Kombinə olunmuş malonik və metilmalonik asiduriya

**Kombinə olunmuş malonil və metilmalonil asiduriya** (İngiliscə**:** *Combined malonic and methylmalonic aciduria,* **CMAMMA**), həmçinin **kombinə olunmuş malonil və metilmalonil asidemiya** adlanır. Bu xəstəlik malonil turşusu və metilmalon turşusunun yüksək səviyyəsi ilə xarakterizə olunan irsi metabolik xəstəlikdir. Bəzi tədqiqatçılar fərz edirlər ki, CMAMMA metilmalonil asidemiyanın ən geniş yayılmış növlərindən biridir və ehtimal ki, metabolizmin ən çox rast gəlinən anadangəlmə xətalarından biridir. Nadirən diaqnoz qoyulduğu üçün əksər hallarda bu, aşkar edilməmiş olur.

## Simptomlar və əlamətlər
CMAMMA-nın klinik fenotipləri yüksək heterogendir və asimptomatik, mülayim və ağır simptomlar arasında dəyişir. Əsas patofiziologiya hələ ki, başa düşülməmişdir. Ədəbiyyatda aşağıdakı simptomlar haqqında məlumat verilmişdir:

* metabolik asidoz
* koma
* hipoqlikemiya
* tutmalar
* mədə-bağırsaq xəstəlikləri
* inkişaf ləngiməsi
* nitq ləngiməsi
* inkişaf uğursuzluğu
* psixi xəstəlik
* yaddaş problemləri
* koqnitiv tənəzzül
* ensefalopatiya
* kardiomiopatiya
* dismorfik xüsusiyyətlər

İlk simptomlar uşaqlıqda meydana çıxdıqda aralıq metabolik pozğunluqlar olma ehtimalı daha yüksəkdir, halbuki böyüklərdə adətən nevroloji simptomlar olur. 

## Səbəblər
CMAMMA yaranma səbəbinə görə iki ayrı irsi pozuntuya bölünə bilər: biri ACSF3 geni (OMIM#614265) tərəfindən kodlanmış mitoxondrial fermentin asil-CoA sintez ailə üzvü 3-ün çatışmazlığıdır; digər pozulma MLYCD geni (OMIM#248360) tərəfindən kodlanmış malonil-CoA dekarboksilaza çatışmazlığıdır. 

## Diaqnoz
Müxtəlif klinik simptomların mövcudluğu və böyük miqyasda yeni doğulmuş müayinə proqramlarında gözdən qaçdığı üçün CMAMMA-nın az tanınan xəstəlik olduğu güman edilir. 

### Yeni doğulmuş müayinə proqramları
ACSF3-ə bağlı CMAMMA-nın metilmalonil-CoA, malonil-CoA və ya propionil-CoA-nın toplanması ilə nəticələnməməsi, həmçinin akilkarnitin profilində müşahidə olunan anormallıqlar olmadığı üçün CMAMMA standart qan əsaslı yeni doğulmuş müayinə proqramları ilə aşkar olunmur. 

Xüsusi hal qan analizi ilə yanaşı, Kvebek Yeni Doğulmuş Qan və Sidik müayinə Proqramı ilə doğuşdan sonrakı 21-ci gündə sidiyi ekrana çəkən Kvebek vilayətidir. Bu isə Kvebek əyalətini CMAMMA araşdırmaları üçün maraqlı edir, belə ki, bu, dünyada seçim qərəzi olmadan yeganə xəstə qrupunu təmsil edir. 

### Malonil turşusu-metilmalon turşusu nisbəti
Plazmada malonil turşusu/metilmalon turşusu nisbətini hesablamaqla CMAMMA klassik metilmalonil asidemiyasından aydın şəkildə fərqlənə bilər. Bu, metilmalonil asidemiyada həm B<sub>12</sub> vitamini cavablayıcıları həm də cavab verməyənlər üçün keçərlidir. Sidikdə olan malonil turşusu və metilmalon turşusunun dəyərlərinin istifadəsi bu nisbətin hesablanmasına uygun deyildir. 

ACSF3-ə bağlı CMAMMA-da metilmalon turşusunun səviyyəsi malonil turşusunun səviyyəsindən çoxdur. Əksinə, malonil-CoA dekarboksilaza çatışmazlığına bağlı CMAMMA üçün bunun tərsi keçərlidir. 

### Genetik müayinə
CMAMMA-ya ACSF3 və MLYCD genlərinin analizi ilə diaqnoz qoyula bilər. Fertillik müalicəsinin gedişində genişləndirilmiş daşıyıcı müayinəsi həmçinin ACSF3 genində mutasiyaların daşıyıcılarını müəyyən edə bilər. 

## İstinadlar