Şəlalə Zeynalova

**Şəlalə Kərəm qızı Zeynalova** () — Azərbaycanlı baytar (veterinar), tədqiqatçı-alim, Aqrar elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent. ADAU baytarlıq təbabəti fakültəsinin dekanı 

70-dən çox elmi məqalələrin və tezislərin müəlifidir. 3 dərs vəsaiti, 1 monoqrafiya və 3 elmi-metodiki təlimatın müəllifidir.

Bir çox beynəlxalq və yerli layihələrin tərtibatçısı, beynəlxalq elmi-tədqiqat konfranslarının iştirakçısı və məruzəçisi, işçi qruplarının üzvü olmuşdur.

## Həyatı
Zeynalova Şəlalə Kərəm qızı 9 yanvar 1978-ci ildə Füzuli rayonunda anadan olmuşdur.

Ailəlidir, iki övladı var.

### Təhsili
1994–98-ci illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının (indiki Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti) Baytarlıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2006-cı ildə, Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Baytarlıq ixtisası üzrə magistr pilləsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 2010–2014-cü illərdə Baytarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutunda doktorantura təhsili alıb. 2014-cü ildə *"Эпизоотология Ньюкаслской болезни птиц в Азербайджане и усовершенствование методов диагностики"* () mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib və aqrar elmlər üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb.

2013–2015-ci illərdə Cənubi Qafqaz ölkləri üzrə Sahə Epidemiologiyası və Laboratoriya proqramı – FELTP (təşkilatçı-Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzi-CDC, ABŞ) üzrə Gürcüstanda təhsil almışdır.

2021-ci ilin dekabr ayında elmlər doktoru elmi dərəcəsi üçün Baytarlıq Elmi Tədqiqat İnstitutunda *"Azərbaycanda heyvanların nodulyar dermatit, şmallenberq və quduzluq xəstəliklərinin epidemioloji xüsusiyyətləri və molekulyar tədqiqi"* mövzusunda ilkin müdafiəni edib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasıın qərarı ilə əsas müdafiənin günü təyin olunmalıdır. Tədqiqat işləri Böyük Britaniya, Fransa, BETİ və Respublika Baytarlıq Laboratoriyasında həyata keçirilmişdir. Elmi rəhbəri professor, əməkdar kənd təsərrüfatı işçisi İlham Əzimovdur.

İşlədiyi dövrdə laborator müayinələrin təkmilləşdirilməsi, heyvanlar arasında yoluxucu xəstəliklərə qarşı profilaktiki tədbirlərin yüksək səviyyədə təşkili üçün elmi tədqiqatların aparılması, ölkənin xarici  https://crwad.org/crwad-2019/və seminarlarda yüksək səviyyədə təmsil olunması üçün fəaliyyətdə olmuşdur. Müxtəlif ölkələrdə (Böyük Britaniya, İtaliya, Niderland, Türkiyə, Avstria, İspaniya, Rumıniya, Belçika və s.) təlimlər almış və tədqiqatlar aparmışdır.

## Fəaliyyəti
2006-cı ildə A. R. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Dövlət Baytarlıq Nəzarəti Xidmətinin Respublika Baytarlıq Laboratoriyasının virusologiya şöbəsinə, aparıcı baytar həkimi kimi işə götürülüb. О, işlədiyi müddət ərzində Bakteriologiya və Virusologiya şöbələrinin müdiri və 2016-cı ildə laboratoriyada direktor müavini vəzifəsinə təyin edilir. 2018-ci ildə 3-cü Biotəhlükəsizlik səviyyəli Mərkəzi Referens Laboratoriyaya direktor təyin edilir.

2009-cu ildən Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin Baytarlıq fakültəsində virusologiya, mikrobiologiya, parazitologiya dərsi deyir.

2013-cü ildə Azərbaycan Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun 1-ci Mobillik qrantının qalibi olmuş və 2 həftəlik Böyük Britaniyada yerləşən OİE-nin laboratoriyasında təcrübə keçmişdir. Təcrübə müddətində ilk dəfə olaraq Azərbaycandan apardığı quduzluq nümunələrinin genetik analizini aparmış və xəstəliyin epidemiologiyasını öyrənmişdir. Azərbaycanda quduzluq xəstəliyinin öyrənilməsində fundamental layihə həyata keçirmişdir.

2017-ci ildə Global Alliance for Rabies Control (GARC) beynəlxalq təşkilat tərəfindən keçirilmiş "Quduzluq xəstəliyinə qarşı mübarizə aparan alimlər" müsabiqəsində, dünyanın 10 yaxşı alimi siyahısına daxil edilmişdir.

2017-ci ildə Elmin İnkişaf Fondunun-Mob-8–2017, qrant müsabiqəsinnin qalibi olaraq, Fransanın paytaxtı Paris şəhərində keçirilən 7-ci Beynəlxalq Baytarlıq Konqresində elmi məruzə ilə çıxış etmişdir.

2007–2010-cu illərdə BMT-nin FAO təşkilatı və ARKTN-in quş qripi layihəsində təlimçi olmuşdur.

2008-ci ildə ABŞ-nin Bioloji Təhlükələrin Azaldılması Proqramı (BTAP) çərçivəsində ilk dəfə olaraq Azərbaycanda xəstəliklərin alovlanma vaxtı, çöl şəraitində PZR müayinəsi aparmaq üçün çevik qrup yaradılır və bu dəstənin PZR müayinəsi üzrə eksperti təyin edilir (MORU).

2012-ci ildə xəstəliklərin elektron müşahidə sistemi – EİDSS proqramının tədbiqi məqsədilə Dövlət Baytarlıq Xidmətində yaradılmış işçi qrupunun üzvü və həmin proqramın təlimçisi olmuşdur.

2015-ci ildə Bioloji Təhlükələrin Azaldılması Proqramı (BTAP) çərçivəsində "Bərdə rayonunda quş qripi və nyukasl xəstəliklərinin bioloji müaşahidəsi" layihəsinin müəllifi və rəhbəri olmuşdur.

2018-ci ildən hal-hazıra kimi, "HORİZON 2020" Defend layihəsininin iştirakçısıdır.

23 avqust 2021-ci ildə "International Register of Certificated Auditors" (IRCA — Böyük Britaniya) təşkilatının təlimini keçmiş və imtahan verərək FSSC 22000 standartı üzrə baş auditor sertifikatı almışdır və bu təşkilatın auditorlar siyahısına daxil edilmişdir.

## Elmi yaradıcılığı
İlk dəfə olaraq Azərbaycanda quduzluq xəstəliyinin filogenetik tədqiqatını aparmışddır və ölkədə yayılmış ştamları təyin etmiş və quduzluq virusunun yayılmasında əsas rolu vəhşi heyvanlar deyil, sahibsiz itlər olduğunu müəyyənləşdirmişdir. İlk dəfə 10 nümunə "Azrabies" adı altında Milli Biotexnoloji Məlumat Mərkəzi (NCBİ) portalına yerləşdirilmişdir.

Dünyada ilk dəfə qeydə alınmış Şmallenberq xəstəliyinin tədqiqatını aparmış və bu xəstəliyin öyrənilməsində yeni göstəricilər irəli sürmüşdür. Bu təcrübədən ha-hazırda dünya alimləri istifadə edir.

İribuynuzlu heyvanların Nodulyar dermatit virus xəstəliklərini araşdırmış, tədqiqatlar aparmış və bu da öz əksini SCOPUS, PubMed kimi nəşrlərdə məqalə şəklində tapmışdır.

İlk dəfə Azərbaycanda "quş qripi və nyukasl xəstəliyinin bioloji müşahidəsi" layihəsinin hazırlamış və tədqiqatını aparmışdır. Tədqiqat nəticəsində nümunələrin "heyvanların əziyyət edilməməsi" kimi yeni yanaşmadan istifadə etmişdir və effektiv metod təklif etmişdir. Nəticələr beynəlxalq konfranslarda təqdim edilmişdir.

**İşlədiyi tanınmış alimlər:**

1. Quduzluq layihəsinin həyata keçirilməsində Böyük Britaniyadan olan dünyada tanınmış alimlərlə birgə çalışmışdır. Bunlardan Dr. Dan Horton, Surrey Universitetinin müəllimi.

2. Animal and Plant Health Agency (APHA), virusologiya departamentinin rəhbəri Tony Fooks,

3. Şmallenberq xəstəliyinin öyrənilməsində Christian E. Lange kimi məşhur virusoloqla araşdırma aparmışdır.

4.	UCONN, Connecticut Universitetinin (ABŞ) professoru Guillermo Risatti

### Kitab və təlimatları
1.	Kitab/Dərslik: Heyvanların infeksion xəstəlikləri və biotəhlükəsizlik qaydaları

2.	Kitab/dərs vəsaiti: Biotəhlükəsizlik və mikrobiologiya terminləri izahlı lüğəti.

3.	Təlimat: Polimeraza Zəncirvari reaksiya

4.	Təlimat: Biotəhlükəsizlik qaydaları

5.	Təlimat: Quş qripi və nyukasl xəstəliklərinin differensial diaqnostikası

### Məqalələri
Elmi Məqalələri yüksək impakt faktorlu jurnallarda dərc edilmişdir:

* Biosurveillance study of Schmallenberg disease in Azerbaijan in 2012–2017
* "Springer"jurnalı: Schmallenberg virus in Azerbaijan 2012–2018
* ""Frontiers in Microbiology" Epizootology and Molecular Diagnosis of Lumpy Skin Disease among Livestock in Azerbaijan
* Biosurveillance of avian influenza and Newcastle disease viruses in the Barda region of Azerbaijan using real time RT-PCR and hemagglutination inhibition
* "Cambridge University Press 2017" Assessing the impact of public education on a preventable zoonotic disease: rabies
* "Zoonosis and Public Health" Epidemiological Characteristics of Human and Animal Rabies in Azerbaijan
* Elsevier, Working towards development of a sustainable brucellosis control programme, the Azerbaijan example, Research in Veterinary Science

## İstinadlar