open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xios qoyunu

**Xios qoyunu** və ya sadəcə **Xios —** mənşəyi müəyyən olmayan yerli qoyun cinsidir. Yarı-yağlı quyruqlu bir cins kimi təsnif edilir. Xios cinsli qoyunlar əsasən süd istehsalı üçün  yetişdirilir. Bu cinsin Qıvırcıq və Daglıç cinsli qoyunlar ilə əlaqəsi olduğuna dair fərziyyələr olsa da, cinsin Yunan adası Xios adasında meydana gəldiyi qəbul edilir.

## Xüsusiyyətlər
Bu cins adətən qulaq, burun, qarın, ayaq nayihəsində və göz ətrafında qara nöqtələrə sahibdir. Bəzən qəhvəyi ləkələr də müşahidə edilir. Yetkin qoyunların çəkisi , yetkin qoçların çəkisi isə  olur. Hər iki cins buynuzludur; bununla belə, qoyunlar arasında buynuzsuz fərdlərə də rast gəlinir. Qoçların buynuzları böyük spiral şəkillidir. Dişi fərdlərin buynuzları olsa da, olduqca kiçikdir.

Hər il bir fərd başına orta hesabla 1,5-2,3 quzu olmaqla dişi fərd iki bala verə bilər. Doğum zamanı quzuların orta çəkisi təxminən  olur. 45 gündə quzu orta hesabla  çəkiyə çata bilir. Xios cinsli qoyun bir sağımda  süd verə bilər. Orta sağım müddəti 210 gündür. Cinsin südü əsasən bir çox növdə pendir istehsalı üçün istifadə olunur. Ən çox qeydə alınan süd istehsalı 220 günlük sağım dövründə 777 litr təşkil etmişdir.

44-56 iplik üçün yunun diametri 27-35 mikrometrdir. Ştapel uzunluğu 8-13 santimetr (3.1-5.1 düym)-dir.

1983-cü ildən 2007-ci ilə qədər Xiosun dünyadakı sayı 16.000-dən 51.860-a qədər artmışdır.

## Təsərrüfat
Son bir araşdırmada, Yunanıstanda Xios qoyunlarının intensiv yetişdirilən sürülərindəki təsərrüfat şəraiti və istehsal üsullarının Yunanıstanda hələ də üstünlük təşkil edən daha ənənəvi sistemlərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmiş olduğu qeyd edildi. Bu araşdırmaya görə, sürülər orta hesapla 314 qoyundan (16 qoç, 210 qoyun və 88 quzu) ibarətdir və hər sağımda orta süd verimi 276,6 ± 55,6 kiloqramdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qazaxıstanda təhsil

**Qazaxıstanda təhsil** — Sovet İttifaqından müstəqillik qazandıqdan sonra Qazaxıstanda təhsil üçün "dövlət maliyyələşdirməsi" kəsilmişdi. 1991-ci ildə ümumi daxili məhsulun 6% -dən 1994-cü ildə təxminən 3% -ə düşmüşdür. 1999-cu ildə 4% -ə yüksəlmişdir. " İbtidai və orta məktəb müəllimləri pis maaş alırlar; 1993-cü ildə 30.000-dən çox müəllim (və ya 1990-cı il müəllim heyətinin təxminən yeddisi) təhsili tərk etdi, onlardan bir çoxu daha gəlirli iş axtarırdılar.

1994-cü ildə Qazaxıstanda təxminən 3,5 milyon şagirdin qatıldığı 8,575 ibtidai və orta məktəb (təxminən on birdən on bir sinif), təxminən 222 min şagirdi olan 244 xüsusi orta məktəb var. 1992-ci ildə Qazaxıstanda uyğun uşaqların təxminən 51 faizi 8500-ə yaxın məktəbəqədər müəssisələrdə təhsil alırdı. 1994-cü ildə 272,100 tələbə respublikanın altmış bir ali təhsil müəssisəsinə qəbul edildi. Tələbələrin əlli dörd faizi qazax, 31 faizi ruslar idi.

Qazaxıstanın 1995-ci il konstitusiyasında məcburi, ictimailəşdirilmiş orta məktəb təhsili verilir. Vətəndaşlar ali təhsil müəssisələri üçün yarışırlar. Ölkədə özəl təhsil artır, tələbələrin təxminən 5% -i əsasən özbaşına dövlət nəzarəti altında qalan özəl məktəblərdə oxuyur.

2000-ci ildə Qazaxıstan Hökuməti Qırğız Respublikası və Tacikistan hökumətlərinə və Ağa Xana dünyanın ilk beynəlxalq səviyyədə təsis edilmiş ali təhsil müəssisəsi olan Orta Asiya Universitetini (UCA) yaratmaq üçün qoşuldu. UCA təsis olunan ölkələrin hər birində bərabər ölçüdə və boyda üç kampusa sahib olacaqdır. Qazaxıstan şəhərciyi Jetsu bölgəsindəki Tekeli'de, regional paytaxt Taldykorgan'dan 35 dəqiqə şərqdə və Almatıdan üç saatlıq avtomobildə inşa edilir. UCA Orta Asiyada beynəlxalq səviyyədə tanınan ali təhsil standartını təqdim etmək üçün Ağa Xan İnkişaf Şəbəkəsinin resurslarından faydalanacaqdır. Hal-hazırda Universitetdə qurulan müddətdə Lisans Tədqiqatları Məktəbi və Lisanslı İnkişaf Məktəbi olan Peşə və Davamlı Təhsil Məktəbi (SPCE) fəaliyyət göstərir.

2002-ci ildə Asiya İnkişaf Bankı Qazaxıstana təhsil sektorundakı əsas problemləri və prioritetləri müəyyənləşdirmək və hökumətin təhsil sektorunun inkişaf strategiyasının gücləndirilməsinə töhfə vermək üçün texniki yardım göstərmişdir.Birləşmiş Ştatlar 2004-cü ildə 137 Sülh Korpusunun üzvlərinə "təhsildə və QHT-lərin inkişafında" iş gördü.

Qazaxıstanda 1999-cu ilə nisbətən kişilər üçün 99,1%, qadınlar üçün 97,7% nisbətinə sahibdir.

Birləşmiş Ştatların Dövlət katibi Kondoliza Rays 12–13 oktyabr 2006-cı ildə Qazaxıstanda olarkən dedi:
"İstənilən dövlətin gələcəyi onun təhsil səviyyəsindən asılıdır. Bu, Qazaxıstana dördüncü səfərimdir. Mən artıq atırau və Almatıda olmuşam və mən də hər hansı bir ölkənin uğurunun açarı olan millətinizin yüksək səviyyədə təhsilini özüm üçün görə bildim. "

## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Bolaşak

**Bolaşak** — Qazaxıstandan yüksək nəticə göstərən tələbələrə xaricdə təhsil almaq üçün ödənilən bütün xərclər, məzun olduqdan sonra ən azı beş il işləmək üçün Qazaxıstana qayıtmaq şərti ilə verilən təqaüddür.

1993-cü ildə tətbiq edildiyi vaxtdan bəri 10 mindən çox tələbə təqaüd qazandı. Bu tələbələrin əksəriyyəti ABŞ-yə, eyni zamanda dünyanın başqa yerlərində təhsil almaq üçün səyahət edirlər
## Təsviri
"Bolaşak" sözü azərbaycan dilində "Gələcək" olaraq tərcümə olunur. Bu, Qazaxıstanın ilk Prezidenti Nursultan Nazarbayev tərəfindən 1993-cü ildə təsis edilmişdir. Slate köşə yazarı Yoşua Kucera yazır ki, Prezident Nazarbayev "Qazaxıstan gəncliyini qərb, demokratik dəyərlərlə aşılamaq üçün bir yol kimi təklif etdi."  Kucera məqaləsində etiraf edir, lakin , yeni ideyaları və qərb dəyərlərini öyrənmək üçün xaricə göndərildikləri halda, çox vaxt müsbət dəyişiklikləri həyata keçirmək səlahiyyətləri verilmir.

Bolaşak məzunlarının çoxu Qazaxıstandakı dövlət və özəl təşkilatlarda əsas vəzifələr tutur.
## Tarixi
1994-cü ildən 2004-cü ilə qədər 785 tələbə Bolaşak təqaüdü aldı. 2017-ci ildə daha 12.046 təqaüd verildi, bu da 2018-ci ilə qədər 12.831 təqaüd təşkil etmişdir.

2005-ci ildə "Bolaşak" proqramına müraciət edənlərin ümumi sayı 6,698 olaraq qeyd edildi. 2004-cü illə müqayisədə müraciət edənlərin sayı 45% artmışdır. Üstəlik, bu məbləğ Qazaxıstanın böyük universitetlərinin illik qəbulunu üstələdi.

2005-ci il müsabiqə prosesində 537 iddiaçı qeydləri Bolaşak Beynəlxalq Təqaüdünün verilməsi üçün müsabiqə qaydalarına uyğun olmadığına görə rədd edildi. Seçim Qaydalarına uyğunluğu təsdiqlənən abituriyentlər dil və psixoloji testdən keçiblər. Testlərin nəticələrinə əsasən ekspertlər komitəsinin baxılması üçün tövsiyə edildi. Nəticədə 2005-ci ildə 1776 abituriyent Bolaşak təqaüdünə layiq görüldü.

2006-cı ildə seçim prosesində iştirak üçün sənədlərin qəbulu 26 aprel - 15 may 2006 və 15 sentyabr - 31 oktyabr 2006 arasında aparılmışdır. İlk qəbul zamanı 809 sənəd, ikinci qəbulda 1620 sənəd qəbul edilmişdir. 2006-cı ildə dil və psixoloji testlərdən sonra 778 tələbə də təqaüd qazandı.

20 aprel 2007-ci ildə xaricdə mütəxəssis hazırlamaq üzrə Respublika Komitəsinin qərarı ilə 82, 16 avqustda 185 abituriyentə təqaüd verilmişdir.

24 yanvar 2008-ci ildə 223 namizədə Bolaşak Təqaüdü verildi. 28 aprel 2008-ci ildə 104 namizədə Bolaşak Təqaüdü verildi. 13 Avqust 2008-ci ildə 356 namizədə Bolaşak Təqaüdü verildi.

Ümumilikdə, 2009-cu ildə 5.950 tələbə təqaüdlə təltif edilmişdir. Onlardan 2000-ə yaxını hökumət və milli şirkətlər tərəfindən işlə təmin olunmuşdur. 2009-cu ildə 800 tələbə Qazaxıstana qayıtdı.

2012-ci ildə Qazaxıstan gənclərinə xarici ölkələrdə 630 aparıcı universitetdə 32 ölkədə təhsil almaq imkanı verildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Fərqanə Mehdiyeva

**Fərqanə Habil qızı Mehdiyeva** () — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (–2020), "Ulduz" jurnalının poeziya şöbəsinin rəhbəri (–2020). Prezident təqaüdçüsü.

## Həyatı
Fərqanə Mehdiyeva 19 fevral 1964-cu ildə Salyan rayonunun Ərəbqardaşbəyli kəndində doğulub. Əvvəlcə Bakı Mədəni-maarif texnikumunun Rejissorluq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə, daha sonra N.Tusi adına Pedaqoji Universitetin Filologiya fakültəsini bitirib.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü idi.

Fərqanə Mehdiyeva 2 may 2020-ci ildə Bakıda uzun sürən xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişmiş, 3 mayda Bakıxanov qəsəbəsində dəfn olunmuşdur.

## Yaradıcılığı
Yaradıcılığa erkən yaşlarından başlayıb. 1981-ci ildən respublika mətbuatında, radio, televiziya verilişlərində vaxtaşırı çıxışlar edib. İlk kitabı "Çəkdiklərim mənə bəsdi" 1999-cu ildə işıq üzü görüb. Sonrakı illərdə “Deyirlər dünya şirindi”, “Payızın yanında gözlərsən məni”, “İkimiz darıxsaq” kitabları ilə şeirsevərlərin ürəyinə yol tapıb.

### Kitabları
* “Çəkdiklərim mənə bəsdi!”, 
* “Deyirlər şirindi dünya”, 
* “Payızın yanında gözlərsən məni”, 
* “İkimiz darıxsaq...”

### Məqalələri
* Şeirlərinə bənzəyən şair (Məmməd Tahir-60), Ədalət. - 2015. - 20 iyun. - S.12

## Təltifləri
Azərbaycan Prezdenti Təqaüd Fondunun təqüdçüsü olub. O, həmçinin Rəsul Rza və Mikayıl Müşfiqin adına təsis edilmiş ödüllərə layiq görülüb.

## İstinadlar
T4 əməliyyatı

**T4 əməliyyatı** () — Nasist Almaniyasında məcburi evtanaziya proqramı.

1939-cu ilin sentyabrından 1941-ci ilin avqust ayına qədər görülən işlər, 1945-ci ildə və hətta ondan sonra da nasist rejimi dağılana qədər qeyri-rəsmi olaraq davam etmişdir. T4 proqramı ilə “irq təmizliyi”nin Nasist Partiyasının siyasətini inkişaf etdirdiyini nəzərə alsaq, alman xalqından “çürük irqi” elementlərin, o cümlədən əlillərdən “təmizlənməsi” fikri var idi. Bu görüşə görə, evtanaziya proqramı, sonradan Avropa yəhudilərinin Holokosta qarşı siyasətində bir təkamülü nümayiş etdirirdi.

İrqi gigiyena ideyaları Nasist hərəkatından uzaq idi. Sosial darvinizmin fikir və düşüncələri XX əsrdə bütün Qərb ölkələrində geniş yayılmışdı və yevgenika hərəkatının, xüsusilə ABŞ-də güclü, savadlı insanlar arasında çox sayda tərəfdarı var idi. Daşınan irsi qüsurların sterilizasiya və irsi antisosial davranış olduğu düşünülürdü. Bu düşüncələr ABŞ, İsveç, İsveçrə və digər ölkələrin qanunlarında var idi. Məsələn, 1935-1975-ci illər arasında İsveçdə yevgenika səbəbi ilə 63 min insan sterilizasiya edildi.

Nasist Almaniyası İkinci Dünya müharibəsi dövründə, Avropanı işğal edərkən, evtanaziya üsulu ilə sağalmayan əlil və yaşlı xəstələri öldürmək və krematoriyalarda yandırmaq üçün çalışmışdır. SS həkimləri tərəfindən müxtəlif şəxslərə verilmiş T4 hesabatları nəticəsində Avstriyadakı 6 ayrı ölüm düşərgəsində məcburi evtanaziya nəticəsində həmin şəxslər öldürülmüşdürlər.
Neftçala rayonunun bələdiyyələri

**Neftçala bələdiyyələri** — Neftçala rayonunun ərazisindəki bələdiyyələr.

## Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunmuşdur.

## Siyahı

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
Foça (Bosniya və Herseqovina)

**Foça** (, , ) — Srbine (Srbinje/Србиње)  — Bosniya və Herseqovinanın cənub-şərqində, Drina çayı üzərində yerləşən bir şəhər. Serb Respublikasına daxil olan Foça bələdiyyəsinin və Foça regionunun inzibati mərkəzidir.
## Coğrafiyası

Foca Monteneqro və Serbiyanın sərhəddinə yaxın, qayalı Herseqovina və meşəli Bosniyanın kəsişməsində, Drina çayına tökülən Çexotin çayının mənbəyində yerləşir. Bosniya və Herseqovinanın ən yüksək nöqtəsi olan Maqliç dağı (2386 m) inzibati vadid ərazisində yerləşir. Bosniya və Herseqovinada yeganə və Avropadakı ən böyük toxunmamış meşə olan Peruçisa burada yerləşir. Suteska Milli Parkında ölkənin ən gözəl şəlaləsi və Tara çayının kanyonu vardır. Dərinliyinə görə Avropada ən böyük və dünyada ikincidir. Gözəlliyinə görə demək olar ki, ABŞ-dəki məşhur Böyük Kanyondan heç də geri qalmır.

## Adı
Orta əsrlərdə şəhər müxtəlif adlarla xatırlanır: Choçe, Coçça, Choza, Coçe, Chozza, Coza, Chotza, Hoča, Hotča, məsələn, 1444-cü ilin iyul ayında Hotçe, 1467-ci ilin avqustunda Hotça kimi yazılmışdır. Hoça və Hotça adının Hotko adından gəldiyi, onunda öz növbəsində qədim slavyan hotjeti sözündən törədiyi ehtimal edilir. 1992-ci ilin aprelində şəhər Bosniya serbləri tərəfindən ələ keçirildikdən sonra boşnaklara qarşı etnik təmizləmə başladılmışdır. 1994-cü ilin yanvarında şəhərin və bələdiyyənin adının Srbine olaraq dəyişdirilməsi ilə başa çatdı, lakin Bosniya və Herseqovinanın Konstitusiya Məhkəməsi adın dəyişdirilməsini konstitusiyaya zid olduğunu elan etdi. 2004-cü ilin fevralında şəhər köhnə adına qaytarıldı.
## Əhali

### 1971
* Ümumi — 9257 (100 %)
* Boşnaklar — 4309 (46,54 %)
* Serblər — 4148 (44,80 %)
* Xorvatlar — 152 (1,64 %)
* Yuqoslavlar — 50 (0,54 %)
* Digərləri — 598 (6,45 %)

### 1991
* Ümumi— 14 335 (100 %)
* Serblər — 7901 (55,11 %)
* Boşnaklar — 5526 (38,54 %)
* Yuqoslavlr — 312 (2,17 %)
* Xorvatlar — 74 (0,51 %)
* Digərləri — 522 (3,64 %)

### 2013
Şəhər əhalisinin sayı 2013-ci il məlumatına görə 12&nbsp;334 nəfər, Foça icmasının isə 19&nbsp;811 nəfər təşkil etmişdir.
## Təhsil

Şəhərdə Şərqi Sarayevo Universitetinin Tibb Fakültəsi fəaliyyət göstərir.

## Görməli yerlər
1956-cı ildə şəhərdə Köhnə Hersoqovina Muzeyi açılmışdır.
## İstinadlar
Derventa

**Derventa** (, , ) — Bosniya və Herseqovinanın şimalında, Serb Respublikasına daxil olan Derventa bələdiyyəsinin inzibati mərkəzidir.
## Tarixi
Derventa şəhərinin tarixinə gəldikdə mənbələr tərəfindən təsdiqlənmiş çox az məlumat var. Türk mənbələrinə görə, əvvəllər şəhərin yerində 1600-cü ilə qədər 215 evin yerləşdiyi Qornya-Ukrana kəndi olmuşdur. 19-cu əsrin sonlarına qədər şəhərdə 3200 ev və fərdi sahələr var idi. İlk əsas serb məktəbi 1864-cü ildə, iyirmi il sonra isə şəhər xəstəxanası açılır. Əsrin sonlarında ilk sənaye müəssisələri fəaliyyətə başlayır. Şəhərdə bir su dəyirmanı, toxuculuq fabriki, su təchizatı sistemi, həmçinin Broddan birbaşa Sarayevoya aparan dəmir yolu vardır.
20-ci əsrin əvvəllərində Derventa Bosniyanın ən firavan şəhərlərindən biri olan zəngin bir ticarət şəhərinə çevrildi. Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində şəhərdə bir gimnaziya, ardınca pedaqoji və kənd təsərrüfatı məktəbi açıldı. İkinci Dünya müharibəsi zamanı şəhərdə minə yaxın insan öldü, onun əksər binaları dağıdıldı. 80-ci illərdə Derventa Bosniya və Herseqovinadakı ən yüksək inkişaf etmiş bələdiyyələrindən biri olmaqla inkişaf zirvəsinə çatdı. 1991-ci ilə qədər cəmiyyətdə 57 min əhali yaşayırdı (bunlardan 17 mini şəhərin özündə). Burada toxuculuq, dəri, ayaqqabı və qara metallurgiya sənayesi inkişaf etdirildi. Derventa Yuqoslaviyanın ən böyük regional mərkəzlərindən biri idi.
1992-ci ilin aprelində Bosniya müharibəsi illərində şəhərdə serblərə qarşı açıq şəkildə qırğınlar törətmiş Azra dəstəsinin köməyi ilə Xorvatiya qoşunları şəhəri ələ keçirdi. Yalnız 7 iyul 1992-ci ildə Serb Respublikası qoşunları “Dəhliz” əməliyyatı zamanı şəhəri geri aldı. Hazırda şəhər Serb Respublikasının bir hissəsidir.
## Əhalisi
2013-cü il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən şəhərin əhalisi 12 680 nəfər, icmanın isə 30.177 nəfər olmuşdur.
;Avstriya-Macarıstanda aparılan siyahıyaalınmasına əsasən:

;Şəhərin milli tərkibi

## Tanınmış şəxsləri
* Mile KitiÇ, Serb xalq mahnıları ifaçısı.
* Slobodan Çustiç, serb əsilli aktyor
* Pop Yovitsa, serb inqilabçısı
* Zoran Rankic, serb əsili aktyor
* Vedran Çorluka, xorvatiyalı futbolçu
* Abaz Arslanaqiç, həndbol oyunçusu
* Dragan Curiç, Partizan Futbol Klubunun direktoru
* İosip Majar, Yuqoslaviyanın Xalq Qəhrəmanı

## İstinadlar
Voruta

[link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Navahradak_-_Ruiny_zamka_-_Panarama.jpg|thumb|[Belarusiyanın qərbindəki Navahrudak qalasının xarabalıqları, həmçinin Vorutanın yerləşdiyi düçünülən yerlərdən biri]]
**Voruta —** 13-cü əsrdə kral Mindauqasın dövründə Litva Böyük Litva Knyazlığının paytaxtı olduğu düşünülür. Voruta haqqında yazılı mənbələrdə bir dəfə qısaca bəhs olunur və dəqiq yeri məlum deyil. Bütün qeyri-müəyyənliklərə baxmayaraq, Voruta anlayışı Litva təsəvvüründə məşhur və populyardır.

## Tarixdə
İlk və yeganə litva kralı olan Mindauqas, doğma bacıları Tautvilas və Edivydasın Jemaytiya şahzadəsi Vykintasa qarşı daxili müharibəsi zamanı Vorutada müdafiə edildi. İpativ salnaməsindən götürülmüş bu məlumat, Voruta haqqında yazılmış yeganə çəlumatdır. Mindauqas qalası ifadəsinə daha iki dəfə rast gəlinmişdir, lakin nə adı, nə də yeri göstərilməmişdir. Bu qısa qeydlərin eyni yerə aid olub-olmadığı məlum deyil.

Buna baxmayaraq, 19 və 20-ci əsrlərdə bəzi tarixçilər onu "Litvanın ilk paytaxtı" adlandırdılar və yerini müəyyənləşdirməyə çalışdılar. Ümumilikdə Vorutanın təklif edilən təxminən on dörd  yeri var. Digərləri, Voruta'nın əsl şəhər olmadığını, sadəcə paytaxt mənasını verən bir sözün səhv şərh edildiyini iddia edirlər. Görkəmli Litva filoloqu Kazimieras Buqanın fikrincə *voruta* sözü sadəcə *qala* deməkdir.

## Təklif olunan ərazilər
Bu ərazilərin müxtəlif tarixçilər tərəfindən müxtəlif dövrlərdə təklif edilmişdir:

# Petras Tarasenka tərəfindən Ukmerq rayonundakı Berzgainiai
# Kazimieras Zebris tərəfindən Anikşçyay rayonundakı Buteikiai
# Teodor Narbutt tərəfindən Novoqrudok yaxınlığında Novoqrudok qalası
# Halşani (), Aleksandr Kravtseviç tərəfindən
# Fryderyk Papée tərəfindən Kernave
# Kareliç (), Mikola Yermaloviç tərəfindən 
# Cons Totoraitis tərəfindən Lişkiava 
# Evaldas Gečiauskas tərəfindən Myadininkay
# Ludvik Krzyviski tərəfindən Reseyn rayonundakı Rohişke
#Eduards Volters tərəfindən Ankşhiai rayonundakı Şeiminişkliai (Tomas Baranauskas tərəfindən dəstəklənir)
#Voyçex Kentşinski tərəfindən Reseyn rayonundakı Üturiai
#Belarusiyanın Qrodno vilayətindəki Varniani (), Juliusz Latkovski tərəfindən
#Romas Batüra tərəfindən Vilnüs
#Henrik Lovmianski tərəfindən Dauqay ərazisi
#Antanas Steponaitis tərəfindən Medveqalis-Varniai sahəsi

## İstinadlar
Trebinye

**Trebine** (, , ) — Bosniya və Herseqovinaya daxil olan Serb Respublikasının cənub hissəsində yerləşəmn eyni adlı icmanın inzibati mərkəzi.
Şəhər Herzeqovinanın cənub-şərqindəki Trebişnise çayında, Dubrovnikdən (Xorvatiya) cənub-şərqdə, Adriatik dənizindən 24&nbsp;km məsafədə yerləşir.

Şəhərin tarixi antik dövrlərdən başlayır. Adının özü qədim "Travuniya"-dan gəlir. Bu Adriatik sahilindəki Kotordan Dubrovnikə qədər mövcud şəhər və ətrafındakı dağları əhatə edən ərazinin adıdır. Adı slavyanların terbıne sözündən gəlməsi deyilir. Bununda mənası "təmizlənmiş torpaq, köklü yer" deməkdir.

Trebineni üç dinin şəhəri adlandırmaq olar - burada xeyli sayda pravoslav kilsəsi (şəhər bağçasında Rəbbin Müqəddəs Transfiqurasiyasının Katedral Kilsəsini və Skvine təpəsindəki Herqeqovachka Qracanisa monastırını qeyd etməyə dəyər). 1992-1995-ci illər müharibəsi zamanı dağıdılmış Köhnə şəhərdəki Katolik Katedrali (20-ci əsrin əvvəlləri) və Osman Paşa Məscidi (XVIII əsr) də var. Məscid yalnız 2005-ci ildə müsəlman Bosniyalıların qeri qayıtması ilə bərpa edilə bilir.
## İqlimi
Trebine Balkan yarımadasının ən günəşli şəhərlərindən biridir. Trebine]də Aralıq dənizi iqlimi hakimdir.

## Əhali
2013-cü il siyahıyaalınmasına görə şəhərin əhalisi 25 589 nəfər, icmanın əhalisi isə 31 433 nəfər təşkil etmişdir.

1991-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərdə 21 870 nəfər yaşayırdı. Bunlardan 68.19% - serblər, 19.33% - Bosniya müsəlmanları, 6.72% - yuqoslavlar və 1.58% - xorvatlar idi.

Trebinedə Serb Respublikasının ən böyük rus icması yaşayır.
## İdman
Bosniya və Herseqovina Premyer Liqasında oynayan "Leotar" futbol klubunun bazası Trebine şəhərində yerləşir.
## Arxitektura
Şəhərin görməli yerləri eyni zamanda keçmiş Yuqoslaviyadakı ən böyük yay kafesi ilə sərhəd olan 16 köhnə çinar ağacını və serbiyalı şair və diplomat, Trebine əsilli Yovan Duçiçin abidəsini də əhatə edən parkdır.

Şəhərin cənub-qərbində Popovo Pole dağ arası vadi  kənd təsərrüfatı sahəsi və pravoslav cənub slavyanları üçün böyük əhəmiyyətə malik tarixi ərazidir. Burada Tvrdoş monastırını (XV əsr) həmçinin Mrkoniçi Ostroqun kəndində Müqəddəs Vasili Ostojki kilsəsini görə bilərsiniz. 
## İstinadlar
Battulqa Tsend

**Battulqa Tsend** (; ) – Monqol türkoloqu, dilçi, epirafist, elmlər doktoru, professor. 

## Həyatı və fəaliyyəti
Battulqa Tsend 15 mart 1970-ci ildə Monqolustanın Ulanbator şəhərində anadan olub. Monqolustan Milli Universitetini epiqrafist ixtisası üzrə bitirib. Universiteti bitirdikdən sonra Monqolustan Elmlər Akademiyasının Arxeologiya İnstitutunda çalışıb. Monqolustanı qarış-qarış gəzərək türk yazılı abidələrinin üzə çıxarılması, araşdırmalara cəlb olunması ilə məşğul olub.

“Monqolustandakı runik kiçik yazıtları” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib (1999). On il Monqolustan Milli Universiteinin (Монгол Улсын Их Сургууль) Türkologiya kafedrasına rəhbərlik edib. Onun rəhbərliyi altında
türkologiyanın müxtəlif problemlərinə dair bir neçə dissertasiya müdafiə edilib. Türkologiya bölümü bağlandıqdan sonra onun bazasında yaradılmış Asiya Araşdırmaları kafedrasının müdiridir. Monqolustanda türkoloji mövzularda keçirilən bir çox konfransların təşkilatçısı olub. Ana dili olan monqolca ilə yanaşı, türk və rus dillərini bilir.

## Əsərləri
* Moğolistan&#39;da Türk ayak izleri -Turkic Footprints In Mongolia (türk və ingilis dillərində), Ulanbator: Mönhiin Üseg yayınları, 2016, 244 s.
* Moğolistan’daki uygur harfli yazitlar. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/2 2015 s. 503-520, Türkiye
* Монголын руни бичгийн бага дурсгалууд. Улаанбаатар (2005)
* Дэл уулын Жиримийн худагийн бичээсийн талаар дахин өгүүлэх нь. Оюуны хэлхээ, Антоон Мостаэрт, Монгол судлалын төв, Боть II (07):140–141 (2010)
* Өмнөговь аймгийн Номгон суманд ажилласан хээрийн судалгааны ажлын тайлан. Улаанбаатар (2013)
* Тайширын Давиртын бууцны бичээс. Acta Historica, Tom XVII, Fasc.1, 5–10. (2016).
* Монголын Түрэг Судлал (2016) (Vol. III, pp. 41–47). Presented at the Ази Судлал (ICAS2017), Улаанбаатар (2017)
* Монголын руни бичгийн дурсгалууд. Acta Historica, Tom.X (fasc.11): 78–96 (2009) (Azzaya Badamla birlikdə).
* Тавьтын өвөлжөөний эртний бичээс. Mongolian Journal of Anthropology, Archaeology and Ethnology, Vol.8 No.1(403) December 2015: 43–44. (2015) (J.Tsambaqaravla birlikdə)
* Далтын хадны зураг, эртний бичээс(Урьдчилсан судалгаа). Mongolian Journal of Anthropology, Archaeology and Ethnology, Vol.7, No.1(378) December 2012: 62–70 (M.Erdene ilə birlikdə).

## İstinadlar
Pale (Bosniya və Herseqovina)

**Pale** (, , ) — Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı Sarayevodan 10&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Serb Respublikasına daxil olan Pale icmasının mərkəzidir. Şəhərdə dağ-kurortu fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Bosniya müharibəsi illərində şəhər Serb Respublikasının paytaxtı olaraq bilinirdi. Serb Respublikasının konstitusiyasına görə, Sarayevo bu respublikanın paytaxtıdır. Deyton sazişinə görə Bosniya və Herseqovina Federasiyasının tərkibinə daxildir. Hal-hazırda paytaxt əslində Banya Luka şəhərinə köçürülür.

Deyton sazişindən əvvəl Pale Sarayevonun uzaq bir kəndi idi. Bosniya müharibəsi zamanı və sonrası əhalinin etnik xətlər boyunca yenidən bölgüsündən sonra, indi olduğu kimi şəhərə daha çox bənzəməyə başladı.

Pale Bələdiyyəsinin müharibədən əvvəlki Bosniya hissəsi Pale-Praça olaraq bilinir. İndi Bosniya və Herseqovina Federasiyasının (Bosniya-Podrin Kantonu) bir hissəsidir.

## Adı və coğrafifiyası
Palenin serb sakinləri arasında "Serb Sarayevosu" kimi də tanınır. Buna baxmayaraq Sarayevo ilə Pale sərhədləri arasında təxminən 10&nbsp;km məsafə var. Paleni Serbiyanın Sarayevo adlandırılmasına davam edirlər, çünki Dayton sazişi imzalandıqdan sonra Sarayevonun özü Bosniya və Herseqovina Federasiyasına mənsub olduğu qəbul edildi. Sarayevoda uzun illər boyunca yaşayan Bosniya serbləri şəhərə bəzi iddiaları saxlamaq istədilər. Sarayevo ilə əlaqəsini əks etdirmək, özünə olan iddiasını gücləndirmək üçün Sarayevoya ən yaxın serb yaşayış məskəni (Serb Respublikası daxilində) məhs pale idi. Bəzən bir qədər kinayə ilə Serbiyanın Sarayevosu adı ilə tanınsada, əslində şəhər coğrafi baxımdan Sarayevodan uzaqdır və onunla infrastruktur bölüşmür. Öz poçt şöbəsi, universitet binaları və s. var.

## Əhali

### 1971
ümumi 16 119.

* Serblər — 11 230 (69,66 %)
* Müsəlmanlar — 4508 (27,96 %)
* Xorvatlar — 142 (0,88 %)
* Yuqoslavlar — 80 (0,49 %)
* Digərləri — 159 (1,01 %)

### 1991
1991-ci il siyahıya alınmasına əsasən Pale icmasında 16 310 nəfər yaşayırdı.

* 11 269 serblər
* 4356 müsəlmanlar (boşnaklar)
* 394 yuqoslavlar
* 126 xorvatlar
* 165 digərləri

Pale şəhərinin özündə 6797 nəfər yaşayırdı:

* 4 915 serb
* 1 438 müsəlman (boşnaklar)
* 271 yuqoslavlar
* 88 xorvatlar
* 85 digərləri

### 2013
2013-cü il siyahıyaalınmasına görə şəhərin əhalisi 13,883 nəfər, icma əhalisi isə 22.282 nəfər olmuşdur.

## Təhsil
Şəhərdə Şərqi Sarayevo Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsi fəaliyyət göstərir.

## Mənbə
* Rəsmi sayt

## İstinadlar
Asgardia

**Asgardia**, İnternetdə yaradılan ölkədir.

## Quruluş
İqor Aşurbəylinin 12 oktyabr 2016-cı il tarixində Paris kosmik konfransında qurulan Kosmik millətdir. Hal-hazırda öz veb saytı altında vətəndaşlıq müraciətlərini qəbul edir və təsdiqlənmiş müraciətlər 100.000-ə çatdıqda rəsmi ölkəyə çevrilmək üçün müraciətlərin ediləcəyi elan eliyib. Hal-hazırda Asgardia'ya müraciət 1000.000'a çatdı. Yalnız 126.000 insan Türkiyədən müraciət etmişdir, buna görə Türkiyə Çindən sonra vətəndaşlıq üçün müraciət edən ikinci ölkə olub. Azərbaycan isə 4000-dən artıq müraciətlə 37-ci yerdədir.

Parisdəki bir konfransdakı çıxışında İqor Aşurbəyli kosmosa çıxmağı hədəfləyən peyk ölkəsinin yer kürəsini qorumaq, kosmik texnologiyalara əli çatmayanları bu texnologiyalarla qanun çərçivəsində təmin etmək və insanları sülh içində yaşamağı hədəfləyən peyk ölkəsinin yaratmağı hədəf aldığını ifadə etmişdir.

## logo
Loqotipdə Qədim Misir ilahəsi (Ra)ya aid olan Gözün Ra və altı guşəli ulduz və ya papatya kimi şəkillər var.

## Vətəndaşlıq
Asgardia üçün vətəndaşlıq müraciətlərinin də başladıldığı elan edilsə də, layihə rəhbəri İqor Aşurbəyli, vətəndaş olmaq istəyən insanların, yer kürəsindəki ölkələrindəki vətəndaşlıqlarından imtina etmələrinin lazım olmadığını söyləmişdir.

İqor Aşurbəyli: "Asgardia vətəndaşları fiziki olaraq Yer üzündə olacaq, ancaq sadəcə Yer kürəsinin başqa bir ölkəsində yaşayacaqlar. Müraciətlərin sayı 100 mindən çox olarsa Dövlət statusu üçün BMT- yə müraciət edə biləcəyik." şəklində açıqlama vermişdir.

## Qaynaqlar

## xarici linklər
* Asgardia vətəndaşlığı haqqında
Krematoriya

**Krematoriya** — meyitlərin yüksək temperaturda yandırıldığı yerdir. Bir çox din və mədəniyyətdə krematoriya geniş yayılmışdır. Bəzi mədəniyyətlərdə ölülərin külü suvenir kimi saxlanılır. Bundan əlavə, epidemiya riski olan cəsədlər də krematoriyalarda yandırılır.

Azərbaycan dilinə ingilis dilindən keçmiş sözün mənşəyi Latınca cremare (yandırmaq) felinə əsasındadır.

Türkiyədə nə qədər sayda olduğu tam olaraq bilinməməklə birlikdə Osmanlının son dövrlərində Anadolu Qovağı sərhədləri içində bir ədəd krematoryum deyilə biləcək yer vardı. Zincirlikuyu qəbiristanlığında da bir krematoriya tikilmişdi, sonradan sökülərək avtomobil parkına çevrildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Potok mağarası

**Potok mağarası** ( və ya *Potočka zijavka*) — Sloveniyanın şimalındakı mağara. Yüksək hündürlükdəki arxeoloji və paleontoloji bir yer elan edimişdir və

təxminən 35,000 il əvvələ, yuxarı plaeolit dövrünə aiddir. Mağara Podolşeva yaşayış məntəqəsindəki Potok fermasının adını daşıyır. Sloven dilində adı olan *zijalka* və ya *zijavka, uçuruma baxan və boşluqlu bir ağız olan düz dibli mağara* mənasını verir. 1928-1955-ci illərdə sloveniyalı arxeoloq Srehko Brodar tərəfindən sistemli qazıntılar aparılmışdır.

## Coğrfiyaya
Mağara şimali Sloveniyada Karavanks dağlarının şərqində  hündürlükdə və Trias dövrünə aid əhəngdaşında yerləşir.  uzunluğundadır və genişliyi  enindəki girişdən  daxili genişliyinə qədər dəyişir. Giriş cənuba doğru açılır.

## Rolu
Mağaranın rolu haqqında iki fərziyyə mövcuddur: Əvvəlki izaha görə, mağara ov stansiyası idi. Yeni fərziyyəyə görə görə isə mərasim yeri idi.

## Qazıntılar
Avstriyadan olan tibb tələbəsi Josef Qross tərəfindən aparılan həvəskar qazıntılardan sonra ərazini Sele Muzey Cəmiyyəti alıb. Sistematik qazıntılar arxeoloq Srehko Brodarın adından həyata keçirilmişdir və 1928-ci ildə başlayaraq 1935-ci ilə qədər dəvam etmişdir. Mağarada aşkarlanan səkkiz qatdakı tapıntılar içərisində 40-dan çox heyvan növünün o cümlədən mağara ayısı, canavar, alp marmotu, dovşan, kürən tülkü, dələ, vaşaq, nəcib maral, qarapaçanın sümükləri və xüsusilə də müşk öküzünün dişləri var. Mağaradan həmçinin 123 ox başlığı, mübahisəli bir sümük fleyta və dünyanın ən qədim tikiş iynələrindən biri tapılmışdır.

## Eksponantlar
Mağaranın yaxınlığındakı bir kənddə, Firar İnt və Loqar Vadisindəki Muzeydə turistlər üçün daimi bir sərgi vardır. Digər tapıntıları Sele Regional Muzeyində görmək olar. Təəssüf ki, 1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi zamanı müttəfiqlərin bombardman reydləri zamanı kolleksiyanın çox hissəsi məhv edilmişdir.

## İstinadlar
Oxtinska Araqonit mağarası

**Oxtinska Araqonit mağarası** (, ) — Slovakiyanın cənubunda, Rojnyava yaxınlığında yerləşən nadir araqonit mağarası. Cəmi 300 m uzunluğuna baxmayaraq, nadir araqonit formalaşmaları ilə məşhurdur.
## Təsviri
Dünyada bu günə qədər yalnız üç araqonit mağarası mövcuddur.

"Süd Yolu Zalı" adlanan ərazidə mağaranın əsas cazibəsi Süd Yolundakı ulduzları xatırladan parlayan ağ araqonit formalaşmalarıdır. Mağara Martin Canqar və Jiri Prosek tərəfindən 1954-cü ildə kəşf edilmiş və 1972-ci ildə ictimaiyyətə açılmışdır. Mağara Slovekiyadakı karst mağaralarının bir hisssəsi kimi UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Qalereya

Şəkil:Ochtina Aragonite Cave 28.jpg|Mağaranın içərisindəki araqonit


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mağaranın rəsmi saytı
Sitno (dağ)

**Sitno** — Slovakiyada dağ.  hündürlüyü ilə Ştyavniske dağ sisliləsindəki ən hündür dağdır. Dik andezit divarları zirvəya qalxan yamacı üç tərəfdən əhatə edir.

Sitno qalası orta əsrlərdə Banska Ştyavnisa və ətrafındakı filiz yataqlarına çıxış yollarını qorumaq üçün inşa edilmişdir. Qala 18-ci əsrin əvvəllərindən bəri xarabalığa çevrilib.

Dağa *Pohuvadlo gölündən* təbii cığır ilə və ya Prenhov kəndindən qalxan piyada yolu ilə çıxmaq olar.

## Tarixi
Sitno arxeoloji cəhətdən qorunan ərazi elan edilmişdir. Arxeoloji işlər zamanı burada *Lusatiya mədəniyyətində* aid kütləvi yaşayış yeri aşkar edildi. İstehkam tipli yaşayış sahəsi 16 hektar əraziyə sahibdir və Slovakiyadakı Lustaiya mədnəiyyətinə aid in yüksək istehkam yeridir. Eramızdan əvvəl 1200-800-cü illərdə burada yerləşən bu yaşayış məskəni çoxsaylı saxsı qablar, iplik alətləri, daş qablar, habelə bir sıra tunc tapıntılar, məsələn, bir fincan, balta, tir, iynə, iynə və s. İlə təsdiqlənir. Yaşayış yerində bürünc tökmə üçün istifadə edilən qumdaşından qəlib də tapılmışdır. Çox güman ki, torpağın bir hissəsi burada şüurlu şəkildə becərilmişdir (kənd təsərrüfatı alətləri, daş dəyirmanları tapılmışdır). Sitna yaşayış məntəqəsində eramızın əvvəllərinə qədər yaşanılmışdır.

## Sitno qalası
Qala Sitnanın şərq tərəfindəki yeganə giriş yolunda inşa edilmişdir. Bu tikili XVI əsrdə Mərkəzi Slovak şəhərlərini türk təhlükəsindən qorumaqda mühüm rol oynadı. Qala 16-17-ci əsrlərdə yenidən qurulmuşdur. Burada 600 metr uzaqlıqdakı bir bulaqdan su ilə qalaya birbaşa əlaqə mövcud idi. 17-ci əsrdə Koháry ailəsi qalanın sahibləri idi. Qala 1703-1710-ci illərdə Kuruk qoşunları tərəfindən dağıdıldı.

## İstinadlar
Pseudochazara cingovskii

***Pseudochazara cingovskii —*** Nimfalidlər ailəsində bir kəpənək növüdür. Yalnız Makedoniyanın Pletvar kəndində rast gəlinir. Ekək fərdlər dişilərdən bir qədər kiçikdir. Solğun boz

qəhvəyi rəngdədir, üstündəki zolaqlar xüsusilə nəzərə çarpır. Yaşayış yeri əsasən dağınıq ağ əhəng daşı qayalarıdır və nöz burada istirahət edərkən olduqca solğun bir rəngi olduğu üçün onu görmək çox çətindir. Bu endemik növ Avropada ən çox təhlükə altına alınan kəpənək növüdür və aktiv qorunma səyləri sağlam bir populyasiya miqdarının qorunması üçün vacibdir.

## Uçuş müddəti

Növ hündürlüyündən asılı olaraq iyun ayının sonundan iyul ayına qədər qanadlıdır.

Sürfələri otlar üzərində böyüyürlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Növlər haqqında məlumat
* ''"Pseudochazara'' de Lesse, 1951"
* Qərb Palearctic'in Satyrinae - ''Pseudochazara cingovskii''
Süleyman Dəmirəl Universiteti (Qazaxıstan)

**Süleyman Dəmirəl Universiteti** (;)—Qazaxıstanın Almatı şəhərində özəl bir universitetdir. Türkiyənin keçmiş baş naziri və prezidenti Süleyman Dəmirəlin adını daşıyır.

Universitet 1996-cı ildə Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev və Türkiyənin keçmiş prezidenti Süleyman Dəmirəlin təşəbbüsü ilə yaradılıb.

## Təqdim olunan proqram növləri

SDU tam zamanlı dərəcə proqramları təklif edir.
Lisenziya dərəcələri xüsusi peşələrə ayrılan dörd fakültədə tədris olunur. Universitet binası və kampus genişləndirilir, yəni başqa sahələrin də əlavə olunacağı gözlənilir.
Magistr dərəcələri SDU-da səkkiz sahədə əldə edilə bilər və ingilis dilində tədris olunur.
SDU Dil Məktəbində akademik və işgüzar məqsədlər üçün İngilis və Türk dilini öyrənmək niyyətində olan hər kəs üçün qabaqcıl dil kursları təklif olunur. Ümumiyyətlə, demək olar ki, bütün maraqlanan insanlar iştirak edə bilər. Bundan əlavə, xüsusi hazırlanmış IELTS və TOEFL testləri yüksək ixtisaslı dil müəllimləri tərəfindən tədris olunur və tədris olunur.

## Aspirantura proqramları
Magistr dərəcəsi və doktorluq proqramları Süleyman Dəmirəl Universiteti tərəfindən təklif olunur. Aspirantura proqramları İngilis dilində tədris ilə beynəlxalq aspirant proqramlarına əsaslanır. Təlim məşğələləri ümumiyyətlə tələbələrin rahatlığına görə çevik olur.
Magistratura kursları iki istiqamətə — elmi-tədris və ixtisaslaşmış sahələrə bölünür və yeddi sahədə tədris olunur.

* İqtisadiyyat
* İdarəetmə
* Kompüter sistemləri və proqram təminatı
* Riyaziyyat
* Riyaziyyat (pedaqogiya)
* Qazax dili və ədəbiyyatı
* Xarici dil: iki xarici dildə
* Hüquqşünaslıq
* PhD proqramları beş sahədə təklif olunur:

* İdarəetmə
* Kompüter sistemləri və proqram təminatı
* Qazax dili və ədəbiyyatı
* Xarici dil: iki xarici dildə
* Riyaziyyat (pedaqogika)

## Xarici Əlaqələri
SDU qlobal səviyyədə təhsil və təhsil layihələrində fəal iştirak edir. Bu münasibətlər universitetin beynəlxalq aləmdəki mövqeyini inkişaf etdirməyə və möhkəmləndirməyə yönəlmişdir.
SDU 46 təhsil müəssisəsi, universitet və beynəlxalq təşkilatlarla tərəfdaşlıq əlaqələri qurdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Binsu

**Patbinsu** və ya sadəcə **Binsu** — doğranmış meyvə, qatılaşdırılmış süd, meyvə siropu və qırmızı lobyanın da daxil olduğu xırdalanmış buz dənəcikləri ilə hazırlanan məşhur Koreya deserti. Əgər tərkibinə qırmızı lobya daxil edilməzsə o zaman bu desert sadəcə binqsu adlanır. (Patbinsu sözündəki pat-qırmızı lobya mənasına gəlir).

## Tarixi

Patbinsunun ilkin forması üyüdülmüş buz, qırmızı lobya, doq, fıstıq tozu və s. 2-3 inqrediyentdən ibarət idi. Patbinsunun bu ilkin forması Coson sülaləsi (1392-1910) dövründən mövcud idi. Məmurların buzları üyüdüb üzərinə meyvə qoyaraq yedikləri ilə bağlı müxtəlif tarixi qeydlər görə bilərik.

Patbinsunun müasir forması Yaponiya müstəmləkəsi (1910-1945) dövründə qırmızı lobyadan hazırlanan soyuq yeməklərin tətbiqi sayəsində kəşf edilmişdir. Lakin ilk dəfə üyüdülmüş buz və qırmızı lobya Koreyada bir-birinə qatılaraq desert olaraq təqdim olunmuşdur. Koreya müharibəsi (1950-1953) zamanı xarici mədəniyyətlərin təsiri ilə binsuya meyvə kokteyli, dondurma, müxtəlif meyvələr, qoz-fındıq, şərbət, çırpılmış qaymaq əlavə edildi. 1970-1980-cı illərdə meyvə kokteyli, çırpılmış qaymaq və albalıdan hazırlanan binqsu çox böyük marağa səbəb oldu.

## İstinadlar
Qartal Yuvası təbiət parkı

**Qartal Yuvası təbiət parkı** ( ) — Polşanın cənub-qərbində qorunan ərazi və Polşanın 120-dən çox rəsmi təbiət parklarından biri. 597&nbsp;km2 (231 mil2) əraziyə malikdir. 1980-ci ildə qurulmuş və Qartal yuvası cığırının çox hissəsini əhatə edir. Cığır Böyük Kral III Kazimirin əmri ilə böyük, hündür qayalar üzərində inşa edilən "Qartalların yuvaları" adlanan orta əsrə aid təxminən 25 qaladan keçir.

Park Krakov, Çenstoxova və Vielun şəhərləri arasında yerləşən Polşadakı Yuraya aid formalaşmalar () boyu uzanır. Buraya daxil olan III Kazimir (1310–1370) tərəfindən inşa edilmiş çox sayda orta əsr qalaları () ildə təxminən 400.000 ziyarətçi qəbul edir. Dağların bir hissəsi ölkənin ən cəlbedici istirahət zonaları arasında sıralanan Polşanın iyirmi milli parkının ən kiçiyi olan Oykov Milli Parkına aiddir.

## İstinadlar
Meyit

**Meyit**, **cəsəd** və ya **nəş** ― ölən insanın bədəni. Eyni mənaya malik olan kadavra sözü ümumiyyətlə tibbi mənada işlənir. Cənazə mərasimi üçün hazırlanan meyitə cənazə deyilir.

"Heyvan ölümü" mənasını verən leş sözü bəzən xüsusən mənfi konotasiya (uyğunlaşma) — insan cəsədi mənasında da istifadə edilir. Bundan əlavə, kadavra sözü tibbi məqsədlər üçün istifadə olunan heyvan ölüləri üçün də istifadə edilə bilər. Mərasimlərdə "Nəş" sözü xüsusilə seçilir.

İslami cənazə mərasimlərində nəş sözünə əlavə olaraq mərhum sözü istifadə olunur. Ərəb mənşəli "rəhmətlik" sözü "Allahın rəhmətinə qovuşmuş, bağışlanmış" deməkdir. Bu mənada mərhum kəlməsi təkcə ölülərin cəsədini deyil, həm də axirətə gedəcəyinə inanılan ruh deməkdir və dəfn olunduqdan illər sonra da istifadə olunur.

## Etimologiyası
Kadavra sözü türkcəyə italyanca cadavere sözündən keçmişdir; cəsəd və nəş sözləri isə ərəb dili mənşəlidir.
Tequ

**Tequ** ( ) — Cənubi Koreyanın dördüncü böyük şəhəri (Seul, Busan və İnçxondan sonra). Rəsmi olaraq, Tequ şəhər-metropolis (kor. 대구 광역시 *Daegu-gwangyeoksi*) adlanır və 2016-cı ilə qədər Könsan-Pukto əyalətinin paytaxtı idi.

## Qardaşlaşmış şəhərlər

* Atlanta, ;
* Almatı, ;
* Sindao, ÇXR;
* Hiroşima, ;
* Sankt-Peterburq, ;
*Milan, ;
*Plovdiv, .

## İstinadlar
Peşna mağarası

**Peşna** () ― Makedoniyada mədəniyyət abidəsi elan edilmiş mağara. Mağara Makedonski-brod qəsəbəsindən 6 kilometr aralıda yerləşir. Speleoloqların fikrincə, Peşna Balkan yarımadasında ən böyük girişə malik mağaradır: Peşnanın girişinin hündürlüyü 40 metr, eni isə 56 metrdir. Mağaranın uzunluğu isə -dir. Mağarada yarasalar  yuva qurur və orada yaşayır. New York Times qəzetində mağaranın gözəlliyi "Üzüklərin hökmdarı" () filmindəki *Helms Deep* ilə müqayisə edilimişdir.

Mağaranın şimal hissəsində, güclü yağışlar və qar əriməsindən sonra, yayda təmamilə quruyan su axını yaranır. Mağaranın girişində orta əsrlərə aid bir qala və dəyirmanın qalıqları var. Yerli əfsanələrə görə, buradakı qalalarda Kral Markonun bacıları yaşayırdı. Peşna Makedoniyadakı ən qədim əraziolaraq qeydiyyata alınmışdır. Mağaranın girişinin qarşısında makedoniya çarlığınına aid qədim türbənin qalıqları aşkar edilmişdir.

## İstinadlar
Şəmkir rayonunun bələdiyyələri

**Şəmkir bələdiyyələri** — Şəmkir rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.

## Tarix
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.

## Siyahı

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
Qan damarları

**Qan damarları** — heyvanların və insanların bədənində elastik boru birləşmələri, qan və orqan vasitəsilə ritmik bir şəkildə büzülən ürək və ya pulsasiya edən damarın gücü ilə həyata keçirilir: arteriyalar, arteriollar, kapillyarlar vasitəsilə orqanlara və toxumalara, onlardan ürəyə — venalar və damarlar vasitəsilə.

Qanın hərəkətini həyata keçirən sistemə ürək, arteriyalar, venalar və kapilyarlar daxildir. İnsanda qan dövranı qapalıdır. Qanın hansı sürətlə hərəkət etməsindən asılı olmayaraq bu prosesdə əsas yeri ürəkdə əmələ gələn təzyiq, damar divarlarındakı əzələlərin ritmik təqəllüsü və bir çox xarici amillər tutur. Lakin ümumi götürdükdə qan dövranı orqanlarının fəaliyyətinə həm daxili sekresiya vəziləri, həm də sinir sistemi nəzarət edir.

Damarlar quruluşuna və funksiyalarına görə arteriyalara, venalara və kapilyarlara bölünür. Ürəkdən orqan və toxumalara qan aparan damarlara arteriyalar deyilir. Ürəkdən çıxan ən böyük damar aorta damarı adlanır. Bu damarlar bütün orqan və toxumalara getməklə onları oksigen və qida maddələri ilə təmin edir. Arteriyalar orqan və toxumalara çatdıqda daha nazik şaxələrə ayrılır ki, onlar kapilyarlar adlanır. Kapilyarların arteriyalara yaxın hissəsi arteriola adlanır. Oradakı incə deşiklərdən qandakı qida və oksigen hüceyrəarası mayeyə ötürülür. Maddələr mübadiləsi nəticəsində hüceyrədə əmələ gəlmiş çöküntü məhsulları və karbon qazı hüceyrəarası mayedən kapilyarların venulla adlanan hissəsinə yığılır, orda isə postkapilyar venalara, kiçik və böyük mənfəzli venalara, aşağı və yuxarı boş venalara və nəhayət ürəyin sağ qulaqcığına tökülür.

Qeyd etməliyik ki, qanın damar sistemi quruluşca müəyyən qədər oxşar olsa da, fərqli cəhətləri də çoxdur. Oxşar cəhətləri odur ki, həm arteriya, həm də venaların hamısı eyni saylı qatlardan ibarətdir. Xaricdən sıx birləşdirici toxuma qatı, onun altında saya əzələ qatı, daha sonra isə elastiki liflər qatı və daxili hüceyrə qatı var. Kapilyarlar isə tək qatlı yastı hüceyrələr qatından ibarətdir. Arteriya, vena və kapilyarlar qeyri-iradi olaraq fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Orqan (biologiya)

**Orqan** ( — «alət») — oxşar funksiyaları olan toxuma qruplarıdır. Bitki və heyvan həyatı orqan sistemlərində mövcud olan bir çox orqandan asılıdır.

Bir orqan, müəyyən bir orqanizmin digər funksional vahidlərindən təcrid olunmuş bir orqanizm daxilindəki funksional vahiddir. Bir orqanizmin orqanları öz funksiyalarında bir-biri ilə bir-birinə bağlıdırlar ki, orqan tez-tez müxtəlif orqan sistemlərinə birləşən orqanlar toplusudur.

Bir orqan yalnız bədən daxilində sabit bir mövqe tutan və inkişafı ontogenez (orqanogenez) çərçivəsində izlənən toxuma və hüceyrələrin birləşməsinə deyilir. Hüceyrələrin və toxumaların orqan təşkili həm heyvanlar, həm də daha yüksək bitkilər üçün xarakterikdir. Yosunlar və digər çoxhüceyrəli və müstəmləkəçi protistlər, həmçinin göbələklər, bu terminin ciddi mənasında heç bir orqan yoxdur, çünki toxumaları yoxdur.
Qazaxıstanda vergilər

**Qazaxıstanda vergilər** Qazaxıstanda vergi tətbiqini quran və tənzimləyən əsas qanunverici akt Qazaxıstan Respublikasının "Vergi və büdcəyə digər məcburi ödənişlər haqqında" məcəlləsidir (bundan sonra - "Vergi Məcəlləsi"). Vergi Məcəlləsi 10 dekabr 2008-ci ildə qəbul edilmiş və 1 yanvar 2009-cu ildə qüvvəyə minmişdir.
## Tarixi
Qazaxıstan Sovet İttifaqının dağılmasından sonra 1990-cı ilin oktyabrında suverenliyini elan etdi. 1991-ci ilin dekabrında ölkə müstəqillik elan etdi. Suveren respublikanın vergi qanunvericiliyinin əsası 1991-ci ildə çıxarılan "Müəssisələr, birliklər və təşkilatlardan vergilər haqqında" Fərman idi.
Sonradan Qazaxıstan inkişaf etmiş bazar iqtisadiyyatı üçün xarakterik olan vergi dəsti ilə klassik vergi sistemini qəbul etdi.

1995-ci ildə Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Qazaxıstanda vergi sistemini tənzimləyən "Vergi və büdcəyə digər məcburi ödənişlər haqqında" fərman (bundan sonra "Fərman") verdi. Fərmanda vergilərin hər biri haqqında konkret məlumat əldə etmək üçün verilən təlimatlara istinad edilmişdir.

2002-ci ildə Qazaxıstan Respublikasının "Vergi və büdcəyə digər məcburi ödənişlər haqqında" məcəlləsi ("2002 Vergi Məcəlləsi") qüvvəyə minmişdir. Vergi Məcəlləsi Fərmandan daha ümumi bir hüquqi akt idi. Vergi məcəlləsi dövlətlə vergi ödəyicisi arasındakı münasibətləri tənzimləyir və vergilərin hesablanması və ödənilməsi qaydalarını təmin edir.

2008-ci ildə Respublika Prezidenti, Qazaxıstan Respublikasının vergi dərəcələrinin azaldılmasını və sadələşdirilmiş vergi inzibatçılığı prosedurlarını nəzərdə tutan yeni Vergi Məcəlləsinin tələb olunduğunu bildirdi. Nəticədə, 10 dekabr 2008-ci ildə Qazaxıstan Respublikasının Vergi və büdcəyə digər məcburi ödənişlər haqqında məcəlləsi ("Vergi Məcəlləsi") qəbul edildi. Kodeks 1 yanvar 2009-cu ildə qüvvəyə minmişdir.

2017-ci ildə (ikinci) yeni Vergi Məcəlləsi qəbul edildi.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*М. Р. Бобоев, Н. Т. Мамбеталиев, Н. Н. Тютюрюков. Налоговые системы зарубежных стран: Содружество независимых государств. М.: Гелиос АРВ, 2002. — 624 c.
*Кодекс Республики Казахстан «О налогах и других обязательных платежах в бюджет» Алматы: БАСПА, 2001 г.
*10 лет Содружества Независимых Государств М: Статкомитет СНГ, 2001 г.

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Manşuk Mametova

**Manşuk Mametova** (;,)—İkinci Dünya müharibəsi illərində Kalinin Cəbhəsində 3-cü Zərbə Ordusunun 21-ci Mühafizə Atıcı Diviziyasında 100-cü Tüfəng Briqadasının pulemyotçusu idi. 1 mart 1944-cü ildə Ali Sovet tərəfindən ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülən ilk qazax qadın oldu.

## Həyatı
İndiki Qazaxıstanın Ural bölgəsində ayaqqabı istehsalçısı ailəsində anadan olmuş Mametova uşaqlığını Almatı şəhərində, xalası Əminə Mametovanın himayəsində keçirdi. Valideynləri onu övladı olmayan xalası və əmisinə vermişdilər. Böyük Vətən müharibəsi zamanı onun ögey əmisi həbs olundu. Həbs olunmadan əvvəl o, Mametovanı tibb işinə həvəsləndirmişdi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Qazax SSR Xalq Komissarları Sovetində sədr müavininin katibi olaraq işləyərkən Mametova tibb bacısı təhsili almışdır. Daha sonra Almatı tibb institutuna əlavə təhsil almaq üçün daxil oldu. Almanların Sovet İttifaqına hücumundan sonra Qırmızı Orduya qoşulmağa çalışdı və rədd edildikdən sonra tibbi təhsili davam etdirdi və həmçinin silahdan necə istifadə etməyi öyrəndi.


Fayl:Manshuk Mametova stamp.jpg|Qazaxıstan poçt markasında Mametovanın şəkli, 1995
Fayl:2015 Kazakhstan victory stamps Manshuk Mametova.jpg|Qazaxıstan poçt markasında Mametovanın şəkli, 2015
Fayl:Художественные маркированные конверты 1980 года. Маметова Маншук Жиенгалиевна.jpg|Sovet zərfində Mametovanın portreti


## İstinadlar
Resen sarayı

**Resen sarayı —** Şimali Makedoniyanın Resen qəsəbəsində tarixi bir neoklassik əmlakdır. XIX əsrin sonlarında resenli Osmanlı bəyi olan Əhməd Niyazi bəy tərəfindən inşa

edilmişdir. Sarayın memarlıq üslubu onu Makedoniyada unikal edir. Hal-hazırda binada muzey, qalereya və kitabxana fəaliyyət göstərir. Resen bələdiyyəsinin yerli əhalisi binanı "Saraj" olaraq adlandırır.

## Təsviri
Saray neoklassik memarlıq üslubunda inşa edilmişdir. Bina 35&nbsp;m (114&nbsp;ft) yüksəkliyindəki hündür hissə və iki pəncərəsi ilə təmailə simmetrikdir. Bir zirzəmi, iki mərtəbə və mansardla birlikdə 7,800 m2 (83,958&nbsp;ft2) sahəsi var.

Binanın xarici divarları 60 santimetr qalınlığındadır. Xüsusilə fasadda zəngin heykəltəraşlıq detalları var. Dam əvvəlcə ağacdan hazırlanmışdı, lakin 1982-ci ildə aparılan təmir işləri zamanı bura polad profillərlə əvəz edilmişdir.

## Tarix
Mütərəqqi təşkilatının və ehtimal ki, Gənc Türklərin üzvü olan Əhməd Niyazi bəy XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Resen bölgəsinin bəyi olmuşdur. Bəy bəlkə də Versaldan poçt kartları qəbul etməyə başladıqdan sonra Fransız stilli əmlak istəmişdir.

Sarayın inşası 1905-ci ildə başlamış və binanın xarici görünüşü Gənc Türklər İnqilabından sonra, 1909-cu ildə tamamlanmışdır. Daxili işlər də daxil olmaqla, qalan hər şey Balkan müharibələrindən və 1922-ci ildə Birinci Dünya müharibəsindən bir neçə il sonra tamamlanmadı. Lakin Əhməd Niyazi bəy, 1912-ci ildə naməlum səbəblərdən Durresdə ölmüş və buna görə də əmlakının tamamlandığını görməmişdir.

Balkan Döyüşlərindən sonra mülk bir neçə fərqli təşkilat üçün bir neçə fərqli funksiyaya xidmət etdi. Əvvəlcə Serbiya Krallığı, sonra isə Yuqoslaviya Krallığı altında yerli inzibati məqsədlər üçün istifadə edildi. İkinci Dünya müharibəsi dövründə bina işğalçı qüvvələr tərəfindən istifadə edildi. Müharibədən sonra Resen şəhər meriyası və daha sonra şəhər kitabxanası kimi istifadə edildi. Nəhayət, Saray hal-hazırda olduğu kimi bir muzey və qalereya oldu.

## Müasir istifadə
Bu gün Saray *Draqi Toziya Mədəniyyət Evi*, *Resen Keramika Koloniyası*, *Keraca Visulheva Qalereyası* və bir kitabxanaya sahibdir.

Draqi Toziya Mədəniyyət Evi, Makedoniya Muzeyinin Skopyedəki bir şöbəsidir. Mədəniyyət evi həm də tamaşalar, ədəbi oxu və digər mədəni tədbirlərin keçirildiyi yerdir.

Sarayda yerləşən Resen Keramika Koloniyası, YUNESKO-nun Beynəlxalq Keramika Akademiyasının üzvüdür.

Sarajda 1940-cı illərdən bəri bir şəhər kitabxanası mövcuddur. Bu gün burada 31 mindən çox kitab var.

## İstinadlar