Öyrənmək üçün neyroinkişaf çərçivəsi

**Öyrənmə üçün neyroinkişafçı çərçivə**, bütün çərçivələr kimi, öyrənənlərin və öyrənmənin başa düşülə biləcəyi təşkiledici strukturdur. Kəşfiyyat nəzəriyyələri və neyropsixologiya onların bir çoxunu məlumatlandırır. Aşağıda təsvir edilən çərçivə öyrənmə üçün neyroinkişaf çərçivəsidir. Neyroinkişaf çərçivəsi Dr. Mel Levine və Şimali Karolina Universitetinin İnkişaf və Öyrənmə üzrə Klinik Mərkəzi ilə əməkdaşlıqda All Kinds of Minds İnstitutu tərəfindən hazırlanmışdır. O, Aleksandr Luriyanın mədəni-tarixi psixologiyası və psixoloji fəaliyyət nəzəriyyəsi də daxil olmaqla digər neyropsixoloji çərçivələrə bənzəyir, eyni zamanda nitq patologiyası, əmək terapiyası və fiziki terapiya kimi fənlərdən də istifadə edir. O, həmçinin bəziləri aşağıda sadalanan digər çərçivələrlə komponentləri paylaşır. Bununla belə, ümumi intellekt amili (qısaldılmış **g** ) daxil edilmir, çünki çərçivə etiketlərdən, diaqnozlardan və ya geniş qabiliyyət səviyyələrindən istifadə etməkdən fərqli olaraq, güclü və zəif tərəflərin profilləri baxımından öyrənənləri təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bu çərçivə həm də oxu və yazma kimi akademik bacarıqlarla əlaqələndirmək üçün hazırlanmışdır. Təhsil üçün təsirlər, eləcə də bir neçə əsas təhsil siyasəti problemi ilə əlaqələr və uyğunluqlar aşağıda müzakirə olunur.

Bu çərçivə bəzən sistemlər də adlandırılan 8 konstruksiyadan ibarətdir.

Öyrənmək üçün neyroinkişaf çərçivəsi, öyrənmə proseslərinin və fərdi inkişafın daha yaxşı başa düşülməsi məqsədilə yaradılmış bir strukturudur. Dr. Mel Levine və All Kinds of Minds İnstitutu tərəfindən hazırlanmış bu çərçivə, müxtəlif elmi sahələri, o cümlədən neyropsixologiya, psixoloji fəaliyyət nəzəriyyəsi və mədəni-tarixi psixologiya kimi nəzəriyyələrdən faydalanır. Bu çərçivə, xüsusilə öyrənənlərin güclü və zəif tərəflərini qiymətləndirmək və onların fərdi inkişafını dəstəkləmək məqsədini güdür.

Çərçivə, ümumi intellekt amilini (g) nəzərə almaz, bunun yerinə öyrənənlərin müxtəlif inkişaf sahələrindəki fərqlilikləri və bu fərqliliklərin necə öyrənmə təcrübələrini formalaşdırdığını vurğulayır. Bu yanaşma, öyrənmənin daha fərdi və çoxşaxəli şəkildə başa düşülməsinə kömək edir.

Neyroinkişaf çərçivəsi 8 əsas konstruktiv komponentdən ibarətdir ki, bunlar aşağıdakı kimi təsvir edilə bilər:

# **Düşüncə bacarıqları (Cognitive abilities):** Müxtəlif düşünmə proseslərini və problem həll etmə qabiliyyətini əhatə edir.
# **Özünütəsdiq (Self-regulation):** Emosional və davranışlı özünə nəzarət bacarıqları.
# **Dil bacarıqları (Language skills):** Nitq və yazılı dilin işlənməsi və istifadəsi.
# **Yaddaş (Memory):** Xatırlama və öyrənilən məlumatları saxlama qabiliyyəti.
# **Diqqət (Attention):** Fərdi və çevrəyə diqqət yetirmək və davamlı diqqət göstərmək bacarığı.
# **Persepsiya (Perception):** Hiss orqanları vasitəsilə ətraf mühiti qavrama və analiz etmə.
# **Bədən hərəkətləri və motor bacarıqlar (Motor skills):** Fiziki hərəkətlər və koordinasiya.
# **Motivasiya və emosiyalar (Motivation and emotions):** Öyrənmə və fəaliyyətə olan maraq və emosional vəziyyətlər.

Bu çərçivə, öyrənmənin bioloji, psixoloji və sosial aspektlərini birləşdirərək, fərdi təhsil planlarının və müdaxilələrin daha düzgün tərtib olunmasına kömək edir. Həmçinin, öyrənmə və inkişafın dinamik bir proses olduğunu qəbul edir və bu prosesin fərdi xüsusiyyətlərə uyğun şəkildə yönləndirilməsini təklif edir.