Marduk heykəli

**Marduk heykəli** —  qədim Mesopotamiya sivilizasiyasının, xüsusilə də Babil şəhərinin dini və mədəni həyatında mühüm yer tutan abidə.

Əhəmiyyətinə görə heykəl bəzən Babil düşmənləri tərəfindən psixoloji müharibə aləti kimi istifadə olunurdu. Hetlər, Assurlar və Elamlar  Babilə hücum etdikdə, şəhəri təkcə talan etməklə kifayətlənmir, həm də Mardukun heykəlini oğurlayırdılar. Bu isə Babildə dini ayinlərin keçirilməsini qeyri-mümkün edir, nəticədə şəhərdə həm dini, həm də siyasi böhran yaranırdı. Babil əhalisi  isə heykəli oğurlayan hökmdarların daha sonra öz ailə üzvləri tərəfindən öldürülməsini təsadüf saymır, bunu Mardukun ilahi qəzəbi və cəzası kimi dəyərləndirirdi.

## Tarixi
Marduk heykəlinin ilk dəfə oğurlanması, təxminən e.ə. 1595-ci ildə Het hökmdarı I Murşili Babil şəhərini taladıqda baş vermişdi. Bu hücum nəticəsində Babilin I sülaləsi süquta uğramış şəhər isə böyük dağıntılara məruz qalmışdı.

Babil sonradan Kassit sülaləsi dövründə yenidən qurulsa da Mardukun müqəddəs heykəli uzun müddət Hittit Krallığında saxlanılmışdı. Güman edilir ki, heykəl yalnız e.ə. 1344-cü illər ətrafında Hittit kralı I Şuppiluliuma tərəfindən siyasi münasibətləri yaxşılaşdırmaq məqsədilə Babilə geri qaytarılmışdır.

Heykəl  Aşşur kralı **I. Tukulti-Ninurta**   e.ə 1225-ci ildə Babili ələ keçirib qarət edəndə  Assur şəhərinə aparılıb.  Bu hadisədən sonra heykəlin aqibəti bir müddət qeyri-müəyyən qaldı. Lakin məlum olur ki, heykəl sonradan Babilə geri qaytarılmış və naməlum səbəblərdən yaxınlıqdakı **Sippar** şəhərinə köçürülüb.

Təxminən e.ə. 1150-ci ildə Sippar Elam hökmdarı **I Şutruk-Nahunte**nin rəhbərliyi ilə Elam ordusu tərəfindən talan edildikdən sonra Mardukun heykəli bir daha oğurlanaraq Elama aparılmışdı.

Babil kralı **I Nabukadnəzar** (Nebukadnezar) Elama qarşı  yürüş təşkil etdikdən sonra heykəl yenidən ələ keçirilmiş və böyük ehtiramla Babilə qaytarılmışdı. Heykəlin geri qaytarılması şəhərdə böyük bir hadisə kimi qarşılanmış, bu münasibətlə bir neçə ədəbi əsər qələmə alınmışdı. Bu əsərlərdən birinin, çox güman ki, məşhur Babil yaradılış dastanı olan **Enûma Eliş**in ilkin versiyası olduğu düşünülür.

## Rolu və əhəmiyyəti

Babildə yaşayanlar "Asullḫi"ni həqiqi tanrı Marduk ilə birləşdirərək tanrını göylərdə deyil, şəhərin insanları arasında məbəddə yaşayan bir varlıq kimi qəbul etmişdilər. Buna görə də Marduk  şəhərdə yaşayan bir dost və qoruyucu varlıq kimi görülürdü.

Hər il yazda Babildə keçirilən dini baxımdan önəmli olan 13 günlük festival zamanı Mardukun heykəli tapınaqdan çıxarılır və şəhər divarlarının kənarındakı daha kiçik bir binaya yerləşdirilmədən əvvəl  şəhərdə gəzdirilirdi.  Heykəl ənənəvi olaraq Babil krallarının tacqoyma mərasimlərində də yer alırdı və krallar yeni il bayramında tacını Mardukun "əlindən" alırdılar. Bu isə şəhərin qoruyucu tanrısının krallara hakimiyyət verdiyi anlamına gəlirdi.

Babilin düşmənləri heykəlin daşıdığı önəm səbəbilə onu tez-tez psixoloji müharibə vasitəsi kimi istifadə edirdilər. Xarici qüvvələr Babilə hücum etdikdə və ya şəhəri yağmaladıqda, heykəl adətən şəhərdən oğurlanırdı. Bu, qədim Mesopotamiyada məğlub edilmiş şəhərlərin gücünü zəiflətmək üçün geniş istifadə olunan bir taktika idi. Heykəlin yoxluğu insanların dostu və qoruyucusu olan həqiqi tanrının ayrılmasını simvollaşdırdığı üçün, bu cür hadisələr Babillilər üçün böyük çətinliklərə səbəb olurdu. Heykəlsiz yeni il bayramı keçirilməzdi və dini fəaliyyətlərin həyata keçirilməsi çətinləşirdi. Babillilər isə heykəlin şəhərdən ayrılmasının bir şəkildə öz-özünə baş verdiyinə inanırdılar. Onların inancına görə, heykəl səyahətə çıxmağa qərar verəndə, xarici qüvvələr tərəfindən oğurlanaraq bu həyata keçirilirdi. Heykəlin yoxluğu Babillilər üçün qarışıqlıq və çətinlik anlamına gəlirdi. Babillilər inanırdılar ki, heykəlin getdiyi hər yerə firavanlıq gətirir, buna görə də yad torpaqlarda heykələ sahib olmanın, xaricilərə fayda gətirəcəyinə inanırdılar.

## İstinadlar