open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baqraşgöl

**Baqraşgöl** (Baqraşqul, Bostan, Bosten-Xu, ) — Çinin şimal - qərbində, Tyan-Şan bölgəsində, Kuruktak silsiləsinin şimal yamaclarında yerləşən göl. Göl Karaşar şəhərinin 14 km-də yerləşir.  Korla şəhərindən 57 km, Baqraş vilayətinin ərəzisində yerləşir. Ümumən göl Bayan-Qol-Monqol Muxtar vilayətinin ərazisinə daxidlir. Sahili düz və qumludur. Dekabr-mart aylarında göl buz qatı ilə örtülür.

Gölün uzunluğu 55 km, şərqdən qərbə. Eni isə 25 -dir. Ümumi sahəsi 1300 kvadrat kilometrdir. Gölün dəniz səviyysəsindən hündürlüyü 1030 metrdir. Orta dərinlik — 9 metr, maksimum — 16 metr. Həcm — 8 kub kilometrdir. Cənub-qərb istiqamətdə kiçik göllər qrupu yerləşir.

Baqraşgöl — Sintzyan Muxtar Mahalınının ən böyük axarlı gölüdür. Gölə şimal-qərbdən Xaydık-Qol çayı tökülür. Bu çay gölən tökülən ən böyük çaydır. Xaydık-Qol gölə tökülən suyun 86%-ni təşkil edir. Baqraşgöldən, cənub-qərb istiqamətdən Konçedar çayı öz başlanğıcını götürür. Ümumi su toplayıcı sahə 30 min kvadrat kilometrdir. 

Keçmişdə Baqraşgöl şirin sulu olmuşdur. Su axımının azalması və iqlim dəyişikliyinin təsiri ilə ümumi minerallaşmanın səviyyəsi artmışdır. 1975-ci ildə suda duzun miqdarı belə idi: 1 l-də 1,5 qram.

Gölün orta illik temperaturu  – 7,9°C, yayda - 22,1°C, qışda – - 22°C. Orta illik yağıntı – 64,7 mm, yayda – 39,5 mm bu illik yağıntının 60%-ni təşkil edir. Buxarlanma əmsalı 1986,1 mm (illik). Şimal-qərb küləklərinin maksimal sürrəti — 24 m/s. Dekabr ayında göl tam donur. Buz qatının maksimal qalınlığı 1 metrdir.

Baqraşgöl balıq ehtiyatı ilə zəngin olmuş. 1970-ci illərin əvvəllərinə kimi göldə əsas balıq ehtiyatı *Schizothorax biddulphi* и *Aspiorhynchus laticeps* idi*.* Bu balıqların sayı azaldıqdan sonra digər balıq növlərinin süni olaraq göldı çoxalmasına start verildi. Son illərə kimi Baqraşgöldə daha çox xanı, qızıl daban, adı çəki, ağ amur, ağ qalınalın və əlvan qalınalın balıqları ovlanmışdır. İndi Baqraşgöl Çinin ən böyük göl balığının istehsalı bazasıdır.

Baqraşgöl qamış istehsalına görə də diqqəti cəlb edir. Hər 30 min hektar ərazidən ildə 300 min ton qamış əldə olunur.

Nikolay Prjevalskinin araşdırmalarına görə Baqraşgöl bir çox xəritələrdə Bostan-nor adlanmış. Kalmıklar isə gölü Tenqiz-nor -*dəniz-göl* adlandırmış.

## Ədəbiyyat

* Баграшкель // Ангола — Барзас. — М.
* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 46. — 538 с. — 100 000 экз.

## İstinadlar
Boeing 767

**Boeing 767 ** — iki mühərrikli enli füzelyajlı sərnişin təyyarəsi. Atlantik okean üzərindən müntəzəm olaraq sərnişin reysləri həyata keçirmək hüququ əldə edən ilk iki mühərrikli təyyarədir. 1981-ci ildən "Boeing" şirkəti tərəfindən istehsal olunur.
## Tarixi
İki mühərrikli ekonom reaktiv təyyarələrin layihələndirilməsi hələ 1978-ci ildən başlayıb. United Airlines aviaşirkəti bu cür təyyarələrə maraq göstərirdi və 30 ədəd təyyarənin alınması üçün sifariş edib. İlk Boeing 767 14 avqust 1981-ci ildə istehsal olunub (zavod Everettdə, Vaşinqton ştatı, yerləşir) və 26 sentyabrda ilk uçuşunu etdi.
Boeing 767-300 modelinin istehsalı sentyabr ayı 1983-cü ildə başlayıb. Bu modelin füzelyajı Boeing 767-200 modelindən 6,5 m uzun oldu. Bu da, öz növbəsində sərnişin yerlərinin 22% artırılmasına gətirdi (təhminən 40 sərnişin yeri). Həmçinin daşına bilən yükün həcmi 31% artdı. 
Əsas modellərdən sonra uzaq magistrallı variantlar istehsala başlandı.
## Növləri
Füzelyajın uzunluğuna görə Boeing 767 üç növdə istehsal olunurdu. 767-200, 767-300 və 767-400ER modelləri istehsal olunmağa başladıqca, təyyarənin uzunluğu artırdı. Şirkət həmçinin daha uzaq məsafəyə uçuşlar üçün 767-200ER və 767-300ER (Extended Range) modellərini təklif edirdi. Yük təyyarələri 300ER baza modeli əsasında 767-300F adlı istehsal olunur və 767-200 və 767-300 sərnişin təyyarələri modellərindən hazırlanırdı.
### 767-200

Baza modelidir, 1982-ci ildən sonra istehsal olunan 767 ailəsinin bütün təyyarələrinin prototipidir. Əsasən ABŞ daxili uçuşlar üçün istifadə olunurdu - ABŞ-nin qərb və şərqdəki böyük şəhərləri arası uçuşlarda (məsələn, Los-Anceles-Nyu-York, San-Fransisko-Vaşinqton və d.). Cəmi 128 ədəd istehsal olunub: 767-200ER daha yenilənmiş modeli ilə əvəz olunub. Hal-hazırda istismardan çıxarılıb. Daha sonralar 767-200 baza modelini Boeing şirkəti yüklərin daşınması üçün istifadə eləməyə başladı və 767-200 modeli 767-200SF modelinə çevrildi.
### 767-200ER
## İstinadlar
Zəfər tağı (Gəncə)

**Zəfər tağı** — Gəncə şəhərində, Heydər Əliyev Park-Kompleksinin girişində yerləşən memarlıq abidəsi. Zəfər tağı 15 iyun — "Azərbaycan xalqının milli qurtuluş günü"nün rəmzi olaraq ucaldılıb.

## Memarlıq quruluşu
Eni 20, uzunluğu 50, hündürlüyü isə 38 metr olan Zəfər tağının, ətrafı seyr etmək üçün 30 metr hündürlüyündə meydançası var. Tağın mərkəzi keçid hissəsinin hündürlüyü 28 m, eni isə 18 metrə bərabərdir. Sütunların hündürlüyü 18, diametri isə 1,2 metrdir. Zəfər tağında restoran, muzey və üst mərtəbədə seyrəngah fəaliyyət görtərir. Yeddi mərtəbəli Zəfər tağında iki ədəd lift quraşdırılıb. Pilləkən qəfəsələrinin sayı 2 ədəddir. Zəfər muzeyi 630 m², Zəfər kafesi 420 m² və baxış terrası 420 m² ərazini əhatə edir. Tağ 1100 kvadrat metr sahəni əhatə edir və hündürlüyünə və istifadəliliyinə görə dünyadakı Zəfər Tağlarının dördüncüsü hesab edilir.

Gəncədəki Zəfər tağı Avropada antik dövrün məbəd tikintisində geniş istifadə olunan sadə stereobat və stilobatı təşkil edən tava daşlar üzərində tikilib. Tağ iki — şərq və qərb fasadlarından ibarətdir. Tağın fasadındakı mərkəzi hissəsi aşağıdan yuxarıya doğru şüşələrlə, onların üzəri isə həndəsi ornamentlərlə bəzədilib. Zəfər tağının divarlarının hər yandan qarşısını, ümumilikdə, 24 kolon əhatə edib. Kolonların baza hissəsi dor sütunlardakı sadə altlıqlardan və oturacaqlardan ibarətdir.

Zəfər tağının qövsşəkilli yuxarı hissəsində (bilavasitə damının altında) nəbati görkəmli rozetlər yerləşir. Tağın yuxarı hissəsini antik memarlıq üslubuna uyğun olaraq antabliment davam etdirir. Bu hissədə arxitrav, friz və karnizlər müşahidə olunsa da, sadə görkəmlidir. Tağın friz hissəsində metopları sadə lövhələr, triqlifləri isə pəncərələr əvəzləyir. Nəhayət, Zəfər tağının yuxarı hissəsini forma və elementlərin aşağı mərtəbələrdəki bənzəri olan fronton tamamlayır. Tikilinin bu hissəsi, əlamətdar günün əzəmətini özündə əks etdirən heykəllər, simvollar, eləcə də digər arxitektura elementləri müşahidə olunmur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Heydər Əliyev Park-Kompleksi

## Xarici keçidlər
* Gəncə Zəfər tağı — Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyəti
Stepan Ağacanyan

**Stepan (Stepanos) Meliksetoviç Ağacanyan** (; ) — erməni əsilli rəssam, müəllim və Ermənistan SSR xalq rəssamı (1938)..

## Həyatı

Stepan Ağacanyan 1863-cü ilin 16 dekabr tarixində Rusiya imperiyasının Yelizavetpol quberniyasında Şuşa qəzasına daxil olan Şuşa şəhərində, dərzi Melikset Ağacanyanın ailəsində anadan olmuşdur. 1872–1881-ci illərdə Erməni Qriqorian Kilsəsinin Qarabağ yeparxiyasına tabe olan Qazançetsots kafedralında ruhani təhsil almışdır. 1881–1884-cü illərdə Şuşada yerləşən rus məktəbində oxumuşdur.

1884-cü ildə Bakıya gələn rəssam iki il bu şəhərdə yaşadıqdan sonra 1886-cı ildə Fransaya yollanmışdır. Ağacanyanın peşəkar formada rəssamlıqla məşğul olması Fransanın cənub hissəsində yerləşən liman şəhəri Marseldə məskunlaşmasından sonra baş vermişdir. Belə ki, Stepan 1886–1890-cı illərdə Marseldə yerləşən *Marsel Rəsm Studiyası*nda daha sonra isə Parisdəki *Julian Akademiyasında* təhsil almışdır.

Parisdə oxuduğu 1897–1900-cı illər rəssamın ən məhsuldar yaradıcılıq dövrlərindən biri hesab olunmaqdadır. 1900-cu ildə rəssam Şuşa şəhərinə qayıtmış, 1902-1904-cü illərdə Bakıda rəssam kimi çalışmışdır. 1905-ci ildə Rostov-na-Don şəhərinə köçmüş və 1921-ci ilə qədər dövlət məktəblərində və Dövlət Rəssamlıq Studiyalarında rəssam və məsləhətçi kimi çalışmışdır.

Stepan Ağacanyan 1921-ci ildə Ermənistan SSRə qayıtmışdır. 1922–1929-cu illərdə İrəvan şəhərində yerləşən Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında müəllim kimi çalışmışdır. 1938-ci ildə Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasının "xalq rəssamı" fəxri adına layiq görülmüşdür. 1940-cı il dekabrın 13-də, 76 yaşında Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı İrəvan şəhərində vəfat edib.

## Qalereya


Fayl:Ekmekjian.jpg|
Fayl:Khachatrian.jpg|
Fayl:Mother Portrait S. Aghajanyan.jpg|
Fayl:Stepan Meliksetovich Aghajanian 002 (24112972317).jpg|
Fayl:Stepan Meliksetovich Aghajanian 030 (38261478184).jpg|
Fayl:Stepan Meliksetovich Aghajanian 028 (38941048892).jpg|



## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* John Milner.  *A Dictionary of Russian and Soviet Artists, 1420 – 1970*.  Woodbridge, Suffolk; Antique Collectors' Club, 1993
Alma püresi

**Alma püresi** — almadan hazırlanan sous və ya püre. Hazırlanarkən qabığı soyulmuş və ya soyulmamış almalardan və müxtəlif ədviyyatlardan (adətən darçın və ikievli pimenta) istifadə edilə bilər. Şəkər və ya bal kimi dadlandırıcılar və ya şirinləşdiricilər də adətən əlavə olunur. Alma püresi ucuzdur və Şimali Amerikada və bəzi Avropa ölkələrində geniş yayılmışdır.

Yağ əvəzləyicisi kimi istifadə oluna bilər.

Hazır alma püresi supermarketlərdən əldə edilə bilər.

## Tarixi
Alma püresinin ilk dəfə Avropada 1700-cü illərdə hazırlandığı bildirilir.

## Hazırlanması
thumb|left|Ev üsulu alma püresinin hazırlanması
Alma püresi suda və ya alma sidrində (təzə alma suyu) lazımi səviyyəyə qədər bişirilərək hazırlanır. Turşuluq miqdarı daha çox olan almalardan daha nəfis alma püreləri hazırlamaq mümkündür: mükəmməl alma pürelərinin hazırlanmasında bu məqsədlə turşuluğu yüksək olan Bremli almasından istifadə edilir. Almanın qabığı soyula və ya soyulmaya bilər. Dad qatmaq üçün şəkər, ədviyyatlar və ya limon şirəsi də əlavə edilə bilər.

## İstifadəsi
Alma püresi daha çox qışda tədarük edilmək üçün hazırlanır. Ana yeməyin yanında servis edilə bilər. Qızardılmış kartof və tərəvəzlərlə birgə qəbul edilməsi tövsiyə edilir. Məsələn, İsveç və Britaniyada alma püresi qızardılmış donuz ətinin dadlandırıcısı kimi istifadə olunur. Almaniyada kartof blini, Niderlandda isə kartof qızartması ilə servis olunur. ABŞ-da da daha çox digər yeməklərin yanında servis edilir, həm də desert kimi ayrılıqda, eləcə də alma püreli tortun hazırlanması zamanı istifadə olunur. Həmçinin qəlyənaltı kimi tost çörəyi ilə tədarük olunur. Fransada alma püresinə *[[Kompot (desert)|kompot]]* deyilir və desert kimi otaq temperaturunda servis edilir. Eləcə də Portuqaliyada *maçã cozida* (bişmiş alma) ayrıca desertdir.

Alma sousundan çörək bişirərkən yağ və ya yumurta əvəzi istifadə edilə bilər.

## İshal əleyhinə istifadəsi
Pektin maddələri (alma püresi hazırlanarkən də əlavə oluna bilər) ilə zəngin olduğundan, diareyanın qarşısını almaq üçün evdə istifadə edilə bilən vasitə kimi çıxış edir. Alma püresi, buna görə də BRAT pəhrizi kimi tanınan, ishal və mədə problemləri olan uşaqlara kömək etmək üçün hazırlanmış rejimin tərkib hissəsidir: B — banan (), R — düyü (), A — alma sousu () və T — tost çörəyi ().

## İstinadlar
Kartofəzən

**Kartofəzən** — kartof püresi və alma püresi kimi yeməklər hazırlanarkən yumşaq ərzağı əzmək üçün istifadə edilən ləvazimat. Digər əzmə üsulları ilə müqayisədə kartofəzəndən istifadə etməklə əzilmiş kartof daha yumşaq və yüngül olur. Çünki bu mətbəx avadanlığı daha az nişasta buraxaraq kartofun formasının zədələnməsinin qarşısını alır.

## Quruluşu
Kartofəzən şaquli və ya yanakı dəstəklə birləşən əzici başlıqdan ibarətdir. Başlıq çox vaxt yuvarlaq ziq-zaq şəklində böyük ölçülü mis hissədən və ya deşiklər və ya uzununa yarıqlardan ibarət olur. Əvvəllər taxtadan hazırlansa da, indi daha mürəkkəb dizaynlar tətbiq edilir. Taxtadan hazırlanan kartofəzəndən Şotlandiyada indi də istifadə olunur və "Kartof-pıspısa" və ya sadəcə "Pıspısa" adlanır.

## İstifadəsi
Kartofəzəndən daha çox kartof əzmək üçün istifadə olunsa da, müxtəlif ərzaqları da əzmək üçün işlənə bilər. Daha çox ev mətbəxlərində tətbiq edilsə də, kommersial mətbəxlərdə də istifadə edilir. Peşəkar kommersial mətbəxlərdə istifadə edilən kartofəzənlərin ölçüsü böyük olur (eni 32 düymə qədər). Kartofəzəndən həm də xörək hazırlanarkən boranı və ağ çuğunduru əzmək üçün, humus, quakamole, çili kon karne, yumurta salatı və pürelər hazırlanarkən istifadə olunur.

File:Kartoffelstampfer.jpg|Taxta dəstəkli kartofəzən
File:Potatisstöt.JPG|Adi kartofəzən
File:Zuurkool in pan.jpg|Kartofəzənin istifadəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əfqanıstan–İran münasibətləri

**Əfqanıstan–İran münasibətləri** — Əfqanıstan və İran arasındakı ikitərəfli diplomatik münasibətlər. 1935-ci ildə Əfqanıstan kralı Məhəmməd Zahir şah və İran Pəhləvi sülaləsi dövründə ölkələr arasında diplomatik əlaqələr quruldu. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 921&nbsp;km-dir.
## Müqayisə

## Tarix
Hər iki ölkə ortaq bir mədəniyyət, tarix və dil vardır. Min illərlə iki xalq arasında mədəni əlaqələr mövcud olmuşdur. Fars dilinin şərq ləhcəsi olan Dari, Əfqanıstanın rəsmi dilindən biridir. Əfqanıstanda İranda olduğu kimi bir İslamdan öncə qeyd olunan Novruz bayramı vardır. 1978-ci ildə Əfqanıstandakı siyasi qeyri-sabitliyə görə ölkələr arasında münasibətlər pisləşmişdi. 1998-ci ildə Taliban Məzari-Şərifdəki İran konsulluğunu ələ keçirdi, orada olan heyət və diplomatları güllələdi. Bu hadisədən sonra İran bu ölkəyə hərbi bir hücum planlaşdırdı. Lakin BMT Təhlükəsizlik Şurasının və ABŞ-nin müdaxiləsi iranlıları bu planları tərk etməyə məcbur etdi. 2001-ci ildə Əfqanıstanın şiə azlığının Taliban tərəfindən təzyiqlərə məruz qalmağa başladı. Bu zaman İranın Şimali Alyansa dəstək verməyə başlaması ilə dövlətlərarası münasibətlərdə gərginlik artdı. 2001-ci ilin oktyabrında Beynəlxalq Təhlükəsizliyə Yardım Qüvvələri tərəfindən Əfqanıstanın işğalı və Talibanın süqutundan sonra İran və Əfqanıstan arasında ikitərəfli münasibətlər yaxşılaşdı. 2010-cu ildə NATO İranı Taliban İslamçılarına dəstək verməkdə ittiham etdi.

## Ticarət
2001-ci ilin sonlarında Taliban hökuməti devrildikdən sonra iki xalq arasında ticarət kəskin şəkildə artdı. İran və Əfqanıstan Məşhəd ilə  Heratı birləşdirən yeni bir dəmir yolu xətti çəkməyi planlaşdırır. 2009-cu ildə İran Əfqanıstanda ən çox yollar və körpülərin tikintisi, eləcə də kənd təsərrüfatı və səhiyyə sahəsində ən böyük investorlardan biri olmuşdur.
Əfqanıstan Ticarət və Sənaye Palatasına görə, 2008-ci ildə İranın Əfqanıstana ixracı 800 milyon dollar təşkil etmişdir. İran Əfqanıstandan 4 milyon dollar dəyərində mal (meyvə, mineral, qiymətli zərgəlik məhsulları) idxal etmişdir. İran Əfqanıstana əsasən neft məhsulları, sement, tikinti materialları, xalçalar, məişət texnikası və yuyucu vasitələr ixrac etdir. İran isə Əfqanıstandan fındıq, xalça, kənd təsərrüfatı məhsulları, eləcə də əl işləri idxal edir. Əfqanıstan kənd təsərrüfatı məhsulları xaricində ehtiyaclarının 90 faizini idxal edir.

Əfqanıstan əsas tiryək istehsalçısıdır. Əfqanıstan dünya heroinin 90% -ni istehsal edir. Bu narkotik vasitələrin bir qismi İrana, oradan da Avropa ölkələrinə qaçaqmalçılıqla daşınır.

## İstinadlar
Süd məhsulları

**Süd məhsulları**, **ağartı** və ya **ağarantı** — məməlilərin südündən hazırlanan qida növü. Əsasən inək, su camışı, ev keçisi, qoyun və dəvə südündən əldə edilir. Süd məhsullarına yoğurt, pendir və kərə yağı kimi qidalar daxildir. Süd məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan təsərrüfat sahəsi südçülük adlanır. Əksər Şərqi və Cənub-şərqi Asiya ölkələri, həmçinin Mərkəzi Afrikanın bəzi əraziləri istisna olmaqla, süd məhsulları bütün dünyada istehlak olunur. Hər bir süd məhsulunun saxlanma müddəti var; məsələn, südü 20 saat, xamanı 72, kəsmiyi 36 saat, kərə yağını 10 gün saxlamaq olar.

## Süd
Süd, əlavə homogenləşdirmədən və ya pasterizasiyadan və yağ səviyyəsinin standartlaşdırılmasından və *Streptococcus lactis* və *Leuconostoc citrovorum* bakteriyalarının əlavə edilməsindən sonra bir neçə səviyyədə istehsal olunur. Süddən bir neçə məhsul istehsal edilir: xama, yağ, pendir, körpə formula və yoğurt.

Süd yağlılıq səviyyəsinə görə fərqlənir. Yağsız süddə yağlılıq səviyyəsi 0 olur. Təbii süddə isə yağlılıq ən yüksək səviyyədə olur.

* Qaynanmış süd
* Qatılaşdırılmış süd — təbii südün tərkibindəki su miqdarının azaldılaraq, şəkər əlavə etməklə qatılaşdırılan süd məhsulu.
* Şəkərsiz qatılaşdırılmış süd
* Bişmiş süd — uzun müddət aşağı istilikdə bişirilən süd yüngül karamelizasiyaya səbəb olur. Xüsusilə Şərqi Avropada məşhurdur.
* Dulse de leçe
* Malai
* Quru süd — adətən yağsız südün tərkibindəki suyun miqdarı azaldılır.
* Koa — Hindistan mətbəxinə məxsus şəkərsiz tamamilə qatılaşdırılmış süd.
* Körpə formula — xüsusi əlavələrin edildiyi, körpələrin qidalanması üçün nəzərdə tutulan quru süd.
* Yağlı süd
* Süd zərdabı — süd məhsullarının hazırlanması zamanı artıq qalan su. Sonrakı emal və mal-qaranı yemləmək məqsədilə istifadə olunur.

Süd bir çox şirniyyat məhsullarının tərkibinə əlavə edilir. Südlü şokolad əldə etmək üçün şokolada süd də əlavə edilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Süd məhsulları ilə bağlı suallar və cavablar
* Ev üsulu kefir resepti
Aleksandr Atabekyan

**Aleksandr Atabekyan** (; ) — erməni əsilli anarxist. Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası daxilində anarxizmin yayılması fəaliyyəti ilə məşğul olmuş və rus dilli anarxist ədəbiyyatının hazırlanmasına rəhbərlik etmişdir.

## Həyatı
Aleksandr Atabekyan 1868-ci ilin 2 fevral tarixində Rusiya imperiyasının Yelizavetpol quberniyasına bağlı Şuşa qəzasına daxil olan Şuşa şəhərində, Qarabağ məliklərindən olan məlik soyundan gələn Atabekyanların ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Şuşa real məktəbində almışdır. 1889-cu ildə təhsilini davam etdirmək üçün İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşən Cenevrə Universitetinə yollanmışdır. Cenevrədə olduğu 1888–1890-cı illər aralığında Sosial Demokrat Hnçak partiyasının yaradılmasında və onun fəaliyyətinin koordinasiya edilməsində yaxından iştirak etmişdir.

Atebekyan eyni zamanda Avetis Nazarbekyan tərəfindən nəşr edilən və Sosial Demokrat Hnçak partiyasının rəsmi yayım orqanı olan Hinçak qəzetinin hazırlanmasında köməklik göstərmişdir və həmin qəzetdə bir sıra yazılarla çıxış etmişdir. Tanınmış rus anarxist alim Pyotr Kropotkinin əsərləri ilə tanış olduqdan sonra anarxist olmuşdur. Aleksandr Atabekyan Cenevrə şəhərində anarxist kitabxanasının yaradılmasının əsas təşkilatçılardan biri olmuşdur.

Sonrakı fəaliyyətini anarxizmin və anarxist ədəbiyyatının tərcümə edilməsinə həsr edən Atabekyan bir sıra tanınmış müəlliflərin kitablarını rus və erməni dillərinə tərcümə edir. Daşnaksütunun anarxist tərəfdaşları ilə əlaqələrin qurulması da Atabekyanın anarxist ədəbiyyatı erməni və rus dilinə tərcümə etdiyi dövrə təsadüf etməkdədir. Əsərlərindən və fikirlərindən təsirləndiyi Pyotr Kropotkin ilə Bolqarıstanda görüşmüşdür. 1894-cü ildə *Hamaink* adlı erməni dilində nəşr edilən anarxist jurnalını çap etdirmişdir.

Jurnalın cəmi 4–5 nömrəsi işıq üzü görmüşdür və *Hamaink* bu günə qədər anarxizm mövzusuna həsr olunmuş yeganə erməni dilli jurnal hesab olunmaqdadır. 1896–1917-ci illər aralığında İranın şimal hissəsində həkim kimi çalışmışdır. 1914–1917-ci illər aralığındakı dövrdə Rusiya İmperator Ordusunun həkimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Aleksandr Atabekyan Rusiya vətəndaş müharibəsindən sonra hərbi həkim kim çalışdığı Rusiya İmperator Ordusunun dağılmasından istifadə edərək, Pyotr Kropotkin ilə yenidən görüşür və Fevral burjua-demokratik inqilabından sonra Moskvada fəal şəkildə anarxizmlə məşğul olur. 1919–1923-cü illərdə anarxist dövri mətbuat orqanı olan *Poçin* qəzetinin redaktoru vəzifəsində işləmiş, liberal hərəkatda anarxo-kooperativ cərəyanını təmsil etmişdir.

Atabekyan *Poçin* qəzetində sosial inqilabçıları və bolşevikləri tənqid edən və Oktyabr inqilabına qarşı çıxdığını göstərən bir sıra yazılar yayımlamışdır. Pyotr Kropotkinin ölümündən sonra bir sıra veteran anarxistlərlə birlikdə Kropotkinin ev muzeyini yaratmışdır. Aleksandr Atabekyan fəaliyyətləri səbəbindən 1930-cu illərdə həbs olunmuşdur. 1940-cı ildə SSRİ tərəfindən təşkil edilmiş əmək düşərgələrinin birində öldüyü ehtimal edilməkdədir.

## İstinadlar
Banqladeş–İsrail münasibətləri

**İsrail–Banqladeş münasibətləri** — İsrail və Banqladeş arasında hazırda birbaşa diplomatik münasibətlər yoxdur. Lakin dolayı olanlar ABŞ və AB-nin vasitəçiliyi ilə mövcuddur. Banqladeş mallarını İsrailə ixrac etməklə bir az qazanc əldə edir. Banqladeş rəhbərliyi müstəqil Fələstin dövləti yaranana qədər İsraili tanımayacağını bildirir. Bununla belə son vaxtlar hər iki ölkənin rəsmiləri arasında əlaqələr qurmaq üçün danışıqlar daha tez-tez baş verir.
## Diplomatiya
Banqladeş İsraili tanımayan BMT-yə üzv 29 ölkədən biridir. Vətəndaşlarının İsrailə gəlməsini rəsmi şəkildə qadağan edən və İsrail pasportlarını qəbul etməyən ölkələrdəndir. 

2003-cü ilin noyabrında banqladeşli jurnalist Salah Çudxuri Təl-Əvivə uçmağa cəhd göstərdiyinə görə həbs olundu. O, üsyan, xəyanət və küfrdə günahlandırıldı və 7 il həbs cəzasına məhkum edildi.

Banqladeş müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılması ideyasını dəstəkləyir və İsrailin "Fələstinin qanunsuz işğalına" son qoymasının tərəfdarıdır.

«Jerusalem Post» qəzetində yayımlanan açıqlamada İsrail hökumətinin bir nümayəndəsi «Banqladeş ilə heç bir fikir ayrılığımız yoxdur. Dialoq etmək istəyirik. İnsanlar arasındakı münasibətləri istəyirik. Biz Banqladeşin dindar vətəndaşlarını müqəddəs Qüds şəhərinə dəvət edirik» deyə bəyan etmişdir. İsrail müvəffəqiyyətsiz olaraq «Banqladeş ilə diplomatik münasibətlər qurmaq istəyir». Banqladeşin Baş naziri Şeyx Həsinə 2014-cü ildə demişdir: «Fələstinlilərə dəstək verməyə davam etdik və israililərin onların torpaqlarını işğal etməsi heç vaxt qəbul edilə bilməz». Banqladeşin keçmiş xarici işlər naziri Dipu Moni Dəkkənin Banqladeş ilə İsrail arasında münasibətlərin qurulması ilə bağlı qərar verməyə hazır olduğunu bildirmişdir.
## Ticarət
Hər iki ölkənin ÜTT-yə üzv olmasına baxmayaraq Banqladeş İsrailə ticarət qadağasını tətbiq edir. 2014-cü ildə Banqladeş İxrac Bürosunun rəsmi statistikası ölkənin 2013-2014-cü illərdə İsrailə 2577 dollar dəyərində mal ixrac etdiyini müəyyən etmişdir. Ancaq son illərdə Banqladeş malları ABŞ ya da Aİ yolu ilə İsrailə ixrac edildiyi bildirilir.
## Banqladeş istiqlal müharibəsi
İsrail Banqladeşi tanıyan ilk ölkələrdən biri olmuşdur. İsrail hökuməti və adi vətəndaşlar 1971-ci ildə Banqladeş istiqlal müharibəsi zamanı banqladeşliləri dəstəkləmişdir. Banqladeş müstəqillik qazandıqdan sonra, yeni ölkə 4 fevral 1972-ci ildə İsrail tərəfindən tanınınır. Lakin Banqladeş hökuməti rəsmi olaraq tanınmanı qəbul etmir. Banqladeş hökuməti adından o zamankı xarici işlər naziri Xundakar Muştak Əhməd İsrail hökumətinə İsrail tərəfindən müstəqilliklərinin tanınmasını qəbul edə bilməyəcəklərini ifadə edir.

## İstinadlar
Geriyə baxma, qoca (roman)

**Geriyə baxma, qoca** — İlyas Əfəndiyevin ilk dəfə 1980-ci ildə nəşr olunmuş avtobioqrafik romanı.

## Məzmun

İlyas Əfəndiyevin bu əsəri əslində avtobioqrafik sayıla bilər və müəllif bunu tarixə müraciət edərək göstərir.

Çox qısa bir müddətdə dörd hakimiyyətin – çar üsul-idarəsinin, burjua respublikasının (XCQK, ZK, ZDFR), xalq cümhuriyyətinin və bolşevik rejiminin bir-birin əvəz etməsinin xalqın müxtəlif təbəqələrinin həyatında yaratdığı ümid və gözləntilər özünün bədii ifadəsini tapmışdır.

## Nəşr və tərcümə

Əsər Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə 2017-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 308 səhifədə 50 tirajla çap edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Geriyə baxmağa dəyər... (film, 1985)

## Xarici keçidlər

* Goodreads-də Geriyə baxma, qoca
*
* "Geriyə baxma, qoca" - Samirə Əşrəf
* Geriyə baxmağa dəyər
Balu (çay)

**Balu** ( ) -Banqladeşdə çay, Şitalakşa çayının sağ qolu. Banqladeşin şimal-mərkəzi hissəsi, Qazipur, Dakka və Narayanganj rayonlarının ərazisindən axır.  Çay 44 kilometr uzunluğundadır və orta eni 79 metrdir. Banqladeş Su Ehtiyatlarının İnkişafı Şurasının çayları siyahısında 46-cı yerdə göstərilmişdir.

Balu çayı yağışlı mövsümdə daşır. Çayda qazma işləri Banqladeş hökumətinin sponsorluğu ilə aparılır. Buna baxmayaraq Balu çayı "ölüm çayına" çevrilir. Bu, çayın əsas axınının musson dövründə, Şitalakşa çayının Balu çayı boyunca axması zamanı baş verməsi ilə əlaqədardır. Balu çayında yağış olmadığından 6-7 ay ərzində su axını quruyur  .

Balu çayının suları suvarma üçün istifadə olunur  .

## İstinadlar
E.ə. 279

## Hadisələr
* Diyen (dövlət) — yarandı.
* Askule döyüşü
* İsgəndəriyyə mayakı tikildi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Stilpon — qədim yunan filosofu, Meqara məktəbinin təmsilçisi. Onun barəsində Diogenes Laertius xəbər vermişdir.

## İstinadlar
Dhoti

thumb| Dhoti
**Dhoti** (, ) —  Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada, xüsusən də Hindistanda yayılan ənənəvi kişi geyim növü. Bu ayaqları və kalçaları ətrafına bükülmüş 2-5 m uzunluğunda parça düzbucaqlı bir zolaqdır. Adətən, ağ və ya bir rəngli bir parça istifadə olunur, bəzən kənarında bir bəzək ilə bəzədilir. Geyindikdə, dar şort və ya qısa haram şalvarlara bənzəyir. Hindistanın cənubunda və Pəncabda dhoti ənənəvi olaraq yubka-şum şəklində geyildi.

Dhotinin uzunluğu kasta ayrılığının əlaməti ola bilər: ali kastaların üzvləri, bir qayda olaraq, uzun dhoti, aşağı qala nümayəndələrinin işləməyə daha uyğun olanları daha qısa idi.

Cənubi Hindistanda dhotinin istifadəsi də geniş yayılmışdır. Tamil Nadu əyalətində veshi kimi tanınır və sadəcə beldə qıvrılır. Dhoti geyinməyin bu üsulu Kerala və Karnatakada da adi haldır. Cənubdakı bəzi siyasətçilər qəsəbəyə yaxın olduqlarını göstərmək üçün mütəmadi olaraq dhotidən istifadə edirlər.

Hinduların əksər dini ibadət doktrinasının bir hissəsi kimi dhoti və ya sadəcə ənənəvi Vaişnava geyimi kimi, Hare Krişna hərəkatında da bütün dindarlar dhoti geyir, rəng neofit və ya yeni başlayan dindarlar üçün ağ ola bilər, ağ evli dindarlar üçün, Gurukula adlı məktəbə gedən və yaşca dindar olduqları zaman nəhayət narıncı olan məktəbli uşaqlar üçün yaşıl dhotilər tikilmişdir.

## Etimologiyası
Dhoti sözü dhauti (Sanskrit: धौती) sözündən gəlir, "təmizləmək və ya yumaq" deməkdir.  Geyim kontekstində, bu, ümumiyyətlə, qurban kəsmə və ya ümumiyyətlə dini məclislər zamanı geyilən təmizlənmiş geyimlərə aiddir. Dhoti, ayaqları arasından keçən, arxadan yapışmış və ayaqları sərbəst örtən, sonra bu gün olduğu kimi ayaqların ön hissəsindəki uzun qıvrımlara axan qədim Antriyadan gəldi.

## Xüsusiyyəti və istifadəsi
Dhoti adətən bir kaupinam və ya langot, bel üstü sarğı ilə və alt paltarları geyinilir.

Bir çox pravoslav cainlər puja üçün məbəd ziyarət edərkən *Pancha* geyirlər; bəzi cainlər, kəsilməmiş geyimləri "çirklənməyə daha az keçirici" hesab edir və buna görə də digər geyimlərə nisbətən dini ayinlərə daha uyğundur. Üstəlik, üstü 'Pancha''dan qısa, boş, toxunmamış parça geyirlər. 

Əsasən Madhesi, Tharu və Maithali etnik mənşəli Nepallar tərəfindən geyilən Nepalın cənubundakı Madhesh bölgəsinin milli paltarıdır. 

Fərqli geyim kodu ilə tanınan Hare Krishna, qərb tərəfdarlarını ənənəvi üslubda qatlanmış zəfəran və ya ağ rəngli paltardan, Pancha geyinməyi təklif edir. Maharişi Maheş Yoqi ağ ipək dhoti geyməsi ilə tanınırdı.

Hindistanda, dhotidən daha təsadüfi və rahat olduğu üçün evlərində insanlar tərəfindən tez-tez geyilən bənzər, lakin daha az paltar olan göbələklər və bəzən siyasətçilər tərəfindən geyilən daha rəsmi dhoti arasında fərq var.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Benazir Əhməd

**Benazir Əhməd** () — Təcili cavab batalyonunun (RAB) və 2014-cü ildən bəri Banqladeş Milli Polisinin rəhbəri.

## Həyat və fəaliyyəti
Dakaka Universitetinin tibb fakültəsində İngilis mütəxəssislərinin, magistr, bakalavr, sonra tibb elmləri namizədi olan xüsusi bir proqrama əsasən təhsil aldı.

Dakada Polis Akademiyasını bitirdikdən sonra Kişoreganj şəhərinin rayon şöbəsində Banqladeş Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşı oldu. Bir neçə il sonra müvəqqəti olaraq polis xidmətindən ayrıldı və sosiologiya dosenti olaraq əlavə institusional mənsubiyyət aldı. Tezliklə Daka Polis Akademiyasında Baş Təlimatçı və Tanqaylda yerləşən təlim hərbiyyə mərkəzinin komendantı vəzifələrini aldı. Qısa müddət Banqladeş Polis Qərargahında Maliyyə Sistemi və İdarə Əməliyyatları Sistemi Başçısı olaraq çalışdı. 2013-cü ildə Dakka Polis Komissarı vəzifəsinə yüksəlmişdir.

Xaricdə, o, BMT-nin Kosovadakı silahsız beynəlxalq hərbi müşahidəçilərinin bir hissəsi idi və bir müddətdir UNMIBH sülhməramlıları ilə Bosniya və Herseqovinada asayişi izləmişdir.

Digər ölkələrdə çoxsaylı təcrübə keçib, o cümlədən:

* Asiya-Sakit Okean Təhlükəsizlik Tədqiqatları Mərkəzində (Havay, ABŞ) İnteqrasiya Terrorizm dərəcəsi ilə.
* Avstraliya Federal Polis Universitetində (Kanberra, Avstraliya) cinayət kəşfiyyatı dərəcəsi ilə.
* Tereziya Hərbi Akademiyasında (Vyana, Avstriya)
* 2014-cü ildən bəri Banqladeş Polis İdarəsinin rəisi və RAB komandiridir.

## Mükafatlar və medallar
* Bosniyada Sülh Naminə Xidmətə görə BMT medalı
* Kosovadakı Sülh Naminə Xidmətə görə BMT medalı
* BMT-nin Baş Qərargahında, Sülh Naminə Xidmətə görə BMT medalı, ABŞ, Nyu York.
* Banqladeş Polis Medalı, (BPM), 2011
* Banqladeş Polis Medalı, (BPM), 2012
* Banqladeş Polis Medalı (BPM) 2014
Çittaqonq dağ rayonu

**Çittaqonq dağ rayonu** (,  *Parbotto Chôṭṭogram*) — ölkənin cənub-şərqindəki Banqladeşdə Hindistan və Myanma ilə sərhəddə, ölkənin yeganə dağlıq bölgəsidir. 1984-cü ilə qədər ayrı bir inzibati vahid idi, 1984-cü ildən sonra üç dairəyə bölündü: Kxaqraçxari, Ranqamati və Bandarban. Cənubi Asiyada (Ladax, Butan və Şri-Lanka ilə birlikdə) qalan Buddist bölgələrdən biri.

## Coğrafiyası
Dağ rayonu (ÇDR), Banqladeşdəki yeganə geniş dağlıq bölgə, ölkənin cənub-şərq hissəsində (210 25 'N-dən 230 45' N eninə və 910 54 'E - 920 50' E uzunluq) Myanma cənub-şərqində, Hindistanla həmsərhəddir. şimalda Tripura, şərqdə Mizoram və qərbdə Çittaqonq rayonu. Çittaqonq dağ rayonunun sahəsi təxminən 13,184&nbsp;km² təşkil edir ki, bu da Banqladeşin ümumi ərazisinin ondan birinə bərabərdir. Banqladeşin üç təpəli rayonunu birləşdirən Çittaqonq dağ rayonları: Ranqamati, Kxaqraçxari və Bandarban rayonları. Dərin meşələr, göllər və düşən dağlıq dağlıq ərazilər, bu, Banqladeşin qalan hissələrindən fərqlənir.

## Demoqrafiyası
1991-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, əhali 974.447 nəfər idi, onlardan 501.144 nəfəri qəbilə xalqları, qalanları Benqal (Müsəlman və Hind) icmasından idi. Qəbilə populyasiyalarına Çakma, Marma, Tripura, Tançanqya, yerli Assam, Keot (Kaibarta), Çak, Panxo, Mro, Muranq, Bom, Luşei, Xyanq və Xumi daxildir  və Banqladeşin əksəriyyətindən ciddi şəkildə fərqlənir. dil, mədəniyyət, fiziki görünüş, din, geyim və əkinçilik üsullarına münasibətdə.

Üç rayonun əhalisi (zilas) 2011-ci il siyahıyaalmanın müvəqqəti gəlişində 1.587.000 nəfər təşkil etdi, əhalinin sıxlığı km²-ə 120-ə bərabərdir. Əhalinin 34% -i qəbilə xalqları və əsasən Teravada Buddizminin davamçılarıdır; Sakinlərin 65% -i benqalilər (müsəlmanlar və hindular) və 1% -i xristianlar və ya animistlərdir
## Tarixi
Ərazi 1860-cı ildə ingilislər tərəfindən ilhaq edildi. XX-ci əsrin əvvəllərinə qədər bu bölgədə əsasən təpə tayfaları yaşayırdı. 1901-ci il siyahıyaalınmasına görə şəhərlər yox idi və 211 kəndin əhalisi 500 nəfərdən az idi, kəndlərdən yalnız birində əhali 2 minə çatdı; Ümumilikdə, 124 762 nəfər siyahıya alındı, onlardan 83.000-i Buddist, 36.000-i hindular və 5.000-i müsəlmanlar idi. İngilislər 1947-ci ildə ərazini Şərqi Pakistana verəndə, Hindistanda bu qəzəbə səbəb oldu.

1960-cı illərdə on və yüz minlərlə insan su elektrik stansiyalarının inşası ilə su altında qalan ərazilərdən köçməyə başladı. 1971-ci ildə müstəqil Banqladeş dövləti qurulandan sonra yerli liderlər mədəniyyətlərinə edilən təzyiqlərə qarşı etiraz etməyə başladılar, çünki Banqladeş Konstitusiya layihəsinə görə, ölkənin bütün sakinləri Bengalilər sayılırdı, lakin ölkənin qurucusu Mujibur Rəhman onların arqumentlərini dinləmədi. Nəticədə, 1970-ci illərin ortalarından başlayaraq yerli sakinlər mərkəzi hökumətə qarşı silahlı mübarizəyə başladılar. Barışıq sazişi yalnız 2 dekabr 1997-ci ildə imzalanmışdır.

## İstinadlar
Atəşkəs və sürgün xatirələri (Ağaoğlu)

**Atəşkəs və sürgün xatirələri** () — Əhməd bəy Ağaoğlu tərəfindən 1919–1921-ci illərdə Maltada sürgündə olarkən türkcə yazdığı memuar.

## Məzmun

Xatirələr 1919–1921-ci illərdə Əhməd bəy Ağaoğlu Maltada sürgündə olarkən qələmə alınıb. Əsər təkcə sürgün həyatının məşəqqətli və sərgüzəştli xatirələri ilə məhdudlaş-mayıb. Burada oxucu Birinci Dünya müharibəsindən sonra Osmanlı imperiyasının çöküşü və Türkiyənin gələcək taleyi, eləcə də bu hadisələrin fonunda Avropada, Rusiyada və Mərkəzi Asiyada cərəyan edən hadisələrlə bağlı Ağaoğlunun fikir və düşüncələri, ideoloji baxışlarında yaranan ziddiyyətli məqamları ilə tanış ola bilər.

Xatirələrdə həmçinin, Türkiyənin alçaldıcı sülhə sürüklənməsinə etiraz olaraq Anadoluda vüsət alan Qurtuluş hərəkatı, bu hərəkatda Ağaoğlunun tutduğu mövqe və gördüyü işlər də öz əksini tapıb.

"Atəşkəs və sürgün xatirələri" XX əsrin əvvəllərində dünyada cərəyan edən hadisələri öyrənmək baxımından qiymətli mənbə sayıla bilər.

## Nəşr və tərcümə
Əsər Dürdanə Ramazanlı tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, 2018-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 200 səhifədə çap edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*
Qala (Kronin)

**Qala** () — Arçibald Kroninin ilk dəfə 1931-ci ildə nəşr edilmiş ilk romanı.

## Məzmun

Qala, Kroninin bəlkə də ən məşhur kitabıdır; bu, insanın həyat yolunu şəxsiyyətin formalaşmasından və inkişafından başlayaraq acı gerçəkliyin ağırlığı altında parçalanmasına və çökməsinə qədər əhatə edən gözəl, aktual roman-pritçadır.

## Nəşr və tərcümə

Əsər Tələt Ələkbərov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, 2019-cu ildə Bakı Kitab Klubunda 404 səhifədə nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

*
Memento (film, 2000)

**Memento** — Kristofer Nolanın rejissorluğu ilə 2000-ci ildə çəkilmiş neo-noir, psixoloji triller filmi. Kristofer bu filmi öz qardaşı Conatan Nolanın yazdığı "Memento mori" adlı qısa hekayəsi əsasında çəkmişdir. IMDb-də bütün dövrlərin ən yaxşı filmləri arasında 47-ci yeri tutur. Həmçinin, BBC-nin nəşr etdiyi, dünyada 117 film tənqidçisinin də yer aldığı "21-ci əsrin ən yaxşı filmləri" siyahısında 25-ci sırada yer alıb.

Film ilk dəfə 2000-ci ildə Venesiya Film Festivalında nümayiş olunaraq film tənqidçilərin marağına səbəb olur. "Memento" IMDb-ə görə tarixdəki 250 ən yaxşı film arasındadır.

Filmin baş qəhrəmanı, sığorta şirkətində araşdırma aparan Leonard Shelby (Qay Pirs) həyat yoldaşına təcavüz edərək onu öldürən qatili axtarır. Əsas çətinlik Leonardın başından ağır xəsarət alması və anteroqrad amneziyası nəticəsində yaddaşında 15 dəqiqədən çox bir şey saxlaya bilməməsidir. O, daim özü üçün qeydlər, fotoşəkillər qoymalı və hətta insanları, məkanları yaddaşında saxlaya bilmədiyi hadisələri xatırlatmaq üçün döymələr etməlidir. İstintaqda ona Teddy (Joe Pantoliano) ləqəbli bir kişi və qız – Natali (Carrie-Anne Moss) kömək edir, lakin o, heç birinə etibar edə bilmir. Filmin əsl intriqası Leonarddan gizlədilən istintaqın son hissəsindədir. Rejissor intriqaları qorumaq və tamaşaçıların nələrin baş verdiyini qəhrəmanın gözündən izləməsi üçün filmi sondan əvvələ lentə alıb. Filmi qeyri-adi edən də bəlkə də məhz budur. Beş dəqiqəlik seqmentlər vaxtın normal axdığı üç dəqiqəlik ağ-qara əlavə ilə kəsilir. Filmin sonunda hekayə xətləri birləşir və qara və ağ şəkil rəng alır. Bu andan etibarən, izləyici hadisələrin bütün xronologiyasını bərpa edir. Nolan şərhlərdə filmi belə təsvir edir: "Bütün film içəriyə baxışdır: insanın şəxsi reallığına, onun həyatına; davamlı mübarizə aparmaq məcburiyyətində qaldıqlarına: özü ilə və təbii ki, ətrafdakı reallığa. Bundan əlavə, reallıq qavrayışı və həyat tərzi ümumilikdə qəbul ediləndən tamamilə fərqli bir insanın həyatına və düşüncələrinə bir baxışdır. Və həqiqətən ümid edirəm ki, həyata öz münasibətiniz barədə düşünməyinizə kömək edəcəyik. "Memento" daxili bir görünüşdür, eyni zamanda dünyaya başqa bir insanın gözü ilə baxmaq fürsətidir."

## İstinadlar

* Memento — trailler
* MEMENTO — Film sonluğunun Açıqlaması (2000) Kristofer Nolan
* Memento — Tərsinə bir hekayə danışmaq
* Ən yaxşı 10 Kristofer Nolan filmləri sıralandı | Kino təhlili
* Kristofer Nolanın Memento izahı 
* Bilmədiyiniz faktlar: Memento
* Memento |  Filmin xronoloji izahı
Kral sarayı (Kazerta)

**Kral Sarayı Kazertada** () — Neapol Krallığının Burbones üçün keçmiş kral iqamətgahı idi. XVIII əsrdə Avropada yüksələn ən geniş saray və bəlkə də ən geniş quruluş hesab edilirdi. 1996-cı ildə Caserta Sarayı Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edildi.
## Tarixi
Sarayın inşasına 1752-ci ildə Napoli kralı VII Çarlz (İspaniyanın kralı III Çarlz) üçün başlanılıb. Kral binanın memarı Luigi Vanvitelli ilə yaxından əməkdaşlıq edirdi. Ancaq heç vaxt Krallıq Sarayında yatmazdı. Çünki 1759-cu ildə İspaniya kralı olmaq üçün tacından istefa etmişdi. Layihə sarayın inşasını bitirməsi üçün kralın üçüncü oğlu və varisi IV Ferdinand təhvil verildi. Memar Vanvitelli 1773-cü ildə vəfat etdi. Tikintini oğlu Karlo Vinvitelli 1780-ci ildə ölümünə qədər davam etdirdi. Bina bitdikdə 1200 otaq, iki düzünə göstərişli salon və kral teatrı vardı. Caserta xalqının ərazisi yeni bir saray sahəsinin tədarükü üçün 10 km ətrafa genişləndirildi . San Leucio kurortundakı ipək fabriki nəhəng bir park sahəsindəki malikanəyə çevrildi. 20 km uzunluğundakı monumental küçə Neapoldakı sarayla bağlanmalı idi, amma bu heç vaxt reallaşmadı.  

Binalar, bağlar və San Leucio memarlıq kompleksi ilə birlikdə 1997-ci ildə UNESCO nun Ümumdünya İrsi  elan edildi.

250px|thumb|right|Tac otağı.
## Görüntüsü
Saray 247 x 184 m ölçüyə sahib olan düzbucaqlıdır. Dörd tərəfdən dörd daxili həyətyanı formalı, hər biri 3,800 m²-dən çox olan iki ortoqonal qol ilə bağlanır. Versal Sarayından ilhamlanan binalar arasında Kazerta sarayı orijinala ən yaxın olan tikilidir. Saray, Bourbon monarxiyasının əzəmətini və görkəmini göstərmək üçün tikilmiş və çeşmələr üçün böyük su kəməri tikilmişdir. 116 pilləli kütləvi daş bloklardan ibarət olan əsas pilləkən mərmərdən inşa edilib. Bu pilləkən 25 kral mənzilinə aparır Bu otaqları ziyarət edərkən San-Karlodan sonra modelləşdirilən və demək olar ki, zinət əşyasını xatırladan teatr otağı mütləq görülməlidir.
Saray Neapol Körfəzinin hücumlarına məruz qaldığından şahın qorunması üçün sarayın içərisinə hərbi kazarmalar yerləşdirilib. 

200px|thumb|right|Akteon heykəltəraşlıq qrupu

Saray bağı sahəsi 120 hektar olan saray bağı barok üslubuna nümunədir. Versal Sarayından ilham alan bağ, üstün keyfiyyətə və gözəlliyə malikdir. Süni çeşmələr və şəlalələr olan uzun bir yol olan bağ sarayın arxasından başlayır. Yuxarıda 1780-ci ildə Carlo Vanvitelli və Con Graeferin hazırladığı İngilis bağçası var. Saxta, qədim xarabalıqlar və kiçik bir göl ilə bəzədilmiş bu bağ istirahət üçün idealdır. Hər biri bir hövzəni dolduran süni çeşmələr və üfüqə aparan böyük düz kanallarla dəstəklənir. Bu bulaqlardan və şəlalələrdən bəziləri: Diana və Actaeon Bulağı, Venera və Adonis Bulağı, Dolphins Bulağı, Aeolus Bulağı və Ceres Bulağı. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Kazerta kral sarayı, İtaliya 
*Kazerta və Neapolın kral sarayı
*Kazerta kral sarayı - İtaliya, 2-ci hissə
Q-pop

**Q-pop** ( - **qazax pop**) — Qazaxıstanın musiqi janrı. Qazax dilində oxunan, qərbi pop musiqi, Qazaxıstan hip hopu, *EDM* (elektron rəqs musiqisi), R&B, toy musiqisi və xüsusilə K-pop tərəfindən təsirlənən Qazaxıstan pop musiqinin müasir forması. K-pop kimi, Q-pop da özündə fərqli musiqi janrlarını cəmləşdirir. Bu janr ilk dəfə 2015-ci ildə Ninety One qrupun debütu ilə üzə çıxıb.

## Mənşə

Qazaxıstanda həmçinin pop musiqisinə aid olan etnopop (və ya folk pop) musiqisi və onun növü, başqa türk xalqlarına da aid olan toy musiqisi mövcuddur. Q-pop toy musiqisindən fərqli olan bir janr olduğu kimi təqdim olunur.

Ölkəyə Koreya dramaları və filmləri 2000-ci illərin ortasında gələn kimi, o vaxtdan başlayaraq, Qazaxıstan Koreya dalğasının təsiri altındadır. İnternetin əlçatanlığı artmasının köməyi ilə bu fenomen, ölkədə Koreyanın kütləvi mədəniyyətinə marağını alışdı və beləliklə, K-pop janrını Qazaxıstanda məşğurlaşdırıb. Qazaxıstanda K-pop-un məşğurluğu 2014-cü ildə Q-pop layihəsinin başlanğıcını təhrik edib və beləliklə, *Juz Entertainment* Ninety One qrupunu yaradıb.

J-pop da bu janra təsir etdiyini qeyd olunur.

## Qəbulu

Q-pop Qazaxıstan hökumətin tərəfindən qazax dilinin əlifbasını yeni qazax latin əlifbasına keçirtməyinin aləti kimi sayıldığında görə, Q-pop ondan dəstək görür. Lakin, bu janr həm də cəmiyyətin ənənəpərəst hissələri tərəfindən gələn təndiq və imtina ilə üzləşmiş. Xüsusilə ifaçıların səhnədəki görünüşünə görə. Darya Orın bu mühafizəkar reaksiyası üçün Stenli Kohenin əxlaqi təlaş () ifadəsini iştədir.

Q-pop üzə çıxannan bəri, qonuşu Özbəkistan və Qırğızıstanda da qazax pop musiqisinə maraq artıb. Bu Qazaxıstanda qürur hissini yaratdığını deyilir. 2016-cı ildə Ninety One qrupu TMB TV-nin çartında birinci yerə qalxıb. Eyni zamanda, həmin çartın 17-ci ildə Qazaxıstan ifaçısı Ali Okapov, 20-ci yerdə isə Qazaxıstan qrupu *Kesh You* olmuşdu. İddia olunur ki *Q-pop* musiqisinin təsiri altında olan xaricilər Qazaxıstandan, onun mədəniyyətindən və qazax dilini öyrənməyə başlayıblar.

## Q-fest

2018-ci ildə Almatı şəhərində, Almatı Arenada ilk Q-fest keçirilib. Bu festivalı Ninety One qrupunun prodüseri, Yerbolat Bedelxan başqa Q-pop prodüserləri ilə təşkil edib.

## İstinadlar
Vanina Vanini

**Vanina Vanini** () — əsl adı Mari-Henri Beyle olan fransız yazıçı Stendalın 1829-cu ildə nəşr olunmuş povesti.

## Məzmun

Fransız yazıçısı Stendalın “Vanina Vanini” povesti italyan vətənpərvərlərin (Karbonarilər) Avstriya hökmranlığına qarşı mübarizəsindən bəhs edir. Öz vətənlərinin azadlığı uğrunda döyüşən xalqa hüsnü-rəğbətini gizlətməyən Stendal, gənc karbonari – Tyetro Missirillinin parlaq surətini yaradır. Pyetronun qəlbindəki inqilabi borc hissi kübar və həm də gözəl Vaniniyə olan məhəbbət hissi ilə daima mübarizə aparır. Vanini isə Missirilinin yalnız ona məxsus olmasından ötrü karbonarilərin ittifaqını düşmənə satır, lakin Missirili əqidəsindən dönməyərək Vaniniyə olan məhəbbətindən imtina edir və məsləkdaşları ilə vətənin azadlığı uğrundakı mübarizəsini davam etdirir.

## Nəşr və tərcümə

Əsər Vidadi Paşayev tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, Bakıda kirilcə 1969-cu ildə Gənclik, latınca 2017-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 80 səhifədə nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

*
Riyazi iqtisadiyyat

**Riyazi iqtisadiyyat** — iqtisadiyyatdakı problemləri analiz etmək və nəzəriyyələri izah etmək üçün riyazi metodların tətbiqi. Əsasən, diferensial və inteqral hesablama, fərq və diferensial tənliklər, matris cəbr, riyazi proqramlaşdırma və digər hesablama metodları kimi tətbiq olunan metodlar sadə həndəsədən daha artığıdır. Bu yanaşmanın tərəfdarları bunun kəskin, ümumi və sadə iqtisadi nəzəri əlaqələrin formalaşmasına imkan verdiyini iddia edirlər.

## İstinadlar
Sıyrılmış qılınc (roman)

**Sıyrılmış qılınc** — Cəlal Bərgüşadın Babək Xürrəmidən bəhs edən, ilk dəfə 1981-ci ildə Bakıda nəşr edilmiş tarixi romanı.

## Məzmun

Calal Bərgüşadın "Sıyrılmış qılınc" tarixi romanı məşhur xalq sərkərdəsi Babək Xürrəminin ölməz həyatına həsr edilmişdir. Romanda Babəkin azadlıq və istiqlaliyyət uğrunda xilafətə qarşı apardığı bir sıra şanlı döyüşlər, o dövrün tarixi xronologiyası təsvir olunur.

## Nəşr və tərcümə

Əsər ilk dəfə Bakıda Kiril qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə 1981-ci ildə, Gənclik nəşriyyatında 375, latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə isə 2017-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 436 səhifədə nəşr edilib.

Roman azərbaycanlı tarixçi Zülfiyyə Vəliyeva tərəfindən türk dilinə tərcümə edilib, "Sıyrılmış Kılıç Babek" adı ilə 17 oktyabr 2005-ci ildə Ankarada "Yurt Kitap-Yayın"da 472 səhifədə nəşr edilib.

## Tədqiq və tənqidi

Azərbaycanlı filoloq Nigar Göyçayskaya 2005-ci ildə “Ərəb və azərbaycan nəsrində Babək və xürrəmilər obrazı (Circi Zeydanın “Fərqanə gəlini” və Cəlal Bərgüşadın “Sıyrılmış qılınc” romanları əsasında)” mövzusunda olan namizədlik dissertasiyasının müdafiə edib.

Asif Ata "Babəkliyimiz: Xəlifət boşluğu" məqaləsində Cəlal Bərgüşadın "Sıyrılmış qılınc" romanı barədə belə qeyd edir: *«Sıyrılmış qılınc» romanının müəllifi tarixə daxili göz ilə baxa bilmir, hadisələri nəql eləyir, mahiyyətə varmır, mütəfəkkirlikdən uzaqdır, bu səbəbdən də Xəlifəlik bilinir – dərk olunmur... «Sıyrılmış qılınc»da Babəkin ayrı-ayrı nişanələri görünürsə də, bütöv Babək görünmür; dahilik, qeyri-adilik, bənzərsizlik dərk olunmur, açılmır, idraki, ilahi Qəhrəmanlıq İntiqamçılıq kimi qiymətləndirilir, Babək kiçilir... Babək romanda Qisas andıyla tarixi səhnəyə atılır; «Sıyrılmış qılınc» əsərdə ən çox intiqam rəmzi kimi canlanır, əslində isə o, azadlıq rəmzi kimi canlanmalıydı...*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Google Books-da — Siyrilmiş qilinc: tarixi roman
* Goodreadsdə Sıyrılmış qılınc
*
Səhiyyə iqtisadiyyatı

**Səhiyyə iqtisadiyyatı** — səhiyyə və sağlamlıq xidmətlərinin istehsalında və istehlakında səmərəlilik, effektivlik, dəyər və davranış ilə əlaqəli məsələləri öyrənən iqtisadiyyatın alt sahəsidir. Ümumi mənada, səhiyyə iqtisadçıları səhiyyə xidmət sistemlərinin necə işləməsini və siqaret çəkmək kimi sağlamlığa təsir edən davranışları öyrənir.

Kennet Errounun səhiyyə iqtisadiyyatını ayrı bir təlim kimi təsnifləndirən, 1963-cü ildə yazdığı məqaləsi sağlamlıq və digər mallar arasındaki məna fərqlərini dərk etməyimizə kömək edəcək böyük fərqlilikləri işıqlandırdı. Səhiyyə iqtisadiyyatını digər iqtisadiyyat sahələrindən ayıran xüsusiyyətlərə böyük miqyasda dövlət müdaxiləsi, müxtəlif dərəcələrdə müşahidə oluna bilən qeyri-müəyyənlik, asimmetrik informasiya, giriş əngəlləri, xarici təsir və mübadilə prosesinə təsir edən 3-cü bir qurumun olması göstərilə bilər. Səhiyyə xidmətindəki bu 3-cü qurum mal və ya xidmətin qiymətindən kənarda qalıb, alım qərarlarını verən (laboratoriya testindən keçmək, dərman resepti yazmaq, əməliyyat etmək və s.) həkimdir.

Səhiyyə iqtisadiyyatçıları xərclər, ödənişlər və sərfiyyat kimi bir sıra maliyyə bilgilərini dəyərləndirərək qərarlar verir.

Qeyri-müəyyənlik həm xəstə nəticələrində həm də iqtisadi qayğılarda səhiyyəyə daxildir. Həkim və xəstə arasında meydana gələn məlumat boşluğu asimmetrik informasiya olaraq adlandırılan, həkim üçün ayrı bir üstünlük yaradır.

Səhiyyə və sağlamlıq nəzərdə tutulursa xarici təsirlər, xüsusilə, yoluxucu xəstəlik kontekstində olanlar tez-tez meydana gəlir. Misal üçün, soyuqlamamaq üçün göstərilən səylər qərarı verən xaricində, digər insanlara da təsir edir.

## İstinadlar
Təhsil iqtisadiyyatı

**Təhsil iqtisadiyyatı** və ya **təhsilin iqtisadiyyatı** təhsillə əlaqəli iqtisadi məsələlərin, o cümlədən təhsilə olan tələbatın, təhsilin maliyyələşdirilməsi və təmin edilməsinin, müxtəlif təhsil proqramlarının və siyasətlərinin müqayisəli səmərəliliyinin öyrənilməsidir. Şəxslər üçün məktəb təhsili və əmək bazarındakı nəticələr arasındakı əlaqədən bəhs edən erkən işlərdən başlayaraq təhsil iqtisadiyyatı mövzusu təhsillə əlaqəli olan demək olar ki, bütün sahələri əhatə edərək sürətlə böyüdü.

## İstinadlar