open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harami yaylaqları

**Harami yaylaqları** — Ermənistan Respublikasının cənubunda, keçmiş Qafan rayonunda, Gığı dərəsi ərazisində yerləşən yaylaq. Yaylaqdan qədim zamanlardan Sovet dövrünə kimi Cəbrayıl, Füzuli elləri mal-qara otarılması üçün istifadə edib.

Gığı dərəsində Acıbac kəndindən yuxarıda *Sarıdərə çayı*nın başında yerləşən Harami yaylaqları qədim yaylaq yerlərindən biridir. Yaylaq ərazisində eyniadlı ərazicə iri Harami qəbiristanlığı da yerləşib ki, burada yaylaq vaxtı dünyadan köçənlər dəfn ediliblər.

Erməni qadağalarına baxmayaraq Azərbaycanlıların Qafan rayonu ərazisindən deportasiyasına kimi Cəbrayıl rayonunun Hovuslu, Horovlu (Horavlı), Şahvəlli (Şahvəlili), Qovşudlu (Qovşud), Mahmudlu, Çərəkən fermaları *Harami yaylaqları*na gəliblər. Yaylaq yaxınlığındakı azərbaycanlı kəndləri ilə Cəbrayıl rayonunda yerləşən kəndlər arasında qohumluq münasibətləri bugünə kimi qalır.

## Qeydlər




## İstinadlar
Fərhad Cəfərquliyev

**Fərhad Cəfərquliyev** (tam adı: *Fərhad Cəfərqulu oğlu Cəfərquliyev*) — Naxçıvan MSSR  Səhiyyə naziri.

2 dekabr 1951-ci ildə anadan olan Fərhad Cəfərqulu oğlu Cəfərquliyev orta təhsilini Mərdəkan qəsəbəsindəki 183 saylı məktəbdə almışdı. 1969-1975-ci illərdə isə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdi. O, əvvəlcə qrup nümayəndəsi, sonra fakültə, daha sonra isə institut komsomol komitəsinin birinci katibi seçilmişdi.

1975-ci ilin avqust ayından 1976-cı ilin iyul ayınadək Bakı şəhər təcili tibbi yardım xəstəxanasında cərrahiyyə üzrə internatura keçən F.Cəfərquliyev sonrakı əmək fəaliyyətini Rusiyada davam etdirmişdi. O, 1976-cı ildən 1979-cu ilədək Voronej vilayətinin Xoxolsk rayon xəstəxanasında cərrah onkoloq işləmişdi. 1977-ci ilin avqust-dekabr aylarında M.Qorki adına Zaporojye Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda onkoloğiya üzrə kursda olmuşdu.

F.Cəfərquliyev 1979-cu ildə Azərbaycan Respublikasına qayıdaraq Bakının “Qaranquş” sanatoriyasında şöbə müdiri, daha sonra Azərbaycan SSR Səhiyyə nazirliyinin Müalicə-profilaktika yardımı baş idarəsində həkim-inspektor vəzifələrində çalışmışdı. 1983-cü il iyulun 14-də Mingəçevir şəhər səhiyyə şöbəsinə müdir təyin edilən Fərhad Cəfərqulu oğlu Cəfərquliyev təşkilatçılıq qabiliyyətinə və bacarığına görə 6 il sonra, yəni 1989-cu il fevralın 9-da Naxçıvan MSSR-nın Səhiyyə naziri vəzifəsinə irəli çəkilmişdi. O, 1992-ci il sentyabr ayının 12-dək bu vəzifədə çalışaraq Muxtar respublikanın səhiyyə sisteminin daha da təkmilləşdirilməsi və inkişafı üçün böyük işlər görmüşdü.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Arxiereyskoe gölü

**Arxiereyskoe gölü** —Tatarıstanın Laişevski rayonu ərazisində yerləşən göl.

## Coğrafiya
Arxiereyskoe gölü karst məşhəllidir. Tatarıstanın Laişevski rayonunda, Tarlaşi kəndində yerləşir. Su tutarı uzunsov formaya malikdir. Sahilləri sıldırımlıdır. Uzunluğu 2137 metr, maksimal eni isə 494 metrdir. Su səthinin sahəsi 61,4 ha-dır. Orta dərinliyi 6 m, maksimal dərinliyi isə 35 metr təşkil edir.
## Hidrologiya
Su tutarının həcmi 4 mln m³-dir. Qıdalanması qarışıqdır. Yeraltı, yağış və qrunt suları ila qıdalanır. Suyun rəngi yaşıl-sarıdır, minerallaşma 52 mq/l, şəffaflıq 100 sm-dir. Kimyavi tərkibi hidrokarbonatlı-kasaliumludur.
## Əhəmiyyəti
*Təbii su tutarı istirahət və balıqovunda istifadə edilir.
* Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və TatarıstanRespublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.
## Ədəbiyyat
* Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии

## Mənbə
* 
*
Pakistan gerbi

**Pakistan İslam Respublikasının Dövlət Gerbi** Pakistanın ideoloji, iqtisadi, mədəni irsinin və rəhbər prinsiplərinin əsasında 1954-cü ildə qəbul olunmuşdur. Bu emblemdə dörd əsas komponent olan pambıq, cüt, çay, buğda, onun üst hissəsində aypara və ulduz, aşağı hissəsində isə urdu dilində "İman, vəhdət, intizam" yazısı əks olunmuşdur. Gerbin üzərində olan aypara və yaşıl rəng İslamı simvolizə edir. Burada əks olunmuş dörd əsas komponent (pambıq, çay, cüt və buğda) ölkənin iqtisadiyyatının əsasını təşkil edir. İki ağ jasmin budağı isə ənənəvi Moğol mədəniyyətini və Pakistanın mədəni irsini əks etdirir.

## Pakistanın digər dövlət emblemləri
### Dövlət təşkilatlarının emblemləri

Fayl:Emblem of the Supreme Court of Pakistan.svg|Pakistan Ali Məhkəməsi
Fayl:Emblem of the Federal Shariat Court of Pakistan.svg|Federal Şəriət Məhkəməsi
Fayl:Emblem of the Election Commission of Pakistan.svg|Seçki Komissiyası
Fayl:Emblem of the Oil and Gas Regulatory Authority of Pakistan.svg|Neft-qaz Tənzimlənməsi Təşkilatı


### Regional emblemlər
Azad Cammu və Kəşmir bölgəsinin emblemi üzərində aypara, ulduz, dağlar və ağcaqayın yarpağı şəkli əks olunmuşdur.


Fayl:Emblem_Of_Azad_Jammu_and_Kashmir.png|Azad Kəşmir
Fayl:Coat of arms of Khyber Pakhtunkhwa.svg|Hayber-Pahtunhva
Fayl:Coat of arms of Sindh Province.svg|Sind
Fayl:Coat of arms of Punjab.svg|Pəncab
Fayl:Coat of arms of Balochistan.svg|Bəlucistan
Fayl:Coat of arms of FATA.svg|Federal idarə olunan "Qəbilə əraziləri"


## Həmçinin bax
* Pakistan
* Pakistan bayrağı
* Pakistan himni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The State Emblem of Pakistan
Dünya Başqırdlar Qurultayı

**Dünya Başqırdlar Qurultayı** () — başqırdların birliyi; ictimai qurumların etnik və mədəni inkişafını qarşılamaq və problemləri gündəmə gətirmək üçün hazırlanmış beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlıq quran bir təşkilat. Baş qərargahı Ufa şəhərində yerləşir.

## Bütün qurultaylar
İndiyə kimi 4 Qurultay keçirilmişdir.

### I Dünya Başqırdlar Qurultayı
I Dünya Başqırdlar Qurultayı 1-2 iyun 1995-ci ildə Ufada keçirilmişdir. Həmin qurultayda Başqırdstandan, Rusiya Federasiyasının 28 subyektindən və 19 xarici ölkədən ümumilikdə təxminən 800 nümayəndə iştirak etmişdir. Qurultay 10 bölmə üzrə keçirilmişdir. Qurultayda Başqırdıstan dövlətçiliyinin gücləndirilməsi və konstitusiya məsələləri, Başqırdıstan və Başqırdıstanın sosial-iqtisadi, siyasi və milli-mədəni inkişafı, respublikanın hüdudlarından kənarda yaşayan başqaları ilə əlaqələr qurmaq və inkişaf etdirmək və sair məsələlər müzakirə olunmuş, beynəlxalq təşkilatlara müraciətlər qəbul edilmişdir.

### II Dünya Başqırdlar Qurultayı
II Dünya Başqırdlar Qurultayı 14-15 iyun 2002-ci ildə Ufada keçirilmişdir. Həmin qurultayda Başqırdstandan, Rusiya Federasiyasının 33 subyektindən və 19 xarici ölkədən ümumilikdə təxminən 800 nümayəndə iştirak etmişdir. Qurultay 12 bölmə üzrə keçirilmişdir.

### III Dünya Başqırdlar Qurultayı
III Dünya Başqırdlar Qurultayı 10-11 iyun 2010-cu ildə Ufada keçirilmişdir. Həmin qurultayda Başqırdstandan, Rusiya Federasiyasının 35 subyektindən və 18 xarici ölkədən ümumilikdə təxminən 850 nümayəndə iştirak etmişdir. Qurultay 12 bölmə üzrə keçirilmişdir.

### IV Dünya Başqırdlar Qurultayı

IV Dünya Başqırdlar Qurultayı 21 noyabr 2015-ci ildə Ufada keçirilmişdir.

## Strukturu
Qurultay İcraiyyə Komitəsindən və 9 komissiyadan ibarətdir.

## İcraiyyə Komitəsinin sədrləri

*Niyaz Məcidov (1995—2002)
*Əhməd Süleymanov (2002—2006)
*Rumil Aznabayev (2006—2009)
*Azamat Qalin (2009—2010)
*İlqiz Sultanmuradov (2010—2011)
*Marsel Yusupov (2011—2012)
*Rumil Aznabayev (2012-2015)
*Amir İşemqulov (2015-ci ildən)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Официальный сайт МСОО «Всемирный курултай башкир»
*II Всемирный курултай башкир 
*История всебашкирских курултаев 
*заместитель председателя комитета по обороне Государственной Думы РФ Юрий Савенко, который назвал некоторые выступления на Третьем Всемирном курултае башкир «экстремистскими и националистическими» 
*ИА "Башинформ" отставка Азамата Галина 
*Мажитов Н. А. Курултай — высшая форма башкирского национального общественного движения.// Статья в ж."Ватандаш".
Zayaçe gölü

**Zayaçe gölü** — Tatarıstanın Laişevski rayonu ərazisində yerləşən göl. Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və Tatarıstan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.

## Coğrafiya
Zayaçe gölü karst mənşəllidir. Tatarıstanın Laişevski rayonunda, Stolbişe kəndində yerləşir. Su tutarı qəliz formaya malikdir və yolla iki yerə bölünmüşdür. Sahilləri sıldırımlıdır. Uzunluğu 1105 metr, maksimal eni isə 530 metrdir. Su səthinin sahəsi 11,76 ha-dır. Orta dərinliyi 2 m təşkil edir.

## Hidrologiya
Su tutarının həcmi 300 m³-dir. Yeraltı sularla qıdalanır. Səviyyəsi dəyişməzdir. Suyun rəngi qəhvəyi-yaşıldır, minerallaşma 99,4 mq/l, şəffaflıq 70 sm-dir. Kimyavi tərkibi hidrokarbonatlı-kasaliumludur.

## Ədəbiyyat
* Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии

## Mənbə
* 
*
Murzay

Başqırdlar at və ya iri mal-qaranın dərisindən ustalıqla müxtəlif qablar düzəldirdilər. Bu qablar at südünün sağılması, saxlanması, kumıs hazırlanması və gəzdirilməsi üçün istifadə olunmuşdur. Məlumdur ki, başqırdların həyatında bir ərzaq kimi kumısın böyük əhəmiyyəti var. Onlar dəridən mehtərə (murtay), butulka (botlok), vedrə (baş künək) və başqa qabları böyük ustalıqla tikirlər. Bunların içərisində «haba» on çox tutumlu olub 6 ÷ 12 vedrə süd tutur. 
Başqırdlarda inək əmcəyinin dərisini emal etməklə qida məhsulu saxlamaq üçün düzəldilən dəri qab isə murzay adlanır.

## Mənbə

## İstinadlar
Yıyın

**Yıyın** — Başqırdların sosial-siyasi həyatında ciddi rol oynamış və tayfa idarəçiliyini həyata keçirilən xalq yığıncağı. XIV əsrə qədər başqırdların həyatında mühüm statusa malik olmuşdur.
XIV əsrdən etibarən isə yıyınlar əvvəlki statusunu itirmiş Başqırd tayfalarını Noqay və Sibir (tatar) dövlətlərinin murzaları və tarxanları idarə etməyə başlamışlar. ХIV-ХV əsrlərdə sinfi təbəqələşmə nəticəsində başqırdlarda iri "biy"lər (bəylər) meydana çıxmışdı ki, onlar da Sibir və Noqay xanlarının hakimlərinə qarşı mübarizəyə başlamışdı.

## İstinadlar
Bustan

**Bustan** () — Sədi Şirazinin 1257-ci ildə yazdığı lirik əsəri.

Sədi Şirazinin “Bustan” əsəri fars ədəbiyyatının ən mühüm klassiklərindən biridir və 1257-ci ildə yazılmışdır. “Bustan” (“Bağça”) öyüdlər və hekayələrdən ibarət etik-didaktik bir əsərdir. Sədi bu əsərində həyatın müxtəlif sahələrindən; ədalət, doğruçuluq, fəzilət, mərhəmət, təvazökarlıq kimi mövzulardan bəhs edir. 

Əsər on fəsildən ibarətdir və hər bir fəsil müxtəlif mövzulara həsr edilib:
1. Ədalətli padşahların davranışları
2. Şəxsi fəzilətlər
3. Məhəbbət və dostluq
4. Təvazökarlıq və təmkin
5. Şükür və razılıq
6. Tövzih və tövbə
7. Təqva və ibadət
8. Mərdlik və səxavət
9. Tərbiyə və nəsihət
10. Dua və Tanrıya sığınma

"Bustan"da həm nəsr, həm də nəzm formasında yazılmış hekayələr və məsnəvilər var. Bu əsər Sədinin fəlsəfi və etik düşüncələrinin güzgüsüdür və oxucuları mənəvi kamilliyə yönəltməyə çalışır.

Sədi Şirazinin iki ən məşhur əsəri "Gülüstan" "Bustan"dır. Hər iki əsər 1654-cü ildə alman dilinə tərcümə edilərək ilk dəfə avropalılara təqdim edilib.

## Məzmun

"Bustan" lirik janrda yazılmış islami nəsihətlərdən, dini baxımdan ədliyyə, təvəzökarlıq, bərabərlik kimi keyfiyyətlərin tərifindən ibarətdir. Bundan savayı əsər dərviş mədəniyyəti haqqında məlumat verir.
Faydalı nəsihətlər, zərbi-məsəllər, incə duyğularla zəngin olan bu əsərlər Yaxın və Orta Şərq xalqları arasında xüsusi şöhrətə malikdir.

## Nəşr və tərcümə
[200px|thumb|right|Əsərin [2017-ci il azərbaycanca nəşrinin üz qabığı]]
Əsər Mirmehdi Seyidzadə tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib və Bakıda nəşr olunub. "Bustan" 1964-cü ildə Bakıda, "Azərnəşr"də təkrar çap edilmişdir.

"Bustan" və "Gülüstan"  2004-cü ildə "Bustan" əsərinin 1964, "Gülüstan" əsərinin isə 1987 nəşri əsasında təkrar nəşrə hazırlanmış və Bakıda, Öndər nəşriyyatında 400 səhifədə, 25 min tirajla yenidən çap edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının 4-cü Prezidenti İlham Əliyevin "Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında" 12 yanvar 2004-cü il tarixli sərəncamına əsasən nəşr edilmiş və ölkə kitabxanalarına hədiyyə edilib.

Əsər 2017-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 400 səhifədə yenidən çap edilib. Kitaba müəllifin iki ən məşhur əsəri – «Gülüstan» və «Bustan» əsərləri daxil edilib.

## Həmçinin bax

* Gülüstan
* Sirlər xəzinəsi
* Kəlilə və Dimnə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Sədi Şirazi. Seçilmiş əsərləri; Farscadan tərcümə ed. M.Seyidzadə, M.Soltan, R.Sultanov, İ.Şəms; Ön sözün müəllifi. M.Məhəmmədi.- Bakı: Öndər, 2004.- 400 s. ISBN 9952-416-42-2
*
Yola (inzibati vahid)

**Yola** — XVIII əsrin I yarısında Rusiyanın tabeliyində olan başqırd torpaqlarında mövcud olmuş inzibati vahid — dairə. XVIII əsrin birinci yarısında Başqırdıstan 4 yola (inzibati dairə) bölünmüşdü.

## Noqay yolası
XVIII əsrdə indiki Başqırdıstanın mərkəz və cənub hissəsi Noqay yolası adlanırdı.

## Kazan yolası
Başqırdıstanın qərb hissəsini əhatə edən torpaqlada yerləşən inzibati vahid isə Kazan yolası adlandırılmışdır.

## Sibir yolası
Sibir yolası adlanan üçüncü yol Uralarxası şərq və Cənubi Uralarxası torpaqların şərq hissəsini əhatə edirdi.

## Osin yolası
Ufadan şimala uzanan nazik zolaq Osin yolası adlanırdı.

## Yolaların daxili inzibati bölgüsü
Yolalar isə öz növbəsində volostlara bölünmüşdü. XVIII əsrin ortalarında 42 volost qeydə alınmışdı. Volostlarda inzibati və polis hakimiyyəti başqırd starşinası və yüzbaşının ixtiyarında idi. Hər bir volostda əhalinin sayından asılı olaraq bir neçə starşina fəaliyyət göstərirdi.

## İstinadlar
Ellis Barkvort

**Ellis Barkvort** (15 oktyabr 1997-ci ildə anadan olub) — Çempionşip təmsilçələrindən olan Hall Siti klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar İngiltərə futbolçusu.

## Klub karyerası

### Hall Siti
Barkvort doqquz yaşı olarkən Hall Siti klubuna qəbul olunmuş və 2016-cı ilin may ayında klub ilə peşəkar müqavilə imzalamışdır. O, öz peşəkar karyerasında debütünü 22 avqust 2017-ci ildə İngiltərə Liqa Kubokunda *Donkaster Rovers* klubuna qarşı oyunda etmişdir. Həmin görüşdə Hall Siti rəqibinə 0-2 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uçalı Stounhenci

**Uçalı Stounhenci** () — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonundakı tarixi-arxeoloji abidə. İngiltərədəki qədim Stounhenc abidəsinə bənzəyir.

## Tarixi
Uçalı Stounhenci 1956-cı ildə Uçalı rayonundakı Yanı Bayramğol kəndinin yaxınlığında "Baqşay" deyilən yerdə tapılmışdır.

12 min illik tarixi olduğu ehtimal edilir.

## Araşdırılması
2004-cü ildə Könsığış İqtisadi-Humanitar Universiteti, Başqırdıstan Respublikasının Milli muzeyi və Uçalı rayonunun rəhbərliyi tərəfindən bu ərazidə arxeoloji qazıntılara başlanılmışdır.

Abidəni araşdıranlar arasında Hindistan, Misir, İtaliya, Çexiya və başqa ölkələrdən mütəxəssislər olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Stounhenc

## İstinadlar
Alnas FK

**Alnas FK** — Almetyevskdən futbol komandası. 1967-ci ildən 2008-ci ilədək peşəkar futbol klubu kimi fəaliyyət göstərmişdi. 2006-cı ildə Rusiyanın ikinci liqasında ən yaxşı nəticəsi 4-cü yer olmuşdur. 2008-ci ildə komanda dağılmışdır.

## Komandanın adı tarixi
* 1967–1970-ci illər: *Burovik Almetyevsk*
* 1993–1994-cü illər: *Elektron Almetyevsk*
* 1995–1999-cu illər: *Devon Almetyevsk*
* 2000–2008-ci illər: *Alnas Almetyevsk*

## İstinadlar
Coş Knayt

**Coş Knayt** (d: 7 sentyabr 1997) — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçələrindən olan Lester Siti klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar İngiltərə futbolçusu.

## Klub karyerası

### Lester Siti
Knayt öz peşəkar karyerasında debütünü 22 avqust 2017-ci ildə İngiltərə Liqa Kubokunda *Şeffild Yunayted* klubuna qarşı oyunda etmişdir. Həmin görüşdə Lester Siti rəqibinə 3-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Karasinoe gölü

**Karasinoe gölü gölü** — Tatarıstanın Vısokoqorski rayonu ərazisində yerləşən göl.

## Coğrafiya
Karasinoe gölü gölü karst məşhəllidir. Sahilləri hamardır. Tatarıstanın Vısokoqorski rayonunda, Yuvas kəndində yerləşir. Su tutarı qəliz formaya malikdir. Sumka çayının orta axarında yerləşir. Uzunluğu 700 metr, maksimal eni isə 250 metrdir. Su səthinin sahəsi 12 ha-dır. Orta dərinliyi 3 m təşkil edir.

## Hidrologiya
Su tutarının həcmi 300 m³-dir. Yeraltı sulara ilə qıdalanır. Suyun rəngi sarıdır, minerallaşma 154 mq/l, şəffaflıq 600 sm-dir. Kimyəvi tərkibi hidrokarbonatlı-kasaliumludur.

## Əhəmiyyəti
* Suyu təsərrüfatda istifadə edilir.
Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və Tatarıstan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии

## Mənbə
*
Syun çayı

**Syun çayı** (; ; ) – Rusiya Federasiyasından, Tatarıstan və Başqırdıstandan axan çay.

## Haqqında
Ağidel çayının sol qoludur. Uzunluğu 209 kilometr təşkil edir, bunun 74 kilometri Tatarıstan ərazisindədir. Hövzəsinin sahəsi 4.500&nbsp;km2 təşkil edir. Tatarıstan yerləşən əsas qolları Kalmiya, Sikiya, Terpelya, Bezyada, Başqırdıstanda yerləşən əsas qolu isə Şarandır. Çayın mənsəbində illik çöküntülərin yığılma miqdarı 120 millimetr təşkil edir. Çay 1978-ci ildən bəri Tatarıstanın milli təbiət abidəsi kimi qorunur.

## Qolları

## Həmçinin bax
* Başqırdıstan çayları

## İstinadlar
PGE Arena

**PGE Arena** — Polşanın şimalında yerləşən Qdansk şəhərinin, 41 620 nəfər tamaşaçı tutumu olan idman qurğusu.

## İdman qurğusu haqqında
2008-ci ildə PGE Arenanın təməli qoyulub. İnşaat qiyməti 204 000 000 avro olan PGE Arena, 2011-ci ildə təhvil verilib və avqustun 14-də açılışı olub.

41 620 nəfər tamaşaçı tutumu olan PGE Arenada, UEFA Avro 2012-nin qrup mərhələsinin üç, 1/4 final mərhələsinin isə bir oyunu baş tutub.

## UEFA Avro 2012-nin oyunları

## Həmçinin bax
* Polşanın futbol stadionlarının siyahısı

## İstinadlar
Səttar Zülfüqarov

**Səttar Abuzər oğlu Zülfüqarov** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ət və süd sənayesi naziri (1965–1971).

## Həyatı
Səttar Abuzər oğlu Zülfüqarov 1910-cu ildə hazırkı Quba rayonunun Çiçi kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1931-ci ildən inşaatçı-texnik işləmiş, 1934-cü ildən Pyatiqorsk Zootexnika İnstitutunun tələbəsi olmuşdur. Kənd təsərrüfatı elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır.

1938-ci ildə institutu bitirən Səttar Zülfüqarov Ağstafa atcılıq zavodunda işləmişdir. 1939–1943-cü illərdə o, burada zootexnik, zavodun direktoru vəzifələrində çalışmışdır. 1943-cü ildən Azərbaycan SSR xalq əkinçilik komissarının müavini və sovxozlar nazirinin müavini olmuşdur. 1950-ci ildən Bakı ət kombinatının baş zootexniki, atçılıq zavodunun direktoru, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin heyvandarlıq bölməsinin rəisi, 1959-cu ildən isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin kənd təsərrüfatı şöbəsi müdirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

1962–1965-ci illərdə Səttar Zülfüqarov tədarük nazirinin müavini, quşçuluq sənayesi idarəsinin rəisi, kənd təsərrüfatı nazirinin müavini vəzifələrində işləmişdir. 1965-ci ilin oktyabrında Azərbaycan SSR ət və süd sənayesi naziri təyin edilmişdir. 1971-ci ildə o, təqaüdə çıxmış, eyni zamanda Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Ət Sənayesi İnstitutu Bakı şöbəsinin direktor müavini işləmişdir.

Səttar Zülfüqarov 1942-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 7-ci çağırış deputatı seçilmişdir. 1966-cı ildən Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü olmuşdur. O, iki dəfə "Şərəf nişanı" ordeni, medallar ilə təltif edilmiş və "Azərbaycan SSR əməkdar zootexniki" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Səttar Zülfüqarov ağır xəstəlikdən sonra 1976-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Co Hankott

**Co Hankott** (8 mart 2001-ci ildə anadan olub) — İngiltərə Birinci Liqa təmsilçilərindən olan *Portsmut* klubunda müdafiənin sol cinahında çıxış edən peşəkar İngiltərə futbolçusu.

## Klub karyerası

### Portsmut
Hankott öz peşəkar karyerasında debütünü 16 avqust 2017-ci ildə İngiltərə Liqa Trofeyində Fulhem U-23 klubuna qarşı oyunda etmişdir. Həmin görüşdə Portsmut rəqibi ilə 3-3 hesabı ilə bərabərə qalmışdır. Oyuna 16 yaş 161 günlüyündə çıxan Hankott Qari O'Neilin rekordunu yeniləyərək meydana daxil olan ən gənc futbolçu kimi *pompeylərin* tarixinə düşmüşdür.

## Karyera statistikası

## İstinadlar
Şenyan

**Şenyan** (çincə: 沈阳市) Çin Xalq Respublikasının Liaonin əyalətinin ən böyük şəhəri. Mancur dilində **Mukden** və ya **Fenqtian** adlanır. Şimal-şərqi Çin bölgəsində urbanizasiya səviyyəsinə görə də ən böyük şəhərdir. 2010-cu il hesablamalarına görə, şəhər əhalisinin ümumi sayı 8.1 milyon nəfərdir.

17-ci əsrdə Şenyan şəhərinin mancurlar tərəfindən işğal olunmasından sonra Tzin sülaləsi tərəfindən idarə olunmağa başlamışdır.

Qonşu şəhərlərlə birlikdə Şenyan şəhəri Çinin vacib sənaye mərkəzlərindən biri hesab olunur və ölkənin şimal-şərq qonşuları olan Yaponiya, Rusiya və Koreya ilə nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin saxlanmasında mühüm rol oynayır.

Şəhər 1930-cu ildən etibarən Çində ağır sənaye mərkəzi olaraq qalmaqdadır.

## Beynəlxalq əlaqələr

### Xarici konsulluqlar
Yaponiya, Cənubi Koreya, Rusiya, Fransa, Almaniya, Şimali Koreya və ABŞ kimi ölkələrin konsulluqları Şenyan şəhərində yerləşir.

### Qardaş şəhərlər
Şenyan şəhəri bir çox şəhərlə qardaş şəhər əlaqələri qurmuşdur ki, bu da iqtisadi, mədəni, təhsil və digər sahələrdə qarşılıqlı əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsinə səbəb olmuşdur.

**Qardaş şəhərlər**
* , Sapporo
* , Kavasaki
* , Turin
* , Çikaqo
* , Düsseldorf
* , İrkutsk
* , Kuezon
* , Ramat-Qan
*  Cənubi Koreya, Qonqju
*  Cənubi Koreya, Çunçeon
*  Cənubi Koreya, Seonqnam
* , Yaunde
* , Hoşimin
*  Cənubi Koreya, Qumi
* , Saloniki
* , Ostrava
* , Katoviçe
* , Ufa
* , Novosibirsk
*  Cənubi Koreya, İnçeon
* , La Plata
* , Belfast

## Həmçinin bax
* Çin
* Tzin sülaləsi
* Xan sülaləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Shenyang Government website 
* Online Community of Shenyang
Təhsil Nazirliyi (Başqırdıstan)

**Başqırdıstan Respublikası Təhsil Nazirliyi** — Təhsil Nazirliyi Başqırdıstan hökumətinin İcra şöbəsinə daxildir. Nazirlik Başqırd dilini xilas və inkişaf etdirmə, Başqırdıstanda təhsilin gücləndirilməsi siyasəti aparır. 2000-ci ildən etibarən Təhsil Nazirliyi nəzdində Respublika Təhsil İnstitutunun muzeyi yerləşir..

## Şöbələri

* Ümumi təhsil və dövlətin yekun attestasiyası şöbəsi;
* Orta ixtisas təhsili şöbəsi;
* Ali peşə təhsili şöbəsi;
* Təhsilin informasiyalaşdırılması sektoru;
* Uşaqlar üçün istirahət və sağlamlıq, təhsil və əlavə təhsil şöbəsi.

## Təhsil Nazirləri
### Başqırdıstan MSSR Xalq Təhsil komissarları

*Allabirde Yaqafarov (1919)
*Abdulqalim Aydarov (1919—1921)
*Q.S. Saqadeev (1922—1923)
*Abdulla Adiqamov (1923—1924)
*Q.K. Kazımov (1924—1926)
*Abdullah Qismatullin (1926—1928)
*Kərim İdelqujin (1928—1930)
*Əhməd İsanxurin (1930)
*Rza Abubakirov (1930—1935)
*Qubay Davletşin (1935—1937)
*İbrahim Əbizbayev (1937)
*Saqid Əlibayev (1937—1938)
*M.Ş.Həsənov (1939—1941)
*S.S. Zaynaşev (1939—1941)
*Q.H. Qumerov (1944—1946)

### Başqırdıstan MSSR və Başqırdıstan Respublikası Təhsil nazirləri
*Saqid Əlibayev (1946—1954)
*Fatimə Mustafina (1955—1971)
*S.Ş. Ziqanşin (1971—1985)
*S.Q. Süleymanova (1983—1988)
*R.T. Qardanov (1988—1995)
*Firdaus Hisamitdinov (1995—1998)
*Qaliya Məhəmmədyanova (1998—2004)
*Züqura Rəhmətullina (2004—2006)
*Sıntimir Bayazitov (2006—2007)
*Zinnat Allayarov (2007—2011)
*Alfis Qayazov (2011—2015)
*Şəfikova Gülnaz Radmilovna (2015)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.morb.ru Başqırdıstan Respublikası Təhsil Nazirliyinin rəsmi saytı
Dolabda skelet

**Dolabda skelet** - Şəxs haqda gün üzünə çıxması problemlər yarada biləcək faktları ifadə edən idiom. Məsələn, evdə gizli saxladığınız cəsəd o qədər müddət çürüməyə məruz qalıb ki artıq dolabı açdıqda onun sadəcə sümükləri ilə qarşılaşırsınız. *Dolabda skelet* ifadəsi ilk dəfə 1816-cı ildə aylıq olaraq nəşr edilən *the eclectic review* jurnalında işlədilmişdir.
Hansel və Qretel

**Hansel və Qretel** ( ) - ən məşhur alman xalq nağıllarından biri. İlk dəfə Qrimm qardaşları tərəfindən yazıya köçürülmüş və 1812-ci ildə çap edilmişdi. Nağılda bacı və qardaş hannibal bir cadugər tərəfindən oğurlanaraq meşənin dərinliklərində, yalnızca şirniyyat və konfetlərdən tikilmiş evə aparılırlar.

İki uşaq şirniyyatdan, konfetlərdən doyunca yesələr də sonda cadugəri aldadaraq qaçmağı bacarırllar. Nağıl bir çox səhnə işlərinə, hekayələrə, musiqilərə uyğunlaşdırılmış və alman populyar mədəni həyatında böyük yer tutmuşdur. Nağıldakı *çörək qırıntılarını izləyərək sona getmək* detalı kompüter proqramlarında aktiv istifadə edilən *çörək qırıntıları* termininin yaranmasına səbəb olmuşdur.
Patrik Kutrone

**Patrik Kutrone** () — İtaliyalı peşəkar futbolçu. "Komo" klubunun hücumçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İmad Faraj

**İmad Faraj** (11 fevral 1999-cu ildə ildə anadan olub) — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Lill klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası
Faraj Lill akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, öz peşəkar karyerasında debütünü Lill klubu ilə 20 avqust 2017-ci ildə etmişdir. Həmin görüşdə Lill Liqa 1 görüşündə Kann klubuna 2-0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Milli karyerası
Faraj Fransada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Mərakeş vətəndaşlarıdır. O, bir müddət Fransanın gənclər millilərində çıxış etmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*France profile  at FFF
*Soccerway Profile
*LFP Profile 
*L'Equipe Profile
*LOSC Lille Profile
Men ştatındakı dik atılan fransız sindromu

**Men ştatındakı dik atılan fransız sindromu** () — 1878-ci ildə amerikalı nevropatoloq Georq Börd tərəfindən aşkarlanmış müəmmalı xəstəlik. Nevropatoloq müşahidə edib ki, Men ştatında meşələrdə ağac qıran və odun tədarükü görən kanadalı fransızlar belə xəstəliyin daşıyıcılarıdır. Onlar Men ştatının şimalındakı Mushed gölünün yanındakı meşələrdə çalışırdılar. Yekəpər, cüssəli kanadalılar qəflətən yerlərində dik atılır və bərk qorxmuş adamlar kimi qışqırırdılar.

Həkimlər hesab edirlər ki, indi də yüzlərlə adamın mübtəla olduğu bu xəstəlik ifrat qorxu refleksi ilə bağlıdır.
Üstəlik, xəstəlik yalnız kanadalılar arasında müşahidə olunub. Xəstələrdən bəzilərində eşidilən söz və ifadələrin avtomatik təkrarı olan exolalliya sindromu da var. Amerikalı psixiatrların fikrincə, xəstəlik Turett sindromunun xüsusi forması ilə bağlıdır. Bu sindrom xəstələrində mərkəzi əsəb sistemində ciddi fəsadlar müşahidə olunur.

## İstinadlar
Menora

**Menorah** () — Qüds məbədində zeytun yağı ilə yandırılan yeddi qollu şamdandır. Yəhudilərin ən qədim simvollarından hesab olunur. Musa peyğəmbərin Sina dağında gördüyü yanan kolun simvoludur. Doqquz qollu şamdan isə hanukiya adlanır. Menorah gündə iki dəfə tanrının dünyaya işıq saçmasını arzulamaq üçün yandırılırdı, hanukiya isə Hanuka bayramında istifadə edilir.
Askın rayonu

**Askın rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
Rayonun inzibati mərkəzi Askino kəndidir. Yaşayış məntəqəsi Ufadan 213&nbsp;km aralıda yerləşir.
## Coğrafi yerləşməsi
Askın rayonu Sverdlovsk vilayəti və Perm diyarı ilə sərhəddə yerləşir. Ufa çayının axarı boyunca qərarlaşır. Rayonun ərazisi 2542&nbsp;km² təşkil edir. Maksimal temperatur + 36&nbsp;°C, minimal temperatur isə — 54&nbsp;°C-dir. Ərazisi şimaldan cənuba 38&nbsp;km, şərqdən qərbə 66&nbsp;km məsafədə uzanır. Rayon ərazisindən Moskva — Çelyabinsk dəmiryolu və Çişmi — Davlekonova — Qırğız-Miyaki, Raebski — Sterlitamak avtomobil yolu keçir.

## Tarix
Ərazisində tarixən Kır-Tapın, Su-Tapın, Un və Balıksı Başqırd qəbilələri məskun olmuşlar.
Askın rayonu avqust 1930-ci ildə təşkil edilmişdir.

## Əhali
2010-cu il məlumatına görə rayonda 21 272 nəfər yaşayır. Hər 1&nbsp;km² əraziyə 9 nəfər düşür.

Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Askın rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 68,9 %, tatarlar — 19,4 %, ruslar — 10,6 %, digər millər — 1,1 %.

**Milli tərkib**

.

## İnzibati-ətazi vahidləri
Askın ayonunda 15 kənd inzibati vahidliyinə 75 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatının əsasını kənd tərərrüfatı və Meşə sənayesi tutur. Kənd təsərrüfatının balansında ümumilikdə 92,8 min ha ərazi vardır (Ümumi rayon ərazisinin 36,7 %), bunun  66,7 min ha əkin sahəsi, 18,7 min ha isə otlaq sahəsidir. Burada taxılçılıq, donuzçuluq, ətlik-südlük maldarlıq inkişaf etmişdir. Ərazisinin 126 min ha meşələrlə örtülüdür.

## Nəqliyyat
Rayonla əlaqə Askino — Yavqildino avtomobil yolu ilə təmin edilir. Hətta Birsk və Blaqoveşensk istiqamətində uzanır.

## Sosial sfera
Rayon ərazisində 51 ümumtəhsil mərkəzi, 15 orta məktəb, 29 kütləvi kitabxana, 54 klub, 4 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Burada rus və tatar dillərində «Askinskaya nov», «Işanıç», başqırd dilində isə  və «Йәнтөйәк» qəzetləri buraxılır.

## Tanınmış şəxsləri
* Aleksandr İvaniç Sıçyov (1901—1973) — sovet hərbiçisi, general-mayor (1945).

## Ədəbiyyat
* Аскинский район Республики Башкортостан. Население. Населённые пункты. XVIII—XXI вв. Справочное издание. — Уфа, 2010. — 32 с.

## Mənbə
* Askın rayonu administrasiyası

## İstinadlar
Unanimizm

**Unanimizm** — XX əsrin əvvəllərində fransız ədəbiyyatında formalaşmağa başlamış cərəyan. Unanimizm nümayəndələri simvolizmin əleyhinə çıxaraq həyat gerçəkliyinin düzgün təsvirinə, üslub sadəliyinə çalışır, sərbəst şeirə üstünlük verirdilər. Buna baxmayaraq mücərrəd humanizmə və qeyri-sinfi yekdilliyə mistik sitayiş unanimistlərin realizm mövqelərinə keçməsinə imkan verməmişdir. Unanimizm Şarl Bodler, Volt Vitmen və Emil Durkhaym kimi önəmli şəxslərə də təsir etmişdir.
Dinamo Kazan FK

**"Dinamo"** — Rusiya Federasiyasının Tatarıstan Respublikasının paytaxtı Kazan şəhərində SSRİ dövründə fəaliyyət göstərmiş futbol klubu.

## Tarixi
1926-cı ildə Kazan şəhərində yaradılmışdır.

Müvəffəqiyyətsiz olduğu üçün komandanın fəaliyyəti 1949-cu ildə başa çatdırıldı.

## Uğurları
*Birinci liqa - 5-ci yer (1948)

*SSRİ Kuboku - 1/4 finalda iştirak (1937)

## Məşhur oyunçuları
*Viktor Qulyayev
*German Zonin
*Anton İdzkovski
*Nikolay Klimov
*Aleksandr Sevidov
*Konstantin Şeqotskiy

## Həmçinin bax
*Rubin Kazan FK
*Dinamo Kazan QVK

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Клуб в базе footballfacts
*Матчи клуба в базе Wildstat
Ziançurinski rayonu

**Ziançurinski rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
Rayonun inzibati mərkəzi İsayqulova kəndidir. Yaşayış məntəqəsi Ufadan  337&nbsp;km aralıda yerləşir.
## Coğrafisı
	
Ziançurinski rayonu Orenburq vilayəti ilə sərhəddə yerləşir. Rayonun ərazisi 3342&nbsp;km² təşkil edir. Zilair platosunun qərbində yerləşir. Reylefi qəliz formalıdır. Ərazisində neft, qum, dolomit və əgəng daşı ehtiyatlarına sahibdir. Ərazisindən Bolşoy İk, Bolşaya Suren, Malaya Suren, Assel, Kasmarka, Kazanbulak, Kuruil, Uskalık çayları axır. İqlimi kontinentaldır və rütubət azlığı vardır. Torpaq örtüyü əsasən qaradır. Bitki örtüyü meşə-çöl bitkilərindən ibarətdir. Meşələr rayon ərazisinin 35% təşkil edir. Burada əsasən cökə, palıd, Qovaq, ağcaqayın, tozağacı, Əsməqovaq kimi ağaclar yayılmışdır. 
## Tarix
Ziançurinski rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir.

## Əhali
Rayonda hər 1&nbsp;km² əraziyə 8 nəfər düşür.

Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Ziançurinski rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 70,6 %, tatarlar — 15,1 %, ruslar — 11,8 %, çuvaşlar 1 %, digər millər — 1,5 %.

**Milli tərkib**

## İnzibati-ətazi vahidləri
Ziançurinski ayonunda 15 kənd inzibati vahidliyinə 78 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatının əsasını kənd tərərrüfatı təşkil edir. Rayon ətlik-südlük maldarlıq və qoyunçuluq üzrə ixtisaslaşmışdır. Burada taxılçılıq, yem və qarğıdalı istehsalı inkişaf etmişdir.

## Nəqliyyat
Rayonla əlaqə Ufa, Sterlitamak, Maqnitaqorsk və Orenburq yolu ilə təmin edilir.

## Sosial sfera
Rayon ərazisində 70 ümumtəhsil mərkəzi, 22 orta məktəb, 34 kütləvi kitabxana, 49 klub, 3 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Burada rus və  başqırd dilində «Ziançurinski zori» — «Eyəsura tandarı».

## Mənbə
* RƏSMİ SAYT

## İstinadlar
Əxlaqi-Nasiri

**Əxlaqi-Nasiri** () — Nəsirəddin Tusinin 1235-ci ildə yazdığı əsər.

Kitab İbn Miskəveyhin ərəbcə yazdığı Təharətul-əraq kitabının əlavələr ilə birlikdə fars dilinə tərcüməsidir.

Hamlet İsaxanlının fikrincə, “Əxlaq-i Nasiri” əsəri (1232) Miskaveyh’in “Təhzib əl-Əxlaq” əsərindən (onu tərcümə etmək əvəzinə daha dolğun kitab yazmaq istəmişdir), Aristotel və qismən Platondan istifadə etməklə yazılıb. Bu kitab sistemli praktik fəlsəfə, əxlaq fəlsəfəsi kimi çox oxunub və məşhur olub.

## Məzmun

Əsrlər boyu Orta və Yaxın Şərqdə mənəviyyat və əxlaq qaynağı hesab olunan “Əxlaqi-Nasiri” kitabında Nəsirəddin Tusinin insan, ailə, cəmiyyət, əxlaq, din, ictimai münasibətlər barədə dolğun təsəvvürləri, etik-fəlsəfi fikirləri yer alıb.
Kitab müasir cəmiyyət həyatında aktuallığını itirməyən mövzulara diqqət çəkmək baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıyır.

## Nəşr və tərcümə

Əsər Rəhim Sultanov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş Bakıda 1989-cu ildə Elm, 2005-ci ildə Lider nəşriyyatında 280 səhifə, 25 min tirajla, 2009-cu ildə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən 400 səhifədə, 2015-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 336 səhifədə, 100 tirajla çap edilmişdir.

## Həmçinin bax

* Övsafül-Əşraf

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nəsirəddin Tusi. Əxlaqi-Nasiri. Farscadan tərc. ed. Rəhim Sultanov. Bakı: Lider, 2005. dinlə; yüklə ISBN 978-9952-417-43-6
* Nəsirəddin Tusi. Əxlaqi-Nasiri. Farscadan tərc. ed. Rəhim Sultanov. Bakı, 2009. 400 səh. ISBN 978-9952-8095-1-0
*
Neftyanik stadionu (Ufa)

**Neftyanik stadionu** () və ya **BetBoom Arena** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı Ufa şəhərindəki əsas idman qurğusu. Şəhərin Komarova rayonunda yerləşir. Stadionun tutumu 15132 nəfərlikdir. Ufa şəhərinin eyniadlı "Ufa" futbol klubu özünün ev oyunlarını bu stadionda keçirir.

## Tarixi
Stadionun əsası 1967-ci ildə qoyulmuşdur.

2012−2015-ci illərdə stadion əsaslı təmir edilmişdir. Yenidənqurmadan sonra buradakı ilk matç 2015-ci il avqustun 9-da keçirilmiş Rusiya Futbol Çempionatının oyunu idi. Həmin oyunda meydan sahibi "Ufa" qonaq komanda olan Sankt-Peterburq şəhərinin "Zenit" futbol klubuna 0:1 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## İnfrastruktur
Stadionun tribunalarının yarısı üstüaçıq, digər yarısı isə üstübağlı formadadır. Stadionun futbol meydançasının ölçüləri 105x68 m-dir. Stadionda atletizm üçün 400 m-lik yer, rəqəmsal elektron tablo, inzibati bina vardır.

## Həmçinin bax
* Neftyanik stadionu (İşimbay)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Башкирская энциклопедия
Böyük loğman. İbn Sina

**Böyük loğman. İbn Sina** () — Valeri Voskoboynikovun İbn Sinadan bəhs edən və ilk dəfə 1972-ci ildə nəşr edilmiş tarixi povesti.

Məşhur rus uşaq yazıçı-publisisti Valeri Mixayloviç Voskoboynikovun tarixi povesti. Əsər 1972-ci ildə yazılmış və bestsellərə çevrilmişdir. Kitab UNESCO-nun qərarı ilə İbn Sinanın 1000 illiyi ərəfəsində bir çox dünya dillərinə tərcümə edilmişdir. Kitab yaşından asılı olmayaraq tarix, islam dini və tibb elminin yaranışı ilə maraqlanan və ya sadəcə məqsədinə qətiyyətlə çatmaq istəyən bütün oxucular üçündür.

## Məzmun

Müəllif Böyük Loğmanın həyatı yolu ilə birgə onun yaşadığı zəmanənin də – Orta Asiyada İslamın ən təzadlı tarixi inkişaf mərhələsində (950–1050-ci illər) saray əhli və adi insanların həyat şəraitini də işıqlandırıb.

## Nəşr və tərcümə
Əsər ilk dəfə 1972-ci ildə Молодая гвардия nəşriyyatında rusca nəşr edilmişdir.

Daha sonra Zeynal Babayev tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş və Bakıda 1984-cü ildə Gənclik nəşriyyatında 164 səhifədə, 2012–15-ci illərdə Araz nəşriyyatında 216 səhifədə, 500 tirajla, 2014–17-ci illərdə Bakı Kitab Klubunda 224 səhifədə, 150 və 50 tirajla nəşr edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Moçalnoe gölü

**Moçalnoe gölü** — Tatarıstanın Vısokoqorski rayonu ərazisində yerləşən göl. Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və Tatarıstan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.

## Coğrafiya
Zayaçe gölü karst mənşəlidir. Tatarıstanın Vısokoqorski rayonunda, Yuvas kəndindən cənub-şərqdə yerləşir. Su tutarı qəliz formaya malikdir. Uzunluğu 470 metr, maksimal eni isə 250 metrdir. Su səthinin sahəsi 8 ha-dır. Orta dərinliyi 3 m təşkil edir. Sahilləri sərt, daşlı, terrasvaridir. Şimal sahili isə hamardır.

## Hidrologiya
Su tutarının həcmi 400 m³-dir. Yeraltı sularla qıdalanır. Səviyyəsi dəyişməzdir. Suyun rəngi sarıdır, minerallaşma 160 mq/l, şəffaflıq 40 sm-dir. Kimyavi tərkibi hidrokarbonatlı-kasiumludur.

## Ədəbiyyat
* Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии

## Mənbə
*
Badali

**Badali** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında kənd adı.

## Tarixi
1920-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Yexnazut adlandırılmışdır. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan xanlığının Göycə nahiyəsində Bədəli və Bədəlli adlı iki kəndin adı qeyd olunmuşdur.

## Toponim
Yerli tələffüz şəkli Bədili.
XIX əsrdə Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Xasavyurt dairəsində Bada-Yurt (kənd adı), həmin əyalətin Kızılyar dairəsində Bata-Yort (kənd adı) Azərbaycanda Yelizavetpol quberniyasında Badakənd, Badaçay, Badasu, Cavad qəzasında Badibad, Naxçıvanda Batabat, Talış-Lənkəran bölgəsində Badalan toponimləri ilə mənaca eynidir. XIX əsrdə Qazax qəzasında Bayta (qışlaq adı), Borçalı qəzasında Baytalı (qışlaq adı) toponimləri də bu sıraya aid edilə bilər. Musa Kalankatlının *'Alban tarixi*ndə V əsrə aid hadisə ilə əlaqədar olaraq Albaniyada Saz-Baday (saz *qamışlıq* deməkdir) kənd adı çəkilmişdir. (*Alban tarixi*, I kitab, 33-cü fəsil).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İrəvan quberniyası
* Eçmiədzin qəzası
* Şimali Qafqaz

## Ədəbiyyat
* Qeybullayev Q. Ə. Qədim türklər və Ermənistan. Bakı, 1992.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası. Bakı, 1995.
Kredit qeydləri

Müştərinin kredit reytinq bankları tərəfindən müəyyənləşdirdiyi maliyyə əməliyyatları nəticəsində meydana gələn risk skorudur. Bu risk hesabına görə, banklar müştərilərə kredit verə bilməyəcəyinə qərar verirlər. Kredit memorandumunun emitenti ümumi banklar tərəfindən müəyyən edildiyi üçün, bu bankların köçürülməsi barədə məlumat bir yerdə toplanır və kredit qeydləri bu şəkildə yaranır.

## Kredit dərəcəsinə təsir edən amillər
# Təsirin dərəcəsi: 35% — fərdi kredit kartını ödəmək imkanı
# Təsirin dərəcəsi: 35% — fərdi borc və ödəmə vəziyyəti
# Təsirin dərəcəsi: 11% — yeni kreditlərin açılması
# Təsirin dərəcəsi: 10% — Kreditlərin istifadə müddəti
# Təsir nisbəti: 9% — Digər səbəblər

## Kredi Notu Sorgulama
Kredit hesabınızı öyrənmək üçün kredit almaq üçün müraciət edə bilərsiniz, lakin ölkənizə görə dəyişən SMS hesabını da tapa bilərsiniz. Bununla yanaşı, müxtəlif sual-cavab vasitələr də var.

## Mənbə

* https://www.findeks.com/
* http://www.kredihaberlerim.com/kredi-notu-ogrenme-kredi-notu-sorgulama-ucretsiz/
Vəsilə Fəttahova

**Vəsilə Fəttahova** (tam adı: **Vəsilə Rafizovna Fəttahova**; ; d. 31 dekabr 1979, Beloretsk, Başqırd MSSR, RSFSR, SSRİ – ö. 26 yanvar 2016, Ufa, Başqırdıstan, Rusiya) — başqırd müğənni; Başqırdıstanın (2015) və Tatarıstanın (2015) əməkdar artisti.

## Həyatı
Vəsilə Fəttahova 31 dekabr 1979-cu ildə Başqırd MSSR-in Beloretsk şəhərində anadan olmuşdur.

S. Nizametdinov adına Uçalı İncəsənət və Mədəniyyət Kollecinin xor şöbəsini bitirmişdir.

1999-cu ildə Ufa şəhərinə gəlmiş, Zaqir İsmaqilov adına Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutunun vokal şöbəsinə daxil olmuşdur. Artıq oktyabr ayında o, Aydar Qalimovun qrupunda bekvokal kimi qastrola yollanır.

## Yaradıcılığı
Vəsilə Fəttahova "Tuğan yak", "Yanqış mileş", "Atayım" hitlərinin də ifaçısı idi.

### "Tuğan yak"
Müğənni "Tuğan yak" mahnısı sayəsində populyarlıq qazanmışdır. 2002-ci ildə çıxmış eyniadlı albomda yer almış "Tuğan yak" mahnısı Ural Raşitov tərəfindən xüsusilə onun üçün yazılmışdı. Mahnı tatar dilində oxunsa da yalnız Başqırdıstanda deyil, bütün Rusiyada rəğbət qazanmışdı. Kompozisiya "Büllur bülbül" estrada festivalında "Beynəlmiləl mahnı" nominasiyasında ən yaxşı mahnı hesab edilib, eləcə də "10 illiyin ən yaxşı hiti" nominasiyasında, 2008-ci ildə isə tatar mahnı festivalı "Tatar jırı"da laureat olub.

## Ölümü
2015-ci ilin dekabrın 27-də ikinci övladını dünyaya gətirmişdi. Doğuş çox ağır keçdiyindən o, Ufadakı Respublika Kliniki Xəstəxanasının reanimasiya bölməsinə yerləşdirilmişdi. Həkimlər 5 cərrahiyyə əməliyyatı aparsalar da, müğənnini xilas edə bilməyiblər. Nəticədə Vəsilə Fəttahova 36 yaşında ikən 26 yanvar 2016-cı ildə Ufada Respublika kliniki xəstəxanasında vəfat etmişdir.

Başqırdıstan Mədəniyyət Nazirliyinin mətbuat xidmətindən onun vəfatı ilə əlaqədar belə münasibət bildirilmişdir:

*"Mədəni ictimaiyyət öz yaradıcılığı ilə müxtəlif millətləri vətənə ülvi məhəbbət hissi ilə birləşdirən müğənnini itirdi."*

Müğənni ilə vida mərasimi 2016-cı il yanvar ayının 28-də Ufadakı Başqırd Dövlət Filarmoniyasının binasında keçirilmişdir. Ufadakı "Şöhrət gedişi" Cənub qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Mükafatları
* Başqırdıstanın əməkdar artisti (2015)
* Tatarıstanın əməkdar artisti (2015)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*"Tuğan yak". youtube.com
*Василя Фаттахова "Каеннар". youtube.com
*Василя Фаттахова - яңғыҙ миләш. youtube.com
Baybucan

**Baybucan** – Ermənistanın Sisyan rayonunda dağ adı. XIX əsrdə Dağıstan əyalətinin Qaytaq Tabasaran dairəsində Buçançay, Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında Bucançay, Borçalı qəzasında Bucan-Ər dağı toponimləri ilə mənaca eynidir. *[[Kitabi-Dədə Qorqud]]* eposunda Bay Becan şəxs adı ilə səsləşir. Oronimin bay komponenti toponimlərdə *"böyük"*, *varlı* mənalarındadır. Naxçıvanda Babəki (əsli Bay- bəki, yəni *Bay təpəsi*) kənd adı və Bay-Sal dağ adı, Qax rayonunda Axvay (əsli Aq-Bay) dağ adı və s. toponimlərdə bu söz vardır.

## Həmçinin bax
* Zəngəzur qəzası
* Yelizavetpol quberniyası

## Ədəbiyyat
* Абелов И.А. Экономический быт гос. Крестьян Елизаветпольского уезда Елизаветпольской губернии. Материалы для изучения экономического быта гос. Крестьян Закавказского края. Т. 7. Тифлис, 1987.
* Mirmahmudova S.N. Ermənistanda türkmənşəli yer adları. Bakı, 1995.
Moxovoe gölü

**Moxovoe gölü** —Tatarıstanın Laişevski rayonu ərazisində yerləşən göl.

## Coğrafiya
Moxovoe gölü karst mənşəllidir. Tatarıstanın Laişevski rayonunda, Qabişevo kəndindən 0,5&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Su tutarı qəliz formaya malikdir. Uzunluğu 870 metr, maksimal eni isə 215 metrdir. Su səthinin sahəsi 10,93 ha-dır. Orta dərinliyi 6 m, maksimal dərinliyi isə 13 metr təşkil edir.

## Hidrologiya
Su tutarının həcmi 400 m³-dir. Yeraltı sularla qıdalanır. Səviyyəsi dəyişməzdir. Suyun rəngi sarımtıl-qəhvıyidir, minerallaşma 34 mq/l, şəffaflıq 150 sm-dir. Kimyavi tərkibi hidrokarbonatlı-kalsiumludur.
## Əhəmiyyəti
* Su tutarının suyu heyvanların suvarılmasında və rekreasiya məqsədi ilə istifadə edilir.
* Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və TatarıstanRespublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.
## Ədəbiyyat
* Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии

## Mənbə
* 
*
Proval gölü (Tatarıstan)

**Proval gölü** —Tatarıstanın Alikseevski rayonu ərazisində yerləşən göl. Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və TatarıstanRespublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.

## Coğrafiya
Proval gölü karst mənşəllidir. Tatarıstanın Alikseevski rayonunda, Zoteevka kəndində yerləşir. Su tutarı dairəvi formaya malikdir. Uzunluğu 75 metr, maksimal eni isə 60 metrdir. Su səthinin sahəsi 0,30 ha-dır. Orta dərinliyi 3 metr təşkil edir. Göl 1895-ci ildə dərinliyi 7 metr, diametri 70 sm olaraq meydana gəlmiişdir.

## Hidrologiya
Su tutarının həcmi 10 m³-dir. Yeraltı sularla qıdalanır. Səviyyəsi dəyişməzdir. Su rəngsizdir, şəffaflıq 35 sm-dir. Kimyavi tərkibi hidrokarbonatlı-maqneziumludur.

## Ədəbiyyat
* Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ.

## Mənbə
*
Bakugöl

**Bakugöl** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında Alagöz dağında göl adı.

## Toponim
**Bakugöl** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında Alagöz dağında göl adı. Uzunluğu 150 m, eni 145 metr, 3200 metr yüksəklikdədir. Baku Ələyəz dağının zirvələrindən birinin adıdır (hündürlüyü 3128 m). Qədim türk dillərində baku *təpə*, baqu *cərgə təpələr* və azərbaycanca göl sözlərindən ibarətdir. *Təpəlik yerdə göl* mənasındadır. XX əsrin 30-cu illərində fərmanla ermənicə Baqu — Liç adlandırılmışdır. 936-cı ilin ərəb mənbəyində adı çəkilən Bakı (qədim forması Baku) şəhərinin adı ilə mənaca eynidir. XIX əsrdə Şimali Qafqazda Dağıstan əyalətinin Teymurxan-Şura dairəsində Baku-tala, Kuban əyalətinin Eysk dairəsində Bakay-Aci-Aul, Teymurxan-Şura dairəsində Bakay-Kiçiklik (dağ burnu) toponimləri ilə sıra təşkil edir. Ehtimal ki, Zəngəzurda əhalisi azərbaycanlılardan ibarət Vaqazin kəndinin adı da Bakay və türk dillərində sin *dağ beli* sözlərindəndir. Bir mənbədə qeyd olunur ki, Alban çarı Vaçaqan (bu, III Vaçaqandır) 500-cü ildə Bakını qızı Varsenikə bağışlamışdır.

## Həmçinin bax
* İrəvan quberniyası
* Alagöz dağı
* Eçmiədzin qəzası

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Budaqov B.Ə. Azərbaycan coğrafi terminlərinin bəzi məsələlərinə dair. "Azərbaycan SSR EA Xəbərləri" (Yer Elmləri Seriyası), 1959, № 7.
* Budaqov B.Ə. Azərbaycan toponimlərinin problemləri. "Azərbaycan onomastikası problemlərinə dair". Bakı, 1986. * Budaqov B.Ə. Ermənistanın
* Azərbaycan mənşəli coğrafi adları. "Didərginlər" məcmuasi. Bakı, 1990
* Budaqov B.Ə. Türk uluslarının yer yaddaşı. Bakı, "Elm", Bakı, 1994.
Mədəniyyət Nazirliyi (Başqırdıstan)

**Başqırdıstan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi** — Respublikanın ərazisində mədəni irs obyektlərinin (mədəniyyət, incəsənət, kinematoqrafiya) qorunması, istifadəsi, təbliğ edilməsi və dövlət nəzarəti sahəsində dövlət mədəniyyət siyasəti və idarəetməsini həyata keçirən Başqırdıstan Respublikasının icra orqanıdır.
## Faəliyyəti
Mədəniyyət Nazirliyi dövlətin mədəniyyət siyasətini həyata keçirir. Başqırdıstan Respublikasının hökumətinə mədəniyyət sahəsində qanunvericilik aktları və digər normativ hüquqi aktların hazırlanması üçün təkliflər hazırlayır və təqdim edir və həmçinin Respublikanın fəaliyyət sahəsindəki federal proqramlara iştirakı haqqında təkliflər verir. Teatr, musiqi, xoreoqrafiya və vizual incəsənət, kitabxana və muzey biznesinin, kinematoqrafiyanın, xalq sənətinin inkişafını təmin edir və tənzimləyir.

2012-ci ildə Başqırdıstan Respublikasının büdcəsindən mədəniyyətə yönəldilmiş vəsaitin miqdarı 2.135,7 milyon rubl / (2011-ci ildə 1,853 milyon rubl) təşkil edir. Peşəkar incəsənət Başqırdıstan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin əsas və mühüm işlərindən biridir. 2013-cü ildə peşə sənətinin inkişafı və  mədəniyyət və incəsənət müəssisələrinə kadrların hazırlanması üçün 100 milyon rubl ayrılmışdır.
## Mədəniyyət Nazirləri
*Sautbattalov Süleyman Fəxrəddinoviç - (1953-2005)
*İlişev İldus Qubaydulloviç (2005-2010)
*Abdrazakov Əsgər Əmiroviç (2010–2011)
*Şəfikova Amina İvnievna (2012-ci ildən)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt