On əmr

On əmr - müsəvilik və xrisrian dini ədəbiyyatında "on əmr" kimi adlanan, Allahın Musa peyğəmbərə verdiyi və 2 lövhəyə eyd olunmuş dini və əxlaqi əmrlər toplusu. İlk 3 əmr insan ilə Tanrı arasındakı münasibətləri tənzimləyərkən, sonrakı 7 əmr sosial və əxlaqi səciyyə yaşıyaraq insanlar arasındakı münasibətləri tənzimləyir.

## On əmr

# Allahdan başqa ilahın olmayacaq (ancaq ona ibadət edəcəksən).
# Özün üçün oyma büt düzəltməyəcəksən.
# Allahın adını boş yerə, səbəbsiz çəkməyəcəksən.
# Şənbə günü heç bir iş görməyəcəksən.
# Atana və anana hörmət edəcəksən.
# Adam öldürməyəcəksən.
# Zina etməyəcəksən.
# Oğurluq etməyəcəksən.
# Yalandan şahidlik etməyəcəksən.
# Qonşularının heç biri şeyinə dök dikməyəcəksən.

## İudaizmdə yeri
Tövratın "Çıxış" qismində Musa peyğəmbər, onun firon ilə üzləşməsi, israiloöullarını Misirdən çıxarması və sonrakı proseslər geniş təsvir olunur.  

## Xristianlıqda yeri
Matta incilinin 22-ci fəslinin 34-40-cı ayələrində belə qeyd olunur: "Fariseylər İsanın sadukeyləri susdurğuğunu eşidəndə bir yerə toplaşdeılar. onlardan biri olan qanunşünas İsanı sınamaq mqəsədi ilə Ondan bunu soruşdu: "Müəllim, Qanunda ən böyük əmr hansıdır?". İsa ona dedi: "Rəbbi bütün qəlbinlə, bütün varlığınla (ruhunla) və bütün düşüncənlə (ağlınla) sev". Bu, böyük və əsas əmrdir. Buna bənzəyən ikincisi budur: "Qonşunu özün kimi sev. Bütün Qanun və peyğəmbərlərin sözləri bu iki əmrə əsaslanır."

On əmrə münasibət xristianlığın müxtəlif məzhəblərinə görə fərqlənir. 

## İslamda yeri
Quranın müxtəlif surələrdə verilmiş hökmləri və ya xəbərləri on əmr ilə örtüşür.1-ci əmr quranın və islamın təməli olan tövhid inancıdır və Bəqərə surəsi 163 və Ənam surəsi 19-cu ayədə  öz əksini tapıb.

2-ci əmr açıq şəkildə bütpərəsliyi, Allaha şərik qoşmağı qadağan edir. Bu qadağa Quranın Nisa surəsinin 36, 116 və 171-ci, Ənam surəsinin 151-ci, Əraf surəsinin 191-195-ci, Yunus surəsinin 18-ci və Nahl surəsinin 20-ci ayəsində yer alır.

3-cü əmr - Allahın adının boş yerə çəkilməməsi və ya Allahın adından istifadə edərək yalandan ona and içilməsi Quranda da qadağan olunmuşdur. Bu haqda Bəqərə surəsi nin 224, Maidə surəsinin 89 və Nahl sürəsi 91-ci ayələrində müvafiq hökmlər var.

Quranın təməlləri 10 əmr ilə örtüşsə də, Quranın 16-cı surəsi olan ən-Nəhl (Bal arısı) surəsinin 124-ci ayəsində şənbə günü ilə bağlı hökmün ancaq yəhudilərə aid olduğu bildirilir.

5-ci əmr - valideynlərə hörmət etmək və onlara qayğı göstərmək hökmünün Musa və onun qövmünə vacib buyrulması Bəqərə surəsinin 83-cü ayəsində təsdiqlənir; eyni hökm İsra surəsinin 23-cü ayəsində də təkrarlanır.

Heç kəsin öldürməmək hökmü təkcə ibrahimi dinlərdə deyil, əksər dinlərdə yer alır və universal dəyərlərdən biri kimi çıxış edərək şəriət və ya hüquq sistemlərinin təməllərindən birini təşkil edir. Kimisi öldürməmək əmrinin Musa peyğəmbərə verilməsi quranda Bəqərə surəsinin 84-cü və Maidə sursəinin 32-ci ayələrində qeyd olunur.

Zina etməmək əmri Quranda Nur surəsinin 30-31-ci ayələrində açıqca qeyd olunub.

Quranın Maidə surəsi 38-ci ayəsində oğurluğun cəzasının əlin kəsilməsi olduğu göstərilmiş, Mumtəhinə surəsinin 12-ci ayəsində isə oğurluğun etməmənin mömin xüsusiyyəti olduğu qeyd olunub.

Yalandan şahidlik etmımək haqqlnda Quranın Furqan surəsinin 72-ci ayəsində, qonşular ilə yaxşı münasibətdə olmaq haqqında isə Quranın Nisə surəsinin 36-cı ayəsində müvafiq hökm yer alır.

## Mədəniyyətə təsiri

* "On əmr" filmi (1956)
* Mikalencelonun Musanın heykəlində Musa peyğəmbər əlində on əmr ilə təsvir olunur.

## İstinadlar