Molekulyar epidemiologiya

**Molekulyar epidemiologiya** — Molekulyar epidemiologiya, molekulyar səviyyədə müəyyən edilən potensial genetik və ekoloji risk faktorlarının ailələr daxilində və populyasiyalar arasında xəstəliyin etiologiyasına, yayılmasına və qarşısının alınmasına töhfəsinə diqqət yetirən bir epidemiologiya və tibb elminin bir qoludur. Bu sahə molekulyar biologiyanın ənənəvi epidemioloji araşdırmalara inteqrasiyasından yaranıb. Molekulyar epidemiologiya, xəstəliyin inkişaf riskini təsir edən xüsusi yolları, molekulları və genləri müəyyən etməklə xəstəliyin patogenezi haqqında anlayışımızı yaxşılaşdırır. Daha geniş mənada, genetik xüsusiyyətlər və ətraf mühit təsirləri arasındakı qarşılıqlı əlaqənin xəstəliklə necə nəticələndiyini anlamağa çalışır.
## Tarix
Molekulyar epidemiologiya termini ilk dəfə 1973 -cü ildə *Qripin molekulyar epidemiologiyası* adlı məqaləsində Kilbourne tərəfindən irəli sürülmüşdür.  Termin, Skulte və Perera tərəfindən *Molekulyar Epidemiologiya Prinsiplər və Təcrübə haqqında* ilk kitabın hazırlanması ilə daha da formalaşdı.  Bu kitabın mərkəzində, populyasiyalarda xəstəliyin əsas mexanizmlərini anlamaq üçün ənənəvi molekulyar və epidemioloji tədqiqat strategiyalarını əlaqələndirmək üçün həyati bir vasitə kimi biomarkerin ölçülməsi və istismar edilməsinə səbəb olan və buna imkan verən molekulyar tədqiqatlardakı irəliləyişlərin təsiri dayanır.
## Müasir istifadə
Əksər molekulyar epidemioloji tədqiqatlar bir nəticə əldə etmək üçün ənənəvi xəstəlik təyinetmə sistemindən istifadə edərkən (molekulyar səviyyədə məruz qalma istifadə edilərək), inandırıcı sübutlar xəstəliyin təkamülünün insandan insana fərqli olaraq fərqli bir şəkildə getdikcə fərqli bir prosesi təmsil etdiyini göstərir. Konseptual olaraq, hər bir fərd, hər bir fərddən fərqli bir bənzərsiz bir xəstəlik prosesinə malikdir ("unikal xəstəlik prinsipi"). Məruz qalma ilə xəstəliyin molekulyar patoloji təsiri (xüsusən də xərçəng) arasındakı əlaqəni araşdırmaq üçün edilən işlər 2000 -ci illər ərzində getdikcə daha çox yayılmağa başladı. Bununla birlikdə, epidemiologiyada molekulyar patologiyanın istifadəsi, standartlaşdırılmış metodologiyaların və təlimatların olmaması, fənlərarası mütəxəssislərin və təlim proqramlarının azlığı da daxil olmaqla unikal çətinliklər yaratdı.  Bu tip tədqiqatlar üçün molekulyar epidemiologiya nın istifadəsi bu problemlərin mövcudluğunu maskaladı və metodların və təlimatların inkişafına mane oldu.  Bundan əlavə, xəstəliyin heterogenliyi anlayışı, eyni xəstəliyə sahib olan şəxslərin oxşar etioloji və xəstəlik proseslərinə malik olması ilə ziddiyyət təşkil edir.
## Analitik metodlar
Bir bakteriya növünün genomu onun kimliyini əsaslı şəkildə təyin edir. Beləliklə, impulslu sahə gel elektroforezi kimi gel elektroforez üsulları molekulyar epidemiologiyada bakterial xromosom parçalarının nümunələrini müqayisəli şəkildə analiz etmək və bakteriya hüceyrələrinin genomik məzmununu aydınlaşdırmaq üçün istifadə edilə bilər . Geniş yayılmış istifadəsi və əksər bakterial patogenlər haqqında epidemioloji məlumatları molekulyar markerlərinə əsaslanaraq analiz etmək qabiliyyətinə görə, impulslu sahə gel elektroforezinə molekulyar epidemioloji tədqiqatlarda çox güvənilir. 
## Tətbiqlər
Molekulyar epidemiologiya, pəhrizin, həyat tərzinin və ətraf mühitin təsirinin molekulyar nəticələrini , xüsusən də bu seçimlərin və xarici təsirlərə məruz qalmaların əldə edilmiş genetik mutasiyalarla necə nəticələndiyini və bu mutasiyaların biomarkerlər və genetik məlumatlardan istifadə edərək seçilmiş populyasiyalarda necə paylandığını anlamağa imkan verir. Molekulyar epidemioloji tədqiqatlar əvvəllər müəyyən edilmiş risk faktorları və xəstəlik mexanizmləri haqqında əlavə anlayış təmin edə bilir .  Xüsusi tətbiqlərə aşağıdakılar daxildir :
* Xəstəlik risk faktorlarının molekulyar izlənməsi
* Xəstəlik risk faktorlarının coğrafi və müvəqqəti paylanmasının ölçülməsi
* Patogenlərin təkamülünü xarakterizə etmək və yeni patogen növlərini təsnif etmək
## Tənqid
Molekulyar epidemiologiya sahəsində qabaqcıl molekulyar analiz üsullarının istifadəsi daha böyük epidemiologiya sahəsini daha böyük analiz vasitələri ilə təmin edərkən, Miquel Porta molekulyar epidemiologiya sahəsinin üzləşdiyi, xüsusən də lazımi məlumatları qərəzsiz şəkildə seçərək daxil edən bir neçə problemi müəyyən etdi. Molekulyar epidemioloji tədqiqatların məhdudiyyətləri ümumi epidemioloji tədqiqatlara bənzəyir, yəni rahatlıq nümunələri - həm hədəf populyasiyalar, həm də genetik məlumatlar, kiçik nümunə ölçüləri, uyğun olmayan statistik metodlar, keyfiyyətsiz nəzarət və hədəf populyasiyaların zəif tərifi
.

## İstinadlar