Xatirə Quliyeva

**Xatirə Quliyeva** (tam adı: *Xatirə Nəcəfqulu qızı Quliyeva*; ) — fəlsəfə elmləri doktoru, dosent. AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun "İdentiklik, Multikulturalizm və Azərbaycançılıq Fəlsəfəsi" şöbəsinin müdiri, "Nəsimi-Suriya Azərbaycan Dostluq Cəmiyyəti İB"-nin təsisçisi və sədri, "Cahan+" qəzetinin və cahanplus.com saytının təsisçisi və baş redaktoru, "Tərəqqi" medalı mükafatçısı (2025).

Xatirə Quliyevanın elmi fəaliyyəti əsasən süni intellekt fəlsəfəsi, multikulturalizm, Azərbaycançılıq ideologiyası, mədəni dialoq və tarixi tədqiqatlar istiqamətlərində inkişaf etmişdir. 
## Həyatı
Quliyeva Xatirə Nəcəfqulu qızı 1962-ci ildə Bakı şəhərinin Maştağa qəsəbəsində Bakının hörmət sahibi şəxslərindən, məscid-minarələr (o cümlədən Maştağa məscidi və minarəsinin, H. Zərdabinin layihəsi əsasında Maştağa-Bilgəh qəsəbəsi arasında yerləşən Ovdanı) inşa edən, adı tarix- memarlıq kitablarında çəkilən Kəblə Həciqulunun oğlu, XX əsrin əvvəllərində siyasi hakimiyyətdə təmsil olunmuş Əmirqulu Quiyevin oğlu Nəcəfqulu və kor molla (kütləvi yayımış göz infeksiyası nəticəsində gözləri tutulsa da Quran hafizi olduğu üçün) ləqəbi ilə tanınmış Məşədi Bağırın qızı Nisəxanımın ailəsində dünyaya gəlmişdir.

Onun babası Əmirqulu Quliyev Azərbaycan Demokratik Partiyasının ilk yaradıcıları sırasında olmuş, Bakıda erməni-müsəlman davası zamanı türk Qafqaz Ordusunun onbaşılarından olmuş, sonralar Nəriman Nərimanovun sədri olduğu MİK-nin Rəyasət Heyətiin 7 üzvündən biri, dəfələrlə Bakı şəhər sovetinin deputatı seçilmişdir.

Quliyeva Xatirə Nəcəfqulu qızı 1969–1979-cu illərdə Bakının Cəfər Cabbarlı adına 187 saylı orta məktəbində təhsil alıb. 1980–1985-ci illərdə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Teatrşünaslıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

## Fəaliyyəti
### Əmək fəaliyyəti
1985-ci ildən AMEA-da əmək fəaliyyətinə başlamış Xatirə Quliyeva 1985–1987-ci illərdə AMEA-nın Elmi İnformasiya-Məlumat Mərkəzində laborant, baş laborant vəzifələrində çalışmaqla bərabər AMEA-nın Rəyasət Heyətində İctimai Elmlər Bölməsində və vitse-prezidentin köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1987-ci ildə AMEA RH prezidentinin Sərəncamı ilə Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Ədəbiyyat Nəzəriyyəsi şöbəsinə kiçik elmi işçi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

1989–1991-ci illərdə AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Elmi Şurasının qərarı ilə Moskva M. Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutuna uzun müddətli elimi ezamiyyətə göndərilmişdir.

1992–2004-cü illərdə elmi fəaliyyətini AMEA-nın "Fəlsəfə və Sosiologiya" İnstitutunun Etika (keçmiş Etika və Estetika) şöbəsində davam etdirmişdir.

2005-ci ildə "Nəsimi-Suriya Azərbaycan Dostluq Cəmiyyəti İB" təsis etmiş indiyə kimi Cəmiyyətin sədri kimi fəaliyyət göstərir.

2011-ci ildə AMEA "Fəlsəfə və Sosiologiya" İnstitutunun Elmi Şurasının Qərarı ilə 1992–2004-cü illərdə çalışdığı "Etika" şöbəsində aparıcı elmi işçi vəzifəsində fəaliyyətə başlamışdır və 2017-ci ilə kimi həmin şöbədə çalışmışdır.

2017-ci ilin may ayından AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun "Multikulturalizm və Tolerantlıq fəlsəfəsi" şöbəsinin müdiri təyin edilmiş və sonra institutun Elmi Şurasının qərarı ilə bu vəzifəyə seçilmişdir. 2020-ci ildə AMEA RH-nin Qərarı ilə bu şöbənin bazasında "İdentiklik, Multikulturalizm və Azərbaycançılıq fəlsəfəsi" şöbəsi yaradılmış və Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Xatirə Quliyeva bu şöbənin müdiri təyin olunmuşdur.

2005-ci ildə AR Ədliyyə nazirliyində Qeydiyyatdan keçmiş "Nəsimi" – Suriya — Azərbaycan Dostluq Cəmiyyəti" İB-ni təsis etmiş və qurumun sədri olaraq 2005–2009-cu illərdə Suriya Ərəb Respublikasında uzun müddətli fəaliyyət göstərmişdir.
### Pedaqoji fəaliyyəti
Xatirə Quliyeva 1992-1994-cü illərdə Bakı Hərbi Məktəbinin "Fəlsəfə" kafedrasında, 1995-1999-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin "Fəlsəfə" kafedrasında, 2002-2004-ci illərdə Bakı Müəllimlərin Təkmilləşdirilməsi İnstitutunda, 2003-2008, 2014-cü illərdə Bakı Qızlar Universitetində, 2007-2014-cü illərdə AR Təhsil Nazirliyi UBRTRM-də müəllim kimi çalışmışdır. 2017-ci ildə isə Bakı Qızlar Universitetində təlim-tərbiyə işləri üzrə prorektor vəzifəsində çalışmışdır.

## Elmi fəaliyyəti
1985-ci ildə Ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında fəaliyyətə başladığı dövrdən aktual mövzularda 10-dan çox elmi monoqrafiya, 5 elmi kitab, 100-dən çox elmi məqalənin müəlifidir. Fəlsəfə elmləri doktoru Xatirə Quliyeva AMEA-da Azərbaycan xalqının Ulu öndəri, tarixi şəxsiyyət Heydər Əliyevin siyasi irsinin ilk tədqiqatçısıdır və bu mövzu istiqamətində onun 3 monoqrafiyası, 6 məqalələr toplusu ("Ulu Öndər Heydər Əliyev siyasətinin müdriklik gücü", "Şuşa Bəyannaməsi-Birlik və Həmrəylik Fəlsəfəsi", "History, Methodology and Hypothesis of Artificial Intelligence", "İdentiklik Multikulturalizm Dialoq Fəlsəfəsi", "Çoxmədəniyətliliyin nəhəng körpüsü – İmadəddin Nəsimi yaradıcılığı", "İmadəddin Nəsimi İrsi Çağdaş Ərəb
tədqiqatlarında"), ölkə və xaricdə nəşr olunan nüfuzlu elmi jurnallarda çap olunmuş bir sıra elmi məqalələri vardır.

1987-ci ildə alim Yaşar Qarayevin dissertantı qəbul edilərək AMEA-nın müxbir üzvü, tanınmış alim Cəfər Cəfərovun elmi irsi sahəsində "Cəfər Cəfərovun ədəbi-tənqidi görüşləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası üzərində tədqiqata başlamış və 1992-ci ildə "Cəfər Cəfərovun ədəbi-tənqidi görüşləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək, elmlər namizədi elmi dərəcəsini almışdır.

2009–2010-cu illərdə AMEA Ədəbiyyat İnstitutunda doktarant olmuş, "Azərbaycan maarifçiliyinin ədəbi-nəzəri problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, elmi işi Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasına təqdim edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında AAK-nın 2 dekabr 2014-cü il tarixli qərarı ilə Xatirə Nəcəfqulu qızına "Etika" ixtisası üzrə Dosent elmi adı verilmişdir.

2015-ci il 15 may tarixində AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun nəzdindəki Dissertasiya Şurasında Etika ixtisasında "Maarifçilik dövrü Azərbaycan ədəbi-ictimai fikrində milli-mənəvi əsasların fəlsəfi-etik dərki (XIX əsrin ikinci yarısı XX əsrin əvvəlləri)" mövzusunda dissertasiya işi müdafiə etmiş və Xatirə Nəcəfqulu qızı Quliyevaya fəlsəfə elmləri doktoru elmi dərəcəsi verilmişdir.

Fəlsəfə elmləri doktoru, dosent Xatirə Quliyevanın elmi məqalələrinə scopus elmi indeksində 1000-ə yaxın istinad mövcuddur.
### Beynəlxalq elmi fəaliyyəti
Xatirə Quliyeva müxtəlif illərdə dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən (Türkiyə, İndoneziya, Özbəkistan və s.) Azərbaycanda keçirilən beynəlxalq konfransların iştirakçısı və məruzəçisi olub.

X.Quliyeva ABŞ-də nəşr olunan Beynəlxalq Fəlsəfə Jurnalının; Türkiyədə nəşr olunan "Kayğı" və "Akademik Tarix, Düşüncə" beynəlxalq indeksli jurnalların redaksiya heyətlərinin, habelə ECLSS org. beynəlxalq konfrans təşkilatının üzvüdür.

Xatirə Quliyevanın 2 monaqrafiyası 7 ölkədə çapdan çıxıb. ABŞ Konqres Kitabxanasında (Heydər Əliyev siyasəti: Milli dövlət, Milli lider, vətəndaşlıq, mənəviyyat) da onun əsərləri yer alır. Scopus məlumat bazasında 3 məqaləsi, dünyanın bir çox xarici jurnallarında məqalələri yer alır.

### Monoqrafiyaları
* (1997) *Cəfər Cəfərov və Azərbaycan estetik fikri*
* (1999) *Həmişə müasir Cəfər Cəfərov*
* (2001) *Azərbaycanda Maarifçi Estetika*
* (2002) *Heydər Əliyev və mənəvi-estetik dəyərlər*
* (2003) *XX əsrin böyük Azərbaycan filosofu Zakir Məmmədov*
* (2014) *Azərbaycan Maarifçiliyində fəlsəfi-etik məsələlər XIX əsrin ikinci yarısı XX əsrin əvvəlləri monoqrafiya*
* (2019) *"Heydər Əliyev siyasəti: Milli Dövlət, Milli Lider, Vətəndaşlıq, Mənəviyyat"*
* (2023) *The Era, Worldview and Philosophical Views of Lotfi A.Zadeh (7 dildə - İngilis, Portual, Alman, İspan,Fransız, İtalyan və Rus dilində çap olunub)*
* (2024) *Heydər Əliyevin Böyük Siyasət Yolu*
* (2025) *Lütfi Zadənnin Dövrü, Dünyagörüşü və Fəlsəfi Baxışları*

### Kitabları
* İdentiklik-Multikultursalizm — Dialoq Fəlsəfəsi
* Çoxmədəniyyətliliyin nəhəng körpüsü – İmadəddin Nəsimi yaradıcılığı
* İmadəddin Nəsimi İrsi Çağdaş Ərəb tədqiqatlarında — elmi məqalələr toplusu(2-ci kitab)
* Ulu öndər Heydər Əliyevin siyasətinin müdriklik gücü
* History, Methodology and Hypothesis of Artificial Intelligence

### Publisist əsəri
* "Köynəyi yaşıl oğlan"

### Tərtib kitabları
# Əbədiyaşar bəşəri fəlsəfə – DİALOQ
# "Həyat burulğanı və ondan çıxış yolu"
# Articles of Azerbaijan Scientists. Identity and Global Ethical Problems in the Context of the 4.0 Industrial Revolution

### Məqalələri
***Azərbaycan dilindəː***

* Qloballaşma və aksiologia-təsir, əlaqə, münasibətlər (Qloballaşma və Azərbaycan mədəniyyəti II Pespublika konfransыnыn materialları)
* Aksiologiya və siyasət (problemin qoyuluşuna dair
* Azərbaycan dövlət idarəçiliyində ülvilik məsələsi
* Dünya milli kültür kuramı ekseninde Azerbaycan egitim və sosyal bilimlerinin başındakı yeri
* Türkiyə ve diger Şark ölkelerində aydınlanmanın evrensal ve milli özellikleri
* Fransız egitimçileri ve onun evrensal özellikleri
* Azərbaycan maarifçilərinin dünyagörüşü
* Heydər Əliyev və yeni məzmunlu maarifçilik
* Dünya maarifçiliyinin milli mədəniyyət nəzəriyyəsi və Həsən bəy Zərdabinin publisist irsi və ictimai fəaliyyəti.
* Maarifçilik dövrünün vətəndaş cəmiyyəti təsəvvürləri etik-əxlaqi dəyərlər kontekstində
* Maarifçilik dövrü fəlsəfi fikrində etika məsələləri"
* Maarifçilik — Azərbaycançılıq dövrünün fəlsəfi-etik əsasları
* Heydər Əliyevin Ulu öndərlik missiyası // Yeni Azərbaycan.-2018.-7 iyun.-№ 108.-S.6.
* Ulu öndər Heydər Əliyev siyasətinin müdrklük gücü
* "Dioloq fəlsəfəsi və Multikulturalizm: Müqayisəli təhlil" ("The Philosophy of Dialogue and Multiculturalism: Comparative Scientific and Methodological Analysis")

***İngilis dilindəː***

* Treumph Of Haydar Aliyev Political Course: Confirmation Of Great Faith. Pakistan Journal of Social Sciences.
* On the application of the political model of multiculturalism by the President of the Republic of Azerbaijan, Mr. Ilham Aliyev, as a scientific concept of life philosophy Strategy for the development of ethno-national and regional identity in Azerbaijan.
* Our Philosophy of National Intercultural Dialogue From the Ideology of Azerbaijanism to Multiculturalism
* Strategy for the development of ethno-national and regional identity in Azerbaijan European Science
* Life philosophy priorities of multiculturalism in the Republic of Azerbaijan
* History, Methodology and Hypothesis of Artificial Intelligence
* Issues of Progressive and Regressive Development of The Philosophy of Artificial Intelligence
* "Lotfi A. Zadeh phenomenon in the development of the world artificial intelligence (Aİ) system"
* Azerbaijan-Pakistan Relations in the Context of Islamic Solidarity and Intercultural Dialogue
* Scientific — Metodological Aspects for Application of Multiculturalism to "Dialogue Philosophy" (formulation of the problem) Philosophi and international journal 
* The Ethics Of Multiculturalism As Conseption Of Progress
* Scientific relations in the context of the philosophy of multiculturalism and intercultural dialogue
* Migration and Education in the Context of Multiculturalism
* Philosophical scientific aspects of life during and after the pandemic period
* The legacy of XIV century Azerbaijani poetry and Hurufism Master Imadeddin Nesimi in European Studies.
* The principles of the system of Hurufism and a philosophical look at the identity and pseudonym of Imadedtin Nesimi. 
* Pholosophy Covid-19 in the Context of Artificial Intelligence: Successes and Challenges
* Treumph Of Haydar Aliyev Political Course: Confirmation Of Great Faith
* Cop 29. Climate-Human Problem in the Context of the Philosophy of Life
* A era, visão de mundo e visões filosóficas de Lotfi A. Zadeh: As minhas reflexões científicas sobre o mundialmente famoso cientista de origem azerbaijanesa, Lutfi A. Zadeh
* The Era,Worldview and Philosophical Views of Lotfi A.Zadeh
* ETHICAL AND MORAL VALUES IN ANCIENT TURKISH-AZERBAIJANI MONUMENTS

***Bədii əsərləri***
* "Mən elə bilirdim ki"
* "Sənə deyəcəkdim ki"
* "Ölən sevgilər"
* "Haqqın hesabı"
* "Direktor "B"" (povest)
* "Alfons prokuror"(povest)
* "Onun ağ məhəbbəti"(povest)

## Mükafatları
Xatirə Quliyeva 5 noyabr 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan elminin inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.
## İstinadlar
 


## Xarici keçidlər
*