open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Transsəhra ticarət yolu

**Transsəhra ticarət yolu** — Qərbi və Şimali Afrikanın böyük hissəsini əhatə edən ticarət əməliyyatları şəbəkəsi. Ticarət XX əsrin ortalarına qədər karvan yolları ilə aparılırdı. Sülh dövründə Böyük Səhranı keçmək və geri qayıtmaq təxminən 18 ay çəkirdi.

Böyük Səhranı cənubdan şimala keçən iki əsas yol boyunca döyüş arabalarının təsvirləri aşkar edilmişdir. Bundan tədqiqatçılar belə nəticəyə gəlmişdilər ki, ticarət yolları qədim zamanlarda Böyük Səhradan keçmişdir.

Artıq VIII əsrin ortalarında ərəblər Mərakeşin cənubundakı Sicilmasa ilə Mavritaniyadakı Audaqost arasında karvan yolu yaratmışdılar Böyük Səhranın qızılın gətirildiyi cənub kənarında Aralıq dənizi tacirləri məskunlaşmışdılar. Orada ərəb və bərbərlərin dəvə karvanları ilə şimaldan gətirilən məhsullar cənubdan vanqaralar tərəfindən idarə olunan eşşək karvanlarına yenidən yüklənirdi.

## İstinadlar
Bornholm

**Bornholm** — Danimarkaya məxsus, Baltik dənizinin cənub-qərb hissəsində yerləşən ada. Kopenhagendən  şərqdə, Polşa sahillərindən  şimalda və İsveçdən  cənub-şərqdə yerləşir . 2022-ci ilin məlumatına görə, adanın əhalisi 39,535 nəfərdir.

Ada və yaxınlıqdakı bir neçə kiçik ada Hovedstaden regionunun bir hissəsi olan Bornholm kommunasını təşkil edir. Əsas şəhər və liman Ryönnedir.

## İqtisadiyyatı
Turizm adanın iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır. Kənd təsərrüfatı, yəni bitkiçilik, heyvandarlıq, balıqçılıq inkişaf etmişdir. Sənayesi əsasən mədənçilik, çini və digər saxsı məmulatların istehsalından ibarətdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* «Bornholm». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).
*
Danevirke

**Danevirke** (,  , ) — Almaniyanın şimalında, Şlezviq-Holşteyn torpağında tarixi Danimarka istehkamlar sistemi. Danevirke vikinqlər dövründə Yutlandiya yarımadası boyunca inşa edilmiş əhəmiyyətli bir müdafiə quruluşudur. Bundan sonuncu dəfə 1864-cü ildə hərbi məqsədlər üçün istifadə edilmişdir.

Danevirke yarımadanın qərbindəki bataqlıqlardan Şlezviq şəhərinə qədər uzanır. Divarın başqa bir hissəsi Şvansen yarımadasını qoruyurdu.

Yazılı mənbələrə görə, Danevirkenin tikintisi prosesinə Danimarka kralı Qudfred 808-ci ildə başlamışdır. O vaxta qədər Friziya və Qədim Saksoniya xalqlarını fəth etmiş frankların işğalından qorxan Qudfred öz torpaqlarını müdafiə etmək üçün Yutlandiya yarımadasını Frank krallığının şimal hüdudlarından ayıran nəhəng bir tikili üzərində işləməyə başlamışdı.

Quruluşun uzunluğu təqribən 30 km, hündürlüyü 3,6–6 metr arasında dəyişir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* H. Hellmuth Andersen: «Til hele rigets værn, Danevirkes arkæologi»
Bicəqin (Xudabəndə)

**Bicəqin** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,025 nəfər yaşayır (199 ailə).

## İstinadlar
Heydər dağı

**Heydər dağı** — Yuxarı Qalileydə Əl-Carmaq dağ silsiləsində, Beyt Cin kəndindən 1–2 km cənubda yerləşən dağdır və dağın zirvəsi dəniz səviyyəsindən 1047 metr yüksəkliyə çatır.

Dağ həmçinin druzlar üçün müqəddəs Bəha Əl-Din ziyarətgahının yaxınlığında yerləşir. Aydın bir gündə, demək olar ki, bütün Aşağı Qaliley dağın başından, Fəqqu'a dağlarından Aralıq dənizinə qədər görünür. Hündürlüyünə və mənzərəli mənzərəsinə görə dağ yamac paraşütü üçün əlverişli yerdir.

## İqlim
Dağ, Qalileyanın əksər yerlərində olduğu kimi, Aralıq dənizi iqliminə malikdir. Qar tez-tez qışda yağır və çöküntünün miqdarı təxminən 1000 millimetrə çatır. Hündürlükdə olması və cənub küləklərinə heç bir maneənin olmaması səbəbindən ilin əksər günləri dağda güclü küləklər əsir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ebal dağı

**Ebal dağı** Nablus şəhərinə baxan bir dağdır Fələstində, Nablusun şimalında yerləşir və buna görə də Şimal dağı adlanır.Nablus dağ silsiləsinin ən hündür zirvəsidir və Nazaretdən Qüdsün kənarına qədər uzanır. Onun düz zirvəsi dəniz səviyyəsindən 950 metr hündürlükdədir və İordaniya vadisi və Aralıq dənizinin qərb sahilindən əlavə Livan, Duz və Karmel dağları göründüyü üçün bütün bölgəyə baxır. Burada mücahidlər Mucirəddin və İmadəddinin məqbərəsi, onlarla mağara və arxeoloji məqbərələr olduğu üçün çoxlu qədim əşyalarla zəngindir.

Fransanın Levantı işğal etmək kampaniyası zamanı bu dağın meşələrində Napoleon əsgərlərinin yandırılması ilə bağlı deyilənlərə görə bu dağ Od Dağı kimi də tanınır.
## İstinadlar
Kalmar müqaviləsi

**Kalmar müqaviləsi** (1397–1523) — üç Skandinaviya krallığı olan İsveç, Danimarka və Norveçi birləşdirən müqavilə. 25 sentyabr 1397-ci ildə üç krallığın nümayəndələri arasında imzalanmışdır, nəticədə hər üç krallığın bir monarx tərəfindən idarə olunduğu Kalmar İttifaqı yaradılmışdır. Müqavilə hər krallığın müxtəlif hüquqi strukturlarını birləşdirmirdi. İsveç kralı I Qustav 6 iyun 1523-cü ildə Kalmar İttifaqını tərk etmiş, beləliklə müqavilə süquta uğramışdır.

## İstinadlar
Holşteyn-Qottorplar

**Holşteyn-Qottorplar** ( və ya **) — alman hersoq sülaləsi, 1544–1773-cü illərdə Şlezviq-Holşteynin bir hissəsini idarə edən Oldenburq sülaləsinin gənc qolu. Bu zaman Oldenburq sülaləsi 3 hissəyə bölünmüş, idarə etdikləri ərazilərin şərq hissəsi isə Qottorp qalası ilə Danimarka kralı I Fridrixin oğlu Adolfa keçmişdir. Sonrakı nümayəndələr Oldenburq Böyük hersoqları və İsveç kralları titulları altında taxtlara oturmuşdular. 1751–1818-ci illərdə sülalənin qollarından birinin nümayəndələri İsveçdə monarx idilər.

1761-ci ildə Qottorp hersoqu Karl Peter Ulrix III Pyotr adı ilə Rusiyanın imperatoru olmuşdur. Bununla əlaqədar olaraq, III Pyotrdan başlayaraq ümumrusiya imperatorları sülaləsi şəcərə ilə bağlı xüsusi ədəbiyyatda və bütün imperiya cəbbəxanalarında "Holşteyn-Qottorp-Romanovlar" adlanır.

## İstinadlar
Adolf Holşteyn-Qottorp

**Adolf Holşteyn-Qottorp** (; ) — birinci Holşteyn-Qottorp hersoqu, Oldenburq sülaləsinin Holşteyn-Qottorp xəttinin banisi.

Adolf Danimarka kralı I Fridrix və onun ikinci arvadı Pomeraniyalı Sofiyanın üçüncü oğlu idi. Fridrix oğlunu landqraf Hessenli Filippin sarayında təhsil almağa göndərmiş, Adolf dörd ili Filippin Kasseldəki qalasında keçirmişdir.

1544-cü ildə Adolf, qardaşları Hans və III Xristian Şlezviq və Holşteyn hersoqluqlarını öz aralarında bölüşdürmüşdülər. Adolf üçünün ən kiçiyi olduğu üçün ilk olaraq özü üçün bir hissə seçmişdir. O, Qottorp qəsrini dövlətinin paytaxtı seçdiyi üçün onun sülalə xətti Holşteyn-Qottorp adlandırılmağa başlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [Адольф Гольштейн-Готторпский](https://ru.wikisource.org/wiki/de:Adolf%20I.%20(Herzog%20von%20Schleswig-Holstein-Gottorf)) в Allgemeine Deutsche Biographie
Dəyənək müharibəsi

**Dəyənək müharibəsi** (; ) — 1596–1597-ci illərdə Finlandiyada (o dövrdə İsveçin tərkibində idi) antifeodal kəndli üsyanı. "Dəyənək" adının üsyankar kəndlilərin əsas silah növünə istinad olduğu güman edilir. Müqayisədə, onların rəqibləri, Klas Eriksson Fleminqin qoşunları peşəkar, ağır silahlanmış və zirehli idi.

Müasir Finlandiya tarixşünaslığı üsyanı hersoq Karl ilə İsveç və Polşa kralı III Sigizmund Vasa arasındakı münaqişə kontekstində nəzərdən keçirir. Klas Fleminq III Sigizmundun tərəfdarı idi, sonuncunun müharibədə məğlub olmasından sonra İsveçin gələcək kralı Karl mübarizədən zəifləmiş Finlandiyanı asanlıqla ələ keçirmiş, Sigizmundun tərəfdarlarını edam etdirmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* *Евсеев&nbsp;В.&nbsp;Я.* Крестьянское восстание «Дубинная война» и финское народное творчество. // Скандинавский сборник, в. 3, Таллин, 1958.
* Мейнандер Х. История Финляндии = Henrik Meinander. Finlands historia. Linjer, strukturer, vändpunkter / Пер. со швед. З. Линден. — М.: Издательство «Весь Мир», 2008. — 248 с. — (Национальная история). — 3000 экз. — . — УДК 94(480)
* Yrjö-Koskinen, Nuijasota. Sen syyt ja tapaukset, 3 pain, Helsinki, 1929.
Finlandiya krallığı (1742)

**Finlandiya krallığı** — 1742-ci ildə qurulmuş qısaömürlü monarxiya. yaratmaq cəhdi Finlandiya tarixində az tanınan bir fəsildir. 1741–1743-cü illər Rusiya-İsveç müharibəsində rus işğalından azad olmaq və ölkənin müstəqilliyi barədə verilən qeyri-müəyyən vədlərdən sonra finlər Pyotru Finlandiya kralı elan etmişdilər. Bununla birlikdə, siyasi vəziyyət müstəqil Finlandiya ideyasını üstələmiş, sonradan tez bir zamanda süquta uğramışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Sjöström (2011), «Y-DNA and records of medieval land inheritance in Rolandh and Tepponen lineages of Vehkalahti, Finland», Journal of the Foundation for Medieval Genealogy, volume 3 issue 6 (July 2011) pages 527..563
* Veli Häkkinen and Seppo Sippu (2000), «Mämmälän kylän talot ja suvut», Vammala 2000.
* Jyrki Paaskoski (2003), биография барона Иоганна Бальтазара Кампенгаузена (1689—1758) в сборнике Suomen Kansallisbiografia, part 2 (National Encyclopedia of Biography of Finland), 2003, pages 101—102.
Aland müharibəsi

**Aland müharibəsi** (, ) — 1854–1856-cı illərdə Rusiya imperiyası ilə Fransa və İngiltərə arasında Krım müharibəsi zamanı Finlandiya böyük hersoqluğu sahillərində Britaniya–Fransa dəniz qüvvələrinin hərbi və mülki obyektlərə qarşı əməliyyatları. Finlandiya tarixşünaslığında istifadə edilir. Müharibə Alanddakı Bomarsund döyüşünün şərəfinə adlandırılmışdır.

Rumıniya cəbhəsində irəliləyən Rusiya imperiyası 4 oktyabr 1853-cü ildə Osmanlı imperiyasını müharibə elan etməyə təhrik etmiş, İngiltərə və Fransa osmanlıları dəstəkləmək qərarına gəlmişdi. Aland müharibəsinin məqsədi Rusiyanın kommunikasiya yollarını və xarici ticarətini kəsmək, onu sülhə məcbur etmək və İsveçi Rusiyaya qarşı müharibəyə cəlb etmək idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Eero Auvinen: Krimin sota, Venäjä ja suomalaiset. Turun yliopisto, 2015. (in Finnish)
* Raoul Johnson & Ilkka Malmberg: Kauhia Oolannin sota – Krimin sota Suomessa 1854–1855. John Nurmisen säätiö, 2013. ISBN&nbsp;. (in Finnish)
* Väinö Wallin: Itämainen sota Suomessa. WSOY, 1905. (in Finnish)

## Xarici keçidlər
* Åland History - Visit Åland
* Bomarsund was big at the time Åland belonged to Russia - Visit Åland
* Biography: John Bythesea VC
Bomarsund döyüşü

**Bomarsund döyüşü** — Aland adalarında yerləşən Bomarsund qalasında, müttəfiq Britaniya–Fransa qüvvələri ilə Rusiya və fin qoşunlarından ibarət qarnizon arasında döyüş. Döyüş Krım müharibəsi zamanı, 3–16 avqust 1854-cü ildə baş vermiş, 2 sentyabr 1854 -cü ildə qalanın tutulması və dağıdılması ilə başa çatmışdır.

## Nəticəsi
Qala ələ keçirildikdən və Aland adalarının faktiki işğalından sonra müttəfiqlər İsveçə adaları sahiblənməyi təklif etmişdir. Buna baxmayaraq, sonuncular bitərəf qalmış və təklifdən imtina etmişdir. 2 sentyabr 1854-cü ildə qala dağıdılmışdır. Əməliyyatın reallaşdırılması üçün 15 gün və 6 ton barıt lazım gəlmişdi. Bu müddət ərzində qaliblərin düşərgəsində daha 800-ə yaxın insanın həyatına son qoyan vəba epidemiyası başlamışdı. 1856-cı ildə Krım müharibəsi başa çatdıqdan sonra Paris müqaviləsi ilə Aland adalarına silahsızlaşdırılmış zona statusu verilmişdir. Bu, indiki dövrə qədər də qalmaqdadır. Bu müqavilə Aland servitutu kimi tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Взятие крепости Бомарзунд.
* Русская память скандинавского архипелага.
* Крымская война на Балтике.
* Bomarsund.
* Bomarsund Архивная копия от 29 января 2012 на Wayback Machine.
* Graham Robins *[http://www.bomarsund.ax/wp-content/uploads/2013/04/Bomarsund_sv.pdf Bomarsund // Imperiets Utpost]*, 2004.
Finlandiyada aclıq (1866–1868)

**1866–1868-ci illlərdə Finlandiyada aclıq** — Finlandiyada kütləvi aclıq. Bu, Qərbi Avropada təbii səbəblərdən yaranan son kütləvi aclıq olmuşdur. Finlandiya tarixində bu fenomen "Böyük aclıq illəri" kimi tanınır ().

Finlandiya böyük hersoqluğunun ümumi əhalisinin təxminən 15%-i, aclığın tüğyan etdiyi ərazilərdə isə əhalinin 20%-ə qədəri həlak olmuşdur.

## Zəmin
Soyuq iqlimdə, yoxsul torpaqlarda, Finlandiyada vaxtaşırı kütləvi qıtlıq baş verirdi. Tədqiqatçılara görə, beləliklə, 1696–1697-ci illərdəki aclığı daha əsaslı şəkildə "böyük" adlandırmaq olar. Bəzi hesablamalara görə, bu dövrdə hər üç findən biri həlak olmuşdur. Başqa məlumata görə, Finlandiyanın əhalisi 1/5 azalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Finland
* Finnish history
* Johan Vilhelm Snellman
Qutlar

**Qutlar** və ya **qotlandlılar** () — e.ə. II əsrdən I və II minilliyin sonlarına qədər Baltik dənizindəki Qotland adasında məskunlaşmış qədim german tayfası. Qutlar qədim qutniş dilində danışırdılar, lakin bu dil XVII–XVIII əsrlərdə İsveç dilinə assimilyasiya olunmuşdur.

Qutlar haqqında məlumat "*[[Qutasaqa]]*"da yazılmışdır. Qutlara çox vaxt qotlar deyilirdi. Qotlandın əhalisinə istinad etmək üçün istifadə edilən "qut" etnonimi ilə qədim İslandiya dilinin şərq və qərb dialektlərində qot etnonimi eyni səslənir. Bütün german tayfaları arasında bu etnonim yalnız qotlara və qutlara aiddir.

## İstinadlar
Bryomsebru müqaviləsi

**Bryomsebru müqaviləsi** — 13 avqust 1645-ci ildə Blekinge və Smoland vilayətlərinin sərhəddindəki Bryomsebru kəndində, Fransanın vasitəçiliyi ilə İsveç krallığı və Danimarka-Norveç krallığı arasında imzalanmış sülh müqaviləsi. Müqavilə üzrə danışıqlar həmin ilin fevralında başlamışdır. Bu müqavilə Otuzillik müharibənin bir hissəsi olan Danimarka-İsveç müharibəsinə son qoymuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
**History of the Norwegian People* by Knut Gjerset, The MacMillan Company, 1915, Volume I.
**Nordens Historie*, ved Hiels Bache, Forslagsbureauet i Kjøbenhavn, 1884. 
**The Struggle for Supremacy in the Baltic: 1600-1725* by Jill Lisk; Funk & Wagnalls, New York, 1967.
Qotland müqaviləsi (1288)

**Qotland müqaviləsi** () — İsveç kralı III Maqnus Ladulosun vasitəçiliyi ilə İsveçin Qotland adasının kəndliləri ilə adanın ən böyük şəhəri olan Visbyu şəhərinin əhalisi arasında bağlanmış sülh müqaviləsi. Ehtimallara görə, onlar arasında münaqişə Baltik dənizində ticarətdən əldə olunan gəlirlər uğrunda rəqabət, həmçinin ada əhalisinin bu iki qrupu arasında şəhər əhalisinin Visbyuya daxil olan bütün növ mallardan aldığı rüsumlar haqqında fikir ayrılıqları nəticəsində yaranmışdır. 1288-ci ildə Visbyu şəhər divarının tikintisi başa çatdıqdan sonra tətbiq edilən yeni rüsumlar kəndliləri qəzəbləndirmişdi.

İsveç kralı çoxdan öz təsir dairəsini şərqə doğru genişləndirmək və Baltik dənizində gəlirli ticarətdən daha böyük pay almaq istəyirdi. Şəhər əhalisi ilə Qotland kəndliləri arasında yaranan qarşıdurma ona o vaxta qədər xeyli muxtariyyətə malik olan bu ada üzərində hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün əla fürsət yaratmışdı.

## İstinadlar
Federalizm

**Federalizm** – respublika idarəetmə formasına malik federasiyadır. Federativ respublikada federal və respublika orqanları arasına səlahiyyət bölgüsü mövcuddur.

## İstinadlar
Xalqın Xidmətçisi (siyasi partiya)

**Xalqın Xidmətçisi** () — Ukrayna siyasi partiyası. Partiyanın lideri Volodimir Zelenski.

Xalqın Xidmətçisi partiyası 2018-ci ilin mart ayında eyniadlı serialın istehsalçı şirkəti Kvartal 95 işçiləri tərəfindən quruldu.

## Mənbə
* rəsmi saytı  

## İstinadlar
Çopuqlu

* Çopuqlu (Çaroymaq) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Çopuqlu (Hövmə) — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Çopuqlu (Kərəsf) — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Funksiya strukturu

**Funksiya strukturu** — Ümumiləşdirilmiş fraza quruluşu qrammatikası, baş əsaslı fraza quruluşu qrammatikası və leksik funksional qrammatika kimi fraza quruluşu qrammatikalarında xüsusiyyət strukturu mahiyyətcə atribut-qiymət cütləri toplusudur. Məsələn, nömrə adlı atributun tək dəyəri ola bilər. Atribut dəyəri ya atom ola bilər, məs. tək və ya kompleksdəki bir xarakter (əksər hallarda bu xüsusiyyət strukturudur, həm də siyahı və ya dəstdir).

Xüsusiyyət strukturu, qovşaqları dəyişənlərin dəyərlərinə və dəyişən adlarına gedən yollara uyğun gələn yönəldilmiş asiklik qrafik (DAG) kimi təqdim edilə bilər. Obyekt strukturlarında müəyyən edilmiş əməliyyatlar, məs. birləşmələrdən fraza quruluşu qrammatikalarında geniş istifadə olunur. Əksər nəzəriyyələrdə (məsələn, HPSG), xüsusiyyət strukturları adətən qeyri-rəsmi istifadə olunsa da, əməliyyatlar xüsusiyyət strukturlarının özlərində deyil, ciddi şəkildə xüsusiyyət strukturlarını təsvir edən tənliklər üzərində müəyyən edilir.
Burada iki "kateqoriya" və "razılaşma" funksiyası var. "Kateqoriya" "nominal ifadə" dəyərinə malikdir, "razılaşma" dəyəri isə "rəqəm" və "şəxs" xüsusiyyətlərinin "tək" və "üçüncü" olduğu başqa xüsusiyyət strukturu ilə göstərilir.
Bu xüsusi nota atribut dəyər matrisi (AVM) adlanır.

Matrisdə iki sütun var, biri funksiya adları, digəri isə dəyərlər üçün. Bu mənada xüsusiyyət strukturu açar-dəyər cütlərinin siyahısıdır. Dəyər atomik ola bilər və ya fərqli xüsusiyyət strukturuna malik ola bilər. Bu, obyekt strukturları üçün başqa bir qeydə gətirib çıxarır: ağacların istifadəsi. Əslində, bəzi sistemlər (məsələn, PATR-II) obyekt strukturlarını təmsil etmək üçün S-ifadələrindən istifadə edir.

## Xarici linklər
* Feature Structures section of an online Prolog course
* Feature Structures in Text Encoding for Interchange (Text Encoding Initiative|TEI)
Mirzə Nəsirov

**Nəsirov Mirzə Rza Mirzə Məsi oğlu** (31 dekabr 1903, Bakı - 13 iyul 1979, Bakı) ― professor (1950), tibb üzrə elmlər doktoru (1950), Əməkdar elm xadimi (1960), Azər­baycan SSR Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1968).

## Həyatı
Mirzə Nəsirov 31 dekabr 1903-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini 1927-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsində almışdır.

## Əmək fəaliyyəti
Mirzə Nəsirov əmək fəaliyyətinə 1927-ci ildə başlamışdır. O, 1927-1929-cu illərdə 3 saylı şəhər xəstəxana­sında həkim kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1929-1931-ci illərdə ordu sıralarında alay həkimi, 1931-1935-ci illərdə isə Respublika ET Kiniki İnstitutunda ordinator vəzifəsini icra etmişdir. 1935-1942-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda kafedra assistenti olan Mirzə Nəsirov İkinci Dünya müharibəsi zamanı 1942-1945-ci illərdə İranda hərbi hospitalın terapevtik şöbəsi­nin müdiri vəzifəsini icra etmişdir. Habelə 1947-1979-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitu­tunda kafedra müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Mirzə Nəsirov uzun illər Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Tibbi Elmi Şura­­­sının üzvü, o cümlədən "Azərbaycan Tibb jurnalı"nın, Böyük Tibbi Ensi­klo­pediyanın və Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının redaksiya heyət­lərinin üzvü olmuşdur.

## Elmi fəaliyyəti
Mirzə Nəsirov elmi və həkimlik fəaliyyəti parazitologiya problemlərinin həllinə, yəni mal­yariya, visseral leyşmanioz, brüsellyoz, hepatolienal sindrom, ankilo­stomo­doz­lar, bağırsaqların protozoy zədələnmələri kimi xəstəliklərin diaq­nostikasına və müalicəsinə həsr olunmuşdur. Professor Azərbaycanda tibbi parazitologiya elmi məktəbinin yaradıcılarındandır.

Mirzə Nəsirov 1937-ci ildə tibb üzrə fəlsəfə doktoru, 1950-ci ildə elmlər doktorluğu disserta­siya­la­rını müdafiə etmişdir. O, SSRİ-də və xaricdə çap olunmuş 250-dən artıq elmi əsərin, həmçinin 13 monoqrafiyanın müəllifi və həmmüəllifi olmuş­dur. Onun rəhbərliyi altında 2 elmlər doktoru və 10 fəl­səfə doktoru dis­sertasiyası müdafiə edilmişdir.

## Mükafat və təltifləri
Mirzə Nəsirov tibb sahəsindəki xidmətlərinə görə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni, bir sıra medallarla və fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdur. 1960-cı ildə Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimlərinin siyahısı

## İstinadlar
Armik Karamyan

**Armik Aleksandroviç Karamyan** (; ) — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR meşə və ağac emalı sənayesi naziri (1971–1972).

## Həyatı
Armik Aleksandroviç Karamyan 1918-ci ildə Buxara əmirliyinin (hazırda Türkmənistan) Kerki şəhərində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Orta təhsilini bitirdikdən sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunun geologiya-kəşfiyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1934-cü ildən Lenin komsomolu fəalı olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsinin başlanğıcında Sovet Ordusu sıralarınanda hərbi xidmətə çağırılmış və 1943-cü ildə hərbi topçular məktəbini bitirərək 1945-ci ilədək müharibə cəbhələrində vuruşmuşdur.

Müharibədən sonra Armik Karamyan Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Sənaye İnstitutunda diplomunu müdafiə etmişdir. 1946–1950-ci illərdə "Orconikidzeneft" idarəsinin mədənlərində baş geoloq vəzifəsində çalışmış, eyni zamanda buradakı ilk partiya təşkilatının katibi olmuşdur. 1950-ci ildə partiya işlərində irəli çəkilmiş, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində təlimatçı, sonralar isə neft sənayesi şöbəsi rəisinin müavini vəzifələrində işləmişdir. 1952–1953-cü illərdə Azərbaycan KP Bakı Vilayət Komitəsinin ağır sənaye şöbəsinin müdiri olmuş, 1953-cü ildə Azərbaycan KP Bakı Komitəsinin neft sənayesi şöbəsinin rəisi, 1954-cü ildə isə bu komitənin katibi seçilmişdir.

Armik Karamyan 1963–1971-ci illərdə Bakı Şəhər Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri, Azərbaycan SSR Xalq Nəzarəti Komitəsi sədrinin müavini olmuşdur. 1971-ci ilin may ayından 1972-ci ilin avqust ayınadək Azərbaycan SSR meşə və ağac emalı sənayesi naziri vəzifəsində işləmişdir.

Armik Karamyan 1943-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin dörd çağırış (5–8-ci çağırışlar) deputatı seçilmişdir. Müharibə cəbhələrində fərqləndiyinə görə 1-ci və 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordenləri, "Qırmızı ulduz" ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Maks Abraham

**Maks Abraham** (; ) — yəhudi əsilli Almaniya nəzəri fiziki.

1897-ci ildə Berlin Universitetini bitirmiş və burada Maks Plankın köməkçisi kimi çalışmışdır. Riyazi fizika, elektrodinamika, elektron nəzəriyyə, cazibə nəzəriyyəsi sahəsində əsas əsərlər yazmışdır. 1902–1903-cü illərdə elektronun quruluşu haqqında ilk fərziyyəni irəli sürmüşdür. Elektron impuls anlayışını təqdim etmiş, elektronun elektromaqnit kütləsinin sürətdən asılılığının düsturunu vermişdir. O, 1912-ci ildə Nyutonun nəzəriyyəsini ümumiləşdirən, lakin Eynşteynin cazibə və ətalət qüvvələrinin ekvivalentliyi prinsipini nəzərə almayan cazibə qüvvəsi nəzəriyyəsini irəli sürmüşdür.

## Əlavə ədəbiyyat
* Храмов Ю. А. Абрагам, Макс // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983. — С. 6. — 400 с. — 200 000 экз.

## İstinadlar
Anatoli Abramov (ədəbiyyatşünas)

**Anatoli Mixayloviç Abramov** (; ) — SSRİ və Rusiya ədəbiyyatşünası. O, 1970-ci ildən filologiya elmləri doktoru, 1991-ci ildən professor olmuşdur. Abramov Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi, Rusiya Yazıçılar İttifaqının üzvü, "*[[Podyom]]*" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Paris şəhərində yerləşən Beynəlxalq Ədəbiyyat Tənqidçiləri Assosiasiyasının üzvü idi. Əsas maraq dairəsi sovet dövrünün rus ədəbiyyatıdır.

## Əsərləri
* Абрамов А. М. «И я вступаю в диалог». Сборник стихотворений. — 2001. — ??? с.
* Абрамов А. М. Ермак. Поэма. — Подъём. — № 7. — 2003. — С. ???
* Абрамов А. М. Письма Александра Твардовского. — Подъём. — № 1. — 2001. — С. ???
* Поэтическое мастерство Маяковского в поэме «Владимир Ильич Ленин» (1953);
* «Поэма Маяковского „Владимир Ильич Ленин“» (1955);
* «Октябрьская поэма Маяковского» (1958);
* «Голоса земли Алексея Кольцова» (1964);
* «Лирика и эпос Великой Отечественной войны» (1 изд. — 1972, 2 изд. — 1975);
* «В соавторстве с временем» (1982);
* «В огне великой войны. Проблематика. Стиль. Поэтика» (1987).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* А. М. Абрамов. Указатель литературы. Воронежские писатели и литературоведы. — Воронеж, 1977;
* Лирика и эпос одной судьбы. — Воронеж, 2007;
* Абрамов Александр. Рядом с отцом. (Воспоминания и подборка стихов Анатолия Абрамова, выполненная его сыном).

## Xarici keçidlər
* Интернетовский «Журнал литературной критики и словесности», сентябрь 2008 г.
Şaşikala

**Şaşikala Cavalkar-Sayqal** (Maratx dilində: **शशिकला जवळकर-सैगल**; ) və ya səhnə adı ilə **Şaşikala** — Hindistanlı aktrisa.

## Bioqrafiyası
O, 4 avqust 1932-ci ildə müasir Maharaştra əyalətinin Solapur rayonunda varlı ailədə anadan olmuş və eyni zamanda da ailəsindəki altı uşağın ən kiçiyi olmuşdur. Onun atası Anantrao Cavalkar parça taciri idi və özünün dükanı var idi, lakin şəraitin pisləşməsi səbəbindən müflis olmuş, bundan sonra ailənin hətta yeməyə belə pulu qalmamışdır. Onda beş yaşı olan beş yaşlı Şaşikala rəqs və dram dərnəyinə qoşulmuş və ailəyə maddi köməklik etmək üçün onunla birlikdə rayonun müxtəlif yerlərində çıxışlar etmişdir.

Nəticədə ailənin dostlarından biri ona kinoda iş axtarmağı təklif etmişdir. Bunun üçün ailə Bombaya köçmüş və burada Şaşikala atası ilə birlikdə iş axtarışı üçün kinostudiyalara müraciət etməyə başlamışdır. Beləliklə o burada, 1945-ci ildə çəkilmiş *Qızım Zinət* filmində qız rolunu oynamağı təklif edən Nur Cahanın diqqətini cəlb etmişdir, lakin Şaşikala o zaman filmin çəkildiyi urdu dilini bilmədiyi üçün o, yalnız qavvali səhnəsində iştirak edə bilmiş və bunun üçün 25 rupi almışdır. Nur Cahanın dəstəyi ilə o, Nur Cahanın əri, rejissor Şövkət Hüseyn Rizvi ilə 400 rupi maaşla dörd illik bir müqavilə imzalamışdır.

O, təxminən on ilə yaxın müxtəlif filmlərdə kiçik rollar oynamağa davam etmişdir. Nəticədə o, V. Şantaramanın "The Girl from Bombay (1953) filmində ikinci plan rolunda çıxış etmişdir. Həmçinin həmin il ekranlara çıxmış Şantaramanın digər filmi olan və çılğın qadından bəhs edən *Surang* filmində də rol almışdır. Aktyor Sandhya rejissorla mübahisə etdikdən sonra ona "Ankle Bells Are Ringing" filmində baş rol oynamaq üçün müraciət edilmişdir, lakin sonradan bu fikir dəyişdirilmiş və Şaşikala rolunu itirmişdir.

Karyerasında digər diqqətəlayiq məqam isə Bimal Royun kasta məsələsini gündəmə gətirdiyi "Toxunulmaz" (1959) filmindəki rolu olmuşdur. Şaşikala həmçinin də Taraçand Barjatyanın "Aarti" (1962) filmində də iştirak etmiş və bu da onu rejissorların mənfi rolları canlandırmaq üçün tez-tez istifadə etdiyi aktyorlardan birinə çevirmişdir. Bundan sonra o, Delusion (1963), The Test of Time (1965), Anupama (1966) və Çiçək və Daş (1966) kimi filmlərdə kiçik rollarda görünmüşdür.

1980-ci illərdə o, Beauty (1980), Arjuna (1985), Khamosh Nikahen (1986), Ghar Ghar Ki Kahani (1988), Truth (1989), Pardesi Babu (1998) filmlərində rol almışdır. O, "Baadşah" (1999) filmində Şahrux Xanın canlandırdığı obrazın anası rolunu, "Həm kədərdə, həm də sevincdə" (2001) filmində Kamo rolunu, həmçinin Jhankaar Beats (2003) və Mujhse Shaadi Karogi (2004) və Padmashree Laloo Prasad Yadav (2005) filmlərində də müxtəlif rolları canlandırmışdır.

2000-ci illərdə televiziyada fəaliyyətə başlamışdır və Apnaapan, Dil Deke Dekho və Son Pari kimi Hindistan istehsalı olan seriallarda rol almışdır.

2007-ci ildə o, kinoya verdiyi töhfəyə görə ölkənin dördüncü ən yüksək mülki mükafatı olan Padma Şri mükafatını əldə etmişdir.

Aktrisa 4 aprel 2021-ci ildə 88 yaşında Mumbaydakı evində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Daşlıca (Xudabəndə)

**Daşlıca** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 522 nəfər yaşayır (108 ailə).

## İstinadlar
İqtisadi statistika

**İqtisadi statistika** — iqtisadi məlumatların toplanması, işlənməsi, tərtibi, yayılması və təhlili ilə bağlı tətbiqi statistika və tətbiqi iqtisadiyyat mövzusu. Biznes statistikası və ekonometrikaya yaxından bağlıdır. Məlumatların özünü də "*iqtisadi statistika*" kimi adlandırmaq olar, lakin "iqtisadi məlumatlar" bu istifadə üçün daha çox yayılmış termindir.

## İstinadlar
İbrahim Ethem Atnur

**İbrahim Ethem Atnur** (; d. 02 mart 1966) – Türkiyə tarixçisi, tarix elmləri doktoru, Atatürk Universitetinin tarix şöbəsinin professoru

## Həyatı və fəaliyyəti
İbrahim Ethem Atnur 2 mart 1966-cı ildə Türkiyənin Ərzurum şəhərində doğulmuşdur. 1989-cu ildə Ərzurumdakı Atatürk Universiteti Fənn-Ədəbiyyat fakültəsinin tarix bölümün məzunu olmuşdur.
1990-cı ildə Atatürk Universitetində araşdırmaçı kimi çalışmağa başlamışdır. Həmin universitetdə 1991-ci ildə "Deportasiyadan dönən yunan və ermənilərin köçürülməsi" ("Tehcirden Dönen Rum ve Ermenilerin Yeniden İskânı") adlı çalışması ilə yüksək lisansını, 1996-cı ildə "Osmanlı yönətimindən Sovet yönətiminə qədər Naxçıvan (1918–1921)" adli dissertasiyası ilə doktorasını tamamlamışdır.

Uzun müddət Atatürk Universiteti Ədəbiyyat fakültəsi Tarix bölümü Cümhuriyyət tarixi şöbəsində mühaziərlər oxuyan professor İbrahim Atnur, 2009–2014-cü illər arasında Türk Tarix Qurumunda çalışmışdır. O, Türk Tarix Qurumunda Bilim Kurulunun və Türk Hərbi Tarix Komissiyası üzvü olmuşdur.
2002-ci ildə Türkiyə Yazarlar Birliyi tərəfindən Naxçıvan haqqındaki əsəri ilə araşdırma sahəsində ilin yazarı seçilmişdir.

2014-cü ildə İbrahim Atnura elmi fəaliyyətinə görə Naxçıvan Muxtar Cümhuriyyəti Ali Məclis Başkanlığı tərəfindən "Xidmət Nişanı" verilmişdir.
TRT tərəfindən tarixi mövzuda çəkilən 3 sənədli filmə elmi məsləhətçi olmuş və ssenari yazmış İbrahim Atnur Türkiyə və xaricdə çox sayda konqres, simpozium və konfransa qatılmışdır.

## Yaradıcılığı
İbrahim Atnur əksəriyyəti tarixi mövzuda yazılmış 10-dan artıq kitabın müəllifidir. Onun əsərlərində Naxçıvan tarixi ilə bağlı məsələlər geniş şəkildə araşdırılmışdır.
Məqalələri "Atatürk Yolu", "Toplumsal Tarih", "Atatürk Ü. AİİTED", "Naxçıvan tarixinin səhifələri", "Erdem", "Yeni Türkiye" və başqa dərgilərdə yayınlanmışdır.

### Ailəsi
İbrahim Atnur evlidir, iki uşaq atasıdır.

## Mükafatları
* Türkiyə Yazarlar Birliyinin "İlin yazarı" ödülü (2002)
* Naxçıvan Muxtar Cümhuriyyəti Ali Məclis Başkanlığı "Xidmət Nişanı" (2014)

## Əsərləri
* Muhtariyyat Arefesinde Nahçıvan, 1999
* Türkiye'de Ermeni kadınları ve çocukları meselesi, 1915–1923, İstanbul: Babil Yayıncılık, 2005
* Reis-i Cumhur'un Doğu İncelemeleri. Ankara: Ebabil Yayıncılık, 2006
* Tehcirin Ardından — Meseleler — Uygulamalar. İstanbul: Hitabevi Yayınları, 2019
* Osmanlı Yönetiminden Sovyet Yönetimine Kadar Nahçıvan (1918–1921). Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2020

### Azərbaycanda yayınlanan kitabları
* Muxtariyyət ərəfəsində Naxçıvan. Türkcədən çevirəni: Q. Əsgərova. Naxçıvan: NDU, “Qeyrət” nəşriyyatı, 1999, 442 s.
* Osmanlı idarəçiliyindən Sovet idarəçiliyinə qədər Naxçıvan (1918-1921). Azərbaycan dilinə çevirən: Q. İ. Əsgərova. Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2013, 496 s.

## İstinadlar
Rafahın bombalanması

**Rafahın bombalanması** və ya **Qara Cümə** — 1 avqust 2014-cü il tarixindən başlayaraq dörd gün ərzində Qəzzə zolağının cənubundakı Rafah şəhərində həyata keçirilən silsilə hərbi hücumlar. Hadisələr, xüsusən də 2014 müharibəsi kimi daha geniş münaqişə kontekstində öz intensivliyi və çox sayda itki ilə diqqət çəkir.

## Başlanması
1 avqust 2014-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Qəzzə sakinlərinə humanitar yardım və yardımın göstərilməsinə imkan yaratmaq üçün 72 saat davam etməsi nəzərdə tutulan müvəqqəti atəşkəs elan edildi. Lakin atəşkəs bir neçə saat ərzində pozuldu. Həm İsrail, həm də HƏMAS bir-birini atəşkəs şərtlərini pozmaqda ittiham edib.

## Hücum
Dörd günlük bombardman atəşkəs pozulduqdan dərhal sonra, avqustun 1-də başlayıb. İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) HƏMAS üzvləri olduğunu iddia etdikləri hədəfləri hədəf alan bir sıra hava hücumları və artilleriya zərbələri endirib. Hücumun ilk günündə Rəfaha 2000-dən çox bomba, raket və artilleriya mərmisi atılıb. Dörd günlük hücumun sonunda 200-dən çox insan ölüb və 2600-dən çox ev dağılıb və ya zədələndi. Amnesty International bombalama kampaniyasını avtomobillərə, təcili yardım maşınlarına, motosikletlərə və hücumdan qaçmağa çalışan mülki şəxslərə dəyən bir-birindən asılı olmayan hücum kimi qiymətləndirib.

Əməliyyatın motivasiyasının ələ keçirilməsinin qarşısını almaq üçün intensiv hərbi səyləri əhatə edən Hannibal Direktivinin həyata keçirilməsinə təkan verən İsrail əsgəri Hadar Qoldinin şübhəli şəkildə tutulmasına cavab olduğu düşünülür.

## İstinadlar
Anekdot

**Anekdot** - Lətifə folklor janrıdır, qısa məzəli hekayə olmaqla adətən ağızdan ağıza ötürülür. Bəzən yumoristik lətifələr zarafatdan ona görə fərqlənir ki, onların əsas məqsədi sadəcə gülüş doğurmaq deyil, qısa hekayənin özündən daha ümumi bir həqiqəti üzə çıxarmaqdır. Lətifələr real və ya uydurma ola bilər. Anekdot təxribatı ədəbi əsərlərin ümumi xüsusiyyətidir və hətta şifahi lətifələrə adətən dinləyicini əyləndirmək üçün nəzərdə tutulmuş incə mübaliğə və dramatik forma daxildir. Anekdot çox zaman real insanların iştirak etdiyi real hadisə haqqında hekayədir. Yurqen Xayna görə, onlar "xüsusi realizm" və "iddia edilən tarixi ölçü" nümayiş etdirirlər.

## Etimologiya və istifadə
Lətifə sözü yunancadan "dərc olunmamış", hərfi mənada "nəşr olunmamış" deməkdir. Bu termin İmperator I Yustinianın (527–565) bioqrafı Qeysəriyyəli Prokopidən gəlir. 550-ci il yazılan Ἀνέκδοτα adlı əsər (Lətifə, müxtəlif tərcümələrdə "Nəşr edilməmiş xatirələr" və ya "Gizli tarix" kimi tərcümə olunur), əsasən Bizans sarayının şəxsi həyatından qısa hadisələr toplusundan ibarətdir. Tədricən, lətifə termini müəllifin vurğulamaq istədiyi hər hansı bir məqamı göstərmək üçün istifadə olunan hər hansı bir qısa hekayəyə tətbiq olunmağa başladı. Yunan, eston, litva, bolqar və rus yumoru kontekstində lətifə faktiki və ya bioqrafik mənşəyi tələb etməyən hər hansı bir qısa yumoristik hekayəyə aiddir.

## Sübut kimi
Anekdot sübutların qeyri-rəsmi hesabıdır. Termin tez-tez elmi dəlillərdən fərqli olaraq, elmi metoddan istifadə etməklə araşdırıla bilməyən sübut kimi istifadə olunur. Anekdot sübutlarına əsaslanan əsaslandırma ilə bağlı problem ondan ibarətdir ki, lətifə sübutları mütləq tipik deyil; yalnız statistika bir şeyin nə qədər tipik olduğunu müəyyən edə bilər. Ona görə də qeyri-rəsmi sübutlardan sui-istifadə elə qeyri-rəsmi hesab edilir.

Bir məhsul, xidmət və ya ideyanın reklamında və ya təşviqində istifadə edildikdə, lətifə sübutları tez-tez sübut kimi adlandırılır. Termin bəzən müəyyən şəhadət növlərini təsvir etmək üçün hüquqi kontekstdə də istifadə olunur. Psixoloqlar müəyyən ediblər ki, insanlar tipik nümunələrdən daha çox tanınmış nümunələri xatırlayırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
EduExpo

**EduExpo** — ölkədə və regionda təhsil sahəsinə həsr olunan və aparıcı yerli və xarici ali təhsil müəssisələrini, təhsil mərkəzlərini, dil kurslarını, eləcə də xaricdə təhsil üzrə konsaltinq şirkətlərini bir araya gətirən irimiqyaslı beynəlxalq sərgidir.

## Məqsəd
Bu sərgi həm yerli, həm də xarici ali təhsil müəssisələrinə əsas hədəf auditoriyası – şagirdlər və onların valideynləri ilə görüşlərin keçirilməsi, eləcə də işgüzar əlaqələrin qurulması və möhkəmləndirilməsi üçün imkan yaradan unikal platformadır. Təhsil sahəsində ən son nailiyyətlər, innovasiyalar, perspektivli startaplar və təhsil prosesində IT texnologiyalarının tətbiq mexanizmlərini nümayiş etdirmək üçün interaktiv sərgidir.

## Tarix

### 2016
"Təhsil" sərgisində Azərbaycan, Almaniya, Latviya, Litva, Polşa, Macarıstan, İordaniya ölkələri ali təhsil müəssisələrinin, kollec və başqa təhsil təşkilatlarının nümayəndələri ziyarətçiləri təhsil proqramları ilə tanış eldular. Sərgidə milli stendlərlə Polşa ("Go Poland"), Litva ("Study in Lithuania") və Türkiyə (Study in Turkey) çıxış etdilər.

### 2017
"Education 2017" sərgisinin çərçivəsində Almaniya, Avstriya, Belarus, İtaliya, Latviya, Litva, Macarıstan, Rusiya, Rumıniya, Sinqapur, Slovakiya və digər ölkələrin universitet, kollec, ümumi təhsil müəssisələri, təhsil mərkəzləri təqdim olundular.

### 2019
2019-cu ildə EduExpo sərgisində xarici iştirakçıların sırasında Almaniya, Belarus, Çexiya, İran, İsveç, Qazaxıstan, Latviya, Litva, Macarıstan, Niderland Krallığı, Özbəkistan, Polşa, Rumıniya, Rusiya, Türkiyə və Yunanıstanın nümayəndələri yer alıblar. Sərgidə Avropa Birliyinin stendində müxtəlif Avropa ölkələrinin təhsil müəssisələri, dil kursları, tələbə mübadiləsi proqramları təqdim olunub. "EduExpo 2019" sərgisində Azərbaycanın 44 təhsil müəssisəsi təmsil olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Zelandiya

**Zelandiya** () — dünyanın səkkizinci qitəsi kimi təklif olunur. Alimlər yer qabığındakı çatlar üzərində apardıqları araşdırmalarla Avstraliyanın şərqində yeni bir qitənin olduğunu iddia etmişdilər, lakin bu təklif hələ elmi ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilməyib.

Bruce Luyendyk bu adı ilk dəfə işlətdiyi halda, Hamish Campbell onu qitə kimi təklif edən ilk alim olmuşdur. Kempbellin tezisi ondan ibarətdir ki, Zelandiya əslində tamamilə su altında qaldığı halda, Yeni Zelandiya kimi böyük hissələri qitələr arasındakı toqquşmalar nəticəsində səthə qalxıb. Son araşdırmalar Amerika Geoloji Cəmiyyətinin Jurnalında dərc olunub. Bu araşdırmalara görə, Zelandiya coğrafi qitədir (mikro qitə və ya kontinental hissə deyil) və təxminən 4,9 milyon kvadrat kilometr ərazini əhatə edir, 94 faiz su və Yeni Zelandiyanın Şimal və Cənubi Adaları, Yeni Kaledoniya və digər adalardan ibarət qurudan ibarətdir. Bu araşdırmalara görə, Zelandiya coğrafi qitədir (mikro qitə və ya qitə parçası deyil) və təxminən 4,9 milyon kvadrat kilometr ərazini əhatə edir, 94 faiz su qismi ilə Yeni Zelandiyanın şimal və cənubi adaları, Yeni Kaledoniya və digər adalardan ibarət qurudan ibarətdir. Dörd fərqli səbəbə görə Zelandiya ayrı bir qitə hesab olunur.

* yer səthinin dəniz tavanına görə yüksək olması
* qaya tiplərində müxtəliflik
* okean tavanını əhatə edən daha incə yarıqlar
* ərazini əhatə edən sərhədlər mikro qitədən çox qitəyə işarə edir

## İstinadlar
Hideyo Noquçi Memorial Muzeyi

– Yaponiyanın Fukuşima prefekturasının İnavaşiro qəsəbəsində yerləşən bioqrafik muzey. Muzey Yaponiya bakterioloqu Hideyo Noquçiyə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Muzey 1939-cu ildə Hideyo Noquçi Memorial Cəmiyyətinin təşəbbüsü ilə açılmışdır. 2015-ci ildə isə muzeydə yenidənqurma işləri aparılmışdır.

## Xüsusiyyətlər

Muzey kompleksinə Noquçinin doğulduğu ev də daxildir və ev xüsusi mühafizə qurğusu ilə yağıntılardan qorunur. Evdə Noquçinin 1896-cı ildə tibb imtihanı üçün Tokioya yola düşməzdən qabaq yazdığı mesajı görmək mümkündür: *"Bütün məqsədlərimə çatmadan bu yerə bir daha ayaq basmayacam"*.

Muzeyin əsas binasında "Hideyonun həyatı və dövrləri", "Əsl Hideyo" və "Həkimin laboratoriyası" adlı daimi sərgi otaqları yerləşir. Hər bir sərgidə alimə aid əşyalar, fotolar və digər materiallar sərgilənir. "Həkim Noquçinin həyatında bir gün" sərgisi onun Rokfeller İnstitutundakı laboratoriya fəaliyyətlərini nümayiş etdirir. Onun Danimarka, Meksika, Peru, Ekvador və Afrikadakı fəaliyyətlərini əks etdirən xronoloji sərgilər quraşdırılmışdır.

"Əsl Hideyo" sərgi otağında Noquçinin Nyu-Yorkun Şandeken qəsəbəsində yerləşən evinin replikası yaradılmışdır. Evin divarları Noquçiyə aid olan rəsmlər və xəttatlıq işləri ilə bəzədilmişdir. "Həkimin laboratoriyası" bölməsində robotik Hideyo Noquçi quraşdırılmışdır. Bu robot ziyarətçilərin Noquçi haqqındakı suallarını cavablandırır. Anası Şikanın 1915-ci ildə Yaponiyaya qayıtması üçün Hideyoya yazdığı məktub da muzeydə sərgilənən materiallardan biridir.

Bunlardan əlavə, muzeyin elmi bölməsində bakteriyalar və yoluxucu xəstəliklərin tədqiqatı haqqında məlumatlar verilir. 1000 yenlik əsginas üçün istifadə olunmuş Noquçi portretinin sərgilənməsi üçün muzeydə kiçik əsginas bölməsi yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qırmızı ulduz

**Qırmızı ulduz** — sosializm və kommunizmin simvolu. Beş küncləri işçilərin beş barmağını və eyni zamanda beş qitəni (ənənəvi olaraq sayılan) təmsil edir. Daha az məlum olan cəhət ondan ibarətdir ki, ulduzun beş küncü cəmiyyəti sosializmə aparacaq və qoruyacaq beş fərqli sosial qrupu təmsil edir. Xüsusi sırası olmadan: gənclik (gələcək nəsillər), hərbçilər (sosializmi qoruyan və müdafiə edən), sənaye işçiləri, kənd təsərrüfatı işçiləri (fermerlər) və ziyalılar (kommunizmə nail olmaq üçün ideyalar yaratmalı olan sinif). Qırmızı ulduz Qızıl Ordunun bayrağıdır və Sovet İttifaqının bayrağındakı oraq və çəkicin üstündə təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
McDonaldlaşma

**McDonaldlaşma** () — konsepsiya amerikalı sosioloq Corc Ritzer tərəfindən 1993-cü ildə "Makdonaldlaşmanın sosiologiyası" kitabında təqdim edilmişdir. Amerika fast food şəbəkəsi McDonald's-a aid modelin bütün dünyada qloballaşmanın təsiri ilə qida sektorunu geridə qoyaraq cəmiyyətin bir çox sahələrinə yayılması ilə əlaqədardır. Onun tətbiq etdiyi səmərəlilik, hesablama qabiliyyəti, proqnozlaşdırıla bilənlik və nəzarət kimi üsullar şirkətin uğurunda təsirli olmuşdur. Ritzer şirkətin tətbiq etdiyi bu üsullarla müasir insanların sosial həyat tipləri ilə məşğul olmaq istəyirdi. Ona görə də konsepsiya kapitalizmlə də bağlı idi.
Gəvəndərə (Xudabəndə)

**Gəvəndərə** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 799 nəfər yaşayır (185 ailə).

## İstinadlar
Aşaffenburq

**Aşaffenburq** ( ) Almaniyanın Bavariya əyalətində rayon əhəmiyyətli universitet şəhəridir. Aşağı Frankoniya inzibati rayonuna tabedir. Əhalisi 68,722 nəfərdir (31 dekabr 2009). 62,57&nbsp;km² ərazini tutur. Rəsmi kodu - *09 6 61 000* .

Şəhər 10 şəhər rayonuna bölünür. Əsas cazibədar yeri Yohannesburq qalasıdır. (17-ci əsr )

## Tarixi
Tarixçilərin fikrincə, İkinci Dünya müharibəsi illərində hərbi dairənin yerli başçısı ( kreisleiter ) bu ərazidə Amerika qoşunlarına qarşı o qədər güclü bir milis dəstəsi yaratdı ki, (buraya təkcə vermaxt hərbçiləri deyil, həm də mülki könüllülər daxil idi) qoşunlarına düşmən ciddi müqavimət göstərdi. Döyüşlərdə hətta uşaqlar da iştirak edir, evlərin pəncərələrindən atəş açır, amerikan qoşunlarına qumbara atırdılar. Müqaviməti aradan qaldırmaq üçün amerikalılar tank bölmələrini çağırdılar və şəhərin özünü xalça bombardmanına məruz qoydular. ABŞ-nin 7-ci Ordusunun komandanlığı əhaliyə təslim olmaq üçün ultimatum verdi və bu, rədd edildi. Nəticədə şəhər yalnız tamamilə xarabalığa çevrildikdən sonra alındı.

## Əhalisi

	   

## İstinadlar
*

## Keçidlər

* Rəsmi səhifə
*
Fuad Oqtay

**Fuad Oqtay** () – Türkiyə siyasətçisi, 2016-cı il iyunun 19-dan vitse-prezident təyin olunana qədər Türkiyənin Baş nazirinin müavini, 2018-2023-cü illərdə Türkiyənın vitse-prezidenti olub. TBMM 28-ci çağırış deputatıdır.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Himeyuri qülləsi

– Yaponiyanın Okinava prefekturasının İtoman şəhərində yerləşən memorial abidə. Abidə İkinci dünya müharibəsi zamanı yaralı yapon əsgərlərə tibbi yardım göstərmiş Himeyuri tələbələrinə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
*"Himeyuri"* sözü Okinava prefekturasının iki qadınlar məktəbini bildirmək üçün istifadə olunur: Okinava Normal Məktəbi və Okinava 1 Saylı Qızlar Liseyi. Bu söz adıçəkilən təhsil müəssisələrinin 1916-cı ildə yaratdıqları jurnalın adından yaranmışdır. Tezliklə bu məktəblərdə təhsil alan şəxslər Himeyuri tələbələri adlanmağa başlanmışdır.

İkinci dünya müharibəsi zamanı Himeyuri tələbələri Okinava döyüşündə yaralanan yapon əsgərlərə tibbi yardım göstərmək məqsədilə səfərbər olmuşdurlar. Müharibə nəticəsində əsgərlərə qayğı göstərən 136 Himeyuri tələbəsi və müəllimi ölmüşdür.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Himeyuri tələbələrinin birinin qohumu Kinco Vaşin ərazi sakinləri ilə birlikdə insan qalıqlarını toplamağa başlamış və 1946-cı ildə bu abidənin əsasını qoymuşdur.

## Xüsusiyyətlər
Əsasən kenotaflardan ibarət olan abidə müharibə zamanı Himeyuri tələbələri tərəfindən yaradılmış Haebaru sahə xəstəxanasının ərazisində və eyniadlı mağaranın yaxınlığında yerləşir. Bu mağara Himeyuri tələbələri tərəfindən əsgərlərə tibbi yardım göstərmək üçün istifadə olunmuşdur. Abidənin yaxınlığında Himeyuri Sülh Muzeyi yerləşir.

## Populyar mədəniyyətdə
Okinava yazıçısı İşino Keyiçiro bu hadisə əsasında "Himeyuri qülləsi" adlı əsər yazmışdır. Əsər əsasında 1953-cü ildə Yaponiyada eyniadlı film çəkilmişdir.

## İstinadlar
Yapon işi

**Yapon işi** () – 1987-ci ildə Kartal Tibetin rejissorluğu ilə çəkilmiş Türkiyə filmi. Komediya janrında olan filmin baş rollarında Kamal Sunal, Fatma Girik, Sümer Tilmaç, Reha Yurdakul və Necdet Yakın çıxış edirlər. Film bir gecə klubunda ofisiant kimi işləyən Veysəldən və yapon dostu tərəfindən göndərilmiş qadın robotdan bəhs edir.

## Məzmun
Veysəl bir gecə klubunda işləyən ofisiantdır. Klubun solisti olan Başak Billursesə aşiqdir. Lakin nə qədər çalışsa da, Başak ona maraq göstərmir. Bir gün Veysəlin kömək etdiyi bir yapon müştəri ona Başaka çox bənzəyən bir robot göndərir. Veysəl "Yapon Başak" adlandırdığı robot ilə birlikdə yaşamağa başlayır.

Başak həbsdə olan və cəzasının bitməsinə çox az qalan mafiya lideri Dəli Dilavərin evlənmə təklifini qəbul etməmək üçün İsveçrəyə qaçır. Gecə klubunun idarəçiləri Veysəlin yanındakı robotu əsl Başak zənn edirlər və qaçırıldığını düşünüb polisə xəbər edirlər. Lakin Yapon Başak öz iradəsi ilə Veysəlin yanında qaldığını bildirir. Klubun sahibi Başakı yenidən səhnəyə çıxarmaq üçün Veysəl ilə müqavilə bağlamağa məcbur olur. Səhnəyə çıxdığını öyrənən Dilavər Yapon Başakı əsl Başak zənn edib qaçırmağa çalışır, lakin Yapon Başak onun adamlarını döyür.

Əsl Başak öz adıyla başqasının səhnəyə çıxdığını öyrənir və Türkiyəyə qayıdır. Saxta Başak məsələsinin Veysəllə əlaqədar olduğunu öyrənir və onu işdən qovdurur. Lakin Dilavərin gələcəyini öyrənən Başak kömək etməsi üçün Veysəlin evinə gedir və Yapon Başakla qarşılaşıb məsələnin əslini öyrənir. Bu zaman Dilavər gəlir və Veysəl əsl Başakı xilas etmək üçün Yapon Başakı ona verir. Veysəlin kədərli olduğunu görən Başak onunla birlikdə Yapon Başakla Dilavərin toyuna gedirlər. Yapon Başak Veysəlin gəldiyini görüb evlənməyə etiraz edir və Dilavəri döyüb bir binanın damına çıxır. Veysəllə Başak onu dayandırmaq istəsə də, Yapon Başak Veysəli sevdiyini deyir və özünü damdan atır.

## Rollarda

## İstehsal
Filmin çəkilişləri 1987-ci ildə İstanbulun Beşiktaş ilçəsində və Levent səmtində baş tutmuşdur.

## İstinadlar
Akridin

***Akridin (latınca acer (acris)*** — kəskin, kaustik) dibenz [b, e] piridinlərinin ən sadə nümayəndəsidir. Kömür qatranında var.
Akridin, sublimasiya edə bilən qıcıqlandırıcı bir qoxu olan solğun sarı kristallardır. Bir çox üzvi həlledicidə asanlıqla həll olur, suda az həll olur. Akridinin məhlulları bənövşəyi flüoresan, akridin duzlarının məhlulları yaşıl floresan rəngə malikdir.

## Kimyəvi xassələri
Akridin zəif əsas xüsusiyyətlər nümayiş etdirir. Azaldıcı maddələrin (natrium amalgam, Raney nikel, xlorid turşusu ilə sink) təsiri altında asanlıqla 9,10-dihidroakridinə (akridan) çevrilir.
Oksidləşdirici maddələr (qələvi mühitdə kalium permanqanat, spirt məhlullarında ozon) onu 2,3-xinolindikarboksil turşusuna, perbenzoy turşusunu N-oksidə çevirir.

Akridin və onun ən yaxın homoloqları sabit tərkibli maddələrdir. Akridin zəif əsasdır. Onun pH-5,6-dır ki, bu da piridininkinə çox yaxındır.
Akridin törəmələri DNT-ilə əlaqədə ola bilər və onun ikiqat zəncirli quruluşunu poza bilər ki, bu da replikasiya zamanı azotlu əsasların daxil edilməsinə və ya silinməsinə gətirib çıxarır. Bu da sistemin pozulmasına səbəb olur. Xromosom mutasiyalarına, yəni delesiyalara (xromosomun orta hissəsinin itirilməsi) səbəb olur.

## Alıması
Akridinin sintezi üçün laboratoriya üsulunda N-fenilantranil turşusu işə salınır, bu turşu POCl3 ilə 9-xloroakridin əmələ gətirir, daha sonra 9,10-dihidroakridinə qədər azalır, kalium dixromat ilə oksidləşməsi akridinə gətirib çıxarır.

## Tətbiqi
Akridin boyalar və dərmanların sintezi, həmçinin kimya lüminessent birləşmə olan Lusigeninin hazırlanması üçün başlanğıc materialdır

## Ədəbiyyat
* Kimya Ensiklopediyası / Red.: Knunyants I. L. və başqaları.- M .: Sovet Ensiklopediyası, 1988. — T. 1 (Abl-Dar). — 623 s.
* Xarici sözlərin lüğəti. — M .: "Rus dili", 1989. — 624 s. ISBN 5-200-00408-8
* J. Krebs, E. Goldstein, S. Kilpatrick. Levinə görə genlər. başına. 10 ingilis dili red. — M .: Bilik Laboratoriyası, 2017. ISBN 978-5-906828-24-8.
* 9-Aminoakridin (İngilis dili) // Üzvi Sintezlər (İngilis dili) Rus. : jurnal. — 1942. — Cild. 22. — S. 5. — ISSN 23333553 00786209, 23333553. — doi: 10.15227/orgsyn.022.0005
* Akridin // Brockhaus və Efron ensiklopedik lüğəti: 86 cilddə (82 cild və 4 əlavə). — Sankt-Peterburq, 1890–1907.

## İstinadlar