open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksandr fon Bilderlinq

**Aleksandr Aleksandroviç fon Bilderlinq** (; ) – almanəsilli Rusiya generalı. Rus-yapon müharibəsində Üçüncü Mancuriya Ordusuna komandanlıq etmişdir. Baron titulu daşımışdır.

## Həyatı və fəaliyyəti
Aleksandr fon Bilderlinq 1846-cı ildə zadəgan ailəsində doğulmuşdur. Rusiya İmperator Ordusuna qatılmış, 1877–1878-ci illərdə Rusiya-Osmanlı müharibəsində iştirak etmişdir.

### Rus-yapon müharibəsi
Bilderlinq 1904-cü ilin mayında 17-ci Avropa Ordusu Korpusunun komandiri təyin olunmuş və 1904-cü ilin yayında Mancuriyaya gəlmişdir. 1905-ci ildə bir neçə böyük birliyin komandirliyi ona həvalə olunmuş və Mancuriya Ordusunun bir neçə döyüşündə vacib rol oynamışdır. O, general kimi Lyaoyan döyüşündə Şərq bölüyünə, Şahe döyüşündə Qərb bölüyünə komandirlik etmişdir.

Sandepu döyüşündən sonra general Aleksandr fon Kaulbarsı əvəz edərək Üçüncü Mancuriya Ordusunun komandiri olmuş və Mukden döyüşündə iştirak etmişdir. Məğlubiyyətdən sonra 1905-ci ilin mayında ordunun komandirliyindən azad edilmiş və həmin ilin sentyabrına qədər korpusuna komandirlik etməyə davam etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Fransa HHQ-in Aerobatika Komandası

Fransa Hərbi Hava Qüvvələrinin Akrobatika Komandası () — Fransa Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. 1968-ci ildə qurulmuşdur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fethi Heper

**Fethi Heper** () — Türkiyənin keçmiş milli futbolçusu və maliyyə professorudur. O, Əskişəhərspor forması ilə iki dəfə Super Liqanın bombardiri olub.

70-ci illərdə Eskişehirspor Super Liqanın zirvəsində oynayarkən, Eskişehirspor azarkeşlərinin ən çox işlətdiyi şüar *Fethi- Nihat — Ender ağlara göndər* şüarıdır. O, havada və sinəsində hava toplarını idarə etdiyi üçün ' **Cengel**' ləqəbi ilə tanınırdı. O, türk futbolunun önəmli futbolçularından Metin Oktayla ana tərəfdən qohum olub. Futbolçu karyerası ilə yanaşı, akademik təhsilini davam etdirərək 1967-ci ildə Əskişəhər İqtisadiyyat və Ticarət Elmləri Akademiyasında bakalavr təhsilini, 1978-ci ildə isə doktoranturasını tamamlayıb. 1981-ci ildə maliyyə ixtisası üzrə dosent, 1988-ci ildə professor elmi adlarını almışdır. Daha sonra Türkiyə Futbol Federasiyasına 2012-ci ildə keçirilən seçkilərdə Yıldırım Dəmirörən sədr seçilərək öz siyahısından seçkilərə qatıldığı üçün Milli Komandalar Komitəsində məsul idarə heyətində yerini aldı.

Fethi Heper peşəkar futbolçudan professorluğa yüksələn ilk və yeganə türk futbolçudur.

## Futbol karyerası

### Klub karyerası
Futbola doğma şəhəri Əskişəhərdə başlayıb, daha sonra 1960-cı ildə iki böyük qardaşının futbol oynadığı Əskişəhər Gənclər Klubunda oynamağa başlayıb. Gənc yaşına baxmayaraq, Fethi Heper iki dəfə bu komandanın bombardiri olmağı bacarıb. Bu illərdə böyük qardaşı tərəfindən "Qalatasaray" a aparılıb və "Qalatasaray"ın baş məşqçisi Gündüz Kılıça yeni futbolçu kimi təqdim olunub, amma onu "Qalatasaray"a aparmırlar. Daha sonra 1962–63 mövsümündə Əskişəhər Ticarət Elmlər Akademiyasının futbol komandasında həvəskar səviyyədə futbol oynadı. Bu komanda ilə 1963-cü ildə Türkiyə Akademiyaları arasında təşkil edilən futbol çempionatının qalibi olub. O , bu uğurdan sonra qurulan "Əskişəhərspor"un qurucu komandasına daxil edilib. Sonra bütün futbolçu karyerasını "Əskişəhərspor" forması altında keçirdi. O, 70-ci illərdə uğurdan uğura qaçan "Əskişəhərspor" komandasının ən önəmli futbolçularından sayılırdı.

1974-cü ilə qədər Türkiyə birinci liqasında peşəkar formada çıxış edən Heper 1969–70 (13 qol) və 1971–72 (20 qol) dövrlərində bombardir olub. O, ilk dəfə 16 yaşında 5 dəfə milli formada çıxış edib.

O , UEFA kubokunda vurduğu 6 qolla bombardirlər siyahısında 3-cü olub. Fethi Heperin Mikkeliyə (Fin) vurduğu 4 qol türk futbolçunun beynəlxalq matçda vurduğu ən çox qoldur. 2008-ci ildə Fənərbaxça ilə MTK arasında keçirilən matçda Semih Şentürk 4 qol vurana qədər bu rekordu təkrarlamaq mümkün deyildi. Havadakı topları sinəsində idarə etdiyi üçün Heper "Dəmir Köynək Fəthi" kimi tanınırdı.

## Nailiyyətlər
; Fərdi

* Super Liqanın bombardiri : 1969–70 (13 qol), 1971–72 (20 qol)

## Kitabları
* *Sosial struktur və vergi strukturları arasında əlaqələr* (1978)
* *Türkiyədə sərvət vergisi* (1981)

## Mənbə
Boygenius

**Boygenius** (kiçik hərflərlə) — 2018-ci ildə Cülyen Beyker, Fibi Bricers və Lüsi Dakus tərəfindən yaradılmış indi-rok superqrupu. Qrupun öz adını daşıyan mini-albomu Los-Ancelesdəki Sound City səsyazma studiyasında yazılmışdır. Onların debüt albomu "The Record" 31 mart 2023-cü ildə yayımlanıb.

## İstinadlar
Orhan Ak

**Orhan Ak** (), türkiyəli keçmiş futbolçu və məşqçi.

## Futbol karyerası

### Klub komanda karyerası
Kocaali 'nin Koğukpelit məhəlləsində doğulan Orhan Ak, Sakaryada həvəskar futbol liqası komandası olan *Et Balık Sporun* infrastrukturunda futbola başladı. O, burada oynadığı zaman Türkiyənin gənclərdən ibarət milli futbol komandaları üçün kəşf edilib və 22 fevral 1995-ci ildə Almaniya ilə keçirilən *15 yaşadək futbolçulardan ibarət milli* yoldaşlıq oyununda Türkiyənin gənclərdən ibarət milli futbol komandalarında debüt edib. Bu matçdan sonra bir çox Super Liqa komandalarının diqqətini çəkib. Çoxlu transfer təklifləri arasında o dövrdə Mərmərə Bölgəsinin güclü təmsilçilərindən olan Kocaelisporun təklifini qəbul etdi və 15 yaşında Kocaelispor infrastrukturuna keçdi. 1996-cı ildə peşəkar keçid müqaviləsi imzalayaraq əsas komandaya daxil oldu. 8 fevral 1997-ci ildə Beşiktaşla Super Liqa matçında Kocaelispor ace komandası ilə ilk rəsmi matçını keçirdi. Bu qarşılaşmadan sonra tez-tez oynamaq imkanı qazandı. Həmin mövsümün sonunda Kocaelispor ilə klub tarixində ilk dəfə Türkiyə Kubokunu qazanan komandanın heyətində yer aldı. O, əvvəllər Kocaelispor komandasında çıxış edib. 24 iyul 2007-ci ildə "Qalatasaray"ın keçmiş baş məşqçisi Karl-Haynts Feldkamp komandadan uzaqlaşdırıldı və daha sonra mövsümün qalan hissəsi üçün "Ankaraspor" a icarəyə verildi. O, 2008-ci ildə "Antalyaspor" a transfer olunub. Bir vaxtlar Orhan-Oğan-Emre-Kayra ilə dövrün ən yaxşı müdafiə xəttini formalaşdırmışdılar.

2010-cu ilin iyulunda Superliqanın yeni komandalarından olan "Bucaspor" a transfer olunub. O, mövsümün sonunda komandadan hadisəli şəkildə ayrıldı.

2011–12 mövsümünün yay transfer pəncərəsinin son günündə 1. O , liqa komandalarından olan "Boluspor"a transfer olunub.

2012–13 mövsümünün əvvəlində Super Liqanın yeni komandalarından olan Elazığspora transfer olundu. 2013–14 mövsümündə İstanbul BB- yə transfer oldu.

O, 4 aprel 2023-cü ildə "Trabzonspor"un baş məşqçisi vəzifəsindən istefa verib.

## Nailiyyətlər

### Klub
Futbol üzrə Türkiyə Kuboku (2)
:: *[[1996-97 Türkiye Kupası|1996–97]], [[2001-02 Türkiye Kupası|2001–02]] <small>([[Kocaelispor]] ile.</small><small>)</small>*

### Fərdi
* O, "Bucaspor "un Super Liqada ilk qolunu vuraraq Klub tarixinə düşüb.

## Mənbə

## Xarici linklər
* 
* 
* kicker dergisi resmî İnternet Sitesi — ''Futbolcu'' Orhan Ak Profili6 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 
* weltfussball.de İnternet Sitesi — ''Futbolcu'' Orhan Ak Profili7 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Əşrəf Aşırov

**Əşrəf Aşırov** (18 yanvar 2001, Qazax) — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

## Həyatı
Əşrəf Aşırov 18 yanvar 2001-ci ildə Qazax şəhərində anadan olub. 2009-cu ildə güləşlə məşğul olmağa başlayıb. Nazim Əlicanovun rəhbərliyi altında məşq edir, Ordunun İdman Klubunda çıxış edir. Azərbaycan İdman Akademiyasında təhsil alıb.

## Karyerası
Əşrəf Aşırov 2018-ci ildə Zaqreb şəhərində (Xorvatiya) yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatını 8-ci, 2019-cu ildə Tallin şəhərində (Estoniya) gənclər arasında Dünya Çempionatını isə 5-ci pillədə başa vurdu. Əşrəf Aşırov 2018 və 2019-cu illərdə Azərbaycan Çempionatlarının bürünc medallarına sahib oldu.

2021-ci ilin fevral-may ayları ərzində Kiyev Turnirini 8-ci, Avropa Çempionatını 18-ci, U23 Avropa Çempionatını isə 5-ci pillələrdə başa vuran Əşrəf Aşırov avqustda Ufa şəhərində (Rusiya) baş tutan gənclər arasında Dünya Çempionatının final görüşündə məğlub olaraq turnirin gümüş medalına sahib oldu. Daha sonra o, Oslo şəhərində (Norveç) Dünya Çempionatını 12-ci, Belqrad şəhərində (Serbiya) U23 Dünya Çempionatını isə 5-ci pillədə başa vurdu. Aşırov həmin il Azərbaycan Çempionatının final görüşündə məğlub olaraq turniri gümüş medalla tamamladı.

Əşrəf Aşırov 2022-ci ildə əvvəlcə Bolqarıstanda D. Kolov - N. Petrov Turnirini 11-ci pillədə başa vursa da, sonra Bolqarıstanda U23 Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. Martda ilin birinci nüfuzlu turniri hesab olunan Avropa Çempionatında mübarizə aparan Əşrəf Aşırov turnirin final görüşündə Yunanıstan nümayəndəsi Georgios Kugiumtsidisa məğlub olaraq Avropa Çempionatını gümüş medalla başa vurdu. Mövsümün növbəti turnirlərində isə Əşrəf Aşırov uğursuz mübarizə apardı — İtaliyada Matteo Pellicone beynəlxalq turnirini və İspaniyada U23 Dünya Çempionatını 11-ci, Serbiyada Dünya Çempionatını isə 17-ci pillələrdə başa vurdu.

2023-cü ildə Aşırovun birinci turniri iyunda İstanbul şəhərində baş tutan Yaşar Doğunun xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq turnir oldu. Həmin turnirdə o, bürünc medalın sahibi oldu. Noyabrda isə Aşırov Tirana şəhərində baş tutan 23 yaşlılar arasında Dünya Çempionatında final görüşündə məğlub olaraq turniri gümüş medalla tamamladı. 2023 və 2024-cü illərdə o, Azərbaycan Çempionatlarını bürünc medalla başa vurdu.

2024-cü ildə Aşırov nüfuzlu beynəlxalq turnirlərdə çıxış etmədi. O, martda Antalya şəhərində Yaşar Doğunun xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq turniri 8-ci pillədə tamamladı, iyunda isə Varşava şəhərində Poland Open beynəlxalq turnirində gümüş medalın sahibi oldu.

## Nəticələri

## İstinadlar
Mariya Krutsifiksa

**Mariya Krutsifiksa** () — Xorvat xeyriyyəçisi, pedaqoq, İsanın Müqəddəs Qəlbi Bacıları Cəmiyyətinin yaradıcısı.
## Bioqrafiya
O, 19-cu əsrin əvvəllərində Riyekaya köçən Loşinjdən olan varlı gəmi sahiblərinin ailəsindən idi. 14 yaşında o, doğma şəhərindəki şəhər və  Benediktin Müqəddəs Rox monastırının musiqi məktəbini bitirmiş, burada italyan dilini öyrənmişdir. Mariya Krutsifiksa ilk illərini evdə oturaraq və anasına kömək etməklə, qardaş və bacılarına dərs verməklə keçirir. Bacısı İrene Riyekadakı məktəbdə fizika və riyaziyyat müəllimi olur. Onun qardaşı Cüzeppe Nikolo 1885-ci ildə hələ təhsilini davam etdirərkən 22 yaşında vəfat edir. Onun Emiliya adlı bacısı fərdi müəllim işləyirdi və bir bacısı rahibə olmuşdu. 1874-cü ildə Nyu-Yorkdan Odessaya səyahət zamanı gəmi qəzaya uğradıqdan sonra atasının şirkəti müflis olur və ailəni köçməyə məcbur edir. 1879-cu ildə Mariya Krutsifiksa ailəsi ilə birlikdə yaxınlıqdakı Triestə köçərək, orada İsa Məsihin Müqəddəs Qəlbi kultuna qoşulur və kilsə geyimləri mağazasının ortaq sahibi və meneceri olur. Daha sonra o, 1895-ci ildə bitirdiyi Qoriziyadakı Ursulin Pedaqoji Məktəbinə daxil olur. Elə həmin il, Krutsifiksa doğma şəhərinə qayıtdıqdan sonra, milliyyətindən və dinindən asılı olmayaraq küçə qızlarını qəbul edən uşaq evini və uşaq bağçasını özündə birləşdirən İsanın Müqəddəs Ürəyi İnstitutunu təsis etdi. Dörd il sonra onun ölümünə qədər rəhbəri olduğu İsanın Müqəddəs Ürəyinin Bacıları Cəmiyyətini qurur.

## Xatirəsi
2007-ci ildə təhsil və xeyriyyəçilik fəaliyyətinə görə o, Riyekanın Apostolu tituluna layiq görülmüş və sonradan onun beatifikasiya prosesi başlamışdır.

2008-ci ildə qurduğu cəmiyyət Riyekadakı qadın tələbə evinin binasına onun adını verilib.

2013-cü ildə rejissor Bernardino Modriç Krutsifiksanın fəaliyyətindən bəhs edən “Riyekanın anası” adlı sənədli film çəkmişdir ().
## İstinadlar
Vera Mixaylova

**Vera Mixaylova** — Sovet uşaq yazıçısı və jurnalisti.

## Bioqrafiyası
Vera Mixaylova 4 sentyabr 1907-ci ildə Tomsk yeraltı təşkilatının üzvləri olan valideynlərinin həbs olunduğu Nerçinsk həbsxanasında (Transbaykaliya) anadan olub. Digər məlumatlara görə, Vera 1908-ci il avqustun 22-də (4 sentyabr) Kemerovo vilayətinin Mariinsk şəhərində anadan olub.

12 yaşından fabrikdə işləyib. 14 yaşında Çitada komsomol sıralarına daxil olur və yeni qurulmuş komsomol qəzeti "Younaya rat"da işə düzəlir. 1941-ci ildə V. Vorovski adına Leninqrad Dövlət Jurnalistika İnstitutunu qiyabi bitirib. Sonra Simferopolda V. Verdanski adına Krım Pedaqoji İnstitutunda üç kurs oxuyur.

Ukraynada yaşayıb və işləməyir. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olur. Böyük Vətən müharibəsi illərində və ondan sonra qəzet redaksiyasında, xüsusən 1950–1960-cı illərdə Simferopol rayon "Prizyv" qəzetinin baş redaktoru olub (1952-ci ilə qədər qəzet "Bolşevistskaya Pravda" adlanırdı, indi isə "Selski Truzhenik Krıma" adlanır). SSRİ Yazıçılar İttifaqının Krım bölməsinin nəsr bölməsinə rəhbərlik etmişdir. Bölmənin iclasları Simferopolda Qorkoqo küçəsindəki 5 saylı binada keçirilirdi.

Əsərlərini rus dilində yazılmışdır. Əsərlərin əksəriyyəti uşaqlar üçün yazılmışdır. Mixaylova "Vorobeiç" (1956), "Siqnal" (1958) və "Dimka necə Bimkoy oldu" (1963) hekayələr toplusunun, "Qırmızı lent" (1960), "Uzinedə oğlan yaşayırdı" (1967, uşaqlıqda kosmonavt kimi) Pavla Popoviça), "Qoşka — partizan tənqidi" (1971) hekayələrinin müəllifidir. Onun bütün kitabları Simferopolda nəşr olunub. "Qoşka — partizan tənqidi" hekayəsi tacik dilinə tərcümə edilmişdir.

30 may 1985-ci ildə Simferopolda vəfat etmişdir.

Nəvəsi — Qriqori Adolfoviç İoffe (1953–2020), Krım siyasətçisi, Krım Ali Radası sədrinin birinci müavini və Krım Respublikası İctimai Palatasının sədri olmuşdur.

## Mükafatları
"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

## İstinadlar
Ədiyə Topçu

**Ədiyə Topçu** () ― Sovet Krım tatar artisti, müğənni, Özbəkistan SSR əməkdar artisti (1966), Krım tatarlarının "Xaytarma" Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti.

## Bioqrafiya
1919-cu il sentyabrın 22-də Baxçasaray şəhərində anadan olub.

Məktəb illərində bədii özfəaliyyət tədbirlərində iştirak edib. 1935-ci ildə 16 yaşında Krım Radio Komitəsində işləməyə başlamış, orada vokal ansamblının xorunda oxumuş, 1938-ci ildə isə ansamblın solisti olmuşdur.

1940-cı ildə Simferopol Musiqi Məktəbinin vokal şöbəsinə daxil olur, N. Çernovun sinfində oxuyur. 1941-ci ildə Krım MSSR Xalq Komissarları Soveti yanında İncəsənət İdarəsində işləməyə başlayır,

lakin müharibə onun Pyotr Çaykovski adına Moskva Konservatoriyasına daxil olmasına mane olur. Sovet qoşunları Krımı azad etdikdən sonra 1944-cü il mayın 18-də Özbəkistan SSR-ə, Bekabad şəhərinə deportasiya edilib. 1944–1946-cı illərdə burada Uzgosteatrın solisti kimi çalışıb. 1950–1951-ci illərdə xor qrupuna rəhbərlik etmişdir.

Sonra məktəbi tərk etməli olur, Beqovat pambıq zavodunun satış şöbəsində tərəziçi (1951), 1952–1955-ci illərdə Horpromkombinatda dərzi, 1956–1957-ci illərdə mədəniyyət şöbəsində şəhər parkında ictimai işçi işləyir.

Müğənniliyə qayıdaraq Bekabad Mədəniyyət Evində özfəaliyyət ansamblında çıxış edib. 1957-ci ildə bəstəkar Edem Nalbəndovun səyi ilə Özbəkistan Dövlət Filarmoniyasının nəzdində Krım Tatarlarının Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı qurulmuş və 1965-ci ildən "Xaytarma" adlandırılmışdır.

Ədiyə Topçu qurulduğu gündən bu ansamblda məşhur rəssamlar: Sabriye Erecepova, Ablyamit Ömərov, Akim Cemilyev, Səlimə Çələbiyeva və başqaları ilə birlikdə xidmət etmişdir. Əfsanəvi müğənninin ifasında həm Krım-tatar xalq mahnıları, həm də bəstəkarlar Yəhya Şərfədinov, Abibulli Kavri, İlyas Bəxşiş, Ədəm Nalbəndov, şairlər Maksud Süleyman, Əşrəf Şəmizadə, Rəşid Murad, Xalidə və s orijinal mahnıları da daxil olmaqla 60-dan çox mahnının audioyazıları qorunub saxlanılıb.

1965-cı ildə mahnı sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə müğənni Ədiyə Topçu "Özbəkistanın əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb.

1967-ci il noyabrın 7-də uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir. Müğənni Daşkəndin Çilanzar şəhər qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Ailə
Əri — Osman Batırov, jurnalist. Simferopolun işğalı zamanı Abdulla Dağçı partizan qrupun üzvü olub. Güllələnib.

## Mənbə
* Голос и судьба Эдие Топчи
* Юбилейное мероприятие к 100-летию Эдие Топчи
* Фотовыставка "Эдие Топчи"
* Республиканская крымскотатарская библиотека продолжает марафон мероприятий "Литература. Театр. Творчество"

## İstinadlar
Degenerativ xəstəlik

**Degenerativ xəstəlik** toxuma və ya orqanlara təsir edən və zamanla daha da pisləşən degenerativ hüceyrə dəyişikliklərinə əsaslanan davamlı prosesin nəticəsidir.

**Neyrodegenerativ xəstəliklər** zamanı mərkəzi sinir sisteminin hüceyrələri fəaliyyətini dayandırır və ya neyrodegenerasiya nəticəsində ölür (məsələn, altsheymer xəstəliyi). Degenerativ xəstəliklərin digər iki ümumi qrupu qan dövranı sisteminə təsir edənlər (məsələn, koronar arteriya xəstəliyi) və neoplastik xəstəliklərdir (məsələn, xərçəng xəstəliyi).

Bir çox degenerativ xəstəliklər mövcuddur və bəziləri yaşlanma ilə əlaqələndirilir. Bəzən bu cür xəstəliklərin əsas və ya qismən səbəbi genetikadır. Beləliklə, bəziləri Hantinqton xəstəliyi kimi açıq-aydın irsi xarakter daşıyır. Bəzi səbəblərə isə viruslar, zəhərlər və ya digər kimyəvi maddələr aiddir. Səbəbi məlum olmayan xəstəliklər də mövcuddur.

Bəzi degenerativ xəstəliklər müalicə edilə bilər. Mümkün olmayanlarda simptomları yüngülləşdirmək mümkün ola bilər.

## İstinadlar
Neyrodegenerativ xəstəlik

**Neyrodegenerativ xəstəlik**, neyrodegenerasiya kimi tanınan prosesdə neyronların strukturunun və ya funksiyasının proqressiv itkisi nəticəsində yaranır. Belə bir neyron zədələnməsi nəticədə hüceyrə ölümünə səbəb ola bilər. Neyrodegenerativ xəstəliklərə yan amiotrofik skleroz, dağınıq skleroz, parkinson xəstəliyi, altsheymer xəstəliyi, hantinqton xəstəliyi, çoxsaylı sistem atrofiyası və prion xəstəlikləri daxildir. Neyrodegenerasiya beyində molekulyardan tutmuş sistemə qədər bir çox müxtəlif səviyyələrdə neyron dövrələrdə müşahidə oluna bilər. Neyronların mütərəqqi degenerasiyasını geri qaytarmaq üçün heç bir məlum yol olmadığı üçün bu xəstəliklər sağalmaz hesab olunur; lakin tədqiqatlar göstərmişdir ki, neyrodegenerasiyaya kömək edən iki əsas amil oksidləşdirici stress və iltihabdır. Biotibbi tədqiqatlar bu xəstəliklər arasında atipik zülal birləşmələri (proteinopatiya kimi) və induksiya edilmiş hüceyrə ölümü də daxil olmaqla hüceyrəaltı səviyyədə bir çox oxşarlıqlar aşkar etmişdir. Bu oxşarlıqlar bir nörodegenerativ xəstəliyə qarşı terapevtik irəliləyişlərin digər xəstəlikləri də yaxşılaşdıra biləcəyini göstərir.

2019-cu ildə dünya üzrə 55 milyon insanın demans xəstəliyinə tutulduğu və bu rəqəmin 2050-ci ilə qədər 139 milyon insana çatacağı təxmin edilir.

## İstinadlar
İtaliya A Seriyası 2022/2023

**İtaliya A Seriyası 2022-23** və ya sponsorlu adı ilə **2022-23 Seriya A TİM**. İtaliyanın yüksək liqası olan A Seriyasının 121-ci mövsümüdür.

## Komandalar

## Turnir cədvəli

## Nəticələr

### Təqvim
Təqvim 24 iyun 2022-ci ildə Milanda tərtib olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Salam, dostlar (cizgi filmi, 1943)

**Salam dostlar** () — 1943-cü ildə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmi. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uğur Uçar

**Uğur Uçar** () — türk futbolçu . O , 2.liqa komandalarından olan "Pendikspor"da çıxış edir.

## Futbol karyerası

### Klub komanda karyerası
"Qalatasaray"ın infrastrukturunda yetişən və 2004-cü ildən A komandasında oynamaq şansı qazanan futbolçulardan biri olan Uğur Uçar müdafiənin sağ cinahında çalışır və 2006–07 mövsümündə Erik Gerets dövründə "Kayserispor" a icarəyə verilmişdir.

Karl-Heinz Feldkampla yenidən Qalatasaray'a dönən Uğur 2007–08 mövsümündə müdafiədə əvəzolunmaz oldu. Üç ildir ümidli millidə də çıxış edən Uğur, qarlı hava səbəbindən təxirə salınması tələb edilən Konyaspor matçında Batista ilə toqquşaraq diz qapağını sındırıb.

1 ilə yaxın zədələnən Uğur Uçar 5 fevral 2009-cu ildə fizioterapevtlərin müşayiəti ilə məşqə qatılıb. 21 fevral 2009-cu ildə komanda ilə işləməyə başlayıb. Uğur Uçarın meydana qayıdışı 2008–09 mövsümünün son matçı olan Sivasspor matçında oldu.

23 iyun 2010-cu ildə onun "Qalatasaray" dan "Ankaragücü" yə 1,3 milyon TL qarşılığında transfer edildiyi açıqlandı. 2011–12 mövsümündən əvvəl o, danışılmış oyunlarla bağlı istintaq çərçivəsində ifadəsini almaq üçün İstanbul Polis İdarəsinə çağırılıb. İstintaqdan sonra o, mediaya izahat verib ki, ona danışılmış oyunlar təklif olunub, lakin o, bunu qəbul etməyib. 2011–12 mövsümündə iqtisadi problemlər üzündən Ankaragücündən almalı olduğu ödənişi ala bilmədiyi üçün komanda yoldaşı Özgür Çeklə eyni vaxtda notarius vasitəsilə müqavilələrinə xitam verilib.

2011–12 mövsümünün ara transfer dövründə köhnə komandası Qalatasaray ilə anlaşdığı açıqlandı. Sonradan bu transferin faktları əks etdirmədiyi və medianın xəbəri olduğu açıqlandı. Daha sonra eyni transfer dövründə "Qalatasaray"dan keçmiş məşqçisi Bülent Qorxmazın çalışdırdığı "Kardemir Karabükspor" a transfer olunub. Kardemir Karabükspor da 2,5 mövsümdə 39 liqa oyunu keçirdi. 2014–2015 mövsümünün əvvəlində keçmiş komanda yoldaşı Ferhat Öztorun ilə birlikdə İstanbul Başakşehir FK -ya transfer oldu.

2012-ci ildə İşler Powers serialının bir hissəsində qonaq aktyor olub.

### Milli komanda karyerası
**Uğur Uçar** 88 dəfə, 9 dəfə Türkiyə U-16, 35 dəfə Türkiyə U-17, 9 dəfə Türkiyə U-18, 1 dəfə Türkiyə U-19, 7 dəfə Türkiyə U — 20, 18 dəfə Türkiyə yığmalarına çağırılıb. U-21 və O, 2 dəfə Türkiyə A2 forması daxil olmaqla, ümumilikdə 81 dəfə milli formanı geyinib və bu yarışlarda 1 qol vurub.

Türkiyənin A2 milli komandası ilk dəfə 2011-ci il fevralın 8-i və 9-da Belarusla Antalyada keçiriləcək xüsusi oyunlar üçün heyətə dəvət alıb.

## Nailiyyətlər
* Super Liqa: 2005–06, 2007–08,2019-20
* Türkiyə Kuboku : 2004–05

## İstinadlar
Özgür Can Özcan

**Özgür Can Özcan** (d. 10 aprel 1988; Manavqat ) — türk futbolçu. Hücumçuda oynayan oyunçu, 3. liqa komandalarından olan Nevşehir Belediyespor'da oynayır.

## Klub karyerası
İbtidai təhsilini Toros İbtidai Məktəbində bitirmişdir. Futbolçu karyerasına “Manavgat Belediyespor”un infrastrukturunda başlayıb. Oradan da Qalatasaray infrastrukturuna keçdi. 2005-ci ildə Gheorghe Hagi tərəfindən A Komandasına götürüldü. PAF komandada əli ilə qol vurdu və hakim bunu görmədiyi üçün hakimə dedi və sarı vərəqə aldı. Bu hadisədən sonra Özgürcan dünya fair-play mükafatına layiq görülüb. O, "Qalatasaray"ın infrastrukturundan böyüyüb.2005-2006 mövsümündə "Qalatasaray"da ilk dəfə peşəkar futbolçu olan futbolçu, ilk mövsümündə "Qalatasaray"la Super Liqa çempionu olub. 2006-2007 mövsümünə "Qalatasaray"da başlayan futbolçu fasilədə "Kayserispor", 2007-2008 mövsümündə "Qaziantepspor", 2008-2009 mövsümündə isə " Sakaryaspor"a icarəyə verilib. Sakaryaspor çoxluqda qalmaq yarışında vurduğu qollarla böyük fayda əldə etdi. 2009-2010 mövsümündə "Çaykur Rizəspor" da icarə əsasında çıxış edən futbolçu 2010-2011 mövsümündən əvvəl verdiyi ifadə ilə " Adanaspor" a transfer olunub. 2010-2011 mövsümündə Adanaspor'da oynadıqdan sonra 2011-12 mövsümünün yay transfer dövründə 1. Liqa komandalarından biri olan Karşıyaka,2012-2013 mövsümündə 1. liqa komandalarından olan "Dənizlispor"a, 2013-2014 mövsümündə isə "Akhisar Bələdiyyəspor"a transfer olunub. 2014-cü ildə TKİ Tavşanlı Linyitspor- a icarəyə verilib, 2014-cü il avqustun 21-də "Adana Dəmirspor" a transfer olunub. 

O, 2016-cı il avqustun 9-da "Giresunspor" a transfer olunub.  2017-2018 mövsümünü Qazişəhər Qaziantepdə, 2018-2019 mövsümünü isə Bolusporda keçirdikdən sonra 2019-2020 mövsümündə "Giresunspor"a qayıdıb. O, 1.liqaya yüksələn "Tuzlaspor" un formasını geyinir.

## Milli komanda karyerası
Özgür Can Özcan, 2 dəfə Türkiyə U-15, 22 dəfə Türkiyə U-16, 25 dəfə Türkiyə U-17, 5 dəfə Türkiyə U-18, 10 dəfə Türkiyə U-19, 6 dəfə Türkiyə U-21 forması, cəmi. O, bu yarışlarda 70 dəfə milli formanı geyinib və 33 qol vurub.

2005-ci ildə Avropa Çempionu və Dünya Çempionatında 4-cü olan U-17 millisində iştirak edərək, keçirdiyi vaxt və vurduğu qollarla millinin uğurlarına töhfə verib.

## Nailiyyətlər
***Super Liqa Çempionatı (1)***

Qalatasaray : 2005-2006

***17 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komanda 2005-ci il Avropa çempionu***

***17 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komanda dünya üzrə 4-cü yer*** 2005

## Mənbə
Mülayim Erdem

**Mülayim Erdem** (d. 10 yanvar 1987, Zeytinburnu) — türkiyəli futbolçu, yarımmüdafiədə oynayır.

## Karyera

### Klub karyerası
Arif Erdemin qardaşı oğlu olaraq Qalatasaray infrastrukturunda futbol oynamağa başladı, burada peşəkar oldu və A komandası ilə məşqlərə başladı. Qalatasaray infrastrukturunda Arda Turan, Uğur Uçar, Ferhat Öztorun, Aydın Yılmaz və Mehmet Güven kimi futbolçularla eyni yaşda olan komandalarda çıxış edib. 20 mart 2004-cü ildə "Qalatasaray"da ilk rəsmi matçına çıxıb, Super Liqanın "Çaykur Rizəspor" la oynadığı matçın 46-cı dəqiqəsində Florin Bratunu əvəzləyib, daha sonra oyuna daxil olub. Bundan başqa, o, müntəzəm olaraq gənclərdən ibarət milli komandaların müxtəlif rütbələrində çıxış etsə də, Qalatasarayda şans tapmadı və nəticədə Qalatasaray infrastrukturunda keçmiş məşqçisi Abdullah Avcının komandası İstanbul Böyükşəhər Belediyespora 2006–07 mövsümündə icarəyə verildi. Daha sonra Orduspor və Qaziantep Böyükşəhər Belediyespora bir mövsümlük icarəyə verilib. 1 yanvar 2009-cu ildə "Qaziantep BB" ilə müqaviləsini pozaraq "Qalatasaray"a qayıdıb. Mövsümün sonunda "Qalatasaray"la müqaviləsinə qarşılıqlı xitam verildi və nəticədə sərbəst buraxıldı. Bundan sonra "Yalovaspor" razılaşıb və o, 2009–2010-cu il mövsümündən "Yalovaspor"da çıxış edir.

O, 2011–12 mövsümünün yay transfer pəncərəsində 2. liqa komandalarından olan Kızılcahamamspora transfer olunub.

2013–2014 mövsümünün yay transfer dövründə Körfez FK komandası ilə 1 illik müqavilə imzaladı.

O, 2014–2015 mövsümünün yay transfer dövründə "Pazarspor" la 1 illik müqavilə imzalayıb.

### Milli komanda karyerası
Mülayim Ərdəm 58 dəfə milli komandaya çağırılıb, 6 dəfə Türkiyə U-16, 29 dəfə Türkiyə U-17, 12 dəfə Türkiyə U-18, 12 dəfə Türkiyə U- 19, 1 dəfə Türkiyə U-20 forması, cəmi 54 dəfə. O, forma geyinib və yarışlarda 15 qol vurub.

## Şəxsi həyat
Mülayim Ərdəm millinin sabiq futbolçusu Arif Ərdəmin qardaşı oğludur. 2008-ci ilin iyununda Yeşim Oralla ailə həyatı qurub.

## Mənbə
İspaniya La Liqası 2022/2023

**İspaniya La Liqası 2022-23** və ya sponsorlu adı ilə **La Liqa Santander.** La Liqa'nın 92-ci mövsümüdür.

## Turnir cədvəli

## Nəticələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksey Birilyov

**Aleksey Alekseyeviç Birilyov** (; ) – Rusiya İmperator Donanmasının admiralı. Rus-yapon müharibəsində Sakit Okean Donanmasının baş komandanı olmuşdur.

## Həyatı
Aleksey Birilyov 1859-cu ildə Rusiya İmperator Donanmasına qatılmış və iki dəfə dünya səyahətinə çıxmışdır. 1880–1884-cü illərdə bir neçə gəminin komandanı olmuşdur. 1894–1901-ci illərdə ildə Baltika Donanmasının, daha sonra isə Aralıq Dənizi Eskadrasının artilleriya təlim heyətinin komandanı təyin olunmuşdur. 1904-cü ilin fevralında Kronştadt hərbi bazasının heyət başçısı, Kronştadtın hərbi qubernatoru, Baltika Donanmasının heyət başçısı və Baltika dənizi regionunun müdafiə donanmasının direktoru seçilmişdir.

### Rus-yapon müharibəsi
Birilyov 1905-ci ildə admiral rütbəsinə yüksəlmiş və həmin ilin mayında Vladivostoka göndərilərək Sakit Okean Donanmasının rəsmi komandanı olmuşdur. Burada İkinci Sakit Okean Eskadrasının komandanlığını almaq vəzifəsi də ona tapşırılmışdır. Birilyov qatarla Vladivostoka səyahət edərkən Tsuşima döyüşündəki məğlubiyyətdən xəbər tutmuş və dərhal çara teleqraf göndərərək paytaxta qaytarılmasını tələb etmişdir. Çar onun bu tələbini Vladivostokda Birinci və İkinci Sakit Okean Eskadralarına 2 ay komandanlıq etdikdən sonra qəbul etmişdir.

Birilyov Sankt-Peterburqa qayıtdıqdan sonra 1905-ci ilin iyununda Fyodor Avelanı əvəz edərək donanma naziri olmuşdur. 1907-ci ilin yanvarına qədər bu vəzifədə qalmışdır. O, donanmanı yenidən inşa etməyə çalışsa da, çox uğur qazana bilməmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Hasan Kabze

**Hasan Kabze** (d. 26 may 1982, Ankara) — türk keçmiş futbolçusudur.

## Klub karyerası

### Qalatasaray
Çanaqqala Dardanelspor'da göstərdiyi performansla diqqət çəkən Kabze 2004–2005 mövsümünün yay transfer mövsümündə Qalatasaray'a transfer oldu və komanda üçün ilk qolunu 4 fevral 2005-ci ildə oynadığı Qaziantepspor matçında vurdu və 5–1 qalib gəldi. Superliqanın 33-cü həftəsində "Beşiktaş" a 2 qol vuraraq komandası ilə 2:1 hesablı qələbə qazanıb.

### Rubin Kazan

2007-ci il mövsümündə "Qalatasaray"a Karl-Haynts Feldkampın məşqçi kimi gəlməsi ilə komandada böyük dəyişiklik oldu. Hasan Kabze Necati Ateş, Cihan Haspolatlı, Orhan Ak, Emre Aşık kimi adlarla birlikdə komandadan ayrıldı. 9 avqust 2007-ci ildə Rossiyskaya 1,5 milyon avroya Premyer Liqa klubuna "Rubin" ə keçdi. Kazanda ilk qolunu Moskvanın "Spartak" ına vuran "Kabze", komandası ilə matçdan 3:1 hesablı qələbə ilə ayrılıb. "Rubin" tarixində ilk Rusiya Liqası çempionluğu heyətində yer alan və çempionat matçında etdiyi ötürmə ilə yadda qalan Hasan Kabze "Qalatasaray"dan sonra ölkə xaricində çempion olub. 2009-cu il mövsümündə bir daha çempionluq qazanan Həsən Kabze nəhayət Superkubok Rossii qazandı və 3 il Rusiyada oynadıqdan sonra Fransanın Montpellier komandası ilə 3 illik müqavilə imzaladı.

## Montpellier HSC
2010-cu ilin iyulunda "Monpelye" yə keçən Hasan Kabze, ilk ilində zədələr və cəzalar istisna olmaqla, 23 qəbulda oynadı. O, fasilədə keçmiş komandası "Qalatasaray" dan təklif alsa da, klubdan ayrılmasına icazə verilməyib. O, həmin mövsüm kubok matçlarında vurduğu 3 qolla kubokda komandasının bombardiri oldu və komandasını tarixində ilk dəfə Liqa Kubokunun finalına çıxaran ad oldu. Finalda "Marsel"i 83-cü dəqiqədə buraxılan qolla məğlub edən "Monpelye" kuboku qazana bilməyib. 2011–12 mövsümünün əvvəlində Monakodan rəsmi təklif almasına baxmayaraq komandada qalmaq istəyən Hasan Kabze Həmin mövsüm komandada oynamaq şansı çox olmadı və 2011–12 mövsümündə Orduspor ilə müqavilə imzaladı.

### Orduspor
20 yanvar 2012-ci ildə Orduspor ilə 1,5 illik müqavilə imzaladı. 2011–2012 mövsümündə Orduspor üçün 15 matçda 3 qol vurub.

### Konyaspor

O, 2013-cü il avqustun 14-də "Konyaspor" la bir illik müqavilə imzalayıb.

### Akhisar Belediyespor
1 iyul 2015-ci ildə Super Liqa komandalarından "Akhisar Bələdiyyəspor"a transfer olunub.

## Milli komanda karyerası
Hasan Kabze 2006-cı il aprelin 12-də Türkiyə milli futbol komandasının heyətində Azərbaycana qarşı debüt edib. O, ilk matçında qol vurmağı bacarıb. Ümumilikdə 7 dəfə A millisində çıxış edən Hasan Kabze 2 qol vurub. O, həmçinin '05 Gələcək Kuboku üçün Türkiyə B komandasında 3 dəfə oynayıb. Şotlandiya, Almaniya və Çexiyaya qarşı oynayan futbolçu Şotlandiya və Çexiya millilərində hərəyə bir qol vurub və iki məhsuldar ötürmə edib. O , Türkiyə U-18 ilə 4 dəfə oynayıb. Həmin görüşlərdə də 2 qol vurub.

## Nailiyyətlər
*Super Liqa : 2005–06
* Türkiyə Kuboku : 2005

*Rossiyskaya Premyer Liqa : 2008–09, 2009–10
* Rossiyskaya Premyer Liqa : Rusiya Liqası Super Kuboku 2009

## Mənbə
Dridex

**Bugat** və **Cridex** kimi tanınan **Dridex** Microsoft Word- ün makrolarından istifadə edən sistem vasitəsilə bank hesablarını oğurlamaqda mütəxəssisləşən zərərli proqram formasıdır. 

Zərərli proqramın əsas hədəfi, Word və ya Excel-də e-post ünvanı açan Windows istifadəçiləridir. Nəticə olaraq, makrolar Dridex- i aktivləşdirir, o kompüteri yoluxduraraq  zərəçəkənin bank hesabının oğurluğuna yol açır.

Bu proqramın əsas məqsədi fırıldaq əməliyyatlarını dərhal başlatmaq üçün yoluxmuş maşın istifadəçilərindən bank məlumatlarını  oğurlamaqdır. Bank məlumatlarını əldə etmək üçün klaviatura dinləyicisi quraşdırılaraq inyeksiya hücumlarını həyata keçilir. 2015-ci il ərzində proqramın səbəb olduğu oğurluğun hesabı Böyük Britaniyada 20 milyon funt sterlinq, ABŞ-da isə 10 milyon dollar dəyərindədir. 2015-ci ilə qədər Dridex hücumları 20-dən çox ölkədə aşkar edilmişdi. 2016-cı ilin sentyabr ayının əvvəlində tədqiqatçılar kriptovalyuta büdcəsinə hədəflənməsi üçün ilkin dəstəyi üzə çıxardılar. 

2019-cu ilin dekabrında ABŞ səlahiyyətliləri Dridex zərərli proqramını yaratdığı düşünülən iki şübhəliyə, o cümlədən qrupun lideri olduğu iddia edilən şəxsə qarşı ittiham irəli sürüb. 

## Evil Corps
**Evil Corp** ( a.k.a. **Dridex** və **INDRIK SPIDER** ) 2009-cu ildən aktivləşən Rusiya haker qrupudur  2019-cu ildə Federal Təhqiqat Bürosu (FTB) 40 ölkəyə təsir edən haker hücumları vasitəsilə 100 milyon dollardan çox pulu oğurlamaqda ittiham edərək qrupun doqquz şübhəli üzvünü müəyyən etdi. ABŞ Maliyyə Nazirliyi qrupa qarşı əlavə sanksiyalar həyata keçirdi.  2021-ci ilin noyabrında Britaniya Yayım Şirkəti qruplaşmanın iddia edilən iki liderinin Rusiyada açıq şəkildə yaşadığını müəyyən edən sorğu yayımladı. 

2022-ci ilin iyun ayında Mandiant, Evil Corp-un özlərini gizlətmək və sanksiyalardan yayınmaq üçün Lockbit kimi hazır ransomware proqramlarından istifadə etdiyini bildirdi. Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi 2019-cu ilin dekabrında Evil Corp-a Dridex zərərli proqramın istifadəsinin çoxalmasına görə sanksiya qoyub. Birləşmiş Ştatlarda insanlara Evil Corp.  ilə "əməkdaşlıq aparmaq" qadağan edildi. ABŞ sərhədlərindən kənarda olan insanlar, Evil Corp.  ilə qəsdən önəmli əməkdaşlıqlar qurduqlarına görə ikinci dərəcəli sanksiyalara məruz qala bilərlər. ABŞ hökuməti də dəstənin iki üzvünə qarşı istintaq açaraq 5 milyon dollar mükafat təklif edib. 

Mandiant qrupu təhdid iştirakçıları UNC2165 ilə əlaqələndirdi.

## Həmçinin bax

* Botnet
* Conficker
* Gameover ZeuS
* Tovar əməliyyatı
* Kompüter virusları və qurdlarının qrafiki
* Kiçik Banker Trojan
* Torpiq
* Zeus (zərərli proqram)
* Zombi (kompüter elmi)

## İstinadlar
Yosef Kadraba

**Yosef Kadraba** () — Hücumçu kimi çıxış edən slovakiyalı futbolçu.
## Klub karyerası
Sokolun (Rakovnik) klubunun yetirməsidir. Böyüklər səviyyəsində 1953-cü ildə oynadığı Liberecin Slovan klubunda oynamağa başlayır, sonra paytaxtın Tankista klubunda karyerasını davam etdirir.

1955-ci ildən o, Spartak Praqa Sokolovo adlanan Spartada (Praqa) oynayır. O, futbolçu karyerasının növbəti üç mövsümünü Praqa komandasında keçirib.

1958-ci ildən o, 1960-cı ildə yüksək diviziona çıxmağa kömək edən ikinci divizion klubu SONP Kladno-da oynayıb. Ümumilikdə o, karyerasının səkkiz ilini komandada keçirib.

1965-ci ildən iki mövsüm Slaviya klubunun komandasının rənglərini qoruyub. Bu müddət ərzində o, 114 oyun keçirib və 46 qol vurub. 1967-ci ildə komanda İsraildən Vyanaya geri dönərkən dayandıqda, Kadraba Avstriyada qalır, burada beş illik yaşayış icazəsi var idi, lakin peşəkar futbol oynamaq üçün icazəsi yox idi.

Nəticədə Kadraba Vyana çempionatında Hinteregger klubunda çıxış edib. 1971-ci ildə komanda Regionalliqaya, daha sonra Avstriyada ikinci yüksək diviziona yüksəlir. 1972-ci ildə qeydiyyat müddəti bitəndə Kadraba Avstriyada qalır və iki il həbs cəzasına məhkum edilir. Bir müddət sonra Kadraba Avstriya vətəndaşı olur. 1973-1979-cu illərdə Kadraba "Slovan"da (Vyana) çıxış edib və burada futbolçu karyerasını yalnız 46 yaşında bitirib.
## Beynəlxalq karyera
Çexoslovakiya yığmasında debüt 1958-ci il oktyabrın 12-də Bolqarıstanla yoldaşlıq oyununda (0:1) baş tutur. O, 1962-ci ildə Çilidə keçirilən Dünya Kuboku üçün heyətə daxil edilir, burada Çexoslovakiya finalda braziliyalılara uduzaraq gümüş medal qazanır (Yozef bütün pley-off oyunlarında çıxış edir). Ümumilikdə Kadraba 17 matçda meydana çıxmışdır və 9 qol vurmuşdur.
## İstinadlar
I Konstantin (Yunanıstan kralı)

**I Konstantin** (; ) — 1913–1917-ci və 1920–1922-ci illərdə Yunanıstan kralı. O, 1897-ci ildə uğursuz Osmanlı–Yunanıstan müharibəsi zamanı Yunanıstan Ordusunun baş komandanı olmuş, 1912–1913-cü illərdə uğurlu Balkan müharibələri zamanı Yunanıstan qüvvələrinə rəhbərlik etmişdir. Bu zaman Yunanıstanın ərazisi və əhalisi ikiqat artmış, Saloniki Yunanıstana birləşdirilmişdir. O, atasının öldürülməsindən sonra 18 mart 1913-cü ildə Yunanıstan taxtına keçmişdir.

## Həyatı
Konstantin Yunanıstan kralı I Georginin və Böyük knyajina Olqa Konstantinovnanın böyük oğlu, Rusiya imperatoru I Nikolayın nəvəsi idi. O, atası tərəfdən Rusiya imperatoru II Nikolayın və Britaniya kralı V Corcun əmisioğlu idi. Konstantin Yunanıstanda doğulmuş Qlüksburq sülaləsinin ilk kralı idi. O, Almaniyada təhsil almış və Prussiya ordusunda xidmət etmişdir.

Konstantin 1897-ci ildə yunanların uduzduğu Osmanlıya qarşı birinci müharibədə, sonra isə iki qalibiyyətli müharibədə  türklərə qarşı Birinci Balkan müharibəsində (1912–1913) və bolqarlara qarşı İkinci Balkan müharibəsində (1913) Yunanıstan qoşunlarına komandanlıq etmişdir. O, 18 mart 1913-cü ildə Salonikidə küçədə anarxist tərəfindən öldürülən atasının yerinə keçmişdir.

Kral Konstantin 3 aprel 1913-cü ildən Rusiya Ordusunun Nevski 1-ci piyada alayının rəisidir. O, Almaniyaya rəğbət bəsləyirdi və Yunanıstanın Birinci Dünya müharibəsində (1914–1918) Antanta tərəfində iştirakına qarşı çıxmışdı. Baş nazir Elefterios Venizelos ilə bu fikir ayrılığı və sonuncunun vəzifədən uzaqlaşdırılması milli parçalanma ilə nəticələnmişdir.

1889-cu ildə Afinada Konstantin Almaniya kayzeri II Vilhelmin bacısı Sofiya ilə evlənmişdir. Cütlük dördüncü dərəcədən əmiuşağı idi; hər ikisi Rusiya imperatoru I Pavelin nəvələr olmuşdur. Almaniyaya görə Konstantin 1917-ci ilin yayında ikinci oğlu Aleksandrı taxtda qoyaraq ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Dutton, David. "The Deposition of King Constantine of Greece, June 1917: An Episode in Anglo-French Diplomacy." *Canadian Journal of History* 12.3 (1978): 325–346.
* Leontaritis, George B. *Greece and the First World War* (1990)
* Michalopoulos, Dimitris, "Constantine XII, King of the Hellenes. An outline of his personality and times", *Parnassos*, vol. 46, pp.&nbsp;355–360.
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Abdication speech of 1917
* Royal House of Greece
* The Great War –King Constantine I of Greece
* Elli Lemonidou: Constantine I, King of Greece, in: 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War.
Fərəc bəy Sultanov

**Fərəc bəy Zeynal oğlu Sultanov** () — Azərbaycan pedaqoqu, maarifçi və publisist. 

## Həyatı
Görkəmli pedaqoq Fərəc bəy Zeynal oğlu Sultanov 1860-cı ildə Şuşa qəzasının Vərəndə nahiyyəsinin Saracıq kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini molla yanında aldıqdan sonra Şuşa qəza məktəbində oxumuşdur. Qori Müəllimlər Seminariyasını, Tiflis Aleksandr Müəllimlər İnstitutunu bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
1887–1888-ci illərdə Naxçıvan şəhər məktəbinin elm-fənn müəlliminin köməkçisi işləmişdir. Naxçıvan qəza məktəbinin ilk azərbaycanlı elm-fənn müəllimi kimi işə başlayana qədər Fərəc bəyin bioqrafiyasında artıq polis təqibləri də, sonralar çarizm əleyhdarlarının daimi "qeydiyyat yerinə" çevrilən Metex qalasında yaşanan həbs həyatı da vardı. Bəzi mənbələrdə Fərəc bəy Sultanovun 1881–1889-cu illər ərzində Naxçıvanda işlədiyi bildirilir. Fərəc bəy 1890-cı ildən Tiflisə köçmüş, əvvəlcə ruhani idarəsində, eyni zamanda şiə məktəbində işləmiş, daha sonra ömrünün sonuna qədər Zaqafqaziya Dəmir yol idarəsində çalışmışdır. Hələ tələbəlik illərində xalqçılıq ideyaları ilə tanış olmuş Fərəc bəy 1880-ci ildən inqilabi hərəkatda iştirak etmişdir. Bu ildən sosial-demokrat fəhlə dərnəyinin üzvü olmuşdur. 1897–1903-cü illərdə Tiflis Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının üzvü olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Tiflisdəki xalqçılar dərnəyinin fəal üzvlərindən biri kimi ad çıxarmışdı.

Fərəc bəy Sultanov 1914-cü ildə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Ədəbi yaradıcılıqla məşğul olmuş, "Əliallahilik təriqəti haqqında bəzi qeydlər" adlı publisist məqaləsini dərc etdirmişdi. Tədqiqatçılar məqalədə Cəlil Məmmədquluzadənin “Ölülər” əsərinin mövzusu, xüsusilə Şeyx Nəsrullah obrazı ilə səsləşən məqamlar olduğuna aid fikirlər söyləmişlər.

## İstinadlar


## Mənbə

* Ənvər Çingizoğlu, Sultanovlar: Saracıq bəyləri, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 8, səh.25-35.
Misir türkləri

**Misir türkləri** (ərəb. أتراك مصر) olaraq da adlandırılan Misirdəki türklər, Tolunoğulları (868-905), İhşidi (935-969), Məmlük (1250-1517) və Osmanlı daxil olmaqla müxtəlif türk sülalələrinin idarəetməsi dövründə bölgəyə gələn köçkünlərin nəslindən olan qismən və ya tam türk mənşəli Misir vətəndaşlarıdır
## Tarixi
XI əsrdə Misir bəhri sülaləsi ilk dəfə Osmanlı Sultanı I Səlim tərəfindən idarə olunurdu. 1517-ci ildə Ridaniyyə döyüşü ilə Misiri fəth etdikdən sonra başlayan türk hökmranlığı ilə bölgədə məskunlaşan türklərə verilən addır.
Misir türkləri tarixi prosesdə böyük vəzifələr götürmüşlər. Onlar səlib ordularına qarşı apardıqları döyüşlərlə yanaşı, bu günədək işğal olunmuş bölgələrdə müqəddəs ziyarət yollarının və bölgələrinin müdafiəçisi olublar.

## Əhalisi
Camal Nkrumahın Misir Əhrəm Həftəlik qəzetindəki məqaləsinə görə, türk azlığının əhalisinin hesablamaları 100.000 ilə 1.500.000 arasında dəyişir. Bununla belə, 1971-ci ildəki hesablamalar Misirdə təkcə Girit türklərinin əhalisinin 100.000 nəfər olduğunu göstərir. 1993-cü ildəki başqa bir hesablamada Misirdəki türk azlığının o dövrdə 1,5 milyon olduğu iddia edilirdi.

## Mədəniyyət
Misir Osmanlı hakimiyyəti dövründə bilavasitə türkdilli elitalar tərəfindən idarə olunurdu. Nəticə etibarı ilə Misir ərəbcəsində türk dilinin təsiri Levant ərəbindən daha çox olmuşdur. Bu gün bir çox türk lüğət elementləri (və türkcədən farscadan keçən sözlər) Misir ərəbcəsinə sıx şəkildə inteqrasiya olunub.

## Həmçinin bax
* Misir
* Türk xalqları
## Xarici keçidlər

* Misir prezidenti türkləri sinirləndirdi
* Misirə sığınan türklər – Stalindən qaçışMisir-Türkiyə qarşıdurması: Quru təhdidlər, yoxsa real müharibə?

## İstinadlar
Emre Aşık

**Emre Aşık** () müdafiə mövqeyində oynayan keçmiş türk milli futbolçusudur.

## Futbol karyerası

### Klub komanda karyerası
Sönməz "Filamentspor"da oynamağa başlayıb və 1992-ci ildə peşəkarlaşıb. 1992-93 mövsümündə "Balıkesirspor" da olarkən aşkarlanıb. 1993-94 mövsümündə 20 yaşında Fənərbaxçaya keçdi. O, 1996-cı ildə "Fənərbaxça"dan "İstanbulspor"a təmənnasız transfer olunub. 4 ildən sonra Qalatasaray ilə müqavilə imzaladı. Avropada çox uğurlu günlər keçirən “Qalatasaray”ın müdafiəsində Əmrə kapitan Bülentlə möhkəm ikili formalaşdırıb.

2003-cü ilin avqustunda "Beşiktaş"a keçib. 2005-ci ildə baş məşqçi Rıza Çalımbay tərəfindən heyətdən kənarlaşdırıldı. 2006-cı ilin fevralında keçmiş klubu "Qalatasaray"la 2,5 illik müqavilə imzalayıb. Əmrə daha çox futbol sahəsində iddialı, çətin və bəzən sərt xarakteri ilə tanınır. Futbolçunun meneceri idman yazarı Oğan Tarhan olub. Emre Aşık "Ankaraspor" la 1 illik icarəyə götürülüb. Ankaraspordakı uğurlu mövsümün ardından Fatih Terim tərəfindən 2008-ci il Avropa Futbol Çempionatında milli komandanın heyətinə daxil edildi. O, 2008-2009 mövsümündə "Qalatasaray"a qayıdıb. O, həmin mövsüm komandada iştirak edərkən nə qədər effektiv ola biləcəyini göstərdi. 2009-2010 mövsümünün 33-cü həftəsində Antalyaspor matçında evdə oynayan Qalatasaray daha sonra oyuna girərək azarkeşlərin alqışları ilə Qalatasaray forması və Əli Samiyenlə vidalaşıb.

### Milli komanda karyerası
29 mart 1995-ci ildə İsveç matçında vurduğu qolla 2:1 hesablı qələbənin memarlarından olub. 2001-02 mövsümündəki forması ilə 6 ildən sonra yenidən Türkiyə milli futbol komandasına seçildi.

2002-ci ildə dünya reytinqində 3-cü olan A millisində, 2008-ci il futbol üzrə Avropa çempionatında isə 3-cü yığmanın heyətində yer alıb. 2009-10 mövsümünün sonunda o, futbolu tərk etmək qərarına gəldi. O, bu qərardan sonra mayın 19-da Çexiya ilə oynadığı matçın 9-cu dəqiqəsində türk forması ilə Okan Burukla oyunu tərk edərək yubileyini qeyd edib.  O, ümumilikdə 52 dəfə A Milli formasını geyinib.

## Nailiyyətlər

### Türkiyə milli futbol komandası

* Aralıq dənizi Oyunları Çempionatı: 1993
* FIFA Dünya Kuboku Üçüncü yer: 2002
* Futbol üzrə Avropa Çempionatı Üçüncü yer: 2008

### Fənərbaxça

* Super Liqa : 1996

### Qalatasaray

* UEFA Super Kuboku : 2000
* Türkiyə Superkuboku : 2008
* Super Liqa : 2001-02, 2005-06

## İstinadlar
Ali Kemal Denizci

**Ali Kamal Denizci** () — Trabzonspor, Fənərbaxça və Beşiktaş komandalarında oynamış Türkiyənin keçmiş milli futbolçusu, məşqçisidir . **Fırtına Kamal** ləqəbi olan Əli Kamal Denizci keçmiş futbolçu Osman Denizcinin böyük qardaşıdır.

## Futbol karyerası

### Klub komanda karyerası

17 yaşında Çarşıbaşı klubunda futbol oynamağa başlayıb. Bir il sonra o, "Trabzon Yolspor"a transfer olunub. Daha sonra o vaxt üçüncü liqada çıxış edən "Rizəspor" a keçdi. O, 2 il qaldığı Rizədəki çıxışı ilə "Kayserispor" dan təklif alıb. Kayseridə imza atdıqdan sonra ikinci liqadakı Trabzonspor ona təklif gətirdikdən sonra müqaviləsini ləğv etdi və Trabzonsporda oynamağa başladı.

Heyət formalaşandan sonra "Trabzonspor" ilk ildə orta hesabla çempionluğu "Kayserispor" a uduzdu. Növbəti mövsüm Türkiyə Birinci Liqasına çempion kimi yollanıb. Birinci Liqadakı ilk mövsümündə (1974–75) Trabzonspor 9-cu yeri tutdu və kubokun finalında oynadı. İkinci mövsümdə böyük sürpriz edən Trabzonspor, Türkiyə Futbol Liqasının 4-cü Çempionu oldu. Bu çempionatda Ali Kamal Denizci, Cəmil Usta, Şenol Günəş, Necmi Perekli, Ali Yavuz, Bəkir Barçın, Necati Özçağlayan, Kadir Özcan və Trabzon kimi ulduzlar sonrakı 4 ildə daha 3 çempionluq qazandı. Əli Kamal Dənizçi 1976–1977 mövsümündə də çempion olub.

1977–78 mövsümündə "Trabzonspor"un maliyyə böhranı keçirməsi və çempionluğu " Fənərbaxça" ya uduzması Ali Kamal Dənizçini klubdan ayırıb və 1978-ci ildə "Fənərbaxça" ya transfer olub. "Fənərbağça"da xoşbəxt və uğurlu ola bilməyən Denizci 1980–81 mövsümündə məşqçisi Friedel Rausch-a qalib gələrək 2-ci yerə yüksəldi. 1981-ci ildə liqaya düşən "Rizəspor"da oynayan qardaşını gətirməyə razı salaraq "Beşiktaş"a transfer olundu. Uzun müddət çempion ola bilməyən "Beşiktaş" onun iştirakı ilə 1981–82 mövsümündə çempionluğa yüksəlib.

### Milli komanda karyerası
1984-cü ildə futbolu tərk edən Əli Kamal Dənizçi Trabzonsporun ilk milli futbolçusudur. Qardaşı Osman Dənizçi müvafiq olaraq "Rizəspor", "Fənərbaxça", "Trabzonspor" və "Ərzurumspor"da forma geyinmiş, 1982-ci ildə "Beşiktaş", 1984-cü ildə isə "Trabzonspor"la çempionluq sevincini dadmışdı.

## Məşqçilik karyerası
Aktiv futbolçu karyerasından sonra bir müddət "Trabzonspor"da da köməkçi məşqçi vəzifəsində çalışan Əli Kamal Dənizçi hazırda Türkiyə Futbol Federasiyasının Qara dəniz bölgəsinə cavabdehdir.

## İstinadlar
Kontaminasiya

**Kontaminasiya** ( qarışdırma) — iki ifadənin və ya formanın müəyyən mənada bir-birinə oxşayan elementlərini birləşdirərək yeni ifadə və ya formanın (bəzən xalq etimologiyasının təsiri altında) yaranması (Mürəkkəb sözlər).

Bir ədəbi əsərdə təsvir olunan hadisə və süjetlərin başqa əsərə daxil edilməsi; təhkiyə zamanı bir neçə hadisənin bir-birinə qarışdırılması; mövcud olan hər hansı bədii mənbəyə istinadən yazılan yeni əsər. Məsələn, Anarın "Dədə Qorqud" kino-dastanı "Kitabi-Dədə Qorqud" boylarının kontaminasiyası əsasında yazılmışdır. Kontaminasiya – mətn içində mətn deməkdir. Nəqli esselərdə mətnə hekayənin daxil edilməsi də kontaminasiyadır. Kontaminasiya yalnız hekayə içində hekayə, mühakimə içində hekayə deyil, istənilən formada, janrda yazı mətninə başqa bir bitkin mətnin daxil edilməsidir. Kontaminasiya həm müəllifin özünün digər bir mətninin daxil edilməsi, həm də başqasının əsərindən istifadə yolu ilə yaradıla bilər. Bədii ədəbiyyatda, xüsusən xalq yaradıcılığında bir 
növ, "calaq etmə" mənasında işlənən kontaminasiya 
termini var. Yəni zaman keçdikcə, əsrlər ötdükcə xalq öz 
yaratdıqlarına bir də qayıdıb nəzər yetirir, onu 
köhnəlikdən təmizləyir, dövrə müvafiq əlavələrlə
təzələyir.

## İstinadlar

## Mənbə
Mirəhmədov, Ə. Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti / Ə.Mirəhmədov. − Bakı: Maarif nəşriyyatı, − 1978. − 200 s.
Mixail Batyanov

**Mixail İvanoviç Batyanov** (; ) – Rusiya İmperator Ordusunun generalı. Rus-yapon müharibəsində Üçüncü Mancuriya Ordusunun komandanı olmuşdur.

## Həyatı
Mixail Batyanov 1852-ci ildə Donanma Kollecini bitirmiş və Qara Dəniz Donanmasında xidmət göstərmişdir. Krım müharibəsi (1853–1856) zamanı Sevastopolun müdafiəsində iştirak etmişdir. Daha sonra Rusiya İmperator Ordusuna transfer olmuş, Finlandiya və Jitomir alaylarında xidmət göstərmişdir. 1867-ci ildə Qafqaz müharibəsində iştirak etmiş, polkovnik rütbəsinə yüksələrək Kabardin alayının komandanı təyin olunmuşdur. Batyanov pulemyot kimi silahların və yeni taktikaların orduda istifadə olunmasında iştirak etmişdir.

Batyanov 1905-ci ilin mayında general Aleksandr fon Bilderlinqi əvəz edərək Üçüncü Mancuriya Ordusunun komandanı təyin olunmuşdur. Mukden döyüşündən sonra Şiheyqay yaxınlığında yeni müdafiə xəttinin təşkil olunmasında iştirak etmişdir. 1911-ci ildə təqaüdə çıxmışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*