open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tayler Parkford

**Tayler Parkford** (; ) — ABŞ musiqiçisi. Los-Ancelesdə qurulmuş Mini Mansions qrupunun vokalisti və klaviatura ifaçısıdır. O, həmçinin launj pop dueti Mister Goodnite-ın üzvüdür. Parkford tez-tez Arctic Monkeys və The Last Shadow Puppets qrupunun konsertlərində çıxış edir.

## Həyatı
Tayler Parkford Kaliforniyanın Lonq-Biç şəhərində böyüyüb. Uşaq ikən klassik fortepiano təhsili alıb və sonra gitara çalmağı öyrənib. Santa Cruz, Kaliforniya Universitetində kino fakültəsinə daxil olub. Məhz orada təsil alarkən gələcək qrup yoldaşı olan Zak Daues ilə tanış olmuşdur. İkisi və Queens of the Stone Age qrupunun basçısı Maykl Şumen 2009-cu ildə Mini Mansions qrupunu yaratmışdır.

## İstinadlar
Aleksandr Bezobrazov

**Aleksandr Mixayloviç Bezobrazov** (; ) – Rusiya biznesmeni, siyasi aktivisti və avantüraçısı. Rus-yapon müharibəsinə qədərki dövrdə Rusiyanın Şərqi Asiyadakı avantüralarının arxasında o dayanırdı.

## Həyatı və fəaliyyəti
Aleksandr Bezobrazov 1853-cü ildə Tambov şəhərində zadəgan ailəsində doğulmuşdur. Rusiya İmperator Ordusuna qatılmış, Süvari Mühafizəçilərində kapitan rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Çar II Aleksandrın 1881-ci ildə sui-qəsd nəticəsində öldürülməsindən sonra Müqəddəs milis adlı əks-inqilabçı qrupa qatılmışdır. O, biznes maraqları ilə siyasi fəaliyyətini birləşdirmiş və 1898-ci ildə taxta-şalban biznesi vasitəsilə Koreyanın şimalında Rusiyanın təsir dairəsini artırmağa başlamışdır. Tezliklə Rusiya çarı II Nikolayın hüzuruna çıxmışdır.

Bezobrazovun natiqliq bacarıqları onu bütün konsessiyaçı qrupun sözçüsünə çevirmiş və bu qrup Bezobrazov dairəsi kimi tanınmağa başlamışdır. Taxta konsessiyası üçün təklif olunan plan maliyyə naziri Sergey Vitte tərəfindən müsbət qarşılanmasa da, 1902-ci ildə çar planı təsdiqləmiş və Bezobrazovu Şərqi Asiyaya göndərmişdir. Rusiyaya qayıtdıqdan sonra dövlət katibi olmuş və 1903-cü ilin mayında Yalu Çayı Taxta Konsessiyaları adlı müəssisəsi çarın tam dəstəyini qazanmışdır.

1903-cü ilin iyununda o, Uzaq Şərqdə Rusiya Taxta İstehsalı Assosiasiyasını yaratmış, Yalu çayının həm Koreya, həm də Mancuriyadakı sahillərində taxta biznesi ilə məşğul olmağı planlaşdırmışdır. Həmin ay Şərqi Asiyanı tərk edərkən Mancuriya–Koreya sərhədində çinlilərdən ibarət hərbi birləşmə, eləcə də, rus əsgərlərin nəzarətində olan istinadgahlar təşkil etmişdir. Bu fəaliyyətlərin Yaponiya casusları tərəfindən kəşf edilməsi iki ölkə arasındakı rəqabəti daha da qızışdırmışdır.

Rus-yapon müharibəsinin başlaması onsuz da 1903-cü ilin payızında bankrot ərəfəsində olan Bezobrazovun biznesinin dağılmasına səbəb olmuşdur. Bezobrazov bir neçə ay İsveçrəyə sığınmış, lakin 1904-cü ilin sentyabrında Rusiyaya qayıdaraq fəaliyyətlərini bərpa etməyə çalışmışdır. Müharibədən əvvəlki siyasi statusunu bərpa edə bilməmiş və Oktyabr inqilabından sonra Rusiyanı tərk etmişdir. 1931-ci ildə Fransanın Paris şəhərində ölmüşdür.

## Qəbul
Aleksandr Bezobrazovun Rus-yapon müharibəsindəki rolu Rusiya tarixçiləri arasında mübahisəli mövzudur. Bəzi tarixçilərə görə o, müharibənin birbaşa səbəbkarlarından biri olmuşdur. Bəziləri isə onu Rusiya–Yaponiya münasibətlərinin pisləşməsinə və Sergey Vittenin vəzifəsindən azad edilməsinə səbəb olan şəxs kimi qiymətləndirirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Bad Guy

"**Bad Guy**" — ABŞ müğənnisi Billi Aylişin mahnısı; onun debüt studiya albomundan beşinci sinql. Minimal instrumental müşayiətlə seçilən əsər 2019-cu ilin mart ayında "Darkroom" və "Interscope Records" tərəfindən dinləyicilərə təqdim edilib. Musiqinin janr xüsusiyyətləri elektropop, dans-pop və trep-pop elementlərinin sintezində özünü göstərir. Mahnının yaradıcı heyətində Billi Ayliş ilə yanaşı, qardaşı prodüser Finneas da yer alıb. İyul ayında kanadalı müğənni Castin Biberin iştirakı ilə mahnının başqa bir versiyası işıq üzü görüb.

"*Bad Guy*" ABŞ-də dinləyicilərdən müsbət rəylərlə qarşılanıb və "Billboard Hot 100" reytinqində birinci pilləyə qədər irəliləyib. Eyni ölkədə Lil Nas X və Billi Rey Sayrusun "*Old Town Road*" kompozisiyasının 19 həftəlik rekord müddətinə son qoyub. Avstraliya Səsyazma Sənayesi Assosiasiyası (ARIA) tərəfindən on qat platin, Amerika Səsyazma Sənayesi Assosiasiyası (RIAA) tərəfindən isə Brilyant statusuna layiq görülüb. 62-ci illik "Qremmi" mükafatlandırma mərasimində "İlin səsyazması" və "İlin mahnısı" nominasiyalarında qalib gəlib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Interscope Records

**Interscope Records** — Kaliforniyanın Santa Monika şəhərində yerləşən musiqi şirkəti. 1990-cı illərin sonlarında Cimmi lovin və Ted Fild tərəfindən təsis edilmişdir. Hazırda Universal Music Group-a məxsusdur.

## İstinadlar
TV Girl

**TV Girl** — 2010-cu ildə ABŞ-nin San-Dieqo şəhərində qurulmuş indi-pop qrupu. Qrup Bred Piterinq, Breyden Patterson, Reyqan Landen, Ceyson Uaytman və Vyatt Harmondan ibarətdir. TV Girl hazırda Los-Ancelesdə fəaliyyət göstərir.

TV Girl mahnılarında tez-tez 1960-cı illərin musiqi və səs parçalarından istifadə edir. Onlar Yeastie Girlz triosunun "Ovary Action" albomundakı mahnılardan sample götürərək "Not Allowed" mahnısını ərsəyə gətiriblər. 

Qrup debüt mini-albomunu 2010-cu ildə buraxıb. Onlar 2012-ci ildə öz miksteyplərini yayımlayıblar. TV Girl-in ilk studiya albomu olan "French Exit" 2014-cü ildə işıq üzü görüb. Onlar 2016-cı ildə "Who Really Cares" adlı ikinci albomlarını təqdim ediblər. TV Girl növbəti albomlarını 2018 və 2023-cü ildə yayımlayıb.

## Tarixi
TV Girl 2010-cu ildə Todd Rundqrenin "Hello It's Me" mahnısından semplı özündə birləşdirən "If You Want It" mahnısı ilə tanınma qazandı. Orijinal mahnının hüquqlarına sahib olan Rhino Entertainment qrupdan bu mahnının silinməsini tələb etdi. Qrup bunun adınca mahnını Bandcamp-dakı öz mini-albomundan yığışdırmalı oldu. 

TV Girl 2012-ci ildə "The Wild, The Innocent, The TV Shuffle" adlı ilk miksteypini rənglənə bilən kitab ilə birlikdə pulsuz buraxdı. Buraxılış əvvəlcə onların ilk rəsmi albomu olacaqdı, ancaq Piterinq və Nqo bunun miksteyp olmasına qərar verdilər.

## Diskoqrafiya
### Studiya albomları
* *[[French Exit]]* (2014)
* *[[Who Really Cares]]* (2016)
* *Death of a Party Girl* (2018)
* *Grapes Upon the Vine* (2023)

### Kollaborativ albomlar
* *Maddie Acid's Purple Hearts Club Band* (2018) (Madison Acid ilə) 
* *Aestheticadelica* (2020) (Bloodbath64 ilə)
* *Summer's Over* (2021) (Cordana ilə)
* *Ace of Tre* (2023) (Varial Heel ilə)

### Miksteyplər
* *The Wild, The Innocent, The TV Shuffle* (2012)

### Mini-albomlar (EP)
* *TV Girl* (2010)
* *Benny and the Jetts* (2011)
* *Lonely Women* (2013)
* *The Night in Question: French Exit Outtakes* (2020)

### Sinqllar
* "Girls Like Me" (2011)
* "Diet-Coke" (2012)
* "She Smokes in Bed" (2013)
* "Natalie Wood" (2015)
* "Average Guy (Blame)" (2023)

## İstinadlar
Araqvi

**Araqvi** (*qədim adı* Araqva; ) — Gürcüstanın şərqindən axan, Kazbek, Duşeti və Msxeta bələdiyyələrinin ərazisindən keçən çay, Kürün sol qolu.

Çayın uzunluğu 112 km-dir. Drenaj hövzəsinin sahəsi 2740 km²-dir. İllik su axınının həcmi isə 1,8 km³-dir.

Çayın yatağı əsasən qumdaşı, şist və əhəngdaşıdır. Jinvali su anbarı və onun 130 MVt gücündəki su-elektrik stansiyası Gürcüstanın enerjisinin çox hissəsini istehsal edir. Su anbarı 1986-cı ildə tikilib.

## Adı
Çayın qədim adı Araqvadır. Gürcü dilindən "sürətli", "təxminən" kimi tərcümə olunur.

Adı qədim Midiya *Aragv(ī), proto-İran dilindən *Ragvī- "sürətli" sözlərindən gələ bilər (*ragu-dan "sürətli"). Və ya abxazca arakua — "budaq", məcazi mənada — "axın" sözündən də gələ bilər.

## Təsviri
Araqvi çayı mənbəyini Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamaclarında götürür. Əvvəlcə çay Ağ (Mtiulskaya) Araqvi adlanırdı. Çay şist və əhəng daşı üzərindən axır ki, bu da suya ağımtıl rəng verir. Pasanauri kəndində Ağ Araqvi qara şistlərdən axan Qara Araqvi ilə birləşir, buna görə də suyun rəngi tünd rəng alır. Birləşdikdən sonra çayda su müəyyən məsafədə iki: açıq və tünd paralel zolaq əmələ gətirir. Bundan sonra çay sadəcə Araqvi adlanır. Jinvali kəndi yaxınlığında Pşavskaya Araqvi Böyük Borbalo dağının qərb yamaclarından axan və şimal qolu Xevsurskaya Araqvi olan Araqviyə axır. Birləşdirilmiş dörd Araqvidə Gürcüstan paytaxtını su və elektrik enerjisi ilə təmin edən Jinvali su anbarı və su-elektrik stansiyaları yaradılıb. Gürcüstanın qədim paytaxtı İberiya, Msxeta şəhəri yaxınlığında Araqvi Kürə axır. Çayın qidalanması fərqli olsa da, əsasən buzlaqlarla qidalanır. Hərbi Gürcüstan yolu Araqva vadisindən keçir.

## Ədəbiyyatdan qeydlər
: Bir neçə il əvvəl,: Harada ki, səs-küy var,: İki bacı kimi qucaqlaşan,: Qədim Araqvi və Kür şaylarının birləşməsində,: Bir monastır var idi. .
::: *Mixail Yuryeviç Lermontov* "Mtsıri"

: Araqvanın kölgəli sahillərdə keçdiyi yerdə, …
: Orada insanlar dağlarda yuva qururlar, …
::: *Aleksandr Sergeyeviç Puşkin * "Qafqaz"

: Gürcüstanın təpələrində gecənin qaranlığı yatır;
: Qarşımda səs-küylü Araqva axır…
::: *Aleksandr Sergeyeviç Puşkin * "Gecənin qaranlığı Gürcüstanın təpələrində yatır…"

## İstifadəsi və infrastrukturu
Jinvali tərəfdə 102 metr (335 fut) yüksəklikdə olan üzərində tiklmiş su anbarı Gürcüstanın ən böyük bəndlərindən biridir. 130 MVt-a qədər elektrik enerjisi istehsal etməklə yanaşı, Araqvinin sularından Tbilisini içməli su ilə təmin etmək və əkin sahələrini suvarmaq üçün 36,7 kilometr (22,8 mil) istifadə olunur.

## Qalereya

File:Zhinvali reservoir.jpg|Jinvali su anbarı
File:Ananuridc.jpg|Ananuri qalası
File:Zhinvali Dam.jpg|Araqvi üzərində hidroelektrik bənd
File:Aragvi_Source_July2009.jpg|Qudaurinin şimalındakı Araqvi çayının mənbəyi


## İstinadlar
Virgin Records

**Virgin Records** — Universal Music Group-a məxsus musiqi şirkəti. İlk olaraq 1972-ci ildə sahibkarlar Riçard Brenson, Saymon Dreyper, Nik Pauell və musiqiçi Tom Nyuman tərəfindən Britaniya müstəqil səsyazma şirkəti kimi təsis edilmişdir.

## Həmçinin bax
* You Me at Six

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Shangri-La (səsyazma studiyası)

**Shangri-La** — Kaliforniyanın Malibu şəhərində yerləşən səsyazma studiyası. Hazırkı Sahibi prodüser Rik Rubindir. Əvvəlcə aktrisa Marqoya məxsus olan bu obyekt 1970-ci illərdə The Band tərəfindən icarəyə götürüldü və sonradan Bob Dilanın səsyazma studiyasına çevrildi. Martin Skorzezenin "*The Last Waltz*" sənədli filmində göstərilən qrupun müsahibələri Shangi-Lada lentə alınıb. Əmlak 2011-ci ildə Rik Rubin tərəfindən alınıb.

## Studiyada səsyazma həyata keçirən sənətçilər
* Adel
* The Avett Brothers
* The Band
* Black Country Communion
* Black Sabbath
* James Blake
* Brockhampton
* Jake Bugg
* Daniel Caesar
* Eric Clapton
* Billy Corgan
* Neil Diamond
* Bob Dilan
* Eminem
* Kinky Friedman
* Dave Gahan
* Renée Geyer
* Gossip
* Josh Groban
* Hughes/Thrall
* Imagine Dragons
* Kid Rock
* Kings of Leon
* Mark Knopfler
* Ledi Qaqa
* Lana Del Rey
* The Last Shadow Puppets
* Lido
* Ian McLagan
* Metallica
* Keb' Mo'
* Monsters of Folk
* Muse
* Milton Nascimento
* Jennifer Nettles
* Porno for Pyros
* Bonnie Raitt
* Red Hot Chili Peppers
* Damien Rice
* Run the Jewels
* Santana
* Ed Şiran
* Skinny Puppy
* The Smashing Pumpkins
* John Stewart
* Angus & Julia Stone
* The Strokes
* Harri Stayls
* Kae Tempest
* Tonio K.
* Towkio
* Tyler, the Creator
* U2
* Cennifer Uorns
* Weezer
* Kanye Vest
* Neil Young
* ZZ Top

## İstinadlar
RAK Studios

**RAK Studios** — İngiltərənin London şəhərində yerləşən səsyazma studiyası kompleksi. Studiya 1976-cı ildə ingilis musiqi prodüseri Miki Most tərəfindən təsis edilmişdir. 

RAK kompleksi ATV-yə məxsus olmamışdan əvvəl məktəb və kilsə zalı olan və 1976-cı ildə RAK Studios-a çevrilməzdən əvvəl televiziya proqramlarının məşqləri üçün istifadə edilən Viktoriya dövrü binasında yerləşir.RAK-ın dörd səsyazma otağı var.Studiya 1 və 2 ev API qarışdırma konsolları:Studio 3-də köhnə Neve VRP Legend konsolu var və Studio 4,həmçinin rahat stereo miks və istehsal otağını idarə edən Genelec sistemi ilə 9.1.4 Atmos otağıdır.

## RAK Mobile
RAK Mobile səsyazma studiyası əvvəlcə 1973-cü ildə keçmiş BBC mühəndisi Doug Hopkins tərəfindən Trans European Audio Mobile və ya TEAM kimi qurulmuş uzaqdan səsyazma maşını idi.

Növbəti il Fransada bəzi uzunmüddətli layihələr üçün TEAM mobil telefonunu icarəyə götürmək üçün Mickie Mosta müraciət etdikdə

,Hopkins,Mostun əvəzinə yük maşını almağın daha məntiqli ola biləcəyini təklif etdi.

Əksəriyyət mobil səsyazma studiyasını satın aldı və RAK Studiyasının yaradılmasından iki il əvvəl onu RAK Records Mobile olaraq yenidən brendləşdirdi.
## İstinadlar
Rancho De La Luna

**Rancho De La Luna** — Kaliforniyanın Coşua-Tri şəhərində yerləşən səsyazma studiyası. 1993-cü ildə Fred Dreyk və Devid Ketçinq tərəfindən yaradılmışdır.

## İstinadlar
Merkalli şkalası

**Merkalli şkalası** — zəlzələ nəticəsində yaranan Yer titrəyişlərinin intensivliyini qiymətləndirmək üçün istifadə edilən seysmik şkala. 1902-ci ildə amerikalı Cüzeppe Merkallinin "Merkalli intensivlik şkalası" əsasında hazırlanmış "Modifikasiya olunmuş Merkalli şkalası (MMİ)"adlanır. 

## Tarixi
Zəlzələ - zəlzələ nəticəsində yaranan seysmik enerjidən qaynaqlansa da, enerjinin nə qədər seysmik dalğa kimi yayıldığına görə fərqlənir. XIX əsrin sonlarından başlayaraq İsveçrədə və İtaliyada tərtib olunmuş Rossi-Forel (RF) zəlzələ intensivliyi şkalası geniş yayılmışdı. Rossi-Forel (RF) zəlzələ intensivliyi şkalası italiyalı Mişel Stefano Konte de Rossi və isveçrəli Fransua-Alfons Forel tərəfindən hazırlanmışdır. Rossi-Forel (RF) şkalasına görə, seysmik titrəyişlər intensivliklərinə görə 10 dərəcəyə bölünürdülər Daha sonra İtalyan vulkanoloqu Cüzeppe Merkalli 1902-ci ildə "Rossi-Forel şkala"sını təkmilləşdirərək 12 ballıq-Modifikasiya edilmiş Merkalli intensivlik şkalasını tərtib edir. Merkalli intensivlik şkalası 10 ballıq "Rossi-Forel şkalası"nı qoruyub saxlayır, hər dərəcənin təsvirini genişləndirir. Merkalli şkalası İtaliyanın Meteorologiya və Geodinamika Mərkəzi İdarəsi tərəfindən qəbul edilir. 1931-ci ildə amerikalı alimlər Q.Vud və F.Nyumen, 1956-cı ildə isə  Çarlz Fransis Rixter şkalaya müəyyən dəyişikliklər etmişlər və hazırda bu şkala «Modifikasiya olunmuş Merkallı şkalası (MMI)» adlanır. XX əsrin əvvəllərinə qədər baş vermiş zəlzələləri episentr zonasında "Rossi-Forel şkalası", "Merkalli şkalası" və digər analoji şkalalar üzrə təyin edilən intensivliklərinə görə bir-biri ilə müqayisə edirdilər. Lakin hətta alınan məlumatlar dəqiq olduqda belə tədqiqat zonasında qruntların müxtəlifliyi, ocağın dərinliyinin təsiri və digər nəzərə alınması çətin olan amillər metodun xətalara malik olmasını şərtləndirirlər. Bundan əlavə, zəlzələ əhali yaşamayan ərazilərdə və ya dəniz və okeanlarda baş verdikdə belə şkalalar da rolunu itirir və zəlzələnin intensivliyini də qiymətləndirmək mümkün olmur. Bütün bunları nəzərə alaraq Çarlz Fransis Rixter yalnız zəlzələnin başlanğıc enerjisindən asılı olan və seysmoqramdakı zəlzələ yazılarının amplitudları əsasında təyin edilən yeni bir «maqnituda» şkalası tərtib etdi. Müəllifin əsas məqsədi fərdi qiymətləndirmə və təsadüfi hallardan əmələ gələn xətalardan azad, bilavasitə seysmik cihazların göstəricilərinə əsaslanaraq güclü, orta güclü və zəif zəl¬zələləri fərqləndirmək  olmuşdur.

## Merkalli şkalasının müasir görünüşü

## Həmçinin bax
* AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi
* Rossi-Forel şkalası
* Rixter şkalası
* Medvedyev-Şponhoyer-Karnik şkalası
* Moment maqnitud şkalası
* Çarlz Fransis Rixter

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* What is the Mercalli Scale?
Beynəlxalq Daun Sindromu Günü

**Beynəlxalq Daun Sindromu Günü** daun sindromu haqqında məlumatlılığı artırmaq üçün 2007-ci ildən başlayaraq hər il martın 21-də qeyd olunur. Martın 21-i (ilin 3-cü ayı) daun sindromuna səbəb olan 21-ci xromosomun trisomiyasının (trisomiya) unikallığını ifadə etmək üçün seçilmişdir. Daun sindromu, uşağın əlavə 21-ci xromosomla doğulduğu bir vəziyyətdir.

## Qeydetmə
Daun sindromlu insanlara dəstək olmaq üçün rəngli və ya uyğun olmayan corablar geyinmək ümumi fəaliyyətdir. Corablar xromosoma bənzədilir.

2021-ci ildə Beynəlxalq Daun Sindromu Günü üçün *Freebird* adlı qısa animasiya hazırlanmışdır. Cordan Hartın *"Freedom"* mahnısı ilə çəkilən film 2021-ci ildə Çikaqo Beynəlxalq Uşaq Filmləri Festivalında mükafat qazanıb.

## İstinadlar
Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu (Ravalpindi)

**Ravalpindi Kardiologiya İnstitutu (RIC)** Pakistanın Pəncab əyalətinin Ravalpindi şəhərində Raval Yolunda yerləşən qeyri-kommersiya üçüncü dərəcəli ürək xəstəxanasıdır. 2012-ci ildə qurulan RIC-in ölkənin müxtəlif bölgələrinə səhiyyə xidmətləri göstərən təxminən 50 şöbəsi var. Xəstəxana Pəncabın Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən yaradılıb və açılışını Pəncabın keçmiş baş naziri Şahbaz Şərif edib.

## Tarix
2005-ci ilin oktyabrında Ravalpindi Kardiologiya İnstitutunun (RIC) yaradılması Pəncab Baş Naziri Çaudri Pərviz Elahinin hökuməti tərəfindən təsdiq edildi. Tikintisinə 2010-cu ilin iyununda başlanılmış, dəyəri 2,75 milyard rupi təşkil etmişdir. Həmin vaxt Pəncabın baş naziri olan Şahbaz Şərif layihənin bir il ərzində tamamlanacağını bildirsə də, maliyyə çatışmazlığı səbəbindən layihə bu müddətə yerinə yetirilə bilmədi. Pakistan Müsəlman Liqası-N Milli Assambleyasının keçmiş üzvü Hənif Abbasinin sözlərinə görə, əyalət hökuməti layihə üçün 100 milyon rupi ayırıb. Baş nazir daha sonra RIC-in açılışının 14 avqust 2012-ci ildə baş tutacağını bildirdi, lakin avadanlığın quraşdırılması gecikdiyi üçün bu tarixdə də baş tutmadı. RIC Tibb Müfəttişi Dr. Şoaib Xan, layihənin təxirə salınmadığını, lakin səhiyyə departamentinin Ramazan və baş nazirin bəzi vacib tapşırıqları səbəbindən açılış mərasiminin gecikdiyini söylədi.

## Şöbə və heyəti
RIC 2012-ci ilin sentyabr ayından Ravalpindi Tibb Kollecinin (RMC) rəhbərliyinin dəstəyi ilə fəaliyyətə başlamış və ambulator şöbədə 21 xəstəni müalicə etmişdir. Şahbaz Şərif sentyabrın 15-də xəstəxananın rəsmi açılışını etmişdir.

## İstinadlar
Yəhudişünaslıq

**Yəhudişünaslıq** () (ibranicə: מדעי היהדות) — yəhudilik və yəhudilərin öyrənilməsi ilə məşğul olan bir elm sahəsidir. Yəhudişünaslıq fənlərarası bir sahə olub özündə tarix, (xüsusilə yəhudi tarixi) orta şərq araşdırmaları, asiya araşdırmaları, şərqşünaslıq, din araşdrmaları, arxeologiya, sosiologiya, etnologiya kimi sahələrin elementlərini birləşdirir. Ayrıca bir sahə kimi yəhudişünaslıq əsasən Şimali Amerikanın kollec və universitetlərində mövcuddur. 

## Tarixi
Yəhudilərdə oxuyub öyrənməyə, xüsusilə dini mətnlərin öyrənilməsinə xüsusi əhəmiyyət verilir. Tövratın öyrənilməsi dini bir vəzifə, borc kimi hesab edilir. Renesansdan bəri və yüksək təhsilin yayılmasından sonra çox sayda insan, yəhudi olmayanlar da daxil olmaqla Yəhudi tarixini irsini və dinini öyrənməyə vasitə olaraq yəhudiləri və yəhudiliyi öyrənməyi şeçiblər. 

## Yəhudişünaslığın tədris olunduğu təhsil ocaqları
Amerika Birləşmiş Ştatları və İsraildə yerləşən bir şeçə təhsil ocağı yəhudi araşdırmalar ilə bağlı təhsil almaq mümkündür. 

### Yerusəlim Yəhudi Universiteti
Yerusəlim Yəhudi Universitetinin Yəhudişünaslıq İnstitutu 1924-cü ildə, universitetin açılışından bir neçə ay əvvəl təsis edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Yəhudi krallığı
* Yəhudi xalqının tarixi
## Xarici keçidlər
* Yəhudilər kimdir?
* Dağ Yəhudiləri Dini İcmasının sədri Tərcümə Mərkəzində
## İstinadlar
Əyri minarə

**Əyri minarə** () ― İraqın Nineva əyalətinin inzibati mərkəzi Mosul şəhərində, xüsusilə də Mosulda Dəclə çayının sağ sahilində (qərb) yerləşən Qədimi şəhər ərazisindəki böyük əl-Nuri məscidinin minarəsinə deyilir.

## Tarixi
Əl-Nuri məscidi minarəsi ilə birgə əslən Səlcuq əmirlərindən olan Nurəddin Zəngi tərəfindən 1172-ci ildə tikilib. Əyri minarə və Ən-Nuri məscidi İraqın tarixi məscidlərindən biridir və onun yaşı təxminən doqquz əsrdir. Məscid şəhərdəki Əməvilər məscidindən sonra Mosulda tikilən ikinci məscid hesab olunur. Bir neçə dəfə yenidən qurulmuş, sonuncusu dəfə isə hicri 1363 / miladi 1944-cü ildə təmir edilmişdir. Məscid orijinal binanın yeganə qalan hissəsi olan şərqə doğru əyilmiş minarəsi ilə məşhurdur. Ona görə Əl-Hədbə (əyri) sözü adətən Mosulla əlaqələndirilir və bu mayaka bənzər minarə şəhərin ən görkəmli tarixi abidələrindən biridir.

## Hazırkı vəziyyəti
Baxımsızlıq üzündən minarə uçmaq təhlükəsi ilə üzləşdiyindən İraqın Turizm və Qədim Əsərlər Nazirliyi tərəfindən bir neçə dəfə onu təmir etmək cəhdləri olub, lakin bu cəhdlər lazımi səviyyədə olmayıb. 2014-cü ildə İŞİD terror təşkilatı ilə döyüşdən sonra ciddi xəsarət alıb və daha sonra minarə bəzi videogörüntülərə görə elə içəridən yerləşdirilən partlayıcılarla partladılıb. Terror təşkilatı isə minarənin ABŞ-nin rəhbərlik etdiyi koalisiya qüvvələri tərəfindən partladıldığını bildirib. Həmin zaman İraq hökuməti minarənin partladılmasında İŞİD-i ittihamlandırıb. Bu minarənin olduğu əl-Nuri məscidinin gündəmdə olmasının əsas səbəblərindən biri də, İŞİD terror təşkilatının lideri əbu-Bəkr əl-Bağdadinin ilk "xütbə"sini 2014-cü ilin iyulunda buradan etməsi və özünü məhz burada "xəlifə" adlandırması ilə bağlıdır. Mosuldakı Əl-Nuri məscidinin və minarənin yenidən qurulmasının təməl daşı 2018-ci il dekabrın 16-da UNESCO-nun yardımı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin maliyyəsi ilə qoyulub. Bərpa işlərinin beş il çəkəcəyi bu tarixi abidənin yenidən bərpasına 50 milyon ABŞ dollarının sərf ediləcəyi gözlənilir.

## Həmçinin bax
* Mosul müharibəsi (2016)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əyri minarənin partladılması anı
Romantik dövr

**Romantik dövr**- XVIII əsrin sonunda Klassik Roman hərəkatına reaksiya olaraq yaranan və Viktor Hüqo ilə böyük şöhrət qazanan və insanın yaradıcılıq azadlığının qarşısında duran hər şeyə qarşı çıxan hərəkatdır. “Ən yaxşı qayda qaydasızlıqdır” deyən romantiklər insan duyğularını, təxəyyülünü və insanı düzəltməyin cəmiyyəti islah etməklə edilə biləcəyini iddia edirlər.
Romantizm müxtəlif ölkələrdə müxtəlif formalarda yaranmışdır. İngilis ədəbiyyatında özünü daha çox poeziyada göstərir. İngilis poeziyasında özünü qalın bir xəttdə göstərən romantizmin ilk adı Uilyam Wordsvortdur. O, təbiətə müqəddəs ehtiram ideyasını mənimsəmiş, şeirlərində təbiəti bəhanəsiz təsvir etmişdir. Həmçinin bu sırada Samuel Taylor Coleridge, Percy Bysshe Shelley və John Keats var. Xəttin ən qalın hissəsi Lord Bayrondur.

## Alman ədəbiyyatında romantik dövr
Alman ədəbiyyatında 18-ci əsrin ikinci yarısında "coşqun cərəyanı" ilə inkişaf edir. Bu hərəkatın qabaqcılları Klopstok və Herder romantizmdən xəbər verir. Ancaq dünya ədəbiyyatının ən böyük adlarından biri olan Yohann Volfqanq Göte alman ədəbiyyatında romantikanın qapısını açdı. Göte “Gənc Verterin dərdləri” adlı məktub-romanında “Verter” adı ilə yaşadığı məhəbbəti, çoban həyatına həsrətini duyğulu və şövqlü bir dillə təsvir etmişdir. “Vilhelm Mayster” və “Vilhelm Meysterin səyahət illəri” əsərlərində cəmiyyətin yenidən qurulması probleminə toxunur. Amma onun ən böyük əsəri “Faust”dur. Götenin açdığı yolla gedən Fridrix fon Şiller azadlıq, üsyan, təbiət, inqilab kimi romantiklərin arxalandığı təməl anlayışları inkar etmədən əsərlərində tarixi hadisəni zənginləşdirmişdir. “Quldurlar”, “Məkr və məhəbbət”, “Meri Stüart”, “Vilhelm Tell” kimi əsərlərində despotik idarəçiliyə qarşı üsyan mövzularından bəhs edən Şillerin bu tarixi oriyentasiyası sonrakı alman romantiklərini də inkişaf etdirdi. Alman poeziyasında romantizmin öncülü Heinrich Heinedir.

 
## Fransız ədəbiyyatında romantik dövr
Fransız ədəbiyyatında romantizmə daha çox rast gəlinir. Fransua Rene de Şatobrian fransız ədəbiyyatına romanlar, esselər və səyahət yazıları gətirmişdir. Fransızların dünya ədəbiyyatına gətirdiyi bu cərəyanın öncüllərindən olan Viktor Hüqodan başqa Benjamin Constant, Alphonse de Lamartine, Alfred de Vigny, Alfred de Mussed və Theophile Gautier bu sıraya aid ola bilər.

## İtalyan ədəbiyyatında romantik dövr
İtalyan ədəbiyyatında romantizm cərəyanında qeyd olunacaq adlara Alessandro Manzonil və Giacomo Leopardi daxildir. Rus ədəbiyyatında Bayron və Şillerin təsiri altına düşən Aleksandr Puşkin rus cəmiyyətinin rəngarəngliyindən istifadə edərək bu cərəyanı zənginləşdirmişdir.

## Həmçinin bax
* Romantizm epoxası
* Romantik komediya
## Xarici keçidlər

* Romantizm ədəbiyyatının mənası - Ensiklopediya - 2023
* Ədəbiyyatımızın romantizm mərhələsi: təşəkkülündən sonuna kimi

## İstinadlar
Sound City Studios

**Sound City Studios** — ABŞ-nin Los-Anceles şəhərində yerləşən səsyazma studiyası. Kompleks 1969-cu ildə Los-Ancelesin Van Nuys məhəlləsində açılıb. Obyekt əvvəllər ingilis musiqi alətləri istehsalçısı Vox-un istehsal fabriki olmuşdur.

## Xarici keçidlər
P dalğası

**P dalğaları** — dalğanın yayılması istiqamətində elastik mühitin elementar hissəciklərinin rəqslərinə səbəb olan və mühitdə həcmli sıxılma-gərilmə deformasiyaları yaradan elastik uzununa dalğalardır. Həcmi dalğalar arasında ən sürətli, buna görə də Latın "prima" — ilkin "P-dalğaları" adını aldılar. Bərk, maye və qazlarda yayıla bilir.

## Haqqında

**Seysmik dalğalar** – süxurlarda elastik (mexaniki) vibrasiyaların enerjisini daşıyan dalğalardır. Seysmik dalğanın mənbəyi zəlzələ, partlayış, vibrasiya, zərbə, eləcə də süxurlarda elastik vibrasiyaların yaranmasına səbəb olan hər hansı təsir ola bilər. Seysmik dalğalar seysmologiya və kəşfiyyat geofizikasında öyrənilir. Seysmik dalğaların yaratdığı titrəyişləri qeyd etmək üçün seysmik stansiyalara qoşulmuş müstəqil seysmik qeydlər və ya qəbuledicilərdən istifadə olunur. Dalğanın yayılma sürəti dalğanın yayıldığı mühitin sıxlığından və elastik modullarından asılıdır. Seysmik dalğaların sürətləri adətən dərinlik artdıqca artır, yer qabığının yuxarı hissəsində 1–8 km/s, mantiya səviyyəsində isə 13 km/s təşkil edir. Seysmik dalğaların tezliyi fraksiyalardan bir neçə yüz herts aralığında dəyişir.

## Seysmik dalğaların növləri

İki əsas növü vardır: **[[həcmi dalğa]]lar** və **[[səthi dalğa]]lar**. Əlavə olaraq, Yer kürəsində aşkarlanma ehtimalı az olan, lakin astroseysmologiyada böyük əhəmiyyət kəsb edən başqa, daha az əhəmiyyətli dalğa növləri də vardır.

### Həcmi dalğalar
Həcmi dalğalar **uzununa (P-ilkin)** və **eninə (S-ikinci)** dalğalara ayrılır. İlkin və ikincili dalğalar Yerin daxilində dövr edən həcmi dalğalardır. Yerin daxili quruluşunu araşdırmaq üçün Yerdəki P və S dalğalarının hərəkəti və davranışı izlənilir. Dərinliklə sürətin dəyişməsi faza və ya tərkibində dəyişiklikləri göstərir. Zəlzələ kimi seysmik hadisə zamanı müxtəlif yolları izləyən dalğalar nəticəsində yaranan dalğaların gəliş vaxtındakı fərqlər Yerin daxili quruluşunun şəklini əks etdirir.

Həcmi dalğalar geoloji mühitin bütün həcmində məhdudiyyətsiz yayılır. Dalğaların yolu yeraltı qayaların müxtəlif sıxlığı və sərtliyi ilə sınır.

#### Uzununa dalğalar (P)
**P-dalğaları** (ilkin dalğa və ya təzyiq dalğası) — seysmologiyada seysmik dalğalar adlanan iki əsas elastik həcmi dalğalardan biridir, uzununa, sıxılma-gərilmə dalğalarıdır. Dalğa şüası boyunca titrəyişlər yaradır. Onlar adətən S dalğalarından iki dəfə sürətlidir və istənilən materialdan keçə bilirlər. Mohoroviçiç sərhədinin aşağı tərəfində P dalğasının sürəti təqribən 8100 m/s-ə bərabərdir, mantiya-nüvə sərhədi bölgəsində isə 13600 m/s-ə çatır.

Həcmi deformasiya zamanı uzununa dalğa (P) əmələ gəlir və nəticədə bu dalğanın keçdiyi mühitdə sıxılma və gərilmə zonalarının növbələnməsi, hissəciklərin öz ilkin vəziyyətləri ətrafında dalğanın yayılma istiqamətində rəqsi hərəkətləri müşahidə edilir. Hissəciklər gərilmə zonalarında bir-birindən uzaqlaşır, sıxılma zonalarında isə yaxınlaşırlar. Uzununa dalğalar səs dalğalarının havada yayılmasına analoji formada yayılırlar.

## Həmçinin bax
* Seysmik dalğalar
* Zəlzələ

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* P dalğası
* Seysmik dalğalar
* Seysmik dalğalar
Boşnyanlar

**Boşnyanlar** sözü (, lat. *Bosniensis*) Bosniyalılar mənası verib, orta əsrlərdə Bosniya sakinlərinin adı kimi istifadə olunan köhnəlmiş bir demonimdir. Müəyyən bir yerin sakinlərini və ya yerlilərini adlandırmaq üçün sözügedən yerin adından yaranmış sözdür. 

## Terminin yaranması
O dövrdə konkret etnik qrupa aid olmasa da, bu dövrün yazılı sənədlərində istifadə edilirdi. Geniş mənada desək, bu söz həm Bosniyanın yerli əhalisini, həm də onun ərazisində yaşayan bütün insanları nəzərdə tuturdu. Müasir dövr qeydlərində kiril əlifbası ilə yazılmış «Boşnyanlar» demoniminin ən erkən nümunələrinə 12-ci əsrə aid xarici və ya Bosniya mənşəli orta əsr dövlət xartiyalarında rast gəlinir və orta əsrlər Bosniya zadəganlarının nümayəndələrini, o cümlədən onların təbəələrini, mübahisələrdə, vəsiyyətnamələrin və müqavilələrin hazırlanmasında şahidləri, habelə onların qohumlarını və ailə üzvlərini ifadə edir. Bu demonim Bosniya kralı Stepan Tomaşeviçin hakimiyyətinin sonuna doğru, Osmanlının Bosniya və Herseqovinanı fəth etməsinə qədər əsasən zadəgan titullarına əlavə edilirdi. 

Demonim o dövrün bir sıra sənədlərində "xeyirxah" (bosn. dobri / dobri) mənasında işlənmişdir - məsələn, Steran Ostoya latın dilində yazılmış 1417-ci il tarixli məktubda, «*i nostri boni Bosnensi*» kimi qeyd olunub. (Bosn. *naši dobri Bošnjani*, Az. bizim xeyirxah bosniyalılar). Eyni ifadə Stepan Ostoiçin 1419-cu il tarixli sənədində də var. Bosniyalı tarixçi Pejo Koskoviç bu terminin Stepan Kotromaniçin (1322-53) hakimiyyəti dövrünə aid olduğunu irəli sürür. Sreçko Jaya tarixi nizamnamələrdə sosial-etnik kateqoriya kimi istifadə olunan “xeyirxah boşniyanlar” ifadəsini oxşar ifadə olan «Boni Homines» ilə əlaqələndirirdi. Bosniyalı tarixçi Pejo Coskoviç, Ferdo ŞiŞiç və Dominik Mandiçə istinadən hesab edir ki, krallıq sənədlərində bu termin Bosniya zadəganlarını dini mənsubiyyətini göstərməmək üçün istifadə olunur. Siyasi mənada isə bu termin Bosniyanın öz sakinlərini Bosniya krallığının çiçəklənmə dövründə ələ keçirilmiş və onun hakimiyyəti altına düşmüş digər torpaqların əhalisindən ayırmaq üçün istifadə olunurdu.

## Müasir tarixdə
Avstriya-Macarıstanın Bosniya üzərində hakimiyyəti dövründə və xüsusilə də 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər Boşnak sözü daha tez-tez istifadə olunurdu. Bu da, aralarında İvan Franjo Yukiç və Antun Knejeviç kimi, ordenin görkəmli üzvləri olan tarixçi və yazıçı Bosniyalı Fransiskan rahiblərinin mətnlərində rast gəlinirdi. Müəyyən bir milli və ya etnik qrupu təyin etmək üçün "Boşniya" demonimindən istifadə edənlər məhz onlar idi. 20-ci əsrdə "Boşnyak" sözü Bosanac ilə əvəz edildi. 1990-cı illərin əvvəllərində Bosniya və Herseqovina müstəqillik əldə etdikdən sonra Bosniyalılar köhnəlmiş "Boşnyak" sözü ilə əlaqəli bütün tarixi və etno-coğrafi mənaları öz adları kimi yenidən istifadə etmək qərarına gəldilər.

## İstinadlar
Snapchat

**Snapchat** () — İvan Şpiqel, Bobbi Marfi və Reci Braun tərəfindən smartfonlar üçün hazırlanmış çarpaz platformalı ani mesajlaşma proqramıdır. O, istifadəçilərə bir-birinə mətn, foto, audio və video göndərməyə imkan verir. Tətbiq iOS və Androiddə mövcuddur. Tətbiqi daha çox ABŞ və İngiltərədə istifadə edirlər.

2020-ci ilin mart ayına olan məlumatına görə Snapçatın gündəlik 229 milyon aktiv istifadəçisi var. Hər gün orta hesabla 4 milyarddan çox Snap göndərilir. Snapçat daha çox gənc nəsil arasında məşhurdur.

Facebook, Snapçat tətbiqini almaq üçün 3.9 milyard dollar təklif etmişdir. Lakin Snapçat bu təklifi rədd edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uels fiskal balansı

**Uels fiskal balansı** — Uelsdə dövlət gəlirləri və xərcləri arasında ümumi fərq. 1999-cu ildən 2022-ci ilə qədər Uelsdə dövlət xərclərinin vergi gəlirlərini aşması səbəbindən ölkədə mənfi fiskal balans var idi. 2018–2019 fiskal ili üçün fiskal kəsir Uelsin təxmin edilən ÜDM-nin təxminən 19,4 faizini təşkil etmişdir. Bütövlükdə Birləşmiş Krallıq üçün bu rəqəm 2 faizdir. Şərqi, Cənub-Şərqi İngiltərə və London istisna olmaqla, bütün Birləşmiş Krallıq ölkələri və regionlarında kəsir var. Uelsin adambaşına 4,300 funt sterlinq olan fiskal kəsiri adambaşına təxminən 5,000 funt sterlinq olan Şimali İrlandiya fiskal kəsirindən sonra iqtisadi rayonlar arasında ikinci ən yüksək olandır.

Dublin Siti Universitetinin politoloqu Con Doylun fikrinə görə, müstəqil Uelsin "ilk günlərində" fiskal kəsir təxminən 2,6 milyard funt sterlinq olardı. Bu, 2019-cu ildə İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatına daxil olan ölkələr üçün orta hesabla 3,2%-ə bərabər olan ÜDM-in 3,4%-dən aşağısına bərabərdir. Kardiff Universitetində Uels İdarəetmə Mərkəzinin 2023-cü ildə apardığı araşdırma göstərir ki, kəsir "Müstəqil Uels üçün çətin iqtisadi perspektiv" deməkdir və burada konstitusiya müzakirələrinin fiskal reallıqları nəzərə almasını tövsiyə edilmişdir.

## Fiskal kəsir
Hesablamalar ardıcıl olaraq Uelsin Birləşmiş Krallıqdan köçürmələr hesabına maliyyələşən böyük və davamlı fiskal kəsirə malik olduğunu göstərir. Uels, eləcə də İngiltərədə fiskal kəsir var, çünki hər iki ölkədə dövlət xərcləri toplanan vergi gəlirlərini üstələyir. Bəzi mənbələrdə bildirilmişdir ki, kəsir Uels kəsiri deyil, çünki Uelsin vergilər üzərində əhəmiyyətli səlahiyyətləri yoxdur və öz büdcəsini təyin etmir, çünki Birləşmiş Krallıq hökuməti bu fiskal səlahiyyətlərin çoxuna malikdir.

Uelsin xalis fiskal kəsiri 2020-ci ildə 14,4 milyard funt-sterlinqdən 2021-ci ildə 25,9 milyard funt-sterlinqə yüksəlmişdir. 2021-ci ildə Birləşmiş Krallığın bütün ölkələri və regionları, o cümlədən İngiltərənin Şimal-Qərbi 49,9 milyard funt-sterlinq dəyərində fiskal kəsirə sahib olmuşdur. Bu, Şotlandiyada 36 milyard funt sterlinq, Şimali İrlandiyada 18 milyard funt sterlinq, Londonda 7,2 milyard funt sterlinq dəyərində olmuşdur.

## İstinadlar
Germaniya Slavika

**Germaniya Slavika** (; mənası – "Slavyan Almaniyası") — 1950-ci illərdən bir tərəfdən Mərkəzi Avropada germanlar və slavyanların yaşadığı ərazilər arasında orta əsrlərdə mövcud olmuş dil sərhədi zonasını ifadə etmək üçün istifadə edilən tarixşünaslıq termini.

Germaniya Slavika I minilliyin sonundan bəri birlikdə vendlər adlanan slavyan tayfalarının yaşadığı yerdir. Şərqi Avropada germanların məskunlaşması zamanı slavyanlar german ekspansiyasına məruz qalmışdılar. Onlar son orta əsrlərin bu dövründə çox böyük sosial dəyişikliklərə, eləcə də alman köçkünlərinin axınına məruz qalmışdılar.

## İstinadlar
Osiliyalılar

**Osiliyalılar** () və ya **Saarlased** — XIII əsrdə Şimali Səlib yürüşlərindən əvvəl Estoniyanın Saaremaa adasının əhalisinin tarixi adı. Baltik dənizində yerləşən ada o dövrə aid yazılı mənbələrdə "Osiliya" kimi də xatırlanırdı. Vikinq dövrü ədəbiyyatında sakinlər tez-tez "Estoniyadan olan vikinqlər" adı altında yer alırdılar. Sözün yazıda hallandığı məlum ən erkən mənbə XIII əsrdə Latviyalı Henrixə məxsusdur. Saaremaa sakinləri Estoniya vikinqləri dövrünə aid bir sıra tarixi yazılı mənbələrdə də xatırlanır.

Şimali Səlib yürüşləri ərəfəsində "Livoniya qafiyəli salnaməsi"ndə o vaxt Saaremaada yaşayan insanlar belə təsvir edilmişdir: "Kurşlar ilə qonşu olan osiliyalılar dənizlə əhatə olunmuşdur və gücləri gəmilərində olduğu üçün heç vaxt qüdrətli ordulardan qorxmurlar. Onlar yayda dənizdən keçə bildikləri zaman həm xristianlara, həm də bütpərəstlərə basqın edərək ətrafdakı ölkələrə zülm edirlər".

## Basqınlar
Latviyalı Henrixin salnaməsi beş yüz osiliyalı döyüşçü daşıyan on altı gəmidən ibarət donanmanın indiki İsveçin cənubunda, o zamanlar Danimarkaya aid olan ərazini dağıddığını təsvir edir. "*[[Danların əməlləri|Gesta Danorum]]*"un XIV kitabında Sakson Qrammatik 1170-ci ildə Elandda baş verən döyüşü təsvir etmişdir. Bu döyüşdə Danimarka kralı I Valdemar kurş və Estoniya quldurlarının hücumlarını cilovlamaq üçün bütün donanmasını səfərbər etmişdi.

"*Livoniya salnaməsi*"ndə bildirilmişdir ki, osiliyalıar ozeliyalıları iki növ gəmidən, "piratika"dan və "liburna"dan istifadə edirdi. Birincisi döyüş gəmisi, ikincisi isə əsasən ticarət gəmisi idi. Piratika təxminən 30 nəfəri daşıya bilərdi? əjdaha və ya ilan başı formalı hündür buruna, eləcə də dördbucaqlı yelkənə malik idi.

## Dil
Latviyalı Henrix XIII əsrdə Osiliya bütpərəstləri ilə əsir götürülmüş xristian missioner Selleli Frederik arasında qarşılaşma haqqında yazmışdı. O, bütpərəstlərin missionerə işgəncə verərkən "Laula! Laula! Pappi!" ifadələrindən istifadə etdiyini qeyd etmişdir. Baltikyanı-fin dillərində olan bu ifadə o zamanlar osiliyalıların danışdıqları dilin bu dil qrupuna aid olması haqqında irəli sürülən təklifləri dəstəkləmişdir.

## Din
Latviyalı Henrixin məlumatına görə, osiliyalıların ali tanrısı Taara adlanırdı. Salnamədə verilən əfsanəyə görə, Taara materik Estoniyanın Vironiya regionunun meşəliklərində yerləşən dağda doğulmuş və sonradan Osiliyaya uçmuşdur. Taara Skandinaviya tanrısı Tor ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar
Cerald Latberi

**Ser Cerald Vilyam Latberi** (; ) — Britaniya dövlət xadimi və hərbi lider, Cəbəllüttariq qubernatoru (1965–1969). O, İkinci Dünya müharibəsi illərində döyüşmüş, Britaniya Ordusunun hava-desant qüvvələrində fərqlənərək Siciliya, İtaliya və Hollandiyada 1-ci Paraşüt Briqadasına komandirlik etmişdir.

## Həyatı
Ser Cerald Vilyam Latberi 14 iyul 1906-cı ildə Britaniya Hindistanının Murri şəhərində hərbçi, polkovnik Oskar Latberinin ailəsində anadan olmuşdur. O, Vellinqton Kollecini və Sandherst Kral Hərbi Kollecini bitirmişdir. Latberi 1926-cı ildə Oksfordşir və Bukingemşir Yüngül Piyada Ordusuna daxil olmuşdur. O, 1928–1932-ci illərdə Kral Qərbi Afrika Sərhəd Qüvvələrində (Kot-d'İvuar), 1937–1938-ci illərdə Kemberlidə Britaniya Ordusu Qərargah Kollecində yenidən hazırlıq keçmişdir. Latberi 4 fevral 1929-cu ildə leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir, O, 21 mart 1938-ci ildə kapitan olmuşdur. Latberi 8 yanvar 1939-cu ilin yanvarında 8-ci piyada briqadası ilə briqada mayoru olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* British Army Officers 1939−1945
* Generals of World War II
Brayan Horroks

**Brayan Qvin Horroks** (; ) — Britaniya hərbi komandiri, general-leytenant. O, İkinci Dünya müharibəsi zamanı "Market Qarden" əməliyyatında 30-cu Korpusun komandanlığında, 1942-ci ilin sonlarından Şimali Afrikada baş tutan döyüşlərdə komandir kimi çıxış etmişdir.

Horroks Birinci Dünya müharibəsində və Rusiyada vətəndaş müharibəsində iştirak etmiş, iki dəfə əsir düşmüşdür. O, 1924-cü ildə Parisdə keçirilən Olimpiya Oyunlarında müasir pentatlonçu yarışında iştirak etmişdir. Horroks sonralar televiziya aparıcısı olmuş, hərb tarixindən kitablar yazmışdır.

1945-ci ildən bəri Horroks bəziləri tərəfindən müharibənin ən uğurlu Britaniya generallarından biri, "həqiqətən liderlik edən bir adam, ən sadə şəxsi əsgərə qədər hər kəslə danışan bir general" və "korpus komandiri üçün gözəl ideal" olaraq qəbul edilir. Qərbi Avropada Müttəfiq Qüvvələrin Ali Baş Komandanı general Duayt Eyzenhauer onu "Montqomerinin tabeliyində olan görkəmli İngilis generalı" adlandırmışdır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*   Official despatch by Lieutenant-General Sir Kenneth Anderson, GOC First Army covering events in NW Africa, 8 November 1942&nbsp;– 13 May 1943.
* , the 1960 US edition of Horrocks' autobiography, on the Internet Archive.
*  of 51st (Highland) Division on 17 May 1945 in Bremerhaven.
* British Army Officers 1939–1945
* Generals of World War II
*
Roy Urkhart

**Robert Elliot "Roy" Urkhart** (; ) — Britaniya hərbi lideri, Britaniya Ordusunun general-mayoru, İkinci Dünya müharibəsi, ərəb üsyanının yatırılması və Malayyada müharibənin iştirakçısı. O, İkinci Dünya müharibəsi illərində 1-ci Hava Desant Diviziyasına komandirlik etmiş, İtaliya, Hollandiya və Norveçdə döyüşmüşdür.

## Həyatı
Robert Elliot "Roy" Urkhart İngiltərədə, Midlseks qraflığındakı Şepperton kəndində Şotlandiya əsilli diş həkimi ailəsində anadan olmuşdur. O, Londondakı Müqəddəs Pavel məktəbində və Sandherstddə Kral Hərbi Kollecində təhsil almışdır. 24 dekabr 1920-ci ildə Britaniya Ordusunun Yüngül Dağ Piyada alayında ikinci leytenant rütbəsində məzun olmuşdur.

## Əsərləri
* 

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Private Papers of Major General R E Urquhart CB DSO can be found in the Imperial War Museum, Documents and Sound section, ref: Documents.15783 (07/64/1-12).

## Xarici keçidlər

* 1st British Airborne Division officers
* Generals of World War II
* Imperial War Museum Interview
Ağstafa FK

**Ağstafa FK** və ya digər rəsmi adı ilə **Ağstafa Futbol Klubu** — region liqasında çıxış edən, Azərbaycanın Ağstafa şəhərini təmsil edən, Avey Ağstafa klubunun nəznində fəaliyyət göstərən komanda. Komanda 2020-ci ildən yaransa da COVID-19 pandemiyası səbəbilə ilə liqada iştirak edə bilməmiş, yalnız 2021-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır.

## Tarixi
Klubun mətbuat katibinin dediyinə görə, klub yaradılanda ilk olaraq "Avey" adı altında fəaliyyət göstərməsi planlaçdırılırdı. Lakin "Avey" klubu ilə danışıqlardan müsbət cavab alınmadığı üçün, yeni klub şəklində fəaliyyət göstərmək qarşıya məqsəd olaraq qoyulmuşdur. Nəticə etibarilə klubun adı "Ağstafa" qoyulmuşdur.

Hazırda region liqasında mübarizə aparan klub, 2022/2023 mövsümünü 5-ci sırada tamamlamışdır.
Yeni sezon üçün klub özünə hədəflər qoymuşdur. Belə ki, Azərbaycan birinci divizionunda, Azərbaycan Premyer Liqasıda iştirak etmək klubun hədəfləri arasındadır.
Hazrda klubun ən böyük problemlərindən biri, stadiondur. Fəaliyyət göstərdiyi, ev oyunlarını keçirdiyi stadion "Uşaq Gənclər Şahmat İdman Məktəb Stadionu" adı ilə bilinir.

## Loqoların Anlamı
Ağstafa klubunun hazırda istifadə etdiyi loqo, qalxan formasındadır. Ortasında iki rəng vardır. Mavi və qırmızı. Qalxanın üstündə sürətlə gedən top şəklinə yer verilmişdir. Həmçinin topun altında, qalxanın alt tərəfində klubun adı yer almışdır.

## Futbolçuları

## Həmçinin bax
* Azərbaycan futbol klublarının siyahısı
* 

## İstinadlar
Sealand milli futbol komandası

**Sealand milli futbol komandası** (ingiliscə : *Sealand national football team*) — heç bir ölkə tərəfindən tanınmayan mikro dövlət olan Sealand Sultanlığnın(Knyazlığnın) milli futbol komandasıdır. Sealand milli futbol komandası UEFA və FİFA üzvü olmadığı üçün Dünya Çempionatı vəya UEFA və FİFA-nın təşkil etdiyi kuboklarda oynamır. Lakin Sealand komandasının NF-Board üzvü olduğu üçün bir çox NF- Board oyununda oynamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ad günü (dəqiqləşdirmə)

**Ad günü** və ya **doğum günü** bu mənalara gələ bilər:

* Ad günü və ya doğum günü — İnsanın anadan olduğu tarix.
* Ad günü tortu və ya doğum günü tortu — Doğum günü şənlikləri üçün hazırlanan tort.
* Ad günü (film, 1977) — Rejissor Rasim Ocaqov tərəfindən 1977-ci ildə ekranlaşdırılmış Azərbaycan filmi.
* Ad günü hücumu — Heş-funksiyaların kriptoqrafik analizi metodu.
* Ad günü (film, 1992) — Qısametrajlı cizgi filmi.
* İmperatorun ad günü — Yaponiyanın dövlət bayramı.
* Devidin ad günü (film, 2009) — 2009-cu il İtaliya istehsalı olan dram filmi.

## Həmçinin bax
* Doğum günü (dəqiqləşdirmə)
Rafiq İsmayıl

**Rafiq İsmayıl oğlu İsmayılov**, **Rafiq İsmayıl** və ya **Rafiq bəy İsmayıl** () — Azərbaycan Respublikasının humanitar məsələlər üzrə dövlət müşaviri, professor, tarix elmləri doktoru.

## Həyatı
Rafiq İsmayıl 1939-cu ildə Qazax rayonunun Musaköy kəndində doğulub. 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb şöbəsini bitirmişdir. 1964–1967-ci illərdə SSRİ İqtisadi Əlaqələr Komitəsinin xətti ilə Sudanda və Yəməndə tərcüməçi kimi çalışmışdır.

Rafiq İsmayıl 1968-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetində müəllim, baş müəllim, dosent vəzifələrində işləmiş, 1978–1986-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində dekan müavini vəzifəsində çalışmışdır. O, 1993-cü ildən isə Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Rafiq İsmayıl 5 oktyabr 2017-ci ildə ölmüşdür. O, Qazax rayonunun Xanlıqlar kəndindəki məzarlıqda dəfn olunmuşdur.

Rafiq İsmayıl professor və tarix elmləri doktoru olmuşdur.

### Ailəsi
Rafiq İsmayıl Əbülfəz Elçibəyin Türkiyə nümayəndəsi Xanım Xəlilova ilə evli olmuşdur. Onların oğlu Prof. Dr. Toğrul İsmayıl Qəhrəmanmaraş Sütçü İmam Universitetində müəllim olaraq çalışır. Nəvələri Sezen İsmayılbəyli Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sabiq deputatı, sabiq inşaat və şəhərqurma naziri Mustafa Yılmazın oğlu ilə evlənmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Rafiq İsmayıl Azərbaycan Xalq Cəbhəsi üzvü olmuşdur.

Rafiq İsmayıl Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri İsa Qəmbərin 15 iyun 1992-ci il tarixli 848 nömrəli fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının humanitar məsələlər üzrə Dövlət müşaviri vəzifəsinə təyin edilmişdir. O, 28 iyun 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Heydər Əliyevin 658 nömrəli fərmanı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Rafiq İsmayıl daha sonra Müsavat Partiyasının üzvü olmuşdur. O, həmçinin, Müsavat Partiyasının Məclis üzvü olmuşdur.

Rafiq İsmayıl 2000-ci il parlament seçkilərində çoxmandatlı vahid seçki dairəsi üzrə proporsional seçkilərdə Müsavat Partiyasının vahid siyahısında ilkin seçkiylə 19-cu sırada qərar tutmuşdur, lakin partiyanın %6-lik seçki həddini keçməməsi səbəbi ilə deputat seçilə bilməmişdir.

## İstinadlar
Pyotr Bezobrazov

**Pyotr Alekseyeviç Bezobrazov** (; ) – Rusiya İmperator Donanmasının admiralı. Rus-yapon müharibəsi zamanı Vladivostok eskadrasının komandiri olmuşdur. Müharibədən sonra donanmanın görkəmli fiqurlarından biri olmağa davam etmişdir.

## Həyatı
Pyotr Bezobrazov 1842-ci ildə doğulmuşdur. 1864-cü ildə *"Dmitrii Donskoi"* freqatında donanma xidmətinə başlamışdır. 1883-cü ildə *"Svietlana"* freqatının zabiti olmuşdur. 1885–1888-ci illərdə bir neçə kanoner qayığının komandiri təyin olunmuş, 1890-cı ildə kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 1893–1897-ci illərdə *"[[General-Admiral (krayser)|General-Admiral]]"* krayserinin və "Navarin" döyüş gəmisinin komandiri olmuşdur. 1897-ci ildə kontr-admiral rütbəsinə yüksəlmiş, 1901-ci ilə qədər Kronştadtdakı donanma bazasındə heyət başçısı və Baltika Donanmasında köməkçi komandir olmuşdur. Daha sonra Qara Dəniz Donanmasında xidmət göstərməyə başlamış və 1903-cü ildə vitse-admiral rütbəsi almışdır.

## Rus-yapon müharibəsi
Vitse-admiral Stepan Makarovun ölümündən sonra 8 may 1904-cü ildə Birinci Sakit Okean Eskadrasının baş komandanı təyin olunmuşdur. 12 iyun 1904-cü ildə Vladivostoka gəlmişdir, lakin yaponlar dənizlərə nəzarət etdiyi üçün Port-Arturdakı eskadraya birbaşa komandanlıq edə bilməmiş, onun vəzifəsi sadəcə kağız üstündə qalmışdır. Bezobrazov Vladivostok eskadrasının komandanlığını öz üzərində götürmüş və 15 iyun 1904-cü ildə Tsuşima boğazı hücumu zamanı Vladivostok Müstəqil Krayser Eskadrasına başçılıq etmişdir. *"[[Rossia (krayser)|Rossia]]"*, *"[[Rurik (krayser)|Rurik]]"* və *"[[Gromoboi (krayser)|Gromoboi]]"* krayserlərindən ibarət olan bu eskadra Yaponiyanın üçün nəqliyyat gəmisini batırmışdır.

Bezobrazov 1904-cü ilin sentyabrında Kronştadta göndərilmiş və Baltika Donanmasının baş komandanı təyin olunmuşdur. 1904-cü ilin dekabrından 1906-cı ilin iyuluna kimi əsas donanma heyətinin başçısı olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Bakir Haşımov

**Bakir Musa oğlu Haşımov** — XX əsr Azərbaycan xanəndəsi.

## Həyatı
Qarabağ xanəndəlik ənənələrinin davamçısı olan Bakir Haşımov Uşaq vaxtlarından musiqiyə böyük həvəs göstərmiş, ustad xanəndələrdən eşitdiyi muğamları və təsnifləri böyük şövqlə el şənliklərində ifa etmişdi. 1950-ci illərdə Bakıda ADMM-də professional musiqi təhsili almışdır. Seyid Şuşinskinin sinfində bütün muğam dəstgahlarını öyrənmişdir.

## Yaradıcılığı
Bakir Haşımov yumşaq tembrli səsə malik idi, onun ifasında lirik xarakterli muğamlar xüsusi bir məlahətlə səslənir və sevilirdi. Həmin illərdə B. Haşımovun ifaçılığı bəstəkarlardan Fikrət Əmirovun və Niyazinin diqqətini cəlb etmiş və onu Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist dəvət etmişlər. B. Haşımovun yaradıcılığının əsas hissəsi bu teatrla bağlı olmuşdur. O, səhnədə Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında Məcnun, İbn Səlam, "Əsli və Kərəm" operasında Kərəm surətlərini böyük məharətlə ifa etmiş və xalqın yaddaşına həkk olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Haşımov — Qarabağ Şikəstəsi — video''
* Mansurov — Bakir Haşımov haqqında — video''
* ''Bakir Haşımov — Kuçələrə su səpmişəm — video''
* Haşımov — Gözəlim Sənsən — video''
* Haşımov — Yar Bizə Qonaq Gələcək — video''