open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycanda qızıl hasilatı

**Azərbaycanda qızıl hasilatı** — Azərbaycanda sənaye üsulu ilə qızıl metalının hasil edilməsi prosesi

## Tarixi
Böyük Britaniyanın "Anglo Asian Mining Plc" şirkəti 1997-ci ilin avqustunda Azərbaycan hökuməti ilə imzalanmış müqaviləyə əsasən, Azərbaycanın cənub-qərbindəki altı yataqda — Gədəbəy, Ordubad, Qoşa Bulaq, Qızıl Bulaq, Vejnəli və Söyüdlüdə işləmək hüququna malikdir.

Azərbaycan hökuməti ilə Azərbaycan Beynəlxalq Mədən Əməliyyatı Şirkəti arasında 30 il müddətinə imzalanan hasilatın pay bölgüsü haqqında müqavilədə Azərbaycanın pay hissəsi 51 faiz, Böyük Britaniyanın "Anglo-Asian Mining plc" şirkətinin pay hissəsi isə 49 faizdir.

Müqaviləyə əsasən, yataqlardan 400 ton qızıl, 2500 ton gümüş və 1,5 milyon ton mis hasil etmək planlaşdırılır.

İlk qızıl və gümüş 2009-cu ilin mayında "Gədəbəy" yatağından hasil edilib. Şirkət yatağın bütün sahəsi üzrə məsafədən zondlama işləri apararaq orada bəzi potensial anomaliyalar aşkar edib və ərazinin gələcək tədqiqatını 2012-ci ilə planlaşdırıb.

## Hasilat
Azərbaycan 2012-ci ildə daha bir yataqda qızıl hasilatına başlayacaq.

Yataqlardan 400 ton qızıl, 2500 ton gümüş və 1,5 milyon ton mis hasil etmək planlaşdırılır. Azərbaycanda qızıl istehsalçısı "Anglo Asian Mining Plc" 2012-ci ilin ikinci yarısında Qoşa yatağında qızıl hasilatına başlamağı planlaşdırır.

Bundan əvvəl şirkət bu yataqda qızıl ehtiyatlarının mövcud olması barədə hökumətə sənəd təqdim edib və sənəd Azərbaycan tərəfindən qəbul olunub.

Yatağın inkişafı və hasilatı proqramının hökumət tərəfindən təsdiq olunması 2011-ci ilin oktyabr ayında gözlənilir.

## Həmçinin bax
* Qızıl
* Gədəbəy

## İstinadlar
Aybəniz Laçınlı

**Aybəniz Laçınlı** (*Vəliyeva Aybəniz Sabir qızı*; ) — Azərbaycan aşığı.

## Həyatı
Aybəniz Vəliyeva 1963-cü ildə Laçın rayonunun Şamkənd sovetliyinin Nağdalı kəndində anadan olub. Orta məktəbdə oxuduğu illərdə şifahi xalq ədəbiyyatına və saza-sözə maraq göstərmişdir. Aybənizin saza-sözə olan marağı atası Sabir Vəliyevdən keçmişdir. Aybənizin anası Şərqiyyə xanım Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Qəhrəman ana, respublika səviyyəsində tanınmış bir qadındır. Dədə Şəmşirin lent yazılarından, radioda olan çıxışlarından bəhrələnən Aybəniz 1980-ci ildə Kəlbəcər rayonundan olan tanınmış ustad aşıq Qəmkeş Allahverdinin şagirdi olmuşdur. Aşıq Allahverdi aşıqlıq sənətinin bütün sirlərini Aybənizə öyrətmişdir.

## Yaradıcılığı
1984-cü ildə Azərbaycanda fəaliyyətə başlayan "Aşıq Pəri" məclisinin rəhbəri Narınc Xatun Aybənizi bu məclisə dəvət etmişdir. Aşıq Pəri məclisinə dəvət aldıqdan sonra "Pəri qızları" ilə tanış olub və bir neçə tanınmış ustad aşıqlarla — Aşıq Əhməd Sadaxlı, Mikayıl Azaflı, Aşıq Əkbər Cəfərov, Aşıq İmran Həsənov, Aşıq Aydın Çobanoğlu və başqa aşıqlarla dəfələrlə görüşmüşdür.

İlk dəfə Laçınlı təxəllüsü ilə çıxış edən şair Ağa Laçınlı ΙV Aşıqlar Qurultayında Aybənizlə görüşən vaxt Aybənizin ustadı Qəmkeş Allahverdi Ağa Laçınlıya müraciət edərək demişdir: "Ağa müəllim, ilk dəfə Laçınlı təxəllüsü ilə siz çıxış etmisiniz. Əgər izin versəniz, öz şəyirdim Aybənizə Laçınlı təxəllüsü verərdim". Bu təklifi Ağa müəllim məmnuniyyətlə qəbul etmiş və o gündən Aybənizin təxəllüsü Laçınlı olmuşdur.

Aybəniz istər rayon səviyyəli, istərsə də respublika səviyyəli tədbirlərdə dəfələrlə fəxri fərman və diplomlara layiq görülmüşdür. Laçın rayonunun işğalından sonra Bərdə rayonunda məskunlaşan Aybəniz Laçınlı öz yaradıcılıq fəaliyyətini bu gün də davam etdirir.

## İstinadlar
Aleksandr Braun

**Aleksandr Karl Henrix Braun** (; ; , 10 may 1805 – 29 mart 1877) — Alman bioloqu,, botaniki, mikoloqu və paleontoloqu.

## Elmi əsərləri
* 1831: *Untersuchung über die Ordnung der Schuppen an den Tannenzapfen*.
* 1842: *Nachträgliche Mitteilungen über die Gattungen Marsilia und Pilularia*.
* 1850: *Betrachtungen über die Erscheinung der Verjüngung in der Natur, insbesondere in der Lebens- und Bildungsgeschichte der Pflanze*.
* 1851: *Betrachtungen über die Erscheinung der Verjüngung in der Natur, insbesondere in der Lebens- und Bildungsgeschichte der Pflanze*.
* 1852: *Über die Richtungsverhältnisse der Saftströme in den Zellen der Characeen*.
* 1853: *Das Individuum der Pflanze in seinem Verhältnis zur Spezies etc*.
* 1854: *Über den schiefen Verlauf der Holzfaser und die dadurch bedingte Drehung der Stämme*.
* 1854: *Über einige neue und weniger bekannte Krankheiten der Pflanzen, welche durch Pilze erzeugt werden*.
* 1854: *Das Individuum der Species in seinem Verhältnis zur Pflanze*.
* 1855: *Algarum unicellularium genera nova et minus cognita*.
* 1856: *Über Chytridium, eine Gattung einzelliger Schmarotzergewächse auf Algen und Infusorien*.
* 1857: *Über Parthenogenesis bei Pflanzen*.
* 1860: *Über Polyembryonie und Keimung von Caelebogyne*.
* 1862: *Über die Bedeutung der Morphologie*.
* 1862: *Zwei deutsche Isoetesarten*.
* 1863: *Über Isoetes*.
* 1865: *Beitrag zur Kenntnis der Gattung Selaginella*.
* 1867: *Die Characeen Afrikas*.
* 1867: *Conspectus systematicus Characearum europaearum*.
* 1870: *Neuere Untersuchungen über die Gattungen Marsilia und Pilularia*.
* 1872: *Über die Bedeutung der Entwicklung in der Naturgeschichte*.
* 1874: *Die Eiszeit der Erde. Vortrag, gehalten im Januar 1866 in Sing-Akademie zu Berlin, mit späteren Erweiterungen*.

## Ədəbiyyat
* Ilse Jahn (Hrsg): *Geschichte der Biologie*.
* Karl Mägdefrau: *Geschichte der Botanik*.
* Ernst Wunschmann: *Braun, Alexander*. In: *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Band 47, Duncker & Humblot, Leipzig 1903, S. 186–193.
* Hermann Ziegenspeck: *Braun, Alexander*. In: *Neue Deutsche Biographie* (NDB). Band 2, Duncker & Humblot, Berlin 1955, S. 548.

## İstinadlar

* Alexander Braun
Qış idman növləri

thumb|right|250px|Xizəkçi
**Qış idman növləri** — qış dövründə qar və buz üzərində keçirilən idman növləri. Əsas qış idman növləri  qış olimpiya oyunlarına daxildir.

## Qar üzərində idman növləri
* Xizək idmanı
** Biatlon
** Xizəklə tramplindən tullanma
** Dağ xizək idmanı
** Fristayl
** Moqul
* Snoubordinq
* Spidraydinq
* Snoukaytinq

## Buz üzərində idman növləri

** Bobsley
** Skeleton
* Konka idman növləri 
** Fiqurlu gimnastika
** Şort-trek
** Buzüstü hokkey
** Toplu hokkey
* Körlinq
* Qış parus idmanı
** Bauer idmanı
** Qış vinderserfinq
** Qış kaytsellinqi

Qış idman növünə  qış üzgüçülüyü də daxildir

## Mənbə

* Qış idman növlərinə aid portal (rus.)
Leon Kruaza

**Leon Kruaza** (, ) — İtaliya və Venesuela botaniki, biocoğrafiyaşünas.

1941–1946-cı illərdə İtaliyadan əvvəlcə ABŞ-yə, daha sonra Venesuelaya immiqrasiya etmiş və burada Karakasda botanika bağı təşkil edərək, onun direktoru olmuşdur.

1947-ci ildə Venesuela Mərkəzi Universitetində aqronom fakültəsində işləyib.

1951-ci ildə And Universitetinin botanika və ekologiya sahəsində professoru.

1951–1952-ci illərdə Orinoko çayı hövzəsi istiqamətində təbii sərvətlərin öyrənməsi məqsədilə təşkil olunmuş Fransa-Venesuela ekspedisiyasının tərkibində botanik kimi iştirak edib.

"Venesuela Şərəf Ordeni" və "İtaliya Respublikası qarşısında xidmətlərinə görə" ordeninin kavaleridir.

## Elmi işləri
* Croizat L. Panbiogeography, 1952 (издано на собственные средства автора)
* Croizat L. Manual of phytogeography; or, An account of plant-dispersal throughout the world. – The Hague: W. Junk, 1952
* Croizat L. Panbiogeography; or An introductory synthesis of zoogeography, phytogeography and geology; with notes on evolution, systematics, ecology, anthropology, etc. – Caracas, Venezuela: Publ. by the author, 1958. Vol. 1: – The New World.; Vol. 2a: – The Old World, Chapt. 9–13.; Vol. 2b: – The Old World, Continuation. Chapt. 14 to General addenda and Indices.
* Croizat L. An essay on the biogeographic thinking of J. C. Willis // Arch. Bot. Biogeogr. Ital. 1958. Vol. 34
* Croizat L. Space, time, form: the biological synthesis. – Caracas, Venezuela: Publ. by the author., 1962
* Croizat L. Ologenismo, darwinismo e panbiogeografia // Atti Acad. Naz. Lincei Rendiconti. Cl. Sci. Fis. Mat. e Natur. 1964. Vol. 36, # 5. P. 723–728.
* Croizat L. La "panbiogeografia" in breve // Webbia. 1973. Vol. 28. P. 189–226.
* Croizat L. Deduction, induction and biogeography // Systematic Zoology 1978. Vol. 27. P. 209–213.
* Croizat L. Biogeography: past, present, and future // Vicariance biogeography: A critique / eds G. Nelson, D. E. Rosen. N. Y.: Columbia Univ. Press, 1981. P. 501–523.
* Croizat-Chaley L. Vicariance/Vicariism, Panbiogeography, "Vicariance Biogeography", etc.: A clarification // Systematic Zoology, 1982. Vol. 31. P. 291–304.
* Croizat L., Nelson G., Rosen D. E. Centers of origin and related concepts // Systematic Zoology, 1974. Vol. 23, # 2. P. 265–287.

## Ədəbiyyat
* Williams D. M. 2007. Otto Kleinschmidt (1870–1954), biogeography and the ‘origin’ of species: From Formenkreis to progression rule //Biogeografía 1, 3 
* Brundin L. Z. Croizat's Panbiogeography versus phylogenetic biogeography. // In: G. Nelson and D. E. Rosen [eds.], Vicariance biogeography: A critique. Columbia University Press, New York. 1981. P. 94–158
* Page, R. D. M. Graphs and generalized tracks: quantifying Croizat’s panbiogeography. // Systematic Zoology, 1987. Vol. 36. P. 1–17
* Llorente J., Morrone J., Bueno A., Viloria A., Espinosa D. Historia del desarrollo y la recepción de las ideas panbiogeográficas de Léon Croizat // Rev. Acad. Colomb. Cienc. 2000. Vol. 24. P. 549–577  
* Morrone J. J. Between the taunt and the eulogy: Leon Croizat and the panbiogeography // Interciencia. 2000. Vol. 25, # 1. P. 41–47.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Filip Frans fon Zibold

**Filip Frans fon Zibold** (, ) — alman təbiətşünası və Yaponiya tədqiqatçısı. Alman fizioloqu və zooloqu Karl Ziboldun əmisi oğlu.

## Əsərləri
* "Flora japonica" (Leyden, 1835);
* "Nippon, Archief voor de beschrijving van Japan" (Leyden, 1832);
* "Chinezisch-japanezisches Wörterbuch" (Leyden, 1838–1841);
* "Catalogus librorum Japan." (Leyden, 1841);
* "Fauna japonica" (7 c., Leyden, 1833–1851; Temmink, Şleqel və deXaanla birlikdə);
* "Isagoge in bibliothecam japon." (Leyden, 1811);
* "Bibliotheca japonica" (6 c., Leyden, 1833–1841; Yozef Hofmanla birlikdə).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* sakhalin.ru
Beşikkərtmə

**Beşikkərtmə** və ya **Göbəkkəsmə** — El adəti ilə adaxlama. "Körpəlikdən qızla oğlanı nişanlamaq"
anlamlı "beşikkərtmə" "Kitabi-Dədə Qorqud" (…Beyrəgin beşikkərtmə nişanlısı, adaxlusıydı) və müasir şivələrimiz baxımından səciyyəvidir.

## Həmçinin bax
* Kitabi-Dədə Qorqud

## İstinadlar
Baybican bəg

**Baybican bəg** — dastanda işlənən antroponimlərdən biri. III boyda işlədilən "Baybican"
Dəli Qarçar və Banıçiçəyin atasıdır.

"HA-da "Baybecan", Er-də "Pay Piçen", D və V-də "Baybican" variantındadır. Ş. Xətai dövründə yaşamış "Becan", "Abbas və Gülgəz" dastanındakı "Becan" müasir Azərbaycan antroponimləri sistemindəki "Becan", Azərbaycan toponimləri sistemindəki "Bico//Bicoy (Ağsu), "Biçənək" (Şahbuz) adları "Kitabi-Dədə Qorqud"dakı "Baybican" antroponimi ilə
səsləşir. Bu sistemə Cənubi Azərbaycan ərazisindəki "Baybecan" və Borçalıdakı "Bejanoğuzaran" toponimlərini də əlavə etmək olar.

Qədim türk dilində hökmdar, rəhbər, knyaz və s. mənalarda olan, müasir ədəbi dilimizdə isə rəsmi və qeyri-rəsmi müraciət forması kimi işlədilməyə başlayan bəy (bəg) titulu "Baybican bəg" antroponimık vahidində həm titul, həm də mürəkkəb quruluşlu adın I
komponenti kimi iştirak etmişdir. S. Əlizadə göstərir ki, "Baybican" Bay Bıçan (Biçən) şəklində təsəvvür edilməlidir. Bu isə, yəni "Baybican" adındakı Bıçan//Biçən "peçeneq" etnonimini xatırladır.
"Peçeneq" Heredotda pavsik (pavçik), Strabonda pasian (paçian), Ptolemeydə bastarna (baçtarna) şəklindədir.
Həmin etnonimə "Kartlis Tsxovreba"da V əsrədək təsadüf edilən türk etnonimləri sırasında
"paçLanikLni", toponimləri sırasında isə "paçLanikLeti" şəklində rast gəlinir.

Ə. Dəmirçizadə bir sıra türk tayfalarının IX əsrdəki vəziyyətlərini izah edərkən "becənək" tayfasının da adını çəkir: "…xəzərlərin Xəzər dənizinin şimalında Volqaboyunda və şimal-qərbində məğlub edilmələri nəticəsində, Orta Asiyanın Şimal hissəsindən bir çox türkdilli tayfalar, xüsusən, "quman", "becənek", "suvar", "qıpçaq" və s. köçüb gələrək, əvvəllər Volqaboyundan ta Dərbənd səddinə qədər uzanan torpaqlarda, sonralar isə bunlardan bəziləri daha aşağılarda, yəni Aranda, Azərbaycanda məskən salmışlar".

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kitabi-Dədə Qorqud
Basat

**Basat** — Dastanda işlənən antroponimlərdən biri. Daş Oğuz bəyi. Aruzun kiçik oğlu, Qiyan Selciyin qardaşı. Təpəgözü öldürən qəhrəman.

Eposun "Basat Təpəgözü öldürdüyü boy"u Basatın adı ilə bağlıdır. "V. V. Bartoldun tərcüməsində bu ad "Bisat" kimi verilmişdir. Lakin D-də sözün yazılışı da, Aruz qocanın itmiş oğlu haqqında ilxıçının verdiyi məlumat da ("At basubən qan sümürər") göstərir ki, həmin adı "Basat" kimi oxuyub-yazmaq doğrudur". Müasir Azərbaycan antroponimləri sistemində işlənməyən "Basat" antroponimi Türkiyə antroponimləri sistemində işlənməkdədir. Orxon Şaiq Gökyay Ali Rza Yalmanın "Türkmən oymakları" kitabına əsaslanaraq göstərir ki, "Basat" Güney Anadoluda "Busat" kimi işlənir.. "Dədə Qorqud" dastanında adama oxşayan şirə "Basat" adının verilmə səbəbi aydın şəkildə təsvir edilmişdir. Oğuz xanın ilxıçısı qamışlıqdan çıxan şir barədə Oğuz xana məlumat verir: "Xanım, sazdən bir aslan çıqar, at urar, apul-apul yürüyişi adam kibi. At basuban, qan sümürər". Dədə Qorqud məhz bu xüsusiyyətlərinə görə adama oxşayan şirə "Basat" adını verir. "Oğlanım, sən insansan, heyvanla müsahib olmağıl! Gəl, yaxşı at bin. Yaxşı yigitlər ilə eş yort! -dedi. -Ulu qardaşın adı Qıyan Selcikdir. Sənin adın Basat olsun! Adını mən verdim, yaşunı allah versün!".

"Basat" antroponimi "Kitabi-Dədə Qorqud"un VIII və XII boylarında işlədilmişdir. XII boyda atası Aruzun adı ilə bərabər verilmişdir. (Ağca yüzli görklimi Aruz oğlı Basat gəlüb almadın). İgidlik simvollu, mürəkkəb quruluşlu "Basat" antroponimində "at basuban" feli bağlama tərkibinin sintaktik-semantik tutumu daşlaşmış vəziyyətdədir. Buna səbəb həmin birləşmədəki inversiya, konkret desək, qeyri-müəyyən təsirlik halda olan "at" zooleksemi ilə "basuban" feli bağlamasının -"uban" qrammatik şəkilçisinin iştirakı olmadan yerini dəyişməsidir. Basatın Dəpəgözlə söhbətindən məlum olur ki, onun yurdu "Günortac", xanı "Bayındır", yurdunun qəhrəmanı "Salur Qazan", anası "Qaba Ağac", atası "Qağan Aslan", öz adı isə "Aruz oğlı Basat"dır.

Aruz Qoca oğlu Basat "Kitabi Dədə Qorqud" dastanlarında istər yaşlı nəsil, istərsə də gənc nəsil nümayəndələri içərisində misilsiz igidliyi, gücü və tədbirli qəhrəmanlığı ilə fərqlənir. Gündə Oğuzdan iki adam və beş yüz qoyun alıb yeyən Təpəgözü öldürməklə Basat dünya ədəbiyyatında məşhur olan Odisseydən də yüksək bir qəhrəmanlıq göstərir. Basat vasitəsilə Oğuzun Təpəgöz üzərindəki qələbəsi onun möhkəm bir xəlqi əsasa malik olduğunu, məğlubedilməz hesab edilən ən güclü düşmənə belə qalib gəlmək gücünü nümayiş etdirir.

## Həmçinin bax
* Kitabi-Dədə Qorqud

## İstinadlar

## Mənbə
* Dədə Qorqud kitabı. Ensiklopedik lüğət. Bakı, 2004. səh.57.
Satıq Buğra xan

**Satıq Buğra xan** (; )() — Qaraxanlıların 920-958-ci illər arasındakı hökmdarı, 932-ci ildə İslamı qəbul edən tarixdəki ilk müsəlman türk xaqanlarından biri. Türklərin kütləvi şəkildə İslama keçməsinə səbəb olmuşdur. Qaraxanlı hökmdarı Satıq Buğra xanın dövründə İslam rəsmi din elan edilmişdir. Buna görə də bu hadisə türk tarixi üçün əhəmiyyətlidir və bu haqda Satıq Buğra xan dastanında bəhs olunmuşdur.

## Hayatı

### Müsəlmanlığı qəbul etməsi
920-ci ildə doğulub. Atası Qaraxanlı hökmdarı Bazir Arslan xan idi. Atasının ölümündən sonra əmisi və ögey atası Oğulcaq xanın himayəsində böyüdü. Satıq Buğra on iki yaşlarında olarkən Mavəraünnəhr və Xorasan bölgəsinə hakim olan müsəlman Samani dövləti şahzadələri arasında anlaşılmazlıq çıxdı. Bunlardan Nasir ibn Əhməd, Oğulcaq xanın ölkəsinə sığındı. Oğulcaqr xan ona yaxşı rəftar edib, Artuç nahiyəsinin idarəsini verdi. Artuç Nasir ibn Əhmədin səyləri və gəlib gedən müsəlman tacirlər sayəsində bir ticarət mərkəzi oldu. Satıq Buğra da Artuçun ziyarətçiləri arasında idi. Nasir ibn Əhmədlə tanış olub ondan İslamı öyrənərək 12 yaşında olarkən müsəlman oldu. Müsəlman olduqdan sonra Əbdülkərim adını almışdır.

X əsrdə yaşayan ərəb səyyahı və alim Əhməd ibn Fədlan miladi 960-cı ildə təxminən 200,000 çadırlıq Türklər (Qaraxanlılar) İslam dinini mənimsəmişdir deyə qeyd etmişdir.

### İyirmi beş yaşında
İyirmi beş yaşına gəldikdə müsəlman olduğunu açıqlayıb, əmisi ilə mübarizəyə başladı. Onunla Fərqanə döyüşündə iştirak etdi. İlk olaraq Atbaşı qalasını zəbt etdi. Daha sonra üç min nəfərlik bir orduyla Qaşqar üzərinə gedib fəth etdi. Əmisi Oğulcaq xanı öldürdü. Əbülhəsən Məhəmməd kimi İslam alimləri, Satıq Buğra xana yol göstərib təşviq etdilər.

Əbdülkərim Satıq Buğra xan, daha sonra etdiyi döyüşlərdə; Yağma, Çiğil, Oğuz boylarının yerləşmiş olduğu Türkistan şəhərlərini bir-bir ələ keçirdi.

## Ölümü

955-ci idə vəfat etmiş, XX əsrdə Artuçda inşa edilən türbəsi təkrar 1995-ci ildə memar Əbuduryim Ashan tərəfindən təmir edilmişdir .

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Talas

**Talas** () — Qırğızıstanda şəhər, Talas vilayətinin mərkəzi.

## Tarixi
Mahmud Qaşqaridə Talas şəhərinin Kiçi və Kümi kimi fərqləndirici leksik vahidləri özünü göstərir.

751-ci ildə baş verən Talas döyüşü ilə İslama qovuşur. Talas döyüşündən sonra Türk boyları at belində Anadoluya, Balkan və Avropa ölkələrinə qədər irəliləyirlər.

## Coğrafiyası

Talas şəhəri yerləşdiyi Talas vadisinin adını daşıyan kiçik bir şəhərdir. Bura Manas Torpağı adlanır. Ehtimal edilir ki, eposun qəhrəmanı bu şəhərdə doğulub və onun qəbiri bu şəhərin yaxınlığındadır. Bu şəhərin mərkəzində, çay kənarında gözoxşayan təbii park yerləşir. 20&nbsp;km aralıda yerləşən üç şəhərdə Kulan Say, Terek Say və Kurqan Taş şəhərlərində bir neçə qiymətli daş abidələr və petroqlif
nümunələri var. Bu region həmçinin məşhur yazıçı Cingiz Aytmatovun vətəni olmaqla qürur duyur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Новостной сайт города Талас 
* Информация о Таласе
* Таласский Городской Форум 
* Talamost.kg: Блог о Таласе для бывших жителей 
* Таласская общинная радиостанция Радиомост 
* На сайте Ассоциации городов Киргизии 
* Мой Талас Сайт города/неоф
Yusif Qadir xan

**Yusif Qadir xan** () — 1026-cı ildə Qaraxanilər dövlətinin taxtına oturan Qaraxani hökmdarı
və Harun Buğra xanın oğlu. Tam olaraq nə zaman doğulduğu bilinmir. 1032-ci ildə Qaşqarda ölmüşdür. Yusif Qadir xan taxta çıxandan sonra hakimiyyət üstə gedən müharibələr bitdi, amma vəfatından sonra oğulları və əmisi oğlu Nəsr bin Əli xanın oğulları arasında gedən müharibələr dövləti ikiyə Qərbi Qaraxanlılar dövləti və Şərqi Qaraxanlılar dövlətinə böldü.

## İstinadlar
Covanni Piko della Mirandolla

**Covanni Piko della Mirandola** (, ) — Renessans dövrünün italyan mütəfəkkiri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Pico Project at the University of Bologna and Brown University is a project to make accessible a complete resource for the reading and interpretation of the *Dignity of Man*.
* *[http://www.cscs.umich.edu/~crshalizi/Mirandola/ Oration on the Dignity of Man]*, translated by A. Robert Caponigri (Chicago: Regnery Publishing, 1956).
* http://bivio.signum.sns.it/bvWorkTOC.php?authorSign=PicodellaMirandolaGiovanni&titleSign=DisputationesAdversusAstrologiam&lang=en 
* Syncretism in the West Overview of the 900 Theses, with some downloadable texts
* Pico in English: A Bibliography, the works of Giovanni Pico della Mirandola (1463–1494), with a List of Studies and Commentaries.
* Edition of the complete translations by Flavius Mithridates On Flavius Mithridates' Hebrew-Latin Translations of Kabbalah works for Giovanni Pico della Mirandola
*  Biography
* Pico della Mirandola  by Richard Hooker, 6 June 1999.
* 999lultimocustode.com
Ejen Melxior de Voqyue

thumb|Ejen Melxior de Voqyue
**Ejen Melxior de Voqyue** (Eugene-Melchior de Vogüe, 1848-1910) — Fransız yazıçısı və ədəbiyyatşünası.

## Həyatı

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Notice biographique de l'Académie française 
*''Le Roman russe'', en ligne sur la ''Bibliothèque russe et slave''
Miu-Miu

**Miu-Miu** ( əsl adı Silvet Erri — Sylvette Herry Silğvet Arri) () — tanınmış Fransa aktrisası.

## Həyatı
Miu-Miu 22 fevral 1950-ci ildə anadan olub.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Brief profile
* Ted Strong Fan Site 
* Lenin Imports bio
Katrin Denöv

**Katrin Denöv** (Catherine Deneuve) (22 oktyabr 1943) — məşhur Fransa aktrisası.

## Həyatı
Katrin Denövü  "Fransanın meqaulduzu" adlandırırlar. 1943-cü il Paris doğumlu olan 67 yaşlı aktrisa çoxdan dünya kinematoqrafının incisinə çevrilib. Aktrisa musiqili "Şerbur çətirləri" (1964) filminin Kann uğurundan sonra ulduz statusu alıb. Növbəti ildə o, Roman Polanskinin "Nifrət" psixoloji trillerində baş rolu ifa etmişdir. Sonrakı illərdə Luis Bunyuel ("Tristana", 1970) və Fransua Tryuffo ("Sonuncu metro", 1980) kimi rejissorlarla işləyib. Onun ən cəsarətli ifalarından biri Bunyuelin "Günorta gözəli" (1967) filmi sayılır.

## Filmoqrafiya

# Şerbur çətirləri (film, 1964) / Les Parapluies de Cherbourg
# Roşforlu qızlar (film, 1967) / Les Demoiselles de Rochefort
# Axırıncı metro (film, 1980) / Le Dernier Métro
# 8 qadın (film, 2002)

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* 
* Катрин Денев: Мое первое культурное потрясение. Интервью актрисы на интернет-канале ИСКУССТВО ТВ
* Отрывки из книги Плахова про Катрин Денёв
* '''Катрин и Франсуаз Дорлеак'''. ''Фото с сайта http://berrimor-moskow.narod.ru/''
Salix acuminata

*  — Salix atrocinerea bitki növünün sinonimi.
*  — Salix cinerea bitki növünün sinonimi.
*  — Salix cinerea bitki növünün sinonimi.
*  — Salix × hostii bitki növünün sinonimi.
Salix aquatica

*  — Salix aurita bitki növünün sinonimi.
*  — Salix caprea bitki növünün sinonimi.
*  — Salix cinerea bitki növünün sinonimi.
Vampir həyat tərzi

**Vampir həyat tərzi** və ya **vampir subkulturu** – vampirlər haqqında müasir mədəniyyətdə yayılmış tezislər əsasında qurulan alternativ həyat tərzlərindən biridir. Vampir həyat tərzi daha çox qotik həyat tərzinin elementləri əsasında qurulsa da, bu cür həyat sürən insanlarda eyni zamanda sadizm subkulturasının elementləri də sezilməkdədir.

Aktiv vampirizmə qanla qidalanmaya əsaslanan sanqinari vampirizm və xüsusi auraya malik olduqlarını düşünən insanların daxil olduğu psixi vampirizm daxildir.

## İstinadlar
Bəlazuri

**Əbül-Həsən Əhməd ibn Yəhya ibn Cabir ibn Davud əl-Bəlazuri** (; ) — IX əsr tarixçisi. Hicri ikinci əsrin coğrafiya və tarixçilərindən biri. Yaqut əl-Həməvi ondan təriflə bəhs etmişdir.

## Bioqrafiyası
Onun Davuddan əvvəlki ulu babalarının adları naməlumdur. İbn ən-Nədimə görə ona Bəlazuri deyilməsinin səbəbi, yaddaşını gücləndirmək üçün bəlazur (Semecarpus anacardium) adlı meyvəni yeyib ağlını itirməsi və ölməsidir. Bəzi mənbələr görə isə bu hadisə onun deyil, babası Cabirin başına gəlmiş və ona babasına nisbətlə Bəlazuri deyilmişdir.

Bəlazuri, Bağdadda yaşamış, farsca kitabları ərəbcəyə tərcümə etmişdir. O, Əli ibn Məhəmməd əl-Mədaini, İbn Səd, Əli ibn Mədini, Əffan ibn Müslüm, Əbdüləla ibn Həmmad, Abdullah ibn Saleh əl-İcli və Musab əz-Zübeyri kimi alimlərdən bəhrələnmişdir. Bəlazuri 892-ci ilə Bağdadda vəfat etmişdir.

## Əsərləri

O, "*Ənsabül-Əşrəf*", "*Fütuhul-Büldan*", "*Əhdi-Ərdəşir*" və "*Kitabül-Əxbər*" adlı əsərlərin müəllifidir. Bunlardan yalnız "*Fütuhul-Büldan*" və "*Ənsabül-Əşrəf*" dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır.

* **Fütuhul-Büldan.** Əsər Məhəmməd peyğəmbərin dövründən hicri III əsrə qədər olan ilk fətihləri, bölgə və şəhərlərə görə nəql edir. Bu əsər müxtəlif dillərə tərcümə edilərək dəfələrlə nəşr edilmişdir. Bu əsrdə Azərbaycan haqqında da məlumatlar vardır.

* **Ənsabül-Əşrəf.** Bu əsər Məhəmməd peyğəmbərin həyatı, Raşidun xəlifələri, Əməvilər və Abbasilərin ilk ilərindən bəhs edir. Əsər təbəqat, ənsab və əxbər üslublarının birləşdirilməsi ilə qələmə alınmışdır. Əsərin bəzi bölmələrini nəşr edilmişdir. Onlar bunlardır: *Siyər* (Qahirə 1959), *Bəni Haşim-Əbu Talib oğulları* (Beyrut 1974, 1977), *Bəni Haşim-Abbas ibn Əbdülmüttalib oğulları* (Beyrut 1978), *Əbdüşəms (Bəni Ümeyyə) oğulları* (Qüds 1938, Beyrut 1979, Qüds 1971), *Osman-Abdullah* *ibn Zübeyr arası* (Qüds 1936), *Musab* *ibn Zübeyr-Əbdülmelik dövrü* (Leipzig 1883). Əsərin əlyazma nüsxəsi Süleymaniyyə kitabxanasında saxlanılır. (Rəisül-küttab Mustafa Əfəndi, № 597–598).

## Mənbələr
* Dünyanın müktəşif və coğrafiya yazanlar, Nikbin, Vəziri çapı, 1375 h.ş.("فرهنگ مکتشفین و جغرافی نویسان جهان". نیک بین، نصرالله.انتشارات نبوی، چاپ وزیری٬ ۱۳۷۵.)
* (الامام: أبی الحسن، احمد، البلاذری، (فُتُوح اَلُبلدان) ، دار الکتب العلمیة، چاپ نهم، بیروت لبنان، انتشار ۱۹۸۳ میلادی به (عربی)،)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Vəqidi
Təbəristan

**Təbəristan** () — təxminən İranın Əlburz sıra dağlarının şimal və cənub yamaclarında, Xəzər dənizinin cənub sahillərində yerləşən keçmiş tarixi regionun adıdır. Region, təxminən İranın müasir Mazandaran ostanı, Gülüstan ostanı və Simnan ostanının şimal hissəsinə uyğundur.

Tapurilər və ya Tapirilər Ptolemey və Arrianın qeyd etdiyi Xəzər dənizinin cənubundakı Midiyada bir tayfa idi . Ctesias iki Kadusilər və Hyrcanilər torpaqları arasındakı Tapuri torpağına aiddir.

Tapurilərin adı və ehtimal olunan yaşayış yerləri tarixin müxtəlif dövrlərində Ermənistandan Oksusun şərq tərəfinə qədər ölkənin geniş ərazisi boyunca yayıldığı görünür. Strabon onları Xəzər Qapıları və Raqanın yanında, Parfiyada və ya Derbices və Hyrcani arasında və ya Amardi və digər insanlarla birlikdə Xəzərin cənub sahillərində yerləşdirir; hansı sonuncu baxışda Kurtius, Dionysius və Pliny üst-üstə düşə bilər. Ptolemey bir yerdə onları Midiya qəbilələri hesab edir, , başqa yerdə isə onları Margiana ilə əlaqələndirir. Onların adı müxtəlif müəlliflərdə müəyyən fərqlərlə yazılmışdır; beləliklə, Τάπουροι və Τάπυροι Strabonda baş verir; Pliny və Curtiusda Tapuri; Stephdə Τάπυρροι. B. sub voce Şübhə yoxdur ki, indiki Təbəristan rayonu öz adını onlardan alır. Aelian Midiyada yaşayan Tapurilərin özünəməxsus təsvirini verir.

## Mənbə
* MUHAMMAD B. AL-HASAN B. ISFANDIYÁR, HISTORY OF Tabaristan 

* 

## Həmçinin bax
* Mazandaran
* Ələvilər (Təbəristan)
* Abbasilərin Təbəristanı fəthi

## İstinadlar
Çjençjou

**Çjençjou** () — Çin Xalq Respublikasının Xenan vilayətində şəhər dairəsi, vilayətin inzibati mərkəzi

## Tarixi
Çinin şərq-mərkəzi hissəsindəki Henan əyalətindəki Müasir Çençou, Şan sülaləsinin qurucusu Bo King Tang'ın krallıq paytaxtıdır. 605-ci ildə ilk dəfə Çençou adlandı.. Erkən Şan sülaləsi dövründə, həmçinin Erligan mədəniyyəti olaraq da bilinən, 61.77 hektar ərazini əhatə edən ən böyük divarlı şəhər idi. Ətrafı təxminən 4 mil olan nəhəng şəhər divarı 741 hektardan çox ərazini əhatə edirdi. şəhərin çox hissəsini təşkil edən kral saraylarını əhatə edirdi. Arxeoloqlar şəhərin şimal-şərqində 15 dönümdən çox ərazini əhatə edən bir sarayın təməllərini kəşf etdilər. Şəhərdə ayrıca yaşayış məhəllələri, əkinçilik qəsəbələri, qəbiristanlıqlar və bir çox emalatxanalar var idi.

Çenqçounun əsas divarı təxminən 33 fut genişlikdə idi və hər tərəfdən yerin meylli təbəqələri ilə təxminən 16 fut əlavə etdi. 16 ilə 30 fut arasında yüksəklik qorunur. Divarda on bir çatlar tapıldı, əksəriyyəti qapı kimi istifadə edildi. Şəhərin daxili quruluşu hər yerində yaxşı qorunmayıb, lakin 1.076 ilə 21.528 kvadrat metr arasında dəyişən iri torpaq platformaları, əvvəlcə evlərin təməli kimi xidmət etdiklərini göstərir.

## Qardaş şəhərlər

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## İstinadlar
Jemaytiya

**Jemaytiya** və ya **Samogitiya** (Samogitçə *Žemaitėjė*, Litvaca *Žemaitija*), "Alçaq diyarlar" — Litvanın tarixi regionu, Litvanın qərbində yerləşir. Mərkəzi Telşyay, ən böyük şəhəri Şyaulyaydir.

## Qaynaqlar
* http://en.wikipedia.org/wiki/Samogitia
Qısabığcıqlı düzqanadlılar

**** () —  dəstəsinə aid heyvan yarımdəstəsi. Qısabığcıqlı düzqanadlılarda eşitmə orqanı qarıncığın birinci buğumunda yerləşir. Yumurtalar torpağa xüsusi küpələrdə qoyulur. Küpələrin ətrafına köpüklü ifrazatdan divarlar qurur. Bitki ilə qidalanan olduqları üçün kənd təsərrüfatına olduqca böyük zərər vururlar

## Təsnifatı
* *Acrididea*
** *[[Acridoidea]]*	
** *Eumastacoidea* 
** *Pneumoroidea* 
** *Pyrgomorphoidea* 
** *Tanaoceroidea* 
** *Tetrigoidea* 
** *Trigonopterygoidea*
* *Tridactylidea*
** *[[Tridactyloidea]]*

## İstinadlar

## Mənbə
* Orthoptera
* Avropa faunası 
* BioLib

## Həmçinin bax
Secret Land (musiqi)

**Secret Land** () – Məşhur alman müğənnisi Sandra Kretunun 1988-ci ildə istehsal olunmuş "Into a Secret Land" albomuna daxil olan mahnılardan biridir.

## Mahnı haqqında
Mahnı ilk dəfə 1988-ci ilin sentyabr ayında dünya ölkələrinin hit-paradlarına təqdim olunmuşdu. Xüsusilə, Almaniya, İsveç İsveçrə və İsrail kimi ölkələrin hit-paradlarında böyük uğur qazanmışdır. Almaniyanın "German Top 20" hit-paradında 1988-ci ilin oktyabr ayında 7-ci pilləyə qalxmış və noyabrın 7-dən 17-ə kimi bu pillədə mövqesini dəyişmədi. "German Top 20" hit-paradında 10 həftə səslənmişdi. "Secret Land" İsrailin hit-paradında daha məşhur olmuş və "Israel Top 20" hit-paradında ilk mövqeni tutmuşdu. 1999-cu ildə "Secret Land" mahnısının yeni versiyası təqdim olunmuş və populyarlığını davam etdirmişdi. Yeni versiya Almaniya, Çexiya və İsrail ölkələrin hit-paradında nisbətən aşağı mövqedə olsa da, mahnının öz populyarlığını itirmədiyi bəlli olur.

## Komplizasiyaların siyahısı
;7" single
#"Secret Land" — 4:05
#"Into Nobody's Land" (instrumental) — 4:12
;12" maxi
#"Secret Land" (reverse mix) — 6:44
#"Secret Land" (single version) — 4:05
#"Secret Land" (dub mix) — 3:33
;CD maxi
#"Secret Land" (reverse mix) — 6:44
#"Secret Land" (single version) — 4:05
#"Secret Land" (dub mix) — 3:33
;CD maxi – 1999
#"Secret Land '99" (radio edit) — 3:20
#"Secret Land '99" (ultra violet club mix) — 5:34
#"Secret Land '99" (la danca club mix) — 6:12
#"Secret Land '99" (ultra violet radio edit) — 3:41

## Hit-paradlar

## İstinadlar

  
## Xarici keçidlər
* «Secret Land» Discogs.com saytında
* Sandranet.com saytı
Günah

**Günah** — dinlərdə insanın Tanrı tərəfindən qadağan edilmiş bir sıra hərəkətləri icra etməsidir. Demək olar ki, hər bir dini görüşdə insanın günah etməsinə görə müəyyən cəza çəkəcəyinə dair görüşlər mövcuddur.

## Dəlillər ilə açıqlanması
İnsan yaradılış etibarilə günah işləməyə meyillidir. Həzrət Adəmin Cənnətdə olarkən Allah-Təalanın əmrini unudaraq zəlləyə düşməsi, sonra da tövbə edib bağışlanma diləməsi bizə günahlardan arınma yolunu göstərir. Günah mənəvi boşluq, bir təzad və yaradılışın ziddinə getməkdir. Günah işləyən bir insan özünü vicdan əzabının və qəlb sıxıntısının qoynuna atmış bir bədbəxt, bütün ruhi-mənəvi qabiliyyətlərini şeytana satmış bir zavallıdır. Üstəlik insan həmin günahı işləməkdən əl çəkməzsə, ixtiyarı tamam əldən verər, nə günahlara müqavimət göstərməyə iradəsi, nə də özünü toparlamağa gücü qalar. Günahlar insanın ruhuna bulaşan mənəvi kirlərdir. Vücudumuzun kirini su ilə təmizlədiyimiz kimi, günahlarla kirlənmiş mənəviyyatımızı da tövbə ilə təmizləyirik. Tövbə arınma və təmizlənmə yoludur. İnsan mələk kimi yaradılmamışdır. Mələklər Allah-Təalanın bütün əmrlərini qüsursuz yerinə yetirirlər. İnsan isə mahiyyət etibarilə mələklərdən də üstün səviyyəyə yüksələ bilər. Yəni insan Allah qatında mələklərdən də yüksək məqamlara ucala bilər. İnsan üçün əsl qayə axirət səadətidir. Mömin mənəvi səviyyəsinə görə bu yolda ya şeytanın, ya da nəfsin hiylələri ilə üz-üzə gəlir. Allah Rəsulu şəfaət hədisində bütün peyğəmbərlərin aqibətlərindən narahat olduğunu bildirir. Bütün peyğəmbərlər işlədikləri zəllədən bəhs edəcək, buna görə də insanlara vasitəçilik edə bilməyəcəklərini deyəcəklər. Təkcə Kainatın Fəxri Həzrət Məhəmməd (s.a.s.) qiyamətin o çətin anlarında bəşərin əlindən tutacaq, onların əfvi üçün Allah-Təalaya yalvaracaqdır. Peyğəmbərimiz haqqında Qurani-Kərimdə belə buyurulur: "Allah (bununla) Sənin keçmiş və gələcək günahlarını bağışlayar!"[2]
İnsan xəta edəcək, günah işləyəcək, amma əfv yollarını da unutmayacaq. Allah Rəsulu (s.a.s.) buyurur: "Bütün insanlar xəta işləyir. Xəta edənlərin ən xeyirlisi tövbə edənlərdir.

### Günah nədir? mətni
Günah Allah-Təalanın istədiyi şeyləri etməmək və ya istəmədiyi şeyləri etməkdir. Namaz qılmaq bir əmrdir. Namaz qılmayan bir adam günah işləmiş olur. Ata-anaya hörmət Allahın bir əmridir. Kim valideynlərinə qarşı hörmətsizlik edərsə, günah işləmiş olar. Peyğəmbərimiz günahı belə təsvir etmişdir: Günah sənin vicdanını narahat edən və başqalarının bilməsini istəmədiyin şeydir (əməldir)

## İstinadlar
Aleksandr Faynsimmer

**Aleksandr Mixayloviç Faynsimmer** (rus. *Александр Михайлович Файнциммер*) — Sovet kinorejissoru.

## Həyatı
Aleksandr Faynsimmer 13 yanvar 1906-cı ildə Yekaterinoslavda anadan olmuşdur. 1928-ci ildə Dövlət Kinematoqrafiya texnikumunun rejissorluq fakültəsini bitirmişdir.

Aleksandr Faynsimmer kinoda fəaliyyətinə görə Belarus SSR-in əməkdar incəsənət xadimi (1934), Litva SSR-in əməkdar incəsənət xadimi (1954) adlarına və iki dəfə – "Konstantin Zaslonov" və "Onların Vətəni var" filmlərinə görə Stalin mükafatının üçüncü dərəcəsinə (1950, 1951) layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
# 1105 nömrəli məhbus (1932)
# Poruçik Kije (1934)
# "Dərbənd" tankeri (1941)
# Kotovski (1942)
# Dəniz batalyonu (1944)
# Dənizdə olanlar üçün (1947)
# Konstantin Zaslonov (1949)
# Onların Vətəni var (1950)
# Ovod (film, 1955)
# Gitaralı qız (film, 1958)
# Rəhmsiz gecə (1961)
# Yatmış şir (1965)
# Uzaq qərbə (1968)
# Əlli əlliyə (1972)
# Səhv haqqı olmadan (1975)
# Pyatniskidə yeməkxana (1978)
# "Artist"in vida qastrolu (1979)

## İstinadlar

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 442.

## Xarici keçidlər
Viktor Fleminq

**Viktor Fleminq** () — amerikalı kinorejissoru, operatoru və prodüseri.

## Həyatı

## Yaradıcılığı
"Küləklə sovrulanlar" (Gone With the Wind) — 10 "Oskar" (1939). Dünya kinosunda ilk rəngli filmlərdən biridir. Marqaret Mitçellin eyniadlı əsəri əsasında rejissor Viktor Fleminq tərəfindən çəkilən, məşhur ingilis aktrisası Vivyen Li və Klark Qeyblin mükəmməl ifası ilə yaddaqalan filmdir. "Küləklə sovrulanlar" filminə görə "Oskar" mükafatı alıb.

## Filmoqrafiya
# Oz ölkəsinin cadugəri (film) / The Wizard of Oz
# Küləklə sovrulanlar (film, 1939) / Gone with the Wind

## İstinadlar
Klark Qeybl

**Vilyam Klark Qeybl** (; 1 fevral 1901 — 16 noyabr 1960) — ABŞ aktyoru, kino ulduzu və 1930-1940-cı illərin "Hollivud Kralı" adını daşıyan seks simvolu . "Oskar" mükafatı laureatı (1935).

## Həyatı

## Filmoqrafiya
# Bir gecədə baş verdi (film, 1934) / It Happened One Night
# Küləklə sovrulanlar (film, 1939) / Gone with the Wind

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Clark Gable hakkında Türkçe bilgi
* Clark Gable, IMDB
* Clark Gable, NNDB

## Həmçinin bax
*Ən yaxşı kişi roluna görə "Oskar" mükafatı
Con Ford

**Con Ford** (, əsl adı *Con Martin Fini*, , 1895-1973) — Amerika kinorejissoru, rejissorlar arasında ən çox - dörd dəfə "Oskar" mükafatı laureatı.

## Filmoqrafiya

# Gənc mister Linkoln (film, 1939)
# Qəzəb salxımları (film, 1940)
# Mənim vadim yamyaşıl idi (film, 1941)
# Mənim əziz Klementinam (film, 1946)
# Rio Qrande (film, 1950)

## Xarici keçidlər

* 
* Yahoo! Movies sayfası
Lenston Hyuz

**Lenston Hyuz** (, ) — Amerika yazıçı-dramaturqu, şair.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yale Lecture on Langston Hughes  audio, video and full transcripts from Open Yale Courses
* Langston Hughes on Poets.org With poems, related essays, and links
* Profile and poems of Langston Hughes, including audio files and scholarly essays, at the Poetry Foundation.
* Profile at Modern American Poetry
* Beinecke Library, Yale.  "Langston Hughes at 100".
* FBI profile
* PBS profile
* Profile at Library of Congress
* Langston Hughes in Lawrence, Kansas. Photographs and biographical resources
* Langston Hughes Papers. James Weldon Johnson Collection in the Yale Collection of American Literature, Beinecke Rare Book and Manuscript Library.
* Langston Hughes Collection. Yale Collection of American Literature, Beineicke Rare Book and Manuscript Library.
* The Langston Hughes Papers  Digital collection from the Beinecke Rare Book and Manuscript Library at Yale.
* Resources at Library of Congress including audio.
* "My Adventures as a Social Poet" by Langston Hughes. Essay. ''Phylon'' 3rd Quarter 1947 
* "The Negro Artist and The Racial Mountain" by Langston Hughes. Article in *The Nation*, 23 June 1926
* Representative Poetry Online, University of Toronto
Ayaz İshaki

**Ayaz İshaki** (; ) — tatar yazıçı-publisisti, ictimai xadimi.

## Həyatı
Rusiya müsəlmanlarının liderlərindən olub, çarizmin süqutundan sonra tatar milli dövlətçiliyi uğrunda mübarizə aparıb. Sovetləşmədən sonra Almaniya və Türkiyədə yaşayıb, orada vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Известные казанцы " Гаяз Исхаки (1878–1954)
* Фотография могилы Гаяза Исхаки в Стамбуле
* Историко-мемориальный и этнографический комплекс Гаяза Исхаки
* Выставка к 130-летию со дня рождения Гаяза Исхаки из Национального архива РТ 
* "Татаро-турецкие связи в сфере культуры, общественно-политической и духовной жизни в первой половине XX века"
Puritanlar

**Puritanlar** — XVI və XVII əsrlərdə Böyük Britaniyada baş vermiş dini hərəkat. I Yelizavetanın kilsələrdə keçirdiyi reformist siyasət hərəkatın formalaşmasını sürətləndirmişdir. Puritanlar Protestantlıq məzhəbini müdafiə edirdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yohann Kristof Qottşed

**Yohann Kristof Qottşed** (; ) —Alman yazıçısı və mədəniyyət xadimi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Frits Kreysler

**Frits Kreysler** (; ) — Avstriya əsilli Amerika bəstəkarı, skripkaçı, XX əsrin ən tanınmış ifaçılarından biri.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kreisler:Praeludium und Allegro — Violin Guido Rimonda, Orchestra Camerata Ducale
* Текст "Воспоминаний" Крейслера 
* Конкурс имени Фрица Крейслера
Mixail Qnesin

**Mixail Fabianoviç Qnesin** () —Rus bəstəkarı, məşhur musiqiçilər ailəsi Qnesinlərin nümayəndəsi. RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1927).

## Həyatı

Onun beş bacısı də tanınmış musiqiçi olublar və bu gün Qnesinlərin adını daşıyan Rusiya Musiqi Akademiyasının əsasını qoyublar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Архипова М. М. Ф. ГНЕСИН И ЕГО ТЕОРИЯ «МУЗЫКАЛЬНОГО ЧТЕНИЯ»
Yakob van Kampen

**Yakob van Kampen** (*Jacob van Campen*, ) — Niderland rəssamı, klassisizmin tanınmış nümayəndəsi.

## Həyatı
Yakob van Kampen 1595-ci ildə Haarlem şəhərinin varlı ailəsindən anadan olmuşdur və gəncliyini Haarlemdə keçirmişdir.

Yakob van Kampen 1657-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://www.bmz.amsterdam.nl/adam/nl/huizen/k177.html 
* http://www.archimon.nl/architects/jvancampen.html
* http://gallery.euroweb.hu/html/c/campen/
Sebastian Burdon

**Sebastian Burdon** (Sebastien Bourdon, ) —Fransız rəssamı.

## Həyatı

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* [Себастьян Бурдон в ''Истории живописи'' [Бенуа, Александр|Александра Бенуа]]
* Картины в музеях мира

## İstinadlar
Aleksandr Borodin

**Alexander Porfiryeviç Borodin** (); ) — rus bəstəkarı və kimyaçısı.

## Həyatı
Borodinin istedadı qüdrətli bərabərdir və valehedicidir necə simfoniyada, həm də operada, və romansda fəaliyyət göstərmişdi. Əsas keyfiyyətləri odur ki, — nəhəng gücdür və endir, nəhəng imkan, cəldlik və valehedici ehtiraslılıqla, zərifliklə və gözəlliklə birləşdirilmiş coşqunluqdur və s.dir.

On beşinci o kolleksiyalar Aleksandr Porfiryeviç Borodinə həsr edilmişdir, məşhur Balakirevskoqo dairənin üzvünə, musiqidə rus milli məktəbinin parlaq nümayəndəsidir. Borodin müxtəliftərəfli şəxsiyyətlə fövqəladə idi. Onda ağlasığmaz tərzdə belələrə iki ehtiras yola gedirdi, görünür ki, uyuşmaz sahələrə — kimyaya və musiqiyək və O eyni zamanda tarixə və böyük bəstəkar kimi, və kimyaçı kimi girdi — alim və pedaqoq idi

Borodinin yaradıcılıq irsi həcminə görə müqayisədə kiçikdir, amma rus musiqi klassikasının xəzinəsinə ən qiymətli töhfədir. Borodinin yaradıcılığında rus xalqının böyüklüyünün mövzusu aydın keçir, vətənə sevgilər, azadlıqsevmələr. Musiqi onu epik enlə fərqlənir, kişilik, eyni zamanda dərin lirizm. Hamı kimi "kuçkistlər" kompozitorı—ı, Borodin onlara xalq ruhunda ondan şəxsi unikalların yaradılması üçün intonasiya və ritmik dövriyyələri alaraq zəngin və müxtəliftərəfli rus folkloruna dirənirdi.

Borodinin ən əhəmiyyətli əsəri — musiqidə milli qəhrəman eposunun nümunəsi olan "Knyaz İqor" operasıdır. Opera obrazların monumental bütövlüyüylə, güclə və xalq xor səhnələrinin imkanıyla fərqlənir, milli rəngin parlaqlığı. "Knyaz İqor" "Ruslan və Lyudmila" Gilinin epik operasının ənənələrini inkişaf etdirir. Borodin həmçinin rus klassik simfoniyalarını yaradanlardan biridir və kvartet. Onun 2-ci simfoniya rus və dünya epik simfonizminin zirvəsidir. Hər iki yada salınmış əsər, həmçinin operaya bədii quruluş üzrə yaxın orkestr üçün musiqi şəkili "Orta Asiyada" audioprilojenii-də təqdim edilmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Бородин Александр Сайт о жизни и творчестве композитора.
* Бородин Александр Порфирьевич — Биография 
* Краткое содержание (синопсис) оперы "Князь Игорь" на сайте "100 опер" 
* Энциклопедия юного музыканта / Игорь Куберский, Е. В. Минина. — СПб.:ООО "Диамант", 2001. 576 с.
* Ноты всех романсов Бородина на сайте ween.ucoz.ru
Anton Rubinşteyn

**Anton Qriqoryeviç Rubinşteyn** (Rusca:Антóн Григóрьевич Рубинштéйн), (28 noyabr, 1829 – 20 noyabr 1894) Rus pianoçu, bəstəkar və dirijoru. Sankt-Peterburq konservatoriyasının qurucusu.

## Həyatı
Rus pianoçusu və bəstəkarı Anton Rubenşteyn 1829-cu il noyabrın 28-də Sankt-Peterburqda anadan olub. O, həm də Rusiya musiqi tarixinə ilk orkestrin və konservatoriyanın qurucusu kimi düşüb. Onun anası pianoçu idi. Buna görə də kiçik yaşlarından Antonun musiqi ilə maraqlanması təsadüfi deyildi. İlk pianino dərslərini də bəstəkar məhz anasından alıb. Lakin, əvvəllər ailəsi onun bu marağına sadəcə həvəs kimi baxırdısa da, sonralar Antonun istedadının fərqinə vardılar. 1844-cü ildə yeniyetmə qardaşı Nikolay ilə birgə Berlinə gedərək orda musiqi təhsilini davam etdirir. 4 il sonra vətənə qayıdaraq burada pianoçu və orkestr rəhbəri kimi bədii fəaliyyətə başlayır. 1854–58-ci illər isə Rubenşteynə şöhrət gətirən müddət oldu. Belə ki, o, öz əsərlərini Avropa ölkələrində ifa edərək konsertlər verirdi.

Silsilə konsertlər ona şöhrət gətirdi. Lakin, bəstəkar şöhrətdə batmadı…1862-ci ildə öz vətənində konservatoriyanın açılmasına nail oldu.

1872–1873-cü illər bəstəkarın Amerika Birləşmiş Ştatlarına səfəri ilə yadda qalır. Bir il ərzində Rubenşteyn Amerika musiqisi ilə yaxından tanış olur, hətta, burda bir çox bəstəkarlarla işbirliyinə imza atır. Alman romantizmi isə daim onun yaradıcılığında özünü büruzə verirdi.

Bəstəkar öz əsərləri ilə tamaşaçılara elə bir duyğu bəxş edirdi ki, sanki insan ruhu göylərdə uçurdu.

Ümumiyyətlə, rus musiqisində qərb meyllərinin izləri Antonun əsərlərində nəzərə çarpırdı. O, Avropa ölkələrində yetərincə sevilən və şöhrətlənən 19 operanın müəllifi kimi də tarixdə öz izini qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Рубинштейн Антон Григорьевич — Жизнь и творчество 
* Биография
* полный список сочинений
* Список произведений
Aleksandr Skryabin

**Aleksandr Nikolayeviç Skryabin** (; ) — rus bəstəkar, pianoçu, pedaqoq, musiqidə simvolizm cərəyanının nümayəndəsi.

## Həyatı
Skryabinin yaradıcılığı uyğun iki yüzilliyin sərhədinin mürəkkəb və coşqun dövrünə oldu. Skryabin 1890-cı illərin sonunda rus musiqisinə girdi və birdən xüsusi, parlaq bağışlanmış şəxsiyyət kimi özü haqqında bildirdi. Cəsarətli novator, "yeni yolların dahi axtaranısı ", N. Myaskovskoqonun sözlərinə görə, "tamamilə yeni, naməlum dilin köməyi ilə o bizin qabağında belə qeyri-adiləri açır... emosional perspektivlər, mənəvi aydınlaşmanın belə hündürlükləri, nə ümumdünya əhəmiyyətin hadisəsinə qədər bizim gözlərimizdə böyüyür".

Skryabinin yeniliyi özünü göstərdi və melodika sahəsində, harmoniyalar, orkestrləmələr, və dövrün spesifik izahında, və xeyli romantik estetikasıyla və rus simvolizminin poetikasıyla bağlanmış fikirlərin və ideyaların orijinallığında. Simvolizmin incəsənəti romantik dövrünün böyük konseptlərindən son idi. Avropa simvolizmində romantizm bir çox şeydə öz ilkin mənbəyinə qayıtdı - iddiaya "Mən" bədii ifadənin tək mənbəyi kimi rəssam. "içinə ürəklər " hərəkəti ideyalara bəstəkarı aparırdı, hansılar ki, hələ avropa musiqisi bilmirdi - xüsusi halda təmiz öz daxili aləminə qapılmanın ideyasına. Skryabinin musiqisi çox xüsusidir.

Onda əsəbilik aydın hiss edilir, impulsivlik, həyəcanlı axtarışlar, yad olmayanlar mistisizm. Skryabinin həvəsi şərq fəlsəfəsinin ideyalarıyla, hansılar ki, Blavatskoyu, Ştayneromu və XIX sonunun başqa mistikalarıyla uyğunlaşdırılmışdılar — yüzilliyin XX-ı başlanğıcları, onu birdən təkrar gözdən keçirməyə məcbur etdi və özünü musiqi yaradıcılığının hədəfi. Skryabin təcrübədə sinkretizm incəsənətinin ideyasını təcəssüm etməyə çalışırdı, hansında ki, materiya, ağıl, dünya ruhu, işıq və rəng birləşdirilmişdir, qoxu, emosiyalar. Atəşlə bağlı obrazlar bəstəkarı cəlb edirdi: onun inşalarının adlarında tez-tez atəş xatırlanır, alov, işıq və s.

Bu səsin və işığın birləşməsinin imkanlarının onun axtarışlarıyla bağlıdır. Məsələn, simfonik poemanın partiturasına "Prometey" Skryabin işıq klaviaturasının partiyasını daxil etdi, beləliklə, tarixdə birinci svetomuzıku-dan istifadə etmiş bəstəkar tərəfindən olub. Vaxt üzrə qısa yaradıcılıq yoluna baxmayaraq, simfonik və fortepiano musiqisinin janrlarında bir çox əsər bəstəkar tərəfindən yaradılmışdır. 3 simfoniya onlara yazılmışlar, "ekstazın Poeması", orkestr üçün "Prometey" poeması, orkestrlə fortepiano üçün Konsert; fortepiano üçün 10 sonata, poema, müqəddimə, etüd və başqa inşa.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* IMSLP wiki "Category:Scriabin, Alexander" maddesinde partisyon notalari 
* Scriabin "Piano Sonata, no. 3, Op. 23" eserinin 2. ve 4. bölümlerin kendisinin çalmasının ses kayıtlari  (The Pianola Institute)*
Lütfulla xan Məhəmmədxanlı

**Lütfulla xan Bağır xan oğlu Məhəmmədxanlı** (?-1923) — Qaradağ vilayətinin Məhəmmədxanlı elinin elbəyi, sərkərdə. *Şücaülməmalik* ləqəbi ilə tanınırdı.

## Həyatı
Lütfulla xan Bağır xan oğlu Qaradağ vilayətinin Kəleybər mahalında anadan olmuşdu. Atasından sonra  Məhəmmədxanlı elinin elbəyi olmuşdu. Şahdan Şücaülməmalik ləqəbini almışdı. Kəleybər şəhərində yaşayırdı. Qaradağda baş verən qarışıqlıq zamanı Əmir Ərşada qarşı çıxdı. Məğlub olub Rusiyaya qaçdı. Orda da vəfat etdi.

## Ailəsi
Lütfulla xanın Ağa xanım, Səkinə xanım adlı qızları vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı: Ozan, 1998, 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağlılar. Bakı: Şuşa, 2008, 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Məşrutə ensiklopediyası. Bakı: 2011. 624 səh.
Ədən bağı

**Ədən bağı** (, , ) İncildə Adəm ilə Həvvanın yaşadığı cənnət bağıdır.

## Mövqe

Harada olduğu mübahisəli olsa da Orta Şərqdə bir yerdə olduğu düşünülməkdədir.

### Təbriz

Deyvid Rol iddia edibdir ki Ədən,Səhənd vulkanik dağının şimalında olan geniş düzənlikdə və Təbriz yaxınlığında yerləşir.."

## İstinadlar