Mifologiyanın strukturist nəzəriyyəsi

**Mifologiyanın strukturist nəzəriyyəsi**— mifologiyanın dillə eyni quruluşa və qaydalara əməl edildiyini qəbul etmiş mifoloji təhlil metodudur.. Metod, dil kimi mifin də tərkib hissələrinə bölünə biləcəyini iddia edən fransız antropoloqu Klod Levi-Stross tərəfindən hazırlanmışdır (o, bunu mifologiyada "mifemlər" adlandırırdı). Daha sonra hər bir komponent ayrı-ayrılıqda araşdırıla bilər, lakin eyni zamanda digər komponentlərlə müqayisə və təzad qoyula bilər. Strukturalist metod simvolist metoddan fərqli olaraq, onlar arasında deyil, yalnız komponentlərin daxilində məna axtarır.

Məhz Klod Levi-Stross tərəfindən tam şəkildə hazırlanmış strukturalist mifologiya nəzəriyyəsi mifləri tarixi hekayələr kimi deyil, ikili müxalifətlər vasitəsilə dünyanın xaosunu nizamlayan məntiqi modellər kimi qəbul edir (məsələn, həyat/ölüm, təbiət/mədəniyyət). O, mifik süjetlərin müxtəlifliyi arxasında gizlənən ibtidai düşüncənin universal struktur qanunlarını aşkar etməyə çalışır.

## Baxış

Ümumiyyətlə sistemsiz olmasına baxmayaraq, bir çox əsər mifin quruluşuna həsr olunmuşdur. Bu problemlə məşğul olan müəlliflərdən ilk növbədə T.M.Alpeyevanı, Aleksey Losyevi, Yuri Lotmanı, Yelezar Meletinskini, Sergey Neklyudovu, Gennadi Oboturovu, B.L. Oqibeninanı, V.M.Pivoyevanı, V.S.Polosinanı, Vladimir Proppu,Evgeni Rostoşinskini və başqalarını qeyd etmək lazımdır.

Lakin onların arasında əlbəttə ki, böyük fransız antropoloqu K. Levi-Stross xüsusi yer tutur. Mifin strukturunun öyrənilməsinə verdiyi töhfə o qədər vacib və əhəmiyyətlidir ki, miflərin strukturu ilə bağlı araşdırmalarının nəticələri dərc edildikdən sonra bu məsələ müəyyən dərəcədə qapalı hesab olunur. Bu işin əsas çətinliyi də məhz budur. Axı, ümumi qəbul edilmiş nəticələr və ideyaların yenidən nəzərdən keçirilməsi məsələsini qaldırmaq həmişə çətindir, çünki yeni ideyaları əsaslandırmaq, layiqli və tanış olanı dəstəkləmək üçün psixoloji yanaşmaları aradan qaldırmaq lazımdır. Lakin suallar artdıqca yeni tədqiqatlara ehtiyac daha aydın oldu..
Klod Levi-Strossun fikrincə, "strukturun ayrı məzmunu yoxdur: özü də reallığın xassəsi kimi başa düşülən məntiqi formaya salınmış məzmundur". .
Klod Levi-Stross öz arqumentini üç əsas hissəyə bölür. Məna mifin spesifik fundamental hissələrində təcrid olunmur, əksinə bu hissələrin tərkibindədir. Mif və dil oxşar kateqoriyalara aid olsalar da, dil mifdə fərqli şəkildə fəaliyyət göstərir. Mifdəki dil digər dil ifadələrindən daha mürəkkəb funksiyalar nümayiş etdirir. Bu təkliflərdən o, mifin tərkib hissələrinə bölünə biləcəyi və bu vahidlərin dilin tərkib hissələrindən fərqli olduğu qənaətinə gəlir.
Nəhayət, dilin tərkib hissələrindən fərqli olaraq, "mif mövzuları" adlandırdığı mifin tərkib hissələri "əlaqələr dəstəsi" kimi fəaliyyət göstərir.. Bu yanaşma, araşdırmalarında çox yalnız tərkib hissələrində məna tapmağa çalışan Karl Qustav Yunq kimi "simvolistlərdən" uzaqlaşmadır.. Məsələn, Klod Levi-Stross Edip mifinin nümunəsindən istifadə edir və onu tərkib hissələrinə bölür:

Mifi ardıcıl olaraq soldan sağa, yuxarıdan aşağıya oxumaqla onun kateqoriyalarını oxşarlıqlara görə müəyyən etmək olar. Edip hekayəsinin "mifik mövzuları"nın ümumi xüsusiyyətlərini təhlil etməklə onun kateqoriyaları əsasında fikir əldə etmək olar. Beləliklə, miflərə struktur yanaşması bütün bu komponentlərin nəzərə alınmasını tələb edir. 
Bundan əlavə, struktur yanaşma mifin bütün versiyalarını nəzərə almalıdır, çünki bütün versiyalar bütövlükdə mifin funksiyasına uyğundur. Bu, Klod Levi-Strossun mifin spiral böyüməsi adlandırdığı fikrə gətirib çıxarır ki, bu davamlıdır, strukturun özü isə deyil. Mifin böyüməsi yalnız "onu doğuran intellektual impuls tükəndikdə" başa çatır..

## Mifologiyadan ədəbi tənqidə kimi
Miflər ilk növbədə şifahi ənənə kimi qəbul edilir, ədəbiyyat isə yazılı mətn şəklindədir. Yenə də antropoloqlar və ədəbiyyatşünaslar miflər və nisbətən daha müasir ədəbiyyat arasındakı əlaqəni etiraf edirlər. Buna görə də bir çox ədəbiyyatşünaslar ədəbiyyata eyni Klod Levi-Stross strukturalistindən yanaşırlar. Bu yanaşma yenə də simvolist tənqidçilərin ədəbiyyata yanaşmasına bənzəyir. Hekayənin ən aşağı tərkib hissəsi üçün axtarış var. Lakin mifdə olduğu kimi, Levi-Strouss strukturizmi daha sonra hekayələrin versiyaları və hekayələrin özləri arasında daha böyük əlaqələri müqayisə etmək üçün bu tərkib hissələri arasındakı əlaqələri təhlil edir..

Bundan əlavə, Levi-Strouss ehtimal edir ki, mifin təhlilinə yönəlmiş struktur yanaşma və zehni proseslər təbiətcə elmdə mövcud olanlara bənzəyir. Mif və elm arasındakı bu əlaqə onun "Mif və məna" və "Vəhşi ağıl" kitablarında daha ətraflı şəkildə açıqlanır. O, təklif edir ki, strukturalizmin əsası mürəkkəb hadisələri tərkib hissələrə bölməyə və sonra onlar arasındakı münasibətləri təhlil etməyə çalışan elmi prosesin anadangəlmə anlayışına əsaslanır. Mifə strukturalist yanaşma eyni üsuldur və metodu ədəbiyyata asanlıqla tətbiq etmək olar. .

## Həmçinin bax
* Josef Campbell
* Vladimir Propp

## Ədəbiyyat
* Ставицкий А.В. Tекст научной статьи по специальности "Философия, этика, религиоведение". Структура мифа по К. Леви-стросcу: опыт несостоятельного. 2018.
*Genon, R. (2002) Tajny bukvy «nun» [Mystery of Letter Nun] Simvoly svjashhennoj nauki [Symbols of Sacred Science]: Moscow: Belovod'e. Print. (In Russian).
* Kozlov, D.F. (1984) Struktura i funkcii sociologicheskoj teorii [Structure and Functions of Sociological Theory]. Moscow: Izd-vo Mosk. un-ta. Print. (In Russian).
* Kupina, N.A. (1981) Strukturno-smyslovoj analiz hudozhestvennogo proizvedenija [Structural and Semantic Analysis of Literary Work]. Sverdlovsk: Izd-vo Ural'skogo gos. un-ta. Print. (In Russian)
* Campbell, J (2002) Mify, v kotoryh nam zhit' [Myths to Live by]: A Trans. by K. Semenov. Kiev: Sofija; Moscow: Gelios. 
* Levi-Strauss, C. (2007) Mifologiki. [Mythologiques] In 4 vol., Vol. 4. Chelovek golyj [Naked Man]. Moscow. Print. (In Russian).
* Levi-Strauss, C. (1985) Struktura i forma. Razmyshlenija nad odnoj rabotoj Vladimira Proppa [Structure and Form. Reflections on a Work by Vladimir Propp] Zarubezhnye issledovanija po semiotike fol'klora [Foreign Research on folklore Semiotics]. Moscow. Print. (In Russian).
* Levi-Strauss, C. (2001) Strukturnaja antropologija [Structural Anthropology] A Tran. by. Vjach. Vs. Ivanov. Moscow: JeKSMO-Press. Print. (In Russian).
* Lotman, Ju.M. (2004) Semiosfera [Semiosphere] Saint Petersburg: Iskusstvo-SPB. Print. (In Russian).

## İstinadlar

## Mənbə

*Boon, James A. *From Symbolism to Structuralism*. New York: Harper & Row, 1972.
*Hénaff, Marcel. *Claude Lévi-Strauss and the making of structural anthropology*, translated by Mary Baker, Minneapolis: University of Minnesota Press, 1998.
*Lévi-Strauss, Claude. *Myth and Meaning*. New York: Schocken Books, 1978.
*Lévi-Strauss, Claude. *Structural Anthropology*. Trans. Claire Jacobson. New York: Basic Books, 1963.