open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məmmədağa Muradov

**Məmmədağa Məmmədhəsən oğlu Muradov** () — Azərbaycan tarzəni, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1959).

## Həyatı
M. Muradov 1921-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Qədim klassik janr olan muğamın görkəmli ustadları Mansur Mansurov, Qurban Pirimov, Bəhram Mansurov bu şəhərdə yaşayıb yaradır, gənc tarzənin yaradıcılığının inkişafına, onun mahir tarzən kimi yetişməsinə müsbət təsir göstərirdilər.

M. Muradov gənc yaşlarından ifaçılığa başlamış və o, 1937-ci ildə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının xalq çalğı alətləri orkestrinə qəbul olunmuşdur. O, tez bir zamanda orkestrin solisti olmuş, daha sonra isə konsertmeyster vəzifəsində çalışmışdır.

M. Muradov eyni zamanda Bakının bir sıra musiqi məktəblərində, o cümlədən A. Zeynallı adına musiqi məktəbində uzun müddət müəllim işləmiş, istedadlı gənc tar ifaçılarının yetişməsində böyük rolu olmuşdur.

Məmmədağa Muradov özünün incə ifaçılıq texnikası, muğamları özünəməxsus işləməsi, solist müğənnilərin virtuoz müşayiəti ilə dinləyicilərin qəlblərinə yol tapır, xalq musiqisi sevərlərin hörmətini qazanırdı.

Klassik muğamlarımızın sirlərinə dərindən bələd olan tarzən həm solo çalmaqda, həm də xanəndələri müşayiət etməkdə xüsusi istedada malik idi. O, müğənnilik məktəbinin korifeyləri Seyid Şuşinski, Xan Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov, habelə Şövkət Ələkbərova, Rübabə Muradova, Əbülfət Əliyev, Sara Qədimova ilə birgə çıxışlar edir, onları müşayiət edirdi.

Məmmədağa Muradovun ifaçılıq bacarıği xarici ölkə dinləyiciləri tərəfindən də yüksək qiymətləndirilmişdir. Onun sənəti Misirdə, Tunisdə, Almaniyada, Bolqarıstanda, İranda, Çində, Mərakeşdə, Sudanda və digər ölkələrdə özünə pərəstişkarlar qazanmış, alqışlara layiq olmuşdur. Həbəşistanda iki dəfə müvəffəqiyyətli qastrol çıxışlarının yüksək qiyməti olarag o, bu ölkənin imperatoru Hayle Selasiye tərəfidən qızıl imperator ordeni ilə iki dəfə təltif olunmuş və bu mükafatlar ona ölkənin başçısı tərəfindən şəxsən təqdim olunmuşdur.

M. Muradovun milli musiqimizin inkişafı və təbliği sahəsindəki xidmətləri yüksək qiymətləndirilmiş, ona Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adı, bır sıra hökumət mükafatları verilmişdir.

Məmmədağa Muradov yaradıcılığının çiçəkləndiyi bir dövrdə, ömrünün qirx səkkiz yaşında vaxtsız vəfat etmişdir.

Azərbaycanın əməkdar artisti Məmmədağa Muradovun 19 fevral 2011-ci ildə 90 illik yubileyi qeyd edilmişdir.

## İstinadlar
Luk Şatel

**Luk Şatel** — Fransanın eks təhsil naziri

Lük Şatelin həyat yoldaşı Astrid Herrenşmidt 22 yanvar 2012-ci ildə intihar edib. Luk Şatel 1991-ci ildən Astrid Herrenşmidtlə evli idi və onların 4 övladı var.

## İstinadlar
Ker

**Ker** - türk və altay mifologiyalarında pis varlıq. **Gər (Gir, Kir)** olaraq da deyilir. O varlığın pis bir xüsusiyyətə sahib olduğunu göstərir. Tek ayaqlı, tək gözlü, tək qollu keçəl varlıqlardır. Şumerlerde Qur adlı bir yer altı canavarı bulunur ki, yer altında yaşayan varlıqların Ker sözcüyü ilə təyin olunması bununla əlaqəli ola bilər. Yeraltında yaşadığına inanılan "Ötker" adlı pis varlıqlar da bunların bir növüdür. O biri aləmə aid canlılar daim tək gözlüdür. Ker sözünün kor mənasını verdiyini qarşıya qoyan görüşlər də mövcuddur. Bu sifətlə xatırlanan beş əhəmiyyətli varlıq tapılar.
#**[[Yutpa|Ker Yutpa]]:** Yeraltı əjdahası
#**[[Abra|Ker Abra]]:** Yeraltı ilanı
#**[[Arat|Ker Arat]]:** Yeraltı balığı
#**[[Doydu|Ker Doydu]]:** Yeraltı balığı
#**Ker Köylek:** Yeraltı cadugəri
 
## Etimologiya
(Ker/Gər/Gir) kökündən törəmişdir. Kor sözü ilə əlaqəlidir. (Kor sözü farsca olaraq keçər lakin türkcədəki "Gör" köküylə əlaqəlidir. Farscaya türkcədən keçmişdir.) Bu söz köhnə türkcədə və monqolcada eyni zamanda sərhəd, kənar mənası daşıyır.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Öt xan

**Öt Xan** - türk və altay mifologiyasında Zaman ilahı. **Öğöt Xan** da deyilir. Zamanın axışından məsuldur. Zamanın keçişini bəzən sürətləndirər, bəzən yavaşladar. Kültigin abidələrindən bu möhtəşəm ifadə iştirak etməkdədir.
:*"Öd tengri aysar, kişi oğlı kop ölgeli törimiş."*

Bu cümlə, Talat Tekinə görə "Zaman tanrısı elə buyurunca insan həmişə ölümlü yaradılmış," mənasını verməkdədir. Məhərrəm Ergin isə, "Vaxtı tanrı yaşayır, insan həmişə ölümlü yaradılmış," şəklində çevirməkdədir. Gündüz və gecə, ağ və qara iki ip yumaqdır. Bu yumaqların sarılmasından məsul köməkçisi vardır. Yumaqlar sürətli sarılsa zaman sürətli keçər. Yavaş sarılsa, zaman da yavaşlayar. Türklərdə saata (vaxt ölçməyə yarayan cihaza) günəş saatı anlayışıyla və "gün" sözü ilə əlaqədar olaraq "Güngən" deyilmişdir. Yenə zamanı ölçmək mənasını verən Ötçek/Ödçek sözü də saat (vaxt ölçmə cihazı) deməkdir və bu tanrının adı ilə əlaqəlidir.

## Etimologiya
(Öt/Öd) kökündən törəmişdir. Zaman deməkdir. Ödəmək, ödünc (borc) sözləri bu kökle əlaqədardır. Monqol Ötlöh (Köhnə Monqolca, Ötel) yaşlanmaq deməkdir və bu hərəkət zamanın keçişiylə əlaqəlidir. "Öte" isə yaşlı adam deməkdir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Rövşən Bağırov

**Bağırov Rövşən Elmidar oğlu** () — sabiq Lerik Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2007–2021). Ağsu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2021).

## Həyatı
R. E. Bağırov 1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1983–1990-cı illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil almışdır. 1983-cü ildə əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1983–1985-ci illərdə Əzizbəyov adına Neft-Kimya İnstitutu, "Əməyin mühafizəsi" kafedrasında preparator, 1985–1987-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında bölmə komandiri, 1987–1989-cu illərdə Neft-Kimya İnstitutu, "Əməyin mühafizəsi" kafedrasında laborant, 1989–1990-cı illərdə Neft-Kimya İnstitutunda mühasib, 1990–1991-ci illərdə Azərbaycan LKGİ MK-nın Gənclərin və tələbələrin respublika qərargahında təlimatçı, 1991-ci ildə "Gənclik" Sovet Türkiyə müştərək müəssisəsində baş mühasib 1991–1992-ci illərdə "Amal" kiçik müəssisəsində baş mühasib, 1992–1994-cü illərdə Səbayıl Rayon Əhalinin Məşğulluq Mərkəzində baş mühasib, 1995–1996-cı illərdə "Elmarbank" Səhmdar Kommersiya Bankında kredit şöbəsinin müdiri, 1994–2003-cü illərdə "Debut" Səhmdar Kommersiya Bankının "Sahil" filialında şöbə müdirinin müavini, 2003–2006-cı illərdə "Bakı yoltikintiservis" Açıq Tipli Səhmdar Cəmiyyətində baş mühasib, 2006–2007-ci illərdə "Sənaye Tikinti Servis" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin sədri vəzifələrimdə çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 aprel 2007-ci il tarixli 2078 nömrəli Sərəncamı ilə Lerik Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı təyin edilmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## İstinadlar
Əsədi Tusi

**Əsədi Əbu-Nəsr Əli ibn Əhməd Tusi** () — İran şairi.

## Həyatı
Əsədi Əbu-Nəsr Əli ibn Əhməd Tusi məşhur fars-tacik şairidir. XI əsrdə Xorasanda hərc-mərclik yarandı. Səlcuqlular İranın qərbindən Kiçik Asiyaya doğru hərəkət etdilər. Buna görə fars dili geniş şəkildə yayıldı və Azərbaycan üslubu yarandı. Xorasanda yaranmış vəziyyətə görə bir çox farsdilli şairlər Xorasandan Azərbaycana köç etdi, o cümlədən Əsədi Tusi Təbrizə gəldi.

Əsədi Tusi ömrünün mühüm hissəsini Azərbaycanda (əsasən Naxçıvanda və Gəncədə) keçirmişdir. O, əsərlərinin çoxunu Naxçıvan hakimi Əbu-Düləfə həsr etmişdir. Əbu-Düləfin Əsədiyə səxavəti isə dillər əzbəri olmuşdur.

O, "Lüğəti-fürs"ün ("Fars lüğəti"nin) müəllifi idi və bir çox kitabların tərtibçisi olub.

Əsədi Tusi 1072-ci ildə vəfat edib. Təbrizdə "Məqbərətül şüəra" ("Şairlər məqbərəsi")də dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Encyclopedia Iranica, "Asadi Tusi", Dj. Khaleghi-Motlagh
* Encyclopedia Iranica, "GARŠĀSP-NĀMA", FRANÇOIS DE BLOIS
* 
* Sənan İbrahimov. Əsədi Tusi və Fəxri İrəvani. Bakı, Ağrıdağ, 2002
Ənvəri

**Ənvəri**, **Əvhədəddin Əli ibn Məhəmməd Haravani** (; ) — İran şairi.

## Həyatı
Ənvəri 1126-cı ildə Əbivərddə anadan olmuşdu. Tusda mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.

## Yaradıcılığı
Məhəmməd Vakidi (740–823) xəlifə Ömərin zamanında, təqribən 638–639-cu illərdə ərəb ordusunun Ərməniyyəni (Van gölü və ətrafı) fəthi zamanı Ərciş (Van) gölü yaxınlığında yaşayan xristian oğuzlardan və onların məleykəsi Turunc xatundan və onun islamı qəbul etməsindən söhbət açır. Eyni hadisə Ənvərinin yeganə nüsxəsi Paris Milli Kitabxanasında qorunan "Düsturnamə" əsərində də yer almaqdadır. Ənvəri eyni zamanda həmin bölgədə yaşayan oğuzların Oğuz Tümən adlı başçısını da yad edir.

## Hekayət
Məşhur şair Ənvəri Bəlx şəhərində gəzişərkən görür ki, camaat bir nəfərin başına toplaşıb dinləyir. Bir az qulaq asandan sonra Ənvəriyə aydın olur ki, həmin adam onun şerlərini öz adına çıxıb oxuyur. Ənvəri şer deyən adamdan soruşur: "Oxuduğun şerlər kimindir?". Cavab verir: "Ənvərinin". Şair bir daha soruşur: "Heç Ənvərini görmüsənmi?". O adam utanmadan söyləyir: "Ənvəri elə mən özüməm də!". Şair bu həyasızlıq qarşısında mat qalıb deyir: "Şer oğrusu görmüşdüm, amma şair oğrusu görməmişdim".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Futurama

**Futurama** — Mett Qreyninqin Fox televiziyası üçün yaratdığı elmi fantastik, sitkom cizgi serialı. Serialın baş qəhrəmanı Filip C. Fray pizza sifarişini çatdırarkən ehtiyatsızlıqdan dondurucu cihazın içərisinə düşür, nəticədə 1000 il müddətində donmuş vəziyətdə qalır. Fray diriləndə planetlərarası çatdırılma şirkətində işə düzəlir, burada o, yadplanetli Lila və robot Bender ilə birlikdə işləyir. Qreyninq serialı yaratmağı 1990-cı illərdə "*[[Simpsonlar]]*" serialı üzərində işləyərkən düşündü, o personajları və hekayəni qurmaq üçün həmkarı Devid X. Koen ilə birlikdə çalışdı.

Fox serialı yayımlamaqdan imtina etdikdən sonra, "*Futurama*" 2003–2007-ci illər arasında Adult Swim-də yayımlandı. Sonralar Comedy Central, 20th Century ilə müqavilə bağlayaraq yeni mövsümü nümayiş etməyə başladı.

Sonuncu epizodu 2013-cü ildə yayımlanan "*Futurama*" 10 ildən sonra yeni mövsümlə ekranlara qayıtdı. Serialın səkkizinci mövsümü 2023-cü ilin iyulunda Hulu-da buraxılmağa başlandı.

"*Futurama*" yayımladığı dövrlərdə geniş müvəffəqiyət qazandı, 17 "Enni" mükafatı nominasiyasından doqquzunu, 12 "Emmi" mükafatından isə altısını qazandı. Serial 2013-cü ildə TV Guide tərəfindən tərtib edilmiş "Bütün zamanların ən möhtəşəm 60 cizgi serialı" siyahısında yer tutdu.

## Məzmun
Serial pizza kuryeri olan Frayın təsadüfən 1 yanvar 2000-ci il saat 00:00-da dondurulub, 1 yanvar 3000-cü ildə oyanması ilə başlayır.

## Personajlar
*Filip C. Fray — Təmiz qəlbli, uşaq kimi olan pizza kuryeri. 2000-ci ildə ehtiyatsızlıqdan dondurucu cihaza düşüb 2999-cu ilin Yeni il ərəfəsində oyanır. Yaşayan yeganə qohumu olan professor Farnsvortun "Planet Eskpress" adlı çatdırılma şirkətində işə düzəlir.
*Turanqa Lila — Tək gözlü və mötəbər "Planet Ekspress Gəmisi"nin kapitanı.
*Bender Bendinq Rodrigez — Söyüşçül, əyyaş, siqaret çəkən, kleptomaniyak, insansevməz, eqoist və xoşagəlməz robot. Frayın ən yaxşı dostudur və onunla birlikdə yaşayır.
*Professor Hübert C. Farnsvort — Frayın uzaq qardaşoğlu və nəticəsi. "Planet Ekspress" şirkətininin təsisçisi, dəli alim kimi bilinir. O parlaq zəkası ilə müxtəlif ixtiralara imza atıb. Professor "A Clone of My Own" seriyasında davamçı yaratmaq üçün özünü klonlayaraq Kübert Farnsvörtü yaradır.
*Dr. Con A. Zoydberq — Dekapod 10 planetindən gələn və "Planet Ekspress Gəmisi"də işləyən xərçəngə bənzər yadplanetli həkim. Özünü peşəkar həkim hesab etməsinə baxmayaraq insan anatomiyasından heç bir məlumatı yoxdur. Evsiz və imkansız olduğuna görə şirkətin yaxınlığındakı zibilxanada yaşayır.
*Emi Vonq — Çox varlı, həyasız və "Planet Ekspress Gəmisi"ndə uzun müddət təcrübə keçən praktikant. O Mars Universitetində astrofizika tələbəsidir. Marsda anadan olub və milliyətçə çinlidir, kantonca söyüş söyür və 31-ci əsr jarqonlarından istifadə edir.
*Hermes Konrad — "Planet Ekspress Gəmisi"nin buxalteri. Milliyətcə yamaykalıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nasir Xosrov

**Nasir Xosrov** və ya **Əbu Muin Nasir ibn Xosrov ibn Faris əl-Kabadyani əl-Mərvəzi** (, ) — İran şairi.

## Həyatı
1004-cü ildə Qübadiyanda doğulub.

1088-ci ildə Yamqanda vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Şərqin görkəmli şair və mütəfəkkiri Nasir Xosrovun (1004–1088) "Səfərnamə" əsəri müəllifin ziyarət məqsədilə Xorasandan Məkkəyə qədər olan yolu piyada gedib-qayıtdığı yeddi illik müşahidələrinin məhsuludur.

Nasir Xosrov doğrudan da filosof adlandırılmağa layiq şairdir. Bu şair bir tərəfdən dərin və incə mənalı söz ustası, bir tərəfdən etirazlardan üstün fikir sahibi, digər tərəfdən isə güclü dini əqidəyə malik bir şəxsiyyət olub. O, həmin dini etiqadlarına əsasən bu barədə ağız açmamalı idi, amma bütün bunlara baxmayaraq, onun divanında da bu məsələ ilə bağlı şeirlər vardır ki, onları bir növ əyləncə və zarafat və yaxud da "dəllal arif" hesab etmək lazımdır. O, bir şeirində belə deyir:


Bar xodaya əgər ze ruye xodayi Tinəte insan həme cəmil sereşti

Çehreye rumi və surəte həbəşira Mayeye xubi çe bovəd və elləti zeşti?

Tələte hindu və ruye tork çera şod?
Həm ço del duzəxi və ruye beheşti?

Əz çe səid oftad və əz çe şəqi şod Zahede mehrabiyo keşişe kənəşti?

Çist xelaf əndər afərineşe aləm Çun həmera dayevo məşşate to gəşti?

Girəm donya, ze bi məhəlliye donya Bər gerehi xərbəto xəsise beheşti

Neməte monem çera əst dərya-dərya?
Mohnəte mofles çera əst kəşti-kəşti?


Mənası: İlahi, əgər hamını gözəl yaratsaydın nə olardı? Mən başa düşə bilmirəm ki, nə üçün rumlular gözəl, həbəşilər isə çirkindirlər? Nə üçün Hindlini cəhənnəm kimi qara, türkü isə behişt kimi ağ yaratmısan? Nə üçün zahid xoşbəxt, keşiş isə bədbəxtdir? Hamını Sən yaratmısan, bəs bu fərqlər nə üçündür?

Nasir Xosrovun uzun və məşhur bir qəsidəsi var. O belə başlayır:


İlahi tulo ərze aləmətra Təvani dər dele muri keşidən.


Mənası: İlahi sənin elə bir qüdrətin var ki, sən bütün dünyanı bir qarışqanın qarnında yerləşdirə bilərsən.


O, həmin qəsidədə belə deyir:
Həme cur mən əz bulğareyan əst

Kəz an ahəm həmi bayəd keşidən Gene bulğariyanra niz həm nist

Bequyəm gər to betvani şenidən Xodaya rast quyəm fetnə əz tust

Vəli əz tərs nətvanəm çeğidən


## İstinadlar
Sırma xatun

**Sırma Xatun** - türk və altay mifologiyasında əfsanəvi qadın. Yanında qırx qızdan ibarət olan dilbərlər vardır. Adı, boyu uzun Burla Xatun və saçı uzun Sırma Xatun şəklində (başqa bir xarakterlə birlikdə) əfsanələrdə keçir. Gözəl qadın anlayışı Türk əfsanələrimndə belə ifadə edilir: Küləkdə saz kimi yellənən, ipək saçlı, samur saçlı, saçı üç hörgülü, al yanaqlı, su kimi duru üzlü, qu kimi uzun boyunlu, incə belli, sərvi boylu...

## Etimologiya
(Sır) kökündən törəmişdir. Parlaq gümüş tel deməkdir. Sır, şüşə mənasını verər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Ağ Şanı

**Ağ Şanı** — üzüm növü.

Abşeronun yerli sortudur. Azərbaycan Respublikasının əksər üzümçülük rayonlarında, Dərbənddə, Həştərxan və Volqoqrad vilayətlərində becərilir.

Kolları güclü böyüyəndir. Çardaqda, alleyada, sərilən formada (qumlu torpaqlarda) yaxşı məhsul verir. Bu onu göstərir ki, dayağı şpalerdən ibarət olan üzümlüklərdə kordon və kombinələşmiş formalar tətbiq edilməlidir. Çiçəkləri funksional dişi tiplidir. Qara Şanı onun ən yaxşı tozlayıcısıdır. Mərdəkanda, Bilgəh və Fatmayıda Ağ Şanı Qara Şanı ilə qarışıq əkilir.

Siyezen ve Zarat bolgelerinde, en yaxshi mehsul veren "Fransa süfre üzüm sortu"dur.

Salxımı orta və iridir və enli konusvaridir, salxım bəzən əsasından qanadlı olur. Tozlanmadan asılı olaraq sıxlıq müxtəlifdir. Gilələri iri, oval, az hallarda uzanmış olur. Uzunsov gilələr əsasən asimmetrikdir. Rəngi ağa çalan sarı, tam yetişdikdə qızılısarıdır. Qabığı orta qalınlıqda, bərk və nazik təbəqə mum qatı vardır. Ləti incədir, kifayət qədər ətlidir, şirəlidir. Şirəsi rəngsizdir. Dadı xoşa gələndir.

Gilələrin tam yetişməsi Mərdəkanda (dəmyə şəraitdə) avqustun 20-nə, Abşeronun digər məntəqələrində sentyabrın birinci ongünlüyünə, Gəncədə sentyabrın ortalarına düşür.

Sortun bar əmsalı 1-ə qədərdir, barlı zoğlar 68% təşkil edir.

Suvarılan şəraitdə 22–23%, dəmyədə 23–27% şəkər toplayır. Saxlanma qabiliyyəti ortadır.

Abşeron əhalisi başqa üzüm sortlarına nisbətən Ağ və Qara Şanıya daha çox üstünlük verir. Respublikamızın yerli sortları içərisində layiqli sortlardandır.

## İstinadlar
Qara Şanı

**Qara Şanı** — üzüm növü.

Sort çox qədimdən becərildiyinə görə onun tarixi məlum deyil. Abşeronun yerli sortudur. Tək-tək kol da olsa, respublikanın hər yerində vardır. Ancaq, Abşeron kəndlərinin hamısında, Salyanda və Ordubadda geniş miqyasda becərilir. Həştərxan və Volqoqradda da yüz ildən çox müddətdir becərilir.

Ağ şanıda olduğu kimi Qara şanıda da cavan zoğlar və yarpaqlar çox tükcüklü olduğundan ağa çalan rəngdədir. Ancaq, Qara şanıda zoğ tacı və ilk yarpaqlar zəif çəhrayı rənglidir.

Kolları güclü böyüyəndir, kordon və kombinələşmiş formalar tələb edir.

Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır. Dişiciyin ağızcığı açıq-sarıdır.

Salxımı müxtəlif ölçülüdür: xırda, orta və iri salxımları vardır. Silindrik və silindrik-konusvaridir, orta sıxldıqdadır. Salxım darağı açıq-yaşıldır. Salxım saplağı oduncaqlaşır.

Gilələri orta irilikdə və iridir, girdə və simmetrikdir, azca ovallığı vardır. Yetişmənin başlanğıcında gilələr açıq-qırmızı, tam yetişdikdə isə tünd-göy rənglidir. Kolda bir qədər artıq qaldıqda gilələrdə bənövşəyi fonlu tünd-qəhvəyilik əmələ gəlir. Gilədə sıx mum qatı vardır. Ləti şirəlidir, ətirlidir. Şirəsi bozumtul-maviyə çalır. Dadı xoşagələndir, şəkərlə turşuluğun ahəngdar nisbəti vardır.

Qara şanı orta yetişən sortlara aiddir və sırf süfrə üzümüdür.

Məhsuldarlığı ortadır. Nəqliyyata və saxlanmağa davamlılığı nisbətən yaxşıdır.

Ala şanı adlı variasiyası vardır.

## Həmçinin bax
* Aleatiko sortu

## İstinadlar
Arazbarı

* Arazbar — Tarixi bölgə
*Arazbarı (Biləsuvar) — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Arazbar (Ağcabədi) — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Arazbarı (muğam) — "Şur" muğam ailəsinə daxil olan zərbi muğamdır.
*Arazbarı (üzüm) — Arazbarda bitən üzüm növüdür.
*Arazbarı (geyim) — Arazbarda tikilən tarixi geyim növü, çəpgən.
*Arazbarı (külək) — Arazbarda əsən külək, meh.
* "Qarabağın Aran ağzı - Arazbar" — kitab

## Həmçinin bax
* Araz (ad)
* Araz (dəqiqləşdirmə)
Xu xanım

**Hu Xanım** — türk və altay mifologiyalarında qəzəb ilahəsi. **Ku xanım** və ya **Huğ (Quğ) xanım** olaraq da tanınmaqdadır. Çox mərhəmətsizdir. Fitnə çıxarır. Yeraltındakı qara suların ən dibində yaşayır. Qara tülkü qılığına girə bilər. Beşiyi ağ qayadır. Qayalardaki gözlə görünməz qapılar yalnız onun səsiylə açılar. Cinsi məzmunlu davranışları olur. Naməlumlar aləmindən xəbəri var. Dəmir əsa ilə gəzər. Yer üzündə şər törədir. İnsanlar arasında narahatlıq çıxarar. Davamlı olaraq şər düşünür və içində şər olan insanlara girib onları mənfi davranmağa itələyər. Söz, çılpaqlıq və ağlıq mənaları ehtiva edir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Töz xan

**Töz Xan** - türk və altay mifologiyasında atalar tanrısı. **Tös Xan** da deyilir. İnsanlığın ata və analarını təmsil edir. Göylərdə yaşayır. Töz ruhlarının rəhbəri olaraq qəbul edilir. Əlində oxu və yayı olan bir ovçu görünüşündədir.

## Töz Anlayışı
**Töz** - türk, monqol və altay şamanizminde totem mənasını verir. **Tös** olaraq da deyilər. Ümumi olaraq (bir-biriylə əlaqəli) iki mənası vardır.
# Onqon. Bir birliyi işarələyən heyvanın simvollaşdırılmış heykəli və ya ikonu. Hər oymağı qoruyan bir heyvan vardır. Gül qoxusu ilə əlaqəli bir anlayışdır. O soyun ulu atası sayılan bir varlığı simvollaşdırır. Bu varlıqların ruhları əzəldən bəri vardırlar. Bəzən dağlar da töz olaraq qəbul edilir.
# Cövhər. Dəyişmədən qalan, əslində dəyişənlərin belə içində sabit olan qisim. Əsas, təməl, əsl. Monqolca "Tov", mərkəz deməkdir. Fəlsəfədə bir varlığın həqiqi mahiyyətinin onun görünüşündən fərqli olub olmadığı daim mübahisə mövzusudur.

Tözler ikiyə ayrılar:
: A. **Aruğ (Arı) Töz:** Yaxşı ruhların təmsil edildiyi tözlər.
: B. **Qaruğ (Qara) Töz:** Pis ruhların təmsil edildiyi tözlər.
 
## Etimologiya
(Töz/Tös) kökündən törəmişdir. Cövhər kimi mənalar daşıyar. Mənşə, başlanğıc mənalarını saxlayar. Tüzə sözü qanun mənası da ehtiva edər. Tos kökündə monqolcada şəkil və görünüş mənaları da daxildir.

## Mənbə
*  Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Antarktika haqqında konvensiya

**Antarktika haqqında konvensiya** və ya **Antarktika haqqında beynəlxalq müqavilə** — Antarktida ərazisinin demilitarizasiyasını, onun dinc məqsədlər üçün və nüvə silahından azad zona olmasını nəzərdə tutan müqavilə. 1 dekabr 1959-cu ildə Vaşinqtonda imzalanmış və 23 iyun 1961-ci ildə ilk 12 dövlətin ratifikasiyasından sonra qüvvəyə minmişdir. Müqavilənən əsas məqsədi — Antarktidanın bütün bəşəriyyətin istifadəsi üçün imkan yaratmaqdır. Həmçinin elmi tədqiqatlar və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün azad mühit yaratmaqdır. İstənilən nüvə sınaqlarının keçirilməsi və radioaktiv materialların basdırılması qadağandır. Hazırda müqaviləni imzalayan dövlətlərin sayı 50-dir.

## Məqsədlər
Konvensiyanın əsas məqsədi Antarktidadan bütün bəşəriyyətin maraqlarına uyğun istifadəsini təmin etməkdir. Həmçinin elmi tədqiqat azadlığını təmin edir və beynəlxalq əməkdaşlığı inkişaf etdirir. Antarktidada hər hansı bir nüvə partlaması və ora radioaktiv materialların atılması qadağandır. 1982-ci ildə, Antarktika konvebsiyası sisteminin bir hissəsi və IX maddəsinin icrası olaraq **Antarktika dəniz canlı resurslarının qorunması konvensiyası (CCAMLR)** qüvvəyə mindi. Bu Konvensiyanın müddəalarının praktik olaraq tətbiqi Avstraliyanın Tasmaniya adasındakı Hobart şəhərində yerləşən CCAMLR Komissiyası tərəfindən tənzimlənir.

## Razılaşmaya gələn tərəflərin klasifikasiyası
2010-cu ilin yanvar ayından etibarən, 46 dövlət müqavilənin tərəfdarıdır, bunlardan 28-i məşvərətçi tərəflərdir. Müqavilə ilə əlaqəli, mütəxəssislər üç qrup ölkəni ayırd edirlər:
* İmzalanmadan əvvəl ərazi iddiası olanlar — bunlar Avstraliya, Argentina, Böyük Britaniya, Yeni Zelandiya, Norveç, Fransa və Çilidir.
* Bu cür iddia etmək hüququnu saxlayanlar Peru, Rusiya, ABŞ və Cənubi Afrikadır.
* Rəsmi ərazi iddiaları olmayanlar Belçika, Bolqarıstan, Braziliya, Almaniya, Hindistan, İtaliya, Çin, Pakistan, Polşa, Rumıniya, Ukrayna, Uruqvay, Çex Respublikası, İsveç, Ekvador, Cənubi Koreya və Yaponiyadır.

## Konvensiyada iştirak edən ölkələr
İlkin iştirakçılar qalın qrafiklə verilib.


## Həmçinin bax
Antarktidaya Dair Konvensiya Katibliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.state.gov/documents/organization/81421.pdf
* Antarktika konvensiyası katibliyi
Antarktidaya Dair Konvensiya Katibliyi

**Antarktidaya Dair Konvensiya Katibliyi** () - beynəlxalq təşkilat.

## Tarixi
Antarktidaya Dair Konvensiya Katibliyi 1 sentyabr 2004-cü ildə Antarktidaya Dair Konvensiyanın Məsələhət Şurasının bazasında yaradılıb.

## Təşkilati strukturu
Katibliyin mənzil qərargahı Argentinanın Buenos-Ayres şəhərində yerləşir.

Hazırda təşkilata icraçı katib  (Almaniya) rəhbərlik edir.

## İstinadlar
Hörmüz boğazı

**Hörmüz boğazı** (Ərəbcə: مَضيق هُرمُز‎ Maḍīq Hurmuz, Farsca:تَنگِه هُرمُز Tangeh-ye Hormoz) Oman körfəzi ilə Fars körfəzi arasında strateji cəhətdən əhəmiyyətli boğazdır. Boğaz avestada qeyd olunan xeyir tanrısı Hörmüzün adını daşıyır.

Şimal sahilində, İran və cənub sahilində Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Omanın eksklavı Musandam yerləşir. Boğazın ən ensiz yerindəki genişliyi 54&nbsp;km (34 mil) dir. Bu neft ixrac edən Fars körfəzinin geniş sahələri üçün açıq okeana yeganə dəniz keçididir və dünyanın strateji cəhətdən ən əhəmiyyətli Tıxanma nöqtələrindəndir.

## İstinadlar

## Əlavə oxumaq
*

## Xarici keçidlər
* Robert Strauss Center's Hormuz website: background on the political, economic, business, technical, and military issues 
* Strait of Hormuz website , includes antique maps.
* Federation of American Scientists about the weapons on the islands FAS.org
* Strait of Hormuz – U.K. Admiralty Chart 2888 (excerpt) (1580 pixels)
* How Great a Concern? Iranian threats to close the Strait of Hormuz, briefly describes offense-defense balance in the Strait and links to articles in the journal, *[[International Security]]*, as well as a map of the Strait and surrounding region
Arp 273

**Arp 273** — Andromeda bürcündə yerləşən qalaktikadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Simbad: Arp 273
Premedikasiya

**Premedikasiya** — tibbi termin olub, qabaqcadan xəstənin anesteziyaya dərman preparatları vasitəsilə hazırlanmasına deyilir. Burada məqsəd xəstənin əməliyyat öncəsi həyəcanını aradan qaldırmaq, anestetik preparatların təsirindən yarana biləcək hipersalivasiyanın — (ağız suyunun hədsiz ifrazının), brakardiyanın (ürək döyüntüsünün kəskin azalmasının) qarşısını almaqdır.

## İstinadlar
Daşqalaq

[thumb|300px|[Rembrandt: Stefanın daşqalaq olunması, 1625]]
**Rəcm** və ya **daşqalaq** () — hələ qədimlərdə yəhudilərə və yunanların icra etdikləri ölüm hökmü növü.

Quran ayələri daşqalağın əvvəlki qövmllərdə də olmasını təsdiq edir. Məsələn, "*Onlar dedilər: "Ey Şüeyb! Dediklərinin çoxunu başa düşmür və səni aramızda zəif (gücsüz) görürük. Əgər əşirətin (dinimizə tapınan qəbilən) olmasaydı, səni daşqalaq edərdik. Yoxsa sən bizim üçün əziz (hörmətli) bir adam deyilsən!"*", yaxud, *(Gəncləri illərlə yatırtdığımız kimi) beləcə də onları bir-birindən hal-əhval tutsunlar deyə, oyatdıq. Onların biri dedi: "(Mağarada) nə qədər qaldınız?" Onlar: "Bir gün və ya bir gündən az!" - deyə cavab verdilər. Onlardan (bəziləri isə) belə dedi: "Qaldığınız müddəti Rəbbiniz daha yaxşı bilir. İndi içərinizdən birini bu gümüş pulunuzla şəhərə (Tərsusa və ya Əfsusa) göndərin ki, görsün ən təmiz təam hansıdırsa, ondan sizə ruzi (yemək alıb) gətirsin. O, çox ehtiyatlı olsun (ağıllı hərəkət etsin) və sizin barənizdə heç kəsə bir xəbər (nişan) verməsin! Doğrusu, onlar sizi ələ keçirsələr ya sizi daşqalaq edəcək, ya da öz dinlərinə döndərəcəklər. Belə olacağı təqdirdə, siz (nə dünyada, nə də axirətdə) nicat tapa bilməzsiniz!"*

Yuxarıdakı Quran ayələrində daşlamağın inkarçı qövmlərə aid ənənə olduğu bildirilir. Qurani-Kərimin heç bir ayəsində müsəlmanlara hansısa günah edəni daşlayaraq öldürmək kimi bir əmr və ya hökm verilməyib. Rəcm adlanan bu ənənə İslam'a Yəhudilikdən keçmişdir. Tövratda zina edənlərin daşlanaraq öldürülməsi əmr edilir amma Quranın heç bir ayəsində belə əmr və tövsiyə yoxdur. Əksər müsəlmanlar bunu tamamilə əsassız, Hz. Məhəmməd tərəfindən deyildiyi iddia edilən hədislərə söykənərək edirlər. Halbuki Rəcm də daxil olmaqla Yəhudilikdən İslama keçmiş, Quranda olmayan amma Tövratda olan bir çox ənənə, ibadət və tətbiq var. Və bəzi müsəlmanlar bu ibadət və tətbiqlərin Quranda olmamasını və dolayısilə də xurafat olduğunu iddia edənlərə qarşı, bütün bunların hz.Məhəmmədin əmrləri olduğu və özünün də bunları etdiyi kimi heç bir əsası olmayan faktlar ortaya qoyurlar. Nəticə etibarilə bunu söyləmək olar: İslamın qanun kitabı olan Quranda daşlayaraq öldürmək əmri yoxdursa İslamda da yoxdur deməkdir. Digər hədis kitablarında bir çox insanlıqdan kənar və mərhəmətsiz cəza metodları var ki bunları məzhəbə bağlı olanlar qanun hesab etsələr də, Quranda olmadığı üçün İslamda qanun sayılmırlar.

Bir çox müsəlman ölkələrində daşqalaq edam növü kimi tətbiq olunur. Son illər İranda daşqalaq üsulu ilə ölüm hökmlərini dar ağacından asılmaqla - edamla əvəz etməyə başlamışlar

## İstinadlar
Kaldaz

**Kaldaz xanım** - türk və altay mifologiyasında od ilahəsi. Başqa bir görüşə görə mal və iribuynuzlu heyvanların qoruyucusudur. Əmrindəki olan canlılara *Kaldazın *adı verilər.

### Kaldazınlar
**Kaldazın** - türk və altay xalq inancında atəş cini. Odun içində oynayır. Qısa boyludur. Saqqalı yeddi qarışdır. Saqqalları kirpi oxu kimidir. Sarı bir samura çevrilə bilər.

## Taz xanım
**Taz xanım** - türk və altay mifologiyasında göy tanrıçasıdır. Tez xanım olaraq da bilinər. Ülgenin arvadı olaraq keçər. Ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti keçəl olmasıdır. Tuvalılarda qartala Tas adı verilər və Taz xanım ilə əlaqəlidir. Monqolcada kərkəs quşuna Tas/Tasu deyilməsi də yenə bu quşun keçəl bir görünüşünün olmasıyla əlaqəlidir. Tazlıq (keçəllik) tamamilə türk mədəniyyətinə aid olan diqqətə çarpan şəkildə ortaya çıxan bir güc simvoludur. Tazşa və Keloğlan ilə əlaqəli olaraq ələ alına bilər. Taskıl, Tazaqan kimi dağ adları yenə bu mövzuyla əlaqəlidir.

## Etimologiya
Monqolca Qal (atəş) və Hal/Xal sözü ilə əlaqəlidir. Bundan başqa Kal/Kel kökü keçəllik ifadə edər. Kal (atəş) və Daz (keçəl) sözlərinin birləşmiş halıdır.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Oyor xan

**Oyor Xan** - türk və altay mifologiyasında atala ilahı. **Ozor xan** şəklində də deyilər. Ata ruhlarının lideridir və bu məzmunda Ozor ruhları ilə əlaqəlidir.

## Ozorlar
**Ozor** - türk, altay və monqol mifologiyasında və orta asiya şamanizminde ata ruhları. Oyor şəklində də deyilər. Ataların özbaşına olaraq gəzən ruhlarını ifadə edər. Gəlib insanlara kömək edə bilərlər. Monqollardaki atalar ilahı Oyor Xan ilə əlaqəlidir.

## Etimologiya
(Oy/Oz) kökündən törəmişdir. Ozmaq (qabaqda getmək), fikir bildirmək mənası vardır. Oy sözü bu köktendir. Ozan sözü ilə də eyni kökdən gəlir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Qara xan (xaqan)

**Qara Xan** — türk və altay mifologiyasında əfsanəvi xaqan. Qara xalqın yəni adi (soylu olmayan) insanların öndəridir. On oğlu və doqquz qızı vardır. Soylu olmayıb, xalqdan adi bir adam ikən sonradan xanlık əldə edənləri və ya dövlət quranları təmsil edir. Qara dənizdə yaşayır (Ağ dənizin yanında ikinci dərəcə  əhəmiyyətə malikdir). Buryatcada Hara sözü Ay deməkdir (monqol Sara), bəzi qeydlərdə Oğuz xanın atasının adının Qara Xan ikən bəzi qaynaqlarda nəslinin (və ya atasının) Ay olaraq göstərilməsi bu söz bənzənəmləri səbəbiylə ola bilər. Çünki monqolca Xar, mançurca Xara sözləri qara rəng bildirir. Qara Türklərdə şimal istiqamətinin simvoludur. Gücü və nüfuzu vurğulayır. Tarixdə iştirak edən Qaraxan dövlətinin adı təsadüfi deyildir. Əleyhdarı Ağca Xandır. Həyat yoldaşı Ay Kağandır. Mete xanın atası Teoman xan ilə eyni şəxs olduğu düşünülür.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Həmçinin baxın
* Kayra Xan
Azərbaycan Respublikasının xatirə sikkələri

**Azərbaycan Respublikasının xatirə sikkələri** — Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı tərəfindən buraxılmış xatirə sikkələri

## Mənbə
*1992-2012-cu illərdə dövriyyəyə buraxılmış sikkələr

## İstinadlar
Üruzgan vilayəti

**Üruzgan vilayəti** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Vilayətin sahəsi 22.696&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 317.2 min nəfər, inzibati mərkəzi Tarin Xovt şəhəridir. Əhalisinin etnik tərkibi puştunlardan (dürrani tayfa ittifaqı) və həzaralardan ibarətdir. Vilayətin hazırkı rəsmi başçısı Əsədulla Həmdəmdir (əslən puştunların Qılzay tayfa ittifaqına aiddir). Vilayət inzibati cəhətdən Şahidi Həssas, Diravud, Tarin Xovt, Çora və Xas Üruzgan rayonlarına ayrılır. Üruzgan vilayəti Taliban hərəkatının banisi Molla Ömərin vətənidir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Osman Zəncani

**Osman Zəncani**,(7-ci əsr Hicri qəməri, 15-ci miladi əsr) çilingər və qələmdan ustası

## Həyatı
Osman Zəncani, Zəncan şəhərində dünyaya gəlib.Onun dəyərli işlərindən bürüncdən istehsal olunmuş qələmdandır ki, müxtəlif arabesk tərzində olan dizayn və xəttlər ilə zinətlənib.

## Qaynaqlar
*اثرآفرینان (جلد اول-ششم(Əsər yaradanlar 1-6 cild)
*احوال و آثار نقاشان (354 / 1)
Xanabert qalası

**Xanabert qalası** və ya **Xoxanabert** — Ağdərə rayonunun Vəngli kəndində, Gəncəsər monastırının cənub tərəfində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Qala, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli abidə kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır.

## Tarixi
XIII əsrdə Həsən Cəlal Gəncəsər monastırının inşa edildiyi təpənin qarşısında yerləşən təpənin zirvəsini qala divarları ilə əhatə edərək güclü müdafiə sistemi yaratmışdır. Keçaris monastırının bərpa edilməsi münasibətilə XIII əsrdə yazılmış kitabədə Həsən Cəlal özünü *"Xoxanabert qalasının hakimi"* adlandırır. Xanabert qalasının hakimləri eyni zamanda ətraf ərazilərdəki Qaxaç, Çiləbörd və digər qalalara da sahib olurdular. Xoxanabert qalası hökmdar iqamətgahı hesab edildiyindən Xaçın knyazları da özlərini *"Xoxanabert hakimi"* adlandırırdılar.

Gəncəsər monastırı ətrafında inşa edilmiş bu qalalar, monastır və ətraf ərazilər üçün təhlükə yarandığı halda güclü müdafiə qalxanı yaradırdılar. Kirakos Qandzaketsi məlumat verir ki, *"… monqolların birinci yürüşü zamanı Həsən Cəlal bütün Xaçın əhalisini fars dilində Xoxanaberd adlandırılmış qalada gizlətmişdi. Monqollar onu mühasirəyə almaq üçün gəldikdə gördülər ki, bu qalaları almaq mümkün deyil, buna görə də dostluq müqaviləsi bağlamağı təklif etdilər."*

Yerli əhali qalanı Tarxan qalası adlandırır. Rəvayətə görə, qala Həsən Cəlalın qızı Ruzan xatunun yay iqamətgahı olmuşdur.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Vaxtilə monqol ordusunu çəkindirmiş möhtəşəm istehkamlardan dövrümüzə yarıdağılmış vəziyyətdə müdafiə divarları və müxtəlif növlü binaların xarabalıqları qalmışdır. Qala daxilində kvadrat formalı tikiliyə və 6 metr dərinlik və 3 metr enə malik üç su quyusu vardır.

Qala divarları dağın zirvəsində kifayət qədər geniş bir ərazini əhatə edir. Qalanın xarabalıqları arasında pilləkən hissəsi yaxşı saxlanmış yarımdağılı vəziyyətdə olan tikili xüsusilə seçilir. Qala divarlarından təxminən 30 metr aralıda böyük qayanın üstündə düzbucaqlı plana malik hündür tikilinin qalıqları dövrümüzə çatmışdır. Ehtimal ki, o, müşahidə qülləsinin qalıqlarıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
* Xaçın knyazlığı
* Qafqaz Albaniyasının memarlığı
* Gəncəsər monastırı
* Xaçın knyaz sarayı
Bürünc

**Bürünc** — mis və sinkin ərintisindən alınan metal. Mis əsaslı ikiqat və ya çoxkomponentli ərintidir, burada əsas ərinti komponenti sinkdir (50%-ə qədər), bəzən qalay (sinkdən daha az, əks halda ənənəvi qalay bürünc), nikel, qurğuşun, dəmir və digər elementlər əlavə olunur. Bürüncdə mövcud olan bəzi digər elementlər, qalay, qurğuşun, nikel, manqan, dəmir, alüminium, arsen, stibium və fosfordur. Tərkibində manqan olan bəzi bürünclərə tunc da deyilir. Əslində tunc (və ya bronz) mis-qalay ərintisidir.

Mis-sink ərintiləri orijinal metallardan daha çox sərtliyə malikdir. Onlar cihazların, maşın hissələrinin və ev əşyalarının istehsalı üçün istifadə olunur.

## Xüsusiyyətləri və növləri
Bürünc istehsalında istifadə edilən sinkin 50%-dən çoxu tullantılardan əldə edilir. Texniki bürünc adətən 48-50%-ə qədər sink təşkil edir. Sink tərkibinə görə Alfa bürünc və alfa+beta bürünc ilə fərqlənir. Tək fazalı alfa bürünclər (35%-ə qədər sink) isti və soyuq şəraitdə asanlıqla deformasiya olunur. Öz növbəsində iki fazalı alfa + beta bürünclər (47-50% sinkə qədər) soyuq vəziyyətdə aşağı elastikliyə malikdir. Onlar adətən alfa və ya alfa+beta faza bölgəsinə uyğun olan temperaturlarda temperaturda isti təzyiqlə işlənir. Alfa bürünclə müqayisədə iki fazalı bürünclər daha çox gücə və daha az çevikliyə malik aşınma müqavimətinə malikdir. İkiqat bürünclər tez-tez alüminium, dəmir, maqnezium, qurğuşun və ya digər elementlərlə əridilir. Bu növ bürünc xüsusi və ya çoxkomponentli adlanır. Ərinti elementləri (qurğuşun istisna olmaqla) gücü (sərtliyi) artırır, lakin bürüncün elastikliyini azaldır. Bürüncün tərkibindəki qurğuşun (4%-ə qədər) kəsməyi asanlaşdırır və sürtünmə əleyhinə xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırır. Alüminium, sink, silikon və nikel bürüncün korroziyaya davamlılığını artırır. Bürüncə dəmir, nikel və maqnezium əlavə etmək onun gücünü (sərtliyini) artırır.

Tərkibində 57-61% mis olan bir ərinti, mümkün qurğuşun əlavəsi ilə onun ixtiraçısı, ingilis sənayeçisi J. Muntz (, 1857) adına Muntz metalı adlanır. Muntz metalın elastikliyi yüksəkdir, kəsilməsi asan və isti döyülür və korroziyaya davamlıdır.

## Fiziki xüsusiyyətləri
* Sıxlıq — 8500-8700 kq/m³
* Xüsusi istilik tutumu — 20°C-də — 0,377 Coul·kq−1·K−1
* Elektrik müqaviməti və keçiriciliyi — (0,07-0,08)⋅10−6 Om·m
* Ferromaqnit deyil.
* Bürüncün ərimə nöqtəsi tərkibindən asılı olaraq 880-950°C-ə çatır. Tərkibində sinkin miqdarı artdıqca ərimə nöqtəsi azalır. Bürünc qoruyucu qazlar mühitində qaz və qövs daxil olmaqla müxtəlif qaynaq növləri ilə kifayət qədər yaxşı qaynaqlanır və yuvarlanır. Bürünc qaynaq texnologiyaları müvafiq ədəbiyyatda təsvir edilmişdir. Bürüncün səthi laklanmadığı halda havada qara rəngə çevrilsə də, atmosferin təsirinə misdən daha yaxşı kütlə kimi müqavimət göstərir. Sarı rəngə malikdir və yüksək cilalanmışdır.
* Bismut və qurğuşun bürüncə zərərli təsir göstərir, çünki isti olduqda deformasiya qabiliyyətini azaldır. Buna baxmayaraq, qurğuşun ərintisi toplu çiplər əldə etmək üçün istifadə olunur, bu da kəsilməsini asanlaşdırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tekiskiak

**Tekiskiak** — Meksikanın Meksika əyalətində olan Tekiskiak bələdiyyəsinin mərkəzidir.Bu şəhərin adı Nahuatldan gəlir və "natrium bikarbonat suların yeri" deməkdir.
 
## İstinadlar
Samanta Eqqar

**Samanta Eqqar** və ya **Viktoriya Luiza Samanta Mariya Elizabet Tereza Eqqar** ( və ya ) — Böyük Britaniya aktrisası.

## Həyatı

Samanta Eqqar Londonun şimalında yerləşən Hampsted rayonunda anadan olmuşdur. Onun atası Britaniya briqada generalı Ralf Eqqar, anası isə Müriel idi. Onun uşaqlığı Bakinqemşir qraflığında keçmişdir. 5 yaşında o, qadın monastırına getmiş və 17 yaşına qədər orada qalmışdır. Səhnəyə məhəbbət isə məktəb pyeslərindən və konsertlərindən sonra başlamışdı.

Samantanın anası qızının Kral İncəsənət Akademiyasında təhsil almasının əleyhinə idi, lakin onun rəssamlıq məktəbini, sonra isə Londonda Vebber Duqlasın Dram İncəsənət məktəbini bitirməsinə razılıq verdi. Onun ilk pyesi Şekspirin "Yay gecəsində yuxu" əsəri oldu.

1961-ci ildə London Kral Teatrında Samantanı kino prodüseri görür və onu "Vəhşilər və susuzlar" filminə dəvət edir.

Samanta Eqqarın 1965-ci ildə Miranda Qrey rolunda çəkildiyi "Kolleksiyaçı" filmi ona şöhrət qazandırır. O, hətta bir neçə nüfuzlu kino mükafatlarına namizəd olur. 60-cı illərdə Samanta Keri Qrantla "Get, amma qaçma" komediyasında və Reks Harrisonla "Həkim Dullitl" filmlərində çəkilmişdir. 1970-ci ildə "Molli Maquayres" filmində onunla birlikdə Şon Konneri və Riçard Harris də çəkilmişdir. 1972-ci ildə aktrisa CBS kanalının çəkdiyi "Anna və kral" teleserialında əsas qadın qəhrəmanını oynadı. Kral rolunu isə aktyor Yul Brinner ifa edirdi.

Samanta Eqqar qonaq aktrisa olaraq "Santa-Barbara", "Ulduz yolu: Yeni nəsil", "Qətli o yazdı", "Kolombo", "Otel", "Sevgi gəmisi" kimi teleseriallara dəvət olunmuşdur. 2005-2006-cı illərdə o, "Baş komandan" teleserialında ikinci dərəcəli rollardan birinə çəkilmişdir.

## Şəxsi həyatı

Samanta 1964-cü ildə Amerika aktyoru Tom Sternlə ailə qurmuşdur. Onların qızı Cenna aktrisa, oğlu Nikolas isə kinoprodüserdir. Bu cütlük 1971-ci ildə boşanmışdır.

## Filmoqrafiya

# Kolleksiyaçı (film, 1965) / The Collector

## İstinadlar

 

## Xarici keçidlər

*
Əsrin tufanı (mini-serial, 1999)

**Əsrin tufanı** () — 1999-cu ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Əsərin müəllifi Stiven Kinqdir.

## Məzmun
Litl-Toll adasında güclü qasırğa baş verir. Bu adada belə qasırğa artıq 100 il idi ki, baş vermirdi. Bu zaman adaya dəhşətli adam gəlir. Bu dəhşətli adam insanlardan istədiyi şeyə çatmayanadək, buradan getməyəcəkdir.

## Xarici keçidlər
*
*Allmovie entry for ''Storm of the Century''
Motor ləqəbli Cekson (film, 1988)

**"Motor" ləqəbli Cekson və ya Cekson hərəkəti** () — 1988-cu ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Filmin rəssamlarından biri Filipp Leonarddır.

## Məzmun
Detektiv "Motor" ləqəbli Cekson politika gücü ilə insanları öldürən narkobandalara müharibə elan edir.Cekson onlarla qətiyyətlə mübarizə aparır.

## Xarici keçidlər
*
* ''Action Jackson''
Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Akademiyası

**Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Akademiyası** — 24 yanvar 2012-ci ildə yaradılmışdır.

## Tarixi
Akademiyası Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 yanvar 2012-ci il tarixli 1972 nömrəli Sərəncamına əsasən yaradılıb.
2014 / 2015-ci tədris ilində Akademiyaya "Hüquqşünaslıq" və "İqtisadiyyat" ixtisasları üzrə bakalavriat səviyyəsinə tələbə qəbulu həyata keçirilib.
2017 / 2018-ci tədris ilində Dövlət Gömrük Komitəsinin Akademiyası ilk məzun buraxılışını həyata keçirib.

## Fakültələr
* ***Gömrük işi***

## >İxtisaslar — Bakalavriat üzrə
* ***İqtisadiyyat***
* ***Hüquqşünaslıq***
* ***İnformasiya təhlükəsizliyi***
* ***Beynəlxalq ticarət və logistika***
* ***İnformasiya texnologiyaları***

## >İxtisaslar — Magistratura üzrə
* ***Gömrük işi***
* ***Beynəlxalq iqtisadi hüquq***

## Təhsil
Akademiyada bakalavriat səviyyəsində əyani forma üzrə təhsilin normativ müddəti dörd ildir. Akademiyada əlavə təhsil aşağıdakı istiqamətləri əhatə edir:

* İxtisasartırma;
* Kadrların yenidən hazırlanması;
* Stajkeçmə və kadrların təkmilləşdirilməsi;
* Təkrar ali təhsil;
* Dərəcələrin yüksəldilməsi

Əlavə təhsil ödənişlidir. Gömrük orqanlarının əməkdaşlarının əlavə təhsilinin xərcləri Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasının gömrük sisteminin büdcədənkənar inkişaf fondu haqqında Əsasnamə və fondun vəsaitinin xərclənməsi Qaydaları"na əsasən gömrük sisteminin büdcədənkənar inkişaf fondu hesabına ödənilir.

## Xarici keçidlər
Akademiyanın rəsmi internet ünvanı

> http://ascca.gov.az/az

## İstinadlar

## Həmçinin bax
DSL süzgəc

**Splitter** – yüksək tezlikli kanalları bir-birindən ayırmaq və onların eyni anda bir xətdə işləməsini təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuş qurğu. Bu qurğudan ictimai telekommunikasiya şəbəkələrində istifadə olunur.

## ADSL-Splitter
ADSL-Splitter qurğusu, bir telefon xəttində ADSL-modem və danışıq (və ya faks) kanalının eyni anda işləməsini təmin edir. Kanallar işləyərkən bir-birinə heç bir maneçilik törətmir. Beləliklə istifadəçi rahatlıqla bir abonent xəttində iki funksiyadan istifadə edə bilir.

## İşləmə mexanizmi və qurğu

ADSL-Splitter qurğusu səs siqnallarının tezliyini (0,3 – 3,4 kilo hers) və ADSL-modemin tezliyini (26 kilo hers – 1,4 meqa hers) bir-birindən ayırır. Bunun nəticəsində iki müxtəlif funksiyalara malik olan siqnalların toqquşmasının qarşısı alınır. Bu qurğu adətən ağ plastmas maddədən hazırlanır. Yığcamlıq nəzərə alındığına görə bu növ qurğular çox yüngül və praktik olurlar.

## Qurğudakı yuvalar
ADSL-Splitter qurğusu 3 əsas yuvadan ibarətdir. Bu yuvalara lazım olan kabellər qoşulmasa qurğunun işləmə imkanı heçə bərabər olur. Ona görə də yuvalara lazım olan kabellərin qoşulması əsas şərtdir. Bu 3 yuva müvafiq olaraq “Line” (xətt), “Phone” (telefon), “ADSL” adlanır. “ADSL” adlanan yuva bəzi qurğularda “Modem” adlanır.Adlarından da məlum olduğu kimi hər yuvaya uyğun kabel daxil olunmalıdır.

Line yəni xətt adlanan yuvaya istədiyiniz 2 başlıqlı kabeli qoşa bilərsiniz. Bir şərtlə ki, həmin kabelin digər başlığı vahid xəttə qoşulu olsun. Bəzi qurğularda Line xəttinə qabaqcadan 2 başlıqlı kabel qoşulur.
Phone yəni telefon adlanan yuvaya evdəki telefon xətlərindən biri qoşulmalıdır.
ADSL (və ya Modem) adlanan yuvaya isə kompuyterə qoşulmuş modemin digər kabeli qoşulmalıdır.

Qoşulmalar düzgün qaydada aparılıbsa onda abonent internetdə olarkən həmçinin telefon danışıqlarından da istifadə edə bilər.

## Maraqlı fakt
İlk ADSL-Splitter qurğularında yuvaları ayırmaq üçün yazıdan istifadə olunurdu. Təəccüblü də olsa abonentlərin bəziləri yazılı göstəriş olmasına baxmayaraq kabelləri səhv taxırdılar. Bu problem tezliklə öz həllini tapdı. Belə ki, istehsalçılar növbəti buraxılışlarda yazıdan başqa yuvaları ayırmaq üçün kiçik şəkilləri də qurğulara əlavə etməyə başladılar. Beləliklə qurğularda yuvaları ayıran kiçik şəkillərin olması istifadəçilərin işini daha da asalaşdırdı.
Mərakeş himni

**Şərəfli himn** ( *ən-Nəşīd əş-Şərīf*) və ya **Mərakeş himni** () 1956-cı ildən ki, Mərakeş müstəqilliyini əldə etdi, himni idi. Sözlərinin müəllifi Əli Squəlli Hüseyni və bəstəkarı Leo Morqan dır.

## Mətni

## Xarici keçidlər
*Audio file of the Hymne Cherifien (.mp3) 
*Himnin sözləri, musiqisi və informasiyası
Ümmü Sələmə

**Hind,** **Əbi Üməyyə Məxzumi** qızı ləqəbi **Ümmü Sələmə**(ər:أم سلمة) olan islam peyğəmbərinin (s.a.s) zövcəsi.
Ümmü sələmə alim birisi idi elə ki dini və Əhli-Beyti yaxşı tanıması üçün çoxlu kitablar oxuyub və hər sözü rahatlıqla təsdiqləməzdi. Buna görə də toplum arasında(قاریةالکتب) çox kitab oxuyan adı ilə məşhur olmuşdur.

## Yaşayışı
Ümmü Sələmə və ilk əri Əbdüllah ibni Əbdüləsəd ilk müsəlmanlardan idi.
Əri Uhud döyüşündə öləndən sonra peyğəmbərin xanımı oldu.
Onun adı Əhli beytə görə hədislər nəql etdiyi üçün müsəlmanlar arasında məşhur olmuşdur.
Bunun səbəbi də Fatimə binti Əsəd (Əlinin anası) vəfat etdikdən sonra Məhəmməd onu Fatimənin himayəçiliyinə verdi.

## Həmçinin bax
*İmamlar
*Qədiri-Xum
*Fizzə

## Xarici keçidlər
*al-shia saytı ''30 dildə''
*Ayətüllah məkarimi şirazi saytı

## İstinadlar
Məhərrəm Ağalaroğlu

**Məhərrəm Ağalar oğlu Əliyev** () — 18 noyabr 1985-ci il tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayon Qışlaqabbas (keçmiş İbadulla Sovetliyi) kəndində təvəllüd almışdır.

1992-ci ilin 1 sentyabr tarixində İbadulla kənd orta ümumtəhsil məktəbdə birinci sinfə getmiş, 2001-ci ildə isə ailəsi ilə birlikdə paytaxt Bakıya köçmüş və 236 saylı orta məktəbdə təhsini davam etmişdir.

236 Saylı məktəbdə təhsilini davam etdirən zaman 20 Yanvar, Xocalı soyqırımı kimi Azərbaycan xalqının tarixinə düşən qanlı səhifələrin ildönümünü şagird yoldaşları ilə birgə təşkil etmiş, həmin tədbirlərdən başlayaraq vətənpərvərlik və məhəbbət mövzularında şerlər yazmışdır. İlk şeri 2002-ci ildə "Xural" qəzetində, daha sonra bir sıra qəzetlərdə dərc olunmuşdur.

2003-cü ildə orta məktəbi bitirib Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. Universitetdə oxuyarkən mətbuatda məqalələri dərc olunmuşdur.

2007-ci ildə universiteti bitirib müddəti hərbi xidmətə getmiş və 2008-ci ilin iyul ayında Ermənistanla təmas xəttindən Manqa komandiri olaraq tərxis olunmuşdur.

2009-cu ildən müxtəlif KİV-lərdə ştatdankənar müxbir vəzifəsində işləmişdir. 2011-ci ildə "Üç nöqtə" qəzetində stat üzrə müxbir vəzifəsində işə başlayıb, 2012-ci ildə öz ərizəsi ilə qeyd edilən qəzetdən ayrılıb. Həmin ildən başlayaraq "İki sahil" qəzetində müxbir vəzifəsində çalışmaqdadır. Şerlərini Azərbaycanda Misra.az  saytından və Türkiyənin Siirkolik.com  (İndiki Edebiyatla.com), Antoloji.com saytında dərc olunmaqdadır. Həmçinin, 2010-cu ildə xüsusi ilə universitetlərin Jurnalistika fakültəsində təhsil alan tələbələrin əyani təcrübə qazanması üçün Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində "Oxucu" qəzetini qeydiyyatdan keçirib, lakin nəşr etirməyib. 12.08.2011-ci il tarixindən isə "Oxucu" ilə reallaşdıra bilmədiyi ideyasını Oxucu.info saytı vasitəsilə həyata keçirməyə çalışıb. Qeyd edilən tarixdən 2020-ci ilə qədər fəaliyyət göstərən Oxucu.info | Oxucu İnformasiya Agentliyinin təsisçisi və baş redaktoru olmuşdur.

Azərbaycanda jurnalistlər arasında keçirilən bir çox fərdi yazı müsabiqəsinin qaliblərindən olub.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
https://ikisahil.az/author/meherrem-agalaroglu

http://ideologiya.az/2019/08/troya-atinin-əsgərləri-məhərrəm-agalaroglu/

http://www.anl.az/down/meqale/uc_noqta/2011/yanvar/152252.htm

https://www.turkishnews.com/tr/content/2011/07/14/tek-millet-cok-devletiz/

https://www.edebiyatla.com/uyeler/muharrem-agalaroglu-21339/siirleri

https://www.antoloji.com/muharrem-agalaroglu/

https://ek.anl.az/search/query?term_1=Məhərrəm+Ağalaroğlu&theme=e-kataloq
Senbey

– bir növ yapon düyü lovğası. Onlar adətən dadlı bəzən şirin və müxtəlif formalar, ölçülər və aromalarda olurlar. Senbey çox vaxt yaşıl çay ilə  bir gündəlik qəlyanaltı kimi yeyilir və evə gələn qonaqlara nəzakət üçün verilən yüngül yemək kimi təqdim edilir.

Senbey adətən ənənəvi olaraq kömür üzərində bişirilmiş və ya ütülmüş formasında hazırlanır. Hazırlanmış olarkən bir fırça ilə dadverici sous üstünə verilir, çox vaxt bu sous, soya sousu və mirindən (bir növ dadlıq) hazırlanır. Daha sonra bir qat nori (dəniz yosunu) ilə bükülür. Alternativ olaraq digərləri, duz və ya "salat" dadvericisi ilə dadlana bilər.

## Mənbə
*Wikipedia contributors, "Senbei" Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Senbei (accessed January 25, 2012).

## Xarici keçidlər

*Senbei ingiliscə vikilüğətdə