open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dəmirqapı (dəqiqləşdirmə)

* Dəmirqapı (Dunay) — Dunay çayı yatağının Karpat və Stara-Planin dağlarının birləşdiyi yerdən keçən ensiz hissəsi.
* Dəmirqapı Dərbənd —  Dağıstanın Dərbənd şəhərinin digər adı.
* Dəmirqapı (Şavşat) — Türkiyədə yaşayış məntəqəsi.
* Dəmirqapı (Mut) — Türkiyədə yaşayış məntəqəsi.
Nikolya Sarkozi

**Nikolya Sarkozi** (, tam adı *Nicolas Paul Stéphane Sárközy de Nagy-Bócsa*; ) — Fransa dövlət və siyasi xadimi, Fransa Respublikasının 23-cü, Beşinci Respublikanın 6-cı prezidenti. Fransanın dövlət başçısı kimi Andorranın knyazı və Fəxri Legion ordeninin Ali Magistridir. 6 may 2007-ci ildə seçilib, vəzifəyə həmin il 16 mayda başlayıb.

2004-cü ildən vəzifəyə seçilənədək hakim Xalq Hərəkatı Uğrunda İttifaq (, UMP) partiyasının lideri olub. 1993–1995, 2002–2004 və 2005–2007-ci illərdə Fransa hökumətində nazir olub. Həmçinin prezident vəzifəsinə qədər O-de-Sen departamenti Baş Şurasının sədri olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AzeriMuslims.com
İsmayıl Haniyə

**İsmayıl Haniyə****, Həniyyə** və ya **Həniyə** (; ) — Fələstinin Həmas təşkilatının siyasi bürosunun 2017-ci ildən bəri rəhbəri. O, bu vəzifədə 1996-cı ildən təşkilata sədrlik edən Xalid Məşəli əvəz edib.

İsmayıl Haniyə 1962-ci ildə Qəzzə zolağında, Şati qaçqın düşərgəsində anadan olub. 1987-ci ilə Qəzzə İslam Universitetinin ərəb dili ədəbiyyatı fakültəsini bitirib. O, 2006–2016-cı illərdə Qəzzadakı hökumətə başçılıq edib.

2024-cü ildə İranda keçirilən prezident seçkilərində qələbə çalmış Məsud Pezeşkianın andiçmə mərasimində iştirak etmək üçün ölkəyə səfər etdiyi vaxt Tehranda qaldığı iqamətgahda sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür.

2024-cü ilin dekabrında İsrail suiqəstdə iştirakını etiraf edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lüsi Lauless

**Lucy Lawless** (, ) — ABŞ pop və ritm-end-blüz müğənnisi, mənşəcə barbadosludur. Amerikan  serialında baş qahramanıdır.

## Həyatı

Lüsi Louless (ingLucy Lawless, d.29 Mart 1968,Mount Albert, Auckland),Yeni Zelandiyalı aktrisa və müğənni.Beynəlxalq mükafat almış Televiziya serialı ndə 1995-dən 2001-ə qədər canlandırdığı Zena rolu ilə tanınmışdır.Bundan başqa  Battlestar Galacticada da önəmli rol almışdır.Sonuncu çəkildiyi serial  və də Batiatın arvadı rolunu canlandırmışdır(ancaq serialın İntiqam hissəsində Batiat yoxdur).

## Şəxsi həyatı

Lüsi 19 yaşında Qarz Loulessdən hamilə qalmışdır.1988-ci ildə Kalgoorlie,Avstraliyada evləndilər.Yeni Zelandiyaya qayıdanda Deysi Louless adlı qızları doğulmuşdur.(doğum tarixi 15 iyul 1988-ci il).Cütlük 1995-ci ildə boşanmışlar.Lüsi daha sonra Zenanın yaradıcısı  Robert G. "Rob" Tapert ilə 28 Mart 1998-ci ildə evləndi.Julius Robert Bay Tapert (doğum tarixi 16 Oktyabr 1999) və Judah Miro Tapert (doğum tarixi 7 May 2002) adında iki oğulları var.

## Filmoqrafiyası

## Albomları
* Come To me Lawless
* Come To Mama: Lucy Lawless In Concert: The Roxy Theater In Hollywood

## İstinadlar
 

## Xarici istinadlar

* http://www.imdb.com/name/nm0005128/- IMDB
* http://www.tv.com/lucy-lawless/person/3682/summary.html - TV.com
Qrinviç meridianından... kənarda

## Məzmun
Filmin süjet xətti belədir: Qəhrəman gənc rəssamdır. O, siyasətdən uzaq olmaq istəyir. Hər bir yaradıcı insan kimi onun da öz dünyası var. Amma vəziyyət elə inkişaf edir ki, məcburiyyət qarşısında o da, dövrün hadisələrinə qarışmalı olur. Çünki, ən yaxın dostu cəbhənin bir tərəfində, sevgilisi o biri tərəfindədir...

## Film haqqında
Filmin layihəsi Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Yeni əsr. Yeni gənclər. Yeni baxış" qısametrajlı film layihə müsabiqəsində 2-ci yeri tutub (02.08.2006).

Çəkilişlər 2 aya yaxın davam etmişdir.

## Festivallar və mükafatlar
:1) 2007-ci ildə Ukrayna Beynəlxalq Kinofestivalı
:*"Ən yaxşı operator işinə görə" Nadir Mehdiyevə Mükafat verilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyən
:**Ssenari müəllifi:** Kamran Qasımov
:**Quruluşçu rejissor:** Yusif Quliyev
:**Quruluşçu operator:** Nadir Mehdiyev

### Rollarda
:Elvin Mirzəyev — Əyyub
:Rafael İsgəndərov — Seymur
:Məsmə Aslanqızı
:Ramiz Novruz — polis rəisi

## Mənbə
* "Bu meydan, bu ekran-2008". //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 27.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Lomer Axvlediani

**Lomer Birzinoviç Axvlediani** (; ) — sovet və gürcü kinooperatoru, Gürcüstan SSR Xalq artisti (1984), Şota Rustavelli adına Gürcüstan SSR Dövlət mükafatı (1979) və Lenin mükafatı (1986) laureatı.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
# Küp (film, 1970)
# Heydər Əliyev (film, 1999-2013)
# Milli bomba (film, 2004)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Giya Kançeli

**Giya Kançeli** (; ) — Sovet və gürcü bəstəkarı. Kino bəstəkarı. SSRİ-nin xalq artisti (1983), dövlət mükafatının laureatı (1976)

## Həyatı
Qiya Aleksandr oğlu Kançeli 10 avqust 1935-ci ildə Tiflisdə dünyaya gəlmişdir. 1983-cü ildə SSRİ-nin xalq artisti olmuşdur, və 1976-cı ildə dövlət mükafatının laureatının sahibi olmuşdur.

Musiqi məktəbini, sonra Tiflis Universitetinin geologiya fakültəsini (1959-cu ildə) bitirdi və yalnız bundan sonra 1963-cü ildə I. I. Tuskiyanın kompozisiya sinfində bitirdiyi Tbilisi Konservatoriyasına daxil oldu [5].

1970-ci ildən Tiflis Konservatoriyasında (alətlər sinfi) dərs demişdir.

1971-ci ildən Tbilisi S. Rustaveli Teatrının musiqi hissəsinin rəhbəri olmuşdur.

1979-cu ildən — Gürcüstan SSR Bəstəkarlar İttifaqının katibi. Gürcüstan SSR Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvü.

Ömrünün son illərində bəstəkar ciddi xəstələndi. Ömrünün son aylarını bir xəstəxanada keçirdikdən sonra 2 oktyabr 2019-cu ildə Tiflisdə ürək çatışmazlığından öldü. 5 oktyabrda Didubian panteonunda dəfn edildi.

## Filmoqrafiya
# Qəm yemə! (1969)
# Küp (film, 1970)
# Mimino (film, 1977)
# Milli bomba (film, 2004)

## İstinadlar
Naharlı

**Naharlı** — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonunun Məzrəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Saatlı rayonunun Hacıqasımlı kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Naharlı kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Naharlı kəndi Məzrəli və Hacıqasımlı kəndləri arasında, Saatlıdan 8&nbsp;km qərbdə, Araz və Kür çaylarının arasında, Mil düzündə yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 607 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yanus

**Yanus** — Roma mifologiyasında zamanın, başlanğıcların və sonların, seçimlərin, açarların və qapıların tanrısıdır (yunanca : *Ιανός* (Ianós kimi tələffüz edilir — qapı sözündəndir). Roman iyerarxiyasında (diuum deus) ən yüksəkrütbəli Tanrı hesab edilən Yanus digər Tanrılardan daha böyük imtiyaza sahibdir. İki üzlü təsvir edilir. Yanusun gənc üzü gələcəyi qoca və saqqallı üzü isə keçmişi simvolizə edir. O ilin və müharibə mövsümünün (onun məbədinin qapıları Romada sülh zamanı qapalı olurdu) açılışına rəhbərlik edən Portunus ilə birlikdə "Qapılar Tanrısı"dır. Müharibə zamanı müharibənin nəticələrini əvvəlcədən təxmin etmək üçün Yanus məbədlərində ayinlər keçirilərdi. Kral Numanın öz adını verdiyi Yanvar (januarius) ayı ona həsr edilib.

## Etimologiya və epitetlər (adlar)
Yanusun etimologiyası abstrakt mənada " keçmək" anlayışına müvafiq gələn, özü də hind-avropa mənşəli *ei- (" getmək ") felindən formalaşmış *iā sözünə əsaslanır. Bu etimologiya qədim insanların ona verdiyi mənadan irəli gəlir." Janus" daha çox " keçid " anlayışına uyğundur və ümumiyyətlə o ötürücü tanrı kimi dəyərləndirilir. Ona verilən hər iki ad Tanrı *Patuleius (açan) və Tanrı *Clusius (bağlayan) romalıların ona " qapı açan " və " qapı bağlayan " kimi inanmalarından irəli gəlmişdir. Pater (ata) və hətta Januspater onun daha çox istifadə edilən ləqəbi olduğu güman edilir. Bu dini ləqəb istifadə edildikdə bir çox tanrılar nəzərdə tutulmasına baxmayaraq romalıların bu adı çəkərkən məhz Janusu nəzərdə tutduqları hesab edilir. Əgər onlar bütün tanrılara birlikdə ibadət edirdilərsə, sadəcə Pater deyə müraciət edirdilər. Janus üçün bu ləqəb təkcə hörmət əlaməti hesab edilmir, həmçinin onun rolunu xüsusi qiymətləndirilirdi. O tanrıların birincisi və hətta bəzi mənbələrdə yaradıcı hesab edilirdi.

Yanvar ayının adı bu tanrının şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
VI Məhəmməd

**Məhəmməd VI bən Əl-Həsən** (; ) — 1999-cu ildən Mərakeşin kralı.

## Həyatı
Məhəmməd VI bən Əl-Xəsən 21 avqust 1963-cü ildə Mərakeşin paytaxtı Rabat şəhərində anadan olmuşdur. Ələvilər sülaləsinə aiddir. 2002-ci ilin martında 24 yaşlı İT mütəxəssisi Lalla Salma adlı xanımla evlənib. 2018-ci ildə onlar boşandılar, cütlüyün yollarının ayrılmasına nəyin səbəb olduğu bilinmir.

Mərakeş kralı II Həsənin böyük oğludur. Ailədə ikinci uşaqdır. 1999-cu ildə atasının ölümündən sonra Məhəmmədin inauqurasiyası keçirilib və orada onu əhaliyə iqtisadiyyatı inkişaf etdirəcəyi vədlərinə görə “yoxsulların kralı” kimi təqdim ediblər. Ələvilər sülaləsinin 18-ci kralıdır. Ələvilər sülaləsi 1666-cı ildən başlayaraq Mərakeşin hakimiyyətini öz əllərində saxlayırlar.

## Sərvəti
VI Məhəmməd 2,5 milyard dollarlıq sərvəti ilə dünyanın ən varlı monarxlarından biri hesab olunur və iqtisadiyyatın bütün aparıcı sahələrini öz əlində cəmləşdirib. Onun qarajında “Maybach”, “Aston Martin”, “Ferrari” və onlarla digər dəbdəbəli və tuninq avtomobillər var. Dəyəri 1,2 milyon dollar olan brilyantlarla bəzədilmiş ağ qızıldan saat taxan monarx 12 sarayın saxlanmasına külli miqdarda pul xərcləyir, üç ulduzlu “Mişlen” restoranlarda şam edir, xarici səfərlərə 300 nəfərin müşayiəti ilə gedir. Monarxın özünün xərcləri Mərakeş vergi ödəyicilərinə ildə 353 milyon dollara başa gəlir ki, bu da Britaniya kraliçası II Yelizavetanın xərclərindən 18 dəfə çoxdur.

## İstinadlar
Boris Frumkin

**Boris Frumkin** () — kino dirijoru.

## Həyatı
Boris Frumkin 26 may 1944-cü ildə anadan olmuşdur. "Melodiya" ansamblının bədii rəhbəridir.

## Filmoqrafiya
* Musiqi müəllimi (1983)
Türklər (dəqiqləşdirmə)

**Əsas mənada**

* Azərbaycan türkləri — əsasən Azərbaycan Respublikası, Cənubi Azərbaycan, Borçalı, Dərbənd, Qars (və vaxtilə Qərbi Azərbaycan) yaşayan xalq, Azərbaycan əhalisinin əksəriyyətini təşkil edən etnik qrup.
* Anadolu türkləri — Türkiyəli türklər; əksəriyyəti Osmanlı İmperiyası dağıldıqdan sonra qurulan Türkiyə Cümhuriyyəti torpaqlarında yaşayan türk xalqına verilən ad, Türkiyə əhalisinin əksəriyyətini təşkil edən etnik qrup.
* Türk xalqları — Avrasiya ərazisində yaşayan, türk soylu, türk mədəniyyətli, türk dillərinə mənsub olan dillərdə danışan xalqlar.

**Yaşayış məntəqələri**
* Türklər — Laçın rayonunda kənd.
* Türklər — Beyləqan rayonundda qəsəbə.

## Həmçinin bax
* Türk (dəqiqləşdirmə)
Reyn

**Reyn** (, , )  — Avropanın əsas çaylarından biri. Çay mənbəyini İsveçrənin cənub-şərqindəki Alp dağlarının Qraubünden kantonundan götürür. İsveçrə-Lixtenşteyn, İsveçrə-Avstriya və İsveçrə-Almaniya sərhədlərinin bir hissəsini təşkil edir. Bundan sonra Reyn Fransa-Almaniya sərhədinin çox hissəsini təşkil edir, bundan sonra Almaniyanın Reyn bölgəsindən əsasən şimala doğru axır. Almaniyada Reyn əsasən qərb istiqamətinə çevrilir və Hollandiyaya axır və orada isə Şimal dənizinə tökülür. Çayın adını daşıyan iki alman torpağı mövcuddur: Şimali Reyn-Vestfaliya və Reynland-Pfalz. Reyn Hövzəsinin Hidrologiyası üzrə Beynəlxalq Komissiya və EUWID, iqlim böhranı nəticəsində çayın növbəti 30-80 il ərzində həcmində kütləvi azalma və ya hətta tamamilə quruya biləcəyini iddia edir. Mərkəzi və Qərbi Avropada (Dunaydan sonra) ikinci ən uzun çaydır.

Reyn və Dunay Roma İmperiyasının şimal daxili sərhədinin çox hissəsini təşkil edirdi və Reyn o günlərdən bəri dənizin dərinliklərinə ticarət və mal gətirən mühüm naviqasiya su yolu olmuşdur. Onun boyunca tikilmiş müxtəlif qalalar və müdafiə qurğuları onun Müqəddəs Roma İmperiyasında su yolu kimi əhəmiyyətli olduğunu təsdiqləyir. Reynin ən böyük və ən əhəmiyyətli şəhərləri arasında Köln, Rotterdam, Düsseldorf, Duysburq, Strasburq, Arnhem və Bazel var.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cəmilli (Xocalı)

**Cəmilli** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Cəmilli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Cəmilli kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Tarixi
1991-ci il 23 avqust tarixində qəsəbədə ermənilər tərəfindən 3 nəfər qətlə yetirilib, 7 nəfər ağır yaralanıb.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xankəndi şəhərindən 2,5&nbsp;km uzaqlıqda, dəniz səviyyəsindən 1500 metr yüksəklikdə yerləşir.

## Əhalisi

### Görkəmli şəxsləri
* Şakir Salahov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

## Həmçinin bax
*Kosalar (Xocalı)

## İstinadlar
Cəmilli (Tərtər)

**Cəmilli** — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Cəmilli Tərtər rayonunun Dəmirçilər inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ düzündədir. Etnotoponimdir.

## İstinadlar
Evoğlu (Tərtər)

**Evoğlu** — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun eyni adlı inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Kənd Qarabağ düzündədir. Etnotoponimdir. Səlcuq oğuzlarının ivə/yivə tayfa adından və etnonim yaradıcılığında iştirak edən oğlu (nəsli) komponentindən ibarətdir. 1823-cu ilə aid bir sənəddə yalnız Ağdam rayonundakı Evoğlu kəndinin adı çəkilir və bildirilir ki, bu nəsil Qaradağlı tayfasına mənsubdur. Qaradağlılar isə kəngərlilərin qaraxanlı tayfasının bir qoludur. Bu sənədə əsasən məlum olur ki, Tərtər rayonundakı Evoğlu kəndini sonralar Ağdamın eyniadlı kəndindən köçmüş ailələr salmışlar. Vaxtilə qızılbaşlar, sonralar isə Şahsevən tayfa birləşməsinə daxil olan evoğlular Səfəvilər dövlətinin siyasi və ictimai həyatında müəyyən rol oynamışlar. Odur ki, hazırda Cənubi Azərbaycanın Xoy Şəhristanında 32 kəndi əhatə edən Evoğlu dehistanı mövcuddur..

Evoğlu adının yaranması barədə müxtəlif fərziyələr var. Bunların içərisində ən dəqiqi akademik T.Bünyadovun irəli sürdüyü fərziyədir. T.Bünyadova görə Evoğlu sözü qədim Türk tayfası olan İVƏ (yivə) tayfalarının adıyla bağlıdır. Həmin tayfanın 1 qolu da Qaradağlı tayfasıdır. Evoğlu adı İvəli, Yivəli adlarının tələffüzdə baş verən dəyişiklik əsasında müasir formaya düşdüyü bildirilir. Evoğlu adlı Azərbaycan Respublikasında 3 yaşayış məntəqəsi,Cənubu Azərbaycanda isə 30 kəndlik dehistan (şəhər tipli qəsəbə) vardır. T.Bünyadova görə Evoğlu tayfası səfəfilər sarayında tanınmış tayfa olmuşdur.

## İstinadlar
Elçin

**Elçin** — kişi adı, Türkiyədə qadın adı.

* Elçin Əfəndiyev — Azərbaycan Respublikası Baş Nazirinin müavini, Azərbaycanın xalq yazıçısı
* Elçin Səfərli — azərbaycanlı yazıçı, jurnalist.
* Elçin İsağa oğlu Quliyev — Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi — Sərhəd Qoşunlarının Komandanı.
* Elçin Musa oğlu Quliyev — kinorejissor, ssenari müəllifi.
* Elçin İbrahim oğlu Quliyev — hərbçi.
* Elçin Quliyev — Azərbaycan Milli Məclisinin V çağırış deputatı.
* Elçin Əliyev (dosent) —
* Elçin Qafarlı —
* Elçin Sultanov —
* Elçin Zeynalov (idmançı) —
* Elçin Cəfərov (idman xadimi) —
* Elçin Hüseynov (alim) —
* Elçin Əsgərov

## Həmçinin bax
* Elçinli
* Elçinov
Elnarə

**Elnarə** — Azərbaycanlı qadın adı. Nar-alov mənasındadır, odlu qız deməkdir.

* Elnarə Xəlilova — Azərbaycan müğənnisi və aktrisası.
* Elnarə Abdullayeva — 
* Elnarə Kərimova — 
* Elnarə Ələkbərova —
* Elnarə Həsənova —

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Elnur
Vermaxt

**Vermaxt** (, *Wehr* - silah, müdafiə, *Macht* - güc, qüvvə; *tərc.* Müdafiə qüvvələri) — 1935–1945-ci illərdə nasist Almaniyasının silahlı qüvvələrinə rəsmi olaraq verilən ad. Versal sülh müqaviləsinin şərtlərinə zidd olan Almaniya silahlı qüvvələrinin yaradılması haqqında () 1935-ci il 16 mart tarixli qanuna əsasən yaradılmışdır. Vermaxt üç tərkib hissəyə bölünürdü - Quru Qoşunları (*das Heer*), Hərbi Dəniz Donanması (*die Kriegsmarine*) və Hərbi Hava Qüvvələri (*die Luftwaffe*).

Bu qoşun növləri üzərində idarəetməni həyata keçirmək üçün müvafiq baş komandanlıqlar yaradılmışdı:

* Silahlı Qüvvələrin Baş komandanlığı (alm. *[[Oberkommando der Wehrmacht]]*, OKW);
* Quru Qoşunlarının Baş komandanlığı (alm. *Oberkommando des Нееrеs*, OKH);
*Hərbi Dəniz Donanmasının Baş komandanlığı (alm. *[[Oberkommando der Marine]]*, OKM);
* Hərbi Hava Qüvvələrinin Baş komandanlığı (alm. *Oberkommando der Luftwaffe*, OKL).

1940-cı ildən etibarən SS (*Waffen-SS*) qüvvələri də Vermaxtın tərkibinə qatıldı və onun dördüncü qoluna çevrildi. Lakin bu qüvvələrin Silahlı Qüvvələrin Baş komandanlığına tabeliyi SS-in Reyxsfüreri Henrix Himmler tərəfindən müəyyən olunan səviyyədə saxlanırdı.

Vermaxtın Ali Baş komandanlığını (Oberkommando der Wehrmacht) Adolf Hitler özü icra edirdi.

## Baş qərargah rəisliyi
# Truppenamt (1919–1933)
#  Wehrmachtamt (1933–1938)
# Oberkommando der Wehrmacht (qısaca: OKW, 1938–1945)
Sərxan Sərxan (müğənni)

**Sərxan Sərxan** (doğum adı: *Sərxan Rəşid oğlu Qurbanbəyov*; ) — Azərbaycan-sovet müğənnisi, bəstəkar, Azərbaycanın xalq artisti (2018).

## Bioqrafiya
Sərxan Sərxan 18 iyun 1952-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Moskva Konservatoriyası nəzdində musiqi məktəbinin qitara sinfini, hərbi xidməti başa vurduqdan sonra isə Qnesinlər adına Musiqi məktəbini vokal üzrə bitirib. Moskva və Azərbaycan Filarmoniyalarında çalışıb. Bir neçə filmə çəkilib.

30 dekabr 1987-ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 27 may 2018-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adları ilə təltif edilib. 2012-ci ilin aprelində "Humay" mükafatına layiq görülüb.

## Diskoqrafiya
*Танго () — 3:43	
*Осень () — 4:06	
*Прости () — 3:38
*Море () — 3:32	
*Байрам () — 3:41	
*История () — 3:53	
*О Любви () — 3:21

## Filmoqrafiya
* Musiqi mağazası (1981)
* Musiqi müəllimi (film, 1983)
* Ürəkdən ürəyə yol
* Oxuyur Sərxan Sərxan
* Təqib (2012)

## İstinadlar
İslam terrorizmi

**İslam terrorizmi** — müxtəlif siyasi və ya dini məqsədlərə nail olmaq üçün müsəlmanlar tərəfindən tətbiq olunan bir dini terror formasıdır.

İslam terrorizmi; Yaxın Şərq, Afrika, Avropa, Cənubi Asiya və 1970-ci ildən Hindistan, Cənub-Şərqi Asiya və Amerika Birləşmiş Ştatlarında yerləşmişdir. İslam terror təşkilatları ümumiyyətlə intihar hücumları, hava korsanlığı, qaçırma və internet vasitəsilə yeni üzvlər kimi taktikalar tətbiq edirlər.İslami ekstremist qrupların mülki vətəndaşlara hücumları üçün verilən əsaslar, İslam müqəddəs kitablarının həddindən artıq şərhlərindən irəli gəlir

İslam terrorizminin məqsədlərı arasında Məhəmməd haqqında karikaturalar nəşr edən jurnallar, Qərb üslubunda təhsil məktəbləri, ticarət mərkəzləri, kilsələr və ticarət mərkəzləri var.

## Mənbə
Sərxan Sərxan (qatil)

**Sərxan Bişara Sərxan** (, ; ) — 5 iyun 1968-ci ildə Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərindəki "Ambassador" mehmanxanasında 35-ci ABŞ prezidenti Con Kennedinin kiçik qardaşı, prezidentliyə namizəd, senator Robert Kennedini qətlə yetirmiş Fələstin əsilli ABŞ vətəndaşı. Dini etiqadına görə xristiandır.

Törətdiyi cinayətə görə 1969-cu ildə ölüm cəzasına məhkum edilmiş, lakin 1972-ci ildə Kaliforniya Ali Məhkəməsinin qərarı ilə cəzası ömürlük həbs cəzası ilə əvəz edilmişdir. Hazırda Kaliforniyanın Korkona həbsxanasında saxlanılır.

## İstinadlar
Sirr (qrup)

**Sirr** — Sumqayıt şəhərində yaranmış Azərbaycan rok qruplarından biri. 2003-cü ildən 2015-ci ilə qədər fəaliyyət göstərib. 3 illik fasilədən sonra 2018-ci ildən fəaliyyətlərini bərpa ediblər. İbrahim Emin tərəfindən yaradılmış 3 qrupdan biri.

## Qrupun tarixi
Qrup 2003-cü ildə Türkiyədən geri dönən İbrahim Emin tərəfindən Sumqayıt şəhərində yaradılıb. Qrupa ilk qoşulanlar Eldəniz Mirzə, Oqtay Abdullayev və Cahangir Ağayev olub. Oqtay Abdullayev qrupa ilk olaraq zərbçi kimi daxil olsa da daha sonra vokalist kimi çıxış etməyə başlayır. Zərbçi olaraq isə Cahangir Ağayev qrupa daxil olur.

İlk studiya işləri blüz janrında olan "Ömür" mahnısı olub. 2007-ci ildə isə qrupun yeni demo-mahnıları ərsəyə gəldi. 2008-ci ildə qrupun "Yaşamaq gözəldir" mahnısı yazılıb. Daha sonra isə qrupa Anar Əliyev və Orxan Culfa qoşulur. 2012-ci ildə isə "Yoruldum" mahnısı klip ilə birlikdə təqdim olundu.

Sonradan İbrahim Emin səhhəti ilə əlaqədar qrupa başqa basistin dəvət olunmasını məsləhət görür və qrupa Zaur Cavadov qatılır. Bir neçə konsertdən sonra 2014-cü ildə qrupun 8 mahnılıq "Yoruldum" adlı albomu işıq üzü görür. 2015-ci ildə qrup fəaliyyətini dayandırır.

2018-ci ildə qrupun yaradılmasında iştirak edən ilk üzvlər yenidən bir araya gələrək qrupun fəaliyyətə başladığını elan ediblər. 2018-ci ildə İbrahim Eminlə birlikdə son konsertlərini veriblər. 2019-cu ildə isə İbrahim Eminlə birlikdə Yalan mahnsının studiyada yazıblar. Bu da İbrahim Eminin qrupla olan son studiya işidir.

2021-ci ildə qrupun sözləri və musiqisi Elçin Eminə aid olan və İbrahim Eminə həsr edilmiş "Sirli Yuxu" mahnısı təqdim edilir. Akustik formada yazılan mahnını gitarada Şirqasım Canməmmədov, klavyedə Vüsal Mehdizadə, vokalda isə Oqtay Abdullayev ifa edib. 

2022-ci ildə qrup yenidən aktiv fəaliyyətini bərpa edir. 

Qrup 2022-ci ildə İbrahim Eminin son studiya işi olan "Yalan" mahnısını tamamlayıb, klip ilə birgə təqdim ediblər.

Qrup 2022-ci ildə “Xəzərin Sahilində”, “Bir Sabah” adlı rok festivallarında uğurla çıxış edir. 2023-cü ildə yenidən “Xəzərin sahilində” rok festivalında çıxış edir. 

Həmin ilin iyun ayının 18-də qrupun yaradıcısı İbrahim Eminin 60 illiyi yubileyi ilə əlaqədar yubiley konserti verir. Konsertdə alboma daxil olan mahnılarla bərabər yeni mahnılarını da təqdim edir.

## Üzvləri
**Sirr qrupunun son tərkibi belədir:**
*Oqtay Abdullayev – vokal
*Eldəniz Mirzə – gitara
*Cahangir Ağazadə – zərb aləti
*Elçin Emin – bas gitara

**Daha əvvəl qrupdan ayrılmış üzvlər**:
*İbrahim Emin – bass-gitara
*Anar Əliyev – gitara
*Orxan Culfa – gitara
*Zaur Cavadov – bass-gitara
*Vahid Kərimov - klavye

## Diskoqrafiya
#Ömür
#Yaşamaq Gözəldir
#Yaşa Ruhumda
#Şamdan
#Söylə Adın Nə
#Bir Payız Səhəri
#Yoruldum
#O Deyir
#Sirli Yuxu
#Yalan

## İstinadlar
Mezozoy

**Mezozoy erası** ( — "orta" və ζωον — "canlı varlıq") — Paleozoy erasının sonundan Kaynozoy erasının başlanğıcına qədər olan geoloji vaxt erası, təqribən 251–65 milyon il əvvəlki dövrü əhatə edir, Fanerozoyun üç erasından biridir. 1841-ci ildə britaniyalı geoloq Con Fillips tərəfindən təklif edilmişdir.

Mezozoy — tektonik, iqlim və təkamül dəyişikliklərinin aktiv olduğu eradır. Bu zaman müasir materiklərin əsas sahil xətlərinin formalaşması, Sakit, Atlantik və Hind okeanlarının kənarlarında dağəmələgəlmə prosesləri gedir. Quru sahənin ayrılması növlərin yaranmasına və digər mühüm təkamül proseslərinə təsir edir. İqlim bütün era ərzində isti olmuşdur ki, bu da təkamüldə və yeni canlı növlərinin yaranmasında vacib rol oynamışdır. Eranın sonlarına doğru canlı növlərinin müxtəlifliyi bugünkü səviyyəyə çox yaxın idi.

## Geoloji dövrlər
Paleozoydan sonra gələn Mezozoy erası tarixdə təxminən 185 mln. il boyunca uzanır: 251 mln. il əvvəldən 65 mln. il əvvəl Kaynozoy erasının başlamasınadək. Bu müddət aşağıdakı ardıcıllıqla 3 geoloji dövrə bölünür (əvvəli — sonu, mln. il əvvəl):

* Trias dövrü (251,0–199,6)
* Yura dövrü (199,6–145,5)
* Təbaşir dövrü (145,5–65,5)

Bu geoloji eranın aşağı həddi Paleozoydan Mezozoya keçid dövründə dəniz faunasının 90–96%-nin və quruda yaşayan onurğalıların 70%-nin məhv olması ilə nəticələnən kütləvi perm-trias məhvolması ilə səciyyələnir. Yuxarı həddi isə Təbaşir dövrü ilə Kaynozoy erasının Paleogen dövrünün sərhədində, bir çox bitki və heyvan qruplarının kütləvi yox olmasının baş verdiyi dövrə təsadüf edir. Bu hadisənin səbəbi kimi əsasən Yerə nəhəng asteroidin (Yukatan yarımadasındakı Çikusklub krateri) düşməsi və bundan sonrakı "asteroid qışı" göstərilir. Bütün növlərin təxminən 50%-i, o cümlədən bütün uça bilməyən dinozavrlar məhv olmuşdur.

## Xarici keçidlər

* The Mesozoic from Palaeos 
* The Mesozoic, age of cycads and dinosaurs 
* Mesozoic terrestrial ecosystems
* Mesozoic climates 
* Paleozoic/Mesozoic climate
Flora (mifologiya)

**Flora** (, flos – çiçək) — Qədim Roma mifologiyasında çiçək, gənclik və bahar ilahəsi. Floranın şərəfinə floraliyalar adlanan bayramlar keçirilirdi. Floranın əlində çiçək tutmuş gənc qız şəklində obrazına təsviri sənətdə çox müraciət edilmişdir.(Tisian, Pussen, Rembrandt və b.) Floranın ən qədim rəsmlərinə Pompey şəhərinin freskalarında rastlanır.

## Həmçinin bax
Flora

**Flora** — Azərbaycanda çox işlədilən qadın adı.

* Flora Kərimova — Azərbaycanın məşhur estrada və opera müğənnisi, Azərbaycanın xalq artisti (1992).
* Flora Xəlilzadə — azərbaycanlı jurnalist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.
* Flora Qasımova — Azərbaycan Respublikası IV çağırış Milli Məclisinin deputatı
* Flora Purim —
* Flora Əhmədova —
* Flora Əlimirzəyeva-Mustafayeva —

**Digər**
* Flora (mifologiya) — Qədim Roma mifologiyasında çiçək, gənclik və bahar ilahəsi.
* Flora (botanika) — bitki növlərinin, mikroorqanizmlərin və göbələklərin müəyyən vilayət, zona, rayon
* Flora və Zefir — fransız akademik rəssamı Vilyam Buqro tərəfindən 1875-ci ildə işlənmiş rəsm əsəri.

## İstinadlar
İmamzadə türbəsi (Bərdə)

**Bərdə İmamzadə türbəsi** — Bərdə şəhərinin mərkəzində yerləşən tarixi dini-memarlıq abidəsidir. Əvvəlcə türbə kimi inşa edilmiş Bərdə imamzadəsi zaman keçdikcə ziyarətə çevrildiyindən, onun ətrafında məscid inşa edilmiş, beləliklə də dini abidə kompleksi yaranmışdır.

Bərdə imamzadəsinin inşası zamanı Arran memarlıq məktəbinin fiqurlu hörgü və daş-kərpic sıralamasından istifadə ənənəsi cəsarət və uğurla istifadə olunmuşdur. Binanın inşası zamanı, həm də daha əvvəl Mömünə Xatun türbəsi və Bərdə türbəsinin memarlığında rast gəlinən  fasadın müxtəlif elementlərinin eyni profil və ya xəttlə çərçivələnməsi üsulundan istifadə edilmişdir.

## Tarixi

Abbasqulu Ağa Bakıxanov 1841-ci ildə yazdığı məşhur Gülüstani-İrəm əsərində belə qeyd etmişdir.

Məlumatlara görə, buradakı türbədə İsmaili və Cəfəri şiələrinin 5-ci imamı  Məhəmməd əl-Baqirin qız nəvəsi İsmayıl dəfn olunub. Məhəmməd əl-Baqirin 3-cü oğlu İbrahim İsa (739-cu ildə) Gəncə şəhərinin 7-ci km-liyində yerləşən Göy İmamzadədə dəfn olunub.

1891-ci ildə Bərdə imamzadə türbəsini tədqiq etmiş akademik Boris Dorn yazır ki, *“...Orda həm də qədim İbrahim imamzadəsii vardır ki, haqqında hansısa məlumat saxlanılmamışdır. Lakin, o, ibadət yeri kimi fəaliyyət göstərir. Köhnə binanın təmiri, onun sahibinə 3000 gümüş rubla başa gəlmişdir.”* 

Ə. Salamzadə yazır ki, əvvəlcə bu tikili ehtimal ki, ancaq türbə olmuşdur.  İnteryerdə mehrabın olmamasını da bununla izah etmək mümkündür. Tədqiqatçının fikrincə, Dornun təmir işləri haqqında verdiyi məlumat da birbaşa türbə binasına aiddir. Çünki, türbə binasını əhatə edən məscid 1868-ci ildə inşa edilmiş, yəni tikiliyə Dornun onu ziyarət etməsindən sonra artırılmışdır.

Məscidin inşası haqqında məlumat 1886-cı ilin “Qafqaz təqvimi”ndə də verilir: *“İmamzadə türbəsi (piri) [[Yelizavetpol quberniyası]], [[Cavanşir qəzası]]nın Bərdə yaşayış yerində yerləşir. 1868-ci ildə türbə üzərində məscid inşa edilmişdir.”*

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Ə. Salamzadə qeyd edir ki, əvvəlcə türbə kimi inşa edilmiş Bərdə imamzadəsi zaman keçdikcə ziyarətə çevrildiyindən, onun ətrafında məscid inşa edilmiş, beləliklə də dini abidə kompleksi yaranmışdır. Tədqiqatçının sözlərinə görə inşaat işlərinə rəhbərlik edən memar *“dörd minarəyə və maraqlı həcm-məkan həllinə malik bitkin memarlıq əsəri yaratmağa nail olmuşdur.”*

Bərdə imamzadəsinin inşası zamanı Arran memarlıq məktəbinin fiqurlu hörgü və daş-kərpic sıralamasından istifadə ənənəsi cəsarət və uğurla istifadə olunmuşdur. Binanın inşası zamanı, həm də daha əvvəl Mömünə Xatun türbəsi və Bərdə türbəsinin memarlığında rast gəlinən  fasadın müxtəlif elementlərinin eyni profil və ya xəttlə çərçivələnməsi üsulundan istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 

## Həmçinin bax
* Arran memarlıq məktəbi
* Qarabağ xanlığı

## Xarici keçidlər
* Bərdə - Qafqaz Albaniyasının paytaxtı qədim Portav (vizual səyahət, ELTV, 2015)
Axsadan baba türbəsi

**Axsadan baba türbəsi** — Bərdə rayonunda yerləşən və XIV əsrdə tikilmiş türbə.

Axsadan baba türbəsi xüsusi tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Türbənin yalnız yeraltı hissəsi qalıb. Sərdabənin altıpərli yastı günbəzi var. Pərlər kəsmə daşdan quraşdırılıb, zəngin ornamentlərlə bəzədilib. Taxçalardakı kaşı üzlüyündə çoxgüşəli və ulduzşəkilli naxışlar var. Kitabələri dağıdılıb. XX əsrin əvvəlində bolşevik-daşnak istilası dövründə Bərdənin əslən erməni olan rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri Xaçımovun və bir erməni memarın göstərişi ilə Axsadan baba türbəsi tamamilə sökülüb, söküntüdən çıxan kərpicləri və qəbristanlıqdakı baş daşlarını əridib əhəngə çevirərək Bərdədə indi köhnə mehmanxana deyilən binanı tikiblər. Məlumata görə, Axsadan baba türbəsinin şəkli XX əsrin əvvəlində rus rəssamı tərəfindən çəkilmiş və indi Azərbaycan tarixi muzeyindədir.
 
Buradakı İmamzadə məscidinin divarlarına bitişik bir sinə daşı da var. Bu daşın üzərində əski əlifba ilə və rusca "Здесь покоится Мамед бек Джеваншир" yazılıb. Maraqlı cəhət odur ki, ermənilər sovet dövründə Axsadan baba türbəsindəki digər qəbirləri dağıdarkən bu sinə daşının üzərində rusca yazılan hissədə Məhəmməd bəy Cavanşirin ölüm və doğum tarixini pozublar.

## Mənbə
*  Л. С. Бретаницкий, Б. В. Веймарн. Искусство Азербайджана IV—XVIII веков. — М., 1976. Стр. 133.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Axsadan baba türbəsi
* TARİXİ ABİDƏNİN YALNIZ QALIQLARI QALIB
* Bərdədə 1322-ci ildə tikilmiş Axsadan baba türbəsinin hazırda xarabalıqları qalır
* Axsadan Baba Türbəsinin xarabalıqları
Tələt Bakıxanov

**Tələt Soltan oğlu Bakıxanov** () — Azərbaycan kamançaçalanı, muğam ifaçısı, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1975).

## Həyatı
Tələt Bakıxanov 13 iyun 1927-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Musiqiçi kimi yetişməsində əmisi Əhməd Bakıxanovun böyük rolu olmuşdur. 1945–1947-ci illərdə teatr texnikomunu bitirmiş, 1947–1949-cu illərdə isə Asəf Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində kamança ixtisası üzrə Hafiz Mirzəliyevdən və Firuz Əlizadədən dərs almışdır. 1947-ci ildən Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının mahnı və rəqs ansambılının solisti olmuşdur.

Tələt Bakıxanov 30 may 2000-ci ildə Bakı şəhərində beyin insult xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Fransa, İndoneziya, Malta, İran, Türkiyə, Suriya kimi bir sıra xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuş, muğam üçlüyünün tərkibində görkəmli xanəndələri müşayiət etmişdir. Azərbaycan muğamlarının, xüsusilə, “Segah” instrumental muğamının gözəl ifaçılarından biri kimi tanınmışdır.

Tələt Bakıxanov respublika və beynəlxalq əhəmiyyətli müsabiqələrin, simpoziumların iştirakçısı və qalibi olmuşdur. 1970–1980-cı illərdə Səmərqənd şəhərində keçirilən “Yaxın və Orta Şərq xalqları peşəkar musiqisinin ənənələri və müasirlik” mövzusunda birinci və ikinci beynəlxalq simpoziumlarinin iştirakçısı olmuş, Bəhram Mansurov, Canəli Əkbərov və Alim Qasımov kimi sənətkarlarla birgə Azərbaycan muğam ifaçılığı sənətini təmsil etmişdir.

Tələt Bakıxanov 1988-ci ildən Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində çalışmışdır.

## Filmoqrafiya

#O olmasın, bu olsun (film, 1956)

## Mənbə

* '''Tələt Bakıxanov''' ''mugamradio.az'' saytında.
Şirvanşahlar

**Şirvanşahlar** — Şirvanşahlar dövlətində hakim sülalə. Ərəb mənşəli sülalə olmuşdur. Ərəb işğalına qədərki şirvan hakimləri ilk Şirvanşahlar adlanır. 9-cu əsrdən hakimiyyətə gələn Şirvanşahların isə elmi ədəbiyyat son zamanlardək Məzyədilər, Kəsranilər və Dərbəndilər adı ilə ayrı-ayrı sülalərdən ibarət olduğunu göstərilirdi, ancaq son tədqiqatlar hər üç sülalənin vahid xanədana mənsub olduğunu sübut edir. Ərəb istilasına qədərki erkən Şirvanşahlar haqqında məlumat yoxdur. Sara Aşurbəyliyə görə, çox güman ki, bu ilk Şirvanşahlar yerli əhalidən deyil, Sasani şahlarına qohum olub, onlara tabe olan və sonuncuların ölkənin şimal sərhədlərinin qorunmasını etibar etdikləri adamlar idilər. Beləliklə onların İran məşəli olmaları güman edilir. Sonrakı Şirvanşahlar ərəb əsilli sonradan farslaşmış hakim sülalə idi. Məzyədi ərəblərdən idilər və V.F.Minorskinin fikrincə, bu sülalə fasiləsiz olaraq 1000 ilə yaxın hakimiyyət sürmüşdür.

Şirvanşahlar sülaləsinin banisi Yezid ibn Məzyəddir. O, ərəblərin Əş-Şeyban tayfasındandır. Əş-Şeyban tayfası Məhəmməd Peyğəmbərin ulu babası olan Mudarın qardaşı Rəbiə bin Nizarın qurduğu Rabia qəbiləsindəndir. Rəbiə tayfasıdan olan Salman ibn Rəbiə xəlifə Osmanın zamanında Aranı işğal etdi. Rəbiə tayfasının Şeybanilər nəslindən olan Məzyədilər də bu vaxtdan bölgədə yerləşməyə başladılar. Məzyədilərin nümayəndəsi sərkərdə Yezid ibn Məzyəd 799–801-ci illərdə Aran, Şirvan, Dərbənd və indiki Ermənistan ərazisinin hakimi idi. Ərazini idarə edən ərəb canişini Yezid ibn Məzyədin iqamətgahı Bərdədə idi. Onun dövründə çox sayda Rəbiə tayfasından, həmçinin Misirdən və Suriyadan olan ərəblər bölgəyə köçdu. Yezid ibn Məzyəd 801-ci ildə Bərdədə ölmüş və burada da dəfn olunmuşdu.

859-cu ildə Məhəmməd ibn Yezid Gəncə şəhərini bərpa etdirdi və öz iqamətgahını da buraya köçürdü. Bərdə Sacilər tərəfindən işğal olunduqdaan sonra ərəblər, əsasən, Şirvan ərazisində cəmləşdilər. 861-ci ildə Məzyədilər sülaləsindən olan Heysəm ibn Xalid Şirvanın müstəqilliyini elan edərək ilk "Şirvanşah" titulunu götürdü.

## [[Ərməniyyə]], [[Şirvanşahlar dövləti|Şirvan]] və [[Layzanşahlar|Layzan]] hökmdarları

## Şirvanşah şahzadələri

### [[Dərbənd əmirliyi|Dərbənd əmirləri]]

### [[Tabasaran əmirliyi|Tabasaran əmirləri]]

### [[Güştəsfi]] hakimləri

### [[Şəki hökmdarlığı|Şəki]] hakimləri

### [[Gəncə]] hakimləri

### [[Bakı]] hakimləri

### Heç bir vəzifə tutmamış şahzadələr
*Məmlan ibn Yəzid
*Güzdəhəm ibn Salar
*Əmir Bəhlul
*Kəyumərs Dərbəndi
*Əmir Təhmuras

## Evlilikləri

### Alınmayan və ya sonu bilinməyən məsələlər

## Həmçinin bax
* Şirvan
* Şirvanşah
* Şirvanşahlar dövləti
* Şirvanşahlar sarayı

## Mənbə
Monte Melkonyan

**Monte "Avo" Melkonyan** (; ) — erməni terrorçusu, ASALA terror təşkilatının ASALA-RM (revolutionary movement) qanadının qurucusu, podpolkovnik. Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Monte Melkonyan Xocalı soyqırımı zamanı əsir düşmüş Azərbaycanlılara işgəncə verilməsində çox aktiv iştirak etmişdir.

## Həyatı
Monte Melkonyan 1957-ci il noyabrın 25-də ABŞ-nin Kaliforniya ştatında anadan olmuşdur. Berkli universitetini arxeologiya ixtisası üzrə bitirmişdir. 1978-ci ildən Livanda gedən vətəndaş müharibəsində, sağ xristian qüvvələrin tərəfində döyüşmüşdür. Bundan sonra Türkiyə ordusuna qarşı PKK-nın həyata keçirdiyi əməliyyatlarda iştirak etmişdir. 24 sentyabr 1981-ci ildə Melkonyan Parisdəki Türkiyə səfirliyinə hücum təşkil etmişdir. Həmin ilin noyabrında Fransa polisi onu həbs etmiş, həbsi zamanı üstündən saxta sənədlər aşkar olunmuşdur. Melkonyanın həbsinə cavab olaraq ASALA bir neçə terror hadisəsi törətmiş və sonda Fransa hökuməti Melkonyanı Livana deportasiya etmişdir, lakin bir müddət sonra o saxta sənədlərlə yenə də Fransaya qayıtmışdır. Bu müddət ərzində o fələstinli azadlıq döyüşçüsü Əbu Nidal ilə sıx əlaqə saxlamışdır.

1983-cü ildə Melkonyan Parisdəki Orli hava limanında, Türk hava yolları şirkətinin kassaları qarşısında partlayış təşkil etmişdir. Nəticəsində 8 nəfər həlak olmuş, 55 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarəti almışdır. 1985-ci ildə o Fransa polisi tərəfindən yenidən həbs olunmuş və terror aktının təşkilində günahkar bilinərərk 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir, lakin Melkonyanın cəzaçəkmə müddəti müəmmalı şəkildə azaldılmış və o 1989-cu ildə azadlığa buraxılaraq Fransadan Yəmənə deportasiya edilmişdir. Ancaq orada çox qalmayıb saxta sənədlərlə yenidən Avropaya gələrək bir müddət orada yaşamışdır.

1990-cı ildə Melkonyan Ermənistana gəlmiş və Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ ərazisinə getmişdir. Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğalı zamanı Ermənistan ön cəbhə dəstələrinin birinin komandiri olmuşdur. Monte Melkonyan Xocalı soyqırımı zamanı əsir düşmüş azərbaycanlılara da işgəncə verilməsində çox aktiv iştirak edirdi.

## Ölümü
Monte Molkonyanın öldürülməsi ilə bağlı Azərbaycan ictimaiyyətində iki məşhur iddia var:

* Yüksək səviyyədə təbliğ edilən iddiaya görə, M. Melkonyan İbad Hüseynov tərəfindən öldürülmüş, daha sonra isə başı kəsilmişdir. Lakin, M. Melkonyanın dəfni zamanı başının yerində olması ictimaiyyətdə müəyyən suallar yaratmışdır və yalan olduğu ortaya çıxmışdır.
* Digər bir iddiaya görə isə, 12 iyun 1993-cü ildə Mərzilidə gedən döyüşdə  258 nömrəli PDM-in ekipajı tərəfindən açılan atəşlə öldürülüb.

## Filmoqrafiya
* 258 №-li piyada döyüş maşınının ekipajı (film, 2014)
* Xüsusi təyinatlı İbad (film, 2016)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xətai Baxışov: "Qarabağda erməni ilə döyüşmüş, qan tökmüş hər bir kəs bizim qardaşımızdır" 
* http://www.peeep.us/a5caebf3
Merkuri (mifologiya)

**Merkuri** — Roma mifologiyasında elçi və ticarət ilə gəlirin, oğru və fırıldaqçıların tanrısıdır. Yunan mifologiyasındakı Hermes ilə eyniləşdirilir.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Xəzər TV

**Xəzər Televiziyası** — 5 oktyabr 2007-ci il tarixində fəaliyyətə başlayan, Azərbaycanın hakimiyyətyönümlü dövlət telekanallarından biri.

## Tarixçə
Xəzər TV 5 oktyabr 2007-ci ildə "Ailənizin Xəzəri" sloqanı ilə fəaliyyətə başlayıb. Fəaliyyətə başladığı dövrdə telekanalın prioriteti xəbər yayımı olmuşdur. Yayım həyatına "Xəbərlər" proqramı ilə başlayıb. 2009-cu ildə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında 2000 m²-ə yaxın ərazini əhatə edən studiyaların təmir–tikinti işinə start verdi. 2010-cu ilin avqust ayında hazırkı binanın tikintisinə başlandı. İlk studiya verilişi "Xəzərin sahilində" adı ilə efirə çıxıb.

2010–2011-ci illərdə Azərbaycanda ilk dəfə sitkom janrını tamaşaçı ilə tanış edərək "Aramızda qalsın" və "Qayınana" seriallarını efirə təqdim etdi.

2016-ci ildə Zaqafqaziyada ərazisinə görə ən böyük telekanal binası olan inzibati binaya köçdü. 1,2 hektar ərazidə, 6750 m²-lik tikinti hissəsində, 25.000 m² bağlı sahədə tikilən yeni inzibati bina 10 mərtəbədən ibarətdir. Binada 2500 m²-lik 5 çəkiliş studiyası, 1000 m²-lik böyük şou studiyası, 250 m²-lik 3, 500 m²-lik 1, 250 m²-lik 1 studiya, bu studiyaları idarə edən 3 efir studiyası var.

2016-cı ildə "AGB" reytinq hesablama şirkətinin rəyinə əsasən reytinqlərdə birincilik əldə etdi.
2017-ci il sentyabrın 18-də "Xəzər TV" Bakı şəhəri üzrə HD yayım formatına keçib.

5 mart 2020-ci il tarixindən “Xəzər TV” MMC-nin səhmləri “SOCAR Media” qrupunun balansına keçib. Murad Dadaşov "Xəzər TV" MMC-nin baş direktoru təyin olunub. 28 yanvar 2022-ci ildə "Azerspace-1" peykində HD yayım formatına keçib. Azərbaycan Mediasında ilk 1 milyon abunəçi sayı olan kanal da məhz  Xəzər TV-nin "Xəzər Media" kanalı oldu.

## Müvəqqəti dayandırılması
7 may 2020-ci ildə "Qəlb oğrusu" bədii filmində tütün məmulatından istifadə səhnəsinin aşkar şəkildə yayımlanması ilə "Televiziya və radio yayımı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 40.2.2.-1-ci maddəsinin tələbləri pozulmuşdur. Milli Televiziya və Radio Şurası həmin Qanunun 23.1-ci maddəsini rəhbər tutaraq 13 may 2020-ci il tarixli 7/2 nömrəli qərarı ilə Xəzər TV-nin yayımı 18 may 2020-ci ildə saat 08:00-dən 09:00-dək 1 saatlıq dayandırılıb. Telekanal saat 09:00-da fəaliyyətini bərpa edib.

5 avqust 2020-ci ildə saat 18:00–19:00 arası müddətdə 16 dəqiqə 50 saniyə reklam yayımlanması "Televiziya və radio yayımı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 35.7-ci maddəsinin tələbləri pozulub. Milli Televiziya və Radio Şurası həmin Qanunun 23.1-ci maddəsini rəhbər tutaraq 14 avqust 2020-ci il tarixli 11/2 nömrəli qərarı ilə Xəzər TV-nin yayımı 24 avqust 2020-ci ildə saat 08:00-dan 11:00-dək 3 saatlıq dayandırılıb. Telekanal saat 11:00-da fəaliyyətini bərpa edib.

## Xarici keçidlər
ARB Cənub

**ARB Cənub** — 2007-ci ildə Lənkəran şəhərində "Cənub TV" adıyla yayıma başlayan televiziya kanalı.

## Tarixçə
“Cənub TV” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti 2007-cı il tarixdə yaradılmışdır. Həftəlik yayımının ümumi həcmi 168 saat təşkil edir. Ümumi efir vaxtının 70 faizini ölkədə istehsal olunan proqramlar, 30 faizini xaricdə istehsal olunan proqramlar təşkil edir.

Azərbaycanın cənub bölgəsində yayımlanan  Lənkəran TV, 2007-ci ilin iyununda yayımını dayandırdıqdan sonra, yaranan efir tezliyinə Milli Televiziya və Radio Şurası tərəfindən elan edilən müsabiqədə qalib gələn “CTV”, 6 il müddətinə lisenziya aldı. Azərbaycan teleməkanına 29-cu tezlikdən 14-cü televiziya olaraq vəsiqə qazanan CTV, 31 dekabrı Cənublular üçün üçqat bayrama çevirdi. İlk ərəfələrdə “CTV” Azərbaycanın Cənub rayonları olan Lənkəran, Astara, Cəlilabad, Masallı, Lerik, Yardımlı və Biləsuvarda yayımlanmağa başladı.

Hazırda “ARB Cənub” səhər saat 08:00-dan gecə saat 02:00-yə qədər 18 saat ərzində müxtəlif səpkili veriliş və filmlərlə efirə çıxır. Müxtəlif analitik–informasiya proqramları, musiqili–əyləncəli verlişlər, müəllif telelalayihələr, ictimai–siyasi verlişlər hazırlayan CTV ailəsi, tezliklə daha da genişlənmək və inkişaf etməyi qarşısına məqsəd qoyub. Fəaliyyətə başladığı ilk 2 ay ərzində 10-a yaxın müxtəlif proqram və verlişləri, həmçinin sənədli, bədii filmləri bölgə tamaşaçısına təqdim edən “CTV”- də hal-hazırda 30-dan çox telelayihə ekranlaşdırılıb. Bunlardan “Bir cənub səhəri”,"Zəka", "Absurd shou" ”Bələdçi”, ”Bərəkət” ,”Bilirsinizmi?!…”, “Biznes qlobal”, “Can sağlığı”, “Həmsöhbət”, “İncilər”, “24 kadr”, "Cavanlar", “Şok videolar”, “Söz məndən, söz səndən”, “Tap və qazan”, “Telestadion”, “Ürək sözü”, “Üz-üzə”, “Seyf”,"300" və s. verilişləri göstərmək olar.

19 sentyabr 2016-cı il tarixində "Cənub TV" olan telekanalın adı dəyişdirələrək "ARB Cənub" olmuşdur.

## Filmoqrafiya
*Xəbər-Xətti (veriliş)
*Avtomobil dünyası (veriliş)
*Bir cənub səhəri (veriliş, 2011)
*Cənub ulduzu (veriliş, 2011)
*İncilər (veriliş, 2011)


Fayl:CTV.jpg|Cənub TV adıyla yayımlandığı müddətdə istifadə etdiyi loqo


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*CTV | Web səhifəsi
*CTV | Facebook səhifəsi
*CTV | Twitter səhifəsi
*CTV | YouTube kanalı
*CTV | Canlı izlə
Hipnos

**Hipnos** (Yunanca: Ὕπνος) Yunan mifologiyasında yuxu tanrısı. Ölüm tanrısı olan Tanatın əkizidir. Çiyinlərində qanad olan gənc kişi formasında təsvir olunur. O, yuxularda hər kəsin cildinə girə bilər. Hipnos səssiz, sakit xasiyyətli olub insanlara qarşı mülayimdir.

Aidin yeraltı dünyasındakı mağaralardan birində yaşayır. 

Hesiod teoqoniyasına görə Hipnos dünyanın sonunda, günəş Heliosdan (onun qəzəbinə gəlməmək üçün) kənar yaşayarmış.

## Hipnos Zevsə qarşı
Zevsin arvadı Hera Zevsin insandan olan oğlu Herakla pislik etmək istəyirdi. Ancaq Zevsdən qorxurdu. Buna görə Hera Hipnosdan Zevsi yatırtmasını istədi. Beləliklə, Zevs olanlardan xəbər tutmayacaqdı. Hipnos belə də etdi. Zevs oyanandan sonra onu yuxuya verən Hipnosa çox əsəbləşdi və Hipnosu axtarmağa başladı. Onu anasının qucağında tapdı. Bir də belə eləməməsini möhkəm tapşırdı.

## Hipnosun uşaqları
* Morfey — Yuxugörmə tanrısı. Onu Hipnosun Niksdən olan oğlu da hesab edirlər.
* İkel (Fobetor) — Müxtəlif heyvan cildlərinə girə bilən yuxugörmə tanrılarından birisi. Hipnosun oğlu hesab olunur .
* Fantas — Hipnosun oğlu .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Yunan mifologiyası
Asfalt

**Asfalt** — xam neftin işlənməsi nəticəsində tərkibində ağır metalların və kükürd olan yan məhsul. Asfalt əsasən yol örtüyü olaraq bəzən də evlərin damlarını möhkəmləndirmək üçün istifadə olunur. Yol infrastrukturasında asfaltdan istifadə edilməzdən əvvəl səth betonla örtülməlidir.

## Asfalt benzindən təhlükəlidir
ABŞ-də aparılmış tədqiqatlar göstərib ki, asfaltdan ayrılan və yay günəşi altında qızmış qaz halında ayrılmalar benzin və dizel mühərriklərinin tüstü qazlarından sağlamlıq üçün daha zərərli ola bilər.
Yol universitetinin əməkdaşları yoldan götürülmüş bərk asfaltı laboratoriya sobasında qızdıraraq ayrılan maddələri analiz ediblər. Temperatur 40°-dən 60&nbsp;°C-ə qədər artırıldıqda 12–25 karbon atomuna malik karbohidrogenlərin ayrılması iki dəfə artır. Belə maddələrin çoxu kanserogendir. İsti gündə asfalt 60&nbsp;°C-ə qədər qıza bilər.
Elektromobilə keçdikcə yanan yanacağın tüstü qazların miqdarı yollarda və küçələrdə azalacaq, asfaltın qızması nəticəsində ayrılan qazların təhlükə dərəcəsi artacaq.

## Tarixi
Əvvəlcə, XIX əsrdə şəhər küçələri və yolları taxta və daşla döşənmişdir (daş səki). XIX əsrin ortalarından Fransada, İsveçrədə, ABŞ-də və bir sıra başqa ştat və ölkələrdə yol örtükləri bitum-mineral qarışıqlarından hazırlanır. 1830-cu illərdə asfalt örtüyü ilk dəfə Parisdəki Kral körpüsü səkilərinin döşənməsi üçün istifadə edilmişdir. Təxminən eyni vaxtda Rona çayı üzərindəki Lion körpüsü Moran üzərindəki səkilər örtülmüşdür.

1839-cu ilin yayında Sankt-Peterburqda Tuçkov körpüsü bəndində 45,5 xətti sazhens 5 fut eni (97,08 × 1,52 m) və körpünün uzunluğu 8,5 fut və eni 6,5 fut (2,59 × 1,98 m) olan səkilər örtülmüşdür. . 1876-cı ildə Moskva Şəhər Duması asfalt-beton səki üzərində təcrübə üçün 50.000 rubl ayırdı: Tverskaya küçəsində yeni materialın bir neçə hissəsi tikildi.

## İstinadlar

1. Наука и жизнь. 2020, № 11
2. NKPİ.az saytı 2021–02-05
2008 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi

**2008 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi**  6-cı baş tutan ənənəvi Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsidir. Müsabiqə 22 noyabr 2008-ci il tarixində Kiprin Limasol şəhərində keçirilmişdir. Kipr müsabiqəyə ilk dəfə ev sahibliyi etmişdir. Müsabiqədə 15 ölkə iştirak etmişdir. 2007-ci ildə müsabiqədə iştirak edən İsveç və Portuqaliya 2008 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində iştirakdan imtina etmişdir. Azərbaycan müsabiqədə iştirak etməyi planlaşdırsa da, son anda iştirak etməyəcəyini bildirmişdir.

Limasolda keçirilən 2008 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində "Bzz..." mahnısı ilə Gürcüstan təmsilçiləri Bzikebi qrupu qalib gəlmişdir.

## İştirakçı ölkələr

## Nəticələr

## 12 xallar

## Xarici keçidlər
* JuniorEurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Nadejda Samsonova

**Nadejda Samsonova** () — sovet kino aktrisası.

## Həyatı
Nadejda Vasilyevna Samsonova 26 aprel 1924-cü ildə Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində hərbçi ailəsində anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan bütün ölkəni gəzən aktrisa məktəbi Ulan-Udedə bitirmişdir. ÜDKİ-də pedaqoqlar Bibikov və Pijovoydan dərs almışdır. Epizodlar ustası sayılır. Kəskin və qeyri-adi rolların ifaçısıdır. 200-dən çox filmə çəkimişdir. Həmçinin 800-dən artıq filmin dublyajında iştirak etmişdir. 1950-1980-ci illərdə Kinoaktyor Teatr-Studiyasında çalışan aktrisa, həm də M. Qorki adına Kinostudiyanın ştatlı aktrisası idi. 

9 yanvar 2010-cu ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
# Romeo mənim qonşumdur (film, 1963)

## Mənbə
* Самсонова Надежда Васильевна
Yarpaq dolması

**Yarpaq dolması** — ümumi adı dolma olan yeməklərin üzüm yarpağı istifadə edilərək bişirilən xüsusi bir növü.
Yarpaq dolmasının tərkibi digər dolmalardan bir az fərqlidir. Haqqında dəqiq tarixi məlumat çox az olsa da Türk — Azərbaycan mətbəxinin əsas yeməklərindən biridir. Bunu dolmanın adı sübut edir. Sonralar Osmanlı İmperiyası vasitəsilə başqa xalqların mətbəxinə daxil olmuşdur. Ət istifadə etmədən bişirilən növü *dəli dolma* vəya *yalançı dolma* adlanır.

## Şəkillər

Fayl:Təbriz yarpaq dolması.jpg|Təbriz yarpaq dolması
Fayl:Təbriz yarpaq dolması 2.jpg|Təbriz yarpaq dolması
Fayl:Təbriz yarpaq dolması 3.jpg|Təbriz yarpaq dolması
Fayl:Sarma.jpg|Türkiyəsayağı yarpaq dolması - "Sarma"
Fayl:Yarpaq dolması.jpg|Süfrələrin bəzəyi "Yarpaq dolması"
Fayl:Yarpag Dolma Azerbaijani.JPG|Azərbaycansayağı "Yarpaq dolması" 


## Xarici keçidlər
* Yarpaq dolması
Pomidor dolması

**Pomidor dolması** — Azərbaycanın milli mətbəxinə aid olan xörəkdir.

## Lazım olan ərzaqlar
* Qoyun əti — 163 q.
* Pomidor — 300 q.
* Baş soğan — 20 q.
* Ərinmiş yağ — 20 q.
* Göyərti (reyhan, keşniş) — 15 q.
* Darçın — 0,2 q.
* Qatıq — 50 q.
* İstiot — 0,1 q.
* Duz

## Hazırlanma qaydası

Qoyun ətindən soğanla birlikdə qiymə hazırlanır, duz, istiot vurulur, arasıkəsilmədən qarışdırılaraq qızardılır. Qiyməyə doğranmış göyərti və darçın qatılıb qarışdırılır. Orta ölçüdə bərk pomidor seçilib təpəsi kəsilir və özəyi çıxarılır. Hazırlanmış pomidora qiymə doldurulur, dayaz qazana yığılır. Üzərinə pomidordan çıxarılmış özəyin yağda qızardılması ilə hazırlanmış sous əlavə edilib öz buğunda bişirilir.

## Həmçinin bax
* Yarpaq dolması
* Badımcan dolması
* Bibər dolması

## İstinadlar