open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tilburq

**Tilburq** — Niderlandın cənubunda yerləşən Şimali Brabant əyalətində şəhər və bələdiyyə mərkəzi.

## Demoqrafiya
Tilburqun bələdiyyə sərhədləri daxilində əhalisi (1 yanvar 2011-ci il təxmini hesablama) 206 234 nəfərdir. Tilburq Şimali Brabant əyalətində 2-ci (birincisi Eyndhoven), Niderland ərzisində isə 6-cı böyük şəhərdir. Bələdiyyə sərhədləri içində iki kənd də yerləşir: Berkel-enschot və Udenhout. Tilburq və Goirle bələdiyyələri birləşmişdir və "Branbantstad" adı da verilən urbanizasiya bir metropoliten region quruluşundadır.

## Təhsil
Tilburqda Avropada xüsusilə hüquq və iqtisadiyyat elmləri üzərə xüsusi yeri olan Tilburq Universiteti yerləşir. "Avropa İqtisadi Birliyi" tərəfindən iqtisadiyyat və marketinq idarəsi məsələlərində mühüm Avropa ali təhsil müəssisəsi olduğu qəbul edilmişdir. Tilburqda həmçinin iki dənə yeni tətbiqi elmlər universiteti də fəaliyyət göstəri. Avans Hogeschool və Fontys Tətbiqi Elmlər Universiteti.

## Nəqliyyat
Tilburq bələdiyyəsi sərhədləri daxilində üç qatar vağzalı yerləşir: Tilburq vağzalı, Tilburq Üniversiteti Stansiyası və Tilburq Reeshof stansiyası.

## Görməli yerləri
* Tilburq Kermesi: Hər il iyul ayında 10 gün müddətin bir festival keçirilir və bu festivalın Benelux ölkələrində ən böyük festival olduğu iddia edilmektedir. Bu festival dövründə ilk Bazar Ertəsi "Roze" Maandag" (Çəhrayı Bazar Ertəsi) adı verilib xüsusilə homoseksuallar üçündür.
* De Pont Müasir İncəsənət Müzeyi:
* Efteling: Böyük və qitə Avropasında xüsusi yeri olan tematik əyləncə parkı. Tilburq mərkəzindən 10 km məsafədə yerləşir.
* Audax Textielmuseum": Hollandiya tekstil muzeyi Tilburq şəhərindədir.
* Fontys Rockacademie: Hollandiyada peşəkar "rok müsiqiçisi" yetişdirmək üçün qurulmuş akademiya. Tilburqda olan "Fontys Tətbiqi Elmlər Üniversitetinin" Fontys İncəsənət və Vizual Sənətlər Məktəbinin" bir hissəsi.
* İnterpolis: "Rabobank" bankı ilə yaxın əlaqəli böyük bir sığorta şirkətinin mərkəzi Tilburqdadır. Bu şirkət Avropada "Interpolis. Crystal clear" elan kampaniyası ilə diqqət çəkmişdir.
* Westpoint qülləsi: Tilburq Central Tren Garı yaxınlığında yerləşən 2004-cü ildə tamamlanmış hündür bina. 140 mt hündürlüyündə 48 mərtəbəli olub, mərtəbələrin hamısı xüsusi iqamətgah olaraq istifadə edilməkdədir. Hollandiyada noyabr 2010-cu ilə qədər ən hündür iqamətgah idi.
* Tilburq Universiteti: Ali təhsil üçün klassik və müasir proqramlar hazırlayır. "Tias Biznes Administrasiyası Məktəbi" Avropa İqtisadi Birliyi tərəfindən iqtisadiyyat və marketinq idarəsi məsələlərində mühüm Avropa ali təhsil müəssisəsi olduğu qəbul edilmişdir.

## Qardaş şəhərlər
Tilburq şəhərinin bu xarici şəhərlərlə qardaş şəhər əlaqələri var:
* Lubli- Polşa
* Matagalpa- Nikaraqua
* Sama- Tanzaniya
* Emfuleni- Cənubi Afrika
* Minamiaşiqara- Yaponiya
* Zemun- Serbiya

## İstinadlar
Vebster-Aşberton müqaviləsi

**Vebster-Aşberton müqaviləsi** (). Bu anlaşma 1842-ci ilin 9 avqustunda Vaşinqtonda ABŞ və Britaniya arasında imzalanmışdır.ABŞ tərəfdən müqaviləni Daniel Vebster,Böyük Britaniya tərəfdən isə Aleksandr Aşberton imzalamışdır. Müqaviləyə görə ABŞla Britaniya müstəmləkəsi olan Kanada arasındakı sərhəd tam dəqiqləşdirilir. Belə ki Lavernti çayı, Böyük göllər və 49-cu paralel sərhəd olmaqla iki dövlət arasında sərhəd anlaşmazlıqları tam bitir. Müqavilənin digər bəndləsinə görə Afrikadan qul ixracına qoyulan qadağaya dənizdə müştərək mübarizə nəzərdə tutulurdu.

## Mənbə
* /britain/br-1842.htm Müqavilənin mətinləri
* /northastborder.htm ABŞ Kananda sərhəd bölgəsinin xəritələri
Əl-Əhram

**"Əl-Əhram"** (; ) — Misirin paytaxtı Qahirədə nəşr olunan gündəlik qəzet.

Qəzet 1875-ci ildə Livanlı iki xristian qardaş – Salim və Bişara Takla tərəfindən yaradılmışdır. 1881-ci ildən sonra gündəlik nəşrə keçmişdir.

29 yanvar 2015-ci ildə naməlum silahlılar Əl-Əriş şəhərindəki qəzetinin regional bürosuna hücum edərək 6 nəfəri qətlə yetirmişdir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*
Paris sülh müqaviləsi (1783)

**Paris sülh müqaviləsi ** və ya Versal müqaviləsi. Bu müqavilələr bir çox sənədlər toplusunu özündə birləşdirirdi. Müqavilələr Fransa kralı XVI Lüdovikin vasitəciliyi ilə imzalanır. ABŞ İstiqlal müharibəsindən sonra Britaniya və ABŞ, Fransa, Niderland və İspaniya arasında imzalanmışdır.
* 30 noyabr 1782-ci ildə Böyük Britaniya və ABŞ arasında.
* 20 yanvar 1782-ci ildə Böyük Britaniya və Fransa arasında.
* 2 sentyabr Niderland və Böyük Britaniya arasında(son müdüalar 1784-cü ilin 20 mayında imzalanır).
* 3 sentyabr (Üç böyük anlaşma) ABŞ və Britaniya, Fransa və Britaniya, İspaniya və Britaniya arasında imzalanmışdır.

## ABŞ və Böyük Britaniya arasındakı müqavilənin mətni

ABŞ və Britaniya arasında müqavilə 1783-cü ilin 3 sentyabrında "Hotel d'York"da(indiki 56Rue Jarob) imzalanır. Amerika tərəfini Bencamin Franklin və Con Adams təmsil edirdi. Britaniyanı isə III Qeorqun adından Devid Qartli təmsil edirdi. Sənəd kongres tərəfindən 14 yanvar 1784-cü ildə ratifikasiyasi edir. Britaniya tərəfdən isə 9 aprel 1784-cü ildə ratifikasiya edilir. İmzalanmış sənədlərin dəyişdirilməsi 12 may 1784-cü ildə Parisdə baş tutur
Müqavilə 10 bəndən ibarətdir.
# Böyük Britaniya 13 koloniyanın müstəqilliyini tanıyır. Onlara öz müstəmləkəsi kimi baxmaqdan imtina edir.
# ABŞ və Britaniyaya məxsus Şimali Amerika torpaqları arasında sərhəd müəyyənləşir.
# ABŞ Nyufandlend hövzəsində və Müqəddəs Lavrentiya körfəzində sərbəst balıqçılıqla məşğul olma hüququ əldə edir.
# Hər iki tərəf kreditlərin ödənilməsini öz üzərinə götürür.
# Konfederasiya kongresi loyalıstlərə dəyən zərəri ödəmək üçün ştat hökumətlərinə məlumat vernəyi öz üzərinə götürür.
# ABŞ loyalistlərin əmlaklarının müsadirəsinə son qoyacağına razı olur.
# Hərbi əsirlər dərhal qaytarılmalı, əmlaklar öz sahiblərinə qaytarılmalıdır. ABŞ vətandaşlarının əmlakı (qara dərili qullar) ştatdan kənara cıxarıla bilməzdilər.
# Hər iki tərəf Missisipi çayında əbədi üzmək hüququ əldə edir.
# Sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra(30 noyabr 1783) ələ keçirilən torpaqlar əvəzsiz geri qaytarılmalıdır.
# Müqavilənin imzalandıqdan 6 ay sonra qüvvəyə minir.
Bu müqavilənin bir çox müddüaları həyata keçməmiş olaraq qalır. Belə ki Britaniyalılar şimalda yerləşən limanları əlində qalırdı. Loyalistlərə dəyən zərərə gözə ödənç verilmədi. İngilislər geri çəkilərkən qara qullarıda özləri ilə aparırdılar. 2007-ci ilin 1 noyabrda bu müqavilənin yalnız 1-ci bəndi qüvvədədir.

## Bənzər müqavilələr
Britaniya Seneqal və Tabaqonu Fransaya, indiki Nikaraqua (Maskitlər sahili) və Floridanın sahil ərazilərini İspaniyaya verməli olur. Niderland isə Neqapatanı və Malakka boğazından keçmə hüququ Britaniyaya edilir

## İstinadlar

* http://avalon.low.yale.edu/18th century/paris.asp. The Paris Peace Treaty of september30,1783
Sergey Paracanov

**Sergey Paracanov** (; ) — sovet kinorejissoru və ssenari müəllifi. Ukrayna (1990) və Ermənistan SSR xalq artisti (1990). Mar del Plata Film Festival, Istanbul Beynəlxalq Film Festivalı, Nika Awards, Rotterdam Beynəlxalq Film Festivalı, Sitges — Katalan Beynəlxalq Film Festivalı, Sao Paulo Beynəlxalq Film Festivalı kimi festivallarda dəfələrlə mükafatlar qazanıb.

## Həyatı
9 yanvar 1924-cü ildə Tbilisidə İosif Paracanov və Siranuş Becanovanın ailəsində doğulub. Orta təhsili 1932–1942-ci illərdə 42 saylı Tbilisi orta məktəbində alıb. 1945-ci ildə Sergey Gerasimov adına Ümumrusiya Dövlət Kinematoqrafiya Universitetinə daxil olaraq rejissorluq üzrə təhsil almağa başlayıb. 1950-ci ildə ilk həyat yoldaşı Nigar Kərimova ilə evlənib. Onun sonrakı il qohumları tərəfindən öldürülməsindən sonra 1956-cı ildə Svetlana Şebartiuk ilə evlənib.

## Həbsi
1973-cü ildə Sergey Paracanov homoseksuallığını (və ya biseksuallığını) gizlətmədiyinə görə İrəvandan Kiyevə gələrkən həbs edilmişdi. Sənətkarın beş illik həbs cəzasına məhkum edilməsinə dünyanın ən nüfuzlu sənət xadimləri etiraz etmişlər. Fransua Trüffo, Jan-Lük Qodar, Federiko Fellini, Lukino Viskonti, Roberto Rossellini, Mikelancelo Antonioni, Andrey Tarkovski və Lui Araqon Brejnevə məktubla müraciət edərək Paracanovun azad edilməsini xahiş etmişdilər və yalnız bundan sonra 30 dekabr 1977-ci ildə Paracanov azadlığa buraxılmışdır.

## Filmoqrafiya

## Həmçinin bax
* Sergey Paracanov muzeyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın Aşıq Qəribi haqqında filmi azərbaycanca çəkən erməni rejissor: Sovet film dahisi Paracanovun 100 yaşı tamam olur // BBC Azərbaycanca
Con Bardin

**Con Bardin** (23 may 1908, Madison - 30 yanvar 1991, Boston) — ABŞ fiziki, iki dəfə Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (1956, 1972)

## Uşaqlığı və gəncliyi

ABŞ-nin Viskonsin ştatının Medison şəhərində anadan olmuşdur. 1923-cü ildə Medison Sentral məktəbindənməzun olmuşdur. Viskonsin Universitetində elektrik mühəndisliyi üzrə təhsil almışdır. Riyaziyyat və fizika mövzuları üzrə çox işləmişdir. Elektrik bölümündən məzun olduqdan sonra Çikaqodakı Qərbi Elektrik Kompaniyasında işləməyə başlamışdır. 1928-ci ildə universitetindən məzun olmuşdur.
 
## Karyerası və vəfatı
23 may 1908-ci ildə anadan olmuş amerikalı fizik, tranzistorun müəlliflərindən biri Con Bardin (John Bardeen) fizika sahəsində Nobel mükafatına layiq görülmüş ilk alimdir. O, 1956-cı ildə U.Şokli və U.Bratteynlə birgə tranzistoru kəşf etdiyinə görə və 1972-ci ildə L.Kuperlə və C.Şrifferlə birgə ifrat keçiricilik nəzəriyyəsini yaratdığına görə fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.


Fayl:Bardeen Shockley Brattain 1948.JPG|thumb|Bell Labs John Bardeen, William Shockley və Walter Brattain, 1948
Fayl:Replica-of-first-transistor.jpg|thumb|23dekabr 1947.  Bell Labsın icad etdiyi ilk tranzistoru
Fayl:Bardeen plaque uiuc.jpg|thumb|Urbana-Champaign şəhərindəki İllinoys Universitetində Con Bardin ifrat keçiricilik nəzəriyyəsini xatırladan bir xatirə lövhəsi


1938-ci ildə Minnesota Universitetində dərs verməyə başlamışdır. 1943-cü ildə "Manhettin layihəsi"nə qatılmaq təklif olunmuş, amma təklifi qəbul etməmişdir. 1956-cı ildə Vilyam Şokli və Valter Brattayn ilə icad etdikləri yarımkeçiricilər üzərindəki təcrübələri və araşdırmalarına görə fizika sahəsində Nobel mükafatı qazanmışdır. 1972-ci ildə yenə eyni uğuru qazanmışdır. Leon Nil Kuper və Con Robert Şriffer ilə birlikdə BKŞ teoremini irəli sürərək ikinci dəfə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. 1991-ci ildə Boston şəhərində ürək tutmasında vəfat etmişdir.

## Ədəbiyyat
*Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Centlmen sövdələşməsi (film, 1947)

** Centlmen sövdələşməsi** — 1947 istehsalı film. Filmin rejissorluğunu Elia Kazan edərkən prodüserliyini Darryl F. Zanuck boynuna götürmüşdür. Laura Z. Hobson ın eyni adlı romanından uyğunlaşdırılmışdır.

## Filmin mövzusu

Dul bir jurnalist olan Phil Green (Gregory Peck) inkişaf çağındakı oğluyla birlikdə yaşayır. İşlədiyi jurnalın müdiri Phil'e irqçilik haqqında bir sıra yazı yazmasını istəyir. Bunun üzərinə Phil özünü ətrafa yəhudi olaraq tanıtmağa başlayır. Bir neçə həftə sonra insanların özünə ön mühakiməylə yaxınlaşdığını görən Phil, "Centlmen sövdələşməsi" adındakı bir anti-yəhudi birliyi anlayır .

## Mükafatlar
Film 3 Oskar qazanmışdır.
* Ən Yaxşı Film Akademiya Mükafatı — 20th Century Fox (Darryl F. Zanuck, prodüser)
* Ən Yaxşı Rejissor Akademiya Mükafatı — Elia Kazan
* Ən Yaxşı Köməkçi Qadın Oyunçu Akademiya Mükafatı — Celeste Holm

Həmçinin, 5 Oskar namizədliyi daha vardır.
* Ən Yaxşı Kişi Oyunçu Akademiya Mükafatı — Gregory Peck
* Ən Yaxşı Qadın Oyunçu Akademiya Mükafatı — Dorothy McGuire
* Ən Yaxşı Köməkçi Qadın Oyunçu Akademiya Mükafatı — Anne Revere
* Ən Yaxşı Fantastika Akademiya Mükafatı — Harmon Jones
* Ən Yaxşı Uyğunlaşdırma Ssenari Akademiya Mükafatı — Moss Hart
## Oyunçular
Əbu Mərvan ibn Zühr

**Əbu Mərvan ibn Zühr** (; d. 1091 – ö. 1161) — İslam dünyasında **İbn Zühr**, Qərbdə isə **Avenzoar** adıyla tanınan Əbdülməlik ibn Əbil-Ala Zühr (ləqəbi "Əbu Mərvan") Əndəlüsdə yetişən məşhur tibb alimi.

O, İslamın qızıl dövrünün ən böyük həkimlərindən olmuşdur. Qərbdə "father of the experimental medicine" () kimi tanınmışdır. İbn Zühr dövrünün digər müsəlman alimlərindən fərqli olaraq, yalnız tibb sahəsində əsər yazmışdır. Həmin kitablar latın və ibrani dillərinə tərcümə edilərək XVIII əsrədək istər Şərqdə, istərsə də Qərbdə önəmli yerə sahib olmuşdur.
## Həyatı
İbn Zühr kiçik yaşlarında elm öyrənməyə başlamış, fiqh, ədəbiyyat və dini elmləri mənimsəmişdir. Tibb elmini atasından öyrənmiş, İbn Rüşdlə görüşmüşdür.

Tibb, cərrahiyyə və əczaçılığı birlikdə tədqiq edən İbn Zühr müalicə metodlarının təyin olunmasında insan təbiətinə böyük əhəmiyyət vermiş, təcrübə və müşahidəni peşəsinin təməli saymışdır. Müxtəlif dərman və tətbiqlərini insanlardan əvvəl heyvanların üzərində sınaqdan keçirmişdir. Özündən əvvəl mübahisə mövzusu olan yuxarı tənəffüs yolunun tıxanması zamanı hava yolu açma əməliyyatını (traxeostomiya) keçilər üzərində apardığı təcrübələr sayəsində etibarlı cərrahiyyə standartı halına gətirmişdir.

Dr. Neuberger "Tibb tarixi" əsərində İbn Zühr haqqında yazır:

*"İnsan anatomiyası və meyitin yarılması mövzusunda ən incə detalları bilirdi. Cərrahiyyə texnikası mükəmməl idi".*

İbn Zühr İslam dünyasında ər-Razidən sonra ən yaxşı həkimlərdən biri qəbul edilir.
## Fəaliyyəti
Peritonit (qarın boşluğu iltihabı) və perikardit (ürəyin seroz qişasının və ya ürək kisəsinin iltihabı) xəstəliklərini ağciyər xəstəliklərindən ayıran İbn Zühr olmuşdur. Qotur xəstəliyini və qotur böcəyini doğru şəkildə təsvir etmişdir. Buna görə də ilk parazitoloq sayılır. Normal qidalanmanın mümkün olmadığı hallarda udlaqdan və yemək borusundan qida qəbulunu tətbiq etmişdir. Bununla yanaşı, divararası (orta boşluqla əlaqədar) şişlərin, bağırsaq vərəmi və orta qulaq iltihabının tərifini vermişdir.

İbn Zührün əsərlərindən yalnız üçü dövrümüzədək gəlib çatmışdır. İbn Rüşdün arzusu ilə yazdığı "Kitabul-Təysir Fil-Mudavat vət-Tədbir" () ən əhəmiyyətli əsəridir. Bu kitabda o, baş, boyun, sinə və qarın bölgəsi, sümüklərə aid kliniki vəziyyətlər və qızdırmalı iltihab xəstəlikləri haqqında məlumatlar verilmişdir.

"Əl-İqtisad fi İslahil-Ənfusi vəl-Əcsad" () adlı əsəri isə bədən, sinir və əqli xəstəliklərin diaqnoz və müalicəsiylə əlaqədardır. Sinə, kürək, qarın bölgəsi, ayaq, dil, ağız, səs, göz və qulaq-burun-boğaz xəstəlikləri ilə müalicə üsullarının izah edildiyi bu kitabda insan üzünün aldığı rənglərə görə səhhət və ya xəstəliklərin diaqnozunun qoyula biləcəyi də ifadə edilmişdir.

İbn Zührün digər əsərləri isə bunlardır:
*"Kitabul-Ağziyyə";
*"Taiyyə Qəsidəsi";
*"Kitabuz-Zinət";
*"Məqalətün fi İləlil-Külliyyə";
*"Risalətün fi İllətil Baras vəl-Bəhək".

## Mənbə
***Güney Namazova**. *Orta əsr cərrahiyyəsinin inkişafında müsəlmanların yeri*. "Cəmiyyət və Din" qəzeti. 4-10 dekabr 2014, № 45. 
## İstinadlar
Canavarlarla rəqs

**Canavarlarla rəqs** () — tarixi dram filmi. Filmin rejissoru və baş rol ifaçısı Kevin Kostnerdir. O, bu filmin üzərində 5 ildən artıq işləmişdir. Filmin premyerası 1990-cı il 19 oktyabrda Vaşinqtonda baş tutmuşdur. Filmdəki dialoqların çoxu Amerika hindu qəbilələrindən biri olan siuların dilinin lakota dialektindədir və altyazı ilə müşayiət olunur.

22 milyon ABŞ dolları büdcə ilə çəkilmiş film, qazandığı böyük uğur sayəsində 424 milyon dollar gəlir gətirdi. Film 7 Oskar mükafatı, o cümlədən, "Ən yaxşı film" nominasiyasında, həmçinin "Ən yaxşı dram filmi"nə görə Qızıl Qlobus mükafatını qazandı. Filmdəki səhnələr Cənubi Dakota və Vayominqdə çəkilmiş və Sinte Qleksa Universitetinin Lakota tədqiqatları şöbəsinin müdiri Albert Vayt Het tərəfindən tərcümə edilmişdir.

## Süjet

## Rollarda

* Kevin Kostner — Leytenant Con Danbar / Canavarlarla Rəqs Edən (Lakota: Šuŋgmánitu Tȟáŋka Ób Wačhí)
* Meri Makdonnell — Yumruqla Dayanan (Napépȟeča Nážiŋ Wiŋ)
* Qrem Qrin — Zərbəvuran Quş (Ziŋtká Nagwáka)
* Rodni A. Qrant — Onun Saçında Küləklər (Pȟehíŋ Otȟáte)
* Floyd Red Krou Vesterman — On Ayı (Matȟó Wikčémna)
* Tantu Kardinal — Qara Örtük (Šiná Sápa Wiŋ)
* Cimmi Herman — Daş Buzov (Íŋyaŋ Ptehíŋčala)
* Natan Li Çeyzinq His Horse — Çox Gülən (Iȟá S’a)
* Maykl Spirs — Susamuru (Ptáŋ)
* Ceyson R. Lon Hill — Soxulcan (Waglúla)
* Çarlz Roket — leytenant Elcin
* Robert Pastorelli]] — Timmons
* Larri Coşua — serjant Bauer
* Toni Pirs — Spivi
* Kirk Baltz — Edvards
* Tom Everett — serjant Pepper
* Mori Çaykin — mayor Fambro
* Ues Styudi — Paunilərin rəhbəri
* Ueyn Qreys — Bələdiyyə başçısı

## Maraqlı faktlar
* 2007-ci ildə ABŞ Konqres kitabxanası "Canavarlarla rəqs"i Mill Film Reyestrinə daxil etdi. 
* Lakota qəbiləsi Kevin Kostneri öz fəxri üzvlüyünə qəbul edib.
* Orijinal əsərdə komançi qəbiləsindən bəhs edilsə də, filmdə siu qəbiləsi təsvir edilir.
* Filmdə Doris Lider Çarc (1931-2001) lakota dilindəki söhbətlərin quruluşçusu idi və qəbilə başçısı *On ayı*nın həyat yoldaşını canlandırırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Arxivləşdirilmiş veb-sayt: http://web.archive.org/web/*/http://www.danceswithwolves.net/
* 
* 
*
Treasure Island

**Takarajima** (, ) — Osamu Dezaki tərəfindən yaradılmış yapon anime serialı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Ganba no Boken
* Amneziya adlı külək
* Chodenji Robo Combattler V
Samurai Champloo

**Samurai Champloo** (, ) — Şiniciro Vatanabe tərəfindən yaradılmış yapon anime serialı.

## Personajlar

## Xarici keçidlər
*
Cowboy Bebop

***Cowboy Bebop*** (, ) — Şiniciro Vatanabe tərəfindən yaradılmış yapon anime serialı.

## Məzmun
Film Takaki Tononun həyatının 10 ildən çoxunu əhatə edir.

## Personajlar

## Həmçinin bax
* 5 santimetr saniyəyə
* Ninja Scroll
* Vampir ovçusu D: Qana susama

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Vampire Hunter D: Bloodlust

– 2000-ci ildə çəkilmiş tam metrajlı anime. Animenin rejissoru Yoşiaki Kavaciridir.

## Personajlar

## Xarici keçidlər
*
Ninja Scroll

***Ninja Scroll*** ( – Jūbē Ninpūchō; ) – 1993-cü ildə çəkilmiş tam metrajlı animedir. Animenin rejissoru Yoşiaki Kavaciridir.

## Məzmun
Feodal Yaponiya, XVII əsrin əvvəli. Yamaşiro əyalətində birdən vəba epidemiyası başlayır. Bütün sakinlər xəstəlik olan yeri tərk edir, amma qonşu samuray boylarının lideri Motidzuke, Koqa nindza qrupunu kəşfiyyata göndərir, lakin inanılmaz gücə malik olan qəribə insanlar, dərhal çağırılmamış qonaqları məhv edir. Bütün kəşfiyyatçılar dəstəsində yalnız qadın nindza olan Kaqero sağ qalır. Səyyahlıq eden samuray Cubey, xoşbəxtlikdən oradan keçib, Kaqeronu ölümdən xilas edir və təcavüzkarı şiddətli döyüşdə məğlub edir. Cubey bilməyir ki, onun öldürdüyü adi cin yox, "Səkkiz Kimon Şeytanların"dan biridir. İndi o, ölümcül yeddiliyin düşmənidir.

Rahib Dakuan, hökumət casusu, şantaj və aldatma yolu ilə Kaqero və Cubeyi muzdla tutur, Kimon Şeytanlarının planını öyrənmək üçün. Yolda, Cubeya uzun illər gözlədiyi borcun ödənişi üçün şans, Kaqeroda isə özünü "faydalı döyüşçü" kimi yox, sadəcə qadın hissi yaranır.

## Personajlar

## Saundtrek siyahısı

*Ninja Scroll saundtreki* — 2000-ci ildə buraxılmış saundtrek albomudur. Saundtrek siyahısında 15 trek vardır. 13 trekin müəllif Kaoru Uada. 8-ci və 15-ci trekin sözlərini Ryouhey Yamanaşi yazmış, Şou Citsukava tərəfindən səsləndirilmişdir.

## Ölkələrdə gəliri
"Ninja Scroll" animasiya filmi bütün ölkələrdə məşhurluğu ilə seçilirdi. Filmin Şimali Amerika buraxılışı, may 1996-da 70,000-dən çox nüsxə satmışdır.

## Həmçinin bax
* Tokyo Godfathers
* Treasure Island
* Akira

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Hakkı Kıvanç

**Hakkı Kıvanç** (d. 18 iyul 1931, Adana - ö. 30 yanvar 2015, İstanbul) — Türkiyənin "Yeşilçam" kino studiyasının məşhur aktyorlarından biri.

## Həyatı
Hakkı Kıvanç 18 iyul 1931-ci ildə Türkiyənin Adana şəhərində anadan olmuşdur.

1955-ci ildə "Qızımla bərabər ağladıq" filmində epizodik rolla kino həyatına başlamışdır.

"Yeşilçam" filmlərinin ən populyar köməkçi aktyorlarından biri olmuş; Ayxan İşıq, Yılmaz Güney, Cüneyd Arkın, Kamal Sunal kimi şedevr aktyorlarla eyni filmlərdə çəkilmişdir.
 
1980-ci ildən sonra kinodan əlavə seriallarda da rol almışdır. Ömrü boyu 500-dən çox filmdə rol almış aktyorun son çəkildiyi seriallar "Arka sokaklar" və "Kalb gözü"dür.

30 yanvar 2015-ci ildə İstanbulda mədə xərçəngindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Buthia yarımadası

**Buthia yarımadası**  (, əvvəlki adı Buthia Feliks, Busiya Feliks idi) - Kanada arktikasında yerləşən böyük yarımada

Sahəsi  32 300&nbsp;km². Burada Kanadanın Şimali Amerikanın ən ucqar şimal nöqtəsi sayılan Merçison burnu yerləşir. Şərq tərəfdə Buthia körfəzi yarımadanı Baffin adasından ayırır. Relyefi 500 metrə qədər hündürlüyü olan və sahilyanı düzənliklərlə mühasirəyə alınmış dağlıq yayladan ibarətdir.

Yarımada 1829-cu ildə məşhur qütb tədqiqatçısı Con Ross tərəfindən açılmışdı. O,buranı Atlantik okeandan Sakit okeana  şimal-Qərb keçidini axtararkən tapmışdı,və ekspedisiyanın sponsoru olan,Londonda yaşayan Feliks Butt adlı pivəçəkənin şərəfinə yarımadanı adlandırmışdı. Buzda keçirdiyi üç qışlıqdan sonra Ross öz «Victory» gəmisini tərk etməli oldu və piyada qayıtdı. Onun qardaşı oğluda, Ceyms Ross sonra təsdiq etdiki Buthia bir yarımadadı və buranın qərb tərəfində şimal maqnit qütbünün yerləşdiyini müəyyən etdi. Roald Amundsen 1904-cü ildə yarımadanın qərb sahilləri boyunca xizək səyahəti etmişdi. Henri Larsen isə 1940-1942-ci illərdə Şimal-Qərb keçidi vasitəsilə öz uğurlu səyahətləri zamanı, Peysli buxtasında qışlayarkən, xizəklə bütün yarımadası müayinə etmişdir. Burada yalnız bir dənə yaşayış məntəqəsi var — Taloyoak qəsəbəsi.

## İstinadlar
Firidun Hüseynov (ədəbiyyatşünas)

**Hüseynov Firidun Cəlal oğlu** () — görkəmli Azərbaycanlı ədəbiyyatşünas alim, pedaqoq, filologiya üzrə elmlər doktoru (1978), professor (1979).

## Həyatı
Hüseynov Firidun Cəlal oğlu 1933-cü ildə anadan olmuşdur. O, Naxçıvan Dövlət İkiillik Müəllimlər İnstitutunu, Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsini (1959) bitirmişdir. ADU-nun Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasında professor, filologiya fakultəsində dekan işləmişdir. "Molla Nəsrəddin" satirik ədəbi məktəbi F.Hüseynovun araşdırmalarının əsas obyekti olmuşdur. Firidun Hüseynov "Əli Nəzminin həyatı və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik (1964), "Cəlil Məmmədquluzadə nəsrində əsas problemlər" (1978) mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. F.Hüseynov "Əli Nəzmi" (1970), "Adi əhvalatlarda böyük həqiqətlər" (1977), "Satirik gülüşün qüdrəti" (1982), "Molla Nəsrəddin" və mollanəsrəddinçilər" (1986) monoqrafiyalarının və məqalə toplularının, "Molla Nəsrəddin jurnalı", "İdeya-bədii körpü", "C.Məmmədquluzadənin bədii nəsrində ziyalı surətləri", "C.Məmmədquluzadə L.N.Tolstoy haqqında", "Aydınlara doğru", "İntibah carçısı" və s. məqalələrin müəllifidir. O, mollanəsrəddinçi şair Əli Nəzminin "Seçilmiş əsərləri"ni (1979) nəşr etdirmişdir. Görkəmli alim mollanəsrəddinçilərin əsas yer tutduğu "XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı" dərsliyinin (professor Mir Cəlala birlikdə) müəllifidir.

## Mənbə
* Cəlil Məmmədquluzadə ensiklopediyası. Bakı: Şərq-Qərb, 2008, 320 s.

## İstinadlar
2244 Tesla

**2244 Tesla**— cırtdan planet və ya asteroiddir. O 22 oktyabr, 1952-ci ildə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının paytaxtı Belqradda (hal-hazırda Serbiya) kəşf edilib.

Bu cırtdan planet müasir dəyişən cərəyan elektrik enerji şəbəkəsinin  layihələndirilməsindəki töhfələri ilə məşhur olan Serb əsilli Amerikalı ixtiraçı və elektrik mühəndisi Nikola Teslanın şərəfinə adlandırlıb.

Onun siderik dövrü 4 il 261 günə bərabərdir.

## İstinadlar
Oyuncaqların hekayəsi 2

**Oyuncaqların hekayəsi 2** () — 1999-cu ildə 3D formatında çəkilmiş qısametrajlı ABŞ animasiyasıdır.

## Məzmun
Endinin tətil üçün bir kovboy düşərgəsinə getməsi əsnasında, onun oyuncaqları öz başına qalırlar. Bu müddətdə puldan başqa heç nə düşünməyən MakVuicin adlı kolleksiyaçı, Vudini qaçırır. Qaçırılan Vudi keçmişiylə bağlı bəzi gerçəklərlə üz-üzə gələrək köhnə və yeni yoldaşları arasında bir seçim etmək məcburiyyətində qalır. Dostları isə onu tapmağa qərara gəlirlər…

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Həzm aparatı

**Həzm aparatı** () — daxili üzvlərin təşkil elədikləri üç aparatdan biri olub, həzm kanalından və bir sıra vəzilərdən ibarətdir. İnsanın həzm kanalı () 8–10 m uzunluğunda olub, bir neçə hissələrə bölünür:
**I. [[Ağız boşluğu]]** — , bura dişlər, ağız vəziləri, dil, damaq aiddirlər.

**II. Ön bağırsaq**
* Udlaq
* Qida borusu
* Mədə
**III. Orta ya nazik bağırsaq**
* Onikibarmaq bağırsaq
* Acı bağırsaq
* Qalça bağırsaq
**IV. Arxa ya yoğun bağırsaq**
* Kor bağırsaq    
* Qalxan çənbər bağırsaq
* Köndələn cənbər bağırsaq
* Enən çənbər bağırsaq
* S-ə bənzər çənbər bağırsaq
* Düz bağırsaq
**V. Vəzilər**
* Dilaltı vəzi
* Çənəaltı vəzi
* Qulaqaltı vəzi
* Qaraciyər: Öd kisəsi; Öd
* Mədəaltı vəzi

Ağız boşluğuna düşən əzilmiş, islanmış qida əsnək dəliyindən () udlağa keçərək və oradan qida borusu vasitəsilə mədəyə düşür. Mədəyə daxil olan qida həzm olunduqdan sonra nazik bağırsağa ():onikibarmaq (), acı (), qalça bağırsağa () keçir. Onikibarmaq bağırsağa qaraciyər və pankreas axacaqları açılır. Bu axacaqlar vasitəsilə ifraz olunan öd və mədəaltı vəzi şirəsinin təsirindən hörrə halına düşmüş qida nazik bağırsaq divarındakı xovlar vasitəsilə mənimsənilərək qana ötürülmüş olunur. Yerdə qalan hissə arxa ya yoğun bağırsağa: kor bağırsaq (), qalxan çənbər bağırsaq (), köndələn cənbər (), enən çənbər (), S-ə bənzər çənbər () keçərək tərkibindəki su bağırsaq divarından sorulur və yerdə qalan nəcis kütləsi düz bağırsaq () vasitəsilə anal dəliyindən () defokasiya olunur. Beləliklə həzm kanalı ağız yarığından başlayıb, anus ilə tamam olur və bu dəliklər vasitəsilə xarici mühitlə birləşir.
## Mənbə
* Bourgery JM. Traité complet de l’Anatomie de l’Homme. Paris: Delaunay; 1839. Vol. 5 Splanchnology; pp.&nbsp;169–179.
* Gray H (1918) Gray’s anatomy. Anatomy of the human body. XI Splanchnology, 2H The Large Intestine 1918.
* Atlas of Human Anatomy. vols. 1-3. vol. 1, Osteology, Arthrology and Syndesmology, Myology (317 pp.); vol. 2, Splanchnology, Ductless Glands, Heart (229 pp.); and vol. 3, Nervous System, A ngiology, Sense Organs (326 pp.). Ferenc Kiss and Janos Szentágothai. Pergamon, London; Macmillan, New York, ed. 17, 1964. Illus.
* M.B. DeJarnette. Technic and Practice of Bloodless Surgery. 1939, p.&nbsp;51
*Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1979
Tənəffüs aparatı

**Tənəffüs aparatı** () — daxili üzvlərin təşkil elədikləri üç aparatdan biri olub, orqanizmin qazlar mübadiləsində iştirak edir. Bu aparat oksigeni alaraq əvəzində karbon qazını orqanizmdən xaric edir. Mənşəcə həzm aparatı ilə , vəzifəcə qan-damar sistemi ilə sıx əlaqədardır.

Tənəffüs aparatına qırtlaq (), nəfəs borusu () və ağciyərlər () aiddir. Qırtlaq qığırdaqlardan təşkil olunub, boyun nahiyəsində yerləşir və yuxarıda udlaq vasitəsilə burun və ağız boşluqları ilə birləşir. Burun və ağız boşluqları udlaq ilə birlikdə yuxarı tənəffüs yolları adlanır. Qırtlağın ardını isə nəfəs borusu təşkil edir. Nəfəs borusu öz növbəsində qida borusunun öü ilə aşağı doğru gedərək döş boşluğuna daxil olaraq, burada iki şaxəyə — sağ və sol bronxlara bölünür. Bronxlar isə ağciyərlərə daxil olaraq şaxələnərək, ağciyər alveollarına (qovuqcuqlarına) keçir.

Alınan hava burun boşluğundan, xoanalardan, ağız boşluğundan, əsnəkdən udlağa və buradan qırtlaq girəcəyi vasitəsilə qırtlağa və sonra nəfəs borusuna keçir. Buradan hava bronxlar vasitəsilə ağciyər alveollarına daxil olur. Qırtlaq, nəfəs borusu və bronxlar aşağı tənəffüs yolları adlanır. Qırtlaq nəfəs yolu vəzifəsindən əlavə səs aparatı vəzifəsini də görür; nəfəs verildikdə burada olan səs telləri ehtizaza gələrək nəticədə səs meydana çıxır.

ağciyərlər döş boşluğunda yerləşərək xaricdən plevra —  adlanan seroz qişa ilə əhatə olunmuşdur. Ağciyərlər alveollarına daxil olan hava ilə kapilyarlarda cərəyan edən qan arasında qazlar mübadiləsi gedir. Alveollarda olan oksigen qana keçir, qanda olan karbon qazı isə alveollara keçir ki, nəfəs verildikdə xaricə çıxarılır.

## Həmçinin bax
* Amifenazol

## İstinadlar

## Mənbə
* Bourgery JM. Traité complet de l’Anatomie de l’Homme. Paris: Delaunay; 1839. Vol. 5 Splanchnology; pp. 169–179.
* Gray H (1918) Gray’s anatomy. Anatomy of the human body. XI Splanchnology, 2H The Large Intestine 1918.
* Atlas of Human Anatomy. vols. 1–3. vol. 1, Osteology, Arthrology and Syndesmology, Myology (317 pp.); vol. 2, Splanchnology, Ductless Glands, Heart (229 pp.); and vol. 3, Nervous System, A ngiology, Sense Organs (326 pp.). Ferenc Kiss and Janos Szentágothai. Pergamon, London; Macmillan, New York, ed. 17, 1964. Illus.
* M.B. DeJarnette. Technic and Practice of Bloodless Surgery. 1939, p. 51
*Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
Rudini Markisi

**Rudini Markisi** (tam adı: Antonio Starabba, Marchese di Rudinì; d. 16 aprel 1839, Palermo - ö. 7 avqust 1908, Roma, İtaliya) — İtaliyanın dövlət xadimi və baş naziri (1891-92; 1896-98).
Covanni Amendola

**Covanni Amendola** () — italiyalı jurnalist və siyasi xadim. Sui-qəsd nəticəsində öldürülüb.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sidik-cinsiyyət aparatı

**Sidik-cinsiyyət aparatı** () — daxili üzvlərin təşkil elədikləri üç aparatdan biri olub, orqanizmin sidik və cinsiyyət üzvlərindən təşkil olunur. Sidik üzvləri cinsiyyət üzvləri ilə birlikdə təsvir edilir, çünki bunlar anatomik genez cəhətcə bir-biri ilə sıxı rabitədədir.

## Sidik üzvləri
Sidik üzvlərinin vəzifəsi bədəndən suyun və duzların artığını və maddələr mübadiləsindən sonra hasil olan azotlu maddələri sidik () halında xaric etməkdir. Sidik və cinsiyyət üzvlərinin anatomik rabitəsi onların ifrağ etdikləri maddələrin ümumi axacaq vasitəsilə xaricə çıxmasından ibarətdir. Bu rabitə ədaha əsasən kişilərə xasdır.

Sidik üzvlərinin əsas hissəsini bel nahiyəsində yerləşmiş bir cüt böyrək () təşkil edir. Böyrəklərdə ifrağ olunan sidik sidik axarları () vasitəsilə kiçik çanaqda sidikliyə (; ) toplanır. Buradan isə digər bir axacaq — sidik kanalı () sidiyi xaricə çıxarır. qadınlarda bu kanal qısa və sadə qurluşa, kişilərdə isə uzun və mürəkkəb qurluşa malik olur. Kişilərdə sidikdən başqa bu kanal vasitəsilə toxum da xaricə çıxır.

## Cinsiyyət üzvləri
Cinsiyyət üzvləri —  nəsil törətmə vəzifəsini daşıyaraq iki qruoa bölünür:
* Daxili cinsiyyət üzvləri
* Xarici cinsiyyət üzvləri

### Kişi cinsiyyət üzvləri
**Daxili cinsiyyət üzvləri:**

**Xarici cinsiyyət üzvləri:**

### Qadın cinsiyyət üzvləri
**Daxili cinsiyyət üzvləri:**

**Xarici cinsiyyət üzvləri:**

## Mənbə
* Bourgery JM. Traité complet de l’Anatomie de l’Homme. Paris: Delaunay; 1839. Vol. 5 Splanchnology; pp. 169–179.
* Gray H (1918) Gray’s anatomy. Anatomy of the human body. XI Splanchnology, 2H The Large Intestine 1918.
* Atlas of Human Anatomy. vols. 1–3. vol. 1, Osteology, Arthrology and Syndesmology, Myology (317 pp.); vol. 2, Splanchnology, Ductless Glands, Heart (229 pp.); and vol. 3, Nervous System, A ngiology, Sense Organs (326 pp.). Ferenc Kiss and Janos Szentágothai. Pergamon, London; Macmillan, New York, ed. 17, 1964. Illus.
* M.B. DeJarnette. Technic and Practice of Bloodless Surgery. 1939, p. 51
*Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
Vitni dağı

**Vitni dağı** () — ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Tulare və İnyo qraflıqlarında yerləşən dağ. Vitni dağının hündürlüyü 4.421 m olub Alyaska xaricində ABŞ-nin ən hündür dağ zirvəsidir. Şimali Amerika qitəsinin ən alçaq yeri olan Ölüm Dərəsi Milli Parkındakı Badvater hövzəsi (-84 m) ilə şimal-qərbində yerləşən və ABŞ-nin ən hündür ikinci dağı olan Vitni dağı arasındakı məsafə 136,2&nbsp;km-dir. Vitni dağının qərb yamacları Sekvoya Milli Parkının sərhədləri içərisindədir. Şərq yamacları isə İnyo qraflığı tərəfindən İnyo Milli Meşəsi adı ilə qorunur. Vitni dağına gedən Vitni Dağı Yürüyüş Zolağının uzunluğu 341&nbsp;km-dir.

## Coğrafiya

Vitni dağı Syerra Nevada dağlarının bir zirvəsidir. Ən yaxınlıqda olan Lone Pin şəhərindən 3,5&nbsp;km uzaqlığındadır.

Vitni dağında Alp iqlimi hakimdir. Dağda əsasən tundra bitkiləri yayılmışdır. Zirvənin yaxınlığında isə demək olar ki, bitki bitmir. Dağda ancaq müvəqqəti heyvan növləri (məsələn, kəpənəklər) yaşayır.

## Hündürlüyü

İllər boyunca Vitni dağının hündürlüyü dəyişmişdir. Zirvəyə qoyulmuş keçmiş hündürlük zirvəsinə görə hündürlük 14.496,811 ayaqdır. AB Geodesik Survey quruluşunun zirvəyə  boz lövhə qoymuşdur. 1929-cu ildə aparılan ölçülərə görə isə dağın hündürlüyü 14.494 ayaq göstərilmiş və belə də qəbul olunmuşdur. Amma XX əsrdə texnologiya inkişaf etmiş, keçmiş hesablama nöqtələri dəqiqliklə ölçülmüş və ölçü standartı dəyişmişdir. 1988-ci ildə yeni standart qəbul edilmişdir. Yeni ölçümə görə Vitni dağının hündürlüyü 14.505 ayaq (yani 4421 m) olaraq qəbul edilmişdir.

## Geologiya

Vitni dağı qranitdən ibarətdir. Bu qranit Syerra Nevada dağlarının əmələ gəldiyi qranitlə eynidir. Təbaşir dövründə okean tavasının yer tavası ilə toqquşub altına girməsi nəticəsində Vitni dağı əmələ gəlmişdir. Son 2-10 milyon il ərzində Syerra Nevada dağlarının hündürlüyü artmış, eroziya nəticəsində üst təbəqə parçalanaraq qranit ortaya çıxmışdır.

Vitni dağının şərq yamacları qərb yamaclarından daha dikdir. Buna səbəb Syerra Nevada dağları geoloji lövhəsinin xüsusi şəkildə hərəkət etməsidir. Bu lövhə sanki qərbdə sabit olub şərqə meyil etməkdədir.

## Qalereya

Whitney East Face.jpg|Şərq yamacları
Smithsonian Hut Whitney.jpg|Smitsonian daxması.
Whitney Trail Switchbacks.jpg|Turistləri qorumaq üçün.
Serco Mattarella

**Sercio Mattarella** () — İtaliyanın 12-ci prezidenti.

## Həyatı
Palermo Universitetində hüquq təhsili alıb. 3 övladı var. O, 31 yanvar 2015-ci ildə 665 səs toplayaraq İtaliyanın yeni prezidenti seçilib. Səsvermənin birinci mərhələsində namizədlərdən heç biri tələb olunan səsləri (673) toplaya bilməyib. Səsvermədə Deputatlar Palatasının, Senatın üzvləri və 58 regional nümayəndə, ümumilikdə 1009 nəfər iştirak edib. S. Mattarella ölkənin siyasi həyatında mühüm yer tutur.

## Vəzifələri
* 11 iyul 1983 – 28 aprel 2008-ci il — Millət vəkili
* 26 aprel 2002 – 25 fevral 2003-cü il — Qanunvericilik Komitəsinin sədri
* 29 iyun 2006 – 28 aprel 2008 — Kişilər üçün Mühakimə Komissiyası Başçısı

## Maraqlı
* Sercio Mattarella Siciliyadan seçilən ilk prezidentdir. Onun qardaşı siyasətçi Piersanti Mattarella 1980-ci ildə Siciliya Mafiyası tərəfindən güllələnib.
* Sercio Mattarella Siciliya mafiyası olubdur.

## Mükafatları
* 18.07.2018 —  "Heydər Əliyev" ordeni

## Mənbə
* Sercio Mattarella İtaliyanın yeni prezidenti seçilib 
* https://tr.wikipedia.org/wiki/Sergio_Mattarella
* http://www.reuters.com/ 

## İstinadlar
Novarupta dağı

**Novarupta** () — ABŞ-nin Alyaska ştatının cənub-qərbində, Alyaska yarımadasında yerləşən vulkan

## Tarixi
Novaruptda dağı 6 iyun 1912-ci ildə Alyaskada yerləşən Katmai dağının yaxınlığında baş vermiş püskürmələr nəticəsində ortaya çıxmışdır. Bu yeni vulkan 1-7 balla ölçülən Vulkan Püskürmə İndeksinə görə 6 bal şiddətlə püskürmüşdür İlk 60 saatlıq partlayışda yer üzünə 13–15&nbsp;km3 maqma çıxarmışdır.
Mariya Tüsso

**Mariya Tüsso** ; ) — kolleksiyaçı, 1835-ci ildə Madam Tüsso muzeyi onun mum fiqurlar kolleksiyası əsasında yaradılmışdır. Londonun bu məşhur muzeyi Britaniya paytaxtının görməli yerlərindən biri sayılır.Mariya Tüsso mum heykəl düzəltməyi anasının xidmətçilik etdiyi Filips Kertisdən öyrənib.

## Həmçinin bax
* Madam Tüsso muzeyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Profile page for Marie Gresholtz Tussaud
London zooparkı

**London zooparkı** () — İngiltərənin paytaxtı London şəhərində yerləşən zooloji park. Dünyanın ilk və ən qədim zooparkı hesab olunur.

## Haqqında

London zooparkı 27 aprel 1828-ci ildə açılmışdır. İlk açıldığında bura gətirilən növlərin elmi təcrübələrdə istifadə olunması planlaşdırılmışdı. Amma 1847-ci ildə xalqa açılmışdır. Hazırda 806 növdə olan 19.178 heyvanla Böyük Britaniyanın ən böyük zooparkıdır. London Zooloji Parkı 1980-ci illərdə maddi sıxıntı keçirməyə başlamışdır. 1991-ci ildə parkın bağlanması xəbəri yayılmışdır. Amma London Zooparkı vombat, Tasmaniya şeytanı kimi növlərin saxlandığı yeğanə zoopark idi. Bu səbəbdən ziyarətçilərin verdiyi dəstəklə qurum bağlanma təhlükəsindən yan keçmişdir. Zooparkda qorillalar Afrika quşları, kəpənəklər, balıqlar üçün ayrı-ayrı bölümlər açılmışdır. 1826-cı ildə qurulan London Zooloji Qurumu tərəfindən idarə olunur. Regent parkının şimalındadır. Qurum fil və kərgədan kimi heyvanların da saxlandığı Bedfordşirdəki Uipsneyd Zooloji Parkına sahibdir.

Zooloji parkda ilk sürünən evi 1849-cu ildə, ilk akvarium 1853-cü ildə, ilk böcək evi 1881-ci ildə açılmışdır.

Zooloji parka 274 nömrəli marşrut xidmət verir.

## Növlər

## İstinadlar
Rob Qonsalves

**Rob Qonsalves** (; d. 1959, Toronto, Kanada) — Kanadalı rəssam.

## Həyatı
Rob Qonsalves 1959-cu ildə Kanadanın Toronto şəhərində qaraçı ailəsində anadan olmuşdur.

Ən böyük arzusu memar olmaq olsa da, uaqlıqdan rəsmə marağı var idi. Salvador Dalinin yaradıcılığı ilə tanış olduqdan sonra isə onun sürrealizmə olan diqqəti daha artır.

## Yaradıcılığı
Rob Qonsalves 70-dən çox əl işinin müəllifidir. Onun əsərlərinə dünyanın bir çox aparıcı insanları, hətta senatın özü də biganə qalmamışdır.

İlk mühüm sərgisi 1990-cı ilə Torontoda təşkil olunmuşdur. Müxtəlif zamanlarda Nyu-York və Los-Ancelesdə "Art expo", Las-Veqasda "Dekor" adlı rəsm sərgiləri təşkil olunmuşdur. Bundan əlavə, "Discovery", "Hudson River" və "Laleydeskop" adlı rəsmləri məşhur rəsm qalereyalarında nümayiş etdirilir.

2003-cü ildə "Simon & Schuster" nəşriyyatı tərəfindən onun əsərlərindən ibarət kitab nəşr etdirilmişdir. 2005-ci ildə çapdan çıxan 2-ci belə kitab "Təsəvvürdə bir gün" adlanır. Rəssamın əl işlərinin toplandığı 3-cü kitab "Bu yeri düşünün" adı ilə nəşr olunmuşdur.

Rob Qonsalves həmçinin bir çox teatrların dekorasiyasının müəllifi kimi də tanınır.

## Sitatları
Rəsmlərində mümkünsüz təsəvvürləri belə mümkün edəcəyini deyən rəssam belə deyir:

*"Sərhədsiz fantaziya hər şeyə qadirdir".*
*"İncəsənəti sizə elə təqdim edəcəm ki, buludlar, səma və dəniz gözünüzün önündə fərqli formalarda canlanacaq. Sadəcə, bir qədər diqqətli olsanız, mənim sizə demək istədiyimi anlayacaqsınız".*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*The Magic Realism of Rob Gonsalves
*www.marcusashley.com  qalereyası.
*www.progressiveart.com  qalereyası.
Acı həyat (teleserial, 2005)

**Acı həyat** () — rejissor Əbdülqədir Ceyran Edenin etdiyi teleserial.

## Film haqqında
Filmdə İstanbulun varoş məhəllələrindən birində yaşayan qaynaqçı Mehmet və manikürçü Nərmindən bəhs edir. Mehmet və manikürçü Nərmin bir-birini çox sevən iki gəncdir. Evlənib yuva qurmaq istədikləri halda pulsuzluq üzündən davamlı çətinlik yaşayırlar.

Yoxsulluq üzərinə kabus kimi gəlir. Tale, sanki bu iki sevgilini bir-birindən qoparmaq üçün şəbəkələrini qururlar.

Nərmin gün keçdikcə yoxsulluğun onu itələdiyi ümidsizliyə qapılır, Mehmet isə bütün səylərinə baxmayaraq Nərmini xoşbəxt edəcək bir şey edə bilmir.

Nərmin xoşbəxt olacağına dair bütün inancını itirməyə başladığı bir vaxtda, cəmiyyət həyatının məşhur adlarından biri olan Bəlqıs Kərvançıoğlu, manikür etdirmək üçün Nərmini dəbdəbəli malikanəsinə çağırır. Bəlqız, bu möhtəşəm malikanədə; əri Səfa, qızı Filiz və məşhur pleyboy olan oğlu Endər ilə yaşayır.

Endər, bacısı Filizlə iddia edir ki, Nərmini özünə bağlayacaq. Bu hadisə ümidsiz bir sevgi daşımağa çalışan Nərminin taleyini dəyişdirir. Endər, başda zərərsiz görünən, ancaq sonra Nərminin həyatını cəhənnəmə çevirəcək taktikalarla, gənc qızın həyatına bir daha çıxmamaq üçün girməyi bacarır.

Nərmin varlı və işıltılı bir dünyaya doğru gün keçdikcə yaxınlaşmağa və bunun bədəli olaraq həyatının eşqi Mehmetdən uzaqlaşmağa başlayır.

Mehmet üçün isə, artıq həyatda tək bir mühüm şey var; intiqam. Yoxsulluq ucbatından itirdiyi məhəbbətinin intiqamını almaq. Bunun da bircə yolu var; varlı olmaq! Həm də ölkənin mühüm sərvətlərindən biri olan Endər və ailəsini qarşısında diz çökdürmək.

## Filmin heyəti
Viktor Ambartzumyan

**Viktor Ambartzumyan** (; ) — erməni mənşəli SSRİ astrofiziki, nəzəri astrofizikanın yaradıcılarından biri. SSRİ Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1953, 1939-cu ildən müxbir üzvü). Ermənistan SSR Elmlər Akademiyasının prezidenti (1947–1993).

## Həyatı
Ambartsumian ulduz və dumanlıqlara, mükəmməl astronomiya və ulduz sistemlərinin dinamikası və ulduz və qalaktika kosmoqoniya fizika sahəsində çalışmışdır. Byurakan Astrofizika Rəsədxanasının banisi hesab edilir.

## Mükafatları
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (2 dəfə: 1968, 1978).
* Ermənistan Milli Qəhrəmanı (1994 11 oktyabr).
* Stalin mükafatı iki dəfə qalibi (2 dəfə: 1946, 1950).
* Ermənistan SSR Dövlət mükafatı (1988) laureatıdır.
* Rusiya Federasiyası Dövlət mükafatı (1995) laureatıdır.
* Prix ​​Jules Janssen qalibi.

## İstinadlar
Andreas Qurski

**Andreas Qurski** (; ) — alman fotoqraf.

## Həyatı
Andreas Qurski 15 yanvar 1955-ci ildə Almaniyanın Leypsiq şəhərində anadan olmuşdur.

## Yaradıcılığı
Andreas Qurski ilk işinə reklam fotolarını çəkməklə başlamışdır.

Həyatı boyu Qahirə, Nyu-York, Braziliya, Tokio, Stokholm, Çikaqo, İsveç, İngiltərə, İtaliya, Fransa, Afina, Sinqapur da daxil olmaqla, demək olar ki, dünyanın əksər ölkələrinə səyahət etmişdir. Gəzdiyi ölkələrdə diqqətini çəkən ən maraqlı məqamları kamerası ilə lentə alan fotoqrafın 1989-cu ildən bu günə kimi ABŞ, İsveç, İngiltərə, İtaliya, Fransa, Almaniya və Türkiyədə çoxsaylı sərgiləri təşkil olunmuşdur.

## Maraqlı fakt
Andreas Qurski dünyanın ən bahalı fotoqrafı kimi tarixdə düşmüşdür. Belə ki, onun çəkdiyi "II Reyn" adlı foto 2011-ci ildə Nyu-Yorkun "Kristay" hərrac evində 4.3 milyon dollara satılmaqla rekord göstəriciyə nail olmuşdur.

## Həmçinin bax
* II Reyn
* 99 sent

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The main works of Andreas Gursky
* Andreas Gursky at the Matthew Marks Gallery 
* Ralph Rugoff on Andreas Gursky 
* Andreas Gursky on Artcyclopedia
* 2001 Andreas Gursky Exhibition at the Museum of Modern Art.
*  A. Gursky – Solo Exhibition 2007 in Munich
* Andreas Gursky’s Personal Exhibition in the Ekaterina Cultural Foundation 
* Andreas Gursky, Kunstmuseum Basel Video at VernissageTV 2007
* Ben Lewis: "Gursky World " (Video, 2002)
II Reyn

**"II Reyn"** () — alman fotoqrafı Andreas Qurskinin 1999-cu ildə çəkdiyi fotoşəkil.

Bu əsərlə Andreas Qurski dünyanın ən bahalı fotoqrafı kimi tarixdə düşmüşdür. Belə ki, "II Reyn" fotoşəkli 2011-ci ildə Nyu-Yorkun "Kristay" hərrac evində 4.3 milyon dollara satılmaqla rekord göstəriciyə nail olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pom Poko

**Pom Poko** ( – Heisei Tanuki Gassen Ponpoko) – 1994-ci ildə çəkilmiş tam metrajlı animedir. Animenin rejissoru Isao Takahatadır.

## Personajlar

## Xarici keçidlər
*
Rza Gəncəli

**Rza Gəncəli** () — İran naziri, jurnalisti.

## Həyatı
Rza Gəncəli 1911-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Əslən Hacıəlili elinin Gəncəli oymağındandır. Bu oymaq camaatı Gəncə şəhərindən gəlib.

İlk və orta təhsilini doğma şəhərində almışdır. Sonra Almaniyada ali təhsilə yiyələnmişdi. **Mühəndis Gəncəli** kimi tanınırdı. "Babaşəmil" nəşrinin təsisçisi və baş redaktoru olmuşdu.

Rza Gəncəli Məhəmmədrza şah şahlığı, Hüseyn Əlanın baş nazirliyi dönəmində sənaye və mədən naziri olmuşdu.

Rza Gəncəli 1995-ci ildə Tehran şəhərində vəfat edib.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağ xanlığı. Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

## İstinadlar
Unix bənzəri

**Unix bənzəri** – Unix əməliyyat sisteminə bənzəyən amma Single UNIX Specification lisenziyasını almamış əməliyyat sistemlərinə deyilir.

## Sinifləndirmə
### Genetik UNIX sistemləri
Bu sistemlərin AT&T kod bazası ilə tarixi bir əlaqəsi var. Hamısı olmasa da bir çox kommersial UNIX sistemləri bu kateqoriyaya daxildir. 1970-ci illərin sonunda və 1980-ci illərin əvvəlində Berkli Kaliforniya Universitetində inkişaf etdirilən məhsulların yeni nəsilləri olan BSD, bu qəbildəndir.

### Əmtəə nişanı və ya damğalı olan UNIX
Bu qrup Open Group tərəfindən müəyyən edilmiş olan, Single UNIX Specification lisenziyasını qarşılayan və UNIX adını daşımağa icazə verilən əməliyyat sistemlərini əhatə edir. Apple Mac OS X v10.5 və sonrakı versiyalar BSD olaraq sertifikatlandırılmış olsalar da bunların çoxu UNIX System V kod bazalı ticari versiyalardır. Bir qismi isə (məs.: IBM z/OS) bu xüsusiyyəti POSIX uyğunlaşma təbəqəsi sayəsində qazanmışdır və əslində təbii olaraq UNIX əməliyyat sistemi deyildir.

### Funksional UNIX
Bu məhsullar UNIX xüsusiyyətlərinə kobud şəkildə tabe olar, daha dəqiq bir şəkildə Linux və Minix kimi sistemlərdir və AT&T-nin kod bazası ilə nə tarixi əlaqələri var, nə də minlərlə dollar tutan ticarət reyestr qeydiyyatına alınmayıblar.

## Həmçinin bax
* BSD
* Unix
* Unix utilitlərinin siyahısı
Şiniciro Vatanabe

**Şiniciro Vatanabe** (; ) — Yaponiya animasiya rejissoru, prodüseri və ssenaristi. Yaponiyada çox məşhur olsa da, dünya şöhrətini 1998-ci ildə ekranlara çıxan və müxtəlif mükafatlara layiq görülən Cowboy Bebop anime serialı ilə qazanmışdır.

## Həyatı

### Yaradıcılıq fəaliyyəti
* Macross Plus (1994, Södzi Kavamori ilə birgə)
* Cowboy Bebop (1998)
* Samurai Champloo (2004—2005)
* Kids on the Slope (2012)
* Space Dandy (2014)
* Terror in Resonance (2014)

### Şəxsi həyatı

## Həmçinin bax
* Samurai Champloo
* Cowboy Bebop
* Kids on the Slope

## İstinadlar
Yoşiaki Kavaciri

**Yoşiaki Kavaciri** (, d. 18 noyabr 1950) — Yaponiya animasiya rejissoru və ssenarist.

## İstinadlar
Kleopatra iynəsi

**Kleopatra iynəsi** () — Londonun, Viktoriya sahilində iki Sfinksin əhatəsində olan Qədim Misir obeliski. 18 metr uzunluğunda 186 ton çəkili qranitdən monolitdir. Britaniyalılar tərəfindən 1877-ci ildə İsgəndəriyədən gətirilib.

E. ə. II minilliyin ortalarında Asuan daşkarxanalarında yonulmuşdur. Obeliskin üzərində faraon III Tutmosun (sonradan II Ramzes və VII Kleopatranın adları əlavə edilmişdir) simvolu yonulmuşdur. E. ə. təxminən 1475-ci ildə Nilin aşağısı ilə Geliopola gətirilmişdir. Təxminən roma imperatoru Oktavian Avqust zamanında obelisk İsgəndəriyyəyə gətrilmiş və əsrlər boyu burada qalmışdır. XIX əsrin əvvəlində abidə baxımsız qalmış və quma batmışdır.

Misir hakimi Məhəmməd Əli tərəfindən eqiptomaniyanın ən qızğın çağında, 1819-cu ildə vitse admiral Nelsonun Əbukir dəniz döyüşündə və general Eberkrombinin 1801-ci il İsgəndəriyyə qələbəsini qeyd etmək üçün britaniyalılara hədiyyə edilmişdir. 1877-ci ildək, cərrah Erazmus Vilsonun şəxsi hesabından obeliskin Böyük Britaniyanın paytaxtına aparılması üçün pul ayırana qədər, İsgəndəriyyədə qalmışdır.

Obeliski dəmir silindirin içinə saldılar və xüsusi konstruksiya olunmuş "Kleopatra" gəmisinə yükləyib, 1877-ci ilin sentyabrında paroxodla yedək götürdülər. Biskay Körfəzində üzən zaman gəmi tufana düşür və 6 dənizçi həlak olur. 1878-ci il yanvarın 21-də obelisk Londona çatır. İlkin planda onun Britaniya parlamentinin sarayı önündə qoymaq planlaşdırılırdı. 1878-ci il 12 sentyabrda onu Viktoriya sahilində qoydular. Ətrafında tuncdan tökülmüş və üzü obeliskə tərəf olan Sfinks heykəlləri yerləşdirilir.

## İstinadlar
Benin şəhərlərinin siyahısı

Aşağı Benin şəhərlərinin siyahısı əlifba sıra ilə təqdim edilmişdir :

## Benin on  ən böyük şəhəri

## İstinadlar
* Benin: largest cities and towns and statistics of their population World Gazetteer