Sword Art Online

və ya qısaca ***SAO*** — 2009-cu ildən abec-in rəssamlıği ilə Reki Kavahara tərəfindən yazılan ranobe seriyası. Ranobe seriyası yaxın gələcəkdəki müxtəlif virtual dünyalarda oynayan Kazuto "Kirito" Kiriqaya və Asuna Yuukinin macəralarından bəhs edir. Ranobe seriyası 10 aprel 2009-cu ildən *ASCII Media Works* nəşriyyatı tərəfindən *Dengeki Bunko* imprinti ilə nəşr olunur. 2012-ci ilin oktyabrında isə spin-offu istehsal olunmuşdur. Ranobe seriyasında *ASCII Media Works* və Kadokawa nəşriyyatları tərəfindən çap olunan 9 manqa adaptasiyası peyda olmuşdur. Ranobe seriyası və manqa adaptasiyaları *[[Yen Press]]* tərəfindən Şimali Amerika regionu üçün lisenziyalaşdırılmışdır.

*A-1 Pictures* studiyası tərəfindən istehsal olunmuş eyniadlı anime serialı adaptasiyası Yaponiyada 2012-ci ilin iyulundan dekabrına kimi yayımlanmışdır. *"Extra Edition"* seriyası 31 dekabr 2013-cü ildə, anime serialının ikinci mövsümü olan *"Sword Art Online II"* isə 2014-cü ilin iyulundan dekabrına kimi Yaponiyada nümayiş etdirilmişdir. Reki Kavaharanın orijinal hekayəsinə əsaslanan*"[[Sword Art Online: Ordinal Scale]]"* anime filmi 18 fevral 2017-ci ildə Yaponiyada ekranlaşdırılmışdır. 2018-ci ilin aprelində *"[[Sword Art Online Alternative Gun Gale Online]]"* adlı spin-off anime serialı debüt etmişdir. 2018-ci ilin oktyabrından *"Sword Art Online: Alicization"* adlı üçüncü mövsümüm yayımlanır. Netflix tərəfindən serial adaptasiyası anons edilmişdir. Müxtəlif platformalar üçün 6 videooyun adaptasiyası istehsal olunmuşdur.

*"Sword Art Online"* dünya miqyasında böyük uğur əldə etmişdir. Bütün dünyada ranobe seriyasının 20 milyondan çox nüsxəsi çapdan çıxmışdır. Anime serialı müsbət rəylər almış, animasiyasına, musiqisinə və virtual reallığın psixologiyasının başa salınmasına görə təriflənmiş, lakin tempinə və süjet xəttinə görə tənqid olunmuşdur.

## Məzmun

2022-ci ildə *Argus* şirkəti tərəfindən Virtual Reallığa malik Kütləvi Çoxoyunçulu Onlayn Oyun () — VRMMORPG janrında olan *"Sword Art Online"* (SAO) oyunu buraxılır. Oyunçular NerveGear adlandırılan xüsusi cihaz geyinərək zehinləri ilə *"Sword Art Online"* dünyasındakı avatarlarını idarə edə bilərlər, lakin 6 noyabr 2022-ci ildə oyuna daxil olan ilk 10.000 oyunçu fərqinə varır ki, "Çıxış" düyməsi yoxa çıxıb. Onlar tezliklə bunun səbəbkarının oyununun və NerveGear-ın yaradıcısı Akihiko Kayaba olduğunu kəşf edirlər. Akihiko Kayaba onlara başa salır ki, bundan sonra əgər kimsə oyunda ölsə, o zaman NerveGear oyunçunu əsl həyat da beynini yandıraraq öldürəcək. NerveGear-ları oyundan çıxmadan başından çıxarmaq da mümkün deyil. Oyundan çıxmaq üçün oyunçular 100-cü səviyyəyə çatmalı və son bossu məğlub etməlidirlər.

Oyunun beta testində iştirak etmiş 1000 oyunçudan biri olan Kazuto Kiriqayo (Kirito) da oyunun içərisində ilişib qalanlardan biri olur. Beta testindəki təcrübəsindən istifadə edən Kirito digər oyunçulardan ayrılır, təkbaşına döyüşməyə başlayır və özünə "Biter" (Beta sözündən) ləqəbini götürür. Oyunun gedişatında Kirito Asuna Yuuki (Asuna) adlı gənc qızla dostlaşır. Onların münasibətləri getdikcə dərinləşir, sevgiyə çevrilir və oyunun içində evlənirlər. Kirito Asunanın qatıldığı birliyin lideri olan Hitklifin əslində Akihiko Kayaba olduğunu kəşf etdikdən sonra onunla döyüşür və ona qalib gəlir. Nəticədə, oyunçuların böyük hissəsi oyundan sağ-salamat çıxa bilir.

Əsl dünyaya qayıdan Kirito Asuna da daxil olmaqla 300 SAO oyunçusunun hələ də ayılmadığını, NerveGear-dan asılı olduğunu öyrənir. Bir neçə ay sonra SAO-dan sağ çıxan oyunçulardan biri olan Eqil Kiritoya məlumat verir ki, *"Alfheim Online"* (ALO) adlı başqa VRMMORPG-da "Dünya ağacı" adlı nəhəng ağacın üzərində Asunaya bənzər avatar görüntülənib. Xalası qızı Suquha Kiriqayanın (Lifa) köməyi ilə "Dünya ağacı"na çatan Kirito kəşf edir ki, SAO-dan çıxa bilməyən 300 oyunçu bu dəfə ALO-da ilişib qalıb və Nobuyuki Suqo adlı şəxsin amansız təcrübələrinə qatılmağa məcbur edilir. Nobuyukinin əsas məqsədi təcrübələrdən pul əldə etmək və real həyatda evlənmək istədiyi Asunanı oyunda əsarəti altında saxlamaqdır. Kirito 300 SAO oyunçusunu xilas edir və Nobuyukinin planları suya düşür. Həyatını qurban verərək xüsusi NerveGear-la zehnini internetə yükləyən Akihiko Kayaba ALO-nu tərk etməzdən qabaq Kiritoya virtual dünyalar yaratmağa imkan verən paket verir. Kirito axır ki, əsl dünyada Asunaya qovuşur. Akihikonun verdiyi paket internetə yüklənilir və VRMMO sənayesinin çiçəklənməsinə yol açır.

Tezliklə Kirito Virtual Reallıqda baş verən hadisələri araşdıran hökumət rəsmisindən iş qəbul edir. Daxil olmaq üçün AmuSphere-nin (NerveGear-ın yeni versiyası) istifadə olunduğu *"Gun Gale Online"* (GGO) adlı VRMMORPG-da Ölüm silahı adlı cinayətkarın oyunun içindən oyunçuları əsl həyatda öldürdüyü məlum olur. Şino Asada (Sinon) adlı qız oyunçunun köməyi ilə Kirito oyunda *"Bullet of Bullets"* (BoB) adlı turnirə qatılır. Kirito turnirdə öyrənir ki, cinayətlərin arxasında duranlar SAO-da digər oyunçuları öldürən oyunçular — PK-lardır (; ). Kirito və Sinon iki şübhəlinin həbsinə nail olurlar, lakin üçüncü şübhəli Conni Blek qaça bilir.

Daha sonra Kirito FullDive — Soul Translator (STL) adlı maşının testlərinə cəlb edilir. FullDive Kiritonun Müdafiə Nazirliyi üçün inkişaf etdirilməsində köməklik göstərdiyi A. L. I. C. E adlı süni intellektə nisbətən daha realistik və mürəkkəb interfeysə malikdir. Kirito paketlə yaradılmış *"UnderWorld"* (UW) adlı virtual reallığa daxil olmaqla STL-ni sınaqdan keçirir. UW-da vaxt əsl dünyadakına nisbətən minlərlə dəfə tez keçir və Kiritonun içəridə baş verənlər haqqındakı xatirələri məhdudlaşır. Blek Kiritonu suksametoniumla yaralayır, amma Müdafiə Nazirliyi onu sağaldır və onun zehnini xilas etmək üçün STL-ya geri qoyur. Virtual reallıqda olarkən Kirito Alisa Zuberqlə dostlaşır və Administrator və Qara ərazi işğalçılar (qoblin, div, ork) kimi təhdidlərə qarşı döyüşürlər. Bu zaman bu dünyanın hərbi məqsədlər üçün süni intellekt yaratmaq üçün təşkil edildiyi məlum olur.

## Dünya
Ranobedə hadisələr bir neçə virtual reallıq dünyalarında baş verir. Birinci və ranobe seriyasının adını daşıdığı virtual reallıq dünyası *"Sword Art Online"*-dır. Bütün dünyalar Dünya toxumu adlandırılan oyun mühərriki vasitəsilə hazırlanıb. Dünya toxumu əslində Akihiko Kayaba tərəfindən xüsusi olaraq *"Sword Art Online"* oyunu üçün hazırlanmışdı, lakin daha sonra ALO üçün dublikatı çıxarılmış, ən sonda Kiritoya verilmişdir. Kirito Dünya toxumunu internetə yükləmiş və beləliklə, virtual reallıq oyunları sənayesində böyük irəliləyişə səbəb olmuşdur. Əsas virtual reallıq dünyaları aşağıdakılardır:

;
: Birinci virtual reallıq dünyası və birinci hekayə arkındakı hadisələrin baş verdiyi yerdir. *"Sword Art Online"* dünyası 100 mərtəbədən ibarət nəhəng uçan qala Aynkraddan ibarətdir. Hər mərtəbə orta əsrlər mövzusunda işlənmişdir və bir boss ilə zindana malikdir. Oyunçular digər mərtəbəyə keçmək üçün əvvəlki mərtəbədəki bossa qalib gəlməlidirlər. RPG-lərin çoxunda olduğu kimi səviyyəyə əsaslanan oyun sisteminə malikdir, lakin beta testindən sonra oyunun yaradıcısı Akihiko Kayaba oyunçuları oyunda tələyə salan sistemi aktivləşdirmiş və "Çıxış" düyməsini ortadan qaldırmışdır: əgər oyunçu oyunda ölərsə və ya geydikləri *NerveGear* çıxardılarsa, güclü elektromaqnit impulsu oyunçunun beynini məhv edəcək və real həyatda ölümünə səbəb olacaq. Ümumilikdə oyuna qatılan 10.000 nəfərdən 3.853 nəfəri (yarısı ilk ayda) ölmüşdür.

;
: İkinci virtual reallıq dünyası və ikinci hekayə arkındakı hadisələrin baş verdiyi yerdir. Bu dünyada oyunçular pəri formasındadırlar, qanadları sayəsində 10 dəqiqə uça bilərlər. Alfheym və German-skandinav mifologiyasının digər ünsürlərinə əsaslanan Alfheym dünyasında oyunçular 9 irqə (kat şi, spriqqan, silf, salamandra, cırtdan, imp, undina, leprekon və puka) bölünürlər və hər irqin öz "vətəni" olur. Alfheymin mərkəzində Dünya ağacı adlandırılan nəhəng ağac yerləşir. Oyunçuların əsas məqsədi Dünya ağacının ən başına çatmaqdır. Ən başa çatan oyunçu Pəri kralı Oberonla görüşəcək və limitsiz uçuş müddətinə sahib olan 10-cu irqə — alfa çevriləcək, lakin Kirito alfların mövcudluğunun yalan olduğunu üzə çıxarır. Action/RPG oyun olan *"Alfheim Online"* səviyyə yox, oyunçu bacarığına əsaslanan oyun sisteminə malikdir: oyunçular döyüş və qeyri-döyüş bacarıqlarını inkişaf etdirməklə statlarını gücləndirə bilərlər. İkinci arkın başa çatmasından sonra birinci oyundakı qala — Aynkrad ALO dünyasına gətirilmişdir.

;
: Üçüncü virtual reallıq dünyası və üçüncü hekayə arkındakı hadisələrin baş verdiyi yerdir. Lazer qılınclarının və bıçaqların da olmasına baxmayaraq GGO birinci şəxs atıcı oyunudur, oyunçular isti silahlardan istifadə edirlər. Oyun ABŞ-nin *Zaskar* şirkəti tərəfindən istehsal olunmuşdur, oyundakı hadisələr Yeri postapokaliptik vəziyyətdə buraxan insanların kosmik gəmilərlə qayıtdıqları dünyada cərəyan edir. Ən rəqabətcil oyun hesab olunur, oyunda əldə olunan pulu real həyatda əsl pula çevirmək mümkündür, bu isə bir çox şəxsləri oyuna cəlb edir. Oyunun ən prestijli turniri *"Bullet of Bullets"* (BoB) adlanır. GGO dünyasında qumarxanalar da mövcuddur və ALO-da olduğu kimi burada da digər oyunçuları öldürmək mümkündür.

;
: Dördüncü virtual reallıq dünyası və dördüncü hekayə arkındakı hadisələrin baş verdiyi yerdir. Bu, ilk virtual reallıq dünyasıdır ki, AI simulyasiyasına üstünlük verilib. UnderWorld İntibah dünyasıdır, oyunçular yeni kəşflər edərək dünya yaratmalıdırlar. Kiritoya görə UW qrafiklər baxımından indiyə qədər ən realistik oyundur. Oyunda zaman real dünyadakına nisbətən çox dəyişkəndir və daha sürətli axa bilər.

;
: Ranobelərdə peyda olmayan, lakin 2017-ci il istehsalı *"[[Sword Art Online: Ordinal Scale]]"* anime filmində yer almış virtual reallıq dünyasıdır. Digər virtual reallıq oyunlarından fərqli olaraq OS full-dayv funksiyasına malik deyil, əvəzində *"Augma"* adlı artırılmış reallıq cihazına əsaslanır. Oyunda oyunçular nailiyyətlərinə görə sıralanır. Yüksək səviyyəli oyunçular aşağı səviyyəli oyunçulara qarşı duellərdə üstünlüklərə malik olurlar.

## İstehsal
Reki Kavahara romanın ilk cildini 2001-ci ildə 2002-ci ildəki  müsabiqəsi üçün yazmışdı, lakin səhifə limitini keçdiyindən romanı təsdiq olunmamışdır. Əvəzində isə Fumio Kunori pseydonimi altında veb-roman kimi yayımlamışdır. Əlavə vaxt xərcləyərək 3 əlavə epizod və 2 yan hekayə də yazmışdır. Kavahara 2008-ci ildə *"Accel World"* ranobesi ilə müsabiqəyə yenidən qatılmış, bu dəfə baş mükafatı qazanmışdır. *"Accel World"*-un uğurundan sonra ondan əvvəlki işi olan *"Sword Art Online"* üzərində yenidən işləmək xahiş olunmuşdur. Kavahara təkliflə razılaşmış və veb-roman versiyası üzərində işləməyi dayandırmışdır.

Seriyanın baş qəhrəmanı Kiritonun şəxsiyyətinin ona əsaslanıb-əsaslanmadığı barədə suala Kavahara özü barədə aspektləri personaja yerləşdirmədiyini bildirirək cavab vermişdir. Lakin zarafat edərək əlavə etmişdir: "Əgər Kirito ilə mən arasından bir bənzərlik deməliyəmsə, ikimiz də oyunlarda komanda olmağı bacarmırıq. İkimiz də oyunlarda tək oynamağa üstünlük veririk". Reki Kavahara verdiyi bir müsahibədə də bildirmişdi ki, *"Sword Art Online"*-dakı qadın personajları yaradarkən real dünyada heç kimdən ilhamlanmamışdır: "Mən adətən yazmazdan öncə hansısa personaj, qurma və ya başqa bir şey üzərində işləmirəm. Hekayəni yazdıqca qız personajlar indiki vəziyyətinə gəlib çatırdılar. Bir şəkildə, dəqiq bilmirəm, amma bir şəkildə subliminal ideyalarım və ya gizli emosiyalarım personajları güclü və bacarıqlı hala gətirir". Kavahara həmçinin əlavə etmişdi ki, o, ranobe seriyasını videooyunları sosial xəstəlik və ya real həyatdan qaçış vasitəsi kimi deyil, daha müsbət xüsusiyyətlərə malik olduğunu göstərmək üçün yazır. Bir tədbirdə isə Kavahara bildirmişdir: "Asunanın şəxsiyyətini mən *"Sword Art Online"* üçün çox mükəmməl yaratmış ola bilərəm".

## Media

### Ranobe

Reki Kavaharanın ranobeni çap etdirmək istəyi qəbul edildikdən sonra illüstrator abec-lə birlikdə ranobe üzərində işləməyə başlamışdır. Ranobenin ilk cildi 10 aprel 2009-cu ildə buraxılmışdır. 7 iyun 2024-ci ilə kimi 28 cildi çap olunmuşdur. Ranobe seriyasının ilk 8 cildi *Sword Art Online*, *Alfheim Online* və *Gun Gale Online* dünyalarında baş verən arklar haqqındadıdr. Alisizasiya hekayə arkları 9–18-ci cildləri əhatə edir, 19–20-ci cildlər isə Ay beşiyi adlı yan hekayə haqqındadır. Kavahara *Sword Art Online: Unital Ring* adlı "başqa böyük ark" yazmağı planlaşdırır və bu arkda "əsl dünyaya qayıtmaq" istəyir. Yeni ark ranobe seriyasının 7 dekabr 2018-ci ildə buraxıldı 21-ci cildində başlayacaq.

Kavahara həmçinin Kiritonun Aynkradın ilk bir neçə mərtəbəsində başına gələn macəralarından söz açan *"Sword Art Online: Progressive"* ranobe seriyasını da yazır. *"Progressive"* seriyasının ilk cildi 10 oktyabr 2012-ci ildə çapdan çıxmışdır. 7 mart 2025-ci ilə kimi 9 cildi işıq üzü görmüşdür. Kohaku Kuroboşinin rəssamlığı ilə Keyiçi Siqsava tərəfindən yazılan *"Sword Art Online Alternative: Gun Gale Online"* ranobesi *ASCII Media Works* tərəfindən 10 dekabr 2014-cü ildə nəşr olunmuşdur. *"[[Sword Art Online: Ordinal Scale]]"* filmi üçün Kavahara tərəfindən yazılmış orijinal 100 səhifəlik prikvel *"Hopeful Chant"* 4 – 10 mart 2017-ci il tarixlərində filmi izləyənlərə verilmişdir. *"Sword Art Online: Ordinal Scale"* filminin 27 sentyabr 2017-ci ildə buraxılacaq BD/DVD cildinə abec-in rəssamlığı ilə Reki Kavahara tərəfindən yazılmış *"Sword Art Online: Cordial Code"* adlı ranobe daxil ediləcək. Bu ranobe film üçün sikvel rolunu oynayacaq.

*[[Japan Expo USA]]* anime festivalındakı panelində *[[Yen Press]]* ranobeni nəşr etdirmək hüquqlarına malik olduğunu açıqlamışdır və ilk cildi 22 aprel 2014-cü ildə nəşr etmişdir. *[[Yen Press]]* *"Sword Art Online: Progressive"* ranobesini 2015-ci ildə çap etmək üçün də lisenziya hüququ əldə etmişdir. Ranobe seriyası Çin, Tayvan, Cənubi Koreya və Tailandda da nəşr olunur. Bütün dünyada 16,7 milyon nüsxəsi çap olunmuşdur. Ranobe seriyasının gələcəkdə Fransa, Almaniya, İtaliya, Avstriya, İsveçrə, Vyetnam və digər ölkələrdə nəşr olunması planlaşdırılır.

Yazıçı Reki Kavahara tərəfindən Fumio Kunori pseydonimi altında yazılmış  adlı bir çox docinşilər mövcuddur. Bir neçə *"Material Edition"* cildlərinin 80 səhifəlik kolleksiyası 13 fevral 2011-ci ildə çapdan çıxmışdır. *"Material Edition"*-un 16-cı cildi 30 avqust 2015-ci ildə nəşr olunmuşdur. Kavahara *ponz.info* saytının əməkdaşı Kurusu Tatsuya ilə birlikdə *"Lisbeth Edition"*, *"Silica Edition"* və *"Pina Edition"* kimi docinşilər istehsal etmişdir.

### Manqa

Reki Kavahara tərəfindən 10 manqa adaptasiyası hazırlanmış və *ASCII Media Works* tərəfindən nəşr olunmuşdur. Tamako Nakamura tərəfindən çəkilmiş  manqası 2010-cu ilin sentyabrından 2012-ci ilin mayına kimi *"[[Dengeki Bunko Magazine]]"* jurnalında serializasiya olunmuşdur. Bu manqanın iki tankobon cildi 27 sentyabr 2012-ci ildə çapdan çıxmışdır. Cuusey Minaminin rəssamlığı ilə hazırlanan  adlı komediya yonkoması *"[[Dengeki Bunko Magazine]]"* jurnalının 2010-cu il sentyabr buraxılışında nəşr olunmağa başlamışdır. *"Sword Art Online."* manqasının ilk cildi 27 sentyabr 2012-ci ildə buraxılmışdır.  Hazuki Tsubasanın rəssamlığı ilə *"[[Dengeki Bunko Magazine]]"* jurnalının 2012-ci il may buraxılışında nəşr olunmağa başlamışdır. Bu manqanın ilk cildi 27 oktyabr 2012-ci ildə, üçüncü cildi 27 iyun 2014-cü ildə çapdan çıxmışdır. *"Aincrad"* və *"Fairy Dance"* *[[Yen Press]]* tərəfindən Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırılmışdır. *[[Yen Press]]* *"Aincrad"*-ın ilk cildini 25 mart 2014-cü ildə nəşr etmişdir.

Neko Nekobyonun rəssamlığı ilə Lizbet, Silika və Lifa personajlarının ön planda olduğu  manqası *"[[Dengeki Bunko Magazine]]"* jurnalının 2013-cü il iyul buraxılışında çap olunmağa başlamışdır. 2014-cü ilin noyabrında *[[Yen Press]]* bu manqanı lisenziyalaşdırmış və 19 may 2015-ci ildə ilk cildi buraxmışdır. *"Sword Art Online: Progressive"* ranobesinin Kiseki Himuranın rəssamlığı ilə hazırlanmış manqa adaptasiyası *"[[Dengeki G's Magazine]]"* jurnalının 2013-cü il avqust buraxılışında debüt etmişdir. Manqanın bu jurnaldakı serializasiyası 2014-cü ilin mayına qədər davam etmişdir, 2014-cü ilin iyununda *"[[Dengeki G's Comic]]"* jurnalında nəşr olunmağa başlamışdır. *[[Yen Press]]* manqanı lisenziyalaşdıraraq 2015-ci ilin yanvarında və aprelində iki cildini buraxmışdır.

Altıncı manqa adaptasiyası *"Sword Art Online: Phantom Bullet"* Kotaro Yamada tərəfindən çəkilmişdir. Manqanın ilk fəsli *"Dengeki Bunko Magazine"* jurnalının 2014-cü il may buraxılışında nəşr olunmuş, qalan fəsilləri *[[Kadokawa Shoten|Kadokawa]]* nəşriyyatının *Comic Walker* saytında rəqəmsal formatda yayımlanmışdır. Şii Kiyanın rəssamlığı ilə istehsal olunmuş yeddinci manqa adaptasiyası *"Sword Art Online: Calibur"* 2014-cü ilin sentyabrından 2015-ci ilin iyuluna kimi *"Dengeki G's Comic"* jurnalında nəşr olunmuşdur. Manqanın tək cildi 10 avqust 2015-ci ildə çapdan çıxmışdır. Səkkizinci manqa adaptasiyası *"Sword Art Online: Mother's Rosario"* (rəssam Hazuki Tsubasadır) ranobe seriyasının 7-ci cildinə əsaslanır və *"[[Dengeki Bunko Magazine]]"* jurnalının 2014-cü il iyul sayında serializasiya olunmağa başlamışdır. *"Sword Art Online Alternative: Gun Gale Online"* adlı doqquzuncu manqa adaptasiyası *"[[Dengeki Maoh]]"* jurnalının 2015-ci il noyabr buraxılışında debüt etmişdir.

Kotaro Yamadanın rəssamlığı ilə hazırlanan *"Sword Art Online: Project Alicization"* adlı manqa Kadokawa-nın *"Dengeki Bunko Magazine"* jurnalının 9 avqust 2016-cı ildə çıxan 51-ci cildindən etibarən nəşr olunmağa başlamışdı. Manqa Reki Kavaharanın ranobe seriyalarının *"Alisizasiya"* arkına əsaslanır. Jurnalın fəaliyyətinin dayanmasından sonra 2020-ci ilin aprelindən *"Web DenPlay Comic"* vasitəsilə yayımlanır.

27 iyun 2016-cı ildə *[[Kadokawa Shoten|Kadokawa]]* *Niconico* vasitəsilə *"Sword Art Online"* adlı jurnal buraxacağını açıqlamışdır. İlk sayının 2016-cı ilin oktyabrının sonunda buraxılacağı jurnalda *"Sword Art Online: Hollow Realization"* videooyununun manqa adaptasiyası da daxil olmaqla manqalar, həmçinin SAO franşizinin oyunları, animeləri və ranobeləri haqqında xəbərlər nəşr olunacaq.

### Anime

*"Sword Art Online"* ranobesinin anime adaptasiyası 2011-ci ildə baş tutan Dengeki Bunko Payız Festivalında açıqlanmıdır. Həmin tədbirdə *"[[Accel World]]"* ranobesinin də animeyə adaptasiya olunacağı məlum olmuşdu. Anime serialı *[[A-1 Pictures]]* studiyası tərəfindən Tomohiko İtonun rejissorluğu ilə çəkilmişdir. Bəstəkar rolunda isə Yuki Kaciura çıxış etmişdir. Anime serialı Tokyo MX, tvk, TVS, TVA, RKB, HBC və MBS kanallarında 2012-ci ilin 7 iyulundan 22 dekabrına kimi, AT-X, Chiba TV və BS11 kanallarında isə başqa tarixlər arasında nümayiş etdirilmişdir. *[[Crunchyroll]]* və *Hulu* vasitəsilə də yayımlanmışdır. Animenin ssenarisi üçün ranobenin ilk dörd cildindən və səkizinci cildin bəzi hissələrindən istifadə olunmuşdur.

Anime *Aniplex of America* tərəfindən Şimali Amerika regionu üçün lisenziyalaşdırılmışdır. İngiliscə dublajı 27 iyun 2013-cü ildən 15 fevral 2014-cü ilə kimi *Toonami*-də yayımlanmışdır. *Aniplex of America* 2013-cü ilin 13 avqustundan 19 noyabrına kimi animeni 4 DVD və Blu-ray dəstində buraxmışdır. *Manga Entertainment* ilk seriyaları BD/DVD formatında 2013-cü ilin dekabrında Böyük Britaniyada buraxmışdır. *Madman Entertainment* isə animeni Avstralasiya regionu üçün lisenziyalaşdırmış və ABC3 kanalı vasitəsilə 7 iyun 2014-cü ildə yayımlamağa başlamışdır. Anime serialını 15 mart 2015-ci ildən *[[Netflix]]* vasitəsilə Şimali Amerikada izləmək mümkün olmuşdur.

31 dekabr 2013-cü ildə anime serialında baş verən əsas hadisələri ələ alan anime televiziya filmi — *"Sword Art Online Extra Edition"* yayımlanmışdır. Anime televiziya filminin əsas mahnısı Eyr Aoy tərəfindən ifa olunan  mahnısıdır. *"Extra Edition"* Yaponiyada yayımlandıqdan bir neçə saat sonra bütün dünyada yayımlanmışdır. *Daisuke* vasitəsilə bütün dünyada yayımlanan bu iki saatlıq anime televiziya filmi ancaq fransızdilli ölkələrdə, eləcə də, Çin və Cənubi Koreyada göstərilməmişdir. *Daisuke* ingilis, ispan, portuqal, italyan, alman dillərində subtitrlar təklif etmişdir. İngilisdilli ölkələr, eləcə də, Meksika, Mərkəzi və Cənubi Amerika ölkələri anime televiziya filmini *[[Crunchyroll]]* vasitəsilə izləmək imkanına malik olmuşdur. *"Extra Edition"* Cənubi Koreyada *Aniplus* kabel televiziyası, Çində isə *LeTV* saytı vasitəsilə yayımlanmışdır. Fransızdilli ölkələr üçün isə bu imkanı *Wakanim* saytı yaratmışdır. *"Extra Edition"* anime televiziya filminin Blu-ray və DVD-si Yaponiyada 23 aprel 2014-cü ildə buraxılmışdır. Məhdud nəşrə Kanae İto tərəfindən ifa olunan Yuinin personaj mahnısı *"Heart Sweet Heart"* və Reki Kavahara tərəfindən yazılmış orijinal yan hekayə  daxil edilmişdi.

5 iyun 2014-cü ildə davam mövsümü — *"Sword Art Online II"* yayımlanmağa başlamışdır. İkinci mövsümün ilk 14 seriyası ranobe seriyasının beşinci və altıncı cildlərinin adaptasiyasıdır və *"Kabus gülləsi"* arkı adlanır. 15–17-ci seriyalar *"Kalibur"* arkı (səkkizinci cildin adaptasiyası), 18–24-cü seriyalar *"Ananın rozariosu"* arkı (yeddinci cildin adaptasiyası) adını daşıyır. İkinci mövsümün premyerası 29 iyundan 4 iyula kimi Almaniya, ABŞ, Fransa, Honkonq, Tayvan, Cənubi Koreya və Yaponiyada yayımlanmışdır.

Reki Kavaharanın orijinal hekayəsi ilə çəkilən *"[[Sword Art Online: Ordinal Scale]]"* anime filminin premyerası 18 fevral 2017-ci ildə baş tutmuşdur.

1 oktyabr 2017-ci ildə baş tutmuş *Dengeki Bunko Aki no Saiten 2017* tədbirində anime serialının *"Sword Art Online: Alicization"* adlı üçüncü mövsümü, eləcə də, *"Sword Art Online Alternative: Gun Gale Online"* adlı spin-off anime serialı anons edilmişdir. *[[3Hz]]* studiyası tərəfindən çəkilən *"Sword Art Online Alternative: Gun Gale Online"* 2018-ci ilin aprelində yayımlanmağa başlamışdır. *"Sword Art Online: Alicization"* isə 7 oktyabr 2018-ci ildən Tokyo MX, Tochigi TV, GTV, BS11, MBS kanalları vasitəsilə yayımlanır. Crunchyroll vasitəsilə də nümayiş etdirilir. Serialın ilk 24 seriyalıq birinci hissəsi 30 mart 2019-cu ilə kimi yayımlanmışdır. *"War of Underworld"* adlı 25 seriyalıq ikinci hissəsi isə 2019-cu ilin oktyabrında yayımlanmağa başlanacaqdır. Anime "Alisizasiya" arkının hamısını – 9–18-ci cildləri əhatə edir və təxminən 50 seriya davam edəcək. Birinci seriya 50 dəqiqə davam etmişdir. Yaponiya, ABŞ, Fransa, Almaniya, Rusiya, Avstraliya və Koreyada premyeraları baş tutmuşdur. Yaponiya premyerası 15 sentyabr 2018-ci ildə Tokio Beynəlxalq Forumu Zalının C binasında iki dəfə (12:00 və 15:30) keçirilmişdir. The English dub of the third season premiered on February 9, 2019 on Toonami. Mövsümün ranobenin 9–18-ci cildləri əsasında 4 kurs davam etməsi planlaşdırılırdı. Lakin mövsüm 24 mart 2019-cu ildə 24 seriya yayımlandıqdan sonra fasilə vermiş və bu zaman ranobenin 14-cü cildinə qədər olan hekayə adaptasiya olunmuşdur. 12 oktyabr 2019-cu ildə ikinci hissə *"War of Underworld"* altbaşlığı ilə yayımlanmağa başlamışdır. *"War of Underworld"*-un ikinci hissəsinin 2020-ci ilin aprelində yayımlanması planlaşdırılsa da, koronavirus pandemiyasına görə 2020-ci ilin iyuluna kimi təxirə salınmışdır.

### Musiqi
Yuki Kaciura *"Sword Art Online"* animesi saundtreklər bəstələmişdir. Saundtreklər animenin DVD və BD buraxılışının 4-cü və 7-ci cildlərinin məhdud nəşrlərində buraxılmışdır. İkinci mövsümün saundtrekinin birinci cildi isə mövsümün DVD və BD buraxılışının 3-cü və 7-ci cildləri ilə birlikdə buraxılmışdır.

Anime adaptasiyasının 14-cü seriyasına qədər istifadə olunmuş açılış mahnısı LiSA tərəfindən ifa olunan *"[[Crossing Field]]"* () mahnısı, bağlanış mahnısı isə Haruka Tomatsu tərəfindən ifa olunan  mahnısıdır. 15-ci seriyadan etibarən açılış mahnısı kimi Eyr Aoy tərəfindən oxunan *"Innocence"* () mahnısı, bağlanış mahnısı kimi Luna Haruna tərəfindən oxunan *"Overfly"* () mahnısı səsləndirilmişdir.

Anime serialının ikinci mövsümünün ilk 14 seriya üçün istifadə olunmuş açılış mahnısı Eyr Aoy tərəfindən ifa olunan *"Ignite"* () mahnısı, bağlanış mahnısı Luna Haruna tərəfindən ifa olunmuş *"Startear"* () mahnısıdır. 15-ci seriyadan etibarən açılış mahnısı kimi Haruka Tomatsu tərəfindən ifa olunan *"Courage"* () mahnısı, bağlanış mahnısı kimi isə LiSA tərəfindən ifa olunan *"No More Time Machine"* () mahnısı səsləndirilmişdir. Bundan əlavə LiSA tərəfindən ifa olunan  mahnısından üçüncü bağlanış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur. *Katsucon* tədbirində ikinci mövsümün ingiliscə dublajının 28 mart 2015-ci ildə yayımlanmağa başlayacağı açıqlanmışdı.

Üçüncü mövsümün birinci açılış mahnısı LiSA tərəfindən ifa olunan "Adamas" mahnısı, birinci bağlanış mahnısı isə Aoy tərəfindən ifa olunan  mahnısıdır. İkinci açılış mahnısı Asca tərəfindən ifa olunan "Resister", mahnısı ReoNa tərəfindən ifa olunan "Forget-me-not" mahnısıdır. 19 seriyada ReoNa tərəfindən ifa olunan  mahnısı da səsləndirilmişdir.

Animenin DVD və BD buraxılışlarına bir çox personaj mahnıları əlavə edilmişdir. Bu mahnılar iki yığma albomda toplanmışdır: *"Sword Art Online Song Collection"* (I mövsümün cildlərindəki personaj mahnıları) 27 avqust 2014-cü ildə,, *"Sword Art Online Song Collection II"* (II mövsümün personaj mahnıları) 22 mart 2017-ci ildə buraxılmışdır.

### Videooyun
2011-ci ildə baş tutmuş Dengeki Bunko Payız Festivalında məlum olmuşdu ki, Reki Kavaharanın ranobeləri əsasında videooyunlar hazırlanacaq. İlk oyun *Bandai Namco Games* tərəfindən PlayStation Portable platforması üçün istehsal olunmuş  oyunudur. Oyun alternativ süjet xəttinə malikdir: ranobedən və animedən fərqli olaraq Kirito Hitklifi məğlub etsə də, oyunçular oyundan çıxa bilmirlər, Lifa və Sinon özləri *Sword Art Online* oyununa qoşulurlar. Oyunun həm məhdud, həm də daimi boks-seti 14 mart 2013-cü ildə buraxılmışdır.

PlayStation Vita üçün nəzərdə tutulmuş *"Sword Art Online: Hollow Fragment"* oyunu 24 aprel 2014-cü ildə buraxılmışdır və CERO tərəfindən C reytinqi ilə qiymətləndirilmişdir. *"Sword Art Online: Hollow Fragment"* *"Sword Art Online: Infinity Moment"* oyunu ilə eyni alternativ süjet xəttinə sahibdir. *"Hollow Fragment"* əvvəlki oyunun bütün "Mərtəbə təmizləmə" məzmununa, eləcə də, Aynkradın "Boşluq bölgəsi" () adlı kəşf edilməmiş yerinə malikdir. Baş qəhrəman Kirito daha sonra oyunun açar personajlarından biri olacaq müəmmalı personaj ilə döyüşür. Oyun Yaponiyada yayımlandığı ilk həftədə 145.029 nüsxə satmış və həmin həftə Yaponiya proqram təminatı satışları siyahısına başçılıq etmişdir. Oyun *Namco Bandai Games Taiwan* tərəfindən Çin və ingilis subtitrları ilə Tayvanda da buraxılmışdır.

Üçüncü oyun — *"Sword Art Online: Lost Song"* *Artdink* tərəfindən PlayStation 3 və Vita platformaları üçün istehsal olunmuş və Yaponiyada 26 mart 2015-ci ildə buraxılmışdır. Asiyada ingilisdilli versiyası da yayımlanmışdır. Oyunun prodüseri 2014-cü ilin oktyabrında oyunun açıq dünya və RPG olduğunu, orijinal süjet xəttinə malik olduğunu, hadisələrin Alfheym dünyasında baş verdiyini və personajların uça bildiklərini açıqlamışdır. Buraxıldığı ilk həftədə oyunun PlayStation Vita versiyasının 139.298 nüsxəsi, PlayStation 3 versiyasının 55.090 nüsxəsi satılmış və həmin həftə Yaponiya proqram təminatı satışlarından uyğun olaraq 2-ci və 6-cı yerləri tutmuşdur (birinci yerdə *"Bloodborne"* oyunu).

PlayStation 4 və Vita platformaları üçün istehsal olunan *"Sword Art Online: Hollow Realization"* adlı dördüncü oyun Yaponiyada 27 oktyabr 2016-cı ildə, bütün dünyada isə 18 noyabr 2016-cı ildə buraxılmışdır.

Mobil telefonlar üçün nəzərdə tutulmuş *"Sword Art Online: End World"* sosial şəbəkə oyunu 28 fevral 2013-cü ildə yayımlanmışdır və oyundan 1 milyondan çox istifadəçi qeydiyyatdan keçib. Android və iOS üçün nəzərdə tutulmuş freemium oyunu *"Sword Art Online: Code Register"* 2014-cü ildə istehsal olunmuşdur və indiyə qədər oyunu 3 milyondan çox istifadəçi yükləmişdir. *[[Mobage]]* brauzer oyunu platforması və mobil telefonlar üçün istehsal olunmuş *"Sword Art Online: Progress Link"* oyunu 10 fevral 2015-ci ildə buraxılmışdır. 2016-cı ildə *Bandai Namco* Android və iOS platformaları üçün *"Sword Art Online: Memory Defrag"* adlı oyun buraxmışdır.

*Dengeki Bunko* imprinti altında nəşr olunmuş əsərlərdə yer alan müxtəlif personajların göründüyü və *Sega* tərəfindən istehsal olunmuş *"Dengeki Bunko: Fighting Climax"* döyüş oyununda Kirito, Asuna, Lifa, Yuuki və LLENN personajları da yer alır. Brauzer oyunu *"Sword Art Quest"* və onun sikveli *"Sword Art Quest II"* oyununda oyunçular personajlarını inkişaf etdirib mükafatlar qazanmalıdırlar. *"SAO -Log Out-"* adlı ödənişli Android oyununda isə istifadəçilər personajları yükləyə və onlara oynaya bilər, divar kağızları əldə edə bilərlər.

*[[Kadokawa Shoten|Kadokawa]]* və *Japan IBM* tərəfindən *"Sword Art Online"* əsasında Virtual Reallığa malik Kütləvi Çoxoyunçulu Onlayn Oyun istehsal olunmuşdur. Lakin demo olduğundan tam oyun kimi buraxılmayacaq. 2016-cı ilin oktyabrında *"Accel World VS Sword Art Online: Millennium Twilight"* adlı videooyun anons edilmişdir. Oyun *"Sword Art Online"* franşizi ilə birlikdə krossover təşkil edəcək və 2017-ci ildə *Bandai Namco Entertainment* tərəfindən Playstation 4, Playstation Vita və Windows platformaları üçün buraxılmışdır.

*"Gun Gale Online"*-a əsaslanan *"[[Sword Art Online: Fatal Bullet]]"* adlı oyun 18 avqust 2017-ci ildə anons edilmişdir. Oyun 2018-ci ildə PS4, Xbox One və PC platformaları üçün buraxılmışdır. *Bandai Namco* tərəfindən *"Sword Art Online: Integral Factor"* adlı smartfon oyunu da anons edilmişdir. Bu oyunda oyunçu Koharu adlı partneri ilə (səsləndirən Ari Ozava) Aynkradın 100 mərtəbəsini təmizləməlidir.

Bandai Namco Entertainment Yaponiyada iOS və Android əməliyyat sisteləri üçün *"[[Sword Art Online VR: Lovely Honey Days]]"* adlı mobil oyun buraxmışdır. Birinci epizodu oynamaq sərbəstdir, lakin ikinci və qalan epizodları pulla almaq lazımdır. Bandai Namco *"[[Sword Art Online Arcade: Deep Explorer]]"* adlı 3 onlayn oyunçunun eyni anda oynaya biləcəyi kəşf etmə RPG oyunu anons etmişdir. Bu seriyadakı ilk arkada oyunudur. Yaponiya arkadalarında 2019-cu ilin yazından peyda olacaq.

Bandai Namco tərəfindən Alisizasiya arkına əsaslanan *"[[Sword Art Online: Alicization Lycoris]]"* adlı videooyun anons edilmişdir. Oyun PS4, Xbox One, və Windows platformaları üçün buraxılacaq. Oyun ranobenin 9–18-ci cildlərinin əhatə edəcək.

### Teleserial

2 avqust 2016-cı ildə *Skydance Media* *"Sword Art Online"* franşizinin teleserial adaptasiyasını çəkmək hüquqlarını əldə etdiyini açıqlamışdır. Laeta Kaloqridis ssenarist və icraçı prodüser olacaqdı. Teleserialın digər icraçı prodüserləri şirkətin CEO-su Devid Ellison, Dana Qoldberq və Mersi Ross olacaqdılar. 2018-ci ilin fevralında serial çəkmək hüquqlarının *[[Netflix]]*-ə satıldlığı bildirilmişdir.

## Qəbul
*"Oricon"*-a görə ranobe seriyası 2012-ci ilin ən yaxşı satan ranobe seriyası olmuşdur: səkkiz cildi ən yaxşı satan ranobelər siyahısında yer almışdır. *"Sword Art Online"* *"Kono Light Novel ga Sugoi!"* reytinqlərində 2012 və 2013-cü illərdə 1-ci yerdə göstərilmiş, 2011, 2014 və 2015-ci illərdə isə ilk onluqda qərarlaşmışdır. Ranobe həmçinin 2016-cı ilin birinci yarısında Yaponiyada ən yaxşı satan ikinci ranobe (489.374 nüsxə), ümumilikdə isə ən yaxşı satan üçüncü ranobe (1.020.673 nüsxə) olmuşdur. *"Sword Art Online: Progressive"* ilin birinci yarısında 321.535 nüsxə, ümumilikdə isə 361.088 nüsxə (13-cü yer) satmışdır. 2017-ci ilə kimi bütün dünyada ranobenin 20 milyondan çox nüsxəsi buraxılmışdır.

*Kotaku*-nun tənqidçisi Riçard Eysenbeys *"Sword Art Online"*-nı son illərin ən "ağıllı" anime serialı adlandırmış, virtual reallığın insan psixologiyası üzərindəki təsirlərinin dərin uzaqgörənliyinə, MMPORG qurması vasitəsilə realistik iqtisadiyyat və cəmiyyət yaratmaqla əlaqədar sosioloji baxışlarına və ssenari müəlliflərinin müxtəlif janrlarından istifadə etmək bacarığına görə tərifləmişdir. Eysenbeys qeyd etmişdir ki, baş qəhrəmanlar Kirito ilə Asuna arasındakı romantik münasibətlər virtual reallıq dünyasında sevginin necə olduğu tərifinə uyğun gəlir. Buna baxmayaraq, Eysenbeys ilk tənqidlərini qeyd edəndə ancaq animenin ilk 12 seriyasını izləmişdi. Eysenbeys animenin ikinci hissəsini məzmun tvistlərinin əla istifadəsinə və yaxşı yazılmış, inandırıcı antaqonistinə görə tərifləmişdir, lakin o, serialın ilk pozitiv aspektlərinin ikinci hissədə itdiyini hiss etmişdir: onun fikrincə onlayn oyunda psixoloji əksetmə və sosial qarşılıqlı əlaqəyə daha çox diqqət verilsəydi, anime daha realistik görünərdi. Eysenbeys bildirmişdi ki, animenin ikinci hissəsində Asuna çarəsizlik içində olan qızdır və baş qəhrəmanın axtarışda olduğu "element"dən başqa bir şey olmamasını görmək kədərləndiricidir. Tənqidinin sonunda hər iki hissənin gözəl olduğunu qeyd etmişdir.

*[[Anime News Network]]*-dan Rebekka Silverman animeni süjet xəttinin gedişatına və "səliqəsiz" ssenarisinə görə tənqid etmişdir. Teron Martin bildirmişdi ki, animenin hekayəsi ölüm-dirim məsələsində lazım olan ağırlıq səviyyəsinə çatmağa və baş qəhrəman Kiritonu "tənha canavar" kimi göstərməyə çalışır. *DeviceCritique* başa salmışdır ki, *"Sword Art Online"* inkişaf etməkdə olan virtual reallıq bazarına təsir göstərir və *[[:en:Oculus Rift|Oculus Rift]]*-i virtual reallığın başlanğıc nöqtəsi üçün əsas misal kimi göstərmişdir. *DeviceCritique* *"Sword Art Online"*-ı virtual reallıq oyunlarının psixoloji və sosial aspektlərinin başa salınmasına görə tərifləmişdir. *"The Muse"*-dən Adam Feysi anime serialını cinsiyyətçi olduğuna, qadın personajları isə həddən artıq seksual göstərildiklərinə görə tənqid etmişdir.

Kirito *"[[Eromanga Sensei]]"* anime serialının 8-ci seriyasında kameo etmiş və Yoşitsuqu Matsuoka tərəfindən canlandırılmışdır.

Stiven Spilberqin 2018-ci il istehsalı *"[[Birinci oyunçu hazırdır (film, 2018)|Birinci oyunçu hazırdır]]"* filmində *"Sword Art Online"*-a bir neçə istinad edilmişdir. 2011-ci ildə *"[[Birinci oyunçu hazırdır]]"* romanını yazan Ernest Klin bir müsahibəsində *"Sword Art Online"*-ı müzakirə etmiş, Yaponiyada bir tədbirdə Reki Kavahara ilə tanış olduğunu və ideal virtual dünyalar yaratmaq barədə müzakirə etdiklərini bildirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı 
* Rəsmi Şimali Amerika saytı 
*