Aleksey Brusilov

**Aleksey Alekseyeviç Brusilov** (; ) — rus və sovet hərb xadimi və hərbi pedaqoqu, kavaleriya generalı (6 dekabr 1912-ci ildən), general-adyutant (10 aprel 1915-ci ildən), Rus ordusunun Ali baş komandanı (22 may — 19 iyul 1917), Qırmızı Ordunun baş kavaleriya inspektoru (1923).

## Həyatı
Aleksey Brusilov mənşəcə Brusilovlar zadəgan ailəsindəndir.  1853-cü ildə Tiflisdə rus generalı Aleksey Nikolayeviç Brusilovun ailəsində anadan olub (1787-1859).  Anası Mariya-Luis Antonovna mənşəcə polyak idi və kollec assessoru A. Nestoyskinin ailəsindən olmuşdur.

27 iyun (9 iyul) 1867-ci ildə Pajeski Korpusuna daxil olmuşdur.  17 iyul 1872-ci ildə korpusu bitirmiş və 15-ci Draqun Tver alayı sıralarına daxil olmuşdur.  1873-1878-ci illərdə - alayın adyutantı olmuş, Qafqazda 1877-1878-ci illər Rusiya-Türkiyə müharibəsinin iştirak etmişdir.  Türk qalaları Ərdahan və Qarsın ələ keçirilməsində fərqlənmiş, buna görə də 3-cü və 2-ci dərəcə Müqəddəs Stanislav ordeni və 3-cü dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif edilmişdir.  1879-1881-ci illərdə eskadron komandiri və alay təlim komandasının rəisi olmuşdur.

1881-ci ildə xidmət etmək üçün Sankt-Peterburqa gəlmiş, 1883-cü ildə eskadronun elmi şöbəsini və yüzlərlə komandirini "əla" kateqoriyasında bitirmişdir.  1883-cü ildən Məmur süvari məktəbində xidmət etmişdir:  1890-cı ildən - at sürmə və sarğı şöbəsi müdirinin köməkçisi;  1891-ci ildən - eskadron və komandir şöbəsinin rəisi;  1893-cü ildən - draqun şöbəsinin müdiri olmuşdur.  10 noyabr 1898-ci ildən - direktor köməkçisi, 10 fevral 1902 - məktəbin müdiri olmuşdur.  Brusilov təkcə Rusiyada deyil, xaricdə də kavaleriya və atçılıq idmanının görkəmli bilicisi kimi tanınmışdır.
## Rütbələri
*Poruçik — 2 aprel 1874;
*Ştabs-kapitan — 29 oktyabr 1877;
*Kapitan — 15 dekabr 1881; sonradan rotmistr — 18 avqust 1882;
*Podpolkovnik — 9 fevral 1890; 
*Polkovnik — 30 avqust 1892;
*General-mayor — 6 may 1900;
*General-leytenant — 6 dekabr 1906.

## Brusilov hücumu

Antanta qüvvələrinin 1916-cı ilin martında Şantiyidə razılaşdıqları 1916-cı il yay hücumu qərarına uyğun olaraq rus cəbhəsində hücum 15 iyuna, fransız cəbhəsində isə 1 iyula nəzərdə tutmuşdu. 1(14) aprel baş qərargahda (Mogilyov) cəbhə komandanları müşavirəsində təsdiq olunan 1916-cı il kampaniyası planına görə, əsas zərbəni Qərb cəbhəsi qoşunları Vilno istiqamətində endirməli idi (1, 2, 4, 10 və 3-cü ordular). Cənub-Qərb (8, 11, 7 və 9-cu ordular) və Şimal (12, 5 və 6-cı ordular) cəbhələrinə isə yardımçı zərbə tapşırılmışdı. Qərargahın 11(24) aprel direktivinə görə Cənub-Qərb cəbhəsi Rovno rayonundan Lutska hücumla Qərb cəbhəsinə dəstək olmalıydı. Lutska əsas zərbənin endirilməsi Qərb cəbhəsinə ən yaxın olan 8-ci orduya həvalə olunmuşu. Cənub-Qərb cəbhəsinin komandanlığı hücuma hərtərəfli hazırlıq keçirmişdi: xüsusilə rəqibin müdafiəsinin kəşfiyyatına (o cümlədən havadan), hücum üçün mühəndis platsdarmlarının hazırlığına (hərəsi 6-8 paralel tranşeya olmaqla), Avstriya-alman  mövqelərinə analoji (2-3 möhkəmləndirilmiş zolaq) sahələrinin qət edilməsində qoşunların hazırlığına, piyadaların artilleriya ilə uzlaşması işinə diqqət yetirilmişdi.

Cənub-qərb cəbhəsi Avstriya-alman 4, 1, 2, Cənub və 7-ci orduları üzərində canlı qüvvədə (448 minə qarşı 573 min süngü) və yüngül toplarda (1301-ə qarşı 1770 top) üstünlüyə malik idi, lakin ağır artilleriyada üç dəfə geri qalırdı (545-ə qarşı 168 top).

Cənub-qərb cəbhəsinin hücumu 22 mayda (4 iyun) o vaxt üçün güclü artilleriya hazırlığından sonra başladı. Ən böyük uğura 8-ci ordu zolağında (kom. general A.M.Kaledin) Lutsk istiqamətində nail olunmuşdu. Nosoviçi, Korıto (Lutsk sıçrayışı adlandırılan) sahəsində 16&nbsp;km cəbhəni yararaq, o 25 maya qədər cəbhə boyu eninə yarığı 70–80&nbsp;km, dərinə 25–35&nbsp;km genişlədərək Lutsku tutdu. 2 iyuna qədər 8 -ci ordu general A. Linzingenin ordular qrupundan olan  ershersoq İosif Ferdinandın 4-cü Avstro-macar ordusunu darmadağın edərək 65–75&nbsp;km irəlilədilər. Rezervləri tükədib və Kiselin rayonunda Fransadan və cəbhənin başqa sahələrindən gətirilmiş alman hissələrinin inadlı müqavimətinə rast gələrək o irəliyə hərəkətini dayandırdı. Bu həm də ona görə edildi ki, hücum qonşu Qərb cəbhəsinin 3-cü ordusu tərəfindən dəstəklənmədi. 3 iyundan 22 iyuna qədər 8-ci ordu generallar Q.Marvits, E.Fankelhayn və F.Bernqardinin ordu qruplarının əkszərbələrini dəf edirdi. 11 iyunda Cənub-qərb cəbhəsinə 3-cü ordu verildi. 8-ci və 3-cü ordular (gen. L.P.Leş) Stoxod çayını forsaj etməyə və Kovali tutmağa çalışdılar, lakin almanların  iri qüvvələr çəkərək buranı güclü möhkəmlətməsi onlara imkan vermədi. 11-ci ordu (kom. gen. V.V.Saxarov)Sapanov yanında cəbhəni yardı, lakin rezervin olmaması hücumu davam edə bilmədi. 7-ci ordu (kom. gen. D.Q.Şerbaçev Yazlovitsa rayonunda müdafiəni 7&nbsp;km sahədə yardı, lakin rəqibin general Böm-Ermolinin ordu qrupundan və gen. Botmerin Cənub ordusu tərkibindən olan iri qüvvələrinin əskzərbələri hücumu dayandırdı. 9-cu ordunun (kom. gen. P.A.Leşitski) əməliyyatları uğurla davam edirdi. 11&nbsp;km cəbhəni Onut, Dobronouts sahəsində yararaq, 7-ci Avstriya-macar ordusunu darmadağın etdi və 5 iyunda Çernovtsını aldı.

## Biblioqrafiya
*Об одиночной подготовке всадника и коня в кавалерии // Военный сборник. 1897. № 9.
*Роль кавалерии в будущих войнах // Вестник русской конницы. 1906. № 1.
*Кавалерийский спорт // Вестник русской конницы. 1906. № 3.
*Мои воспоминания. Посмерт. изд. — М.; Л.: Гос. изд-во. Отдел воен. лит., 1929. — 249 с.
*Воспоминания. — М.: Воениздат, 1963.
*Мои воспоминания — Минск: Харвест, 2003
## Ədəbiyyat
* *Александров Б. Ю.* А. А. Брусилов: военная и общественно-политическая деятельность 1877—1924 гг. Автореф. дисс. … канд. ист. наук.
* Алексей Алексеевич Брусилов // Вопросы истории. 1988. № 11. С. 80—97.
* *Базанов С. Н.* Алексей Алексеевич Брусилов. — М.: Цейхгауз, 2006.
* *Базанов Н.* Ещё раз о Брусилове, брусиловцах и забытой войне // Посев. 2007. № 3. С. 38—40.
* *Базанов Н.* Жизнь и звёздный час генерала Брусилова // Наука России. 2006. № 4. С. 91—98.
* *Брусилова Н. В.* Воспоминания, записки, впечатления: 1870—1930-е: В 2 т. — М.: Кучково поле, 2017 ISBN 978-5-9950-0516-2
* *Голиков А. Г.* Генерал А. А. Брусилов: Страницы жизни и деятельности // Новая и новейшая история. 1998, № 4.
* Залесский К.А.:Кто был кто в ПМВ.
* *Мавродин В. В.* [А. А. Брусилов: биографический очерк. — [Moskva|M]: Госполитиздат, 1942. — 48 с.]
* *Нелипович С. Г.* Наступление русского Юго-Западного Фронта летом-осенью 1916 года: война на самоистощение?
* *Оберучев К. М.* В дни революции. Поездки на фронт. — Беседы с войсками. — Генерал Брусилов. — Генерал Каледин.
* *Ростунов И. И.* Генерал Брусилов. — М.: Воениздат, 1964.
* *Рыжов К. В.* Алексей Брусилов // Сто великих россиян. М., 2003. С. 305—310.
* Сергей Семанов. У колыбели Красной Армии: Рассказ о А. А. Брусилове // Москва. — 1980. — № 2. — С. 170—179. — (Очерк и публицистика).
* *Соколов Ю. В.* Красная звезда или крест? Жизнь и судьба генерала Брусилова. — М.: Россия молодая, 1994.
* *[[Uinston Çörçill|Churchill W. S.]]* Brusilov’s Offensive//The Unknown War: The Eastern Front. New York: Charles Scribner’s Sons, 1931. pp.&nbsp;358–373.

## İstinadlar