open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tacəddin Mehdiyev

**Tacəddin İbrahim oğlu Mehdiyev** — General-mayor, Azərbaycan Respublikasının sabiq müdafiə naziri.

## Azərbaycanın Müdafiə naziri
Tacəddin Mehdiyev, 11 dekabr 1991-ci ildə müdafiə naziri vəzifəsinə gətirilmişdir.
Qarabağ münaqişəsi zamanı ingilis jurnalist Tomas de Vaalın Tacəddin Mehdiyevdən götürdüyü müsahibəsindən:

Hələ nazir postunda olarkən Tacəddin Mehdiyev özü şəxsən 1992-ci il 25 yanvar tarixində Daşaltı kəndini erməni işğalından azad etmək üçün baş tutmuş əməliyyata rəhbərlik etmişdir. Əməliyyatda yenicə yaranmış Azərbaycan Ordusunun könüllülərdən ibarət 3 bölüyü və Şuşa şəhərinin müdafiə taborunun döyüşçüləri iştirak edirdi. Taktiki səhvlər, qruplar arasında rabitə əlaqəsinin olmaması, əməliyyat sirrinin yayılması və bələdçilərin xəyanəti nəticəsində Nəbilər kəndi istiqamətindən Daşaltıya daxil olan Azərbaycan taqımları düşmənin pusqusuna düşərək tamamilə məhv edilib. Kəndə daxil olmuş bir neçə taqım isə xeyli itki verərək geri çəkilə bilib. Rəsmi məlumatlara görə, Daşaltı əməliyyatında Azərbaycan Ordusu 90 nəfərdən artıq itki verib, onların böyük əksəriyyəti hələ də itkin düşmüş sayılır. Döyüşdə ermənilər də bir neçə texnika və 80-ə yaxın canlı qüvvə itirmişdir.

17 fevral 1992-ci ildə ermənilərin törətdiyi Qaradağlı soyqırımından sonra tutduğu vəzifədən azad edilmişdir.

## Sonrakı illər
2005-ci ildə 99 saylı Şəmkir kənd seçki dairəsindən parlament seçkiləri zamanı namizədliyini irəli sürsə də, lakin deputat seçilməmişdir.

## Həmçinin bax
*Daşaltı əməliyyatı

## İstinadlar
Qarabaldır

* Qarabaldır (Qax) — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qarabaldır (Oğuz) — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Anton Szandor Lavey

**Anton Szandor LaVey** (; ) — Satanizmə yeniliklər gətirmiş, Şeytan kilsəsinin və La-Veya satanizminin yaradıcısı olan amerikalı okkultist yazıçı.

LaVey, əslən Macardır. 11 aprel 1930-cu ildə Çikaqoda dünyaya gəlmişdir. Kiçik yaşlarında musiqiyə qarşı olan heyranlığı nəticəsində 15 yaşında musiqi sahəsində istədiyi bir çox şeyi reallaşdırmağı bacarmışdı. Lakin 20 yaşına çatan LaVey, musiqidən imtina edərək, sirkə qoşulmuşdur. Qəfəsdə saxlanılan heyvanlara nəzarət edərək işə başlayan LaVey, bir müddət sonra pələnglərlə şoular göstərməyə başlamışdır. Lakin bir müddət sonra şou zamanı aldığı xəsarət səbəbindən peşəsini dəyişdirmək məcburiyyətində qaldı.

Bir neçə il sonra isə morqlarda polis-fotoqraf olaraq işləməyə başladı.

LaVey bir müsahibəsində fəlsəfi düşüncəsinin formalaşmasında morqda işlədiyi zamanın da təsirinin olduğunu vurğulamışdır.

Nəhayət 1966-cı ildə hərəkətə keçən LaVey, şeytan kilsəsini yaratdı və həm bu kilsə, həm də yazdığı kitablar vasitəsi ilə satanizm fəlsəfəsini cəmiyyətdə yaymağa çalışdı.

LaVeyin düşüncəsinə əsasən, əsas olan tanrı yox, insandır. Şeytanı isə "insanı azad edən üsyankar ruh" olaraq dəyərləndirir. Həmçinin şeytanın, müqəddəs kitablarda yazıldığı kimi deyil, tamam fərqli bir varlıq olduğunu iddia etmişdir. Belə ki, şeytan, daima müxalif olan bir varlıq kimi tanınmışdır. Bu isə insan azadlığını təmsil edən, insanı sərhədləyən hər şeyə qarşı olan bir varlığın təmsilidir. LaVey düşünürdü ki, müqəddəs kitablarda yazılanların əksini etmək insanların tək çıxış yoludur.

LaVey, insanın üstün bir varlıq olaraq qəbul etmişdir. Yazdığı bir əsərdə; "Yalnızca istədiyimiz zaman, istədiyimiz şəxsə qarşı yaxşılıq etməliyik. Heç kim bizə, daima yaxşı ol deyə bilməz. Əgər biri bizi alçaldarsa, onu əzib-yox etməliyik." deyir.

29 oktyabr 1997-ci ildə, 67 yaşında LaVey, infarkt nəticəsində vəfat etmişdir. Vəsiyyətinə əsasən məzarının üzərində "Həyatdakı tək peşmançılığım, mənasız yerə yaxşı olduğum anlardır." yazılmışdır.

## İstinadlar
Müqəddəs Kiril və Mefodi kilsəsi (Gəncə)

**Müqəddəs Kiril və Mefodi kilsəsi** —  Azərbaycanın Gəncə şəhərində tarixi-memarlıq abidəsi.

## Tarixi
Bu rus pravoslav kilsəsi Gəncəçayın sağ sahilində, keçmiş Yelizavetpol kişi gimnaziyasının nəzdində yerləşirdi.

Bu kilsə ilk olaraq 18 sentyabr 1885-ci ildə gimnaziyanın böyük zallarından birində gimnaziya direktoru İlya Staritskinin razılığı ilə açılır. Kilsənin abadlaşdırılması üçün bütün lazımlı xərclər gimnaziyanın fəxri himayədarı Ağasəid Hüseyn Ağaməhəmməd oğlu tərəfindən qarşılanır. 

Zamanla gimnaziyada oxuyan pravoslav tələbə sayının artması daha böyük kilsənin inşaatına zərurət yaradır ki, nəticədə İ. Staritskinn təşəbbüsü ilə gimnaziyanın yaxınlığındaki ayrı korpusda yeni kilsənin tikintisi başlanır. 20 dekabr 1902-ci ildə təntənəli mərasimlə kilsə gürcü ekzarxı Aleksiy tərəfindən Müqəddəs qardaşlar Kiril və Mefodi adına təqdis edilib istifadəyə verilir. Klassik gimnaziyanın şəxsi vəsaiti ilə tikilmiş yeni kilsəyə, gimnaziyanın tələbələri üçün ayrılmış hissə xaricində rahat 500 nəfər yerləşirdi. Yəni kilsədən həmçinin yerli əhali də istifadə edirdi.

1920-ci ildə gimnaziyanın bağlanmasından sonra kilsənin aqibəti məlum deyil. Tarixi mənbələrdə Gəncədə Zaxariya və Yelisaveta (keçmiş "Xan məscidi"), Müqəddəs Aleksandr Nevski və Müqəddəs Nikolay adına rus pravoslav kilsələrinin olduğu qeyd edilsə də, Kiril və Mefodi qardaşlarının adına rus pravoslav kilsəsi rəsmi olaraq kilsə kimi qeyd edilmir. Bunun əsas səbəbi həmin kilsənin gimnaziyanın nəzdində inşa edilməsidir. Kilsə həmin dövrdə dövlət tərəfindən rəsmi olaraq dini məbəd kimi qeydə alınmadığı üçün tarixi sənədlərdə Gəncədə olan kilsələrin siyahısında adı çəkilmir.  

1940-cı illərin əvvələrinədək onun alman kolonistlərin istifadəsinə verildiyi iddia edilsə də, bunun heç bir sənədli sübutu yoxdur. Ümumiyyətlə, o illərdə Gəncədə alman lüteran dini icmasının olmadığını və yaşayan almanların da sayca azlığını nəzərə alsaq, kilsənin heç lüteranlara aidiyyatı yoxdur.

## Haqqında
Tikintidə əsasən bişmiş kərpicdən istifadə olunmuşdur. Kilsənin soğanvari günbəzləri onun pravoslavlara aidiyyatını təsdiqləyir. Binanın ümumi sahəsi 650 m²-dir. 1 zal, 1 foye və 15 otaqdan ibarətdir. Əhməd Cəmil küçəsində yerləşən, xristian dini abidələr sırasına daxil edilən bu binada hazırda Gəncə Dövlət Kukla Teatrı fəaliyyət göstərir. Gəncə Dövlət Kukla Teatrı Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 18 sentyabr 1986-cı il tarixli əmrinə əsasən yaradılıb.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* http://gencemedeniyyet.com/main/main/mescidler/131-alman-kils601si.html 
* http://ganca.az/medeniyyet/2348-gnc-dvlt-kukla-teatrnn-tmiri-davam-edir.html 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan rusları
* Azərbaycanda xristianlıq
Alman lüteran kilsəsi (Şəmkir)

**Alman lüteran kilsəsi** — Azərbaycanın Şəmkir şəhərində tarixi-memarlıq abidəsi.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra kilsə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Tarixi
1817-ci ildə rus çarı I Aleksandrın razılığı ilə Almaniyanın Şvaben bölgəsindən lüteran-pietist dininə mənsub olan yüzlərlə alman ailəsi imperiyanın ərazisinə köçürülüb. 1819-cu ildə 500 vürtemberqli alman ailəsi Azərbaycanın Yelizavetpol quberniyasına yerləşdirilib. Azərbaycanda ilk alman koloniyası olan Yelenendorfdan sonra ondan 40 km aralıda ikinci alman koloniyasını – Annenfeldin əsası qoyulur.

1909-cu ildə İohann Beppl və İohann Bekin ianəsi ilə Annenfelddə roman qotik üslubunda lüteran kilsəsi tikilir. Kilsənin memarı Ferdinand Lemkul olub.

### Sovet işğalında
Sovet işğalından sonra rəsmi şəkildə 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başlanılıb. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. 1936–1938-ci illərdə ölkədə fəaliyyət göstərən bütün lüteran kilsələrinin rahibləri həbs olundu. Kilsənin son keşişi Emil Royş ilk dəfə 1931-ci ildə həbs olundu. Daha sonra azadlığa buraxılsa da 1937-ci ildə təkrar həbs edilərək, antisovet təbliğatda və dini təbliğatda günahlandırılaraq NKVD üçlüyü tərəfindən güllələnməyə məhkum edildi. 1941-ci ildə almanlar sürgün edildikdən sonra kilsə öz fəaliyyətini dayandırıb. Sonralar burada Mədəniyyət evi, Müəllimlər evi və Tarix diyarşünaslıq muzeyi fəaliyyət göstərib

### Müstəqillikdən sonra
Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra kilsənin binası Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

1990-cı illərdə binada uzun müddət təmir-bərpa işləri aparılmadığından qəzalı vəziyyətə düşüb. 2012-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi "Tolerantlığın ünvanı – Azərbaycandır" layihəsi çərçivəsində kilsə binası Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin təşəbbüsü ilə əsaslı şəkildə bərpa edilib, kilsənin yerləşdiyi ərazi abadlaşdırılıb, ətrafında park salınıb. Kilsədə dini ayinləri eləcə də musiqili tədbirləri keçirmək üçün orqan quraşdırılıb.

## Həmçinin bax
* Xilaskar kilsəsi
* Müqəddəs İohann kilsəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Xristian irsimizi tanıyaq": Alman lüteran kilsəsi (Şəmkir, 1909)
* Şəmkir Alman Lüteran kilsəsi
* Alman Lüteran kilsəsi ilə tanışlıq / Azərtac
Aşot Süni

**Aşot Süni** – 892 – 909 – cu illərdə hakimiyyətdə olmuş Sünik knyazı.

## Bioqrafiya

Sünik sülaləsindən olan Aşot Süni Vasak İşxanikin qardaşı və varisi olmuşdur. Aşot 891-ci ildə Ermənistan hökmdarı I Smbatın tacqoymasında iştirak etmişdir. 895 – 906 – cı illərdə o, II Qriqor Supan və şahzadə Cagikin köməkliyi ilə Tatev monastırını inşa etdirmişdir. Onun dörd oğlu olmuşdur – Smbat, Saak, Vasak və Babgen. Təxminən 909 – cu ildə taxtda onu oğlu Smbat Süni əvəz etmişdir. Daha sonra isə nəvəsi I Smbat Süni (Saakın oğlu) hakimiyyətə gəlmişdir. Aşot Süni Tatev monastırında dəfn edilmişdir..  Erməni tarixçisi Hovanes Drasxanakertçi onun haqqında yazır:

*“...İncə qəlbli və xalqın sevimlisi, bütün ömrü boyu Tanrıya yaxın olan xeyirxahlıq yolunu tutmuş Sisakan işxanı Vasakın ölməsi və əcdadlarının yanında dəfn edilməsindən sonra taxta onun qardaşı, onun kimi xalqı sevən, dindar və qəlbində Tanrı qorxusunu yaşadan Aşot gəldi və hər şey atasının hakimiyyəti dövründə olduğu kimi çox yaxşı oldu.”*

Aşot Süni 909 - cu ildə vəfat etmişdir. Moisey Kalankatlı bu haqda yazır:

*"Sonra [[ermənilər|erməni]] katolikosu Qeorq və [[Sünik]] knyazı Aşot öldülər və onlar üçün ağıçə qadınlar bu sözləri deyirdilər: “Qoy insanlar nə qədər dünyada var, belə il heç vaxt yer üzünə gəlməsin!” Bütün bunlar erməni təqviminin üç yüz qırx altıncı ilində olub. Lakin bu, [[ermənilər]]in qismətinə düşən bəla və əzabların başlanğıcı idi, çünki bir azdan sonra [[Allah]] tərəfindən ermənilərin alnına yazılmış bütün bəlalar çar Smbata nəsib oldu Allah – təalanın qüvvəsi onu tərk etdi, özünün və ermənilərin həlak yolu ilə gedib vəhşiyəbənzər insan yox, it xasiyyətli bir [[Ərəblər|ərəb]] knyazının yanına öz könlü ilə gəldi və o da Smbatı tutub çarmıxa çəkdirdi."* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı
Yamən Yusifov

**Yamən Yusifov** — (1924, Ağdam - 16 avqust 2013, Bakı) Azərbaycan Respublikası Prokurorunun müavini (1957–1962), III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri (general).

## Həyatı
Yamən Yusifov 1924-cü ildə Ağdam şəhərində anadan olub.

Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) hüquq fakültəsini bitirib. 

1947-ci ildə Əzizbəyov rayon (indiki Xəzər rayonu) Prokurorunun köməkçisi kimi işə başlayıb, sonralar prokurorluq sistemində yüksək vəzifələrdə çalışıb. 

1949–1953-cü illər ərizində prokurorluq orqanlarında müxtəlif şöbələrə rəhbərlik edib. 

1953-cü ildən 1957-ci ilə kimi Azərbaycan SSR Prokurorluğunda Cinayət məhkəmə nəzarəti şöbəsinin rəisi işləyib. 

1957–1962-ci illərdə Azərbaycan SSR prokurorunun müavini vəzifəsində çalşıb. 

1962-ci ildən 1982-ci ilə qədər Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsində (DTK) aparılan istintaq işlərinə nəzarət üzrə rəhbər şəxs olub.

Ona III dərəcəli dövlət ədliyyə müşavir (general) xüsusi rütbəsi verilmişdir. 

1987-ci ildən prokurorluq orqanlarından təqaüdə çıxıb.

16 avqust 2013-cü ildə vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
* http://modern.az/articles/33326/1/
Vasak İşxanik

**Vasak İşxanik**  - Sünik knyazı. 850 – ci illərdə erməni knyazlarla birgə ərəb sərkərdəsi Buğa tərəfindən əsir alınmışdı. Əsirlikdə olduğu dövrdə taxtda onu Sünik sülaləsindən olan Geqarqunik knyazı Vasak Qabur əvəz etmişdir.  Əsirlikdən qayıtdıqdan sonra yenidən Sünik taxtına sahib olan Vasak Baqratuni sülaləsinin idarə etdiyi Ani çarlığından vassal asılılığını qəbul etmişdir. Xristian birliyini parçalamağa çalışan Ərəb Xilafəti Qafqazın xristian vilayət hakimlərinin müstəqillik cəhdlərini dəstəkləsə də Vasak *“varisləri tərəfindən üsyançı kimi tanınmaq istəmədi”* və *“Ani çarlığına bağlılığını qorudu"*.  Ölümündən sonra taxtda qardaşı Aşot Süni onu əvəz etmişdi.. Hovannes Drasxanakerçi yazır:
 
*“...İncə qəlbli və xalqın sevimlisi, bütün ömrü boyu Tanrıya yaxın olan xeyirxahlıq yolunu tutmuş Sisakan işxanı Vasakın ölməsi və əcdadlarının yanında dəfn edilməsindən sonra taxta onun qardaşı, onun kimi xalqı sevən, dindar və qəlbində Tanrı qorxusunu yaşadan [[Aşot]] gəldi və hər şey atasının hakimiyyəti dövründə olduğu kimi çox yaxşı oldu.”*

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı
I Vasak

**I Vasak** (doğum tarixi naməlumdur — 1040) – Sünik knyazlığının 998 – 1040-cı illərdə hakimiyyətdə olmuş II knyazı.

## Bioqrafiya
I Vasak taxtda atası I Smbatı əvəz etmişdi. Ani çarı I Qagikdən vassal asılılığını qəbul etməyə məcbur olmuş I Vasak onun 1003-cü ildə Azərbaycanın Parisos vilayətinə təşkil edilmiş yürüşündə də iştirak etmişdi. Baqratuni sülaləsindən olan Ani çarı I Qagik I Vasakın qızı Ketramidə ilə evlənmişdi.

O, kəndli hərəkatını yatırmış, X əsrin ortalarında erməni katolikosu I Ananiya Mokaçi tərəfindən dağıtdırılaraq lənətlənmiş Tatev monastırını yenidən bərpa etdirmiş və müdafiə sistemini möhkəmlətmişdir. Onun hakimiyyət dövrü əsasən sülhlə keçmişdir ki, bu da ölkənin iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və tikinti işlərinin aparılmasına imkan vermişdir. I Vasak və onun varisi II Smbatın hakimiyyəti dövründə Sünik knyazlığı öz çiçəklənmə dövrünü yaşamış, Qafanda geniş quruculuq işləri aparılmışdı. Oğlu olmadığına görə, o, ömrünün sonunda qızının övladları – Smbat və Qriqora (ataları Aşot Aşotyan) dövlət idarəçiliyini öyrətmişdi. I Vasakın ölümündən sonra Sünik taxtına II Smbat keçmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı
Ermənistanda prezident seçkiləri (2013)

**2013-cü il Ermənistan Respublikası prezidenti seçkiləri** — Ermənistan Prezidenti postuna keçiriləcək 6-cı seçkilərdir. Seçkilər 18 fevral, 2013 tarixində keçirildi. Ölkənin 3-cü prezidenti Serj Sarqsyan səslərin 58%-ni toplayaraq qalib gəldi və ikinci müddətə prezident seçildi. Onun əsas rəqibi Raffi Hovanisyan səslərin 36%-ni qazandı və ikinci yeri tutdu. Qalan 5 namizəd ümumilikdə səslərin qalan 4%-ini aldı.

## Seçkidən əvvəl vəziyyət
Son prezident seçkilərində Respublikan partiyanın sədri Serj Sarqsyan səslərin 52%-ni qazanaraq qalib gəldi. 2012-ci ildə Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərində Respublikan Partiyası səslərin 70%-ni aldı və parlamentdə 151 yerdən 69-una sahib oldu. Çiçəklənən Ermənistan partiyası 37 yer, Ermənistanın ilk prezidenti Levon Ter-Petrosyanın liderlik etdiyi Ermənistan Milli Konqresi isə 7 yer qazandı. Seçkilərdən sonra əsas müxalif partiyalar seçkilərin nəticələrinin düzgün olmadığını və seçkilərin qeyri-şəffaf keçdiyini bildirdi. Keçirilən son sorğulara əsasən 2013-cü ildə prezident seçkilərində qələbəyə ən böyük namizad hazırkı prezident S. Sarqsyandır.

## Namizədlərin qeydiyyatı
2012-ci ilin dekabr ayında namizədlərin qeydiyyatı prosesi başlandı. 15 dekabr tarixində S. Sarqsyan seçkilərdə namizədliyini irəli sürdü. 25 dekabr tarixində L. Ter-Petrosyan seçkilərdə iştirak etməyəcəyini bildirdi. Namizədlərin qeydiyyatı 2013-cü ilin 4 yanvar tarixinə qədər aparılırdı. 15 potensial namizəd arasından 8 nəfər MSK tərəfindən rəsmən 2013-cü il prezident seçkilərində namizəd kimi qeydə alındı. Aram Harutyunyan namizədliyini irəli sürsədə fevral ayının 8-ində bir günlük aclıq aksiyasından sonra namizədliyini geri götürdü. Bununla da seçkilərdə 7 namizəd mübarizə apardı.

## Namizədlər
***[[Serj Sarqsyan]]**, Ermənistan Respublikasının 3-cü prezidenti, hakim Respublikan Partiyasının sədri.
***Raffi Hovanisyan**, Ermənistanın ilk Xarici İşlər Naziri (1991–1992).
***[[Paruyr Ayrikyan]]**, erməni siyasətçi.
***Hrant Baqratyan**, Azadlıq Partiyasının sədri, Ermənistanın baş naziri (1993–1996)
***Andreas Ghukasyan**, politoloq, radio direktoru.
***Vardan Sedrakyan**, Yomax eksperti.
***Arman Melikyan**, siyasətçi, 2008-ci il seçkilərində prezidentliyə namizəd.

## Seçki kampaniyası
Seçki kampaniyasına 21 Yanvar 2013 tarixində start verildi. Kampaniya 16 Fevral tarixində başa çatacaq. 17 fevral sükut günüdür. Seçkilər 18 Fevral tarixində keçiriləcək.

Yanvarın 31-i gecə saatlarında prezidentliyə namizəd Paruyr Ayrikyana qarşı sui-qəsd nəticəsində Ayrikyan güllə yarası aldı.

## Sorğular
Seçki qabağı sorğuların nəticələri:

## Exit-poll
18 fevral tarixində keçirilən seçkilərdən sonra exit-polun nəticələri

The Baltic Surveys/The Gallup Organizationun keçirdiyi sorğulara əsasən S. Sarqsyan 58%, R. Hovanisyan 32% səs almışdı.

## Nəticələr
Seçkilərin ilkin nəticələri fevralın 19-unda açıqlandı. Seçkilərdə namizədlərin 60,05%-i iştirak etdi. S. Sarqsyan qalib gəldi. Seçkilərin yekun nəticələri gələn həftə təsdiq olunacaq.

## Mənbə
* Ermənistan prezident seçkiləri
* MSK Ermənistan — Seçki nəticələri
Pelasqlar

**Pelasqlar** — Qədim dünyanın yox olmuş xalqlarından biri. 

Etrusk və troyalılara yaxın xalq sayılan pelasqların Fələstin xalqını təşkil edən və yəhudilərlə 100 illərlə mübarizə aparan xalqla eyni olduğu deyilir. Herodotun və Strabonun əsərlərində, həmçinin Homerin "İlliada"sında troyalıların tərəfdarları kimi qeyd olunurlar. Pelasların tarixi vətəni Balkan yarımadası və Yunanıstanda tarixi Arqos vilayətidir. Yunan ellin mədəniyyetinə qədər buranin avtoxton xalqı sayılan pelasqlar Larissa şəhərində öz dövlətlərini də qurmuşlar.

## Həmçinin bax
Tanrı öldü

**"Tanrı öldü"** (Almanca :  ) — alman filosof Fridrix Nitsşe tərəfindən istifadə edilmiş ifadə. O, bu ifadəni ilk dəfə "Şən Elm" əsərində istifadə etmişdir. Nitsşe Şən Elm kitabında bunları demişdir:
Tanrı öldü. Tanrıdan geriyə yalnız bir ölü qalıb. Və biz onu biz öldürdük. Özümüzü necə təsəlli edək, biz qatillərin, qatilləri?Dünyanın indiyədək sahib olduğu şeylərdən ən müqəddəs və ən qüdrətli nə idi ki, bıçaqlarımız altında qanımız axdı: bu qanı bizdən kim siləcək?Özümüzü təmizləyə biləcək hansı su var?Hansı kəffarə bayramlarını, hansı müqəddəs oyunları icad etməli olacağıq?Bizim üçün çox böyük deyilmi, bu əməlin izzəti?Ona layiq olmaq üçün biz də tanrı olmamalıyıqmı?

Nitsşe bu kəlamdan "Zərdüşt belə deyirdi" əsərində də istifadə etmişdir. Nitsşe, bunu nihilizm əsrinə giriş olaraq göstərmiş və Tanrını öldürənin məhz biz olduğumuzu demişdir.

*"İndi hara gedirik? Bütün günəşlərdən uzağamı? Dayanmadan yıxılmırıqmı? Önə, arxaya, sağa, sola, hər yerə yıxılmırıqmı? Hələ də yüksəklik və alçaqlıq qavramları mövcuddurmu? Sonsuz heçlikdə boş-boş gəzmirikmi? Sifətimizdə boşluğun nəfəsini hiss etmirikmi? Hava indi həmişəkindən daha da soyuq deyilmi? Gecələr getdikcə daha çox qaranlıqlaşmırmı? *'Tanrı öldü! Tanrı öldü! Onu öldürən bizik!*'"*

Nitsşe, Tanrının insan tərəfindən uydurulan bir ulu varlıq olduğunu, bu qavramın təmsil etdiyi həyat fəlsəfəsinin isə başdan-başa səhv və mövcud oluşa qarşı olduğunu və Tanrının öldürülməsi ilə yaşamın dirilə biləcəyini düşünürdü. İnsanlar bu ölümü öz üzərlərində yeni qələbə kimi dəyərləndirməlidir. Əks təqdirdə mənasızlığın və yoxluğun içində yaşamaqla bunun cəzasını çəkəcəklər. Nitsşe, Tanrının ölməsi ilə fövqəl insana gedən yolun açıldığını və bu fürsətdən istifadə etməyin zəruri olduğunu düşünürdü.

## İstinadlar
Mahmud Yalavac

**Mahmud Yalavac** (Qədim türkcə *yalavac* — "elçi"; ) — Böyük Monqol imperiyasının dövlət xadimi.

## Həyatı
Xarəzmdən tacir kimi Çingiz xanın yanına gəlmiş, onun müşaviri olmuşdu. Xarəzmşah II Əlaəddin Məhəmmədin sarayına elçi getmişdi.

Mahmud Yalavac 1254-cü ildə Pekində vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Böyük Monqol imperiyası
* Çingiz xan

## İstinadlar
Lütfi Paşa

**Çələbi Lütfi Paşa** () — I Süleyman dönəmində 13 iyul 1539 — may 1541 tarixlərində Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamı.

## Həyatı
Dəqiq olmasa da, doğum tarixi olaraq 1488 tarixi göstərilir. Alban əsilli bir ailədə dünyaya gəlmişdir. II Bəyazid dönəmində saraya alınmış və burada mükəmməl təhsil almışdır. *"Təvarix-i Ali Osman"* və *"Asəfnamə"* əsərlərində qeyd etdiyinə görə, Yavuz Sultan Səlimin cülusunun ardından 50 axcalıq maaşla saraydan ayrılmış, daha sonra qapıçıbaşı və miraləmliyə gətirilmişdir.

I Süleyman dönəminin ilk illərində əvvəlcə Kastamonu, ardından Aydın sancaqbəyi oldu. Bu vəzifədə ikən 1522-ci ildə Rodos mühasirəsinə qatıldı və fəthdən sonra Rodos qalasının təmiri ilə vəzifələndirildi. Ardından uzun müddət Yanya sancaqbəyliyində fəaliyyət göstərdi və bu vəzifədə ikən Vyana mühasirəsinə qatıldı. Daha sonra Qaraman bəylərbəyliyinə gətirildi. Bu vəzifədə ikən İraqeyn səfərinə qatıldı. Səfərin ardından bir müddət Anadolu və Rumeli bəylərbəyi kimi fəaliyyət göstərdikdən sonra üçüncü vəzir olaraq qübbə vəzirliyinə təyin olundu. 1537 tarixli Korfu səfərində kaptan-ı dərya Barbaros Xeyrəddin Paşa ilə birlikdə Osmanlı donanmasına rəhbərlik etdi. Venesiyaya aid Korfu adasına 25.000 əsgər və 30 hərbi top çıxara bildi. Padşahın əmriylə Korfu mühasirəsi qaldırıldıqdan sonra İstanbula dönən Lütfi Paşa bir müddət dövlət işlərindən uzaq durdu. Daha sonra 30 may 1538 tarixində ikinci vəzir olaraq divan məclisinə daxil oldu. Bu vəzifədə ikən padşahın yanında Boğdan səfərinə qatıldı (iyul 1538). Səfər əsnasındakı ən önəmli xidməti padşahı Memar Sinanla tanış etməsi və Memar Sinanın Prut çayı üzərində qısa müddətə körpü inşa edərək ordunu qarşı tərəfə keçirməsi oldu. Səfərdən sonra 13 iyul 1539 tarixində Ayaz Paşanın ölümü ilə sədrəzəmliyə yüksəldi.

Sədrəzəmliyi əsnasında Osmanlı-Venesiya müharibəsi başa çatmışdır. Eyni zamanda Habsburq elçiləri ilə gedən sülh danışıqlıqlarına da rəhbərlik edən Lütfi Paşa 1540 tarixli sülh müqaviləsinin imzalanmasında önəmli rol oynamışdır. Ancaq Budin səfərinə hazırlıq işləri davam edərkən 1541-ci ilin mayında anidən vəzifədən alındı. Vəzifədən alınmasına səbəb isə ərinə xəyanətlə günahlandırılan bir müsəlman qadını dini və hüquqi baxımdan zidd bir cəza ilə cəzalandırması və buna görə də xanımı, eyni zamanda I Səlimin qızı olan Şah Sultanla olduqca sərt şəkildə mübahisə etməsi olmuşdur. Hətta Şah Sultanın Paşaya;
dediyi bəzi mənbələrdə qeyd olunur. Ardından Şah Sultan paşadan boşanmış, Lütfi Paşanın sarayla olan qohumluğu baş çatmışdır.

Vəzifədən alındıqdan sonra illik 200.000 axca təqaüdlə Dimetokadakı evinə çəkilən Lütfi Paşa 1542-ci ildə bağışlandı və həccə getməsinə icazə verildi. Döndükdən sonra qalan 20 ilini Osmanlı tarixi haqqında əsərlər yazmaqla keçirən Lütfi Paşa Dimetokadakı evində vəfat etmişdir.

## Mənbə
Murad Niyazlı

**Aşıq Murad Niyazlı** (tam adı:*Murad Babaxan oğlu Həsənov*; ) — XX əsrdə tanınmış ustad aşıq, şair.

## Həyatı
Aşıq Murad Niyazlı 1933-cü ildə Göyçə mahalının Aşağı Şorca kəndində "Niyazlılar" tayfasında doğulmuşdur.

Muradın atası 1941-ci ildə Böyük Vətən Müharibəsinə könüllü getmişdir.

Muradın anası Tamam 1942-ci ildə Göyçə mahalından köçərək uşaqlarını da götürüb Şəmkirin Dəllər Cəyir kəndindəki qohumlarının yanında məskunlaşıblar.

Aşıq Murad Niyazlı Şəmkirdə yaşayarkən 1949-cu ildən əvvəlcə Aşıq Əsədin, ordu sıralarından qayıtdıqdan sonra isə 1954-1959-cu illərdə Aşıq Əsədin qardaşı Aşıq Məhəmməd Rzayevin yetirməsi olmuşdur. Murad Niyazlının sənətkartək yetişməsində Morullu Aşıq Teymurun da xidmətləri az olmamışdır.

1952-1954-cü illərdə hərbi xidmətdə olub.

Aşıqların IV qurultayında İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.

1990-cı ildə Türkiyədə keçirilən folklor festivalının qalibi kimi tanınan Murad Niyazlı 1960-cı illərdən Şəmkir rayon mədəniyyət şöbəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən aşıqlar ansamblına rəhbərlik edib.Qardşı Aşıq Mirzə Niyazlı, İdris Həmzəyev, Oqtay Hüseynov və digər şəyirdləri olub.

Murad Niyazlı 2005-ci il yanvarın 20-də Şəmkir rayonunda vəfat etmiş Dəllər Cəyir kənd qəbirsanlığında dəfn edilmişdir.

## Yaradıcılığı
Aşıq şeirinin bütün formalarında qələmini sınayan Murad Niyazlı həm də “Muxtar bəy” və digər dastanların yaradıcısı kimi tanınıb.

Gülyaz və Gülyanaq Məmmədova bacılarının oxuduğu məşhur "Gilənar" (söz:Səfər Verdiyev, musiqi:Aşıq Murad Niyazlı) mahnısının musiqisini Aşıq Murad Niyazlı bəstələməşdir.

Murad Niyazlı ömrünün xəzan çağında yaşayanda belə Şəmkir rayonunda yazıb-yaratdı. Aşıq Murad Niyazlı sazın-sözün əsl ustadı kimi el arasında çox məşhur olmuşdur. "Harda türk var, mən ordanam" adlı kitabda aşığın müxtəlif illərdə yazdığı şeirlər və bir qəhrəmanlıq dastanı toplanmışdır.

## Kitabları
* "Harda türk var, mən ordanam" (Şeirlər və dastan). (tərt.ed. F.Sədiyev ; red. H.Əli.) - Bakı: Təknur, 2004. - 256 səh. - 1000 nüsxə. - ISBN 5-86774-213-14
*"O elə dünyaydı bu belə dünya"
*"Niyazlı ocağı"
*"İnsandanmı küsüm, zəmanədənmi"
* Ağır ellər ozanıyam: [şeirlər] / tərt., ön söz müəl. S.Alıyev; red. M.P.Qasımlı; Azərbaycan Aşıqlar Birliyi. - Bakı: Zərdabi LTD MMC, 2018. - 152 s.

## Musiqi albomları
* Aşıq Murad Niyazlı. Agır ellər ozanıyam [Səsyazma] / Aşıq Murad Niyazlı. - Bakı, 2018. - 1 el. opt. disk (CD-DA).

## Təltifləri
Murad Niyazlı Ümumittifaq festivalı laureatı olmuş, "Əməkdar mədəniyyət işçisi" adına layiq görülmüş, Bakı, Gəncə Xalq Yaradıcılığı Evlərinin, Şəmkir rayon Partiya və İcraiyyə Komitələrinin fəxri fərmanları ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aşıq Murad Niyazlı - Gilənar — YouTube saytı
Anatoli Məsimov

**Anatoli Qurban oğlu Məsimov** — Həvəskarlar arasında bodibildinq üzrə Dünya, Avropa, Azərbaycan və Rusiya çempionu.

## Həyatı
Anatoli Qurban oğlu Məsimov 17 yanvar 1974–cü ildə Borçalıda  Bolnisi rayon Abdallı kəndində anadan olub.

1991-ci ildən etibarən Rusiya FR-nın Krasnoyarsk şəhərində yaşayır.

2001-ci ildə Myanma Birliyi Respublikasının Yanqun şəhərində həvəskarlar arasında keçirilən bodibildinq üzrə dünya birinciliyində 65 kq çəkiyədək kateqoriyasında 4-cü yerə layiq görülmüşdür.

17–20 may 2002-ci il tarixində Belorusiyanın paytaxtı Minsk şəhərində həvəskarlar arasında keçirilən bodibildinq üzrə Avropa birinciliyində 65 kq çəkiyədək kateqoriyasında 3-cü yerə layiq görülmüşdür.

7–9 may 2005-ci il tarixində Rumıniyada həvəskarlar arasında keçirilən bodibildinq üzrə Avropa birinciliyinin gümüş mükafatçı olmuşdur..

3 qat Azərbaycan çempionu və bir çox beynəlxalq turnirlərin qalibidir.

Hal–hazırda "Krasnoyarsk Bodibildinq və Fitnes Federasiyası"nın prezidenti olaraq fəaliyyət göstərir və Krasnoyarsk şəhərində yaşayır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Anatolu Masimov — '''musclememory.com'''
* Anatolu Masimov — '''www.bodybuildingfitness.org'''
Şair Ramaldanov

**Şair Ramaldan oğlu Ramaldanov** () — Birinci Qarabağ müharibəsi və Horadiz əməliyyatının iştirakçısı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasının təlim–tədris hissəsinin sabiq rəisi və akademiyanın sabiq rəis müavini, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ehtiyatda olan polkovniki.

Uğurlu "Horadiz Əməliyyatı" zamanı Horadiz qəsəbəsinin ermənilərdən azad olunmasında iştirak edən 702 briqadanın komandiri. "Azərbaycan Bayrağı" ordenini 2 dəfə alan yeganə hərbçi, Moskva "Frunze" adına akademiyanı bitirmiş ordumuzdakı 7 zabitdən biri, Əliağa Şıxlinskidən sonra yazdığı kitabları dünya hərbi akademiyalarında tədris olunan yeganə hərbçi. 

## Həyatı
Ramaldanov Şair Ramaldan oğlu 5 sentyabr 1957-ci ildə Xaçmaz rayonunun Xudat qəsəbəsində anadan olub. Milliyətcə ləzgidir. 1964-cü ildə Xudat 2 saylı orta məktəbinə daxil olub. 1974-cü ildə 8-ci sinfi bitirdikdən sonra Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbiləşdirilmiş məktəbinə daxil olub. 1976-cı ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra Azərbaycan SSR Ali Soveti adına Bakı Ali Ümumqoşun Komandirlər Məktəbinə daxil olub.

1980-ci ildə ali hərbi məktəbi uğurla bitirdikdən sonra 5 il ərzində Sovet Qoşunlarının Almaniyadakı məhdud kontingentində zabit kimi xidmət keçmişdir.

1987-ci ildə Moskva şəhərində SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Frunze adına Hərbi Akademiyasına daxil olmuşdur. 1991-ci ildə akademiyanı bitirmişdir.

1992-ci ildə Alay (polk) komandirinin müavini vəzifəsindən–fevral 1992-ci il tarixədək Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində xidmət etmişdir.

1993-cü il noyabr ayında 702 saylı motoatıcı briqadanın komandiri vəzifəsinə təyinat almışdır.

1995-ci ildə 3-cü Ordu Korpusu komandiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Milli Qəhrəman adından imtina etmişdir 

1997–2012-ci ilə qədər ordu korpusunun komandiri vəzifəsində xidmət keçmişdir. Daha sonra Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasında tədris işləri üzrə rəis müavini vəzifəsində xidmət etmişdir.

2012-ci ildə yaş ilə əlaqədar olaraq xidmətdən ehtiyata tərxis olunmuşdur.

Hal–hazırda da Müdafiə Nazirliyinin aparıcı İdarələrindən birində öz bilik və bacarığını tətbiq etməkdə davam edir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 4 aprel 1995-ci il 307 saylı fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının konstitusiya dövlət quruluşunun müdafiəsində, respublikada əminamanlığın təmin edilməsində xüsusi xidmətlərinə, öz əsgəri borclarını şərəflə yerinə yetirdiyinə görə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sözün hər mənasında peşəkar hərbçi olan polkovnik Şair Ramaldanov…
Covanni Kroçe

**Covanni Kroçe** (), və yaxud **Dalla Kroçe** (), eləcə də İohan a Kruçe Klodiyensis (), Dzuanne Çiotsoto (); () — intibah və erkən barokko dövrünün italyan bəstəkarı, Venesiya musiqi məktəbinin təmsilçisi.

## İstinadlar
Andrea Qabriyeli

**Andrea Qabriyeli** () — intibah dövrünün bəstəkarı və orqançısı. Adrian Villartın şagirdi. Venesiya musiqi məktəbinin ilk dünyaca tanınmış bəstəkarı. Venesiya üslubunun İtaliya və Almaniyada yayılmasına təsir göstərmişdi.

## İstinadlar
Mehmet Əli Birand

**Mehmet Əli Birand** () — türk jurnalist, yazıçı, xəbər aparıcısı.

## Həyatı
Birand 9 dekabr 1941-ci il tarixində İstanbulun Alman xəstəxanasında anadan olmuşdur. Ana tərəfi Kürd əsillidir. Orta təhsilini Qalatasaray Liseyində almışdır. 

2013-cü il, 17 yanvar tarixində İstanbulun Amerikan Xəstəxanasında həyatını itirmişdir. Səhər saatlarında ölüm xəbərinin yalan olduğu xəstəxana rəhbərliyi və oğlu tərəfindən söylənilsə də, 19:00-a yaxın bir vaxtda oğlu Umur Birandın mətbuat açılamasında Məmməd Əli Birandın öldüyü rəsmən açıqlandı.

O, fransız, ingilis dillərini bilirdi və eyni zamanda Belçika vətəndaşı idi.

2013-cü ildə vəfat edib.

## Fəaliyyəti
1964-cü ildə Milliyet qəzetində fəaliyyətə başlamışdır. 80-ci illərin ortasında *[[32. Gün]]* tv proqramının səmimi aparacısı olur. O özünəməxsus səmimi və açıq bir medya dili yaradır. 

TRT və Show TV  kanallarında efirə gedən veriliş Türkiyənin ən vacib xəbər proqramı idi. 1992-1995-ci illər fasiləsində Show TV-də hava xəbərlərini Birand aparırdı. 

Birandın hazırladığı "Demir Kırat", "12 Mart", "12 Eylül", "Özallı Yıllar","28Şubat: Son darbe" "Kıbrısın 50 yılı"sənədli serialları Türkiyənin Cumhuriyət tarixinin öyrənilməsi üçün əvəzolunmaz mənbələdir. Çünki bəhsedilən dövrün qəhramanları ilə birbaşa reportajlar alınıb.

Birand öz "müəllimi" Abdi İpekçi kimi çox istedadlı jurnalistlərlə gənc yaşlarından işləyib. Bunlar Can Dündar, Mithat Bereket , Cüneyt Özdemir kimi daha sonralar özləri de "müəllim" olan jurnalistlərdir.

### Həbsi
1994-cü ildə Türkiyə Radio Televiziya Qurumunu (TRT) qanunsuz şəkildə pul mənimsədiyi üçün 11 ay 20 gün həbs cəzası almış, lakin ziyan vurduğu məbləği qaytardıqdan sonra cinayət işinə xitam verilmişdir.

## İstinadlar
Tuareq üsyanı (2012)

**Tuareq üsyanı** (, ) — Malinin şimal ərazisində, Saxara səhrasında yerləşən Azavad bölgəsində yaşayan tuareqlər və bölgənin digər yerli xalqları tərəfindən başladılmış üsyan hərəkatı.
Svelink Yan Piterszon

**Svelink Yan Piterszon** ( 1562, Deventer, Hollandiya -  16.10.1621, Amsterdam, Hollandiya) — holland bəstəkarı, orqançısı, klavesinçisi və müəllimi.
Tomas Tallis

**Tomas Tallis** () — ingilis bəstəkarı və orqançısı.

## Həyatı
Tallisin erkən həyatı haqqında çox az məlumat var. 16-cı əsrin əvvəlləri VII Henrinin hakimiyyəti illərinin sonlarına doğru doğulduğu fikri mövcuddur. Tallisin uşaqlıq dövrü və bu dövrdə musiqi ilə olan əlaqəsi haqqında da az məlumat var. Belə ki, sonradan yetişkin bir üzv kimi də Chapel Royal xoru, Müqəddəs James sarayının xorlarında iştirak etmişdir. O, ilk musiqi uğurunu 1532-ci ildə Dover Monastrının( indiki Dover Kolleci) və Benedictine Monastrının (Kent şəhərində) organçı kimi qazanmışdır. Uğurları onu ilk olaraq Londona, sonradan( 1538-ci ilin payızında) Voltam Monastrı və 1540-cı ildə dağıdılan Essex`dəki böyük Auqustinyan Monastrına qədər gətirmişdir. Tallisin növbəti iş yeri Kanterbur kafedralı oldu.1543-cü ildə Chapel Royal xoruna yetişkin kimi göndərildi.(hansı ki, sonradan protestant quruma çevrildi) Tallis VII Henri, Edward VI (1547-1553) Şahzadə Mary(1553-1558) və Şahzadə Elizabet (1558-dən Tallisin öldüyü 1585-ə qədər) üçün musiqilər bəstələdi və ifa etdi. Ardıcıl olaraq, maraq üçün bəstəkar və orqançı kimi fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Tallis ətrafında gedən dini mübahisələrdən uzaq durmağa çalışmış, hətta William Byrd kimi o da, “formalaşmamış Roma katoliki”olaraq qaldı. Tallis müxtəlif monaxların çox fərqli musiqi istəklərini rahat bir şəkildə yerinə gətirə bilən çox fərqli kompozisiyalar yarada bilirdi. Dövrünün digər önəmli bəstəkarları arasında Christopher Tye və Robert White da daxil olmaqla, Tallis fərqlənirdi.

## Şəxsi həyatı
Tallis 1552-ci ildə evlənib,onun yoldaşı Joan ondan 4 il uzun yaşadı.Uşaqları yox idi.Ömrünün sonlarını Greenvichdə, kraqllıq sarayına yaxın bir yerdə yaşadı. 1575-ci ildə Şahzadə Elizabet ona və tələbəsi William Byrdə polifonik musiqidə 21 illik monopoliya və öz musiqilərini çap etdirmək üçün bir nəşr evi bağışladı.Hansl ki, bu o dövrdə bir ilk oldu.Tallisin monopoliyası “mahnı və mahnılar” toplusu kimi təqdim olunurdu və ingilis, latın, frnasız, italyan və s. dillərdə istifadə olunurdu. Tallisin bütün növ musiqiləri istənilən dildə çap etmək izni var idi. Tallis və Byrd öz monopoliyalarını “Ürək mahnısı” toplularını çap etdirmk üçün istifadə edir(1575)

## Ölümü
Thomas Tallis Greenvichdəki evində 1585-ci ilin noyabrında hüzur içində öldü.O, Greenvicdəki Müqəddəs Alfegi kilsəsində basdırıldı.

## İstinadlar
Kristofer Gibbons

**Kristofer Gibbons** ( 1615, London, Britaniya İmperiyası -  1676) — ingilis bəstəkarı və orqançısı. Orlando Gibbonsun ikinci oğlu.
Tomas Morli

**Tomas Morli** ( 1557, Norviç, Britaniya İmperiyası -  1602, London, Britaniya İmperiyası) — ingilis bəstəkarı, orqançısı, nəzəriyyəçisi.
Fikrət Babayev (hakim)

**Fikrət Babayev** () — Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi (1998–2012).

## Həyatı
1 iyul 1938-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun (indiki Kəngərli rayonu) Qıvraq kəndində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.

1967-ci ildən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad şəhərində Daxili İşlər Nazirliyinin müstəntiqi vəzifəsində fəaliyyətə başlamışdır. 1967-ci ildən 1975-ci ilədək Daxili İşlər Nazirliyində müstəntiq, 1975–1978-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin şöbə rəisinin müavini, 1978-ci ildən 1981-ci ilədək Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin İstintaq şöbəsinin rəisi vəzifəsində, 1992-ci ildən 1998-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin İstintaq idarəsinin rəis müavini vəzifəsində işləmişdir.

14 iyul 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının qəbul olunmuş bir sıra qanunvericilik aktlarının hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir.

2003-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur. Ailəlidir dörd övladı var.

2012-ci il oktyabrın 8-də prezident İlham Əliyev Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi Fikrət Babayevin səlahiyyətlərinə xitam verilməsi haqqında sərəncam imzalayıb.

30 sentyabr 2013-cü ildə ürək tutmasından vəfat edib.

Ailəlidir, dörd övladı var.

## İstinadlar
Muxtarnamə

**Muxtarnamə** () — İslam tarixində mühüm rol oynamış Muxtar əs-Səqafinin həyatına və onun Əməvilərə qarşı qiyamına həsr olunmuş İran istehsalı dini-dram janrında çəkilmiş serial.

## Haqqında
Serial dini-siyasi fiqur olan Muxtar əs-Səqafinin Hüseyn ibn Əlinin qisasını almaq məqsədilə Əməvilərə qarşı qaldırdığı qiyamdan bəhs edir. Rejissor və prodüserliyini Davud Mirbağırinin etdiyi "Muxtarnamə" teleserialı uzunmüddətli əməyin məhsuludur.

İran Radio və Televiziya qurumunun "Sima Film"-ə çəktirdiyi bu serial, Hüseyn ibn Əliin qatillərindən qisas almağa çalışan Muxtar Səqəfinin həyat hekayəsini və Əməvilərə qarşı qiyamını özündə əks etdirir. 40 seriadan ibarət olan bu serialın hər seriası 50–55 dəqiqədir. Teleserialın çəkilişləri 2 il davam etmiş və büdcəsi 20 milyon ABŞ dolları təşkil edir. Serialda 100 baş və 400 köməkçi aktyorlar iştirak etmişdir. Serial yayınlanmağa başlaması ilə xüsusən Ərəb ölkələrində çox bəyənilib və çox sayda izləyici toplamağı bacarmışdır. Serialın beynəlxalq aləmdəki adı "Mokhtar nameh"-dır. Serialın hazırlanması 2010–2011-ci illərdə başa çatmışdır. Rejissor və prodüseri Davud Mirbağıri, görüntü rejissoru Azim Cavanruh, aktyorlar Fəribürz Arabnia, Rza Ruyqari və Amin Zənəqanidir.

## Aktyorlar

## Həmçinin bax
* Muxtar Səqəfi
* Kərbəla döyüşü
* Aşura günü

## Xarici keçidlər
* Haqla batilin savaşı
Teymur Məmmədov

* Teymur Məmmədov (aktyor) — Azərbaycanlı aktyor.
* Teymur Məmmədov (boksçu) — Azərbaycanlı boksçu.

## Həmçinin bax
*Teymur 
*Məmmədov
Qətl! (film, 1930)

**"Qətl!"** () — rejissor Alfred Hiçkokun filmi.

## Məzmun
Dram teatrının aktrisası Ednanın vəhşicəsinə qətlində onun rəfiqəsi aktrisa Diana Barinq şübhəli bilinir. Bütün dəlillər onun əleyhinədir. Qurbanın meyiti Diananın oturduğu otaqdadır, onun yanında qətl aləti atəşkeş olub, Diananın paltarı qana bulaşıb, stolun üstündə isə tamamilə boş brendi butulkası var. Ev sahibəsinin sözlərinə görə cinayət baş verən yerdən yüksək qadın səslərindən başqa heç nə eşidilmirdi. Şübhəli şəxs isə istintaqa dönə-dönə təkrar edir ki, əslində Ednanın yanına söhbət üçün gəlmişdi, lakin etdikləri söhbətin böyük hissəsini xatırlaya bilmir. İstintaq güman edir ki, Diana bu qətli brendinin təsiri altında, şəxsi ədavət və ondan daha uğurlu çıxış edən aktrisaya yersiz paxıllıq şəraitində törədib. Vəkillərin müşavirəsində cəmi üç səs onun günahsız olduğunu göstərdi. Onun günahsız olduğunu düşünənlər arasında tanınmış aktyor Con Menyer də var idi, lakin müzakirənin ümumi əhval-ruhiyyəsi ona təsir edir. O da ittihamedici qərar verir. Diananı dar ağacı gözləyir, lakin Conun şübhələri onu, cinayətin mühüm səbəblərinin axtarışına çıxmağa məcbur edir. Bu işdə onun köməyinə böyük Şekspir və teatr gəlir.

## Film haqqında
:* Aktyor Herbert Marşallın səsli kinoda ilk rolu məhz bu filmdə olmuşdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Əsərin müəllifləri :** Klemens Deyn, Helen Simpson
: **Ssenari müəllifləri :** Alfred Hiçkok, Alma Revill, Volter Maykroft
: **Rejissor :** Alfred Hiçkok
: **Operator :** Cek Koks
: **Bəstəkar :** Con Reynders
: **Prodüser :** Con Maksvell

### Rollarda
: Herbert Marşall – Con Menye
: Nora Barinq – Diana Barinq
: Fillis Konstem – Dusi Markhem
: Edvard Çapmen – Ted Markhem
: Esmi Persi – Hendel Feyn
: Maylz Mender – Qordon Drüs
: Donald Koltrop – Ayon Stüart

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Chandler, Charlotte. *It's only a movie: Alfred Hitchcock : a personal biography*. First Applause, 2006.
* Yacowar, Maurice. *Hitchcock's British Films*. Wayne State University Press, 2010.
İbrahim Quliyev

* İbrahim Quliyev (dövlət xadimi) — Milli Aviasiya Akademiyası hüquqşünaslıq kafedrasının müdiri, hüquq elmləri doktoru, professor.
* İbrahim Quliyev (musiqiçi) — musiqiçi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi.
* İbrahim Quliyev (geoloq) — akademik.

## Həmçinin bax
* İbrahim
* Quliyev
Bidgənə partlayışı

**Bidgənə partlayışı** — 12 noyabr 2011-ci il saat 12:50-də İranın Modərres qarnizonundakı (Əmirəlmomenin qarnizonu) silah anbarında baş vermiş hadisə.

## İstinadlar
Gəlugah şəhristanı

**Gəlugah şəhristanı** — İranın Mazandaran ostanının şəhristanlarından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Gəlugah şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 39,450 nəfər və 10,365 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Gəlugah

**Gəlugah** () — İranın Mazandaran əyalətinin şəhərlərindən biri və Gəlugah şəhristanının paytaxtıdır. Gəlugah əhalisi Ümranlı elindən ibarətdir. Şəhərdə danışılan dil Azərbaycan dilidir (Azərbaycan Türkcəsi). 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 18,720 nəfər və 4,927 ailədən ibarət idi.

## Həmçinin bax
* Ümranlı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nəməngan vilayəti

**Nəməngan vilayəti** — Özbəkistanda vilayət.

## Tanınmışları
*Əkməl Nur (özb. Nuriddinov Akmal Vahobovich) — Özbəkistanın xalq rəssamı, Özbəkistan Rəssamlıq Akademiyasının sədri, akademik.

## Xarici keçidlər
Aşıq Cahad

**Aşıq Cahad (Nacıyev)** () — Aşıq Ələsgərin kiçik oğlu Aşıq Talıbın şagirdi.

## Həyatı
Aşıq Cahad 1917-ci ildə Göyçə mahalının Qaraqoyunlu kəndində dünyaya göz açıb. Söylədiyinə görə, atası Camal kişi (1884–1965) savadlı olub, bir neçə dil bilməklə yanaşı, saz-söz sənətinin gözəl bilicisi olduğundan, artıq 15 yaşında yaddaşıyla tutumlu saz-dastan yatırına yiyələnib. Havacatı hər yayı Göyçədə keçirən Aşıq Əsəddən öyrənsə də, 30-cu illərin II yarısında Aşıq Talıb və Aşıq Nəcəf onu həmişəlik şagirdliyə götürürlər. O, 1947–1948-ci illərdə artıq qocalmış Aşıq Əsədin evində qalıb, onunla da məclis keçirirmiş. Daha sonralar Aşıq Cahad Göyçəyə qayıdaraq ustadının oğlu və qardaşı oğlu ilə məclislərə gedərmiş. Ozü də sonuncu ilə — Aşıq Nəcəflə daha çox.

Aşıq Cahad da, artıq yaşı ötdukdən sonra, Şərqi Azərbaycanda, eləcə də Bakıda tanınmağa başlayıb. Belə ki, televiziya və radionun fondunda onun 1990-cı illərədək bircə lent yazısı yox idi. 1987-ci ildə Göyçə aşıqlarının və el şairlərinin – Haqverdi Talıboğlunun, onun özünün, Daşkəndli Aşıq Hacının, Babacanlı Aşıq Mikayılın, Zəki Islam, Eldar İsmayıl və digərlərinin Bakı səfəri zamanı televiziya və radionun saymazyanalığı və yekəxanalığından qəzəbləndim və Dövlət səs yazıları arxivinin direktoru Yaqub Mədətovun milli qeyrətindən faydalanmalı oldum. Məhz onun köməyi ilə Aşıq Cahad və Ağbabalı Aşıq İskəndər 3 dekabr 1987-ci il tarixdə ilk dəfə səs və çalğılarının studiya lent yazılarını eşidə bildilər.

Aşıq Cahadın söylədiyinə görə, Kəlbəcərin Keşdək kəndindən Aşıq Bəhmən onun ilk şagirdi olub və sonralar Sarıyaqubdan və Dağıstandan daha bir neçə nəfəri öyrədib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Bidgənə

**Bidgənə** () — İranın Tehran ostanının Məlard şəhristanının yerləşir.

## Həmçinin bax
* Bidqəne partlayışı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Biqəne mövqeyi xəritə üzərində
‎
Sekulyarizm

**Sekulyarizm** — dinin insanların düşüncə və hərəkətlərində və cəmiyyətdəki institutlar üzərində təsirinin azalması.

Sosiologiya elmində XX əsrin ortalarından bəri qızğın şəkildə müzakirə olunan bu mövzuda iki təzadlı cəbhədə yerləşən sosioloqlar var. Brayan Vilson, Maks Veber, Ziqmund Freyd kimi mütəfəkkirlər dünyada iqtisadi inkişaf və elmin dirçəlişi ilə dinin təsirinin azalacağını desə də, Peter Berger və Tomas Lukman kimi müasir dövrün sosioloqları sekulyarizm yox, tam əks prosesin baş verdiyini iddia edirlər. Hər iki tərəfin də olduqca tutarlı arqumentləri var. Məhz bu iki fərqli düşüncələrin mövcudluğu dinin cəmiyyət üzərindəki təsiri mövzusuna müxtəlif prizmalardan baxmağa kömək olur.

Dinin elm üzərində üstünlük təşkil etdiyi dövrlərdə, daha dəqiq XVII əsrə kimi, dini dəyərlər dövlətdən tutmuş insanların şəxsi həyatına qədər bütün sahələrə kəskin dərəcədə təsir göstərirdi. Dövlət siyasətinə dini liderlər təsir edirdilər. Dini məclislər və dəyərlər insanların gündəlik həyatında olduqca vacib statusa malik idi. İnsanlar dini inanclar və hissləri ilə hərəkət edirdilər, rasional (məntiqli) düşüncə əksər hallarda mövcud olmurdu. Lakin XVII əsrdə baş verən mədəni və elmi inqilablar vəziyyəti köklü şəkildə dəyişdirməyə başladı. Elm adamları apardıqları araşdırmaların nəticəsində bir çox miflərin, kök salmış dəyərlərin əsassız olduğunu sübut edə bildilər. Elmli insanların sayı artdıqca dini izləyənlərin sayı azaldı, çünki elmli adamlar artıq dini metaforları, mifləri və bəzi yerlərdə yayılan xurafatları saymamağa, nəticədə isə dindən uzaqlaşmağa başladılar. Bu vəziyyət tək elm adamlarının dairəsində yox, həmçinin dövlət təbəqəsinə və tədricən sadə camaata da təsir etdi. Elm adamlarının gördükləri işlərdən agah olan bir çoxları ya dindən tam uzaqlaşmağa, ya da dini kor-koranə izləməkdən qaçmağa başladılar. Bütün bu dəyişikliklər dinin cəmiyyətdəki təsirini zəiflətməyə başladı. Bu zəifləməni məşhur amerikan sosioloq Brayan Vilson apardığı intensiv müşahidə və araşdırmalar nəticəsində göstərərək sekulyarizm prosesinin həqiqətən də baş verdiyini sübut etmişdir, baxmayaraq ki onu Tomas Lukman və Peter Berger cütlüyü tənqid edir.

Brayan Vilson 5 müxtəlif cəhəti analiz edərək sekulyarizmin baş verdiyini göstərmişdir.
* Miflərin yox olması və elmin mifləri açıqlaması — Elmin təsiri artdıqca elmi araşdırmalar miflərin köksüz-əsassız olduğunu açıqlaya bilmişdir. Məhz bundan sonra miflərə inananların sayı kəskin şəkildə azalmışdır. Eyni zamanda çox sayda insan hətta dindən də uzaqlaşmağa başlamışdır. Çünki, elmli insanların əksəri materialist (yalnız gözlə görünən və hiss olunan maddiyyəti qəbul edən mövqe) mövqeyini seçir, bu da ki, gözlə görülə bilməyən Allahın və digər fövqəlqüvvələrin inkar olunmasına gətirib çıxarır.

## İstinadlar
Rauf Nərimanbəyli

**Rauf Cəmil oğlu Nərimanbəyli** (16 may 1929, Bakı — 2023) Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2008), Bakı Musiqi Akademiyasının professoru.

## Həyatı
Rauf Cəmil oğlu Nərimanbəyli 1929-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını (indiki Ü. Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyası) fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1973-cü ildən dosent, 1994-cü ildən professor adı almışdır. Pedaqoji fəaliyyətinə kamera-ansamblı sinfində konsertmeyster kimi başlamışdır.
1961-ci ildən kafedranın müəllimidir.

1967–1971-ci illərdə konservatoriyada ifaçılıq fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışmışdır.

1976-cı ildən 1993-cü ilədək kamera ansamblı kafedrasının müdiri, 1993–1999-cu illərdə orkestr şöbəsinin dekanı olmuşdur.

1990-2016 illərdə kamera-ansamblı kafedrasının müdiri olmuşdur.

Məzunlarının sayı 250-yə yaxındır. Onlardan çoxu respublika, şəhər ali təhsil ocaqları arasında keçirilən müsabiqə və festivalların qalibləridirlər. Əksəriyyəti BMA, musiqi məktəblərində, tədris ocaqlarında fəaliyyət göstərir, bəziləri isə öz fəaliyyətini respublikadan kənarda davam etdirirlər.

## İstinadlar
Gogan

**Gogan** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanının Gogan bəxşində yerləşən bir şəhər. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 10,949 nəfər və 3,109 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.

## Şəkillər
 
Fayl:Gogan's baklava.jpg|Gogan paxlavası


## İstinadlar
Martin Nimöller

**Martin Fridrix Qustav Emil Nimöller** (; 14 yanvar 1892, Lippştadt, Almaniya İmperiyası — 6 mart 1984, Visbaden, Almaniya Federativ Respublikası) — protestant din xadimi, protestant yevangelist kilsəsinin pastoru, Almaniyada ən məşhur nasizm əleyhdarlarından biri, Beynəlxalq kilsələr şurasının prezidenti, "Xalqlar arasında sülhün möhkəmləndirilməsinə görə" Lenin mükafatı laureatı (1967).

İlk vaxtlarda Hitleri dəstəkləyən Nimöller, nasistlərin hakimiyyətə gəlməsindən və onların irəli sürdükləri "ali irq" ideyasını, anti-dini kampaniyanı və yəhudilərə qarşı tətbiq etdikləri sərt qanunları gördükdən sonra qatı nasizm əleyhdarına çevrilmiş və Almaniyada Hitleri açıq şəkildə tənqid etməyə başlamışdır. Bu fəaliyyətinə görə 1937-ci ildə həbs edilmiş və yalnız 1945-ci ildə müttəfiq qoşunları tərəfindən Daxau həbs düşərgəsindən azad edilmişdir.

Nimöllerin "Onlar gələndə" şeiri böyük populyarlığa malikdir:

:Nasistlər kommunistlərin dalınca gələndə, mən susdum, çünki mən kommunist deyildim.
:Onlar sosial-demokratları içəri atanda, mən susdum, çünki mən sosial-demokrat deyildim.
:Sonra onlar həmkarlar ittifaqlarının nümayəndələri üçün gəldilər, mən heç nə demədim, çünki həmkarlar ittifaqının üzvü deyildim.
:Sonra onlar yəhudilərin dalınca gəldilər, mən heç nə demədim, çünki mən yəhudi deyildim.
:Onlar mənim dalımca gələndə, buna etiraz edəcək heç kim qalmamışdı.