open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riqa körfəzi

**Riqa körfəzi** (* — Riqa dəniz körfəzi*, * — Liv körfəzi*) — Latviya və Estoniya arasında və Baltik dənizin şərqində yerləşən körfəz. Dənizin qalan hissəsindən Estoniyaya məxsus olan Moonsund arxipelaqın adaları ayırır.

Körfəzin ümumi sahəsi 18,1 min km², eni 137&nbsp;km, maksimal dərinliyi isə 54 m.

Riqa körfəzin sahillində yerləşən əsas şəhərlər Riqa, Pyarnudu və Yurmaladı. Saaremma adasında qədim Kuressaare şəhəri vardır.

Körfəzin qərb sahilli "Liv" adlanır və qorunan mədəni zona sayılır.

## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
Yayda suyun temperaturu 18&nbsp;°C qədər qalxır, qışda 0-1° С qədər düşür, buna görə də körfəzin səthi dekabrdan aprelə qədər buzla örtülür. Duzluluğu 3,5—6 ‰.

Burada fırlanan cərəyanlar dövran edir, onların orta sürəti saniyədə 8 sm.

Körfəzə tökülən çaylar: Dauqava, Lielupe, Qauya, Salatsa, Pyarnu, Age, Svetupe, Roya və daha kiçik digər çaylar.

### Duzluluğu
Baltik dənizinə daxil olan şirin sulu stok, onun həcminin iki faizını təşkil edir. Şimal dənizi ilə dar əlaqə olması deməkdir ki, su burada orta hesabla 30 il qalır. Bu iki  xüsusiyyət Baltik dənizinin dünyanın ən böyük şor hovuzlarından birini etmək gücündədi. Riqa körfəzində Baltik dənizinin duzun orta konsentrasiyası vardır. Şirin suyun 0,5 promill konsentrasiyası var, dəniz suyunun isə təxminən 30 promill. Duz stratifikasiyasının qatı təxminən 70 metr dərinliyində yerləşir. Baltik dənizi  İrbe boğazı  vastəsi ilə Riqa körfəzinə  birləşir.

## İstinadlar
Vilhelm Vundt

**Vilhelm Maksimilian Vundt** (; ) — alman psixoloq, filosof və fizioloqu. Dünyada ilk eksperimental psixologiya laboratoriyasının yaradıcısı (Leypsiq universitetində 1879-cı il), psixologiya elmi ilə bağlı bir sıra qiymətli əsərlərin müəllifidir. Özünün "Xalqların psixologiyası" əsərində mədəni-tarixi hadisələrin (əsatir, din, incəsənət və s.) psixoloji şərhini verməyə çalışmışdır.

## Dünyada ilk eksperimental psixologiya laboratoriyası
1879-cu ildə Leypsiq şəhərində Vilhelm Vundt məşhur eksperimental psixologiya laboratoriyasını yaratdı. Əslində Vundtun laboratoriyası psixologiya tarixində üçüncü laboratoriya idi. Lakin birinci iki laboratoriya diqqəti cəlb etməmiş və psixologiya elminin inkişafında əsaslı rol oynamışdır. Vundtun laboratoriyası isə qısa müddət ərzində nəinki Almaniyada, həm də bütün dünyada psixologiya elminin inkişafına böyük təsir göstərdi. О bir növ dünya psixologiyasının Məkkəsinə çevrildi: psixoloqlar müxtəlif ölkələrdən Leypsiq şəhərinə axışıb gəlir, Vundtun laboratoriyası ilə tanış olur və öz ölkələrində onun timsalında eksperimental laboratoriyalar yaradırdılar. Bir qədər sonra Vundtun laboratoriyası əsasında dünyada ilk Eksperimental Psixologiya İnstitutu təşkil olundu. Beləliklə, psixologiya eksperimental elmə çevrilməklə yanaşı, müstəqil bir elm kimi inkişaf etməyə başladı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ə.S.Bayramov, Ə.Ə.Əlizadə. Psixologiya. Bakı
Con Votson

**Con Votson** (; ) — Amerikan psixoloq, biheviorizmin nəzəri banisi. Psixologiyada subyektiv metodu tənqidinə görə məşhurdur. Şüurun elmi fakt olduğunu inkar edərək, klassik davranış psixologiyasının əsaslarını işləmişdir.

1913-cü ildə "Psixoloji xəbərlər" jurnalında Votsonun "Psixologiya: biheviorist onu nесə görür" adlı məqaləsi nəşr edildi. Məqalədə "Stimul — reaksiya" — biheviorizmin əsas devizi kimi elan olundu və həmin сәгәуаın başlıca ideyaları şərh edildi. Buna görə də sonralar həmin məqaləni "biheviorizmin manifesti" adlandırdılar.

## Mənbə
* Ə.S.Bayramov, Ə.Ə.Əlizadə. Psixologiya. Bakı

### İstinadlar
Təklə-Muğanlı

**Təklə-Muğanlı** — Qarabağda yaşayan Dəmirçihəsənli elinin qolu.

## Tarixi
Təklə-Muğanlı camaatınının Gürcüstan ağzından, Dəmirçihəsənli nahiyəsindən gəldiyi haqqında fərziyyə var.
Təklə-Muğanlı oymağı  bir nеçə obadan idi. Dəmirçihəsənli mahalında  XIX yüzilin önlərində Muğanlı adlı bir nеçə oba vardı. Bunların biri Birinci Muğanlı, ikincisi isə İkinci Muğanlı adlanırdı.
Birinci Muğanlı obasına Kərbəlayı Allahyar bəy və qardaşları Qəmbər bəy, Qasım bəy və Həsən bəy başçılıq еdirdilər.
İkinci Muğanlı obasına isə Məmmədəli bəy, Hüsеyn bəy və başqaları rəhbərlik еdirdilər.
Üçüncü Muğanlı obasına isə Məmmədqulu bəy Hacı Mustafa bəy oğlunun idarəsində idi. Tahir bəyin oğulları da obaya başçılıq еdirdilər.

Təklə-Muğanlı camaatı: nurəhmədli, təmişli, allahmədətli, əxicanlı, bayramlı, təhmirazlı, oruclu, əliyеtməzli oymaqlarından ibarət idi.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qarabağın el və obaları, Bakı:Şuşa, 2007, 224 səh.
Ayvaini mağarası

**Ayvaini mağarası**— Türkiyənin Bursa ilində Nilüfer rayonu və Mustafakemalpaşa şəhəri arasında Uluabat gölünün cənub şərqində yerləşən mağaradır. Mağara biri Ayvaköy kəndində , digəri Doğanalan and Kazanpınar kəndləri arasında yerləşən iki girişə malikdir. Mağara yaxınlıqdakı Ayvaköy kəndinin şərəfinə adlandırılıb.

Mağaraya bir girişdən daxil olaraq, digər girişdən tərk etmək mümkündür. Ümumiyyətlə, mağaraya 17 metr aşağı enməklə  Doğanalanıdakı giriş vasitəsilə daxil olunur. Mağara cənubi Mərmərə bölgəsinin ən uzun yeraltı keçididir. Uzunluğu 5,5 kilometr olan mağaranın içində ölçüsü 3-4 metrə çatan 60 ədəd gölməçə yer alır, mağaranın çıxışındakı gölün uzunluğu isə təxminən 400 metrə yaxındır. Gölməçələrdəki suyun səviyyəsi və göllərin müxtəlifliyi mövsümi təsirlərdən asılı olaraq dəyişir.

Yer qabığının parçalanaraq ayrı-ayrı qitələrə bölünməyə başladığı Mezozoy zamanından günümüzə gələn Ayvaini mağarası, 1970-ci ildə 3 nəfərlik bir İspan qrup tərəfindən kəşf edilmişdir. Ayvaini mağarası 2008-ci ildən etibarən ictimaiyyət üçün açıqdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Ayvaini Belgeseli 40px|
* Mağara Turizmi  
* Ayvaini Mağarası Səfəri - Bursa
Qauya Milli Parkı

**Qauya Milli Parkı** () — Latviyanın Vidzeme regionunda yerləşən Siqulda şəhərinin şimal-şərqindən Çesis şəhərinin cənub-qərbinə qədər uzanan milli park. Latviyanın ən böyük milli parkıdır. Milli parkın sahəsi 917.45&nbsp;km2 olub adını ərazisində yerləşən Qauya çayından almışdır.

Milli park azca narahatlıq doğuran təbiət ərazilərini qorumaq, turizmi inkişaf etdirmək və ərazidə inkişafı təmin etmək məqsədi ilə qurulmuşdur. Qauya Milli Parkı yüksək bioloji müxtəlifliyi, qayaları, ərazi şəkilləri, bulaqları, mənzərəli görünüşü və müxtəlif dövrlərdən qalma tarixi abidələri ilə səciyyələndirilir. Ən başlıca və ən böyük hissəsi qədim Qauya çayı dərəsidir. Bu dərə qorunmaqdadır və təbii və mədəni tarixi turizm üçün, eləcə də sağlamlıq üçün istifadə edilir.

Parkın idarəedici orqanı Siqulda şəhərində yerləşir.

## Haqqında

Milli parkın sahəsi 91.745 hektardır və 5 funksional zonaya bölünmüşdür. Təbii qoruqların sahəsi kifayət qədər kiçik ola bilər, amma onlar milli parkın qiymətli hissələrindən biridir və ziyarətçilərə bura daxil olmaq qadağan olunmuşdur. Milli parkda istirahət etməyə nəzarət olunur.

Milli parkın sahəsinin təqribən 47 %-ini meşələr örtür. Burada 900 növ bitki, 149 növ quş, 48 növ məməli aşkarlanmışdır. Qauya Milli Parkı 2004-cü ildə növ və biotopları qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş "Natura 2000" layihəsinin iştirakçısıdır.

Turizmin milli parkda qədim ənənələri mövcud olmuşdur. Bura ilk dəfə XIX əsrdə turistlər gəlmişdir. Ərazinin möhtəşəm mənzərəsi, Devon dövründən qalma sıldırım qayalar, mağaralar və müxtəlif əfsanələr və hekayələrlə xatırlanan tarixi abidələr hər il minlərlə turisti bura cəlb etməkdədir.

Milli parkda 500 mədəni və tarixi abidə vardır: qalalar, qəsrlər, kilsələr, malikanələr, su və yel dəyirmanları, eləcə də digər memarlıq, arxeoloji və incəsənət abidələri.

## Qalereya

Gauja03.jpg
Gauja.jpg
Turaidas skats uz Gauju 2okt04.JPG
Burg Turaida04.jpg
Gpergeljuklintiskopskats24aug0.jpg


## Həmçinin bax
* Milli park
* Latviya milli parkları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb sayt 
* Lacu miga oteli
Fyuri-end-Hekla boğazı

**Furi və Hekla boğazı** () — Baffin Torpağı adasını materikdə yerləşən Melvill yarımadasından ayırır. Buthia körfəzi ilə Foks körfəzini birləşdirir. Uzunluğu 190 km, eni isə 50 km-ə yaxındır. İlin böyük qismi buzla örtülü olur. Boğaz 1822-ci ilin iyul ayında Vilyam Parri tərəfindən aşkarlanır. Boğazı keçməyə cəhd etsə də, buzun qalınlığı onun irəliləməsinə imkan vermir. Boğaza maraq daim aktual olur, səbəb isə onun şimal dəniz yolunun üzərində yerləşməsidir. Parri boğazı gəmilərinin şərəfinə adlandırmışdır. Cozef Berne boğazı 1911-ci ildə keçmək istəsə də bir nəticə əldə etməmişdir.

## İstinadlar
Qaranlıq günəş xeyrin çöküşü

## Haqqında

Roman, fantastik janrın ən çox bəyənilən və uğur qazanan “Fantastik Qurğu” altjanrında yazılmışdır. Bu janrın Azərbaycanda ilk olmağına baxmayaraq dünyada bir çox unudulmaz nümunələrə sahibdir. “Üzüklərin Hökmdarı”, “Harri Potter” və “Narniya Salnamələri” kimi məşhur əsərlər yüzlərlə nümunədən, sadəcə, bir neçəsidi.

Təlim mərkəzlərindən birinə edilən sirli hücumun ardından iki ən yaxşı döyüşçü tədqiqata başlayır. Burda keçmiş düşmənlərinin əlinin olduğunu düşünərək bir müddət onlara verilən təlimat əsasında hərəkət etsələr də, hər şey heç də göründüyü kimi deyilmiş. Düşmən üçün qurulan tələ, elə düşmənə aid planın bir hissəsi imiş.

Hər səhifəsindən zövq alacağınız roman, sizi təxəyyülünüzün sərhədlərini aşmağa məcbur edəcək. Heç vaxt var olmamış dünyanın fərqli həyat qanunlarını və düşüncə tərzini göstərəcək. Ən vacibi isə, bu kitabda siz xeyirlə şər arasındakı incə bənzərliyin şahidi olacaqsınız. “Qaranlıq Günəş” Azərbaycanda bu janrda yazılmış ilk və yeganə əsər olmaqla birlikdə detektiv janrının da bəzi çalarlarını özündə cəmləyən bir romandır.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

*Qaranlıq günəş: Həyat sandığı
Harri Potter və Sirlər Otağı (film musiqisi)

***"[[Harri Potter və Sirlər Otağı (film, 2002)|Harry Potter and the Chamber of Secrets]] original motion picture soundtrack"*** albomu 12 noyabr 2002-ci ildə satışa çıxarılmışdır. Baxmayaraq ki, film musiqisinin Con Vilyams tərəfindən yazılması və drijorluq ediləsi nəzərdə tutulmuşdur, Stiven Spilberqin "Tut məni, əgər bacarsan" filminin cədvəli ilə toqquşma yarandığından bəstəkar Uilyam Ross, Con Vilyamsın film musiqisini uyğunlaşdırmağı və musiqini ifa edən London Simfonik Orkestrına drijorluq etməyi öhdəsinə götürmüşdür.

Film musiqisinə altı yeni musiqi mövzusu daxildir: *"Feniks Favkis", "Sirlər otağı", "Zlatapust Lokans", Ev elfi Dobbi", "Hörümçəklər" və "Zırıltılı Mirtl".*

Çıxış dövründən etibarən albom kolleksiyaçılar üçün beş fərqli üz qabığı ilə təqdim edilmişdir. Hər bir üz qabığında fərqli obraz və ya Harri, Ron və Hermiona birlikdə müxtəlif pozalarda təqdim edilirdi.

Film musiqisi 2003-cü ildə "Vizual media üçün ən yaxşı musiqi" nominasiyasında "Qremmi mükafatı"na namizəd göstərilmişdir. Albom "Billboard 200" hit-paradında 81-ci, "Top Soundtracks Chart"da isə 5-ci yerdə debüt etmişdir. Yaponiya ərazisindəki dükanlarda 100,000 nüsxədən çox satış göstəricisinə görə albom RIAJ tərəfindən qızıl sertifikata layiq görülmüşdür.

Baxmayaraq ki, albomda yer almayıb, həmin il Con Vilyams tərəfindən yazılmış və "Sirlər Otağı" film musiqisi albomundan bir müddət əvvəl çıxarılmış "Ulduz müharibələri. Epizod II. Klonların hücumu" film musiqisindən "Zam the Assassin and the Chase Through Coruscant" adlı musiqi "Sirlər Otağı" filmində Qviddiç səhnəsində istifadə olunub. Bunun dəqiq səbəbi bilinməsə də, vaxt məhdudiyyəti səbəbiylə belə bir addım atıldığı güm olunur.

## Kompozisiyaların siyahısı

## İstinadlar
Eterikan boğazı

**Eterikan boğazı** (, ) -Şimal Buzlu okeanında yerləşən Laptevlər dənizi ilə Şərqi Sibir dənizini birləşdirir. Kiçik Lyaxovski adasını (şimal-şərqdə) Böyük Lyaxovski adasından (cənub-şərqdə) ayırır. Uzunluğu 25&nbsp;km, eni 13&nbsp;km, ən dərin yeri 10 m təşkil edir. Sahilləri alçaq və bataqlıqdır. Boğazın cənubunda Balşoy Vankin burnu yerləşir. Əraziyə çoxlu sayda çay və arxlar tökülür. Çaylara misal: Tinkin, Uyorqaki, Bazisnıy və Vankina. Şimal hissədə Tollya buxtası və Uyorqaki laqunu vardır. Sahilində yaşayış məntəqəsi yoxdur. Ərazi inzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Saxa (Yakutiya) Muxtar Respublikasının Bulunski ulusuna daxildir.

## Mənbə
*Eterikan boğazının xəritəsi
İqor Qrabar

**İqor Emmanuiloviç Qrabar** () () — rus postimpressionist rəssam, sənətşünas, maarifçi, incəsənət tarixçisi. SSRİ xalq rəssamı (1956).

## Həyatı
İqor Qrabar 25 mart 1871-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyasının sərhədləri içində olan Macarıstan Krallığının paytaxtı Budapeştdə doğulmuşdur. Ailəsi Slavyan qurtuluş hərəkatının aktiv iştirakçıları arasında idi. Dövlət tərəfindən təzyiq gördüklərindən atası 1876-cı ildə Rusiyaya qaçmaq məcburiyyətində qaldı, 1880-ci ildə həyat yoldaşı və uşaqları da Rusiyaya qaçdılar.

İqor Qrabar Moskva kollecinde oxudu. Rəsim təhsilinə burada başladı. 1889-cu ildə girdiyi Sankt-Peterburq Universitetində Hüquq və Filoloji təhsillərini tamamlayaraq 1894-cü ildə məzun oldu. Üniversitet illərində müxtəlif jurnallarda yumoristik qısa hekayələr yazaraq şəkillər çəkdi. Universitetdən məzun olduqdan sonra, Sankt-Peterburq İncəsənət Akademiyasına girdi. 1895-ci ilin yazında Berlin, Paris, Venesiya, Florensiya, Roma və Neapola səfər etdi. Bu gəzintisində intibah, impressionists və postimpressionist əsərləri araşdırdı.

Qrabar xaricə getməyə qərar verdi. 1896–1901 illərini Münhendə yaşadı. Onun ikinci peşəsi memarlıq idi. 1901-ci ildə Qrabar Münhen politexnikumunun da memar təhsili aldı, lakin son imtahanlarını verə bilmədi. Bu dövrdəki əsərlərini Parisə gedərək, müasir Parisli sənətçilərin əsərlərini araşdırdı. "Fortepiano və Qadın", "İtli Lady" (1899) bu dövrə aid əsərlərindəndir.

1901-ci ildə Rusiyaya dönən Qrabar peyzaj əsərlər üzərində çalışmağa başladı. Çox vaxt şəkillərini açıq havada boyamışdır. September Snow (1903), Winter, Rook nests (1904), February Day (1904), Chrisanthemums (1905) kimi məşhur əsərlərini çəkdi.

1913-cü ildə o, Tretyakov qalereyasının icraçı direktoru təyin edildi. 1910–1923-cü illər arasında çox az rəsim çəkdi. Bu dövrdə Qrabar, memarlıq, incəsənət tarixi, muzey işləri, tarixi əsərlərin qorunması kimi işlərdə işlədi. Rus İncəsənət Tarixi, Valentin Serov və İsaak Levitan monoqrafiyalarını nəşr etdirdi.

1921-ci ildə Qrabar Moskva Dövlət Universitetinin İncəsənət Əşyalarının Bərpasının ilk professoru oldu. 1924-cü ildə o, rəsmə geri döndü. Bu dəfə, əsasən portretlər çəkməyə başladı. 1924–1950-ci illərdə ən çox tanınan rəsmlərindən Anasının Portreti (1924), Svetlana (1933), Qızının Portreti (1934), Oğlunun Portreti (1935), Öz portretləri (1934) kimi əsərlər çəkdi.

Qrabar 16 may 1960-cı ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Odekolon

**Odekolon** və ya **Kolonya** ( – **[[Köln]] suyu**) — spirtli ətriyyat məhlulu.

## Odekolon içkisi
Alkoqolun surroqatı kimi odekolonun istifadəsinin hadisələri məlumdur (məşhurdur).

Rusiyada odekolonun kütləvi içkisi Birinci Dünya müharibəsi illərində başlandı, nə vaxt ki, quru qanunu daxil edilmişdi. Bu mayeylə ticarət apteklərin və mağazaların gəlirinin əhəmiyyətli maddəsini təşkil edirdi. Petroqradda təxminən 60 odekolon emalatxanası açıldı.

Surroqatın istifadəsinin növbəti sıçrantısı 1980-ci il anti-alkaqol kampaniyası zamanı SSRİ-də oldu. Odekolon Rusiya əyyaşlarının arasında 2000-ci ildə məşhur idi. 2003-də İjevskdə xarici tədqiqatçılar tərəfindən yayılmış içkilərin 32 nümunəsinin arasında — 2005-ci il 4 odekolonlar təşkil edirdi. Alimlərin məlumatına görə, həmçinin Estoniyada və Litvada odekolonu içirlər.

## Tarixi
1709-cu ildə İoqan (Covanni) Mariya Farina Kölndə manufakturanın əsasını qoyur, bu gün dünyada ən köhnə ətriyyat müəssisəsi. Farina yeni vətənin şərəfinə öz ruhları adlandırır, Köln şəhərləri: Eau de Cologne — odekolondur ("Köln suyu" — alm. Kölnisch Wasser).

Zamanla "Eau de Cologne" adı yüngül qoxuyla ruhların ümumi işarəsi oldu. Bu halda aromatizasiya olunmuş su nəzərdə tutulur, hansı ki, tərkibinə 70% spirtli içki daxil olur və 2%-dən 5%-ə qədər aromatik maddələr daxildir.

## İstinadlar
Uber

**Uber** — Dünyanın ən böyük onlayn taksi sifarişi xidməti. "Uber" mobil telefondakı proqram vasitəsilə fərdi avtomobil sürücülərinin xidmətlərindən istifadə etməyə imkan verən avtomobil daşımaları arasında populyar online-servisdir. Əsası 2009-cu ildə sahibkarlar Trevis Kalanik və Harret Kemp tərəfindən qoyulan və mənzil-qərargahı Kaliforniya ştatının San-Fransisko şəhərində yerləşən kompaniya hazırda dünyanın təxminən 80 ölkəsinin 500-dən çox şəhərində fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
2014-cü ildə Silikon vadisində ən çox investisiya alan şirkət olmuşdu. 1.2 milyard dollarlıq yatırım ilə şirkətin ümumi dəyəri 40 milyard dolları keçmişdi.

## Uber Air
"Uber Air" adlı servis yaxın illərdə Amerikanın Texas ştatının Dallas və Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərlərində fəaliyyətə başlayacaq. Hava taksisi vertikal uçuş və eniş sisteminə malik nəqliyyat vasitəsidir və havaya pərlər vasitəsilə qalxacaq. Avstraliyanın Melburn şəhərində "Uber Air" servisi vasitəsilə kommersiya daşımaları 2023-cü ildə nəzərdə tutulub. İlk eksperimental uçuşlar isə artıq 2020-ci ildən test rejimində həyata keçirilə bilər.

## Elektrik velosipedi
2019-cu ildə "Uber" şirkətinin Lissabon küçələrində 750 ədəd "Jump" elektrik velosipedi var idi. Həmin il iyunun 1-dən şəhərə daha 1000 ədəd belə velosiped gətirilib. Beləliklə, velosipedlərin kirayəsi üzrə xidmət bütün şəhəri əhatə edəcək. Lissabon saatda 25 kilometr sürətlə hərəkət edən bu markalı elektrik velosipedlərini alan ilk Avropa şəhəri olub. Velosipedlər təkcə pedalla deyil, mühərriklə də təchiz olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Pol Qrem

**Pol Qrem** (; ) — İngilis əsilli Amerikalı kompüter alimi, esseist, sahibkar, vençur kapitalisti və yazıçı. O, daha çox Lisp proqramlaşdırma dili üzərindəki fəaliyyəti, keçmiş Viaveb startapı (sonradan *Yahoo! Mağazası* adlandırıldı), nüfuzlu startap akseleratoru və toxum kapitalı firması Y Combinator-un həmtəsisçisi, yazıları və Hacker News ilə tanınır.

2008-ci ildə Cessika Livinqston ilə evləndi. İki uşaqları var və İngiltərədə yaşayırlar.

## İstinadlar
Oqtay Qaynarca

**Oqtay Qaynarca** (; ) — türk aktyor.

## Həyatı
Oktay Kaynarca İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyası *Teatr Anasənət Budağı magistratura* fakültəsinin məzunudur.

Oktay Kaynarca 27 yanvar 1965-ci ildə Üsküdarda anadan olub. Uşaqlığının bir dövrü Berlində keçib. Konservatoriyaya girməzdən əvvəl **Egey Dənizi** teatrında **Turqut Özakman**ın **Divarların Xaricində** adlı oynunda oynayıb. Sonra bir neçə uşaq oyunlarında yer alıb. 2003-cü ildə başlayan Qurdlar Vadisi serialında **[[Süleyman Çakır]]** rolu ilə görkəminə görkəm qatdı. 2008-ci ildə **Adanalı** serialında **Adanalı Yavuz** rolu ilə tamaşaçı tərəfindən çox sevilib.

## Filmoqrafiya
* 1989 **Gənclər**
* 1990 **Eşq Filmlərinin Unudulmaz Rejissoru**
* 1995 **Bir qadının Anatomiyası**
* 1994 **Xərçəng Səbəti**
* 2003–2004 Qurdlar Vadisi
* 2008 Adanalı (teleserial, 2008)
* 2015 **Eşkiya Dünyaya Hökümdar Olmaz**

## İstinadlar
Yeni Oghaz

**Yeni Oghaz** (Kurdish: ئەوغاز تازە) — Şimali Xorasan əyalətinin turizm kəndi. Şirvan şəhəri funksiyaları və Şimali Xorasan şən Hvatryn kəndi.

## İstinadlar
II Argişti

**II Argişti** — Urartu hökmdarı (e.ə. 714-685-ci illər). I Rusanın oğlu.

## II Argiştinin hakimiyyəti
Assuriya ilə munaqişələr Urartunun siyasi dairəsini xeyli məhdudlaşdırırdı.
II Argişti (e.ə. 714-685-ci illər) dövründə Urartu qonşu ölkələrdə siyasi mövqeyini itirmişdi və daha çox ölkənin daxili işləriylə məşğul idi.

II Argişti ölkədə tikinti işlərinə diqqət yetirirdi. O, yəqin ki, ölkədə oxatma yarışları təşkil
edirdi. Özü də mahir oxatan imiş. Bu haqda müvafiq abidə məlumat verir.

"Argişti, Rusanın oğlu, bu yerdən... 950 dirsək (təxminən 476m) məsafəyə ox atmışdı".

## İstinadlar
Hinlopen boğazı

**Hinlopen boğazı** () - Şimal Buzlu okeanında yerləşən Norveçə məxsus Şpisbergen arxipelaqına daxil adalar arasında yerləşir. Şimal-şərq Torpağı adasını Qərbi Şpisbergen adasından ayırır. Uzunluğu 150&nbsp;km, eni 10–60&nbsp;km arası dəyişir. Şimalda dərinlik 150 m, cənubda isə 100&nbsp;km təşkil edir. Onun daxilində kiçik adalar vardır. Boğaz Holland taciri Teymen Yakobs Hinlopenin şərəfinə adlandırılmışdır. 
## Mənbə
* Boğazın relyef və geologiyası 
*Simal buzlu okeanında olan Norveçə məxsus adalar haqqında məlumat
Composer

**Composer** — PHPproqramlaşdırma dili üçün yaradılmış çarpaz platformalı paket idarəetmə sistemi. O, PHP tətbiqləri və bu tətbiqlərdə istifadə olunan kitabxanalar üçün asılılıqların idarə olunmasını (dependency management) təmin edir. Composer Nils Adermann və Jordi Boggiano tərəfindən hazırlanmış və ilk versiyası 1 mart 2012-ci ildə yayımlanmışdır. Onun yaradılmasında Node.js-in "npm" və Ruby-nin "bundler" sistemlərindən ilham alınmışdır.

Composer komanda sətrindən işə salınır və tətbiq ilə əlaqəli kitabxanaları həmin tətbiqə quraşdırılır. Əgər quraşdırılan kitabxanaların əlavə asılılıqları varsa, onlar da avtomatik şəkildə qurulur. Bundan əlavə, Composer, Packagist adlı ortaq mənbə vasitəsilə icazə verilən kitabxanaların tətbiqə asanlıqla inteqrasiya olunmasına imkan yaradır. Həmçinin, yüklənmiş kitabxanaların tətbiqdə avtomatik şəkildə yüklənməsi (autoload) üçün də müvafiq infrastruktur təqdim edir.

## İstinadlar
E.ə. 860

## Hadisələr
* Cənubi Qafqazda Göyçə gölündən Van gölünə qədər olan ərazilərdə Urartu dövləti yaranmışdır.
* Parsua

## Doğumlar

## Vəfatlar
Malıgin boğazı

**Malıgin boğazı** () -Şimal Buzlu okeanına daxil olan Kara dənizində yerləşir. Belı adasını Yamal yarımadasından ayırır. Boğaz dayazdır, dərinliyi 19 m təşkil edir. Sahilləri alcaqdır, qum və gil suxurları ilə örtülüdür. Sahilində Malıgin, Sedexanqensalya, Sadevanqutsalya, Şuberya (Belı adası), Qolovina, Yonba, Pendadasalya və Xelya (Yamal yarımadası) vardır. Uzunluğu 63&nbsp;km, eni 9–27&nbsp;km arası dəyişir. Boğaza Nyarka-Monqatayaxa, Sidyanyannqnqeboyaxa, Myanqnqevoyaxa və Yxadiyaxa çayları axır. Boğazın şimalında Paxa buxtası vardır. Qərqində Ostovoy, şərqində isə Tabnqo və Tyobsyanqo adaları vardır. Boğaz dənizçi və araşdırmaçı Stepan Qevriloviç Malıginin şərəfinə adlandırılmışdır. Ərazi Rusiya Federasiyası Yamal-Nenes muxtar diyarı ərazisinə aiddir.

## Mənbə
*Вoğazın xəritəsi
Baradla mağarası

**Baradla mağarası** () — Macarıstanın ən uzun və tədqiq edilmiş mağaralarından biri. Aqqtelek karstının bir hissəsi olub uzunluğu 25,5&nbsp;km-dən çoxdur və 5.3&nbsp;km uzunluğundakı Domika mağarası ilə birlikdə Baradla-Domika mağara sistemini əmələ gətirir. Mağara stalaktitləri ilə məşhurdur.

## Haqqında

Mağara sisteminin təbii girişi Aqqtelek kəndində — kəndin kənarına tərəf baxan ağ yarğanın ayağında yerləşir. Onun buğumlu və əyri-üyrü əsas kanalı daş tunel və bir neçə nəhəng mağara ilə birlikdə 10 m genişliyində və 7–8 m hündürlüyündədir. Əsas qolu bir neçə qısa və uzun qollarla əlaqələnir. Mağaranın əsas hissəsində misilsiz mənzərə yaradan, müxtəlif rəngli və ölçülü stalaktitlər yerləşir. Mağarada yerləşən yeraltı çay isə daşqınlar vasitəsilə qidalanır. Mağaraya olan təbii girişlər qədim zamanlarda açılmışdır və burada Neolitik dövrün izləri tapılmışdır.

## Tarixi

Mağara haqqında ilk qeydlər 1549-cu ilə aiddir. Mağaranı ilk dəfə 1794-cü ildə Cozef Sartori öyrənmişdir. 1825-ci ilə qədər yalnız 1,8&nbsp;km-lik hissəsi öyrənilmişdir. Bu hissə ilk dəfə 1802-ci tədqiq edilmiş və mağaranın ilk xəritəsi tərtib edilmişdir. 1825-ci ildə mühəndis İmre Vass mağaranı əsas kanal boyunca 5&nbsp;km daha öyrənmiş, dəqiq və izahlı xəritə düzəltmişdir. Onun bu işi 1831-ci ildə macar və alman dillərində nəşr olunmuşdur.

Mağarada turist gəzintilərini asanlaşdırmaq üçün ilk addımlar 1806-cı ildə atılmışdır. 1890-cı illərdə Qırmızı göl çıxışları qurulmuşdur və mağaranın növbəti dəfə öyrənilməsi 1927-28-ci illərdə baş tutmuşdur.

## Qorunması

1995-ci ildə Baradla mağarası Aqqtelek və Slovak karstına daxil olan digər mağaralarla birlikdə YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına salınmışdır. Domikaval bataqlığı ilə birlikdə bütün mağara sistemini qorumaq 2001-ci ildə əsas mövzu olmuşdur. Mağaranın daxil olduğu Aqqtelek Milli Parkını ildə minlərlə turist tərəfindən ziyarət olunur.

## Qalereya


Styx-ag baradla.jpg
Gutensteini meszko baradla.jpg
Sarkanyfej.jpg
Egy kozonseges denever.jpg
Barlangi keresztespok.jpg


## İllər üzrə ziyarətçi sayı
Endotoksin

**Endotoksin** — Çoxalma və parçalanma zamanı mikroorqanizmlər bir sıra məhsullar əmələ gətirirlər ki, bunlara mikrob ifrazatı deyilir. Bu ifrazatlar zəhərli və zəhərsiz olmaqla iki yerə bölünür. Zəhərli ifrazat toksin adlanır. Toksinlər suda əriyir, buna görə də olduqları mühitdə sürətlə yayıla bilirlər. Olduqca qüvvətli zəhərdirlər. Maye halda qismən aktivliklərini itirirlər. Toksinlər də öz növbəsində iki qrupa bölünürlər: Ekzotoksin və endotoksinlər.

Ekzotoksinlər mikroorqanizmlər tərəfindən xaricə ifraz olunur və əsasən qram-müsbət bakteriyalar tərəfindən yaradılır. İki növü var: toksoforlar-toksin təbiətli, haptoforlar-antigen təbiətli. Bu iki qrupdan biri məhv edildikdə digəri fəaliyyət qazanır. Məsələn, formaldehidin və ya istinin təsirindən toksofor qrup məhv olur, sadəcə haptofor qrupu sabit qalır. Bu cür toksinə anatoksin deyilir.

Endotoksinlər — LPS (lipopolisaxarid) quruluşunda olan bir sıra toksik maddələrdir, hansı ki bakteriyaların hüceyrə divarında tapılır və yalnız hüceyrənin parçalanması nəticəsində xaricə çıxarılır. Müxtəlif təbiətlidirlər (alkaloidlər, qələvi, duzlar və s.). Hansısa orqanizmə daxil olduqdan 1–1,5 saat sonra istiliyin yüksəlməsinə səbəb olurlar. Bundan əlavə ishal, ayaqlarda iflic, nəfəs darlığı kimi əlamətlər də yaradırlar. Endotoksinlərə klassik nümunə müxtəlif qram-mənfi bakteriyaların xarici membranında tapılan lipopolisaxaridlər və ya lipooliqosaxaridlərdir. LPS və endotoksin terminləri tez-tez bir-birinin əvəzində işlədilir.

Bunun da əsas səbəbi LPS-in ilk kəşf edilən endotoksin olmasıdır. 1800-cü illərdə bakteriyaların olduqları mühitə toksin ifraz etmələri artıq məlum idi. Sonrakı araşdırmalar bu endotoksin effektinin əslində LPS-dən qaynaqlandığını göstərir. Və bu endotoksin termini qram-mənfi bakteriyaların öz hissələrinin də toksikoza yol aça bilmə kəşfinə dayanır. LPS-dən başqa, digər endotoksinlər də məlumdur. Məsələn, Bacillus thuringiensis`də tapılan delta endotoksin bakteriyanın içindəki endosporun ətrafında kristal cisimciklər əmələ gətirir. Bunlar bəzi böcək sürfələri üçün zəhərli olsalar da, insanlar üçün heç bir zəhərli təsiri yoxdur. Çünki onların fəaliyyətə başlaması üçün lazım olan fermentlər insanda yoxdur.
İmamqulu xan Türkman

**İmamqulu xan Türkman** (XVI əsr)—Səfəvilər dövlətinin Rusiyaya göndərilən elçisi.

## Həyatı
İmamqulu xan Türkman Qızılbaşlar ordusunda yay-ox qorçusu vəzifəsində xidmət etmişdi. I Şah Abbas Səfəvi onu Rusiyaya elçi göndərdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Türkman eli
*Qorçu
Conas Solk

**Conas Solk** (tam adı: *Conas Edvard Solk*, ; ) — ABŞ tədqiqatçısı və virusoloqu. Poliomielitə qarşı ilk vaksinin yaradıcısı kimi tanınır.

## Həyatı
Conas Solk 1955-ci ildə, uşaq iflicinin qarşısını alan peyvəndi kəşf etdi. Bir qərar verməsi lazım idi. Ya patentini alıb çox varlı olacaq və peyvəndi alan şirkət bunu istədiyi qiymətə satacaqdı, ya da patentini almadan insanlığın xidmətinə təqdim edəcək və beləliklə, çox insan daha ucuz qiymətə bu xəstəlikdən xilas olacaqdı.

Patent almadı. Pul itkisi 5 milyard dollar idi. Lakin onun bu itkisi çox kasıb ailələrə körpə uşaqlarını qazandırdı. Öz qazancı isə ölümündən sonra belə onu hələ də xatırlayan, hörmət edən milyonlarla insan oldu

Bu fotoşəkildəki alimi məncə çoxumuz tanımırıq. Adı JONAS SALK dır(28.10.1914 - 23.06.1995) .
Onu digərlərindən fərqləndirən isə budur:1955-ci ildə, uşaq iflicinin qarşısını alan peyvəndi kəşf etdi. Bir qərar verməsi lazım idi. Ya patentini alıb çox varlı olacaq və peyvəndi alan şirkət bunu istədiyi qiymətə satacaqdı, ya da patentini almadan insanlığın xidmətinə təqdim edəcək və beləliklə, çox insan daha ucuz qiymətə bu xəstəlikdən xilas olacaqdı.

Patent almadı. Pul itkisi 5 milyard dollar idi. Lakin onun bu itkisi çox kasıb ailələrə körpə uşaqlarını qazandırdı. Öz qazancı isə ölümündən sonra belə onu hələ də xatırlayan, hörmət edən milyonlarla insan oldu.

## İstinadlar
Set Rollins

**Colby Lopez** (28 may 1986) — bilinən rinq adı ilə **Seth Rollins** WWE müqaviləli peşəkar güləşçi. 29 mart 2015 tarixində keçirilən WrestleMania 31 şousunda WWE kəmərini qazanmışdır.

## Həyatı

## İstinadlar
Böyük dördlük (Birinci dünya müharibəsi)

**Böyük dördlük** ("Dördlər" şurası) — Birinci Dünya müharibəsindən sonra 1919-cu ilin yanvarında Paris sülh konfransında görüşən aparıcı müttəfiq dövlətlərin başçıları.

## Haqqında

Böyük dördlüyün ("Dördlər" şurası)nın tərkibinə Vudro Vilson (ABŞ), Devid Lloyd-Corc (Böyük Britaniya), Vittorio Orlando (İtaliya) və Jorj Klemanso (Fransa) daxil idi.
Böyük dördlük 20-dən çox müttəfiq dövlətin nümayəndəsinin iştirak etdiyi Paris sülh konfransında müzakirə ediləcək məsələlərin əvvəlcə məhdud dairədə müzakirə olunması üçün ABŞ prezidenti Vudro Vilsonun təklifi ilə yaradılmışdır. Bu dövlətlərin başçıları Almaniya ilə imzalanan Versal müqaviləsinin, Avstriya ilə imzalanan Sen-Jermen müqaviləsinin, Macarıstanla imzalanan Trianon müqaviləsinin, Bolqarıstanla imzalanan Nöyi müqaviləsinin, Osmanlı imperiyası ilə imzalanan Sevr müqaviləsinin, 1920-ci ildə kecirilən San-Remo konfransının aparıcı arxitektorları olmuşdur..

## Xarici keçid
* Всемирная история дипломатии. Раздел шестой. Дипломатия в период подготовки Второй мировой войны (1919–1939 гг.). Глава первая. Версальский мир (1919 г.) (проф. Минц И. И.)
* Киссинджер Г. Дипломатия. Глава девятая. Новое лицо дипломатии: Вильсон и Версальский договор
* Signing the Treaty of Versailles, 1919
İruaz dənizi

**İruaz dənizi** - Atlantik okeanın bir hissəsi olub, Sen adasından Fransanın şimal-qərb bölgəsi olan Bretan sahillərində yerləşən Uşant (Uessan) adasına qədər uzanır. İruaz dənizi şimal və qərbdə Seltik dənizi, cənubda isə Biskay körfəzi ilə sərhədlənir. Bu dəniz Avropanın ən təhlükəli dənizlərindən biridir.

## Həmçinin bax
Benedikt Telinqater

**Benedikt Rafailoviç** **Telinqater** () — rəssam, karikaturçu və qrafik dizayner. Gürcüstan SSR Əməkdar incəsənət xadimi (1956).

## Həyatı

Benedikt Rafailoviç Telinqater (Beno) 1876-cı ildə Kiyevda anadan olmuşdur. 1898-ci ilda Odessa Bədii Akademiyasını bitirmiş, Tiflisdə və Bakıda yaşamışdır. Bakıda nəşr olunan "Cigit" (1907–1913), "Zənbur" (1909–1910), "Mirat" (1910), "Kəlniyyət" (1912–1913) adlı satirik jurnalların aparıcı rəssamlarından biri olmuşdur. 1922–1931-ci illərdə "Molla Nəsrəddin" satirik jurnalı ilə əməkdaşlıq etmişdir. Bu jurnalların səhifələrində yüzlərlə satirik rəsim va karikaturalari ilə çıxış etmişdir. B. Telinqater Azərbaycan karikatura sənətinin formalaşmasında və inkişafında müstəsna xidmətləri olmuşdur. Gürcüstanın xalq rəssamı B. Telinqater 1964-cü ildə Gürcüstanın Batumi şəhərində vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan karikatura tarixi
* "Molla Nəsrəddin" jurnalı
* "Zənbur" jurnalı
* "Kəlniyyət" jurnalı

## İstinadlar
WrestleMania

**WrestleMania** —  WrestleMania dünyanın ən böyük peşəkar güləş şirkəti olan WWE tərəfindən hər il mart və aprelin ortaları arasında keçirilən peşəkar güləş tədbiridir.
Sapa İnka

**Sapa İnka** (Keçua:*Inka Qhapaq*) və ya *Apu* — İnklərin Tanrı-hökmdar mənasında istifadə etdikləri isim. İnkalar sapa inkanın birbaşa günəş tanrısı İnti tərəfindən yer üzünə göndərildiyinə inanırdılar. Sapa İnka öldükdən sonra mumiyalanırdı və vəfatından sonra belə müqəddəs hesab olunurdu.

## İstinadlar
Tupak Amaru İnqilab Hərəkatı

**Tupak Amaru İnqilab Hərəkatı** (, qısaltması *MRTA*) — 1980–1997-ci illərdə Peruda aktiv olan Marksist inqilabçı qrup. Perudaki daxili çəkişmələrin əsas səbəbkarı olan bu qrup adını İnklərin son yerli hökmdarı olan XVIII əsrdə yaşamış II Tupak Amarudan götürmüşdür. MRTA Peru hökuməti, Avropa parlamenti və ABŞ Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən terror qruplaşması olaraq qəbul edilsə də 5 oktyabr 2001 tarixində ABŞ Xarici Terror qruplaşmaları siyahısından silinmişdir.

## İstinadlar
Birminhem Universiteti

**Birmingem Universiteti** () — İngiltərənin Birminhem şəhərində Vest-Midlends vilayətində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ən aparıcı ali təhsil ocaqlarından biridir.

## Reytinqi
"Times Higher Education Supplement — QS World Universities Rankings" jurnalının 2009-cu ildə apardığı dünya universitetlərinin reytinqinə əsasən, Birmingem Universiteti 100 ən yaxşı ali məktəb arasında 66-cı yerdə olmuşdur.

"Times Higher Education World University Rankings"in 2010-cu il üzrə dünyanın ən nüfuzlu universitetləri arasında apardığı araşdırmaya əsasən, Birmingem Universiteti 145-ci, "QS World University Rankings"in açıqlamasına görə isə 59-cu yerdə qərarlaşmışdır.

## Məşhur məzunları
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
* Manuçöhr Mirzə Fərman – İran şahzadəsi;
* Seeiso Lesoto – Cənubi Afrika şahzadəsi;
* Stenli Bolduin – Böyük Britaniyanın sabiq baş naziri;
* Nevill Çemberlin – Böyük Britaniyanın sabiq baş naziri;
* Qladston Perri Kristi – Bahama adalarının baş naziri;
* Baronessa Amos – BMT-nin Baş katibinin humanitar məsələlər üzrə müavini və fövqəladə yardım üzrə koordinatoru;
* Riçard Hu – Sinqapurun sabiq maliyyə naziri;
* Henri Oriem Okello – Uqandanın xarici işlər naziri;
* Baron Bxattaçaria – Lordlar Palatasının üzvü;
* Frensis Vilyam Aston – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Ser Norman Havort – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Lord Robert Sesil – sülh üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Piter Bullok – sülh üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Piter Medouor – tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Moris Uilkins – tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Pol Nurs – tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Con Veyn – tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı.

## Mənbə
* Lamiyə Əliyeva, ''Dünya universitetləri: Birminhem Universiteti'' , "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 18.02.2011, № 07. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Tupak Amaru

**Tupak Amaru** və ya **Túpac Amaru** (Keçua: *Thupaq Amaru;* ) — 1545–1572-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş son İnk hökmdarı və Sapa İnka. O, ispan müstəmləkəsinə qarşı böyük üsyana başçılıq edib.

## Haqqında yazılan kitablar

* Tupak Amarunın başçılığı ilə aparılan üsyanı tam anlamaq üçün Tupak Amarunun özünü anlamağın vacibliyini vurğulayan Çarlz F.Wolker məşhur "Tupak Amaru üsyanı" kitabında *("The Tupac Amaru Rebellion)* Tupak Amarunun ailəsi, iş partnyorları, siyasi rəqibləri və başqa məsələləri haqqında geniş məlumatlara yer verib.

## İstinadlar
III Əbdürrəhman

**III Əbdürrəhman** və ya **Əbdürrəhman ibn Məhəmməd** () (d. 7 yanvar 891 - ö. 15 oktyabr 961) — son Kordova əmiri və 1. Kordova xəlifəsi.

## Həyatı

## Mənbə

* İbnü’l-Esîr, *el-Kâmil*, VIII, 73, 74, 180, 324, 387, 513, 535, 536, 674, 675.
* İbn Haldûn, *el-ʿİber*, IV, 137-146.
* Makkarî, *Nefḥu’ṭ-ṭîb*, bk. İndeks.
* R. Dozy, Histoire des Musulmans d’Espagne, Paris 1912, II, 93-175.
* E. Lévi-Provençal, Histoire de l’Espagne musulmane, Paris 1950-53, II, 1-164.
* Anwar G. Chejne, Muslim Spain: Its History and Culture, Minnesota 1974, bk. İndeks.
* S. M. Imamuddin, Muslim Spain, Leiden 1981, bk. İndeks.
* David Wasserstein, The Rise and Fall of the Party-Kings, Princeton 1985, s. 73-75, 78, 114.
* E. Lévi-Provençal, “Abd al-Rahman III”, *EI2* (İng.), I, 83-84.

## İstinadlar
Beynəlxalq konfransların siyahısı

## B
* Bandunq konfransı
* Batum konfransı
* Berlin konqresi
* Böyük dördlük (Birinci Dünya müharibəsi)

## H
* Haaqa Konfransı (1922, iyun-iyul)

## P
* Paris konfransı (1947)
* Paris Sülh Konfransı

## T
* Tehran konfransı

## V
* Vaşinqton konfransı (1921-1922)
* Vyana konqresi

## Həmçinin bax
Sülh müqavilələrinin siyahısı

## A
* Abo sülh müqaviləsi
* Amasya sülh müqaviləsi
* Amsterdam sazişi
* Avropada Adi Silahların Məhdudlaşdırılması Müqaviləsi
* Azərbaycan-İran Müqavilələri (1918-1920)

## B
* Bağdad sülh müqaviləsi
* Belqrad sülh müqaviləsi
* Belovej razılığı
* Brest sülhü (1918)
* Buçaş müqaviləsi
* Buxarest sülh müqaviləsi

## Ç
* Çey müqaviləsi

## D
* Deyton sazişi

## Ə
* Ədirnə müqaviləsi
* Ərzincan barışığı
* Ərzurum müqaviləsi

## F
* Finkenşteyn müqaviləsi

## G
* Georgiyevsk traktatı
* Gəncə müqaviləsi
* Gülüstan müqaviləsi
* Gümrü müqaviləsi

## İ
* İsrail – İordaniya sülh müqaviləsi (1994)
* İstanbul sülh müqaviləsi (1590)
* İstanbul müqaviləsi (1724)

## K
* Kiçik Qaynarca sülhü
* Kirmanşah sülh müqaviləsi
* Kürəkçay müqaviləsi

## Q
* Qars müqaviləsi
* Qəsri-Şirin sülh müqaviləsi
* Qrinvill anlaşması

## L
* Lokarno sazişləri
* London müqaviləsi (1604)
* Lozanna müqaviləsi (1923)

## M
* Madrid anlaşması (1750)
* Molotov-Ribbentrop paktı
* Montevideo sülh müqaviləsi
* Moskva anlaşması (1970)
* Moskva müqaviləsi (1921)
* Mudanya barışığı
* Mudros müqaviləsi

## N
* Nankin sazişi
* Nabur müqaviləsi

## P
* Paris sülh müqaviləsi (1783)
* Paris sülh müqaviləsi (1801)
* Paris sülh müqaviləsi (1814)
* Peterburq müqaviləsi (1723)
* Petropolis müqaviləsi
* Portuqal-Braziliya anlaşması
* Poti razılaşması

## R
* Rəşt müqaviləsi
* Roskild müqaviləsi

## S
* San-İldefonso müqaviləsi (1777)
* San-Stefano sülh müqaviləsi
* Sərab sülh müqaviləsi
* Sen-Jermen sülh müqaviləsi (1919)
* Sevr müqaviləsi (1920)
* Sığorta müqaviləsi (1887)

## T
* Tilzit sülhü
* Tordesillas müqaviləsi
* Trianon sülh müqaviləsi
* Türkmənçay müqaviləsi

## V
* Vebster-Aşberton müqaviləsi
* Versal sülh müqaviləsi
* Vestfaliya sülhü
Zemqale

400px|right
[thumb|100px|left|Zemqale gerbi. Latviyanın tarixi diyarlarının gerbləri [Latviya Seymi trərfindən rəsmən 2012-ci ilin martın 22-də qəbul olunub.]]

**Zemqale** (; ; ; ; ) — Latviyanın tarixi-mədəni bölgəsi. Adı bu torpaqlarda yaşamış zemqallar xalqından gəlir.

## Coğrafiya

Mərkəzi keçmiş Kurzeme və Zemqale Hersoqluğun paytaxtı olan Yelqava şəhəridir. Seliya diyarı və bəzən Litvanın hissələri də Zemqale torpaqları kimi sayılır. Litvada yerləşən tarixi Zemqale (Jiemqala) hissəsi Aukştaytiya bölgəsinin hissəsidir. Bu hissənin ən böyük şəhəri Yonişkisdir. Ondan başqa, Pakruoyis, Jeimelis, Linkuva və Pasvalis şəhərləri Litvanın Jiemqalasında yerləşir.

## İstinadlar
Anri Vallon

**Anri Vallon** () — fransız psixoloqu. Əməllə idrakın əlaqəsini göstərmişdir. Ontogenetik inkişafın mərhələlərinin sxemini təklif etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Fransız psixoloqlar 

## Xarici keçidlər
Güstav Le Bon

**Güstav Le Bon** (; ) — fransız həkimi, psixoloqu və sosioloqu. Sosial psixologiyanın yaradıcılarından biri, kütlə psixologiyası üzrə mütəxəssis.

## Əsas əsərləri
* Sosializm psixologiyası
* Kütlə psixologiyası

## İstinadlar

## Mənbə
* Fransız psixoloqlar
Vidzeme

400px|right
[thumb|100px|left|Vidzeme gerbi. Latviyanın tarixi diyarlarının gerbləri [Latviya Seymi trərfindən rəsmən 2012-ci ilin martın 22-də qəbul olunub.]]

**Vidzeme** ( - *orta torpaq*) — Latviyanın mədəni diyarı. Onun əsas hissəsi Dauqava çayının şimalında yerləşir.

## Coğrafiya

Vidzeme Latviyanın şimal-şərqi hissəsində yerləşir. O, şimalda Estoniya, şərqdə isə Rusiya ilə həmsərhəddir. Bölənin qərbi sərhədi Riqa körfəzinin sahili boyunca keçir. Vidzeme Latviyanın ərazisinin 30,6%-i təşkil edərək, ölkənin ən böyük mədəni diyarıdır.

Vidzeme Latviyada daşlı plajların olduğu yeganə bölgəsidir. Həmçinin, ölkənin ən yüksək nöqtəsi olan, Qaizinkalns təpəsi də burda yerləşir.

## İstinadlar
Qafan Hava Limanı

**Qafan Hava Limanı** () və yaxud **Qafan uçuş zolağı** — Ermənistan Respublikasının Sünik mərzinin mərz mərkəzi Qafan şəhəri yaxınlığında yerləşən 1991-ci ildən fəaliyyətsiz olan mülki hava limanı.

Yaxın gələcəkdə hava limanının bərpa olunacağı, İrəvan və Batumiyə uçuşların təşkil olunacağı planlaşdırılır.

## Tarixi
Sovet dövründə istifadəyə verilən hava limanında Qarabağ müharibəsindən öncə Yak-40, An-14 vasitəsilə yerli uçuşlar və yükdaşımalar həyata keçirilirdi. Hava limanının fəaliyyətini dayandırmasının əsas səbəbi Azərbaycan Respublikası sərhədinə yaxın ərazidə Qubadlı rayonu ilə sərhəddə, aktiv müharibə ocağının yaxınlığında yerləşməsi və tez-tez atəşə tutulması idi.

1,998×45 m ölçülərində asfalt-beton səthə malik olan hava limanının uçuş zolaqları 12/30 istiqamətindədir.

Ermənistan Mülki Aviasiya Komitəsinin rəhbəri Tatevik Revazyan Qafan aeroportunun 2019-cu ildə açılacağını bildirib. Əsaslı təmir və tikinti işlərinin aparılması üçün Qafan Hava Limanına $2 mln-dan artıq vəsait xərclənib. Lakin 2021-ci ilə kimi aeroport hələ də istifadəsiz qalmaqda davam edir.

## İstinadlar
Qarissa Universitet Kollecinə hücum

**Qarissa Universitet Kollecinə hücum** () - Keniyanın Şimal-Şərq əyalətinin Qarissa adlı şəhərində baş vermiş silahlı hücum. Terror aktı bölgədə aktiv olan Əş-Şəbab terror təşkilatı tərəfindən Qarissa şəhərində fəaliyyət göstərən *Qarissa Universitet Kollecinin* tədris binasına təşkil edilmişdir. Hadisə nəticəsində 148 nəfərin həlak olduğu, 78 nəfərin isə yaralandığı açıqlanıb.

## Arxa plan

Qarissa şəhəri Keniyanın Şimal-Şərq əyalətinə daxildir və əyalətin mərkəzi şəhəri hesab olunur. Şəhərin Somali sərhəddinə olan məsafəsi təxminən 200 kmdir. Qarissada əyalətin idarə mərkəzləri, hərbi düşərgələr və polis mərkəzləri yerləşir. Əl-Qaidənin Somalidə olan qolu olaraq qəbul edilən Əl-Şahab tərəfindən Keniyanın Somali ilə sərhəd ərazilərindən təşkil edilən intiqam hücumları zamanı son iki il ərzində 200 nəfərdən çox şəxs həlak olmuşdur. Əl-Şahab Keniya hökümətini beynəlxalq güclərlə əlbir olaraq onlara qarşı birləşməkdə günahlandırmaqdadır. Əl-Şahab tərəfindən xüsusi ilə Keniyanın turizm bölgələri hədəf alınır.
 
Somalidə islami şəriət dövlətinin yaradılmasına çalışan Əl-Şahab tərəfindən Keniya ərazisində müxtəlif zamanlarda terror hücumları təşkil edilmişdir. Hücumlarda əsasən ordu birləşmələrini və polis təşkilatlarının binaları hədəf alınırdı. Qarissa Universitet Kollecinin tədris binasına təşkil edilən bu silahlı hücum qruplaşma tərəfindən Keniya ərazisində törədilən ən böyük terror aktı olaraq qəbul edilməkdədir. Silahlılar 2 aprel tarixində yerli vaxtla 05:30 radələrində tədris binasına daxil olurlar. Mühafizə xidmətinin iki əməkdaşı binanın girişindəcə öldürülür.

Silahlıların əsas hədəf dairəsi xristian tələbələrin öldürülməsi idi. Kollecin yataqxanasına və əsas tədris binasına hücum edən silahlılar ümumilikdə 600 nəfərdən çox şəxsi əsir götürmüşdülər. Keniya ordusu ilə silahlılar arasında davam edən toqquşma 15 saat sonra ordunun xeyirinə yekunlaşır. Hadisə nəticəsində toplamda 152 nəfər həlak olmuşdur.  Həlak olanların 142 nəfəri tələbə, 3 nəfəri Keniya ordusunun əsgəri və 3 nəfər isə yerli əyalətin polis əməkdaşları idi. Keçirilən əməliyyat nəticəsində 587 nəfəri xilas etmək mümkün olmuşdur ki, xilas edilən şəxslərin 79 nəfəri müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır.

## İstinadlar
Kurzeme

**Kurzeme** (; ; alm. və ;  / ; ; ; ; ; ; ) — Latviyanın tarixi-mədəni bölgəsi.

Zemqale və Seliya diyarları onun ilə eyni Hersoqluğun tərkibində idi və buna görə bəzən Vidzemenin hissələri kimi sayılırlar.

## Coğrafiya

Bölgənin böyük hissəsi Latviyanın qərbində olan Kurzeme yarımadasında yerləşir. O, şərqində Riqa körfəzi, qərbində isə Baltik dənizi ilə sulanır. Latviyanın dəniz sahilinin yarısından çoxu Kurzemeyə aiddir.

## İstinadlar
Anna Freyd

**Anna Freyd**  (; 3 dekabr 1895, Vyana – 9 oktyabr 1982, London) — avstriya mənşəli ingilis psixoloqu. Usaq psixoanalizinin yaradıcılarından biridir. Tanınmış psixoloq Ziqmund Freydin qızıdır.

## Mənbə
http://psixologiya.net/ps_tarixi/647-304ngilis-psixoloqlar305.html
Mariya Maqdalena

**Mariya Maqdalena** ya **Maqdalalı Mariya** (, , ) — İsanın sədaqətli davamçısı, xristianlıqda müqəddəs sayılan, həvarilərə bərabər tutulan bir qadın. İsanın çarmıxa çəkilməsinin şahidi.

Pravoslav və katolik kilsələr Mariya Maqdalenanın şəxsiyyətinə müxtəlif mövqelərdən yanaşırlar. Pravoslav kilsəsi ona sülh, müjdə daşıyıcısı kimi baxır. Katolik kilsəsi isə əksinə onun şəxsinə Maqdaladan olan bir fahişə kimi baxır.

İncilə görə Mariya fahişəliklə məşğul olmuş, İsanı gördükdən sonra peşəsindən əl çəkərək onun ayağını yumuş, saçları ilə silmiş, sonra isə arxasınca getmişdir.

İsanın çarmıxa çəkilməsindən sonrakı birinci bazar günündə yenidən zühur etməsinin ilk müjdəsini Mariya Maqdalena gətirmişdir. Daha sonra indiki Fransa ərazisinə yerləşərək xristianlığı təbliğ etmişdir.

## İstinadlar
Latqaliya

**Latqaliya** və ya **Latqale** (, ) — Latviyanın mədəni diyarı.

## Coğrafiya

Latqalenın Rusiya, Belarus və Litva ilə xarici sərhədi var. Bu bölgədə 2 dövlət tabeli şəhər (Dauqavpils və Rezekne) və 6 rayon (Balvi, Dauqavpils, Kraslava, Ludza, Preili və Rezekne) yerləşir.

## Rəmzləri

Latviyanın tarixi diyarlarının gerbləri, o cümlədən Latqale gerbi Latviya Seymi trərfindən rəsmən 2012-ci ilin martın 22-də qəbul olunub. Latqale qeyri-rəsmi bayrağı 2011-ci ilin mayın 14-də Vişki volosda təqdis olunub. Onun müəllifi Maris Rumaksdır.

## İstinadlar
Şimal boğazı (Laptevlər dənizi)

**Şimal boğazı** () -Şimal Buzlu okeanında yerləşən Laptevlər dənizində yerləşir. Böyük Beqicev adasını (şərqdə) Taymır yarımadasından (şimalda) ayırır. Boğaz Xatanq çayı hövzəsində yerləşir. Şimalda Sibir və Ospornıy burnuları vardır. Boğazın yaxınlığından Laptevlər dənizinin sərhədi keçir. Eni 13 km, orta dərinliyi 31–32 metr təşkil edir.

## İstinadlar
Pelister Milli Parkı

**Pelister Milli Parkı** () — Şimali Makedoniya Respublikasının cənubunda, Bitola bələdiyyəsində yerləşən milli park.

## Coğrafiya

Milli park Baba dağı massivində yerləşir və sahəsi 171,5 km2-dir. Milli parkın hündürlüyü 927 ilə  metr arasında dəyişir və flora və fauna ilə zəngindir. Floraya Senozoy dövründən qalma və Balkan yarımadasında bir neçə dağda yetişən nadir Pinus peuce də aiddir. Parkda bir çox heyvan növü yaşayır: ayı, canavar, cüyür, qarapaça, maral, dovşan, bir neçə qartal növü, vəhşi qaban, kəklik və endemik Makedoniya Pelaqoniya alabalığı.

## Xüsusiyyətləri
Pelister Milli Parkı Movrovo Milli Parkından sonra ölkənin ikinci ən böyük, amma ən qədim milli parkıdır. Milli park Makedoniyanın ən turistik məkanlarından biridir və Popova Şapka, Doyran, Ohrid, Prespa və Kruşevo boyunca xizək kurortları ilə tanınır. Burada Pelaqoniya dərəsi, Prespa gölü, Nidje, Qaliçitsa, Yakupitsa dağları, Bitola şəhəri yerləşir. Pelister ən çox dağ gölləri ilə tanınır və onları "Pelisterin gözləri" adlanıdırırlar. Böyük göl dəniz səviyyəsindən  m, Kiçik göl isə  m hündürlükdədir. Burada bir çox çayın mənbəyi yerləşir. Milli parkın iqlimi dəyişkəndir.

## Qalereya

Malo ezero, Pelister izgrejsonce.jpg|Maloto gölü
Pelister od Pelagonija.JPG|Pelaqoniya dərəsi
Prespansko ezero od Pelister vo zima.jpg|Qış fəslində
Zimski greben na Pelister.JPG|
Pelister.JPG|2.601 m hündürlükdə


## İstinadlar
Qarissa Universitet Kolleci

**Qarissa Universitet Kolleci** () — Keniyanın Şimal-Şərq əyalətin Qarissa adlı şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Həmçinin bax

* Qarissa Universitet Kollecinə hücum

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sannikov boğazı

**Sannikov boğazı** () -Şimal Buzlu okeanında yerləşən Laptevlər dənizini Şərqi Sibir dənizi ilə birləşdirir. Boğaz Yeni Sibir adalarına daxil olan Kotelnı adasını Kiçik Lyaxovski adasından ayırır. Uzunluğu 238&nbsp;km, eni 55&nbsp;km, dərinliyi 24 metr təşkil edir. İl boyu buza rast gəlinir. Boğaz rus Yakov Sannikovun şərəfinə adlandırılmışdır. 
## Mənbə
Qaranlıq günəş: Həyat sandığı

## Haqqında

Üçlüyün çöküşündən artıq beş il keçib. Günəş döyüşçüsünün gəlişilə bütün təhlükənin geridə qaldığını düşünsələr də əslində müharibə hələ təzə başlayırdı. Bir neçə ay davam edən qarışıqlığın qarşısını vaxtında alan Elion, indi daha böyük bir təhlükə ilə üz-üzə dayanmışdı. Və bunun öhtəsindən gəlmək üçün təlimi hələ davam edən Günəş döyüşçüsünün köməyinə ehtiyacı vardı.

“Qaranlıq Günəş: Həyat sandığı” Azərbaycanda bu janrda yazılmış Qaranlıq Günəş: Xeyrin çöküşü romanının ardıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

Qaranlıq Günəş: Xeyrin çöküşü
Seliya

**Seliya** (; ) və ya **Auqşzeme** () — Latviyanın mədəni diyarı. O, Zemqale diyarının tərkibi hissəsi sayılır.

*Seliya* adı bu torpaqlarda yaşamış sellar xalqından gəlir.

## Coğrafiya

Seliya Latviyanın cənub-şərqi hissəsində, Dauqava çayının sol sahilində yerləşir (sağ qolunda isə Vidzeme və Latqale yerləşir). Qərbində o, Zemqaledən Taurkalne meşə massivi ilə ayırılır, şərqdə isə Belarusnan yanında olan Karslava şəhərinə qədər uzanır. Onun cənubunda isə Litvadır.

## İstinadlar