open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hindistan Prezidenti

**Hindistan Prezidenti** və ya Raştrapati — Hindistan Respublikasının dövlət başçısı, Hindistanın birinci vətəndaşı, həmçinin Hindistan Silahlı Qüvvələrinin ali baş komandanı.

## Prezidentin səlahiyyətləri
Hindistanın Prezidenti parlamentarlar və ştat nümayəndələrindən ibarət Elektoral Kollegiya tərəfindən 5 il müddətinə seçilir.. Hindistan Konstitusiyasına əsasən Prezident nəzəri cəhətdən mühüm əhəmiyyətli səlahiyyətlərə: ştatların qanunverici məclislərini buraxmaq, ştatların hökumətlərini ləğv etmək və onların yerinə Prezident üsul-idarəsi tətbiq etmək (ştatların idarəsi qubernatorların ixtiyarına keçir) səlahiyyətlərinə malikdir. Lakin əməli olaraq hakimiyyət başçısı səlahiyyətlərinin əksəriyyəti Baş nazirın başçılıq etdiyi Hindistan hökuməti tərəfindən həyata keçirilir. Prezidentin icra etdiyi vəzifələrin əsas hissəsini formal şəkildə hökumət qərarlarının təsdiq edilməsi təşkil edir. Bir sıra hallarda o, məhkumların bağışlanması hüququna da malikdir.

## Hindistan prezidentlərinin siyahısı
Hindistanın dövlət başçılarının siyahısı
* Racendra Prasad — 1950–1962
* Sarvepalli Radxakrişnan — 1962–1967
* Zakir Hüseyn — 1967–1969
* Baraxaqiri Venkata — 1969–1974
* Faxruddin Əli Əhməd — 1974–1977
* Hilam Sanciva Reddi — 1974–1977
* Zail Sinqx — 1982–1987
* Ramasvamı Venkataraman — 1987–1992
* Şankar Şarma — 1992–1997
* Koçeril Raman Narayanan — 1997–2002
* Abdul Kalam — 2002–2007
* Pratibha Patil — 2007–2012
* Pranab Mukerci — 2012–2017
* Ram Nath Kovind — 2018-indi

## Hindistan Prezidenti vəzifəsini icra edənlər
* Varaxaqiri Venkata Qiri — 3 may 1969 – 20 iyul 1969
* Muxammad Xidayatulla — 20 iyul 1969 – 24 avqust 1969
* Basappa Danappa Catti — 11 fevral 1977 – 25 iyul 1977

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Президента Индии

## Mənbə
* Варахагири Венката Гири (Люди и события) // Новое время. — М., 1969. — № 20.
* Нилам Санджива Редди (Люди и события) // Новое время. — М., 1968. — № 27
* http://books.google.com/books?id=NuKIfWQliVUC Attar Chand. The great humanist Ramaswami Venkataraman. — Gyan Books, 1987.

## Həmçinin bax
Hindistanın dövlət quruluşu
Zabaykal Kazak Respublikası

**Zabaykal Ağ Respublikası** (bəzi mənbələrdə **Zabaykal Respublikası**, **Zabaykal Kazak Respublikası**)— Rusiya vətəndaş müharibəsi dönəmində Zabaykal ərazisində Ağların təşkil etdikləri və 1918 ildən 1920 ilə qədər idarə etdikləri dövlət.
25 avqust 1918-ci ildə Çita Sovet hakimiyəti mövcudluğunu itirir. Burada menşevik İ. A. Baksberq, eser S. О. Volodoqski, kadet N. L. Ananin, sosialist K. S. Şreyer və başqaları olmaqla yeni hakimiyyət orqanı olan Müvvəqqəti Sibir hökuməti qurulur. Burada sovetlərin həyata keçirdiyi bütün tədbirlər ləğv edilir.
14 sentyabr 1918 ildə ataman Qriqori Mixayloviç Semyonov Çitaya gəlir. Yaponların dəstəyi ilə onun vahid hakimiyyətə can atması yüksəlir. O, ayrılmış Şərqi Sibir ordusunun komandanı təyin edilir. Ordu atamanı vəzifəsini alır. 9 iyun 1919-cu ildə Aleksandr Kolçakın nümayədəsi və bölgədə sakit-sabitliyin təminatçısı vəzifəsi ilə şərəfləndirilir.

Semyonov şəxsi baxımından digər patiyalara müsbət yanaşmasada çox partiyalığa imkan verməli olur. Siyasi hakimiyyətin qurulmasına hətta bolşeviklərdə dəvət edilir. Dövlət hakimiyyətinin ilk aylarında xalqın narazılıqları terrorla bastırılır. Bu isə partizan hərəkatına rəvac verir. Bundan sonra Semyonov liberal xətt götürür. Ancaq xalqın narazılıqlarını tam aradan qaldırmaq mümkünsüz olur. Kolçakın məğlubiyyəti ilə isə yeni dönəm başlayır.
Müki və hərbi hakimiyyəti əlində cəmləyən Semyonov vilayət və uyezdə birliklərin fəaliyyətini leqallaşdırır.
4 yanvar 1920 ildə Rusiyanın şərq hissəsində ali hakimiyyət (hərbi və mülki hakimiyyət) Semyonova tapşırılır. Bununla əlaqədar Semyonov tərəfindən hökumət təşkil edilir və ona S. A Taskin rəhbərlik edirdi.

## Dövlətin fəaliyyətinin dayandırılması
Dalnevostoçnaya Respublika qurulduqdan sonra (hansı ki Sovet Rusiyasının protrktoratı rolunu oynayırdı) hərbi dirənişin əhəmiyyətdizliyi ortaya çıxır. Bu andan sonra vətəndaş müharibəsinin danışıqlar yolu ilə həll edilməsi fikri ortaya atılır. Bu məqsədlə 6 iyul 1920 ildə Krayevo xalq toplantısı çağrılır. Üstəlik 12 sentyabr 1920 ildə Müvvəqqəti Şərqi-Zabaykal xalq toplantısı təşkil olunur. Semyonov hətta Sovet Rusiyası ilə əlaqələrin qurulmasına razı olur. Ancaq Sovetlər artıq bu məsələni hərbi yolla çözməyi planlaşdırırdı. Sadəcə Yaponların intervensiyasını gözləyirdi. 19 oktyabr 1920 ildə yaponlar Zabaykal ərazilərini tərk etdikdən sonra Amur cəbhəsi qüvvələri Çita şəhəriinə istiqamətlənir. 21 noyabr 1920-ci ildə bu dövlət qurumun varlığına son qoyulur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ataman Semyonovun həyatı 
* О японской интервенции и атамане Семенове
Fəhmin Muradbəyli

**Fəhmin Muradbəyli** () – azərbaycanlı peşəkar futbolçu. Gənc dönəmində Barselona FK akademiyasının gənclər heyətində çıxış edib və bombardir olub. Sonradan bir neçə klub dəyişən futbolçu, son olaraq İrəvan FK komandasında çıxış edib.

18 mart 2024-cü ildə danışılmış oyunlarda iştiraka görə ömürlük müddətdə futbol ilə əlaqədar hər hansı fəaliyyətlə məşğul olmaq hüququndan məhrum edilib.
## Statistika

## Uğurları
**[[Azərbaycan Kuboku]]**

**I yer** **(1) – 2013/2014**

**II yer (1) – 2014/2015**

**[[Azərbaycan Superkuboku|Azərbaycan Super-Kuboku]]**

**II yer** **(1) – 2013/2014**

## İstinadlar
Tailandda turizm

Tailandin turizm potensialında cəlbedici faktorlara tarixi abidələr, kurortlar, çimərliklər, piknik yerləri, meşələr, müxtəlif qəbilələr və vəhşi təbiət daxildir. Tailand toxnulmamış təbiət turistlərlə sıx əlaqədə olub onlara, balıqçılıq, su xizəyi, çay kruizləri, kaneo yarışları, avarçəkmə, rahat dəniz çimərliyi kimi müxtəlif xidmətlər təklif edir.

## Statistika

2011-ci ilin statistikasına görə Tailand turizmdə 1-ci yeri tutub.:

## Turizm mərkəzi

Tailandı həm də Asiyanın turizm paytaxtı adlandırırlar. Burada turistlərin istər göz yaşı kimi saf suları olan dəniz sahillərində, istərsə də təbiətin yaşıl qoynunda, çay kənarlarında, xüsusi mini-otellərdə (bir neçə nəfərlik, həmçinin ailəliklə) dincəlməsi üçün lazım olan bütün şərait yaradılıb. Ötən əsrin 60-cı illərində Tailandda turizm sürətlə inkişaf etməyə başladı. Ölkənin müxtəlif yerlərində bir-birinin ardınca yüzlərlə istirahət ocaqları, müasir mehmanxanalar inşa edildi. Tailandın ən məşhur kurort əraziləri isə bunlardır: Bankok, Çianq Mae, Pattayya, Pxukat şəhərləri, Samui və Xua-xin adaları.

Tailandda istirahət edən turistlər mavi dəniz sahillərində, müalicəvi qum çimərliklərində özlərini olduqca rahat hiss edirlər.

## İstinadlar
Cessika Cons (teleserial)

***"Cessika Cons"*** ( və ya ) — 2015-ci ildə Netflix tərəfindən yaradılmış ABŞ veb teleserialı. Serial Marvel Comics tərəfindən yaradılmış Cessika Cons super qəhrəmanından bəhs edir. *"Cessika Cons"* Marvel Studios-un Marvel film kainatı proqramına daxildir, bu kainata daxil olan digər filmlərlə əlaqəlidir. Serial həmçinin Müdafiəçilər miniseriyasının ikinci teleserialıdır (digəri *"Daredevil"*dir). Serial Marvel Television, ABC Studios və Tall Girls Productions tərəfindən istehsal olunur. Serialın şouranneri Melissa Rozenberqdir.

Cessika Cons rolunda aktrisa Kristen Ritter çıxış edir. Cessika Cons super qəhrəmandır, lakin bu işi buraxıb detektivlik ilə məşğul olmağa başlayır. Serialın digər rollarında Mayk Kolter, Reyçel Teylor, Uil Traval, Erin Moriarti, Eka Darvill, Kerri-Enn Moss və Devid Tennant çıxış edir. Serialın ilkin versiyası 2010-cu ildə Melissa Rozenberq tərəfindən hazırlanmışdır. 2013-cü ildə Rozenberq layihə üzərində yenidən işləməyə başlamış və layihə *"AKA Cessika Cons"* adı ilə Netflix-ə daxil olmuşdur. 2014-cü ilin dekabrında Kristen Cessika rolu üçün seçilmişdir. 2015-ci ilin fevralından avqustun sonlarına qədər serialın çəkilişləri davam etmişdir.

Serialın bütün seriyaları 20 noyabr 2015-ci ildə Netflix-də yayımlanmışdır. *"Cessika Cons"* böyük bəyənmə qazanmışdır. Serilda bəyəni görən ünsurlar Kristen və Tennantın performansları, seksual yanaşma, zorakıçılıq və hücum mövzuları olmuşdur.

## Hekayə
Serialda Cessika Consun super qəhrəmanlığı buraxıb özəl detektiv olmasından, baş düşməni Bənövşəyi adamı dayandırmaq üçün göstərdiyi cəhdlərdən, Lyuk Keyc ilə macəralarından bəhs olunur.

## Rollarda

## Seriyalar


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dövlət borcu

**Dövlət borcu** — daxili və xarici dövlət borcundan ibarət olmaqla, ölkənin təxirəsalınmaz sosial-iqtisadi xərclərinin və büdcə kəsirinin mmaliyyələşdirilməsi üçün qəbul edilən, ölkə hökumətinin hüquqi və fiziki şəxslərə, habelə xarici dövlətlərə müvafiq faiz ödənilməklə qaytarılmalı olan, milli və xarici valyuta ilə ifadə edilmiş borc öhdəlikləridir.
 
Dövlət borcu aşağıdakı formalarda ola bilər: hökumətin aldığı kreditlər, hökumətin adından buraxılan qiymətli kağızlar şəklində olan dövlət istiqrazları və hökumətin təminat verdiyi digər borc öohdəlikləri.

## İstinadlar
Saxa atı

**Saxa atı** () — Saxa ərazisində formalaşan at. Cins xalq seleksuyası sayəsində yerli şəraitı uyğunlaşaq formalaşmışdır. 
## Xarici görünüş
Saxa cinsi  şaxtaya davamlı olmaqla yanaşı qalın dəriyə və uzunluğu 8-15 sm olan xəzə malikdir. Bu ad hətta qışın sərt vaxtı qırnaqları ilə qarı eşərək onun altınfa yerləşən otlarla qidalana bilir. Bu atlar il boyu açıq səma altında yaşayırlar. Yayda +40°, qışda isə -60° S temoeratur şəraitində yaşaya bilir. Onlar sərbəst şəkildə qida aşkarlaya bilirlər. 1988-ci ildə tundra ərazisinə 160&nbsp;km² əraziyə bir sürü saxa atıları buraxılmışdır. Hədəf isə bölgənin ekosistemini bərpa etmək olmuşdur. 

Bu atlara nisbətən yaxın cins Monqol atlarıdır. Ancaq Saxa atları monqol atlarından fərli olaraq hündür və əzələli formaya malikdir. Bu atlar əsasən boz və sıçan rəngində olur.

Bu atlar qısa ayaqlara və iri başa malik olur. Bu cins üç tipə bölünür: Şimal əsas tip (Ortakolıma, veroyanski altarı), Cənubi alçaqboy tip (zavodlara cəlb edilmir), Cənub hündürboy tip (zavodlara cəlb edilib. 2001-ci ildə Stepan Vasilev adına at yetişdirmə zavodunda Saxa atınının yeni cinsi olan «Meqejen» adlı atın təqdimatı keçirilmişdir.

Ortakolıma atlarının ölçüləri: Altı aylıq atların çəkisi 105 kq, 2,5 yaşlı atların isə 165 kq, yaşlı atların çəkiləri isə 228 kq olur. Onların addımları qısa olur. Onlar 3200 metri qar üzərində 5 dəqiqəyə, 1600 m məsafəni isə 3 dəqiqəyə qət edirlər. Onların tam formalaşması 5-6 yaşlarına təsadüf edir. Onları hətta 25-27 ilinə qədər təsərrüfatda istifadə edilir.
Saxa atlarının böyük qismi Lena, Yana, Kolıma və İndiqirka çayları hövzəsində yayılmışdır. Saxa atları dözümlü və çıxılmaz vəziyyətlərdə özünü sərbəst aparması ilə seçilir.

## İstifadəsi
Ənənəvi olaraq saxa atları iki istiqamətdə istifadə edilir:
* Minik istiqamətli. Ləng hərəkətinə baxmayaraq onlar əsasən minik istiqamətdə istifadə edilir. Saxa atı Isıax bayramının əsas sinbollarındandır 
* Ətlik-südlük istiqamət. Nisbətən çəki baxımından iri olur. Südündən Kumıs adlanan milli içki hazırlanır. Ətindən isə saxalılar milli xörəklər hazırlayırlar.
Onun əti dadlı və çox yağlıdır Saxada əsas ev heyvanları kimi yetişdirilir.

## Həmçinin bax
* Monqol atı
* Başqırd atı
* Qazaxıstan atı

## İstinadlar

## Mənbə
* Saxa atları
* Saxa atları və ya Yakutiya atları
Vaşinqton

**Vaşinqton** — şəxs adı və soyadı.

;Bu adı olan tanınmış şəxslər
* Vaşinqton İrvinq — Amerika yazıçısı, qısa hekayələr müəllifi, esseist, bioqraf, jurnal redaktoru və diplomat.

;Bu soyadı olan tanınmış şəxslər
* Corc Vaşinqton — ABŞ-nın dövlət xadimi, ABŞ-nin ilk Prezidenti (1789–1797).
* Marta Vaşinqton — ABŞ siyasətçisi, 1-ci Prezidenti Corc Vaşinqtonun həyat yoldaşı.

;Yaşayış məntəqələri
* Vaşinqton şəhəri — Amerika Birləşmiş Ştatlarının paytaxtı.
* Vaşinqton ştatı — Amerika Birləşmiş Ştatlarında ştat. Mərkəzi Olimpiya şəhəridir.
* Vaşinqton (dairə, Pensilvaniya)
;Digər
* Vaşinqton Post (qəzet) — ABŞ-də qəzet.

## Həmçinin bax
Tupolev Tu-160

**Tupolev Tu-160** (NATO kod adı: **Blackjack**) səsdən sürətli və dəyişkən həndəsi quruluşa malik, Sovet İttifaqında istehsal edilən ən müasir strateji ağır bombardmançı təyyarəsidir. Quruluş olaraq Amerikan istehsalı Rockwell B-1 Lancerə oxşamaqla yanaşı ondan daha böyük, daha artıq daşıma tutumlu və sürətlidir. İstehsal edilmiş ən böyük döyüş təyyarəsidir. Tu-160 pilotları təyyarələrini manevr qabiliyyəti və əks etdirməyən ağ boyası görə "Ağ Qu quşu" adlandırırlar. Sovet İttifaqında 1987-ci ildə xidmətə alınmış və hal-hazırda Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrində ən azı 16 ədədi də xidmət göstərir. Rusiya 2016-ci ildə Tu-160 istehsalına yenidən başlamağı düşünür. 14 ədəd əlavə təyyarə istehsal etmək planlaşdırılır.

## İstifadəçilər

* Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri: 2008-ci ilin aprel ayına olan məlumata əsasən 16 ədəd (12-si döyüş, 4-ü təlim məqsədilə) Tu-160 istifadə olunurdu. 2015-ci ildə döyüşə hazır vəziyyətdə olan bu bombardmançıların sayı 11 olmuşdur. 2017-ci ildə Rusiya Federasiyası Ordu Generalı Yuri Borisovun dediyinə görə hazırda döyüşə hazır vəziyyətdə olan Tu-160 döyüş təyyarələrinin sayı 16 ədəddir və bu təyyarələrin modernizasiya olunması planlaşdırılır.
### Keçmiş istifadəçilər

* Ukrayna Hərbi Hava Qüvvələri: Sovet İttifaqının süqutundan sonra 19 ədəd Tu-160 Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin tabeçiliyində qalır, lakin 1999-cu ildə borcun ödənilməsi məqsədilə 8 ədəd Tu-160 Rusiyaya verilmişdir. Hazırda 1 ədəd Tu-160 döyüş təyyarəsi Poltava şəhərində yerləşən "Aviasiya Muzeyi"ndə saxlanılır.

* Sovet Hərbi Hava Qüvvələri: 1991-ci ildə Rusiya və Ukraynaya təhvil verilib.

## Xüsusiyyətləri

### Ümumi göstəriciləri
* **Ekipaj**: 4 (pilot, co-pilot, bombardmançı, müdafiə sistemi üzrə zabit)
* **Uzunluq**: 54.1 metr
* **Yüksəklik**: 13.10 metr
* **Qanad açıqlığı**: 35.60 metr
* **Boş çəki**: 110,000 kq
* **[[Maksimum uçuş çəkisi|Maksimum qalxma ağırlığı]]**: 275,000 kq
* **Mühərrik**: 4 Samara/trud NK-321 turbofan
* **Uçuş məsafəsi**: 15,000&nbsp;km

### Uçuş göstəriciləri
* **Maksimum sürət**: 2.05 mach (2,200&nbsp;km/s)
* **Xidmət tavanı**: 14,700 metr
* **Döyüş radiusu**: 7,300&nbsp;km
* **Yüksəkliyə qalxma sürəti**: 70&nbsp;m/s
* **Qanad yüklənməsi**: 742 kq/m²
* **Çəkmə gücü/çəki**: 0.37

## Həmçinin bax
* Tupolev Tu-95
* Tupolev Tu-144
* Rusiya Silahlı Qüvvələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tu-160 page at GlobalSecurity.org
* External link to Tu-160 airbase
* Самолёт Ту-160 — историческая справка и основные сведения // Airforce.ru
* «По боевой эффективности Ту-160 превосходит американских конкурентов» // Газета.Ru, 18 dekabr 2016
* Фотографии самолётов Ту-160  
* Фотографии Ту-160 // avia-mir.com
* Подробный walkaround Ту-160 // ScaleModels.ru
Fyuçers

**Fyuçers müqaviləsi** yaxud **Birja əqdi**  (qısaca fyuçers) — müəyyən edilmiş tarix də müəyyən baza aktivinin əvvəlcədən razılaşdırılmış qiymətlərlə alınması və ya satılması haqqında öhdəliyi təsbit edən standartlaşdırılmış birja müqaviləsini ifadə edən qiymətli kağızdır.

Fyuçers müəyyən məhsul partiyasının sövdələşmə anında hər iki tərəfi qane edən qiymətlə alınması üçün müqavilədir, məhsul özü isə satıcı tərəfindən kifayət qədər uzun müddət sonra təqdim olunur. Fyuçers fond bazarında sövdələşmə obyekti olan ikinci dərəcəli qiymətli kağızdır.

Fyuçers müqavilələrini alıb-satan şəxsləri hecerlər və spekulyantlar adlandırmaq olar. Hecerlər əsasən riskin azaldılması üçün fyuçers sövdələşmələrində iştirak edirlər, belə ki onlar aktivi öz biznesləri çərçivəsində ya istehsal, ya da istifadə edirlər. Spekulyantlar isə qısa müddət ərzində gəlir əldə etmək məqsədilə fyuçers müqvilələri bağlayırlar.

Fyuçers müqavilələrinin bağlandığı əsas məhsullar buğda, qiymətli və rəngli metallar, neft və neft məhsullarıdır.

1970-ci ildən əsas birjalarda xarici valyuta, fiksə olunmuş gəlirlə qiymətli kağızlar və bazar indeksləri üzrə maliyyə fyuçers müqavilələri tətbiq olunmağa başlandı. Ticarətin həcminə görə onlar hazırda baza aktivləri və ənənəvi fyuçers müqavilələrindən daha mühüm əhəmiyyətə malikdirlər.

Maliyyə aktivləri bazarında fyuçers müqaviləsi iki sərmayəçi arasında olan müqavilədir, ona əsasən sərmayəçilərdən biri müqavilənin bitmə müddətinə digər sərmayəçiyə öncədən razılaşdırılmış qiymətə müəyyən miqdarda qiymətli kağız satmağı (və ya almağı) öz öhdəsinə götürür.

## Fyuçers və Opsionun müqayisəsi
Fyuçersin opsiondan əsas fərqi ondadır ki, fyuçers müqaviləsində müqavilə bağlayan şəxsin hüquqları deyil, istənilən halda müqaviləni onda göstərilən müddətdə qeyd-şərtsiz icra etmək öhdəlikləri reallaşır. Buna görə də fyuçerslə bağlı maliyyə riski də opsionla aparılan əməliyyatlardakına nisbətən daha yüksəkdir.

Fyuçers sövdələşmələrinin məqsədi bazarda əlverişsiz konyunktura ilə əlaqədar maliyyə itkilərindən sığortalama (hecinq), eləcə də birjada spekulyativ əməliyyatlar nəticəsində gəlirin artırılmasıdır. Fyuçerslərlə ticarət qiymətlərin kəskin dəyişmələri zamanı maliyyə itkiləri riskini azaltmağa, zərərləri ödəmək üçün lazım olan ehtiyat fondunun həcmini azaltmağa, avans kapitalının nağd-pul formasında qaytarılmasını sürətləndirməyə, dövriyyə məsrəflərini azaltmağa imkan verir.

Fond bazarında fyuçers müqavilələrinin bağlanma obyekti təminatsız qiymətli kağızlar – yəni, faktiki olaraq satıcıya məxsus olmayan, üçüncü şəxsdən 40-60% girovla borca alınan qiymətli kağızlardır.

## Nümunə
Oyunçu hər səhmə 500** **rubl olmaqla təminatsız səhm satışına fyuçers müqaviləsi bağlayır.

Əgər reallaşma tarixinə səhmlərin məzənnəsi 300 rubladək enirsə, oyunçu səhmləri alır və hər səhmə 500-300=200 rubl gəlir əldə edir.

Əgər reallaşma tarixinə səhmlərin məzənnəsi 800 rubladək qalxırsa, oyunçunun ziyanı hər səhmə 800-500=300 rubldur.

Aydındır ki, həqiqətdə maliyyə alətləri ilə əməliyyatlar göstərilmiş təsvirlərə nisbətən daha mürəkkəb və müxtəlifdirlər. Onlar yalnız təcrübədə anlaşılan bir sıra xüsusiyyətlərə və nüanslara malikdirlər.

## İstinadlar
Monqol atı

**Monqol atı** () — Monqolustan ərazisində yayılmış vəhşi atların yarımcinsi. Bu atlar Çingiz xannın dönəmindən dünyaya məlumdur. Köçəri monqollar yarım milyon olmalarına baxmayaraq 2 milyon at saxlayırlar. Kiçik ölçülərinə baxmayaraq Poni atı ilə hec bir əlaqəsi yoxdur. 
Monqolustanda bu atlar il boyu açıq səma altında yaşayır. Yayda +30°S qışda isə -40°S şəraitində yaşaya bilir. Atın südündən yerli əhali tərəfindən Kumıs adlanan içki hazırlanır. Atın əti nadir hallarda kəsilərək ətindən istifadə edilir. At əsasən minik üçün istifadə olunur. Bununla belə yerli şəraitdə yarışlarda istifadə edilir.  Bundan başqa sahələrdə istifadə edilmir.

## Xarici görünüşü
Bu atlar köklü atlar sayılır. Qısa ayalara və iri başa malik olurlar. Xarici görünüşü baxımından Prjevalski atı ilə oxşarlığı vardır. Fərqli cəhətləri quyruğun və atın baş, boyun nahiyəsində olan telləri uzun olur. Rəngi baxımından fərqli olurlar. Əsasən, isə sarının tünd-qəhvəyi çalarlarında olur.

## Özünü aparması
Monqol atları vəziyyətdən çıxma baxımından seçilirlər. Dözümlü, yerli şəraitə tez öyrənən olurlar. Monqolustanta bir çox ərazilərdə at sürüləri sərbəst şəkildə vəhşi həyat sürürlər. İnsana öyrəşın at sahibinə qarşı sədaqətli, dostcanlı və sakit yanaşır.

Dayanmadan 35&nbsp;km məsafəyə müəyyən vaxt ərzində gedə bilir. 
## Yetişdirilmə tarixi
Haradan törəməsi dəqiq məlum deyildir. Artıq 2000 il b.e.ə Mərkəzi Asiya ərazisində artıq atdan minik vasitəsi kimi istifadə edilirdi. Genetik araşdırmalar göstərir bir çox atcinsləri monqol atları ilə çütləşmədən törəmişdir

## Monqol mətəniyyətində
Atlar monqol mədəniyyətində mühüm rol oynayır. Xüsusi ilə köçərilər atsız keçinə bilmirlər. At yarışları milli güləşdən sonra ikinci idman növü sayılır. Monqol imperiyasının dünyayın yarısına sahib olmasında monqol atları mühüm rol oynamışdır. Xüsusi ilə İkinci dünya müharibəsində Monqol dövləti tərəfindən SSRİ-yə çoxlu sayda monqol atı yardım məqsədi ilə verilmişdir. 
Monqollar arasında belə bir deyim vardır: «Atsız monqol, qanadsız quşa bənzər». At ənənəvi olaraq ailədə doğulan oğlan uşağının üç günlüyündə ona hədiyyə edilir. 
Böyük at ilxısına malik köçəri varlı sayılır. Hər bir adamın öz atı olur. Atını sevən monqollar onları həddindən artıq yormağı xoşlamırlar.

## Mənbə
* Monqol atları 
* The Mongolian Horse and Horseman
* The Stallions Mane: The Next Generation of Horses in Mongolia
* Mongolian horse, Department of Animal Science, Oklahoma State University 
* The Legend of Khokhoo Namjil
* Монгол адууны онцлог  
## İstinadlar
Aşağı Pirtikan

**Aşağı Pirtikan** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Talin rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9&nbsp;km şimalda, Mastara çayının yanında yerləşir. Kəndin digər adı Türk Pirtikarı
(Pirtikan Türk) olmuşdur.

Toponim qıpçaqların tikan etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Toponimin əvvəlindəki «aşağı» sözü Azərbaycan toponimiyasında fərqləndirici əlamət bildirən söz kimi iştirak edir. Pir sözü isə dini məbəd mənasında işlənir. «Tikan tayfasının tikdiyi pirin yanındakı kənd» mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 2.III.1940-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Zoragyuğ qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 65 nəfər, 1886-cı ildə 112 nəfər, 1897-ci ildə 140 nəfər, 1904 - cü ildə
153 nəfər, 1914 - cü ildə 166 nəfər, 1916-cı ildə 157 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri-azərbaycanlılar qırğınlarla
deportasiya olunmuşlar və Turkiyədən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.

İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Aşnak

**Aşnak**, **Əşnək** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Talin rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km cənubda, Alagöz dağının cənub-qərbində, İrəvan-Talin avtomobil yolunun sol tərəfində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kəndin adı həm də Eşnək formasında göstərilir.

Kəndin adı ilk dəfə V əsrdə xatırlanır. Burada IV-V əsrlərə aid alban kilsəsinin qalıqları, IX-X
əsrlərdə tikilən qalanın xarabalıqları indi də durur. Qədim Aşnak kəndi indiki Aşnak kəndindən 5 km qərbdə yerləşmişdir.

Toponim aşina //aşna türk etnoniminə cəmlik bildirən -k şəkilçisinin artırılması yolu ilə düzəlib «aşina tayfasının yaşadığı kənd» mənasını ifadə edir.

Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 62 nəfər, 1873 - cü ildə 363 nəfər, 1886-cı ildə 469 nəfər, 1897-ci ildə 744
nəfər, 1904 - cü ildə 477 nəfər, 1914 - cü ildə 507 nəfər, 1916-cı ildə 806 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

Kənd 1918-ci ildə erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri - azərbaycanlılar qırğınlarla tarixi torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. Bura 1914-20-cı illərdə Türkiyənin Sasun vilayətindəki Pirşen, Mşkeğ, Salvorik, Mkdenk, Crdnik, Kaşrenk, Cam, Nadopa, Blrenk, Talhor, Qomk, Xablzoq, Xarver, Qoşa, Tği, Areqdem kəndlərindən köçürülən ermənilər yerləşdirilir.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk edən azərbaycanlılardan sağ
qalanlar ata-baba torpaqlarına qayıda bilmişdir. 1922-ci ildə kənddə ermənilərlə yanaşı 22 nəfər
azərbaycanlı yaşamışdır . Onlar 1924-25-cı illərdə sıxışdırılaraq kənddən qovulmuşdur.

Lakin tarixi faktlar erməni mənbələrində saxtalaşdırılaraq təhrif edilir. «Ermənistan və ətraf
vilayətlərin toponimlər lüğəti»ndə göstərilir ki, Aşnak kəndində 1831-ci ildə 62, 1873 - cü ildə 363 nəfər erməni yaşamışdır.

Halbuki bu illərdə kənddə ermənilər yox, təkcə azərbaycanlılar yaşamışdılar.

İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Aynalı

* Aynalı və Ağlyanlı — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Talin rayonunda kənd.
* Aynalı (Susuz) — Qars ilinin Susuz ilçəsinin Mərkəz bucağında kənd.
* Aynalı (Xudafərin) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Aynalı (Ərdəbil)

## Həmçinin bax
* Adnalı
İraqın dövlət quruluşu

**İraqın dövlət quruluşu** - 2005-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.

## Dövlət quruluşu
2005-ci ildən qüvvədə olan ölkə Konstitusiyasına görə İraq parlament formasında idarəetmə üsuluna malik federativ respublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1932) 3 oktyabrda qeyd olunur.

## İnzibati ərazi bölgüsü
18 bölgədən (mühafazatdan) ibarətdir (Əl-Anbar, Əl-Bəsrə, Əl-Müthənnə, Əl-Qədisiyyə, Ən-Nəcəf, Ərbil, Əs-Süleyməniyyə, Ət-Təmim, Bəbil, Bağdad, Dahuk, Di Qar, Diyala, Kərbəla, Meysən, Ninava, Sələhəddin, Vəsit).
tumb|250px|right

## Dövlət başçısı
Mövcud Konstitusiyaya görə İraqın müstəqilliyinin və suverenliyinin, habelə ölkədə milli birliyin qarantı olan Prezident - Nümayəndələr Məclisi (Parlament) tərəfindən 2/3 səs çoxluğu ilə, iki dəfədən artıq olmamaq şərti ilə, 4 il müddətinə seçilir.

İraq Prezidenti Nümayəndələr Məclisi tərəfindən qəbul olunan müqavilələri və qanunları ratifikasiya edir, Baş nazirin təqdimatına əsasən əfv fərmanı imzalayır, “təntənəli və fəxri” məqsədlər üçün silahlı qüvvələrinin Ali Baş Komandanı vəzifəsini həyata keçirir.

## Qanunverici hakimiyyət
5 ildən bir seçki əsasında formalaşan Nümayəndələr Məclisidir. Qanunvericilik məsələləri ilə məşğul olan 325 üzvdən ibarət Nümayəndələr Məclisi aşağı palata sayılır . Nəzərdə tutulan Yuxarı Palata (İttifaq Şurası) hələ formalaşmamışdır.

Qanunvericilik hakimiyyəti ilə yanaşı İraq Prezidentinin seçilməsi, Federal Kasasiya Məhkəməsi üzvlərinin, Baş Prokurorun, Ali Məhkəmə Şurasının təklifi ilə Məhkəmə Nəzarət Komissiyasının Prezidentinin, Ordu və qərargah rəisinin təyin və təsdiq edilməsi Parlamentin səlahiyyətlərinə aiddir.

## İcraedici hakimiyyət
Baş nazirin başçılıq etdiyi Hökumət (Nazirlər Kabineti) iri parlament fraksiyasından formalaşaraq icra hakimiyyətini həyata keçirir.
  
Yeni konstitusiyaya əsasən, dövlətin daxili və xarici siyasət kursunu həyata keçirən İraq hökumətinin idarə edilməsində Baş nazirə əlavə olaraq geniş səlahiyyətlər vermişdir.

## Məhkəmə hakimiyyəti
İraqın Federal məhkəmə sistemi Ali Məhkəmə Şurası, Ali Məhkəmə, Federal Kasasiya Məhkəməsi, İctimai Prokurorluq İdarəsi, Məhkəmə Nəzarət 
Komissiyası, habelə digər federal və bir sıra ixtisaslaşmış yerli məhkəmələrdən ibarətdir.
## Mənbə
*Герасимов О. Г. Ирак / Оформление художника Н. В. Батаева. — М.: Мысль, 1984. — 112 с. — (У карты мира). — 60 000 экз. (обл.)
*Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4.

## İstinadlar
Yenotabənzər it

**Yenotabənzər it**, **yenot iti**, **Ussuri tülküsü** və ya **Ussuri yenotu**, **yenotka** () — itlər fəsiləsinə aid yırtıcı növü.

## Xarici görünüşü
Yenotabənzər itlər orta ölçülü iltər hesab edilir. Bədəninin uzunluqları 65–80 sm, quyruqları 15–25 sm; çəkiləri isə 4–10 kq arası dəyişir. Bədəni alcaqdır. Pəncələri qısadır.
 Sifət quruluşu və xəzi baxımından Amerika yenotuna bənzəyir. Onurğa sütünu boyunca tünd zolaq gedir. Quyruğu qısadır, tüklüdür. Quyruğunda heç bir zolaq yoxdur. Albinizm müşahidə edilir

## Yayılması
Onların təbii arealı Hind-Çin yarımadası, Çin, Yaponiya və Koreya yarımadasının meşə və daş meşə zonalarıdır. Rusiyada isə əsasən uzaq şərqdə Amur vilayəti ərazisində müşahidə edilir. 1927–1957 illər ərzində ovçuluq məqsədi ilə 10 min Yenotabənzər it SSRİ-nin 76 vilayətinə buraxılmışdır. Asiya hissədə onlar yaşaya bilmədilər ancaq SSRİ-nin Avropa hisdəsində asanlıqla yayıldılar. Hətta SSRİ sərhədlərini keçərək Finlandiya, Çexiya, Rumıniya, Polşa və Almaniya ərazisinə yayılmışlar. 2013-cü ildə İsveç hökuməti yenotabənzər itlərin sayının azaldılması istiqamətində tədbirlər görür.

## Həyat tərzi və qidalanması
Əsasən rütubətli meşə zolağında yaşayırlar. Yerləşim yerləri nadir hallarda yol kənarlarında və ya kəndlərin yaxınlığında olur. Onlar əsasən alayoranlıq və gecə həyatı sürürlər. Bəzi hallarda meşə daxilində yerləşən su tutarlarında və dəniz kənarı sularda görünürlər. Ov məqsədi ilə gün ərzində 7–10 kmyol qət edə bilirlər. Təhlükə zamanı itlər fəsiləsinə daxil olan canlılardan fərqli olaraq onlar dalaşmaq əvəzinə özlərini ölülüyə vururlar. Çox vaxt bu onları xilas edir.

Onlar istər ət istərsə ot yeyəndirlər. Yayda gəmiricilər, quşlar və onların yumurtaları, qurbağalar, böçəklərlə qidalanırlar. Payız ayları isə taxıl bitkiləri və giləmeyvələrlə qidalanırlar. Qışlamadan öncə çəkilərini iki kq artırırlar. Qış yuxusu dekabr-yanvardan fevral-marta qədər davam edir. Qış zamanı çəkiləri 25 % azalır.

Onların əsas düşmənləri canavarlar və vaşaqlardır. Onlarda quduz xəstəliyi geniş yayılmışdır.

## Sosial quruluşu və çoxalması
Çüt şəkildə yaşayırlar. Çütlüklər oktyabr-noyabr ayları formalaşır. Boğazlıq müddəti 60 gün davam edir. Əsasən 6–8 maksimum isə 14–16 bala verirlər. Balaların yetişdirilməsində hər iki valideyn iştirak edir.

Yetkinlik yaşına 8–10 ayında çatırlar. Ömürləri 3–4 il davam edir.

## Yarımnövləri
* *Nyctereutes procyonoides koreensis*
* *Nyctereutes procyonoides orestes*
* *Nyctereutes procyonoides ussuriensis*
* *Nyctereutes procyonoides viverrinus*

## İncəsənətdə
Yenotabənzər itlər (Tanuki ) yapon mifologiyasının əsas persanajlarındandır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Rusiyanın onurğalı heyvanları
Nepalın dövlət quruluşu

**Nepalın dövlət quruluşu** — 2007-cı ildə qəbul edilmiş müvəqqəti (keçid) Konstitusiyasına əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sisitemi.
## Dövlət quruluşu
Nepal parlament formasında idarəetmə üsuluna malik federativ respublikadır (28 may 2008-ci il tarixinə qədər ölkədə konstitusiyalı monarxiya quruluşu mövcud olmuşdur). Milli bayram günü olan respublika günü (2008) 28 may tarixində qeyd olunur. 14 yanvar 2007-ci ildə Nepalın müvəqqəti (keçid) Konstitusiyası qəbul edilmişdir .

## İnzibati ərazi bölgüsü
Nepal 5 region üzrə (Şərqi region, Mərkəzi region, Qərbi region, Mərkəzi Qərb və Uzaq Qərb regionları) qruplaşmış 14 zonaya (Baqmati, Bxeri, Kosi, Lumbini, Maxakali, Meçi, Saqarmatxa, Rapti, Setxi, Dxaulaqiri, Canakpur, Qandaki, Narayani və Karnali ançollarına) və 75 rayona (pançayat) bölünür.

## Dövlət başçısı
Prezident Parlament tərəfindən siyasi konsensus əsasında Yeni Konstitusiyanın qəbul olunacağı müddətədək seçilir .

Milli birliyin rəmzi və ərazi bütövlüyünün təminatçısı olan dövlət başçısının əsas vəzifəsi ölkə Konstitusiyasını qorumaq və ona dəstək olmaqdır.

Mövcud Konstitusiyaya əsasən, vitse-prezident siyasi fəaliyyəti dövründə, ölkənin idarə edilməsində dövlət başçısına köməklik göstərir, zərurət yarandıqda onu bu postda əvəz edir .

## Qanunverici hakimiyyət
Nepal Federativ Respublikasının ali qanunverici orqanı 4 il müddətinə fəaliyyət göstərən bir palatadan – 240 üzvü ümumi və bərabər seçki əsasında gizli səsvermə yolu birmandatlı dairələrdən, 335 üzvü proporsional nümayəndəlik sistemi əsasında partiya siyahıları üzrə seçilən, digər 26 mandat isə təyin edilən deputatlar üçün nəzərdə tutulan 601 yerlik Müəssislər Məclisindən (Parlament) ibarətdir.

Yaşı 25-ə çatmış və Nepal Cinayət Kodeksinin mənəvi əxlaqsızlıq maddəsi ilə məhkum edilməmiş istənilən ölkə vətəndaşı Parlament seçkilərində namizədliyini irəli sürə bilər.

Parlamentdə qanun layihələri qəbul edildikdən sonra imzalanması üçün dövlət başçısına göndərilir. Dövlət başçısı qanun layihəsini imzalamaq və ya onu geri qaytarmaq səlahiyyətinə malikdir. Lakin ölkədə ali qanunverici orqanın nüfuzu yüksək və səlahiyyətləri geniş olduğundan bu prosedur, bir qayda olaraq formal xarakter daşıyır.

## İcraedici hakimiyyət
Siyasi konsensus əsasında fəaliyyət göstərən Nazirlər Şurası və ona rəhbərlik edən Baş nazir ölkədə icra hakimiyyətini həyata keçirir. Baş nazir müvafiq siyasi partiyanın təqdimatı ilə Müəssislər Məclisinin üzvləri arasından hökumət üzvlərini - nazirləri təyin edir.

Öz fəaliyyətlərinə görə Baş nazir və digər nazirlər Müəssislər Məclisinin qarşısında kollektiv məsuliyyət, nazirlər isə Baş nazir və Parlament qarşısında fərdi məsuliyyət daşıyırlar.

## Məhkəmə hakimiyyəti
Əsas funksiyaları ilə yanaşı, ölkədə Konstitusiya nəzarəti orqanının səlahiyyətlərini də yerinə yetirən və ən yüksək məhkəmə instansiyası sayılan Ali Məhkəmə, habelə Apelyasiya, rayon və ixtisaslaşmış hərbi məhkəmələr Nepalda məhkəmə hakimiyyətini həyata keçirirlər .

## Mənbə
* Glacial Lakes and Glacial Lake Outburst Floods in Nepal. - International Centre for Integrated Mountain Development, Kathmandu, March 2011  
## İstinadlar
Başqırd atı

**Başqırd atı** — at cinsi olaraq Başqırdıstanın endemik canlısıdır.

## Görünüşü
Bu cins yerli meşə və çöl atlarının seleksiyasi nəticəsində meydana gəlmişdir. Atın formalaşmasında il boyu davam edən kontinental iqlim mühüm rol oynamışdır. Bel nahiyədi enli, boynu idə yoğun və qısadır. Hündürlüyü 142–145 sm təşkil edir. Diri çəkisi 450–470 kq-dır.

## Tarixi
Başqırd atı xüsusi ilə XVII—XVIII əsrlərdə geniş yayılmışdı. Onlar Ufa və Orenburq quberniyalarında yetişdirilirdi. Əsas arealından kənarda isə Perm, Samara və Kazan quberniyalarında belə rast gəlinirdi. Onlardan əsasən Qərbi Sibirdə poçt daşımalarında istifadə edilirdi. Qida yemədən və dincəlmədən 8 saat ərzində 120–140&nbsp;km məsafə qət edə bilirlər.

Başqırd xalqının yetişdirdiyi at cinsidir. Qısa məsafəyə istifadə edilməsi ilə əlaqədar hazırda ancaq təsərrüfat istiqaməlidir nəyin ki, minik. Ayaqları iri və qısadır. Çox dözümlüdür. Vaxtı ilə Başqırt atlarının sayı 600 minə çatırdı.

Pyotr İvanoviç Rıçkov özünün yazdığı "Orenburq topoqrafiyası" kitabında (səh. 292) bu atlar haqqında məlumat vermişdir. Bazarlarda atların 30–50 rubla satıldığını birdiridi. Başqırdların bir ailəsinin bəzən 300–400 baş atı olurdu.

Rıçkov başqırdların atları istər yay istərsə qış vaxtları açıq səma altında saxladlığını birdirirdi. Qışda qar altında qalan otlarla qidalanırlar. Başqırd atların inkişaf etdirilməsində professor İvan Andreeviç Sayqin mühüm rol oynamışdır.

## Müharibədə istifadəsi
Atlardan istər 1812-ci ildə Rusiyanın apadığı müharibələrdə istərsə İkinci dünya müharibəsi dönəmində istifadə edilmişdir.

Başqırd atı 112-ci Başqırdıstan kavaler diviziyasının təşkilində istifadə edilmişdir.

## Rəmz
Bir çox Başqırt nağıllarında atlar xüsusi ilə vurğulanır. уделено особое внимание лошади. Tulpar adlı başqırt mifologiyasında atlar qanadlı təsvir edilir.

Akbuzat adlı qanadlı at Başqırt ekosları olan Ural-batır və Akbuzat eposlarında xüsusi ilə vurğunalır.
*Аҡһаҡ ҡола*, *Ҡара юрға*, *Бишҡолон*, *Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу* və Alpamış nağıllarında bu atlar başqırtların sadiq dostu kimi təsvir edilir.

## Digər məlumatlar
Başqırdıstanda bu atların ölkədən çıxarılmasına qadağa qoyulması haqqında qanun qəbul edilə bilər.

## Qalereya

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Sayqin İ. А.* Başqıd atı. Atı, 1955.

## Mənbə
* Başqırdıstan ensiklopediyası 
*  "Başqırdıstan atı" ''Başqırdıstan ensiklopediyası'' 
* Сайт о лошадях, страница про башкирских лошадей 
* ''Ахатова И.'' Башкирская лошадь и молочное коневодство.// Ж. "Ватандаш", 2001. № 9 
* Руководство по уходу за лошадью. Местная порода лошадей: башкирская лошадь
Şərqi Timorun dövlət quruluşu

Şərqi Timorun  dövlət quruluşu - 2002-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyasına əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.
## Dövlət quruluşu
Şərqi Timor parlament formasında idarəetmə üsuluna malik respublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü iki dəfə (1975, 2002) - 28 noyabrda və 20 mayda qeyd olunur. Portuqaliya Konstitusiyasının modeli əsasında hazırlanmış Şərqi Timor Respublikasının Konstitusiyası 20 mart 2002-ci ildə qəbul edilmişdir. 
## İnzibati bölgüsü
Şərqi Timor 13 inzibati dairəyə (Ayleu, Aynaru, Baukau, Bobonaru, Vikeke, Dili, Kova-Lima, Layten, Likisa, Manatutu, Manufaxi, Okusi-Ambeno və Ermera) bölünür.

## Dövlət başçısı
Ümumxalq səsverməsi yolu ilə və iki dəfədən artıq olmamaq şərti ilə 5 il müddətinə seçilən və əsasən mərasim funksiyalarını yerinə yetirən Prezidentdir.

Konstitusiyaya görə milli müstəqilliyin və dövlətin birliyinin rəmzi və təminatçısı sayılan dövlət başçısı Baş naziri təyin etmək, qanunlara veto qoymaq, Hökumətin formalaşmasında və illik dövlət büdcəsinin təsdiqində yaranmış ciddi böhran zamanı Parlamenti buraxmaq və yeni seçkilər təyin etmək, demokratik təsisatların normal fəaliyyətini təmin etmək və s. səlahiyyətlərə malikdir. 
## Qanunverici hakimiyyət
Şərqi Timorun ali qanunverici orqanı bir palatadan – ümumi və bərabər seçkilər əsasında partiya siyahıları üzrə 5 il müddətinə seçilən 65 yerlik Milli Parlamentdən ibarətdir.

Konstitusiyaya əsasən kifayət qədər geniş səlahiyyətlərə (qanunvericilik fəaliyyəti ilə yanaşı, Baş naziri və Hökumət üzvlərini seçmək, onlara etimadsızlıq göstərmək və s.) malik olan Milli Parlament qanunvericilik hakimiyyətini icra hakimiyyətindən müstəqil şəkildə həyata keçirir.

## İcraedici hakimiyyət
İcra hakimiyyəti Parlamentdə çoxluq təşkil edən partiyanın üzvlərindən formalaşmış Hökumət tərəfindən həyata keçirilir. İcraedici hakimiyyətin başçısı Milli Parlament tərəfindən seçilən və formal olaraq ölkə Prezidenti tərəfindən təyin olunan Baş nazirdir.

Nazirlər Şurası daxili və xarici siyasətin həyata keçirilməsinə görə ölkə Prezidenti və Milli Parlament qarşısında məsuliyyət daşıyır. Baş nazirin təqdimatında yeni formalaşmış Hökumətin fəaliyyət proqramı Milli Parlament tərəfindən təqdir və ya mütləq səs çoxluğu ilə rədd edilir. Mövcud Konstitusiyaya əsasən, ikinci hal (etimadsızlıq) təkrar baş verdikdə dövlət başçısı Nazirlər Şurasını tam heyətdə istefaya göndərə bilər.

## Məhkəmə hakimiyyəti
Üzvləri Ali Məhkəmə Şurası və bir üzvü Milli Parlament tərəfindən təyin olunan, eyni zamanda Konstitusiya nəzarəti orqanı və elektoral ədliyyənin ali orqanı sayılan Ali Məhkəmə, habelə ümumi yurisdiksiyalı məhkəmələr, birinci instansiya (inzibati, vergi, hesablama) inzibati məhkəmələri və hərbi məhkəmələr ölkədə məhkəmə hakimiyyətini həyata keçirilir.
## Xarici keçid
* Административно-территориальное деление Восточного Тимора по ISO. 
* Адм.-терр. деление Восточного Тимора, географическое положение - Google map. 

## İstinadlar
Ariqiin çayı

**Ariqiin çayı** () — Monqolustanın Xuvsqel aymakında axan çay. Çay Alaq-Erdene və Çandman-Under sumlarının sərhədlərinin yaxınlığındakı iki kiçik çayın birləşməsi nəticəsində Döm dağından başlayır və davam edir. Ariqiin çayı Tsaaqan-Üür sumunun mərkəzinin yaxınlığında Üür çayına qarışır.

## İstinadlar
Vinoqradov lemminqi

**Vinoqradov lemminqi** () — Dağsiçanları fəsiləsinə aid sıçan növüdür. Növ öz adını zooloq Boris Stepanoviç Vinoqradovun adındn götürmüşdür. Vinoqradov lemminqi Vrangel adasının endemik canlısıdır.

## Sistematikası
Vinoqradov lemminqi ilk əvvəllər Dicrostonyx torquatus növünün yarımnönü hesab edilirdi. Sonradan isə müstəqil növ olması müəyyənləşir. Hazırda bəzi taksonlarda Vinoqradov lemminqi Qrenlandiya lemminqinin yarımnövü olaraq qeyd edilir.  
## Xariçi görünüş
Leminqlərin ən iri növüdür. Onun ölçüləri 17 sm təşkil edir. Karyotip stabildir (2n = 28).
Bel nahiyədinin ümumi rəngi küll-boz olur. Üzərində isə qəhvəyi ləkələr vardır. Belinin tən ortasından qara xətt keçir. Boğaz nahiyəsi açıq-bozdur. Cavanlarda isə bədən bütünlüklə bozumtul rəngdə olur. Bu növ qiş ayları ağ rəngə bürünür. Vinoqradov lemminqi digər lemminqlərə nisbətdə kəllələri uzun və iridir.

## Özünü aparması
Yayda onlar əsasən daşlıqlı çay vadilərində dolaşırlar. Onlar xüsusi ilə quru və bitki ilə zəngin əraziləri üstün tuturlar. Demək olar ki, nəm və kəskin rütubətli ərazilərdən qaçırlar. Qışda isə onlar qar örtüyünün daha tez düşdüyü ərazilərdə yerləşirlər. Bunlar isə əsasən alçaq dağlıq və qayalıqlar olur.

Vinoqradov lemminqi əsasən ot və kollarla qidalanır. Xüsusi ilə sümbüllü bitkilər üstünlük təşkil edir. Onlar əsasən iyulun sonlarından avqustun əvvələrindən ehtiyat toplamağa başlayırlar. Maksimal qida toplatısı 10 kq təşkil edir.

Vinoqradov lemminqi yer altında zəngin tunel şəbəkəsi qururlar. Onların yaşayış sahəsi bəzən 30&nbsp;km²-dən çox olur. Yuvalar əsasən 25 sm dərinlikdə yerləşir. Bəzən isə dərimlik hətta 50 sm-ri keçir. Tunellərin 30-dan çox girişi olur.

Dişilər ildə 1—2 dəfə bala verir. Yayda dişilər 5-6 bala verdiyi halda, qışda cəmi 3—4 bala verir.

## Qoruma statusu
Vinoqradov lemminqi
  10 000&nbsp;km² ərazidə qoruma altındadır. Sayları ilbəil dəyişir. Bu isə bu növün təbiəti ilə bağlıdır. Adanın ərazisi bütünlüklə qoruma altındadır. Bu növ üçün isə rəsmi qoruma statusu  «*DD*» (*data Deficient*, az məlumat) olaraq qiymətləndirilir. Əslində isə az təhlükə altında olan növdür «*LC*».

Vrangel adasında yerləşən Vrangel dövlət qoruğunda xüsusi sttus altıında qorunur.  

## İstinadlar
Beltes çayı

**Beltes çayı** () — Monqolustanın Xuvsqel aymakında axan çay.

Beltes çayı başlanğıcını Rençinlxumbe sumundan, Xatqaldan təxminən 40 km şimal-qərbdə yerləşən Xordol-Sardaq dağlarından götürür. Altraqa sumunun mərkəzindən keçdikdən sonra Bayanzurxe sumunda Delqer-Muren çayına qarışır.

## İstinadlar
Li Çunşü

**Li Çunşü** (Çuanqzong; 15.5.926) — Şato əsilli sərkərdə. Sonrakı Tan imperiyasının ilk hökmdarı. Li Keyonun oğlu.

## İstinadlar
Qiyan qəbiləsi

thumb|Çin dilində "Qiyan" sözünün yazılışı.
**Qiyan qəbiləsi** () — Böyük Hun İmperiyasını idarə etmiş qəbilə. Bu qəbilənin üzvləri əsasən xatun olurdular. Qiyanlar Monqolustanın qərbində məskunlaşmışdılar.

## Qiyan qəbiləsindən hökmdarlar

## Qiyan qəbiləsindən digər məşhur şəxslər
* İmperatriça Qiyan - Lyu Yuanın həyat yoldaşı
* İmperatriça Qiyan - Lyu Konqun həyat yoldaşı
* İmperatriça Qiyan - Muronq Çaonun həyat yoldaşı
* Qiyan Zan - Sun imperiyası dövründə general

## İstinadlar
Skills in Pills

## Skills in Pills
Rammstein qrupunun vokalisti Till Lindeman və Pain qrupunun başçısı Peter Tagtgren ilə birgə 2015-ci ildə yayımladığı solo albom. Albom İndustrial metal tərzindədir.Əslində Till və Peter bu Albomu 1999-cu ildə çıxaracaqlardı amma Tillin vaxtının olmaması ucbatından albom işi təxirə salınır.Yalnız 2015-ci ilin başlarında Till İsveçdə olarkən albomun ilk təməlləri atılır. Albom "Lindemann" adı ilə yayımlanacaqdı.

Albomda bütün mahnı sözləri və vokallar Till Lindemanna aiddir. Digər alətlər isə (Elektro gitar, Bass gitar,Org,Zərb alətləri, geri vokal) Peter Tagtgren tərəfindən çalınmışdır. Albomun mahnılarının əsasının bəstəkarı Till Lindemanndır .Albomda sadəcə 2 mahnıya klip çəkilmişdir, bunlar: "Praise abort" və "Fish on" təkliləridir.

Albomu mahnı Listi belədir:
* 1.	"Skills in Pills" (Dərmanlar və bacarıqlar) 	4:13
* 2.	"Ladyboy" (Transseksual) 	3:20
* 3.	"Fat" (Kök) 	4:12
* 4.	"Fish On" (Balıqda)  	4:12
* 5.	"Children of the Sun" (Günəşin uşaqları)  	3:40
* 6.	"Home Sweet Home" (Evim şirin evim) 	3:45
* 7.	"Cowboy"  (Kovboy)	3:11
* 8.	"Golden Shower" (idrar fetişi- qızıl hamam)  	4:24
* 9.	"Yukon" (Yukon) 	4:45
* 10.	"Praise Abort" (Kürtaj tərifi) 	4:44
Kənduvan

**Kənduvan** () və ya **Gündoğan** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında tarixi, tanınmış, görməli və turistlərə maraqlı olan kənddir. Üskü bölgəsinin Səhənd kəndistanında yerləşir. Üskünün 18 kilometrliyində yerləşir. 
Kəndin evləri qayalar içində tikilmişdir. Kənduvanın bənzər kəndi yalniz Türkiyənin Kapadokiya bölgəsində var. Kənduvan kəndində daha çox turist cəlb etmək için qayalar içində gözəl hotellər də tikilmişdir. Kənddə 168 ev və təxminən 600 sakin var. Əhalının dili Azərbaycan dilidir və əsas məşğuliyyəti turizm, əkinçilik, arıçılıq və bal istehsalı və maldarlıqdır.

## Görüntülər

2صنایع دستی کندوان.jpg|Gündoğan əl işlərindən saxsı qablar
Snowy kandovan.jpg|Qarlı Gündoğan
Fayl:Kandovan1.JPG|Gündoğan kəndinin girişi
Fayl:کندوان آذربایجان.jpg|Gündoğan kəndi
Fayl:Kandovan3.JPG|Gündoğan kəndinin içi
Fayl:Kandovan4.JPG|Gündoğan kəndinin içi
Fayl:Traditional home Kandovan.JPG|Gündoğanda daş içində yonulmuş əski evlərin birisi
Fayl:Kandovan5.JPG|Gündoğan kəndi və ətrafdakı dağlardan görüntü
Fayl:Iran_AugustSeptember_2007_078.jpg|Gündoğan kəndi 2007-ci il, bir Almanlı turistin çəkdiyi görüntü
Fayl:Kandovan_troglodyte_village.jpg|Gündoğan kəndi 2007-ci il, bir Almanlı turistin çəkdiyi görüntü
منظره شب روستاي كندوان.jpg|Gündoğan kəndinin gecə görüntüsü
Kandovan 20180714 16.jpg|Kənddəki evlərdən birinin içi


## İstinadlar
Brifinq

**Brifinq** ( - qısa) — mətbuat nümayəndələrinin qısa yığıncağı. Belə toplantıda xüsusi səlahiyyətli şəxs tərəfindən hökumətin, hər hansı partiyanın, təşkilatın və ya ayrıca siyasi xadimin müəyyən məsələ üzrə mövqeyi açıqlanır.

## İctimaiyyətlə əlaqələr

thumb|right|Diplomatik danışıqlarda mətbuat üçün brifinq

KİV ilə iş aparıldıqda brifinq bir məsələyə həsr olunmuş qısa mətbuat konfransıdır.

Rəsmi şəxslərin kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələri ilə görüşü, rəsmi mövqenin ifadə edildiyi məqamda hər hansı bir problemlə bağlı qısa məlumat verilir(adətən, mətbuat konfransından fərqli olaraq, dəvət olunanların suallarına cavab vermədən). Mətbuat konfransından fərqli olaraq, təqdimat hissəsinin movcud olmaması ilə fərqlənir.

Bundan başqa, brifinq qapalı xarakter daşıyır, ona yalnız əvvəlcədən müəyyən edilmiş KİV nümayəndələri dəvət olunur.

## Aviasiya
thumb|USAF pilotları üçün brifinq

Mülki və hərbi aviasiyada pilotların və uçuş ekipajlarının uçuşqabağı və ya uçuşdan sonrakı hazırlığının elementi. Brifinqdə lazımi meteoinformasiya çatdırılır, hava məkanından istifadəyə dair məhdudiyyətlər, prosedur aspektləri təkrarlanır, məlumatın çapı paylanır, uçuşların yerinə yetirilməsi üçün lazım olan məlumatların çapı paylanılır, həmçinin konsultasiya aparılır. 

Brifinqin formatı və həcmi Aviasiya fəaliyyətinin növündən asılıdır. Brifinqlər həm dövlət aviasiyasında, həm də mülki aviasiyada təşkil edilir.
Britlər

**Britlər** — kelt tayfaları, e.ə. VIII əsrdən eramızın V əsrinədək Britaniyanın əsas əhalisi. Britlərin dəyanətli müqavimətləri və üsyanları romalıların Britaniyada istilalarını zəiflədirdi. Britaniyanın anql və saks german tayfaları tərəfindən istila edildiyi dövrdə britlər qismən məhv edilmiş, qismən də Uelsə, Şotlandiyaya və Qalliyanın şimal-qərbindəki yarımadaya (sonralar Bretan adlandırıldı) köçürülmüşlər.
Avtoritet

**Avtoritet** — cəmiyyət həyatının gedişi prosesində ayrı-ayrı şəxslər, qruplar, yaxud təşkilatların nüfuzunun qazanılması və itirilməsidir.

## İstinadlar
Qazaxıstan atı

**Qazax atı**
— çöl atı olaraq müasir Qazaxıstan ərazisində formalaşmışdır. Qazax xalqının sleksiya yolu ilə yetişdirməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. Hazırda belə ölkə daxilində yetişdirilir.

Atları əsasən yerli çobanlar tərərindən saxlanılır. Onlar əsasən qoyun sürülərinin idarə edilməsinə cəlb edilir.

## Yaranması
Növün yaranması müstəlif mərhələlərdən keçmişdir. Başqa cinslərin təsirinə məruz qalmışdır. Bəzi alimlər qazax atlarının monqol atlarından törədiyini bildirirlər. Onları formalaşmasında Monqol və Ərəb atları bir başa iştirak etmişdir. Rus işğalından sonra atların genefonduna ağır zərbələr dəymişdir. Belə ki, bu atlar rus atları ilə qarışdırılmışdır.

## Əhəmiyyətləri
Qazax atları minik, yarış və ətlik-südlük istiqaməlidir.
Qızıl Orda dövlətinin ərazisinə daxil ərazilərdə tarixən istər Monqol atı istəsə Qazax atından istifadə edilirdi. Qazax xalqı onların ətindən istifadə edirlər. Südündən isə hazırlanan içkiyə Kumıs adlandırılır. Bəzən qazax atları arasında yarış atlarına rast gəlinir.
Xüsusi ilə uzaq məsafələrə yarışlarda yüksək dözümlülük göstərərək qalibiyyətə səbəb olur. Onlar müxtəlif məsafə yarışlarına belə cəlb edilirlər. Qazax atları istər Qazaxıstanın bölgəlır arasında yaranan iqlim fərqliliklərindən dolayı müxtəlif tiplərə və papulyasiyalara bölünmüşdür. Bu tiplərin formalaşmasında monqol və Axal təkə atları da öz rolunu oynamışdır. Adaev, Cebe, qərbi qazaxıstan, mərkəzi qazaxıstan və nayman tip və papulyasiyasını göstərmək olar.
Bütün tiplər sərbəst dolaşırlar. Çöl, yarımsəhra və səhra şəaitinə dözümlüdürlər. Bağlı məkanda saxlanılmır. Onlar çöl bitkiləri ilə bəslənirlər. Qış ayları 40 sm qarın altında olan otlarla qidalanırlar.

## Xüsusiyyətləri
Qazax atları qısa boyludur və əzələli mədən ururuluşuna sahibdir. Boyunları 131–138 sm olur. Bədənin çəpinə ölçüsü 140–144, sinə həlqəsinin ölçüsü 156–164 sm təşkil edir. Çəkisi adətən 320–360 kq olur. Gün ərzində 8–9 litr süd verə bilir.
Qazax atları şaxtaya davamlı olması ilə seçilirlər. Dözümlü canlılardır. −45°S qədər şaxtalara belə dözə bilirlər. Bu şaxtalara hər at tab gətirə bilmir. Dözümlü olmaları onların uzaq məsafələrə qaçışlara cəlb olunmasına səbəb olur. Xüsusi ilə 25 km məsafə yarışlarında effektivdir. Onlar monqol atları ilə müqayisədə onlar iri, şaxtaya dözümlü və ətli olurlar. Onlar digər atlara nisbətdə daha çox kumıs verirlər.

Hazırda sayları 600,000 olaraq qiymətləndirilir

## Həmçinin bax
* Qırğız atı

## Ədəbiyyat
Большая Советская Энциклопедия, Казахская лошадь.

## İstinadlar
Cimmu

**İmperator Cimmu** () — Yapon ənənəsinə əsasən Yaponiyanın ilk imperatoru. Adətən hakimiyyətə başladığı il E.ə. 660-cı il kimi qəbul edilir. Mifoloji inanca görə o, Yapon tanrısı Uqayafukiaezu və ilahə Tamayori-bimenin övladıdır. Hakimiyyətə başladığı 11 fevral günü Yaponiyada Milli Bünövrə Günü kimi qeyd olunur.

## İstinadlar