open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zaur Pənahov

**Pənahov Zaur Maarif oğlu (Zaur Pənahov)** —  yazıçı.

## Həyatı
Pənahov Zaur Maarif oğlu, 3 Aprel 1988-ci ildə Şəmkir rayon Kür qəsəbəsində anadan olub, ilk təhsilini elə burda almışdır.

Qafqaz Universitetinin Dünya iqtisadiyyatı fakultəsində ali təhsil almışdır.

### Yaradıcılığı

İlk dəfə tələbəliyin birinci ilində yazmağa cəhd edən yazıçı, uzun müddət buna nail ola bilməmişdir. Öz dili ilə desək: -Həyat təcrübəm və biliyimin buna kifayət etmədiyini gördüm.- beləliklə o, daha üç il gözləməyə və bu müddət ərzində özünü yazıçılq həyatına hazırlamağa başladı. Özünün və "Qaranlıq Günəş" seryasının ilk kitabı olan "Xeyrin çöküşü" əsərini 2009-cu ildə yazmağa başlamışdır. -Həyatımın ən ağır və həyəcanlı keçən iki ili- deyir yazıçı. 2011-ci ildə Qanun nəşriyatı tərəfindən işıq üzü görən "Qaranlıq Günəş - Xeyrin çöküşü" Azərbaycanda ilk fentezi (fantastik qurğu) janrında yazılmış əsərdir. 1000 nüsxə ilə çap olunan əsər, Azərbaycanda gözlənilməyən bir maraqla qarşılanmış və qısa müddətdə öz oxucu kütləsini başına toplamışdır.
2011-ci ildə hərbi xidmətə çağırılan yazıçı, bir il sonra, 2012-ci ildə başladığı, "Qaranlıq Günəş" seriyasının davamı olan "Həyat sandığı" əsərini qələmə almışdır. 2014-cü ilin yanvar ayında gün üzü görən əsər, üç ildir həsrətlə gözləyən oxucularını sevindirmişdir.
Yazıçı, hazırda seryanın üçüncü kitabı olan "Ölüm mələyi"ni yazmaqdadır.

### Əsərləri

# Qaranlıq günəş: Xeyrin çöküşü, Bakı, «Qanun» Nəşriyyatı, 2011
# Qaranlıq günəş: Həyat sandığı, Bakı, «Hədəf» Nəşriyyatı, 2014

### İş həyatı
2014-cü ildə İçərişəhər bookhouse and cafe`nin iki partniyorundan biri, növbəti il isə əsas sahibi olan yazıçı, qısa müddətdə biznes həyatında da uğur qazanmışdır. - Bura yalnız kitab evi deyil, həm də intelektual gənclərin rahat toplaşa biləcəyi ikinci evləridir, deyir yazıçı. İki illik iş həyatından sonra üçüncü kitabını tamamlamaq üçün biznesə qısa fasilə verən yazıçı, hazırda "PAN MMC" şirkətini öz rəhbərliyi altında qurmaqdadır. Əsas vəzifəsinin yerli əsərlərin xarici bazara çıxarmaq olan PAN nəşriyatı, tərcüməçi və redaktor heyəti ilə ölkəni bütün dünyada təmsil etməyə hazırlaşır.

## İstinadlar
Yazıçı ilə 2015-il tarixli reportaj.

Qaranlıq Günəş, facebook sahifəsi. facebook.com/QGfans

Yazıçı ilə 2017-il tarixli reportaj

## Xarici keçidlər
Zaur Pənahov

## Həmçinin bax
Windows Server 2012

**Windows Server 2012** — Microsoft tərəfindən təqdim edilən Windows Server ardıcıllığının ən yeni versiyası. 4 sentyabr 2012 tarixində tam versiyası nəşr, sınaq versiyası isə 9 sentyabr 2011 tarixində MSDN istifadəçilərinə təqdim edilmişdir. Bu versiyanın ən üstün tərəfi Xüsusi Bulut sisteminə inteqrasiya olmuş olmasıdı.

Windows Server 2012 Datacenter yüksək dərəcədə virtuallaştırılmış Xüsusi Bulut mühitləri üçündür. Windows Server 2012 Standart fiziki və ya az dərəcədə virtuallaştırılmış mühitlər üçündür. Windows Server 2012 Essentials ən çox 25 istifadəçi və 50 cihaza sahib kiçik biznes üçün idealdır. Windows Server 2012 Foundation ən çox 15 istifadəçi üçün Windows Server təcrübəsi təqdim edir.

Windows Server 2012 üçün Minimum Sistem Tələbləri Bit 64-bit Prosessor 1.4 GHz RAM 512 MB HDD boş alan 32 GB (16 GB RAM və ya üstü var isə daha çox)

## İstinadlar
Unity

**Unity** — Canonical tərəfindən Ubuntu üçün yaradılan qrafik istifadəçi interfeysdir. KDE Plasma, GNOME, Xfce, LXDE qrafik interfeyslərindən fərqli olaraq, Unity proqramlar toplusu deyil, mövcud proqramları istifadə etmək üçün sistemdir.
## İstinadlar
Səhranın nəfəsi

**"Səhranın nəfəsi"** () — Rəssamlar Danaya ilə Aleksandra Stratou və Stella Konstantinidesin iki il ərzində qum konuslardan yaratdıqları əsər. Kosmosdan görünür.

100 min kvadrat metr ərazini əhatə edir. Əsər üzərində iş 1997-ci ilin mart ayının 7-də başa çatıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*"Desert Breath" | Land Art Installation | By D.A.ST. Arteam, Egypt (1997)
*"Desert Breath" - Art in the desert
*Desert Breath: Land Art Project by D.A.ST. Arteam, 1997
Trakiya dənizi

**Trakiya dəniz** — Egey dənizinin şimalında, Halkidiki və Qallipoli yarımadaları arasında yerləşir. Cənubunda Lemnos adası arasında yerləşir. Duzluğu 35 ‰ təşkil edir. Dəniz öz adını sahilində yerləşən Trakiya vilayyətindən götürmüşdür. Hətta bəzən mərmər dərizi adlandırırlar. Dənizdə Saros və Lavala körfəzləri vardır. Burada Tasos, Samotraki (Yunanıntan) və İmbros, Bozçaada, Gökçəada (Türkiyə) adaları vardır. Dənizə Stiman çayı axır.

## Mənbə
* Trakiya dənizi xəritəsi - wikimapia.org 

## Həmçinin bax
Xəlil Fəhimi

**Xəlil Mirzə Mahmud xan oğlu Fəhimi** (1876–1953) — Cənubi Azərbaycanın valisi.

## Həyatı
Xəlil Mirzə Mahmud xan oğlu 1876-cı ildə Tehran şəhərində doğulmuşdu. Fəhimülmülk ləqəbini daşıyırdı. O, Kirman vəziri Mirzə İsmayıl xanın nəvəsidir.

Xəlil Fəhimi 1936-cı ildən 1939-cu ilədək İranın Ankarada səfiri vəzifəsində çalışmışdı.

Yeni hökumətin ilk addımı sentyabr ayının 21-də, 1941-ci ildə köhnə aristokrat ailəsindən olan, vaxtilə bir sıra nazir postlarında çalışmış, Ankarada səfir işləmiş Fəhimini (Fəhim-ol-Mülkü) Azərbaycana vali təyin etmək oldu. Bu təyinat elan olunan gün — sentyabrın 21-də Əziz Əliyеv artıq Təbrizdə, onun başçılıq etdiyi qrup Güney Azərbaycanda işə başlamışdı.

Güney Azərbaycanda normal həyatın yaradılmasında İran hakimiyyət orqanlarının maraqlı olmadığına diqtəti cəlb edərək Ə. Əliyev yazırdı: "Təbriz valisi Fəhimi özü qarışıqlıq salanları himayə edir. O, yaxşı bilir ki, bir çox sənaye obyektləri işləmir, iri tacirlər Tehrana və ingilis işğal zonasına gedirlər. Belə vəziyyətdə vali heç bir iş görmür və bizim iqtisadi-təsərrüfat həyatını normallaşdırmaqla bağlı bütün tələblərimizdən yayınır. Lakin son vaxtlar mən bildirdim ki, onun fəaliyyətsizliyi barədə bizim səfir vasitəsilə Tehran hökumətinə məlumat çatdıraçağam. Yalnız bundan sonra o, bir qədər fəallaşdı.

Noyabrın 21-də Reyter agentliyi məlumat yaydı ki, Е. Bevin İngiltərə parlamentinin icma
palatasında çıxış edib və Britaniyanın öz qoşunlarını tədricən İrandan çıxaracağını bildirib, Eyni zamanda Bevin Azərbaycandakı hadisələrlə bağlı deputatların suallarına cavab olaraq qeyd etdi ki, muxtariyyət almağa can atan bir siyasi qrup İranın şimalında fəaliyyətə başlamışdır. Bu qrup İran hökumətinə qarşı silahlı çıxışa əl atmışdır. Lakin bu rayonda Sovet ordusu olduğundan İran hökuməti bu işi yatırmaqda çətinliklərlə qarşılaşmışdır. Noyabrın 24-də Xarici İşlər nazirinin müavini Homayun, noyabrın 25-də daxili İşlər naziri Fəhimi məclisdə Azərbaycandakı hadisələrlə bağlı çıxış etdi.

Xəlil Fəhimi 1953-cü ildə vəfat edib.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
Tiflo pedaqogika

**Tiflo pedaqogika** — görmə məhdudiyyəti olan insanların təhsil imkanlarının özündə ehtiva edilməsi. Zəif görən və ya tamamilə görə bilməyən şəxslər üçün qədim dövrlərdən etibarən müxtəlif təhsil imkanları yaradılmışdır.

## İstinadlar
Emili de Revin

**Emili de Revin ** () — 27 dekabr 1981-ci ildə Avstraliyada (Mount Eliza, Viktoriya) anadan olmuşdur.

## Karyerası
İlk böyük rolu "Vəhşilərin hökmdarı" serialında olmuşdur. 2004-cü ildə ABC telekanalının "Sağ qalmaq" layihəsində Kler Littlton roluna dəvət almışdır. Serial müntəzəm olaraq 4 mövsümdə rol almış və nəhayət, 6-cı mövsümdə yenidən seriala qalıtmışdır. Kler Littlton rolu onun bütün dünyada populyarlığını təmin etmişdir.

## Şəxsi həyatı
2003-cü ildə aktyor Con Cenoviçlə ailə qurmuş, 2014-cü ildə boşanmışdır.

## Filmomatoqrafiya
Kler Littlton

**Kler Littlton** (ing. Claire Littleton) — ABC productionun Sağ qalmaq serialının əsas qəhrəmanlarından biridir. Rolun ifaşısı Emili de Revindir. Ilk seriyada təyyarənin sağ qalmış sərnişi kimi ekranlarda hamilə olaraq görünür. Serialın 4-cü mövsümündə sirli şəkildə yox olmazdan əvvəl, əsas qəhrəmanlardan biri olmuşdur. 6-cı mövsümdə yenidən seriala qayıtmışdır.

## Təyyarə qəzasından əvvəl
Kler Sidneydə böyüyüb. Anası onun atasının öldüyünü bildirmişdir. Bir gün o, anası ilə birgə avtomobil qəzasına düşürlər. Bundan sonra Klerin anası komaya düşür. Kristian Şepard həmin vaxt Sindeyə gəlir, müalicə xərclərini öz üzərinə götürür və Klerə onun atası olduğunu bildirir. Kristian, Klerin anasının Süni tənəffüs aparatından ayrılmasını təklif edəndə, Kler əsəbləşir, atası ilə münasibət saxlamaqdan imtina edir, hətta atasının adını belə soruşmur. Bir neçə ildən sonra Kler fast food dükanlarından birində işə düzəlir. Kler hamilə qalır. Onun boyfrendi isə hesab edir ki, ata olmağa hazır deyil və Kleri atır. Kler isə doğuşdan sonra uşağı övladlığa verməyi qərara alır. Lakin qəyyumlarla görüş zamanı Kler elə həyəcanlanır ki, üç qələmdən heç biri yazmır və Kler fikrindən daşınır. Medium Riçard Malkin Klerin uşağına Los-Ancelesdə "yaxşı" qəyyumlar tapdığı bildirir və Kler üçün Oceanic Airlines şirkətinin 815-ci reysinə təyyarı biləti alır və bildirir ki, o, yalnız bu reyslə uçmalıdır. Səfərdən əvvəl Kler, hələ də komada olan anasını ziyarətə gəlir və uşağı övladlığa vermək fikrində olduğunu anasına demək istəyir. Həmçinin avtomobil qəzasına görə və həmin gün anasına ölüm arzuladığına görə ondan üzr istəmək istəyir.

## Personajın yaranması
Prodüserlər hesab edirdi ki, serialda Avstraliyalı personajın iştirakı vacibdir. Belə ki, serialda müxtəlif ölkələrdən olan personajlar iştirak edir. Avstraliyalı personajın iştirakı isə 815-ci reysin həqiqətən Sidneydən havaya qalxdığın təsdiq edir. Emili de Raven Edmontonda işləyirdi və Los Ancelesdəki dinləmələrdə iştirak edə bilmirdi. Buna görə o, öz videoyazısını göndərdi və serialın yaradıcıları onu bu rola uyğun hesab etdilər: cavan və gözəl xarici görünüşü, həmçinin təcrübəsi olduğuna görə.

## İstinadlar
İmirli

**İmirli** — soyad, təxəllüs.

;Yaşayış məntəqələri
* İmirli — Bərdə rayonundakı Əmirli kəndinin digər adı.
* İmirli (Abaran) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Abaran rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*İmir
Akmola vilayəti

**Aqmola vilayəti** () — Şimalı Qazaxıstan regionda vilayət. 1999-cu ildən bəri inzibati mərkəzi Kökşetau şəhəridir.

Qərbdən Qostanay, şimaldan Şimalı Qazaxıstan, şərqdən Pavlodar, cənubdan isə Karağandı vilayəti ilə həmsərhəddir.

## İnzibati bölgüsü

* 2 vilayət tabeli şəhər
** Kökşetau
** Stepnoqorsk
* 8 rayon tabeli şəhər
** Aqköl
** Atbasar
** Derjavinsk
** Yesil
** Yereymentau
** Makinsk
** Stepnyak
** Şüçinsk
* 17 rayon
# Aqköl rayonu
# Arşalı rayonu
# Astarxan rayonu
# Atbasar rayonu
# Bulandı rayonu
# Burabay rayonu
# Yegindiköl rayonu
# Yenbekşilder rayonu
# Yereymentau rayonu
# Yesil raonu
# Jaqsı rayonu
# Jarqayın rayonu
# Zerendi rayonu
# Qorğaljın rayonu
# Sandıqtau rayonu
# Tselinoqrad rayonu
# Şortandı rayonu
* 15 qəsəbə
* 245 qəsəbə dairələri

## Həmçinin bax
* Kökşetau Milli Parkı

## İstinadlar
Lian Vud

**Lian Vud** (; ) — Uelsin Pleyd Kamri partiyasının lideri.

## Həyatı

### Siyasi fəaliyyəti

### Şəxsi həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Lian Vudun rəsmi saytı
Hardis Baumanis

**Hardis Baumanis** (; ) — latviyalı diplomat; Latviyanın Azərbaycandakı səfiri (2010–2015).

## Həyatı
10 dekabr 1967-ci ildə anadan olmuşdur.

## Diplomatik fəaliyyəti
2004–2006-cı illərdə Latviyanın Sankt-Peterburqdakı baş konsulu, 2006–2010-cu illərdə Latviyanın Litvadakı səfiri vəzifələrində çalışmışdır.

2010-cu ildən Latviyanın Azərbaycandakı diplomatik missiyasına rəhbərlik edirdi.

2015-ci il aprelin 6-da Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Kampilan

**Kampilan**,Filippin adalarındaki müxtəlif etnik qrupların istifadə etdiyi tək kənarlı uzun bir qılınc növüdür.
Grau dənizi

**Grau dənizi** – Sakit okeanın şərqində, Cənubi Amerikanın qərb sahillərində yerləşir. Peru sahilləri boyu 3079,50&nbsp;km məsafədə uzanır. Cənubunda Tasna şəhəri yerləşir. Dəniz rəsmi olaraq 24 may 1984 ci ildə Grau dənizi olaraq adlandırılmışdır. Dənizdə dünyanın ən qəribə hadisələrindən biri olan El-Ninyo hadisəsi baş verir. Bu hadisənin özəlliyi ondadır ki, dəniz dibinin soyuq suyu sürətlə suyun səthinə qalxır. Nəticədə dəniz canlılarının böyük hissəsi məhv olur. 
Dəniz Peru ordu zabiti və Peru və Boliviyanın milli qəhrəmanı Miguel Grau Semiarionun şərəfinə adlandırılıb. O Sakit okean müharibəsində Çiliyə qarşı vuruşan donanmaya rəhbərlik etmişdir.

## Mənbə
* Marina de Guerra del Perú
* Noticiero sobre tratados limítrofes con Chile Parte 1
* Noticiero sobre tratados limítrofes con Chile Parte 2
Mirto dənizi

**Mirto dənizi** () - Egey dənizinin cənub-qərbində, antik dönəmində adlandırılmış dəniz. Dəniz Evbeydən Lakedemona qədər uzanır. Rəvayətə görə hansısa qadının şərəfinə adlandırılmışdır. Bu ad Qorasiya, Strabonun və Böyük Plininin şeirlərində rast gəlinir. Stabona dəniz Suniya burnundan Korinfa burnuna qədər uzanır. Saronices körfəzi onun sahəsinə aiddir. Pliniyə görə isə dəniz Meqar körfəzindən başlayır və Attika sahillərini yuyur. Bu termin hal-hazırda aktiv olaraq istifadə edilmir.

## Mənbə
*Mirto dənizi 

## Həmçinin bax
Santa Mariya della Qrasiya

**Santa Mariya della Qrasiya** — İtaliyanın Milan şəhərində yerləşən bir kilsədir. İlk əvvəl monastır yeməkxanası kimi tikilməsi planlaşdırılan bu kilsə UNESCOnun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. Kilsənin yeməkxanasının arxa divarını Leonardo da Vinçinin Sonuncu şam yeməyi freskası bəzəyir.

## İstinadlar
Türkiyə Kosmos Texnologiyaları Araşdırma İnstitutu

**Kosmos Texnologiyaları Araşdırma İnstitutu** (*TÜBİTAK KOSMOS*) — 1985-ci ildə, Orta Şərq Texniki Universiteti (ODTÜ) və Türkiyə Elmi və Texnoloji Araşdırma Təşkilatı (TÜBİTAK) arasında imzalanan bir protokolla, Ankara Elektron Araşdırma və İnkişaf İnstitutu adı altında Orta Şərq Texniki Universiteti ətrafında yaradılmışdır.

İnstitut personalının böyük bir qisimini kompüter, elektron və sənaye mühəndislərin meydana çıxarılmasına kömək edir. Bir ictimai quruluşu olan TÜBİTAK KOSMOS, iş dünyası və ictimai sektorundan çox təşkilatla müqavilə araşdırmalar icra etməkdədir. İnstitut, bir çox fərqli araşdırma sahələrində artım göstərməkdə olan tələbləri qarşılaya məqsədiylə 1995-ci ildə, hələ daxilində olduğu qurumla günümüzə qədər gələn yenidən quruluşlanma müddətinə girmişdir. Bu gün 12 fərqli araşdırma qrupu, ən son texnoloji vasitə təchizatı və yüksək keyfiyyətli mühəndis heyətiylə NATO, EUREKA və Dünya Bankı kimi təşkilatlarla əlaqəli olaraq həyata keçirilən bir çox beynəlxalq ortaq araşdırma layihələrinin yanında, sənaye və ictimai sektorları tərəfindən icra edilməkdə olan saysız milli proyektdə vəzifə yerinə yetirir.

## Xronologiya
* 1984 TÜBİTAK — ODTÜ Protokol imzalanıb.
* 1985 Ankara Elektron Araşdırma İnkişaf İnstitutu (TAEAGE)
* 1995 Məlumat Texnologiyaları və Elektron Araşdırma İnstitutu (KOSMOS)
* 1998 ODTÜ yerleşkesindeki yeni bina.

## Xarici keçidlər
* [Http://www.uzay.tubitak.gov.tr/tubitakUzay/tr/root/ TÜBİTAK KOSMOS rəsmi internet saytı]
Milli Elektronika və Kriptologiya Tədqiqat İnstitutu (Türkiyə)

**Milli Elektronik və Kriptoloji Araşdırma İnstitutu** (*UEKAE*) — TUBİTAK-ın nəzdində bir institut.

UEKAE-in vəzifəsi, "informasiya təhlükəsizliyi, xəbərləşmə və irəli elektron sahələrində Türkiyənin texnologiya müstəqilliyini təmin etmək və davam etdirmək üçün xüsusiyyətli insan gücü və beynəlxalq səviyyədə qəbul görmüş infrastrukturu ilə, elmi və texnoloji həllər çıxarmaq və tətbiqi".

Bu ana hədəf göz qarşısında saxlanılaraq təyin olunan "informasiya təhlükəsizliyi, xəbərləşmə və irəli elektron sahələrində yeni texnologiyaların inkişaf etdirilməsinə liderlik edən beynəlxalq elm, texnologiya və istehsal mərkəzi olmaq" vizyonuna çata bilməyi və ölkənin ehtiyacı olan texnologiyaların inkişaf etdirilməsi üçün İnstitutun akkreditə test mühit və laboratoriyalarında təməl və tətbiqli araşdırmalar aparılır və ehtiyac sahiblərinə texniki dəstək təmin edilməkdədir.

UEKAE həmçinin, açıq qaynaq kodlu proqramlara Uludağ Layihəsi ilə Türkiyədə dəstək verən ilk dövlət qurumudur.

Cəmiyyət quruluşlarına elektron imza sertifikatı dağıdacaq olan Cəmiyyət Sertifikatlaşdırma Mərkəzi də bu institutda var.

UEKAE optoelektronik qrupu, laser və sensor proqramlar, ədədi / ağıllı kamera dizayn, görüntü emal, tekstil və şüşə sənayesi üçün sənaye keyfiyyətə nəzarət avtomatlaşdırılması, sənəd araşdırma cihazları, DLP proyeksiya sistemləri kimi layihə və məhsullar inkişaf etdirir.

## Tarixçə
İTİ Elektrik Fakültəsi müəllimlərindən Yılmaz Tokad tərəfindən ODTÜ Mühəndislik korpusunda Elektron Araşdırma Bölməsi adı ilə 1968-ci ildə yaradılmış və 4 il sonra Marmara Araşdırma İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərməklə TÜBİTAK-ın Gebzedəki şəhərciyinə köçürüldü.

TÜBİTAK-ın nəzdində fəaliyyət göstərən TÜBİTAK Milli Elektronik və Kriptoloji Araşdırma İnstitutu (UEKAE) ilə əvvəllər TÜBİTAK Marmara Araşdırma Mərkəzinin (MAM) nəzdində fəaliyyət göstərən İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu (BTE) TÜBİTAK BİLGEM adı altında birləşdirildi.

## Fəaliyyət sahəsi
İnstitut TUBİTAK-ın ən fəal və məhsuldar vahididir. Adından da aydın olduğu kimi kriptoloji, informasiya və elektroniğin irəli mövzularında fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [Http://www.uekae.tubitak.gov.tr/ Tübitak Milli Elektronik və Kriptoloji Araşdırma İnstitutu səhifə]
Oryol

**Oryol** — Rusiyada şəhər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website of Oryol  
* Unofficial website of Oryol 
* The murder of the Jews of Oryol during World War II, at Yad Vashem website.
İmperiyaların siyahısı

## A
*Almaniya İmperiyası
*Astek İmperiyası
*Avropa Hun İmperiyası
*Avstriya imperiyası

## B
*Bizans İmperiyası
*Böyük Hun İmperiyası
*Böyük Moğol İmperiyası
*Böyük Səlcuq İmperiyası
*Britaniya İmperiyası

## D
*Dürranilər İmperiyası

## Ə
*Əfşarlar İmperiyası
*Əhəmənilər İmperiyası

## H
*Hun İmperiyası
## I
*İnk İmperiyası
*İspaniya imperiyası

## K
*Kidar imperiyası
*Kuşan İmperiyası

## Q
*Qərbi Hun İmperiyası
*Qərbi Roma İmperiyası

## M
*Mauriya İmperiyası
*Monqol İmperiyası
*Müqəddəs Roma imperiyası

## O
*Osmanlı İmperiyası

## P
*Portuqaliya imperiyası
## R
*Roma İmperiyası
*Rusiya imperiyası

## S
*Sasanilər İmperiyası
*Selevkilər imperiyası
*Səfəvilər İmperiyası
*Sun imperiyası

## T
*Trabzon imperiyası

## Həmçinin bax
Gorus Hava Limanı

**Gorus Hava Limanı** — (), və ya yaxud **Şinuyar Hava Limanı** — Ermənistan Respublikasında Sünik mərzinin Gorus şəhəri Şinuyar kəndi yaxınlığında yerləşən fəaliyyətsiz mülki hava limanı. Aeroport SSRİ-nin dağılması ilə eyni zamanda, 1991-ci ildə fəaliyyətini dayandırıb. Lakin Ermənistan hökuməti hava limanının yenidən qurularaq 2016-cı ildə yenidən fəaliyyətə başlayacağını nəzərdə tutub.

2,011x28 m ölçülərində asfalt səthə malik olan hava limanının uçuş zolaqları 08/26 istiqamətindədir.

## İstinadlar
Ərəstun Məmmədov

**Ərəstun Məmmədov** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Prezident təqaüdçüsü.

## Həyatı
1922-ci ildə Biləsuvarın Xırmandalı kəndində ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. Çox gənc yaşlarından əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1988-ci ilə kimi pambıqçılıq briqadasına başçılıq edib. Qazandığı yüksək nailiyyətlərə görə 1973-cü ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb.
 
Ərəstun Məmmədov ümumilikdə 5 orden və 15-ə yaxın müxtəlif medallarla təltif olunub. 2004-cü ilə kimi zəngin təcrübəsini rayonda taxılçılığın inkişafına həsr edib. Göstərdiyi xidmətlərə görə ona Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərdi təqaüdü təyin olunmuşdu.

## Mənbə
http://az.apa.az/news/378712
Samar dənizi

**Samar dənizi** () — Sakit okeanında Filippin arxipelaqına daxil  olan Şərqi Visayan və Luzan adaları arasında yerləşir. Həcminə görə kiçik dənizdir. Dəniz şərqində Samar, qərbində Masbat, şimalında Luzan, cənubunda Leyta adaları yerləşir. Şimalda Vernardino boğazı ilə Filippin dənizi, cənub-şərqdə San-Juaniko boğazı ilə Leyta körfəzinə, cənub-qərbdə Visayan dənizi, şimal-qərbdə Masbat və Tikao boğazları ilə Sibuyan dənizi ilə birləşir.

Dəniz balıqçılığı inkişaf etmişdir.

## Mənbə
*Samar dənizi
Sivilizasiya muzeyi (Kvebek)

**Sivilizasiya muzeyi** () — Kanadanın Kvebek şəhərində yerləşən muzey. 19 dekabr 1988-ci ildə açılıb. Muzeyin binası Moşe Safdi tərəfindən tərtib edilib.

Muzeydə əsasən tarixi və etnoloji eksponatlar üstünlük təşkil edir. Mövcud olduğu ilk 20 il ərzində Sivilizasiya muzeyi 13 milyon nəfər tərəfindən ziyarət edilib.

## İstinadlar
Sülalələrin siyahısı

## A
* Abbasilər
* Ağsunqurlar sülaləsi
* Alban Arşakiləri
* Amali sülaləsi
* Amatunilər
* Antoninlər sülaləsi
* Arpad sülaləsi
* Artuqlu sülaləsi
* Arşakilər
* Asen sülaləsi
* Aviz sülaləsi

## B
* Baqrationilər
* Barakzay sülaləsi
* Baranlılar sülaləsi
* Basarab sülaləsi
* Bavəndilər sülaləsi
* Bayandurlar sülaləsi
* Bernadotlar sülaləsi
* Bəhməni sülaləsi
* Böyük Səlcuqlu sultanları
* Burbonlar
* Burqoniya sülaləsi
* Buveyhilər sülaləsi
* Byelbo sülaləsi

## C
* Corcadze
* Cuçilər sülaləsi
* Cüstanilər sülaləsi
* Cəlairilər sülaləsi

## Ç
* Çjou sülaləsi
* Çobanilər sülaləsi

## D
* Danişməndlilər sülaləsi
* Dərbəndilər
* Diasamidze
* Dondukov
* Dop sülaləsi
* Dulo sülaləsi
* Düləfilər
* Dünbililər
* Dürranilər sülaləsi

## E
* Elxanlılar sülaləsi
* Erik sülaləsi

## Ə
* Əfşarlar sülaləsi
* Əftasilər
* Əhəmənilər sülaləsi
* Ələvilər (Təbəristan)
* Əl-Sabah sülaləsi
* Əməvilər
* Əyyubilər sülaləsi

## H
* Habsburqlar
* Han sülaləsi
* Haşimilər
* Həmdanilər
* Həştərxanilər sülaləsi
* Hohensollernlər
* Hüseynşahilər sülaləsi

## F
* Faruqilər sülaləsi
* Feodosi sülaləsi
* Flavilər sülaləsi

## G
* Gəraylar

## X
* Xan sülaləsi
* Xarəzmşahlar sülaləsi
* Xələclər sülaləsi

## İ
* İlyasşahilər sülaləsi
* İnqlinqlər sülaləsi
* İraklilər sülaləsi
* İvar Vidfamn sülaləsi

## K
* Kakaveyhilər sülaləsi
* Kantakuzinlər
* Kəsranilər
* Konstantin sülaləsi

## Q
* Qacarlar
* Qaraxanilər sülaləsi
* Qəssanilər
* Qəznəvilər sülaləsi
* Qumaclar
* Qurilər
* Qütbşahlar

## L
* Ləxmilər
* Liao sülaləsi
* Luanti sülaləsi
* Ludilər sülaləsi

## M
* Mehranilər
* Meklenburq sülaləsi
* Merovinqlər sülaləsi
* Məmlüklər
* Məmunilər
* Mərəşilər
* Məzyədilər
* Min sülaləsi
* Möhtaclılar sülaləsi
* Munsyö sülaləsi
* Müzəffərilər sülaləsi

## N
* Nəbatilər
* Nəcahilər

## O
* Oldenburqlar
* Orbelyanlar
* Osmanlı sülaləsi

## P
* Paduspanilər
* Pakraduni sülaləsi
* Pfals-Zveybrükgen sülaləsi
* Pfals-Zveybrükgen-Kliburq sülaləsi
* Piştəkinlilər sülaləsi
* Plantagenetlər
* Ptolemeylər sülaləsi
* Pəhləvilər

## R
* Rəsulilər sülaləsi
* Rəvvadilər sülaləsi
* Romanovlar sülaləsi
* Rüriklər sülaləsi

## S
* Salqurlular
* Samanilər sülaləsi
* Səfərilər sülaləsi
* Si Sya
* Simcurilər
* Stenkil sülaləsi
* Suleyhilər
* Sun sülaləsi
* Suy sülaləsi
* Sünik (sülalə)
* Sverker sülaləsi
* Sya sülaləsi

## Ş
* Şan sülaləsi
* Şervaşidze sülaləsi
* Şəddadilər sülaləsi
* Şirvanşahlar

## T
* Tahirilər
* Tan sülaləsi
* Tenson sülaləsi
* Teymurilər
* Tokuqava şoqunatı
* Tuğluqoğulları sülaləsi
* Tsin sülaləsi
* Tzin sülaləsi

## Ü
* Üçüncü Ur sülaləsi

## V
* Valentinian sülaləsi
* Vindzorlar sülaləsi
* 

## Y
* Yuan sülaləsi
* Yulilər-Klavdilər
* Yustinian sülaləsi

## Z
* Ziyadoğlular sülaləsi
* Ziyarilər

## Həmçinin bax
Harim dənizi

**Harim dənizi** — Sakit okeanın yarımqapalı dəniz olaraq Daxili Yapon dənizinin şərqində yerləşir. Dəniz adalarla hüdudlanır. Şərqində Avaci, şimalda Xonşu, qərbdə Sedo və cənubda Sikoku adaları yerləşir. Dəniz eyni adlı vilayyətin adından götürülmüşdür. Sahəsi 2500&nbsp;km² təşkil edir. Dayaz dənizlər qrupuna daxildir. Ən dərin yeri 42 metrdir. Daxili Yapon dənizinin qərb hissəsindən Bisan boğazı, şərq hissədən isə Akosi və Naruto boğazları ayırır. Şimalında İesima adaları yerləşir. İesimdən Avaci adaları arasında Sika və Murosa çökəklikləri sıralanır. Dənizin şimalında Sənaye rayonu yerləşir. Bu səbəbdən suyu çox çirklənmişdir.

## Ədəbiyyat
* 『角川日本地名大辞典』 全50巻 (Yaponiya Böyük topoqrafik terminləri : в 50 TT.) — 東京： 角川書店, 1987—1990.
Lentli pardaqlama dəzgahı

**Lentli pardaqlama dəzgahı** müstəvi, qabarıq və çökük sətlərin üzəri abarziv dənəciklərlə örtülmüş elastiki lentlə emalında tətbiq olunur. Lentli pardaqlama üsullarından asılı olaraq dəzgahlar emal olunan hissələrin növünə uyğun olaraq layihələndirilirlər. Onlar dairəvi, müstəvi və profil dəzgahlarına bölünürlər.

thumb|Əlavə yan pardaq dairəsinə malik, stasionar lentli pardaqlama dəzgahı

Müstəvi lentli pardaqlama dəzgahları metal lövhələrin və lövhə şəkilli ağac hissələrin emalına yarayırlar. Pardaq lenti iki və ya üç diyircək arasında tarım çəkilir. Tarım qüvvəsi lentin enindən asılı olaraq 30÷90 N/cm arasında yerləşir. Lentin mərkəzləşməsi diyircəklərin çəlləkformalı hazırlanması  ilə əldə edilir. Lent dayaq vasitəsilə emal olunan hissəyə sıxılır. Alət kimi elektrokorund və ya silisiumkarbid dənəcikli lentlərdən istifadə olunur. 

## Tətbiq sahəsi

Dairəvi lentli pardaqlama dəzgahlarında boru, çubuq, diyircək və çənlər emal edilir. Dəzgahın növündən asılı olaraq veriş hərəkəti hissə və ya alət bərkidilmiş support arasında bölünür. Legirli poladların emalında korund-dan istifadə edildiyi halda, çuqun və başqa materialların pardaqlanmasında silisumkarbid geniş tətbiq tapır.  Bu dəzgahlar adi xarici dairəvi pardaqlama dəzgahına oxşar quruluşa malikdirlər. Pardaq dairəsinin əvəzində dayaqla hissəyə sıxılan, fırlanan pardaqlama lentindən istifadə edilir.

Profil lentli pardaqlama dəzgahı müxtəlif formalı hissələrin  kobud  və  təmiz  emalında
tətbiq edilir. Emal çox vaxt dairəvi stollu və ya axın xətli dəzgahlarda aparılır. Alət kimi üzərində müxtəlif ölçülü abraziv dənəciklər bərkidilmiş lentlərdən istifadə olunur.
Lentli pardaqlama dəzgahlarının incə emalda tətbiqi, paslanmayan polad, bürünc və sinkdən hazırlanmış lövhələrin daha incə səthin əldə edilməsinə xidmət edir. Dəzgah, üzərində elektrik mühərriki ilə hərəkətə gətirlilən şpindellər bərkidilmiş əsas lövhədən ibarətdir. Stola veriş hidravlik ötürmədən verilir.
Son zamanlar robot əlinə bərkidilmiş lentli pardaqlama başlıqlarından da istifadə edilir. CNC idarə sisteminə malik robot lenti səth üzrə verilmiş trayektoriyaya əsasən hərəkət etdirir. Bu texnoloji sistem daha çox sərbəst profilə malik hissələrin (turbin pərləri, ştamp hissələri, rotor lövhələri və s.) emalında tətbiq olunur. Proses zamanı robotun tətbiq məqsədi dəyişilə də bilər. Yəni robot alət əvəzinə hissəni pardaqlama lenti boyunca müəyyən trayektoriya üzrə hərəkət etdirə bilir.
Lentli pardaqlama mexanizmləri arasında  əl ilə tutulub işlədilən pardaqlama lentləri  məlumdur. Bu maşınlar töküklərin üzərində qalan çıxıntıların, qırıntıların təmizlənməsində əlverişli tətbiq oluna bilirlər.

## İstinad
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Maqnit çattəyini üsulu

**Maqnit çattəyini üsulu** ferromaqnit materiallarda səthə və ya ona yaxın yerləşən çatların maqnit sahəsinin köməyi ilə  aşkara çıxarılmasına xidmət edir. Daxili strukturunda xəta olmayan ferromaqnit materiallarda maqnit xətləri heç bir maneəyə rast gəlmədən səlis olurlar. Eninə çatlar maqnit xətlərini pozaraq onu kənara yönəldir və burada meyillənmə sahəsi yaradırlar.

thumb|300px|Maqnit xəttləri və çaən ətrafında tozun yığılması

## Işləmə üsulu
 
Xətalı yerləri göstərmək üçün ferromaqnit dəmir oksidi tozundan istifadə olunur. Bu üsulla eni 10-3 və 10-4 mm arasında yerlşən çatı təyin etmək olur. Yüksək maqnit sahəsi tətbiq etməklə səthdən 8 mm dərinliyə qədər yoxlama sahəsini artırmaq mümkündür.  Yoxlanan hissənin maqnitləşdirilməsi üçün sabit və dəyişən cərəyanla yaradılan maqnit sahələrindən istifadə olunur. Üsullardan biri ondan ibarətdir ki, hissə nal formalı metalın köməyi ilə yaradılmış maqnit sahəsində yerləşdirilsin. Daha başqa bir üsul hissənin bir başa elektrik cərəyanı şəbəkəsinə qoşulmasıdır. 

Qütb maqnitləşdirmənin köməyi ilə səthdə eninə yerləşmiş çatlar üzə çıxarıla bilirsə, çevrə boyunca cərəyanla induksiya edilmiş maqnit sahəsi ilə uzununa istiqamətdə olan çatları da tapmaq  mümkündür .
Bir çox hallarda çatların təyin edilməsində bir istiqamətə üstünlük verilir. Digər istiqamətlərdə çatları aşkar etmək üçün bir-birinin ardınca bir neçə sınaq aparılmalı, ya da kombinə olunmuş sınaq üsulundan istifadə edilməlidir.
Maqnitlə yoxlama zamanı florlaşdırılmış tozlardan istifadə olunması çatların optik üsulla izlənməsinə şərait yaradır. Burada tətbiq olunan maqnit tozları rəng piqmentləri ilə bir-biri ilə bağlı olur ki, səthi dalğa uzunluğu 300÷500 nm olan işığa tutduqda çat yerlərində açıq sarı, yaşıl və ya qırmızı rəngə çalan izləri görmək olur. Əldə olunan kontrast səthdə olan çatların daha dəqiq təyininə imkan verir.

thumb|Əl ilə işləyən maqnit sahəsi yaradan qurğu.

Bu üsul maqnitləşdirilə bilən bütün materiallarda səthin yoxlanması üçün tətbiq olunur. Üsulun tətbiqi  İSO  993402/02-də normativləşdirilmişdir.

## İstinad
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Sason

**Sason** — Batman ilinin bir ilçesidir.

Sason, dağların arasında qurulmuş köhnə bir məskunlaşma vahididir. Mahal mərkəzi * Helkıs Dağı * ətəklərinə qurulmuşdur. İlçe'nin girişində şəfalı içməyə vardır. Sason dağların bir yanı Kozluk üzərindən Bitlisən çıxarkən digər yanı Muş düzənliyinə çıxar. 3000 m'ye yaxın yükseltisiyle * Mereto Dağı * Diyarbakır hövzəsindən dəqiq bir şəkildə görülməkdə olub, bölgənin ən yüksək dağıdır.

## Tarixi
Erməni olan "Sasun" və "Sanasunk" adları 3-cü əsrdən etibarən erməni, Rum-Bizans, Sürəni və Ərəb qaynaqlarında yazılmışdır. Tarixi Sasun bölgəsi bugünkü sahəsinə əlavə olaraq Mutki və Kozluk (Hazzo) rayonlarında də əhatə edir. Bölgənin tarixi xalqı ermənilər olmaqla birlikdə Kürd və Ərəb ünsürlərə da ən qədim dövrdən etibarən rast gəlinməkdədir.

Erməni xalq ədəbiyyatının ən məşhur əsəri olan * Sasuntsi Tavit * (Türkçesi * Sasun'lu Tavit *) dastanı, 10. əsr ətrafında Misir və İraq 'ın Ərəb hükümdarlarıyla olan əlaqə və qarşıdurmaları mövzu alır. Dastanın bəzi elementləri Aşşurlar dövrünə aid çox daha köhnə əfsanələri saxlayar.

19-cu əsrin sonunda Sasun, Erməni milli hərəkatı nin ən əhəmiyyətli mərkəz nöqtələrindən biri olmuşdur. Hınçak partiyasının təşəbbüsü 1891-ci ildə başlayan Sasun üsyanı qısa bir müddət sonra Erməni İnqilabçı Federasiyası ("Daşnak") təşkilatının yoxlamasına girmiş və fasılalarla 1904-ci ilə qədər davam etmişdir. Üsyan bu tarixdə Qərb dövlətlərin müdaxiləsi sona çatmış və üsyan lideri olan Antranik Ozanyan sürgün olaraq yurd xaricinə getmişdir.

Hələ də mahal əhalisinin böyük bir qismi gündəlik həyatda Ərəb danışar. Daxili bölgədəki ən yüksək kəndlərin bəzilərində Kürtçe danışan kiçik bir əhali qalmışdır.

## İstinadlar
Corc Gellap

**Corc Gellap** (; ) — alim, jurnalist, statistik, pedaqoq, ictimai rəyin öyrənilməsi üzrə elmi metodların müəllifi.

1928-ci ildə ABŞ-nin Ayova ştatında "Oxucuların qəzet materiallarına olan marağının müəyyənləşdirilməsinin obyektiv metodu" adlı PhD dərəcəsi üzrə dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1932–36-cı illərdə reklam agentliyində çalışmış və ilk dəfə bazarın araşdırılması üçün müştərilərin sorğularını tətbiq etmişdir.

1935-ci ildə Amerika ictimai rəy institutunun əsasın qoymuşdur və bu institut artıq növbəti il prezident seçkiləri öncəsi sorğuların təşkilatçısı kimi məşhurlaşmışdır. 1958-ci ildə bu institut digər strukturlarla birgə "The Gallup Organization" adı altında birləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Threshold (Qrup)

**Threshold** — ingilis proqressiv rok qrupu. 1988-ci ildə İngiltərənin Surrey şəhərində yaradılıb. Mövcud olduğu 20 il ərzində 10 studiya albomu çıxarıb.

## Bioqrafiya

## Diskoqrafiya

## Mənbə
Tiraspol FK

**"Tiraspol" FK** — Moldovanın Tiraspol şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubu. Hazırda Moldova çempionatında oynamaqdadır.

1992-ci ildə "Konstruktorul Kişinyov" adı ilə qurulmuşdur. 1996-cı ildə Moldova çempionatına yüksəlmişdir və 1997-ci ildə Moldova çempionatının qalibi olmuşdur. 1996-cı ildə və 2000-ci ildə Moldova kubokunu qazanmışdır. Klub 2001-ci ildə Tiraspola köçəndən sonra Çorburçi qəsəbəsində iqamət etməyə başlamışdır. Dnestryanı Respublikasını təmsil etsə də Moldova çempionatında çıxış edir.

## Tarixi

### Konstruktorul Kişinyov
Klub 1992-ci ildə Konstruktorul Kişinyov adı Moldovanın paytaxtı Kişinyovda ilə qurulmuşdur. 1996-cı ildə klub Moldova çempionatına yüksəlmiş və Moldova kubokunun finalında "Tiliqul Tiras"ı 2:1 məğlub etmişdir. Növbəti mövsüm isə şəhərin digər komandası "Zimbru" Kişinyovun 6 ardıcıl çempionluğundan sonra Moldova çempionu olmuşdur. Bu zəfərdən sonra klub ilk dəfə UEFA Çempionlar Liqasında çıxış etmiş, amma 1997–98 mövsümünün ilk seçmə mərhələsində Çexiyanın "Slaviya" Praqa klubuna ümumilikdə 3:4 məğlub olmuşdur. 2000-ci ilin 24 mayında Moldova kubokunun finalında "Zimbru"nu 1:0 məğlubiyyətə uğratmışdır.

Klub bu dövrdə UEFA Kubokunda da çıxış etmişdir. 2000-ci ilin sentyabrında Konstruktorul Kişinyov Bolqarıstanın ÇSKA Sofiya klubuna qarşı oyunda təhlükəsizlik tədbirlərinin pozulmasına görə 1 il avrokuboklardan kənarlaşdırılmışdır.

### Dnestryanı
2001–02 mövsümündən qabaq klub Dnestryanı Respublikasının paytaxtı Tiraspol yaxınlığndakı Çorburçi qəsəbəsinə köçmüşdür və adını "Konstruktorul Çorburçi" olaraq dəyişdirmişdir. Daha sonra Tiraspol şəhərinə yerləşmişdir. Kişinyov şəhərini tərk edəndən bəri klub nə çempionluq, nə də ki kubok qazanmışdır.

Ən böyük uğurunu 2004–05 mövsümündə UEFA Kubokunda qazanmışdır. "Tiraspol" növbəti mərhələdə Ukraynanın "Metallurq Donetsk" klubu tərəfindən ümumilikdə 1:5 məğlub edilənə qədər Ermənistanın "Şirak" klubunu iki oyuna əsasən 4:1 udmuşdur.

## Statistika

## Uğurları
* **Moldova çempionatı (1):** 1996–97.
* **Moldova kuboku (3):** 1996, 2000, 2013.
* **Moldova 2-ci divizyonu (1):** 1995
* **Moldova 3-cü divizyonu (1):** 1994

## Avropada çıxışı
;UEFA Çempionlar Liqası

;UEFA Avropa Liqası

;UEFA İntertoto Kuboku

;UEFA Kuboklar Kuboku

## Heyət
*1 mart 2015-ci ilə olan məlumata əsasən*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt (ru)
* DiviziaNationala.com-da profili
Blaqoveşenski boğazı

**Blaqoveşenski boğazı** () -Şimal Buzlu okeanında yerləşən  Şərqi Sibir dənizi akvatoriyasına daxil olan Faddeevski adasını Kotelnı adasından  ayırır. Boğaz Yeni Sibir adalarına daxil adaları ayırır. 10 ay ərzində buzla örtülü olur və naviqasiyaya mane olur. Boğazı 1809 - 1811-ci illərdə Matvey Matveeviç Qedenştrom tətqiq etmişdir.

## Mənbə
Bakı metrostansiyalarının siyahısı

**[[Bakı metropoliteni]] stansiyalarının siyahısı** — Bakı şəhərinin metropoliten xətləri sistemini ehtiva edir.

## Xətlər və stansiyalar
Bakı Metropoliteni 3 xət və 27 stansiyadan ibarətdir.

## Qırmızı xətt

Qırmızı xətt üzrə hərəkət Yaşıl xətt ilə ayrı-ayrı deyil çəngəl sxeminə uyğun olaraq həyata keçirilir

### Yaşıl xətt

Yaşıl xətt üzrə hərəkət Qırmızı xətt ilə ayrı-ayrı deyil çəngəl sxeminə uyğun olaraq həyata keçirilir

#### Cəfər Cabbarlı — Şah İsmayıl Xətai
Yaşıl xəttin bir hissəsi, hərəkət müvəqqəti olaraq ümumi şəbəkədən kənarda, 2 şattl qatarı ilə həyata keçirilir

## Bənövşəyi xətt

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bakı Metropoliteni Rəsmi Səhifəsi
* Urbanrail — Bakı Metropoliteni 
* Yollarının xəritəsi Bakı Metropoliteni 
* Bakı Metropolitenin stansiyalarına virtual tur
Əbdül Əlizadə

**Əbdül Əlizadə** () — əməkdar elm xadimi, professor, psixoloq-alim, Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, "Şöhrət" ordenli, psixologiya elmləri doktorudur.

## Həyatı
Əbdül Əli oğlu Əlizadə 1932-ci il avqust ayının 16-da Bakı şəhərində doğulmuşdur.

1950-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tələbəsi olmuşdur.

1957-ci ildə Ə. Əlizadən "Azərbaycan məktəbi" jurnalında işləməyə başlayıb.

Ə. Əlizadə görkəmli Azərbaycan filosofu və psixoloqu professor Ə. K. Zəkuyevin rəhbərliyi ilə "Şagirdlərin yaradıcı təxəyyül fəaliyyətində analiz və sintez proseslərinin xüsusiyyətləri"ni öyrənirdi. Onu aktual bir məsələ — təxəyyüldə informasiyaların işlənməsi prosesi maraqlandırırdı. 60-cı illərdə informasiyaların işlənmə prosesi XX və XXI əsrlər psixologiyasında önəmli yer tutan koqnitiv psixologiyanın əsas problemlərindən biri idi. Gənc alim də təxəyyülün xüsusiyyətlərini məhz bu kontekstdə araşdırırdı.

1975-ci ildə Ə. Əlizadə "Cinsi demorfizm və şəxsi qarşılıqlı münasibətlərin formalaşmasının psixoloji problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etdi. Ə. Əlizadənin doktorluq dissertasiyası Azərbaycan psixologiyasında mühüm hadisə idi. Bu tədqiqatla Azərbaycan psixologiyasında yeni elmi istiqamət — cinsi fərqlər psixologiyası istiqaməti yarandı və uğurla inkişaf etməyə başladı.

1964-cü ildə dövrün psixoloji fikrini sistemli əks etdirən sanballı "Psixologiya" dərsliyi nəşr olunmuşdur. Onun altı müəllifindən üçü respublikanın qocaman psixoloqları (Ə. Zəkuzadə, F. İ. İbrahimbəyov və M. Məhərrəmov), üçü isə istedadlı gənc psixoloqlar (Ş. Ağayev, Ə. Bayramov və Ə. Əlizadə) idi. 1968-ci ildə Ə. Əlizadənin professor Y. Ş. Kərimovla birlikdə yazdığı "İlk addımlar" (məktəbəqədər uşaq müəssisələri üçün), 1986-cı ildə Ə. S. Bayramovla birlikdə yazdığı "Sosial psixologiyanın aktual məsələləri", 1989-cu ildə isə fundamental "Psixologiya" dərsliyi (professor Ə. S. Bayramovla birlikdə) nəşr olundu. Ə. Əlizadə IX və X siniflər üçün "İnsan və cəmiyyət" dərsliyinin də həmmüəllifidir. Bu dərslik Azərbaycan və rus dillərində iki dəfə nəşr olunub.

80-ci illərin ikinci yarısında Azərbaycan məktəblərində maraqlı bir fənn — "Ailə həyatının etikası və psixologiyası" fənni tədris olunmağa başlandı. Yeni fənnin komissiyası yaradılmalı idi. Professor Ə. Əlizadə professor A. Almazovla birlikdə bu önəmli elmi-psixoloji vəzifəni uğurla həll etdilər.

Professor Ə. Əlizadə "Elmi xəbərlər"in (psixologiya və pedaqogika seriyası) baş redaktoru, "Azərbaycan məktəbi" jurnalının redaksiya heyətinin üzvi kimi də səmərəli fəaliyyət göstərmişdir.

Təhsilin nəzəriyyə və praktikası ilə məşğul olan görkəmli pedaqoq, əməkdar elm xadimi, psixoloq-alim, professor Əbdül Əlizadə 22 fevral 2015-ci ildə vəfat etmişdir.

* Teatrşünas Məryəm Əlizadənin qardaşıdır.

## Mənbə
* Rüstəmov, F. "Görkəmli psixoloq, təvazökar insan" //Xalq.- 2002.- 19 noyabr.
* "Görkəmli psixoloq, təvazökar insan". Fərrux Rüstəmov. Pedaqoji oçerklər: Sələflərim və müasirlərim. Bakı: Elm və təhsil, 2010. — səh. 157.
* "İnsanlığa yaraşıq olan alim". Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. — səh. 75.
* Əbdül Əlizadə fenomeni

## İstinadlar
Romaniotlar

**Romaniotlar** () — Əhəmənilər, Selevkilər və Roma imperiyalarından Bizans İmperiyası ərazilərinə (indiki Türkiyə, Yunanıstan və ətraf ərazilər) miqrasiya etmiş yəhudi etnik qrup. Öz aralarında işlətdikləri dil yunan dilinin bir ləhçəsi olan və içində ivrit dilindən də sözlər olan yevanikdir (yevanca, yəhudi yunancası da deyilir).

Əsasən yaşadıqları şəhərlər Yunanıstanın Afina, Saloniki, Yanya şəhərləri olmuşdur. 1900-cü ildə Saloniki şəhərinin 173 000 əhalisinin 80 000-ə yaxını romaniotlar idi.

İkinci dünya müharibəsi zamanı nasistlər 1941-ci ilin 9 aprelində Saloniki şəhərini tuturlar. 1943-cü ildə bütün şəhər yəhudiləri ölkədən deportasiya edilir. O zaman burada yaşayan 77 377 romaniotdan yalnız 10 000-i holokostdan xilas ola bilir.
Elton Meyo

**Elton Meyo** () — Əslən Avstraliyadan olan Amerikan sosioloqdur. Xotorn eksperimentləri onun adı ilə bağlıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ə. S. Bayramov, Ə. Ə. Əlizadə, Sosial Psixologiya. Bakı. 2003
Aqtöbe vilayəti

**Aqtöbe vilayəti** () — Qərbi Qazaxıstan regionda vilayət.

## Sərhədləri
* şimalda - Rusiya Federasiyasının Orenburq vilayəti ilə;
* şimal-şərqdə - Qazaxıstanın Qostanay vilayəti ilə;
* cənub-şərqdə - Qazaxıstanın Karağandı və Qızılorda vilayətləri ilə;
* cənubda - Özbəkistanın Qaraqalpaqıstan Respublikası ilə;
* cənub-qərbdə - Qazaxıstanın Manğıstau vilayəti ilə;
* qərbdə - Qazaxıstanın Atırau vilayəti ilə;
* şimal-qərbdə - Qazaxıstanın Qərbi Qazaxıstan vilayəti ilə.

## İnzibati bölgüsü

* 4 şəhər tipli qəsəbə
* 8 şəhər
** Aqtöbe
** Alğa
** Jem
** Qandıağaş
** Temir
** Xromtau
** Şalqar
** Embi
* 12 inzibati rayon
# Alğa rayonu
# Əyteke biy rayonu
# Bayğanin rayonu
# Irğız rayonu
# Qarğalı rayonu
# Mərtök rayonu
# Muğaljar rayonu
# Oyıl rayonu
# Temir rayonu
# Qobda rayonu
# Xromtau rayonu
# Şalqar rayonu

## İstinadlar
Kurt Levin

**Kurt Levin** () — alman psixoloq. Münxen və Berlin Universitetlərində təhsilini başa vurduqdan sonra, 1914-cü ildə K. Levin doktorluq dərəcəsi alır. O, şəxsiyyət problemini öyrənir. ABŞ-yə emiqrasiya etdikdən sonra Levin Stanford və Kornel Universitetlərində dərs deyir. 1945-ci ildən isə Massaçuset Texnologiya İnstitutunun nəzdindəki Qrup dinamikası üzrə Tədqiqat Mərkəzinə rəhbərlik edir. Baxmayaraq ki, K. Levin cəmisi 3 il Mərkəzin direktoru olub. K. Levin öz nəzəriyyəsini "Psixoloji sahə nəzəriyyəsi" adlandırmışdır.

K. Levin şəxsiyyətdaxili konflikti öyrənmişdir. Levinə eyni səviyyəli, müxtəlif istiqamətli təsir insanda daxili konflikt yaradır.

Şəxsiyyətdaxili konfliktin həll olunması insanda həyəcan hissi, frustrasiya yaradır, onun peşə fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir, insanı asılı edir. Bir çox hallarda şəxsiyyətdaxili konflikt başqa adamlar tərəfindən yaradılır.

ABŞ-yə gəldikdən sonra Levin qrup differensiyası, ünsiyyət üslubunun tipologiyası problemləri ilə məşğul olur. O təklif edir ki, qrupa dinamik sistem, şəxsiyyətin psixoloji sahəsi kimi baxılmalıdır. İnsanın qrupda sosial davranışı qrupdaxili münasibətlər, qrupdaxili ənənələr, ünsiyyət üslubu ilə formalaşır. Davranış psixoloji sahə və tələbat funksiyası ilə birbaşa bağlıdır. K. Levin demokratik, avtoritar və liberal ünsiyyət üslublarını müəyyən etdi. O həm qrupda liderliyin yaranması məsələlərini öyrənmişdir. Bu sosial psixologiyada yeni bir istiqamətin – qrup dinamikası prosesinin yaranmasını şərtləndirdi. Levinin tədqiqatları şəxsiyyət psixologiyası, sosial psixologiya sahəsində eksperimental metodlardan istifadə etməyin mümkünlüyünü əsaslandırırdı. Beləliklə, geştaltpsixoloqların tədqiqatları yaradıcı təfəkkürdən tutmuş şəxsiyyətin fəallığı kimi çoxsaylı problemləri əhatə edir. Psixikanın öyrənilməsi qavrayışın, təfəkkürün, şəxsiyyətin inkişaf qanunauyğunluqlarını, onların əsaslı fərqini müəyyənləşdirmək imkanı verdi. Onların eksperimental yolla aldıqları nəticələr bu gün də aktual olaraq qalır. Lakin geştaltpsixologiya yeganə psixologiya məktəbidir ki, 30-cu illərdən sonra sıradan çıxdı. Bu, Avropada, xüsusilə də Almaniyada gedən siyasi proseslərin nəticəsində baş verdi.

## İstiandlar

### Ədəbiyyat
* Əliyev R. İ. Psixologiya tarixi. Bakı, 2006
* Rüstəmov F. A. Qərb pedaqogika tarixi. Bakı, 2003
Material axını

**Material axını** - materialın əldə olunması, emalı, həmçinin müəyyən olunmuş sahə daxilində paylanması ilə bağlı bütün proseslərin birləşdirilməsi. 

Material axınının təşkili materialın hərəkəti, anbarlanması ilə bağlı tapşırıqları əhatə edir. Burada müəssisə xarici və daxili material axını fərqlənirlər. Müəssisə xarici hərəkətlər materialın əldə olunması və müəssisəyə çatdırılması ilə bağlı  işləri əhatə edir və müəssisəni yalnız o vaxt əhatə edir ki, o, material axının icrasında iştirak edir. Müəssisə daxili material axını material xərcləri, material daxili, materialın yoxlanması, materialın anbarlanması və verilməsi mərhələlərinə bölünür. 

Maşınqayırmada material axını [istehsal]ın planlanmasında yerinə yetirilən əsas işlərdəndir. İstehsal üçün vacib olan material axınının təşkili üçün aparılan analiz ona təsir edən bütün amilləri araşdıraraq material axını üçün vaxtin minimallaşdırılması, materialın anbarlarda gözləmə vaxtini kiçiltməyə, [nəqliyyatın təşkilini yaxşılaşdırmağa və anbarların optimal yüklənməsinə nail olmağa xidmət edir.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Maşın yığımı

**Maşın yığımı** hissələrin və düyümlərin maşının təyinatına cavab verən, müəyyən olunmuş ardıcıllıqla birləşməsi və bərkidilməsidir. Məmulun təşkiledici hissələrinin söküləbilən və sökülməyən birləşməsinə düyüm deyilir. Düyümün əsas xarakteri onun başqa elementlərdən yığılmasıdır. Düyümə daxil olan iki və daha artıq hissələr birləşməsinə altdüyüm deyilir. Altdüyümlər dərəcələrinə görə fərqlənirlər. Ən yüksək dərəcəli altdüyüm yalnız bir hissədən ibarət olur. Yığmanın başlandığı hissə və ya düyüm baza elementi adlanır. →Maşınqayırmada yığmaya sərf olunan əməktutumu məmulun ümumi əməktumunun 25÷30%-ni təşkil edir. Fərdi və kiçik seriyalı istehsalda isə daha çox çatdırma işləri tələb olunduğundan bu nisbət 40÷45%-ə qədər qalxa bilir.

## Təsnifatı

Maşınqayırmada yığma ümumi və düyüm olaraq iki qrupa bölünür. Yığmada istifadə olunan hissələr yığma sxemində dördbucaqlılar şəklində ardıcıl olaraq göstərilir. Dödbucaqlının üzərində hissənin adı, indeksi və sayı göstərilir. Yığmanın texnoloji sxemi məmulun yığılmasının struktur və ardıcıllığını təsvir edir. Onun tərtibi zamanı lazım olan nəzarət və köməkçi əməliyyatlar da təyin edilir. Bu sxem həm də konstruksiyanın onun yığılması ilə müqayisədə texnolojiliyini analiz etməyə imkan verir. Yığma tempi istehsal şəraitindən asılıdır. Bundan əlavə texnoloji yığma prosesini tipik, qrup və fərdi olaraq səciyyələndirirlər. Tipik proseslər maşınqayırmada mütərəqqi yığma üsulları əsasında müxtəlif birləşmələr və düyümlər üçün işlənirlər. Qrup yığma prosesinin əsas əlaməti konstruktiv-texnoloji göstəricilərinə görə ümumi olan bir neçə düyümün yığılması üçün tətbiq olunmasıdır. Fərdi yığma yalnız bir məmulun yığılmasında istifadə olunur. Yığma prosesi təşkilat formasına görə axın xəttində və axın xəttində olmayaraq həyata keçirilə bilər. Axın xəttində yığılan hissələrin bir işçi yerindən digərinə nəqli avtomatlaşdırılmış şəkildə fasiləsiz olaraq konveyerdə yerinə yetirilir. Axın xəttində reallaşdırılan yığma istehsal dövrünün kiçildilməsinə, yığmada işləyənlərin ixtisaslaşdırılmasını artırmağa, istehsalın avtomatlaşdırma dərəcəsini artırmağa və məmulun əməktutumunu kiçiltməyə şərait yaradır. Axın xəttində aparılmayan yığma əsasən fərdi və kiçik seriyalı istehsalda yer tapır. Yığma prosesinin layihələndirilməsi zamanı verilmiş texniki tapşırığa uyğun olaraq məmulun elementlərinin forma və ölçü dəqiqliyi, qarşılıqlı vəziyyətinə texniki nəzarətin yerinə yetirilməsi üçün obyekt, üsul və vasitə müəyyən olunur. Nəzarət aralıq və qəbuledici olur. Aralıq nəzarət əsasən zay məhsulun yaranma ehtimalı yüksək olan çətin yığma əməliyyatından sonra aparılır. Qəbuledici nəzarətdə yığılmış tam məmul və ya məsul düyümlər yoxlanılır.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Meşinq

thumb|180px|Üçbucaqlı meşing üçün misal.
thumb|180px|Dörbucaqlı meşing üçün misal.

**Meşinq** — kompüter qrafikasında hissələrin səthlərinin təsviri üsuludur. CAD/CAM sistemlərində çox vaxt müərrəkəb, ayrı-ayrı səthlərdən ibarət hissənin topologiyasının müəyyən məqsədlər üçün bir toplum şəklində təsvir olunması zərurəti yaranır. Riyazi şəkildə verimiş səthlər kiçik müstəvilərlə (üçbucaqlılar və ya dördbucaqlılarla) aproksimasiya olunaraq meş şəklində verilir. Alınan meş NC-proqramlarının tərtibində və sonlu elementlər üsulu ilə hesablamalarda tətbiq oluna bilir. Üçbucaqlılardan ibarət meşinq trianqulyasiya, dördbucaqlılardan ibarət meşinq isə pavinq adlanır.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Aqtöbe (dəqiqləşdirmə)

* Aqtöbe — Aqtöbe vilayətin paytaxt şəhəri.
* Aqtöbe vilayəti — Qərbi Qazaxıstan regionda vilayət.
* Aqtöbe FK — Aqtöbe şəhərin futbol klubu.
Məcburi rəqslər

**Məcburi rəqslər** dəyişən xarici qüvvənin təsirindən sistemdə yaranan yırğalanmadır. Bu rəqslərin növü həm xarici qüvvənin xarakterindən, həm də sistemin özünün xassələridən asılıdır.

## Təsnifatı
Sistemə periodik təsir edən xarici qüvvələrdə məcburi rəqslərin xarakteri vaxtdan asılı olaraq dəyişir (xüsusi halda məcburi rəqslər periodik deyillər), və müəyyən bir vaxt keçdikdə bu məcburi rəqslər dövri olaraq qərarlaşır (buna qərarlaşmış məcburi rəqslər də deyilir). Məcburi rəqslərin qərarlaşması yırğalanan sistemdə rəqslərin sönməsindən asılı olaraq baş verir.
Xətti yırğalanan sistemlərdə xarici qüvvənin təsiri zamanı sistemdə eyni zamanda sərbəst rəqslər yaranır. Bu sərbəst rəqslərin amplitudaları məcburi rəqslərin amplitudala-rına bərabər, fazaları isə əks istiqamətli olurlar. Müəyyən bir vaxtdan sonra sərbəst rəqslər tədricən sönür ve sistemə yalnız qərarlaşmış rəqslər təsir edirlər.
Sistemə təsir edən xarici qüvvənin amplitudası, məcburi rəqslərin söndürül-məsindən asılıdır. Əgər söndürmə aşağı olarsa, onda rəqslərin amplitudası təsir edən qüvvənin tezliyi ilə sistemin məxsusi tezliyi arasındakı nisbətdən asılı olaraq yaranır. Xarici qüvvənin dəyişmə tezliyi sistemin məxsusi tezliyinə yaxınlaşdıqca, məcburi rəqslərin amplitudası kəskin olaraq böyüyür və rezonans hali yaranır.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.