open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qax Dövlət Təbiət Yasaqlığı

**Qax Dövlət Təbiət Yasaqlığı** — Azərbaycan Respublikasında yasaqlıq.

Azərbaycan Respublikasının xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri şəbəkəsinin inkişaf etdirilməsi, İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu ilə həmsərhəd yay otlaqlarında və Acınohur düzündə faunanın qorunması və nəsli kəsilmiş heyvan növlərinin bərpa edilməsi məqsədilə, habelə Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi, Qax rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış təqdimatını nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 16 iyun 2003-cü il tarixli, 84 nömrəli Qərarına əsasən yaradılmışdır. Sahəsi 36.836 hektardır. İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu ilə həmsərhəd yay otlaqlarmda və Acınohur düzündə fauna mühafizə olunur və nəsli kəsilməkdə olan heyvan növləri bərpa edilir.

## İstinadlar
Zaqatala Dövlət Təbiət Yasaqlığı

**Zaqatala Dövlət Təbiət Yasaqlığı** — Azərbaycan Respublikasında yasaqlıq.

Azərbaycan Respublikasının xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri şəbəkəsinin inkişaf etdirilməsi, Zaqatala dövlət qoruğunun və onunla həmsərhəd yay otlaqlarında bioloji resurslarının zənginliyinin qorunması, həmin ərazidə ekosistemin bütövlüyünün təmin edilməsi məqsədilə və Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi, Balakən və Zaqatala rayon icra hakimiyyətləri ilə razılaşdırılmış təqdimatını nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 27 noyabr 2008-ci il tarixli, 263 nömrəli Qərarına əsasən yaradılmışdır.

Balakən rayonunun inzibati ərazisində yerləşən yay otlaq sahəsindən 1609 hektar ( o cümlədən 6 nömrəli — 460,0 ha, 8 nömrəli — 344,0 ha, 9 nömrəli — 228,1 ha, 10 nömrəli — 576,9 ha), Balakən meşə mühafizəsi və bərpası müəssisəsinin meşə fondu torpaqlarından 4068 hektar (o cümlədən 2 kvartal — 193 ha, 3 kvartal — 150 ha, 4 kvartal — 264 ha, 5 kvartal — 186 ha, 9 kvartal — 258 ha, 10 kvartal — 143 ha, 11 kvartal — 221 ha, 14 kvartal — 150 ha, 15 kvartal — 105 ha, 16 kvartal — 126 ha, 17 kvartal — 126 ha, 18 kvartal — 138 ha, 19 kvartal — 154 ha, 24 kvartal — 187 ha, 25 kvartal — 106 ha, 29 kvartal — 225 ha, 30 kvartal — 92 ha, 31 kvartal — 111 ha, 32 kvartal — 130 ha, 33 kvartal — 181 ha, 40 kvartal — 146 ha, 41 kvartal — 214 ha, 42 kvartal — 183 ha, 43 kvartal — 141 ha, 44 kvartal — 138 ha) və Zaqatala rayonunun inzibati ərazisində yerləşən yay otlaq sahəsindən 880 hektar ( o cümlədən 33 nömrəli — 328,5 ha, 39 nömrəli — 332,0 ha, 40 nömrəli — 219,5 ha) olmaqla, cəmi 6557 hektar torpaq sahəsində yerləşir.

## İstinadlar
Arabaçı (Gədəbəy)

**Arabaçı** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Arabaçı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Axınca çayının sağ sahilində, Murğuz silsiləsinin ətəyindədir. Yerli əhali tərəfindən Şınıx Arabaçısı da adlanır. XIX əsrin ortalarında indiki Çobankənd inzibati ərazi vahidindəki Arabaçı kəndindən köçüb gəlmiş ailələr (azanlı, bayramlı, kəlbayılar, culuylu tirələri) tərəfindən salınmışdır. 
 
## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 118 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti
Rvarud Dövlət Təbiət Yasaqlığı

**Rvarud Dövlət Təbiət Yasaqlığı** - Azərbaycan Respublikasında yasaqlıq

Azərbaycan Respublikası ərazisində xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri şəbəkəsinin inkişaf etdirilməsi məqsədi ilə, habelə Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi və Lerik Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış təqdimatını nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 2 oktyabr 2009-cu il tarixli, 162 nömrəli Qərarına əsasən yaradılmışdır.

Lerik rayonunun Çayrud bələdiyyəsinin mülkiyyətində olan və Rvarud kəndinin ərazisində yerləşən torpağından 510,0 hektar sahədə yerləşir.

## İstinadlar
Arıqdam

**Arıqdam** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Arıqdam kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Gədəbəy çayının (Şəmkir çayının qolu) sol sahilindən bir qədər aralı, Şəkərbəy dağının ətəyindədir. Kənd XVIII əsrin axırlarında yaranmışdır. Hazırda həmin rayonun Hacılar kəndinin bir hissəsi də Arıqpəyə adlanır. Xalq etimologiyasına görə, toponim Arıq Alı adlı şəxsin adı ilə bağlıdır. Qədim türk dillərində arık/erik "kanal, arx, su hövzəsi", dam "mal saxlanan yer, yaşayış yeri" mənalarını ifadə edir. Oykonim "su, çay sahilində yaşayış yeri" kimi izah olunur. Gürcüstan ərazisində Arıxdam, Qazaxıstanda Arıkbalık yer adları da mövcuddur.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2653 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Arıqıran

**Arıqıran** (əvvəlki adı: **Çiçəkli**) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Arıqıran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının 29 aprel 1992-ci il tarixli, 112 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Çiçəkli kəndinin tarixi adı özünə qaytarılaraq Arıqıran kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası

Arıqıran/Arqıran/Arıqran kəndi Çətindərə çayının (Zəyəmçayın qolu) sağ sahilində, Haçaqaya dağının (Şahdağ silsiləsi) ətəyindədir. Güman edirlər ki, oykonim həmin ərazidə yaşayan və əsasən həşəratlarla qidalanan arıqıran adlı kiçik quşun adı ilə bağlıdır. 1992-ci ilə qədər Çiçəkli adlandırılmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2437 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmış şəxsləri
* Eyvaz İsgəndərov — ADAU Maşın mühəndisliyi və Standartlaşdırılma kafedrası dosenti, elmlər namizədi.
* Valeh Cəfərov — kimya elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2014).
* Mahmud Rüstəmov — tibb elmləri doktoru, professor.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti
Ataxal

**Ataxal** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Böyük Qaramurad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Zəyəm çayının sağ sahilində, Şahdağ silsiləsinin ətəyindədir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kəndi XVIII əsrdə Qaraboyun Ataxal adlı bir nəfər bina etmişdir. Kənddə Ataxal bulağı da var. Hazırda kənddə yaşayan nəsillərdən biri qaraboyunlu adlanır. 1930-cu illərdən başlayaraq kənddən xeyli ailə Zəyəm çayının sol sahilinə köçmüş, bir qədər aralıda Təzə Ataxal adlı yeni kənd salmışdır. Türk dillərində ata sözünün "baba", "yaşlı kişi, erkək" və s. mənaları ilə yanaşı "təyin etmək, göndərmək" mənasında işlənməsinə də təsadüf olunur. Xal/xayl sözü isə "atlı dəstəsi, süvari dəstəsi" deməkdir. Ataxal oykonimləri "atlı dəstəsi göndərilən yer" mənasını bildirir. 1917-ci ildə bu oykonim Atalxal variantında qeydə alınmışdır. Bu variantda oykonim "məşhur atlı dəstəsi" mənasını ifadə edir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 297 nəfər əhali yaşayır.

## Tanınmışlar
*Musa Ələkbərli

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Arısu

**Arısu** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Əlinağılar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Adını ərazidəki eyniadlı çaydan almışdır. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Arısu çayının sağ sahilində məskunlaşmış Qazax r-nundan gəlmiş ağsaçlı, Gədəbəy r-nunun Çalburun kəndindən gəlmiş didarlı, keçmiş Şovdu kəndindən gəlmiş atxanlı nəsilləri tərəfindən salınmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 459 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Bəydəmirli

**Bəydəmirli** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Çay Rəsullu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Rayon mərkəzindən 46&nbsp;km şimal-qərbdə, Moruqlu dağ silsiləsinin (Kiçik Qafqaz) cənub yamacındadır.

## Tarixi
Əhalinin bu əraziyə köç etməsi 19-cu əsrin birinci yarısına təsadüf edir. Bəydəmirli kəndini Abşeron və Şamaxı bölgələrindən gələn köçkünlər yaratmışlar. Yeni yaranmış nəsil genişlənərək, mərkəz Çay Rəsullu kəndi olmaqla ətrafların məskunlaşmasına  səbəb olmuşdur.

## Toponimikası
Dağ yamacındadır. Yerli əhalinin məlumatına görə, kənd  Bəydəmir oğlu Alı tərəfindən salınmış, onun adı ilə də adlandırılmışdır. Etnotoponimdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Bəydəmirli kəndi Şərqdən Tovuz rayonunun Qaradaş kəndi ilə, cənub və qərbdən Gədəbəy rayonunun Çayrəsullu kəndi ilə əhatə olunmuşdur. Kiçik Qafqazın orta dağ qurşağında, dəniz səviyyəsindən 1500–1700 metr yüksəkdə yerləşir. Yayı quraq keçən mülayim isti, qışı quraq keçən soyuq iqlim üstündür. Torpağı əsasən qonur dağ-meşə, çimli dağ-çəmən torpağıdır. Zəngin bitki örtüyünə malikdir. Bəydəmirli kəndi sərin və mineral bulaqları, füsünkar təbiət mənzərələri və s. cəhətləri ilə yay turizmi üçün çox əlverişlidir.

## Mədəniyyəti
Bəydəmirli kəndi bir çox tanınmış ziyalılar, elm və incəsənət xadimləri yetişdirmişdir. Mərhum ziyalı Fərhad İsmayilov, Paşayev Ziyad, Qəhrəmanov İlyas, ustad aşıqlar Sənan Quliyev, Cahangir Quliyev,  musiqiçi Habil Şınıxlı, balaban ustası Qəzənfər Quliyev *<u>*'şair Mehman Quliyev*'</u>* və başqaları bu kəndin tanınmış nümayəndələrindəndir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 105 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Mənbə
*Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III cild, Bakı,2011, səh.590.

## İstinadlar
Neftçala FK

**Neftçala Futbol Klubu** — Neftçala rayonunu təmsil edən Azərbaycan futbol klubu.

1992-ci ildə "Pambıqçı" FK adı ilə, 2004-cü ildə növbəti dəfə "Anşad Petrol" adı ilə yaradılmışdır.

2016-cı ildə fəaliyyətini dayandırıb.

2020-ci illərdə AFFA Region Liqasının F qrupunda (Cənub zonasında) fəaliyyətini bərpa edib. Klubun emblemində yaranma tarixi olaraq 1963 qeyd edilib.

## Adları

* **"Pambıqçı"**: 1992–1997
* **"Anşad Petrol"**: 2004–2011
* **"Neftçala"**: 2011—h.h.

## Tarix
### 1992–1997

### 2004–2010

Neftçalada futbol klubu növbəti dəfə "Anşad Petrol" adı ilə 2004-cü ildə Neftçala rayonunda yaradılıb. Klub Azərbaycan, Türkiyə və Malayziya-nın səhmləri ilə yaradılan və Neftçalada fəaliyyət göstərən "Anşad Petrol MMC"-nin maddi dəstəyi ilə yaradılıb.

### 2011–2016

2011-cil 23 fevral tarixinə qədər, yəni "Anşad Petrol MMC"-nin fəaliyyətini dayandırmasınadək də məhz bu adı daşıyıb. 2011-cilin fevral ayında klubun təsisçisi olan "Anşad Petrol" şirkəti artıq ləğv olunub. Neftçalada fəaliyyətə başlayan digər neft şirkəti isə sosial məsələlərə pul ayırmağı planlaşdıradığını qeyd edib. Neftçala təmsilçisi də Anşad-Petrol şirkəti ləğv olunduğundan çempionatda yeni adla mübarizə aparacağını açıqlayıb. 23 fevral 2011 tarixində I divizionda çıxış edən və "Anşad Petrol" adını daşıyan klubunun adı dəyişdirilib. Komanda bu vaxtdan sonra təmsil etdiyi rayonun adını dayışaraq, "Neftçala" FK adını alıb. Bununla bağlı klub Peşəkar Futbol Liqasına 21 fevral 2011-ci il tarixli "01–02/VI" saylı məktub ünvanlayıb. PFL-nin prezidenti Ramin Musayev də həmin andan etibarən "Anşad Petrol" klubunun rəsmi adının "Neftçala" FK ilə əvəzlənməsi barədə əmr imzalayıb.

2011-ci ilin fevral ayından kluba "SOCAR Petroleum" sponsorluq edir.

Neftçala FK təmsilçisi yeni adı ilə ilk oyununa Azərbaycan I Divizionunun XVI turunda, 25 fevral 2011-ci ildə çıxıb.

2014/15 mövsümündə Neftçala I Divizionun qalibi olmuşdur. Lakin AFFA Neftçalaın əsas liqaya çıxmasını əngəlləmişdir.

2015/16 mövsümündə də I Divizionun çempionu olan klub oyunçuları son turda mükafatlandırma mərasimi zamanı medallardan imtina edib.

### Rəng, forma, emblem

## Uğurları

### Ölkədaxili
* **[[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan I Divizionu]]:**
** **Qızıl medal (2)** 2014/2015; 2015/2016
** **Gümüş medal (2)** 2011/2012; 2013/2014
** **Bürünc medal (4)** 2006/2007; 2007/2008; 2008/2009; 2012/2013

## Liqa və Kubok mübarizəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* Neftçala FK pfl.az saytında
Kazım Kazımlı

**Kazım Kazımlı** (5 sentyabr 1993 - Lənkəran, Azərbaycan) − Azərbaycanlı gənc futbolçu, Xəzər-Lənkəran klubunun yetriməsi, Azərbaycan U-17 və Azərbaycan U-19 milli komandalarımızın üzvü.

## Karyerası
Kazım Kazımlı 5 sentyabr 1993 tarixində Lənkəran şəhərində anadan olub. Uşaqlıqdan futbol ilə məşğul olub. Xəzər-Lənkəran klubunun aşağı yaş qruplarında məşq edib, daha sonradan yaxşı oyunu ilə seçilərək 2009-cu ildə Azərbaycanın U-17 millisinə çağırılıb və Xəzər klubunun əvəzedici heyətində oynamağa başlayıb. 2009-cu ilin avqust ayında U-17 millimizin tərkibində Kazım FA of Moldova Cup turnirində iştirak edir və finala qədər çatır. Turnirdən sonra isə "ən yaxşı hücumçu" nominasiyasında mükafatlandırılır. Bundan sonra Kazım Kazımlı Xəzər-Lənkəran klubu ilə peşəkar müqavilə imzalayır. Kazım Xəzər-Lənkəranın heyətində cəmi 16 yaş 66 günlükdə Azərbaycan kuboku 2009/2010 uğrunda yarışın 1/8 final mərhələsində Muğan Salyan klubu ilə səfərdə keçirilən cavab görüşünün 88-ci dəqiqəsində meydana çıxır. Kazım rəsmi matçda Xəzər Lənkəranın heyətində meydana çıxan 96-cı oyunçu kimi də tarixə düşüb. O, "ağ-yaşıl" formanı geyinmiş 45-ci yerli futbolçudur. Hal-hazırda Kazım Kazımlı Xəzər-Lənkəran klubunun əvəzedici heyətində oynayır.

## Nailiyyətləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xəzər-Lənkəran klubunun saytında profili 
* Kazım Kazımlının nömrəsi
* Kazım Kazımlı mükafatlandırıldı
Çigil

**Çigil** — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada. Məskunlaşmamış adadır. Palçıq vulkanı mənşəlidir. Ərazisi 0,4 km² təşkil edir. Sahilləri hündür və yalnız cənub-şərq tərəfdən ensiz sahil zolağı ilə əhatə olunmuşdur. Cənub-Şərq hissədə bir necə palcıq vulkanı var. Adanın uzunluğu 585 m, eni 425 m-dir. Sahildən 16,9 km məsafə ayırır. Maksimal hündürlük 5 m təşkil edir. Bəndovan burnundan cənubda yerləşir. Sonuncu püskürmə tarixi haqqında məlumat yoxdur. Güman edilir ki, bu püskürmə 1932-ci ildə baş vermişdir. Palcıq vulkanları burada neft-qaz olması ilə əlaqədardır. Vulkanlar daim səthə yeni palcıq dalğaları püsgürür.

## Etimalogiyası
Adanın adı qarluq türklərinin çigil boyundan gəlir. Ruslar Oblivnoy adı vermişlər. Bu isə burada daim palcıq dalğalarının püsgürməsi və ya dəniz sularıla yuyulması ehtimalıyla verilə bilər.

## Ekologiyası
Ada gilli suxurlardan təşil olunub.Buranın flora-faunası çox kasıbdır. Sahil hissələrində dəniz yosunları, Xəzər suitisi, Nərəkimilər fəsiləsinə aid balıq növləri mövcuddür. Xəzər suitisi emdemik növ olmaqla ancaq Xəzər dənizində yaşayır. Bu canlı Azərbaycan Respublikasının 'Qırmızı kitabına' daxil edilmişdir və qorunur. Adada Xəzər qağayısı, Maygülükimilər fəsiləsinə aid quşlar (Flaminqo) məskun olur.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, Bakı, 2007, səh.59.

## İstinadlar
Erl Boykins

**Erl Boykins** () − NBA çempionatında ən balaca boy olan basketbolçu.

1980–1990-cı illərdə NBA-da çıxış edən Maqqsi Boqzun isə 160 santimetr boyu var idi. İndi boyu 165 sm-dir. NBA-da o, 10 ildən çox vaxt keçirib. Boykinsin hesabında 520 top var.

ABŞ-nin Vaşinqton Uizard klubu ilə müqavilə imzalayıb. Basketbolçu ötən mövsümü İtaliyanın Virtuse klubunda keçirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* NBA.com Oyunçu Profili
* İtaliya A Liqası Oyunçu Profili
* Boykins – SportsIllustrated.com
Vağzalı

**Vağzalı** — Azərbaycanda xalq arasında əsasən "gəlin havası" kimi tanınan rəqs.

## Söz açımı
"Vağzal" sözü XVIII əsrdə yaranıb. ingilis sözü Vauxhall-un törəməsidir. Vaux (oxunur Foks) Londonda park və əyləncə yerinin yiyəsinin adı idi. Rus dilində sözünün anlamı dəyişikliyə uğrayır: əyləncə yeri → dəmir yollarında gözləmə zalı.

Ancaq rəqsin özü "Vağzal" sözündən çox daha əvvəl, XVI əsrdə yaranıb. Əski adı "Atlandırma"dır. Qədim və Orta Çağ türkləri atlı xalqlar olublar, gəlini də atla gətirərdilər. Toya, əlində fənər olan qırx atlı gələrdi. İki boş at isə gəlin və yengə üçün gətirilərdi. "Vağzalı" havasını çala-çala gəlini ata mindirərdilər. Onun hər əlindən biri tutar, başqa birisi də atı çəkərdi.

## Tarixçə
Hələ XVI əsrdə Azərbaycanda məskunlaşmış Qaraqoyunlu qəbiləsinə məxsus olmuş və "Qarabağın ağırı" adlandırılmışdır. Əsrlər keçdikcə bu rəqs şaxələnərək mövcudluğunu iki "Asta Qarabağı" və XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərindən "Vağzalı" adları altında saxlmaqdadır. Keçmişdə iri şəhər və qəsəbələr arasında yeganə müasir nəqliyyat vasitəsi qatarlar olduğundan gəlini digər şəhərə vağzaldan həmin bu həsrət və sevinc dolu "Qarabağın ağırı" sədaları altında yola salarmışlar ki, sonralar bu rəqs xalq arasında "vağzalı" adı altında məşhurlaşmışdır.

Ola da bilər ki, "Atlandırma" (Vağzalı") rəqsinin melodiyası "Kitabi Dədə Qorqudda" adı keçən qopuzun "Yelətmə" havasından gəlir."Yelətmə"- yelləndilmə, həvəsləndirmə, coşdurma məzmunu verir. Bu havanın gəlinköçürmə, yaxud da gəlin gərdəyə salma mərasimində çalındığını güman etmək olar:

: *Qanturalıyla qızı götürüb gərdəyə qoydılar. Ozan gəldi, yelətmə çaldı.*

Rəqsin musiqisi incə və lirikdir. Rəqsin özü insanda qeyri-iradi kövrək, zərif hisslər oyadan süzücü və alıcı rəqs elementlərindən ibarətdir.

Keçmişdə bu rəqs məşəl və atəş səsləri altında toy evinə və gəlin gərdəyinə qədər müşayiət olunardı. İndinin özündə də bu rəqsin melodiyası Azərbaycan toylarının rəmzi olaraq qalmaqdadır.

## Vağzalı bəstəkar musiqisində
Azərbaycan bəstəkarı Süleyman Ələsgərov "Vağzalı" mahnısında Vağzalı melodiyasından istifadə etmişdir. Erməni bəstəkarı Aram Xaçaturyan "Qayane" baletində məşhur "Qılınclarla rəqs"inin bir hissəsində Vağzalının melodiyasından istifadə etmişdir.

## İstinadlar

## Video
* "Azərbaycan xalq rəqsləri" verilişi — Vağzalı
* Rəqqasə Solmaz Ələsgərova — Vağzalı rəqsi — solo
* Afaq Məlikovanın quruluşunda Vağzalı rəqsi — gəlin kişilər ətrafında
* Aram Xaçaturyanın "Qayane" baletindən "Qılınclarla rəqs"i

## Həmçinin bax
* Mirzəyi
* Azərbaycan rəqsləri
2022 Qış Olimpiya Oyunları

**2022 Qış Olimpiya Oyunları** Çinin paytaxtı Pekin şəhərində keçiriləcəkdir. 2022 Qış Olimpiya Oyunları fevralın 4–20-də, Paralimpiya Oyunları isə martın 4–13-də keçiriləcək.

## İddialı şəhərlər
* , Lvov
* , Oslo/Lillehammer
* , Pekin
* , Almatı
* , Krakov və , Poprad

## Olimpiadanın açılışı
Çin Prezidenti Si Cinpin Pekin Qış Olimpiya Oyunlarını açıq elan edib. XXIV Qış Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimi "Quş yuvası" kimi də tanınan Milli Stadionda keçirilib.

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Do I Have to Say the Words?

"**Do I Have to Say the Words?**" Brayan Adams tərəfindən ifa olunan, Adams, Robert Lunc ve Cim Uolens tərəfindən qələmə alınmış və bəstələnmiş soft-rok stilində bir mahnıdır. Mahnı Adamsın *[[Waking Up the Neighbours]]* (1991) adlı albomunda mövcüddür. Video klipi Adams Türkiyəyə konsert vermək üçün gələnda hələ orada İstanbulda çekmişdir. Mahnı olduqca uğurlu oldu. Billboard ümumi çartlarında nömrə 11, rok çartında isə nömrə 3 hiti olarkən, Adamsın vətəni Kanadada nömrə 4-ə qədər qalxdı. Mahnı Kanadada SOCAR mükafatı qazanmışdır.

Billboard jurnalının məlumatına görə mahnı ilin ən çox qulaq asılmış 100 mahnısından biri olub (70-ci yer).

## Video klip
Waking Up the Neighbours albomunun təqdimatı üçün dünyayı gəzməyə başlayan Brayan Adamsın ziyarət etdiyi ilk ölkələrdən biri Türkiyə oldu. Ölkə tarixindəki ilk stadyon konsertini verən müğənni bu mahnısına klipi də burada çekdi.

Klipdə Brayan taksiyə minir. Yolda getdikcə küçədə keçən bir qadın onun gözünə sataşır. Klip əsasən eyni yerlerdə keçir. Olduqca qaranlıq daha doğrusu çəhrayi rənglə təsvir olunmus bir atmosfer mövcüddür. Mahnının klip ve single versiyası 4 dəqiqə çekərkən, albomdakı halı 6 dəqiqəyə yaxındır.

Klipin rejissoru Anton Korbijndır. O daha sonra Have You Ever Really Loved a Woman? üçündə Adams ilə işlədi.
Kərim Kərimov (dəqiqləşdirmə)

* Kərim Kərimov — akademik, AMEA-nın fəxri üzvü.
* Kərim Kərimov (sənətşünas) — sənətşünas, professor.
* Kərim Kərimov (deputat) — Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış üzvü; Yeni Azərbaycan Partiyasının qurucu 91 üzvündən biri
* Kərim Kərimov (geofizik) — akademik, AMEA-nın müxbir üzvü (2001).
* Kərim Kərimov (milli qəhrəman) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Kərim Kərimov (riyaziyyatçı) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

## Həmçinin bax
* Kərim
* Kərimov
Seykan tuneli

**Seykan tuneli** — Yaponiyanın Honşu və Hokkaydo adalarını birləşdirən dünyanın ən uzun dəmir yolu tuneli. Uzunluğu 53,85&nbsp;km olan tunelin 23,3 kilometrlik hissəsi dənizin altından keçir.

Tunel ən dərin yerində dəniz səviyyəsindən 240 metr aşağıda, dəniz yatağından isə 100 metr dərinlikdə yerləşir.

Hazırda dünyanın ən böyük və ən dərin dəmir yol keçidi olan Seykan liderliyi İsveçrənin Qotard baza tunelinin 2016-2017-ci illərə nəzərdə tutulan açılışına qədər qoruya biləcək.

Tunelin tikintisinə 1955-ci ildə 5 sərnişin bərəsinin tufanlı havada batması və 1430 sərnişinin həlak olmasından sonra qərar verilib. 9 il davam edən layihələndirmə işlərindən sonra, tunelin tikintisi 1964-cü ildə başlayaraq 1988-ci ildə başa çatmış və o dövrün qiymətləri ilə 538,4 milyard yenə (3,6 milyard ABŞ dolları) başa gəlmişdir. Tunelin açılışı 13 mart 1988-ci ildə baş tutmuş və həmin il tunel 3,1 milyon sərnişinə xidmət etsə də, 1999-cu ildə sərnişinlərin sayı 1,7 milyon olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''The Seikan Tunnel'' — Aomori Prefekturasının Rəhbərliyi. Saytın 3 may 2006-cı il versiyası Internet Archive saytında
Qotard baza tuneli

**Qotard baza tuneli** — İsveçrədə yerləşən bu tunelin ideyası 30 il əvvəl verilib. 57 kilometrlik bu tunelin açılışı 2018-ci ilə planlaşdırılıb. Bu tuneldə qatarlar 250 km saat sürətlə hərəkət edə biləcək. Mütəxəssislər işlərin vaxtında başa çatacağına inanmırlar.

## İstinadlar
Salanq tuneli

thumb|200px
thumb|200px
**Salanq tuneli** — Əfqanıstanda ölkənin şimal və mərkəz hissəsini birləşdirən tunel.

1964-cü ildə sovet mütəxəssislərinin hazırladığı 2.7 km uzunluqdakı Salanq tuneli coğrafi baxımdan (Hindiquş dağları) dünyanın üçüncü ən hündür keçididir (3360 metr). Tunelin işə düşməsi ilə ölkənin cənubundan şimalına getməyə sərf olunan vaxt 72 saatdan 10 saata endi.

Tarixdə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüş ən dəhşətli avtomobil qəzası bu tuneldə olub.

Tuneldə ilk qəza 23 fevral 1980-ci ildə baş verib. Sovet ordusuna məxsus avtomobil karvanı fasilə üçün dayandıqda mühərriklərdən çıxan zəhərli qazlar 16 əsgərin həyatına son qoyub.

3 noyabr 1982-ci ildə tuneldə 2 hərbi qruplaşma arasında toqquşma baş verib. Sovet hərbi mənbələrinə görə, yanacaq daşıyan avtomobilin alışması nəticəsində 176 nəfər (64 sovet əsgəri və 112 əfqan) həlak olub. Əfqan Milli Yanğından Mühafizə Departamentinin hesabatında isə ölənlərin sayının 3000 olduğu bildirilib. Şimal alyansı və taliblər arasında təbii maneə olan bu tunel 1997-ci ildə Əbdül-Rəşid Dustumun əmri ilə partladılıb. 2002-ci ildə tunel yenidən açılıb, 2004-cü ildə isə genişləndirilib.

## Mənbə
*İki məşum qəzanın tarixçəsi
Slavyan Ulduzu Müsabiqəsi (2009-cu il)

**Slavyan Ulduzu Müsabiqəsi 2009** − onuncu dəfə keçirilən Slavyan Ulduzu Müsabiqəsi.

Oryol şəhərində keçirilib. Festivalın ilkin mərhələsində finala keçmək uğrunda 5 MDB ölkəsindən 300-dən çox gənc ifaçı mübarizə aparıb. 24 gənc finala keçmək şansı əldə edə bilib. Azərbaycanı bu festivalda gənc ifaçı Səbinə Babayeva təmsil edib. Onun ifası festivalın ən yüksək mükafatı olan "Qran-pri" mükafatına layiq görülüb.

Festival qaliblərinin seçimi Rusiyanın tanınmış prodüser, musiqiçi və bəstəkarlarından ibarət olan münsiflər heyəti tərəfindən həyata keçirilib.

## İstinadlar
Emel Sayın

**Emel Sayın** (Türk. *Emel Sayın*; ) — Türk müğənni.

## Şəkil qalereyası

Fayl:Emel Sayın Kuruçeşme Arena konser.jpg
Fayl:Emel Sayın konser 09.jpg 
Fayl:Emel Sayın Kuruçeşme 03.JPG


## Xarici keçidlər

* Emel Sayın (rəsmi twitter hesabı)
* Emel Sayının bioqrafiyası
Xanım və Avara

***Xanım və avara*** () — 1955-ci ildə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmi, Disney studiyası tərəfindən yaradılmış sayca 15-ci cizgi filmi. İlk nümayişi 22 iyun 1955-ci ildə təqdimatı olmuşdur. Uord Qrinin eyniadlı romanının ekranlaşdırmasıdır.

27 fevral 2001-ci ildə Disney studiyası filmin sikvelini - "Xanım və Avara 2: Yaramazın sərgüzəştləri" (*Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure*) cizgi filmini təqdim etmişdir. 28 fevral 2006-cı ildə "Xanım və avara" DVD-də yenidən satışa çıxarılmışdır. 7 fevral 2012-cü ildə "Xanım və avara" Blu-ray-də yenidən satışa çıxarılmışdır.

## Rollarda
* Barbara Laddi - Xanım
* Peggi Li - Darlinq, Si, Am, Peq
* Larri Roberts - Avara
* Bill Tompson - Cok, Co, Bulldoq, Datçsi, Polismen
* Bill Byukom - Trasti
* Sten Freberq - beaver
* Verna Felton - Sara xala
* Alan Rid - Boris
* Törl Reyvenskroft - Alliqator Al
* Corc Civot - Toni
* Dallas Mak-Kennon - Togi, Pedro, Professor, Hayena
* Li Millar - Cim Diər, İt ovçusu
* Mellomen - Xorus (it)

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
*
Lardal tuneli

**Lardal tuneli** (Norveçcə:Lærdalstunnelen) Norveçin qərbində yerləşir. Lardal tuneli hal-hazırda dünyada ən uzun yol keçidi hesab olunur. Uzunluğu 24.5&nbsp;km olan bu tunelin inşasına 1995-də başlanıb, 2000-ci ildə isə tunel istifadəyə açılıb. Tuneldə hərəkət 2 yönlü və 4 xətlidir. Yolda dayanmaq və istirahət etmək üçün şərait var. Oslo və Bergen şəhərlərini birləşdirən şose yolu bu tuneldən keçir.

## İstinadlar
Ümumdünya Diabetlə Mübarizə Günü

**Ümumdünya Diabetlə Mübarizə Günü** — 1991-ci ildən etibarən Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və Beynəlxalq Diabet Federasiyasının təşəbbüsü ilə hər il noyabrın 14-ü qeyd olunan gün. Bu günün qeyd olunmasında məqsəd diabetlə bağlı qlobal məlumatlılığın artırılması və bu xəstəliyin inkişafının qarşısını almağın yollarını axtarmaqdan ibarətdir.

## Tarixi

Dostunun gənc yaşda dünyasını dəyişməsi ilə fizioloq Fredrik Bantinq elmi axtarışlara başlayır. Axtarışlar uğurla başa çatır. 1922-ci ildə gənc alim, dostunun ölümünə səbəb olan eyni xəstəliyə düçar olmuş 14 yaşlı oğlanı müalicə edir və onun kəşfi bütün dünyada yayılır. Söhbət şəkərli diabetə qarşı yaradılan insulindən gedir. Bundan sonra kanadalı fizioloq Frederik Bantinqin doğum günü 14 noyabr, 1991-ci ildən etibarən təqvimə Şəkərli diabetlə Beynəlxalq mübarizə günü kimi salınıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Diabet
Türkiyə Böyük Millət Məclisi

**Türkiyə Böyük Millət Məclisi** () və ya **TBMM** — Türkiyə Respublikasının 23 aprel 1920-ci ildə qurulan qanunvericilik orqanı. Türkiyə Konstitusiyasının 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti Türk Milləti adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil.  Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir.  Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz.  Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır. 

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, “Güfünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz”heç bir səlahiyyətə malik deyildir.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.  Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyada deyilir ki, millətin suveren səlahiyyətlərinin hakimiyyət bölgüsü prinsipi əsasında verilməsi dövlət orqanları arasında üstünlük dərəcələri deyil, müəyyən dövlət səlahiyyət və vəzifələrindən istifadə etməklə məhdudlaşan sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlıq deməkdir, Üstünlüyün yalnız Konstitusiyada və qanunlarda olduğu qeyd olunur.

Konstitusiyanın 108-ci maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin qanunvericilik səlahiyyətinə malik millət vəkili üçün ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər, tək mərhələli ümumi seçki hüququ prinsiplərinə uyğun olaraq, ümumi məhkəmə orqanlarına rəhbərlik və nəzarət.  Millət vəkili seçilən namizədlər konstitusiyaya əməl edəcəkləri üçün türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətlərinə and içərək 5 il müddətinə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü (deputat) olmaq hüququ qazanırlar.  Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (millət vəkilləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bakı arxipelaqı

**Bakı arxipelaqı** — Abşeron yarımadasının cənubunda sahil ətrafı su akvatoriyasındakı  Böyük Zirə, Daş Zirə, Kiçik Zirə (və ya Qum adası), Zənbil, Səngi Muğan, Çigil, Gil adası, Qarasu, Xərə Zirə, Daşlı ada, Kür daşı, Adsız, Qutan Tava, Karvansaray, Xanlar adası, Daş adalar qövsü, Baburi adalara aiddir. Arxipelaqa daxil olan adaların böyük hissəsi Palcıq vulkanı məşəllidir. Bunlardan Gil, Xərə Zirə, Səngi Muğan, Qara su və Çigil adalarını misal gətirmək olar. Daş adaları və Sualtı ataları tektonik məşəllidir.
Böyük Zirə, Daş Zirə və Kiçik Zirə adaları bəzən Bakı körfəzi (buxtası) adaları kimi göstərilir. Bu arxipelaqına daxil adaların heç birində yaşayış məntəqəsi yoxdur.

## Flora və Faunası
Xəzər dənizinə xas canlılarıla zəngindir. Dəniz quşlarıdan Qutan, Fitçi cürə, Gümüşü qağayı və Cüllüt kimi quşların adını cəkmək olar. Yeganə məməlisi Xəzər suitisidir. Sularında isə Nərəkimilər üstünlük təşkil edir.

## Daxil olan adaların sıralaması

* Adalarda daimi yaşayış yeri yoxdur. İnsanlar ya elmi tədqiqatlar ya da neft hasilatı ilə əlaqədar adada olurlar.

## İstinadlar
Daryurd

**Daryurd** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Daryurd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 24 iyun 2005-ci il tarixli 954-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Gədəbəy rayonunun Daryurd kəndi Əliismayıllı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Daryurd kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kənd əvvəllər Salahlı adı ilə Novosaratovka kəndinin yaxınlığında olmuşdur. XIX əsrin ortalarında Novosaratovka kəndi salındıqdan sonra əhali həmin yerdən köçərək buradakı yurd yerlərində məskunlaşmışdır. Tədqiqatçılar oykonimi "darısqal, dar yurd" kimi izah edirlər. Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndin əsl adı Töryurddur. Tör qədim türk dillərində "yüksək dağlıq ərazidə yerləşən otlaq" mənasındadır. Bu söz Azərbaycan dilinin qərb dialektində "yuxarı, baş" mənasında saxlanılmaqdadır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şahdağ silsiləsinin dağ tirələrindən birinin üstündə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 927 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəyəqarabulaq

**Dəyəqarabulaq** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Dəyəqarabulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Şahdağ silsiləsinin (Kiçik Qafqaz) ətəyindədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndi XVIII əsrin axırlarında yaxınlıqdakı keçmiş Qarabulaq (indiki Rüstəm Əliyev) kəndindən ayrılmış ailələr yurd yerində saldığına görə belə adlandırılmışdır. Dəyə sözü "koma, daxma, yaylaq və ya qışlaqda müvəqqəti yaşayış evi" mənasında olub, kəndi r-nun ərazisindəki Qarabulaq adlı başqa bir kənddən fərqləndirməyə xidmət edir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1167 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Dəyirmandağ

**Dəyirmandağ** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Dəyirmandağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Dəyirmandağ kəndi Gərgər kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Dəyirmandağ kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Koruşdu olmuş və ərazidəki eyniadlı bulaqla birlikdə koruşdu nəslinin adını daşımışdır. Sonralar Dərələyəz mahalından muradlı nəslinə mənsub, Qarabağdan qaraqoyunlulara mənsub, Dağıstandan gümüşlü nəslinə mənsub ailələr gələrək bu kənddə məskunlaşmışlar. Kənd ətəyində yerləşdiyi dağın adını daşıyır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Dəyirmandağın ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1240 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmış şəxsləri
* Faiq Qəzənfəroğlu — Jurnalist-filosof; AMEA-nın Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutunun böyük elmi işçisi, fəlsəfə elmləri namizədi.
* Rizvan Cəfərli — Hüquqşünas, şair-publisist.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Mədəniyyəti
Kənddə bir klub var.

## Təhsil
Kənddə bir orta məktəb, bir doqquzillik məktəb və iki ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Düzyurd

**Düzyurd** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Düzyurd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Gədəbəy çayının sahilində, Başkənd-Dəstəfur çökəkliyindədir. Yaşayış məntəqəsini XX əsrin əvvəllərində həmin r-ndakı Gərgər (əsli Qarqar) kəndindən köçüb gəlmiş huydumlu və qırtdanlı nəsillərinə mənsub ailələr Düzyurd adlı ərazidə salmışlar. Coğrafi ad obyekti relyef cəhətdən təyin edir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1793 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu
*Əmiraslanlı

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti
*http://modern.az

## İstinadlar
Dördlər (Gədəbəy)

**Dördlər** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun İsalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Dördlər (oyk.)(sadə) Gədəbəy rayonunun kənd. Axıncaçayın sahilində, Şahdağ silsiləsinin ətəyindədir.

Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, yaşayış məntəqəsi dörd qardaşa (Sadiq bəy, Cəlal bəy, Alı bəy, Əmiraslan ağa) məxsus ailələrin məskunlaşması nəticəsində yarandığından belə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 343 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Təhsil
40 şagird yerlik modul tipli tam orta məktəbin quraşdırılmasına 5 aprel 2018-ci il tarixli "Ağstafa, Daşkəsən, Gədəbəy, Göygöl, Tovuz və Şəmkir rayonlarında təhsil infrastrukturunun inkişafı ilə əlaqədar tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı"na əsasən 285 000 manat vəsait ayrılmışdır.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daşbulaq (Gədəbəy)

**Daşbulaq** (əvvəlki adı: **Qorelsk**) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Qaradağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Gədəbəy rayonunun Arıqdam kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qorelsk kəndi Daşbulaq kəndi adlandırılmışdır. 24 iyun 2005-ci il tarixli 954-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Gədəbəy rayonunun Daşbulaq kəndi Arıqdam kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Qaradağ kəndi mərkəz olmaqla, Qaradağ kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi ərazisindəki eyniadlı bulağın adı ilə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 480 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmış şəxsləri
* Aşıq Şahsuvar — Aşıq.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarabulaq (Gədəbəy)

**Qarabulaq** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Zəhmətkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd 1926-cı ildə Qarabulaq (indiki Rüstəm Əliyev) kəndindən köçüb gəlmiş ailələr tərəfindən salınmış və Q.Musabəyovun adı ilə adlanmışdı. 1953-cü ildən indiki adı daşıyır.

## Tarixi

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 661 nəfər yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Menni Pakyao

**Menni Pakyao** — Filippinli boksçu.

## Karyerası
Filippinli Menni Pakyao bütün 7 çəki kateqoriyasının hamısında çempionluq kəmərini qazanan ilk boksçu kimi tarixə düşüb.

2021-ci ilin sentyabrında Manny Pacquiao 2022-ci il prezident seçkilərində namizəd olacağını elan etdi..

## Döyüşləri
Menni Pakyao karyerası ərzində 56 qələbə qazanıb, 5 dəfə məğlub olub. Qələbələrdən 38-də nokaut qeydə alınıb.

## İstinadlar
Fariz Rüstəmov

**Fariz Rüstəmov** — əməkdar jurnalist, "Qızıl qələm" və Həsənbəy Zərdabi mükafatları laureatı.

## Həyatı
1973-cü ildə Bakı Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra "Ağdaş" qəzetində işə dəvət edilib. Onun bu mətbu nəşrdə, eləcə də digər kütləvi informasiya vasitələrindəki yazılarında kənd həyatının real mənzərələri, uğurları, kəm-kəsirləri sənətkarlıqla, obyektiv surətdə əksini tapıb. Ədəbi işçi, məsul katib, rayon icra hakimiyyətində etimad göstərilən vəzifələr, nəhayət 2003-cü ildən ömrünün sonuna kimi yerli qəzetin redaktoru — onun əmək bioqrafiyası bu ardıcıllıqla davam edib.

2005-ci ildə əməkdar jurnalist adına layiq görülən Fariz Rüstəmovun yaradıcılığı Həsən bəy Zərdabi və "Qızıl qələm" və digər mükafatlarla qiymətləndirilib.

26 yanvar 2010-cu ildə 60 yaşında vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Farizin ilk məqaləsi 14 yaşında "Azərbaycan pioneri" qəzetində işıq üzü görüb. Sonra bu sıraya "Kommunist" (indiki "Xalq qəzeti"), "Sovet kəndi", "Azərbaycan müəllimi", "Ədəbiyyat və incəsənət", "İnşaatçı" qəzetləri, "Kənd həyatı", "Müxbir", "Azərbaycan qadını" jurnalları və digər mətbu orqanlar əlavə olunub. Silsilə yazıları respublika radiosunun "Gənclik" və "Günün səsi" proqramlarında səslənib.

## Mənbə
* Xalq qəzeti, 2009. Sözün işığı.
* Azərbaycanda qəzet redaktoru vəfat edib
Qarıkənd

**Qarıkənd** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Gərgər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Rayon mərkəzindən 13&nbsp;km qərbdə, dağlıq ərazidədir. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrin axırlarında Yanşaq kəndindən (Kəlbəcər r-nu) gəlmiş huydumlar nəsli köhnə (qarı) kənd yerinin yaxınlığında salmışdır. Bu toponim “Köhnə kənd” mənasındadır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 374 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
*Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Gülallı

**Gülallı** (keçmiş adı: *Qurudərə*) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Böyük Qaramurad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
29 may 2015-ci ildə Böyük Qaramurad kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki **Qurudərə** kəndi **Gülallı** kəndi adlandırılməşdır.

## Toponimikası
Gülallı kəndi dağlıq ərazidədir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 133 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Gədəbəy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti
Uldis Berzinş

**Uldis Berzinş** (; ) — latış şair və tərcüməçi.

## Həyatı
Uldis Berzinş 1944-cü il may ayının 17-də Latviyanın paytaxtı Riqa şəhərində anadan olub. Latviya Universitetində latış filologiyasını öyrənib. İlk şeirlər toplusu 1980-ci ildə işıq üzü görüb. 1968–1971-ci illərdə Leninqrad Universitetinin Şərqşünaslıq kafedrasında türk dilini öyrənib. Moskva Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq və afrikaşünaslıq şöbəsində (fars və türk dilləri) təhsil alıb. Daşkənd Dövlət Universitetində (özbək dili üzrə), Reykyavik Universitetində (island dili üzrə), eləcə də Çexoslovakiyanın, İsveçin və digər ölkələrin universitetlərində oxuyub.

Polyak, rus, qədim island, türk, azərbaycan, türkmən, fars, qədim yəhudi, ərəb dillərindən tərcümələr edir, ivriti, tatar və çuvaş dillərini bilir.

Berzinş İncilin tərcüməsi məsələlərinə dair Amsterdam açıq universitetində keçirilən beynəlxalq seminarda, Quranın tərcüməsi məsələlərinə dair Lund universitetində təşkil olunan forumda iştirak edib. 2002-ci ildən Latviya Universitetinin müasir dillər fakültəsində türk dilini tədris edir.

Uldis Berzinş incil kitabları olan İovanın kitabı, Psaltiri, Solomonun pritçalar kitabını, Ekklesisastın kitabını latış dilinə tərcümə edib. 2009-cu ildə Quranın 15 ildir ki, üzərində işlədiyi tərcüməsini tamamlayıb və kitab 2011-ci ildə nəşr olunub.

Berzinşin şeirləri alman, isveç, eston, litva, çex, ingilis, island, bolqar, Azərbaycan və ukrayna dillərinə tərcümə olunub.

## Mükafatları
*Zinaida Lazda mükafatı (1994)
*Üç ulduz ordeni (1995)
*Baltik assambleyası mükafatı (1995)
*Spidola mükafatı (2000).

## Əsərləri
*Piemineklis kazai. R.: Liesma (1980)
*Poētisms baltkrievs. R.: Liesma (1984)
*Nenotikušie atentāti. R.: Liesma (1990)
*Parasts akmens. (1992)
*Kukaiņu soļi. Raiņa un Aspazijas fonds (1994)
*Laiks/ Y.Kronberqslə birgə. R.: Zinātne (1994)
*Daugavmala. R.: Nordik (1999)
*Nozagtie velosipēdi. R.: Minerva (1999)
*Maijs debešos. R.: Preses nams (2002)
*Synpunkt pa evigheten. (isveçcə; 2004)
*Dzeja. R.: Artava (1995)
*Dzeja. R.: Atēna (2004)

## Tərcümələri
*Šimborska V. Apsveiksim skudras. Rīga (1979)
*Saadi. Rožu dārzs. R.: Liesma (1983)
*Hļebņikovs V. Putnu karapulki/ M.Çaklaysla birgə. (1985)
*Baložu pilni pagalmi/ türk poeziyası, P.Bruverslə birgə. R.: Liesma (1988)
*Mana vectēva Korkuda grāmata. R.: Liesma (1993)
*Ījabs. R.: Zinātne (1997)
*Snorre Sturlas dēls. Gilves acumalds. R.: Nordik (1997)
*Šimborska V. Dzeja. R.: Jumava (1998)
*Milošs Č. Sagūstītais prāts. R.: Zvaigzne ABC (1998)
*Pulcētājs. R.: Zinātne (2000)
*Slavinājumi. (2005)
*Dāglardža F.H. (iki şeirlər toplusu).
*R. Rza. Krāsas.
*E. Eilisli. Cilvēki un koki.
*Mahtimguli. Cik dziļas dzīles pasaulei/ M.Çaklays, N.Kalns, Y.Ropkelnis ilə birgə.

## İstinadlar
Venesuela mətbəxi

**Venesuela mətbəxi** — Amerika qitəsinin xalqları, Avropadan gələnlərin adətləri və Afrika, Asiya mətbəxinin bəzi elementləri əsasında formalaşıb. Bir çox Latın Amerikası ölkələri kimi burada da mətbəxin əsasını ət, qarğıdalı, düyü, kartof, xüsusi bananlar və müxtəlif kombinasiyalarda istifadə olunan bir çox ərzaqlar və ədviyyatlar tutur. Venesuelanın milli yeməkləri acı, tutumlu, eyni zamanda çox yüngüldür. Yerli qəlyanaltılar və yüngül yeməklər əsasən "arepa" (qarğıdalı kökəsi) və ya "tamale"dən ibarətdir. Onların içinə cürbəcür qarnir – ət, balıq, yumurta, pendir və ərzaqlar töküb bükürlər. Çox vaxt kökələr çörək əvəzi, hətta sousu götürmək üçün qaşıq rolunda istifadə olunur. Turistlərə, həmçinin "aquakate-relenyo-kon-kamarones" – içi krevetlərlə doldurulmuş avokadodan, "sankoço" – tərəvəz və ətdən, ya balıqdan hazırlanmış qatı şorbadan, ya da alabalıqdan dadmaq məsləhətdir.

Ət – Venesuela mətbəxinin ikinci mühüm məhsuludur. Burada quş, donuz, mal ətindən müxtəlif yeməklər, şorbalar hazırlanır. Venesuelanın milli yeməyi "pabellin-kriolyo" hesab olunur. Yeməyin tərkibinə mal əti, düyü, qara paxla, qızardılmış banan daxildir. Desertə, adətən qaymaqla təzə çiyələk və ya quava, tərəvəzlər və yaşıl avokadodan "quasakaça", "kuesilyo" (meyvəli piroq) və s. verirlər. Venesuela kakaosu dünyada ən yaxşılardan hesab olunur. Demək olar ki, kakaonun hamısı Avropaya ixrac olunduğundan burada onu tapmaq çox çətindir. Çoxlu sayda müxtəlif meyvələrdən: papayya, qarpız, manqo, banan, ananas, psidium, portağal və çiyələkdən "uqos" adlı meyvə şirələri hazırlanır.

## İstinadlar
Qum adası

**Qum adası**, **Qum Zirə** və ya **Təzə Zirə** — Xəzər dənizində, Abşeron yarımadasının cənub sahilində ada. Bakı arxipelaqının adalarından biridir, Bakı buxtasının şərq hissəsində yerləşir.

Qum adasının uzunluğu təqribən 3 km, eni isə 450 m təşkil edir. Adanın sahəsi 1,3 km²-dir. Adanın səthi qumla örtülüdür, sahil zonası dayazdır.

1951-ci ildə bu ərazidə aparılan geoloji kəşfiyyat işləri nəticəsində sənaye əhəmiyyətli neft və qaz yataqları aşkar edilmişdir. Sovet hakimiyyəti illərində adada Serebrovski adına neft-qazçıxarma idarəsi yerləşirdi.

1960-cı ildə ada Abşeron yarımadası ilə üstündə magistral yol çəkilmiş bənd vasitəsilə birləşdirilib.

## İstinadlar
Çilov

**Çilov** (əvvəlki adı: **Jiloy**) — Azərbaycan Respublikasının Pirallahı rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Bakı şəhərinin Əzizbəyov rayonunun Jiloy qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Jiloy şəhər tipli qəsəbə Çilov şəhər tipli qəsəbə, Jiloy qəsəbə inzibati-ərazi vahidi Çilov qəsəbə inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 21 dekabr 2012-ci il tarixli, 519-IVQ saylı Qərarı ilə Bakı şəhəri Xəzər rayonunun Çilov qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Çilov qəsəbəsi Bakı şəhəri Pirallahı rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil edilmiş, Çilov qəsəbə inzibati ərazi dairəsi Bakı şəhəri Xəzər rayonunun tabeliyindən çıxarılaraq Bakı şəhəri Pirallahı rayonunun tabeliyinə verilmişdir.

## Tarixi
Xəzər dənizinin Abşeron körfəzində eyniadlı arxipelaqa aid olan adadır. Çilov adası səsləşməsinə görə "Jiloy" adlandırılıb. Adanın qədim adı Çilov – Şahilandır, daha əvvəl isə o, Ronis adlanıb. Qəsəbə daha çox neft hasilatı ilə tanınmışdır. 1949-cu ildə qəsəbə statusu almışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 1,7 min nəfərdir. Əhalisi əsasən sənaye müəssisələrində və qismən də kənd təsərrüfatı sahələrində çalışır. Qəsəbədə bir neçə sənaye və kənd təsərrüfatı məhsulları emalı müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Sosial obyektləri var.

## Təhsil
Qəsəbədə 131 saylı məktəb, 50 yerlik uşaq baxçası fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bir adanın şəhidləri. Onların Vətən eşqi Xəzərin ortasındakı Çilov adlı torpaq parçasından qanadlanmışdı.
Daş Zirə

**Daş Zirə** və ya **Daş adası** — Xəzər dənizində, Abşeron yarımadasının şərq səmtində yerləşən ada. Azərbaycanda yerləşir. Bakı körfəzinə aid olan adalardandır. Sahəsi 0.1 km² təşkil edir, sahildən uzaqlığı 2,47 km-dir. Adanın uzunluğu 0,7 km, eni isə 0,1 km təşkil edir. Digər adı Volfdır (almanca canavar). Bakı arxipelaqında yerləşən ada.
 
## Tarixi
1721 ildə I Pyotr Xəzərin qərb sahillərinə hücumu zamanı adaya Vulf adı verir. Bu adı Fin körfəzində yerləşən Tallin yaxınlığındakı Vulf adasına bənzədiyi üçün verir.

## Flora-Faunası
Adada Xəzər suitisi, Gümüşü qağayı, Maygülülər, Fitçi-cürə kimi canlılara rast gəlinir.Xəzər gekkonu adlı kərtənkələnin 1 yarımnövü bu adaya endemikdir (Daş ada gekkonu). Sularında nərəkimilərlə zəngindir. Ekoloji vəziyyət neft cirklənməsilə əlaqədar gərgindir.

## Həmçinin bax
* Xəzər
* Abşeron yarımadası
* Ada

## İstinadlar