Mehmed Ayətullah bəy

**Mehmed Ayətullah bəy** (; ) — çərkəz əsilli türk futbolçusu. Ziya Songülən və Nəcib Okanərlə birlikdə Fənərbaxça İdman Klubunu quran 3 nəfərdən biridir. O, klubun 2-ci prezidenti və 2 nömrəli üzvü olub.
## Həyatı
thumb|left|Ayətullah bəy
1888-ci ildə İstanbulun Boyacıköy səmtində anadan olan Şevkipaşazadə Ayətullah bəy *Hərəkət Ordusu* komandirlərindən Ferik Şevki Paşa və Müvəddət xanımın ailəsində dünyaya gəlib. O, çərkəzlərin ubıx soyunun, Anzork sülaləsinə mənsubdur. Fənərbaxça yarandığı zaman Osmanlı Bankında məmur olan Ayətullah bəy, Fənərbaxça İdman Klubunun ilk baş katibi, 20 yaşında ikən, 1908-1909-cu illərdə isə klub sədrliyini öz üzərinə götürmüş gənc idmançı olub. Həmçinin, tarixdə ilk Fənərbaxça komandasında qapıçı və müdafiəçi kimi də oynayıb. Kadıköyün Moda səmtində yerləşən Müqəddəs Jozef Fransız Kollecini bitirən Ayətullah bəy məzun olduqdan sonra, İstanbul Su İstehsalında çalışıb. Kadıköylü dostları Ziya Songülən və Necip Okanərlə birlikdə; bir neçə ildir hədəflədikləri futbol komandası qurmaq arzularını gerçəkləşdirdilər. 1907-ci ilin yazında (1323, Rumi təqvimi) Fənərbaxça futbol komandasının yaradılmasında adı hallananlardan biri də Ayətullah bəy oldu. O, öncə klubun "baş katib" vəzifəsini aparıb.

1908-ci ildə İkinci Məşrutiyyət ilə cəmiyyət qurma qadağası aradan qaldırıldıqdan sonra bir nömrəli qurucu və ilk prezident Nurizadə Ziya bəy dostları ilə birlikdə İstanbulun bir çox futbol komandasını birləşdirəcək Birlik Klubu adı altında federativ liqa yaratmağa çalışdığı üçün Fənərbaxçanın idarəçiliyindəki vəzifəsindən istefa verdi və nəticədə Fənərbaxçanın başqanlığı 1908-ci ildə Ayətullah bəyə keçdi. Qurucu prezident Nurizadə Ziya bəylə klub arasında əlaqələrin zəifləməsi səbəbindən maddi sıxıntı yaşayan, hətta bağlanma həddinə gəlib çatan Fənərbaxça klubu qonşu səmt klubları ilə birləşərək güclənməyi hədəflədi. 11 sentyabr 1908-ci ildə Modadakı Mühürdar qazinosunda Anadolu Üsküdar və Kadıköy Pazaryolu klubları ilə keçirilən görüşlərdə bu klubların idarəçiləri Fənərbaxçanın adı ilə bağlı bazarlıq etməyə başlayanda Ayətullah bəy, "Fransa kralı XIV Lüdovikin sözlərini: *L'état, c'est moi, that is the State*' yəni *"Dövlət mənimdir"* dedi. "Mən də Fənərbaxça mənimdir və mən bu sövdələşməni qəbul etmirəm!" deyərək, qurulandan təxminən iki il sonra klubun adının və kimliyinin tarixə düşməsinin qarşısını alıb. Ayətullah bəy prezidentliyi dövründə o, öz gücü ilə Fənərbaxça daxilində nüfuzunu ortaya qoyaraq, bağlanma ərəfəsində olan klubu çox qısa müddətdə ayağa qaldırmağı bacardı və bununla da Fənərbaxça İdman Klubunu tarixə hədiyyə etdi.

Fənərbaxçanın yarandığı illərdə hələ klub binası olmadığından, 1907-1910-cu illərdə Kadıköyün Moda səmtində, Devriye küçəsindəki Ayətullah bəyin 43 nömrəli evində bütün idman ləvazimatları, futbolçuların forma və geyimləri saxlanılırdı. 1912-13-cü illərdə Türkiyədə meydana çıxan ilk izcilik hərəkatının ilk "oymaq" bəylərindən olan Ayətullah bəy I Dünya müharibəsinin sonunda ölkəni iki il xarabalığa çevirən İspan qripi fəlakətinin qurbanlarından biri oldu. 1918-ci il martın 16-da 30 yaşında vəfat etdi. Məzarı Qaracaəhməd qəbiristanlığındadır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ayetullah Bey**, Spor Ansiklopedisi**, Tercüman Futbol, 1. cilt. *sf 117-118*