Bilinqualizm

**Bilinqualizm** (**ikidilli** <  «iki» +  «dil»):

# iki dilin istifadəsinin alternativ tətbiqi;
# iki dildə bilik və uğurlu ünsiyyət qurmaq üçün bunlardan istifadə etmək bacarığı (dillər haqqında minimal bilik olsa belə);
# iki dili eyni dərəcədə mükəmməl bilmək, lazımi ünsiyyət şəraitində eyni dərəcədə istifadə etmək bacarığı.

İki dildə danışan insanlara **bilinq**, üç **polinq**, üçdən çoxu **[[poliqlot]]** deyilir. Dil sosial qruplaşmaların funksiyası olduğundan, ikidilli olmaq eyni zamanda iki fərqli sosial qrupa mənsub olmaq deməkdir. Diqlossiya termini ikidilli terminlə yaxındır, lakin əhatə dairəsinə görə hər zaman onunla üst-üstə düşmür.

## Dillərin qarşılıqlı təsiri
Dillərin hər hansı bir qarşılıqlı əlaqəsi, ən azından az miqdarda ikidilli olan insanların varlığını tələb edir.

## Təsnifatı
Yaşına və ikinci bir dili mənimsəmə üsuluna görə bunlar fərqlənir:
* uşaqların ikidilliliyi (ilkin, doğuşdan, təbii, uşaq);
* gec ikidilli (ikincil, qazanılmış, qatqı).

Dil qazanma mühiti ilə:
* təbii ikidilli (müxtəlif dillərdə danışanlar arasında qazanılmış)
* süni iki dillilik (dillərdən biri süni olaraq yerli olmayan bir şəxs tərəfindən təqdim olunur).

İki dilə yiyələnmə ardıcıllığı ilə:
* bir şəxsin eyni vaxtda iki dili mənimsədiyi eyni vaxtda ikidilli (eyni vaxtda, sinxron);
* ardıcıl ikidilli.

Gec ikidilliliyin könüllülüyü ilə:
* şərtlərə görə - fərdin yeni bir dil mühitində yaşamaq üçün bir dil öyrəndiyi bir vəziyyət;
* seçmə.

İki dilin nisbəti ilə:
* şaquli - bir şəxsin ədəbi formada dilə əlavə bir əlaqəli və ya ləhcəyə sahib olduğu bir vəziyyət;
* fərdi, bərabər sosiolinqvistik statusa malik olan iki uzaq dildə danışdığı yatay.

İki dilin bacarıqlarına / istifadə səviyyəsinə görə:
* bir insanın iki dildə eyni dərəcədə səlis danışdığı balanslı (maksimum, ayrılmaz, ikiqatlılıq, bərabərlik), yəni vəziyyət ikidilli dil səriştəsinin bərabər səviyyələri ilə xarakterizə olunur;
* balanssız (dominant, dominant) iki dilə münasibətdə ikidilli dil bacarıqlarının fərqli səviyyəsi ilə xarakterizə olunur;
* qarışıq, bir-birinin üstünə iki dil sisteminin tətbiq olunduğu iki dilin müntəzəm qarışması ilə xarakterizə olunur;
* normallaşmış dil ilə yanaşı fərdi şəxsin ustalığını nəzərdə tutan diaqonal (diqlossiya), onun qeyri-standart formaları.
* qəbuledici: 1. fərdin xarici dildə danışmaq və yazmaq bacarığı olmadığı halda xarici dili başa düşmə qabiliyyətinə malik olduğu (yarı dilçilik); 2. Bir şəxsin ana dilini başa düşdüyü, lakin nədənsə bu dildə danışmamağa üstünlük verdiyi bir vəziyyət (gizli ikidilli ilə qarışdırılmamaq, fərdin müəyyən səbəblərdən ikinci dil biliklərini gizlətdiyini ifadə etmək) ;
* ilkin - ikidilli ikinci dili mənimsəmənin ilkin mərhələsi;
* fərdi tərəfindən istifadə bacarıqlarının itirilməsi ilə xarakterizə olunan regresif (resessiv);
* subtraktiv (diferensial), burada fərdin mənimsədiyi ikinci, yeni dil birincisini əvəz edir.

## Elmi araşdırma
İki dilli və poliqlotlar psixologiya, sosiologiya və dilçilik üçün maraqlıdır.

İki dillilik psixolinqvistik, sosiolinqvistika və neyrolinqvistika çərçivəsində öyrənilir.

İki dilliliyin sosial aspektləri sosiolingvistik tədqiqatların mövzularından biridir .

Kütləvi dillilik dil vəziyyətinin nəzərə çarpan bir xüsusiyyəti ola bilər.

Neyrobiologiya sahəsindəki mütəxəssislər tərəfindən ikidilliliyin müxtəlif aspektləri tədqiq edilmişdir. Bunlara: dillərin beyində göstərilməsi yolları, beynin neyroplastikliyinə təsiri, ikidilli afazi fenomeni, bimodal ikidilli fenomen (bir dildə yazıb başqa dildə danışmaq bacarığı) və s.

## Ədəbiyyat
* Ахунзянов Э. М. Двуязычие и лексико-семантическая интерференция. — Казань, 1978.
* Аюпова Л. Л. Вопросы социолингвистики: типы двуязычия в Башкирии. — Свердловск, 1988.
* Багироков Х. З. Билингвизм: теоретические и прикладные аспекты (на материале адыгейского и русского языков). РИО Адыгейский у-т, Майкоп, 2004.
* Бертагаев Т. А. Билингвизм и его разновидности в системе употребления // Проблемы двуязы-чия и многоязычия. — М.: Наука, 1872. — С. 82-88.
* Блумфилд Л. Язык. Пер. с англ., М., 1968;
* Вандриес Ж. Язык. Пер. с франц., М., 1937;
* Блягоз З. У. Двуязычие: сущность явления, формы его существования. Интерференция и её разновидности. — Майкоп: РИО Адыг. ун-та, 2006.
* Верещагин Е. М. Психологическая и методическая характеристика двуязычия (билингвизма). — М.: изд-во МГУ, 1973.
* Звегинцев В. А. Очерки по общему языкознанию. — М.: изд-во МГУ, 1962.
* Карлинский А. Е. Основы теории взаимодействия языков. — Алма-Ата: Гылым, 1990.
* Михайлов М. М. Двуязычие (принципы и проблемы). — Чебоксары, 1969.
* Михайлов М. М. О разновидностях двуязычия // Двуязычие и контрастивная грамматика: Межвузовский сборник научных трудов. — Чебоксары, 1987. — С. 4-9.
* Филин Ф. П. Современное общественное развитие и проблема двуязычия // Проблемы двуязычия и многоязычия.- М.: Наука, 1972. — С. 12 −25.
* Ханазаров К. Х. Критерии двуязычия и его причины // Проблемы двуязычия и многоязычия. М.: Наука, 1972. — С. 119—124.
* Чиршева Г. Н. Детский билингвизм: одновременное усвоение двух языков. — СПб.: Златоуст, 2012. — 488 с.
* Щерба Л. В. К вопросу о двуязычии // Щерба Л. В. Языковая система и речевая деятельность. — Л., 1974. — С. 313—318;
* Щерба Л. В. О понятии смешения языков // Щерба Л. В. Языковая система и речевая деятельность. — Л., 1974. — С. 60-74;
* Щерба Л. В. Очередные проблемы языковедения, в его кн.: Избранные работы по языкознанию и фонетике, т. 1, Л., 1958;
* Weinreich U. Languages in contact. N.Y., 1953.

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*  15 сентября 2008

## Həmçinin bax
* Multilinqualizm

## İstinadlar