open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blez Paskal

**Blez Paskal** () — fransız dahisi, riyaziyyatçısı, fiziki, filosofu və yazıçısı.

Eyni zamanda böyük bir riyaziyyatçı olan Torriçelli (*Torricelli*) təxəllüsü ilə əsərlər yazan və ilk hesab maşınını icad etmiş olan Paskalın ən məşhur əsəri ölümündən sonra yayımlanmış olan "Düşüncələr"dir.

1642-ci ildə fransız fiziki, riyaziyyatçı və filosof Blez Paskal (Blaise Pascal) tərəfindən ilk mexaniki hesablama qurğusu yaradılmışdır. Ədədlərin üzərində toplama əməliyyatı aparan bu cəmləyici maşın Paskalina (Pascalina) adlanırdı. Paskal bu qurğunu vergi işçisi olan atasının hesablama işlərini asanlaşdırmaq üçün hazırlamışdı.

## "Düşüncələr" əsəri
O 1654-cü ildə dini bir təcrübə yaşamış, hayatının bundan sonrakı dövrünə, elmi fəaliyyətdən çox, din və Allah haqqında mübahisələr aparmışdır. Başqa sözlə, Paskal deist bir hümanizmin, rasional bir şübhəciliyin ve sərbəst düşüncənin hakim olduğu bir zamanda və cəmiyyətdə, Allahın və İlahi qüvvənin gərəkliyini və gücünü göstərmək istəmişdir. Descartes'ı həm qəbul edən həm də təkmilləşdirən, Dekardın riyazi üsulun istifadə sahəsini genişləndirmək istədiyi yerdə, riyazi üsulun digər sahələrə uyğunlaşdırılması ve yararı mövzusunda şübhəci bir münasibət sərgiləyən Paskal, bu üsulun teolojiyle də, metafiziklə də bir əlaqəsi olmadığını demişdir. Soyut, analitik ve tümdengelimsel düşünen ağıl, Paskala görə, Allahın varlığını sübut edə bilməz. Həqiqəti bilmənin, mütləq doğruluğa çatmanın tək yolunun ağıl, riyazi ya da elmi üsul olmadığını deyən Paskala görə, qurtuluş ürək və inancdadır. Məsələnin həlli inancda, ürəkdə, dini bir yaşamdadır, çünki yalnız burada, inanan insan Allaha bağlı eşq dolu bir qavrayışa ulaşar. İnsanın qurtuluşu, səmimi möminde əsas məsələ olan adətən içgüdüsel, doğrudan, aracısız ve ağıla bağlı olmayan, ağıl süzgəcindən keçməmiş bir anlayışda, Allaha təslim olmalıdır.

"Düşüncələr" əsərindı deyilir:
* "Məni bu dünyaya kimin göndərdiyini bilmirəm, mən bilmirəm dünya nədir, mən kiməm, mən dəhşətli bir tərzdə hər şeydən xəbərsizəm… haradan gəldiyimi bilmədiyim kimi, haraya gedəcəyimi də bilmirəm… budur mənim vəziyyətim: o acizlik, zəiflik, qaranlıqla doludur"
* "Mən ancaq qəlblərinin acısı ilə yazanları təsdiq edirəm"
* "İnsan çox güman ki, düşünmək üçün yaradılıb, onun bütün üstünlüyü bütün xidməti bundadır; onun əsas vəzifəsi lazımi şəkildə düşünməkdir… ancaq insanlar nə haqda düşünür…?" və s.

## Paskal teoremi
Əgər altıbucaqlınin təpələri bir konik əyri (yəni ellips, hiperbola, parabola və hətta iki düz xətt) üzərindədirsə, onda bu altıbucaqlının qarşı tərəflərinin kəsişmə nöqtələri bir düz xətt üzərindədir və ya tərsinə.

## Mənbə
* "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.610
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Həmçinin bax
* Eten Paskal

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dezarq və Paskal
Darvin

;Yaşayış məntəqələri
* Darvin (şəhər) — Avstraliyada şəhər.

;Quşlar
* Darvin tinamusu — quyruqsuz tinamu cinsinə aid heyvan növü.
* Darvin nandusu — nandu cinsinə aid heyvan növü.

;Digər
* Darvinizm — Çarlz Darvinin baxışlarına əsaslanan, Yer kürəsində üzvi aləmin materialist təkamülü (tarixi inkişafı) nəzəriyyəsi.
* Darvin çıxıntısı — insan qulağının heliks adlandırılan üst qığırdağında olan, anadangəlmə çıxıntı

## Həmçinin bax
* Darvin (soyad)
İsgəndər

**İsgəndər** — kişi adı.

* Makedoniyalı İsgəndər
* İsgəndər Aznaurov
* İsgəndər Dövlətli
* İsgəndər Həmidov
* İsgəndər Mahmudov
* İsgəndər Xəlilov
* İsgəndər İbrahimov
;Digər
* İsgəndər (film, 2004)

## Həmçinin bax
* İskəndər
Alman dili

**Alman dili** (alm. , tələffüs olunur: ; *deutsche Sprache*) — almanların, avstriyalıların, lixtenşteynlilərin, eləcə də isveçrəlilərin çoxunun dili, Almaniyanın, Avstriyanın, Lixtenşteynin rəsmi dili, İsveçrənin, Lüksemburqun və Belçikanın rəsmi dillərindən biri. Çin, ərəb, hindi, ingilis, ispan, benqal, portuqal, rus və yapon dillərindən sonra dünyada ən çox yayılmış dildir. Bu dil Avropa Birliyinin rəsmi və işçi dillərindən biridir.

Alman dili hind-avropa dilləri ailəsinin german dilləri qrupuna daxildir. Latın əlifbası əsasında yaranan yazısına umlautlu üç sait (*ä, ö, ü*) və esset (*ß*) liqaturası əlavə edilib.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Germi

**Germi** — İranın Ərdəbil ostanında şəhər, Germi şəhristanının inzibati mərkəzi.

Germi şəhəri Ərdəbil şəhərinin şimalında, Parsabad şəhərinin cənubunda yerləşir. Şəhər Ərdəbildən 90&nbsp;km, Parsabaddan isə 150&nbsp;km. aralıdır. Əhalisi 32 000 nəfərdir, əsasən maldarlıq və əkinçiliklə məşğuldur. Şəhərin əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

Şəhərin adı çox güman ki farsca *"isti, ilıq"* mənalarını daşıyan **"gərm"** sözündən gəlir.

Burada yay isti, qış mülayim keçir. Şəhər dörd dağın arasındadır. Qədim tarixə malik Germinin qərbində, Lələ dağında islamaqədər dövrə aid edilən qəbirlər aşkarlanmışdır. 

## İstinadlar
Meşkinşəhr

**Meşkinşəhr** (*tarixi adı *'Xiyov** və ya **Xiyav*')* — Iran Ərdəbil ostanına daxildir. İranın şimal-qərbində yerləşir. Tehrandan 839&nbsp;km aralıda, Savalan dağının yaxınlığında yerləşən şəhər. Meşkinşəhr şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 63 655 nəfər və 14 949 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan türkcəsində danışırlar.

Bu şəhər Savalan dağına ən yaxın şəhərdir. İqlimi mülayimdir. Keçmişdə adları "Xio", "Orami", "Vəravi" olmuşdur.

## Şəhərin görməli yerləri
Ən mühüm turizm obyektləri bunlardır:

:* Seyid Süleyman Fəxrəbad
:* İmamzadə Seyid Süleyman məqbərəsi
:* Mavand, Qotursu, Şabil, İlandoğan və Qaynarca isti su bulaqları
:* Qarasu çayının sahili
:* Qədim Meşkinşəhr qalası, Ağaeh qalası, Döv qalası, Qəhqəhə qalası
:* Sasani dövrünün 2000 illik epiqrafik abidələri
:* Unar kəndində qədim qəbiristanlıq
:* Şeyx Heydər türbəsi
:* Arşaq qalası
:* Qışlaqzaxir qalası
:* Qənbər təpəsi
:* Anar qədim məzarlığı
:* Cənnət Sara məscidi
:* Həsəndaş müqəddəs yeri
:* Meşəlik parkı
:* Şirvan dərəsi
:* Qarasu
:* Huşəng meydanı
:* Savalan dağının ətəkləri

Şəhərdə kilim, xalça, yun parçalardan müxtəlif toxuculuq məhsulları toxunur. Meşkinşəhr həm də özünün balı, qurudulmuş meyvələri, alması və üzümü ilə də məşhurdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Merke

## Xarici keçidlər
http://meshkin.org/farsi/archives/292
GünAz TV

**Günaz TV** — mərkəzi qərargahı Amerika Birləşmiş Ştatlarının Çikaqo şəhərində yerləşən Azərbaycan dilində fəaliyyət göstərən televiziya kanalı. 2004-cü ildə güneyli siyasi mühacir Əhməd Obalı tərəfindən təsis edilib. 2005-ci ilin may ayından canlı yayıma başlamışdır.

## Haqqında
Günaz TV və ya Güney Azərbaycan Televiziyası müstəqil kütləvi informasiya vasitəsidir və 2004-cü ildə güneyli siyasi mühacir Əhməd Obalı tərəfindən təsis edilib. Telekanal Amerika Birləşmiş Ştatlarının Çikaqo şəhərindən yayımlanır. Televiziya heç bir qrup və ya təşkilata bağlı deyil, Beynəlxalq İnsan Haqları, Bəyannamələr və  Konvensiyalar əsasında fəaliyyət göstərir. Telekanalın öz fəaliyətində rəhbər tutduğu İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 19-cu maddəsində deyilir:

GünAz TV 24 saat müxtəlif peyklər vasitəsilə Avropa, Yaxın Şərq, Afrikanın şimal hissəsi və Orta Asiyaya müxtəlif proqramlar yayımlayır. Televiziyanın verilişlərini istənilən vaxt rəsmi saytlarından canlı izləmək mümkündür.

### Prinsipləri
* İnsan hüquqları və demokratiyaya inanaraq bu istiqamətdə olan öhdəliklərə əməl etmək;
* Mənəvi–Əxlaqi dəyərlərə sadiq qalmaq;
* Fikir ayrılığına önəm vermək;
* İnformasiyanın azad dövriyyəsinin təmin edilməsi;
* İrqçilik, ayrı–seçkilik və qeyri–bərabərliklə mübarizə;
* Millətlərin hüquq bərabərliyinin təmini uğrunda fəaliyyət göstərmək;
* Sülhsevər olmaq, zorakılığın dayandırılması və məsələlərin dialoq və danışıqlar yolu ilə həllinə inanmaq.

### Hədəfləri
* İranda irqçilik və hökumətin ayrı–seçkilik siyasətinə qarşı dinc və mədəni fəaliyyət;
* Azərbaycan türkləri və İran adlanan coğrafiyanın digər bölgələrində yaşayan türklərin mədəni soyqırımı və dil asimilasyonuna qarşı mübarizə aparmaq;
* İran İslam Cümhuriyyəti hökuməti senzura, yalan və kütləvi informasiya vasitələrinə təzyiqlərlə Azərbaycan və digər türk toplumunda informasiyanın azad dövriyyəsinə mane olduğu üçün, Güney Azərbaycan türklərini maarifləndirmək məqsədilə ədalətli informasiya yaymaq;
* Azərbaycan və İrandakı digər türk bölgələrində demokratiya, insan hüquqları, söz və əqidə azadlığını  inkişaf etdirmək məqsədilə prosesi təhlil etmək və informasiya çatdırmaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*GünAz TV | Web
*GünAz TV | Facebook
Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri

**Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri** () — Türkiyə Silahlı Qüvvələrinə daxil olan xüsusi hərbi birləşmədir. Vəzifəsi Türkiyə Cümhuriyyətinin hava məkanının təhlükəsizliyinin təmin edilməsidir. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin idarəsi altında olan ən böyük 2-ci qüvvədir (Quru Qoşunlarından sonra). Hərbi Hava Qüvvələri sülh vaxtı hava məkanını qorumaq və nəzarət etmək, müharibə zamanı isə Quru Qoşunları və Hərbi Dəniz Qüvvələrinə dəstək vermək üçün yaradılıb. Baş qərargahı Ankarada yerləşir.

## Təyyarələri

### Hərbi təyyarələri
*F-16 C/D (240 ədəd)
*F-4E 2020 (100 ədəd)
*F-4E Phantom (100 ədəd)
*RF-4E Phantom (79 ədəd)
*F-5 2000 (45 ədəd)
*F-5 A/B (14 ədəd)

### Nəqliyyat təyyarələri
*A400M (10 ədəd)
*C-130E Hercules (10 ədəd)
*C-130B Hercules (8 ədəd)
*C-160T Transall (23 ədəd)
*CN 235-100M (62 ədəd)

## Həmçinin bax
* Türkiyə Silahlı Qüvvələri
* F-16

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin rəsmi veb-saytı
Mendzıjets-Podlyaski

**Mendzıjets-Podlyaski** (polyakca *Międzyrzec Podlaski*) — Polşanın cənub-qərbində bir kənd.

Mendzıjets-Podlyaski Gemina rayonunun mərkəzidir və 17.300 (2005-ci ilin hesablamalarına görə) nəfər əhalisi var. Bu şəhər 1174-cü ildə şəhər statusu alıb və qida üzrə bir bazar sayılırdı.

İkinci dünya müharibəsində Międzyrzec Podlaski şiddətilə Almanlar Luftwaffe təyyarələrilə bombalandi.

## Qalereya


Fayl:międzyrzec podlaski ul lubelska.jpg|Lubelska street
Fayl:międzyrzec podlaski orzeł.jpg|Eagle from Stefan Wyszyński Monument
Fayl:międzyrzec podlaski drewniane domy.jpg|Old woodenly houses
Fayl:międzyrzec podlaski dworzec kolejowy.jpg|Railway station
Fayl:międzyrzec podlaski pałac potockich.jpg|Potocki's Palace
Fayl:międzyrzec podlaski pałac potockich fasada.jpg|Potocki's Palace – facades
Fayl:międzyrzec podlaski park angielski.jpg|English Park
Fayl:międzyrzec podlaski gimnazjum.jpg|School
Fayl:międzyrzec podlaski pomnik ofiar pogromu niemieckiego.jpg|Sacrifices of German Rout Monument
Fayl:międzyrzec podlaski kapliczka.jpg|Old chapel
Fayl:międzyrzec podlaski poczta.jpg|Post-office
Fayl:międzyrzec podlaski rz krzna.jpg|Krzna river
Fayl:międzyrzec podlaski zaułek.jpg|Alley of Old Town Market
Fayl:międzyrzec podlaski kościół św józefa.jpg|St. Joseph Church
Fayl:międzyrzec podlaski kościół św mikołaja dzwonnica.jpg|St. Nicholas Church – Belfry
Fayl:międzyrzec podlaski kościół św mikołaja fasada.jpg|St. Nicholas Church – facades
Fayl:międzyrzec podlaski kościół św mikołaja wnętrze.jpg|St. Nicholas Church – interior
Fayl:międzyrzec podlaski kościół śwśw piotra i pawła.jpg|St. Peter and Paul Church
Fayl:międzyrzec podlaski wieża.jpg|Tower
Fayl:międzyrzec podlaski kaplica.jpg|Chapel beside St. Peter and Paul Church
Fayl:międzyrzec podlaski kanał wieprz-krzna.jpg|Wieprz-Krzna canal
Fayl:międzyrzec podlaski plebania.jpg|Presbytery
Fayl:międzyrzec podlaski szpital.jpg|Hospital
Fayl:międzyrzec podlaski frank t sibbett grób.jpg|Grave of american pilot
lieutenant]] Frank T. Sibbet
Fayl:międzyrzec podlaski cmentarz katolicki.jpg|Catholic cemetery
Fayl:międzyrzec podlaski szkoła przykościelna.jpg|Catholic church school
Windows 2000

**Windows 2000** (eləcə də *Win2k*, *W2k* və ya *Windows NT 5.0* adlandırılır; kod adı: *Cairo*) — Microsoft şirkətinin Windows NT ailəsinə daxil olan əməliyyat sistemi. 32-bitli prosessoru olan kompyuterlərdə işləmək üçün nəzərdə tutulub. Bəzən səhvən Windows ME adlandırılır.

## İstinadlar
Windows Me

**Windows Millennium Edition** (**Windows ME**; eləcə də **Windows Me** abbreviaturası istifadə olunur) — Microsoft şirkəti tərəfindən 14 sentyabr 2000-ci ildə satışa çıxarılmış qarışıq 16/32-kateqoriyalı əməliyyat sistemi. Yeni III minilliyin şərəfinə ( — minillik) bu cür adlandırılıb.
Windows 95

**Windows 95** — Microsoft şirkətinin çoxməqsədli qrafik əməliyyat sistemi. Kod adı Çikaqodur. 24 avqust, 1995-ci ildə tanıdılıb. DOS və Windows əməliyyat sistemlərini birləşdirən ilk əməliyyat sistemidir.
## Yenilikləri
* Windowsun ilk *32 Bit* əməliyyat sistemidir.
* *Sağ düymə funksiyası* ilk dəfə Windows 95-ə əlavə edilib. 
* *Start* menyusu və düyməsi əlavə edildi.
* *Tax və işlət* funksiyası əlavə edildi.
* *[[Internet Explorer]]* və USB dəstəyi sonrakı bəzi versiyalara əlavə edildi.
* Böyütmə funksiyası artırıldı.

## Sistem tələbləri
* 16 MHZ 32Bit prosessor
* 4MB RAM
* 50MB Sərt disk yeri.

## İstinadlar
Windows Server 2003

**Windows Server 2003** (hazırlama zamanı kod adı: **Whistler Server**; daxili variantı: **Windows NT 5.2**) — Microsoft şirkətinin Windows NT ailəsinə daxil olan əməliyyat sistemi. Serverlərdə işləmək üçün nəzərdə tutulub. 24 aprel 2003-cü ildə satışa çıxarılıb.
Windows 3.x

**Windows 3.x** — Microsoft şirkəti tərəfindən istehsal olunan və 1990-1994-cü illər arasında satışa çıxarılan Windows əməliyyat sistemləri nəslinin ümumi adı. Microsoft Windows-un ilk geniş yayılmış relisi 3.0 olmuşdur. Bu reliz Microsoft şirkətinə qrafik interfeysli əməliyyat sistemləri sahəsində Macintosh və Commodore Amiga ilə rəqabətə girmək imkanı yaratmışdır.

Əslində Windows 3.x bitkin müstəqil əməliyyat sistemi deyil. Çünki o DOS-u baza iş platforması kimi istifadə etdiyinə görə faktiki olaraq onun üzərində qurulmuş üstqurum əməliyyat sistemidir.
Windows NT 4.0

**Windows NT 4.0** — Microsoft firmasının buraxdığı əməliyyat sistemləri ailəsi Windows-un NT nüvəsi üzərində yaradılmış dördüncü əsas versiyasıdır.  3.51 versiyasından bir il sonra, 29 iyun 1996-cı ildə satışa buraxılmışdır.

## Yeniliklər

* Windows NT 3.51 üzərində gətirdiyi ən böyük yenilik onun Windows 95-ə bənzər interfeysidir. Bu şəkildə böyük bir istifadə asanlığı təmin edilmişdir.
* Windows NT 4.0-da Active Desktop-lu Internet Explorer-i quraşdırmaqla, istifadəsi olduqca asan olan əməliyyat sisteminə sahib olmaq olar. Digər tərəfdən, Windows NT 4.0, xüsusən də multimediaya mövzusunda zəif olur: DirectX dəstəyi Windows 2000-dən bəri Windows NT ailəsinə düzgün inteqrasiya olunub.
* Microsoft Message Quequing xidməti əlavə edildi.
* Windows NT 4.0, nostalji analoq saat proqramının Windows Vista-da yan panel əlavəsi kimi geri qayıdana qədər mövcud olduğu Windows-un son versiyası idi.

## İstinadlar

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
*Guidebook: Windows NT 4.0 Gallery  – A website dedicated to preserving and showcasing Graphical User Interfaces
*HPC:Factor Windows NT 4.0 Workstation Patches & Updates Guide
*HPC:Factor Windows NT 4.0 Server Patches & Updates Guide
*Josephn.net: Windows NT 4.0 Terminal Server Edition Tips & Updates 
*MDGx: Windows NT 4.0 Essential Free Upgrades + Fixes
Windows 2.0

**Windows 2.0** — Microsoft-un bir əməliyyat sistemi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* GUIdebook: Windows 2.0 Gallery  – A website dedicated to preserving and showcasing Graphical User Interfaces
* ComputerHope.com: Microsoft Windows history
* Microsoft article with details about the different versions of Windows
Windows 1.0

**Windows 1.0** — Microsoft Windows əməliyyat sisteminin birinci əsas buraxılışıdır. Windows 1.0 MS-DOS-da işləyir, və onun üçün bir qrafik interfeysdir. Bu sistem ilə birlikdə, Kalkulyator, Notepad, Paint proqramları da meydana çıxdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Demo of Windows 1.01 running on VirtualBox, on The Non-Technical Technical Support
* Demo of Windows 1.04 running on an original IBM XT, on YouTube
*Windows 1.01 emulator
Windows Mobile

**Windows Mobile** — smartfonlar və şəxsi rəqəmsal köməkçilər üçün "Microsoft" tərəfindən hazırlanmış mobil əməliyyat sistemləri ailəsi.

Daha yeni smartfon əməliyyat sistemlərinin (iOS və "Android") yüksəlişindən sonra "Windows Mobile" heç vaxt uğura bərabər olmadı və sonrakı illərdə sürətlə sönmüşdür. "Microsoft" 2010-cu ilin fevralına qədər "Windows Mobile"ı əvəz etmək üçün daha müasir və istehlakçıya yönəlmiş "Windows Phone"u elan etmişdir. Nəticədə, mövcud cihazlar və proqram təminatı "Windows Phone" ilə uyğun gəlmədiyi üçün "Windows Mobile" köhnəlmişdir. "Windows Phone"un elanından sonra çıxan "Windows Mobile"ın son versiyası 6.5.5 idi. Bundan sonra Microsoft bütün diqqətini "Windows Phone" üzərində cəmləşdirmək üçün Windows Mobile-da inkişafı dayandırmışdır.

"Microsoft" 2015-ci ildə "Windows Phone" seriyasının bir hissəsi olan oxşar adlı "Windows 10 Mobile"ı buraxmış, onun keçmiş "Windows Mobile" əməliyyat sistemləri ilə əlaqəsi yoxdur.

## Versiyalar

## Windows Phone

"Windows Mobile"dan sonra "Windows Phone" layihəsinə start verilmişdir, lakin bu, əvvəlkisi ilə uyğun gəlməyən bir mobil əməliyyat sistemidir. "Windows Mobile" 6.5 versiyasının buraxılması ilə "Microsoft Windows Phone" adlı brend yaratmağa başlamışdır. Bu əməliyyat sistemi olan bütün telefonlar belə adlandırılmağa başlamış, lakin ilk "Windows Phone" əməliyyat sistemi 11 oktyabr 2010-cu ildə buraxılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Windows Mobile Team Blog
Windows NT

**Windows NT** (, ) — Microsoft-un əməliyyat sistemi ailəsi. 1988-ci ildə hazırlanmışdır.

## Windows NT-in buraxılışları

## İstinadlar
Tokio

**Tokio** və ya **Tokyo** ( ) — Yaponiyanın paytaxtı. Ölkənin əsas iqtisadi və mədəniyyət mərkəzi.

## Tarix
Tokio Körfəzi sahilində liman şəhəri Tokio, Edo (körfəz qapısı) adı ilə tanınmışdı. Edo Qalası XII əsrdə güclü samuray qəbilənin-i Edo ailəsinin yurdu olaraq yapon tarixində meydana çıxdı. 1603de Tokugawa Şogunluğu banisi Tokugawa Ieyasu, Edoyu zərbənin rəhbərliyinin paytaxtı etdi. Şogunluk rejimi altında Edo, Yaponiyanın mədəni və iqtisadi, siyasi sahədə mərkəzinə inkişaf etmişdir. 1868-ci ildə Zərbənin hakimiyyətinə son qoyan İmperator Meiji, 3 sentyabr 1868-ci il tarixli Edonun adını Tokio etməsinə dair imperator fərmanı ilə Kioto Edo qalasındakı qədim zərbənin sarayına köç edib, qədim paytaxt Kioto şərqdə paytaxt olduğuna görə şəhərin adı Tokioya dəyişdi. Tokio, 12 sentyabr 1923-cü ildəki zəlzələdən böyük zərər gördü. Zəlzələdən sonra şəhər yenidən inşa edilib və bu dövrdə ətrafında şəhərətrafılar təşəkkül etməyə başladı. 20 il sonra II. Dünya Müharibəsində ABŞ təyyarələri tərəfindən ciddi bombardman edilərək təkrar sökülüb. Tokio 1950-ci illərdən sonra ölkə iqtisadiyyatına paralel inkişaf göstərərək sürətlə böyüdü və bugünkü səviyyəsinə çatıb.

## Təqdimat
Şəhərin mərkəzində xəndəklər və geniş bağlarla əhatə İmperiya Sarayı yer alır. Sarayın şərqində, Yapon iş dünyasının mərkəzi kimi səciyyələndirilən Maranouçi səmti olur; Şimal-şərqində isə bir çox universitetin və mətbəənin yerləşdiyi Qanda səmti uzanır. Rəsmi binalar sarayın cənubundakı Kasumigaseki səmtində toplanmışdır. Milli parlament binası isə Kasumigasekinin qərb. Dünyaca məşhur bir mübadilə mərkəzi olan Ginza səmti şəhərin şərq hissəsindədir. Tokionun arxitekturası iki və ya üç mərtəbəli taxta evlərdən, Meiji dövründən qalma daş tikililərə və beton və ya poladdan düzəldilmiş göydələnlərə qədər dəyişən bir müxtəliflik göstərir. Yaponiyanın əsas ibadət mərkəzi olan Meici Məbədi bir milli abidə kimi qəbul edilir.Başlanğıcda zəlzələyə qarşı mukavim olsun deyə, binalar 30 metrlə məhdudlaşdırılmış, lakin 1960lardan sonra bu yüksəkliyi keçən və zəlzələyə dayanıqlı bir çox yeni bina inşa edilmişdir. Bunların başlıcaları Mainiçi Nəşriyyatı, Tokio Kilsə, Milli Teatr və Beynəlxalq Ticarət Mərkəzidir. Şəhər daxili nəqliyyat avtobus, metro və elektrik qatarlarla təmin edilir. Tokioda biri daxili səfərlər, digəri xarici səfərlərə təsis edilən iki hava limanı var.Yaponiyanın mədəniyyət mərkəzi olan Tokioda bir çox muzey, kitabxana və universitet yerləşir. Ueno Parkında Tokio Milli Muzeyi, Tokio Milli Elm Muzeyi, Heyvanat Bağçası və Qərb İncəsənəti Milli Muzeyinin yer alır. Yaponiyadakı universitet və yüksekokul-ların böyük hissəsi Tokio. Tokio Universiteti xaricindəki başlıca milli ali təhsil müəssisələri Tokio Texnologiya İnstitutu, Hitotsubaşi Universiteti və Tokio İncəsənət Universitetidir. Özəl universitetlərin ən məşhurları da Vaseda və Keio universitetləridir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Şanxay

**Şanxay** (, ) — Çində şəhər.

Çinin ən böyük şəhəridir. Çinin şərq sahilində Yangtze çayı deltasında qurulmuşdu. Olduqca sıxlıq olan bu şəhər ayrıca Çin Xalq Respublikasının ən əhəmiyyətli liman şəhəridir.

Şanghay, Şərq Çində Yangtze Çayı Deltasının sahilində iştirak edən Çin Xalq Respublikasının ən böyük və dünyanın da səkkizinci ən böyük şəhəridir. Məşhur olaraq Çinin müasir iqtisadiyyatının qalası olaraq hesab edilən şəhər bu istiqamətiylə, xalqın ən əhəmiyyətli mədəni, ticari, sənaye və ünsiyyət mərkəzlərindən biri olaraq xidmət görər. İnzibati olaraq Şangay Çin Xalq Respublikasının əyalət statusundakı bir bələdiyyəsidir. Bununla birlikdə Şangay dünyanın ən sıx limanlarından biridir və 2005də dünyadakı ən böyük yük limanı olmuşdur.

Əsasında bir balıqçı qəsəbəsi olan Şangay Çinin yirminci əsrlə birlikdə ən əhəmiyyətli şəhəri oldu və Çin Respublikası dövrü əsnasında məşhur mədəniyyətin, intellektual müzakirənin və siyasi intriqanın mərkəzi idi. 1949dakı kommunist inqilabdan sonra, Şangay mərkəzi hökumətin ağır vergiləndirməsi və xarici investisiyanın sona çatması, və sözdə şəhərli ünsürlərin təmizliyi üzündən canlılığını itirdi. Davamında 1992də mərkəzi hökumətin Şangayda bazar iqtisadiyyatının yenidən inkişaf etdirilməsi səlahiyyətiylə birlikdə Çinin iqtisadi böyüməsinin qabaqcılı olmuşdur. 21-ci yüzilin başındakı Şangay üçün var olan bəzi məsələlər şəhərin artan işçi köçü, böyük sərvət bərabərsizliyi və ekoloji pozulma ilə başa çıxmaq üçün mübarizə kimi məsələlərdir. Bu məsələlərə baxmayaraq göydələnlər və müasir həyat tərzi sıxlıqla Çinin bu andakı iqtisadi inkişafının təmsili olaraq görülməkdədir.

May və oktyabr 2010 arasında Şangayda Expo 2010 Dünya Sərgis(n)i toplanmış olacaq. Bununla birlikdə Formula 1 Çin Böyük Yarışı ilk dəfə 26 Sentyabr 2004də Şangay Beynəlxalq Murdar idində reallaşdırıldı. Yenə qlobal istiləşməyə qarşı yeddi qitənin bütünündə doqquz fərqli yerdə reallaşdırılan Live Earth (Yaşayan Dünya) konsertlərindən biri 7 İyul 2007də Şangayda Oriental Pearl TV Towerdə reallaşdırıldı..


Shanghai-Jin Mao-12-Aussicht-2012-gje.jpg
Shanghai-Pudong-04-2012-gje.jpg
Shanghai-Bund nachts-06-2012-gje.jpg
Shanghai-Stadtplanungsmuseum-06-2012-gje.jpg
Shanghai-altes Wohngebiet-04-Laden-Strassenfeger-2012-gje.jpg
Shanghai-Ghettoviertel-18-Mann mit Waesche-2012-gje.jpg
Shanghai-Markt-14-Fischhaendler-2012-gje.jpg
Shanghai-Hotel Sunrise on the Bund-02-2012-gje.jpg


## Xarici keçidlər
Kişi

**Kişi** — erkək insandır. "Kişi" sözü yetkinlik yaşına çatmış insanlar barəsində işlənilir, bu sözun tayı az yaşlı uşaqlara və ya yeniyetmələrə oğlan deyilir.

Leonardo da Vinçinin "Vitruvius İnsanı" bir kişinin nisbətini göstərməktədir

## Kişilik yaşı
Kişilik erkək insanın bir baliğ mərhələyə qədəm qoymasıdır. Müxtəlif sünnət əsaslı icmalar bu mərhələyə keçmək üçün xüsusi mərasimlər qururlar. Modern icmalarda qanun bu mərhələni təyin edir. Bu baliğ mərhələsinə yetən oğlan bundan sonra kişi adlanır və qanun baxımından öz işlərinin məsulu və cavab vericisidir.

## Həmçinin bax
* Qadın

## İstinadlar
Oğlan

**Oğlan** — erkək uşaq və ya yeniyetmə.

## Oğlan və kişilik

Kişilik oğlanın bir buluğ mərhələyə yetməsidir. Müxtəlif sünnət əsaslı icmalar bu mərhələyə keçmə üçün xüsusi mərasimlər təşkil edirlər. Müasir icmalarda qanun bu mərhələni təyin edir. Bu buluğ mərhələsinə yetən oğlan bundan sonra kişi adlanır və qanun baxımından öz işlərinin məsulu və cavab vericisidir.


Fayum02.jpg|Gənc oğlanın rəsmi, Roma-Misir qəbirüstü marasim rəsmi
Hyacinthus.jpg|İki yunan tanrısı: Apollon və Giasint, Rəssam: Cakobo Karalio, 16-cı əsr italyan rəssamı
Tuke, Henry Scott (1858–1929), "The Bathers".jpg|*Çimənlər*, Henri Skott Tuk


## Xarici keçidlər
Qadın

**Qadın** — yetkin dişi cinsiyyətindən olan insan. Digər əks cins kişi adlanır. Rəsmi sənədlərdə bu bioloji növ yaşından asılı olmayaraq qadın adlanır.

## Qadın tarixi
İnsanlıq tarixində qadınların yerinin araşdırılması İngilis sözü olan History anlayışına oxşar olaraq Herstory deyə başa düşülən araşdırma sahəsi, tarix elminin və cinsiyyət araşdırmalarının bir qoludur. Qadın tarixi araşdırması feminist bir anlayış ola bilər, lakin bu məcburi deyildir.

2009-cu ilin yanvar ayından etibarən dünya əhalisinin sayı 6,8 milyard olmuşdur. Bunun 49,7%-ni qadınlar təşkil edir. Qadın əhali 3 milyarddan daha çoxdur. Dünyada qocaların çoxu qadınlardır.

## Siyasət
Səudiyyə Ərəbistanında qadınlara səsvermə hüququ 2011-ci ildə verilmişdir. Qadınlara maşın sürmək hüququ hələ də verilməyib.

## Hüquq
Bir çox dövlətlərin hüquqi tənzimləmələrində qadın-kişi ayrı-seçkiliyi və xüsusilə də vərəsəlik hüququnda qadınlara qarşı ayrı-seçkilik göstərilir. Dünyanın bir çox yerində qadınlara həyat yoldaşı seçmək, evlilik, boşanma və digər əsas hüquqlar verilməyib.

## Şiddət
Dünyada ən çox Afrika qitəsində 135 milyondan çox qadın sünnət olunur. Dünyanın 54 ölkəsində qadınlara qarşı qeyri-bərabər hüquqlar olduğu halda, "namus müdafiəsi" Peru, Banqladeş, Argentina, Ekvador, Misir, Qvatemala, İran, İsrail, Suriya, Livan və Venesuelanın cəza hüququnda yer alır. Dünya qadınların 1/3-i həyatı boyu ən azı bir dəfə şiddətə məruz qalıb.

## Qadın hərəkatları
Qadın haqlarının ilk addımları Maarifçilik dövründə mülki azadlıq hərəkatlarının başlanğıcı ilə eyni vaxtda atılmışdır. Əsas məqsəd Fransız inqilabı zamanı elan edildiyi kimi bütün insanların bərabərliyi olmuşdur. Cinsiyyətlər arası münasibətə gəldikdə isə təməldə fərqli, fərqləri vurğulayan ikinci və bərabərçi ümumi baxış müəyyənləşdirilmişdir. "Bərabərçi" anlayışı isə Maarifçiliyin təməl fikrinə dayanır.

## Həmçinin bax
Feminizm
Qadın hüquqları
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kişi
* Klara Setkin
* Feminizm
* Qadın hüquqları
Uşaq

**Uşaq** — insan ontogenezinin doğumdan hüquqi və psixofizioloji yetkinlik mərhələsinə qədərki inkişaf fazasında olan fərd. Bu termin həmçinin prenatal dövrü əhatə edən fetusa da şamil edilə bilər. Hüquqi status baxımından uşaqlar məhdud səlahiyyət və öhdəliklərə malik olub, əhəmiyyətli qərarlar qəbul etmək qabiliyyəti olmayan subyektlər kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycanda, adətən, uşaq ilk dişini çıxardıqda hədik bişirilir və qonum-qonşuya paylanır.

## Uşaqlıq mərhələləri

## Əsas qruplar
Uşaq oyunlarından bəhs edərkən onları iki qrupa ayırır ki, onun bu fikirlərini əslində bütün uşaq folkloru nümunələrinə də aid etmək olar: "1) Böyüklərin köməyi ilə oynanan oyunlar. Bu cür oyunlar kiçikyaşlı uşaqlar arasında oynanılır… 2) Müstəqil oyunlar. Bu oyunlar nisbətən böyükyaşlı uşaqlar arasında oynanılır. Belə oyunlarda böyüklər iştirak etmir"

### Bir aylıq körpənin hərəkətləri:
* Ağzını açıb, anadan süd əmmək istəyər
* Əllərini yumruq şəklində düzəldərək ağzına aparar
* Oyaq olduğunda sizin üzünüzə baxaraq səsinizi dinləyər
* Arxası üstündə olarkən yana dönməyə çalışar
* Barmağınızı əmməyə çalışar
* Ac və narahat olanda ağlayaraq öz problemini söyləməyə çalışar
* Günün çox saatını yatar, 2–3 saatdan bir oyanaraq qidalanar
* Oturaq şəkildə başını ara-sıra dik tuta bilər
* Üzü üstə qoyulanda başını titrədərək qaldıra bilər
* Barmağınızı ovcunun içində bərk-bərk tutar

### Dəyişikliklər
* Göz əzələləri inkişaf etdikcə göz hərəkətlərini daha yaxşı səmtləşdirməyə başlar
* Artıq şəxsiyyət yaranmağa başlayır, belə ki, bəzi körpələrin kür və səsli və bəzilərinin isə səssiz-səmirsiz olması buna işarədir
* Birinci ayın sonuna doğru sizin danışıqlarınıza, səslərinizə və ona toxunmalarınıza görə gülümsəməyə çalışar
* Qidalanma vaxtı getdikcə öz qaydasına düşər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BMT-nin Uşaq Fondu 
* "Rusiyada uşaqlar 2009" Statistik toplu
* Uşaq hüquqları haqqında konvensiya
* Uşaq Oyunları
İordan çayının qərb sahili

**İordan çayının qərb sahili** (, *aḍ-Ḍaffah al-Ġarbiyyah*; , *HaGadáh HaMaʽarávit* və ya יֵהוּדָה וֶשוֹמְרוֹן, *Yehuda Ve'Şomron*) — Ön Asiyanın Levant bölgəsində, Aralıq dənizinin sahili yaxınlığında yerləşən, şərqdən İordaniya və Ölü dənizlə, cənubdan, qərbdən və şimaldan isə İsraillə həmsərhəd olan, dənizə çıxışı olmayan ərazi. Bölgə Fələstin Dövlətinin iddia etdiyi iki ərazidən (digəri Qəzzə zolağıdır) böyüyüdür. 

İordan çayının qərb sahili qismən Fələstinin idarəsi altında olan 165 Fələstin anklavına bölünür. İordan çayının qərb sahilinin qalan hissəsi, o cümlədən 200 İsrail yaşayış məntəqəsi tam İsrailin nəzarəti altındadır. Ərazinin 2 747 943 nəfər fələstinli əhalisi var və təxminən 220 000-i Şərqi Qüdsdə olmaqla 670 000-dən çox israilli köçkün burada yaşayır.

Yəhudilər arasında bu bölgənin ümumi adı Yəhuda Krallığı və Samariya şəhərindən sonra "Yudeya və Samariya"dır.
## Yəhudeya və Samariya Qanunu
23 iyul 2025-ci ildə Knesset 71 Knesset üzvünün səs çoxluğu ilə 13 rəqibə qarşı Yəhudeya və Samariyada yəhudi məskunlaşmalarının qanuniliyini tənzimləyən qanunu qəbul etdi.

Bu qanun Yəhudeya və Samariyanın yəhudi xalqının öz torpağında yaşamaq üçün təbii və tarixi hüququna görə İsrail Dövlətinə aid olduğunu bildirir.

Həmin gün Knessetin 62 üzvü Hz. Yusifin məzarının dərhal ilhaq edilməsini tələb edən sənədi imzalayıb.

Knessetin qəbul etdiyi qanundan sonra prezident Donald Tramp İordan çayının qərb sahilinin adının Yəhudeya və Samariya olaraq dəyişdirilməsinə qərar verib. Bütün dərsliklərdə, siyasi sənədlərdə, xəritələrdə.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Katrina qasırğası

**"Katrina" qasırğası** — Amerika Birləşmiş Ştatları tarixində ən dəhşətli tufan.

Qasırğalar içərisində Katrinanın adı tez-tez çəkilir. Katrina qasırğası ABŞ tarixində ən dağıdıcı qasırğalarındandır. Daha çox Atlantik okeanında baş verən Katrina 1890-cı ildən məşhurdur. Bu qasırğadan ən çox 1928-ci ildə New Orleansda meydana gəlib. Onun ardınca Luizianı sel basıb. Qasırğa Missisipi sahilinin qarşısında və Alabamada şiddətini artırıb və şəhərin böyük qisminin yox olmasına gətirib çıxarıb. Həmin vaxt New Orleansın 80 faizi sular altında qalıb. Katrina 1836 insanın ölümünə səbəb olub. 81,2 milyard dollarlıq vurduğu ziyanla ABŞ-nin ən qorxulu yuxusuna çevrilib. Katrina Türkiyənin İzmir ərazisində də özünü göstərib. 10–12 saat içində isə Türkiyəni tərk edib.

2005-ci il avqust ayının 28–29-cu günlərində baş verərək Alabama, Missisipi və Luiziana ştatlarında 1600 nəfərin ölünü və 81,2 milliard dollar xəsarətin meydana gəlməsinə səbəb oldu. Qasırğası nəticəsində Amerika Birləşmiş Ştatları-nın Meksika körfəzi sahillərində yerləşən ştatların üzləşdiyi böyük insan iztirablarını və dağıntıları, o cümlədən çoxlarının evsiz qalmasını nəzərə alaraq, Azərbaycan hökuməti Amerika Birləşmiş Ştatları hökumətinə humanitar yardım göstərilməsi ilə bağlı qərar qəbul etmişdir. Amerika Birləşmiş Ştatları ABŞ Konqresi komissiyasının həmin qasırğası ilə bağlı hesabatı president Corc Buşdan başlayaraq hökumətin bütün sahələrinin əsassız olduğunu göstərdi.

## Xarici keçidlər
* Prezident Buş hökumətin Katrina qasırğası qurbanlarına köməyi davam edəcəyinə vəd verib
Parıltı (film, 1980)

***Parıltı*** () — rejissor Stenli Kubrikin Stiven Kinqin eyniadlı romanı əsasında 1980-ci ildə çəkdiyi film. Filmdə Cek Torensi Cek Nikolson, Torensin arvadını isə Şelli Dyuvall canlandırır. Filmin büdcəsi 19 milyon dollardır. Filmdən təxminən 44 milyon dollar gəlir əldə edilmişdir. Uzun müddət steadicam istifadə edən ilk film "Parıltı" olmuşdur.

Ən çox çəkiliş təkrarı edən filmdir. Stenli Kubrik Cek Nikolsonun tualetə balta ilə girməyə çalışdığı səhnənin 127 dublunu etmişdir.

## Rollarda
:Cek Nikolson
:Şelli Dyuvall
:Danny Lloyd
:Scatman Crothers
:Barry Nelson
:Philip Stone
:Joe Turkel
:Tony Burton
:Anne Jackson
:Lisa & Louise Burns

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Drummerman.net 
* Avropada kəsilmiş hissələri 
* [Filmin resenziyası](http://www.mrqe.com/lookup?^Shining,+The+(1980))
Azəri (dəqiqləşdirmə)

**[[Azərbaycanlılar]]** və ya qısaca **Azərilər** — əsasən İranın şimal-qərbini əhatə edən Cənubi Azərbaycanda və Azərbaycan Respublikasında yaşayan türk xalqı.

**Azəri** həmçinin bu mənaları ifadə edə bilər:

* Azəri (anlayış) — müxtəlif xalq və dilləri təsvir etmək üçün istifadə edilən anlayış.
* Qədim azəri dili — Atropatenanın ölü İran dili.
* Azəri və ya azərbaycanlı — Demonim
* Azəri səbkisi — XIII–XIV əsrlərdə Azərbaycan memarlıq səbkisi.
* Azəri Bakı FK — 1991-ci ildə Bakı şəhərində yaradılmış və 1991–1994-cü illərdə aktiv olmuş və Bakını təmsil etmiş futbol klubu.
* Azəri Press Agentliyi (və ya qısaca *APA*) — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən müstəqil informasiya agentliklərindən biri.
* Azəri–Çıraq–Günəşli — Xəzərin Azərbaycan sektorunda ən iri neft yatağı.
* ''Azəri Türk'' (jurnal) — Azərbaycan mühacir jurnalı.
* Azərin — Azərbaycan müğənnisi.

### Azeri
* Azeri (volost) — Estoniyada balaca bir volost.

## Həmçinin bax
* Azər (dəqiqləşdirmə)
* Azərbaycan dili (dəqiqləşdirmə)
* Azərbaycançılıq
Qız

**Qız** — insanın dişi uşağı. Qızın nə zaman bir qadın olması müxtəlif ölkələrdə və toplumlarda fərqlidir. Qız yeniyetmə mərhələsindən sonra gəncliyə girəndə qadın hesab olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tehran ostanı

**Tehran ostanı** - İranın mərkəzində ostan. Mərkəzi Tehran şəhəridir.

2006-cı ildə aparılmış siyahıya almanın rəsmi yekunlarına əsasən ərazisi 18.637&nbsp;km² , əhalisi 13.422.366 nəfərdir .

## Əhalisi

Əhalisi əsasən farslardan (40%-i) , Azərbaycan türklərindən (əhalinin 30%-i) , mazandaranlılardan (əhalinin 18%-i) ,az sayda giləklərdən, kürdlərdən, lurlardan , bəxtiyarilərdən, ləklərdən, ərəblərdən və az sayda digər millətlərin nümayəndələrindən ibarətdir.

## Tehran ostanının inzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mərkəzi ostanı

**Mərkəzi ostanı** () – İranin mərkəzində yerləşən ostan. İnzibati mərkəzi Ərak şəhəridir.
## Ərazi
Mərkəzi ostan şimaldan Tehran və Qəzvin, cənubdan İsfahan və Luristan, qərbdən Həmədan və şərqdən Qum ostanları ilə sərhəddir. Ostanın ərazisi 29,406&nbsp;km² – dir . 
## Əhali
2006 – cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanın 1.351.257 nəfər əhalisi var .
### Milli tərkib

## Şəhristanlar

Mərkəzi ostanı 10 şəhristana və 18 bəxşə bölünür .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website of Markazi Governorship  
* Foreign Commercial Centre of Markazi Province  
* Provincial Cultural Heritage Organization  
* Iran Chamber of Commerce, Industries & Mines 
* Dünya Azərbaycanlıları Konqresi :“Əcəm İraqı”, yaxud Tehranın qulağının dibində türk mahalı 
* Dünya Azərbaycanlıları Konqresi :İnqilab liderinin doğulduğu qədim türk yurdu 
* Encyclopædia Iranica :ARĀK

## Həmçinin bax
* Rəhmət Abad (Zərənd)
Mazandaran ostanı

**Mazandaran ostanı** — İranın şimalında, Xəzər dənizinin cənub sahilində yerləşən ostan. Tarixən Təbəristan kimi tanınmışdır. Ostanın ərazisi 23.064 km²-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* a Lek tribe of Māzandarān.
* ḴᵛĀJAVAND
Gülüstan ostanı

**Gülüstan ostanı** — İranın şimal-şərqində ostan. Mərkəzi Gürgan şəhəridir. Ostanın ərazisi 20.891&nbsp;km²-dir. Ostan ərazisinin 16,375&nbsp;km²-i etnik Türkmənsəhra (Güney Türkmənistan) bölgəsinə aiddir. 2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 1.617.087 nəfər əhali yaşayır. Əhalisiniin təxminən 30%-35%-ni türkmənlər təşkil edir. Vilayətdə həmçinin  başqa etnik qrupların nümayəndələri olan Azərbaycan türkləri , qazaxlar (Gürgan şəhərində), bəluclar, gürcülər, kürdlər, ermənilər və farslar da yaşayır.

## [[Gülüstan (ostan)|Gülüstan Ostanının Şəhristanları]]:
* Azadşəhr şəhristanı
* Ağqala şəhristanı
* Bəndər Gəz şəhristanı
* Türkmən şəhristanı
* Ramiyan şəhristanı
* Əliabad şəhristanı
* Kürdköy şəhristanı
* Kəlalə şəhristanı
* Gürgan şəhristanı
* Günbədkavus şəhristanı
* Maravatəpə şəhristanı
* Minudəşt şəhristanı

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Simnan ostanı

**Simnan ostanı** — İranın şimalında ostan. Mərkəzi Simnan şəhəridir. Ostanın ərazisi 96.816 km²-dir. 2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 589.742 nəfər əhali yaşayır .

## Simnan ostanının şəhristanları:
* Damğan şəhristanı
* Simnan şəhristanı
* Şahrud şəhristanı
* Gərmsar şəhristanı
* Mehdişəhr şəhristanı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Simnanlılar
* Simnan dili
Şimali Xorasan ostanı

**Şimali Xorasan ostanı** ( – *Ostane Xorasane şomali*) — İranın şərqində ostan. Mərkəzi Bocnurd şəhəridir. Tarixi Xorasan bölgəsinin bir hissəsini təşkil edir. Ostanın ərazisi 28.434&nbsp;km²-dir.

## Əhalisi
2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 811 572 nəfər yaşayır. 1998-ci ilə olan ehtimala görə keçmiş Xorasan vilayətinin şimalında, yəni hazırkı Şimali Xorasan vilayətində və Rezavi Xorasan vilayətinin şimalında təxminən 2 000 000 nəfər Xorasan türkü yaşamaqdadır və onlar məskunlaşdıqları bölgənin əhalisinin 50%-70%-ni təşkil etməktədirlər.

## Şəhristanları
* Bocnurd şəhristanı
* Şirvan şəhristanı
* İsfərayen şəhristanı
* Cacərm şəhristanı
* Manə və Səməlqan şəhristanı
* Faruc şəhristanı

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Cənubi Xorasan ostanı

**Cənubi Xorasan ostanı** ( – *Ostane Xorasane conubi*) — İranın şərqində ostan. Mərkəzi Bircand şəhəridir. Tarixi Xorasan bölgəsinin bir hissəsini təşkil edir.
Ostanın ərazisi 69.555 km²-dir. 2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 636 420 nəfər əhali yaşayır.

## Xarici keçidlər
* Encyclopædia Iranica :BĪRJAND

## İstinadlar
Yəzd ostanı

**Yəzd ostanı** — İranın mərkəzində ostan. Mərkəzi Yəzd şəhəridir . Ostanın ərazisi 73.467 km² — dir . 2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 990.818 nəfər əhali yaşayır .

## Yəzd ostanının şəhristanları:
* Əbərkuh şəhristanı
* Ərdəkan şəhristanı
* Bafq şəhristanı
* Təft şəhristanı
* Xatəm şəhristanı
* Səduq şəhristanı
* Mehriz şəhristanı
* Meybod şəhristanı
* Yəzd şəhristanı

## İstinadlar
İsfahan ostanı

**İsfahan ostanı** - İranın mərkəzi hissəsində ostan. Mərkəzi İsfahan şəhəridir . Ostanın ərazisi 107.027&nbsp;km² - dir . 2006 - cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 4.559.256 nəfər əhali yaşayır . Əhalinin etnik tərkibini farslar (əhalinin 1/3-i) , azərbaycanlılar (əhalinin 1/5-i) , qaşqaylar , bəxtiyarilər , gürcülər , ermənilər və s. təşkil edir.

## Xarici keçidlər
* Encyclopædia Iranica :FARĪDAN
## İstinadlar
Rus dili

**Rus dili** () — Hind-Avropa dillərinin Baltik-slavyan dilləri qrupuna aid şərqi slavyan dili.

Dünyanın ən çoxyayılmış dillərindən biri — ümumi danışanların sayına görə beşinci, doğma dil kimi qəbul edənlər kimi sayca səkkizincidir. Rusiya, Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstanın rəsmi dili, Belarusun ikinci dövlət dili. Ən çox vətəni olan Rusiyada danışılır.

SSRİ-nin rəsmi dili olduğundan bu birliyə daxil olan ölkələrdə hələ də çox işləkdir. Keçmiş SSRİ ölkələrinin bəzilərində rus dili rəsmi deyilsə də, hamısında rus dilli məktəblər var, yaxud rus dili tədris olunur.

Rus dilində vurğunun yeri sabit deyildir.

## Əlifba
Rus əlifbasında 33 hərf 42 səs var. Kiril əlifbasından istifadə olunur. Çünki latın hərfləri rus dilindəki bütün səsləri əhatə edə bilmir.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanca-Rusca, Rusca-Azerbaycanca Lüğət 
* Azәrbaycanca-Rusca, Rusca-Azәrbaycanca sәsli tәrcümә Proqramı.

## İstinadlar
Çin dili

**Çin dili** — Çin-Tibet dil ailəsinə aid bir dil. Dünya əhalisinin təxminən beşdə birinin ana dilidir. Orijinal adı con ven və (中文، Zhōngwén), han ü (汉语/漢語، Hànyǔ) adlanır. Çində dövlət dili və rəsmi dil Mandarin və ya Putonxua adlanır.

## Əlifbası
Çin dilinin əlifbası yoxdur. Qədim piktoqramlar əsasında inkişaf etdirilmiş yazı növü zamanla ideoqramlara çevrilmiş və geniş yayılmışdır. Məlum olan bütün ideoqramları əzbərləmək çətin olduğundan 115 əsas literalı əzbərləməklə qalan bütün ideoqramları bu literalların birləşdirilməsi yolu ilə yadda saxlayırlar. Çin lüğətləri literalların xətt sayısına görə tərtib olunur.

## Çin dilinin yazılışı
Çin dili iki cür yazılır:

* 1. Klassik
* 2. Modernləşdirilmiş
Birinci model çinin əsil və keçmiş dilidir ki, keçən yüzillərdə işlənirdi. İndi də Tayvan, Honq-Konq, Makao və ABŞ-dəki çinlilər bu dildə danışırlar.
İkinci model isə qədim çin yazısında istifadə olunan heroqliflərin sadələşdirilmiş formasıdır. Bu model Sinqapurda da işlənir. Bundan başqa 1950-ci ildən tətbig olunmağa başlanan Pinyin heroqliflərin transliterasiyası üçün istifadə olunur. Çində Pinyin 1980-cı ildən heroqliflərin latın əlifbasına çevrilməsi üçün geniş istifadə olunur. Pinyin heroqliflərin yerinə deyil, daha çox izah məqsədilə işlədilir.

## Çin dilləri və ləhcələri
Çinin başa başında ayrıca dil və ləhcələr danışılir ki onların hica ədasında bir birindən ayrılırlar.
* Bütün Çin dilləri:

:* Kantonca
:* Mandarin
:* Vü(Şanghay dili)
:* Ke cia
:* Püşyan
:* Xuyi cü
:* Min cüng
:* Gən
:* Şiang
:* Min yi
:* Min nən
:* Ping Xüa

## İstinadlar
Sistan və Bəlucistan ostanı

**Sistan və Bəlucistan** — İranın cənub-şərqində ostan. Tarixi Bəlucistan bölgəsinin qərb hissəsini təşkil edir. Ostanın ərazisi 178.431&nbsp;km²-dir . 2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 2.405.742 nəfər əhali yaşayır. Əhalinin etnik tərkibini bəluclar (əhalinin 1/2-i), Sistani xalqı, brahuilər  və s. təşkil edir. 

## Görməli yerləri
Xacə dağı, Zahedan bazarı, məkərzən ağacı, hamun gülü, dəhanə qulaman, Murtuza Əli ziyarətgahı, çabahar əski pust imartı, purtuqalyıalı lar qalası, Rüstəm qalası, sə b qalası, sə kühə qələ sı, nasırı qələ sı, nıgaran dağı daş yazıları, çabahar azad sahə sı bazarı, İranşəhr muzeyi, Çabahar muzeyi, nadırı mılı

## Xarici keçidlər
*Encyclopaedia İranica : Baluchistan
## İstinadlar
Kirman ostanı

**Kirman ostanı** — İranın cənub-şərqində ostan. Mərkəzi Kirman şəhəridir . Ostanın ərazisi 181.814&nbsp;km² - dir . 2006 - cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 2.652.413 nəfər əhali yaşayır .
## Şəhristanları
*Baft şəhristanı
*Bərdsir şəhristanı
*Bəm şəhristanı
*Ciruft şəhristanı
*Ravər şəhristanı
*Rəfsəncan şəhristanı
*Cənubi Rudbar şəhristanı
*Zərənd şəhristanı
*Sircan şəhristanı
*Şəhr Babək şəhristanı
*Ənbərabad şəhristanı
*Qala Gənc şəhristanı
*Kirman şəhristanı
*Kuhbənan şəhristanı
*Kəhnuc şəhristanı
*Mənucan şəhristanı

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Encyclopædia Iranica :ḴĀLU a small Turkic tribe of Kermān province.
Marko Polo

**Marko Polo** () — italyan səyyahı.  Marko Polo (XIII XIV əsrlər) İtaliyadan Mərkəzi Şərq və Orta Asiya yolu ilə Çinə getmişdir. Marko Polo Bakı neftinin Yaxın Şərq ölkələrinə aparılmasından söz açmış, habelə Şamaxı və Bərdənin ipək məmulatlarının gözəlliyini vurğulamışdır.

## Çin səfəri

XIII əsrin ortalarından etibarən avropalıların coğrafi təfəkkür dairəsi genişlənməyə başlamışdı. Bəzi Avropa tacirləri Şərqlə ticarətə can atırdılar. Buna misal olaraq İtaliya səyyahı və yazıçısı Marko Polonun mənsub olduğu Venesiya tacirlərinin Polo ailəsini göstərmək olar. Atasını və əmisini müşayiət edən Marko 1271-ci ildə Aralıq dənizi sahillərindəki Akka şəhərindən yola düşərək Hörmüzə gəlir və oradan karvanla Mərkəzi Asiyanın səhralarından və dağlarından keçərək uzun aylar yol getdikdən sonra 1275-ci ildə Şimali Çinə gəlib çıxır. Marko Polo Mərkəzi Asiya vilayətində və Çin kimi böyük dövlətdə olmuş ilk avropalı hesab olunur. Onun ailəsi tam 17 il bu qədim diyarın müxtəlif əyalətlərini gəzmiş, onun böyük xanı olmuş Xubilayın (Çingiz xanın nəvəsi) hörmətini qazanmış, ticarətlə məşğul olmuşdur. Geriyə daha təhlükəsiz hesab olunan dəniz yolu ilə qayıtmişdır. Marko Polonun 14 gəmidən ibarət donanması 1292-ci ildə Zeytun (hazırkı Tyançjou) limanından yola çıxır. Hər yerdə Asiyanın şərq və cənub sahillərinə yaxın üzərək Hind-Çinin və Şri-Lankanın yanından keçib Hörmüzə gəlirlər. Yalnız 1295-ci ildə Polonun ailəsi böyük varidatla Venesiyaya qayıdır.

## Kitabı

Onun səyahət təfərrüatları 1298-ci ildə «Marko Polonun kitabı» adı altında nəşr olunmuşdur. Bu kitab Markonun gəzdiyi ölkələrin coğrafiyası, etnoqrafiyası, tarixi haqqında qiymətli mənbədir. Kitab avropalıların bilik dairəsini əsaslı surətdə genişləndirdi, ordan-burdan eşitdikləri ölkələr haqqında müfəssəl məlumat verdi. Marko Polonun – yerdən çıxarılan, yeyiləsi olmayan, lakin yana bilən qara daşların (kömürün) hasilatı haqqında verdiyi məlumatlara ilk zamanlar hətta inana bilmirdilər. Onun kitabında Azərbaycan, Rusiya, tarixi İpək yolu və s. haqqında da ətraflı məlumatlar verilirdi.

Geniş fikirli coğraflar Marko Polonun kitabından ən etibarlı mənbə kimi istifadə edərək şərqin adları çəkilən yeni-yeni ölkə və şəhərləri tərtib etdikləri xəritələrdə göstərirdilər. İlk dəfə 1375-ci ildə düzəldilmiş dünyanın atlasında Polonun məlumatlarında geniş istifadə olunmuşdur.

Marko Polonun müxtəlif avropa dillərinə tərcümə olunan kitabı XIV-XVI əsrlərin dəniz səyyahlarına, o cümlədən X.Kolumba dərin təsir göstərmişdir. Sonralar nəinki tacirlər, həm də xristian dininin təbliğatçıları – missionerlər də Şərq ölkələrinə səyahətlərində coğrafi məlumatlar toplamağa çalışırdılar. Onların sırasında Papa səfirliyi ilə birgə 1289-1330-cu illərdə Çinə səyahət etmiş C.Montekorvinonun adını çəkmək olar.

## Şəkillər

Fayl:Marco Polo traveling.JPG|Marko Polo ailəsi Çində

Fayl:Marco Polo - Battle of the King of Burma against the Mongols.jpg|Marko Polonun əlyazması ("Il Milione" kitabının səhifəsi)
Fayl:MarcoPoloStatueInHangzhou.JPG|Marco Polonun heykəli (Çin)


## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Tur Heyerdal
Fransız dili

**Fransız dili** () — fransızların, Belçikanın, İsveçrənin (əsasən Romandiyanın fransızdilli hissəsində), Kanadanın fransızdilli əhalisinin danışıq dili.

Fransanın və bir sıra ölkələrin rəsmi dili. Həmçinin Fransızca Birləşmiş Millətlər Təşkilatında istifadə olunan altı rəsmi dildən biridir. Digər dillərdə yerli olaraq danışan avropalıların təxminən beşdə biri ikinci bir dil olaraq fransızca danışırlar.

Fransızca; İspanca, Portuqalca, İtalyanca, Katalanca ve Rum dili kimi Roma imperiyasının dili olan latıncanın davam dillərindəndir.

Fransız dili tarixdə Roma Galliyalılarının kelt dillərindən və Roma sonrası Frank köçmənlərinin Cermen dillərindən təsirlənmişdir.

Fransızca 29 ölkədə rəsmi dildir. *La Francophonie* deyilən Frankofon fransızca danışan milli birlikdir. Birləşmiş Millətlərin bütün altqurumlarında və beynəlxalq qurumların çoxunda rəsmi dildir.

Avropa Birliyi məlumatlarına görə 27 üzv ölkədəki 129 milyon insan (497.198.740 %26-sı) fransızca danışır və bunun 65 milyonu (%12) anadili, 69 milyonu (%14) isə ikinci dili olaraq danışır. Bu məlumatlara görə Fransızca birlik içərisində ingiliscə və almancadan sonra ən çox danışılan 3-cü dildir.
## İstinadlar
Kirmanşah ostanı

**Kirmanşah ostanı** — İranın qərbində ostan. Mərkəzi Kirmanşah şəhəridir. Ostanın ərazisi 24.741&nbsp;km²-dir. 2006 - cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 1.879.385 nəfər əhali yaşayır .

## Sunqur şəhristanı
Ostanın şimali-şərqində - Həmədan ostanı ilə sərhəd ərazidə xeyli sayda azərbaycanlı əhali yaşayır. 2006-cı il siyahıya almasına əsasən Sunqur şəhristanın əhalisi 95,904 nəfərdir. Sunqur şəhərində əhalinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir. Onlar sunqur dialektində danışırlar . Bu dialektdə danışan əhali Kirmanşah və Kürdüstan ostanlarında yaşamaqdadır . Sənəndəc (Sənnə) şəhərinin şimalında iki türk kəndinin əhalisi bu dialektdə danışır .
:* Mərkəzi (Sunqur) bəxşi:
::* əhali : 80,304 nəfər (2006 s.a.)
:::* şəhər əhalisi : 43,184 nəfər (2006 s.a.)
::::* Sunqur
:::* kənd əhalisi : 37,120 nəfər (2006 s.a.)
:* Qulyay bəxşi :
::* əhali : 15,600 nəfər (2006 s.a.)
:::* şəhər əhalisi : 1,284 nəfər (2006 s.a.)
::::* Satar
:::* kənd əhalisi : 14,316 nəfər (2006 s.a.)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Encyclopædia Iranica :AḤMADĀVAND a small, sedentary Kurdish tribe of western Iran.
Xuzistan ostanı

**Xuzistan ostanı** — İranın cənub-qərbində ostan. Mərkəzi Əhvaz şəhəridir. Ostanın ərazisi 63.238 km²-dir. 2006 – cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 4.274.979 nəfər əhali yaşayır .Əhalinin etnik tərkibini bəxtiyarilər, ərəblər, farslar, lurlar, ləklər, Qaşqaylar və s. təşkil edr.

## [[Xuzistan|Xuzistan Ostanının Şəhristanları]]:
* Abadan şəhristanı
* Omidiyə şəhristanı
* Əndimeşk şəhristanı
* Əhvaz şəhristanı
* İzə şəhristanı
* Bağ Məlik şəhristanı
* Bəndər Mahşəhr şəhristanı
* Behbəhan şəhristanı
* Xorəmşəhr şəhristanı
* Dezful şəhristanı
* Dəşt Azadegan şəhristanı
* Ramşir şəhristanı
* Ramhürmüz şəhristanı
* Şadgan şəhristanı
* Şuş şəhristanı
* Şuştər şəhristanı
* Gotvənd şəhristanı
* Lali şəhristanı
* Məscid Süleyman şəhristanı
* Hendican şəhristanı

## İstinadlar


## Həmçinin bax
*Ağacəri eli
*Gündüzlü oymağı