open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İsmi xan Cami

**İsmi xan Cami** () ― Krımda Bağçasaray şəhərində yerləşən XVI—XVIII əsrlərə aid məscid. 2000-ci illərin əvvəlində məscidin bərpası nəzərdə tutulsa da bu vaxta qədər heç bir iş görülməyib. Hazırda məscidin bərpaya ehtiyacı var.

## Haqqında
Məscid XVI—XVIII əsrlərdə Krım xanının qohumlarından olan İsmi xan tərəfindən tikdirilib. Məscidin xarici fasadında barokko bəzi digər mənbələrə görə isə kalssisizm elementlərindən istifadə olunub. Məscidin digər fərqləndirici cəhəti isə altı guşəli ulduz şəkilində düzəldilən taxta pəncərələridir. 

Sovet işğalından sonra məsciddən anbar kimi istifadə edilib. Bu isə onun daha da dağılmasına səbəb olub. Krım Diyar İcraiyyyə Komitəsinin 15 aprel 1986-cı il tarixli № 164 qərarı ilə məscid yerli əhəmiyyətli abidə statusu alıb.

XXI əsrin əvvəllərində məscidin təmir olunacağı gözlənilsə də məscid hələ də yarı dağılmış vəziyyətdədir.

## Şəkilləri

Old house, Bakhchisaray.JPG
Мечеть Исми Хан.jpg
Мечеть Исми-хан. Боковая стена.jpg
Разрушенная мечеть. г. Бахчисарай 1.JPG
Разрушенная мечеть. г. Бахчисарай.JPG


## Həmçinin bax
* Böyük Cami
* Kökköz məscidi
* Böyük Xan məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Исми-Хан-джами – мечеть, построенная на средства женщины / İsmi xan Cami - bir qadının hesabına tikilmiş məscid
Rajden Arsenidze

**Rajden Arsenidze**( ; )— gürcü hüquqşünas, jurnalist və siyasətçi idi.

Karl Kautski, Gürcüstan Sosial Demokratları ilə, Tbilisi, 1920. Birinci cərgədə: S. Devdariani, Noy Ramişvili, Noy Jordaniya, Karl Kautski həyat yoldaşı Louise, Silibistro Cibladze, Razhden Arsenidze ilə birlikdə;
ikinci sırada: Kautskinin katibi Olberg, Viktor Tevzaya, K. Gvardzhaladze, Konstantin Sabaxhtarashvili, S. Tevzadze, Avtandil Urushadze, R. Tsintsabadze.
Rusiya Sosial Demokrat İşçi Partiyasının bir qolu olan Gürcüstan Sosial Demokrat İşçi Partiyası ilə əlaqəli idi və 1903-cü ildə Menşevik qanadına keçdi. Daha sonra inqilabi jurnalistikaya başladı və Rusiya imperiyası rəhbərliyi tərəfindən yalnız geri dönə biləcəyi Sibirə sürgün edildi. 1917-ci il fevral inqilabından sonra çar hökuməti devrildi. Arsenidze 26 may 1918-ci ildə Gürcüstanın İstiqlal Aktının müəlliflərindən biri idi və 1919-cu ildə Gürcüstanın Təsis Məclisinə seçildi. Elə həmin il Noy Jordaniya kabinetində Ədliyyə Naziri oldu. 1921-ci ildə qısa müddətdə Yevgeni Gegeçkori ilə əvəzlənənə qədər Ədliyyə Naziri olaraq çalışdı. Eyni zamanda Gürcüstan Sosial Demokrat İşçi Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi işləyib. 1921-ci ildə Qırmızı Ordunun Gürcüstana hücumu onu Fransaya qaçmağa məcbur etdi, burada İosif Stalinin xatirələrini nəşr etdi (tez -tez məşhur amerikalı sovetoloq Robert K. Takerin əsərlərində qeyd olunur) və XVIII əsrə aid bir araşdırma hazırladı. Çar VI Vaxtanqın Gürcüstan Məcəlləsi (hər iki əsər Parisdə nəşr olunmuşdur, 1963).

Arsenidze Parisdə öldü və Leville qəbiristanlığında dəfn edildi.

## İstinadlar
İveria (qəzet)

**İveria** () — XIX əsin sonu, XX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasının tərkibində Tiflisdə gürcü dilində çap edilən ədəbi və siyasi istiqamətli nəşr. Qəzetin təssisçisi XIX əsr məşhur gürcü müttəfəkiri İlya Çavçavadze idi. Qəzetin adı Gürcüstanın Qafqaz İberiyası kimi tarixi adına əsaslanaraq İberiya sözündən götürülmüşdü. Qəzet 1800-cü illərin sonlarında Gürcüstanın milli-azadlıq hərəkatına diqqət yetirirdi.
## Tarixi

1877-ci ilin martında İlya Çavçavadze ilk dəfə həftəlik nəşr olunan qəzet təsis etdi. Qəzet, tanınmış xeyriyyəçilər, iş adamları Zubalaşvili ailəsi tərəfindən maddi cəhətdən dəstəklənirdi.

"İveriya" qəzeti 1879-cu ildə aylıq dərgiyə çevrildi. 1880-ci ildə "İveriya" və "Droeba" qəzetinin redaksiyaları birləşdirilmişdir. Bundan sonra "İveriya" üç ayda bir dəfə böyük kitablar şəklində çıxmağa başladı. 1881-ci ildə yenidən aylıq qəzetə çevrildi. "İveriya" hər ayın 1-ci günü satışa çıxarılırdı. Həmin vaxt qəzet ayda 600 nüsxə həcmində çap olunurdu. 1886-cı ildən isə "İveriya" gündəlik qəzetə çevrildi. Həmin illərdə o ən çox tələb olunan qəzet idi. Onun tirajı dövrünün maksimumuna 1889-cu ilə qədər 1200-1500 nüsxə olmuşdur.

İosif Stalin ilk lirik şeirlərini burada nəşr etdirmişdir.

İlya Çavçavadze ilə bərabər qəzetin digər baş redaktorları da olmuşdur. Belə ki, Sergey Mesxi (1881, "Droeba" qəzeti ilə birləşdikdən sonra), İvan Maçabeli (1882-1884), Aleksandr Sarajişvili (1901), Qrigol Kipşidze (1903-1905) və Filipp Qoqiçaişvili (1906) qəzetə baş redaktorluq etmişdilər.

"İveriya" qəzeti 1906-cı ildə bağlanmışdır.
### Məzmunu
"İveriya" hökumət əleyhinə olan nəşr orqanı idi. Əsas məqsədi gürcülərin ruslaşdırma siyasətinə qarşı milli mənlik şüurunu gücləndirmək, siyasi müstəqillik ideyasına xidmət etmək olmuşdur. "İveriya" tematik cəhətdən müxtəlif idi, Gürcüstanda və xaricdə fəhlə hərəkatı, tarix, dilçilik, etnoqrafiya, coğrafiya, sosiologiya və s. məsələləri əhatə edirdi. Xalq təhsili məsələlərinə, məktəbə, müəllimlərə, dövlətin təhsil sahəsində siyasətinə, təhsil sisteminə böyük diqqət yetirilirdi.

İveriya gürcü ədəbiyyatının inkişafında xüsusi rol oynamış və bir çox məşhur müəllifləri öz səhifələrində nəşr etdirmişdir. Qəzet oxuculara müasir xarici ədəbiyyat haqqında zəngin məlumatlar verir, gürcü xalq yaradıcılığı nümunələrini toplayıb çap olunmasına şərait yaradırdı.
### Ünvanı
Qəzetin redaksiyası Tiflis şəhərində yerləşirdi. 1888-1889-cu illərdə redaksiya Sulxan-Saba Orbeliani küçəsi 7 ünvanında, 1889-1901-ci illərdə İvan Cavaxişvili küçəsində olmuşdur.
## Bərpası
Qəzet 20 fevral 1989-cu ildə Zurab Çavçavadze tərəfindən bərpa edilmişdir. 1997-ci ilə qədər vaxtaşırı İlya Çavçavadze Cəmiyyətinin orqanı olaraq nəşr olunurdu. 2014-cü ildə qəzetin redaksiya heyəti Müqəddəs İlyas adına ədəbi-bədii mükafat təsis etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Khutsishvili S., Georgian Soviet Encyclopedia, Vol. 5, Tbilisi, 1980. p.&nbsp;94.
* Аналитическая библиография грузинских журналов и сборников. 1852—1905. Т. 1—3. — Тбилиси, 1940—1944 
* Аналитическая библиография грузинских газет. 1866—1904. Т. 3—6. — Тбилиси, 1963—1969
Spiridon Kediya

**Spiridon Malxazoviç Kediya** (;) — Gürcü siyasətçisi, Gürcüstan Milli Demokrat Partiyasının yaradıcılarından biri.

## Həyatı
Spiridon Kediya 1905-ci ildən etibarən siyasi həyatda fəal iştirak etməyə başlamışdır. Hökumət əleyhinə etirazlarda iştirak etdiyi üçün gimnaziyadan qovulmuşdur.

Müstəqillik şüarlarını elan edən, lakin tez tərk edən Gürcüstan federalistlərinin partiyasına qoşuldu. Kediya 1906-cı ildə həbsdən yayınaraq Fransaya getdi. Spiridon Kediya orta məktəbi Parisdə bitirib.

Spiridon Kediya 1907-ci ildə Paris Universitetində təhsil almağa başladı, ancaq xəstəlik üzündən təhsilini yarımçıq qoymaq məcburiyyətində qaldı. Daha sonra Monpelye Universitetinə daxil olaraq oradan məzun oldu. Təhsil aldığı müddətdə Gürcüstan Tələbələri Dərnəyinin üzvü idi.

Kediya Birinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra Rusiyaya qayıtdı. Lakin onun dönüşü uğursuz oldu. Belə ki, o dərhal həbs olundu və Kronşdat qəlasına salındı. Yalnız Kediya 1914-cü ilin sonunda sərbəst buraxıldı və o, Tiflisə gəldi.

1917-ci ildə Gürcüstan Milli Demokrat Partiyasının qurucularından biri və onun sədri oldu. Bundan əlavə, Spiridon Kediya Gürcüstan Milli Şurasına üzv də daxil oldu.

## Müstəqil Gürcüstanda
1918-ci ilin əvvəlində Osmanlı imperiyası ilə, sonra müstəqil Gürcüstan dövlətinin müttəfiqi olan Almaniya imperiyası ilə sülh danışıqlarında iştirak etdi. 26 may 1918-ci ildə Gürcüstan Demokratik Respublikası tərəfindən müstəqillik elan edildikdən sonra parlamentə üzv seçildi.

1921-ci ilin əvvəlində Qızıl Ordunun Gürcüstanı işğal etdikdə, menşevik hökuməti mühacirətə getsə də o, ölkədə qaldı. Spiridon Kediya sovet hakimiyyətinə müqavimət göstərmək yolunu seçdi. O, Gürcüstan Milli Demokrat Partiyasının gizli Mərkəzi Komitəsinin üzvü idi. Lakin qısa müddətdən sonra o, həbs olundu. Amma tezliklə sərbəst buraxıldı.

1923-cü ildə Gürcüstandan getmək məcburiyyətində qaldı. Türkiyədə qısa müddət qaldıqdan sonra Fransaya köçdü. Burda Kediya gürcü müxalifət mühacirətinin liderlərindən biri oldu.
Spiridon Kediya mühacirətdə çoxsaylı məqalələrin müəllifi kimi yadda qalmışdır.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı, əvvəlcə Üçüncü Reyxin tərəfdarı idi. Kediya onların köməyi ilə Gürcüstanın müstəqilliyini bərpa etməyə ümid edirdi. 1942-ci ilin yazında Berlində "Adlon" otelində konfransda iştirak etmişdi. Lakin bu konfransdan sonra Almaniyanın dəstəyinə ümidini itirdi. Müharibənin sonuna qədər heç bir siyasi fəaliyyət göstərmədi.

## Xatirəsi
Tiflisdə bir küçə Spiridon Kediyanın adını daşıyır.

## İstinadlar
İordaniyadakı ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

**İordaniyadakı UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı**
İordaniyada YUNESKO-nun ümumdünya irs siyahısına 5 obyekt daxildir (2017-ci il üçün), bu ümumi rəqəmin 0,4%-ni (2021-ci il üçün 1154) təşkil edir. Mədəni meyarlara görə 4 obyekt daxildir ki, bunlardan 3-ü insan dühasının şah əsərləri (i meyarı) sayılır və 1-i qarışıq meyarlara görə. Bundan əlavə, 2017-ci ildən İordaniyada 14 obyekt ümumdünya irsi siyahısına namizədlər siyahısındadır. İordaniya 5 may 1975-ci ildə ümumdünya mədəni və təbii irsin mühafizəsi haqqında Konvensiyanı ratifikasiya etmişdi.
## Siyahı
Bu cədvəldə, obyektlər UNESCO-nun dünya irsi siyahısına əlavə edilməsi xronoloji ardıcıllığı ilə düzülmüşdür.

## İlkin siyahı
Cədvəldə obyektlər ilkin siyahıya əlavə olunduqları ardıcıllıqla düzülmuşdür. Bu siyahıda İordaniya Hökumətinin ümumdünya irs siyahısına salınması üçün namizəd kimi təklif etdiyi obyektlər qeyd edilmişdir.

## Həmçinin bax

* Ümumdünya İrsi
* İndoneziyadakı UNESCO ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
Revaz Qabaşvili

**Revaz Aleksandroviç Qabaşvili** ( ;) — Gürcü siyasətçisi və alimi Gürcüstan Milli Demokrat Partiyasının yaradıcılarından biri.

## Həyatı
Məşhur gürcü yazıçısı Yekaterina Qabaşvili və məşhur hüquqşünas Aleksandr Qabaşvilinin oğludur. Ailənin on uşağı var idi, amma onlardan ilk beşi erkən yaşlarda ölmüşdü.

Revaz Qabaşvili ilk təhsilini Tiflisdəki gimnaziyada almış, 1902-ci ildə Belçikaya oxumağa getmişdi. 1905-ci ildə Revaz Belçikanın Lyej şəhərindəki Montefior Elektrik Mühəndisliyi İnstitutunda təhsilini yarımçıq qoyaraq Gürcüstana qayıtmaq və rus idarəçiliyinə qarşı inqilabi üsyanlarda iştirak etmək istəyir. Polis təqbindən Parisə qaçır. 1907-ci ildə Rusiyaya qayıdır və Bakıda yaşamağa başlayır. Burda Revaz Qabaşvili neft-kimya sənayesində çalışmağa başlayır. O ailə quraraq tədricən siyasi mübarizədən uzaqlaşır.

1910-cu ildə tələbə iğtişaşlarında iştirak etmək ittihamı ilə qovulduğu Peterburq Universitetinə daxil olur. Universitetdən qovulduqdan sonra üç ay həbs cəzası çəkir və Gürcüstana qayıtdıqdan sonra jurnalistika ilə məşğul olmağa başlayır. Revaz Qabaşvili "Klde" jurnalını, sonra "Gürcüstan" qəzetini qurur, redaktorluqla məşğul olur. Qəzetlə əməkdaşlıq edən bir qrup gürcü, Gürcüstan Milli Demokratik Partiyasının təşkilatlandığı nüvəni meydana gətirirdi. Partiya təsis qurultayını 1917-ci ilin fevral inqilabından sonra 1917-ci ilin iyununda Sankt-Peterburqda keçirdi.

26 may 1918-ci ildə Gürcüstanın İstiqlal Bəyannaməsini imzalayan şəxslərdən biri də Revaz Qabaşvili olmuşdur. Milli Demokrat Partiyasından Gürcüstan Təsis Məclisinə üzv seçilmişdir.

1921-ci ildə Qızıl Ordunun Gürcüstanı işğalı ilə Qabaşvili həyat yoldaşı və uşaqları ilə birlikdə əvvəl İstanbula, sonra Parisə köçməyə məcbur qaldı. Parisdə Revaz Qabaşvili Gürcüstanda siyasət və ictimai həyat haqqında yerli mətbuatda yazılar dərc edirdi.

Revaz Qabaşvili 1959-cu ildə Münhendə nəşr olunan xatirələrini ("Maksovun siçovulları", "Xatırladıqlarım") yazmışdır. Qabaşvili gürcülərin milli tələblərinə cavab verə bilməməkdə və bacarıqsızlıqda günahlandırdığı Sosial Demokratik liderliyi tənqid edirdi. Tarix, arxeologiya və etnoqrafiya sahəsində elmi tədqiqatlar da aparmışdır.

R.Qabaşvili Zurab Avalaşvili və Viktor Nozadze ilə sıx münasibətlər saxlayırdı.

Revaz Qabaşvili 14 mart 1969-cu ildə Qərbi Almaniyada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Stephen F. Jones (2005), Socialism in Georgian Colors: The European Road to Social Democracy, 1883–1917, p.&nbsp;354. Harvard University Press, ISBN 0-674-01902-4.

## Xarici keçidlər
* საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921)
Filipp Qoqiçaişvili

**Filipp Qavriloviç Qoqiçaişvili** (; ) — Gürcü və sovet iqtisadçısı, ictimai xadim, publisist  və müəllim, professor (1918), iqtisad elmləri doktoru (1935), Gürcüstan SSR əməkdar elm xadimi.
## Həyatı
Filipp Qoqiçaişvili ilk təhsilini 1880-1887-ci illərdə Kutaisi seminariyasında təhsil almışdır. Sonradan təhsilini Tbilisidə davam etdirmişdir. O, 1894-cü ildə 2-ci Tbilisi gimnaziyasından məzun olmuşdur. Qoqiçaişvili 1899-cu ildə Moskva Universitetinin tibb fakültəsini bitirmışdir.

Universiteti bitirdikdən sonra F.Qoqiçaişvili 1900-cü ildən Kutaisi quberniyasının Qori şəhəri yaxınlığına yerləşən Didi Jixaişi kəndində həkim işləmişdir.

Lakin bir ildən sonra o, yenidən təhsil almaq üçün Avropaya yollanmışdır. 1901-ci ildə Leypsiq Universitetinin fəlsəfə fakültəsinin iqtisadiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur.

Filipp Qoqiçaişvili gənclik yaşlarından aktiv siyasətlə məşğul olmuş və menşevik-avtonomist (Mesame-dasi partiyasının üzvü) hərəkatının üzvü olmuşdur. O, Gürcüstanda Savadsızlığın ləğvi cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü də seçilmişdir. Qoqiçaşvili publisistika ilə də məşğul olmuş, dövrü mətbuatda daim çap edilmişdir. O, 1905-ci ildə “Səyyah” jurnalı ilə əməkdaşlıq etmiş və "İveria" qəzetinin sonuncu baş redaktoru olmuşdur.

F.Qoqiçaişvili 1906-cı ildə Kutaisi quberniyasının Dövlət Dumasına deputat seçilib. 1907-ci ildə o, Tiflisə köçür. 1910-cu ildə siyasi fəaliyyətinə görə həbs edilir və bir il həbsdə yatır.

O, Gürcüstan Müəssislər Məclisinin, Parlamentin və Menşevik Şurasının üzvü idi. 1917-1918-ci illərdə Kaxeti dəmiryolunun idarə heyətinin sədri vəzifəsində çalışıb.

Filipp Qoqiçaişvili 1918-ci ildə Tbilisi Universitetinin qurucularından biri olmuşdur.

26 may 1918-ci ildə Gürcüstanın İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlar sırasında o da var idi..

1919-1920-ci illərdə Filipp Qoqiçaişvili Gürcüstan menşevik hökumətinin dövlət nəzarətçisi (naziri) vəzifəsini tutmuşdur. 1920-1930-cu illərdə Gürcüstan SSR Dövlət Plan Komitəsində işləyib.

Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutunun nəşrinin redaksiya heyətinin üzvü (1946-1950) olub.

## Elmi maraqları
Karl Marks və Fridrix Engels (Kapital, 1-3 cildlər), Adam Smit, David Rikardo, Vilyam Petti və başqalarının əsərlərinin ilkin mənbələrdən gürcü dilinə tərcüməsində iştirak etmişdir. Qoqiçaişvilinin ədəbi irsi 20 cilddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Экономическая энциклопедия. Гогичаишвили
* გოგიჩაიშვილი ფილიპე (1872—1950)
* ფილიპე გოგიჩაიშვილი
Alan Dzaqoyev

**Alan Yelizbaroviç Dzaqoyev** (, ; ) — yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Rusiya futbolçusu, hal hazırda "MOİK Moskva" klubunun şərəfini qoruyur. Rusiya Federasiyasının əməkdar idman ustası (2018). Üçqat Rusiya çempionu, dörd dəfə Rusiya Kubokunun qalibi, dörd dəfə Rusiya Super Kubokunun qalibi. Beş dəfə Rusiya çempionatının 33 ən yaxşı futbolçusu siyahısına daxil edilmişdir.

2008-ci ildən Rusiya millisində oynayır. 2012 Avropa çempionatında, 2014 və 2018 Dünya çempionatlarında iştirak edib. İqor Netto Klubunun üzvüdür. 2021-ci ilin fevral ayında Sport Bible nəşrinin tərtib etdiyi dünyanın ən sadiq 30 futbolçusu siyahısına daxil edildi (13 il 1 ay "MOİK" klubunun əsas komandasında — 26-cı yer).

## Şəxsi həyatı
Milliyətcə osetindir. Böyük qardaşı Gela peşəkar futbolçu idi, sonradan məşqçi kimi çalışmağa başladı. 7 iyul 2012-ci ildə Dzaqoyev Kutafin adına Moskva Dövlət Hüquq Akademiyasının məzunu olan "Alaniya" Moskva ansamblının sənətçisi Zarema Abayeva ilə evləndi. 21 iyul 2013-cü ildə qızı Elana, 21 aprel 2016-cı ildə isə oğlu Xetaq dünyaya gəldi.

2012-ci ilin iyun ayında Dzaqoyev Tolyatti Dövlət Universitetində "Yüksək liqa komandalarının futbolçularının rəqabət və məşq fəaliyyətlərinin nisbətinin optimallaşdırılması" () mövzusunda tezisini müdafiə etdi. 2012-ci ilin avqustunda Beslan hakimiyyəti Dzaqoyevə şəhərin fəxri vətəndaşı adını verdi. Qardaşı Gela söyləyir ki, Alanın hirslilik xasiyyəti ilə bağlı yayılmış inancın əksinə olaraq, o, kifayət qədər sakit insandır və həmişə qohumlarının və yaxın dostlarının fikirlərini dinləyir.

Dzaqoyevin www.alan-dzagoev.com rəsmi bloqu var. 2013 və 2015-ci illərdə futbolçunun özünün də vurğuladığı kimi onun sosial media hesabları yoxdur. 2 sentyabr 2019-cu ildə Yuri Dudun Beslan faciəsinin on beşinci ildönümünə həsr edilmiş "Beslan. Unutma" adlı sənədli filmi çıxdı. Oradan məlum oldu ki, bu şəhərdən olan Alan terror hücumu qurbanlarından birinin müalicəsini maliyyələşdiribmiş.

### "Zenit" ilə bağlı təhqiramiz fikirləri
18 may 2013-cü ildə bir qalmaqal yaşandı: "MOİK"-in "Kuban" ilə oyunundan sonra ordu komandası çempionluq titulunu qazandı, Dzaqoyev "Zenit" futbol klubunun ünvanına təhqiramiz bir mahnı oxumağa başladı. Bu hadisə futbol ictimaiyyətində birmənalı qarşılanmadı. Alanı iki-dörd oyunluq diskvalifikasiya gözləyirdi. Daha sonra futbolçu etdiyi hərəkətə görə üzr istədi. Rusiya Futbol İttifaqının nəzarət intizam komitəsi oyunçunu şərti olaraq üç ay diskvalifikasiya etdi.

## İstinadlar
Simon Virsaladze

**Simon Baqratoviç Virsaladze** () — Sovet, gürcü və rus teatr sənətçisi. SSRİ xalq artisti (1976). Lenin mükafatı (1970), iki Stalin mükafatı (1949, 1951) və SSRİ Dövlət mükafatı (1977) laureatı.

## Həyatı
Simon Virsaladze 31 dekabr 1908-ci ildə Tiflisdə anadan olub. İlk təhsilini Tbilisi şəhərində almışdır.

Sonradan Simon Virsaladze Moisey Toidzenin rəhbərliyində Tbilisi Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında (1923–1926) D. N. Kardovski, İ. M. Rabinoviç və N. A. Şifrinden, İ. M. Rabinoviçin ona rəssamlığa böyük inamı aşıladığı Leninqraddakı Proletar Gözəl Sənətlər İnstitutunda (indiki Repin Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutu) (1930–1931) təhsil almışdır. Burada dekorasiya sənətinin sirrlərinə yiyələnmişdir.

Simon Virsaladze 1927-ci ildən Tiflis Fəhlə Teatrında işləyir. 1931–1936, 1941–1945-ci illərdə Z. Paliaşvili adına Tbilisi Dövlət Opera və Balet Teatrının baş teatr-dekorçusu olaraq çalışır. 1941–1945-ci illərdə Şota Rustaveli adına Tbilisi Milli Teatrında çalışır.

Simon Virsaladze 1937-ci ildən S. M. Kirov adına Leninqrad Opera və Balet Teatrında işləyir (indiki Mariinski Teatrı). Bu tetrda o, 1940–1941-ci illərdə dekorçu, 1945–1962-ci illərdə isə baş rəssam-dekorçu kimi çalığır.

Virsaladze Sovet İttifaqının digər teatrlarda da tamaşalara quruluşçu rəssam kimi dəvət olunurdu.

Bolşoy Teatrda bütün baletlərini tərtib edərək Y. N. Qriqoroviçlə fəal əməkdaşlıq edib.

Rəngarəng, zəngin olan rəssamın bəzəklərinin incə rəngləri, qəhrəmanlıq abidəsi, romantik coşqu və şənlik sadəlik və lakonizm, incə üslub hissi ilə birləşir. Dekorasiyalarında yüksək emosional ifadəliyə nail olur, rəngdən və işıqdan məharətlə istifadə edirdi.

Simon Virsaladze həmçinin Gürcüstan SSR Xalq Rəqs Ansamblının bir sıra proqramları üçün kostyumların müəllifidir.

Simon Virsaladze SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının müxbir üzvü (1958), SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1975) olmuşdur (1958). SSRİ Rəssamlar İttifaqının da üzvü olmuşdur.

Simon Virsaladze 7 fevral 1989-cu ildə Tiflisdə vəfat etmişdir. O, Didube panteonunda dəfn edilib.

## Mükafatları
* Gürcüstan SSR əməkdar artisti (1943)
* RSFSR Xalq rəssamı (1957)
* Gürcüstan SSR xalq artisti (1958)
* SSRİ xalq rəssamı (1976)
* Lenin mükafatı (1970) — A. İ. Xaçaturyanın "Spartak" balet tamaşasındakı dizaynına görə (1968)
* İkinci dərəcəli Stalin mükafatı (1949) — A. K. Qlazunovun "Raymonda" balet tamaşasındakı dizaynına görə.
* İkinci dərəcəli Stalin mükafatı (1951) — D. B. Kabaleyvskinin "Taras ailəsi" operasındakı dizaynına görə.
* SSRİ Dövlət mükafatı (1977) — A. Y. Eşpainin "Anqara" balet tamaşasındakı dizaynına görə.
* İki Lenin ordeni (1958, 1979)
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (1966)
* "Şərəf nişanı" ordeni (1937) və medalları
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı.
* Brüsseldəki "Dünya Sərgisində" gümüş medal (1958).

## Filmlər
* 1960 — Venesiya Mavrı (film -balet)
* 1964 — Hamlet
* 1970 — Kral Lir
* 1977 — Spartak (film -balet)

## Filmoqrafiya
* 2009 — "Simon Virsaladze. Rənglərin musiqisi " — sənədli film, 2009, 52 dəq., Rejissor Nikita Tixonov

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Ванслов, Виктор Владимирович*, С. Вирсаладзе, М., 1969
* 
*
Loris Broqno

**Loris Broqno** () — Belçikalı peşəkar futbolçu. Azərbaycanın "Zirə" klubunda forvard kimi çıxış edir.

## Karyera
Broqno peşəkar karyerasına Charleroi ilə başlayıb və 23 mart 2011-ci ildə Belçika Pro Liqasında ilk rəsmi oyununu keçirib. Brügge FK-a 3–0 məğlub olduqları oyuna 57-ci dəqiqədə Massimo Brunonu əvəz edərək meydana çıxdı. Həmin il Charleroi Belçika İkinci Divizionuna düşdü və Broqno nadir hallarda meydana çıxmağa başladı. Nəticədə, əmisi Toni Brognonun daha əvvəl oynadığı 2011–12 qış transfer pəncərəsi zamanı yeni yüksələn Oud-Heverlee Leuvenə keçməyi seçdi.

OH Leuven düşmədən təmizlənən kimi, Loris 21 mart 2012-ci ildə Sint-Truiden üzərində 3–1 evdə qazandığı ilk qolunu vurmaqla bir qədər şans qazandı. 2012–13 mövsümündə Broqno OH Leuven üçün 8 matçda meydana çıxdı, lakin gəncin daha çox oyun vaxtı əldə etməsi üçün Brogno növbəti mövsüm üçün Lommel United-ə icarəyə verildi. Bu mövsümdən sonra OH Leuven ilə müqaviləsi sona çatdı və Mons -a keçməsinə icazə verdi. Mons üçün bir mövsüm oynadı, ancaq Mons iflasa uğradığı üçün 2014–15 mövsümünün sonunda ayrılmasına icazə verildi. 8 iyun 2015-ci ildə Sparta Rotterdam üçün müqavilə imzaladı.[1] Sparta ilə Hollandiyada üç mövsüm keçirən Brogno, 2018-ci ilin may ayında Beerschot Wilrijk ilə müqavilə imzaladı.

18 avqust 2021-ci ildə Azərbaycanda "Zirə" ilə iki illik müqavilə imzaladı.

## İstinadlar
Ağ at mağarası

**"Ağ at** "— Gürcüstanın qərbində, Abxaziya Muxtar Respublikasının, Qafqaz dağlarının Arabika massivində yerləşən mağara. Mağara inzibati baxımdan Qaqra rayonu ərazisinə aiddir. Mağaranın ümumi uzunluğu  — 268 m, dərinliyi — 110 m, sahəsi — 4200 m², həcmi —   m³, mağara girişinin hündürlüyü — 2300 metrdir. Bəzi mənbələrə görə mağaranın dərinliyi və uzunluğu daha çoxdur: 167 m və 600 m.

## Ümumi məlumat
Mağaraya giriş Joekvara çayının troq mənşəli dərəsinin yuxarı hissəsində yerləşir. Mağara Didvake şilsiləsinin şimal yamacında, su ayrıcı xəttə yaxın ərazidədir. Mağara meylli qalereyadan və onu açılan 70 metrlik bir quyudan ibarətdir. Ağ at mağarası əsasən əhəng daşlı, çökmə və karbonatlı süxurlardan təşkil olunub üst yura dövrünə aiddir. Mağara daxilindəki quyuya qar və buz uçqunları səbəbi ilə daxil olmaq mümkünsüz. Ana süxur ilə uçüun arasında illər keçdikcə dar keçid formalaşmışdır. Mağara qaleriyasının dibində uçqun məhsulları toplanıb. Əriyən buzla qidalanan kiçik çay mövcuddur. 1982-ci ilin avqust ayında aparılan tədqiqat nəticəsində mağara daxilində temperaturun  +0,5 °C, nisbi rütubətin isə 100 % olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Mağaranın 167 metr dərinliyində daima axın mövcuddur. Bəzi mütəxəssislər ehtimal edir ki, su axını dar sifonlar vasitəsi ilə V.V.İlyuxin adına mağaralar sistemi ilə əlaqəlidir.

## Çətinlik kateqoriyası
Ağ at mağarası çətinlik kateqoriyasına görə 2A-dır. Bu o deməkdir ki, mağara daxilində hərəkət etmək üçün bir neçə kəndir lazımdır ki, dırmanma və sürnmə hərəkətlərində lazım olacaq. Mağaraya ilk öncə avtomobillə: Sandrıpş-Mendeleevo-Gyuzle-Kuşon aşırımı-Gelgeluk marşrutu ilə, daha sonra isə piyada Xorxiyə kimi getmək lazımdır.

## Tədqiqat tarixi
Mağara ilk dəfə 1981-ci ildə kəşf olunub. İlk tədqiqat işləri 1982-1983-cü illərdə Moskvanın Perov turistlər klubunun speleologları tərəfindən aparılıb. 2011-ci ildə bir qrup speleoqlar mağaranın - 86 metr dərinliyinə enmiş. Mağara bu hissədən iki qola ayrılır. Birinci qolun maksimal dərinliyi - 143 m, ikinci qolun maksimal dərinliyi isə - 167 metrdir.

## İstinadlar
Çeçenistan Respublikası uşaq kitabxanası

**Çeçenistan Respublikası Respublika uşaq kitabxanası** — Çeçenistanın paytaxtı Qroznı şəhərində yerləşən mərkəzləşmiş uşaq kütləvi mədəni maarif müəssisəsi. Kİtabxana ayrı binaya malik olmadığından Çeçeni̇stan Milli Kitabxanasının binasında yerləşir.
## Tarixi
Arkadi Qaydar adına Qroznı şəhər uşaq kitabxanası 1946-cı il mayın 18-də şəhər Pionerlər Sarayının binasında açılmışdır. 195 -ci ildə başqa bir binaya köçmüşdür.

1957-ci ildə, Groznının mərkəzində, birinci mərtəbəsində kitabxananın olduğu yeni bir bina inşa edildi. Növbəti il ​​kitabxanaya respublika statusu verildi. Həm də uşaqların oxu və tərbiyəsi üçün metodik mərkəz oldu.

1994-cü ildə Birinci çeçen müharibəsi başlayanda kitabxanada 42 ixtisaslı mütəxəssis çalışırdı. Kitabxana ehtiyatları təxminən 130 min kitab və 5 min ədəd audiovizual material idi. Müharibə nəticəsində kitabxana binasının özü və demək olar ki, bütün fondları məhv edildi.

1995-ci ilin martında Qroznıda hərbi əməliyyatlar bitdikdən sonra kitabxana, kitabxana üçün uyğunlaşdırılmamış əl oyunları üçün stadionun otağında fəaliyyətə başladı. Kitab fondlarının artırılmasına Dağıstan və Kabardin-Balkar respublika uşaq kitabxanalarından olan kitabxanalar kömək etdi. Onların köməyi ilə 6 min nüsxə həcmində kitab fondu toplamaq mümkün oldu.

Ancaq İkinci Çeçenistan müharibəsi yenidən kitabxana binasını və fondlarını məhv etdi. 2000-ci ilin mart ayında işçilər yenidən Respublika Həmkarlar İttifaqları Şurasından kirayəyə götürülmüş iki kiçik otaqda yerləşən kitabxananı yenidən canlandırmağa başladılar.
## Bərpası
23 mart 2013-cü ildə Qroznı şəhərinin mərkəzində Çeçenistan Respublikası Milli Kitabxanasının yeni binasının açılışı oldu. Onun ümumi sahəsi 13 min kvadratmetrdən çoxdur. Uşaq kitabxanası bu binada yer aldı.> Həmin gün kitabxanaya Sergey Mixalkovun adı verildi.

2015-ci ildə kitabxana ölkənin ən yaxşı 10 kitabxanası sırasına daxil edildi və qızıl medala layiq görüldü. Dövlət Duması Federal Məclisi İctimai Şurası və Ümumrusiya Forumunun Təşkilat Komitəsi tərəfindən keçirilən "Gələcəyin Kitabxanası" müsabiqəsində Problemlər və İnkişaf perspektivləri nominasiyasında qaliblər arasında olan yeganə uşaq kitabxanası idi.

## Həmçinin bax
* D.X.Mamsurov adına Respublika Uşaq Kitabxanası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qriqol Baqrationi

**Qriqol Baqrationi** və ya **Gürcüstan şahzadəsi Qriqol** (; ) — Bagrationidən bir gürcü kral şahzadəsi.  

## Həyatı
 
## Ailəsi
 
## İstinadlar
Quranda Qabuniya

**Quranda Georgiyevna Qabuniya** (, 26 avqust 1938–4 fevral 2019) — gürcü sovet aktrisası. Gürcüstan SSR əməkdar artisti (1979), Gürcüstan SSR xalq artisti (1990). Potinin Fəxri vətəndaşı (1997).

## Həyatı
Quranda Qabuniya 1960-cı ildə Şota Rustaveli adına Teatr İnstitutunu bitirib. Məzun olduqdan sonra Şota Rustaveli Teatrına daxil olur. Quranda Qaqbuniya Tbilisi Sanitar Mədəniyyət Teatrında (1961–1963), Şota Rustaveli Teatrında (1967–1970), Rustavi Dram Teatrında (1970–1975) çalışmışdır. O, 1975-ci ildən Kote Marcanişvili adına Tbilisi Akademik Teatrında çalışıb.

Qabuniya yaradıcılıq üslubu incə sənətkarlıq, peşəkarlıq, səhnə temperamenti, hisslərinin sətliyi ilə fərqlənirdi. Onda fərqli çalarlar qəhrəmanlıq, dramatik-romantik, lirik və ya xarakterik şəkildə ifadə olunurdu. İfa etdiyi rolları kəskinlik, plastiklik və mülayimlik hissi ilə xarakterizə olunur. Kote Marcanişvili adına Tbilisi Akademik Teatrında Marcanişvili qeyd olunan rolları: Marqarita (Vadim Korostilevin "Yalnızlıq bayramı"), Asmati (Revaz Tabukaşvilinin "İnsanlar nə deyir"), Dolli (Leo Tolstoyun "Anna Karenina"), Şota Rustaveli Teatrında: İren (Serqo Kldiaşvili "Qasırğa"), İsmena (Jan-Anui "Antiqona"), Rustavi Dram Teatrında: Xose (Otia İoseliani "Altı Shinabers və Bir Adam"), Roksana (Rostani "Sirano de Berjerak "), Eli Çeremisova (Vadim Korostilov "Yüz il sonra") rollarını ifa etmişdir.

Quranda Qabuniya həmçinin digər rollarınında: İrina (Dat Tutaşxiya, 1978), Culiet (Payız Günəşi, 1973), Laura (Orometrial, 1986), Darecan (Gecə bitdi, 1983), Çorikana (Salkindəki Vaniti, 1975), Rusudan ("Bir5 səma altında", 1961), Lili Bitsola ("Tbilisi mənim evimdir", 1994) və s öhdəsindən məharətlə gəlmişdir.

Quranda Qabuniya 1998-ci ildə Şərəf ordeni, 1999-cu ildə Kote Marcanişvili mükafatına layiq görülmüşdür.

2018-ci ildə aktrisa *İlin ən Yaxşı Aktrisası adı nominasiyasında* mükafata layiq görülüb.

Quranda Qabuniya 4 fevral 2019-cu ildə ağır xəstəlikdən sonra dünyasını dəyişib. O, Didube panteonunda dəfn edilib.

## Filmoqrafiya
* 1963 - Kuklalar gülür
* 1965 - Son tarix şəfəqdə bitir
* 1973 - İsti payız günəşi
* 1979 - Ekipaj, təyyarədəki sərnişin
* 1983 - Gün gecədən daha uzundur, Spiridonun qızı Darecan
* 1993 - gözlənilməyən Budulay
* 1999 - Hörmətli M.
* 2005 - Kursantlar, Məryəm, öncəki kursantının nənəsi
* 2006 - "Qaranlıq instinkt", Maya Tixonovna Daro, Marinanın rəfiqəsi, şəxsi müşayiətçisi
## Mükafatları
* Gürcüstan SSR əməkdar artisti (1979).
* Gürcüstan SSR xalq artisti (1990).
* Şərəf ordeni (1998).
* Puşkin Medalı (24 dekabr 2007, Rusiya) - rus dilinin yayılmasına, öyrənilməsinə və mədəni irsin qorunmasına, millətlərin mədəniyyətlərinin yaxınlaşmasına və qarşılıqlı zənginləşməsinə verdiyi böyük töhfəyə görə.
* Kote Marcanişvili mükafatı (1999).
* Potinin Fəxri Vətəndaşı (1997).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Легендарной грузинской актрисе Гуранде Габуния исполнилось 80 лет

* Умерла актриса фильма «Экипаж» Гуранда Габуния

* Гуранда Габуния

* გურანდა გაბუნია
Dağıstan Uşaq Respublika Kitabxanası

**Nürəddin Usubov adına Dağıstan Uşaq Respublika Kitabxanası** — Dağıstannın paytaxtı Mahaçqala şəhərində yerləşən mərkəzləşmiş uşaq kütləvi mədəni maarif müəssisəsi. Kİtabxana İrçi Kazaka küçəsi, 10 ünvanında yerləşir.

## Tarixi
Mahaçqala Şəhər Uşaq Kitabxanası 1968-ci ildə qurulmuşdur. Lakin onun rəsmi açılşı 1971-ci ildə baş tutmuşdur. Təntənəli açılışa Moskva, Kabardin-Balkar, Tatarıstan, Tacikistan, Moldova və Bolqarıstandan məşhur uşaq yazıçıları dəvət olunmuşdu. Açılışda qırmızı lenti paytaxt Moskvadan gəlmiş məşhur uşaq ədəbiyyatı yazıçıları Agnia Barto və Maria Prilejayeva kəsmişdirlər.

Kitabxana fondu universaldır. Bu fonda yeni qəzet və jurnallar, populyar elmi ədəbiyyat, yerli və xarici bədii əsərlər, təhsilə kömək edəcək kitablar, cizgi və populyar elmi filmləri olan video lentlər, audio lentlər, şəffaf dəstləri, slaydlar, qrammofon qeydləri, kartpostal dəstləri, stolüstü oyunlar, plakatlar daxildir.

Kitabxana fondunun həcmi 99 mindən çox saxlama vahididir. Kitabxana oxuculara xidməti yaxşılaşdırmaq üçün yeni-yeni metodlar tətbiq edir. Son illərdə kitabxanada kataloqların elektronlaşdırılması prosesi aparılmışdır. O, cümlədən kitabxanaya gələn oxuculara fondlarda olan nəşrlərin elektron versiyası da təklif edilir. Xidmət üç ixtisaslaşdırılmış oxu zalı və iki abunəçi bölməsi tərəfindən təmin edilir.

Kitabxana strukturuna müxtəlif şöbə və bölmələr daxildir. Kitabxanada filiallar və gənc oxucularla işləmək üçün metodik mərkəz fəaliyyət göstərir. Kitabxana strukturunda kitab saxlama şöbəsi, komplektləşdirmə və emal şöbəsi, biblioqrafiya şöbəsi, metodik şöbə, incəsənət şöbəsi, dövri nəşrlər şöbəsi, xarici ədəbiyyat bölməsi, məktəbəqədər və ibtidai sinif şagirdlərinə xidmət şöbəsi, 5–9-cu sinif şagirdləri üçün xidmət şöbəsi daxildir.

Kitabxana hər il 16 mindən çox adama xidmət göstərir. Kitabların verilməsi 390 min nüsxədən çoxdur. Ziyarətlərin sayı ildə 165 mindən artıqdır.

18 fevral 2004-cü ildə Dağıstan Respublikası Dövlət Şurasının Fərmanı ilə kitabxanaya Dağıstan uşaq yazıçısı, məşhur Lak yazıçısı Yusupov Nuratdin Abakaroviçin adı verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Официальный сайт библиотеки
Rajden Qvetadze

**Rajden Matveyeviç Qvetadze** (,) — Gürcü Sovet yazıçısı və tərcüməçisi.
## Həyatı
Rajden Qvetadze kasıb ailədə anadan olmuşdur. Üç sinif oxuduqdan sonra məktəbi atmaq məcburiyyətində qalmışdır. Lakin müəyyən müddətdən sonra axşam məktəbində təhsil almağa başlamışdır.

Eyni dövrdə ədəbiyyatda ilk addımlarını atmağa başlamışdır. Qvetadzenin 1913-cü ildə ilk şeirləri çap olunmağa başladı və 1915-ci ildə isə ilk kitabı "Ay işığı nağılı" nəşr olundu. Yaradıcılığının ilk dövrlərində "Mavi buynuz" simvolistlər qrupuna yaxın idi.

Gürcüstanda sovet hakimiyyətinin qurulması uğrunda mübarizəni təsvir edən ilk romanı olan "Teo" 1929-cu ildə, onun ardınca "Çiakikona", 1935-ci ildə isə "Laşuri axşamları" romanlar toplusu nəşr olundu.

R.Qvetadze vətənpərvərlik müharibəsinə bir çox nəsr və poetik əsər həsr etmişdir. Onun əsər toplusu arasında "Saleh romanlar", "Həyat yenidən başlayır", "Oğuldan məktub" şeirləri və bir çox başqaları daxildir. "Şalamberidzenin mahnısı" şeiri məşhur şedevr mahnıya çevrildi. Yazıçının nəsr əsərləri yüksək peşəkarlığı və dərin duyğuları ilə seçilir. Rajden Qvetadzenin şeirləri isə musiqili və sadədir. Bu səbəbdən Gürcüstanda hələ də bəstəkarlar onun yazdıqları şeirlərə müraciət edirlər.

Rajden Qvetadze aktiv tərcüməçilik ilə də məşğul olmuşdur. Qədim dastan olan "Ramayana" və fransız balladası "Roland haqqında mahnı" kimi əsərləri və dünya klassiklərinin tərcümələri ilə gürcü ədəbiyyatını zənginləşdirmişdir. O, həmçinin Nikolay Nekrasov, İvan Franko və digər rus, ukrayna, erməni və belarus yazıçılarının əsərlərini də gürcü dilinə tərcümə etmişdir.

Rajden Qvetadze 1935-1950-ci illərdə “Federasiya” (“Sovet yazıçısı”) nəşriyyatına rəhbərlik edib.

Rajden Qvetadze 1 dekabr 1952-ci ildə Tiflis şəhərində vəfat etmişdir. O, yazıçılar və ictimai xadimlərin Didube panteonunda dəfn edilmişdir.

## Əsərləri
* Teo (1930)
* Tonqal (1932)
* Laşaurda axşamlar (1934)
* Belarusiya Novellaları (1935)
* Ramayana - tərcümə (1943)
* Dürüst Novellalar seriyası (1943)
* Həyat Yenidən Başlayır (1949)
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 104, თბ., 1994
## Xarici keçidlər

*
*
*
* Гветадзе, Ражден Матвеевич // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke2/ke2-0992.htm
İoseb İremaşvili

**İoseb İremaşvili**(;)— gürcü siyasətçisi və yazıçısı idi. Uşaqlıq dostu və daha sonra İosif Stalinin siyasi rəqibi olan Stalin və Die Tragödie Georgiens (Stalin və Gürcüstan faciəsi, Berlin, 1932) kitabı ilə daha çox tanınır.

## Bioqrafiyası
Həm Stalin, həm də İremaşvili Gürcüstanın Qori şəhərində (o vaxt Tiflis əyalətinin bir hissəsi, İmperator Rusiya) böyüdülər və burada yerli kilsə məktəbində oxudular. Daha sonra Tiflis İlahiyyat Seminariyasında birlikdə təhsil aldılar. Rusiya Sosial Demokrat İşçi Partiyasının üzvü olan İremaşvili Zaqafqaziyada inqilabi fəaliyyətlərdə iştirak etdi və tezliklə Gürcüstanda hakim siyasi qüvvəyə çevrilən Menşevik fraksiyasına qoşuldu. 1917-ci ildən sonra Tiflisdə müəllim işlədi və 1919-cu ildə Gürcüstanın Təsis Məclisinə seçildi. 1921-ci ilin fevralında Sovet Rus Qırmızı Ordusu Gürcüstana hücum etdi və üçillik müstəqilliyinə son qoydu. İremaşvili, digər gürcü menşevikləri kimi, Metexi həbsxanasında həbs edildi, lakin 1921-ci ilin iyulunda Tiflisə səfəri zamanı Stalinlə danışıqlar aparan bacısının səyləri ilə sərbəst buraxıldı. 1921-ci ilin oktyabrında İremaşvili də daxil olmaqla altmış iki menşevik həbs edildi. Siyasi sığınacaq aldığı Almaniyaya deportasiya edildi. Berlində məskunlaşdıqdan sonra Avropanın Gürcüstanın müstəqilliyinə dəstəyini təmin etmək məqsədi ilə gürcü mühacirlərinin fəaliyyətinə başladı.

## Xatirələri
1932-ci ildə "Stalin və Gürcüstan faciəsi" (Stalin və Gürcüstan faciəsi) xatirələrini alman dilində nəşr etdi. Sürgündə nəşr olunan və Sovet qınağına toxunulmaz olan kitab, Stalinə düşmən olsa da, Stalinin bioqrafları üçün həyati mənbə olduğunu sübut edir. Xatirələrində İremaşvili, atası Vissarion Cuqaşvili tərəfindən ona edilən pis rəftara diqqət yetirərək Sosonun (Stalinin uşaqlıq adı) Qori həyatının bir çox detallarını izah edir. İremaşvilinin hekayəsinə əsaslanaraq çıxardığı ilk nəticəni bir neçə psixobioqraf izlədi, xüsusən Qustav Buxovski və Daniel Rankor-Lafferier, döyülmələrini gələcək diktatorun əsas psixoloji tərifi hesab edirlər. İremaşvili, gənc Stalinin könüllü olaraq seminariyasını tərk etdiyini və Sovet liderinin rəsmi
tərcümeyi-halında göstərildiyi kimi inqilabi fəaliyyətə görə qovulmadığını da bildirir. Bundan əlavə, o, Sosonun valideynlərinin etnik osetiyalılar olduğunu iddia edir ki, bu da Stalinin müstəqil Gürcüstana qarşı xüsusilə sərt siyasətini və 1920-ci illərdə Gürcüstan SSR-də anti-Sovet müxalifətini yatırmaqda həddindən artıq sərtliyini izah edir.

## İstinadlar
Tanxo İzrayılov

**Tanxo Səlimoviç İzrayılov** () — Sovet, Dağıstanlı rəqqas və xoreoqraf. 1937–1954-cü illərdə SSRİ Xalq Rəqs Ansamblının artisti, Türkmənistan SSR Xalq Rəqsləri Ansamblının (Aşqabad, 1955) və Dağıstan ASSR Xalq Oyunları Ansamblının "Ləzginka" (Mahaçqala, 1958) təşkilatçısı. SSRİ xalq artisti (1978).

## Həyatı
Tanxo İzrayılov 2 dekabr 1917-ci ildə (digər mənbələrə görə — 30 dekabr 1917 (12 yanvar 1918)) Tsovkra kəndində (indiki Rusiya, Dağıstan, Kuli rayonunda), başqa mənbələrə — Mahaçqalada və ya Bakıda) dəri məmulatı ustası ailəsində anadan olmuşdur. Milliyyətcə dağ yəhudisidir.

Erkən yaşlarından xalq rəqsləri ilə tərbiyə almışdır. Anası Xaetçim Tanko rəqs etdiyi zaman akkordeonda xalq melodiyaları ifa edirdi. 1920-ci illərin sonunda ailə Bakıya köçdü və burada gələcək xoreoqraf Tat Xalq Teatrında çıxış etməyə başladı.

Tanxo İzrayılov 17 yaşında M. F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının balet məktəbinə (hazırkı Bakı Xoreoqrafiya Akademiyası) daxil oldu.

Balet məktəbini bitirdikdən sonra Bakıda 26 Bakı komissarı adına Mədəniyyət Sarayında Xalq Rəqsləri Ansamblının rəhbəri oldu. Tanxo İzrayılov 1934-cü ildə Tat rəqsləri ansamblını yaratdı və ona rəhbərlik etdi. 1937–1954-cü illərdə Moskvada İqor Moiseyevin rəhbərliyi altında SSRİ Xalq Rəqs Ansamblının solisti və eyni zamanda xoreoqraf köməkçisi kimi fəaliyyət göstərib.

1954-cü ildə Tanxo İzrayılov Moskvada A. Lunaçarski adına Rusiya Teatr İncəsənəti İnstitutunun balet şöbəsini bitirdi. Qafqaz rəqslərinin və Dağıstan ləzginkasının səhnələşdirilməsində iştirak edirdi. İzrayılov Diplom işi olaraq ansambl üçün konsert proqramı hazırladı.

O, İmran Qasımovun "Xəzər dənizi üzərində şəfəq" (M. N. Yermolova adına Moskva Dram Teatrı), Əlixan Tokayevin "Bəylər" (Moskva Satira Teatrı), Abdulla Qəhharın "İpək suzan" (Moskva vilayəti A. N. Ostrovski adına Dram Teatrı) tamaşalarında rəqslər ifa edib.

1954–1955-ci illərdə "Jok" (Kişinov) xalq rəqs ansamblının bədii rəhbəri və baletmeysteri işləyib. Tanxo İzrayılov1955–1958-ci illərdə Aşqabadda Türkmənistan SSR xalq rəqs ansamblının təşkilatçısı, bədii rəhbəri və xoreoqrafı olub.

Dağıstana qayıtdıqdan sonra Tanxo İzrayılov 1958–1978-ci illərdə Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Mahaçqala şəhərində "Ləzgihəngi" Xalq Rəqs Ansamblının yaradıcısı, bədii rəhbəri və xareoqrafı olub. 1970-ci ildə İzrayılov bədii rəhbər vəzifəsini qoruyaraq ansamblın rəhbərliyindən istefa verdi. O, ansambla rəhbərliyi dövründə, onunla həm SSRİ daxili, həm də xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuşdur.

Tanxo İzrayılov 1981-ci il noyabrın 30-da Moskvada vəfat edib. Elə orda Kuntsevo qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Mükafat və təltifləri
* Türkmənistan SSR əməkdar artisti
* RSFSR əməkdar incəsənət xadimi
* RSFSR xalq artisti (1967)
* SSRİ xalq artisti (1978)
* "Şərəf nişanı" ordeni

## İstinadlar
Serqo Vardosanidze

**Serqo Vardosanidze**(; )— gürcü tarixçi, professor və Gürcüstanın Müqəddəs Endryu Universitetinin rektorudur.  Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirib. Tarix və Etnologiya İnstitutunda, Gürcüstan Elmlər Akademiyasında Gürcüstan tarixi üzrə ixtisaslaşmışdır. Tarix elmləri doktoru, professor Serqo Vardosanidze İnstitutu bitirdikdən sonra 1 saylı eksperimental məktəbdə çalışdı. Tarix müəllimi, direktorun tədris işləri üzrə müavini kimi işləmişdir. Tbilisi Pedaqoji Universitetində Gürcüstan tarixi kafedrasının professoru, tarix fakültəsinin dekanı, elmi işlər üzrə prorektor idi; Tbilisi İlahiyyat Akademiyası və Seminariyasının müdiri vəzifəsində də çalışmışdır.

 
## Kitabları
* Kyrion II, His Holiness and Beatitude, Catholicos-Patriarch of all Georgia. Orthodox Cypsela Publishers (Greece), 1993, 30 pages
* Georgian Church (in English), Tbilisi, 1999, 14 pages
* Georgian Church (in German), Tbilisi, 1999, 15 pages
* Textbook of Georgian History, co-authors – Roin Metreveli|R.Meterveli, I.Antelava
* Methods of Teaching History (Course of lectures, co-authors – Z.Chimakadze, I.Tskitishvili)
* Leonid, His Holiness and Beatitude, Catholicos-Patriarch of all Georgia. Tbilisi, 2000, 45 pages
* Georgian Orthodox Apostolic Church in 1917–1952. Metsniereba publishing house, Tbilisi, 2000 (a monograph), 323 pages
* Secondary school of Village Zovreti, Zestafoni Region, Tbilisi, 2002, 31 pages
* 20 centuries of Christianity in Georgia (a guide-book in Georgian and English), Tbilisi, 2004, 18 pages
* Problems of Georgian National Consciousness, Tbilisi, 2004, 125 pages
* Ephraim II of Georgia|Ephraim II, Catholicos-Patriarch of all Georgia, Tbilisi, 2007, 148 pages
* Ilia II, His Holiness and Beatitude, Catholicos-Patriarch of all Georgia, Tbilisi, 2008, 486 pages
* Ambrosius of Georgia|Ambrose, His Holiness and Beatitude, Catholicos-Patriarch of all Georgia, Tbilisi, 2009, 210 pages
* Callistratus of Georgia|Callistratus, His Holiness and Beatitude, Catholicos-Patriarch of all Georgia, Tbilisi, 2009, 208 pages
* Christophorus III|Christophorus, His Holiness and Beatitude, Catholicos-Patriarch of all Georgia, Tbilisi, 2009, 200 pages
* Georgian Bishops (XX-XXI centuries), Tbilisi, 2010, 513 pages
* A History of the Orthodox Church of Georgia, 1811 to the Present (in English, Switzerland, 2006, co-author. (1917-2002)

## İstinadlar
Brest qalası mağarası

**«Brest qalası»** (**МН-54**) mağarası Gürcüstan Respublikasının şimal-qərbində, Abxaziyanın Qaqra şəhəri yaxınlığında, Arabika dağ massivinin şərq hissəsində yerləşir. Mağaranın təxmini dərinliyi 420 metrdir. Çətinlik dərəcəsinə görə mağara 3Б—4А kateqoriyasına daxildir. Bəzi mənbələrdə mağaranı alternativ olaraq **МН-54** adlandırırlar.

## Ümumi məlumat
*(&nbsp;bax. [http://www.rgo-speleo.ru/caves/arabika/brest_krep_plan.pdf sxemi]&nbsp;) *

Mağaraya giriş çox dar olub meyillidir. Girişdə güclü hava axını müşahidə olunur. 4-5 metrdən sonra çox da dərin olmayan və kor qurtaran quyu gəlir. Quyu üzərindən əsas zala keçən bir neçə giriş mövcuddur. Zalda mağaranın öyrənilməsi zamanı əsas düşərgə yerləşirdi. Mağaranın öyrənilmiş zal hissəsi böyük uçüqun materyalları ilə dolmuş. Eni 50 metr, hündürlüyü 40 metr, uzunluğu isə 120 metrdir. Bu ərazidən meandr formalı yol başlayır və sonda sifonla bitir.

## Tədqiqat tarixi
Brest qalası mağarası ilk dəfə Aleksandr Petruşey və Sergey Krasko tərəfindən 1985-ci ildə kəşf edilib. Onlar 4-5 metr hərəkət etdikdən sonra dayanmış və çətin keçid ərazisindən keçmək mümkünsüz olmuşdur. 1992-ci ildə mağaraya təşkil edilmiş belarus-ingilis ekspedisiyasının son iki günündə Sergey Komarov və Sergey Krasko kiçik bir dəliyi genişləndirmiş, ordan keçərək 25 metr aşağıya düşə bilmişlər. Onlar ilk dar quyuda dayanmışlar.

2000-ci ildə Abxaziyada gedən hərbi əməliyyatlar bitdikdən sonra beş belarus speleloq mağara daxilindəki dar keçidləri genişləndirə bilmiş və 150 metr dərinliyə enə bildilər. Bu dərinlikdə onlar heyvan sümüklərini aşkar etmişdilər. 2001-ci ildə *Qeliktit* klubunun üzvləri texniki vasitələrin köməyi ilə keçidləri genişlədirmiş və 218 metr dərinliyə düşə bilmişlər.

2002-ci ildə qalın qar örtüyünə görə mağaraya daxil olmaq mümkünsüz olmuşdur. 2004-cü ildə isə Brest və Moskva şəhərlərinin klubları mağaraya ekspedisiya həyata keçirərək 420 metr dərinliyə düşə bilmişlər.

Mağaraya Brest qalası adını Brest qalası kimi alınmaz olduğu üçün verilmişdir.

## İstinadlar
Metamorfoza

**«Metamorfoza»** () — qədim Roma şairi Publi Ovid Nazonun müxtəlif metamorfoz-çevrilmələrdən (insanları heyvanlara, bitkilərə, bürclərə, daşlara və s.) bəhs edən on beş kitabdan ibarət poema.

Kitaba Yunan və Roma mifologiyasından, folklordan və tarixi əfsanələrdən çevrilmələr haqqında hekayələr daxildir; onlar "tarixi" ardıcıllıqla təqdim olunur: dünyanın yaranma vaxtından (özü metamorfoz kimi qəbul edilir) Yuli Sezarın (ulduza çevrilməsinin hekayəsi) vaxtına qədər. Ümumilikdə 250 -yə yaxın belə hekayə var.

Poema Ovid tərəfindən Romada e.ə. 2-ci (Böyük Yuliya üçün sürgün ili) və 8-ci illər (Ovidin özünün sürgün ili) arasında yazılmışdır. 

Poema öz əhatə dairəsinə görə unikal olan (Apollodorun “Mifoloji Kitabxanası” ilə birlikdə) qədim miflər toplusu kimi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

## İstinadlar
Marks generatoru

**Marks generatoru**, ilk dəfə 1924-cü ildə Ervin ato Marks tərəfindən təsvir edilən bir elektrik dövrəsidir.


Fayl:High-Voltage Impulse Test System.jpg
Fayl:Marx generator Leipzig trade fair 1954.png
Fayl:Zap!.jpg
Fayl:800 kV Marx Generator.jpg


## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

## xarici linklər
Siyahı qutusu

**Siyahı qutusu** — istifadəçinin statik, çox sətirli mətn qutusunda olan siyahıdan bir və ya daha çox element seçməsinə imkan verən qrafik nəzarət elementidir.

## HTML

```html
<select multiple>
  <option>Siyahı maddəsi 1</option>
  <option>Siyahı maddəsi 2</option>
  <option>Siyahı maddəsi 3</option>
  <option>Siyahı maddəsi 4</option>
  <option>Siyahı maddəsi 5</option>
  <option>Siyahı maddəsi 6</option>
</select>
```


## İstinadlar
Əlixan Tokayev

**Əlixan İnusoviç Tokayev** (; ) — Osetin dramaturqu, şairi və publisisti. Osetin dilində ilk sonatanın müəllifi.. 
## Həyatı
Əlixan Tokayev 1893-cü ilin iyulunda Terek vilayətinin Darvaqs kəndində böyük kəndli ailəsində anadan olub. Milliyətcə osetindir. 1907-ci ildə Darqavs kilsə məktəbini bitirmiş, sonra ailənin təsərrüfat işlərinə kömək etmişdir.

Ə.Tokayev 1913-cü ildə 1916-cı ildə bitirdiyi Bakı Dənizçilik Məktəbinə daxil olmuşdur. Bakıda Əlixan inqilabi ideyalarla tanış olmuş, bolşeviklərin gizli hərəkatında iştirak etmişdir. Eyni zamanda ədəbi fəaliyyətlə də məşğul olmağa başlamışdır. Sonra Əlixan Tokayev Sankt-Peterburq Rəssamlıq Akademiyasına daxil olmuşdur. Lakin qısa müddət sonra oranı bitirmədən tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. 

Əlixan Tokayev 1917-ci ildə "Kermen" Şimali Osetiya inqilabi partiyasına daxil olub. Şimali Qafqazda baş verən inqilabi hadisələrdə fəal iştirak etmişdir. Tokayev Pyatiqorskda Terek Xalq Şurasının seçildiyi II Terek vilayətinin qurultayının işində iştirak etmişdir.
## Yaradıcılığı
Əlixan Tokayev 1909-1910-cu illərdə yazmağa başlamışdır. Şeirdən əlavə, dram və publisistik məqalələr də yazırdı. Onun yaradıcılığının əsas problematikası insanların ağır həyatı, azadlıqlarına inam, mövcud sistemlə mübarizə, qədim dövrün zərərli adətlərinə qarşı mübarizə təşkil edirdi. Ə.Tokayevin yaradıcılığı Osetiya poeziyasının inkişafında keyfiyyətcə yeni bir mərhələ oldu. Onun şair kimi formalaşmasında müəyyən təsiri olan Rusiya və Qərbi Avropa simvolizmi təsir etmişdir. Tokayev eyni zamanda XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində "yeni şairlərin" axtarışlarında olanları başa düşür, Osetin şeirinin formalarını və ritmini zənginləşdirir, yeni rəng və səslərlə işıqlandırırdı.

Əlixan Tokayev klassik sonata formasında şairin “Xoşbəxtlik muncuğu” (“Tsykuraiy Færdig”) şeirlərindən biri yazılmışdır ki, onun süjet əsasını sahibinin arzusunu yerinə yetirən sehrli muncuq haqqında xalq motivi təşkil edirdi. 

Tokayev təmsillər də yazmışdır. Bunların arasında “Eşşək və bülbül” (“Xuruq æmæ bulæmærg”), “Xoruz, qaz, ördək və hinduşka” (“Uasæg, xaz, babyz æmæ gogyz”) vardır. Əlixan Tokayevin yaradıcılığında ilk əsərlərindən olan "Ağ qarğalar" beş aktlı dramı önəmli yer tutur. Tamaşa 1912-ci ildə yazılıb və ilk dəfə 25 fevral 1914-cü ildə Bakıda həvəskar səhnədə səhnələşdirilib.

Əlixan Tokayev həm də poetik tərcümə ustası idi, Petofi, Bryusov, Balmontun bəzi əsərlərini osetin dilinə tərcümə etmişdir. O, qısa ömrü ərzində çoxlu sayda əsərlər yazsa da, amma yazdıqlarının əksəriyyəti nəşr olunmamış qalmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Токаев Алихан Инусович // Бибоева И. Г., Казиты М. Р. Писатели Осетии: Библиографический справочник. — Владикавказ: Ир, 2015. — С. 115—117. — ISBN 978-5-7534-1499-01

## Xarici keçidlər
* Токаев Алихан Инусович
* Хетагурова Д. К., Творчество Алихана Токаева и эстетика символизма
* Токаев Алихан Инусович