open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Torfeno Branişte

**Torfeno Branişte** ( ) — Bolqarıstanda Bistrişko Branişte qoruğu ilə birlikdə təbiət qoruğudur. Qoruq 728.8 hektar əraziyə malikdir.

Torfeno Branişte, 1935-ci ildə yüzlərlə mamır və yosun növləri ilə zəngin olan çim sahəsini qorumaq üçün yaradıldı. Çim səthi 0.6–2 m qalınlığındadır və hər il 1&nbsp;mm artır.

Qoruğa giriş qəti qadağandır, çünki Torfeno Branişte qoruq statusu ilə yanaşı içməli su mənbəyi olan çay hövzələrinin yerləşdiyi yerdir.

## Ekologiya
Daimi nəm, turşu mühiti buradakı nadir ekosistemin inkişafına kömək etdi. Ərazisi söyüg, ardıc və qaragilə və dağ şamı kimi ağacabənzər kolluqlar istisna olmaqla demək olar ki ağacsızıdr. Torpaq florası əsasən cilkimilər ailəsindən olan bitkilərdən ibarətdir. Acıçiçək, qırmızı çınqılotu və daşdələn də nisbətən yayılmış bitkilərdir. Bura həmçinin Bolqarıstanda nadir endemik ətyeyən bitkiləri - *Pinguicula Balcanica*, *[[Şehçiçəyi|Drosera Rotundifolia]]* və kiçik gölməçələrdə tapılan *Utriculiya*-nın iki növünü - Utricularia Minor və Utricularia Australisi görə biləcəyiniz çox az yerlərdən biridir.

Qoruğun faunası olduqca da zəngindir. Buradan maral, canavar, çöldonuzu və nadir hallarda ayıların keçdiyi məlum olmuşdur.

## Qalereya

Fayl:VitoshaPlateau-1.jpg|Torfeno Branişte qoruğu
Fayl:Torfeno-Branishte.jpg|Torfeno Braniştenin yüksəklikdə yerləşən ərazisi ("Kiçik aslan" zirvəsi 2052 m)
Fayl:Vitosha platoto.jpg|Torfeno Braniştenin aşağı hündürlükdəki şimal sahəsi


## Mənbə

* BG Globe: About Vitosha Mountain
* Vitosha Nature Park. Website.
* Bulgaria Tour: Vitosha Nature Park 
* Vitosha Map.
Latvenerqo

**Latvenerqo** () — Latviya dövlət enerji şirkəti, ölkənin elektrik enerjisinin təxminən 70%-nı istehsal edir. Həm müəssisələr, həm də respublika sakinləri üçün elektrik enerjini təchiz edir.

## Tarixi və fəaliyyəti
1958-ci ildə Latviya SSR dövründə yaradıldı.

Latvenerqonun tərkibinə aşağdakilar daxildir:

* ümumi təsis olunmuş gücü 1537.4 MVt olan dörd su elektrik stansiyası:
** Ayviyekste SES
** Kequms SES
** Plyavin SES
** Riqa SES
* ümumi elektrik gücü 474 MVt və istilik gücü 1525 MVt-a qədər olan iki istilik elektrik stansiyası;
** Riqa İES-1
** Riqa İES-2
* gücü 1.2 MVt olan Aynaji şəhəri yaxınlığındaki külək elektrik stansiyası.

Latvenerqo, *Latvijas elektriskie tīkli* adlı elektrik təchizatı şirkətinin ana şirkətidir, bölüşdürücü sistemi isə Latvenerqo şirkətinin keçmiş törəməsi olan *Augstsprieguma tkkls* tərəfindən idarə olunur.

Latvenerqo eyni zamanda təsis olunmuş elektrik gücü 12 MW və istilik gücü 427 MW olan *Liepājas enerasija* şirkətinin şərikidir.

1979–1987-ci illərdə Latvenerqo Dauqavpils su-elektrik stansiyasının tikintisində iştirak etmişdir. Bu layihə hazırda dayandırılıb; .irkət rəhbərliyi, Latvenerqonun bu su-elektrik stansiyasının tikintisi ideyasına qayıtmayacağını bildirdi, çünki onun inşası Belarus Respublikasının ərazisinə keçir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
* Latvenergo Group Consolidated Financial Statements 2010 
* Latvenergo, AS
Əliramiz Axundov

**Əliramiz Axundov** (tam adı: *Əliramiz Əhməd oğlu Axundov*; ) — ortoped-travmatoloq, cərrah, tibb elmləri doktoru, professor.

## Həyatı və təhsili
Axundov Əliramiz Əhməd oğlu 15 noyabr 1928-ci ildə Azərbaycanın Lənkəran şəhərində anadan olub. Orta təhsilini Bakı şəhərində yerləşən 25 saylı məktəbdə alıb. 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra, 3 il  Masallı rayonunda həkim işləyib.

1956-cı ildə Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) şəhərində yerləşən Henri Turner adına Uşaq Travmatalogiyası və Ortopediya insitutunun ordinatura və aspiranturasına daxil olub, orada təhsilini tamamladıqdan sonra həmin instututa kiçik elmi işçı kimi işə dəvət olunub. 

### Vəfatı
Əliramiz Axundov 16 may 1998-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.
## Fəaliyyəti
### Elmi fəaliyyəti
Tibb sahəsi üzrə müdafiə etdiyi elmlər namizədliyi və elmlər doktorluğu dissertatsiyaları 1960-70-ci illərdə SSRİ–nin səhiyyə sistemində böyük marağa səbəb olrmuşdur.  O 1972-ci ildən Henri Turner adına İnstitutunun travmatalogiya və cərrahiyyə bölməsinə rəhbərlik edib. Eyni zamanda Rusiya Sovet Federativ Respublikasının uşaq travmatalogiya və ortopediya üzrə Baş həkimi, həmçinin Səhiyyə Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən travmatologiya problemləri üzrə komissiyasının sədri idi. 

1980-ci ildən başlayaraq Azərbaycan Dövlət Tibb institutunun ortopediya, travmatologiya və hərbi-səhra cərrahlığı kafedrasının müdiri, bir neçə müddətdən sonra Bakı şəhərinin Baş travmatoloqu vəzifəsində çalışıb. Azərbaycan Dövlət Tibb institutunun kafedra müdiri işlədiyi müddətdə pedaqoji fəaliyyətə xüsusi diqqət ayırıb və tələbələrinin peşəkarlağının artırılmasına böyük qayğı ilə yanaşıb. Yüzdən çox elmi işin, məqalənin və  üç monoqrafiyanın müəllifidir.

## Təltifləri
Travmatoloq-cərrah kimi tibb sahəsində göstərdiyi nailiyyətlərə görə SSRİ Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən *“Fərqlənmə nişanı”* ilə təltif edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Az.TOA haqqında
Hələbcə mühafəzəsi

**Hələbcə mühafəzəsi** — İraq Respublikasında inzibati-ərazi vahidi. Sahəsi 888.915 km², əhalisi 1997–ci il siyahıya almasına əsasən 110.000 nəfərdir. Hələbcə mühafəzəsinin inzibati mərkəzi Hələbcə şəhəridir.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
Oradya Hava Limanı

**Oradya Hava Limanı** (, )  — beynəlxalq hava limanı, Rumıniyanın şimal-qərbində Oradya şəhərindən 5 km cənub-qərbdə, Bihor judetsində, Macarıstana aparan avtomobil və dəmir yolu yaxınlığında yerləşir. Rumıniyada turizm potensialının (Baile Felix isti bulaqları, Padişin qoruq ərazisi və s.) inkişafında mühüm amildir. E60 Avropa marşrutu yolunun və inşası davam etdirilən A3 Transilvaniya avtomobil yolunun yaxınlığında yerləşir. 2017-ci ildə müasir bir hava limanının açılması son iki ildə sərnişin və yük daşımalarını iki dəfə artırmışdır. Debresen (82 km, Macarıstan) və Kluj-Napoki (165 km) hava limanlarına rəqib sayılır.
## Tikinti
2009-cu ildə Bixor bölgə rəhbərliyi daha əvvəl mövcud hava limanının uçuş-enmə zolağını genişləndirmək, yük terminalı tikmək və sərnişin terminalını yeniləmək üçün müqavilələr bağlamağa başlayır. Terminal yeniləməsinə yeni xidmətlərin açılması daxildir: avtomobil icarəsi, valyuta mübadiləsi, mağazalar və s. Bixor bölgə komissiyası, Avropa Komissiyasının nümayəndələri ilə 7 fevral 2014-cü ildə hava limanının yenilənməsi üçün Avropa fondlarından 30 milyon avro ayrılması barədə razılığa gəlir. Həmin il oktyabrın 20-də 2100 m uzunluğunda yeni bir uçuş-enmə zolağında, iki yolun və digər binaların tikinti işləri başlayır. Yük terminalı layihəsinin birinci hissəsinin icrası üçün vəsait yığılır və 30 oktyabr 2015-ci ildə uçuş-enmə zolağının modernləşdirilməsi başa çatdırılır.

2017-ci ilin mart ayından etibarən Ryanair Oradyadan Berqamo (Orio al Serio hava limanına) və Cirona (Cirona-Kosta Brava hava limanı), oktyabr ayından isə Eyndhoven, Memmingen, London və Veseyə uçuşlar həyata keçirdi. 2018-ci ilin mart ayında əməkdaşlıq dayandırılır, şirkətin bütün subsidiyaları əvvəlcədən aldığına dair məmurların verdiyi vədlərə baxmayaraq, uçuşlarda payı 85% -dən 95% -ə qədər dəyişir və tariflər bölgədəki digər hava limanlarına nisbətən daha aşağı olur.
## Digər istifadə
### Hərbi
2009-cu ilin aprel ayından etibarən Oradyadakı NATO distant Təhsil Mərkəzi şəbəkəsinin bir hissəsi olmuşdur.

### Təcili yardım
Oradya hava limanında Pelikan Xəstəxanasına məxsus tibbi helikopter vardır. Vertolyot Bixor, Selaj, Satu Mare, Maramureş və Arad ərazilərinə xidmət edir. Helikopterlər ağır yaralıları Buxarest travma mərkəzlərinə çatdırır.
## İstinadlar
Çıxış

**Çıxış** — nitq və ya ritorika; dinləyicilərə müəyyən bir fikir və ya hiss aşılamaq üçün deyilən uzun sözlər. Çıxış, bir fikri həyəcanlandıraraq ifadə etməkdir.

Çıxışların mövzuları əsasən sosial fikirlər, sosial və milli davalar və hadisələrdən ibarət olur. Mərasimlərdə, milli günlərdə, ildönümlərində, mitinqlərdə toplaşan böyük kütlələri və icmaları həyəcanlandırmaq, ümumi fikirləri səsləndirmək və ya kürsüdən siyasi və milli iddiaları müdafiə etmək də çıxış xarakterlidir. Demostenes və Mark Tulli Siseron bu sahənin ən məşhur insanlarındandır.
Ramsar konvensiyası

**Ramsar Konvensiyası** — xüsusilə su quşlarının yaşayış yeri olduğu üçün beynəlxalq əhəmiyyətə malik bataqlıq ərazilərin qorunması və davamlı istifadəsi üçün beynəlxalq müqavilədir. **Su-bataqlıq əraziləri haqqında Konvensiya** kimi də tanınır. 1971-ci ildə Konvensiyanın imzalandığı İranın Ramsər şəhərinin adını daşıyır. 

Hər üç ildən bir konvensiyanı imzalamış tərəflərin nümayəndələri konvensiyanın işinə rəhbərlik etmək və onun işini yaxşılaşdırmaq barədə qərar (qətnamələr və tövsiyələr) qəbul edən və konvensiyanın siyasət aparan orqanı olan "Razılığa gələn Tərəflərin Konfransı" () (COP) olaraq toplaşırlar. Tərəflər öz məqsədlərini həyata keçirə bilirlər. COP12  2015-ci ildə Uruqvayın Punta del Este şəhərində, COP13 isə 2018-ci ilin oktyabr ayında Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərində keçirilmişdir. 

## Beynəlxalq əhəmiyyətə malik bataqlıq ərazilərin siyahısı ("Ramsar siyahısı")
2,331 ərazinin daxili olduğu və 2.1 milyon km2 ərazini əhatə edən "Beynəlxalq Əhəmiyyətli Bataqlıqlar siyahısı" 2018-ci ilin may ayında hazırlandı. Siyahıda ən çox əraziyə malik olan ölkələrə 175 ərazi ilə Birləşmiş Krallıq və 142 ərazi ilə Meksika daxildir. Siyahıya salınmış bataqlıq ərazilərin ən geniş olduğu ölkə təxminən 148,000 km2 ərazi ilə Boliviyadır. 

Ramsar Əraziləri Məlumat Xidməti () (RSIS), Ramsar konvensiyasına daxil olan ərazilər gaqqında məlumat verən verilənlər bazasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarşılıqsız sevgi

**Qarşılıqsız sevgi**, **qarşılıqsız eşq** və ya **qarşılıqsız məhəbbət** — bir tərəfin digər tərəfdən istədiyini görə bilmədiyi bir sevgi növüdür. Bu, tez-tez insanda kədərli və narahat bir ruh halına səbəb olsa da, depressiya və eyforiya arasında qəfil emosional dəyişikliklərə də səbəb ola bilər.

Qarşılığı alınmayan sevgi nəhayət insanda bir vəsvəsəyə səbəb ola bilər, qarşılıq verməyi rədd edənin istək mənbəyini izləmək və ya ona kin ilə baxmaq tez-tez müşahidə olunur. Bu mürəkkəb vəziyyət sənət tarixindəki bir çox şah əsərin ilham mənbəyi olmuşdur.

Qarşılıqsız sevgi ağrılı bir vəziyyət olsa da, bəzi insanlar üçün xoşbəxtlik mənbəyi ola bilər. Bu vəziyyətdə olan bir insan, kiməsə aşiq olmaq hissinin (cavabsız olsa belə) çəkdiyi bütün əzablara dəydiyini düşünə bilər. Təslim olmaq əvəzinə bu vəziyyətdə qalmağı seçə bilər. Özündən imtina etməyi tələb etdikdə belə, bunu özünü məğlubiyyəti, darmadağın olması kimi hiss edər və təslim ola bilməz.

Uzun müddət, illərlə və hətta on illərlə davam edə biləcək cavabsız sevgi bir neçə fərqli yolla bitir. Əgər fərd sonunda cavab görərsə, onun duyğuları ümumiyyətlə tükənə və hətta sona çata bilər. Bu vəziyyətin əksinə, əgər şəxs cavab görməməyə davam edərsə, nəticədə çıxış yolu kimi intiharı seçə bilər və ya artıq sevgisinə cavab tapa bilməyəcəyini anlayaraq və istəklərini başqa mənbəyə istiqamətləndirər. Bunun sonunun olub-olmaması həmin insanın daxilində bəslədiyi gözəl və saf duyğularla əlaqədardır.

## Həmçinin bax
*Romantik sevgi
Romantik sevgi

**Romantik sevgi**, **romantik eşq**, **romantik məhəbbət** və ya **romantika** — emosional bir sevgi hissi və ya başqalarına güclü bir cazibə və fərdin ümumi hisslərini və ortaya çıxan duyğularını ifadə etmək üçün etdiyi davranışlardır. Romantik hisslər və sevgi duyğuları ümumiyyətlə cinsi cazibə ilə əlaqələndirilsə də, romantik hisslər fiziki qarşılıq gözləmədən mövcud ola bilər və daha sonra ifadə edilə bilər. Tarixən romantika termini, romantizm ədəbiyyatında deyildiyi kimi, orta əsr cəngavərlik idealından qaynaqlanır. Buna "aşiq olmağın" emosional tərəfi kimi baxmaq mümkündür.

Romantik sevgi, hər istifadədə cinsi əlaqəyə mane olan platonik sevgi ilə ziddiyyət təşkil edir, ancaq müasir istifadədə cinsi impulsların klassik mənasında deyil, sırf qeyri-cinsi mənada (aseksuallıq) vardır. Sublimasiya Fridrix Nitsşe və psixoanalizdə meydana çıxmasına baxmayaraq sevgi haqqındakı gündəlik düşüncələrdə,
unudulmağa meyllidir. Qarşılıqsız sevgi müxtəlif yollarla romantik ola bilər: həm sənət, həm də əxlaqi idealların güclü simvol və duyğularla birləşdirildiyi, məzəli, faciəli, romantika ilə müqayisə edilə bilər. Qarşılıqsız sevgi romantizm dövrünün tipik bir nümunəsidir, lakin bu termin onda yarana biləcək hər hansı bir romantikadan fərqlidir.

## Həmçinin bax
* Sevişmək
Tayron Pover

**Tayron Pauer** () — 1930–1950-ci illər arasında onlarla film ilə tanınan Amerika film və teatr aktyorudur. Adını daşıdığı böyük babası İrlandiyalı Tyrone (1795–1841) məşhur komediya aktyoru idi. Böyük əmisi Maurice (d. 1849) Şekspirin pyeslərindəki rolları ilə məşhur idi. Yenə teatr aktyoru olan atası Frederik Tyrone (1869–1931), Hollivud istehsalı olan müxtəlif filmlərdə iştirak etmişdir. Power, bir neçə il Shakespeare Repertoire Qrupu ilə tanışlıqdan sonra turnirlərə çıxıb filmlərdə kiçik rollarda oynadıqdan və radioda işlədikdən sonra 1935-ci ildə Romeo və Cülyetta pyesindəki rolu ilə *Broadway*də səhnəyə çıxdı. İlk uğurlu ekran əsəri Lloyd's of London filmi olmuşdur. Bu filmindəki uğurundan sonra bir sıra digər uğurlu filmlərdə baş rollarda oynamışdır. Özünü kinoya qəbul etdirən Power, tədricən romantikanın üstünlük təşkil etdiyi rollara keçdi. Power İkinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ Dəniz Korpusunda xidmət etmişdir. Süleyman və Şeva filminin İspaniyadakı çəkilişləri zamanı ölmüşdür. Vaxtını film çəkilişlərindən başqa teatra həsr edən Power, Saint Joan (Müqəddəs Joan) (1936; Yeniyetmə Jeanne) Roberts (1950), The Devil's Disciple (Şeytanın şagirdi) (1950), John Brown's Body (Con Braunun cəsədi) (1952), The Dark Is Light Enough (Qaranlıq kifayət qədər işıqlıdır) və Back to Methuselah (*Methuselah*a qayıdış) kimi tamaşalarda uğurlu olmuşdur. Üç dəfə evlənən Power, Linda Christian ilə olan evliliyindən iki övladı oldu. Qızlarından biri olan Romina Power bir müddət aktyor kimi fəaliyyət göstərdikdən sonra müğənni kimi məşhurlaşdı.

## Filmoqrafiya
* Lloyd's of London (Londondan Lloydlar) (1936)
* Thin Ice (İncə buz) (1937)
* Second Honeymoon (İkinci bal ayı) (1937)
* Café Metropole (Metropole kafesi) (1937)
* In Old Chicago (Köhnə Çikaqoda) (1938)
* Alexander's Ragtime Band (Aleksandrın caz qrupu) (1938)
* Jesse James (Sevimli quldur) (1939)
* The Rains Came (1939; Hind yuxusu/Yağışlar gəlincə)
* Johnny Apollo (1940)
* Brigham Young (1940)
* A Yank in the RAF (1941; Qəhrəmanlar filosu)
* Blood and Sand (1941; Qanlı Meydan)
* The Razor's Edge (1946; Şeytanın qurbanları)
* Nightmare Alley (1947; Kabus xiyabanı)
* Prince of Foxes (1949; Tülkülər şahzadəsi; Nəhənglərin döyüşü)
* The Black Rose (1950; Göy bayraq; Qara qızılgül,)
* The Eddy Duchin Story (1956; Yarımçıq həyat; Eddy Duchin hekayəsi)
* The Sun Also Rises (1957; Günəş də çıxır)
* Witness for the Prosecution (1957; Gözlənilməz şahid)

## İstinadlar
Namiq Axundov

**Axundov Namiq Atalla oğlu** () — professor, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı (1990–1995).

## Həyatı
Axundov Namik Atalla oğlu 1940-cı ildə Lənkəran şəhərində anadan olub. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirib. 1962-ci ildən Azərbaycan Gənclər Təşkilatında işləyib. 1964-cü ildə Azərbaycan Gənclər Təşkilatı Komitəsinin sədr müavini, 1967-ci ildə isə sədri seçilib. 1969-cu ildən Nazirlər Soveti Aparatında çalışıb. 1982-ci ildə Azərbaycan KP MK-nın Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin sədr müavini, 1985-ci ildən isə sədri təyin olunub.

Namiq Axundov 1985-ci ildə 385 nömrəli Səfərəliyev seçki dairəsindən XI çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı və beynəlxalq işlər üzrə parlament komissiyasının sədr müavini seçilir. 1990–1995-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı seçilmiş, xarici işlər üzrə komitə sədri vəzifəsində çalışmışdır.

1982-ci ildə Axundov Namik İctimai Elmlər Akademiyasına (Moskva ş.) daxil olur, üç ildən sonra oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirir. 1967-ci ildə həmin Akademiyada namizədlik dissertasiyasını, 1991-ci ildə isə Rusiya İdarəetmə Akademiyasında "Müasir beynəlxalq münasibətlərdə xalq diplomatiyasının rolu" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

1992-ci ildə Azərbaycan Parlamentinin Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin sədri işləyib. 1997-ci ilin yanvarında vəzifəsindən istefa verib.

Hal-hazırda Dövlət İdarəçilik Akademiyasında Beynəlxalq Münasibətlər kafedrasının professorudur.

ABŞ-nin Baton ruj və Yeni Orlean şəhərlərinin fəxri vətəndaşıdır.

2020-ci ildə filologiya elmləri doktoru Ziyəddin Məhərrəmov Namiq Axundov haqqında "Mənalı ömrün 80 ili" adlı kitab yazmışdır.

## Təltifləri
Namiq Axundov xidmətlərinə görə "Xalqlar dostluğu" ordeni, "Şərəfli əmək" medalı, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin fəxri fərmanları və bunlarla yanaşı bir sıra medallar və təşəkkürnamələrlə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Elis Feyi

Alice Faye () Amerikalı məşhur müğənni və aktrisadır. İlk filmləri 20th Century Fox şirkəti tərəfindən hazırlanmış, daha sonra digər film istehsalçısı olan şirkətlərinin filmlərində görünmüşdür. 1943-cü ildə ifa etdiyi "You'll Never Know" ("Heç vaxt bilməyəcəksiniz") mahnısı ona Akademiya mükafatı gətirdi.

Dövrün uşaq aktyoru Şirli Templ ilə baş rolda oynadığı 1936-cı il istehsalı olan "Poor Little Rich Girl" ("Yoxsul Kiçik Zəngin Qız") filmi ilə məşhurluq qazanmış Alice Faye  5 may 1915-ci ildə New York şəhərində anadan olub və 9 may 1998-ci ildə Kaliforniyada 83 yaşında mədə xərçəngindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Antoniya Brentano

**Antoniya (Toni) Brentano** (, uşaqlıq adı: *İohanna Antoniya Yozef fon Birkenştok*), (*; 1780—1869)* — avstriya incəsənət kolleksiyaçısı, mesenat və Lüdviq van Bethovenin yaxın dostu.

## Bioqrafiyası
28 May 1780-ci ildə Vyanada anadan olmuşdur. Atası avstriya diplomatı və sənət kolleksiyaçısı Johann Melchior von Birkenstock, anası isə Carolina Josefa von Hay (1755-1788) idi. Antoniya ilə yanaşı ailədə daha üç qardaş vardı: Hugo Conrad Gottfried (1778-1825), Konstantin Viktor (1782-ci ildə anadan olub və öldü) və Johann Eduard Valentine (1784-cü ildə anadan olub vəfat etdib).

Atası Entoni üçün layiqli ər axtarırdı və tacir Frans Brentano buna namizəd idi - Clemens Brentano və Bettina von Arniminin qardaşı. 1796-cı ilin sonlarında və ya 1797-ci ilin əvvəllərindəonlar görüşdülər. Uzun danışıqlardan sonra gənclər 23 iyul 1798-ci ildə Vyanadakı Müqəddəs Stefan kilsəsində evləndilər. Bir həftə sonra onlar Frankfurt şəhərinə yola düşdülər. Antoniya və Frans ailəsində altı uşaq dünyaya gəldi: Matilda (07.03.03.1999 - 04.05.5800); Georg Franz Cupronickel (01/13/1801 - 01/01/1853); Maksimilian Eifrosin Kunigunda (11/8/1802 - 09/01/1861); Joseph Ludovik (06.29.1804 - 02.02.1875); Francis Elizabeth (06/26/806 - 10/16/1837); Karl Cozef (03.08.11813 - 05/18/1850).

1809-cu ilin avqustunda Antoniya 30 oktyabr 1809-cu ildə xəstə atasına qayğı göstərmək üçün Vyanaya qayıtdı. Atasının ölümündən sonra, üç il kitabxana fondunu və atasının sənət kolleksiyasını sıralamaq, habelə bəzi qiymətli əşyaların satışına nəzarət etmək üçün Vyanada qaldı. Yalnız 1832-ci ildə Antoniya boş bir malikanə satdı və Antonio Van Deykin "Məsih üçün yas" əsərini Frankfurt Katedralına vəsiyyət etdi.

## Ədəbiyyat
* *Andreas Niedermayer*. Frau Schöff Johanna Antonia Brentano. Ein Lebensbild, Frankfurt 1869.
* *Rudolf Jung*. Goethes Briefwechsel mit Antonie Brentano 1814—1821. Weimar 1896.

## İstinadlar
Emma Ekşteyn

**Emma Ekşteyn** (; 1865–1924) — Avstriya sufrajisti, publisist. Ziqmund Freydin ilk və ən vacib pasineti kimi tanınır.

## Həyatı
28 yanvar 1865-ci ildə Qaudensdorf şəhərində anadan olmuşdur. Liberal bir yəhudi ailəsində böyüyən Emma atası kimyaçı və ixtiraçı Albert Ekşteyn (1824-1881), anası Amaliya Ekşteyn (1836-1921) vəfatından sonra onların yaratdığı kağız fabrikini öz əlinə aldı. Emmanın beş bacısı və dörd qardaşı var idi. İki qardaşı uşaqlıqda ölmüşdür. Bacısı Tereza, qardaşları Qustav və Fridrix sonradan müxtəlif sahələrdə tanındılar. Ekşteyn ailəsi Freydlər ailəsi ilə dost idi. Onlar bəzi bayramları birlikdə keçirirdilər. 1905-ci ildən Emma anası, erkən dul qalmış bacısı Tereza və qardaşı Qustav ilə birlikdə əkinçiliklə məşğul olmağa başladılar.

Emma Ekşteyn jurnalistika fəaliyyətinə başlamış və əsrin sonlarında Ziqmund Freydlə söhbətlərindən təsirlənərək bir neçə məqalə dərc etmişdi. Orada cinsi tərbiyə məsələlərini şərh etmişdir. 1899-cu ildə *Die neue Zeit* ("Yeni zaman") jurnalında uşaqların cinsi tərbiyəsi ilə bağlı məqaləsi çap edilmiş və məqalədə uşaqların valideynlərin cinsi münasibətləri ilə bağlı fikirlərinin tərbiyəvi əhəmiyyətini vurğulamışdır.

1908-ci ildə *Neues Frauenleben* jurnalında təxəllüslə *psevdohermafrodit* yazıçı *Karl Baerin* həyatına dair bir araşdırma yazısı nəşr etdirmişdir.

1910-cu ildə Dora Teleki tərəfindən edilən bir ginekoloji əməliyyatdan sonra Emma jurnalistikadan uzaqlaşdı və eyni zamanda Ziqmund Freyd ilə əlaqəsini bitirdi.

Beyin qanamasından 30 iyul 1924-cü ildə Vyanada vəfat edib.

## İstinadlar
Lilya Bucurova

**Lilya Bucurova** (, ; ) — Krımtatar əsilli şairə və jurnalist.

## Həyatı
1 noyabr 1958-ci ildə Özbəkistanın Anqren şəhərində anadan olub. 1979-cu ildə Daşkənd Regional Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini bitirib. 1989-cu ildə ilk Samizdat toplusunu: "Sındırılmamış bilet", sonra "Nə vaxt qayıdacağıq" toplularını nəşr etdirir. 1991-ci ildə Krıma qayıtdır. 1991-ci ildən 1997-ci ilə qədər Krımtatar Avdet qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində işləmişdir: onun dediyinə görə, Mustafa Əbdülcəmil Qırımoğlunu tənqid etdiyinə görə işdən çıxarılıb. 1991-ci ildən 2011-ci ilədək əvvəlcə Krımtatar mətbəsinin redaktoru, sonra "Krım" Dövlət Televiziya və Radio Şirkətinin aparıcı redaktoru kimi çalışmışdır. Müxtəlif illərdə "Ana-Yurt", "Təhlükəli Zona" və "Baş redaktor" kimi müəllif proqramlarına rəhbərlik etmişdir. 2004-cü ildən 2014-cü ilə qədər "Birinci Krım" qəzetinin baş redaktoru, 1992–2009-cu illərdə STB kanalının müxbiri, 1992-ci ildən bu günə qədər France Press agentliyinin müxbiri olmuşdur. Əsərləri "Ukrayna həqiqəti" onlayn qəzetində yayımlanıb. 1997-ci ildən Krım Azad Jurnalistlər Birliyinin sədridir.

2012-ci ildən "ATR" televiziya kanalının baş siyasət direktorunun müavini, "Cazibə" siyasi və sosial televiziya şousunun müəllifidir. 1 aprel 2015-ci ildə kanalın bağlanmasına görə bu vəzifəni tərk edir. 2015-ci ilin avqust ayından etibarən QaraDeniz production studiyasının direktor müavini və illik "Canlı səs" uşaq istedad yarışmasının təşkilatçılarından biri olur. 2016-cı ildə Krımlı müsəlman məhbusların uşaqlarına dəstək olaraq "Bizim balalar" ictimai hərəkatının qurucularından biri olur.

### Siyasət
1991-ci ildə Bucurova Krımtatar xalqının ikinci Kurultayına nümayəndə seçilir. Krımtatar xalqının Məclisinə iki dəfə (1991-ci ildən 1997-ci ilədək üzv), 1994–1998-ci illərdə isə Krım Muxtar Respublikası Ali Şurasına deputat seçilmişdir. 2 noyabr 2015-ci ildə Bucurova Lenur İslamova qarşı qaldırılmış cinayət işi ilə əlaqədar onun evində axtarış aparıldığını bildirir.

### Mükafatları
* İki şeir toplusu və bir sıra jurnalist məqalələri üçün İsmayıl Qaspiralı mükafatı laureatı (1992).
* Vasili Stus Mükafatının qalibi (2001).
* Ukraynanın əməkdar jurnalisti (2005).
* Xidmətlərinə görə III dərəcəli Orden kavaleri (2015).

## İstinadlar
İsanın Müqəddəs Qəlbi bazilikası

**İsanın Müqəddəs Qəlbi bazilikası** ( ) Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində yerləşən Roma Katolik bazilikasıdır. Bazilika xorvat memarı Yanko Holyak tərəfindən neo-barokko üslubunda hazırlanmışdır.

İsanın Müqəddəs Qəlbi bazilikası Zaqreb kafedralından sonra Zaqrebdəki ikinci ən böyük kilsədir. Yezuitlər tərəfindən istifadə olunur.

## Tarix
Kilsənin inşası 1855-ci ildə Yezuitlərin Zaqrebə gəlməsi ilə əlaqələndirilir. Bu məqsədlə, arxiyepiskop Yuray Haulik 1860-cı ildə 60.000 qulden məbləğ verdi. Bununla birlikdə siyasi və iqtisadi şərtlər Haulikin fikri üçün əlverişli deyildi və dörd onillikdən sonra arxiyepiskop Yuray Posiloviç tərəfindən əlavə olaraq 12000 qulden pul bağışlandı. 1898-ci ildə Zaqrebin Aşağı şəhərindəki Palmotiçeva küçəsində kilsənin inşası üçün torpaq sahəsi alındı. İsanın Müqəddəs Qəlbi Bazilikası 1902-ci ildə tamamlandı və təqdis edildi. İnşanın özü bir ildən çox çəkdi.  1941-ci ildə kilsə kiçik bazilika statusu aldı.

Kilsə 2020 Zaqreb zəlzələsində olduqca ziyan gördü.

## İstinadlar

## Mənbə

* 
*
Alma Zadiç

**Alma Zadiç** ( ) — Avstriyalı hüquqşünas və siyasətçi. Sebastiyan Kurtsun ikinci hökumətdə, 7 yanvar 2020-ci ildən bəri ədliyyə naziri vəzifəsini icra edir.

## Həyatının ilkin mərhələsi
1994-cü ildə Bosniya müharibəsi zamanı Zadiç valideynləri ilə birlikdə Avstriyaya qaçır və Vyanada yerləşirlər. Alma bir müsəlman inanclı olaraq qeydə alınır, ancaq özü hər hansı bir dini mənsubiyyəti rədd edir.

Vyana Universitetində hüquq təhsili alır. Sonradan Nyu-Yorkdakı (ABŞ) Kolumbiya Universitetini bitirir. Tələbə ikən Zadiç Vyanadakı Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatında kiçik işçi və Haaqada Keçmiş Yuqoslaviya üçün Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsində təcrübəçi olaraq çalışmışdır.

Siyasətdən əvvəl Zadiç Freshfields Bruckhaus Deringer çoxmillətli hüquq firmasının London qərargahında böyük işçi kimi çalışır.

## Siyasi karyerası və qalmaqalları
Zadiç Avstriyanın 2019-cu il parlament seçkilərində Avstriya Yaşıllar Partiyasından namizəd olur və Avstriya Milli Məclisinə seçilir.

2019-cu ildə Zadiç internetdə bir nasistin salam göstərdiyi iddia edilən bir gəncin fotosunu yayımlayır. Bunun altında o yazır: "Neonasistlərə, faşistlərə və irqçilərə qarşı tolerantlıq yoxdur". 2019-cu ilin noyabrında Vyanadakı cinayət məhkəməsi Alma Zadiçi böhtan atmaqda təqsirli bilir və ondan 700 avro təzminat tələb edir. Zadiç apellyasiyaya müraciət edir, buna görə qərar son deyil.

7 yanvar 2020-ci ildə Alma Zadiç, digər üç partiya üzvü ilə birlikdə Avstriya Xalq Partiyası Kurtsun vitse-kansler vəzifəsini tutan Yaşıllar Partiyası Verner Koqler ilə koalisiya razılaşmasına uyğun olaraq koalisiya hökumətində ədliyyə naziri olaraq Avstriya Prezidenti Aleksandr van der Bellenə and içir. Media nəşrlərində Zadiç tez-tez "miqrasiya keçmişi olan Avstriya Respublikasının ilk naziri" adlanırılır. Nazir vəzifəsinə gəldikdən sonra, ksenofobiya əsaslanan İnternetdə təhqir və ölüm təhdidi dalğası ilə qarşılaşdı. Bunun nəticəsində 8 yanvar 2020-ci ildə polis müdafiəsinə verildi.

## İstinadlar
Arvidas Yuozaytis

**Arvidas Yuozaytis** (; ) — məşhur Litva yazıçısı, siyasətçisi və filosofu. Siyasi karyerasından əvvəl SSRİ üzgüçülük yığmasının üzvü idi, Olimpiya bürünc mükafatçısıdır.

## Karyerası
Monreal Olimpiadasında Arvidas, 100 metr məsafəlik brass yarışlarında britaniyalı David Vilki və amerikalı Con Henkenə məğlub olaraq bürünc medal qazandı. 200 metr məsafədə 6-cı oldu və 4 × 100 metr məsafəli kombinasiya estafetində 5-ci yeri tutdu.

İdmançı karyerasını bitirdikdən sonra Arvidas 1980-ci ildə Vilnüs Universitetini bitirdi. 1986-cı ildə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır. Daha sonra alma-materində ekzistensializm fəlsəfəsi üzrə dərslər deyirdi. Litva SSR Elmlər Akademiyasında böyük elmi işçi idi.

1988-1990-cı illərdə Litva SSR-nin SSRİ-dən çıxması prosesinə rəhbərlik edən Sayudis hərəkatının qurucuları və liderlərindən biridir. 2004-2009-cu illərdə Kalininqradda yerləşən Litva Baş Konsulluğunun mədəniyyət attaşesi kimi çalışmışdır. 2009-2012-ci illərdə Riqada yaşamışdır. Hal hazırda Litva Olimpiya Komitəsinin vitse-prezidentidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Arvidas Yuozaytis — *Sports-Reference.com* saytında Olimpiya statistikası
* Арвидас Юозайтис: "Я выиграл олимпийскую медаль, чтобы вырваться из плена"
Novoçerkassk kafedralı

**Novoçerkassk** və ya **Yüksəliş kafedralı** () — Rusiyanın Rostov vilayətinin Novoçerkassk şəhərində rus pravoslav kilsəsi. Rusiya imperiyasının ən böyük kilsələrindən biri və Don qoşunları əyalətinin əsas kilsəsi idi.

Hündürlüyü 75 metr olan beş qübbəli bina Rusiya Neo-Bizans memarlığının əlamətdar nümunəsidir. Tikili 1891–1904 illəri arasında əvvvəlki kilsənin yerində ucaldılmışdır. Ərazidəki ilk kilsə isə Luiqi Ruskanın dizaynı üçün tikilmişdi. Həmin kilsə 1846-cı ildə, daha sonra tikilən kilsə isə 17 il sonra dağıldı.

Mövcud kilsə binası yerli memar Aleksandr Yaşçenko tərəfindən tərtib edilmiş və 1905-ci ildə təqsis edilmişdir. Dindarlar 1934-cü ildə kommunistlər tərəfindən kilsədən qovuldular. Pravoslav icması 1942-ci ildə, Kommunistlərin Don Bölgəsindən Vermaxt tərəfindən qovulmasından sonra yuxarı kilsədə xidmətlərini bərpa etdi.

Staroçerkassk və Novoçerkassk kilsələri Don kazaklığının əsas mənəvi mərkəzləri hesab olunur. Matvey Platov, Vasili Orlov-Denisov, Yakov Baklanov və Don kazak evinin sahibi olan digər atamanlar kilsədə dəfn olunublar. Kilsənin qarşısında Sibirin fatehi olan Yermakın Mixail Mikeş tərəfindən hazırlanmış tunc heykəli qoyulmuşdur.

## Qalereya

Fayl:Voznesensky Metropolitan Cathedral Novocherkassk 1905.jpg|Don şəhər kafedralı 1905-ci ildə təqdisetmə şənlikləri zamanı
Fayl:Church of Novocherkassk.jpg|Kilsə gecə zamanı
Fayl:Вознесенский собор.jpg|Eyvanın üstündəki zəng qülləsi, 2006 


## İstinadlar
Salavat Yulayev (klub)

thumb|1983-cü il, Torpedo 0 - 6 Salavat Yulayev
**«Salavat Yulayev»** () — Başqırdıstan, Ufa şəhərinin peşəkar buzüstü hokkey klubu. Qitə hokkey liqası iştirakçısı. İki qat Rusiya çempionu (2007/08, 2010/11), Qaqarin Kubokunun sahibi (2010/2011), iki qat Açılış Kuboku sahibi (2008/2009, 2011/2012),  və Qitə Kubok çempionu (2009/2010).

## Ümumi məlumat
1960-cı ilin oktyabrında Ufa Cihazqayırma Zavodunun rəhbərliyinin göstərişi ilə Salavat Yulayev İdman Klubunda hokkey bölməsi yaradıldı. 1961-ci ilin fevral ayında Salavat Yulayev adına SK-nin hokkey komandası Sverdlovskda keçirilən zona yarışlarında ilk oyununu keçirdi.

1961/1962 mövsümündən əvvəl Çelyabinsk şəhərindən məşqçisi Vladimir Ştyrkov, eləcə də Çelyabinsk və Nijni Novqorod komandalarından oyunçular dəvət edildi. Komandadakı 19 oyunçudan 8-i, 1961-ci ildə fəaliiyəti dayandırılmış 1960/1961 mövsümündə SSRİ-nin «B» çempionatında iştirak edən Ufa klubu «Trud»un keçmiş hokkeyçiləri idi.

25 noyabr 1961-ci ildə Salavat Yulayev Çelyabinskdə SSRİ çempionatının «B» dəstəsində  debüt etdi, "Metallurg" a məğlub oldu - 1: 3.  İlk beynəlxalq matçları isə Salavat Yulaev 30 və 31 dekabr 1961-ci ildə Ufada Almaniya Demokratik Respublikasından olan «Bismutla» oynadı və hər ikisində qalib gəldi - 5: 3 və 5: 4.

1964-cü ildə SSRİ Hokkey Federasiyası "Salavat Yulayevi"  ölkə çempionatına qəbul etdi. "A" dəstəsində ilk oyun "Salavat Yulayev" 15 noyabr 1964-cü ildə Nijni Tagildə yerli "Sputnik"-lə oynadı. 5: 1 hesabı ilə məğlub oldu. "A" dəstəsində ilk qolu müəllifi Bronislav Selivanov idi.

1978-ci ildə Salavat Yulayev ilk dəfə Sovet hokkeyinin yüksək liqasına daxil oldu. Burada ardıcıl 5 mövsüm keçirdi (1978/1979, 1980/1981, 1982/1983, 1985/1986 və 1986/1987). Sovet dövrü üçün ən yüksək nailiyyət 11-ci yer idi. Salavat Yulayev birinci liqada da 4 mövsüm keçirdi (1979/1980, 1981/1982, 1983/1984, 1984/1985). Ən yüksək nailiyyət 2-ci yer idi.

## İstinadlar
Denis Şafikov

**Denis Fuatoviç Şafikov** (; doğ. 3 iyun 1985, Miass) — Rusiya boksçusu. Yüngül və yarım yüngül çəki dərəcəsində. İBO versiyası üzrə qitələr arası çempion. 2003-cü ildə Ulyanovskdə keçirilən Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı. Milliyətcə başqırddır. Ringə başqırdı milli geyimində: xəz papaqla çıxardı. Məhs buna görə Çinqiz xan titulunu almışdır.

## Ümumi məlumat
Şafikov 2003-cü ilin sonunda peşəkar rinqdə debüt etdi. Rusiya və Belarusiyada ilk on döyüşünü keçirdi.

2007-ci ildən etibarən Finlandiya P3 Boxing tanıtım şirkətinin himayəsi altında fəaliyyət göstərir. Yeni promouterin rəhbərliyi altında ilk döyüşdə 11-ci raundda daha təcrübəli Dominikan Kristian Frias (20–1-2) üzərində qələbə qazandı.

2009-cu ildə IBO Qitələrarası Çempionatının qalibi oldu. 29 oktyabr 2010-cu il də İtalyan Brunet Zamora ilə heç-heçə etdi.

2011-ci ilin sentyabr ayında Şafikov yünügül çəkidə EBU Avropa titulunu qazandı və titulun müdafiəsində yenidən Brunet Zamora ilə qarşılaşdı. İkinci döyüşdə Şafikov xal hesabı qalib gəldi.

22 fevral 2014-cü ildə Makaoda (Çin), meksikalı Miguel Vaskes ilə döyüşdə ilk məğlubiyyətini aldı. Şafikov daha fəal olsa da, Vazquez məsafədə rəqibini qabaqladı və rəqibin hücumlarına imkan vermədi və nəticədə hakimlərin yekdil qərarı ilə qələbə Vaskesə verildi..

15 avqust 2014-cü ildə Denis Şafikov İB-nin seçmə döyüşündə Rustam Nuqaev ilə qarşılaşdı. Şafikov əvvəldən üstünlüyü ələ aldı, zərbələri daha sürətli və güclü idi. Xüsusilə 3-cü dövrədə daha üstün idi. Döyüşü qələbə ilə başa vuran Şafikov Vaskes ilə təkrar döyüş hüququ əldə etdi.

## İstinadlar
Murat Rəmzi

**Murat Rəmzi** (; 10 oktyabr 1854 — 2 aprel 1934) — Rusiya müsəlmanlarının elm və din xadimi, dini lider, tarixçi, çar Rusiyasında yaşayan türklərin tarixinə həsr olunmuş iki cildlik “Talfik əl-ahbar” əsərinin müəllifi. II Ümumrusiya Müsəlmanları Qurultayının nümayəndəsi.

## Bioqrafiyası
Murat Rəmzi 10 oktyabr 1854-cü ildə (digər mənbələrə görə, 25 dekabr 1855-ci ildə) Orenburq vilayətinin Menzelinsky rayonunun (indiki Tatarıstan Respublikasının Sarmanovski rayonunun Almetyevo kəndi) Almetmullino kəndində anadan olmuşdur. Əslən Bayar qəbiləsindən olan bir başqırddır. Mənbələrə görə, ata Batırşax başqırd əkinçisi idi. Ana Fəxri-Cihan Nurkey kəndinin başqırdlarından gəlmiş və Rizaəddin bin Fəxrəddinin uzaq qohumu idi.

Murat doqquz yaşında ərəb qrammatikasını yaxşı bilirdi, on bir yaşında kalam öyrənməyə başladı. Əmisi Muratın valideynlərinə uşağı  Şiqabutdin Mərdjani mədrəsəsinə, Kazana oxumağa göndərməsini tövsiyə etdi.

## Yaradıcılığı
Şeyx Rəmzini daha çox Volqa bölgəsindəki, Uraldakı və Qərbi Sibirdəki türklərinin və islamın tarixi idi. Yaşadığı müddətdə Murad Ramzi 15-ə yaxın elmi məqalə, poetik əsər yazmış və çap etdirmişdir. Ramzi daha çox iki cildlik "Talfik əl-əhbar və talki əl-əsər fi vakai an Kazan və Bulqar və muluk at-tatarlar"  («Собрание сведений из прошлых событий Казани, Булгара и татарских царей». Оренбург, 1908) əsəri daha çox populyarlıq gətirmişdir.

Rəmzi öz yazılarında müxtəlif təxəllüslərdən istifadə edirdi: özünü Məhəmməd-Murad Ramzi, bəzən şeyx Məhəmməd-Murad və ya Şeyx Məhəmməd-Murad əl-Qazan, əl-Menselevi, əl-Bulgari, əl-Makki, bəzən Məhəmməd Murad, Murad adlandırırdı. Uşaqlıqda Merdanşah adlandırılırdı və əsərlərində Tugi, Andelib, Abu al-Hasan, Akmal istifadə edirdi. Hicazda uzun müddət yaşadığına görə (nisbə) "əl-Makki" adından da istifadə edirdi.

## Ədəbiyyat

* *Насыров И. Р.* Взгляды Мурада Рамзи по вопросам реформирования и модернизации ислама / Ежегодник «Арабские исследования». — М.: РУДН, 2012. — С. 27—34.
* 
* *Насыров И. Р.* Мурат Рамзи и его взгляды на джадидизм // Религиозные аспекты глобализации: фактор ислама. Кн. 3: Тезисы докладов V Всероссийского съезда востоковедов 26-27 сентября 2006 г. — Уфа: Вилли окслер, 2006.
* *Temir A.* Doğumunun 130. ve Ölümünün 50. Yılı Dolayısıyla Kazanlı Tarihçi Murad Remzi (1854—1934). — Belleten Türk Tarih Kurumu. — Cilt 5O. — Sayı 197. — Ankara, 1986. — S.495-505.
* Заки Валиди Тоган. Воспоминания: Книга I — Уфа: Башкирское издательство «Китап», 1994. — Б. 57—61. — 400 б. — ISBN 5-295-01269-7.
* Ямаева Л. А. Суфийские братства на территории исторического Башкортостана // Ватандаш. — 2008. — № 7. — С. 162—181. — ISSN 1683-3554
* Журнал «Минарет» № 3(03) 2004.
* Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998—703 с.

## İstinadlar
Vanda Yuknayte

**Vanda Yuknayte** (; ) — Litva yazıçısı (nəsr yazıçısı, dramaturq).

## Həyatı
Vanda Yuknayte 1949-cu ildə Rokişkis rayonunun Papilyay kəndində anadan olub. Vilnüs Universitetində Litva filologiyası üzrə təhsil almışdır, sonra Klaypeda Konservatoriyasında, 1975-ci ildən isə Pedaqoji Elmlər Universitetində müəllimə idi. Sosial pedaqogika ilə də məşğul olurdu, kimsəsiz və əlil uşaqlar ilə işləyirdi.

## Yaradıcılığı
Adı "Kürən tülkü" () olan Yuknaytenin ilk kitabı 1983-cü ildə çap edildi. Onun ən əlamətdar əsərlərindən biri ilk dəfə 2002-ci ildə nəşr olunan "Mən təslim oluram. Səs: esselər, söhbətlər" (), əsər 2007-ci ildə ingilis dilinə tərcümə edilmiş və "My Voice Betrays Me" (ingilis dilindən "Səsim mənə xəyanət edir") adı ilə nəşr edilmişdir. Memuarlar Litvanın kommunizmdən demokratiyaya keçməsinin sevinclərini və çətinliklərini göstərir. Yuknaytenin daha bir məşhur əsəri, Litva kişilərinin Sibirə sürgün edilməsi və Litvada qalan qadınların həyatı haqda bəhs edən "*Šermenys*" (1990) romanıdır.

2008-ci ildə Yuknayte incəsənət nailiyyətlərinə görə Litva Milli Mükafatına layiq görülmüşdür.

### Əsərlərinin siyahısı

## Ekranlaşdırılma
2004-cü ildə "Şüşə ölkəsi" romanı əsasında eyni adlı film çəkildi, filmin rejissor Yaanina Lapinskayte olmuşdur.

## İstinadlar
Sevişmə

**Sevişmə** (Making out və petting) — Amerika mənşəli termindir. Ən azı 1949-cu ilə aiddir və öpmək və ya ağır sevişmək kimi nüfuz etməyən cinsi aktlar da daxil olmaqla öpüşmək üçün istifadə olunur. Digər ləhcələrdəki ekvivalentlər arasında İngilis ingiliscəsi azalır və Hiberno-İngilis dili dəyişir.

Sevişmə çox vaxt sevgi və ya cinsi cazibə ifadəsidir. Geniş cinsi davranışları əhatə edir və ABŞ-nin fərqli bölgələrində fərqli yaş qruplarına görə fərqli şeylər deməkdir. Tipik olaraq, uzunmüddətli, ehtiraslı, kəskin öpüş (fransız öpüşü kimi də tanınır) və dəri ilə təmasda olan öpüşü ifadə edir. Bu termin bəzən, ağır sevişmə (bəzən sadə sevişmə adlanır) kimi digər ön sevişmə formalarına da aid ola bilər ki, bu da adətən bəzi cinsiyyət stimullaşdırılmalarını ehtiva edir, lakin çox vaxt nüfuz edən cinsi əlaqənin birbaşa hərəkətini əhatə etmir. Sevişmənin qəbul edilən vacibliyi iştirakçıların yaşı və nisbi cinsi təcrübəsindən təsirlənə bilər. Gənclər bəzən əsas fəaliyyətin baş verdiyi bir kəşfiyyat hərəkəti olan partiya oyunları da oynayırlar. Gənclər əsl hadisənin baş verdiyi sosial görüşlər keçirə bilərlər. ABŞ-də bu hadisələr "makiyaj qonaqlıqları" adlandırılırdı və bəzən "makiyaj otağı" adı ilə də bilinən müəyyən bir sahə ilə məhdudlaşırdı. Bu cür qonaqlıqlar ümumiyyətlə qrup seksi olaraq görülmürdü, ancaq qrupdan asılı olaraq ağır seks də baş verə bilərdi.
Rafal Poborski

**Rafal Poborski** (; ) — Polşanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2020–2024).

## Həyatı
6 fevralda 1976-cı ildə Varşavada anadan olmuşdur.**'

1995–2000-ci illərdə [[Varşava Universiteti]]nin Etnologiya və Mədəni Antropologiya İnstitutunda təhsil almış və 2002-ci ildə həmin Universitetin Şərqi Avropanın Tədqiqatı üzrə Xüsusi Şərqşünaslıq Tədqiqatları üzrə magistr dərəcəsi almışdır. İsveç Milli Müdafiə Kollecində Avropa təhlükəsizlik siyasəti kursunu bitirmişdir. (2008-ci il).**'

Peşəkar karyerasına Polşa İnformasiya Agentliyi Səhmdar Cəmiyyətində redaktor kimi başlamışdır. Sonra 2000–2003-cü illərdə Varşava Şərqşünaslıq Mərkəzinin Rus bölməsində analitik kimi çalışmışdır. 2003-cü ildən Xarici İşlər Nazirliyi ilə peşəkar əlaqəlidir, burada diplomatik və konsulluq təhsillərindən başlayaraq ta şöbə müdiri, departament direktorunun müavini və Polşa Respublikasının Səfiri vəzifələrinə keçmişdir.**'

Xarici İşlər Nazirliyinin qərargahında Poborski həmçinin çalışmışdır Avropa Departamentində, Şərq Siyasəti Departamentində, eləcə də Təhlükəsizlik Siyasəti Departamentində. 2006-cı ildə Hərbi Kəşfiyyat Xidmətinə həvalə edildi, oradan 2008-ci ildə diplomatiyaya qayıtdı.**'

2010–2014-cü illərdə Lyublyanadakı Səfirlikdə çalışmış, orada siyasi müşavir və təşviq məsləhətçisi və vitse-konsul kimi çalışmışdır. Sloveniya Respublikasında diplomatik missiyasını başa vurduqdan sonra Xarici İşlər Nazirliyinin Təhlükəsizlik Siyasəti Departamentinə qayıtdı. 2015-ci ilin sentyabr ayından Şərq Departamentinə qoşuldu, burada 2016-cı ilin fevral ayında Orta Asiya və Cənubi Qafqaz üzrə direktor müavini təyin edildi.**'

Polşa Respublikasının Prezidenti [[Andjey Duda]]nın 19 iyun 2019-cu il tarixli Qərarı ilə Polşa Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri təyin edildi. [[Türkmənistan]] Onun əlavə akkreditasiya ölkəsidir.

12 dekabr 2019-cu ildə Polşa Prezidenti Andjey Dudanın Sərəncamı ilə Səfir Rafal Poborski Gümüş Xaç Medalı ilə təltif edildi.

Səfir Rafal Poborski [[İngilis dili|İngilis]], [[Rus dili|Rus]] və [[İspan dili|İspan]] dillərində danışır.**'

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səfir gov.pl
Siluet

**Siluet** ( ) — bir insanın, heyvanın, əşyanın və ya mənzərənin tək rəngdə dolğun forma kimi təsviridir. Adətən qara rəngdə olur və açıq rəngli fon üzərində göstərilir. Siluet obyektin xətlərini göstərən konturdan fərqlənir; kontur yalnız xətləri əks etdirərkən, siluet bütöv və bərk bir forma kimi görünür. 

Adı, Étienne de Silhouette (1709–1767) adlı fransız siyasətçisinin adından gəlir. Bəzilərinə görə malikanəsinə dəvət etdiyi sanballı qonaqların siluetlərini asmaqla texnikanın dəb halına düşməsinə səbəb olduğu üçün, bəzilərinin fikrincə, bu şəxsin ölkə idarəçiliyin tətbiq etdiyi məhdud iqtisadi siyasətlərinə görə, daha sonralar daha ucuza başa gələn şəkillərə onu adi verilmişdir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Голлербах Э.* Искусство силуэта // Москва. 1922. № 7.
* *Кузнецова Э. В.* Искусство силуэта. Л.: Художник РСФСР, 1969

## Film
* Reiniger, Lotte: *Homage to the Inventor of the Silhouette Film*. Dir. Katja Raganelli. DVD. Milestone Film, 1999.

## Xarici keçidlər

* Siluet — qrafikanın ifadə vasitələri.
* GAP Guild of American Papercutters
* 
* Profile Likenesses of the Executive and Legislature of Georgia (Silhouette Book), by William H. Brown, 1855 from the collection of the Georgia Archives .
* Kara Walker's A Horrible Beautiful Beast
* Kara Walker's 2007 Whitney Exhibit
* 
*
Yunus Bikbov

**Yunus Yulbarisoviç Bikbov** (, 1883—1942) — Başqırd milli hərəkatının liderlərindən biri, partiya və dövlət xadimi, Başqırd hökumətinin sədri. Başqırd millətçisi kimi dəfələrlə repressiya məruz qalmışdır.

## Bioqrafiyası
1883-cü ildə Orenburq quberniyasının Orsky rayonunun 2-ci volostunun Abulyais kəndində (indiki Başqırdıstanın Ziançurinski rayonu) anadan olmuşdur.

Yunus ibtidai təhsilini kəndindəki mədrəsədə almış, daha sonra rus məktəbində oxumuşdur. Məktəbdən sonra Orenburq gimnaziyasına daxil olmuşdur. Burada yerli Sosial Demokrat dairəsinin, daha sonra Sosialist İnqilab Partiyasının üzvü olmuşdur.

1909-cu ildə Kazan Universitetinin Hüquq fakültəsinin tələbəsi oldu. Partiya fəaliyyəti səbəbindən 1909-cu ildən nəzarət altında idi. 1917-ci ildən 2-ci Usergan volostunda işə başladı və həmin ilin yayında Başqırdıstan muxtariyyəti uğrunda Başqırd milli hərəkatına qoşuldu. 1917-ci ilin dekabrında III Başqırd Qurultayında Parlamentinə - Kese-Kurultay və Başqırd hökumətinin üzvü seçilmişdir. 1917-ci ilin sonunda Orenburq seçki dairəsindəki Başqırdıstan federalistlərindən Qurultay Məclisinə nümayəndə seçildi (siyahı 9).. 1918 Başqırdıstan hökumətinin sədri olur. 1919-cu ildə Başrevkom yarandıqdan sonra Birinci Başqırd Hərbi Qurultayının üzvü oldu.

Mərkəzi Sovet hakimiyyəti orqanları ilə saziş imzalandıqdan sonra Muxtar Başqırd Sovet Respublikasının Xalq Ədalət Komissarı seçildi. Muxtar Başqırd Sovet respublikasının hüquqlarının məhdudlaşdırılması və Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və RSFSR Xalq Komissarları Sovetinin 1920-ci il may sazişdəki maddələrinin pozulmasına dair fərmanından sonra Başqırd hökumətinin üzvləri kollektiv şəkildə istefa etdilər.

18 may 1930-cu ildə OGPU-nun qərarı ilə 5 il həbs cəzasına məhkum edildi və Ağ dəniz-Baltik kanalının tikintisinə göndərildi. Geri qayıtdıqdan sonra əvvəlcə məktəbdə, sonra universitetdə müəllim işlədiyi Daşkənddə yaşamağa yollanır. 1938-ci ildə yenidən saxta ittihamlarla mühakimə olundu və 8 il həbs cəzası ilə Qazaxıstana göndərildi. 1942-ci ildə vəfat etdi.

## Mənbə

* *Бикбаев Р. А., Исхаков С. М.* Бикбов, Юнус Юлбарисович // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — .
* Юнус Юлбарсович Бикбов

## İstinadlar
Elmi-tədqiqat institutu

**Elmi-tədqiqat institutu** – əsas fəaliyyəti fundamental və tətbiqi elmi tədqiqatlar və eksperimental araşdırmaların aparılmasından ibarət olan elmi müəssisə

Elmi tədqiqat institutu müstəqil ya müvafiq dövlət orqanının müəyyən etdiyi elmi təşkilatın, ali təhsil müəssisəsinin və digər qurumların nəzdində fəaliyyət göstərir.
Elmi tədqiqat institutunun ali idarəetmə orqanı onun elmi şurasıdır. 
Elmi şura aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir: 
— elmi tədqiqat institutunun strukturunu müəyyən edir
— elmi tədqiqat institutunun strateji inkişaf vəzifələrini və hədəflərini müəyyənləşdirir
— elmi tədqiqat müəssisəsinin ayrı-ayrı sahələr üzrə yerinə yetirilən elmi tədqiqat işlərinin nəticələrini müzakirə edir və qiymətləndirir
— ali attestasiya orqanı qarşısında elmi adlar verilməsinə dair vəsatət qaldırır

Azərbaycanda müxtəlif sahələrdə elmi tədqiqat institutlari yaranıb. Onlardan tibb, kənd təsərrüfatı, iqtisadiyyat və digər sahələrdə.

## Həmçinin bax
* Tədqiqat və inkişaf
* Elmi tədqiqat

## İstinadlar
Stefflon Don

**Stefani Viktoriya Allen** (; ) və ya təxəllüsü ilə **Stefflon Don** () — Böyük Britaniya repperi və müğənnisi. O, 2017-ci ildə buraxılan, "French Montana" ilə birlikdə ifa etdiyi "*[[Hurtin' Me]]*" mahnısından sonra populyarlaşmışdır. Mahnı "UK Singles Chart" musiqi çartında yeddinci yeri tutmuşdur. Don 2016-cı ildə debüt miksteypi olan "*Real Ting*"i, daha sonra 2018-ci ildə isə "*[[Secure (miksteyp)|Secure]]*" miksteypini buraxmışdır.

## Həyatı
Stefani Viktoriya Allen 14 dekabr 1991-ci ildə Böyük Britaniyanın Vest-Midlends qraflığında yerləşən Birminhem şəhərində anadan olmuşdur. O, Yamayka əsillidir. Onun altı qardaş-bacısı var. Allen beş yaşında olarkən ailəsi ilə birlikdə Niderlandın Rotterdam şəhərinə köçür. Allen buna görə də Niderland dilində səlis danışa bilir. O, 14 yaşında Böyük Britaniyaya qayıdır və London şəhərindəki bir məktəbdə təhsilini davam etdirir. Allen 9 yaşında olarkən "Unique" adlı bir repper üçün "*Hard Knock Life*" hukunu bəstələmiş və oxumuşdur. Mahnı heç vaxt buraxılmamışdır.

Allen musiqi karyerasından əvvəl tort bəzəyən və qadın dəlləyi kimi çalışmışdır.

## Şəxsi həyatı
Don 2018-ci ilin aprel ayında "*[[Evening Standard]]*" qəzetinə verdiyi müsahibədə bildirmişdir ki, onun bir oğlu var.

Don 2019-cu ilin fevral ayında Nigeriya afrobits musiqiçi "Burna Boy" ilə sevgili olduğunu təsdiqləmişdir.

## Mükafatlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sergey Martınov

**Sergey Anatoleviç Martınov** (; doğ. 18 may 1968-ci il.  Vereya, Moskva vilayəti) — sovet və belarus güllə atıcısı. 2012-ci ildə Olimpiya çempionu və 50 metrlik məsafədən yataraq tüfəng atışında iki qat  olimpiya bürünc mükafatçısı (2000 və 2004), dəfələrlə dünya və Avropa çempionu. Müstəqil Belarus tarixində atıcılıq idman növü üzrə ilk olimpiya çempionu. Belarus Respublikasının əməkdar idman ustası (2000) . 15 il ərzində 6 dəfə tüfəngdən 50 metr məsafədən yataraq atışda (1997, 1998, 2000, 2005, 2006, 2012) mütləq dünya rekordunun (600 xal) sahibi.

Qızı - Mariya (1997-ci il təvəllüdlü), Belarusiya milli tüfəng atıcılıq komandasının üzvü, dünya çempionatlarının iştirakçısıdır.

## Ümumi məlumat
Brestdə 12 nömrəli orta məktəbdə oxuyub. 1991-ci ildə Minsk Ali Hərbi-Siyasi Məktəbini bitirib. Komanda hesabında dünya çempionu (Moskva, SSRİ, 1990. VM; Milan, İtaliya, 1994. VP). Komanda hesabında gümüş medalçı (Zaqreb, Yuqoslaviya, 1989. VP).

Komanda hesabında Avropa çempionu (Brno, Çexiya, 1993. VM), fərdi yarışda (Finlandiya, 1990. VM). Fərdi yarışda Avropa çempionu (1997). Fərdi çempionatda Avropa çempionatının gümüş mükafatçısı (1997). Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı (2003). Dünya kubokunun qalibi (1989, 2000. VM).

Fərdi yarışda (VP) SSRİ Xalqlarının IX Spartakiadasının (Moskva, 1986) çempionu və fərdi yarışda (VM) bürünc medalın sahibi.

2012-ci il Londonda keçirilən oyunlarda Belarus idmançılarının fərdi çıxışlarda yeganə qızıl medalı Martınov tüfəng atışında əldə etmişdir.

2016 Yay Olimpiya Oyunlarında açılış mərasimində Belarus bayrağını Martınov daşımalı idi, ancaq sonra velosipedçi Vasili Kirienko ilə əvəz olundu, çünki qaydalar əsasən yarışlarda çıxış edən idmançılar bayrağı qaldırmalı idi. Martynov isə artıq məşqçi kimi çıxış edirdi.

## Xarici keçidlər
* Сергей Мартынов
* Сергей Мартынов на сайте ISSF

## İstinadlar