Karbi nahiyəsi

**Karbi mahalı** — XIV əsr-XIX əsrlərdə inzibati nahiyə.  İrəvan xanlığına tabe olmuş mahal.

## Tarixi
Elxanilər dövlətinin Çuxursəəd tüməninin Karbi nahiyəsi

Matenadaranda saxlanan alqı-satqı sənədlərinə görə, hələ 1431-ci ildə Ağqoyunlu Yaqub padşahın nümayəndəsi Əmir Rüstəm 7 kəndi (Vağarşabad (Eçmiədzin-Üçkilsə), Əştərək, Batrinc, Noraqavit, Ağunatun, Kirəcli və Muğni) katolikos Qriqor Makuluya 530 min Təbriz dinarına satmışdı.

1441-ci ildə erməni katalikoslarının fəaliyyət mərkəzi Kilikiyanın Sis şəhərindən Azərbaycana - İrəvan yaxınlığındakı Üçkilsə (Üçmüədzin) Cahanşah Qaraqoyunlu fərman vermiş

1590-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinə tabe olan Karbi nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi:
73 kənd

* Karpi kəndi
* Öşgan
* Masdıra
* Abdallar məzrə ("əkin yeri") - Maçdərə kəndinin yaxınlığında yerləşİR. "Kasim vələdi Yusif" adlı bir şəxsə (mülkədara) məxsus olmuş
* Maçdərə kəndi
* Qoş kəndi
* Qızıləyrək kəndi
* Əxis (?) kəndi
* Pirtəkiyyəsi kəndi
* Pireken kəndi
* Kötüklü məzrə`əsi
* Qızılağıl və Dəmirkilsə məzrə`əsi.
* Zopanus kəndi
* Parpi kəndi
* Arani məzrə`əsi
* Xızır İlyas məzrə`əsi
* Uşi kəndi
* Maqta kəndi
* Xanevənk kəndi
* Ədis kəndi
* Əştərək
* Molla Dursun kəndi.
* Tus kəndi
* Firənk kəndi
* Qızıldəmir kəndi
* Ağdəmir kəndi
* Kəranpa (?) kəndi
* Oşakan kəndi
* Hacı Qaralı (Hacıqara (Üçkilsə)) kəndi
* Kətxuda Tal (?) məzrə`əsi.
* Hacılar kəndi
* Yoncalıq məzrə`əsi
* Hacavəng məzrə`əsi.
* Dığır kəndi
* Batrınc kəndi
* Qaraağıl kəndi
* Ağcaqala kəndi. Başqa adı Xatunkənddir.
* Üçkilsə kəndi
* Əbdürrəhman məzrə`əsi.
* Zaviyyə kəndi
* Yataq (?) kəndi
* Səliğar kəndi
* Xəlifəkənd. Başqa adı Bayqaradır.
* Muğanlı kəndi - (Muğancıq (Üçkilsə))(kəndin əhalisinin Boyat tayfasına mənsub olması qeyd olunmuşdur )
* Uçan kəndi
* Lazrəvan (?) kəndi
* Sarıvəng kəndi
* Sərkuni kəndi
* Ərzincan məzrə`əsi.
*  Daşlı kəndi
* Ərdic kəndi
* Körpəli kəndi
* Xəzaviz (?) kəndi
* Palu kəndi
* Xockəri kəndi
* Ağnadon kəndi
* Yasaqlı kəndi
* Ənqurik kəndi
* Avan kəndi
* Başsız kəndi
* Dükan kəndi
* Əlibəyli kəndi
* Şəhidi-Allah (?) kəndi
* Xatunarıqlı kəndi
* Mehmandar kəndi
* Əliyarküs (?) kəndi
* Əyrək kəndi
* Saat məzrə`əsi
* Şeyxzadəli qışlağı
* Uluxanbəyli qışlağı (indiki Uluxanlı)
* Sələpürd kəndi
* Şeyxəliviranı məzrə`əsi
* Azərku (?) kəndi
* Yaşıllar kəndi
* Piri kəndi
* Sağasgird (?) kəndi
* Sarıyer (?) kəndi.

XVIII əsr erməni katalikosu və salnaməçisi İrəvanlı Simeonun “Cambr” əsərində Karpi dairəsində yerləşən Aqcots monastrına məxsus Çatqıran kəndinin adını çəkmişdir.

1728-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İrəvan livasınə tabe olan Karbi nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi: 166 kənd 59 boş kənd var idi.
* Abaran
* Karbi kəndi. Gəlir: 52.000 ağça
* Batrınc (Patrinc) kəndi. Gəlir: 15.000 ağça
* Sərkovit kəndi. Gəlir: 9.000 ağça - Ermənilərin yaşadığı kəndlərdəndir.
* Ələkli kəndi. Gəlir: 9.500 ağça
* Siyaqut kəndi. Gəlir: 12.000 ağça
* Kosacan kəndi. Gəlir: 12.000 ağça
* Aşağı Parçı kəndi. Kəndin başqa adı Vayxırdır. Gəlir: 12.600 ağça
* Zülfüqar qışlağı. Əhalisi Bayat əşirətindəndir. Gəlir: 2.880 ağça
* Oğuzdaş kəndi. Gəlir: 4.000 ağça
* Aşağı Qarxın kəndi. Gəlir: 4.500 ağça
* Qalacıq kəndi. Gəlir 14.500 ağça
* Yuxarı və Aşağı Aralıq kəndləri. Gəlir: 9.500 ağça
* Qazançılı kəndi. Kəndin başqa adı Yengicədir. Gəlir: 3.000 ağça
* Yuxarı Əlişar kəndi. Gəlir: 3.000 ağça
* Aşağı Noraşen kəndi. Gəlir: 10.060 ağça
* Qarabürc kəndi. Gəlir: 15.000 ağça
* Aşağı Şəhriyar kəndi. Gəlir: 7.800 ağça
* Yalqızağac kəndi. Gəlir: 7.700 ağça
* Məlikkənd. Kəndin başqa adı Daşarxdır. Gəlir: 11.700 ağça
* Vəzirabad məzrə`əsinin yaxınlığında yerləşən Pirverdi qışlağı. Gəlir: 3.000 ağça
* Parçı-Vayxır kəndinin yaxınlığında yerləşən Sənəyim (?) kəndi. Gəlir:3.100 ağça
* Vayxır kəndinin yaxınlığında yerləşən Aşağı Parçı və Dövlətabad kəndləri.Gəlir: 3.400 ağça
* Göyçü kəndinin yaxınlığında yerləşən Elvar kəndi. Gəlir: 3.600 ağça
* Asaçe (?) kəndinin yaxınlığında yerləşən Abi-siyah kəndi. Gəlir: 3.200 ağça
* Vayxır kəndinin yaxınlığında yerləşən Bəydili kəndi. Gəlir: 3.300 ağça
* Xəlifkənd yaxınlığında yerləşən Acıkəhriz kəndi. Gəlir: 3.200 ağça
* Yuxarı Parçı kəndinin yaxınlığında yerləşən Tanağa kəndi. Gəlir: 3.600 ağça
* Xəlifkənd yaxınlığında yerləşən Bülbülabad kəndi. Gəlir: 3.200 ağça
* Xəlifkənd yaxınlığında yerləşən Danaqalası kəndi. Gəlir: 3.500 ağça
* Vayxır-Parçı kəndinin yaxınlığında yerləşən Uzunabad kəndi. Gəlir: 3.400 ağça
* Quşçu kəndinin yaxınlığında yerləşən Gəray qışlağı. Gəlir: 3.000 ağça
* Quşçu kəndinin yaxınlığında yerləşən Sudələn 44 qışlağı. Gəlir: 3.200 ağça
* Quşçu kəndinin yaxınlığında yerləşən Şah Hüseyn qışlağı45. Gəlir: 3.000 ağça
* Quşçu kəndinin yaxınlığında yerləşən Çinar qışlağı. Gəlir: 3.000 ağça
* Qazıxan kəndinin yaxınlığında yerləşən Dərvişlər qışlağı. Gəlir: 6.640 ağça
* Apaça kəndi. Gəlir: 9.200 ağça
* Xalac kəndi. Gəlir: 14.000 ağça
* Qarabürc kəndinin Behzad bulağı məzrə`əsi. Gəlir: 2.000 ağça
* Maxta kəndinin yaxınlığında yerləşən Behzad budağı kəndi. Gəlir: 3.000 ağça
* Qalacıq kəndinin yaxınlığında olan Fərhad arxı məzrə`əsi. Gəlir: 3.000 ağça
* Kosacan kəndinin yaxınlığında olan Bayramxan məzrə`əsi. Gəlir: 500 ağça
* Şəhriyar kəndinin yaxınlığında olan Sinli (?) və Səid məzrə`ələri. Gəlir: 500 ağça
* Xəlicə kəndi. Gəlir: 500 ağça
* Xanabad qışlağı. Gəlir: 600 ağça
* Aseçeabad (?) kəndi. Gəlir: 600 ağça
* Abdullabad kəndi. Gəlir: 500 ağça
* Diyadin kəndi. Gəlir: 500 ağça
* Bəydili kəndi. Kəndin başqa adı Görəçiabaddır. Gəlir: 500 ağça
* Daşarx kəndi. Kəndin başqa adı Məlikkəndabaddır. Gəlir: 400 ağça

1747 ci il də İrəvan xanlığının bölgələrindən biri. 
 

## İstinadlar


## Mənbə
* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.