open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karo Kahkecyan

**Karapet (Karo) Kahkecyan** (; ) — Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş erməni terrorçu. Karo Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı əsasən diaspor üzvlərindən təşkil edilmiş *Xaçlılar* () adlı könüllü hərbi birləşmənin rəhbəri və qurucusu olmuşdur. Hərbi əməliyyatlarda fəal iştirak etməsi səbəbindən qısa müddətdə tanınmış və böyük nüfuz qazanmışdır. Karo Kəlbəcərin işğalı zamanı 1993-cü ilin 26 iyun tarixində Azərbaycan ordusunun snayperi tərəfindən vurularaq öldürülmüşdür.

## Həyatı
Kahkecyan 1962-ci ildə Suriyanın ən böyük ikinci şəhəri olan Hələb şəhərində doğulmuşdur. Ailəsi Suriya ermənilərindəm olan Karo uşaqlıq yaşlarından türklərə qarşı böyük nifrət hissi ilə tərbiyə edildi. Ali təhsil almaq üçün Almaniyanın Frankfurt şəhərinə yollanmış və burada memarlıq sahəsi üzrə təhsil almışdır. Daha sonra Almaniyada olan təhsilini mexanika mühəndisliyi üzrə davam etdirmişdir. Təhsilini bitirdikdən sonra Amerika ermənilərinin çoxluq təşkil etdiyi Kaliforniya ştatının Fresno şəhərinə yollanmışdır. Karo 1988-ci ildə Ermənistanın Spitak şəhərində baş vermiş zəlzələdən sonra əraziyə yollanmış və diaspordan gələn humanitar yardımların çatdırılması işi ilə məşğul olmuşdur.

Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının genişlənməsi və ardınca Birinci Qarabağ müharibəsinin başlamasından sonra Karo Qarabağa gəlmişdir. O, burada əsasən diaspor ermənilərindən təşkil edilmiş *Xaçlılar* () adlı könüllü hərbi birləşmə yaratmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə qarşı Xocavənd, Hadrut və Laçın kimi ərazilərdə döyüşən Karo Kahkecyan 1993-cü ilin 26 iyun tarixində Azərbaycan ordusunun snayperi tərəfindən başından vurularaq öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Kantakuzinlər

**Kantakuzinlər** - Bizanslı məşhur ailələrdən biri. Tarixdə ilk dəfə adları I Aleksey Komnin dövründə çəkilir. IV Səlib Yürüşü dövründə ən çox torpaqlar bu ailəyə aid idi. 1308-ci ildə Mixail Kantakuzin Moreya despotu təyin olunmuş. Oğlu VI İohann ilə nəvəsi Matvey Kantakuzin Bizans imperatorları olmuşdular. Rumın Kantakuzenlər ailəsi bu sülalənin qolu hesab olunur. Şah İsmayıl ana tərəfdən VI İohannın kötücəsidir.
Moreya despotluğu

**Moreya despotluğu** - 1349-cu ildə Axeya knyazlığından alınan torpaqlarda yaradılmışdı. Bizans torpaqları sayılan Moreya əslində öz despot (*[[despotizm]] ilə qarışdırılmamalıdır*) adlanan hakimləri tərəfindən idarə olunurdu. İlk Moreya despotu Kantakuzinlər sülaləsindən Manuel Kantakuzin idi. 1460-cı ilə qədər mövcud olmuş despotluq Dmitri Paleoloqun Osmanlıya təslim olması ilə ləğv edildi. 
## Despotlar
# Manuel Kantakuzin
# Mixail Asan
# Andrey Asan
# Manuel Kantakuzin 
# Matfey Kantakuzin
# I Dmitri Kantakuzin
# I Teodor Paleoloq
# II Teodor Paleoloq
# XI Konstantin Paleoloq
# Tomas Paleoloq
# II Dmitri Paleoloq
Tankred Hoytvill

**Tankred Hoytvill** - Hoytvill sülaləsinin banisi. Vikinq döyüşçüsü Hialltın nəvəsi idi. Kutans şəhəri yaxınlıqlarında yaşayan bir əyan idi. Normandiya hersoqu I Riçardın qızları ilə evlənmişdi. Övladları:
# Serlo Hoytvill - Hoytvill hakimi
# Beatriks (ö.1101)
# Coffrey Hoytvill - Loritello qrafı (ö.1063)
# Vilyam Hoytvil - Apuliya hersoqu (ö.1046)
# Droqo Hoytvill - Apuliya hersoqu (ö.1051)
# Onfrua Hoytvill - Apuliya hersoqu (ö.1057)
# Robert Hoytvill - Apuliya hersoqu və Siciliya qrafı (ö.1085)
# Mauger Hoytvill - Foqqiya kapitanı (ö. 1064)
# Villerm Hoytvill - Salerno knyazı (ö. 1080)
# Alfred - Hoytvill hakimi
# Hubert - Hoytvill hakimi
# II Tankred - Hoytvill hakimi
# I Rocer - Siciliya qrafı (ö.1101)
# Fressenda - Kapua knyaginyası və Aversa qrafinyası (ö.1078)
I Rocer

**I Rocer** () — Siciliyanın ilk qrafı. Tankred Hoytvillin oğlu idi. Normanların nəslindən gələn Rocer 1055-ci ildə İtaliyaya gəlmişdi. Qardaşları ilə birlikdə uzun illər Siciliya əmirliyinə qarşı müharibə aparmışdı. 1071-ci ildə Palermonun ərəblərdən alınmasından sonra Siciliya qrafı elan edilmişdi. 1091-ci ildə Malta adasını almışdı.

## Ailəsi
1061-ci ildə Normandiya hersoqu I Vilyamın böyük nəvəsi Juditlə evlənmişdi. Ondan ancaq qızları olmuşdu (Matilda, Adelisa və Emma). 1077-ci ildə Eremburqa adlı başqa bir norman qadınla evlənmişdi. Ondan olan övladları:
* Mauger — Troyana qrafı
* Matilda
* Muriel
* Konstansiya — II Konradla evlənmişdi.
* Felisiya — I Kolomanla evlənmişdi.
* Violante — Burqundiya şahzadəsi Robert ilə evlənmişdi.
* Flandina
* Judit — Korversano qrafı I Robert ilə evlənmişdi. Rocer 1087-ci ildə Adelheyd del Vasto ilə evlənmişdi. Övladları:
* Simon Hoytvill — Siciliya qrafı
* II Rocer — Siciliya kralı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Simon Hoytvill

**Simon Hoytvill** () — Norman əsilli Siciliya qrafı. Taxta çıxanda hələ 8 yaşı olan Simon anasının qəyyumluğu ilə hakimiyyətdə idi. Yenə cavan yaşında 1105-ci ildə vəfat etmişdi. Yerinə kiçik qardaşı Rocer keçdi.

## İstinadlar
Almaniyanın Federal kanslerinin siyahısı

Almaniyanın Federal kansleri Almaniya Federal Respublikasının siyasi lideri və federal hökumətinin başıdır.
### Şimali Alman Konfederasiyası (1867-1871)

### [[Almaniya imperiyası]] (1871-1918)

### [[Veymar Respublikası]] (1919-1933)

### [[Üçüncü Reyx]] (1933-1945)

### [[Almaniya Federativ Respublikası]] (1949-cu ildən)
II Rocer

**II Rocer** () — Siciliyanın ilk kralı. 1105-ci ildə Siciliya qraflığının III qrafı olmuşdu. 1127-ci ildə isə Apuliya hersoqu olmuşdu. 1130-cu ildə Siciliya krallığının ilk hökmdarı elan edilmişdi. 9 yaşında taxta çıxmışdı.

## Gəncliyi
I Rocer və Adelheyd del Vastonun kiçik oğlu idi. 9 yaşında taxta çıxmışdı və anasının qəyyumluğu altında hakimiyyətdə idi. 1110-cu ilin yayında, 14 yaşında ikən Norveç kralı I Siqurd onu ziyarət etmişdi. 1112-ci ildən bəri tək hakimiyyətə başlamışdı. 1127-ci ildə Apuliya hersoqu II Vilyamın ölümündən sonra onun torpaqlarını ələ keçirdi. 1130-cu ilə papalığa namizəd olan Antipapa II Anoklet tərəfindən kral elan olundu.

## Krallığı
Antipapa tərəfindən kral olması papa II İnnokenti tərəfindən xaç yürüş başladılmasına səbəb oldu. 1130-cu ildə Amalfi hersoqluğunun üsyanı yatırılmışdı. 1132-ci ildə Bari knyazlığının da üsyanından sonra Rocer knyazı Qrimvaldı devirərək yerinə oğlu Tankredi gətirdi. Eyni hərəkəti Kapua knyazlığını da işğal edərək təkrarlayan Rocer digər oğlu Alfonsonu knyaz təyin etdi. Daha sonra Apuliya hersoqluğunu da işğal edərək hersoqluğa böyük oğlu III Roceri gətirdi. Rocerin işğalçılıq siyasəti qonşu dövlətləri narahat edirdi. Rocer 1136-cı ildən Müqəddəs Roma imperatoru III Lotarın işğalına qarşı mübarizə aparmağa başladı. 1139-cu ildən sonra II İnnokentinin hücumlarına qarşı ölkəni qoruyurdu. Həmin ilin 22 iyulunda Rocerin oğulları tərəfindən əsil alınan papa sülh müqaviləsi imzalamağa məcbur oldu.

## Afrikanın işğalı
Rocer ölkəni stabilləşdirdikdən sonra gözünü Afrikaya dikmişdi. 1142-ci ildə donanması ilə Liviya yürüşünə başlayan Rocer 1146-cı ildə Tripolini ələ keçirdi. 1148-ci ildə Mehdiyyə şəhərini tutdu. Həmin il Susa şəhəri döyüşsüz təslim oldu. 11 gün sonra Sfaksşəhəri Normanların əlinə keçdi.

## Bizansla döyüşlər
Rocer 1147-ci ildə Bizansla müharibəyə başladı və Korfu adasını işğal etdi. Yunan sahillərini və şəhərlərini yandıraraq davam etdi. Bununla normanların vikinq mədəniyyətindən uzaqlaşmadığı hiss olunurdu. Konstantinopolacan gedib çıxan Siciliya donanması Aralıq dənizinin ən güclü dövləti olmuşdu. II Rocer 1154-cü ildə Palermoda vəfat etdi. Yerinə oğlu gəldi.

## Ailəsi
II Rocer 1117-ci ildə Kastiliya kralı VI Alfonsonun qızı Elvira ilə evlənmişdi. Övladları:
III Rocer — Apuliya hersoqu 
I Tankred — Bari knyazı və Taranto knyazı
I Alfonso — Kapua knyazı
I Vilyam — Siciliyanın növbəti kralı
II Rocer 1149-cu ildə II Hüqonun qızı Sibilla ilə evlənmişdi. İki övladı olmuşdu və cavan ölmüşdülər. Digər övladları:
Konstansa — VI Henrix ilə evlənmişdi.
Simon Hoytvill (II) — Taranto knyazı

## İstinadlar
Siciliya qraflığı

**Siciliya qraflığı** — Normanlar tərəfindən İtaliyanın cənubunda Siciliya adasında qurulan qraflıq. Siciliya əmirliyini əvəz etmişdi. 1130-cu ildə II Rocer qraflığı krallıq statusuna qaldırdı.

## Qrafları
# I Rocer 1071–1101
# Simon Hoytvill 1101–1105
# II Rocer 1105–1130
Taranto knyazlığı

**Taranto knyazlığı** - Taranto qraflığının statusunun yüksəldilməsi nəticəsində yaradılmışdı. İlk knyazı həm də Antakiya knyazlığının hakimi olan Tarentli Bohemund idi.

## Knyazlar
### [[Hoytvill sülaləsi]]
# I Bohemund
# II Bohemund
# II Rocer
# I Tankred
# I Vilyam
# Simon Hoytvill (II)
# II Vilyam
# II Tankred 
# III Vilyam
### [[Hohenştaufen sülaləsi]]
# VI Henrix
# II Frederik
# Manfred
### [[Angevin sülaləsi]]
# I Şarl
# II Şarl
# I Filipp
# Robert Angevin
# Lüdovik Angevin
# II Filipp
# III Filipp
### Sonrakı knyazlar
# I Jak
# Otto Tarantin
# Raimondo del Balzo Orsini
# Ladislao Angevin
# Jakomo Burbon-La Marş
# Ciovanni Antonio Del Balzo Orsini
# İzabella Trastamara
Gürzə patrul maşını

Müdafiə Sənayesi Nazirliyi mühəndisləri tərəfindən yaradılmış patrul maşını barədə məlumatı ictimaiyyətə 2012-ci ilin dekabr ayının 17-sində nazir Yavər Camalov açıqlayıb. Toyota HILUX 12 modelinin bazasında hazırlanmış "Gürzə" 4x4 təkər formuluna və 2500 kq yük daşıma imkanına malikdir. Maşının silahlanmasına üst hissədə 360 dərəcə bucaq altında fırlana və 45 dərəcə bucaq altında hədəflərə atəş aça bilən 12.7 mm-lik 1 ədəd pulemyot, yanlarda isə 2 ədəd 7.62 mm çaplı pulemyot, bu silahlar üçün böyük həcmdə patron ehtiyatı daxildir. Maşının silahlanmasına həmçinin avtomatik qumbaraatan və digər vasitələr əlavə etmək olur. Yüksək keçicilik qabiliyyətinə malik maşın 114 at gücündə mühərriklə təchiz olunub.

Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin istehsalı olan, xüsusi təyinatlı qüvvələr və güc strukturları üçün nəzərdə tutulmuş "Gürzə" adlı patrul maşını mayın 7-dən 10-dək Türkiyənin İstanbul şəhərində keçiriləcək İDEF-2013 beynəlxalq müdafiə sərgisində nümayiş olunmuşdur. Hərbi maşın tam silahlandırılmış şəkildə sərgilənəmişdir.

## Şəkillər

Fayl:Gürzə1.jpg|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyev Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin təcrübə-sınaq zavodunun əsaslı yenidənqurmadan sonra açılışında
Fayl:Gürzə2.jpg
Meysəm Nəqizadəh

**Meysəm Nəqizadəh** (, 20 may 1986) — 1986-cı ildə İranlının Mərənd şəhərində anadan olub. Meysəm Nəqizadəh Persepolis klubu, Yarımmüdafiəçi mövqeyində oynayır.

## İstinadlar
Apuliya hersoqluğu

**Apuliya hersoqluğu** — 1059-cu ildə Tankred Hoytvillin oğlu Robert Hoytvill tərəfindən əsası qoyulan hersoqluq. Əvvəllər qraflıq statusunu daşıyırdı. 1193-cü ildə V Rocerin ölümü ilə birbaşa Siciliya krallığına birləşdirildi. Hoytvill sülaləsi tərəfindən idarə olunurdu.

## Hersoqlar
# Robert Hoytvill
# I Rocer Borsa
# II Vilyam
# II Rocer
# III Rocer
# Ranulf- hersoqluğu ələ keçirmişdi.
# III Vilyam
# IV Rocer
# Bohemund
# V Rocer
Apuliya qraflığı

**Apuliya qraflığı** — İtaliyada vaxtilə mövcud olmuş feodal qurumu. Normanların İtaliyanı işğalı nəticəsində Tankred Hoytvillin oğlu Vilyam Hoytvill tərəfindən yaradılmışdı. 1059-cu ildə Robert Hoytvill dövründə hersoqluq statusuna yüksəldildi

## Qraflar
# Vilyam Hoytvill (1042–1046)
# Droqo Hoytvill (1046–1051)
# Onfrua Hoytvill (1051–1057)
# Robert Hoytvill (1057–1059)
Raynhold Messner

**Raynhold Messner** (; 17 sentyabr 1944, Bressanone, İtaliya) — alman əsilli italiyalı alpinist. Alpinizm tarixində ən böyük uğurlara imza atmış şəxs hesab olunur. 14 zirvə, 7 zirvə, və cənub qütbünü fəth etmişdir. Oksigen balonu istifadə etmədən Everestə çıxmış ilk şəxsdir. Sərgüzəştləri haqqında 30-dan çox kitab yazmışdır, 63 kitabın müəllifidir (almanca, 1970–2006).

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
* Discovery of remains ends controversy about the death of Reinhold Messner's brother
* Messner Mountain Museum 
* Messner dağ muzeyinin veb-saytı
* '''Messner''' — 2002
* Messnerin ingiliscə nadir müsahibələrindən biri
Firudin Davudov

**Firudin Eynulla oğlu Davudov** () — alim, kriminalist, hüquq elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası İnstitutunun (indiki Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi) banisi və fasiləsiz rəhbəri.

## Həyatı
Firudin Davudov 1926-cı il mart ayının 21-də Astara şəhərində anadan olmuşdur.

1944-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Hüquq fakültəsinə daxil olmuş və II kursdan təhsilini Leninqrad Dövlət Universitetində (indiki Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti) davam etdirərək oranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının Dövlət və Hüquq İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirmiş və 1955-ci ildə hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Bakı Elmi–Tədqiqat Kriminalistika Laboratoriyasının yaradıcısı olan F.E. Davudovun gərgin əməyi sayəsində bu laboratoriya sonralar İnstituta, mükəmməl bir elm ocağına çevrilmişdir.

O, uzun illər Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası İnstitutunun direktoru olmuş, Azərbaycan üçün böyük mütəxəssis qrupu yaratmış, kriminalistika elminin inkişafına dəyərli töhfələr vermişdir.

F.E. Davudov 1983-cü ildə 57 yaşında ikən avtomobil qəzası nəticəsində vəfat etmişdir.

## Əsas elmi əsərləri

*Актуальные задачи судебной экспертизы в деле совершенствования борьбы с преступностью. Баку, 1972
*Процессуальные и организационно методические формы использования возможностей науки и техники в целях расследования и профилактики преступлений. Тбилиси, 1972

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi

‏
Uşaq bağçası

1837-ci ildə alman pedaqoqu Fridrix Föbel (Friedrich Fröbel) uşaqlar üçün maarifləndirici-tərbiyələndirici mərkəz açır, harada ki, körpələr həm oynayırlar, oxuyurlar, rəqs edirlər, həm də həyati mühüm vərdişlərə öyrədilirlər. Mərkəzi də "Kindergarten" adlandırır, hansı ki, "uşaq bağçası" mənasını verir. Bu anlayış üzərində Föbel belə bir müəssisə və adət edilmiş bağça ilə analogiya etmək istəyirdi: gərək bitkilərə necə ki, qayğı və qulluq edirlər, körpələrə də eləcə nəvaziş göstərilməlidir. Dünyanın bir çox dillərində, bugünkü günlərdə məktəbəqədərki idarələr uşaq bağçası adlandırılır.
III Rocer

**III Rocer** — Apuliyanın beşinci hersoqu. II Rocerin oğlu idi. Atası ilə birgə üsyançılara və Papalıq ordusuna qarşı döyüşmüşdü. 1139-cu ildə Neapol şəhərini ələ keçirərək qardaşı Alfonsonu taxta çıxartmışdı. Heç vaxt evlənməsə də, qeyri-qanuni 2 oğlu var idi. 1148-cu ildə, 30 yaşında bilinməyən bir səbəbdən qəflətən vəfat etdi. Yerinə daha sonra kral olacaq olan qardaşı III Vilyam keçdi.
I Tankred

**I Tankred** — II Rocerin oğlu idi. 15-16 yaşlarında üsyançı Qrümvaldın ölümündən sonra Bari knyazı olmuşdu. Həmin il ona həm də Taranto knyazlığı verilmişdi. 19 yaşında ölməsi səbəbilə bütün torpaqları qardaşı I Vilyama keçdi. Bari knyazlığını isə Jakvintus adlı bir əyan ələ keçirsə də cəmi 1 il knyaz oldu və öldürüldü. Onun da torpaqları Vilyama keçdi.
I Alfonso (Kapua knyazı)

**I Alfonso** () — II Rocerin oğlu, Kapua knyazı və Neapol hersoqu. Norman ailələrindən biri olan Drenqot sülaləsinin son üzvü II Robertin devrilməsindən sonra atası tərəfindən Kapua hakimi elan olunmuşdu. 1137-ci ildə VII Serjiusun ölümündən sonra Neapollular onu hersoq seçmişdi. Roma yaxınlarında III Rocerlə birlikdə yürüşdə olarkən vəfat etmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
I Vilyam (Siciliya kralı)

**I Vilyam** — Siciliyanın 2-ci kralıdır. Əslində kral olmağa hazır olmayan Vilyam özündən böyük bütün qardaşlarının ölümündən sonra məcbur taxta çıxmışdı.

## Hakimiyyəti
1155-ci ildə Bizans ordusunun Bari, Taranto, Ciovinazzonu ələ keçirməsi və Brindizini mühasirəyə alması xəbərləri gələrkən Vilyam tələsik donanma ilə Brindiziyə gələrək Bizans ordusunu məğlub etdi və Barini geri aldı. 1157-ci ilin yayında cavab vermək üçün 154 gəmidən ibarət nəhəng donanmanı Evbeya və Almira adalarını qarət etməyə göndərdi. Afrikadakı torpaqlarını isə çoxdan itirmişdi. Vilyamın siyasətindən xoşlanmayan əyanlar onu taxtan qovmaq barədə fikirləşməyə başladılar.

## Üsyan
Əyanlar kralı devirmək üçün üsyana başladılar və onlara ilk kömək Taranto knyazı Simon Hoytvill (II) və Tankred (Siciliya kralı) Tankreddən gəldi. Kral həbs edildi və oğlu IV Rocer kral elan edildi, lakin hələ tac qoymağa imkan tapmamış Vilyam qaçdı və xalqın köməyi ilə üsyançıları məğlub etdi. Oğlu Roceri isə edam etdirdi.

## Ölümü
Vilyam 7.5.1166də vəfat etdi və Palermo kafedralında dəfn edildi.

## Ailəsi
Mariya Jimenez ilə evlənmişdi. Övladları:
# IV Rocer
# III Robert
# II Vilyam
# Henri
Məngü Timur

**Məngü Timur Özbək** — Qızıl ordanın beşinci xanı. Batı xanın nəvəsi idi.

## Hakimiyyəti
Hakimiyyətinin ilk dövründə ruslarla yaxşı əlaqələr qurmuş, Rus Pravoslav kilsəsini vergidən azad etmişdi. 1274-cü ildə müstəqil olan son knyazlıq olan Smolenski də işğal etmişdi. Xubilaya qarşı Kayduya yardım edirdi. Daha sonra Kayduya qarşı gələrək ən sevdiyi oğlu Nomu xanı ona qarşı müharibəyə göndərdi. 1280-ci ildə xan boynundan aldığı zədəyə görə vəfat etdi.

## Ailəsi
Məngü Timur Kunqqirat qəbiləsindən Olcay xatunla evlənmişdi. Övladları:

* Toxta xan
* Nomu xan
* Kokçu xan
* Toğrulça - Özbək xanın atası
* Çiçəkxatun (Anna) - Yaroslavl knyazı Fyodor Rostivlaviç ilə evlənmişdi. 
* Algü
* Tudan
* Saraybuğa

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bərdibəy xan

**Bərdi Bəy** or **Bərdibəy** (tam adıː Məhəmməd Bərdibəy xan; d. 1310 – ö. 1359) — Canıbəydən sonra 1357-1359-cu illərdə Qızıl Orda xanı. Qızıl Orda dövlətində hakimiyyət uğrunda uzunmüddətli ara müharibələrin başlandığı böyük fəlakətlər dövrünün başlanğıcı.

## Hakimiyyəti illəri
Qızıl Orda hökmdarı Canıbəy 1357-ci ildə Çobaniləri məğlub etdikdən sonra Azərbaycanı və Şimal-qərbi İranı ələ keçirib həmin ərazilərin idarəçiliyini oğlu Bərdi bəyə tapşırmışdı. Lakin həmin ildə atasının ölüm xəbərini alan Bərdi bəy Qızıl Orda dövlətinə geri dönmüş və 22 iyul 1357-ci il tarixində atasının taxtına yiyələnmişdir. Rus knyazlıqları onu hakimiyyətə gəlişi münasibəti ilə təbrik etmişdilər.  Tver knyazlığı tərkibində ləğv edilmiş Xolmsk knyazlığının başçısı Vsevolod Qızıl Orda dövlətinin mərkəzi Saray şəhərinə yollanaraq öz əmisinin Tver knyazı kimi mövqeyini bərpa etməyə çalışsa da buna nail ola bilmir. Həbs edilir və Tverə geri dönməyə məcbur edilir.  Bərdi bəy Tuğluq bəyin məsləhəti ilə hakimiyyəti üçün təhdid hesab etdiyi 12 ən yaxın qohumunu edam etdirir; həmin qohumlarından biri cəmi 8 aylıq qardaşı idi. Nənəsi Taydula xatunun xahişinə baxmayaraq o körpə qardaşını yerə çırparaq öldürür. Bu cür tədbirlərə baxmayaraq Bərdi bəy məsləhətçisi Tuğluq bəylə birlikdə 1359-cu ilin avqust / sentyabr ayında öldürülür və onun əvəzinə Qulpa xan hakimiyyətə gətirilir.  Onun ölümündən sonra Qızıl Orda dövlətində  böyük fəlakətlər dövrü adlandırılan növbəti 20 il ərzində 25 xan dəyişir. 

## Ailəsi
Bərdi bəyin Tulun bəy Xanım adlı bir qızı var idi. O, 1370-1371-ci illlərdə Qızıl Orda dövlətini idarə etmişdir. Tulun xatun Mamay xanla, Mamay xan öldükdən sonra Toxtamış xanla ailə həyatı qurmuşdur. 1386-cı ildə məhz Toxtamış xan tərəfindən edam edilmişdir.

## İstinadlar
Qulpa xan

**Qulpa xan** — Bərdibəy xanı devirərək hakimiyyətə gəlmişdi. Lakin elə sonrakı il Novruz xan tərəfindən devrildi.
Novruz xan

**Novruzbəy xan** — Canıbəy xanın kiçik oğlu idi. Qulpa xan və 2 oğlunu öldürərək taxta çıxmışdı. Ağ Orda xanı Sasıbuğa xanın oğlu Xızır xan tərəfindən devrildi.
Xızır xan

**Xızır** ( *Kıdır, Xıdır*,  ) - Qızıl Orda xanı (may-iyun 1360 - avqust 1361 ). Təvarih-i quzidə-yi Nüsrət-namə və Utemiş-hacıya görə, o, Şiban oğlu Kadak oğlu Tula-Buki oğlu Manqkutay oğlu idi, buna görə də Şeybani idi. Daha az etibarlı mənbəyə - " Anonim İskəndər "ə görə, o , Orda-Ejen nəslindən olan Ak-Orda xanı Sası-Bukinin oğlu idi.

1359-cu ildə Gülüstanda özünü xan elan etdi. 1360-cı ildə Novruz xanın mülklərinə soxulmuş və Orda zadəganları ilə gizli danışıqlara başlamış, nəticədə Novruz Xızıra təhvil verilmişdir. Xızır Xan Novruzu, arvadını və Novruza sadiq Orda əyanlarını öldürdü. Anonim İskəndərin yazdığına görə, Xızır bir il hökmranlıq etdi.

Rusiyanın işlərinə fəal qarışan Xızır Rusiyaya səfirlər göndərdi və Moskva knyazı Dmitri İvanoviçi də çağırdı. Dmitridən başqa, Andrey Konstantinoviç Suzdalski, qardaşı Konstantin Vasilyeviç (Rostov knyazı) və Mixail Yaroslavski ilə birlikdə Xızırın sarayında oldular. O, geniş ərazini idarə edirdi (bunu onun Gülüstanda, Saray Bərkə, Xarəzm və Azovda buraxdığı sikkələr sübut edir). Xanlığın idarəsində o, möhkəm nizam-intizamı qorumağa çalışırdı.

Görülən bir sıra tədbirlərə baxmayaraq, kiçik oğlu Kutluyla olan ara qarışıqlığını cilovlaya bilməyib böyük oğlu Timur Xocanın təşkil etdiyi sui-qəsd nəticəsində öldürüldü.

## İstinadlar
Timur Xoca xan

**Timur Xoca xan** () — Xızır xanı və kiçik qardaşını öldürərək hakimiyyətə gəlmişdi. Cəmi 5 həftədən sonra Mamay xan tərəfindən devrilmişdi. Volqa bölgəsinə qaçan Timur elə orada da öldürülmüşdü.

## İstinadlar
Orduməlik xan

**Orduməlik xan** — Cuçi xanın 13-cü oğlu Toğay Teymur xanın nəslindən gəlirdi. Timur Xoca xanı devirən Orduməlik cəmi 1 ay hakimiyyətdə qala bildi və Kildibəy xan tərəfindən devrildi.
Tinibəy xan

**Tinibəy xan** — Özbək xanın ikinci oğlu idi, ondan sonra taxta çıxmışdı. Hakimiyyətə gələrkən Monqol əyanlarının çoxunun Canıbəy xanı dəstəkləməsinə baxmayaraq anası Taydula yasanın pozulmaması üçün Tinibəyin taxta çıxmağına səs çıxarmadı. Xan olması haqqında xəbəri alanda hələ Xarəzmdə olan Tinibəyin geri dönüşü uzun çəkdiyinə görə digər qardaşı Xızırbəy bundan istifadə edərək üsyan etdi. Taydula və Canıbəy Xızırbəyi ələ keçirib öldürsələr də Tinibəy xan bunu öyrənəndə çox qəzəbləndi lakin müəmmalı səbəblər altında öldürüldü. Yerinə Canıbəy xan keçdi.

Tinibəy xan və həyat yoldaşı Nizaminin "Xosrov və Şirin" poemasını fars dilindən türk dilinə tərcümə etdirmişdi.
Kildibəy xan

**Kildibəy xan** () — Orduməlik xanı devirərək hakimiyyətə gəlmişdi. Batı xanın nəslindən gəldiyini iddia etsə də, əsl mənşəyi məlum deyil. 1 ilə yaxın hakimiyyətdən sonra Murad xan tərəfindən devrildi.

## İstinadlar
Murad xan (Qızıl Orda)

**Murad xan** — Ağ Orda ulusundan idi. Cəmi 3 il xan olduqdan sonra baş əmiri İlyas tərəfindən öldürüldü. Yerinə Mir Polad xan keçdi.
Mir Polad xan

**Mir Polad xan** — Qızıl Orda xanı. Mir Polad xan Çingiz xan nəslindən gəlməyib, birbaşa Kotrak xanın nəslindən gəlirdi. Qızıl Ordanın ilk qeyri-monqol hökmdarı sayılır. Lakin hakimiyyəti cəmi 1 il çəkmişdi,  1365-ci ildə Əziz Şeyx xan tərəfindən edam edilmişdi.
Əziz Şeyx xan

**Əziz Şeyx xan** — Qızıl Orda xanı. Şeyban xanın nəslindən gəlirdi. Qızıl Ordanı bürümüş vətəndaş müharibəsi vaxtında Mir Polad xanı məğlub edərək taxta çıxmışdı. 1367-ci ildə Mamay xanın adamları tərəfindən yatağında bıçaqlanmışdı.

## İstinadlar
Abdulla xan

**Abdulla xan** () — Mamay xanın köməyi ilə hakimiyyətə gəlmişdi. Əvvəlcə Həsən xan tərəfindən devrilsə də yenidən hakimiyyətə gətirilmiş, müstəqil hərəkətlərindən dolayı Mamay xan onu devirib taxta Bulak xanı gətirmişdi.
Bulak xan

**Bulak xan** () — Qızıl orda xanı. 20 yaşında Mamay xan tərəfindən taxta çıxmış. Dəfələrlə Qiyasəddin Xaqanbəy xan və Urus xan tərəfindən devrilsə də yenə taxta qayıtmışdır. Sonuncu dəfə isə Qiyasəddin Xaqanbəy xan tərəfindən devrilmişdi.
Urus xan

**Urus xan** () — Qızıl Orda xanı. Qazax xanlarının büyük atası. İki dəfə Qızıl Orda xanı olduqdan sonra müstəqilliyini elan edərək Sıqnax Orda dövlətini yaratmışdı.
Qiyasəddin Xaqanbəy xan

**Xaqanbəy xan** — Şeyban xanın nəslindən gəlirdi. Əslən Sibir xanı idi, 2 dəfə Qızıl Orda xanı olsa da 1380-ci ildə Sarayda öldürüldü. Sibir ölkəsində onu Dövlət Şeyx xan, Qızıl Ordada isə  Toxtamış xan əvəz etdi.
Timur Qutluq xan

**Timur Qutluq xan** — Toxtamış xanın yerinə Əmir Teymur tərəfindən gətirilmişdi. Urus xanın nəvəsi idi. Hakimiyyət dövrü əmir Edigeyin kölgəsində keçmişdi. 1398-ci ildə pul zərb etdirmiş, 1399-cu ildə Edigey tərəfindən öldürülmüşdü.
Şadıbəy xan

**Şadıbəy xan** — Timur Qutluq xanın qardaşı idi. Edigey tərəfindən taxta gətirilmişdi. Edigey Toxtamışı öldürməyə gedəndə hakimiyyəti əlinə aldı, lakin Edigey qayıdaraq onu taxtdan saldı. Şadıbəy xan, Şirvanşah İbrahimdən kömək istəmək üçün Dərbəndə sığındı və ömrünün axırınacan özünü əsl hökmdar saydı.
Polad xan

**Polad xan** — Şadıbəy xanın kiçik qardaşı və ya oğlu idi. Edigey tərəfindən taxta çıxarılmışdı. Onun dövründə Teymurilərlə əlaqələr yumşaldıldı. Uluqbəyin Mavəraünnəhr hakimi olması xüsusi təbrik edilmişdi. Polad xan 1410-cu ildə vəfat etdi.
Timur xan

**Timur xan** — Timur Qutluq xanın oğlu idi. Edigey tərəfindən xan elan olunmuşdu. Edigeyin hakimiyyətindən bezən Timur onu məğlub edərək Xarəzməcən qovdu. Hakimiyyətinin 1-ci ilində Toxtamışın oğlu Cəlaləddin atasının intiqamını almaq üçün hücuma keçmişdi. Cəlaləddinin adamları tərəfindən 1412-ci ildə öldürüldü.
Cəlaləddin xan

**Cəlaləddin xan** — Toxtamış xanın oğlu idi. I Vasilinin sarayında gizlənmişdi. Qrünvald döyüşündə Vitautasın ordusunda iştirak etmişdi. 1412-ci ildə Litva ordusu ilə Saray Batuya gələrək Timur xanı devirdi və hakimiyyəti əlinə aldı. Edigey təhlükəsini sovuşdurmaq üçün Xaculay bahadırı ona qarşı göndərsə də Edigey qalib gəldi. 1 il sonra qardaşı Kərimberdi xan tərəfindən öldürüldü.
Kərimberdi xan

**Kərimberdi xan** () — qardaşını devirərək hakimiyyətə gəlmişdi. Moskva knyazlığı tərəfindən müdafiə olunurdu. Cəmi 1 il taxtda qaldıqdan sonra qardaşı Kəbək xan Litva ordusu ilə gələrək onu devirdi.

## İstinadlar
Kəbək xan

**Kəbək xan Betsbulan** () — Litva ordusunun köməyi ilə qardaşını devirmişdi. Özü də II Bərkə xan tərəfindən devrilmişdi.

## İstinadlar
Bad 25

***Bad 25*** — Maykl Cekson albomu.

## Mahnıları
*Don't Be Messin' 'Round
*I'm So Blue
*Song Groove (A/K/A Abortion Papers)
*Free
*Price Of Name
*Al Capone
*Streetwalker
*Fly Away
*Todo Mi Amor Eres Tu (I Just Can't Stop Loving You Spanish Version)
*Je Ne Veux Pas La Fin De Nous (I Just Can't Stop Loving You French Version)
*Bad (Afrojack Remix) (DJ Buddha Edit) (featuring Pitbull)
*Speed Demon (Nero Remix)
*Bad (Afrojack Remix) (Club Mix)

## Həmçinin bax
Elçin İmanov

**İmanov Elçin Bəhrəm oğlu** () — azərbaycanlı aktyor, rejissor.

## Həyatı
Elçin İmanov 1971-ci il yanvar ayının 11-də Yardımlı rayonunun Tilə kəndində anadan olub. 1978-ci ildə Yardımlı rayonunun Tilə kənd ibtidai məktəbinin birinci sinfinə qəbul olunub. 1988-ci ildə Masallı rayonunun C. Cabbarlı adına Ərkivan kənd orta məktəbini bitirib və həmin ildə M. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna daxil olub. İnstitutda oxuyarkən 1990-cı ildə S. Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında işə başlayıb. 1993-cü ildə institutu bitirib və həmin ildən teatrda baş səhnə maşinisti kimi fəaliyyətini davam etdirib. Bundan başqa teatrda həm də aktyor kimi fəaliyyət göstərir.

1996-cı ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında artist vokalist kimi çalışır. Həmçinin İctimai televiziyada rejissor kimi bir neçə verlişin müəllifi olub. 2005-ci ildə "Tənbəlin toyu" filmi ilə özünü rejissor kimi də sınayıb. Bununla yanaşı şoumenlik və aparıcılıq da edir.

Hazırda teatr və televiziya işi ilə yanaşı Bakı Dövlət Sirkində aparıcı kimi fəaliyyət göstərir.

Ailəlidir. Bir övladı var.

## Tamaşalar
# Hərənin öz ulduzu — Əlibala
# Lənkəran xanın vəziri — Hacı Salah
# Məşədi İbad — qorodovoy və Qoçu Əsgər
# Diqqət, şəhərdə manyak var — rejissor
# Qısqanc ürəklər — Telman
# Maritsa — Penijek
# Burla Xatun — I kafir
# Mənim sevimli dəlim — poçta gələn adamlardan biri
# Əlin cibində olsun — xəfiyyə
# Mənim ərim dəlidir — xidmətçi
# Poçtda xəyal — poçt işçisi
# Şeyx Sənan — kor ərəblə gəzən
# Dəli dünya — içki düşkünü

## Filmoqrafiya
# Nəfsin bəlası — Nicat
# Tənbəlin toyu — gəlinin atası
# Şaxta Baba əməliyyatı — polis rəisi
# Bizim Bayram — sahə müvəkkili
# Köhnə məhəllədə yeni il — arxitektor
# Həyat varsa (Kəlmeyi şəhadət) — Arif
# Həyat varsa (Qonşu haqqı) — Qalib
# Şah ölüm (Tarixi-bədii-sənədli film) — Mustafa ağa

## Teleseriallar
# Pərvanələrin rəqsi (serial, 2012) — Əhməd həkim
# Həkimlər — Sabir həkim
# Məhkumlar — Kamil
# Köpək bürcü — türmə rəisi
# Toy gecəsi (serial, 2013)

## İstinadlar
Mail Yaqub

**Mail Yaqub** — Azərbaycan fəlsəfəçisi, sosioloq, pedaqoq.

## Həyatı

10 iyun 1979-cu ildə Azərbaycanın Cəlilabad rayonunda anadan olmuşdur. Xəzər Universitetinin və Tehran Universitetinin məzunudur. Fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktorudur. 2011-ci ildə "Nitsşenin "Əxlaq geneologiyası" əsərinin təhlili və tənqidi" mövzusunda doktorluq dissertasiya işini müdafiə etmişdir. 2009-cu ildə "Din fəlsəfəsi", 2012-ci ildə "Metafizika düşüncələri" kitabları Bakıda işıq üzü görmüşdür. 2008-ci ildən Xəzər Universitetinin Fəlsəfə departamantində "Müasir Avropa fəlsəfəsi", "Əxlaq fəlsəfəsi", "Fəlsəfəyə giriş" və "Din fəlsəfəsi" fənnlərini tədris edir. Ailəlidir. 2 övladı var.

## Əsərləri

#"Din fəlsəfəsi", 2009
#"Metafizika düşüncələri", 2012

## İstinadlar
Böyük Orda

**Böyük Orda** — Qızıl Ordanın parçalanmasından sonra Cuçilər (Çingizlilərin bir qolu) tərəfindən idarə olunan yeganə hissəsi. Toxtamışın nəvəsi Seyid Əhməd xan tərəfindən qurulmuşdu. Krım xanlığı, Noqay Orda və Moskva knyazlığının hücumları nəticəsində dağılmışdı.

## Xanları
# Seyid Əhməd xan Kərimberdi xan oğlu (1435–1465)
# Əhməd xan Kiçik Məhəmməd xan oğlu (1465–1481)
# II Seyid Əhməd xan Əhməd xan oğlu (1481)
# İbak xan (1481)
# Mürtəza xan Əhməd xan oğlu (1481–1485)
# II Seyid Əhməd xan Əhməd xan oğlu (1485–1487)
# İbak xan (1487)
# Mürtəza xan Əhməd xan oğlu (1487–1491)
# I Mənqli Gəray (1491)
# İbak xan (1491–1495)
# Şeyx Əhməd xan Əhməd xan oğlu (1495–1502)

## İstinadlar
Abxaziya Sovet Sosialist Respublikası

**Abxaziya Sovet Sosialist Respublikası** — 1921-ci ildə Serqo Orconikidze, Şalva Eliava və Nestor Lakoba tərəfindən əsası qoyulmuş respublika. 1931-ci ilin fevralında Stalinin əmri ilə muxtar respublika statusuna endirilmişdir.
Azdatacom

**AzDataCom şəbəkəsi** — Azərbaycan Respublikasının Rabitə və Yüksək Texnologiyaları Nazirliyi və BMT-nin İnkişaf Proqramının (UNDP) tərəfdaşlığı ilə həyata keçirilən "Milli E-İdarəcilik Təşəbbüsü" layihəsinin əsas komponentidir.

## Yaranma tarixi
**AzDataCom** layihəsi məlumatların ötürülməsi üçün ölkənin bütün regionlarını əhatə edən şəbəkə infrastrukturunun qurulmasını nəzərdə tutur. Layihənin icrasına 2004-cü ildən başlanılmışdır. Şəbəkənin qurulması 4 mərhələdə həyata keçirilmişdir. I və II mərhələlərdə şəbəkənin Bakı, Sumqayıt şəhərlərini və Abşeron yarımadasını əhatə edən seqmenti istifadəyə verilmişdir. III və IV mərhələlərdə Bakı-Gəncə, Yevlax-Şirvan, Bakı-Astara istiqamətlərindəki rayonlar şəbəkəyə qoşulmuşdur.

## Məqsəd
Layihənin məqsədi aşağıdakılardan ibarətdir:
* Milli informasiya və kommunikasiya infrastrukturunun potensialının artırılması;
* Dövlət orqanlarının, əhalinin və biznes sektorunun İKT xidmətlərinə artan tələbatının ödənilməsi;
* İnformasiya cəmiyyəti quruculuğunun mühüm elementi olan e-idarəciliyin inkişaf etdirilməsi;
* Ölkədə rəqəmli geriliyin aradan qaldırılması;
* E-hökumət xidmətlərindən istifadə imkanlarının təmin edilməsi.

## Xüsusiyyətlər
* Bütün regionları əhatə etməsi
* İP/MPLS protokolları üzrə fəaliyyət gostərməsi
* Miqyaslanma mümkünlüyü
* İnteqrasiya imkanlılığı
* Səmərəliliyi
* Etibarlılığı
* Dayanıqlılığı
* Təhlükəsizliyi
* Yüksək sürətliliyi

## İmkanlar
**AzDaTaCom** şəbəkəsi abunəçilərə minimal xərclərlə aşağıdakı internet xidmətlərdən istifadə etmək imkanı yaradır:
* yüksək sürətli internetə çıxış;
* internet protokol üzərindən səs;
* virtual özəl şəbəkə;
* oyunlar və əyləncə;
* video konferensiya;
* distant təhsil;
* telemedisina;
* axın videosu;
* sorğuya uyğun video;
* məlumatın saxlanılması;
* sifariş xidmətləri;
* interaktiv xidmətlər.

## Xidmətlər
* Yüksəksürətli internet xidmətləri
* VoİP xidmətləri
* İpTV xidmətləri
* Audio/video konfransın təşkili
* Distant təhsil
* Teletibb
* VoD xidmətləri
* Triple-Play
* İnteraktiv xidmətlər
* VLL xidmətləri
* MPLS xidmətləri
* VPN xidmətləri
* xDSL xidmətləri

## Xarici keçidlər
* www.mincom.gov.az
* Məlumat Hesablama Mərkəzi
* Layihənin rəsmi internet səhifəsi
Blüz

**Blüz** ( və ya  — "kədər", "qəm") — XIX əsrin sonunda ABŞ-nin cənub-şərqinin afroamerika icmasında "Pambıq zonası" plantasiyalarından çıxanlar arasında yaradılmış musiqi forması və musiqi janrı.
Heyran (Astara)

**Heyran** — İranın Astara şəhristanının inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd əhalisinin əsas qazanc mənbəyi turizmdir. İndiki Heyran kəndi Qədim Heyran Təpə, Heyran Dərə və Ortaca Heyran kəndlərinin birləşdirilməsi nəticəsində yaranmışdır..

## İstinadlar
ABŞ İkinci Dünya müharibəsində

**[[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]** **[[İkinci dünya müharibəsi]]nə** 7 dekabr 1941-ci ildə qoşulub. Amma təkcə 6 iyun 1944-cü ildə Avropada QƏrb cəbhəsi açılıb. ABŞ qoşunları Fransa (əsasən Normandiya), İtaliya, Tunis, Əlcəzair, Mərakeş, Almaniya, Niderland, Belçika və Lüksemburq ərazilərində, eləcə də Sakit okeanda və Cənub-Şərqi Asiyada fəaliyyət göstərib.

## Nəticələr

Bu müharibədə ABŞ-nin itkisi 418 000 adam olub. ABŞ ordusu ən çox itkini Arden əməliyyatında verib — 19 000 ölü. Bunda sonra itki sayına görə Okinava uğrunda döyüş, Normand əməliyyatı, Monte-Kassoni döyüşü və İvodzima uğrunda döyüş gəlir. 2010-cu ilə olan məlumatlara görə İkinci dünya müharibəsində itkin düşmüş ABŞ hərbçilərinin sayı 74 000 nəfərdir. ABŞ Milli Arxivi bu müaribədə ölən və itkin düşən bütün amerikalı hərbçilərin siyahısını tutub və çap etdirib..

ABŞ-nin müharibədə iştirak edən digər ölkələrlə müqayisədə əsas üstünlüyü ərazisinin (Havay adalarından başqa) hərbi əməliyyat meydanına çevrilməməsi və heç bir dağıntıya məruz qalmaması idi. ABŞ müharibə dövründə antihitler koalisiyasının əsas cəbhəxanasına çevrildi, ölkə inhisarçılarının gəliri 87 milyard dolları ötüb keçdi. Bu dövrdə ölkədə avtomobil istehsalı dörd dəfə artdı. Onun silahlı qüvvələri döyüş texnikasına və sayına görə dünyada birinci yeri tuturdu və tərkibində 12 milyondan çox əsgər və zabit vardı.

Müharibədən sonra ABŞ dünya sənaye məhsulunun 54,6%-nı istehsal edirdi. Dünya qızıl ehtiyatlarının isə 53,3%-i bu dövlətin əlində mərkəzləşmişdi. ABŞ-nin belə inkişafını həm daxili, həm də xarici amillər müəyyən edirdi. Müharibə illərində Avropanın qabaqcıl dövlətlərindən olan İngiltərə və Fransa indi ona borcu olan dövlətlərə, Almaniya və Yaponiya isə müharibədə məğlub edilərək, müvəqqəti də olsa, zəif və gücsüz rəqiblərə çevrilmişdi. Digər tərəfdən isə ABŞ-nin özündə daxili bazarın geniş tutumu, sürətli kapital yığımı və onun ixracı, həmçinin məhsuldar qüvvələrin coşğun yüksəlişi imkan verirdi ki, o, super dövlət statusunu qoruyub saxlasın. ABŞ-nin bu dövrdə öz daxilində və dünyada 2367 hərbi bazası var idi. Əgər 1940-cı ildə ölkədə silahlanmaya 3,5 milyard dollar xərclənirdisə, 1948-ci ildə hərbi xərclər 13,4 milyard dollar təşkil edirdi.

İkinci dünya müharibəsindən bəri ABŞ hökuməti ictimai alimləri müşavirlər kimi daha çox iştətməyə başladı.

## İstinadlar
Cırtdan (opera)

**Cırtdan** — bəstəkar Nazim Əliverdibəyovun 1973-cü ildə yazdığı opera. Əsər 1978-ci ilin 25 iyunda Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının səhnəsində göstərilmişdir. Rejissoru Əflatun Nemətzadə olmuşdur. 1980-ci illərdə operanın böyük uğur qazanmağına baxmayaraq, sonralar 20 ildən artıq səhnəyə qoyulmayıb və 2009-cu ilin iyun ayında "Uşaq ili" münasibətilə yenidən bərpa olunub: tamaşanın bədii rəhbəri və dirijoru Kazım Əliverdibəyov, quruluşcu rejissoru Hafiz Quliyev, xormeysteri Sevil Hacıyeva, baletmeysteri Yuliana Əlikişizadə olmuşdur.

## Qaynaq
 

## Audio
* "Cırtdan" operası — I hissə
* "Cırtdan" operası — II hissə

## Video

## Həmçinin bax
* Cırtdan
* Cırtdan-"pəhləvan" (film, 1981)
* Cırtdanın yeni sərgüzəşti (film, 1973)
* Cırtdan və div (film, 1983)
* Cırtdan (film, 1969)
Həmədan türkləri

**Həmədan ostanının türkləri** — İran İslam Respublikasında yaşayan Türk millətinin bir qismidir. Kompakt halda (Bahar şəhristanı, Rəzən şəhristanı, Kəbudər Ahəng şəhristanı, Famenin şəhristanı və Dərgəzin şəhristanı)nda və qismən (Həmədan şəhristanı, Əsədabad şəhristanı və Məlayer şəhristanı)nda yaşayırlar. Danışdıqları dil Azərbaycan dilidir. Həmədan ostanının 980 kəndinən 562 kəndində türklər yaşayılar.

## Əhali
İranda rəsmi və qeyri-rəsmi statistikaya görə, Azərbaycan türkləri Həmədan ostanının 58.90%-ni təşkil edirlər. Yəni bu ostanın 1.758.268 nəfər əhalisinin 1.036 milyonu Azərbaycan türkləridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ölülər (dəqiqləşdirmə)

## Ədəbiyyat
* Ölülər - irland yazıçısı Ceyms Coysun "Dublinlilər" hekayə toplusunda ən son və ən böyük əsəri, ingilis novelistikasının şah əsəri sayılır. 
* Ölülər - Azərbaycan yazıçısı Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər" pyesi. 
* Ölü canlar - Rus yazıçısı Nikolay Qoqolun poeması.

## Filmlər, tamaşalar
* Ölülər (film, 1987) - Ceyms Coysun eyniadlı hekayəsi əsasında bədii film.
* Ölülər (film, 1965) - Cəlil Məmmədquluzadənin eyniadlı pyesi əsasında bədii film.
* Ölülər (tamaşa) - Cəlil Məmmədquluzadənin eyniadlı pyesi əsasında teatr tamaşası.

## Musiqi
* Ölülər (opera) - bəstəkar Vasif Adıgözəlovun Cəlil Məmmədquluzadənin eyniadlı pyesi əsasında yazdığı dördpərdəli opera
Eldar Axundov

**Eldar Balağa oğlu Axundov** () — Azərbaycan müğənnisi (lirik-dramatik tenor), Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin Nümunəvi Hərbi Orkestrinin solisti, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2006).

## Həyatı
Eldar Axundov 15 mart 1949-cu ildə Lənkəranda anadan olub. Səhnə fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrında başlayıb və 1971–1973-cü illərdə buranın solisti olub. O, 1974-cü ildə Azərbaycan Estrada-Simfonik Orkestrinin, 1996-cı ildən isə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Əlahiddə Nümunəvi orkestrinin solisti olub. Repertuarında əsas yeri Azərbaycan bəstəkarlarının mahnıları tutub.

Eldar Axundov 17 sentyabr 2014-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı — 25 iyun 2003
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 22 iyun 2006

## Filmoqrafiya
# Əzablı yollar (film, 1982)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
;Oxuduğu mahnılar
* Eldar Axundov — Axı sənsiz necə dözüm . Musiqi: Eldar Mansurov, sözləri: Piruz Dilənçi
* Eldar Axundov — Mən tələsmirəm. Musiqi: Emin Sabitoğlu, sözləri: Səməd Vurğun
* Akif İslamzadə, Eldar Axundov, Mirzə Babayev — "Əzablı yollarla" filmindən qardaşların mahnısı. Musiqi: Tofiq Quliyev, sözləri: Ramiz Rövşən
* Eldar Axundov — Çevik polis alayı. Musiqi: Oqtay Kazımi
* Eldar Axundov — Ey vəfasız. Musiqi: Oqtay Kazımi
* Eldar Axundov — Hər "Vətən" deyəndə mən. Musiqi: Oqtay Kazımi
* Eldar Axundov — Günəşli ömrüm. Musiqi: Oqtay Kazımi
Xan və əkinçi (opera)

**Xan və əkinçi** — Bəstəkar Ramiz Mustafayevin böyük satirik şair Mirzə Ələkbər Sabirin 100 illik yubileyinə yazdığı opera.

## Tarixçə

## Məzmun

## Qaynaq
* Bəstəkar-alim Ramiz Zöhrabov — Ramiz Mustafayev haqqda

## Həmçinin bax
* Polad (opera)
* Vaqif (opera)
* Tərs keçi (opera)
Polad (opera)

**Polad** — bəstəkar Ramiz Mustafayevin 1964-cü ildə şair Ənvər Əlibəylinin eyniadlı poeması əsasında yazdığı radio-opera. 

## Tarixçə

## Məzmun
Operada bəstəkarın yaşadığı dövrün müasir insanlarının həyatından söz açılır. Burada Polad və Dilbər həyatın müxtəlif sınaqlarından, imtahanından qalibiyyətlə çıxırlar. Və sona qədər öz məhəbbətlərinə sadiq qalırlar. 

## Qaynaq
* Bəstəkar-alim Ramiz Zöhrabov - Ramiz Mustafayev haqqda

## Həmçinin bax

* Aydın (opera)
* Vaqif (opera)
* Tərs keçi (opera)
* Xan və əkinçi (opera)
Səni axtarırıq... (film, 2013)

## Məzmun
Filmdə Azərbaycan Televiziyasının tanınmış rejissoru Tariyel Vəliyevin həyat və yaradıcılığından söhbət açılır.

## Film haqqında
Film əməkdar incəsənət xadimi Tariyel Vəliyevin xatirəsinə həsr olunmuşdur.

Filmin ilk səhnələrində Tariyel Vəliyevin keçmiş kursunun tələbələri görünür.

Filmdə "Sən həmişə mənimləsən", "Səni axtarıram"", "Duel", ""Gənclik macərası", "Pəncərədə işıq", "Yaşıl eynəkli adam-1" film və televiziya tamaşalarının kadrlarından istifadə edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Müəllif:** Sevil Yaşar
:**Rejissor:** Sevil Yaşar
:**Operatorlar:** Əlövsət Cəlilov, Emin Əhmədzadə
:**Montaj:** Ramin Rəsulov, Elnur Bayramoğlu
:**Rejissor assistenti:** Teyyub Teymuroğlu
:**İnzibatçı:** Nailə Ağakişiyeva
:**Mətni oxuyan:** Laləzar Mustafayeva
:**Bədii rəhbər:** Məhərrəm Bədirzadə
:**Redaktor:** Sadıq Elcanlı
:**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkarlar:** Cavanşir Quliyev, Emin Sabitoğlu (titrlərdə yoxdur)

### Filmdə iştirak edənlər
:Tariyel Vəliyev (arxiv; telerejissor, əməkdar incəsənət xadimi)
:Ramiz Həsənoğlu (telerejissor, xalq artisti)
:Azərpaşa Nemət (teatr rejissoru, xalq artisti)
:Rasim Balayev (aktyor, xalq artisti)
:Firəngiz Mütəllimova (aktrisa, xalq artisti)
:Nurəddin Mehdixanlı (aktyor, xalq artisti)
:Zemfira Nərimanova (aktrisa, xalq artisti)
:Məhərrəm Bədirzadə (telerejissor, əməkdar incəsənət xadimi)
:Eldar Məmmədov (operator, əməkdar mədəniyyət işçisi)
:Vüqar Vəliyev (telerejissor, Tariyel Vəliyevin oğlu)
:Elçin Elxanlı (Tariyel Vəliyevin tələbəsi)
:Sevil Yaşar (Tariyel Vəliyevin tələbəsi)
:Fərid Vəliyev (Tariyel Vəliyevin nəvəsi)

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Tomas Marşal

**Tomas Marşal** — ABŞ-lı siyasətçi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının 28-ci vitse-prezidenti.

## Xarici keçidlər
* Tomas Marşalın biyoqrafiyası
Löven Katolik Universiteti

**Löven Katolik Universiteti** ( və ya ) — Belçikanın Flandriya siyasi-coğrafi regionunda, Löven şəhərində yerləşir. Universitet ölkənin ən böyük və qədim ali məktəbidir. Kortreyk şəhərində də ali məktəbin kampusu mövcuddur.

## Reytinq
Böyük Britaniyanın "Times Higher Education Supplement - QS World Universities Rankings" jurnalının 2009-cu ildə apardığı dünya universitetlərinin reytinqinə əsasən, Löven Katolik Universiteti 100 ən yaxşı ali məktəb arasında 65-ci yerdə olub.

## Xarici əlaqələri
Koimbra qrupunun üzvüdür.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Hatebeak

**Hatebeak** — Dünyada vokalisti quş olan — yeganə death metal janrında ifa edən "Hatebeak" qrupudur ki, vokalisti "Valdo" ayamalı tutuquşudu. Bu günə qədər qrup 3 albom satışa buraxıb, proyekt yalnız studiyada mövcud olduğundan konsertlər vermirlər. "Hatebeak"in ikinci albomları Caninus Deathgrind kollektivi ilə yazılır, hansında ki, 2 pitbul ilə solo ifa edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Davasko daşı

**Davasko daşı** — bu məfhumun varlığı məntiq və fizika qanunlarına ziddir. 300 tondan ağır olan bu daş parçası qayanın kənar ucluğunda küləyin əsməyi sayəsində yellənir. Artıq bir neçə minilliklərdir ki, bu daş bu şəkildə dayanır, sanki fövqəl birgüc onu bura bərkidib. Davasko daşı Argentinada Buenos-Ayresdən cənub-şərqdə yerləşən Tandil şəhərindədir.
Davasko daşı burda çoxdan bəri dayandığına görə, artıq heç kəs onun haçan və necə peyda olduğunu xatırlamır. Artıq 200-dən çox nəsil dəyişib, amma daş hələ də dayanaraq bemolca həyatı müşahidə edir. Yerli sakinlərdə belə bir rəvayət var ki: "1000 il bundan öncə Davasko (Günəşin oğlu) özü ilə birgə onların əcdadlarını bura gətirib. O əkinçiliyi, maldarlığı və s. sənətkarlığı insanlara yiyələndirir. O qızıl qarşısında intizamı xüsusi ilə öyrədir. Axı "günəş" məhz özü elə "qızıl"dı. Öz xalqına hər bir şeyi öyrədəndən və bir müddət yaşadıqdan sonra Davasko onları tərk edir. O öz atası — Günəşin yanına gedir. Lakin o öz xalqına söz verir ki, vaxt keçəcək və o yenidən yer üzünə həmişəlik geri qayıdacaqdır. Xalq onu unutmasın deyə, Davasko daş saxlayır, hansı ki, onun dönüşünə qədər orada dayanacaqdır və heç bir şey ona qorxulu gəlməyəcəkdir — nə yandırıcı şüalar, nə külək, nə yağış, nə də zamanın özü. Daş hələ də durur. Həmçinin insanlar da Davaskonun geri gəlişini gözləyirlər".
Lakin günlərin bir günü əzəmətli heykəlin sonu gəlir. 29 fevral 1912-ci ildə Davaskonun daşı sıldırımdan qoparaq aşağıya düşür. Qırılma səbəbini demək çox çətindi. Ən inandırıcı versiya — eroziyanın əsası və yaxınlıqda yerləşən şaxtada iş zamanı partlayışların olmasıdı. Bu hadisədən şəhər, həqiqətən, sarsılır. İnsanlar uzun illər dərin transda gəzirlər. Buna baxmayaraq onlar əllərini aşağı salmamaq qərarına gəlirlər. 95 il keçdikdən sonra 2007-ci il 13 may, səhər saat 07:58 radələrində Tandiliya sakinləri öz tarixi əfsanələrini bərpa edirlər. Daşın plastik nüsxəsi təpənin uc hissəsində, eyni funksiya ilə həmin yerdə quraşdırılır. Düzdü, Davaskonun asanlıqla düzəltdiyi daşı insanlar həyata keçirə bilmədilər — nüsxə əsaslı surətdə quraşdırıldı və o yüngül küləyin toxunuşundan daha yellənmir…

## İstinadlar
Yuvarlanan hörümçək

**Yuvarlanan hörümçək** () — Cənubi Afrikada yerləşən Namib səhrasında yaşayan hörümçək. Əsas düşməni öz neştəri ilə onu iflic edən, daha sonra bədəninə sürfəsini yerləşdirən yol arısıdır. Hörümçəklər özlərini müdafiə etmək üçün torpaqda dərin yuva qazırlar, əgər həşərat onun yerini aşkar edirsə, hörümçək dərhal böyrü üstə duraraq üzüaşağı, qum təpələri boyunca, sanki, təkər kimi yuvarlanmağa başlayır. Sürətini 1&nbsp;m/s qədər gücləndirərək, saniyədə 44 dövriyyə vurur.
Kampaniya (İtaliya)

**Kampaniya** () — İtaliya muxtar vilayətlərindən biri. Regiounun əhalisi 5,8 milyon nəfərdir və bu göstəriciyə görə Kampaniya İtaliya regionları arasında ikinci yeri tutur. 13.590&nbsp;km² ərazisi olan Kampaniya əhalisinin sıxlığına görə ölkədə birinci yerdədir.

## Tarixi
Antik dövrdə Kampaniya Böyük Yunanıstanın tərkib hissəsi idi. Pun müharibələri vaxtı ərazi Hannibal tərəfindən tutulmuşdu. Sonra Kampaniya Roma hakimiyyəti altında keçdi. 476-cı ildə Roma imperiyasının düşməsindən sonra ərazi ostqotlar, Bizanslılar və lanqobardların hakimiyyəti altında idi. XI əsrdən etibarən Kampaniyanın ərazisi Siciliya krallığına daxil olurdu. 1282-ci ildə baş vermiş antifransız üsyanından sonra keçmiş Siciliya krallığının materik hissəsi Neopol krallığı adlanmağa başladı. 1816-cı ildə keçmiş Siciliya krallığının hər iki hissəsi İki Siciliya krallığı adı altında yenidən birləşdirilmişdi. 1861-ci ildə krallıq tərkibində Kampaniya birləşmiş İtaliyanın tərkibinə daxil oldu.

## İstinadlar
Çəhrayı qağayı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Nadir hallarda rast gəlmək mümkündür, belə ki, onlar sayca azdılar və Arktikanın çətinliklə gedilə bilən yerlərində yaşayırlar. Onlar - böyük olmayan (qarğadan yekə deyillər) quşdurlar. Bu qağayılar son dərəcə gözəldilər: dimdikləri qara, beli və quyruğu göyümtraq, ayaqları qırmızı, boyunlarının ətrafı - qara həmail (yalnız yayda!), başı, sinəsi və qarıncığında lələkləri isə xəfif çəhrayı çalara boyanıb.

Şimal yarımkürəsində olan köçəri quşların heç də hamısı qış aylarında cənuba doğru uçmurlar. Şimal-şərqi Sibir və Qrenlandiyada yaşayan çəhrayı qağayılar şaxta düşən kimi, əksinə, şimala doğru uçurlar. Şimal Buzlu okeanın sahil boyunca çox yerləri var ki, su buzla tam örtülmür və burada çəhrayı qağayılar xərçəng və balıqla qidalanaraq qışlayırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Antikafe

**Antikafe** (*həmçinin taym-kafe*, taym-klub) — Rusiya və MDB-də sürətlə populyarlıq qazanan məkanların sosial yönümlü yeni formatı.

Antikafe sözü son dövrlərdə meydana gəlmişdir. Məlumdur ki, "anti-" hissəciyindən nəyisə inkar etmək, nəyəsə qarşı qoymaq mənasında istifadə olunur, fransız mənşəli kafe sözü isə hər kəsə yaxşı məlumdur. Bu sözlərin birləşməsindən adət etdiyimiz kütləvi iaşə müəssisəsi kimi fəaliyyəti inkar edən məkan yaranmış olur. İlk dəfə bu anlayışdan 2011-ci ilin sentyabrında "Siferblat" ("Циферблат") müəssisəini açmış yazıçı İvan Mitin istifadə etmişdir. Antikafe dedikdə isti çay və kofe içmək mümkün olan, amma kafe olmayan görüş məkanı başa düşülür. Mahiyyətinə görə burada dəqiqələr satılır. Antikafenin təyinatı qidalanmaq deyil, ünsiyyətdir. Bütün antikafeləri sərinləşdirici içkilərə, kofeyə, çaya, desertlərə, dost və tanış olmayan insanlarla oyunlara, kovorkinq, filmlərin baxılmasına təminat verir. Bunlara görə heç bir haqq alınmır. İnsanlar yalnız içəridə olduqları müddətə görə pul ödəyirlər. Demək olar ki, belə formatlı bütün müəssisələrə insanlar özləri ilə yeməyə və içməyə nəsə gətirə bilərlər.

## Həmçinin bax
* Kafe
* Qəhvəxana
* Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Moskvadakı antikafelər
* Mozkva antikafelərinin icmalı
Tərcümə lüğəti

**Tərcümə lüğəti** — iki və daha artıq dillərin (onların bu və ya digər hissəsinin, yaxud hamısını) lüğət tərkibinin planlı şəkildə müqayisəsini əks etdirən lüğət.  

## Növləri
**Ümumi leksika tərcümə lüğətləri** — müəyyən qaydada düzülmüş müvafiq (adətən əlifba üzrə) tərcümə və (yaxud) digər dildə (müəyyən kontekstdə mümkün ekvivalentlərinin) sözlərin şərh edən lüğətlər. 

**Elmi-texniki tərcümə lüğətləri** iki cür olur: politexnik (ümumtexnik), ixtisas lüğətləri. Politexnik lüğətlərə elm və texnikanın bütün əsas qollarından terminlər, ixtisas lüğətlərində isə bir sahənin terminləri daxildir. 

Hər iki növ iki və çoxdilli ola bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Etimoloji lüğət
* Divanü Lüğat-it-Türk
* "Fərhəngi-türki" lüğəti