open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bartın

**Bartın** () — Türkiyənin Bartın ilinin inzibati mərkəzi. Şəhərdən keçən Bartın çayından dənizə getmək mümkündür. Türkiyədə dəniz nəqliyyatına uyğun tək axarsudur.
## Etimologiya
Qurulduğu Bartın axınının qədim adından (Parthenios) adını alan şəhər, Pafaqoniyanın qədim şəhərlərindən olan Sesamos (Amasra), Kromna (Kurucaşile) və Erythinoi (Çakraz) sərhədlərindədir. Bartın çayına Roma dövründə Parthenius deyilirdi. Axın sahilində qurulan şəhər Partheniya adlanırdı. Zamanla bu ad Bartına çevrildi.
## Tarixçə
7 sentyabr 1991-ci ildə il statusu almışdır. Bartının 4 ilçəsindən biridir.
## Əhali
İlçədən asılı olaraq mərkəz istisna olmaqla ilçə mərkəzinə 3 şəhər, 178 kənd və 2144 məhəllə bağlıdır. 66.091 nəfər şəhərdə, 81.381 nəfəri kənd bölgələrdə olmaqla, ümumilikdə 147.472 nəfər əhalisi var.
## Media
Bartın daha sonradan il statusu aldığı üçün Türkiyənin əhali baxımından ən kiçik illərindən biridir. Şəhərdə 1 yerli televiziya kanalı və 2 yerli radio kanalı var.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Bartın Bələdiyyəsi
Afyonqarahisar

**Afyonqarahisar** və ya xalq arasında **Afyon** — Türkiyənin Afyonqarahisar ilinin inzibati mərkəzi.

## Əhalisi

## Abidələri
* Afyonkarahisar Ulu Məscidi

## İstinadlar
Bitlis

**Bitlis** — Türkiyənin Bitlis ilinin inzibati mərkəzi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bitlis Valiliği
* Bitlis Belediyesi
* Bitlis Haber
Bolu

**Bolu** — Türkiyənin Bolu ilinin inzibati mərkəzi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Yenigeçitveren (Bolu)

Novagra geciktirici hap  sitesi üzerinden sipariş verebilirsiniz.
Ədirnə

**Ədirnə** (; əvvəllər Adrianopol; ) — Şərqi Trakiyada, Türkiyənin şimal-qərbində, Yunanıstan və Bolqarıstan sərhədlərinə yaxın şəhər. Ədirnə ilinin mərkəzidir. Konstantinopol (İstanbul) Osmanlı imperiyasının yeni paytaxtı olduqdan əvvəl, 1365-ci ildən 1453-cü ilə qədər, imperiyanın paytaxtı olmuşdur. Bir yəhudi icması da bu şəhərdə var.

Şəhərin ilk adı "Adrianopolis" olmuşdur. Roma imperatoru Adrianın şərəfinə bu cür adlandırılmışdır.

## Qardaş şəhərlər
*  Yambol
*  Prizren
*  Aleksandropolis

## Ədirnədə idman
Qırxpınar Yağlı Gürəşləri bu şəhərdə təşkil edilməkdədir. Ədirnənin köklü klubu Ədirnəspor bu şəhərdə öz ev oyunlarını keçirməkdədir. Olin Ədirnə Basketbol ədirnə şəhərinin basketbol komandasıdır. Ədirnəspor Gənclik klubu regional həvəskar liqada oynayır.

## Şəkillər

Fayl:Edirne_mosque_outside.jpg
Fayl:Salimiye's beauty and grandeur.jpg
Fayl:Stained glass in Selimiye Mosque.jpg
Fayl:Interior_of_Old_Mosque_in_Edirne.jpg
Fayl:Edirne_tower.jpg
Fayl:Adalet_Tower_in_Edirne,_Turkey.jpg
Fayl:Edirne_7341_Nevit.JPG
Fayl:Edirne_7342_Nevit.JPG
Fayl:Edirne_sultan%27s_bridge.jpg
Fayl:Edirne_Graveyard_7345_Nevit.JPG
Fayl:Sts._Constantine_and_Helen_Church_(Edirne),_Front.jpg
Fayl:Edirne_Belediyesi_-_panoramio.jpg
Fayl:Edirne_7342_Nevit.JPG
Fayl:Muhteşem Mimar Sinan - panoramio.jpg
Fayl:Gravestones-and-museum-at-Selimiye-Mosque.jpg
Fayl:Edirne - panoramio.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Edirne Haqqında
Elazığ

**Elazığ** — Türkiyənin Elazığ ilinin inzibati mərkəzi. Şərqi Anadolu regionunun Yuxarı Fərat bölməsində yerləşir.
## Etimologiya
Elazığ ili eramızdan əvvəl 4000-ci ildə qurulan Harput şəhərinin düzənlikdəki davamıdır.
Bu səbəbdən illər boyu Harput adlanırdı.
Böyük Səlcuq imperatorluğunun hökmranlığının Anadoluya keçməsi ilə Harputun türk yurduna çevrilməsində ən mühüm döyüşün Malazgird döyüşü olduğu şübhəsizdir.
Əslində Harput və ətrafı Malazgird döyüşündən sonra türklərin əlinə keçdi və bölgədə Böyük Səlcuq imperatorluğuna tabe olan Çubukoğulları bəyliyi quruldu (1085).
Harput türklər tərəfindən alınana qədər sadəcə möhkəmləndirilmiş qala olaraq qalan bu yer türklərlə böyüyən bir şəhərə çevrildi.
Çubukoğulları bəyliyinin hakimiyyəti uzun sürməmiş, daha sonra 1110-cu ildə Artukoğulları dövrü başlamışdır.
Bir müddət sonra Harput Artuqluları kimi tanınan müstəqil bir bəylik quruldu.
Harput 1230-cu ildə monqollar tərəfindən tutuldu və 1234-cü ildən etibarən Anadolu Səlcuqlu İmperatorluğunun hakimiyyəti altına keçdi.
1507-ci ildə Səfəvilərin əlinə keçən Harput, 1514-cü ildə Çaldıran döyüşü ilə Osmanlı hakimiyyətinə keçdi.
1834-cü ildə indiki Ağavat Mezrası adlanan yaşayış məntəqəsinə köçrülən Elazığ, Kütahyalı Əhməd İzzət Paşa dövründə buraya təyin edilən vali İsmayıl Paşanın təklifi ilə Sultan Əbdüləzizin taxta çıxmasının beşinci ilində 1862-ci ildə Elazığ *[[Mamurətül-əziz vilayəti]]* adlandırıldı.
Lakin tələffüzü çətin olduğu üçün camaat arasında qısaca *el-Azîz* adlandırırdılar.
17 dekabr 1937-ci il tarixli 3785 saylı Rəsmi Qəzetdə dərc edilən 10 dekabr 1937-ci il tarixli və 7806 saylı fərmanla Elazızın adı Elazığ olaraq dəyişdirildi.

## Notlar

## İstinadlar
Bingöl

**Bingöl** — Türkiyənin Bingöl ilinin inzibati mərkəzi.

## Tarixi
Bingölün əvvəlki adı Çapaqcur olmuşdur. 1946-cı ilə qədər Elazığ və Ərzincana bağlı torpaqları varkən Çapaqcur adıyla il oldu. 1950-ci ildə isə adı Bingöl adını daşıyır. Çapaqcur öncə Qaraqoyunluların, sonra Ağqoyunluların əlində olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Çapaqcur döyüşü
* Səncəq döyüşü
Hakkari

**Hakkari** — Türkiyənin Hakkari ilinin inzibati mərkəzi. Türkiyənin ən cənub-şərq ucqar hissəsində yerləşən, əhalisinin sayına görə ən böyük 62-ci şəhəri. 2016-ci ilin qeydəalmasına görə əhalinin sayı 267.813 çatmışdır. İlçənin öz ərazisi şərqdən İranla, cənubdan isə İraqla həmsərhəddir. İlçənin ən hündür nöqtəsi Cilo dağıdır. Hündürlüyü 4150 metrdir.

## İstinadlar
Kırklareli

**Kırklareli** — Türkiyənin Kırklareli ilinin inzibati mərkəzi.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Əbdülilah Fırat

## İstinadlar
Malatya

**Malatya** — Türkiyənin Malatya ilinin inzibati mərkəzi. Əhalisi 806.156 və səhəsi 12313&nbsp;km².

## Qardaş şəhərlər
*  Saarbrükken, Almaniya

## İstinadlar
Manisa

**Manisa** — Türkiyənin Egey regionunda şəhər və Manisa ilinin inzibati mərkəzi. "Şahzadələr şəhəri" olaraq da tanınır. Antik dövrdə "Magnesia", Roma İmperiyası dövründə tam adıyla "Magnesia ad Sipylum" olaraq xatırlanmışdır. Dünya dillərindəki maqnit və maqnezium sözlərinin mənşəyi Manisanın adıdır.

Ənənəvi Beynəlxalq Mesir pastası Festivalı təşkil edilir. Festivalı fəaliyyətlərinə qürur qonağı ölkələr üçün gecə təşkil edilir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Cəlal Bayar universitəsi

## Həmçinin bax
*Manisa Tarzanı
*Manisaspor
*Aigai
Muğla

**Muğla** — Türkiyədə Muğla ilinin ve mərkəz mahalının inzibati mərkəzi olan şəhər.
Muğla; dənizdən 670 m yüksəklikdə, üstü düz bir qaya kütləsi kimi maraqlı bir görünüşə sahib olan Hisar dağının ətəklərində qurulmuş 118.443 əhalisi olan bir şəhər mərkəzidir. Daha yaxın keçmişə qədər sənayesi və ya başqa bir işlək sektoru olmayan son dərəcə sakit kiçik bir inzibati mərkəz mövqeyində ikən, son illərdə Muğla Sıtkı Koçman Universitetinin gətirdiyi canlılıqla şəhər alan Muğla Düzənliyinə, Çernoqoriya arxalarına, Gülağzı və Akçaova'ya sürətlə yayılır.

Muğla düzənliyi, Menteşe kalker platosunda Neojen çağında yaranmış depressiya ların sonradan karstlaşmasıyla meydana gəlmiş çanaq şəklindəki çukurluklardan biridir. Bakı düzənliyinə bənzər geoloji quruluşa sahib qonşu düzənliklər Yeşilyurt, Ula, Gülağzı, Yerkesik, Akkaya, Çamköy, Yenice ovalarıdır. Muğla düzənliyi Çernoqoriya, Kızıldağ, Masadağı və Hamursuz Dağı (təpəsində Hamursuz Dədənin yatır var) ilə əhatə olub, şəhər kürəyini dayadığı Hisar dağından hərəkətlə, əvvəlcə ova istiqamətində, qismən də solunda İzmir yolu üzərində iştirak edən Akçaova kəndi və sağında Karabağlar Yaylası'na baxan Düğerek məhəlləsi xəttlərində inkişaf. Düğerek'in qurulduğu yamaclar gerisində rakım sürətlə artır və Menteşe dağları silsiləsi içində iştirak edən İlanlı dağı 2000 metrə çatır.

Bakı elinə bağlı turistik mərkəzlərə və dəniz sahilinə çatmaq istəyən ziyarətçilərin bəzən kənarından keçməklə yetindiği, əslində maraqlı xüsusiyyətləri olan bir şəhərdir. Ənənəvi evlər toxuması, büryan Kebabı, ekşili döş dolması, çıtırmık halvası kimi xüsusi yeməkləri, bölgə qaynaqlı çox sayda arxeoloji əsərləri ilə yanaşı Özlüce Köyü Kaklıcatepe'de ortaya çıxarılan 9 milyon illik heyvan və bitki qalıqlarının sərgiləndiyi Bakı Muzeyi, Karabağlar Yaylasında əsrlərdir işıq dəyməmiş bir zəmini örtən nəhəng ağacların altındakı Keyfoturağı və Narlı qəhvəni, aydın və konuksever xalqı güclü turistik arqumentlər təşkil edir.

## Tanınmış şəxsləri
*İlyas Karaöz — Türkiyənin keçmiş kənd təsərrüfatı naziri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Muğlanın görməli yerləri
Ordu

**Ordu** — dövlətin silahlı qüvvələrinin əsas hissəsi; məsələn, Azərbaycan Milli Ordusu, müdafiə ordusu, hücum ordusu, ekspedisiya ordusu və s.
Ordu, bir dövlətin silahlı qüvvələrinin bütünü ya da hər hansı bir hərbi qüvvənin ən böyük birliyi. Ordular 4 elə 6 korpuslardan meydana gələr. Günümüz orduları əksəriyyətlə ən az general rütbəsinə sahib hərbçilər tərəfindən idarə edilir. Ordunun vəzifəsi dövlətə qarşı gələcək daxili və xarici təhdidlərdən müdafiə etməkdir. Buna qarşı indiki vaxtda və ya keçmişdə müxtəlif ölkələrdə ordunun rəhbərliyə əl qoyması da görülmüşdür.

Ordu, üç hissədən meydana gələr: Quru Qüvvələri, Dəniz Qüvvələri və Hava Qüvvələri. Bəzi ölkələrdə bu üç hissəyə əlavə olaraq Sahil Mühafizə, Daxili Qüvvələr, Dəniz Piyadaları, Kosmik Qüvvələri, Dəniz Hava Qüvvələri, Havadan Müdafiə Qüvvələri, Xüsusi Qüvvələr, Hərbi Kəşfiyyat, Topçu Qüvvələri, Raket Qüvvələri, Mərmi Qüvvələri və Hərbi Tibb Xidməti kimi alt hissələr də orduların tabeliyində vardır.
Bəzi ölkələr isə öz silahlı qüvvələrinə içində Quru Qüvvələri, Hava Qüvvələri, Dəniz Qüvvələri vs. qüvvələr olmasına baxmayaraq "silahlı qüvvələr" adı yerinə "ordu" adını verər (Məs: Çin Xalq Ordusu, Vyetnam Xalq Ordusu kimi). Bəzi ölkələr isə Quru qüvvələrini silahlı qüvvələrin ana və baş ordusu olaraq qəbul edər və Quru qüvvələrinin bayrağını və ya emblemi silahlı qüvvələrin emblemi edər. Eləcə də ordunun ən yüksək ali vəzifəsi General Polkovnikdir.

## Etimologiya
Azərbaycan dilindəki "ordu" sözü qədim türkcə "qərargah, saray" mənasını daşıyan "ordu və ya "ordo" sözündən əmələ gəlmişdir. Bu söz monqolca "ordu" sözü ilə sinonimdir və eyni məna daşıyır. Əvvəlcə "imarət, qərargah" mənasını versə də, XIII əsrdən sonra ərəbcə olan "əsgər" sözünün qarşılığı kimi istifadə edilmişdir. XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə **ləşkər** (لشکر) adlandırılmışdır. Bu söz fars mənşəlidir.

## İstinadlar
Siirt

**Siirt** — Türkiyənin Siirt ilinin inzibati mərkəzi.

## Xarici keçidlər
* Siirt
* George_Grigore: Les principales caracteristiques de l'arabe parle a Siirt
Sinop

**Sinop** — Türkiyənin Sinop ilinin inzibati mərkəzi.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Official website 
* Sinope (Sinop)
Mardin

**Mardin** — Türkiyənin Mardin ilinin inzibati mərkəzi.
Şəhərdə beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən mədəni irs kimi qəbul edilmiş və qoruma altına alınmış tarixi abidələr mövcuddur. Mardin müxtəlif dini inanclara paralel olaraq, bədii baxımdan da tarixi əhəmiyyətə malik məscidlər, türbələr, kilsələr, monastırlar və digər dini abidələrlə zəngindir. Mardin İpək Yolu marşrutu üzərində yerləşir və vilayətdə beş karvansara və bir karvansaray mövcuddur.

=Etimoloji=

“Mardin” adı ərəb mənbələrində **Mâridîn**, suryani mənbələrində isə **Marde** kimi keçir. Bu sözün mənşəyi ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəzi mənbələrə görə, “Mardin” sözü döyüşkən bir tayfa olan və III əsrdə Ardeşir tərəfindən bu əraziyə yerləşdirilən **Mardlar**ın adından gəlir. Başqa bir versiyaya görə isə bu ad “qalalar” mənasını verən **Merdin** sözündən törəmişdir. Müasir dövrdə işlənən “Mardin” adı isə ərəb mənbələrindəki **Mâridîn** formasından gəlmişdir.

## Tarixçə
Artuklu Universitetinin kampusu daxilində yerləşən Hırbe Helale yaşayış məntəqəsində aparılan qazıntılar nəticəsində üzə çıxarılan daşlar Paleolit dövrünə aid edilmişdir. 

Dargeçit rayonunun Ilısu ərazisinə yaxın yerləşən Boncuklu Tarla yaşayış yerində Neolit dövrünə (Cilalanmış Daş Dövrü) aid tapıntılara rastlanılmışdır. Derik rayonundakı Kerküşti Təpəsində aparılan qazıntılar nəticəsində Eneolit (Kalkolit) dövrünə aid qalıqlar aşkarlanmışdır. Kemaliye təpəsi və Tilki Təpə adlanan təpələrdə də Eneolit dövrünə aid keramika nümunələri tapılmışdır. Nusaybin rayonundakı Girnavaz Təpəsində Erkən Tunc dövrünə aid qalıqlara rast gəlinmişdir. Bununla yanaşı, vilayətdəki 36 təpədə Tunc dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aid tapıntılar qeydə alınmışdır. Mardin-Nusaybin yolu üzərində yerləşən Gırharrin Təpəsi, Mardin dağlarının cənubunda yerləşən Girnavaz, eləcə də Yuxarı Dəclə hövzəsindəki Giricano, Kavusan Təpəsi, Siirt Türbə Təpəsi, Üçtəpə, Ziyartəpə və Gre Dimse təpələrində də bu dövrə aid arxeoloji tapıntılara rast gəlinmişdir.

## İstinadlar
Mersin

**Mərsin** (köhnə adı İcəl) — Türkiyənin Mərsin ilinin mərkəzi, əhali sayına görə onuncu böyük şəhəri. 2016-cı ildə aparılmış əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən əhalisi 1 773 852 nəfərdir. Böyükşəhər statusuna malikdir. Mersin həm də liman şəhəridir. Mersin limanı Türkiyənin ən böyük limanıdır.

## Həmçinin bax
* E982 Avropa marşrutu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uşak

**Uşak** — Türkiyənin Uşak ilinin inzibati mərkəzi.

## İstinadlar

# Uşakın Əhali Artır: TÜİK-in Mart 2023 Hesabatına Baxış Uşakın Əhali Artır. Türkiyə Statistika Agentliyinin hesabatı açıqlanıb
Van

**Van** (; ) — Van ilinin mərkəzi, Türkiyədə şəhər.

## Tarixi

“Van və Bitlisdə müsəlman əhalisinin cəmi 10 faizi sağ qalmışdı. Maddi dəlillər bizi belə bir ümumi faktlar həqiqətinə gətirib çıxarır ki, ermənilər müstəsna qəddarlıqla geniş miqyasda müsəlmanları qırmışlar. Nəticədə əhalinin dörddə bir qismi ancaq sağ qalmışdı. Ölkə dağılmışdı .

Van Türkiyənin şərqində yerləşən bir şəhər. Tarixi eramızdan 7 min əvvələ gedib çıxır. Əhalisi təqribən 1,2 milyon nəfər, ərazisi 19 min km²-dır. Sahəsinə görə Türkiyənin ən böyük şəhərlərindən sayılır. Şəhər cənubda İranla həmsərhəddir.

## Coğrafiyası

## İqtisadiyyatı

## Məlumat
Van şəhərində 125 məktəb və 10 lisey fəaliyyət göstərir. Şəhər xrom, dəmir, maqnezium, qızıl, kükürd, duz, kömür və s. təbii ehtiyatlara sahibdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
## Həmçinin bax
* Van ili
Yalova

**Yalova** — Türkiyənin Yalova ilinin inzibati mərkəzi. Bugünkü inzibati bölgüyə görə, mərkəz rayonla birlikdə 6 ilçədən ibarətdir. İlçələr: Yalova Mərkəz, Altınova, Armudlu, Çınarcık, Çiftlikköy və Termal. Yalovanın 6 ilçə bələdiyyəsi ilə birlikdə, cəmi 15 bələdiyyəsi var.

Şəhərin əhalisi 2018 ildə 144.407 nəfər təşkil etmişdir. 1937-ci ildə 21.000 nəfər olan əhali 1990-cı ildə 65.823-ə, 2000-ci ildə 70.118-ə, 2007-ci ildə isə 87.372 nəfərə çatmışdır.

Yalova ərazisinə görə Türkiyənin ən kiçik ilçəsi olsa da, 105 km olmaqla, ən uzun dəniz sahili olan turizm ilçələrindən biridir.

Yalova, səmərəli və bərəkətli torpaqlara malikdir. Çınarcık, Gökçədərə, Albalılı, Kılıçköy və Taşköprü ilə dəniz arasında bir-birindən alçaq təpəciklərlə ayrılan böyüklü kiçikli düzənliklər yaranıb. Bu düzənliklər, axar sular boyu uzanmaqda olub dairələrində meyvəçilik və tərəvəzçilik aparılır.

## Tarixçəsi
Bölgədə ilk yaşayış məskənləri e.ə. XVIII-XV Əsrlərə aiddir. 74-cü ildə romalılar ilçənin nəzarətini ələ keçirdi. Roma İmperiyasının 395-ci ildə parçalanmasından sonra Yalova Bizans İmperiyasının tabeliyinə keçdi. 1302-ci ildə Yalova ətrafında Bafeus müharibəsi baş verdi. Yalova və ətrafı 1326-cı ildə Osmanlı İmperiyasının nəzarətinə keçdi.

Mustafa Kamal Atatürk həyatının son hissəsində bəzən Yalovanı ziyarət etmiş və Yeriyən Köşkdə istirahət etmişdir. Bir çıxışında "Yalova mənim şəhərimdir" ifadələrini də işlətmişdir. Bu yolla şəhərə olan sevgisini ifadə etmişdir.

## Həmçinin bax
* Yalova Qırğını
Memar Sinan İncəsənət Universiteti

**Mimar Sinan Güzel Sanatlar Universiteti** () — Türkiyənin İstanbul ilində universitet.

## Həmçinin bax
Fəxri Qorutürk

**Fəxri Sabit Qorutürk** (; ) — Türkiyə Respublikasının 6-cı prezidenti (1973–1980). Qorutürk soyadını ona Mustafa Kamal Atatürk vermişdir.

Fəxri Korutürk 1901-ci ildə İstanbulda anadan olub. Atası Osman Sabit Əfəndi, anası Əminə Nəsrin xanımdır.

1916-cı ildə Hərbi məktəbə daxil olmuş, 1923-cü ildə isə leytenant rütbəsi ilə Dəniz Qüvvələrinə qəbul olunmuşdur.

Müxtəlif hərbi məktəblərdə oxumuş, 1933-cü ildə Dəniz Hərb Akademiysından məzun olmuşdur.

Roma, Berlin və Stokholmda Dəniz Attaşeliyi vəzifələrində çalışmış, 1936-cı ildə Montrö Boğazlar Konfransına hərbi mütəxəssis kimi qatılmış, nəhayət, Dəniz Hərb Akademiyasının komandanı olmuşdur.

27 may çevrilişindən sonra Moskva səfirliyindən istefa vermiş, 7 iyun 1968-ci ildə prezident tərəfindən senator təyin edilmişdir.

6 aprel 1973-cü ildə TBMM tərəfindən prezident seçilmişdir.

12 oktyabr 1987-ci ildə vəfat etmişdir.

Almanca, ingiliscə və italyanca bilirdi. Evli idi və üç övladı var idi.

## İstinadlar
Camal Gürsəl

**Camal Gürsəl** (; ) — Türkiyə Respublikasının 4-cü prezidenti.

## Həyatı
Camal Gürsəl 1895-ci ildə Ərzurum şəhərində anadan olub.

İbtidai təhsilini Orduda almış, daha sonra Ərzincan hərbi məktəbinə daxil olmuşdur. İstanbul Kuleli Hərbi Litseyində təhsilini davam etdirmiş, 1915-ci ildə Hərb Məktəbini bitirib Türk Sialhlı Qüvvələrinə qatılmışdır.

1917-ci ilə qədər Çanaqqala savaşlarında döyüşmüşdür.

Müharibə bitdikdən sonra Fələstin cəbhəsinə təyin olunmuşdur.

1946-cı ildə general rütbəsi almış, 1957-ci ildə Ordu generalı olmuş, 1958-ci ildə Quru Qoşunları Komandanı təyin olunmuşdur.

27 may çevrilişinin lideri olmuş, o tarixdən sonra Milli Birlik Komitəsinin sədri və Türk Silahlı Qüvvələrinin Baş Komandanı vəzifəsini daşımışdır.

10 oktyabr 1961-ci il tarixdə TBMM tərəfindən prezident seçilmişdir.

Uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra 14 sentyabr 1966-cı ildə vəfat etmişdir.

Fransızca bilirdi.

Evli idi və bir övladı vardı.

## İstinadlar
Süleyman Dəmirəl

**Süleyman Dəmirəl** (, ) — Türkiyə Respublikasının 9-cu prezidenti (1993–2000), müxtəlif dövrlərdə 5 dəfə Türkiyənin baş naziri, siyasi xadimi. AMEA-nın Fəxri üzvü.

## Həyatı
1924-cü il noyabr ayının 1-də İsparta şəhərində anadan olub.

1964-cü ildə "Ədalət" partiyasının rəhbəri, 1965-ci ilin fevral ayında baş nazirin müavini və həmin ilin oktyabr ayında baş nazir vəzifələrində çalışmışdır. Onun tələbələrin iğtişaşı, vətəndaş anarxiyası, sol təmayüllü qüvvələrin təbliğatı və siyasi terrorizmə qarşı uğursuz cəhdləri 1971-ci ildə sağ təmayüllü hökumətin istefası ilə nəticələnmişdir.

1975–1980-ci illərdə o, yenidən fasilələrlə koalisyon hökumətin baş naziri vəzifəsində çalışmağa başlamışdır.

1980-ci ildə vətəndaş hərcmərcliyi silahlı çevrilişlə nəticələndiyi zaman (1980–1983) Süleyman Dəmirəl siyasətdən sıxışdırılıb çıxarıldı, 1987-ci ilədək isə siyasətdən tam uzaqlaşdırıldı. 1987-ci ildən o, "Doğruyol" partiyasının rəhbəri seçilmişdir.

1990–1993-cü illərdə Süleyman Dəmirəl yenidən baş nazir təyin olunmuş, 1993–2000-ci illərdə Türkiyə Cümhuriyyətinin Prezidenti seçilmişdir.

Türkiyə Cümhuriyyətinin 9-cu prezidenti Süleyman Dəmirəl 29 oktyabr 1999-cu il tarixdə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin fəxri doktoru seçilmişdir.

1 noyabr 2013-cü ildə Türkiyə ilə Azərbaycan arasında dostluq əlaqələrinin möhkəmləndirilməsində xüsusi xidmətlərinə görə Türkiyə Cümhuriyyətinin 9-cu Prezidenti Süleyman Dəmirəl "Şərəf" ordeni ilə təltif edilmişdir.

AMEA-nın Fəxri üzvü idi.

17 iyun 2015-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Banqladeş

**Banqladeş** (benq. *বাংলাদেশ* ) və ya rəsmi adı ilə **Banqladeş Xalq Respublikası** (benq. *গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ*) — Cənubi Asiyada dövlət. Banqladeş keçmiş Şərqi Pakistanın ərazisində yaradılmışdır. 26 mart 1971-ci ildən müstəqil dövlətdir və rəsmi olaraq 16 dekabr 1971-ci ildən dövlət kimi təşkil olunmuşdur. Şimal, qərb və şərqdə Hindistan, cənub-şərqdə Myanma ilə həmsərhəddir və cənubda isə Benqal körfəzi ilə əhatə olunmuşdur. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Dəkkə şəhəri, ümumi sahəsi 147,570 kvadrat kilometrdir.

## Adın etimologiyası
Benqalların dillərində — "Benqaliya ölkəsi" deməkdir.

## Tarixi

Banqladeş 1971-ci ilə kimi Pakistanın "Şərqi Pakistan" adlı əyaləti idi. Daha əvvəllər isə ingilislərin Benqal əyaləti olmuşdur.

12-ci əsrdən 1757-ci ilə kimi Müsəlmanların idarəsində olmuşdur. 1757–1905-ə kimi isə ingilislərin hakimiyyəti altına düşmüşdür. 1947-ci ildə Pakistanın "Şərqi Pakistan" əyaləti oldu. Bu 1969-cu ilə kimi davam etdi. Daha sonra 1971-ci ildə üçüncü Hindistan-Pakistan müharibəsi başlayır. 1971-ci il dekabrda müharibə başa çatdıqdan sonra Hindistan artıq Şərqi Pakistanın böyük bir hissəsini işğal etmişdi. 1971-ci il 22 dekabrda Mucibur Rəhmanın başçılığı ilə Banqladeş Müsəlman Xalq Cumhuriyyəti yaradılır və Hindistan buranı tərk edir. 15 avqust 1975-ci ildə Mucibur Rəhman ailəsi ilə birlikdə öldürüldü. İdarəni Qəndəhar Mustak Əhməd ələ keçirdi.

## Coğrafiya
Banqladeşin sahəsi 147,570 km²-dir .

## Hökumət

### Dövlət quruluşu
Banqladeşin dövlət quruluşu parlamentli respublikadir.

## İnzibati ərazilər
64 dairəni (zilanı) özündə birləşdirən, paytaxt Dəkkə şəhərinin də daxil olduğu 8 inzibati rayona (Dəkkə, Çittaqonq, Kxulna, Narayanqanc, Racşaxi, Silxet, Barisal, Ranqpur və Mymensinqh  ) bölünür.

## Silahlı qüvvələr

İllik hərbi xərcləri — US$4.06 billion (2020)

## İqtisadiyyat
Banqladeş, dünyanın ən kasıb, ən çoxmillətli və ən az inkişaf etmiş ölkələrindən biridir. İqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatının yeganə önəmli sahəsi olan düyü istehsalı tutur. Pul vahidi "TAKA" dır.

## Demoqrafiya
98 faiz benqal, 250.000 bihari, 1.000.000 nəfərə yaxın yerli icmalar.

## Dil
Banqla, İngilis.

## Din
Banqladeş Xalq Respublikasında əhalinin əksəriyyətini (85 faizini) müsəlmanlar təşkil edir. Əsasən sünniliyin hənəfi məzhəbi tərəfdarlarıdır. Az sayda şiələr, o cümlədən ismaililər vardır. Ölkədə çoxlu hinduist yaşayır (13,5 %). Bununla yanaşı buddistlər (439 min nəfər) və xristianlar (150 min nəfər), protestant və katoliklər (150 min nəfər) vardır. Buddistlərə tibet-birma xalqları, xristianlara qaro qəbiləsi aiddir. Ölkənin bir sıra rayonlarında qəbilə dinləri qorunub saxlanır.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Dəkkə
* Benqal dili
* Banqladeş Qırmızı Aypara Cəmiyyəti
* Banqladeş tüfəngçilər qiyamı (2009)

## Xarici keçidlər
* rabitadunyasi.info.az
Bruney

**Bruney** ya da rəsmi adıyla **Bruney Darussalam Dövləti** (Malay: *Negara Brunei Darussalam* və İngilis: *Country of Brunei Darussalam*) — Asiyada dövlət. Cənub-şərqi Asiya da, Cənubi Çin Dənizi sahillərində yerləşən və yalnız Malayziya ilə quru sərhəddinə malikdir. Ərazisi 5.8 min km². Əhalisi 401 min nəfər (2011). Paytaxtı Bandar Səri Bəgavan. İslami monarxiya ilə idarə olunur. Rəsmi dili malaycadır. Millətlər Birliyinə daxildir. Ölkənin gəlir mənbələrinin əsasını təbii qaz və neft təşkil edir. Qətərdən sonra dünyanın ən varlı ikinci ölkəsi sayılır. Dünyanın ən varlı insanları arasında adı çəkilən Bruney Sultanı Həssənal Bolkiahdır.

## Coğrafiya
Bruney Kalimantan adasında yerləşir. Ekvatorial iqlimi olan Bruneyda yağıntıların illik miqdarı 2000-2700 mm-dən çoxdur, il ərzində temperatur az tərəddüd edir, 24°-31°C arasında dəyişir.

## Əhalisi

Əhali - 426 444 (iyul 2015 təxmini )
İllik artım  - 1,73%
Orta ömür həddi - kişilərdə 74 yaş, qadınlarda 78 yaş.

Etnik qruplar: Malaylar (66%), qohum etnik qruplar - kelayanlar, ibanlar, melanau, dusunlar, murutlar, dayaklar və s. - 8%,həmçinin çinlər (11%), avropalılar, hindlilər və b.

Rəsmi dil - Malay, danışıq dili kimi ingilis və Çin dilləri.

Təhsil almış əhali - 95% kişi, 90% qadınlar (2001 siyahıyaalma).

Şəhər əhalisi - 75%. Əhalinin sıxlığı - 62 nəfər/km². Bruney əhalisi qeyri-bərabər məskunlaşıb: əhalinin 1/3 paytaxtda yaşayır, qalan əhalinin böyük əksəriyyəti neft yataqlarının yerləşdiyi ərazidə cəmləşib.

## Din
Rəsmi din - İslamdır - əhalinin 67%-i, 13% - Buddist, 10% - xristianlar (əsasən protestant və katolik), 10% - digər dinlər (əsasən yerli inanclar).

1980-ci illərdən sonra ölkədə  Melayu İslam Beraja ("Malay İslam monarxiyası") konsepsiyası fəaliyyət göstərirdi ki, bununla bütün dinlərə hörmət və bərabər hüquqlar təmin edilirdi, lakin İslam əsas din sayılırdı. 2013-cü ildə Bruney Sultanı Hassanal Bolkiah qəbul etdiyi Şəriət cinayət ədliyyə sistemi ilə əlaqədar olaraq

## Silahlı qüvvələri
Bruney kral silahlı qüvvələri ibarətdir:

Quru qoşunları - üç piyada batalyonu və bir ehtiyat batalyonu.

Hərbi hava qüvvələri - üç vertolyot eskadra, 1 eskadra(dəstə) nəqliyyat təyyarəsi, Hava Hücumundan müdafiə bölüyü, texniki və köməkçi bölüklər.

Hərbi dəniz qüvvələri - 3 raket qayığı, 3 patrul kateri, 2 amfibiya, 2 desant kateri, 17 kiçik çay qayığı.

Bundan başqa, Britaniya ordusunun veteranlarından ibarət *ehtiyat qurklar bölüyü* var. Sultanı və neft obyektlərini mühafizə etmək vəzifəsini yerinə yetirirlər. Onlar Bruney Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindədirlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
Qambiya

**Qambiya** () və ya rəsmi adı ilə **Qambiya Respublikası** () — Qərbi Afrikada dövlət. Qambiya ərazicə Afrikanın ən kiçik ölkələrindəndir. Şimaldan, şərqdən və cənubdan Seneqalla həmsərhəddir. Qərbdən isə Atlantik okeanı ilə əhatə olunmuşdur. Paytaxtı Bancul, ən böyük şəhəri Serekunda ümumi sahəsi 10,689 kvadrat kilometrdir. Qambiya 18 fevral 1965-ci ildə Böyük Britaniyanın müstəmləkəçiliyindən azad olaraq Millətlər Birliyinə daxil olmuşdur. Ölkə iqtisadi inkişafı səviyyəsinə görə dünyanın ən yoxsul ölkələrindən biridir.

## Tarix

### Qambiyanın Müstəqiliyi
1960-cı ildə Britaniya Protektoratı olan Qambiyaya seçki hüququ verildi və Qanunvericilik Şurasını 34 nəfərdən ibarət Nümayəndələr Palatası (House of Representatives) əvəz etdi.
1962-ci ildə baş nazir və Qubernator Sədirlik etdi,8 digər nazirliklərin də daxil olduğu İdarə Heyəti yaradıldı. Mütərəqqi Xalq Partiyasının lideri Dauda Jawara birinci baş nazir
oldu. 1963-cü il Oktyabrın 4-də Qambiya tam özünüidarə hüququ qazandı. 1965-ci ildə qüvvəyə minən
müstəqil Qambiya Konstitusiyasına görə ölkə Birliyi çərçivəsində konstitusiya monarxiya elan olundu. 1970-ci il aprelin 23-də keçirilən Referendumla Qambiya respublika oldu.
1981-ci ilin iyulunda ölkədə bir üsyan oldu və seneqallı əsgər tərəfindən yatırıldı, qiyam zamanı 500–800 nəfər şəhid oldu və iqtisadiyyata böyük maddi ziyan dəydi.

### Seneqambiya

1982-ci ilin fevralında Qambiya Seneqal ilə birlikdə Seneqambiya Konfederasiyası yaradır. Bu zaman ərazicə və əhali sayına görə kiçik olan Qambiya özünün hökumətinə, müstəqil maliyyə və xarici siyasətinə malik olur. Konfederasiya daxilində xarici siyasətin koordinasiya ediməsi, silahlı qüvvələrin, xüsusi xidmətin və nəqliyyat infrastrukturunun birləşdirilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Sonradan Qambiya konfederasiyanın idarə edilməsində rolunun artırılmasını tələb etməyə başladı. Fikir ayrılıqlarına görə konfederasiya 1989-cu ildə fəaliyyətini dayandırdı. Sonrakı dövrdə hər iki dövlətin münasibətləri gərgin olaraq qalır.

### Tarixi

Qambiyanın prezidenti Yəhya Camme 2015-ci ildə Qambiyanı İslam Respublikası elan etdi. Bununla da Qambiya İran, Pakistan, Əfqanıstan və Mavritaniyadan sonra 5-ci İslam Respublikası oldu.

## İstinadlar
Qvineya-Bisau

**Qvineya-Bisau** () və ya rəsmi adı ilə **Qvineya-Bisau Respublikası** () — Qərbi Afrikada dövlət. Ölkə Atlantik okeanı sahilində yerləşir. Şimaldan Seneqal, cənub və şərqdən Qvineya ilə həmsərhəddir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Bisau, ərazisi 36,125 kvadrat kilometrdir.

## Tarixi
XV əsrdə portuqal səyyahı Nunu Triştanın başçılıq etdiyi ekspedisiya tərəfindən kəşf olunmuşdur.

1973-cü ildə Portuqaliyadan müstəqilliyini elan etmişdir.

## Əhalisi
Paytaxtı Bisau şəhəridir- 473 min sakin (2014-cü il).

Qvineya-Bisau gənc əhaliyə sahib olub, 2015 təxmini məlumatlarına görə əhalinin 59,45%-i 0-24 yaş aralığındadır. Ölkənin yalnız 3,4%-i 65 yaş və yuxarıdır.

0-14 yaş: 39.28% (kişi 344,976 / qadın 346,102)
15-24 yaş: 20.17% (kişi 176,050 / qadın 178,842)
25-54 yaş: 32.53% (kişi 285,258 / qadın 286,955)
55-64 yaş: 4.62% (kişi 31,030 / qadın 50,215)
65 yaş və üzəri: 3.4% (kişi 22,121 / qadın 37,610)

Şəhərdə yaşayanların nisbəti 2015-ci ilin məlumatlarına görə 49,3% olan ölkədə, əhalinin illik artım nisbəti 2016-cı ilin təxmini məlumatlarına görə 1,88% səviyyəsindədir.

### Etnik qruplar
Əhalinin 99% -i Afrika mənşəli olub, Avropa mənşəlilər ölkə daxilində mövcudluğu 1% nisbətindədir. Ölkə daxilində fərqli dil, mədəniyyət və ictimai quruluşa sahib 25 ədəd etnik qrup yaşayır. Bu 25 fərqli etnik qrup ölkə əhalisinin 85%-lik hissəsi təşkil edir. Etnik qruplar içərisində çoxluk təşkil edənlər 28% ilə Balanta, 19% ilə Fulbe və 14% ilə Manjaco etnik qrupudur.

### Dil
Ölkənin rəsmi dili Portuqalcadır. Məktəb çağından etibarən bütün dərslərin Portuqal dilində olmasına baxmayaraq ölkə daxilində bu dilidə hər hansı bir çətinlik çəkmədən danışa bilən hissəsi əhalinin 14%-ni təşkil edir. Hər bir etnik qrupun öz içərisində danışdığı o qrupa xas dilləri var. Bu dillər o qrupun əsas dili sayılır.Bundan başqa gündəlik həyatda Portuqal dili başda olmaq üzrə bir neçə dilin qarışığı olan  Qvineya-Bisau Kreyol dili danışılmaqdadır.
Ölkə daxilində bütün məktəblərdə Portuqalca olan tədris dilinin Qvineya Bisau Kreyol dili ilə əvəz edilməsi cəhdləri günümüzə qədər müvəffəqiyyətsiz olmuşdur. Hər nə qədər belə bir istək mövcud olsa da, tədris üçün lazımlı olan vəsaitləri bu dildə olmaması bu cəhdi müvəffəqiyyətsiz etməkdədir.

### Din
Ölkə əhalisinin 50%-ni müsəlmanlar təşkil edir. Yerli dinlərə inananın nisbəti 40% olduğu halda, xristianlığa inanların sayı 10%-dir.

## Siyasət
23.VI.2014 etibarən ölkənin prezidenti - Joze Mariu Vazdır.

## Həmçinin bax
Qabon

**Qabon** (*République Gabonaise*) — Mərkəzi Afrikada dövlət. Paytaxtı Librevil şəhəridir. Fransanın keçmiş müstəmləkəsidir. Afrika qitəsində ən zəngin və stabil dövlət sayılır.
Qabon ərazisində dünyada ən iri qalındərili tısbağa populyasiyası aşkar olunub.

## Tarix
### Müstəmləkə dövrü
Qabonun ilk əhalisinin piqmeylər olduğu ehtimal olunur. 1471-1473 illərdə portuqallar Qabon sahillərinə çatdı. XVII VƏ XVIII əsrlərin başı Avropalılar zənci ticarətiylə birlikdə fil dişi və eboni ticarətinə yönəldi. 1843-cü ildə Fransa qəti olaraq Qabona yerləşdi. Şimal şərqdən gələn fransızlar yerli xalqı püskürdərək ərazini aldı. 1849-cü ildə azad edilmiş kölələr tərəfindən Librevil şəhəri quruldu ( *Libreville* "sərbəst şəhər"mənasını verir.) 1886-cı ildə Qabon Fransız müstəmləkəsi oldu. Bura daha sonra Fransız Konqosu ilə birləşdi. 1888 -1904-cü illərdə Qabon, Fransız Ekvatorial Afrikasına bağlı bir müstəmləkə oldu.

### Müstəqillik dövrü
Qabon 1956-cı ildə muxtariyyət əldə etdi və 1958-ci ildə Qabon Respublikası elan edildi.1960-cı ildə Respublika rəsmi olaraq müstəqilliyinə qovuşdu. 1961-1967 illəri arasında Leon M'Ba prezidentliyinə gətirildi ( 1964-cü ildə Fransa onun iqtidarda qalabilməsini təmin etmək üçün müdaxilə etdi). 1967-ci ildə Omar Bonqo iqtidara gəldi və tək partiyaya söykənən ölkəni idarə etməyə başladı. 1990-cı ildə çox partiyalı siyasət həyata keçildi və 1991-ci ildə konstitusiya dəyişikliyiyləbirlikdə  Partiyalar Aktı qəbul edildi. 1992-ci ildə Omar Bonqo yenidən prezidentliyinə seçildi.

## Fiziki-coğrafi xarakteristika
Ölkənin iqlimi tropik, hava daim isti və nəmlidir. Ərazinin topoqrafiyası üçün dar sahil düzənlikləri, təpəlik daxili relyef və şərq və şimalda ağacsız böyük düzənliklər xarakterikdir.

## İqtisadiyyat
2011-ildə Qabonda neft hasilatı 12,2 mln.tona çatdı. Qabon Afrikanın ən inkişaf etmiş və zəngin ölkəsidir. Ölkənin inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatının əsasını mədənçilik meydana gətirir. Dünyanın dördüncü böyük manqan yataqlarına sahib olan ölkədə neft və uran yataqları da iqtisadiyyata çox böyük qatqı təmin edir. Dağ-qazma və neft xaricində digər əhəmiyyətli fəaliyyət taxta istehsalıdır. Kənd istehsalı isə ümumilikdə gəlir vasitəsi səviyyəsində davam etdirilir.

25 Mart 2011 tarixində Qabonda imzalanan, 17/5/2012 tarixli və 6311 saylı Qanunla təsdiqlənməsi uyğun olan əlavə "Türkiyə Respublikası Hökuməti və Qabon Respublikası Hökuməti arasında turizm sahəsində Əməkdaşlıq Sazişi" nın təsdiqi, Xarici İşlər Nazirliyinin 6/7/2012 tarixli və HUM / 5605340 saylı yazısı üzərinə, 31/5/1963 tarixli və 244 saylı Qanunun 3-cü maddəsinə görə, Nazirlər Assambleyası 24/7/2012 tarixində qərarlaşdırılmışdır.

5 il müddət ilə viza əməliyyatları qaldırılmışdır.

## Din
Əhalinin 46,3 %-i Katolisizm, 33,1 %-i Protestantlıq ( başlıca:Pentakostalizm), 9,3 %-i Animizm , 8,8 %-i isə İslam dininə etiqad edir.

## Xarici keçidlər
* [Https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/gb.html CIA World Factbook - Qabon]
Yəmən

**Yəmən** — Ərəbistan yarımadasının cənubunda yerləşən dövlət. Yarımadanın ikinci böyük dövlətidir. Əhalisi 30,2 milyon nəfərdir . Asiyanın cənub-qərbində yerləşən Yəmən Qırmızı dəniz və Hind okeanı akvatoriyasını birləşdirən Babül-Məndəb boğazı yaxınlığındadır. Buna görə strateji baxımdan ölkə ərazisi çox yararlı hesab olunur. Yəmənin ərazisi 528 min kvadrat kilometr, paytaxtı Səna şəhəridir. Ölkədə təhlükəsizliklə bağlı situasiya çox gərgindir. Bir sıra ölkələrin hökuməti Yəməni səyahət üçün təhlükəli ölkələr siyahısına daxil edib. Buna səbəb isə turistlərin oğurlanmasıdır.

## Dini vəziyyət
Yəmən Ərəb Respublikası müsəlman ölkəsidir. Əhalisinin əksəriyyətini sünni müsəlmanlar təşkil edir, lakin Səudiyyə Ərəbistanı ilə sərhəd bölgələrdə şiə müsəlmanlar da yaşayırlar.

## İqtisadiyyat
Yəmən iqtisadiyyatı əkinçilik və heyvandarlığa əsaslanır. İşləyən əhalinin 71,5%-i əkinçiliklə məşğul olur. Taxıl, pambıq, xurma, banan, darı, qəhvə, müxtəlif növ meyvə və tərəvəzlər əsas əkinçilik məhsullarıdır. 1992-ci ildə 820 min ton taxıl, 80 min ton paxlalı bitkilər, 320 min ton meyvə və 560 min ton tərəvəz istehsal olunmuşdur. Eyni ildə ölkədə təqribən 100 min baş dəvə, 1 milyon 200 min baş inək, 3 milyon 850 min baş qoyun və 2 milyon 250 min baş keçi vardı. 1991-ci ilə 86 min ton balıq və digər dəniz məhsulları ovlanmışdır. Şimali Yəməndə ildə orta hesabla 65 min ton duz istehsal olunur. Cənubi Yəməndə neft və təbii qaz hasil olunur. Yəmən bunlardan başqa önəmli bir təbii sərvətə sahib deyildir. 1992-ci ildə neft hasilatı 69 milyon barel olub. 1993-cü ildə açıqlanan neft ehtiyatları 2 milyard 10 milyon barel, təbii qaz ehtiyatları isə 430 milyard m³idi.

## Vətəndaş müharibəsi
Yəməndə vətəndaş müharibəsi 2004-cü ildə alovlanıb. İmam Əbdül Malek əl-Husinin (عبدالمالک حوثی) başçılıq etdiyi şiə üsyançıları rəsmi Sananın siyasətinə qarşı üsyan qaldırıblar. Bundan sonra şimaldakı Saad əyalətində döyüşlər başlayıb. Üsyançıları isə İran və "Hizbullah" tərəfindən dəstəklənirlər.

2012-ci il fevral ayının 27-də Səna şəhərində Yəmənin yeni Prezidenti Əbdürəba Hadinin (عبد ربه هادي) təntənəli inaqurasiya mərasimi keçirilmişdir.

## Xarici siyasəti
Yəmən Respublikası 26 iyun 2014-cü ildə tarixində Ümumdünya Ticarət Təşkilatının tamhüquqlu üzvü olmuşdur.

## Həmçinin bax
* 2011-ci il Yəmən iğtişaşları
* Yəmən rabitəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Küveyt

**Küveyt** (ərəb. *كويت‎‎*) və ya rəsmi adı ilə **Küveyt Dövləti** (ərəb. *دولة* *الكويت‎‎*) — Yaxın Şərqdə dövlət. Küveyt ərəb əsilli dövlətdir. Şimal və qərbdə İraq, cənubda Səudiyyə Ərəbistanı ilə həmsərhəddir. Şərqdə Fars körfəzi ilə əhatə olunmuşdur. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Əl-Küveyt şəhəri, ümumi sahəsi 17,820 kvadrat kilometrdir. Küveyt digər ərəb ölkələri kimi zəngin neft ehtiyatlarına malik ölkədir.

## Ərazisi
Küveyt dövləti Cənub-Qərbi Asiyada Fars körfəzinin sahilində yerləşir. Sahəsi:17,819&nbsp;km²-dir. Ərazisinin çox hissəsi yaylalardır. Ərazisi qərbdən şərqə doğru alçaqlaşır və Fars körfəzi sahilində düzənliyə çevrilir. Küveytdə su ehtiyatları olduqca azdır və dəniz suyunun saflaşdırılması üçün müəssisə tikilib. Ərazisində çox böyük neft-qaz yataqları mövcuddur. Məhz neftin sayəsində iqtisadiyyatı sürətlə inkişaf edərək İEÖ (İnkişaf Etmiş Ölkələr)lə bir səviyəyə çatmışdır. Adambaşına düşən gəlir yüksəkdir (21300 ABŞ dolları).

## Əhalisi
Əhalisi 2,3 mln (2005-ci il) nəfərdir. Əhalisinin 45% bu ərazidə məskunlaşan etnik ərəblər (küveytlilər), 35% bu əraziya sonradan mühacirət etmiş ərəblər, qalan 20%-ni isə iqtisadiyyatın sürətli inkişafı səbəbiylə artan işçi qüvvəsinə olan tələbatı ödəmək üçün xaricdən gələnlər təşkil edir.

## Tarixi

8-ci əsrdən Ərəb Xilafəti tərkibinə daxil olmuşdur. 1899–1961-ci illər ölkə İngiltərənin siyasi təsir dairəsinə düşür. Ölkənin əsas problemləri İraq Respublikası ilə olmuşdur. 1922-ci il İraqla sərhədlər haqqında müqavilə imzalanır. 1961-ci il Küveyt İngiltərənin siyasi təsiridən çıxır. Küveyt 1990-ci ildə Səddam Hüseynin rəhbərlik etdiyi İraq tərəfindən işğal olunur. 1991-ci ildə isə Fars körfəzi müharibəsinin gedişində Koalisiya qoşunları (NATO ordusu və Fars köfəzi sahili dövlərlərin ordusu) tərəfindən İraq orduları məğlub edilir və Küveyt azad olunur.

## Dini vəziyyət
Küveytin də əksər əhalisi müsəlmanlardır. 92 % əhali islama ibadət edir. Müsəlmanlar arasında sünniliyin maliki məzhəbi geniş yayılıb. Eyni zamanda sünnü-hənəfi və sünni-sələfilər də vardır. 15–20 faiz əhali şiə məzhəblidir (şəhər əhalisinin bir hissəsi və ölkənin Şimal rayonlarının əhalisi, farslar, bəzi induslar və pakistalılar, İraqdan və digər ölkələrdən gələn ərəblər). Şiələr arasında ismaililər üstünlük təşkil edir. Küveytdə az sayda induslar (böyük əksəriyyəti hindlilərdir) da yaşayır. Ölkə əhalisinin 6 faizi xristianlardır. Bunlar anqlikan və reformatolar (4 min nəfər), katoliklər (18 min nəfər), pravoslav, yakobit, koptlar (bu üç qrupun ümumi sayı 4 min nəfər), erməni-qriqoryalar (6 min nəfər) və s. Xristianlığa (pravoslav, monofizitlik, anqlikalıq, reformatorluq formasında) az sayda ərəblər və əcnəbilər. İnduslar, ingilislər, amerikanlar və digərləri ibadət edir.

## İstinadlar

## Mənbə
İstifadə olunan faktlar:Dünya ölkələri(müəllif:Əminə Yusifqızı) 2008-ci il

## Həmçinin bax
Toqo

**Toqo** () — Qərbi Afrikada dövlət. Ölkə qərbdən Qana, Şərqdən Benin, Şimaldan Burkina-Faso ilə həmsərhətdir. Cənubdan Qvineya körfəzinə çıxışı var. Paytaxtı Lome şəhəridir.

## Adının Etimologiyası
Ölkənin adı Ewe dilindən gəlir. Ewe dilində Togo sözü to (Dilimizdə: su) və go (Dilimizdə: liman) sözlərindən ibarətdir. Almaniyanın burada qurduğu ilk müstəmləkə nizamında bölgəni Togoland adı verilmiş, buna da əsaslanaraq bütün ölkə üçün Togo adı istifadə edilmiş, müstəqilliyindən sonra da bu ad yeni ölkənin adı olaraq da seçilmişdir.

## Coğrafiya
Ölkənin bütövlükdə sahib olduğu 1,647 km-lik sərhədindən 664 km-i Benin, 126 km-i Burkina Faso, 877 km-i Qana ilə həmsərhəd olduğu halda, ölkənin bundan başqa Atlantik Okeanına da 56 km-lik sahil xətti var.

Togo sahib olduğu 56.785 km² sahəsi ilə Afrika qitəsindəki kiçik bir ölkələrdən biridir. Qitədə bu qədər sahayədən daha az bir sahəyə sahib olan çox az sayda ölkə var. Ölkə uzun və dar bir quruluşa sahib olub, şimal-cənub istiqamətində uzunluğu 550 km olub, qərb-şərq istiqamətində ən dar bölgəsi 50 km, ən geniş bölgəsi isə 140 km-dir. Atakora sıra dağları ölkəni çarpaz bir şəkildə bölür. Sıra dağların orta yüksəkliyi 600&nbsp;m səviyyəsindədir. Toqoda olan ən yüksək dağ 986&nbsp;m ilə Agou Dağı, ən uzun çayı isə 50 km-i dəniz nəqliyyatına yararli olan və şimal-cənub istiqamətində axan 400 km-lik Mono çayıdır.
Ölkə ərazisinin 16% -i meşə ilə örtülü olduğu halda, 25% kənd təsərrüfatı sahəsi, 3,5% isə yaylalardır. Toqonun mərkəzi hissələri yüksəkliklər olduğu halda, şimala getdikcə nisbətən dərə təpəliklər azalır. Ölkənin cənubunda isə meşəlik sahələr və bataqlıqlar geniş yayılıb.

## Əhali

## Həmçinin bax
Kolumbiya

**Kolumbiya** (), rəsmi adı **Kolumbiya Respublikası** ( ) — Cənubi Amerikada dövlət.

## Etimologiya
Kolumbiya sözü Xristofor Kolumbun adı ilə bağlıdır (italyanca: *Cristoforo Colombo*; ispanca: *Cristóbal Colón*).
Kolumbiya İspan ağalığına qarşı vuruşduğu bir anda ölkədə 1812–1814-cü illərdə Birinci Kolumbiya vətəndaş müharibəsi baş verir.
1819-cu ildə Böyük Kolumbiya Respublikası elan olundu. Bu respublikaya Venesuela general-qubernatorluğu və Yeni Qranada vitse-krallığı (indiki Kolumbiya, Panama, Venesuela və Ekvador) daxil idi. 1835-ci ildə Venezuela və Ekvador vahid dövlətdən ayrıldıqdan sonra, qalan ərazidə Yeni Qranada Respublikası yaradıldı. 1858-ci ildə Yeni Qranadanın adı rəsmən dəyişdirilərək Qranada Konfederasiyası adlandırılır, 1863-cü ildə Birləşmiş Kolumbiya Ştatları və nəhayət 1886 — ildəki konsitutsiyanın qəbulu ilə indiki adı — Kolumbiya Respublikası oldu.

## Tarixi

### Koloniyalar
XVI əsrdən etibarən ispanlar Cənubi Amerikada, o cümlədən indiki Kolumbiya ərazisində koloniyalar qurmağa başladı. İspanlar ilk koloniyalarını Karib dənizi sahillərində yaratdılar. İlk koloniya isə — San-Sebastyan-de-Uraba indiki Panama ərazisində quruldu.
1536-cı ildə Qonsalo Ximenes de Kesadanın rəhbərliyi ilə 500 nəfərlik hərbi ekspedisiya göndərildi. Sonralar Yeni Qranada xristianlaşdırıldı və nəticədə 1549-cu ildə **audiensi** statusu aldı. Sonralar bu ərazilərə Böyük Kolumbiya dövləti yaradılır.1830-cu ildə dövlət mövcudluğunu itirir və onu yerində Ekvador, Venesuela və Yeni Qranada Respublikası yaranır. Ölkə dəfələrlə vətəndaş müharibələri baş verirdi(1860–1862 illər vətəndaş müharibəsi,Mingünlük müharibə,La Violensiya müharibəsi).

## Coğrafi mövqeyi

Cənubi Amerikada yerləşən Kolumbiya Respublikası şimalda Karib dənizi, cənubda Peru və Ekvador, şərqdə Venesuela və Braziliya, qərbdə isə Panama və Sakit okean ilə həmsərhəddir. Sakit okean və Cənubi Amerika tavalarının sərhədində yerləşir. Bu səbəbdən fəal seysmikliyi ilə seçilir. Ölkənin qərbində yerləşən And dağları da bu tavaların toqquşması nəticəsində yaranıb. Qərb hissədən fərqli olaraq ölkənin şərq hissəsi platforma üzərində yerləşir və demək olar ki seysmik hadisələr qeydə alınmır.

## İqlimi
Kolumbiyanın iqlimi bölgələrinə görə müxtəlifdir. Vadilərdə tropik, yüksək yerlərdə isə mülayim iqlim qurşağı hökm sürür. İsti iqlim qurşağına malik olsa da ölkə dağlarının yüksəkliyində hər zaman qar olur.

## İqtisadiyyatı

## Flora və Faunası
Amazoniya meşələrində meymun, yaquar, timsah, armadillo və başqa çeşidli heyvanlar yaşayır. Tutuquşu, kalibra kimi quşlar digər köçəri quşlar kimi Şimali Amerikadan köç edərək qış həyatını burada keçirir.

## Əhalisi
2014-cü ilin yanvar ayına olan məlumata əsasən əhalinin sayı 47,425,437-dır. Etnik mənsubiyyətə gəlincə əhali müxtəlif və çoxmillətlidir. İspan əsilli və metislər üstünlük təşkil edir, lakin amerindian kimi etnik qruplar da az deyil.

## Dini
Əhalinin 90%-i xristian dininə sitayiş edir. 70,9% katolik, 16,7% protestantlıq, 4,7% ateist,1% islamdir.

## Xarici keçidlər
* Kolumbiya Hökuməti Rəsmi İnternet Saytı
Namibiya

**Namibiya** (ing. *Namibia*; afrik. *Namibië*) və ya rəsmi adı ilə **Namibiya Respublikası** (ing. *Republic of Namibia*; afrik. *Republiek van Namibië*) — Cənubi Afrikada dövlət. Namibiya Atlantik okeanın sahillərində yerləşir. Şimaldan Anqola və Zambiya, şərqdən Botsvana, cənubdan Cənubi Afrika Respublikası ilə həmsərhəddir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Vindhuk, ümumi sahəsi 825,615 kvadrat kilometrdir. Namibiya 21 mart 1990-cı ilə CAR-dan müstəqilliyini əldə etmişdir.

## Etimologiya
Namib səhrasının adından (hottent dilində — "dairədə dolana" deməkdir).

## Tarixi
1884-cü ildə Almaniya nın protektoru elan olunur. 1915-ci ildə Cənubi Afrika qoşunlarının işğalına məruz qalmışdır.1966-cı ildə isə istiqlaliyyət uğrunda mübarizəyə başlanmışdır. 1989-cu ildə BMT-nin planına əsasən ölkəyə BMT qoşunları yeridilir. CAR qoşunlarının əsas hissəsi ölkə ərazisindən çıxarılır. 1990-cı il 21 mart Namibiya CAR ilə sürən döyüşdə (Namibiya müharibəsi) qalib gəlir və müstəqilliyini qazanır.

## Coğrafi vəziyyət
Şimalada Anqola, şimal-şərqdə Zambiya, qərbdə Atlantik okeanı, şərqdə Botsvana, cənubda CAR ilə həmsərhəddir. Ən böyük şəhəri və paytaxtı Vindhukdur. CAİB, Afrika birliyi və s. təşkilatlara üzvdür.

## Relyefi
Ölkənin əsas hissəsi yaylalar, şərqdə Qalaxari səhrası, qərbdə Namib səhrası ilə əhatələnib. Qərbində Keyp-Kross yarımadası yerləşir.

## İqlimi
Tropik iqlim qurşağına malikdir. Orta aylıq hərarət: Yanvarda +18 +27 selsi. İyulda +12 +16 selsi. İllik yağıntı: 400–600 mm.

## Müstəqillik dövrü
1878-ci il ingilis koloniyası, Velvis körfəzi və pinqvin adası birləşdirildi.1948-ci il milli partiya seçilməklə cənubi afrika cənubi-qərbi afrikanı tanıdı.1973-cü il cənubi afrika xakq təşkilatı namibiyanı xalq kimi tanıdı.1985-ci ildən 1990-cı ilə qədər Namibiya Cənubi Afrika Respublikasının ərazisi olsa da 1990-cı il Namibiya müstəqillik qazandı.lakin Velvis körfəzi və pinqvin adaları 1994-cü ilədək Cənubi Afrikanın hakimiyyətində qaldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Madaqaskar

**Madaqaskar** — Hind okeanın qərbində və Afrikanın cənub-şərqində Madaqaskar və digər adaların üzərində yerləşən dövlətdir və paytaxtı Antananarivu şəhəridir. Antananarivu şəhəri hal-hazırda mühüm ticarət şəhərlərinin sırasındadır.

## Tarixi
Fransa parlamenti 1896-cı ilin avqustunda Afrikanın şərqindəki Madaqaskar adasını Fransanın müstəmləkəsi elan edərək adaya 15000 əsgər göndərdi. 1897-ci ilin sonlarında müqavimət hərəkatı tamamilə boğuldu. Adanı idarə etmək üçün general-qubernatorluq yaradıldı.

## Coğrafiyası

### Bitki örtüyü
Madaqaskarda bitki zonaları qərbdən şərqə bir-birini əvəz edir. Çox rütubətli şərq sahilboyunda və dağların şərq yamacında rütubətli tropik meşələr inkişaf etmişdir (səyahətçi ağacı, tamarind, müxtəlif palmalar), orta zonada otlu savanna, şərqdə isə tikanlı kolluqlar zonası yerləşir. Adanın şərq sahilində ensiz düzənlik sahənin dövrü rütubətlənən tropik meşələri altında əsasən qırmızı-laterit torpaqlar, dağların şərq yamacının daima rütubətli tropik meşələri altında humuslu dağ lateritləri inkişaf etmişdir. Şərq yamaclarda, yaylanın dövrü rütubətlənən tropik meşələrində və hündür otlu savannalarında dağ qırmızı torpaqlar, qərb və cənub sahil ovalıqlarında və dağətəyində kserofit tropik meşələrin qəhvəyi-qırmızı, quru savannaların qırmızı-qonur torpaqları inkişaf etmişdir. Madaqaskar ərazisində temperatur şəraitinin eyni olmasına baxmayaraq şərqdən qərbə yağıntıların miqdarının kəskin azalması coğrafi zonaların meridian istiqamətində uzanmasına səbəb olmuşdur. Burada coğrafi zonallıq eyni zamanda oroqrafik şəraitlə sıx əlaqədardır.

## Əhalisi
24 200 000 nəfər əhalisi var.

## Həmçinin bax
* Amparafaravola

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qvatemala

**Qvatemala** — Mərkəzi Amerikada dövlət. Sahəsi 108.9 min km², əhalisi 10,9 milyon nəfərdir. İnzibati ərazisi 22 departamentə bölünür. Dövlət və hökumət başçısı prezidentdir. Qanunvericı orqanı birpalatalı Milli Konqresdir. Paytaxtı Qvatemala şəhəridir. 2020-ci ildə keçirilən prezident seçkilərində Alejandro Giammattei yeni prezident seçilmişdir.

## Adın etimologiyası
Atstek dilindəki "quauhtemallan" sözündən - meşə ilə örtülü yer mənasını verir.

## Tarix
1523-1524-cü illərdə ərazisi ispanlar tərəfindən işğal edilmişdir. Bu işğal 1821-ci ilədək davam etmişdir. Elə həmin ildə ölkə müstəqillik əldə edir.

1823-1839-cu illərdə Mərkəzi Amerika Birləşmiş Əyalətləri Federasiyasının tərkibində varlığını sürdürür.

Bir sıra hərbi çevrilişlərdən sonra 1952-1985-ci illərdə ölkədə hərbi diktatura rejimi bərqərar olur.

Nəhayət 1996-cı ildə hökumətlə Qvatemala Milli İnqilabi Hərəkatı arasında sülh haqqında müqavilə imzalanır.

## Fiziki-coğrafi xarakteristika
Ölkə Şimali Amerika qitəsində yerləşir və qərbdə Meksika, cənubda Salvador, şərqdə  Beliz və cənub şərqdə  Honduras ilə qonşudur.

## İnzibati ərazi bölgüsü
Ölkənin ərazisi 108,889&nbsp;km²-dir. Şəhər və kəndlərdən ibarətdir.

## İqtisadiyyat
Mərkəzi Amerikanın ən kasıb ölkələrindən biri hesab olunur. Hazırda 400.000 insanın işsiz olduğu göstərilir. Başqa sözlə əhalinin 56,2 % yoxsul şəraitdə yaşayır.

## Əhali
15,806,675. Əhalinin 59,4%-ni metislər, qlanın isə başqa yerli etnoslar təşkil edir.

## Dil
Rəsmi dil ispan dili olsa da bəzi qismlərdə yerli qvatemal dilində danışırlar.

## Din
Əhalisinin 50-60 %-i xristianlığın katolik məzhəbinə, 30-40 %-i protestanlıq, qalanları isə provaslavlıq məzhəbinə qulluq edirlər.

## Mədəniyyət
Ölkənin paytaxtında müxtəlif muzey və qallereyalar fəaliyyət göstərir.

## İdman
Futbol ölkənin ən populyar idman növüdür.

## Təhsil
Ölkədə adətən ikinci dərəcəli məktəblər fəaliyyət göstərir və bunların hamısı pulsuzdur.

## Mətbəx
Əsaəsən mayya mətbəxinin nümunələrindən qida kimi istifadə olunur.

## İstinadlar
Papua-Yeni Qvineya

**Papua-Yeni Qvineya**, tam adı **Papua-Yeni Qvineya Müstəqil Dövləti** (  (tj. , ), , ) — Okeaniyada Sakit Okeannın cənub-qərbində dövlət. Yeni Qvineya adasının şərq hissəsini, Bismark arxipelaqını, Solomon adalarının şimal hissəsini, Buka adasını , D’Antrkasto adasını və s.əhatə edir. Sahəsi — 462&nbsp;840 km². Əhalisi 6 milyon nəfər (2009), əsasən papuas və melaneziyalılardan ibarətdir.

## İstinadlar
El-Salvador

**Salvador** və ya **El-Salvador** — Şimali Amerikada yerləşən və təxminən 6.9 milyonluq əhaliyə sahib ölkə. Ölkə qərbdə Qvatemalaya, şimal və şərqdə Hondurasa və cənubda Sakit okeanla qonşudur. Salvador Amerika anakarasının əhali sıxlığı ən çox olan ölkəsidir (xüsusilə paytaxt San-Salvador) və ayrıca bölgənin ən sənayeləşmiş ölkəsidir.

## Həmçinin bax
* El Salvador Milli Kitabxanası
* El Salvadorda bandalara qarşı müharibə

## İstinadlar