Asılılıq nəzəriyyəsi

**Asılılıq nəzəriyyəsi**, və ya **asılı inkişaf nəzəriyyəsi** —  az inkişaf etmiş, inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadi geriliyi və siyasi qeyri-sabitliyinin onların dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasının və inkişaf etmiş dövlətlərin sistemli təzyiqinin nəticəsi olduğunu iddia edən əlaqəli sosial elmlər sahəsində nəzəriyyə. Asılılıq nəzəriyyəsinin mərkəzi prinsipi ondan ibarətdir ki, “periferiya”dakı inkişaf etməmiş dövlətlər “mərkəzin” zəngin ölkələrinə öz resursları və kapital axını nəticəsində yoxsullaşır.

Nəzəriyyənin neokolonializm anlayışı ilə müəyyən yaxınlığı var.

## Əsas müddəalar
### Əsas tezislər və nəzəriyyənin yaradılması üçün ilkin şərtlər
Asılılıq nəzəriyyəsi 1950-ci illərdə yaranmışdır. neoliberal iqtisadi baxışlara reaksiya olaraq və 1970-ci illərdən bəri bütün cəmiyyətlərin eyni mərhələlərdən keçdiyini və beləliklə, indiki inkişaf etməmiş ölkələrin bir müddət əvvəl inkişaf etmiş olduğu mövqedə olduğunu iddia edən modernləşmə nəzəriyyəsinin əvvəlki versiyalarına alternativ olaraq populyarlaşdı. əvvəllərdir və buna görə də sərmayə qoyuluşu, təkmilləşdirilmiş texnoloji baza və dünya bazarına daha sıx inteqrasiya kimi vasitələrlə bu ehtimal olunan mərhələlərdən mümkün qədər tez keçərək inkişaf etməmiş cəmiyyətlərə “kömək etmək” lazımdır. Asılılıq nəzəriyyəsi bu mövqeləri tənqid edərək irəli sürdü ki, inkişaf etməmiş ölkələr müasir cəmiyyətlərin sadəcə “ilkin versiyaları” deyil, onların özünəməxsus xüsusiyyətlərinə və strukturlarına malikdir və ən əsası, inkişaf etmiş ölkələrdən fərqli olaraq dünya iqtisadi sistemində daha zəif mövqe tutur.

Ümumiyyətlə, asılılıq nəzəriyyəsinin müəllifləri iddia edirlər ki, inkişaf etməmiş ölkələrin yoxsulluğu onların dünya bazarına inteqrasiya olunmamasından deyil, məhz onların bir hissəsi olmasından irəli gəlir:

* İnkişaf etməmiş ölkələr inkişaf etmiş ölkələr üçün təbii ehtiyatlar, ucuz işçi qüvvəsi və bazarlar təmin edir ki, onlar olmadan ikincilər öz sakinləri üçün belə yüksək həyat səviyyəsini təmin edə bilməzdilər.
* İnkişaf etmiş ölkələr dünyanın qalan hissəsində asılılıq strukturlarını müxtəlif yollarla təkrarlayırlar. Bu təsir çoxşaxəlidir, bura iqtisadi təsir (maliyyə, texnologiya patentləri və s.), birbaşa siyasi müdaxilə (mediada, təhsildə, mədəniyyətdə və s.), işçilərin işə qəbulu və təlimi məsələləri və s. daxildir.
* İnkişaf etmiş ölkələr bazarların inhisarlaşdırılması, iqtisadi sanksiyalar və hərbi güc yolu ilə inkişaf etməmiş ölkələrin asılılıqdan xilas olmaq cəhdlərinə fəal müqavimət göstərirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*  

* 
* *Семёнов Ю.* Концепции зависимости, или зависимого развития. Глава из книги «Философия истории» (общая теория, основные проблемы, идеи и концепции от древности до наших дней). — : Современные тетради, 2003. — 776 с.
*  
* Зависимое развитие и сверхэксплуатация труда. Сб. статей / Сост. и ред. Д.А. Баринов, Р.А. Павлов. СПб., 2023. (Марини Р.М. Диалектика зависимости; Павлов Р., Баринов Д. Сверхэксплуатация труда в России; Сотело Валенсия А. Марксизм и теория зависимости сегодня). 

## Xarici keçidlər
* *Дус Сантус, Теотониу.* Структура зависимости. — Сокращённая версия статьи «The Structure of Dependence», опубликованной в *The American Economic Review*
* 
* 
* *[[Arno Tauş|Тауш, Арно]].*  (Мировая экономика и международные отношения. — 2008. — № 10)