open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yenikənd (Samux)

**Yenikənd** (əvvəlki adı: **Qarayevkənd**) — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun Yenikənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd 1927-ci ildə salınmış və bolşevik Əliheydər Qarayevin (1896–1938) şərəfinə Qarayevkənd adlanmışdır. 1937-ci ildə Əliheydər Qarayev xalq düşməni kimi həbs edildikdən sonra kəndə Yenikənd adı verildi.

## Tarixi
Kəndin ilk sakinləri 1918-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Gərnibasar mahalının (Ermənistan SSR-nin keçmiş Üçkilsə rayonu və ya müasir siyasi inzibati bölgüyə əsasən Ermənistan Respublikasının Armavir mərzi ərazisi) Qarxun (Yuxarı Qarxun və Aşağı Qarxun kəndlərindən ibarət idi), Canfida, Zeyvə (Böyük Zeyvə/Erməni Zeyvə və Kiçik Zeyvə/Türk Zeyvə kəndlərindən ibarət idi) və Türkmən (Yuxarı Türkmənli və Aşağı Türkmənli kəndlərindən ibarət idi) kəndlərindən didərgin salınmış azərbaycanlı ailələr olmuşdu.

Kənd 1940-cı ildə Kürdən Ceyrançölə çəkilmiş kanalın sağ sahilinə köçürülmüşdü.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 1270 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çobanabdallı

**Çobanabdallı** — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun Çobanabdallı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi çobanilərin abdallı tirəsinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kürəkçayın sahilində, Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir. 

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 2594 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarabağlar (Samux)

**Qarabağlar** — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun Çobanabdallı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi XVIII əsrdə Qarabağ xanı Pənahəli xanın Naxçıvan və Qarabağdan köçürdüyü insanların  məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. XIX əsrdə qarabağlar tayfasının Gəncə qəzasında yaşaması haqqında məlumat vardır.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 1595 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sərkar (Samux)

**Sərkar** — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun Sərkar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi keçmişdə Gəncə mahalında maldarlıqla məşğul olmuş sərkar elatının adı ilə bağlıdır. Sərkarlar keçmişdə əsasən Şirvanda yaşayan xançobanılann bir qoludur. Şirvan xanları da bu tayfadan idi. Müəyyən tarixi hadisələrlə əlaqədar Gəncə zonasına köçmüş sərkarlar bu tayfanın tirələrindən olmuşdur.

## Tarixi
Kənd Samux rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə 1990-cı ildə daxil edilib. Həmin vaxtadək kənd keçmiş Xanlar (indiki Göygöl) rayonunun sonra isə Səfərəliyev rayonunun tərkibində olub.

## Coğrafiyası və iqlimi
Sərkar kəndində olan Sarvan bulağının suyu mədə–bağırsaq xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir. Sərkar kəndi mülayim iqlim tipinə malikdir.

## Əhalisi
Əhalinin tərkibi azərbaycanlılardan ibarətdir. Əhalisinin sayı 5047 nəfərdir.

## İqtisadiyyatı
Əhalisinin əsas məşğuliyyətiNİ əkinçilik və maldarlıq təşkil edir.

## Mədəniyyəti
Kənddə 1 mədəniyyət evi və bir park var.

## Təhsil
Kənddə 1 uşaq bağçası, 1 tam orta məktəb və 1 musiqi məktəbi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əhmədbəyli (Samux)

**Əhmədbəyli** (əvvəlki adı: **Əli Bayramlı**) — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun Əhmədbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Samux rayonunun Əli Bayramlı kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Əli Bayramlı kəndi Əhmədbəyli kəndi, Əli Bayramlı kənd inzibati ərazi vahidi Əhmədbəyli kənd inzibati ərazi vahidi adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 1684 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tibet

**Tibet** ( *Şican*,  *Bod*, *Bö*,  *Tüpüt*) — Mərkəzi Asiyada Tibet dağətəyində yerləşən tarixi-coğrafi ərazi. Fərqləndirici cəhəti tibet dili və tibet buddizmi olan mədəni və dini birlik. Yerli əhalisi — tibetlilərdir.

1950-ci ildə Çin tərəfindən işğal edildikdən sonra Tibet xarici vətəndaşlar üçün qapalı məkan olub. Yalnız 1984-cü ildə Çin mərkəzi hökumətinin icazəsindən sonra bura səyahət etmək imkanı yaranıb. Tibetin ərazisinə yalnız Çin hökumətinin nəzarəti altında turistik qrupların tərkibində daxil olmaq olar. Paytaxtı Lxasa şəhəridir. Şəhər VII əsrdə şahzadə Sronçzen Qamponun əmri ilə Tibetin rəsmi paytaxtına çevrilmişdir. Sonralar Lxasa paytaxt statusunu itirmiş və yalnız 1642-ci ildə Beşinci Dalay Lamanın əmri ilə yenidən paytaxt olmuşdur.

## Adları və kökənləri
* Çincə bə bölgəyə *Şican* (西藏) deyilir. Anlamı "Tibetli bölgəsi", *şi* - bölgə, *can* (zang) isə tibet dili, milləti, mədəniyyəti üçün işlənən sözdür. 
* Yerli əhalinin, Tibetlilərin mənbələrində བོད olaraq yazılırdı, bunun tələffüzü qədimi ləhcədə *Bod* idi, çağdaş ləhcədə isə *Bö* kimi tələffüz olunur.
* Qədim türk dilində bu məkanın adı *Tüpüt* (𐱅𐰇𐰯𐰇𐱅) olaraq tanınırdı. Bu sözün qədim türkcə 𐱅𐰇𐰯𐰇‎ (*töpö/töpü/tüpü* - təpə) sözündən gəlməsi ehtimal olunur.
* Mahmud Qaşqarlının məşhur Divanü Lüğat-it-Türk kitabında Qaraxanlı türkcəsində eyni qədim türk dilindəki kimi *Tübüt* (تُبُتْ) olaraq qeydə alınıb, lakin həmin əlifbada olmadığına görə P hərfinin işlənməməsini qeyd etmək olar.

## Mətbəxi
Tibetdə ənənəvi içki – "düyü şərabıdır". Onun hazırlanması üçün qaynadılmış düyüyə xüsusi ədviyyatlar əlavə edilir, bir həftə saxlandıqdan sonra süzülür və nəticədə, cüzi spirtli ekzotik içki əldə olunur.

Tibet çayı digər çaylardan öz qeyri-adi dadı ilə fərqlənir.

Tibetin tanınmış tsampa yeməyi arpa unu, yağ, çay və ya arpa pivəsindən hazırlanır.

## Təbabəti
Tibet təbabəti barədə məlumat XI əsrdə yazılmış və XVII əsrdə tərcümə olunmuş "Cud Şi" əsərində toplanıb. Burada əsas diqqət xəstəliyin müalicəsinə və uzunömürlülüyə ayrılır. Bəzi bölmələr yuxu, yemək, xəstəliklərin yaranma səbəbinə, hamiləlik, cinsi həyat və düzgün həyatın qaydalarına həsr olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Taşilunpo

## Xarici keçidlər
Yuxarı Ağasıbəyli

**Yuxarı Ağasıbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun Yuxarı Ağasıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 15 mart 2002-ci il tarixli 273-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Samux rayonunun Yuxarı Ağasıbəyli kəndi Əhmədbəyli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Yuxarı Ağasıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
XIX əsrdə Gəncə qəzasında maldarlıqla məşğul olmuş ağası–bəyli adlı icmanın məskunlaşması nəticə­sində yaranmış məntəqələrdəndir. Yuxarı komponenti kəndin coğrafi mövqeyini gös­tərməklə yanaşı onu eyniadlı digər yaşayış məntəqəsindən fərqləndirməyə xidmət edir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 1141 nəfərdir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini maldarlıq və əkinçilik təşkil edir.

## Təhsil
Kənddə orta məktəb fəaliyyət gösdərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Füzuli (Samux)

**Füzuli** — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun Füzuli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Samux rayonunun Füzuli kəndi Kolayır kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Füzuli kənd Soveti yaradılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 1464 nəfərdir. 

### Tanınmış şəxsləri
* Surxay Musayev(1951–2023) — Tibb elmləri doktoru, professor.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Ağasıbəyli

**Aşağı Ağasıbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun Yuxarı Ağasıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 15 mart 2002-ci il tarixli 273-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Samux rayonunun Aşağı Ağasıbəyli kəndi Əhmədbəyli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Yuxarı Ağasıbəyli kəndi mərkəz olmaqla Yuxarı Ağasıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yuxarı Ağasıbəyli oykoniminin qarşılığıdır. Ağasıbəyli XIX əsrin ortalarında maldar elatlardan birinin adını əks etdirir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd düzənlikdə yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 460 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Seyidlər (Samux)

**Seyidlər** — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun Seyidlər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Barri Vayt

**Barri Vayt** (, ) — ritm-ənd-blyuz stilində məşhur olan amerikalı müğənni. 1974-cü ildə onun "Can’t Get Enough of Your Love, Babe", "Never, Never Gonna Give You Up" və "You’re The First, The Last, My Everything" adlı mahnıları Billboard Hot 100 jurnalının siyahısında yüksək yerləri tutduqdan sonra məşhurluq qazandı. Sonuncu mahnı həm də Britaniya çartlarına başçılıq edirdi.

## Həyatı
Barri Vayt Texas ştatının Qalveston şəhərində anadan olmuş və Kaliforniyada Los-Ancelesin kriminal rayonunda böyümüşdür. 17 yaşında o, 30000 ABŞ dolları dəyərində avtomobil təkəri oğurluğuna görə 4 ay həbs cəzası alır. Həbsdə ikən radioda Elvis Preslinin ifasında "It's Now or Never" mahnısını eşidir və oxumağa qərar verərək həyatını dəyişmək istəyir.

Musiqi karyerasına 60-cı illərdə prodüser və musiqi tərtibatçısı kimi başlamış, 70-ci illərdə isə müğənni kimi disko stilindəki mahnıları ilə uğur qazanmışdır.

Uzun illər hipertoniyadan əziyyət çəkən Barri Vayt 2003-cü ilin mayında böyrəklərinin öz funksiyasını itirməsi nəticəsində xəstəxanaya düşür və 4 iyul tarixində vəfat edir. Onun nəşi kremasiya edilərək külü ailəsi tərəfindən Kaliforniya sahillərinə səpilmişdir.

## Diskoqrafiya

## İstinadlar
İnsan qripi

**İnsan qripi** o qriplərə deyilir ki Ortomiksoviridə (*Orthomyxoviridae*) viruslari ilə törənir. Bu qrip insanlar arasında endemikdir.

İnsan Qripi virusları üç bölüm olur: A, B və C virusları. Bu viruslar insandan-insana keçerek, yeni öskürük ve asqırıq neticesinde yaranır.

## İstinadlar
Donbas Arena

Ukraynanın Donetsk şəhərində yerləşən və dünya standardlarına cavab verən bu stadionun rəsmi açılış mərasimi 2009-cu ildə olub. Şəhərin təmsilçisi Şaxtyor Donetsk klubunun yeni stadionu — "Donbass Arena" keçirilən təntənəli mərasimlə rəsmi şəkildə açıq elan olunub.

Klubun sahibi Rinat Əhmədov mərasimin təşkilati işlərini yerinə yetirməsi üçün İtaliya firmasının xidmətlərindən istifadə edib. Tədbirə dövlət başçısı Viktor Yuşenko da qatılıb.

Qeyd edək ki, 50 min oturacaq yeri olan stadion Mançester Siti klubunun "Mançester" və Bayern Münhen klubunun "Allianç Arena" stadionlarını inşa edən şirkət tərəfindən tikilib. Arenaya 400 milyon dollar pul vəsaiti sərf olunub.

## Mənbə
* "Donbass Arena" istifadəyə verildi
Zabil Müqabiloğlu

**Zabil Müqabiloğlu** (tam adı: *Nəcizadə Zabil Müqabil oğlu*) — azərbaycanlı jurnalist.

## Həyatı
Zabil Müqabiloğlu 1977-ci il noyabrın 17-də Zəngilan rayonunun Babaylı kəndində anadan olub. Bakı Asiya Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. 1996-1998-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1998-ci ildən mətbuatdadır. "525-ci qəzet", "Avropa", "Tərcüman" qəzetlərində, "Yeni Müsavat" jurnalında çalışıb.

Gunxeber.com saytının baş redaktor olmuşdur. 
26 fevral 2017-ci il tarixdə qaraciyər xəstəliyindən vəfat etmişdir. Pirşağı qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.

Ailəlidir, bir oğlu var.

## İstinadlar
Çiqrinski kokteyli

**Çiqrinski kokteyli** - Dmitri Çiqrinskinin şərəfini hazırlanan içki

## Tarixi

2009-cu ildə Ukraynada “Boadas” restoranında düzəldilən yeni növ kokteyl məhz Şaxtyor Donetsk klubundan İspaniyanın Barselona komandasına keçməklə daha da məşhurlaşan ukraynalı futbolçunun adını daşıyır. Restoranda barmen çalışan Jeronimo Vakero bu ideyanın müxbirlərə aid olduğunu etiraf edib: *“Bir tanış reportyor zəng vuraraq Çiqrinskinin şərəfinə nə isə düzəltməyi xahiş etdi. Arağın yarısı, limon şirəsinin 1/4 hissəsi, eyni qədər pivə, həmçinin xiyar və albalı parçalarından ibarət içkini mütləq qurtum-qurtum içmək lazımdır. Günün ikinci yarısı üçün əla effekt verən “Çiqrinski” kokteyli təravətləndirici xüsusiyyətə malikdir. Özü də cəmi 7,5 avroyadır”*.

## Mənbə
*7,5 avroluq “Çiqrinski”
Babaylı (Zəngilan)

**Babaylı** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Məmmədbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

21 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Tarixi
Babaylı kəndi 1917-ci ildə **Baba Yaqublu** şəklində qeydə alınmışdır. Görünür, sonralar oykonimin ikinci komponenti ixtisara uğramışdır. Etnotoponimdir. Toponimikada belə bir məlumat da var ki, yaşayış məntəqəsini XIX əsrin əvvəllərində Cənubi Azərbaycanın Babaylı kəndindən köçüb gələnlər saldığına görə belə adlanmışdır.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Şamil Xudiyev — iqtisad elmləri doktoru (1989)
* Zabil Müqabiloğlu — Jurnalist

## İstinadlar
Ağakişilər

**Ağakişilər** – Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun İsgəndərbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd Zəngilan rayonunun şimalında yerləşir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Tarixi
Ağakişilər kəndi dağlıq ərazidədir. Etnotoponimdir. Kəndi vaxtilə Ermənistanın Qafan rayonunun Kirs kəndindən ağakişilər nəsli salmışdır. Kəndin ərazisi keçmişdə həmin nəslin qışlaq yeri olmuşdur. 1933-cü ildə Bərdə rayonu ərazisində də eyniadlı kənd qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Trombositlər

**Trombositlər** - qanda mikro litrdə 200-300.000 nisbətində olur. Trombositlərin təxminən 30%-i dalaqda  toplanır. Trombositlərin əsas funksiyası qanın laxtalanması ilə bağlıdır. Bundan əlavə onlar immunoloji reaksiyalar,məsələn;iltihab prosesində də iştirak edirlər. Trombositlərin hüceyrə nüvəsi yoxdur və bunlar laxtalanma üçün əhəmiyyətlidir. Trombosit qeyri-kafiliyi halında qanama görülər. Bu qanamanın əlaməti göyümsü ləkələrdir. Bu narahatlığın mütləq müalicəsi lazımdır əks halda təhlükəli ola bilər.

Trombositlər, qanın laxtalanmasında əhəmiyyətli vəzifəyə sahib olub, çox hissəsi də xırda dənəciklərdən ibarət rəngsiz hüceyrə parçalarıdır. Meqakaryosit deyilən sümük iliyinin böyük hüceyrələrinin parçalarından meydana gələr. Ortalama 10 günə qədər yaşayarlar. Ömürü dolan Trombositlər dalak və qaraciyərdəki makrofajlar tərəfindən yox edilər. Hər gün təxminən 200 milyon trombosit çıxarılar.Trombositlərin tərkibində bioloji aktiv maddələr olan sitoplazmatik qranullar olur.Onlarda qranulların 2 tipi müəyyənləşdirilmişdir. Bərk cisim və α qranullar. Bərk cismin tərkibində serotinin və ADP,α qranullarda isə proteazalar,kation zülallar və P-selektin toplanır.

Trombositlər bir-birinə və bağ toxuması ipliyi olan kollajenə bağlanaraq laxta meydana gəlməsində rol oynayarlar. Laxtalanmasi  40-45% olur.

## Mənbə
Qan hüceyrəsi

**Qan hüceyrələri** - Eritrositlər (qırmızı qan hüceyrələri),  leykositlər (ağ qan hüceyrələri) və trombositlərdir. Hüceyrələrin 99 % -dən çoxunu eritrositlər meydana gətirər. Eritrositlər qanın oksigen daşıyan hüceyrələridir. Leykositlər bədəni infeksiyalara və xərçəngə qarşı qoruyan hüceyrələrdir. Trombositlər isə qanın laxtalanması nda iştirak edirlər.

## Mənbə
Eritrosit

thumbnail|Eritrositlər.

**Eritrositlər** — qırmızı qan hüceyrələri. Qandakı hüceyrələrin 99%-dən çoxunu eritrositlər təşkil edir. Eritrositlər hər iki tərəfdən basıq disk şəklindədir, diametri 7-8 mikrometrə qədərdir.
Eritrosit pərdələrində 33% nisbətdə tapılan hemoqlobin, qanda oksigen daşıyan zülaldır. Oksigenin təxminən 99%-i hemoqlobin ilə daşınar, geri qalan 1%-lik qisim isə qan plazmasında həll olmuş şəkildə daşınır. Oksigenlə birləşmiş hemoqlobin al-qırmızı rənglidir.

## Eritositlərin ölçüləri
* Diametr: təxminən 7,5 µm (mikrometr)
* Qalınlıq: kənarlarda 2 µm mərkəzdə 1 µm
* Çəkisi: təxminən 3&nbsp;·&nbsp;10-11 qram
* Həcmi: təxminən 90 fl (femtolitr) (90 µm3)
* Qandakı konsentrasiyası: kişilərdə 4,6–5.9x106/mm3 və qadınlarda 4,0–5,2x106/mm3.
* Yetişmə müddəti: təxminən 7-10 gün
* Yaşama müddəti: təxminən 120 gün və ya 4 ay
* Gün ərzində yaranan eritrosit sayı: 2x1011 = təxminən: 2 milyon/saniyə
* Ümumi səthi: 4000–4500&nbsp;m2
* Osmotik davamlılığı: 180 mosmol/l-ə qədər
* Mempran potensialı: -10mV

## Eritrositlərin yaranması və formalaşması (Eritropoez)
Eritrositlərin əməlgəlmə prosesi eritropoez adlanır. Eritropoez hadisəsi eritropoetin hormonu vasitəsilə stimulə olunur ki, sonuncu da hər hansı bir toxumada oksigen çatışmazlığı (hipoksiya) nəticəsində böyrəklərdə sintez olunur. Eritrositlər sümük iliyində yetişirlər. Belə ki, sümük iliyində yerləşən kök hüceyrələrdən 6-9 gün ərzində hemositoblastlar formalaşır ki, bunlar da hələ dəmir ionları ilə birləşməmiş pro-eritroblastlara çevrilirlər. Pro-eritroblastlar dəmir ionu ilə birləşərək eritroblastları əmələ gətirirlər. Eritroblastlar sonradan nüvəsini itirərək yetişkin eritrositlərə çevrilirlər. Bəzən qanda tam formalaşmamış (məs: nüvəsini itirməmiş və s.) eritrositlərə də rast gəlinir ki, bunlar retikulositlər adlanır. Normalda qanda retikulositlərin miqdarı bütün eritrositlərin 0.5-1%-ə qədərini təşkil edir. Gün ərzində təxminən 2x1011 eritrosit əmələ gəlir. Bununla yanaşı, hamiləliyin son ayına qədər eritrositər dölün qaraciyərində də yetişmə dövrü keçirlər. Doğuşdan sonra isə eritrositlər yalnız sümük iliyində əmələ gəlir və yaşama müddətlərinin sonunda qaraciyər, dalaq və sümük iliyində makrofaqlar tərəfindən parçalanırlar. Normal eritrositlərin yaşama müddəti 120 gündür.
Bartaz

*Bartaz (Zəngilan) 
:*Bartaz (kənd, Zəngilan) — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda kənd.
:*Bartaz (qəsəbə, Zəngilan) — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda qəsəbə.
*Bartaz dəmir yolu stansiyası — Bartaz dəmir yolu stansiyası.
*Bartaz (dağ) — Zəngilan rayonunun cənub qərbində Mehri (Mehri Guney) silsiləsində, Ermənistanla sərhəddə dağ.
Troyan proqramı

**Troyan proqramı** — hazırda dünyada ən geniş yayılmış kompüter virusu proqramı. Bu virusun ən özəl xüsusiyyəti, kompüter sistemini tədricən, amma mükəmməl şəkildə məhv etməsidir. 

Troyan proqramlarının adı "Troya atı" ifadəsindən yaranmışdır. Bu atın içərisində gizlənən əsgərlər rəqiblərinin arxasına keçmiş və Troya müharibəsinin taleyini həll etmişlər. 

Bu viruslar iki hissədən ibarətdir. Birinci hissə kompüterə yuklənir və ilkin komandanı alan kimi (məsələn şəklin açılması, hər hansı faylın açılması) ikinci hissə ilə əlaqəni gözləyir. Bəs edir ki, başqa kompüterdə olan ikinci hissə yoluxmuş komputerin IP (şəbəkəyə qoşulmuş hər bir kompüterin unikal identifikasiya ünvanı) ünvanını təyin etsin. Ünvan məlumdursa artıq yoluxmuş kompüter kiminsə nəzarətinə keçir – disk qurğuları özbaşına açılır, bağlanır, pəncərələr özbaşına işləyir, "yenilənmə" düyməsi kömək eləmir və sair. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Almatı

**Almatı** (; 1921-ci ilədək — *Vernı*, orta əsrlərdə — *Almatu*) — Qazaxıstanın ən böyük şəhəri və 1927–1997-ci illərdə ölkənin paytaxtı. Əhalisi 2 milyon nəfərdir.

Qazaxıstanın cənub-şərqində yerləşən Almatı şəhəri, 1854-cü ildə rusların şərqdə sərhəd qalası olaraq qurduqları şəhərdir və 2020-ci il 1 sentyabr statistikasına əsasən, 1.955.080 nəfər əhalisi ilə Orta Asiyanın ən inkişaf etmiş beynəlmiləl şəhəridir. Bir çox ticarət mərkəzi, restoranları, otelleri və kazinoları olan varlı həyat tərzi ilə seçilir. Öncəki adı Alma-Ata olan şəhər Alatau Dağları platosunda yerləşir. Bütün Qazaxıstanda olduğu kimi, Almatıda da ana dili qazaxca və ruscadır. Qazaxıstanın 1991-ci ildə Sovet İttifaqından müstəqillik əldə etməsindən sonra, Almatı şəhəri Qərb bazarlarına açılıb, çox sürətli inkişaf etmişdir. Almatı köhnə paytaxt olmasına baxmayaraq (indiki paytaxt Astana şəhəridir), hələ də ölkənin mədəni, iqtisadi və ticarət mərkəzi olaraq qalır.

## Təbiəti
Almatı şəhəri qış turizmi üçün ideal yerdir. "Çimbulak" qış turizm mərkəzi dəniz səviyyəsindən 3163 metr yuxarıda yerləşir. "Çimbulak" turizm mərkəzinin yanında yerləşən Böyük Almatı Gölü görməli yerlərdən biridir. Bundan başqa Almatıda təxminən 16 milyondan artıq ağac var.

## Muzeylər və abidələr
Mərkəzi Muzeydə Qazaxıstan tarixi ilə bağlı eksponatlar mövcuddur. Panfilov Parkında II Dünya Müharibəsində həlak olanların xatirəsinə yanar alov və abidə görməyə dəyər, qüdrətli abidələrdir.

## Yol planlaması
**Almatının** mərkəzində çox düzgün yol planlaması var. Bütün küçələr paralel və perpendikulyar şəkildə salınmışdır. Küçənin bir tərəfində binalar tək nömrəli, qarşı tərəfdə isə cüt nömrəlidir. Bir ünvanı izah etməyin ən asan yolu, gediləcək yer üzrə kəsişən küçələrin adlarını söyləməkdir. Almatı Qazaxıstanın ən böyük şəhəridir.

## Qalereya

 
Fayl:ALAcityborder.JPG|Şəhərə giriş
Fayl:Almaty church.jpg|Şəhər parkı
Fayl:ALAMahatma.jpg|Mahatma Qandinin heykəli



## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lyublyana

**Lyublyana** () − Sloveniyanın paytaxtı. Əhalisi 247,000 nəfərdir. Şəhər icra başçısı Zoran Yankovic-dir. Əhalinin etnik tərkibini əsasən Sloven dilində danışan Slovenlər təşkil edirlər 87%. Xristianlığın Katolik məzhəbinin üzvləri 39,2% təşkil edirlər. Dinsizlər şəhərin 30,1%-ni təşkil edirlər. Ateistler isə 18,7%, Pravoslavlar 5,5%, Müsəlmanlar 5%

## Qısa məlumat
Sloveniyanın ən böyük şəhəri və paytaxtıdır. Ölkənin tam ortasında. 300.000 əhalisi ilə bir paytaxt üçün çox kiçik. Tipik bir Avropa şəhəridir. Şəhər mərkəzindən keçən bir çay və ətrafında pozulmadan qorunmuş köhnə Avropa arxitekturasında olan strukturlar var. 18-ci və 19-cu əsrlər ətrafında Lyublyanada böyük bir zəlzələ baş vermiş və bütün binalar dağılmışdır. Həmin tarixlərdə bütün binalar təkrarən tikilmişdir. Buna görə şəhərin mərkəzindəki bütün binalar eyni dövrün arxitekturasını əks etdirir. Ayrıca şəhərin mərkəzi Preseren Trgdə tapılan 3 körpü Lyublyananın ən işlək yeridir. Bunların bir az irəlisində tapılan əjdaha körpüsündəki Əjdaha və bu körpünün yolunun davamında təpənin üzərinə tikilmiş olan Lyublyana qalası, şəhərin əsas abidələrindəndir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kopenhagen

**Kopenhagen** ( [], 1906-cı ilə qədər — *Kjøbenhavn*, qədim danimarka dilində: *Køpmannæhafn* — "ticarət limanı"; ) — Danimarkanın paytaxtı və ən iri şəhəri. Şəhər Zelandiya Slotsholmen və Amager adalarında yerləşir. Tarixi şəhərin əhalisi 600 min nəfərdən bir qədər çox, şəhərətrafı ərazilərdə isə 1,3 milyondan çox əhali var. Şəhərin bir hissəsi, özünü azad şəhər elan edən Kristania, qismən özünü idarə edir.

Kopenhagen mədəniyyətini çox vaxt "açıq səma altındakı mədəniyyət" də adlandırırlar. Yay vaxtı Danimarka səmalarında parlaq günəş işıq saçır və şəhərin müxtəlif meydanlarında açıq səma altında mədəniyyət tədbirləri keçirilir. Bu mədəniyyət tədbiləri danimarkalıların və turistlərin çox böyük marağına səbəb olur. Həmçinin yay kinoteatrlarında filmlər nümayiş olunur, hər kəs birlikdə gün dönümünü (midsummer) qeyd edir, parklarda, göl kənarlarında, şəhər ətraflarında məşəllər yandırılır. kopenhagen gerbində şirə olan etinad var..

## Tarixi
Şəhər Eresuni boğazının cənub-şərq hissəsində Zelandiya və Amager adalarında yerləşir.

"Kopenhagen" tərcümədə "ticarət limanı" mənasını verir. Kopenhagen haqqında ilk məlumat sənədlərdə 1043-cü ildə verilib. 1443-cü ildə kilsəyə mənsub olub, sonradan Danimarka krallarının iqamətgahına çevrilib. 1520–30-cu illərdə *Reformasiyanın* mərkəzi olub. 1867-ci ildə qoruyucu xəndəklər və şəhərin divarları, 1872-ci ildə bəndlər yaradılmışdır. Kopenhagen şəhər ətrafı Frederiksborqla, Sundbüerinlə, Brensxemlə, Vadbyu ilə birləşmişdir. 1940–1945-ci illərdə şəhər alman faşist ordusu tərəfindən zəbt olunmuşdur.

## Memarlığı
Bu şəhər radiuslu dairə prinsipi ilə tikilmişdir. Şəhərin ən köhnə hissəsi İçəri şəhərdən, Saray adasından, İstinad qalasından ibarətdir.

## Turizm
Kopenhagen şəhəri sakinləri və qonaqları üçün yüksək həyat tərzi təklif edir. Şəhər rəngarəng memarlıq nümunələri, dizayn və delikatesləri ilə məşhurdur. Həmçinin burada çox rahat şəhər nəqliyyatı, velosiped mədəniyyəti (şəhər əhalisinin 36 faizi iş yerlərinə və təhsil aldıqları müəssisələrə bu nəqliyyat növü ilə gedir), limanları, yaşıllıqları, dəbli kafeləri yüksək həyat tərzinə öz töhfəsini verir. Sahil küçələrində, parklarda, şənbə-bazar günləri isə şəhərdən kənarda qəsrlərdə, kəndlərdə, meşə və dağlarda gəzinti insana əvəzolunmaz zövq bəxş edir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Kopenhagen-Danimarkanın paytaxtı

## Həmçinin bax
* Karfagen əməliyyatı (1945)
Popkorn

**Popkorn** və ya **qarğıdalı partlağı** — qida məhsulu.

## Popkornun faydaları

Amerikanların apardığı yeni tədqiqatlar nəticəsində məlum olmuşdur ki, popkorn daxilində daha çox antioksid daşıyır. Bununla da alimlər popkornu insan orqanizminə xeyir gətirən xüsusi qidalar sırasına daxil etmişlər.

Həmçinin, popkornun tərkibi tərəvəz, meyvə, kofe, şərab və şokoladın tərkibi ilə bənzərdir. Bununla yanaşı bu məhsul orqanizmdə xərçəng xəstəliyinə və ən əsası isə ürək çatışmamazlıqlarına da xeyirdir. Bir çox qidaların tərkibində olan antioksid yemək hazırlanan zaman, tamamilə, parçalanır, lakin popkornun tərkibində o dəyişməz qalır və öz təsirini orqanizmdə göstərir.
Reykyavik

**Reykyavik** — İslandiyanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Müstəqil dövlətlərin paytaxtları arasında şimal qütbünə ən yaxın yerləşən şəhərdir. Əhalisi 120.000 (ətraf qəsəbələrlə birlikdə 200.000) nəfər olan Reykyavik İslandiyanın iqtisadi və mədəni mərkəzidir. Reykyavikin əsasının təxminən 9-cu əsrdə İngolfr Arnarson tərəfindən qoyulduğu ehtimal edilir. Lakin Reykyavik şəhər kimi 18-ci əsrdə formalaşmışdır. Reykyavik rəsmi olaraq 1786-cı ildə şəhər statusunu almış, həmin dövrdən sonra şəhərin sürətli inkişafı başlamışdır.

## Tarixi

## İqlimi
Reykyavik İslandiyanın cənub-qərbində yerləşir. Şəhərdə temperatur qış aylarında çox nadir hallarda −15° Selsidən aşağı olur. Bunun səbəbi şəhərin yerləşdiyi ərazinin yaxınlığından isti Qolfstrim cərəyanının keçməsidir. Reykyavikin okean sahilində yerləşsə də orada güclü küləklər çox olmur. Yay aylarında hava sərin keçir, temperatur 10–15° Selsi arasında dəyişir. Rekord yüksək temperatur 2008-ci il 30 iyulunda qeydə alınıb — 26,2° Selsi. Ən aşağı temperatur (-24,5° Selsi) isə 1918-ci ilin yanvarın 21-də olub.

## Əhalisi
Reykyavik İslandiyada ən çox əhalisi olan yaşayış məntəqəsidir. Müasir Reykyavik 100-dən çox ölkədən gəlmiş insanların yaşadığı beynəlmiləl bir şəhərdir. Şəhərdə ən çoxsaylı etnik azlıqlar polyaklar, filippinlilər və danimarkalılardır. 2009-cu ilin statistikasına görə ölkə xaricində doğulmuş sakinlər Reykyavik əhalisinin 8%-ni təşkil edir.

Reykyavik şəhərinin əhalisi 2008-ci il statistikasına görə 120.000 nəfər, metropoliya əhalisi isə 200.000 olub. Aşağıdakı cədvəldə Reykyavik şəhərinin müxtəlif illərdə əhalisinin sayı göstərilmişdir.

## İnfastruktur

## Təhsil
Reykyavikdə yerləşən universitetlər.

* İslandiya Universiteti
* Reykyavik Universiteti
* İslandiya İncəsənət Akademiyası

## Qardaş şəhərlər

## İstinadlar
Narvik Sırxayev

**Narvik(Naviddin) Zagidinoviç Sirxayev** (; 16 mart 1974, Orta-Stal, Dağıstan MSSR, RSFSR, SSRİ) — ləzgi əsilli SSRİ, Rusiya və Azərbaycan futbolçusu, yarımmüdafiəçi.

## Həyatı
Narvik Sirxayev 1996-1999-cu illərdə Azərbaycan milli futbol komandasının heyətində 17 oyun keçirib və 1 qol vurub. Karyerası ərzində Mahaçqalanın "Dinamo", "Anji", həmçinin digər Rusiya klubları "Terek", "Torpedo-Metallurq" və "Lokomotiv"də oynayan Sırxayev "dəmiryolçular"ın heyətində çempionat (2002) və Superkubokun (2003) qalibi olub.

Azərbaycan milli komandasının sabiq futbolçusu Narvik Sırxayev 2009-cu ildə məşqçilik fəaliyyətinə başlayıb. 35 yaşlı veteran futbolçunun çalışdırıcı kimi ilk iş yeri Moskva "Lokomotiv"i olub. Sırxayev Rusiya çempionatının ikinci divizionun Qərb zonasında çıxış edən "Lokomotiv-2" komandasında baş məşqçi Yevgeni Xarlaçovun köməkçisi təyin edilib.

2008-ci ilin birinci yarısında Bakının "Olimpik" klubunda çıxış edən Sırxayev o vaxtdan Ali Məşqçilər Məktəbinin tələbəsidir.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan yığmasının futbolçusu "Lokomotiv"də!

## Həmçinin bax
Bəlucistan əyaləti

**Bəlucistan əyaləti** — Pakistanın ən qərbdəki və ən böyük əyaləti. Qərbdən İran, şimal-qərbdən Əfqanıstan, şimal-şərqdən və şərqdən Pəncab və Sind əyalətləri ilə həmsərhəddir. Cənubda Oman körfəzinə sahili vardır. Əyalət bugünkü sərhədləriylə 1 iyul 1970-ci ildə meydana gəlmişdir.

## Simvolları

## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Encyclopaedia İranica : Baluchistan
İslamabad

**İslamabad** — Pakistan İslam Respublikasının paytaxtıdır. Şəhər 1960-cı illərdə Kəraçi yerinə paytaxt olması üçün tikilmişdir. Şəhərin tikilməsinin bir neçə səbəbi vardır: Ölkənin inkişafı Kəraçinin inkişafı ilə düz mütənasib idi və buna görə ölkə prezidenti Eyyub xan bunu bərabər şəkildə paylamaq istəyirdi. Eyni zamanda, Hindistanla baş verə biləcək döyüşdə Kəraçi, dənizdən gələcək hücumlara qarşı zəif bir nöqtədə idi. İslamabad isə əksinə dağlarla ətraflı olduğundan, etibarlı bir mövqedə idi. Ayrıca, burada iqlim Kəraçiyə nisbətənən daha yaxşı idi.
İslamabad Pakistandakı digər şəhərlərlə müqayisədə daha təmiz və müasir şəhərdir.

## Qardaş şəhərlər

*  Ankara, Türkiyə (1982)
*  Amman, İordaniya (1989)
*  Pekin, Çin (1993)
*  Seul, Cənubi Koreya (2008)
*  Madrid, İspaniya (2010)
*  Cakarta, İndoneziya (2010)
Azad Kəşmir

**Azad [[Cammu (region)|Cammu]] və [[Kəşmir]]** (, ; qısaca — **Azad Kəşmir**) — keçmiş Cammu və Kəşmir knyazlığının pakistanlıların idarəsində olan ən cənub inzibati vahidi. Faktiki Pakistanın bir hissəsi olsa da, Pakistan tərəfindən müstəqil dövlət kimi tanınır. Hindistanın Cammu və Kəşmir ştatı ilə şərqdən, eləcə də Pakistanın Hayber-Paxtunxva vilayəti ilə qərbdən, Gilgit-Baltistan vilayəti ilə şimaldan və Pəncab vilayəti ilə cənubdan sərhəddir. İnzibati mərkəzi Müzəffərabad şəhəridir. Sahəsi 13 297 km², əhalisi təxminən 4,5 milyon nəfərdir.

## Tarix
Azad Kəşmir 1947-ci ilin oktyabrında Kəşmirdə populyar olmayan Maharaca Hari Sinqha etiraz olaraq elan edildi. Birinci Hind-Pakistan Müharibəsindən sonra bugünkü faktiki sərhədlər, o cümlədən Kəşmir və Cammu coğrafi bölgələrinin yalnız qərb hissələri (yəni hər iki əsas şəhər — Şrinaqar və Cammu — Hindistanda qaldı) formalaşdı.

## İstinadlar
Pəncab (Pakistan)

**Pəncab** — Pakistanın dörd əyalətindən biri. Pakistanda ən sıx əhalisi olan əyalətdir. Adının fars dilindəki "penç" (beş) və "ab" (su, çay) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəldiyi vurğulanır. Bu əyalətdə çayların sayının çox olmasına işarədir. Sahəsi 205.344 km², əhalisi 79.429.701 nəfərdir. Əyalətdə bir çox tarixi abidələrlə yanaşı, ölkənin ən müasir tikinti və infrastrukturları da vardır. Əyalətinin mərkəzi Lahor şəhəridir.
Nəsir yelqovanı

**Nəsir yelqovanı** - İranda istehsal edilən ilk elektrik avtomobili

İranda istehsal edilən ilk elektrik avtomobili olan "Nəsir yelqovanı"nın təqdimat mərasimini 2009-cu ilin sentyabr ayının 3-də İran Nəqliyyat və Yanacaq Rəhbərliyi Qərargahı keçirib. “Nəsir yelqovanı” adlandırılan və cəmi iki sərnişini daşıya bilən avtomobili Tehranın Xacə Nəsir Universitetinin 14 nəfərlik tələbə qrupu istehsal edib. Avtomobilin çəkisi 700 kiloqramdır. Bir dəfəyə azı 50 kilometr məsafəni qət edə bilər. Sürəti saatda 80 kilometrdir və bütün yoxlamalardan müvəffəqiyyətlə çıxmış yığcam bir avtomobildir.

Avtomobil əvvəlcə elektrik avtomobillər arasında keçirilən yarışma məqsədilə nəzərdə tutulsa da, sonradan onun kütləvi istehsalına və vətəndaşların istifadəsinə verilməsinə qərar verilib.

## Mənbə
*İRANDA ELEKTRİK AVTOMOBİLİNİN TƏQDİMATI KEÇİRİLİB
Bozbaş

**Bozbaş** və ya **bozartma** —  Azərbaycanın milli yeməyi. Azərbaycan mətbəxinin şah yeməklərindən sayılan bozbaş sözü heç də bəzilərinin düşündüyü kimi "boz" və "baş" sözlərindən yaranmayıb. Qədimdə bütün yeməklərə "aş" deyilirdi. Əslində "bozbaş" sözü "bozardılmış aş" sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir.  

## Tərkibi
*1 nəfərlik*

150 qr qoyun əti, 15 qr ərinmiş yağ, 30 qr noxud, 100 qr kartof, yarım baş soğan, 15 qr tomat püre, quru nanə və tam üçün duz, istiot

## Hazırlanma qaydası

Bozbaş üçün qoyun ətindən 50 – 60 qr – lıq 2 – 3 tikə ət götürülür. Noxud arıtlanıb 3 – 4 saat ərzində soyuq suda isladılır. Ət və noxud qazana qoyulub üstünə soyuq su tökülür və bişirilir. Kəfi alınır. Xörəyin hazır olmasına bir az qalmış içinə doğranmış baş soğan, soyulub doğranmış kartof və yağda qızardılmış tomat – püre qatılaraq bişirilir. Süfrəyə verilən zaman bozbaşın üstünə quru nanə səpilir. "Aşpaz" sözü də əslində "aşpəz" sözündən meydana gəlib.

## Maraqlı faktlar
2011-ci il 17-22 yanvar tarixlərində Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə yerləşən Mərkəzi Avropa Universitetində keçirilən Beynəxalq Mədəniyyət Festivalı çərçivəsində həftəsonu universitetin yataqxanasında yeməkxanada müxtəlif ölkələrin mətbəxindən yeməklər təqdim olunub. Günün nəticələrinə əsasən ən çox sifariş olunan yeməklərin arasında birinci yeri bozbaş qazanıb.

## İstinadlar

## Mənbə
* Parça bozbaş 
* Azərbaycan mətbəxi - Sulu xörəklər
Duayt York

**Duayt Eversli York** (; 3 noyabr 1971, Kanaan, Trinidad və Tobaqo) — Trinidad və Tobaqo futbolçusu.

## Həyatı
Duayt York 3 noyabr 1971-ci ildə anadan olmuşdur.

## Karyera
Yorkun futbolçu karyerasında ən böyük uğurları 1998–2002-ci illərdə oynadığı Mançester Yunayted komanda (151 görüşdə 64 qol) ilə bağlıdır. Belə ki, o, Mançester Yunayted ilə ÇL-nin qalibi olmaqla yanaşı, üç dəfə ölkə çempionluğunu qazanıb. Duayt İngiltərədə həmçinin "Aston Villa", "Blekbörn", "Birmingem", "Sanderlend" klublarında oynayıb.

Son vaxtlar Avstraliyanın "Sidney" klubunda çıxış edən York uzun müddət şərəfini qoruduğu milli komandasının lideri sayılırdı. 2006-cı ildə Almaniyada keçirilən dünya çempionatının final mərhələsində iştirak edən Trinidad və Tobaqoda Duayt milli qəhrəman hesab olunur.

2009-cu ildə - 37 yaşında karyerasını bitirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şakira

**Şakira** (*;* ) — Livan əsilli kolumbiyalı müğənni, bəstəkar, rəqqasə və aktrisa

## Həyatı
90-cı illərin sonlarına doğru böyük bir partlama edən Latın pop və Latın rock musiqi furyasındaki ən əhəmiyyətli adlardan biridir. Xüsusilə yarı ərəb yarı latın fiquru rəqsləriylə insanların bəyənisini yığmışdır. Eyni zamanda bəstə də edən sənətçi 2 dəfə Grammy, 8 dəfə Latın Grammy, 14 dəfə Billboard Latın Musiqi Mükafatı qazanmışdır.

Şakira 140 milyon dollarlıq dəqiq sərvəti ilə dünyanın ən varlı Latın pop müğənniləri arasındadır. Ən çox satan Kolumbiyalı sənətçidir. "Hips Dont Lie" mahnısı günümüzə qədər 10 milyon sataraq son 10 ilin ən çox satan mahnısı olmuşdur.

2010–ci ildə səsləndirdiyi Dünya Kuboku mahnısı "Waka Waka" 5 milyon sataraq, dünya kuboku tarixinin ən çox satan mahnısı olmuşdur. Həmçinin mahnı Youtube'da 600 milyondan çox izlənilərək ən çox izlənilən 4–cü klip olmuşdur. Şakira; Amerikada, Avstraliyada və İngiltərədə 1 nömrəyə yüksələn tək Cənubi Amerikalı sənətçi olmuşdur.

Şakira eyni zamanda Kolumbiyada fəaliyyət göstərən Pies Descalzos adlı bir qeyri-hökumət təşkilatının qurucusu və fəxri sədridir. 6 yaşında ilk bəstəsini etmişdir. Rəqslərini nənəsindən öyrənmişdir. Şakira, içki və qəhvə içmir, şokoladı çox sevir. Axıcı bir şəkildə İngilis və Portuqaliya dilində danışır.Həmçinin Fransız, İtalyan və Ərəb dillərini də bir az danışa bilir.

2011-ci ildə Harvard Universiteti tərəfindən "İlin Sənətçisi" seçilmişdir. Son olaraq Şakira, "Hollywood Walk Of Fame"də ulduz sahibi oldu və burada ulduzu olan ilk Kolumbiyalı ünvanını qazandı.

## Albomları

* Magia (1991)
* Peligro (1993)
* Pies Descalzos (1995)
* Dónde Están los Ladrones? (1998)
* Laundry Service (2001)
* Fijación Oral, Vol. 1 (2005)
* Oral Fixation, Vol. 2 (2005)
* She Wolf (2009)
* Sala El Sol (2010)
* Shakira (2014)
* El Dorado (2017)
* Las Mujeres Ya No Lloran (2024)

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Dünyamalılar

**Dünyamalılar** – Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Dünyamalılar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Mil düzündədir. Yaşayış məntəqəsi Mil düzündə yayılmış xələc tayfasının dünyamalılar nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kəndin keçmiş
adı da Xələc olmuşdur.

## İqtisadiyyat
2014-cü ildə iyirmi beş min nəfər əhalinin yaşadığı 8 yaşayış məntəqəsini birləşdirən Birinci Şahsevən-Əhmədli-Dünyamalılar avtomobil yolunun tikintisinin davam etdirilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinə 2,0 (iki) milyon manat ayrılmışdır.

Dünyamalılar kəndində illik istehsal gücü 626 min şərti banka olan Konserv zavodu fəaliyyət göstərir.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Əzizə Ağahüseynqızı — şairə-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

### Şəhidlər
#### 1-ci Qarabağ döyüşlərində şəhid olanlar
* Ağamalıyev Raqub Əhəd Oğlu (08.10.1966–26.01.1994)
* Əmiraslanov Kərəm Zeynal Oğlu (17.06.1975–04.06.1994)
* Həsənov Seymur Zalan Oğlu (26.12.1968–17.08.1992)
* Həşimov Zakir Cəmil Oğlu (1967–08.05.1992) 
* İsmayılov Teymur Qarakişi Oğlu (10.08.1969–16.04.1994)
* Quluyev Baxşeyiş Maşallah Oğlu (28.04.1964–02.11.1993)
* Məmmədov İmamqulu Kamal Oğlu (01.07.1959–26.06.1995)
* Mustafayev Allahverdi Əhmədalı Oğlu (15.07.1957–16.121992)
* Mustafayev Elburus Ələkbər Oğlu (19.07.1964–17.01.1994)
* Rzayev Ələmdar Mehdi Oğlu (1971–10.05.1992)
* Sarıyev Səid Əhəd Oğlu (02.09.1974–26.01.1994)  
* Şükürov Elsevər Əvəz Oğlu ( 25.01.1962-31.01.1994) 
**Aprel döyüşlərində şəhid olan**

*Məhəbbət Zaman oğlu Mirzəyev (16 dekabr 1994, Dünyamalılar, Beyləqan rayonu – 2 aprel 2016, Azərbaycan) – gizir 

#### 2-ci Qarabağ döyüşlərində şəhid olanlar
* Eltac Sədrəddin oğlu Azadlı (22 mart 1992; Dünyamalılar, Beyləqan rayonu, Azərbaycan – 31 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan)
* Soltanov Gəray Xəlil oğlu(29 oktyabr 1993; Beyləqan rayonu, Azərbaycan – 4 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) 
* Ramil Sudeyif oğlu Qurbanov (6 yanvar 1987; Beyləqan rayonu, Azərbaycan SSR – 27 sentyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan)
* Səxavət Sabir oğlu İsmayılov (19 avqust 1997; Dünyamalılar, Beyləqan rayonu, Azərbaycan – 7 oktyabr 2020; Cəbrayıl, Azərbaycan) 
* Hasil Miryusif oğlu Abdullayev (21 may 1985; Beyləqan rayonu, Azərbaycan SSR – 16 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) 
* Elçin İslam oğlu Zalov  (6 iyun 1995; Dünyamalılar, Beyləqan rayonu, Azərbaycan – 21 oktyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı
Birinci Şahsevən

**Birinci Şahsevən** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Birinci Şahsevən kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Araz çayından 3&nbsp;km. aralı, Mil düzündədir. Daşburun stansiyası buradadır.

Birinci komponent eyni-adlı yaşayış məntəqələrini fərqləndirir. İkinci komponent isə etnotoponim olub, Şahsevən tayfalar birliyinin adını əks etdirir.

## Mədəniyyəti
2014-cü ildə iyirmi beş min nəfər əhalinin yaşadığı 8 yaşayış məntəqəsini birləşdirən Birinci Şahsevən-Əhmədli-Dünyamalılar avtomobil yolunun tikintisinin davam etdirilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinə 2,0 (iki) milyon manat ayrılmışdır.

## İqtisadiyyat
Birinci Şahsevən kəndində şəkər sexi və yeni “Aqrolizinq” təşkilatı vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı
Təzəkənd (Beyləqan)

**Təzəkənd** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Təzəkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Coğrafi mövqe — Kənd qərbdən Kəbirli, cənub-qərbdən Bolsulu, şimal-şərqdən Tatalılar kəndi ilə əhatə olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Təzəkənd

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı

## İstinadlar
İkinci Şahsevən

**İkinci Şahsevən** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun İkinci Şahsevən kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi Qarabağda məskunlaşmış şahsevən tayfa birliyinə mənsub ailələrin saldıqları kəndlərdəndir. Oykonimin birinci komponenti bu kəndi Ağcabədi rayonundakı eyniadlı (Birinci Şahsevən) kənddən fərqləndirməyə xidmət edir.

## Şəhidlər

1-ci Qarabağ döyüşlərində şəhid olanlar

* Balakişiyev Telman Alnəzər oğlu (20.05.1953–11.11.1993)
* Əliyev Dayandur Yusif oğlu (1949–19.08.1993)
* Hüseynov Ayaz Ələkbər oğlu  (17.04.1991–2016)
* Hüseynov Çingiz Tarverdi oğlu (19.08.1967–19.04.1994)

2-ci Qarabağ döyüşlərində şəhid olanlar

* Mansur Elnur oğlu Teymurov (5.06.1999–18.10.2020)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı
Qida zəhərlənməsi

**Qida zəhərlənməsi** - bakteriyalar, viruslar və parazitlər kimi ziyanlı mikroorqanizmlərin qidaya bulaşması zamanı həmin qidanın istifadəsinin nəticəsində yaranan haldır.

Yay aylarında daha tez-tez rast gəlinən qida zəhərlənməsi əsasən ishal, ürək bulanması, qusma və mədə ağrıları ilə özünü göstərir. Düzgün diaqnoz üçün qan analizi vacibdir. Adətən qida zəhərlənməsi bir neçə günə düzəlir lakin bəzi zəhərlənmə halları var ki, həddən artıq ciddi problemlərə yola aça bilər və bu zaman ciddi həkim nəzarətinə ehtiyac vardır.

Zəhərlənmədə ishal baş verən zaman ishalı dayandırmaq üçün istifadə edilən hər hansı bir dərman orqanizmdəki toksinlərin ishalla xaric olunmasının qarşısını alarsa bu hal xəstənin vəziyyətini daha da ağırlaşdıra bilər. Onun üçün də bu kimi dərmanların yalnız həkim məsləhəti ilə qəbulu məsləhətdir.

## Mənbə
Ortaqulaq iltihablanması

**Ortaqulaq iltihablanması** - otitis media. Ortaqulaq iltihablanması burun boşluğu və ya boğazdan ortaqulağa açılan kanallardan (tuba auditiva, pharyngotympanic tube) yüksələn bakteriya və ya viruslar tərəfindən iltihablanmağa səbəb olur. Ortaqulağ qulaq pərdəsi ilə iç qulaq arasında içi hava dolu olan bir orqandır. Nadir olaraq da qulaq pərdəsinin cırılması nəticəsi, buradan bakteriya və viruslar içəri girərək iltihablanmağa səbəb ola bilər. Ortaqulağ iltihablanması böyük ağrı və irinlənmələrin axışına səbəb olur. Əgər iltihablar, qulaq pərdəsinin arxasında toplanib sərtləşsə eşitmənin keyfiyyəti aşağı düşər və ağrıdan insan yata bilməz. Burada sərtləşən iltihablar qulaq pərdəsini deşər və burdan iltihablar çölə axar.
## Mənbə
Şərq (Beyləqan)

**Şərq** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Şərq qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## Şəhidlər

* İsmayılov Hüsaməddin Qurban oğlu (17.04.1974–21.08.1993)
* Allahverdiyev Rafiq Allahverdi oğlu (23.10.1974–06.01.1994)
* Babayev Məhərrəm əvəz oğlu (06.05.1964–17.04.1993)
* Canlarov Rasim Əkbər oğlu  (01.01.1971–10.03.1992)
* Hüseynov Baxış Fərrux oğlu (19.10.1973–23.09.1993)
* Hüseynov Kamal Baba  oğlu (26.11.1974–01.04.1993)

* Elnur Novruz oğlu Qənbərov (8 iyun 1990; Beyləqan rayonu, Azərbaycan–25 oktyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan) — Şərq qəsəbəsi
* Mikayıl Vidadi oğlu Mikayılzadə (4 yanvar 1992; Beyləqan rayonu, Azərbaycan–7 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) 
* Tural Ədil oğlu Bayramlı (10 fevral 1996; Şərq, Beyləqan rayonu, Azərbaycan–4 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan)

## İstinadlar
Əhmədli (Beyləqan)

**Əhmədli** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Əhmədli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 22 may 2007-ci il tarixli 345-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Beyləqan rayonunun Əhmədli kənd inzibati ərazi dairəsi Əhmədli kənd inzibati ərazi vahidi hesab edilmişdir.

## Toponimikası
Şahsevənlərin əhmədli tirəsinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Mil düzündə yerləşir.

## İqtisadiyyatı
2014-cü ildə iyirmi beş min nəfər əhalinin yaşadığı 8 yaşayış məntəqəsini birləşdirən Birinci Şahsevən-Əhmədli-Dünyamalılar avtomobil yolunun tikintisinin davam etdirilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinə 2,0 (iki) milyon manat ayrılmışdır.

## Şəxslər
* Aqil Hüseynov — Vətən müharibəsi şəhidi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bünyadlı (Beyləqan)

**Bünyadlı** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Bünyadlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2270 nəfər əhalisi var.

## Tarixi
Bünyadlı Beyləqan rayonunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Yuxarı Qarabağ kanalından 2.5&nbsp;km. aralı, Mil düzündədir. Keçmiş adı Molla Bünyadlıdır. Mollabünyadlı Mil düzündə yaşamış eyvazalılar (yaxud əmiralılar) adlı nəslin bir tirəsinin adıdır. Etnotoponimdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı
Tatalılar

**Tatalılar** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Tatalılar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Beyləqan rayonunun Tatalılar kəndi Eyvazalılar kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Tatalılar kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsinin əsil adı Tat Alılardır. Toponim Eyvazlılar (Əmiralılar da adlanır) tayfasının tirələrindən birinin adı ilə bağldır. Yerli məlumata görə kəndin əhalisi əvvəllər köçəri (mövsümi) həyat tərzi keçirmiş, sovet hakimiyyəti dövründə oturaq həyata keçmişlər (1937). Yerli məlumata görə kəndin əsasını Cənubi Azərbaycandan Beyləqan ərazisinə gəlmiş Alı adlı şəxs qoymuşdur (indiki Aran ərazsindən keçənləri "tat" adlandırırlar).

## Tarixi
Tarixi yerlərdən Çataltəpə, Qarabağ kanalı, Meşə zolağı var. Məhəllələri: Kosalar, Məlillər, İmamalılar, Keçəlli, Orduxanlı, Səfərli, Hacılar, Alıbabalardır. Kolxoz qurulmuş (1996) "Yeni həyat" adlanmış, torpaq islahatı ilə bağlı ləğv edilmişdir. 

### Tarixi abidələri
Böyük vətən müharibəsində şəhid olmuş həmyerlilərin şərəfinə abidə qoyulmuşdur.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Bakıdan 291&nbsp;km məsafədə, Rayon mərkəzindən 24&nbsp;km şimalda, Mil düzündə yerləşmişdir. Şimaldan "Yuxarı Qarabağ kanalı", şimal-şərqdən rayonun Eyvazalılar, cənub-şərqdən İkinci Aşıqlı, Cənubdan Təzəkənd, cənub-qərbdən Kəbirli, qərbdən və şimal-qərbdən Baharabad kəndləri ilə həmsərhəddir. Sahəsi 1971.5 ha-dır. Ondan dövlət mülkiyyətində 653.5 ha (o cümlədən bələdiyyənin ehtiyat fondu 21, perspektiv inkişaf fondu 20, örüş 160.4, suvarma kanalları və arxlar 50, kollektor-drenaj şəbəkədi 59.4, ictimai tikinti 3, kənd altında ümumi istifadə olan 13.2, yollar 21.9, məktəb 3.5, qəbiristanlıq 8, yararsız şoran torpaqlar 245.1 ha) xüsusi mülkiyyətdə olan 1126 ha(o cümlədən özəlləşdirilən torpaqlar 1066, həyətyani 60 ha) torpaq sahəsi var. Torpaq islahatı ilə bağlı torpaqlar özəlləşdirilmiş, hər nəfərə 0.53 ha pay torpağı bölünmüşdür. 

## Əhalisi
Kənddə 490 ailə yaşayır, əhalisi 2191 nəfərdir (2009). Tərəkəmə-türkmən kəndidir, alarlar da türkmən tayfasıdır. 
Böyük vətən müharibəsində 6 nəfər iştirak etmiş, 4 nəfər şəhid olmuşdur, 2 nəfər veteran vardır. Qarabağ müharibəsində 14 nəfər iştirak etmiş, 4 nəfər şəhid olmuşdur, 10 nəfər veteran vardır. 2-ci Qarabağ müharibəsində (Vətən müharibəsi) bu kənddən 1 nəfər (Salmanov Aslan İsrafil Oğlu) şəhid olmuşdur.(ölümündən sonra ona "Füzulinin azad olunmasına görə" və " Vətən uğrunda" medalları verilib)

## İqtisadiyytaı
Təsərrüfatların sayı 541-dir. Əhali əkinçilik və heyvandarlıqla məşğuldur. 

## Mədəniyyəti
Kənddə 1 kitabxana, klub, poçt var.

## Təhsil
Kənddə 1 orta məktəb, 1 əsas məktəb və uşaq baxçası fəaliyyət göstərir. 

## Səhiyyə
Kənddə tibb məntəqəsi mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Çəmənli

**Aşağı Çəmənli** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Aşağı Çəmənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Beyləqan rayonunun Aşağı Çəmənli kəndi Çəmənli kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Aşağı Çəmənli kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndi Ağdam rayonundakı Çəmənli kəndindən ayrılmış ailələr salmışlar. Bəzən Araz Çəmənlisi də adlanır. Oykonim yaşayış məntəqəsinin coğrafi mövqeyi ilə əlaqədar yaranmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Mil düzündə yerləşir.

## Əhalisi
Kənd əhalisinin sayı 1143 nəfərdir (2009).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı

## Həmçinin bax
Yuxarı Aran

**Yuxarı Aran** (əvvəlki adı: **Komsomol**) — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Yuxarı Aran qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Beyləqan rayonunun Komsomol qəsəbəsi Yuxarı Aran qəsəbəsi adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bahar (Beyləqan)

**Bahar** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Bahar qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. 22 may 2007-ci il tarixli 345-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Beyləqan rayonunun Bahar qəsəbəsi Qəhrəmanlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu qəsəbə mərkəz olmaqla, Bahar qəsəbə inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
1965-ci ildən pambıqçılıq sovxozu yanında salınmış bu kənd rəmzi olaraq belə adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Mil düzündə yerləşir.

## Əhalisi
Əhali əsasən Cəbrayılın Horovlu kəndindən, Ermənistan Qəmərli rayonunun Qaraqoyunlu kəndindən, Vedi rayonundan köçüb gələn Azərbaycan türklərindən ibarətdir.
 
### Tanınmış şəxsləri
* Vüqar Alkərəmov
* Mirvuqar Abdulov (Kinorejissor)

## İstinadlar

## Həmçinin bax