open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aviasiya Təhlükəsizlik İdarəsi

**Aviasiya Təhlükəsizlik Baş İdarəsi** (ATBİ) 1996-cı ildə Bakı, Naxçıvan, Gəncə, Yevlax və Zabrat aeroportlarının Aviasiya Təhlükəsizlik Xidmətlərinin bazasında yaradılmışdır.

Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunun Aviasiya Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən 1997-ci ilin dekabr ayından etibarən xüsusi texnikadan istifadə etməklə pasport-viza nəzarəti, həmçinin Avropa və MDB ölkələrinə uçan sərnişinlərlə sorğu həyata keçirilir.

Bu müddət ərzində saxta sənədlərlə getməyə cəhd edən və mümkün cinayətləri törətməkdə müəyyən şübhə yaradan xeyli şəxslər reyslərdən çıxarılmışdır.

Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda mövcud olan videomüşahidə sistemi aviasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəltməyə imkan yaratmışdır.

Aeroportun terminallarında, perronda və aerovağzal kompleksinin (AVK) qarşısında quraşdırılmış kameralar mümkün hüquq pozuntuları haqqında vaxtında məlumat almağa, həmçinin AVK binasına girişdəki ilkin yoxlama mərhələsindən hava gəmisinə minənədək sərnişinlərin hərəkətinə nəzarət etməyə imkan yaradır.

Bütün məlumatlar müşahidə kameralarından ATİ-nin monitorla və rəqəmli yazı qeydiyyatı aparan müasir sistemlə təchiz olunmuş videodispetçer məntəqəsinə daxil olur.

Aviasiya Təhlükəsizlik İdarəsində müasir texniki vasitələr mövcuddur.

Aviasiya Təhlükəsizlik İdarəsinin sertifikatlı mütəxəssisləri texniki vasitə və sistemlərin təmiri və profilaktikası üzrə işləri peşəkarlıqla yerinə yetirirlər.

## ATİ-nin başlıca vəzifəsi
* Yerli və beynəlxalq hava xəttləri ilə sərnişinlərin, baqajın, yüklərin və poçtun hava daşımaları həyata keçirilərkən sərnişinlərə, onların əl yükü və baqajlarına baxış keçirməklə aviasiya təhlükəsizliyi tədbirlərinin təmin edilməsindən, mülki aviasiya obyektlərinin və hava gəmilərinin mühafizəsindən ibarətdir.

## Xarici keçidlər
* Aviasiya Təhlükəsizlik İdarəsi saytı
Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)

**Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat Nazirliyi** — dəmir yolu, su, avtomobil, mülki hava nəqliyyatı və avtomobil yolları sahələrində vahid dövlət siyasətini formalaşdıran və həyata keçirən, sahələrarası münasibətləri tənzimləyən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır.

## Tarixi
Nazirlik Azərbaycan Respublikası Azərbaycan Respublikası Prezidentiinin 1998-ci il 5 avqust tarixli 743 saylı fərmanı ilə yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2003-cü il 10 iyun tarixli 880 saylı fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Nazirliyi haqqında Əsasnamə təsdiq edilib və nazirlik fəaliyyətə başlayıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 fevral 2017-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Nazirliyi Azərbaycan Respublikasının Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi ilə birləşdirilərək, onların əsasında Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Nazirliyi, Nazirlik haqqında.
Konstantin Siolkovski

**Konstantin Eduardoviç Tsiolkovski** (; ) — müasir kosmonavtikanın əsasını qoyan rus alimi, yazıçı, kosmosu Rusiya tərəfindən fəth edilməsini təbliğ edən tədqiqatçısı.

## Həyatı
Tsiolkovski 10 yaşında olarkən qızılca xəstəliyinə tutulur və eşitmə qabiliyyətini itirdiyinə görə məktəbi tərk etməli olur. Bundan sonra o, sərbəst təhsil alır və ailəsi tərəfindən Moskavaya oxumağa göndərilir. Moskvada Tsiolkovski fizika, astronomiya, mexanika və həndəsəni oyrənir.

Üç il təhsil alan Konstantin atası tərəfindən geri, evə qaytarılır. Bundan sonra uzun müddət doğma kəndlərində fizika dərsi deyir. 1882-ci ildə Tsiolkovski Kaluqa vilayətinin Borovski dairəsində riyaziyyat müəllimi kimi işə düzəlir. O artıq evlənmiş və övladı var idi. Rus inqilabı ərəfəsində Tsialkovcki özünə qapılmış şəkildə yaşayır.

Yules Vernenin fantastik əsərlərini oxuyan Tsiolkovski sonralar özü planetlərarası kosmik uçuşlar mövzusunda heykayələr yazmağa başlayır. Getdikcə o öz hekayələrini fiziki və texniki problemlərlə zənginləşdirir. Nəticəsində Tsiolkovski nəzəri məsələlərin həllinə aid müəllifə çevrilir. 1885-ci ildən Siolkovski bir çox kosmik uçuşların həyata keçirilməsi üzrə yollar haqqında yazır, burada tam metaldan hazırlanmış kosmik gəmilərdən də söhbət gedir.

Evində apardığı ilk sınaqlar zamanı ona aydın olur ki, hərbidə istifadə olunan adi raketlərin köməyi ilə kosmosa üçmaq mümkün deyil. O, bunun üçün başqa yanacaq növlərindən (hidrogen, oksigen və karbohidratlar) istifadə etməyi təklif edir. Raket sahəsində apardığı tədqiqatların zirvəsi onun 1903-cü ildə "Elmi xəbərlər" jurnalında çap etdirdiyi "Kosmosun reaktiv aparatlarala tədqiqi" məqaləsindəki "Raket düsturu" olmuşdur.

1880-ci ildə Tsiolkovski tam metal gəmi konsepsiyasını işləyir. 1930-cu ildə ABŞ onu bu ideyasını ZMC-2 adlı hava gəmisini hazırlamaqla həyata keçirir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Nikola Stilijanov Kalicin: *Weltraumflüge von Ziolkowski bis Gagarin*, VEB Fachbuchverlag, 1961
Koronas-Foton

**Koronas-Foton** (), **CORONAS-Photon** (**C**omplex **Or**bital **O**bservations **N**ear-Earth of **A**ctivity of the **S**un) —Rusiyanın süni peyki.

Rusiyanın "Koronas-Foton" peyki Günəşin şəklini çəkib.

Rusiya Elmlər Akademiyasının Lebedev adına Fizika institutunun Günəşin rentgen astronomiyası laboratoriyasının saytında bildirilib.

Şəkillər 2009-cu il fevralın 20-də peykdəki cihazların sınaq yoxlanışı zamanı alınıb. TESİS teleskopları Günəşin aşağı tacını, keçid təbəqəsini və yuxarı tacını çəkiblər. Bütün şəkillər rentgen diapazonunda alınıb.

Belə şəkillər Yerdən çəkmək mümkün deyil. Çünki rentgen şüaları atmosfer tərəfindən udulur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, Günəşin şəkli bu planetdə hərarətin necə dəyişdiyini öyrənmək üçün lazımdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.lent.az/news.php?id=18514
Fövqəladə Hallar Nazirliyi

* Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Azərbaycan) — Azərbaycan Respublikasının fövqəladə hallar sahəsində fəaliyyət göstərən qurumu.
* Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Özbəkistan) — Özbəkistanın mülki müdafiə sahəsində dövlət orqanı.
* Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Qazaxıstan) — təbii və texnogen fövqəladə halların qarşısının alınması və aradan qaldırılması, mülki müdafiə, yanğın və sənaye təhlükəsizliyi sahəsində sahələrarası koordinasiya, dövlət maddi ehtiyatının formalaşdırılması və inkişafı sahəsində dövlət siyasətinin formalaşdırılmasından məsul olan mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı.
Milan Milutinoviç

**Milan Milutinović** (; ) — Yuqoslaviya və Serbiyanın serb əsilli dövlət və siyasət xadimi. Serbiyanın ikinci prezidenti. Prezidentlik səlahiyyəti 29 dekabr 1997-ci ildən 29 dekabr 2002-ci ilə qədər olmuşdur.

Serbiyanın Təhsil və Elm üzrə Katibi (1977–82), Serbiya Milli Kitabxanasının direktoru (1983–87), Yuqoslaviya Federativ Respublikasının Yunanıstandakı səfiri (1989–95), Yuqoslaviyanın Federal Xarici İşlər Naziri (1995–97) vəzifələrində çalışmışdır. 2002-ci ilin dekabrında prezidentlik müddəti başa çatdıqdan sonra o, hərbi cinayətlərə görə mühakimə olunduğu Keçmiş Yuqoslaviya üzrə Beynəlxalq Cinayət Tribunalına təslim oldu.

## Həyatı
1942-ci il dekabrın 19-də Belqradda anadan olmuşdur. 1990-cı illərdə etnik albanlara qarşı hərbi cinayətlərdə şübhəli bilinən və bu həftə Haqqa məhkəməsi ndə bəraət qazanan serbiya nın keçmiş prezidenti Milan Milutinoviç Belqrada qayıdıb. Hava limanında sabiq prezident tərfdarları ilə görüşüb. Qeyd edəki ki, Milan Milutinoviç Kosova da 800 min dinc sakinin departasiyası və yüzlərlə adamın qətlində təqsirləndirirldi. Eyni zamanda bu iş üzrə keçmiş prezidentin 4 tərəfdarı və sabiq baş nazir Nikola Sainoviç də həbs edilmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.lidertv.com/new/view.php?lang=az&type=news&menu=2&id=79108
Məmmədəli Məhzun

**Məmmədəli Məhzun** (1899, Gədəbəy - 1986, Tehran) — Azərbaycan şairi. *Məhzun* təxəllüsü ilə yaradıb. Əsli Zunuzun Dərəq kəndi(Dərə Kəndi)ndən idi və Şeyx Fəxrəddin Dərəlinin nəvələrindən idi. Məhəmmədəli Fəxrəddini azərbaycan dilində şeirlər yazıb. "Hicran xəstəsi" şeir toplumu Tehranda çap olunub.

## Həyatı

Cənubi Azərbaycanda hökm sürən məşəqqətli həyat tərzi, aclıq və səfalət Məmmədəli Fəxrəddin Məhzunun da atası Hüseynini Şimali Azərbaycana üz tutmağa məcbur etmişdi. Çox gəzib-dolandıqdan sonra o, nəhayət, Gədəbəydə məskunlaşır. Məmmədəli Məhzun da 1899-cu ildə burada anadan olur. Məmmədəli Məhzun 1938-ci ildə Təbrizə gedir.   Məmmədəli Məhzun 1986-cı ildə Tehranda vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı

Gənc yaşlarından yazdığı kiçik şeirləri ilə Məmmədəli Məhzun oxucuların diqqətini cəlb edir. Sonralar o, yaradıcılığında daha çox qəzəl janrına üstünlük vermiş və bütün Azərbaycanda şöhrət qazanmışdır. Şairin ilk kitabı da 1945-ci ildə "Qəzəllər" adı ilə çap olunmuşdur.Şairin ``Hicran Xəstəsi`` kitabı isə 1979-cu ildə çap olunmuşdur.Bakıda çap olunan "Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası" kitablarının üçüncü və dördüncü cildlərində Məmmədəli Məhzunun əsərlərindən nümunələr verilmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
Rəfiq Həriri

**Rəfiq Bəhaəddin əl-Həriri** (; ) — Livanın sabiq baş naziri.

## Həyatı
Rəfiq Həriri 1944-cü ildə Livanın cənubundakı Sayda şəhərində doğulmuşdu. Gəncliyində təhsil almağa pulu olmadığından universiteti yarımçıq tullayıb iş dalınca Səudiyyə Ərəbistanı na yollanan Həriri cəmi 15 ilə milyardçı olur. O, ilk milyardını tikinti biznesində toplayır.

Beynəlxalq Məhkəmə Livanın sabiq baş naziri Rəfiq Həririnin qətli ilə bağlı rəsmi araşdırma prosesinə start verib. 
Güman edilir ki, işin bütün məqamlarını əhatə etmək üçün Haaqa məhkəməsinə 5 il vaxt tələb oluna bilər. 
Məhkəmə mərhələsindən əvvəl BMT-nin xüsusi komissiyası Həririnin qətli ilə əlaqəli 4 il ərzində təhqiqat aparıb. 
BMT-nin son hesabatında qətlin cinayət qruplaşma tərəfindən təşkil olunduğu bildirilir. 
2005-ci ildə Beyrut mərkəzində baş verən partlayış nəticəsində Rəfiq Həriri ilə yanaşı daha 22 nəfər öldürülmüşdür. 
Suriya Rəfiq Həririnin qətlilə əlaqəli olduğu barədə Amerika tərəfindən səslənən iddiaları rədd edir. 
Rəfiq Həririn qətlindən sonra yaranmış Suriya əleyhinə əhvali-ruhiyyə şəraitində Dəməşq öz qüvvələrini Livan ərazisindən geri çəkdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rio-de-Janeyro

**Rio-de-Janeyro** () — Braziliyanın ikinci böyük şəhəri. O həm də eyniadlı əyalətin paytaxtıdır. Ölkənin cənub şərqində Quanabara buxtasında yerləşir. Adı portuqal dilində "Yanvar çayı" deməkdir, çünki 1502-ci ildə Kaspar de Lemos buxtanı kəşf edərək onu böyük çayın ağzı kimi qəbul edir.

Şəhərin admnistraiv ərazisində 6,1 milyon əhali yaşayır. Metropol regionu isə 11,6 milyon əhaliyə malikdir (2007). Rio de Janeiro 1763-ci ildən 1960-ə qədər Braziliyanın paytaxtı olub və sonra yerini Braziliyə şəhərinə verir. San Paulo şəhərindən sonra əsas ticarət və maliyyə mərkəzi olaraq qalır. Şəhərin əhalisi Tupi-Guarani-yə aid olan Tupinamba dilində Kariokasç yəni "Ağ kişinin odası" adlanırlar.

Şəhərin rəmzi Korkovado dağının zirvəsində İsa peyğəmbərə qoyulmuş, 38 m hündürlüyə malik olan heykəldir (). Bu dünyada əzamətli heykəllərdən biri sayılır. Rio de Janero həm də hər il burada keçirilən karnaval ilə məşhurdur. Samba məktəblərinin təşkil etdiyi rəngarəng parad dünayda ən böyük parad sayılır.

## Tarixi
Avropalılar Guanabara Körfəzini 1 dekabr 1502-ci ildə kəşf etdilər. 1555-ci ildı fransızlar adalardan birinə 500 nəfərlk koloniya qurdular. 1565-ci ildə portuqallar São Sebastião do Rio de Janeiro adı ilə şəhərin əsasının qoydular və beləliklə, iki il içərisində fransız koloniyası dağıdıldı. 17-ci əsrdə burada qızıl tapılınca şəhərin limanlarının önəmi artdı. 1763-cü ildə portuqalların koloniyasının paytaxtı oldu və müstəqillik əldə edildikdən sonra da paytaxt olaraq davam etdi. 21 aprel 1960-cı ildən etibarən paytaxt satusu Braziliya verildi.

## İqlimi
Ekvatorial iqlimə malik Braziliyanın bu şəhərində tropik iqlim qurşağı hakimdir. Ən isti dərəcə 43.2&nbsp;°C'dir. Bu hadisə 1984-cü il dekabrda baş vermişdi.

## Əhalisi

## Həmçinin bax
* Azərbaycan adına bələdiyyə məktəbi (Braziliya)

## İstinadlar
I Ümumrespublika Dekorativ-tətbiqi sənət Festivalı

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən 2009-cu ilin fevral - dekabr aylarında "I Ümumrespublika Dekorativ-tətbiqi sənət Festivalı" keçiriləcək.Festivalın kçeirilməsində məqsəd qədim tarixi köklərə və zəngin ənənələrə malik Azərbaycan dekorativ-tətbiqi sənətinin müasir dövrdə inkişafı, respublikada gedən bədii yaradıcılıq proseslərinin, qazanılan uğurların, geniş ictimaiyyətə təqdim olunması, istedadlı gənclərin, yüksək sənət meyarlarına cavab verən dekorativ-tətbiqi sənət əsərlərinin aşkarlanmasıdır.

Festival respublikanın bütün şəhər və rayonlarını əhatə etməklə beş regional mərkəzdə – Gəncə, Naxçıvan, Lənkəran, Şəki, Xaçmaz şəhərlərində təşkil ediləcək. Təsdiq olunmuş Əsasnaməyə görə Festivala təqdim olunan dekorativ-tətbiqi sənət əsərləri aşağıdakı əsas növlərə ayrılır:
*Xalçaçılıq
*Batika
*Qobelen
*Toxunma qrafika
*Bədii oyma: ağac, metal, daş, sümük üzərində oyma
*Dulusçuluq (keramika)
*Bədii tikmə
*Bədii şüşə
*Toxuma: mil və qarmaqla toxuma
*Makrame
*Zərgərlik
*Bədii dəri işləmə
*Bədii döymə
*Prioqrafiya (ağac, dəri, tikmə üzərində yandırma üsulu ilə naxış açma)

## Xarici keçidlər
*http://www.mct.gov.az/?/az/news/view/649/&PHPSESSID=55e372d805bcf419f91ae8f025a531a7
*http://www.anspress.com/nid105718.html
İslamı qəbul edənlərin siyahısı

Başqa dinlərdən İslam dinini qəbul edən məşhur şəxsiyyətlər.

## İslamı qəbul edənlər
* Ays Kube
* Cermeyn Cekson
* Cimi Klif 
* Kərim Abdulcabbar
* Mayk Tayson 
* Məhəmməd Əli
* Malkolm X
* Riveri 
* Yusuf İslam 


Fayl:Ali.jpg|Məhəmməd Əli
Fayl:JermaineJackson2007(cropped).jpg|Cermeyn Cekson
Fayl:Malcolm-x.jpg|Malkolm X
Fayl:IceCube Toronto2006.jpg|Ays Kube


## Mənbə
Muzaffer Şerif

**Muzaffer Şerif **  (29 iyul, 1906, İzmir, Türkiyə – 16 oktyabr, 1988, Alyaska, ABŞ) türk əsilli ABŞ sosial psixoloqu idi (en. Muzafer Sherif).
Muzaffer Şerifin tədqiqatları qrupdaxili prosesləri və qruplar arası münasibətləri əhatə edirdi.
Onun qrup dinamikasını öyrənən Quldurlar mağarası eksperimenti daha çox tanınır.

## Karyera

M. Şerif 1927-ci ildə İzmirdə Amerika Beynəlxalq Kollecini bitirərək bakalavr dərəcəsini, 1929-cu ildə İstanbul Universitetini bitirərək master dərəcəsini qazandı. Bundan sonra o Amerikaya getdi və Harvard Universitetində təhsilini davam etdirərək 1932-ci ildə ikinci dəfə master dərəcəsini aldı. Şerif doktorluq dərəcəsini 1935-ci ildə Kolumbiya Universitetində qazandı.

Karyerası boyunca M. Şerif Yale Universitetində, Oklahoma, Texas, Vaşinqton, Pensilvaniya Universitetlərində psixologiya, sosiologiya, psixiatriya sahələri üzrə aparıcı mütəxəssis kimi çalışmışdır.

1936-cı ildə Şerif konformluğun öyrənilməsində görkəmli yer tutan bir təcrübə apardı. Avtokinetik effekt əsasında qurulmuş bu təcrübə ilə Şerif göstərdi ki, qrupda konvergensiya prosesi necə gedir və qrup normaları necə yaranır.

1954-cü ilin yayında M. Şerif Quldurlar mağarası eksperimentini aparmışdır. Eksperiment üçün yer kimi Oklahoma ştatında Quldurlar mağarası dövlət parkı (en. Robbers Cave State Park) seçilmişdir. Təcrübədə 12 yaşlı oğlanlardan ibarət iki skaut qrupu iştirak edirdi. Şerif ve kolleqaları bir birini tanımayan oğlanlardan yığılmış bu qruplarda qrup dinamikasının bütün mərhələlərinin gedişini müşahidə etdilər. Çöl tədqiqatı metodu ilə aparılmış bu təcrübədə Şerif və kolleqaları qiymətli məlumatlar əldə etdilər.

## Şəxsi həyat
M. Şerif amerikalı sosial psixoloq Carolyn Wood ilə ailə qurmuşdur. Onların üç qızları dünyaya gəlmişdir. Carolyn Wood Sherif M. Şerifin bir çox tədqiqatlarında, o cümlədən Quldurlar mağarası eksperimentində onunla birgə çalışmışdır.

M. Şerif bir çox psixologiya, sosiologiya cəmiyyətlərinin üzvü olmuş, müvəffəqiyyətli elmi fəaliyyətinə görə müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
*Konformluq eksperimentləri

## Ən çox tanınmış əsərləri
*Sherif, M., & Cantril, H. (1946) : The Psychology of Ego-Involvements. New York: Wiley & Sons.
*Sherif, M., & Sherif, C. W. (1953): Groups in harmony and tension. New York: Harper & Row.
*Sherif, M., Harvey, O. J., White, B. J., Hood, W. R., & Sherif, C. W. (1954): Intergroup conflict and cooperation: the Robbers Cave experiment. Norman: University of Oklahoma Book Exchange.
*Sherif, M., White, B. J., & Harvey, O.J. (1955): Status in experimentally produced groups. American Journal of Sociology. 60, S. 370 – 379.

### Qeydlər

## Mənbələr
#Дж. Тернер. (2003). Социальное Влияние. Питер. Санкт-Петербург  
#http://www.intropsych.com/ch15_social/sherif_1936_group_norms_and_conformity.html 
#Sherif, M., Harvey, O. J., White, B. J., Hood, W. R., & Sherif, C. W. (1961): Intergroup conflict and cooperation: the Robbers Cave experiment. Norman: University of Oklahoma Book Exchange.
#Muzafer Sherif. Biography. Compiled by Robin Stock (Dec 1999)
Od çərşənbəsi

**Od çərşənbəsi** — Novruz bayramının ikinci çərşənbəsi. 

Bu çərşənbədə hər kəs öz həyətində ocaq qalayır, odun alovunda niyyət edir, sağlamlıq və ruzi-bərəkət diləyir. İnsanlar inanırlar ki, tonqalın üzərindən tullanan hər kəs uğursuzluqlardan qurtulur, yeni ilə təmiz ruhla qədəm qoyur.

Od çərşənbəsində bayram tonqalını həyət darvazasının ağzında qalarlar. Səbəbi odur ki, həyətə keçən özüylə bərabər ağırlıq, pis niyyəti gətirməsin. Hamısı elə bu alovda yansın, yox olsun. Oddan tullananda deyərlər - “Ağırlığım, uğurluğum odda yansın!”

Od çərşənbəsində həmçinin, deyərlər: Özünü ildə bir kərə təmizlə, canını oddan keçir, atıl tonqal üstündən.

Od çərşənbəsinə qədimdə "Üskü çərşənbə", "Üskü gecəsi" də deyilib. Od qədim Azərbaycan xalqının təfəkkürüncə, işıqlı sabah, xeyir-bərəkət rəmzi olub. Bu çərşənbədə tonqallar daha möhtəşəm yandırılır, alovu ruhi arınma mərhələsinin sonu sanarmışlar. Qədim dövrlərdə Od çərşənbəsində tonqalı hündür yerdə-dağ, təpə başında qalayar, bütün el həmin tonqalın başına yığışarmışlar. Odunlar yenicə alışmaya başlayanda qız-gəlin odun şərəfinə nəğmələr söylərmişlər.

Qədimdə Od çərşənbəsində başqa bir yaxşı adət də olub: qonum-qonşular yasda olan ailənin həyətində tonqal çatar, bununla da o ailəni yasdan çıxararmışlar.

Folklorşünasın sözlərinə görə, odla bağlı inancların tarixi min illərlə ölçülür və bu inam türk xalqlarının dünya görüşündə mühüm yer tutur. Ulu babalarımız Od çərşənbəsində sübh tezdən Günəşə qurban apararmışlar. Onların düşüncəsinə görə, Günəşi nə qədər əzizləsəydilər, qarşıdakı il bir o qədər xoş keçər, təbiət bir o qədər dirilərmiş. Od Günəşin yer üzündəki rəmzi sayılmış, həyatverici, isidici və qoruyucu gücə malik olduğuna inanılmışdır. Bu düşüncə animizm və tanrıçılıq inancları ilə sıx bağlıdır. 

## İstinadlar
Torpaq çərşənbəsi

**Torpaq çərşənbəsi** və ya **Axır çərşənbə** — Novruz bayramının sonuncu, dördüncü çərşənbəsi. Xalq arasında "İlaxır çərşənbə" kimi də adlanır.

Bu çərşənbə yazın gəlməsinə daha az vaxtın qaldığına işarədir. “Torpaq çərşənbəsi” hesab olunan sonuncu çərşənbə bayrama daha yaxın olduğu üçün insanlar tərəfindən xüsusi qeyd edilir. Xalq arasında “Yer çərşənbəsi”, “Zında çərşənbə", "Xak çərşənbəsi”, “Çərşənbə-suri” adları ilə də tanınır.

Xalq adət-ənənəsinə görə, Novruz bayramından öncə sürən Boz ay ərzində su, od, yel və torpaq çərşənbələri qeyd edilir. Xalq mövhumatına əsasən, birinci çərşənbə günü su və su mənbələri təzələnir və hərəkətə gəlir, ikinci çərşənbədə çatılan od yeni həyatın, baharın və istiliyin gəlişini simvolizə edir, üçüncü çərşənbədə isti və təravətli külək bütün canlılara, hər yerə nüfuz edərək yatmışlara təsir göstərir.

Dördüncü çərşənbədə torpaq oyanır, otlar cücərir, ağaclar tumurcuqlayır ki, bu da baharın gəlməsindən xəbər verir.

Sonuncu, həm də «ilaxır çərşənbə»də bağ-bostan, dirrik yerləri əkinə hazırlanır. Evlərdə süfrəyə yaşıllıq nişanəsi, təbiətin canlanmasının rəmzi olan səməni qoyulur.

Axır çərşənbədə yaşından və cinsindən asılı olmayaraq hamı tonqalın üstündən tullanmalıdır, özü də yeddi dəfə, ya bir tonqalın üstündən yeddi dəfə və ya yeddi tonqalın hərəsinin üstündən bir dəfə. Tullanarkən bu sözlər deyilir: «Sarılığım sənə, qırmızılığın mənə», ya da «Ağırlığım odda yansın». Tonqal heç vaxt su ilə söndürülməməlidir. Tonqal özü sönəndən sonra cavan oğlan və qızlar həmin tonqalın külünü yığıb, evdən kənar bir yerə, çölə atırlar. Bu o deməkdir ki, tonqalın üstündən tullanan bütün ailə üzvlərinin bədbəxtçiliyi atılan küllə birlikdə ailədən uzaqlaşdırılır.

Deyilənə görə axırıncı çərşənbə gecəsi bütün axar sular dayanır və hamı ona səcdə edir, hətta da ağaclar da başını yerə əyib qalxırlar.  
Xalq axır çərşənbəni xüsusi təntənə ilə qeyd edir. İnanca görə axır çərşənbə «Novruz»la üst-üstə düşərsə, ilin daha uğurlu keçəcəyi gözlənilir. Bu çərşənbədə bayram süfrəsi açılır, şirniyyat bişirilir, məcməyi və ya sinilərdə xonça hazırlanır. Bayram xonçasının ortasına səməni qoyulur, ətrafı isə boyanmış yumurta, qoz, fındıq, badam və şirniyyatlarla bəzədilir. Həmin gecə «qulaq falı»na çıxırlar.

Deyilənə görə, ilin axır çərşənbə gecəsini öz evində qeyd etmək lazımdır. Əks halda həmin insan Novruzu yeddi il dalbadal başqa yerdə qarşılayacaq.    
İlaxır çərşənbədə bütün günü davam edən mərasim axşam şənlikləri ilə daha da gurlaşır. Axşam qulaq falları qurulur. Subaylar qonşu evlərin qapısının arxasında gizlənərək ilk eşitdikləri sözə uyğun təzə ildə onları gözləyən hadisələri öncədən bilməyə çalışırlar. Bu səbəbdəndir ki, axırıncı çərşənbə axşamı yalnız yaxşı sözlər danışılması adət hesab olunur.

Bayram günü ən çox görülən işlərdən biridə müxtəlif fallardır. Bu fallara adətən gənc qızlar baxırlar.

## İstinadlar

## Əlavə oxu
* Kalafat, Y. (2009). Türk kültürlü halklarda Ahır Çerşembe’nin mitolojik muhtevası. Erişim tarihi ve adresi: 09.03.2020 http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/yasar_kalafat_ahir_cersembe_mitoloji. pdf.
Klara Setkin

**Klara Setkin** (; ) — alman siyasətçisi, kommunist hərəkatının fəal iştirakçısı, Almaniya Kommunist Partiyasının yaradıcılarından biri, qadın hüquqlarının müdafiəçisi. Hesab olunur ki, Klara Setkin 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar Günü ideyasının müəlifidir.

## Həyatı
Klara Setkin 5 iyun 1857-ci ildə, Almaniyada anadan olmuşdur. Əslən Yəhudi olmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
1916-cı ildə Klara Setkin məsləkdaşları Roza Lüksemburq, Frans Mering və Karl Libknextlə birlikdə "Spartak Birliyi"ni qurdu. Bu birlik 1918-ci ildə Almaniya Kommunist Partiyasına çevrildi. 1917-ci ildə Klara Setkin məsləkdaşları ilə birgə Müstəqil Sosialist Demokrat Partiyasını (MSDP) yaradan Karl Kautski ilə birləşmə barədə razılığa gəldilər.

## Klara Setkin Azərbaycanda

1924-cü ildə Klara Setkin Əli Bayramov adına kluba gələrkən, klub onda silinməz təəssüratlar yaratmışdır. O, klubu "inqilabi qüvvələrin toplanış məntəqəsi" adlandırmışdı. "Qafqaz od içində" kitabında o, yazırdı: "Sovet İttifaqının şərq və cənub-şərq respublikalarındakı müsəlman qadınların klubu proletar inqilabının yetirməsi, onun canlı təcəssümüdür. Müsəlman qadınlarında, yüzilliklər ərzində həyatın kütləşdirici şəraitinə baxmayaraq, insanlıq ləyaqəti və insan hüquqlarını əldə etmək səyi oyanır. Müsəlman qadınların klubu bu cəhətdən, böyük vəzirin qızının dəbli Avropa kostyumuna və ya bir neçə dövlətli müsəlman qızın Parisdə, Londonda və ya Berlində təhsil almalarına baxmayaraq, güclü və inandırıcı sübut kimi çıxış edir."

## Əsərləri

* Bu günün əmək və qadın problemi. (). Berlin, 1889.
* Tələbə və qadın (). Berlin, 1899.
* Məktəb məsələsi (). Berlin, 1904.
* Qadınların seçki hüququ məsələsinə dair (). Berlin, 1907.
* Qadınların seçki hüququ (). Berlin, 1907.
* Karl Marks və onun həyat fəaliyyəti (). Elberfeld, 1913.
* Roza Lüksemburq və Karl Libknext (). Berlin, 1919.
* Biz günahlandırırıq! (). Hamburq, 1922.
* Faşizmin hücumu və proletariatın vəzifələri (). Moskva, 1923.
* Roza Lüksemburq və rus inqilabı (). Moskva, 1923–1924.
* Azad edilmiş Qafqazda (). Vyana/Berlin, 1926.
* Qafqaz od içində (). Moskva, 1926.
* İnkişaf etməkdə olan Sovet İttifaqının Alman fəhlə sinfi üçün əhəmiyyəti (). Berlin, 1926.
* Lenindən xatirələr (). Vyana/Berlin, 1929.
* Almaniyada proletar qadın hərəkatının yaranma tarixinə dair oçerk (). Moskva, 1929.
* Ac May, Qanlı May, Qırmızı May! (). Hamburq/Berlin, 1932.
* İttiham edilən Hitler (). Sürix, 1933.

### Azərbaycanca nəşrləri

* Lenin və qadın azadlığı. Bakı: Bakı işçisi, 1926.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Qadınlar Günü

## Xarici keçidlər
* İlk qadın klubu
Su çərşənbəsi

**Su çərşənbəsi** — Novruz bayramının ilk çərşənbəsi. Bu çərşənbəni Yalançı çərşənbə, "Əzəl çərşənbə", "Sular Novruzu" da adlandırırlar. Su çərşənbəsində su və su mənbələri təzələnir, arxlar qaydaya salınır, su hövzələrində abadlıq işləri görülür, su ilə bağlı müxtəlif şənliklər keçirirlər. Su çərşənbəsi suya tapınma inamı ilə bağlıdır. Hələ gün doğmamışdan hamı su üstünə gedir, əl-üzünü yuyur, bir-birinin üzərinə su çiləyir, su üstündən atlanır, yaralıların yarasına su çiləyirlər. Xalqın inamına görə Su çərşənbəsi günü "təzə su"dan keçənlər, azarını, bezarını ona verənlər il boyu xəstəlikdən uzaq olarlar.

Etnoqraflar çərşənbələrə dörd ünsürün adının Azərbaycanda müasir dövrdə bir neçə şəxs tərəfindən qoyulmasını, nə Cənubi Azərbaycanın, nə də türk dünyasının digər bölgələrinin istər qədim, istərsə də müasir Novruz ənənələrində Novruz çərşənbələrinin dörd ünsürlə adlandırılması hallarının mövcud olmadığını əsaslandırırlar. Əvəzində isə türk dünyasında od, istilik, Günəş anlamını verən "cəmrə" anlayışı mövcuddur. Fevralın 20-də, yəni kiçik çillənın çıxdığı gün cəmrə havaya baxır, yəni hava isinir. Bundan bir həftə sonra, yəni fevralın 27-də cəmrə suya, martın 6-da isə torpağa baxır və Günəşin vasitəsilə havanın, suyun, torpağın isinməsi baş tutur. Tədqiqatçıların araşdırmalarına görə, qədimdən, Azərbaycanın müxtəlif regionlarında çərşənbələrə fərqli adlar verilib. Ən geniş yayılan ardıcıllıqlardan biri bu cürdür: 1) Yalançı çərşənbə; 2) Xəbərçi çərşənbə; 3) Ölü çərşənbəsi (və ya Qara çərşənbə, həmin gün qəbirlər ziyarət olunur); 4) İlaxır çərşənbə.

## İstinadlar
Qeybulla Qeybullayev

**Qeybulla Ramazan oğlu Qeybullayev** () — professor, elm və ictimai xadim; Türkiyə Cümhuriyyəti Baş Nazirinin Avrasiya məsələləri üzrə müşaviri.

## Həyatı
Qeybulla Qeybullayev 9 may 1945-ci ildə Balakən rayonunun Katex kəndində dünyaya gəlmişdir. 1963-cü idə Katex kənd orta məktəbini qızıl medalla bitirmişdir. 1968-ci ildə Politexnik İnstitutunun İnşaat fakultəsini fərqlənmə ilə bitirmiş, sonra Dövlət Layihə İnstitutunda mühəndis-konstruktor vəzifəsində çalışmışdır. 1971-ci ildə Moskva İnşaat Fizikası İnstitutunun aspiranturasında dissertasiyasa müdafiə edərək texnika elmləri namizədi adı almışdır. 1974-cü ildə Azərbaycana qayıtmış, Azərbaycan Dövlət İnşaat və Memarlıq Komitəsində şöbə müdiri işləmişdir. 1980–1984-cü illərdə nazir müşaviri vəsifəsində çalışmışdır.

1984–1992-ci illərdə Azərbaycan Tikinti və Memarlıq Elmi Tədqiqat İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1989-cu ildə Azərbaycan EA-nın İqtisad İnstitutunda elmlər doktoru dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Eyni zamanda Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin professoru və kafedra müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1992–2000-ci illərdə həmin universitetin rektoru vəzifəsində işləmişdir.

1990–1995-ci illərdə Bakı şəhərinin deputatı olmuşdur.

2000–2001-ci illərdə MNM şirkətində direktor olmuşdur.

2001-ci ildən ömrünün sonuna qədər Türkiyə Cümhuriyyəti Süleyman Dəmirəl Universitetinin professoru və iqtisad bölüm başkanı, müxtəlif illərdə Türkiyə Cumhuriyyəti Baş Bakanının Avrasiya məsələləri üzrə müşaviri olmuşdur. Türk Dövlətləri Gənclər Vakfının yönətim kurulunun başkanı, Türkiyə Dövlətləri Bələdiyyələri Assosiasiyasının yönətim kurulu başkanı vəzifələrində çalışmış, ABŞ, Yaponiya, Rusiya, Fransa Milli Akademiyalarının akademiki olmuşdur.

200-dən çox elmi məqalə, monoqrafiya müəllifi, məcmuə redaktoru olmuşdur.

2 mart 2012-ci ildə Türkiyənin Gülhanə hərbi hospitalında ağ ciyər xərçəngindən vəfat etmişdir. Qeybulla Qeybullayev öz vəsiyyəti ilə 3 martda doğulduğu Balakən rayonunun Katex kəndində torpağa tapşırılıb. Mərhumun dəfnində Azərbaycanın və Türkiyənin tanınmış ziyalıları və ictimai xadimləri iştirak ediblər.

## Ailəsi
Arzu Qeybullayeva Qeybulla Qeybullayevin qızıdır. O, Ankaranın Bilkənt Universitetinin Beynəlxalq Əlaqələr fakültəsində təhsil alıb. 2005-ci ildə İngiltərənin London School of Economics (LSE) and Political Science Universitetindən Qlobal Siyasət üzrə magistr təhsili alıb. Milli Demokratiya İnstitutunun proqramında çalışıb. Türkiyə ermənilərinin İstanbulda nəşr etdirdikləri "AQOS" qəzetində yazar olaraq çalışmışdır..

## Kitabları
* "İqtisadi özünütəhsil" (metodik tövsiyələr və əsaslar), Bakı, "Elm", 1998.
* "İdarəçiliyin — menecementin əsasları", Bakı, "Elm", 2000.
* "Yönetimin Esasları", Türkiyə, İsparta, 2002. 236 səh. (türkcə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ABŞ bayrağına Sədaqət Andı

**ABŞ bayrağına Sədaqət Andı** (Pledge of Allegiance) - bir and, mətnin müəllifi F. Bellamidir. İlk dəfə 1892-ci il oktyabrın 12-də Kolumb Günü qeyd olunanda işlədilmişdir. İndiki versiyası 1954-cü ildə qəbul edilmişdir.

## Mətni

Mən bir Allah təbəəlyində vahid, azad və hamı üçün ədalətli olan bir milləti təmsil edən Amerika Birləşmiş Ştatlarının bayrağına və respublikaya sədaqətimə anda içirəm.
Yel çərşənbəsi

**Yel çərşənbəsi** — Novruz bayramının üçüncü çərşənbəsi. Xalq arasında "Küləkli çərşənbə", "Külək oyadan çərşənbə", "Yelli çərşənbə", "Badi (külək) çərşənbə", "Nəfəs çərşənbə", Muğanın bir sıra kəndlərində isə "Heydər çərşənbə" adlandırılır.

Etiqadlara görə, bu çərşənbədə oyanan yel və külək dünyanı dolaşır, oyanmış suyu, odu hərəkətə gətirir, hər şeyə yeni nəfəs verir. Ona görə bu çərşənbəyə xalq arasında "yelli-küləkli" çərşənbə deyirlər.

Yel çərşənbəsində əsən isti, soyuq küləklər yazın ilıq nəfəsini, hənirtisini, təravətini gətirir. Gün ərzində bir neçə dəfə dəyişən külək yelin özünün təzələnməsi kimi də qəbul edilir.

Yel çərşənbəsi günü də şər qarışanda hər həyətdə, hər məhəllədə tonqallar qalanır, tonqal başına toplaşanlar növbə ilə 3 dəfə onun üstündən atlanırlar. Bu, azar-bezardan, bədbəxtlik və fəlakətlərdən xilas olmaq, günahlardan qurtulmaq niyyəti ilə edilir. Evlərdə plov dəmlənir, süfrəyə daha çox quru meyvə və dənli bitkilərdən hazırlanan çərəzlər düzülür. Həmin gün bir qarış böyümüş səməninin ortasına qırmızı lent bağlanır. Yel çərşənbəsində həm də son çərşənbəyə və Novruza hazırlıq görülür, ev-eşik, həyət-baca təmizlənir, şirniyyatar bişirilir.

## İstinadlar
Manhetten

**Manhetten** () — Nyu-York şəhərinin 5 əsas bölgəsindən biri.

Manhetten Nyu-Yorkun mədəniyyət və ticarət mərkəzi sayılır. Burada bir çox məşhur muzeylər, universitetlər və turizm zonaları var. Bundan əlavə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş qərargahı da Manhettendə yerləşir. Manhetten ABŞ-də iş yerlərinin sayına görə 1-ci yerdə durur. Nyu-York birjası və NASDAQ məhz buradadır. Manhetten adına ilk dəfə Robert Juetin səyahət dəftərində rast gəlinir. 1610-cı ilə aid bir xəritə də Manhettenin adı qeyd olunur. Manhetten lenap dilində "bir çox təpədən ibarət olan ada" mənasını verir.

## İqtisadiyyat
Manhetten ABŞ-nin ən bahalı bölgəsi sayılır. 2007-ci ilin iyununda buradakı 450 avtomobil parkı yeri 51 milyon dollara satılmışdır. Bu bölgə həm də Nyu-Yorkun "iqtisadi lokomotivi"dir. Şəhərdəki iş yerlərinin 2/3-i buradadır. Bölgənin əhalisi işçilər və turistlər də nəzərə alınmaqla 1,6-2,8 milyon nəfər arasında dəyişir. Burada ən əhəmiyyətli sektor maliyyədir. 2006-cı ilin hesablamalarına görə Manhettendə çalışanların həftəlik gəliri ortalama 1453 ABŞ dolları həcmindədir.

## İqlim
Manhettenin iqlimi onunla eyni paraleldə yerləşən Avropa şəhərlərinin (Madrid və s.) iqlimi ilə demək olar ki, eynidir. Burada hava daha çox sərin olur. Bunun əsas səbəbi bölgənin okean sahilində yerləşməsidir.

## Həmçinin bax
*Nyu-York

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Manhettenin şəkilləri
Sinxron Tərcüməçilərinin Beynəlxalq Assosiasiyası

**Sinxron Tərcüməçilərinin Beynəlxalq Assosiasiyası və ya AIIC** (AIIC – ) — 1953-cü ildə təsis edilmişdir. Assosiasiya 100-dən çox ölkədən olan 3000-dən çox üzvü təmsil edir.

AIIC sinxron tərcüməçilərinin yeganə qlobal birliyidir. Assosiasiya yüksək keyfiyyətli tərcümə və peşəkarlığı təmin etmək məqsədi daşıyan, həmyaşıdların nəzərdən keçirilməsi sisteminə əsaslanan ciddi qəbul proseduruna malikdir. Namizədlər ən azı beş il AIIC üzvü olan tərcüməçilər tərəfindən maliyyələşdirilməlidir. AIIC üzvlərindən assosiasiyanın etik kodeksinə və onun peşəkar standartlarına riayət etmək tələb olunur.

## Tərəfdaşlıqlar
AIIC bir sıra beynəlxalq təşkilatlarla (məsələn, Aİ və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ) əlaqə qurur və qeyri-üzvlər də daxil olmaqla, onların bütün tərcüməçiləri üçün iş şəraiti ilə bağlı danışıqlar aparır. AIIC-in məqsədləri tərcüməçilər üçün məqbul iş şəraitini təmin etmək, peşəkar tərcüməni təmin etmək və tərcüməçi peşəsi haqqında ictimaiyyətin məlumatlılığını artırmaqdır. 

AIIC Əfqanıstan qoşunlarında xidmət etmiş tərcüməçilərin uzunmüddətli təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hökumətə təzyiq göstərmək məqsədilə Beynəlxalq Tərcüməçilər Federasiyası kimi qüvvələrlə birləşmişdir.

## İstinadlar
Dəniz Piyadasına Hərbi Abidə

**Dəniz Piyadasına Hərbi Abidə** (yaxud **İvodzima Memorialı**) Virciniyadakı Arlinqton milli qəbiristanı yanında yerləşir, tuncdandır. 1775-ci ildən etibarən ölkəni müdafiə etmiş ABŞ-nin bütün həlak olmuş dəniz piyadaçılarına həsr olunmuşdur. 1954-cü il noyabrın 10-da açılmışdır. Heykəltəraş - Feliks de Ueldon.

Abidə altı dəniz piyadaçını təsvir edir (hündürlüyü 10 metr). 1961-ci ildən, Con Kennedi fərmanına əsasən, abidəsində 24 saat ərzində ABŞ bayrağı yellənir. Bayraq ağacı hündürlüyü 20 metrdir.

## Həmçinin bax
*İvodzima vuruşması
"Azərbaycanda ilin adamı" mükafatı

**"Azərbaycanda ilin adamı" mükafatı** — 2001-ci ildə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayev adına Fond və ANS Şirkətlər Qrupu tərəfindən təsis edilib. Bu ada Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi, onun çiçəklənməsi, müsbət imicinin formalaşdırılması naminə samballı xidmətləri ilə seçilmiş şəxslər layiq görülür.

## İlin adamları
* 2001 — Hacıbala Abutalıbov
* 2002 və 2003 — Heydər Əliyev
* 2004 — Toşiyuki Fucivara
* 2005 — Mehriban Əliyeva
* 2006 — Allahşükür Paşazadə
* 2007 — İlham Əliyev
* 2008 — Tahir Salahov
* 2009 — Polad Bülbüloğlu
* 2010 — Mübariz İbrahimov
* 2011 — Eldar Qasımov və Nigar Camal
* 2012 —
* 2013 — İlham Əliyev
* 2014 —
* 2015 — Mehriban Əliyeva

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Sidney Erl Çaplin

**Sidney Erl Çaplin** (31 mart 1926 – 3 mart 2009) — Çarli Çaplinin və onun ikinci həyat yoldaşı Lita Qreyin ikinci oğlu.

Sidney Çaplin atasının yolu ilə gedərək aktyor olub. O, atasının çəkdiyi 2 filmdə də iştirak edib. Amma o Hollivudda deyil, Nyu-Yorkdakı musiqi teatrında məşhurlaşıb. Sidney Çaplin Brodveydə oynanılan "Zənglər çalınır" adlı müzikldəki roluna görə "Toni" (teatr "Oskar"ı) mükafatı alıb. Onun ən əsas rolu isə Barbara Streyzandla bir yerdə oynadığı "Gülməli qız"da olub. Sidney Çaplin bu müziklə görə də "Toni" alıb.

O, 2003-cü ildə atası Çarli Çaplin barədə çəkilən sənədli filmdə özünü oynayıb.

Sidney Çaplin 3 dəfə evlənib. Sonuncu həyat yoldaşı Marqaret Biiblə Stefan adlı oğlu var.

## Kinoları
* *Limelight* (1952)
* *Land of the Pharaohs* (1955)
* *Confession* (1955)
* *Abdullah the Great* (1955)
* *Pillars of the Sky* (1956)
* *Fours Girls in Town* (1957)
* *Quantez* (1957)
* *A Countess from Hong Kong* (1966)
* *Double Face* (1969)

## İstinadlar
Bank əməliyyatları

**Bank əməliyyatları** - yalnız banklar tərəfindən aparılan bağlı maliyyə əməliyyatları.

Bankların əməliyyatları üç yerə ayrılır: 1)**passiv** əməliyyatlar  2)**aktiv** əməliyyatlar 3)**vasitəçilik** əməliyyatları.

**Passiv** əməliyyatlar banklar tərəfindən vəsaitlərin cəlb olunması və onun resurslarının formalaşması üzrə əməliyyatlardır. Bu əməliyyatların köməyi ilə banklar mənfəət əldə etmək məqsədi ilə kredit verilməsi, qiymətli kağızlara sərmayə qoyuluşu və s. üçün vəsait toplayırlar. Banklardan passiv əməliyyatları nəticəsində onların resursları formalaşır. Passiv əməliyyatların tərkibində aşağıdakı əsas qrupları almaq olar:
1)Hüquqi və fiziki şəxslərdən əmanət və depozitlərin  (tələbolunanadək,müddətli və s.) qəbulu,hüquqi şəxslərə hesablaşma,cari və digər hesabların açılması və aparılması;2)Kommersiya bankalarından və Mərkəzi bankdan kreditlərin alınması (banklararası kreditlər);3)Qiymətli kağızların emissiyası (depozit sertifikatları, veksellər vəs.)

**Aktiv** əməliyyatlar mənfəət əldə etmək üçün bankların öz xüsusi vəsaitlərindən və cəlb olunmuş vəsaitlərdən istifadə etməsi deməkdir.
#Kredit əməliyyatları. Bu əməliyyatlar nəticəsində bankın kredit portfeli formalaşdırılır. 
#Investisiya əməliyyatları. Bu bankların qiymətli kağızlarla apardığı müxtəlif əməliyyatlardır. Onların nəticəsidə bankların investisiya portfeli formalaşır.
#Hesablaşma əməliyyatları. Bu əməliyyatlar nəticəsində banklar öz müştəriləri və təmasda olduqları təşkilatlar arasında iqtisadiyyatda gedən bütün hesablaşmaları icra edir.
#Kassa əməliyyatları. Bu əməliyyatlar nəticəsində banklar öz müştəriləri ilə nağd pul hesablaşmalarını aparır.
#Digər aktiv əməliyyatlar. Bu əməliyyatlar bank əməliyyatlarının vaxtlı-vaxtında keyfiyyətlə icrasını təmin edən uyğun infrakstrukturun yaradılması ilə əlaqədardır

**Vasitəçilik** əməliyyatları
#Lizinq. İxtisaslaşdırılmış lizinq şirkətinin, firmasının, bank şöbəsinin lizinqalan üçün əmlak olaraq, həmin əmlakın müəyyən müddətə icarəyə verilməsi ilə əlaqədar olaraq əsas vəsaitlərə investisiya qoyuluşunun maliyyələşdirilməsidir. Onun iki forması vardır. Operativ və maliyyə lizinqi.
#Faktorinq. Bu bankların müştərilərinə göstərdikləri maliyyə xidmətinin bir formasıdır. Onun mahiyyəti bundan ibarətdir ki, faktor firma öz müştərisindən borcları almaq hüququnu alır, öz müştərilərinin borclarını hissə-hissə ödəyir. Daha doğrusu, borcların 70-90%-ə qədərini ödəmə müddəti çatana kimi ödəyir. Açıq və qapalı formada ola bilər.
#Trast əməliyyatları. Bu əməliyyat müştərinin tapşırığına əsasən əmlakın idarə olunması və digər xidmətlərin onun maraq dairəsində, onun xeyrinə kommersiya bankları və xüsusi maliyyə institutları tərəfindən aparılan əməliyyatlardır. İki növü məlumdur: 1.etibarlı idarəetmə,  2. agent xidmətləri
Xocavənd

**Xocavənd** — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Xocavənd şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Xocavənd rayonunun inzibati mərkəzi.

## Toponimikası
Qədim adı **Xocavənd** olub.

XIX əsrin 80-ci illərinə qədər Xonaşen adlanmışdır. Ba YIII əsrə aid Bizans mənbəsində "Hun ölkəsi" kimidir. Bizans tarixiçisi Feodan yazır ki, 624-cü ildə imperator İranla Xəzərlərlə ittifaqa girmək üçün onlarla Albaniyada hun ölkəsində görüşdü. Hun etnonimindən və qədim dillərində "şin" sözündən ibarətdir. Bu ərazi maldar ellər üçün qışlaq və əkin (məzrə) yerləri idi. "Xunaşi" adı isə erkən orta əsrlərdə Qarabağda məskunlaşmış hunların adından və qədim türk dillərində "şin" "yaşayış yeri", "məskən" sözündəndir. XIX əsrdə Gəncə qəzasının tədqiqatçısı N. A. Abelov yazır ki, maldar elin məntəqələri (yurd, oba, binə, qışlaq) oturaq məskəndən yaranan Şenlik adlanır (Elzavetopolskiy uezd, s. K). L. Z. Budaqov yazır ki, sözü türkcə "naselennıy" mənasındadır. Bu söz erməni dilinə keçərək "şen" formasını kəsb etmişdir. 624-cü ildə Bizans çarı İrakli Albaniyada (Qarabağda) "Hun ölkəsi" adlı yerdə Xəzərlərin (sonra kəbirlilərin) başçısı ilə görüşmüşdür. Gürcüstanda Xunev, Xuniya, Xunezazur adlarında "xun" etnonimi ilə eynidir. Ptolemey (II əsr) də bu tayfanın adını Xun kimi çəkmişdir.

1925-ci ilə qədər adı **Xonaşen** olmuşdur.

1925-ci ildə erməni əsilli sovet partiya xadimi Aleksandr Myasnikovun təxəllüsü ilə **Martuni**, 1991-ci ildən isə tarixi adı bərpa edilərək **Xocavənd** kimi rəsmiləşdirilmişdir.

Xocavənd "xocalı nəsli" deməkdir (-vənd farsca bir sözdür və -zadə, -pur şəkilçiləri kimi nəsil, tayfa, və soy adlarında istifadə edilir).

## Tarixi
2 oktyabr 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Xocavənd şəhəri Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. antiterror əməliyyatından sonra 26 sentyabr 2023-cü ildən şəhərə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri nəzarət edir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 15-də Xocavənd şəhərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaldıb.

### Tarixi abidələri
Xocavənd şəhərində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xocavənd rayonu icra hakimiyyəti təqdim edir

## Həmçinin bax
Karikatura

**Karikatura** və ya **karikatur** ( – şişirtmək, italyanca yükləmək, şişirtmək) — ictimai-siyasi və məişət mövzularında satirik və ya yumoristik rəsm.

Karikaturlar çox vaxt siyasi məzmunlu olur. Şəkil karikaturların yaradıcıları karikaturçular və ya karikaturçu rəssamlar adlanır.

Karukaturada çox vaxt söhbət mövcud dəyərlər və ya siyasi münasibətlərə tənqidi əhatə edən satiranın şəkil formasından gedir. Bu, adətən, cəmiyyətdə qarşıdurmalarda "silah" kimi də tətbiq edilir. Karikatur bilərəkdən verilmiş hadisənin və ya şəxsin xarakterik cizgilərini şişirdilmiş və təhrif olunmuş formada təsvir edərək əldə edilən reallığın kontrastı və etirazı əsasında kənar şəxsləri düşünməyə vadar edir. Tez-tez karikatur aktual hadisəyə sarkastik-ironik baxımdan yanaşır. Burada təsvir olunan hadisə və şəxsin malik olduğu çatışmazlığı və səhvləri qabarıq göstərilir və bu və ya digər formada rəssamlıq texnikasının köməyi ilə onu gülməli vəziyyətə salır.

## Tarixi
İlk karikatur rəsmləri Antik dövrlərdə çəkilmişdir. Qədim Misir papiruslarının, yunan vazalarının üzərində və ya Roma divar rəsmlərində qədim karikaturun izlərinə rast gəlinir. Orta əsr kilsələrinin divarlarında və sütunlarında, kitablarda satirik motivli şəkillər vardır. Avropada Reformasiya hərəkatı dövründə protestantlığın və katolikliyin tərəfdarları bir-birlərini karikatur ilə təqnid emişdilər. Leonardo da Vinçinin işlərində də bir neçə satirik məzmunlu şəkillər vardır. XVI əsrdə Karacci qardaşları karikatur ilə məşğul olmuşlar. XVII əsrdə Hollandiyada mənəvi-satirik qrafiklərə rast gəlinir. Cəmiyyətlə bağlı karikaturanın inkişafı XVIII əsrdə İngiltərədə baş verir.

## Azərbaycanda karikatur
Azərbaycanda karikaturun ilk əlamətlərinə orta əsr rəssamlarının (Kamal Təbrizi və başqaları) yaradıcılığında təsadüf edilir. Müstəqil janr kimi XX əsrin əvvəllərində rus satirif qrafikası və "Molla Nəsrəddin" jurnalının ideya-bədii təsiri nəticəsində yaranmışdır. Molla Nəsrəddinçi rəssamlar Ə.Əzimzadə, O.Şmerlinq, İ.Rotter, B.Telinqater (Beno), X.Musayev və başqalarının bu sahədə mühüm xidmətləri olmuşdur. Azərbaycan rəssamlarından Q.Xalıqov, İ.Axundov, K.Kazımzadə, Nəcəfqulu və başqa milli katikaturun tanınmış yaradıcılarıdır. 1952-ci ildə "Kirpi" jurnalının nəşri ilə karikaturun mövzu dairəsi daha da genişlənmişdir.

## Mənbə
* Cəlil Məmmədquluzadə ensiklopediyası. Bakı,2008

## Həmçinin bax
* Azərbaycan karikaturunun tarixi
* Komiks
* Cizgi film
* Animasiya

## Xarici keçidlər
Vilyam Tomson (Lord Kelvin)

**Vilyam Kelvin** () — ingilis fiziki, Vilyam Kelvin XIX-XX əsrin əvvəllərinin aparıcı fiziklərindən biri.

## Həyatı
1890-1895-ci illərdə London Kral Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur. O, 1848-ci ildə mütləq temperatur şkalasını təklif etmişdir. O, elmi aləmdə öz kəşfləri və riyaziyyat və fizikaya böyük töhfələr verməsi ilə nüfuz qazanıb. Vilyam Kelvin ilk dəfə hidrogen və heliumun uğurlu mayeləşməsi üsulunu icad etməyə nail oldu. Fizika sahəsində kəşfləri ilə əlaqədar istiliyi ölçmək cədvəli "Kelvin cədvəli" adlanır. Vilyam Kelvin termodinamikanın əsaslarını qoyanlardan biridir. Vilyam Kelvin termodinamikanı fiziki fənn dərəcəsinə yüksəltdi və onun birinci və ikinci qanunlarını qəti şəkildə xülasə etdi.

## İstinadlar
Arranşahlar

**Aranilər** və ya **Aranoğulları** sülaləsi — tarixi rəvayətə görə bu sülalənin banisi miladdan öncə Qafqaz Albaniyasının hökmdarı olmuş **[[Arran (hökmdar)|Aran]]** hesab olunur. Bu nəslin nümayəndələri Qafqaz Albaniyasında hakimiyyətə gəlmiş Arşaki I Vaçaqanadək (miladi tarixlə 215–255) yəni, onun miladi 215-ci ilədək bu ölkəni idarə etmişlər. Adları tarixi məxəzlərdə çəkilən nümayəndələri Oroys, Kozis və Zoberdir.

"Alban ölkəsinin tarixi" əsərinə görə Arandan sonra hakimiyyətə Aray, Ənuşavan, Parət, Ərbaq, İsanın həmdövrü Zavan, Pərnas, Sur, Həvəng, Vaştaq, Əmbək, Ərnək, Şəvərş, Horay, Vəstamkar, Həraq, Hiran, Əncaq, Dalaq, Huray, Zərmehr, Davudun həmdövrü Borc, Ərbun, Bəzək, Xoy, Yusaq, Qaynaq, Sqayordu (bu öz tacını Babil çarından almışdı), Paruy, Pərnəvaz, Pəçuç, Kornaq, Pavus, az yaşamış Yeruand və Tiqran gəlmişdir.

## Sülalənin davamçıları
Xaçın knyazı Həsən Cəlal Arranşahlar sülaləsinin nəslindən gəlir. Həsən Cəlalın davamçıları Gülüstan, Xaçın və Crabert məlikliklərini idarə edirdi.

## Hökmdarlar
# Knyaz Arran
# Knyaz Aray
# Knyaz Ənuşəvan
# Knyaz Parat
# Knyaz Arbaq
# Knyaz Zəvan
# Knyaz Parnas
# Knyaz Sur
# Knyaz Havanq
# Knyaz Vaştağ
# Knyaz Ambax
# Knyaz Ərnax
# Knyaz Şavarş
# Knyaz Horay
# Knyaz Vastamkar
# Knyaz Harax
# Knyaz Hiran
# Knyaz Ancax
# Knyaz Dalağ
# Knyaz II Horay
# Knyaz Zarmehr
# Knyaz Borc
# Knyaz Arbun
# Knyaz Bazak
# Knyaz Xoy
# Knyaz Yusak
# Knyaz Xaynax
# Knyaz Skayordu
# Knyaz Paruy
# Knyaz Farnavaz
# Knyaz Pəçuç
# Knyaz Kornak
# Knyaz Pavus
# Knyaz Yeruand
# Knyaz Tiqran

## Həmçinin bax
* Arran

* Arran (hökmdar)

## İstinadlar
Anders Selsi

**Anders Selsi** (; ) — İsveç astronomu və fiziki, İsveç Elmlər Akademiyasının üzvü. Elmi tədqiqatları astronomiyaya, fizikaya və geofizikaya həsr olunmuşdur. Temperatur vahidi onun şərəfinə adlandırılıb.

## İstinadlar
Leuvarden

**Leuvarden** (**Löut**; , BFƏ: ; ) — Niderlandda bələdiyyə və şəhər, Frislandiya əyalətinin paytaxtı, eyniadlı icmanın mərkəzi. Şəhərin (bələdiyyənin) əhalisi 122 293 nəfər təşkil edir. Bölgə, əsasən, 10-cu əsrdə ortaya çıxmışdır. Şəhər e.ə. 9-cu əsrdən etibarən Leyvarden adlanmağa başlamışdır və 1435-ci ildə şəhər statusu almışdır.

Leyvarden şəhəri Frislandiya əyalətinin əsas iqtisadi mərkəzidir. Şəhərin mövqeyi də onun iqtisadi inkişafına əlverişli zəmin yaradır. Şəhər və onun ətrafı yaşıl və su cəhətdən zəngin bir mühitdə yerləşir. Leyvarden çoxlu tarixi tikililəri, meydanlarda yerləşən alışveriş mərkəzləri və restoranlara sahib olmaqla yanaşı, həm də keçmiş kral iqamətgahıdır. Leyvarden şəhəri 2018-ci ildə Avropanın Mədəniyyət Paytaxtı seçilmişdir.

Frislandiyanın 11 şəhərindən keçən buzüstü konkisürmə yarışı olan Elfstedentoxt (11 şəhər turu) Leyvardendə başlayrır və burada da sona çatır.

## Tarixi
Leyvarden şəhəri X əsrdən başlayaraq məskunlaşmağa başlamışdır. Baxmayaraq ki, buradakı qazıntılar zamanı II əsrə aid məişət əşyaları tapılır. Şəhər statusu Leyvardenə 1435-ci ildə verilmişdir.

1901-ci ildə şəhərin əhalisinin sayı 32 203 nəfər idi.

2007-ci ildə Leyvarden şəhərinin əhalisinin sayı 92203 nəfər olmuşdur.

## Xarici keçidlər
şəhərin rəsmi saytı
Vensen

**Vensen** () — Paris şəhərinin cənub-şərqində Vensen meşəsində (Bois de Vincennes) yerləşən Val-de-Marn departament kommunası. Vensendə əsas tarixi yer Valya qəsri (XIV əsr) hesab edilir. Qəsr böyüklüyü ilə nəzəri cəlb edir. Əvvəllər qəsr həbsxana kimi istifadə edilsə də, hal-hazırda burada hərbi muzey yerləşir. Paris metrosunun stansiyalarından biri ("Chateau de Vincennes") bu qəsrin yaxınlığında yerləşir.

## Tarxi
XI əsr Filip Avqust meşədə qəsr tikilməsini əmr etmişdir.Qala Valua tərəfindən inşa edilmişdir.Qalanın inşası 1334-cü ildə VI Filipin vaxtında başlanmış və 1370-ci ildə V Karlın hakimiyyəti illərində başa çatmışdır.XVI əsrdə kral Versalda yaşamağı Vensendən üstün tutduğu üçün onun yaşadığı qəsr həbsxanaya çevrilmişdir. 1756-cı ildə türmə ləğv edilərək çini qablar istehsal edən fabrikə çevrilmişdir. Napoleon Bonapart qəsrdən hərbi sursat anbarı tək istifadə etmişdir.1814- cü ildə qalanın mühafizəsinin başında durmuş general Domesnil müttəfiqlərin ordusuna ciddi müqavimət göstərmişdir. Sonralar qala Parisin müdafiəsi məqsədilə bastiona çevrilmişdir.

II Napoleon hakimiyyəti zamanı qala bərpa edilsə də, 1944-cü ildə alman nasistləri möhkəmləndirilmiş qalanın bir hissəsini partlatmış, kral və kraliçanın pavilyonlarını yandırmışlar. Qalanın əsas Bilyaj qülləsi  əvvəlki vəziyyətini qoruyub saxlaya bilmişdir. 42 metr hündürlüyü olan qüllədə bu gün də qotik üslubunun izlərini görmək mümkündür.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vensen - kommuna
İtiri

**ITIRI** — Yazılı və sinxron tərcüməçilər və beynəlxalq əlaqələr institutu, 1985-ci ildə yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İTİRİ-nin rəsmi internet səhifəsi