open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şəki qalası

**Şəki qalası** — əski Şəki şəhəri, yaxud Şəki şəhər-qalası.

Barəsində Övliya Çələbinin (1611–1682) "Səyahətmamə" əsərində məlumat verilir. Övliya Çələbi 1647-ci ildə gördüyü Şəki şəhər-qalasını belə təsvir etmişdir:

## Həmçinin bax
*Nuxa qalası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük Qardaş

**Böyük Qardaş** () — Corc Oruellin "1984" romanının personajı, Okeaniya dövlətinin və "İngsos" partiyasının lideri.

Oruellin təsvir etdiyi cəmiyyətdə bütün vətəndaşlar dövlətin daimi nəzarəti altındadırlar. Bu nəzarət əsasən teleekranlar vasitəsilə həyata keçirilir. İnsanlar daim "Böyük Qardaş sizi izləyir" ifadəsi ilə bu barədə xəbərdar edilirlər.

"Böyük Qardaş" termini vətəndaş azadlıqlarının məhdudlaşdırılması, əsasən isə kütləvi nəzarət məqsədilə dövlətin inzibati gücündən sui-istifadə edilməsini bildirməklə bir çox dillərin lüğətlərinə daxil olmuşdur.

## Şəxsiyyəti
Teleekranlarda Böyük Qardaş Okeaniyanın mütləq rəhbəri kimi ön plana çıxır. Lakin, Böyük Qardaşın həqiqətən mövcud olması, yaxud təbliğatın yaratdığı obraz olması naməlum qalır. Əsərin baş qəhrəmanı Vinston Smit partiyanın agenti O`Brayenə verdiyi "O da mənim mövcud olduğum şəkildə mövcuddurmu" sualına "Siz mövcud deyilsiniz. … Böyük Qardaş partiyanın təcəssümü kimi mövcuddur və ölümsüzdür." cavabını alır.

## İstinadlar
Baldr

**Baldr** — German-skandinav mifologiyasında asarlar nəslindən olan bahar və işıq tanrısıdır. Rəvayətə görə Baldr Odin və Friqqin oğludur. Onun zahiri kimi ruhu da çox gözəldir və ətrafa nur çiləyir. Baldr asarların içərisində ən işıqlısıdır və onun gəlişi ilə torpaqdan həyat canlanır və hərtərəf əlvanlaşır.

Baldrın arvadı Nannadan olan oğlanları Forset bir gün ölümdən xəbər verən qorxulu röya görür. Narahat olan Odin səkküzayaqlı atını — Sleypniri minib ölülər dünyasına gəlir. Burada caudugar qarı ona xəbər verir ki, Baldr öz kor qardaşı Hödr tərəfindən öldürüləcəkdir. Bu xəbərdən kədərlənmiş Odin əlacsız Asqarda dönür və arvadı Friqqə nəql edir. Friqq Baldrı xilas etmək üçün bir çarə tapır. Belə ki o, hər bir dəmirdən, daş və qayadan, bitkidən, heyvandan, quşdan vəd alır ki, heç kim Baldra xətər yetirməyəcəkdir. Loki biləndə ki, Friqq hələ Öksəotudan vəd almayıb, onun budaqlarından ox düzəldərək Hödr verərək Baldrı öldürməyə sövq edir. Çəkilmiş ox Baldrın düz ürəyindən dəymiş olur. Asarlar oxun Hödra Loki verdiyini, öyrəndikdə onu bir mağarada zəncirləyirlər və başının üstündən isə zəhərli ilan asırlar. İlanın ağzından damcılayan zəhər Lokinin arvadı tərəfindən bir ləyənə yığılır. Ləyən dolduqca onu boşaldarmış. Bu an ərzində isə Lokinin üzünə damcılayan zəhər ona əzab verərmiş.
Dangeyvl

**Dangeyvl** () — Şotlandiyada yerləşən sığınacaq axtaran şəxslər üçün immiqrasiya çıxarılma mərkəzi.

## Tarixi
Dangeyvl 19-cu əsrdə ov lojası kimi istifadə edilmiş, sonradan 1941-ci ildə Rudolf Hessin sülh missiyası üçün təyinat məkanı kimi planlaşdırılmışdır. 1949-cu ildən 2001-ci ilə kimi cinayətkarların saxlandığı federal həbsxana kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Cari istifadəsi

2001-ci ildən müvəffəqiyyətsiz sığınacaq axtaran şəxslər üçün həbs mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir. Dangeyvl dəfələrlə az yaşlı uşaq, hamilə qadın və sığınacaq axtaran şəxslərin insan hüquqlarının pozulmasında təhqir olunmuşdur.

## İstinadlar
Kara darvazası (boğaz)

**Kara Darvazası boğazı** () - Yeni Torpaq adasını Vayqaç adasından ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Kara dənizində yerləşir. Boğaz Kara dənizi ilə Barens dənizini birləşdirir. Uzunluğu 33&nbsp;km, eni 50&nbsp;km, dərinliyi 7 m-dən şərqdə isə 230 m arasında dəyişir. Boğazda temperatur yay ayları 13,5 S, orta illik isə 0,9 S təşkil edir. Boğaz ilin böyük hissəsi buzla örtülü olur. Bununla belə Qolstrim cərəyanının təsiri ilə bəzən qışda belə buzla örtülmür. Boğazın qərbində Peçora dənizinin cənub-şərqi ilə əhatələnir.

Boğaz öz yerləşməsinə görə Yeni Torpaq arxipelaqının cənubunda yerləşir və Şimal Buzlu okeanından keçən Şimal dəniz yolunun bir qolunu təşkil edir. Bu qol nisbətən uzunluğu ilə fərqlənsə də buzdan azad olması ilə fərqlənir. 
## Mənbə
*Topoqrafik xəritə
Xfce

**Xfce** – (**XForms Common Enviroment** Azərb. *XFormaları Ortaq Mühiti*) Unix və bənzəri əməliyyat sistemləri üçün masaüstü mühiti. Linux, BSD və Solaris kimi əməliyyat sistemləri üçün istifadə oluna bilər. Daha çox aşağı sürətli kompüterlərdə istifadə olunur.

## İstifadəsi
Xfce, KDE Plasma və GNOME qədər yayğın olmasa da bir çox əməliyyat sistemində istifadə olunur.
* Xubuntu
* Linux Mint
* openSUSE
* Debian
* Fedora
və s.

## Həmçinin bax
* GNOME
* KDE Plasma

## Xarici keçidlər
* XFCE Rəsmi Səhifəsi

## İstinadlar
Masaüstü mühiti

**Masaüstü mühiti** – (İng. *Desktop environment*) kompüterdə əməliyyat siteminin Qrafiki istifadəçi interfeysini işlətməsi üçün yaradılan proqramlara deyilir. Əgər masaüstü mühiti olmasaydı istifadəçilər yalnız əmr sətirindən istifadə etməli olacaqlardı. Bu isə çox çətin bir işdi.

## Məşhur masaüstü mühitləri
### [[Açıq kod]]lu
* GNOME
* KDE Plasma
* Xfce
* Fluxbox
* LXDE
* Enlightenment
* MATE
* Cinnamon
* EDE
* Étoilé
* Razor-qt
* Mezzo
* ROX
* UDE
* Sugar
* Trinity

### Qapalı kodlu (kommersial)
* Windows Aero
* Aqua

## Qalereya

Şəkil:KDE Plasma 5.16.png|KDE Plasma 5.16
Şəkil:XFCE-4.12-Desktop-standard.png|Xfce 4.12
Şəkil:GNOME 3.32.1.png|GNOME 3.32
Şərq boğazı (Şərqi Sibir dənizi)

**Şərq boğazı** () - Lısov və Leonteva adalarını Cetrexstolovoqo adasından ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Şərqi Sibir dənizinin cənubunda yerləşir. Boğazın eni  20&nbsp;km , dərinliyi 9 - 12 metr təşkil edir. Boğaz inzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Yakutiya muxtar respublikasının Nijnekolıma rayonuna daxildir. Boğaz Medvedjıy arxipelaqına daxil olan adaları ayırır. 
## Mənbə
İbn Hişam

**Əbu Məhəmməd Əbdülməlik ibn Hişam ibn Əyyub əl-Himyari** (), **əl-Məafiri əl-Bəsri əl-Misri** və ya **İbn Hişam** () — VIII–IX əsr ərəb tarixçi, dilçi və ənsab alimi. VIII əsr islam alimi İbn İshaqın Məhəmmədin bioqrafiyası haqqındakı *"[[Əs-Sirətün-nəbəviyyə (İbn Hişam)|Sirət Məhəmməd Rəsulillah]]"* () əsərinin şərhçisi olaraq tanınır.

## Həyatı
Alimin doğum tarixi bəlli deyil, əs–Süheyliyə görə İbn Hişamın əsas yaşadığı yer Misir olsa da onun ailəsi əslən Bəsrə şəhərindən olmuşdur. İbn Xəllikan müəllifi olduğu *"Vafəyət əl-Ayən və-ənba əbna əz-zəmən"* əsərində qeyd edir ki, əndəluslu (Malaqada anadan olmuş) islam alimi Əbül Qasım əs–Süheyliyə (d. 1114–1115 — ö. 22 noyabr 1185) görə İbn Hişam hicri 213–cü (miladi 828–829–cu) ildə, Misir tarixçisi Əbu Səid Əbd ər–Rəhman İbn Yunusa (ö. 14 sentyabr 958–ci il) görə isə hicri tarixlə 218–ci ilin rəbiülaxır ayının 13–ündə (miladi 833–cü ilin may ayının 8–ində) qədim Qahirədə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# əs-Sirətun-Nəbəviyyə (). Bu əsər 2012-ci ildə Şahin Yəhyayev tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir. İbn Hişamın sirəsi adı ilə tanınan bu kitab, mədinəli Məhəmməd ibn İshaqın qələmə aldığı tarix kitabıdır ki, sonralar Əbdülməlik ibn Hişam onun üzərində işləmiş, müəyyən ixtisarlar və əlavələr etmişdir. İbn Hişamın özü də kitabın müqəddiməsində qeyd edir ki, o, sadəcə Məhəmməd peyğəmbər və onun əcdadları ilə əlaqəsi olmayan bir sıra mətləbləri ixtisar etmiş, qalan hissələri isə olduğu kimi saxlamışdır. Həmçinin, bir çox məqamlarda İbn İshaqın rəvayət etdiyi mətləblərdən sonra özü də şərhlər qeyd etmiş, müəyyən bir fikri isbat və ya rədd etməyə çalışmışdır.
# Kitabüt-Tican fi müluki Himyər və ya digər adı ilə "ət-Tican li-mərifəti mülükiz-zaman fi əhbari Kahtən" ().

## Qeydlər



## İstinadlar
 

## Mənbə
# Mustafa Fayda. İbn Hişâm // Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cilt XX. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 1999, s. 71-73.
Qrampian dağları

**Qrampian dağları** ( ) — Şotlandiyanın şimal-şərqində yerləşən dağ sistemi. Qrampian dağları Şotlandiya dağlıq yaylasının cənub-şərq hissəsini təşkil edir. Hündürlüyünə görə Böyük Britaniyanın ən yüksək dağ silsiləsidir. Ərazinin ən hündür zirvəsi olan Ben Nevis həm də Böyük Britaniyanın ən hündür dağıdır.
## Coğrafiyası
Qrampian dağları Şimal-qərb dağlıq yaylasından Qreyt Qlen (Qreyt Mor) tektoknik sınma zolağı vasitəsi ilə ayrılır. Şimal-qərb və Qrampian dağları birlikdə Şotlandiya dağlıq yaylasını formalaşdırır. Qrampian dağları Şotlandiya ərazisinin üçdə bir hissəsini təşkil edir. Ərazinin ən hündür zirvələri Ben Nevis (1344 m) və Ben Makduidir.(1309 m) Bu zərvələr Qrampian dağlarının bir hissəsi olan Kerinqorum dağlarında yerləşir. Dağlıq qurşağın şimal sərhəddi Kaledon kanalından keçir. Qrampian dağlarının 300-dən çox zirvəsi var ki, bunlarında çoxu 500-900 metr hündürlüyə malikdir. Əksər zirvələr dik və çətin keçiləndir.

Ümümilikdə Qrampian dağları 10 fərqli dağ sistemindən ibarətdir :
# Spin Brice-Elgin
# Aberdeen tirəsi
# Kerinqorum dağları
# Fort William-Loch Erict
# Mərkəzi Qrampian
# Braemar-Montrose
# Loc Leven-Connel Bridge-Glen Loki
# Loc Rannoc-Loc Tay
# Clyde-Strak Tay
# Oban-Dunoon-Mull
## Geologiyası
Dağların geoloji yaşı 200 milyon il hesab olunur. Ərazi maqmatik və metamorfik süxurlardan təşkil olunub. Ümumilikdə Qrampian dağlarının formalaşması Palezoyun sonu başlamış və Mezozoyun ortalarına qədər davam etmişdir. Demək olar ki, bütün dağlıq ərazidə kristallik süxurlar çox üzdə yerləşir və bəzən qranit, qneys, mərmər kimi süxurlar nazik torpaq qatı altında böyük məsafələri əhatə edir.
## İqlimi
Ərazi mülayim dəniz iqliminə malikdir. Yanvar ayının orta temperaturu +5 — +7&nbsp;°C arasında dəyişir. İyul ayı isə sərin keçir və orta ayliq temperatur +19&nbsp;°C-dən yuxarı olmur. Orta illik yağıntı 1000&nbsp;mm-dən yuxarıdır. İlin 100 günü qar örtüyü qalır.
## Daxili suları
Əsas büyük çayları Tey, Spey, Kaui-Uoter, Don və Didir. Lox Ness, Lox Oix, Lox-Loxi şirin sulu və ən böyük gölləridir.
## Fauna və florası
Qrampian dağları zəngin fauna və floraya malikdir. Bitki örtüyü arktik və alp qurşağına daxildir. Qeydiyyata düşən 363 növün 81 alp qurşağı üçün xarakterik bitkilərdi. Tey çayında dünya üzrə nəsli kəsilməkdə olan "Avropa molyuskaları"nın üçdə ikisi yerləşir.
## Şəkillər


File:Ben nevis.jpg|Ben Nevis zirvəsi.
File:River Tay.jpg|Tey çayı
File:View over Montrose Basin into the distant Grampian Mountains - geograph.org.uk - 1106568.jpg|Qrampian dağlarının xarakterik landşaftı
File:Red-deer-glen-cristie.jpg|Qırmızı maral


## İstinadlar
Yaqorski Şar boğazı

**Yaqorski Şar boğazı** () - Vayqaç adasını Yaqorski yarımadasından ayıran boğaz. Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizində yerləşir. Boğaz Kara dənizi ilə Barens dənizini birləşdirir. Uzunluğu 40&nbsp;km., eni 2,5–12&nbsp;km., ən dərin yeri 36 m. təşkil edir. Boğaz ilin böyük hissəsini buzla örtülü olur. Boğazda bir neçə ada vardır: Storojevoy, Sokolnıy. Sahilləri qayalı və sıldırımlıdır. Bitki örtüyü zəifdir, əsasən mamır, şibyə və qayalıqlarda bitən otlara rast gəlinir.

## Tarixi

Boğazı ilk dəfə 1580-ci ildə ingilis dəniz səyyahları Artur Pit və Carlz Cekman keçir. Onlar boğazı Nassau adlandırırlar. Sonradan boğazın rus variantı olan Vayqac adı yaranır. Hazırda isə Yaqorski Şar adlandırılmışdır. Boğaz 1893-1898-ci illərdə L.F.Dovrotvorskoy və A.L.Vilkinson tərəfindən öyrənilir. 1930-cu illərdə boğaz sahilində Qulaq həbs düşərgəsi fəaliyyət göstərirdi.

## İstinadlar
Qədim skandinav dili

**Qədim skandinav dili** — ölü dillərdən sayılır. Bu dildə Skandinaviyada və vikinqlərin yayılmış olduqları ərazlərdə 1300 cü ilə qədər danışılmışdır.

## İstinadlar
Yormunqandr

**Yormunqandr** (**"nəhəng bədheybət"** deməkdir) qədim Skandinaviya mifologiyasında nəhəng ilan. Həmçinin **"Iormungand"** və ya **"Jormund"** kimi də yazılır və bəzən "*Midqard* ilanı" yaxud "dünya ilanı" da adlandırılır. Yormundqandr dəniz ilanıdır. O, tanrı Loki və ilahə *Anqrboda*nın ortancıl övladıdır. Əfsanəyə görə tanrı Odin qaçılmaz taleyi qabaqlamağa cəhd edərək Lokinin Anqrbodadan olan 3 övladını – qurd *Fenrir*, *Hel* və Yormunqandrı əsr götürür və Yormunqandrı Midqardı çevrələyən böyük okeana atır. İlan o qədər böyüyür ki, dünyanı çevrələyir və öz quyruğunu yeyir. Bunun nəticəsi olaraq, onu dünya ilanı yaxud Midqard (qədim Skandinaviya mifologiyasında 9 dünyadan biri, insanların dünyası) ilanı da adlandırırlar. Bu baxımdan Yormunqandr Oroborosu xatırladır. Yormunqandr bəzən 3 başlı təsvir edilir.

## Yormunqandr və Tor
Yormunqandr azad olduğu zaman dünya dağılacaq. Yormunqandrın əzəli düşməni tanrıların tanrısı Odinin oğlu Tordur. Mifologiyaya görə Raqnarök döyüşündə nəhəng ilan Yormunqandr okeandan çıxacaq və göy üzünü zəhərləyəcək. Tor Yormunqandrı öldürəcək, lakin ilan onu zəhərlədiyinə görə Tor yalnız doqquz addım irəliləyə biləcək, sonra yerə yıxılacaq və öləcək.

## Həmçinin bax
* Odin
* Tor (mifologiya)
* Loki
* Raqnarök
* Oroboros

## Mənbə
* İngiliscə Vikipediya — Jörmungandr
* Symbol Dictionary — Jormungandr
* 
*
Ansiklopediya

**Ansiklopediya** () — Vikipediyanın parodiyası kimi yaradılmış onlayn satirik ensiklopediya. Format olaraq Vikipediyaya çox bənzəsə də məqalələr satirik və əyləncə xarakterlidir. Ansiklopediya 5 yanvar 2005-ci ildə qurulmuşdur. Ansiklopediya müxtəlif dillərdə fəaliyyət göstərir və hər dildə öz adı vardır. Ən çox məqaləyə sahib ingiliscə Ansiklopediyadır (30.000+ məqalə). İkinci yeri 10.000 məqalə ilə portuqalca Deskiklopediya tutur.

Ansiklopediyanın loqosu Vikipediyanın loqosuna bənzəsə də, kartof formasındadır.

## Müxtəlif dillərdə

### İngilis — Ansiklopediya
İlk Ansiklopediyadır. 5 yanvar 2005-ci ildə yaradılmışdır. Ən çox məqaləyə sahib Ansiklopediyadır.

### Portuqal — Deskiklopediya
2015-ci ilin avqustunda yaradılmışdır və 10.000 məqaləyə sahibdir.

### Yapon — Ansaikuropediya
Ansaikuropediya () üçüncü ən böyük Ansiklopediyadır və 2005-ci ilin dekabrında açılmışdır.

### İspan — İnsiklopediya
2006-cı ilin fevralında açılmışdır.

### İtalyan — Nonsiklopediya
2005-ci ilin 3 noyabrda yaradılmışdır və 9.000 məqaləyə sahibdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Ansiklopediya
Fram boğazı

**Fram boğazı** () - Nansen adasını Taymır yarımadasından ayırır. Nansen adası Nordenşeld arxipelaqına daxildir. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Kara dənizində yerləşir. Boğazın eni  ən dar yerdə (Etifeeva (Nansen adası), Eremeeva (Taymır yarımadası) burunları arasında yerləşir) 2,5&nbsp;km, uzunluğu 10&nbsp;km, dərinliyi 33 m təşkil edir. Boğazın adı rus qütb ekspedisiya rəhbəri E.B.Tallya ilə bağlıdır. Boğazdan ilk dəfə 1900-cü ildə keçilir.
## Mənbə
*Farm boğazının xəritəsi
Qazan xan

* Qazan xan (personaj) — Kitabi-Dədə Qorqud dastanında personaj. Oğuz elinin Salur boyundan olduğu bilinir.
* Sultan Mahmud Qazan xan — Elxanlı hökmdarı (1295-1304)
* Qazan xan (Cığataylı) —
* II Qazan xan
Kuroçkin boğazı

**Kuroçkin boğazı** () — Mоrjov adasını Taymır yarımadasından ayırır. Morjov adası Kamennıy arxipelaqına daxildir. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Kara dənizi akvatoriyası olan Pyasins körfəzində yerləşir. Boğazın eni dar yerdə 11–20 km arasında dəyişir. İlin böyük qismi buzla örtülü olur. Sahilində Makarov buxtası yerləşir. Bölgə inzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir.

## Mənbə
*Boğazının topoqrafik xəritəsi
Çikaqo Bullz

**Çikaqo Bullz** — İllinoys ştatının Çikaqo şəhərini təmsil edən peşəkar basketbol klubu. NBA-da Şərq Konfransının Mərkəzi qrupunda yer alır.

## Tarixi
Bu klubun əsası 1966-cı ildə qoyulub. Lakin şəhərdə ona qədər də komandalar da mövcud idi. Hal-hazırda Vaşinqton Uizards olan Pekers və 1946-cı ildən 50-ci ilə qədər mövcud olan Steqs, Çikaqonun şanlı tarixi 90-cı illərə təsadüf edir. Maykl Cordanın hegemonluğu dönəmində Çikaqo 6 dəfə NBA çempionu olub. 1996-cı il mövsümündə isə onlar 70 qələbə həddini aşan yeganə komanda kimi tarixə düşüblər. 1998-ci il finalında Yuta Cazla 6-cı final oyunu Liqa tarixində ən yüksək auiditoriya toplamaqla da yadda qalıb.

## Oyunçular

## İstinadlar
Şəki (köhnə)

**Şəki şəhəri** — Orta əsrlərdə mövcud olmuşdur. Şəkinin adı çəkilən ilk tarixi hadisə isə, 6-cı əsrə aiddir; IX əsr ərəb tarixçisi Əl-Bəlazuri VI əsrdə baş vermiş hadisələrdən bəhs edərkən, göstərir ki, İran şahı I Xosrov Ənuşirəvan öz hakimiyyəti dövründə (531-579) "Arran torpağında Şəkkən (Şəki), Kəmibəran qapılarını və dudaniyyə qapılarını saldırıb. Ziya Bünyadov isə bu hissəni Şəki şəhərini saldırıb kimi tərcümə etmişdir.

1823-cu ildə tərtib olunmuş xəritədə Şəki xanlığının paytaxtı Nuxa şəhəri ilə yanaşı, köhnə paytaxt əski Şəki şəhərinin yeri də göstərilir.

Əski Şəki şəhəri 1833-cü ilə aid digər bir mənbədə "əhəmiyyətsiz kənd" kimi təqdim edilir və orada bu kəndin daha əvvəl böyük şəhər olması, xanlığın paytaxtı olması qeyd olunur. Amma nəzərə alınmalıdır ki, 1819-cu ildən başlayaraq, sabiq Şəki xanlığı ərazisində aparılmış siyahıyaalma sənədlərində cəmi 3-4 evdən ibarət olan kəndlər qeydə alındığı halda, "Şəki" adlı heç bir yer qeydə alınmamışdır. Bu səbəbdən güman etmək olar ki, göstərilən 1833-cü il mənbəsinin və 1823-cü il xəritəsinin müəllifləri Şəki kəndinin yerini göstərərkən, daha köhnə, 1819-cu ildən əvvəlki məlumatlara istinad etmişlər.  Hal-hazırda əski Şəki şəhərinin yeri ilə bağlı tədqiqatçılar arasında fikir ayrılığı var, müxtəlif fikirlər irəli sürülür və mübahisələr həllini tapmamışdır. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində də əski Şəki şəhərinin yeri ilə bağlı heç bir nəticə yoxdur. Mənbələrdə qeyd olunur ki Şəki xanı Hacı Çələbi xan xanlığın paytaxtını Nuxa şəhərinə köçürmüşdür.

1968-ci ildən isə Nuxa şəhəri rəsmən Şəki adlanır.

## İstinadlar
Psevdosənədli film

**Psevdosənədli film** — forması və ya üslubca sənədli filmə bənzəsə də, real hadisələri əks etdirməyən kino janrı. Ssenaridən və uydurma elementlərdən əhvalat danışmaq üçün istifadə olunur. Bu uyduralar ya rejissorun təxəyyülünün məhsulu olur, ya da ki, kompüter effekləri vasitəsilə yaradılır.
Orson Uellsin uğurlu filmlərindən biri olan "Dünyaların müharibəsi" (1938) filmi bu janrda çəkilmiş ilk filmlərdəndir. Bundan başqa "Mad Max 2","Dyatlov aşırımının sirri" və s. kimi filmlər də bu janra daxildir.
Nauli Canaşia

**Nauli Canaşia** (; d. 1 mart 1947, – ö. 17 mart 2015, Tbilisi, Gürcüstan) — Gürcüstan parlamentinin müxalifət fraksiyasını təmsilçisi, "Vahid Milli Hərəkat" partiyasının üzvü.

## Həyatı
1 mart 1947-ci ildə anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
2012-ci ilin oktyabrında Gürcüstan parlamentinə keçirilən seçkilərdə Sameqrelo-Zemo Svaneti bölgəsinin Martvili rayonundan mojaritar qaydada deputat seçilmişdir. Parlamentdə fraksiya katibi, həmçinin beynəlxalq işlər və aqrar məsələləri üzrə komitələrin, Moldova, Belarus və Qazaxıstan dostluq qruplarının üzvü olmuşdur.

17 mart 2015-ci ildə Tbilisidə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Nauli Canaşia haqqında Gürcüstan parlamentinin rəsmi saytındakı səhifə
Əmr sətiri

**Əmr sətiri** və ya **Terminal** – əməliyyat sistemində kompüterə əmrlər verilməsi üçün istifadə olunan proqram. Əmr sətirində qrafiki istifadəçi interfeysi olmadığından əmr sətri yalnız mətnlərdən ibarət olur.
Əmr sətiri daha çox Unix bənzəri əməliyyat sistemlərində əlverişlidir. MS DOS-da isə çox az, demək olar ki, istifadə olunmur.
Əmr sətiri sistemdən-sistemə dəyişiklik göstərə bilər.
## Həmçinin bax
* cmd.exe
"Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

**"Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı"** () — Sovet İttifaqının mülki əmək mükafatı. Xüsusən yüksək əmək məhsuldarlığı nümayiş etdirən işçilər və ya elm, mədəniyyət və ya istehsal sənayesi sahələrində böyük töhfələr vermiş şəxslər bu mükafata layiq görülmüşdür.

27 dekabr 1938-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə yaradılmış medal 50 ildən bir qədər çox müddət ərzində təqribən 2 milyon vətəndaşa verilmişdir.

## İstinadlar
Qazaxıstan gerbi

**Qazaxıstanın gerbi** — 4 iyun 1992-ci ildə qəbul edilib. Gerbin müəllifləri Jandarbek Məlibekov və Şota Vəlixanovdur. Final mərhələsində gələcək gerbin təxminən 245 ideya və 67 təsvir layihəsi iştirak edirdi. 1992-ci ilə qədər, Qazaxıstanın gerbi bütün digər keşmiş müttəfiq sovet respublikalarının gerbinə oxşar idi.

## Xülasə
Emblem Tibet *Yel Atı* simvoluna oxşadılaraq, mifik atların qanadlarının köməyi ilə tənzimlənən alaçığın üst hissəsindəki günbəzə oxşar *[[Şanıraq|şanırağın]]* ( daha çox rus transkripsiyası ilə  təsadüf olunur) təsviridir. Emblemin dairə forması həyat və əbədiyyət rəmzidir. Şanıraq ailə rifahı, sülh və əmin-amanlıq rəmzidir.

Qazax şanırağına oxşar dizayn qonşu ölkə olan Qırğızıstan bayrağında istifadə edilir. Şanıraq Qırğızıstanda *tündük* kimi də tanınır.

Qazaxıstan Respublikasının  milli emblemi  iki rəngdən ibarətdir: qızılı və mavi. Qızılı rəng  Qazax xalqının işıqlı, aydın gələcəyinə  uyğundur, mavi rəng isə  sülh, həmrəylik, dostluq və birliyi təcəssüm etdirir.

Ölkənin adı qazax dilində () gerbin aşağı hissəsində təsvir olunub.

## Həmçinin bax
* Qazaxıstan SSR gerbi
* Qazaxıstan bayrağı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vladimir Borovikovski

**Vladimir Borovikovski** () (2 iyun 1757 - 6 aprel 1825) — Ukrayna əsilli rəssam.

## Həyatı
Vladimir Borovikovski 24 iyulun 1757-ci ildə Mirqorod da (indiki Ukrayna ərazisi) anadan olub. Onun atası Luka Borovik Ukraynalı kazak və həvəskar ikon rəssamı idi. Ailə ənənələrinə görə, Borovikin oğullarının dörddüdə Mirqorod alayında xidmət etmiş, lakin Vladimir erkən yaşda poruçik rütbəsində istefaya çıxmış və özünü incəsənət həyatına həsr etmiş- yerli kilsələr üçün əsasən ikon rəsimləri çəkmişdir.

1770-ci ildə Borovikovski Vasili Kapnist ilə tanış olur. Dostu Vasili Kapnist ilə yeni fəth olunmuş Krıma səyahət zamanı Kremençukda İmperatriça II Yekaterina üçün yaşayış yeri hazırlanırdı. Kapnist İmperatriça II Yekaterinanın otaqları üçün iki alleqorik rəsm çəkmək üçün Borovikovskini istədi. İmperatriça II Yekaterina rəsimləri çox bəyəndi və onun Sankt-Peterburqa gəlməsini istədi.

1788-ci ildə Borovikovski Sankt-Peterburqa köçdü. Borovikovski Sankt-Peterburqda ilk on ilini şair, memar və musiqiçi Nikolay Lvovun evində yaşadı. Borovikovski 30 yaşında Sankt-Peterburq İncəsənət Akademiyasına girmək istəsədə, yaşı çox olduğundan qəbul olunmadı. O, Avstriya rəssamı Johann Baptist Lampi daha sonra Dmitri Levitzki xüsusi dərslər aldı.

1795-ci ildə Borovikovski akademik ünvan aldı. O, məşhur portret rəssamı oldu. Yaşadığı illər ərzində 500 portret yaradıb. Borovikovskinin atelyesi var idi və portretlərinin daha az əhəmiyyətli hissəsini boyamaq üçün köməkçilərinə verirdi.

Borovikovski Sankt-Peterburqa İncəsənət Akademiyasının müəllim kimi işlədi, lakin şagirdlərin evində yaşadı. Onların arasında Aleksey Venetsianov və Bugaevski Blagodarni (Vladimir Borovikovskinin sağ ikən çəkilən tək portretinin müəllifi) var idi.
1819-cu ildə Borovikovski Sphinx Dying mason lojasının üzvü olmuşdur. O zaman o, əsasən Smolensk qəbiristanlığında kilsə ikonaları və Kazan kafedralı (Sankt-Peterburq) üçün bəzi  ikonlar çəkdi.

6 aprel 1825-ci ildə o, qəflətən vəfat etdi və Sankt-Peterburqda Aleksandr Nevski monastırının Lazarus qəbiristanlığında dəfn olundu.

## İstinadlar
Ponçik

**Ponçik** və ya **donut** – qızardılmış xəmirdən hazırlanan yemək növü. Şəkər və yağla zəngindir. Ponçikin bir çox çeşidi mövcuddur və amerikalılar tərəfindən naharda yeyilir.

İki formada hazırlana bilər: simit donut və dəliksiz (dairə şəklində) ponçik. Ponçik şokolad, mürəbbə, krem kimi çox müxtəlif əlavələrlə birlikdə yeyilə bilər.

## İstinadlar
Renni Harlin

**Renni Harlin** () — əslən finlandiyalı rejissor.

Dünyaca məşhur rejissor çəkdiyi filmlərlədə dəfələrlə gündəmə gəlmişdir, bu filmlərdən Rusiya və Gürcüstan müharibəsinə aid "Avqustun 5 günü" döyüş janrlı film xüsusi ilə  fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Midqard

**Midqard** ( — hərfi “fəzanın orta qatı” — “aralıq dünya”) German-skandinav mifologiyasında doqquz daləmdən biri olan insanların yaşadıqları məkan ya dünya.

## İstinadlar
Özbəkistan himni

**Özbəkistan Respublikasının Dövlət Himni** (özbəkcə: Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi) — Özbəkistan Respublikasının əsas dövlət rəmzlərindən biridir.

## Özbəkistan himni haqqında
Özbəkistan Respublikasının himni — bayraqla və gerblə yanaşı Özbəkistanın əsas dövlət simvollarından biridir. Himn *Serquyosh hur o'lkam/Серқуёш ҳур ўлкам* – "Günəşli azad ölkəm" (Sərgünəş hür ölkəm) adlanır. 10 dekabr 1992-ci il Özbəkistan Respublikasının Ali Sovetinin on birinci sessiyasında qəbul edilmiş qanuna əsasən təsdiq edilmişdir. Bu zaman himnin musiqisi sovet dövründə olduğu kimi qaldı və yalnız sözləri dəyişdirildi.

Birinci ifa və Özbəkistan Respublikasının Dövlət himninin ifasının etalonuyla rəsmən Özbəkistanın Milli simfonik orkestri qəbul edildi. 2006-cı ilin iyulunda Himn dövlət tədbirlərində radioda ,televiziyada və s. 4 variantda yazılmışdır: Ciddi, adi, gənclər üçün və musiqi.

## Mətn
Məhəmməd Əfəndiyev

**Məhəmməd Mirzə Kərim oğlu Əfəndiyev** ()—Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunu, pedaqoq.

## Həyatı
XX əsrin əvvəllərində məktəb açılan kəndlərdən biri də, Qutqaşenin (indiki Qəbələ) Hacallı kənd idi. Hacallı kənd sabiq üç qəzanın (Ağdaş, Göyçay və Nuxa) kənd təsərrüfatı və iqtisadıyyatını birləşdirən kənd idi. Hacallı 15 evli balaca kənd olmasına baxmayaraq. böyük bazarı ilə yanaşı. 2 karvansarası, 3 çayçı dükam və anban var idi. 1905-ci ildə Hacallı 2 illik rus-tatar məktəbmi təşkil etmək üçün Çuxurqəbələ kəndindən Məhəmməd Əfəndiyev məktəb müdiri və müəllim təyin olunur. Məhəmməd Əfəndiyev çox bacarıqlı və təşkilatçı bir pedaqoq olmaqla bərabər, yerli məmurların qılığına girərək, məktəb üçün 5 desyatin yer ayrılmasına ona nail olur. Hacallı kəndində məktəb binası tikdirir və bağçılıq təmayülündə 2 illik 5 sinifli məktəb təşkil edir.

Məhəmmədin bağçılıq təmayülündə yaratdığı məktəb o dövrdə Gəncə qubemiyasında birinci hesab olunur və ətraf qəzaların kəndlərındən bağçılıq Sənətını öyrənmək üçün tələbələr Hacallı kəndinə gəlib təcrübə öyrənirdilər.

Dövrün görkəmlin maarifçisi Cahangir Şıxməmmədbəyov xatirələrində yazır ki, Məhəmməd Əfəndiyevin atası Mirzə Kərim kənd mirzəsi olmuş, 3 oğlan hökumət hesabına Qori Seminariyasında oxutmuşdu. Bu qardaşların böyüyü Məhəmməd Əfəndiyev idi. Ondan kiçiyi Həsən Əfəndiyev əvvəlcə Zaqatalada, sonra Ağdaşda müəllimlik etmişdir. 3-cü oğlu Paşa Əfəndiyev əvvəlcə Bumda sonra Çuxur Qəbələdə müəllimlik etmişdir. 
	
Məhəmməd Əfəndiyev 1878-ci ildə Çuxur Qəbələdə anadan olmuşdur. O, 1896-cı ildə Qori seminariyasını bitirdikdən sonra Qutqaşen (Qəbələ) rayonunun Vəndam kəndində müəllim işləmişdir. 1899-cu ilə kimi Vəndamda, 1899–1900-cü illərdə Qaryagin qəzasının (indiki Füzuli rayomu) Hadrut kəndində, 1900–1915-ci illərdə Vartaşen rayonunun (indiki Oğuz) Xaçmaz kəndində müəllimlik etmişdir. M. Əfəndiyev 1905-ci ildə yenidən Hacallı kəndinə qayıdır, 2 illik məktəb təşkil edir, 1915-ci ilə kimi orada müdir və müəllim, 1915–1918-ci illərdə Qutqaşen rayonunun Çuxurqəbələ kəndində məktəb müdiri işləyir.
	
Maarif təşkilatçısı olan M. Əfəndiyev 1918–1920-ci illərdə Ağdaş şəhər məktəbində müəllim işləyir, 1920–1927-ci illərdə Ağdaş Şəhər İcraiyyə Komitəsi nəzdində mədəni-maarif şöbəsinə, 1927–1929-cu illərdə Göyçay Maarif Şöbəsinə, 1929–1941-ci illərdə Göyçay Maarif Şöbəsinə, 1929–1941-ci illərdə Göyçay Pedaqoji Texnikumuna rəhbərlik edir. Görkəmli maarifçi ömrünün o45 ilini xalq maarifinə sərf edərək minlərlə azərbaycanlı ziyalısı yetişdirir. O, maarif sahəsindəki xidmətlərinə görə 1934-cü ildə Əmək Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüş, Lenin ordeni və bir neçə medalla mükafatlandırılmışdır.
	
Məhəmməd Əfəndiyev 1941-ci ildə Göyçayda vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.
Şimal boğazı (Şərqi Sibir dənizi)

**Şimal boğazı** () - Leonteva adasını Puşkaryova adasından ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Şərqi Sibir dənizinin cənubunda yerləşir. Boğazın orta dərinliyi 8-9 metr təşkil edir. Boğaz inzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Yakutiya muxtar respublikasının ərazisinə daxildir. Boğaz Medvedjıy arxipelaqına daxil olan adaları ayırır. 
## Mənbə
Rəsul Balayev

**Rəsul Ənvər oğlu Balayev** (2 avqust, 1956)— iqtisad elmləri doktoru, professor.

## Həyatı və fəaliyyəti
Rəsul Balayev 1956-cı ilin avqustun 2-də Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsində anadan olmuşdur.

1973-1978-ci illərdə D.Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Тəsərrüfaтı İnstitutunda oxumuş, institutu "İqtisadi məlumatların mexaniki üsulla işlənməsinin təşkili" ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1978-1981-ci illərdə Ümumittifaq Elmi-Тədqiqat Layihə-Тexnoloji İnstitutunun Azərbaycan filialında işləmişdir.

1981-1984-ci illərdə D.Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Тəsərrüfatı İnstitutun əyani aspiranturasında təhsil almışdır.

1987-ci ildə Azərbaycan EA Kibernetika İnstitutunun İxtisaslaşdırılmış Şurasında dissertasiya müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. 

2001-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək iqtisad elmləri doktoru alimlik dərəcəsini almışdır. 1985-1989-cu illərdə D.Bünyadzadə adına AzXТİ-də elmi işçi, daha sonra Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində müəllim, baş müəllim, dosent işləmişdir. Hazırda həmin universitetin professoru və "İnformatika" kafedrasının müdir əvəzidir.

4 monoqrafiyanın, bir neçə  dərslik,dərs vəsaiti, kitabçanın, ölkədə və xaricdə çap olunmuş 80-dən artıq (cəmi 100 çap vərəqindən artıq həcmdə) elmi məqalənin müəllifidir.

İxtisaslaşdırılmış Müdafiə Şuralarının üzvüdür. Azərbaycan, rus və ingilis dillərində çap olunmuş 100-dən artıq qəzet məqaləsi ilə çıxış etmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Hugin və Munin

**Huqin və Munin** () — German-skandinav mifologiyasında Odinin bir cüt quzğunlarının adlarıdır. Hugin "düşünən" Munin isə "yadda saxlayan" deməkdir. Bu quzğunlar Midqard dünyasını uçub gəzərək baş verənlərdən Odini agah edirlər.

## İstinadlar
Haygeyt qəbiristanlığı

**Haygeyt qəbiristanlığı** — Böyük Britaniyanın London şəhərində məzarlıq.

## Ümumi məlumat
Məzarlıqda çox sayda qotika üslubunda məzar daşları var. Bu məzarlıqda "Drakulanın qanın dadı" və "Məzara görə" adlı qorxu flimləri çəkilib. Flimin çəklişindən sonra məzarlıqda ruhlar görünməyə başladı. 1970-ci ilin martında isə iş o qədər ciddi hal aldı ki, vampir ovuna çıxanların sayı xeyli çoxaldı. Polis böyük çətinliklə "kabus ovçuları"nın qarşısını ala bildi. Hazırda məzarlıqda ən məhşhur məzara və ruhların daimi göründüyü məzarlara xüsusi ekskursiya təşkil olunur.

## İstinadlar
Sülemiş

**Sülemiş** ya da tam adıyla **Məlikül-Adil Sultan Bədrəddin Sülemiş** (d. 1272 - ö. 1291, Konstantinopolis) Misir və Suriyada 1279-cu ildə  7 yaşında ikən 100 gün hökm sürmüş altıncı Türk əsilli Bəhri xanədanından  Məmluk sultanıdır.

## Həyatı
Bir Qıpçaq Türkü olan Məmlük sultanı I Baybarsın oğullarından biridir. Böyük qardaşı olan Bərkə xanın taxtdan endirilmesinden sonra 7 yaşında Kalavunun təklifinə görə sultan elan edildi. 27 noyabr 1279-cu ildə Kalavun 100 Məmlüklu əmirin qatıldığı bir toplantıya başçılıq etdi. Burada Sultanlıq vəzifəsini ancaq bir yetişkin, həddi-buluğa çatmış bir kişinin rdə biləcəyini iddia etdi. Bu toplantı sonucunda Sülemişin taxtdan imtina etməsi və yərinə Kalavunun Məmlük sultanı olması qəbul edildi. Beləcə 100 gün sürən sultanlığından sonra Sülemiş taxtdan endirildi.

Sülemiş öncə qardaşı Berkə xanin sürgündə olduğu qədim Xaçlı qalası "Kərək"ə göndərildi. Oradan da Konstantinopolisə gedib 1291-ci ildə bu şəhərdə öldü.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

* Aybək
* Şəcərəddürr
* Seyfəddin Qotaz
* I Baybars

## Xarici keçidlər
* Clot, André 
** (çev. Turhan Ilgaz) (2005), *Kölelerin İmparatorluğu Memlüklerin Mısır'ı*, İstanbul:Epsilon Yayınları ISBN 9753317727.
** (2009) *L'Égypte des Mamelouks 1250-1517. L'empire des esclaves*,  Paris:Perrin ISBN 978-2-262-03045-2 
* Türk Ansiklopedisi, Memlukler (Mısır) maddesi.
Qreyfrayers qəbiristanlığı

thumbnail|300px

**Qreyfrayers qəbiristanlığı** — Şotlandiyanın Edinburq şəhərində məzarlıq.

## Ümumi məlumat
Edinburq şəhərinin tarixi hissəsində yerləşən bu qəbiristanlıq qədim tarixə malikdir. 1561-ci ildə salınan məzarlığın dünyada tanınmasına Bobbi adlı it səbəb olub. Bobbi 14 il öz sevimli sahibinin məzarından bir addım olsun belə aralanmayıb. İtin ölümündən sonra sahibinin şərəfinə onu məzrlığın darvazaları ağzında basdırıblar. Deyilənə görə bu məzarlıqda da tez-tez ruhlar görünür. Ruhlar ən çox 1691-ci ildə dəfn olunmuş hüquqşünas Corc Makenzinin məzarında peyda olur. 1990-cı ildən 2006-cı ilə qədər bu məzarlıqda 350 adam ona ruhun hücum etməsi barədə məlumat verib. Baş vermiş hadisələr barədə televiziyada xüsusi reportaj da hazırlanıb.

## Dəfn olunanlar
*

## İstinadlar
Sao Joao Batişta qəbiristanlığı

**Sao Joao Batişta qəbiristanlığı** () — Braziliyanın Rio de Janeyro şəhərində yerləşən məzarlıq.

## Tarixi
Bu məzarlıqda ilk dəfə 1852-ci ilin dekabr ayında Sao Joao Batişta adlı 4 yaşlı qız uşağı dəfn olunub. Hazırda məzarlıq xeyli böyüyüb. Burada o qədər məşhur adamlar dəfn olunub ki, məzarlıq "Ulduzalar qəbiristanlığı" adını alıb.

## Dəfn olunanlar
* Sao Joao Batişta qəbiristanlığında dəfn olunanlar

## İstinadlar
Knesset

**Knesset** () — İsrail dövlətinin parlamenti. Knesset ivrit dilindən tərcümədə məclis deməkdir.

## İstinadlar
Dmitri Laptev boğazı

**Dmitri Laptev boğazı** () -Böyük Lyaxovski adasını Avrasiya materikindən ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Şərqi Sibir dənizi ilə Laptevlər dənizini birləşdirir. Boğazın uzunluğu 115&nbsp;km, eni 50–61&nbsp;km, dərinliyi 11–16 m təşkil edir. Sahilləri dayazdır. İlin böyük qismi buzla örtülü olur. Cənubunda (Svyatoy Nos burnu və Kondrateva çayı hövzəsi) bereq Oyoqos-Yar adlanır. Boğaz Dmitri Yakoviç Laptevin şərəfinə adlandırılmışdır. Boğaz 1740-cı ildə kəşf edilir. XIX əsrə qədər boğaz daxilində Diomid adası vardı. Buzun ekzarasiya fəaliyyəti nəticəsində ada suyun altına çökmüşdür. 
## Mənbə
Rekoleta qəbiristanlığı

**Rekoleta qəbiristanlığı** — Argentinanın Boynes-Ayres şəhərində məzarlıq.

## Ümumi məlumat
Bu qəbiristanlıqda Argentinanın çox sayda məşhur insanları dəfn olunub. Burada yerləşən məzarların bir çoxu tarixi abidə statusu alıb. Məzarlıqda həmçinin Argentinanın 2 dəfə prezidenti seçilmiş Xuan Peronun həyat yoldaşı Yeva Peron da dəfn olunub. Hər il Yeva Peronun məzarını ziyarət etmək üçün bu məzarlığa çoxlu turist gəlir. Turistlərin rahatlığını təmin etmək üçün məzarlıqda piyada ekuskursiyaları təşkil olunur.

## İstinadlar
Genetik psixologiya

**Genetik psixologiya** — Psixologiyanın xüsusi sahələrindən biri.

Genetik psixologiya psixika və davranışın irsən keçən mexanizmini, onların genotipdən asılılığını öyrənir. Yaş psixologiyası, differensial və genetik psixologiya birlikdə uşağın psixi inkişafının qanunlarını başa düşmək üçün elmi əsas təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ərşad Saleh

**Ərşad Saleh** (1959 ildə) — İraq siyasətçisi, 2011–ci ildən İraq Türkman Cəbhəsi Partiyasının başçısı.

## Həyatı
Ərşad Saleh 1959-cu ildə İraqda, Kərkük şəhərinin Musalla məhəlləsində anadan olmuşdur. İlk və orta təhsilini Kərkük şəhərində almışdır.1978-ci ildə Bağdad Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitimişdir. Orta məktəb illərindən başlayaraq Türkman Milli Hərəkatlarına qoşulan **Ərşad Saleh**, universitet illərində hərəkatın qabaqcıllarından olmuşdur. Bu fəaliyyətinə görə 1979-cu ildə Türkman Milli Hərəkatına qoşulma (türkçülük) bəhanəsi ilə Baas partiyası tərəfindən həbs edilmiş və 10 il həbs cəzasına məhkum edilmişdir. 9 il Əbu Qureyyib it rib Həbsxanasında xüsusi siyasi dustaqların saxlanıldığı bölmədə məhkum olaraq saxlanılan Ərşad Salehin qardaşı Səddam Hüseyn rejimi tərəfindən edam edilmiş və ailəsi də Kərkükdən İraqın cənubundakı vilayətlərə sürgün edilmişdir.

İraqda rejimin devrilməsindən sonra 2003-cü ildə Kərkükdə İraq Türkman Cəbhəsinin Musalla Bürosu vəzifəsinə gətirilən Ərşad Saleh, 2004-cü ildə İraq Türkman Cəbhəsi Suriya Cəbhəsi nümayəndəsi kimi çıxış etmişdir. Suriyada da 4 il xidmət edən Ərşad Saleh, 2008 - ci ildə İraq Türkman Cəbhəsinin Qurultayı ilə birlikdə Kərkük Vilayət Sədri vəzifəsini aparmağa başlamışdır.

7 mart 2010 - cu ildə İraqda keçirilən seçkilərdə Kərkükdən millət vəkili seçilmişdir və may 2011 - ci ildən etibarən İraq Türkman Cəbhəsinin yeni sədri kimi vəzifəsini davam etdirmişdir.

## İstinadlar
 

## Xarici Keçidlər
# Xəbərin onlayn yayınlanma tarixi: 20 may, 2011–ci il.. 
# .  
# Xəbərin onlayn yayınlanma tarixi: 16 may, 2011–ci il..  
# Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi'nin açıklaması — '''Youtube'''
# Tvitter hesabı
Pedaqoji psixologiya

**Pedaqoji psixologiya** — Psixologiyanın konkret fəaliyyətlə bağlı olan və yüksək praktik əhəmiyyət daşıyan mühüm xüsusi sahələrindən biridir. Pedaqoji psixologiya təlim, tərbiyə və pedaqoji fəaliyyətin psixoloji problemlərini araşdırır. Pedaqoji psixologiyanın həll etməli olduğu ən mühüm problemlər uşaqların həyatının hər bir senzitiv dövrünü aşkara çıxarmaq və həmin dövrdə onların inkişafı üçün lazım olan bütün imkanları müəyyənləşdirməkdən, təlim və inkişafın qarşılıqlı əlaqəsini aşkara çıxarmaqdan, təlim və tərbiyənin ümumi və yaşla bağlı olan cəhətlərini, əlaqəsini aşkara çıxarmaqdan, təlim və tərbiyənin səmərəliliyini təmin edən psixoloji qanunauyğunluqları araşdırmaqdan və s. ibarətdir.

## Predmeti
Pedaqoji psixologiyanın predmetini insanın tərbiyə, təlim və pedaqoji fəaliyyətinin psixoloji qanunauyğunluqlarının öyrənilməsi təşkil edir. Pedaqoji psixologiyanın predmetinə, birinci növbədə, şəxsiyyətin formalaşmasının psixoloji mexanizminin öyrənilməsi, şəxsiyyətin inkişaf səviyyəsi və fəallığın qarşılıqlı əlaqəsinin, tərbiyənin idarə olunması problemlərinin, özünütərbiyə və əxlaq tərbiyəsinin, tərbiyəvi tədbirlərin psixoloji əsaslarının, gənc nəslin tərbiyəsinə təsir edən amillərin psixoloji xüsusiyyətlərinin aşkara çıxarılması təşkil edir.

## Vəzifələri
Müasir pedaqoji psixologiyanın qarşısında mühüm nəzəri və praktik vəzifələr durur. Müasir pedaqoji psixologiyanın nəzəri vəzifələrinə, hər şeydən əvvəl, təlim-tərbiyə prosesində psixi inkişafın imkanlarını, təlim və tərbiyənin ümumi psixoloji qanunauyğunluqlarını öyrənməyi aid etmək olar. Bununla yanaşı olaraq, pedaqoji psixologiyanın qarşısında duran mühüm nəzəri vəzifələrindən biri kimi gənc nəslin yüksək elmi dünyagörüşünə, şüuruna xas olan keyfiyyətlərlə formalaşdırılmasının ən səmərəli elmi yollarını müəyyənləşdirməyi göstərmək olar.

Müasir pedaqoji psixologiyanın praktik vəzifələrinə gəldikdə buraya təlimin idarə olunmasının psixoloji məsələlərini, təlim və əqli inkişafın qarşılıqlı əlaqəsini, şagirdlərin bilik, bacarıq və vərdişlərə yiyələnmə xüsusiyyətlərini və s. öyrənməyi aid etmək olar. Bununla yanaşı olaraq, pedaqoji psixologiya təlim və tərbiyənin motivlərini aşkara çıxarmaq və müəllimləri bu sahədə zəruri biliklərlə silahlandırmaq kimi mühüm praktik vəzifəni həyata keçirir.

## Bölmələri
* Tərbiyə psixologiyası
* Təlim psixologiyası

* Pedaqoji fəaliyyət və müəllim şəxsiyyəti psixologiyası

## Tədqiqat metodları
* Müşahidə metodu
* Şifahi və yazılı sorğu metodu
* Eksperiment metodu
* Fəaliyyət məhsullarının təhlili metodu
* Anketlər metodu
* Testləşdirmə metodu

## Mənbə
* Ümumi psixologiya. Prof. S. İ.seyidov və prof. M. Ə. Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə.
Differensial psixologiya

**Differensial psixologiya** — Psixologiyanın xüsusi sahələrindən biridir. Psixologiya elminin insanların fərdi – psixoloji və davranış fərqlərini öyrənən, şərh və izah edən sahəsidir. "Diferensial psixologiya" termini ilk dəfə 1900-cü ildə V.Ştern tərəfindən irəli sürülmüşdür. Diferensial psixologiyanın əsas metodu testlər olmuşdur. İlk dövrlər bu testlər fərdi testlər olmuş, sonra qrup testləri meydana gəlmiş, daha sonra isə proyektiv testlər yaranmış və onlardan istifadə olunmuşdur.

## Mənbə
* Ümumi psixologiya. Prof. S.İ.Seyidov və prof. M.Ə.Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə.
Yaş psixologiyası

**Yaş psixologiyası** — Psixologiya elminin pedaqoji psixologiya ilə sıx bağlı olan digər mühüm bir sahəsidir. Yaş psixologiyası insanda anadan olandan ömrünün axırına qədər psixi inkişafın dinamikasını, qanunauyğunluqlarını, şəxsiyyətin psixi prosesləri və xassələrinin ontogenezdə inkişaf xüsusiyyətlərini öyrənir.

## Predmeti
İnsanın psixiki inkişafının hərəkətverici qüvvələri, şərati və qanunauyğunluqları təşkil edir. Psixi inkişafın hərəkətverici qüvvələri anlayışı altında insanın psixi inkişafına təkan verən, onu müəyyən istiqamətə yönəldən səbəblər başa düşülür. Uşağın psixi inkişafının hərəkətverici qüvvələri, hər şeydən əvvəl, fəaliyyətdə yaranan yeni tələbatlarla bu tələbatları ödəmə imkanları arasındakı dialektik ziddiyyətdən ibarətdir. Bu ziddiyyət yalnız kiçik yaş deyil, bütün yaş dövrləri üçün xarakterikdir. Lakin həmin ziddiyyətlər özünü göstərdikdə yaşdan asılı olaraq müəyyən spesifik xüsusiyyətə malik olurlar. Psixi inkişafın şəraiti adı altında daim təsir edən elə daxili və xarici amillər nəzərdə tulur ki, onlar hərəkətverici qüvvələr olmasalar da, inkişafa təsir göstərir, inkişafın gedişini istiqamətləndirir. Psixi inkişafın qanunauyğunluqlarına gəldikdə, onlar ümumi və xüsusi qanunauyğunluqlardan ibarətdir. Həmin qanunauyğunluqların köməyi ilə insanın psixi inkişafını qeyd etmək və bunun köməyi ilə həmin inkişafı idarə etmək mümkündür.

## Əsas bölmələri
* Uşaq psixologiyası
* Yeniyetmələrin psixologiyası
* Gəncliyin psixologiyası
* Yaşlı adamların psixologiyası
* Uzunömürlülük psixologiyası (herontopsixologiya)

## Vəzifələri
Şəxsiyyətin inkişaf problemlərini, ayrı-ayrı yaş dövrlərində onun xüsusiyyətlərini, psixi inkişafın dinamikasını, ümumi qanunauyğunluqlarını öyrənməkdən ibarətdir.

## Tədqiqat metodları
* Əkizlər metodu
* Müşahidə metodu
* Şifahi və yazılı sorğu metodu
* Eksperiment metodu
* Testləşdirmə metodu
* Anket metodu
* Müsahibə metodu

## Mənbə
* Ümumi psixologiya. Prof. S. İ. Seyidov və prof. M. Ə. Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə.
Tibb psixologiyası

**Tibb psixologiyası** - Psixologiyanın xüsusi sahələrindən biridir. Tibb psixologiyası həkimin fəaliyyətinin və xəstənin davranışının, onun gigiyena, profilaktika, diaqnostika, müalicə, ekspertiza və reablitasiyasının psixoloji aspektlərini öyrənir. Tibb psixologiyası özünə klinik psixologiya, patopsixologiya, neyropsixologiya, somatopsixologiya, ümumi tibb psixologiyası, psixiatriya, psixoprofilaktika və psixogigiyena, psixokorreksiya və s. bölmələrini daxil edir.

## Mənbə
* Ümumi psixologiya. Prof. S.İ.Seyidov və prof. M.Ə.Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə.
Şirin Əbdülvahab

**Şirin Əbdülvahab** (, ) Avropada **Sherine** kimi tanınır. Ərəb və müsəlman dünyasında Şirin ( kimi məşhurdur) — Misir müğənnisi.

## Həyatı
Şirin Əbdülvahab 8 oktyabr 1980-ci ildə Misirdə, Qahirə şəhərində anadan olub. 2001-ci ildən sonra müğənni kimi məşhurlaşıb.

## Diskoqrafiyası
;Albomları
* *Free Mix 3* avec Tamer Hosny (2002). Éditeur : Free Music Art Production
* *Garh Tany* (*une autre blessure*) (2003). Éditeur : Free Music Art Production
* *Lazem A'eesh* (translation: *je dois vivre*) (2005). Éditeur : Free Music Art Production
* *Bataminak* (*Je te rassure*) (2008). Éditeur : Rotana
* *[[Habeat]]* (Je suis tombée amoureuse) (2009). Éditeur : Rotana
* *Ana kteer* (Je suis trop) (2014).
;Sinqları
* Ah Ya Leil
* Ma Btefrahsh
* Enak
* Sabri Aleel Melody Remix
* Baladi avec Muhammad Noor
* Al'am Al Jadeed avec Fadl Shaker
* Mish 'Aiza Gheirak Inta
* Mish Hafdhal
* Ana Mish Beta'it El Kalam Dah
* Lebnan Fel Alb
* Albi Leek avec Hany Shakir
* Ma Sherebtesh Mn Nelha
* Bahibik Ya Omi
Miron Bialoşevski

**Miron Bialoşevski** (1922–1983) — Polşa şairi, nasir, dramaturq, aktyor və rejissor.

## Həyatı
O, müharibə illərində gizli universitetdə oxuyur, amma təhsilini başa vura bilmir. Varşava üsyanı yatılıdıqdan sonra almanlar tərəfindən həbs edilir və atası ilə birlikdə Almaniyaya işlədilməyə aparılır. Ordan qaça bilir. Sonralar kiçik bir teatr (Teatr Osobny) yaradır və orda aktyor və resijjor kimi çıxış edir.

## Yaradıcılığı
Miron Bialoşevskinin yaradıcılığında məşhur Varşava üsyanı xüsusi yer tutur. O, həyatın boz günlərində də işıq və ümid arayırdı.

Danışıq dilininpoetik istifadə ustası sayılan Miron Bialoşevski, həm də aktyor və rejissor idi.

Miron Bialoşevskinin avtobioqrafik "Varşava üsyanının gündəliyi" kitabı böyük rezonansa səbə olur və 1970-ci ildə Polşanın Mədəniyyət və Mədəni İrs nazirliyi tərəfindən mükafatlandırılır.

## Ədəbiyyat
* Miron Bialoşevski (1922–1983) (Polşa). "Ulduz" jurnalı. № 1 (2012). səh. 53.
Elissa (müğənni)

**Elissa** (əsl adı **İlisar Zəkəriyya Xuri**; , ALA-LC transkripsiyası: *Ilīsār Zakariyyā Khūrī*; ) — Livan müğənnisi.

## Kariyeri
Kariyerinə 1998-ci ildə çıxardığı "Baddi Doub" ilk albomundan sonra qısa zamanda Ərəb musiqi dünyasının ən güclü səslərindən biri olan müğənni, albomlarından birində mahnılarının yarısını Türk dilində mahnıların aranjmanlarından  ibarət idi. 2000-ci ildə Çelik Erişcinin "Unutamam" mahnısına Fransızca və İspanca vokallar oxumuşdur. Ayrıca Livan adına Pepsi reklamında oynayan ilk Livanlı qadın sənətçi olmuşdur.

"Ahla Dounya" albomu ilə 31 avqust 2005-ci ildə Hollywooddakı Kodak Teatrında Orta Şərq və Şimali Afrikanın 2005-ci ilin  "Ən yaxşı Ərəb müğənnisi" və "Ən Çox Satış Ödülü"nü almışdır. Son olaraq Ceb Məmi ilə birlikdə "Kont Fi Sertak" adlı mahnınıı səsləndirmiş, mahnı qısa zamanda geniş ilgi görmüşdür. Elissa bir çox Türk sənətçiyə də mahnılar vermişdir.

## Diskoqrafiyası
### Albomlar
*1999: *[[Baddi Doub]]*
*2000: *[[W'akherta Ma'ak]]*
*2002: *[[Ayshalak]]*
*2004: *[[Ahla Donya]]*
*2006: *[[Bastanak]]*
*2008: *[[Ayami Beek]]*
*2010: *[[Tsadaq Bmein]]*
*2012: *[[As'ad Wahda]]*
* 2014 Halet Hob

### Təklilər
* 2000: *Lebanese Nights* (Chris de Burgh ile birlikte)
* 2003: *[[Ajmal Ihssas]]*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Veddell dənizi

**Veddell dənizi** () — Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın qərbində Antarktik yarımadası ilə Kots Torpağı arasında yerləşir.

## Ümumi məlumat

Sahəsi 2,920,000 km² ,orta dərinliyi 3,000 m ,ən dərin yeri 6820 m (şimal hissədə) təşkil edir. Cənub və cənub-qərb hissələrdə dərinliyi nisbətən dayazdır (500 m). Qışda cənub hissədə suyun temperaturu −1,8 s qədər. Cənub sahillərində şelf buzlaqları Ronn və Filxnera yerləşir. 20–25 ildən bir sahillərindən nəhəng Aysberqlər ayrılır. Dəniz ilin böyük qismi buzla örtülü olması ilə əlaqədar qalınlığı 2 metrə catan buz parcaları hərəkət edir. Sularında kit və suitiləri (Veddell suitisi) ilə zəngindir. Gəmiçilik üçün heçdə əlverişli deyil. Dəniz 1823-cü ildə ingilis ekspedisiya rəhbəri Ceyms Veddell tərəfindən kəşf edilir. O dənizi IV Qeorq adlandırır, 1900-cü ildən dənizi onu kəşf edənin şərəfinə Veddell adlandırırlar. Dənizi örgənən alman ekspedisiyası "Qütb ulduzu" gəmisində ,dənizin şəffaflığının 79 m olmasını müəyyən etmişlər. Hal-hazırda dənizin 80 metrliyində ora atılan disk asanlıqla görünür.

## Mənbə
* Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
Diezani Alison-Madueke

**Diezani Alison-Madueke** () — OPEK prezidenti (1 yanvar 2015-ci ildən). O, OPEK tarixində ilk qadın prezidentdir.

## İstinadlar