open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Təzəkənd Dəmiryol Stansiyası

**Təzəkənd Dəmiryol Stansiyası** — Ağdam rayonunun Təzəkənd qəsəbəsinin yaxınlığında, Baş Qərvənd kəndinin inzibati ərazisində və Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinin ərazi hüdudlarında, Bakı–Xankəndi dəmiryolu xətti üzərində Köçərli Dəmiryol Stansiyasından 21 km. sonra gələn dəmiryol stansiyası.

## Tarixi
1908-ci ildə Yevlax—Bərdə—Ağdam—Xankəndi—Şuşa dar (ensiz) dəmiryolu xəttinin çəkilişi ilə bağlı işlər başlanmışdı, amma Birinci Dünya müharibəsi səbəbindən işlər yekunlaşmamışdı.

1942-ci ildə istismara verilmiş Evlax-Ağdam-Stepanakert dar (ensiz) dəmir yolu xəttinin üzərində Baş Qərvənd kəndinin yaxınlığında yük platforması kimi istismar edilib.

1967-ci ildə dar (ensiz) dəmir yolunun yatağında yenidən qurularaq, Yevlax—Bərdə—Ağdam dəmiryolu istifadəyə verilən zaman  həmin xəttə Tərtərin Köçərli Dəmiryol Stansiyasından sonra Ağdamın bu Dəmiryol Stansiyası istismara verilmişdi.

Bu Stansiya Ağdam stansiyası ilə eyni gündə 1968-ci ildə açılmışdı. 

Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar olaraq, 1993-cü ildə Ağdam şəhərinin işğalı ilə bu Stansiya təmas xəttində qalmış, istismarı mümkünsüz olmuşdu.

İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın qazandığı qələbəsi nəticəsində, 2020-ci il Qarabağ Atəşkəs bəyanatına əsasən, 20 noyabr 2020-ci ildə Ağdam rayonu Azərbaycana qaytarılmışdı.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2020-ci il 24 noyabr tarixli Sərəncamına əsasən Bərdə—Ağdam dəmiryol xəttində layihələndirilməsi və tikinti işləri başlanılmış, Təzəkənd Dəmiryol Stansiyasının da yeni yerdə (kəhnə stansiyadan bir az kənarda) layihələndirilməsinə start verilmişdi. 

26 noyabr 2025-ci ildə məlumat verildi ki, Bərdə—Ağdam dəmiryol xəttinin yoxlanılması üçün ölkəyə yeni gətirilən FLIRT sərnişin qatarıla sınaq gedişi həyata keçirilmişdi. 10 may 2025-ci ildə Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə Bərdə—Ağdam dəmiryol xəttinin və Ağdam Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin açılışı olmuşdu. 

23 may 2025-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacəyev, İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması üzrə Koordinasiya Qərargahının üzvləri ilə birlikdə Ağdamdan qatarla Bakıya getmişdilər.2025-ci ildə tam bərpa edilib, istismara verilibdir. Bu stansiya əvvəlki stansiyadan bir neçə metr aralıda yerləşir.

## İstinadlar
Məqil ibn Sinan

**Əbu Məhəmməd Məqil ibn Sinan ibn Məzahir əl-Əşcai** (; ) — Harrə döyüşündən sonra edam olunan səhabə.

## Bioqrafiyası
Qətəfan qəbiləsinin Əşcə qoluna mənsubdur. O, qəbiləsində İslamı qəbul edən ilk şəxslərdən biridir. Məqil, Məhəmməd peyğəmbər tərəfindən Bəni Hilal ibn Amiri İslama dəvət üçün göndərilmişdir. Məkkənin fəthində iştirak etdi və qəbiləsinin bayraqdarı oldu. Bir müddət Məkkədə qaldıqdan sonra Mədinəyə qayıtdı. Mənbələrdə onun bir müddət Kufədə yaşaması və Ömər dövründə Mədinəyə qayıtması da qeyd edilib. Əməvilər dövründə Yezidin yanına göndərilən heyətin tərkində o da var idi. Mədinəlilər Yezidin xəlifəliyi rədd edib, Abdullah ibn Hənzələ beyət etdilər. Məqil isə mühacirlərin başçısı təyin olundu. Mədinələrin Yezidə tabe olmamarı Harrə döyüşü ilə nəticələndi. Döyüş Əməvi sərkərdəsi Müslümün qələbəsi ilə nəticələndi (27 Zilhiccə 63 / 27 avqust 683). Sabahı günü Müslüm mədinəlilərdən Qubada zorla beyət aldı. Beyət etməyən Məqil və yaxınları edam edildi. Onun Nofəl ibn Musa tərəfindən öldürülməsi haqqında rəvayətlər də nəql edilmişdir.

## Hədis elmindəki yeri
Cəsurluğu ilə tanınan Məqil ibn Sinan Məhəmməd peyğəmbərdən hədis rəvayət etmişdir. Məqildən də Əlqamə ibn Qeys, Məsruk ibn Əcdə, Əsvəd ibn Yezid, Səlim ibn Abdullah, Həsən əl-Bəsri kimi şəxslər hədis rəvayət etmişlər. Məqilin rəvayətləri Əbu Davud, Tirmizi, İbn Macə və Nəsainin "*əs-Sünən*"lərində yer almışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Harrə döyüşü
İnvestisiya siyasəti

**İnvestisiya siyasəti** — dövlət maliyyəsində investisiya siyasəti, valyuta mübadiləsinə məhdudiyyətlər və digər yerli iqtisadi tədbirlər vasitəsilə xarici sərmayəni təşviq edən və ya çəkindirən dövlət tənzimləməsi və qanunvericilik normaları.

## Qloballaşma ilə əlaqəsi
Qloballaşma qonşu və ticarət edən ölkələrin iqtisadiyyatlarını birləşdirdiyinə görə, dövlətlər adətən azad ticarət paktları ilə müəyyən edilən ümumi vergi, tarif və ticarət rejimi çərçivəsində güzəştlər etməyə məcbur olurlar. Yerli investorları qlobal sərmayədarlardan üstün tutan investisiya siyasətləri bu cür razılaşmalarda bəzən təşviq olunur. Bununla belə, ayrı bir milli investisiya siyasəti konsepsiyası zamanla zəifləyir, çünki real qərarlar ölkələrin hətta öz yerli investorlarından belə investisiya uğrunda rəqabət aparmaq zərurətini əks etdirir.

Qloballaşmaya qarşı hərəkatın tərəfdarları isə bildirirlər ki, yeni qlobal qaydalar xarici investorlar üçün çox vaxt kiçik yerli investorlar üçün mövcud olmayan təminatlar yaradır. Bu cür azad ticarət paktları isə kapitalın qaçmasını təşviq edə bilər.

## Siyasət sürücüləri
Bir çox ölkədə investisiya siyasəti həm də immiqrasiya siyasəti ilə əlaqələndirilir. Bəzi hallarda dövlətlər investorları yerli aktivlərdə sərmayə saxlamağa məcbur etməklə insan kapitalının xaricə axınının qarşısını almağa çalışır. Digər hallarda isə Kanada nümunəsində olduğu kimi, orada iş yerləri yaradacaq bizneslərə əhəmiyyətli investisiya yatırımı müqabilində əcnəbilərə vətəndaşlıq və ya pasport təqdim edilir.
Bu cür birgə immiqrasiya-investisiya siyasətləri tez-tez tənqid olunur. Tənqidçilərə görə, onlar çirkli pulların yuyulması üçün şərait yaradır və öz ölkələrində vəziyyət çətinləşəndə mütəşəkkil cinayətkarlıqla əlaqəli şəxslərə “təhlükəsiz sığınacaq” təmin edir.

## İstinadlar
Ussuriya qonur ayısı

**Ussuriya qonur ayısı** və ya **Yapon qonur ayısı**, həmçinin **Qara qrizli ayısı** ()&nbsp;— Ayıkimilər fəsiləsinə aid Qonur ayı növlərindən biri. 
## Ümumi məlumat
Ussuriya qonur ayısı Şərqi Rusiyanın və Mançuriya (Şimali Çin) bölgələrinin meşələrində yaşayan qonur ayı alt növlərindən biridir. Bu ayı adını Ussuri çayı bölgəsindən alır və bəzən qara qrizli olaraq da tanınır, çünki tükləri digər qəhvəyi ayılardan daha tünddür.

## Fiziki xüsusiyyətləri
Erkəklər 200–450 kq arasında, dişilər isə adətən daha yüngüldür. Ussuriya qonur ayısının tükləri tünd qəhvəyi və bəzən demək olar ki, qaradır, sıx və uzun paltosu ilə tanınır. Çox güclü və möhkəm bədən quruluşuna sahib olan bu ayılar, böyük heyvanları ovlamaqda və qida tapmaqda bacarıqlıdırlar. Sıx meşələr, dağlıq ərazilər və çay vadiləri Ussuri qəhvəyi ayısının əsas yaşam sahələridir. Əsasən Şərqi Rusiyanın Primorsk diyarında, Sikhote-Alin dağlarında və Mançuriya (Şimali Çin) ilə Şimali Koreya ərazilərində yayılıb. Ussuriya qonur ayıları balıq bol olduğu çaylar və göllər yaxınlığında yerləşməyə üstünlük verirlər.

## Qidalanması və davranışı
Omnivordur (həm ət, həm də bitki yeyir), lakin əsasən giləmeyvə, köklər, balıq, kiçik məməlilər və iri heyvanlar ilə qidalanır. Balıq ovlamaqda çox bacarıqlıdırlar və xüsusilə samon balığı ovu zamanı gözəl nəticələr əldə edirlər. Təklikdə yaşayırlar yalnız cütləşmə dövründə və ya qida bolluğunda başqa ayılarla birləşirlər. Qış yuxusuna girirlər xüsusilə sərt qış şəraitində uzun müddət mağaralarda və ya sığınacaqlarda qışlayırlar.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Ussuriya qonur ayısını "az təhlükə altında" (Least Concern) kimi qiymətləndirilir. Ümumilikdə populyasiyası sabitdir.

## Qalereya

のぼりべつクマ牧場8.jpg|Erkək Ussuriya qonur ayısı qəfəsdə
UssuriBearSkull.jpg|Baş skleti
Ussuri Brown Bear Hokkaido 2008.png|Zoparkda, Yaponiya
Tiger vs. Bear (2).jpg
Sacrifice of a bear (10795600014).jpg
Wild bear at Shiretoko.JPG
Ezo Brown Bear habitat range map.png|Yaponiyada qırmızı rəngli bölgələrdə yayılıb


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kamçatka qonur ayısı

**Kamçatka qonur ayısı** ()&nbsp;— Ayıkimilər fəsiləsinə aid Qonur ayı növlərindən biri. 
## Ümumi məlumat
Kamçatka qonur ayısı dünyanın ən böyük qonurayı alt növlərindən biridir. Bu nəhəng yırtıcı əsasən Rusiya Federasiyasının Kamçatka yarımadasında, eləcə də Kuril adaları və Sibirin şərq hissələrində yayılmışdır. Gücü, bacarığı və xüsusilə balıq ovundakı ustalığı ilə tanınır.

Erkəklər 270–650 kq, dişilər isə 150–300 kq arasında dəyişir. İki ayaq üstə dayandıqda boyu 3 metrə çata bilər. Qalın və sıx tük örtüyü əsasən tünd qəhvəyi rəngdədir, bəzən açıq qəhvəyi və ya boz çalarlı da ola bilər. Ən iri və güclü qəhvəyi ayı növlərindən biridir, hətta iri heyvanları da ovlaya bilir. 

Əsasən Kamçatka yarımadasında, eləcə də Kuril adalarında və Şərqi Sibirdə yaşayır. Meşəlik, dağlıq və çay sahilləri bu ayının əsas məskənləridir. Xüsusilə balıqla zəngin çaylara yaxın ərazilərdə məskunlaşırlar.

Omnivordur (həm ət, həm də bitki yeyir), lakin əsas qidası samon balığıdır. Hər il Kamçatkanın çaylarında samon miqrasiyası zamanı bu ayılar intensiv şəkildə balıq ovlayırlar. Giləmeyvə, qoz-fındıq, köklər, kiçik məməlilər və hətta iri heyvanlar ilə də qidalanır. Təklikdə yaşayır, yalnız cütləşmə dövründə və analar balaları ilə birlikdə olanda bir yerdə görünürlər. Qış yuxusuna girirlər, adətən noyabrdan aprelin sonuna qədər mağaralarda və ya sıx meşəliklərdə qışlayırlar.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Kamçatka qonur ayısını "az təhlükə altında" (Least Concern) kimi qiymətləndirilir. Ümumilikdə populyasiyası sabitdir.

## Qalereya

Oursonne et son petit.jpg
Kamchatka Brown Bear near Dvuhyurtochnoe on 2015-07-23.png
Меня возьмите.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Photos of the Kamchatka Brown Bear (Ursus arctos beringianus)  by Klaus Nigge
Arximed (ay krateri)

**Arximed** ()&nbsp;— Ayın üzərində yerləşən ən böyük zərbə kraterlərdən biri. Qədim yunan riyaziyyatçısı, fiziki, mexaniki və mühəndisi Arximedin şərəfinə adlandırılmışdır. Bu ad 1935-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı tərəfindən təsdiq edilmişdir.

## Ümumi təsviri
Arximed krateri Ayın şərq yarımkürəsi və Yağışlar dənizi bölgəsinin cənub-şərq hissəsində yerləşir. Bu kraterin ətrafında müxtəlif kraterlər və geoloji strukturlar mövcuddur, bunlar Ayın geologiyasını və xüsusiyyətlərini araşdırmaq üçün çox faydalıdır. Yağışlar dənizi uzun müddət ərzində müxtəlif təbiət hadisələri və təbii dəyişikliklər nəticəsində böyük əsərlər və yaralar yaratmışdır.

Arximed krateri 130 km diametrində və 4,000 metr dərinliyində olan bir geoloji strukturdur. Bu ölçülər onu Ayın böyük kraterlərindən biri edir. Arximedin divarları və yanar çöküntüləri, kraterin qədim geoloji proseslər nəticəsində necə formalaşdığını göstərir. Kraterin divarları, böyük zərbələr və meteor çarpmaları nəticəsində meydana gəlmişdir.

Kraterin yeri və ölçüləri onu ayda müşahidə edilən ən böyük və ən diqqətəlayiq kraterlərdən biri halına gətirir. Kraterin dərinliyi və yerli geoloji xüsusiyyətləri, ayda böyük yer dəyişiklikləri və kometaların, asteroidlərin təsiri ilə əlaqədar əhəmiyyətli məlumatlar əldə etməyə imkan verir.

Arximed kraterinin ən diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən biri şüa şəbəkəsidir. Kraterin ətrafında bir çox radiant şüalar və yaşlı şüa təbəqələri mövcuddur. Bu şüalar, kraterin təsir şüaları nəticəsində meydana gəlmiş və kosmik obyektlərin Ay səthinə böyük təsirlərini göstərir. Şüaların mövcudluğu, kraterin yarandığı zaman və kosmik təzyiqin təsirinin necə yayıldığını göstərir. Kraterin geoloji strukturları, əsasən şüa təbəqələri ilə əhatə olunub və bu təbəqələr zamanla əski təsirlərdən yaranmışdır. Bu şüalar, kraterin dövrü ilə bağlı olan geoloji təsirləri və meteor çarpma tarixini araşdırmağa kömək edir. Kraterin divarlarında isə zamanla qırılmalar və yarıqlıqlar meydana gəlmişdir.

## Qalereya

File:Archimedes crater 4115 h1.jpg|
File:Imbrium map.png|
File:M119883761 Archimedes LROC.png|


## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*
*High resolution lunar overflight video by Seán Doran, based on LRO data, that passes over Archimedes about one third of the way through (see album for more)
Lins yeni kafedralı

**Lins yeni kafedralı** və yaxud **Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kafedralı** ()&nbsp;— Avstriyanın Lins şəhərində yerləşən Roma-Katolik kilsəsi. Neoqotika üslubunda olan bu kilsə, Avstriyanın ən böyük dini binasıdır.

## Tarixi
Kafedralın tikinti planları 1855-ci ildə yepiskop Frans-Yosef Rudiqer tərəfindən başladılmışdır. İlk daş 1 may 1862-ci ildə qoyulmuşdur və bu hadisə təntənəli şəkildə qeyd edilmişdir. 1924-cü ildə yepiskop Yohan Mariya Qollner tamamlanmış binanı Müqəddəs Məryəmin şərəfinə "Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kafedralı" kimi təqdis etdi. Köln Arxiyeparxiyasının baş memarı Vinsent Stats tərəfindən çəkilmiş planlar Fransa Qotik üslubunda hazırlanmışdır.

## Xüsusiyyətləri
20,000 nəfər tutumuna malik olan kafedral, Avstriyanın ən böyük (130 metr uzunluqda və 5,170 kvadrat metr sahəsi olan), lakin ən hündür olmayan kilsəsidir. Əvvəlcə planlaşdırılan daha hündür qüllə təsdiq edilmədi, çünki o dövrdə Avstriya-Macarıstan imperiyasında heç bir bina Vyana şəhərindəki Müqəddəs Ştefan kafedralının Cənub qülləsindən daha hündür ola bilməzdi. 134.6 metr hündürlüyü ilə Yeni Kafedral Vyana kafedralından iki metr qısadır.

Kafedralın ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri rəngli şüşə pəncərələridir. Ən məşhuru Lins pəncərəsidir ki, burada Lins şəhərinin tarixi təsvir edilmişdir. Pəncərələrdə həmçinin kilsənin tikintisinə sponsorluq edən müxtəlif şəxslərin portretləri də var. İkinci Dünya müharibəsi zamanı kafedralın cənub hissəsindəki bəzi pəncərələr zədələnmişdir. Orijinal pəncərələrin bərpası əvəzinə onlar müasir incəsənət nümunələri olan pəncərələrlə əvəz edilmişdir. Həmçinin, kilsənin dəfn zalında S.Osterrieder tərəfindən hazırlanmış fiqurlarla bəzədilmiş İsa peyğəmbərin doğulması səhnəsi, yepiskop Rudiqerin əşyalarının nümayişi və 1968-ci ildə məşhur Danimarka orqan ustası Marcussen & Søn tərəfindən hazırlanmış böyük orqan (sözdə "Rudigierorgel") diqqət çəkir.

## Kilsə zəngləri
Kafedralda qüllədə asılmış yeddi zəng var və onlar 2 mərtəbədə yerləşdirilib. Bütün zənglər 1901-ci ildə Anton Guqq tərəfindən hazırlanmışdır. Aşağı mərtəbədə 8 ton ağırlığında olan ən böyük zəng, "Immaculata" yerləşir, yuxarı mərtəbədə isə digər zənglər var. Ən böyük zəng əvvəlcə digər zənglərlə yanaşı yuxarı mərtəbədə asılmışdı, lakin zəng sisteminin tamamlanmasından bir il sonra qüllənin çox yırğalanması səbəbindən bir mərtəbə aşağıya köçürülməli oldu. 3 ən böyük zəng həm də saat zəngi kimi xidmət edir, Pyotr hər rüb saatda, Yozef və Immaculata isə hər tam saatda zəng çalır. Avstriyada zənglər həmişə ən böyükdən ən kiçiyə qədər nömrələnir, 1-ci zəng həmişə tenor və ya bourdon zəngidir.

## Qalereya
 
File:Linz Dom Fenster 09 img01.jpg
File:Linzer Dom - Fenster - Immaculata.jpg
File:Linz Dom Fenster 09 img02.jpg
File:Linzer Dom - Fenster - Barbara.jpg|
Bayılda torpaq sürüşməsi

**Bayılda torpaq sürüşməsi** — Azərbaycanda 2000-ci il martın 6-7-də Bakı şəhəri Səbail rayonunun Bayıl yamacında baş vemriş böyük ərazini əhatə edən sahədə iri miqyaslı torpaq sürüşməsi.

2000-ci il martın 6-7-də Bakı şəhəri Səbail rayonunun Bayıl yamacında böyük ərazini əhatə edən sahədə iri miqyaslı torpaq sürüşməsi baş vermişdir. Sürüşmə nəticəsində həmin ərazidə yerləşən bir sıra sənaye və mülki binalar, o cümlədən fərdi yaşayış evləri dağılmış, mühəndis xətləri və avtomobil yolları ciddi zədə almışdır.

Hadisə baş verən ilk andan vaxtında görülmüş tədbirlər nəticəsində bu rayondan keçən elektrik, qaz, su və digər xətlər qabaqcadan bağlanmış, təhlükəli ərazidə yaşayan əhali köçürülmüş, bununla da insan tələfatının qarşısı alınmışdır.

Təbii fəlakətin nəticələrinin aradan qaldırılması və gələcəkdə belə hadisələrin vaxtında qarşısının alınmasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Baş nazirinin rəhbərlik etdiyi hökumət komissiyası yaradılmışdır. Təbii fəlakətin nəticələrinin aradan qaldırılması üzrə işlərin maliyyələşdirilməsi və əhaliyə dəyən zərərin ödənilməsi üçün Azərbaycan Respublikasının 2000-ci il Dövlət Büdcəsinin ehtiyat fondundan 5,0 milyard manat məbləğində vəsait ayrılmışdır.

## İstinadlar
F'rhyme

**F'rhyme** və ya əsl adı ilə **Fikrət Tağıyev** — azərbaycanlı reper. Hazırda 140 Vibes leyblı altında fəaliyyət göstərir.

## Həyatı və musiqi karyerası
Fikrət Tağıyev 3 avqust 2001-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsilini 115 nömrəli tam orta məktəbdə bitirib. Bakalavr pilləsi üçün isə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Kinoşünaslıq" ixtisası üzrə təhsil alıb. 

Musiqi karyerasına 2015-ci ildə başlayan Fikrət F'rhyme ləqəbi altında treklər çıxarmağa başlayıb. 2018-ci ilin oktyabr ayında "140 Vibes"ın təməlini qoyanlardan biri olur. Leyblın ilk treki də F'rhyme ilə Aintnolie-ın iştirak etdiyi "Nə?" olur. Həmin ildən bəri eyni leybl ilə karyerasını davam etdirir. 

26 avqust 2021-ci ildə ilk EP-si olan 6 trekdən ibarət "UNTITLED TAPE"-i çıxarmışdır. Təqribən 1 il sonra, 19 avqust 2022-ci ildə ilk albomu olan "Mutant"ı buraxmışdır. 10 noyabr 2023-cü ildə isə "Mutasiya davam edir" adlı miksteypini təqdim edib.

2023 iyul–2025 yanvar aralığında hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra isə "UG BPM" layihəsində iştirak edib.

## Diskoqrafiyası
### Albomlar

### EP və miksteyplər

### Sinqllar

## İstinadlar
Malik ibn Sinan

**Malik ibn Sinan ibn Ubeyd əl-Ənsari əl-Xudri** (; ) — səhabə.

## Bioqrafiyası
Olduqca kasıb bir şəxs olan Malik, fədakar və təqva sahibi bir şəxs idi. O, Peyğəmbər məscidinin tikintisində, Bədr və Uhud müharibələrində iştirak etmişdir. Uhud döyüşündə İbn Süfyan əl-Kinani tərəfindən öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Xenosaurus grandis

**Xenosaurus grandis** — Ümumi adı ilə "düymə-pulu kərtənkələsi", Meksika və Qvatemalaya endemik olan gündüz fəallığı göstərən və quruda yaşayan bir kərtənkələ növü. Əsasən tropik yağış meşələrində yaşayır. Qaya yarıqlarında məskunlaşır və həşəratlarla qidalanır.

## Etimologiya

Elmi adı olan "Xenosaurus grandis", yunan sözləri olan "*xenos*" ("əcnəbi", "qəribə" və ya "xarici"), "*saurus*" ("kərtənkələ") və "*grandis*" ("böyük" və ya "əzəmətli") sözlərindən gəlir. Ümumi adı olan "düymə-pulu kərtənkələsi" isə bədəninin yuxarı hissəsindəki təpəli, "düyməyə bənzər" pulcuqlara istinad edir.

## Görünüş

"Xenosaurus grandis" yastılaşmış baş və bədənə malikdir və demək olar ki, həmişə qaya yarıqlarında və ya ən azı bədəninin bir hissəsi yarıqda olmaqla tapılır. Yastı fiziologiyası, yəqin ki, dar yarıqlara sıxılmaq üçün bir adaptasiyadır. Rəngi tünd bozdan tünd qəhvəyiyə qədər dəyişir, daha açıq zolaqlar və ya ləkələr var. Çəngəl şəklində dili və kiçik, iti, dişə bənzər dişləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Plestiodon obsoletus

**Plestiodon obsoletus** (*Böyük Düzənliklər skinki*) — Şimali Amerikaya endemik olan bir kərtənkələ növü.

## Təsvir

"Plestiodon obsoletus", genişbaşlı skink ilə birlikdə, "Plestiodon" cinsinin ən böyük skinklərindəndir. Bu kərtənkələnin burunundan tullana qədər olan uzunluğu 9-13 sm, ümumi uzunluğu isə (quyruq daxil olmaqla) təxminən 34 sm-ə qədər çata bilir. Bu kərtənkələnin rəngi açıq boz və ya bej rənglidir; belindəki pulcuqların kənarları qara və ya tünd qəhvəyi rəngdədir. Yan tərəfdəki pulcuqlar diaqonal şəkildə yerləşir. Qarın hissəsi sarı rəngdədir. Cavan fərdlər qara rəngdə olub, dodaqlarında və başlarında ağ ləkələr, quyruqlarında isə mavi və ya mavimtıl rəng olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Great Plains Skink, on Reptiles and Amphibians of Iowa
Plestiodon skiltonianus

**Plestiodon skiltonianus** (*Qərb skinki*) — Kiçik hamar pulcuqlu və nisbətən kiçik ətraflı bir kərtənkələ növü.

## Təsvir

Ümumi uzunluğu (bədən + quyruq) təxminən 100-210 mm (4-8,25 düym) arasındadır. Kanadada yaşayan yeddi kərtənkələ növündən biridir. Onlar günün böyük hissəsini günəşdə istiləşməklə keçirirlər. Qidalanmaları hörümçəklər və böcəklər də daxil olmaqla geniş spektrə malikdir. "Plestiodon skiltonianus" tutulduqda dişləyə bilər və təhlükə hiss etdikdə qaçır.

## Yaşayış yeri

Dəniz səviyyəsindən ən azı 2130 m (7000 fut) hündürlüyə qədər müxtəlif yaşayış yerlərində tapılan "Plestiodon skiltonianus" ən çox erkən mərhələli və ya açıq sahələrdə yayılmışdır. Qalın kolluqlar və sıx meşəlik ərazilər ümumiyyətlə qaçır. "Qərb skinki" bir qədər nəm mühitə üstünlük versə də, quru yamaclarda da tapıla bilir. Otlaqlar, kollar, şam-ardıc və ardıc-sərv meşələri, açıq şam-palıd meşələrində tez-tez rast gəlinir. Yuva kameralarının torpağı həmişə nəmləşmiş olur. Stasionar su tələb olunmur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anolis sagrei

**Anolis sagrei** (*Qəhvəyi anole*) — Həmçinin "Kuba qəhvəyi anolesi", "Bahama anolesi" və ya "De la Saqra" anolesi kimi tanınan, "Dactyloidae" fəsiləsinə aid bir kərtənkələ növü.
Bu növ yüksək invaziv xüsusiyyətlərə malikdir. Digər anole növlərindən fərqli olaraq, insanlara qarşı daha ehtiyatlıdır. Introduksiya edilmiş ərazilərdə yüksək əhəmiyyətli populyasiya sıxlığına çatır və yerli kərtənkələ növlərini, məsələn, yaşıl anoleni (Anolis carolinensis) rəqabətdən kənarlaşdırır və onlarla qidalanır. "Anolis sagrei"nin ABŞ-ə 1970-ci illərin əvvəllərində gətirilməsi, yerli Karolina anolesinin davranışını dəyişdirmiş və onların populyasiyasını mənfi təsirləndirmişdir. Nəticədə, yaşıl anolelər əsasən ağacların yuxarı hissələrinə sıxışdırılmışdır.

## Təsvir

"Anolis sagrei" adətən açıq qəhvəyi rəngdə olur və belində tünd qəhvəyi və ya qara ləkələr, yan tərəflərində isə bir neçə açıq rəngli zolaqlar var. Digər anolelər kimi, rəng dəyişdirə bilir, bu zaman tünd qəhvəyi və ya qara rəng alır. Boğaz nahiyəsindəki "dewlap" sarıdan narıncı-qırmızıya qədər dəyişir. Qəhvəyi anolelər adətən 12.7–21.6 sm uzunluğunda olur. Erkəklər Karolina anolesinin erkəkləri ilə eyni ölçüdə ola bilər, təxminən 17.8–20.3 sm uzunluğunda, bəzi fərdlər isə 22.9 sm-ə qədər çata bilir. Dişilər də Karolina anolesinin dişiləri ilə eyni ölçüdədir, təxminən 7.6–15 sm uzunluğunda. Erkək qəhvəyi anolenin başı Karolina anolesininkindən kiçikdir.
"Anolis sagrei"nin quyruğunda başın arxasına qədər uzanan bir yelkən var, bu xüsusiyyət Karolina anolesində yoxdur. Dişi anolelər isə dorsal naxışlarda irsi polimorfizm nümayiş etdirir. Qeynsvilldə (Florida) aparılan bir araşdırmada, "A. sagrei" dişilərinin üçdə birinin erkəklərə xas olan "chevron" naxışına malik olduğu, digərlərinin isə zolaqlı dorsal naxışa sahib olduğu müşahidə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Brown Anole at Zachary Taylor Beach, Key West, video of Brown Anole displaying courtship behaviour
Nandinia binotata

**Nandinia binotata** (*Afrika palma sivetası*) — Həmçinin "iki nöqtəli palma sivetası" kimi tanınan, Afrikanın Sahara çölünün cənubunda geniş yayılmış kiçik bir feliform məməli növü. IUCN Qırmızı Siyahısında ən az narahatlıq doğuran növ kimi qeyd olunub.

## Xüsusiyyətlər

Afrika palma sivetası bozdan tünd qəhvəyiyə qədər rənglərdə olur və belində tünd ləkələr var. Qısa ayaqları, kiçik qulaqları, incə bədəni və uzun, halqalı quyruğu var. Hər ayağının üçüncü və dördüncü barmaqları arasında və aşağı qarın hissəsində iki cüt qoxu vəziləri var ki, bu vəzilər ərazi qeyd etmək və cütləşmə zamanı istifadə edilən güclü qoxulu maddə ifraz edir. Yetkin dişilərin bədən uzunluğu 37–61 sm (15–24 düym), quyruğu 34–70 sm (13–28 düym) uzunluğunda və çəkisi 1,2–2,7 kq (2,6–6,0 funt) olur. Yetkin erkəklərin bədən uzunluğu 39,8–62,5 sm (15,7–24,6 düym), quyruğu 43–76,2 sm (16,9–30,0 düym) uzunluğunda və çəkisi 1,3–3 kq (2,9–6,6 funt) olur.
Afrika palma sivetasının qulaq kanalı bölünməyib və sonunda qığırdaqlıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Macroprotodon cucullatus

**Macroprotodon cucullatus** — Ümumi adı ilə "yalançı hamar ilan", Aralıq dənizi hövzəsinə endemik olan zəif zəhərli Colubridae fəsiləsinə aid bir ilan növü.

## Təsviri

"Macroprotodon cucullatus" kiçik bir ilan növüdür və ümumi uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) adətən 55 sm (21+3⁄4 düym) keçmir. Ümumi adından da göründüyü kimi, bel tərəfdəki pulcuqlar hamardır və 19–23 sıra halında düzülüb. Bel tərəfi qəhvəyi və ya boz rəngdədir və kiçik qəhvəyi ləkələr və ya tünd və açıq zolaqlar var. Qarın tərəfi sarıdan korall-qırmızı rəngədək dəyişir, bəzən qara ləkələrlə örtülü olur və bu ləkələr bəzən orta xətt boyunca birləşir. Başında qara bir yaxalıq var və bu yaxalıq bəzən başın üst hissəsinə qədər uzanır. Adətən burun dəliyindən ağız küncünə qədər tünd bir zolaq uzanır və bu zolaq gözün altından və ya içindən keçir. Gözləri olduqca kiçikdir və parlaq işıqda bəbəyi oval şəkil alır. Burun hissəsi yastıdır və rostral (burun pulcuğu) geniş və aşağıdadır, yuxarıdan çətin görünür. 6-cı üst dodaq pulcuğu yuxarıya doğru uzanır və parietal sümüklə birləşir. Adətən bir ön temporal (şəqaqə) pulcuğu var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Corti, C.; Mellado, V.P.; Geniez, P.; El Din, S.B.; Martinez-Solano, I; Sindaco, R.; Romano, A. (2009). IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) Red List Assessment, Version 3.1. http://eol.org/data_objects/18923870. Accessed October 2013.
*''Macroprotodon cucullatus'' (Geoffroy Saint-Hilaire, 1827) .
Terrapene coahuila

**Terrapene coahuila** (*Koauila qutu tısbağası*) — Həmçinin "su qutu tısbağası" kimi tanınan, "Emydidae" fəsiləsinə aid olan nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan bir tısbağa növü. "Terrapene" cinsinin digər növlərindən fərqli olaraq, bu tısbağa vaxtının təxminən 90%-ni suda keçirir. Bu növ, adi qutu tısbağası (T. carolina) ilə yaxın qohumdur. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu tısbağa səhra bulaqlarında yaşamaq üçün quru ərazilərdə yaşayan bir növdən təkamül edib.

## Təsvir

T. coahuila-nın bədəni uzun müddət suda qalmaq üçün uyğunlaşıb və qabığı tez-tez yosunla örtülü olur. Digər qutu tısbağaları kimi onun da qarın tərəfdəki plastronu tamamilə qapanan bir menteşəyə malikdir. Dərisi tünd rəngdədir, adətən tünd qəhvəyi və tünd boz, lakin bəzi hissələri tamamilə qara görünə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Tortoise & Freshwater Turtle Specialist Group. (1996). ''Terrapene coahuila''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on 29 July 2007.
*Coahuilan Box Turtle at Boxturtles.com Downloaded on 28 July 2013.
*Desert Fishes Council Cuatrociénegas conservation foundation. Downloaded on 28 July 2013.
*Coahuilan box turtle slide show at the University of Texas in Austin. Downloaded on 28 July 2013.
Terrapene ornata

**Terrapene ornata** — Şimali Amerika qutu tısbağalarının bir növü. Bəzən "qərb qutu tısbağası" və ya "bəzəkli qutu tısbağası" kimi tanınır. Bu, ABŞ-də tanınan iki qutu tısbağası növündən biridir və iki yarımnövə malikdir. İkinci tanınan qutu tısbağası növü şərq qutu tısbağası (Terrapene carolina)-dır. T". carolina"-nın altı yarımnövü var, onlardan ikisi Meksikaya endemikdir.

## Təsvir

"T. ornata"nın qabığı digər qutu tısbağası növlərinə nisbətən daha az qabarıqdır və bir qədər yastı görünür. Rəngi ümumiyyətlə qara və ya tünd qəhvəyi olur, sarı zolaqlarla örtülüdür. "T. o. luteola"da zolaqlar "T. o. ornata"ya nisbətən daha çoxdur.
"T. o. ornata" yırtıcılara qarşı daha cəsarətlidir, tez-tez ayaqlarını və başını uzadaraq böyük görünməyə çalışır. "T. o. luteola" isə daha çox qabığına çəkilərək menteşəli plastronundan istifadə edir.
Hər iki yarımnöv quru və quraq mühitdə yaşasa da, istidən qaçmaq və daha yüksək rütubətə çıxmaq üçün dərin yuvalar qazır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Ornate Box Turtle, Reptiles and Amphibians of Iowa
*Terrapene ornata, The IUCN Red List of Threatened Species
Bitis arietans

**Bitis arietans** (*Puf adder ilanı*) — Afrika və qərbi Ərəbistanın savanna və çöllərində yayılmış yüksək dərəcədə zəhərli bir gürzə növü. Bu növ, geniş yayılması, sıx məskunlaşmış ərazilərdə tez-tez rast gəlməsi və aqressiv davranışı ilə əlaqədar olaraq Afrikada ən çox ölümlə nəticələnən ilan dişləmələrinə səbəb olur. Bütün digər gürzələr kimi, bu növ də zəhərlidir. Hazırda iki yarımnöv tanınır, o cümlədən burada təsvir edilən nominativ yarımnöv.

## Təsvir

Bu ilanın tipik uzunluğu (bədən və quyruq daxil olmaqla) təxminən 1.0 m (39.3 düym) və çox möhkəm quruluşludur. 190 sm (75 düym) uzunluğunda, 6.0 kq (13.2 lb) çəkidə və 40 sm (16 düym) qalınlığında nümunələr qeydə alınıb. Səudiyyə Ərəbistanından olan nümunələr daha kiçik olur, adətən 80 sm (31 düym) uzunluğu keçmir. Erkəklər ümumiyyətlə dişilərdən daha böyük olur və nisbətən daha uzun quyruğa malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Accessed 9 December 2006.
* . Accessed 1 March 2007.
* Image of ''B. arietans'' bite that resulted in fasciotomy at South African Vaccine Producers. Accessed 26 July 2008.
*Birds mob Puff Adder  – paper in ejournal Ornithological Observations
Rhinoclemmys pulcherrima

**Rhinoclemmys pulcherrima** (*Bəzəkli ağac tısbağası*) — Geoemydidae fəsiləsinə aid olan "Rhinoclemmys" cinsinə daxil olan doqquz tısbağa növündən biri. Dörd yarımnövü tanınır.

## Təsvir

Bəzəkli ağac tısbağaları maksimum 20 sm uzunluğa çata bilir. Qabarıq formasında qabığı (karapaks) var və qarın tərəfdəki plastronunda davamlı bir xətt mövcuddur. Bədənində qırmızı zolaqlar var və ayaqları pərdəlidir.

## Yayılması

Bu növ Meksikada (Sonoradan cənuba doğru) və Mərkəzi Amerikada, Cənuba doğru Kosta-Rika və Panamaya qədər yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Scientific American

**Scientific American** — 1845-ci il avqustun 28-də təsis edilmiş populyar elmi jurnal. Əvvəlcə həftəlik, daha sonra isə aylıq nəşr olunmuşdur. Jurnal Amerika Birləşmiş Ştatlarında fasiləsiz dərc edilən ən qədim jurnal hesab olunur.

Nəşrin məqsədi yeni və innovativ elmi araşdırmaları, nəzəriyyələri və kəşfləri geniş oxucu kütləsinə, o cümlədən elm həvəskarlarına çatdırmaqdır.

2005-ci ilin dekabrına dair məlumatlara görə, jurnalın ABŞ-də aylıq tirajı təxminən 555 min, beynəlxalq tirajı isə 90 min nüsxə təşkil etmişdir. Elmi rəyli jurnal statusuna malik olmasa da, Scientific American dünyada ən nüfuzlu elmi jurnallardan biri hesab olunur. Jurnal daha çox elmi nəzəriyyələrin və kəşflərin geniş auditoriyaya izah edildiyi bir forumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Senecio filifolius

*  — Senecio mitophyllus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio umbellatus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio flaccidus var. flaccidus bitki yarımnövünün sinonimi.
Senecio denticulatus

*  — Acrisione denticulata bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio othonniflorus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio vulgaris subsp. denticulatus bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Senecio subsessilis bitki növünün sinonimi.
Veveri qalası

**Veveri qalası** (Hrad Veveri) — Çex Respublikasının cənub-mərkəzi hissəsində, Brno şəhərinin şimal-qərbində yerləşir. Qala Svitava çayının qolu olan Svratka çayının sahilində, Brno su anbarının üstündə tikilmişdir. Çexiyanın ən qədim və ən iri qalalarından biri hesab olunur.

## Tarixi
Qalanın əsası XI əsrin ortalarında qoyulmuşdur. İlk olaraq müdafiə qalası kimi inşa edilib. XII əsrdə Moraviyanın zadəgan ailələrinin iqamətgahına çevrilmişdir. XIV əsrdə Çexiya kralı IV Karl burada dəfələrlə olmuşdur. 
Orta əsrlərdə qala bir neçə dəfə yenidən qurulmuş, gotik və daha sonra barok üslublu əlavələr olmuşdur. İsveçlilərin hücumundan sonra qala zərər görmüş, sonradan bərpa edilmişdir.

XIX əsrdə ingilis zadəgan ailəsi Ponsoby ailəsi qalanı icarəyə götürərək burada "ingilis villası" üslubunda dəyişikliklər etmişdir.
İkinci Dünya Müharibəsi zamanı alman qoşunları tərəfindən istifadə olunmuşdur. Müharibədən sonra dövlət mülkiyyətinə keçmişdir.

1881-ci ildə qalanın yeni sahibi Baron Maurice de Hirş oldu. Bu müddət ərzində o, yeni dəmir su təchizatı, damlar və Obora yaxınlıqdakı Rosice şəhərində malikanə  daxil olmaqla, geniş təmir işləri apardı. Qalanın ibadətgahı proses zamanı söküldü. O, 1896-cı ildə, 64 yaşında Macarıstanda vəfat etdi. Bu zaman Moris de Forest övladlığa götürən atasının o zamanlar Avstriya-Macarıstan İmperiyasının bir hissəsi olan, Moraviyadakı iqamətgahını miras aldı. Moris de Forestin mülkiyyətçi olduğu dövrdə, Uinston Çörçill və həyat yoldaşı Klementine 1908-ci ildə Avropada bal ayı səyahətləri zamanı Veveri qalasında bir neçə gün keçirdilər.
Çörçill əvvəllər orada iki dəfə tək qalmışdı.

## Quruluşu
Qalanın bir neçə həyəti, müdafiə divarları, qüllələr və yaşayış binalarından ibarətdir. Əsas tikililər roman, gotik və barok üslubunda hazırlanmışdır. Qalanın ətrafı meşələrlə əhatələnmişdir və burada Brno su anbarı möhtəşəm mənzərə açılır.
Qala Çexiyada ən çox ziyarət edilən tarixi abidələrdən biridir.
Bu gün Veveri qalası muzey və turistik obyekt kimi fəaliyyət göstərir. Burada tarixi sərgilər, musiqi festivalları keçirilir.

## Qalereya

Veveří Castle over the canyon.jpg|Veveri qalası,şərq hissəsi
Brno, Bystrc, hrad Veveří (46).jpg|Qalanın daxili məkanından (ən qədim hissədə) mənzərəni qoruyun
Veveří Castle, lower palais - eastern view.jpg|Qalanın aşağı (ən qədim hissəsi) donjon ətrafındakı saray.
Brno, Bystrc, hrad Veveří (14).jpg|Orijinal donjonun ətrafındakı əsas saray, palatadan görünüş
Hrad Veveří - letecký pohled 03.JPG|
Hrad Veveří, nové hradby - vrcholná gotika.JPG|Qalanın qərb divarı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://www.pruvodce.com/veveri/
Moët & Chandon

1743-cü ildə əsası qoyulmuş və baş ofisi Epernedə yerləşən **Moët & Chandon** dünyanın ən tanınmış və ən çox satılan şampan istehsalçısı və şampan evidir. Yüngül yaşılımtıl rəngli açıq sarı rəng ilə xarakterizə olunur.

İdeal içmə temperaturu təxminən 7 °C-dir. Bu şampan iki əsrdən artıqdır ki, zirzəmilərdə olub və 1927-ci ildən mənşə adını alıb.

Moët & Chandon Fransanın LVMH lüks mallar qrupunun bir hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт
İşarə dili

**İşarə dili** — jestlərdən ibarət müstəqil bir dil olub, əllərin mimikalar, ağız və dodaqların forma və ya hərəkəti, bədənin mövqeyi ilə birlikdə əmələ gəlir. Bu dil əsasən eşitmə qüsurluların mədəniyyətində ünsiyyət məqsədi ilə istifadə olunur. Eşitmə qüsuru olmayan insanların işarə dillərindən istifadəsi ikinci dərəcəlidir, lakin olduqca geniş yayılıb: tez-tez işarə dilinin istifadəçiləri olan eşitmə qüsurlu insanlarla ünsiyyətə ehtiyac var.

Məlumatın səslə ötürülməsinin qeyri-mümkün olduğu və ya müəyyən çətinliklər yaratdığı bir çox hallarda səsli ünsiyyət əvəzinə jestlərdən istifadəyə üstünlük verilə bilər. Lakin formalaşmış bu cür jest sistemlərini primitivliyinə görə işarə dili adlandırmaq mümkün deyil. Danışıq dilindən istifadə etmək imkanı olmadıqda, insanlar instinktiv olaraq jestlərdən istifadə etməyə başlayırlar.

İşarə dilləri ilə bağlı əsas yanlış təsəvvürlərdən biri onların hansısa şəkildə danışıq (səsli və yazılı) dillərindən asılı olması və ya onlardan törəməsi, bu dillərin eşidən insanlar tərəfindən icad edilməsidir, lakin bu doğru deyil. Həm də tez-tez işarə dilləri ilə səhvən hərflərin barmaqların yazılışı (əslində bu, işarət dillərində əsasən xüsusi adları, coğrafi adları və danışıq dillərindən götürülmüş xüsusi terminləri tələffüz etmək üçün istifadə olunur), işarələnmiş işarə nitqi və ya insanların qrammatik danışıq dilinə uyğun jestlərlə məlumatları çatdırmaq üçün istifadə etdiyi jest artikulyasiyasıdır. Əslində, işarə dilləri danışıq dillərindən demək olar ki, tamamilə müstəqildir və inkişaf etməyə davam edir: yeni jestlər yaranır, köhnələri sıradan çıxır və çox vaxt bunun danışıq dillərinin inkişafı ilə çox az əlaqəsi var. Bir ölkədə işarə dillərinin sayı orada danışılan dillərin sayı ilə əlaqəli deyil. Bir neçə danışıq dilinin mövcud olduğu bir ölkədə belə, yalnız bir ümumi işarə dili ola bilər və bəzi ölkələrdə hətta yalnız bir danışıq dili ilə bir neçə işarə dili birlikdə mövcud ola bilər.

İşarə dilləri ilə danışıq dilləri arasındakı tərcüməçilərə surdotərcüməçi deyilir.

## İstinadlar
Sezare Aqostino Detti

**Sezare Aqostino Detti** (; ) — İtaliya rəssamı. O, əsasən XVII və XVIII əsrlərə aid Trobadur üslubundan ilhamlanaraq tarixi janr səhnələri ilə məşhur əsərlər yaradıb. 
## Həyatı
Atası David Detti mühəndis və həvəskar rəssam idi. Nəticə etibarı ilə onun sənətə ilk marağını atası oyadıb. 1861-ci ildə Sezare Aqostino Detti "Teatro Nuovo"da divar rəsmləri çəkən Romalı rəssam Françesko Koqetti ilə tanış oldu. Koqetti Dettiyə professor olduğu "Accademia di San Luca"da formal təhsil almasını təklif etdi. Detti 1866-cı ilə qədər orada oxudu və rəssam Maria Fortuninin təsiri altına düşdü. 

Məktəbi bitirdikdən sonra o, geniş səyahətlərə başladı, bir neçə il Neapolda keçirdi və 1872-ci ildə orada sərgi təşkil etdi. Əvvəlcə Romada məskunlaşmaq qərarına gəlsə də, 1876-cı ildə Parisə getdi və dövrünün aparıcı sənət dilerlərindən biri olan Adolf Qoupillə tanış oldu. Qoupil ona təkcə əsərlərini sərgiləməyə kömək etmədi, o, həm də onları burjua müştəriləri üçün qravüralara çevirməyi də təşkil etdi.

Sezare Aqostino Detti sonda Parisdə qalmağa qərar verdi və 1877-ci ildə Salonda ilk sərgisini keçirdi. Onun Parisə olan bağlılığı 1880-ci ildə iki qızı və bir oğlu olan Cülyetta-Emiliya Filieuse ilə evləndikdə daha da gücləndi. 1883-cü ildə ailə Parisdən bir qədər kənarda yerləşən Bourron-Marlotte kommunasına köçdü. Orada o, "Groupe de Marlotte" kimi tanınan müstəqil mənzərə rəssamları cəmiyyətinin üzvü  oldu.

1888-ci ildə Londonda keçirilən İtalyan sərgisində iştirak etmişdir. O, həmçinin "İtaliya Komitəsinin" vitse-prezidenti olduğu "Universelle Exposition" (1889) və gümüş medala layiq görüldüyü "Universelle Exposition" (1900) sərgilərində iştirak etdi. Onun sonrakı illəri Latın Amerikası və 1906-1910-cu illərdə ABŞ-a səfər də daxil olmaqla səyahətlərlə keçdi.

Birinci Dünya müharibəsi başlayanda Fransa bütün xarici vətəndaşların öz ölkələrinə qayıtmasını tələb etdi. Detti heç vaxt Fransa vətəndaşlığını qəbul etmədiyi üçün Romaya qayıtmağa məcbur oldu. Orada olarkən ona oğlunun ağır xəstə olduğu barədə zəng gəldi və o, Parisə qayıtdı və gəlişindən qısa müddət sonra orada vəfat etdi.

## Qalereya

File:Cesare Detti - Two Women in an Interior.jpg|İki qadın
File:The violinist 2000 NYE 08371 0084 000(010529).jpg|Skripkaçı
File:Cesare Detti - Louis XV in the Throne Room.jpg|XV Lüdviq sarayında
File:Cesare Detti - Angling for a Good Catch.jpg|Balıq ovu
File:Cesare Detti - Ritratto di Giuliette Detti - Galleria Parmeggiani.jpg|Ritratto di Giuliette Dettinin rəsmi
File:Portrait of a Cavalier by Cesare Auguste Detti.jpg|Cəngavər rəsmi


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Giovanna Sapori, *Cesare Augusto Detti, (1847–1914) : il talento per il successo*, Electa, 2003 

## Xarici keçidlər

* More works by Detti @ ArtNet
Merops oreobates

**Merops oreobates** — Qızlarquşular fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Bu növün uzunluğu 22 sm, çəkisi isə 17-38 qram arasında dəyişir. Erkək və dişi fərdlər oxşar görünüşə malikdir. Başları, üst hissələri və quyruqları parlaq yaşıl rəngdədir, çənələri və boğazları sarı rəngdədir və qara xəttlə əhatə olunub, yan tərəflərində ağ uzantılar var. Merops oreobates qəhvəyi rəngdədir və qarın hissəsinə doğru tündləşir. Oturduqda, quyruqları aşağıya doğru işarə edən dik bir duruşa malikdirlər. Quyruğu ön tərəfdən qara rəngli, narıncı əsaslı və ağ uclu, arxa tərəfdən isə əsasən yaşıl rəngdədir və açıq olduqda qara kənarları görünür. Bu quş, bir qədər oxşar olan kiçik arıqapandan daha böyük ölçüsü, daha tünd rəngləri, ağ yanaq ləkələri və dağlıq yaşayış mühiti ilə fərqlənir.

Bu quş dağlıq ərazilərdə, adətən 1,800-2,300 metr yüksəklikdə yaşayır və meşəli yamaclar, meşə kənarları, təmizlənmiş sahələr, plantasiyalar və bağlarla əlaqəli ola bilər. Əsas qidası bal arılarıdır, lakin həmçinin günəbaxanlar, kəpənəklər, yelkənlilər, böcəklər və digər uçan həşəratlarla da qidalanır. Bu növ meşə yaşayış mühitinin itirilməsinə davam gətirə bilən uyğunlaşma qabiliyyətinə malikdir.

## Qorunma statusu
Merops oreobatesin çox geniş yayılma sahəsi var və populyasiya ölçüsü rəqəmlə ifadə edilməsə də, böyük olduğu düşünülür. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) onun qorunma statusunu "az təhlükə altında" (Least Concern) kimi qiymətləndirib.
## Qalereya

Cinnamon-chested Bee-eater (Merops oreobates) - Flickr - Lip Kee (1).jpg
Cinnamon-chested Bee-eater (Merops oreobates) - Flickr - Lip Kee.jpg
Cinnamon-chested Bee-eater (Merops oreobates) pair - Flickr - Lip Kee.jpg
Cinnamon-chested Bee-eater Merops oreobates - Flickr - Lip Kee (1).jpg
Cinnamon-chested Bee-eater Merops oreobates - Flickr - Lip Kee.jpg
Merops oreobates -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania-8.jpg
Cinnamon-chested bee-eater.jpg
Cinnamonbreastedbeeeater.jpg
Lovey dovey - by bee-eaters - Flickr - Lip Kee.jpg
MellitophagusBarbatulaKeulemans.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şimr ibn Zil-Cövşən

**Şimr ibn Zil-Cövşən Şürəhbil ibn əl-Əvər ibn Ömər ibn Muaviyə** **əl-Kəlai** və ya **Şəmir ibn Zil-Cövşən** (; , 680) — ərəb sərkərdəsi.

## Bioqrafiyası
Həvazin qəbiləsinin hörmətli şəxslərindən biri idi. Sonradan Kufədə məskunlaşdı. Əli tərəfdarı olan Şimr, Siffində iştirak etmiş və başından yaralanmışdı. Kərbəlada Əməvi ordusunun sol cinahına başçılıq etmişdi. O, Hüseynin başını Yezidə apardı. Sonra Kufəyə qayıtdı. Hüseyinin intiqamı almaq üçün qiyam qaldırmış Muxtar tərəfindən təqib ediliyi üçün Kufədən qaçdı. Bir müddət sonra Əbdürrəhman ibn Əbil-Kənud tərəfindən yaxalanıb öldürüldü (hicri 66/680). Cəsədi itlərə atıldı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Ömər ibn Səd
* Übeydulla ibn Ziyad
Hucr ibn Yezid

**Hucr ibn Yezid ibn Sələmə əl-Kindi** və ya **Hucr əş-Şər** (; v. 670 və ya 671) — səhabə və Əməvi valisi.

## Bioqrafiyası
O, Kində qəbiləsinin ən önəmli şəxsiyyətlərindən biridir. Eyni nəsildən olan və "Hucrul-Xeyr" ləqəbli Hucr ibn Adi ilə qarışdırılmaması və pis əməlləri ilə tanındığından qəbiləsi arasında ona "Hucruş-Şər" deyilmiş və daha çox bu ləqəblə tanınmışdır. Min nəfərə sözü keçən şəxslərə verilən "cərrar" tituluna da sahib olan Hucr, yəmənli cərrarlar arasında qeyd olunur. Qəbiləsini təmsil edən bir heyətlə birlikdə hicrətin 9-cu (630) ilində Mədinəyə gəlmiş və Məhəmməd peyğəmbərin hüzurunda müsəlman olmuşdu. Cəməl hadisəsində Əlinin sərkərdələri arasında yer alan Hucr, Siffin döyüşündə də onun tərəfindən vuruşmuş və təhkimdə Əlini təmsil etmişdir. Lakin sonralar Əməvilərə yaxınlaşan Hucr ibn Yezid, Muaviyə tərəfindən İrminiyyə valisi təyin edilmişdir. Hucrun hicrətin 50-ci (670) və ya 51-ci (671) ili ətrafında vəfat etdiyi bildirilir.

## İstinadlar
Callisaurus draconoides

**Callisaurus draconoides** (*Zəbraquyruq kərtənkələ*) — Phrynosomatidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ ABŞ-nin cənub-qərbində və bitişik şimal-qərbi Meksikada yayılmışdır. Doqquz tanınmış yarımnövü var.

## Yaşayış mühiti

"Callisaurus draconoides" kərtənkələləri sərt torpaqlı, dağınıq bitki örtüyü və dağınıq qayalıqları olan açıq səhralarda yaşayır, adətən düzənliklər, quru çay yataqları və düzənliklərdə rast gəlinir.

## Təsvir

"Callisaurus draconoides" burundan anal açıqlığa qədər olan uzunluğu (SVL) 2,5 ilə 4 düym (64 ilə 102 mm) arasında dəyişir. Bu kərtənkələlər bozdan qumlu qəhvəyiyə qədər rənglərdə olur, adətən belində cüt-cüt tünd boz ləkələr və quyruğunda qara enli zolaqlar var. Quyruğun alt tərəfi ağ rəngdədir və qara enli zolaqlara malikdir. Erkəklərin yan tərəflərində qara ləkələr var ki, bu ləkələr qarın hissəsində mavi ləkələrə qədər uzanır. Dişilərdə mavi ləkələr yoxdur və qara zolaqlar ya zəifdir, ya da tamamilə yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Ctenosaura pectinata

**Ctenosaura pectinata** — İquanidae fəsiləsinə aid olan orta böyüklükdə bir kərtənkələ növü. Bu növ Qərbi Meksikaya məxsusdur.
İngilis dilində standart adı "qərb tikanquyruq iquana" kimi tanınır. Bununla belə, əvvəlki nəşrlərdə bu növ üçün "Meksika tikanquyruq iquana" adı istifadə edilmişdir. Maraqlıdır ki, "Meksika tikanquyruq iquana" adı bəzi mənbələrdə "*Ctenosaura acanthura*" növünə aid edilmişdir. Bu növ həmçinin sadəcə "tikanquyruq iquana", "qara tikanquyruq iquana", "Gerrera tikanquyruq iquana" və "geniş halqalı tikanquyruq iquana" kimi müxtəlif ümumi adlarla da tanınır.

## Coğrafi yayılması

Meksikada Sinaloanın mərkəzindən Çiapasın cənubuna qədər yayılmışdır. Bundan əlavə, ABŞ-da Texasın cənub ucqarında və Florida ştatında da təqdim edilmişdir.

## Təsvir

"C. pectinata" uzun quyruğunda xarakterik olan dişli pulcuqlara malikdir ki, bu da onun ümumi adının mənbəyidir. Bu növ "Ctenosaura" cinsinin daha böyük növlərindən biridir və quyruğu daxil olmaqla 1.3 metr (4.3 fut) uzunluğa qədər böyüyə bilir. Dişilər isə erkəklərdən bir qədər kiçik olub, 1.0 metr (3.3 fut) uzunluğa çatır. Ümumiyyətlə, bel hissəsi qəhvəyi və ya boz-qəhvəyi rəngdə, qarın hissəsi isə sarımtıldır. Belində uzun tikanlardan ibarət bir tac var. Balalar çox vaxt parlaq yaşıl rəngdə olur və heç bir bədən naxışı olmur, yaşlandıqca isə tündləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Herps of Texas: ''Ctenosaura pectinata''
Ctenosaura hemilopha

**Ctenosaura hemilopha** — Həmçinin "Aşağı Kaliforniya tikanquyruq iquana" kimi tanınan, Aşağı Kaliforniyaya endemik olan bir tikanquyruq iquana növü. Bu növ ağacda yaşayan və əsasən otçul olsa da, fürsətçil qidalanma qabiliyyətinə də malikdir. Erkəklər 100 santimetrə (39 düym) qədər böyüyə bilər, dişilər isə daha kiçik olub, 70 santimetrə (28 düym) qədər uzunluğa çata bilər. Hal-hazırda beş yarımnöv tanınmışdır.
Bu növün qitə və ada populyasiyalarının mövcudluğu, bioloqlar üçün ada populyasiyalarının təkamülünü onların qitə analoqları ilə müqayisə etmək üçün öyrənilməsi və nəzarət qrupları təqdim etməsi baxımından qiymətlidir. San Esteban adasının yarımnövü (C.h. conspicuosa) nəhəng San Esteban çakvallası ilə birgə yaşayır ki, bu da ekoloji niş nəzəriyyəsinin proqnozlarına ziddir.

## Təsvir
"Ctenosaura hemilopha" cavan ikən yaşıl və ya sarı rəngdə olur, yaşlandıqca isə ağ-boz rəng alır. Bu heyvan yetişkinlikdə istilik şəraitindən və ya hətta heyvanın temperamentindən asılı olaraq ağ və ya açıq boz rəngdə ola bilər və üzərində qara "chevron" naxışları olur.
Erkəklər 100 santimetr (39 düym) uzunluğa qədər böyüyə bilər, dişilər isə adətən 30% kiçik olub, 70 santimetr (28 düym) uzunluğa çatır. Erkəklər böyük çənə və daha iri bel dikənlərindən ibarət dorsal tac inkişaf etdirir, bu da onları cinsi dimorfizmə malik edir.

## Həmçinin bax
* Ctenosaura acanthura
* Ctenosaura quinquecarinata
* Ctenosaura similis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Trachemys gaigeae

**Trachemys gaigeae** (*Böyük Bend sürüşən tısbağası*) — Həmçinin "Meksika yaylası sürüşən tısbağası" və Meksika ispan dilində "*la jicotea de la meseta mexicana*" kimi tanınan, Emydidae fəsiləsinə aid olan su tısbağası növü. Bu növ ABŞ-nin cənub-qərbində və şimali Meksikada yayılmışdır.

## Coğrafi yayılması

"T. gaigeae" ABŞ-də Nyu-Meksiko və Texas ştatlarında, həmçinin şimali Meksikanın Çiuaua ştatında yayılmışdır. Əsasən Rio Qrande və Rio Konxo çaylarında rast gəlinir.

## Etimologiya

Növün epiteti "*gaigeae*", ilk nümunəni 1928-ci ildə Texasın Big Bend bölgəsində toplayan amerikalı herpetoloq Helen Byula Tompson Geyc-in şərəfinə verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əbdürrəzzaq Lahici

**Əbdürrəzzaq ibn Əli ibn Hüseyn Lahici** (ö. təqribən 1072 h.q./ m.1662) Səfəvi ilahiyyatçısı, şair və filosof. Onun fəlsəfə müəllimi qayınatası Molla Sədra olmuşdur.

## Həyatı
Əslən Gilan əyalətinin Lahican şəhərindəndir, lakin ömrünün böyük hissəsini Qum şəhərində keçirmişdir. Əbdürrəzzaq həm də Molla Möhsün Feyz Kaşani ilə birlikdə Molla Sədranın kürəkəni idi. Oğlu Həsən Lahici də Səfəvi dövrünün tanınmış ilahiyyatçısı və filosofu kimi şöhrət qazanmışdır. Seyid Hüseyn Nəsr onu İranın mühüm intellektual simaları sırasında qeyd edir. Əbdürrəzzaq, mahiyyətin əsaslığı ilə varlığın əsaslığı arasındakı mübahisədə Molla Sədra ilə həmfikir olmuşdur.

## Əsərləri

* *Göhər-e murad (Tehran, 1271 h.q.)* – onun fikirlərini ətraflı izah edən əsəri;
* *Sarmaye-ye iman* - İmanın sərmayəsi. 
* **' – şeirlər toplusu
* **' – üç risalədən ibarət: tanrı birliyi, ədalət və məhəbbət haqqında. 

## Müəllimlik fəaliyyəti və tələbələri
Madelunqun məlumatına görə, Əbdürrəzzaq Qumda yerləşən Məsumiyyə mədrəsəsində dərs demişdir. Onun görkəmli tələbələri sırasında oğulları Həsən və İbrahim, həmçinin Qazi Səid Qumi olmuşdur.

## Fəlsəfəsi
Lahici İslam kəlam elminin transformasiya mərhələsinin son nümayəndələrindən hesab olunur. Bu mərhələdə Kəlam sistemi yavaş-yavaş İbn Sina məktəbinıin təsiri altında formalaşan fəlsəfə ilə əvəz olunurdu. Lahici əslində kəlamı hikmətə yaxın bir formaya gətirmişdir. Bununla belə, onun əsərlərində – xüsusilə Göhər-e muradda – Molla Sədranın bəzi əsas doktrinal baxışlarına, məsələn, Varlığın vahidliyi və təsəvvür qüvvəsinin təmizlənməsi nəzəriyyəsinə tabe olmamışdır.

## İstinadlar