Zehin kontrolu

**Şüurun idarə olunması** (), **məcburi inandırma** (), **ideoloji emal**, **zehin kontrolu**, **zehin nəzarəti** və ya **beyin yuyulması** (, Çin dilində xǐ năo 洗脑) — şəxsi və ya qrup maraqları güdən subyektlərin öz istəklərini digər insanlara sistemli şəkildə, etik olmayan üsullarla qəbul etdirməsi və onları bu işə alışdırması prosesi. Termin insanların düşüncə tərzinə, davranışlarına, emosiyalarına və ya qərarvermə mexanizmlərinə təsir edən, psixoloji və ya qeyri-psixoloji yollarla tətbiq olunan istənilən üsulu ifadə etmək üçün istifadə olunur.

Beyin yuyulması və düşüncə nəzarəti nəzəriyyələri ilk dəfə totalitar rejimlərin müharibə əsirlərinə sistemli şəkildə işgəncə və təbliğat tətbiq etməklə onlara öz ideologiyalarını aşılama prosesini izah etmək məqsədilə formalaşdırılmışdır. Daha sonralar bu nəzəriyyələr, xüsusilə yeni dini hərəkatlara (YDH) yönəlmə kimi daha geniş sosial fenomenləri izah etmək üçün, Marqaret Sinqer də daxil olmaqla bir sıra psixoloqlar tərəfindən genişləndirilmiş və dəyişdirilmişdir.

Üçüncü nəsil nəzəriyyə Ben Zabloçki tərəfindən irəli sürülmüş və əsas diqqətini YDH-lərin və kultların beyin yuyulması üsulları vasitəsilə üzv yığması məsələsinə yönəltmişdir. Yeni dini hərəkatların tətbiq etdiyi beyin yuyulması texnikaları elmi və hüquqi mübahisələrə səbəb olmuşdur.

## Koreya müharibəsi və beyin yuma anlayışı

Oksford ingilis dili lüğəti () ingilis dilində "beyin yuma" () termininin ilk qeydə alınmış istifadəsini 7 noyabr 1950-ci ildə Edvard Hanter () tərəfindən "Miami News" qəzetində dərc olunmuş məqaləyə aid edir. Hanter Koreya müharibəsi dövründə ABŞ kəşfiyyat orqanları üçün işləmiş jurnalist olmuş, Çin tərəfindən tətbiq edildiyi iddia edilən beyin yuma praktikalarına həsr olunmuş bir sıra kitab və məqalələrin müəllifi kimi tanınmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* Barker, Eileen, *The Making of a Moonie: Choice or Brainwashing*, Oxford, UK: Blackwell Publishers, 1984 ISBN 0-631-13246-5
* House Un-American Activities Committee, *Communist Psychological Warfare (Brainwashing)*, United States House of Representatives, Washington, D. C., Tuesday, March 13, 1958
* Hunter, Edward, *Brain-Washing in Red China. The Calculated Destruction of Men’s Minds*, New York: The Vanguard Press, 1951; 2nd expanded ed.: New York: The Vanguard Press, 1953
* 
* Sargant, William Walters, *Battle for the Mind: A Physiology of Conversion and Brainwashing*. Cambridge, MA: Malor Books, 1997. ISBN 1-883536-06-5
* 
* Langone, Michael D, ed.: *Recovery from cults: help for victims of psychological and spiritual abuse*. New York: W.W. Norton, 1993. ISBN 0-393-70164-6 , ISBN 0-393-31321-2
* Benjamin Zablocki and Thomas Robbins (editors), *Misunderstanding Cults*, 2001, ISBN 0-8020-8188-6
* Philip Zimbardo, «Mind control: psychological reality or mindless rhetoric?» *Monitor on Psychology*, Volume 33, No. 10 November, 2002
* Mind Control and the New World Order by Al Neal (video)

* *Баукин&nbsp;А.&nbsp;В.* Манипулирование сознанием: опыт социально-философского анализа. Дисс. на соиск. уч. ст. кандидат философских наук. Москва, 2007
* *Шипова&nbsp;А.&nbsp;В.* Манипулирование сознанием и его специфика в современном обществе. Дисс. на соиск. уч. ст. кандидат философских наук. Ставрополь, 2007

## Xarici keçidlər

* Mind control (brainwashing) // The Skeptic’s Dictionary
* *Лифтон Роберт Джей* Что такое «промывание мозгов»? // *Лифтон Роберт Джей* Технология «промывки мозгов».&nbsp;— СПб.: «Прайм-Еврознак», 2005.&nbsp;— С. 28-31, 498—520.
* Anthony Dick. 1990. «Religious Movements and 'Brainwashing' Litigation» in Dick Anthony and Thomas Robbins, *In Gods We Trust*. New Brunswick, NJ: Transaction
* BRAINWASHING AND MIND CONTROL CONTROVERSIES: UPDATES AND DOCUMENTS&nbsp;— архив документов о теории «промывания мозгов» на сайте CESNUR
** Documents on Brainwashing Controversies and the APA // CESNUR
*** APA Amicus curiae, 11 февраля, 1987
*** APA Board of Social and Ethical Responsibility for Psychology, Memorandum on Brainwashing: Final Report of the Task Force, 11 мая, 1987
* Bardin, David, «Mind Control ('Brainwashing') Exists» in *Psychological Coercion & Human Rights*, April 1994,
* [David Bromley, «A Tale of Two Theories: Brainwashing and Conversion as Competing Political Narratives» in Benjamin Zablocki and Thomas Robbins (editors), *Misunderstanding Cults*, 2001, ISBN 0-8020-8188-6
* Hadden Jeffrey K., «The Brainwashing Controversy» , November 2000
* Hadden Jeffery K., and Bromley, David, eds. (1993), *The Handbook of Cults and Sects in America*. Greenwich, CT: JAI Press, Inc., pp.&nbsp;75-97
* Hassan Steven *Releasing The Bonds: Empowering People to Think for Themselves*, Somerville MA: Freedom of Mind Press, 2000. ISBN 0-9670688-0-0.
* Hindry, Roderick, *Indoctrination and Self-deception or Free and Critical Thought?* Lewiston, N.Y.: E. Mellen Press, 2001. ISBN 0-7734-7407-2
* Huxley, Aldous, *Brave New World Revisited*. Perennial (2000); ISBN 0-06-095551-1
* Introvigne Massimo, ''Liar, Liar: Brainwashing, CESNUR and APA'' on the CESNUR website, 1998. Retrieved 2008-03-02
* Kent, Stephen A.: *Brainwashing Programs in The Family/Children of God and Scientology *, in Benjamin Zablocki and Thomas Robbins (ed.), *Misunderstanding Cults*, 2001, ISBN 0-8020-8188-6
* Marks, John, «The Search for the Manchurian Candidate», 1978
*Richardson James T., «Brainwashing Claims and Minority Religions Outside the United States: Cultural Diffusion of a Questionable Concept in the Legal Arena», *Brigham Young University Law Review* circa 1994
* 
* Scheflin, Alan W and Opton, Edward M. Jr., *The Mind Manipulators. A Non-Fiction Account*. New York: Paddington Press, 1978, p.&nbsp;437. ISBN 0-448-22977-3
* Schein Edgar H. *et al.*, *Coercive persuasion: A socio-psychological analysis of the «brainwashing» of American civilian prisoners by the Chinese Communists*. New York: W. W. Norton, 1961
* Shapiro, K. A. *et al.*, «Grammatical distinctions in the left frontal cortex», *J. Cogn. Neurosci*. 13, pp.&nbsp;713—720 (2001). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?db=PubMed&cmd=Retrieve&list_uids=11564316&dopt=Citation
* Singer Margaret «Group Psychodynamics», in *Merck’s Manual*, 1987.
* Wakefield, Hollida, M.A. and Underwager, Ralph, Ph.D., *Coerced or Nonvoluntary Confessions*, Institute for Psychological Therapies, 1998
* West, Louis J., «Persuasive Techniques in Religious Cults», 1989
* Zablocki Benjamin: *The Blacklisting of a Concept: The Strange History of the Brainwashing Conjecture in the Sociology of Religion*. *[[Nova Religio]]*, October 1997, Vol. 1, No. 1: 96-121.
* Zablocki, Benjamin, ''«Methodological Fallacies in Anthony’s Critique of Exit Cost Analysis»'' , ca. 2002,
* Zimbardo, Philip, ''Mind Control: Psychological Reality or Mindless Rhetoric?'' in *Monitor on Psychology*, November 2002
* *Барбашин&nbsp;М.&nbsp;Ю.* Технологии информационного воздействия и социальной вакцинации // Psyfactor