open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fərəh

**Fərəh** — ərəb və fars dillərində (və bəzi digər dillərdə) qadın adı. Bu ad, zərdüştilikdəki Xvarenah (ilahi parıltı, nurlu aura) anlayışından törəmişdir. Son illərdə bu ad ingilisdilli ölkələrdə Farra Fouset və Fərəh Abraham ilə əlaqələndirildiyi üçün daha geniş yayılıb. Fərəh adı ABŞ-da yeni doğulan qız uşaqları üçün 1976–1980, 1987–1988 və yenidən 2010–2016-cı illər arasında ən çox qoyulan 1000 ad siyahısına daxil olmuşdur.

## İstinadlar
Quiscalus major

**Quiscalus major** (*Qayıqquyruq qrakl*) — "Icteridae" fəsiləsinə aid olan və Cənub-Şərqi və Orta-Atlantik ABŞ-nin sahil bölgələrində daimi yaşayan bir quş növü.

## Təsvir

Erkək qayıqquyruq qrakl 37–43 sm (15–17 düym) uzunluğunda və 165–250 qram (5,8–8,8 uns) çəkisindədir. Yetkin erkəklər tamamilə parlaq qara lələklərə, uzun qara dimdiyə, açıq sarımtıl və ya qəhvəyi göz rənginə və uzun qayıq şəkilli quyruğa malikdir. Yetkin dişi isə 26–33 sm (10–13 düym) uzunluğunda və 90–115 qram (3,2–4,1 uns) çəkisindədir. Dişilər daha qısa quyruq və tünd qəhvəyi rəngi ilə fərqlənir, bu rəng bədəni əhatə edir, qanadlar və quyruq isə daha tünd rəngdədir. Yetkin quşların qanad aralığı 39–50 sm (15–20 düym) arasındadır. Standart ölçülərə görə, bu növün qanad sümüyü 13–20 sm (5,1–7,9 düym), quyruq uzunluğu 11–20 sm (4,3–7,9 düym), dimdiyin uzunluğu 2–4,2 sm (0,79–1,65 düym) və ayaq sümüyü 3,6–5,8 sm (1,4–2,3 düym) arasındadır. Orta hesabla, qayıqquyruq qrakl yaxın qohumu olan böyükquyruq qrakldan təxminən 10% daha ağırdır, baxmayaraq ki, böyükquyruq qraklın erkəkləri daha uzun quyruğa malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pyero di Covanni Tedesko

**Pyero di Covanni Tedesko** () — XIV əsrdə İtaliyada yaşayıb yaratmış alman və ya flamand heykəltəraş. 1386-cı ildən əvvəl doğulmuşdur.

Lorenzo Gibertinin verdiyi məlumata görə, *"Tedesko"* ləqəbini alman mənşəyini (başqa bir məlumata görə isə Brabant hersoqluğundan olmasını) göstərmək üçün götürmüşdür. Tarixi sənədlərdə ilk dəfə 1386-cı ildə Florensiyada qeyd edilmiş və Florensiya kafedralının inşasında daşyonma işində çalışması göstərilmişdir. Bundan sonra onun Milan kafedralının inşasında iştirak etməsi məlumdur; 1402-ci ildə isə sənətkarın Orvieto kafedralının inşasında çalışması qeyd edilmişdir.

Florensiyadakı Orsanmikele kilsəsinin fasadını bəzəyən məşhur *"[[Madonna qızılgül ilə (Orsanmikele)|Madonna qızılgül ilə]]"* heykəlinin müəllifinin Tedesko olması güman edilir.


Fayl:Museo di orsanmichele, pietro di giovanni tedesco (attr.), madonna della rosa 01.JPG|*"[[Madonna qızılgül ilə (Orsanmikele)|Madonna qızılgül ilə]]"*, Orsanmikele, Florensiya
Fayl:Adoring Angel MET DP166789.jpg|*"Pərəstişkar mələk"*, Metropoliten muzeyi, Nyu-York
Fayl:Porta dei canonici di Lorenzo di Giovanni d'Ambrogio e Piero di Giovanni Tedesco, 01.JPG|*"Kanoniklər qapısı"*nın mərmər oyma naxışları, Florensiya kafedralı, Florensiya

## İstinadlar
Cephalopone

**Cephalopone** — Ponerinae yarımfəsiləsinə aid olan nəsli kəsilmiş qarışqa cinsi. Bu cins Avropada tapılmış fosillər əsasında təsvir edilib. Cinsə daxil olan iki növ var, Cephalopone grandis və Cephalopone potens. Cephalopone Lutetian dövrünə aid bir neçə Ponerinae cinsindən biridir.
## Tarixi və təsnifatı
Cephalopone ilk dəfə təsvir edildikdə, üç fosil nümunəsi ilə məlum idi. Bu nümunələr yumşaq çöküntü qayanın təbəqələrində qorunmuş sıxılma-iz fosilləri olub. Digər yaxşı qorunmuş böcək fosilləri ilə birlikdə, Cyrtopone nümunələri Lutetian dövrünə aid Messel çökəkliyindən toplanıb. Messel çökəkliyində qəhvəyi kömür, neft şistləri və bitumlu şistlərdən ibarət çoxsaylı fosillər aşkarlanıb. Bu fosillərdə böcəklər, balıqlar, quşlar, sürünənlər və quru məməlilər qorunub saxlanıb. Messel çökəkliyi və bataqlığı Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilib. Bu ərazi təxminən 47 milyon il əvvəl vulkanik partlayışlar nəticəsində yaranan gölün qalığıdır. Cyrtopone Dlusski və Vedmann tərəfindən 2012-ci ildə Messel Formasiyası fosillərindən təsvir edilmiş üç yarımfəsilədən beş nəsli kəsilmiş cinsdən biridir. Digər üç cins olan Cyrtopone, Messelepone və Protopone də Ponerinae yarımfəsiləsinə aiddir. Casaleia cinsi Amblyoponinae yarımfəsiləsinə, Pseudectatomma cinsi isə Ectatomminae yarımfəsiləsinə daxildir.

Fosillər 2012-ci ildə Gennadi Dlusski və Sonya Vedmann tərəfindən Messelin poneromorf qarışqaları haqqında yazılmış məqalədə təsvir edilib. Cins və hər iki növ bu məqalədə adlandırılıb. Cinsin adı Ponera qarışqa cinsi və "baş" mənasını verən yunan sözü cephale-nin birləşməsindən yaranıb. "Grandis" epiteti latıncada "güclü" mənasını verir, "potens" isə latıncada "güclü" və ya "qüdrətli" deməkdir.

## Təsviri
Messeldən olan Cephalopone ana qarışqaları (kraliçalar) böyük ölçüləri ilə xarakterizə olunur, təxmini bədən uzunluğu 20 millimetrdən çoxdur. Növlərin başları gövdənin uzunluğundan 1.5 dəfə çox deyil. Çənələri böyükdür başın uzunluğunun 80%-dən çoxunu təşkil edir və çeynəyən səthlərində doqquz-on diş var. Protopone növləri kimi bığlarının yuvaları başda geniş yerləşir, Pachycondylada olduğu kimi yaxın deyil. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Archiponera

**Archiponera** — Ponerinae yarımfəsiləsinə aid nəsli kəsilmiş qarışqa cinsi. Bu cins tək bir təsvir edilmiş növ olan Archiponera wheelerini özündə birləşdirir. Bu növ Şimali Amerikada tapılmış bir neçə Geç Eosen dövrünə aid fosil nümunəsi ilə məlumdur.
## Tarixi və təsnifatı
Archiponera cinsi ilk dəfə təsvir edildikdə, Kolorado ştatının Florissant bioloji abidəsində yaxşı qorunmuş iki fosil nümunəsi ilə məlum idi. O vaxtdan bəri heç bir əlavə nümunə aşkar edilməyib. Florissant bioloji abidəsi müxtəlif böcək növlərinin qorunduğu göl çöküntülərindən ibarətdir. Bu böcəklər və bitkilər, müasir Cənub-Şərqi Şimali Amerika iqliminə bənzər bir iqlimi göstərir. Archiponera təsvir edilərkən Florissant bioloji abidəsi Miosen dövrünə aid hesab edilirdi. Lakin sonrakı tədqiqatlar və fosil təsvirləri formasiyanın yaşını daha qədimə, Oligosen dövrünə aid etdi. Daha sonra sanidin kristallarının radiometrik tarixləndirilməsi ilə formasiyanın yaşı 34 milyon il olaraq müəyyən edildi. Bu, formasiyanı Eosen dövrünün Priabonian mərhələsinə aid edir.

## Təsviri
Aşkar olunan Archiponera nümunələri yuvarlaq yanlara və kiçik, əyilməmiş çənələrə malik böyük başlara malikdir. Gövdəsi başa nisbətən böyükdür. Başın ön kənarında ortada bir yarıq və arxa kənarında böyük bir alın var. Gözlər Streblognathus və Dinoponera qarışqalarında olduğu kimi yerləşir və ölçüsünə görə kiçikdir. Baş gövdənin yuxarı hissəsində yerləşir. On iki burumlu bığlar uzundur. Qarın hissəsi 5.0 mm uzunluğunda və yuvarlaqdır, demək olar ki, 4.5 mm uzunluğunda olan başla eyni ölçüdədir. İşçi fərdlərin ümumi uzunluğu 15.0 mm-dir, ayaqları isə təxminən 1.0 mm-dir. Erkək fərdlər məlum olan işçilərdən daha kiçikdir, təxmini uzunluğu 13.0 mm-dir. Erkəyin qanadları 6.0 mm uzunluğundadır və iki kubital hüceyrəyə malikdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Afropone

**Afropone** — Ponerinae yarımfəsiləsinə aid nəsli kəsilmiş qarışqa cinsi. Hazırda bu yarımfəsilənin heç bir qəbiləsinə aid edilmir. Bu cins iki təsvir edilmiş növü özündə birləşdirir, Afropone oculata və Afropone orapa. Afropone Botsvananın Mərkəzi Bölgəsindəki Orapa bölgəsində tapılan Üst Təbaşir dövrünə aid fosillər qrupundan məlumdur.
## Tarixi və təsnifatı
Afropone oculata iki fosil əsasında təsvir edilib. Bunlar holotip nümunəsi BP/2/28072a/2 (dişi kimi müəyyən edilib) və əlavə zəif qorunmuş fosil BP/2/26631-17-dir. Afropone orapa isə tək bir holotip erkək nümunəsi (BP/2/26628/1) əsasında təsvir edilib və ümumi rəyə əsasən bu cinsə müvəqqəti olaraq aid edilib. Nümunələr əsasən tamdır və detalların miqdarına görə fərqlənir. Onlar şistdə sıxılma fosilləri kimi qorunub. Orapa bölgəsindəki şistlər və gillər Təbaşir dövründə böyük vulkan püskürməsi nəticəsində yaranan krater gölünə çökmüş şəkildə aşkar olunub. Çöküntülər epiklastik kimberlit mənşəlidir və kimberlit kraterinin yanlarının sürətli aşınması və parçalanması nəticəsində əmələ gəlib. Orapada müşahidə edilən dörd əsas çökmə növündən yalnız ikisində fosillər tapılıb. Vulkan kütlə axınlarında oduncaq qalıqları fosilləri tapılsa da, yaxşı qorunmuş fosillər yalnız incə dənəli çöküntülərdə aşkar olunub. Fosil daşıyan təbəqə burda almaz yatağında mədən işləri zamanı aşkar edilib. 1977-ci ildə kimberlit borusunun radiometrik tarixləndirilməsi 84 ilə 92 milyon il əvvəl arasında bir yaş göstərib. 2004-cü ildə zirkon kristalları ilə aparılan əlavə tarixləndirmə, təxminən 91 milyon il əvvələ aid daha dəqiq bir yaş göstərib ki, bu da Təbaşir dövrünün Turon mərhələsinə aiddir.
## Təsviri
Afropone növlərinin gözləri böyük və yaxşı inkişaf edib. A.oculata dişilərində baş gövdənin ön hissəsində, A. orapa erkəklərində isə baş gövdənin arxa hissəsində yerləşir. Məlum fosillərin qorunmuş hissələrinə əsasən, hər iki növün çənələri qısa və yumru olub, aydın çeynəmə kənarı yoxdur. A. oculata dişiləri uzun olub, təxminən 12 millimetr uzunluğundadır və gözləri enindən 2,5 dəfə uzundur. Ön qanadlar dar olub, enindən 4,5 dəfə uzundur. A. orapa A. oculata-dan daha kiçik olub, ümumi bədən uzunluğu təxminən 7 millimetr təşkil edir. Ümumilikdə bığlar sapşəkilli olub, hər biri enindən iki dəfə uzun olan flagellomerlərdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tyrannomyrmex

**Tyrannomyrmex** —  Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid olan nadir tropik qarışqa nəsli. Bu nəsilə aid üç oxşar növ tanınır və bütün növlər kiçik gözlərə və dişsiz mandibulalara malikdir. Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada yayılıblar.
## Növləri və yayılması
Bu növlərdən ikisi yalnız tək işçi fərd nümunələri ilə tanınır. Lakin 1965-ci ildə toplanmış tək erkək fərd nümunəsi başqa bir naməlum növün erkəyi ola bilməsini müəyyən edib. T. alii isə 35-dən çox kraliça və işçi fərd nümunəsi ilə tanınır. İndiyə qədər Tyrannomyrmex növlərinin hamısı Köhnə dünyanın tropik meşələrində tapılıb. Hindistan və Şri Lankadan Malay yarımadasına və bəlkə də Filippin arxipelağına qədər geniş yayılma diapazonu göstərir ki, daha çox növ aşkar oluna bilər.
* Tyrannomyrmex alii Sadasivan & Kripakaran, 2017 - Qərbi Qat dağları, Hindistan
* Tyrannomyrmex dux Borowiec, 2007 – Kerala, Hindistan
* Tyrannomyrmex legatus Alpert, 2013 – Sinharaja Meşə Qoruğu, Şri Lanka
* Tyrannomyrmex rex Fernández, 2003 – Negri Sembilan, Malayziya

2017-ci ildə on illik fasilədən sonra, bu nadir qarışqa növü Sinqapurun Mandai bölgəsində torpaqda yaşayan canlı fərdlərlə müşahidə edilib.
## Təsviri
Bütün növlər kiçik gözlərə (bir neçə ommatidiya) və 11 burumlu bığlara malikdir. İki uzunsov dişlə zəngin olan dişsiz mandibulalara malikdir. Kiçik gözlər, dişsiz mandibulalar və bütün Tyrannomyrmex növlərinin işçi fərdləri arasındakı yaxın oxşarlıq, onların eyni zamanda ekoloji cəhətdən oxşar ola biləcəyini və yəqin ki, yeraltı və yırtıcı olduğunu göstərir. Məlum olan üç işçi fərd nümunəsi yarpaq tullantılarından toplanıb. Lakin nadir toplanması göstərir ki, Tyrannomyrmex növləri həm yuva qurur, həm də dərin torpaq qatlarında yemək axtarır. Qida axtaran fərdlər yalnız təsadüfən səthə yaxın yarpaq tullantıları qatlarına daxil olur. Bu səbəbdən onlara nadir hallarda rast gəlinir.

## Qalereya

Tyrannomyrmex alii NCBS-AV849 left profile.jpg|
Tyrannomyrmex dux casent0178233 profile 1.jpg|
Tyrannomyrmex legatus CASENT0106177 profile.jpg|


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Sericomyrmex

**Sericomyrmex** —  Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid olan qarışqalar cinsi.
## Təsviri
İşçi fərdlərin uzunluğu 4 mm-ə qədər olur. Onlar digər qarışqalardan daha çox gündüz fəaliyyət göstərsələr də, gecələr də bir qədər işləyirlər. Qanadlı fərdlərə iyul ayında rast gəlinib.

## Yaşayış mühiti
Yeni yuvalar 15 sm yerin dərinliyində yerləşir. Əsas otağın solunda və sağında kiçik otaqlar olur. Koloniya böyüdükcə yeni otaqlar birincini deşərək yaranır. Koloniyalar 200 fərdi keçmir və yuva ümumilikdə üç otaqdan ibarət olur. Bu otaqlar birinci otağa açılır və bu otaq işçilər tərəfindən gətirilən materialların göbələk yetişdirən otaqlara aparılmazdan əvvəl yığıldığı giriş otağı kimi istifadə olunur. Göbələk yetişdirən otaqların diametri təxminən 6 sm-dir. Onların içinə uzanan kiçik köklər kəsilmir, əvəzində göbələk bağları asmaq üçün istifadə olunur. Bu bağlar kobud boz bir süngərə bənzəyir. Bu kütlənin içərisində yetkin fərdlər, pupalar və sürfələr səpələnmişdir. Təxminən 0.25 mm ölçüdə olan ağ cisimlər bağın səthində sıx şəkildə yayılıb. Bu cisimlər Möller tərəfindən "Kohlrabi" dəstələri adlandırılır və qarışqalar tərəfindən qida kimi istifadə olunur. Süni yuvalarda saxlandıqda, onlar meyvələri, xüsusilə portağalları çiçəklər, yarpaqlar və hətta köhnə kitabların arxasındakı üzvi yapışqan kimi digər maddələrə üstün tuturlar. Portağallardan onlar ağ dərisinin çox kiçik hissəciklərini götürürlər.

Ana qarışqalar (kraliçalar) yalnız bir erkəklə cütləşirlər.
## Növləri
* S.urichi yuvaları ən çox otların arasında tapılır və onların qəribə qaldırılmış girişləri ilə asanlıqla tanınır. Onlar həmişə gil ilə zəngin torpaqda qazılır və silindrik girişlər səthdən təxminən 3 sm yuxarı qalxır.
* S. zacapanus növü ilk dəfə Qvatemalanın Zacapa bölgəsində kiçik bir suvarma xəndəyinin gil sahələrində tapılıb. Yuvalar təxminən 6 sm diametrində kiçik kraterlərə malik idi və köhnə göbələk substratının parçaları ilə örtülmüşdü.
* S. impexus növü Qayananın Kartabo bölgəsində qumlu bir ərazidə tapılıb. Bu növ Panamadan olan S. amabilis ilə çox yaxından əlaqəlidir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* B. Bolton, *A new general catalogue of the ants of the world*, Harvard University Press, Cambridge, MA, 1995.
* Ješovnik, Ana; Jeffrey Sosa-Calvo; Michael W. Lloyd, Michael G. Branstetter,  Fernando Fernández, Ted R. Schultz. (2017). Phylogenomic species delimitation and host-symbiont coevolution in the fungus-farming ant genus Sericomyrmex Mayr (Hymenoptera: Formicidae): ultraconserved elements (UCEs) resolve a recent radiation. :en:Systematic Entomology. Volume 42, Issue 3. July 2017 Pages 523–542. DOI: 10.1111/syen.12228

## Xarici keçidlər

* Муравьи-грибководы Attini
* The Radiohead ant: A new species of 'silky' ant grows fungus gardens for food. April 24, 2017
Royidris

**Royidris** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid olan Madaqaskar qarışqaları nəsli. 2014-cü ildə təsvir edilən bu nəsil, Madaqaskara endemik olan 15 növü özündə birləşdirir.
## Təsviri
Qanadlı ana qarışqalar (kraliçalar) işçi fərdlərdən əhəmiyyətli dərəcədə böyükdür. Erkək fərdlərin yalnız R. notorthotenes və R. peregrina növləri məlumdur. Erkəklər işçi fərdlərlə eyni ölçüdə və ya bir qədər kiçikdir. Onlar ana qarışqalardan (kraliçalar) isə xeyli kiçikdir.

## Növləri
* admixta qrupu
** Vitsika admixta Bolton & Fisher, 2014
** Vitsika depilosa Bolton & Fisher, 2014
* robertsoni qrupu
** Vitsika anxietas Bolton & Fisher, 2014
** Vitsika clarinodis (Heterick, 2006)
** Vitsika pallida Bolton & Fisher, 2014
** Vitsika pulchra Bolton & Fisher, 2014
** Vitsika robertsoni (Heterick, 2006)
* notorthotenes qrupu
** Vitsika diminuta Bolton & Fisher, 2014
** Vitsika etiolata Bolton & Fisher, 2014
** Vitsika gravipuncta Bolton & Fisher, 2014
** Vitsika longiseta Bolton & Fisher, 2014
** Vitsika notorthotenes (Heterick, 2006)
** Vitsika peregrina Bolton & Fisher, 2014
** Vitsika shuckardi (Forel, 1895)
** Vitsika singularis Bolton & Fisher, 2014
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
Nikkolo di Luka Spinelli

**Nikkolo di Luka Spinelli** () — XIII əsrin sonu - XIV əsrdə Toskana şəhərlərində yaşayıb yaratmış italyan zərgər və heykəltəraş.

Sənətkarın həyatı haqqında olduqca az məlumat dövrümüzə çatmışdır. Bəliidir ki, Nikkolo di Luka Spinelli, 1401-ci ildə Filippo Brunelleski, Yakopo della Kverça, Françesko di Valdambrino, Nikkolo di Pyetro Lamberti və Simone da Kolle di Val d'Elza ilə birlikdə Florensiya vəftizxanasının Şimal qapısının barelyeflərinin hazırlanması üçün *"Arte dei Mercatanti"* gildiyası tərəfindən təşkil olunan müsabiqədə iştirak etmiş, lakin, müsabiqədə Lorenzo Giberti qalib gəlmişdir.

Arezzodakı Müqəddəs Pyotr və Müqəddəs Donato kilsəsinin sağ tərəfdə yan portalının lünetini bəzəyən, 1330-cu ildə hazırlanmış və *"Madonna, körpə və iki mələklə, müqəddəslər Donato və X Qriqori ilə"* təsvir edilmiş terrakot lünetin müəllifi Nikkolo di Luka Spinellidir.

Florensiya kafedralının Cənub falanqında yerləşən *"Zınqırov qapısı"*nın edikulları üzərində yerləşən *“Müjdəçi mələk”* və *“Bakirənin müjdələnməsi”* heykəlləri Nikkolo di Luka Spinelliyə aid edilir.

Fayl:Duomo di arezzo, esterno, portale laterale, madonna col bambino tra due angeli, s. donato e il beato gregorio X, di scuola perugina o orvietana, 1340-50 ca. 01.jpg|Arezzo kafedralının fasadında Nikkolo di Luka Spinelli tərəfindən hazırlanmış terrakot lunet qabartması

## İstinadlar
Romblonella

**Romblonella** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid olan qarışqa cinsi.
## Yayılması
Bu növ qarışqalar Cənub-Şərqi Asiya, Avstraliya və Okeaniya ərazisində geniş yayılıb. 
## Təsviri
Romblonella Stereomyrmexin ən yaxın taksonudur. Ona yaxın qohum cinslər Leptothorax və Cardiocondyladır.

Bu nadir qarışqalar haqqında çox az məlumat var. Əksər növlər ağacların budaqlarında yuva qurur və bitkilər üzərində qidalanır.

Romblonella işçi qarışqaları təxminən 4 mm uzunluğundadır. Onların kiçik bir iynəsi var. Romblonella növü ilk dəfə 1935-ci ildə Viler tərəfindən Filippinin Romblon adasıda tapılan dörd nümunə əsasında təsvir edilib. Bununla belə, bu növ artıq 1861-ci ildə F.Smit tərəfindən Myrmica opaca kimi təsvir olunub və Alfred Russel Valles tərəfindən Sulavesidəki Tondano bölgəsindən toplanıb. R.elysii işçiləri 2 mm uzunluğundadır. Əvvəlcə Solomon adalarından tapılan bir neçə işçi qarışqa əsasında Crematogaster kimi təsvir edilib. R. heatwolei işçi qarışqaları isə demək olar ki, 4 mm uzunluğundadır. Yalnız R. palauensis və R. heatwolei üçün erkək fərdlər təsvir olunub.

Cinsin adı tip növün tapıldığı yerin adından (Romblon adası) götürülüb.
## Qalereya

Image:Romblonella opaca casent0178525 profile 1.jpg|Romblonella opaca nümunəsi
Image:Romblonella palauensis casent0172306 profile 2.jpg|Romblonella palauensis nümunəsi
Image:Romblonella scrobifera casent0010806 profile 1.jpg|Romblonella scrobifera nümunəsi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
## Xarici keçidlər
Procryptocerus

**Procryptocerus** —  Neotropik bölgədə yaşayan və "paraşüt" qabiliyyətinə malik olan süzən qarışqalar cinsi. Bu qarışqalar ağacdan düşdükdə havada süzərək enişlərini idarə edə bilirlər.
## Yayılması
Procryptocerus Meksikanın Teuantepek bərzəğindən Argentinanın şimalına qədər olan yağış meşələrində yaşayır. Budaqların içərisində gizli şəkildə yaşadıqları üçün bu qarışqalar nadir hallarda toplanır. Hal-hazırda əksər növlər Mərkəzi Amerika, Kolumbiya və Braziliyada aşkar edilib.

## Taksonomiya
Bu cins Emeri (1887) tərəfindən Paleotropik Cataulacus cinsinə bənzər Neotropik qarışqaları daxil etmək üçün yaradılıb. Procryptocerus iki tədqiqat işinin obyekti olub. Kempf (1951) bütün cins üzrə tədqiqat aparıb, Longino və Snelling (2002) isə Mərkəzi Amerika növlərini araşdırıb. Kempf (1951) 28 növ və 8 yarımnövü tanınır, Longino və Snelling (2002) isə Mərkəzi Amerika üçün 14 növü aşkar edərək, 4 yeni növ təsvir edib, 2 növü sinxronlaşdırıb və 2 yarımnövü növ səviyyəsinə qaldırıblar. Hal-hazırda cinsdə 45 növ mövcuddur.

## Təsviri
Bu cins geniş burun və gözlər üzərində bığlar ilə xarakterizə olunur. Əksər növlərdə bığlar arxaya doğru əyilib. Yetkin işçi fərdlər əsasən qara rəngdə olur, bədənləri müxtəlif şəkildə heykəllənmiş və monomorfikdir, ölçüləri 3.5 mm-dən 8.5 mm-ə qədər dəyişir. Ana qarışqalar (kraliçalar) işçilərə bənzəsə də, daha böyükdür (3.7–9.5 mm) və digər qohum növlərdə olduğu kimi qanadlı fərdlərə uyğun düz gövdəyə malikdirlər. Erkəklər kraliçalardan daha uzun və incədir, uzunluqları 4.8 mm-dən 9.9 mm-ə qədər dəyişir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* Longino JT, Snelling RR. (2002) "A Taxonomic revision of the *Procryptocerus* (Hymenoptera: Formicidae) of Central America." *Contributions in Science*, Number **495**. Natural History Museum, Los Angeles.
* 

## Xarici keçidlər
Peronomyrmex

**Peronomyrmex** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid nadir qarışqa cinsi. Onun üç növü Avstraliyanın şərq sahilindən məlumdur. Cəmi beş nümunə ilə dörd yerdən toplanmış Peronomyrmex, dünyanın ən nadir qarışqa cinslərindən biridir.
## Təsviri
Peronomyrmex ilk dəfə Yeni Cənubi Uelsdən tək bir işçi qarışqa əsasında Karlo Emeri (1920) tərəfindən P. overbecki tip növü kimi təsvir edilib. Cins Şattuk & Hinkli (2002) mərkəzinin Viktoriya ştatında P. bartoni növünü təsvir edənə qədər monotipik olaraq qaldı. Şattuk (2006) şimali Kvinslenddən üçüncü bir növ olan P.greavesi təsvir edib. P. greavesi nümunəsi əvvəlcə 1937-ci ildə toplanıb, lakin sonradan Müqayisəli Zoologiya Muzeyi, Kembric muzeyi, Amerika Birləşmiş Ştatlarının kolleksiyalarına yerləşdirilib və 2004-cü ildə yenidən kəşf edilənə qədər burada qalıb.
## Növləri
* Peronomyrmex bartoni Shattuck & Hinkley, 2002 – Viktoriya
* Peronomyrmex greavesi Shattuck, 2006 – Kvinslend
* Peronomyrmex overbecki Viehmeyer, 1922 – Yeni Cənubi Uels və Kvinslend 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Apus leuconyx

**Apus leuconyx** (*Blyth uzunqanadı*) — kiçik bir quş növü. Xarici görünüşünə görə ev qaranquşuna bənzəsə də, onlarla heç bir qohumluğu yoxdur, çünki uzunqanadlar "Apodiformes" dəstəsinə aiddir. Bu qruplar arasındakı oxşarlıqlar oxşar həyat tərzi səbəbindən konvergent evolyusiya nəticəsində yaranmışdır.

## Təsvir

"Apus leuconyx" adi uzunqanadlarla eyni ölçüdədir və ağ sağrısı istisna olmaqla tamamilə qara rəngdədir. Onları qismən lokistik adi uzunqanadlardan daha dərin quyruq çəngəli, daha uzun qanadlar, daha böyük baş və daha böyük ağ boğaz ləkəsi ilə fərqləndirmək olar.

## Yayılması və yaşayış mühiti

"Apus leuconyx" xarici Himalaydan Assam təpələrinə qədər çoxalır. Bu növ köçəridir və qışı Hindistan və Şri-Lankada keçirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anthus godlewskii

**Anthus godlewskii** — Orta ölçülü quş növü.

## Yaşayış yeri

Bu quş Monqolustanda və Çin, Tibet, Hindistan kimi qonşu ərazilərdə çoxalır. "Anthus godlewskii" uzunmüddətli miqrantdır və qış aylarında Cənubi Asiyanın açıq aşağı ərazilərinə köç edir. O, Qərbi Avropada çox nadir rast gəlinən bir quş növüdür.

## Fiziki təsvir

"Anthus godlewskii" böyük bir pipit növüdür, amma yerə enəndə görünüşü, digər pipitlərdən, çox da fərqlınmir. Üst hissəsi əsasən qəhvəyi, alt hissəsi isə açıq rəngdədir. "Richard's" pipiti ilə çox oxşardır, lakin bir qədər kiçikdir, ayaqları daha qısadır və qanadı daha qısa və tünddür. Uçuşu güclü və düz olub, "pshee" səslənən xarakterik bir səs çıxarır ki, bu səs "Richard's" pipitindən daha yüksəkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Thamnomanes schistogynus

**Thamnomanes schistogynus** (*Mavi-boz qarışqayeyən*) — "Thamnophilidae" fəsiləsinin "Thamnophilinae" yarımfəsiləsinə aid olan tipik qarışqaquşu növü.

## Təsvir

Mavi-boz qarışqayeyən 13,5–14,5 sm  uzunluğunda və 16–18 qram (0,56–0,63 uns) çəkisindədir. Nominativ yarımnövün yetkin erkəkləri demək olar ki, tamamilə tünd boz rəngdədir. Onların skapulalar arasında gizli ağ ləkə var. Yetkin dişilərin üst hissəsi və boğazı erkəklərdən bir qədər açıq və qəhvəyi-boz rəngdədir. Onların qulaq örtükləri və boğazında incə ağ zolaqlar var. Qarın və yan tərəfləri tünd darçın-qırmızı rəngdədir. "T. s. intermedius" yarımnövü nominativdən daha tünd rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Saltator coerulescens

**Saltator coerulescens** (*Mavi-boz saltator* və ya *Amazon boz saltatoru*) — "Thraupidae" fəsiləsinə aid olan sərçəkimilər dəstəsindən bir quş növü.

## Təsvir

Mavi-boz saltator orta hesabla 20 sm uzunluğunda və 52 qram çəkiyə malikdir. Lələkləri yaş və yarımnövdən asılı olaraq dəyişir, lakin ümumilikdə bu quşun üst hissələri boz və ya boz-zeytun rəngdədir, göz üstündə ağ zolaq, dar ağ boğaz, boz sinə və açıq qəhvəyi və ya darçın rəngli qarın hissəsi var.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Bu növ geniş yarıaçıq yaşayış mühitlərində, məsələn, meşəliklərdə, kolluqlarda və meşə kənarlarında (sıx meşələrin daxilindən uzaq durur) tropik və subtropik Cənubi Amerikada, o cümlədən şimali Argentina, qərbi Uruqvay, Paraqvay, Braziliyanın geniş ərazilərində (ekstremal şimalda Qvianalar və Venesuela ilə sərhədlər yaxınlığında zeytun-boz saltatorla əvəz olunur), Boliviya, şərqi Peru, şərqi Ekvador və cənub-şərqi Kolumbiyada (mərkəzi və şimal hissələrdə zeytun-boz saltatorla əvəz olunur) rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Galbula cyanescens

**Galbula cyanescens** (*Mavi alınlı yakamar*) — "Galbulidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Taksonomiya və sistematika

Mavi alınlı yakamar monotipik növdür. O, "qırmızıquyruq yakamar" (Galbula ruficauda), "ağ çənəli yakamar" (G. tombacea), "misdöşlü yakamar" (G. pastazae) və "yaşılquyruq yakamar" (G. galbula) ilə birlikdə supernöv hesab edilir.

## Təsvir

Mavi alınlı yakamar 20–23 sm uzunluğunda və 22–26 qram (0,78–0,92 uns) çəkisindədir. Erkəyin tacı, o cümlədən alnı ("ön hissə") metalik yaşıl və ya mavi rəngdədir, üst hissələri metalik yaşıl və mavi parıltılıdır. Çənəsi və yuxarı boğazı qaradır, aşağı boğazı və sinəsi yaşıl, qalan alt hissəsi isə qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Dişi yalnız aşağı sinəsi və qarnının oxra rəngli olması ilə fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Prioniturus verticalis

**Prioniturus verticalis** (*Mavi qanadlı raketquyruq*) və ya *Sulu raketquyruğu* — "Psittaculidae" fəsiləsinə aid olan bir tutuquşu növü.

## Təsvir və taksonomiya

Bu növün əsasən bel hissəsi tünd yaşıl, döş və qarın hissəsi zeytun/yaşıl rəngdədir. Erkək fərdlərin alnında və başının ön hissəsində açıq mavi rəng və kiçik qırmızı ləkə var. Dişi fərdlər erkəklərə bənzəyir, lakin başlarının ön hissəsində qırmızı ləkə yoxdur. Əsas lələklərin xarici hissəsi mavi, orta quyruq lələkləri yaşıldır. Raket lələkləri qara rəngdədir və mavi çaları var. Yan quyruq lələkləri yaşıl rəngdədir və qara ucludur. Dimdiyi mavi-boz rəngdədir. Ən çox dağ raketquyruğuna bənzəyir, lakin alın, başın yan tərəfləri və boyun arxası yaşıldır. Dişilərin üzlərində dağ raketquyruğuna nisbətən daha az mavi rəng var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psittacula columboides

**Psittacula columboides** (*Maviqanad tutuquşu*) — Həmçinin "Malabar tutuquşu" kimi tanınan, Hindistanın cənubundakı Qərbi Qat dağlarına endemik olan bir tutuquşu növü.

## Təsvir

Maviqanad tutuquşu mavi-boz rəngdədir və uzun sarı uclu quyruğa malikdir. Həm erkək, həm də dişilərdə qara boyun halqası tamdır. Erkəyin qara yaxasının alt kənarı, mavi-yaşıl rəngdədir və üst çənəsi qırmızı olub ağ uca malikdir, dişi isə tamamilə qara dimdiyə və yalnız qara yaxaya malikdir. Dişi, əzəmətlibaş tutuquşunun dişisinə bənzəyir, lakin ondan geniş sarı yaxası ilə fərqlənir. Sürülər meşədən keçərkən "keek-keek-keek" kimi cırıltılı çağırışlar edirlər. Onlar şimal-şərq mussonundan sonra quraq mövsümdə çoxalır və balalar iyun ayında cənub-qərb mussonundan əvvəl uçmağa hazır olur. Ağac deşiklərində (tez-tez yüksək "Mesua ferrea" növlərində), xüsusilə köhnə ağacdələn və barbet yuvalarında yuva qururlar. Quşlar dekabr ayında çoxalmağa başlayır və yumurtalar dekabr və yanvar aylarında qoyulur. Adətən 4 yumurta olur və təxminən 23 gün sonra yumurtadan çıxır. Dişi əvvəlcə balaları qoruyur, erkək isə qida gətirir, daha sonra erkək bu rolu öz üzərinə götürür. Balalar təxminən bir ay sonra uçmağa hazır olur və yuvadan çıxır. Balalar bəzən ticarət üçün tutulur. Fərdlərin "Loranthus longiflorus" bitkisinin yarpaqları ilə qidalandığı müşahidə edilmişdir. Bu növün ən yaxın qohumu Şri-Lankaya endemik olan Layard tutuquşudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Telophorus zeylonus

**Telophorus zeylonus** — "bushshrike" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Təsvir

Yetkin "Telophorus zeylonus" 22-23 sm uzunluğunda olub, üst hissələri zeytun-yaşıl rəngdədir və qara quyruğunun ucunda parlaq sarı bir ləkə var. Başı boz rəngdədir və sarı bir gözüstü xətti var. Güclü dimdiyinin üst çənəsi əyilmişdir. Alt hissələri parlaq sarı rəngdədir və boğaz ilə sinə arasında geniş qara bir yaxalıq var, bu yaxalıq boyunun yanlarından gözə və dimdiyə qədər uzanır. Ayaqları və dırnaqları mavi-boz rəngdədir. Cinslər oxşardır, lakin cavan fərdlər alt hissədə boz-yaşıl rəngdədir və qara yaxalıqdan məhrumdur. Dörd yarımnöv var, əsasən rəng çalarları və ölçülərinə görə fərqlənirlər. Növ ümumilikdə təhlükə altında olmasa da, Çimanimani dağlarında yaşayan tünd rəngli "restrictus" yarımnövü təxminən 400 quşdan ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Terpsiphone affinis

**Terpsiphone affinis** (*Blyth cənnət milçəkqapanı*) — həmçinin şərq cənnət milçəkqapanı kimi tanınan, "Monarchidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Təsvir

"Terpsiphone affinis" tipik bir cənnət milçəkqapanıdır və cazibədar lələklərə malikdir. Erkəklərdə dimorfizm müşahidə olunur, həm qırmızımtıl, həm də ağ lələk variantları var. Hər iki morf qara baş, kiçik, üçbucaq şəkilli krest və mavi göz halqası ilə xarakterizə olunur. Çoxalma dövründə erkəklər uzun mərkəzi quyruq lələklərinə malik olur ki, bu da, bədən uzunluğunun demək olar ki, iki qatıdır. Dişilər çoxalma dövründə olmayan qırmızımtıl erkəklərə bənzəyir, lakin adətən daha solğun mavi göz halqası və bir qədər açıq rəngli başa malikdirlər. Ağ morflar qanad və mərkəzi quyruq lələklərində tünd zolaqlar göstərir. Amur cənnət milçəkqapanı, Hindistan cənnət milçəkqapanı və qara cənnət milçəkqapanının dişiləri ilə oxşarlığı səbəbindən identifikasiya çətin ola bilər. Fərqləndirici xüsusiyyətlərə "Terpsiphone affinis"in qısa, yumru kresti (Hindistan cənnət milçəkqapanının uzun, iti krestindən fərqli), qırmızımtıl morfların açıq qırmızımtıl quyruq altı (Amur cənnət milçəkqapanının ağ və qara cənnət milçəkqapanının qara quyruq altından fərqli) və qırmızımtıl morfların alt hissələrində tədricən boz rəngə keçidi daxildir, digər növlərdə müşahidə olunan kəskin kontrast yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rhyticeros plicatus

**Rhyticeros plicatus** (*Blyth kərgədan quşu*) — Həmçinin "Papua kərgədan quşu" kimi tanınan, Uollesia və Melaneziya regionlarında meşə təbəqəsində yaşayan, Tok Pisin dilində yerli adı "kokomo" olan, iri bir kərgədan quşu növü.

## Təsvir

Uzunluğu 91 sm (36 düym) qədər olan yetkin erkəyin əsasən qara lələkləri, qızılı və ya narıncı-sarı başı, ağ boğazı və ağ quyruğu var. Gözləri qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir və göz ətrafında çılpaq açıq mavi dəri var. Dişi daha kiçik, əsasən qara rəngli, ağ boğaz və quyruğa malik bir quşdur. Hər iki cinsin çox böyük kərgədan rəngli dimdiyi və kaskası var. Hər iki cinsin cavan quşları erkəyə bənzəyir. Yetkinlərin solğun kaskasında yaşından asılı olaraq səkkizə qədər qat var, cavan quşlarda isə heç bir qat yoxdur. Uçuş zamanı qanadlarının səsi yüksək və fərqlidir, buxar qatarlarından çıxan buxar səsinə bənzəyən bir səs çıxarır. Uzaqdan eşidilən boğazdan çıxan qışqırıq və gülüş səsləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Primolius maracana

**Primolius maracana** (*Maviqanadlı makav*) — Cənubi Amerikanın mərkəzi və şərq hissələrində tapılan kiçik bir quş növü.

## Təsvir

Bu növün ümumi uzunluğu təxminən 36-43 sm-dir. Orta ölçülü qara dimdiyi, uzun quyruğu və əsasən yaşıl lələkləri var. Uçuş lələkləri və əsas örtüklərin üst hissəsi mavi rəngdədir, bu da onun adını izah edir. Qanadların alt hissəsi sarımtıl, quyruq ucu, başın üstü və yanaqları mavi, quyruq əsası və kiçik qarın ləkəsi qırmızıdır. Gözün içi qəhvəyi rəngdədir. Bu və qırmızıqarın makav, üzlərindəki çılpaq dəri sarımtıl olan yeganə makav növləridir, lakin əsarətdə bu rəng tez-tez ağ rəngə çevrilir. Qırmızıqarın makavdan fərqli olaraq, maviqanadlı makavın alt qarın və bel hissəsi qırmızıdır. Vəhşi təbiətdə uçuşu "kəskin, dik hərəkət" kimi təsvir edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azimina

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi. 1763-cü ildə təsvir edilmişdir. Azimina, tropik və subtropik bitki fəsiləsi olan "Annonaceae"də yeganə mülayim iqlim cinsidir. Azimina növləri böyük, sadə yarpaqlara və iri meyvələrə malikdir. Şimali Amerikanın şərqində yayılmışdır və ümumi olaraq pavpav adı ilə tanınır. Bu cinsə daxil olan Azimina triloba (ümumi pavpav) ABŞ-da ən böyük yeməli meyvə verən yerli bitkidir. Pavpav ağacları ABŞ-nin 26 ştatında və Kanadanın Ontario əyalətində təbii halda yetişir. Ümumi pavpav, yaxşı drenajlı, dərin, münbit düzənlik və təpəlik ərazilərdə tapılan klonal alt mərtəbə ağacıdır. Pavpav, krem alma, çerimoya, şirin sop, turş sop və ylanq-ylanq kimi bitkilərlə eyni fəsilədədir (Annonaceae); bu cins tropiklərlə məhdudlaşmayan yeganə nümayəndəsidir. Fosillər Təbaşir dövrünə aiddir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*USDA distribution of Pawpaw
*Pawpaw Information  from Kentucky State University
*Asimina Genetic Resources - Pawpaw
*Clark's September 18, 1806 journal entry about pawpaws
*Asimina triloba - Brooklyn Botanical Garden 
*Pawpaw Wines 
*Pawpaw Festival, Athens, Ohio
Oxyepoecus

**Oxyepoecus** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid olan Neotropik ərazidə yaşayan qarışqa cinsi. Bu cins Solenopsidini qəbiləsinin üzvüdür və hal-hazırda 20 növü özündə birləşdirir. Yaşadığı ərazilər Cənubi Amerika materikində əsasən Argentina, Boliviya və Braziliyadır.
## Təsviri
Oxyepoecus digər Solenopsidini növlərindən 11 buğumlu bığları, dörd dişli çənəryə və dişli ağıza malik olması ilə fərqlənir. Bundan əlavə gövdə qovşaqları yüksəkdir və tez-tez ön-arxa istiqamətdə sıxılmış olur.

Bu cinsin biologiyası haqqında məlumatlar azdır. Lakin üç növ (O. inquilinus, O. daguerrei və O. bruchi) Pheidole və ya Solenopsis növləri ilə oxşar olması ehtimal edilir. Baxmayaraq ki, bu əlaqənin dəqiq mənbəsi məlum deyil. Bu üç növ IUCN tərəfindən "Zəif D2" kimi təsnif edilib. Onlar "yaxın gələcəkdə vəhşi təbiətdə yox olma riski ilə üzləşən" növlər hesab olunur. Çünki onların populyasiyaları "yaşayış sahəsinin (adətən 100 km²-dən az) və ya yerləşdiyi ərazilərin sayının (adətən beşdən az) kəskin məhdudlaşması ilə xarakterizə olunur".

Oxyepoecus cinsi Neotropik bölgədə, Kolumbiyadan Çiliyə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir. Lakin nisbətən Argentina, Boliviya və Braziliyada rast gəlinir.
## Növləri
* Oxyepoecus bidentatus Delsinne & Mackay, 2011
* Oxyepoecus browni Albuquerque & Brandão, 2004
* Oxyepoecus bruchi Santschi, 1926
* Oxyepoecus crassinodus Kempf, 1974
* Oxyepoecus daguerrei (Santschi, 1933)
* Oxyepoecus ephippiatus Albuquerque & Brandão, 2004
* Oxyepoecus inquilinus (Kusnezov, 1952)
* Oxyepoecus kempfi Albuquerque & Brandão, 2004
* Oxyepoecus longicephalus Albuquerque & Brandão, 2004
* Oxyepoecus mandibularis (Emery, 1913)
* Oxyepoecus myops Albuquerque & Brandão, 2009
* Oxyepoecus plaumanni Kempf, 1974
* Oxyepoecus punctifrons (Borgmeier, 1927)
* Oxyepoecus quadratus Albuquerque & Brandão, 2004
* Oxyepoecus rastratus (Mayr, 1887)
* Oxyepoecus reticulatus Kempf, 197
* Oxyepoecus rosai Albuquerque & Brandão, 2009
* Oxyepoecus striatus Mackay & Delsinne, 2011
* Oxyepoecus vezenyii (Forel, 1907)
* Oxyepoecus vivax Kempf, 1974
## Qalereya

Oxyepoecus rastratus casent0178099 profile 1.jpg|Oxyepoecus rastratus
Oxyepoecus inquilinus casent0006160 profile 1.jpg|Oxyepoecus inquilinus
Oxyepoecus reticulatus casent0178101 profile 1.jpg|Oxyepoecus reticulatus
Oxyepoecus vezenyii casent0178102 profile 1.jpg|Oxyepoecus vezenyii

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Albuquerque N. L.; Brandão, C. R. F. 2004. A revision of the Neotropical Solenopsidini ant genus *Oxyepoecus* Santschi, 1926 (Hymenoptera: Formicidae: Myrmicinae). 1. The vezenyii species-group.&nbsp;— Papeis Avulsos de Zoologia (Sao Paulo) 44(4): 55-80.
* Albuquerque N. L. d. and C. R. F. Brandão. 2009. A revision of the Neotropical Solenopsidini ant genus *Oxyepoecus* Santschi, 1926 (Hymenoptera: Formicidae: Myrmicinae): 2. Final. Key for species and revision of the Rastratus species-group.&nbsp;— Papéis Avulsos de Zoologia (São Paulo). 49:289-309.
* Kempf W. W. 1974. A review of the Neotropical ant genus *Oxyepoecus* Santschi (Hymenoptera: Formicidae).&nbsp;— Stud. Entomol. 17: 471—512.

## Xarici keçidlər
Ocymyrmex

**Ocymyrmex** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid olan Afrika qarışqaları nəsli.
## Yayılması və yaşayış yeri
Bu nəsilə aid növlər istisevəndir. Nisbətən yüksək temperatur ərazilərdə yaşayırlar. Afrotropik bölgələrin quru savannalarından isti çöl şəraitinə qədər olan ərazilərdə məskunlaşıblar. Onlar yalnız Cənubi və Şərqi Afrikada yayılıblar. Qərbi və Mərkəzi Afrikada və ya Sahraaltı sahil zonasında heç bir növə rast gəlinmir. Yuvaları dərin torpaqda adətən qumlu torpaqda yerləşir və koloniyalar 200-1000 fərddən ibarətdir. Quraq iqlimə uyğunlaşmış bu qarışqalar gündüz vaxtı olduqca sürətli hərəkət edirlər. Onlar əsasən isti şəraitdə ölmüş heyvanların meyitləri, termitlər və toxumlarla qidalanırlar.

## Növləri
* Ocymyrmex afradu Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex alacer Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex ankhu Bolton, 1981
* Ocymyrmex barbiger Emery, 1886
* Ocymyrmex cavatodorsatus Prins, 1965
* Ocymyrmex celer Weber, 1943
* Ocymyrmex cilliei Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex cursor Bolton, 1981
* Ocymyrmex dekerus Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex engytachys Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex flavescens Stitz, 1923
* Ocymyrmex flaviventris Santschi, 1914
* Ocymyrmex foreli Arnold, 1916
* Ocymyrmex fortior Santschi, 1911
* Ocymyrmex gariepensis Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex gordoni Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex hirsutus Forel, 1910
* Ocymyrmex ignotus Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex kahas Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex laticeps Forel, 1901
* Ocymyrmex micans Forel, 1910
* Ocymyrmex monardi Santschi, 1930
* Ocymyrmex nitidulus Emery, 1892
* Ocymyrmex okys Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex phraxus Bolton, 1981
* Ocymyrmex picardi Forel, 1901
* Ocymyrmex resekhes Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex robecchii Emery, 1892
* Ocymyrmex robustior Stitz, 1923
* Ocymyrmex shushan Bolton, 1981
* Ocymyrmex sobek Bolton, 1981
* Ocymyrmex sphinx Bolton, 1981
* Ocymyrmex tachys Bolton & Marsh, 1989
* Ocymyrmex turneri Donisthorpe, 1931
* Ocymyrmex velox Santschi, 1932
* Ocymyrmex weitzeckeri Emery, 1892
* Ocymyrmex zekhem Bolton, 1981
## Qalereya

Ocymyrmex zekhem castype13685 profile 1.jpg|Ocymyrmex zekhem
Ocymyrmex ankhu casent0173610 profile 1.jpg|Ocymyrmex ankhu
Ocymyrmex dekerus casent0173608 dorsal 1.jpg|Ocymyrmex dekerus


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* Marsh, А. С., 1985. Thermal responses and temperature tolerance in a diurnal desert ant, Ocymyrmex barbiger.&nbsp;— Physiological Zoology 58,629- 636.
* Marsh, A. С., 1985. Microclimatic factors influencing foraging patterns and success in the thermophilic desert ant Ocymyrmex barbiger.&nbsp;— Insects Sociaux 32, 286—296.
* Marsh, A.C., 1985. Forager abundance and dietary relationships in a Namib Desert ant community.&nbsp;— South African Journal of Zoology 20, 197—203.
* Marsh, A.C., 1986. Ant species richness along a climatic gradient in the Namib Desert.&nbsp;— Journal of Arid Environments 11, 235—241.
* Marsh, A. C., 1986. Checklist, biological notes and distribution of ants in the central Namib Desert.&nbsp;— Madoqua 14, 333—344.
* 

## Xarici keçidlər
Monomorium

**Monomorium** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid olan qarışqa cinsi. 2013-cü ilə qədər bu cins təxminən 396 növü özündə birləşdirirdi. Bu cins dünya üzrə yayılıb, xüsusilə Köhnə dünyanın tropik bölgələrində çoxsaylı növləri mövcuddur.  Bu cins "qarışqaların daha əhəmiyyətli qruplarından biri" hesab olunur. Çünki geniş yayılması, müxtəlifliyi, morfoloji və bioloji xüsusiyyətlərinin zənginliyi ilə fərqlənir. Bu cins həmçinin firon qarışqası (M. pharaonis) və çiçək qarışqası (M. floricola) kimi tanınmış zərərli növləri də özündə birləşdirir.
## Təsviri
Bu cinsin izahı çox müxtəlifdir, çünki, bir çox forma və ölçülü növlərə malikdir ki, ilk baxışdan onlar "bir-birinə heç də oxşamırlar". Bəzi növlərdə işçi kastası bir-birinə bənzəyir, digərlərində isə tamamilə fərqlənir. Bəzi növlərdə işçilər çox kiçik, digərlərində isə olduqca böyük ola bilər. Böyük çoxüzlü gözlər ümumidir, lakin M. inusuale və Afrikadan olan bəzi növlərdə gözlər xeyli kiçilib. İynəsi həmişə fəal vəziyyətdədir.

## Taksonomiyası
XX əsrin əvvəllərində Monomorium artıq 10 yarımcinslə böyük bir cins idi. 2007-ci ildə Nothidris, Epelysidris və Phacota cinsləri Monomorium ilə sinonimləşdirildi. Kiçik cinslər olan Anillomyrma, Megalomyrmex və bəlkə də Bondroita da Monomoriuma daxil edilməlidir. Cinsin dəqiq sərhədləri hələ də müəyyən edilməyib. Onun Solenopsidini qəbiləsindəki digər cinslərdən fərqləndirən aydın morfoloji xüsusiyyətləri yoxdur. Əgər kladistika ciddi şəkildə tətbiq edilsəydi, bütün Solenopsidini qəbiləsi tək bir cins olan Solenopsisdə birləşdirilərdi, lakin qəbilənin güclü sinapomorfiyası yoxdur. Camponotus və Leptothorax cinsləri kimi, Monomorium da hal-hazırda parafiletikdir.

Bu cinsin əksər qarışqaları çürümüş oduncaqda, qayaların altında və ya torpaqda yuva qurur. Bəzi növlər leş yeyən, digərləri isə toxum yığan qarışqalardır. Bir çox növün zəhərində alkaloidlər var ki, bunlardan yırtıcılardan qorunmaq üçün istifadə edirlər. Cins həmçinin xromosom sayında da müxtəlifdir. Xromosom sayı 2n 16-dan 70-ə qədər müəyyən edilib.

## Yayılması
2006-cı ilə qədər Madaqaskarda 36 növ təsvir edilib, onlardan 19-u yalnız həmin ildə təsvir olunandır. Avstraliyada təxminən 43, Ərəbistan yarımadasında isə 30 növ məlumdur.

## Qalereya

Syllophopsis fisheri casent0430841 profile 1.jpg|Monomorium fisheri
Monomorium pharaonis casent0173986 profile 1.jpg|Firon qarışqası
Monomorium trageri casent0104100 profile 1.jpg|Monomorium trageri


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* *Heterick, Brian* (2006): A Revision of the Malagasy Ants Belonging to Genus *Monomorium* Mayr, 1855 (Hymenoptera: Formicidae). *Precoodings of the California Academy of Sciences*' **57**(3): 69-202. PDF
* *Fernández, F.* (2007): Two new South American species of *Monomorium* Mayr with taxonomic notes on the genus. *In:* Snelling, R. R., B. L. Fisher, and P. S. Ward (eds). Advances in ant systematics (Hymenoptera: Formicidae): homage to E. O. Wilson&nbsp;— 50 years of contributions. *Memoirs of the American Entomological Institute* **80**: 128—145. PDF 

## Xarici keçidlər

* Муравьи рода ''Monomorium''
Messor

**Messor** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid və 100-dən çox növü olan qarışqa nəsli. Bu nəsilə aid bütün növlər biçinçi qarışqalarıdır. Nəsil adı məhsul və biçin tanrısı olan Roma tanrısı Messorun şərəfinə qoyulub. Yeraltı koloniyalar adətən açıq sahələrdə və yol kənarlarında tapılır, girişlər birbaşa səthə açılır.

Koloniyalar böyük ölçülərə çata bilir və toxumların quru şəraitdə saxlanıldığı, cücərmənin qarşısını alan mürəkkəb quruluşa malik anbarları ilə məşhurdur. Messor növlərinin yuva quruluşu mürəkkəbdir və bu nəsil ümumilikdə çox bacarıqlı memarlar hesab olunur.
## Təsviri
Messor növləri müxtəlif daxili quruluşa malikdir (polimorfik) və böyük başlı qarışqalar olan xüsusi bir qrupu var. Bu qrupun rolu böyük toxumları daşımaq və kəsməkdir ki, bu da koloniyaların əsas qida mənbəyini təşkil edir. Əsasən toxumlarla qidalanırlar, lakin bəzən həşərat və ilbizlər də yeyirlər. Bəzi ilbiz qabıqları toxuma bənzər forması səbəbindən yuvaya gətirilə bilər.

## Davranışı
Möhkəm və parlaq çənə ilə təchiz olunmuş Messor növləri yavaş hərəkət edirlər. Onlar özlərinə uzun toxum daşıyan yollar çəkirlər. Koloniyalar adətən monoqam olur . Tək bir ana qarışqa (kraliça) tərəfindən qurulur. Məsələn, M. arenarius növünə baxdıqda, digər biçinçi qarışqalar kimi, onlar da qida mənbələri axtararkən iz feromonları buraxır və fərdi səviyyədə fəaliyyət göstərirlər.

## Növləri
* Messor abdelazizi Santschi, 1921
* Messor aciculatus (Smith, 1874)
* Messor aegyptiacus (Emery, 1878)
* Messor alexandri Tohme, 1981
* Messor andrei (Mayr, 1886)
* Messor angularis Santschi, 1928
* Messor antennatus Emery, 1908
* Messor aphaenogasteroides Pisarski, 1967
* Messor aralocaspius Ruzsky, 1902
* Messor arenarius (Fabricius, 1787)
* Messor atanassovii Atanassov, 1982
* Messor barbarus (Linnaeus, 1767)
* Messor beduinus Emery, 1922
* Messor berbericus Bernard, 1955
* Messor bernardi Cagniant, 1967
* Messor bouvieri Bondroit, 1918
* Messor buettikeri Collingwood, 1985
* Messor caducus (Victor, 1839)
* Messor capensis (Mayr, 1862)
* Messor capitatus (Latreille, 1798)
* Messor carthaginensis Bernard, 1980
* Messor caviceps (Forel, 1902)
* Messor celiae Reyes, 1985
* Messor cephalotes (Emery, 1895)

## Qalereya

Ant 2007-1.jpg|İşçi Messor
Messor angularis casent0217515 profile 1.jpg|Messor növü


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* http://research.amnh.org/entomology/social_insects/ants/publications/6439/6439.pdf
* 

## Xarici keçidlər

* Муравьи рода ''Messor''
Meranoplus

**Meranoplus** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid Köhnə dünya qarışqa cinsi. 80-dən çox növə malikdir. Meranoplus cinsinin müxtəlifliyinin yarısından çoxunun hələ təsvir edilmədiyi və bu növlərin çoxunun Avstraliyada olduğu ehtimal edilir.
## Təsnifatı
Meranoplus tüklü, yavaş hərəkət edən və zirehli qarışqalardan ibarət unikal və maraqlı bir myrmicin cinsidir. Əvvəllər öz qəbiləsi olan Meranoplini daxilində təsnif edilirdi və Baltik kəhrəbasından (44.1 ± 1.1 milyon il əvvəl) olan bir fosil cinsi, Parameranoplus, də bu qəbiləyə aid idi. Lakin Ward və digərləri (2015) tərəfindən Crematogastrini qəbiləsinə köçürülmüşdür. Meranoplus-un Formicidae daxilindəki filogenetik mövqeyi haqqında məlumatların az olması səbəbindən bu cins tarix boyu müxtəlif yüksək taksonlarda (Cryptoceridae, Cataulacinae, Tetramoriini, Meranoplini) təsnif edilmişdir. Brady və digərləri (2006) Meranoplus və Cataulacus arasında bir klad aşkar etsələr də, bu əlaqə Moreau və digərləri (2006) tərəfindən dəstəklənməmişdir.
## Yayılması
Meranoplus cinsinin mövcud növləri Köhnə Dünyada yayılmışdır, lakin Palearktik və Okeaniya regionlarından yoxdur. Yeganə istisna Yeni Kaledoniyadan olan M. levellei növüdür.
## Biologiyası
Bu cinsin növləri əsasən torpaqda yuva qurur və narahat edildikdə, kripsis ilə gücləndirilmiş thanatoz (ölü kimi davranma) davranışı nümayiş etdirirlər. Fərdlər tüklərinə torpaq yığaraq ölü kimi davranırlar. Qidalanma baxımından, əksər növlər həmçiçi və fakultativ qranivorlardır, digərləri isə, o cümlədən M. diversus növ qrupu, ixtisaslaşmış qranivorlardır. Malayziya yağış meşələrində yaşayan M. mucronatus növünün hemipterlərlə trofobiotik əlaqəsi olduğu məlumdur. Meranoplus növləri həm gündüz, həm də gecə fəal olurlar və feromon izləri vasitəsilə rekrut edirlər. Bu izlər iynənin əsasından ifraz olunur və onların olduqca böyük Dufour vəzilərindən istifadə edilir. Spatula şəklində olan iynənin funksiyası hələ də məlum deyil. Meranoplus cinsində yalnız M. peringuiyi növünün cütləşməsi haqqında məlumat var. Bu növün cütləşmə sürüləri yağışdan sonra baş verir və erkəklər azsaylı dişilər üçün ziqzaq şəkildə patrul edirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Melissotarsus

**Melissotarsus** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid olan nadir Afrika qarışqa cinsi.
## Yayılması
Bu qarışqalara Afrotropik və Madaqaskardarast gəlinir. Onlar yuvalarını canlı ağacların içərisində, qabıq altında tunellər qazaraq qurur. Melissotarsus yuvalarının xaricində nadir hallarda görünür, bu da onların nadir hesab edilməsinə səbəb olub. Bununla belə, onlar iqtisadi əhəmiyyətli ağaclar, o cümlədən manqo və Burseraceae ailəsinə aid ağaclar üçün zərərli həşəratlar hesab olunur. Bu ağaclara Aucoumea klaineana, Dacryodes buettneri və Dacryodes edulis daxildir.

Melissotarsus Diaspididae ailəsinə aid olan zirehli qabıqlı həşəratlarla (scale insects) simbioz şəklində yaşayır. Kamerunda aparılan bir araşdırmada təxmin edilib ki, tək bir Dacryodes edulis ağacında təxminən 1,5 milyon Melissotarsus beccarii (sürfələr daxil olmaqla) və yarım milyon Diaspis zirehli qabıqlı həşəratı yaşayır. Bu zaman burada sıxlıq təxminən hər kvadrat metr qabıq üçün 43 min M. beccarii və 15 min Diaspis idi. Qarışqalar zirehli qabıqların istehsalı üçün istifadə olunan ifrazatları yeyir, çünki Diaspididae qarışqalar tərəfindən qorunan zaman tamamilə müdafiəsiz olur. Qarışqa yuvası isə ağacın qabığı altında tamamilə gizli qalır.

## Növləri
* Melissotarsus beccarii Emery, 1877
* Melissotarsus emeryi Forel, 1907
* Melissotarsus insularis Santschi, 1911
* Melissotarsus weissi Santschi, 1910
### Müasir növlərin müqayisəsi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
## Xarici keçidlər

*