Müqəddəs Üçlük Kafedralı Tbilisi

**Müqəddəs Üçlük Kafedralı** (; Tbilisis cminda samebis sakatedro tadzari), **Sameba** kimi tanınan () — Gürcüstan Ortodoks Kilsəsinin baş paytaxtı. Gürcüstan 1995–2004-cü illər arasında inşa edilən, dünyanın ən hündür üçüncü Şərq Ortodoks katedralıdir və ümumi ərazisinə görə dünyanın ən böyük dini binalarından biridir. Sameba, tarixin müxtəlif mərhələlərində gürcü kilsə memarlığına hakim olan ənənəvi üslubların sintezidir və bəzi Bizans çalarlarına malikdir.

## Tarixi

Gürcü Ortodoks Kilsəsinin avtosefaliyasının 1500-cü ilini və İsanın doğumunun 2000-ci ildönümünü qeyd etmək üçün yeni bir katedral tikmək fikri 1989-cu ildə, o vaxtki sovet sovet respublikasının milli oyanışı üçün həlledici bir ildə ortaya çıxdı. 1989-cu ilin may ayında Gürcüstan Pravoslav Patriarxlığı və Tbilisi hakimiyyəti "Müqəddəs Üçlüyün Katedrali" layihəsi üçün beynəlxalq müsabiqə elan etdi. Müsabiqənin ilk turunda yüzdən çox layihə təqdim edildikdə qalib müəyyən edilməmişdir. Nəticədə memar Arçil Mindiaşvilinin layihəsi qalib gəldi. Gürcüstanda sonrakı çalxantılı vətəndaş iğtişaşları bu iddialı planın həyata keçirilməsini altı il təxirə saldı və yalnız 23 noyabr 1995-ci ildə yeni bir kafedralın təməli qoyuldu. Kilsənin inşası "gürcü milli və mənəvi dirçəlişin simvolu" kimi qiymətləndirildi və əsasən bir neçə iş adamının və sadə vətəndaşın anonim ianələri hesabına maliyyələşdirildi. 23 noyabr 2004-cü ildə, Müqəddəs Georgi Günündə, Katedral Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İliya və dünyanın digər pravoslav kilsələrinin yüksək rütbəli nümayəndələri tərəfindən təqdis edildi. Mərasimdə Gürcüstandakı digər dini və konfessional icmaların liderləri ilə yanaşı siyasi liderlər də iştirak ediblər. Yeni katedral kompleksi üçün seçilmiş sahənin ən azı hissəsinə bir vaxtlar Xocavank adlı qədim erməni qəbiristanlığının ərazisi daxil idi. Bir vaxtlar Sovet dövründə Lavrenti Beriyanın əmri ilə qəbiristanlıqda bir erməni kilsəsi dağıdıldı. Qəbiristanlığın əksər məzar daşları və abidələri də dağıdılıb, qəbiristanlıq istirahət parkına çevrilib. Ancaq Sameba Katedralınin inşasına başlandığı zaman qəbiristanlıqda hələ çoxlu məzarlar var idi. Bir müəllifə görə, tikinti sahəsinə sümüklər və qəbir daşları səpildikdən sonra qəbiristanlıq "qalmaqallı şəkildə hörmətsizlik" idi.

## Memarlığı

Sameba Katedrali, Tiflisin tarixi Avlabari bölgəsindəki Kura (Mtkvari) çayının sol sahilinin üzərində ucalan Eliya Təpəsi üzərində ucaldılmışdır. Ənənəvi gürcü üslubunda dizayn edilmiş, lakin böyük bir şaquli vurğu ilə "bir çoxları tərəfindən göz oxşayan bir şey olaraq görülür, digərləri kimi hörmətlidir" [12]. Katedralın səkkiz sütun üzərində dayanan çarmıx üzərində bir qübbəsi olan xaç formalı bir planı var. Eyni zamanda, günbəzin parametrləri apsesdən asılı deyil ki, bu da günbəzə və bütövlükdə kilsəyə daha monumental bir görünüş verir. Günbəz, hündürlüyü 7,5 metr olan zərli qızıl xaçla taclanır. Katedral doqquz şapeldən (Baş Mələklər, Vəftizçi Yəhya, Müqəddəs Nino, Müqəddəs Georgi, Müqəddəs Nikolay, On İki Həvari və Bütün Müqəddəslərin ibadətgahları) ibarətdir; onlardan beşi böyük bir yeraltı bölmədə yerləşir. Böyük narteks də daxil olmaqla, kafedralın ümumi sahəsi 3000 kvadratmetr, tutduğu həcm isə 137.000 kubmetrdir. Kilsənin (nefin) daxili ölçüləri 56 metr 44 metr, daxili sahəsi isə 2380 kvadratmetrdir. Katedralin yerdən xaçın zirvəsinə qədər olan hündürlüyü 87.1 metrdir (pilləkənlərin hündürlüyü 1 metrdir). Yeraltı ibadətgahı 35.550 kubmetr sahəni əhatə edir və hündürlüyü 13.1 metrdir. Tikinti üçün təbii materiallardan istifadə olunur. Döşəmə mərmər plitələrlə örtülmüşdür, qurbangah da mozaika ilə bəzədiləcəkdir. Freskləri Amiran Qoglidzenin rəhbərliyi altında bir qrup rəssam çəkmişdir. Tikintisi artıq başa çatan Sameba kompleksi, əsas katedral kilsəsi, ayrı bir zəng qülləsi, Patriarxın iqamətgahı, bir monastır, ilahiyyat seminariyası və ilahiyyat akademiyası, bir neçə atelye, istirahət yerləri və s.

## İstinadlar