open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uberto Alvarado Arelyano

**Uberto Alvarado Arelyano** (; ) — Qvatemala şairi, yazıçısi, publisisti, esseisti, dramaturqu, Qvatemalada kommunist hərəkatının lideri.

## Həyatı
Uberto Alvarado Arelyano 21 may 1927-ci ildə Kesaltenanqo şəhərində anadan olmuşdur. O, 1949-cu ildən Qvatemala Əmək Partiyasının üzvüdür. Xakobo Arbenz Quzman hökuməti 1954-cü ildə devrilənədək "*Sakker-ti*" (Dan yeri) adlı yaradıcı gənc ziyalı qrupunun təşkilatçısı və rəhbəri idi. 1954–1956-cı illərdə mühacirətdə olmuş, qayıtdıqdan sonra gizli fəaliyyət göstərmişdir. 1949-cu ildə Qvatemala Əmək Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü, 1957-ci idlən MK Siyasi Komissiyasının, 1963-cü ildən MK Katibliyinin, 1872-ci ildən MK Baş katibi olmuşdur. 1974-cü ilin dekabrında həbs edilərək öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Энциклопедический справочник «Латинская Америка». — М.: Советская Энциклопедия. Главный редактор В. В. Вольский. 1979—1982.
* Энциклопедический словарь. 2009.

## Xarici keçidlər
* Alvarad Arellano Huberto 
* Alvarad Arellano Huberto
Bernardo Alvarado Monson

**Bernardo Alvarado Monson** (; ) — Qvatemala kommunist hərəkatı xadimi.

## Həyatı
Bernardo Alvarado Monson 8 noyabr 1925-ci ildə Qvatemala şəhərində anadan olmmuşdur. O, 1949-cu ildə Qvatemala Əmək Partiyası (QƏP) Mərkəzi Komitəsi və QƏP MK Siyasi Komissiyasının üzvü seçilmişdir. Alvarado Monson 1949–1954-cü illərdə QƏP MK-nın katibi olmuşdur. O, 1954-cü ildə QƏP MK-nın Baş katibi seçilmişdir. Alvarado Monson dəfələrlə həbsə alınmış və xaricə sürgün edilmişdir. O, Qvatemalaya qayıtdıqdan sonra 1972-ci ildə həbs olunmuş və öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.
* Латинская Америка: Энциклопедический справочник, т. 2 [Гл. ред. В. В. Вольский]. — М.: Советская энциклопедия. 1982.
* 26 de septiembre de 1972
* El 26 de septiembre en nuestra memoria
* Urgen aprobación de ley 3590 en Guatemala en el marco del Día Internacional del(la) Detenido(a)-Desaparecido(a)
* Dicciones y dichos que identifican a los habitantes de Pallasca
Qazaq xan Şamlı

**Qazaq xan Şamlı** () — Səfəvi dövlətinin hərbi və siyasi rəhbəri, Məruçak hökmdarı.

## Həyatı
Qazaq xan Həsən xan Şamlının oğullarının ən böyüyü idi və atasının sağlığında vəfat etmişdir. O, Məruçakın hakimi olmuş və 1618-ci ildə narazı çağataylar tərəfindən yatdığı yerdə öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Musa bəy

**Musa bəy** — Səfəvilər dövlətində məmur. O, 1713–1714-cü illərdə Şah Sultan Hüseynin (1694–1722-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur) dövründə müəyyərülməmalik kimi xidmət etmişdir. O, erməni əsilli idi, babası İslamı qəbul etmişdi.

## İstinadlar
II Əliqulu xan Şamlı

**II Əliqulu xan Şamlı** — Səfəvi dövlətinin hərbi-siyasi rəhbəri, Məruçak hökmdarı, şair.

## Həyatı
Əliqulu xan Həsən xan Şamlının oğullarından idi. Məhəmməd Tahir Nəsrabadi onu mahir döyüşçü və idarəçi kimi təsvir edir. Meruçakın hökmdarı olan Əliqulu xan özbəkləri itaətdə saxlamış və bu səbəbdən də o, II Şah Abbasla yaxşı münasibətdə olmuşdur. Əliqulu xan şairlərin himayədarı idi və özü də "Əzəm" təxəllüsü ilə yazan şair idi. Tahir Nəsrabadi qeyd edir ki, o, Əliqulu xanın təxminən iki min beytdən ibarət divanını görüb.

## İstinadlar
Əhli Şirazi

**Məhəmməd ibn Yusif Əhli Şirazi** (; ) — fars şairi.

Əhli Şirazinin təxminən 1454–1535-ci illərdə İranın Şiraz şəhərində yaşadığı və öldüyü zaman cənazəsini oradakı Hafiz Şirazinin türbəsində dəfn olunduğu güman edilir. Onun haqqında tənha həyat sürdüyü, ehtiyac içində yaşadığı, bütün həyatının mübarizə ilə keçdiyi barədə şahid ifadələri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Manuscript of his works available on the digital library website of the Iran Parliament Library.
Sədaqət Ulduz

**Sədaqət Fəyaz qızı Quluyeva** (*Sədaqət Ulduz*; ) — Azərbaycan müğənnisi; 

## Həyatı
Sədaqət Ulduz 24 aprel 1974-cü ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. Orta məktəblə yanaşı musiqi məktəbinin qarmon sinfindən də məzun olmuşdur. Eyni zamanda musiqi, fortepiano və saz dərsləri də almışdır. 

Soltan Hacıbəyov adına Musiqi Texnikumunu bitirmişdir. 1995-ci ildən etibarən "Unison" qrupu ilə addımlar atmağa başlamışdır. Daha sonra peşəkar səhnədə performans sərgiləməklə televiziya proqramlarında da çıxışlar etmişdir. O, yeni kliplər çəkmiş, mahnılar oxumuş və bunlarla yanaşı Space TV-nin "Onda Başladıq" adlı televiziya proqramının aparıcısı kimi də fəaliyyət göstərmişdir. 

Sədaqət Ulduz əvvəllər Azərbaycan Dövlət Muğam Teatrında solist kimi fəaliyyət göstərmişdir. 

Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Televiziyasında solist kimi fəaliyyət göstərir.

## Mükafatları
Altı yaşında Moskvada keçirilən Ümumittifaq festivalın mükafatını almışdır.

Anası Aşıq Ulduz Sönməzin rəhbərlik etdiyi "Sazçı Qızlar Ansamblı"nın ən gənc üzvü kimi bir çox diplom və mükafatlara layiq görülmüşdür. 

1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Televiziyasının təşkil etdiyi "Qızıl Açar" müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. 

## Ailəsi
Sədaqət Aşıq Ulduz Sönməzin qızıdır. 2019-cu ilin mart ayında Bakıda Türkiyədə yaşayan azərbaycanlı iş adamı ilə toyu olub.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Son yemək

**Son yemək** (son şam yeməyi, ingiliscə last meal) ölümə cəzası edilmiş şəxsin hökmün icrasına az qalmış aldığı xüsusi yeməkdir. Son yeməyin menyusu adətən məhkumun əmri ilə (məqbul hədlər daxilində) tərtib edilir. Ənənəvi olaraq, ölüm hökmü tətbiq edən əksər ABŞ ştatlarında son yemək hüququ məhkumlar üçün qorunur. İstisna Texas ştatıdır, burada sonuncu yemək 2011-ci ildə məhkum Lourens Rassel Breverin çox böyük sifariş verərək yeməyə belə toxunmamasından sonra ləğv edilib. Həmçinin Merilend ştatında məhkumlar üçün son yemək nəzərdə tutulmayıb, lakin 2013-cü ildə bu ştatda ölüm hökmü ləğv edilib. ABŞ-nin bir çox ştatlarında məhkumların həddindən artıq ekzotik istəklərinə əməl etmək zərurətindən qaçmaq üçün müəyyən məhdudiyyətlər var. 1990-cı illərin sonlarından etibarən əksər hallarda alkoqollu içkilər qadağan edilib. Floridada bütün ərzaq məhsulları yerli olaraq alınmalı və cəmi 40 dollardan çox olmamalıdır. Luiziana ştatında sifariş dəyəri 15 dollardan çox olmamalıdır.

## Son yeməklərin nümunələri
* Acmal Kasab: imtina etdi. Həbsxana rasionundan əlavə bir neçə təzə pomidor aldı.
* Səddam Hüseyn: toyuq və düyü, qaynar su və bal.
* Ted Bandi: İmtina etdi. Yenə də steyk, qaynadılmış yumurta, yağlı pankeyk, südlü qəhvə və suyu var. Amma toxunmadı.
* Adolf Eyxman: quru şərab şüşəsi.
* Peter Kürten: Qızardılmış kartof və bir şüşə ağ şərab ilə şnitzel.
* Çarlz Starkvezer: steyk və pivə konservi.
* Eylin Uornos: sifariş verməkdən imtina etdi və yalnız bir fincan qəhvə istədi.
* Con Geysi: dərin qızardılmış karides, bir çanta KFC toyuq parçaları, kartof qızartması və bir funt çiyələk.
* Qeri Qilmor: Bir hamburger, bərk qaynadılmış yumurta, bişmiş kartof, bir neçə fincan qəhvə və bir stəkan viski.
* Velma Barfild: Xüsusi sifariş verməkdən imtina etdi, yalnız bir çanta cips və Coca-Cola seçdi.
* Ronni Li Gardner: Steyk, lobster quyruğu, alma pastası, vanil dondurması və 7 Up soda.
* Riki Rey Rektor: Steyk, toyuq, albalı soda və fıstıq pastası (sonra üçün).
* Tomas Grasso: Pörtlədilmiş Clams, Midiya, Kaburga, Çizburger, Çiyələk, Borani Piroqlar, Südlü Kokteylər və Spagetti.
* Robert Buell: Çuxurlu bir zeytun.
* Ceyms Edvard Smit: Bir parça kir istədi. Həbsxana bu tələbi rədd edib.
* Timoti MakVey: Nanəli şokoladlı dondurma.
* Villiam Bonin: İki pizza, şokoladlı dondurma, 18 qutu Coca-Cola və Pepsi.
* Qeri Bouls: Üç çizburger, kartof qızartması, donuz əti və soda.
* Con Məhəmməd: qırmızı souslu qızardılmış toyuq, bir neçə qarğıdalı tortilla.

## İstinadlar


## Keçidlər
* Заказы осуждённых к смертной казни в Техасе с 1982 по 2003 гг. (на англ. яз.)
* Последний ужин некоторых приговоренных к смерти в США, постановочная фотография от Генри Харгривс, описание ужина.
* В горло не лезет
Silahlı qüvvələrin və hərbiləşdirilmiş birləşmələrin sayına görə ölkələrin siyahısı

Aşağıda dünyanın müxtəlif ölkələrinin silahlı qüvvələrinin, ehtiyatının və hərbiləşdirilmiş birləşmələrinin sayı verilmişdir.



* "Təxmini rəqəmlər"

24 suveren dövlətin silahlı qüvvələri yoxdur.

## SSRİ və [[Varşava Müqaviləsi Təşkilatı]] ölkələri (1991 il)

## İstinadlar
Remodernizm

**Remodernizm** — modernizmin aspektlərini, xüsusən ilkin formada canlandırır və ziddiyyət təşkil etdiyi postmodernizmi izləyir. Remodernizm tərəfdarları bunu mürtəce deyil, irəliyə doğru və radikal bir təkan kimi müdafiə edirlər.

Çarlz Tomson və Billy Childish, stakizm sənət hərəkatının qurucuları remodernizm dövrünün açılışını etdilər. Onun müddəaları ondan ibarətdir ki, modernist baxışın potensialı yerinə yetirilməmişdir, onun inkişafı yanlış istiqamətdə olmuşdur və bu baxışın geri qaytarılması, yenidən müəyyən edilməsi və yenidən işlənib hazırlanması lazımdır. O, həqiqət, bilik və məna axtarışını müdafiə edir və formalizmə meydan oxuyur.

## Həmçinin bax
* Modernizm
* Postmodernizm
* 

## İstinadlar
Taşizm

**Taşizm** — rəsmdə qeyri-qanuni formalı rəngli ləkələrin və damcıların istifadəsinə əsaslanan sənət növüdür.Termin, fransızca "tache" (ləkə) sözündən götürülmüşdür. Bu anlayış əvvəlcədən rəsm hərəkətini inkar edir və bədii yaradıcılıqda təsadüfiliyin ön plana çıxarılmasını nəzərdə tutur.Avropa incəsənətində Amerikada yaranmış abstrakt ekspressionizm cərəyanının ekvivalenti hesab oluna bilər. Bu hərəkata verilən digər adlar l'art informel (Amerika incəsənətindəki hərəkətli rəsmə bənzər) və abstraksiya lirikasıdır (Amerika incəsənətindəki Lirik abstraksiyaya bənzər).

Bu hərəkata verilən digər adlar l'art informel (Amerika incəsənətindəki hərəkətli rəsmə bənzər) və abstraksiya lirikasıdır (Amerika incəsənətindəki Lirik abstraksiyaya bənzər).
Paris Məktəbi termini İkinci Dünya müharibəsindən sonra taşizm əvəzinə istifadə edilməyə başladı.Bu hərəkatın əhəmiyyətli dəstəkçiləri arasında Jean Dubuffet, Pierre Soulages, Nicholas de Stael, Hans Hartung, Serge Poliakoff və Georges Mathieu kimi sənətçilər var.

Chilversə görə, taşizm termini ilk dəfə 1951-ci ildə istifadə edilib (Fransız tənqidçiləri Charles Estienne və Pierre Gueguen tərəfindən irəli sürülüb) və fransız tənqidçi və rəssamı Michel Tapie tərəfindən yazılan Un Art autre (1952) kitabı ilə bütün dünyaya elan edilib.

Kubizmə reaksiya olaraq doğan taşizm; qəfil fırça vuruşları, damlalar və ləkələrlə eyniləşdirilir və bəzən xəttatlıq sənətini təqlid edir.
Taşizm həm də sənət tənqidinin ön planda olduğu 1950-ci illərdə Fransada liderlik edən Art Informel hərəkatı ilə sıx bağlıdır. Lakin bu tendensiyanın qəbulu ənənəvi anlayışla tam üst-üstə düşmür.
## Sənətkarlar
* Pierre Alechinsky (1927)
* Karel Appel (1921-2006)
* Jean René Bazaine (1904 - 2001)
* Roger Bissière (1888 - 1964)
* Norman Bluhm (1921-1999)
* Camille Bryen (1902 – 1977)
* Alberto Burri (1915 - 1995)
* Jan Dübüffe (1901 - 1985)
* Agenore Fabbri (1911-1998)
* Jean Fautrier (1898 - 1964)
* Lucio Fontana (1899-1968)
* Sam Francis (1923 - 1994)
* Elaine Hamilton (1920)
* Hans Hartung (1904 - 1989)
* Paul Jenkins (1923)

## Həmçinin bax
* Abstrakt ekspressionizm
* Paris məktəbi
## İstinadlar
Hudzon çayı məktəbi

**Hudzon çayı məktəbi** adının New York Tribune sənət tənqidçisi *Clarence Cook* və peyzaj rəssamı *Homer Dodge Martininin* şərəfinə adlandırıldığı güman edilir. *Plein–air Barbizon məktəbi* Amerika rəssamları və kolleksiyaçıları arasında dəb halına gəldikdən sonra üslub gözdən düşdüyü üçün əvvəlcə aşağılayıcı şəkildə istifadə edildi. Hudzon çayı məktəbi 19-cu əsr Amerikasının üç mövzusunu əks etdirirdi: kəşfiyyat, öyrənmə və yerləşmə. Bu məktəb həmçinin Amerika landşaftını insanların və təbiətin dinc yaşadığı qeyri–adi bir mühit kimi təsvir edirlər. Hudzon çayı məktəbi mənzərələri, təbiətin real, təfərrüatlı və bəzən ideallaşdırılmış təsvirləri ilə xarakterizə olunur. Ümumiyyətlə Hudzon çayı məktəbinin rəssamları dini inanclarının dərinliyinə görə fərqlənsələr də, Amerika mənzərəsinin şəklindəki təbiətin Tanrının bir əksi olduğuna inanırdılar. Onlar *Claude Lorrain*, *John Constable* və *JMW Turner* kimi Avropa ustalarından ilham aldılar. Bir neçə rəssam *Düsseldorf* rəssamlıq məktəbinin üzvləri idi, digərləri isə alman *Paul Veber* tərəfindən yetişdirilmişdir.

## Quruluşu
*Thomas Cole* ümumiyyətlə Hudzon çay məktəbinin qurucusu kimi qəbul edilir. O, 1825-ci ilin payızında *Koul Hudson* sahilində bir paroxoda minərək əvvəlcə *West Point*, sonra *Catskill* estakadasında dayandı. O, ərazinin ilk mənzərələrini çəkmək üçün Nyu-Yorkun şərqindəki Ketskill dağlarına– qərbə doğru getdi. Onun işinin ilk icmalı 22 noyabr 1825-ci ildə *New York Evening Post* qəzetində dərc edilmişdir. Koul İngiltərədən idi və Amerika mənzərəsindəki parlaq payız rəngləri onu ruhlandırırdı. Hudzon çayı məktəbinin görkəmli elementi millətçilik, təbiət və mülkiyyət mövzuları idi. Hərəkatın tərəfdarları da dövrün iqtisadi və texnoloji inkişafına şübhə ilə yanaşırdılar.

## İkinci nəsil
Hudzon çayı məktəbi rəssamlarının ikinci nəsli Koulun 1848-ci ildə erkən ölümündən sonra meydana çıxdı; Onun üzvləri arasında Koulun mükafatlı tələbəsi *Frederic Edwin Church*, *John Frederic Kensett* və *Sanford Robinson Gifford* var idi. Bu ikinci nəslin rəssamlarının əsərləri çox vaxt Luminizm nümunələri kimi təsvir olunur. *Kensett*, *Gifford* və *Church* da Nyu Yorkdakı Metropolitan İncəsənət Muzeyinin yaradıcıları arasında idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ümumdünya Teatr Günü

**Ümumdünya Teatr Günü** () — hər il martın 27-də bütün dünyada qeyd olunan bütün teatr işçilərinin beynəlxalq peşə bayramı. Bu bayram ənənəvi olaraq "Teatr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşma və sülhün möhkəmləndirilməsi vasitəsi kimi" devizi altında keçirilir.

Ümumdünya Teatr Günü 1962-ci ildə Beynəlxalq Teatr İnstitutu tərəfindən təsis edilib. Hər il martın 27-də Beynəlxalq Teatr İnstitut Mərkəzləri və beynəlxalq teatr ictimaiyyəti tərəfindən qeyd olunur. Bu münasibətlə müxtəlif milli və beynəlxalq teatr tədbirləri təşkil olunur.
Bunlardan ən mühümlərindən biri Ümumdünya Teatr Günü Beynəlxalq Mesajının tirajlanmasıdır ki, Beynəlxalq Teatr İnstitutunun dəvəti ilə dünya şöhrətli bir şəxs Teatr və Sülh Mədəniyyəti mövzusunda öz fikirlərini bölüşür. İlk Ümumdünya Teatr Günü Beynəlxalq Mesajı 1962-ci ildə Jan Kokto (Fransa) tərəfindən yazılmışdır. 1961-ci ilin iyununda Beynəlxalq Teatr İnstitutunun 9-cu Ümumdünya Konqresində əvvəlcə Helsinkidə, sonra Vyanada Finlandiya Mərkəzi adından Prezident Arvi Kivimaa təklif etmişdir. Beynəlxalq Teatr İnstitutu Ümumdünya Teatr Gününün təsis edilməsi haqqında qərar qəbul edib. Skandinaviya mərkəzləri tərəfindən dəstəklənən təklif alqışlarla qarşılandı.

## İstinadlar
Culius Rebek

**Julius Rebek Jr.** () — Macarıstan əsilli amerikalı kimyaçı və molekulyar özünü qurucudur.

Rebek Beregszasz (Berehove) 1944-cü ildə Macarıstanda anadan olub və 1945-1949-cu illərdə Avstriyada yaşayıb. 1949-cu ildə o, ailəsi ilə birlikdə ABŞ-yə mühacirət edərək Kanzasda məskunlaşıb. Rebek Kanzas Universitetini kimya ixtisası üzrə bitirib. Rebek 1970-ci ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda üzvi kimya üzrə magistr və doktorantura təhsilini başa vurub. D.S. Kempin nəzarəti altında peptidlər üzərində işləyirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Torreon

**Torreon** — Meksikanın şimal-şərqində və Koahuila əyalətinin cənub-qərb hissəsində yerləşən şəhər.
## İstinadlar
No Doubt

No Doubt Kaliforniyanın Anaheim şəhərində yaradılmış Amerika rok qrupudur. Ska-pop qrupunun ilk albomu No Doubt, öz dövründə grunge hərəkatının yayılması səbəbindən uğurlu alınmadı. Qrupun almaz sertifikatlı albomu Tragic Kingdom, 1990-cı illərdə skaya geri dönüşündə rol oynadı və albomdan üçüncü sinql olan "Don't Speak" on altı həftə ərzində Billboard Hot 100 Airplay-də bir nömrəli yer tutdu.

Qrup dörd il sonra növbəti albomu Return of Saturn-u buraxdı, lakin müsbət rəylərə baxmayaraq, albom kommersiya uğuru qazanmadı. On beş aylıq fasilədən sonra qrup reggi və dancehall musiqisini özündə birləşdirən Rock Steady ilə geri qayıdır. Albom ilk olaraq Yamaykada qeydə alınıb və yamaykalı rəssamlar Bounty Killer, Sly və Robbie və Lady Saw ilə işləmək üçün təqdim olunub. Albom "Hey Baby" və "Underneath It All" mahnılarına görə iki Grammy mükafatı qazandı.

No Doubt kompilyasiya albomu The Singles 1992-2003 və qutu dəsti Boom Box 2003-cü ildə buraxıldı, hər ikisi Talk Talk-un "It's My Life" sintpop mahnısının cover versiyasını təqdim etdi. Aparıcı müğənni Gwen Stefani növbəti il ​​solo karyerasına başladı, qrup yoldaşı Tony Kanal, Neptun və onun yan layihəsi olan Invincible Overlord-a başlayan Tom Dumont ilə əməkdaşlıq etdi. Karyerası ərzində qrup iki Grammy mükafatı qazandı və dünya üzrə 27 milyon albom satdı.[1] Qrup 2009-cu ilin yayında milli turneyə çıxdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Noruolk (Kaliforniya)

**Noruolk** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatının Los-Anceles dairəsində şəhər.

## İstinadlar
Leah Namuqerva

**Leah Namuqerva** (; ) — Uqandadan olan gənc iqlim fəalı. O, ağac əkmə kampaniyalarına rəhbərlik etməsi və Uqandada plastik torbaları qadağan etmək üçün petisiya başlatması ilə tanınır. Qreta Tunberqdən ilhamlanaraq, 2019-cu ilin fevral ayında «Gələcək Uqanda uğrunda» təşkilatçısı Sadraç Nirere ilə birlikdə məktəb tətillərini dəstəkləməyə başlayır.

Namuqerva 2020-ci il Dünya Şəhər Forumunda çıxış edir və BMT-nin İqlim Dəyişikliyi Konfransında gənc nümayəndə olur. Onun əmisi Tim Muqerva həm də tanınmış Uqandalı ekoloqdur. Leah Namuqerva Uqanda Anqlikan Kilsəsinin üzvüdür.

## Fəaliyyəti
Namuqerva 2018-ci ildə Qreta Tunberq və onun cümə tətilləri haqqında eşitdir. Daha sonra ölkənin kənd yerlərində sel və daşqınlar haqqında yerli xəbərlərə baxdıqdan sonra 13 yaşlı Qreta Tunberqlə eyni şeyi etməkdən ilhamlanır. O vaxtdan bəri, Namuqerva görkəmli gənc iqlim müdafiəçisi və Uqandanın gələcək üçün cümə tətillərinin görkəmli Afrika bölməsinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir O, Uqandanın gələcəyi naminə cümə günləri qurmaq üçün Sadraç Nirere, Hilda Flavia Nakabuye və əmisi oğlu Bob Motavu ilə birləşir. 2019-cu ilin fevral ayından iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üçün əlavə tədbirlər görülməsinə çağıran cümə tətillərində iştirak edir və plastik torbaların qadağan edilməsi üçün petisiyaya rəhbərlik edib.

Leah Namuqerva 15 yaşını ad günü şənliyi etmək əvəzinə 200 ağac əkərək qeyd etdi və o vaxtdan öz ad günlərini ağac əkərək qeyd etmək istəyənlərə fidan paylamaq üçün "Ad Günü Ağacları" layihəsini başladır. Onun əsas məqsədi mövcud iqlim qanunvericiliyinə (Paris sazişi (2015)) uyğunluğu təmin etmək və iqlim dəyişikliyi məsələlərinə daha çox diqqəti cəlb etməkdir. O, 29 noyabr 2020-ci ildə qlobal iqlim tətilini xatırlamaq üçün digər gənc iqlim müdafiəçiləri ilə yürüşlər təşkil edir və həmçinin günü qeyd etmək üçün Kampaladakı Qqaba çimərliyinin sahillərini təmizləyir. Burada qadınların kənd təsərrüfatı və ətraf mühit qrupunun üzvü Doroti Nalubeqa da iştirak edirdi. Namuqerva ardıcıl olaraq Uqanda hökumətini Paris İqlim sazişini tam yerinə yetirməyə çağırıb.

## İstinadlar
Abiqeyl Dillen

**Abiqeyl Dillen** (; ) — ətraf mühit üzrə hüquqşünas və ətraf mühit təşkilatı olan Earthjustice-in rəhbəri. Dünyadakı bir çox iqlim təşkilatları onun işini "presedent qurmaq" olaraq adlandırır. Buna misal olaraq yolsuz ərazilərin mühafizəsi ideasını göstərmək olar. Marie Claire jurnalı onu 2020-ci ilin zaman ustası adlandırır.

## Fəaliyyət
Dillen Kaliforniyanın Berkli Universitetinin Hüquq Məktəbində hüquq doktoru dərəcəsi alır və 2000-ci ildən o, Earthjustice ilə əməkdaşlıq edir. O, Earthjustice-də təmiz enerji və kömür proqramlarını idarə edir. O, 2018-ci ildə Trip Van Noppenin yerinə baş direktor vəzifəsini tutur.

Dillen "All We Can Save" ("Bütün, nə ki, biz qurtara bilərik") antologiyasının müəllifidir. O, həmçinin USA Today, Huffington Post, The Hill, EcoWatch və digər xəbər platformalarına məqalələr təqdim edir.

## Şəxsi həyatı
Dillen Nyu-Meksikoda böyümüşdür. O, memar Casmit Ranqr ilə evlidir və bir oğlu var.

## İstinadlar
İsra Hirsi

**İsra Hirsi** (; ) — Gənclərin iqlim tətilinə rəhbərlik edən amerikalı ətraf mühit fəalı. 2020-ci ildə o, Fortunenin 40-dan 40-a qədər siyasətçilər və hökumət rəsmiləri siyahısına daxil edilir.

## Bioqrafiya
Hirsi 22 fevral 2003-cü ildə Minnesota ştatının Minneapolis şəhərində ABŞ konqresmeni İlhan Ömərin ailəsində anadan olub. 12 yaşında o, Mall of America-da Jamar Clark tərəfindən ədalət uğrunda keçirilən etiraz aksiyasında iştirak edib. O, hazırda Minneapolis Liseyində oxuyur, burada ilk dəfə ətraf mühit klubuna qoşulub. O, gənclərin iqlim tətilinin qurucularından biridir.

İsra 15 mart və 3 may 2019-cu il tarixlərində ABŞ-də yüzlərlə tələbənin başçılıq etdiyi tətilləri koordinasiya edib. 2019-cu ilin yanvarında Youth Climate Strike, iqlim dəyişikliyi üçün qlobal gənclər hərəkatının Amerika qolunun ABŞ-dəki həmtəsisçilərindən biri olub. O, bu qrupun birgə icraçısı kimi çıxış edir. 2019-cu ildə Brouver gənclik mükafatını qazanıb. 2020-ci ildə Hirsi BET Future 40 siyahısına salınmışdır.

## Mükafatları
2019-cu ildə o, Brouver gənclik mükafatına layiq görülüb. Elə həmin il Hirsi “Gələcəyin səsi” mükafatını alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
HAGGARD

**Haggard** — 1989-cu ildə yaranmış alman musiqi qrupu. Əvvəllər daha çox det-metal musiqisi ifa edən qrup 1994-cü ildə Progressive adlı nümayişindən sonra öz üslubunu simfonik metala dəyişdi.

## Həmçinin bax
* Tales of Ithiria

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mehmed Kadri Paşa

**Mehmed Kadri Paşa** () — II Əbdülhəmidin səltənətində 3 ay 3 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Mənbə

* Aslan, Adnan, "Mehmed Kadri Paşa" (1999), *Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi*, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.146-147 ISBN 975-08-0072-9
* Kuneralp, Sinan (1999) ''Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839 - 1922) Prosopografik Rehber'', İstanbul:ISIS Press, ISBN 9784281181
* İnal, İbnülemin Mahmud Kemal, "Mehmed Kadri Paşa" (1982) *Son Sadrazamlar 4 Cilt*, İstanbul:Dergah Yayınları (3. Baskı) C.III s.1307-1319
İslamey (fantaziya)

*İslamey: Şərq fantaziyası, or. 19*' — rus bəstəkarı Mili Balakirevin 1869-cu ilin avqust-sentyabr aylarında fortepiano üçün yazılmış əsəri.
"İslamey" adı (Kabardian-Çerkiş İslamey, Adıge İslami) Adıge (Çərkəz) xalq rəqsi deməkdir. Adətən bu rəqs melodiyası akkordeonda, skripkada ifa olunur və pxatsk (4-5 taxta lövhədən ibarət ratchet) ilə müşayiət olunur.

## Tarixi
Yaradıcılığında rus xalqının  adət-ənənələrinin böyük təsiri olan bəstəkar M. A. Balakirev Qafqaza və buraya olan səyahətlərdən ilhamlanmış və nəticədə o, "İslamey" fortepiano fantaziyasını yazmaq qərarına gəlmişdir:
Bu tamaşa təsadüfən 60-cı illərin sonunda üç yay dalbadal getməli olduğum Qafqazda yaranmışdı. Yerli xalq musiqisi ilə maraqlandığım üçün tez-tez yanıma gələn və özünün skripkaya bənzər aləti ilə xalq melodiyalarını ifa edən şahzadə ilə tanış oldum. Onlardan biri olan “İslamey” adlanan rəqs mənim çox xoşuma gəldi. (rus musiqisinin təbliğatçısı E.Reyssə məktub, 1892)
Əsər 1869-cu ildə Sankt-Peterburqda bir ay ərzində (avqustun əvvəli - sentyabrın sonu) yazılmışdır. 1902-ci ildə Balakirev əsərə yenidən baxaraq onu 3 hissəyə bölür.

## Təsviri
“İslamey” fortepiano əsəri 3 hissədən ibarətdir: 
# Allegro agitato-giriş, əsas mövzunun girişi
# Tranquillo-Andantino espressivo-tamamilə yeni mövzunun ortaya çıxması
# Allegro vivo-Presto furioso-əsas mövzuya qayıdış

Əsər çoxlu sayda texniki cəhətdən mürəkkəb hissələrdən ibarətdir - bu da, onu Nikolay Rubinşteyn, Ferens List, Simon Barer, Mixail Pletnev, Boris Berezovski və başqaları kimi virtuoz pianoçular arasında populyarlaşdırmışdır. İstedadlı pianoçu hesab edilən Balakirev özü bir çox fantaziya keçidlərinin "öhdəsindən gələ bilməyəcəyini" belə iddia etmişdi.

## Təsiri
"İslamey"in texniki mürəkkəbliyi fortepiano musiqisinə böyük təsir göstərmişdir. Moris Ravel “Gecə Qasparı” süitasını yazarkən qeyd edirdi ki, o, “İslamey”dən daha çətin əsər bəstələmək istəyir. Fantaziya iki dəfə: Alfredo Kasella, Balakirevin ölümündən az əvvəl və Sergey Lyapunov tərəfindən orkestrda səsləndirilib.
## Səs yazıları
Balakirevin yaradıcılığının ən məşhur səs yazıları: Simon Barer (1947, APR), Vladimir Horovits (1950, Sony/BMG), Emil Qilels (1951, DOREMI), Culius Katçen (1958, Decca),
Dyörd Tsifra (1957 & 1970, EMI), Boris Berezovski (1996, Teldec), Mixail Pletnev (2000, DG).
## İstinadlar
Heterofiliya

**Heterofiliya** və ya *fərqli olanı sevmək* — fərdlərin müxtəlif qruplarda toplaşma meyli; homofiliyanın əksi. Bu fenomen fərdlər arasındakı münasibətlərdə müşahidə olunur. Nəticədə, daha səmərəli və yenilikçi bir iş yeri yaratmaq üçün iş yerində təhlil edilə bilər. O, həm də sosial şəbəkələrin təhlili sahəsinə çevrilib.

## Termin mənşəyi və tərifi
Heterofiliya ilə bağlı ilk işlərin çoxu 1960-cı illərdə Everett Rocers tərəfindən "İnnovasiyaların yayılması" kitabında edilmişdir. Rocersə görə, "Heterofiliya, homofiliyanın güzgü görüntüsü, qarşılıqlı əlaqədə olan fərdlərin cütlərinin müəyyən xüsusiyyətlərə görə fərqlənmə dərəcəsi kimi müəyyən edilir". Termin, "homofiliyanın əksi, fərdlərin özlərini onlara bənzəyənlərlə əhatə etmə ehtimalıdır". Fərqli etnik və sosial-iqtisadi mənşəli şəxslərin dostluq etməsi heterofiliya nümunəsidir. Rocers öz işində heterofil şəbəkələrin innovasiyaları yaymaq qabiliyyətinə malik olduğunu göstərdi. Bu yaxınlarda Pol Burton kimi alimlər Mark Qranovetterin zəif əlaqələr nəzəriyyəsində istifadə etdiyi müasir sosial şəbəkə təhlili ilə Georq Zimmelin işi arasında əlaqəni müəyyən etdilər. Burton tapdı ki, Zimmelin "qərib" deməsi Qranovetterin zəif halqasına bərabərdir, çünki hər ikisi homofilik şəbəkələri birləşdirərək onları daha böyük heterofil şəbəkəyə çevirə bilir.

## İş mühitində
Heterofiliya anlayışı iş mühiti və münasibətlərlə bağlı qeyd edilmişdir. Yeniliklərin yayılması nəzəriyyəsinin müzakirəsində heterofiliya xüsusilə tez-tez xatırlanır. İnnovasiyaların Yayılması Everett Rocers tərəfindən "heterofiliya" terminini ilk dəfə işlətdiyi kitabdır. İnnovasiya nəzəriyyəsinin yayılmasının özü yeni və ya innovativ ideyaların fərdlər sistemi vasitəsilə necə yayıldığını izah etmək üçün istifadə olunur. Rocers fərdlər arasındakı heterofiliyanı "ünsiyyətdəki ən xüsusi problemlərdən biri" olaraq görürdü. Çünki o, homofiliyanı ünsiyyətdə daha əlverişli hesab edirdi. Əsas səbəb o idi ki, bir-biri ilə daha çox ortaq cəhətləri olan insanlar bir-biri ilə daha rahat ünsiyyət qura bilsinlər. Bununla belə, Rocers heterofiliyanın innovasiya diffuziyası nəzəriyyəsinə elə təsir göstərdiyinə inanırdı ki, o, kitabında iddia edirdi ki, "diffuziyanın özü iki iştirakçı arasında ən azı müəyyən dərəcədə heterofiliyanın olmasını tələb edir". Heterofiliya həm də informasiya prosesinin yayılmasının fəal hissəsidir. Nəticədə, iş mühitində fərdlər arasında münasibətləri yaxşılaşdırmaq cəhdi ilə heterofiliya anlayışı tədqiq edilmişdir.

## Həmçinin bax
* İnnovasiyaların diffuziyası

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* 
* 
* 
* 
* Complex adaptive systems and the diffusion of innovation by Everett M. Rogers, Una E. Medina, Mario A. Rivera and Cody J. Wiley
* Dimensions of social networks as predictors of employee performance by Paul Burton
*
Əbdürrəhman Nurəddin Paşa

**Əbdürrəhman Nurəddin Paşa** () — II Əbdülhəmidin səltənətində 2 ay 10 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı
1836-cı ildə Kütahyada dünyaya gəldi. Atası Gərmiyanoğullarına mənsub Hacı Mustafa bəyin şəcərəsinə mənsub vəzir Hacı Əli Paşadır. Anası isə dəftər kəndxudası Osman Əfəndinin qızı olub, adı bilinmir. Özündən başqa 3 bacısının olduğu bilinir.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* Buz, Ayhan (2009) " Osmanlı Sadrazamları", İstanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5
* Öngören, Reşat, "Abdurrahman Nureddin Paşa" (1999), *Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi*, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.31 ISBN 975-08-0072-9
* İnal, İbnülemin Mahmut Kemal "Abdurrahman Nureddin Paşa", (1982) *Son Sadrazamlar*, İstanbul: Dergah Yayınları (3. Baskı) C.III s.1320-1347
* Kuneralp, Sinan (1999) ''Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839 - 1922) Prosopografik Rehber'', İstanbul:ISIS Press, ISBN 9784281181

### İstinadlar
Azərbaycanın xalq artisti

* Azərbaycan Respublikasının xalq artisti — 1991-ci ildən sənətçilərə verilən fəxri ad
* Azərbaycan SSR xalq artisti — 1928–1991-ci illərdə sənətçilərə verilən fəxri ad

## Həmçinin bax
* Xalq artisti
* Azərbaycanın əməkdar artisti
Xocalı məzar düzü

**Xocalı məzar düzü** — Şuşa yaxınlığında yerləşən, yüzdən artıq kurqandan ibarət qədim qəbiristanlıq
.

Müxtəlif formada və ölçüdə yüzdən artıq kurqandan ibarət analoqu olmayan böyük qədim qəbiristanlıq Şuşa yaxınlığında aşkar olunub, tədqiq edilmişdir. Orada çoxlu sayda daş qutu qəbir abidələri aşkar edilmişdir. Qədim qəbiristanlıq e.ə.II minilliyin son əsrlərindən e.ə. VIII-VII əsrlərə qədər uzun müddət mövcud olmuşdur. Ən sonuncular daş qəbir qutularının üzərində olan daş təpəli kurqanlardır. Onların içində
bir çox maraqlı inventar aşkar olunmuşdur. Burada Assuriya şirli keramikası və çar Adadnerarinin adının yazılı olduğu mixi yazılı muncuq dənəsi tapılmışdır. Bundan başqa, Assuriya çarının şirli mücrüsü də aşkar olunmuşdur. Son dəfnlərin tarixi bu əşyalara görə qoyulmuşdur.

Nerkin-Qaratan kəndi yaxınlığında bir neçə daş qutudan ibarət başqa bir qədim qəbiristanlıqda e.ə. VII-VI əsrlərə aid skiftipli oxlar aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Şuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu
Resentiment

**Resentiment** () — fəlsəfə və psixologiyada inciklik və ya düşmənçiliyin formalarından biri. Bu konsepsiya XIX əsrin bəzi mütəfəkkirlərini, xüsusən də Fridrix Nitsşeni xüsusilə maraqlandırırdı. Onların fikrinə görə, nifrət insanın məyusluğunun səbəbi kimi müəyyən etdiyi obyektə qarşı yönəlmiş düşmənçilik hissidir, yəni məyusluğuna görə günahın təyin edilməsidir. Zəiflik, aşağılıq kompleksi və ya bunu yaradan "səbəb" qarşısında qısqanclıq hissini formalaşdırır. Bu dəyər sistemi daha sonra paxıllıq mənbəyini obyektiv cəhətdən "aşağı" hesab edərək öz zəif tərəflərinə haqq qazandırmaq vasitəsi kimi istifadə olunur, küsmüş şəxsin öz etibarsızlıqlarını və qüsurlarını aradan qaldırmasına mane olan müdafiə mexanizmi kimi xidmət edir. Eqo özünü günahdan qorumaq üçün düşmən yaradır. Bu psioxoloji fenomenin məzmunu aşağıdakı el məsəlində obrazlı şəkildə ifadə olunmuşdur: "Pişiyin əli ətə çatmayanda, deyir; ət iylənib".

## Tarixi
Resentiment anlayış kimi Fridrix *Nitsşenin* əsərlərində populyarlıq qazanmışdır. Volter Kaufmanın fikrincə Nitşe tərəfindən bu termindən istifadə etməsinin səbəblərindən biri alman dilində müvafiq ekvivalent terminin olmamasıdır. Bu termin onun " ağa-qul " sualının psixologiyası və nəticədə əxlaqın doğulması ilə bağlı fikirlərinin əsas hissəsini təşkil edir. Resentiment anlayışının əsas inkişafı Nitsşenin "*Əxlaqın Genealogiyası haqqında"* kitabında ifadə edilmişdir.

Termin Maks Şeler tərəfindən 1912-ci ildə nəşr olunan monoqrafiyada da öyrənilmiş və bir neçə ildən sonra yenidən işlənmişdir.

Hal-hazırda psixologiya və ekzistensializmdə geniş istifadə olunan bir termin kimi böyük əhəmiyyət kəsb edən resentiment, şəxsiyyətlərin, əxlaqi çərçivələrin və dəyər sistemlərinin yaradılması üçün təsirli qüvvə kimi baxılır.

## İstinadlar
Məhərrəmli

**Məhərrəmli** — soyad.

* Fuad Məhərrəmli — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu.
* Fuad Məhərrəmli (əsgər) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri.
* Qiymət Məhərrəmli — şair, publisist.
* Qulu Məhərrəmli — Azərbaycan jurnalisti, televiziya tənqidçisi, publisist.
* Zemfira Məhərrəmli — Əməkdar jurnalist, yazıçı-publisist, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru.

;Digər
* Məhərrəmli (Kürdəmir) — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Məhərrəm (ad)
* Məhərrəmov
Üryanizadə Əhməd Əsad Əfəndi

**Üryanizadə Əhməd Əsad Əfəndi** () — Osmanlı şeyxülislamı və alimi.

## Həyatı
1813-cü ildə İstanbulda dünyaya gəldi. XVII əsrin məşhur alimlərindən Üryani Osman Əfəndinin şəcərəsinə mənsub olub, atası II Mahmud dövrünün qazılarından Mehmed Səid Əfəndidir. Bu səbəblə bəzi mənbələrdə Üryanizadə olaraq anılır. Xoca Abdullah Əfəndi, Əbdülqadir bəy və Xoca İsmayıl Əfəndidən dərslər alaraq 1830-cu ildə fətvaxanada katib olaraq xidmətə başladı. Atasının qazı olaraq Serez, Hələb, Kastamonu, Manastır və Şamdakı xidmət illəri boyunca onunla birlikdə gəzən Əsad Əfəndi atasının 1848-ci ildə Şamda vəfat etməsinin ardından İstanbula döndü. 1853-cü ildə Əyyubsultan, bir il sonra Üsküdar, 1855-ci ildə yenidən Əyyubsultan, 1856-cı ildə Ədirnə, 1858-ci ildə Mədinə və 1866-cı ildə İstanbul qazılığına təyin olundu. Bütün bu vəzifələriylə yanaşı bir çox dövlət məmuriyyətlərinə təyin edildi.1876-cı ildə bütün bu vəzifələrindən istehfa verərək sakit bir həyat yaşamaq istəsə də, çox keçmədən Əyanlar məclisinə üzv seçildi. Ardından 4 dekabr 1878-ci ildə şeyxülislam təyin edildi və 17 yanvar 1889-cu ildəki vəfatına qədər bu vəzifədə qaldı. Cənazəsi Əyyubsultan səmtində Əbusuud Əfəndi təkkəsinin həyətinə dəfn edildi. Sonralar məzarının üzərində türbə inşa edildi. 

İmtiyaz, Osmaniyə və Məcidi nişanları ilə təltif olunan Əsad Əfəndinin yeganə övladı olan Məhəmməd Xalid bəy də ondan bir il sonra vəfat etdi.

## Mənbə
* Ali el-Murtazâ, İlâveli Mecmûa-i Cedîde, İstanbul 1326–29, s. 4, 9–10, ayrıca bk. tür.yer.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 609–612.
* Abdurrahman Şeref, Târih Musâhabeleri (İstanbul 1339) (haz. Enver Koray), Ankara 1985, s. 249–250.
* Ali Rıza – Mehmet Galip, XII. Asr-ı Hicrî’de Osmanlı Ricâli, İstanbul 1977, II, 60–65.
* Danişmend, *Kronoloji*, IV, 555.
* İbnülemin, *Son Sadrıazamlar*, s. 692, 910, 1016.
* İhsan Süreyya Sırma, L’Institution et les biographies des Šayḫ al-Islam sous le règne du Sultan Abdulhamid II: 1876–1909 (doktora tezi, 1973), Université des Sciences Humaines de Strasbourg, s. 97–113.
* Atillâ Çetin, Tunuslu Hayreddin Paşa, Ankara 1988, s. 222, 260–261.

## İstinadlar
Mehmed Ziyaəddin Əfəndi (şeyxülislam)

**Mehmed Ziyaəddin Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* İstanbul Müftülüğü Meşihat Arşivi, Sicil Dosyaları, nr. 247
* Sicil Defteri, İstanbul Müftülüğü Meşihat Arşivi, VII, 33.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 617–619.
* İbnülemin, *Son Sadrıazamlar*, IX, 1297–1299, 1403; XI, 1665, 1708, 1711.
* Ali Fuat Türkgeldi, Görüp İşittiklerim, Ankara 1951, s. 21, 23, 35–38.
* Ali Cevat, İkinci Meşrutiyetin İlânı ve Otuzbir Mart Hadisesi (haz. Faik Reşit Unat), Ankara 1960, s. 38, 48–54, 57–58, 90–92, 129, 140, 147–154, 179, 180, 191.
* Danişmend, *Kronoloji2*, IV, 376–377, 556–557.
* Abdülkadir Altunsu, Osmanlı Şeyhülislâmları, Ankara 1972, s. 222–225.
* M. Orhan Bayrak, İstanbul’da Gömülü Meşhur Adamlar (1453–1978), İstanbul 1979, s. 82.
* Abdurrahman Şeref, Tarih Söyleşileri (s.nşr. Mübeccel Nami Duru), İstanbul 1980, s. 236.
* Sadık Albayrak, Son Devir Osmanlı Ulemâsı, İstanbul 1996, III, 378–379.
* Osman Selim Kocahanoğlu, Derviş Vahdeti ve Çavuşların İsyanı, İstanbul 2001, s. 159–162.
* M. Nermi Haskan, Eyüplü Meşhurlar, İstanbul 2004, II, 79–80.

## İstinadlar
Bodrumlu Ömər Lütfi Əfəndi

**Bodrumlu Ömər Lütfi Əfəndi** () — Osmanlı şeyxülislamı və alimi.

## Həyatı
1817-ci ildə Bodrumun Sayzima kəndində dünyaya gəldi. Bodrumlu Hacı Ömər Əfəndinin nəvəsi, Hacı Mehmed Əfəndinin oğludur. İlk təhsilini burada aldıqdan sonra İstanbula gedərək Akşehirli Ömər Əfəndinin dərslərinə qatıldı və icazət aldı. 1850-ci ildə müdərrisliyə başladı və Fateh mədrəsəsinə təyin olundu. Sultan Əbdüləzizin cülusundan sonra onun böyük oğlu Şahzadə İzzəddin Əfəndinin müəllimi təyin edildi. 1875-ci ilədək müxtəlif vəzifələrdə xidmət etdikdən sonra həmin tarixdə İstanbul qazılığına yüksəldi. Qısa müddət sonra Anadolu qazəsgəri seçildi və həccə getdi.

Saray protokoluna zidd olaraq Rumeli qazəsgəri olmadan 18 yanvar 1889-cu ildə şeyxülislamlığa yüksəldi. İki ildən artıq bu vəzifədə xidmət etdikdən sonra sədrəzəm Kamil Paşanın hökumətiylə birlikdə 4 sentyabr 1891-ci ildə vəzifədən alındı. Vəzifədən alınmasında xələfi olan məktubçusu Cəmaləddin Əfəndinin onun barəsində saraya yazdığı şikayət ərizəsinin mühüm rolu oldu. Yazılan şikayətdə Sultan Əbdülhəmidin taxtdan endirilməsi və V Muradın yenidən taxta çıxarılması üçün şeyxülislamdan fətva istənildiyi qeyd edilmişdi. Bu səbəblə həmin hökumət kabinetinin bütün üzvləri dərhal paytaxtdan uzaqlaşdırıldı. Ömər Lütfi Əfəndi isə yaşı səbəbilə İstanbuldakı köşkündə nəzarət altına alındı. 20 aprel 1897-ci ildə vəfat etdi və Kiçik Çamlıcada inşa etdirdiyi Bodrumi məscidinin həyətinə dəfn edildi. Üləma zümrəsindən olan və özündən öncə vəfat edən Faiq Əhməd Əfəndi adlı bir oğlunun və bir qızının olduğu bilinir.

İmtiyaz, Osmaniyə və Məcidi nişanları ilə təltif olunan Ömər Lütfi Əfəndinin yaxşı dərəcədə ərəbcə və farsca bildiyi, xeyriyyəçi biri olduğu bilinir. Kiçik Çamlıca səmtində öz adını daşıyan bir məscid inşa etdirmişdir.

## Əsərləri

# Münehhevâtü Ḥâşiyeti’l-Ḫayâlî ʿalâ Şerḥi’l-ʿAḳāʾid
# Risâle fî duḫûli benâti’l-ibn fi’l-vaḳf

## Mənbə
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 612–614.
* Karal, *Osmanlı Tarihi*, VIII, 274, 306–308.
* Ebül‘ulâ Mardin, Huzur Dersleri (nşr. İsmet Sungurbey), İstanbul 1966, II–III, 135, 824–825.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 158.
* Behcetî, *Merâkid-i Mu‘tebere-i Üsküdar*, s. 78.
* Yılmaz Öztuna, Devletler ve Hanedanlar, Ankara 1989, II, 976.
* Metin Yurdagür, "Arapkirli Hüseyin Avni", *DİA*, III, 329–331.
* Mehmet İpşirli – İlyas Çelebi, "Hasan Fehmi Efendi", *a.e.*, XVI, 320–322.
* Mehmet İpşirli, "Huzur Mürâfaası", *a.e.*, XVIII, 444.

## İstinadlar
Çələbizadə Hüseyn Əfəndi

**Çələbizadə Hüseyn Hüsnü Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* BA, Sadrazamlar Dosyası, nr. 55.
* Hüseyin Hüsnü Efendi, İhsâf fî ahkâmi’l-evkāf, İstanbul 1310.
* a.mlf., Arazi Kanunnâmesi Şerhi, İstanbul 1310.
* *Osmanlı Müellifleri*, I, 289.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 623.
* İbnülemin Mahmud Kemal [İnal] – Hüseyin Hüsâmeddin [Yasar], Evkāf-ı Hümâyun Nezâretinin Târihçe-i Teşkîlâtı ve Nüzzârın Terâcim-i Ahvâli, İstanbul 1335, s. 248.
* Lütfi Simâvi, Sultan Mehmed Reşad Han’ın ve Halefinin Sarayında Gördüklerim, İstanbul 1342, s. 108.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 159–160.
* Takvîm-i Vekāyi‘, nr. 428.
* Cerîde-i İlmiyye, III, 1284.
* "Hüseyin Hüsnü Efendi", *TA*, XIX, 420.

## İstinadlar
Qara Xəlil Əfəndi

**Qara Xəlil Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* Cevdet, *Tezâkir*, IV, 9, 11, 84.
* a.mlf., Ma‘rûzât, s. 230.
* *Sicill-i Osmânî*, II, 309.
* Fatma Aliye Hanım, Ahmed Cevdet Paşa ve Zamanı, İstanbul 1332, s. 19.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 608–609.
* Abdurrahman Şeref, Târih Musâhabeleri, İstanbul 1339, s. 311.
* İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Midhat ve Rüştü Paşaların Tevkiflerine Dâir Vesikalar, Ankara 1946, s. 54.
* Ali Fuat Türkgeldi, Mesâil-i Mühimme-i Siyâsiyye (haz. Bekir Sıtkı Baykal), Ankara 1957, s. 103.
* Ebül‘ulâ Mardin, Huzur Dersleri (nşr. İsmet Sungurbey), İstanbul 1966, s. 126–127, 819–822.
* a.mlf., Medenî Hukuk Cephesinden Ahmet Cevdet Paşa, Ankara 1996, s. 16, 18, 20, 21, 60, 164.
* Mâbeynci Fahri Bey, İbretnümâ (haz. Bekir Sıtkı Baykal), Ankara 1968, s. 125, 130, 131.
* Danişmend, *Kronoloji2*, IV, 260; V, 157.
* Abdülkadir Altunsu, Osmanlı Şeyhülislâmları, Ankara 1972, s. 209–211.

## İstinadlar
Xarici borc səviyyəsinə görə ölkələrin siyahısı

Aşağıda **ümumi xarici borc üzrə ölkələrin siyahısı göstərilir.**

Xarici borc, bir ölkənin borcunun kommersiya bankları, hökumətlər və ya beynəlxalq maliyyə qurumları da daxil olmaqla xarici borc verənlərdən borc aldığı hissəsidir. Faiz daxil olmaqla, bu borclar ümumiyyətlə borcun verildiyi valyuta ilə ödənilməlidir. Lazımi valyutanı qazanmaq üçün borc alan ölkə borc verən ölkəyə mal sata və ixrac edə bilər.

Qeyd edək ki, qeyri-rezidentlərin bu ölkənin rezidentləri qarşısında öhdəlikləri cədvəldə təqdim olunan xarici borcun məbləğindən çıxılmayıb.
Mehmed Sahib Əfəndi

**Mehmed Sahib Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı. I Mahmud dönəminin şeyxülislamlarından Pirizadə Sahib Əfəndinin nəslindəndir.

## Mənbə
* Mufassal Hal Tercemesi: Pîrîzâde Mehmed Sâhib Molla, TTK Ktp., Yazmalar, nr. 149.
* İstanbul Müftülüğü Meşihat Arşivi, Ulemâ Sicil Dosyaları, nr. 1153.
* Ekrem Reşad, "Şeyhülislâm-ı Esbak Merhum Sâhib Bey", 1327 Sene-i Mâliyesine Mahsus Musavver Nevsâl-i Osmânî, İstanbul 1329, s. 193–204.
* Mizancı Mehmed Murad, Meskenet Mazeret Teşkil Eder mi?, İstanbul 1329, s. 48 (*a.e.* [haz. Alaattin Fidancı], İstanbul 2005, s. 45).
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 619–622.
* *Sicill-i Osmânî*, IV, 685–686.
* Behcetî, *Merâkid-i Mu‘tebere-i Üsküdar*, s. 65.
* İbnülemin, *Son Sadrıazamlar*, I, 164.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 159.
* Abdülkadir Altunsu, Osmanlı Şeyhülislâmları, Ankara 1972, s. 226–229.
* Sadık Albayrak, Son Devir Osmanlı Uleması, İstanbul 1996, III, 314–316.
* Avlonyalı Ekrem Bey (Vlora), Osmanlı Arnavutluk’undan Anılar: 1885–1912 (trc. Atilla Dirim), İstanbul 2006, s. 93–97.
* İbrahim Bey, "Redd-i İftira", *SM*, VII/159 (1327), s. 44.

## İstinadlar
Qara Kitab

**Qara kitab** – ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı Orxan Pamukun 1990-cı ildə nəşr olan romanıdır. Ədibin 1985-1989-cu illərdə yazdığı "Qara kitab" özünün yazdığı kimi, "ilk türk dedektif romanı"dır.
## Məzmunu
Romanın qəhrəmanı Qalib (Şeyx Qalib - XVIII yüzilliyin böyük sufi şairlərindən, Cəlaləddin Ruminin ardıcıllarından biri) İstanbulda məşhur jurnalist, kələkbaz, özgə sirlərinin araşdırıcısı, mürəkkəb təxəllüslərin həvəskarı olan əmisi oğlu Cəlal Saliki, xarici dedektivlərin vurğunu, qəflətən yoxa çıxmış 
uşaqlıq sevgisi, dostu, əmisi qızı, arvadı olan Röyanı (anası tərəfindən Məhəmməd peyğəmbərin nəslindəndir) qarlı bir qış günü axtarmağa başlayır. Uşaqlıq illərindən bəri yazılarını heyranlıqla oxuduğu yaxın qohumu, qəzetdə işləyən Cəlalın köşə yazıları bu axtarışda ona işarələr verəcək, yoldaşlıq edəcəkdir. Əmisi oğlunun iziylə gedən Qalib onun köhnə qeydlərində, şəhərin uşaqlıqdan hər ikisinə tanış olan guşələrində özünü axtarır, bununla da, Cəlalın obrazına girir, elə bil, onun yerini tutub yazıçı olur. "Niyə adamlar öz həyatlarını yox, kiminsə başqalarının həyatını istəyirlər?" – romanın əvvəlində özünə bu sualı verən Qalib axırda cavabı tapır: "İnsanın özü olması üçün yeganə vasitə - başqası olması, başqalarının tarixçələrində dolaşmasıdır". Cəlal da öz yazılarında hər şeylə birgə Mövlanənin, onun "üzünün və ruhunun güzgüsü" Şəms Təbrizinin sirrinə varmağa çalışır - Ruminin "Məsnəvi"si öldürülmüş Şəms Təbriziyə duyduğu kədərdən yaranıb.
Oxucu bir yandan hər bacası, hər küçəsi, hər adamı başqa sirli aləmin əlamətlərinə çevrilən İstanbulda Qalibin axtarışlarını, rast gəldiyi adamları təqib edərkən, bir yandan da bu araşdırmaları ayrı-ayrı əlamətlərlə, qəribə əhvalatlarla tamamlayan Cəlalın köşə yazıları ilə qarşılaşır...

## İstinadlar
Ceymi Marqolin

**Ceymi Marqolin** (; ) — ABŞ ətraf mühit fəalı. "Zero Hour" təşkilatının qurucularından biri. "CNN" və "HuffPost" kimi müxtəlif kütləvi informasiya vasitələri üçün məqalələr yazmışdır.

## Bioqrafiyası
2017-ci ildə 15 yaşında olan Ceymi Nadia Nazar, Zanaqi Artis və digər gənc fəallarla birlikdə iqlim dəyişikliyi gənclər təşkilatı olan "Zero Hour"u qurur. O, təşkilatın icraçı direktorlarından biri idi. Marqolin, Puerto-Rikoda Mariya qasırğasından sonra keçirdiyi təcrübələr və 2017-ci ildə Vaşinqtondakı meşə yanğınları zamanı şəxsi təcrübələri nəticəsində "Zero Hour"un həmtəsisçisi olub. Qız sabit iqlimin insan hüququ olduğunu əsas gətirərək, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə hərəkətsizliyə görə Vaşinqton əyalətini məhkəməyə verərək Vaşinqtonda iddiaçı kimi məşhurlaşır.

Onun iqlim dəyişikliyi ilə bağlı məqalələri "HuffPost", Teen Ink və "CNN" daxil olmaqla bir çox nəşrlərdə dərc olunub. O, 2018-ci ildə Teen Vogue kursunun iştirakçısı olub. 2018-ci ildə People jurnalı tərəfindən Dünyanı Dəyişən 25 Qadından biri seçilir. Marqolin Amerikanın Junior Ştatının üzvüdür.

2019-cu ilin sentyabrında o, qubernator Cey İnsli və Vaşinqton ştatını istixana qazı emissiyalarına görə məhkəməyə verən gənclər qrupu ilə məşğul olur. Məhkəmədən sonra ondan iqlim dəyişikliyindən qorxan yeniyetmələrin iddialarını irəli sürə bildiyi "Qlobal İqlim Böhranında Yeni Nəslə Liderlik edən Səslər" adlı panelin bir hissəsi olaraq onlara qarşı ifadə verməsi istənir. Bu iddiada olan gənclər Vaşinqton hökumətinin iqlim dəyişikliyi ilə bağlı hərəkətsizliyindən narahat idilər və bu, gənc nəslin üzləşdikləri bu ekoloji problemlər olmadan yaşaya bilən ətraf mühitə konstitusiya hüququndan məhrum olduqlarını ifadə edir.

Ceymi Marqolin 2016-cı ildə 14 yaşında "Zero Hour" Təşkilatını qurub. Bu gənc fəallar qrupu qeyd edir ki, bütün dünyada rəsmilər iqlim dəyişikliyi ilə bağlı tədbir görmürlər.
Marqolin bildirir: “Böhran var, amma heç bir tədbir görülmür. Bu təşkilat insanları iqlim böhranı haqqında məlumatlandırmaq və daha çox insanı fəaliyyətə cəlb etmək məqsədi daşıyan qeyri-kommersiya beynəlxalq təşkilatdır. Onların ilk məqsədi sağlam planet uğrunda mübarizəyə daha çox gənci cəlb etmək üçün milli kütləvi aksiyalar günü yaratmaq idi. Bu təşkilatın fədakar gəncləri "#thisisZeroHour"dan istifadə etməklə, israf etməyə daha çox vaxtın olmadığına və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üçün mümkün qədər tez addımların atılmasına dair siqnal göndərməyə ümid edirlər.” Missiya bəyanatında onlar izah edirlər: “Biz inanırıq ki, hər bir icmada hər bir insanın təmiz hava, su və ictimai torpaqlara çıxışı olmalıdır. İnanırıq ki, cəmiyyətlərimizin ehtiyacları və sağlamlığı korporativ mənfəətdən əvvəl olmalıdır." Digər məqsədlərlə yanaşı, onlar dünyanın hər yerindən başqa insanları da mübarizəyə cəlb etməyə ümid edirlər. Onlar "insanları iqlim böhranının nə olduğu və bu problemin həllinə kömək etmək üçün necə fəal olmaq barədə maarifləndirməyə" diqqət yetirməyə çalışırlar.

## Mükafatlar
2019-cu ildə Ceymi MTV EMA Generation Change mükafatını alır.

O, 2020 Vision Awards-da əsas məruzəçi idi.

## İstinadlar
Fərəhabad (Mazandaran)

**Fərəhabad** (mənası: fərəh yeri, şadlıq məskəni) — I Şah Abbas tərəfindən XVI əsrin sonunda tikdirilmiş saray və şəhər. Şah şəhərdən qışlaq kimi istifadə etmiş və 1629-cu ildə burada vəfat etmişdir. İndiki İranın Mazandaran ostanında, Sari şəhərinin 28 kilometrliyində yerləşir.

## İstinadlar
Hirotake Maeda

— Yaponiya tarixçisi. O, Tokio Paytaxt Universitetinin Humanitar və Sosial Elmlər Fakültəsinin tarix üzrə professorudur. Maeda Yaxın Şərq tədqiqatları, Avrasiyaşünaslıq, İran və Qafqaz tarixləri üzrə ixtisaslaşmışdır. O, fars və gürcü dilində olan mənbələrdən istifadə edərək Səfəvilər dövlətində qulamların mənşəyi, onların İran tarixindəki rolu və mövqeyinə xüsusi diqqət yetirir.

## Seçilmiş əsərləri
* 
* 
* 

## İstinadlar
Anuna De Vever

**Anuna De Vever** (; ) — Belçika ətraf mühit fəalı, Belçikada iqlim üçün məktəb tətilinin liderlərindən biri. O, iqlim naminə gənclər hərəkatının lideridir.

## Bioqrafiya
Anuna De Vever 16 iyun 2001-ci ildə Mortseldə anadan olub. Kira Gantois və Adelaide ilə birlikdə Charlier de Wever Belçikadakı iqlim üçün məktəb tətilinin liderlərindən biri olur.

Məktəb tətillərindən sonra Flanders mərkəz sağ ətraf mühit naziri Coke Şauvliq, iqlim tətilinin bir cəbhə siyasi təşkilatı olduğunu yalan iddia edərək istefaya getməyə məcbur olur.

2019-cu ilin avqustunda daxili fikir ayrılıqları həmtəsisçi Kira Qantuanın gedişi ilə İqlim Naminə Gənclər hərəkatının parçalanmasına səbəb olur.

2019-cu ildə De Vever iqlim problemlərini ictimaiyyətin diqqətinə çatdırmaq üçün Pukkelpop musiqi festivalında çıxış edir. Təşkilatın çıxışı festival iştirakçılarının bəzilərini qəzəbləndirir, bundan sonra onlar onlara sidiklə dolu butulkaları atmağa başlayırlar, sonra onları təqib edərək fiziki zorakılıqla hədələyirlər.

2019-cu ilin oktyabrında De Vever, Reqina Maris gəmisində Çilinin Santyaqo şəhərində keçirilən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Konfransına transatlantik səyahətə çıxaran ən gənc iqlim fəallarından biri olur.

2020-ci ilin fevral ayında Cənubi Amerikadan qayıtdıqdan sonra partiyaya qoşulmadan Avropa Parlamentində Yaşılların Avropa Azad Alyansından təcrübə keçir.

## Mükafatlar
2019-cu ildə Anuna De Vever Kira Qantua ilə birlikdə Ark Prize of the Free Word mükafatını alır.

2019-cu ilin sentyabrında De Vever və Adelayde Şarle İqlim üçün Gənclər təçkilatı adından Belçikanın Vicdan Səfiri mükafatını alırlar.

## İstinadlar
Məhəmməd Bağır Mirzə

**Məhəmməd Bağır Mirzə** (Qərbdə daha çox **Səfi Mirzə** kimi tanınır; ) — şah I Abbasın (1588–1629-cu illərdə hakimiyyətdə olmuşdur) böyük oğlu və I Abbasın dövründə Səfəvi xanədanının vəliəhdi. O, bir neçə aparıcı çərkəzin iştirak etdiyi saray intriqalarından birində yaxalanmış, nəticədə o, növbəti şah olmaq üçün varislik xəttindəki yerini itirmiş və öldürülmüşdür. Onun oğlu I Səfi (1629–1642-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur) növbəti şah olmuşdur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
*