open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bəstəkar Qara Qarayevin portreti

**"Bəstəkar [[Qara Qarayev]]in portreti"** — Azərbaycan-sovet rəssamı, SSRİ xalq rəssamı Tahir Salahov tərəfindən 1960-cı ildə çəkilmişdir. Moskva Dövlət Tretyakov Qalereyasında saxlanılır. Rəsm əsərində məşhur sovet-azərbaycan bəstəkarı, SSRİ xalq artisti, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Qara Qarayev təsvir olunmuşdur.

1962-ci ildə Tahir Salahov, bu rəsm əsərinə görə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının gümüş medalı ilə təltif edilmiş, 1968-ci ildə isə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

Xarici ölkə jurnalistlərinə verdiyi müsahibələrin birində Tahir Salahov demişdir: "Mən bu əsərin üzərində işləyərkən tez-tez Opera və Balet Teatrına gedib, Qara Qarayevin baletlərinə tamaşa edirdim. Hər gün onun musiqisini dinləyirdim. İstəyirdim ki, Qaranın musiqi dünyasını tamamilə mənimsəyə bilim. Bax, bundan sonra portreti başa çatdırdım".

## Həmçinin bax
* Növbədən qayıdanlar
* Odlar Yurdu (triptix)

## İstinadlar
Rast. Niyazi (film, 2014)

**Rast. Niyazi** — rejissor Nonna Müzəffərovanın sənədli filmi. Beynəlxalq Muğam Mərkəzində filmin təqdimatı olub.

## Məzmun
Film Azərbaycanın görkəmli dirijoru və bəstəkarı, SSRİ Xalq Artisti, Dövlət və Beynəlxalq mükafatları laureatı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Niyazi Tağızadə-Hacıbəyova həsr olunmuşdur.

## Film haqqında
:Filmin çəkilişləri Azərbaycanda, Türkiyədə və Rusiyada aparılıb.
:Film üzərində işləyərkən Niyazinin ev-muzeyinin fondundakı sənədlərdən istifadə edilib.
:Filmdə Niyazinin "Rast" simfonik muğamından istifadə edilib.

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** İntiqam Qasımzadə
:**Rejissor:** Nonna Müzəffərova
:**Operator:** Yuri Varnovski
:**İçraçı prodüser:** Əlibala Rəhimov
:**Bədii rəhbər:** Eldar Quliyev
:Elşən Bağırov
:Roman Məmmədov
:Tahir Əliyev
:Elşən Əliyev
:Cabir Hacıyev
:Eldəniz Rəsulov

## Filmdə iştirak edənlər
:Arif Məlikov (bəstəkar, SSRİ Xalq artisti)
:Fərhad Bədəlbəyli (pianoçu, SSRİ Xalq artisti)
:Tamara Sinyavskaya (opera müğənnisi, SSRİ Xalq artisti)
:Aida Tağızadə (musiqişünas, əməkdar incəsənət xadimi)
:Yalçın Adıgözəlov (bəstəkar, Azərbaycan Xalq artisti)
:Anar (yazıçı, Azərbaycan Xalq yazıçısı)
:Rza Bayramov (Niyazinin ev-muzeyinin direktoru)
:Gülsin Onay (türk pianoçusu)
:İdil Biret (türk pianoçusu)

### Arxiv kadrlarda iştirak edənlər
:Heydər Əliyev (titrlərdə yoxdur)
:Niyazi (titrlərdə yoxdur)

## Xüsusi minnətdarlıq
* Azərbaycan Respublikası Milli Arxiv İdarəsi
* Azərbaycan Dövlət Film Fondu
* Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyi
* Niyazinin mənzil-muzeyi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Nailə Allahverdiyeva

**Nailə Allahverdiyeva** () — Rusiya art-meneceri, rəssam, Sergey Kuryöxin mükafatı laueratı

## Həyatı
Nailə Allahverdiyeva 15 mart 1978-ci ildə anadan olmuş, 1999-cu ildə M. Qorki adına Ural Dövlət Universitetini bitirmişdir.

1998-ci ildə İ. Babaes, E. Krjibitski, İ. Lyapnev gənc sənətşünaslar Assosiasiyasının üzvləri ilə birlikdə Yekaterinburqda yerli bədii səhnə vasitəsilə antifeminist təbliğatı genişləndirmək məqsədilə "Setkin mühasirəsi" art-qrupunu yaratmışlar. Qrup az fəaliyyətində əsas diqqəti qadın problemləri ətrafında mərkəzləşdirməyə çalışırdı. 2003-cü ildə "Setkin mühasirəsi: qrupu ArtKlyazma festivalında iştirak etmişdir.

Nailə Allahverdiyeva Perm Dizayn inkişaf Mərkəzində direktor müavini vəzifəsində çalışmış. və Perm "Teatr-Teatr" qrupunun fəaliyyətini əlaqələndirmişdir.

8 aprel 2013-cü ildə o, Sergey Kuryöxin adına mükafatla təltif edilmişdir.

## Layihələri
* 2005 — Klaviatur abidəsi (A. Sergeyevlə birlikdə) kurator layihəsi, Yekaterinburq
* 2011 — "Red People", Perm.
* 2012 — "Gəlinlərin siması. Qazaxıstanın müasir incəsənəti", Perm.

## Təltifləri, mükafatları
* 2013 — Sergey Kuryöxin adına mükafat

## İstinadlar
Bərm-i Gavmişi-yi se

**Bərm–i Gavmişi–yi se** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Mərkəz bəxşinin Hövmə dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 269 ailədə 590 nəfəri kişilər və 555 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 1.145 nəfərdir. Kəndin əhalisi qaşqayların Dərəşorlu tayfasının Aslanlı tirəsinə mənsubdur, qaşqay türkcəsində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## Şərhlər

## İstinadlar
Fukan meteoriti

**Fukan meteoriti** () — 2000-ci ildə Çində, Fukan dağının yaxınlığında tapılmış meteorit. Siderolit tipi olub pallasit sinfinə daxildir, olivin kristallarına malikdir. Yaşının 4,5 milyard il olduğu təxmin edilir.

## Tarixi
2000-ci ildə Çinin Fukan şəhəri yaxınlığında bir çinli alverçi kütləsi 1.003 kq olan meteorit tapmışdır. O, əsas kütlədən 20 kiloqram ayırmışdır. 2005-ci ilin fevralında meteorit Tukson Cavahirat və Mineral Sərgisinə aparılmış və orada Arizona Universitetindən Dante Lauretta tərəfindən nəzərdən keçirilmişdir. Sonda meteorit ABŞ-nin Arizona ştatının Tukson şəhərində yerləşən Arizona Universitetinin Ay və Planet Laboratoriyasında və Cənub-Qərbi Meteorit Mərkəzində alimlər — D.S. Lauretta, D. Hill, M. Killqor, D. Della-Cuistina və Y. Qoreva tərəfindən öyrənilmişdir.

## Təsnifatı və tərkibi
Fukan meteoriti pallasitlər sinfinə daxil olub nikel-dəmir matrisində böyük, parlaq olivin və ya hrizolitdən ibarətdir. Olivinlərin forması girdədən kələ-kötürə qədər dəyişir, çoxu çatlayıb, ölçüləri 5 millimetrdən bir neçə santimetrə qədər dəyişir. Meteoritin əsas kütləsində diamteri 11 santimetrə çatan və incə metal damarlara malik olan olivin salxımlarına rast gəlmək olar. Meteoritin tərkibi belədir: Fe/Mg = 0.1367, Fe/Mn = 40.37 və Ni = 0.03 wt%. Metal matrisi kamasitdir. Bəzi olivinlərin tərkibində troilit vardır.

Oksigen izatopları: δ18O 2.569 ‰, δ17O 1.179 ‰, ∆1 7O = −0.157 ‰.

## Nümunələr
Meteoritin 31 kiloqramlıq bir nümunəsi Arizona Universitetində saxlanılır. Marvin Killqor eyni kütləli bir başqa nümunəni saxlayır. Həmçinin bir anonim kolleksiyaçı da meteoritin bir nümunəsinə sahibdir.

2008-ci ilin aprelində Bonhams meteoritin əsas kütləsini Manhetten hərracına çıxarmışdır. Bonhams 2.000.000 ABŞ dolları təklif etmişdir, amma meteorit satılmamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Cənub-Qərbi Meteorit Mərkəzi
Hövmə dehestanı (Həftkel)

**Hövmə dehestanı** () — İranda, Xuzistan ostanının Həftkel şəhristanının Mərkəz bəxşində inzibati-ərazi vahidi. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən dehestanın əhalisi 482 ailədə 1.113 nəfəri kişilər və 1.066 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 2.179 nəfərdir. İnzibati cəhətdən 16 kəndi əhatə edir.

## İstinadlar
Cek fənəri

thumb|right|Cek fənəri

**Cek fənəri** () — Hellouin bayramının əsas simvolu sayılır. Cek fənəri — içərisi boşaldılmış, göz, burun və ağız qoyulmuş balqabaqdan hazırlanır və balqabağın içinə şam qoyulur.

## Tarixi
Britaniyada orta əsrlərdə insanlar evbəev gəzib ölülərin ruhuna dua oxumalarının qarşılığında sakinlərdən yemək istəyirdilər. Onlar əllərində oyuq şalğam fənərlər tuturdular. Hər bir belə fənərlərin içinə məhşərdə ilişib qalan ruhu təmsil edən şam qoyurdular. Digərlərinin fikrincə isə, fənərlər pis ruhları qovmaq üçün istifadə edilirdi. 1800-cü illərdə Şimali Amerikada şalğam balqabaqla əvəz olundu, çünki bu tərəvəz o torpaqlarda geniş yayılmışdı və onu oymaq asan idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sekstinq

**Sekstinq** () — mobil telefon vasitəsilə seksual xarakterli şəkil, video və mətnlərin göndərilməsi və alınması. Prosesdə bəzən kompüter və ya digər rəqəmsal cihazlar istifadə oluna bilər.

## İstinadlar
Kiberseks

**Kiberseks** () — cinsi arzuları oyatmaq üçün İnternet vasitəsilə göndərilən seksyönümlü məktublar və edilən söhbətlər.

## Ətraf mühit
Kiberseks adətən internet söhbət otaqlarında və ani mesajlaşma sistemlərində həyata keçirilir. Kiberseks həm də veb kamera, Skype kimi səsli söhbət sistemləri və ya Second Life və ya VRChat kimi onlayn oyunlar və ya virtual aləmlər yolu ilə həyata keçirilə bilər.

## İstinadlar
Vandal krallığı

**Vandal krallığı** və yaxud **Vandal və Alan krallığı** — Xalqların böyük köçündən sonra Roma imperiyası ərazisində yaranmış dövlətlərdən biri. 435-ci ildə kral Qenserikin başçılığı ilə Vandalların Şimali Afrikada qurduğu dövlət. Dövlətin əsas əhalisi Vandallar və Alanlardan ibarət idi.

## Tarixi
429-cu ildə, Vandallar kral Qenserikin başçılığı ilə Şimali Afrikaya daxil oldular. 80000 nəfər Vandal və Alandan ibarət olan bu topluluqda 20000 nəfər əsgər var idi. 430-cu ildə Roma şəhəri Hippo Regiusu ələ keçirərək dövlət qurma yolunda ilk addımlarını atmış oldular. 435-ci ildə Roma imperiyası ilə sülh bağlayan Vandallar Şimali Afrikanın böyük bir hissəsini müqavilə ilə ələ keçirdi. 439-cu ildə kral Qenserik sülhü pozaraq müasir Tunisdə yerləşən *[[Afrika (Roma əyaləti)|Africa Proconsularis]]* əyalətinə yürüş etdi. Karfagen şəhəri döyüşsüz ələ keçirildi. Kral Qenserik Vandal dövlətinin əsasını qoydu, özünü də *Vandalların və Alanların kralı (**)* titulu ilə hökmdar elan etdi. Zamanla Siciliya, Sardiniya, Korsika və Balear adaları da ələ keçirildi. Roma imperatoru III Valentinian 442-ci ildə Vandalların müstəqilliyini tanıdı, qızı Yevdokiyanı isə şahzadə Hunerikə nişanladı.

## Roma qarəti
455-ci ildə Petronius Maksimus imperator III Valentinianı devirərkən keçmiş imperatorun həyat yoldaşı imperatriça Lisiniya Yevdoksiya Vandallardan ona köməyə gəlməsini xahiş etmişdi. Petronius Maksimus şəhərdən qaçsa da Qenserik şəhəri 2 həftə boyunca qarət etdi, imperatriça və qızlarını da öz krallığına apardı.

## Sonrakı illər
Roma imperiyası Vandal krallığını geri ələ keçirməyə can atırdı. İmperator Mayorian buna cəhd etsə də, 460-cı ildə Kartaxena sahillərində ağır məğlubiyyətə uğramışdı. Bu dəfə Qərbi Roma imperiyası və Şərqi Roma imperiyası öz güclərini birləşdirib, 468-ci ildə 100000-dən çox əsgər və 1000-dən çox gəmi ilə Kap Bon burnuna gəldilər. Vandallar bu dəfə Qərbi Roma gəmilərini ələ keçirib Bizans gəmilərini yandıraraq çox böyük bir məğlubiyyətə uğratdılar. 470-ci ildə Qərbi Roma imperiyası Vandallarla sülh bağlamağa məcbur oldu.

## Krallığın sonu
Bizansda I Yustinian hakimiyyətə gələndə qədim Roma imperiyasının sərhədlərini bərpa etmək fikrində idi. Bu məqsədlə 533-cü ildə Vandal müharibəsini başlatdı və gücdən düşmüş Vandalları məğlub etdi. 534-cü ildə son Vandal kralı Qelimer həbs olundu, digər vandallar Konstantinopola məcburi əsgər kimi aparıldılar. Vandal krallığı Bizansın bir əyalətinə çevrildi.

## Kralları
* Qenserik&nbsp;(435–477)
* Hunerik&nbsp;(477–484)
* Guntamund&nbsp;(484–496)
* Trasamund&nbsp;(496–523)
* Hilderik&nbsp;(523–530)
* Qelimer&nbsp;(530–534)

## İstinadlar
Günəşli neft yatağı

**Günəşli Neft Yatağı** — Xəzər dənizində sahildən uzaq, Bakının 120 km şərqində, Neft daşlarının 12 km cənubunda, Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG) platformasında yerləşən neft yatağı. Bu yataq 1958–1963 illər arasında tapılmışdır. Birinci platforma 1976-cı ildə sahildən uzaq quruldu. 4 polad dirək ilə yerə bərkidilib. 10 quyunu əhatə edir. 1980-ci il məlumatlarına görə, platformada gündə 320 ton neft çıxarılırdı. Deyilənə görə Günəşli yatağında 100 milyon tondan çox neft yatağı vardır.

Əvvəlki adı 28 Aprel olmuşdur.

## 2015 Yanğını

2015-ci il dekabr ayının 4-də, Günəşli neft yatağı platformasının cənub bölməsində bir dəhşətli yanğın baş verdi. SOCAR neft şirkətinin verdiyi məlumata görə, yanğın su altındakı 10 saylı platformanın qaz kəmərinin qasırğalar və uca dalğalardan aldığı xəsarətə görə başlamışdır. Yanğın zamanı platformanın bir tərəfi çökmüşdür. Platformadan 28 quyunun neft istixracı dayandırılmış və platformaya bağlanan qaz kəmərləri də kəsilmişdir. Qəzadan əvvəl, SOCAR-ın istehsal etdiyi petrolun yüzdə 60 faizi bu platformdan qaynaqlanırmış. 

Yanğın zamanı 32 işçi həyatını itirmişdir və 42 işçi də yanğından xilas edilib, 9 işçi yaralı olaraq xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. Bu Hadisənin baş vermə səbəbi araşdırılmağa başlanmışdır.

## Həmçinin bax
* Günəşli neft yatağında yanğın (2015)

## İstinadlar
Telefonla seks

**Telefonla seks** () — telefon vasitəsilə iki və ya daha çox insan arasında cinsi əlaqəli və bir və ya cinsi həzz yaratmağa yönəlmiş söhbət.

## İstinadlar
Vandallar

**Vandallar** — Şərqi German tayfalarından biri. Xalqların böyük köçü sayəsində Roma imperiyası ərazisinə daxil olmuş, 455-ci ildə Romanı qarət etmişdilər. Vandalizm termini onların Romadakı hərəkətlərindən qalmışdır. 429-cu ildə kral Genserik başçılığında Şimali Afrikaya daxil olmuş, 439-cu ildə Vandal krallığını qurmuşdular. Krallıq 100 il sonra I Yustinian tərəfindən işğal edilmişdir. Bu hadisədən sonra Vandallar Bizans imperiyasındakı digər xalqlarla assimilyasiya olaraq tarix səhnəsindən silindilər.

## Xarici keçidlər
Arktiçeski burnu

**Arktiçeski burnu** - Komsomoles adasının ucqar şimal nöqtəsidir. Burun Şimal Torpağı arxipelaqının ən böyük adasında yerləşir. Burun 1913-ci ildə Boris Andreyeviç Vilkinski tərəfindən  zabit olan Joxovun şərəfinə adlandırılır. 1931-ci ildə Şimal Torpağına Georgi Andreyeviç Uşakov və Nikolay Nikolayeviç Urvansevin rəhbərliyi ilə kartoqrafik ekspedisiya təşkil edilir. Bundan sonra burun Molotov burnu adlanır. 1950-ci illərdə Arktiçeski burnu adlandırılmışdır.

Burundan Şimal Qütbünə olan məsafə 990,7 km təşkil edir. Bu səbəbdən qütbə olan ekspedisiyaların bir çoxu buradan başlayır

Arkiçeski burnu Rusiyanın şimal qütbünə ən yaxın nöqtəsi deyildir. Bu adı Fliqeli burnu daşıyır. Burun Rudolf adasında yerləşir. Ada Frans-İosif Torpağının tərkibinə daxildir. 

Arkiçeski burnu Kara dənizi ilə Laptevlər dənizi arasında sərhəddin başlanğıcını təşkil edir. Asiya qitəsinin adada yerləşən ucqar şimal nöqtəsidir.

## İstinadlar
Nömrə-yi do (Həftkel)

**Nömrə–yi do** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Mərkəz bəxşinin Hövmə dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 49 ailədə 98 nəfəri kişilər və 93 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 191 nəfərdir. Kəndin əhalisini qaşqaylar təşkil edir, qaşqay türkcəsində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## Şərhlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Nömrə-yi do''' kəndi SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində. Miqyas 1 sm–də 2 km (1: 200 000)
Paddinqton Ayısı

**Paddinqton Ayısı** () — Maykl Bond tərəfindən 13 oktyabr 1958-ci ildə yazılmış 20-dən çox əsərinin personajıdır. Öz köhnə papağı, əzilmiş çemodanı, daflkot, marmelad sevən, Perunun ən dərin və qaranlıq yerindən olan mehriban ayı — İngilis uşaq ədəbiyyatının klassik qəhrəmanına çevrilmişdir. Paddinqton kitabları 70 ad altında 30 dildə tərcümə olunub və dünyada 30-dan çox milyon nüsxə satılıb.

## Tarixi
### Yaranması
Maykl Bond 1956-cı ildə Milad gecəsindən əvvəl Paddinqton Ayısını Paddinqton stansiyasının yaxınlığında olan yuxarı rəfdə gördüyü və arvadına hədiyyə etdiyi tənha ayı üstündə əsaslandırmışdır. Bu ayı Bondu ilhamlandırdı və yazıçı 10 gündən sonra ilk kitabın yazmışdır. Kitab onun agenti olan Harvi Unnaya verilmiş və 13 oktyabr 1958-ci ildə HarperCollins tərəfindən "*A Bear Called Paddington*" adı altında nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Paddington Bear rəsmi saytı
* Paddington Bear rəsmi Feysbuk səhifəsi
*
Fliqeli burnu

**Fliqeli burnu** — Rudolf adasının ucqar şimak-şərq nöqtəsidir. Burun Frans-İosif Torpağına daxil olan adada yerləşir (Rusiya, Arxangelsk).

Burun istər Rusiya və Avropa istərsə Avrasiyanın adada yerləşən ucqar nöqtəsi hesab edilir.

Burun avstriyalı kartoqraf Avqust fon Fliqelinin şərəfinə adlandırılır (1811—1879). İlk dəfə 12 aprel 1874 ildə «Teqetrof» gəmisində aşkarlanmışdır. Burunda olan ilk insanlar matros Antoniyo Zaninoviç, miçman Eduard Orel və ekspedisiya rəhbərlərindən biri olan Yolius Payer olmuşdur.

2003-ci ildə burunda 300 kq-lıq xaç abidəsi qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Morris Cesup burnu

**Morris Cesup burnu** () — Qrenlandiya adasının şimalında Piri Torpağı ərazisində yerləşir. İlk dəfə 1900 ildə amerikalı qütb araşdırmaçısı Robert Piri tərəfindən aşkarlanmışdır. Uzun zaman Şimal Qütbünə ən yaxın quru sahəsi kimi qiymətləndirilirdi.

Robert Pirinin təşkil etdiyi 1898—1902 illər ekspedisiyasının mesenatı Morris Cesupun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Santyaqo Müasir İncəsənət muzeyi

**Santyaqo Müasir İncəsənət Muzeyi** () — Çilinin paytaxtı Santyaqo şəhərində bədii muzey
## Tarixi
Santyaqo Müasir İncəsənət Muzeyi 15 avqust 1947-ci ildə açılmışdır . Hazırda Çili universitetlərinin incəsənət fakultələri tərəfindən idarə olunur və iki yerdə: Forestal parkında Cili milli incəsənət muzeyinin arxa hissəsində və Kinta-Normal parkında "Versal Sarayı" adlanan binada yerləşir.

## Kolleksiyası
Santyaqo Müasir İncəsənət Muzeyinin kolleksiyasına iki min beş yüzdən artıq incəsənət əsəri, o cümlədən 1200 qravür, 450 fotoqrafiya, təxminən 600 şəkil, 200-ə yaxın rəsm, 90 heykəl eksponatı daxildir. Muzeyin kolleksiyasına XIX əsrin sonlarından müasir dövrədək yaşayıb yaratmış Roberto Matta, Qulermo Nunesa, Nemesio Antunesa, Matilda Peres, Xose Balmesa və sair Çili rəssamlarının sənət əsərləri də daxil edilmişdir. Bundan başqa, muzey eksponatları arasında Osvaldo Quayasamin, İsamu Noquti, Fridensrayx Xundertvasser, Devid Batçelor, İusus Ruis Nestos və Dino Brussone kimi tanınmış xarici rəssamların da əsərləri mühüm yer tutur.
## Muzeyin rəhbərləri
*Marko A. Bonta (1947-1962)
*Nemesio Antunes (1962-1964)
*Luis Oyarsun Penya (1964-1965)
*Federiko Assler (1965-1968)
*Alberto Peres (1968-1970)
*Qilermo Nunes (1971-1972) 
*Lautaro Labbe (1972-1973)
*Eduardo Ossandon (1973-1967)
*Marta Benavente (1976-1980)
*Dolerus Muxika Qarsiya Uydobro (1981-1991)
*Rosario Leteler Vial (1991-1998)
*Fransisko Bruqnoli (1998-ci ildən bu günədək)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Museo de Arte Contemporáneo (MAC)
Ceyms Bruks (rəssam)

**Ceyms Bruks** () — ABŞ muralisti, abstrakt rəssamı və Loqan İncəsənət Medalı qalibi.

## Həyatı və karyerası
Bruks Lonq-Aylenddə Cekson Pollok və Krasner Linin dostu olmuşdur. 1947-ci ildə Bruks rəssam Şarlotta Park ilə evlənmişdir. Abstrakt ekspressionizm cərəyanının ilk nəslinə mənsub olan Ceyms Bruks "ləkələmə"dən əhəmiyyətli texnika kimi istifadə etmişdir. İncəsənət tənqidçisi Karter Ratklifə görə *"Onun sənətinə yanaşması həmişə füsunkar "təsadüf"lər yaratmaqdan ibarət idi*. 1940-cı illərin axırlarından etibarən o əsərlərində yağlı boyaya daha az üstünlük verməyə başlamışdır, çünki kətan üzərində işləmək istəmişdir. Bu əsərləri kalliqrafiya ilə abstraktın birləşmiş ümumi şəklidir.

Bruksun abstrakt ekspressionizm cərəyanına aid əsərləri ilk dəfə 1941-ci ildə Nyu Yorkdakı Peridot qalereyasında sərgilənmişdir. Kurto İncəsənət İnstitutunda (London), Dallas İncəsənət Muzeyində (Dallas, Texas), Müasir İncəsənət Muzeyində (Nyu York), Harvard İncəsənət Muzeylərində, Vitni Amerikan İncəsənəti Muzeyində (Nyu York), Honolulu İncəsənət Muzeyində, İndiapolis İncəsənət Muzeyində (İndiapolis, İndiana), Şeldon İncəsənət Qalereyasında (Vaşinqton), Teyt Qalereyasında (London), Ualker İncəsənət Mərkəzində (Minneapolis, Minnesota) əsərləri hələ də sərgilənir. Bundan əlavə əsərləri Anita Şapolski Qalereyasında, Peridot Qalereyasında, Uaşbern Qalereyasında (hamısı Nyu York şəhərində yerləşir) nümayiş etdirilir.

## Təhsili
* 1923–1926: Cənubi Metodit Universiteti; Dallas İncəsənət İnstitutu (Marta Simkinslə birlikdə).
* 1927–1930: Nyu York tələbə rəssamlar liqası, Nyu York (Kimon Nikolayds və Bordman Robinsonla birlikdə).
Bruks vizual rəssam kimi də fəaliyyət göstərmişdir.

## Federal İncəsənət Layihəsində iştirakı
1936-1942-ci illərdə Ceyms Bruks Federal İncəsənət Layihəsində iştirak etmiş və bu strukturlar üçün divar əsərləri hazırlamışdır: Kvins İctimai Kitabxanası (uçurulduqdan sonra, Nyu York), Terminal A, La Quardiya Hava Limanı, *Flight* (1980-ci ildə bərpa olunub, Nyu York) və poçt ofisi (Litl-Folls, Nyu York).

## Dərs verdiyi yerlər
* 1947–1948: Kolumbiya Universiteti, Nyu York
* 1948–1955: Pratt İnstitutu
* 1955–1960: Yel Universiteti, Nyu-Heyven, Konnektikut
* 1963: Amerikan Kolleci, Roma, İtaliya
* 1965–1967: Yeni Kollec, Sarasota, Florida
* 1966: Mayami Çimərlik İncəsənət Mərkəzi, Mayami-Biç, Florida
* 1966–1969: Kvins Kolleci, Nyu York
* 1971–1972: Pensilvaniya Universiteti
* 1975: Kuper İttifaqı, Nyu York

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*Sandler, Irving H. ["James Brooks and the abstract [inscape (visual art)|inscape]"], *ARTnews* (New York: Art Foundation, 1963) OCLC: 54034429

## Xarici keçidlər
*Qrinberq Van Doren Qalereyası 
*
*''James Brooks: My whole tendency has been away from the fast moving line either violent or lyrical.'' —MOMA, Ann Tenpkin curator, AUDIO James Brooks. Qualm. 1954
*''Brooklyn Rail,'' "Unlikely Friends: James Brooks & Dan Flavin."
Odlar Yurdu (triptix)

**"Odlar Yurdu"** — azərbaycanlı rəssam Tahir Salahovun 2007-ci ildə çəkdiyi triptix rəsm əsəri. Rəssam əsərin üzərində on aydan çox işləmişdir.

## Tarixi
Tahir Salahovun sözlərinə görə, *"Çox istəyirdim ki, açıq dənizdə çalışan insanların qarşılaşdıqları təhlükəni dəfələrlə azaldan belə bir qurğunu çəkim..."*.

## Təsviri
Triptixin mərkəzi hissəsində "Xəzər bu gün" əsəri yerləşir. Triptixin sol tərəfində "Atəşpərəstlərin məbədi", sağında isə Qız qalası var.

## Tənqid
İncəsənət tarixçisi və tənqidçisi Yekaterina Dyoqotun fikrincə, triptix nefti "sənaye yox, dini mənada" şərh edir.

## Həmçinin bax
*Bəstəkar Qara Qarayevin portreti

## İstinadlar
Maqsud mirzə

**Maqsud mirzə** () — Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsənin oğlu, Ağqoyunlu şahzadəsi.

## Həyatı
1458-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsən, anası isə Trabzon imperatoru IV İohann Komnenosun qızı Teodoradır. Yerli bəylərdən Xəlil bəy Tavaçı onun ilk lələsidir. 1469-1470-ci illərdə Bağdad üzərinə göndərildi və bölgəni yağmaladı. Qala əhalisinin də dəstəyilə hələ həddi-büluğa çatmadan 1470-ci ildə Bağdad valisi təyin olundu. Həmin il lələsinin vəfat etməsiylə atasının əmisi oğlu Dana Xəlil bəy onun lələsi təyin edildi. 1471-ci ilin sentyabrında Təbrizə çağırıldı və mərasimlə sünnət edildi. Mərasimin ardından yenidən Bağdada qayıtdı.

Otluqbeli müharibəsindən sonra atasına qarşı üsyana başlayan qardaşı Uğurlu Məhəmmədlə Qəsri-şirində görüşdü və onu dəstəkləyəcəyinə söz verdi. Uzun Həsənin üsyankar oğlunu təqib etdiyi günlərdə yaranan siyasi boşluqdan istifadə edən Çaxırlı/Cakirli tayfası Təbrizi ələ keçirməyə cəhd etdi. Bu hücumun qarşısını almaqla vəzifələndirilən Maqsud mirzə min nəfər süvariylə şəhəri müdafiə etsə də, şəhər idarəsini ələ ala bilmədi. Üstəlik üsyankar qardaşı Uğurlu Məhəmmədi dəstəkləməsini də nəzərə alaraq 1474-cü ilin noyabrında Təbrizdə həbs olundu. Atasının ölümündən sonra mərkəzi hakimiyyəti ələ alan böyük qardaşı Sultan Xəlil tərəfindən 1478-ci ilin yanvarında vaxtilə Uğurlu Məhəmmədi dəstəkləməsi bəhanə göstərilərək edam olundu.

Təbrizdə öz adını daşıyan bir məscid inşa etdirmişdir.

## Ailəsi
Lələsi və uzaq qohumu olan Dana Xəlil bəyin qızı Şah Xatunla evlənən Maqsud mirzənin bilinən yeganə övladı isə Rüstəm mirzədir.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* *Karakoyunlu ve Akkoyunlu Devletlerinde Hanedan Üyelerinin katli*, Eda Geyik. Yüksek Lisans Tezi. TC Kastamonu Üniversitesi. Kastamonu-2021

### İstinadlar
Lüdviq muzeyi (Budapeşt)

**Lüdviq muzeyi (Budapeşt)** - Müasir incəsənət muzeyi (macar dilində:Ludwig Múzeum – Kortárs Művészeti Múzeum) — Budapeştdə bədii muzey. Kölndə yerləşən Lüdviq muzeyinin ən yaxşı Şərqi Avropa filiallarından biri hesab edilir . Hazırda Dunay çayı sahilindəki Peşt şəhərində Ladmanoşi körpüsünnün yaxınlığında yerləşən İncəsənət muzeyində yerləşir. 
## Tarixi
Budapeşt şəhərindəki Lüdviq muzeyi 1980-cı illərin sonu, 1990-cı illərin əvvəllərində Köln kolleksiyaçısı və sənayeçisi Peter Lüdviq və onun arvadı İren tərəfindən Macarıstanda kommunist rejiminin süqutundan sonra Şərqi Avropanın bir neçə ölkəsindən toplanılan incəsənət əsərlərininin bir hissəsini hədiyyə edilməsi nəticəsində təşkil olunmuşdur.

## Muzeyin kolleksiyası
Lüdviq muzeyinin eksponatları arasında Macarıstanın müasir rəssamlarının əsərləri ilə yanaşı, Pikassonun əsərləri, Amerika pop-artın nümunələri və Macarıstanın sosializm dövrünə aid incəsənət əsərləri mühüm yer tutur.
## Mənbə
* Будапешт: [путеводитель] / С. Кузьмичева, О. Кузьмичев. — М.: Эксмо, 2008.
* Főszerk. Fitz Péter. Budapest: Enciklopédia. 2000.

## Xarici keçid
* Официальный сайт Музея Людвига в Будапеште
## İstinadlar
NATO üzvü olan ölkələr

**Nato üzvü olan ölkələr** — NATO (Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı) Şimali Amerika və Avropadan 32 üzv ölkədən təşkil olunan dövlətlər arası bir ittifaqdır. 4 Aprel 1949-cu ildə Şimali Atlantika Müqaviləsinin imazalanması ilə qurulub.

32 üzv ölkənin ikisi Şimali Amerikada (ABŞ və Kanada), otuzunda isə Avropada yerləşir. İslandiyadan başqa qalanların ordusu vardır. NATO üzvü üç ölkə (ABŞ, Böyük Britaniya və Fransa) nüvə silahına sahibdir. Əvvəllər 12&nbsp;ölkənin yaratdığı birliyə 2004-cü il aprel ayından bugünə qədər 11&nbsp;ölkə üzv olub.

## Üzv olma tarixinə görə ölkələr

## Hərbi xərclər

## İstinadlar
Petra Universiteti

**Petra Universiteti** () — İordaniyanın paytaxtı Amman şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Universitetin prezidenti professor Adnan Badrandır.

## Tarixi
Universitetin əsası 1996-cı ildə qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sultan Qasım

**Sultan Qasım** () — Ağqoyunlu hökmdarı. Uzun Həsənin qardaşı Cahangir Mirzənin oğlu.

## Hakimiyyəti
Gödək Əhmədin ölümündən sonra müstəqil hakimiyyətə başlamışdır. Haqqında məlumat azdır. 24 mart 1497-ci ildə İsfəndiyar bəy adlı bir əyana iqta verdiyi haqqında sənəd mövcuddur. Onun dövründə Mardində Qasimiyyə mədrəsəsi ucaldılmışdır. Özünü sultan adlandırmışdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Dəspinə xatun (Qara Yuluq Osman)

**Despina xatun (****)**— Ağqoyunlu xatunu, Trabzon şahzadəsi. Əsl adı bilinmir. Mənbələrdə *Despin*a kimi qeyd olunur. Yunan dilində *Despina* xatun və ya kraliça mənasına gəlir.

## Həyatı
Haqqında çox məlumat yoxdur. Trabzon imperatoru III Aleksiosun və Teodora Kantakuzenin qızıdır. Qara Yuluq Osman bəylə evlənmişdir.

## İstinadlar
Maria Komnenos

**Maria Komnenos** () — Trabzon şahzadəsi, Fəxrəddin Qutlu bəyin xanımı.

## Həyatı
Trabzonda doğulmuşdur. Atası imperator Bazildir. 1352-ci ildə Fəxrəddin Qutlu bəy ilə evlənmişdir. 29 avqust 1358-ci ildə Trabzona getmiş, bacısı Teodora Çəlbiyyəli Hacı Əmir ilə evlənəndə ona türklərin adətləri haqqında məlumat vermişdir. Belə bir ziyarət 1365-ci ildə yenə baş vermişdi. Bizans tarixçisi Panakretos bu barədə yazır:Eyni ilin avqustunda, 6860 [1352], İmperatorun bacısı Maria Böyük Komnenos, ’*Αμιτιώται*’lərin emiri ve *Τουραλή* [Turali]nin oğlu *Χουτλουπέκης* [Qutluq bəy] ilə evlənməyə getdi.

## İstinadlar
Pəhləvan bəy Bayandur

**Pəhləvan bəy Bayandur** — İdris bəy Bayandurun oğlu, Bayandur elinin başçısı. İlk dəfə onun dövründə Bayandur eli Diyarbəkir bölgəsində yerləşdi. Kitabi-Diyarbəkriyyə əsərində Əlincə qalasını ələ keçirdiyi, Çormoğun noyonu məğlub etdiyi və 1340-cı ildə Diyarbəkirdə öldüyü qeyd olunur.

## İstinadlar
Pir Əli Bayandur

**Pir Əli Bayandur bəy** — Fəxrəddin Qutlu bəyin oğlu, Bingölün Kiğı kəndində hakimlik edirdi

## Ailəsi
Piltən bəy, Musa bəy, Nur Əli Bayandur və Sara Xatunun atasıdır.

## İstinadlar
Nur Əli Bayandur

**Nur Əli Bayandur** — Ağqoyunlu bəyi, Tuncelinin Çəmişkəzək bölgəsində hakimlik edirdi. Pir Əli Bayandurun oğlu, Sara xatunun qardaşıdır. Cəlaləddin Əli bəyin seçildiyi qurultayda o da var idi.

## İstinadlar
Piltən bəy Bayandur

**Piltən bəy Bayandur** — Pir Əli Bayandurun oğlu, Bingölün Kiğı qalasının hakimi. Kiğı məscidini ucaltdırmış, Cəlaləddin Əli bəyin iki qızı zorla oğullarına aldırmışdı. Yerinə oğlu Xəlil bəy keçmişdir.

## İstinadlar
Sursok muzeyi

**Sursok muzeyi** - Livanın paytaxtı Beyrutda müasir incəsənət muzeyi. Muzey Beyrutun Əşrəfiyyə rayonunda tarixi Ru Sursok küçəsində yerləşir. Bu küçədə XVIII əsrdə Sursoklar və Bustroslar ailələri tərəfindən əzəmətli binalar inşa edilmişdir.
## Tarixi
Sursok muzeyinin binası italyan və xüsusilə Venesiya və Osmanlı arxitektyrasının güclu təsiri altında olan Livan arxitekturasının ən gözəl nümunələrindən biridir. Beyrutun zadəgan dairəsi içərisində daha çox müvəffəqiyyət qazanan varlı Nikola Sursok XIX əsrin sonlarında bu muzeyin binasını öz villası kimi tikdirmişdi. 1961-ci ildə vəfat edən Nikola Sursok öz villasını Beyrut şəhərinə vəsiyyət etmişdir . Onun arzusuna uyğun olaraq villa muzey kimi yenidən qurulmuşdur .

Muzey 1961-ci ildə müasir Livan rəssamlarının əsərləri ilə öz qapılarını tamaşaçılar üçün açdı. Bu hadisə Livanın mədəni həyatında böyük əks-səda doğurdu . Bu günədək muzeydə Livan və xarici ölkə rəssamlarının əsərlərindən ibarət yüzdən çox sərgi təşkil edilmişdir. Muzeyin kolleksiyası Yaponiya qravürləri və islam incəsənətinin nümunələri ilə daha da zənginləşdirilmişdir .
## Muzeyin genişləndirilməsi

Muzeyi genişləndirmək məqsədilə Fransa arxitektoru Jan-Mişel Vilmott və Livan arxitektoru Jak Əbu Xalid layihə hazırlamışlar . Layihəyə əsasən muzeydə 12 milyon ABŞ dolları həcmində 4 yeni yeraltı mərtəbə və bağça tikilməsi planlaşdırılmışdır . Bu genişləndirmə işləri muzeyin sahəsinin 2 000 kv. metrdən 7 000 kv. metrədək genişləndirilməsinə, yeni sərgi zallarının, kitabxananın, kitab mağazasının və musiqi otaqlarının təşkilinə imkan yaratdı . Layihənin həyata keçirilməsi 2012-ci ildə başa çatdırılmışdır .
## Muzey kolleksiyası
Muzeyin kolleksiyasında XVIII-XX əsrlərə aid 5 000-dən artıq rəssamlıq, heykəlrəraşlıq, keramika əsərlərindən, ikonalardan, şüşədən hazırlanmış nümunələrdən ibarət eksponat yer  almışdır 
## Mənbə
* Frieda Howling: ''The development of Contemporary Art in Lebanon 1930 – 1975: Galleries and art training opportunities.''  auf OneFineArt (englisch, abgerufen am 2. November 2012)
## Xarici keçid
* на Lebanon.com 
* на Onefineart.com 
## İstinadlar
Beşiktaş Park

**Beşiktaş Park** yada sponsorluq adı ilə **Tüpraş Stadionu**, 2013 İyununda Beşiktaş İnönü Stadionunun sökülməsi ilə yerinə Beşiktaş İnşaat Yatırım A.Ş. tərəfindən tikilməkdə olan futbol stadionu. 2014-cü ildə mobil operator Vodafone ilə bağlanan müqavilə ilə Vodafone 15 illiyinə stadionun adına sponsor oldu.  Azarkeşlər tərəfindən göndərilən məktubları stadionun bünövrəsinə qataraq "Təməlində sevgi var" şüarını başlatmışdır.Stadionun damı 12 Noyabrda yüksəldilmişdir.Avropada bir çox klubun istifadə etdiyi hibrid qazon Tüpraş Stadionunda tətbiq edilir. 2023-cü ildən adı Tüpraş Stadionudur.

## Tarix
İlk dəfə 23 Fevral 2004 tarixində gündəmə gələn lakin lazımi icazələrin çıxmaması səbəbi ilə təxirə salınan layihənin inşaat müddəti rəsmi olaraq 17 Yanvar 2013 tarixində başlamışdır. Türk Telekom Stadionu və Timsah Park ilə Türkiyənin C90görüş bucağına sahib stadionlarından biri olaraq hazırlanan yeni İnönü stadionunda 147 qapalı loja,4500 VIP tribuna və 162 əlil oturacağı olacaq.İki qat formada hazırlanacaq stadionun birinci qatı 26°,ikinci qatı isə 38° olacaq.

## Mövqeyi
Vodafone Park İnönü İdman Kompleksi,1947 ilində inşa edilən indiki İnönü stadionunun olduğu sahəyə inşa edilir.

## Xüsusiyyətləri
* Oturacaqların üstü tamamilə örtülü
* C90 baxış bucağı
* Qatlana bilən oturacaqlar
* Örtük altından istilik sistemi
* İki mərtəbəli tribuna
* Açıq və qapalı avto park
* VIP otaqlar
* Tutumu: 42.445
* Avto park tutumu: 600
* Əlil azarkeş tutumu: 81 əlil oturacağı + 81 müşayiətçi(cəmi 162 oturacaq)
* Tribunaların sahədən uzaqlıqları: 795 və 615 sm
* Mətbuat tribunası tutumu:186 nəfər

## İstinadlar
Villem de Kuninq

**Villem de Kuninq** (; ) — XX əsrin ikinci yarısının aparıcı rəssam və heykəltaraşı, Abstrakt ekspressionizmin liderlərindən biri.

## İstinadlar
Mozambik Katolik Universiteti

**Mozambik Katolik Universiteti** () — Mozambikdə yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Rektoru professor Padre Alberto Ferreyradır.

## Tarixi
Universitetin əsası 1996-cı ildə qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*
Növbədən qayıdanlar

**"Növbədən qayıdanlar"** — Azərbaycan rəssamı Tahir Salahovun 1957-ci ildə çəkdiyi rəsm əsəri. Əsər Sankt-Peterburqda yerləşən Rusiya İncəsənət Akademiyasında saxlanılır.

## Tarixi

## Həmçinin bax
*Bəstəkar Qara Qarayevin portreti

## İstinadlar
Seracəddin

**Seracəddin** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Rüğeyvə dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 30 ailədə 74 nəfəri kişilər və 73 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 147 nəfərdir. Kəndin əhalisini ərəblər təşkil edir, ərəb dilində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar
Ümmül Safiyyə-yi yek

**Ümmül Safiyyə-yi yek** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Rüğeyvə dehestanında kənd. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 15 ailədə 39 nəfəri kişilər və 44 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 83 nəfərdir.

## İstinadlar
Torpağın arzusu

**"Torpağın arzusu"** — azərbaycanlı rəssam Səttar Bəhlulzadənin 1963-ci ildə çəkdiyi rəsm əsəri.

## Həmçinin bax
*Bəstəkar Qara Qarayevin portreti

## İstinadlar
Rüğeyvə (Həftkel)

**Rüğeyvə** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Rüğeyvə dehestanında kənd. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 112 ailədə 232 nəfəri kişilər və 234 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 466 nəfərdir.

## İstinadlar
Firdovsinin dəfni

**"Firdovsinin dəfni"** — azərbaycanlı rəssam Qəzənfər Xalıqovun 1934-ci ildə çəkdiyi rəsm əsəri.

## Həmçinin bax
*Muğam (rəsm)

## İstinadlar
İnkapsulyasiya (proqramlaşdırma)

İnformatikada **inkapsulyasiya** ( – **paketləşdirmə**) məlumatların və/və ya funksiyaların vahid komponent şəklində paketləşdirilməsidir.

İnkapsulyasiya obyekt yönümlü proqramlaşdırmanın əsas anlayışlarından biridir. OYP-nin üç konseptində – inkapsulyasiya, varislik və polimorfizm (ad-hoc formasında polimorfizm və ya alttiplərin polimorfizmi) konseptində məlumatlar abstraksiya prinsipinə uyğun olaraq reallaşır.

Obyekt yönümlü dillərdə inkapsulyasiya prosesi, bir qayda olaraq, sinif mexanizmləri vasitəsilə reallaşır. Bəzi tədqiqatçılar inkapsulyasiya prosesini həm obyekt yönümlü proqramlaşdırmaya məxsus xüsusi anlayış kimi, həm də leksik *görünmə sahəsini* tənzimləyən bir vasitə kimi təsnifləşdirirlər. Lakin bu yanaşma birmənalı hesab olunmur, çünki inkapsulyasiyanı bütün proqramlaşdırma dilləri üçün bu cür təsnifatlaşdırmaq olmaz. Məsələn, leksik görünmə sahəsinin təyininə əsaslanan Scheme və Standard ML dillərində inkapsulyasiyanın görünmə sahəsinin idarə edilməsi vasitəsi kimi istifadəsinə ehtiyac yoxdur.

Görünmə sahələri açar
sözləri vasitəsilə təyin edilir. Bəzi alternativləri nəzərə almasaq, əksər proqramlaşdırma dillərində görünmə sahəsinin təyini zamanı aşağıdakı açar sözlərindən istifadə edilir:

:**public** (*açıq*): Bu görünmə sahəsindəki xüsusiyyətlər public açar sözü ilə yaradılır. Bu görünmə sahəsində olan leksik strukturdan kodun istənilən yerində istifadə etmək mümkündür.

:**protected** (*qorunmuş*): Bu görünmə sahəsindəki xüsusiyyətlərə və metodlara yalnız obyektlərə aid olan sinif metodları və bu siniflərdən törəyən ixtiyari yarımsiniflərin eyni metodları vasitəsilə müraciət etmək mümkündür.

:**private** (*qapalı*): Bu görünmə sahəsində olan sinifin nümayəndələrinə, yalnız bu sinif daxilində olan metodlar vasitəsilə müraciət etmək olar.

Ümumi mənada, "inkapsulyasiya" anlayışına, proqramlaşdırma dillərindən asılı olaraq, aşağıdakı ifadələrindən heç olmasa biri aiddir:
* məlumatların metodlarla əlaqəsinə şərait yaradan və bu məlumatların emalı üçün nəzərdə tutulmuş dil konstruksiyası;
* proqramın bir komponentindən digər komponentinə girişi məhdudlaşdırmağa imkan verən dil mexanizmi.

## Qeydlər
Muğam (rəsm)

**"Muğam"**, bəzən **Muğam üçlüyü** — azərbaycanlı rəssam Toğrul Nərimanbəyovun 1965-ci ildə çəkdiyi rəsm əsəri.

Nərimanbəyovun 1965-ci ildə sənətinin ilk çağlarında çəkdiyi “Muğam” kompozisiyası Azərbaycan rəssamlığının ən mühüm əsərlərindən sayılır, eyni zamanda Nərimanbəyovun ən məşhur rəsm əsərlərindən biridir.

Əsər hal-hazırda Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində sərgilənir.

## Təsvir
Rəsmdə tünd kostyum geyinmiş və xalq çalğı alətlərində ( dəf , tar və kamança ) ifa edən muğam ifaçıları təsvir edilmişdir. Onların ayaqları altında milli naxışlarla işlənmiş Azərbaycan xalçası var.**' Rəsmin aşağı sol küncündə milli geyimli, əlində nar olan balaca qız uşağı görürük. Bu şəkil [[Böyük Sovet Ensiklopediyası]]<nowiki/>nda [[Toğrul Nərimanbəyov]] haqqında məqaləyə illüstrasiya kimi verilmişdir.

Arxa fonda qara və mavi rənglərlə məkan görünüşü yaratmağa çalışan Nərimanbəyov musiqiçiləri xalçadan bir qədər yüksəkdə təsvir edərək, Azərbaycan incəsənətində [[muğam]]<nowiki/>ın daha yüksək olması fikrini müdafiə edib.**' Rəssamın ənənəvi geyimli, əlində nar tutan balaca qız uşağı təsvir etməklə ifadə etmək istədiyi fəlsəfi ideya ondan ibarətdir ki, milli folklorda sirr, bolluq, bərəkət və birlik rəmzi sayılan nar, həm də uşaqların əlində təmizlik simvoludur.**

Sənətşünas, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qaleryasının rəhbəri Qalib Qasımov bu əsəri belə şərh edir:

*Biz rəsmə baxan zaman [[muğam üçlüyü]], onların ayağının altındakı xalçalar və küncdə dayanan qızı görürük. Əsərin marşrutu təxmini belədir. İlk növbədə onu qeyd edim ki, Nərimanbəyovun əsərlərində hər detalın öz mənası var. Baxın, muğam üçlüyünün simasında emosional təsir var. Qızcığaz isə sanki nəsə düşünür. Təmkinli və düşüncəli təsir bağışlayır. Bir sözlə, [[muğam üçlüyü]] ilə qızın üzündəki ifadə təzad təşkil edir. Bu da rəssamlıqda istifadə olunan bir tərzdir. Rəssam əsərin ideyasını çatdırmaq üçün ədəbiyyatda olduğu kimi, bədii təsvir vasitələrindən istifadə edir. Təzad da onlardan biridir. Ancaq bu təzad təkcə ifadə vasitəsi olmaqla məhdudlaşmayıb, həm də fəlsəfi mənadan xəbər verir. Sanki muğamın insanda yaratdığı təsir qızcığazın simasında təzahür edir. Digər maraqlı bir məqam isə qızcığazın geyimindəki milli ornamentlərdir. Ümumiyyətlə, rəsmdəki geyimlər çox mətləblərdən xəbər verir. Bu rəsmin çəkildiyi dövrdə muğam gerilik, köhnəlik kimi təbliğ olunurdusa, rəssam üçlüyü kostyumda təsvir etməklə muğamın müasirliklə olan vəhdətini də göstərirdi.*

Rus sənətşünas, tarixçi Aleksandr Komenski bu əsəri şərh edərkən bildirir:

*Bu* *şəkildə musiqiçilərin fiqurlarının əyrılıyı mürəkkəb melodik naxış yaradır. Sol tərəfdəki qız, musiqi dinamikasının inkişafını bağlayır və xalçanın sıçrayan fon ştrixləri, bir-birinə qarışan çizgiləri, əksinə, ona daha da böyük polifoniya və ifadə müxtəlifliyi verir.*

## Həmçinin bax
* Firdovsinin dəfni

## İstinadlar

## Mənbə

* 

* 
*
Bəhmənabad (Həftkel)

**Bəhmənabad** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Gəzin dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə əhali yaşamır. Kənd boşalmadan öncə əhalisini bəxtiyarilər təşkil edirdi.

## İstinadlar
Molla

**Molla** () — 
İslamda ilahiyyat və din qanun (fiqh) üzrə təhsil almış din alimi.
 
Ərəb dilində əfəndi, sahib kimi mənalara gələn mövlan (Ərəbcə:**مولی**) Sözündən götürülmüşdür. İslam dünyasının böyük hissələrində, İran, Əfqanıstan, Orta Asiya və Hindistanda, molla adı yerli İslam Din liderlərə və icma liderlərinə verilir.

Molla termini, İslam Dünyasında ilk növbədə din alimlərinə aid bir hörmət termini kimi başa düşülür.
 
Təhsilli bir molla İslamı Təhsilləri və İslamı qanun elmini, yəni fiqh elmini almalıdır. Dini təhsil, mollalıq mövqeyinin əsas prinsipidir. Osmanlı Dövlətində mollalar mədrəsələrdə təhsil almışdılar. Təsəvvüf məsələlər ətrafında toplanmış təriqətlərdə mollalar yetişdirib. Türkiyə Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra mədrəsələr bağlanmış, mollalıq adı qaldırılmışdır. İranda isə mollalıq Məzhəbi üzərində verilən təhsillə davam etdirilir.
  
Mollalar, İslam Hüququ (fiqh), kəlam, təsəvvüf, sünnət, hədis, şəriətinə kimi elmlər üzərində fətva verirlər. Bir çox təriqətin banisi və liderləri mollalar olmuşdur.
 
Hazırda mollalıq, Azərbaycan, İran, Əfqanıstan, Pakistan, Hindistan kimi ölkələrdə davam etdirilir.
.

## Rusiya imperiyasında
Rusiya imperiyasında molla faktiki olaraq keşişə bərabərləşdirilmişdi. Mollanın fəaliyyətinə məmurlar nəzarət edirdilər, yalnız onların təyinatı xüsusi fərmanla həyata keçirilirdi. Molla adətən məsciddə olurdu.

## Qafqazda
Qafqazda azan verənləri də molla adlandırırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Berterit

**Berterit** () — dəmir və stibium sulfidi mineralı. Kimyəvi formulu FeSb2S4 şəklindədir. Boz rənglidir, metal parlaqlığına malikdir, üzərisi müxtəlif rəngli ləkələrlə örtülüb. Görünüşünə görə tez-tez *antimonit* ilə səhv salınır.

1827-ci ildə Fransada kəşf edilmiş və fransız kimyaçı Per Bertenin (1782–1861) şərəfinə adlandırılmışdır.

## Qalereya

Andorite-Berthierite-ww10b.jpg
Berthierite-256900.jpg
BERTHIERIT AUS HERJA 0033.jpg
Berthierite-223643.jpg


## İstinadlar
Solomon Quqqenhaym Muzeyi

**Solomon Quqqenhaym muzeyi** () — ABŞ-də Nyu-York şəhərində incəsənət muzeyi, dünyanın müasir incəsənət əsərlərinin toplandığı aparıcı muzeylərindən biri. Muzey öz fəaliyyətinə 1937-ci ildə Quqqenhaym Fondunun yaranması ilə başlamışdır. Muzeyin banisi xeyriyyəçi Solomon Robert Quqqenhaym olmuşdur.

## Muzeyin tikintisi tarixi
1943-cü ilin iyun ayında Quqqenhaym Fondu tanınmış arxitektor Frenk LLoyd Rayta muzeyin yeni binasının tikintisini təklif etdi.

## Muzey binasının arxitekturası haqqında

Arxitektor Frenk LLoyd Rayt 92 il yaşamış, ömrünün 72 ilini 800-dən çox binanın layihələşdirilməsinə və 400-ə yaxın binanın tikintisinə həsr etmişdir. Muzeylərdən başqa, o, parlaq layihələrin: — orta təbəqədən olan insanlar üçün əlverişli yaşayış evləri — Medisonda (Viskonsin ştatı) "Cekobanın evi"nin layihəsinin, Rasinedə (Viskonsin ştatı) "Conson-Ueks" firmasının ofis binasının (pəncərəsiz bina) layihəsinin müəllifidir.

Quqqenhaym muzeyinin tikintisi üçün 88-ci və 89-cu küçələrinin kəsişdiyi yerdə Mərkəzi parkın geniş yaşıl massivində yer verilmişdir. Binanı layihələşdirilərkən mövcud modellərdən imtina edərək, o, tamaşaçılara yuxarı mərtəbələrə liftlə yuxarı mərtəbələrə qalxmağı və binanın daxilini əhatə edən spiralvari pilləkənlərlə yol boyu eksponatları seyr etməklə aşağı enmək imkanlarını təklif etmişdir. Xarici görünüşünə görə bina cevrilmiş piramida qülləsini xatırladır. Bu bina XX əsrin ən gözəl arxitektura əsərlərindən biri hesab olunur. Muzeyin binasının tikintisi 1959-cu ildə başa çatmışdır, bu zaman Solomon Quqqenhaym və Frenk Rayt həyatda deyildilər.

## Direktor
* 1961–1988 — Tomas Messer (1920–2013)

## Muzeyin filialları
* Venesiyada filialı
* Las-Veqasda filial (2001–2008)
* Bilbaoda (İspaniya) Quqqenhaym muzeyi
* Abu-Dabidə (BƏƏ) Quqqenhaym muzeyi (inşa olunur)
* Qvadalaxarda (Meksika) Quqqenhaym muzeyi (inşa olunur)
* Vilnusda (Litva) Quqqenhaym muzeyi (layihələşdirilir)
* Helsinkidə (Finlandiya) Quqqenhaym muzeyi (layihə halında)

## Maraqlı faktlar
Solomon Quqqenhaym muzeyindən "İnterneşnl" (The International), "Qaranın içində adamlar" (Men in Black), "Bir dəfə Romada" (When in Rome), "Mister Popperin pinqvinləri" (Mr. Popper’s Penguins) filmlərinin çəkilişində iştirak edilmişdir)..

## Mənbə
* Ballon, Hillary; et al. (2009). The Guggenheim: Frank Lloyd Wright and the Making of the Modern Museum. London: Thames and Hudson.
* Kumar, Lisa (2011). The Writers Directory. Detroit: St. James Press. ISBN 9781558628137.
* Levine, Neil (1996). The Architecture of Frank Lloyd Wright. New Jersey: Princeton University Press.
* Sennott, R. Stephen. Encyclopedia of 20th-Century Architecture: Volume 2 (New York: Fitzroy Dearborn, 2004)
* Spector, Nancy (ed) (2001). Guggenheim Museum Collection: A to Z. New York: The Solomon R. Guggenheim Foundation.
* Storrer, William Allin. The Architecture of Frank Lloyd Wright: A Complete Catalogue (Chicago: The University of Chicago Press, 2002)
* Vail, Karole (ed) (2009). The Museum of Non-Objective Painting. New York: The Solomon R. Guggenheim Foundation.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Официальный сайт музея
I Qazi

**Qazi ibn Feysəl ibn Hüseyn** ( *Ġāzī bin Fayṣal*; d. 21.3.1912, Məkkə, Hicaz, Osmanlı İmperiyası - 4.4.1939, Bağdad, İraq) — Haşimilər sülaləsindən İraqın ikinci kralı. İraq ordusunun feldmarşalı, donanma admiralı və İraq Hərbi Hava Qüvvələrinin marşalı.

## Həyatı
Qazi, İraqın birinci kralı I Feysəl ibn Hüseynin oğlu idi. O, atası türklərə qarşı döyüşlərdə olarkən, babası Hüseyn ibn Əli ilə birlikdə qalırdı. Buna görə də, o, utancaq və təcrübəsiz bir gənc kimi böyüdü.

1924-ci ildə Əli ibn Hüseyn əl-Haşiminin rəhbərliyi altında Haşimilər sülaləsi ilə birlikdə Hicazdan Bağdada köçdü və o vəliəhd elan edildi. Sandhurstdakı İngiltərə Krallığı Hərbi məktəbində və Bağdad Hərb Akademiyasında təhsil aldı. 1933-cü ildə atası Feysəl ibn Hüseynin ölümündən sonra hakimiyyətə gəldi. O atası kimi müstəqil siyasət yeritməyə çalışırdı.

1936-cı ilin oktyabrında "Əl-Axani" təşkilatının lideri Hikmət Süleymaninin dəstəyi və general Bəkir Sidqinin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət çevrilişini dəstəklədi. Eyni zamanda İngiltərənin mühafizəsi altındakı Küveyt üzərində İraqın haqqı olduğunu müdafiə etdi.

Hicazın sonuncu Haşimi kralı, əmisi Əli ibn Hüseyn əl-Haşiminin qızı Aliyə Sultan ilə evləndi və bu evlilikdən bir oğlu dünyaya gəldi. 1939-cu ildə avtomobil qəzasında dünyasını dəyişdi. Yerinə oğlu Feysəl ibn Qazi keçdi.

## Həmçinin bax
* Haşimilər
* Feysəl ibn Hüseyn əl-Haşimi
* Feysəl ibn Qazi əl-Haşimi
## İstinadlar
Nəcis

**Nəcis** — heyvanların həzm artıqlarından yaranan və anal dəlik yolu ilə bədəndən atılan maddələr. Gün ərzində yeyilən qidalar uzun həzm prosesindən keçir. Bu proses əsnasında orqanizm özünə lazım olan maddələri alır. Lazımsız maddələr isə nəciz şəklində ifraz edilir. Həzm prosesi bir çox heyvanda bənzər şəkildə gedir. Bununla belə növlərin bir-birindən fərqli bir çox xüsusiyyəti də vardır. Zibil qurutma kabızlık adlanan stop dövrü bozukluklarına səbəb ola bilər.

Məməlilər nəcislərini və sidiklərini ayrı-ayrı dəliklərdən ifraz edirlər. Bu canlıların həm anal dəliyi, həm də sidik kanalları vardır. Skeleti olan bütün digər hayvanlarınsa, quşlarda olduğu kimi (kloaka adı verilən) tək bir nəcis və sidik ifraz edən dəlikləri vardır.

Bəzi heyvanlar, göbələklər və bakteriyalar təbiəti həm də nəcisdən təmizləyirlər. Bu canlıların çoxunun məqsədi əslində, yaşam ərazilərini təmizləmək deyil, özlərini qida ilə təmin etməkdir; amma nəticədə təbiətin tarazlığı də qorunmuş olur.

İnsanlar isə çox vaxt nəcislərini kanalizasiya boruları vasitəsilə çaylara, göllərə, dənizlərə axıdırlar. Bu isə suların çirklənməsinə yol açır. Buna görə də son vaxtlar bunun çox sayda alternativləri üzərində düşünülür.

Nəcisdən peyin kimi istifadə edildikdə və o təbiətə qazandırıldıqda ağacların, taxıl məhsullarının, çiçəkli bitkilərin inkişafını təmin edir.

## İstinadlar
Endi Vorhol muzeyi

**Endi Uorhol muzeyi** (ingilis dilində:he Andy Warhol Museum) — ABŞ-nin Pittsburq şəhərində Endi Uorholun həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş pop-art-muzeyi. ABŞ-də bir incəsənət xadiminə həsr olunmuş ən iri muzey.
## Tarixi
İlk dəfə bu muzeyin yaradılması haqqında plan 1989-cu ilin oktyabrında, Endi Uorholun ölümündən iki il sonra  səslənmişdir ,. 1993-cü ildə Tomas Armstronq gələcək muzeyin ilk direktoru təyin edilmişdir. Tomas Armstronq 1974-1990-cı illərdə Amerikada Vitni incəsənət muzeyinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır . Muzey binası kimi 1913-cü ildə Sendaski-Strit, 117 ünvanında yerləşən sənaye emalatxanasından  istifadə etmişlər, binanın əsaslı təmirinə və yenidən qurulmasına 12 milyon ABŞ dolları sərf edilmişdir. 
 
Muzey 13 may 1994-cü ildə açılmış, elə birinci il onun ziyarətçilərinin sayı 25 minə yaxın olmuşdur. 1 mart 1995-ci ildə Tomas Armstronq muzeyin direktoru vəzifəsindən kənarlaşdırılmışdır .

"Sənin üçün çox dözülməzdir" filmində ən həlledici səhnələrin Endi Uorhol muzeyində baş verməsi təsvir olunmuşdur.

## Təsviri
Endi Uorhol muzeyinin sahəsi 8200 m²-dir, 17 qalereyanı əhatə edən 7 mərtəbədən ibarətdir. Tamaşaçılara Endi Uorholun 900-yaxın şəkli, 77 heykəli, 400 foto isi, şəxsi əlyazmaları, 4350 video və kino kadrları, 30-dan çox pariki və başqa şəxsi əşyaları nümayiş etdirilir                  .Muzey tərəfindən 1996-cı ildən dünyanın müxtəlif ölkələrinin 153 şəhərində təşkil olunan 56 səyyar sərgisində 8 900 000 nəfər iştirak etmişdir . Muzeydə ştat üzrə 73 nəfər işçi çalışır .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт музея 
* Музей Энди Уорхола  
* Музей Энди Уорхола  
* Музей Энди Уорхола   
* Музей Энди Уорхола
Helen Mirren

**Helen Mirren** (, 26 iyul 1945) — Böyük Britaniya kino və teatr aktrisası.

## Filmoqrafiya
* 2006 - Kraliça
## Xarici keçidlar

*
Aalen

**Aalen** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Ştutqart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 146.624&nbsp;km2, əhalisi 66252 nəfərdir (2007). Burada Qədim Roma dövründən xarabalıqlar var. Dəmiryol qovşağıdır. Müxtəlif sənaye, dəzgah və alət zavodları var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sabotaj

**Sabotaj** (,  ) — müəyyən vəzifələrin qəsdən baş verməməsi və ya səhlənkarlığı, bir şeyin həyata keçirilməsinə gizli müqavimət. .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Afrikalı Publi Korneli Ssipion Emilian

**Ssipion Afrikalı** (lat. Publius Cornelius Scipio Aemilianus Africanus (Iunior) Numantinus; ) — Roma sərkərdəsi. E.ə. 146-cı ildə Karfageni tutub dağıtmış, III Pun müharibəsini başa çatdırmışdır.

## İstinadlar