariz Zeynalov

**Mübariz Zeynalov** (d. 18 mart 1945, Kirovabad, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. 8 avqust 2015, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan futbolçusu. "Neftçi"nin əfsanəvi 1960-cı illər nəslinin nümayəndələrindən biri. Karyerası ərzində yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmişdir.

## Həyatı
Mübariz Zeynalov 1945-ci il martın 18-də Kirovabad şəhərində anadan olmuşdur.

Uşaq yaşlarından futbola böyük həvəsi olan Zeynalov bu idmanı o zamanlar doğma şəhərin daşlı, qəmbərli küçələrində öyrənib. 15-16 yaşlarında ikən qonşuluğunda yaşayan Ağa Abbasovun təklifi ilə onun oynadığı "Alüminium Zavodu" komandasında meydana çıxır. Bir müddət orada oynadıqdan sonra onu 17 yaşında ikən "Dinamo" (Kirovabad) komandasının hazırlıq qrupuna götürdülər və bir il də orada oynayır. 1964-cü ildə komandanın əsas heyətinə qəbul edilir. 1965-ci ildə "Dinamo" "Klas B"-də çempion olaraq "A qrupu"na vəsiqə qazanır və Mübariz Zeynalov da SSRİ İdman Ustası adını qazanır.

1966-cı ildən "Neftçi"nin heyətində çıxış edir. 1968-ci ildə dizindən ciddi zədə alır və Moskvada əməliyyat olunur. Bu səbəbdən də 1 il oynamır. 1969-cu il mövsümünün yarısından yenidən oynamağa başlayır. Ümumilikdə "Neftçi"də 130-a yaxın görüş keçirmişdir.

Həmin vaxtlarda Kirovabadda Kənd Təsərrüfatı İnsitutunda oxuyurdu, amma onu oyunlar səbəbindən smesterlərə gedə bilmədiyi üçün təhsildən xaric etmişdilər. Elə bu vaxtlarda Bakıda yataqxana liftində təsadüfən Kirovabadın ikinci katibi Tofiq Kazımov ilə qarşılaşır. Hansı ki, o, institutlara nəzarət edirdi. Mübariz ona İnstitutdan çıxarıldığını deyir və ondan köməklik istəyir. Tofiq Kazımov bildirdi ki, onu instituta bərpa etmək çox asandır.

*"Amma bir şərtim var. Gəl [[Gəncə|Kirovabadda]] oyna, səni İnstitutuna qaytarım və bir ev verəcəm".*

Beləliklə 1972-ci ildə Kirovabada qayıdır, İnstitutun 3-cü kursuna bərpa edilir və iki il orada oynadıqdan sonra 1974-cü ildə 29 yaşında ikən futbolçu karyerasını başa vurur. Bu haqda sonralar o, belə demişdir:

*"Bəzi şeylərə görə peşmanam. Karyeramı erkən bitirdiyimə görə, futboldan uzun illər kənarlaşdığıma görə peşmanam. Nə etmək olar, həyat davam edir, qismət belə imiş.".*

1992-1993-cü illərdə Ruslan Abdullayev və Ağasəlim Mircavadovla birlikdə Azərbaycan milli futbol komandasında məşqçi, 1993-cü ildə "Kəpəz"də baş məşqçi kimi fəaliyyət göstərib.

Uzun bir müddət futboldan kənar qaldıqdan sonra, 2010-cu ildən AFFA-da seleksiyaçı-məşqçi kimi çalışmışdır.

Ömrünün sonunda – 31 mart 2015-ci ildən "Neftçi" PFK-nın Müşahidə Şurasının üzvü idi.

## Vəfatı
Mübariz Zeynalov 2015-ci ilin avqust ayının 8-də vəfat etmişdir. O, uzun müddət müalicə aldığı Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasında vəfat etmişdir. Ömrünün son aylarda 2 dəfə ürəktutma diaqnozu ilə xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. Sonuncu dəfə veteran futbolçunun vəziyyəti ölümündən bir ay öncə pisləşmiş və o, komadan ayılmamışdır.

## Ailəsi
1970-ci ildən nişanlı olmuş və karyerasını başa vurduqdan sonra 1974-cü ildə ailə qurmuşdur. Onların 2 qız və bir oğlu dünyaya gəlmişdir.

## Uğurları
;SSRİ çempionatı:
*"A qrupu":
***Bürünc medal (1):* 1966
*"Klas B":
***Qızıl medal (1):* 1965

## İstinadlar
Sarvanlar (Zəngibasar)

**Sarvanlar** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonunda
kənd.

## Etimologiyası
Toponim kəngərli qədim türk tayfasından olan sarvanlar etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6&nbsp;km cənub-qərbdə, Araz çayının yaxınlığında yerləşir. Zəngibasar (Masis) rayonu təşkil edilənədək Vağarşabad (Eçmiədzin) rayonunun tərkibində olmuşdur. Kəndin ilk adı Ulya Sarvanlar olmuşdur.

Qafqazın 5 verstlik xəritəsində də kəndin adı Sarvanlar ulya kimi göstərilir.

Ermənistan prezidentinin 19 aprel 1991-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Sis qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 153 nəfər, 1873-cü ildə 970 nəfər, 1886-cı ildə 1024 nəfər, 1897-ci ildə 953 nəfər, 1904 - cü ildə 1465 nəfər, 1914-cü ildə 1910 nəfər, 1916-cı ildə 801 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra
sağ qalan kənd sakinləri öz evlərinə qayıda bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 372 nəfər, 1926-cı ildə 418 nəfər, 1931-ci ildə 404 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Kəndin sakinləri 1948-ci ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. 1950-ci illərdə onlar yenidən öz kəndlərinə qayıtmış və 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ermənistan dövləti tərəfindən qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. Hazırda kənddə ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Arturo Vidal

**Arturo Erasmo Vidal** **Pardo** (; ) — İtaliyanın "İnter Milan" klubunda və Çili milli komandasında yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Çili futbolçusu.

## Karyerası

### İlk illəri
2005-ci ildən başlayaraq "Kolo-Kolo"da peşəkar futbol oynamağa başlamışdır. 56 oyunda 5 qol vura bilmişdir.

### Bayer Leverkusen
1 iyul, 2007-ci ildə Almaniyanın "Bayer Leverkusen" klubu ilə 5.2 milyon € qarşılığında müqavilə imzalamışdır.

Vidal, 2007-08 sezonunda 24 oyuna çıxmış və 1 qol vurmuşdur. Həmin qolu isə 23 sentyabr, 2007-ci ildə "Hannover 96" ilə oyunda vurmuşdur.

Vidal, 2008-09 sezonunda 29 oyuna çıxmış və 3 qol vurmuşdur. Qolları "Bohum", "Ayntraxt Frankfurt" və "Verder Bremen" qarşısında vurmuşdur.

O, 2009-10 sezonunda 31 oyuna çıxmış və sadəcə 1 qol vurmuşdur. Vurduğu tək qolu isə "Bayern Münhen" qarşısında vurmuşdur.

2010-11 sezonunda 33 oyuna çıxmış və 10 qol vurmuşdur. UEFA Avropa Liqasındakı ilk qolunu isə 4 noyabr, 2010-cu ildə "Aris" qarşısında vurmuşdur.

### Yuventus
21 iyul, 2011-ci ildə Seria A klublarından "Yuventus"a 12.5 milyon € qarşılığında tranfer olunmuşdur.

O, 2011-12 sezonunda 33 oyuna çıxmaqla, 7 qol vurmuşdur. "Yuventus"da ilk oyununu 21 dekabr, 2011-ci ildə "Udineze"yə qarşı keçirmişdir. Bu komandada ilk qolunu isə 11 sentyabr, 2011-ci ildə "Parma"ya vurmuşdur.

Vidal 2012-13 sezonunda 31 oyuna çıxmış və 10 dəfə fərqlənmişdir. UEFA Çempionlar Liqasında ilk oyununu 19 sentyabr, 2012-ci ildə "Çelsi"yə qarşı oynamışdır. Oyun 2-2 bərabər bitmiş və o UEFA Çempionlar Liqasında ilk qolunu da bu oyunda vurmuşdur.

### Bayern Münhen
Arturo Vidal 28 iyul, 2015-ci ildə yenidən Bundesliqaya qayıtmış və "Bayern Münhen" ilə razılığa gəlmişdir. Arturo Vidal "Bayern"

"Münhen" ilə 2 dafə Almaniya Bundes Liqasının qalibi olub.

= Barselona =
2018-ci ilin iyun ayında o İspaniya nəhəngi Barselonaya keçmişdir . La liqada ilk qolunu El Klasikoda Madrid Realına qarşı atmışdır . Qeyd edək ki bu matçı Katalonlar 5-1 hesablı qələbə ilə başa vurmuşdular . O Barsa ilə 1 La liqa 1 Kral kuboku və 1 İspaniya Super kuboku qazanıb .

## Barselona
3 Avqust 2018 tarixində "Barselona" futbol kulubuna transfer olmuşdur. O Kataloniya təmsilçisində ilk qolunu Kamp nou da Real Madridə atmışdır.

## Milli komanda karyerası
Çilidə ilk oyununa 13 oktyabr, 2007-ci ildə Argentinaya qarşı çıxmışdır. Milli komandada ilk qolunu isə 6 sentyabr, 2009-cu ildə Venesuela ilə oyunda vurmuşdur. Rusiya da keçirilmiş konfederasiya kubokunun finalına çıxmış amma Almaniya onları 1 qol ilə məğlub etmişdir.

## İstinadlar
Təzəkənd (Zəngibasar)

**Təzəkənd ** və ya **Tatar Təzəkəndi** - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6&nbsp;km məsafədə, İrəvan şəhərinin cənub-şərqində, Buğut dağının ətəyində yerləşir. Kəndin adı sonralar Təzəkənd kimi rəsmiləşdirilmişdir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Təzəkənd kimi qeyd edilmişdir. Zəngibasar rayonu təşkil edilənədək, 14 yanvar 1969-cu ilə kimi Eçmiədzin rayonunun tabeliyində olmuşdur.

Toponim XIX əsrdə «azərbaycanlı» sözünün sinonimi kimi işlənən tatar etnonimi ilə Təzəkənd («təzə» yeni, «kənd» yaşayış məntəqəsi mənası ifadə edir) oykoniminin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. 1920-ci ildə kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Tazagyuğ (kyuğ erməni dilində kənd deməkdir) qoyulmuşdur.

Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 10 noyabr 1970-ci il fərmanı ilə kəndin adı yenidən dəyişdirilərək Ayntap adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 224 nəfər, 1914-cü ildə 75 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalmış və azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur. 1918-1919-cu illərdə Türkiyədən köçürülən ermənilər kənddə yerləşdirilmişdir. Kınddə hazırda ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Vikinq proqramı

thumb|250px|Rəssamlar tərəfindən '''Vikinq proqramı''' illüstrasiyası
**Vikinq proqramı** — NASA tərəfindən Marsa göndərilən "Vikinq 1" və "Vikinq 2" kosmik zondlarından ibarət missiyadır.

Bu, nə vaxtsa Mars üçün nəzərdə tutulan ən bahalı missiya idi, ümumi dəyəri təxminən 1 milyard $ təşkil edirdi. 1990-cı illərin sonu 2000-ci illərin əvvəllərində Mars planetinin səthi haqqında əsas məlumatların əldə edilməsində əvəzsiz rolu olmuşdur. 
thumb|230px|"Vikinq 1" tərəfindən çəkilmiş Marsın mozaik şəkli
"Vikinq 1" 20 avqust 1975-ci ildə, "Vikinq 2" isə 9 sentyabr 1975-ci ildə Yerdən uçuşa başlayıblar. Təxminən 9 ay sonra, yəni 19 may 1976-cı ildə "Vikinq 1", 7 avqust 1976-cı ildə isə "Vikinq 2" Mars atmosferinə daxil olur. Nəhayət, "Vikinq 1" 20 iyul, "Vikinq 2" isə 3 sentyabr 1976-cı ildə Mars səthinə uğurlu eniş etdilər.

## Elmi məqsədlər
* Mars səthinin yüksək keyfiyyətli şəkillərini əldə etmək 
* Mars atmosferinin və səthinin strukturunu və tərkibini xarakterizə etmək  
* Marsda həyatın olmasına dair sübutlar axtarmaq

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Serveyer proqramı
* Reyncer proqramı
* Yeni hüdudlar
* Voyacer proqramı
* Pioner proqramı
Keysuke Honda

**Keysuke Honda** — 1986-cı ildə Yaponiyanın Osaka şəhərində anadan olub.  Honda Neftçi PFK-nın keçmiş futbolçusudur.

## İstinadlar
Adi zolaqlı suiti

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Öz adınını məxsus olduğu zolaqlı dərisi ilə əlaqədardır. Yetkin fərd tünd rəngə malik olur və ağ xəttlərə üzərindən zolaqlar keçir.

Yeni doğulan suitilərin rəngi ağ olur. Onların bu ağ və qalın dərisi 2 həftə qalır. Yetkin fərdin uzunluğu 150–190 sm, çəkisi 70–90 kq olur. Yeni doğulan körpələrin uzunluğu 70–80 sm təşkil edir.

Yaz və yayın əvvəlində Berinq dənizi və Oxot dənizi sularında yerləşən buzlaqlarda birdə Çukot dənizinin cənubunda yerləşirlər. Əsasən açıq dəniz sahələrində yerləşən bulaqlarda yerləşməyi xoşlasalarda hərəkət edən buzlaqların üzərində sahil xəttinə qədər gəlib çıxırlar. Qış və payız aylarında onların harada yerləşməsi barədə məlumat yoxdur.

Onlar əsasən düz, hamar buzları seçirlər. Sudan buz üzərinə cəld sıçrama xüsusiyyətinə malikdirlər. Bu növ suitilər quruda daha rahat və sürətli hərəkət edirlər. Suda isə onların sürəti zəifləyir.

Balalar mart-aprel aylarında doğulur. Onların rəngi ağ olur. Bu yırtıcılardan qorunma ilə əlaqədardır. Əsasən təklükə zamanı toroslarda gizlənirlər. Buzlar arasında onları ancaq gözlərinin tünd rənglərinə görə müəyyən etmək olar. Çütləşmə dönəmi may-iyun aylarıdır.

Yetkin zolaqlı suitilər əsasən balıqlar və kolusklarla qidalanır. Bəzi hallarda isə xərçəngkimilər də onların qidasını təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
2015-ci il yanvar ayında vəfat edənlər

### [[30 yanvar]]
* Hakkı Kıvanç — 83 yaşında vəfat edib.
* Jelyu Jelev — 79 yaşında vəfat edib.

### [[28 yanvar]]
* Vaqif Səmədoğlu — 75 yaşında vəfat edib.

### [[24 yanvar]]

* Demis Russos — 68 yaşında vəfat edib.

### [[23 yanvar]]
* Abdullah bin Əbdüləziz Əl Səud — 90 yaşında vəfat edib.

### [[20 yanvar]]
* Hafiz Fətullayev — 70 yaşında vəfat edib.

### [[17 yanvar]]
* Faten Hamama — 84 yaşında vəfat edib.

### [[11 yanvar]]

* Gülşən Lətifxan — 53 yaşında vəfat edib.
* Anita Ekberq — 83 yaşında vəfat edib.

### [[7 yanvar]]

* Zahid Qaralov — 80 yaşında vəfat edib.
* Jan Kabu — 76 yaşında öldürülüb.
* Stefan Şarbonye — 47 yaşında öldürülüb.
* Jorj Volinski — 80 yaşında öldürülüb.
* Bernar Verlak — 58 yaşında öldürülüb.

### [[5 yanvar]]
* Qaneş Patro — 69 yaşında vəfat edib.

### [[4 yanvar]]
*Aleksandr Balbekin — 71 yaşında vəfat edib.
*Upendra Trivedi — 79 yaşında vəfat edib.

### [[3 yanvar]]
*Yaşar Şamilov — 69 yaşında vəfat edib.
* Viktor Prudnikov — 75 yaşında vəfat edib..

### [[2 yanvar]]
*Siyavuş Qarayev — 72 yaşında vəfat edib.

### [[1 yanvar]]

* Aleksandr Bednov — 45 yaşında öldürülüb.
* Boris Morukov — 64 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
2015-ci il fevral ayında vəfat edənlər

### 28 fevral
* Yaşar Kamal — 91 yaşında vəfat edib.

### 27 fevral
* Boris Nemtsov — 55 yaşında vəfat edib.
* Leonard Nimoy — 83 yaşında vəfat edib.

### 25 fevral
* Həsən Mirzəyev — 87 yaşında vəfat edib.

### 22 fevral
* Cahangir Kərimov — 91 yaşında vəfat edib.

### 14 fevral
* Mişel Ferrero — 89 yaşında vəfat edib.
* Davud Kazımov — 89 yaşında vəfat edib.

### 6 fevral
* Hüseyn Axundov — 93 yaşında vəfat edib.

### 4 fevral
* Akif Hacıyev — 77 yaşında vəfat edib.

### 1 fevral
*  — 89 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
2015-ci il mart ayında vəfat edənlər

### [[31 mart]]
*Fikrət İsmayılov — 80 yaşında vəfat edib.

### [[26 mart]]
*Elməddin Əlibəyzadə — 89 yaşında vəfat edib.
*Tumas Tranströmer — 83 yaşında vəfat edib.

### [[23 mart]]
[150px|thumbnail|right| [Li Kuan Yu]]
*Li Kuan Yu — 91 yaşında vəfat edib.

### [[17 mart]]
*Nauli Canaşia — 68 yaşında vəfat edib.

### [[6 mart]]
*Ruslan Nəsirov — 41 yaşında vəfat edib.

### [[1 mart]]
*Dadaş Adna — 37 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Yeni hüdudlar

**Yeni hüdudlar** — Günəş sisteminin planetləri olan Yupiter, Venera və cırtdan planet olan Plutonu tədqiq etmək məqsədilə NASA tərəfindən aparılan kosmik kəşfiyyat missiyaları seriyasından biridir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* "NASA to Launch New Science Mission to Asteroid in 2016". Retrieved 25 May 2011.
* NASA/JPL Near-Earth Object Program Office. 21 July 2015. Archived from the original
* Lunar Geophysical Network (LGN). Planetary Science Decadal Survey – Mission Concept Study Final Report, 2011.
*Yeni sərhədlər praqram və missiyaları 
* Yeni sərhədlər proqramı vebsayt
2015-ci il iyun ayında vəfat edənlər

### [[26 iyun]]
*Yevgeni Primakov — 85 yaşında vəfat edib.

### [[22 iyun]]
*Zivər Ağayeva — 81 yaşında vəfat edib.

### [[17 iyun]]
[150px|thumbnail|right|[Süleyman Dəmirəl]]
*Süleyman Dəmirəl — 90 yaşında vəfat edib.

### [[15 iyun]]
*Kirk Kirkoryan — 98 yaşında vəfat edib.
*Janna Friske — 40 yaşında vəfat edib.

### [[6 iyun]]
*Həsənəli Qədimov — 73 yaşında vəfat edib.

### [[5 iyun]]
*Tariq Əziz — 79 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
2015-ci il aprel ayında vəfat edənlər

### [[30 aprel]]
*Qreqori Mertens — 24 yaşında həyatını itirib.

### [[25 aprel]]
*Adelaida Məmmədova — 93 yaşında vəfat edib.

### [[17 aprel]]
*Ramiz Mirişli — 81 yaşında vəfat edib.

### [[13 aprel]]

*Günter Qrass — 87 yaşında vəfat edib.

### [[7 aprel]]
*Əfrand Daşdəmirov — 73 yaşında vəfat edib.

### [[6 aprel]]
*Nəriman Məmmədov — 87 yaşında vəfat edib.
*Hardis Baumanis — 47 yaşında vəfat edib.
*Ərəstun Məmmədov — 93 yaşında vəfat edib.

### [[3 aprel]]
*Kayahan — 66 yaşında vəfat edib.
*Şmuel Vozner — 101 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
2015-ci il may ayında vəfat edənlər

### [[30 may]]
*Abdulla Mehrabov — 77 yaşında vəfat edib.
*Bo Bayden — 46 yaşında vəfat edib.

### [[23 may]]
*Con Neş — 86 yaşında vəfat edib.

### [[20 may]]
*Sadıq Bağırov — 74 yaşında vəfat edib.

### [[19 may]]
*Əhməd Ələsgərov — 79 yaşında vəfat edib.

### [[9 may]]
*Kənan Evrən — 97 yaşında vəfat edib.

### [[8 may]]
*Zəki Alasya — 72 yaşında vəfat edib.

### [[4 may]]
*Nicat Feyzullayev — 69 yaşında vəfat edib.

### [[1 may]]

*Vəfa Quluzadə — 74 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Emil Edde

**Emil Edde** (; ) — Livanlı maruni siyasətçi. Livanın baş naziri və prezidenti olmuşdur.

## Erkən həyatı
Emil Edde 1883-cü (bəzi mənbələrə görə 1886-cı) ildə Dəməşqdə dünyaya gəlmişdir. Babası və atası Fransa konsulluğunda tərcüməçi işləyirdilər. Orta təhsilini Beyrutdakı yezuitlər məktəbində almış, 1902-1909-cu illərdə Eks-an-Provansda yaşamışdır. Atasının səhhəti ilə əlaqədar Beyruta qayıtmalı olmuş və orada vəkil kimi çalışmışdır. 1913-cü ildə Raymon, 1917-ci ildə Andre, 1921-ci ildə Pyer adlı oğulları dünyaya gəlmişdir.

## Hərbi xidməti
Birinci Dünya müharibəsi zamanı Misir cəbhəsində vuruşmuş Emil Edde Fransa ordusunun suriyalı və livanlı könüllülərdən ibarət Şərqi Legionunun (Légion d’Orient) yaradıcılarından biri olmuşdur. Sözügedən legion Livan hərbi qüvvələrinin təməli sayılır.

## Baş nazirliyi
11 oktyabr 1929-cu ildə 25 mart 1930-cu ilə qədər Edde Livanın baş naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## Prezidentliyi
1936-cı ildə Edde Milli blok adlı siyasi partiya yaradaraq ona rəhbərlik etməyə başladı. Elə həmin il Livan prezidenti oldu. 1941-ci ildə Vişi hökumətinin siyasətinə etiraz olaraq istefa etdi.

1943-ci ildə Livanın müstəqillik qazanmasından sonra 11 gün ərzində (11-22 noyabr) yenidən prezident vəzifəsini icra etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Profiles of Lebanon's presidents since independence
Tom Qerels

**Tom Qerels** () — alman-amerikan astronomu, Planetariya elminin professoru və Tuksondakı Arizona Üniversitetinin astronomu olmuşdur.

## Həyatı
Qerels 1925-ci ildə 21 fevral tarixində Hollandiyanın Haarlemmermeer şəhərində anadan olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi dövründə o yeniyetmə olarkən aktiv şəkildə Alman Dirənişçisi olmuşdur. Daha sonralar İngiltərəyə qaçdıqdan sonra o alman qüvvələrinə qarşı mübarizə aparmaq üçün Xüsusi Əməliyyatlar İdarəsinə təşkilatçı kimi göndərilmişdir.Müharibədən sonra o 1951-ci ildə fizika və astronomiya ixtisasını dərəcə ilə bitirdiyi Leiden Üniversitetində iştirak etmişdir. Tom Qerels daha sonra təhsilinə 1956-cı ildə astrofizika və astronomiya ixtisaslarının doktorontura təhsilini əldə etdiyi Çikaqo Üniversitində davam etmişdir. 1960-cı ildə o Qerald Kyupr ilə birlikdə sonrakı 50 ilini keçirmək istədiyi Alizona Üniversitetinə köçmüşdür.

Qerels 1950-ci illərdə asteroidlərin I fotometrik sisteminə başçılıq etmiş, 1960-cı illərdə dalğaboyu planetlərin ulduzlarının qütbləşməsini tapmışdır. O həmçinin Cornelis Johannes van Houten və Ingrid van Houten-Groeneveld ər-arvad komandası ilə birlikdə 4000-dən çox asteroidi(Appollo və Amor asteroidləri də daxil olmaqla) kəşf etmişdir.

## İstinadlar
Rasim Əliyev (jurnalist)

**Rasim Əliyev** (; ) — jurnalist, Azərbaycanda insan haqları müdafiəçisi. ANN. TV-nin əməkdaşı olub. O, əvvəllər "Obyektiv TV"-də foto müxbir kimi fəaliyyət göstərib.

## Həyatı
Rasim Əliyev 2007-ci ildən bəri RATİ-də reportyor, video və foto müxbir kimi çalışıb.

2013-cü ilin iyununda Rasim Əliyev Bakının mərkəzində keçirilən nümayişi işıqlandırarkən polis zorakılığına məruz qalıb və 7000 dollarlıq video kamerası sındırılıb. Bu hadisəyə görə, iki nəfər polis işdən uzaqlaşdırılıb. Nümayiş Türkiyədə Gəzi etirazlarına dəstək olaraq keçirilirdi.

2015-ci ilin Avqustun 8-də Rasim Əliyev "Qəbələ" futbol komandasının oyunçusu Cavid Hüseynovun qohumları tərəfindən Bayıl qəsəbəsi ərazisində fəaliyyət göstərən "Bayıl market" mağazasının qarşısında bir qrup şəxs tərəfindən döyülüb. Ağır bədən xəsarəti alan jurnalist 1 saylı Şəhər (Semaşko) Kliniki Xəstəxanasına yerləşdirilib. Onun qabırğaları sınıb və sol qulağı eşitmir. Sosial mediada verilən məlumatlara görə, jurnalistin döyülməsinə səbəb onun Cavid Hüseynovun kiprli jurnalistə qarşı hərəkətini "Facebook" səhifəsində tənqid etməsi göstərilib.

Rasim Əliyev avqustun 9-da səhərə yaxın Bakı Klinik mərkəzində rəhmətə gedib. Jurnalist Mehdiabad qəbiristanlığında dəfn edilib.Faktla bağlı Bakı şəhər Prokurorluğunda Cinayət Məcəlləsinin 126.3-cü (qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma, zərərçəkmiş şəxsin ölümünə səbəb olduqda) maddəsi ilə cinayət işi başlanıb. 2016-cı ilin aprel ayında məhkəmənin hökmü ilə təqsirləndirilən Elşən İsmayılov 13 il, Camal Məmmədov 11 il, Arif Əliyev 12 il yarım, Kənan Mədətov 9 il və Samir Mustafayev 9 il müddətinə azadlıqdan məhrum ediliblər. Cavid Hüseynovun bibisi oğlu E.İsmayılovun təşkilatçılığı ilə ağır cinayətin hazırlanmasını bilərək bu barədə xəbər verməməsi, cinayətin törədilməsindən sonra isə qabaqcadan vəd etmədən onun gizlədilməsinə yönələn hərəkətlərə yol verməsində əsaslı şübhələr olduğundan ona Cinayət Məcəlləsinin 307.1 (ağır cinayətin hazırlanmasını və ya törədilməsini bilərək həmin cinayət barəsində xəbər verməmə) və 307.2-ci (qabaqcadan vəd etmədən ağır cinayəti gizlətmə) maddələrində nəzərdə tutulan ittiham elan olunub və məhkəmənin qərarı ilə 31 may 2016-cı il tarixində 4 il azadlıqdan məhrum edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook 
* Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist
Rasim Əliyev

* Rasim Həsən oğlu Əliyev — azərbaycanlı memar və rəssam;
* Rasim Məmmədəli oğlu Əliyev — azərbaycanlı general;
* Rasim Məmmədəli oğlu Əliyev — azərbaycanlı jurnalist.

## Həmçinin bax
* Rasim
* Əliyev
Səid ibn Zeyd

**Səid ibn Zeyd ibn Əmr** (; ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi ilk iman gətirənlərdən biridir. Məhəmməd peyğəmbərin cənnət müjdəsi ilə sevindirdiyi on nəfərdən ibarət səhabələr kateqoriyasına daxildir (əşara əl-mübəşşirə).

## Bioqrafiyası
Onun tam adı Səid ibn Zeyd ibn Əmr ibn Nufeyl ibn Əbdül-Uzza ibn Ziyah ibn Abdullah ibn Kurt ibn Riza ibn Ədi ibn Kəb ibn Luaydir. Səidin atası hənifi olan Zeyd ibn Əmr idi. Səid ibn Zeydin özü 613-cü ildə hələ iyirmi yaşı belə olmayanda müsəlmanların Ərqam evindəki məclislərində iştirak edən ilk İslamı qəbul edənlərdən biri olmuşdur.

O, Ömər ibn Xəttabın bacısı Fatimə ilə evlənmişdi. Səid və Fatimə Quran oxuyarkən Ömər onları yaxalayır və o, özü də İslamı qəbul edir.

İslamın doğulmasının ilk illərində müsəlmanlar, o cümlədən Səid ibn Zeyd ciddi təqiblərə məruz qalır, nəticədə onlar Mədinəyə köçməli olurlar.

### Hərbi fəaliyyət
Səid ibn Zeyd bütün mühüm tədbirlərdə iştirak etmişdir. O, Bədr döyüşü istisna olmaqla, demək olar ki, bütün döyüşlərin iştirakçısı olur. Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra Səid ibn Zeyd xilafətin İran və Bizansa qarşı müharibələrində iştirak edir.

### Siyasi fəaliyyət
Dəməşqin fəthindən sonra müsəlman ordusunun komandanı Əbu Übeydə ibn Cərrah Səidi bu şəhərə vali təyin edir. 671-ci ildə Mədinə şəhərində vəfat etmişdir. Cənazə işləri ilə Səd ibn Əbu Vəqqas məşğul olmuşdur.
## İstinadlar
CBC Sport

**CBC Sport** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ixtisaslaşmış idman kanalı.

## Tarixçə
2015-ci ildə Azərbaycan Premyer Liqasının yayım hüquqları AzTV və İdman Azərbaycan telekanallarına verilmədi. Əvəzində liqanın yayım hüququ üçün müsabiqə elan olundu. CBC kanalı bu müsabiqədən qalib çıxaraq növbəti 3 il ərzində Azərbaycan Premyer Liqasının yayım hüquqlarını əldə etdi. Lakin "CBC" telekanalı əsasən əcnəbi dildə fəaliyyət göstərdiyinə görə yeni idman kanalının açılması zərurəti yarandı.

Beləliklə, CBC Sport kanalı 9 avqust 2015-ci ildə internet yayımına başladı. 1 oktyabr 2015-ci ildə isə test yayımına keçdi. 2 noyabr 2015-ci il tarixində əsas yayıma keçid edən telekanal İdman TV-dən sonra ölkənin 2-ci idman kanalı oldu. 

Həmçinin, Azərbaycanda 10-cu ümumrespublika telekanalıdır. 8 sentyabr 2015-ci il tarixində Milli Televiziya və Radio Şurası tərəfindən “Televiziya və radio yayımı haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2002-ci il 25 iyun tarixli 345-IIQ saylı Qanununun 7, 15.1-ci maddələrinin tələblərinə uyğun olaraq “CBC Sport” MMC-yə 37 MHs tezliyində ümumrespublika idman televiziya kanalının yayımı üçün müsabiqədənkənar 6 il müddətinə xüsusi razılıq (lisenziya) verilməsi barədə qərar qəbul edilmişdir. Lakin həmin ilin dekabr ayının 21-də qanuna edilmiş dəyişikliyə əsasən lisenziya müddətsiz hesab edilir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
* CBC Sport – новое слово в истории азербайджанского спортивного телевидения - ФОТО - ВИДЕО