open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İranın etnik azlıqları

**İranın etnik azlıqları** — İranda yaşayan azsaylı xalqlar.

İranın etno-linqvistik azlıqları bunlardır: azərbaycanlılar, ərəblər, kürdlər, bəluclar, türkmənlər, ləklər, lurlar, mazandaranlılar, giləklər, talışlar, deyləmilər, xələclər, ermənilər, mandayilər, brahuiyilər, assuriyalılar, gürcülər, yəhudilər, lurlar, qazaxlar, qaşqaylar, Xorasan türkləri və s.

### Din
İranın rəsmi dini İslam (şiəlik) dinidir. İran dövləti İslamın sünni məzhəbi, xristianlıq, yəhudilik və zərdüştilik kimi məzhəb və dinlərin İranda mövcudluğuna haqq tanıyır. İranda movcud olan dinlər aşağıdakılardır:

* **İslam** :
** **Şiə** məzhəbı:
*** *İsna Əşariyə* (12-cilər) təriqəti:
**** Dini nəzərdən baxarq azərbaycanlılar, farslar, ərəblər, lurlar, mazandaranlılar, giləklər, deyləmilər, xorasan türkləri, xələclər, gürcülər və qaşqaylarların əksəriyyətinin dinləri İslam və Şiə məzhəbinin İsna Əşariyə (12-cilər) təriqəti dir.
***** *Şeyxiyyə təriqəti*:
****** Şeyxiyyə təriqəti, Şiə məzhəbinin təriqətlərindən dir və azərbaycanlılar və farslar arasında azlıq olaraq cari dir.
** **Sünni** məzhəbı:
*** Amma kürdlər, bəluclar, türkmənlər, qazaxlar, puştunlar, əçomilər və brahuiyilər əksəriyyəti İslam dininin sünni məzhəbinə bağlıdırlar.

* **Xristianlıq**:
** Assuriyalılar və ermənilərin əksəriyyətinin dini xristianlıqdır. Bu din İranın digər etnikləri arasında da azlıq olaraq caridir.

* **Mandayizm**:
** Mandayilər isə Mandayizm dininə bağlıdırlar. İran dövləti mandayilərin sayının az olmağına görə mandayizm dinini rəsmiyyətə tanımır.

* **Yaresanizm**:
** Ləklər və goranların əksəriyyətinin dini yaresanizmdir. Azərbaycanlılar arasında isə bu din azlıq olaraq movcud dur. Bu din İranda rəsmiyyətə tanınmır və şiə məzhəbinin qollarından məhsub olunur.
İt həyatı (film, 1918)

**"İt həyatı"** () — rejissor Çarli Çaplinin filmi.

## Məzmun
Əsl avara Çarli çəpərin altında gecələyir, boş yerə özünə iş axtarır və asanlıqla polisdən qaçır. Avaranı təkcə bir fakta görə başa düşmək olar: onun qalmağa yeri olmayan iti Çarli kimi rədd edilməyib və onun başqa itlərlə münasibəti var.

## Film haqqında
Çarli Çaplin bu filmi haqqında demişdir: "Filmin süjetində əsas yeri satira tutur. Avaranın və itin həyatı paralel göstərilir. Bu ana xətt mənim bura yığdığım bütün müxtəlif trüklər və adi komediya elementlərinə xidmət edir."

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi :** Çarli Çaplin
:**Rejissor :** Çarli Çaplin
:**Operator :** Roland Totero
:**Prodüser :** Çarli Çaplin

### Rollarda
:Çarli Çaplin – avara
:Edna Pörviens – müğənni
:Tom Vilson – polis
:Henri Berqman – kafedəki kök işsiz qadın
:Sidni Çaplin – satıcı
:Çarlz Reysner – ticarət agenti
:Billi Vayt – kafe sahibi
:Albert Ostin – oğru
:Bad Cemison – oğru
:Ceyms Kelli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* alternate lobby poster 
* 1-ci hissə  sayt   YouTube
* 2-ci hissə  sayt   YouTube
* 3-cü hissə  sayt   YouTube
* 4-cü hissə  sayt   YouTube
Benua Pulvord

**Benua Pulvord** ( ) komediya aktyoru, yazıçı və ssenaristdir.

## Həyatı
Anası satıcı, atası isə sürücü olan Puelvoorde atasını uşaq yaşlarında itirib. İbtidai təhsilini Godinne İsa Məsih adına ibtidai məktəbində almış, amma 17 yaşında təhsilini yarımçıq qoyaraq buradan ayrılmışdır. Təhsilini Félicien Rops Texniki İnstitutunda davam etdirmişdir. Burada o Rémy Belvaux ilə tanış olmuşdur.
Ali təhsili müddətində teatra olan həvəsi və atipik tərcümə qabiliyyəti ilə seçilən aktyor həmçinin özündə fotoqraflıq, qrafik dizayn bacarıqlarını inkişaf etdirmişdir. Bu bacarıqlarını Brüsseldə "École de recherche graphique" şirkətində daha da təkmilləşdirən aktyor 1988-ci ildə ilk qısa metrajlı filmində çəkildi.

## Karyera
1992-ci ildə aktyor həmkarları Delvaux və Bonzel ilə birlikdə ilk tam metrajlı filmini təqdim etdi. Film tərcümədə "Insan iti dişlərir" (Man Bites Dog — C'est arrivé près de chez vous) adlanır. Bu film tələbələrin buraxılış işi olaraq hazırlanmasına baxmayaraq çox böyük maraqla qarşılandı və həmin il Belçika Film Kritikləri Assosiasiyasının André Cavens mükafatına layiq görüldü. Karyerasını telekanalların film istehsalında davam etdirən aktyor 1990cı illərdə Canal±un sponsorluğu ilə çəkilən "Les Randonneurs", "Le Boulet", "Podium" kimi Fransız filmlərində rol aldı və bu onu Fransa və Belçikada daha da məşhurlaşdırdı.2001-ci ildən komediya sahəsində fəaliyyətini davam etdirən aktyor "Le Vélo de Ghislain Lambert" komediyasında baş rolu ifa etdi. Nəticədə 2002-ci ildə "Jean Garbin" mükafatına layiq görüldü. Bu uğuru onun kritiklər arasında rəğbətini artırdı. 2004-cü ildə Quentin Tarantinonun təklifi ilə Kann Festivalının jüri heyətində yer aldı.
Aktyoru dünya səviyyəsində məşhurlaşdıran filmi isə "Astérix aux Jeux olympiques"(Asteriks Olimpiya oyunlarında) oldu. Bu filmdə yaratdığı həm özündən razı, həm bədbəxt şəxs obrazı onu daha da məşhurlaşdırdı. Amma bu aktyorun yalnız komediya sahəsində fəaliyyəti ilə nəticələnmədi. Növbəti ildə çəkilən "Coco" filmində canlandırdığı Balsan obrazı ilə aktyorluq məharətini bir daha ortaya qoyan aktyor bunun davamı olaraq bir çox komdiya və digər janrlarda olan filmlərdə çəkildi.

## Filmoqrafiya

## Xarici keçidlər
* 
*  Rəsmi veb səhifəsi

## İstinadlar
İzabel Karre

**İzabel Karre** (; ) — Fransa aktrisası.

## Həyatı

## Filmoqrafiya

## Mükafat və təltifləri
* 1993 — () pour *Le mal court*
* 1997 — () (meilleur comédien de théâtre)
* 1998 — ()

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* 
* Isabelle Carré  на Actricesdefrance.org
Yaroslav Vrxliski

**Yaroslav Vrxliski** ( — təxəllüs; əsl adı və soyadı *Emil Frida*, ; 17 fevral 1853, Louni — 9 sentyabr 1912, Domajlitse) —Çex yazıçısı və dramaturqu.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Con Şlezinger

**Con Şlezinger** (, ) — Böyük Britaniya rejissoru.

## Həyatı
Con Şlezinger 16 fevral 1926-cı ildə doğulub. Con Şlezinger 25 iyul 2003-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*
Corc Kennan

**Corc Kennan** (; ) — ABŞ yazıçısı, jurnalisti, səyyahı.

## Həyatı
Corc Kennan 16 fevral 1845-ci ildə anadan olmuşdu.12 yaşında məktəbi atıb çalışmağa başlamışdı.

Corc Kennan XIX əsrin 60-cı illərinin sonlarında Rusiya və Qafqaza səfər edib. Kennan bu bölgənin etnoqrafiyası, məişəti, adət-ənənələri ilə maraqlanıb. Jurnalist Qafqaza səfəri çərçivəsində də zəncinin şəklini çəkib. Onu da qeyd edək ki, fotonu hansı şəraitdə çəkməsi haqda hansısa informasiya yoxdur.

Corc Kennan 10 may 1924-cü ildə vəfat edib.

## Əsərləri
* Kennan G. Tent life in Siberia, and adventures among the Koraks and other tribes in Kamtchatka and Northern Asia. – N. Y., G. P. Putnam & sons; L., S. Low, son & Marston, 1870. – 425 р.
* Kennan G. Siberia and the Exile System. – N. Y., The Century co., 1891. 2 vols.
** Русский перевод: Кеннан Дж. Сибирь и ссылка. В двух томах. СПб.: Русско-Балтийский информационный центр "БЛИЦ", 1999.
* Kennan G. Campaigning in Cuba. – N. Y., The Century co., 1899. – 269 p.
* Kennan G. The Chicago and Alton case: A misunderstood transaction – Garden City, N. Y.: Country Life Press, 1916. – 58 p.

## İstinadlar
Nikolay Leskov

**Nikolay Semyonoviç Leskov** (; 16.2.1831-5.3.1895) — Rusiya yazıçısı, jurnalisti.

## Həyatı

## Maraqlı fakt
İosif Brodskinin yaşadığı evi XIX əsrdə yunan knyazı Muruza tikdirib, həmin ev həm də oradakı fliqellərin birində məşhur rus yazıçısı Nikolay Leskovun yaşaması ilə tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Биография, фото
* Международный научный сборник «ЛЕСКОВИАНА. Творчество Н. С. Лескова»
* Виртуальная лаборатория «Николай Семёнович Лесков»
Saman xudat

**Saman Xudat** və ya **Samanxuda** (; ) — Samanilər sülaləsi əmirlərinin ulu babası.

## Həyatı
Saman xudat bin Hamidan  Bəlxdə yaşamışdı.

Sülalənin banisi Saman-xudat (Saman-ata) ilk dəfə siyasi arenada VIII əsrin birinci rübündə peyda olur. Mənbələrə görə, bu dövrdə Saman –xudat Bəlxdən Xorasanın ərəb valisi Əsəd İbn Abdullah Əl Kəsrinin (və ya Əl Kuşairinin ) yanına, Mərvə gəlib onun vasitəsilə islamı qəbul etmiş və onun şərəfinə öz oğluna Əsəd adı vermişdir. Sonra o, öz oğlu ilə birlikdə Xorasanda Əbu Müslümün Əhli-Beyt hərəkatında iştirak etmişdir. Sonradan onun oğlu Əsəd, görünür ikinci dəfə İslamı, Mərvdə olduğu zaman Xəlifə Əl Məmnunun öz əlindən qəbul etmişdir. Saman-xudatın nəvələri, yəni Əsədin oğulları Nuh, Əhməd, Yəhya və İlyas Xəlifə tərəfinə keçərək Rəfi İbn Əl Leysin Orta Asiyadakı Əhli-Beyt hərəkatının ikinci üsyanının yatırılmasında iştirak etmişdilər. Xidmətlərinə görə, Mərvdən Bağdada getməzdən əvvəl Xəlifə Əl-Məmnun onları Maverənnəhrdəki şəhərlərə hakim təyin etmişdi.

Samanilər sülaləsinin soyadı əcdad Saman-xudatın adı ilə bağlıdır. Mənbələrə görə o, Bəlx vilayətində yerləşmiş Saman məskəninin yaradıcısı və sahibi idi. Digər mənbələrə görə, Saman qəsəbəsi Səmərqənddə və ya Termezdə yerləşirdi. Saman adlı yaşayış məntəqəsi qədim mənbələrdə Buxara, Rey, İsfahan və hətta Hindistanda qeyd olunub. Beləliklə, aydın olur ki, «Saman» toponimi orta əsrlərdə nəinki bütün Orta Asiya, eləcə də ondan xaricdə də geniş yayılmışdı. 

## Ədəbiyyat
*Г.Хидоятов: Саманиды - проблема истории (глава из книги "Крушение Саманидов").
*Босворт К.Э. Мусульманские династии. М., Наука, 1971
*Негматов Н.Н. Государство Саманидов. Мавераннахр и Хорасан в IX–X вв. Душанбе, «Ирфон», 1977

## İstinadlar


## Həmçinin bax
*Samanilər sülaləsi

## Xarici keçidlər
I Nəsr (Samani)

**I Nəsr ibn Əhməd** (?-892) — 864-892-ci illərdə hakimiyyətdə olan, Samanilər sülaləsindən hökmdar.

## Həyatı
I Nəsr bin Əhməd Səmərqənd şəhərində taxta yiyələnmişdi.

## I Nəsr və Rudəki
Qüdrətli Samani hökmdarı I Nəsr ibn Əhməd (864-892) saray əhli ilə Heratın ətrafına ova çıxır. Şikar çox, hava əla, ov bir həftə çəkir, hökmdar hələ paytaxta, Buxaraya qayıtmaq barədə düşünmür. Saray əhli isə bezir, daha ovla məşğul olmaq istəmir, amma heç kim cürət edib hökmdara bunu deyə bilmir. Nəhayət, əyan-əşrəf sarayda nüfuz sahibi olan böyük şair Əbu Abdullah Cəfər Rudəkiyə (860-941) müraciət edir. "Nə qədər ov edərlər, arvad uşaq üçün darıxmışıq, bəlkə hökmdarı dilə tutasan. Buxara üçün burnumuzun ucu göynəyir…"

Farsdilli xalqların "Şairlərin Adəmi" adlandırdığı Rudəki bu zaman şöhrətinin zirvəsində idi. Qədim mədəniyyətlərini, əvvəlki şöhrətlərini bərpa etmək istəyən farsdilli xalqlar üçün Rudəki qısa müddətdə əsl bayraqdara dönmüşdü. Rudəki misilsiz istedadı ilə qısa müddətdə əsl ədəbi fars poeziyasının təməl daşlarını qoya bildi. Ərəb üsuli-idarəsindən, Bağdadın təsir dairəsindən qurtulmağa can atan əmirlər Rudəkinin başından gedib, ayağından gəlirlər. Onu da deyim ki, Rudəkidən sonra Şərq aləmində heç bir şair onun qədər sərvəti-saman yiyəsi olmayıb. Rudəkinin iki yüz qulamı vardı, var-dövlətini 400 dəvəli karvan daşıya bilmirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Samanilər sülaləsi
Dmitri Minayev

**Dmitri Dmitriyeviç Minayev** (, ) — Rusiya şairi.

## Həyatı
2 noyabr 1835-ci ildə doğulub.

Dmitri Minayevin bir çox şeiri  "Sovremennik" jurnalında çap olunurdu. Jurnala bir çox məqalə yazmışdı.

22 iyul 1889-cu ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Qriqori Yeliseyev

**Qriqori Zaxaroviç Yeliseyev** (, ) — Rusiya jurnalisti, publisisti.

## Həyatı
O, "Sovremennik" jurnalında çalışmışdı. "Sovremennik" – 1836-66-cı illərdə Peterburqda işıq üzü görən ictimai-siyasi və ədəbi jurnal. 1843-cü ilə qədər ildə 4 dəfə, sonra isə hər ay çıxıb. Jurnalda şeir, nəsr, tənqidi məqalə, tarixi, etnoqrafik və s. dərc olunub.

Jurnalın təsisçisi A.S. Puşkin olub. İşləmək üçün cəlb olunanlar arasında Qoqol, Vyazemski, Odoevski və başqa imzalar olub. Puşkinin vəfatından sonra jurnal tənəzzülə uğradı, 1838-ci ildən onu nəşr edən P.A. Pletnyov 1847-ci ildə "Sovremennik"i N.A. Nekrasov və İ.İ. Panevə verdi.

Nekrasov "Sovremennik"ə Turgenev, Qonçarov, Qertsen və Oqaryovu cəlb etməyi bacardı. Ç. Dikkensin, J. Sandın və başqa Avropa yazıçılarının tərcümələri jurnalda yer aldı. 1847-48-ci illərdə rəsmi redaktor A.V. Nikitenko, ideoloji rəhbər V.Q. Belinski oldular.

## İstinadlar
Vasili Kuroçkin

**Vasili Stepanoviç Kuroçkin** (; ) — Rusiya şairi.

## Həyatı
Vasili Kuroçkin "Sovremennik" jurnalında çap olunurdu. Jurnala bir çox məqalə yazmışdı.

Elə bu mərhələdə (1848–1855) "Sovremennik" ədəbiyyata daha çox üstünlük verir, Tolstoy, Turgenev, Nekrasov kimi yazıçıların əsərlərini, Qranovskinin, Solovyovun elmi yazılarını dərc edir.

"Sovremenniki"in ən işıqlı dövrü isə 1854–62-ci illər arasında oldu. O zaman nəşrə Çernişevski və Dobrolyubov rəhbərlik edib. 1858-ci ildən jurnal mühafizəkar və liberallar arasında polemika yaradır, inqilabi demokratiyanın ideya mərkəzi olur. Bu illərdə onu siyasi jurnal kimi qəbul edirlər.

"Sovremennik" bu illərdəki təbliğatı ilə feodal sisteminin məhv olmasında müstəsna rol oynayıb.

1860-cı illərdə "Kolokol"la (Rusiyanın ilk inqilabi qəzeti – Avropada buraxılıb – V. Q.) kəndli inqilabının gələcəkdə Rusiya demokratiyası üçün problemlər və müxtəlif anlayışlar gətirəcəyinə dair fikir ayrılığına düşürlər.

İnqilabi siyasət yürütmək redaksiyada siyasi bölünməyə səbəb olur – liberal təmayüllü Tolstoy, Turgenev və Qriqoreviç jurnalı tərk edirlər. Elə həmin il tiraj 7.126 nüsxəyə qədər artır.

1859-cu ildə Dobrolyubov "Sovremennik"in tərkibində satirik əlavə olan "Svistok"u təsis edir, lakin onun ölümü (1861) jurnalın 1862-ci ilin iyun ayına qədər, yəni 8 ay nəşr olunmamasına səbəb oldu. 1862-ci ildə Çernışevskinin həbsi isə ciddi zərbə oldu. 1863-cü ildə Nekrasov jurnalı yenidən nəşr etdirməyə başlayır.

Redaksiya heyətinə cəlb etdiyi M. E. Saltıkov-Şedrin, M. A. Antonoviç, Q. Z. Elissev, A. N. Pıpin sayəsində jurnalın siyasətində dəyişiklik baş verir və "Sovremennik" ən yaxşı demokratik jurnallardan birinə çevrilir. 1863–1866-cı illərdə bir çox tanınmış yazıçıların əsərləri jurnalda çap olunur.

1866-cı ildə isə "Sovremennik" bağlanır. Onun başladığı işi Nekrasov nə Saltıkov-Şedrin "Oteçestvennıe zapiski"də davam etdirirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Василий Курочкин стихи в Антологии русской поэзии
Fyodor Reşetnikov (yazıçı)

**Fyodor Mixailoviç Reşetnikov** (; 17.9.1841, Yekaterinburq, Rusiya imperiyası — 21.3.1871, Sankt-Peterburq, Rusiya imperiyası) — Rusiya yazıçısı.

## Həyatı

## Əsərləri
# "Qlaumovlar"
# "Harada yaxşıdır?"
# "İnsanlar arasında"
# "Skiripkaçı"

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Rus ədəbiyyatı

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Aleksey Pisemski

**Aleksey Feofilaktoviç Pisemski** (, 23.3.1821)-2.2.1881) — Rusiya yazıçısı.

## Həyatı
1856-cı ildə Bakıda olmuş məşhur rus yazıçısı A. F. Pisemski də azərbaycanlılar haqqında xoş sözlər yazmışdı: "Onlar (bakılılar) Həştərxan tatarlarına oxşamadıqları halda mənə dedilər ki, tatardırlar. Dağlı, ləzgi xarakteri onların geyimlərində, bədən quruluşlarında və sifətlərinin nəcib hərbçi cizgilərində ifadə olunurdu".

## Əsərləri
*"Min can"
*"Qırxıncı illərin adamları"
*"Kənd məişəti oçerkləri"
*"O qadın müqəssirdirmi?"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Писемский А. Ф. Автобиографические заметки. Извлечения / Публ. П. Н. Полевого // Исторический вестник, 1889. — Т. 38. — №. 11. — С. 286—295. 
* Скабичевский А. М. А. Ф. Писемский, его жизнь и литературная деятельность. — СПб: Тип. т-ва "Общественная польза", 1894.
Nikolay Uspenski

**Nikolay Vasilyeviç Uspenski** (), ) — Rusiya yazıçısı.

## Həyatı

## Əsərləri
*"Kənd əczaxanası"
*"Yolda"
*"Gecə"
*"Kənd teatrı"
*"Kitab mağazası"

## İstinadlar
Aleksandr Levitov

**Aleksandr İvanoviç Levitov** (; ) — Rusiya xalqçı yazıçısı.

## Əsərləri
* "Səhra oçerkləri"
* "Peterburq hadisələri"

## İstinadlar
Pavel Sankoviski

**Pavel Stepanoviç Sankoviski** (, 1800-1832)—Rusiya  yazıçısı, jurnalisti.

## Həyatı
Pavel Stepanoviç Sankoviski 1800-cü ildə anadan olmuşdur. Təhsilini xaricdə almişdır. O, bir neçə xarici dil bilirdi. 1823-cü ildə Tiflisə gəlmiş, Qafqazın baş hakiminin  dəftərxanasında qulluğa başlamışdır. 1827-ci ildə o, Qafqaz nazim-əzəmi Paskeviçin yanında xüsusi tapşırıqlar məmuru vəzifəsində işləmişdir.  "Tiflisskiyə vedomosti" qəzeti nəşrə başlayanda onu redaktor təyin etmişlər. Puşkinin Qafqaza gəlməsi münasibətilə Sankoviski qəzetin 28 iyun 1828-ci il tarixli 26-cı nömrəsində  təntənəli bir məqalə dərc etmişdi. A.S.Puşkin "Ərzurum səyahəti" əsərində Sankoviskinin də adını çəkmiş və demişdir: "Tiflisdə iki həftəyə qədər qaldım və ordakı cəmiyyətlə tanış oldum. " ""Tiflisskiyə vedomosti"nəşri Sankoviski bu ölkə haqqında, Knyaz Sisianov, A. P. Yermolov və b. haqqında mənə bir çox maraqlı məlumatlar verdi. Sankoviski Gürcüstanı sevir və onun parlaq bir gələcəyi olduğunu qabaqcadan görür.

O, 1832-ci ildə vəfat edib.

## Əsərləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*http://feb-web.ru/feb/litnas/texts/l58/l5820922.htm
Lado Ketsxoveli

**Lado Zaxaryeviç Ketsxoveli** (, əsl adı **Vladimir Zaxaryeviç Ketsxoveli**, ; )—Gürcü inqilabçısı.

## Həyatı

## Fəaliyyəti
1890-cı ilin yanvarında Lado Ketsxovelinin Bakıya gəlməsi və siyasi təşviqat fəaliyyəti yeni mərhələyə qədəm qoydu. "Lado neft şəhərində inqilabi işi canlandırdı, dərnəklərə həyat verdi. Bakıda təbliğat və təşviqat xarakterli gizli sosial-demokrat ədəbiyyatı görünməyə başladı. Çox tez-tez vərəqə və intibahnamələr yayılırdı" (92). Gizli ədəbiyyatın içərisində "İskra" qəzeti mühüm yer tuturdu. İlk nömrəsindən başlayaraq bu qəzet neft şəhəri fəhlələrinin dərin rəğbətini qazanmışdı. 1901-ci ilin baharında Bakıda RSDFP-nin leninçi-iskraçı məsləkli Bakı Komitəsi təşkil olundu. Bu komitə marksist ədəbiyyatını geniş yaymaq üçün ən qorxulu tədbirləri belə həyata keçirməkdən çəkinmirdi. V. İ. Leninin, "İskra" redaksiyasının, RSDFP Tiflis Komitəsinin yaxından köməyi ilə, 1901-ci ilin yayında Bakıda "Nina" adı ilə məşhur olan gizli mətbəə yaradıldı.

1901-ci ilin sentyabrından "Nina" mətbəəsində Leninçi "İskra" ideyalarını həyata keçirən "Brdzola" ("Mübarizə") qəzeti nəşr edilməyə başlanmışdır. Bu qəzet sosial-demokrat qəzeti idi. "İskra" "Brdzola"nın ilk nömrəsini hərarətlə təbrik etmiş, onu ən böyük və mühüm hadisə kimi qiymətləndirmişdi.

Bakı bolşevik təşkilatı milliyətcə əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarət olan ixtisassız proletarlar içərisində siyasi-tərbiyə işi aparırdı. Bakı Komitəsinin üzvləri, xüsusilə inqilabi işin spesifik şəraitini gözəl bilən Alyoşa Caparidze azərbaycanlılar arasında ən fəal fəhlələri partiya işinə cəlb edirdilər. 1904-cü ilin axırlarında S. M. Əfəndiyevin, A. Caparidzenin, Q. V. Fonşteynin fəal iştirakı ilə Bakıda sosial-demokrat "Hümmət" qrupu yaradıldı. "Hümmət" Bakı partiya təşkilatının ayrılmaz tərkib hissəsi idi və Bakı Komitəsinin azərbaycanlı proletarlar arasında işləyən şöbəsi hüququ ilə fəaliyyət göstərirdi.

## İstinadlar
Daniil Mordovtsev

**Daniil Lukiç Mordovtsev** (, ) — Rusiya yazıçısı, tarixçisi.

## Həyatı

## Yaradıcılığı
Daniil Mordovtsev materializm və sosializmin əleyhinə idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Даниил Лукич Мордовцев в Библиотеке Мошкова
Viktor Askoçenski

**Viktor İpatyeviç Askoçenski** (, 1.10.1820-18.5.1879) — Rusiya yazıçısı, şairi, tarixçisi.

## Həyatı
Viktor İpatyeviç Askoçenski 1820-ci ildə Voronejdə anadan olmuşdu.1839-cu ildə Kiyev Ruhani akademiyasını bitirmişdi.Magistr elmi dərəcəsini almışdı.

Viktor Askoçenski 1879-cu ildə vəfat edib.
## Yaradıcılığı

## Seçilmiş əsərləri
* «*Краткое начертание истории русской литературы*» (Киев, 1846);
* «*Пансионерка*» (Киев, 1848);
* «*В. Г. Григорович-Барский, знаменитый путешественник XVIII века*» (Киев, 1854)
* «*Заморским витиям*», 1854;
* «*Киев с древнейшим его училищем*» (Киев, 1856);
* «*[[Амфитеатров Яков Космич|Я. К. Амфитеатров]]*» (Киев, 1857);
* «*Асмодей нашего времени*» (роман, 1858, СПб);
* «*Записки звонаря*» (СПб., 1862);
* «*Басни*» (СПб., 1863);
* «*Нигилисту*», 1863;
* «*История Киевской духовной академии по преобразовании её в 1819 году*» (Санкт-Петербург, 1863);
* «*По прочтении высочайшего рескрипта гр. М. Н. Муравьеву*», 1865;
* «*Ужасное открытие*», 1866
* «*Марфа Посадница, или Падение Новгорода*» (стихотворная драма (СПб., 1870);
* «*Письма с того света пятилетнего брата к своей сестре*» (СПб., 1871; изд. 3-е, 1876);
* «*Дневник*» — личный дневник Аскоченского.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Rusiya ədəbiyyatı

## Xarici keçidlər
Aleksey Pleşşeyev

**Aleksey Nikolayeviç Pleşşeyev** (, ) — rus yazıçısı, şairi, publisisti, tərcüməçisi, teatr tənqidçisi.

## Həyatı

## Əsərləri
* "İrəli! Qorxusuz və tərəddüdsüz"
* "Biz səninlə qardaşıq"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* plesheev.ouc.ru. — Сайт, посвященный жизни и творчеству А. Н. Плещеева.
* www.litera.ru . — Алексей Николаевич Плещеев.
* www.stihi-rus.ru. — Алексей Плещеев в Антологии русской поэзии.
Mixail Mixailov

**Mixail Larianoviç Mixailov** (, ) — Rusiya yazıçısı.

## Həyatı

## Əsərləri
* "Ov"
* "Vadim"
* "Dobrolyubovun xatirəsi"

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* М. Л. Михайлов — избранные стихи и переводы 

## Xarici keçidlər
Aleksey Potexin

**Aleksey Antipoviç Potexin**(, 13.7.1829-29.10.1908) — Rusiya yazıçısı.

## Həyatı

## Əsərləri
*"Mişura"
*"Boş yer"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Потехин Алексей Антипович
* *Клевенский М.* Потехин Алексей Анисимович // Литературная энциклопедия
* Потехин Алексей Антипович. *ЯрГУ им. П. Г. Демидова*
Nikolay Oqaryov

**Nikolay Platonoviç Oqaryov** ; ) — Rusiya yazıçısı, şairi.

## Həyatı
Nikolay Oqaryov Sankt-Peterburqda varlı rus mülkədarlarının ailəsində anadan olub. Anasını erkən itirən Nikolay uşaqlıq illərini atasının Penza yaxınlığındakı malikanəsində keçirdi. 1826-cı ildə o, uzaq qohumu Aleksandr Herzenlə tanış oldu və onunla yaxın dost oldu, onunla dərhal iki ümumi cəhət tapdı: monarxiyaya qarşı ikrah və dekabristlərin ideyalarına dərin empatiya. 1829-cu ildə təsərrüfatdan ayrılaraq Moskva Universitetinə oxumağa getdi və burada utopik sosialistlər qrupuna qoşularaq diqqətəlayiq bir siyasi fəaliyyət göstərdi, nəticədə həbs olunaraq atasının fermasına sürgün edildi.

O, 1856-cı ildə Rusiyanı tamamilə tərk etdi və uzun illər London və Cenevrədə yaşadı, özünü Rus dilində pulsuz nəşr olunan *"Bell və Baş Assambleya"* nəşrinin təşkilinə həsr etdi. 1874-cü ilin oktyabrından Oqaryov sevimlisi Meri ilə birlikdə Genuyadan köçdüyü Nyukasl-apon-Taynda yaşayırdı. Oqarev Nyukaslda olarkən *"Confession in Verse"* və bitirə bilmədiyi *Last Curse* üzərində işləyirdi. Lakin həmin ilin sonunda cütlük Merinin doğulduğu Qrinviçdə yaşamağa başladı və Oqaryov 1877-ci ildə elə burada da vəfat etdi.

## Əsərləri
* "Rıleyevin xatirəsinə"
* "Cənub"
* "Azadlıq"
* "Həbsxana"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография на сайте "Яндекс.Словари" 
* '''Николай Огарев''' Стихотворения
* Николай Огарев стихи  на Стихии 
* Николай Огарев стихи в Антологии русской поэзии
İvan Nikitin

thumb|160px|right|Ivan Nikitin
**İvan Savviç Nikitin** (, 3.10.1824-28.10.1861)—Rusiya şairi.

## Həyatı

## Əsərləri
*"Kulak"
*"Taras"

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Иван Никитин стихи в Антологии русской поэзии
Aleksandr Suxovo-Kobılin

**Aleksandr Vasilyeviç Suxovo-Kobılin** (; ) — rus filosofu və dramaturqu. Əsasən rus imperiya bürokratiyasını tənqid edən satirik pyesləri ilə tanınırdı. Onun bacısı Yevgeniya Tur məşhur yazıçı, tənqidçi və jurnalist, bacısı Sofiya isə rəssam idi.

## Əsərləri
* "Kreçinskinin toyu"

## İstinadlar
Vasili Sleptsov

**Vasili Alekseyeviç Sleptsov** (; ) — Rusiya yazıçısı.

## Həyatı

## Əsərləri
*"Ağır zamanə"
*"Küçə səhnələri"
*"Dəmir yolu"

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Əyyub Quliyev (dirijor)

**Əyyub Ramiz oğlu Quliyev** — Azərbaycan musiqiçisi, dirijor, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının dirijoru, Bakı Musiqi Akademiyasının Xor dirijorluğu kafedrasının baş müəllimi, Vasili Safonov adına Rusiya Akademik Dövlət Filarmoniyasının baş dirijoru (2013-cü ildən), Azərbaycanın əməkdar artisti (2017).

## Həyatı və fəaliyyəti
Əyyub Quliyev 26 iyul 1984-cü ildə anadan olmuşdur. İlk təhsilini ailəsində almağa başlayan Əyyub Quliyev, sonra Rəşid Behbudov adına 2 saylı musiqi məktəbinə gedir. Gənc sənətkarın musiqiyə olan sevgisi nəticəsində 15 yaşında Bakı Musiqi Akademiyasının Xor dirijorluğu fakültəsinə qəbul olmuşdur. 2005-ci ildə Bakı Musiqi Akademiyasının dirijorluq fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir.

Əyyub Quliyev 2005–2007-ci illərdə Rimski-Korsakov adına Sankt-Peterburq Dövlət Konservatoriyasının aspiranturasında opera-simfonik dirijorluğu ixtisası üzrə professor A. İ. Polişukun sinfində təhsil almışdır. 2008-ci ildə Vyana Dövlət Musiqi və İncə Sənətlər Universitetində professor Mark Stringerin sinfində təkmilləşmə kurslarında iştirak edərək təhsilini davam etdirmişdir.

Sənətkarın ilk çıxışları hələ 2000-ci ilə təsadüf edir. Debütünü böyük məsuliyyət və zəhmət tələb edən uşaq orkestri ilə etmişdir.

Bir müddət sonra sənətkarın yaradıcılığında beynəlxalq festivallar və müsabiqələr bir-birini əvəz etməyə başlayır. Dirijor 2010-cu ildə Taskanini Beynəlxalq müsabiqəsində də iştirak edir. Nüfuzlu müsabiqənin qalibi sənəd verən 170 nəfər arasından Əyyub Quliyev seçilir.

Beynəlxalq müsabiqələr laureatı Əyyub Quliyev 2013-cü ilin iyul ayında Rusiyada keçirilən V. Safonov adına Rusiya Akademik Dövlət Filarmoniyasının Skryabin adına böyük zalında Sergey Raxmaninovun 140 illik yubileyinə həsr olunmuş Beynəlxalq musiqi festivalında iştirak etmişdir. O, Raxmaninov beynəlxalq musiqi festivalında iştirak edən ilk azərbaycanlıdır. Əyyub Quliyev bu festivalda Safonov adına Federal Filarmonik orkestri ilə birlikdə çıxış etmişdir.

Əyyub Quliyev 2013-cü ildə Vasili Safonov adına Rusiya Akademik Dövlət Filarmoniyasının baş dirijoru təyin olunub. 2018-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının baş dirijoru və musiqi rəhbəri vəzifəsinə təyin edilib.

## Mükafatları
30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə, 9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə, 7 may 2020-ci ildə, 7 may 2021-ci ildə, 10 may 2022-ci ildə, 9 may 2024-cü ildə və 8 may 2025-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

9 mart 2017-ci ildə Azərbaycanın Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

2020-ci ildə mədəniyyət sahəsində əldə etdiyi uğurlara və Azərbaycanla Macarıstan arasında mədəni əlaqələrin inkişafına verdiyi xüsusi töhfələrə görə Macarıstanın ən yüksək dövlət mükafatı olan "Qızıl Xaç" ordeni ilə təltif olunub.

## Ailəsi
* Azərbaycanın xalq artisti, tarzən Ramiz Quliyevin oğludur.

## Həmçinin bax
* Ramiz Quliyev

## Xarici keçidlər
* "Bal maskarad" Opera Və Balet Teatrının səhnəsində 

## İstinadlar
Firuz şah Tuğluq

**Firuz şah Tuğluq** () — 1351-1388-ci illər arasında Dehli sultanlığını idarə edən Tuğluqoğulları sülaləsindən hökmdar.

## Həyatı
Tuğluqoğulları sülaləsinin qurucusu Qiyasəddin Tuğluqun qardaşı oğlu, Sipəhsalar Məlik Rəcəbin oğluydu. Məhəmməd bin Tuğluqun hakimiyyəti dönəmində (1325-1351) önəmli dövlət vəzifələrini daşıdı və onun ölümümdən sonra Tattada taxta çıxtı (23 aprel 1351-ci il). Bu sırada kiçik bir uşağı, Məhəmməd bin Tuğluqun oğlu olduğunu irəli sürərək hökmdar elan edən Cahan Əhməd Ayvazı uzaqlaşdırmaq üçün Dehliyə girdi. 1353-cü ildə də Benqalda müstəqilliyini elan edən İlyas Hacıya qarşı bir səfər təşkil etdi, amma nəticə almadı. 1358-ci ildə yenə nəticəsiz bir Benqal səfəri daha apararaq Dehliyə döndü. Dönüşündə Cacnagar (bu gün Orissa) racəsini vergiyə bağladı. 1360-cı ildə Nagarkot qalasını mühasirəyə aldı, amma altı ay sürən mühasirə sonunda qalanı ala bilmədi. Əsgəri sayına görə ən önəmli səfərini Sind hökmdarı Cem Babiniyaya qarşı apardı və uzun sürən çarpışmalardan sonra onu məğlubiyyətə uğratdı (1372).

Əsgəri sayına görə bacarıqsız bir hökmdar olan Firuz şah, Dehli sultanlığının siyasi gücünü qoruya bilmədi. Səltənətinin son illəri qargaşa içində keçdi. Ölümündən qısa müddət öncə, III Qiyasəddin Tuğluq Şah adıyla nəvəsini taxta çıxardı.

## Həmçinin bax
*Tuğluqoğulları sülaləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mais Salmanov

**Salmanov Mais Qurban oğlu** () — xanəndə, Azərbaycan Opera və Balet Teatrının solisti, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, prezident təqaüdçüsü.

## Həyatı
12 fevral 1933-cü ildə Şəmkir rayonunun Morul kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetini və Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirib. Azərbaycan opera sənətinin və musiqisinin inkişafına töhfələr verib, uzun müddət Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında Məcnun rolunun ifaçısı olub.

Tanınmış neftçi-alim Fərman Salmanovun qardaşıdır.

2008-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Adlar və mükafatlar
# Azərbaycanın Əməkdar Artisti (1978)
# Prezident Təqaüdçüsü (2000)

## Xarici keçidlər
* dinlə

## İstinadlar
Şəmsəddin Eltutmuş

**Şəmsəddin Eltutmuş** () — Dehli Türk sultanlığı sultanı. dekabr 1210-cu ildən 27 aprel 1236-cı ilədək hökm sürdü.

## Həyatı
Türk mənşəli olan Sultan Şəmsəddin Eltutmuş, Sultan Qütbəddin Aybəkin ölümündən sonra qısa müddət taxtda qalan Sultan Ərəm şahdan sonra hakimiyyətə keçdi. 1229-cu ildə Xəlifə Müntəsirdən **Nasırü-l-Əmir-ül-Möminin** unvanını aldı. Çingiz xan başçılığında qərbə doğru yayılan Monqol imperiyasının hücumlarına müqavimət göstərdi.

Dalbadal səfərlərlə Sind, Moltan və Benqal bölgələrini hakimiyəti altına aldı. Eltutmuş, Qucaratı ələ keçirməyi bacarmadısa da, racputları məğlubiyyətə uğradaraq torpaqlarını cənuba doğru genişlətdi, həmçinin yavaş-yavaş Dehli Türk sultanlığının Qanq vadisinə hakim olmasını da bacardı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Müəzzilər dövləti

## Xarici keçidlər
Sultan Qütbəddin Aybək

**Sultan Qütbəddin Aybək** (XII əsr-1210)— Dehli Türk sultanlığının qurucusu və ilk hökmdarı.

## Həyatı

Türk kökənli olan Aybək əsir edilib Nişapur qazısına satıldı və burada mükəmməl bir təhsil aldı. Qazı ölüncə Qurlu sultanı Məhəmməd Quriyə qulam kimi satıldı və sultanın Dehlini yaxıb-yıxdığı 1193-cü il səfərinə qatıldı. Qurinin ən güvəndiyi sərkərdə mərtəbəsinə yüksələn Aybək, 1206-cı ildə ağasının ölümüylə bütün Əfqanıstan, Pakistan və şimali Hindistan torpaqlarına hakim oldu. 1210-ci ildə çövkan oynarkən atdan yıxılaraq öldü və yerini Sultan Şəmsəddin El-Tutmuş aldı.

Dehlidəki ilk İslam memarlığı örnəklərinəen biri olan Qüvvət-ül İslam Camii və Dünya Mədəniyyət İrsi siyahısında olan Qütb Minarəsi Sultan Qütbəddin Aybək dönəmində inşa edilmişdir.

## Qalereya

Fayl:QutubuddinAibakMausoleum.JPG |The mausoleum of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.
Fayl:QutubuddinAibakMausoleum2.JPG |The mausoleum of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.
Fayl:QutubuddinAibakGrave.JPG |The grave of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.
Fayl:QutubuddinAibakPlate.JPG |The date of death of Qutb ud Din Aibak is mentioned as 607 AH or 1210 CE, Lahore, Pakistan.
Fayl:QutubuddinAuibakDoor.JPG |The details of the wooden door at the mausoleum of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.



## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Müəzzilər dövləti

## Xarici keçidlər
Ceyran Haşımova

**Haşımova Ceyran Əsəd qızı** () — tarzən, Azərbaycanın xalq artisti.

## Həyatı
Ceyran Haşımova 8 mart 1934-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ömrünün əlli ilindən çox hissəsini milli musiqi mədəniyyətimizin inkişafına və təbliğinə sərf etmişdir. 1952-1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində təhsil almışdır. 1958-ci ildən Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində müəllimə kimi fəaliyyət göstərmiş və Səid Rüstəmov adına xalq çalğı orkestrində saz qrupunun konsertmeysteri olmuşdur. 1964-cü il 8 mart tarixindədə ilk dəfə Azərbaycan xalq çalğı alətlərindən ibarət “qızlar” ("Lalə" qızlar) ansamblını yaratmışdır." Cehran Haşımovanın rəhbərliyi ilə Lalə" qızlar ansamblı Sovet İttifaqının müxtəlif ölkələrini və Azərbaycanı qarış-qarış gəzərək yüzlərlə konsertlər vermiş, milli musiqimizi təmsil etmişdir. Həmçinin, 90-cı illərdə cəbhə zonalarında əsgərlər qarşısında sayılı konsertlər vermişdir.
Ansamblda istedadlı və özünəməxsus yer tutan mügənnilər yetişmişdir. Onların əksəriyyəti fəxri adlara (əməkdar artist, xalq artisti) layiq görülmüşdür. Eyni zamanda, 1956-cı ildən Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda (indiki musiqi kolleci) fəaliyyət göstərdiyi dövrdə dərs dediyi istedadlı tar ifaçıları da fəxri adlarla (əməkdar artist, xalq artisti, İncəsənət xadimi) təltif olunmuşdur. Ceyran Haşımova Sovet İttifaqı dövründə və Azərbaycan Respublikası müstəqillik qazandıqdan sonra bir sıra medallara və fəxri adlara layiq görülmüşdür:

* 1985 – "Əmək veteranı" medalı
* 1987 – "Əməkdar Artist" fəxri adı
* 2003 – Prezident Təqaüdçüsü
* 2004 – Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən "Fəxri" nişan
* 2006 – "Xalq Artisti" fəxri adı

"Lalə" Qızlar ansamblında bir çox müğənnilər – Raziyə Şirinova, Təranə Vəlizadə, Mahrux Muradova, Nisə Qasımova, Ruhəngiz Allahverdiyeva, Kəmalə Rəhimli, Firuzə İbadova və s. həmçinin, musiqi alətləri ifaçıları fəaliyyət göstərmişlər.

Tanınmış musiqiçi,"Rast" qrupunun bəddi rəhbəri, bəstəkar və aranjimançı,"Əməkdar artıst" Rəşad Haşımov onun oğludur.

## İstinadlar
* http://www.mugamradio.az/az/ifacilar/18/ceyran-hasimova 

## Mənbə
* Ülviyyə Sədaqətqızı. "Solmayan "Lalə"" //"Pəncərə" jurnalı.- 2009, № 21. - səh. 46-55.
## Xarici keçidlər
Nağılabənzər ömür yolu.
Müslüm ibn Həccac

**Əbu Hüseyn Müslüm ibn Həccac ibn Müslüm ibn Vərd əl-Quşeyri ən-Nisaburi** (; ) — mühəddis. "Cəmius-Səhih" və ya "Səhihi-Müslim" əsərinin müəllifidir.

## Həyatı
Müslüm hicrətin 204-cü ilində (821) Nişapur şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan hədis elmini çox sevmişdir. Təhsilini ilk dəfə yaşadığı şəhərdə olan alimlərdən almışdır. Sonralar o, Məhəmməd peyğəmbərin hədislərini toplamaq üçün İraq, Şam, Misir, Hicaz, Xorasan, Bağdad və bir çox başqa yerlərə səyahət etmişdir. Müslüm, hicrətin 261-ci ilində (875) Rəcəb ayının 2-si Nişapur şəhərində vəfat etmişdir.

## Haqqındakı fikirlər
Əbu Fadl Əhməd ibn Sələmə demişdir: *"Mən Əbu Zura və Əbu Hatimin Müslimə qarşı olan münasibətini gördüm. Onlar hədis elmində Müslim ibni Həccacı əsrinin alimlərindən üstün sayırdılar."* Əbu Qüreyş demişdir: *"Dörd hafiz mövcuddur. Bunlar Əbu Zura, Məhəmməd ibn İsmail, əd-Dərimi və Müslimdir."*Məsləmə ibn Qasim demişdir: *"O, mötəbər hafizlərdən olub, hədis elmindən çox anlayışı var idi."*Xəlili demişdir: *"Onun fəzilətlərini qeyd etməyə ehtiyac yoxdur. Çünki, o, bundan da artıq məşhurdur."*

## Əsərləri
# "Əs-Səhih" 
# "Ət-Təbəqat".
# "Əl-Əsma vəl-kunə".
# "Ət-Təmyiz".
# "əl-Münfəridətul-vihdən".
# "Suələtul-imam Əhməd".
# "Əvhamil-mühəddisin".
# "Əvlədis-sahəbə".
# "Əfrədiş-şamiyyin".
# "Əl-Əqran".
# "Məşəyix Malik". 
# "Məşəyix Şöbə". 
# "Məşəyixus-Səuri".
# "Əl-Muxədrəmin".
# "Əl-İntifə bi uhubis-siba".

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Səhihi-Müslim
* Nişapur

## Xarici keçidlər
* Биография Имама Муслима 
* Сахих Муслима — Коллекция афоризмов
Tahir ibn Hüseyn

**Tahir ibn Hüseyn** (?-822)—Tahirilər sülaləsindən sərkərdə, Xorasan canişini.

## Həyatı

Tahir ibn Hüseyn bin Məsəb bin Razikdir. Bəzi mülahizələrə görə Razik Rüstəmi Zalın soyundan gəlir. Abdullah Tahirilər sülaləsindən idi. VII əsrdə onun soyu müsəlmanlığı qəbul edib Xuzaa qəbiləsinə qoşulmuşdu. 

Tahir ibn Hüseyn xəlifə sarayında türklərə qarşı müxalifətdə idi. Çox çalışırdı ki, sərkərdələr əsasən farslardan olsun.

Başqa bir iri torpaq sahibi Tahirilər ailəsindən olan, Əminlə, ixtilaf zamanı Məmunun tərəfini saxlayıb, hakimiyyətə gəlməsinə böyük kömək göstərən Tahir ibn Hüseyn 821-ci ildə Xorasanın canişini  təyin edildi. Bəzi mülahizələrə görə Tahiri türklərin təpkisi-təsiri ilə göndərmişdilər.

Tahir Xorasanın idarə olunmasında müstəqil hərəkət etməyə başladı. Bu vaxtları Babəkilər xilafət ordusu üzərindəilk qələbələr çalır, xürrəmilik geniş yayılırdı. Xilafətin zəifliyini hiss edən Tahir 822-ci il noyabr ayında cümə günü məsciddə xütbə oxunarkən əmr edir ki, Məmunun adı xütbədən çıxarılsın. Bu xəlifəni tanımamaq demək idi. Həmin günün sabahı, yəni Məmunun adı xütbədən çıxarılandan  bir gün sonra Tahirin öz otağında ölüsünü tapdılar.

Şərq əyalətlərində yüksək nüfuzu olan Tahirin aradan götürülməsi  Məmun üçün yaranmış başqa bir təhlükəni sovuşdursa da, əsaslı bir yenilik vermədi.

## Ailəsi

Tahirin Abdullah adlı oğlu vardı. 

## İstinadlar


## Həmçinin bax
*Tahirilər

## Xarici keçidlər
II Abdullah ibn Tahir

**II Abdullah ibn Tahir Xorasani** ya da  **Tahir bin 'Abdullah** (?-862) — Tahirilər sülaləsindən, 845-ci ildən 862-ci ilədək Xorasanın valisi.

Atası *Abdullah*, Oğuzları tutmaq üçün onu şimal çöllərinə göndərdi. Atası öldükdən sonra o vali oldu. 862-ci ildə  öldü və ölməzdən öncə vəsiyyəti isə oğlu Məhəmmədi vali olaraq onu bacarıqlı olacağını söylədi və bu xəlifə tərəfindən təsdiqləndi.

## Mənbə
*Bosvort, C. E. "The Tahirids and Saffarids." *The Cambridge History of Iran Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs.* R. N. Frye. London, UK: Cambridge University Press, 1975. ISBN 0-521-20093-8

## Həmçinin bax
*Tahirilər

## İstinadlar
Bağır Bağırov

**Bağır Əli oğlu Bağırov** (d. 12 avqust 1936, Masallı, Azərbaycan) — geologiya-minerologiya elmləri doktoru (1989), professor, Azərbaycan Milli Elimlər Akademiyasının müxbir üzvü (2001).

## Həyatı
1936-cı il avqustun 8-də Masallı rayonunda anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunun geoloji-kəşfiyyat fakültəsində təhsil almış və dağ mühəndisi ixtisasına yiyələnmişdir. Bağır Bağırov 1968-ci ildə namizədlik, 1984-cü ildə isə Moskvada doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Neft və qaz yataqlarının geologiyası prosesində onların etibarlı öyrənilməsini təmin edən kompleks geoloji-riyazi üsullar yaratmışdır. Avropa geoloqlar-mühəndislər birliyi – EAGE, Amerika Neftçi- Geoloqlar Cəmiyyəti – ASPG və riyazi geologiya assosiasiyası – COGEODATA-nın üzvüdür. 1969–1988-ci illərdə AN AZDNQİPL-də laboratoriya rəhbəri, direktor müavini, şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1989-cu ildən Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında kafedra müdiridir.

160-dan çox elmi əsəri, bunlardan 47-si xaricdə dərc olunmuşdur.

11 elmlər namizədinin elmi rəhbəri olmuşdur.

## Mükafatlar
* Əməkdar Elm Xadimi

## Mənbə
* Bağır Bağırov AMEA-nın rəsmi saytında
Ədas ədədlər

**Ədas** (*sadə sözünün tərsinə oxunuşu*) **ədədlər** elə sadə ədədlərə deyilir ki, rəqəmlərini tərsinə oxuduqda (*abc → cba*) da sadə olsun. Palindrom ədədlər bu qrupa aid edilmir. Sadəcə, ədədlər arasındakı maraqlı münasibəti göstərdiyi üçün universal ad verilməyinə ehtiyac yoxdur, bunun üçün də, bir çox dildə, sadə sözünün tərsinə oxunuşu ilə ifadə olunur (, , , ).

Ədas ədədlərin başlanğıc ardıcıllığı belədir: 13, 17, 31, 37, 71, 73, 79, 97, 107, 113, 149, 157...

Palindrom olmayan bütün permutativ sadə ədədlər, bu qrupun üzvləridir.

Hələlik, bizə məlum olan ən böyük belə ədəd, *10<sup>10006</sup>+941992101×10<sup>4999</sup>+1* - dir (Yens Kruze Andersen tərəfindən 2007-ci ilin oktyabrında kəşf olunub).
Rostov FK

**FK Rostov** 1930-ci ildə Rostov-na-Donuda yaradılmışdır. Oyunlarını 15,840 nəfərlik Olimp-2 stadionunda keçirir. Hazırda Rusiya Premyer Liqasında çıxış edən bu komandanın baş məşqçisi İvan Danilyansdır.

## Əlaqəli səhifələr
* Resmi Site 
* Resmi Fansite 
* Fanforum
Balear dialekti

**Balear dialekti** — Katalan dilinin dialektlərindən biri. Bu dialektdə Balear adalarında, xüsusən Malyorka adasında danışılır. Valensiya dialektinə yaxındır.

## Həmçinin bax
*Katalan dili
Varay dili

**Varay dili** (Warai, Winarai, Lineyte-Samarnon, Samarnon), Filippinin yerli dillərindən biridir ki, Samar, Şimali Samar, Şərqi Samar əyalətlərinin hər yerində və Leyt və Biliranın bəzi hissələrində varaylar danışılan dilləridir.

## Sözlər müqayisəsi

## İstinadlar
Əsməra

**Əsməra** (, *Asmera*) — Eritreyanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Adı əvvəllər "Asmara" kimi tələffüz edilirdi. Toxuculuq, tikiş, ayaqqabı, yeyinti, keramika sənayesi müəssisələri vardır. Şəhərdə yerli universitet, aeroport və dəmiryol vağzalı vardır. Şəhər italyan memarlığı əsasında inşa olunduğu üçün "Kiçik Roma" ləqəbinə malikdir.

## Əhalisi
Əhalisi 2009-cu ilin hesablamalarına görə 649 000 nəfərdir. Əsas etnik qruplar tiqrai (77 %) və tiqredir (15 %). Əhalinin 60 % Eritreya pravoslav kilsəsinin inancları, 15 % — katoliklər, 25 % — müsəlmanlardır (sünnülər).

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Never

## Coğrafiyası
Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 2325 metrdir. Şəhər əsası XII əsrdə qoyulan 4 kəndin yerində yaranmışdır.

## İstinadlar
Filippin dili

**Filippin dili** — 1987-ci il Filipin Konstitusiyasına görə Filippinin milli və ingilis dili ilə yanaşı rəsmi dilidir. Taqal dilinə yaxındır.

## İstinadlar
Pyemont dili

**Pyemont dili** — İtaliyanın Pyemont bölgəsində danışılan bir qall-italyan dildir. Təxminən 2 milyon nəfər tərəfindən danışılmaqla birlikdə rəsmi dil statusunda olmayıb yerli dil olaraq istifadə edilməkdədir. İtaliya hökuməti tərəfindən İtalyan dilinin bir ləhcəsi kimi qəbul edilməsinə baxmayaraq Etnoloq tərəfindən Lombard dili, Venedik dili, Emiliyano-Romaniyol dili və Liqur dili kimi ayrı bir dil statusundadır.

## Sözlər müqayisəsi
Haya Hararet

**Haya Hararet** (ing. *Haya Harareet*, ivr. *חיה הררית*; ) — İsrail aktrisası.

## Həyatı
Haya Hararet 20 sentyabr 1931-ci ildə Hayfada anadan olmuşdur.

Haya Hararetin aktrisalıq fəaliyyəti 1955-ci ildə İsraildə başlamışdır. Lakin Hararet bir neçə il sonra tanınmağa başladı. Bu, Çarlton Hestonla birlikdə çəkildiyi "Ben-Hur" filmində Esfir rolunu ifa edəndən sonra olmuşdu. 1961-ci ildə o, "Səhranın altına səyahət" filmində baş rola çəkilir. Onun bir aktrisa kimi fəaliyyəti o qədər də uzun çəkmir və daha bir neçə filmdə çəkiləndən sonra – 1964-cü ildə Hararet artıq heç bir filmə razılıq vermir. Haya həm də 1967-ci ildə çəkilmiş "Bizim ata yurdumuz" filminin ssenari müəlliflərindən biri idi. Bu filmdə baş rolu aktyor Dirk Boqart ifa etmişdi.

Haya 1995-ci ildə vəfat etmiş Britaniya prodüseri Cek Kleytonla ailəli olmuşdur.

## Filmoqrafiya
#Ben-Hur (film, 1959) / Ben-Hur

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Taqal dili

**Taqal dili** — Filippin əhalisinin üçdə birinin ana dili (danışanların sayına görə ölkədə 2-ci dil). Avstroneziya dillərindəndir. Standart forması,Filippin dili adlanır və milli dilidir və Filippinlərin iki rəsmi dillərindən biridir.

## İstinadlar
San-Marino tarixi

**San-Marino tarixi** –  müasir dövrdə San-Marinonun və ətraf ərazilərin tarixini əhatə edir.

## Qədim zamanlar

San-Marino qədim tarixə malik olan ölkələrdəndir. San-Marinonun yaranması, qədim rəvayətə əsaslanır. 3 sentyabr 306-cı ildə Roma İmperiyasının imperatoru olmuş Diokletian xristianlıq dinindən olan şəxsləri kütləvi şəkildə təqib edirdi. Təqibdən qaçanlardan biri də xristian olan Müqqədəs Marinus olmuşdur. O, Monte Titano dağının zirvəsində San-Marino dövlətinin əsasını qoymuşdur. San-Marinonun siyasi aləmdə atdığı ilk addımlardan biri 1463-cü ildə Roma şəhərinin lordu Sigismondo Pandolfo Malatesta ilə olan anlaşılmazlıqdır. San-Marino həmin illərdə Roma lordundan siyasi aslılıqda olsa da lordun rəqibi olan Roma papası II Piusu dəstəkləmişdir. Papa San-Marinonun siyasi dəstək verməsinin, əvəzi olaraq Fiorentino, Montegiardino, Serravalle adlı üç kəndi San-Marinoya bağışlamışdır. Faetano adlı kəndin orta əsrlərdə San-Marinonun ərazisinə qatılmasından sonra, ölkənin genişlənməsi başa catmışdır.

## Orta əsrlərin sonları

San-Marino tarixi ərzində müharibələrdə iştirak etməyən və münaqişə tərəfi olmayan dövlət olmuşdur. 1503-cü ildə Cezara Borgia tərəfindən işğal edilmişdir. 1600-cü ildə ölkədə bu gündə istifadə edilən konstitusiya qəbul edilmişdir. 1739-cu ildə Papa XII Klementin göstərişinə əsasən Vatikan ordusu tərəfindən işğal edildi. 1815-ci ildə keçirilmiş Viana Kongresi zamanı San-Marinonun müstəqil dövlət olduğu bir daha təsdiqləndi. San-Marino Cüzeppe Qaribaldi tərəfindən həyata keçirilmiş İtaliyanın birləşdirilməsində iştirak etməmişdir. 1631-ci ildə San-Marino Roma Papası tərəfindən rəsmi qaydada tanınmışdır.

## Yaxın dövr
San-Marino 1944-cü ildə Üçüncü Reyx tərəfindən işğal edildi. İkinci dünya müharibəsindən sonra 1945-1957-ci illər arasında San-Marino Kommunist Partiyası və Sosialist Partiyasından ibarət ittifaq tərəfindən idarə edilmişdir. Beləliklə San-Marino Qərbi Avropada kommunistlər tərəfindən idarə edilmiş ilk dövlət olmuşdur. San-Marinonun İtaliyanın tərkibinə qatılması fikirləri gücləndiyi vaxta, hər iki dövlət arasında rəsmi səviyyədə bəzi müqavilələr imzalanmışdır. 1953-cü ildə İtaliya ilə dostluq və mehriban qonşuluq haqqında axırıncı müqavilə imzalanmışdır. San-Marinoda qadınlara seçkidə iştirak etmək hüququ 1960-cı ildə verilmişdir. San-Marino daha sonra Avropa Şurasına qəbul edildi. 1992-ci ildə isə ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatına qəbul edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* San Marino tarixi.
* San-Marino tarixi barədə sənədlər

## Həmçinin bax
Samuel Qarman

**Samuel Qarman** (; ) – Amerika zooloqu.

## Əsərləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Burun

**Burun** — əsasən tənəffüs və iybilmə üçün istifadə olunan, insan və ya heyvan üzünün bir hissəsi.

## Quruluşu
Burun iki hissədən ibarətdir: xarici burun və daxili burun. Daxili burun burun boşluğu da adlanır. Xarici burun üzün ortasında yerləşərək qığırdaq və sümük toxumalarından təşkil olunub. Burun boşluğu çoxqatlı yastı epitellə örtülüdür. Burada çoxlu miqdarda selikli vəzilər yerləşir. Burun boşluğunda qoxu və tənəffüs nahiyələri ayrılır. Tənəffüs nahiyəsində havanı isitmək üçün mağaralı venoz kələf, selik vəziləri və kirpikli epitel yerləşir.

Burun divarının içində yerləşən burun tükcükləri yad cisimləri (toz, qum) tutub saxlayır. Burnun iç hissəsi tüklü və nəmli olduğundan kənar mühitdən alınan hava təmizlənir və nəmləndirilir. Nazik damarlar sayəsində hava isidilir.

Burunda çoxsaylı reseptorlar vardır. İnsan həyəcanlananda, yaxud narahat olduqda bu reseptorlar qıcıqlanır və burun qaşınır.

## Uşaq burnu
Yeni doğulmuşlarda burun zəif inkişaf edir, yastı və qısa olur. Böyüdükcə burun qığırdaqları inkişaf edir, burun formalaşmağa başlayır, burun arxası uzanır və dəlikləri üfüqi vəziyyətə çatır. Burun boşluğu körpələrdə zəif və ensiz olur.

## Quş burnu
Quşlarda burun deşikləri dimdikdə yerləşir.

## Həmçinin bax
* Kəpənək simptomu
* Burun arakəsməsinin hematoması
* Burun qanaxması
* Burun tutulması

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının fəxri auditoru

**Azərbaycan Respublikasının fəxri auditoru** — Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatası Şurasının qərarı ilə təsis olunmuş fəxri ad.

Bu fəxri ad 2004-cü ildən etibarən həm peşəkar auditorlara, həm də özünün fəaliyyəti ilə ölkədə auditin populyarlaşmasına və cəmiyyət həyatında möhkəm yer tutmasına xidmət edən digər peşə sahiblərinə verilir.

Bu ada layiq görülmüş ilk peşəkar jurnalist Şakir Yaqubov olmuşdur. O, 2011-ci ildə bu ada layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Tomas Votson

**Tomas Votson** () – IBM şirkətinin yaradıcısı.

## Həyatı
* 1874-cü il 17 fevralda Nyu-York ştatının kənd rayonunda, metodist kilsəsinə mənsub şotland mühacirinin ailəsində anadan olmuşdur;
* əmək fəaliyyətinə National Cash Register (1895–1913) şirkətində kommivoyajer kimi başlayan Votson şirkətdə sürətlə karyera zirvəsinə qalxır;
* 1913-cü ildə 29 yaşlı Janet Kitreclə ailə qurur;
* 1914-cü ilin mayında Computing Tabulating Recording (CTR) şirkətində baş rəis vəzifəsini tutur, şirkət sonradan adını dəyişib International Business Machines (IBM) olur;
* 41 il ərzində CTR/İBM-ə rəhbərlik etmiş, ölümündən 6 ay əvvəl, 1956-cı ildə şirkətə rəhbərliyi böyük oğlu Tomasa vermişdir;
1956-cı il 19 iyunda vəfat etmişdir.

## Digər ədəbiyyatlar
* Belden, Thomas Graham; Belden, Marva Robins (1962). *The Lengthening Shadow – The Life of Thomas J. Watson.* Little, Brown and Co, 332pp
* Maney, Kevin (2003). *The Maverick and His Machine: Thomas Watson, Sr. and the Making of IBM.* John Wiley & Sons. ISBN 0-471-41463-8 .
* Rodgers, William H. (1969) *THINK: A Biography of the Watsons and IBM.
* Sobel, Robert, (2000). *Thomas Watson, Sr.: IBM and the Computer Revolution*
* Tedlow, Richard S. (2003). *The Watson Dynasty: The Fiery Reign and Troubled Legacy of IBM's Founding Father and Son.*
* 
* 
* Watson, Thomas J., Jr. (1990). *Father, Son & Co.: My Life at IBM and Beyond* Bantam Books.
* Wilson, John S., (1959). *Scouting Round the World*, Blandford Press p. 186 272
* Greulich, Peter E. (2011). *The World's Greatest Salesman, An IBM Caretaker's Perspective: Looking Back'', MBI Concepts Corporation. ISBN 978-0-9833734-0-7 (paperback); ISBN 978-0-9833734-2-1 (EPUB); ISBN 978-0-9833734-1-4 (Kindle)

## İstinadlar
Barmaq

**Barmaqlar** — Dördayaqlı onurğalıların ətraflarının sonunda yerləşən və əsasən lamisə eləcə də manipulyasiya zamanı (xüsusilə primatlarda) istifadə olunan bədən üzvü. 

Quşlarda ön ətraf barmaqları qanadların karkasınının bir hissəsini, yarasalarda isə əsas hissəsini təşkil edir.

## Xarici keçidlər