open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qəzzədə müharibə (2008–2009)

**Qəzzə müharibəsi** (; ) İsrail Silahlı Qüvvələrinin Hanukanın davam etdiyi 27 dekabr 2008 tarixində yerli saatla 09:30 radələrində Həmasın israilli vətəndaşlara və hərbi bölmələrə qarşı kassam raketli hücumlar etdiyi iddiası ilə başlatdığı müharibə.

## Arxa plan
19 iyunda Misirin vasitəçiliyi ilə 6 aylıq atəşkəs elan olundu. 24 iyunda İsrail bir Fələstin İslami Cihadı komandirini öldürdü. Həmin gün İsrailə üç kassam raketi atıldı, 2 nəfər yaralandı. 26 iyulda FƏTH İsrailə raketlər göndərdi. Həmin gün Həmas İsrailin Qəzzə zolağındakı sərhəd qapılarını açmamağını atəşkəsin pozuntusu olaraq xarakterizə etdi. Bu xarakterizənin ardıyca Qəzzə zolağından İsrailə hər ay çox sayda raket və havan topu atışı davam etdi, ancaq nə İslami Cihad, nə FƏTH, nə də Həmas bu atışların məsuliyyətini öz üzərinə götürmədi.

4 noyabrda İsrail əsgərləri Qəzzə zolağına hərbi əməliyyat təşkil edib 6 Həmas üzvünü öldürdülər. Əməliyyatın səbəbinin sərhədin altından qazılan, İsrail polis bölməsini basıb əsgərləri girov götürməyi hədəf alan bir tunel olduğu söylənildi.

13 dekabrda İsrail Həmasın da təsdiqi ilə atəşkəsin davam etməsini istədiyini açıqladı. Ancaq daha əvvəlki açıqlamalarında da atəşkəsin davam etməsini Fələstin xalqının istəmədiyini deyən Həmas 20 dekabrda İsrail sərhədini açmadığı üçün atəşkəsi davam etdirməyəcəklərini vurğulayaraq qərb Negevə minomyot və raket atışlarına başladı. Həmas atəşkəsi pozmalarının səbəbinin Qəzzə sərhədinin açılmaması, beləliklə sadəcə insani köməklərin çatması olduğunu vurğuladı. İsrail Həmasın raket və minomyot atışları ilə silah qaçaqçılığını dayandırması halında sərhədi açacağını söylədi. Həmasın razı olmamasından sonra Qəzzə mühasirəsi davam etdi.

23 dekabrda İsrail ordusu Qəzzə sərhədinə bomba yerləşdirməyə çalışan üç fələstinlini öldürdü. 24 dekabrda 24 saat ərzində İsrailə 700-dən çox raket düşdü. Negevə 60-dan çox Katyuşa və kassam raketi ilə minomyot mərmisi atıldı. Həmas İsrail hədəflərinə 87 raket və minomyot mərmisi attığını açıqladı. İsrail ordusuna əməliyyat icazəsi verildi.

26 dekabrda İsrail Qəzzə zolağına beş keçiş qapısını insani yardımlar üçün açdı. Qapılardan 100 maşın taxıl, insani yardım və digər mallar Qəzzəyə daşındı. Həmçinin Qəzzədəki elektrik stansiyasının yanacaq klapanları açıldı. Bu həmləyə baxmayaraq Qəzzə zolağından bir düjün (onlarla) raket və minomyot mərmisi atıldı. İsrail qapıları açmağına baxmayaraq Həmasın davranışına görə əməliyyat edib-etməyəcəyini 28 dekabrda açıqlayacağını bildirdi.

## İstinadlar
40-cı paraleldə (film, 2016)

***40-cı paraleldə*** kinoalmanaxı 4 qısametrajlı bədii filmdən ibarətdir: “Postskriptum”, “Onun atası”, “Hədiyyə” və “Qara bağ”. Kinoalmanax 2016-cı ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə əsas rolları Azər Aydəmir, Ayşad Məmmədov, İlqar Safat, Şamil Süleymanlı, Fateh Tahirov, Məbud Məhərrəmov, Ülviyyə Rza, İlahə Həsənova,
Qorqud Cəfərli, Şamil Süleymanlı, Elxan Abbasov, Vidadi Əliyev və Rasim Cəfərov ifa edirlər.

## Məzmun

## Festivallar və mükafatlar

## Filmin heyəti

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2016-cı ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Buqislər

Buqislər, buqilər, buqinezlər (özlərini uqi, to uqi adlandırırlar) — İndoneziyada avstroneziyalı xalq..

## Tarixi
Buqislər, əsasən Sulavesi adasının cənub-qərb dağlıq rayonlarında məskunlaşmışlar. Onlar, həmçinin Kalimantan adasının şərq sahillərində, Flores, Riau, Yeni Qvineya adalarında və Malakka yarımadadsında yaşayırlar. Buqislərın sayı İndoneziyada 7 milyon nəfərdir (2010). Malayziyada 654 min nəfər, Sinqapurda 1,5 milyon nəfər buqis yaşayır. Sulavesi dillərinin cənub qrupuna daxil olan bugi (basa ugi) dilində danışırlar. Dialektləri bone, luvu, sopennq və s. İndoneziya dili də yayılmışdır. Yazıları (lontara, hurupuksulapak-eppak) hind mənşəli olan hecalı buge-makasar yazı sistemi, XX əsrdən isə latın qrafikalı yazı sistemidir. Dindarların 95 faizi müsəlmanlardır. xristianlar və hinduistlər də var. Ənənəvi inancların qalıqları mövcuddur, şamanları (bissu) da var. Buqislərin "La-qaliqo" mifoloji eposu, əcdadların kultu saxlanılmışdır.

Buqislərin və onlara qohum olan makasarların əcdadları I minillik — II minilliyin əvvəllərinəd Qərbi İndoneziyanın hindu dövlətlərinin mədəni və siyasi təsirinə məruz qalmış, dəniz ticarəti ilə məşğul olmuş, Malayya arxipelaqı adalarında məskunlaşmağa başlamış, Avstraliya sahillərinə qədər üzüb çatmışlar. Onların ənənəvi yazı sistemi və panteonu olmuşdur.

XV–XVI əsrlərdə Buqislərin Bone, Luvu, Soppenq və sair knyazlıqları yaranmışdır. XVII əsrin əvvəllərində qonşu Qoa dövlətinin təsiri ilə islam dinini qəbul etmişlər. Ədəbiyyat, fəlsəfə, tarix elmlərinin inkişafında müəyyən nailiyyətlər əldə edilmişdir. Buqislər XVII–XVIII əsrlərdə Malayya arxipelaqındakı hadisələrdə fəal iştirak etmiş, Niderland müstəmləkəçilərinə və malakka feodallarına qarşı mübarizə aparmışlar.

## Əsas məşğuliyyətləri
Əsas ənənəvi məşğuliyyətləri balıqçılıq, sahilyanı ovalıqlarda suvarma çəltikçiliyi, dağlıq yerlərdə (quru dərələrdə) isə çəltik və qarğıdalı becərilməsidir. Mahir dənizçi və dəniz quldurları kimi də tanınırlar. Ənənvi sənətkarlıq sahələri toxuculuq (o cümlədən ipəkdən), hörmə (o cümlədən səhləb saplaqlarından), dəmirçilik və zərgərlik, kiçik yelkənli gəmilərin inşasıdır.

## Etnoqrafik xüsusiyyətləri

Şəhər (Ucunqpandanq, Parepare) əhalisinin sayı artmışdır. Ənənəvi sosial təşkilatlanma makasarlardakına yaxındır. Silki-kasta bölgüsü qorunub saxlanılır, hiperqamiya və və müvəqqəti uksorilokallıq mövcuddur. Ali silklərə mənsub kişilər saçlarının uzun, aşağı silklərə mənsub kişilər isə saçlarının qısa olması ilə fərqlənirlər. Pərakəndə planlı ənənəvi məkkənləri 40-a qədər yortacəsaslı çoxailəli evlərdən ibarətdir. Narkotik maddələrdən istifadə Buqislər arasında amok psixi xəstəliyinin yayılmasına səbəb olmuşdur. Xoruz döyüşdürülməsi geniş yayılmışdır. Pantun yarışmaları səciyyəvidir, kölgə teatrı geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
Manavqat şəlaləsi

**Manavqat** — Türkiyənin Antalya ilində şəlalə. Manavqat şəlaləsi Manavqat çayı üzərində, Side şəhəri yaxınlığında, Manavqat şəhərinin 3&nbsp;km-də yerləşir. Hündürlüyü 4 metr, eni isə 40 metrdir. Çayın bol sulu dövründə şəlalə bəzən su altında qalır. Şəlalədən 12&nbsp;km şimalda Oymapınar su anbarı yerləşir. Çay öz başlanğıcını Antaliyadan 76&nbsp;km şərqdən, Tavr dağlarından götürür.

## Ümumi məlumat
Şəlalə bölgənin görməli yerlərindən biri hesab olunur. Şəlalə öz adını Manavqat çayından götürmüş. Keçən əsrin 80-cı illərdən ziyarətə açıq elan olunmuş. Manavqat sözü «Manauva» sözündən meydana gəlmiş və mənası "ilahənin məbədi" deməkdir. Məhs yerli tayfalar çayı belə adlandırıb. Hündürlüyünə görə ölkənin digər şəlalələrində geridə qalsa da, 40 metrlik enə malik olması və bol sulu olmasına görə Türkiyədə çox məşhurdur. Manavqat şəlaləsi ölkənin 1968-1983-cü illərdə işlənilən 5 lirənin arxa üzündə əks olunub. Suyun temperaturu yay aylarında belə 12 dərəcədən yuxarıya qalxmır. O üzdən ətrafda dayanan zaman çox xoş sərinlik hiss olunur.

Şəlalədə diqqət çəkən məqamlardan biri də suyun rəngidir. Günəş şüalarının təsiri ilə şəlalənin rəngi bəzən yaşıl, bəzən isə firuzəyi, yaşıl-göy çalarda olur.

Şəlalə yaxınlığında çoxlu kafe və restoranlar fəaliyyət göstərir. Turistlər restoranda yerləşən xüsusi yerlərdə oturaraq şəlaləni asanlıqla seyr edə bilirlər. Restoranlarda müxtəlif balıq yeməkləri, eləcə də ənənəvi türk yaşıl çayı hazırlanır. Forel balığından hazırlanmış yeməklər daha məşhurdur. Ailəvi istirahət üçün ərazidə xüsusi yerlər mövcuddur. Şəlalə ətrafında meşə zolağı və çay bağları var. Kiçik mağazalarda müxtəlif suvenirlər satılır. 2010-cu ildə şəlaləni 1 milyon turist ziyarət etmiş. Əraziyə giriş pulludur. 2013-cü ildə şəlaləyə bir nəfərlik girişin qiyməti 3,5 lirə idi.

## Nəqliyyat
Manavqat şəhərindən üzərində "Şelale" yazılan xüsusi avtobuslar fəaliyyət göstərir. Avtobuslar hər 15-20 dəqiqədən hərəkət edir. Avtobusdan başqa taksi ilə və ya piyada şimala doğru hərəkət etməklə şəlaləyə çatmaq olar. Manavqat çayı ilə qayıqla şəlaləyə səfərlər təşkil olunur. Şəlaləni yay aylarında ziyarət etmək daha məqsədə uyğundur. Yaz aylarında Manavqat çayının suyu çox olduğundan şəlalə demək olar ki, görsənmir. Şəlalənin dəqiq kordinatları belədir:  **36°48′48.22″ şm. e. 31°27′16.08″ ş. u.**

## Şəkillər

Manavgat waterfall (1).JPG|
Manavgat waterfall (2).JPG|
Manavgat waterfall (3).JPG|
Manavgat waterfall (4).JPG|
Manavgat waterfall (5).JPG|
Manavgat waterfall (6).JPG|
5 Old TL reverse.jpg| 5 lirə üzərində şəlalənin rəsmi (1968—1983)


## İstinadlar
Hadera

**Hadera** ( **';  **') İsrailin Hayfa dairəsində yerləşən şəhər. Şaron bölgəsinin şimalında, ölkənin əsas şəhərləri olan Tel-Əviv və Hayfa şəhərlərindən təqribən 45 km məsafədə yerləşir. Şəhər Aralıq dənizi boyunca 7 km uzunluğunda sahilə sahibdir. 2016-cı il hesablamalarına əsasən şəhər əhalisi 91,707 nəfər təşkil edir. 1990-cı ildən bəri Efiopiya və keçmiş SSRİ-dən gələn immiqrantların hesabına əhalinin artım tempi yüksəlmişdir.

Hadera şəhəri Rusiya İmperiyası dövründə 1891-ci ildə Litva və Latviyadan gəlmiş Hovevey Zion qruplaşmasının üzvləri tərəfindən inşa olunmuşdur. 1948-ci ildən etibarən 11,800 nəfər əhalisi ilə regional mərkəz rolu oynamağa başlamışdır. Hadera 1952-ci ildə şəhər statusu almışdır.

Suyu qızdıran və qışda köpək balıqlarını cəlb edən elektrik stansiyasının fəaliyyətinə görə köpək balıqları Hadera çimərliyinə cəlb olunur. 21 aprel 2025-ci ildə bir dalğıc köpək balıqlarının hücumuna məruz qalaraq yoxa çıxdı. Onun axtarışları hava qaraldıqdan sonra dayandırılıb. Hadisədən bir gün keçməsinə baxmayaraq, dalğıcın başına nə gəldiyi hələ də məlum deyil. Hadera Bələdiyyəsi çimərliyin bağlandığını və dənizə girişin qadağan edildiyini açıqlayıb. Bu, 1974-ci ildə Qırmızı dənizdə baş verən hadisədən sonra İsrail dövlətinin tarixində ikinci dəfədir ki, bir insan köpək balıqlarının hücumuna məruz qalır.

## Demoqrafiya
İsrail Mərkəzi Statistika Bürosunun 2013-cü ilin oktyabr ayına olan məlumatına əsasən Hadera şəhərinin əhalisi 91,634 nəfər təşkil etmişdi. Üç ildən sonra 2016-cı ildə isə bu rəqəm artıq 91,707 nəfərə çatmışdır. 2013-cü ildə aparılmış hesablamalara görə, əhalinin 23,407 nəfəri Efiopiyadan buraya köç etmiş immiqrantlardan ibarət olmuşdur.

1922-ci ildə Fələstindəki Britaniya mandatlığının rəhbərliyi tərəfindən keçirilmiş siyahıya almaya əsasən Haderanın əhalisi 540 nəfər hesablanmışdır ki, bunun da 450 nəfərini yəhudilər, 89 nəfərini müsəlmanlar, 1 nəfərini isə xristian əhalisi təşkil edirdi. Şəhər əhalisi 1948-ci ildən sonra stabil olaraq artmağa başlamışdır. 1955-ci ildə əhali iki dəfəyə yaxın artaraq 22,500 nəfərə çatmışdır. Əhali 1961-ci ildə 25,600, 1972-ci ildə 32,200 və 1983-cü ildə 38,700 nəfər təşkil etmişdir.

Haderada əhalinin ortalama yaşı 32.8 ildir. 2007-ci il hesablamalarına görə şəhər əhalisinin 37,500 nəfəri kişilərdən, 39,200 nəfəri isə qadınlardan ibarət olmuşdur.

Əhalinin 99,2%-ni yəhudilər və qeyri-ərəblər təşkil edir. Ərəb əhalisi çox az saydadır.

## Təhsil
Şəhərdə ümumilikdə 42 məktəb yerləşir və bunların hər birində ümumilikdə 15,622 nəfər təhsil alır.

İsraildə öz növünə görə ilklərdən biri olan Hadera Demokratik Məktəbi 1987-ci ildə açılmışdır. Şəhərdə yerləşən "Technoda" elm və təhsil mərkəzi ən son model teleskop və planetarium da daxil olmaqla müxtəlif növ texnologiya ilə təchiz olunmuşdur.

## Qardaş şəhərlər
Hadera aşağıdakı şəhərlərlə qardaşlaşmış şəhər statusuna sahibdir:
*  Şarlott, Şimali Karolina, ABŞ
*  Dərbənd, Rusiya
*  El Paso, Texas, ABŞ
*  Haren, Qroningen, Niderland
*  Ceksonvill, Florida, ABŞ
*  Nürnberq, Almaniya
*  Sent-Pol, Minnesota, ABŞ

## Həmçinin bax
* İsrail
* Hayfa dairəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Lev Trotskinin ev-muzeyi

**Lev Trotskinin ev-muzeyi** () — Lev Trotskiyə həsr olunmuş muzey. Muzey Koyoakan rayonunda (hazırda Mexikonun tərkibindədir), Trotskinin həyatının son aylarını yaşadığı və qətlə yetirildiyi evdə yerləşir.

## Tarixi
Lev Trotski Meksikaya 1937-ci ildə, ona siyasi sığınacaq verən Meksika prezidenti Lasaro Kardenasın şəxsi dəvəti ilə gəlib. Trotski 1937–1939-cu illərdə Koyoakanda, hazırda Frida Kalonun ev-muzeyinin yerləşdiyi Frida Kalo və Dieqo Riveranın "mavi evində" yaşayıb. 1939-cu ilin aprelində Trotski siyasi fikir ayrılığı səbəbindən qonşu küçədəki evə köçməli olur.

1940-cı ilin may ayında evdə stalinçi David Sikeyrosun başçılıq etdiyi qrup tərəfindən Trotskiyə qarşı ilk uğursuz sui-qəsd cəhdi olub. Evdə Trotskiyə qarşı ikinci sui-qəsd 1940-cı il avqustun 20-də NKVD agenti Ramon Merkader tərəfindən həyata keçirilib. Trotski sui-qəsddən bir gün sonra vəfat edib.

1990-cı il avqustun 20-də muzeyin rəsmi açılışı olub.

## Ekspozisiya
Muzeydə siyasətçinin şəxsi əşyalarını, sənədlərini, böyük kitabxanasını və ilk uğursuz sui-qəsddən "xatirə qalan" güllələrlə dəlik-deşik edilmiş divarı görmək olar. Muzeyin həyətində Lev Trotskinin və həyat yoldaşı Natalya Sedovanın məzarları yerləşir.

## Qalereya

Fayl:Trotsky last office.jpg |Trotskinin qətlə yetirildiyi kabinet
Fayl:Casa-Museo de Trotsky (8364328058).jpg| Trotski və Sedovanın yataq otağı
Fayl:Trotsky grave.jpg |Trotskinin məzarı
Fayl:Museo Casa de León Trotsky (174221799).jpg |Trotskinin kitabxanası
Fayl:Trotsky's house (4086618382).jpg |Trotskinin eynəyi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Museo Casa de León Trotsky 
* Дом-музей Льва Троцкого в Мехико-Сити. Фотографии 
* Петр Вайль. В гостях у Троцкого
Bethesda Game Studios

**Bethesda Game Studios** () — Kompüter oyunlarının inkişafında ixtisaslaşan, 2001-ci ildə yaradılan və valideyn şirkəti Bethesda Softworks olan ABŞ xüsusi şirkəti. Şirkətin loqosu və adı 2002-ci ildə, "*[[The Elder Scrolls III: Morrowind]]*" satışa çıxarılan zaman qurulmuşdur. Şirkətin rəhbəri icraçı prodüser Todd Hovarddır. Kanadanın Kvebek əlayətində yerləşən Monreal şəhərində ikinci bir studiya açılmışdır.

## Tarix
"*Bethesda Game Studios*" 2001-ci ildə qurulmuşdur. 2002-ci ildə, "*[[Bethesda Softworks]]*" və "*Bethesda Game Studios*" nəşr edən və hazırlayan olaraq iki ayrı şirkət olanda "*Bethesda Softworks*"dakı bütün inkişafçılar "*Bethesda Game Studios*"a köçmüşdür. Keçmişdə bütün oyunlar "*Softworks*" diviziyası tərəfindən nəşr edilmişdir. "The Elder Scrolls IV: Oblivion" PlayStation 3 üçün satışa çıxarılandan sonra "*Bethesda Softworks*", "*Bethesda Game Studios*"un bütün oyunlarını nəşr etməyə başlamışdır.

2000-ci illərin ortalarında "*Bethesda Game Studios*"un iki komandası var idi — rol videooyunları hazırlayan və "*[[International Hot Rod Association]]*" üçün dreq-reysinq oyunları hazırlayan.

9 dekabr 2015 tarixində Monreal şəhərində "*Bethesda*" tərəfindən yeni bir studiya yaradılmışdır. Studiya "*[[Behaviour Interactive]]*"in keçmiş rəhbəri İv Laşans tərəfindən idarə olunur.

## Videooyunlar
"*Bethesda Game Studios*" yaradıldığı tarixdən bəri əsasən "*[[Fallout (oyun seriyası)|Fallout]]*" və "*[[The Elder Scrolls (oyun seriyası)|The Elder Scrolls]]*" kimi rol videooyunları üzrə işləmişdir.

2015-ci ildə "*[[Fallout Shelter]]*" adlı bir simulyasıya oyununun satışa çıxarılmasıyla, studiya mobil videooyunu marketinə daxil olmuşdur. Oyun 2016-cı ilin ortalarında 50 milyona qədər oyunçu əldə etmişdir. 2017-ci ilin fevral ayında Todd Hovard "*[[Fallout Shelter]]*"in müvəffəqiyyətindən sonra yeni bir mobil oyunu hazırladıqlarını açıqlamışdır.

2016-cı ildə Todd Hovard "*The Elder Scrolls 6*" və daha iki yeni layihə üzərində işlədiklərini açıqlamışdır. Bu layihələr böyük ehtimalla yeni "*Elder Scrolls*" oyunundan əvvəl satışa çıxarılacaq. 30 may 2018-ci il tarixində "*[[Fallout 76]]*"-nın elan treyleri buraxılmışdır.

### Genişləndirmə paketləri

## Mükafatlar
* 2011 — Spayk videooyun mükafatları, İlin Studiyası.
* 2015 — The Game Awards, İlin İnkişafçısı (nominasiya)
* 2016 — İnteraktiv İncəsənət İşləri və Elmlər Akademiyası Şöhrət Zalı - Todd Hovard

## Həmçinin bax
* Bethesda Softworks

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bərdə zəlzələsi (2017)

**Bərdə zəlzələsi** — 2017-ci ilin 15 noyabr tarixində yerli vaxtla saat 23:48-də Azərbaycannın Bərdə rayonunda baş vermiş zəlzələ. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi zəlzələnin  koordinatında, 27&nbsp;km dərinlikdə və 5,7 maqnituda gücündə olduğu barədə məlumat yaymışdır. Ermənilərin nəzarətində olan Dağlıq Qarabağdakı seysmiloji stansiyalarda isə zəlzələnin Mingəçevir şəhərindən 68&nbsp;km cənubda, yerin 10&nbsp;km dərinliyində, 5.3 maqnituda gücündə baş verməsi və təkanların gücünün 7 bal olması qeydə alınmışdır. Lakin Avropa Aralıq Dənizi Seysmoloji Mərkəzi zəlzələnin episentrinin Bərdə şəhərindən 23&nbsp;km şərqinə düşdüyünü, yer səthinin 9 kilometr dərinliyində baş verdiyini, episentrdə təkanların 5,1 maqnituda gücündə olduğunu açıqlayıb. Digər beynəlxalq seysmiloji mərkəzlərin  internet saytlarında isə zəlzələnin episentrinin Bərdə şəhərindən 19&nbsp;km şərqdə   koordinatında olması və episentrdə zəlzələnin gücünün  5,2 maqnituda, Ağdamda 4, Xankəndində 6, Mingəçevirdə 5, Bərdədə isə 6 bal gücündə olması göstərilir. 
Yeraltı təkanlar nəticəsində Tərtərin Qaziyan kəndində 1 nəfər yaralanmış, bundan başqa həmin rayonda 9 evə ziyan dəymiş, 3 ev və 1 tövlə tamamilə dağılmışdır. Bərdə rayonu ərazisində 150-ə yaxın evə ziyan dəymiş, məcburi köçkünlərin məskunlaşdığı Meşəçilik massivində bir ev tamamilə dağılmışdır. Ağdam rayonunda  127 evə, 1 məktəb binasına ziyan dəymiş, Üçoğlan kəndi ərazisində bir ev tamamilə dağlmışdır.

## İstinadlar
Mollanur (Bakalı)

**Mollanur** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Starıe Matı kənd şurasının tərkibindədir.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Bakalı): 23 km,
* kənd sovetliyindən (Starıe Matı): 2 km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 98 km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümum-Rusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (50 %), tatarlar (48 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qoyulmuş terras

**Qoyulmuş terras söykənmiş terras** (, ) — allüvial qatı çay dərəsinə qoyulmuş kimi olan çay, yaxud qobu terrası; məcradan uzaq kənarları ana sahilin süxurlarına, yaxud daha qədim terras çöküntüləri qatına söykənir.

## Həmçinin bax
* Ued
* Undasiya fərziyyəsi
* Uvala
* Uzanma

## İstinadlar
Qoyun cığırları

**Qoyun cığırları** — təpə və dağların çimlənmiş yamaclarında pilləvarı yerləşən cığırlar, yaxud ensiz terras görkəmində mikrorelyef formaları. Adətən qoyun cığırlarının əmələ gəlməsini dırnaqlı heyvanların yamaclarda dəfələrlə hərəkət etməsi ilə əlaqələndirirlər. Onların yaranması ağırlıq qüvvəsi nəticəsində yamac çöküntülərinin sürüşməsi, yaxud soliflüksiya prosesi nəticəsində də baş verə bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qoyun kəllələri
Qoyun kəllələri

**Qoyun kəllələri** və ya **qoyun alınları** — yamacları dairəvi çıxıntılı, yaxud ovalşəkilli alçaq təpələr. Dördüncü dövr örtük buzlaşması vilayətlərində buzlaq eroziyası nəticəsində ana süxurlarda əmələ gəlmiş, buzla cilalanmış və cızılmış qaya çıxıntılarıdır. Hərəkət edən buzlağa doğru yönəlmiş yamacı maili, hamar, cilalanmış, əks yamacı isə dik, kələ-kötürlü və üzərində qopardılmış süxur parçaları izi olur. "Qoyun kəllələri" toplusu özünəməxsus relyef tipi əmələ gətirir ki, bu da "qıvrım qayalar" adlanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qoyun cığırları
Salih Bozok

**Saleh Bozok** (), Türk hərbçisi və siyasətçi. Mustafa Kamal Atatürkün uşaqlıq dostu idi və daha sonra yavəri oldu. Atatürkün ən yaxın adamı olaraq bilinir.

## Həyatı
Mustafa Kamal Atatürkün Selanikdən qonşusu və məktəb yoldaşı, eyni zamanda yaşda bir dostu idi. Hərbi məktəbi eyni ildə bitirdilər. Mustafa Kamal Hərbi Akademiyanı oxuyaraq kurmay oldu, Salih Bozok isə jandarma sinfini seçdi. Mustafa Kamal Paşa, "Baş Müvəffəq" olaraq vəzifəsinə Salih Bəy adlı "Milli Mübarizəni" təşkil etmək üçün Anadoluya hərəkət etmədən öncə Suriya cəbhəsində olarkən Salih Bozoku baş yavəri təyin etdi. Mustafa Kamal Paşa məclis başçısı olarkən Məclis başqanlığı yavəri oldu və sonra Atatürk prezident seçildikdən sonra da prezidentin yavəri vəzifəsini icra etdi.

Polkovnik-leytenant rütbəsində istefa verdikdən sonra TBMM-nin 2-ci (Yozgat, Bozok) dövründə millət vəkili seçildikdən sonra da Mustafa Kamalın yanında idi. 4 dövr qədər Yozgat və daha sonra Bilecikdən millət vəkilli seçildi. Mustafa Kamal Atatürkün ölümündən sonra, "Baş komandan yavərsiz gedə bilməz!" — deyərək ürəyinə bir güllə sıxaraq intihar etmək istədi. Zülfü Livanelinin rejissoru olduğu "Veda" adlı filmdə, bu intihar son səhnə olaraq istifadə edildi. Qazi Mustafa Kamal Atatürk və Saleh Bozokun yaxınlıq əlaqələri, dostluqları və verdikləri mübarizə illərini filmə köçürdü. Güllə ürəyini sıyırmasıyla sağ qaldı. Atatürk olmadan qısa bir həyatında millət vəkiliyi etdi və 25 aprel 1941-ci ildə vəfat etdi.

## Mustafa Kamal Atatürk ilə dostluğu
Atatürk ilə dostluqları köhnədir. O da Atatürk kimi Selanik anadan olub. Onların yaşları yaxındır. Selanikdən məhəllə qonşuluqları, hətta uzaq qohumları da var. Onlar ilk hərbi dövründə birlikdə olacaqlar. 1908-ci ildə hürriyyətin elanından sonra, yollar Selanikdə yenə kəsişir. Atatürk bu ildən "ömürlük yoldaş" olaraq seçdiyi maraqlı bir səhnə var:

Bir gecə Selanikdə məşhur Olimposs kazinosunda oturduqları bir axşam, Mustafa Kamal süfrədəki dostlarına gələcəkdə hakimiyyətə necə gələcəklərini izah edir. Sonra gələcək vəzifələrini orada olanlara göstərir. Masadakılar; Fuat Bulca, Nuri Conker, Fəthi Okyar və Saleh Bozok, onu təəccüblə izləyir. Vəzifə hissəsindən sonra hər kəs Bozoka gəldikdə isə, Saleh deyir ki, səni heç vaxt tərk etməyəcəyik. "Mən səni özümə yavər edəcəyəm." Şura soruşur:

"Sən nə olacaqsan?"

Cavab qısadır:

"Mən sizə bu vəzifələri verəcək adam olacağam".

## Əsərləri
* (Cemil S. Bozok), *Hep Atatürk'ün Yanında*, Çağdaş Yayınları, İstanbul 1985.
* (Can Dündar), *Yaveri Atatürk'ü Anlatıyor*, Doğan Kitapçılık, İstanbul 2001.

## Mənbə
*  SALİH BOZOK'UN İNTİHARI
Çaxmaqdaşı

**Çaxmaqdaşı -** silisium oksidinin kristallik və amorf növlərinin aqreqatıdır. Xalsedon-kvars, kvars, xalsedon və opal-xalsedon çaxmaq daşları ayrılır. Çox vaxt karbonat qatışığı olur. Sınması qabıqvari. Rəngi sarımtıl-bozdan qarayadək. Sərtliyi 7. Çaxmaqdaşı süxurlarda, adətən, əhəngdaşlarında jelvak və konkresiyalar, bəzən linza və təbəqəciklər əmələ gətirir.

## Çaxmaqdaşı konkresiyaları
Çaxmaqdaşı konkresiyaları hər hansı bir silisium oksidi mineralının (adətən, kvars və ya xalsedon) əmələ gətirdiyi və içərisində ətraf süxurların, habelə üzvi maddələrin, dəmir oksidləri, kalsit, dolomit və başqa möhtəviləri olan konkresiya və konkresion linzalarıdır. Çox vaxt erkən diagenezdə, bəzən diagenezin son mərhələsində, nadir hallarda sedimentasion mərhələdə əmələ gəlirlər. Adətən, müəyyən stratiqrafik horizonta uyğun gəlir və korrelyativ əlamət kimi istifadə edilir. Əsasən, dəniz və bəzən laqun-dəniz mənşəli karbonat süxurlarda, nadir hallarda dəniz mənşəli bəzi gil qatlarında rast gəlirlər.

## Həmçinin bax
* Mineral

## Mənbə
*
Qranit qatı

**Qranit qatı** (, ) — materik tipli yer qabığı qatlarından birinin şərti adı; bazalt qatı ilə çökmə süxur qat arasında yerləşib, seysmik məlumatlara əsasən ayrılmışdır. Bazalt qatdan Konrad səthi ilə ayrılır. Platformaların kristallıq qalxanlarında (məs: Baltik qalxanı) və qırışıqlıq vilayətlərin mərkəzi hissələrində səthə çıxır. Q.q. metamorfik süxurlardan, əsasən, qranit və qneyslərdən ibarətdir; materik tip yer qabığı üçün səciyyəvidir. Qalınlığı 5–15 km-ə çatır. Bax: Yer qabığı.

## Həmçinin bax
* Sima
* Singenez
* Skreb

## İstinadlar
Qraben sinekliz

**Qraben sinekliz** (, ) — sinklinal tipli uzunsov platforma strukturu. Böyüklüyünə görə qonşu antiklinal strukturlara nisbətən qırılmalar boyu düşmüş sineklizlə müqayisə edilə bilər. Q.-s. uzunluğu 500–1000 km, eni isə bir neçə 10 km-ə (bəzən 100–150 km) çatır.

## Həmçinin bax
* Antesedent dərə
* Antiklinori
* Arid vilayət

## İstinadlar
Todd Hovard

**Todd Hovard** (; ) — ABŞ videooyun dizayneri, rejissoru və prodüseri. O hal-hazırda "Bethesda Game Studios"un baş direktoru və icraçı prodüseridir. Hovard burada "*[[Fallout 3]]*", "*[[Fallout 4]]*" və "*[[Elder Scrolls (oyun seriyası)|Elder Scrolls]]*" oyunları üzərində işləmişdir. *[[GamePro]]* jurnalı Hovardı son 20 il ərzində "Videooyunçuluğun ən təsirli 20 adamı"ndan biri adlandırmışdır. Hovard *[[IGN]]* tərəfindən "Bütün vaxtların ən yaxşı oyun yaradıcıları" siyahısına əlavə edilmişdir.

## İlk illəri
Todd Hovard 25 aprel 1971-ci ildə Pensilvaniya ştatının Louer Makunqi Taunşipində anadan olmuşdur. Hovardda uşaq vaxtlarında kompüterlərə, xüsusilə videooyunlarına böyük maraq yaranmışdı. Hovard *[[Wizardry]]* və *[[Ultima III: Exodus]]* oyunlarını gələcəkdə yaratdığı oyunların ilham mənbəyi hesab edir. Todd 1989-cu ildə Emmaus Orta Məktəbindən məzun olmuşdur. 1993-cü ildə o Uilyamsburq, Virciniyadakı Uilyam və Meri Kollecindən məzun olmuşdur.

*[[Wayne Gretzky Hockey]]* oynadıqdan sonra Hovard "Bethesda Softworks" şirkətində işləmək üçün şirkətin ofisinə getdi, ancaq hələ də məktəbdə təhsil aldığından bu təklifi rədd edilmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra yenə Bethesda ofisinə işləmək üçün getdi, ancaq yenə rədd edildi.

## Karyera
Hovard "Bethesda Softworks" şirkətinə 1994-cü ildə qoşulmuşdur. "Bethesda Softworks" üçün diqqətəlayiq ilk işi "**'", "''[[Skynet (oyun)|Skynet]]''", daha sonra "''[[The Elder Scrolls II: Daggerfall]]''" oyununun prodüseri və dizayneri olmaq idi. Hovard "''[[The Elder Scrolls Adventures: Redguard]]''" videooyununun layihə rəhbəri və dizayneri idi. Hovard "''[[The Elder Scrolls III: Morrowind]]''" videooyununun və genişləndirmə paketlərinin layihə rəhbəri və dizayneri idi. Hovard "''[[The Elder Scrolls IV: Oblivion]]''" və onun bütün endirilə bilən məzmunlarının hazırlanmasına rəhbərlik etmişdir. Bundan sonra, Hovard "''[[Fallout 3]]''"-ün baş direktoru və icraçı prodüseri olmuşdur.

Hovard The Elder Scrolls seriyasına "''[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]''" videooyuna rəhbərlik edərək geri qayıtmışdır. Hovard "''[[Fallout 4]]''"-ə rəhbərlik etmişdir. Hovard "''[[Bethesda Game Studios]]''"un ilk mobil oyunu olan "''[[Fallout Shelter]]''"a rəhbərlik etmişdir. Hovard "''[[Bethesda Game Studios]]''"un ilk çoxnəfərli oyunu olan "''[[Fallout 76]]''"-ya rəhbərlik etmişdir.

== Mükafatlar və tanınması ==
Hovard 2012-ci ildə [[İnteraktiv İncəsənətlər və Elmlər Akademiyası]] tərəfindən "Ən yaxşı videooyun direktoru" adlandırılmışdır. Hovard 2014-cü ildə [[Almaniya]]nın videooyunçuluq üçün olan ən ali mükafatı, Şəfər Larası mükafatına layiq görülmüşdür.

== İstinadlar ==


== Xarici keçidlər ==
* [https://www.mobygames.com/developer/sheet/view/developerId,16249/ **Todd Hovard''' MobyGames.com-da]
* Todd Howard at IMDB
* Todd Howard at RAWG
Reçnoy adası

**Reçnoy adası** — Yapon dənizində, Amur körfəzi ərazisində, Vladivostokdan 19 km cənub-qərbdə, Tavriçankadan 6 km cənub-qərbdə yerləşən kiçik ada. İnzibati baxımdan Rusiya Ferederasiyası Primorsk diyarı Volno-Nadejdin rayonu ərazisinə daxildir. Öz adını ondan 5 km aralıda körfəzə tökülən Razdolnaya çayından almışdır. Yerli əhali bəzən adanı "*Reçnaya Korvijka*" olaraq adlandırırlar. Bu isə cənub-şərqdə yerləşən Skrebsov adasına verilən Kovrijka adı ilə bağlıdır.

## Relyef
Ada cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru 200 metr məsafədə uzanır. Adanın maksimal eni 75 metrdir. Adanın sahəsi 1,18 ha-dır. Üzəri tamamən düzəndir. Şimalı istisna olmaq şərti ilə sahilləri sıldırımlıdır. Adanın cənubunda yerləşən burun ən hündür nöqtəsidir. Sahil xətdinin uzunluğu 510 metrdir. Bu sahil xətdinin 70 metri gilli çiməlik və qumlu dildən ibarətdir. Bu hissə adanın şimalında yerləşir. Dil bir başa şimala istiqamətlənir və burada laqun əmələ gətirmir. 440 metr sahil sıldırımlıdır. Adaya ən yaxın materik ərazisi Reçnoy burnudur. Reçnoy adasına ən yaxın yaşayış məntəqəsi isə Devyatıy Valdır.

## Təbiət
Adanın səthi bütünlüklə sıx kolluqlardan ibarətdir. Əsasən yovşan və digər ot bitkiləri ilə örtülüdür. Adanın cənub-qərbində sıldırımlara yaxın ərazidə kiçik boylu ağaclar bitir.

## Əhalisi
Reçnoy adasının ən hündür nöqtəsində kiçik mayak var idi. Hazırda mayakın yerində bir xarabalıq mövcuddur. Mayakın xarabalığına getmək üçün dilin şimalında adaya yan olmaq üçün sal vardır. Buradan adanın daxilinə piyada çığırı gedir. Ada əsasən turistlər və balıqçılar tərəfindən ziyarət edilir. Qışda adaya avtomobillə belə getmək mümkündür.

## Maraqlı fakt
Reçnoy adası Böyük Pyotr körfəzinin ən şimal adasıdır. O həmçinində Primorski diyarının ucqar şimal adalarından biridir.

Primorski diyarı ərazisində yerləşən digər adalara nisbətdə daha şirin və şəffaf su ilə əhatələnir.

Materikdən kifayət qədər aralıda yerləşməsinə baxmayaraq ada ətrafında və materiklə arasındakı ərazidə dərinlik 2 metri keçmir. Ətrafı çevrəvari formada dayazlıqdan ibarətdir.

Ada açıq dənizdən kifayət qədər aralıda olmasına baxmayaraq adanın iqlimi olduqca kontinentaldır. Qış və yay ayları müşahidə edilən tempertur arasında fərq olduqca çoxdur.

Ada üzərində tez əriyən buzlar uzun zaman qala bilir. Sahil ərazilərinsə buzların qalınlığı daha çox olur.

## Mənbə
* K-52–12
* Adanın şəkilləri
İsrailin xarici siyasəti

**İsrailin xarici siyasəti** — İsrail Dövlətinin xarici siyasəti. İsrail 11 may 1949-cu il tarixində Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv olmuşdur. 2017-ci ilin mart ayına olan məlumata əsasən İsrail dünyanın 159 dövləti ilə diplomatik əlaqələrə malikdir. Müvafiq olaraq 1979 və 1994-cü illərdə imzalanmış sülh razılaşmalarına əsasən İsrail iki Ərəb ölkəsi olan Misir və İordaniya ilə həm diplomatik əlaqlərə sahibdir, həm də həmin dövlətlərlə olan sərhədləri açıqdır.

ABŞ-la olan yaxın əlaqələr İsrailin xarici siyasətinin əsas hissəsini təşkil edir. İsrail və digər region ölkəsi olan İran arasında əlaqələr isə 1948-ci ildə müstəqil İsrail dövləti yaradıldıqdan 1979-cu ildə baş vermiş İran İslam İnqilabına qədər yaxşı davam etmişdir. İran Türkiyədən sonra İsrail dövlətinin müstəqilliyini tanıyan ikinci müsəlman ölkəsidir. İsrail XX əsrin ortalarında Afrikaya tez-tez xarici yardımlar göndərir və təhsil proqramları həyata keçirirdi. Bu cür xarici yardımlara kənd təsərrüfatı, su təchizatı və səhiyyə sahəsində çalışan ekspertlərin Afrika ölkələrinə göndərilməsi də daxil olmuşdur.

2011-ci ildə Misirdə baş vermiş hadisələr nəticəsində Misir və Türkiyə ilə diplomatik əlaqələr olduqca gərginləşmişdir. Elə həmin dövrdə İsrail bir çox Avropa ölkələri ilə, o cümlədən Yunanıstan və Kiprlə "Enerji üçbucağı"na daxil olmuş, Asiyada isə Çin və Hindistan da daxil olmaqla bir neçə ölkə ilə yüksək texnologiyalı sistemlərin inkişafı ilə bağlı sənədlər imzalanmışdır. Misirdə Müsəlman qardaşlar təşkilatı hakimiyyətdən düşdükdən sonra həmin ölkə ilə diplomatik əlaqələr yenidən dirçəlməyə başlamışdır, lakin Türkiyə ilə əlaqələr hələ də 2010-cu ildən əvvəlki səviyyədə deyil.

## Diplomatik əlaqələri

1948-ci ildə İsrail müstəqilliyini elan etdikdən sonra Ərəb Liqası ölkələri tərəfindən boykot edilmiş və diplomatik əlaqələr baxımından izolyasiya edilmiş dövlət halına salınmağa cəhd edilmişdir, lakin hazırda İsrail BMT üzvü olan 192 ölkədən 157-si, həmçinin üzv olmayan Vatikan və Avropa İttifaqı ilə diplomatik əlaqələrə malikdir. Bəzi dövlətlər İsrailin müstəqilliyini tanısa da, onunla diplomatik əlaqələri yoxdur. Bir neçə ölkə isə əvvəllər diplomatik əlaqələri olsa da, hazırda əlaqələr ya qismən, ya da tam şəkildə kəsilmişdir. Bu cür dövlətlərə Latın Amerikasında Boliviya, Kuba və Venezuela, Afrikada Mavritaniya, Çad, Mali və Niger, həmçinin İslam İnqilabı baş verdikdən sonra İran daxildir. Ərəb Liqasına üzv olan Bəhreyn, Qətər, Oman, Mərakeş və Tunis dövlətləri İsraillə formal xarakterli iqtisadi əlaqələrə malik olduğu halda, bu təşkilata üzv olmuş başqa heç bir dövlət İsraillə əlaqələrə malik deyil.

## Həmçinin bax
* İsrail
* İsrail tarixi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website of the Israel Ministry of Foreign Affairs
* EU Neighbourhood Info Centre: Country profile of Israel
Musayılqa (Bakalı)

**Musayılqa** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Köhnə Koros kənd şurasının tərkibindədir. Kənd ıərazisində dörd küçə vardır:Mir, Molodyojnaya və Sentyalnaya.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Bakalı):33&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 111&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (92 %) üstünlük təşkil edir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ksani çayı

**Ksani çayı** (, ) — Cənubi Osetiya və Gürcüstanın çayı. Kür çayının sol qolu.

## Coğrafi mövqeyi
Cənubi Osetiyanın Leninqorsk rayonundan axır. Yuxarı və orta axarları Gürcüstan ərazisindən keçir. Bu çay öz başlanğıcını Kelsk platosunun Kelistba gölündən götürür. Çayın axın sürəti yüksəkdir. Bu çayın hövzəsi boyu Leninqors rayonunu Cənubi Osetiya ilə birləşdirən magistral yol keçir ki, o da Gürcüstanın əsas magistral yollarından hesab edilir. Ksani çayının yuxarı axarlarında yüksək rekseasiya potensiala malik Dzimır (Jamuri) əyaləti yerləşir.

## Həmçinin bax
* Keli gölü
* Kelsk platosu
* Cənubi Osetiya 
* Gürcüstan
Böyük Pelis

**Böyük Pelis adası** — Yapon dənizində, Böyük Pyotr körfəzi ərazisində, Rimsk-Korsakov arxipelaqına daxil olan ən böyük ada Vladivostokdan 70&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. İnzibati baxımdan Rusiya Ferederasiyası Primorsk diyarı Xasan rayonu ərazisinə daxildir. Uzaqşərq dəniz qoruğunun bir hissəsini təşkil edir. Adada daimi əhali yoxdur. Yay-payız ayları adanı turistlər ziyarət edir.

## Tarixi
Böyük Pyotr körfəzinincənub-qərbində yerləşən adaları fransız dənizçiləri "Kapriz" briqində kəşf edirlər. Onlar adanı "Iles Pelees" (tərcümədə "çılpaq adalar" mənasını verir. 1854-cü ildə Pallada freqatı və Vostok şxunu adalara yan alaraq onları Korkasov olaraq adlandırmışlar. 1862–1863-cü illərdə adaları podpolkovnik Vasili Matveeviç Babkin tərtqiq edərək adaları "Vostok" şxununun kapitan-leytinantı Voin Andreeviç Rimski-Korkasovun şərəfinə adlandırır.

1863-cü ildə Vasili Matveyeviç Babkin "Kalevala" gəmisində arxipelaqı tətqiq edir. O arxipelaqa daxil olan bütün adalara ad verir. Fransızların adlandırdığı ilkin adı isə arxipelaqın ən böyük adasına vermişdir.

Ada 1930-cu illərə qədər yaşayışsız olmuşdur. Xasangöl döyüşündən sonda ada coğrafi mövqeyi və əlveriçli reylefi səbəbindən əhəmiyyətli hesab edilir. Adada qarnizon yerləşdirilir. Ada ətrafının su altı daşlar və qayalarla zəngin olması səbəbindən onun işgalı mümkünsüz idi. Bu səbəbdən adanın şərqində, zirvədə mayak quraşdırılmışdır.

1970-ci illərin sonlarında hərbiçilər adanı tərk etmişlər. Bundan sonra bütün ərazi Uzaqşərq qoruğuna verilir. Qoruq 24 mart 1978-ci ildə təşkil edilir.

1974-cü ildə bir təcrübə keçilmişdir. Adaya üç nəfər gətirilmiş və onların psixofizioloji vəziyyəti öyrənilmişdir. Bu qrupa: Anatoli Kvalenko, Vladimir Pişulin, Leonid Pepin daxil idi. Onlar adada cəmi 11 gün qalmışlar. Onlar qidanı özləri tapır və göl kənarında yaşayırdılar. 1976-cı ildə Leonid Pepinin "Üç nəfər yaşayışı olmayan adada" adlı işıq üzü görür.

## Coğrafiya
Böyük Pelis adası Primorski diyarının və bütünlükdə Rusiyanın ən cənub adalarından biridir. Bununla yanaşı Rimski-Korsakov arxipelaqının ən böyük adasıdır.
Adanın uzunluğu 5&nbsp;km, eni isə 1,1&nbsp;km, sahəsi 3,6&nbsp;km² təşkil edir. Maksimal hündürlüyü 193 metrdir. Ada iki hissədən ibarətdir — böyük şimal və kiçik cənub. Onlar öz aralarında eni 250 metr olan bərzəxlə birləşirlər.

Adanın sahilləri rəngarəngdir. Sahil xətdinin uzunluğu 12,7&nbsp;km-dir. Adanın şimalında şirinsulu göl yerləşir. Rimsk-Korkasov arxipelaqına daxil olan diğər adalarda göl yoxdu.

Qərb sahillərini Molçan buxtasının suları yuyur. Buxta Vasili Matveyeviç Babkin tərəfindən 1882-ci ildə tətqiq edilmişdir. Buxta İvan Aleksandroviç Molçanskinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İqlimi
Adada ən soyuq ay yanvardır. Bu zaman orta temperatur −11&nbsp;°C olur. Ən isti ay isə avqustdur, bu ayın orta temperaturu +21&nbsp;°C.




## Mənbə
* Большой Пелис на сайте Shamora.info

## İstinadlar
Tatyana Maslani

**Tatyana Qabriel Maslani** () — Kanada aktrisası. Aktrisa elmi fantastika triller serialı olan Kanadada Space ABŞ-də isə BBC America kanalında yayımlanmış *[[Qara yetim (teleserial, 2013)|Qara Yetim]]*-də oynadığı fərqli rollar ilə tanınma əldə etmişdir. Serialdakı performansına görə o Primetime Emmy Mükafatı (2016), TCA Mükafatı (2013), iki Critics' Choice Television Mükafatı (2013 və 2014) və dörd Canadian Screen Mükafatına (2014–17) layiq görülmüş, Qızıl Qlobus və Screen Actors Guild Mükafatlarına namızədliyi irəli sürülmüşdür. Maslani Kanada istehsalı serialında dram kateqoriyasında Emmy Mükafatını qazanaraq ilk Kanadalı aktrisa olmuşdur.

O həmçinin *Heartland* (2008–2010), *Doğum* (2010) və *Erika Olmaq* (2009–2011) kimi teleseriallarda da çəkilmişdir. 2013-cü ildə *Şəkil Günü* filmində Kleir roluna görə ACTRA Mükafatı *Kas və Daylan* filmindəki performansına görə isə Phillip Borsos Mükafatlarını qazanmışdır. O *Ölünün Gündəliyi* (2007), *Şərq Vədləri* (2007), *Əhd* (2012), *Qızıl Qadın* (2015) və *Güclü* (2017) kimi filmlər ilə də tanınır.

## Filmoqrafiya
* Qadın-Halk (teleserial, 2022)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Todd Hovard (dəqiqləşdirmə)

* Todd Hovard (basketbolçu) — 
* Todd Hovard (dizayner) — ABŞ videooyun dizayner, direktor və prodüseri. 
* Todd Hovard (TV) —

## Həmçinin bax
* Todd
* Hovard
Balaca Liaxve çayı

**Balaca Liaxve çayı** (, ) — Cənubi Osetiya ilə Gürcüstan ərazisində çay.

## Coğrafi mövqeyi
Böyük Liaxvenin sol qoludur. Uzunluğu- 61,11&nbsp;km-dir. Liaxve qoruğu ərazisindən axır. SSR zamanında Zonkarsk su anbarı bu çayın üzərində idi.

## Etimologiyası
Lixve sözünün xüsusi etimologiyası mövcud deyiı. Belə ki, Li mövcud olan yer, gürcü dilində isə Xev- su və ya çay mənasını verir.

## Sahillərindəki yaşayış məntəqələri

**Cənubi Osetiyada**
* Açrisxeu
* Belot
* Uanat
* Sarabuk
* Koxat
* Dmenis
* Eredvi
**Gürcüstan**
* Mereti
* Kordi
* Kabri
* Tirznisi
* Tkviavi

## Həmçinin bax
* Böyük Liaxve çayı
* Cənubi Osetiya
* Kür çayı

## İstinadlar
Reyneke adası

**Reyneke adası** () — Yapon dənizində ada. Böyük Pyotr körfəzi ərazisində, İmperatriçə Yevgeniya arxipelaqına daxil olan ada Vladivostokdan 25&nbsp;km cənubda yerləşir. İnzibati baxımdan Rusiya Ferederasiyası Primorsk diyarı Pervomay rayonu ərazisinə daxildir. 2005-ci il məlumatına görə adada 25 nəfər yaşayır. Əhali Reyneke qəsəbəsində cəmləşmişdir.
Ada ilə şəhər arasında əlaqə həftədə iki dəfə bərə vastəsi ilə təmin edilir

## Tarixi
1862—1863-cü illərdə adaları podpolkovnik Vasili Matveyeviç Babkin adanı tətqiq etmişdir. Elə o zamanda adanı Dəniz Nazirliyinin vitse-admiralı Mixail Franseviş Reynekenin şərəfinə adlandırır. Ada ətraflı şəkildə 1885-ci ildə A. A. Malseviç tərəfindən tətqiq edilmişdir.

2009-cu ildə adada güclü meşə yanğını baç verir. Qiymətsiz meşə külə dönür. Ancaq meşənin bir hissəsi yerli sakilər qorunaraq yanğın söndürülür. Qəsəbə bu yanğından zərər çəkməmişdir.
## Coğrafiyası
Adfanın sahəsi 463 ha və ya 4,6&nbsp;km² təşkil edir. Qərbdən şərqə doğru uzunluğu 3,5&nbsp;km, şimaldan cənuba isə eni 3&nbsp;km-dir. Adanın ən ensiz yeri 0,5&nbsp;km-dir.

Relyefi orta dağlıqdır. Burada hündürlük 100—140 metr arasında dəyişir. Sahilləri əsasən sıldırımlıdır. Bəzi hissələrdə sahildə qumlu dillər mövcuddur. Dİllər sahildə laqunlar əmələ gətirir. Sahil xətti parçalıdır. Umumi uzunluğu 11,8&nbsp;km-dir. Sahilində çoxlu sayda buxta, çimərlik olması olması səbəbindən ətrafı fauna və flora baxımından zəngindir. Adanın üzəri sıx otla örtülüdür. Amur körfəzi sahilləri enlyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Şərq hissədə meşələr sadəcə talalar şəklində müşahidə edilir.

Adadan qərbdə Kozlov adası, şərqdə isə Vikent adası yerləşir. Kozlov adası meşə ilə örtüldüyü halda, Vinet adası kolla örtülüdür.

## Turizm
Reyneke kimi Vladivostoka daxil olan digər adalar kimi şəhər əhalisinin əsas istirahət məkanlarından biridir. Sahillərində kiçik çimərliklərin olması yayda 500-1000 arası sakini bura cəlb edir.
Burada sarı, qırmızı rəngli qayaları görmək mümkündür. Üstəlik ada şirin su mənbələrinə sahibdir. Ada sahilləri qara, qırmızı rəngli çınqılla örlüdür.

Adada ən yaxşı istirahət dövrü iyuldan sentyabrın sonlarına qədərdir. Avqust ayında suyun orta termperaturu 22&nbsp;°C-dir.

## Хозяйство
Reyneke adasında Külək elektrik stansiyası fəaliyyət göstərir. BUradan əldə edilən enerji hesabına 50 həyətin elektuk enerjisinə olan tələb ödənilir

## Qalereya

Fayl:The Settlement of Reyneke Island, Viewing from Top of Sopka.jpg|
Fayl:Two Horses on Reyneke Island.jpg|
Fayl:131.73906E 42.90926N Reyneke Island.png|
Fayl:Landscape of Reyneke Island.jpg|
Fayl:124 о. Рейнеке.jpg|
Fayl:133 о. Рейнеке.jpg|
Fayl:157 о. Рейнеке. Причал.jpg|
Fayl:180 о. Рейнеке.jpg|
Fayl:Рейнеке ветряк.jpg|thumb|


## İstinadlar

## Mənbə
* Остров Рейнеке на Shamora.info
* Фотографии острова Рейнеке
Tacikistanda vətəndaş müharibəsi

**Tacikistan Vətəndaş Müharibəsi** may 1992-də Tacikistanın Garm və Dağlıq Bədəxşan Muxtar Vilayətidə bəzi İslamçı təbəqəsinin, Rəhman Nəbiyevin başçılıq etdiyi hökumətə qarşı başlatdığı qiyam nəticəsində ortaya çıxan vətəndaş müharibəsi. Müxalif təbəqə Birləşmiş Tacik Müxalifəti adı altında toplanmış, Özbəkistan və Rusiya isə hərbi olaraq Tacikistan hökumətinə dəstək vermişdi. 27 iyun 1997-də Moskvada imzalanan sülh sazişlə sona çatan müharibədə 50.000–100.000 qədər adamın öldüyü, 1,2 milyon adamın isə miqrasiya etdiyi təxmin edilir.

Tacikistanda hökumət qüvvələri ilə keçmiş müdafiə nazirinin müavini Əbdülhəlim Nəzərzadənin tərəfdarları arasında toqquşmalar 2015-ci ilin sentyabr aylarında da davam etmişdir. Hökumət qüvvələrinin Ramit dərəsində keçirdyi əməliyyat zamanı azı 14 nəfər qiyamçı öldürülüb. Çoxlu sayda silah-sursat müsadirə edən hökumət qüvvələri Nəzərzadənin 31 tərəfdarını da həbs edib. Hücumlara cümə günü prezident tərəfindən vəzifəsindən çıxarılan müdafiə nazirinin keçmiş müavini Əbdühəlim Nəzərzadə rəhbərlik edir. Bu birbaşa dövlət çevrilişinə cəhd kimi qiymətləndirilsə də, Əbdülhəlim Nəzərzadə sosial şəbəkələr vasitəsilə yayımlanan məktubunda dövlət çevrilişinə cəhd etmədiyini və ona qarşı repressiyaların prezident İmoməli Rahmon tərəfindən başladıldığını deyib.

## İstinadlar
Bayramov

**Bayramov** — soyad.

### A
* Ağalar Bayramov (d. 1954) — Azərbaycanlı aktyor.
* Asim Bayramov (d. 1952) — Qarabağ Müharibəsi iştirakçısı.
* Ayaz Bayramov (d. 1950) — Azərbaycan alimi.
* Azad Bayramov (d. 1953) — Azərbaycan alimi.
* Azər Bayramov (d. 1970) — dövlət xadimi.

### B
* Baxış Bayramov (d. 1944) — Rusiya alimi.
* **[[Bayram Bayramov]]** 
:* Bayram Bayramov (yazıçı) — nasir, Azərbaycan xalq yazıçısı (1984).
:* Bayram Bayramov (kəşfiyyatçı) (1968—2014) — kəşfiyyatçı.

### C
* Ceyhun Bayramov (d. 1973) — dövlət xadimi.

### E
* Elbrus Bayramov (1986—2020) — Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.
* Eldəniz Bayramov (d. 1964) — Azərbaycan alimi.
* Eldost Bayramov (d. 1947) — Azərbaycan diktoru.
* Elmar Bayramov (d. 1986) — Azərbaycan kinorejissoru.
*Eldəniz Bayramov - Azərbaycan Texnologiya Universiteti

### Ə
* Əfqan Bayramov (d. 1983) — Azərbaycanlı ağır atlet.
* Əkbər Bayramov (1930—2017) — Azərbaycan alimi.
* Ələkbər Bayramov (d. 1959) — Rusiya alimi.
* **[[Əli Bayramov]]**
:* Əli Bayramov (inqilabçı) (1889—1920) — Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti uğrunda mübariz
:* Əli Bayramov (sahibkar) () — Aqrolizinq Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri
* Əlikram Bayramov (d. 1968) — Azərbaycan müğənnisi.
* Ənvər Bayramov (1939—2015) — Azərbaycan alimi.

### X
* Xanlar Bayramov (1948—2010) — telejurnalist.

### İ
* İsmayıl Bayramov () — 
* İsrail Bayramov (d. 1953) — Azərbaycan mühəndisi.

### K
* Kamran Bayramov (d. 1979) — dövlət xadimi.

### Q
* Qılıncxan Bayramov (d. 1943) — tərcüməçi.
* **[[Qurban Bayramov]]**
:* Qurban Bayramov (filosof) (1935 1966) — Azərbaycan alimi.
:* Qurban Bayramov (tənqidçi) (d. 1946) — filolog.

### M
* Məhərrəm Bayramov (1928—1981) — dövlət xadimi.
* Mirzə Bayramov (1888—1960) — şair.
* **[[Musa Bayramov]]**
:* Musa Bayramov (kimyaçı) (d. 1938) — Azərbaycan alimi.
:* Musa Bayramov (neftçi) (1901—1998) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1959).

### N
* Niyazi Bayramov (d. 1956) — dövlət xadimi.
* Nuru Bayramov (d. 1963) — cərrah.

### O
* Oqtay Bayramov (d. 1945) — əməkdar jurnalisti.
* **[[Orxan Bayramov]]**
:* Orxan Bayramov (rejissor) (d. 1985) — Azərbaycanlı rejissor.

### R
* Rauf Bayramov (1941—2007) — Azərbaycan alimi.
* Rövşən Bayramov (d. 1987) — güləşçisi.
* Rusvat Bayramov (d. 1955) — jurnalist.

### S
* Səbuhi Bayramov (d. 1981) — aktyor.
* Sədi Bayramov (d. 1953) — Azərbaycan alimi.
* Sərdar Bayramov (d. 1956) — azərbaycanlı alim.
* Soltanağa Bayramov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

### Ş
* **[[Şahin Bayramov]]**
:* Şahin Bayramov (rektor) (d. 1979) — Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru.
* Şükür Bayramov (1928—1994) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

### T
* Təyyar Bayramov (d. 1976) — Azərbaycan xanəndəsi.
* Toral Bayramov (d. 2001) — Azərbaycan futbolçusu.

### V
* Vaqif Bayramov (d. 1957) — Rusiya alimi, sosioloq.

* Vüqar Bayramov (d. 1975) — dövlət xadimi.

### Z
* Zabil Bayramov (d. 1950) — Azərbaycan alimi.

## Həmçinin bax

* Bayram
* Bayramlı
Carmo

**Carmo** - İraqın Süleymaniyyə şəhəri yaxınlığında, dəniz səviyyəsindən 800 metr yüksəklikdə yerləşən Zaqros dağlarının qərb yamaclarında erkən Neolit dövrünə aid (e.ə. VII minilliyin I yarısı) aid yaşayış məskəni.

Carmo qədim yaşayış məskəni İraqın qədim tarix üzrə departamenti tərəfindən aşkar edilmişdir. Arxeoloq R.Breydvudun rəhbərliyi ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Çikaqo Universitetinin arxeoloji ekspedisiyası burada qazıntılar (1948, 1950-1951, 1954-1955) aparmışdır.. R.Breydvud Carmoda aşkar olunan maddi mədəniyyət nümunələri əsasında ilk dəfə İraq ərazisində Neolit inqilabı prosesini tədqiq etmiş və Yaxın Şərqdə istehsal təsərrüfatının meydana gəlməsi mərkəzlərindən biri olan Zaqros mədəni birliyi haqqında fərziyyə irəli sürmüşdür.

Sahəsi təqribən 1,3 hektar olan ərazidə 6-dan 16-yadək mədəni təbəqə aşkar edilmişdir. Məskəndə eyni zamanda 25-ə qədər ev olmuşdur. Çox zaman iri çaydaşından ibarət bünövrə üstündə tikilən divarlar gillə bərkidilmiş yastı saman kərpiclərdən hörülürdü. 5-ci təbəqədə digər evlərdən aralı yerləşən ev 10 kvadrat metr sahəsi olan yaşayış otağından və bir neçə təsərrüfat tikilisindən ibarət idi. Tikililərdən birində bacası olan dairəvi tağlı soba yerləşirdi. Nukleuslar, bıçaqvari lövhələr, çaxmaqdaşı və dəvəgözüdən (obsidan) həndəsi formalarda çoxsaylı mikrolitlər (o cümlədən, üst təbəqələr üçün səciyyəvi olan quraşdırma alətlərin içlikləri) bazalt dəndaşılar, toxmaqlar, oxranın əzilməsi üçün paletkalar aşkar olunmuşdur, yarımkürəvi daş kasalar,  yastı oturacaqlı qədəhlər və yastı piyalələr səciyyəvidir. Keramika yalnız 5 üst təbəqədə tapılmışdır: küplər, dərin kasalar, şaquli istiqamətdə yapma qulpları olan qədəhlər; gildə saman qarışığı var. Çoxu cilalı olan xörək qablarının üst hissəsi xurmayi naxışlarla -çəpinə vurulmuş, yaxud dalğavari  cızıqlar yaxud dalğavari xətlər və nöqtələrlə, içi tor şəklində olan romblarla bəzədilmişdir: mətbəx qablarının ağzında yapmalar vardır. Daş alətlərin sümük saplaqları, iynələr hamarlayıcı daşlar və sair aşkar edilmişdir. Mərmərə bənzər daşdan düzəldilmiş qolbaqlar novcuq, çəp yaxud spiralvari çərtmələrlə bəzədilmişdir; muncuqlar daşdan, sümükdən və gildən hazırlanmışdır. Gildən düzəldilmiş qaçan heyvan heykəlcikləri; olduqca dəqiq işlənilmiş qadın heykəlciklərində bəzən sifətlər və saç düzümləri də təsvir olunmuşdur. Carmoda təsərrüfatın əsasını əkinçilik (buğda, arpa), yığıcılıq (yabanı noxud, mərci, püstə, palıd qozası) və heyvandarlıq (davar, donuz) təşkil edirdi; it əhliləşdirilmişdi.

## Xarici keçid
*Link to letters from the archeologist
*Maison de l'Orient et de la Méditerranée details on Jarmo 
*University of Cologne Radiocarbon CONTEXT database dates for Jarmo
## İstinadlar