İlan dərisi (roman)

**"İlan dərisi"** - (almanca: Das Schlangenhemd, bəzən The Snake's Slough kimi də adlandırılır) məşhur gürcü yazıçısı Qriqol Robakidzenin romanı. Roman həm gürcü, həm də alman dillərində yazılmış və nəşr olunmuşdur.

## Yaranması və nəşri
Qriqol Robakidzenin qohumu, qardaşı oğlu Rostom Lominaşvili bildirib ki, "Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Qriqol Robakidze İranda idi. Məhz orada "İlan dərisi" romanı formalaşdı". Yazıçının öz sözlərinə görə, "İlan dərisi" romanının ideyası İranda yaranıb: *"İlan dərisi ideyası mənə 1917-ci ilin yayında, Həmədan şəhərində gəldi..."* Roman ilk dəfə 1926-cı ildə orijinal olaraq gürcü dilində nəşr olunub. 1928-ci ildə isə Qriqol Robakidze əsəri özü alman dilinə tərcümə edib və sonra Almaniyaya gedərək romanın alman dilində nəşrini təmin edib. Alman nəşri üçün ön sözü o dövrün tanınmış avstriyalı yazıçısı Stefan Sveyq () yazmışdır.

Gürcü və alman ədəbiyyatşünasları, tənqidçiləri və dilçiləri “İlan dərisi” romanını yalnız ədəbi baxımdan deyil, həm də onu dil fenomeni (həm gürcü, həm də alman dillərində) baxımından yüksək qiymətləndirmiş və Qriqol Robakidzeni dahi yazıçı adlandırmışlar.

## Mübahisəli məsələlər

2005-ci ildə gürcü yazıçı və tədqiqatçısı Tamar İnciya iddia etmişdir ki, Qurban Səidin məşhur “Əli və Nino: Sevgi hekayəsi” romanı, əslində, Qriqol Robakidzenin “İlan dərisi” romanından geniş şəkildə plagiat edilmişdir. İnciyanın bu iddiaları ilk dəfə 2003-cü ildə Gürcüstanda dərc olunan “Bizim ədəbiyyat” qəzetində bir sıra məqalələr şəklində çap olunmuş, daha sonra isə “Qriqol Robakidze… Qurban Səid – Ədəbi oğurluq” (2005) adlı gürcü dilində və “Əli və Nino – Ədəbi oğurluq!” (2009) adlı ingilis dilində kitablar şəklində nəşr olunmuşdur.

Professor Tamar İnciyanın irəli sürdüyü araşdırma nəticələri müxtəlif ölkələrdən olan ədəbiyyatçılar, alimlər və tədqiqatçılar tərəfindən dəstəklənmişdir. Onun fikirləri Gürcüstan və Amerika Birləşmiş Ştatlarının ədəbi və elmi dairələrində rezonans doğurmuşdur. Bu araşdırmanı dəstəkləyən şəxslər arasında aşağıdakılar yer alır:
* Gia Papuaşvili – sənədli film rejissoru və filoloq; 
* Levan Beqadze – alman dili üzrə mütəxəssis, gürcü ədəbiyyatı üzrə tənqidçisi və filoloq;
* Zaza Aleksidze – Gürcüstan Milli Əlyazmalar Mərkəzinin keçmiş direktoru, Qafqaz Albaniyasına məxsus yazı sisteminin kəşfiyyatçısı və deşifrə edəni, tədqiqatçı;
* Betty Blair – “Əli və Nino: Sevgi hekayəsi” romanının müəllifliyi üzrə tədqiqatçı və Azerbaijan International jurnalının təsisçi redaktoru.

## Məzmun və fəlsəfi kontekst
“İlan dərisi” romanı bütöv və vahid bir məkan olan bütün kainatdan bəhs edir. Hadisələr Qərb və Şərqdə, Rusiya, Avropa, eləcə də müəllifin vətəni Gürcüstanda baş verir. Eyni zamanda, Aralıq dənizi sahilindəki villasında yaşayan Amerikalı milyarderin və müxtəlif tanınmış sənətçilərin yer aldığı xəyali bir dünya da romanda təsvir olunur.

Romanın yalnız bir zaman şəkli var – indiki zaman. Lakin bu zaman keçmişi və gələcəyi də özündə ehtiva edir. Əsas diqqət gerçəkliyə yönəlib, lakin əfsanə və miflər də bu reallığın bir parçası kimi təqdim olunur. Düşüncə tərzi yalnız insana xas deyil, eyni zamanda metafizik və idealistik xüsusiyyət daşıyır.

Romandakı obrazlar müəyyən bir dövrə və ya konkret millətə mənsub şəxslər kimi təqdim olunmur. Müəllif bütöv bir dünyanın ümumiləşdirilmiş vətəndaşını təsvir edir. Bu obraz zamanla konkret bir şəxsə çevrilir, başqa sözlə desək, öz köklərinə – atasına, vətəninə, özünə və Tanrıya doğru qayıdır. Roman, əsas obraz olan Arçibald Mekişinin ruhunun əsrlər boyunca davam edən mistik səyahətini əks etdirir.

## Əlavə ədəbiyyat
* Avetisian, Violeta. "The Third Shore of Grigol Robakidze and Vladimir Nabokov". Intellectual, №16 (2011): 15–23. (rus dilində)

* Avetisian, Violeta. "The Chronotope of Nature in the Artistic World of G. Robakidze's The Snake's Skin". Intellectual, №17 (2011): 23–28. (rus dilində)

* Avetisian, Violeta. "The Chronotope in Grigol Robakidze's Novel The Snake's Skin". Intellectual, №18 (2012): 37–46. (gürcü dilində)

* Avetisian, Violeta. "The Chronotope of 'Remembrance' in Vladimir Nabokov's Mashenka and in Grigol Robakidze's The Snake's Skin". European Narratology Network, noyabr 2013: 1–4. (ingilis dilində)

* Avetisian, Violeta. "A Dialogue of East and West in Grigol Robakidze's Novel The Snake's Skin". Mermisi, 2013: 93–96. (gürcü dilində)

* Avetisian, Violeta. "The Concept of Road in the Narrative Space of Grigol Robakidze’s The Snake's Skin". The Kartvelologist, №6 (mart 2014). (ingilis və gürcü dillərində)

* Avetisian, Violeta. "The Perception of Time and Space: Crossing the Spatiotemporal Boundaries in Vladimir Nabokov's Mary and in Grigol Robakidze's The Snake's Skin". Consciousness, Literature and the Arts, cild 15, №1 (aprel 2014). (ingilis dilində)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Geoliteka – “Ali və Nino – Ədəbi oğurluq!” kitabının nəşri (əvvəlki IM Books nəşriyyatı) 

* Grigol Robakidzenin alman dilində əsərləri – Kartvelologi jurnalında məqalə 

* Grigol Robakidzenin həyatı və yaradıcılığı – İngilis Vikipediyasında məqalə 

* The Snake's Skin romanı – Goodreads saytında oxucu rəyləri