open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qreta Qarbo

**Qreta Qarbo** (, doğum adı**Qreta Lovisa Qustafsson** (; ) — İsveç və Amerika aktrisası. 1954-cü ildə kinonun inkişafındakı müstəsna xidmətinə görə fəxri Oskar mükafatı aldı.

## Bioqrafiyası

### Erkən karyerası
Qreta Qarbo 18 sentyabr 1905-ci ildə Stokholmda anadan olub. Karl və Anna Qustafsson ailəsində üçüncü uşaq idi. 1920-ci ildə qızın çox yaxın olduğu atası vərəmdən vəfat etmişdir. Qreta məktəbdən ayrılıb işə getməyə məcbur oldu. İlk pulunu bir bərbər salonunda kömək edərək qazandı, daha sonra Stokholm univermağında işlədi, qəzetlərdə reklam çəkdirdi. İlk dəfə işlədiyi böyük mağazanın reklam çarxlarına çəkilərək kamera qarşısına keçdi. Nəticədə komediya rejissoru Erik Petçerin diqqətini çəkdi və Qretaya yeni Tramp Peter (1922) filmində kiçik bir rol təklif etdi.

1922–1924-cü illərdə Qarbo, Stokholmdakı Kral Dram Teatrında teatr məktəbində aktyorluq təhsili aldı, sinif yoldaşları Mimi Pollak, Alf Şöberq idi. Orada rejissor Morits Stillerlə tanış oldu. Şəxsi olaraq onun təlimini öz üzərinə götürdü, qız üçün ahəngdar bir təxəllüs icad etdi — Qreta Qarbo — və səssiz şəkildəki "Yeste Berlinqin Dastanı" filmində əsas rola dəvət etdi. Nobel mükafatı laureatı Selma Laqerlyof romanının bu film uyğunlaşmasında aktrisa isveçli aktyor Lars Hanson ilə birlikdə rol aldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Грета Гарбо о себе Из книги шведского журналиста Свена Бромана "Разговоры с Гарбо"
* Грета Гарбо: истоки легенды // журнал Киносценарии, 1995
* 30 лет без Греты Гарбо // Газета.Ru, 15.04.2020
*
Cavad Yurdaqul

**Cavad Yurdaqul** () — Adana ili Təhlükəsizliyi Müdiri.

Bülent Ecevit hakimiyyəti zamanı Adana ili Təhlükəsizliyi Müdiri olmuş,28 sentyabr 1979-cu il tarixdə bir qrup idealist tərəfindən odlu silahla güllələnərək öldürüldü.Cinayət ərəfəsində Yurdaqula tam 29 dəfə atəş açılmış bu atəşlərin yalnız 4-ü xəsarət yetirmişdir,lakin birinci güllə beyin nahiyəsindən dəydiyi üçün o hadisə yerində həlak olmuşdur.6 fevral 1980-ci ildə Yurdaqul ailəsinin vəkili Xəlil Güllüoğluda öldürüldü.

Cinayətin şübhəlilərindən Muhsin Kəhya, Respublika Xalq Partiyası Adana il başçısı vəkil Əhməd Albay və Respublika Xalq Partiyası Kayseri il başçısı vəkil Mustafa Kulkuloğlunun öldürülməsi hadisələrinə də qarış idi. Kəhya, həbsxanadan iki dəfə fərarilik etdikdən sonra Almaniyaya qaçdı.

1997-də edam edilməmə şərtiylə Türkiyəyə qaytarıldı və 36 il həbs cəzasına məhkum oldu.Cinayətin bir başqa şübhəlisi Əbdürrəhman Kıpçak, Kəhya kimi həbsxanadan fərarilik etdikdən sonra xaricə qaçdı.5 Oktyabr 1989da 47 kilo heroinlə İstanbulda tutuldu və bir müddət sonra sərbəst buraxıldı. Kıpçak, 5 Fevral 2006-da Ümraniyedə uğradığı silahlı hücum nəticəsi öldürüldü.

## İstinadlar
Lasko mağarası

**Lasko mağarası** () — Fransada qayaüstü rəsmlərin sayına, keyfiyyətinə və saxlanma dərəcəsinə görə ən vacib paleolit abidələrindən biri. Mağaranı "ibtidai icma quruluşunun Sikstin kapellası" da adlandırırlar. Oradakı rəsm və qravürlərin dəqiq yaranma tarixi məlum deyil və təqribən eramızdan 18–15 əsr əvvəl yarandığı ehtimal edilir. Əvvəllər onun qədim Madlen mədəniyyətinə aid olduğu güman edilsə də, sonradan aparılan tədqiqatlar buranın daha erkən Solyutr mədəniyyətinə aid olduğunu təsdiq etmişdir.

## İstinadlar
Kobra (hərbi birləşmə)

**"Kobra"** — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının xüsusi təyinatlı dəstəsi.

## Yaradılması
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının xüsusi təyinatlı hərbi qulluqçulardan ibarət xüsusi təyinatlı dəstələri mövcuddur. Həmin dəstərin hamısı vahid "Kommando" adı altında birləşiblər. Ümumi olaraq isə Daxili Qoşunların 9 Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi mövcuddur. "Kobra" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsidə onlardan biridir.

"Kobra" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi əsasən gizirlərdən və zabitlərdən ibarətdir. Baş geyimləri qırmızı beretdir. Komandirləri Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Füzuli İmrəliyevdir.

## Tarixi
"Kobra" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin hərbi qulluqçuları 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayıl şəhərinin, Füzuli şəhərinin və Şuşa şəhərinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə savaşmışdır. Dəstənin şəxsi heyətindən 9 nəfər (baş leytenant Kamran Kazımov, baş çavuşlar Əsgər Əhmədov və Vüqar Cəfərov, çavuşlar Ceyhun Rzayev, Elvin Məmmədov, Hilal İmanzadə, Mikayıl Mikayılzadə, Orxan Ömərov və Tərlan Eyniyev) şəhid olmuşdur, 30 nəfər isə yaralanmışdır. XTD Komandiri Füzuli İmrəliyev noyabrın 8-də Şuşa istiqamətində yaralanmışdır.

## İstinadlar
Kobra (dəqiqləşdirmə)

* Kobra — sürünənlər fəsiləsinə aid heyvan.
*: Adi kral kobrası
* Kobra (film, 1986) — Silvestr Stallonenin baş rolda çəkildiyi filmlərindən biridir.
* Kobra (Mortal Kombat) — Mortal Kombat oyun seriyasının personajlarından biridir.
* Kobra (XTD) — Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunların Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi.
Qodzilla (film, 2014)

**Qodzilla** () — 2014-cü il istehsalı ABŞ bədheybət filmi. *Legendary Entertainment* tərəfindən yaradılmış *[[MonsterVerse]]* medifranşizinin ilk filmidir.

## Məzmun
1999-cu il. Doktor İçiro Serizava (Ken Vatanabe) və digər alimlər Filippində naməlum maddənin skeletini tapıllar. Alimlər düşünürlər ki o, iki milyon il əvvəl vəfat edib. Amma mağara tədqiq eliyəndə, komanda bir deşik tapır. Oradan kimsə çıxıb. İz dənizə gedir.

Bu vaxtada Tokioda mühəndis Co Broudi (Brayan Krenston) və onun həyat yoldaşı Sandra Broudi (Jülyet Binoş) birlikdə gedirlər AESə. Onlar şəhərə gələn seysmik dalğalarının səbəbini tapmalıdılar.
Əməliyyat zamanı bir zəlzələ baş verir, radioaktiv buxar reaktor zonasından çıxır. AES tamamilə məhv edilir və Sandra olür.

15 il sonra Conun böyümüş oğlu Ford Broudi (Aaron Taylor-Johnson) hərbi xidməti bitirir və San Fransiskoya qayıdır. Gəliş günü ona deyirlər ki atasını tutublar AESin karantin zonasında. Ford Tokioya gəlir və atasıynan onun evinə gedir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Konformizm

## Konformist
Uyğunlaşan mənasını verən sifət. Fransızca **"conformiste"** sözü Azərbaycan dilinin lüğət tərkibinə girən və zənn edildiyi kimi "rahatlığı sevən" mənasını vermir,əksinə, "sorğulamadan itaət edən", "boyun əyən" və "uyğunlaşma təmin edən" mənalarına gəlir. (Əleyhdarı: non-konformistdir).

**"Konformist"** ayrıca bu mənalara da gələ bilər:

* **Konformist** (film) – Bernardo Bertolucci'nin idarə etdiyi 1970-ci il tarixli siyasi dram filmi. Filmin orijinal adı **"Il conformista"**.
* **Konformist** (kitab) – **Mətn Cəlal**'ın şeir kitabı və bu kitabdakı ilk şeirin adı (Korsan Yayınları, 1993).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qatil

**Qatil** — qətli törədən cinayətkar şəxsə verilən addır. Öldürən, adam öldürən, cani deməkdir.

## İstinadlar
Qobustan həbsxanası

**Qobustan həbsxanası** — Azərbaycan Ədliyyə Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən qapalı cəza çəkmə mərkəzi.

## Ünvan
AZ-1080, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Qobustan qəsəbəsi.

## Həmçinin bax
* Qobustan qiyamı (1999)
* Bayıl həbsxanası
* Şuşa həbsxanası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qobustan həbsxanasından xəbər
Smitsonian İnstitutu

**Smitsonian İnstitutu** () — ABŞ-nin milli muzeyi, dünyanın isə ən böyük muzeyi və tədqiqat mərkəzlərindən biri İnstitut hər il yay ayları paytaxt Vaşinqtonda dünya ölkələrinin mədəni ənənələrinin tanıdılması məqsədilə Smitsonian Folklor Festivalı keçirir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Smitsonian Folklor Festivalı

**Smitsonian Folklor Festivalı** () — Smitsonian İnstitutu tərəfindən hər il yay ayları paytaxt Vaşinqtonda dünya ölkələrinin mədəni ənənələrinin tanıdılması məqsədilə keçirilən mədəni tədbir. Hər il festivalı təxminən bir milyon insan ziyarət edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İsao Takahata

**İsao Takahata** (, ) — yapon animasiya rejissoru, manqa rəssamı, prodüser və ssenarist. Hayao Miyazaki və Toşio Suzuki ilə birgə Studio Ghiblinin yaradıcısıdır.

## Həyatı
İsao Takahata 29 oktyabr 1935-ci ildə Mie prefekturasında anadan olmuşdur. Uzun müddət Hayao Miyazaki ilə birgə işləmişdir. Onlar  animasiyasının çəklişləri zamanı tanış olmuşlar. Karyerası boyu çoxlu animasiya filmləri çəksə də bunlardan 4-ü ona dünya şöhrəti gətirmişdir. Bunlar — 1988-ci ildə çəkilmiş anti-müharibə mövzusunda dram filmi Atəşböcəklərinin məzarı, məhəbbət mövzusunda olan Only Yesterday, komediya filmi My Neighbors the Yamadas və tragikomediya janrında çəkilmiş Pom Pokodur.

## İstinadlar
Pol Valeri

**Pol Valeri** () — Fransız şair. 1920-ci illərdə şair Sen-Jon Pers və Pol Klodel kimi qələm yoldaşları ilə birlikdə "Nuvel revyü fransez" jurnalı ətrafına toplanan ədəbi qüvvələrin sırasında təmsil olunmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
The Wind Rises

— 2013-cü ildə Hayao Miyazakinin yazıb yaratdığı Yaponiya animasiya filmi. Film yapon animasiya studiyası Studio Ghiblinin məhsuludur. Film Mitsubishi A5M və Mitsubishi A6M Zero adlı qırıcı təyyarələrinin yaradıcısı Jiro Horikoshinin həyat hekayəsindən bəhs edən, Tatsuo Horinin 1936–37-ci illərdə yazdığı "Kaze Tachinu" adlı qısa hekayəsi əsasında çəkilmişdir.

## Film haqqında
## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Ssenari müəllifi :** Hayao Miyazaki
:**Rejissor :** Hayao Miyazaki
:**Bəstəkar :** Co Hisayşi
:**Prodüser :** Toşio Suzuki

### Səsləndirmə
Orijinal yapon dilində
:Anno Hideaki – Jiro Horikoshi
:Miori Takimoto – Naoko Satomi
:Hidetoshi Nishijima – Honjo
:Masahiko Nishimura – Kurokawa
:Stephen Alpert - Castorp
:Morio Kazama - Satomi
:Keiko Takeshita - Jiro's mother
:Mirai Shida - Kayo Horikoshi
:Jun Kunimura - Hattori
:Shinobu Otake - Mrs. Kurokawa
:Nomura Mansai - Giovanni Battista Caproni
İngilis dilində
:Cozef Qordon-Levitt – Jiro Horikoshi
:Emili Blant – Naoko Satomi
:John Krasinski – Honjo
:Martin Şort – Kurokawa
:Werner Herzog - Castorp
:William H. Macy - Satomi
:Edie Mirman - Jiro's mother
:Mae Whitman - Kayo Horikoshi
:Mandy Patinkin - Hattori
:Jennifer Grey - Mrs. Kurokawa
:Stanley Tucci - Giovanni Battista Caproni
:Eliya Vud - Sone

## Maraqlı faktlar
* Film Hayao Miyazakinin son işidir.
* Filmin saundtreki Yumi Matsutoyanın "Hikōki-gumo" adlı mahnısıdır.(1973-cü il)
* 2014-cü ildə ən yaxşı tammetrajlı cizgi filminə görə Oskar mükafatına namizəd olmuşdur.
* Animasiyada Pol Valerinin "Le cimetière marin" adlı poemasından "Le vent se lève!... Il faut tenter de vivre!" ifadəsi işlədilib.Tərcüməsi: "Külək yüksəlir!... Biz yaşamaq üçün cəhd etməliyik".
* Film 2013-cü ildə Yaponiyada ən çox gəlir gətirən film olmuşdur- 132,533,417 $.Bu 11.6 milyard Yapon yenidir.

## Həmçinin bax
Determinizm

**Determinizm** ümumi olaraq hadisələrin müəyyən bir şəkildə əlaqəli olduğunu, bütün hadisələrin, o cümlədən mənəvi seçimlərin azad iradəni rədd edən bir səbəbi olduğunu və ya hər şeyin bir səbəblə izah edilə biləcəyini və ya müəyyən səbəblər müəyyən nəticələr verir, eyni zamanda səbəblərin eyni şərtlər altında eyni nəticələri verəcəyini söyləyən fəlsəfi termindir.   Eyni səbəb eyni nəticəyə səbəb olduğu üçün səbəb-nəticə əlaqəsi müəyyən və dəyişməzdir.    

Determinizmi düşüncə olaraq ilk ortaya qoyanlar Müqəddəs Avqustin ilə Dante olmuşdur. Müasir formasını isə Hegel müdafiə etmişdir.

Determinizm prinsipinə psixi hadisələrin səbəb-nəticə əlaqə və münasibətləri daxildir. Başqa sözlə, insanın daxili aləmində baş verənlərin müəyyən səbəbləri vardır. Və bu məhz niyə bu şəkildə baş verdi, başqa cür yox? Bu əlaqələri fərqli şəkildə əsaslandırmaq olar və psixologiya tarixində bunların bir sıra izah və yanaşmaları, şərhi mövcuddur.Qədim  dövrlərdə hesab edirdilər ki, psixikada baş verən proseslərin hamısı qarşılıqlı vəhdətdədir. Determinizm haqqında ilkin fikirləri Anaksaqor və Heraklit söyləmişlər. Onlara görə ümumi Loqos qanunu mövcuddur və o, insanla təbiət arasındakı münasibəti müəyyənləşdirir. Heraklit yazır ki, “Hətta Günəş özü Loqosu poza bilməz.”  Beləliklə, təbiətdə və insan qəlbində baş verənlərin hamısının müəyyən səbəbləri vardır, amma biz onları bilmirik. Demokrit determinizmdən bəhs edərkən göstərir ki, “İnsanlar təsadüfilik ideyasını ona görə fikirləşmişlər ki, idarə etməyi bacarmadıqlarını və iş bilmədiklərini ört-basdır etsinlər.

## Xarici keçidlər
Polineopteralar

**Polineopteralar** () — yeniqanadlılar () infrasinfinə aid heyvan dəstəüstü.

## Təsnifatı
* Tarakankimilər ()
* Dəriqanadlılar ()
* Embilər ()
* Termitlər ()
* Dəvədəlləyilər ()
* Qriloblattidlər ()
* Düzqanadlılar ()
* Göstərmələr ()
* Mantofazmidlər ()
* Baharçılar ()
* Zorapterlər ()

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BioLib

## Həmçinin bax
Ozan Güvən

**Ozan Güvən** () — Türkiyəli serial, kino və teatr aktyoru.

## Həyatı
1975-ci ildə Almaniyada doğulan Ozan Güvən Memar Sinan Universiteti Müasir Rəqs Bölümündən məzun oldu. İzmir Bələdiyyə Konservatuarında aktyorluq dərsləri alır və ardından Şahika Tekand Teatrında çalışdı. İkinci Bahar, Çiçəyi Böyütmək, Qoçum Mənim, Əsli ilə Kərəm, Bir İstanbul Nağılı və Canım Ailəm kimi televiziya seriallarının yanında G. O. R. A, A.R.O.G və Yaxşı Qərb filmlərində yaxın dostu olan Cem Yılmazla oynadı.

2005-ci ildə, İkinci Bahar serialı əsnasında tanış olduğu rejissor Türkan Dərya ilə evləndi. Əli Əziz adında 1 uşaqları var. 2010-cu ildə Türkan Dərya ilə boşandılar.

## Xarici keçidlər
* Ozan Güvən Kinotap
Müstəqim Məmmədov

**Müstəqim Səyyad oğlu Məmmədov** () — Tərtər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.

## Həyatı
Məmmədov Müstəqim 3 yanvar 1969-cu ildə Yevlax şəhərində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Texnologiya İnstitutunu, 2002-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını bitirmişdir.

1987–1989-cu illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1992-ci il tarixindən başlayıb və 1994-cü ilədək Yevlax şəhər İctimai İaşə Müəssisələri Birliyində mühəndis-texnoloq, ticarətin təşkili üzrə inspektor, əmtəəşünas vəzifələrində işləyib.

1994-cü ildə Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatının Rəhbərlik bölməsində müfəttiş, 1994–2006-cı illərdə Yevlax şəhər Gənclər və İdman İdarəsinin rəisi, 2006–2012-ci illərdə Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının şəhər təsərrüfatı üzrə müavini — şöbə müdiri, 2012–2014-cü illərdə isə Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının müavini — şəhər təsərrüfatı şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 may 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Tərtər Rayonu İcra Hakimiyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

1993-cü ilin avqust ayından Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## İstinadlar
Əqrəbşəkilli milçəklər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
Bu dəstənin nümayəndələrinin səciyyəvi xüsusiyyəti-zirvəsində kiçik gəmirici ağız aparatı olan aşağıya doğru xortum şəklində uzanmış baş kapsuludur. Yaşlı fərdlər kiçik (3–4 mm) və orta ölçülü (15–20 mm) olur. İki cüt qısa və ya tam reduksiya olunmuş, yaxud tor damarlı iri qanadları olur. Bığcıqları nazik, uzun və çoxbuğumludur. Gözləri iri, mürəkkəb və fasetlidir. Ayaqları nazik və dartılmışdır. Pəncələri 5 buğumludur. Qarıncığı uzun və ensizdir. Erkəklərdə son 3 buğumda yuxarı doğru əyilmiş genital kapsul vardır. Dişinin qarıncığında yumurtaqoyan var. Sürfələri uzunsovdur, üç cüt döş ayaqları vardır. Onlar adətən dağətəklərinin meşə talalarında, eləcə də aranda tuqay meşələrində yaşayırlar. Ölü və parçalanan maddələrlə qidalanırlar. Nektar, tozcuq, ləçək, yumşaq meyvə və mamırla qidalanma halları da az deyil.

## Təsnifatı
* *Apteropanorpidae* 	 
* *Bittacidae*	 
* *Boreidae*
* *Choristidae*	 
* *Eomeropidae* 	 
* *Meropeidae*	 
* *Nannochoristidae* 	 
* *Panorpidae* 
* *Panorpodidae* 	 
 	 	 
## İstinadlar

## Həmçinin bax
Davud Paşayev

**Davud Hüseyn oğlu Paşayev** (; 19.7.1940, Ostaşovo, Moskva vilayəti — 6.4.2010, Moskva) — Rusiya dövlət atom gəmiqayırması mərkəzinin baş direktoru (1993–2004) və prezidenti (2004–2010), "Sevmaş" maşınqayırma zavodunun direktoru (1988–2004), Rusiya qəhrəmanı (1995), Rusiya Federasiyası Dövlət mükafatının ikiqat laureatı (2000, 2006).

## Həyat və fəaliyyəti
Davud Paşayev 19 iyul 1940-cı ildə Moskva vilayətinin Ostaşovo kəndində anadan olmuşdur. Atası Hüseyn Kazım oğlu Paşayev milliyyətcə azərbaycanlı, Qazax qəzasının Daş Salahlı kəndindəndir, anası Varvara Sergeyevna isə rusdur. Atası Vətənini ötən əsrin 20-ci illərinin əvvəlində tərk etmişdir. Moskva vilayətinin Ostaşevo kəndində sovxoza rəhbərlik etdiyi dövrdə onun və xanımı Varvara Sergeyevnanın oğlu olur və adını Davud qoyurlar. Ailə Böyük Vətən müharibəsinin əvvəlində Kirov vilayətinə köçür. Hüseyn Paşayev körpü inşa edir, həyətyanı təsərrüfatla məşğul olurdu.

1963-cü ildə Ural politexnik institutunu bitirmiş və SSRİ Gəmiqayırma Dövlət Komitəsinin təyinnaməsi əsasında "Şimal maşınqayırma müəssisəsi" istehsalat birliyinə () işə qəbul olunmuşdur. 1988-ci ildə həmin istehsalat birliyinin — Rusiyada ən böyük atom sualtı gəmiqayırma mərkəzinin baş direktoru təyin edilmişdir.

1993–2004-cü illərdə "Sevmaş" və digər əlaqəli istehsalat müəssisələrini birləşdirən Rusiya dövlət atom gəmiqayırması mərkəzinin baş direktoru, 2004-cü ildə isə prezidenti təyin olunmuşdur.

Sankt-Peterburq Mühəndislik Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir.

2005–2008-ci illərdə Rusiya Federasiyasının Prezidenti yanında İctimai Palatanın üzvü olmuşdur.

6 aprel 2010-cu ildə Moskvada vəfat etmiş və Severodvinsk şəhər məzarlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Памяти Давида Пашаева — Severodvinsk bələdiyyəsi 
* Rusiyada bir şəhəri xilas edən azərbaycanlının qeyri-adi həyatı – (MÜSAHİBƏ-FOTO)
Qusar (hərb)

**Qusar** (*[[macar dili|macar.]]* Huszár) — yüngül atlılar. Qusarların yüngül atlı olması onların xeyli kiçik at növlərindən istifadələrindən irəli gəlirdi. Kiçik atlar bəzən ağır atlardan 3 dəfə yüngül olurdular. Bu isə süvari qoşunu xüsusi furaj hazırlıqlarından azad edirdi, çünki yüngül atlar çox vaxt otlaqdan qidalanırdı.  Qusarlar ilk olaraq  XV-cı əsrdə Macarıstanda yaranıb. O zaman Avropada odlu silah hələ yayılmamışdı, cəngavərlərin ağır zirehlərindən hər kəs yararlana bilmirdilər. Qusarlar, kirasir və draqunlarla birlikdə cəngavərləri uğurla əvəz etməyə başladı. 1458-ci ildə  macar kralı Matyaş Korvin tərəfindən hər 20 həyətdən bir qusar verilməsini əmr edir. Qusarlar yüngül süvarilər sayılsalar da qismən zirehli idilər. Onlar macar qalxanı *([[tarç]])* ilə müdafiə olunurdular, qılınc və xəncərlərdən istifadə edirdilər.  Öz inkişafının ən yüksək mərhələsini qusarlar Polşada keçdi. 1576-cı ildə Polşa kralı Stefan Batori macar qalxanını zirehli kirasaya dəyişdi. Qolçaqlar mütləq atributa çevrildi, ancaq bunu hər qusar ala bilmirdi.  Öz hesabına təchiz edilən qusarların geyimləri müxtəlif olurdu. Bəzən yoxsullaşmış zadəganların - şlyaxtanın yaxşı ekipi üçün pulu çatmırdı, buna görə də onların himayədarları(yoldaşlar) olurdu. Yoldaşlar öz pullarına onları ekiplə təmin edirdilər, və bəzi imtiyazlara malik idilər. Qusarlar artıq odlu silahdan fitilli tapançalardan və tüfənglərdən istifadə etməyə başladılar.  Qanadlı polyak qusarları bütün Avropaya məşhur idi. 1682-ci ildə Vyana civarında döyüşdə osmanlıların darmadağın edilməsində Yan Sobeskinin qusar qoşununun böyük rolu olmuşdur. XVIII-ci əsrdə kavaleriya islahatçısı kimi Prusiya kralı II Fridrix və onun qenerallarından biri F. Zeydliz məşhurlaşdılar. Yüksək çevikliyi və təlimi ilə seçilən kirasir, draqun və qusarlardan ibarət prus kavaleriyası sıx döyüş səfləri ilə rəqibin cinahlarına və arxasına hücum edirdi. Bu çox vaxt döyüşün taleyini həll edirdi, məsələn (1757)Rosbax döyüşü, (1757)Zorndorf döyüşü.

## İstinadlar
Reytarlar

**Reytar** ( — "atlı") — XVI–XVII əsrlərdə Avropada muzdlu atlı alaylar. Müasirləri kirasirlərdən fərqli olaraq reytarlar əsasən odlu silaha üstünlük verirdilər.

Onların arsenalı bir neçə iri kalibrli tapançadan ibarət idi. Qılınc isə yardımçı səciyyə daşıyırdı.

XVI əsrin 50-ci illərinin əvvəllərində reytarlar tamamilə soyuq silahdan imtina etdilər. Əvəzində odlu silahların sayı 3 dən beşə qədər artdı. Misal üçün kirasirlər ancaq bir cüt tapança daşıyırdılar. Tapançaların baha olması səbəbindən reytar xidmətinə daxil olanlara birdəfəlik əlavə ödənişlər edilirdi.

Rəqibləri də əsasən zirehli olduğundan reytarlar adətən düşmənə yaxın məsafədən atəş açırdılar. Rəqibə yaxınlaşmaq üçün yorğadan istifadə olunurdu, lakin əlverişli şəraitdə, əgər relyaf və intizam səviyəsi sıranın saxlanmasına imkan verirdisə, yüngülcə dördnala da çapırdılar. Odlu silahların doldurulması uzun vaxt apardığına görə, əsas taktiki fənd kimi, o zaman piyadaların arasında geniş yayılmış *karakole* taktikasından istifadə edirdilər. Belə ki, əskərlərin birinci cərgəsi yaylım atəşi verəndən sonra dərhal geriyə dönüb arxaya çəkilirdi və ən sonuncu cərgənin arxasına, silahları doldurmaq üçün, keçirdi. Həmin vaxt ikinci cərgə irəliyə çıxıb yeni yaylım atəşi açaraq eynən əvvəlki cərgənin hərəkətləri təkrar edirdi. Karakole üçün reytarlar, bir birinin ardınca hərəsi 20 atlıdan ibarət 10–15 sıraya düzülürdülər. Yaylım atəşindən sonra birinci cərgə iki hissəyə bölünürdü, bir hissəsi sağa arxaya, o biri hissəsi sola arxaya çəkilidilər.
72 km

***72&nbsp;km*** qısametrajlı bədii filmi rejissor Səmimi Fərhad tərəfindən 2014-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Nano Group Production"da istehsal edilmişdir. Film Laçın rayonunun işğalının 22-ci ildönümünə həsr olunub. Filmdə əsas rolları Eldar İmanov, Türkay Cəfərli, Lətifə Əliyeva, Tofiq Bayramov və Ağalar Bayramov ifa edirlər.

## Məzmun
Filmin süjet xəttində Qarabağ müharibəsi zamanı  atasını itirən bir gəncin vətənli günlərinin xatirəsindən yaranan vətənə qayıtmaq arzusu və köçkünlükdən sonra gördüyü bir simada bu arzunun yaratdığı daxili burulğan əsas mövzu kimi seçilmişdir. 

Ramiz Qusarçaylının müəllifi olduğu və Xatirə Laçın tərəfindən filmə uyğunlaşdırılan "Qaytarın  geri!" şeirinin obrazların ifasında səslənməsi və kompozisiyanın sonunda Ehtiram Hüseynovun ifasında səslənən "Qarabağ şikəstəsi" sanki savaş cəngisidir. "72 km" məsafədən ruhən o torpaqlara səyahət  edən  obrazlar, filmi  izləyənləri də özləriylə bərabər bu səfərə bir daha yoldaş edir..

Film Qarabağ uğrunda canından keçən şəhidlərimizin ruhuna ithaf olunur.

## Film haqqında
*Facebook sosial şəbəkəsindəki "Laçın və laçınlılar" qrupunun idarəçilərinin təşəbbüsü və Qarabağ Müharibəsi Əlilləri, Veteranları və Şəhid Ailələri İctimai Birliyinin Laçın rayon şöbəsinin maliyyə dəstəyi ilə ərsəyə gələn filmin rejissoru Səmimi Fərhaddır.
*Filmdə səslənən musiqinin aranjımançısı Vüqar Camalzadə, balabanda ifa edən Əlixan Səmədov, ifalar isə Akif İslamzadə və Ehtiram Hüseynova məxsusdur.
*Filmin çəkilişlərinə İbrahim Mirzəyev, Ziyadxan Məmmədov, Xatirə Laçın, Siyavuş Əmirli, Ramil Cəbrayıl, Elçin Bəbirov, həmçinin, Qarabağ Müharibəsi Əlilləri, Veteranları və Şəhid Ailələri İctimai Birliyinin Laçın rayon şöbəsi köməklik etmişlər.
*Filmin sponsuru Qarabağ Müharibəsi Əlilləri, Veteranları və Şəhid Ailələri İctimai Birliyinin Laçın rayon şöbəsidir.

## Filmin təqdimatı
2014-cü il mayın 17-də Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində "72 kilometr" adlı qısametrajlı filmin təqdimatı olmuşdur.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Səmimi Fərhad, Ziyadxan Məmmədov
Operator: Hikmət Şahverdiyev

## Rollarda
Eldar İmanov
Türkay Cəfərli
Lətifə Əliyeva
Tofiq Bayramov
Ağalar Bayramov
Günel Niftəliyeva
Zarina Qurbanova
Arslan Fərhad
Səmimi Fərhad

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Filmi izlə
Şardone ipəyi

**Şardone ipəyi** və ya **reyon ("bərq vuran", "parıldayan")** – XIX əsrin 70-ci illərinin sonunda fransız kimyaçısı Lui Mari Gilyar Berniqo (1839–1924), qraf de Şardone tərəfindən yaradılmış süni material, ipəyin əvəzedicilərindən biri. Kimyəvi cəhətdən Şardone ipəyi mis-ammiak ipəyi və viskoza ipəyi kimi regenerasiya olunmuş və həddən artıq çökdürülmüş sellülozadır.

## Tarixi
İpəyəbənzər süni parçanın əldə edilməsi mümkünlüyü entomoloq Reomür tərəfindən hələ 1734-cü ildə qeyd edilsə də, ilk belə parça ancaq XIX əsrin sonlarında əldə edilmişdi.

XIX əsrin 70-ci illərində qraf de Şardone fotoqrafiya ilə məşğul olarkən gördü ki, kollodi (fotoqrafiya lövhələrinin üstünü örtmək üçün istifadə olunan nitrosellüloz material) məhlulu tökülərkən yapışqan maddə alınır və onu kiçik dəliklərdən buraxanda ipək saplarına oxşar uzun saplar almaq mümkündür.

Şardone üçün ipəkçilik yad mövzu deyildi. Bir dəfə o ipəkqurdlarının xəstəliyini tədqiq etmək üçün öz müəllimi professor Lui Pasterlə birlikdə Liona getmişdi. Bu xəstəlik ölkənin bütün ipək industriyası üçün təhlükə idi. Xəstəliyin səbəblərini dərhal aşkar etmək mümkün olmadığından o burada qalaraq ipəkqurdlarını və onların verdiyi sapı tədqiq etmişdi.

Tarixə Şardone ipəyi və ya reyon (yəni "bərq vuran", Şardone özü materialı belə adlandırırdı) kimi daxil olmuş süni material bütün deyil, bəzi göstəricilərinə görə ipəyə bənzəyirdi: o yumşaq və parlaq idi, ancaq təəssüf ki, çox asan alovlanırdı.

Şardone öz ixtirasını 1885-ci (başqa məlumata görə, 1884-cü ildə) ildə patentləşdirdi, 1891-ci ildə isə süni ipək istehsalına başladı.

Şardone əvvəlcə spirt və efirlə qarışdırılmış nitratlı məhlula (sellüloza dinitratı) azca dəmir, xrom, marqans və ya qalayın xlorlu duzlarını və hər hansı üzvi qələvini əlavə edirdi. Hazırlanmış isti məhlul təzyiq altında nazik kapillyar çubuqlar sırasından keçirdi, Bu çubuqların hər biri soyuq su ilə doldurulmuş metal qablarla əhatə edilmişdi. Çubuqlardan axan qatı maye suya dəyən kimi bərkiyir və sap kimi çubuğa dolanırdı.

Lakin tezliklə materialın əsas çatışmazlığı: asan alovlanması üzə çıxdı. Baş verən bədbəxt hadisələr istehsalatı dayandırdı. Ancaq Şardone geri çəkilmədi. 1895-ci ildə o başqa proses işləyib hazırladı və bu kimyəvi reaksiya nitratsızlaşdırma mərhələsini də nəzərdə tutduğu üçün o daha təhlükəsiz süni ipək əldə edə bildi.

## İstinadlar
Kirasir

**Kirasirlər**-*(kirasа [[fransız dili|frans.]] cuirasse- [[zireh]])* - *ağır süvarilər*. 
XVI-cı əsrin sonunda kirasirlər sonralar isə draqunlar ortaya çıxdı. XVII-ci əsrin birinci yarısında İsveç, Fransa, İngiltərə və başqa Avropa ölkələrində kirasir və draqun alayları yaradılır. Kavaleriyanın bu yöndə böyük yenidən təşkilini İsveç kralı Qustav Adolf(1611-1632) keçirir. İsveçlilərin süvari alayı, dörd kornet(taqım) daxil olan və 125 atlıdan ibarət olan 4 eskadrondan təşkil olunurdu. İsveç kirasirləri və draqunları döyüşdə 3-4 cərgəyə, ordu döyüş qaydasında isə iki cərgəyə düzülürdülər. Belə düzülüşlə süvarilər yenə sarsıdıcı qüvvəyə çevrilirlər. Ağır zirehli cəngavərlərdən fərqli olraq kirasirlərin zirehi yüngül idi, bundan başqa kirasirlərin bir cüt tapancası da olurdu. Rəqibin odlu silahından əsas yayınma vasitəsi zireh deyil, çeviklik olur.
Geri Kuper

**Qeri Kuper** (; ) — Amerika aktyoru.

## Həyatı
Qeri Kuper 7 may 1901-ci ildə doğulub.

13 may 1961-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Musiqişünaslıq

**Musiqişünaslıq** — musiqini, musiqi tarixini və nəzəriyyəsini, musiqi estetikasını, musiqi tənqidi və folklorşünaslıq – etnomusiqişünaslıq sahələrini özundə cəmləşdirən elm . Sənətşünaslığın bir sahəsi hesab olunur. 

Musiqişünaslıq musiqi sənətinin qanunauyğunluqlarını, müxtəlif təzahürlərini və inkişaf prosesini, onun obyektiv şərtiliyini, ictimai həyatın müxtəlif cəhətləri ilə əlaqəsini öyrənir. Musiqişünaslıq musiqi nəzəriyyəsi, musiqi tarixi, musiqi etnoqrafiyası, musiqi tənqidi sahələrinə ayrılır. Musiqi akustikası və musiqi psixologiyası musiqişünaslığın müstəqil bölməsi olmaqla bərabər, həmçinin fizika və psixologiyanın bir hissəsini təşkil edir. XX əsrin 60-70-ci illərində musiqişünaslığın musiqi sosiologiyası kimi müstəqil sahəsi yaranmışdır. Nəzəri musiqişünaslıq gerçəkliyin musiqidə əks olunması üsullarını, musiqinin tarixi inkişaf prosesində müəyyənləşmiş başlıca qanunauyğunluqlarını, onun kompozisiya vasitələri və üsullarını öyrənir. Melodika, ritmika, harmoniya, polifoniya, instrumentovka, musiqi forması musiqinin ayrı-ayrı elementlərini, musiqi əsərinin təhlili isə əvvəlcə adları çəkilən bütün fənnlərin əsasında konkret musiqi əsərlərini tədqiq edir. Musiqi ifaçılığını, musiqi duyumunun inkişaf etdirilmə prinsiplərini öyrənən elmi-metodik fənnlər də nəzəri musiqi sahəsinə aiddir. 

## Sahələri
* Musiqi nəzəriyyəsi
* Musiqi tarixi
* Musiqi sosiologiyası
* Musiqi fəlsəfəsi (eləcə də estetika bölməsi)
* Musiqi estetikası 
* Musiqi etnoqrafiyası
* Musiqi tənqidi
* Musiqi akustikası
* Musiqi psixologiyası
* Musiqi tekstologiyası
* Musiqi folklorşünaslığı
* Librettologiya

## İstinadlar
Ülgüc üzərində qaçan

**Ülgücün üzəri ilə qaçan** () — elmi fantastika janrında çəkilmiş 1982-ci il istehsalı film.

Ridley Scottun 4-cü filmidir. Film Filip Dikin "Do Androids Dream of Electric Sheep?" adlı hekayəsi əsasında çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Akupunktura

**Akupunktura** () — iynə və  () sancmaq, çalmaq — bədənin xüsusi aku nöqtələrini nazik iynələr sancmaqla aparılan müalicə növüdür. Çində alternativ tibb kimi geniş yayılmışdır. Əsasən ağrının azaldılması üçün istifadə edilir. Çin xalq təbabətinin əsas tərkib hissələrindəndir.

## Tarixi
Çin tarixin yazılı dövründən çox qədimlərə söykəndiyi irəli sürülür.
İynələrin istismarından çox əvvəl **bian** deyilən iti kənarlı daşların istifadə edilməkdə olduğu Xan Hanedanlığı dövründə (M.Ö.206-m.s.220) qələmə alınmış olan **Shuo Wen Jie Za** adlı kitabda ifadə edilir. Zamanla bian daşlarının yerinə sümük və ya Bambukdan edilən iynələr istifadə edilməyə başlanmışdır.
Fənərbaxça VK

**Fənərbaxça** kişi voleybol klubu — son illər Avropada kişi voleybolunda böyük çıxış yaxalayan komandadır. Komanda arxada qoyduğumuz 2013-14 idman mövsümündə Avropa Kişilər CEV Çağırış Kubokunu başı üzərinə qaldıraraq bunu bir daha sübut etmişdi.

## Tarixi
Fənərbaxça kişi voleybol klubunun əsası Fənərbaxça qadın voleybol komandası ilə eyni ildə yəni, 1927-ci ildə qoyulmuşdur. Klub uzun müddət Türkiyə voleybolundakı dominantlığını qorumuşdu. Lakin 1971-ci ildə maliyyə problemləri səbəbi ilə fəaliyyəti dayandırılan komanda növbəti mövsümlərdə oynamamasına baxmayaraq adı formal olaraq 1971-72 sezonunda 1-ci liqaya, 1972-73-də ikinci liqaya, 1973-74-də üçüncü liqaya, 1974-75 sezonunda dördüncü liqaya yazılmışdı. 1975-76 sezonunda isə komanda ümumiyyətlə voleybol klubu kimi qeydə alınmamışdı.

1976-cı ildə yenidən fəaliyyətə başlayan klub oyunlarına dördüncü liqadan start verdi. 1976-77 sezonunda bu liqanı çempion tamamlayan  Ələddin Günəşin komandasının heyətində bu oyunçular yer alırdı:  *Orxan Tükər‚ Xaluk Güvənər‚ Korman Ataman‚ Sinan Dinçoğlu‚ Mehmet Gürkan‚ Selçuk Dikmən‚ Fatih Kaya ve Salih Arkış.*

Nəhayət 1985-86 sezonunda Türkiyənin əsas liqası olan evdə-səfərdə oynanılan voleybol çempionatına vəsiqə qazandı. () Komanda bu liqada uzun müddət ortaba komandalardan biri kimi fəaliyyət göstərmişdi.

2004-05 sezonu klub üçün çox yadda qalan oldu. Belə ki, bu mövsümdə komanda tarixində ilk dəfə olaraq CEV Kubokunda o zamankı adı ilə Avropa Top Teams Kubokunda dördəbir final mərhələsinə qədər yüksəlmişdi. Tarixində ilk dəfə bir Avropa kubokunda bu qədər irəliləyən Fənərbaxça kişi voleybol komandasının heyətində aşağıdakı oyunçular yer alırdı: *Barış Özdemir (kapitan), Hakan Fertelli, Nuri Şahin, Burak Hascan, Rıdvan Ürəgil, Santiyaqo Darraido, Camilo Sato, Xuan Pablo Porello, Erhan Dünge, Berat Qısal, Kərəm Əryılmaz, Uğur.*

2005-06 sezonunda Türkiyə çempionatında Arkasla girdiyi gərgin mübarizədən yarım xal fərqlə məğlub ayrılaraq ikinci yer olmuşdu. Buna baxmayaraq Fənərbaxça növbəti mövsüm çempionluq üçün yenə mübarizə apardı. İdman klubunun yaranmasının 100-cü ilini qeyd etdiyi 2007-ci ildə liqanı yaxşı başlamasına baxmayaraq səkkizinci bitirdi. Nəhayət 2008-ci ildə Halkbank komandasını məğlub edən klub tarixində ilk dəfə olaraq ölkə çempionatının kubokunu başı üzərinə qaldırdı. Eyni uğur 2009-10 mövsümündə də təkrarlandı. 2010-11 sezonunda isə üçüncü çempionluq əldə edilməklə yanaşı Türkiyə superkuboku da *filənin şovalyələrinə* qismət oldu. Həmin vaxt komandanın heyətini bu oyunçular təşkil edirdi: *Arslan Ekşi, Tomislav Coşkoviç, Cengizxan Qartaltəpə, Emrə Batur, Burak Yavuz, Ramazan Sərkan Qılınc, Erdən Çevikəl, Uğur Günəş, Leonel Marşall, Kemal Kayhan, İvan Milijkoviç, Ərsin Durqut, Andriya Geriç, Sonər Mezgitçi, İzzət Ünvər, Canər İsmət Söyləməz.*

## Həmçinin bax
*Fənərbaxça Qadın Voleybol Klubu
*Fənərbaxça Kişi Futbol Klubu
*Fənərbaxça Kişi Basketbol Klubu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt
Ulaşlı (Sarvan)

**Ulaşlı** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Sarvan bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.
Qırıxlı (Sarvan)

**Qırıxlı** — Gürcüstan Respublikasının **[[Aşağı Kartli|Aşağı Kartli mxaresinin]]** Sarvan bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
2002-ci ilin rəsmi siyahıya alınmasına görə , Qırıxlı kəndinin əhalisi 1262 nəfər olaraq, onların 100% Azərbaycan türkləridir.

## Toponimiyası
Kəndin adı Oğuz türklərinin Əfşar boyunun Qırıxlı tayfasının adından gəlir.

## İqtisadiyyat
Əhali əsasən əkinçilik, qoyunçuluq , maldarlıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur.

## Din

Kənddə Həzrət Fatiməyi-Zəhra adına məscid fəaliyyət göstərir.

## Qaynaqlar
Birinci Britaniya–Əfqanıstan müharibəsi

[thumbnail|Birinci müharibə vaxtı ingilis-hind qüvvələrinin Gəznə istehkamına hücumu, [1839 ]]

Birinci müharibə  ingilislərin  Qəndəhar və Qəznəni tutmaq, və Kabil tərəfə çıxmaq məqsədi ilə, *[[Bolan keçidi]]*ndən istifadə edən 30 minlik ordusunun Cənub - Qərbi Əfqanıstana soxulması ilə başladı. Əfqan qüvvələrinin bir qismini Pişəvərdan yayındırmaq üçün, *[[Heybər keçidi]]*nə yardımçı zərbə endirilmişdi. Əfqan ordusu ingilislərdən saylarına (15 min) və silahlanmalarına görə xeyli geridə qalırdılar. 1839-cu ildə ingilislər Qəndəharı, Qəznəni və Kabili tutdular. Buna cavab olaraq ölkədə partizan müharibəsi başladı. 1841-ci ilin noyabrında Kabildə üsyan qalxdı. İngilislərin marionetkası  Şüca şah öldürüldü, işğalçı ordu isə Kabildən qaçdı. 1842-ci ildə İngiltərənin Əfqanıstana cəza ekspedisiyası uğursuz oldu. 1842-ci ilin sonunda ingilislər öz məğlubiyətləri ilə barışmalı və əfqan ərazisini tərk etməli oldular.

## Şurayi Aliyin Mücahidin

Müharibə dövründə Əfqanıstanda "Şurayi Aliyin Mücahidin" alı şura yaranmışdı. Şuraya Naib Əminulla xan Lövgəri başçılıq edirdi. Şuraya vəzir Məhəmməd Əkbər xan, Xanşirin xan Cavanşir-Çəndəvuli, Hacı Əli Ağa Hüseyn Kaka daxil idilər.

## İstinadlar
İkinci Britaniya–Əfqanıstan müharibəsi

İkinci ingilis-əfqan müharibəsi — 36 minlik ingilis qoşunlarının Əfqanıstana Heybər, Kurram və Bolan keçidindən üç sütunla soxulması ilə başlandı. Silahlanmada və təşkilat baxımından xeyli geriyə qalan əfqan ordusu geri çəkilməli oldu. 1879-cu ilin yanvarında ingilislər Qəndəharı aldılar. 26 may 1879-cu ildə isə Yaqub xan ingilislərlə, Qandamaq müqaviləsi bağladı. Bu sazişə görə Əfqanıstan İngiltərədən asılı olurdu. Alçaldıcı müqavilə Əfqanıstanda narazılıqla qarşılandı. 8 sentyabr 1879-cu ildə üsyan başladı. Kabildəki ingilis rezidenti öldürüldü. 27 iyul 1880-ci ildə Qəndəhar yaxınlığındakı, *[[Məyvan döyüşün]]*də, əfqanlar ingilis briqadasını darmadağın etdilər. Kabildəki ingilislər təxminən 100 minlik üsyançı ordusu tərəfindən mühasirəyə alındılar. Əfqanların inadlı müqaviməti, ingilisləri, Əfqanıstanın işğalından imtina etməyə və əmir Əbdürrəhmanla kompromis saziş bağlamağa məcbur etdi. 1880-ci il müqaviləsinə görə Əfqanıstan daxili işlərindən müstəqilliyini qorudu, ancaq xarici siyasət İngiltərəinin nəzarətinə keçdi. 1881-ci ildə ingilis qoşunları ölkədən çıxarıldı.

## İstinadlar
Bolan keçidi

thumb
**Bolan keçidi** (urdu: درہ بولان Dharaa Bolan) — Pakistanla Əfqanıstan arasında dağ keçidi. 

Keçid, Əfqanıstan sərhədindən təxminən 120 kilometr məsafədə Bəlucistan əyalətinin Kvetta şəhərinin yaxınlığında yerləşir. O Toba karkər silsiləsi ilə 1793 metr hündürlükdə kəsişir.

## İstinadlar
Üçüncü ingilis-əfqan müharibəsi (1919)

Üçüncü müharibəni İngiltərə, yeni hakimiyyətə gəlmiş Əmənullah xan 28 fevral 1919-cu ildə Əfqanıstanın müstəqilliyini elan etməsindən sonra başladı. Mayın 6-də İngiltərə Əfqanıstana müharibə elan etdi. 40 mindən ibarət əfqan nizami qüvvələri Heybər, Vəziristan və Qəndəhar istiqamətlərində hərəkət edən, üç sütuna bölünmüşdü. İngilslərin qoşunlarının sayı 340 minə çatırdı. Heybər istiqamətindəki döyüşdə ingilislər uğur qazana bildilər. Vəziristan istiqamətində isə əfqanlar ingilislərə qalib gəldirlə və mayın 27-də Tal qalasını mühasirəyə aldılar. İngilislərin vəziyyətini həm də sərhədyanı puştun tayfalarının üsyanları və Hindistanda qalxan qurtuluş mübarizəsi oldu. Bu səbəblərdən İngiltərə müharibəni davam etməkdən imatina etdi. 8 avqust 1919-cu ildə Ravalpindidə preliminar (əvvəlcədən) sülh sazişi bağlandı. 1921-ci ilin oktyabrında İngiltərə ilə Əfqanıstan arasında bağlanan (22noyabrda ratifikasiya olundu) sazişə görə İngiltərə Əfqanıstanın müstəqilliyini tanıdı. Əfqanıstanı müstəqil dövlət kimi birinci Sovet Rusiyası tanıdı.

## İstinadlar
Yaşılyurd QVK

**Yaşılyurd Qadın Voleybol Klubu** — İstanbul şəhərində fəaliyyət göstərən "Yaşılyurd" idman klubunun qadın voleybol şöbəsidir. Komanda Acıbadem Qadınlararası Voleybol 1. Liqasında mübarizə aparır. Ev oyunlarını "Yaşılyurd" idman sarayında oynayır.

## Tarixi
Yaşılyurd qadın voleybol komandası 1956-cı ildə yaradılmışdır. 2012-ci ildən Bakırköy Bələdiyyəsinin komandaya sponsorluğundan sonra *Bakırköy Bələdiyyəsi Yaşılyurd İdman Klubu Qadın Voleybol Komandası* adını almışdı. Komanda Türkiyəni dörd dəfə avrokuboklarda təmsil edə bilmişdi. Yaşılyurd 2013-14 sezonunda Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatında liqanın normal mövsümünü səkkizinci bitirərək pley-offa yüksəlmişdi. Burada Vakıfbank Günəş Sığortaya iki matçda da uduzan komanda liqadakı səkkizinciliyini təsdiqləmişdi.

## Heyəti
*2013-14 mövsümü üçün*

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt 

## İstinadlar
Qreys Kelli

**Qreys Kelli** (; ) — ABŞ kinoaktrisası və şahzadə III Renyenin həyat yoldaşı olaraq Monako şahzadəsi.

## Təsiri
2015-ci ildə Heydər Əliyev Mərkəzində“Qreys Kelli” sərgisi təşkil olunmuşdur. Eksponatlar nümayiş edilmişdir.

## İstinadlar
Heybər keçidi

**Heybər keçidi**, Əfqanıstanla Pakistan sərhədi yaxınlığında yerləşən, Kabil çayı dərəsindən cənubdakı Səfedkox dağ silsiləsində keçid. Uzunluğu  53 км, eni 15—130 м. Əsas keçid 1030 м. yüksəklikdə yerləşir. Keçiddə, Pakistan tərəfdən əfqan sərhədinə qədər  dəmir yolu salınıb, və müxtəlif səviyələrdə Pişəvər - Kabil şose və karvan yolları salının. Keçmişdə vacib ticarət və hərbi strateji yol olub.
İsmayıl Abasov

**İsmayıl Teymur oğlu Abasov** () — Azərbaycan qastroenteroloqu və terapevti, tibb elmləri doktoru (1966), professor (1967), Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1989), Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi (1984).

## Həyatı
İsmayil Abasov 21 avqust 1922-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetində alıb. O, 1943-cü ildə universitetin Müalicə-profilaktika fakültəsini bitirib.

## Əsas elmi nailiyyətləri
Madə, bağırsaq və mədəaltı vəzi xəstəliklərinin klinikası, diaqnostikası və müalicəsinə dair bir çox məqalə və kitabların müəllifidir. Həzm orqanlarının müxtəlif xəstəlikləri zamanı onların funksional tədqiqatları aparılmışdır. Qaraciyərin funksional durumu ilə onun histoloji dəyişikliklərinin müqayisəli kliniki izahatı verilmişdir. Yeni diaqnostik və müalicəvi preparatlar öyrənilmiş və tətbiq olunmuşdur.

Həzm orqanları xəstəliklərinin Azərbaycanda epidemiologiyası, habelə mədəaltı vəzi və bağırsaq xəstəliklərinin endokrin orqanların funksional vəziyyətinə təsiri öyrənilmişdir.

Müxbir üzv İsmayıl Abasovun elmi fəaliyyətinin nəticələri respublikada və xaric­də çap olunmuş 300-dən artıq elmi əsərdə, həmçinin 15 monoqrafiyada öz əksini tapmışdır. Onun elmi rəhbərliyi altında 2 elmlər doktorluğu və 6 fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası müdafiə olunmuşdur.

## Əsas elmi əsərlərin adları
* Qastrologiya problemləri, Tokiyo, 1970, 65. (ingilis)
* Mədəaltı vəzinin xəstəliklərinin diaqnostikası, Bakı, 1972, 153. (rus)
* Mədə xəstəlikləri zamanı mədədaxili pH-metriyanın tətbiqi. Amer. J. Qastroenteroloji, 1977, 67, № 3, 229–234. (ingilis)
* Xroniki xorasız kolit, Bakı, 1984, 242. (rus)
* Həzm orqanları xəstəliklərinin müalicəsi və profilaktikası, Bakı, 1991, 239. (rus)

## Əmək fəaliyyəti
İsmayıl Abasov 1943-1946-cı illərdə İkinci Dünya müharibəsi za­manı ordu sırala­rında alay həkimi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1946-1950-ci illərdə ATİ-də Terapevtik kafedra­da ordinator, 1967-ci ildə professor, 1949-1968-ci illərdə ET Rentgenologiya, radiologiya və onko­logiya İnstitu­tun­da Tera­piya şöbəsinin müdiri olmuşdur. Habelə 1988-2001-ci illərdə ET Qastroen­te­rologiya İnstitu­tun­da Te­ra­pevtik şöbənin müdiri, 2001-2006-cı illərdə elmi məslə­hə­t­çi vəzifə­lərində çalışmışdır.

## Üzv olduğu cəmiyyətlər
* Ümumittifaq Qastroenteroloqlar və Terapevtlər Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin üzvü (1976);
* SSRİ TEA-nın Qastroenteroloji problemlər üz­rə Komis­siyasının üzvü (1980-2008);
* Respublika Səhiyyə Nazirliyinin Elmi Tibb Şurası­nın Rəyasət Heyətinin üzvü (1968);
* Nazirliyin Baş qastroen­te­ro­loqu (1970);
* Azərbaycan Qastroenteroloqlar Cəmiyyətinin (1970-2008) üzvü;

## Mükafatlar
* "Qırmızı ulduz" orden­i (1946); 
* "Döyüş cəsarətinə görə" medalı (1944); 
* "Almaniya üzə­rində 1941-1945-ci illərdə qələbə" medalı (1945);
* I və II dərəcəli "Vətən müha­ri­bəsi" ordeni(1944, 1945);
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı;
* "Əməkdar elm xadimi" fəxri adı (1984);

### Vəzifəsi
Terapevtik qastroenterologiya şöbəsinin professoru olmuşdur.

## Ölümü
İsmayıl Abasov 2006-cı ildə Bakıda vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

Azərbaycanın elm xadimləri
Dəvəciklər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
Nisbətən iri cücülər olub, bir çox zahiri əlamətlərinə görə iriqanadlılara bənzəyir, ancaq uzun, ilanabənzər boynu ilə onlardan seçilir. Bığcıqları sapşəkilli, qısadır. İki cüt şəffaf, eyni cür torlu damarları olan qanadı var. Dəvəciklər meşələrdə, meyvə bağlarında, kolluqlarda yaşayaraq müxtəlif yavaş hərəkət edən, yumşaq örtüklü sorucu cücüləri ovlayır. Sürfələri gövdə ziyanvericilərinin yollarına girərək onların sürfələrini məhv edir. Yaşlı fərdlər adətənsəhər saatlarında puplardan uçur və onların ömrü iki aydan artıq olur.

## Təsnifatı
* *Inocelliidae*
* *Raphidiidae*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məsləmə ibn Əbdülmalik

**Məsləmə ibn Əbdülməlik ibn Mərvan** (‎‎; ) — Xəlifə Əbdülməlik ibn Mərvanın oğlu, 716-718-ci (hicri 98-99) illərdə Konstantinopolun mühasirəsiylə şöhrət qazanmış ən məşhur Əməvi sərkərdələrindən biri.

Kiçik Asiyada bir çox uğur qazanan əmisi Məhəmməd ibn Mərvan kimi, o da kənizdən doğulduğundan Xilafətə vərəsəlikdən məhrum olmuşdu. Doğum tarixi naməlumdur. 738(hicri 121\124)-ci ilin dekabrında(məhərrəm)ayında vəfat edib.
Atasının son hakimiyyət ili olan 705(86)-ci ildən başlayaraq, Məslamə, Bizans ərazisində mütəmadi yay, bəzən qışa qədər uzanan, yürüşləri keçirir.

## Qafqazda vali vəzifəsində
709-ci ildə Məslamə Azərbaycanın və Ərməniyyənin valisi vəzifəsində öz əmisi Məhəmməd ibn Mərvanı əvəz edir. Xilafətin şimal-qərb ərazilərinə nəzarət edərək Bizansa bir sıra yürüş edir.   712-ci ildə Amasyanı alır,  714-ci ildə Malatyanı.
Məslamənin başçılığı altında ərəb qoşunları Qafqazda irəliləyir. Bu Xəzər-ərəb müharibələrinin başlamasına gətirir.
714-ci ildə ərəblər Dərbəndi tuturlar.

## İstinadlar
Bələncər döyüşü (650)

**Bələncər döyüşü** — Xəzər-ərəb müharibələrinin döyüşlərindən biri.

Dərbənddən şimaldakı yürüşləri Azərbaycanın və Ərməniyyənin valisi  Əbdürrəhman ibn Rəbiə yə tapşırılır. Əbdürrəhman guman ki Salman ibn Rəbiə əl-Bəxilinin qardaşıdır. 652\653-cü(başqa mənbələrdə 649\650-ci) illərdə o Şimali Qafqaz ərazisinə soxulur və xəzər qoşunları ilə Bələncər şəhəri yaxınlığında qarşılaşır. Döyüşün gedişində ərəblər darmadağın edilir, Əbdürrəhman öldürülür. Hər iki tərəf döyüşdə mancanaqlardan istifadə edir.
Həmin vaxtdan başlayaraq Bələncər xəzər-ərəb qarşıdurmasının kilid məntəqəsi olur. Ərəb tarixçisi Əl Məsudi(10 əsr) onu hətta Xəzər ölkəsinin paytaxtı adlandırır ki, əslində bu başqa mənbələrdə öz təsdiqini tapmır.

## Mənbə
Çanaqqala Bələdiyyəspor QVK

**Çanaqqala Bələdiyyəspor Qadın Voleybol Klubu** — 1987-ci ildə təsis edilmiş komandadır. Klub eyniadlı Çanaqqala şəhərini təmsil edir. 2013-cü ildən bu yana Acıbadem Qadınlararası Voleybol 1. Liqasında mübarizə aparan komanda ev oyunlarını Anafartalar idman sarayında oynayır. Bu meydança ən çoxu min beş yüz voleybolsevəri qonaq edə bilmək qabiliyyətinə malikdir.

## Xarici keçidlər

*Rəsmi Sayt
Salman ibn Rəbiə

**Salman ibn Rabiə al-Bəxili** () (doğ.:naməlum - 650-ci ildə ölüb) Azərbaycanı işğal edən ərəb qoşunlarından birinə başçılıq edib. Xəlifə  Ömərin dövründə, 633–644-ci illərdə Xilafətin Azərbaycan və Ərməniyyədəki qoşunlarının hərbi komandanı. Bələncər döyüşündə xəzərlər tərəfindən öldürülən qardaşı Əbdürrəhman ibn Rəbiə ilə birlikdə Şimali Qafqaz və Xəzər çöllərində ərəblərin hərbi əməliyatlarında iştirak edir.

Rəbiə tayfasının nümayəndəsidir.

## İstinadlar
Ərdəbil civarında döyüş

**Ərdəbil civarında döyüş** — ərəblər ilə xəzərlər arasında ən böyük vuruşma. 730-cu il 6–8 dekabrda Ərdəbil həndəvərində baş verib, və ərəb ordusunun tamamilə darmadağın edilməsi ilə bitib. Xəzər-ərəb müharibələrinin döyüşlərindən biri.

## Hərbi əməliyatların gedişi
730\731-ci ildə xəzər və türklərin 300 minlik ordusu Barçikin komandası altında ərəblərə qarşı əks-hücüma başlayıb Dərbənd, Daryal və digər keçidlərlə Arran ərazisinə soxuldu. Əl-Cərrah öz qoşunlarını Bərdə yolu ilə Ərdəbilə çəkdi və orada hadisələrin inkişafını gözləməyə başladı.
Xəzərlər ərəb qoşunlarının harada yerləşdiyini bir gürcü knyazından öyrəndilər. İki ordu Araz sahilindəki Varsanda qarşılaşdı. Ərəblər xəzərlərin üstün qüvvələrinin təzyiqi altında Ərdəbilə tərəf çəkildilər; burada Savalan dağı yaxınlığında onların arasında bir gecə-gündüz davam edən böyük vuruşma oldu. Ərəblər tamamilə məğlub edildilər, Əl-Cərrah öldürüldü.
Xəzərlər uzun mühasirədən sonra Ərdəbili aldılar, şəhərin kişi əhalisini qırdılar, qadın və uşaqları isə əsir apardılar. Sonra xəzər ordusu Azərbaycanı viran etdi, ölkənin şəhərlərini bir birinin ardınca tutub Diyarbəkir və Mosula çatdı.
Gevond xəzərlərin basqını barədə belə məlumat verir:

Onlar * "Hunlar torpağından, [[Dərbənd|Çor]] keçidindən, Maskutlar torpağından keçərək [[Beyləqan|Paytakaran]] ölkəsinə basqın etdilər; Araz çayından keçib [[Cənubi Azərbaycan|Azərbaycana]] getdilər, [[Ərdəbil|Artaveti]], Qandzak-Şahastani, Atşi-Baquan adlanan vilayəti, Sparat-Perozu və Ormizd-Perozu dağıtdıları"*

Xəzərlərin belə surətli hücumu xəlifəni və onun saray əhlini çox çaşdırdı. Hişam ərəb qoşunlarının baş komandanı vəzifəsinə Səid ibn Əmr ül-Həraşini təyin etdi və o dərhal 30 minlik orduyla xəzərlərə qarşı yola çıxdı.

## Xəzərlərin sonrakı hərəkətləri
Xəzərlər ölkəni yağmalamaq üçün dörd tərəfə dağılır. Xəzər qoşunları yürüşü davam edərək Diyarbəkir və Mosula qədər gedib çıxır.
Xəzərlərin bu qələbəsi bizanslı, erməni və gürcü mənbələrində öz təstiqini tapır. Çox güman ki bu hadisə 732-ci ildə Bizans imperatoru V Konstantinlə Xəzər xaqanının qızı Çiçək arasında nikahın bağlanmasıyla əlaqəsi var.
Buna baxmayaraq xəzərlərin hətta belə uzağa getmələri müharibənin gedişini dəyişdirə bilmir.

## Xəzərlərin geri çəkilməsi
731-ci ilin yanvarına ərəblər yeni ordu yığaraq Səid əl Həraşinin başçılığı altında xəzərləri aldıqları mövqelərdən sıxışdıra bilirlər. Altı il sonra 737-ci ildə ərəb sərkərdəsi, gələcək xəlifə, Mərvan ibn Məhəmməd Xəzər xaqanlığının içərilərinə genişmiqyaslı yürüş təşkil edir ki bunun nəticəsində Xəzərlərin Xilafət ərazisinə yürüşlərinə uzun müddətə dayandırılır.

## Mənbə
* Ziya Bünyadov. Azərbaycan 7–9-cu əsrlər. Azərbaycan Dövlət Nəşriyatı Bakı −1989

## İstinadlar
Terra Amata

**Terra Amata** — E.ə. 400 000 — E.ə. 300 000-ci illərə aid Fransadakı ən köhnə və ilk mənzil olaraq qəbul edilir. Ovçuların sığınacaqları olan quruluş, mülayim bölgədə, mütəmadi ovçuluq dönəmini açıq şəkildə göstərir.

## İstinadlar