open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elvin Adıgözəl

**Elvin Adıgözəl** (18 noyabr 1989) — kinorejissor.

## Həyatı
Elvin Adıgözəl 18 noyabr 1989-cu ildə Azərbaycanın Goranboy rayonunda dünyaya gəlib. Uşaqlığından başlayan kino sevgisi onu 2005-ci ildə paytaxt Bakıya gətirir. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində aldığı təhsillə kifayətlənməyərək Bakı Kamera Teatrı nəzdində aktyorluq kurslarına da yazılır. Bir çox teatr sənətçilərindən dərs alır. 2008-ci ildə işdən kənar pul qazanmaq üçün çalışdığı televiziya kanalının avadanlığı hesabına ilk qısa filmlərini çəkməyə başlayır. 

Elvin Adıgözəl 2009-cu ildə çəkdiyi “Dönüş” filmi onu dünya kinosunda azad produsserliklə məşğul olan məşhur Qiyom De Siel (Guillaume De Seille) ilə tanış etdi. Bu tanışlıq filmin çəklişindən 2 il sonra 2011-ci ildə baş verdi. 

Elvin Adıgözəl 2010-cu ildə çəkdiyi “Dumanda” adlı qısa filmi “START” kinofestivalının juri mükafatına layiq görülür. Sonra “Buqələmun” adlı film çəkir. “Buqələmun” filmi 2013-cü ildə Azərbaycan kino sənəti tarixində ilk dəfə LOCARNO beynəlxalq film festivalının yarışma siyahısına daxil olur. Həmin film 10-na yaxın nüfuzlu festivallarda nümayiş olunub..

## İstinadlar
Yaşma adası

**Yaşma adası** — Xəzər dənizində yerləşən, Azərbaycana məxsus olan ada. Dəniz səviyyəsindən -29 metr aşağıda yerləşir. Düzənlik relyefə malikdir. Giləzi Dili burnunda bir qədər aralıda yerləşir. Sahəsi dənizin qalxıb-enməsi ilə əlaqədar dəyişir. Bəzən hətta materikə birləşərək yarımadaya çevrilir. İnzibati cəhətdən Xızı rayonu ərazisinə daxildir.

## Faunası
Sahil sularında dənizdə yayılmış balıqlara rast gəlinir. Adada çoxlu sayda dəniz quşlarını görmək olur.

## İstinadlar
Rüstəm Rüstəmov (aktyor)

**Rüstəm Rüstəmov** () — Azərbaycan aktyoru.

## Həyatı
Rüstəm Qərib oğlu Rüstəmov 11.12.1961-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Çaxırlı kəndində anadan olmuşdur. 1968-1978ci illərdə Bakıda, Sabunçu rayonunda yerləşən 188 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. 1980-1982 Hərbi xidmətdə olmuşdur. 1983-1987ci illərdə M. Əliyev adına Azərbaycan dövlət İncəsənət İnstitutunun “Dram və Kino aktyoru” fakültəsində təhsil almışdır. İnstitut illərində bir çox tamaşalarda rol almışdır. 1987-1989cu illərdə təyinatla Sabit Rəhman adına Şəki Dövlət Musiqili Dram Teatrında çalışmışdır. 1989-1995ci illərdə H.Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında , 1995-1998ci illərdə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında işləmişdir. 2013-cü ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında çalışır. Ailəlidir. Bir övladı var.

## Mükafatları
10 may 2022-ci ildə, 6 may 2023-cü ildə və 9 may 2024-cü ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
#2 ömür (film, 2016-2017) (bədii serial) (rol: Nazim)
#Dəfnə ağacı (teleserial, 2016) (bədii serial) (rol: Talıb)
#Lal yuxu (teleserial, 2017)

## İstinadlar
Müzəffər xan

**Seyid Müzəffərəddin Bahadur xan** (1834 — 31 oktyabr 1885) — Manqıtlar sülaləsindən Buxara əmirliyinin hökmdarı.

## Həyatı

Müzəffər xan Nəsrulla xan (1806—1860) oğlu 1834-cü ildə Buxara şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl ailə təlim-tərbiyəsi almışdı.Tarixçi Əhməd Danişə görə atası onu vəliəhd olaraq görmürdü. Əvəzinə nəvəsini xanlıq taxtına layiq bilirdi.

Müzəffər xan 1860-cı ildə atasının vəfatından sonra xanlıq taxtına əyləşdi.

Müzəffər xan 31 oktyabr 1885-ci ildə vəfat etdi.

## Daxili siyasəti

Müzəffər xan taxta əyləşəndən sonra vəzir və digər məmurları dəyişdirdi.Onların mal-mükünü müsadirə edib, əvəzlərinə öz adamlarını yerləşdirdi.

## Ədəbiyyat

* Мирза Абдалазим Сами «Тарих-и салатин-и мангитийа» дар ас-салтана-и Бухараи шариф. Перевод Л. М. Епифановой. М.,1962.
* Трактат Ахмада Дониша «История мангытской династии». Перевод, предисловие и примечания И. А. Наджафовой. Душанбе,1967
* Абдураимов М. А. Очерки аграрных отношений в Бухарском ханстве в 16 — первой половине 19 века. Т.1. Т., 1966.
* Андреев М. С. К прошлому Бухары. // Айни С. Воспоминания М.-Л.,1960
* Епифанова Л. М., Неофициальная версия истории Бухары Мирзы Абдал-азима Сами «Тарих-и салатин-и мангитийа-и дар ас-салтана-и Бухара-и шариф» (2-я половина XIX века). Рукопись диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Т.,1959
* Норкулов Н. К., «Тарих-и Салими» — ценный источник по истории Бухарского эмирата (1860—1920 гг.). Рукопись диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Т.,1968
* Чепелкин М. А., Записка П. М. Лессара о внутреннем положении Бухарского ханства и его отношениях с Россией (1895 г.) // Сборник русского исторического общества. № 5 (153). М.,2002
* Шубинский П. Очерки Бухары. // Исторический вестник, № 9. 1892.

## Həmçinin bax

* Buxara əmirliyi
Müzəffər

300px|thumbnail|Müzəffər

**Müzəffər** — təxəllüs və kişi adı.

* Müzəffər Hüseyn Mirzə — Sultan Hüseynin ikinci oğlu. 
* Müzəffər Aləm — İranın Xarici İşlər vəziri.
* Müzəffər Abutalıbov — bitki fiziologiyası sahəsində Azərbaycanın ilk elmlər doktoru (1944), professor (1950)
* Müzəffər Əli xan Qızılbaş — Pakistanın maliyyə naziri. 
* Müzəffər xan — Manqıtlar sülaləsindən Buxara əmirliyinin hökmdarı.
* Müzəffər Ağazadə — 
* Müzəffər Səfərov — 

;Bu təxəllüsü olan tanınmış şəxslər
* Kəmalə Müzəffər — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycanın əməkdar artisti. 
* Abdul Müzəffər Nur Əhməd — 
* Mirzə Müzəffər — 

;Digər
* Ali-Müzəffər — Fars və İraq əyalətlərində hakimiyyəti ələ almış bir sülalənin adı. 

## Həmçinin bax
* Müzəffərzadə
* Müzəffərov
* Müzəffərli
Heydər xan

**Seyid Heydər Bahadur xan ibn Şahmurad xan Manqıt** (1775 — 1826) — Manqıtlar sülaləsindən Buxara əmirliyinin hökmdarı.

## Həyatı

Seyid Heydər Bahadur xan  1775-ci ildə Buxara şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl ailə təlim-tərbiyəsi almışdı. Atası Əmir Şahmurad xan Manqıtlar sülaləsindən idi.Anası isə Şeybanilər sülaləsindən Əbülfeyz xanın qızı idi.

Heydər xan atası vəfat edən dönəmdə Qarşı şəhərində idi. Oradan Buxaraya qayıtdı. Burda türk adətinə görə ağ keçə üzərində xanlıq taxtına əyləşdirildi.

## Ədəbiyyat
* Абдулазим Сами, «Тарих-и салатин-и мангитийа» дар ас-салтана-и Бухараи шариф. Перевод Л. М. Епифановой. М.,1962
* Ахмад Дониш. История мангитской династии. Перевод И. А. Наджафовой. Душанбе. 1967
* Вороновский Д. Г., «Гульшен-аль-мульк» Мухаммад Якуба Бухари. Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Т.,1947
* Восстание китай-кипчаков в Бухарском ханстве 1821—1825 гг. // Труды института востоковедения. XXVIII. М-Л. АН СССР. 1937
* О некоторых событиях в Бухаре, Хоканде и Кашгаре. Записки Мирзы Шемса Бухари, изданный в тексте, с переводом и примечаниями В. В. Григорьевым. Казань, 1861

## Həmçinin bax

* Buxara əmirliyi
Qobustan qiyamı (1999)

**Qobustan qiyamı** — 7 yanvar 1999-cu ildə Qaradağ rayonunun Qobustan qəsəbəsindəki həbsxanada aralarında general da olmaqla bir qrup məhkumun qaldırdığı qiyam.

## Haqqında
1999-cu ilin yanvarında Qobustan həbsxanasında 11 məhbus, əsasən dövlət çevrilişinə cəhddə təqsirli bilinən keçmiş hərbçilər qiyam qaldırır. Onların ikisi silah ələ keçirmək istəyəndə öldürülür. Dustaqlar 28 girov və silah götürə bilir. Qiyamçı dustaqlar ölkədən çıxmaq üçün onlara nəqliyyat verilməsini tələb edir. Həmin vaxt hüquq-mühafizə orqanları həbsxanada xüsusi əməliyyat keçirdir. Girovlardan biri və 9 məhbus öldürülür.

Qiyam zamanı öldürülənlərdən biri də 1993-cü ilin avqustunda Azərbaycan Respublikasının müdafiə naziri olmuş Vahid Musayev olmuşdur.

Qiyam zamanı Qobustan həbsxanasında xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən həbsxanada baş verən hadisə zamanı Mixail Aleksandroviç Slesaryov dərhal əməliyyat qrupu yaradaraq, qiyamı yatırmağa müvəffəq olur. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 yanvar 1999-cu il tarixli 73 saylı Fərmanı ilə Mixail Slesaryova "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" fəxri adı verilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qobustan həbsxanası
* Rövşən Rzayev

## Xarici keçidlər
* Qobustanda məhbus qiyamının pərdəarxası – Öldürülən general necə nazir olmuşdu?
* Azərbaycanda baş vermiş məhbus qiyamı ilə bağlı görüntü yayıldı
* İslah-əmək müəssisələrində və istintaq təcridxanalarında qanunçuluğun möhkəmləndirilməsi, cəzaların icrası qaydalarının təmin edilməsi və hüquqi islahatların həyata keçirilməsinə dair tədbirlər haqqında
Nəsrulla

**Nəsrulla** — kişi adı.

* Nəsrulla xan — hökmdar
* Nəsrulla Nəsrullayev — Azərbaycanın görkəmli ictimai xadimi
* Nəsrulla Şeyxov — maarifçi, teatr xadimi.
* Nəsrulla İmanquliyev — Azərbaycan jurnalisti, elm xadimi və ictimai xadim.
* Mirzə Nəsrulla xan — Müşirəddövlə
* Mirzə Nəsrulla Əmirov —
* Molla Nəsrulla Vaqif — XVI əsr Azərbaycan şairi.

;Digər
* Nəsrulla Nəsrullayev (film, 1999) —

## Həmçinin bax
* Nəsrullazadə
* Nəsrullayev
Ezel Kılıç

**Ezel Kılıç** (d. 1961, Edirne) — Türk rəssam, keramika sənətçisi və heyvan hüquqları müdafiəçisi.

## Həyatı
1961-ci ildə Ədirnədə əslən Bolqarıstan immiqrantı Türk ailənin qızı olaraq doğuldu. Anadolu Universitetini bitirib.

Çəkdiyi Atatürk mövzulu və portret tərzi bədii şəkilləriylə bilinməkdə olub əsərləri bəzi Dövlət qurumları və kolleksiyalarda var. 

Həyatını Eskitaşlı , Lüleburgazda davam etdirən sənətçi özünü küçə heyvanlarını qorumağa həsr etmiş bir hayvansever olaraq da ön plana çıxmaqdadır. 

## İstinadlar
Altiplano plitəsi

**Altiplano plitəsi** — litosfer plitəsi olaraq Perunun cənubu, Boliviyanın qərbi, az bir hissəsi isə Çilinin şimal hissələrini əhatə edir. Əsasən Cənubi Amerika plitəsinin tərkib hissəsi kimi göstərilir. Sahəsi 0,0205 steradion təşkil edir.

Cənubi Amerika plitəsi ilə Naska plitəsinin kəsişmə zonasında yerləşir.

## Mənbə
*  Peter Bird,''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003

## Həmçinin bax
Rafiq Quliyev

* Rafiq Quliyev (operator) — Azərbaycan kinooperatoru, rejissoru və prodüseri.
* Rafiq Quliyev (rəssam) — Azərbaycan rəssamı.
* Rafiq Quliyev (alim) — Azərbaycan alimi.
* Rafiq Quliyev (neftçi alim) — texnika elmləri doktoru, professor
* Rafiq Quliyev (icra başçısı) — Xətai Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Rafiq Quliyev (futbolçu) - SSRİ futbolçusu və futbol hakimi

## Həmçinin bax
* Rafiq
* Quliyev
Əli Nuriyev

* Əli Nuriyev (kimyaçı) — Azərbaycan alimi, kimya elmləri doktoru (1972), AMEA -nın müxbir üzvü (2007).
* Əli Nuriyev (iqtisadçı) — İqtisad elmləri doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (30.06.2001).

## Həmçinin bax
* Əli (ad)
* Nuriyev
Tonqo plitəsi

**Tonqo plitəsi** — tekoktonik plitə olaraq 0,00625 steradian sahəyə malikdir. Avstraliya plitəsinin tərkib hissəsinə daxildir.

Sakit okeanın qərbində yerləşir və Tonqo adalarının təməlini təşkil edir.

Sakit Okean plitəsi ilə şərqdən sərhədlənir. Burada Tonqo çökəkliyini əmələ gəlir. Qərbdə Niufoou plitəsi və Avstraliya plitəsi, cənubda isə Kermadek plitəsi ilə sərhədlənir.

## Mənbə
*  Peter Bird,''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003

## Həmçinin bax
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Ağcabədi filialı

**Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Ağcabədi filialı** — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi

### AMİ Ağcabədi filialı
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Ağcabədi filialı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 13 iyun 2000-ci il tarixli, 349 nömrəli Fərmanına əsasən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şuşa filialı, Bakı Mədəni-Maarif Texnikumunun Ağcabədi şöbəsi və Ağdaş Pedaqoji Texnikumunun Ağcabədi şöbəsinin bazasında yaradılmışdır.

2000-ildə AMİ-nin ilkin Ağcəbədi filialına 100 nəfər tələbə qəbulu fərmanına əsasən ilkin kadr hazırlığı əyani olmaqla yalnız iki ixtisas müəyyənləşdirilmişdi — "İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası" və "Məktəbəqədər təhsilin pedaqogikası və metodikası". Təhsil Nazirliyinin 8 yanvar 2001-ci il tarixli 82 01–24 saylı məktubu əsasında ADPU-nun Şuşa, Qazax, Şamaxı və BDU-nun Şəki filiallarındakı "İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası" və "Məktəbəqədər təhsilin pedaqogikası və metodikası" fakültələri həmin filialaların bazasında yaradılmış Ağcəbədi, Şamaxı, Şəki və Qazax filiallarına keçmişdilər. Filialda bir pedaqoji fakültə, əvvəllər təkcə "Pedaqogika və psixologiya", 2 il sonra isə "Riyaziyyat və onun tədrisi metodikası" və "Ana dili və onun tədrisi metodikası" kafedraları fəaliyyət göstərməyə başladı. Filialda 4 kafedra — "Ana dili, ədəbiyyat və onların tədrisi metodikası", "Riyaziyyat, Fizika və onların tədrisi metodikası", "Ümumi elmi fənlər" və "Humanitar fənlər" kafedraları fəaliyyət göstərmişdir.

Filialın dislokasiyasına daxil edilmiş əvvələr 10, indi isə 8 rayona pedaqoji işçilərin yenidən hazırlanması və ixtisaslarının artırılması aparılmışdır.

Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Ağcabədi filialı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 noyabr 2015-ci il tarixli, 1582 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə qoşulması nəticəsində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Ağcabədi filialına çevrilmişdir.

### ADPU Ağcabədi filialı
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 noyabr 2015-ci il tarixli, 1582 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə qoşulması nəticəsində Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Ağcabədi filialı Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Ağcabədi filialı hesab olunmuşdur.

## Mənbə
*Filiallar 

## İstinadlar
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Cəlilabad filialı

**Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Cəlilabad filialı** — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi

### AMİ Cəlilabad filialı
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Cəlilabad filialı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 13 iyun 2000-ci il tarixli 349 nömrəli Fərmanı ilə Cəlilabad Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun bazasında yaradılmışdır.

İlk tədris ilində filiala 2 ixtisas – "İbtidai təhsilin pedaqigikası və metodikası" və "Məktəbəqədər təhsilin pedaqogikası və metodikası" üzrə qəbul planı verilmişdir.

Hazırda filialda aşağıdakı ixtisaslar üzrə ilkin kadr hazırlığı aparılmışdır:

# "İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası"
# "Məktəbəqədər təhsilin pedaqogikası və metodikası"
# "Tarix"
# "Azərbaycan dili və ədəbiyyatı"
# "Tarix və coğrafiya"

Filialda üç kafedra — ixtisas fənləri, təbiət və riyazi fənlər və ümumelmi fənlər kafedrası fəaliyyət göstərmişdir.

Filial eyni zamanda onun dislokasiyasına daxil olan rayonların pedaqoji kadrlarının ixtisaslarının artırılması və yenidənhazırlanması ilə məşğul olur. Dislokasiyaya daxil olan 7 rayon üzrə ixtisasartırma kursları və yenidənhazırlama təhsili təşkil edilmişdir. Filialın fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi direktorun sədr olduğu seçkili orqan-pedaqoji şura həyata keçirir. Filiala bilavasitə rəhbərliyi direktor həyata keçirir. Filiala rəhbərliyi dosent, fəlsəfə doktoru Xudayar Həzərxan oğlu Sultanlı etmişdir. O, Filialda 1 fakültə-"Pedaqoji fakültə", 3 kafedra – "Ümumelmi fənlər kafedrası", " Humanitar fənlər kafedrası", " Təbiət fənləri və onların tədrisi metodikası kafedrası", 4 şöbə — Tədris və tələbə şöbəsi — Ümumi şöbə — Kadrlar şöbəsi — Təsərrüfat şöbəsi, 3 kabinet – Kredit sistemi və tələbə nailiyyətlərinin qiymətlənidirlməsi kabineti — Əlavə təhsilə metodik xidmət kabineti — Müasir təlim metodları və dayaq məntəqələri ilə iş üzrə kabinet 2 kompüter mərkəzi və 2 Akt zalı – — 140 nəfərlik böyük zal — 60 nəfərlik kiçik zal Kitabxana — 4514 nüsxə dərslik, dərs vəsaiti, monoqrafiya, digər elmi və bədii ədəbiyyatlar vardı.

### ADPU Cəlilabad filialı
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Cəlilabad filialı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 noyabr 2015-ci il tarixli, 1582 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə qoşulması nəticəsində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Cəlilabad filialına çevrilmişdir.

## Mənbə
* Filiallar 

### İstinadlar
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şamaxı filialı

**Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şamaxı filialı** — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi

### AMİ Şamaxı filialı
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 iyun 2000-ci il tarixli, 349 nömrəli Fərmanına əsasən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şamaxı filialının bazasında Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şamaxı filialı yaradılmışdır.

ADPU-nun Şamaxı tədris məntəqəsinin fakültələri ilə yanaşı, yenidən "İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası" ixtisası da fəaliyyətə başlamışdır. 2004-cü ildən institutun fəaliyyətinə 3 ixtisas da əlavə olunmuşdur. 2007-ci ildə "Ümumelmi fənlər" kafedrası yaradılmışdır.

Filialda təhsil üzrə 3 kabinet – "Müasir təlim metodları və dayaq məntəqələri ilə iş", "Əlavə təhsil xidmət" və "Kredit sistemi və tələbə nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi" kabinetləri fəaliyyət göstərmişdir.

### ADPU Şamaxı filialı
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 noyabr 2015-ci il tarixli, 1582 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə qoşulması nəticəsində Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şamaxı filialı Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şamaxı filialı hesab olunmuşdur.

## Mənbə
* Filiallar 

### İstinadlar
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şəki filialı

**Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şəki filialı** — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi

### BDU Şəki filialı
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 iyun 2000-ci il tarixli, 349 nömrəli Fərmanına əsasən filialın bazasında Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şəki filialı yaradılmışdır.

Fəlsəfə elmləri doktoru, professor Fərman İsmayılov filial yarandığı gündən onun direktoru və eyni zamanda humanitar elmlər kafedrasının müdiri olmuşdur.

### AMİ Şəki filialı
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şəki filialı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 13 iyun 2000-ci il tarixli 349 nömrəli Fərmanı ilə Bakı Dövlət Universitetinin Şəki filialının və Azərbaycan Pedaqoji Kadrların İxtisasının Artırılması və Yenidən Hazırlanması Baş İnstitutunun Şəki filialının bazasında yaradılmışdır.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 22 iyun 2000-ci il tarixli 124 S nömrəli sərəncamı ilə filial yenidən təşkil olunmuş, onun strukturu dəyişdirilmiş, fəaliyyət dairəsi genişləndirilmiş, məktəbəqədər müəssisələr və ibtidai siniflər üçün ilkin kadr hazırlığı ilə yanaşı, müəllimlərin ixtisasının artırılması, təkmilləşdirilməsi və yenidən hazırlanması ilə məşğul olmağa başlamışdır.

Filialda 4 kafedra — "Humanitar elmlər", "Ümumi fənlər", "Təbiət elmləri və tədris metodikası" və "Xarici dillər" kafedrası fəaliyyət göstərmişdir.

AMİ-nin Şəki filialında bakalavr pilləsində aşağıdakı 6 ixtisas üzrə pedaqoji kadr hazırlanmışdır:

# "Azərbaycan dili və ədəbiyyat";
# "Tarix və coğrafiya";
# "Xarici dil" (İngilis dili);
# "Riyaziyyat və fizika";
# "İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası";
# "Məktəbəqədər təhsilin pedaqogikası və metodikası".

Filialın ixtisasartırma üzrə dislokasiyasına Şəki, Oğuz və Qəbələ rayonları daxil idi.

Filialda 2001-ci ilin yanvar ayında "Pedaqoji kadrların yenidən hazırlanması" kabineti təşkil olunmuş, 2006-cı ilin noyabr ayında bu kabinet "İxtisasartırma" kabineti ilə birləşdirilmişdir.

### ADPU Şəki filialı
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 noyabr 2015-ci il tarixli, 1582 nömrəli Sərəncamına Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə qoşulması nəticəsində Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şəki filialı Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şəki filialı hesab olunmuşdur.

## Mənbə
*Filiallar 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Şəki filialı rəsmi saytı
Giləzi Dili burnu

**Giləzi Dili burnu** — inzibati cəhətdən Xızı rayonu Yaşma qəsəbəsi ərazisinə daxildir. Burundan cənub-şərqdə Yaşma adası yerləşir. Burun Xəzər dənizinin içərilərinə doğru irəliləmiş formadadır. Relyefi düzənlikdir. 

## Həmçinin bax
* Sarıqayabaşı burnu

## İstinadlar
Şəki Dövlət Regional Kolleci

**Şəki Dövlət Regional Kolleci** — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan orta-ixtisas təhsili müəssisəsi

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 fevral 2016-cı il tarixli, 30 nömrəli Qərarına əsasən Şəki Pedaqoji Kolleci və Şəki Musiqi Kolleci birləşdirilərək **Şəki Dövlət Regional Kolleci** adlandırılmışdır.

11 iyul 2020-ci ildə Şəki Dövlət Texniki Kollecinin Şəki Dövlət Regional Kollecinə qoşulması formasında yenidən təşkili yolu ilə publik hüquqi şəxs statusuna malik olan Şəki Dövlət Regional Kolleci yaradıldı.

## İstinadlar
Brayde zolaqlı balina

**Brayda zolaqlı balina** () — Balinakimilər dəstəsinə Zolaqlı balinalar (*Balaenopteridae*) fəsiləsinə aid balina növü. Növün adı norveçli gəmi sahibi Yohan Bryodenin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Yayılması
Brayda zolaqlı balinaları digər Zolaqlı balina cinsinə daxil olan balinalardan fərqli olaraq, əsasən tropik qurşaqlar arasında yayılmışdır. Qütblərə miqrasiyası müşahidə edilməmişdir.

## Xariçi görünüşü
Brayda zolaqlı balinalar ölçü baxımından kiçik balinalara daxildilər. Uzunluqları 12–14 metr, çəkiləri isə 16–25 ton arasında dəyişir. Bu canlının üzəri tünd-boz rəng çalarlarında olur. Bel üzgəci digər zolaqlı balinalardakı kimidir. Bu növün digər növlərdən əsas fərqi baş nahiyyəsində üç şiş olmasıdır.

## Özünü aparması

Bu balinalar cütlüklər halında əsasən qruplar şəklində yaşayırlar. Yaşadığı suların temperaturu +20° S təşkil edir. Miqrasiyası uzun yolu əhatə etmir. Əsasən qida məqsədi ilə edilir. Balıqlar, xərçəngkimilər və başıayaqlılarla qidalanırlar.

## Təhlükə
1960-cı illərdə Şimal yarımkürəsində bu növün ovlanılmasına başlanılır. Ancaq digər növlərə nisbətdə az ovlanılırdı. Bu səbəbdən bu növ balinalar nəsli kəsilmə təhlükəsi olmayan növ kimi qeydə alınmışdır. Onların hazırda sayları 40–80 min baş olaraq qiymətləndirilir.

## Takson

Növ ilk dəfə 1913-cü ildə qeydə alınır və *Balaenoptera brydei* olaraq adlandırılır. Lakın sonra 1878-ci ildə qetdə alınan İden zolaqlı balinasının (*Balaenoptera edeni*) yarımnövü olaraq hesab edilir. Hətta *Balaenoptera edeni* olaraq adlandırılır. 1993-cü ildə bu canlıların genetik araşdırmaları nəticəsində fərli növ olmaları təstiqlənir. *Balaenoptera brydei* olaraq adı təstiqlənsədə bəzi mənbələrdə *Balaenoptera edeni* olaraq göstərilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* R. R. Reeves, B. S. Stewart, P. J. Clapham, J. A. Powell: *See Mammals of the World — a complete Guide to Whales, Dolphins, Seals, Sea Lions and Sea Cows*. A&C Black, 2002, ISBN 0-7136-6334-0
* M. Würtz, N. Repetto: *Underwater world: Dolphins and Whales*. White Star Guides, 2003, ISBN 88-8095-943-3
Qravitasiya dalğalarının kəşfi

**Qravitasiya dalğalarının kəşfi** — 11 fevral 2016-cı ildə *LIGO* və İtalyanın Piza şəhərindəki Avropa rəsədxanası Virgo-nun qravitasiya dalğalarının kəşfi haqqında açıqlaması. Qeydə alınmış siqnal **GW150914** adlandırılmışdır.

## Tarix
Qravitasiya dalğaları – bu zaman fəzasında çox rast gəlinən elə zaman fəzasının işıq sürəti ilə geometrik strukturunun vibrasiyasıdır. Bu dalğaların mövcudluğu haqqında ilk fərziyələrin ortaya çıxması Albert Eynşteynin adı ilə bağlıdır. 1916-cı ildə Albert Eynşteyn Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi ilə cazibə qüvvəsi deyə bir şeyin olmadığını açıqladı. Cazibə qüvvəsi hesab edilən şeylərin isə əslində kainat-zamanda olan bükülmələr olduğunu iddia etdi. Yəni, Eynşteynə görə biz insanların Yer üzərində gəzə bilməsini təmin edən şey şey, yerin cazibə qüvvəsi deyil, kainatdakı bükülmələrin bizə olan təsiridir. Eynşteynə görə heç bir şey olmayan sahədə düz şəkildə olan kainat, sahəyə hər hansı bir cisim daxil olduğu zaman əyilib-bükülür. Bu əyilmə və bükülmələr nəticəsində cazibə qüvvəsi kainatda mövcud ola bilir. Günəşin bükdüyü kosmosda Yer öz orbitində, Yerin bükdüyü kosmosda isə Ay öz orbitində fırlanmaqdadır.

## LIGO
Qravitasiya dalğaların müşahidəsi üçün iki ədəd 205 milyon dollarlıq *LIGO (Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory)* adlandırılan iki qəbuledicidən istifadə edilib: biri Luiziana ştatının Livinqston şəhərində, digəri 3000 km aralıda, Vaşinqton ştatının Hanford şəhərində yerləşir. 2002–2010-cu illərdə aparılan təcrübələr qravitasiya dalğalarını aşkarlaya bilməmişdi. Lakin rəsədxana modernizasıya olunandan sonra oradakı lazer interferometrləri daha həssas olduğundan, bu, nəticə verdi.

## Müşahidə
Kiçik titrəyişlərlə müşahidə edilən qravitasiya dalğaları Yer kürəsindən 1,3 milyard işıq ili məsafədə yerləşən iki qara dəliyin toqquşması nəticəsində qeydə alınıb. Bu qara dəliklərin kütləsi Günəşin kütləsindən 29 və 36 dəfə böyükdür. Bu ekstremal cazibə şəraitində hətta arxa planda olan ulduzlardan çatan işıq bükülərək *"Eynşteyn halqası"* effektini yaradır. Qara dəliklər spiralvari halda yaxınlaşır və sonda birləşir. Bu massiv obyektlərin ani birləşmə zamanı yaratdığı qravitasiya dalğaları halqanın daxilində və səthində Eynşteyn halqası effektini saxlayır. Observatoriya tərəfindən qeydə alınan bu dalğalara **GW150914** adı verilmişdir. Sonda yaranmış olan qara dəliyin çəkisi bizim Günəşin çəkisindən 62 dəfə böyükdür. Birləşmədən sonra qalmış 3 Günəş çəkisi isə qravitasiya dalğalarının enerjisinə çevrilib. Ani baş verən birləşmə anı əslində 0.333 saniyə təşkil edir.

Qəbuledicilər həmin dalğaları səs formasında dinləməyə imkan yaradıb.

Kəşf ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində keçirilən konfransda açıqlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yeniliklər, xəbərlər, video (04:36)
* İlk müşahidə olunan qravitasiya dalğası
Gəncə Dövlət Universitetinin nəzdində Regional Kolleci

**Gəncə Dövlət Universitetinin nəzdində Regional Kolleci** (Əvvəlki adı: **Gəncə Dövlət Regional Kolleci**) — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan orta-ixtisas təhsili müəssisəsi

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 fevral 2016-cı il tarixli, 30 nömrəli Qərarına əsasən Gəncə Texniki Kolleci və Gəncə Humanitar Kolleci birləşdirilərək **Gəncə Dövlət Regional Kolleci** adlandırılmışdır.

11 iyul 2020-ci ildə Gəncə Musiqi Kollecinin Gəncə Dövlət Regional Kollecinə qoşulması formasında yenidən təşkili yolu ilə Gəncə Dövlət Universitetinin nəzdində publik hüquqi şəxs statusuna malik olan Regional Kollec yaradıldı.

## İstinadlar
Çaxarlar

**Çaxarlar** — monqol dilli köçəri xalq.

## Tarixi

«Çaxar» etnonimi XIII əsrə gedir. Əvvəlcə çaxarlar xanın nökərləri idilər. Sonra müstəqil etnosa çevrildilər. Çaxar xanlığı Daxili Monqolustanın ən güclü qurumlarından idi.XVII əsrdə Tzin sülaləsinin tərkibinə qatılmışdılar.

## Müasirlik

Hazırda Çində, Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu və Daxili Monqolustan Muxtar Rayonunda yaşayırlar. Monqol dilinin Çaxar dialektində danışırlar.

Müasir çaxarlar mədəni quruluşlarına görə ordoslara, ölətlərə, barqutlara və digər monqol qruplarına yaxındır.

## Xarici keçidlər
Qaçaq Fərzalı

## Həyatı
Fərzalı İmamqulu oğlu təxminən 1878-ci ildə Zəngəzur qəzasının (indiki Zəngilan rayonunun) Qaradərə kəndində — bir adı da Taydolaq Baharlıdır — anadan olub. Çarın kazak dəstələri ilə Araz çayı üzərində atışaraq  bir neçə kazakı öldürdükdən sonra dağlara çəkilib qaçaqlığa başlamışdır. Bəhlul Əfəndi, Sultan bəy kimi igidlərlə əl—ələ verərək erməni quldurlarının Zəngəzurda törətdikləri türk-müsəlman qırğınının qarşısını almışdır. Nuru Paşanın ordusunun qarşılanmasında iştirak etmiş, yerli özünümüdafiə dəstələrinin rəhbəri olmuşdur. Məşhur Baharlı tayfasından olan Qaçaq Fərzalı Sovet hökuməti qurulandan sonra da silahı yerə qoymamış, bolşeviklərlə döyüşmüşdür. M.C.Bağırovun Bartaz meşəsində onunla şəxsən görüşməsi və ona vəzifə təklif etməsi də bu el qaçağını şirnikləndirməmişdir. Yalnız el-obasının, kəndinin əhalisinin sürgün olunacağı təhdidindən sonra silahı yerə qoyaraq təslim olmuşdur. 1928-ci ildə Bakıya gətirilərək Nargin adasında güllələndiyi güman olunur.
Dörd övladı vardı. (Oğlu Rəhim , qızları Tavar, Naran, Təzəgül )

Yazıçı Azad Qaradərəli “Aşiqlər”, “Zəngəzur qazısı Bəhlul Behcət” kitablarında, “Kuma-Manıç çökəkliyi” romanında Qaçaq Fərzalıdan bəhs etmiş, 2016-cı ildə isə ayrıca “Qaçaq Fərzalı” kitab yazıb  nəşr etdirmişdir.

### ailəsi
Atası — Kərbalayı İmamqulu

Anası — Yetər

Qardaşı — Hüseynalı

Bacıları — Gülnisə, Pakizə, Şahnisə, Gözəl, Güləndam

Həyat yoldaşı — Tutu

Oğlu — Rəhim

Qızları — Tavar, Naran, Təzəgül

## Mənbə
Zəngəzur qazısı Bəhlul Befcət, 2009 (Azad Qaradərəli)

Kuma-Manıç çökəkliyi, 2016 (Azad Qaradərəli)
Qaçaq Fərzalı, 2016 (Azad Qaradərəli)

## İstinadlar
Mustafa Məhəmməd Nəccar

**Mustafa Məhəmməd Nəccar** (2 dekabr 1956) — İranın müdafiə naziri, Azərbaycan əsilli briqada generalı.

## Həyatı
Mustafa Məhəmməd Nəccar 2 dekabr 1956-cı ildə Tehran şəhərində anadan olub. Mənşəcə Cənubi Azərbaycanın Bostanabad şəhərindəndir. 1977-ci ildə Nəsrəddin Tusi adına Texnologiya universitetini bitirib.

## İstinadlar
Kiçik zolaqlı balina

**Kiçik Zolaqlı balina**, və ya **Kiçik Şimal Zolaqlı balinası**,, **Cırtan Zolaqlı balina** () — Balinakimilər dəstəsinə, Zolaqlı balinalar fəsiləsinə aid nov. Öz cinsinin ən kiçik növündən biri hesab edilir.

Cırtan Zolaqlı balina üç yarımnövə bölünür: Şimal Kiçik balina (Balaenoptera acutorostrata) şimal yarımkürəsində yayılmışdır, Cırtan Zolaqlı balina cənub yarımkürəsinsə yayılmışdır və Kiçik cənub zolaqlı balina (Balaenoptera bonaerensis) isə tropik qurşaqlarda yayılmışdır.

## Xariçi görünüşü
Üzəri tünd boz, qarnı və sinə üzgəclərinin aşağı nahiyələri ağ rəngdə olur.

## Həyat tərzi
Cırtan Zolaqlı balina balıq sürüləri və planktonlarla qidalanırlar. Əsasən su səthinə yaxın ərazilərdə ov edirlər. Adətən tək və ya 2–3 başdan ibarət qruplar şəklində yaşayırlar. Adətən 3–9 dəqiqə su altında qalırlar. Ancaq 20 dəqiqəyə qədər su altında qala bilirlər. Yetkinlik yaşına 3–8 ilində çatırlar. Yetkinlik yaşına çatmasından bir necə il sonra belə inkişaf edə bilirlər. Hər 1–2 ildən bir yalnız bir bala doğur. Boğazlıq dövrü 10–11 ay davam edir. Südlə bəslənmə 4–6 ay davam edir. Orta ömrü 50 ildir.

## Sənaye əhəmiyyəti
Cırtan Zolaqlı balina hazırda Balina ovu sənayesinin əsas obyektidir. Xüsusi ilə onların ovu ilə İslandiya, Yaponiya və Norveç həyata keçirir. Yaponiya il ərzində 900 baş Cırtan Zolaqlı balina ovlayır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* H. Shirihai, B. Jarrett: *Whales, Dolphins and Seals — a fiel guide to the marine mammals of the world*. A&C Black, 2006, ISBN 0-7136-7037-1

## Xarici keçidlər
* Cırtan Zolaqlı balina
* The IUCN Red List of Threatened Species: Balaenoptera acutorostrata
Məmmədiyyə Yusifzadə

**Məmmədiyyə Əhməd oğlu Yusifzadə** () — Yazıçı, dramaturq; Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi (18 noyabr 1982).

## Həyatı
Məmmədiyyə Yusifzadə Böyük Vətən müharibəsi başlayan ərəfədə Zaqatala rayon maarif şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışırmış. Müharibəyə getməkdən azad edilməsinə baxmayaraq təkidli müraciətdən sonra nəhayət ki, könüllü olaraq cəbhəyə yollanır. O, Berlinə qədər döyüş yolu keçir və 1946-cı ildə Azərbaycana qayıdır.

## Ailəsi
Oğlu Ziya Yusifzadə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin 7-ci sədri olmuşdur.

## Kitabları
* "İgid ölər, adı qalar",
* "Məktəb səhnəsi",
* "Həyəcanlarımızın baharı",
* "Ömürdən səhifələr",

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi — 18 noyabr 1982

## İstinadlar
Timor plitəsi

**Timor plitəsi** — mikroplitə olaraq Cənub-şərqi Asiya ərazisində yerləşir. Timor adasının təməlini təşkil edir. Sahəsi 0,0087 steradiondur. Adətən Avrasiya plitəsinin tərkib hissəsini təşkil edir.

Hind-Avstraliya plitəsi ilə cənubdan, qərb və şimaldan isə Banda dəniz plitəsi ilə sərhədlənir.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
Ergo Proxy seriyalarının siyahısı

**Ergo Proxy cizgi serialının seriyalarının siyahısı** — Yaponiya anime serialı *"[[Ergo Proxy]]"*-nin 23 seriyasının siyahısı. *"Ergo Proxy"* anime serialı *Manglobe* tərəfindən istehsal olunmuşdur və anime serialının rejissorluğunu Şuko Murase etmişdir. Anime serialının yayımlanmasına 25 fevral 2006-cı ildə *WOWOW* peyk televiziyasında başlanılmışdır. Animenin ingilis versiyası *Geneon Entertainment* tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır. 9 iyun 2007-ci ildə animenin ingilis adaptasiyasının ilk seriyası *Fuse TV* kanalından göstərilmişdir. Serialın açılış mahnısı olan və Monoral rok qrupu tərəfindən ifa olunan *"Kiri"* mahnısı ilk dəfə 3-cü seriyada səsləndirilmişdir. *"Paranoid Android"* mahnısı isə anime serialının bağlanış mahnısı olmuşdur.

## Seriyaların siyahısı

## DVD

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Yapon balinası

**Yapon balinası** () — Balinakimilər dəstəsinə Əsl balinalar fəsiləsinə(*Balaenidae*) aid olan növ. Bu növ əvvəllər Şimal hamar balinanın (*Eubalaena glacialis*) yarımnövü hesab edilirdi. Yeni texnologiyaların köməyi ilə iki fərqli növ olmaları təstiqlənir.

## Görünüşü
Yapon balinası Şimaliatlantika hamar balinasından xariçi görünüş baxımından fərqlənmirlər. Ən iri fərdin uzunluğu 18,5 metr təşkil edir. Dişilər erkəklərdən iri olurlar. Bu növün nümayəndələri 80 ton çəkiyə malik olur. Tünd rəng çalarlarında olurlar. Bel üzgəcləri qısa olur. Üzərində ağ ləkələr müşahidə edilir. Başı böyükdür və xüsusi örtüyə malikdir.

## Həyat tərzi
Yapon balinası əsasən xərçəngkimilərlə qidalanır. Astagəldirlər. Bununla belə çox kubar üzürlər. Bəzən hətta su üzərindən atıla bilirlər. Artımları olduqca azdır. Dişilər 6–12 yaşlarında doğmağa başlayırlar. 3–4 ildən bir yalnız bir bala verirlər.

## Yayılması
Yapon balinasının əsas arealı Sakit okeanın şimal hissəsini əhatə edir. Onlara Oxot dənizi, Berinq dənizi və Alyaska körfəzi sularında rast gəlmək olur. Nadir hallarda Meksika sahillərində müşahidə etmək olur. Dişilər Yaponiya sahillərində doğurlar.

## Təhlükə
Yapon balinasına qarşı intensiz ov həyata keçirlirdi. Belə məlumat vardır ki, 1839–1909-cu illərdə 26 500–37 000 baş bu növ balina ovlanmışdır. 1960-cı illərdə isə Sovet balina ovçuları trəfindən 500 Yapon balinası ovlanmışdır. Hazırda bu calılar üçün əsas təhlükə iri gəmilərdir. Papulyasiyanın sayı 400 baş Oxot dənizi, 100 baş isə digər ərazilərdə olması hesab edilir. Xüsusi ilə şərq papulyasiyası təhlükə qarşısındadır.

## Ədəbiyyat
* Mark Carwardine: Wale und Delfine. Delius Klasing, Bielefeld 2008, ISBN 978-3-7688-2473-6, S. 47–48.
* Hadoram Shirihai, Brett Jarrett: Meeressäuger. Franckh-Kosmos, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-440-11277-9, S. 36–37.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The IUCN Red List of Threatened Species:Eubalaena japonica
Şirli Makleyn

**Şirli Makleyn** (, 24 aprel 1934) — ABŞ aktrisası və yazıçısı.

## Həyatı
Şirli Makleyn 24 aprel 1934-cü ildə Virciniya ştatının Riçmond şəhərində anadan olub. Atası Ayra Ouens Biti psixiologiya professoru, anası Ketlin Koronna dram müəlliməsi idi. 1930-cu illərdə məşhur olan  aktrisa Şirli Templin şərəfinə adlandırılıb.

## Filmoqrafiya
*Zərif İrma— Zərif İrma, Parisli fahişə
*Qambit — Nikol Çenq 
*Zəriflik sözləri — Aurora Greenvay

## Kitabları
* Out on a Limb 
* Going Within
* İşıqla rəqs etmək
* It's All in the Playing
* The Camino: A Journey of the Spirit

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
*
Peyton List

**Peyton Roi List** (, ) — ABŞ aktrisası və modeli.

## Həyatı
8 avqust 1986-cı ildə ABŞ-də, Baltimorda anadan olmuşdur. Aktrisa və modeldir.2001 və 2005-ci illərdə operada oynayıb.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Tbilisi botanika bağı

**Tbilisi botanika bağı**  (; 1845 ilə qədər **Çar bağı**) Tbilisinin tarixi mərkəzində, Sololaki silsiləsindən cənubda yerləşir.

Bağ 1845 ildə, yaşı bir neçə əsr olan çar bağların yerində yaradılıb. Buranı ilk dəfə 1671 ildə fransız səyyah Jan Şarden öz yazılarında qeyd etmişdi. Narikala qalasının yanında yerləşən bağların təsviri fransız təbiətşunas Jozef Turneforun yazılarında əks olunmuşdur. Həmçinin bu botanika bağı Şahzadə Vaxuştinin 1735-ci ildə tərtib etdiyi xəritədə göstərilmişdir. 
1896-1904-ci illərdə bağın ərazisi qərbə genişləndirilmişdir, XX əsrin ortalarında isə bağın ərazisinə köhnə müsəlman qəbiristanlığını bağladılar, hansında ki M.F.Axundov, M.Ş.Vazeh, Mehdiqulu xan Vəfa, Fətəli xan Xoyski, Həsən bəy Ağayev, Məmməd Həsən Hacınski və s. kimi Azərbaycanın görkəmli tarixi şəxsləri dəfn olunub.
thumbnail|Tbilisi botanika bağının şəlaləsi
Ümumi sahəsi 128 hektardan çox olan Botanika bağında nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki növləri yetişir. Bağın diqqətəlayıq və turistləri ən çox cəlb edən güşələrindən biri də 42 metrlik şəlalədir.

Bağın əsas girişi Botanika küçəsinin sonunda, Narıkala qalasının yerləşdiyi dağın ətəyindədi. 1909-1914-cü illərdə Sololaki silsiləsində tunel qazılmışdı və Lado Asatiani küçəsindən botanika bağına ikinci giriş açılmışdır. Tunel 2004 ilə qədər istifadə olunurdu, sonradan oranı bağlayıb, gecə klubuna çevirdilər.

## Qalereya

Grave_of_Mirza_Fatali_Akhundov.jpg|Mirzə Fətəli Axundovun məzarı
Grave_of_Mirza_Shafi_Vazeh.jpg|Mirzə Şəfi Vazehin məzarı
Western tower beneath Narikala Fragment.jpg|Narıkala qalası
Tbilisi_Botanical_Garden1.jpg
Tbilisi_Botanical_Garden3.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Görkəmli Azərbaycanlılar panteonu

## Xarici keçidlər
Balaenoptera omurai

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Müstəqil növ olaraq 2003-cü ildə molyekulyar-genetik araşdırmalar nəticəsində müəyyənləşmişdir. Bu növün aşkarlanmasında yapon Hideo Omurinin (大村 秀雄) şərəfinə adlandırılmışdır.

## Növün qeydə alınması
Növün təstiqlənməsi 20 noyabr 2003 ildə "Nature" jurnalında dərc olunmuşdur. Yapon zooloqları Siro Vada, Masayoki Oisi və Tadasu Yamada muzeylərdə olan Brayde zolaqlı balina və İden zolaqlı balina skeletlərini araşdırdıqdan sonra yeni növün aşkarlanmasını qeydə alırlar.

2015-ci ilin oktyabrında beynəlxalq araşdırmaçılar Madaqaskar sahillərində bir qrup Omuri balinasını aşkarlamışlar. Bu zaman ilk dəfə olaraq növün xüsusiyyətləri müəyyənləşdirilmişdir.

## Areal
Əsasən Sakit okeanın Yaponiya adaları sahillərində yayılmışlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əhmədu Kuruma

**Əhmədu Kuruma** (; ) — İvuar yazıçısı. Əsərlərini fransız dilində qələmə alıb.

## Həyatı
Əhmədu Kuruma 24 noyabr 1927-ci ildə anadan olmuşdu. Orta təhsilini Malidə, Bamako şəhərində almışdı. Əsgəri xidmətini Hind-Çində, Fransız ordusunda çəkmişdi (1950–1954). Ali təhsilini Lionda maaliyyə institutunda almışdı. 1960-cı ildə Kot-d'İvuar müstəqilliyini qazanandan sonra vətəninə dönmüşdü. Sonra rejimin prezidenti ilə münaqişəyə girmişdi. Ölkəni tərk edərək Əlcəzairdə (1964–1969), Kamerunda (1974–1984), Toqoda (1984–1994) yaşamışdı. Sonra yenidən doğma yurduna dönmüşdü.

Əhmədu Kuruma 11 dekabr 2003-cü ildə Fransada, Lion şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qısa bioqrafiyası, biblioqrafiya, təklif və rəylər 
* The official ''Allah is Not Obliged'' website
* "Ahmadou Kourouma’s Allah is not Obliged", *Words without Borders*, Christopher Cox
* "''Allah n’est pas obligé'' D’Ahmadou Kourouma", *Article de Cinquième zone n°102*, 2 décembre 2000
* http://www.complete-review.com/authors/kourouma.htm
* Encyclopædia Britannica
* The Suns of Independence
* Waiting for the Wild Beasts to Vote
* Birahima’s last battle
* Ahmadou Kourouma’s Allah is not Obliged
* Ahmadou Kourouma
Tambov quberniyası

**Tambov quberniyası**—() – Rusiya imperiyasının quberniyalarından biri.

## Tarixi

Tambov quberniyası 15 dekabr 1779-cu ildə çariça II Yekaterinanın əmri ilə yaranıb.Quberniyanın mərkəzi Tambov şəhəri idi.

## Quberniyanın başçıları

### General-qubernatorlar

### Canişinliyin rəhbərləri

### Qubernatorlar

## Coğrafiyası

## İqlimi

## Əhali

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Roman Vorontsov

**Roman İllarionoviç Vorontsov** (; ) — general-anşef (1761), senator (1760), vladimir, penza və tambov quberniyalarının general-qubernatoru (1778–1783).

## Həyatı
Roman İllarionoviç Vorontsov 1707-ci ildə anadan olmuşdu.Məşhur Vorontsovlar soyundandır. Atası İllarion Qavriloviç Vorontsov general-poruçik rütbəsi daşıyırdı. Çar sarayında süfrəçi olmuşdu.Anası Anna Maslova da soylu bir nəsildən idi.

Roman Vorontsov 7 yanvar 1762-ci ildə general-anşef rütbəsinə layiq görüldü.

Roman Vorontsov 1779–1781-ci illərdə Tambov quberniyasının general-qubernatoru olmuşdu.

Roman Vorontsov 1783-cü ildə vəfat edib.

## Qaleriya

Fayl:RusPortraits v4-069 Marfa Ivanovna Vorontsova, 1718-1745.jpg|Arvadı Marfa
Fayl:Jean Samsois09.jpg|Mariya
Fayl:AlexandrRomanovichVorontsov.jpg|Aleksandr
E.R. Dashkova by anonimous (GIM, after 1762).jpg|Yekatrina
Fayl:Semen Vorontsov by Jean-Louis Voille.jpg|Semyon
Abbas Zamanov

* Abbas Zamanov (ədəbiyyatşünas) — ədəbiyyatşünas.
* Abbas Zamanov (general) — Azərbaycan SSR-nin Prokuroru (1976-1986-cı illər).

## Həmçinin bax
* Abbas 
* Zamanov
Mixail Kamenski

**Mixail Fedotoviç Kamenski** (; 19 may 1738 – 12 avqust 1809)—II Yekaterina dövrünün sərkərdəsi, general-feldmarşal, Prussiya nizam-intizamının və II Fridrixin heyranı. 1806-cı ildə Fransa ordusuna qarşı uğursuz yürüş etmişdi.Özünün rəiyyəti tərəfindən balta ilə öldürüldü. Nikolay və Sergey Kamenskilərin atası.

## Həyatı

Mixail Fedotoviç Kamenski 19 may 1738 –ci ildə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdu.

Mixail Kamenski 1782—1785-ci illərdə Tambov quberniyasının general-qubernatoru olmuşdu.

Mixail Kamenski 1-ci Rusiya-Osmanlı müharibəsində iştirak etmişdi.

I Pavel 1797-ci ildə Mixail Kamenskiyə qraf ünvanı və general-feldmarşal rütbəsi verdi.

Mixail Kamenski 12 avqust 1809-cu ildə Rusiyanın Oryol şəhərində Özünün rəiyyəti tərəfindən balta ilə öldürüldü.

## Ədəbiyyat

*ЭСБЕ, Kamenskilər, sərkərdələr

## Xarici keçidlər
I Antiox Soter

**I Antiox Soter** (; təx. E.ə. 324 — E.ə. 261) — Selevkilər imperiyasının hökmdarı.

## Həyatı
İmperiyanın banisi I Selevk Nikatorun oğlu I Antiox Soter olmusdur. Onun dövründə dövlətin paytaxtı Antioxiya adlanırdı.

I Antiox Soterin bütün ciddi-cəhdlərinə baxmayaraq, e.ə. III əsrin ortalarına yaxın Selevkilər imperiyası fəlakət həddinə çatdı. Baktriya, Soqdiana və Parfiya əldən çıxdı.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Selevkilər imperiyası
* Selevkilər sülaləsi
* I Selevk Nikator
Kamil Davud

**Kamel Daoud** () — Əlcəzair yazıçısı.

## Həyatı
Kamel Daoud 17 iyun 1970-ci ildə Əlcəzairin Mostaqanem şəhərində anadan olub.

Onun "Merso, istintaq" romanı fransız yazıçısı Albert Camus-nun "Yad" romanının təsiri ilə yazılıb. "Yad"da baş qəhrəman Merso bir ərəbi öldürür. Əlcəzairli yazıçının romanı həmin ərəbin qardaşının dilindən nəql edilir.

Ötən il Daoud başqa bir nüfuzlu mükafatı — Franois Mauriac ödülünü də qazanmışdı.

Daoud Əlcəzairin Oran şəhərində yaşayır. 44 yaşı var. Jurnalistdir.

Əlcəzair prezidenti Abdelaziz Bouteflikanı sərt tənqid edən yazarlardandır.

Ötən ilin dekabrında ölkədəki sələfi imamı onu İslamın və ərəb dilinin düşməni olmaqda ittiham edib.

Daoudun romanı Goncourt-un ən nüfuzlu nominasiyada — "Ən yaxşı roman" nominasiyasında qısa siyahıya düşmüşdü,

amma mükafatı "Ağlama" romanı ilə fransız yazıçısı Lydie Salvayre qazanmışdı.

## İstinadlar
Canluici Donnarumma

**Canluici Donnarumma** (; ) — İtalyan futbolçu. "Mançester Sity" klubunun və futbol üzrə İtaliya Milli komandasının qapıçısı.

## Klub karyerası

### Milan
Donnarumma "Milan" klubunun yetirməsidir. 2015-ci ildə o, əsas komandanın heyətinə cəlb olunmuşdur. O, 25 oktyabr 2015-ci ildə 16 yaş 242 günlüyündə olarkən İtaliya çempionatında "Sassuolo" komandasına qarşı oyunda "Milan"ın heyətində rəsmi oyunlarda debüt edib. Bununla da Donnarumma Paolo Maldinidən sonra "Milan"ın heyətində debüt edən ən gənc oyunçu olub. Bundan əlavə, Donnarumma ölkə çempionatı tarixində oynamış ən gənc qapıçı olub.

### Klub statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Soccerbase'' saytında statistika
*
Maisa Bey

**Maisa Bey** () — Əlcəzair yazıçısı.

## Həyatı

Maisa Bey 1950-ci ildə Əlcəzairin Ksar əl-Buxari şəhərində anadan olub və Sid Bel Abbes Universitetində fransız dili tədris edir. Maissa Bey müxtəlif ölkələrdə mədəni tədbirlərin təşkil edilməsi ilə məşhurlaşıb. O, “Əlcəzair xəbərləri”, “Dağlara çəkilin”, “Mavi, ağ, yaşıl” kimi romanların müəllifidir.

## İstinadlar
Homunkul

**Homunkul**, homunkulus ( — balaca insan) — orta əsr kimyagərların təsvirində, süni şəkildə alına bilən, insanabənzər canlı.

## Ətraflı məlumat
Homunkulun birinci yaradıcısı, uzun müddət ərzində, XIII əsrdə yaşamış Arnaldos de Vilanova sayılırdı. Homunculusun alınmasının ən tanınmış "resepti", XVI əsrdə, Parelses tərəfindən təqdim olunub. Kimyagər sanırdı ki, xüsusi qabda qapanmış sperma, isitmə, və bir neçə manipulyasiyaya görə (peyinin içinə basdırılma, "maqnetisizasiya", dəqiq mənası, hələ də, bilinmir) homunkula çevrilir. Homunkul, qaba insan qanı əlavə etməknən "əmizdirilirdi" . Canlının püxtlənmə vaxtı, Paraselsin məlumatına görə, — qırx gün, homunkulun boyu — 12 qarış.

## Xarici görünüşü
XVII—XVIII əsrlərin təsvirinə görə, homunkul, spermatazoidin içində olur. , qadının orqanizminə daxil olduqdan sonra isə, insana çevrilir. Belə görüşlər animalkulizm adlandı;animalkulizmin bir tərəfdarçısı isə, Levenquk olub, spermatazoidi ilk kəşf edən.
Anna Rizatdinova

**Anna Rizatdinova** — 16 iyul 1993-cü ildə Ukraynanın Simferopol şəhərində anadan olmuşdur. Tatar əsilli Ukraynalı bədii gimnastdır. Dünya Çempionu və Yay Universiada Oyunlarının Çempionudur. 3-cü dərəcəli Olqa III Ordeninə layiq görülmüşdür. Ukraynanın 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etdi.

## Həyatı

Anna Rizatdinova 16 iyul 1993-cü ildə Ukraynanın Simferopol şəhərində anadan olmuşdur.

## Karyerası

Anna Rizatdinova ilk uğurlarına gənc yaşlarında qazandı. 18 yaşı olarkən Dünya 3-cüsü oldu. Bu uğurdan sonra o dəfələrlə Dünya Çempionatının mükafatçısı oldu. 1 dəfə qızıl, 2 dəfə gümüş və 9 dəfə isə bürünc medal qazandı Dünya Çempionatlarında. Anna xanım həmçinin Avropa Oyunlarındada uğur əldə etdi. O 2015-ci ildə Bakıda iki gümüş medal qazandı. Ən böyük uğurları isə Universiada Oyunlarına təsadüf edir. O həmin yarışlarda 1 qızıl, 3 gümüş və 4 bürünc medal qazandı. Anna həmçinin Avropa Çempionatının 7 qat mükafatçısıdır.

Anna Rizatdinova 2012-ci ildə vətəninin Ukraynanın 2012 Yay Olimpiya Oyunları təmsil etdi.

## Uğurları

**Dünya Çempionatı - 2011** **, 2013** **, 2013** **, 2013** **, 2014** **, 2014** **, 2014** **, 2014** **, 2015** **, 2015** **, 2015** **, 2015** 

**Avropa Oyunları - 2015** **, 2015** 

**Avropa Çempionatı - 2011** **, 2013** **, 2013 , 2014 , 2015 , 2015** 

**Yay Universiada Oyunları - 2013** **, 2013** **, 2013** **, 2013** **, 2015** **, 2015** **, 2015** **, 2015** 

**Dünya Oyunları - 2013** **, 2013** **, 2013** 

### Dövlət mükafatları

 - 25 avqust 2013-cü ildə Ukrayna Respublikasının Prezidenti cənab Viktor Yanukoviçin sərəncamı ilə XXVII Yay Universiada Oyunlarındaki uğura görə 3-cü dərəcəli Olqa III Ordeninə layiq görülmüşdür.

## Ailəsi

## İstinadlar
Bris Etes

**Bris Etes** — 11 aprel 1984-cü ildə Monakonun paytaxtında anadan olmuşdur. Monakolu yüngül atletdir. Monakonu 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etdi.

## Həyatı

Bris Etes 11 aprel 1984-cü ildə Monakonun paytaxtında anadan olmuşdur.

## Karyerası

Bris Etes karyerası ərzində böyük uğurlar qazanmadı. O Monako ilə birgə yalnızca beynəlxalq yarışlarda uğur əldə etdi. Bris 2015 Avropa Oyunlarında iştirak etdi. Həm də Bris vətəninin bayrağını açılış mərasimində Bakı Olimpiya Stadionuna gətirdi.

## Uğurları

## Ailəsi

## İstinadlar