open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Müəllim (elmi dərəcə)

**Müəllim** — fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinin olması məcburi olmayan, xüsusi ixtisaslaşma tələb edən sahələr üzrə dərs demək məqsədilə ali təhsil müəssisələrində müvəqqəti və ya daimi əsaslarla vəzifəyə təyin olunan şəxs. Doktorantura təhsilini tamamlamış şəxslər müvafiq ixtisas sahəsi üzrə dosentlik imtahanına müraciət edə bilərlər.

Müəllim vəzifəsini tutmaq üçün hər hansı bir sahə üzrə magistr dərəcəsinə (tezisli magistratura) sahib olmaq zəruridir. Bu şəxslər peşə məktəblərində, habelə ixtisaslarına müvafiq fakültə və ya institutlarda fəaliyyət göstərə bilərlər. Ali təhsil müəssisələrində "Müəllim" və "Professor-müəllim heyəti" fərqli statuslardır. Professor-müəllim heyəti doktorluq dərəcəsi olan və müvafiq akademik adlar (dosent, professor) daşıyan şəxslərdən ibarətdir.

Müəllim vəzifəsinə təyinat üçün yaş məhdudiyyəti nəzərdə tutulmamışdır. Universitetlərdə dərs deyən bu şəxslərin adları yazılışda "Müəl." () abreviaturası ilə qeyd olunur. Xarici dil bilmək mütləq şərt olmasa da, dil biliyi yüksək olanlar müvafiq dil imtahanlarında müvəffəqiyyətli hesab edilirlər.

Hər hansı bir sahədə ixtisaslaşmış mütəxəssislər fərqli sektorda fəaliyyət göstərsələr belə, ali təhsil müəssisələrində dərs deyə bilərlər. Bu şəxslər, eyni zamanda, digər bir rəsmi vəzifə tuta və ya sərbəst peşə fəaliyyəti ilə məşğul ola bilərlər. Digər rəsmi vəzifədən köçürülmə yolu ilə gələn müəllimlərə öz dərəcələrinə müvafiq aylıq əməkhaqqı ödənilir. Müəyyən peşə sahibi olan və yalnız konkret dərsləri tədris etmək üçün cəlb edilən müəllimlərə isə tədris etdikləri dərs saatlarına mütənasib olaraq aylıq əməkhaqqı və ya xidmət haqqı ödənilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* ''Василий Васильевич Розанов'', «Педагогическая компетенция преподавателей», 1899 год.
* 
* Преподавать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
Kərəm Özdoğan

**Kərəm Özdoğan** (6 avqust 1983-cü il) — türk aktyoru və ssenaristidir.

## Həyatı və karyerası
6 avqust 1988-ci ildə İstanbulda anadan olan aktyor Egey Universitetinin Su Məhsulları ixtisasında təhsil aldığı dövrdə teatr klubuna qoşulmuş və bununla da onun kino yolçuluğu başlamışdır. Daha sonra Haliç Universitetində Teatr ixtisası üzrə magistratura təhsili alaraq bu sahədə özünü daha da inkişaf etdirmişdir. 

2015-ci ildə rol aldığı *[[“Buyur Bi’de Burdan Bak”]]* televiziya proqramında Giray Altınokla tanış olmuş və birlikdə layihələr hazırlamağa qərar vermişlər. Birgə ssenarisini yazdıqları *[[Var Bunlar (serial)|“Var Bunlar”]]* serialında Samet obrazı, ''“Prens''” serialında isə elçi Sangu obrazı ilə tanınaraq məşhurluq qazanmışdır.

## Filmoqrafiyası

## Həmçinin bax
Giray Altınok

## İstinadlar
Tuzcuoğlu Üsyanları

## Üsyanların mənşəyi
**Tuzcuoğlu üsyanları** 19‑cu əsrin əvvəllərində Osmanlı hökumətinin yerli ayanların (derebeylərin) səlahiyyətlərini zəiflətmək siyasətinə qarşı Tuzcuoğlu ailəsi və müttəfiqlərinin baş qaldırdığı bir neçə üsyanın ümumi adıdır. Bu üsyanlar əsasən Trabzon və Lazistan bölgelerini əhatə edib.

## Tuzcuoğlu Memiş Ağa üsyanı (1814–1817)
Hopa doğumlu Tuzcuoğlu Memiş Ağa yerli nüfuzlu ailələrdən idi. 1809‑cu ildə Rusiyaya qarşı Faş qalasını müdafiə etdiyi üçün yüksəldi və 1810‑cu ildə kapıcıbaşı təyinatı aldı. 1812‑də Batum qalasının müvəqqəti idarəsinə gətirildi və Gönye nahiyəsinin beyi oldu.  

Trabzon valisi Hazînedarzâde Süleyman Paşa onun əleyhinə şikayətlər yazdırdı və 1814‑cü ildə Sultan II Mahmud onun barəsində ölüm hökmü verdi. Memiş Ağa hökmü eşidərək Rizəyə çəkildi və silahlı müqavimətə başladı. Üsyançılar tez bir zamanda Hopa, Rizə, Of, Sürmene və Tonya daxil olmaqla geniş bir ərazini nəzarət altına aldılar və 1816‑cı ildə Trabzon qalasını tutdular.

Təqribən 30&#8239;000 Osmanlı əsgəri toplanaraq Görele bölgəsində üsyanı yatırdı. 26 oktyabr 1817‑də Memiş Ağa tutuldu və icra olunaraq öldürüldü; başı İstanbula göndərildi.

## Kalcıoğlu Osman bəy və Ahmed Ağa üsyanı (1818–1821)
Memiş Ağanın süqutundan sonra onun tərəfdarları, xüsusilə Kalcıoğlu Osman bəy, yeni bir üsyan qaldırdı. Bunun nəticəsində Hüsrev Mehmed Paşa qoşunları ilə üsyançıların əsas mövqelərini dağıtdı və regionda sakitlik bərpa edildi.

## Tuzcuoğlu Tahir, Abdülkadir və Abdülaziz üsyanı (1832–1834)
1831‑ci ildə Osman Paşa Trabzon vilayətinə vali təyin edildi. O, yerli ağalara müəyyən vəzifələr verdi, lakin bu nüfuzdan istifadə edən **Tahir, Abdülkadir və Abdülaziz Ağa 1832‑ci ildə yenidən mərkəzi hakimiyyətə qarşı üsyan qaldırdılar. 1834‑cu ilin əvvəllərində Osmanlı qoşunları bu üsyanı dağıtdı; Abdülkadir Ağa tutulub edam edildi, Tahir və Abdülaziz isə şərti af ilə regiondan uzaqlaşdırıldı.

## Nəticə
Bu üsyanlar Osmanlı mərkəzi hakimiyyətinin regionlarda mərkəzləşdirilmiş idarəetməni gücləndirməsi prosesində yerli derebeylərə qarşı ciddi tədbirlərə dönüşdü və nəticədə mərkəzi hakimiyyət bərpa edildi.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Özhan Öztürk. _Pontus: Antik Çağ’dan Günümüzə Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi_. Nika Publishing. Ankara, 2016.
* Akdağ, Mustafa. “Osmanlı tarihinde ayanlık devri 1730–1839”, _Tarih Araştırmaları Dergisi_, 1963.
Hedonizm paradoksu

**Hedonizm paradoksu** , həmçinin **zövq paradoksu** kimi tanınır, zövqün arxasınca getmə prosesində ortaya çıxan praktiki çətinliklərə işarə edir. Hedonist üçün davamlı şəkildə zövq axtarmaq, uzunmüddətli perspektivdə ən yüksək real zövqə və ya xoşbəxtlik hissinə gətirib çıxarmaya bilər; çünki zövqün şüurlu şəkildə hədəf kimi izlənməsi onun birbaşa yaşanmasına mane ola bilər.

“Hedonizm paradoksu” termini utilitar filosof Henri Sicvik tərəfindən *The Methods of Ethics* əsərində irəli sürülmüşdür. Bu paradoksun müxtəlif variantlarına fəlsəfə, psixologiya və iqtisadiyyat sahələrində rast gəlinir.

## Sitatlar
Zövq məqsədli şəkildə axtarıldığı halda ona nail olunmaması müxtəlif cür təsvir edilmişdir:

## Təklif edilən izahlar
İnsan yalnız zövqün özünü hədəf aldıqda, bu məqsəd puça çıxa bilər. Henri Sicvik yuxarıda adı çəkilən əsərində eqoist özünüməhəbbət müzakirəsindən sonra bu cür məyusluq barədə belə yazır:

Mən bundan belə bir nəticə çıxarmazdım ki, zövqün ardınca getmək mütləq şəkildə özünü təkzib edən və faydasızdır; sadəcə olaraq onu demək istərdim ki, Eqosentrik Hedonizm prinsipi, insan təbiətinin qanunları lazımi səviyyədə nəzərə alındıqda, praktik baxımdan özünü məhdudlaşdırır; yəni məqsədinə çatmaq üçün rasional üsul tələb edir ki, biz onu müəyyən dərəcədə gözdən itirək və birbaşa ona yönəlməyək.

Paradoksa birbaşa toxunmasa da, Aristotel zövqün ardınca getməyin faydasızlığı barədə fikirlər irəli sürmüşdür.

Gec-tez məhdud varlıqlar yeganə məqsədləri olan zövqü davam etdirmək üçün lazım olan resursları əldə edib sərf edə bilməyəcəklər; nəticədə özlərini bədbəxtliklə üz-üzə tapacaqlar. Evolyusiya nəzəriyyəsi izah edir ki, insanlar təbii seçmə yolu ilə təkamül etmiş və reproduksiyanı maksimuma çatdırmağa yönəlmiş genetik imperativlərə tabedirlər, yoxsa xoşbəxtlik axtarışına deyil. Devid Pirsə görə, insan xoşbəxtliyinin miqyası bioloji olaraq genetik cəhətdən müəyyən edilmiş bir rifah səviyyəsi ilə məhdudlaşır və bu səviyyə təkcə mühitin yaxşılaşdırılması yolu ilə daimi şəkildə dəyişdirilə bilməz. O, *The Hedonistic Imperative* traktatında iddia edir ki, insanlar gen mühəndisliyi, nanotexnologiya və neyroelm vasitəsilə bütün insan həyatında əzabı aradan qaldıra və hazırda təsəvvür edilə bilməyəcək qədər yüksək xoşbəxtlik və zövq səviyyələrinə nail ola bilərlər.

Rəqabət aparan fəlsəfi yanaşmalar hedonizmi yaxşı əməllər və niyyətlərlə tarazlaşdırmağa çalışır və bu yolla zövqü “qazanmağı” təklif edir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Aristotle, *Nicomachean Ethics* 1175, 3–6 in *The Basic Works of Aristotle*, Richard McKeon ed. (New York: Random House, 1941)
* John Stuart Mill, *Autobiography* in *The Harvard Classics*, Vol. 25, Charles Eliot Norton, ed. (New York: P. F. Collier  & Son Company, 1909)
* Henry  Sidgwick,  *The  Methods of  Ethics* (London: Macmillan  & Co.  Ltd., 1874/1963)

## Xarici keçidlər
* Konow, James, & Joseph Earley. "The Hedonistic Paradox: Is homo economicus happier?" *Journal of Public Economics* 92, 2008.
Macrogalidia musschenbroekii

**Macrogalidia musschenbroekii** — Viveralar fəsiləsinə cinsinə aid məməli növü. Sulavesi adasına endemikdir. Düzənlik meşələrində, aşağı və yuxarı dağ meşələrində, çəmənliklərdə və fermaların yaxınlığında yaşayır.
## Ümumi məlumat
Macrogalidia musschenbroekiinin dərisi yumşaq və qısa xəzi açıq qəhvəyi rəngdədir. Xəzi çoxsaylı açıq rəngli tüklərlə qarışıqdır. Alt hissələri sarımtıl-qəhvəyidən ağ rəngə qədər dəyişir. Sinə hissəsi qırmızımtıldır. Belin arxa hissəsində zəif uzununa zolaqlar və bəzi solğun ləkələr var. Bığları qəhvəyi və ağ rəngli qarışıqdır. Quyruğunda tünd və açıq qəhvəyi rəngli alternativ halqalar var, bu halqalar alt hissədə zəifdir və tünd ucunda itir. Baş və bədən uzunluğu təxminən 89 sm, quyruğu isə 64 sm uzunluğundadır. Kəllə sümükləri ilə sərt damaq geriyə doğru uzanır, lakin digər cəhətlərdən Paradoxurus hermaphroditusa bənzəyir. Dişləri bütün Paradoxurus növlərindən fərqlənir, çünki yanaq sıraları demək olar ki, paralel şəkildə uzanır, arxa hissədə geniş şəkildə ayrılmır.

Macrogalidia musschenbroekii Sulavesi adası düzənlik meşələrində, aşağı və yuxarı dağ meşələrində (dəniz səviyyəsindən 2.600 m yüksəklikdə), çəmənliklərdə və fermalar yaxınlığında qeydə alınmışdır. Onlar meşələrdə kənd təsərrüfatı ərazilərindən daha çox rast gəlinir. Bəzi dərəcədə pozulmuş yaşayış mühitinə dözə bilən ümumi növ olsalar da, uzun meşələrdən asılı olmadan yaşaya biləcəyi ilə bağlı heç bir dəlil yoxdur. 2016-cı ilin sentyabrı ilə 2017-ci ilin apreli arasında Macrogalidia musschenbroekiilər Boqani Nani Vartabone Milli Parkında və Tangkoko Batuangus Təbiət Qoruğunda 253–1.515 m yüksəklikdə qeydə alınmışdır.

Macrogalidia musschenbroekiilər qismən ağacda yaşayan, gecə fəaliyyət göstərən və omnivor canlılardır. Kiçik məməlilər, meyvə və otlarla qidalanırlar. Bəzən quşlar və ferma heyvanları da ovlayırlar. Onların yaşayış sahəsi təxminən 150 hektar təşkil edir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://arcbc.org/cgi-bin/abiss.exe/spd?SID=587127028&spd=14358&sub=0&tx=MA
Poliş (toyuq cinsi)

**Poliş** və ya **Holland ağ kəkillisi** — bəzək və ət-yumurta toyuq cinsi. Cinsin mənşəyi məlum deyil. Oxşar quşlar XVII əsrdən olan İtaliya və Niderland rəsmlərində təsvir edilmişdir. Bu quşlar kiçik V formalı ibikə və başlarının təpəsində bol lələkli kəkilə malikdirlər. Onlar sərgi üçün və ya bəzək kimi saxlanılır. Saqqallı, saqqalsız və qıvrım lələkli növləri mövcuddur.
## Ümumi məlumat
Bəzi Avropa ölkələrində bu cins müvafiq dillərdə Holland ağ kəkillisi də kimi tanınır. Polşada isə Polyak kəkilli quşu kimi tanınır. Cinsin köhnə növü, daha az sayda olmaqla, hələ də Polşada yetişdirilir və bu gün Köhnə-Polyak kəkilli quşu kimi tanınır.

Polyak cinsinin mənşəyi aydın olmasa da, bir nəzəriyyə onların əcdadlarının orta əsrlərdə Asiyadan monqollar tərəfindən Mərkəzi və Şərqi Avropaya gətirildiyini və beləliklə, Polşadan yarana biləcəyini irəli sürür. Kəkilli toyuqlar XV əsrdən olan rəsmlərdə, həmçinin XVI-XVIII əsrlərdən olan Holland və İtaliya rəsmlərində görünür. Bu gün adətən yalnız orta dərəcədə yumurta qoysa da, Fransa'da keçmişdə yumurtaları üçün saxlanılırdı. 1874-cü ildə Standard of Perfection ilk nəşrində üç rəng növü daxil edilmişdir. Əlavə rəng növləri 1883, 1938 və 1963-cü illərdə əlavə edilmişdir. 

Polyak cinsinin kiçik V formalı ibiki var və bu ibik kəkil tərəfindən gizlədilə bilər. Qulaqcıqlar və yanaqlar kiçikdir və tamamilə gizlədilə bilər. Bəzi növlər "saqqal"a malikdir və beləliklə yanaqların görünüşünü də gizlədə bilər. Qulaqcıqlar ağ, ibik və yanaqlar parlaq qırmızıdır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lakenvelder (toyuq cinsi)

**Lakenvelder ** — ev ət-yumurta toyuq cinsi. O, Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya və Niderlandın onunla qonşu ərazilərində yayılmış ev toyuğudur. Bu cins ilk dəfə 1727-ci ildə qeydə alınmışdır.

## Ümumi məlumat
Lakenvelder cinsinin mənşəyi tam aydın deyil. İki fərqli tarix təqdim olunur, birincisi, bu cinsin 1727-ci ildən sənədləşdirildiyi Hollandiyadan yayıldığı və adının Cənubi Hollandiyanın Zederik bələdiyyəsindəki Lakerveld kəndinin adından götürüldüyü fikridir. Digər bir fərziyyə isə onun Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya bölgəsində, Dümmer See gölünə yaxın olan Dielingen ərazisində yaranmasıdır.

Lakenvelder cinsi ilk dəfə 1901-ci ildə Britaniyaya idxal edilmiş və 1902-ci ildə Şrevsburidə nümayiş etdirilmişdir.&hairsp;Amerika Birləşmiş Ştatlarında isə 1939-cu ildə Amerika Quşçuluq Assosiasiyasının standartı "Standard of Perfection"a daxil edilmişdir.

Lakenvelder Almaniya və Hollandiyada yayılmışdır, həmçinin Avstraliya, İrlandiya, Böyük Britaniya və Amerika Birləşmiş Ştatlarında da mövcuddur. 2007-ci ildə FAO tərəfindən beynəlxalq qorunma statusu "təhlükə altında" kimi qeyd edilməmişdir, və 2024-cü ildə DAD-IS-də "təhlükə altında deyil" kimi siyahıya alınmışdır. Almaniyada 2018-ci ildə III kateqoriyada, "gefährdet" kimi qeyd edilmişdir, 2024-cü ildə isə bu siyahıda IV kateqoriyaya, "Beobachtung"  kimi dəyişdirilmiş və DAD-IS-də "təhlükə altında/zəif" kimi qeyd edilmişdir. Hollandiyada 2024-cü ildə statusu "təhlükə altında/nəsli kəsilmək təhlükəsində" olaraq qeyd edilmişdir və yetişdirilmə populyasiyası 402 toyuq və 80 xoruzdan ibarətdir.

Lakenvelder cinsinin başı, boyun lələkləri və quyruğu tamamilə qaradır, ləkələr, xallar və ya zolaqlar yoxdur; qanadların daxili hissəsi də qaradır. Quşun qalan hissəsi ağdır və açıq mavi-boz alt rəngə malikdir. Qara-ağ naxış, eyni ərazidən yayılmış Lakenvelder mal-qara cinsinin rənglənməsini xatırladır. Gözləri parlaq şabalıdı və ya qırmızı, dimdiyi tünd buynuz rəngində, üzü, yanaqları və ibiki parlaq qırmızı, qulaqcıqları isə ağdır. Ayaqları boz-mavidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Grimpoteuthis

**Grimpoteuthis** və ya **Qanadlı Dambo səkkizayaqlısı** — Molyusklar tipinin başıayaqlılar sinfinə aid səkkizayaqlılar dəstəsinin səkkizayaqlı cinsi. Qeyri-adi görünüşə malik səkkizayaqlı, adını məşhur "Dumbo" filminin uçan filindən almışdır. 
## Ümumi məlumat
Grimpoteuthis dərin dənizlərdə, təxminən 3000-4000 metr dərinlikdə yaşayırlar. Bədənlərinin uzunluğu 20-30 sm arasında dəyişir, lakin bəzi növlər 1.5 metrə qədər çata bilər. Onların bədənləri yumşaq, yapışqan quruluşda olur və tentakullarının arasında şəbəkəvari membran yerləşir.  

Grimpoteuthis əsasən Sakit, Atlantik və Hind okeanlarının dərinliklərində yaşayırlar. Onların əsas yaşayış yerləri okeanın dibindəki soyuq və yüksək təzyiqli sahələrdir. Çox nadir görüldükləri üçün onların populyasiyası haqqında dəqiq məlumat yoxdur.

Bu səkkizayaqlılar plankton, kiçik xərçəngkimilər və digər kiçik dəniz canlıları ilə qidalanırlar. Onlar ovlarını tentakullarının köməyi ilə tələyə salıb asanlıqla tuturlar. Dumbo ahtapotları əsasən passiv qidalanma strategiyasından istifadə edirlər və ovlarını qəfil hücumlarla deyil, daha çox suyun hərəkətinə uyğun yavaş-yavaş udurlar. 

Grimpoteuthislar digər səkkizayaqlılardan fərqli olaraq daha çox üzgəcləri ilə hərəkət edirlər. Onlar tentakullarından çox qanadabənzər üzgəclərini istifadə edərək zərif şəkildə suyun içində süzürlər. Digər ahtapotlardan fərqli olaraq, düşmənlərindən qaçmaq üçün mürəkkəb ifraz etmir, əvəzinə dəniz dibinə gizlənərək özlərini müdafiə edirlər. 

Grimpoteuthisların çoxalma prosesi digər ahtapotlardan bir qədər fərqlidir. Dişi Grimpoteuthislar yumurtalarını birbaşa okean dibindəki qoruyucu yerlərə yerləşdirir. Yumurtaların inkubasiya müddəti uzun çəkir və dişilər yumurtaları qorumağa xüsusi diqqət yetirirlər. Grimpoteuthislarının ömrü təxminən 3-5 il arasında dəyişir.

Grimpoteuthislar dərin dəniz ekosisteminin mühüm hissəsidir və elm adamları üçün çox maraqlı tədqiqat mövzularından biridir. Onların dərin dənizdəki həyat tərzi, təkamül strategiyaları və uyğunlaşma mexanizmləri elmə yeni biliklər qazandırır. Lakin iqlim dəyişikliyi və dərin dənizlərin tədqiqi nəticəsində onların yaşayış mühitlərinə təsirlər hələ də araşdırılmaqdadır.  
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Süleyman Seyyid

**Süleyman Seyyid** () — Osmanlı rəssamı.

O, Türkiyə təsviri sənətinin ilk nəsil nümayəndələri sırasında yer almışdır. Hərbi məktəblərdə ümumilikdə 36 il rəsm dərsi keçmiş, çoxsaylı natürmortlar yaratmış, mövzularını estetik ilham mənbəyi kimi dəyərləndirdiyi Üsküdar bölgəsindən seçdiyi mənzərə rəsmləri ilə tanınmışdır.

## Həyatı

Süleyman Seyyid 1842-ci ildə İstanbul şəhərində anadan olmuşdur. O, Anadolu Maltepesinin tanınmış ailələrindən olan Hacı İsmayıl Əfəndinin oğlu idi. Babası dövrünün məşhur sədəf kakma ustalarından biri kimi tanınmışdır. İlk və orta təhsilini Maltepe və Maçka Hərbi məktəblərində başa vurduqdan sonra Hərbiyə Məktəbinə daxil olmuşdur. İdadi və Hərbiyə təhsili dövründə hazırladığı karandaş və akvarel etüdləri müəllimləri Şrants və Kesin diqqətini cəlb etmişdir.

1862-ci ildə Parisdə açılmış Məktəbi-Osmaniyə göndərilən ilk tələbələr arasında yer almış və burada təhsil almışdır. Sözügedən məktəbin 1875-ci ildə bağlanmasından sonra dövrün tanınmış müəllimlərindən olan rəssam Aleksandr Kabanelin emalatxanasında çalışmışdır. Parisdə səkkiz il qaldıqdan sonra bir il də İtaliyada yaradıcılıq fəaliyyətini davam etdirmiş, 1870-ci ildə isə İstanbula qayıtmışdır.

Ölkəyə döndükdən sonra Süleyman Seyyid Hərbiyə Məktəbinə rəsm müəllimi vəzifəsinə təyin edilmişdir, lakin burada digər rəsm müəllimi olan Şəkər Əhməd Paşa ilə Parisdə tələbə olduqları dövrdə başlayan və zamanla dərinləşən sənət yanaşmaları ilə bağlı fikir ayrılıqları səbəbilə bu vəzifəsindən istefa etmiş, 1880-ci ildə Kuleli Hərbi İdadisinə keçmişdir. 1884-cü ildə Hərbi Tibbiyyə İdadisində rəsm müəllimi kimi fəaliyyətə başlamış və sənət həyatı ilə pedaqoji fəaliyyəti 1910-cu ilədək 26 il boyunca burada davam etmişdir.

Süleyman Seyyid bəy hərbi məktəblərdə ümumilikdə 36 il müəllimlik etmiş, miralay rütbəsinədək yüksəlmişdir. Bu səbəbdən o, zabitlər və həkimlər arasında geniş tanınmışdır. "*Leylaklar*" adlı natürmort əsəri ilə Paris Dünya Sərgisində medala layiq görülmüşdür. Bundan əlavə, Məktəbi-mülkiyyəyi-şahanənin ilk yaradılması mərhələsində tədris proqramlarının tərtibində iştirak etmiş, Tənzimat dövründə Qərbləşmə hərəkatına töhfələr vermiş, eyni zamanda "*İstikbal*" və "*Osmanlı*" qəzetlərində sənət yazıçısı və tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Rəssam yaradıcılıq həyatı boyunca Üsküdarın Nuhkuyusu məhəlləsində yerləşən böyük taxta evdə yaşamışdır. Çamlıca, Qısıqlı, Bulqurlu, Həkimbaşı, Dudullu, Kayışdağı, Ələmdəyi və Fənərbağça kimi ərazilər onun üçün ilham mənbəyi olmuşdur. Bununla belə, Üsküdarla bağlı rəsmlərinin yalnız az bir hissəsi dövrümüzədək gəlib çatmışdır. O, 1910-cu ildə albay rütbəsi ilə təqaüdə çıxmış və Sarıyerə köçmüşdür.

Pertev Boyarın qiymətləndirməsinə görə, Süleyman Seyyid layiq olduğu maaşları əldə edə bilmək üçün uzun illər zəhmətlə yaratdığı dəyərli əsərlərini dövrün nüfuzlu şəxslərinə hədiyyə etmək məcburiyyətində qalmış, bu səbəbdən maddi baxımdan çətinliklər yaşamış və sağlığında əsərlərindən heç bir maddi qazanc əldə edə bilməmişdir. Rəssam 23 sentyabr 1913-cü ildə Sarıyer qəsəbəsində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Dombalan

**Dombalan** və ya **tryufel** () — yeməli göbələk növü. Yer altında böyüyən və xüsusi qoxusuna görə fərqlənən bu göbələk, bir çox aşpazın ən qiymətli məhsulları arasında sayılır. Dombalanlar ən çox palıd, fıstıq və fındıq ağaclarının kökləri ilə simbiyotik əlaqə yaradır və bu əlaqə onların böyüməsi üçün vacibdir. Həmçinin bu göbələyə yarımsəhra zonalarda da rast gəlinir ki, burada bitki kollara yaxın yerlərdə bitir. 
## Ümumi məlumat
Romalılar və yunanlar bu göbələyi xüsusi bir ləzzət kimi dəyərləndirir və onu təbiətin nadir nemətlərindən biri kimi görürdülər. Əsasən Avropada yetişən dombalan, xüsusilə Fransa və İtaliya kimi ölkələrdə yayılmışdır. 

İki əsas dombalan növü vardır: Qara dombalan () və Ağ dombalan (). Qara dombalan, ən çox Fransanın Périqord bölgəsində yetişir və dünyada ən məşhur növlərdən biridir. Ağ dombalan isə daha nadir və daha qiymətli hesab edilir və əsasən İtaliyanın Pyemont bölgəsində tapılır. Əsasən Abşeron yarımadasında da rast gəlinən bu bitki Azərbaycanda yabanı şəkildə bitir. 

Dombalanların insan tərəfindən yetişdirilməsi digər göbələk növləri ilə müqaisədə çox çətindir, müvafiq iqlim və torpaq şəraiti tələb edir. Bu göbələklərin yer altında yetişməsi, onları tapmaq üçün xüsusi bacarıq tələb edir.

Dombalanlar dad və aroması ilə digər göbələk növlərindən çox seçilir. Yeməklərə əlavə olunan cüzi miqdarda tryufel belə, onlara dərin və zərif bir ləzzət verir. Bu göbələklər əsasən souslarda, makaron yeməklərində, hətta şokolad məmulatlarında istifadə olunur. Qida dəyərinə gəlincə, dombalanlar az miqdarda kalori və karbohidrat ehtiva etsə də, onların dadı və xüsusi ləzzəti yeməkləri zənginləşdirir. 

Tibbi tədqiqatlar, dombalan göbələyinin sağlamlığa faydalı bir çox xüsusiyyətə malik olduğunu göstərmişdir. Bu göbələk antioksidant təsirə malikdir və bədənin hüceyrələrini sərbəst radikalların zədələyici təsirindən qorumağa kömək edir. Bu, xüsusilə yaşlanma prosesinin yavaşladılması və xərçəngdən qorunma sahələrində geniş rol oynayır. Dombalanın tərkibindəki bioaktiv maddələr immun sistemini gücləndirir ki, bu da infeksiyalarla mübarizədə təsirlidir. Həmçinin, dombalanların antiinflamator (iltihab əleyhinə) xüsusiyyətlərə malik olduğu aşkar edilmişdir, bu da onların artrit və digər iltihabi xəstəliklərin müalicəsində potensial olaraq istifadə edilə biləcəyini göstərir. Bu göbələyin suyundan göz xəstəliklərinin müalicəsində də geniş istifadə olunur.

Tryufel göbələyi bahalı və nadir olduğu üçün bazar qiyməti olduqca yüksəkdir. Bir kiloqram ağ tryufel minlərlə avro dəyərində ola bilər. Bu səbəbdən tryufel yalnız xüsusi restoranlarda və gurme məhsullar satan mağazalarda tapılır. Tryufel məhsullarına olan tələb dünya miqyasında artmaqdadır və buna görə də yeni tryufel fermaları yaranır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Веб-сайт North American Truffling Society
* 
* 
* 
*
Osman Nuri Paşa (rəssam)

**Osman Nuri Paşa** () — Osmanlı rəssamı və hərbçisi.

## Həyatı

Osman Nuri Paşanın dəqiq doğum tarixi müəyyən edilməmişdir. Məlum olmuşdur ki, o, təhsilini İstanbulda almış və Osmanlı Hərbi Akademiyasında oxumuşdur. 1857-ci ildə saray rəssamı vəzifəsinə təyin edilmiş, Sultan I Əbdülməcid (hakimiyyəti: 1839–1861-ci illər) və Sultan I Əbdüləzizin (hakimiyyəti: 1861–1876-cı illər) dövrlərində xidmət etmişdir. Sözügedən sultanlar ona Avropa rəssamlarına məxsus əsərləri təqdim etmiş, bu nümunələr onun yaradıcılığında örnək kimi istifadə olunmuşdur.

Saray rəssamı kimi fəaliyyəti dövründə Osman Nuri Paşa briqada generalı rütbəsinədək yüksəlmiş və Kuleli Hərbi Liseyində incəsənət müəllimi kimi çalışmışdır. Türkiyənin önəmli rəssamlarının böyük bir hissəsi onun tələbələri sırasında yer almışdır. Bu şagirdlər arasında Əhməd Ziya Ağbulud, Xoca Əli Rza və Hüseyn Zəkai Paşa xüsusilə qeyd olunmuşdur. 1877-ci ildə Rusiya–Osmanlı müharibəsi zamanı hərbi komandan kimi də xidmət göstərmişdir.

Osman Nuri Paşa mənzərə rəsmləri də yaratmışdır, lakin onun yaradıcılığının əsas hissəsini hərbi mövzular təşkil etmişdir. Xüsusilə döyüş səhnələri və hərbi gəmiləri əks etdirən tabloları ilə tanınmışdır. Bu əsərlər arasında Qərb üslublu yağlı boya texnikasından istifadə edilən ilk Türkiyə rəsmlərindən biri hesab olunan Preveza döyüşünün təsviri, eləcə də Yaponiyaya dostluq missiyasından sonra "Ertuğrul" freqatının batmasını əks etdirən tablo xüsusi yer tutmuşdur.

## İstinadlar
Əhməd Ziya Ağbulud

**Əhməd Ziya Akbulut** (; ) — Türkiyə rəssamı və xəttatı.

## Həyatı
O, 1887-ci ildə Hərbiyə Məktəbini bitirmişdir. İlk sənət zövqünü Kuleli Hərbi Liseyində Osman Nuri Paşadan, Hərbiyədə isə Xoca Əli Rza bəydən almışdır. Məzuniyyətdən sonra Ərkanı-Hərbiyyə rəsimxanasına təyin edilmiş və 1894-cü ilə qədər burada çalışmışdır. Həmin ildə kapitan rütbəsinə yüksəldikdən sonra Osman Nuri Paşaya köməkçi qismində Kuleli Hərbi Liseyinə göndərilmişdir. 1894-cü ildə "*Aməli Mənazir*", 1896-cı ildə isə "*Üsulu Aməliyyəyii-Fənni Mənazir*" adlı əsərlərini nəşr etdirmişdir.

Əhməd Ziya Ağbulud incəsənətlə yanaşı, riyaziyyat və astronomiyaya da xüsusi maraq göstərmişdir. "*Təqvimi-Ziya*" adlı təqvimi tərtib etmiş və nəşr etdirmişdir. Eyni zamanda perspektiv üzrə mütəxəssis kimi tanınmış, bu sahədəki bacarığı onun əsərlərində də öz əksini tapmışdır. 1898-ci ildə Məkatibi-Əskəriyyə mətbəəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmiş, 1905-ci ildə minbaşı rütbəsinə yüksəlmişdir. 1913-cü ildə yaradılmış Osmanlı Rəssamlar Cəmiyyətinin sədri seçilmişdir. Cəmiyyətin qəzetində perspektiv dərsləri vermiş, 1914-cü ildə isə hərbi xidmətdən təqaüdə ayrılmışdır. Bundan sonra Sənayiyi-Nəfisə Məktəbində Ülumu Riyaziyyə (riyaziyyat) və Fənni Mənazir (perspektiv) müəllimi kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1938-ci ilədək bu müəssisədə xidmət etmiş, son ilində direktor müavini vəzifəsini də icra etmişdir. Keçmiş Bəyazid imarəti, Sultan Əhməd məscidi və Mihrimah Sultan məscidi onun əsas əsərləri sırasında yer almışdır.

Əhməd Ziya Ağbulud 1937-ci ildə İstanbul Rəsm və Heykəl Muzeyi açılanadək və Mustafa Kamal Atatürkün göstərişi ilə hər bir rəssamın bu muzeyə bir və ya iki əsər bağışlamasına qədər geniş şəkildə tanınmayan sənətkar kimi qalmışdır. Dövrünün sənət mühitində o, daha çox rəssamdan ziyadə perspektiv müəllimi kimi qəbul edilmişdir.

"*Sultan Əhməd məscidi*" adlı əsəri onun müəllimi Osman Həmdi bəy tərəfindən məzuniyyət işi kimi verilmiş tablo olmuşdur. Əhməd Ziya bu əsəri hazırlayan zaman həftələrlə At meydanına getmiş və açıq havada, Dikilitaş istiqamətindən məscidin təsvirini yaratmışdır, lakin giriş qapısının üst hissəsi ona çox sadə göründüyü üçün bu boşluğu memarlıq elementi olan şənşinlə doldurmuşdur. Rəsmləri dəyərləndirən Osman Həmdi bəy təbiətə müdaxilə edilməsinin düzgün olmadığı əsasını gətirərək əsərin qiymətini aşağı salmışdır.

Əhməd Ziya Ağbulud Sənayiyi-Nəfisə Məktəbində direktor müavini vəzifəsini icra etdiyi dövrdə, 1938-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Hoysala memarlığı

**Hoysala memarlığı** — Hind məbəd memarlığı üslubunda Hoysala imperiyasının hakimiyyəti dövründə, təxminən XI–XIV əsrlər arasında, bu gün Hindistanın Karnataka ştatı kimi tanınan ərazidə formalaşmış tikinti üslubudur. Hoysala təsiri XIII əsrdə öz zirvəsinə çatmış, bu dövrdə imperiya Cənubi Dekan yaylası bölgəsinə nəzarət etmişdir.

Bu dövrdə inşa edilmiş iri və kiçik məbədlər Hoysala memarlıq üslubunun nümunələri kimi bu günədək qorunub saxlanılmışdır. Bunlara Belurdakı Çennakeşava məbədi, Halebidudakı Hoysalesvara məbədi və Somanathapuradakı Kesava məbədi daxildir. Bu üç məbədə 2023-cü ildə UNESCO-nun Dünya İrsi statusu verilmişdir. Hoysala sənətkarlığının digər nümunələri isə Belavadi, Amruthapura, Hosaholalu, Mosale, Arasikere, Basaralu, Kikkeri və Nuggehalli məbədləridir.

Hoysala memarlıq üslubunun tədqiqi göstərir ki, Şimali Hindistan təsiri çox zəifdir, buna qarşılıq Cənubi Hindistan üslubunun təsiri daha qabarıqdır.

XII əsrin ortalarında Hoysala müstəqilliyindən əvvəl tikilmiş məbədlər Qərbi Çalukya memarlığının güclü təsirini əks etdirir. Sonrakı dövrdə inşa olunan məbədlər isə Qərbi Çalukya memarlığına xas bəzi xüsusiyyətləri saxlamış, eyni zamanda Hoysala ustalarına məxsus yeni, yaradıcı bəzək və ornamentasiya elementləri ilə zənginləşmişdir.

Hazırda Karnataka ştatında təxminən 300 məbədin mövcud olduğu bilinir, daha çoxu isə kitabələrdə qeyd olunur, lakin onların yalnız təxminən yetmişi sənədləşdirilmişdir. Bu məbədlərin ən böyük cəmləşməsi Malnad (dağlıq) rayonlarında, yəni Hoysala krallarının doğma yurdunda yerləşir.

Hoysala memarlığı, nüfuzlu alim Adam Hardy tərəfindən Karnata Dravida ənənəsinin bir hissəsi kimi təsnif edilir. Bu ənənə Dekan bölgəsində formalaşmış Dravid memarlığının bir qoludur və daha cənubda yerləşən Tamil üslubundan fərqlənir. Bu ənənə üçün istifadə olunan digər terminlərə Vesara və Çalukya memarlığı daxildir. Çalukya memarlığı isə erkən Badami Çalukya memarlığı və Qərbi Çalukya memarlığı olmaqla iki mərhələyə bölünür; Qərbi Çalukya üslubu Hoysalalardan dərhal əvvəl mövcud olmuşdur.

Bu bütöv memarlıq ənənəsi təxminən yeddi əsri əhatə edir və VII əsrdə Badami Çalukya sülaləsinin himayəsi altında başlamışdır. Daha sonra IX–X əsrlərdə Manyakhetadakı Raştrakuta hökmdarları, XI–XII əsrlərdə isə Basavakalyandakı Qərbi (və ya Sonrakı) Çalukyalar dövründə daha da inkişaf etmişdir. Onun son inkişaf mərhələsi və müstəqil üsluba çevrilməsi isə XII–XIII əsrlərdə Hoysalaların hakimiyyəti dövründə baş vermişdir.

Məbəd ərazilərində diqqətə çarpacaq şəkildə yerləşdirilən orta əsr kitabələri, məbədin saxlanması üçün edilən ianələr, təqdis (müqəddəsləşdirmə) mərasimləri barədə məlumatlar və bəzən hətta memarlıq detalları haqqında da dəyərli məlumatlar təqdim edir.

## İstinadlar
Errounun mümkünsüzlük teoremi

**Errounun mümkünsüzlük teoremi** — sosial seçim nəzəriyyəsinin əsas nəticələrindən biri və göstərir ki, qrup şəklində qərar qəbuletmə üçün nəzərdə tutulmuş heç bir reytinqə əsaslanan seçim proseduru rasional seçim tələblərini tam şəkildə ödəyə bilməz. Xüsusilə, amerikalı iqtisadçı Kennet Errou sübut etmişdir ki, belə heç bir qayda əhəmiyyətsiz alternativlərin müstəqilliyi prinsipini təmin edə bilməz. Bu prinsipə görə,  və  alternativləri arasında seçim, üçüncü və əlaqəsiz bir alternativin —  — mövcudluğundan və ya keyfiyyətindən asılı olmamalıdır.

Bu nəticə tez-tez səsvermə qaydaları ilə bağlı müzakirələrdə xatırladılır; çünki o göstərir ki, heç bir reytinqli səsvermə qaydası “spoyler effekti”ni tamamilə aradan qaldıra bilməz.

Bu nəticə ilk dəfə Markiz de Kondorse tərəfindən göstərilmişdir; onun səsvermə paradoksu məntiqi cəhətdən ardıcıl əksəriyyət qaydasının mümkünsüzlüyünü ortaya qoymuşdur. Errounun teoremi isə Kondorsenin nəticələrini ümumiləşdirərək yalnız əksəriyyətə əsaslanan qaydaları deyil, həmçinin kollektiv liderlik və ya konsensusla qərar qəbuletmə kimi qeyri-əksəriyyətçi mexanizmləri də əhatə edir.

Mümkünsüzlük teoremi bütün reytinqə əsaslanan səsvermə qaydalarının “spoyler” (parçalayıcı namizəd) probleminə məruz qaldığını göstərsə də, bu cür hallar qaydadan-qaydaya ciddi şəkildə fərqlənir. Pluralitet qaydasına əsaslanan üsullar — məsələn, “birini seç” və reytinqli seçim (instant-runoff) səsverməsi — spoylerlərə yüksək dərəcədə həssasdır, və hətta riyazi cəhətdən zəruri olmayan bəzi hallarda belə (məsələn, “mərkəzin sıxılması”) spoyler yarada bilir.

Bunun əksinə olaraq, əksəriyyət qaydasına (Kondorse) əsaslanan üsullar reytinqli səsvermə çərçivəsində spoylerli seçkilərin sayını unikal şəkildə minimuma endirir və onları yalnız səsvermə dövrləri ilə məhdudlaşdırır, hansı ki, ideoloji motivli seçkilərdə nadir hallarda baş verir. Seçici üstünlüklərinin bəzi modelləri altında (məsələn, median seçici teoremində fərz edilən sol–sağ spektri) bu üsullarda spoylerlər tamamilə aradan qalxır.

Qiymətləndirməyə əsaslanan səsvermə qaydalarında seçicilər hər bir namizədə ayrıca bal (qiymət) verdiyindən, bu sistemlər Arrow teoreminin təsirinə məruz qalmır.

Arrow əvvəlcə bu sistemlərin təqdim etdiyi informasiyanın mənasız olduğunu və buna görə də paradoksların qarşısını almaq üçün istifadə edilə bilməyəcəyini iddia etmiş, nəticədə onları nəzərdən qaçırmışdı. Lakin Arrow sonradan bunu səhv kimi qiymətləndirmiş, və kardinal faydaya əsaslanan qaydaların (məsələn, bal üzrə və təsdiq səsverməsi) onun teoreminə tabe olmadığını etiraf etmişdir.

## İstinadlar
Berta Svirles

**Berta Svirles ledi Cefris** (; ) — Birləşmiş Krallıq riyaziyyatçısı, fiziki və müəllimi. 1969-cu ildən Britaniya Riyaziyyat Assosiasiyasının prezidenti vəzifəsini tutub.

## Həyatı
Berta Svirles 22 may 1903-cü ildə Northemptonda anadan olub. O, uşaqlıqdan elmi mövzularda maraqlanmış və xüsusilə riyaziyyat və fizika sahələrində yaxşı nəticələr əldə etmişdir. Berta Svirles London Universitetinin Qızlar Kollecində təhsil almış və 1920-ci illərin sonlarına doğru fizika üzrə bakalavr dərəcəsini almışdır. O, daha sonra Mançester Universitetində fizika üzrə magistr təhsili almağa davam etdi və burada məşhur nəzəri fizik Arnold Sommerfeld ilə tanış oldu.

Berta Svirles kvant mexanikası və atom fizikası sahələrində müasir elmin inkişafına əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. O, xüsusilə atomların və molekulların kvant xüsusiyyətlərini araşdırmış və bu sahədə müasir fizika nəzəriyyələrinin təməlini atmışdır. Onun əsas tədqiqat sahələri arasında kvant nəzəriyyəsi və atomların strukturunun başa düşülməsi var idi. Berta Svirles həmçinin öz dövrünün digər fizika alimləri ilə bir çox mühüm işlərə imza atmışdır. O, 1930-cu illərdə Albert Eynşteynin nəzəriyyələri üzərində aparılan tədqiqatlarda iştirak etmişdir və kvant mexanikası ilə bağlı bir çox əhəmiyyətli elmi işlərə imza atmışdır. O, atom və molekullarda meydana gələn kvant dəyişikliklərinin nəzəri təhlili ilə bağlı çoxsaylı araşdırmalar aparmışdır.

Berta Svirles öz elmi karyerası boyunca bir çox universitetlərdə tədris və tədqiqat fəaliyyətləri ilə məşğul olmuşdur. O, 1930-cu illərin sonlarında Britaniya Akademiyasının üzvü olmuş və müxtəlif elmi cəmiyyətlərdə fəal iştirak etmişdir. Berta Svirles həmçinin bir çox gənc fizikaçılara rəhbərlik etmiş və onların elmi inkişafına dəstək olmuşdur.

Berta Svirlesin ən maraqlı cəhətlərindən biri onun öz dövründə qadınların elm sahəsindəki rolu ilə bağlı mübarizəsi idi. O, elmin kişilər tərəfindən idarə olunan bir sahə olduğu dövrdə çalışmış və qadınların bu sahəyə daxil olmasını təbliğ etmişdir. Berta Svirles həmçinin şəxsi həyatında çox ciddi bir alim olmaqla yanaşı, öz işlərinə sevgi ilə yanaşan bir şəxs idi.

Svirles riyaziyyat və fizika üzrə bir neçə elmi məqalənin müəllifidir. O, həyat yoldaşı Herald Cefris ilə birlikdə "Riyazi Fizika Metodları" dərsliyinin həmmüəllifidir və ilk nəşri 1946-cı ildə nəşr olunub. Bu əsər dəfələrlə, ən sonuncusu 2001-ci ildə yenidən çap olunub. 1989-cu ildə ərinin ölümündən sonra Svirles uzun illər əməkdaşlıqdan qalan sənədləri tərtib etməyə və kataloqlaşdırmağa başladı.

Berta Svirles 18 dekabr 1999-cu ildə Kembricdə insultdan sonra vəfat etdi. 2016-cı ildə, ölümündən sonra Kembric Universiteti Şurası ərazisinin bir hissəsini () onun adını daşıyıb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
## Xarici keçidlər

* Oral Histories: Bertha Swirles Jeffreys
* CWP at UCLA: Bertha Swirles, Lady Jeffreys
* Portrait by Julia Hedgecoe, 19 March 1998, National Portrait Gallery, London.
Ala məscidi

**Ala məscidi** () — Türkiyənin Osmaniyyə ilinin Qədirli ilçəsində yerləşən tarixi məscid. Məscid şəhər mərkəzində, Savrun çayının şərqində yerləşir. Əvvəlcə kilsə olmuş, sonradan məscidə çevrilmiş ibadət yerlərindən biridir.

Əvvəllər bu tikili V əsrdə inşa edilmiş Bizans kilsəsi və monastırı idi. Şəhər 1489-cu ildə Dulqədiroğulları bəyliyindən Qasım bəy tərəfindən ələ keçirildikdən sonra bina məscid və mədrəsəyə çevrilmişdir. Qasım bəy məscidə atasının adını vermiş və Əlaüddövlə Məscidi adlandırılmışdır. Ancaq zamanla adı qısalmış Ala məscidi halına gəlmişdir. Uzun müddət məscid olaraq istifadə edilmiş bina IX əsrdə Osmanlı ordusunun anbarı kimi istifadə olunur, 1865-ci ildə yenidən bərpa edilərək məscid kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. XX əsrin böyük hissəsindən istifadə olunmadıqdan sonra 2012–2020-ci illər arasında yenidən bərpa edilmiş və təkrar istifadəyə verilmişdir.

Orijinal binanın ölçüsü 33x19,5 kvadrat metrdir. Minbər və minarə İslam dövründə əlavə edilmişdir. Məscidin şərqində nekropol sahəsi var.

## İstinadlar
Məhəmməd Bəna

**Məhəmməd Bəna** — İranlı yunan-Roma güləşçi, Yunan-Roma güləşi üzrə Azərbaycan Milli komandasının baş məşqçi, dünya yunan-Roma güləşi tarixində ən uğurlu və nüfuzlu baş məşqçilərdən biridir.

## Həyatı
Məhəmməd Bəna 6 avqust 1958-ci ildə Tehranda anadan olub

## Karyer
1983-cü ildə Kiyevdə vitse-dünya çempionu.

1983-cü ildə Tehranda keçirilən turnirdə isə Asiya çempionu olub.

İran yığması London-2012 Olimpiya Oyunlarında Bənanın rəhbərliyi altında 3 qızıl medal qazanaraq İran güləşində yeni rekorda imza atıb.  

Məhəmməd Bəna İran yığması Tokio-2020 Olimpiadasında 1 qızıl və 1 bürünc medal qazanıb.  

2011-ci ildə FILA (indiki UWW) tərəfindən dünyanın ən yaxşı məşqçisi ünvanına sahib çıxan Bəna İranda “Cəsarət” ordeni ilə təltif edilib. 

12 yanvar 2026-ci ildən Yunan-Roma güləşi üzrə Azərbaycan Milli komandasının baş məşqçi təyin edilib.

## Mükafatlar və Nailiyyətlər
* **2012**: İranın keçmiş prezidenti Mahmud Əhmədinejad tərəfindən təltif edilən 1-ci dərəcəli Cəsarət ordeni .
* **2012**: ISNA- ya görə ən yaxşı idman məşqçisi
* **2011**: United World Wrestling tərəfindən ilin ən yaxşı məşqçisi

## İstinadlar
Hindistanın ştatları və ittifaq əraziləri

**Hindistanın ştatları və əraziləri** — Hindistan Respublikasının inzibati bölgüsünün birinci səviyyəsi. 2020-ci il vəziyyətinə görə, ölkədə 28 ştat və 8 federal ərazi (o cümlədən Milli Paytaxt Dairəsi Deli) mövcuddur. Hər bir ştat isə öz növbəsində rayonlara (distriktlərə) bölünür, onların ümumi sayı 800-ə çatır.

Hindistanın inzibati bölgüsündə son dəyişiklik 2019-cu ilin oktyabr ayında baş verib, həmin vaxt Cammu və Kəşmir ştatı iki federal əraziyə — Cammu və Kəşmir və Ladakha çevrilərək bölünüb. Sonra həmin ilin noyabr ayında Hindistan hökuməti Daman və Diu ilə Dadra və Nagar Haveli federal ərazilərini birləşdirən qanun qəbul edib; yeni birləşdirilmiş federal ərazi “Dadra və Nagar Haveli və Daman və Diu” adlanacaq və bu qanun 26 yanvar 2020-ci ildə qüvvəyə minib.

## Hindistanın ştatları və ittifaq ərazilərinin siyahısı

## İstinadlar
Qazi Təhsil Fakültəsi

**Qazi Təhsil Fakültəsi** (əvvəllər: *Qazi Təhsil İnstitutu*) — Cümhuriyyətin ilk illərində Ankarada qurulan və Cümhuriyyətin orta məktəb müəllimləri nəslinin yetişdirilməsində mühüm rol oynayan bir təhsil müəssisəsidir. Türkiyənin ən qədim təhsil fakültələrindən biridir və Qazi Universitetinin təməlini təşkil edir. 1926-cı ildə Orta Müəllim Hazırlığı Məktəbi olaraq qurulan bu təhsil ocağı, 1929-cu ildə Qazi Orta Müəllim Hazırlığı Məktəbi və Təhsil İnstitutu adlandırıldı və 1982-ci ildə Qazi Universiteti ilə birləşdirildi. Memar Kəmaləddin Bəy tərəfindən layihələndirilən Qazi Təhsil Fakültəsinin əsas binasında hazırda Qazi Universiteti Rektorluğu, Qazi Təhsil Fakültəsi Dekanlığı və kitabxanası, Qazi Təhsil Fakültəsi Elm Müəllim Hazırlığı Bölməsinin laboratoriyaları, müxtəlif geoloji süxurlar, bitkilər və doldurulmuş heyvanlar nümayiş etdirən elm və təbiət elmləri muzeyi və Qazi Rəsm və Heykəl Muzeyi yerləşir.

## Fakültə Departamentləri
Fakültə doqquz bölmə daxilində iyirmi yeddi fərqli şöbədən ibarətdir.

Kompüter və Tədris Texnologiyaları Təhsili Departamenti

Təhsil Elmləri Departamenti

Təhsil Proqramları və Təlimatları Departamenti

Təhsil İdarəetməsi Departamenti

Rəhbərlik və Psixoloji Məsləhət Departamenti

Təhsildə Ölçmə və Qiymətləndirmə Departamenti

Təsviri İncəsənət Təhsili Departamenti

Musiqi Təhsili Departamenti

İncəsənət və Sənətkarlıq Təhsili Departamenti

Əsas Təhsil Departamenti

Məktəbəqədər Təhsil Departamenti

Sinif Təhsili Departamenti

Riyaziyyat və Elm Təhsili Departamenti

Riyaziyyat Təhsili Departamenti

Fizika Təhsili Departamenti

Kimya Təhsili Departamenti

Biologiya Təhsili Departamenti

Elm Təhsili Departamenti

Xüsusi Təhsil Departamenti

Əqli Əlillər üçün Təhsil Departamenti

Görmə Əlilləri üçün Təhsil Departamenti

İstedadlı Uşaqlar üçün Təhsil Departamenti

Çoxsaylı Əlillər üçün Təhsil Departamenti

Türk Dili və Sosial Elmlər Təhsili Departamenti

Coğrafiya Təhsili Departamenti

Fəlsəfə Qrup Təhsili Departamenti

Sosial Elmlər Təhsili Departamenti

Tarix Təhsili Departamenti

Türk Dili Təhsili Departamenti

Türk Dili Təhsili Departamenti

Türk Dili və Ədəbiyyat Təhsili Departamenti

Xarici Dillər Təhsili Departamenti

Alman Dili Dil Təhsili Departamenti

Ərəb Dili Təhsili Departamenti

Fransız Dili Təhsili Departamenti

İngilis Dili Təhsili Departamenti

## İstinadlar
Əbül-Muin ən-Nəsəfi

**Əbül-Muin Meymun ibn Məhəmməd ibn Məhəmməd ibn Mötəmid ən-Nəsəfi** (; ) — Əbu Mənsur əl-Maturidinin qurmuş olduğu sünni kəlam məktəbini inkişaf etdirmiş Hənəfi alim.

## Həyatı
Hicri 438-ci (1047) ildə anadan olmuşdur. Künyəsi bəzi mənbələrdə Əbül-Main şəklində oxunsa da, doğrusu Əbül-Muindir. İkinci babası Mötəmidin də künyəsi Əbül-Muin olduğundan ən-Nəsəfi babası ilə səhv salınmışdır. Müəllimləri haqqında heç bir məlumat yoxdur. Səmərqəndə və Buxaradakı Maturidi-Hənəfi alimlərindən təhsil aldığı güman edilir. Mənbələrdə atası ilə babasının Hənəfiliyə xidmət edən alimlər olduğu qeyd edilmişdir. Əbül-Muin ən-Nəsəfiyə tələbəlik etmiş alimlər isə bunlardır: Əbu Həfs ən-Nəsəfi, Ələddin əs-Səmərqəndi, Əhməd əl-Pəzdəvi, İsmayıl ibn Ədi ət-Tələqani, Əhməd ibn Fərəh əs-Suğdi və Əbül-Həsən əl-Bəlxi. Tələbəsi Əbu Həfs ən-Nəsəfinin bildirdiyinə görə, o, Zilhiccə ayının 25-i hicri 508-ci (22 Mayıs 1115) ildə, (çox güman ki,) Buxarada vəfat etmişdir.

## Kəlam elmindəki yeri
Ələddin əs-Səmərqəndiyə görə o, kəlam elmində Sünniliyə, fiqhdə isə Hənəfiliyə böyük xidmətlər göstərmiş bir alimdir. Əbu Həfs ən-Nəsəfinin "əl-Əqaid" əsərinin "Təbsirətül-ədillə"nin bir xülasəsi mahiyyətində olması, Əbül-Muin ən-Nəsəfinin etiqadi-görüşlərinin nə dərəcə təsirli olduğunun əyani sübutudur. Ələddin əs-Səmərqəndi bildirir ki, Əbu Mənsur əl-Maturidinin "Təvilətül-Quran" əsərinə yazdığı şərh əslində onun müəllimi Əbül-Muinin dərslərdə verdiyi izahlardan ibarətdir. O, bu izahların itib-batmasının qarşısını almaq məqsədilə onları "Şərhu Təvilətil-Quran" adlı bir kitabda cəmləyərək öz adına nisbət etmişdir. Əbül-Muin ən-Nəsəfi, Maturidiyyənin ikinci banisidir və Maturidiyyəyə mənsub alimlər onun "Təbsirətül-ədillə" əsərini mühüm bir mənbə hesab edirlər. Bu da onun Sünni kəlamçısı olduğunu sübut edir.

## Əsərləri
Müəllifi olduğu bəzi əsərlər bunlardır:

* Təbsirətül-ədillə.
* Bəhrül-kəlam.
* ət-Təmhid. "Təbsirətül-ədillə"nin xülasəsi.
* əl-İfsəd li-xudəi-əhlil-ilhəd. Batinilərin qarşı tərəfi təsir altına almaq məqsədilə istifadə etdikləri üsulları tənqid edən əsər.
* İzahul-məhəccə fi kəvnil-əqli hüccə.
* Mənəhicül-əimmə. Fiqh və üsulu sahələrinə aid əsər.
* Şərhül-Cəmiil-Kəbir. Məhəmməd ibn Həsən əş-Şeybaninin əsərinin şərhdir.
* Şərhu Təvilətil-Quran. Əsər Əbül-Muin ən-Nəsəfinin tələbəsi Ələddin əs-Səmərqəndiyə nisbət edilməklə yanaşı, Əbül-Muin ən-Nəsəfinin izahlarından ibarətdir. Əsərin "ət-Təmhid"in bir nüsxəsi olduğu məlumdur.

## Həmçinin bax
* Hənəfilərin siyahısı

## İstinadlar
Billi Al Benqston

**Billi Al Benqston** (; ) — Kaliforniyanın Venis və Havayın Honolulu şəhərlərində yaşayıb işləmiş amerikalı vizual rəssam və heykəltəraş idi. Benqston, ehtimal ki, Kaliforniyanın "Kustom" avtomobil və motosiklet mədəniyyətini əks etdirən əsərləri ilə daha çox tanınırdı. O, təsviri sənətdə avtomobil lakının püskürtülmüş təbəqələrindən istifadəyə öncülük etmiş və tez-tez psixodelik rənglərdən və mandalaya bənzər formalardan istifadə etmişdir. "*[[ARTnews]]*" Benqstonu "Los-Ancelesin müharibədən sonrakı incəsənət səhnəsinin nəhəngi" adlandırmışdır.

## Erkən həyatı və təhsili

Benqston 7 iyun 1934-cü ildə Kanzas ştatının Doc Siti şəhərində anadan olmuşdur. Ailəsi 1948-ci ildə Los-Ancelesə köçdü. O, 1952-ci ildə Los-Anceles Şəhər Kollecində təhsil aldı. Daha sonra o, 1955-ci ildə Kaliforniyanın Oklend şəhərindəki Kaliforniya İncəsənət və Sənətkarlıq Kollecində Riçard Dibenkorn və Saburo Haseqavanın rəhbərliyi altında rəssamlıq təhsili aldı və 1956-cı ildə Otis İncəsənət İnstitutunda təhsil almaq üçün Los-Ancelesə qayıtdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*BillyAlBengston.com
*Billy Al Bengston, Various Small Fires 
*Billy Al Bengston, VENUS over Manhattan
*review in New York Times
*Billy Al Bengston in ArtForum
*Billy Al Bengston Papers at the Smithsonian's Archives of American Art
*Billy Al Bengston – Artist on KCET Departures Venice
*Decorative Arts: Billy Al Bengston and Frank Gehry discuss their 1968 collaboration at LACMA
*5 Reasons Why He's Billy Al Bengston and You're Not – PAVED
Henri Benbric

**Henri Benbric** (; ) — portret rəssamlığı üzrə ixtisaslaşmış amerikalı rəssam.

## Erkən həyatı və təhsili

O, Filadelfiyada Ceyms və Meri (Klark) Benbricin yeganə övladı olaraq anadan olub. Yeddi yaşında ikən dul qalan anası varlı şotland Tomas Qordonla evlənib. Oğlanın bədii istedadı təşviq edilib. O, ögey atasının qonaq otağı üçün çoxlarının heyran olduğu dekorativ dizaynlar hazırlayıb. On dörd yaşında ikən Con Uollastonun Qordonun portretini çəkdiyini izləmiş ola bilər. Gənc Benbricin Uollastondan təlimat aldığı ehtimal edilir, çünki onun ən erkən məlum portreti olan ögey bacısı Rebekka Qordonun portreti "Uollastona geri dönür kimi görünür". 21 yaşında ikən Benbric İtaliyaya göndərilib və orada Pompeo Batoni və Anton Rafael Menqs ilə təhsil alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dırbay məscidi

**Dırbay məscidi** — Azərbaycan, Bakı şəhəri, Sabunçu rayonunun Nardaran qəsəbəsində yerləşən tarixi məscid.

Tikintisinə 1912-ci ildə, Dırbay məhəlləsinin məhəllə mərkəzində yeganə ictimai element kimi Hacı Ağanın oğlu Şeyx Bağı tərəfindən vəsadət verilsə də, onun tikintisi tamamlanmamış və məscidin fasad kompozisiyası yerləşdiyi küçədən o qədər də diqqəti cəlb etmir. Lakin məscidin interyeri və plan quruluşu maraq doğurur. Binanın üç yerləşkədə tikilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Məscidin qadınlar üçün nəzərdə tutulmuş hissəsi vestibüldən başlayaraq, ona perpendikulyar yerləşdirilmiş lentvari plan quruluşlu zala keçir. Vestibül oxvari tağla qadınlar üçün inşa olunmuş ibadət zalı vestibüllə birlikdə "T" şəkilli plan quruluşunu yaradır.

## Memarlıq üslubu
Qadınların ibadət zalının, tikintisi nəzərdə tutulan, lakin tamamlanmayan kvadrat formalı (12 x 14 m) ibadət zalı ilə tamamilə əlaqəsi yoxdur. Hər iki zal cənub istiqamətdə ümumi arakəsmə ilə birləşir.

Vestibül zaldan ayrılaraq, tağ-tavanla örtülmüş, divarlarda ayaqqabı qoymaq üçün açılmış tağçalarla inşa olunmuşdur. Qadınlar üçün nəzərdə tutulmuş kiçik zal, pilyastrların köməyi ilə üç fəza bölgüsü yaratmış və qotik tağ-tavanla örtülmüşdür. Zal şərq və şimal istiqamətdən pəncərə açırımları ilə işıqlandırılır.

Tamamlanmamış böyük ibadət zalının divarları, qadınlar üçün inşa olunmuş kiçik yerləşkənin davamı olaraq inşa olunaraq qapansa da, örtük konstruksiyası öz həllini tapmamışdır. Zalın cənub divarında hətta mehrabın yeri belə qeyd olunmuş, lakin onun inşası başa çatdırılmamışdır. Məscidin inşasının başa çatdırılmamasının maliyyə çətinliyi ilə əlaqələndirmək olar. Lakin belə bir ictimai tikilinin inşası, kəndin şəhərsalma quruluşunda daha bir məhəllə düyününün yaranmasına səbəb olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu
* Nardaran
* Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə
# 

## Xarici keçidlər
# 
#
978 saylı hərbi eşelon hadisəsi

**978 saylı hərbi eşelon hadisəsi** — 1990-cı ilin yanvar ayında, Azərbaycanda baş verən 20 Yanvar faciəsindən bir neçə gün əvvəl, ölkənin şimal bölgələrində (Xaçmaz, Quba, Qusar, Yalama, Xudat və ətraf ərazilərdə) Sovet ordusunun Bakıya göndərilən hərbi eşelonunun qarşısının xalq tərəfindən alınması ilə yadda qalan kütləvi etiraz və müqavimət hərəkatıdır.

## Haqqında
16 yanvar 1990-cı ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Xaçmaz rayon şöbəsi tərəfindən Ermənistanın Azərbaycana qarşı apardığı işğalçılıq siyasətinə, SSRİ rəhbərliyinin yarıtmaz fəaliyyətinə qarşı mitinq keçirilib. 10 minə yaxın sakinin iştirak etdiyi mitinq şəhərin mərkəzi meydanında baş tutub. 

17 yanvar tarixində AXC fəalları Rusiyadan Yalama stansiyasına doğru 978 saylı hərbi eşelonun yaxınlaşdığını öyrəniblər. AXC Xaçmaz rayon şöbəsi idarə heyətinin fövqəladə toplantısından sonra fəallar tərəfindən Xaçmaz dəmiryol stansiyası ələ keçirildi. Şəhər əhalisini də xəbərdar edib stansiyaya toplamaq üçün şəhərdəki yanğınsöndürən maşınlarından istifadə olunub. Onlar küçələrə çıxararaq siqnal verib insanları məlumatlandırıblar. Bundan başqa eyni məqsədlə Xaçmaz Konserv Kombinatının sexlərinin birindən arası kəsilmədən fit çalınıb. Xaçmaz rayonunun sakinlərindən əlavə dəstək üçün Xaçmaza Quba, Qusar və Dəvəçi rayonlarından da insanlar gəliblər. 

Qatar Xudat stansiyasına çatdıqdan sonra stansiya rəisinin və AXC fəallarının razılığı ilə ana xətdən çıxarılaraq dalan yola salınıb. Bununla da onun hərəkəti məhdudlaşdırılıb.

17 yanvar gecə saatlarında fəalların nümayəndələri ilə hərbi eşelona rəhbərlik edən zabit arasında danışıqlar aparılsa da o geri çəkilməyəcəyini bildirib. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ikinci katibi, Xaçmazdan SSRİ-nin və Azərbaycan SSR-nin xalq deputatı olan Viktor Polyaniçko da vəziyyətə müdaxilə edib qatarın qarşısının açılmasına və Bakıya hərəkət etməsinə cəhd göstərib. Etirazçıların müqavimətindən sonra yanvarın 18-də hərbi eşelonun geriyə Rusiyaya qayıdıb. Bununla da hərbi eşelonun Bakıya getməyinin qarşısı alınıb.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 16 yanvar 1990-cı il, Xaçmazda mitinq, YouTube videosu