Marvin Harris

**Marvin Harris** (18 avqust, 1927- 25 oktyabr, 2001) - Amerikalı antropoloq idi. Nyu-Yorkun Bruklin şəhərində anadan olub. Məhsuldar bir yazıçı olub, mədəni materializmin və ekoloji determinizmin inkişafında yüksək təsirə malik idi. O, öz əsərlərində Karl Marksın istehsal qüvvələrinə verdiyi vurğu ilə Tomas Maltusun demoqrafik amillərin sosial-mədəni sistemin digər hissələrinə təsiri haqqında fikirlərini birləşdirirdi.

Demoqrafik və istehsal faktorlarını infrastruktur kimi etiketləyən Harris bu amilləri cəmiyyətin sosial quruluşunu və mədəniyyətini müəyyən etmək üçün əsas kimi göstərmişdir. 1968-ci ildə "Antropoloji nəzəriyyənin yüksəlişi" nəşr olunduqdan sonra, Harris karyerasının qalan hissəsində antropoloqların mədəni-ekoloji əlaqələrə marağını cəmləşdirməyə kömək edib. Onun bir çox nəşrləri sadə oxucular arasında geniş tiraj qazanmışdır.

Peşəkar həyatı boyu Harris həm sadiq izləyicilər, həm də xeyli tənqidlər çəkdi. O, Amerika Antropoloji Assosiasiyasının illik yığıncaqlarında müntəzəm olaraq iştirak edirdi və burada alimləri yerdən, kürsüdən  sorğu-suallara məruz qoyurdu. O, insanın mənşəyini və insan mədəniyyətlərinin təkamülünü izah edən qlobal proseslərlə maraqlanan bir generalist hesab olunur.

Harris özünün son kitabında "Postmodern Zamanda Mədəniyyət Nəzəriyyələri"ndə postmodern nəzəriyyənin siyasi nəticələrinin zərərli olduğunu müdafiə etdi, bu tənqid daha sonra filosof Riçard Volin və başqaları tərəfindən işlənib hazırlanmış tənqidlərə bənzəyirdi.

## Erkən karyera
Böyük Depressiyadan bir qədər əvvəl doğulan Harris Bruklində uşaqlıq illərində kasıb idi. O, İkinci Dünya Müharibəsinin sonunda ABŞ ordusuna daxil olub və müharibədən sonrakı yeni nəsil Amerika antropoloqları ilə birlikdə Kolumbiya Universitetinə daxil olub. Harris yarış trekində saatlarla vaxt keçirməyi sevən həvəskar bir oxucu idi və o, nəhayət, aspirantura illərində həyat yoldaşı Madelin və ona dəstək vermək üçün kifayət qədər uğurlu olan mürəkkəb riyazi mərc sistemini inkişaf etdirdi.

Harrisin ilk işi mentoru Çarlz Vaqli ilə idi və onun Braziliyada dissertasiya araşdırması antropologiyada Boasian təsviri ənənəsini davam etdirən əlamətdar bir kənd araşdırması yaratmışdır. Məktəbi bitirdikdən sonra Harrisə Kolumbiyada dosent vəzifəsi verildi və 1957-ci ildə Mozambikdə sahə işləri apararkən Harris nəzəri və siyasi istiqamətlərini dəyişdirən bir sıra dərin dəyişikliklərə məruz qaldı.

## Nəzəri töhfələr
Harrisin ilk işi Boasian təsviri antropoloji sahə araşdırması ənənəsində başlamışdır, lakin 1950-ci illərin sonunda Mozambikdəki sahə iş təcrübəsi onun diqqətini mədəniyyətin ideoloji xüsusiyyətlərindən davranış aspektlərinə çevirməsinə səbəb olmuşdur. O 1969-cu ildə antropoloji düşüncə tarixi, Antropoloji Nəzəriyyənin Yüksəlişi, Harrisin Mədəni Materializm adlandırdığı insan mədəniyyəti haqqında həyati bir anlayış yaratmaq niyyəti ilə yüzlərlə illik sosial düşüncəni tənqidi şəkildə araşdırmışdır. Magistr tələbələri arasında məhəbbətlə "The RAT" kimi tanınan kitab klassik və müasir makrososial nəzəriyyənin sintezidir.

Mədəni materializm Marksın üst quruluş və əsas kateqoriyalarını özündə birləşdirdi və təkmilləşdirirdi. Harris istehsal və istismar vasitələri kimi əsas marksist anlayışları dəyişdirdi və gücləndirdi, lakin Harris marksist düşüncənin iki əsas aspektini rədd etdi: Harrisin Marksın dövrünün intellektual dəbinə aid etdiyi dialektika; və Harrisin sosial elm adamları üçün uyğun olmayan və zərərli mövqe kimi qiymətləndirdiyi nəzəriyyə və praktikanın biliyi kimi qiymətləndirmişdir. Harris həm də Maltusun əhali nəzəriyyəsini sosiomədəni təkamülün əsas müəyyənedici amili kimi tədqiqat strategiyasına inteqrasiya etdi, bu da Marksın əhalini səbəb elementi kimi rədd etməsi ilə ziddiyyət təşkil edirdi.

Harrisə görə, cəmiyyətin ətraf mühitdən istifadə etməsinin əsas mexanizmləri cəmiyyətin infrastrukturunda - istehsal üsulu (texnologiya və iş modelləri) və əhali (əhalinin xüsusiyyətləri, məhsuldarlıq və ölüm nisbətləri kimi) var.  

Harrisin bir sıra digər nəşrləri bir çox mədəniyyətlərdə pəhriz ənənələrinin mədəni və maddi köklərini araşdırır, o cümlədən İnəklər, Donuzlar, Müharibələr və Cadılar: Mədəniyyətin Tapmacaları (1975); Yemək üçün yaxşı: Yemək və Mədəniyyətin tapmacaları (1998; ilkin adı "Müqəddəs inək və iyrənc donuz") və onun birgə redaktə etdiyi "Qida və təkamül: İnsanın qida vərdişlərinin nəzəriyyəsinə doğru" (1987).

Harrisin “Niyə heç nə işləmir: Gündəlik həyatın antropologiyası” (1981; ilkin adı Amerika İndi: Dəyişən Mədəniyyətin Antropologiyası) XX əsrin sonlarında ABŞ-da inflyasiya kimi sosial inkişafın izahına mədəni materializmdən anlayışları tətbiq edir, çoxlu sayda qadın ödənişli işçi qüvvəsinə, evlilik sabitliyinə və keyfiyyətsiz məhsullara çevrildi.

Onun Bizim Növümüz: Biz Kimiz, Haradanıq, Haradayız (1990) insan transseksualizmi və qeyri-transseksualizm və bərabərsizliyin mənşəyi kimi mövzuların təxribatçı izahatlarını təklif edərək, insanın fiziki və mədəni təkamülünün geniş əhatə dairəsini araşdırır. Nəhayət, Harrisin 1979-cu ildə yazdığı, 2001-ci ildə yenilənmiş və yenidən nəşr Mədəni Materializm: Mədəniyyət Elmi Uğrunda Mübarizə  adlı adlı əsəri mədəni materializmin bəlkə də ən əhatəli ifadəsini təqdim edir. Ayrı bir məqalədə Marvin Harrisin çoxsaylı və müxtəlif nəşrləri sadalanır. 

## Akademik karyera
Harris həm magistr, həm də fəlsəfə doktoru dərəcələrini Kolumbiya Universitetində alıb, birincisi 1949-cu ildə, ikincisi isə 1953-cü ildə almışdır. O, Kolumbiyada fakültəyə qəbul olmamışdan əvvəl  Braziliya və Portuqal dilli Afrikada sahə işləri aparıb. Nəhayət, Kolumbiyada antropologiya şöbəsinin sədri oldu. 1968-ci ildə Kolumbiya tələbə şəhərciyinin işğalı zamanı Harris polis tərəfindən hədələndikdə və döyüldükdə tələbələrin tərəfini tutan bir neçə fakültə liderlərindən biri idi.  1960-1970-ci illərdə o, Nyu-Cersi ştatının Leonia sakini idi.

Harris daha sonra 1981-ci ildə Florida Universitetinin antropologiya şöbəsinə daxil oldu, 2000-ci ildə təqaüdə çıxdı və Antropologiya Məzun Araşdırma Professoru oldu. Harris eyni zamanda Amerika Antropoloji Assosiasiyasının Ümumi Antropologiya Bölməsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. Harris on yeddi kitabın müəllifi idi. Onun kollec dərsliklərindən ikisi, Mədəniyyət, İnsanlar, Təbiət: Ümumi Antropologiyaya və Mədəni Antropologiyaya Giriş, yeddi nəşrdə nəşr edilmişdir. Onun tədqiqatları irq, təkamül və mədəniyyət mövzularını əhatə edirdi. O, tez-tez Latın Amerikası və Braziliyaya diqqət yetirirdi, həm də Adalar de la Bahia, Ekvador, Mozambik və Hindistana diqqət yetirirdi.

## Biblioqrafiya
* Harris, Marvin (1975). İnəklər, donuzlar, müharibələr və cadugərlər: Mədəniyyətin tapmacaları. London: Hutchinson. . 1991-ci ildə Vintage, Nyu York tərəfindən yenidən nəşr edilmişdir.
* Yemək üçün yaxşı: yemək və mədəniyyətin tapmacaları. İllinoys: Waveland Press. . (Əvvəlcə 1985-ci ildə Simon və Şuster tərəfindən nəşr edilmişdir; 1987-ci ildə Simon & Schuster tərəfindən Müqəddəs İnək və Mənfur Donuz kimi yenidən nəşr edilmişdir)
* Ölüm, cinsiyyət və məhsuldarlıq: Sənayedən əvvəlki və inkişaf etməkdə olan cəmiyyətlərdə əhalinin tənzimlənməsi. New York: Columbia University Press.
* Postmodern dövrdə mədəniyyət nəzəriyyələri. Kaliforniya: AltaMira Press.

## Xarici keçidlər
* Marvin Harris's Cultural Materialism
* Cultural Materialism
* The African Activist Archive Project website includes the pamphlet PORTUGAL'S AFRICAN "WARDS" - A First Hand Report on Labor and Education in Moҫambique by Marvin Harris, Second Printing July 1960, published by the American Committee on Afric

## İstinadlar