open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Binə Şəhidlər Xiyabanı

**Binə Şəhidlər Xiyabanı** — 2020-ci ilin sentyabr ayında əsası qoyulan və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı şəhid olan Azərbaycan Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçusularının dəfn olunduğu xiyabandır.

## Tarixi
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün Vətən müharibəsi başladı. Müharibə zamanı Binə qəsəbəsində yaşayan 21 hərbi qulluqçu şəhid oldu. Onların hamısı Binə qəsəbəsində salınan Binə Şəhidlər Xiyabanında dəfn olundu.

Noyabrın 10-da müharibə bitəndən sonra Binə Şəhidlər Xiyabanında abadlıq işləri aparıldı.

## Dəfn olunanlar
Binə Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanların 1 nəfəri baş leytenantdır, 2 nəfəri gizirdir, 1 nəfəri kiçik gizirdir, 1 nəfəri baş çavuşdur, 1 nəfəri çavuşdur, 14 nəfəri isə əsgərdir.

|21.
|İsa Məmmədov İsa Nazim oğlu.
|12.06.2000
|27.12.2020
|Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri,İkinci Vətən müharibəsi Şəhidi
|}

## Həmçinin bax
* II Şəhidlər Xiyabanı

## İstinadlar
Əlfir Mannapov

**Əlfir Mannapov** (; ) — Rus və başqırd bioloq. Biologiya elmləri doktoru (1999), professor (1999).

2010-cu ildən etibarən K. A. Timiryazev adına Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında Balıqçılıq və Arıçılıq şöbəsinin müdiridir, 2006–2010-cu illərdə eyni yerdə arıçılıq şöbəsinin müdiri və 1991–96, 2000–2006-cı illərdə Başqırd Dövlət Aqrar Universitetinin Arıçılıq kafedrasının müdiri.

Rusiya Federasiyasının Ali Peşə Təhsilinin Fəxri İşçisi (2013). Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2003).

## Bioqrafiyası
Kənddə anadan olub. BASSR-in Buzdək rayonunun Köhnə Boqadı.

Başqırd Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun (indiki Başqırdıstan Dövlət Aqrar Universiteti zoopark mühəndisliyi fakültəsini arıçılıq ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə bitirib, sonra 1981-ci ilə qədər orada çalışır. 2000-ci ildən bəri Başqırdıstan Dövlət Aqrar Universitetində dissertasiya şurasının sədri olur. 1981–85-ci illərdə Kazan Baytarlıq İnstitutunda köməkçi işləyir. 1986–1991-ci illərdə Başqırd Dövlət Tibb Universitetində işləyir. 1985-ci ildə namizədlik dissertasiyasını, 1999-cu ildə Moskvadakı Ümumrusiya Dövlət Elmi Tədqiqat Mədəniyyət İnstitutunda doktorluq dissertasiyasını (elmi namizəd Ş. M. Ömərov) müdafiə edir və burada bioloji aktiv məhsulun təsirini araşdırır. İmmunitet müdafiə mexanizmlərinin, kolibasilozda mikrobiosenoz bağırsaqlarının əmələ gəlməsinə və qarşısının alınmasına dair peyvəndin bir hissəsi kimi arıçılıq propolisinin hazırlanması kimi məsələləri araşdırır. 1992-ci ildə İngiltərədə təcrübə keçmişdir. 2010-cu ildən bəri, K. A. Timiryazev adına Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyası Balıqçılıq və Arıçılıq şöbəsinin müdiri, 2006–2010-cu illərdə isə arıçılıq şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.

1998-ci ildən Rusiya Elmlər Akademiyası Arıçılıq Tədqiqat İnstitutu Arıçılıq Bölməsinin Koordinasiya Şurasının üzvüdür. 2007-ci ildən Rusiya Federasiyası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin damazlıq nailiyyətlərinin sınanması və qorunması üzrə mütəxəssisdir.
2012-ci ildə Rusiya Federasiyası Milli Arıçılar və Arı məhsulları istehsal edən Birliyinin prezidenti seçilir. Rusiya Federasiyası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində ictimai şuranın üzvüdür.

Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatı Təhsil Akademiyasının akademikidir (2010).

Dörd doktorluq dissertasiya şurasının üzvüdür: üçü Rusiya Dövlət Aqrar Universitetində — K. A. Timiryazev adına Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında və biri Başqırd Dövlət Aqrar Universitetində. Onun rəhbərliyi altında 9 doktorluq və 29 namizədlik tezisi müdafiə olunmuşdur. 2000-ci ildə Başqırd Dövlət Aqrar Universitetində "Bu gün apiterapiya — 21-ci əsrdə arıların bioloji aptekləri ilə" Beynəlxalq Elmi və Praktik Konfransı təşkil etmişdir.

Rusiya Federasiyası Təhsil Nazirliyinin (2001) və Rusiya Federasiyası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin (2010) fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir.

Həyat yoldaşı — biologiya elmləri doktoru Rəmziyyə Mannapova (1955).

15 dərslik, 4 monoqrafiya daxil olmaqla 600-dən çox əsərin müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Carılqaç gölü

**Carılqaç gölü** (, ) — Çernomorsk rayonunun və Tərxan Qut yarımadası (Donuzlavdan sonra) ən böyük gölü. Çernomorsk rayonunun mərkəzi hissəsinin qərbində yerləşir. Su səthinin sahəsi 8.3 km²-dir. Ümumi mineralizasiya növü acı-duzludur. Liman mənşəllidir. Qapalı hidroloji rejimə malikdir.  

Yerli sakinlər və ora gələn turistlər səhvən Carılqaç gölə liman deyirlər, baxmayaraq ki gölün dənizlə əlaqəsi yoxdur.

Gölün adı Krım tatar dilindən tərcümədə parçalanmış, çatlamış deməkdir. 

## Coğrafiya
İkinci ən böyük olduğu Tərxan Qut göllər qrupuna daxildir. Uzunluğu 8,5 km, orta eni 1 km, maksimal eni 2,3 km-dir. Orta dərinlik 0,9 m, maksimum 1,0/1,6 m, dəniz səviyyəsindən hündürlüyü −0,4 m, su yığma sahəsi 268 km²-dir.

Tökülən və axan çayları, adaları yoxdur.

Gölün sahilində Çernomorsk rayonu Mejvodnensk kənd sovetinin Mejvodnoe, Vodopoinoe və Novoulyanovka kəndləri yerləşir.

Yarılqac və Panskoye gölləri ilə birlikdə, Yarılqaç körfəzinə bitişik göllər qrupuna aiddir. Göl Yarılqaç körfəzindən və Yarılqaç gölündən Mejvodnoe - Zaitsevo - Krasnaya Polyana yerli yolu ilə ayrılır.

20 km uzunluğundakı Carılqaç və 24 km uzunluğundakı Kirovskaya dərələri gölə tökülür. Şimal və cənub (qismən) sahilləri dik, qərb və şərq isə alçaqdır, uyğun olaraq 5-6 və 2-3 m hündürlükdədir.
### İqlim
Gölün ərazisindəki iqlim mülayim kontinentaldır. İyul ayında orta temperatur təxminən +23 ° C, yanvar ayında - 0 ° C-dir. Orta illik yağıntı 350 mm-dən azdır. 

### Alt çöküntülər
Gölün dib çöküntüləri çox qalındır və tərkibinə görə fərqlənir. Üst təbəqələrdə, qara və boz rəngli incə dağılmış lillərlə təmsil olunur. Aşağı təbəqələrdə bunlar əsasən incə dağınıq lillər və ya hətta lilli qumlu torpaqlardan ibarətdir. Siltlərin aşağı təbəqələri demək olar ki, hər yerdədir və sahilə bitişik göl sahələrindəki yuxarı qatlar dəniz mollyuskalarının qabıqları ilə doludur. Dib çöküntülərinin ən böyük qalınlığı 8–12 m, incə qara və tünd boz lilələrin üst təbəqəsi 0,3–1,0 m-dir. Tərxan Qut qrupunun digər göllərində olduğu kimi Carılqaçda da alt kök duzu tapılmamışdır.

## İstinadlar
Kasari çayı

**Kasari çayı** — Estoniyada çay.  Mənsəbi Baltik dənizidir.
## Ümumi məlumat
Kasari çayı Estoniyanın qərbindəki ən bolsulu çaylardan biridir. Çayın uzunluğu 112 kilometr, hövzəsinin sahəsi 3210 kv.kilometr, orta illik su sərfi 25-30 kub m/saniyədir. Zamanla çayda daşqınlar çox olduğu üçün ətraf sakinlərin gediş-gəlişinə və təsərrüfatına ciddi problemlər yaradırdı. Çay yatağının dərinləşdirilməsi problemi az da olsa, həll edə bilmişdi, amma yenə də daşqınlar vaxtı çayın digər sahilinə keçmək olmurdu. Buna görə də 1905-ci ildə çayın aşağı yatağında 307 metr uzunluğunda dəmir-betondan körpü tikildi. Sonradan nəqliyyat vasitələrinin keçməsi üçün yeni bir körpü tikildi.

## Qalereya

Kasari jõgi 1.jpg|Kasari çayı
Kasari jõe kärestik, vaade Teenuse sillalt.jpg| 
Old Kasari Bridge.jpg|Tarixi Kasari körpüsü
Kasari luht 3.JPG|Matsalu Milli Parkında Kasari daşqını


## İstinadlar
Zamenhof günü

**Zamenhof günü** və ya **Esperanto günü** ― süni dil olan Esperantonun yaradıcısı Lüdviq Lazar Zamenhofun doğum günü şərəfinə qeyd edilən gündür. 
## Tarixi
Zamenhofun ana dili İdiş dili idi, rusca və polyakca da ana dili kimi danışa bilirdi. Zamanla İvrit dilində də danışmağa başladı. Latınca, fransızca, almanca, yunanca, italyanca və ispan dilini də öyrəndi. Müharibəsiz bir dünya fikriylə böyüyən Zamenhof Esperanto dilini hələ məktəbdəykən 1873-cü ildən yaratmağa başladı və yaradacağı dilin beynəlxalq yardımçı bir dil olacağına inanırdı. 

15 dekabr 1878-ci ildə 19 yaşlı Lüdviq Lazar Zamenhof ad günü qonaqlığında dostlarına beynəlxalq dilinin ilk versiyası olan "Lingwe uniwersala"nı təqdim etdi. 1887-ci ilə qədər bu dili inkişaf etdirdi və 1887-ci ildə "International Language: Introduction and Complete Textbook" kitabını rus dilində "Doktoro Esperanto" imzasıyla çap etdirdi. 

Zamenhof günü eyni zamanda Esperanto Mədəniyyəti günü olaraq da qeyd edilir. Bu məqsədlə toplantılar, görüşlər keçirilir, Zamenhof və Esperanto mədəniyyəti haqqında məlumatlar verilir. Esperanto dilinin əsas yazarlarından biri olan Xulyo Baği Zamenhof gününün həm də "Esperanto Kitab Günü" olaraq qeyd edilməsini təklif edib, çünki bu xüsusi gündə yeni nəşr olunan kitabların təqdimatı keçirilir, kitabların satışı və oxunması sayəsində Esperanto ədəbiyyatı da qeyd edilir.  

15 dekabr 2009-cu ildə Zamenhofun 150-ci ildönümünü münasibətilə Polşada yeni bir Zamenhof Mərkəzi açıldı. Həmçinin, Nyu-Yorkda simpozium keçirildi. Zamenhofun 150 illiyi şərəfinə Google 33 fərqli dil versiyasında loqosunu Esperanto bayrağı ilə bəzədi. 

## Həmçinin bax
Esperanto
Lüdviq Lazar Zamenhof
## İstinadlar
Yan Eliasson

**Yan Klennet Qlenn Eliasson** (; ) — İsveç sosial-demokrat siyasətçisi, diplomat, BMT Baş Məclisinin Prezidenti (2005-2006), İsveç Xarici İşlər Naziri (2006). Hal-hazırda BMT Baş Katibinin Sudanın Darfurdakı xüsusi elçisidir.

## Təhsili
1957-1958-ci illərdə tələbə mübadiləsi proqramı çərçivəsində ABŞ-nin İndiana şəhərində təhsil almış, sonra 1962-ci ildə İsveç Dəniz Akademiyasını bitirmişdir. 1965-ci ildə Göteborq Universitetinin Biznes, İqtisadiyyat və Hüquq Məktəbində iqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Amerika Universitetinin (1994), Göteborq Universitetinin (2001) və Uppsala Universitetinin (2005) fəxri dərəcələrinə sahibdir.

## Fəaliyyəti
Eliasson diplomatik karyerasına 1965-ci ildə İsveç Xarici İşlər Nazirliyində staj ilə başladı. 1982-1983-cü illərdə İsveç Baş naziri Olof Palmenin diplomatik müşaviri və 1983-1987-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyində Siyasi Məsələlər üzrə Baş Direktor vəzifələrində çalışıb.

1980-1986-cı illərdə Eliasson BMT-nin İran-İraq müharibəsindəki vasitəçilik missiyasında iştirak etdi. 1988-1992-ci illərdə İsveçin BMT-dəki Daimi Nümayəndəsi vəzifəsini icra etdi və eyni zamanda BMT Baş Katibinin İran və İraq üzrə Şəxsi Nümayəndəsi oldu. 1991-ci ildə BMT Baş Məclisinin Fövqəladə Hallar üzrə İşçi Qrupunun sədri və 1991-1992-ci illərdə BMT İqtisadi və Sosial Şurasının (ECOSOC) sədr müavini olmuşdur.
1992-ci ildə Eliasson Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsani Məsələlər üzrə Baş katibinin birinci müavini təyin edildi. Somali, Sudan, Mozambik və Balkanlarda əməliyyatlara qatıldı.

24 aprel - 6 oktyabr 2006-cı il tarixlərində Yoran Persson Sosial Demokrat kabinetində İsveç Xarici İşlər Naziri vəzifəsində çalışmışdır. 2006-cı ilin sentyabr ayında keçirilmiş parlament seçkilərindən sonra partiyası seçkilərdə məğlub olduqda, Uppsala Universitetində dərs verəcəyini bildirdi.

2006-cı ilin dekabrında BMT Baş Katibi Kofi AnnanEliassonu Sudanın Darfur şəhərinə Xüsusi Elçi təyin etdi. 2 mart 2012-ci ildə Baş Katib Pan Gi Mun, Ian Eliasson'u Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Baş katibinin birinci müavini təyin etdi. Baş Katibin birinci müavini vəzifəsinə 1 iyul 2012-ci ildə başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BMT saytında bioqrafiyası
* Biography at the Embassy of Sweden 
* President of the sixtieth session of the United Nations General Assembly
* WaterAid in Sweden
* Lecture transcript and video of Mr. Eliasson's speech at the Joan B. Kroc Institute for Peace & Justice at the University of San Diego, March 2009
Jozep Mariya Mauri

**Jozep Mariya Mauri Prior** (; ) — Kataloniyadan olan İspan Katolik rahibi və Andorranın şahzadəsi, Sicilya Baş yepiskopu Joan Enrik Vives Siciliyanın hazırkı nümayəndəsi.

1941-ci ildə İspaniyanın Pallars Hussa vilayətinin Alzina de Moror şəhərində anadan olub və 1965-ci ildə keşiş təyin edilib. 20 iyul 2012-ci ildə nümayəndə olaraq and içib.

## Həmçinin bax
*Andorranın dövlət quruluşu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azazil

thumb|203x203px| Azazil
**Azazil** və ya A**zazel** ( Arami : **רמשנאל**, ərəbcə : **عزازل**, Azazil, İbrani : **עזאזל** , Aze'ezel) El tanrısı tərəfindən İbranicə Azeez (dəstəklənən) deməkdir. Yom Kippur günündə məbəddə xidmətə girən iki keçidən birinin insanların günahlarını və ya mələyin adını ittiham etdiyi yerdir.

Onun sözlərinə görə Kabbala , kitabında göstərildiyi kimi düşmüş mələkləri rəhbəri İdris başda olmaqla insan qızlarıyla evlənərək Neffilim dövrünü başlatdılar. Üstəlik, Azazil insanlara silah və kosmetika sənətini öyrətdi. Bu səbəblə yer üzündəki fəsaddan məsuldur.

## İslam
Azazil sözü ərəb mənşəli bir sözdür. İbn Küteybəyə görə İblisin adlarından biridir. Hallac-ı Mansur'a görə Adəmə səcdə etmədiyi üçün vəzifəsindən alındı. Abdullah bin Abbasa görə, Azazil cinlərdən ən məlumatlısı idi və bir zamanlar yerdəki pis cinlərlə mübarizə apardı, sonra qürurlandı və Adəmə səcdə etmədi . Üstəlik atəşdən yarandığı üçün özünü üstün hiss edirdi. Palçıqdan yaradılan bir insan, mələklərin bunu necə etdiyini Allaha təqdim edə bilmədi. (Atəşi onu mələklər arasında xüsusi etdi və daha əvvəl döyüşdüyü cinlərdən fərqli olduğu deyilir. ) Daha sonra Tanrı onu göydən qovdu və şeytana çevirdi və adı İblis olaraq dəyişdirildi.

## istinadlar

## Həmçinin bax
* Harut və Marut
Ata pulu

**Ata pulu** (türk. *Baba Parası*) — Səlçuk Aydəmirin rejissoru həm də ssenaristi olduğu, 2020-ci ildə çəkilmiş Türkiyə istehsalı komediya filmi.

## İstinadlar
Zeyrek məscidi

**Pantokrator Monastırı Kilsəsi** və ya **Zeyrek Məscidi** — (yun: Μονή του Παντοκράτορος Χριστού Rom: Mori tu Padokratoros Hristou) — İstanbulun Zeyrek ərazisində yerləşən Şərqi Roma dövrünə aid dini bir binadır. Kilsə bir araya gələn üç ayrı şapeldən ibarətdir. Ayasofyadan sonra İstanbulda sağ qalan ən böyük köhnə kilsədir.

Cənubdakı ilk kilsə II İohan Komnenosun həyat yoldaşı Macarıstanlı İrina tərəfindən XII əsrin birinci rübündə tikilmişdir. Arvadının ölümündən sonra, imperator kilsədən daha şimalda ikinci bir kilsə tikdirir və nəhayət onları birləşdirmək üçün üçüncü bir kilsə inşa edildi.

İstanbulun zəbtindən sonra burada ilk mədrəsə açıldı. Müdərrisi Zeyrek Məhəmməd Ağa idi. Fatih Kompleksi ilə yeni mədrəsələrin inşası başa çatdıqda, buradakı mədrəsələr bağlandı və bina məscidə çevrildi. Hazırda yalnız cənub hissəsi məscid kimi istifadə olunur.

## Yerləşdiyi ərazi
Qızıl buynuza baxan bir təpədə teraslarla düzülmüş geniş bir ərazidə tikilmişdir. Bina kompleksi Fateh səmtinin Fazilet küçəsindədir. Zeyrek Məscidinin adını daşıyan məşhur bir ərazidədir. Köhnə İmarət Məscidindən 1&nbsp;km cənub-şərqdədir. Şəkil bəzəkləri zədələnmişdir.

## Tarix

1118 ilə 1124 arasında Bizans imperatoru II Ioannisin həyat yoldaşı Macarıstanlı İrina bu monastır sahəsini tikdirmişdir. *Christos Pantokrator*a (qüdrətli Məsih) həsr olunmuşdur. Monastır əsas kilsəni əhatə edirdi. Həmçinin Kitabxana və xəstəxanası da mövcud idi. Arvadının ölümündən sonra, qısaca 1124-cü ildən sonra İmperator II İohan ilk kilsənin şimalında başqa bir kilsə tikdi. Onu *Theotokos Eleousa*ya həsr etmişdir. Nəhayət (1136) iki ibadətgah ilə (Müqəddəs Mixailə həsr olunmuş) birləşdi. Komnenos və Paleologos sülalələrinin imperatorluq məqbərəsi oldu. Üstəlik, bir çox yüksək rütbəli Bizanslı, İmperator II Ioannis və həyat yoldaşı Eirene, I Manuelin həyat yoldaşı *Sulzbach*lı Bertha və İmperator V İohan burada dəfn edilmişdirlər.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Daş işləməsi (Orta dövrün Bizans memarlıq simvolu) qismən girintili kərpic texnikasına uyğunlaşdırılmışdır. Bu texnikada divar xəttinin arxasına ardıcıl kərpiclər quraşdırılmış və qarışıq yatağına batırılmışdır. Buna görə qarışıq qatının qalınlığı normal kərpic qatından üç dəfə çoxdur.

Məscidin yaxınlığında (Pantokrator Monastırına aid kiçik Bizans binası əsasında) kiçik Şeyx Süleyman Məscidi yerləşir.

Bu kompleksin bütövlükdə dövrün Konstantinopolunun Bizans üslubunun (orta dövrü) ən tipik memarlıq nümunəsinin nümayəndəsi olduğu deyilir.

İmperator şapeli tağlarla örtülmüşdür və üzərində iki günbəz yerləşdirilmişdir.

Şimal kilsəsi tək bir günbəzə malikdir və saçaq xətti boyunca uzanan üçbucaqlı motivi və köpək dişləri ilə oyulmuş frizi ilə diqqət çəkir.
Moldcell

**Moldcell** — "Telia Company" şirkəti tərəfindən yaradılmış Moldovanın mobil şəbəkə operatorudur. Moldcell Nepalda yerləşən "CG Cell Technologies DAC" qrupunun bir hissəsi olan Moldovada bir mobil telekommunikasiya operatorudur. 2020-ci ilin fevralında Moldcell-in keçmiş sahibi "Telia Company", Moldcell-dəki səhmlərin 100% -ni tamamilə "CG Corp Global"-a məxsus olan "CG Cell Technologies DAC"-a satdığını elan etdi. Əməliyyat 25 mart 2020-ci ildə tamamlandı və "CG Cell Technologies DAC" indi rəsmi olaraq Moldcell-in yeni sahibidir.
Moldcell kommersiya fəaliyyətinə 2000-ci ildə başlamışdır. Hal-hazırda Moldcell-in 1 milyondan çox abunəçisi var.

## Yaranma tarixi
28 aprel 2000-ci ildə Moldcell Kişinyovda ilk satış ofisini açdı. Elə həmin il mobil operator Moldovada ilk dəfə SMS xidmətini istifadəyə verdi. İlk logosu bir maralı təmsil edirdi və sonradan məşhurlaşan ilk şüar — "Bizi gözləyirdin? Biz burdayıq! ".

## Məhsul və xidmətləri
* Cartela Moldcell – abunəçinin müqavilə bağlamaq və ya aylıq ödəniş etmək öhdəliyinin olmadığı öncədən ödənişli tarif planları. Elektron Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Milli Tənzimləmə Agentliyinə (ANRCETI) görə, Moldcell Moldovadakı Abonament (abunə) seqmentində liderdir.

* İnternet ca lumea – Moldcell 3G və LTE(4G) standartlarında mobil internet paketləri, eləcə də modem vasitəsilə internet təklif edir.

* Moldcell Biznes – Moldcell, yerli və beynəlxalq ticarəti dəstəkləyən və inkişaf etdirən çoxsaylı xidmətlər (Məlumat xətti, Telemarketinq, Telesatış, toplu SMS, Nəqliyyat İdarəetmə) və s. təqdim edir.

## Həmçinin bax
Kirill Qaburiç

## İstinadlar
Fira Cəlilova

**Fira Cəlilova** (*Firuzə Ümid qızı İskəndərova*; 26 iyun 1983, Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan jurnalisti

## Həyatı
Firuzə Ümid qızı İskəndərova 1983-cü ildə Bakı şəhəridə anadan olub. 2000-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olub. 2004–2006 Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsi, magistr dərəcəsi, 2006–2007 ​Bakı Pedaqoji Kadrların İxtisasartırma və Yenidən Hazırlanma İnstitutunun Məktəbəqədər Təhsil fakültəsində. Təhsil fakültəsi. İxtisas pedaqoq–psixoloq təhsilini başa vurub. Sonradan 2008–2013 ​ Təhsil Problemləri İnstitutunun Məktəbəqədər bölməsinin pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru proqramı üzrə Doktoranturada təhsil alaraq "Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində interaktiv təhsil metodlarından istifadə" mövzusunda dissertasiya işi müdafiə edərək pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alınmışdır. 2000 – 2004 ​Space Müstəqil Teleradio şirkətinin müxbir və teleaparıcısı kimi fəaliyyətə başlayıb. 2004 – 2005 ​Sabunçu rayonu 105 saylı körpələr və uşaq bağçasının metodisti. 2005 – 2012 ​Sabunçu rayonu 105 saylı körpələr və uşaq bağçasının müdiri. 2012 – 2014​ Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti tabeliyində olan Məktəbəqədər Təhsil Müəssisələri və Uşaq Evləri İdarəsinin sektor müdiri.2014 – 2016 ​Azad Azərbaycan Müstəqil Teleradio şirkətinin layihə rəhbəri və teleaparıcısı 2016 – 2018​ Xəzər Media Mərkəzinin layihə rəhbəri və teleaparıcısı. 2019-indiyə kimi Azərbaycan Sənaye Korporasiyasının törəmə müəssisəsi olan "ASK Xidmət" MMC-nin İctimaiyyətlə əlaqələr üzrə rəhbəri.

## Seminar-treninqlər və aparıcısı olduğu tədbirlər

## Sosial Media
* İnstagram
* Youtube

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
B vitamini

## B Vitamini
Bitki və heyvan mənşəli qidaların tərkibində olur. Suda həll olan vitamindir. B qrup vitaminlərinə B1, B2, B6, B12 aiddir.

## B<sub>1</sub> vitamini
B1 vitamini orqanizmin böyüməsi və inkişfı üçün çox faydalıdır. Əsasən, çörəkdə, yumurta sarısında, paxlalı bitkilərin toxumlarında və az miqdarda ispanaq, kələm, soğan, yerkökü, almada olur. Bu vitaminə sutkalıq ehtiyac 2–3 mqdır. B1 vitamini orqanizmin fizioloji proseslərinin düzgün getməsi, əsasən, sinir sisteminin, ürəyin və əzələlərin normal fəaliyyəti üçün zəruridir. Qidada B1 vitamini çatışmadıqda beri-beri ağır xəstəlik baş verir. Bu zaman sinir sisteminin, ürək-damar fəaliyyəti pozulur, tez yorulur, iştaha itir, insan arıqlayır. Hətta qıcolmalar, iflicolma hadisəsi baş verir.

Keçmiş zamanlarda beri-beri xəstəliyi əsas qidası düyü olan ölkələrdə, xüsusilə, Sakit okeanın bəzi adalarında geniş yayılmışdır.

## B<sub>2</sub> vitamini
Bu vitamin ət, süd, qaraciyər, yumurta, pomidor, ispanaq, kələm, meyvə və tərəvəzələrdə daha üstünlük təşkil edir. B2 vitamininə sutkalıq tələbat 2–3 mqdır. Əgər qidalarda lazımi qədər bu vitamin olmazsa, gözün görmə qabiliyyəti zəifləyir, katarakta xəstəliyi əmələ gəlir. Hətta ağız boşluğunun selikli qişası zədələnir.

## B<sub>5</sub> vitamini
Bu vitamin insan orqanizmində çatışmadıqda, sinir sistemi, dəri, bağırsaq xəstəlikləri yaranır. Sutkalıq norması 20 mqdır. Ən çox qaraciyər, pendir, yumurta, qarğıdalı unu, paxlalı bitkilərdə olur.

Vitamins b.jpeg
Oka Təbiət Qoruğu

**Oka Təbiət Qoruğu** () ― Rusiyada, Meşçer ovalıqlarında, Oka və Pra çaylarının hövzəsində yerləşən qoruq. Qoruq böyük düzəlik çayları və meşəlik torf sahələrinə görə su quşları və gəmilər üçün əhəmiyyətli bir ərazidir. Qoruqda bizon və durna yetişdirmə mərkəzləri var. Ərazi 60-a yaxın Ryazan vilayətinin Spasskiy rayonunda, Ryazan şəhərinin 60 kilometr şimal-şərqində yerləşir. 1994-cü ildə Pra və Oka çaylarının yaratığı allüvial düzənlik beynəlxalq əhəmiyyətli Ramsar sahəsi təyin edilmişdir. Ərazi 1978-ci ildə UNESCO-nun İnsan və biosfer ehtiyatı təyin edilmişdir. Qoruq rəsmi olaraq 1935-ci ildə yaradılıb və 55 722 hektar ərazini əhatə edir.

## Topoqrafiya
Oka Təbiət Qoruğu əsasən meşəlik torf sahələrindən (təxminən %90), bataqlıqlardan (%5) və quru ərazilərdən (%5) ibarətdir. Okanın qolu olan Pra boyunca daşqın hövzəsi uzanır. Qoruğa Oka və Pra çaylarından başqa Lamşa çayı və Qara çay da daxildir. Ərazinin hündürlüyü 80 ilə 200 metr arasındadır. Qoruğun sərhədi ətrafındakı ərazilər ot biçimi kimi az təsirli kənd təsərrüfatı fəaliyyətləri üçün istifadə olunur.

## İqlim
Qoruq cənubi İsveçdən Ural dağlarına qədər uzanan, palıd, küknar, şam ağacalarından ibarət qarışıq meşə zolağı olan Sarmat meşələri ekoregionunda yerləşir.

Ərazidə rütubətli kontinental iqlim hakimdir. Bu iqlim həm günlük, həm də mövsümi olaraq böyük temperatur fərqi olan mülayim yay və soyuq, qarlı qış ilə xarakterizə olunur. Qoruqdakı orta temperatur fevral ayında , iyul ayında isə  olmaqla dəyişir. Yağıntı miqdarı olduqca dəyişkəndir: il ərzində orta hesabla 347-918 millimetr arasında dəyişə bilər. Ərazidə əsasən qərb və cənub-qərb küləyi hakimdir.

## Flora və fauna
Oka quruğu boyunca müxtəlif meşə növlərinə malikdir: tozağacı (*Betula* sp.), palıd (*Quercus robur*) və qızılağacın (*Alnus glutinosa* *)* yayıldığı şam *(Pinus sylvestris* ) meşələri, laym və ağcaqayın ağacları olan palıd meşələri və küknar meşələri. Ərazidə sfaqnum bataqlıqları və daşqınların yaratdığı çəmənliklər var. Alimlər qoruqda 109 fəsiləyə aid 880-dən çox bitki növü aşkar etmişdir.

Qoruğun faunası mərkəzi Avropa meşələrinə xasdır. Ərazidə ən çox rastlanılan məməlilər siçovullardır. Qoruqdakı əsas yırtıcılar tülkü, qurd və porsuqdur. Dırnaqlı heyvanlara isə maral, cüyür və çöldonuzu daxildir. Alimlər Oka qoruğunda 61 növ məməli, 266 növ quş, 11 növ amfibiya, 6 növ sürünən, 39 növ balıq və onurğasızların 3883 növünü qeydə almışdırlar.

Qoruqda 1959-cu ildə yaradılmış Avropa Bizon Yetiştirmə Mərkəzi və 1979-cu ildə yaradılmış Durna Yetişdirmə Mərkəzi mövcuddur.

## Eko-təhsil və giriş
Sərt bir təbiət qoruğu olan Oka qoruğu əsasən geniş ictimaiyyət üçün bağlıdır. Amma bununla birlikdə alimlər və "ekoloji təhsil' məqsədli ziyarətçilər park rəhbərliyi razılaşaraq qoruğa daxil ola bilər.

## Həmçinin bax

* Rusiya milli parkların siyahısı

## İstinadlar
Eski İmaret məscidi

**Pantepoptes Monastrı Kilsəsi** və ya Köhnə İmarət Məscidi (yun: Μονή του Χριστού Παντεπόπτη Rom:Mori tou Hristou Pantepopti), İstanbulun Zeyrek ərazisində yerləşən Şərqi Roma dövrünə aid dini bir binadır. 1081 ilə 1087 arasında inşa edildiyi təxmin edilir.

Kilsə Komnenos sülaləsinin qurucusu I Alexios tərəfindən inşa edilmişdir. Fateh Sultan Məhəmməd dövründə mədrəsə olaraq istifadə edilən Zeyrek Məscidinin İmarətxana olaraq istifadə edilmişdir. Fatih mədrəsələri tikiləndən sonra məscid oldu.
İmarətxana

**İmarət** və ya **İmarətxana** — Osmanlı imperiyası dövründə yoxsullara kömək etmək üçün yaradılmış xeyriyyə təşkilatlarıdır. Başlanğıcda, imarətxanalarda; ətraf ərazilərdən şəhərə gələn, səyyahlara, kasıblara və imkansızlara ərzaq, tibbi və geyim köməyi edilirdi. Daha sonra imarətxanalar yalnız yemək verilən yerlərə çevrilmişdirlər.

İmarətin xərcləri imarəti yaradan şəxs tərəfindən yaradılmış fondun gəlirləri ilə qarşılanırdı. Bəyliklər dövründə imarətləri fondlara təhvil vermə üsulu Osmanlı dövründə də davam etmişdir. Osmanlı imperiyasının ilk imarəti 1331-ci ildə fəth edildikdən bir neçə il sonra İznikdə yaradılmışdır.

Demək olar ki, hər sosial kompleksdə bir imarətxana mövcud idi. Ümumiyyətlə düzbucaqlı plan üzərində qurulmuş imarətxanalarda, ortada üstü açıq bir həyət, həyətin ətrafında; Mətbəx, soba, yemək otaqları və müdirlərin otaqları yerləşirdi. İmarəti meydana gətirən hissələr yerli ehtiyaclara görə azaldılır və ya çoxaldılırdı. Misal üçün; II Bəyazidin İstanbulda tikdirdiyi imarətxanada ən çox məscid və mətbəx hissələrin diqqət verilirdi və xəstəxanası yox idi. Ancaq 1486-cı ildə Ədirnədə tikilən imarətxanada yerli xalqın istəyi ilə xəstəxanaya ən böyük əhəmiyyət verilmiş, məscid və mətbəx ikinci sırada qalmışdır.

Fateh Sultan Məhəmməd tərəfindən tikilən Fateh İmarətxanasının kitabəsində imarətxananın vəzifəsi: "Bir şəhərdən digərinə gələn qonaqlar üç gün müddətində imarətxananın yataq otaqlarında yata bilər, imarətxananın mətbəxindən yeyib içə bilər və heyvanı imarətxananın axurunda "karvansarayında" bəslənilə bilər, ancaq qonağın qonaqlığının üç gündən çox olmayacağı üçün üç gündən sonra sərbəst buraxılmalıdır…" formasında göstərilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

*Barkhan, Lutfi. McCarthy, Justin. “ The Price Revolution of the Sixteenth Century: A Turning Point in the Economic History of the near East.” International Journal of Middles East Studies, Vol 6, No.1 (1975): 3-28.
*Barnes, Robert. 1986. An Introduction to Religious Foundations in the Ottoman Empire. Leiden: Brill.
*Griswold, William J. 1984. “A Sixteenth Century Ottoman Pious Foundation.” Journal of the Economic and Social History of the Orient 27, 2: 175–198.
*Jennings. Ronald C. 1990. “Pious Foundations in the Society and Economy of Ottoman Trabzon, 1565-1640.” Journal of the Economic and Social History of the Orient 33, 3: 271–336.
*
*Shaham, Ron. “ Christian and Jewish “Waqf” in Palestine during the Late Ottoman Period.” Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol 54, No. 3 (1991): 460–472.
Frans Yozef Qal

**Frans Yozef Qal** —  alman nevroanotomist, fizioloq və beyindəki zehni funksiyaların işləmə lokalizasiyasının öyrənilməsinin öncüllərindən biri. Nevropsixoloji sahədəki araşdırmaları dövründə böyük səs-küyə səbəb olmuşdur, indi isə "psevdoelm" olaraq adlanır.

## Uşaqlıq illəri
Qalın atası zəngin yun taciri və qatı roma katoliki idi. Əslən Lombardiyadan olan bu ailə 100 il idi ki, Tayfenbronda məskunlaşmışdılar. Qalın atası həm də buranın bələdiyyə başçısı idi. Qalın elmi araşdırmaları gənclik illərində başlamışdır. Hələ uşaqkən özü, bacı-qardaşları və sinif yoldaşlarının arasındakı fərqliliklər onu çox düşündürmüşdür. Ona görə, sinif yoldaşlarından birinin irəli səviyyədəki dil bilgisi onun qəribə formalı başı ilə əlaqədardır. Elə bundan sonra beyinə olan marağı artmışdır. Məktəb vaxtında bitki və heyvan növləri yığaraq onları sinifləndirməyi çox xoşlayırdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dövlət Müdafiə Komitəsi

* Dövlət Müdafiə Komitəsi (AXC)
* Dövlət Müdafiə Komitəsi (Azərbaycan)
* Dövlət Müdafiə Komitəsi (SSRİ)
Anaerobioz

**Anaerobioz** ( — mənfi ədat,  — hava və  — həyat), **anoksibioz** ( — oksigen) — sərbəst oksigen olmadıqda həyat. Mürəkkəb qeyri-üzvi (məsələn, nitratlar və sulfatlar) və ya üzvi (məsələn, karbohidratlar) maddələrinin parçalanması ilə həyat boyu enerji alan anaerob orqanizmlər üçün anoksibioz onların mövcudluğu üçün ümumi bir şərtdir.

"Anaerobioz" konsepsiyası 1861-ci ildə butirik fermentasiya yaradan mikroorqanizmlərin oksigen iştirakı ilə öldüyünü göstərən Louis Pasteur tərəfindən gətirildi.

Çoxhüceyrəli heyvanlarda anaerobioz tez-tez oksigen çatışmazlığı dövründə sağ qalmağı təmin edən və maddələr mübadiləsində kəskin bir azalma və passiv vəziyyətə keçmə ilə müşayiət olunan yalnız müvəqqəti bir vəziyyətdir (bax. Anabiosis).

Aerobik orqanizmlərdə, anaerobik mərhələlər, enerjinin sərbəst buraxılması ilə müşayiət olunan metabolik proseslərdə də özünü göstərir. Çox hüceyrəli heyvanların toxumalarında karbohidratların anaerob konversiyası əsasən qlikoliz yolu ilə davam edir.

Sürətlə böyüyən embrion hüceyrələrdə və şiş hüceyrələrində anaerobik proseslər sağlam bir orqanizmin normal hüceyrələrindən daha çox özünü göstərir.

Anaerob çevrilmə (fermentasiya, çürümə) prosesləri təbiətdəki maddələrin dövriyyəsində böyük əhəmiyyət kəsb edir.

## İstinadlar
Kiçilmə

**Kiçilmə** (; ) — uzunmüddətli perspektivdə sosial rifahı təmin etmək üçün iqtisadiyyatın həcminin azaldılması zərurətini irəli sürən sosial-iqtisadi konsepsiya. Böyümə yönümlü bir iqtisadiyyatdakı tənəzzüldən fərqli olaraq, böyümə əleyhinə, vaxtın boşaldıldığı üçün xoşbəxtlik və rifah səviyyəsini maksimuma çatdırmaq məqsədi ilə hədəfli bir iqtisadi və sosial dönüşüm nəzərdə tutulur. Fərdi istehlakın azaldılması və ictimai əməyin səmərəli təşkili ilə sənət, musiqi, ailə, mədəniyyət və cəmiyyətə həsr olunur.

## Tarixi
Kiçilmə konsepsiyası () ilk dəfə Fransız filosofu Andre Qorts tərəfindən 1972-ci ildə formalaşdırılmışdır; digər Fransız müəlliflər tərəfindən, Roma Klubunun "İnkişafın sərhədi" hesabatının eyni 1972-ci ildə yayımlanmasından sonra istifadə olunmağa başladı. Qortsun özü, 1971-ci ildə böyük bir işi olan Entropiya Qanunu və İqtisadi Prosesini nəşr etdirən Nikolas Corcesku-Reqenin əsərlərindən ilham almışdır.

## Fiziki əsaslar
Mövcud emissiya səviyyəsini qoruyarkən CO2 emissiya büdcəsinin tükənmə vaxtı.
Artım əleyhinə müdafiəçilər üçün əsas məqam iqtisadi fəaliyyət miqyasını məhdudlaşdıran ekoloji məhdudiyyətlərin mövcudluğunun tanınmasıdır. Bu baxımdan "ekoloji tutum" və ya "ekoloji iz" anlayışlarından istifadə olunur.

Məsələn, Global Footprint Networkru-nun qiymətləndirməsinə görə, dünya iqtisadiyyatının mövcud ölçüsü biosferin keçirmə qabiliyyətini təxminən 1,5 dəfə üstələyir (2009), bu da istehsal və istehlak miqyasının azaldılmasına ehtiyac olduğunu göstərir. qlobal səviyyədə.

## Kiçilməni dəstəkləyən ictimai və siyasi fəaliyyət
Böyümə əleyhinə hərəkat ekoloji iqtisadiyyat, istehlakçılığa qarşı və kapitalizm əleyhinə fikirləri dəstəkləyən qrupları əhatə edir. Böyüməyə qarşı İqtisadi və Sosial Araşdırmalar İnstitutu Fransada qurulmuşdur [11]. 2012-ci ilin yayında 3.000 km-lik "Ekotopiya" velosiped yürüşü "Anti-böyüməyə doğru!" Şüarı ilə keçirildi və bu müddət ərzində Barselona ilə Venesiya arasındakı şəhərlərdə anti-fikri dəstəkləyən 43 kütləvi tədbir keçirildi. — böyümə. Hərəkat Parisdə (2008), Barselonada (2010), Montrealda (2011), Venesiyada (2012) və Leypsiqdə (2014) и Лейпциге (2014) beynəlxalq konfranslar keçirmişdir. Avropada "Research & Degrowth" akademik birliyi var, məqsədi "alimləri, vətəndaş cəmiyyəti təmsilçilərini, aktivistləri və praktikantları birləşdirmək" dir, buraya təxminən 40 ölkədən nümayəndələr daxildir. Tədbirlərin əksəriyyəti İspaniya (Barselona) və Fransada təşkil edilir.

İtaliyada Uğurlu Anti-Böyümə Hərəkatı adlı bir təşkilat var. Artım əleyhinə konsepsiya, son seçkilərdə səslərin təqribən 25% -ni alan Beş Ulduz partiyası tərəfindən də dəstəklənir.

Artım əleyhinə fikirlər dini liderlərin mövqelərində əks olunur. Papa Fransis, ensiklopediyası "Laudato si'"-də, zəngin ölkələrin iqtisadi böyüməni cilovlamaq və hətta "gecikmədən əks istiqamətdə addımlar atmağı" düşünmə vaxtının gəldiyini söylədi. Eyni zamanda, imtiyazlı azlığın "həddindən artıq" istehlak səviyyəsinin böyük əhəmiyyətinə işarə edərək əhali artımına şişirdilmiş diqqəti qınayır.

## İstinadlar
Şimal və Cənub (geosiyasət)

[Şimal-Cənub bölgüsünə yenilənmiş bir baxış. Mavi, "[Böyük yeddi|G7" dövlətlərini və inkişaf etmiş dövlətləri Birinci Dünya əhatə edir.|right|thumb|350px]]
[right|300px|thumb|[Alıcılıq qabiliyyəti pariteti|AQP-də adambaşına ÜDM. Şimal (cənub yarımkürəsində - cənub) ölkələrinin üstünlüyü bütövlükdə dünyada və hər qitədə ayrı-ayrılıqda görünür. Bəzi ölkələrdə adambaşına düşən ÜDM-nin nisbətən yüksək dəyərləri mineral xammalın çıxarılmasına əsaslanır (Liviya, Səudiyyə Ərəbistanı, Əlcəzair, Anqola).]]

**Şimal və cənub müxalifəti**  — dünyanın empirik bir şəkildə zəngin şimal və yoxsul cənub ölkələrinə bölünməsi, inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr arasındakı qlobal ziddiyyət.

Dünyanın ən zəngin 20 ölkəsində adambaşına gəlirlər yoxsul 20 ölkədən 37 dəfə çoxdur və bu fərq son 40 ildə iki dəfə artmışdır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramının analitiklərinə görə, XXI əsrin əvvəllərində. planetin 225 ən varlı adamının ümumi sərvəti 1 trilyon dolları keçdi, bu da dünya əhalisinin% 47-ni təşkil edən 2,5 milyard kasıb insanın illik gəlirinə bərabər gəldi. Forbes siyahısından dünyanın ən varlı 500 nəfərinin gəliri dünyanın ən kasıb insanların 416 milyonunun ümumi gəlirlərini üstələyir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramına görə dünyanın ən zəngin ölkələrinin ÜDM-dəki payı 86%, orta ölkələrin payı 13%, kasıb ölkələrin payı cəmi 1% -dir. İqtisadi artım templərinin fərqli dəyərləri zəngin və yoxsul ölkələr arasındakı uçurumun artmasına səbəb olur. Məsələn, 1960-cı illərdə. Orta Latın Amerikası ölkəsində adambaşına gəlir səviyyəsi orta inkişaf etmiş ölkənin gəlirlərinin təxminən üçdə birini təşkil edirdi; bu gün bu rəqəm 20% -dən azdır. 1960-cı illərdə tipik inkişaf etməkdə olan bir ölkənin gəliri tipik inkişaf etmiş bir ölkənin gəlirinin təxminən 12% -ni təşkil edirdi; indi bu rəqəm 5% -ə yaxındır.

## İstinadlar
Moralite

**Moralite** () — Qərbi Avropada XV-XVI əsrlərdə yaranmış nəsihətamiz teatr janrı. Moralitenin əsas iştirakçıları insanın qəlbinə hakim olmaq uğrunda bir-biri ilə mübarizə aparan, xeyir və şəri təcəssüm etdirən alleqorik personajlardır. Misteriyadan fərqli olaraq, moralitedə xristian əxlaqının təbliğində dini süjetlərdən istifadə edilmirdi. Moralitedə antifeodal tənqidi elementlər, bəzən ictimai satira olurdu.

## İstinadlar
Zinnur Uraksin

**Zinnur Uraksin** (; ) —  Sovet və rus dilçi-türkoloq, yazıçı, ictimai xadim. Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki (1991), filologiya elmləri doktoru (1976), professor (1983). 
## Bioqrafiya
1956-cı ildən Fedorovski rayonunun Saitovskaya kəndində ibtidai məktəbində, 1957-ci ildən Orenburq vilayətinin Allaberdin 7 illik məktəbində dərs demişdir. 1958-1959-cu illərdə Zarya Kommunizma qəzetinin (Orenburq vilayətinin Tyulqan kəndində) şöbə müdiri idi. 1963-cü ildə Başqırd Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra Rusiya Elmlər Akademiyasının Ufa Elmi Mərkəzinin Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda işləyir. 1968-ci ilin iyulundan baş elmi işçi, dekabrdan sektor müdiri, 1977-ci ildən direktor müavini, 1988-ci ildən direktor, 2002-ci ildən şöbə müdiri, 2005-ci ildən baş elmi işçi işləyir. 1966-cı ildə Talmas Qaripovun rəhbərliyi altında "Müasir başqırd ədəbi dilində frazeoloji sinonimlər" namizədlik dissertasiyasını, 1975-ci ildə "Başqırd dilinin frazeologiyası" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Eyni zamanda 1992-ci ildən Humanitar Elmlər Bölməsinin akademik-katibi, 1996-2005-ci illərdə Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti olur.

1993-1998-ci illərdə Elmi Redaksiya Şurasının sədri və Başqırd Ensiklopediyasının baş redaktoru, 1994-2004-cü illərdə Başqırdıstan Respublikası Prezident Şurasının üzvü, 1995-2002-ci illərdə Başqırdların Ümumdünya Qurultayının (Konqresinin) İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini.

3 mart 2007-ci ildə vəfat etmişdir. Ufa şəhərindəki müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
## Elmi fəaliyyəti
Tədqiqatı başqırd dilinin leksikoqrafiyası, leksikologiyası, sosiolinqvistikası, terminologiyası, frazeologiyasına həsr edilmişdir. Müxtəlif növ lüğətlərin tərtibi üçün elmi prinsiplər hazırlamış, rus-başqırd frazeoloji lüğəti (1989), sinonimlər lüğəti (2000), başqırd dilinin frazeoloji lüğəti (2006) və s. tərtib etmişdir. Başqırd dilinin izahlı lüğətinin tərtibçilərindən və redaktorlarından biri, başqırd-rus (1996) və rus-başqırd (2 cilddə, 2005) lüğətlərinin tərtibçilərindən və icraçı redaktorundan biridir.

300-dən çox elmi əsərin müəllifidir.

## Ədəbi fəaliyyət

İlk hekayələr kitabı "Mənşələr" 1976-cı ildə nəşr olunmuşdur. "Qarğa" (2003; başqırd dilində), "Karvansaray" (2008; başqırd dilində) romanları başqırd xalqının kanton sistem dövründəki həyatını təsvir edir. "Yaraları necə müalicə etmək olar?" Dramının müəllifidir (2001; Başqırd dilində)."Yovşanın acısı", "Mübarizə" (hər ikisi - 2002; Başqırd dilində) və s. roman və hekayələr toplusu yazmışdır.

## İstinadlar
Eyyvah eyvah

**Eyyvah Eyvah** — Hakan Algülün rejissoru olduğu, 2009-cu ildə çəkilmiş, Türkiyə istehsalı komediya filmi.

## İstinadlar
Ağ Qaya

**Ağ Qaya**(, ) — Ukraynanın Beloqorsk rayonu, Belaya Skala (1948-ci ilə qədər Ağ Qaya) kəndi yaxınlığında yerləşən qayalı dağ.

Böyük-Qarasu çayı vadisindən şaquli ağ qayalı bir divar ucalır. Dəniz səviyyəsindən hündürlüğü 325 m, vadi ilə uçurumun başı arasındakı hündürlük fərqi 100 m-dir.

Ağ Qaya adı Krım tatar tərəfindən verilmişdir.

Ağ Qaya paleogen əhəngdaşlarının və qumdaşlarının aşınması nəticəsində yaranmışdır. Qayanın yuxarı hissəsində hava şəraiti dirəklər, qruntlar, oval nişlər yaratmışdır. Qaya hissəsinin aşağı hissəsində aşınma məhsulları yığılır. Bəzi yerlərdə eroziya yabanı gül və vələs kolları ilə məhdudlaşdırılır.

1981-ci ildən bəri respublika əhəmiyyətli bir təbii abidədir.

## Coğrafiya
Qaya Krım Dağlarının Daxili silsiləsi içərisində, Çöl Krımı ilə Əsas silsiləsi arasında yerləşir. Sahə Alp qatlanmış geosinklinal sahənin bir hissəsidir. Ağ Qaya massivi Paleogen və Təbaşir əhəng daşlarından ibarətdir.

### İqlim
Dağ Krımın dağətəyi zonasında yerləşir. Buna görə iqlimi quru çöl və dağətəyi ərazini xasdır. Yağış buxarlana bilən nəm miqdarının yarısından bir qədər çox olur.

Tarixən hava şəraiti mülayim olmuşdur. Mülayim qışlar və isti, kifayət qədər uzun yay iləı xarakterizə olunur. Qışda hava əlverişlidir, yanvar ayı göstəriciləri ilə asanlıqla qiymətləndirilə bilər. Orta istilik sıfırın üstündə 0,2 dərəcədir. Yayın orta temperaturu 24° C ətrafında qalır. İl ərzində düşən yağıntının miqdarı 450 mm, vegetasiya dövründə isə bir qədər az 240 mm səviyyəsindədir. İldə təxminən 2500 saat günəşli olur. Hava şəraiti Aralıq dənizi iqliminə yaxındır ki, bu da dekabr ayında əlavə maksimum yağış təmin edir.

Qışda hava mülayim və dəyişkəndir. Qış aylarında sabit qar örtüyü yoxdur, bu da orta müsbət temperaturla əlaqədardır. Ümumiyyətlə qış payızın sonlarına bənzəyir və başlanğıc çərçivəsi ildən-ilə dəyişir. Son istilik rekordu Selsi şkalası ilə 30.5 dərəcədir.

Mart ayının ortalarında termometrlər mənfi temperatur göstərmir. Mart ayından noyabr ayının ortalarına qədər yağıntı buxarlanmadan daha azdır və buna görə də quraq fəsil ildə təxminən 260 gün davam edir.

Yaz mövsümü birbaşa Qara dənizin yaxınlığından təsirlənən may ayının ortalarında başlayır. Yaylar isti və qurudur, dörd aydan çox davam edir. Yağıntılar çox deyil, yalnız göy gurultulu leysan yağışları zamanı yağış yağır, dolunun olması olduqca məqbuldur.

Buludluq xüsusilə ilin soyuq aylarda müşahidə olunur.

İstilik rekordu 2010-cu ilin yazında qeydə alınıb: 39,6 ° C.

İllik orta temperatur +10.8° dərəcədir və küləyin sürəti nadir hallarda 4 m/s-dən çoxdur.

Havanın rütubət səviyyəsi orta illik göstəricilərə görə 74 %-dir. İqlim insanlar üçün əlverişlidir, bölgə turizm mərkəzidir.

## İstinadlar
Zeynal Zeynalov

* Zeynal Eynal oğlu Zeynalov (1876—1935) — azərbaycanlı dövlət xadimi, Rusiya İmpreriyası Dövlət Dumasının üzvü.
* Zeynal Abdulla oğlu Zeynalov (1917—????) — azərbaycanlı dövlət xadimi, Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri (1956–1961).
* Zeynal Abbas oğlu Zeynalov (1979) — azərbaycanlı futbolçu.

## Həmçinin bax
* Zeynal
* Zeynalov
Kalenderhane məscidi

**Theotokos Kyriotissa Kilsəsi** (yun. Εκκλησία της Θεοτόκου Κυριώτισσας) və ya **Kalenderhane Məscidi** – İstanbulun Vəfa səmtində yerləşən bir Şərqi Roma binasıdır. Bozdoğan kəmərinin ən şərq ucunun cənubundadır. Şərq Pravoslav Kilsəsi formasındadır. XVIII əsrdə Osmanlılar tərəfindən məscidə çevrilmişdir. Çox güman ki, kilsə əvvəlcə Theotokos Kyriotissaya həsr olunmuşdu. Bina, yunan xaçlı kəmərli Bizans kilsəsinin mövcud olan bir neçə nümunəsindən biridir. Plan və üslub xüsusiyyətlərinə görə binanın IX və ya X əsrə mənsub olduğu güman edilir.

Bina ilk dəfə Osmanlı dövründə Qələndər təriqətinə mənsub dərvişlər tərəfindən istifadə olunduğundan, adı Qələndərxana olmuşdur. Məscidin həyətində kilsənin ilk vaxtlarında tikiliyə daxil edilmiş, lakin indi dağılıb xarabalıqları qalmış divar qalıqları mövcuddur. Məscidin günbəzi dörd küncdən toxunmuş tağların əmələ gətirdiyi dairənin üzərində yerləşir. Günbəzin üzərində mozaika naxışları var ki, onlar çox da köhnə deyildirlər. Xüsusilə binadakı mərmər örtüklər göz oxşayır.

## Tarixi
Bu ərazidə tikilmiş olan ilk bina Roma hamamı olmuşdur. Altıncı əsrdə (daş işlərinə əsaslanan müəyyənləşdirilmişdir), Bozdağan tağına baxan istiqamətdə kilsənin böyük günbəzi və yarı günbəzləri yüksəlirdi. Daha sonra — bəlkə də VII əsrdə — ilk kilsənin cənubunda daha böyük bir kilsə inşa edildi. Üçüncü bir kilsə yenidən müqəddəs bir yer kimi istifadə edilirdi. Yarı günbəzlər daha sonra Kommeniya dövründə XII əsrin sonu kimi xarakterizə edilə bilər Osmanlılar tərəfindən məhv edilmişdir. Kilsə monastırlarla əhatə olunmuşdu, hamısı Osmanlı dövründə tamamilə məhv edilmişdir. Latınlar tərəfindən Konstantinopolun fəthindən sonra bina Roma Katolik kilsəsi kimi istifadə edilmişdir. 1453-cü ildə İstanbulun zəbtindən sonra kilsə Fateh Sultan Məhəmməd tərəfindən Qələndəri dərvişlərinə verildi. Dərvişlər buranı mədrəsə kimi istifadə edirdilər. O vaxtdan bəri Qələndərxana (Qələndər evi) olaraq bilinirdi. XVIII əsrdə Babüssaadə (saray) ağası Maktul Bəşir Ağa tərəfindən məscidə çevrilmişdir. Yanğın və zəlzələ nəticəsində zərər görən məscid 1854-cü ildə bərpa edilmişdir. Qələndərxana məscidinin minarəsini 1930-cu ildə şimşək vurmuş və minarə dağılmışdır. Minarəsinin yanaraq dağılmasına görə tərk edilmişdir. 1966–1975-ci illər arasında Harvard Universiteti və İstanbul Texniki Universitetinin əməkdaşlığı əsasında həyata keçirilmiş tədqiqat və arxeoloji qazıntıların obyekti olmuş və 1968-ci ildə bərpa edilərək yenidən istifadəyə verilmişdir.
Mədəni irsin qorunması və bərpası

**Mədəni irsin qorunması və bərpası** — Mədəni sərvətlərin qorunub saxlanılması, gələcək nəsillərə ötürülməsi və tarixi binaların xarab olmuş hissələrinin daha çox məhv olmasının qarşısını almaq üçün orijinallarına uyğun olaraq bərpa edilməsi məqsədilə aparılan işlərin məcmusudur.

Ümumiyyətlə, dəqiqləşdirmə və sənədləşmə kimi ilkin mərhələlərdən əlavə düzəliş və qoruma kimi prosesləri də əhatə edir. Muzeyşünaslıq sahəsi olan və sənət tarixi ilə işləyən bu peşə, memarlığın magistr və doktorantura proqramlarına daxil olan və mülki və monumental daşınmaz əmlakın təmir metod və üsullarını göstərir.

## Xarici keçidlər
Patrik Strzoda

**Patrik Strzoda** (; ) — Fransanın yüksək rütbəli məmuru, keçmiş prefektif və hazırkı Fransa Prezidenti Emmanüel Makronun Elisey sarayındakı nümayəndəsi.

## Həyatı
Patrik Strzoda 5 yanvar 1952-ci ildə Fransanın Yuxarı Reyn regionunun Tan şəhərində anadan olmuşdur. İngilis dili dərəcəsi aldığı Franş-Konte Universitetini və hüquq diplomu aldığı Strasburq Universitetini bitirib. 1983-cü ildə Milli İdarəetmə Məktəbini bitirib.

## Fəaliyyəti
Strzoda 1985–1987-ci illərdə Dordon Prefektarı baş katibi vəzifəsində çalışıb. 1987–1989-cu illərdə Sen Jan de Moren Prefektinin müavini və Albervildəki 1992 Qış Olimpiya Komitəsinin baş katibi vəzifəsində çalışıb. 1992–1994-cü illərdə Valensiyadakı Drom Prefekturasının baş katibi olaraq çalışıb. 1996–1997-ci illərdə Paris şəhərinin İnformasiya və İcma direktoru olmuşdur.

Strzoda 2002–2004-cü illərdə Yuxarı Alplar Prefekti, 2005-ci ildə Dö-Sevr Prefekti və 2006–2007-ci illərdə Savoyya Regional Şurasının Prefekturası vəzifələrində çalışıb. 2009-cu ildən 2011-ci ilədək O-de-Sen Prefekturasında çalışıb. 2011-ci ildən 2013-cü ilə qədər Cənubi Korsika Prefekti olaraq çalışıb.

Strzoda 4 may 2016 – 27 aprel 2017-ci illər tarixləri arasında Baş nazir Bernar Kazyovun Aparat Rəhbəri idi. 2017-ci ilin aprel-may aylarında İl-de-Frans Prefekturasına rəhbərlik edib. 14 may 2017-ci ildə Prezident Emmanüel Makron onu heyət lideri təyin etdi.

Strzoda "Fəxri Legion" ordeninin və Ziraat Ləyaqəti Ordeninin zabiti, Xurma Ağacları Akademik Ordeninin və Milli Ləyaqət Ordusunun isə şövaləsidir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
The Beatles (albom)

***The Beatles (White Album)*** — Böyük Britaniyanın "The Beatles" rok qrupunun ononcu studiya albomu, ikiqat boşqab.

## Mahnı siyahısı

### Birinci tərəf
# "Back in the U.S.S.R." (Lennon, Makkartni) — 2:43
# "Dear Prudence" (Lennon, Makkartni) — 3:56
# "Glass Onion" (Lennon, Makkartni) — 2:17
# "Ob-La-Di, Ob-La-Da" (Lennon, Makkartni) — 3:08
# "Wild Honey Pie" (Lennon, Makkartni) — 0:53
# "The Continuing Story of Bungalow Bill" (Lennon, Makkartni) — 3:14
# "While My Guitar Gently Weeps" (Harrison) — 4:45
# "Happiness Is a Warm Gun" (Lennon, Makkartni) — 2:46

### İkinci tərəf
# "Martha My Dear" (Lennon, Makkartni) — 2:28
# "I'm So Tired" (Lennon, Makkartni) — 2:03
# "Blackbird" (Lennon, Makkartni) — 2:18
# "Piggies" (Harrison) — 2:04
# "Rocky Raccoon" (Lennon, Makkartni) — 3:32
# "Don't Pass Me By" (Starr) — 3:50
# "Why Don't We Do It in the Road?" (Lennon, Makkartni) — 1:41
# "I Will" (Lennon, Makkartni) — 1:46
# "Julia" (Lennon, Makkartni) — 2:54

### Üçüncü tərəf
# "Birthday" (Lennon, Makkartni) — 2:42
# "Yer Blues" (Lennon, Makkartni) — 4:01
# "Mother Nature's Son" (Lennon, Makkartni) — 2:48
# "Everybody's Got Something to Hide Except Me and My Monkey" (Lennon, Makkartni) — 2:24
# "Sexy Sadie" (Lennon, Makkartni) — 3:15
# "Helter Skelter" (Lennon, Makkartni) — 4:29
# "Long, Long, Long" (Harrison) — 3:04

### Dördüncü tərəf
# Revolution 1" (Lennon, Makkartni) — 4:15
# "Honey Pie" (Lennon, Makkartni) — 2:41
# "Savoy Truffle" (Harrison) — 2:54
# "Cry Baby Cry" (Lennon, Makkartni) — 3:01
# "Revolution 9" (Lennon, Makkartni) — 8:22
# "Good Night" (Lennon, Makkartni) — 3:11

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *[https://www.discogs.com/The-Beatles-The-Beatles/master/46402 The Beatles]* Discogs.com saytında
Təhməz Quliyev

**Təhməz Nəsib oğlu Quliyev** () — Azərbaycan alimi, kimya elmləri doktoru, Professor.

## Həyatı
Təhməz Nəsib oğlu Quliyev 1954-cü ildə orta məktəbi bitirərək Bakıya, ali təhsil dalınca yollanır. Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinə daxil olur. 1959-cu ildə universiteti bitirir və Akademik Yusif Məmmədəliyevin təşəbbüsü ilə Moskvaya Aspiranturaya göndərilir. Orada imtahan verib SSRİ Elmlər Akademiyasının "Ümumi və Qeyri Üzvi kimya" fakültəsinə qəbul olunur. 1966-cı idə namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafiə edrək kimya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini alır.

Təhməz Quliyev uzun illər ərzində apardığı elmi işlərin yekunlaşdıraraq 1999-cu ildə doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edir, kimya elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülür. 2005-ci ildə isə professor elmi adını alır.

## Əmək fəaliyyəti
1965-ci ildə BDU-da assistent, baş müəllim; 1970-ci ildən 2002-ci ilə kimi dosent vəzifəsində işləmişdir. 1968–1975-ci illərdə kimya fakültəsində dekan müavini, kafedra müdiri əvəzi, həmkarlar təşkilatının sədri kimi ictimai işlərdə çalışmışdır. 2001-ci ildən ömrünün sonuna kimi BDU-nun Ümumi və qeyri-üzvi kimya kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır.

## Elmi tədqiqatları
Təhməz Quliyev 20-dən çox beynəlxalq və yerli elmi konfranslarda, elmi seminarlarda çıxış etmişdir. 60-dan çox elmi əsərin, iki dərsliyin müəllifidir. İki aspirantın elmi rəhbəri olmuşdur.

## Ölümü
Təhməz Nəsib oğlu Quliyev 10 aprel 2007-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmışdir.

## İstinadlar