open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maqsud Hacıyev

**Maqsud İbrahim oğlu Hacıyev** () — dilçi-tatşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, diplomat, publisist.

## Həyatı

Maqsud İbrahim oğlu Hacıyev 10 sentyabr 1935-ci ildə keçmiş Qonaqkənd rayonunun (indiki Quba rayonu) Gümür kəndində anadan olmuşdur. Milliyətcə tatdır. Azərbaycan EA Dilçilik İnstitutunda böyük elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. O, bir sıra beynəlxalq simpoziumlarda məruzələrlə iştirak etmişdir. İxtisasca şərqşünasdır.

"Tat dilinin Qonaqkənd ləhcəsi"(1971), "İranın tarixi-etnoqrafik oçerki, fars dilinin qısa qrammatikası və farsca-rusca texniki lüğət" (İsfahan, 1973, 1974), "Beş il qonşu diyarda" (1976), "İran etüdləri" (1979), "Dörd ildə gördüklərim"(1985), "Əfqan şerində Lenin və oktyabr mövzusu" (Kabul, 1987), "Əfqan ədəbiyyatında milli barışıq siyasətinin inikası" ( rus və dəri dillərində, Kabul, 1988), "Əfqanıstan görüşləri" (1989), "Azərbaycan tatlarının dili" (1995)və sair bu kimi elmi, elmi-publisist əsərləri ilə daha çox tanınmışdır. O, İran və Əfqanıstanın bir sıra görkəmli ədəbi simalarının əsərlərini dilimizə tərcümə etmiş, Ç.Çaplinin "Səhnə işıqları", Şərq xalqlarının həyatına dair "Məzəli əhvalatlar", əfqan xalqının nağıllarından ibarət "Çilan və şeytan" kimi tərcümə kitablarını oxuculara təqdim etmişdir. "Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası"nın 4-cü, 7-ci və 9-cu cildlərinin əsas müəlliflərindəndir.

Maqsud Hacıyev Azərbaycan Yazıçılar və Azərbaycan Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, "Bilik" Maarifçilik Cəmiyyətinin Yaxın və Orta Şərq ölkələri üzrə siyasi icmalçısı, Azərbaycan Ziyalılar Cəmiyyətinin Fəxri Filologiya doktoru, Beynəlxalq Şərqşünaslar Assosiasiyanın həqiqi üzvü, Mahir Sənətkar diplomçusu, Nailiyyət Ali Jurnalist mükafatı laueratı, Respublika Tat mədəniyyət mərkəzinin sədri, Azərbaycan Ziyalılar Universitetinin professoru, Əfqanıstan müharibəsi iştirakçısı, Əmək veteranıdır.

Maqsud Hacıyev 2 mart 2023-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Savadsızlıq

**Savadsızlıq** () — oxumağı bacarmamaq. Bir zamanlar adını yaza bilməyənlər savadsız hesab olunurdular. Lakin  bu terminin dəqiqliyi o qədər genişlənmişdir ki, indi savad testləri insanların gündəlik tapşırıqları (məsələn: avtobusun vaxt cədvəlini oxuya bilmək bacarığı) yerinə yetirmək bacarığını ölçür.
Enriko Karuzo

**Enriko Karuzo** (;)— İtaliya opera müğənnisi.

## Repertuarı

* *L'Amico Francesco* ( Morelli ) - Napoli, 15 Mart 1895 (Creation);
* *Faust* - Caserta, 28 Mart 1895 ;
* *Cavalleria Rusticana* - Caserta, Aprel 1895;
* ‘’Camoens’’ (Musoni)- Caserta, May 1895;
* *Rigoletto* - Napoli, 21 İyul 1895 ;
* *La traviata* - Napoli, 25 Avqust 1895 ;
* *Lucia di Lammermoor* - Cairo, 30 Oktyabr 1895 ;
* *La Gioconda* - Cairo, 9 Noyabr 1895 ;
* *Manon Lescaut (Puccini)* - Cairo, 15 Noyabr 1895 ;
* *I Capuleti e i Montecchi* - Napoli, 7 Dekabr1895 ;
* ‘’Malia – Trapani’’, 21 Mart 1896 ;
* *La sonnambula* - Trapani, 24 Mart 1896 ;
* ‘’Marriedda’’ - Napoli, 23 İyun1896 ;
* *I puritani* - Salerno, 10 Sentyabr 1896 ;
* *La Favorita* - Salerno, 22 Noyabr 1896 ;
* ‘’A San Francisco’’ - Salerno, 23 Noyabr 1896 ;
* *Carmen* - Salerno, 6 Dekabr 1896 ;
* ‘’Un Dramma in vendemmia’’ - Napoli, 1 Fevral 1897 ;
* ‘’Celeste’’ - Napoli, 6 Mart 1897 (Creation);
* ‘’Il Profeta Velato’’ - Salerno, 8 Aprel 1897 ;
* *La bohème* - Livorno, 14 Avqust 1897 ;
* *La Navarrese* - Milan, 3 Noyabr1897 ;
* ‘’Il Voto’’ - Milan, 10 Noyabr 1897 (Creation);
* *L'Arlesiana* - Milan, 27 Noyabr 1897 (Creation);
* *Pagliacci* - Milan, 31 Dekabr 1897 ;
* *La bohème* (Leoncavallo) - Genoya, 20 Yanvar 1898 ;
* *The Pearl Fishers* - Genova, 3 Fevral 1898 ;
* ‘’Hedda’’ - Milan, 2 Aprel 1898 (Creation);
* *Mefistofele* - Fiume, 4 Mart 1898 ;
* ‘’Sapho’’ - Trento, 3 İyun 1898;
* *Fedora* - Milan, 17 Noyabr 1898 (Creation);
* *Iris* - Buenos Aires, 22 İyun 1899 ;
* *La Regina di Saba* (Goldmark) - Buenos Aires, 4 İyul 1899 ;
* ‘’Yupanki’’ - Buenos Aires, 25 İyul 1899 ;
* *Aida* - St. Petersburq 3 Yanvar 1900 ;
* *Un ballo in maschera* - St. Peterburq, 11 Yanvar 1900 ;
* *Maria di Rohan* - St. Peterburq, 2 Mart 1900 ;
* *Manon* - Buenos Aires, 28 İyul 1900 ;
* *Tosca* - Treviso, 23 Oktyabr 1900 ;
* ‘’Le Maschere’’ - Milan, 17 Yanvar 1901 (Creation);
* *L'elisir d'amore* - Milan, 17 Fevral 1901 ;
* *Lohengrin* - Buenos Aires, 7 İyul1901 ;
* ‘’Germania’’ - Milan, 11 Mart 1902 (Creation);
* *Don Giovanni* - London, 19İyul 1902 ;
* *Adriana Lecouvreur* - Milan, 6 Noyabr 1902 (Creation);
* *Lucrezia Borgia* - Lisboa, 10 Mart 1903 ;
* *Les Huguenots* -Nyu-Yorkk, 3 Fevral 1905 ;
* *Martha* - Nyu-York, 9 Fevral 1906 ;
* *Carmen* - San Fransisko, 17 Aprel 1906 
* *Madam Butterfly* - London, 26 May 1906 ;
* *L'Africana* - Nyu-York, 11 Yanvar 1907 ;
* *Andrea Chénier* - London, 20 İyul 1907 ;
* *Il trovatore* - Nyu-York, 26 Fevral 1908 ;
* *Armide* - Nyu-York, 14 Noyabr 1910 ;
* *La fanciulla del West* - Nyu-York, 10 Dekabr1910 (Creation);
* ‘’Julien - Nyu-York, 26 Dekabr 1914 ;
* *Samson et Dalila* - Nyu-York, 24 Noyabr 1916 ;
* *Lodoletta* - Buenos Aires, 29 İyul 1917 ;
* *Le Prophète* - Nyu-York, 7 Fevral1918 ;
* *L'amore dei tre re* - Nyu-York, 14 Mart 1918 ;
* *La forza del destino* - Nyu-York, 15 Noyabr 1918 ;
* *La Juive* - Nyu-York, 22 Noyabr 1919 .

## İstinadlar
Eldar Əzizov

**Eldar Əziz oğlu Əzizov** () — Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı.

## Həyatı
Əzizov Eldar Əziz oğlu 28 iyun 1957-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1979-cu ildən Azərbaycan Komsomolu Mərkəzi Komitəsində müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışmışdır. 1984-cü ildən Bakı şəhəri 26 Bakı Komissarları rayonunun komsomol komitəsinin birinci katibi, 1987-ci ildən isə Bakı şəhər komitəsinin birinci katibi vəzifələrində çalışmışdır.

1989-cu ildən Azərbaycan Komsomolu Mərkəzi Komitəsinin katibi vəzifəsinə seçilmişdir. 1991-ci ildən Azərbaycan Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin katibi vəzifəsində işləmişdir.

## Əmək fəaliyyəti
1990-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə xalq deputatı seçilmişdir. 1991-ci ildən Azərbaycan Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin katibi vəzifəsində işləmişdir.

1998-ci ildən Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasında Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin müdiri, 1999-cu ildən Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətində Xarici əlaqələr və investisiya proqramları departamenti sədrinin birinci müavini, 2000-ci ilin mart ayından Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının müavini vəzifələrində çalışmışdır. 2000–2003-cü illərdə Bakı şəhəri Nizami Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı,2003–2011-ci illərdə Gəncə Şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı, 2011–2015-ci illərdə Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2015–2018-ci illərdə isə Bakı şəhəri Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 iyul 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 noyabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının VII qurultayında (5 mart 2021-ci il) YAP İdarə Heyətinin üzvü seçilib.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycan Memarlar İttifaqının fəxri üzvü, "Difai" kitabının və 200-dən artıq məqalənin müəllifidir.

Eldar Əzizov, sadəcə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü deyil, həm də Azərbaycan Memarlar İttifaqının fəxri üzvüdür.

Dəfələrlə Bakı Şəhər Deputatlar Sovetinin üzvü seçilmişdir. Ailəlidir, iki övladı var.

## Ailəsi
Əksər mənbələrdə Eldar Əziz Mehmandarovlar nəslinin davamçısı kimi qeyd olunur
* Anasın anasının atası Kərim bəy Mehmandarov
* Anasının atası Şamil Mahmudbəyov
** Anasının atasının atası Həbib bəy Mahmudbəyov
* Kürəkəni Anar Tağıyev
* Oğlu Şamil Əzizov — Heydər Əliyev Mərkəzinin direktorunun köməkçisi.

## Mükafatları
*  "Şərəf Nişanı" ordeni (1985)
*  2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (22.06.2017)

## İstinadlar
Düzəliş

**Düzəliş** – nəyinsə qismən dəyişilməsinə, ona əlavələr edilməsinə yönələn hərəkət. Məsələn, *"[[qanun]]a qüzəlişlər", "[[fikir]]də düzəlişlər", " [[layihə]]yə düzəlişlər"* və s.

## İstinadlar
Tohoku zəlzələsi və sunamisi (2011)

Martın 11-də ümumdünya vaxtı ilə saat 05:46-da (YSV ilə saat 14:46-da) Yaponiyada 8,9 bal gücündə zəlzələ olub. Zəlzələnin ocağı Miyaqi prefekturası sahillərindən 130 kilometr uzaqlıqda Sakit Okeanda yerləşib. Yaponiya Geologiya Xidməti bundan əvvəl zəlzələnin gücünün 7,9 bal olduğu, 4–6 metr hündürlükdə sunami dalğalarının gözləndiyini bildirmişdi. Bölgədə hələ də ardıcıl təkanlar davam edir.

Yaponiyanın şimal-şərq sahillərini sunami vurub. Senday liman şəhərində dalğanın hündürlüyü 10 metrə çatıb.

Tokio və ətrafındakı yaşayış məntəqələrində ən azı 4 milyon ailənin elektrik enerjisi ilə təminatı dayanıb. Tokioda və Miyaqi prefekturasında çoxlu sayda zərərçəkənlər var, onların dəqiq sayı açıqlanmır. Tokioda metro və yüksəksürətli elektrik qatarlarının hərəkəti dayandırılıb. Miyaqi və Fukusima prefekturalarında 4 atom elektrik stansiyasının fəaliyyəti avtomatik dayandırılıb. Takaxaqi şəhərində ən azı bir nəfərin öldüyü, 8 nəfərin itkin düşdüyü bildirilir. Yaponiya hökuməti xarici yardımları qəbul etməyə hazır olduğunu bəyan edib. Bu arada Çibu prefekturasında neft emalı zavodunun yandığı barədə də məlumat yayılıb. Yanğının hündürlüyü 30 metrə çatır.

## Sunami qurbanlarının sayı
Rəsmi məlumata əsasən, zəlzələ nəticəsində 18 mindən artıq insan ölüb, 2 mindən çox adam isə itkin düşüb. İnsan tələfatı əsasən sunami baş verən ərazilərdə qeydə alınır.
Zəlzələ və sunamidən daha çox Miyagi, İvate və Fukusima prefekturaları zərər çəkib. Altı prefekturada isə güclü yanğınlar qeydə alınıb. Senday şəhərinə də güclü ziyan dəyib. Senday beynəlxalq hava limanı su altında qalıb, Sanriku şəhərində isə suyun səviyyəsi üçmərtəbəli binaları keçib. Bu şəhərdə dəniz limanı tamamilə dağılıb.

## Fukuşima atom elektrik stansiyası
Martın 11-də baş verən 9 ballıq zəlzələdən sonra Fukuşima prefekturasındakı "Fukuşima-1" AES-də reaktorlardan birinin soyutma sistemi sıradan çıxıb, ətrafa hidrogen şüalanması yayılıb. Ardınca daha iki reaktorun soyutma sistemi sıradan çıxıb. Həddən artıq qızma nəticəsində stansiyanın işlənmiş nüvə yanacağı saxlanan anbarında partlayış olub, bununla da atmosferə radiasiya yayılmağa başlayıb. BMT-nin Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyi bəyan edib ki, vəziyyət kritikdir və belə davam etsə stansiyanın reaktoru da partlayayəni əsl nüvə partlayışı baş verə bilər. Bildirilir ki, hazırda stansiyanın 6 reaktorunun hamısında vəziyyət kritikdir.

## İstinadlar
Ogüsten Piram Dekandol

**Oqüsten Piram Dekandol** () (4 fevral 1778, Cenevrə, — 9 sentyabr 1841, Cenevrə) — İsveçrə və Fransa botaniki.

## Dekandolun şərəfinə adlandırılmış [[takson]]lar
*  fəsiləsi, sinonimi: 
*  cinsi, sinonimi: 
*  cinsi, sinonimi: 
*  cinsi
*  cinsi, sinonimləri: , 
* 

## Ədəbiyyat
* *Bishop of Norwich*. Augustin-Pyramus DeCandolle. Proceedings of the Linnean Society of London, v. I:142-145. 1842.
* *John Briquet*. Biographies des Botanistes a Genève. Berichte der Schweizerischen Botanischen Gesellschaft, v. 50a:114-130. 1940.
* *George B. Emerson*. A Notice of Prof. Augustin Pyramus DeCandolle. The American Journal of Science and Arts, v. 42:217-227. 1842.
* *Asa Gray*. Augustin-Pyramus De Candolle. The Journal of Botany, v. I:107-120. 1863.
* *P. E. Pilet*. Augustin-Pyramus De Candolle. Dictionary of Scientific Biography, v. III: 43-45. 1971.

## İstinadlar
* Биография на сайте *Missouri Botanical Garden*
Vilyam Hillebrand

**Vilyam Hillebrand** ( )) alman həkimi. O dünya səyahətinə çıxıb və təqribən 20 il Havay adalarında olub. O, həmçinin botanika ilə də məşğul olmuşdur.

## Elmi nəşrləri
* Hillebrand, W. (1888). *Flora of the Hawaiian Islands*. 673 p.
## Hillebrandın şərəfinə adlandırılmış bitki cinsi
* 
## Ədəbiyyat
Hillebrand, Wilhelm // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 50. — Lpz.: Duncker & Humblot, 1905. — S. 339. (alm.)
Stafleu F. A., Cowan R. S. Taxonomic Literature : [ing.]. — Ed. 2. — Utrecht, The Hague, 1979. — Vol. II: H—Le. — P. 205—206. — 991 p. — ISBN 90-313-0343-7. — doi:10.5962/bhl.title.48631.

## İstinadlar
Cecropia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ayşvariya Ray

**Ayşvariya Ray** () — Hind aktrisası və model. 1994-cü ildə "Dünya gözəli" müsabiqəsinin qalibi.

## Həyatı

Ayşvariya Ray 1 noyabr 1973-cü ildə Manqalurda (Hindistan) ticarət donanması zabiti və yazıçı ailəsində anadan olmuşdur. Uşaqlıqda klassik musiqini və rəqsi öyrənmişdir. Kolleci bitirdikdən sonra universitetə qəbul olur və memarlığı öyrəndikdən sonra modelyer olur. 1994-cü ildə "Dünya gözəli" müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. Model təhsilini almağına baxmayaraq o, həkim olmağa çalışırdı. Lakin arzusu həyata keçmədi. Ailəsi hind ziyalılarının elitasına daxil olduğundan o, ənənələrə riayət edib və ciddi nəzarətdə tərbiyə almışdır.

## Fəaliyyəti
"Dünya gözəli" titulunu aldıqdan sonra Bollivudda onu diqqət mərkəzində saxladılar. Kinoda ilk rolu 1997-ci ildə "İruvar" filmində olmuşdur. "Yalançı aşiq" filminə görə isə ən yaxşı debutant kimi mükafat almışdır. 2000-ci ildə "Əbədi səninlə" filmində ən yaxşı qadın roluna görə və 2001-ci ildə "Mükafata sevgi" filmində ən yaxşı aktrisa kimi mükafatlar almışdır.

2002-ci ildə onun və hind kinosunun ən uğurlu filmi "Devdas" Kann kinofestivalında nümayiş olunmuşdur. Tərəf müqavili Şahrux Xan olan bu film Hindistanda deyil, bütün dünyada çox böyük uğurla nümayiş edildi və Ayşvariya Rayın bir aktrisa kimi püxtələşdiyini sübut etdi. Ayşvariya özü isə 2003-cü ildə Kann kinofestivalın jüri üzvü seçilmişdir.

2004-cü ilə ilk ingilisdili filmdə — "Gəlin və mövhumat" da çəkildikdən sonra Hollivud artıq onunla maraqlanmağa başladı. O, ilk Hind ulduzudur ki, onun mum fiquru məşhur Madam Tyusso muzeyini bəzəyir.

Bir neçə il Salman Xan ilə nişanlı qalan Ayşvariya, onun qısqanc xasiyyətinə davam gətirməyərək ayrılır və bir müddət Londonda yaşamalı olur. Aktyor Vivek Oberoy ilə bir müddət görüşən Ayşvariya 2007-ci ilin aprelində Hindistanın məşhur kino aktyoru Amitabh Baççanın oğlu Abhişek Baççan ilə nişanlanır və apreldə evlənirlər.

Ayşvariya Ray sərbəst dörd dildə danışır: hind, ingilis, tamil və urdu. Loreal, Coca-Cola və DeBeers brilyantlarının simasıdır. Filmə görə qonorarı 15 milyon dollara çatır. Son çəkildiyi filmlər: "Ədviyyələr şahzadəsi", "Baltii və Babli", "Loknau gözəli", "Quru", "Codha xə Akbar", "Xaos", "Atanın izi ilə", "Çəhrayı pantera −2". Hazırda aktrisa kino yaradıcılığını davam etdirir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ayşvariya Ray
* Ayşvariya Ray — bioqrafiya  rusca
*  Айшвария Рай — индианка, покорившая Голливуд
* Ayşvariya Ray — necə ulduz olmaq olar
* aishwarya-spice.com/
Lapçın

**Lapçın** — uzunboğaz ayaqqabı növü. Naxçıvan bölgəsinin dağlıq hissəsində və Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistanda) dağ kəndlərində yaşayan azərbaycanlılar arasında geniş yayılmışdır. Üzlüyü tumac və keçədən, altı dəridən tikilirdi.

Lapçınin ücü şiş və bir qədər yuxarı qatlanmış olur.

## Ədəbiyyat
* Naxçıvan Ensiklopediyası, AMEA, Bakı, 2002, 596 səh.
Dollar

**Dollar** () — bir sıra ölkələrin milli pul vahidinin adı. "Dollar" sözü Orta əsrlərdə bəzi Avropa ölkələrində metal pulları ifadə edən "taler" () sözündən götürülmüşdür.

Şifahi və yazılı danışıqda dollar deyərkən adətən ABŞ dolları nəzərdə tutulur.

1 dollar 100 sentə bərabərdir.

## Ədəbiyyat
* http://abc.informbureau.com/html/aieead.html
Ogüsten Sent-İler

**Oqüsten Sent-İler** (; ) — Fransız botaniki və səyyahı.

## Nəşr olunmuş əsas əsərləri
* Flora Brasiliae Meridionalis (3 cilddə, 1825–1832), Adrien Anri Loran de Jüsse və Jak Kambessede ilə birlikdə.
* Histoire des plantes les plus remarquables du Brésil et de Paraguay (1824)
* Plantes usuelles des Brésiliens (1827–1828), Adrien Anri Loran de Jüsse və Jak Kambessede ilə birlikdə.
* Voyage dans le District des Diamants et sur le littoral du Brésil (3 cilddə, 1833)
* Leçons de botanique, comprenant principalement la morphologie végétale (1840)

## İstinadlar
Adrien Anri Loran de Jüsse

**Adrien Henri Laurent de Jussieu** (, 23 dekabr 1797, Paris, Fransa, — 29 iyun 1853, Paris, Fransa) — fransız botaniki.
## Əsərləri
* De euphorbiacearum generibus medicisque earumdem viribus tentamen (Paris, 1824, 18 cədvəllə, şəkilli, ), ən geniş yayılmış əsəridir.
* Thèse sur la famille des Euphorbiacées, 1824
* Monographie des Rutacées, 1825
* Flora Brasiliae Meridionalis (3 vol., 1825—1832) (Oqüsten Sent-İler ilə birlikdə)
* Mémoire sur le groupe des Méliacées, 1830
* Recherches sur la structure des plantes monocotylédones, Paris, 1839
* Cours élémentaire de botanique (Paris, 1840, ), 
* Monographie des Malpighiacées, 1843
* Géographie botanique, 1845
Sülh

**Sülh** — hansısa dövlətin, böyük ərazinin əhalisinin müəyyən dövr ərzində digər dövlətlə açıq müharibə vəziyyətində olmaması zamanı. Sülh dövlətlərin bir-biri ilə münasibətlərinin qeyri-zorakılıq şəraitində qurması, bir-birinin milli maraqlarını uzlaşdırması və bütün bunların müqavilə ilə təsdiqləməsi nəticəsində mümkün olur.

Sülh şəraiti müharibə nəticəsində pozulur. Sülhsüz nə ictimai, nə də şəxsi təhlükəsizlik mümkün olmur.

R.Ceksonun hesablamalarına görə 1945-ci ildən sonra dünyada cəmi 26 gün müharibəsiz keçib.

## Sülh və müharibə
İstənilən müharibənin istəyi sülhdür.

## Həmçinin bax
* Cəmiyyət
* Nobel Sülh mükafatı
* BMT

## Mənbə
* Яндекс. Словари

## İstinadlar
Mirzə Kərim Şüai

**Mirzə Kərim Şüai** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Firudin bəy Köçərli Mirzə Kərim Şüai haqqında yazır:

Mirzə Kərim "Şüai" təxəllüs əslən Dərbəndin cənub tərəfindən — Kürə nahiyəsində Üşdül qəryəsindən İsrafil adında bir şəxsin oğludur. Məzkur mahalda polkovnik Sultan Əhməd bəy ki, o mahalın maliki-riqabı hesab olunurdu, Mirzə Kərimi öz yanında müsəlmani mühərrirliyinə götürüb, hər yerə gedəndə öz yanınca aparardı. Hətta Şeyx Şamilin davasında Mirzə Kərimə əvvəlinci çin və medal verdiribdir. Sonralardan məzkur Sultan Əhməd bəy Dərbənddə sakin olduğu üçün Mirzə Kərimin atası İsrafil öz əhlü əyalı ilə köçüb Dərbəndə gəlibdir və orada cənab polkovnikin zilli-himayətində dolanırdı. İttifaqən Sultan Əhməd bəy övzayi-zəmanədən təngə əlib, özünü qətlə yetirdi və Mirzə Kərim öz vəliyyün-neməsinin qətlindən bir növ müttəhim olub Sibirə göndərildi və neçə illər orada qalıb, imperaturi-əzəm tərəfindən fərmani-humayun sadir olmağa görə, mürəxxəs olub, dübarə Dərbəndə müraciət etdi. Artıq fəhmü zəkavət sahibi olmağa görə, Rusiyada qaldığı zaman rusca oxumağı və yazmağı ləyaqətincə kəsb etmişdi. Sibirdən qayıdandan sonra Dərbənddə nəcib familiyadan təəhhül ixtiyar edib, əziz və möhtərəm şəxslərdən biri oldu və məhəllə rəisi (kvartalnı) mənsəbinə nail olub, xoş güzəran edərdi və sakin olduğu məhəllənin şəbih ümuratına mübaşir olub, məscidi-camedə şəbih gətirmək həm ona mühəvvəl olmuşdu. Şüai şəbih büsatına dair mükalimələr yazıb, mərsiyələr inşa etmişdir və bunlardan əlavə bir kitab hürufi-heça qafiyəsində təlif edib, öz həyatında birinci dəfə çap etdiribdir. Çifayda, o kitabı ələ gətirmək bizə məqdur olmadı. Mirzə Kərim Şüai türk və fars dillərinə dara, fəsih bir şəxs olduğuna [binaən], bu dillərdə onun əşarü kəlamları vardır.
  
Şüai vəfat edibdir tarixi-miladın 1894-cü sənəsində Dərbənd şəhərində. Onun böyük oğlu Məhəmmədəli nam Badkubədə qulluq edir və ikinci oğlu Şəhriyar bəy Dərbəndin uyezdni xəzinəsində çinovnikdir.
Mirzə Həsib Qüdsi

**Mirzə Həsib Qüdsi** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Mirzə Həsib Qüdsi 1828-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini doğulduğu şəhərdə aldıqdan sonra Tehran şəhərinə yollanaraq mükəmməl dini və dünyəvi təhsil almışdır. Bakıya qayıtdıqdan sonra isə mədrəsə açmış və ömrünü dini alimlərin yetişməsinə sərf etmişdir. Bu böyük alim və şair 1908-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. Təəssüf ki, bir çox din alimləri və Əhli-Beyt (ə) şairləri kimi Mirzə Həsib Qüdsinin də həyat və fəaliyyəti barədə məlumat yox dərəcəsindədir.

Zəngin irsə malik olan şairin şerləri mütəmadi olaraq o dövrün mətbuat orqanlarında: "Məktəb", "Şərqi Rus", "Həyat", "İrşad", "Dəbistan", "Tazə həyat", "Füyuzat" və başqalarında çap edilmiş, divanı isə 1883 və 1887-ci illərdə Təbrizdə, 1901-ci ildə isə Bakıda nəşr edilmişdir. Sovet imperiyası dövründə isə şairin divanı mərhum Əliəbbas Müznib tərəfindən tərtib edilsə də çap edilməmişdir. Bu kitab ancaq müstəqillik dönəmində Sona Xəyal və Mustafa Mailoğlu tərəfindən transfonelimerasiya edilərək nəşrə hazırlanmış və 2004-cü ildə nəşr edilmişdir.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi şair zəngin və çoxşaxəli ədəbi irsə malikdir. Mirzə Həsib Qüdsi elm və məarifi nicat yolu bilərək bir çox şerlərində bunu qeyd etmişdir.

## Həmçinin bax

* Azərbaycan ədəbiyyatı

## İstinadlar
Məhəmməd Xəlifə Aciz

**Məhəmməd Xəlifə Aciz Qırbulaqlı ** (?-?) — XIX əsr Azərbaycan şairi

## Həyatı
Məhəmməd Xəlifə Aciz XIX əsrin birinci yarısında yaşayıb-yaratmış sənətkarlardandır. O, Sərabda anadan olmuşdur. Təvəllüd və ölüm tarixi məlum deyildir, 72 yaşında vəfat etdiyi güman edilir.

Qacarlar dövründə yaşamış şair  isə usta xəttat idi, dualar və saray üçün şeir və qəsidələr yazardı.

## Yaradıcılığı

* "Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası", I cildi, 1981.
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı
Məhəmməd Əmin Dilsuz

**Məhəmməd Əmin Dilsuz** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
XIX əsrin məşhur şairlərindən olan Məhəmməd Əmin Dilsuzun həyat yolu, doğum və ölüm tarixi haqqında ətraflı məlumat yoxdur. F.Köçərlinin yazdığına görə 1834-cü ildə "hali-həyatda imiş və özü dəxi müsinn halında vəfat edibdir".

"Ustad" ləqəbi ilə tanınan Dilsuz əsərlərini azərbaycan və fars dillərində yazmışdır. Onun divanı Təbrizdə dəfələrlə çap olunmuşdur. Şeirləri qəzəl, qəsidə, müxəmməs;, rübai, saqinamə, növhə və sinəzənlərdən ibarətdir.

## Yaradıcılığı

* F.Köçərlinin "Azərbaycan ədəbiyyatı" (II cild, 1981)
* "Cənubi Azərbaycan ədabiyyatı antologiyası" (I cild, 1981)

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı

## İstinadlar
Mirzə Mehdi Şükuhi

**Mirzə Mehdi Şükuhi** ()—XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Mirzə Mehdi Şükuhi 1829-cu ildə Təbrizdə sənətkar (aynasaz) ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini mollaxanada almışdır. Gənc yaşlarında Marağaya köçmüş, ticarətlə məşğul olmuşdur. İşi ilə əlaqədar Türkiyə, Orta Asiya,
Ərəbistan və İranın bəzi yerlərini gəzmiş, bir müddət Tehranda qaldıqdan sonra yenidən Marağaya qayıtmış yə ömrünün axırına qədər orada yaşamışdır. 1896-cı ildə Marağada vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.

Bədii yaradıcılığa gənclik illərində başlayan Şükuhi həm klassik, həm də xalq ədəbiyyatı üslubunda əsərlər yazmışdır. Qəzəl, qəşidə, müxəmməs, qitə, qoşma, gəraylı janrlarında olan lirik şeirləri, "Münazireyi-Əqlü Eşq", "Cəlala öyüd" adlı epik məsnəviləri ona şöhrət qazandırmışdır.

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı
Molla Məhəmməd Zövi

**Molla Məhəmməd Zövi** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Molla Məhəmməd Zövi 1843-cü ildə Şamaxıda doğulmuşdur. Doğma yurdunda mədrəsə təhsili aldıqdan sonra Muğana köçüb, uzun müddət müəllimlik etmişdir. Seyid Əzim Şirvaninin dərin rəğbətini qazanan Zövi "Beytüs-səfa" ədəbi məclisinin üzvlərindən olmuşdur. Onun şeirlər divanı AMEA Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əbülhəsən Vaqif

**Əbülhəsən Vaqif** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Əbülhəsən Vaqif 1845-ci ildə Salyan şəhərində bərəçi ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini Salyanda mədrəsədə almış, fars dilini və klassik ədəbiyyatı öyrənmişdir, lakin maddi çətinlik üzündən təhsilini davam etdirə bilməyən Vaqif mədrəsədən çıxaraq atasının yanında işləmişdir. Yalançı ruhanilər əleyhinə yazdığı tənqidi şeirlər onun təqibinə səbəb olmuş və şair 1888-ci ildə Salyanı tərk edərək Bakıya köçmüşdür.

Vaqif Bakıda yaşayarkən "Məcməüş şüzra" ədəbi məclisinin yığıncaqlarına getmiş, Əbdülxaliq Yusif, Cənnəti, Seyid Zərgər və başqa şairlərlə yaxınlıq vs dostluq etmişdir, O, 1914-cü ildə Bakıda vəfat etmiş və Şıx (Bibiheybəi) qəbristanlığında dəfn olunmuşdur.

İlk şeirlərini gənclik illərində yazan Vaqifin bəzi qəzəlləri XX əsrin əvvəllərində mətbuat səhifələrində görünmüşdür, lakin onun əsərləri tam halda əldə yoxdur. Ədəbiyyatşünas — alim Cənnət Nağıyeva şairin boyük zəhmət bahasına ələ gətirə bildiyi əsərlərini toplayaraq, 2000-ci ildə Bakıda nəşr etdirmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Azərbaycan ədəbiyyatı
Seyid Rza Sabir

**Seyid Rza Sabir** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Sabir təxəllüsü ilə şeirlər yazmış Hacı Seyid Rza Əmirzadə 1849-cu ildə Salmas şəhərində anadan olmuşdur. Şair ilk təhsilini mədrəsədə almış, iyirmi yeddi yaşında İrəvana köçüb ömrünün axırına qədər orada yaşamışdır, Onun Şimali Azərbaycana gəlməsi Bakıda "Əkinçi" qəzetinin nəşri başladığı tarixə təsadüf edir.

Firidun bəy Köçərli Hacı Seyid Rzanın çox rəvan təbə malik, "xeylixaşsöhbət və zərif bir şair" olduğunu qeyd edir və göstərir ki, o, "Əkinçi" yə nəsr ilə yazılmış bəzi məktublar da göndərirmiş.

Hacı Seyyid Rza Əmirzadə 1904-cü ildə İrəvan şəhərində vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.

## Həmçinin bax

*Azərbaycan ədəbiyyatı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* "Mərhəba, ey Həsən bəyi-aqil", "Əkinçi" qəzeti, 1877-ci il, 20-ci say.
Mirzə İsa Xəyali

**Mirzə İsa Xəyali** (30 oktyabr 1850, Ərdəbil, Qacar dövləti — 12 iyul 1917, Lənkəran, Rusiya İmperiyası) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Mirzə İsa Hacı Məhəmmədrəhim oğlu 30 oktyabr 1850-ci ildə Ərdəbildə doğulmuşdur. İlk təhsilini Ərdəbil mədrəsəsində almış, daha sonra 1868-ci ildə ali təhsil almaq məqsədi ilə Rusiya İmperiyasının Xarkov şəhərinə köçmüş və buradakı Xarkov Milli Universitetində təhsilini davam etdirmişdir. Bir müddət burada yaşamış 1891-ci ildə Lənkərana köçmüşdür. Burada müəllimlik və ticarətlə məşğul olmuşdur. O, 1917-ci ilin 12 iyulunda Lənkəranda vəfat etmişdir,

Xəyali "Fövcül-füsəha " ədəbi məclisinin fəal üzvlərindən idi. Onun bədii irsindən bir neçə qəzəl və digər şeirləri qalmışdır.

## Təzkirəsi
XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının ilk mənbələrindən bəhs edərkən Mirzə İsa Xəyalinin (1850–1917) "Təzkireyi — Ziyai" əsəri haqqında danışmamaq mümkün deyil. Onun təzkirəsində Ərdəbil və Təbriz şairlərindən Molla Qulaməli Həsrət, Mirzə Əsəd Şəms Ərdəbili, Molla Məhəmməd Mücrim, Mirzə Abdulla Sağəri və başqalarının həyat və yaradıcılığı toplanıb. Burada Cənubi Azərbaycan şairləri ilə birlikdə, S. Ə. Şirvani, M. Ə. Növrəs, M. R. Fəna, F. Kəminə kimi Şimali Azərbaycanda yaşayan sənətkarların bədii irsinə də ayrıca diqqət yetirilib. Bunu da qeyd edək ki, Mirzə İsa Xəyalinin bu təzkirəsi çap olunmayıb. Ona görə də indiyə kimi tədqiqatdan kənarda qalıb.

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədəbiyyatı
Elmer Dryu Merrill

**Elmer Drew Merrill** (; ) — ABŞ botaniki.  O, Filippində iyirmi ildən artıq fəaliyyət göstərdi və burada Asiya-Sakit Okean regionunun florası üzrə tanınmış bir nüfuza çevrildi. Karyerası ərzində o, 500-ə yaxın nəşrin müəllifi olub, təxminən 3000 yeni bitki növünü təsvir edib və bir milyondan çox herbari nümunəsi toplayıb. Elmi fəaliyyəti ilə yanaşı o, bacarıqlı idarəçi, kollec dekanı, universitet professoru və elmi jurnalların redaktoru olub. 

## İstinadlar
Karl Lüdviq Blume

**Karl Lüdviq Blume** ( və ya ; 9 iyun 1796 – 3 fevral 1862) Almaniya və Niderlandiya botaniki.

## Əsərləri
* Carl Ludwig Blume: *Bijdragen tot de flora van Nederlandsch Indië …*. 1825-1827 on Botanicus
* Carl Ludwig Blume: *Enumeratio plantarum Javae et insularum adjacentium.* 1827-1828.
* Carl Ludwig Blume & J. B. Fischer: *Flora Javae nec non insularum adjacentium …*. 1828-1851.
* Carl Ludwig Blume: *Rumphia, sive commentationes botanicae imprimis de plantis Indiae orientalis …*. 1836-1849 (4 volumes with 170 illustrations)
* Carl Ludwig Blume: *Museum botanicum Lugduno-Batavum …*. 1849-1857 on Botanicus

## Xarici keçidlər
* [Detailed biography](http://mdz.bib-bvb.de/digbib/lexika/adb/images/adb002/@ebt-link?target=idmatch(entityref,adb0020748))
* Karl Ludwig Blume  Karl Ludwig Blume's work on orchids
2011-ci il Səudiyyə Ərəbistanı iğtişaşları

Hökumət əleyhinə nümayişə çıxmış kütlə ilə polis arasında toqquşma başlayıb. Qətif şəhərində başlanmış toqquşmada polis səs qumbaralarından, rezin dəyənəklərdən istifadə edir. Bunun nəticə vermədiyini görən asayiş keşikçiləri havaya atəş açmağa başlayıb. Ən azı 1 nəfərin güllə yarası aldığı bildirilir. . Səudiyyə Ərəbistanın iqtidarın istefasını tələb edən qüvvələrlə polis arasında toqquşma olub. Ölkənin cənubunda əhalinin böyük hissəsini şiələrin təşkil etdiyi zəngin neft ehtiyatlarına malik Qətif bölgəsində keçirilən mitinqə polis sərt şəkildə müdaxilə edib. Polis öncə nümayişçilərə dağılışmağı əmr edib, sonra isə havaya atəş açıb. Daha sonra toqquşmalar başlayıb və 15 nəfər yaralanıb. Polisin aksiyanı dağıtmaq üçün həqiqi güllələrdən istifadə etdiyi bildirilir. Səudiyyə Ərəbistanı hökuməti şiələri İranın qızışdırdığını iddia edir. Xarici işlər naziri Səud əl-Feysəl Qətifdəki olaylara görə ad çəkmədən Tehranı ittiham edib. Səudiyyə Ərəbistanı xalqının istədiyi istiqamətdə islahatların həyata keçiriləcəyini deyən nazir nümayişçilərin məqsədinin ölkəni xaosa sürükləmək olduğunu bildirib.  

## İstinadlar
Müharibə

**Müharibə** — dövlətlər, tayfalar və siyasi qruplar arasında onların hərbi birləşmələri arasında hərbi əməliyyatlar formasında gedən münaqişə. Müharibə bir tərəfin digər tərəfə öz möqeyini zorla qəbul etdirmək cəhdidir. Digər sözlə, "müharibə siyasətin başqa formada davam etdirilməsidir". Albert Eynşteyn müharibə haqqında demişdir : 

## Ədəbiyyat
* Война и армия. Философско-социологический очерк. М.: Воениздат, 1977.
* *Война и мир в земледельческих предклассовых и ранних классовых обществах* // Перщиц А. И., Семенов Ю. И., Шнирельман В. А. Война и мир в ранней истории человечества. Т. 2. М., Институт этнологии и антропологии РАН. 1994. С.7–127.
* История и Математика: Макроисторическая динамика общества и государства / Ред. Коротаев А. В., Малков С. Ю., Гринин Л. Е. М.: КомКнига/УРСС. ISBN 978-5-484-01009-7.
* Коротаев А. В., Комарова Л. Н., Халтурина Д. А. *[http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=75&Itemid=37 Законы истории. Вековые циклы и тысячелетние тренды. Демография, экономика, войны.]* 2-е изд. М.: УРСС, 2007.
* Четверостишие А. Ремнёва о войне
* Стрэчен Х. Карл фон Клаузевиц "О войне". — М.: АСТ: АСТ МОСКВА: Полиграфиздат, 2010. — 330 с.

## Mənbə
* ТОМАС ХАРБОТЛ "Битвы мировой истории"
* Мартин Ауэр: Откуда берется война?
* Мартин Ауэр: Странная война — Рассказы в защиту культуры мира 
* В. Н. Михайлова и С. Т. Брезкуна ДОБРО ИЛИ ЗЛО ? Философия стабильного мира 
* Борис УрланисВойны и народонаселение Европы
* В.Золотарев СРАЖЕНИЯ ГРЯДУЩЕГО 

## Xarici keçidlər
Yaponiya standart vaxtı

**Yaponiya standart vaxtı** və ya **JST** ( *Nihon Hyōjunji* və ya *Chūō Hyōjunji*) — Yaponiyanın ümümdünya vaxtı 9 saat qabaqlayan standart saat qurşağı. Məsələn, UTC üzrə gecəyarısı (00:00) olarsa, Yapon standart vaxtı ilə saat 09:00 olur.

## İstinadlar
Rusiya müvəqqəti hökuməti

**Müvəqqəti hökumət** ( — ) — Rusiyada dövlət hakimiyyətinin Fevral inqilabı və Oktyabr inqilabı arasındakı dövrdə ali icraedici, sərəncam və qanunverici orqanı idi. Bəzi mənbələrdə bu hökumət **Moskva hökuməti** kimi qeydə alınıb.

Dövlət dumasının Müvəqqəti komitəsi və Fəhlə və əsgər deputatların Petroqrad Şurasının icra komitəsi arasında əldə edilən razılaşma əsasında yaradılmışdır.

## İstinadlar
Kayu

***Kayu*** () — Kanada istehsalı cizgi serialı. 1997-ci ildən 2011-ci ilə qədər "Télétoon" kanalında nümayiş etdirilib.

## Təsvir
Cizgi serial Kayu adlı 4 yaşındakı bir oğlan uşağın insanlarla münasibətlərini və gündəlik həyatından bəhs edir. Orijinal dili fransızca olan cizgi serial, fərqli dillərə, eyni zamanda Azərbaycan dilinə dublyaj edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Crateva religiosa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Yaponiya, Avstraliya, Cənub-Şərqi Asiyanın böyük hissənində və Sakit okeanın cənubunda yerləşən bir neçə adada bitir. Digər yerlərdə, xüsusilə də Afrika qitəsində meyvəsinə görə becərilir. Çiçəklərinin nektarı bir çox həşərat (daha çox Hebomoia glaucippe kəpənəkləri) və quşları özünə cəlb edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Crateva

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hüseynbala Əliyev

**Əliyev Hüseyn Balaəli oğlu** – "Lenin ordeni" ilə təltif edilib (ölümündən sonra)

## Həyatı
Əliyev Hüseyn Balaəli oğlu 25 noyabr 1918-ci ildə Bakı şəhərinin Pirşağı qəsəbəsində doğulmuşdur. Bakı şəhəri, Dəyirman küçəsi, 8 nömrəli evdəki 39 nömrəli ibtidai məktəbdə oxumuşdur. Sonra"Qırmızı dəmirçi" fabrik-zavod məktəbində (FZM) təhsil almışdır. Sonra Bakı təyyarə klubunda uçuşun ilk elementlərinə yiyələnmışdir.

1940-cı ildə Yeysk HDT-çilik məktəbini bitirmişdir.

BVM başlayanda Baltik Donanmasının HHQ-ndə Tallində, sonra isə Leninqradda xidmət etmişdir.

Leytenant Hüseyn Əliyev qırıcı təyyarəçi idi. 49 döyüş uçuşu keçirmişdir.

18 iyul 1941-ci ildə düşmənin 3"Yunkers-88" təyyarəsi ilə döyüşə girmiş ölümcül yaralanmışdır. Kabinədə partlayan düşmən mərmisindən onun bədəni 30-qədər qəlpə yarası almışdır. Buna baxmayaraq  təyyarələrdən 2-sini vurmuşdur. Öz təyyarəsini salamat yerə endirmiş,  təyyarənin kabinəsində partlayan mərmidən aldığı çoxlu yaralardan həlak olmuşdur.

Ölümündən sonra "Lenin ordeni" ilə təltif edilib.

N.K.Çukovskinin "Baltik səması" romanında, V.Ketlinskayanın "İradə" hekayəsində onun qəhrəmanlığından bəhs edilmiş, Məmməd Rahimin "Leninqrad göylərində" poeması ona həsr olunmuşdur.

"Azərbaycan film" kino studiyası onun haqqında Hünər əbədidir (film, 1967) adlı film çəkmişdir.Pirşağı qəsəbəsində büstü qoyulmuşdur.

Adına küçə var.

## Haqqında
* N.K.Çukovski, "Baltik səması" romanı.
* V.Ketlinskaya, "İradə" hekayəsi.
* Məmməd Rahim, "Leninqrad göylərində" poeması.

## Filmoqrafiya
# Hünər əbədidir (film, 1967)
# Qafqaz qartalının uçuşu

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, 3-cü cild, Bakı, 2003. səh.747.
* Dilşad Xaqaniqızı "Pirşağı dünyası" "Borçalı"Bakı-2005

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanlı "qartal"ın son uçuşu
Otoskleroz

**Otoskleroz** - uzun illər ərzində ağıreşitmə və qulaqda küyün yaranması ilə nəticələnə bilən qulaq xəstəliklərindən biridir. Xəstəliyə öncə bir qulaq, zaman keçdikcə (aylar və ya illər) digər qulaq da məruz qalmış olur.

Xəstəlik, daxili qulağın sümük labirintində, etioloqiyası hələlik naməlum qalan, sərt sümükləşmə ocaqlarının yaranması nəticəsi baş verir. Zaman keçdikcə, distrofiya nəticəsində nizamsız surətdə gedən sümükləşmə prosesi, məsaməli sümük toxuması ilə əvəz edilir və sonradan yenə də sıxcam sümük toxumasına çevrilmiş olur.

Məhz bu baxımdan otoskleroz sözünün mənası, Yunan sözləri olan "skler"-o (sərt) və "oto" (qulaq) sözləri ilə bağlıdır. Xəstəliyin səbəbi, qulaq sümükcüklərinin birində, etioloqiyası hələlik naməlum qalan, nizamsız surətdə gedən sümükləşmə prosesidir ki, bu da son məqamda onun kirəcləşməsinə səbəb olur. Nəticədə sümükcüyün hərəkəti məhdudlaşır və eşitmə üzvü (daxili qulaqda) funksiyasında qüsur yaranmış olur.

Daxili qulaqda yarana bilən bir çox xəstəliklərdən fərqli olaraq, otosklerozun əksər hallarda tam müalicəsi mümkündür.

Otoskleroz zamanı ağıreşitmənin mexanizmini anlamaq məqsədi ilə eşitmə üzvü olan qulağın əsas xüsusiyyətlərindən bəziləri haqqında (klinik anatomiyası, fiziologiyası, xəstəliyin klinikası, diaqnostika və müalicəsi) məlumatların qeyd edilməsi zəruridir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Qulaq
I Am... Sasha Fierce

***I Am… Sasha Fierce*** – Beyonce'nin üçüncü studio albomudur.

I Am… Sasha Fierce, Amerikalı R&B müğənnisi Beyoncé'nin üçüncü solo albomudur. Amerika Birləşmiş Ştatlarında "Columbia Records" və "Music World" etiketləriylə 18 noyabr 2008 tarixində buraxılmış albom, bu günə qədər bütün dünya daxilində yeddi milyondan çox satılıb. Beyoncé bu albomla birlikdə 52. Grammy Mükafatlarında "Ən Yaxşı Müasir R&B Albomu" mükafatını aldı. Ayrıca bu mükafat mərasimində sənətçi, layiq görüldüyü altı mükafatla birlikdə bir gecədə ən çox Grammy mükafatı alan qadın sənətçi rekordunu qıraraq tarixə keçdi. Alboma daxil olan mahnılar:

I Am… Sasha Fierce (I Am…)
# "If I Were A Boy" (BC Jean, Toby Gad) – 4:11
# "Halo" (Beyoncé Knowles, Ryan Tedder) – 4:22
# "Disappear" (Beyoncé Knowles, Amanda Ghost, Dave McCracken, Ian Dench) – 4:29
# "Broken Hearted Girl" (Beyoncé Knowles, Eriksen, Hermansen) – 4:40
# "Ave Maria" (Beyoncé Knowles, Eriksen, Hermansen) – 3:42
# "Smash Into You" (Beyoncé Knowles, Christopher Stewart, The-Dream) – 4:32

(Sasha Fierce)
# "Single Ladies (Put a Ring on It)" (Knowles, Stewart, Nash) – 3:15
# "Radio" (Beyoncé Knowles, Jim Jonsin, Rico Love, D-Town) – 3:39
# "Diva" (Beyoncé, Bangladesh, Sean Garrett) – 3:21
# "Sweet Dreams" (Beyoncé Knowles, Jonsin, Love, Wayne Wilkins) – 3:29
# "Video Phone" (Beyoncé Knowles, Crawford, Garrett) – 3:36

I Am… Sasha Fierce Deluxe Edition (I Am…)
# "If I Were a Boy" (BC Jean, Toby Gad) – 4:11
# "Halo" (Beyoncé Knowles, Ryan Tedder) – 4:22
# "Disappear" (Knowles, Amanda Ghost, Dave McCracken, Ian Dench) – 4:29
# "Broken Hearted Girl" (Beyoncé Knowles, Eriksen, Hermansen) – 4:40
# "Ave Maria" (Beyoncé Knowles, Eriksen, Hermansen) – 3:42
# "Smash Into You" (McLaughlin, Christopher Stewart, The-Dream) – 4:32
# "Satellites" (Beyoncé Knowles, Ghost, McCracken, Dench) – 3:09
# "That's Why You're Beautiful" (Beyoncé Knowles, Andrew Hey) – 3:42

(Sasha Fierce)
# "Single Ladies (Put a Ring on It)" (Knowles, Stewart, Nash) – 3:15
# "Radio" (Beyoncé Knowles, Jim Jonsin,[Rico Love, D-Town) – 3:39
# "Diva" (Beyoncé Knowles, Crawford, Sean Garrett) – 3:21
# "Sweet Dreams" (Beyoncé Knowles, Jonsin, Love, Wayne Wilkins) – 3:29
# "Video Phone" (Beyoncé Knowles, Crawford, Garrett) – 3:36
# "Hello" (Beyoncé Knowles, REO) – 4:17
# "Ego" (Beyoncé Knowles, Elvis Williams, Harold Lilly) – 3:57
# "Scared of Lonely" (Cristyle Johnson, Rodney Jerkins) – 3:44
Pearls of Passion

***Pearls of Passion*** — Roxette qruppunun debut albomudur. 1997-də albomun bonus-treklər ilə yeni versiya çıxdı.

## Treklər
Qarluq xaqanlığı

**Qarluq xaqanlığı** () 756-940-cü illərdə iqtidarda olmuş türk xaqanlığı.

## Tarixi
Qarluqlar VIII əsrin ortalarına qədər Qərbi Altayda və İrtış çayı sahillərində yaşayırdılar. Onların dili qıpçaqlara yaxın idi. Qarluqlar ilk əvvəl II Şərqi Türk xaqanlığına tabe olsalar da, vaxtaşırı uyğurlarla ittifaqa qarşı çıxır, qonşu əraziləri qarət edirdilər. 

734-cü ildə Bilgə xaqanın ölümündən sonra II Şərqi Türk xaqanlığı əvvəlki qüdrətini itirdi. Artıq VIII əsrin 40-cı illərində qarluqlar yabqu tərəfindən idarə olunurdular. 744-cü ildə qarluq, uyğur və basmil türk tayfaları birləşərək II Şərqi Türk xaqanlığına son qoydular.

VIII əsrin 50-ci illərində qarluq tayfa ittifaqı daha da güclənir. Qısa müddət ərzində onlar İli, Çu və Talas çayları vadisini ələ keçirərək, Talas və Suyab şəhərlərini zəbt edirlər. 766-cı ildə qarluqların yabqusu qərargahını Çu çayının kənarında yerləşən Suyab şəhərinə (Tokmak şəhəri) keçirdi.

766-940-cı illər arasında qarluqlar Yeddiçayarası ərazidə hakim qüvvə idilər. Lakin 940-cı ildə Şərqi Türküstanda yaşayan türkmənşəli yaqma tayfası bu əraziyə basqın etdi və dövlətin mərkəzi Balasaqun şəhərini tutaraq, Qarluq xaqanlığına son qoydular. 

## Adının mənşəyi
Qarluqlar 766-1215-ci illər arasında Orta Asiyada varlığını davam etdirən Türk boylarıdır. “Qar” adı ərəb mənbələrində “Harluk”, farsca əsərlərdə ” Halluh”, çin mənbələrində isə “Geluolu” formalarında istifadə edilmişdir. Qədim Türk çağlarında Karluklara “Üç Oğuz”, yəni “Üçboy” da deyilmişdir.

"Divanü Lüğat-it-Türk"də bir parçada deyilir: "Qarluq" "Köçəri türklərdən bir dəstə adıdır. Oğuzlardan ayrıdırlar. Oğuzlar kimi türkməndirlər".

## Hökmdarları
* 746 - Bilgə Yabqu Tun Apa Yigen Çor (毗伽葉護頓阿波移健啜)
* 753 - Tun Bilgə Yabqu (頓毗伽葉護)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Форум История Казахстана

## Həmçinin bax
*Qarluqlar
Nou-hau

**Nou-hau** ( — bilirəm necə) və ya **istehsalat sirri** — 1)hələ ümumi istifadə obyektinə çevrilməmiş, yenilik olan biliklər, elmi-texniki, istehsal, texnoloji, idarəetmə, maliyyə-iqtisad, kommersiya səciyyəli məlumatlar, həmçinin onlardan istifadə; 2)texniki məsələni, yaxud digər məsələni, həll etmək üçün texniki biliklər, kommersiya, idarəetmə, reklam sahəsində əməli təcrübə, istehsal sirləri.

## Ümumi məlumat
Onlar alınıb-satıla bilər və rəqib üzərində üstünlük əldə etməyə imkan verir.
Bu müəyyən informasiya, düsturlar, sxemlər, fəaliyyət alətləridir. Bəzi ölkələrdə bura pate ntlər və üstünlük əldə etməyə imkan verən informasiya da daxildir.

## Tətbiq praktikası
Müəllif əvvəlcə patent alır, nou-hau paketi əldə edir və müvafiq hüquqi sığorta ilə təmin edilir. Nou-hau və nou-nou eyni anlayışlardır.

## Ədəbiyyat
# R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
# Manual on Technology Transfer Negotiation, United Nations Industrial Development Organization (A Reference for Policy-makers and Practitioners on Technology Transfer), United Nations Industrial Development Organization, Vienna, Austria (1996) ISBN 92-1-106302-7
# Licensing Guide for Developing Countries, World Intellectual Property Organization (WIPO), Geneva, 1977, ISBN 92-805-0395-2
# Retrieved from "http://en.wikipedia.org/wiki/Knowhow"
Firudin Adəmiyyət

**Firudin Abbasqulu xan oğlu Adəmiyyət** ()  — İran tarixçisi.

## Həyatı
Abbasqulu xan Qəzvinin oğlu olan Firudin xan 1920-ci ildə Tehranda doğulmuşdu. Əslən Qəzvinlidir.

İran İslam inqilabından sonra fəaliyyətinə və kitablarının çapına məhdudiyyət qoyulan, hətta İran Xarici İşlər Nazirliyindən aldığı təqaüdü kəsilən alim son 29 ildə Tehranın Yusifabad məhəlləsindəki evində sakit və tənha bir ömür sürmək məcburiyyətində qalıb. Bu müddətdə onun evinin qapısı bəzi yaxın dost-tanışlarından, tanıdığı yazıçı, şair və jurnalistlərdən savayı heç kimin üzünə açıq olmayıb.

F.Adəmiyyət ömrünün böyük hissəsini müasir İran tarixi, xüsuilə Məşrutə inqilabı, bu inqilabın məzmun, hədəf və ideyaları, onda iştirak etmiş şəxsiyyətlərin fəaliyyəti barədə tədqiqatlara həsr edib. O, "İran Məşrutə hərəkatında ictimai demokratiya təfəkkürü", "Mirzə Fətəli Axundovun düşüncələri", "Talıbov düşüncələri", "Mirzə Ağaxan Kirmaninin düşüncələri", "Tarixi məqalələr toplusu", "Şeyx Fəzlullah Nurinin əqidə və düşüncələri", "İranda tarixçiliyin tənəzzülə uğraması" və s. kitabların müəllifidir.

ABŞ-nin Stenford Universitetinin siyasi elmlər üzrə müəllimi Abbas Milani "Azadlıq" radiosunun fars redaksiyasına açıqlamasında F.Adəmiyyəti müasir İran tarixini araşdıran ən böyük və etibarlı tarixçilərdən olduğunu deyib: "Mən tam qətiyyətlə deyə bilərəm ki, Əhməd Kəsrəvidən sonra heç kəs Məşrutə tarixini Firudin Adəmiyyət qədər işıqlandırmayıb".

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
HSBC

**HSBC** — Avropa, Asiya-Sakit okean bölgəsi, Şimali və Cənubi Amerika, Yaxın Şərq və Afrikada fəaliyyət göstərən HSBC Qrupu, dünyanın ən böyük bank və maliyyə xidmətləri göstərən qurumlardan biridir.
İngiltərədə qeyddə olan HSBC Holdings plc'nin ümumi mərkəzi Londondadır.
HSBC'nin 1999-ci ildə Qrup şirkətləri üçün beynəlxalq tək bir marka olaraq təyin olunması, qrupun altıbucaqlı embleminin dünya səviyyəsində getdikcə tanınan bir simvol olmasını təmin etdi.
HSBC 2002-ci ildən markasını rəqiblərindən ayırmaq və xüsusiyyətlərini vurğulamaq üzrə 'Dünyanın yerli bankı' şüarıyla bir kampaniyaya başladı.

HSBC, dünyanın ən inkişaf etmiş məlumat texnologiyalarını istifadə etməkdədir. HSBC'nin ildə 13 milyarddan çox müştəri əməliyyatının həyata keçirildiyi və hər keçən gün sürətlə inkişaf edən e-ticarət funksiyası, internet, PC bankçılığı, interaktiv TV, telefon bankçılığı və mobil bankçılığından ibarətdir.
Bankın düyada 10.000 dən çox ofisi,82 ölkədə 312.000 dən çox işçisi və 125 milyondan çox müştərisi mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* HSBC Group saytı 
* Официальный сайт банка
Henrix Qustav Rayxenbax

**Henrix Qustav Rayxenbax** (, ) — Almaniya botaniki, pterodoloq və ornitoloqu, bitkilərin sistematiki.

## Əsərləri

* *Reichenbach, H. G.* Orchideae in Flora Germanica... Tentamen Orchidographiae Europaeae. 1850—1851
* *Reichenbach, H. G.* De pollinis Orchidearum genesi ac structura et de Orchideis in artem ac systema redigendis. Commentatio quam ex auctoritate amplissimi philosophorum ordinis die mensis julii decimo hora decima MDCCCLII illustris ictorum ordinis concessu in auditorio juridico pro venia docendi impetranda publice defendet. Lipsiae, F. Hofmeister, 1852 (doktorluq dissertasiyası)
* Deutschlands Flora… 13/14-22, 1850–1886
* *Reichenbach, H. G.* Pescatorea. Iconographie des Orchidees. Bruxelles. 1854—1855. (Q. Lüddenmanla birlikdə)
* *Reichenbach, H. G.* Catalog der Orchideen — Sammlung von G. W. Schiller. 1857
* *Reichenbach, H. G. & Kraenzlin, W. L.* Xenia Orchidacea. Beiträge zur Kenntniss der Orchideen. Leipzig, F. A. Brockhaus, 1858—1900 (3 cilddə ,250 cədvəllə)
* *Reichenbach, H. G.* Beiträge zu einer Orchideenkunde Central-Amerika's. Hamburg, T.G. Meissner, 1866 (10 cədvəllə)
* *Reichenbach, H. G.* Beitrage zur Systematischen Pflanzenkunde. 1871
* Refugium Botanicum; or, Figures and Descriptions from Living Specimens of Little Known of New Plants of Botanical Interest. London, Vols. 1-5, 1869—1882 (с 72 таблицами)
* ''Reichenbach, H. G.'' Otia Botanica Hamburgensia…. 1878–1881 (2 hissəli: I — 21 aprel 1878, II — 8 avqust 1881)

## İstinadlar
Ayzek Azimov

**Ayzek Azimov** (); ilk adı **İsaak Yudoviç Ozimov** (; ) — ABŞ-də fəaliyyət göstərmiş Rusiya yəhudisi mənşəli yazıçı-fantast. 500-ə yaxın bədii və elmi-populyar əsərin müəllifi. Elmin kütləviləşməsi üçün çalışmış, ixtisasca biokimyaçı olmuşdur.

"Kimyanın qısa tarixi" əsərinin müəllifidir.

Fantastik əsər müəlliflərinə verilən Hyuqo və Nebyula mükafatlarının laureatıdır. Onun əsərlərindəki bəzi yeni söz və ifadələr bir çox dillərə daxil olmuşdur. Məsələn, *robotics* (robotexnika, robotika), *positronic* (pozitron), *psychohistory* (psixotarix) və s. İngilisdilli ədəbiyyatda Artur Klark və Robert Haynlaynla birlikdə yazıçı-fantastların "Böyük üçlüyünə" daxil edilir. Məşhur amerikan fantastı, ixtisasca biokimyaçı olan Ayzek Azimov 1964-cü ildə İngiltərədə çap edilmiş "Adding a Dimension" ("Daha bir ölçü") kitabında yazırdı: "Elmin tarixi vacib həqiqətləri dərk etməyə kömək edir". Azimov yazırdı: "Əgər elm ilahi kəşf deyilsə, insan ağlının məhsuludursa, onun sonrakı inkişafı da labüddür. Əgər elmi qanun əbədi həqiqət sayılmırsa deməli, bunun üçün tələbat yaranarsa dəyişilə bilər. Elmi həqiqət özündə sonrakı təkmilləşməni formalaşdırır". Azimov öz kitabının ön sözünü bu sözlərlə bitirmişdir və onların altından hər bir alim imza ata bilər: "Fərziyyələr və yanlışlıqlar, açıqlama və həqiqətlə gizlənpaç oyunları yüz il bundan öncə aşkar edilə bilərdi, lakin şişirdilmiş avtoritetlər və tacsız "peyğəmbərlərin" gizli fikirləri buna maneə törədərək mübarizəni daha riskli, nəticəni isə qeyri-müəyyən edirdi. Elm tarixində çətinliklərin nəticəsi olaraq indiki elmi uduşlar bizim üçün daha qiymətli olur. Daha səmimi olaq. Bəzən hamı belə fikirləşir. Bəs bunlar nəyə lazımdır? Olmaz ki, biz artıq digərləri tərəfindən tapılmış həqiqətlərdən hazır şəkildə istifadə edək? Əslində bu belədir, lakin başqalarının artıq sərf etdiyi zamana biz qənaət etməklə özümüz üçün vaxt qazanmırıq. Nə mənası var ki, səhər tezdən durub, bütün günü sahildə balıq tutaq, əvəzində yuxudan duran kimi dükandan balıq sifariş etmək daha yaxşı olar. Öz etüdlərimi yazanda mən bu haqda fikirləşirdim və bununla mən ümidsizliyə qapılıram ki, elmin keçmişi onun gələcəyini zənginləşdirmir".

## Əsərləri
* Mən, Robot
* Təməlçilər
* Kosmik axınlar"
* Robotlar və İmperiya
* Günəşin Tanrıları
* Dəmir Mağaralar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər