open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ellen Aksson Vilson

**Ellen Aksson Vilson** (; ) - ABŞ-nin Prezidenti Vudro Vilsonun həyat yoldaşıdır.

## Xarici keçidlər
* President Wilson’s Other Wife  
* Ellen Aksson Vilson Findagrave.com saytında
Florens Hardinq

** Florens Klinq Hardinq** (; ) — ABŞ-nin Prezidenti Uorren Hardinqin həyat yoldaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография на Люди.ру
Lüsi Vebb Heyz

**Lüsi Vebb Heyz** (; ) — ABŞ-nin Prezidenti Raterford Heysin həyat yoldaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lüsi Vebb Heyz 
* Lucy Hayes’ Civil War Letters 
* Lüsi Vebb Heyz Findagrave.com saytında
Qreys Kulic

**Qreys Kulic** (; ) — ABŞ-nin Prezidenti Kalvin Kulicin həyat yoldaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Grace Coolidge: First Lady of Baseball 
* Wombats and Such: Family Pets of Grace and Calvin Coolidge 
*  Find-A-Grave profile for Grace Coolidge
Lu Huver

**Lu Huver** (; ) — ABŞ-nin Prezidenti Herbert Huverin həyat yoldaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Herbert Hoover Presidential Library-Museum 
* Illustrated biographical sketch of Louise Henry Hoover  Hosted by the National Archives and Records Administration]
* First Lady Biography: Lou Hoover Hosted by the National First Ladies' Library
* Anne Beiser Allen and Jon L. Wakelyn; ''An Independent Woman: The Life of Lou Henry Hoover'' Greenwood Press, 2000
* Biography of William Henry, great-grandfather of Lou Henry Hoover
* Biography of Abigail Hunt, great-grandmother of Lou Henry Hoover
Eleonora Ruzvelt

**Anna Eleonora Ruzvelt** (; ) - ABŞ-nin prezidenti Franklin Delano Ruzveltin həyat yoldaşıdır. Teodor Ruzvelt onun dayısıdır. Uşaqlıq vaxtında anasını və atasını titrmişdir. Anası difteriya xəstəliyindən, atası isə içki səbəbindən vəfat etmişdir. Onu nənəsi böyütmüşdür. 4 mart 1933-cü il və 12 aprel 1944-cü illər ABŞ-nin ilk ledisi seçilir.

## Xarici keçidlər
* Eleonora Ruzvelt Alman IMDB saytında
Rusiyada prezident seçkiləri (2012)

**2012-ci il Rusiya Federasiyası prezidenti seçkiləri** — Rusiya Federasiyası Prezidenti postuna keçirilən sayca 6-cı rəsmi seçkilərdir. Bu seçkilər onunla yadda qalıb ki, bu seçkilərda qalib gəlmiş namizəd Rusiya Federasiyasının tarixində ilk dəfə 6 il müddəti ərzində prezident səlahiyyətlərini yerinə yetirəcək. Seçkilər 4 mart 2012 tarixində keçirilib və Vahid Rusiya Partiyasının sədri Vladimir Putinin qələbəsi ilə başa çatıb.

## Namizədlər

## Tarixi
Bu seçkilər onunla yadda qalıb ki, bu seçkilərda qalib gəlmiş namizəd Rusiya Federasiyasının tarixində ilk dəfə 6 il müddəti ərzində prezident səlahiyyətlərini yerinə yetirəcək. Seçkilər veb-kamera vasitəsilə canlı yayımda milyonlarla insana gğstərilib. Seçkilərdə Vahid Rusiya Partiyasının namizədi Vladimir Putin 50%-dən artıq nəticə göstərdiyinə görə 1 turda vahid qalib olub. Qalibiyyətdən sonra 4mart 2012 tarixində Vladimir Putin və Dmitri Medvedyev milyonların insanın qarşısında çıxış edib və qələbəyə görə hamıya təşəkkür edib. Gennadi Züqanov istesna olmaqla, bütün namizədlər seçkilərin şəffaf keçdiyini bildirib və nəticələri qəbul edib.

## Nəticələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Rusiya Federasiyası Prezidenti seçkiləri" bülməsi Mərkəzi Seçki Komissiyasının saytında
* "Сводный протокол" — Bületenlərin hesabı komissiyası 
* Veb-kamera ilə seçkilərin canlı yayımı
* Yandeks layihəsi "Seçkilər 2012" 
* RİA-Novosti layihəsi "Выбор есть"
Marathi dili

**Marathi dili** ( **) — Hind-ari dillərindən biri. Hindistanın qərbində və mərkəzində yaşayan marathilərin dili. Dünyada 68 milyondan çox insan bu dildə mükəmməl danışır.Marathi dili Hindistanda ən çox danışılan ana dili sırasında sayca dördüncüdür və dünyada on beşinci ən çox daçıyıcısı olan dildir.

Marathi dili qədim ədəbi ənənələrə malikdir. O, Maharaştra ştatının əsas dilidir. Marathi dili öz dil qrupundakı digər dillərdən təxminən 1000 il əvvəl ayrılaraq müstəqil dilə çevrilmişdir. Yazılı marathi dilinin ən qədim nümunəsi Hindistanın cənubundakı Şravanabelaqola şəhərində yerləşən minillik nəhəng heykəlin üzərindədir. Bu yazı heykəlin tikintisini maliyyələşdirən kral Qanqarayya və tikintiyə rəhbərlik edən sərkərdə Çamundarayya haqqında məlumat verir. Marathi ədəbiyyatının ən böyük nümayəndəsi orta əsr yazıçısı Dnyaneşvar hesab olunur və o, Hindistanda böyük hörmətlə yad edilir.
## Yazı sistemi
Yazılı marathi dili təxminən XI əsrdə daş və mis lövhələr üzərindəki yazılar şəklində meydana çıxmışdır. XIII əsrdən XX əsrin ortalarına qədər yazı sistemi kimi Modi əlifbasından istifadə olunurdu. 1950-ci ildən etibarən isə hindi və bəzi digər Hindistan dillərində olduğu kimi devanagari əlifbası istifadə edilir. Müəyyən tarixi dövrlərdə sənədləşmədə ərəb qrafikası əsasında yazıdan da istifadə olunmuşdur.

## Yayılma zonası və statusu
Marathi dili Hindistanın Maharaştra ştatında və qonşu ştatların — Qücərat, Madhya-Pradeş, Qoa, Karnataka, Andhra-Pradeş, həmçinin Daman və Diu və Dadra və Naqar-Haveli ərazilərinin bitişik bölgələrində yayılmışdır. Vadodara, Surat, Haydarabad, Əhmədabad, Belqaum, İndaur, Qvalior kimi şəhərlərdə marathi dilli böyük icmalar mövcuddur. Bundan əlavə, bu dil dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan mühacirlər tərəfindən də istifadə olunur; əsasən ABŞ, BƏƏ, Böyük Britaniya, Avstraliya, Sinqapur və digər ölkələrdə.

Marathi dili Maharaştrada rəsmi statusa malikdir, həmçinin Daman və Diu və Dadra və Naqar-Havelidə digər dillərlə yanaşı rəsmi dil hesab olunur. Qoa ştatında konkani dili rəsmi olsa da, marathi bütün rəsmi məqsədlər üçün istifadə edilə bilər. Bundan başqa, Hindistan konstitusiyasına əsasən marathi ölkənin rəsmi dillərindən biridir.

## İstinadlar
Nüdüz qalası

**Nüdiz qalası** — Astara rayonunun Toradi kəndi ərazisində yerləşir. Talış dilində nü - yeni, diz (dij) isə qala deməkdir.Yüksəklikdə yerləşir .Lerik rayonun Loda kəndinə gedən yolun sağ tərəfindədir

## İstinadlar
Vayt Star Layn

**Vayt Star Layn** () — 1874-cü ildə yaradılmış gəmiçilik şirkəti. Həmçinin məşhur Titanik gəmisi bu şirkətə məxsus olmuşdur.
## İstinadlar
Əli Ələsgərov

**Ələsgərov Əli Ələsgər oğlu** () — Əməkdar həkim (2009).

## Həyatı
Ələsgərov Əli Ələsgər oğlu 29 iyun 1953-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Nehrəm kəndində anadan olmuşdur.

1979-cu ildə Tibb İnstitutunu bitirərək terapevt ixtisası almış, əmək fəaliyyətinə Nehrəm kənd xəstəxanasında başlamışdır. Sonralar işini Naxçıvan şəhərində N.Nərimanov adına Respublika xəstəxanasında davam etdirmişdir.

1998-ci ildən həmin xəstəxanada baş həkimin müalicə işləri üzrə müavini vəzifəsində çalışıb. 2012-ci ildən Naxçıvan MR. N.Nərimanov adına Respublika xəstəxanasının Baş həkimi vəzifəsində işləyir. Babək rayonunun Nehrəm kəndində yaşayır.

Ailəlidir, 4 övladı,7 nəvəsi var.

## Təltifləri
2009-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbovun fərmanı ilə muxtar respublika səhiyyəsinin inkişafındakı səmərəli fəaliyyətinə görə Ələsgərov Əli Ələsgər oğluna "Əməkdar həkim" fəxri adı verilmişdir.

## İstinadlar
C-reaktiv zülal

**C-reaktiv zülal** () - qan plazması zülalı olub, iltihab nəticəsində miqdarının qanda kəskin artaması müşahidə olunur. Orqanizmdə iltihabi prosesin olub olmamasını  C-reaktiv zülalın miqdarına müvafiq təyin etmək mümkündür.
CRP geni I xromosomun 1q21-q23 nahiyəsində yerləşir. Zülal molekulu zənciri 224 amminturşusu qalığından ibarətdir. Monomerinin malekulyar kütləsi 25,106 кDа. Zülal böyük olmayan pentraksinlər () ailəsinə aiddir.
Cavad Qurbanov

**Cavad Bahadur oğlu Qurbanov** (1926,  - 2007, Bakı) — Azərbaycanın əməkdar idman xadimi, əməkdar məşqçisi, 12 dəfə qılıncoynatma üzrə Bakı və respublika çempionu, Ümumittifaq və Beynəlxalq dərəcəli hakim(1967),Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, professor.

## Həyatı
Cavad Qurbanov Şuşa şəhərində anadan olub. Azərbaycanın əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi (1967), əməkdar məşqçisi (1964), dəfələrlə qılıncoynatma  üzrə respublika çempionu, Ümumittifaq və Beynəlxalq dərəcəli hakim olub.

C.Qurbanov Azərbaycanda qılıncoynatma idman növünün əsasını qoyanlardan biridir. O, uzun illər respublikanın yığma komandasının baş məşqçisi işləyib. Yetirmələri Avropa, dünya və olimpiya oyunlarının iştirakçısı və mükafatçısı olub.

## İstinadlar
Edvard Smit

**Edvard Smit** (, ) — "Titanik" gəmisinin kapitanı.

## Həyatı
Edvard Smit İngiltərənin Stok-on-Trent şəhərində 1853-cü il 27 yanvar tarixində, Edvard Con Smit və Katerina Hankokun ailəsində dünyaya gəlmişdir. 13 yaşına qədər Etruria ingilis məktəbində təhsil almışdır. Daha sonra isə təhsilini Liverpul şəhərində yerləşən dənizçilik akademiyasında davam etdirmişdir. Edvard Smitin ilk gəmiçilik təcrübəsi A Qibson şirkətinə məxsus olan Senator Veberdə başlamışdır.

## Karyerası
Edvard Smit 1880-cı ilin mart ayında Vayt Star Layn şirkətinin Seltik gəmisində dördüncü zabiti olaraq işə başladı. O, Avstraliya və Nyu-York arasında fəaliyyət göstərən gəmidə uzun müddət işləmişdir. 1887-ci ildə Edvard Smit Vayt Star Layn şirkətinə məxsus gəmilərin birinə ilk dəfə olaraq kapitan təyin olundu. *SS Resbulika* adlanan gəmidə bir müddət işləmişdir.

Edvard Smit Vayt Star Layn şirkətinə məxsus 17 gəmidə kapitanlıq etdikdən sonra Titanik gəmisinə kapitan təyin olundu. Vayt Star Layn ən böyük gəmisinə kapitan təyin edərkən, geniş seçim aparmamışdır. Edvard Smit həmin dövrdə təkcə Vayt Star Layn şirkətinin deyil, həm də bütün İngiltərədə ən məşhur kapitanlardan biri hesab olunurdu.

## Titanik
Titanikin batmasında kapitanın hansısa günahının olub-olmaması bu gündə tam məlum deyil. Müxtəlif iddialara əsasən gəminin aysberqlə toqquşması  və toqquşmadan sonra sürətlə batmasında Smit tərəfindən qəbul olunan bəzi yanlış qərarlarında rolu olmuşdur. Bəzi mənbələrdə isə Titanikin  batmasına səbəb kimi göstərilir ki, " Gəminin içində olan yüksək vəzifəli sərnişinlərdən birinə qarşı olan hər hansısa siyasi səbəbdən dolayı gəmi səfərə çıxmazdan əvvəl içəridən biri texniki nasazlıq yaratmızdır, çünki "batmaz gəmi" adlanan xüsusi meteriallardan hazırlanan bu gəmi necə oldu ki, bir buz parçasına qurban getdi".

## Ölümü
Edvard Smit Titanik batan zaman ölmüşdür. Onun hansı şəraitdə ölməsi barədə müxtəlif fikirlər vardır. Robert Balardın fikrinə görə Smit Titanik filmində olduğu kimi, körpü istiqamətində irəliləmiş və burada son əmrlərini vermək üçün gözləmişdir. Gəminin batmasından sonra isə Atlantik okeanının buzlu sularında itkin düşmüşdür.

Digər bir iddia da isə kapitanın şəxsi silahı ilə intihar etdiyi göstərilir. Gəminin batmasından xilas olan şəxslər, sonralar danışdıqları xatirələrində Edvard Smitin valideynlərindən ayrı düşmüş kiçik yaşlı bir qızı qayığa qədər ötürdüyünü görmüşlərdir. Bir çox hadisə şahidləri Smitin son anlarında belə özünü təmkinli və soyuqqanlı apardığını bildirmişdir.

## İstinadlar
Kamerun prezidentlərinin siyahısı

## [[Kamerun|Kamerun Respublikası]]

## [[Kamerun|Kamerun Federal Respublikası]]

## [[Kamerun|Birləşmiş Kamerun Respublikası]]

## [[Kamerun|Kamerun Respublikası]]
Ən qaranlıq saat

**Ən qaranlıq saat** (ing. The Darkest Hour) — Kris Qorak tərəfindən çəkilən ABŞ filmi. Filmin tam tərcüməsi "Ən qaranlıq vaxtı" kimi səslənir.

## Məzmun
5 gənc amerikalı Moskvaya səyahət etmişdilər. Amma onların Moskva gəzintisi zamanı şəhər yadplanetlilərin işğalına məruz qalır. Adi gözlə görünməyən düşmən canlı-cansız hər şeyi məhv edir. İndi, səyahətləri alt-üst olmuş amerikalı gənclər də digərləri kimi həm sağ qalmağa çalışmalı, həm də yadplanetlilərə qarşı mübarizə aparmalıdırlar…

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* 
* Kabus Allrovi.com saytında 
* Kabus Metacritic.com saytında 
* Kabus Rotten Tomatoes saytında 
* Kabus KG-daily saytında
Kabus yarışçı 2: İntiqam atəşi

**Kabus yarışçı 2: İntiqam atəşi** () — Mark Neveldayn və Brayan Teylor tərəfindən çəkilən ABŞ filmi. 
 
## Məzmun
Şərqi Avropada gizlənən Conni Bleyz gecələr onu kabusa çevirən lənətdən qurtulmağa çalışır. Lakin kilsənin gizli bir sektası tərəfindən köməyə çağırıldıqda kabus yarşçı həvəssiz olsa da, bu işə razılıq verir. İndi o, kiçik bir oğlanın bədənindən istifadə edərək insan forması almaq istəyən şeytani qüvvə ilə mübarizə aparmalı olacaq. Bu yolda Bleyz həm də onu narahat edən öz lənətindən də qurtula bilər...

## Xarici keçidlər
* 
* Kabus Sürücü 2: İntiqam atəşi
Ələddin Əsgərov

**Ələddin Abdulla oğlu Əsgərov** () — professor (1966), Rusiya Aqrar Təhsil Akademiyasının həqiqi üzvü.

## Həyatı
Ələddin Əsgərov 1926-cı ildə Gəncə şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1942-ci ildə o, Gəncə şəhərində 1 saylı orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin Baytarlıq təbabəti fakültəsinə daxil olmuşdur. 1947-ci ildə ali təhsilini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

## Əmək fəaliyyəti
Ələddin Əsgərov ali təhsilini başa vurduqdan sonra Samux rayonunda baş həkim işləmişdir. 1965-ci ildən yaxın dövrədək kafedra müdiri vəzifəsində işləyib. Ələddin Əsgərov doqquz il baytarlıq təbabəti fakültəsinin dekanı, yeddi il Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri vəzifələrində işləmişdir. Vaxtilə Gəncə Şəhər Təbiəti Mühafizə Cəmiyyətinin üzvü, şəhərin ekologiya cəmiyyətinin sədri olmuşdur. O, 45 ildən artıqdır ki, ADAU-nun Elmi Şurasının üzvüdür.

## Akademik fəaliyyəti
Ələddin Əsgərov 1948-ci ildə AKTA-nın Mikrobiologiya kafedrasının aspirantı olmuşdur. 1951-ci ildə namizədlik, 1966-cı ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. Həmin ildən professor elmi adı almışdır. Rusiya Aqrar Təhsil Akademiyasının həqiqi üzvüdür, 600-dən artıq müxtəlif istiqamətli elmi, ictimai-siyasi məqalə və digər əsərlərin, 60-dan çox kitabın, dərslik, dərs vəsaiti, monoqrafiya, bədii-elmi kitabın, 10 ixtiranın, 12 təsərrüfata tətbiq edilən tövsiyənin müəllifidir. Alimin rəhbərliyi altında 14 nəfər elmlər namizədi və doktoru hazırlanmışdır. 

Alim əsasən kənd təsərrüfatı, xüsusilə baytarlıq sahəsi üzrə elmi naliyyətlər əldə edib. O, gigiyena, ekologiya, bədii, elmi-kütləvi kitabların - "Bilirsinizmi?","Nələr olmur bu dünyada?", "Təbiətin mühafizəsi", "Ətraf mühitin qorunması", "İnsan və təbiət", "İnsan ekologiyası", "Ekologiya və poeziya", "Təkamül təliminə yeni baxış", "Ovçuluğun əsasları", "Ailə ekologiyası", üç cilddən ibarət "Müasir ekologiya" (2004-2006) və s. dərsliklərin və digər əsərlərin müəllifidir. Ekologiya üzrə tədqiqatları 1972-ci ildən 1988-ci ilə qədər Azərbaycanın ali məktəblərində istifadə edilən ilk və yeganə dərslik olmuşdur.

Ələddin Əsgərov Azərbaycan dilində "Kənd təsərrüfatı heyvanlarının gigiyenası" dərsliyini tərtib edən ilk alim olmuşdur. Sonralar bu dərslik dəfələrlə müxtəlif düzəlişlərlə təkrar çapdan çıxmışdır (1967, 1972, 1981, 1989, 1992, 2004, 2007). Alim həmçinin "Gəncənin tarixi yaddaşından" və "Gəncə salnaməsindən bir yarpaq" (2000-2003), "Müasir ekologiya" (2004-2007) kitablarının müəllifidir. Ələddin Əsgərov ekologiya üzrə tədris planına ilk dəfə olaraq 1995-ci ildə "İnsan ekologiyası" mövzusunu daxil etmişdir. O, Azərbaycanda təbii mühitin korlanmasına qarşı çıxış edən (1969), ekologiya sahəsində ixtisaslı kadrların hazırlanmasının vacibliyini önə çəkən ilk alimlərdən olmuşdur.

## Təltifləri
Ələddin Əsgərov elmi axtarışlarına və ixtiralarına görə hələ keçmiş SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin və digər ali orqanların fəxri fərmanlarına, müxtəlif medallara, diplomlara və müəlliflik şəhadətnamələrinə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gəncənin qocaman pedaqoqu və professoru prezident fərdi təqaüdünə layiq görülüb
I insan xromosomu

thumb|125px|right|I insan xromosomunun idioqramması

**Birinci insan xromosomu** və ya  **I insan xromosomu**- 23 cüt xromosomun ən böyüyü, somatik 22 cüt xromosomdan biri. Birinci insan xromosomunda 4234 gen cəmləşir
## I xromosom genləri
### p - uzun qol
* ACADM — ortazəncirli asil-КоА-dehidrogenaza - ;
* CD2 — membran zülalı, hüceyrələr arası adgeziya malekulu;
* COL11A1 —  XI tip α1 kollagen zənciri;
* CPT2 — karnitin-palmitoiltransferaaza 2;
* CRB1 — crumbs ;
* CLCN6 — xlorid kanal 6;
* DAB1 — disabled ;
* DBT — şaxələnmiş transasilaza E2 dihidrolipoamid;
* DIRAS3 — 
* ENO1 — α-enolaza ;
* ESPN — ;
* GALE — Qalaktoza-4-epimeraza;
* GJB3 — ;
* HMGCL — 3-hidroksimetil-3-metilqlutaril-КоА-liaza;
* HSD3B1 — 3β-hidroksi-Δ<sup>5</sup>-steroid-dehidrogenaza və steroid-Δ-izomeraza 1;
* HSD3B2 — 3β-hidroksi-Δ5-steroid-dehidrogenaza və steroid-Δ-izomeraza 2;
* KCNQ4 —;
* KIF1B — kinezin;
* LIN28 — lin-28 genin homoloqu ;
* LRP8 — apolipoprotein E;
* MFN2 — mitofuzin 2;
* MTHFR — 5,10-metilentetrahidrofolat-reduktaza;
* MUTYH — mutY genin homoloqu ;
* NCDN — neyroxondrin
* NGF;
* PARK7 —  Parkinson xəstəliyi ilə assosiasiya olunan gen 7;
* PDE4B — fosfodiesteraza 4B
* PINK1 — PTEN;
* PLOD1 — prokollagen lizin 1, və ya 2-oksoqlütorat-5-dioksigenaza 1;
* PTPRF — tirozin fosfataza F zülalına oxşar reseptor;
* STMN1 — statmin 1;
* TSHB — Tireotropin hormonun β yarım vahidi;
* UBIAD1;
* UROD — uroporfirogendekarboksilaza.

### q - kiçik qol
* AGT — angiotenzinogen;
* APOA2 — аpolipoprotein A-II;
* AQP10:
* ASPM — mikrosefalia ilə assosiasiya olunan genin homoloqu asp ;
## Xəstəliklər
I insan xromosomu ilə bağlı 890 irsi genetik xəstəlik mövcuddur.
*Parkinson xəstəliyi - GBA, PARK7 və PINK1;
*Alsheymer xəstəliyi - PSEN2;

## İstinadlar
Yanvar Bədəlov

**Aşıq Yanvar Bədəlov** (*Yanvar Piralı oğlu Bədəlov*; 1942 - 2018) — Azərbaycan aşığı. "Əməkdar mədəniyyət işçisi" (2016).

## Həyatı
Aşıq Yanvar Bədəlov 1942-ci il fevralın 2-də İsmayıllı rayonunun Tircan kəndində doğulub. Bu, o Tircan kəndidir ki, böyük rus şairi Mixail Lermontov (1814-1841) Qafqaz səfərində bu kənddə qonaq olmuşdu. Bu kənd qədim tarixə malikdir. 

Yanvar orta məktəbdə oxuyarkən qonşu Tağlabiyan kəndində yaşayan Aşıq Şamildən aşıq sənətinin sirlərinə yiyələnmişdir. Orta təhsili başa vurandan sonra Bakı Mədəni-Maarif Texnikumunu bitirmişdir.
   
1963-cü ildə respublika festivalının iştirakçısı olmuş və II dərəcəli diplomla təltif olunmuşdur. 

1970-ci ildən Tircan kəndində açılmış mədəniyyət evinin müdiri təyin edilmişdir. Sonralar müxtəlif baxış və müsabiqələrdə iştirak edərək, bir sıra diplom və fəxri fərmanlara layiq görülmüşdür. 

2004-cü ildə isə “Respublika aşıqları” müsabiqəsinin “Şirvan aşıq sənətkarları” nominasiyasının qızıl medalına layiq görülmüşdür.
   
Dörd oğul, bir qız atasıdır. Həm bir ağsaqqal, həm güclü ustad sənətkar kimi tanınan Aşıq Yanvarın 70 yaşı tamam olsa da, sənətkar zil səsi, incə saz ifaçılığı, çevik aşıq rəqsi bu gün də tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə dinlənilir, alqışlarla qarşılanır. 
   
2016-ci il 19 sentyabr tarixində prezident İlham Əliyevin verdiyi sərəncamla Aşıq Yanvar Piralı oğluna Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mədəniyyet işçisi adı verilmişdir. 
   
2018-ci il dekabrın 27-də vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
* Həmid Hacıyev, "Yüz yaşayın, Aşıq!", 2012.
Texnoloq (qəzet)

**"Texnoloq" qəzeti** - Azərbaycan Texnologiya Universitetinin qəzeti

## Haqqında

AzTU-nun çoxtirajlı “Texnoloq” qəzeti 1983-cü ildən fəaliyyətə başlamışdır.

Təhsilin texnoloji təminatı, universitetdə informasiya-təhsil mühitinin formalaşması, tədris texnologiyalarının hazırlanması məsələləri “Texnoloq”un daim diqqət mərkəzində saxladığı məsələlərdəndir.

Qəzet indi yeni təhsil siyasəti ilə əlaqədar nəzərdə tutulmuş işlərin necə həyata keçirilməsi barədə kollektivin üzvlərini məlumatlandırır və problemləri onların müzakirəsinə çıxarır.

Qəzet ayda bir dəfə 300 tirajla çap olunur.

## Əməkdaşları

*Kamalov Səyavuş Cəlil oğlu  - baş redaktor 
*Cavadov Zirəddin Əbili oğlu - baş redaktorun müavini 
*Kamalova Gülşən Səyavuş qızı - kompüter tərtibatçısı 
*Həsənova Səadət Məhərrəm qızı - korrektor 
 
## Mənbə

* "TEXNOLOQ" qəzeti
E.ə. 1290

## Hadisələr
* I Ramzesin tacqoyma mərasimi.
* 15 dekabr — Misirdə XVIII sülalənin sonu, XIX sülalənin başlanğıcı.
* E.ə. 1290-E.ə. 1186 — Böyük Amon bəqbərəsinin tikişilişi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Bişnupriya-manipuri

**Bişnupriya** və ya **Bişnupriya-manipuri** (BPM) (বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী) - Hind-ari dillərindəndir, Hindistanın Assam, Tripura və Manipur əyalətlərinin bəzi hissələrində, habelə Banqladeşin Silhet məntəqəsində və Birmada danışılır.

## İstinadlar
Lombard dili

**Lombard dili** Roman dillərinin Qallo-italik qrupuna aid olan dildir. Şimali İtaliya (Lombardiyanın çox yerlərində və qonşu rayonların bəzi yerlərində, xüsusilə Pyemontun şərq tərəfində)və Cənubi İsveçrə (Tisino və Qraubünden)də yerli olaraq danışılır.

Iki əsas növü var: Qərbi lombard dili, Şərqi lombard dili.

## İstinadlar
Malayalam dili

**Malayalam** ( - malayāḷam) - əsasən Hindistanın Kerala ştatında danışılan dil. Hindistanın 22 rəsmi dillərindən biridir. Kerala əyaləti və Lakşadvip və Pondiçerri birlik torpağlarında rəsmi dildir. Dravid dillərinə aiddir. 35 milyon nəfər bu dildə danışır.

Malayalam, həm də Nilqris rayonunda, Kanyakumari rayonunda, Tamil Nadunun Koimbatoresində, və Karnatakanın  Dakşina Kannada, Manqalore və Kodaqu rayonlarında danışılır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Krik dili

**Krik dili**, **Muskoqi** kimi də tanınan  (*Mvskoke* Krikcədə), Muskoqi dillərindəndir ki, muskoqlar (kriklər) və Seminollar tərəfindən, əsasən, ABŞ-nin Oklahoma və Florida ştatlarında danışılır.

## İstinadlar
Avtobus

**Avtobus** — sürücünün oturacaq yeri daxil olmaqla, oturacaq yerlərinin sayı doqquzdan çox olan, sərnişin daşımaları üçün nəzərdə tutulmuş avtonəqliyyat vasitəsi. Bu, ümumi istifadədə olan nəqliyyat vasitəsidir.

O, ən çox ictimai nəqliyyatda, lakin həm də çarter məqsədləri üçün və ya xüsusi mülkiyyət yolu ilə istifadə olunur. Orta avtobus 30-100 sərnişin daşısa da, bəzi avtobuslar 300-ə qədər sərnişin tutumuna malikdir. Ən çox yayılmış növü daha böyük yükləri daşıyan ikimərtəbəli və artikulyar avtobuslar və daha kiçik yükləri daşıyan midiavtobus və mikroavtobuslar olan tək mərtəbəli avtobuslardır. Məşqçilər uzun məsafəli xidmətlər üçün istifadə olunur. Şəhər tranzit avtobusları və şəhərlərarası avtobuslar kimi bir çox növ avtobuslar gediş haqqı alır. Digər növlər, məsələn, ibtidai və ya orta məktəb avtobusu və ya iş avtobusları pulsuzdur. Bir çox yurisdiksiyalarda avtobus sürücüləri adi sürücülük vəsiqəsinin üstündə və ondan kənarda xüsusi böyük nəqliyyat vasitəsi lisenziyası tələb edirlər.

Avtobuslarla sərnişin daşımalarına “D” kateqoriyası üzrə nəqliyyat vasitələrini idarə etmək hüququnu təsdiq edən sürücülük vəsiqəsi olan, yaşı 21-dən , "DE" kateqoriyası üzrə nəqliyyat vasitələrini idarə etmək hüququnu təsdiq edən sürücülük vəsiqəsi olan, yaşı 24-dən və avtonəqliyyat vasitələrini idarə etmək sahəsində təcrübəsi üç ildən az olmayan sürücülər buraxılır.

İkimərtəbəli avtobuslar London küçələrində nəqliyyat vasitələrinin uzunluğuna məhdudiyyət qoyulmasına görə icad edilib.

BakAZ-3219 modelinin BZSA-3742 modelindən fərqi soyuducu sisteminin çıxarılması, onun əvəzinə oturacaqların qoyulması və çoxlu sayda şüşəli pəncərələrin yerləşdirilməsi olmuşdur. Bu modelin əsasında isə həmçinin tibbi laborotoriya ilə təmin olunmuş avtobuslar buraxılmışdır.

## Mənbə
* Avtomobil nəqliyyatı haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
* Bakı şəhərində avtobus sərnişin daşımalarının təşkilində müasir üsulların tətbiqi

## Həmçinin bax
*Avtobus dayanacağı
Ağ balina

**Ağ balina və ya Beluga balinası** (lat. *Delphinapterus leucas*) — bütün həyatı boyu suda yaşamağa uyğunlaşmış məməlilər cinsi.

## Qalereya

Fayl:Delphinapterus leucas head 2.jpg|Vankuver akvariumdakı Ağ balina.
Fayl:Delphinapterus leucas head 1.jpg|Vankuver akvariumdakı Ağ balina.
Fayl:Dl-20 beluga.jpg|Ağ balina.
Fayl:Faroe stamp 329 white whale (Delphinapterus leucas).jpg|Ağ balinanın Faroe adaları pulu üzərinə şəkli.


## Xarici keçidlər
* Vankuver akvariumdakı Ağ balina 
* Beluga Kamerası
Yupik xalqları

**Yupik xalqları və ya Eskimos xalqları** (öz dilində olan adı: *Yupik* və ya *Yupiyak*)  — Rusiya Federasiyasında Çukçi yarımadasında və Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Alyaska ştatının qərb və cənub-qərb hissələrində yaşayan Yupik xalqları sinifinə daxil olan Eskimos mənşəli xalq.

### Din

Yupiklər, Rus Amerikası dövründə Pravoslav Xristian ruslar tərəfindən (*Slaaviq*) xristianlaşdırıldılar. Yupikcənin fərqli dialektlərində Pravoslav mətnləri vardır.

Pravoslav hegemoniyası 1885-ci ildə Kuskokwim çayı sahilindəki Bethel şəhərində *Moravian* missiyasının qurulması ilə başlayır. Üç il Nelson adasında Cizvit missiyası ilə davam edir. Cizvit missiyası bir il sonra da Yukon çayı ağzında yer alan Akuluraka daşınmışdır. 

## Mətbəx

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Yuungnaqpiallerput : The Way We Genuinely Live / Masterworks of Yupik Science and Survival 
*Shop By Culture / Yup'ik
Ann Fienup-Riordan

**Ann Fienup-Riordan** () — ABŞ arxeoloqu. Ən çox Alyaskada yaşan Yupik xalqları ilə maraqlanmışdır. Onun bu xalq haqqında çoxlu işləri vardır.

## Mükafatları
* 1991–2001: İlin tarixi (Alyaska Assosiasiyası tərəfindən)
* 2001: Hörmətli humanitar müəllim (Alyaska Assosiasiyası tərəfindən)
* 2001: Denali mükafatı (Alyaska Assosiasiyası tərəfindən)

## İşləri
* 1983 : The Nelson Island Eskimo: Social Structure and Ritual Distribution. Anchorage, AK: Alaska Pacific University Press.
* 1986 : "When Our Bad Season Comes: A Cultural Account of Subsistence Harvesting & Harvest Disruption on the Yukon Delta". Alaska Anthropological Assn.
* 1990 : Eskimo Essays: Yup'ik Lives and How We See Them. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
* 1991 : The Real People and the Children of Thunder: The Yup'Ik Eskimo Encounter With Moravian Missionaries John and Edith Kilbuck. Norman, OK: University of Oklahoma Press.
* 1994 : Boundaries and Passages: Rule and Ritual in Yup'ik Eskimo Oral Tradition. Norman, OK: University of Oklahoma Press. [computer file]
* 1995 : "Freeze Frame: Alaska Eskimos in the Movies". Seattle, WA: University of Washington Press.
* 1996 : The Living Tradition of Yup'ik Masks: Agayuliyararput (Our Way of Making Prayer). Seattle, WA: University of Washington Press.
* 2000 : Hunting Tradition in a Changing World: Yup'ik Lives in Alaska Today. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
* 2000 : "Where the Echo Began: and Other Oral Traditions from Southwestern Alaska Recorded by Hans Himmelheber Ed". Anchorage, AK: University of Alaska Press.
* 2001 : What's in a Name? Becoming a Real Person in a Yup'ik Community. University of Nebraska Press.
* 2005 : (ortak: Alice Rearden) "Wise Words of the Yup'ik People: We Talk to You because We Love You". University of Nebraska Press.
* 2005 : (ortak: Marie Meade ve Alice Rearden) "Yup'ik Words of Wisdom: Yupiit Qanruyutait". University of Nebraska Press.

## Həmçinin bax
* Yupik xalqları

## Xarici keçidlər
* Arktik Studiya Mərkəzi
Qərbi friz dili

**Qərbi friz dili** (*Frysk*,  ) əsasən Hollandiyanın şimalında yerləşən Frizland (*Fryslân*) vilayətində danışılır.

## İstinadlar
Fars şahzadəsi: Zamanın qumları

***Fars Şahzadəsi: Zamanın qumları*** () — Mayk Nyuell tərəfindən çəkilən ABŞ filmi. Film ilk dəfə olaraq 9 may 2010-cu ildə London premyerasında göstərilmişdir. Tamaşaçılar filmin kastinqini əks reaksiya ilə qarşılamışdırlar. Fars taxtının titullu varisi Dastan rolunu oynayan Henkok-Parkın İsveç-yəhudi-amerikan "şahzadəsi" Ceyk Cillenholdan başqası deyil.

## Məzmun

Gənc şahzadə Dastan hər zaman döyüşlərdə düşmənlərinə qalib gəlmiş, lakin məkrli saray xadiminin fitnə-fəsadı nəticəsində şahlığından məhrum olmuşdur. İndi Dastan vaxtı geri qaytara biləcək və öz sahibini dünya hökmranı edəcək qüdrətli və eyni zamanda sehrli bir əşyanı canilərdən oğurlamalıdır. Düşmənlərini dəf etməkdə ona soyuq silahla davranışın incəliklərinə yiyələnmə bacarığı və qeyri-adi akrobatika və ekvilibristika qabiliyyəti yardım edəcəkdir.

## Həmçinin bax
* *[[Prince of Persia: The Sands of Time]]*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Rəsmi sayt
* Canlı jurnalda Fars Şahzadəsi
* Dizaynerlə intervyu
* Fars Şahzadəsi: Zamanın qumları
Labrador dənizi

**Labrador dənizi** — Atlantik okeanında yerləşən dəniz. Labrador yarımadası, Nyufaundlend adası və Qrenlandiya arasında yerləşir. Sahəsi 840 min km², maksimal dərinliyi 4316 m-dir.
Labrador dənizi 40 milyon il öncə formalaşmışdır.

## Ədəbiyyat
* Clarke, R. A. & J.-C. Gascard. The Formation of Labrador Sea Water. Part I: Large-Scale Processes // Journal of Physical Oceanography, Volume 13, Issue 10 (October 1983), pp. 1764–1778.
* Clarke, R. A. & J.-C. Gascard. The Formation of Labrador Sea Water. Part II: Mesoscale and Smaller-Scale Processes // Journal of Physical Oceanography, Volume 13, Issue 10 (October 1983), pp. 1779–1797.

## Xarici keçidlər
Kayak

200px|thumb|right|Eskimos qayığı
**Kayak** və ya **eskimos qayığı** — eskimoslar, aleutlar və başqa Arktika xalqları tərəfindən istifadə edilən qayıq növü.

Hal-hazırda turizm və idman məqsədləri üçün istifadə edilir. Onların materialları dəniz axımına qarşı bir-birindən fərqlənir. Qayıqlar ağacdan hazırlanır. Onun bir çox plastik növləri də mövcuddur.

## Həmçinin bax
*Yupik xalqları

## Xarici keçidlər

* Eskimos qayığı  
* Eskimos qayığı
Filip Pauluççi

**Filip Osipoviç Pauluççi** (, 1779, Modena — 25 yanvar 1849, Nitsa) — markiz, fransız və rus hərbi xadimi, general-adyutant.

## Həyatı
Filip Pauluççi əvvəlcə Fransa ordusunda xidmət etmişdi. 1807-ci ildə polkovnik rütbəsində Rusiya ordusuna keçmişdi. Osmanlı ordusuna qarşı döyüşmüşdü. 1810-cu ildə Qafqaz ordusunun general-kvartirmeyseri təyin olunmuşdu. 1811-ci ildə Qafqazın sərdarı vəzifəsinə dəyişildi.

22 sentyabr 1811-ci ildə rus qoşunlarının komandanı general F. Pauluççi Qafqaza daxil oldu.

Markiz Pauluççi 1812-ci il fevral ayının birinci yarısında Bakıda olmuşdur.

## Mükafatları
Filip Pauluççi 7 may 1809-cu ildə № 939 əmrlə 4-cü dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni ilə təltif edilmişdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*  Паулуччи Филипп Осипович
* http://www.museum.ru/museum/1812/Persons/slovar/sl_p13.html|страницы=511—512
Lokus

**Lokus** — biologiyada xromosomda genin yerləşdiyi nahiyə. Lokusların hər hansı genom üçün sıra sayı genetik xəritə adlanır.
[thumb|150px|Xromosomun sxematik təsviri: (1) [Xromatid, S fazasından sonra xromosomun iki identik hissəciyindən biri(2) Sentromer, xromatidlərin bir biri ilə borucuqlar vasitəsilə birləşdiyi yer(3) Kiçik qol. (4) uzun qol.]]
## Təsnifat
Misal: "6p21.3".

Anoloji olaraq uzun qola da təbiq olunur.  Misal üçün "11q1.4-q2.1" göstərir ki, genin lokusu XI xromosomun uzun qolunda, yarımzolaq 4 ilə zolaq 1-in və yarımzolaq 1 ilə zolaq 2-nin arasındadır.
Arşakilər

**Arşakilər sülaləsi** — Bizim eradan əvvəl 250-ci ildən eranın 224-cü ilinədək Parfiyada iqtidarda olmuş, Parna əsilli xanədan.

## Tarixi
E.ə. 53-cü ildə Roma sərkərdəsinin Azərbaycana uğursuz yürüşündən sonra Artaşeslər öz hakimiyyətini qısa müddətə bərpa edirlər, lakin E.ə. 36-cı ildə Mark Antoni Azərbaycandan keçib, onu dağıdaraq İrana hücum etdi. Antoni II Artavazdı öldürtdürdü.

63 il ərzində Azərbaycanı  ələ keçirmək üçün Roma ilə İran ara-sında müharibələr getmiş və nəhayət, qarşılıqlı sazişə görə hər iki dövlət Ermənistanı öz nüfuz dairəsində saxlamışdı. Azərbaycan Romanın tərkibində qalmış, lakin oranı Parfiya Arşakilər sülaləsinin nümayəndələri idarə etməyə başlamışdı. Sülalənin başcısı İran hökmdarı Vologezin qardaşı Tiridat olmuşdur.
224-cü ildə İranda yeni Sasanilər sülaləsi hakimiyyəti ələ keçirir, lakin Arşakilər sülaləsi Azərbaycanda hakimiyyəti Sasanilərə vermək istəməyərək müharibəyə başlayır. Nəhayət, 297-ci ildə Roma imperiyasının köməyi ilə Arşakilər qələbə qazanır.

## Genealogiya
Arşakilər öz başlanığıclarını mifik Kavi Arşandan götürür.. Арриан упоминает также о том, что парфяне возводили свой род к ахеменидскому царю II Artakserks .

## Şahları

### Siyahı:
* I Arşak (e.ə 250-211)
* I Tiridat (e.ə 246-211)
* II Arşak (e.ə 211-185)
* Friapatius (e.ə 185-170)
* I Fraota (e.ə 170-167)
* I Mitridat (e.ə 167-132)
* II Fraota (e.ə 132-127)
* II Artaban (e.ə 122-121)
* II Mitridat (e.ə 121-91)
* I Qotarzes (e.ə 91-87)
* I Orod (e.ə 80-75)
* I Sanatürk (e.ə 77-70)
* III Mitridat (e.ə 65-54)
* II Orod (e.ə 57-38)
* I Pakor (e.ə 50-38)
* IV Fraota (e.ə 38-2)
* II Tiridat (e.ə 30-25)
* Musa (e.ə 2- b.e 4)
* V Fraota (e.ə 2- b.e 4)
* III Orod (4-6)
* I Vanon (8-12)
* III Artaban (10-40)
* III Tiridat (35-36)
* II Qotarzes (40-51)
* I Vardan (40-46)
* II Vanon (45-51)
* I Volagez (51-77)
* II Vardan (55-58)
* II Volagez (77-89)
* II Pakor (77-115)
* IV Artaban (80-81)
* I Osroez (89-130)
* III Volagez (105-148)
* IV Mitridat (115-145)
* Parfamaspatez (116-117)
* II Sanatürk (145-145)
* IV Volagez (148-191)
* V Volagez (191-208)
* II Osroez (190-195)
* VI Volagez (208-228)
* V Artaban (213-226)

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*Parfiya
*Parflar
*Alban Arşakiləri

## Xarici keçidlər
* Arşakilər Parfiya dövlətinin tarixində
Ulduz kambalası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Bədən quruluşu
Yuxarı (dorsal) və anal üzgəclərində qara və ağdan başlayaraq narıncıya qədər dəyişən zolaqlar ilə örtürməsi ulduz kambalasının əsas fərqləndirici xüsusiyyətidir. Bədəni ulduzşəkilli pulcuqlar ilə örtülüdür və adını bu xüsusiyyətindən alır. Göz tərəfi qaradan tünd qəhvəyiyə, aşağı tərəfi isə ağdan krem rənginə qədər fərqli tonlarda ola bilir. 

## Yaşayış mühiti
Həm şirinsularda, həm də duzlu (şor) sularda yaşamağa uyğunlaşıb. Sahilə yaxın yerlərd, çayın mənsəbləridə, şirin su zonaları, rifli ərazilərdə və s. yaşayır.

## Yayılma arealı
Əsasən Sakit okeanın qərb tərəfində yaşayırlar.

## Qidalanması
Bala formasında ulduz kambaları planktonlar ilə qidalanır. Böyüdükcə isə molyusklar, su onurğasızları və fərqli balıq növləri ilə qidalanırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yukon–Kuskokvim deltası

**Yukon–Kuskokwim Deltası** (ingiliscə:Yukon–Kuskokwim Delta) ABŞ-də yerləşən dünyanın ən böyük deltalarından biridir. Berinq dənizi hissəində yerləşir.

## Xarici keçidlər
* Yukon Delta National Wildlife Refuge
* In rural Alaska villages, families struggle to survive
Hipotermiya

**Hipotermiya** — insan bədənində temperaturun aşağı düşməsi nəticəsində yaranan simptom. Hipotermiya insanın uzun müddət soyuq şəraitdə qalması nəticəsində yaranır. Leysan, külək və qar kimi faktorlar hipotermiyanın yaranmasının əsas səbəblərindən hesab olunur. Gəmi qəzalarının bir çoxunda insanlar ehtimal olunduğu kimi boğulmadan deyil, hipotermiyadan vəfat etmişdir. Məsələn Titanik gəmisində olan 1.800 sərnişin -40 dərəcə havada, 10 dəqiqə ərzində hipotermiya səbəbindən həlak olmuşdur.
Robert Balard

**Robert Balard** () - amerikalı dəniz donanmasının istefada olan dənizçisi. 1985-ci ildə Atlantik okeanı 4.000 metr dərinliyində Titanik gəmisinin qalıqlarını aşkarlamışdır.
Gennadi Züqanov

**Gennadi Andreyeviç Züqanov** (, ) — rusiyalı dövlət xadimi, siyasətçi, Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı, Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyasının yaradıcısı və sədri.

## Həyatı
Gennadi Züqanov Mımrino kəndində anadan olub. 1961-ci ildə gümüş medalla məktəbi bitirdikdən sonra Orlov Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olur, 1969-cu ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirir. 1966-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına daxil olub. 1967-ci ildən etibarən Komsomolda işləməyə başlayıb. 1990-cı ildə SSRİ-nin dağılmasından sonra Gennadi Züqanov 1990-cı ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Kommunist Partiyasının əsasını qoyur. 1993-cü ildə partiyanın adı KPRF ilə əvəz olunur. Bu günə qədər Gennadi Züqanov 4 dəfə Rusiya Federasiyası Prezidenti postuna namizəd olub, Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının 6 çağırışının deputatı olub. 2012-ci ildə sonuncu prezident seçkilərində 17,18% (12 318 353 səs) toplamaqla 5 namizəd arasında ikinci yeri tutub, lakin bu nəticələri baykot edib.

## Nəticələri
Gennadi Züqanov Rusiya Federasiyası Prezidenti seçkilərində 4 dəfə iştirak edib.

## İstinadlar
Bodo dili

**Bodo** (Devnaqari:बोडो) Çin-tibet dillərinin Barik dilləri bölümünün Bariş dilləri bölməsinə aid olan bir dildir və Hindistanın şimali-şərqində və Nepalda Bodolar tərəfindən danışılır.Hindistanın Assam əyalətinin dillərindən biri və Hindistanda xüsusi bir konstitusiya statusu verilən 22 planlanan dillərindən biridir.

## İstinadlar
Doqri dili

**Doqri** (डोगरी və ya ڈوگرى) Hind-ari dillərindən biri dir və Hindistan və Pakistanda əsasən də Cammu və Kəşmirin Cammu regionunda ,Himaçal Pradeş,həm də Pəncabın şimalında beş milyon nəfərin danışdığı dildir.Doqri dilində danışanlar Doqralar adlanırlar və  Doqri danışan region Duqqar adlanır.

## İstinadlar
Teleutlar

**Teleütlər** (özlərini *tadar*, *bayat-paçat* adlandırırlar) — Rusiyanın Kemerova vilayətində, Qərbi Sibirdə yaşayan türk xalqı.  
## Sayları və yayılması
Rusiya federasiyasında sayları 2650 nəfərdir.Kemerova vilayətində isə 2 534 nəfər yaşayır.

Teleütlər əsasən kəndddə yaşayırlar. 2 min nəfərə yaxın əhali Bekova, Çeluxoeva, Verxovskaya, Şanda, Novi-Baçatı kəndlərində qərar tutub.

## Dilləri
Teleut dili Altay ailəsinin türk dilləri qrupunun qırğız-qıpçaq dilinə bağlıdır.

## Tarixi
391-ci ildə Teleutlar tabğaçlar tərəfindən tabe edildi. 403-cü ildə jujanlara tabe oldular.

Teleüt və Telengitlər, Çin qaynaqlarında T’ieh-le olaraq bilinən Tölöslərin
törəmələri kimi qəbul edilir.
Bir mülahizəyə göre: Teleut və Telengit etnonimləri eyni kökdən gəlir.
Teleut etnonimi “Tele” kökünə Monqolca “+ut” çoxluq, cəm şəkilçisinin gətirilməsi nəticəsində yaranmışdır.
Telelər anlamına gəlir. Əsas xarakter özəllikleri, yaşam biçimləri və dil  etibariylə də bu iki topluluk bir-biriyle eyni sayıla biləcək ölçüdə bənzerlikləri var.

Teleutlar özlərini Teleut etnonimi xaricində Teleŋet, Payat və Tadar
etnonimləriylə də adlandırırlar.
Bunlardan Teleŋet: Teleut və Telengitlərin özləri üçün danışdığları ortaq
etnonimdir.
Payat; Teleut Türklərinin çox saylı olaraq yaşadıqları Kemerovo bölgəsində
olan Baçat çayının Teleut Türkcəsindəki qarşılığı.
Sovetlər və öncəsində bu bölgədə yaşayan Türk xalqları üçün yayğın
olaraq Tatar etnonimi deyilir.Söz qonusu Tadar etnonimi isə Teleut
Türkcəsinin yapısı gərəyi iki addım arasındaki sərt səssizin yumuşaması ilə ibarət olan bir etnonimdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Сервер Совета Федерации: телеуты 
* Сайт Российской ассоциации коренных народов Севера :телеуты 
* Телеуты Кемеровской области 
* Информация из Полярной энциклопедии школьника «Арктика — мой дом: Народы Севера Земли» :телеуты
* Сайт «Заполярье» :телеуты 
* сайт «Народы России»:телеуты
* Телеуты надеются на Бога и духов
* Телеутское население Нижнего и СреднегоПричумышья Алтайского края по устнымисторическим источникам 1996—2002 гг.:идентификация и интерпретация
* Колесникова С. С. Особенности Я-Концепции подростков с аддиктивным поведением в Телеутском этносе
Məhəmməd xan

*Məhəmməd xan Gəraylı — Qacar elinin Gəraylı oymağının elxanı, Xorasan hakimi.
*Dərviş Məhəmməd xan — 1524-1551-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Şəki hökmdarı.  
*Məhəmməd xan Zülqədər — Öncə Səfəvi, sonra Osmanlı sərkərdəsi, Ərzurum əyalətinin ilk bəylərbəyi
*Məhəmməd xan Naxçıvani — İran Kazak diviziyasının generalı, İranın Müdafiə naziri.
*Məhəmməd xan Şahsevən — Şahsevən elinin elbəyi, Sarıxanbəyli oymağından, Mehdiqulu xan Cavanşirin bacısı oğlu
*Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar — 1784-1805, İrəvan xanı.
*Hacı Məhəmməd xan Qasımlı-Avşar — Avşar elinin elbəyi, şah ordusunun polkovniki, xəttat.
*II Məhəmməd xan Ziyadoğlu-Qacar — Ziyadoğlular sülaləsindən, Ziyadlı oymağının başçısı, Gəncə xanı.
*Məhəmməd xan Təkinski — Azərbaycan dövlət xadimi.
*Ağa Məhəmməd şah Qacar — (1795-1797), Qacarlar dövlətinin 1-ci hökmdarı.
*Mirzə Məhəmməd xan — (1747-1768), Bakı xanlığının hakimi.
*Məhəmməd xan (Qazıqumuq xanı) – Qazıqumuq hakimi və 40 gün hakimiyyətdə olmuş Şəki xanı

## Həmçinin bax
*Məhəmməd Həsən xan
Terri Adams

**Terri Adams** — Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkətinin sabiq prezidenti

## Mükafatları
Azərbaycanda dəniz neft sənayesinin inkişafında, bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın qurulmasında və onun genişləndirilməsində xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 yanvar 1998-ci il tarixli, 671 nömrəli Fərmanına əsasən "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
"20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı

**20 Yanvar Şəhidi fəxri adı** — 1990-cı ilin yanvarında Azərbaycanın azadlığı uğrunda şəhid olanların xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə Azərbaycan Respublikası vətəndaşları üçün təsis edilmiş fəxri ad.

## Məzmun
"20 Yanvar şəhidi" fəxri adı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1998-ci il 31 mart tarixli 695 nömrəli Fərmanı ilə təsis edilmişdir. "20 Yanvar şəhidi" fəxri adı ilə Azərbaycan Respublikasının azadlığı, suverenliyi və dövlət müstəqilliyi uğrunda 1990-cı ilin yanvarında Bakı şəhərində, Lənkəran və Neftçala rayonlarında faciəli hadisələr zamanı həlak olmuş və həmin hadisələr nəticəsində aldığı xəsarətdən (yaralanma, travma, kontuziya) vəfat etmiş şəxslər (ölümündən sonra) təltif olunurlar.

"20 Yanvar şəhidi" fəxri adı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı əsasında verilir.

## Laureatlar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikasının "Azadlıq uğrunda mübariz" fəxri adı
Kannada dili

**Kannada** () və ya Kanara dili,  əsasən Hindistanın Karnataka əyalətində danışılan dildir.Kannada, ki yerli danışanları Kannadiqalar adlanırlar () və dünyanın 40 ən çox danışılan dillərindən biridir. Kannada,Hindistanın planlaşdırılmış dillərində ​​biridir və Karnataka əyalətinin rəsmi və inzibati dili.

## İstinadlar
Mənzərə Məmmədova

**Mənzərə Məmmədova** — Filologiya elmləri namizədi, dosent.

## Həyatı
* Mənzərə Məmmədova 1934-cü ildə martın 25-də İrəvan şəhərində anadan olub.
* 1940–50-ci illərdə İrəvanda 16 nömrəli orta məktəbi bitirib.
* 1951–56-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsinin Şərq şöbəsində oxuyub.
* 1957–1964-cü illərdə Azərbaycan EA-nın Əlyazmaları fondunda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışıb.
* 1964–1967-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Əlyazmaları fondunda aspiranturada oxuyub.
* 1968-ci ildə "XI-XVII əsr fars dilinin izahlı lüğətlərinin əsas tərtib prinsipləri" mnövzusunda dissertasiya müdafiə edib.
* 1969-cu ildən Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) dosent vəzifəsində işləyir.
* 1969-cu ildən ADU-da (indiki BDU) İran filologiyası, Fars dili, Fars dili tədrisinin metodikası, Mətnşünaslıq, Mənbəşünaslıq, Ümumi və İran dilçiliyinin əsasları mövzularında mühazirələr aparır.
* Mənzərə Məmmədova İran filologiyası sahəsində tədqiqat aparır. O, 41 məqalənin, 1 dərsliyin müəllifidir.
* 1970-ci ildə Tiflis şəhərində "İran filologiyasının aktual problemləri" üzrə VI Ümumittifaq elmi konfransda, 1977-ci ildə Bakı şəhərində "İran filologiyasının problemləri" üzrə VI Ümumittifaq elmi konfransda, 1977-ci ildə Moskva şəhərində "Şərq dilçiliyinin nəzəri problemləri" üzrə sosialist ölkələrin I Beynəlxalq simpoziumunda, 2007-ci ildə Bakı şəhərində "Yaxın və Orta Şərq: dünəni, bu günü, sabahı" beynəlxalq elmi konfransda iştirak etmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* "Nizami və fars dili leksikoqrafiyası" 1978.
* "XVI əsr farsca-türkcə lüğətləri haqqında" 1982.
* "Fars dili". (Orta məktəbin 6-cı sinfi üçün dərslik) 1992.
* "Nizami Gəncəvinin əsərlərində işlənən bəzi predikatların məna və struktur xüsusiyyətləri" 2007.
* "Nizami Gəncəvinin "Şərəfnamə" əsərində işlənən türk mənşəli sözlər" 2008.
* "Nizami Gəncəvinin bədii sözü haqqında qeydlər" 2008.
* "Nizami Gəncəvinin "Şərəfnamə" əsərində işlənən üslubi antonimlər" 2008.
* "Nizami Gəncəvinin "Şərəfnamə" əsərində işlənən təşbihlər" 2008.
* "Nizami Gəncəvinin dilində işlənən bədii təsvir vasitələrinin struktur xüsusiyyətləri" 2008.
* "Maqistr hazırlığı üçün proqramlar: 1. Ümumi və fars dilçiliyinin əsasları. 2. Mənbəşünaslıq 3. Mətnşünaslıq", 2008.
* "Nizami Gəncəvi dilinin lüğəti" ("Şərəfnamə" əsəri üzrə), 1 hissə. 2009.

## Mənbə
* http://orient.bsu.edu.az/az/content/mnzr_mmmdova_45
Konkani dili

**Konkani** — Hindistanın qərb sahilində Konkan adlanan  torpağın ensiz zolağı boyunca danışılan bir neçə qohum dialektə verilən addır. (Devanāgarī:, ),Hind-Avropa dillərinin Hind-ari dilləri qrupuna aid olan bir dildir. Hindistanın rəsmi dillərindən biridir və habelə Qoa əyalətin rəsmi dilidir.Karnataka və şimali Keralada (Kasaraqod rayonu) bir azlıq dilidir.

## İstinadlar
Annenfeld

**Annenfeld və ya Annino** () — Əsası 1818-ci ildə Cənubi Qafqazda qoyulan, indiki Azərbaycanda Şəmkir rayonunun ərazisində yerləşən Alman koloniyasıdır.

## Tarix
Almanların ilk köçü 1818-ci ilə təsadüf olunur. Həmin ilin yayında Tiflisdən Azərbaycanın Yelizavetpol qəzasına (indiki Gəncə) köçən 194 alman ailəsi Şamxor (indiki Şəmkir) yaxınlığında Yelenendorf (indiki Göygöl rayonu) və Annenfeld adlı iki koloniya saldılar. Yaşayış məntəqəsi plan üzrə salınırdı. Həmin kəndlərdə geniş küçələr, aynabəndli, taxtapuşlu, zirzəmili və eyvanlı evləri tikilirdi. Koloniyalardan biri olan Annenfeld alman koloniyası 1917-ci ilə kimi Yelizavetpol quberniyası tərkibində qalmışdır.

Annenfeld öz adını I Pavelin kiçik qızı olan Anna Pavlovanın adından götürür. Koloniyada Vürtemburq ərazisindən olan 67 ailə yaşayırdı. 1826-cı ildə ikinci Rusiya-İran müharibəsində (1826–1828) bir çox ailə İran qoşunu tərəfindən məhv edilmişdir. Böyük soyuqdəymə nəticəsində 1818–1831-ci illərdə 185 nəfər doğulmuş, 479 nəfər ölmüşdür. 1831-ci ildə almanların bu koloniyanı tərk etməsinə baxmayaraq, torpaqsız qalmışlar. Bu səbəbdən məhz həmin ildə almanlar yenidən Annenfeldə geri dönmüşlər. Onların qayıdışı Nazirlər Komitəsi tərəfindən qəbul edilmişdir. Rəsmi surətdə isə 4 avqust 1842-ci ildə Rusiya çarı I Nikolay tərəfindən təsdiq edilmişdir. 1873-cü ildə ailələr 8 mil şimala, kənd vadisinə köçürülmüşlər. Kənddə məktəb də var idi. 9 fevral 1916-cı ildə Rusiya Almaniya ilə müharibə şəraitində olduğundan, koloniyanın adı dəyişdirilərək "Annino" adı verillmişdi. 1938-ci ildə alman icmasının yaşadığı Annino qəsəbəsi Şamxor qəsəbəsi adlandırılıb. İkinci dünya müharibəsinin başlanmasından az sonra SSRİ-nin qərb ərazilərində yaşayan bütün almanlar Mərkəzi Asiya regionuna deportasiya edildilər. Annenfelddə yaşayan almanlar da 1941-ci oktyabrın 15–20-si tarixləri arasında bütünlüklə Qazaxıstan sürgün edildilər.

## Kilsə
1885-ci ildə Protestant icmalarının Yelenendorf, Annenfeld və Georqsfeld koloniyalarına gəlişi ilə əlaqədar olaraq, 1909-cu ildə Annenfeld koloniyasında kilsə tikilmişdir.

## Təsərrüfat
1820-ci ildə Annenfelddə 3185 hektar torpaq sahəsi var idi. Burada üzümçülük və bağçılıq inkişaf etmişdir. 1905-ci ildə şərab zavodunun açılması haqqında "Saziş" imzalanmışdır ki, həmin zavodun əsası 1907-ci ildə qoyulmuşdur. Bu saziş 1913-cü ildə istehlakçı kooperativ tərəfindən təsis edilmişdir. Koloniyada Klara Zetkin adında kolxozçu qadın var idi. Hesab olunur ki, Klara Setkin 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar günü ideyasının müəlifidir.

## Əhali

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Zeynalova S. М.: Azərbaycandakı Alman koloniyaları: 1919–1941-ci illər. — Bakı, 2002.
* İbrahimov N. А.: Azərbaycan tarixinin Alman səhifələri. — Bakı, 1995.
* İbrahimov N. A.: Heimat in der Fremde. Der Deutsche Einfluß auf die Entwicklung Aserbaidschans. — Mainz, 1997. — (Kitabın prezentasiyası Almaniyadan keçib)
* Cəfərli M. Ş.: Politika terroru, almanların taleyi. — Bakı, 1998.
* Polonski L.: "Сименс" на Кавказе. Документальное повествование. — Bakı, 1995.

## Xarici keçidlər
* Almanlar Şimali Azərbaycanda 
* Azərbaycan Almanları 
* Jurnal Yaşayış