open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Müdafiə divarı

**Müdafiə divarı** — yaşayış məntəqəsini müdafiə etmək üçün tikilmiş bir növ istehkamdır. Qədim dövrlərdən bəri yaşayış məskənləri və ya qalalar ətrafında tikilmiş divarlar Berlin divarı nümunəsində olduğu kimi müasir dövrdə də istifadə olunur. Müdafiəni və müşahidə qabiliyyətini artırmaq üçün tarixi divarlardakı dairəvi və ya bucaqlı divarlardan daha yüksək tikilən qüllələrə "bastion" deyilir. Müasir müdafiə divarı xüsusiyyəti daşıyan divarlardakı bu cür tikililərə isə sadəcə olaraq "gözətçi qüllələri" deyilir. Bəzi divarlarda, səmərəliliyi artırmaq üçün divarın xaricində bir xəndək qazılır.

## Mənbə

* .
*
* 
* 
* Monika Porsche: *Stadtmauer und Stadtentstehung* Untersuchungen zur frühen Stadtbefestigung im mittelalterlichen Deutschen Reich. Hertingen, 2000. .
* 
* 
* 
*

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 

## Xarici keçidlər

* San Xuan şəhərinin divarları
Avila

**Avila** (Latınca: Abila və ya Óbila) – İspaniyanın Kastiliya və Leon Muxtar Regionundakı vilayət və bu vilayətin mərkəzi şəhər. Tarixi Köhnə Kastiliya regionunun cənubunda yerləşir. Şəhər İspaniyanın 1117 metr hündürlüyü ilə ən yüksək əyalət mərkəzidir. Madridə olan məsafəsi 115 km-dir. 2005-ci il hesablamalarına görə şəhərin əhalisi 53.000 nəfərdir. Şəhərin tarixi əraziləri 1985-ci ildə UNESCO tərəfindən Dünya İrsi elan edilmişdir.
Kök sistemi

**Kök sistemi** bitkinin bütün köklərinin cəmi kök sistemini əmələ gətirir. Kök sisteminin 2 tipi var. Mil və saçaqlı kök sistemi.

## Mil kök sistemi
Burada əsas kök digər köklərdən yaxşı seçilir. Əsas kök və yan kök birləşərək mil kök sistemi əmələ gətirir. Bu kök sisteminə ikiləpəlilərdə olan bitkilər aiddir. Nümunə: noxud, günəbaxan, quşəppəyi və digər ikiləpəlilərin nümayəndələri aiddir.

## Saçaqlı kök sistemi
Burada əsas kök ya tez quruyur, ya da əlavə və yan köklər arasından seçilmir. Yan kök və əlavə kök birləşərək saçaqlı kök sistemi əmələ gətirir. Bu kök sisteminə birləpəlilərdə olan bitkilər aiddir. Nümunə: taxıllarda bu tip kök sistemidir.

Yadımızda saxlamalıyıq ki, bağayarpağı ikiləpəli olsa da, saçaqlı kök sistemində olur.

## İstinadlar
Oha deyirəm

**Oha deyirəm**, (türk. Oha Diyorum) Ərsan Özərin rejissoru və ssenaristi olduğu, 2017-ci il Türkiyə istehsalı komediya filmi. Filmin aktyorları həm də YouTubedə var olan "Oha deyirəm" kanalının qrupudur.

## Məzmun
Filmdə Fıratın maşını və qızının şəkilləri olduğu sərt disk oğurlanır. Alpər, Fırat və Məlihdə onlara lazım olan sərt diski qurtarmağa çalışırlar.

## Oyuncular

## İstinadlar
Nijnekamskneftehim

**Nijnekamskneftehim** () — Mərkəzi Rusiyanın Nijnekamsk şəhərində yerləşən petrokimya şirkəti və Avropanın ən böyük ixtisaslaşmış şirkətidir.

## Tarixi
Rusiyanın ən böyük sintetik kauçuk və plastmas istehsalçısıdır. Şirkət 1967-ci ildə yaranıb və 17.000-dən çox işçisi vardır.

## İstinadlar
Nekres monastrı

**Nekres monastırı** — 6-cı yüzillikdə qurulan Kaxeti rayonunda yerləşən bir gürcü monastırıdır. Monastr 1811-ci ildə Rusiya İmperiyası tərəfindən qaldırılmasından qısa bir vaxt sonra bağlanıb. Təxmini iki əsrdən sonra monastır 2000-ci ildə yenidən fəaliyyətinə başlayıb.

Nekres monastırı, Şilda kəndindən təxmini 3,7 km qərbdə yerləşir.

## Tarixi
Nekres monastırı 6-cı yüzillikdə qurulub. Kompleksin ilk kilsəsinin 4-cü yüzilliyə aid olduğu arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilib.

### Başmələk kilsəsi
Başmələk kilsəsi, Nekres monastır kompleksinin cənub-şərq hissəsində yerləşir. 8–9-cu yüzilliklərdən qalma bir tikilidir.

## İstinadlar
Musa Qarayev

**Musa Qarayev** (; ) — Sovet hərbi pilotu, polkovnik, iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı.

## Bioqrafiyası
Musa Qarayev 9 iyul 1922-ci ildə Başqırdıstan MSSR-nın Belebeev qəzasının İləkşide kəndində (indiki Başqırdıstanın İleş rayonu) kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Milliyyətçə başqırddır. Atası Qays Əhmədmedeyev İləkşide kəndindən, anası Gülnafisin İmyanlikulevo kəndindəndir. 1929-cu ildə Qarayevlər ailəsi Taşçeşma kəndinə köçür. 1937-ci ildə Bişkuray kəndindəki məktəbdə təhsil alır.

1940-cı ildə Xalq Dəmir Yolları Komissarlığının Ufa Dəmiryol Texnikumunu bitirir. Elə həmin il texniki məktəbdə təhsilini yarımçıq qoymadan Ufa aeroklubundan məzun olur.

15 dekabr 1940-cı ildə Başqırd MSSR-nın Ufa şəhərinin Jdanov rayon hərbi qeydiyyat və komissarı tərəfindən orduya çağırılmışdır.

25 sentyabr 1942-ci ildə Engels Hərbi Aviasiya Məktəbini bitirdikdən sonra cəbhəyə göndərilir.

25 sentyabr 1942-ci ildən çavuş rütbəsi alaraq aktiv ordunun pilotu olur və 944-cü alayda qulluq edir.

1944-cü ildə Qarayev 3-cü Belorus Cəbhəsi 1-ci Hava Ordusunun 1-ci Qvardiya Hücum Aviasiya Diviziyasının, 76-cı Qvardiya Hücum Aviasiya Alayının eskadron komandiri təyin edilir

Ümumilikdə, İkinci Dünya müharibəsi dövründə Musa Qarayev əxminən 250 dəfə döyüş uşuşunda iştirak edir. Mayor rütbəsində alay komandiri olaraq müharibəni bitirir. 1945-ci ildə Moskvada keçirilən Qələbə Paradının iştirakçısı olur.

Müharibə bitdikdən sonra bir aviasiya alayına rəhbərlik edir. 1951-ci ildə Frunze Hərbi Akademiyasını, 1959-cu ildə isə SSRİ Baş Qərargah Hərbi Akademiyasını bitirmişdir. 1956-cı ildə ona "polkovnik" hərbi rütbəsi verilir.
1964-cü ildən sağlıq səbəbi ilə ehtiyata buraxılır. Ufa şəhərində yaşamış və işləmişdir. 1965–1977-ci illərdə Rusiyanın Ordu, Aviasiya və Donanmasına Kömək Könüllü Cəmiyyətinin Başqırd Respublika Komitəsinin sədri olmuşdur.

2–4-cü çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı (1946–1958), 7 və 9-cu çağırışlar Başqırdıstan MSSR Ali Sovetinin deputatı olur.

1973-cü ildə ilk dəfə Böyük Vətən Müharibəsinə əsaslanan "Qırıcılar hədəfə getir" adlı bioqrafik kitabını nəşr etdirir.

Musa Qarayev 17 sentyabr 1987-ci ildə uzun bir xəstəlikdən sonra 65 yaşında vəfat edir. Ufada Qələbə Parkında dəfn edilmişdir.

## Ailə
Həyat yoldaşı Qalina Aleksandrovna Qarayeva (Miqunova) (1924–08.19.2016). Oğulları: Valeri (1944-cü il təvəllüdlü) və Yevgeni — Biologiya Elmləri namizədi, Ümumrusiya Göz və Plastik Cərrahiyyə Mərkəzinin baş elmi işçisi.

## İstinadlar
Şəhəryeri

İranda Ərdəbil vilayətinin Meşkinşəhr şəhərində arjg Kəndində  yerləşən 8 min il öncəyə çıxan tarixi məntəqə.

400 hektarlıq sahədə yerləşən Şəhəryeri əsasən üç hissədən ibarətdir: Qoşa Təpə, Hərbi Qala və Ağızsız İnsanlar heykəli.

Şəhəryeri olaraq bilinən qədim bölgə, Ərdəbildən 65&nbsp;km və Meşkinşəhrdən 31&nbsp;km şərqdə Qarasu çayı kənarında yerləşir.

## Arxeoloji Araşdırmaları
Şəhəryerində ilk arxeoloji işlər 1947-ci ildə ingiltərəli arxeoloq Charles Allen Burney tərəfindən başlayıb. Burney bu bölgəni Ərcəq qalası adlandırmışdır.

## Mənbələr
Təbriz Bələdiyyə Sarayı

**Təbriz Bələdiyyə Sarayı** 1936–1940 illəri ərzində Təbrizin o dönəmdə olan bələdiyyə rəisi Ərfə-ülmük Cəlili tərəfindən inşa edilmişdir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Azərbaycan Milli Hökumətinin mərkəzi olaraq istifadə edilmişdir. Azərbaycan Milli Hökuməti dönəmindən qalan bir sıra sənədlər bu binanın muzey bölməsində saxlanılır.

Sarayın saat qülləsinin hündürlüyü 30 metrdir və memarlıq baxımından o dönəmdə alman memarlığından ilham alması diqqət çəkir. Binaya yuxarıdan baxındığında bir uçan qartal şəklində olduğu məlum olur.

## Mənbələr
Tamar İveri

**Tamar İveri** (; ) ― Gürcüstan opera sopranosu ifaçısı. Onun doğulanda adı Tamar Cavaxişvili idi, atası Avtandil Cavaxişvili bariton ifaçısı idi, həm də onun müəllimi olmuşdur.

## Karyerası
Iveri opera debütünü 1998-ci ildə Verdinin "Otello" əsərində Dezdemona rolu ilə etdi..1999-cu ildə Zalsburq keçirilən Motsart Yarışmasında birinci mükafat qazandı. Bir neçə il 2000-ci illərin əvvəllərində Qrats Opera ansamblının üzvü idi, orada o, Verdinin "Don Karlos" operasında Elizabet rolunu, Françesko Çileanın "Adriana Lekuvrör" və Cakomo Puççininin "Ancelika bacı" əsərlərində baş rollarını canlandırmışdır, həmçinin Verdinin "Simon Bokkaneqra" operasında Ameliya və Dezdemona rollarında çıxış etmişdir.

O, 2011-ci ilin dekabr ayında Milan şəhərindəki La Skalada debüt etdi, Daniel Barenboymun rəhbərlik etdiyi "Don Covanni" operasında Donna Anna rolunu almışdır. O vaxtdan Vyana Dövlət Operası, Metropoliten-opera, Kovent Qarden Kral Opera Teatrı, Bastiliya Operası və Zalsburq Festivalı kimi tədbir məkanlarında çıxış etdi. O, "Hamı belə edir" operasında Fiordilici, "Titanın mərhəməti"ndə Viteliya, "İdomeney"də Elettra, "Bohema"da Mimì və "Yevgeni Onegin"də Tatyana rollarını ifa etmişdir.

## Münaqişələr
İveri 2013-cü ildə Tbilisidə homofobiya əleyhinə keçirilən mitinq barəsində səsləndirdiyi fikirlər mübahisələr doğrutmuşdur. Helə də böyük olmayan etiraz aksiyasının məqsədi Tbilisidə geylərin haqqlarının qorunması tələbi idi, həmin hadisə zamanı etirazçılarln üstünə minlərlə geylərə qarşı nümayişçilər hücüm etdi və 20 nəfərdən çox şəxs yaralandı. Bu insidentdən sonra iddia olunur ki, İveri Facebook səhifəsində Gürcüstan prezidenti Georgi Marqvelaşviliyə gürcü dilində məktub göndərdi: “Gürcüstan cəmiyyətinin parada necə tüpürdüyündən çox qürur duyuram ... Çox vaxt bəzi hallarda çənələrin sındırılması gərəkir ki, gələcəkdə bir millət olaraq təqdir olunaq və ciddiyə alınaq. Xahiş edirəm, Qərbin "nəcis kütlələrini" təbliğat yolu ilə insanların şüuruna yeridilməsini dayandırın".

Bu məktubun ortaya çıxmasından sonra Gürcüstanın "İdentoba" adlı gey hüquqları təşkilatı Paris Milli Operasına məktub yazaraq, İverinin növbəti konsertinin ləğv edilməsini tələb etdi. Məktubda deyilirdi: "Opera müğənnilərinizdən biri xanım Tamar İverinin homofobik və nifrət yayan fəaliyyətini diqqətinizə çatdırmaq istəyirik, hansı ki bir çox gürcülər üçün ölüm təhdidi və bədən xəsarəti ilə nəticələnmişdir". İveri sonradan üzr istədi, lakin həmin vaxt məktubun müəllifliyini inkar etmədi.

2014-cü ilin iyun ayında İveri Sidneyin Avstraliya Operasında "Otello" əsərinə hazırlaşdığı zaman yenidən mübahisələr başladı. O, sonra ərini günahlandıraraq məktubu yazdığını inkar etdi. Bir neçə gün davam edən sıx tənqidlərdən sonra Avstraliya Operası 23 iyun tarixində İverinin müqaviləsini ləğv etdiyini açıqladı. Həmçinin, 2015-ci ildə Brüsseldəki "La Monne" teatrı onu "Bal-maskarad" operasından kənarlaşdırdı.

## İstinadlar
Vladimir Boysa

**Vladimir Boysa** və ya **Vladimer Boysa** () ― Gürcüstan keçmiş peşəkar basketbolçusu. O, 2013-cü ildən Gürcüstan Basketbol Federasiyasının vitse-prezidentidir.

## Peşəkar karyerası
Boysa karyerasının ən uğurlu illərini Sloveniyanın "Olimpiya" klubunda keçirmişdir, orada o, dörd mövsüm oynadı. Klubda keçirdiyi son mövsümündə Boysa Avroliqada çıxış etdi və onun orta statistikası 15,8 xala və 6,3 ribaunda bərabər idi. Mövsüm ərzində "Makkabi Tel Əvivə" qarşı 28 xal toplamağı bacardı və bu, yarışmada qazandığı ən yüksək xal oldu. Daha sonra İtaliyaya köçdü və 2005-ci ildə "Siena" klubuna qatıldı.

"Aris Saloniki" ilə Yunanıstandakı mövsümü boyu ölkənin basketbol liqasında ortalama 4.1 xal və 2.5 ribaund nəticələrini göstərdi.

Gürcü oyunçu həm də İspaniya Liqasında oyun təcrübəsinə malikdir, belə ki o, 2008-09 mövsümündə "Menorka" klubunda oynayırdı və oyun vaxtının hər 18 dəqiqəsində orta hesabla 4 xal və 2 ribaund qazanırdı. 2009-cu ilin fevral ayında o, klubdan ayrıldı.

2010-cu ildə baksetbolçu "Olimpiya"ya qayıtdı və burada bir mövsüm keçirtdi.

2012-ci ildə karyerasının son ili ərzində Boysa yenidən Yunanıstana gəldi və "Panionios"a keçdi. Son klubu Gürcüstan Superliqasında çıxış edən paytaxt klubu "Armiya" idi. 2013-cü ilin əvvəlində klubdan ayrıldı və təqaüdə çıxmağa qərar verdi.

## Milli komanda
Vladimir Boysa Gürcüstan milli basketbol komandasının şərəfini qorumuşdur. FİBA AvroBasket 2009-un B Divizyonunu qazanan komandanın üzvlərindən biri idi.

Boysa milli komandası ilə Avrobasket 2011-də də iştirak etmiş və turnir ərzində oyun başına ortalama 2.6 xal toplamışdır.

## Şəxsi həyatı
Boysa sloveniyalı qadınla evlidir və iki övladı var: oğlu Lian və qızı Naya.

Vladimerin qardaşı Anatoli də basketbolçudur. 2011-ci ildə qardaşlar birlikdə Gürcüstan millisinin heyətində Avrobasket yarışında iştirak etmişdilər.

## Karyera statistikası

### Avroliqa

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* basketball-reference.com saytında profili
* ACB profili 
* Avroliqa turnirinin rəsmi saytında oyunçunun profili
* Aris BK rəsmi saytında oyunçu profili (yunan və ya ingilis dillərində)
Murtazəli Hacıyev

**Murtazəli Hacıyev** (; ) — Dağıstan əsilli Rusiya arxeoloqu və alimi. O, Rusiya Elmlər Akademiyası Dağıstan Elmi Mərkəzinin arxeologiya şöbəsinin rəhbəridir.

Murtazəli Hacıyev Dərbənd tarixi, Qafqazda Sasanilər dövrü və Qafqaz Albaniyası mədəniyyəti tarixində ixtisaslaşmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Murtazəli Hacıyev – "Academia" saytında.  
* Middle Persian Inscriptions in Darband – "Encyclopædia Iranica" saytında.
Fellatio

**Fellatio** — ağız, boğaz və ya hər ikisini istifadə edərək digər şəxsin penisini stimullaşdıran oral seks.

Fellatio hər iki şəxsdə cinsi oyanma yarada bilər və orqazma səbəb ola bilər. Fellatio cinsi yolla ötürülən infeksiyalara (CYBX) yoluxma riski yarada bilər, lakin risk, xüsusilə HİV yoluxması üçün, vajinal və ya anal seksdən xeyli aşağıdır.

Fellatio adətən tabu olaraq qəbul edilsə də, əksər ölkələrdə bu praktikanı qadağan edən qanunlar yoxdur. İnsanlar ayrıca fərdi üstünlük, mənfi hisslər və ya cinsi qadağalar səbəbiylə fellatio ilə məşğul olmaqdan çəkinə bilərlər.

## İstinadlar
Butanal

**Butanal** (yağ aldehidi, butilaldehid) – kimyəvi formulu С4Н8О olan alifatik üzvi birləşmədir. Butanon ilə izomerdir. Rəngsiz, kəskin qoxulu, yüksək dərəcədə alovlanan mayedir.

## Alınması
Butanal aşağıdakı üsullardan biri ilə alına bilər.
* butanol-1-in dehidrogenləşməsindən
* kroton aldehidinin hidrogenləşməsindən
* propenin hidroformilləşməsindən

## Reaksiyaları
Bütün alifatik aldehidlər kimi, yüksək reaksiya qabiliyyətli və kifayət qədər zəhərlidir. Qaldıqda atmosfer oksigeni ilə yağ turşusuna qədər oksidləşir.
# Yanma
# Birləşmə
# Oksidləşmə
# Karbohidrogen radikalında hidrogen atomlarının əvəz olunması

## Əməyin mühafizəsi
Butanal [1], digər aldehidlər [2] kimi, zəhərli bir maddədir: İş sahəsinin havasındakı BBQ 5 mq / m3 (maksimum birdəfəlik)-dir. [3]. Bununla belə, bir sıra tədqiqatlara görə, bu maddənin qoxusunun qəbul etmə hüdudu BBQ -dən daha yüksək ola bilər. Məsələn, tədqiqatda [4] qoxunun orta hədd qatılığı 15 mq / m3-ə çatmışdır. Ona görə də n-butanaldan qorunmaq üçün əhəmiyyətli dərəcədə daha təsirli texnologiya dəyişikliklərindən və kollektiv qoruyucu vasitələrdən istifadə edilməlidir.

## Mənbə
* Альдегиды и кетоны
*  Таблица 13. Альдегиды и кетоны.
* Альдегиды

## Qeydlər
# ↑ МКХБ Международная организация труда. МКХБ № 0403. Бутаналь Бутиральдегид. www.ilo.org/dyn/icsc/ (2018). Дата обращения: 10 ноября 2019.
# ↑ Кулибакин Б.В., Кулагина Н.К. Альдегиды // Большая медицинская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред. Б.В. Петровский. — 3 изд. — Москва : Советская энциклопедия, 1974. — Т. 1. А — Антибиоз. — 576 с. — 150 000 экз.
# ↑ (Роспотребнадзор). № 405. Бутаналь (бутиральдегид; масляный альдегид) // ГН 2.2.5.3532–18 "Предельно допустимые концентрации (ПДК) вредных веществ в воздухе рабочей зоны" (рус.) / утверждены А.Ю. Поповой. — Москва, 2018. — С. 31. — 170 с. — (Санитарные правила).
# ↑ Pliska V. and G. Janicek. Die Veranderungen der Wahrnehmungsschwellen — Konzentration der Riechstoffe in Einiger Homologischen Serien (нем.) // Heymans Institute of Pharmacology Archives internationales de pharmacodynamie et de therapie. — Gent (Belgium), 1965. — Vol. 156. — S. 211–216. — ISSN 0003–9780.
Oruc Səda

**Oruc Səda** () — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Oruc Səda 1934-cü il may ayının 24-də Qaryagin rayonunun (indiki Füzuli rayonu) Saracıq kəndində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə Əhmədalılar kənd tam orta məktəbini bitirmiş, elə həmin ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki ADPU) filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1957-ci ildə buranı bitirib Astraxanbazar (indiki Cəlilabad rayonu) rayonuna yollanmışdır. 4 il burada müəllim işlədikdən sonra, 1961-ci ildə Horadiz şəhərinə dəyişdirilmişdir.

## Yaradıcılığı
Şairin ilk şeiri olan "Analar" şeiri 1956-cı ildə "Gənclər" qəzetində çap edilmişdir. Beş kitabı işıq üzü görmüşdür. 1994-cü ildə şeir və hekayələrindən ibarət olan "Şeytan barmağı" kitabı çap edildi. Bundan sonra "Hələ şüşədədir divlərin canı", "Mavi nəğməli ömür", "Allah evi" və "Qəmin heyrət zirvəsi" kitablarını yazmışdır. Sonuncu yazdığı "Qəmin heyrət zirvəsi" kitabı isə 2003-cü ildə çap edilmişdir. Həmçinində şair Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur.

## Ölümü
Oruc Səda uzun sürən xəstəlikdən sonra, 16 may 2016-cı ildə Horadiz şəhərində vəfat etmişdir.

## Kitabları
* Şeytan barmağı — 1994
* Hələ şüşədədir divlərin canı —
* Mavi nəğməli ömür —
* Allah evi —
* Qəmin heyrət zirvəsi — 2003

## İstinadlar

## Mənbə
* Oruc Səda. Qəmin heyrət zirvəsi. Bakı: "Şirvannəşr" nəşriyyatı, 2003.
Ammonium salisilat

***Ammonium salisilat*** – üzvi birləşmədir, rəngsiz kristal, suda həll olan, rasional formulu NH4C6H4(OH)COO olan ammonium və salisil turşusunun duzudur.

## Alınması
Ammonyak məhlulunun salisil turşusuna inert atmosfer mühitində təsiri ilə.
::\mathsf{NH_3 + C_6H_4(OH)COOH \ \xrightarrow{}\ NH_4C_6H_4(OH)COO }

## Fiziki xassələri
Ammonium salisilat suda və etanolda həll olan rəngsiz kristallar əmələ gətirir.

## Mənbə
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168
Natrium salisilat

***Natrium salisilat*** — salisil turşusu törəmələri qrupuna aid olan ağrıkəsici və antipiretik dərman vasitəsidir. Ağrıkəsici və qızdırmasalıcı dərman kimi vasitə, onun əsas tətbiq sahəsidir. Asetilsalisil turşusuna həssas olan insanlar üçün mümkün olan əvəzedicilərə aid edilir.
Həmçinin, steroid olmayan dərman kimi iltihab əleyhinə istifadə oluna bilər.
Əlavə olaraq, natrium salisilatın xərçəng hüceyrələrində apoptoz əmələ gətirdiyinə dair dəlillər mövcuddur. [1]

## Xassələri
Natrium salisilat salisil turşusunun natrium duzudur. Fiziki xüsusiyyətlərinə görə: şirin-duzlu dada malik, qoxusuz, ağ kristal toz və ya xırda lopa şəklindədir. Çox asanlıqla suda (1: 1), spirtdə (1: 6) həll olur. Məhlulları (pH 6.0–7.0) +100 ° C-də 30 dəqiqə müddətində sterilizə edir.

## Qeyd
# ↑ Lee E. J., Park H. G., Kang H. S. Sodium salicylate induces apoptosis in HCT116 colorectal cancer cells through activation of p38MAPK // International journal of oncology. — 2003. — Т. 23, вып. 2.
# ↑ ЭСБЕ/Салициловая кислота — Викитека. ru.wikisource.org. Дата обращения: 6 апреля 2018.

## Mənbə
* А. П. Арзамасцева. Фармацевтическая химия. — М.: "ГЭОТАР-МЕД", 2004. — 640 с. — ISBN 5-9231-0438-5.
Navicula veneta

## Elmi adı
**Navicula** **veneta** Kütz. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Sinonimlər

* ''Navicula cryptocephala'' Kütz. var. ''subsalina'' Hust.
* ''N. cryptocephala'' var. ''veneta'' (Kütz.) Rabenh.
* *[[N. lancettula]]* Schum.   

## Ekologiyası
Epifit, göllərdə, çaylarda, su anbarlarında və estuarilərdə bentik, torpaqda, şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH), polisaprob (S).

## Yayılması
**Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları, Qax rayonunda Hamamçay və Süskənçay  çayları. – **Kür Dağarası çökəkliyi** : Hacıqabul rayonunda Hacıqabul gölü; İmişli rayonunda Sarısu gölü (Naxalığçala gölü); Ağcəbədi rayonunda Аğgöl gölü. – **Kiçik Qafqaz**: Göygöl rayonunda Göygöl  gölü. **–** **Lənkəran**: Lənkəran rayonunda termal Meşəsu bulağında yayılmışdır.         

## İstinadlar
Qapı (film, 2012)

**Qapı** — Macarıstanın ingilis dilində olan dram filmidir. Film 34-cü Moskva Beynəlxalq Film Festivalında yarışma proqramında yer almaq üçün seçildi. 2012-ci ilin noyabrında Los-Anceles Macar Film Festivalında Maykl Kurtiz Tamaşaçı Mükafatını qazandı.

## Məzmun
Filmin baş rollarında bütün xarizmasıyla Helen Mirren ve "Başqalarının Həyatı" filmində rol almış Martina Gedek var. Roman yazarı olmaq istəyən Maqda, günlük işlərində yardım etməsi üçün yaşlı xadimə Emerenci razı salar. Xidmətləri qüsursuz olsa da, Emerenc tərs və qatıdır. Keçmişi məchuldur; qəsəbədə haqqında şübhə və dediqodular dolaşmaqdadır. Zamanla bütün qəribəliklərinə baxmayaraq Emerenc ilə Maqda arasında qəribə olduğu qədər də sağlam bir bağ qurulacakdır.

## İstinadlar
Sayqa-12

**Sayqa-12** () — Kalaşnikov avtomatı əsasında düzəldilmiş rus yarı avtomat atəş silahı. Adını Sayga antilopundan götürür. Ümumiyyətlə 12 gauge sursatlardan istifadə edirlər, lakin 20 gauge və 410-luq sursatlardan istifadə edən Sayqa-20 və Sayqa-410 modelləri də mövcuddur.

## Qalereya

Fayl:Saiga-12K 2013.jpg|Sayqa-12
Fayl:Saiga 12 shotgun.jpg|Sayqa-12
Fayl:Сайга 12К исп.030.jpg|Sayqa-12
Fayl:AKM automatkarbin Ryssland - 7,62x39mm - Armémuseum rightside noBG.png|Kalaşnikov avtomatı
Fayl:Сайга 12К 030.jpg|Sayqa-12K 030
Dovşan Piter (film)

**Dovşan Piter** () — eyniadlı uşaq kitabı personajı əsasında çəkilmiş 2018-ci ilin komediya filmi.
## Mövzu
Dovşan Peter 3 bacısı və kuzeni Berjamin ilə birlikdə yaşayır. Günlərini Mkqreqorun bağından meyvə-tərəvəz oğuramaqla keçirirlər. Qalan vaxtlarını isə yaxınlıqda yaşayan, dovşanların və təbiətin şəkillərini çəkən Bi ilə keçirirlər. Peterin atası Mkqreqor tərəfindən öldürüldükdən və anası öldükdən sonra Bi dovşanlara analıq etməyi öz üzərinə götürür. Bir gün Peteri tutmaq istəyən Mkqreqor ürək tutmasından ölür. Dovşan Peter isə iddia edir ki, Mkqriqoru o öldürüb. Mkqreqor öləndən sonra Peter bütün heyvanları evə dəvət edir və heyvanlar evi ələ keçirir.

Bu sırada Mkqriqorun gərgin, idarə etəyi sevən Londonda yaşayan böyük qardaşı oğlu Tomas oyuncaq firmasında işləyir və müdir köməkçisi vəzifəsinə yüksələcəyini gözləyir. İşə o qədər bağlıdır ki, əmisinin ölümünü soyuqqanlılıqla qəbullanır. Müdir köməkçisi vəzifəsi isə onun yox, müdir qohumunun təyin olunduğunu eşidəndə özünü itirir və ətrafı dağıtmağa başlayır. Buna görə də işdən qovulur. Tomas öyrənir ki, əmisinin mülkü ona miras qalır. O qərar verir ki, bu mülkü dəyərləndirməklə öz oyuncaq mağazasını aça bilər. Buna görə də Binin etirazlarına baxmayaraq heyvanları bağçadan uzaq tutmaq üçün çəpəri yüksəltdi. Peter və Benjamin bağçaya tərəvəz oğurlamaq üçün bağçaya girəndə Benjamini tutur və onu suya boğmaz istəyir. Amma Petergil onu qurtarır.

Tomas və Bi aşiq olurlar. Bununla belə Tomas və Peter bir-birlərinə "müharibə" elan edirlər. Tomas dovşanlar üçün partlayıcı tələlər qurur.

## İstinadlar
Gyrosigma attenuatum

## Elmi adı
**Gyrosigma attenuatum** (Kütz.) Cleve

## Sinonimləri
*[[Pleurosigma attenuatum]]* (Kütz.) W. Sm.

## Ekologiyası
Epifit, mollyusk çanaqlarının səthində, epipelit, şirin və şortəhər sularda, oliqohalob-indifferent (Sa), alkalifil (pH), β-mezosaprob (S).

## Yayılması
**Böyük Qafqaz:** Şəki-Zaqatala bölgəsinin çayları və axınları – **Kür Dağarası Çökəkliyi:** Mingəçevir su anbarı 

## İstinadlar
Yelo Bank

**Yelo Bank** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən kommersiya bankı.

## Tarixçə
1994-cü ildən fəaliyyət göstərən Yelo Bank ilk olaraq "Ülpər" kommersiya bankı kimi fəaliyyətə başlayıb. Daha sonra 2002-ci ildə rebrending edərək "Nikoil Bank" adlandırılıb. 2019-cu ildə hazırda da istifadə olunan Yelo Bank adına rebrending edilib. Bankın yeni adı Yelo – ingilis sözü Yellow-nun (sarı) sadələşdirilmiş formasıdır. Yeni ad göstərilən bank xidmətlərinin fərqli bir yanaşmasını, rəngarəngliyini, rahatlığını simvolizə edir və "Parlaq Bankçılıq" şuarı altında həyata keçir.

## Xidmət şəbəkəsi

Hazırda "Yelo Bank" ASC-nin 4-ü regionda olmaqla (Salyan, Gəncə, Lənkəran, Bərdə) ümumilikdə 13 filialı var.. Bankın Baş ofisi Bakı şəhərində, Həsən bəy Zərdabi 81K ünvanında yerləşir. Bankda müştərilərə pərakəndə və biznes xidmətləri göstərilir, habelə mobil bankçılıq, internet bankçılıq, onlayn kredit, onlayn növbə sifarişi, onlayn ödəmə kimi məsafədən xidmətlər də mövcuddur.

## Üzvlüklər
Yelo Bank aşağıdakı peşəkar təşkilat və sistemlərin üzvüdür:

* Azərbaycan Banklar Assosiasiyası (ABA)
* SWIFT
* "MasterCard International"
* "VISA International" Beynəlxalq ödəmə sistemi
* Azərbaycan Amerika Ticarət Palatası (AMCHAM)

## Mükafatlar
* 2021 — "Caspian Energy Club" təşkilatçılığı ilə "Caspian Business Award 2021" beynəlxalq mükafatının təqdimat mərasimində "İlin bankı" mükafatı
* 2020 — Capital Finance International (CFI.co) tərəfindən "Ən İnnovativ Korporativ Rebrendinq Strategiyası — Azərbaycan 2020" nominasiyasında qalib

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yeni Qala (Krım)

**Yeni Qala** — (; ;  Kerç şəhərində Kerç boğazı sahilində inşa edilən qaladır.

## Tarixi
Qala 1699–1706-cı illərdə Osmanlı türkləri tərəfindən inşa edilib. Qala əslən itaıyan olan Qolopponun rəhbərliyi ilə fransız mühəndislərlə birgə inşa edildi.

Yeni Qala güclü savaş topları ilə əhatə olunaraq Kerç boğazı sahilində önəmli bir strateji yer tuturdu. Qala 25000 kv.metrlik ərazini əhatə edərək içərisində silah anbarı, su deposu, yaşam evi, hamam və məscid yer alırdı. Yeni Qalada təxminən 800 türk və 300 Krım tatar əsgəri vardı. Qalanın ən zəif cəhəti bölgədə içməli su qıtlığı idi. Buna görə də bir neçə kilometr uzaqda olan içməli su mənbəyindən yerin altı ilə su xətti çəkildi. Qala əlavə olaraq paşa iqamətgahı kimi də istifadə olunurdu.

1768–1774 Osmanlı-rus müharibəsi zamanı rus ordusu 1771-ci ilin yayında Qalanı ələ keçirdi, Osmanlı Ordusu qaladan geri çəkildi və ruslar 1771-ci il 21 İyun tarixində qalaya daxil oldular.

1774-cü il Kiçik Qaynarca sülhü ilə Kerç və Yeni Qala Rusiyaya buraxıldı. 19-cu əsrdə qala hərbi xəstəxana kimi istifadə edilirdi. 1880-ci illərdən sonra isə tamamilə tərk edildi. Günümüzdə qalanın qalıntıları turistlər tərəfindən tez-tez ziyarət edilir.

## Qalareya

Fayl: Yenikale fortress in Kerch.jpg|Yeni Qala Kerç.Krım, Ukrayna
Fayl:Eni Kale.jpg|Yeni Qalanın cənub qapısı
Fayl:Kerch Enikale Upper.sea.jpg|Yeni Qalanın şimal divarı
Fayl:Kerch Enikale Sea.sea.jpg|Yeni Qala, sahil kənarı
Fayl:Крепость Ени Кале в Керчи.jpg|Türk qalası
Fayl:Yenikale Eastern Gate.jpg|Şərqi qapı



## Həmçinin bax
Krım xanlığı

## İstinadlar
Gauge (odlu silah)

**Gauge** çapı; ağırlığı pound cinsindən ölçülmüş təmiz mərmidən hazırlanmış saçılmanın çəkisi ilə tərs mütənasibdir. Yəni 12 guage bir lülənin çapı bərabərdir 1/12 pound çəkisində təmiz mərmidən hazırlanmış saçılmanın çapı ilə. (Yəni qısaca gauge artdıqca çap azalır.)

## Ədədi şəkildə hesablanması
*n*-(gauge) yəni saf mərmidən hazırlanmış saçılmanın (müstəqil ağırlığı 11.352 g/cm³ yaxud 6.562 oz/cu in) o çap ilə çəkisi bərabərdir 1/n çəkisində İngilis — Amerikan sistemində pund ölçüsüylə (453.59237 grams). ona görə *n*-gauge ov tüfənginin lülə çapı *n*-cm. cinsindən bərabərdir:

: R(n) = \left(\frac{6 \times 453.59237~\mathrm{gr}}{11.352~\mathrm{gr/cm}^3 \times n \times \pi}\right)^{1/3} = 42.416~\mathrm{mm} \times \frac{1}{\sqrt[3]{n}}

## İstifadəsi

Gauge ən çox yivsiz ov tüfənglərinin lülə çapı standartlarında istifadə edilir.
Outfit7

**Outfit7** — "Mənim danışan Tomum", "Danışan Tom və dostları", "Danışan Angela" oyunları ilə tanınan beynəlxalq bir şirkətdir.

## Tarixi
Outfit7, universitetdə kompüter elmi üzrə oxuyan və İOS App Storenin ilk çıxışını təqib edərək proqramlar işinə girmək istəyən Samo və İzo Loqin qardaşları tərəfindən başladıldı. 2009-cu ildə 6 dostla birlikdə 250000 dollar sərmaye qoydular. Daha sonra Lyublyanada futbol proqramı və səyahət rəhbəri kimi bəzi proqramlar yaratmağa başladılar. Altı ay sonra "Danışan Tom" adlı uşaq proqramı hazırladılar.

Oyun 10 Yanvar 2011-ci ildə İOSda, 17 Fevral 2012-ci ildən isə Androiddə yayımlandı. Oyun sürətlə populyarlaşmağa başlamışdır — İOS App Storeyə əlavə edildikdən 19 ay sonra dünya miqyasında 300 milyon endirilmə qazanmışdır.

Outfit7-nin pulsuz endirilən proqramları dünyanın əksər ölkələrində endirilməyə başlayıb. Şirkət artıq "Danışan Tom və dostları" adlı animasiyalı seriyanı da yayımlayır.

Şirkətin Londondan başqa Lyublyana, Kipr, Pekin şəhərlərində də ofisi var.

2013-2014-cü illərdə "Mənim danışan Tomum" və "Danışan Angelam" seriyalarının ən məşhur oyunları yayınlandı. 2015-ci ildə yeni 3 oyun, 2016-ci ildə 19-cu oyun yayınlandı.

## Satın alınma

2016-cı ildə Loqin qardaşları şirkətlərini satmaq məqsədiylə Qoldman Saçla razılığa gəldilər. 20 yanvar 2017-ci ildə Outfit7 Çin şirkətlər qrupu tərəfindən 1 milyard ABŞ dollarına satın alındı.

## İstinadlar
Qalata müdafiə divarları

thumb|Qalata müdafiə divarlarının qalıqları

Qalata müdafiə divarları və ya Genuya müdafiə divarları,
müasir İstanbul sərhədləri içərisində olan Qalatayı əhatə edən və bəzi qalıqları bu gün də mövcud olan müdafiə divarlardır.

Qalata Bizans dövründə *Sykai*nin xarici məhəlləsi olduğu vaxtlar gücləndirilməmişdir. Qızıl buynuzun ağzında uzanan zəncirin mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərirdi. Ancaq 1204-cü ildə şəhərin zəifləməsindən sonra Qalata Venesiya ərazisinə çevrildi və daha sonra Genuya Respublikasının müstəmləkəsi oldu. Bizanslıların etirazlarına baxmayaraq, Genuyalılar Bizans nəzarətinin xaricində qalmış öz məhəllələrini xəndəklə əhatə etməyə müvəffəq oldular. Koloniyanın ətrafındakı qala tipli evləri özlərinin yaratdıqları ilk divarla birləşdirdilər. Qalata qülləsi
daha sonra "Turris Sancte Crucis" ("Müqəddəs Xaç Qülləsi") olaraq adlandırıldı və digər şəhər divarlarının uzantıları 1349-cu ildə şimal hissədə həyata kecirildi. Sonrakı istehkam və müdafiə divarı uzantıları 1387, 1397 və 1404-cü illərdə davam etmişdir. Kobud şəkildə deyilsə, təxminən trapesiya formasında həyata keçirilmiş genişlənmə onlara böyük bir qapalı ərazi verdi. Genişlənmə Azapkapıdan şimala Şişxana istiqamətində, oradan Topxanaya və daha sonra Karaköy istiqamətində olmuşdur. Şəhər Osmanlı imperiyası tərəfindən ələ keçirildikdən sonra divarlar 1870-ci ilə qədər mövcudluğunu saxlamışdır. Onların bir çoxu şəhərin genişlənməsinə imkan vermək üçün məhv edilmişdir. Bu gün yalnız Qalata qülləsi bütöv vəziyyətdə tarixi Konstantinopoldan qalan görünən bir əsərdir.
Eduard Pütsep

**Eduard Pütsep** (est. Eduard Pütsep , ) — Eston əsilli Yunan-Roma güləşçisi. Rusiya İmperiyasını təmsil edib. 1924-cü ildə Parisdə keçirilmiş yay Olimpiya oyunlarının çempionu olub. Dünya və Avropa çempionatlarının medalçısı olub.

## Karyerası

### Güləşci kimi
Eduardın güləş karyerasına başlaması Birinci Dünya müharibəsi dövrünə təsadüf edir. Eduard Pütsep ilk uğurunu 1917-ci ilin fevralında Peterburqda keçirilən güləş və gir oynadanlar arasında 1-ci Rusiya çempionatında qazanır. Güləşçi bu turnirdə 3-cü yeri tutur.

Antverpendə baş tutmuş 1920-ci ilin Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edən güləşçi, burada yüngul çəki dərəcəsində yarışır. Eduardın turnirdə ilk rəqibi Belçikalı Henri Dieri olur və Eduard ona qalib gəlir. Pütsepin növbəti rəqibi isə Norveçli Vilhelm Olsen olur. Norveç güləşçisinə qalib gələn Pütsep dörddəbir finala vəisqə qazanır və burada Çexoslovakiya təmsilçisi Josef Beranek ilə qarşılaşır. Çexoslovakiya təmsilçisini məğlub etdikdən sonra yarım finala yüksələn güləşçi burada Finlandiyanı təmsil edən Haiki Kakkonenə məğlub olur. Nəticədə 21 güləşcinin qatıldığı Olimpiya oyunlarında Estoniyalı güləşçi Belçikalı Sander Bouman ilə 4–5 yerləri bölüşür.

1921-ci ildə güləşçi Dünya çempionatında 4-cü yeri tutur. 1922-ci ildə isə finalda Fridtjof Svenssona məğlub olaraq ikinci yeri tutur. Güləşci 1923-cü ildə Baltik Çempionatında iştirak edir və qalib gəlir.

1924-cü ildə Parisdə keçirilmiş Yay Olimpiya oyunlarında güləşçi 58 kiloqramda mübarizə aparır. Finalda İsveçli rəqibi Siegfryed Hanssona qalib gələrək Olimpiya oyunlarının qızıl medalını qazanır.

Güləşci 1927-ci ildə ikinci dəfə Avropa çempionu olur.

Amsterdamda 1928-ci ildə təşkil olunmuş Yay Olimpiya oyunlarında həm yunan-roma güləşi həm də sərbəst güləşdə yarışır. Yunan-Roma güləşində 6-cı yeri tutur. Sərbəst güləşdə isə ilk göruşdə Britaniyalı Harold Angusa məğlub olaraq mübarizəni dayandırır. Güləşci karyerasını 1933-cü ilə kimi davam etdirir.

### Məşqçi kimi
Güləşci karyerasını bitirdikdən sonra məşqçi kimi çalışır. Latviyanın güləş komandasına rəhbərlik edir. Almaniyanın Berlin şəhərində keçirilmiş 1936-cı il Yay Olimpiya Oyunlarında, güləş üzrə Latviya Milli komandasının baş məşqçisi olur. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Finlandiyaya köçur və orada məşqçilik fəaliyyətini davam etdirir. 1960-cı ildə Finlandiyada vəfat edir.

## Xatirəsi
1977-ci ildən başlayaraq Estoniyanın Võru şəhərində idmançının xatirəsini əbədiləşdirmək üçun güləş turniri keçirilir.

## İstinadlar
Müstəqillik Günü (Şimali Makedoniya)

**Müstəqillik günü** — () Şimali Makedoniyada 8 Sentyabr tarixində qeyd edilir. 1991-ci il referendumu ilə Makedoniyanın müstəqillik qazanmasından sonra milli bayram olaraq qeyd edilir.

## Tarix
8 sentyabr 1991-ci ildə referanduma qatılan 75,8%-lik seçicinin 95,5%-dən çoxu Şimali Makedoniyanın müstəqilliyinə səs verdilər. Axşam saatlarında meydana toplaşan vətəndaşlara dönəmin Makedoniya prezidenti Kiro Qliqorov müraciət etdi:

*"Əziz Makedoniya vətəndaşları, bu gecə sizi və bütün Makedoniya vətəndaşlarını azad, suveren və müstəqil Makedoniyanı təbrik etməyimə icazə verin."*

Xalqın müstəqil dövlət istəyi ilk çoxpartiyalı Makedoniya parlamenti tərəfindən 18 sentyabr 1991-ci ildə təsdiqləndi. 25 sentyabr 1991-ci ildə Makedoniyanın İstiqlal Bəyannaməsi, 17 noyabr 1991-ci ildə isə Makedoniyanın Konstitusiyası qəbul edildi.

Şimali Makedoniya 8 aprel 1993-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv seçildi. Lakin Yunanıstan ilə Şimali Makedoniya arasında yaşanan ad mübahisəsinə görə təşkilat çərçivəsində ölkənin adı Keçmiş Yuqoslav Respublikası Makedoniya kimi göstərilməyə başlandı. Eyni ad bir çox beynəlxalq təşkilatlarda da istifadə olunmuşdur. 2018-ci ilin iyun ayında Yunanıstan və Makedoniya arasında Prespa müqaviləsi imzalanmışdır. Müqaviləyə əsasən hər iki tərəfin maraqlarına uyğun olaraq Makedoniyanın adı Şimali Makedoniya Respublikası ilə əvəz olunmuşdur. Ölkənin adının dəyişdirilməsi rəsmi olaraq 2019-cu ilin 12 fevral tarixində qüvvəyə minmişdir.

## İstinadlar
Loqar dərəsi (Sloveniya)

**Loqar dərəsi** () ― Sloveniyada dərə. Dərənin slovencə adı nisbətən yenidir və öz növbəsində slovencə "bataqlıq çəmən" mənasını verən *log* sözündən yaranmış Loqar fermasının adından qaynaqlanır. 1987-ci ildə ərazidə 24,75 kvadrat kilometri əhatə edən ladşaftı parkı yaradılmışdır.

## Coğrafiya
Loqar dərəsi tipik bir U şəkilli buzlaq dərəsidir. Dərə *loq adlanan* aşağı hissə*,* *Plest* adlanan orta hissə (əsasən meşə sahəsindən ibarətdir) və *Kot* adlanan (kar) yuxarı hissə olmaqla üç hissəyə bölünür. Dərə özü tektonik mənşəli olsa da, onun son güclü "dizayner"i buzlaq olmuşdur. Ərazidə ən gənc buzlaşma dövrü olan Pleystosenin izləri var.

Dərədəki təcrid olunmuş ferma torpaqlarında cəmi 35 nəfər yaşayır.

## İqlim
Loqar dərəsində kontinental iqlim hakimdir. Ərazinin orta temperaturu 4°C-dir. Dərə ən yüksək temperatur 14 °C olmaqla iyul ayında, ən aşağı temparetur isə −7 °C olmaqla dekabr ayında qeydə alınır. Ərazi üçün orta illik yağıntı 1 979 millimetrdir. Ən çox yağıntı 272 millimetr olmaqla noyabrda, ən az yağıntı isə 100 millimetr olmaqla martda düşür.

Loqar dərəsi dar olmasa da (ən dar yeri təxminən 500 metrdir), şimal antisiklonu nəticəsində temperatur inversiyası baş verə bilər. Yamaclarda istilik paylanmasına qışda fərqli qar və buz şəraitində müşahidə olunan günəşli və kölgəli sahələr arasındakı fərqlər güclü təsir göstərir.

## Vəhşi həyat

### Flora
Loqar dərəsində ən çox yayılmış ağac növü meşə fıstığıdır (*Fagus sylvatica*). Ərazidə həmçinin küknar (*Picea abies*) da yayqındır. Dərənin şimal yamaclarında ağ şama *(Abies alba)* da rast gəlinmişdir. Xüsusilə orta silsilənin qayalı yamaclarında çoxlu şam ağacı mövcuddur*.*

### Fauna
Dərədə yaşayan quşlara əsasən iri arıquşu, qaraca arıquşu, kəkilli arıquşu və adi göy arıquşu kimi arıquşları fəsiləsinə aid növlər daxildir. Qara ağacdələn (*Dryocopos martius*) ərazidəki ağacdələnlərin ən böyüyüdür. Loqar dərəsi həmçinin qırğıkimilər dəstəsinə aid iki növün: berqut *(Aquila chrysaetos) və* şahinin *(Falco peregrinus)* yaşayış yeridir. Ərazidəki digər yırtıcı quşlara sar, tetraçalan və bildirçinçalan daxildir.

Dərənin faunasına daxil olan qarapaçalar yayda ucqar dağlarda yaşayır və qışda daha aşağıdakı günəşli ərazilərə enirlər. Dərədəki əsas məməli növü isə cüyürdür. Ərazidə son illərdə marallar da məskunlaşmağa başlamışdır. Yüksək dağlarda dağ dovşanları, dərənin dibində isə boz dovşanlar yaşayır. Loqar dərəsindəki meşələrdə vaşaq və qonur ayıya da rast gəlinir.

## Qalereya

Logarska dolina (Logar valley) 02.jpg|Loqar dərəsi payızda
Burger LogarskaDolina.jpg|Dərənin yuxarıdan görünüşü
Logar Valley Slovenia video (Logarska dolina).ogv|360° video


## İstinadlar
Külək dalğaları

**[[Külək]] dalğaları** — Dənizlər çox az hallarda sakit olur. Hətta küləklər əsməsə belə onun səthində daim yüngül xəfif dalğalar yaranır. Küləklərin sürəti yüksəldikcə dənizlərdə mənzərə ani olaraq dəyişir. Bu zaman dalğalar yüksəlir, onlar arasındakı məsaf artır. Əvvəlcə sahilə alçaq, bir-birinə paralel olan bəndlər ardıcıl sıralarla gedir. Tədricən külək güclənir, dalğalar da təpələr formasını alır. Yamaclar çökəklik və yallarla bir-birindən ayrılır, yallarda köpüklər əmələ gəlir. Köpüklər dalğaların yamaclarında zolaqlar şəklində uzanır, havaya su damcıları uçur. Köpüklər dənizi ağ rəngə boyayır.
Dalğalar küləyin təsirilə yaranır (sürəti 1m/san-dən çox olduqda) və onun gücü küləyin sürətindən asılıdır. Dalğanın ən aaşağı hissəsi onun **dabanı** (n) adlanır. Onun ən hündür hissəsinə **yal**(q),iki yal arasındakı məsafəyə isə **dalğanın uzunluğu** deyilir. **Dalğanın hündürlüyü** onun yalı ilə dabanı arasındakı məsafədir. Bunlarla yanaşı dalğa yamacının dikliyi (üfüqi səthlə onun yamacı arasındakı bucaq) və dalğanın sürəti də (bir saniyədə dalğanın getdiyi yol) müəyyən edilir.
## Dalğaların yaylma sürəti
Suda üzən bütün obyektlər çox yavaş sürətlə sailə tərəf hərəkət edir. Dalğalarda suyun hissəcikləri sadəcə olaraq aşağı-yuxarı və ya irəli-geri yox, şaquli dairəvi orbit üzrə hərəkət edir. Ona görə bir dalğanın köməyi ilə onun orbitinin diametrinə bərabər olan arxa yamacdan ön yamaca qədər məsafədə irəli hərəkət etmək olar. Dalğa suyu özündən irəli itələyir, yeni dalğa yaradır, o da öz növbəsində impulsu növbəti dalğaya ötürür. Beləliklə, irəli qaçan dalğaların mənzəzrəsi yaranır. Bu impulsun ötürülməsi sürəti dalğaların yayılması sürətinə bərabərdir.
Okean və dənizlərin,bir-birinin ardınca qəzəblənmiş dalğaları fırtınalar zaman əsən küləklərin enerjisini uzun məsafələrdə toplayaraq sahillərə çırpır, bəndləri dağıdır, sahilboyu yerləşən şəhərlərin küçələrini basır. Dənizlərdən gələn fəlakətlər sahilboyu yerləşən binalara dağıdıcı təsir göstərir, dalğalar aşağı mərtəbələrdə şüşələri sındırır,sular otaqları basır.
Fırtınalar açıq okeanlarda da fəlakətli hadisə hesab olunur. Bu zaman dalğalar 20 metrə qədər hündürlüyə qalxır. Belə vəziyyət hətt müasir gəmilər üçün faciəli nəticələr verə bilər. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Sakit okeanda amerikan eskardasının 3 esmines gəmsisi batmış, 28 döyüş gəmisi güvğclü şəkildə dağılmışdır. Faciə nəticəsində 800 nəfər insan həlak olmuşdur.

## İstinadlar
BMT baş katibinin müavini

**BMT baş katibinin müavini** — Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Baş katibinin müavinidir. Büro Baş Katibin bir çox inzibati funksiyalarını həyata keçirmək, Katibliyin fəaliyyətinin idarə olunmasına kömək etmək və fəaliyyət və proqramların ardıcıllığını təmin etmək üçün yaradılmışdır. Bu vəzifə 1997-ci ilin sonunda Baş Məclis tərəfindən rəsmi olaraq təsis edilmişdir .

Nigeriyalı Əminə Ceyn Məhəmməd, o zaman Baş Katib Antoniu Quterreş tərəfindən Baş katibin müavini təyin edildi. Məhəmməd, Quterreşin prezidentlik müddətinə 1 yanvar 2017-ci il tarixində başladığı gün başladı.

## Məsuliyyətləri
Normalda Baş Katib tərəfindən Baş Katibin müavininə həvalə olunan vəzifələrə aşağıdakılar daxildir:

:Katibliyin fəaliyyətinin idarə edilməsində Baş Katibə kömək etmək;
:Baş katib olmadıqda və Baş katibin qərar verə biləcəyi digər hallarda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş qərargahında Baş Katib adından çıxış edir;
:Baş katibə fəaliyyətlər və proqramların sektorlararası və qurumlararası uyğunluğunun təmin edilməsində dəstək verməli və Baş katibin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının iqtisadi və sosial sahələrdə nüfuzunun və liderliyinin artırılması, o cümlədən daha da gücləndirilməsi üçün səylər göstərilməsi Birləşmiş Millətlər Təşkilatı inkişaf siyasəti və inkişafa kömək üçün aparıcı mərkəz olaraq;
:Baş katibin qərar verdiyi konfranslarda, rəsmi tədbirlərdə, mərasimlərdə və digər tədbirlərdə Baş katibi təmsil etmək;
:Baş Katib tərəfindən müəyyənləşdirilə bilən vəzifələri yerinə yetirmək;

Baş katib müavininin ofisinin direktoru Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Qrupunun daimi müşahidəçisidir.

## Tarixi
Kanadalı Luiza Freşett, 1998-2005-ci illərdə bu vəzifəni tutan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Baş katibinin birinci müavini idi. Bu vəzifəyə Baş Katib Kofi Annan tərəfindən təyin edilmiş və vəzifəsinə 2 mart 1998-ci ildə başlamışdır. 2005-ci ildə qismən cavab olaraq Freşett ABŞ-nin keçmiş Federal Ehtiyat Sisteminin sədri Pol Volkerin İraqın qida məhsulları üçün proqramını idarə edə bilməməsinə görə tənqidlərinə cavab olaraq istefasını elan etdi. 31 mart 2006-cı ilədək vəzifəsində qaldı.

3 mart 2006-cı ildə İngiltərədən Mark Mellok Braunun Luiza Freşettyi 1 aprel 2006-cı ildə Baş Katib Köməkçisi olaraq alacağı açıqlandı. Braun, Kofi Annanın 31 dekabr 2006-cı ildə Baş Katiblik vəzifəsini tərk etməsi ilə eyni vaxtda vəzifəsindən ayrıldı.

## İstinadlar
Raqif Abbasov

**Raqif Abbasov** (tam adı: *Abbasov Raqif Arif oğlu*) — Bakı Şəhər Gənclər və İdman Baş İdarəsinin rəisi, Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü, Azərbaycan Respublikasının Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman İşçisi (2021).

## Həyatı
Abbasov Raqif Arif oğlu 22 noyabr 1976-cı ildə Cəlilabad rayonu, Göytəpə şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1993-cü ildə Bakı şəhəri 151 saylı orta məktəbi bitirmişdir. Azərbaycan Texniki Universiteti 1993–1997-ci illərdə (mühəndis) əyani, Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası 1999–2003-cü illərdə (Bədən Tərbiyəsi və İdman) qiyabi, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası 2005–2007 (Dövlət və Bələdiyyə) müdavim əyani, Elm və Təhsil Mərkəzi Təfəkkür Universiteti 2000–2002-ci illərdə (nəqliyyatın istismarı) magistr əyani bitirmişdir.
Türk, Rus, İngilis dillərini bilir. Ehiyatda olan zabitdir.

### Ailəsi
Ailədir, üç övladı var.

## Fəaliyyəti
### Əmək fəaliyyəti
1997–1998-ci illərdə Azərbaycan Ticarət Səhmdar Cəmiyyəti aparıcı məsləhətçi işləyib. 1999–2001 Gənclər və İdman Nazirliyi baş məsləhətçi işləmişdir. 2002–2005 Gənclər və İdman Nazirliyi sektor müdiri, 2005–2007 Gənclər və İdman Nazirliyi Mətbuat katibi-şöbə müdiri işləyib.
2007-ci ildən hal hazırkı vaxtadək Bakı Şəhər Gənclər və İdman Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışır. Dövlət Qulluğunun kiçik müşaviridir. 30-dan artıq dövlətdə keçirilən gənclər və idman beynəlxalq tədbirlərində iştirak edib.

## Üzvü olduğu təşkilatlar
* Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü
* Azərbaycan Cüdo Federasiyasının icrayə komitəsinin üzvü,
* 2012-ci ildə Bakıda keçirilən Avroviziya mahnı müsabiqəsi, 2015-ci ildə keçirilən I Avropa Oyunları və 2017-ci ildə keçirilən IV İslam Həmrəyliyi,
* Oyunlarının Təşkilat Komitələri və İşçi Qruplarında üzv.
* Pekin 2008 Yay Olimpiya Oyunları və London 2012 Yay Olimpiya Oyunları Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü olub.
* Narkomanlığa və Narkotik Vasitələrin Qanunsuz Dövriyyəsinə Qarşı Mübarizə üzrə Dövlət Komissiyasının üzvü

## Əsərləri
### Akademik kitab
* "10 il öncə başlanan yol" kitabının redaksiya heyətinin üzvü

## Təltif və mükafatları
* "Dövlət Qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı-2015,
* "Tərəqqi medalı"-2019,
* Həzi Aslanov xatirə medalı,
* Dövlət Gömrük Komitəsinin Yubiley medalı,
* Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Yubiley medalı,
* Azərbaycan Respublikasının Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman İşçisi – 2021 ,
* Sərbəst güləş üzrə İdman Ustalığına Namizəd.

## İstinadlar
Usta Polikarpın Ölümlə Dialoqu

**Usta Polikarpın Ölümlə Dialoqu** güman ki, XV əsrin əvvəllərində yazılmış dialoqdur. Usta Polikarpın Ölümlə Dialoqu indi Polyak dilində orta əsr poeziyasının ən vacib nümunələrindən biri kimi qəbul edilir.

## Haqqında
Tamamilə 918 sətirdən ibarət Polşa mətninə sahib olan Polikarpın Ölümlə Dialoqunu kəşf etmək, bu ölkənin dil və ədəbi ədəbiyyatında onilliklər boyu ən böyük hadisə oldu.

Avropa universitet kitabxanalarından birində 1542-ci ildən bəri bilinən Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmierci’s (Master Polikarpın Ölümlə Dialoqu) nəşrinin məlum olmayan bir çapı tapıldı. Kəşfi Poznandakı Adam Mickiewicz adına Polşa Filologiyası İnstitutundan professor Wiesław Wydra etdi. Kəşf olunan mətnin tənqidi nəşri prof. Wiesław Wydra tərəfindən nəşr olundu və 7 noyabr 2018 tarixində satışa təqdim edildi.

## Versiya
Dialoqun orijinal versiyası itirilib; Qalanlar ca.-dan natamam bir nüsxədir.1463–1465, Mirzyniec Mikołaj-a (Mikołaj z Mirzyńca) aiddir. Əsərin sonu 16-cı əsrdə Rus dili-nə tərcüməsi sayəsində bilinirdi. 498 sətirdən ibarətdir və XV əsr Polşa-nın müxtəlif sosial təbəqələrinin üzvlərinin gündəlik həyat səhnələrini təqdim edir.

## Obrazlar
* Usta Polikarp — savadlı bir insan
* Ölüm — solğun, cılız, keçəl, sarımsı, burunu və dodaqları olmayan, qabırğaları görünən, çılpaq, çürümüş bir qadın növü. Əlində bir əsa tutur və bənzərliyi oxucuya ömrün qısa olduğunu və ölümdən sonra insan orqanlarının çürüyəcəyini xatırladır.

## Mənbələr
* Polska poezja świecka XV wieku, oprac. M. Włodarski, Wrocław — Warszawa — Kraków 1997, BN I, 60.
* "Śmierci z Mistrzem dwojakie gadania…". Nieznany drukowany przekaz "Rozmowy mistrza Polikarpa ze Śmiercią" z 1542 r., wydał Wiesław Wydra, Poznań 2018.

## İstinadlar
Ravesa Lleşi

**Ravesa Lleşi** — 2018-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı-nın Cenevrə-dəki Ofisində Albaniya-nın daimi nümayəndəsi oldu.

## Həyatı
Ravesa Lleşi 1 iyun 1976-cı ildə anadan olub və Hollandiya-da Tilburq Universitetini beynəlxalq və Avropa ictimai hüququ üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirib. İngilis və Holland dillərini yaxşı bilir.2010-cu ildən 2014-cü ilə qədər Tiranada, Nyu-Yorkun Tirana Universitetinin təklif etdiyi müəssisədə dərs verdi. Xarici İşlər Nazirinin müşaviri olduğu 2018-ci ilin yanvar ayına qədər ölkəsinin Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatındakı missiyasına rəhbərlik etdiyi vaxtdan 2018-ci ildə Avstriya-da idi.2018-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Cenevrədəki Ofisində Albaniyanın Daimi Nümayəndəsi oldu. Lleşi, ölkəsinin Dünya Fikri Mülkiyyət Təşkilatındakı təmsilçiliyindən də cavabdehdir, məsələn, 2019-cu ildə Darjeeling çayı kimi regional məhsullara qoruma təmin edəcək beynəlxalq bir müqaviləyə imza atanlardan biri idi.

## İstinadlar
Ellerbeckia arenaria

**Ellerbeckia arenaria** - Kirpiklilər və ya İnfuzorlar — cinsinə aid yosun.

## Ekologiyası
Müxtəlif tipli sututarlarda planktonda, oliqohalob-indifferent (Sa), alkalifil (pH).

## Yayılması
**Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları; Qax rayonu: Qarasu, Ceyranbulaq (İlisu k.) və Qarasu (Əlibəyli k.) bulaqları, termal Mohsu b. axını; BQ-ın cənub yamacının sututarları.

## İstinadlar
Melosira juergensii

**Melosira juergensii** **-** kirpiklilər və ya infuzorlar cinsinə aid yosun.

## Ekologiyası
Müxtəlif tipli sututarlarda planktonda, epifit, mezohalob (Sa), alkalifil (pH).

## Yayılması
Kür Dağarası çökəkliyi vilayəti r-nu: Hacıqabul g.; İmişli r-nu: Sarısu g. (Naxalığзala g.); Ağcəbədi r-nu: Ağgöl g.

## İstinadlar
Melosira varians

**Melosira varians** — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Sinonim
''Aulacoseira varians'' (C.Agardh) Simonsen

## Ekologiyası
Müxtəlif tipli sututarlarda planktonda, oliqohalob-indifferent (Sa), alkalifil (pH), β-mezosaprob (S).

## Yayılması
**Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin çayları, Qax r-nu: Əyriçay, Siskəncay, və Zidilliçay çayları(Mухтарова, 1989б); BQ-ın cənub yamacının çayları və bulaqları – **Kür Dağarası çökəkliyi vilayəti** : Mingəçevir su anbarı. – **Lənkəran vilayət**: Lənkəran r-nu: ** **Lənkərançay ç. – **Orta Araz vilayəti**: Şahbuz r-nu: Badamlı mineral b..

## İstinadlar
4N1K (film)

**4N1K** — Dəniz Coşkunun rejissoru olduğu, 2017-ci ildə çəkilmiş Türkiyə istehsalı romantizm — komediya filmi.

## Film heyəti

## İstinadlar
4N1K 2

**4N1K** — Murat Onbulun rejissoru olduğu, 2018-ci ildə çəkilmiş Türkiyə istehsalı komediya filmi.

## Rollarda

## İstinadlar