open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akkuyu AES

**Akkuyu AES** () — Mersin vilayətinin Gülnar ilçəsində Yanisli məhəlləsinin Akkuyu səmtində tikintisi davam edən nüvə stansiyası. İnşasının tamamlanması halında Türkiyənin ilk nüvə enerji stansiyası olacaq. İkitərəfli dövlətlərarası razılaşma nəticəsində Akkuyu yatağı Rusiyanın Atomstroyexport ASM-yə qarşılıqsız təhvil verilmişdir. Rus ictimai şirkəti burada nüvə stansiyası tikərək, əldə edəcəyi elektrik enerjisini 15 illik alış zəmanəti ilə Türkiyə tərəfinə satacaqdır. İstehsalın istismara veriləcəyi tarix 2023 olaraq düşünülür. 1200 MW-lıq dörd modullardan ibarət ümumilikdə 4800 MW'lıq heyəti gücü ilə tək başına Türkiyənin elektrik istehsalının təxminə 6%-ni qarşılayacaqdır.

## Tikinti mərhələsi
14 aprel 2015-ci ildə Türkiyə Enerji və Təbii Qaynaqlar naziri Taner Yıldız ilə birlikdə Mersin valisi Özdəmir Çakacak, ROSATOM müdiri Sergey Kiriyenko və Akkuyu Nüvə A. Ş. Baş Menecer Fuad Axundovun da qatıldığı mərasimlə dəniz quruluşları və limanın təməli qoyuldu. Təməl qoyulduqdan sonra Krienkon, Cengiz İnşaatın dəniz quruluşları və limanı 394 milyon dollar qarşılığında tender qazandığını elan etdi. Bünövrənin qoyulma mərasimindən sonra girişdəki dəmir qapı ətraf mühit fəalları tərəfindən qarşısı kəsilmişdir. Polis müdaxiləsindən sonra aksiya başa çatmışdır.

2017-ci ilin noyabr ayında, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşən Rusiya Dövlət Başçısı Vladimir Putin, stansiyanın ilk reaktorunu 2023-cü ildə işə düşəcəyini açıqladı.

## Reaktor növü
Akkuyu Atom elektrik stansiyası Rusiyanın 3-cü nəsil VVER-1200 (AES-2006) reaktor dizaynından istifadə edəcəkdir. Bolqarıstan, Finlandiya, Çin və Hindistan tərəfindən istifadə edilən VVER 1000 (AES-91) arxitekturasında inkişaf etdirilən bu tip reaktor 50 ilədək uzadılmış reaktorun ömrünü, həmçinin son nüvə təhlükəsizliyi və radiasiya sızması zamanı alınan avtomatik tədbirləri təklif edir. VVER tipli reaktorların digər təzyiqli su reaktorlarından ən vacib fərqləri arasında üfüqi buxar generatorları və altıbucaqlı bir qatda yerləşdirilmiş yanacaq çubuğu dizaynları olmasıdır. Xidmət müddətinin sonunda reaktorun istilik səmərəliliyi yalnız 90%-yə azalır. Reaktor qurğuları ikiqat qoruyucu zireh, müasir aktiv və passiv təhlükəsizlik tədbirləri ilə təchiz ediləcəkdir.

## Elektrik stansiyası tənqidləri
Prof. Dr. Tolga Yarmanın sözlərinə görə, elektrik stansiyasının lisenziyası bugünkü şərtləri əhatə etmir. Zavodun lisenziyası 2013-cü ildə 1970-ci ilə aid məlumatlarla yeniləndi və o dövrdə ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi, turizmə təsir qiymətləndirməsi və meyvə-tərəvəz təsirinin qiymətləndirilməsi yox idi. Bundan əlavə, Tri Mayl adası qəzası, Çernobıl reaktoru qəzası, Fukuşima I nüvə elektrik stansiyasındakı qəzalardan sonra lisenziya təhlükəsizlik tələbləri Akkuyu nüvə elektrik stansiyası üçün alınmamışdır.

1977-ci ildə torpaq araşdırmasında işləyən Hüseyin Sarı, işləyərkən gördüyü problemi dilə gətirir: "Yeraltıdan çıxardığımız torpaq qayadan yox, qırılmış qumdan çıxacaqdı. O zamandan məlum oldu ki, yer möhkəm deyildi."

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* AES-in rəsmi veb-səhifəsi
Ali Smit

**Ali Smit** (; 24 avqust 1962-ci il, İnverness) — Britaniya (şotland) yazıçısı və jurnalisti.

## Həyatı
Aberdin Universiteti və Kembric Universitetinin Nyunham qadın kollecində təhsil almışdır. Stratklayd Universitetində dərs deyirdi, xroniki yorğunluq sindromu səbəbiylə işindən çıxmaq məcburiyyətində qaldı. O vaxtdan bəri yalnız ədəbiyyatla məşğul olur. The Guardian, The Scotsman və The Times Literary Supplement jurnalları ilə əməkdaşlıq edir. Həmçinin, The Trash Can Sinatras şotland qrupu üçün yazır.

Sevgilisi rejissor Sara Vud ilə birlikdə Kembricdə yaşayır.

## Əsərləri

### Novellaları

* *Free Love and Other Stories* (1995, Saltire First Book of the Year award)
* *Other Stories and Other Stories* (1999)
* *The Whole Story and Other Stories* (2003)
* *The First Person and Other Stories* (2008)

### Romanları

* *Like* (1997)
* *Hotel World* (2001, Encore Award; Scottish Arts Council Book Award; Scottish Arts Council Book of the Year Award, Oranj və Buker mükafatlarının şort-listinə daxil olmuşdur, Qrinviç Teatrı və Edinburgh Festival Fringe 2007-də roman üzrə səhnələşdirmə edilmişdi;
* *The Accidental* (2005, Oranj və Buker mükafatlarının şort-listinə daxil olmuşdur, ən yaxşı romana görə Uitbred mükafatı qazanmışdır
* *Girl Meets Boy* (2007, *Diva* jurnalının oxuyucuları tərəfindən ilin kitabı seçilmişdir, Şotlandiya İncəsənət Şurasının mükafatı)
* *There But For The* (2011, *The Guardian* tərəfindən ilin kitabı seçilmişdi, Hotornden mükafatı)
* *How To Be Both* (2014)
* *Autumn* (2016,  Buker mükafatlarının şort-listinə daxil olmuşdur)
* *Winter*  (2017)

### Pyesləri

* *The Seer* (2001)
* *Just* (2005)

### Esseləri

* Laws of the bandit queens: words to live by from 35 of today's most revolutionary women (2002, mətn və şəkillər)
* Artful (2013, Müqəddəs Anna Oksfor Kollecində Avropa ədəbiyyatı mövzusunda mühazirələrə əsaslanaraq)

## Nüfuzu
Kral Ədəbi Cəmiyyətinin üzvü (2007)

## Ədəbiyyat
Kostkowska J.Ecocriticism and women writers: environmentalist poetics of Virginia Woolf, Jeanette Winterson, and Ali Smith. New York: Palgrave Macmillan, 2013

Ali Smith: Contemporary Critical Perspectives/ Monica Germanà, Emily Horton, eds. London: Bloomsbury Publishing, 2013

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Britaniya Şurasının saytında
Dikmən vadisi

**Dikmən vadisi** () — Ankaranın Çanqaya ilçəsinə bağlı bir səmt olan Dikməndə yer alan park. İllərdir qaçaq və gecəqondu evlərə məruz qalan vadidə Şəhər Çevrilmə və İnkişaf Layihəsi adı altında bir abadlıq və bərpa işləri başlandı. Bu mərhələlərdə tikililər sökülmüş və dərə və ətrafı yenidən qurulmuşdur. Bu gün Ankara Böyükşəhər Bələdiyyəsinə bağlı bir park olaraq xidmət edən vadidə idman və gəzinti sahələri, kafe, bəzək hovuzları və uşaq meydançaları var.

## Tarixçə
90-cı illərə qədər olduqca baxımsız şəkildə qalan və şəhərləşmənin üstünlük təşkil etdiyi vadidə 1989-cu ildə şəhər çevrilmə planının həyata keçirilməsi qərara alındı. Şəhər Çevrilmə və İnkişaf Layihəsi adlanan bu layihə, eyni zamanda ölkənin gecəqondu bölgələri üçün hazırlanan ilk şəhər çevrilmə layihəsidir. Bu çərçivədə ilk araşdırmalar eyni ildə başladı və 1994-cü ildə layihənin ilk mərhələsi başa çatdı. 2002 və 2009-cu ildə üçüncü mərhələsi uğurla başa çatan layihə hələ də layihənin dördüncü və beşinci mərhələlərində davam edir.

## Xüsusiyyətlər
Hal-hazırda iki mərhələdən ibarət olan dərə təxminən 378.000 m²-lik ərazidə qurulub. Qalan 260.000 m² ərazinin 31.000 m²-lıq hissəsi gölməçə, 87.500 m²-lıq gəzinti sahəsi və 120.000-dən çox yarpaqlı və iynəyarpaqlı ağaclar və təxminən 50 bitki növü vardır. Mümkün qədər təbii bir mühit əldə etmək üçün vadidə üç fontan var, bunlardan ikisi böyük və biri kiçikdir. Müasir və çoxmərtəbəli evlərin yüksəldildiyi vadidə hər yaşda insanlara müraciət edə biləcək kafe, konfrans salonu, iki məscid və sosial obyekt var.

## Qaleriya

File:Sakura Tree Blossom - Turkey, Ankara, Dikmen Vâdisi - Spring, 2015.jpg|Çiçək açan albalı ağacları
File:Dikmen Vadisi - panoramio (3).jpg|Vadi və göydələnlər
File:Dikmen Vadisi - panoramio (6).jpg|Vadinin iki ucunu birləşdirən körpü
File:Dikmen Vadisi, Çankaya, Ankara.jpg|Vadidə yer alan böyük hovuz
File:Dikmen Vadisi, Ankara 3.jpg|Vadi və göydələnlər
File:Dikmen Vadisi Ankara Turkey - panoramio (2).jpg|Parkın qış mənzərəsi


## İstinadlar
Böyük Samolit dağı

**Böyük Samolit dağı** — Baş Qafqaz silsiləsində, Zaqatala rayonunun Dağıstanla sərhədində zirvə. Hündürlüyü 3452 m. Tala çayının mənbəyi buradadır. Bu çayın qollarından biri də dağın adı ilə Samolit çayı adlanır. Oronim qədim türk dillərindəki samal (tutqun, dumanli, ganli, qaranlıq) və -it (şəkilçi) komponentlərindən düzəlib, "başı dumanlı zirvə" mənasındadır.

## Həmçinin bax
* Kiçik Samolit dağı

## İstinadlar
Məclis parkı

**Məclis parkı** () — Ankaranın Çanqaya ilçəsində yerləşən ictimai park. Rəsmi adı Milli Suverenlik Parkı olsa da, Türkiyə Böyük Millət Məclisi ərazisinin ətrafını əhatələdiyinə görə məşhur olaraq bu şəkildə xatırlanmaqdadır. Ümumiyyətlə velosiped və skeytbordinq idman növlərindən istifadə olunan parkda fontan, amfiteatr və bir çox abidə və heykəllər mövcuddur.

## Tarixçə
Məclis Parkı, 23 aprel 1986-cı ildə müxtəlif ölkələrdən olan uşaqların iştirakı ilə baş tutmuş Milli Suverenlik və Uşaqlar Günü ilə açılmışdır. Bu çərçivədə geniş bir tədbir təşkil edilmiş, konsertlər verilmişdir. Parkın landşaft tənzimləməsində istifadə olunan ağac və bitkilər açılışda iştirak edən ölkələr tərəfindən göndərilmişdir.

Bundan əlavə, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin təşkil etdiyi tədbirlə keçmişdən bu günə qədər Ankaraya xidmət edən əhəmiyyətli insanların adına çox sayda ağac əkilmişdir. Adından əkilən ağac adları arasında məşhur botanik Hikmet Birand, dövrün maliyyə naziri və ODTÜ rektoru Mustafa Kamal Kurdaş, Memar Kəmaləddin bəy, Sedad Hakkı Eldem və Arif Hikmət Koyunoğlu kimi memarlar da vardır.

## Qaleriya

File:Ankara, Turkey - panoramio (156).jpg|Fontan
File:Ankara, Turkey - panoramio (154).jpg|Qaçış yolu
File:Ankara, Turkey - panoramio (106).jpg|Heykəl


## İstinadlar
Kiçik Samolit dağı

**Böyük Samolit dağı** — Baş Qafqaz silsiləsində, Zaqatala rayonu ilə Dağıstanın sərhədində aşırım. Hündürlüyü 3260 m. Bu aşırımdan keçən yol Qaraçay ilə Samur çayının hövzələrini birləşdirir. Oronim qədim türk dillərindəki samal (tutqun, dumanlı, ganlı, qaranlıq) və -it (şəkilçi) komponentlərindən düzəlib, "başı dumanlı zirvə" mənasındadır.

## Həmçinin bax
* Böyük Samolit dağı

## İstinadlar
Sarıbulaq

* Sarıbulaq (Balakən) — Balakən rayonunun Şambul inzibati ərazi vahidində kənd.
* Sarıbulaq (Kəleybər)
* Sarıbulaq (Biləsuvar)
* Sarıbulaq (Duzluca)
* Sarıbulaq (dağ) — Kəlbəcər rayonunda dağ. Hündürlüyü 3004 m.
* Sarıbulaqçay — Yardımlı rayonu ərazisində çay.
* Sarıbulaq yaşayış yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda orta əsrlərə aid qədim yaşayış yeri.
* I Sarıbulaq nekropolu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda antik dövrə aid nekropol.
* II Sarıbulaq nekropolu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda antik dövrə aid nekropol.
* Sarıbulaq oba yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.
* Sarıbulaq yurd yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda eyni adlı oba yerindən təqribən 5 km cənubda orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.
Səngəçal (dəqiqləşdirmə)

* **[[Səngəçal]]** — Bakı şəhəri Qaradağ rayonunda qəsəbə.
* Səngəçal bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhəri Qaradağ rayonunda bələdiyyə.
* Səngəçal vulkanı — Bakı şəhəri Qaradağ rayonu ərazisində palçıq vulkani
* Səngəçal burnu — Qobustanın c.-g.-inda, Duvarıni dəmiryolu stansiyasından ş.-da burun. 
* Səngəçal buxtası — Bakı şəhəri Qaradağ rayonun Qobustan qəsəbəsi ərazisinə daxil körfəz.
* Səngəçal terminalı — Xəzər dənizindəki yataqlardan hasil olunan xam nefti və qazı qəbul edən terminal.
* Səngəçal karvansarası — orta əsrlər dövrünə aid olan karvansara. 
* Səngəçal İES — Bakının Qaradağ rayonu ərazisində tikilmiş istilik elektrik stansiya.
Matsalu Milli Parkı

**Matsalu Milli Parkı** () — Estoniyanın qərbində, Kazari çayının aşağı axınında, Baltik dənizinin Matsalu körfəzinin sahil zolağı və Moonzund arxipelaqının 50 adasını özündə birləşdirən milli park. Matsalu Milli Parkı Kasari çayının deltası və ətraf əraziləri - subasar zonası, düzənliklər, sahil çəmənlikləri, qamışlıqlar, meşəliklər, meşəli çəmənliklər ərazisini əhatə edir. Milli park Matsalu körfəzinin sahilini əhatə edən ümumi sahəsi 486.1&nbsp;km² (187.7 kvadrat mil) təşkil edir. Mühafizə olunan ərazinin 224.3&nbsp;km² sahəsi qurunun, 261.8&nbsp;km² sahəsi isə suyun payına düşür. Matsalu körfəzi dayazlığı, duzluluğu və qidalı maddələrlə zənginliyi ilə seçilir. Körfəzin uzunluğu 18&nbsp;km və eni 6&nbsp;km, orta dərinliyi 1.5 metr (5 fut) və maksimal dərinliyi 3.5 m (11 fut) təşkil edir. Körfəzin sahili təxminən 165&nbsp;km-dir (102.5 mil).

## Tarixi
Parkın müasir ərazisində ornitoloji tədqiqatlar 1870-ci ildən bəri aparılır. Tartu Universitetinin Təbiət Tarixi Muzeyinin kuratoru Valerian Russou Matsalu körfəzi yaxınlığında quşlar haqqında qısa məlumat verdi. 1928-1936-cı illər arasında Eerik Kumari Matsaluda quşları araşdırdı və 1936-cı ildə orada quş qoruma bölgəsi yaratmağı təklif etdi.
1957-ci ildə ornitoloji qoruq, ovçuluq elmi-tədqiqat və təcrübə təsərrüfatı (əvvəlcə ehtiyat kimi), təbii komplekslərin və müxtəlif quş faunasının (təxminən 280 növ, o cümlədən 160-dan çox damazlıq) qorunması üçün təşkil edilmişdir.

## Fauna və flora
Parkın fauna və florasına 280 növ quş, 49 növ balıq, 47 növ məməli və 772 növ damarlı bitki daxildir. Qərbi Estoniya sahilləri boyunca köçəri quşların ən əhəmiyyətli köç yollarından biri buradan keçir. Qoruqda su quşları və bataqlıq quşları üstünlük təşkil edir. Köçəri quşlara harayçı qu quşu, şimal ördəkləri və cüllütləri göstərmək olar. Bataqlıqlarda yuva quran quşlar: Harayçı qu quşu, boz qaz, yaşılbaş ördək və qırmızıbaş qaraördək. Qamışlıqlarda çay ördəkləri və çüllütlərin çoxu yuva qurur. Adalarda qaqa, kəkilli qaraördək, ala ördək, pazdimdik, qılquyruq, qağayı və cüllüt.

## Şəkillər

Matsalu Keemu bird tower.jpg|
Haeska rannaniit.jpg|
Reeds and Barnacle Geese.jpg|


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sayan

*Şərqi Sayan  
*Sayan dağları 
*Sayan dağı — Ağsu rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 1146 m.
Hotornden mükafatı

**Hotornden mükafatı** () — 1919-cu ildə Alisa Uorrender tərəfindən təsis edilən britaniya ədəbiyyat mükafatı. Müəlliflər hər hansı üslubda (nəsr və ya şeir) yazılan ən yaxşı sənət əsəri üçün təltif olunur. Bir neçə il qalib olmasa da, Hotornden mükafatı qaliblərə hər il təqdim olunur. Laureat münsiflər heyəti tərəfindən xüsusi səsvermə ilə təyin olunur.

1945–1957, 1959, 1966, 1971–1973, 1984–1987 illərdə mükafatın qalibi təyin olunmamışdır.

## Laureatların siyahısı
* Edvard Şanks 
* Con Frimen
* Romer Vilson 
* Edmund Blunden 
* Deyvid Qarnett 
* Ralf Heyl Mottram 
* Şon O'Keysi 
* Vita Sekvill-Vest 
* Henri Vilyamson 
* Ziqfrid Sassun 
* Deyvid Sesil 
* Ceffri Denis 
* Keyt O'Brayen
* Çarlz Morqan 
* Ceyms Hilton 
* Robert Qreyvs 
* İvlin Vo
* Rut Ritter 
* Deyvid Cons 
* Kristofer Hassall 
* Ceyms Poup-Hennessi 
* Qrem Qrin 
* Con Ris 
* Sidni Kiz 
* Martin Skinner 
* Dominik Moraes 
* Alan Sillitou  
* Ted Hyus 
* Robert Şou 
* Alisteyr Horn 
* Vidiadhar Suracprasad Naypol 
* Uilyam Trevor 
* Maykl Freyn 
* Maykl Levi 
* Cefferi Hill 
* Pirs Pol Rid 
* Oliver Saks
* Devid Loc 
* Robert Nay 
* Bryus Çatvin 
* Devid Kuk 
* Piter Raşfort 
* Kristofer Rid 
* Duqlas Dann  
* Timoti Mo  
* Conatan Kits  
* Kolin Tubron  
* Alan Bennett  
* Kit Rayt 
* Kler Tomalin  
* Ferdinand Maunt  
* Endryu Barrou  
* Tim Pirs  
* Ceyms Miçi  
* Hilari Mentel  
* Con Lançaster  
* Çarlz Nikoll  
* Bivor Entoni  
* Maykl Lonqli  
* Helen Simpson  
* İmon Daffi  
* Uilyam Fayns  
* Conatan Beyt 
* Castin Kartrayt 
* Aleksandr Masters 
* Mariya Coan Haylend
* Nikola Barker 
* Patrik Frenç 
* Elis Osvald 
* Kendiya Makuilyam 
* Ali Smit  
* Ceymi MakKendrik 
* Emili Berri 
* Kolm Toybin 
* Tessa Hedli  
* Qrem Svift 
* Cenni Uqlou 
* Syu Prido

## İstinadlar
Sarıyal

* Böyük Sarıyal
* Kiçik Sarıyal
* Sarıyal — Xanlar rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 1821 m.
* Sarıyal — Xanlar rayonunda dağ. Hündürlüyü 1640 m.
İzmir Atatürk stadionu

**İzmir Atatürk stadionu** () — Türkiyənin İzmir şəhərində yer alan olimpik stadion. 1971-ci ildə Aralıq dənizi Oyunları üçün inşa edilmişdir. 51.337 nəfərlik tutumu ilə Türkiyənin ən böyük ikinci olimpik stadionudur. Atletizm üçün 8 min kvadrat metrlik bir sahəsi olan İzmir Atatürk stadionu, Türkiyənin ən böyük atletizm sahəsinə sahib olan stadionudur. 1980-ci ildə İslam Ölkələri İdman Oyunlarına ev sahibliyi etmişdir. İzmirdə keçirilən 2005 Dünya Universiteti Yay Oyunları səbəbiylə stadion yenidən quruldu və açılış və bağlanış şoularında bir çox qarşılaşmalara ev sahibliyi etdi.

Altay İK, Karşıyaka İK, Göztəpə İK və İzmirspor komandaları bu stadiondan istifadə edir. 61.060 biletli tamaşaçı 1981-ci ildə oynanan Karşıyaka-Göztepe mübarizəsinə ev sahibliyi etmişdir.

Stadion bir dövr Türkiyə milli futbol komandasına da ev sahibi olmuşdur. 1970-ci illərdən sonra milli komanda uzun müddət bu stadionda məğlub olmamasına görə uğurlu stadion adlandırılmışdır. Burada bir çox tarixi nailiyyətlər əldə edilmişdir. Lakin sonradan əhəmiyyətini itirdi. Bu gün milli komandanın ardıcıl xüsusi oyunlarına ev sahibliyi etmişdir. Milli komandanın gəlişi ilə İzmirli futbol azarkeşləri bir neçə gün əvvəldən biletlərin demək olar ki, hamsını alaraq, rəsmi matçlar üçün istəklərini dilə gətirdilər.

İzmir Atatürk Stadionu, BleacherReport idman saytının 18 dekabr 2014-cü ildə dərc etdiyi dünyanın 100 ən yaxşı stadionu siyahısında 94-cü sırada iştirak etmişdir.

## Qalereya

Fayl:G.Saray - Lazio Kadrolar.jpg
Fayl:G.Saray - Lazio meşale.jpg
Fayl:Dev forma GS Lazio.jpg
Fayl:İzmir Atatürk Stadyumu.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İzmir Atatürk Stadionunun kosmosdan görünüşü
Soomaa Milli Parkı

**Soomaa Milli Parkı** () — Vilyandimaa qəzasının qərb hissəsində, Pyarnumaa qəzası ilə sərhəddə yaxın ərazidə yerləşir. Soomaa Milli Parkı Pyarnu və Vilyandi arasında yerləşir və bataqlıqları ilə tanınır.. Soomaa Milli Parkı 8 dekabr 1993-cü ildə bataqlıq əraziləri, çəmənlikləri və meşələri qorumaq üçün qurulmuşdur. Eston dilində parkın adı "bataqlıqlar diyarı" deməkdir.
## Coğrafiyası
Park 390 km² ərazini əhatə edir və Estoniyanın Lahemaadan sonra ikinci ən böyük milli parkıdır. Vahe-Eesti bölgəsində yerləşən milli park, 1993-cü ildə geniş bataqlıqlar, daşqın otlaqları, meşə talaları və çayları qorumaq üçün təşkil olunmuşdur. Milli parkın ərazisi əsasən Pyarnu çayı hövzəsinin qolları - Navesti, Halliste, Raudna və Lemmjõgi çayları ilə hövzələnir.

Milli parkın şərqində, müasir sahil zolağından təqribən 50 kilometr məsafədə yerləşən Estoniya materikindəki ən yüksək dyunları yerləşir. Burada indiki Baltik dənizinin sələfi olan Baltik Buzlu gölünün (11,200-60000 il əvvəl) ən xarakterik sahil birləşmələri, birdəfəlik su səviyyəsini qeyd edən Sakala dağının şimal-qərb və qərb kənarlarında yerləşir. Ruunaraype dyunları bölgənin ən yüksək hissəsidir. Şimal-qərbdən cənub-şərqə istiqamətlənən ən yüksək hündürlüyü 12 metr olan, 1,2 km uzunluğunda uzanan qum silsiləsi mövcuddur

2009-cu ildə səhra kimi qorunan Avropanın ən böyük bütöv torf bataqlıq sistemi kimi Soomaa Milli Parkı, səhraların qorunması və davamlı turizmin inkişafında üstünlüyə nail olduğu üçün PAN Parkları səhralıq ərazilərinin şəbəkəsinə qoşuldu.
## Xusisiyyətləri
Parkda Pyanu çayının qolları boyunca çox sayda bataqlıq var. Xüsusilə Soomaa ərazisində Kuresoo bataqlığı və ya "leylək bataqlığı" mövcuddur. Parkın şərqində Estoniyanın ən yüksək dyunları var. Parkın florasında 524 növ bitki daxildir. Quş faunasına Berqut, Ortaboy əyridimdik (100 cütdən çox), Qızılı qonurqanad (təqribən 150 cüt), Qaradöş qumluqcanın Balik yarımnövü (Calidris alpina schinzii), Ördəktutan qızılquş, Ağ kәklik də daxil olmaqla 172 növdən daxildir. Məməli faunasına 46 növ (məsələn: çaqqal, qunduz, canavar və boz ayı) daxildir.

Milli parkın əsas xüsusiyyəti su hövzələrində suyun səviyyəsinin 5 metrə yüksəldiyi bahar selləridir.
## İstinadlar

## Mənbə

* Soomaa Milli Parkının rəsmi saytı 
* Soomaa Milli Parkının xəritəsi
Bostançı

* Bostançı (Xaçmaz)
* Bostançı bələdiyyəsi
* Bostançı (İstanbul metropoliteni)
* Bostancı (Silopi)
Sirab

* Sirab mineral suyu
* Sirab su anbarı
* Sirabçay
* Sirab (Babək)
* Sirab nekropolu
* Sirab (Həmadan)
* Sirab (Kirman)
Nepalda COVID-19 pandemiyası

Nepalda ilk koronavirus xəstəsi 5 yanvarda aşkarlanıb.

## Nepalda gedişat
Nepalda ilk koronavirus xəstəsi 5 yanvarda aşkarlanıb. Bu xəstə Hubey Universitetindən ölkəsinə qayıdan 31 yaşlı müəllim idi. Bəzi ölkələrdə xəstəxanalar avadanlıqlarla təchiz olunsa da, bu ölkədə avadanlıqlar az idi. Ona görə də, həmin gün Hindistandan, Pakistandan və digər ölkələrdən avadanlıqlar gətirildi. 24 yanvarda fövqəladə vəziyyət oldu. Evdən çölə çıxmaq qadağan edildi. Hamı evdə də qaldı. Xaricdən gələnlər tez karantinaya alındı. Nepal koronavirusun təsirini azaldan nadir ölkələrdən oldu. Həmin gündən çoxlu xəstəxanalar tikildi, bəzi xəstəxanalarda da yataqlar və otaqlar əlavə olundu. Nepal sərhədləri bağladı, ölkələrlə əlaqəni tamamilə kəsdi, bütün görüşləri ləğv etdi, çöldə hər şey qadağan edildi. Ölkə küçələrində həyat iflic vəziyyətindədir. Lakin, ölüm azdır. Məhz buna görə.

Çinlə əlaqə kəsilsə də, 5 fevralda Nepal Çinə 100000-ə yaxın üz maskası göndərdi. Əvəzində Çin də Nepala çoxlu tibbi avadanlıqlar göndərdi. Katmandunun Sindipalçok rayonunda bir neçə insan qızdırmadan şikayət etdi. Onlar test olundu və çoxunda qrip aşkarlandı.

14 fevralda Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-dən gələnlər karantinaya aparıldı və onlar test olundu. Heç birində virus aşkarlanmadı və onlar 2 həftə karantində qaldılar.

18 fevralda Çinin Nepaldakı səfirliyi Katmandu Post qəzetində Anti-Çin ideologiyasının üstün tutulduğunu səbəb edərək tənqid etdi. Katmandu Post isə Səfirlik barədə əvvəlkindən daha sərt tənqid məqaləsini yazdı. Lakin, sonra həmin nömrə ləğv olundu və Katmandu Post Çindən üzr istədi.

1 martda Çin, İran, Cənubi Koreya, Yaponiya və İtaliya üçün vizalar dayandırıldı.

2 martda Nepal Dialoq Forumu təxirə salındı. Nepal Premyer Liqası da təxirə salındı.

9 martda artıq Almaniya, İspaniya və Fransa üçün də vizalar dayandırıldı.

20 martda hətta Milli Məclisin də fəaliyyəti müvəqqəti dayandırıldı. ABŞ Hökuməti Nepala 1.8 milyon dollar ayıracağını bildirdi.

21 martda Almaniya ölkəyə 1 milyon avro ayıracağını bildirdi.

25 martda üçüncü xəstə Səudiyyə Ərəbistanından Nepala, oradan da karantinə getdi.

27 martda dördüncü xəstə BƏƏ-dən gəlmişdi. Tez karantinə aparıldı.

29 martda hökumət dərslərin və uçuşların dayandırılması müddətini 15 aprelə qədər uzatdı.

2 apreldə beşinci və altıncı xəstə Belçikadan gəldi və tez karantinə aparıldı.

## Nepal xaricində gedişat

* 8 martda Nepaldan Tasmaniyaya gedən bir nepallı xəstələndi.
* 9 martda BƏƏ-dəki 2 nepallı xəstələndi.
* 16 martda Portuqaliyadakı 1 nepallı xəstələndi.
* 21 martda Bəhreyndə 3 nepallı xəstələndi.
* 17 martda İngiltərədə təqaüddə olan nepallı xəstə yoluxdu və tez vəfat etdi.
* 24 martda da həmçinin bir nepallı ABŞ-də yoluxdu və tez vəfat etdi.

## İstinadlar
Bədii ədəbiyyat üzrə qadın mükafatı

**Bədii ədəbiyyat üzrə qadın mükafatı** (; 1996-2012 illərində adı **Oranj ədəbiyyat mükafatı** () idi; 2013-2017 illərində **"Beylis" bədii ədəbiyyat üzrə qadın mükafatı)** — istənilən millətdən olan qadın tərəfindən ingilis dilində yazılan və mükafatın təqdim edilməsindən bir il əvvəl Böyük Britaniyada nəşr olunan ədəbi əsər (roman) üçün verilən ən nüfuzlu mükafatlardan biri. Mükafat 1996-cı ildən bəri verilir. Mükafat 1996-cı ildən bəri verilir.

Mükafat qazananlara £30.000 funt sterlinq və heykəltaraş Qrizel Nayvanın düzəltdiyi "Bessie" bürünc heykəlciyi verilir.

## Mükafatın tarixi
Mükafat ideyası 1991-ci ildə Buker mükafatının qısa siyahısında qadın müəlliflərinin əsərlərinin olmayacağı elan olunduqdan sonra yaranmışdır. Mükafatın təşkilatçılarının sözlərinə görə, mükafatın təsis olunduğu dövrdə əksər kitablar (60/40) qadınlar tərəfindən yazılsa da, qadınlar Buker mükafatının qısa siyahısında yerlərin yalnız 10% alırlar. 1995-ci ildə təsisçilər Orange şirkətinə sponsorluq üçün müraciət etdilər. 1996-cı ilin yanvar ayında "Oranj" ədəbiyyat mükafatı təsis edildi. 2017-ci ilin iyun ayında mükafatın təşkilatçıları BAILEYS ilə üç illik əməkdaşlığlarını elan etdilər, bundan sonra Deloitte və NatWes sponsorlar siyahısına qatıldılar.

## İstinadlar
Eskankrab

**Eskankrab** (, ) — Cənub-Pireneylər bölgəsində yerləşən Fransa kommunası. Yuxarı Qaronna departamentinə aiddir. Bulon-sür-Jes kantonunun tərkibinə daxildir. Kommunanın dairəsi Sen-Qodensdir.

Kommunanın INSEE kodu 31170.

## Coğrafiyası
Kommuna Parisdən təxminən 640&nbsp;km cənubda, Tuluzadan 70&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir.

Kommunanın şimal-qərbində Sav çayı axır.

## İqlimi
Mülayim dəniz iqliminə malikdir. Qış mülayim və qarlı, yay quru və isti olurlar, yaz şiddətli yağış və tufan ilə xarakterizə olunur, payız günəşlidir. Güclü cənub-şərq və şimal-qərb küləkləri üstünlük təşkil edir.

## Əhalisi
Kommunanın 2010-cu il üçün əhalisi 232 nəfər idi.

## İstinadlar
Sirabçay

**Sirabçay** — Babək rayonunda çay. Naxçıvançayın sol qoludur. Dərəsində eyniadli mineral bulaqlar var.

## Həmçinin bax
* Sirab su anbarı
* Sirab mineral suyu

## İstinadlar
Macar-Türk dostluq parkı

**Macar-Türk dostluq parkı** (, ) — park Macarıstanın cənub-qərbində yerləşir. Park Osmanlı İmperiyasının qoşunları macarlar və xorvatlar tərəfindən müdafiə olunan Ziqetvar qalasını aldığı Ziqetvar döyüşünün xatirəsinə qurulmuşdur. Park 1994-cü ildə Macarıstan və Türkiyə rəsmiləri tərəfindən açılmışdır.

## Tarixi

1566-cı ilin yayında təxminən 80 min nəfərlik Osmanlı ordusu, şəxsən Sultan Süleyman Qanuninin başçılığı ilə Ziqetvar qalasını mühasirəyə aldı. Qalanın mühasirəyə alınmasının əsas məqsədi Habsburg İmperiyasının ən böyük şəhərlərindən biri olan Vyanaya gedən yolu açmaq idi. Qala Miklos Zrinyinin əmr altında olan təxminən min əsgər tərəfindən müdafiə edilirdi. Mühasirə avqustun 6-dan sentyabrın 8-dək davam etmişdir.

6 sentyabrda Sultan Süleyman Qanuni çadırında olarkən gözlənilmədən 72 yaşında təbii səbəblərdən dünyasını dəyişir. Onun ölümü gizləndilir və qoşunlara Böyük Vəzir Sokollu Mehmed Paşa rəhbərlik etdi. Qısa müddətdən sonra qalanın müdafiə komandiri Miklos Zrinyi öldürüldü və qala ələ keçirildi. Buna baxmayaraq Vyanaya yürüş dayandırıldı və qoşunlar Sultan Süleymanın ölümü haqqında məlumat almadan geri döndü.

Şəhər 122 il Osmanlı İmperiyasının bir hissəsi oldu. 1596–1600-cü illərdə Ziqetvar əyalətinin paytaxtı oldu və sonra Kanij əyaletinin bir hissəsinə çevrildi.

Osmanlı dövründə şəhərdə məscidlər, türk hamamları və məktəblər inşa edildi. Bu zaman tikilən bəzi binalar hələ də qorunur. Lakin tikililərin bir hissəsi Habsburqlar tərəfindən məhv edildi.

## Dostluq parkı
Rəvayətə görə Sultan Süleymanın vəfatından dərhal sonra onun daxili orqanları çıxarılıb Ziqetvar yaxınlığında bir yerə basdırıldı, cəsədi isə balzamlandı və imperatoriyanın paytaxtına aparıldı.

Sultan Süleymanın anadan olmasının 500-cü ilində, Türkiyə hökumətinin təşəbbüsü ilə və onun pulu ilə güman edilən sultanın ürəyinin basdırıldığı yerdə bir dostluq parkı quruldu. 1994-cü ilin sentyabrında açılış mərasimində Macarıstanın Təhsil naziri Qabor Fodor və Türkiyə Prezidenti Süleyman Dəmirəl iştirak etdi.

Park şəhərin təxminən 2–3 kilometr şimal-şərqində yerləşir və ora avtobusla getmək mümkündür. Parkın sahəsi təxminən bir akr təşkil edir. Park bütün il açıqdır

1996-cı ildə parkda Osmanlı memarlıq üslubunda inşa edilən içməli bir bulaq quruldu. Bunun üçün plitələr və mərmərlər Türkiyədən gətirildi. Parkda Möhtəşəm Sultan Süleymanın daxili orqanları üçün rəmzi məzar, mərmərdən hazırlanmış simvolik bir türbə var.

## Tənqid
Macarıstan mediasında parkın ilk açıldığı zamanı Sultan Süleymanın simasında nəhəng abidənin olması tənqid edildi. 1997-ci ildə bu abidənin yanında Miklos Zrinyinin abidəsi qoyuldu.

## İstinadlar
Tituvenay regional parkı

**Tituvenay regional parkı** () — Litvanın regional parkı. 1992-ci ildə yerli təpəlik, bataqlıq və göllü landşaftı, eləcə də Şiluva və Tituvenay rayonları ərazisində yerləşən tarixi abidələri qorumaq məqsədilə yaradılmışdır. Parkın administrasiyası və informasiya mərkəzi Tituvenay şəhərində, Mişko küçəsində yerləşir.

## Ümumi məlumat
Tituvenay parkı Raseyin, Radviliş və Kelmes rayonlarının qovşağında, Litvanın şimal-qərbində Şyaulyay qəzasında, Jemaytiya tarixi regionunda yerləşir. Regional parkın sahəsi — 18 159 hektardır (181&nbsp;km²). Ərazinin 45 % -ni meşələr,10 % — su-bataqlıq ərazilər, 2 % — göllər, 42 % — isə digər ərazilərdir.

Gözə çarpacaq təpəliklər, göllü və bataqlıq ərazilər qədim buzlaşma dövrlərinin izləri hesab olunur. Dalğalı təpəli düzənlik ərazilər torf qatı ilə zəngindir. Tituvenay regional parkında göllər yetərincə çoxdur ( Bridvayşis, Qilius, Qauştvinis və s.). Parkın mərkəzində böyük su-bataqlıq hövzəsi yerləşir (Tirulya).

## Tarixi abidələri

Tituvenay parkının ən tanınmış tarixi abidələri XVII əsrə aid katolik kilsəsi və monastır memarlıq kompleksidir. Kompleksə geniş həyət, qalereya, nərdivanlı gözətçi qülləsi və s. daxildir. Əsrarəngiz Şiluva gözətçi qülləsi tanınmış memar Antanasa Vivulişkisin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Bundan başqa parkda paqanizmə aid abidələr, dəfn kurqanları və Müqəddəs Yurqis dağ mövcuddur.

## Turizm
Tituvenay regional parkında turizm məqsədilə müxtəlif proqramlar və ekskursiyalar təşkil olunur. Parkda 3 turist marşrutu mövcuddur. Turistlər park ərazisində 5 velosiped yolundan, 2 müşahidə qülləsindən — Tituvenay (henderlek 15 m) və Şyaules (21 m). Bataqlaşmış ərazilərdə quşların müşahidə edilməsinə xidmət göstərən meydança-qüllə var.

## Şəkillər

Giliaus ezeras.jpg|Qilius gölü
Bridvaišis lake (castle hill).jpg |Bridvayşis gölü
Tytuvėnai regional park landscape.jpg |Regional parkın görünüşü
Tytuvėnai regional park landscape 2.jpg |Tituvenay parkının landşaftı


## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
* 

## İstinadlar
Slavyanka

* Slavyanka (Gədəbəy) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunda kənd.
* Slavyanka bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunda bələdiyyə.
* Slavyanka çayı — Gədəbəy rayonunun Slavyanka kəndi ərazisində çay;
* Slavyanka (bulaqlar) — Gədəbəy rayonunun Slavyanka kəndi ərazisində mineral bulaqlar. 
* Slavyanka buxtası — Yapon dənizində buxta.
* Slavyanka (Krım) — 
* Slavyanka (Belarus) — 
* Slavyanka (Qazaxıstan) —
Vlado Goreski

**Vlado Goreski** () — Makedoniyalı rəssam.

## Həyatı
Lyublyana, Sloveniya Rəssamlıq Akademiyasını, va Skopye İncəsənət Tarixini bitirib,,,,..

Beynəlxalq Qrafik Triennalının bədii rəhbəri - Monastır..

## Sərgilər

100-dən çox qrup sənət sərgisində iştirak edib və  iyirmi solo sərginin müəllifidir:Sloveniya, Xorvatiya, Fransa, İngiltərə, İtaliya, Meksika, Polşa, Rusiya, Yaponiya...

## Mükafatları

Bədii uğurlarına görə iyirmidən çox mükafat qazandı.

## Qalereya


Fayl:01 let tus.JPG
Fayl:02 posleden ostrov,bakropis.jpg
Fayl:Let,maslo.JPG
Fayl:XVII,moliv.jpg


## Ədəbiyyat
* Vlado Goreski, Drypoint I, Galerie Jan SENNY, 2019.
* Vlado Goreski, Nocturne, variationer, Galerie Van Gis, 2018.
* Vlado Goreski, Cathedral – 2.
* Vlado Goreski, Drypoint I, 2019.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* GORESKI tutte le informazioni
* MAM Multimedia Art Magazine
* Владо Ѓорески
Bartek (ağac)

**Bartek palıdı** — bir yay palıdı, təbii bir abidə. Polşada Sventokşis voyevodalığı, Zaqnansk kommunasının yol kənarında böyüyən bir palıd ağacı. Bu ağac bütün məşhurdur. Təxminən 9.85 m enə və  30 m hündürlüyə malik olan bir palıd, Polşanın məşhur botaniki Vadislav Şaferin başçılıq etdiyi münsiflər heyəti tərəfindən "Polşadakı ən gözəl ağac" olaraq bəyan edilib.
## Tarixi
Son dendroloji araşdırmalara görə, ağacın yaşı 645-670 yaş arasında qiymətləndirilir. Palıd ağacının dəqiq yaşı özəyinin çürüməsinə görə müəyyən edilə bilməz. Bəzi mənbələrdə Bartekin yaşı hətta 1200 olaraq qiymətləndirilir.

1954-cü ildən bu yana palıd təbii bir abidə sayılır. Bir əfsanəyə görə, Yan III Sobieski və Mariya Kazimirtanın xəzinələri Bartek palıdında gizlədilmişdir.

Palıd gövdəsinin cənub-şərq tərəfində yerli metalurgiya zavodlarında hazırlanmış, çarmıxa çəkilmiş Məsihin iki siması asılmışdır. Çarmıxlardan birin üzərində tarix də qeyd olunub - 1853. Bir versiyaya görə onlar yanvar qiyamının iki zabitinin şərəfinə asılmışdılar. Başqa bir versiyaya görə, çarmıxın biri Sobieskinin Vyana yaxınlığındakı zəfərinin xatirəsinə qoyulmuşdur. Digəri isə 1853-cü ildə vəba epidemiyası bitdikdən sonra qoyulur.

1829-cu ildə Bartek palıdında 14 əsas budaq və 16 şax var idi. Hazırda ağacın səkkiz əsas qolu var. 1906-cı ildə palıd ağacı yaxınlıqda yerləşən binaların yanmasından zərər görür.. 

Birinci Dünya müharibəsi dövründə Polşa qadınları (o zaman Rusiya imperiyasında yaşayırdılar) gizli şəkildə palıddan kiçik budaqları kəsib cəbhəyə ərlərinə göndərdilər. Burada əsgərlər bu budaqlardan ölümcül dəyənəklər hazırlayırdılar.
Palıd Regional Milli Şura Rəyasət Heyətinin 10/28/1954 qərarı ilə təbii bir abidə elan edilir. Bu ağac təbiət abidələrinin tanınması haqqında 12 dekabr 2007-ci il tarixli 35/2007 nömrəli qərara əsasən təbiət abidələri reyestrinə daxil edilmişdir.

3 iyun 1991-ci ildə ildırım vurması nəticəsində budaqlarından birini itirir. Daha sonra ağacın üstünə ildırım ötürücü qoyulur. 1997-ci ildə budaqları dəstəkləyən taxta dayaqlar quraşdırılır.

## İstinadlar
Ellis Marsalis

**Ellis Marsalis** () — Amerika cazmeni.

## Həyatı
14 noyabr 1934-cü ildə Nyu-Orleanda doğulub.

Ellis Marsalis 1 aprel 2020-ci ildə 85 yaşında yeni tip koronavirus infeksiyasının yaratdığı pnevmoniyadan ölüb.

## Fəaliyyəti
O, uzun illər Yeni Orleanda yaşayıb və caz musiqisinin inkişafı yolunda çalışıb.

## İstinadlar
PM2

**PM2** — Node.js üçün əməliyyat meneceri. Hal-hazırda Githubda ən populyar 81-ci Javascript layihəsidir.
## Haqqında
PM2 və ya Process Manager 2, Node.js əməliyyat meneceri və inkişaf etdiricilərə inkişaf mühitində Node.js tətbiqlərini idarə etməyə kömək edir. Supervisord, Forever, Systemd kimi digər əməliyyat meneceri ilə müqayisədə PM2-nin avtomatik proqram yükü balanslaşdırılması, deklarativ tətbiq konfiqurasiyası, yerləşdirmə sistemi və monitorinq kimi xüsusiyyətləri var.

2013-cü ildə Aleksandr Strzeleviç tərəfindən yaradılıb. Kodu Githubda mövcuddur və Npm vasitəsilə quraşdırıla bilər.
## İstinadlar
Krım Tatar Milli Qurultayı

**Krım Tatar Milli Qurultayı** () — Krım tatar xalqının nümayəndə orqanı və 1917-ci ildə Krım Xalq Respublikasının müstəqilliyini bəyan edərək onun parlamenti olan qurum.

## Tarixi

### Mənşəyi

Rusiyada 1917-ci ilin martın 25-də baş vermiş Fevral inqilabından sonra Simferopol şəhərində Krımın şəhərləri və qəsəbələridən 1500 nümayəndədən ibarət olan Bütövkrım Müsəlman Qurultayı baş verib. Həmin ilin oktyabrın 1-2 arasında müsəlman icra komitəsinin başçısı Noman Çələbi Cihan komitənin keçirdiyi Krım tatar qurumların toplantısında Krım Tatar Milli Qurultayını təsis etməyə təklif edib. Təklif yekdilliklə qəbul olunub.

### Sovet dövrü

Sovet dövründə törədilən deportasiyalara görə, 1950-ci və 60-cı illərdə Krım tatarların milli hərəkatı SSRİ boyu mərkəzsiz bir şəbəkə yaradıb, Özbəkistanda iclaslarını gizli şəkildə aparmağa məcbur idi. 1970-ci və 80-ci illərdə birgə məqsədləri, amma müxtəlif taktikaları olan qruplar formalaşıb. 80-ci illərin ortasında yeni təşkil üsulları üçün imkan yaradılıb.

Sovet dövründəki fasilədən sonra Qurultay yenidən 1991-ci ilin iyunun 26-da toplaşmağa başladı. Qurultay Krım Tatar Milli Məclisinin 33 üzvünü seçib.

### Krımın ilhaqından sonra
Rusiya Krımı ilhaq edəndən sonra Qurultay Kiyevdə toplaşır. İlhaqçılar isə Simferopol şəhəridə özünə sadiq olanlar üçün qurultay keçirir. Kiyevdə keçirilən iclasda ilhaq olunan Krımın müftiyi Əmirəli Ablayev yenidən öz vəzifəsinə seçilmişdi. Kiyevdəki Qurultayın nümayəndələri muftiyyatı FSB tərəfindən idarə olunduğunda ittiham edirlər.

Eyni zamanda, ilhaqçılar Qurultay nümayəndələrə Krımdan Ukraynanın qitə hissəsinə keçməsinə maneə olurlar.

## İstinadlar
Sovetabad

* Sovetabad — 19 may 1993-cü ildə adı dəyişdirilən Neftçala rayonundakı Həsənabad qəsəbəsi. 
* Sovetabad — 1 mart 2003-cü ildə adı dəyişdirilən Şərur rayonundakı Arpaçay kəndi. 
* Sovetabad — 1991-ci ildə adı dəyişdirilən Özbəkistanın Əndican vilayətinə aid Xanabad şəhəri.
Xanabad (Özbəkistan)

**Xanabad** (*Sovetabad* (1972—1991)) — Özbəkistanın Əndican vilayətinə aid şəhər.

## İstinadlar
Respublika ordeni (Misir)

**Respublika ordeni** () — ən yüksək Misir dövlət mükafatlarından biri.

## Tarixi
Sərəncam 1953-cü ildə 333 nömrəli hökumət qanunu ilə qüvvəyə mindi. Əsasnaməyə iki dəfə - 1953-cü ildə 528 nömrəli və 1972-ci ildə 12 nömrəli qanunlarla yenidən baxılmışdır.

## Əsasnamə
Vətəndaşlar dövlətə mülki və ya hərbi xidmətə görə Respublika ordeni ilə təltif olunurlar. Ölümdən sonra ordenlə təltif olunanlar dəfn mərasimlərində ən yüksək hərbi təltiflərə layiq görülürlər.

Yerli vətəndaşlardan savayı, orden həmçinin xarici şahzadələrə və dövlət başçılarına təqdim olunur.

## Dərəcələri
Ordenin altı dərəcəsi var

: ** ''Respublika ordeni zənciri***
:  ***Böyük lentin kavaleri***
:  ***Böyük zabit***
:  ***Komandor***
:  ***Zabit***
:  ***Kavaler**''

Əlavə olaraq, ordenə Respublika ordeni medalı da daxildir.

## Xarici keçidlər

* Respublika ordeni
* Mükafatlar dünyası
* Republic of Egypt: Order of the Republic
* Xidmətlərə görə
Ediakar

**Ediakar**, Neoproterozoy erasının sonuncu dövrüdür. Proterozoy eonun sonunu və Fanerozoy eonunun başlanğıcını qeyd edir. Cənubi Avstraliyadakı Ediakar təpələrinin adını daşıyır. 635 milyon il əvvəl Kriogen dövrünün bitməsi ilə başlamış, 541 milyon il əvvəl Kembrinin başlaması ilə bitmişdir.

Ediakar Dövrünün rəsmi bir geoloji dövr olaraq statusu 2004-cü ildə Beynəlxalq Geologiya Elmləri Birliyi (IUGS) tərəfindən təsdiqlənərək son 120 ildə elan edilmiş ilk yeni geoloji dövr olmuşdur. Dövr adını geoloq Reg Spriggin 1946-cı ildə ilk dəfə Ediakar faunası fosillərini kəşf etdiyi Ediakar təpələrinin adından götürsə də, növ bölmə Cənubi Avstraliyanın Flinders silsiləsindəki  Enorama dərəsinin yatağından öyrənilmişdir.

## İstinadlar
Sumik

**Sumik** — Gədəbəy rayonu ərazisində dağ. Ermənistanla sərhəddədir. Hündürlüyü 2125 m.

Güman etmək olar ki, dağın adı Ermənistanla Qarabağ arasında, Sevan gölündən cənubda yerləşən Sünik və ya Sisakan adlanan tarixi ərazinin adı ilə bağlıdır. Türk dillərində sumik "forma", "görüntü", "mənzərə", sünik isə "şiş uclu", "niza" mənalarında işlənmişdir.

## Həmçinin bax
* Çolpan (dağ)

## İstinadlar
Simgur

* Simgur — Göyçay rayonu ərazisində dağ; 
* Simgur — Şamaxı rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 676 m.
Barabbas

thumb|310px|sağ|"Bizə Barabbası verin!" (''The Bible and its Story Taught by One Thousand Picture Lessons'', 1910)
**Barabbas**(, ) — Bibliya personajı, qatil, kütlə Həzrəti İsanı deyil, onu seçmişdi.

## Həyatı

İsa Məsihi “ camaatı üsyana təşviq etmək “ üstə həbs edib cəzaya məhkum etmək istəyən Qüds valisi Ponti Pilat, yəhudilərin pasxa bayramı günü, adət - ənənəyə uyğun olaraq iki dustaqdan birini xilas etmək üçün xalqa müraciət edərək hansının azad edilməsini istədiklərini soruşur. Xalq isə iki dustaqdan birinin, İsa Məsihin çarmıxa çəkilməsini istəyir… 

Digər ikinci şəxs isə  Nobel mükafatlı İsveçli yazar Per Lagerkvistin bu məşhur romanına qəhrəman olaraq seçdiyi Varavva (orijinal adı Barabbas ) idi…

Oğru, quldur olan Barabbasa da həmən gün edam ediləcək dustaqlar arasında idi və yəhudi camaatın İsaya olan nifrəti məhz onun azad olunmasına yol açmışdı: “ Mən də onun kimi seçilmişlərdənəm! Nə olsun ki o Tanrının oğludur? Amma ölmək məqamında ölümə o getdi, azad olmaq üçün mən seçildim! “ .

Barabbasa hər kəsin Tanrı oğlu deyərək bəhs etdiyi, gələcəkdən xəbər verə bildiyi söylənilən, möcüzələr göstərən, hər kəsə yol göstərən Müəllim olduğu deyilən və ən əsası isə onun əvəzinə çarmıxa çəkilən insanın edamını öz gözləri ilə kənardan izləyir. Həmən Müəllimin şagirdlərindən eşitdiyi “ 3 gün sonra Müəllim diriləcək “ xəbərindən tamam heyrətlənərək bu hadisəni də öz gözləri ilə görməyə qərar verir və anlayır ki, bu heç də dirilmə deyil. Sadəcə İsa Məsihin nəşini şagirdləri oğurlayıb gizlədiblər. Bir tərəfdən hər yanda gəzən peyğəmbər, Tanrı oğlu, Tanrının insan vücudunda zühuru, ölmüş insanlara can verən, insanlığı xilas edəcək Məsih haqqında gəzən söhbətlər, bir yanda isə özünün şahid olduğu, bütün bunların yalan olduğunu bilən vicdanı Varavvanı bir ömürlük susqunluğa qərq edir. Əgər Tanrı varsa, deməli o, Varavva da seçilmişlərdəndi. Çünki məhz o, Tanrı oğlunun yerinə azad olunub. İki yol arasında qalan Varavvanı qarşıda sanki lənətlənmiş bir ömür gözləyir. Avara sərgərdan bir həyat sürən Varavva keşməkeşli bir həyata yenidən qədəm qoyur. Hətta qul olaraq valinin mədənlərində işləməli olur. Burda işləyərkən bir yerə zəncirləndiyi, məcburən çiyin- çiyinə işlədildiyi erməni Saakla bir yerdə əyalətin prokuratoru (valisi ) tərəfindən sorğuya çəkilir…

Bəzi qaynaqlarda "Yəhudilər" və "çoxluq" olaraq adlandırılan kütləyə (*ochlos*), Barabbası ya da İsanı sərbəst buraxma seçkisi verildi. Matta, Mark, Luka və Yuhanna'nın anlatdıqlarına və Petrus incilinə görə kütlə Barabbasın buraxılmasını və Nazaretli İsanın çarmıxa çəkilməsini seçdi. Sadəcə Matta incilində olan bir qisimdə, kütlənin "O'nun qanının məsuliyyəti bizim və uşaqlarımızın üzərinde olsun" sözləri xatırlanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*İsa Məsihin tarixiliyi
Şabandağ (Abşeron)

**Şabandağ** — Abşeron yarımadasının qərb hissəsində, Hökməli qəsəbəsindən cənubunda yerləşən dağ. Hündürlüyü 368 m.

## İstinadlar
Artaşes Babalyan

**Artaşes Babalyan** (; ) — erməni siyasətçi, görkəmli dövlət və ictimai xadim, Ermənistan İnqilabi Federasiyasının üzvü, Ermənistan Demokratik Respublikasının sosial müdafiə naziri (31 oktyabr 1919–5 may 1920).

## Həyatı
Sankt-Peterburq, Bakı və Xarkovda həkim işləmişdir. Birinci Dünya Müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur. Vartan könüllülər alayının baş həkimi vəzifəsini icra edirdi.

1917-ci ildə Ermənistan Demokratik Respublikasının yaranmasında fəal iştirak edirdi. 1917-ci ildə respublikada Milli Məclisin üzvü təyin olundu.

1918-ci il erməni-gürcü müharibəsi zamanı iddia edirdi ki, erməni ordusunun Tiflisə çatmaq və orada yığılan bütün problemləri həll etmək üçün kifayət qədər qüvvələri var.

1920-ci il avqustun 10-da Arşak Camalyan ilə birlikdə Tiflisdə RSFSR-in elçisi bolşevik Boris Leqranla, Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvan bölgələrinin ərazilərini Qırmızı Ordu tərəfindən işğalı, habelə Ermənistan Respublikasının müstəqilliyinin tanınması ilə bağlı danışıqlarda iştirak etdi. RSFSR ilə Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin bağlanmasında iştirak etmişdir.

1920-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında Ermənistan-Türkiyə müharibəsində iştirak etmişdir. Baş nazir Simon Vratsyanın nümayəndəsi kimi Qarsa göndərildi və 30 oktyabrda orada həbs olundu. 1921-ci ildə əsirlikdən azad edildikdən sonra ilk öncə Təbrizə, daha sonra Tehrana yollandı, orada hərbi xəstəxanada işlədi.

1943-cü ilin sentyabr ayında İrana daxil olan Sovet hakimiyyətinin tələbi ilə həbs edildi və 1945-ci ilin iyun ayında azadlığa buraxıldı.

Uzun müddət sürgündə yaşayıb, Tehranda vəfat etdi.

"Ermənistanın müstəqillik tarixinin səhifələri" xatirələrinin müəllifidir (Qahirə, 1959 // "Pages from Armenian independence history", Cairo, 1959).

## Mənbə
* *Caucasian review , Issues 8–10*. Institut für Erforschung der Geschichte und Kultur der UdSSR. 1959. p.&nbsp;158.
* *Problems of the Peoples of the USSR , Issues 1–12*. League for the Liberation of the Peoples of the U.S.S.R. 1958. p.&nbsp;57.

## Xarici keçidlər
* Artashes Babalyan
Tuxolskie borı

**Tuxolskie borı** () — Polşanın şimalındakı Tuxola şəhər bölgəsində, Brda və Vda çayları arasında böyük bir meşə. Burada 2010-cu ildə YUNESKO-nun "İnsan və biosfera" proqramına daxil edilmiş «Tuxolskie borı» Milli Parkı yerləşir.
## Lanşaft
thumb|left|Milli park ərazisi
Bölgə son buz dövründə yaranmışdır. Əsasən alçaq təpələrdən və 900-dən çox son suzlaşma dövründən qalma moren göldən ibarətdir. Meşə sahəsi 3200 km²-dir və bu da onu Polşa və Mərkəzi Avropanın ən böyük meşələrindən birinə çevirir. 1996-cı ildən bəri meşənin 46.3 km² ərazisində Tuxolski Borı Milli Parkı təşkil edilmişdir. Meşə sahəsinin təxminən 30 % ərazidə Kociewiacy xalqı yaşayır. Ərazinin ən böyük şəhərləri: Tuxola və Çerskdir.

## Tarixi
Almaniya İmperiyası dövründə meşə ərazisində tibbi tədqiqatlar üçün bir hərbi baza yerləşirdi.

1939-cu ildə İkinci Dünya müharibəsinin əvvəlində Polşanın işğalı zamanı ilk döyüş Tuxolski meşələrində döyüş başladı.

Tezliklə Alman qoşunları keçmiş tədqiqat bazasının ərazisini işğal etdi və ona Truppenübungsplatz Westpreußen ya da Heidekraut adını verdilər.

1944-cü ilin avqustundan 1945-ci ilin yanvarınadək Hans Kammler və Valter Dornberqerin komandanlığı altında SS qoşunları Fau-2 raketini sınaqdan keçirdi. Onların qrupu 1945-ci ilin yanvar ayında Qızıl Ordunun bu ərazini azad etməsindən əvvəl təxliyə edildi.

II Dünya Müharibəsindən sonra meşə bir çox anti-kommunist partizanların sığınacağı oldu.
## İnsan və biosfera proqramı
2010-cu ilin iyun ayında TuXol meşələri UNESCO İnsan və biosfera proqramı çərçivəsində xüsusi bir əraziyə ayrıldı. Əsas əraziyə Tuxolski Bor Milli Parkı, həmçinin bufer zonasında yerləşən 25 təbiət qoruğu daxil idi. Tampon zonasına Tuxolsky, Vdeski, Vcıce və Zaborski regional landşaft parkları daxil idi. Tuxola şəhəri və ətraf əraziləri əhatə edən bir keçid zonası da vurğulanmışdır. Açar zona 78,8 km², hər üç zona isə 3195 km² ərazini əhatə edir.
## İstinadlar
Almaniyada COVID-19 pandemiyası

Almaniyada koronavirus infeksiyasının (COVID-19 pandemiyası) ilk hadisəsi 27 yanvar 2020-ci ildə Bavariyada qeydə alınıb.

Martın 17-də Robert Kox İnstitutu ölkə üçün epidemioloji riskini orta səviyyədən böyüdü.

18 iyul 2020-ci il tarixinə Almaniyada **202,572 nəfər** təsdiq edilmiş COVID-19 hadisəsi qeydə alınmış, onlardan 9,102 nəfər ölmüş və 187,000 nəfər sağalmışdır. 22 mart tarixinə olan COVID-19-dan ölüm halları işlərin sayının 0,4% -ni təşkil etmişdir.

Robert Kox İnstitutu, Almaniyada COVID-19 virusunun yayılması ilə bağlı mövcud vəziyyət barədə gündəlik hesabatlar dərc edir.

## Tarixi
Almaniyada karantin rejimi martın 22-dən əvvəlcə aprelin 20-nə kimi, daha sonra mayın 3-nə kimi tətbiq edilib. Bu müddətdə ictimai şəraitdə insanların 2 nəfərdən artıq toplaşması qadağan olunub və 1,5 metr məsafə saxlanması tətbiq edilib. Ölkədə tədris müəssisələri martın 13-dən etibarən bağlanıb. Əvvəlcə Almaniya hökuməti 1000-dən çox adamın iştirakı ilə keçirilən kütləvi tədbirlərin koronavirus pandemiyası səbəbindən avqustun sonunadək ləğv etmişdi. Sonra bu qadağa oktyabrın sonunadək uzadılıb. Payızda hökumət yenidən bu məsələni müzakirə etmək niyyətindədir.

Ölkədə COVID-19 xəstəliyinin statistikasını Robert Kox İnstitutu aparır. AFR-də mayın 27-nə kimi bütün vaxt ərzində virusa 179.717 yoluxma qeydə alınıb. COVID-19-dan 8.411 pasiyent ölüb. Ölkədə virusa yoluxmuş 163 mindən çox pasiyent sağalıb. Almaniyada virusa ən çox yoluxma halları Bavariyada qeydə alınıb. Burada 46.729 nəfər COVID-19-a yoluxub. Şimali Reyn-Vestfaliyada 37.698 və Baden-Vürtemberqdə 34.129 nəfər virus daşıyıcısı hesab edilir. Berlində koronavirusa 6.703 yoluxma qeydə alınıb.

Almaniyada koronavirusdan ölüm hallarının azlığı alman cəmiyyətinin quruluşu və mədəniyyəti ilə bağlıdır. Almanların bir neçə nəslinin ailənin digər üzvləri ilə nadir halda bir evdə yaşayır.

## Həmçinin bax
* COVID-19 koronavirus pandemiyası

## İstinadlar
İspaniyada COVID-19 pandemiyası

İspaniyada koronavirus infeksiyasının (COVID-19) ilk hadisəsi 31 yanvar 2020-ci ildə Homer adasında (Kanar adaları) qeydə alınıb. Almaniyadan gələn bir turist xəstələndi.

24 fevral 2020-ci ildə, İtaliyadakı COVID-19 pandemiyası fonunda İspaniya Tenerifedə tətildə olan İtalyan Lombardiyasından olan həkimlə əlaqəli koronavirus hadisələrini təsdiqlədi. Tenerifedəki bəzi insanlar bir həkimə müraciət etdikdən dərhal sonra xəstələndilər. Materik İspaniyada, İtaliyanı ziyarət etdikdən sonra yoluxanlar müəyyən edildi. 13 mart 2020-ci ildən bu yana İspaniyanın bütün 50 əyalətində hadisələr baş verdi.

25 mart 2020-ci ildə İspaniyada COVID-19-dən ölənlərin sayı materik Çində ölənlərin sayını üstələdi və İtaliyada ölənlərin sayına görə ikinci oldu. Aprelin 1-dək İspaniyada təsdiqlənmiş hadisələrin sayı 100.000-i keçdi, 2 apreldə İspaniyada COVID-19-dən ölənlərin sayı 10.000-i keçdi.

24 aprel 2020-ci il tarixinə İspaniyada 219,764 yoluxma hadisəsi aşkarlannmış, onlardan rəsmi məlumatlara görə 92,000 nəfər sağalmış və 22,500 nəfər ölmüşdür. 6 mindən çox insan reanimasiya şöbəsindədir. COVID-19 üzərində 350 mindən çox sınaq keçirilmişdir.

## Həmçinin bax
* COVID-19 koronavirus pandemiyası

## İstinadlar
Şorqobu

* Şorqobu — Bərdə rayonu ərazisində quru çay dərəsi. Lənbəran kəndindən şimalda yerləşir; 
* Şorqobu — Kürdəmir rayonunda çay. Girdiman çayının qoludur.
Şorsu

* Şorsu (Şəki) — Şəki rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Şorsuçay — Babək rayonu ərazisində çay.
* Şorsu — Qazax rayonunda çay. Kürün sağ qoludur; 
* Şorsu — Şahbuz rayonunda çay. Şahbuz çayının sağ qoludur.
* Şorsulu — Qobustan rayonu ərazisində palçıq vulkanı. Dərəkənd və Mərəzə yaxınlığındadır.  
* Şorsulu — Salyan rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd.
Şurakənd (Gədəbəy)

* Şurakənd (Gədəbəy) — Azərbaycanın Gədəbəy rayonunda kənd. 1 sentyabr 2004-cü ildə Günəşli adlandırılmışdır.
* Şurakənd (Gədəbəy) — Azərbaycanın Gədəbəy rayonunda kənd. 1 sentyabr 2004-cü ildə Şahdağ adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Şurakənd