open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əks-partizan

**Əks-partizan** və ya **Kontrgerilla** — NATO tərkibindəki ölkələrdə sol təşkilatlanmağa, kommunist və marksist-leninist hərəkatına qarşı yaradılan CİA əlaqəli gizli Qladio təşkilatlanmalarının Türkiyədəki adı.
NATO-un Xüsusi Hərb təlimnamələrinə görə, üzv ölkələrdə qurulan NATO vahidləri Türkiyədə 1952 ya da 1953-də əvvəl Səfərbərlik Tədqiq Təşkilatı adıyla təşkilatlanmış sonra doğrudan Baş qərargah rəisliyinə bağlı Xüsusi Hərb Dairəsi damı altında və bunun vətəndaş davamı olaraq fəaliyyət icra etmişdir. Bülənt Əcəvit 1974-də dövrün Baş qərargah Başçısı Semih Sancardan Xüsusi Hərb Dairəsinin varlığını öyrənmişdir.
Türkiyədə 1980 çevrilişinin rəhbəri Baş qərargah rəisi Kənan Evrənin Türk əks-partizan "stay-behind" təşkilatlanmasının bir üzvü olduğu iddia edilir.Türkiyədə də "stay-behind" qruplardakı liderlərin qanuni vəzifələrdə olma üst-üstə düşməsi yaşanmışdır.

## Həmçinin bax
* 27 may hərbi çevrilişi
* Qanlı Bazar
* 12 Mart Qeydi
* 12 sentyabr hərbi çevrilişi
* Qızıldərə hadisəsi
* Qanlı 1 May
* 16 Mart Qırğını
* Bahçelievler Qırğını
* Maraş qırğını
* Doğan Öz cinayəti
* Bədrətdin Comərd cinayəti
* Abdi İpəkçi sui-qəsdi
* Kamal Türklər sui-qəsdi
* Əcəvitə edilən sui-qəsd cəhdləri
* Özal Sui-qəsdi

## İstinadlar
Qureyş

**Qureyş** () — Məhəmməd peyğəmbərin mənsub olduğu, mənası "gəlmələr" adlanan ərəb qəbiləsi. Məkkənin ən güclü qəbiləsiydi. İslam peyğəmbərinin qəbiləsi olmaqla yanaşı, eyni zamanda müsəlmanların ən çox döyüşdüyü qəbilələrdəndir. Məhəmməd Qureyş qəbiləsinin Haşimoğulları sülaləsinə mənsubdur. Qurucusu Məhəmməd peyğəmbərin ulu babalarından biri Qusay ibn Kilabdır.

## Qureyşin əcdadları
Qureyş qəbiləsi Məhəmməd peyğəmbərin on bir qarından babası Fihr ibn Malikin oğlanlarının nəslindən gələn zadəgan bir qəbilədir. Bəzi tarixçilərə görə Qureyş qəbiləsi, Nuh peyğəmbərin nəvəsi İbrahim peyğəmbərin oğlu İsmayılın oğlu Ədnanın soyundan gəlir.

Qusay ibn Kilab (Zeyd), Əbdülmuttalibin ulu babası və Məhəmmədin beşinci qarından əcdadıdır. Qusay Məkkənin ən güclü adamı idi. Kəbədən məsul olan Huzaa qəbiləsindən qız alaraq Kəbənin qoruyuculuğuna qalxmışdır. Xaraba vəziyyətindəki Kəbəni bərpa etdirdi. Ərəblərin Kəbə ətrafında ev inşa etmələrinə icazə verdi. Ərəb Yarımadasındakı ilk bələdiyyə binasını tikdirdi. Burada digər qəbilə liderləriylə siyasi, iqtisadi və mədəni problemlərin, mübahisələrin həllini tapmağa çalışdı. Yığdığı vergilərlə İslamdan çox əvvəl Kəbəyə gəlməkdə olan hacıları yemək və su təmin etdi.

## İstinadlar
Hacı

**Hacı** — Həcc ziyarətini yerinə yetirən müsəlmana deyilir.

## Daha ətraflı
Həcc– İslam dinin sütunlarından biri. Qurani-Kərimdə qeyd olunur: "Camaatı Həccə çağır ki, piyada ya dəvələrin üstündə uzaq yerlərdən sənin yanına gəlsinlər."

## Həmçinin bax
*Hacı (ad)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəndək döyüşü

**Xəndək döyüşü** — 31 mart 627-ci il tarixində reallaşmışdır. Məkkəli Müşriklərlə Müsəlmanlar arasındakı üçüncü və son müharibədir. Bu müharibə adını, müsəlmanların müdafiə üçün qazdıqları xəndəkdən alıb. Bu müharibədə müsəlmanların 3.000 döyüşçüsü, müşriklərin isə 10.000 döyüşçüsü və 600 atlısı vardı. Nəticədə qazanan müsəlmanlar oldu.

## Səbəbləri
Məkkəli müşriklər Uhud döyüşündə qəti bir zəfər qazana bilməmişdi. Ayrıca Uhud müharibəsindən sonra Müsəlmanlar, Mədinənin şərqinə və şimalına bəzi yürüşlər edərək Məkkə karvanlarının Misir, Suriya və İraq yolunu bağlamışdılar.

## Hazırlıqlar
Məkkəli müşriklər öz birliklərinin yanında, Ehabiş, Kinanə, Tihame, Qatafan, Fezare, Bəni Əsəd və Nəcd qəbilələrindən də pullu əsgərlər aldılar.

Məkkəli müşriklər hərəkətə keçdiyini xəbər alan müsəlmanlar, əvvəlcə döyüş üçün strategiya təyin etdi. Buna görə açıq döyüşülməyəcək, müdafiə döyüşü aparılacaqdı. Müdafiə etməyi asanlaşdırmaq məqsədiylə Salman Farsinin təklifiylə şəhərin (Mədinə) bəzi strateji yerlərinə xəndəklər qazılmasına qərar verildi. Ayrıca qadın və uşaqlar da zərər görməmələri üçün şəhərdəki bəzi binalara yerləşdirildilər.

## Döyüş
Sal dağında qərargah quran müsəlmanlar, kiçik qruplara ayrılaraq xəndəyi qorumağa və xəndəyi aşma cəhdlərinə maneə törətməyə çalışdılar. Bir iki cəhd xaricində Müşriklərin xəndəyi aşmağı cəhdi yox idi. Döyüş qarşılıqlı ox vurğuları ilə keçdi.

Yemək ehtiyatlarının bitməsi və mühasirənin təsirsiz qalması səbəbiylə Müşriklər, Bəni Kureyze Yəhudilərini döyüşə qatılmaları üçün razı saldılar. Buna görə, Məhəmmədə hücum sözü verən Bəni Kureyzelilar, Müsəlmanları arxadan vuracaqlardı. Ancaq vəziyyətdən xəbər tutann Məhəmməd, bəzi kiçik birlikləri bu istiqamətə sövq etdi. Bunu eşidən Bəni Kureyzelilar əhəmiyyətli bir cəhd göstərə bilmədilər. Yalnız bəzi Yəhudilərin, ailələrin olduqları qüllələrə müvəffəqiyyətsiz hücum cəhdləri oldu. Bunların birində Məhəmmədin bibisi Safiyyə, qülləyə dırmaşan bir Yəhudinin başını kəsərək digər Yəhudilərin önünə atdı.

Müşriklərin mühasirəsi 1 aya qədər sürdü. Soyuqların artması, hətta çıxan bir fırtınanın çadırlarını dağıtması səbəbiylə Müşriklər, mühasirəni qaldırdılar. Beləcə Xəndək müharibəsi Müşriklər üçün bir məğlubiyyət olaraq tarixə keçdi.

## İstinadlar
Ballıqaya

* Ballıqaya (Ağdərə) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Ballıqaya (Qubadlı) — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Ballıqaya (Gorus) —
* Yuxarı Ballıqaya — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Aşağı Ballıqaya — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Ballıqaya (Meşkinşəhr)
Nara (şəhər)

**Nara** () — Yaponiyanın Kansai regionunda (Kyuşu adası) yerləşən Nara prefekturasının eyni adlı paytaxtı.

Nara-Yaponiyanın ilk paytaxtı olub (710–784). Burada Buddanın ən böyük heykəlinin yerləşdiyi Todaydzi məbəd ansamblı var. Məbəddəki Böyük Budda zalı bir neçə dəfə yanğın nətiəsində məhv olub, yenidən bərpa olunsada , dünyanın ən böyük ağac binasıdır (ilkin versiyada sahəsi 58×51 m, hündürlüyü 49 m) və bu günləri öz ilkin görünüşünün yalnız 3-də 2 hissəsini qoruyub saxlamışdı. Bu heykəl 444 ton tuncdan hazırlanmışdı. Oturaq vəziyyətdə olan heykəl 16 metr hündürlükdədi. Buddanın sağ əlinin açıq şəkildə olan ovucu irəliyə doğru uzananmışdı. Bu xeyir-dua işarəsidir. Sol əlin vəziyyəti isə niyyət etməni simvolizə edir. Burada həmçinin, "1000 maral parkı"nda dünyada yeganə olan müxtəlif landşaftlı parklar və bağçalar mövcuddur.

## Adı
Heian dövründə Naranın adını fərqli heroqliflərlə yazılırdı: 乃楽, 乃羅, 平, 平城, 名良, 奈良, 奈羅, 常, 那良, 那楽, 那羅, 楢, 諾良, 諾楽, 寧, 寧楽 və 儺羅. Bu adın mənşəyi haqqında fərqli fikirlər mövcuddur.

## Qardaş şəhərləri
* , Kanberra

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abtayberq muzeyi

**Abtayberq Muzeyi** — Almaniyanın Münhenqladbax şəhərində yerləşən incəsənət muzeyi.

## Haqqında
Abtayberq Muzeyinin memarı Hanz Holleyndir. Marsel Duçamp, Endi Uorhol, Roy Lixtenşteyn kimi sənətçilərin əsərləri də burada sərgilənir.

1901–1904-cü illəri arasında Münxenqladbax Bələdiyyə Binasında yerləşən muzey 1904–1925-ci illəri arasında Fliyşerberqdə yerləşən bir Protestan kilsəsində fəaliyyətini davam etdirdi. 1925–1928 illəri arsında bir çox binada fəaliyyət göstərən muzey 1982-ci ildə Abteistraßdə yerləşən və memar Hanz Holleynin işi olan yeni binaya köçdü. 1982-ci ildən muzey bu binada fəaliyyət göstərməkdədir.

## Qaleriya


Fayl:Eingang Museum Abteiberg.jpg
Fayl:Mönchengladbach museum.jpg
Fayl:Mönchengladbach museum detail.jpg
Fayl:Beleuchteter Museumsgarten.jpg
Qaracaəhməd qəbiristanlığı

**Qaracaəhməd qəbiristanlığı** — Türkiyənin ən böyük məzarlığı. İstanbul ilinin Üsküdar ilçəsində yerləşir. Qaraca Əhməd Sultan dərgahının da içində olduğu qəbiristanlığın ərazisi 750 hektardır və İstanbulun ən köhnə qəbiristanlığıdır.

## Məlumat
İlk olaraq İstanbulun ərəblər tərəfindən hücum edilməsi əsnasında şəhid olan əsgərlərin bura basdırıldığı sanılmaqdadır.Qəbiristanlıq adını, İstanbula Hacı Bəktaş Vəli tərəfindən İslam dinini yaymaq üzrə göndərilən Qaraca Əhməddən götürür.
Qaracaəhməd Qəbiristanlığı 1917, 1940, 1956 və 1974 tarixlərində olmaq üzrə dörd dəfə müsadirə edilmişdir. Bu müsadirələrdə, xüsusilə 1974-də Qarayollarının müsadirəsi əsnasında ciddi şəkildə təhrif olmuşdur. Cəmi dəfn sayı keçmişdə qeyd tutulmadığı üçün qəti olaraq bilinməməkdə amma milyonlarla ifadə edilməkdədir.

Türk siyasət və mədəniyyət həyatının əhəmiyyətli bir çox şəxsiyyətlərinin məzarlarını saxlamaqdadır. Şahidələr və qəbirlər dəyişik növlərdəki başlıqlarıyla əhəmiyyətli bir sənət xüsusiyyəti ifadə edər. Şahidələrin üzərindəki kitabələr əgər bir xəttatın əliylə hazırlanmışsa sənət dəyəri daşımaqdadır. Başlıqlar məzarda yatan adamın cinsiyyəti, peşəsi, rütbəsi, ictimai mövqeyi, ailəsi, fəlsəfi və dünyagörüşü, ölüm şəkli və yaşadığı dövrlə əlaqədar məlumatlar verər. Bu xüsusiyyəti ilə şahidələr birinci dərəcədən sənəd xüsusiyyəti daşımaqdadır. Ayrıca şahidə və qəbirlərin üzərində olan dəyişik motivlər daş işçiliyinin şah əsərləri qəbul edilməkdədir. Çiçək və meyvə motivləri, dəyişik bitki betimlemeleri ən sıx istifadə edilən motivlər olmuşdur.Qəbiristanlıq böyük təxribata uğramış və baha biçilə bilməz bir çox qiymətli şahidə məhv edilmişdir. Xüsusilə yeni gömü sahəsi əldə etmək üçün edilən təxribatlarda saysız qiymətli şahidə və qəbir yox edilmişdir. Qəbiristanlıqda bir çox məşhur yatmaqdadır. Ancaq böyük qisiminin məzarları günümüzə çatmamışdır.

## Dəfn edilmiş tanınmışlar
* Nihal Atsız
* Osman Zeki Üngör
* Arif Mardin
* Cem Karaca
* Firudin bəy Daryal
* Əli bəy Hüseynzadə
* Nur Subaşı

## İstinadlar
Abdi İpəkçi sui-qəsdi

1970-ci illərdəki anarxiya və terrorun qarşısının alınması üçün iqtidarla müxalifət liderləri arasında dialoq qurulmasının vacibliyini söyləyən, dövlət rəhbərliyinə hakim kəsilən döyüşçü və romantik ruhunun ağıl və soyuqqanlıq ilə əvəzlənməsini istəyən İpəkçi 1979-cu il 1 fevral gecəsi İstanbul Maçkadakı evinin yaxınlığında avtomobilində ikən Məmməd Əli Şəbəkə tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Məmməd Əli Şəbəkə verdiyi ifadədə ona 5-6 dəfə atəş etdiyini söyləmişdir. Lakin hadisə yerindən 9 giliz tapılmışdır. Bu isə qətldə başqa birinin də iştirak etdiyini göstərmişdir. Həmin şəxs Oral Polad olmuşdur. Oral Polad və Məmməd Şənər sui-qəsdi birlikdə planlaşdırmış, Məmməd Əli Şəbəkə isə onu icra edəcək şəxs kimi onlara sonradan qoşulmuşdur.

Məmməd Əli Şəbəkə sui-qəsdə görə edama məhkum edilsə də 1979-cu ildə ölkənin ən ciddi qorunan hərbi həbsxanalarından biri Maltepe Hərbi Həbsxanasından qaçırılmışdır.

Abdullah Çatlı Bədrəddin Comərd sui-qəsdində əli olduğuna görə axtarışa verilmiş və 1978-ci ilin avqustunda Sakaryada saxlanılmışdır. Buna baxmayaraq o 48 saat sonra sərbəst buraxılmışdır. Uğur Şamçının İpəkçi cinayətinin əsas fiquru adlandırdığı Çatlı 1982-ci ilin fevralında bu dəfə "MHP" cinayəti ilə axtarışa verilmiş, Sürixdə Məmməd Şənər ilə birlikdə saxta pasportla tutulmuş, ancaq yenə də 48 saat sonra azadlığa buraxılmışdır.

Uğur Şamçı "Şənər qaytarılsa İpəkçi cinayəti açılar, itirilən hər saniyə əhəmiyyətlidir" demişdir. Amma aylar sonra Şənər mühakimə olunsa da dəlil azlığına görə həbs olunmamışdır.

Oral Polad 1982-ci ildə İsveçrədə saxlanılmışdır. 10 gün sonra sərbəst buraxılmışdır. Türkiyəyə döndükdən sonra Malatyada istintaqı gedən bir cinayətdə iştirak etməsi iddiası ilə saxlanılsa da, cinayət işindəki bir sənəd itdiyinə görə yenidən azad edilmişdir.

Şəbəkə İpəkçi cinayətinin tətikçisi olduğunu söylədiyi Yalçın Özbəy isə 1983-cü ildə Almaniyada törətdiyi bir cinayətə görə saxlanılmış, 2 ay sonra isə sərbəst buraxılmışdır.

## Mehmet Əli Ağcanın dindirilməsi
"Yavuz (Çaylan) İpəkçinin avtomobilinin gəldiyini mənə bildirdi və mən qaçmadan avtomobilə gedib işlətməsini söylədim. İpəkçinin avtomobili küncdə yavaşladığı zaman qaçdım və 4 və ya 5 dəfə atəş açdım. Təkrar qaçaraq avtomobilimizə gəldim. Yavuz çalışan vəziyyətdə ön tərəfdə oturduq son sürətlə qaçdıq.

## Həmçinin bax
* Abdi İpəkçi

## İstinadlar
Hans Hollyayn

**Hans Hollyayn** (; ) — Avstriyalı memar və dizayner.

## Həyatı
Hans Hollyayn 1956-cı ildə Vyananın Gözəl Sənətlər Akademiyasından məzun olduqdan sonra 1959-cu ildə İllinoys Texnik İnstitutunda, 1960-cı ildə Kaliforniya Universitetində təhsil aldı. 1964-cü ildə Vyanaya dönənə qədər İsveç və ABŞ-nin müxtəlif şirkətlərində işlədi.

1963–1964 illəri arasında ABŞ-nin Sent-Luis şəhərinin Vaşinqton Universitetində qonaq professor kimi dərs verdi.1967–1976-cı illəri arasında da Düsseldorf şəhərində Gözəl Sənətlər Akademiyasında dərs verən Hans Hollyayn 1976-cı ildən Avstriyanın Vyana şəhərindəki Tətbiqi İncəsənət Universitetində dərs verməyə davam edir.

1985-ci ildə Pritsker mükafatını qazanmışdır.

## Tanınmış işləri
* 1964–1965: Abteyberq muzeyi, Münxenqladbax, Almaniya
* 1972:Şullin Zinnət Dükkanı, Vyana, Avstriya
* 1972–1982: Abteyberq muzeyi (yeni bina), Münxenqladbax, Almaniya
* 1983:Rauçstrasse, Berlin, Almaniya
* 1983–1991: Müasir İncəsənət Muzeyi, Frankfurt
* 1990:Haas Evi, Vyana, Avstriya
* 1992–2002 : Niederösterreiçişes Landes Muzeyi, St-Pölten, Avstriya
* 1996–2001: Avstriya Səfərliyi Berlin, Almaniya
* 1997–2002: Sentrum Bank, Valdust, Avstriya (Bargetze+Partner ilə)
* 1997–2002: Vulkaniya, Avropa Vulkan Mərkəzi, Fransa

## Mükafatları
* 1966 və 1984: Reynolds Memorial Mükafatı
* 1983: Großer Österreiçişer Staatspreys Mükafatı
* 1985: Pritsker mükafatı
* 1990: Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst Mükafatı

## Qaleriya
 
Fayl:mönchengladbach museum mit skulpturengarten.jpg|Abteyberq Muzeyi
Fayl:Museum fuer Moderne Kunst Portalseite.jpg|Müasir İncəsənət Muzeyi)
|Vulkaniya


## İstinadlar
Göyarx

**Göyarx** (əvvəlki adları: **Levonarx**; **Köyarx**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Həsənqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Coğrafiya
Kənd Qarabağ düzündə, dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Tarixi
Kəndi XIX əsrin ikinci yarısında indiki Goranboy rayonunun Rus Borisi kəndindən ayrılmış malakan rus ailələri Levanarx çayının kənarında salmışdılar. Sonralar ermənilər kəndin adını təhrif edərək Levonarx kimi rəsmiləşdirmişdilər. 1992-ci ildən kənd Göyarx adlandırıldı. 1933-cu ildə Kəlbəcər rayonunun Seyidlər inzibati ərazi vahidində Lev kəndi qeydə alınmışdır. Toponimiyada lev "kənar" mənasında işlənir.

Göyarx kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində (DQMV) Mardakert rayonunun tərkibində idi və adı Levonarx idi. DQMV-ndə separatçılıq baş qaldırılandan sonra Azərbaycan Respublikasının Ali Sovetinin qəbul etdiyi 26 noyabr 1991-ci il tarixli qanun ilə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti ləğv olundu, Mardakert rayonunun isə adı dəyişdirilərək Ağdərə rayonu adlandırıldı.

Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı kənd 1992-ci ildə işğal olunmuş, amma Ağdərə əməliyyatı nəticəsində Azərbaycan qoşunları kəndi 30 iyun 1992-ci il tarixində işğaldan azad etmişdilər.

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 25 avqust 1992-ci il tarixli qərarı ilə Ağdərə rayonunun bir sıra yaşayış məntəqələri Tərtər rayonunun tərkibinə verilmişdi. Milli Məclisin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli qərarı ilə isə Ağdərə rayonu ləğv olunmuş, ərazisi isə Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Bununla, kənd Tərtər rayonunun tərkibində yerləşmiş oldu. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Levonarx kəndi Köyarx kəndi adlandırılmışdır.

22-25 aprel 1994-cü il tarixində kənd yenidən işğal olundu və bununla Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri işğalına düşdü. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticəsi olaraq, 9-10 noyabr 2020-ci il tarixində imzalanan Üçtərəfli bəyanata əsasən, kənd Rusiya Federasiyasının Sülhməramlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdi. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Göyarx kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü il tarixli qanunla kənd yenidən yaradılmış Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ulu Qarabəy

**Ulu Qarabəy** (əvvəlki adı: **Metsşen**, daha əvvəl rusdilli mənbələrdə: **Ullu-Karabek**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Ulu Qarabəy kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Metsşen kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Metsşen kəndi Ulu Qarabəy kəndi adlandırılmışdır. 1993-cü ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Ulu Qarabəy kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Toponimikası
Yerli əhalinin məlumatına görə, vaxtilə Turaçayçayın Tərtər çayına töküldüyü yerdə mövcud olmuş Bəhram Qoçaq adlı kənd 1794–1795-ci illərdə Ağa Məhəmməd şah Qacarın hücumu zamanı dağıdılmışdı. Sonralar əhali burada Ulu Qarabəy, Kiçik Qarabəy və Yengicə məntəqələrini yaratdılar. Çar Rusiyası Azərbaycanın şimalını işğal etdikdən (XIX əsr) sonra İrandan köçüb gəlmə erməni ailələri Ulu Qarabəydə yerləşdirildi və kəndin adı erməniləşdirilərək Metsşen (böyük kənd) adlandırıldı. 1992-ci ildə kəndin keçmiş adı bərpa olundu. Oykonim "böyük Qarabay kəndi" mənasındadır.

## Tarixi
Ulu Qarabəy kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Ulu Qarabəy kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xüsusi Hərbi İdarə

**Xüsusi Hərbi İdarə** () — Soyuq Müharibə dövründə Türkiyədə, Baş qərargahın nəzdində ABŞ-nin Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (CIA) və NATO-nun əməkdaşlığı ilə qurulduğu irəli sürülən gizli təşkilat. Avropada İkinci Dünya müharibəsindən sonra müxaliflərin (əsasən kommunistlərin) iqtidara gəlməsinin qarşısını almaq üçün qurulan "Qladio" adlı əks-partizan təşkilatının Türkiyədəki davamına siyasi ədəbiyyatda Xüsusi Hərbi İdarə, hərəkətləri reallaşdıranlara isə əks-partizan deyilmişdir.

NATO-un xüsusi hərbi təlimatlarına görə üzv ölkələrdə qurulan NATO qurumları, Türkiyədə əvvəl Səfərbərlik Tədqiq Təşkilat adı ilə təşkilatlanmış sonra birbaşa Baş qərargah komandanlığına tabe olan Xüsusi Hərbi İdarənin tabeçiliyi altında və onun mülki qolu olan əks-partizan olaraq fəaliyyət göstərmişdir.
Aşağı Oratağ

**Aşağı Oratağ** (bir müddət işlənilən adı: **Ortakənd**, daha əvvəl: **Aşağı Oratağ**, daha əvvəl: **Nerkin Oratağ**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Aşağı Oratağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Nerkin Oratağ kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Nerkin Oratağ kəndi Aşağı Oratağ kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
"Aşağı Oratağ" toponiminin ikinci komponenti qədim İran dillərinin materialları əsasında "qala yeri" mənasında izah olunur.

## Tarixi
XIX əsrdə ermənilər burada məskunlaşdıqdan sonra kəndin adı tədricən erməniləşmış və Sovet hakimiyyəti illərində Nerkin (ermənicə "Aşağı")  Oratağ kimi rəsmiləşmışdi. 1992-ci ildən kənd indiki adını daşıyır. Bir müddət kəndin adı Ortakənd kimi qeyd olunurdu****.

Kənd Ağdərə rayonunun tərkibində olub. Ağdərə ermənilər tərəfindən işğal edildikdən və Ağdərə rayonu ləğv edilib ərazisi qonşu rayonlar arqsında bölüşdürüldükdən sonra Tərtər rayonunun ərazisinə düşüb.

1993-cü ildə Ermənistan ordusu tərəfindən işğal edilib. 

Erməni silahlı qüvvələrinin işğalı altında idi. 19-20 sentyabr 2023-cü il tarixində Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi lokal antiterror tədbirləri nəticəsində Aşağı Oratağ kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ziqmund Yen

**Ziqmund Yen** (; ) — Almaniya Demokratik Respublikasının ilk və yeganə pilot-kosmonavtı, ADR-in qəhrəmanı, Sovet İttifaqı qəhrəmanı, ehtiyatda olan aviasiya general-mayoru.

## Həyatı

1937-ci ildə Morqenqröte-Rautenqranç qəsəbəsində taxta kəsən zavodunda çalışan fəhlənin ailəsində anadan olmuşdur. 1943-1951-ci illərdə yerli məktəbdə təhsil almış, 8-ci sinifdən Klingentalda yerləşən "Falkenşteyn Mətbəə"sində çapçı ixtisası üzrə çalışmağa başlamışdır.

1955-ci ildə ADR Milli xalq ordusunun sıralarına daxil olmuş, oradan isə onu Frans Merinq adına ali hava qüvvələri hərbi məktəbinə kursant kimi götürmüşdülər. 1958-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra Hərbi Hava Qüvvələri sıralarına daxil olmuşdur.

1966-1970-ci illərdə Yuri Qaqarin adına hərbi-hava akademiyasında təhsil almışdır. 1976-cı ilin dekabrında üçmərhələli seçimdən sonra polkovnik-leytenant olan Ziqmund Yen "İnterkosmos" proqrammı üzrə kosmik uçuşlar hazırlığına daxil olmuşdur.

26 avqust 1978-ci ildə sovet kosmik gəmisi "Soyuz-31"-in tədqiqatçı-kosmonavtı kimi Valeri Bıkovski ilə birlikdə Salyut-6 orbit stansiyasına enmə ekspedisiyasını yerinə yetirmişdirş Enmə "Soyuz-29" kosmik gəmisində yerinə yetirilmişdir. Uçuş 7 sutka 20 saat 49 dəqiqə 4 saniyə müddətində davam etmişdir.

1983-cü ildə Potsdamda yerləşən Yerin fizikası Mərkəzi İnstitutunda elmlər doktoru dərəcəsini almışdır.

1984-cü ildə polkovnik rütbəsini almış, 1986-cı ildə isə ADR Hərbi Hava Qüvvələrinin general-mayoru rütbəsinə yüksəlmişdir.Almaniyanın birləşdirilməsinə az müddət qalmış ADR Milli xalq ordusu sıralarından ehtiyata buraxılmışdır.

Almaniyanın birləşdirilməsindən sonra 1990-1993-cü illərdə Moskvada yerləşən DLR alman kosmik agentliyinin və Avropa Kosmik agentliyinin nümayəndəsi kimi çalışmışdır. Sonralar Avropa Kosmik agentliyində kosmonavtların hazırlanması mərkəzində nümayəndə kimi çalışmışdır.

## Mükafatları

 

* ADR qəhrəmanı
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
* Karl Marks Ordeni
* "Lenin" ordeni
* Kosmosu tədqiq medalı
*Almaniya Demokratik Respublikasının əməkdar hərbi təyyarəçisi

## Sitatları

*"Almaniya Demokratik Respublikasında yaşayan əziz tamaşaçılar. Mən insanın kosmosa ayaq basmasında ilk alman olmaq imkanı əldə etdiyimə görə çox şadam." ( Uçuş zamanı bu sözləri demişdir)*

*".... mənim gördüklərimin hamısı xoşbəxtlik idi: açıq mavi rəngdə parlayan bizim Yer kürəsi yuxudakı kimi idi.... (1998-ci ildə "SUPERillu" jurnalına verdiyi müsahibədə bu sözləri bildirmişdir."*

## Maraqlı faktlar

"17737 Ziqmundiya" asteroidi 2001-ci ildə Ziqmund Yenin şərəfinə adlandırılmışdır.

"Qud bay, Lenin!" filmində Ziqmund Yenin personajı yer almışdır. Lakin filmdə, birləşmiş kapitalist Almaniyasında Yenin taksi sürücüsü işləməsi faktının həqiqət olub-olmaması dəqiqləşdirilmir. Ziqmund Yen özü onun obrazının filmdə istifadə olunmasına razılıq vermişdir.

Almaniyanın pop-qrupu "Die Prinzen" 1999-cu ildə "Wer ist Sigmund Jähn?" ("Ziqmund Yen kimdir") mahnısını yazmışdır.

## İstinadlar
İbrahim Afellay

İbrahim Afellay () — hücumameyilli yarımmüdafiəçi və ya cinah oyunçusu kimi oynamış keçmiş Niderland peşəkar futbolçusu.

## İstinadlar
100.5 FM

**100.5 FM** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən azərbaycandilli özəl radio.

## Tarixçə
"Bürc FM" Radiosu 14 fevral 1998-ci il tarixdə yaradılmışdır. 25 iyun 1998-ci il tarixdən Bakı şəhəri və onun ətrafında yayımlanır. "Bürc FM" Radiosu 100.5 FM dalğasında yayımlanır.

Milli Televiziya və Radio Şurasının 02 sentyabr 2011-ci il tarixli qərarı ilə "Burc FM LTD" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin radio yayımı üçün xüsusi razılıq (lisenziya) müddəti daha 6 il uzadılmışdır.

Radio 2016-cı ildə "Bürc FM" adından imtina edərək "100.5 FM" adını alıb.

100.5 FM 2022-ci ilin fevralında adını dəyişdirərək "Radio TMB" adını alıb.
## İstinadlar
106 FM (Bakı)

**106.00 FM** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən azərbaycandilli özəl radio.

«106.00 FM» Radiosu 5 mart 1999-cu il tarixdə «Azad Azərbaycan» Teleradio Kompaniyası tərəfindən yaradılmışdır.

«106.00 FM» Radiosunun əsas məqsəd və vəzifələri musiqi, şou xəbər və tok–şou proqramları hazırlamaqdır. «106.00 FM» MHz yayım tezliyində 24 saat ərzində fəaliyyət göstərir.

Milli Televiziya və Radio Şurasının 30 sentyabr 2011-ci il tarixli qərarı ilə «Azad Azərbaycan» Teleradio Kompaniyasının radio yayımı üçün xüsusi razılıq (lisenziya) müddəti daha 6 il uzadılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Lider Jazz FM

**Lider Jazz FM** və ya rəsmi adı ilə “Radio-Azərbaycan” MMC — Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş azərbaycandilli özəl radio.

## Tarixi
«Lider Jazz FM» radiosu 15 noyabr 1999-cu il tarixdən 107 FM dalğasında yayımlanıb. İlk səslənən musiqi "Eagles" qrupunun "Hotel California" mahnısı olub. 1 yanvar 2004-ci ildən etibarən isə "jazz" formatında yayımlanmağa başladı.

Milli Televiziya və Radio Şurasının (MTRŞ) 30 sentyabr 2011-ci il tarixli qərarı ilə «Lider Tv və Radio–Azərbaycan» Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin radio yayımı üçün xüsusi razılıq (lisenziya) müddəti daha 6 il uzadılıb.

1 iyun 2020-ci ildə Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin "Radio–Televiziya Yayımı və Peyk Rabitəsi" İstehsalat Birliyi "Lider TV və Radio–Azərbaycan" MMC-nin müflis elan edilməsi və əmlak inzibatçısının təyin edilməsi barədə həmin MMC-yə qarşı iddia qaldırıb. 16 iyun 2020-ci il tarixində iddia təmin edilib və telekanal və radionun tabe olduğu şirkət müflis elan edilib.

MTRŞ-ın 24 may 2021-ci il tarixli iclasında "Lider TV və Radio–Azərbaycan" MMC-nin televiziya və radio yayımının 1 iyun 2021-ci il tarixdə saat 00:00-dan etibarən dayandırılması barədə qərar qəbul edilib.

Beləliklə, "Lider TV və Radio–Azərbaycan" MMC-nin televiziya və radio yayımı 1 iyun 2021-ci il tarixdə saat 00:00-dan etibarən dayandırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Xəzər FM

**Xəzər FM** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən azərbaycandilli özəl radio.

## Tarixçə
Milli Televiziya və Radio Şurasının 14 sentyabr 2007-ci il tarixi qərarı ilə “Xəzər TV” MMC-yə radio yayımı üçün 6 il müddətinə xüsusi razılıq (lisenziya) verilmişdir.

“Lisenziyalaşdırma sahəsində bəzi tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 dekabr 2015-ci il tarixli 713 №-li Fərmanının 5.1-ci bəndinə əsasən lisenziyalar müddətsiz hesab edilmişdir.

Açılışı 2016-cı ildə baş tutan yeni inzibati binada “Xəzər FM” müasir avadanlıq, efir və montaj otaqları ilə təmin olunmuşdur.

## Verlişlər
           
“Səhərdən şəhərə”

“Radio marafon”

“Radiodayə”

## Xarici keçidlər
Araz FM

**Araz FM** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən azərbaycandilli özəl radio.

ARAZ FM – 4 aprel 2011-ci ildə fəaliyyətə başlayıb,  103,3 MHz tezliyində yayımlanır.

Milli Televiziya və Radio Şurasının 18 yanvar 2011-ci il tarixli qərarı ilə “ARAZ” MMC-yə radio yayımı üçün 6 il müddətinə xüsusi razılıq (lisenziya) verilmişdir.

## Tarixi və lisenziya məlumatları
• 4 aprel 2011-ci ildə 103,3 MHz tezliyində fəaliyyətə başlayıb.

• 18 yanvar 2011-ci ildə Milli Televiziya və Radio Şurasının qərarı ilə "ARAZ" MMC-yəni 6 illik lisenziya verilib.

## Yayım əhatəsi
• Azərbaycan ərazisinin təxminən 80%-ni əhatə edir. Yaxın zamanlarda azad edilmiş rayonlar da əhatə zonalarına daxil ediləcək. 

• Müasir səsyazma, montaj və studiya otaqları ilə təchiz edilib. 

## Verilişlər
# "Səhər addımları" – informativ səhər şousu. 
# "Ağzınızın dadı qaçmasın", "Əmlakçı", "Qəbul vaxtı", "Düzgün hərəkət".
# Həftəsonu "Nəğməli miras" və "Qadınnamə" verilişləri. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
İctimai Radio

**İctimai Radio** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən radiostansiya. İctimai Radionun yayımı İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti tərəfindən bütün ölkə üzrə həyata keçirilir və Abşeron Yarımadasında 90 FM tezliyində yayımlanır. Radio Azərbaycan dilində fəaliyyət göstərir. Yayımın əhəmiyyətli hissəsini azərbaycanlı musiqiçilərin əsərləri təşkil edir.

## Tarixi
Radio 2006-cı il yanvarın 10-dan fasiləsiz yayımdadır. İctimai Radio 24 saatlıq rejimdə, bütün ölkə ərazisində yayımlanır. Proqram cədvəlində əyləncəli səhər verilişi, maarifləndirici axşam şousu, idman verilişi, biznes yönümlü tok–şou, milli caz musiqisinə həsr olunmuş veriliş, o cümlədən, Azərbaycanın siyasi, sosial, mədəni gündəminə dair bir çox maarifləndirici proqramlar da yer almaqdadır.
Həmçinin yeni fəaliyyətə başlayan musiqiçilərə dəstəyi ilə seçilən radionun yayımında tez–tez gənc ifaçıların musiqilərini eşitmək mümkündür. İctimai Radio Azərbaycanın ən yenilikçi yayımçılarından hesab edilir və ölkədə yeganə ictimai yayımçıdır. İctimai Radionun fəaliyyəti
"İctimai televiziya və radio yayımı haqqında" qanunla tənzimlənir. Proqram cədvəli aşağıdakı kimidir:

## Xüsusi buraxılışlar
**Muğam axşamları** — Layihə Beynəlxalq Muğam Mərkəzi və İctimai Radionun birgə əməkdaşlığı ilə baş tutub. Bu layihə çərçivəsində tanınmış muğam ifaçıları tərəfindən ifa edilmiş muğamlar,
xalq mahnıları və təsniflərin canlı konsert yazısı səsləndirilib. Layihə 2022–2023-cü illəri əhatə
edib.

**AvtoStop yolda** — Sürücü və digər hərəkət iştirakçılarının problemlərini daha yaxşı anlamaq və
dinləyicilərə çatdırmaq üçün həyata keçirilən layihələrdən biri də "AvtoStop yolda" olub.
"AvtoStop" verilişinin aparıcısı DJ Turalın maşınında quraşdırılan xüsusi avadanlıqlar ilə distant
şəkildə yayıma nail olunub.

## Mobil tətbiq
İctimai Radio onlayn yayımını onlayn yayım platformaları və ictimairadio.az saytından başqa
həm də "ITV Mobile" tətbiqi üzərindən həyata keçirir. Mobil tətbiq dünyanın bütün ölkələrində
IOS və Android əməliyyat sistemləri üçün mövcuddur.
Bununla yanaşı İctimai Radionun verilişləri və rubrikalarını radiostansiyanın sosial şəbəkə
hesablarında və podkast platformalarda dinləmək mümkündür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Niiqata

**Niiqata** () — Yaponiyanın Honşu adasında olan Çubu regionunda yerləşən Niiqata prefekturasının eyniadlı paytaxtı.

## Qardaş şəhərləri

* , , Qalveston
* , Xabarovsk
* , Vladivostok

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Avto Radio (Azərbaycan)

**Avto Radio** — 3 oktyabr 2013-cü il tarixində **Avto FM** adı ilə fəaliyyətə başlayıb 1 sentyabr 2016-cı il tarixində Avto Radio adı ilə yayımlanan radio kanalıdır.

Milli Televiziya və Radio Şurasının 2 aprel 2013-ci il tarixli qərarı ilə Nəqliyyatı İntellektual İdarəetmə Mərkəzinə radio yayımı üçün 6 il müddətinə xüsusi razılıq (lisenziya) verilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* https://apa.az/sosial_xeberler/avto-radio-nun-adi-ve-heyeti-deyisib-708.html
Ceymi Li Körtis

**Ceymi Li Körtis** () — ABŞ aktrisası.

## Həyatı
Hezer Lencenkemp 22 noyabr 1958-ci ildə Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində aktyor Toni Krtis və aktrisa Canet Li ailəsində dünyaya gəlmişdi. Valideynləri 1962-ci ildə anasının yanına qalmış və bir müddət sonra anası yenidən ailə qurmuşdur. 1976-cı ildə orta məktbəi bitirdikdən sonra Stokton şəhərində aktyorluq peşəsi üzrə təhsilinə başlamışdır. Bir müddət sonra filmlərdə rol almış və 1978-ci ildə məşhur sleşer janrında çəkilən Hellovin filmində iştirak etmişdir. Ardınca, bir çox filmlərdə, o cümlədən, "Hellovin" filminin seriyalarında rol almışdır. Ceyminin bacısı Kelli Körtis aktrisadır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Maykl Mayers

**Maykl «Mayk» Mayers** () — Hellovin film seriyaları üçün uydurulmuş obrazdır. Filmin titrlərində "Kölgə" () adı ilə göstərilir.

## Həyatı
Maykl Mayers 19 oktyabr 1957-ci ildə doğulmuşdur. 31 oktyabr 1963-cü il tarixində Hellovin gecəsində bacısı Cuditi bıçaqlayır və şəhər xəstəxanasına aparılır. Maykl burada Həkim Lumisin himayədarlığı altında müalicə olunmağa başlyır. Yetkin yaşına çatdıqdan sonra Maykl xəstəxanadan qaçır və Lori Stroudu izləməyə başlayır.

## İstinadlar
Vürs reaksiyası

**Vürs reaksiyası və ya Vürts reaksiyası** — metallik natriumun alkilhalogenlərə təsiri ilə simmetrik alkanların sintez metodudur. 1855-ci ildə fransız alimi Şarl Adolf Vürs tərəfindən tapılmışdır.

:: \mathsf{R\text{-}Br + Br\text{-}R \xrightarrow[-2NaBr]{+2Na} R\text{-}R}

## İstinadlar
Çıraqdərə

**Çıraqdərə** (əvvəlki adı: **Çirakidzor**) — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xanlar rayonunun Çirakidzor qəsəbəsi Çıraqdərə qəsəbəsi adlandırılmışdır. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Xanlar rayonunun Çıraqdərə qəsəbə inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Çıraqdərə şəhər tipli qəsəbə rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmış, Çıraqdərə qəsəbə inzibati ərazi vahidi ləğv edilmişdir.

## Toponimikası
Qəsəbə 1930-cu ildə təşkil olunarkən bu adı almışdır. Sonralar ermənilər toponimi öz dillərinə çevirərək Cirakidzor (çıraqlı dərə) kimi rəsmiləşdirmişdilər. Etnotoponim idi.

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Monika Rokkaforte

**Monika Rokkaforte** (; 17 fevral 1971) — Macarıstan pornoaktrisasıdır. Ləqəbləri: Claudia, Sylvia, Jolan, Sandra, Szilvia, Silvia.

## Seçilmiş filmoqrafiya

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Fanclub Rəsmi sayt  
* Monica Roccaforte Eurobabeindex.com saytında
Qaçaq Nəbinin tarixi (kitab)

**Qaçaq Nəbinin tarixi** — Bəhlul Bəhcətin yazdığı və Qaçaq Nəbi haqqında ilk elmi araşdırma olan tarixi-tədqiqat kitabı.

Arxivdə saxlanılan bu əsər (əlyazması, ərəb əlifbası ilə 266 səh., latın qrafikası ilə 370 səh.) Qaçaq Nəbinin həyatı, qaçaqçılıq fəaliyyəti haqqında tarixi məlumatlarla zəngindir. Ona görə də bu əsərin çap olunması münasib hesab olunmuş və "Çıraq" nəşriyyatı onu 296 səhifə həcmində çap etmişdir.

## Haqqında

Zəngəzurun sonuncu qazısı, islamşünas, tarixçi, folklorşünas Bəhlul Bəhcətin 1930-cu illərdə yazdığı, 80 il arxivdə saxlanan “Qaçaq Nəbinin tarixi” (vəsiqə və sənədlər üzrə)” kitabı ilk dəfə 2011-ci ildə çapdan çıxıb.

## Həmçinin bax
* Qaçaq Nəbi (Axundov)
* Həcər (xalq qəhrəmanı)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

*
Məcəllə

**Məcəllə** () — bir və ya bir neçə sahənin sitemləşdirilmiş normalarını özündə birləşdirən hüquqi akt. Məcəllənin strukturu əsasən sahənin sitemini əks etdirir.

Sahə haqqında qanunvericiliyin məcəllə ilə sistemləşdirilməsi sahə ilə bağlı müxtəlif normaların vahid normativ kompleksə salınma prosesidir.

## Mənbə
* Кодексы морали. Профессиональная этика  
* Кодексы Республики Беларусь. Новые редакции. Архив
* Кодексы Украины. Комментированные кодексы. 
* Земельный кодекс Украины, с изменениями и дополнениями по состоянию на 22 марта 2010).  
* Жилищный кодекс Украинской ССР (действителен на данный момент на Украине), с изменениями и дополнениями на 22 марта 2010.  
* Кодексы РФ
Fətəli xan

* Fətəli xan Qovanlı-Qacar — Astrabad hakimi.
* Fətəli xan Əfşar — Urmiya xanı, Cənubi Azərbaycan və Şimali İran hakimi.
* Fətəli xan Qubalı — Quba xanı, Şimali-Şərqi Azərbaycan hakimi.
* Fətəli xan (Şəki xanı) — Şəki xanı.
* Fətəli şah Qacar — Qacarlar sülaləsindən olan 2-ci İran şahı.
* Fətəli xan Xoyski — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycanın ilk Başnaziri.
* Fətəli xan (İrəvan) —  İrəvan xanı Hüseynqulu xanın nəvəsi, Sərdarabad qalasının rəisi.
* Fətəli xan —  Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

## Həmçinin bax
* Fətəli
Qoçbəyli

**Qoçbəyli** (əvvəlki adı:**Qoçbek**) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbə inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocavənd rayonunun Qoçbek kəndi Qoçbəyli kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 9 oktyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Qoçbəyli kəndi 9 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Qoçbəyli kəndinin qədim adı Qoçbek olmuşdur. Qoçbek yaşayış məntəqəsinin əsasını qoymuş şəxsin adıdır. 1992-ci ildən Qoçbəyli adlandırılmışdır. Oykonim Qoçbəy (şəxs adı) və -li (mənsubiyyət bildirir) şəkilçisindən düzəlib, "Qoçbəyə məxsus kənd" mənasındadır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Qoçbəyli kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Binə (Xocavənd)

**Binə** (əvvəlki adı: **Domı**) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Binə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd 1992-ci ilədək Domı adlandırılmışdır. Domı sözü də binə sözünə yaxın "oturmaq, ayağını qatlayıb aşağı çökmək" mənaları ilə bağlıdır. Ərazisindən axdığı Domı çayın (hal hazırda çayın adı Binəçaydır) əyildiyi, burulduğu yerdə yerləşdiyi üçün yaşayış məntəqəsi bu adı almışdır.

## Tarixi

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocavənd rayonunun Domı kəndi Binə kəndi adlandırılmışdır. 2 oktyabr 1992-ci ildən 9 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Binə kəndi 9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

### Tarixi abidələri
Binə kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Binə kəndi dağlıq ərazidə, Qarabağ silsiləsinin yamacında, Binəçayın (Quruçayın sağ qolu) sol sahilində, rayon mərkəzi Xocavənd şəhərindən 45 km cənub–qərbdə, Hadrut qəsəbəsindən 50 km şimal–qərbdə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
İşğaldan qabaq kəndin əhalisi heyvandarlıq, bağçılıq və heyvandarlıqla məşğul idi, kənddə rabitə şöbəsi var idi, kəndin yaxınlığında mineral bulaq var.

## Mədəniyyəti
İşğaldan qabaq kənddə klub, kinoqurğu var idi, həmçinin Böyük Vətən müharibəsində həlak olmuş həmyerlilərin şərəfinə abidə qoyulmuşdu.

## Təhsil
İşğaldan qabaq kənddə orta məktəb, kitabxana, uşaq bağçası var idi.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
İşğaldan qabaq kənddə tibb məntəqəsi var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avrasiya İqtisadi İttifaqı

**Avrasiya İqtisadi Birliyi** — 29 may 2014-cü ildə Belarus, Qazaxıstan və Rusiya tərəfindən imzalanmış müqavilə ilə qurulan siyasi və iqtisadi təşkilat. Ermənistanı da Avrasiya İqtisadi Birliyinə daxil edən müqavilə 9 oktyabr 2014-cü ildə imzalanıb. Birliyin fəaliyyəti rəsmi olaraq 1 yanvar 2015-ci ildə başlayıb.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Avrasiya İqtisadi Birliyi, EAEU
* Avrasiya İqtisadi Komissiyası, eec
* Avrasiya İqtisadi Birliyinin portalı, EAEU
Kursaal sarayı

**Kursaal sarayı** və ya **Kursaal Konqres və Tamaşaçı zalı Mərkəzi** (isp. *Palacio de Congresos y Auditorio Kursaal*) - İspaniyanın San Sebastian şəhərində yerləşən tamaşaçı zalı.

## Haqqında
Kursaal sarayı əsasən auditoriya, iclas salonu, sərgi məkanı, konqres mərkəzi kimi istifadə olunur. Zurriola çimərliyinin yanında yerləşir

İspaniyalı memar Rafael Monoe tərəfindən dizayn edilən saray 1999-cu ildə tikilmişdir. Bu işinə görə Rafael Monoe Pritsker mükafatı ilə təltif edilmişdir.

1800 nəfəri qəbul edə bilən bina 1953-cü ildən keçirilən İspaniyanın ən böyük film festivalı olan San Sebastian Film Festivalına ev sahibliyi edir.

## Qalereya


Şəkil:San Sebastian Kursaal noche.jpg | Uzaqdan görünüş
Şəkil:San Sebastian Kursaal interior.jpg | Daxildən görünüşü
Şəkil:San Sebastian Zurriola.jpg | Zurriolo çimərliyi və Kursaal sarayı
Şəkil:Donostia Terrazas Kursaal.JPG | Yandan görünüşü
Şəkil:Kursaal Donostia Moneo.jpg | Sarayın yuxarıdan mənzərəsi
Li Syan Lun

**Li Syanlun** (Çin dili: *李显龙*|Lǐ Xiǎn Lóng), , ) — 12 avqust 2004-cü ildən Sinqapurun Baş naziri.

## İstinadlar
XXI əsr Müasir İncəsənət Muzeyi

**XXI əsr Müasir İncəsənət Muzeyi** — Yaponiyanın Kanavaza şəhərində yerləşən müasir incəsənət muzeyi. Yaponiyanın ən əhəmiyyətli incəsənət muzeylərindən biridir.

## Haqqında
Yaponiyanın SANAA firmasının memarları Kazuyo Secima və Ryue Nişizava tərəfindən 2004-cü ildə dizayn edilən XXI Əsr Müasir İncəsənət Muzeyi 2004-ci ilin 9 oktyabrında açılmışdır. İstifadəyə verildiyi ilk ildə muzey 1.570.000 nəfər tərəfindən ziyarət edildi.

Muzey dairəvi formaya malikdir. Bu dairənin diametri 112.5 metrdir. Bu cür tikilməsinin səbəbi həcminin az olması, miqyasının azaldılması və muzeyə bir çox nöqtədən daxil olmasına imkan verməsi olub. Muzeydə iclas məkanları, kitabxana, uşqalar üçün zal da yerləşir. Kanavaza şəhərindəki muzeyin yaxınlığındakı Kenrokuen Bağı və İşikava İncəsənət Muzeyi yerləşir.

## Kolleksiya
XXI Əsr Müasir İncəsənət Muzeyinin 1980-ci ildən bu yana düzəldilmiş işlərdən ibarətdir.

## Qalereya


Swimming Pool from above, 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg
Inside the Swimming Pool, 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg
Installations, 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg
Rocking chairs, 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg



## İstinadlar
Büllur saray

**Büllur saray** () — Londonda şüşə və dəmirdən inşa edilmiş bina. Bina sərgi və müxtəlif tədbirlər üçün nəzərdə tutulmuşdu və layihəsi Böyük Britaniya kraliçası Viktoriyanın həyat yoldaşı şahzadə Albert Saxe-Koburq Saalfeld tərəfindən təsdiqlənmişdir. Binanın tikiləcəyi ərazidəki ağacların kəsilməsinə qarşı olan şahzadə Albert binanın inşası zamanı ağaclara ziyan vurulmadığına görə təklif olunan layihələr arasında yalnız bu layihəni bəyənmişdir.

Büllur sarayın açılışında Kraliça Viktoriya və şahzadə Albert də iştirak etmişlər. Sərgi sona çatdıqdan sonra bina London ətrafında yerləşən Sidnem-Hill ərazisinə köçürülür. 30 noyabr 1936-cı ildə bina yanğın zamanı məhv olur və bir daha bərpa edilmr.

## Layihəsi
1851-ci ildə inşa edilmiş Büllur sarayın divarları bütünlükdə şüşədən quraşdırılıb. Metal çərçivələrin içərisinə 300 mindən çox şüşə doldurulub. Sarayın əsas hissəsini sərgi zalı təşkil edir. Zalın ümumi sahəsi 90 000&nbsp;m².-dir və 1400 insan üçün nəzərdə tutlmuşdur.


Şəkil:Crystal Palace from the northeast from Dickinson's Comprehensive Pictures of the Great Exhibition of 1851. 1854.jpg|1851. Ümumi görünüş
Şəkil:Crystal Palace - Queen Victoria opens the Great Exhibition.jpg|1851. İngiltərə kraliçası Viktoriyanın sərgiyə gəlişi.


## Həmçinin bax
* Biq Ben
* Vestminster sarayı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Büllur sarayın fondu 
* 1860-cı il 
* Büllur saray 
* Eddie Richardson’s page 
* Parkın tarixi
Berlin zooparkı

**Berlin zooparkı** — Almaniyanın paytaxtı Berlində yerləşən zoopark.

## Haqqında
Berlin zooparkı Almaniyanın ən qədim heyvanat parkıdır. 35 hektar ərazini əhatə edən park 1844-cü ildə açılmışdır. 1.500-dən çox növü, 20.000-dən çox heyvanı özündə saxlayır. Berlin zooparkı dünyanın ən çox növə sahib parklarından biridir.

2013-cü ildə heyvanat parkını 3 milyon nəfər ziyarət etmişdir və həmin il Avropada ən çox ziyarət edilən zoopark olmuşdur. Məşhur qütb ayısı Knut da burada anadan olmuşdur.

## Növlər

## Saxlanılan bəzi növlər

Image:Knut011.jpg|Məşhur qütb ayısı - "Knut"
Image:Kuifseriema berlijn.jpg|Qırmızı ayaqlı Seriama
Image:Großer Panda Bao Bao Berlin W 03.jpg|Məşhur panda - Bao Bao 
Image:Inkaseeschwalbe Zoo Berlin.jpg|İnka Tern quşu
Image:Kamele Zoo Berlin 2.jpg | İkihürgüclü dəvə
Image:Lion_Zoo.JPG|Şir
Image:Brughagedis in zoo berlin.jpg| Tuatara
Image:Eared-seals-playing-and-sunbathing.jpg|Qəhvəyi xəzli suiti
Image:Giraffe-berlin-zoo.jpg|Zürafə
Image:Sarcoramphus-papa-king-vulture-closeup-0a.jpg|Leşyeyən kralı
Image:Athene-cunicularia-burrowing-owl-0a.jpg|Eşən bayquş
Image:Macropus-rufus-red-kangaroo-resting.jpg|Qırmızı kenquru
Image:Struthio-camelus-australis-grazing.jpg|Cənub dəvəquşusu
Image:Brillenpinguine Zoo Berlin.jpg|Pinqvinlər
Image:Antidorcas-marsupialis-springbok-grazing.jpg|Sprinqbok antilopu
Image:Indischer_Elefantenbulle_in_der_Must.jpg|Hindistan fili
Image:Tayra Zoo Berlin.jpg|Tayra
Image:Feuerweber Zoo Berlin 3.jpg|Qara qanadlı qırmızı rahib
Image:Wolf Zoo Berlin.jpg|Şimal canavarı
Image:Coati Zoo Berlin.jpg|Cənubi Amerika koatisi
File:Braunbär Berlin Zoo img01.jpg|Qəhvəyi ayı
Vavel kral qəsri

**Vavel kral qəsri** () — Polşanın Krakov şəhərində Vavel yüksəkliyində ucalan qəsr. 1945-ci ildən başlayaraq Dövlət İncəsənət muzeyi kimi fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Krakov şəhəri orta əsrlərdə bir neçə əsr polyak krallıqlarının paytaxtı olduğu üçün Vavel qəsri bir çox kralların əsas iqamətgahı olub. İlk baxışdan elə də böyük görünməsə də, qəsr neçə yüz illik tarixə malikdir və burada tarixi insanlar yaşayıblar.

## Coğrafi yeri
Vavel qəsri Krakov şəhərinin mərkəzindən piyada yolla təxminən 20 dəqiqəlik bir məsafədə, Vistula çayının sahilindəki təpənin üzərində yerləşir. Qəsrdəki qədim tarixi olan yerləri, məzarları, kilsələri, qəsrin otaqlarını ziyarət etmək üçün ən azı beş-altı saat vaxt lazımdır. Kilsələrin çoxunda şəkil çəkmək qadağandır, mühafizəçilər deyir ki, bununla siz insanların ibadətinə mane olursunuz.

## Maraqlı faktlar
Qəsrdə Polşa tarixinin bir çox önəmli siyasətçiləri, ziyalıları dəfn olunub. Vavel qəsri bəzi polyak krallarının, polyakların ən sevimli inqilabçı şairi olan Adam Mitskeviçin və təyyarə qəzasında həyatını itirən sabiq prezident Lex Kaçinskinin və onun həyat yoldaşı Mariya Kaçinskinin məzarlarına ev sahibliyi edir. Sabiq prezidentin Vavel qəsrində dəfn olunması bir çox polyakların hələ də narazı qaldığı bir məsələdir. Martin adlı bir polyak gənci deyir ki, Kaçinski kral deyildi, şəxsən o sabiq prezidentin nə üçün burada dəfn olunduğuna bir məna verə bilmir və düşünür ki, bura xalq tərəfindən seçilmiş bir prezident üçün uyğun yer deyil.

Qəsrin aşağısında turistlərin dar pilləkanla enə biləcəyi bir mağara var, buraya "Əjdaha mağarası"deyilir. Mağaranın divarlarından dayanmadan su damcılayır. Onun çıxışında əjdaha heykəli qoyulub.
Bu mağara haqqında bəhs edilən nağılda deyilir ki, keçmişdə bir əjdaha su üstündə hər gün bir qız tələb edirmiş. Sonra bir nəfər bu əjdahanı öldürür və kralın qızı ilə evlənir. Maraqlıdır ki, su üstündə oturan əjdaha dünyanın bir çox xalqlarının folklorunda, o cümlədən Azərbaycan folklorunda da var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
* Statut Zamku Królewskiego na Wawelu — Państwowych Zbiorów Sztuki. Załącznik do zarządzenia Nr 35 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 14.07.2011
Hacıyevin villası

**Hacıyevin villası** — Mərdəkanda yerləşən, əvvəllər Hacıyevə məxsus olmuş villa.

## Tarixi

## Memarlıq xüsusiyyətləri

### Planlaşdırılması
Villa ərazisinin ensiz xətti onun üçün fərqli bir planlaşdırma tələb etmişdir. Neoroman memarlığının modern çalarlı əsas kompozisiya xəttində yerləşən ikimərtəbəli binası effektiv qala və damlarla villanın ərazisini eyni olmayan hissələrə bölür.

Villanın əsas ərazisi planlaşdırma quruluşunun istiqamətləndiyi şimala dəniz sahillərinə baxır. Mərkəzi çox da böyük olmayan xiyaban 40 metr uzunluqda və 2,5 metr hündürlükdə olan və əhəngdaşından yonulmuş lövhələrlə döşənmiş düzbucaqlı hovuzu hər iki tərəfədən əhatə edir. Hovuzun divarı çox genişdir, onu istirahət üçün veranda kimi istifadə etmək olar. Villanın cənub hissəsi sadə qurulub.

Bu villa planlaşdırma qərarına görə qurulub, lakin geniş ərazisi ilə digər villalardan memarlıq xüsusiyyətlərinə görə cəlbedicidir.

## Həmçinin bax
* Hacı Zeynalabdin Tağıyevin villası

## İstinadlar
Əzizbəyovun villası

**Əzizbəyovun villası** — Mərdəkanda yerləşən, əvvəllər Əzizbəyova məxsus olmuş villa.

## Tarixi

## Memarlıq xüsusiyyətləri

### Planlaşdırılması
Planın xaçşəkilli sxemi Əzizbəyovun villasında uğurla istifadə olunmuşdur. Memarlıq üslublu darvazadan sonra birbaşa villanın binasında bitən mərkəzi xiyaban başlayır. Əsas xətti kompozisiyanı planlaşdırmanın əsas xətlərindən biri kəsir. Onların kəsişməsində fəvvarəli hovuz yerləşir. Bu hissə sanki ön səhnədir, hansının ki, arxasında xiyabanın sonunda yaşıl örtüklə əhatələnmiş ikimərtəbəli binanın verandası yerləşir.

Mərkəzi xiyabanın sərv və şam ağaclarından ibarət perspektivi verandadaki sarayın mövqeyini ehtiva edirdi. Sarayın ikimərtəbəli binası yerləşən veranda çəkilmiş detallarla və hovuzla birlikdə effektiv platforma təsvirini verir.

## Həmçinin bax
* Hacı Zeynalabdin Tağıyevin villası

## İstinadlar