open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vahan (Bizans komandiri)

**Vahan** () — erməniəsilli Bizans hərbi rəhbəri. Onun 636-cı ildə Yərmuq döyüşündən az sonra öldürüldüyü güman edilir.

## Həyatı
Emesa qarnizon komandiri olmuş və 602–628-ci illər Bizans–Sasani müharibəsi zamanı hərbi magistr vəzifəsində çalışmış erməniəsilli Vahan Yərmuqda ümumi səhra komandiri idi. Vahan və onun qüvvələrinin bir hissəsi döyüşün özündə məhv olmaqdan qaçmışdır, lakin sonradan Dəməşqə geri çəkilərkən ərəb mobil mühafizəçiləri tərəfindən təqib edilmiş və öldürülmüşdür. Buna baxmayaraq, digər mənbələrdə rüsvay olmuş Vahanın Sinaydakı monastıra təqaüdə çıxa biləcəyi bildirilmişdir.

Ərəb mənbələri digər Roma sərkərdələri ilə müqayisədə Vahanın "nəcib və saleh davranışını" vurğulayır. Vahanın və ya onun əsgərlərinin Yərmuqdan əvvəl imperator İrakliyə qarşı üsyan etdiyinə dair iddialar məğlubiyyətin günahını onun üzərinə yıxmaq üçün hazırlanmış qarayaxma olduğu ehtimal edilir.

## İstinadlar
Partiya qızılı

**Partiya qızılı** — Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının guya SSRİ-nin dağılması zamanı yoxa çıxmış və bu günə qədər tapılmayan hipotetik qızıl-valyuta fondları.

## Mənşəyi
"Partiya qızılı" mifi 1990-cı illərin əvvəllərində "Kroll" beynəlxalq detektiv agentliyi tərəfindən kapitalın xaricə qaçması ilə bağlı araşdırma aparılmasını əmr edən Yeqor Qaydar hökumətinin təşəbbüsü ilə mediada populyarlaşmışdır. Qaydar hökuməti Sov.İKP və DTK rəhbərlərini cüzi qiymətlərlə ədalətsiz özəlləşdirmədə ittiham etmiş, onları SSRİ-nin dağılmasından sonra ölkə sakinlərinin əksəriyyətinin yoxsul qalmasında ittiham etmişdir.

## Həmçinin bax

* Konfederasiya qızılı
* Nasist qızılı

## İstinadlar
Middahten Qalası

**Middahten Qalası** — Hollandiyaın De Steq vilayətində yerləşən qala. Qala dövlət tərəfindən qorunan tarixi malikanədir. 1991-ci ildə Hollandiya Səhiyyə və Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən müstəsna hallarda "Xüsusi mühafizə tələb edən 100-dən çox tarixi daşınmaz abidənin" siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
Middahten ilk dəfə 1190-cı ildə Jacob de Mitdakın yazılarında qeyd edilmişdir. Qala 1625-ci ilə qədər bir neçə dəfə dağıdılıb və yenidən tikilmişdir. Binanın ən qədim hissələri 1354-1357-ci illərə aiddir. Qala indiki görkəmini 1694-1697-ci illərdə əsaslı təmir və genişləndirmə zamanı almışdır. Binanın fasadı XIV Ludovikin zamanına aid olan zərif klassik formada bəzədilib.

### Görünüşü
Middahten Qalası dörd tərəfli rizalitli kvadrat formada tikilidir. Vestibulu və pilləkəni XIV Ludovikin üslubundadır və memarlıq cəhətdən əhəmiyyəti var. Digər otaqlarda da köhnə kaminlərini, divar panellərini saxlayır. Malikanə ağaclarla örtülüb və ağaclardan birinin Hollandiyanın ən qədim sidr ağacı olduğu deyilir

## Bağı
1698-ci ildə qala yenidən qurulduqdan sonra bağın tikintisinə başlanılmışdır. 1700 və 1725-ci illər arasında salınan bağ Versal bağları üslubunda tikilmişdir.

## Qallereyası

Middachten Castle (2059717261) v2.jpg|Middahten Qalası
Middachten.png|1743-cü ildə Middahten
File:GDC007000351 Steeg, De- Kasteel Middachten, achterzijde.jpg|Oyma. Middahten qalası
File:GDC007000356 Steeg, De-Kasteel Middachten, 'vermaakelijke gesichten...'.jpg |Oyma. Middahten qalası


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Website van kasteel Middachten
Lusifer (teleserial)

**Lusifer** — Tom Kapinos tərəfindən hazırlanmış və 25 yanvar 2016-cı ildə yayıma başlayan və 10 sentyabr 2021-ci ildə başa çatan Amerika şəhər fantastik televiziya serialıdır.

O, eyni DC Comics personajının alternativ versiyası olan Lucifer Morningstar (Tom Ellis) həyatından bəhs edir. Nil Geyman, Sam Kieth və Mike Dringenberg tərəfindən yaradılmış ad. Serialda Lusifer şeytandır, lakin Los-Ancelesdə bir gecə klubunu idarə etmək üçün Cəhənnəmi tərk edir, sonradan Los Anceles Polis Departamentində məsləhətçi olduqdan sonra həyatında böyük dəyişikliklər yaşayır. Köməkçi heyətə Loren German, Kevin Alejandro, Devid Vudsayd, Lesley-Ann Brandt, Rachael Harris və Aimee Garcia daxildir.

## İstinadlar
Gennadi Krasnikov

**Gennadi Yakovleviç Krasnikov** (; ) — yarımkeçirici cihazların fizikası sahəsində sovet və rus alimi, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki (2008), Nanotexnologiyalar və İnformasiya Texnologiyaları Bölməsinin akademik-katibi. Rusiya Elmlər Akademiyası (2019–2022), Belarus Milli Elmlər Akademiyasının xarici üzvü (2021-ci ildən), texnika elmləri doktoru, professor, NIIME ASC-nin elmi direktoru.

20 sentyabr 2022-ci ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının prezidentidir.

15 yanvar 2024-cü ildə prezidentin fərmanı ilə Gennadi Krasnikov Rusiya Federasiyasının Təhlükəsizlik Şurasının tərkibinə daxil edildi.

## İstinadlar
Kunovitsa döyüşü

**Kunovitsa döyüşü** — Yanoş Hunyadinin başçılıq etdiyi səlibçilər ilə Osmanlı imperiyasının ordusu arasında 2 və ya  5 yanvar 1444-cü ildə indiki Serbiyanın Pirot və Niş arasında yerləşən Kunovitsa (Suva Planina) dağı yaxınlığında baş vermiş döyüş. Bu, daha geniş Varnaya səlib yürüşünün bir hissəsi idi.

## Döyüş
Xristian kontingenti geri çəkilməyə 24 dekabr 1443-cü ildə, Zlatitsa döyüşündən sonra başlamışdı. Osmanlı qoşunları İskır və Nişava çaylarından keçərək onların ardınca getmiş, Kunoritsa keçidində Georgi Brankoviçin komandanlığı altında Serbiya despotluğunun ordularının arxa cinahlarına hücum etmişdir (bəzi mənbələrdə pusquya düşdükləri qeyd edilmişdir). Döyüş gecə vaxtı, tam ayın altında baş vermişdir. Artıq keçiddən keçmiş Hunyadi və Vladislav öz ehtiyatlarını piyadalar tərəfindən qorunaraq tərk edərək dağın şərq tərəfində çayın yaxınlığında Osmanlı qüvvələrinə hücum etmişdilər. Osmanlılar məğlub olmuş və bir çox Osmanlı sərkərdələri, o cümlədən Çandarlı nəslindən olan Mahmud Çələbi (əvvəlki bəzi mənbələrdə Karam bəy adlanırdı) əsir düşmüşdür.

Kunovitsa döyüşündə Osmanlının məğlubiyyəti və sultanın kürəkəni Mahmud bəyin əsir düşməsi ümumi qələbəli yürüş təəssüratı yaratmışdı. Bəzi mənbələrə görə, İskəndər bəy bu döyüşdə Osmanlı tərəfində iştirak etmiş və münaqişə zamanı Osmanlı qüvvələrini tərk etmişdir.

## Nəticəsi
Bu döyüşdən dörd gün sonra xristian koalisiyası Prokupleyə çatmışdır. Georgi Brankoviç Polşa kralı III Vladislava və Yanoş Hunyadiyə qışda Serbiyanın istehkamlı şəhərlərində qalmağı və 1444-cü ilin yazında Osmanlılara qarşı kampaniyalarını davam etdirməyi təklif etmişdir. Onun təklifini rədd etmiş və geri çəkilmişdilər. 1444-cü ilin yanvarın sonunda Vladislav və Hunyadi öz qoşunları ilə Belqrada çatmışdılar. Onlar fevralda Budaya gəlmiş və burada onları qəhrəman kimi qarşılamışdılar. 1444-cü ildə xristian qüvvələrinin səfirləri Adrianopola göndərilmiş və Seqed sülhü kimi tanınan onillik sülh müqaviləsinin imzalanmasını təşkil etmişdir.

Dövrün Osmanlı mənbələri Kunovitsada baş verən məğlubiyyətdə sərkərdələr Qasım və Turaxan arasındakı rəqabəti günahlandırır, bəzi mənbələr isə Serbiya despotu Georgi Brankoviçin Turaxana döyüşdə iştirak etməməsi üçün rüşvət verdiyini iddia edir. Nəticədə Turaxan gözdən düşmüş və sultan tərəfindən Tokatdakı həbsxanaya sürgün edilmişdir.

## Mədəniyyətdə
Bu döyüş "*Əs, külək*" () serb epik mahnısında xatırlanır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Babinger, Franz (1992). Mehmed the Conqueror and His Time. Bollingen Series 96. Translated from the German by Ralph Manheim. Edited, with a preface, by William C. Hickman. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 0-691-09900-6. OCLC 716361786.
* 
* 
* 
* 
*
Səbihə Bozcalı

**Xədicə Səbihə Bozcalı** (; ) — Türk rəssam və illüstratoru.

O, öncə Münxen və Berlində, sonra isə *Sanayi-i Nefise* məktəbində rəssamlıq təhsili alıb. Səbihə Bozcalı sənaye istehsalını rəsmlərində önə çıxaran ilk qadın rəssam kimi də tanınır.

Onun illüstrasiyaları dövrünün qəzetlərində dərc olunurdu. Rəşad Sevinçsoy və Nezih İzmiroğulları kimi illüstratorlarla yanaşı, Rəşad Əkrəm Qoçunun müəllifi olduğu İstanbul Ensiklopediyasının da illüstratorlarındandır. Bozcalı 11 cildlik İstanbul Ensiklopediyası üçün cəmi 901 illüstrasiya işləyib.

O, Türkiyənin ilk qadın illüstratorudur.

## Həyatı
Səbihə Bozcalı, Daxili İşlər naziri vəzifəsində çalışmış Faiq təxəllüsü ilə tanınan Memduh Paşanın sənətkar qızı Handan xanım və Bozcaadalı Həsən Hüsnü Paşanın oğlu admiral Rüştü Paşanın qızıdır.

Bozcalı rəssamlıq təhsilinə 5 yaşında olarkən rəssam və muzey direktoru Əli Sami Boyardan dərs alaraq başlayıb. 15 yaşından sonra isə Berlində Lovis Korintin, Münxendə Karl Kasparın, Parisdə Pol Sinyakın, Romada Severini və Massimo Campiqlinin, Corc de Kirikonun emalatxanalarında çalışaraq təhsilini davam etdirib.

1928-1929-cu illərdə o, təhsilini İstanbul Gözəl Sənətlər Akademiyasında Namiq İsmayılın yanında davam etdirmişdir. Rəssam Pol Sinyak, mənzərə rəsmləri və natürmortları ilə tanınan Bozcalını “İstedadlı, rəssamlıq sənətinin tələb etdiyi həssaslığa malik, özünü tamamilə bu peşəsinin çətin işinə həsr etmiş biri” kimi xarakterizə edib. Səbihə Bozcalı peyzaj və natürmort çəksə də, əsasən portretləri ilə tanınıb.

1938-1940-cı illər arasında Cümhuriyyət Xalq Partiyası və Xalq Evləri tərəfindən təşkil edilən "Vətən Turları" proqram xətti ilə 1939-cu ildə Zonquldağa göndərilib. Burada o, *Kozlu Elektrik Stansiyası*, *Karabük Dəmir-Polad Zavodu*, *Lift*, Sömikok maşını, Sömikök və Dəmir-Polad fabriklərinin rəsmlərini çəkib. Bu proqramın əsas məqsədi, müasirləşən Türkiyənin yeni seçilmiş sənətçilər tərəfindən sənədləşdirilməsi idi.

1946-cı ildə *TƏKƏL* və *Yapı Kredi* bankları başda olmaqla mühüm qurumlar üçün həyata keçirdiyi işlər ilə o dövrdə reklam və nəşriyyat sahələrində müxtəlif dəyişikliklər və yenilənmələrə böyük töhfələr vermişdi.

Səbihə Bozcalı 1949-cu ildə “Milliyet” qəzetində illüstrator kimi fəaliyyətə başlamış, 1953-cü ildən qəzet rəssamı, 1953-cü ildən sonra isə yenidən "Yeni Sabah", "Hər gün", "Havadis", "Cümhuriyyət" və "Tərcüman" qəzetlərində illüstrator kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, 1998-ci il aprelin 12-də 94 yaşında İstanbuldakı evində vəfat edib. Səbihə Bozcalı Yeniköy qəbiristanlığında dəfn edilib.

1953-1972-ci illər arasında o, on doqquz kitaba:*Osman Qazidən Atatürkə* (1953)*,* *Dağlar kralı Balçıqlı Ethəm* (1955), *Türk Əkizləri* (1956), *Anadolu Övliyaları* (1958), *Köhnə İstanbul Fahişələri* (1959),*Topqapı Sarayı*, *Osmanlı Sultanları*, *Tariximizdə Qəhrəmanlar* (1960), *Forsa Xəlil*, *Ərkək Qızlar*, *Dağ Sultanları* (1962), *Türk Zəfərləri*, *Yeniçərilər* (1964), *La Fonten nağılları*, *Patron Xəlil* (1967), *Kababçı Mustafa* (1968), *Türk Geyim və Dekorasiya Lüğəti* (1969) və*Kösəm Sultan*a (1972) illüstrasiylar çəkmişdi.

## İstinadlar
Antiqa Fabrikası de Pells

**Antiqa Fabrikası de Pells** — Andorranın Eskaldes Enqordani kilsəsində, Avinquda Miquel Mateu, Eskaldes 13-15 ünvanında yerləşən binası. Bu, Andorranın Mədəni İrs siyahısında qeydə alınmış irs mülkiyyətidir. 1946-cı ildə tikilmişdir.

## İstinadlar
Nostra Senyora de Meritxell Xəstəxanası

**Nostra Senyora de Meritxell Xəstəxanası** — Andorradakı yeganə xəstəxana. O, Andorranın himayədarı olan Meritxel xanımının şərəfinə adlandırılıb.

## Tarixi
Xəstəxana 1993-cü ildə Eskaldes-Enqordanidə cəmi 5000 m²-lik çox dik bir ərazidə tikilmişdir. 12 mertebeli tikilən xəstəxananın aşağı hissəsində 267 avtomobil üçün dayanacaq təmin edilmişdir. Üst mərtəbələr S şəkilli xətti blok şəklində qurulmuşdur. Oteldə şəxsi vanna otağı olan 192 tək otaq var.
Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 70-ci ildönümünə həsr olunmuş xəstəxana meydanında incəsənət instalyasiyasının açılışı 2018-ci ilin dekabrında Səhiyyə Naziri Karles Alvares tərəfindən olmuşdur. 
Yaxın zamanda yeni radioterapiya şöbəsi xəstəxananın yanında, Avenida Fiter Rossel küçəsindəki avtomobil dayanacağında tikiləcək və ona liftlə qoşulacaq. 
Xüsusi müalicə üçün xəstələr vertolyotla Barselonaya və ya Tuluzaya göndəriləcək. 

## İstinadlar
Meritxell Xanımımız

**Meritxell Xanımımız** — Məryəmin zühurunu təsvir edən Andorra Roma Katolik heykəli. Meritxell Xanımımız Andorranın himayədarıdır. Orijinal heykəl 12-ci əsrin sonlarına aiddir. Lakin 1972-ci il sentyabrın 8-də onun yerləşdiyi kilsə yandı və heykəl dağıdıldı. Replika 1976-cı ildə Rikardo Bofill Taller de Arquitektura tərəfindən dizayn edilmiş yeni Meritsell Bazilikasında tapıla bilər.
Kataloniya filoloqu Con Koromins deyir ki, Meritçel Latın meridiemindən  olan meriq sözünün kiçildilməsidir. Meriq çobanların günəşli otlaq üçün işlətdiyi addır.

Şəkil 8 sentyabr 1921-ci ildə Roma Papası XV Benedikt tərəfindən kanonik olaraq taclandı.

## Əfsanə

12-ci əsrin sonlarında, yanvarın 6-da Meritxel kəndinin sakinləri Kanilloda toplaşmağa gedərkən çiçək açan bir tikanlı qızılgül tapdılar. Düzgün vaxt deyildi və onun bazasında bakirə və uşaq heykəli tapıldı. Heykəl Kanillo kilsəsində quraşdırılıb. Ancaq ertəsi gün heykəl eyni tikanlı gülün altında tapıldı. Heykəl Enkamp kilsəsinə köçürüldü. Ancaq əvvəlki kimi, ertəsi gün heykəl yenidən həmin itburnu altında tapıldı. Digər oxşar əfsanələrdə olduğu kimi, Meriçel sakinləri bunu əlamət olaraq qəbul etdilər və qış qarlarının möcüzəvi şəkildə toxunmadığı açıq məkanı kəşf etdikdən sonra şəhərlərində yeni bir kilsə tikməyə qərar verdilər.

## İstinadlar
Haiti Milli Kitabxanası

**Haiti Milli Kitabxanası** (BNH; fransızca: Bibliothèque nationale d'Haïti) təxminən 26.000 cildlik kolleksiyası olan Haitinin qanuni depozit kitabxanasıdır.O, paytaxt Port-au-Prinsdə yerləşir və şəhərin əsas kitabxanasıdır. Kitabxananın hazırkı rəhbəri müsyö Emmanuel Menarddır.

## Erkən tarix
İlk Haiti Milli Kitabxanası 1825-ci ildə Jan-Pyer Boyerin (1818-1843) prezidentliyi dövründə yaradılmışdır. Kitabxana üçün 75 gurde (bir Haiti qurdu = təqribən 20 dollar) şkaf alındı.Həmin ilin sonunda Dr. Fransua Fournier de Pescay tərəfindən sifariş edilən 444 cildin alınması üçün təxminən 936 qurd xərcləndi.Bu kitabxana 1860-cı illərdə siyasi toqquşmalar zamanı Haitidə mədəni əhəmiyyət kəsb edən bir çox əşyanın məhv edildiyi zaman məhv edilmiş ola bilər.

## Cari kitabxana
Hazırkı Milli Kitabxana 1939-cu ildə yaradılmışdır. 1950-ci illərdə o vaxtkı direktor Maks Bissainthe fondları 8300 kitab və broşürdən ibarət siyahıya almışdır. Qısa məqaləsində M. Bissainte Kitabxananın Haiti tarixi və mədəni materiallarının kolleksiyalarını satın almasını təsvir etmişdir. Bunlara müstəmləkə dövrünə aid bəzi nadir kitablar, xəritələr və litoqrafiyalar və La Ronde və Haïti Littéraire kimi bir neçə mühüm Haiti jurnalı daxildir. Lakin bir müddət sonra kolleksiyanın dörddə üçü, ehtimal ki, Fransua "Papa Doc" Duvalier (1957-1971) hökuməti dövründə "müəmmalı şəkildə" yoxa çıxdı.

Bu gün Kitabxana ölkənin başqa yerlərində kiçik kitabxanalar şəbəkəsinə nəzarət edir. Kitabxana həm də ölkənin biblioqrafik agentliyi kimi fəaliyyət göstərir. İlk Haiti milli biblioqrafiyası 1950-ci illərin ortalarında Maks Bissainthenin rəhbərliyi altında nəşr olundu və o vaxtdan bəri Kitabxana bir sıra biblioqrafiya və əlavələr hazırladı.

## 2010-cu ildə zəlzələ
Son zamanlar Haitiyə təsir edən ən mühüm hadisə 2010-cu ilin yanvarında baş vermiş dağıdıcı zəlzələ oldu. Milli Kitabxananın strukturuna ciddi ziyan dəyməsə də, kolleksiyadan naməlum sayda əşyalar itdi və ya zədələndi. Kitabxana təmirə bağlandı və sonradan gənclərin istifadəsinə verilmiş yeni iclas zalı kimi bir sıra təkmilləşdirmələr və əlavələr edilərək yenidən açıldı.

## İstinadlar
Somalia Milli Kitabxanası

**Somalinin Milli Kitabxanası** —Somalinin paytaxtı Moqadişuda milli kitabxanadır.

## Tarix
Milli Kitabxana 1975-ci ildə yaradılıb və geniş ictimaiyyət üçün açıq olub. 1983-cü ildə o, məhdud tarixi və mədəni arxiv materialı olan təxminən 7000 kitab saxlayırdı.

Milli Kitabxana daha sonra 1990-cı illərdə Somali Vətəndaş Müharibəsi zamanı bağlandı. 2013-cü ilin iyun ayında Siyasət Tədqiqatları üzrə İrs İnstitutu kitabxananın ehtiyatını bərpa etmək təşəbbüsü çərçivəsində ABŞ-dan Somaliyə 22.000 kitabın göndərilməsini təşkil etdi.Həmin ilin dekabrında Somali hakimiyyəti rəsmi olaraq Milli Kitabxananın yenidən qurulması üçün böyük layihəyə start verdi.

Zeynəb Həsənin direktor vəzifəsində işləməsi ilə federal hökumət tərəfindən maliyyələşdirilən 1 milyon dollarlıq təşəbbüs altı ay ərzində paytaxtda yeni kitabxana kompleksinin tikilməsini nəzərdə tutur. Yenidən nəşrə hazırlıq olaraq, Ərəb Liqasının digər dövlətlərindən 60,000 əlavə kitabın gəlməsi gözlənilir.

## İstinadlar
Anton Qraf

**Anton Qraf** () — görkəmli İsveç portret rəssamı idi.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bolqarıstan–Sudan münasibətləri

**Bolqarıstan–Sudan münasibətləri** — Bolqarıstan Respublikası ilə Sudan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

Bolqarıstan və Sudan arasında diplomatik əlaqələr 1 iyul 1956-cı ildə qurulmuşdur. 1967-ci ildə Bolqarıstan Xartuma ilk Bolqarıstan səfirini göndərmişdir. Bolqarıstanın Xartumdakı səfirliyinin fəaliyyəti 1990-cı ilin aprelində dayandırılmış, daha sonra 2005-ci ilin martında bərpa edilmişdir. 2006-cı ildə Bolqarıstanın Sofiya şəhərində Sudanın Baş Konsulluğu səfirlik rütbəsinə yüksəldilmişdir.

## Tarixi
Bolqarıstan Sudanın müstəqilliyini tanıyan (1956-cı ildə) ilk ölkələrdən biri olmuşdur və bu zaman diplomatik əlaqələr qurulmuşdur. İki ölkə sənaye və kənd təsərrüfatı məhsulları sahəsində əməkdaşlıq etmişdilər. Bolqarıstandan olan pilotlar Sudanın pambıq təsərrüfatlarına kömək etmək üçün hər il əkinlərin tozunu təmizləyirlər. 2002-ci ilin aprelində Xartumda Bolqarıstan və Sudan hökumətləri arasında ticarət sazişləri imzalanmışdır.

Sudandan Bolqarıstandakı baş konsulu Abdullahi Həməd Azreqin sözlərinə görə, 1950-ci ildən 1990-cı illərə qədər Sudandan olan altı min tələbə Bolqarıstan universitetlərində təhsil almışdır. 2004-cü ildə Sudanda iki min bolqar yaşayırdı. 1997–1999-cu illər arasında Bolqarıstanın "Balkan" konsorsiumu Sudanda yollar tikmişdir və borcun qalan 1,3 milyon dollarını ödəmək üçün 2002-ci ildə danışıqlar aparılmışdır.

## İkitərəfli müqavilələr
Bolqarıstan və Sudan 18 sentyabr 1967-ci ildə iki ölkə arasında elmi dərəcələrin və digər akademik etimadnamələrin qarşılıqlı tanınmasını nəzərdə tutan saziş imzalamışdılar. 1 mart 1969-cu ildə hər iki ölkənin vətəndaşlarının bir digərinə səfər etməsi üçün viza tələblərini asanlaşdırmaq üçün saziş imzalanmışdır. 29 dekabr 1970-ci ildə iki ölkə arasında aviasiya əlaqəsi haqqında saziş imzalanmışdır. Bolqarıstan və Sudan arasında 13 noyabr 1970-ci ildə dəniz sazişi əldə edilmişdir. 2002-ci ildə Bolqarıstan və Sudan ən əlverişli ölkə statusunun qarşılıqlı tanınması haqqında saziş və qarşılıqlı investisiyaların təşviqi və qorunması haqqında saziş imzalamışdılar.

## Hərbi yardım
2000-ci ildə Sudan və Bolqarıstan Bolqarıstan silahlarının və hərbi texnikasının, o cümlədən mobil raket buraxılış meydançaları və çiyinli tank əleyhinə raketlərin Sudana ixracı üçün bir neçə yüz milyon dollarlıq müqavilə imzalamışdılar.

2002-ci ildə Çerven-Bryaqda yerləşən istehsalçı "Beta" Sudana 122 mm özüyeriyən topların ixracına başlamışdı və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı üzv ölkələrinin Sudana hərbi ticarətə embarqo qoymasından sonra bunu davam etdirmişdir. Bu embarqoya baxmayaraq, "Beta" toplarının ixracı davam etmişdir. Toplar "inşaat maşınları üçün ehtiyat hissələri" elan edilmişdi. 2003-cü ildə pozuntular aşkarlanana qədər "Beta" yarım milyard ABŞ dolları dəyərində məhsul ixrac etməyə nail olmuşdur.

## Həmçinin bax

* Azərbaycan–Bolqarıstan münasibətləri
* Azərbaycan–Sudan münasibətləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bulgarian embassy in Khartoum
* Sudanese embassy in Sofia
Bolqarıstan–Kipr münasibətləri

**Bolqarıstan–Kipr münasibətləri** — Bolqarıstan Respublikası ilə Kipr Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Bolqarıstan 1960-cı ildə Kiprin müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biri olmuşdur və 2010-cu ildə iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin 50 illik yubileyi qeyd edilmişdir. Bu əlaqələr həm beynəlxalq aləmdə, həm də ticarət və strateji məsələlərdə müsbət inkişaf etmişdir. Bolqarıstanın Nikosiya şəhərində səfirliyi və Limassolda baş konsulluğu var. Kiprin Sofiyada səfirliyi və Burqasda filialı var. Hər iki ölkə Avropa Şurasının və Avropa İttifaqının tamhüquqlu üzvləridir. Bolqarıstan 2007-ci ildə Aİ-yə üzv olmuşdur. Kipr 2004-cü ildə Aİ-yə üzv olmuşdur.

## Tarixi
İki ölkə arasındakı əlaqələr iki yüz il əvvələ, Osmanlılara qarşı vuruşan bolqar üsyançılarının tutularaq Nikosiyaya gətirildiyi vaxta gedib çıxır. Onlar həbsdə olduqları müddətdə yerli yunanlarla möhkəm dostluq əlaqələri qurmuşdular, bir əsir hətta 1800-cü illərdə Nikosiya həyatı haqqında məlumatlandırıcı gündəlik yazmışdır.

## Təhsil əlaqələri

1960–2010-cu illərdə 5,000-ə qədər kiprli tələbə Bolqarıstan hökuməti tərəfindən verilən təqaüdlər əsasında Bolqarıstana getmişdir. Əmək naziri Sotirulla Çaralambus və hökumət sözçüsü Stefanos Stefanu bolqardilli məzunlardan ikisidir. 2012-ci ildə Bolqarıstanda təxminən 800 kiprli tələbə var idi. Xüsusilə hökumət sözçüsü Stefanu 1984–1989-cu illərdə Sofiyada Sosial Elmlər və Sosial İdarəçilik Akademiyasında təhsil almış və siyasi elmlər dərəcəsi əldə etmişdir. O, əhsil aldığı müddətdə Tələbə Hərəkatında fəal iştirak etmiş və Bolqarıstanda Kipr Tələbələri Assosiasiyasının prezidenti vəzifəsində çalışmışdır.

## İqtisadi əməkdaşlıq
Kipr Bolqarıstanın ən güclü investorlarından biridir, Kipr sərmayəsi 2010-cu ildə 1,7 milyard avroya çatmışdır. Kipr Ticarət və Sənaye Palatasının himayəsi altında "CYPRUS-BULGARIA BUSINESS ASSOCIATION" adı ilə bundan sonra "Association" yaradılmışdır. Bu, Kipr Respublikası və Bolqarıstan Respublikası arasında iqtisadi və ticarət əlaqələrini inkişaf etdirmək, genişləndirmək və təşviq etmək məqsədi daşıyır.

## Səfirliklər
Bolqarıstan səfirliyi Kiprin Nikosiya şəhərində yerləşir. Kipr səfirliyi Bolqarıstanın Sofiya şəhərində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan–Bolqarıstan münasibətləri
* Azərbaycan–Kipr münasibətləri

## İstinadlar
Malların nomenklaturası cədvəli

Beynəlxalq miqyasda, mal nomenklaturasının ən məşhur nümunəsi Harmonizə Olunmuş Sistem (HS) kodlarıdır. HS kodları, Dünya Gömrük Təşkilatı (WCO) tərəfindən idarə olunur və dünya üzrə bir çox ölkə tərəfindən qəbul edilmişdir. Bu kodlar, mal və məhsulları təsnif etmək və onların beynəlxalq ticarətini asanlaşdırmaq üçün istifadə olunur. HS sistemi, mal və məhsulları altı rəqəmli kodlarla təsnif edərək, gömrük tarifləri, ticarət siyasətləri, tədqiqatlar və digər beynəlxalq təşkilatlar arasında məlumat mübadiləsi üçün bir standart təmin edir.

Mal nomenklaturası, müxtəlif malların və məhsulların sistemli şəkildə təsnif edildiyi və kodlandığı bir siyahıdır. Bu sistem, həm beynəlxalq ticarətdə həm də milli iqtisadiyyat daxilində malların dövriyyəsini, gömrük rəsmiləşdirilməsini, statistik məlumat toplanmasını və vergi tətbiqlərini asanlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Mal nomenklaturası, müxtəlif sektorlar və məhsullar üzrə detallı təsnifatı əhatə edərək, malın təsviri, menşei, tətbiqi və texniki xüsusiyyətləri kimi məlumatları standartlaşdırır.

Mal nomenklaturasının tətbiqi, həmçinin milli səviyyədə müxtəlif formalar ala bilər, ölkənin öz iqtisadi və ticarət qaydalarına uyğun olaraq fərqlənə bilər. Bu, ölkələr arası ticarətdə məhsulların dəqiq təsnifatını və vergiləndirilməsini təmin etmək, eyni zamanda iqtisadi siyasətlərin və tədqiqatların həyata keçirilməsini asanlaşdırmaq üçün mühümdür

## Malların Tarif Mövqeyi
Beynəlxalq Haromnizə Edilmiş sistemdə malların kodları 1–6, Kombinə Edilmiş sistemdə 1–8, Milli sistemdə isə 1–10 arası rəqəm kodlaşdırılmasında müəyyən olunur.

Əlavə məlumat üçün Türkiyə Respubliksının GTİP sistemində bu kodlar 1–12 rəqəmləri ilə müəyyən olunur.

Azərbaycan Respublikasının Malların Gömrük Kodlarının müəyyən edilməsi və onlara uyğun taarif dərəcələrinin tətbiq olunmasını müəyyən etmək üçün rəsmi sayt-a keçid edərək məlumat əldə edə bilərsiniz.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük Dördlük (Qərbi Avropa)

**G4** kimi tanınan Qərbi Avropanın **Böyük Dördlüyünə** Fransa, Almaniya, İtaliya və Böyük Britaniyaya aiddir. Fransa və Böyük Britaniya rəsmi olaraq nüvə silahına malik dövlətlərdir və veto hüququna malik olmaqla Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləridir ki, bu da onlardan hər hansı birinin səviyyəsindən asılı olmayaraq, Şuranın hər hansı “əsaslı” qətnamə layihəsinin qəbulunun qarşısını almağa imkan verir. Böyük Britaniya 2016-cı ildə keçirilmiş referendum nəticəsində 2020-ci ildə üzvlüyünü başa vurmuş və bununla da, Avropa İttifaqına üzv olmayan yeganə Böyük Dördlük ölkəsi olmuşdur. Fransa, Almaniya, İtaliya və Böyük Britaniya Avropanın əsas iqtisadi gücləri hesab olunur və onlar ayrı-ayrılıqda G7 və G20-nin tamhüquqlu üzvləri kimi təmsil olunan Qərbi Avropa ölkələridir. Müharibələrarası dövrdən bəri onları "Avropanın Böyük Dördlüyü" adlandırırlar.

G4 termini ilk dəfə Fransa prezidenti Nikola Sarkozi Parisdə  İtaliyanın baş naziri Silvio Berluskoni, Böyük Britaniyanın baş naziri Qordon Braun və Almaniya kansleri Angela Merkel ilə Böyük tənəzzül maliyyə böhranına cavab tədbirlərini nəzərdən keçirmək üçün Parisdə görüşə çağırdıqda istifadə edilmişdir. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı onları “Dörd böyük Avropa ölkəsi” kimi təsvir edir. 

## İstinadlar
Xocalı Şəhidlər Xiyabanı

**Xocalı Şəhidlər Xiyabanı** — Xocalı şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq.

Xiyaban 2024-cü ildə Xocalı şəhərində yaradılıb. 

2024-cü ilin martında Xocalı şəhərinin mərkəzində (keçmiş Xalça fabrikinin yaxınlığında) aparılan qazıntı işləri zamanı kütləvi məzarlıqda qalıqları aşkarlanan və şəxsiyyətləri dəqiqləşdirilmiş 7 nəfərin cənazəsi Xocalıda yeni salınan Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib.

2024-cü ilin iyulunda qalıqları Xocalı rayonu ərazisində aşkar edilən Birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşmüş hesab olunan 5 nəfər dəfn ediliblər.

## C
* Cavadov Əli Müsül oğlu (15.06.1954 – 26.02.1992)

## Ə
* Əliyev Ağaəli Naib oğlu (01.06.1933 – 26.02.1992)
* Əliyeva Sürəyya Behbud qızı (01.06.1933 – 26.02.1992)

## İ
* İsmayılov İsmayıl Bəhman oğlu (01.08.1955 – 26.02.1992)

## Q
* Qarayev Usubəli Süleyman oğlu (01.06.1961 – 26.02.1992)

## M
* Məmişov Şahin Talış oğlu (12.11.1959 – 26.02.1992)

## N
* Nəcəfov Şiraslan Qəmiş oğlu (25.05.1952 – 26.02.1992)

## P
* Paşayev Ələddin Bəhlul oğlu (08.11.1961 – 26.02.1992)

## S
* Səlimov Xəzər Səyavuş oğlu (01.09.1974 – 26.02.1992)
* Səlimova Tamilla Ağamirzə qızı (01.06.1935 – 26.02.1992)

## Ş
* Şahmuradov Nemət Musa oğlu (26.12.1962 – 26.02.1992)

## U
* Usubov Zakir Kamran oğlu (10.12.1964 – 26.02.1992)

## Həmçinin bax
* Xocalı soyqırımı
* Xocalı soyqırımı qurbanlarının siyahısı

## İstinadlar
Kinbozan Haruki

və ya **Yersin Baltaqul** () – əslən Qazaxıstandan olan sumoçu. Peşəkar sumo karyerasına 2021-ci ilin noyabrında başlamışdır. Səkkiz turnir və iki aşağı diviziya çempionatında iştirak etdikdən sonra yuxarı *[[makuuçi]]* diviziyasına yüksəlmiş və bunu bacara bilən ilk qazaxıstanlı olmuşdur. Ən yüksək dərəcəsi 2023-cü ilin mayında əldə etdiyi maeqaşira 5 dərəcəsidir. Kise məktəbinin yetirməsidir.

## İlk illəri
Yerin 18 yaşına qədər cüdo ilə məşğul olmuşdur. Keçmiş yokozuna Asaşoryunun tövsiyəsindən sonra Yaponiyaya köçmüş, liseydə oxumağa və həvəskar sumo ilə məşğul olmağa başlamışdır. Daha sonra Nihon Universitetinə daxil olmuş və universitetin sumo klubuna qoşulmuşdur. 2019-cu ildə Ümum-Yaponiya çempionatında ikinci yeri tutmuş, növbəti il həmin turnirin ilk 16-lığına daxil olmuşdur.

## Karyerası

Yersin universiteti bitirdikdən sonra peşəkar sumo ilə məşğul olmağa qərar vermişdir. O, Ümum-Yaponiya çempionatında ilk səkkizliyə düşmüş həvəskar sumoçu olduğu üçün *[[sandanme]]* dərəcəsi ilə başlamış və aşağı iki diviziyada iştirak etməkdən azad edilmişdir. Kise məktəbinə qoşularak Kinbozan adını götürmüşdür.

Kinbozanın ilk turniri 2021-ci ilin noyabrında Kyuşuda baş tutmuşdur. O, yeddi oyunun hamısında qalib gələrək çempion olmuş və *[[makuşita]]* dərəcəsinə yüksəlmişdir. 2022-ci ilin mayında Osakada keçirilmiş makuşita çempionatında 7 oyunun hamısında qalib gələrək çempion olmuşdur. 2022-ci ilin sentyabrında ikinci ən yüksək sumo diviziyası olan *[[curyo]]* diviziyasına yüksəlmişdir. İştirak etdiyi üç turnirdəki qələbələrindən sonra 2023-cü ilin mayında ən yüksək sumo diviziyası olan *[[makuuçi]]* diviziyasına yüksəlmiş və bunu bacaran ilk qazaxıstanlı olmuşdur. *Makuuçi* diviziyasındakı debütü zamanı 11 qələbə qazanmış və buna görə "Döyüşkən ruh mükafatı"na layiq görülmüşdür.

2023-cü ilin mayında keçirilmiş *[[soken]]* zamanı Kinzoban daha təcrübəli sumoçularla qarşılaşarkən stres yaşadığını və nəfəs almaqda çətinlik çəkdiyini bildirmişdir. Növbəti turnirdə *[[ozeki]]* Takakeyşo Takanobuya qalib gəlmişdir. Bu, son yeddi ildə bir *maeqaşira* dərəcəli sumoçunun *ozeki* dərəcəli sumoçuya qalib gəlməsinə aid ilk hal idi. Buna baxmayaraq, Kinbozan turniri 4–11 hesabı ilə bitirmişdir. Növbəti iki turnirdə də mənfi hesablı performans göstərən Kinbozan sağlamlıq problemləri yaşadığını bildirmişdir.

Kinbozan 2023-cü il boyunca *makuuçi* diviziyasında yarışmağa davam etsə də, 2024-cü ilə *maeqaşira* 6 dərəcəsi ilə başlamışdır. Turnirin 12-ci günündə dizindən zədələnmiş və dəhşətli ağrılar hiss etdiyini bildirmişdir. 2024-cü ilin mart turnirinin 4-cü günündə rinqdən kənara yıxılaraq zədələnmiş və növbəti gün turnirdən çəkilmişdir.

## Döyüş üslubu
Kinbozanın döyüş üslubu itələmə və hücum etmə texnikalarına əsaslanır. Qələbələrinin çoxunu *oşidaşi*, *yorikiri* və *tsukidaşi* üsulları ilə əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi bioqrafiyası
Sason üsyanı (dəqiqləşdirmə)

* Birinci Sason üsyanı — Osmanlı imperiyası ərazisində 1894-cü ildə baş vermiş olan erməni üsyanı
* İkinci Sason üsyanı — Osmanlı imperiyası ərazisində 1904-cü ildə baş vermiş olan erməni üsyanı
Yliki gölü

**Yliki** () — Yunanıstanın mərkəzi hissəsində şirin sulu göl. Yliki gölü Mərkəzi Yunanıstan periferiyasında, Beotiya inzibati-ərazi vahidində yerləşir. Gölə ən yaxın böyük şəhər Fivıdır (Beotiya). Şəhər göldən 10 km cənuda yerləşir. Göl səthinin ümumi sahəsi 19 km²-dir. Uzunluğu 10,8 km, eni isə — 5,6 km-dir. Yliki gölü dəniz səviyyəsindən 78 metr hündürlükdə yerləşir. Göl ərazisi qərbdən yüksək olmayan Ptoon, şərqdən isə Mesapion dağları ilə əhatələnib. Gölün qərb sahili nisbətən daha dikdir. Dağ silsiləsi gölü qurumuş Kopaida gölündən ayırır. Yliki gölünə Kifisos çayı tökülür.

1958-ci ildə Afina şəhərini su ilə təchiz etmək məqsədilə göldə su toplayıcı qurğu inşa edilmişdir. İnşa olunmuş kanallar və tunellər sistemi ilə su Maraton su anbarına tökülür. Daha sonra su Polidendri şəhərindəki su təmizləyici qurğuya yönləndirilir. Su ötürücü akvedukların ümumi uzunluğu 67 km, həmçinin kanalların uzunluğu 23,7 km, təzyiqli tunellərin uzunluğu isə 12,3 km-dir.

Yliki gölünün cənubundan və qərbindən ölkənin 1 saylı magistralı keçir. Bu E75 Avropa marşrutunun bir hissəsidir.

Yliki və Paralimni gölləri "Natura 2000" şəbəkəsinə daxildir. Qoruyucu zonaya həmçinin Xarit bulağı (yunanca. Πηγές των Χαρίτων, Πηγές Τριών Χαρίτων ή Ακιδαλία πηγή της Αφροδίτης) da daxildir. Yunan mifalogiyasına görə məhz bu ərazidə xaritlər dünyaya gəlmişdir — Zevsin və Evrinomanın qızları: Aqlaya, Eufrosina və Taliya. Digər mənbələrə görə bu bulaqda Afrodita yuyunmuşdur. Xarit bulağının suyu Kifisos çayı ilə Yliki gölünə tökülür.

## İstinadlar
Collaea

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sebastiania

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Köhnə poçt (Belqrad)

**Köhnə poçt** () Belqradda yerləşən, ilkin görünüşü saxlanılmamış, şəhərin simvollarından biri hesab edilən binadır. Belqrad-Qlavnı dəmir yolu stansiyasının yanında, Savskaya küçəsi 2 ünvanında yerləşir. Momir Korunoviçin layihəsinə müvafiq olaraq neo-bizans üslubunda tikilmiş və İkinci Dünya müharibəsi zamanı Yuqoslaviyanın bombalanması nəticəsində dağıdılmış, 1947-ci ildə isə funksionalist üslubda yenidən bərpa edilmişdir.

## Tarixi

### XX əsr

Poçt şöbəsi 1920-ci illərdə tikilib və fasadına görə dərhal Belqradın ən gözəl binalarından, eləcə də Korunoviçin ən yaxşı əsərlərindən biri statuslarını qazanmışdır. Poçt idarəsi memarlıq cəhətdən ekspressionizm və modernizm motivlərini özündə birləşdirir; Bu binada işləyərkən Korunoviç özünəxas akademik sərtlik nümayiş etdirməmişdir. 1930-cu illərin sonlarında poçt idarəsinin 700-dən çox işçisi var idi ki, bu da onu Balkanların ən böyük poçt şöbəsinə çevirə bilmişdi.

Müharibədən sonra yeni kommunist hakimiyyət orqanları binanın fasadını “burjua”casına yaradılmış hesab etmişdirlər. Bnanın yenidən tikilməsi layihəsi həvalə edilmiş memar Pavel Krat isə Korunoviçin işini “müvəffəqiyyətsiz istifadənin tipik nümunəsi, üslub elementləri ilə həddən artıq yüklənmiş xalq memarlıq irsi” adlandırmışdır.

### XXI əsr

2018-ci ildə Belqrad merinin müavini Qoran Vesiç binanın köhnə fasadının tezliklə bərpa edləcəyini elan etmişdir. Memar və şəhərsalma üzrə mütəxəssis Marko Stoyçiç bunu 2020-ci ilin iyul ayında təsdiqləyərək qeyd etmişdir ki, köhnə poçt binası İkinci Dünya Mmharibəsindən əvvəlki görünüşünə sahib olacaqdır. Mədəniyyət abidələrinin mühafizəsi İnstitutunun mütəxəssisləri bildirdilər ki, bina ilkin formasını itirdiyindən poçt şöbəsi əvvəlki formasına qaytarılacaq, lakin qismən bərpa olunacaqdır. 2022-ci ilin iyun ayında, təmirdən sonra binada teatr və kitabxananın yerləşəcəyi elan edilmişdir. Həmin ilin dekabr ayında maliyyə naziri Sinişa Mali bunu təsdiq etmiş və burada məktəb və muzeyin də yerləşəcəyini bildirmişdir. 2023-cü ilin yanvar ayında şəhər rəsmiləri təmir edilmiş binanın 2025-ci ilin əvvəlində açılacağını elan etmişdirlər; Savskaya küçəsi ilə üzbəüz olan iki divarın mühafizə edilib saxlanacağı, yoxsa sökülərək poçtun sıfırdan yenidən tikiləcəyi məsələsi isə hələlik qərara alınmamışdır.

## Qalereya

## İstinadlar
Dürres

**Dürres** — Albaniyanın ikinci ən böyük şəhəridir. 2011-ci ilə görə şəhərin əhalisi 175.110 nəfərdir.

Şəhər eramızdan əvvəl 627-ci ildə yunan kolonistləri tərəfindən "Epidamnus" adı ilə qurulmuş və Roma hakimiyyəti dövründə "Dyrrhachium" adını almışdır.

Şəhər zamanla Qədim Yunanlar, Romalılar, Normanlar, Bizanslılar və daha sonra Osmanlılar tərəfindən fəth edildi.

1769-cu ildə şəhərdəki Venesiya konsulu tərəfindən bildirildiyi kimi Dürres, Venesiya Respublikası ilə, xüsusilə taxıl və zeytun yağı ilə ticarətin mərkəz nöqtəsinə çevrildi.

Dürres 1878–1881 və 1910–1912-ci illərdə Alban milli-azadlıq hərəkatının fəal şəhər olmuşdur. İsmayıl Qemali, 26 noyabr 1912-ci ildə Alban bayrağını qaldırdı, lakin şəhəri üç gün sonra Serbiya Krallığı tərəfindən ilk Balkan müharibəsi zamanı işğal edildi.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı şəhər 1915-ci ildə İtaliya və 1916–1918-ci illərdə Avstriya-Macarıstan tərəfindən işğal edildi.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Dürres və Albaniyanın qalan hissəsi 1939-cu ilin aprelində işğal edildi və 1943-cü ilə qədər İtaliya Krallığına ilhaq edildi, sonra 1944-cü ilin payızına qədər Nasist Almaniyası tərəfindən işğal edildi.

Enver Hoxha kommunist rejimi müharibədən sonrakı şəhəri sürətlə yenidən qurdu və ərazidə müxtəlif ağır sahələr qurdu və limanı genişləndirdi. İnvestisiyalardan biri Albaniyanın 1947-ci ildə başlanmış ilk dəmir yolunun (Dürres-Tiran dəmir yolu) son nöqtəsi idi.

1990-cı ildə kommunist hakimiyyətinin süqutundan sonra Dürres limanda qaçırılan və silah gücü ilə İtaliyaya üzən gəmilərlə Albaniyadan kütləvi mühacirətin mərkəzinə çevrildi. Təkcə bir ay ərzində, 1991-ci ilin avqustunda 20.000-dən çox insan bu şəkildə İtaliyaya köç etdi.

21-ci əsrin başlanğıcından sonra bir çox küçələr asfaltlandığından, parklar və fasadlarda üz lifti aparıldığı üçün Dürres yenidən canlandırıldı.

## Həmçinin bax
* Dürres–Tirana dəmir yolu

## İstinadlar
Morqan Bulkeley

**Morqan Qardner Bulkeley** () — Amerikalı; siyasətçi; iş adamı; Peşəkar Beysbol Klubları Milli Liqasının () ilk prezidenti.

## İstinadlar
Bremen Universiteti

**Bremen Universiteti** () — 115 ölkədən təxminən 18.000 nəfərin təhsil aldığı Almaniyanın Bremen şəhərində yerləşən dövlət universitetidir. O, 2012-ci ildə Federal Hökumət və Federal Dövlətlər tərəfindən başladılan Mükəmməllik Təşəbbüsünün "İnstitusional Strategiyalar" kateqoriyasında 11 uğurlu qurumdan biridir.

Bremen Universitetində 12 ixtisas üzrə 119 ali təhsil proqramı təklif edilir. Bundan əlavə, tədqiqata əsaslanan öyrənmə ilə universitet yarandığı gündən Bremen Universitetinin müəyyənedici xüsusiyyəti olan layihə əsaslı kursları yenidən şərh etmişdir.

Bremen Universiteti 1971-ci ildən fəaliyyətə başlasada, bu Universitetdə ali təhsilin keçmişdən gələn uzun bir ənənəsi var. Bremen Latın Məktəbi 1584-cü ildə "Gymnasium Academicum"a fəaliyyət göstərib. 1610-cu ildə "Gymnasium Illustre"yə çevrilmişdir. Bu dövr ərzində İlahiyyat, hüquq, tibb elmləri və fəlsəfə elmləri tədris edilmişdir. 1811-cu ildə Napoleon tərəfindən "Fransız-Bremen Universiteti"nin yaradılması nəzərdə tutulmuşdur.

## İstinadlar
Fələstin kürdləri

**Fələstin kürdləri** (; ərəb. اكراد فلسطين: Akrad Filistin) — kürdmənşəli fələstinlilər.

## Tarixi
Bəzi Fələstin kürdlərinin mənşəyi Səlib yürüşləri zamanı Əyyubilər sülaləsinin fəthlərinə gedib çıxır. Əyyubi hökmdarları öz imperiyalarının sərhədlərini qorumaq üçün bir çox kürd qəbilələrini Fələstində yerləşdirmişdilər. Fələstində kürd icmalarının yaşadığı əsas yaşayış məntəqələri arasında Hebron (əl-Xəlil), Yerusəlim (əl-Qüds) və Şekem (Nablus) şəhərləri var.

Əyyubilərdən sonra, xüsusən də Osmanlılar dövründə Fələstinə gələn çoxlu kürd tayfaları da var. Kürdlər Qərb sahilində ən böyük etnik azlıqdır.

## Xevron
Kürd müsəlman Səlahəddin Hebronu 1187-ci ildə geri almışdır. Şəhərin adı yenidən əl-Xəlil olaraq dəyişdirilmişdir. Osmanlı hakimiyyətinin erkən dövründə şəhərdə hələ də kürd məhəlləsi mövcud idi. Bundan qısa müddət sonra Şirürəkli Riçard şəhəri geri almışdır. İngiltərədən gətirilən Kornuollu Riçardın getməsindən qısa müddət sonra düşmənçilik başlamış və 1241-ci ildə tampliyerlər müqavilələri pozaraq o zamankı müsəlman Hebron ərazisinə dağıdıcı basqına başlamışdılar. Bəziləri iddia etmişdir ki, Hebronun sakinlərinin təxminən üçdə biri kürdmənşəli idi və burada onların Hərat əl-Əkrad kimi öz məhəllələri var idi.

## Həmçinin bax
* Əyyubilər
* İordaniya kürdləri

## İstinadlar
İordaniya kürdləri

thumb|right
**İordaniya kürdləri** — İordaniyada doğulmuş və ya yaşayan kürdəsilli insanlar. İordaniyanın kürd əhalisi təxminən 30.000 nəfərdir və onlar əsasən Əmman, İrbid, Salt və Zərkə şəhərlərində yerləşir. Təxminən 100 yaşı olan icma demək olar ki, tamamilə İordaniya cəmiyyətinə inteqrasiya olunmuşdur. Kürd icmasının inteqrasiyası səbəbindən onların İordaniya parlamentində yerləri yoxdur. Kürdlər İordaniyada 1173-cü ildən, Səlahəddinin Əyyubilər sülaləsinin qurulmasından bəri yaşayırlar. Osmanlı ordusunda xidmət edən kürdlər sonralar Soltada məskunlaşmışdılar. 1920-ci və 1930-cu illərdə Türkiyədə kürdlərin qətliama uğraması nəticəsində kürdlər İordaniyaya qaçmış, 1948-ci ildə və sonradan 1967-ci ildə Fələstindən köçlər zamanı daha çox kürd İordaniyaya gəlmişdir. Körfəz müharibəsindən sonra İordaniya iraqlı kürdlərin, həmçinin İran İslam İnqilabından qaçqın düşmüş bir çox iranlı kürdlərin evidir.

## Həmçinin bax

* Əyyubilər
* Fələstin kürdləri

## İstinadlar
Akop Dərziyan

Akop Dərziyan (; ), Osmanlı ermənilərindən olan əczaçı və yazıçıdır.

## Həyatı

Dərziyan Adana vilayətinin Haçin (indiki Saimbəyli) qəsəbəsində anadan olmuşdur. Adanada Hisüsyan məktəbində təhsil almış, 1897-ci ildə isə İstanbula getmiş, 1900-cü ildə isə Mekteb-i Tıbbiye-i Şahanənin əczaçılıq şöbəsini bitirmişdir. Sonra Haçinə qayıtmış, aptek açmış və İstanbul qəzetləri üçün işləmişdir.

Adana soyqırımı zamanı onun yeni doğulmuş oğlu öldürülmüş, apteki isə yandırılmışdır. Bu hadisədən sonra Dərziyan İstanbula köçmüş və orada Adana adlı aptek açmışdır.

O, 1915-ci il aprel ayının 24-də 2345 erməni ziyalısı ilə birlikdə həbs edilərək Ankara vilayətindəki Çankırıya aparılır. O, Yozqat yolunda quldur dəstələrinin üzvləri tərəfindən öldürülür.

## İstinadlar
Fələstin Demokratik Birliyi

**Fələstin Demokratik Birliyi** (Ərəb: الاتحاد الديمقراطي الفلسطيني Əl-İttihad əd-Dimuqrati əl-Filastini) — ümumiyyətlə FIDA (ərəb. فدا) kimi tanınan Fələstin Milli Azadlıq Təşkilatında (Fələstin Milli Qurtuluş Təşkilatı) və Fələstin Milli Məclisində (PLOAN) fəal olan kiçik Fələstin siyasi partiyasıdır.

## Tarixi
FIDA 1990-cı illərin əvvəllərində Fələstinin Azadlığı Uğrunda Demokratik Cəbhədən ayrılaraq meydana çıxdı. 1991-ci ilin sentyabrında partiya öz siyasi proqramını təsdiq etdi. 1993-cü ilin aprelində Fələstin Demokratik Birliyi — FİDA adını qəbul etdi.

## Təşkilat
FİDA-nın gənclər qanadı Müstəqil Gənclər Birliyi kimi tanınır (ərəb: اتحاد شباب الاستقلال Athad Shebab Alasetqelal); fəhlə və qadın qrupları da var. DFLP və bir sıra digər Fələstin təşkilatlarından fərqli olaraq FİDA-nın silahlı qanadı yoxdur.

## İnanclar və ideologiya
FİDA-nın şüarı "azadlıq, müstəqillik, qayıdış, demokratiya və sosializm"dir. O, özünü mütərəqqi, dünyəvi və demokratik sosialist partiyası kimi təqdim edir və marksist "elmi sosializm" lüğətini müdafiə edir.
FIDA İsrail-Fələstin münaqişəsinə qarşı əsas DFLP-dən daha mötədil mövqe tutdu və özünü Fələstin siyasətində solçu demokratik alternativ kimi göstərməyə çalışdı. O, 1967-ci il sərhədlərinə əsaslanan və Şərqi Qüdsün müstəqil Fələstin dövlətinin paytaxtı olmaqla iki dövlətli həllin tərəfdarıdır. Tanınmış FİDA lideri Məmduh Nofəl 2002-ci ildə intiharçı hücumların dayandırılması üçün müraciət imzaladı.
Partiya iki Milli Konfrans keçirmişdir, birincisi 1995-ci ildə Yerixoda, ikincisi isə 2000-ci ildə keçirilmişdir.

## FIDA rəhbərliyi
FİDA-nı sülh tərəfdarı olan mötədil Yaser Abd Rabbo təsis edib, o, daha sonra təşkilatı Fələstin Azadlıq Təşkilatının (FAT) İcraiyyə Komitəsində təmsil edib və burada Yasir Ərəfatın müşaviri vəzifəsində çalışıb.
2002-ci ildə daxili mübahisələrdən sonra partiyadan istefa verdi. Qadın hüquqları müdafiəçisi Zahira Kamal daxili seçkilərdə onu Fələstin Milli Administrasiyasının (PNA) hökumətində nazir vəzifəsinə əvəz etmək üçün seçilmişdi, lakin Abd Rabbo istefa verməkdən imtina etdi və əvəzində partiyanı tərk etdi. Daha sonra o, Ərəfatın dəstəyi ilə müstəqil olaraq kabinetdə qala bildi, lakin FİDA-da onu indiki Baş Katib Saleh Rəfət əvəz etdi. Zahirə Kamal FİDA-da qalır.

## İstinadlar
Kamil Ramazanov

**Kamil Ramazanov** () — Azərbaycan rəssamı, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü (1978), Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbinin müəllimi olub. Rəssamın sağlığında 30-dan çox fərdi sərgisi keçirilib. Əsərləri Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyində, Azərbaycan Milli İncəsənət muzeyində və Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasında saxlanılır. Rəssam süjetli tablo, portret, mənzərə və bir çox maraqlı əsərlərin müəllifi kimi tanınır.

## Həyatı
Kamil Ramazan oğlu Ramazanov 1934-cü ilin 16 aprelində Lənkəranda anadan olub. İlk təhsilini Lənkəranda alan Kamil Ramazanovda uşaq yaşlarından rəsmə maraq yaranır və xüsusi istedadı ilə seçilir. Məktəbi bitirdikdən sonra 1953-cü ildə hərbi xidmətə yollanır. Hərbi xidməti başa vurub qayıtdıqdan sonra 1956-cı ildə sənədlərini Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbinə verir və qəbul olunur. 1961-ci ildə Bakıda təhsilini başa vurduqdan sonra daha da inkişaf etmək qərarına gəlir. 1962-ci ildə A. N. Ostrovski adına Daşkənd Dövlət Teatr və İncəsənət İnstitutuna qəbul olur və 1967-ci ildə buranı uğurla bitirir. Daha sonra Bakıya qayıdaraq rəssam kimi fəaliyyətini davam etdirir və Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində dərs deməyə başlayır. Uzun illər bu müəssisədə çalışaraq bir çox görkəmli rəssamlarımızın yetişməyində xüsusi rol oynayıb. Rəssam Bakıda yaşadığı müddətdə "Bizim şəhər" əsəri ilə 1968-ci ildə keçirilən "На страже мира" sərgisində, "Respublikanın qonaqları" əsəri ilə 1970-ci ildə Bakıda keçirilən "Qələbənin 25 illiyi" sərgisində iştirak edib. Rəssamın yaradıcılığında İkinci Dünya Müharibəsi xüsusi yer tutub. Ümumiyyətlə rəssama Birinci Qarabağ Müharibəsi də dərindən təsir etmişdi. Minlərlə həmyerlimizin məcburi köçkün olması mövzusunda "Qaçqınlar" silsilə əsərlərində həmyerlilərimizin kədərli obrazları, düşdükləri çətin vəziyyət təsvir edilib. Kamil Ramazanov həmçinin "Azərbaycan əsgəri" mövzusuna da xüsusi önəm vermişdi. Rəssamın hərbçilərimizə həsr etdiyi silsilə əsərlər var. Buna görə də, Müdafiə Nazirliyinin "Şah İsmayıl Xətai" fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdu. Maraqlıdır ki, rəssam hələ bu fərmanı almamışdan əvvəl də Səfəvilər dövlətinin tarixi və görkəmli simaları barədə silsilə rəsmlər çəkib. Bundan başqa o, Lənkəranın təbiət mənzərələrini, Bakıda və rayonlarımızda gündəlik həyatla bağlı sujetləri də əsərlərində əks etdirib. Kamil Ramazanov 18 oktyabr 2010-cu ildə vəfat edib.

## Qalereya



## İstinadlar
Corc (Danimarka şahzadəsi)

**Danimarka və Norveç Şahzadəsi Corc** (; ) — Böyük Britaniya kraliçası Annanın əri idi. 1702-ci il martın 8-də Anna taxtdan çıxdıqdan 1708-ci ildə ölümünə qədər Britaniya monarxının yoldaşı idi.

## İstinadlar
Nəkbə

**Nəkbə** — ( [an-Nakbah] "şok, fəlakət, fəlakət") — 1948-ci il Fələstin müharibəsi zamanı Məcburi Fələstində fələstinlilərin etnik təmizləməsi idi, onların zorakı yerdəyişməsi və torpaqlarını, əmlaklarını və əşyalarını ələ keçirmələri, eyni zamanda cəmiyyətin, mədəniyyətinin, şəxsiyyətinin, siyasi hüquqlarının və milli istəklərinin məhv edilməsidir.
"Nəkbə" termini ilk dəfə suriyalı tarixçi Konstantin Zureyk tərəfindən 1948-ci ildə nəşr olunmuş "Məna ən-Nəkbə" (Fəlakətin mənası) kitabında istifadə edilmişdir.
İsrail mənbələri Avropa yəhudilərinin fəlakəti ilə bağlı "Nəkbə" sözünün işlədilməsini qəbuledilməz hesab edir.

## Tarixi
Nəkbənin əvvəlində Fələstin 1948-ci il mayın 15-də sona çatan mandat altında Britaniya hakimiyyəti altında idi. 29 noyabr 1947-ci ildə BMT Britaniya Fələstini sonradan müvafiq dövlətlərin yaradılması ilə yəhudi və ərəb hissələrinə bölmək qərarına gəldi. İlk ərəb qaçqınları 1947-ci ilin dekabrında öz torpaqlarını tərk etməyə başladılar. 28 dekabr 1947-ci ildə Xaqan və Lehi yəhudi yaraqlıları Qüdsün şimal-qərb kənarındakı Lifta ərəb kəndinə hücum edərək ərəbləri daşıyan avtobusa atəş açdılar.
1948-ci il yanvarın 6-da yəhudi terrorçuları Semiramis hotelində (Qüds) terror aktı törətmiş, onlarla ərəb həlak olmuşdu. 1948-ci ilin fevralına kimi ərəb qaçqınlarının sayı 20 minə çatdı.1948-ci il fevralın 15-də Xaqandan olan yəhudi silahlılar Qeysəriyyə və Atlit şəhərlərinin ərəb əhalisinə hücum etdilər. İrgundan olan yəhudi yaraqlılarının ərəb kəndi Deyr Yaserin sakinlərinə qarşı qırğını və yüzlərlə insanın ölümünə səbəb qaçqın axınını artırıb. Aprelin 18-də 6 min ərəb ilk əhəmiyyətli şəhəri yəhudilərə itirərək Tiberiyanı tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Aprelin 22-də yəhudi qoşunları münaqişənin əvvəlində 70 min ərəbin yaşadığı Hayfaya hücum etdi. 1948-ci ilin iyul ayına qədər Hayfanın ərəb əhalisi qismən Beyrut və Nablus ərazisinə qaçmışdı. Mayın 10-da 12 minə yaxın ərəbin yaşadığı Safed yıxıldı. Mayın 13-də yəhudi qoşunlarının nəzarətinə keçən Yaffadan ərəblərin kütləvi köçü başladı. Yaffadan 50.000 ərəb əhalisinin təxliyyəsi Britaniya hakimiyyət orqanları tərəfindən həyata keçirilib. Ərəb-İsrail müharibəsi başlayanda 200 min fələstinli artıq qaçqın vəziyyətinə düşmüşdü.
Sonrakı döyüşlər ona gətirib çıxardı ki, 10 mart 1949-cu ildə yəhudilər Qırmızı dənizə çıxışı təmin edərək Umm Rashrash (müasir Eylat) şəhərini ələ keçirdilər.

## Nəkbə günü
Hər il mayın 15-də Fələstin ərəbləri Nəkbə Gününü qeyd edirlər. Bu gün, müəyyən vaxtda fələstinlilər keçmiş hadisələrin xatirəsini bir dəqiqəlik sükutla yad edir, eyni gündə yürüşlər və nümayişlər təşkil olunur. Nəkbənin simvolu Fələstinli qaçqınlar üçün müasir İsrail ərazisində yerləşən evlərinə və kəndlərinə qayıtmaq hüququnu simvolizə edən açarlardır. Fələstin məlumatlarına görə, 1948-ci ildən sonra 418 Fələstin kəndi dağıdılıb.

## İstinadlar