open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pearl (drag queen)

**Pearl,** bəzən **Pearl Liaison** () kimi tanınan, amerikalı dreq ifaçısı və Musiqi prodüseri **Metyu Ceyms Lentinin**  səhnə adıdır, o *[[RuPaul's Drag Race]]* in yeddinci mövsümündə ictimaiyyətin diqqətini cəlb edərək ikinci yerə layiq görülmüşdür.

## Erkən həyatı
Lent anası və iki bacısı ilə Florida ştatının Sent Pitersberq şəhərində böyüyüb. O, uşaqlıq illərindən "böyük brilyant üzükləri və xəzləri olan zəngin yaşlı xanımları" təqlid etmək üçün çox vaxt sərf edirdi, bu da nəticədə onun dreq ifaçı olmağına gətirib çıxartdı.

## Dreq karyerası
Çikaqoya köçdükdən sonra Lent 2012-ci ildə Kim Chi və Trixie Mattel ilə birlikdə Pearl səhnə adından istifadə edərək dreq kimi çıxış etməyə başladı. Lent əvvəlcə dreq obrazından hobbi kimi istifadə etməyi planlaşdırırdı, lakin tez bir zamanda konsert sifarişləri artmağa başladı. Daha sonra Nyu-Yorkun Bruklin şəhərinə köçdü.

2014-cü ilin dekabrında Pearl Logo TV -də *RuPaul's Drag Race-in* yeddinci mövsümünün iştirakçısı olduğu elan edildi. Müsabiqəyə ləng başlasa da, Pearl iki əsas nominasiyada qalib gəldi və nəticədə digər rəqibləri Ginger Minj və Violet Çaçki ilə birlikdə finala keçdi. Mövsümün finalında Violet Çaçki qalib gəldi və Pearl isə ikinci oldu.

### Musiqi sahəsində
2 iyun 2015-ci ildə Lent ilk sinqlı olan "Love Slave" üçün klip çəkərək *Pleasure* albomunu buraxdı. Albom ABŞ-ın *[[Billboard]]* Dance/Elektron Albomları cədvəlində on bir, Heatseekers çartındə isə on altıncı yerdə idi.

### İlk Dreq ətir
2 iyun 2015-ci ildə Lent, Xyrena ətir şirkəti ilə birlikdə Flazéda ətrini elan etdi. Bununla o, adına ətir olan ilk *Dreq ifaçı* oldu. Ətir 30 iyun 2015-ci ildən istehsal edilməyə başladı 

## İstinadlar
Ervin Koffi

**Ervin Koffi** () – Azərbaycan Premyer Liqası klublarından "Neftçi"də sağ cinah müdafiəçisi kimi çıxış edən peşəkar futbolçudu. Fransada anadan olan Koffi, Fil Dişi Sahilinin gənclərdən ibarət milli komandasının oyunçusu olub.

## Klub karyerası
14 may 2016-cı ildə Koffi Liqa 1-də Gazélec Ajaccio- ya qarşı matçda debüt etdi.

## Milli karyerası
Fransada anadan olan və Fil Dişi əsilli Koffi, 31 avqust 2016-cı ildə Burkina Faso U23'ə qarşı yoldaşlıq görüşündə Fil Dişi Sahili U23 komandasının heyətində çıxış etdi. Matç 2–0 hesabı ilə başa çatıb.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Validə

**Validə** — Azərbaycanlı qadın adı.

* Validə Əlizadə — AMEA Botanika İnstitutunun direktoru, biologiya üzrə elmlər doktoru.
* Validə Tutayuq — Azərbaycan botaniki, ilk azərbaycanlı qadın biologiya elmləri doktoru (1949)
* Validə Yusifova — istilik texnikası sahəsində Sovet Azərbaycan alimi, texnika elmlər doktoru.
* Validə Məmmədova — Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin tədris işləri üzrə prorektoru (2015–2021), professor (2010)
Belçika inqilabı

**Belçika inqilabı** (, ) — cənubi əyalətlərin (əsasən, keçmiş Cənubi Niderland) Niderland Birləşmiş Krallığından ayrılmasına və müstəqil Belçika Krallığının qurulmasına səbəb olan münaqişə.
Sərtib xan məscidi

**Məhəmməd Sərtib xan məscidi** — XIX əsrdə İrəvanda fəaliyyət göstərən 8 məsciddən (Təpəbaşı, Şəhər (Zal xan), Sərtib xan, Göy məscid (Hüseynəli xan), Hacı Novruzəli bəy, Qala məscidi (Sərdar, yaxud Abbas Mirzə), Dəmirbulaq və Hacı Cəfər bəy məscidi) biri.

## Haqqında
XIX əsrin I yarısında Şəhər hissəsinin Şeyxülislam küçəsində (sonralar, XX əsrin əvvəllərində Pənahxan küçəsi adlandırılır) yerləşən məscidin yaxınlığında Sərtib xanın evi və sonuncu İrəvan xanı Hüseynqulu xanın həyat yoldaşı Hacı Bəyimin mülkü olub.

## Tarixi
İrəvan şəhərinin texniki vəzifəsində çalışmış B. Mehrabov 1906–1911-ci illərdə şəhərin planını və oradakı memarlıq abidələrinin siyahısını tərtib etmişdi və planda məscidin yerləşdiyi küçə artıq Rüstəm xan küçəsi ilə Pənah xan küçəsinin kəsişməsində qeyd edib. Onun siyahısında İrəvanda mövcud olmuş 8 məsciddən biri kimi Sərtib xan məscidinin də adı çəkilir. 1918–1920-ci illərdə və sovet hakimiyyətinin ilk illərində Sərtib xan məscidində Osmanlıdan qaçıb gələn erməni qaçqınları məskunlaşdırılmışdılar. Məscid 1980-ci illərdə dağıdılmışdır. Məhv edilmiş məscidin yazıları haqqında istər elmi ədəbiyyatlarda istərsə də arxiv materiallarında heç bir məlumata rast gəlmək mümkün deyil. Məscidin yerləşməsini dəqiq göstərən Mehrabov planının Coğrafi İnformasiya Sistemində inteqrasiyası nəticəsində yerləşdiyi məkan və koordinatları da əldə edilmişdir. Hazırda məscid yerləşən ərazidə (Tragrichner küç. 8) hündür binalı yaşayış evi yerləşir.

## Məscidin adı
Sərtib — ordu, qoşun komandanı və general kimi mənalarda işlədilir. Sərtib xanın İrəvan xanlığının Qacar dövləti zamanında qoşuna rəhbərlik edən xanlardan biri olduğu məlumdur. Sərtib xanın adının Məhəmməd olduğu Kameral siyahılardan da bəlli olur. Məsələn, 1827-ci ildə İrəvan qalasının mühasirəsindən sonra ruslara əsir düşən xanlar içərisində Qasım xan Sərtib də var idi. Digər bir Sərtib xan isə Məhəmməd xan idi. Məscidin onun tərəfindən inşa edildiyi güman edilir və bu üzdən də onun adını daşıyıb. 1831-ci ilin kameral təsvirlərindənaydın olur ki, Sərtib xanın İrəvanda bir çox mülkləri qalmışdı.

## Memarlıq quruluşu
Sərtib xan məscidi İrəvan şəhərində olan məscidlərdən tamamilə fərqlənirdi. Bu məscidin Şuşa şəhərinin məhəllələrində olan bir neçə məsciddə rast gəldiyimiz Güldəstəsi olub. 1930–1940-cı illərə aid edilən fotolardan aydın olur ki, məscidin yuxarı hissəsi altı bucaqlı kiçik minarə ilə bitir.

## Həmçinin bax
* Ermənistanda islam

## Xarici keçidlər
* Sərtib xan məscidi

## İstinadlar
Qəşəm Şahbazov

**Qəşəm Cəlil oğlu Şahbazov** () — Azərbaycan-sovet partiya və dövlət xadimi, Ermənistan Kommunist Partiyası Zəngibasar Rayon Komitəsinin birinci katibi (1947–1950).

## Həyatı
Qəşəm Cəlil oğlu Şahbazov 1902-ci ildə İrəvan quberniyası İrəvan qəzasının Qarahəmzəli kəndində anadan olmuşdur. Ailənin ən kiçiyi olmuşdur. Orta təhsilini İrəvan şəhərində almış, 1925-ci ilin əvvəllərində Ermənistan LKGİ MK-da işə qəbul edilmişdir. Qısa zaman sonra isə komsomolun Yeni Bəyazid qəzası (sonralar Basarkeçər rayonu) üzrə məsul təşkilatçısı təyin edilmişdir.

Qəşəm Şahbazov 1928-ci ildə Bakıdakı Səməd Ağamalıoğlu adına texnikuma daxil olmuş, ardınca Gəncədəki Azərbaycan Dövlət Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir. Basarkeçər rayonuna qayıtdıqdan sonra üç il burada su idarəsinin rəisi işləmişdir.

1938-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv qəbul edildikdən bir müddət sonra İrəvan şəhərinə köçən Qəşəm Şahbazov "Sovet Ermənistanı" qəzetində redaktor müavini işləmiş, sonra isə Vedi rayonuna MTS direktorunun siyasi işlər üzrə müavini vəzifəsinə göndərilmişdir. 1942-ci ildə Qırmızı Ordu sıralarında hərbi xidmətə aparılmış, lakin bir neçə gün sonra Tiflisdən geri qaytarılaraq Qarabağlar rayonunda qəzet redaktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1944-cü ildə Ermənistan Kommunist Partiyası Qarabağlar Rayon Komitəsinin ikinci katibi seçilmiş, 1946-cı ilin əvvəlində isə Ermənistan KP Mərkəzi Komitəsinin bölmə müdiri təyin edilmişdir.

Qəşəm Şahbazov 1947-ci ildə Ermənistan KP Zəngibasar Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmiş və bu vəzifədə çalışan sonuncu azərbaycanlı olmuşdur. O, 1950-ci ildə Azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyasına etiraz etməsi ilə əlaqədar olaraq rayonun birinci katibi vəzifəsindən uzaqlaşdırılaraq Bakı Ali Partiya Məktəbində oxumağa göndərilmişdir. Təhsilini tamamladıqdan sonra Sumqayıt şəhərində tikinti işlərinə kömək etmək üçün təyinat alaraq burada çalışmış, bir müddət sonra isə Şamxor rayonundakı "Komsomol" kolxozuna sədr təyin edilmişdir. 3 il burada çalışdıqdan sonra yenidən Bakıya qayıtmış və həyatının sonunadək burada yaşamışdır.

Qəşəm Şahbazov 1989-cu ildə 71 yaşında vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Qəşəm Şahbazovun altı övladı olmuşdur: Oqtay, Emin, Sevil, Eldar, Arifə və Afət. Böyük oğlu Oqtay Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər müdiri olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının energetika naziri Pərviz Şahbazovun atasıdır. Eldar Şahbazov isə texnika elmləri doktoru, professordur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nyuton Aleksandr Makkalli

**Nyuton Aleksandr Makkalli** (; ) – ABŞ Hərbi Donanmasının zabiti. Rus-yapon müharibəsində müşahidəçi qismində iştirak etmişdir.

## Həyatı
Nyuton Aleksandr Makkalli 1867-ci ildə Cənubi Karolina ştatında doğulmuşdur. 1887-ci ildə ABŞ-ın Hərbi Dəniz Akademiyasından məzun olmuşdur. Rus-yapon müharibəsinin başlamasından bir neçə gün sonra leytenant-komandir rütbəsi ilə Rusiyaya göndərilmişdir. Transsibir dəmiryolu vasitəsilə səyahət etdikdən sonra Mancuriyaya çatmış və müharibəni Rusiyanın tərəfindən müşahidə etmişdir. Müharibə başa çatdıqdan sonra ABŞ-yə qayıtmış və müharibə haqqında yazdırığı raportu 1906-cı ildə donanma katibliyinə təqdim etmişdir. Bu raport Makkalli raportu kimi tanınmağa başlamışdır.

Makkalli daha sonra *[[USS California]]* krayserinin icraçı məmuru, 1910-cu ildə Donanma Müharibə Kollecinin müəllimi olmuşdur. 1914-cü ildə donanma ateşesi kimi Sankt-Peterburqa göndərilmişdir. 1918-ci ilin sentyabrında Rusiyanın şimalındakı ABŞ donanmasının qüvvələrinə komandanlıq etmək ona həvalə olunmuşdur. 1919-cu ildə cənubi Rusiyaya göndərilmiş diplomatik nümayəndəliyinin başçısı təyin olunmuşdur. 1920-ci illərin əvvəllərində müxtəlif vəzifələri tutmuş və müvəqqəti olaraq vitse-admiral rütbəsi daşımışdır. 1925-ci ildə ABŞ donanma missiyasının başçısı kimi Braziliyaya getmişdir. Sonuncu vəzifəsi Çarlston şəhərində Altınca Donama Rayonunun komandanlığı olmuşdur. 1931-ci ildə təqaüdə çıxmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* WorldCat
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 977 saylı qətnaməsi

**BMT Təhlükəsizlik Şurasının 977 saylı qətnaməsi** — 1995-ci il fevralın 22-də Ruanda Beynəlxalq Cinayət Tribunalının (RBCT) yerinin müəyyən edilməsi ilə bağlı öhdəliyi ifadə edən 955 (1994) saylı qətnamənin xatırlandığı, Baş katib Butros Butros-Qalinin hesabatının qeyd edildiyi, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qurumun 3502-ci iclasında yekdilliklə qəbul edilmiş qərar.

Sənədə əsasən tribunalın qərargahı Tanzaniyanın Aruşa şəhərində yerləşməli idi. Baş katibin hesabatına görə, qərar RBCT-nin yaradılması prosesinin ikinci mərhələsinə işarə edir ki, bu da indi altı məhkəmə hakiminin seçilməsi prosesinin başlamasına imkan verəcəkdir. Ruandanın şuradakı nümayəndəsi Manzi Bakuramutsa bildirmişdi ki, onun hökuməti qərargahın Ruandadan kənarda müəyyən edilməsi qərarını dəstəkləməsə də, Təhlükəsizlik Şurası ilə əməkdaşlığa davam edəcək.

## Həmçinin bax
* Ruandada vətəndaş müharibəsi
* Ruanda soyqırımı

## İstinadlar
Sonet

**Sonet** — lirik janrın növü. Qərbi Avropa ədəbiyyatında orta əsrlərdə çox işlənən bir şeir növüdür. Adətən, 14 misradan ibarətdir. Şeir iki hissəyə ayrılır. Hər bir hissə özü də 2 bəndin vəhdətindən yaranır, birinci hissədəki bəndlərdən hər biri 4 misradan, ikinci hissədəki bəndlərin hər biri isə 3 misradan ibarət olur. Birinci hissədəki bəndlər katren, ikinci hissədəki bəndlər terset adlanır.

İtaliyada Dante, İngiltərədə Şekspir çoxlu sonet yazmışlar. Azərbaycan ədəbiyyatında Səməd Vurğun və Süleyman Rüstəmin yaradıcılığında da sonetlərə təsadüf edilir.

## Sonetlər çələngi
sonetlər çələngi — sonetlər silsiləsidir. Bu "çələng" 15 sonetdən ibarət olur. Bunlardan ən axırıncısı özündən əvvəlki sonetlərin birincisi misralarından yaranır.

## İstinadlar
Ricət

**Ricət** — lirik-epik əsərdə müəllifin təsvir olunan şəxsə və hadisəyə münasibətini ifadə edən parçadır.  Sözün mənası "haşiyə çıxmaq" dır. Ona görə də ricətə haşiyə də deyilir. Ricətdə müəllif haqqında danışdığı hadisələri öz dövrü ilə əlaqələndirir, öz düşüncələrini əks etdirir. Poemalarda və ya mənzum romanlarda lirik ricətdən daha çox istifadə olunur. Ricət əsərə lirrik ruh, emisonallıq gətirir. Nizami "Xosrov və Şirin" əsərində Hörmüzün ölümünü qələmə aldığı yerdə zəmanənin insanlara etdiyi zülmdən, ədalətsizlikdən danışır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ricət
* Ricət sözünün mənası
Gədəbəy hadisələri

**Gədəbəy hadisələri** və ya **Söyüdlü hadisələri** — Gədəbəyin Söyüdlü kəndində Gədəbəy qızıl emalı zavodunun tullantıları üçün süni göl yaradılmasına razı olmayan kənd sakinlərinin 20 iyun 2023-cü il tarixində başlatdıqları etiraz aksiyaları. Etiraza səbəb təkcə qızıl mədənləri üçün süni göl düzəltmək yox, həm də qızıl mədən tullantıxanasının ləğvi və qızıl emalı zavodunun zəhərli tullantıları ərazidə toplanması faktorudur. Etirazın qarşısını almaq üçün kənd əhalisinin üzərinə daxili qoşunlar yeridilib. Polis gözyaşardıcı qaz və rezin güllə istifadə edərək etiraz aksiyasını yatırdıb.

Kənd sakinləri 21 iyun 2023 tarixində 2-ci dəfə aksiya keçirib. Onlar ötən günki aksiyada həbs olunan 5 nəfərin sərbəst buraxılması üçün rayon polis idarəsinə doğru yürüş etməyə çalışıblar. Lakin polis sakinlərə mane olub. Polis kəndin çıxışında dayanaraq sakinlərin kəndi tərk etməsinin qarşısını alıb. Polislər Gədəbəyin Söyüdlü kəndinə giriş-çıxışı bağlayıblar və kəndə yalnız sakinlər buraxılıb.

## Zəmin
Söyüdlü kəndində baş verən etirazları bəzi media orqanları xarici amillərlə əlaqələndirirlər. Hökumətyönlü medianın bir neçəsi iddia edir ki, Gədəbəy hadisələrinin arxasında Qərb-ABŞ dayanıb. Həmçinin bu etirazların təşkilində Rusiyanın adını çəkən media orqanları da var. Eləcə də Milli Məclisdə Gədəbəy hadisələrinin müzakirəsində deputatlar xarici iz axtarsalar da, digər ziyalılar belə bir izin axtarılmasını tamamilə əsassız sayırlar. Sakinlər süni gölün suyunun zəhərli olduğunu və kəndin içməli suyuna qarışdığını, nəticəsində də insanların sağlamlığına mənfi təsir etdiyini bildirmişlər. Aksiya iştirakçıları bildiriblər ki, yaradılan su hövzəsində zəhərli maddələr toplanır. Etiraza əsas səbəb isə kənddə yaradılması planlaşdırılan ikinci su hövzəsidir.

## Hadisələr

### Söyüdlü

### Bakıda

## Reaksiyalar
Daxili İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidməti bildirib ki, "polis əməkdaşları tərəfindən qaydalara əməl etməyən şəxslərlə profilaktiki iş aparılmaqla onlar ərazidən kənarlaşdırılıb."

Videobloqqer, siyasətçi, jurnalist Mehman Hüseynov YouTube kanalında hadisə ilə bağlı videopaylaşım edib. O, paylaşımında aksiyada iştirak edən polislərin cəzalandırılmasını tələb edib.

Müğənni, xalq artisti Brilliant Dadaşova Instagram hesabında hadisə ilə bağlı paylaşım edib. O, paylaşımında hadisəni qınayıb.

Siyasətçi, Milli Şuranın sədri Cəmil Həsənli hesab edir ki, Söyüdlü camaatı onların rahatlığını pozan, həyatlarını və həyətlərini zəhərləyən, dolanışığına və təsərrüfatlarına ciddi təhlükə törədən sianid süni göllərinə qarşı etiraz edirlər. 

## Nəticə

## İstinadlar
Limfa kapilyarları

**Limfa kapilyarları** — kiçik, nazik divarlı damarlar. Bir ucu qapalı və mərkəzi sinir sistemi və damar olmayan toxumalar istisna olmaqla, bütün bədənin hüceyrələrarası boşluqlarında yerləşir.
## Funksiyası

Əsas məqsədi venoz kapilyarlar tərəfindən reabsorbsiya olunmayan toxumalardan artıq mayenin çıxarılmasıdır.

Hər bir limfa kapilyar limfanı limfa damarına aparır, bu da öz növbəsində limfa düyünlərinə, limfa mayesini infeksiyalara qarşı süzən və nəzarət edən kiçik lobya şəkilli vəzi ilə birləşir. Limfa sonda venoz dövriyyəyə qaytarılır.

Limfa kapilyarları kapilyar mübadiləsi zamanı interstisial mayedən səmərəli və təsirli şəkildə sorulmaq üçün qanla əlaqəli kapilyarlar arasında strateji olaraq yerləşdirilir. Bu qəsdən formalaşma daha sürətli və davamlı toplanmasına imkan verir. Onların unikal quruluşu interstisial mayeni xaricə deyil içəriyə axmasına imkan verir. Limfa kapilyarının divarını təşkil edən endotel hüceyrələrinin ucları üst-üstə düşür.
## Ölçüsü

Limfa kapilyarlarının diametri qan kapilyarlarından bir qədər böyükdür və qapalı uclara malikdir (qan kapilyarlarının ilmə quruluşundan fərqli olaraq). 
## Fəaliyyəti

İnterstisial mayenin təzyiqi limfadakı təzyiqdən çox olduqda, hüceyrələr bir qədər aralanır və interstisial maye limfa kapilyarına daxil olur. Limfa kapilyarının içərisində təzyiq daha çox olduqda, hüceyrələr bir-birinə daha sıx yapışır və limfa yenidən interstisial mayeyə qarışa bilmir. Limfa kapilyarlarına elastik lifləri ehtiva edən anker sapları bağlanır. Onlar limfa kapilyarından uzanaraq limfatik endotel hüceyrələrini ətrafdakı toxumalara bağlayırlar.

Həddindən artıq interstisial maye yığıldıqda və toxumaların şişməsinə səbəb olduqda, lövbər sapları çəkilir və hüceyrələr arasındakı boşluqlar daha da böyüyür ki, daha çox maye limfa kapilyarına axsın.

Limfa kapilyarları, limfada plazma zülallarının daha çox konsentrasiyası səbəbindən qan kapilyarlarına nisbətən daha böyük daxili (onkotik) təzyiqə malikdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
E.ə. 337

## Hadisələr

## Doğumlar
* I Demetri Poliorket — ellinizm dövrü sərkərdəsi, Makedoniyalı İsgəndərin silahdaşı olmuş Təkgözlü Antiqonun oğlu.

## Vəfatlar

## İstinadlar
Osmanlıda qadın geyimi

**[[Osmanlı imperiyası|Osmanlı]]da qadın libasları** — Türk cəmiyyətinin özəlliklərini, yaşayışını əks etdirən ənənəvi Osmanlı geyimləri keçmişdən günümüzə  gəlib çıxan ən gözəl miras
geyim insan yaradılışından etibarən onun ayrılmaz parçası olub, zamanla müxtəliflik göstərmişdir. Tarix boyu insanlığın və mədəniyyətin əsas hissəsi olan geyimlər - parçadan və müxtəlif materiallardan hazırlanan, insan bədəninin hissələrini örtmək üçün istifadə etdiyi bədən örtüyüdür. Zaman keçdikcə coğrafi şərait, mədəni və milli dəyərlər, dini inanclar, cəmiyyətdə geyimlərin formalaşmasına öz təsirini göstərmişdir.
Zəngin mədəniyyətə sahib olan Osmanlı dövlətinin özünə məxsus geyimləri vardır.  Sultanların geyimləri bahalı, qızıl və gümüşü işləməli parçalardan hazırlanırdı. Aşağı zümrənin insanları çox sadə geyinirdi. 
## Ferace
Ferace -  mantoya oxşar, arxası gen, yaxasız, uzun geyim növüdür. Adətən qadınlar "ferace"dən yaşmaqla birgə istifadə ediblər. "Müasir Türkcə lüğəti"ndə qadınların bayıra geydikləri üst geyimi kimi tərcümə edilmişdir. "Ferace" - ərəbcə "faruc və ya furucat" kökündən əmələ gəlib, örtü pərdə mənasında tərcümə olunur. "Ferace" örtünmək sözündən yaranıb. 1880-ci ildə II Əbdülhəmid dövründə ferace təsəttürə uyğun olmadığı bəhanəsi ilə qadağan edilmiş, onun yerinə isə çarşab istifadə olunmuşdur. "Müasir Türkcə lüğəti"ndə "ferace" həm də "dərvişlərin geydiyi gen  arxalıq" mənasında verilmişdir.

## Yaşmak
Yaşmak - müsəlman qadınlarının küçədə ferace geydikləri zaman üzlərini örtdükləri, gözləri açıqda qoyan nazik pambıq parçadan hazırlanan baş örtüyüdür. "Yaşmak" "yaş -örtmək, gizlənmək" və mak şəkilçisinin birləşməsindən əmələ gəlib, üz örtüsü mənasını bildirir. “Yaşmak” Türk dilində çoxmənalı sözdür. Bəzi bölgələrdə "yaşmak" sözü ancaq namaz qılan qadınların başlarını örtdükləri "baş örtüsü" mənasında istifadə olunur.

## Yeldirme
Yeldirme qadınların küçədə rahat gəzmək üçün geydikləri, çarşafa bənzər baş örtüsü ilə birlikdə istifadə etdikləri bədən hissəsi geniş olan üst geyimidir.

## Həmçinin bax
* Osmanlı milli geyimləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* OSMANLI İSTANBUL’UNDA GİYİM KUŞAM
*  Osmanlı da Giyim  Kaynak : https://www.unutulmussanatlar.com/2015/09/osmanl-da-giyim.html
Qan zülalları

**Qan zülalları** həmçinin plazma zülalları adlanır — qan plazmasında mövcud olan zülallar. İmmunitet sisteminin fəaliyyətində lipidlərin, hormonların, vitaminlərin və mineralların daşınması da daxil olmaqla bir çox müxtəlif funksiyaları yerinə yetirirlər.

Digər qan zülalları fermentlər, tamamlayıcı komponentlər, proteaz inhibitorları və ya kinin prekursorları (qanın laxtalanmasında, vazodilatasiyasında, hamar əzələlərin daralmasında, iltihabın tənzimlənməsində, ürək-damar və böyrək sistemlərinin tənzimlənməsində iştirak edən bioloji aktiv polipeptidlər üçün prekursor zülallar) kimi çıxış edir. Məşhur inancın əksinə olaraq, hemoglobin qan zülalı deyil, çünki qan zərdabında deyil, eritrositlərdə olur.
## Tərkibi

Serum albumin qan zülallarının 55%-ni təşkil edir, plazma onkotik təzyiqinin saxlanmasına kömək edir və lipidlərin və steroid hormonların daşınmasında daşıyıcı kimi iştirak edir.

Qlobulinlər qan zülallarının 38%-ni təşkil edir və immun funksiyasına kömək edən ionları, hormonları və lipidləri nəql edir.

Fibrinogen qan zülallarının 7%-ni təşkil edir. Fibrinogenin həll olunmayan fibrinə çevrilməsi qanın laxtalanması üçün vacibdir. Qalan plazma zülalları (1%) fermentlər, profermentlər və hormonlar kimi tənzimləyici zülallardır. Qamma-qlobulinlərdən başqa bütün qan zülalları qaraciyərdə sintez olunur.
## Qan zülallarının klassifikasiyası

### Xüsusi qan zülallarının nümunələri:

* Prealbumin (transtiretin)
* Alfa 1 antitripsin (həzm sistemindən sızan tripsini neytrallaşdırır)
* Alfa-1-qlikoprotein turşusu
* Alfa-1-fetoprotein
* Alfa-2-makroqlobulin
* Qamma-qlobulinlər
* Beta-2 mikroqlobulin
* Haptoqlobin
* Seruloplazmin
* Əlavə Komponent 3
* Əlavə Komponent 4
* K-reaktiv protein (KRP)
* Lipoproteinlər (xilomikronlar, VLDL, LDL, HDL)
* Transferrin
* Protrombin
* MBL (mannoza bağlayan lektin) və ya MBP
## Klinik əhəmiyyəti

Serum zülallarının elektroforezlə ayrılması qiymətli diaqnostika vasitəsi olmaqla yanaşı, kliniki gedişata nəzarət etmək üsuludur. Qan plazması zülalları ilə bağlı cari tədqiqatlar biomarkerlərin axtarışında serum/plazmanın proteomik analizlərinin aparılmasına yönəlib. Bu iş 1970-ci illərdə 2D gel elektroforezi ilə başladı və daha yaxınlarda bu tədqiqat LC-tandem MS əsasında proteomikadan istifadə etməklə həyata keçirildi. Serum ümumi zülalının normal laboratoriya dəyəri təxminən 7 q/dL-dir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lipidologiya

thumb|Əyri lipid ikiqatının səthi
**Lipidologiya** — lipidlərin elmi tədqiqidir. Lipidlər orqanizmdə bir çox funksiyaları yerinə yetirən bioloji makromolekullar qrupudur. Orqanizmdə lipid mübadiləsinin kliniki tədqiqatları ürək-damar xəstəlikləri kimi xəstəliklərdə terapevtik lipidologiyanın inkişafına səbəb olmuşdur.

## Tarixi
Digər biotibbi sahələrlə müqayisədə lipidologiya uzun müddət diqqətdən kənarda qaldı, çünki yağlarla, sürtgəclərlə işləmək alimləri cəlb etmədi və lipidlərin ayrılması çətin idi. Yalnız 2002-ci ilə qədər lipid şəbəkələri və onların digər molekullarla qarşılıqlı əlaqəsini öyrənən lipidomika elmi ədəbiyyatda ortaya çıxdı. Elektron mikroskopun sitoloji tətbiqindən sonra bu sahə daha da populyarlaşdı və elm adamlarına bir çox metabolik yolların hüceyrə membranının daxilində lipid tərkibinə güclü təsir göstərdiyini kəşf etdi.

## Klinik Lipidologiya
Lipoproteinlər lipidologiyanın öyrənilməsinin əsas diqqət mərkəzindədir, çünki lipidlər lipoproteinlər şəklində bütün bədənə daşınır. Yüksək sıxlıqlı lipoprotein xolesterinin (HDL-C) yüksək konsentrasiyası orqanizmə qandarma vazoprotektiv təsir göstərir ki, bu da ürək-damar fəaliyyətinin gücləndirilməsi ilə əlaqələndirilir.
Ürək-damar xəstəliklərində tez-tez diqqətdən kənarda qalan digər amil aşağı sıxlıqlı lipoprotein (LDL) və çox aşağı sıxlıqlı lipoprotein (VLDL) səviyyələridir. Onlar tez-tez qida qəbulu, insanın metabolizm sürətinə görə bədəndə gözlənilən və tələb olunan səviyyələrdən daha yüksək səviyyədə görülür. Bu yüksək səviyyələrlə insult, infarkt və ölüm arasında əlaqə var.

## İstinadlar
Trasimene gölü

**Trasimene gölü** — Umbriadakı göl, İtaliyanın ən böyük göllərindən biridir. Maksimum dərinliyi 6,72 m, sahəsi 128 km², maksimum eni 15,5 km-dir.
Eramızdan əvvəl 217-ci ildə Karfagen komandiri Hannibalın Roma qoşunlarını məğlub etdiyi Trasimene döyüşü baş verdi. Döyüş zamanı Roma konsulu Qay Flaminius öldü.Gölün yaxınlığında aqroturizm geniş inkişaf etmişdir. Gölün ortasındakı adada orta əsrlərə aid qala və otelin xarabalıqları var. Qala yerli əhali tərəfindən düşmən basqınları zamanı qorunmaq üçün istifadə olunurdu, onlar adanın ortasında onun divarları arxasında gizlənirdilər. İstehkam nizamsız formalı çoxbucaqlıdır, içərisində təmiz platforma və qala qüllələri var. Hazırda buradan konsert yeri kimi istifadə olunur - yayda perimetrin daxilində səhnə və tamaşaçılar üçün tribunalar yığılır.
## Qalereya

Lago Trasimeno wide view.jpg|Kastiqlione del Laqodan göl mənzərəsi
Castiglione del Lago, Lago Trasimeno.jpg|Qala və göl
Eleuteri airport.jpg|Eleuteri və arxasında Kastiqlione del Laqo

## İstinadlar
Audi R8

**Audi R8** — Almaniya mənşəli avtomobil istehsalçısı Audi şirkəti tərəfindən istehsal edilən orta yerləşən mühərrikli idman avtomobili. 2005-ci ildə Audi müvəffəqiyyətli yarış modeli Audi R8 adını daşıyan bir modelin yol versiyasını satışa çıxarılacağını elan edib və 2006-cı ildə 2003-cü ildə Genuya avtosalonunda nümayiş etdirilən *[[Audi Le Mans Quattro]] konsept modelindən* hazırlanmış yeni model R8-i təqdim edib.
Kerol Qreyder

**Karel Qreyder** (; ) — amerikalı alim, molekulyar bioloq, 2009-cu il üçün Fiziologiya və Tibb üzrə Nobel Mükafatı laureatı, Elizabet Blekbörn və Cek Soztak ilə birlikdə "xromosomların telomerlər və telomeraz fermenti tərəfindən qorunma mexanizmlərinin kəşfinə görə" (1971-ci ildə Aleksey Olovnikov tərəfindən təklif olunan nəzəriyyəyə görə).

Milli Elmlər Akademiyasının (2003) və ABŞ Milli Tibb Akademiyasının (2010), eləcə də Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (2016) üzvü, Fəlsəfə Doktoru (1987), Cons Universitetinin görkəmli professoru Hopkins Universiteti (2014-cü ildən).

Karel Qreyder 1983-cü ildə Santa Barbaradakı Kaliforniya Universitetini bitirib (bakalavr dərəcəsi 1983). 1987-ci ildə isə Berklidəki Kaliforniya Universitetində doktorluq dərəcəsini almışdır. 1988-ci ildə Cold Spring Harbor Laboratoriyasına müstəqil işçi, 1990-cı ildən elmi işçi köməkçisi, 1994-cü ildən elmi işçi kimi daxil olmuşdur. 1997-ci ildə laboratoriyasını Cons Hopkins Universitetinin Tibb Fakültəsinə köçürdü, 2003-cü ildən Molekulyar Biologiya və Genetika Departamentinin professor (Professor Daniel Nathans adına) və direktoru, 2014-cü ildən isə bu universitetin görkəmli professoru olub.

## Mükafatları
* Qayrdner Beynəlxalq Mükafatı (1998)
* Rozenstil Mükafatı (1999)
* Passano Mükafatı [de] (1999)
* Riçard Lounsböri Mükafatı (2003)
* Əsas Tibbi Araşdırmalar üzrə Albert Lasker Mükafatı (2006)
* Uayli Mükafatı (2006)
* Luis Qross Horvitz Mükafatı (2007)
* Dikson Mükafatı (2007)
* Pol Erlix və Lüdviq Darmştedter mükafatı (2009)
* Fiziologiya və Tibb üzrə Nobel Mükafatı (2009)

## İstinadlar
Əli Məmmədov (siyasətçi, 1908)

**Əli Sultan oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan-sovet partiya və dövlət xadimi, Amasiya Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri (1950–1952), Ermənistan Kommunist Partiyası Vedi Rayon Komitəsinin birinci katibi (1946–1950), Ermənistan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatı.

## Həyatı
Əli Sultan oğlu Məmmədov 1908-ci ildə Zəngəzur qəzasının (sonralar Meğri rayonunun) Maralzəmi kəndində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından əmək fəaliyyətinə başlamış, qonşu kəndlərdə muzdurluq etmiş, eyni zamanda müstəqil şəkildə təhsilini artırmışdır.

Əli Məmmədov 1927-ci ildən bir sıra məsul vəzifələrdə işləmişdir. O, Meğri rayonunun Vardanizor kənd sovetinin sədri, Nüvədi kəndində kolxoz sədri, Meğri Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini, Ermənistan Kommunist Partiyası Meğri Rayon Komitəsinin ikinci katibi olmuşdur.

1946-cı ildə Əli Məmmədov Ermənistan KP Vedi Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmiş, azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyasına etiraz etməsi ilə əlaqədar olaraq 1950-ci ildə bu vəzifədən azad edilərək Amasiya Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədri vəzifəsinə keçirilmiş, 1952-ci ildə isə oxumağa göndərilməsi adı ilə bu vəzifədən azad edilmişdir.

Əli Məmmədov 1955-ci ildə Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında üçillik partiya məktəbini bitirdikdən sonra Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sovetlər şöbəsi müdirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Əli Məmmədov 1931-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvlüyünə qəbul edilmiş, Ermənistan KP Vedi, Meğri, Qukasyan rayon komitələrinin üzvü olmuş, üçüncü çağırış Ermənistan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. Bir sıra medallarla təltif edilmiş, respublika əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.

Əli Məmmədov 1973-cü ilin iyul ayında uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir.

Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, şair-publisist Hidayət Orucovun dayısıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əli Məmmədov (siyasətçi)

* Əli Səməd oğlu Məmmədov (1900–1938) — Azərbaycan-sovet inqilabçısı və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR xalq maliyyə komissarı (1931–1932).
* Əli Sultan oğlu Məmmədov (1908–1973) — Azərbaycan-sovet partiya və dövlət xadimi, Ermənistan KP Vedi Rayon Komitəsinin birinci katibi (1946–1950).
* Əli Şahbaz oğlu Məmmədov — Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1992).

## Həmçinin bax
* Əli Məmmədov
Rubi Rouz (müğənni)

**Rubi Rouz Benton** (; ) — amerikalı repçi, mahnı müəllifi və model.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
City Girls

**City Girls** — **Yung Miami** (Caresha Romeka Brownlee; fevral 1994-cü il) və **JT**-dən (Jatavia Shakara Johnson; dekabr 1992-ci il) ibarət amerikan hip hop qrupu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Saweetie

**Diamonte Kiava Valentin Harper ** (; ) — əsasən **Saweetie **ləqəbi ilə tanınan amerikalı repçi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Doja Cat

**Amala Ratna Zandile Dlamini** () — amerikalı repçi, müğənni, mahnı müəllifi və mahnı prodüseri.

## Diskoqrafiya
* Amala (2018)
* Hot Pink (2019)
* Planet Her (2021)
* Scarlet (2023)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zərrab xan karvansarası

**Zərrab xan karvansarası** — İrəvan şəhərində tarixi karvansara.

## Tarixi
Zərrab xan (Zalxana, Sərrafxana) karvansarası Göy məscid kompleksinin bir hissəsi olmuşdur. 8 girişi olan almaz formalı qapalı həyəti var idi. Kompleks XVII əsrin ikinci yarısında tikilmiş, təxminən 1675–1680-ci illərdə tamamlanmışdır. Abidə əvvəlcə zərbxana kimi istifadə edilmiş, lakin sonradan tacirlərin istifadəsinə verilmişdir. Karvansarada 38 dükan olmuşdur. Karvansaranın darvazaları hökmdar dəyişdiyi üçün yarımçıq qalmışdır. Zərrab xan karvansarası 1920-ci illərdə dağıdılmışdır.

## Həmçinin bax
* İrəvan karvansaraları
* İrəvan xanlığı

## İstinadlar
Aslan Bjaniya

**Aslan Georgiyeviç Bjaniya** (, *Aslan Qarq-ipa Bjania*; , *aslan giorgis-dje bjania*; , *Aslan Qeorqieviç Bjaniya;* ) — 23 aprel 2020-ci ildən bəri Abxaziyanın Prezidenti olan abxaz siyasətçi. O, 2010–2014-cü illərdə Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin rəhbəri, 2016-cı ildən Abxaziya müxalifətinin liderlərindən biri olub. O, 2019-cu ildə prezident seçkilərində iştirak edib, lakin zəhərləndiyi üçün namizədliyini geri çəkmək məcburiyyətində qalıb. O, 2020-ci il prezident seçkilərində qalib gəlib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şosoin

**Şosoin** (yaponca: 正倉院 Şo:so:in) — Naradakı Todai-ji məbədindəki xəzinə binasıdır. Böyük Budda zalının şimal-qərbində yerləşir. Azekurazukuri (yap. 校倉) üslubunda tikilmişdir (yüksək döşəməli taxta kabin). Binanın xarakterik xüsusiyyəti, çərçivənin qurulduğu logların üçbucaqlı formada olmasıdır. Günlüklərin düz tərəfi otağın içərisinə baxır.

Xarici divarların yivli səthi möhtəşəm qara və ağ naxış yaradır.

Xəzinədə İmperator Şomu (701–756) və İmperator Komyodan (701–760) başlayaraq Yaponiya imperatorlarının daş-qaşları saxlanılır. Böyük İpək Yolu ilə Yaponiyaya gələn İrandan, Hindistandan, Çindən bir çox nadir əşyaları ehtiva edir. Şosoində Gigaku teatr maskalarının kolleksiyası saxlanılır. Xəzinələrin bəziləri Nara muzeylərində nümayiş etdirilir.

## Tarixi
Tōdai-ji Buddist məbədi kompleksinin tikintisi Buddist məbədi tikintisinin milli layihəsinin bir hissəsi olaraq İmperator Şōmu tərəfindən təyin edilmişdir. Tempyo dövründə, İmperator Şomunun hökm sürdüyü illərdə Yaponiyanı çoxsaylı fəlakətlər, habelə siyasi qarışıqlıq və epidemiyalar yayılmışdır. Bu səbəblərə görə İmperator Şōmu əyalət məbədləri layihəsinə başladı. Tōdai-ji bu əyalət məbədlərinin baş məbədi təyin edildi. İmperator Şōmu Buddizmin güclü tərəfdarı idi və onun mərkəzi hakimiyyətini də gücləndirəcəyini düşünürdü. Tōdai-ji'nin Şoso-in anbarının mənşəyi 756-cı ilə, İmperator Komyonun 49 gün əvvəl vəfat etmiş itirilmiş əri, İmperator Şomuya sevgisini ifadə etmək üçün Todai-jidə Böyük Buddaya 600-dən çox əşya həsr etdiyi vaxta təsadüf edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Сёсоин // Официальная веб-страница Агентства Императорского дома Японии

* Сёсоин // Официальная веб-страница Национального музея Нары
Kedah sultanlığı

**Kedah sultanlığı** (كسلطانن قدح) — Malay yarımadasında müsəlman dövlət. Əvvəlcə müstəqil dövlət kimi çıxış etmiş, lakin 1909-cu ildə Britaniya protektoratına çevrilmişdir. Kedah monarxiyası Malay İttifaqına əlavə edildikdən sonra ləğv edilmiş, lakin sonradan bərpa edilərək və Malay Federasiyasına əlavə olunmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Mohammad Isa Othman, Politik Tradisional Kedah 1681–1942, Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur, 1990
* Ibrahim Bakar (Ed.), At-Tarikh Salasilah Negeri Kedah Darul Aman by Muhammad Hassan bin Dato' Kerani Muhammad Arshad, Persatuan Sejarah Malaysia Cawangan Kedah, Alor Setar Kedah, 2018

## Xarici keçidlər
* Kedah sultanlarının siyahısı
* Nobat
I Müzəffər şah (Kedah sultanı)

**Paduka Sri sultan I Müzəffər şah** () — "*[[Kedah annalları]]*"na görə, əfsanəvi padşah və Kedahın birinci sultanı. O, Kedahın son hindu padşahı idi. İslamı qəbul etdikdən sonra Kedah sultanlığının qurucusu olmuşdur.

## İstinadlar
I Müəzzəm şah

**Paduka Sri sultan I Müəzzəm şah ibni Mərhum sultan Müzəffər şah** () — ikinci Kedah sultanı. Onun hakimiyyəti 1179–1202-ci illəri əhatə edir.

## İstinadlar
I Mahmud şah (Kedah)

**Paduka Sri sultan I Mahmud şah ibni Mərhum sultan Müzzil şah** () — beşinci Kedah sultanı. Onun hakimiyyəti 1280-ci ildən 1321-ci ilə qədərki dövrü əhatə edir. O, Tenasserim qəbiləsindən Kota Seputih və Kota Di Hulu Sunqay Merpah qalalarının tikilməsini əmr etmişdi.

## İstinadlar
Məhəmməd şah (Kedah)

**Paduka Sri sultan Məhəmməd şah ibni Mərhum sultan Müəzzam şah** () — üçüncü Kedah sultanı. Onun hakimiyyəti 1202-ci ildən 1237-ci ilə qədərki dövrü əhatə edir. Kedahda istifadə edilən ilk qızıl sikkənin bir tərəfində "Məhəmməd şah", digər tərəfində isə "əl-Sultan əl-Kedah" sözləri vardır.

## İstinadlar
Müzzil şah (Kedah)

**Paduka Şri Sultan Muzzil Şah ibni əl-Marhum Sultan Məhəmməd Şah** () — dördüncü Kedah sultanı. Onun hakimiyyəti 1237–1280-ci illəri əhatə edir. O, dövlətin paytaxtını Kota Meryamdan Kota Sunqay Mas şəhərinə köçürmüşdür.

## İstinadlar
İbrahim şah (Kedah)

**Paduka Sri sultan İbrahim şah ibni Mərhum sultan I Mahmud şah** — altıncı Kedah sultanı. Onun hakimiyyəti 1321-ci ildən 1373-cü ilə qədərki dövrü əhatə edir. 1323-cü ilin mayında Kota Seputih şəhərini paytaxt təyin etmişdir.

## İstinadlar
I Süleyman şah (Kedah)

**Paduka Sri sultan Süleyman şah I ibni Mərhum sultan İbrahim şah** () — yeddinci Kedah sultanı. Onun hakimiyyəti 1373-cü ildən 1423-cü ilə qədərki dövrü əhatə edirdi. Onun hakimiyyəti dövründə Kedah Pasey sultanlığı tərəfindən hücuma məruz qalmışdı.

## İstinadlar
Kaffa dövləti

**Kaffa dövləti** — indiki Efiopiya ərazisində mövcud olmuş tarixi dövlət. İlk paytaxtı Bonqa şəhəri olmuşdur. 1390-cı ildən 1897-ci ilə qədər mövcud olmuşdur. Qurucusu Mincodur. Qoceb çayı onun şimal sərhədini təşkil edirdi. Kaffa qəhvənin vətəni hesab olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Jon Abbink, 'Käfa ethnography', in S. Uhlig, ed., *Encyclopaedia Aethiopica* (Wiesbaden: Harrassowitz), vol. 3, 2007, pp.&nbsp;327–329.
* Jon Abbink, 'Käfa history', in S. Uhlig, ed., *Encyclopaedia Aethiopica*, (Wiesbaden: Harrassowitz), vol. 3, 2007, pp.&nbsp;322–324.
* Jon Abbink, 'Gaki Sherocho, Käfa king'. In: E.K. Akyeampong & H.L. Gates Jr., eds, *Dictionary of African Biography*, vol. 2, pp.&nbsp;410–411. New York: Oxford University Press.
* Werner Lange, *History of the Southern Gonga (Southeastern Ethiopia)*. Wiesbaden: Franz Steiner, 1982.

## Xarici keçidlər

*
Daamat

**Daamat** (, **'; nəzəri olaraq , yəni **' və ya , yəni ** kimi tələffüz olunur) — e.ə. X–V əsrlərdə Eritreya və şimali Efiopiyada mövcud olmuş çarlıq. Bu dövlət haqqında az sayda yazı sağ qalmışdır və çox az arxeoloji iş aparılmışdır. Nəticədə, Daamatın Aksum krallığının erkən mərhələlərindən əvvəl bir sivilizasiya olaraq sona çatması, Aksum dövlətinə çevrilməsi və ya təxminən 150-ci ildə Aksum krallığında birləşən kiçik dövlətlərdən biri olması məlum deyil.

## İstinadlar
Hüseyn Məmmədov (siyasətçi, 1915)

**Hüseyn Teymur oğlu Məmmədov ** () — Azərbaycan-sovet partiya və dövlət xadimi, Ermənistan Kommunist Partiyası Amasiya, Zəngibasar və Vedi rayon komitələrinin birinci katibi, Vedi və Zəngibasar rayon ZDS icraiyyə komitələrinin sədri, Ermənistan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin müavini (1950–1951), Ermənistan SSR Ali Sovetinin II, IV və V çağırış deputatı.

## Həyatı
Hüseyn Teymur oğlu Məmmədov 1915-ci ilin iyul ayında keçmiş İrəvan quberniyası İrəvan qəzasının (sonralar Zəngibasar rayonunun) Uluxanlı kəndində anadan olmuşdur. İki yaşında ikən anasını, 13 yaşında isə atasını itirmişdir. Uluxanlı kənd yeddillik məktəbində təhsil almış, buranı bitirdikdən sonra 1930–1933-cü illərdə İrəvandakı Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda oxumuşdur. Baytarlıq ixtisasına yiyələnməsinə baxmayaraq, Ağbaba (Amasiya) rayonuna klub müdiri göndəriilmiş, lakin ailə vəziyyətinin ağırlaşması ilə əlaqədar doğulduğu kəndə qayıtmalı olmuşdur. Burada о, 1939-cu ilədək məktəbdə təbiət, tarix, coğrafiya müəllimi işləmiş, eyni zamanda məktəbin dərs hissə müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

Hüseyn Məmmədov 1939-cu ildən Ermənistan LKGİ Zəngibasar Rayon Komitəsinin ikinci, sonra birinci katibi olmuşdur. Bir neçə ay sonra isə Ermənistan KP Zəngibasar Rayon Komitəsinin təbliğat-təşviqat şöbəsinə başçılıq etmişdir. 1941-ci il iyun ayında Hüseyn Məmmədov Zəngibasar Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilmiş, 1943–1946-cı illərdə Ermənistan Kommunist Partiyasının Vedi, 1946–1947-ci illərdə isə Zəngibasar Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi işləmişdir. 1947–1950-ci illərdə Moskvada  təhsil almışdır. Oradan qayıtdıqdan sonra 1951-ci ilin mart ayına qədər Ermənistan SSR kənd təsərrüfatının müavini kimi fəaliyyət göstərmiş, sonra "Sovet Ermənistanı" qəzetinə məsul katib vəzifəsinə təyin edilmiş, bir neçə aydan sonra isə Vedi Rayon ZDS İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilmişdir.

1960-cı ildə Hüseyn Məmmədov Ermənistan KP Amasiya Rayon Komitəsinin birinci katib seçilmişdir. Bu vəzifədə 3 il çalışdıqdan sonra Ermənistan SSR Xalq Nəzarəti Komitəsində təşkilat şöbəsi müdirinin müavini təyin edilmişdir. О, 1970-ci ilin sonuna qədər bu vəzifədə işləmiş və 55 yaşında respublika dərəcəli fərdi təqaüdə çıxmışdır.

1971-ci ildə Hüseyn Məmmədov ailəsilə Bakıya köçmüş və 1971–1975-ci illərdə Bakının Lenin (hazırkı Sabunçu) Rayon ZDS İcraiyyə Komitəsində şöbə müdiri, 1976–1989-cu illərdə isə əvvəlcə Xırdalan, sonra isə Binəqədi dəmir-beton zavodlarında kadr işi üzrə böyük inspektor işləmişdir.

Hüseyn Məmmədov Ermənistan SSR Ali Sovetinin II, IV və V çağırış deputatı olmuş, Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü, sonra isə Ali Sovet sədrinin müavini seçilmişdir. О, "Vətən müharibəsi" ordeni və bir çox medallarla təltif olunmuşdur.

Hüseyn Məmmədov 1994-cü ilin aprel ayında Bakıda vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Memarlıq doktoru, professor, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin rektoru Gülçöhrə Məmmədovanın atasıdır.

## İstinadlar
Ziqomisetlər

**** () —  aləminin  şöbəsinə aid göbələk sinfi.

Ziqomisetlər sinfinə Zygomycota şöbəsinin böyük əksəriyyət nümayəndələri daxildir. Şöbənin əsas xüsusiyyətləri eyni ilə Zygomycetes sinfini də xarakterizə edir. Bu sinfin Mucorales sırası hüdudlarında bir neçə xətlərini izləmək mümkündür. Zygomycetes sinfinə aid olan göbələklər torpaqda, bitki qalıqlarında, peyində, qida məhsullarında saprotrof həyat tərzi keçirirlər. Buraya çoxsaylı həşərat parazitləri də aid edilir. Ziqomisetlərin bəziləri bu sinfin digər nümayəndələri üzərində də parazitlik edir. Buna adelfoparazitzm deyilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Damot padşahlığı

**Damot padşahlığı** () — orta əsrlərdə indiki Efiopiyanın qərbində dövlət. Dövlətin ərazisi Mavi Nil çayının aşağısında yerləşirdi. Şoa sultanlığını xərac verməyə məcbur edən güclü bir dövlət olmuşdu. O, həmçinin Zaqve sülaləsinin göndərdiyi orduları da məhv etmişdir. Damot bir neçə müsəlman və xristian ərazilərini fəth etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Mulay İsmayıl ibn Şərif

**Mulay Əbülnəsr İsmayıl Samin ibn Rəşid** () () — Mərakeşin Ələvilər sülaləsindən 1672–1727-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş ikinci hökmdarı. Sülalədəki digərləri kimi, İsmayıl da Məhəmmədin nəvəsi Həsən ibn Əlinin birbaşa nəslindən olduğunu iddia edirdi. Çoxsaylı müharibələrə və qəddarlığa görə ona "qaniçən" təxəllüsü verilmişdir.

## İstinadlar
Vilayət Ağayev

**Vilayət Ağayev** (5 dekabr 1971) — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi.

## Karyerası
Vilayət Ağayev 1994-cü ildə Finlandiyada baş tutan Dünya Çempionatını altıncı pillədə başa vurdu. 1995-ci ildə Vilayət Ağayev Fransada Avropa Çempionatında 18-ci, İtaliyada Hərbçilərin Dünya Oyunlarında isə 6-cı pillələrdə qərarlaşdı.

1996-cı ildə martında Budapeşt şəhərində (Macarıstan) Avropa Çempionatını yeddinci pillədə başa vuran Vilayət Ağayev həmin ilin iyulunda Azərbaycanı Atlanta şəhərində (ABŞ) baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. İyulun 20-də mübarizə aparan Vilayət Ağayev isə 1/16 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşdə Çin təmsilçisi Şenq Zetian ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Vilayət Ağayev rəqibinə 4:5 hesabı ilə məğlub oldu və mübarizəni təsəlliverici qrupda davam etdi. Təsəlliverici qrupun birinci görüşündə onun rəqibi Polşa nümayəndəsi Stanislav Pavlovxsi oldu. Həmin görüşdə rəqibinə 4:3 hesabı ilə qalib gələn Vilayət Ağayev, növbəti mərhələyə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi 1993-cü il Dünya Çempionatının qalibi olan Ermənistan nümayəndəsi Ağası Manuhyan oldu. Bu görüşdə Vilayət Ağayev rəqibi üzərində inamlı qələbə qazandı (7:2) və təsəlliverici qrupun üçüncü mərhələsinə adladı. Bu görüşdə onun rəqibi Kuba nümayəndəsi Luis Sarmiento oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Vilayət Ağayev rəqibinə 0:1 hesabı ilə məğlub oldu və Atlanta Olimpiadasıı 10-cu pillədə başa vurdu.

Olimpiadadan sonra da Vilayət Ağayev beynəlxalq turnirlərdə uğursuz çıxış etdi. 1997-ci ildə Finlandiyada Avropa Çempionatını 10-cu, Polşada Dünya Çempionatını isə 4-cü pillədə başa vuran Vilayət Ağayev 1998-ci ildə Belarusda Avropa Çempionatını 7-ci pillədə başa vurdu.

1999-cu ildə Xorvatiyada Hərbçilərin Dünya Oyunlarını 6-cı, Yunanıstanda Dünya Çempionatını isə 12-ci pillədə başa vuran Vilayət Ağayev 2000-ci ildə idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
Ey Pak Bakirə

***Aqni Parten*** ( yun .  ), azərbaycan dilinə **"Ey Pak Bakirə"** kimi tərcümə edilmiş, 19-cu əsrin sonlarında Müqəddəs Eginalı Nektarios tərəfindən bəstələnmiş və ilk dəfə *Theotokarion* (Theotokarion) kitabında çap olunmuş Bakirə Məryəm haqqında bir yunan  ilahisidir. 

Pravoslav kilsələrində bu ilahi, paraliturgik himn sayılır və buna görə də yalnız liturgik mərasimlərdən kənarda istifadə olunur. Bununla belə, o, tez-tez bəzi xorlar tərəfindən xaça ehtiram və antidoron qəbulu zamanı İlahi Liturgiya bitdikdən sonra tənəzzül kimi ifa olunur.

## Azərbaycan dilində tərcüməsi
Ey pak və bakirə Xanım,
Ləkəsiz Allahdoğuran,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Mələkə, Bakirə Ana,
Ey şehlə örtülü saf yun,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Göylər yanında alçaqdır
Ən parlaq çıraq – zil qara,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Bakirə xoruna fərəhsən,
Məlaikədən şəstlisən,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Səmadan daha nuranisən,
Gün işığından cılxasan,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Ey bütün səmavi ordulardan
Qüdsilikdə öndə olan,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Ey əzəldən Bakirə olan,
Bütün aləmin Xanımı,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Eyibsiz Gəlin, tərtəmiz,
Ey Xanım Panagia,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Ey Məryəm, Mələkə cavanəzənimiz,
Sən şadlığımıza səbəbsən,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Ey Mələkəmiz, məğrur qız,
Ən müqəddəs Anamızsan,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Keruvlardan daha hörmətlisən,
Onlardan çox daha görkəmlisən,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Peykərsiz Seraflardan
Və Mələk Taxtlardan üstün olan,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Sən ki, Keruvların nəğməsi,
Mələklərin ilahisisən,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Sevin, Serafların mədhnaməsi,
Arxangellərin şadlığı,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Sevin, ey Sülh və Səadət,
Ey böyük Xilas limanı,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Kəlamın ali məkanı,
Dağılmazlığın çiçəyi,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Sevin, ey əzəli həyatın
Valehedici rəhməti,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Sevin, ey ruzigar ağacı
Və əzəliyətin bulağı,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Xanım, mən sənə yalvarıram
Və indi səni çağırıram,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Külli Mələkə, sənə yaxarıram
Və lütfunu arzulayıram,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Şövkətli və Ləkəsiz Qız,
Ey böyük Xanım Panagia,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Sənə həvəslə səslənirəm,
Ey qüdsi və müqəddəs məbəd,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Mədədini ver mənə,
Yağıdan məni hifz et,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

Və məni səmədaniyyətin
Varisi olmağa layiq et,
Sevin, ey bəysiz Gəlin!

*Mütǝrcim:İ.Francis Axundzadǝ(Katolik İcma)*
İsgəndər Cəfərov (alim)

**İsgəndər Sadixoviç Cəfərov** (1948, Bakı — 2013, Rusiya) ― geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru (1986), AMEA-nın müxbir üzvü (1989), Rusiyanın Təbiət Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü (1998).

## Həyatı
İsgəndər Cəfərov 1948-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Ali təhsilini 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində alıb. O, Geoloji-kəşfiyyat fakültəsini Mühəndis-geofizik ixtisasını üzrə bitirib.

## Əmək fəaliyyəti
İsgəndər Cəfərov 1993–1997-ci illərdə Moskvanın Ümumittifaq Elmi Tədqiqat Neft İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində çalışıb. Sibir-Ural neft qazkimya şirkətinin böyük vitse-prezidenti vəzifəsini icra edib. Habelə İsgəndər Cəfərov Xəzər dənizinin bir sıra yataqlarının ehtiyatlarının hesablanması üzrə yerinə yetirilən işlərdə iştirak edib, Tengiz, Karaçağanak və Samotlor yataqları üzrə ekspert olub.

## Elmi fəaliyyəti
İsgəndər Cəfərov 1975-ci ildə fəlsəfə doktoru, 1986-cı ildə geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcələrini alıb. O, 1989-cu ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilib. 1998-ci ildə isə Rusiyanın Təbiət Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib.

Elm sahəsi geoloji obyektlərin xüsusiyyətlərinin modelləşdirilməsi və proqnozlaşdırılmasının riyazi üsullarının inkişafı olub. O, petrofiziki əlaqələrin, geofiziki parametrlərin, geoloji modellərin qurulması və neft-qazın təbii rezervuarlarının ehtiyatlarının qiymətləndirilməsi zamanı ehtimal determinent yanaşmadan istifadə edib. İsgəndər Cəfərov öz tədqiqatlarını sistem yanaşma əsasında və geoloji-geofiziki məlumatların analizində kompüter texnologiyasından istifadə etməklə aparmış, karbohidrogen yataqlarının kəşfiyyatı məsələlərinin həllində orijinal kompüter proqramlarını işləyib hazırlamışdır.

İsgəndər Cəfərovun 127 elmi əsəri, o cümlədən 9 monoqrafiyası nəşr olunub. 11 patentin müəllifi olan Cəfərovun rəhbərliyilə 17 fəlsəfə doktoru hazırlanıb.

## Mükafatları
İsgəndər Cəfərov İ. M. Qubkin adına mükafatın laureatı olub. Həmçinin Rusiyanın Fəxri neftçisi adı ilə təltif olunub. 2006-cı ildə elm və texnika sahəsində RF Dövlət mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar