open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boyat (Neftçala)

**Boyat** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Boyat kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Boyat (Bayat , Bəyat )  – "Kitabi–Dədə – Qorqud"da hadisələrin başlanğıc və cəryan etdiyi coğrafi adlardan biridir. Boyat coğrafi adına Ağcabədi, Salyan, Neftçala, Ucar, Şamaxı, Şabran, eləcə də Şimali Azərbaycanda – Qədim Albaniyada – Arran–Şirvan ərazisində və digər yerlərdə təsadüf edilir.

Boyat (Bayat, Bəyat) türkdilli qəbilələrdən birinin adı olub IX–X əsrlərdə qay tayfası ilə yanaşı Şimali Qazaxıstanın çöllərində oğuzlara başçılıq etmiş tayfalardandır. Şah İsmayıl Xətai yeni hökumətə dayaq olmaq və onu əldə saxlamaq üçün İranda yaşayan Boyat türklərindən bir dəstəsini siyahı üzrə köçürüb Dərbənddə və Şabranda yerləşdirmişdir. Həmin tayfanın üzvləri tərəfindən salınmış yaşayış məntəqələri onların adı ilə Boyat adlandırılmışdır.

Toponim səlcuq oğuzlarının boyat/bayat tayfasının adını daşıyır. Etnotoponimdir.

Bildiyimiz kimi Azərbaycan xalqının formalaşmasında əsas amilə malik olan tayfalardan biri də Bayat tayfası olmuşdur. Həmin tayfanın söylədikləri nəğmələr isə Bayat tayfasının nəğmələri, yəni bayatı adı altında termin kimi formalaşmışdır. Deməli, Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının ən geniş yayılan, ən kütləvi bir növü də bayatların adını yaşadan bayatılardır.

## İstinadlar
Ballıcalı

**Ballıcalı** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Boyat kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Salyan düzündədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə İorsulu kəndindən çıxmış ailələrin Ballıcalı adlı ərazidə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Ərazinin adı isə
burada ballıca otunun bitməsi ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Ərəbqardaşbəyli (Neftçala)

**Ərəbqardaşbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Cəngan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Cənub–Şərqi Şirvan düzündədir. VIII əsrdə Azərbaycana köçürülmüş ərəb tayfalarından biri sonralar ərəbqardaşbəyli adlanmışdır. Əvvəlcə Şirvanda yaşamış ərəbqardaşbəylərin bir hissəsi XIX əsrin ortalarında bura gəlib məskunlaşmışlar.

## Təhsil
Kənddə Seymur Əvəzağa oğlu Süleymanov adına orta ümumtəhsil məktəbi yerləşir.

## İstinadlar
Bala Surra

**Bala Surra** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Cəngan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oykonim "kiçik Sura kəndi" deməkdir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin 80-ci illərində Kurun sağ sahilindəki Ərəb Bəbirxanlı kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kurun sahilində, Şirvan düzündə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cəngan (Neftçala)

**Cəngan** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Cəngan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kür çayının sahilində, Cənub–Şərqi Şirvan düzündədir.

## İstinadlar
Həsənabad (Neftçala)

**Həsənabad** (əvvəlki adı: **Sovetabad**) — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Həsənabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Neftçala rayonunun Sovetabad qəsəbəsi şəhər tipli qəsəbələr kateqoriyasına aid edilmiş və Həsənabad adlandırılmışdır. 26 Bakı komissarı qəsəbə Sovetinin mərkəzi şəhər tipli Həsənabad qəsəbəsinə keçirilmişdir.

## Toponimikası
Qəsəbə Sovet hakimiyyəti illərində Sovetabad adlandırılmışdı. 1992-ci ildə Sovetabad qəsəbəsinə 26 Bakı komissarları qəsəbəsi də birləşdirilərək Həsənabad kimi rəsmiləşdirilmişdir. Oykonim Həsən və abad (kənd) komponentlərindən düzəlib, "Həsənə məxsus kənd" deməkdir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə Kür çayı sahilində, Salyan düzündə yerləşir.

## Əhalisi
Dövlət statistika komitəsinə göstəricilərinə əsasan 2008-ci ildə Həsənabad qəsəbə əhalisinin sayı 4.3 min nəfər olmuşdur.

### Tanınmış şəxsləri
* Samid İmanov (1981–2016) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Camal İsmayılov (1984–2020) — Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Təhsil
* Ş. Orucov adına Həsənabad qəsəbə orta məktəbi. 
* T. İsmayılov adına Mirqurbanlı kənd orta məktəbi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xəzər (Neftçala)

**Xəzər** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Xəzər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Bala Kür çayı sahilində, Salyan düzündədir. Keçən əsrdə M.Qasımov adına sovxozun malikanəsi yanında yaradılmış, Xəzər dənizi yaxınlığında salındığı üçün Xəzər adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Xıllı

**Xıllı** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Xıllı qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## Tarixi
Kür çayı sahilində, Salyan düzündədir. Bəzi tədqiqatçılara görə, yaşayış məntəqələrinin adı ərəb işğalları dövründə İraqın Xilə əyalətindən Azərbaycana köçürülmüş və sonralar Xıllı adlandırılmış tayfanın adını əks etdirir.

## Əhalisi
Dövlət Statistika Komitəsinə göstəricilərinə əsasən 2008-ci ildə Xıllı qəsəbə əhalisinin sayı 4.0 min nəfər olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Xıllı rayonu
* Nuruş Əliyev

## Mənbə
* Demoqrafik göstəricilər 

## İstinadlar
Xoltəzəkənd

**Xoltəzəkənd** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Xol Qarabucaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Xoltəzəkənd oyk, mur. Salyan düzündədir. 1918–20-ci illərdə ətraf kəndlərdən köçüb gəlmış ailələr Xol adlanan sahədə məskunlaşmış və yeni yaranmış yaşayış məntəqəsi Xoltəzəkənd adlanmışdır. Oykonim "Xolda salınmış təzə kənd" mənasındadır.

## Əhalisi
İlk dəfə kənd əhalisi 1936-cı ildə məskunlaşıb. Əhalisi 1065 nəfər. 213 təsərrüfat mövcuddur.

İlk ailələr Xol Qaraqaşlı kəndindən gələrək kəndin ərazisi genişləndirilərək yaranıb.

Kəndin etnik tərkibi  azərbaycanlılardır.

## İqtisadiyyat
Rayon mərkəzindən Xol Qaraqaşlı kəndinə qədər olan ərazi əvvəllər qırlı asfalt olsa da əsaslı təmir olmadığından yollar həddindən artıq dərəcədə bərbad vəziyyətdədir.

## Mədəniyyət
Respublikanın hər bölgəsində olduğu kimi ənənəvi təhsil sistemindən interaktiv təlim sisteminə keçib.
 
İcmada təhsillə bağlı məktəbin təmirsiz olması, dərs keçmək üçün İkt avadanlıqlarının olmaması, bəzi metodik və əyani vəsaitin olmaması.

## İstinadlar
Xol Qarabucaq

**Xol Qarabucaq** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Xol Qarabucaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Qarabucaq kəndindən köçmüş ailələrin Bala Kür (Aquşa) çayı sahilində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Xol sözü Azərbaycan dilinə monqol dilindən keçmiş termin olub "quru çay yatağı", "çay qolu" mənalarında işlənir. Qarabucaq isə türk–monqol mənşəli
tayfanın adıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Salyan düzündə yerləşir.

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* Eyyub Bəşirov (1925–2017) — Bioloq–alim, akademik, Azərbaycan Heyvandarlıq Assosiasiyasının prezidenti, Rusiya Federasiyası Beynəlxalq Keyfiyyət Problemləri Akademiyasının həqiqi üzvü.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xol Qaraqaşlı

**Xol Qaraqaşlı** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Xol Qaraqaşlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd Salyan düzündə yerləşir. Oykonim "çay qolu sahilində yerləşən Qaraqaşlı kəndi" mənasındadır. Oykonimin ikinci komponenti türk–monqol tayfalarından hesab olunan qaraqaşlıların adını əks etdirir.

## Din
Kənddə "Zeynəl–Abidin" məscidi və "Həzrət Məhəmməd" məscidi dini icmaları fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mürsəqulu

**Mürsəqulu** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Xol Qaraqaşlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
2 №-li Mayak

**2 №-li Mayak** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Kürkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Neftçala rayonunun Kürkənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki 2 №-li Mayak qəsəbəsinə kənd statusu verilmiş və bu qəsəbə 2 №-li Mayak kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi 2 №-li Mayak vətəgəsi yanında salındığına görə belə adlandırılmışdır.

## Tarixi
Kənd 1 sentyabr 2004-cü ilə qədər qəsəbə statusu daşımışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd düzənlikdə yerləşir.

## Təhsil
Kənddə Mahir Sadıqov adına 1 saylı orta ümumtəhsil məktəbi və Asif Səlimov adına 2 saylı ümumtəhsil məktəbi yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kürkənd (Neftçala)

**Kürkənd**, **Novo Vasilyevka** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Kürkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
15 may 2003-cü ilə qədər kəndin adı Novovasilyevka olmuşdur. Bu tarixdən sonra kəndin adı Kürkənd olaraq dəyişdirilmişdir.

17 iyun 2003-cü il tarixində Kürkənd kəndi Neftçala şəhər inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin kənd mərkəz olmaqla Kürkənd kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır. Yenikənd kənd inzibati ərazi dairəsinin tərkibindəki 2 №-li Mayak qəsəbəsi Kürkənd kənd inzibati dairəsinin tərkibinə verilmişdir.

## Təhsil
Neftçala Peşə Məktəbi burada yerləşir. Məktəb 1978-ci ildə yaradılıb. Məktəbdə aşağıdakı ixtisasalar üzrə kadr hazırlanır:
1. Elektrik sayğaclarının istismarı üzrə elektrik montyoru və enerji nəzarətçisi
2. Traktorçu – maşinist
3. Geniş profilli traktorçu – maşınist, təmirçi – çilingər
4. Kimyəvi bakterioloji analiz lobarantı
5. Avtomobil və kənd təsərrüfatı maşın və avadanlıqlarının təmiri üzrə çilingər

## Mənbə
 Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi № 458-IIQ qərarı.

## İstinadlar
Kür Qarabucaq

**Kür Qarabucaq** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Aşağı Qaramanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Keçmışdə burada mövcud olmuş Qarabucaq adlı iki kəndi bir–birindən fərqləndirmək üçün biri Kür çayı sahilində yerləşdiyi üçün Kür Qarabucaq, digəri isə Kürün qollarından birinin üzərində yerləşdiyi üçün Xol Qarabucaq adlanmışdır. Oronimin ikinci komponenti bucaqların bir qolu olan qarabucaqların adı ilə bağlıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kür çayı sahilində yerləşir.

## Din
Kənddə "İmam Hüseyn" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Tanınmış sakinləri
* Adıgözəl Gözəlov (1907–1966) — Azərbaycan–sovet partiya və dövlət xadimi, Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri (1943–1946), Azərbaycan SSR balıq sənayesi naziri (1954–1957).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Beştalı (Neftçala)

**Beştalı** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Cəngan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kür çayının sol sahilində, düzənlikdədir. Tam adı Ərəb Beştalıdır. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin birinci yarısında Kürün sağ sahilindəki Beştalı kəndindən köçüb gəlmiş ərəbbaloğlan tayfasının ərəbbeştalı qoluna məxsus ailələr tərəfindən salınmışdır. 1933-cu ildə Beştalı Salyan və Beştalı Şirvan variantlarında qeydə alınmışdır.
Etnotoponimdir.

## İstinadlar
Qazaxbərəsi

**Qazaxbərəsi** (*keçmiş rusca adı Novaya İvanovka (Новая Ивановка)*) — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Qaçaqkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Şorkənd (Neftçala)

**Şorkənd** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Cəngan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Neftçala rayonuna bağlı olan bu kəndin əsasını Şamaxıdan köç edib gəlmiş Cəyirli kəndi əhalisi təşkil edir. Həmçinin Cəyirli kəndi əhalisidə Səfəvi imperiyası vaxtı İran ərazisindən köçən tayfadır. Şorkənd kəndi 1-ci və 2-ci Qarabağ müharibəsində 2 şəhid vermişdir: Fail Mayılov və Cəlil Cəfərov.

## Təhsil
Kənddə Fail Mayılov adına əsas ümumtəhsil məktəbi yerləşir.

## İstinadlar
Qədimkənd

**Qədimkənd** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Aşağı Qaramanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Təhsil
Kənddə Sakit Əyyub oğlu Kərimov adına kənd tam orta ümumtəhsil məktəbi yerləşir.

## İstinadlar
Birinci Qaralı

**Birinci Qaralı** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Aşağı Qaramanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kəndin adı əvvəllər Qaralı olmuşdur. Sonralar İkinci Qaralı kəndi yarandıqdan sonra Birinci Qaralı adlandırılmışdır (1917). Etnotoponimdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Salyan düzündə yerləşir.

## Din
Kənddə "İmam Əli" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ramazanlı

**Ramazanlı** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Qaçaqkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd Akkuşa çayının sol sahilidə, Qaçaqkənd–Xəzərkənd yolu üzərində yerləşir. Ramazanlı kəndi Ramazan adlı şəxsin adı ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Qaçaqkənd

**Qaçaqkənd** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Qaçaqkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Salyan düzündədir.
Keçmiş adı Kərbəlayı Xəlilli olmuşdur. Kəndin indiki adı о vaxtlar burada yaşayan ailələrin başçısı Kərbəlayi Xəlilin qaçaq olması ilə əlaqədar yaranmışdır. 1886-cı ilin məlumatına görə, 150 ailədən ibarət olan Qaçaqkənd və kiçik obanın (Qaçaq kənd, Təzəqışlaq, Xarıməmmədli, Qədimi Cəfərli, Getgeri) əsasında yaranmışdır. 1933-cü ildə Xaçmaz rayonu ərazisində Qaçaqlı adlı kənd qeydə alınmışdır.

## Əhali

### Tanınmışları
* Fərid Əsgərov — Azərbaycan Respublikası Dövlət Mühafizə Xidməti rəisi, general–mayor.
* Şamo Eyvazov.
* Pərvin Səfərov.
* Zabil Pərviz.

## Din
Kənddə "Fatimeyi Zəhra" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Qırmızıkənd (Neftçala)

**Qırmızıkənd** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Qırmızıkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Akkuşa çayının sağ sahilində yerləşən kəndlərdən biridir.

## Tarixi
Kəndin keçmiş adı Xarabakənd olmuşdur. Bu kənd Zəncirbənd də adlandırılmışdır. Belə ehtimal olunur ki, əvəllər kəndin içindən Akkuşa çayı keçmişdir. Burada insanlar ticarət etmişlər. Bura xalqları bir–birinə bağladığı üçün belə adlanmışdır.

## Din
Kənddə "İmam Zaman" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Dalğalı (Neftçala)

**Dalğalı** (əvvəlki adı: **Prorva**) — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Sarıqamış kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 14 iyul 1998-ci il tarixli 524-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Neftçala rayonunun Sarıqamış kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Prorva kəndi Dalğalı kəndi adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kürdili (kənd)

**Kürdili** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Sarıqamış kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kürdili oyk., sadə. Xəzər dənizi sahilindədir. Kəndin adı Kürdili adasının adından götürülmüşdür.

Yaşayış məntəqəsinin yerləşdiyi ada haqqında "Əriyən ada", Sonuncu və Daxildəki ada adlı filmlər çəkilmişdir.

## Həmçinin bax
* Vitali Pronin

## İstinadlar
Sahiloba

**Sahiloba** (*keçmiş rusca adları – Saratovskoye (Саратовское), Saratovka (Саратовка)*) — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Sarıqamış kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Sahiloba kəndi Salyan düzənliyindədir.

Yaşayış məntəqəsini vaxtilə Rusiyanın Saratov vilayətindən köçürülmüş ruslar "***Saratovskoye***" adı ilə salmışdılar. Kəndin adı sonralar sadələşdirilərək ***Saratovka*** adlandırılmışdır.

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 18 dekabr 2007-ci il tarixli qərarı ilə *Saratovka* kəndinin adı ***Sahiloba*** olaraq dəyişdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
 Sahiloba

## Mənbə
 Azərbaycan Respublikasının Milli Məclis № 515-IIIQ qərarı.
Mikayıllı (Neftçala)

**Mikayıllı** (*keçmiş adı *'Kötüklü**'') — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Neftçala rayonu]]nun Sarıqamış kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

== Toponimikası ==
Salyan düzündədir. Keçmiş adı **Kötüklü''' olmuşdur. Kəndin yeri əvvəllər meşəlik olmuş, XIX əsrdə mikayıllı nəslinə mənsub ailələr meşənin ağaclarını qıraraq, kötükləri çıxarmış və burada kənd salmışlar. Ona görə də bu kəndə əvvəlcə Kötüklü, sonra isə Mikayıllı adı verilmişdir.

## İstinadlar
Sarıqamış (Neftçala)

**Sarıqamış** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Sarıqamış kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, maldarlıq və balıqçılıqdır.

## İnfrastrukturlar
Kənd əhalisinə xidmət üçün 35 saylı kitabxana fəaliyyət göstərir. Hal–hazırda infrastruktur təmir məqsədilə fəaliyyətini dayandırmışdır.

## İstinadlar
Uzunbabalı

**Uzunbabalı** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Tatarməhlə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Tatarməhlə

**Tatarməhlə** və ya **Tatar məhəlləsi** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Tatarməhlə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1 sentyabr 2004-cü ildə Tatarməhlə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki İsmilli kəndi rayonun ərazi vahidləri siyahısından çıxarılmışdır.

## Əhalisi
660 nəfər.

## İstinadlar
Qırmızı Şəfəq

**Qırmızı Şəfəq** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Yenikənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Neftçala rayonunun Yenikənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qırmızı Şəfəq qəsəbəsinə kənd statusu verilmiş və bu qəsəbə Qırmızı Şəfəq kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pirəbbə

**Pirəbbə** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Yuxarı Qaramanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Tanınmış şəxsiyyətləri
*Xəlil Rza Ulutürk (1932–1994) — Azərbaycanlı şair, tənqidçi, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi.

## İstinadlar
İkinci Qaralı

**İkinci Qaralı** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Yuxarı Qaramanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kəndi rayonun digər hissəsi ilə birləşdirən Kür çayı üzərindəki körpü qəzalı vəziyyətdədir.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi rayonun ərazisində məskunlaşmış qaralı tayfasının saldığı kəndlərdən biridir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Cənub–Şərqi Şirvan düzündədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abasalılı

**Abasalılı**, **Abasallı**, **Abasəlikənd** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Tatarməhlə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Neftçala rayonunun Tatarməhlə inzibati ərazi vahidində kənd. Salyan düzündədir. Son illərdə Abasəlikənd variantında rəsmiləşdirilmişdir.

## İqtisadiyyatı
Heyvandarlıq, pambıqçılıq, taxılçılıqla məşğuldur. Məktəb, kitabxana, tibb məntəqəsi var.

## Əhalisi
Əhalisi 717 (2008)

## Xarici keçid

## İstinadlar
Yenikənd (Neftçala)

**Yenikənd** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Yenikənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Xalq arasında rusca **Eksperimentalnıy** adı ilə tanınır.

## Tarixi
17 iyun 2003-cü il tarixində Yenikənd kənd inzibati ərazi dairəsinin tərkibindəki 2 №-li Mayak qəsəbəsi Kürkənd kənd inzibati dairəsinin tərkibinə verilmişdir.

## Əhali
Əhalisi 997 nəfərdir.

## Təhsil
Kənddə Fərəc Sənan oğlu Mustafayev adına əsas ümumtəhsil məktəbi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyeva Neftçalanın Yenikənd kəndində “Azerbaijan Fish Farm” MMC-nin Nərə Damazlıq Təsərrüfatında yaradılan şəraitlə tanış olublar
Yeniqışlaq

**Yeniqışlaq** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Sarıqamış kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhali
Əhalisi 652 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Haqverdilər

**Haqverdilər** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Sarıqamış kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Alfred Vegener

**Alfred Lothar Vegener** (1 noyabr 1880 Berlin, 1930 noyabr Qrenlandiya) — alman geoloq və meteoroloqu.
Astronomiya, meteorologiya, geologiya sahələrində çalışmışdır. Materiklərin dreyfi nəzəriyyəsini irəli sürmüşdür. Vegener bu mövzu haqda ilk fikirlərini 1912-ci ildə söyləmişdir. "Qitə və okeanların mənşəyi" əsərini 1915-ci ildə çap etdirmişdir. Vegener bu əsərində bütün qitələrin əvvəllər Pangeya adı altında birləşdiyini, sonradan parçalanıb dağılaraq hazırkı yerini tutduğunu yazmışdır.

## Həyatı
Berlində doğulan Vegener 1904-cü ildə astronomiya sahəsində doktorluq dərəcəsi aldı. Bundan başqa geologiya, meteorologiya, klimatologiya sahələrilə maraqlandı. Hava səyahətlərini izləyə bilmək üçün hava şarlarının istifadəsinə rəhbərlik etdi. 1930-cu ildə Qrenlandiyaya tədqiqat məqsədi ilə getdiyi səyahət vaxtı öldü.

## Həmçinin bax
* Materiklərin dreyfi

## Xarici keçidlər
* Works by Alfred Wegener at Project Gutenberg
* [Works by or about Alfred Wegener](https://archive.org/search.php?query=(subject%3A%22Wegener%2C%20Alfred%2C%201880-1930%22%20OR%20creator%3A%22Wegener%2C%20Alfred%2C%201880-1930%22%20OR%20creator%3A%22Alfred%20Wegener%22%20OR%20title%3A%22Alfred%20Wegener%22%20OR%20description%3A%22Alfred%20Wegener%22)) at Internet Archive
* Works by Alfred Wegener at LibriVox (public domain audiobooks) Speaker Icon.svg
* Wegener Institute website
* USGS biography of Wegener
* Wegener biography at Pangaea.org
* Alfred Wegener (1880-1930) - Biographical material
* Wegener's paper (1912) online and analyzed, BibNum (for English text go to "A télécharger")
Lətif Qədimi

**Lətif Şirin oğlu Qədimi** (1895, Şuşa ş.- 1941) — Cümhuriyyət tələbəsi, mühəndis, pedaqoq.

## Həyatı
Lətif Şirin oğlu 1895-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. Almaniyada Ali Texniki Məktəbini bitirmişdi. SSRİ-yə qayıdandan sonra Nərimanov adına texnikumunda və b. yerlərdə işləmişdi. Repressiya olunub.
1941-ci ildə həbsdə vəfat edib.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Hilal Münşi

**Hilal Münşi** () — Cümhuriyyət tələbəsi, publisist, mühacir.

## Həyatı
Hilal Hacı Mirzə Məhəmməd bəy oğlu Münşizadə 1899-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 1918-ci ildə Şuşa real məktəbini bitirib. Azərbaycan Cümhuriyyəti dövründə bir müddət Ziraət və Dövlət Əmlakı Nəzarətinin dəftərxanasında çalışıb. 1919-cu ildə hökumətin seçdiyi və parlamentin təsdiq etdiyi yüz tələbədən biri olub, dağ-mədən mühəndisliyi üzrə təhsil almaq üçün Berlin Universitetinə göndərilib.

## Sovet işğalından sonra fəaliyyəti
1920-ci ildə Azərbaycan sovet qoşunları tərəfindən işğal olunduğu üçün universiteti oxuyub bitirdikdən sonra bir daha vətənə dönməmiş, Almaniyada qalmışdır. Azərbaycan mühacirləri içərisində fəal siyasi iş aparmış, 1924-cü ildə Almaniyada təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin yaratdığı "Azərbaycan İstiqlal Komitəsi"nə sonralar sədrlik etmişdir. Onun rəhbərliyi ilə bu təşkilat uzun müddət Avropa ictimaiyyətinin və dövlətlərinin diqqətini Azərbaycanın müstəqilliyi məsələsinə cəlb edə bilmişdi. Hilal Münşi "Müsavat" partiyasının Berlin komitəsinə başçılıq etmiş, 1928-ci il mayın 28-də Berlində Azərbaycanın müstəqilliyinin elan olunmasının 10 illiyinin bayram edilməsinin əsas təşkilatçılarından olmuş, bu münasibətlə keçirilən iclas onun "1918-ci il 28 mayın əhəmiyyəti" mövzusunda çıxışı ilə açılmışdır. 1930-cu ildə Berlində almanca "Azərbaycan Cümhuriyyəti" əsəri nəşr olunmuşdur. 1934-cü ildə Berlində Hilal Münşinin redaktorluğu ilə əsası qoyulan "Qurtuluş" jurnalı 1939-cu ilin sentyabrınadək fasiləsiz olaraq çıxmışdır. Mühacirətdə baş verən ixtilaflar dövründə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin mövqeyini müdafiə etmişdir. İkinci dünya müharibəsi başlayanda Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə birlikdə Berlində Milli Azərbaycan Komitəsini yaratmış, müharibədə əsir düşən azərbaycanlıları xilas etmişdir.

## Ceyhun bəy Hacıbəyliyə məktubu
12 aprel 1950-ci ildə Üzeyir Hacıbəylinin vəfatı ilə bağlı Hilal Münşizadə Ceyhun bəy Hacıbəyliyə bu məktubu yazmışdır:

## Ədəbiyyat
* İbrahimli X., Azərbaycan siyasi mühacirəti (1920–1991), B., 1997;
* Qasımlı M., Güney Qafqasya böyük devletlerin mengenesinde:
* Azerbaycan tarihi 1920–1945 yılları, İstanbul, 2005.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İskəndər Rzazadə

**İskəndər Rzazadə** (18 noyabr 1897 – 5 oktyabr 1937) — Cümhuriyyət tələbəsi, mühəndis-elektrik.

## Həyatı
İskəndər Mirzə Cabbar xan oğlu 18 noyabr 1897-ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu.

1915-ci ildə Bakı real məktəbini qızıl medalla başa vurmuşdu. Sankt-Peterburq Politexnik institutuunun elektromexanika fakültəsinə qəbul olmuşdu.

1917-ci ildə vətəndaş müharibəsi olduğundan İskəndər 3-cü kursu yarımçıq qoyub Bakıya dönmüşdü.

1919-cu ildən 1920-ci ilədək Azərbaycan Dəmiryolunun Bakı-Biləcəri stansiyaları və şəbəkələrinin müdiri işləmişdi.

1920-ci ildə hökumətin qərarı ilə Fransaya göndərdi. Sarbonna Universitetində oxudu. Burada fransız dilini öyrəndi.

1922-ci ildə Almaniyanın Darmştad şəhərindəki Ali Texniki Məktəbə dəyişildi. 1924-cü ildə həmin məktəbi bitirdi.

İskəndər Rzazadə 5 oktyabr 1937-ci ildə repressiyaya uğrayıb.

## Həmçinin bax
* Cümhuriyyət tələbələri

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Avtomobildən qorun

**Avtomobildən qorun** () — rejissor Eldar Ryazanovun filmi.

## Məzmun
Bu qəribə hadisə tamamilə fantastika hesab oluna bilər. Ciddi və utancaq sığorta agenti (keçmiş sürücü, hazırda isə həm də aktyor) və özfəaliyyət teatrının aktyoru Yuri Detoçkin inanılmaz iş tutur. Doğrudur, o hər şeyi ədalətli edir, lakin XX əsrin Robin Huduna çevrilmiş Detoçkin artıq müstəntiq Maksim Podberyozovikov üçün ağıllı, tədbirli, təhlükəli və ən əsası – ələkeçməz caniyə çevrilmişdir…

## Film haqqında
* Bu filmdə Detoçkin rolunun ifaçısı İnnokenti Smoktunovski Hamlet rolunu ifa edir. Maraqlıdır ki, İnnokenti Smoktunovski artıq 2 il əvvəl – yəni, 1964-cü ildə Hamleti ("Hamlet" filmi) ifa etmişdi.
* Detoçkin rolu ilk dəfə Yuri Nikulin üçün nəzərdə tutulmuşdu. Lakin Nikulin sirk heyəti ilə Cənubi Afrikaya qastrola gedir. Sonra bu rol filmdə müstəntiqi canlandıran Oleq Yefremova təklif olunur. Ən sonda Detoçkin rolunu İnnokenti Smoktunovskiyə verirlər.
* Film 1966-cı ildə 29 milyon tamaşaçı toplamışdı.
* "Sovet ekranı" ("Советский экран") jurnalının sorğusuna əsasən İnnokenti Smoktunovski 1966-cı ilin ən yaxşı aktyoru seçilmişdi.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifləri:** Emil Braginski, Eldar Ryazanov
: **Quruluşçu rejissor:** Eldar Ryazanov
: **Operatorlar:** Anatoli Mukasey, Vladimir Naxabsev
: **Bəstəkar:** Andrey Petrov
: **Kadrarxası mətn:** Yuri Yakovlev

### Rollarda
: İnnokenti Smoktunovski — Yuri Detoçkin
: Oleq Yefremov — müstəntiq Maksim Podberyozovikov
: Olqa Arosyeva — Lyuba
: Andrey Mironov — Dima
: Anatoli Papanov — Semyon
: Tatyana Qavrilova — İnna
: Lyubov Dobrjanskaya — Detoçkinin anası
: Yevgeni Yevstiqneyev
: Yakov Lens
: Qalina Volçek
: Sergey Filippov

## Xarici keçidlər
* "Берегись автомобиля" — *mosfilm.ru* saytında pulsuz onlayn baxış
* "Берегись автомобиля"  "Энциклопедия отечественного кино" ensiklopediyasında
* "Берегись автомобиля"  "Кино России" portalında
* "Берегись автомобиля" // Ruskino.ru
* "Берегись автомобиля" // Kino-teatr.ru
* "Берегись автомобиля"  // "Наш Фильм"
* 

## Həmçinin bax
Xanbulaq

* Xanbulaq (dağ) — Göygöl rayonunda dağ.
* Xanbulaq (çay) — Göygöl rayonunda çay.
* Xanbulaq (Gəncə) — İndiki Xoşbulaq
* Xanbulaq (Ağsu) — Azərbaycanın Ağsu rayonunda kənd.
* Xanbulaq (Yardımlı) — Azərbaycanın Yardımlı rayonunda kənd.
Abbasabad (Yardımlı)

**Abbasabad** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Abbasabad kəndi Yardımlı rayonunun Hamarkənd inzibati ərazi dairəsində yerləşir. Viləşçayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin ortalarında Mollalı tayfasının nümayəndəsi Abbas tərəfindən salınmışdır. Bəzi mənbələrdə Abasabad (1917, 1933, 1961) variantında qeydə alınmışdır.. Oykonim Abbas (şəxs adı) və abad topokomponentlərindən düzəlib. 1809–1810-cu illərdə Araz çayı sahilində, Naxçıvan şəhərinin 6 km cənub-şərqində fransız hərbi mühəndislərinin layihəsi əsasında Abbasabad qalası tikilmişdi. Qala İran dövlət xadimi, Fətəli şah Qacarın oğlu və vəliəhdi Abbas Mirzənin adı ilə bağlı idi. Rusiya-İran müharibəsində (1826–1828) qalada vuruşmalar olmuşdu. Araz su qovşağı tikiləndən sonra Abbasabad qalasının xarabalığı su altında qalmışdır. Mənbələrdə 1828–30-cu illərdə baş vermiş hadisələrlə əlaqədar İrəvan xanlığının Vedibasar, şərur və Sürməli mahallarında Abbasabad adlı kəndlərin azərbaycanlı əhalisi haqqında məlumat verilir.

Kənd yerli əhali arasında Quzeykənd adıyla da tanınır. Qeyd edək ki, Pornayım tayfa arealı çox genişdir. Həmin tayfanın müasir sakinləri təkcə Yardımlıda deyil, Cəlilabad və Lerik ərazisində də yaşayır. Lerik və Cəlilabad ərazisindəki Uran/Oran sakinləri pornayım tayfasına mənsub olduqlarını qeyd edirlər. Fikrimizcə, türksoylu Oran və Pornak tayfalarının tarixi əlaqələri daha dərindən öyrənilməlidir. Bu, cənub bölgəsindəki bəzi mübahisəli məsələlərin həlli üçün faydalı ola bilər.

## Coğrafiyası və iqlimi
Abasabad kəndi Talış silsilə dağlarının qərb qurtaracağinda, dağ yamaclarının ətəyində yerləşir. Kənd ərazisi Şimal tərəfdən Qara çay Cənubdan Bonayır adlanan çay Şərqdən Bilnə (cənub şərqdə-Lerikin gendov torpaqları ilə. Qərbdən isə Hamarkəndilə həmsərhəddir.

Kəndin iqlimi sərt kontinental iqlimə uyğundur.

## İqtisadiyyatı
Əkinçilik və maldarlıqla məşğul olurlar.

## İstinadlar
Solqard

**Solqard** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Aleksandr Demyanenko

**Aleksandr Sergeyeviç Demyanenko** (; ) — Sovet və Rusiya aktyoru, RSFSR-in xalq artisti (1991).

## Həyatı
Aleksandr Sergeyeviç Demyanenko 30 may 1937-ci ildə anadan olmuşdur. O, ən tanınmış rus aktyorlarından biri idi. Onun ifa etdiyi Şurik rolu ötən əsrin 60-cı illərində komediya aləmində ən məşhur obraz sayılırdı.

Sverdlovskda 37 saylı məktəbi uğurla bitirdikdən sonra Demyanenko aktyorluq sənətinə yiyələnmək qərarına gəlir. Bu sahə üzrə təhsil aldıqdan sonra o, Mayakovski adına teatrın səhnəsində bir neçə rol ifa edir. Bundan sonra Aleksandr paytaxtı tərk edir və ömrünün sonuna qədər yaşayacağı Leninqrada gedir.

О 1984-cü ildən Akimov adına komediya teatrının aktyoru kimi çalışmağa başlayır. A. Demyanenko bu teatrın səhnəsində bir sıra parlaq obrazlar canlandırır. "Don Pedro" tamaşasındakı rolu Demyanenkonun son işlərindən biri olmuşdu.

## Kino fəaliyyəti
A. Demyanenkonun kino fəaliyyəti Aleksandr Alov və Vladimir Naumovun "Külək" filmindəki rolu ilə başlayır. Bu film 1958-ci ildə ekranlara çıxmışdı. Daha sonra elə həmin rejissorların daha bir filmində çəkilən Demyanenko yenə uğur qazanır. Hətta iş o yerə çatır ki, həmin ekran əsəri Venesiya festivalında iştirak edir. Elə həmin ildə aktyor daha 2 filmə – "Dima Qorinin karyerası" və "Böyük uşaqlar"a çəkilir. Tezliklə Aleksandr Demyanenko Mayakovski adına teatrı tərk edib "Lenfilm" kinostudiyasında fəaliyyətə başlayır.

"I" əməliyyatı və Şurikin başqa macəraları" filmindən sonra Demyanenko komediya aktyoruna çevrilir. Leonid Qaydayın hər üç filmi – "I" əməliyyatı", "Qafqaz əsiri" və "İvan Vasilyeviç peşəsini dəyişir" hələ o zaman sovet komediya kinosunun "qızıl fond"una daxil olmuşdu.

Çox keçmədən rejissorlar maraqlı rolları Demyanenkodan əsirgəməyə başladılar. Lakin aktyor həmin dövrdə televiziyada ən gözlənilməz obrazlar və hətta monotamaşalarla çıxış etməyə başladı.

Aleksandr Demyanenko ən məşhur dublyaj aktyorlarından biri idi. Belə ki, onun səsilə ekranlarda Ömər Şərif, Jan-Pol Belmondo, Uqo Tonyassi, Robert de Niro, Stiv Buşemi, Con Voyt və b. aktyorlar danışırdılar.

1968-ci ildə A. Demyanenko Leninqrad televiziyasında qısametrajlı "Müqəddəs yalan" qısametrajlı filminə quruluş verir.
A. Demyanenko eləcə də uğurla "Çiyələk" serialında çəkilmişdi. 1991-ci ildə ona Rusiyanın xalq artisti fəxri adı verilmişdir.

Aleksandr Sergeyeviç Demyanenko 22 avqust 1999-cu ildə ürək çatışmazlığından vəfat etmiş və Sankt-Peterburqda dəfn olunmuşdur.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
.

## Xarici keçidlər
*
Alçabulaq

**Alçabulaq** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Alcabulaq Yardımlı rayonunun Seyidulla
 inzibati ərazi vahidində kənd. Viləş çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Keçmış adı Sağolcandır. Toponim təhrif olunaraq Soxulcan kimi yazılmışdır. Sağolcan XIX əsrdə Lənkəran qəzasında yaşamış təklə tayfasının tirələrindən birinin adıdır. XX əsrin 80-ci illərində kəndin adı guya pis səsləndiyi üçün dəyişdirilərək yaxınlığındakı bulağın adı ilə adlandırılmışdır.

## Bulaqları
Olduqca gözəl təbiəti olan Alçabulaq kəndinin gözəl şəfalı bulaqları mövcuddur. Yeddi çeşmə, kənd bulağı, Saxsılı bulaq və s. kimi bulaqları vardır. Kənd ərazisində əsasən maldarlıqla məşğul olunur.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Ruzbeh Məmməd — azərbaycanlı yazıçı, şair.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*http://yardimli-ih.gov.az/
*http://modern.az/az/news/12310#gsc.tab=0
Aşağı Astanlı

**Aşağı Astanlı** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Aşağı Astanlı Yardımlı rayonunun Astanlı inzibati ərazi vahidində kənd. Bolqar çayından bir qədər aralı, Buravar silsiləsinin ətəyindədir. Keçmiş adı Astanlı olmuşdur. Oykonimin birinci komponenti kəndin coğrafi mövqeyini bildirməklə yanaşı, onu eyniadlı digər yaşayış məntəqəsindən fərqləndirməyə xidmət edir. "Astanlı kəndinin Aşağı hissəsi" deməkdir.

## İstinadlar
Allar (Yardımlı)

**Allar** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Alar Yardımlı rayonu ərazisində kənd. Alar çayının (Viləş çayının qolu) sahilindədir. Etnooykonimdir. Müxtəlif məlumat kitablarında Alar/Allar/Alılar Şəklində qeydə alınmışdır. Alarlar monqol yürüşlərində (XIII əsr) iştirak etmiş türk-monqol mənşəli oyrat tayfasının bir qolu olub, həmin əsrdə Talış zonasına köçürülmüşlər. XIX əsrin ortalarında alarlar canşalı (cahanşahlı) tayfa birliyinə daxil idilər.

## Tarixi
Türk tayfasının adıdır. Xalq ehtimalına görə İrandan gəlib burada ilk binə salan Alı xan və övladlarının şərəfinə əvvəlcə Alılar adlandırılıb. Sonra Allar və nəhayət Alar formasına düşüb. Toponimi eyni zamanda Şahsevən tayfalarından olan alarlılar ilə də bağlayırlar.

### Qız Qalası ([[V əsr]])
Təbii abidədir. Alar kəndi yaxınlığındakı uca dağ silsilələrinin birində yerləşən konusşəkilli qaladır. El arasında Qız qalası kimi tanınan bu qaya zirvəsi lap qədimdən insanların sığınacaq yeri olub. Burada yerli atəşpərəstlər əvvəlcə ibadətgah, sonra isə qala bürcləri inşa etməklə güclü və möhkəm bir istehkam qurublar. Dəniz səviyyəsindən təxminən 1810 metr yüksəklikdə yerləşir. Qalanın üstündə od yerlərinin izlərini tapan tədqiqatçılar buranın həm də atəşpərəstlik dövründə fəaliyyət göstərən məbəd olduğu fikrini irəli sürürlər. Ehtimal edilir ki, İslamdan əvvəl oda sitayiş edən atəşpərəstlər burada yaşayıb və məbəd ucaldıblar. Sonralar ərəb işğalçılarına qarşı məbəddən qala kimi istifadə ediblər. Bəzi müəlliflər qalanın tarixini V-IX əsrlərə, zərdüştlüklə məşğul odsevərlər dövrünə qədər aparıb çıxarırlar. Alar Qız Qalası 1812-ci ildə İran hökmdarı Fətəli şah Qacarın vəliəhdi, İran ordusunun baş komandanı Abbas Mirzənin Azərbaycana hücumu zamanı müdafiə baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edib. Uzaqdan baxanda dağın başında papaq kimi görünən qalanın bir tərəfi dərin uçurumdur. Üç tərəfdən sərt döngəli, təhlükəli qaya cığırı vasiətsilə ən üstə qədər gedib çıxmaq olur. Buranı ziyarət etmək bir gün vaxt aparır. Qalaya saxsı borular vasitəsilə Xanbulaqdan su kəməri çəkilib. Həmin saxsıların izləri bu günədək qalır. Qaladan 500-600 metr aralıda Oğlanqala var. Hər iki qalaya gediş-gəlişi təmin edən yeraltı yol, tunel olub. Təhlükə olanda bir qaladan digərinə xəbər vermək üçün ən üstdəki bürclərdə tonqal qalanıb. Əraziyə yerlilər Voynbərə deyir. Dəniz səviyyəsindən 2400 metr yüksəklikdə aralıda qədim qəbiristanlıq, müxtəlif mağaralar, eləcə də 10-15 ədəd gözətçi məntəqəsi var. Qayaüstü yazılar diqqəti çəkir. Tədqiqatçılara görə qalanın ətrafı Orta əsrlər yaşayış məntəqəsi olub.

## İstinadlar
Arvana

**Arvana** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kəndin 520 nəfər əhalisi var.

## Coğrafiyası
Yaşayış məntəqəsi Arvana çayının yaxınlığında yerləşir.

## Toponomikası
"Qafqaz Təqvimi"nin 1856-cı il nəşrində kəndin adı ərəb əlifbası ilə (ﺍﺮﻮﺍﻧه) qeyd olunub. Kəndin adı inqilabdan əvvəlki Rusiya ədəbiyyatında  "Arvane" və ya iki fərqli yazılışda "Arvan (Arvana)" formasında göstərilib.

XIX və XX əsrlərdə Arvana kəndi Rusiya İmperiyasının  tərkibində Şamaxı qəzasının Səbidəj mahalına aid idi. Daha sonra isə Bakı quberniyasının Lənkəran qəzasına daxil olmuşdur.

1880-ci illərdə "Kurakçı", "Məmulğan", "Mila" (Urakaran kəndi ilə birlikdə), "Peştəsər" (Əsədabad kəndi ilə birlikdə) və "Uzu" adlı məskənlərlə yanaşı, Arvana da qeyd olunan qəzanın Zuvand sahəsinin Peştəsər icmasına daxil idi.

20-ci əsrin əvvəllərində həmin məskənlər (Arvana, Abasabad, Kurakçı, Məmulğan, Mila, Peştəsər, Urakaran və Uzu) Peştəsər icmasının bir hissəsi idi.

1930-cu ildə Vərgədüz rayonu yaradıldı, sonralar bu rayon Yardımlı adlandırıldı.

## Əhalisi

### 19-cu əsr
"Qafqaz Təqvimi"nin 1856-cı il nəşrinə görə, Səbidəj mahalının Arvana kəndində bir-birilə "Tatar" (Azərbaycan) dilində danışan, şiə məzhəbli "Tatarlar" (Azərbaycanlılar-şiələr) yaşayırdı.

1870-ci ildə Bakı quberniyasının məskunlaşma məntəqələrinin siyahılarına əsasən, 1859–1864-cü illərdə quberniyanın ofis təsvirinə əsaslanaraq tərtib edilən məlumatlara görə, kənddə 11 təsərrüfat və 87 sakin (44 kişi və 43 qadın) yaşayırdı, bunlar da "Tatarlar"-şiələr (Azərbaycanlılar-şiələr) idi. 1879-cu ildə N. K. Seydlitzin redaktorluğu ilə nəşr olunan "Qafqaz haqqında məlumat toplusu"nda 1873-cü il məlumatlarına görə, kənddə artıq 14 təsərrüfat və 91 sakin (54 kişi və 37 qadın) var idi, bunlar da "Tatarlar"-şiələrdən (Azərbaycanlılar-şiələrdən) ibarət idi.

1886-cı il üçün ailə siyahılarından əldə edilmiş materiallarda, Arvana kəndinin 116 sakini (56 kişi və 60 qadın; 12 ev)  qeyd olunur.

### 20-ci əsr
1910-cu il "Qafqaz Təqvimi"ndə Lənkəran sahəsinin Zuvand qəzasına daxil olan Arvan kəndində 1908-ci ildə 109 sakinin yaşadığı, onların əksəriyyətinin "Tatar" (Azərbaycanlı) olduğu göstərilir. Həmin təqvimdə eyni sahəyə daxil olan "Arveran" (orijinal yazılış saxlanılıb) kəndi haqqında da məlumat verilir ki, burada 1905-ci ildə 115 sakin yaşamış, onların da əksəriyyəti "Tatar" (Azərbaycanlı) olmuşdur.

1933-cü ildə Azərbaycan SSR-in Xalq Təsərrüfatı Uçotu İdarəsi (AzNEA) tərəfindən hazırlanmış və nəşr olunmuş "Azərbaycan SSR-in inzibati bölgüsü"nə əsasən, 1933-cü ilin 1 yanvar tarixinə Arvanada 50 təsərrüfat və 290 yerli sakin (bu kənddə qeydiyyatda olan) var idi, onların 148-i kişi, 142-si qadın idi. Həmin materiallar göstərir ki, Vərgədüz rayonunun Kurakçı kənd sovetinə daxil olan bütün kəndlər (Arvana, Avur, Kirəviç, Kurakçı və Qarauldaş) milli tərkibinə görə 100% "Türk" (Azərbaycanlı) idi.

## İstinadlar
Yuxarı Astanlı

**Yuxarı Astanlı** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd Aşağı Astanlı, və Çanaxbulaqla qonşudur. Kəndin yerləşdiyi ərazi qədim yaşayış məskənlərindəndir. Meşənin ətəyində səfalı yerdə yerləşmişdir. Yeganə içməli su mənbəyi dağ bulaqlarıdır. Əhalinin əsas gəlir mənbəyi əkinçilik və təsərrüfatdır. Kənd rayon mərkəzindən təxminən 28&nbsp;km məsafədədir.

## İstinadlar
Musa (Yardımlı)

**Musa** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun Astanlı kənd inzibati ərazi vahidində kənd. 6 may 1997-ci il tarixli 293-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Yardımlı rayonunun Astanlı kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Musa kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Əhalisi
2009-cu il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə cəmi 8 nəfər yaşayır.

## İstinadlar
Avaş

**Avaş** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Avaş kəndi Kürəkçi kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Avaş kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
XIX əsrin ortalarında Pirembel kəndindən çıxmış ailələrin Avaş adlanan yerdə məskunlaşması nəticəsində bu kənd yaranmışdır. Türk dillərində və monqol dilində ablav (aş) sözü "qoruq", "uzaq", "yaşayış məskənindən kənar", "boş yer" və "sakitlik" kimi izah olunur. XIX əsrin əvvəllərində İrəvan xanlığının Göyçə mahalında Abaş kəndi də mövcud idi. Avaş eyni zamanda Həbəşistanda dağ dərəsinin və çayın adıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Viləşçayın sahilində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abasallı (Yardımlı)

**Abasallı** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 4 dekabr 2001-ci il tarixli 228-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Yardımlı rayonunun Avaş kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Abasallı kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bərcan

**Bərcan** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Bərcan Yardımlı rayonunun eyni-adlı inzibati ərazi vahidində kənd. Viləş çayının sol sahilindən 7&nbsp;km. aralı, Burovar silsiləsinin yamacındadır. Yerli əhalinin məlumatına görə, əsl adı Bəycandır. Guya kollektivləşmə illərində bəylərə münasibətin dəyişməsi ilə əlaqədar "y" səsi "r" səsi ilə əvəz olunmuşdur. Tədqiqatçılar isə oykonimi bərc (fars. "Hündürlüyüdur tikili") və -an (məkan bildirən Şək.) komponentlərindən ibarət "Hündürlüyüdur tikili olan yer" mənalı soz kimi izah edirlər. Əslində, Bərcan Azərbaycanda, Muğan vilayətində mövcud olmuş qədim Bərzənd (z - c) Şəhərinin adındandır və "torpaq sahəsi" mənasındadır.

## İstinadlar
Bozayran (Yardımlı)

**Bozayran** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Yardımlı rayonunun Yardımlı qəs. inzibati ərazi vahidində kənd. Viləş çayının sağ sahilindən bir qədər aralı, Peştəsər silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini Cəlilabad rayonunun Böyük Bozayran kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar.

## Mədəniyyəti

## Coğrafiyası və iqtisadiyyatı

## Şəhidlər
### Qarabağ əlilləri

## İstinadlar
Çay Üzü

**Çay Üzü** — Azərbaycan Respublikası Yardımlı rayonu inzibati ərazi vahidində kənd. Yardımlı rayonunun mərkəzindən təxminən 5 km cənub-qərbdə, Viləş çayı sahilində yerləşir.

## Tarixi
Çay Üzü kəndi Yardımlı rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində yerləşir. Viləş çayının sahilində, Talış dağlarının ətəyindədir. Toponim çay və Üzü (kənd adı) komponentlərindən düzəlib, "çay qırağındakı Üzü kəndi" deməkdir.

## İstinadlar
Dağ Üzü

**Dağ Üzü** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Dağ Üzü Yardımlı rayonunun Çay Üzü inzibati ərazi vahidində kənd. Peştəsər silsiləsinin yamacındadır. Keçmiş adı İlkin Üzü olunmuşdur. İnqilabdan əvvəl burada Üzü adlı bir kənd olmuşdur. Bu kənddən çıxmış ailələr sonralar çay sahilində yeni yaşayış məntəqəsi salmış və onu Çay Üzü adlandırmışdılar. Dağ yamacındakı əvvəlki Üzü kəndi isə Dağ Üzü adını almışdır.

## İstinadlar
Bürzünbül

**Bürzünbül** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 2001-ci il tarixli 191-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Yardımlı rayonunun Bürzünbül kəndi Hamarkənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Bürzünbül kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kənd orada mövcud olmuş Pirzumbul pirinin adındandır. Müxtəlif illərdə Burzumbuli (1917), Burzunbul (1933) variantlarında qeydə alınmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Viləşçayın sahilində, Peştəsər silsiləsinin yamacında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çanaqbulaq (Yardımlı)

**Çanaqbulaq** — Azərbaycan Respublikasıın Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar

http://www.president.az/articles/8079
Avur

**Avur** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Avur Yardımlı rayonunun Çayüzü inzibati ərazi vahidində kənd. Viləş çayının sahilindədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, av (ov sözünun qədim variantı) və ur (qədim türk dillərində "bol", "cox") komponentlərindən ibarət olan bu toponim "ovlaq, ov heyvanları cox olan yer" mənasını ifadə edir. Qədim türk yazılı abidələrinin dilində avırmak/evirmək "bir şeyin ətrafında hərlənmək, dolanmaq" mənasında işlənmışdır. Kəndin adlandırılmasında onun coğrafi mövqeyi nəzərə alınmışdır. Kəndin kənarındakı çay onun ətrafına dolanır.

## İstinadlar
Daşkənd (Yardımlı)

**Daşkənd** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun Yardımlı qəsəbə inzibati ərazi vahidində kənd. 13 iyun 2008-ci il tarixli 646-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Yardımlı rayonunun Yardımlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Daşkənd kəndi Yardımlı qəsəbəsi ilə birləşdirilmiş və bu kənd Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrindən çıxarılmışdır.

## Toponimikası
Oykonim daş (burada "qaya") və kənd (yaşayış məntəqəsi) komponentlərindən düzəlib "qayada yerləşən kənd" mənasındadır. Özbəkistanda Daşkənd adlı vilayət və yaşayış məntəqəsi var.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Peştəsər silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Din
Kənddə Daşkənd məhəllə məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəlləkli (Yardımlı)

**Dəlləkli** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Dəryavar

**Dəryavar** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Dəryavar Yardımlı rayonunun Yardımlı qəsəbə inzibati ərazi vahidində kənd. Peştəsər silsiləsinin ətəyindədir. Yerli əhali oykonimi Dərəyəvo kimi tələffüz edir, XIX əsrə aid ədəbiyyatda isə kəndin adı Dəriki formasında qeydə alınmışdır. Tədqiqatçılara görə, kəndin adı Talış zonasında Xlll əsrdən məlum olan qədim Drik mahalının adından, -yə birləşdirici hissəsindən və var (yer, məskən) sözlərindən ibarət olub, "Drik mahalından gələnlərin məskəni" mənasındadır. Kəndin ilk sakinləri də elə Drik mahalından köçüb gəlmiş ailələr olmuşlar.

## Mədəniyyəti
*Dəryanur xalçası

## İstinadlar
Ərsilə

**Ərsilə** — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Ərsilə kəndi Ərus kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Ərsilə kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Tədqiqatçıların fikrincə, oykonim keçmişdə Lənkəran qəzasında maldarlıqla məşğul olmuş ərus adlı icmanın adından və talış dilində kiçiltmə bildirən *lə* şəkilçisindən ibarətdir. S.Kazımbəy 1869-cu ildə qələmə aldığı "Cəvahirnameyi-Lənkəran" əsərində bu kəndin adını Ərsidə şəklində qeyd edir və kənd ərazisindəki məşhur ocaq haqqında geniş məlumat verir. Müəllif Ərsidədəki məşhur "Babül-Dərdə" ocağının dövlət başçıları tərəfindən "Uçtıq-Sufidəşt" adlandırıldığını qeyd edir. Çox güman ki, uçtıq sözü burada üç tuğ (üç bayraq) mənasındadır. Vaxtilə həmin ocaqda saxlanılan və dini mərasimlərdə - məhərrəm ayında gəzdirilən "üç ələm"ə işarədir.

Ərsilə toponiminin ikinci komponentindəki –lə topoformantının talış dilindəki –lə kiçiltmə şəkilçisi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Toponimin tərkibindəki –lə şəkilçi deyil, "dağ" mənasında işlənən monqol dilindəki "ula" sözüdür. XIX əsrin II yarısında bu leksem -idə/-də şəklində göstərilmişdir. Bu da qədim ta//da //dağ sözünə uyğundur. Çöx güman ki, etnotoponimin ilkin forması Ərusdağ olmuş, sonralar monqol zamanında toponim təhrif edilərək Ərusula və nəhayət Ərsilə şəklinə düşmüşdür. Ərusula/Ərsilə "ərus tayfalarına məxsus dağ" deməkdir. O.Süleymanov Q.Potaninə istinad edərək bildirir ki, Monqol rəvayətinə görə, dünya yarananda hər tərəf su idi və sudan iki Sumer ula dağı boylanırdı. Monqol dilində "ula"- dağ deməkdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Burovar silsiləsinin ətəyində yerləşir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ərus

**Ərus** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
*1.Arus Yardımlı rayonunun eyni-adlı inzibati ərazi vahidində kənd. Burovar silsiləsinin ətəyindədir. Oykonim Ərus variantında da işlənir. Mənbələrin verdiyi məlumata görə, həmin kənd Mirimli, Tahirli, Məlikli və Arus adlanan dord məhəllədən ibarətdir. XIX əsrin ikinci yarısına aid mənbələrdə də Lənkəran qəzasında mənşəcə qıpçaqlardan olan orus/ərus tayfasının yaşadığı göstərilir. Arus sözü qədim türklərdə "üzün, Hündürlüyüdur adam" deməkdir.
*2.Ərus Yardımlı rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Burovar silsiləsinin ətəyindədir. XIX əsrin II yarısına aid mənbələrdə Lənkəran qəzasında ərus tayfasının yaşadığı göstərilir. Həmin tayfanın adı qıpçaqların arasında orus (uruz) Şəklində çəkilir. Tədqiqatçılar Dədə Qorqud dastanlarının baş qəhrəmanlarından biri olan Aruz qocanı ərus tayfasından hesab edirlər.

24 noyabr 1959-cu ildə kənd ərazisinə meteorit düşmüşdür.

## İstinadlar
Əsədabad (Yardımlı)

**Əsədabad** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 13 iyun 2008-ci il tarixli 646-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Yardımlı rayonunun Yardımlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Əsədabad kəndi Yardımlı qəsəbəsi ilə birləşdirilmiş və bu kənd Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrindən çıxarılmışdır.

## Toponimikası
XX əsrin əvvəllərində kəndin adı Əsədkənd variantında qeydə alınmışdır. Mənbələrdə XIX əsrin axırlarında burada Talış dağlarında yaşamış pirembel/perimbel tayfasına mənsub bir tirənin məskunlaşması haqqında məlumat verilir. Oykonim bu tirənin başçısı Əsədin adı ilə adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax