open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krayova

**Krayova** () — Rumıniyanın 6-cı böyük şəhəri və Dolj judetsinin paytaxtı. Şəhər Olteniyanın mərkəzindəki Jiu çayının şərq sahilində yerləşir.

## Etimologiyası
Şəhərin adının etimologiyası ilə bağlı müxtəlif fikirlər olsa da, şəhərin adının qədim slav dillərindəki *krajna* ("sərhəd" və ya "diyar") sözündən gəldiyi ehtimal olunur.

## Əhalisi

### Etnik tərkib
* Rumınlar: 241,176 (89.5%)
* Qaraçılar: 5,291 (2.0%)
* Digərləri: 808 (0.3%)
* Bilinməyən: 22,231 (8.2%)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
İbrahim Paşa məscidi

* İbrahim Paşa məscidi (Bolqarıstan)
* İbrahim Paşa məscidi (Rodos)
* İbrahim Paşa məscidi (Şəhzadəbaşı)
Yılmaz Ərdoğan

**Yılmaz Ərdoğan** (*tam adı:* ; ) — Kürd əsilli Türk aktyor, yazıçı və rejissor. Debüt komediya filmi *Vizontele* (2001) və *Bir Demet Tiyatro* (1995–2002/2006–2007) serialı ilə məşhurluq əldə etmişdir. Sadri Alışık Kino və Teatr Mükafatlarında ən yaxşı aktyor, Qızıl Kəpənək mükafatında ən yaxşı komediya serialı, 4-cü Avstraliya Kino və Televiziya Sənəti Mükafatlarında *[[Su axtaran (film, 2014)|Su axtaran]]* (2014) filmindəki roluna görə ən yaxşı köməkçi aktyor, Afifə Teatr Mükafatlarında Cavad Fəhmi Başqurd xüsusi mükafatlarının sahibidir.

## Həyatı
Yılmaz Ərdoğan Nazim və Süheyla Ərdoğanların ailəsində dünyaya göz açıb. Ailənin ortancıl oğludur. Anadolu atəşi rəqs qrupunun qurucusu Mustafa Ərdoğan onun böyük, sənətçi Dəniz Ərdoğan isə kiçik qardaşıdır. Yılmaz Ərdoğanın uşaqlığı Ankarada keçmişdir. Daha sonra ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçüb. Ailəsi əslən kürddür. 

İbtidai və orta təhsilini başa vurduqdan sonra Ankara Aydınlıqevlər Liseyində təhsilini davam etdirmişdir. Daha sonra İstanbul Texniki Universitetinin inşaat fakültəsinə daxil olan Yılmaz təhsil həyatını yarıda qoyub Fərhan Şənsoyun rəhbərlik etdiyi *Növbətçi Teatr*ın heyətinə qoşulur. O, həmçinin Levent Kırcanın *Olacaq o qədər* adlı televiziya tamaşasının baş ssenaristi kimi fəaliyyət göstərir. 1988-ci ildə öz teatrını qurur: *Güldüşündürü*. Və özünün qələmə aldığı *Qanuni Sultan Süleyman və Rambo*nu uğurla səhnələşdirir.

1994-cü ildə ortağı Necati Akpınar ilə Beşiktaş Mədəniyyət Mərkəzinin əsasını qoyur. Bu zaman Star TV-də yayımlanan *Bir Demet Tiyatro* teleserialında aktrisa Demet Akbağ ilə kamera qarşısına keçən Yılmaz *Mükremin Abi* obrazını canlandıraraq məşhurlaşır. Teatrdakı fəaliyyətini də paralel olaraq davam etdirən aktyor *Cebimdeki Kelimeler* şousu ilə nailiyyət əldə edir. On yeddi şeirdən ibarət albom çıxardan Yılmazın şeirləri Mətin Qələndər, Nizaməddin Ariç və Əli Aykaçın türk xalq musiqisi janrında bəstələdikləri mahnıların müşayiəti ilə dinləyicilərə çatdırılır. 

Ən böyük uğurunu satış rekordu qıran, özünün yazdığı, rejissoru olduğu və rol aldığı *Vizontele* (2001) filmi ilə qazanır. Bu uğur onun növbəti filmlərini də izləyir: *Vizontele Tuuba* (2004) və *Organize İşler* (2005). Daha sonra *Bir Demet Tiyatro* (2006–2007) teleserialı yenidən ATV telekanalında yayımlanmağa başlayır. 2009-cu ildə Yeni il mövzulu *Şən həyat* filmi çəkilir. Onun rejissoru olduğu ən uğurlu komediya filmlərinə həmçinin *Eyyvah Eyvah* (2010) və *Çox film hərəkətlər bunlar* (2010) daxildir.

İki dəfə ailə həyatı quran Yılmaz Ərdoğanın aktrisa Sənəm Oktarla olan evliliyindən Bərfin Ərdoğan adlı qızı dünyaya gəlmişdir. Bərfin atasının *Organize İşler* filmində çəkilmişdir. İkinci dəfə aktrisa Belçim Bilgin ilə ailə həyatı quran Yılmaz Ərdoğan 2018-ci ildə boşanmışdır.

## İstinadlar
Suçava (şəhər)

**Suçava** () - Suçava judetsinin mərkəzi və ən böyük şəhəridir. O, şimal-şərqi Rumıniyadakı Moldovanın tarixi bölgəsində və Mərkəzi və şərqi Avropanın kəsişməsində yerləşir. Orta əsrlərin sonunda, daha dəqiq 1388-ci ildən 1564-ə qədər şəhər Moldoviya knyazlığının üçüncü paytaxtı idi.

## Əhalisi

### Əhalinin etnik tərkibi
* Rumınlar: 98.3%
* Qaraçılar: 0.7%
* Ukraynalılar: 0.3%
* Almanlar: 0.2%
* Polyaklar: 0.1%
* Lipovanlar: 0.1%

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Suceava City Hall Official Site
* Suceava Media
* Suceava Photos
* Suceava Travel
* Suceava Website
Riçmond

* Riçmond (Virciniya) — ABŞ-nin Virciniya ştatının paytaxtı. 
* Riçmond (London) — İngiltərədə şəhər.
Arad (şəhər)

**Arad** (; ; ) - Rumıniyada Arad judetsinin paytaxt şəhəridir. Bölgə tarixi olaraq Krisana regionunda yerləşir və 20-ci əsrdə Banat bölgəsinin qonşuluğuna qədər genişləmişdi. Arad Qərbi Rumıniyada Timişora və Oradeyadan sonra üçüncü və 159 704 nəfərlik əhalisi ilə Rumıniyanın on ikinci ən böyük şəhəridir. 

## Əhalisi


### Əhalinin etnik tərkibi
* Rumınlar  - 26,075 (85.19%)
* Macarlar - 15,695 (10.06%)
* Qaraçılar - 2,535 (1.71%)
* Almanlar - 1,256 (0.84%)
* Digər millətlər - 2,116 (1.22%)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The official Arad City Hall web site 
* The state cultural house of Arad
Qradiyent

**Qradiyent** — vektor analizində verilən vektorun funksiyasının hər hansı nöqtəsində xüsusi törəmələr vasitəsilə alınan yeni vektoru. Başqa sözlə, qradiyent fəzaya görə törəmədir, lakin birfəzalı vaxt törəməsindən fərqli olaraq, qradiyent skalyar deyil, vektor ölçüsüdür. Qradiyent optimallaşdırmada fundamental rol oynayır. Qradiyent latınca "qradiyentis" sözündən götürülüb addımlayan, artan deməkdir. Qradiyent termini ilk dəfə meteorologiyada istifadə edilmişdir. Termini riyaziyyata 1873-cü ildə Maksvell daxil etmişdir.

Çox vaxt funksiyanın qradiyentini Hamilton operatoru yaxud Nabla simvolu adlanan \nabla işarəsi ilə göstərirlər. Tutaq ki, W=f(x,y,z) funksiyasının M=(x,y,z) nöqtəsində sonlu \frac{\partial f(M)}{\partial x}, \frac{\partial f(M)}{\partial y}, \frac{\partial f(M)}{\partial z} xüsusi törəmələri var. Bu xüsusi törəmələr vasitəsilə

\nabla f = \frac{\partial f(M)}{\partial x} \mathbf{i}+\frac{\partial f(M)}{\partial y} \mathbf{j}+\frac{\partial f(M)}{\partial z} \mathbf{k}

vektorunu düzəldirik. Bu vektora f(x,y,z) funksiyasının M nöqtəsində qradiyenti deyilir. Diferensiallanan funksiya verilmiş nöqtədə öz qradiyenti istiqamətində ən böyük sürətlə artır və bu dəyişmə sürətinin ən böyük qiyməti qradiyentin moduluna bərabərdir.

## Tətbiqi
İqtisadi nəzəriyyədə qradiyent anlayışı bəzi nəticələri əsaslandırmaq üçün istifadə olunur. Məsələn, istehlakçı optimumunun tapılması üçün istifadə olunan Laqranj hasil metodu və Kun-takker şərtləri (təbiət elmlərindən götürülmüşdür) səmərəlilik funksiyası və büdcə çoxluğunun funksiyasının qradiyentlərinin müqayisəsinə əsaslanır.

## İstinadlar
Bakeu

**Bakeu** (; ; ; ) - Rumıniyadakı Bakeu judetsinin mərkəz şəhəridir. 2016-cı ildəki 196,883 nəfərlik əhalisi ilə Rumıniyanın ən böyük 12-ci şəhəridir.

## Əhalisi

### Etnik tərkibi
* Rumınlar: 97.93%
* Qaraçılar: 0.92%
* Macarlar: 0.09%
* Yəhudilər: 0.03%
* Digərləri: 0.34%

## İstinadlar

## Mənbə
* Benda, Kálmán (2002). The Hungarians of Moldavia (Csángós) in the 16th&ndash;17th&nbsp;Centuries. *In:* Diószegi, László (2002); *Hungarian Csángós in Moldavia: Essays on the Past and Present of the Hungarian Csángós in Moldavia*; Teleki László Foundation - Pro Minoritate Foundation; .
* Dobre, Claudia Florentina (2009). *Mendicants in Moldavia: Mission in an Orthodox Land*. AUREL Verlag. .
Kovasna (şəhər)

**Kovasna** (; ;)- Rumıniyanın Kovasna judetsində şəhər. Şəhər öz mineral suları və mofetləri ilə məşhurlaşmışdır.

Şəhərin tabeliyində sadəcə Çiurus () kəndi var. Kəndin əhalisi 451 nəfərdir və əksəriyyəti Sekel-Macarlardır.

## Tarixi
* 1567 - Sənədlərdə ilk dəfə adı çəkilib.
* 1880 - Bu tarixdən etibarən Kovasna sağlamlıq mərkəzi kimi inkişaf edib.
* 1952 - Kovasna şəhərə çevrilib.
* 1970-lər - Bir neçə hotel və sağlamlıq mərkəzi tikilib.
* 2000-lər - Kovasna ürək-damar xəstəliklərinin müalicəsində ölkə səviyyəsində əhəmiyyətli spa mərkəzinə çevrilib.

## Əhalisi
2011-ci ildəki siyahıyaalmaya görə Kovasnada 10,265 nəfər sakin yaşayır. 

Etnik tərkibi:
* Macarlar - 7,549 (66.4%) 
* Rumınlar - 3,672 (32.3%)

*Siyahıalmalara görə əhalinin sayının dəyişməsi:*


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:300 height:220
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:15000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

  bar:1956 text:1956
  bar:1966 text:1966
  bar:1977 text:1977
  bar:1992 text:1992
  bar:2002 text:2002
  

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1956 from:0 till: 7290
  bar:1966 from:0 till: 7831
  bar:1977 from:0 till: 9308
  bar:1992 from:0 till: 12515
  bar:2002 from:0 till: 11369
  
PlotData=

  bar:1956 at: 7290 fontsize:S text: 7.290 shift:(-7,5)
  bar:1966 at: 7831 fontsize:S text: 7.831 shift:(-13,5)
  bar:1977 at: 9308 fontsize:S text: 9.308 shift:(-13,5)
  bar:1992 at: 12515 fontsize:S text: 12.515 shift:(-13,5)
  bar:2002 at: 11369 fontsize:S text: 11.369 shift:(-13,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(10,10)
  text: Census Data. Vikipediya tərəfindən hazırlanmış qrafik.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website in Romanian
* Official website in Hungarian
* Tourist Information Office
* Photoes on website www.erdely-szep.hu
Məymanə

**Məymanə** ㅡ Əfqanıstanın Fəryab vilayətində şəhər. Mayoru Əhməd Cavid Qayvandır.
## Tarix
* Məymanə xanlığı: Buxara - Herat yolunun üzərində yerləşdiyindən asılı olaraq, fövqəladə bir strateji önəmi var.Əhalisi iki yüz mindən çoxdur ki bunun da hamısı Özbəklərdir.İnzibati mərkəz Məymanə şəhəridir. Bu yer 1874-cü ildə mühasirə döyüşləri ilə məşhur idi. Şəhərin ticarət önəmi getdikcə artaraq, Buxaraya açılan qapı rolunu oynayır..

## Əhalisi

XIX əsrdə şəhərin əhalisi 15-18 min nəfər idi.1958-ci ildə şəhərdə 30 min, 1979-cu ildə - 38.250, 1982-ci ildə - 56.973 nəfər yaşayırdı..2004-cü ildə şəhərin əhalisi 75.900 nəfər, 2015-ci ildə isə 149.040 nəfərə çatıbdır..
### Milli tərkibi
Məymanədə yerli Özbəklər üstünlük təşkil etsə də, az sayda Türkmənlər, Taciklər, Puştunlar və Bəluclar da yaşayırlar.

## İstinadlar
Çagçarən

**Çagçarən** ㅡ Əfqanıstanın Qövr vilayətində şəhər. Cənubunda Hari çayı yerləşir.

## İstinadlar
911 (ədəd)

**911** — Natural ədəd. 910 və 912 arasında yerləşir. Əsasən "terror aktı" rəqəmi ilə məşhurdur. Beləki, 9/11 (11 sentabr) kimi açıqlanır. Həmçinin 11 də Qoşa qüllələr kimi yozulur.

## İstinadlar
Moskva Atəşkəs Müqaviləsi

**Moskva Atəşkəs Müqaviləsi**, Finlandiya ilə digər tərəfdən SSRİ və Birləşmiş Krallıq ilə 19 sentyabr 1944-cü ildə imzalanmışdır. Müqavilə ilə Davam müharibəsi başa çatmışdır.

## Müqavilə şərtləri və sonrası
1940-cı ildə Moskva sülh müqaviləsi ilə Finlandiya Karelia və Salla bölgələrini və Fin körfəzində bir çox digər adaları SSRİ-yə vermişdi. Yeni atəşkəs ilə 1940-cı il müqaviləsinə sadiq qalındı, ayrıca olaraq Petsamo bölgəsini Sovetlərə vermiş Finlandiya Porkkala bölgəsini də Sovet İttifaqına 50 il müddətinə verdi. (Bölgənin idarəsi 1956-cı ildə Finlandiyaya buraxıldı).

Finlandiya Sovet İttifaqına müharibə təzminatı olaraq 6 il müddətinə 300.000.000 dollar ödəyəcəkdi. Atəşkəsdən sonra 1944–1945-ci illər arasında Lapland müharibəsi adlanan Finlandiyada qalmış Üçüncü Reyx əsgərləri ilə müharibə baş verdi

## İstinadlar
Mehtarlam

**Mehtarlam** — Əfqanıstanın Ləğman vilayətinin inzibati mərkəzi. Şəhər Əlingar çayı üzərində yerləşir. Cəlalabad şəhərindən isə 47&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir. 2006-cı il 6 fevralda Burada Karikatürstlər Məhəmmədi karikatüra etdikləri üçün güllələnmişdi. Şəhər Samanilər şeyxi Mahmud Qəzni tərəfindən salınıb.

## İstinadlar
SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1941–1944)

**Davam müharibəsi** (, ) — İkinci dünya müharibəsi dövründə Şərq cəbhəsində 25 iyun 1941 – 19 sentyabr 1944-cü illəri əhatə edən müharibədir. Qış müharibəsinin davamı sayıldığı üçün belə adlandırılmışdır.

Finlandiya, qış müharibəsində Sovet İttifaqına itirdiyi bölgələri geri almaq üçün Almaniyanın yanında idi. Davam müharibəsi Sovet İttifaqının 1944-cü ildəki böyük strateji hücumuna qədər mövqe qoruma müharibəsi olaraq davam etmişdir.

## İlk hücum
Sovetlər 30 noyabr 1939-cu ildə hücum etdilər. Sovetlər hər cəhətdən çox üstün idilər, lakin Finlandiya Silahlı Qüvvələri Karl Qustav Emil Mannerheymin komandanlığı ilə sovet düşərgələrinə iqlimin kamuflyajı ilə hücum edərək rusları geri çəkilməyə məcbur etdilər. Bundan əlavə İngiltərə və Fransa Finlandiyaya kömək edirdi.

## İkinci hücum
İkinci hücumda Qırmızı Ordu artıq tam bir döyüş maşını idi. Finlandiyanın Almaniya tərəfini seçməsi İngiltərəni qarşısında görməsinə səbəb oldu. Barbarossa əməliyyatı uğursuz olduqdan sonra, Finlandiya kifayət qədər yardım ala bilmədi və Finlandiya Moskva Konqresi ilə geriyə çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Beləliklə, Finlandiyanın yeraltı sərvətlərinin hamısı Sovetlərin əlinə keçdi.

## Qalereya

Şəkil:StuG III Ausf. G.jpg|Fin qüvvələrinə məxsus StuG III Ausf. G
Şəkil:Mannerheim studying a map.jpg|Fin Ordusunun Baş komandanı Marşal Mannerheym Helsinkidəki qərargahında
Şəkil:The War in Finland, 1940 HU55566.jpg|Kamuflyaj olmuş Fin əsgərləri


Şəkil:Finnish areas ceded in 1944.png|Finlandiyanın torpaq itkiləri.
Şəkil:Hitler Mannerheim Ryti.jpg|Adolf Hitler ilə Mannerheymin görüşməsi.
Lapland müharibəsi

**Laplandiya müharibəsi** () — Finlandiya və Almaniya  silahlı qüvvələri arasında 1944-cü ilin sentyabrından 1945-ci ilin aprelinə qədər olan müharibə. 1941-1944-cü illərdəki müharibədə SSRİ-yə məğlub olan Finlandiya, Moskva Atəşkəs Müqaviləsinə əsasən, torpaqlarında olan Üçüncü Reyxin qüvvələrini öz ərazilərini tərk etməyə məcbur etmək üçün mübarizə aparmışdır. Müharibənin sonunda alman qüvvələri Norveçə geri çəkilmiş və Finlandiya Moskva müqaviləsi öhdəliklərini yerinə yetirməyə davam etmişdir.
Lauri Törni

**Lauri Törni** () — müxtəlif vaxtlarda 3 ölkənin (Finlandiya, Almaniya, ABŞ) hərbi qulluqçusu olmuş fin hərbçi, Finlandiyanın ali hərbi ordeni sayılan Mannerheym nişanının sahibi.

Lauri Törni Finlandiya SSRİ-nin hücumlarından müdafiə olunmaq üçün almanlar ilə ittifaq qurduqdan sonra, 7 həftəlik waffen-ss təlimləri keçmək üçün Avstriyanın Vyana şəhərinə getmişdir. İyul ayında həm fin zabiti, həm də Alman waffen-ss kiçik leytenantı kimi Finlandiyaya qayıtmışdır.

1941-1944-cü illərdəki Finlandiya Sovet müharibəsində hərbi etimadının böyük bir hissəsini qazandı. Qərb mənbələrində bu müharibəyə Davam müharibəsi deyilir. Öz birliyi ilə düşmən xətlərinin dərinliklərinə girərdi. Ruslara çoxlu itki verdirmişdir. Bu səbəbdən də Sovetlər başına 3 milyon Fin markası (təxminən 650.000 dollar) mükafat təyin etmişdilər.

Sovetlər və Finlandiya arasında imzalanan sülh sazişindən çox da məmnun qalmamış, sabotaj hazırlığı üçün Almaniyaya getmişdir. Müharibənin gedişatına görə təhsili yarımçıq qalmış və Finlandiyaya etibarlı şəkilə qayıda bilməmişdir. Bu vəziyyətdə sovetlərə qarşı vuruşan Alman qoşunlarına qoşularaq mübarizəsini davam etdirmişdir. Müharibənin sonlarında Amerika və İngilis qoşunlarına təslim olmuşdur. 1945-ci ildə Almaniyadakı Lübek ingilis hərbi əsir düşərgəsindən qaçmış və Finlandiyaya qayıtmışdır.

Finlandiya polisi tərəfindən 1946-cı ilin aprelində dövlətə xəyanət ittihamı ilə tutuldu və 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. İyun ayında həbsxanadan qaçdı.

1949-cu ildə Venesuelaya köçdü. Burada bir yük gəmisində özünə iş tapdı, yük gəmisi Meksika körfəzində olarkən, gəmidən atılaraq Alabamaya, ABŞ-yə kimi üzmüş və Amerikada siyasi mühacir olaraq qalmışdır.

1954-cü ildə Larri Torne (Larry Thorne) adı altında Amerika ordusuna qoşuldu. Amerika ordusundakı fin-amerikalı əsgərlərin dəstəyi ilə xüsusi təyinatlı dəstələrə qoşulmuşdur. Xüsusi qüvvələrdə sağ qalma, alpinizm, xizək və partizan taktikaları üzrə təlim keçmişdir.

1963-cü ildə Vyetnam müharibəsi dövründə Vyetnama göndərildi. 1965-ci ildə gizli bir əməliyyat zamanı onun olduğu helikopter dağa çırpılmışdır.

Sümükləri 1999-cu ildə bir qrup finlandiyalı araştırmaçı tərəfindən aşkarlanmış, 26 iyun 2003-cü ildə Arlinqton Milli Qəbiristanlığında 60-cı bölgə, 8136 nömrəli məzarda dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Puli Alam

**Puli alam** — Əfqanıstanın Lövgər vilayətində şəhər. Məşhur əfqan kriketçilər Məhəmməd Nəbi və Gülbəddin Nayib burada anadan olub.

## İstinadlar
Aharon Katsir

**Aharon Katsir-Kaçalski** (; ) — biopolimerlərin elektrokimyası üzrə tədqiqat aparan ilk İsrail alimi. 1972-ci ildə Lod Hava Limanında qırğın zamanı həlak olub.

## Həyatı
1914-cü ildə Polşanın Lodz şəhərində anadan olan Aharon Katsir 1925-ci ildə Fələstinə köçür. Burada Yerusəlim Yəhudi Universitetində təhsil alır və ivrit dilində *Katsir* soyadını götürür. Rexovotda Veysman Elmi İnstitutunun, eləcə də Berkli Kaliforniya Universitetinin tibbi fizika və biofizika departamentinin əməkdaşı kimi fəaliyyət göstərir.

1972-ci ildə Ben-Qurion Hava Limanında 26 nəfərin ölümü, 80 nəfərin yaralanması ilə nəticələnmiş terror aktında həlak olur.

Kiçik qardaşı Efrayim Katsir 1973-cü ildə İsrail Prezidenti seçilmişdir.

## Mükafatları və xatirəsi
* 1961-ci ildə tələbəsi Ora Kedem ilə birlikdə İsrail Mükafatına (təbiət elmləri üzrə) layiq görülmüşdür.
* İsrail dövləti Katsirin xatirəsinə poçt markası buraxmışdır.
* Ayda Kaçalski krateri onun şərəfinə adlandırılmışdır.
* Veysman Elmi İnstitutundakı mərkəz Aharon Katsirin adını daşıyır.
* İsrailin Müdafiə Nazirliyinin təsis etdiyi təqaüd proqramı Katsirin adını daşıyır.

## İstinadlar
Salyut 7

**Salyut 7** — Sovet İttifaqı tərəfindən 19 aprel 1982-ci ildə orbitə çıxarılan kosmik stansiyasıdır. Salyut seriyası stansiyaların sonuncusudur. Salyut 6 -nın ehtiyat stansiyası olaraq orbitə göndərilmişdir, təchizatı və xaraktesitkaları demək olar ki oxşar olub.  Orbitdə olarkan müxtəlif nasazlıqlar baş vermişdir, ancaq göndəriliən Soyuz və Progress kosmik gəmiləri ilə orbitə çıxan təcrübəli və bacarıqlı kosmonavtların səyi ilə bu problemlər aradan qaldırıldı. Sentyabr 1983 -cü ildə yanacaq borusunda baş vermiş zədələnmə nəticəsində kosmosa əlavə yürüyüşlərin edilməsi vacib hal aldı. Dörd il iki aylıq tapşırıq müddəti ərzində altı dəfə əsas və  dörd dəfə  isə əlavə uçuşlarda iştirak edən fransız və hindli kosmonavtlarında daxil olduğu, 10 nəfərlik ekipaj stansiyanı ziyarət etmişdir. Onlar arasında kosmosa çıxan  ikinci və kosmik yürüyüş edən  ilk qadın Svetlana Savitskaya da vardır.

Salyut 6 -da olduğu kimi, stansiyanın hər iki tərəfində iki birləşmə qapısı var. Bununlada Progress təhcizat gəmisi stansiyaya rahatlıqla birləşirdi. İkisi üfüqi, üçüncü isə şaquli müstəvidə yuaxrı doğru olmaqla üç  ədəd günəş paneli təhciz olunmuşdur. Salyut 7, əvvəlki Salyut seriyaları ilə müqayisədə bir az lüks idi: Elektrik sobaları, soyuducu, daim isti su, komanda masasında velosiped oturacağına bənzəyən yeni dizaynlı stullar. Pəncərələrdən ikisi infeksiyanı məhv etmək üçün ultrabənövşəyi şüaları udmaq üçün hazırlanmışdır. Salyut 6-dakı BST-1M teleskopu rentgen sensoru ilə əvəz edildi.

## İstinadlar
Rumıniya kinosu

## İlk illər
Rumıniya tamaşaçıları Lümyer qardaşlarının filmilərini 1896-cı ildə izlədilər. Artıq 1897-ci ildə Rumın həvəskar operatorların sənədli filmləri ekrana çıxdı. **"Daşqın", "Hərbi eskadranın gəlişi"** və s. ilk Rumın filmlərindəndir. İlk bədii Rumın filmi isə 1912-ci ildə çəkilmişdir. Bu film Rumıniyanın türk işğalından azad olunmasına həsr edilmişdir. "Azadlıq müharibəsi" filminin təşəbbüskarı Buxarestdə "Lirik" teatrın sahibkarı Lion Popesku idi. Filmin rejissoru və operatoru fransız Done idi. Bu vətənpərvər ruhlu film şahzadə Karl və hərbi nazir Filipesku tərəfindən bəyənilmişdi. Nazirin əmri ilə çəkilişə lazım olan döyüşçü qüvvəsi cəlb olundu. Filmdə məşhur teatr aktyorları çəkildi.

## Rumıniya kinosu səssiz dövrdə
Rumın kinosunun tanınmış simalarından biri də aktrisa Mariara Vilkelesku idi. Onun təşəbbüsü ilə Fransadan çəkiliş üçün lazım olan cihaz və avadanlıqlar gətirildi. Operator Georq Soneksu xaricə təcrübəsini artırmaq üçün göndərildi. Rumıniyada madii təminat tapmayan aktrisa Parisə gedib "Qamon" şirkəti ilə müştərək "Franko-Rumın" çəkilişi üçün razılıq aldı. Amma Rumın hökuməti naməlum səbəblərə görə çəkilişi dayandırır. Mariaranın təşəbbüsü isə yalnız 1914-cü ildə həyata keçir. "Dənizçinin məhəbbəti" adlanan film çəkilir. Baş rolu fransız aktyoru oynayır. Film dünya şöhrəti qazanır və bundan sonra Mariara "Bir şahzadənin məhəbbəti" ekzotik filmini çəkir. Bu film ekranlara çıxanda səs-küyə səbəb olur. Lakin məhkəmədə "Kino incəsənətdir, onu ticarətə çevirmək olmaz" fikriylə çıxış edən aktrisa qalib gəlir. Lion Popesku istəyirdi ki, film uzun olsun, o filmi metrə-metrə satmaq istəyirdi. Aktrisa tələb edirdi ki, çəkilmiş bəzi epizodlar filmdən çıxarılsın, amma rejissor razı olmurdu. Beləliklə, Rumın kinosunda ilk incəsənət və pul münaqişəsi baş verdi. 1915-ci ildə Popesku qəflətən vəfat etdi. Onun yolunu davam elətdirəcək heç kim yox idi. Üstəlik 1916-cı ildə Rumınya Antanta tərəfindən müharibəyə qoşuldu. Tezliklə Rumınya ordusu məğlub edildi. 1917-ci il 1 may ərəfəsində Rumıniyanın zəhmətkeşləri siyasi məhbusların azad edilməsini tələb etdi. Ölkə rəhbərliyi inqilabdan qorxaraq Almaniya ilə müqavilə bağladı və SSRİ-yə müharibə elan etdi.

## İstinadlar
http://eurochannel.com/en/Romanian-Cinema-History.html

https://thependragonsociety.com/romanian-silent-films/#content
Kiprikli zəngçiçəyi

**Kiprikli zəngçiçəyi** - (lat. *Campanula ciliata*)

## Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik bitkidir. Kökümsovu şaquli, yoğundur. Gövdəsi 7-15 sm hündürlükdə, düz, birçiçəklidir. Kökyanı yarpaqları sıx rozet əmələ gətirirlər, demək olar ki, oturaq, xəttvari-lansetvari və ya uzunsovlansetvari, qıraqları vəzivari dişcikli və arxaya burulmuş kirpikli, hər iki tərəfdən çılpaqdır. Gövdə yarpaqları nisbətən kiçik, dar xəttvari, qıraqları kirpiklidir. Kasacığı çılpaq, dişcikləri ağkirpikli, xəttvari-lansetvari və ya xəttvaridir. Tacı mavi, tərs konusvari və ya zınqırovvari, çılpaq, bəzən damarlar boyu kirpiklidir.

## Yayılması
Kiprikli zəngçiçəyi BQ Quba sahəsinin rayonlarında subalp və alp qurşaqlarında yayılmışdır. Qayaların üstündə, töküntü torpaqlarda, yüksək dağ çəmənlərində bitir.

## İstinadlar
Hesperis matronalis

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik bitkidir. Gövdəsi əyilmiş, qısa budaqlı və ya uzun, hündürlüyü (15) 30-100 sm, sadə və ya qarışıq tükcüklüdür. Yarpaqları yumurtavari və ya uzunsov-lansetvari, ucubiz, kənarları diş-dişli və ya demək olar bütöv, aşağı yarpaqları saplaqlı, yuxardakılar oturaq, dar lansetvaridir. Salxımı qeyri-sıxdır. Çiçəkləri xoş ətirli, ləçəkləri bənövşəyi, çəhrayı, az hallarda ağ rəngdədir. Buynuzmeyvələri demək olar ki düz, təsbehvari, uzunluğu 5-12 sm, nazik, çılpaq və ya tüklənmişdir. Toxumları xırda, mixəyidir.

## Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqları, Qobustanın rayonlarında arandan subalp qurşağına kimi yayılmışdır. Dağ çəmənlərində, kolluqlarda, meşələrdə, meşə kənarlarında, çay kənarlarında bitir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zvezdara icması

**Zvezdara ** () — Belqrad dairəsinə daxil olan Serbiyada icma.

İcmanın əhalisi 140&nbsp;559 nəfərdən ibarətdir (2007-ci il), əhali sıxlığı isə 4392 nəfər/km² təşkil edir. İcmanın adı azərbaycan dilinə tərcümədə "ulduzlarla məşğul olan" deməkdir, bu ad buraya Belqrad Rəsədxanası tikiləndən sonra verildi. 

## İcma əhalisinin statistikası

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
## Ссылки
* Serbiyanın rəsmi statistikası  
* "Издаје и штампа — Републички завод за статистику Србије" nəşrinin PDF versiyası 
* İcmanın saytı
Olqa Tokarçuk

**Olqa Tokarçuk** (; ) — Polşa yazıçısı; Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı.

## Həyatı

## İstinadlar
Əfqanıstan şəhərləri

Əfqanıstanda əhalisi 1 milyondan çox olan yeganə şəhərlər ölkənin paytaxtı Kabil və Qəndəhar şəhəridir. Əfqanıstanın digər yaşayış məntəqələri nisbətən kiçik şəhərlər və qəsəbələrdən ibarətdir. Əfqanıstanın ümumi əhalisi təxminən 36-50 milyon nəfər arasında qiymətləndirilir. Bu əhalinin 26%-i şəhər ərazilərində, qalan hissəsi isə kənd yerlərində və ya əyalətlərdə məskunlaşmışdır.

## Siyahı

## İstinadlar
Paseo del Prado

**Paseo del Prado** — İspaniyanın paytaxtı Madrid şəhərinin əsas bulvarlarından biridir. Bu şəhərin ən qədim şəhər dizaynlarından biridir və Bien de interes mədəni (BIC) statusuna malikdir. Plaza de Cibeles və Plaza del Emperador Carlos V arasında şimal-cənub istiqamətində yerləşir. 

## Tarixi
Bu sıx ağaclı, geniş və mərkəzi prospekt, şəhər sakinləri üçün əlamətdar yer və üç muzeyi əhatə edən İncəsənət Qızıl Üçbucağı da daxil olmaqla şəhərdəki mühüm mədəni və turizm yerlərinin yerləşməsidir: Prado Muzeyi (ilə Diego Veláqueque'nin Las Meninas və Francisco de Goya'nın La Maja vestida və La Maja desnuda), Thyssen-Bornemisza Muzeyi (səkkiz əsr Avropa rəsmini əhatə edən bir kolleksiya) və Reina Sofia Muzeyi (Pablo Picassonun Guernica'nın asıldığı yer) 20-ci əsrin sənət kolleksiyası arasında). Yaxınlıqda Parque del Buen Retiro və Casón del Buen Retiro (Prado Muzeyinin 19-cu əsr kolleksiyasına ev sahibliyi edir), habelə Real Akademia Española (İspan dili akademiyası), Bolsa de Madrid'in qərargahı yerləşir. (şəhər birjası) və Congreso de los Diputados (milli konqres).

Plan Xüsusi Recoletos-Prado kimi tanınan və Alvaro Sizanın başçılıq etdiyi beynəlxalq memarlar qrupu tərəfindən müəllif olan Paseo del Prado və Paseo de Recoletos'un hərtərəfli islahatı və canlandırılması ilə bağlı mübahisəli bir layihə 23 il tarixində şəhər məclisi tərəfindən təsdiq edildi. İyun 2005, lakin 2010-cu ilin dekabr ayından etibarən ətraf mühitə təsiri öyrənilməsi davam edir və yenidənqurma işlərinə başlanılmamışdır.

## Görkəmli strukturlar
* Fuente de Apolo (Madrid)
* CaixaForum Madrid
* Plaza de Cibeles
* Casa Sindical
*
*
*
*
*

## İstinadlar
Zərifliklə sizin (film, 1941)

**"Zərifliklə sizin"** () — 1941-ci ildə istehsal olunan rejissor Lloyd Beykonun komediya melodramı.

## Süjet
Evli müxbirin işi onu bütün dünyanı səyahət etməyə məcbur edir, bu da ona yerli qadınlara rast gəlməyə imkan yaradır. Amma Lissabonda növbəti intriqa zamanı o, xəbəri alır ki, onun arvadı başqa kişini tapıb və ondan ayrılmaq istəyir. Nikahını xilas etmək üçün o, təlaşlı halda ABŞ-yə geri yönəlir, amma Lisabonlu qız vəziyyətdən istifadə etməyə qərar verib müxbirin ardınca gedir.

## Rollarda

* Merl Oberon — *Syu Meyberri*
* Dennis Morqan — *"Riki" Meyberri*
* Rita Heyvort — *İren Malkolm*
* Ralf Bellami — *Ouen Rayt*
* Corc Tobiaş — *Paşa*
* Ceyms Qlison — *"Çet" Fillips*
* Hetti Makdeniel — *Sintiya, Syunun aşpazı*
* Cerom Kauen — *«Peppi» Kallen*
* Reni Riano — *missis Snell*
* Frenk Uilkoks — *Tom*
* Qreys Stefford— "*Çiki" Anderson*
* Styuart Holms — Lissabonda, kafedə rəqs edən kişi (titrlarda qeyd olunmayıb)

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Turner Classic Movies page
Akuta

**Akuta** — Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Akuta — Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı. Türk dillərində aq və ut (azərbaycanca ot) sözlərindən ibarətdir. XIX əsrdə Qars əyalətinin Oltin dairəsində Aqut-Kom kənd və yayla adı, Aqutir, Azərbaycanda Şəki rayonunda Oxut (Aqut adından təhrif) adları ilə eyni mənadadır. Mal-qaranın yediyi "aq otluq" mənasındadır. XIX əsrdə Cənubi Qafqazda bu adın Aqudi forması da vardı: Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan rayonunda) Aqudi, Qars əyalətinin Oltin qəzasında Axut, Naxçıvanda Aqut-İr, Quba qəzasında Oqudi dağ adı və s. Naxçıvanda Akutir kənd adı ilə eyni bir kənd adı Akutiri formasında Kaxetiyada qeydə alınmışdır.

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
axc.preslib.az

## İstinad
Tantulya

**Tantulya** () — Rusiyada çay, Xantı-Mansiysk muxtar dairəsinin Kondinsk rayonu üzrə axır. Çayın uzunluğu 18 km-dir.

İrtış hovzə dairəsinə aid olunur. İrtış çayının çay hövzəsidir.

## İstinadlar
Nigar Rəfibəylinin heykəli (Gəncə, 1998)

**Nigar Rəfibəylinin heykəli ** — heykəltaraşları Münəvvər Rzayeva ilə Fəxrəddin Əliyev olan və 1998-ci ildə Gəncə şəhərində qoyulmuş heykəl. Nigar Rəfibəylinin monumentində heykəlin əlləri ətraf mühitlə, tamaşaçı ilə psixoloji təmas yaradır. Heykəl Gəncədə Xan bağında yerləşir.

## Həmçinin bax
* Nizami Gəncəvinin heykəli
* Məhsəti Gəncəvinin heykəli

## İstinadlar
Türkiyə Super Liqası 2004/2005

**Türkiyə Super Liqası 2004/2005** () — futbol üzrə Türkiyə Çempionatının 47-ci mövsümü. 6 avqust 2004-cü ildə başlandı və 28 may 2005-ci ildə bitdi.

## Yekun turnir cədvəli


## Nəticələr

## Bombardirlər siyahısı

## İstinadlar
Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin büstü (Gəncə)

**Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin büstü **— 1991-ci ildə siyasətçi, publisist, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banilərindən və Azərbaycan siyasi mühacirətinin liderlərindən biri olan Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə Gəncə şəhərində, Dəmiryolçular parkında qoyulmuş büst.

## Haqqında
1991-ci ildə Azərbaycan yenidən müstəqil olduqdan sonra ölkə ərazisində Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə qoyulmuş ilk büst. Büst 1991-ci ildə Gəncə şəhərində, Dəmiryolçular parkında qoyulub. Heykəltaraşı Cəmaləddin Rüstəmovdur. Büstün qoyulması ilə bağlı Cəmaləddin Rüstəmov bunları deyib:

## Həmçinin bax
* Nizami Gəncəvinin heykəli
* Məhsəti Gəncəvinin heykəli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hakimiyyətin Rəsulzadəyə qarşı sayğısızlığına daha bir sübut

## Həmçinin bax
Fəxri mədəniyyət işçisi

**Fəxri Mədəniyyət İşçisi** — Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən dövlət qulluğunda və ya mədəniyyət sahəsində xüsusi xidmətlərə, yüksək peşə ustalığına və ictimai həyatda fəal iştiraka görə fərqlənən şəxslərə təqdim olunan döş nişanı.

## Tarixi və əsasnaməsi
Döş nişanı ilk dəfə 10 dekabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" adı altında təsis edilmişdir. 20 aprel 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin ləğv edilməsi səbəbindən döş nişanın təqdim olunması dayandırılmış, əvəzində 3 oktyabr 2018-ci ildə təsdiq edilmiş əsasnamə ilə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı təsis olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı dövlət qulluğunda və ya mədəniyyət sahəsində xüsusi xidmətlərə, yüksək peşə ustalığına və ictimai həyatda fəal iştirakına görə 10 ildən az iş stajı olmayan mədəniyyət, ədəbiyyat, incəsənət, mədəniyyətşünaslıq və s. sahəsində yüksək bədii estetik dəyərə malik olan ədəbiyyat, musiqi, dram, rəngkarlıq, kino, teatr, ifaçılıq əsərləri yaradan, eyni zamanda mədəniyyət sahəsində elmi-ədəbi araşdırmalara nail olan yaradıcı insanlara, mədəniyyətin inkişafında xüsusi xidmətlərinə görə mədəni-maarif müəssisələrinin qəzet və jurnal redaksiyalarının, nəşriyyatlarının, kitab ticarətinin, poliqrafiya müəssisələrinin, televiziyaların, kinonun, radio verilişlərinin işçilərinə, mədəniyyət sahəsində çalışan, Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənətinin inkişafında kadrların hazırlanmasında və tərbiyə edilməsində xidməti olan şəxslərə verilir.

Döş nişanı Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin Kollegiyası tərəfindən Nazirliyin döş nişanlarının verilməsi üzrə Komissiyasının qərarına əsasən verilir. Mükafata layiq görülmüş şəxslərə döş nişanı və vəsiqə təqdim edilir. Döş nişanı təqdim edilmiş təqdimatlara əsasən il ərzində bir neçə dəfə verilir və təltif edilmə haqqında qərar "Mədəniyyət" qəzetində dərc edilərək Nazirliyin saytında yerləşdirilir. Döş nişanından məhrum etmə Nazirliyin Kollegiyasının qərarı əsasında həyata keçirilir.

## İstinadlar
Ətək (şəhər)

**Ətək** ㅡ Yəməndə şəhər. Şəbva mühafəzəsinin inzibati mərkəzi. Səna şəhərindən 458&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## İstinadlar
Zəbanilər

**Zəbanilər** ()  — islam esxatologiyasında, cəhənnəm mələkləri və ya ölüm zamanı ruhları aparan mələklər . Adları Quran kitabının Ələq surəsində keçir: "*Biz də zəbaniləri (Cəhənnəmdəki əzab mələklərini) çağıracağıq!*". Təhrim surəsi () sərt və güclü mələklər haqqında bəhs edilir: "*Allahın onlara verdiyi əmrlərə asi olamayan, buyurduqlarını yerinə yetirən daş qəlbli (heç kəsə zərrəcə rəhm etməyən) və çox sərt təbiətli mələklərdir (zəbanilərdir)"*. Muddəssir surəsinin 30-cu ayəsinə görə, Zəbani mələklərin sayı 19-dur.

İslam rəvayətinə əsasən, Zəbanilər mələkləri qandallar  və zəncirlərlə günahkarları qarşılayacaqlar. Mələklər onları dəmir kötəkləriylə döyəcəklər və hər dəfə onlar oradan çıxmaq istəyəndə mələklər onları geri qaytaracaqlar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Şəbva mühafəzəsi

**Şəbva mühafəzəsi** ㅡ Yəməndə mühafəzə. İnzibati mərkəzi Ətək şəhəridir.

## İstinadlar
Çəmənlik haçaquyruğu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Görünüşü
Çəmənlik haçaquyruğu 22–25 sm uzunluğa, 60–95 q çəkiyə sahib olur. Uşuşları qaranquşların uşuçlarına bənzəyir. Qanadları uclu, qismən qəhvəyi rəngdədir.

Cəld hərəkət etmə qabiliyyətinə sahibdirlər, boyun və başlarını ilə kəskin hərəkətlər edərək sürətlə hərəkət edirlər. Bədənlərinin arxa hissəsi yellənməsi ilə xarakterikdir.

## Yayılması
Afrikadan tutmuş Asiyaya qədər ki ərazidə yayılmışdır. Əsasən bataqlıqlarda və ya su tutarları yayınlığında, nadir torpaq bitkiləri olan çöllərdə yayılmışlar.

## Çoxalması
Çəmənlik haçaquyruqları dəstələr şəkilində yuvalayırlar. Hər il isə yuvalama ərazilərini dəyişirlər. Yuvalarını yer səthindəki çuxurlarda qururlar. 3 və ya 2 yumurta qoyurlar. Yumurtadan yeni çıxan balalar artıq iyul ayında tam müstəqilləşir.

## Qiadalanlası
Nisbətən sərin gecə və səhər çağlarında ev heyvanlarının yaxınlığında yayılmış böçəklərlə qidalanırlar. Onların böyük hissəsini güvələr təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**[[2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2019]] Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**, yarım finalları 14 və 16, finalı isə 18 May 2019-ci il tarixində İsrailin Təl-Əviv şəhərində keçirildi. Truth () — Azərbaycanın 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısını səsləndirən Çingiz Mustafayev (müğənni) finalda 302 xalla 8-ci yeri tutdu.

## Səsvermə
50% münfis, 50% SMS səsverməsi əsasında keçirilir.

### Münsiflər
* Rəşad Həşimov – Sədr – bəstəkar
* Əmir Hüseynov – xoreoqraf
* Tünzalə Ağayeva – yazıçı, bəstəkar, müğənni
* Ülviyyə Kərimova – rejissor
* Yalçın Cabbarov  – prodüser
Qara bataqlıq susüpürəni

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Görünüşü
Qara bataqlıq susüpürənləri 25 sm uzunluğa sahib olurlar. İti dimdikləri qara, ayaqları qırmızı-qonur rəngdə olur. Çütləşmə dönəmində əsasən qara, üzərləri isə boz rəngdə olur. Erkək və dişilər eyni rəngə sahib olurlar. Bir çür "kiik" və ya "kik-kik" kimi səslər çıxarırlar.

## Yayılması
Qara bataqlıq susüpürəni Şərqi, Cənubi və Mərkəzi Avropanın su tutarları, bataqlıqları, göllərinə yayılırlar. Afrikanın tropik sahillərində qışlayırlar.

## Qidalanması
Qara bataqlıq susüpürənlər balıqlar, suda-quruda yaşayanlar və balıqlarla qidalanırlar. Öz şikarlarını havada və ya suda tuturlar.

## Çoxalması
Qara bataqlıq susüpürəni may-iyul aylarında kiçik koloniyalarda yuva qurur. Yuva gölməçənin kənarında və ya üzən yarpaqlarda, qamışlıqlarda yerləşir. Dişilər 2–3 yumurta qoyur. Təxminən 3 həftəlik qırt yatmadan sonra balalar görünür. Sonrakı 3 həftədən sonra balalar uça bilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dağ kəkliyi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Onlar yığcam bədən quruluşu, qısa boyun, iri baş və orta uzunluqlu qanaqdlara və kifayət qədər uzun quyruqlara sahibdirlər. Onlar səhra kəkliklərinin ən yaxın qohumlarıdır (* Ammoperdix *)

Ən çox yayılmış növ xınalı kəkliklərdir. Onlar uzun zaman Qaya kəkliyinin (*Alectoris graeca*) bir yarımnövü hesab edilirdi. Tamamilə fərqli bir vokal repertuarı səbəbiylə, elm adamları son zamanlarda hər iki növü fərqlənməyə başladılar.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əl Turas Əl Şəbi

***"Əl Turas Əl Şəbi"*** — 1963-cü ildə Bağdadda folklorla bağlı işıq üzü görmüş dərgi.

## Məlumat
"Əl Turas Əl Şəbi" dərgisinin ilk sayı 1963-cü il sentyabrın 1-də nəşr edilib. Dərgi türk, ərəb, fars, ingilis, fransız, alman və italyan dillərində dərc olunub. Onun böyük hissəsi ərəb dilində olan materiallara ayrılmış, digər dillərdə isə bir neçə səhifə dərc edilmişdir. Türkman folkloru haqqında məqalələr və folklor örnəklərini əhatə edən dərginin təsisçisi Sabir Şakir Zabit, baş yazarı İbrahim Dakuklu, redaktoru Abdulhəmid Alvəçi və katibi Lütfi Əl Huri idi.

Aylıq dərgidə İbrahim Dakuklu, Sabir Şakir Zabit, Əhməd Ortaqçı, Rəşid Əli Dakuklu, Şəkibə Vendavi, İzzəddin Abdi Bayatlı və Mehmet İzzət Xəttat kimi yazarlar çalışırdı. "Əl Turas Əl Şəbi" dərgisinin bir ili tamam olduqdan sonra onun rəhbəri İbrahim Dakuklu, baş yazarı isə Mahmud Əl İbta olub. Eyni zamanda dərgi ikinci ilində digər dillərdə nəşri dayandıraraq ancaq ərəb dilində fəaliyyətinə davam edib.

## Həmçinin bax
* İraqda qətlə yetirilmiş əcnəbi jurnalistlərinin siyahısı

## İstinadlar
Əzabkeşlər meşəsi

**Əzabkeşlər meşəsi** (Yaar Hakdoşim) — Qüdsdən 20&nbsp;km məsafədə yerləşən insanlar tərəfindən salınmış meşə. Meşə Yəhudi Milli Fondu tərəfindən yaradılıb.

## Tarixi
Xatirə meşəsinin salınması üçün 6 milyon ağac əkilib. Əkilmiş 6 milyon ağac Holokost qurbanlarını simvolizə edir. Meşənin əsası İsrail dövləti qurulmamışdan qabaq 1947-ci ildə qoyulub.

Meşənin mərkəzindəki çəmənlikdə 1971-ci ildə müəllifi Natan Rapoport olan "Odlu kitabə" abidəsi qoyulub. Abidə 2 kitabədən ibarətdir. Burada Tövratda yazılan hadisələr, yəhudi diasporasının tarixi, Holokost, İsrail dövlətinin yaradılması və Altı günlük müharibə ilə bağlı səhnələr təsvir olunub. Meşənin bir hissəsində Anna Frank memorialı yerləşir. Bu memorial isə təxminən 2000 м2 ərazini əhatə edir. Abidə Anna Frankın gizləndiyi otağı simvolizə etmək üçün paslı dəmirdən düzəldilib.

1994-cü ildə isə burada 1000 ağac əkilərək Katın meşəciyi salınıb. Bu meşəcik isə 1940-cı ildə Katında, Mednoe və Xarkovda güllələnmiş yəhudi əsilli Polşa zabitlərinin xatirəsinə həsr olunub. Əzabkeşlər meşəsi israillilərin əsas istirahət məkanlarından biridir.

## Şəkillər

Moshe Sharet Holocaust Day 1954.jpg|1 may 1954-cü il
PikiWiki Israel 13022 Entrance to Martyrs Forest.jpg|Meşənin girişi
Scrollsoffire.JPG|Odlu kitabə abidəsi
Yaar Hakdoshim 8.JPG|
Yaar Hakdoshim 13.JPG|
PikiWiki Israel 13019 Anne Frank Memorial in Martyrs Forest.jpg| Anna Franka əsr olunmuş abidə


## Həmçinin bax
* Holokost
* Faşizm qurbanlarına abidə
* Dunay sahilindəki ayaqqabılar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Odlu kitabə abidəsi
* İsrail Əzabkeşlər meşəsi
* 1954-cü il Əzabkeşlər meşəsi
Tamara Vəliyeva

**Tamara Vəliyeva** (tam adı: *Tamara Əlibala qızı Vəliyeva*; 1959, Beyləqan, Azərbaycan SSR) — nasir, dramaturq, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1998), Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü (2000).

## Həyatı
Tamara Vəliyeva 1959-cu ildə Beyləqan şəhərində anadan olub.

1963–1973-cü illərdə orta ümumtəhsil məktəbində təhsil almış, 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində filologiya ixtisası üzrə təhsilini başa vurmuşdur.
Uzun müddət "Yazıçı" nəşriyyatında çalışıb.

1984-cü ildən başlayaraq müxtəlif almanaxlarda, qəzet və jurnallarda çap olunmağa başlayıb. "Çəlikli qoca" adlı povest və hekayələrdən ibarət ilk kitabı 1990-cı ildə çap olunub. "Xəyanət" adlı ikinci kitabı 2000-ci , "Məhəbbət ölüncə var" kitabı, 2001-ci ildə işıq üzü görüb. "Mənim ağ göyərçinim" pyesi 1999-cu ildən başlayaraq Azərbaycanın müxtəlif dövlət teatrlarında tamaşaya qoyulub.

"Bankir adaxlı" musiqili komediya əsəri 2000-ci ildən bu günə qədər Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrında oynanılır və bu pyesə görə müəllif Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi Beynəlxalq "Qızıl Dərviş" mükafatına layiq görülüb.

"Mən dəyərəm min cavana" musiqili komediyası da Musiqili Teatrda 2007-ci ildə tamaşaya qoyulub, hələ də səhnədədir. 2018-ci ildə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında "Cəza" dram monotamaşası səhnəyə qoyulub. Hər dörd pyes müəllifə uğur gətirib və bu günədək Azərbaycanın müxtəlif teatr səhnələrində oynanılır. Onların sırasına Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrı, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı, Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram Teatrı, Gəncə Dövlət Dram Teatrı, Lənkəran Dövlət Dram Teatrı, Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı, Qusar Dövlət Ləzgi Dram Teatrı, Dərbənd Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı daxildir. Tamaşalar həmçinin müxtəlif Beynəlxalq Teatr Festivallarında xüsusi mükafatlara layiq görülüblər.

Tamara Vəliyeva 1998-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, 2000-ci ildən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvüdür.

Ailəlidir, iki övladı, dörd nəvəsi var.

## Mükafatları
* "Qızıl Dərviş" Beynəlxalq mükafatı

## Tamaşalar
* "Mənim ağ göyərçinim" pyes, 1999 (Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı)
* "Bankir adaxlı" musiqili komediya, 2000 (Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrı)
* "Mən dəyərəm min cavana" musiqili komediya, 2007 (Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrı)
* "Cəza" monotamaşa, dram, 2018 (Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı)

## Kitabları
* "Yaşıl budaqlar" almanax. "Gənclik" nəşriyyatı, Bakı, 1987
* "Yeni səslər" almanax . "Yazıçı" nəşriyyatı, Bakı, 1989
* "Çəlikli qoca" povest və hekayələr. "Yazıçı" nəşriyyatı Bakı. 1990
* "Xəyanət" povest və hekayələr. "Nağıl evi" nəşriyyatı, Bakı, 2000
* "Povest və hekayələr" (gürcü dilində). "Qulani" nəşriyyatı, Tbilisi, 2000
* "Məhəbbət ölüncə var" pyes və resenziyalar. "Sabah" nəşriyyatı, Bakı, 2001



Tamara Vəliyeva - An old man with a cane.jpg|
Tamara Vəliyeva - Betrayal.jpg|
Tamara Vəliyeva - Green branches.jpg|
Tamara Vəliyeva - Love exists after death.jpg|
Tamara Vəliyeva - New Voices.jpg|
Tamara Vəliyeva - Stories.jpg|



## İstinadlar
Ağyanaq bataqlıq susüpürəni

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Görünüşü
24–28 sm uzunluğuna malik olurlar. Qanadları arasındakə məsafə 63 sm-ə qədərdir. Çütləşmə dönəmində sinəsi boz rəngdə olur. Başında qara "qapaq" olduğu halda yanaqları və quyruq lələkləri ağ rəngdədir. Dimdik və pəncələri qırmızıdır.

## Yayılması
Ağyanaq bataqlıq susüpürəni Avropanın və Ön asiyanın su turtarları ətrafında yayılırlar. Şimalda Aral dənizi və Xəzər dənizi, Qara dəniz, cənubda Pakistan və Ərəbistan yarımadasına qədər ki ərazidə yayılırlar. Avropada Belarus, Ukraynanın cənubu, Albaniya, Türkiyə, Yunanıstanın şimalı, Rumıniya, Bolqarıstan, İspaniya, Fransanın cənubu və qərbi, İtaliyanın Po çayı sahillərində görülür. Sentyabrda qışlamaq üçün Afrikaya üz tutur. Aprel, may ayları isə yuvalama ərazilərinə qayıdır.

## Səsləri
Səsləri "krrrk" və ya "ki-ik" kimidir. Səsləri adi çivdimdiklərin səsinə bənzəyir.

## Çoxalması
Yuva gölməçənin kənarında və ya üzən yarpaqlarda, qamışlıqlarda Qara bataqlıq susüpürənləri ilə eyni ərazidə yerləşir. Dişilər mayda 3 (nadir halda 2) yumurta qoyur. Yumurtalar yaşımtıl tünd ləkələrə sahib olur. Dişi 18 gün qırt yatır. İyulun sonları balalar tam mütəqilləşir. Bununla belə yemılərini yenə də valideynləri verir. 3 həftəliyində artıq uçmağa başlayırlar

## Qidalanması
Əsasən həşəratlar, xərçəngkimilər və kiçik balıqlarla qidalanır. Tipik bir ov texnikası: suya dövri bir dalış, tez-tez bəzi dalışlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yengikənd-i Xüşəmehr (Bünab)

**Yengikənd-i Xüşəmehr** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bünab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1.131 nəfər yaşayır (241 ailə).

## İstinadlar
Druyya

**Druyya** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Pon-d’En kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01151.

## Əhalisi
2010-cu ildə əhalinin sayı 1134 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 686 nəfər arasında (15–64 yaş arasında) 512 nəfər iqtisadi fəal, 174 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 74,6%, 1999-cu ildə 70,7%). 512 fəal sakindən 476 nəfər (249 kişi və 227 qadın), 36 nəfəri işsiz (22 kişi və 14 qadın) idi. 174 hərəkətsiz 50 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 84 nəfər — təqaüdçü, 40 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.

## İdarəçilər

## Qalereya

Druillat.jpg|
Map commune FR insee code 01151.png|Kommuna xəritəsi


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Duvr (En)

**Duvr** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Amberyo-an-Byuje kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Belle.

INSEE kodu — 01149.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 962 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Faşizm qurbanlarına abidə

**Faşizm qurbanlarına abidə** — 1995-ci ildə Ukraynanın Novoqrad-Volınska şəhərinin rəhbərliyi təşəbbüsü ilə qoyulmuş abidə. Abidə faşizm qurbanlarına həsr edilib və Sluç çayının yüksək sahilində, Levanevskiy küçəsində, Zabitlər evinin yanında yerləşir. 

## Haqqında
Abidənin qoyulduğu yerdə 1941-ci ilin avqust ayının sonunda 700-800 yəhudi qadın və uşaq güllələnib. 1945-ci ilə aid istintaq işinə görə burada qazılmış məzarlıq 5 metr dərinliyində 12 metr uzunluğunda və 3 metr enində olub. Onların hər biri ya sinəsində ya da başlarından aldıqları güllə yarasından ölüblər. Tapılmış meyidlər arasında hələ də övladını qucağında tutan ana meyidlərinə rast gəlinib. Təxmin edilir ki güllələnməni "Cənub" polis polku həyata keçirib. 

Abidənin ən böyük hissəsi qırmızı qranitdən hazırlanmış üçbucaqdır. Onun ətrafında isə Öz övladları üçün əzab çəkən və ağzını tutan ana obrazı təsvir edilib. Bu abidədə yalnız bir yazı həkk olunub. Bu sadəcə ivritcə yazılmış "Xatırlayırıq" yazısından ibarətdir.  Qırmızı üçbucaq göylərə can atan insan canlarını simvolizə edir. Abidəni təşkil edən və yerə doğru istiqamətlənmiş qara üçbucaq isə ağrının və ölümün simvoludur. Abidənin ətrafında da bir neçə qara üçbucaq mövcuddur. Abidənin bütün hissələri ümumilikdə Davud ulduzunu formalaşdırır. Abidənin ideya müəllifi və heykəltaraşı İ.Tabaçnikdir.

## Həmçinin bax
* Doqquz qüllə
* Kədər maskası
* Qolodomor və siyasi repressiyalar qurbanlarına abidə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Abidənin açılış mərasimi 1995-ci il
Engelsberq dəmir zavodu

**Engelsberq dəmir zavodu** () İsveçin Vestmanland əyalətindəki Faqersta bələdiyyəsindəki kənd. 1681-ci ildə Per Larsson Qullenhuk (1645-1706) tərəfindən inşa edilmiş və 1700-1800-cü illərdə dünyanın ən müasir dəmirqayırma fabriklərindən birinə çevrilmişdir. 1993-cü ildən bəri YUNESKO-nun dünya irsi mirası olaraq siyahıya alınmışdır.

## Adı
Engelsberq dəmir zavodu əvvəllər Englika adlanırdı. Englika Almaniyada anadan olmuşdur, 14-cü əsrdə Engelsberqdə dəmir istehsalına başladı.
## Tarixi
Bölgədə dəmir istehsalının tarixi ən az 13-cü əsrə aiddir. Yerli kəndlilər həm filizi qazır, həm də primitiv sobalardan istifadə edərək dəmir istehsal edirdilər. 16-cı əsrin sonlarında Engelsberqdə daha müasir istehsal üsulları tətbiq olundu və sonrakı onilliklərdə istehsal həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artdı.

## Təsviri
Mühafizə olunan binalara malikanə ev, müfəttişin evi, partlayıcı soba ilə əritmə evi daxildir.

## UNESCO Dünya İrsi Mirası
Engelsberq dəmir zavodu YUNESKO-nun Dünya İrsi Mirasıdır. Zavod 1993-cü ildə bu siyahiyə daxil edilmişdir. YUNESKO-nun şərhləri bunlar idi:

## Qaleriya

Şəkil:Engelsbergs bruk Herrgården med flyglar.JPG|Qanadları olan malikanə
Şəkil:Engelsbergs bruk Herrgården från trädgårdssidan.JPG|Bağ tərəfdən malikanə
Şəkil:Engelsbergs bruk Västra flygeln 02.JPG|Qərb qanadı
Şəkil:Engelsbergs bruk Slaggstenstornen.JPG|İki şlak daş qüllələr
Şəkil:Engelsbergs bruk Herrsmedjan.JPG|Dəmirxana
Şəkil:Engelsbergs bruk brukskontoret.JPG|Köhnə zavod
Şəkil:Engelsbergs bruk arkivet.JPG|Axel Conson qrupunun arxiv sənədləri
Şəkil:Engelsbergs bruk, nya brukskontoret.JPG|Yeni zavod
Şəkil:Engelsberg 2009-08-16 (18).jpg|Ocaqlar
Şəkil:Engelsberg ironworks Sweden 011.JPG|Anbar və partlayıcı soba
Şəkil:Engelsberg ironworks Sweden 006.JPG|Köhnə anbar
Şəkil:Engelsberg ironworks Sweden 005.JPG|Engelsberq dəmir yolunda açıq olan yeganə yol


## Həmçinin bax
*La Santisima Trinidad de Parana
*Talampaya Milli Parkı
*Oqasavara adaları
*Okinoşima adası 
*Darien Milli Parkı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UNESCO təsviri
* Rəsmi veb sayt