open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Latviyanın Milli Botanika Bağı

**Milli botanika bağı** () — Latviyanın Salaspils şəhərində yerləşən botanika bağı. Bağ Pribaltika ərazisində ən böyük bağlardan biri hesab olunur.

## Tarixi
Bağın yaranma tarixi 1836-cı ildir. Riqalı Annoy Hertrud Verman tərəfindən dəvət edilmiş alman bağban Kristian Vilhelm Şox Riqa şəhərində bağçılıq şirkəti yaratdı. Şirkət daxilində həm də şitillik fəaliyyət göstərirdi. Ştillik şəhər kənarında, Hanibu Dambis küçəsində yerləşirdi. 1898-ci ildə ştilliyin sahəsi böyüdükdən sonra onu Salaspils şəhərinə köçürdülər. İkinci Dünya müharibəsinə kimi ştillik Baltikyanı ölkələrdə ən böyük idi.

1944-cü ildə Salaspilsdə *Dövlət meyvə və giləmeyvə ağacları bağı* yaradıldı. Burada həmçinin dekorativ bitkilər də yetişdirilirdi. 1947-ci ildə bağın adı dəyişdirilərək *Bağçılıq təcrübə stansiyası* adlandırıldl. Latviya alimlərinin təşəbbüsü ilə 1 sentyabr 1956-cı ildə bağda 2000 dən çox bitki növü cəmləndi. Bu bağın bazası əsasında Latviya SSR Elmlər Akademiyasının Botanika bağı yaradıldı. 1968-ci ildə bağa elmi-araşdırma institutu statusu verildi. Latviyanın müstəqilliyindən sonra bağa 1992-ci ildə Milli Botanika Bağı statusu verildi. Bağ dövlət əhəmiyyətli mədəni, elmi əhəmiyyətli obyek hesab olunur.

23 aprel 2015-ci ildə Latviya prezidenti Andrisa Berzinşa və ekologiya naziri  Kaspar Herhardsanın iştirakı ilə botanika bağının yeni sahəsinin açılışı olmuş. Ümumi sahəsi 3300 m² olan ərazidə ekzotik bitkilər, eləcə də qiymətli otaq və istisevər bitkilər becərilir.

## Ümumi məlumat
Botanika bağının ümumi sahəsi 129 hektardır. Bağda 14 000 növ və sort bitki qorunur. Bunlardan 5000 növü ağacdır. 1400 növ istisevər bitkidir. Elmi araşdırma mərkəzi olan bu bağ həm də şəhər əhalisinin sevimli istirahət məkanıdır.

## İstinadlar
Liana Hayd

**Liana Hayd** (tam adı: *Liana Hayd*, ; ) — Avstriya aktrisası, Avstriyanın ilk kino ulduzu.

## Həyatı
Vyanada dünyaya göz açmış Liana Hayd rəqqasə və müğənni kimi fəaliyyətə başlamışdır. Tezliklə *Süßes Wiener Mädel*in ("Şirin Vyanalı qız") rəmzinə çevrilir və 1920–1930-cu illərdə məşhur pin-ap modeli kimi fəaliyyət göstərir. Kinoda ilk işi Birinci Dünya müharibəsi zamanı çəkilmiş təbliğat xarakterli *Mit Herz und Hand fürs Vaterland* (1915) filmi olmuşdur. Hayd UFA kino şirkəti üçün çalışmış və ixtisaslı müğənni kimi Villi Forst, Bruno Kastner, Georq Aleksandr, Teo Lingen və Haynz Rüman və digər alman ulduzları ilə bir yerdə çəkildiyi komediya filmlərində asanlıqla səsini nümayiş etdirə bilmişdir.

Hollivuddan gələn bir çox təklifləri rədd edən Liana Hayd "rejim, hər yerin bombardman edilməsi və bütün yaxşı rejissorların ölkəni tərk etməsi səbəbi ilə" 1942-ci ildə Almaniyanı tərk edərək İsveçrəyə köçür. O, burada Karl Şpixer ilə ailə həyatı quraraq kino karyerasına da son qoyur.

Ən məşhur filmləri sırasına *Xanım Hamilton* (1921), *Lukretsia Borciya* (1922), *Çardaş şahzadəsi* (1927, Emmerix Kalmanın operettası əsasında), eləcə də səsli filmlərinə *Mahnı bitdi* (1930) və *Öpüşmədən yatmaq lazım deyil* (1936) daxildir. Sonuncu dəfə 1953-cü ildə filmə çəkilmişdir.

Aktrisanın bacısı Qrit Hayd 1938-ci ildə 38 yaşında ikən Almaniyanın Qara meşə adlanan ərazisində vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya

* *Mit Herz und Hand fürs Vaterland* (1915)
* *Yay İdili* (1916)
* *İmperator və İmperiya üçün Allahla birlikdə* (1916)
* *Avaralar* (1916)
* *Rottershaym qəsrinin faciəsi* (1916)
* *Yüksəklikdə* (1916)
* *Lebensvogen* (1917)
* *Qara əl* (1917)
* *Utanc ləkəsi* (1917)
* *İsrafçı* (1917)
* *İkiqat intihar* (1918)
* *Kral özünü əyləndirir* (1918)
* *So fallen die Lose des Lebens* (1918)
* *Qadın əcdad* (1919)
* *Həyat ustası* (1920)
* *Qoy balacalar mənə gəlsin* (1920)

## Həmçinin bax
* Uzunömürlü

## Xarici keçidlər

* 
* Liana Haydın fotoşəkilləri

## İstinadlar
Ezanvil (Val-d'Uaz)

**Ezanvil** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Ekuan. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 16 km şimalında, Serji bələdiyyəsinin 23 km şərqində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:10000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:204
  bar:1806 from:0 till:216
  bar:1821 from:0 till:208
  bar:1831 from:0 till:196
  bar:1841 from:0 till:195
  bar:1851 from:0 till:165
  bar:1861 from:0 till:136
  bar:1872 from:0 till:150
  bar:1881 from:0 till:202
  bar:1891 from:0 till:199
  bar:1901 from:0 till:329
  bar:1911 from:0 till:1916
  bar:1921 from:0 till:2017
  bar:1931 from:0 till:2303
  bar:1946 from:0 till:2401
  bar:1954 from:0 till:2793
  bar:1968 from:0 till:4511
  bar:1982 from:0 till:8003
  bar:1990 from:0 till:9153
  bar:1999 from:0 till:8825


## İstinadlar
Ekuan

**Ekuan** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Ekuan. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (2007).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 18&nbsp;km şimalında, Serji bələdiyyəsinin 24&nbsp;km şərqində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:8000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:997
  bar:1806 from:0 till:1040
  bar:1821 from:0 till:1060
  bar:1831 from:0 till:1042
  bar:1841 from:0 till:958
  bar:1851 from:0 till:1203
  bar:1861 from:0 till:1282
  bar:1872 from:0 till:1259
  bar:1881 from:0 till:1360
  bar:1891 from:0 till:1262
  bar:1901 from:0 till:1648
  bar:1911 from:0 till:732
  bar:1921 from:0 till:1054
  bar:1931 from:0 till:2471
  bar:1946 from:0 till:2454
  bar:1954 from:0 till:2769
  bar:1968 from:0 till:3887
  bar:1982 from:0 till:4338
  bar:1990 from:0 till:4846
  bar:1999 from:0 till:7084
  bar:2006 from:0 till:7347


## Qalereya

Fayl:Ecouen_Chateau_01.jpg
Fayl:Ecouen_Chateau_02.jpg
Fayl:Ecouen-Carte de Cassini1.jpg


## Xarici keçidlər
* Bələdiyyənin saytı
* Yerli Məlumat Bürosu 
* Muzeyin saytı 
* Ekuan qalası, tarixi və qalereyası

## İstinadlar
Mühəndis geologiyası

**Mühəndisi geologiya -** geologiya elminin insanın mühəndis fəaliyyətilə əlaqədar olaraq Yer qabığının üst qatlarının geoloji şəraitini və dinamikasını öyrənən sahəsi. Mühəndisi geologiya tədqiqatların əsasında tikinti obyektlərinin daha münasib yeri, əlverişli konstruksiyası, inşaat işlərinin üsulları və həmçinin tikintinin təsiri nəticəsində baş verə və onun normal istismarına mane ola biləcək geoloji proseslərə qarşı mübarizə tədbirləri müəyyən edilir. Mühəndisi geologiya tədqiqatlar əsasında: a) tikintinin ağırlığı altında süxurların sıxlaşma həddi və sürəti; b) süxurun özül altından sıxışdırılıb çıxardılmasına qarşı müqaviməti; c) özül, karxana, kanal və b. qazımalarda divarların möhkəmliyi; ç) su hövzəsi bəndinin hövzə suyunun təzyiqinə qarşı davamlılığı; d) su hövzəsi sahillərinin yuyulması; e) qrunt suyu səviyyəsinin qalxdığı ərazilərdə tikinti özüllərinin möhkəmlik şəraiti; ə) seysmik, karstlaşma, sürüşmə və b. zonalarda tikilən obyektlərin davamlılığı öyrənilir.

## Həmçinin bax
* Geologiya
* Mühəndislik
* Yer qabığı
* Geoloji proseslər
* Qrunt suyu
* Seysmik zona
* Sürüşmə

## Mənbə
*
Rosso Relativo

***Rosso Relativo*** — 2001-ci ildə buraxılan italyan pop müğənnisi Tiziano Ferronun ilk musiqi albomudur. Rosso Relativo albomu ilk olaraq oktyabr 2001-ci ildə İtaliya və AB ölkələrində nəşr olunmuşdur. Rosso Relativo albomu 4 mart 2002-ci ildə İspaniyada ABŞ, İspaniya və Latın Amerikasında yayımlandı.
Enkur

**Enkur** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Manö-an-Veksen. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 50 km şimal-qərbində, Serji bələdiyyəsinin 21 km şimal-qərbində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:380
  bar:1806 from:0 till:376
  bar:1821 from:0 till:330
  bar:1831 from:0 till:336
  bar:1841 from:0 till:362
  bar:1851 from:0 till:367
  bar:1861 from:0 till:390
  bar:1872 from:0 till:413
  bar:1881 from:0 till:391
  bar:1891 from:0 till:404
  bar:1901 from:0 till:404
  bar:1911 from:0 till:292
  bar:1921 from:0 till:230
  bar:1931 from:0 till:320
  bar:1946 from:0 till:357
  bar:1954 from:0 till:1016
  bar:1968 from:0 till:595
  bar:1982 from:0 till:709
  bar:1990 from:0 till:622
  bar:1999 from:0 till:657


## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
## İstinadlar
Titsiano Ferro

**Titsiano Ferro** — məşhur italyan müğənni və prodüseri. Titsiano Ferro, Latsio bölgəsinin cənub-qərbindəki Latina şəhərində 21 fevral 1980-ci ildə doğulub. Ferro ailəsi əslən Venesiya ailəsidir. Titsiano ilk və orta təhsilini Latinada alır. Sonra təhsilini Roma La Sapienza Universitetindəki rabitə və mühəndislik fakültələrində davam etdirir. Ferro 1996-cı ildə hələ on yeddi yaşındaykən Latinadakı kilsə xorlarına qatılaraq musiqi həyatına başlamışdır. Müğənni 1997–2000 illər arasında italyan hip-hop sənətçilərinə bek vokalçılıq edir. 1999-cu ildə Titsiano Ferro, Latinanın yerli radio stansiyasında radio aparıcı kimi çalışır. 2000-ci il noyabr ayından etibarən pop üslubunda ifa etməyə başlayır. 2001-ci ilin mayında Ferro ilk dəfə "Perdono" adlı sinql buraxır.  Bu mahnı, İtaliya, Türkiyə və bir çox Avropa ölkəsində böyük uğur qazanır. Bu müvəffəqiyyətdən sonra çıxan "Rosso relativo", "Imbranato", "Perverso" və "Ti Voglio Bene" mahnıları da artistin populyarlığını daha da çox artırır. 

## Albomları
*2001 Rosso Relativo
*2003 111 Centoundici
*2006 Nessuno é solo
*2009 Alla Mia Età 
*2011 L'Amore é Una Cosa Semplice
*2014 The Best of TZN
*2016 Il Mestiere della Vita
*2020 Accetto Miracoli
*2022 Il mondo è nostro

## İstinadlar
Müxtəlifzirehlilər

**Müxtəlifzirehlilər** (*Heterostraci*) — qoşaburundeşiklilər (*Diplorhina*) sinfinə aid olan balığabənzər çənəsizlər yarımsinfi; dibyanı yaşayan balığabənzər heyvanlar. baş və bədənin ön hissəsi müxtəlif ölçülü ayrı-ayrı üçqatlı lövhələrdən təşkil olunmuş sümük zirehlə, qalan arxa hissəsi isə pulcuqlarla örtülü idi. Qoşa burun dəlikləri kəllənin ön hissəsində yerləşir və ağız boşluğuna açılır. Yalnız quyruq üzgəci olmuşdur. Gec kembri-gec devon.

## Həmçinin bax
* Çənəsizlər
* Heyvanlar
* Kembri dövrü
* Devon dövrü

## Mənbə
*
Ennri (Val-d'Uaz)

**Ennri** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Valle-dü-Sosseron. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 31 km şimal-qərbində, Serji bələdiyyəsinin 6 km şimal-şərqində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:531
  bar:1806 from:0 till:601
  bar:1821 from:0 till:491
  bar:1831 from:0 till:593
  bar:1841 from:0 till:586
  bar:1851 from:0 till:569
  bar:1861 from:0 till:542
  bar:1872 from:0 till:501
  bar:1881 from:0 till:500
  bar:1891 from:0 till:482
  bar:1901 from:0 till:513
  bar:1911 from:0 till:517
  bar:1921 from:0 till:475
  bar:1931 from:0 till:523
  bar:1946 from:0 till:517
  bar:1954 from:0 till:622
  bar:1968 from:0 till:1379
  bar:1982 from:0 till:1846
  bar:1990 from:0 till:2037
  bar:1999 from:0 till:2036


## İstinadlar
Naften neftləri

**Naften neftləri** — naften karbohidrogenlərinin üstünlük təşkil etdiyi neftlər. Bu neftlərdə metan karbohidrogenlərinin miqdarı aşağı fraksiyalarda maksimuma çatır, yüksək fraksiyalarda kəskin azalır, aromatik karbohidrogenlər isə əksinə, çoxalır. Naften neftləri tərkibində bərk parafin və neytral qətranların miqdarı cüzü olur, asfaltenlər isə çox vaxt olmur.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Sabatina Ceyms

**Sabatina Ceyms** və ya **Sabatina** (tam adı: *Sabatina Ceyms*, ; ) — Pakistanlı Avstriya yazıçısı. Onun əsərləri avtobioqrafik səciyyə daşıyır və islamdan xristian katolik dininə keçməsi ilə bağlı məsələlərdən bəhs edir.

## Həyatı
Sabatina Ceyms Pakistanın Dhadar şəhərində müsəlman ailəsində anadan olmuşdur. On yaşında olarkən ailəsi ilə birlikdə Avstriyanın Linz şəhərinə köçmüşdür. Sabatina orada böyük istiqanlılıqla qəbul edilmişdi və hər kəs, xüsusilə də müəllimləri ailənin yeni mühitə inteqrasiyasını istəyirdilər. Sabatina qısa müddət ərzində Avstriya cəmiyyətinə uyğunlaşır və assimilyasiya olunur. Valideynləri Avstriyada müvəqqəti məskunlaşmağı nəzərdə tutduqlarından bu vəziyyətdən xoşnud olmurlar. Qızlarına qarşı tətbiq etdikləri məhdudiyyətlər təsirli olmadığından ailə Sabatinanı Lahora göndərib əmisi oğlu ilə evləndirmək qərarına gəlir. Beləcə, valideynləri Sabatinanı Pakistanda qoyur və o, burada mədrəsəyə getməyə məcbur edilir. Sabatina əvvəlcə Avstriyaya qayıtmaq şərtilə əmisi oğlu ilə evlənməyə razılıq verir. Lakin Avstriyada evlənməkdən imtina edir. Ailəsi onu ölümlə hədələdiyindən Sabatina gizlənmək və yeni şəxsiyyət vəsiqəsi almaq məcburiyyətində qalır. Bu isə öz növbəsində ailəsi ilə ayrılmasına gətirib çıxardı.

Sabatina sığınacaqda yatmaqla və Linzdə kafelərin birində işləməklə həyatını qurtarır. Valideynləri onu hər yerdə təqib edir, incidir və nikaha məcbur edirdilər. Sabatina dostlarının köməyi ilə Vyanaya qaçır. O, burada yeni həyata başlayır: adını dəyişir və katolik dinini qəbul edir. Sabatina başına gələnlər barədə kitab yazır. Valideynləri ona qarşı diffamasiyaya görə iddia qaldırırlar, lakin məhkəmə Sabatinanın xeyrinə qərar qəbul edir. O, 2003-cü ildə kiçik Barokko kilsəsində kəndin keşişi tərəfindən vəftiz edilir və keşiş onun daxilən bu dinə keçməsindən tam əmin olur.

## Fəaliyyəti
Sabatina Ceyms *Terre des Femmes* qadın hüquqları təşkilatının səfiridir. 2006-cı ildən bu təşkilat müsəlman qadınların bərabərliyi uğrunda mübarizə aparır.

## Əsərləri
* *Sabatina. İslamdan xristianlığa — ölüm cümləsi*, 2003.
* *Xoşbəxtliyin üçün öləcəksən. İki dünya arasında tutuldu*, 2004.
* *Toy gözyaşları*, 2006.
* *Əqidə və azadlıq uğrunda mübarizəm*, 2010, .
* *Yalnız həqiqət bizi azad edir: İslam və xristianlıq arasında qalmış həyatım*, 12 sentyabr 2011, .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Almaniya Milli Kitabxanası
*
Lısa-Gora dağı

**Lısa-Gora** () — Polşa ərazisində dağ. Dağ Sventokşiski massivində yerləşir. Hündürlüyü 594 metrdir. Zirvə bu massivdə hündürlüyünə görə ikincidir (Lısisa - 612 m). Dağın zirvəsinə və yamaclarına müxtəlif istiqamətdə piyada cığırları salınmış. Dağ zirvəsində paqanizmə məxsus müqəddəs məkanın qalıqları var. Bundan başqa ərazidə XI əsrə məxsus Müqəddəs Xaç Benediktinski monastrı mövcuddur. Diqqət çəkən tikililərdən biri də "Sventı-Kşij" teleqülləsidir. Dağla bağlı həmçinin yerli əfsanələr mövcuddur. *Şabaş* cadugəri haqqında olan əfsanə daha populyardır.
## Yerləşməsi

Lısa-Gora dağı əsasən  kvarsit və kembri dövrünə məxsus şistlərdən ibarətdir. Zirvə Lısogpra massivinin şərq hissəsində yerləşir. Hündürlüyünə Sventokşiski silsiləsində ikincidir. Lısa-Gora dağı *Sventokşiski Milli Parkının* ərazisinə aiddir. Dağ bölgənin önəmli ekskursiya marşrut nöqtələrindən birirdir.

## Görməli yerləri
Qədim dövrlərdə Lısa-Gora dağı müqəddəs yer hesab olunurdu. Yana Dluqoşanın əlyazmalarında bu ərazidə üç allahın şərəfinə məbədin ucaldılması haqqında məlumat var. Dağın yuxarı hissəsində U şəkilli kvarsit daşlarından ibarət qədim divar qalıqlarına rast gəlinir. Tikililərin yaşı VIII-X əsrlərə aid edilir. Qalıqların ümumi uzunluğu 1,5&nbsp;km, hündürlüyü isə 2 metrdir. Məbəd Polşa xristinalığı qəbul etdikdən sonra tərk edilmiş. Şabaş cadugəri haqqında olan əfsanə yəqin ki, daha qədim adətlərlə bağlıdır.

Qədim məbədin yaxınlığında Benediktinski monastırı inşa edilmiş. Əfsanələrə görə monastırı 1006-cı ildə Polşa kralı Cəsur Boleslav inşa etdirmiş. Mütəxəssislər isə monastırı XI əsrə aid edirlər. Monastır dəfələrlə dağıdılmış və yenidən inşa olunmuşdur.

Ərazinin digər görməli yerlərindən biri də Sventı-Kşij teleqülləsidir. 157 metrlik beton qüllə 166-cı ildə inşa olunmuş.

## Xarici keçidlər

* Нераскрытые тайны Лысой горы

## İstinadlar
Resurs millətçiliyi

**Resurs millətçiliyi** hökumətin və cəmiyyətin ölkə daxilində yerləşən təbii ehtiyatlara nəzarətə malik olma tendensiyasıdır. Resurs millətçiliyi transmilli korporasiyaların maraqlarına zidd ola, həmçinin ölkənin inteqrasiya meyllərinin qarşısını ala bilər.

## İstinadlar
*"The return of resource nationalism", Council on Foreign Relations
Nataliya Arsenyeva

**Nataliya Arsenyeva** (tam adı: *Nataliya Arsenyeva*, , ; ) — Belarus dramaturqu, şairə və tərcüməçi. Françişak Kuşalın həyat yoldaşıdır.

## Həyatı
1903-cü il sentyabrın 20-də Bakıda Rusiya işçilərinin ailəsində anadan olmuşdur. Birinci Dünya müharibəsi zamanı (1915) Arsenyev ailəsi Yaroslavl şəhərinə köçürülür, burada şairə ilk şeirini (rus dilində) yazır. 1920-ci ildə ailə Vilnüsə qayıdır. Nataliya gəncliyini Vilnüsdə keçirmiş və burada 1921-ci ildə Belarus gimnaziyasından məzun olmuşdur. Vilnüs Universitetinin incəsənət fakültəsində təhsil almışdır. Maksim Qoretski onun poetik bacarığına xüsusi diqqət ayırırdı. 1922-ci ildə Nataliya Françişak Kuşalla ailə həyatı qurmuşdur. Kuşal Polşanın qərbində, Çelmno şəhərində Polşa ordusunun zabiti olaraq xidmət edirdi.

1939-cu ilin sentyabrından sonra Nataliya Arsenyeva Vileyka şəhərində yaşamış, *"Kəndli qəzeti"*nin regional nəşrində işləmişdir. 1940-cı ilin aprelində əsir Polşa zabitinin həyat yoldaşı olduğundan iki oğlu ilə Qazaxıstana sürgün edilmiş və burada kollektiv təsərrüfatda işləmişdir. 1941-ci ilin may ayında BSSR Yazıçılar Birliyinin, xüsusən də Yanka Kupalanın ərizəsi ilə sürgündən Minskə döndü. Burada o, müharibə yolu ilə keçir. İşğal olunmuş Minskdə faşist meylli *"Minsk qəzeti"* ilə əməkdaşlıq edir. O, operaya bir neçə libretto yazmış, tərcümələrlə məşğul olmuşdur. Oğlu Yaroslav kinoteatrda partizanların təşkil etdiyi partlayış zamanı həlak olur. 1944-cü ildə Belarusun regional müdafiə qüvvələrinin komandiri olan həyat yoldaşı ilə birlikdə Almaniyaya köçürüldü. Nataliya qaçqın düşərgələrində mədəni və təhsil fəaliyyətlərində fəal iştirak edib, Belarus gimnaziyasında dərs demişdir. Sonralar Y. Kupala faşist hakmiyyəti ilə əlaqələri belə izah edirdi: "Heç nəyə görə Sovet hakimiyyətindən əziyyət görmüş insanlar, hansı ki onların əksəriyyəti burada deyildi, almanlara özlərinin xilaskarları kimi böyük bir ümidlə baxırdılar. Həqiqətən də, heç kəs almanların belə qəddar olduğunu düşünmürdü."

Nataliya 1949-cu ildən ABŞ-də yaşamağa başladı. ABŞ-də *Belarus* qəzetində, Azadlıq Radiosunda və Belarusiyanın Elm və İncəsənət İnstitutunda çalışmışdır. 1970–1980-ci illərdə o, Belarus immiqrantlarının siyasi həyatında fəal iştirakdan uzaqlaşır.

Nataliya Arsenyeva 25 iyul 1997-ci ildə oğlu Vladimirin ailəsi ilə birgə yaşadığı Roçesterdə vəfat etmiş və orada dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Milli Əmanət Partiyası

**PAN** adıyla qısaldılan  **Milli Əmanət Partiyası** () İndoneziyada İslam təfəkkürlü  siyasi partiyadır.

## İstinadlar
Naften turşuları

**Naften turşuları** — naften karbohidrogenlərinin karboksilli mono və politsiklik törəmələri. Ümumi düsturu CnH2n-1 COOH. Yağlı maye, bəzən bərk maddə olub, üzvi həlledicilərdə yaxşı, suda isə pis həll olur və ya həll olmur. Naften turşuları əsasən naften neftlərində və neft yataqlarının natrium-hidrokarbonat tipli sularında rast gəlinir. Bitumların tərkibində rast gələn yüksək molekulyar naften turşuları asfaltogen-naften turşuları adlanır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Aloiza Paşkeviç

**Aloiza Paşkeviç** (tam adı: *Aloiza Paşkeviç*, ; ) — Belarus şairəsi və Belarusun milli-demokratik dirçəlişinin siyasi fəalı.

## Həyat və fəaliyyəti
Aloiza Paşkeviç zəngin və əsil-nəcabətli ailədə anadan olmuşdur. Vilnüs Özəl Məktəbinin məzunudur. Sankt-Peterburqa köçdükdən sonra 1902-ci ildə Aleksandria Qızlar Gimnaziyasını bitirmiş və 1902–1904-cü illərdə fiziki tərbiyə müəllimliyi ixtisasından məzun olmuşdur.

Paşkeviç Belarus Sosialist Məclisinin yaradıcılarından biridir. 1904-cü ildə o, müəllimliyi buraxır və Vilnüsə qayıdır. O, işçi qruplarını təşkil edir, hökumət əleyhinə müraciətlər yazır və təbliğ edir, müzakirələrdə və siyasi görüşlərdə iştirak edirdi. Siyasi fəallığına görə o zamanlar Avstriya-Macarıstan İmperiyasının tərkibinə daxil olan Qalisiyaya immiqrasiya etməyə məcbur edilir. Lvivdə yaşayır. Paşkeviç Lviv Universitetinin Fəlsəfə fakültəsində tələbə kimi ödənişsiz dərs deməyə başladı. 1906-cı ildə Jovkvada iki poemasını — *Хрэст на свабоду* və *Скрыпка беларуская* əsərlərini dərc etdirir. Həmin vaxt qeyri-qanuni Vilnüsə səfər edir və burada *Nasha Dola* qəzetinin nəşr edilməsində iştirak edir. Qəzetin ilk buraxılışına *Qanlı pəncələr and içir* hekayəsi də daxil edilmişdi.

1908–1909-cu illərdə Krakovda yaşamış Paşkeviç Yagellon Universitetinin humanitar elmlər fakültəsində təhsil almışdır. 1911-ci ildə Litvalı mühəndis və sosial demokratiya fəalı Styaponas Kayrislə ailə həyatı qurmuşdur. Həmin il Belarusa qayıtmış və milli təhsil hərəkatlarına qoşulmuşdu. Belarusun müxtəlif yerlərində Bayniçki teatrı ilə birgə çıxış etmişdi. O, həm də *Łučynka* adlı uşaq və yeniyetmələr üçün Belarus jurnalının yaradıcısı və ilk redaktorudur.

Birinci Dünya müharibəsi dövründə Vilnüsdə hərbi hospitalda xeyriyyə bacısı kimi işləmişdir. 1916-cı ilin əvvəlində valideynlərini ziyarət etmiş və yatalaq xəstələrinə kömək etmişdir. O, özü də bu xəstəliyə tutulmuş və 5 fevral 1916-cı ildə vəfat etmişdir.

## Məşhur əsərləri
* *Belarus skripkası*
* *Sizə, qonşular*
* *Yay*
* *Düşüncələrim*
* *Belorusun inancı*
* *Kişilər dəyişmir*
* *Məzarlıqda*
* *Digər tərəfdə*
* *Payız*
* *Sənətçi Qrayka*
* *Azadlığa keçid*
* *Dəniz*
* *Yaxşı xəbər*
* *Üsyançı*
* *Afişa ilə*
* *Yeni il ərəfəsində*
* *Meşə*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Aloiza Paşkeviçin 130 illiyinə (tərcümeyi-hal, biblioqrafiya) 
* Tsyotka "Belarus yazıçıları" saytında
* Aloiza Paşkeviçin 130 illiyinə
* İmmiqrasiya illərində Aloiza Paşkeviçin həyatı http://pawet.net/files/nastusevich.pdf
Macarıstan parlamenti

**Macarıstan Milli Məclisi** () — Macarıstan birpalatalı nümayəndəsi və qanunvericilik orqanı (parlament).

Birpalatalı orqan 4 il müddətinə seçilmiş 199 deputatdan (1990-cı ildən 2014-cü ilədək — 386 deputatdan) ibarətdir. Üzvlərin seçilməsi, tək mandatlı və çox mandativ seçki dairələrində seçkilər daxil olmaqla, qarışıq seçki sisteminə əsaslanır. Siyasi partiyalar və ya birliklər məclisə getmək üçün səslərin ümumi sayının 5%-ni keçməlidirlər, lakin bu birmərəfli seçki dairələrində özünü göstərən namizədlərə tətbiq edilmir. Milli Məclisdə 25 daimi komitə var. Macarıstan Konstitusiya Məhkəməsi qanuna qarşı konstitusiyaya zidd olduğunu əsas gətirib etiraz etmək hüququna malikdir. Bu görüş 1902-ci ildən Budapeşt Macarıstan parlamentinin binasında toplanıb.

## Tarixi
"Dövlət Assambleyası" () orta əsr Macarıstanın 1290-cı illərdən bəri qanunvericilik qurumudur. Qanunvericilik orqanının adı əvvəlcə Orta əsrlərdə "Parlamentum" adlanırdı. Müntəzəm olaraq 1527-ci ildən 1918-ci ilədək, 1946-cı ilədək isə mütəmadi olaraq keçirilmişdir.

Macarıstan parlamentinin demokratik təbiəti 1989-cu ildə Demir Çarının düşməsi və kommunist rejimin düşməsi ilə bərpa edilmişdir. Bu gün hələ də "Orsaqdüleş" adlanır (sözün əslində "dövlət məclisi"), kral dövrlərində olduğu kimi, ancaq azərbaycan dili "Milli Məclis" deyilir — onu tarixi ("Seym" adlandırılır).

## Macarıstan Milli Məclisinin sədrləri (1990-cı ildən)
**Siyasi partiya**

## Tərkibi

### Parlament tərkibi (1990-cı ildən)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Official website
Milli Oyanış Partiyası

Əsasən **PKB**-lə qısaldılmış olan **Milli Oyanış Partiyası** (), İndoneziyadakı İslam əsaslı  siyasi partiyadır.

## İstinadlar
Orhei Milli Parkı

**Orhei Milli Parkı** () — Moldovanın mərkəzində yerləşən milli park. Park Kişinyov şəhərindən 46 km şimalda yerləşir. Milli parka ən yaxın şəhər *Orheivadır*.

## Ümumi məlumat
Park Kodrı yüksəkliyində yerləşir. Milli parkın ümumi sahəsi 33792, 09 hektardır. Bu Moldova Respublikası ərazisinin 1 % -ni təşkil edir. Park landşaftı təpəlikdir. Qismən meşələrlə örtülüdür. Meşələrin ümumi sahəsi 18 551 hektardır. Ərazidə vadilər və yarağanlar üstünlük təşkil edir. Milli park ərazisindən Reut çayı keçir.

Milli park dörd rayonun ərazisində yerləşir: Orheivski, Straşenski, Kalaraşski və Kriulyanski. Ümumən park özündə 18 kommunanın torpaqlarını birləşdirir.

Milli parkın ərazisində 700 növ bitki, 109 quş növü və 41 növ məməli qeydə alınmış. 26 növ bitki Moldova Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş. Nadir fauna növlərindən meşə pişiyini, meşə dələsini, kiçik xallı qartalı, qara çalağanı və gürzəni misal göstərmək olar.

Parkın turizm baxımdan önəmli məkanlarına Trebujen landşaft qoruğu, Kurki monastırı, Siqeneşt landşaft qoruğu, müxtəlif arxeloji abidələr, Qızıl Orda zamanından qalmış şəhər qalıqları və s. daxildir.

## Yaranma tarixi
Milli parkın yaradılması üçün ilk cəhtlər 1989–1991-ci illərdə baş vermiş. Ancaq bu cəht uğursuz oldu. 2008-ci ildə Moldova Respublikasının Ətraf Mühitin Qorunması Nazirliyinin təşəbbüsü ilə, BMT-nin İnkişaf proqramının və Ümumdünya Vəhşi Təbiət Fondunun (WWF) maliyyə dəstəyi ilə yenidən park yaradılma ideyyası bərpa olundu. 12 iyul 2013-cü ildə Moldova parlamenti Orhei Milli Parkının yaradılması ilə bağlı qanun qəbul etdi. Məqsəd ərazinin bitki və heyvanat aləminin qorunub saxlanması idi. Milli parkın yaradılmasına qədər Moldova Avropada milli parkın olmadığı yeganə ölkə idi.

## İstinadlar
Bernardisa Yuretiç

**Bernardica Yuretiç** (xorv. *Bernardica Juretić*; ) — xorvatiyalı psixoloq, humanitar fəal, Tihomir Orešković Kabinetinin Sosial Siyasət və Gənclər naziridir.

## Erkən həyat və təhsil
1863-cü il avqustun 18-də Omis yaxınlığında Sriyanenin kiçik Dalmat kəndində anadan olmuşdur. 1978-ci ildə doğma yurdunda ibtidai məktəbi bitirmişdir. Mayın 23-də, 1982-ci ildə Dubrovnik şəhərində məzun olduğu tibb məktəbinə daxil oldu. 1984-cü ildə, 21 yaşında, İtalyan *Ancelle Della Carita*'ya qoşularaq keşiş oldu. 1990-cı ildə, 27 yaşında , nəhayət, narkomanlara qarşı qayğı ilə bağlı digər öhdəliklər səbəbindən buranı tərk etdi. 1988-ci ildə məzun olduğu Roma Antik Universitetində təhsilini davam etdirdi; psixologiya mövzusunda "Frankın loqoterapi işığında insan əzabının məqsədi" mövzusunda dissertasiya müdafiə etdi. 1990-cı ildə həmin universitetdə magistr dərəcəsi alıb, "Psixoloji baxımdan AİDS olan insanlar" mövzusunda elmi işi müdafiə etmişdir.1995-ci ildə doktorluq proqramına daxil oldu.

## Fəaliyyəti
1984-1986-ci illərdə Freyunq (Almaniya) şəhərinin Bavariya vilayətində "qocalar evində" tibb bacısı kimi çalışıb. 1990-cı ildə narkotik maddələrdən asılılığın qarşısının alınması və müalicəsi üçün keçmiş Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında ilk qeyri-hökumət təşkilatı - *Zajednica susret* yaratmışdır. 1992-1996 illərdə Pauçe, Inovak və Çiovo üç psixoterapiya klinikasını və üç məsləhət mərkəzini açdı. 1991-ci ildə Xorvatiya Hökumətinin Narkotik istismara qarşı Milli Komitəsinin üzvü təyin olundu. 1994-cü ildə narkomaniyanın qarşısının alınması və müalicəsi sahəsində qeyri-hökumət təşkilatlarının milli əlaqələndiricisi olmuşdur. 2000-ci ildə, Bosniya və Herseqovinanın Banya Luka şəhərində narkotik asılılığının müalicəsi üçün psixoterapiya klinikası açdı.

2001-2003-cü illərdə o, qurduğu Çiovo terapevtik mərkəzinin rəhbəri idi. Bu vəzifə 2008-ci ilə qədər davam edir. 2004-cü ildən sosial müalicə fakültəsində xəstəliklərin müalicəsi şöbəsində müəllim vəzifəsində çalışır.

2008-ci ildən 2011-ci ilədək institutun IGH d.d. ASC-nin Personal Siyasəti Departamentinin direktor müavini və rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 2012-ci ildə Xorvatiya Parlamentinin Səhiyyə və Sosial Şurasının xarici üzvü və qeyri-hökumət təşkilatı Zajednica susretʼin direktoru təyin edildi. 22 yanvar 2016-cı il Sosial Siyasət və Gənclik naziri oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 'Neka nas Duh sv. prosvijetli da radimo samo na slavu Božju'
* Ministrica Juretić pozvala ljude da mole: Samo nas Bog može izvući, sami ne možemo nikako
Qara türkeşlər

**Qara türkeşlər** — türkeşlər iki tayfadan - mukri və abarlardan yaranmışdır. Hələ VII əsrdə türkeş nəsli *sarı* (mukrinin nəsli) və *qara* (abarların nəsli) nəsillərə bölünürdülər. 

Asiyada sarı rəng adlı-sanlı şəxsləri, qara isə xalqı təmsil edirdi. Bu bölgünün nə vaxtsa öz əsası vardı, lakin artıq VIII əsrdə əcdadlarından irsən keçmiş qarşılıqlı düşmənçilik istisna olunmaq şərtilə sarı və qara nəsillər arasında heç bir fərq hiss etmək mümkün deyildi.

## İstinadlar
Eliza Orjeşkova

**Eliza Orjeşkova** (tam adı: *Eliza Orjeşkova*, ; ) — polyak roman yazarı və Polşanın parçalanması zamanı pozitivizm hərkatının aparıcı yazıçısı. 1905-ci ildə Henrik Senkeviç ilə birlikdə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd olmuşdur.

## Həyatı
Eliza Orjeşkova Milkovşçina kəndində əsil-nəcabətli Pavlovski ailəsində anadan olmuş və yaxınlıqda yerləşən Qrodno şəhərində (indiki Belarus) vəfat etmişdir. On altı yaşında Eliza özündən iki dəfə böyük polyak şlyaxtası, 1863-cü il qiyamından sonra Sibirə sürgün edilmiş Pyotr Orjeşko ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onlar 1869-cu ildə qanuni ayrılmışdılar. Eliza ikinci dəfə 1894-cü ildə 30 illik sevgi münasibətində olduğu, lakin nikahdan bir neçə il sonra həyatını itirən Stanislav Nahorski ilə ailə həyatı qurur. 1866-cı ildə Qrodnoya köçür və roman yazarı olmağa qərar verir.

Orjeşkova işğal olunmuş ölkəsinin sosial şəraitindən bəhs edən 30 roman və 120 sketç, dram və novella yazmışdır. Onun *Eli Makower* romanı (1875) yəhudilərlə polyak şlyaxtaları arasındakı münasibəti, *Meir Ezofowicz* romanı (1878) isə yəhudi ortodoksları ilə müasir liberlaizm arasındakı münaqişəni təsvir edir. 1888-ci ildə Orjeşkova Neman çayı (indi Belarusun ərazisindədir) haqqında iki roman yazır: *Cham* balıqçıların həyatından bəhs edir; ən məşhur romanı olan *Nad Niemnem* isə çox vaxt *[[Pan Tadevuş]]* əsəri ilə müqayisə edilir və siyasi və sosial qayda əleyhinə çıxan polyak aristokratiyası məsələlərinə toxunur. 1880-ci ildə Eliza vətənpərvərlik və kosmopolitizmi tədqiq etməyə başlayır. Onun əsərlərinin vahid buraxılışı Varşavada 1884–1888-ci illər arasında nəşr olunmuşdur. Əsərlərinin əksəriyyəti alman dilinə tərcümə olunmuşdur.

1905-ci ildə Henrik Senkeviç və Lev Tolstoy ilə birlikdə Eliza Orjeşkova Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd olmuşdur. Mükafat Senkeviçə təqdim olunmuşdur. Nobel mükafatı komitəsinin rəsmi qeydlərinə görə, mükafatı bölüşdürmə fikri ayrı-seçkilik hesab edilərək rədd edildi və yalnız bir şəxs mükafat laureatı oldu.

## Seçilmiş əsərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Lim O-Kyon

**Lim O-Kyon** () — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.

## Karyerası
Lim O-Kyon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 1992-ci ildə İspaniyanın Barselona şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasını 22:28 hesabı ilə məğlub edən Cənubi Koreya yığması, Barselona Olimpiadasını 1-ci yerdə başa vurdu və qızıl medal qazandı.

Daha sonra Lim O-Kyon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 1996-cı ildə Atlanta şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 37:33 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Atlanta Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Lim O-Kyon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 38:36 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Afina Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

## İstinadlar
Yaqorlık qoruğu

**Yaqorlık** — Moldova Respublikasının ərazisində olan dövlət qoruğu. Qoruq tanınmamış Dnestryanı Moldov Respublikasının ərazisində yerləşir və Dubısari rayonuna aiddir. Yaqorlık çayının aşağı axarlarında Dubısari SES inşa edilmiş və nəticədə mənzərəli Qoyanski körfəzi formalaşmışdır. Yaqorlık Dnestryanıda yeganə qorunan ərazidir.

## Tarixi
Yaqorlık qoruğu 15 fevral 1988-ci ildə, Moldova SSR Nazirlər Sovetinin 34 saylı qərarı ilə yaradılmış. Qoruq "Qoyanski körfəzi" yasaqlığının bazası əsasında formalaşdırıldı. Qoruğun yaradılmasında məqsəd unikal, endemik bitki növlərinin, eləcə də ixtiofaunanın qorunması idi. Ümumən Orta Dnestrin bütün biota qorunmaya alınmış. Qoruq Avrasiya qoruqlar birliyinə daxil edilmiş və Ümumdünya qoruqlar fondunda qeydiyyata düşmüş. Qoyanski körfəzində 180 növ zooplankton, 29 növ nadir balıq qeydə alınmış. 714 bitki növündən 49 növü nadir və nəsli kəsilmək üzrədir. 23 növ məməlidən isə bir növ (qaqum) nəsli tükənmək üzrədir. Quşların 86 növü mövcuddur. Üç növ nadirdir. Qoruq ərazisində onurğasızların 95 taksonu mövcuddur. Bitki qruplarının çoxu Moldova-Kırım-Qafqaz endemiklərinə aiddir. Bəzi bitkilər dövlət qorumasına alınıb.

Yaqorlık qoruğunun sahəsi — 377 hektar su sahəsidir və 270 hektar isə su səthinə aiddir. Qoruğun idarə etmə mərkəzi Qoyanı kəndidndədir.

## Fəaliyyət istiqamətləri
Qoruq ərazisində ilk öncə fundamental ekoloji su, su-bataqlıq və yerüstü ekosistem araşdırması aparılır. Qoruqda həmçinin tarixən mövcud olmuş biosenozların öyrənilməsi, bərpası və qorunması işləri həyata keçirilir. Bundan başqa nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlərin öyrənilməsi və bərpası istiqamətində də işlər aparılır. Biomüxtəlifliyin qorunması, eləcə də qoruqda mümkün ola biləcək ekoloji vəziyyətin dəyişilməsinin proqnozu tərtib olunur.

## İstinadlar
Kseniya Marinkoviç

**Kseniya Marinkoviç** (tam adı: *Kseniya Marinkoviç*, ; ) — Xorvatiya kino, televiziya və teatr aktrisası.

## Həyatı
Kseniya Marinkoviç 1966-cı ildə Virovitiça şəhərində anadan olmuş və burada orta məktəbi bitirmişdir. Hələ səkkiz yaşından etibarən Zaqrebdəki Dramatik İncəsənət Akademiyasına daxil olanadək Virovitiça teatrında həvəskar aktrisa kimi çıxış etmişdir. Akademiyanın tələbəsi kimi Qavella Dram Teatrı və Histrioni truppası ilə əməkdaşlıq etməyə başlayır. Akademiyadan məzun olduqdan sonra *Teatar u gostima*da bir il çalışır və 1989-cu ildə Zaqrebdəki ZKM Teatrında işə düzəlir. Elə ən mühüm rollarını da həmin teatrda canlandırmışdır. O, əhəmiyyətli bir neçə rollarını həm də teatrdan kənarda ifa etmiş, televiziya və bədii filmlərə çəkilmişdir.

## Filmoqrafiya
### Kinofilmlər

### Televiziya filmləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Anya Şovaqoviç-Despot

**Anya Şovaqoviç-Despot** (tam adı: *Anya Şovaqoviç-Despot*, ; ) — Xorvatiya kino və teatr aktrisası.

## Həyatı və fəaliyyəti
Anya Şovaqoviç Xorvatiyanın ən hörmət edilən aktyorlarından biri olan Fabiyan Şovaqoviçin və Maya Blaşkovun ailəsində dünyaya göz açmışdır. Kiçik qardaşı Filip Şovaqoviç kimi Anya da aktorluq fəaliyyəti ilə hələ kiçik yaşlarından məşğul olmağa başlamışdır. Orta məktəbi başa vurduqdan sonra Zaqrebdəki Dramatik İncəsənət Akademiyasına daxil olur. Burada teatr rejissoru Kreşimir Dolençiç ilə birgə 1981-ci ildə "Lift" teatr qrupunun əsasını qoyur. İki il sonra Zlatko Vitezlə əməkdaşlıq etməyə başlayır və onun "Histrion" teatr şirkətinə qoşulur. 1986-cı ildən Qavella Dram Teatrında fəaliyyət göstərir.

Şovaqoviç Xorvatiya aktyoru Draqan Despotla evlidir. Onların iki övladı var. Anya Şovaqoviç-Despot Xorvatiya Demokratik İttifaqını dəstəkləyir.

## Filmoqrafiya
* *Stela* (1990)
* *Yavaş təslim* (2001)
* *Xəttin altında* (2003)
* *İvanın qeyd etdikləri* (2005)
* *Şüşə arxasında* (2008)
* *Kotlovina* (2011)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Han Sun-Hi

**Han Sun-Hi** (d. 9 iyun 1972) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.

## Karyerası
Han Sun-Hi Cənubi Koreya yığmasının heyətində 1996-cı ildə Atlanta şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 37:33 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Atlanta Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Daha sonra Han Sun-Hi Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda Norveç yığmasına 22:20 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Sidney Olimpiadasını 4-cü yerdə başa vurdu.

## Həmçinin bax
* Cənubi Koreya 1996 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Cənubi Koreya 2000 Yay Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Leona Paraminski

**Leona Paraminski** (tam adı: *Leona Paraminski*, ; ) — Xorvatiya kino, televiziya və teatr aktrisası.

## Həyatı
Leona Paraminski Zaqreb yaxınlığındakı Vrbovets qəsəbəsində böyüyüb boya-başa çatmışdır. Uşaqlığı Xorvatiya və Almaniyada keçmişdir. Uşaq yaşlarından idman və incəsənətlə maraqlanmışdır. İbtidai və orta məktəbdə oxuyarkən dram qrupunun üzvü olub. İlk dəfə canlandırdığı obraz Zoluşka olub. Bu illər ərzində o, həm də xorda ifa edir, müasir və klassik rəqslərdən ibarət rəqs qrupunda fəal iştirak edir, həmçinin karate və tennislə məşğul olurdu.

18 yaşında Leona Zaqrebdəki Zaqreb Universitetinin Dramatik İncəsənət Akademiyasına daxil olur. Hələ universitetdə təhsil aldığı dövrdə *Vinko na krovu* filmində ən yaxşı aktrisa nominasiyasında F.R.K.A. mükafatına layiq görülmüşdür. Çəkildiyi ilk bədii film 1999-cu il istehsalı olan *Madonna*dır (*Boqoroditsa*, Neven Hitretsin rejissorluğu ilə). Bir il sonra 2002-ci ildə Pula kinofestivalında Leona Paraminski *Rioda qış* bədii filminə görə (*Prezimiti u Riu*, 2002) Xorvatiyada ən mühüm film mükafatı olan *Ən yaxşı aktrisa Qızıl Arena* ilə təltif olunur.

Leona Paraminski 30-dan çox kino və televiziya şouunda baş rolları ifa etmişdir. O, tez-tez teatrda güclü və qüdrətli qadın baş rollarını canlandırır. O, həm də Dalibor Matanitsin qısa filmlərində iştirakına görə ən yaxşı aktrisa kimi üç beynəlxalq mükafat almışdır. Leona həm də televiziya, festivallar və müxtəlif mərasimlərin aparıcısı kimi fəaliyyət göstərir və xeyriyyəçiliklə məşğuldur. 

Leona Paraminski Xorvatiya Milli Teatrının üzvüdür. 2012-ci ilin mayında Tin Komlyenoviçlə ailə həyatı qurmuşdur.

## Filmoqrafiya
**Madonna* (*Bogorodica*, 1999)
**Četverored* (1999)
**Səma, peyk* (*Nebo, sateliti*, 2001)
**Yavaş təslim* (*Polagana predaja*, 2001)
**Rioda qış* (*Prezimiti u Riu*, 2002)
**İsa cəmiyyəti* (*Družba Isusova*, 2004)
**Seks, içki və qırğın* (2004)
**Həqiqi möcüzə* (*Pravo čudo*, 2007)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mərkəzi Belarus

**Mərkəzi Belarus** — Belarusda tarixi-etnoqrafik region. Respublikanın mərkəzi hissəsində yerləşir və Minsk vilayətinin böyük hissəsini, Mogilyev vilayətinin isə qərb hissələrini əhatə edir. Region şimaldan Poozeriya platosu ilə, şərqdən Podneprov ilə, cənubdan Şərqi Polesye ilə və qərbdən Ponemane ilə həmsərhəddir.

Region əhalisi etnoqrafik baxımdan slavyan köklüdür. Əhali qədim dreqoviçlərin və kriviçlərin davamçılarıdı.

Mərkəsi Belarusun dili belarus dilinin ortabelarus dialektinə aiddir. Bu dialekt cənub-qərb və şimal-şərq dialektləri arasında orta mövqe tutur.

## Tarixi
X əsrlərdən regionun şimal hissəsi Polotsk knyazlığına aid idi. XII əsrdən bu regiondan müstəqil Minsk, İzyaslav və Loqojski knyazlığı ayrılmış. XVI əsrdə Mərkəzi Belarus Böyük Litva knyazlığının tərkibinə keçmiş. XV əsrin əvvəllərində Minsk bölgəsi Vilenski voevodluğuna daxil idi. 1566-cı ildə mərkəzi Minsk olmaqla Minsk voevodluğu yarandı.

Mərkəzi Belarusun cənub hissəsi qədimdən Turovski knyazlığı ilə sıx əlaqədə olmuş. Bu ərazidə Sluski və Kleski bölgələri mövcud idi. XII əsrin sonlarında Sluski bölgəsi müstəqil knyazlıq statusunu aldı və XVII əsrin sonuna kimi Böyük Litva knyazlığının və  Reç Pospolitanın tərkibində müstəqil inzibati ərəzi kimi mövcud olmuş.

Reç Pospolitanın ikinci parçalanmasından sonra (1793) Mərkəzi Belarus Minsk quberniyasının tərkibinə qatıldı.

Mərkəzi Belarus uzun müddət böyük mədəni və siyasi mərkəz funksiyasını daşımış və belarus xalqının formalaşmasında  əsas rol oynamışdır.

## Yaşayış məntəqələri
Kənd məskunlaşma formaları şimal-şərqdən cənub-qərbə doğru dəyişir: kiçik kəndlər, meşə içində olan kəndlər və çox həyətli açıq sahələrdə yerləşən kəndlər. Yaşayış məntəqələri dəqiq planlaşması ilə diqqəti cəlb edir. Nadir hallarda küçələrin başında qapılar olur və gecələr bağlanılır. Evlər adətən küçənin bir tərəfində tikilir, anbarlar isə əks tərəfdə.

## Ədəbiyyat

* Цэнтральная Беларусь : У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2004. С. 467.
* Зеленский И. Материалы для географии и статистики России: Минская губерния. Ч. 1—2. СПб., 1864.
* Титов В. С. Историко-этнографические регионы в экспозиции Белорусского государственного музея народной архитектуры и быта. Мн., 1982.
* Титов В. С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов, XIX — начало XX в. Мн., 1983.
İnqa Yankauskayte

**İnqa Yankauskayte** (tam adı: *İnqa Yankauskayte*, ; ) — Litva aktrisası, müğənnisi və piano ifaçısı.

## Həyatı
İnqa Yankauskayte 10 yanvar 1981-ci ildə Litvanın Kaunas şəhərində anadan olmuşdur. Kauno fonas və Ultra vires radiostansiyalarında radio DJ işləmişdir. 1997-ci ildə Yuozas Nauyalis adına Musiqi Akademiyasından məzun olduqdan sonra 1999-2002-ci illərdə və 2004-2005-ci illərdə Litva Musiqi və Teatr Akademiyasında təhsil almışdır.

L+ musiqi qrupunun üzvü olub. 2007-ci ildə *Žvaigždžių duetai* televiziya realiti şousunda iştirak etmiş İnqa Yankauskayte partnyoru Çeslovas Qabalislə birlikdə ikinci yeri tutmuşdur. *Dviračio šou* satirik xəbərlər verilişində "sarışın qız" obrazını oynamışdır. Hazırda İnqa Yankauskayte eyni zamanda həm *Səs Litva* verilişində münsiflər heyətinin üzvü, həm də *Žvaigždžių duetai* (*Ulduzların duetləri*) televiziya verilişində aparıcıdır.

## Filmoqrafiya
;Theatre
*2001 – *King Kongo dukterys*də Berta, Tereziye Valserin əsəri, Naujosios dramos akcija
*2004 – *Marija Stiuart*da Mariya Stüart, Fridrix Şillerin əsəri, Litva Milli Dram Teatrı
*2005 – *Demonai. Nelabieji. Apsėstieji. Kipšai.*də Liza, Fyodor Dostoyevskinin əsəri, Litva Milli Dram Teatrı
*2006 – *Mažasis princas*da Roza, Antuan de Sent-Ekzüperinin əsəri, Litva Milli Dram Teatrı
*2007 – *Meilė ir mirtis Veronoje*də Cülyetta
*2008 – *Vilnius - Dakaras*da Odre

;Kinofilm
*2004 – *Tamamilə yalnız*da Puşele
*2010 – *Zero2* (Gümüş durna ilə mükafatlandırılıb)
*2013 – *Kaip pavogti žmoną*
*2017 – *Zero3*
*2017 – *Trys Milijonai*
*2019 – *Ir visi jų vyrai*

;TV
*2007–2008 – *[[Nekviesta meilė]]*də Meta
*2017–18 - Səs Litvada Münsif/Məşqçi

## İstinadlar
Şərqi Polesye

**Şərqi Polesye** — Belarus Respublikasının tarixi-etnoqrafik regionu. Respublikanın cənub-şərq hissəsində yerləşir. Polesye düzənliyinin böyük hissəsini əhatə edir. Regiona Qomel, Minsk və Brest vilayətlərinin əraziləri daxildir.

Region şərqdən Podnepr (Dneprin sağ sahili və Berezinenin aşağı axarları), şimaldan Mərkəzi Belarus (Pariçi-Lyuban-Starobin-Çudin xətti üzrə), qərbdən Qərbi Polesye ilə həmsərhəddir. Şimaldan region suayrcı xətlə Mərkəzi Belarusun meşəli düzənliklərində ayrılır.

Belarus dilinin mozır dialektinə məxsusdur. Regionda etnik baxımdan polyanilər (şimalda) və poleşukilər (cənubda) məskunlaşmış.

## Tarixi
Dəmir dövründə Şərqi Polesye miloqrad mədəniyyətinin (E.ə. III-VII) və zarubines mədəniyyətinin (E.ə. III- V əsr) əsas ərazisi hesab olunur

VIII-IX əsrlədə Şərqi Polesye ərazisində dreqoviçlər məskunlaşmış və özlərinin siyasi birliyinə məxsus idilər. IX əsrdə onlar şimala, Berezini hövzəsinin yuxarı axarlarına gəlib çatdılar. Qərbdən isə Nmenaın sol sahilinə çatdılar. Onlar orada yatvyaqlarla qarşılaşdılar və sonuncuların slavyanlaşmasına səbəb oldular.

XII-XIII əsrlərdə Şərqi Polesyanın əsas əraziləri Turovski knyazlığının tərkibinə daxil oldu. Mozır Polesyesi isə Kiev knyazlığına aid idi.

Reç Pospolitanın ikinci parçalanmasından (1793) sonra Şərqi Polesye Minsk quberniyasının tərkibinə qatıldı.

## Təsərrüfat xüsusiyyətləri
Şərqi Polesyenin relyefində yüksəkliklər bataqlıqlaşmış düzənliklərlə növbələşir. Son dövrlərə kimi regionun böyük hissəsini açıq bataqlıqlar tuturdu. Geniş parçalanmış ərazilər, bataqlıqlaşmış torpaqlar məskunlaşmaya və təsərrüfatın formalaşmasına güclü təsir göstərir.

Region əhalisinin ənənəvi məşğuliyyət sahəsi əkinçilik və maldarlıqdır. Bununla yanaşı balıqçılıq, arıçılıq və sənətkarlıq geniş yayılıb.

## Məskunlaşma formaları
Kənd yaşayış məntəqələri ərazidə qeyri-bərabər yayılmış. Ən sıx məskunlaşma Xoynikski-Braqinski və Yuroviçski yüksəkliklərində, Mozır tirəsində, qərbdə isə Turovski meşəli düzənliyindədir.

## Ədəbiyyat

* Усходняе Палессе // Беларуя энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2004. С. 464—465.
* Сержпутовский А. Очерки Белоруссии. СПб., 1907.
* Сербов И. А. Поездки по Полесью 1911 и 1912 гг. Вильна, 1914.
* Лексіка Палесся ў прасторы і часе. Мн., 1971.
* Якімовіч Ю. А. Драўлянае дойлідства Беларускага Палесся, XVII—XIX стст. Мн., 1978.
* Можейко З. Я. Песни белорусского Полесья. Вып. 1. М., 1983.
* Титов В. С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов, XIX — начало XX в. Мн., 1983.
* Цітоў В. С. Народная спадчына: Матэрыял. культура ў лакальна-тыпал. разнастайнасці. Мн., 1994.
* Культурно-географические регионы Республики Беларусь