Turş Pisko

**Turş Pisko** Peru və Çili üçün ənənəvi olan Peru mənşəli spirtli kokteyldir . İçkinin adındakı pisko onun əsas bazası olan likör və kokteyl termini *[[Turş (kokteyl)|turş]]* isə turş sitrus şirəsi və şirinləşdirici komponentlərin adından gəlir. Peru mənşəli turş pisko bazası içki kimi Peru *piskosundan* istifadə edir və təzə sıxılmış laym şirəsi, sadə sirop (həm. şərbət), buz, yumurta ağı və Anqostura əlavə edir. Çili versiyası oxşardır, lakin Çili *pisko* və Pika laym istifadə edir, bitter və yumurta ağını istifadə edilmir. Kokteylin digər variantlarına ananas kimi meyvələr və ya koka bitkisinin yarpaqları kimi bitkilərlə hazırlanmışlar aiddir.

Pisko əsaslı qarışıq içkilərin hazırlanması 1700-cü illərə təsadüf etsə də, içki tarixçiləri və içki mütəxəssisləri razılaşırlar ki, bu gün məlum olan kokteyl 1920-ci illərin əvvəllərində Perunun paytaxtı Limada amerikalı barmen Viktor Voqen Morris tərəfindən icad edilmişdir. Morris 1903-cü ildə Perunun mərkəzindəki Cerro de Pasko şəhərində işləmək üçün ABŞ-ı tərk etdi. 1916-cı ildə Limada "Morris' Bar"ı açdı və onun barı tez bir zamanda Perunun yuxarı təbəqəsi və ingilisdilli əcnəbilər üçün məşhur bir məkana çevrildi. Turş Pisko haqqında bilinənən ən qədim qeydlər, Morrisin barı üçün Peru və Çilidə nəşr olunan 1920-ci illərin əvvəllərinə aid qəzet və jurnal reklamlarında tapılır. "Morris' Bar"-da işləyən Perulu barmen Mario Bruiget qarışığa Anqostura və yumurta ağı əlavə edərək 1920-ci illərin ikinci yarısında kokteyl üçün müasir Peru reseptini yaratana qədər turş pisko bir neçə dəyişikliyə məruz qaldı.

Kokteyl biliciləri turş piskonu Cənubi Amerika mətbəxinin klassik içkisi hesab edirlər. Çili və Peru turş pisconu öz milli içkisi kimi iddia edir və hər ikisi kokteylin əsas tərkib hissəsi olan piskoya sahib olduğunu iddia edir; nəticədə, turş pisko Latın Amerikası populyar mədəniyyətinin əhəmiyyətli və tez-tez müzakirə olunan mövzusuna çevrildi. Mübahisəni şərh edən media mənbələri və məşhurlar tez-tez bir kokteyl versiyasının digərindən üstün tutduqlarını bildirirlər. Bəzi pisko istehsalçıları mübahisənin içkiyə marağı artırmağa kömək etdiyini qeyd etdilər. İki növ pisko bitkisi və turş piskonun hazırlanması üçün iki variasiya həm istehsalda, həm də dadda fərqlidir. Peru hər il fevralın ilk şənbə gününü kokteyl şərəfinə bayram olaraq qeyd edir.

## Adın mənşəyi
*Turş* termini limon və ya laym şirəsi və şirinləşdirici olan qarışıq içkilərə aiddir.  *Pisko* kokteyldə istifadə olunan əsas likörə aiddir. Spirtli içkinin adının mənşəyi olan söz Perunun Pisko limanından gəlir. *"Latın Amerikası və Karib dənizi"* kitabında tarixçi Olwyn Blouet və siyasi coğrafiyaşünas Brayan Blouet erkən müstəmləkə Peruda And dağlarında üzüm bağlarının inkişafını və XVI əsrin ikinci yarısında mədən məskənlərinin artan tələbi ilə içki bazarının necə formalaşdığını təsvir edir. Sonrakı dövrlərdə daha sərt içkiyə olan tələbat Pisko və yaxınlıqdakı İca şəhərciyinin "şərabdan brendi etmək üçün" içki zavodları yaratmasına səbəb oldu  və məhsul da distillə və ixrac edildiyi limanın adını aldı.

## Tarixi

İlk üzüm bağları Peruda XVI əsrdə İspaniya fəthindən qısa müddət sonra salındı. İspan salnaməçiləri Cənubi Amerikada ilk şərabçılığın Kuzko şəhəri yaxınlığında Marcahuasi yamacında *[[Hacı|haciendasında]] (ferma)* təsərrüfatı şəklində qurulduğunui qeyd edirlər.  16 və 17-ci əsrlərdə Amerikanın ən böyük və ən səmərəli üzüm bağları Perunun cənub-mərkəzindəki İca vadisində yaradılmışdır. 1540-cı illərdə Peruda "Bartolomé de Terrazas" və "Francisco de Carabantes" adlı şəxslər üzüm bağları saldılar. 

Artıq 16-cı əsrdə Çili və Perudakı ispan mühacirlər fermentləşdirilmiş üzümdən distillə edilmiş aguardiente istehsal etməyə başladılar. Ən geci 1764-cü ildən Peru aguardiente gəmi limanına görə "pisko" adlanırdı. Aguardiente üçün "pisko" adının istifadəsi daha sonra Çiliyə də yayıldı.  Hələ də yalnız Peru və Çilidə istehsal olunan pisko bitkisinin istehsalı və bazara çıxarılması hüququ iki ölkə arasında davam edən mübahisələrin mövzusu olaraq qalmaqdadır. 

Tarixçi Luciano Revoredonun fikrincə, laym şirəsi ilə piskonun hazırlanmasının tarixi 18-ci əsrə qədər gedib çıxır. O, iddiasını *[[Merkurio Peruano|Mercurio Peruano]]* -da tapılan, Amerika qitəsinin ən qədim öküz meydançası olan Limanın *[[Plaza de toros de Acho]]* -da qoruyucu idmanın qadağan edilməsini təfərrüatlandıran mənbəyə əsaslandırır. Bu zaman içki *Punche* (Punş) adlanırdı və qullar tərəfindən satılırdı. Revoredo daha sonra bu içkinin Kaliforniyanın San-Fransisko ştatındakı Bank Mübadilə Barında Duncan Nicol tərəfindən icad edilən Kaliforniya pisko punşunun sələfi kimi xidmət etdiyini iddia edir. Perudan olan ingilisdilli qəzet olan *West Coast Leader-* in 1921-ci il xəbərindəki məlumata görə, San-Fransiskonun Barbary Sahilinin qırmızı fənərlər bölgəsindəki bir salon "köhnə Volstead günlərində" Turş Piskoları ilə tanınırdı.  Kulinariya mütəxəssisi Duggan McDonnell pisko kokteylinin populyarlığını (mənşəyi deyil), San-Fransiskoda 1906-cı ildə Barbary Sahilini dağıdan zəlzələ ilə əlaqələndirir.  Yumurta ağı da daxil olmaqla, pisko əsaslı punş üçün resept tədqiqatçı Nico Vera tərəfindən tapılıb 1903-cü ildə Peru "*Manual de Cocina a la Criolla"* yemək kitabında yazıldı.

### Mənşəyi

Turş Pisko Perunun Lima şəhərində yaranıb. O, 1904-cü ildə Cerro de Paskoda bir dəmir yolu şirkətində işləmək üçün Peruya köçən Uels əsilli Mormon ailəsindən olan amerikalı meyxanaçı Viktor Vaughen Morris tərəfindən yaradılmışdır. Amerikalılar maqnat Alfred W. McCune tərəfindən qurulan biznes müəssisələrində işləmək üçün o zaman Perunun ikinci ən böyük şəhəri olan Cerro de Pasconun səs-küylü And dağ-mədən mərkəzinə mühacirət etdilər. Solt Leyk Solt-leyk sitidə çiçək mağazasının müdiri kimi çalışan Morris o zamanlar dünyanın ən yüksək hündürlüyündə olan dəmir yolunun tikintisi və şəhərin qiymətli metallarının ixracını asanlaşdırmaq üçün McCune-nin layihəsinə qoşuldu. 1904-cü ilin iyulunda dəmir yolunun tamamlanmasını qeyd etdikləri zaman şənliklərə nəzarət edilməsi tapşırılan Morris, 5000-ə yaxın amerika və perulu iştirakçının (yerli məşhurlar və nüfuzlu şəxslər də daxil olmaqla) kokteyllərini hazırlayan zaman ilk dəfə piskonu kokteylin tərkib hissəsi kimi istifadə etdiyini xatırlayırdı.

Morris 1915-ci ildə perulu arvadı və üç uşağı ilə birlikdə Perunun paytaxtı Limaya köçdü. Bir il sonra o, həm Perunun yuxarı təbəqəsi, həm də ingilisdilli əcnəbilər arasında məşhurlaşan "Morris Bar"-ı açdı. Tez-tez yeni içkiləri sınaqdan keçirən Morris, turş viskinin bir növü kimi turş piskonu hazırladı.  Çilili tarixçi Gonzalo Vial Correa da turş piskonun ixtirasını Peru Morris Barından olan *Qrinqo* Morrisə aid edir. 

### Geniş yayılması
Vaxt keçdikcə yaxınlıqdakı barların rəqabəti və Viktor Morrisin səhhətinin pisləşməsi onun barının bağlanmasına səbəb oldu. Səhhəti pisləşdiyinə görə, Morris barmenlik işinin çoxunu işçilərinə həvalə etdi. Problemlərə əlavə olaraq, yaxınlıqdakı Hotel Bolívar və Country Club Lima Hotel kimi rəqiblər "Morris Bar"-dan digər müştəriləri uzaqlaşdırdılar. Bundan əlavə, Toro-Lira müəyyən etmişdir ki, Morris həmin rəqib müəssisələrdən birinə işləmək üçün getdikdən sonra dörd keçmiş barmenini əqli mülkiyyət oğurlamaqda ittiham etdi. 1929-cu ildə Morris müflis olduğunu elan etdi və barını bağladı. Bir neçə ay sonra, iyunun 11-də Viktor Voqen Morris sirrozdan öldü.

## Hazırlanması və variantlar

Turş Pisconun üç fərqli hazırlanma üsulu var. Peru turş pisko kokteyli Peru piskosu, laym şirəsi sadə şərbət, yumurta ağı, Anqostura (qarnir üçün) və buz kublarının qarışdırılması ilə hazırlanır.  Çili turş pisko kokteyli Çili Piskosu, Pika laymı (limon de Pika) şirəsi, şəkər tozu və buz kubları ilə qarışdırılması ilə hazırlanır.  Yemək yazıçısı və tənqidçisi Daniel Joelson iddia edir ki, hər iki turş pisko versiyası arasındakı əsas fərq "peruluların reseptə ümumiyyətlə yumurta ağını daxil etməsidir, çili reseptində isə yoxdur". Beynəlxalq Barmenlər Assosiasiyasının "Yeni Era İçkiləri" arasında turş piskonun resepti Peru versiyasına bənzəyir, lakin laym şirəsi əvəzinə limon şirəsi istifadə edir və iki pisco arasında heç bir fərq qoymur.

## Həmçinin bax
* Kokteyllərin siyahısı
* Piskosların siyahısı
* Peru spirtli içkiləri
* Sinqani

## İstinadlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici linklər
* Piscosour.com – Pisco sour haqqında vebsayt.
* Liquor.com – Pisco turşunun hazırlanması üçün ətraflı təlimat.
* Qida şəbəkəsi – Pisco turş versiyasının video hazırlanması.