open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ələsgər Gəngərlinski

**Ələsgər (Əsgər****) Məmməd oğlu Əsgərov-Gəngərlinski** (? — 15 iyun 1922) — praporşik, Azərbaycan səfirliyinin hərbi attaşesi vəzifəsində çalışıb.

## Həyatı
Gəncə Praporşiklər məktəbini fərqlənmə ilə bitirmişdir. ADR-in Gürcüstanda hərbi attaşesi yanında tapşırıqlar üzrə sabiq ober-zabit. Daha sonra Azərbaycan SSR-in Gürcüstanda hərbi nümayəndəliyində çalışıb. 1921-ci ilin iyul ayından isə Azərbaycanın Türkiyədəki hərbi attaşesi

Ələsgər Əsgərov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tərəfdarı olub, sovetləri sevməyib. Onun Türkiyədən Bakıya göndərilməsi tələb olunub, məqsəd də həbs etmək imiş. 1922 Samsun şəhərində yoxa çıxmışdır.

Azərbaycan faciəsi əsəri yalnız 1990-cı ildə dərc olunmuşdur.

## Kitabları
* "Azərbaycan faciəsi" əsəri 1922

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Müstəqillik uğrunda mübarizənin qəhrəmanları
* ТРАГЕДИЯ АЗЕРБАЙДЖАНА
Me Too hərəkatı

"Me Too" hərəkatı müxtəlif yerli və beynəlxalq şirkətlərdə, iş yerlərində baş verən cinsi təcavüzə qarşı hərəkatdır. Hərəkat 2017-ci ilin oktyabrın 15-də cinsi təcavüz və təcavüzün xüsusilə iş yerlərində yaygın olduğunu göstərmək üçün sosial mediada yayılmağa başlayıb. Prodüser Harvi Vaynşteynə qarşı cinsi qısnama iddiaları ilə davam edib. Amerikalı ictimai fəal Tarana Börk 2006-cı ilin əvvəlində "Me Too" həştəqindən istifadə etməyə başladı və bu ifadə daha sonra 2017-ci ildə amerikalı aktrisa Alisa Milano tərəfindən Twitter-də məşhurlaşdı. Milano cinsi qısnama qurbanlarını "Mən də" (#MeToo) başlığı altında cinsi təcavüz və zorakılıq təcrübələri haqqında tweet atmağa təşviq etdi. Daha sonra hərəkata amerikalı məşhurlar Qvinet Peltrou, Eşli Cadd, Cenifer Lourens, Nikol Kidman və Uma Turman dəstək verib.

## Tarixi
Tarana Börk 2006-cı ildə "Mən də" hərəkatını yaratdı. Yarandığı ilk illərdə cinsi zorakılığın baş verdiyi yerdə araşdırmaları sona qədər aparmağa həsr olunmuş çempionlar şəbəkəsi yaratmağa başladı.

"Me too" həştəqi 2017-ci ildə viral oldu və dünyanı cinsi zorakılığın ciddiliyi barədə xəbərdar etdi. Kiçik miqyasla başlayan çağırış tezliklə qlobal hərəkata çevrildi. O, cəmi altı ay ərzində təcavüz qurbanlarının qlobal birliyinə çevrildi. Bu çağırışı duyan cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən olan milyonlarla insan "mən də" deməyə başladı.

## Fəaliyyəti
"Me Too" hərəkatı sağ qalanların artan spektrinə — gənclərə, fərqli oriyentasiyalı olanlara, əlillərə, qaradərili qadınlara, qızlara və bütün icmalara kömək etmək fikrini davam etdirir. Hərəkat fərdin özünəməxsus müalicəvi səyahəti üçün düzgün giriş nöqtəsini tapmaqda kömək etmək üçündür. Həm də sağ qalanların geniş bazasını gücləndirir və dünyamızda cinsi zorakılığın yayılmasına imkan verən sistemləri pozmağa çalışır. Bu, uzunmüddətli, sistemli dəyişikliyi davam etdirmək üçün strategiyaların həyata keçirilməsi ilə yanaşı, günahkarların cavabdehlik daşımasını tələb edir. **Beləliklə, bir gün heç kim bir daha "mən də" deməli olmayacaq.**

## İstinadlar
* https://metoomvmt.org/get-to-know-us/
Uve Ulsson

**Sven Uve Ulsson** (; ) — İsveç futbolçusu və məşqçisi, hücumçu. İsveç millisi ilə 1958-ci ildə dünya çempionatının gümüş mükafatçısı.

## Klub karyerası
Uve Ulsson 19 avqust 1938-ci ildə Helsöda anadan olub və 1948-ci ildə yerli eyniadlı klubda futbol oynamağa başlayıb. 1954-cü ildə o, "Göteborq" klubuna keçid etdi və 1956-cı ildə İsveç çempionatında debüt oyununa çıxdı. 1957/1958 mövsümündə Ulsson İsveç çempionluğuna nail oldu və çempionatın ikinci ən yaxşı bombardiri oldu. 1959/1960 mövsümündə "Linfild"lə matçda 5 qol vuran Uve avrokubok matçında belə nailiyyət əldə edən ilk oyunçu oldu. Ulsson “Göteborq”da doqquz il keçirdi, 165 liqa oyuna 101 qol vuraraq klub tarixində ən yaxşı bombardirlərdən biri oldu.

1964-cü ilin payızında Ulsson "AİK"-ə transfer oldu. 1965-1971-ci illərdə bu klubun tərkibində İsveç çempionatında 154 oyun keçirərək 23 qol vurdu. 1967-ci ildə o, müdafiəçi  mövqeyində oynamağa başladı, buna səbəb yoldaşlıq görüşündə bu mövqedə zədəli oyunçunu əvəz etməli idi. Həmin il mayın 10-da “Hammarbü” ilə matçın 23-cü dəqiqəsində zədəli qapıçı Leif Hültun əvəzinə qapıda duraraq qapısını toxunulmaz saxladı və görüş komandasının 2:0 hesablı qələbəsi ilə başa çatdı. 1969-cu ildə "AİK" İsveç Kubokunun finalına çıxsa da, burada "Norrçöpinq"ə 1:0 hesabı ilə uduzdu. 1972-ci ildə baş məşqçi ilə fikir ayrılığına görə klubdan ayrılmış və "Stokholm"a keçid edərək futbolçu-məşqçi kimi fəaliyyətə başlayır. 1974-cü ildə isə futbolçu karyerasını orada bitirir.

## Milli komanda karyerası
Ulsson İsveç millisində debütünü 1958-ci il mayın 7-də İsveçrə ilə yoldaşlıq oyununda (3:2) etdi. Elə həmin il o, milli komandanın baş məşqçisi Corc Reynor tərəfindən İsveçdə keçirilən Dünya Kubokunda oynamaq üçün milli komandadan dəvət aldı. İsveç finalda Braziliyaya 5:2 hesabı ilə uduzdu, Ulsson isə turnirdə bir dəqiqə belə meydanda oynamadı. Ulsson milli komandadakı son oyunu 2 avqust 1964-cü ildə Şimali Avropa çempionatı çərçivəsində keçirilən və 1:0 məğlubiyyət hesabı ilə bitən Finlandiya ilə oyuna təsadüf etdi. Ümumilikdə, 1958-1964-cü illərdə İsveç millisinin tərkibində 15 oyun keçirərək 6 qol vura bilmişdir.

## Nailiyyətləri

### Klub səviyyəsində
'''Göteborq'''

* İsveç çempionatı: 1957–58

### Milli komanda səviyyəsində

* FİFA Dünya Kuboku finalçısı: 1958

## İstinadlar
Sərvət Sami Dədəcay

**Sərvət Sami Dədəcay**() — Kipr türkü, akademik və pedaqoq. O, 1976, 1981 və 1985-ci illərdə Şimali Kiprdə keçirilən prezident seçkilərində müstəqil prezidentliyə namizəd kimi iştirak edib.

## Bioqrafiyası
İbtidai və orta təhsilini Larnakadakı Amerika Akademiyasında bitirmişdir. 1960-1968-ci illərdə Paris Universitetinin Hüquq fakültəsində Kriminologiya və Penologiya şöbəsində doktorluq dərəcəsi almışdır. Kipr Cümhuriyyətinin Konstitusiya dövründə Türk komissiyasının rəhbəri Nihat Erimin şəxsi katibi olarkən qərəzsiz İsveçrə Komissiyasında tərcüməçi işləyib. 1968-72-ci illərdə Atatürk Universitetində mütəxəssis vəzifəsində çalışıb. Kiprə qayıtdıqdan sonra öz vəsaiti ilə Lefkoşa Özəl Türk Universitetini qurur. O, Kipr mədəniyyətinə dair iyirmidən çox kitab yazmışdır. Kipr türk qadınları və ümumilikdə Kipr coğrafiyası üzərində işləmişdir.

Bəzi mənbələrə görə, Dədəçay Kipr türkləri arasında doktorluq dərəcəsi alan ilk qadındır. O, həmçinin 1976, 1981 və 1985-ci illərdə Kipr prezidentliyinə namizədliyini irəli sürmüşdür.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Prof. Hasgüler’den tarihe ışık; ”Servet Sami Dedeçay”: kibrissondakika.com: 26 Ocak 2015.
Estoniya milli hərəkatı

**Estoniya milli hərəkatı** (ənənəvi olaraq tarixşünaslıqda Estoniya **oyanış dövrü** ( kimi tanınır) — estonların öz müqəddəratını təyin etmək hüququ olan bir millət kimi özlərini dərk etmələrinin tarixi, siyasi və mədəni prosesidir. Proses təxminən 1850-ci illərdə, estonların daha çox hüquqlar əldə etdiyi zaman başladı və 1918-ci ildə Estoniyanın müstəqilliyinə qədər davam etdi. Eyni şeyi bəzən Sovet Estoniyasında 1987-1988-ci illər hadisələri də adlandırırlar*..*

Estonların milli şüuru 19-cu əsrdə yaransa da, onların etnik kimliklərinin dərk edilməsinin müəyyən əlamətləri daha əvvəllər müşahidə olunurdu. 18-ci əsrin sonunda Estoniyada eestlane özünü adlandırması köhnə maarahvas adı ilə birlikdə yayıldı. O zaman Estoniya Rusiya imperiyasına aid idi. İncilin eston dilinə tərcüməsi 1739-cu ildə çıxdı və eston dilindəki broşürlərin sayı 1750-ci illərdə 18-dən 1790-cı illərdə 54-ə çatdı. Əsrin sonunda artıq yetkin Estoniya kəndlilərinin yarıdan çoxu oxuya bilirdi. Universitet təhsili ilə özlərini estoniyalılar kimi tanıdan ilk insanlar arasında Fridrix Robert Fellman (1798–1850), Kristjan Jaak Peterson (1801–1822) və Fridrix Reynhold Kreysvald (1803–1882) var idi. Hakimiyyət elitası alman dilinin və mədəniyyətinin bir hissəsi olaraq qalırdı. Baltikyanı alman yazıçısı Qarlib Merkel (1769-1850) ilk estofillərdən biri olub, estonlara başqa xalqlarla bərabər xalq kimi yanaşıb. O, 19-cu əsrin ortalarında Estoniya milli hərəkatının ilhamvericisi oldu. Baltikyanı almanların mədəni dünyasına nümunə kimi özünü göstərdi. Bununla belə, əsrin ortalarından etibarən Karl Robert Yakobson (1841-1882), Yakob Qruppa və İohann Valdemar Yannsen (1819-1890) kimi eston liderləri iddialı oldular və milli hərəkatı çox uğurlu olan Finlər istiqamətində uzandılar. O zaman, eləcə də müəyyən dərəcədə Latviya qonşularına və onların Gənc Latviya hərəkatına.

Əhəmiyyətli mədəni nailiyyətlər 1862-ci ildə "Kalevipoeg" qəhrəmanlıq dastanının nəşri və 1869-cu ildə ilk mahnı festivalının təşkili idi. 1860-cı illərin sonunda estoniyalılar artıq alman mədəni və siyasi hegemonluğuna dözmək istəmirdilər. 1880-1890-cı illərdə ruslaşdırma cəhdindən əvvəl onların Rusiya imperiyasına münasibəti müsbət idi.

## İstinadlar
Vedia Barut

**Vedia Barut** () — ilk kiprli türk olan sahibkar qadın.

## Bioqrafiya
Vedia Barut 1919-cu il fevralın 14-də Lefkoşada anadan olub. O, Ayasofya məscidinin baş imamı Mehmet Rəcəb Bəy və evdar qadın Əminə Xanımın üç övladından ikincisi olub. O, 3 yaşından dərs almağa başlayıb, 9 yaşında isə Ayasofya İbtidai məktəbində oxuyarkən skripka dərsi almağa başlayıb. Daha sonra o, Viktoriya Qızlar Liseyini bitirir və əczaçı kimi karyera qurmaq istəyir, lakin Britaniya hökuməti o zaman siyasətini dəyişdiyi və Kipr xəstəxanasında əczaçılıq təhsilini qəbul etmədiyi üçün ümidləri puç olur. Buna cavab olaraq əmisi atasını onun üçün mağaza aça biləcəyinə inandırır.

Bu mağaza 1937-ci ildə açılır. Bu patriarxal cəmiyyətdə çox mübahisəli idi. “Söz” qəzetinin yazarı Mithat Bəy bu reaksiyanı absurd qəbul edərək Barutun qatı müdafiəçisi olur və nəticədə onun cəmiyyətdə tanınmasına səbəb olur. 1980-ci illərdə mağazasını məhv edən və oğlunun köməyi ilə yenisini açmağa məcbur edən yanğına baxmayaraq, Barut 2003-cü ilə qədər öz biznesində çalışır. O, əvvəlcə qadınları cəlb edəcək məhsullarla başlayır, sonra dəftərxana ləvazimatlarına keçir və İkinci Dünya müharibəsi zamanı Lefkoşada yeganə rəsmi dəftərxana ləvazimatları satıcısı olur. O, həm də təkcə türkdilli deyil, həm də Yaşıl Xəttin cənubundan gələn yunan və ingilis dilli qəzetləri unikal şəkildə sataraq qəzet distribütoru olur. Beləliklə o, Kiprdə iki icma arasında təmasların asanlaşdırılmasında həlledici olur. 1980-ci illərdə baş verən yanğından sonra o, dəftərxana biznesini tərk edir və yalnız qəzet satmağa davam edir.

O, həm də Kipr türk teatrının ilk yaranan aktrisalarından biri idi. O, mağazasını açmamışdan əvvəl dostları ilə birlikdə qurduğu özfəaliyyət kollektivi ilə məşhur türk pyesi olan “Aşıq Qərib” adlı tamaşanı səhnəyə qoyur.
## İstinadlar
Alenuş Teryan

**Alenuş Teryan** (, ; 1920—2011) — erməni əsilli iranlı alim, astronom və fizik; onu müasir İran astronomiyasının anası adlandırırlar.
## Bioqrafiya
O, 1920-ci il noyabrın 9-da Tehranda erməni ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Arto, Arizad kriptonimi ilə rejissor, şair və tərcüməçi idi; anası Vartui teatr aktrisası və rejissoru idi.

1947-ci ildə Tehran Universitetinin Elmlər fakültəsini bitirib, burada əmək fəaliyyətinə fizika laboratoriyasında başlayıb və tezliklə laboratoriyanın müdiri olub. Teryan Fransada təhsil almaq məqsədi ilə təqaüd üçün müraciət etmiş, lakin Tehran Universitetinin professoru Mahmud Hesabi iranlı qadının təhsilinin kifayət qədər olduğunu düşünərək buna razılıq vermir. Lakin atasının maddi dəstəyi ilə Alenuş yenə də Fransaya təhsil almağa gedir və burada 1956-cı ildə Sorbonna Universitetində (indiki Paris Universiteti) atmosfer fizikası üzrə doktorluq dərəcəsi alır. İrana qayıdaraq Tehran Universitetində termodinamika üzrə dosent olur. Daha sonra Almaniya hökuməti tərəfindən Tehran Universitetinə verilən təqaüdlə Qərbi Almaniyada günəş fizikası sahəsində dörd ay işləyir. 1964-cü ildə Alenuş Teryan İranda ilk qadın fizika professoru olur.

1966-cı ildə Teryan Tehran Universitetinin Geofizika Komitəsinin üzvü seçilir. 1969-cu ildə həmin universitetin Günəş fizikası kafedrasının müdiri seçilib və qurucularından biri olduğu Günəş rəsədxanasında işləməyə başlayıb.

1979-cu ildən təqaüdə çıxır və Tehranda yaşayır. Professor Alenuş Teryanın 90 illik yubileyinin qeyd edilməsində bir sıra İran parlamentariləri və çoxlu sayda İran ermənisi iştirak edib.

O, 2011-ci il martın 4-də Tehranda qocalar evində vəfat edib. O, Tehrandakı İran Xristian qəbiristanlığında dəfn edilib.
## Ədəbiyyat
* Армяне-народ созидатель чужих цивилизаций: 1000 известных армян в мировой истории / С. Ширинян. -Ер.: Авт. изд., 2014, стр.429, ISBN 978-9939-0-1120-2.
## Mənbə
* Mother of Iranian astronomy honored (90th-year birthday ceremony) 
## İstinadlar
Kaluş Orkestri

**Kaluş** — Ukraynanın 2019-cu ildə yaradılmış hip-hop qrupu. Kaluş Orkestrı Avroviziya-2022 formatı üçün Kaluş qrupun əsasında yaradılmış layihə. Bu qrup "Stefaniya" mahnısı ilə Avroviziya-2022 müsabiqəsində Ukrayananı təmsil etmək hüququnu qazandı. 15 may 2022-ci ildə musiqi qrupu Avroviziya-2022 müsabiqəsinin qalibi oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Blerta Başoli

**Blerta Başoli** () — Kosovo yazıçısı, rejissoru və prodüseri. Onun debüt bədii filmi olan Pətək (2021) böyük uğur qazanır, Sandens Film Festivalı rekordlarını qırır və Ən Yaxşı Beynəlxalq Bədii Film kateqoriyasında Oskar üçün qısa siyahıya düşən ilk Kosovo filmi olur. 
## Şəxsi həyat
Başoli Nyu-York Universitetini bitirib. O, dörd il Nyu-Yorkda yaşayır, tələbə ikən bir sıra layihələrdə, o cümlədən beynəlxalq və Kosovo festivallarında mükafatlar qazanan “Lena və mən” qısametrajlı filmi üzərində çalışıb. 2008-ci ildə Nyu-York Universitetinin Tiş İncəsənət Məktəbində Kino Proqramı üçün Dekan Təqaüdünə layiq görülür. Başoli daha sonra Priştinaya qayıdır. Tanınmış kosovalı fotoqraf Artan Korenitsa ilə evlidir və iki övladı var.
## Karyera
2006-cı ildə Başoli ilk sənədli filmi olan “Güzgü, Güzgü....” çəkir. O, 2006-cı ildə bir sıra kinofestivalların – Sarayevo Film Festivalı, Tirana Beynəlxalq Film Festivalı, Balkan Qara Qutu Festivalı, Berlin və Nyu-York Beynəlxalq Film Festivalı və Video festivalları. 2008-ci ildə "Qyakova 726" adlı qısametrajlı filmi 2009-cu ildə Rotterdam Film Festivalı, Buşo Film Festivalı, Dokufest, Toffifest, Filmmor Qadın Filmləri Festivalında nümayiş etdirilmişdir. 2011-ci ildə Başolinin "Lena və mən" qısametrajlı filmi First Run Film Festivalı, Dokufest, Poqradec Film və qida Festivalı və 9/11 Film Festivalında (Ən Yaxşı Aktrisa Mükafatı) nümayiş etdirildi və mükafatlandırıldı.

Başolinin ən məşhur filmi 2021-ci ildə çəkilmiş “Arı pətəyi” filmi olub, bu film patriarxal cəmiyyətdə biznes qurmağa çalışan kosovolu qadın Fəxriyə Hotinin əsl hekayəsini izah edir. Bu Başolinin ilk bədii filmi idi. Arı Pətəkləri Dünya Dram Filmləri Müsabiqəsində Böyük Münsiflər Mükafatını, Rejissor Mükafatını və Tamaşaçılar Mükafatını qazanaraq Sandens Film Festivalında rekord vurur. Başoli həmçinin filmi Ən Yaxşı Beynəlxalq Bədii Film kateqoriyasında Oskar üçün qısa siyahıya düşmüş ilk Kosovalı rejissor olur.
## İstinadlar
Sloveniya ilə Xorvatiya arasında ərazi mübahisəsi

**Sloveniya ilə Xorvatiya arasında ərazi mübahisəsi** — 1991-ci ildə Yuqoslaviyanın parçalanmasından sonra hər iki ölkənin müstəqillik əldə etməsindən sonra yaranıb.

Xorvatiya Statistika Bürosunun məlumatına görə, Xorvatiya və Sloveniyanın 668 km birgə sərhədi vardır. Sloveniya Respublikasının Statistika İdarəsinin məlumatına görə, Xorvatiya-Sloveniya sərhədinin uzunluğu 670 km-dir. Sərhədin ən mübahisəli hissəsi Piran körfəzinin sularıdır.

Əvvəlcə sərhəd mübahisələri Sloveniya-Xorvatiya münasibətlərinə ciddi təsir göstərmir. 2000-ci illərin ikinci yarısında Sloveniya ərazi mübahisələrinin mövcudluğundan bəhanə gətirərək, iki dəfə (2008-ci ilin dekabrında və 2009-cu ilin sentyabr-oktyabr aylarında) Xorvatiyanın NATO-ya üzv olmaq üçün müraciətini əngəllədiyi zaman vəziyyət daha da pisləşməyə başlayır.

Bu şəraitdə hər iki ölkə ərazi mübahisəsinin həllində kömək üçün dünya birliyinə müraciət etmək qərarına gəlir və beynəlxalq arbitrajla razılaşırlar. Arbitraj Sazişi 4 noyabr 2009-cu ildə Stokholmda imzalanır: Sloveniyanın Baş Naziri Borut Pahor, onun Xorvatiyalı həmkarı Yadranka Kosor və Avropa Şurasının Prezidenti Herman Van Rompöy imzalayır. 28 iyul 2015-ci ildə Xorvatiya Sloveniyanın arbitraj qaydalarını pozduğunu iddia edərək arbitrajdan çıxır.

29 iyun 2017-ci ildə Daimi Arbitraj Məhkəməsi mübahisənin hər iki tərəfi üçün məcburi olan sərhəd qərarını verir. Palata Piran körfəzində quru sərhədinin mübahisəli hissələrinin mülkiyyətini müəyyən edir və Sloveniyanın Xorvatiya sularından keçən dəhliz vasitəsilə Adriatik dənizinin şimalındakı beynəlxalq sulara birbaşa çıxışı olması barədə qərar verir. Palata həmçinin Xorvatiya-Sloveniya sərhədi ilə bağlı bir sıra daha az əhəmiyyətli mübahisəli məsələlərlə bağlı qərar qəbul edir. Palatanın qərarı Sloveniya tərəfindən alqışlandı, lakin Xorvatiya onu həyata keçirmək niyyətində olmadığını bildirir.
## İstinadlar
Vitali Astaxin

**Vitali Vladimiroviç Astaxin** () — Azərbaycan musiqiçisi, trombon ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2005).

## Həyatı

Vitali Vladimiroviç Astaxin 2 fevral 1951-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1973-cü ildə Bakı Musiqi Texnikumunu bitirmişdir.

Vitali Astaxin 1969–1973 və 1978–1986-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının simfonik orkestrində, 1973–1978-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında fəaliyyət göstərmişdir.

1986-cı ildən Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin trombonçalanlar qrupunun konsertmeysteridir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 16 sentyabr 2005
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı — 19 sentyabr 1991

## İstinadlar
İsrafil (arxangel)

**İsrafil** () — islam inancına görə dörd böyük mələkdən biri. İsrafilin vəzifəsi Qiyamət günü sura üfürərək ölüləri diriltməkdir. Yəhudi inancına görə isə səkkiz mühakimə edən mələklərdəndir.

## Yəhudilikdə
İsrafil olaraq bilinən bu mələk İbranicə Seraphiel olaraq adlandırılır, və adı apokrif və ya apokratif sayılan Yenoxun kitabında qeyd olunub. Yəhudi inancına görə səkkiz mühakimə edən mələkdən biridir. Rəvayətə görə onun boyu yeddi göy qədər, üzü mələklərin üzünə, bədəni isə qartalların bədəninə bənzəyir. O işıq kimi gözəl bir varlıqdır. Eyni zamanda o mələklərə nəzarət edən və onlara Allahı zikr edib ucaldması üçün ilahilər öyrədən bir mələk olduğu bildirilir.

## İslamda
Qurani-kərimdə bu mələyin adı bir başa keçməsə də bir çox yerdə sura üfürəcək mələk olaraq məçhul formada qeyd olunur. Hədislərdə isə İsrafilin adı dörd böyük mələkdən biri olaraq zikr edilir. İsrafil adı hədislərdə həm, bu adla həm də "Mələki-sur", "Sahibi-sur" və "sahibi-quran" şəkillərdə də zikr edilmişdir. Eyni zamanda İsrafilin Qiyamət günü sura iki dəfə üfürəcəyi və sura üfürərkən sağında Cəbrayıl solunda isə Mikayıl olacağı rəvayət etmişdir. Bununla yanaşı İsrafilin Bədir döyüşündə müsəlmanlara yardıma gəldiyi və Luta peyğəmbərə gəlib həlak xəbərini verən mələklərdən biri olduğu qeyd olunur.

## Həmçinin bax
* Mikayıl
* Cəbrayıl
* Harut və Marut
* Mələk
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atelofobiya

**Atelofobiya** — özünü mühakimə etmə, narahatlıq, stress, qeyri-adekvat hiss etmə və özünə hörmətsizlik kimi müxtəlif psixoloji pozğunluqlara səbəb olan mükəmməllikçiliyin ifrat formasıdır. Özünə hörmət və mühakimə qabiliyyətinin aşağı olması səbəbindən atelofobiyası olan insanlar qorxularını gücləndirirlər. Xəstəlikdən əziyyət çəkən insanlar çox vaxt qarşılarına qeyri-real məqsədlər qoyurlar. Keçmişdə etdikləri və ya gələcəkdə etməkdən qorxduqları səhvlərə görə peşman olurlar.  Səhv etmələrinə səbəb ola biləcək tapşırıqlardan qaça və ya tamamlaya bilmirlər. Atelofobiya uğursuzluq qorxusu olan atifobiyadan fərqlidir.
## Səbəbləri
Səhvdən sonra ağır cəzaya məruz qalmaq kimi travmatik səbəb.
Ailədə başqa psixi sağlamlıq problemlərinin olması.
Digər fobiyaların və ya narahatlıq pozğunluqlarının olması.
Sizə mükəmməlliyə can atmağın öyrədildiyi və ya səhvlərin qəbuledilməz olduğu və etdiyiniz heç bir şeyin kifayət qədər yaxşı olmadığı bir ailədə/mühitdə böyümək.
## Həmçinin bax
* Aqorafobiya
* Antropofobiya
## İstinadlar
Dentofobiya

**Dentofobiya** — diş həkimindən və ya bəzi diş simptomlarından qorxmaq.
## Epidemiologiyası
Diş müalicəsi alan fərdlər əhalinin təxminən altıda birini təşkil edir. Orta yaşlı qadınların diş qorxusunun kişilərə nisbətən daha çox olduğu deyilir.
## Əlamətləri
Hər fobiyada olduğu kimi stomatologiya sahəsində də bəzi emosional, fizioloji, idrak və davranış əlamətləri vardır.

### Emosional simptomlar
* Qorxu hissi
* Narahatlıq hissi
* Narahatlıq
* Təlaş

### Fizioloji simptomlar
* Artan ürək dərəcəsi
* Nəfəs darlığı
* tərləmə
* ürəkbulanma

Koqnitiv düşüncələr
* "Mən boğularaq ölürəm."
* "Mən infarkt keçirirəm."
* "Mən öləcəyəm."
## Davranış əlamətləri
* Təşviqat
* Yuxusuzluq
## Həmçinin bax
Fobiyaların siyahısı
## İstinadlar
Amofobiya

**Amofobiya** () — spesifik fobiyanın bir növüdür. Üçbucaqlar, ulduzlar, kvadratlar, karandaşlar, iynələr, bıçaqlar, dartlar, tikanlı şeylər kimi bitkilər, (alaq otları), kaktus ağacları, şam iynələri, sınmış şüşə, qırıq çini, iti taxta parçaları və hətta çətirin iti ucluğu və  mebel və  binadakı müxtəlif növ əşyalardan, məsələn, çıxıntılı künclərdən və ya iti kənarlardan qorxmaqdır. 

Bu qorxuya belonefobiya və ya enetofobiya da demək olar.
Bəzən bu ümumi termin daha konkret olaraq iynə qorxusu və ya iynə fobiyası (tripanofobiya) adlanan şeyə istinad etmək üçün istifadə olunur. İynə qorxusu iynə və ya dərialtı inyeksiya ilə bağlı tibbi prosedurlardan həddindən artıq qorxudur. Xəstənin iti cisimlərdən qorxmadığı, lakin yaxınlıqdakı iti cisimlərə baxarkən ağrı və ya narahatlıq hiss etdiyi vizual looming sindromu oxşar vəziyyətlə (qaçınma davranışı) qarışdırılmamalıdır.

## Həmçinin bax
* Fobiyaların siyahısı
## İstinadlar
Elektrofobiya

**Elektrofobiya**— elektrik qorxusudur. 
## Səbəbləri
Elektrofobiyanın səbəbi ümumiyyətlə elektrik cərəyanı ilə bağlı travmatik təcrübədir. Bəziləri bunu televiziyada görmüş və ya təsadüfən elektrik cərəyanı vuraraq ölən insanların xəbərlərini oxumuş ola bilər. Elektrofobiyanın başqa bir təbii səbəbi ildırım vurması və ya digər insanların vurulması haqqında eşitməkdir. Elektrofobiya xəstələri mümkün qədər elektrikdən istifadə etməməyə çalışacaqlar. Onlar elektrik cihazlarının az olduğu evlərdə yaşamağa, tərəvəzləri elektrik doğrayandan istifadə etmək əvəzinə doğrama taxtası və bıçaqla doğramağa, kompüterdə yazı və çap etmək əvəzinə qələmlə nəsə yazmağa üstünlük verə bilərlər. Elektrofoblar elektriklə işləyən əşyalardan istifadə edərkən həddindən artıq narahatlıq hiss edəcəklər. Onlar televizoru və digər cihazları qoşmaqdan imtina edəcəklər və buna məcbur olduqda narahatlıq əlamətləri göstərə bilərlər.
## Həmçinin bax
Fobiyaların siyahısı
## İstinadlar
Hematofobiya

**Hematofobiya** və ya **qan qorxusu** — həddindən artıq və qaçınılmaz qan qorxusudur. Bir çox digər fobiyalardan başqa, bu qorxunun kəskin vəziyyətlərində vazovagal bayılma (bayılma) kimi bəzi fizioloji reaksiyalar müşahidə edilə bilər.

Oxşar reaksiyalar travmatofobiya (yaralanma qorxusu) və tripanofobiya (iynə qorxusu) kimi fobiyalarda da aşkar edilmişdir. Bu üç fobiya DSM-IV-ə uyğun olaraq "qan inyeksiya-yaralanma fobiyası" olaraq təsnif edilir.

## Etiologiyası
Hematofobiyanın etiologiyasında çox vaxt uşaqlıq və ya yeniyetməlik dövründə birbaşa və ya şahid olunan travma olur. Onun da genetik komponenti var.

## Müalicəsi
Onun müalicəsində ürək stimulyatorları kimi tibbi cihazların istifadəsi vazovagal senkopun qarşısını almaq üçün daha çox istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Fobiyaların siyahısı
* Monofobiya

## İstinadlar
Botanofobiya

**Botanofobiya** — bitkilərə qarşı güclü qorxudur. Botanofobiyada təkcə məruz qalma deyil, həm də bitkilər haqqında düşünmək də narahatlığa səbəb ola bilər. Narahatlıq pisləşirsə, o da panik atak keçirə bilər. Botanofobiya insanın sosial və peşə fəaliyyətinə də təsir göstərir.

## Simptomlar
Botanofobiya diaqnozu qoyulmaq üçün siz aşağıda sadalanan simptomlardan ən azı 3-5-ni yaşamalısınız:
* Bitkilərin varlığında həddindən artıq narahatlıq
* Bitkilərin düşüncəsindən yaranan həddindən artıq narahatlıq
* Narahatlığı idarə edə bilməmək
* Tez-tez bitkilərdən qaçınmaq
* Yaxınlaşan əzab hissi
* Əzələ gərginliyi
* Artan ürək döyüntüsü
* Nəfəs darlığı
* Həddindən artıq tərləmə
* Ürəkbulanma
* Ağız quruması
* Başgicəllənmə
* Titrəmə
## Müalicə
* Ekspozisiya terapiyası
* Koqnitiv Davranış Terapiyası
* Dialektik Davranış Terapiyası
* Zehinliliyə əsaslanan stresin azaldılması
* Meditasiya
* Dərman müalicəsi
## Həmçinin bax
Fobiyaların siyahısı
## İstinadlar
Hidrofobluq

**Hidrofobluq** — Kimyada bir molekulun sudan yayınma xüsusiyyəti.

Hidrofobik molekullar ümumiyyətlə apolyardır və buna görə də onların digər neytral molekullarla və qeyri-polyar həlledicilərlə qarşılıqlı təsiri termodinamik cəhətdən daha sabitdir. Suda hidrofobik molekullar adətən birləşir. Hidrofob səthdə suyun təmas bucağı yüksəkdir. Buna görə də, onların nəmlənmə qabiliyyəti azdır və ya yoxdur.

Hidrofobik molekullara misal olaraq alkanlar və yağlar daxildir.

Hidrofobik materiallardan nefti sudan təmizləməsi, neft dağılmalarını təmizləməsi, qütblü və qütb olmayan maddələri ayırmaq üçün kimyəvi proseslərdən istifadə olunur.
## İstinadlar
Fotofobiya

**Fotofobiya** və ya **işığa həssaslıq** — parlaq işığın gözlərə təsir etdiyi və ağrıya səbəb olduğu bir vəziyyət. Bu, yüngül qıcıqlanmalardan tutmuş ciddi tibbi vəziyyətlərə qədər bir çox müxtəlif vəziyyətlərlə əlaqəli bir simptomdur. Yüngül hallarda, parlaq işıqlı yerdə gözlər qıyılır. Daha ağır hallarda, gözlər demək olar ki, hər hansı bir işıq növünə məruz qaldıqda əhəmiyyətli ağrıya səbəb olur.  

Fotofobiya miqrenin ümumi simptomudur. Bunlar hormonal dəyişikliklər, qidalar və ətraf mühit dəyişiklikləri də daxil olmaqla müxtəlif amillərin səbəb ola biləcəyi şiddətli baş ağrılarıdır. Digər simptomlar arasında başın bir tərəfində olan ağrı, ürəkbulanma və qusma daxildir.
## Həmçinin bax

* Fobiyaların siyahısı
## İstinadlar
Batrakofobiya

**Batrakofobiya** — quru və su qurbağası qorxusu kimi qəbul edilən bir fobiya növüdür. Qurbağa fobiyası və ya ranidafobiya kimi də tanınır. Bu həm də bir çox mədəniyyətlərdə xurafatdır. Psixiatriya ədəbiyyatında xüsusi bir termin əvəzinə “qurbağa qorxusu” kimi istifadə olunur. *Batrachophobia* termini 1953-cü il psixiatriya lüğətində də yer alır.

## Məşhur inanclar
Bəzilərinə görə qurbağa görmək pis əlamət sayılır. Ümumi bir mif, qurbağalara və su qurbağalarına toxunmanın ziyillərə səbəb olmasıdır. Qurbağaların yaxşı əlamət hesab edildiyi mədəniyyətlər də var. Yohannesburq zooparkının tədqiqatçıları tərəfindən aparılan araşdırmalar göstərib ki, bu gün qədim mövhumatların təsiri zəifləyib və uşaqlar daha çox qurbağaların zəhərli və ya zərərsiz olması ilə bağlı narahatlıq keçirirlər.

## Fobiya kimi
Qurbağa qorxusu çox vaxt qurbağaların vəhşicəsinə ölümünün şahidi olduqdan sonra yaranır. 1983-cü ildə Journal of Behavioral Therapy and Experimental Psychiatry jurnalında təsvir edilən bir hadisədə, bir qadın qazonbiçən ilə bir qrup qurbağanın üzərinə qaçdığı zaman travmatik hadisədən sonra qurbağalara qarşı həddindən artıq qorxu hissi yaranmişdır. 
## Həmçinin bax
Fobiyaların siyahısı

## İstinadlar
Zoofobiya

**Zoofobiya** — heyvan qorxusudur. Bir və ya bir neçə heyvandan qorxmaqdır. Adətən bu fobiya kiçik yaşlarda ortaya çıxır. Qorxulu heyvanın zərərli cinsdən olması lazım deyil. Bütün növ heyvanlardan qorxmaq olar. Ən ümumi olanlar; itlər, pişiklər və hörümçəklər kimi heyvanlar olsa da, bir çox başqa heyvanlardan da qorxmaq olar. 

Ziqmund Freydin daha əvvəl qeyd etdiyi kimi, heyvan fobiyası uşaqlar arasında ən çox rast gəlinən psixonevrotik xəstəliklərdən biridir. Tibbdə tam müalicəsi yoxdur. Ümumiyyətlə dərmanlar və müalicələrlə aradan qaldırılmağa və ya azaldılmasına çalışılır.
## Həmçinin bax
* Fobiyaların siyahısı
* Fobiya

## İstinadlar
Herpetofobiya

**Herpetofobiya** — sürünənlərdən (kərtənkələlər, ilanlar və suda-quruda yaşayanlar kimi onurğalılardan) qorxu və ya çəkinmək kimi özünü göstərən ümumi spesifik fobiyadır. 

Ofidiofobiyaya çox oxşar və onunla əlaqəli ən çox yayılmış heyvan fobiyalarından biridir. Bu, narahatlıq, çaxnaşma hücumları və ya ən çox ürəkbulanma kimi yüngüldən şiddətə qədər bir sıra reaksiyalara səbəb olur.
## Həmçinin bax
* Fobiyaların siyahısı
* Fobiya
## İstinadlar
Gerontofobiya

**Gerontofobiya** () — bu, qocalma fobiyası və ya qocalmağa nifrət və qorxudur. Bir çox insanda bu fobiya var. 
## Yaş ayrı-seçkiliyi
Yaş ayrı-seçkiliyinin ayrı-seçkilik aspektləri güclü Gerontofobiya ilə bağlıdır.Qocaya qarşı bu anormal qorxu və ya nifrətin səbəbi bir gün bütün gənclərin qocalması və qocalığın ölümlə bitməsidir. Ölümü qəbul etmək istəməməsi yaşlılara qarşı düşmənçilik və ayrı-seçkilik davranışlarına səbəb olur.
## Həmçinin bax
Fobiyaların siyahısı
## İstinadlar
Hana Mey Li

**Hana Mey Li** (; ) — amerikalı aktrisa, komediyaçı, model və dəb dizayneri.

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nekrofobiya

**Nekrofobiya** () — cəsədi görməkdən və ya ölüm haqqında düşünməkdən yaranan obsesif və həddindən artıq qorxudur. Fobiyası olan insan həm başqa insanlara hücum edib öldürmək istəyinin olması, həm də haram hesab etdiyi cinsi instinktləri təmin etmək “cəzasını” çəkir.

Xəstə hər zaman bu fobiyanı hiss edə bilər. Bir şey onun qorxusuna səbəb olduqda, ölmüş bir heyvana yaxınlıq hissi və ya sevilən birinin dəfn mərasimində olmaq hissi yaşaya bilər. Bu fobiya insan ölümün şahidi olduqda və ya uşaq ikən dəfn mərasimində iştirak etmək məcburiyyətində qaldıqda inkişaf edə bilər.
Bundan əlavə, fobiyası olan insan meyiti görə bilmir və özünü itirir. 

Bu fobiya ümumiyyətlə insanlar tərəfindən nəzərə alınmır və bəzi insanlar hətta bu fobiyaya sahib olanlara nifrət edirlər. Axı onlar elə bilirlər ki, bir gün biz də onlardan olacağıq və biz öləndən sonra meyitlərimizdən qorxacaqlar və bu onlara bezdirici gəlir. 
## Simptomları
*Nəfəs darlığı
*Sürətli nəfəs
*Nizamsız ürək döyüntüsü
*Tərləmə
*Titrəmə
*Narahatlıq hissi
*Psixoloji qeyri-sabitlik
*Ümumi qorxu

## Həmçinin bax
* Fobiyaların siyahısı
* 
## İstinadlar
Texnofobiya

**Texnofobiya** () — texnoloji cihazlara və mürəkkəb cihazlara, xüsusən də kompüterlərə qarşı qorxu və ya nifrət hissidir. Fobiya kibrofobiya ilə əlaqəli və texnofiliyanın əksidir. 
## Həmçinin bax
Fobiyaların siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Piri Məmmədov

**Piri Məmmədov** **-** () —Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti,5 may 1977-ci ildə "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
Piri Məmmədov 1940-cı il yanvarın 25-də Azərbaycan SSR-də, Göyçayın Alı kəndində anadan olub,Əmək fəaliyyətinə 1965 ildə “Azərbaycan gəncləri” qəzetində başlayıb. Daha sonra S.M.Kirov adına ADU-nun (indiki BDU) Jurnalistika fakültəsini bitirib (1969). 1978 ildən “Kommunist” qəzetində şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. 1992 ildən fəaliyyətini “Xalq qəzeti”ndə davam etdirən Məmmədov 1996 ildən ömrünün sonunadək “Respublika” qəzetində “Sosial problemlər” şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb. 1977 ildə “Qızıl qələm” mükafatı ilə təltif edilib.2008-ci il dekabrın 25-də Bakıda vəfat edib.
Ginefobiya

**Ginefobiya** və ya **feminofobiya** qadınların anormal qorxusu, sosial fobiyanın xüsusi bir növüdür. Keçmişdə bu fobiya latınca horror feminae termini ilə təsvir edilmişdir.
Ginofobiya qadına qarşı nifrət, hörmətsizlik və həddindən artıq qərəzli münasibətlə qarışdırılmamalıdır. Bəzən terminlər bir-birini əvəz edir, lakin bu, qadınlara qarşı mənfi münasibətin patoloji deyil, sosial tərəfinə aiddir.

## Etimologiya
Ginefobiya termini yunanca γυνή (gunē), "qadın" və φόβος - (phobos), "qorxu" sözlərindən ibarətdir. Gynephobia sözü fransızca "gynéphobia" sözü ilə türk dilinə keçmişdir.
"Gynephobia" termininin qısa adları arasında "feminofobiya" var. 

## Həmçinin bax
Fobiya

## İstinadlar
Dəniz Növlərinin Ümumdünya Reyestri

**Dəniz Növlərinin Ümumdünya Reyestri** () – dəniz orqanizmlərinin adlarının səlahiyyətli və hərtərəfli siyahısını təmin etmək məqsədi daşıyan taksonomik verilənlər bazasıdır.

## Tarixi
DNÜR 2008-ci ildə təsis edilib və Leyden Milli Təbiət Tarixi Muzeyində Jacob van der Land (və bir neçə həmkarı) tərəfindən tərtib edilmiş Dəniz Növlərinin Avropa Reyestrindən və UNESCO-IOC-nin Dəniz Orqanizmlərinin Reyestrindən (URMO) yaranıb. .O, ilk növbədə Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilir və Belçikanın Ostend şəhərindəki Flanders Dəniz İnstitutu (FDİ) tərəfindən keçirilir. DNÜR bir sıra digər biomüxtəliflik layihələri, o cümlədən Qlobal Biomüxtəliflik İnformasiya Vasitəsi və Həyat Ensiklopediyası ilə rəsmi müqavilələr bağlayıb. 2008-ci ildə DNÜR dəniz həyatının siyahıyaalınmasının başa çatdığı 2010-cu ilə qədər bütün dəniz növlərinin müasir qeydinə sahib olacağına ümid etdiyini bildirdi.

2018-ci ilin fevral ayına olan məlumata görə, DNÜR-də 480,931 dəniz növünün adı (sinonimlər daxil olmaqla) siyahıları var, onlardan 240,633-ü etibarlı dəniz növləridir (95% yoxlanılıb). Onların məqsədi təxminən 240.000-dən çox dəniz növünün hər biri üçün siyahıya sahib olmaqdır.

VLIZ eyni zamanda ümumi infrastrukturdan istifadə edərək Dəniz və Dəniz Qeyri Nəsillərinin Müvəqqəti Reyestrinə (IRMNG) ev sahibliyi edir.

World Echinoidea Database 27 fevral 2015-ci ildə Qlobal Biomüxtəliflik İnformasiya Vasitəsinin siyahısına salındı, lakin sonradan rədd edildi.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Qurdlar Vadisi: Pusqu

**Qurdlar Vadisi Pusqu** — 15 yanvar 2003-cü ildə yayımlanan və 97 bölüm davam edən Qurdlar ''Vadisi'' və *[[Qurdlar Vadisi: Terror]]* serialının davamı olan, Pana Film tərəfindən istehsal olunan Türkiyə istehsalı olan dram və siyasi televiziya serialıdır. 2007-ci ildən başlayaraq ekranlarda olan və 10 sezondan ibarət olan serial son dəfə 16 iyun 2016-cı ildə göstərilən 300-cü seriyası ilə yayımlanaraq mövsüm finalı etdi.

19 aprel 2007-ci ildə Show TV-də fərqli adla yayımlanmağa başlayan türk aksiyon, mafiya və dərin dövlət serialı Qurdlar Vadisi Pusqu ilk 3 mövsümü Show TV-də yayımlandı. 4-cü mövsümdə maddi səbəblərə görə Star TV-yə transfer olunub. Lakin cümə axşamı, axşam saatlarında yayımlanan UEFA Avropa Liqası matçları ilə serialın bölümlərinin tez-tez üst-üstə düşməsi səbəbindən bir mövsümdən sonra müqaviləni pozaraq 5-ci mövsümdə ATV-yə keçdi. 6-cı mövsümdə isə TNT-yə keçdi. TNT-nin bağlanması ilə əlaqədar olaraq ATV-də 7–8-ci sezonlar yayımlandı. Daha sonra Kanal D-də 9-cu və 10-cu sezonlar yayımlandı.

Serialın ilk seriyası "*Qurdlar Vadisi* "nin ikinci sezonu başlayandan bəri hər bölümü cümə axşamı yayımlanır. "*Qurdlar Vadisi Pusqu*"nun yayımlanacağı gündən danışarkən "öz günündə, *öz vaxtında*" ifadəsi işlədilir (Cümə axşamı, saat 20.00).

## Xarici keçidlər
11/22/63

**11/22/63** — Stiven Kinqin 2011-ci ildə nəşr edilmiş kitabıdır. Roman 2014-cü ildə Qanun nəşriyyatı tərəfindən Azərbaycan dilində nəşr olunub.
BDSM

**BDSM** — şəxsin öz razılığı ilə fiziki güc və güclü stimulyasiya tətbiq olunan cinsi əlaqə növü.

"BDSM" termini ilk dəfə 1991-ci ildə Usenet yazısında qeyd edilmişdir və burada B/D (Bondaj və Dissiplin), D/s (Dominasiya və submissiya) və S/M (Sadizm və Mazoxizm) abreviaturalarının birləşməsi göstərilmişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Prjin müqaviləsi

**Prjin müqaviləsi** () — Avropa İttifaqının vasitəçiliyi ilə Makedoniya Respublikasının əsas siyasi partiyaları arasında imzalanma prosesi 2015-ci il iyunun 2-dən iyulun 15-dək baş tutan saziş. Müqavilə 2015-ci ilin birinci yarısında siyasi və institusional böhrana son qoyur. Razılaşma nəticəsində Makedoniya Sosial Demokrat İttifaqı öz xalqını Makedoniya hökumətində təmsil etmək hüququ əldə edib, 2016-cı ilin yanvarında dövlət qulluqçularının telefon danışıqları dinlənildikdən sonra sübuta yetirilən cinayətlərin araşdırılması nəticəsində baş nazir Nikola Qruevskinin istefası və Makedoniyada növbədənkənar seçkilərin keçirilməsinə nail olunub.
## Öncəki vəziyyət
2015-ci ilin mayında Skopyedə baş nazir Nikola Qruevski və onun hökumətinə qarşı etirazlar başlayır. Etirazlar müxalifət lideri Zoran Zayevin 20 mindən çox Makedoniyalı dövlət qulluqçusuna və şəxsən Nikola Qruevskoqona çirkin olduğunu deyərək gənc oğlanın qətli ilə bağlı işin üstü açılandan sonra başlayıb. 2011-ci il mayın 5-də iğtişaşlar başyır. Mayın 12-də daxili işlər naziri Yordana Yankuloska və nəqliyyat naziri Mile Yanakiyeski Təhlükəsizlik və Əks-kəşfiyyat İdarəsinin sədri Saşo Mijalkovla birlikdə bir sıra dövlət cinayətlərində iştirakları ilə bağlı materiallar dərc edildikdən sonra istefa verirlər.
## İcra
Przina sazişinin həyata keçirilməsinə Sosial Demokrat İttifaqının VMRO-DMPNE partiyasını icranı gecikdirməkdə ittiham etməsi mane olub. Katitsa Yanevanın xüsusi prokuror təyin edilməsi sıçrayış kimi qiymətləndirilsə də, onun komandasına IMRO partiyasının üzvlərinin daxil olması təəccüb doğurub. 14 oktyabr 2015-ci ildə Zoran Zayev Prokurorlar Şurasının Yanevanın təklif etdiyi namizədlərin yarısını rədd etdiyinə görə müqavilənin artıq qüvvədə olmadığını elan etdi.

Noyabrın 4-də başqa namizədlər seçilir və Yanevanın işçi komandası formalaşır. Həmin gün keçid hökumətdəki nazirlər və onların müavinləri ilə bağlı razılıqlar əldə olunur. Razılaşmada Qruevskinin 2016-cı ilin yanvarında işdən çıxarılması nəzərdə tutulurdu və bu yanvarın 14-də həyata keçirilir. Yanvarın 17-də Emil Dimitriyev baş nazir vəzifəsinə seçilir.
## İstinadlar
Zakir Rəmiyev

**Zakir Rəmiyev** (, ) — tatar ədəbiyyatının klassiki, tanınmış qızıl hasilatçısı və xeyriyyəçi, birinci gildiyanın Orenburq taciri. Birinci çağırış Dövlət Dumasının deputatı (Orenburq vilayətindən).
## Bioqrafiya
1859-cu ildə Orenburq (1865-ci ildən - Ufa) quberniyasının Sterlitamak qəzasının Zirqan (indi Başqırdıstanın Mələuez rayonunda kənd) kəndində tatar tacirinin ailəsində anadan olub.

Ömrünün çox hissəsini Orenburq vilayətində keçirib, 2 il Türkiyədə təhsil alıb. Zakir Rəmiyev ictimai-siyasi xadim kimi tanınır. Böyük qardaşı Şakir Rəmiyev (1912-ci ildə vəfat edib) ilə birlikdə Orenburqda nəşr olunan liberal müsəlman qəzeti “Vakit” (“Zaman”, 1906-1918) və “Şuro” (“Şura”, 1908-1917) jurnalını nəşr etdirir. Şakir Rəmiyev tanınmış ilahiyyatçı və alimdir. O, Xüseyniyyə mədrəsəsinin (Orenburq) Qəyyumlar Şurasının üzvü idi. O, yüksək təhsilli bir insan idi, Avropanı başdan başa gəzmişdir.

1890-1900-cü illərdə Məhəmmədzakir və Məhəmmədşakir Rəmiyevlər Orsk rayonundakı qızıl mədənlərini valideynlərindən miras alırlar. Burada ümumilikdə 5 tondan çox qızıl çıxarılıb və dövlətə təhvil verilib. Rəmiyevlər mədənlərin texniki təchizatı ilə məşğul olurdular. Rəmiyevlərin mədənlərində 850 işçi çalışırdı. Rəmiyevlərin xeyriyyəçilik fəaliyyəti hamıya məlumdur. Əldə etdikləri gəlirlə tatar yazıçılarının kitablarını nəşr etdirirdilər, tatarlar üçün onlarla təhsil məktəbini saxlayırdılar, ali təhsil ocaqlarında təhsil alan tatar tələbələrə himayədarlıq edirdilər və məscidlər tikdirirdilər. Rəmiyevlərin qızıl torpaq sahələrinin icarəsi haqqında müqavilə bağladıqları başqırdların kəndlərində məscidlər tikilir, mədrəsələr açılır.

1917-ci il Oktyabr inqilabından sonra o, Rusiyada qalır. 1919-cu ilin yanvarında Kazanda tatar dilinin şrifti və orfoqrafiyasına dair 1-ci Ümumrusiya konfransının iştirakçısı olur.

1921-ci il oktyabrın 9-da Orskda vəfat etmişdir.
## Yaradıcılığı
Zakir Rəmiyev ədəbi fəaliyyətlə məşğul idi. O, şeirlərinə farsca qəmli, mərhəmətli mənasını verən Dərdmend təxəllüsü ilə imza atmışdır. Onun şeirləri özünəməxsus füsunkarlığı ilə hopmuş, həzin və melodikdir.
## İstinadlar

## Mənbə
* Страница семьи Рамеевых
* Институт Татарской Энциклопедии
* Семейная энциклопедия Рамеевых
* ОПЕЧАЛЕННЫЙ И НЕУПОКОЕННЫЙ ДЭРДМЕНД
* Стихи Дэрдменда в переводе Николая Беляева на русский язык
Vitali Kim

**Vitali Kim** () () — Ukraynalı iş adamı və siyasətçi. Nikolayev Regional Dövlət Administrasiyasının sədri (2020-ci ildən).

## Bioqrafiya
13 mart 1981-ci ildə Nikolayevdə anadan olub. Atası əməkdar basketbol məşqçisi, SSRİ gənclər yığmasının oyunçusu idi.

Kim Nikolayev adına 2 nömrəli gimnaziyanı və Admiral Makarov adına Milli Gəmiqayırma Universitetini müəssisə iqtisadiyyatı ixtisası üzrə bitirib.

1998-ci ildə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmağa başlayıb. O, Ushuaja əyləncə kompleksinin idarəedici tərəfdaşı idi.

2003-cü ildə dövlət sektorunun audit fəaliyyəti ilə məşğul olan Ukrpromresurs şirkətində işləyib. 2005–2011-ci illərdə Nikolayevdə bir sıra müəssisələrə rəhbərlik edib, beynəlxalq investisiyalarla məşğul olub. 2015–2016-cı illərdə Ukrayna Aqrar Siyasət Nazirliyinin analitik şöbəsinə rəhbərlik edib. İnkişaf şirkətləri qrupunun yaradıcısı, o, "Apelsin", "Konsept" və "Uyutnı" yaşayış komplekslərinin tikintisi ilə məşğul idi.

## Siyasi fəaliyyət
2019-cu ildə prezident və parlament seçkilərində Xalqın qulluqçusu partiyasının Nikolayev bölməsində könüllü olub. 2020-ci il yerli seçkilər zamanı o, partiyasız qalaraq, 2 saylı Xalqın Qulluğundan Nikolaev Şəhər Şurasının deputatlığına namizəd olub. Kim həm də partiyanın seçki qərargahının rəhbəri idi, şəhər və vilayət şuraları üçün kampaniya aparırdı.

25 noyabr 2020-ci ildə Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski Kimi Nikolayev Vilayət Dövlət Administrasiyasının sədri təyin edir.

## Mükafatlar
III dərəcəli Bohdan Xmelnitski ordeni (6 mart 2022) — Ukraynanın dövlət suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında mühüm şəxsi töhfəsinə, yaşayış məntəqələrinin rus işğalçılarından müdafiəsinin təşkilində göstərdiyi cəsarət və fədakar fəaliyyətə görə.

## Şəxsi həyat
Həyat yoldaşı — Yuliya. Üç uşaq böyüdür: iki qızı — Yevgeniya və Aleksandra, həmçinin Ruslan adlı bir oğul.

## İstinadlar
Adel Kutuy

**Adel Kutuy** (; ) — Sovet tatar elmi fantastika yazıçısı, şair və dramaturq, jurnalist, müharibə müxbiri.

## Bioqrafiya
Adel Kutuy Tatarski Kanadey kəndində (indiki Penza vilayətinin Kuznetsk rayonunda) anadan olub. 1922-ci ildə Kazana köçür və 5 ildən sonra tatarların ən görkəmli beş yazıçısından biri kimi tanınır. 1927-ci ildə Şamil Osmanovun dəvəti ilə oktyabr inqilabının 10 illik yubileyində birinci Kazan yayım stansiyasında diktor işləyir. Vladimir Mayakovskidən təsirlənərək LEF, SULF, yəni Sul Cəbhəsi — Sol Cəbhə tatar yaradıcılıq birliyini qurur. 1930-cu ildən sonra ən məşhur romanlarını yazır. 1942-ci il mayın 25-də könüllü olaraq Qırmızı Ordu sıralarına yollanır. Qərb və Don cəbhələrində 75-ci Əlahiddə Qvardiya minaatan diviziyasının tərkibində döyüşür. Stalinqrad döyüşündə fərqləndiyinə görə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilir. Sonra Bryansk cəbhəsində 3-cü qvardiya minaatan briqadasının komandirinin adyutantı olur. 1944-cü ildə qvardiya kiçik leytenantı A. Kutuy "Qırmızı Ordu" cəbhə qəzetinin tatar dilində döyüş müxbiri olür. 1945-ci ilin qışında Vistula-Oder əməliyyatında iştirak edən Adel tankerlərlə birlikdə Vistuladan Oderə gedir. Eyni zamanda, o, kəskin soyuqdəymə keçirir, lakin vəziyyəti kəskin pisləşənə qədər cəbhə bölgəsinə getməyə və hesabat verməyə davam edir. O, Znej (Polşa) şəhərindəki 2606 saylı evakuasiya xəstəxanasına təxliyə edilmiş, lakin 1945-ci il iyunun 16-da ağciyər vərəminin kəskin formasından vəfat etmişdir. Şəhər qəbiristanlığının hərbi hissəsində (35 nömrəli qəbir) dəfn edilmişdir.

## İrs
Onun ilk şeirlərində (məsələn Günlər qaçanda (1924) nəşr olunan şeirləri) futurizmin təsiri ilə seçilir. "İstedadlar vətəni" poeması (1937), "Soltannın ber könə" (Sultan günü, 1938), "Vojdan qazaba" romanları cəmiyyətdə ziyalılıq qazanır. Adel Kutuyun ən görkəmli əsəri "Göndərilməmiş məktublar" (1936) lirik hekayəsidir. O, həmçinin "Rüstəmin macəraları" (1945) elmi fantastikasını da yazıb. Adel Kutuy bir neçə pyes yazmışdır: "Qanun bacıları" (1926), "Qazan" (1927), "Cavab" (1929). Əsərlərinin tam nəşri ölümündən sonra buraxılır, buraya: "Publisist" (1957) və "İlham" (1982) daxil edilir.

Oğlu: Rüstəm Kutuy (1936–2010) — tanınmış yazıçı və tərcüməçi, Tatarıstan Respublikasının Əməkdar Mədəniyyət İşçisi, Kazanda yaşayıb.

Kazanın Sovetski rayonunda bir küçəyə A. Kutunun adını daşıyır.

## İstinadlar
Səid Tahirov

**Səid Tahirov** — Sovet, Krım tatar biznes xadimi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, iqtisad elmləri namizədi, Özbəkistan SSR Kommunist Partiyası Cizzax Vilayət Komitəsinin birinci katibi.
## Bioqrafiya
1928-ci ildə Urküsta kəndində anadan olub.

1937-ci ildən Simferopolda internat məktəbində yaşamış, tatar məktəbində oxumuşdur. 1943-1944-cü illərdə yeniyetmə əlaqə zabiti olaraq partizanlara kömək edir. 1944-cü ildə Krım tatarı kimi Özbəkistan SSR-ə deportasiya edilir.

1944-cü ildən iqtisadi, ictimai və siyasi işdə, Yeniyul rayon statistika idarəsində sovxoz xronometri, rayon müfəttişi işləyib. Ali təhsilini Daşkənd Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda almış, daha sonra bu institutda aspiranturanı bitirmişdir. 1957-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olur.

1957-ci ildən Özbəkistan Kommunist Partiyası Akkurqan rayon komitəsinin sədrinin müavini, rayon icraiyyə komitəsi sədrinin müavini, ikinci katibi, birinci katibi vəzifələrində çalışır. Bir neçə il ərzində o, rayonu nümunəvi vəziyyətə gətirir, Özbəkistanın digər bölgələri ilə müqayisədə əhali iki dəfə çox qazanc əldə edir, daha yaxşı yaşaır, bağçılıq inkişaf edir, pambıq məhsuldarlığı iki dəfə artır. Beşillik planlar iki dəfədən tez yerinə yetirilir. İlk Lenin ordenini səkkizinci beşilliyin planlarını uğurla yerinə yetirdiyinə və Akkurqan rayonunda kənd təsərrüfatı istehsalının inkişafına görə alır.

1972-ci il dekabrın 14-də “Pambıq, taxıl və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının və satışının artırılmasında əldə etdiyi böyük uğurlara görə” Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

Rayon komitəsində işləyərkən o, bir çox Krım tatarlarının, o cümlədən etibarsız hesab edilərək işə götürülməyən Krım tatar milli hərəkatının fəallarının işə düzəlməsində köməklik göstərmiş, polis tərəfindən saxlanılanları xilas etmişdir. Fəallar onun evində yığıncaqlarda görüşür, milli məsələləri müzakirə edirdilər və o, həm də 1960-cı illərin sonlarında ilk qayıdış dalğası zamanı (təşkilati dəstəyə görə) Krım tatarlarının Krıma qayıtmalarına kömək edirdi. 
9-cu çağırış SSRİ Ali Sovetinin və Özbəkistan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Özbəkistan SSR Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olur.

1989-cu ildə vəfat edib.
## İstinadlar
Qara əjdaha cəmiyyəti

və ya **Amur çayı cəmiyyəti** – 1901-45-ci illərdə Yaponiyada mövcud olmuş ultramillətçi təşkilat. Cəmiyyətin əsas məqsədi Yaponiyanın Asiyadakı maraqlarını müdafiə etmək və Asiya qitəsindəki genişlənməsini yaymaq idi.

## Tarixi

Təşkilat 1901-ci ildə ultramillətçi təşkilat olan Qenyoşanın xələfi kimi Ryohey Uçida tərəfindən qurulmuşdur. Təşkilatın ilk məqsədi Rusiyanı Şərqi Asiyadan – Amur çayının cənubundan uzaqlaşdırmaq idi. Uçida və bir çox yapon millətçiyə görə Amur çayı Yaponiyanın şimal-şərqi Asiyadakı milli müdafiə parametri idi. Təşkilat *"Kokuryu"* (daha sonra "Ajia jiron") adlı jurnal nəşr etdirmiş, Rusiyanın Sibir və Mancuriyadakı fəaliyyətlərini izləmək üçün casuslar yetişdirmiş və sərt xarici siyasət qəbul etməsi üçün hökumətə təzyiqlər etmişdir. Panasiyaçılıq idealogiyasını mənimsəyən təşkilat 1900-cü illərin əvvəllərində Sun Yatsen və Emilio Aqinaldo kimi inqilabçıları dəstəkləmişdir.

Rus-yapon müharibəsi, Koreyanın ilhaqı və Yaponiyanın Sibirə müdaxiləsi zamanı təşkilat gizli siyasi fəaliyyətlər üçün öz üzvlərini göndərmişdir. 1920-ci və 1930-cu illərdə təşkilat diqqətini daxili məsələlərə yönəltmiş, solçu və liberal fiqurlara hücum etmiş və milli rekonstruksiya tələb etmişdir. Əsasən Kyuşudan olan keçmiş samuraylardan ibarət olan təşkilatın üzvləri heç vaxt çox olmamış və dövlət tərəfindən rəsmi şəkildə tanınmamışdır. Lakin təşkilatın Toyama Mitsuru kimi bəzi əsas üzvlərinin yüksək rütbəli şəxslərlə, hökumət nazirləri ilə və güclü biznesmenlərlə yaxın əlaqələri olduğu üçün Qara əjdaha cəmiyyəti Yaponiyadakı digər ultramillətçi təşkilatlara nisbətən daha çox təsirə malik idi.

Yaponiyanın İkinci dünya müharibəsindəki məğlubiyyətindən sonra 1945-ci ildə ABŞ hökuməti təşkilatı ləğv etmişdir.

## Həmçinin bax
* Sakura cəmiyyəti

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*