Taxt-tac oyunları (I mövsüm)

ABŞ fentezi-dram teleserialı olan ***[[Taxt oyunları (teleserial, 2011)|Taxt oyunları]]nın*** birinci mövsümünün premyerası 17 aprel 2011-ci ildə HBO telekanalında baş tutmuş, mövsümün final seriyası isə 19 iyun 2011-ci ildə yayımlanmışdır. Serialın birinci mövsümü 10 seriyadan, hər seriyası isə təxminən 55 dəqiqədən ibarət olmuşdur. Birinci mövsüm Corc Martin tərəfindən yazılmış "*[[Buz və alovun nəğməsi]]*" seriyasından ilk roman olan "*[[Taxt oyunları (roman)|Taxt oyunları]]*" əsəri əsasında çəkilmişdir. Devid Benioff və D. B. Vays tərəfindən roman televiziyaya uyğunlaşdırılmışdır. HBO telekanalı, 2008-ci ilin noyabrında pilot seriyanı sifariş etsə də, çəkilişlərə yalnız növbəti il başlanılmışdır. Lakin, pilot seriya qeyri-qənaətbəxş hesab olunmuş və HBO serialda bəzi rolları yenidən işlədikdən sonra serialı təkrar çəkmək qərarına gəlmişdir. 2010-cu ilin martında HBO ilk mövsümün çəkilməsini sifariş etdi. 2010-cu ilin iyul ayında serialın çəkilişlərinə ilk növbədə Şimali İrlandiyanın Belfast şəhərində başlanılmış, bundan əlavə olaraq çəkilişlər Maltada davam etdirilmişdir.

Serialın hekayəsi uydurma dünyada, ilk növbədə Vesteros adlanan qitədə, daha sonra isə Esteros adlanan digər qitədə bir hekayənin meydana gəlməsi ilə orada baş verir. Serialın ilk mövsümündə zadəgan Eddard Starkın ailəsi, kralının və uzunmüddətli dostunun baş məsləhətçisi olmaq istəyən Robert Barateon diqqət mərkəzindədir. Ned, kralın əvvəlki baş məsləhətçisi Con Arrini kimin öldürüldüyünü tapmağa çalışmalı və onun ailəsini onların rəqibi Lannisterlərdən qorumalıdır. O, Lannisterlər barədə qaranlıq sirlər, onun sələfinin ölümə məruz qaldığının üstünü açır. Eyni zamanda Essosdan sürgün edilmiş keçmiş kralın oğlu Vizeris Taqaryan hələ də hesab edir ki, onun taxt-taca layiqli iddiası var.

Birinci mövsümdə serialın əsas aktyor heyətinə, Şon Bin, Mark Eddi, Piter Dinkleyc, Lina Hidi, Nikolay Koster-Valdau, Mişel Feyrli, İen Qlen daxildir. Kit Harinqton, Sofi Törner, Meysi Vilyams kimi aktyorlar personajların gənc nəsli kimi serialda rol alıblar.

Tənqidçilər serialın istehsal dəyərlərini və çəkilişini yüksək qiymətləndirmişdir. Piter Dinkleyc Tirion Lannister obrazını ifa etdiyi üçün xüsusi mükafatlara layiq görülmüşdür. Serialın ilk mövsümü "*Dram serialında əlamətdar ikinci plan aktyoru*" və "*Əlamətdar əsas titr dizaynı*" nominasiyalarında on üç Emmi mükafatından iksini qazanmışdır. Serial həmçinin "*Əlamətdar dram serialı*" nominasiyasına mükafata namizəd göstərilmişdir. Aktyorluqda Şon Bin və Emiliya Klark, musiqi sahəsində isə Ramin Cavadi fərdi mükafatlar qazanmışdır. ABŞ tamaşaçı auditoriyası mövsüm ərzində təqribən 33% artaraq, final seriyaları zamanı isə 2,2 milyondan 3 milyona yüksəlmişdir.

## Seriyalar



## Aktyor heyəti

### Əsas heyət

* Şon Bin — Eddard "Ned" Stark
* Mark Eddi — Robert Barateon
* Nikolay Koster-Valdau — Ceymi Lannister
* Mişel Feyrli — Keytlin Stark
* Lina Hidi — Serseya Lannister
* Emiliya Klark — Deyeneris Targaryan
* Iain Qlen — Corax Mormont
* Harri Lloyd — Vizeris Tarqaryan
* Kit Harinqton — Con Snou

* Sofi Törner — Sansa Stark
* Meysi Vilyams — Arya Stark
* Riçard Medden — Robb Stark
* Alfi Allen — Teon Qreycoy
* Ayzek Hempsted Rayt — Bran Stark
* Cek Qlison — Coffri Barateon
* Rori MakKenn — Sandor Kliqan
* Piter Dinkleyc — Tirion Lannister
* Eydan Gillen — Petir "Çəçələ" Beyliş
* Ceyson Momoa — Kxal Droqo

### İkinci heyət

;Divarın digər tərəfində:
* Ceyms Kosmo – Ceor Mormont
* Piter Von – Meyster Aemon
* Brayan Fortun – Otell Yarvik
* Cozef Moul – Bencen Stark
* Ouen Til – Alliser Torn
* Frensis Mag– – Yoren
* Con Bredli–Vest – Samuell Tarli
* Cozef Altin – Pip
* Mark Stenli – Qrenn
* Lyuk MakEvan – Rast
* Rob Ostlir – Veymar Roys
* Bronson Uebb – Uill
* Dermot Kini – Cared

;Kral limanında:
* Kallum Uharry – Tommen Barateon
* Eymi Riçardson – Mirsella Barateon
* Getin Entoni – Renli Barateon
* Culian Qlover – Böyük meyster Pitsella
* Konlet Hill – Varis
* Yan MakElni – Barristan Selmi
* Yan Betti – Merin Trent
* Devid Maykl Skott – Berik Dondarrion
* Finn Cons – Loras Tirell
* Yujen Simon – Lansel Lannister
* Uilko Conson – İlin Peyn
* Konan Stivens – Qreqor Kliqan
* Dominik Karter – Yanos Slint
* Cefferson Holl – Veylli Hyu
* Miltos Yerolemou – Sirio Forel
* Endryu Vayld – Tobho Mott
* Co Dempsi – Gendri
* Eros Vlahos – Lommi Qrinhends
* Ben Houki – Kökə

;Şimalda:
* Art Parkinson – Rikkon Stark
* Klayv Mantl – Qretcon Amber
* Stiven Blont – Rikkard Karstark
* Donald Sampter – Meyster Luvin
* Ron Donaşi – Rodrik Kassel
* Ceymi Sives – Cori Kassel
* Syuzan Braun – Septa Mordan
* Marqaret Con – Qoca dayə
* Kristian Nairn – Hodor
* Esmo Bianko – Ros
* Nataliya Tena as Oşa

;Çaylı torpaqlarda:
* Çarlz Dens – Tayvin Lannister
* Devid Bredli – Uolder Frey
* Yan Gelder – Kevan Lannister
* Cerom Flinn – Bronn
* Emun Elliott – Marillion
* Sibel Kekilli – Şaye
* Rodri Hoskinq – Misa

;Vadidə:
* Lino Fasioli – Robin Arrin
* Keyt Dikkie – Liza Arrin
* Mark Lyuis Cons – Şaqqa

;Dənizin digər tərəfində:
* Rocer Allam – İllirio Mopatis
* Dar Salim – Qoto
* Elyis Gabel – Raxaro
* Amrita Açaria – İrri
* Roksen MakKi – Doreya
* Miya Soteriou – Mirri Maz Duur

## İstehsal
HBO telekanalı *"[[Buz və alovun nəğməsi]]"* romanlar seriyasının ekranlaşdırılması hüququnu 2007-ci ildə almış və elə həmin vaxt da, Devid Benioff və D. B. Veys layihənin yazarları və icraçı prodüserləri təyin edilmişdi. Pilot seriyasının Benioff və Veys tərəfindən işlənmiş birinci və ikinci qaralama versiyaları müvafiq olaraq 2007-ci ilin avqustunda və 2008-ci ilin iyununda təqdim edilmişdir. Telekanal hər iki versiyanı bəyənsə də, pilotun çəkilişi 2008-ci ilin noyabrına kimi sifariş edilməmişdir və ehtimal ki, bunda Amerika Yazıçılar Gildiyasının 2007–2008-ci illərdə keçirdiyi etiraz aksiyaları da rol oynamışdır.

Benioff və Veys birinci mövsümün əsas yazarları və şourannerləri olmuşlar. Onlar on seriyadan səkkizinin ssenarisini yazmış, bir seriyanın ssenarisinin yazılmasında isə Ceyn Espensonla birlikdə iştirak etmişdilər. Digər iki seriya isə Brayan Koqman və *"Buz və alovun nəğməsi"* seriyasının müəllifi Corc Martin tərəfindən yazılmışdır.

Tom MakKarti orijinal pilot seriyasının rejissoru olsa da, sonradan həmin seriyanın əksər səhnələri Rim Van Patten tərəfindən yenidən çəkilmişdir. Van Patten həm də ikinci seriyanın rejissoru kimi çıxış etmişdir. MakKarti birinci seriyanın məsləhətçi prodüseri kimi göstərilmişdir. Brayan Kirk və Deniel Minahan hər biri üç seriyanın rejissoru olmuş, Alan Teylor isə iki final seriyasını çəkmişdir.

*"[[Taxt oyunları (teleserial, 2011)|Taxt oyunları]]"* teleserialı üzərində işə başlamazdan əvvəl, həm Benioff, həm də Veys müstəsna olaraq kino sahəsində fəaliyyət göstərdiklərinə görə, televiziya şousu istehsalı prosesi ilə tanış deyildirlər. Buna görə də, onların işlədikləri ssenari, HBO üçün hər seriyada ən azı 10 dəqiqə az olmuş, telekanal müəllifləri iki həftə ərzində əlavə 100 səhifə ssenari yazmağa məcbur etmişdir. Büdcə çatışmazlığına görə, yeni səhnələr yazılarkən çəkilişin ucuz başa gəlməsi üçün, iki aktyorun bir otaqda danışması kimi ucuz səhnələr nəzərdə tutulmuşdur. Benioff və Veys deyirlər ki, buna görə də, Robert və Serseya Barateonların nikahlarını müzakirə etmələri səhnəsi kimi onların bir çox sevimli səhnələri dilemmaya səbəb olmuşdur.

### Aktyor seçimi
5 may 2009-cu ildə Piter Dinkleyclə Tirion Lannister rolunu canlandırmaq, Tom MakKartinin isə pilot seriyasının rejissorluğunu etməsi üçün müqavilə bağlanması elan edilmişdir. 19 iyul 2009-cu ildə bir sıra digər aktyorların rolları təsdiq edilmiş, o cümlədən Şon Binin Ned Starkı canlandıracağı elan edilmişdir. Pilot üçün müqavilə imzalanmış aktyorlardan Kit Harinqton Con Snou, Cek Qlison Coffri Barateon, Harri Lloyd Vizeris Tarqaryan və Mark Eddi Robert Barateon rollarını ifa etmişlər.

2009-cu il avqustun əvvəllərində Keytlin Stark rolunun Cennifer Eli tərəfindən canlandırılacağı elan edildi. 20 avqustda edilmiş açıqlamadan Nikolay Koster-Valdaunun Ceymi Lannister, Tamzin Merçantın Deyeneris Tarqaryan, Riçard Meddenin Robb Stark, Iain Qlenin Ser Corax Mormont, Elfi Allenin Teon Qreycoy, Sofi Törnerin Sansa Stark və Meysi Vilyamsın Arya Stark rollarını canlandıracaqları məlum olmuşdur. 1 sentyabrda aktrisa Lina Hidinin Serseya Lannisteri canlandıracağı bildirilmişdir. 23 sentyabrda Corc Martin, Rori MakKennin Sandor Kliqanı canlandıracağını təsdiqləyir. 14 oktyabrda Ayzek Hempsted-Raytın Bran Starkı, üç gün sonra Ceyson Mamoanın Kxal Droqonu canlandıracağı bildirilir.

Pilotun çəkilməsindən sonra Keytlin Stark rolunu Cennifer Elinin yerinə Mişel Feyrlinin canlandıracağı bildirilir. Daha sonra isə Emiliya Kların, Tamzin Merçantın yerinə Deyeneris Tarqaryanı canlandıracağı deyilir. Aktyor heyətinin digər hissəsi ilin ikinci yarısında elan edilir, o cümlədən Çarlz Densin Tayvin Lannister, Eyden Gillenin Petir "Çəçələ" Beyliş və Konlet Hillin Varisi canlandıracağı xəbər verilir.

### Çəkilişlər

Pilot seriyasının çəkilişləri 24 oktyabr — 19 noyabr 2009-cu ildə Tom MakKarti tərəfindən Şimali İrlandiya, Şotlandiya və Mərakeşdə həyata keçirilmişdir. Lakin, pilot seriyası bəyənilməmiş və həmin seriyanın əksər səhnələri sonradan başqa rejissor tərəfindən Şimali İrlandiya və Maltada yenidən çəkilmişdir.

Birinci mövsümün əsas çəkilişləri Şimali İrlandiyada və İrlandiya Respublikasının sərhəd əyalətlərində həyata keçirilmişdir. Plan üzrə əsas çəkilişlər 26 iyul 2010-cu ildə başladılmış, əsas studiya olaraq Şimali İrlandiyanın Belfast şəhərinin Titanik məhəlləsində yerləşən *"Paint Hall Studio"* seçilmişdir. 2009-cu ildə əsas Vinterfell səhnələri, o cümlədən böyük zal səhnəsi (böyük zal sonradan Şimali irlandiyada səs saundsteyc kimi yenidən qurulmuşdur) mərkəzi Şotlandiyadakı Dun qəsrində çəkilmişdir. Bundan əlavə Şimali İrlandiya ərazisindəki Larn şəhərinin Karnkasl kəndində, Şeyn qəsrində və Tollimor Meşə Parkında da çəkilişlər aparılmışdır. 2010-cu il çəkilişləri zamanı Vinterfell səhnələri Dun qəsri ilə yanaşı Uard qəsrində də həyata keçirilmiş, bəzi eksteryer səhnələrinin çəkilməsi üçün isə Karnkasl kəndi istifadə edilmişdir. Qara qəsr dekorasiyası Şimali irlandiyanın Antrim qraflığının Maqeramorn kəndində qurulmuşdur. Şounun çəkilişlərinin Şimali İrlandiyada həyata keçirilməsi ölkədə yüzlərlə yeni iş yerinin yaranmasına səbəb olmuş və ərazini *"film və televiziya istehsalı üçün mərkəz"* halına gətirmişdir.

Kral limanının eksteryer səhnələri Maltanın müxtəlif ərazilərində, o cümlədən Mdina şəhəri və Qozo adasında çəkilmişdir. Müdafiə olunan ekosistemə submüqaviləçi tərəfindən zərər yetirilməsindən sonra, Maltadakı çəkilişlər qalmaqalla yekunlaşdırılmışdır.

### Musiqi

Taxt oyunlarının orijinal film musiqisinin bəstəkar Stiven Uorbek tərəfindən yazılması planlaşdırılmışdı. 2 fevral 2011-ci ildə, serialın premyerasına cəmi 10 həftə qalmış telekanal Uorbekin layihədən uzaqlaşdığını və Ramin Cavadiyə film musiqisinin yazılmasının sifariş edildiyini elan edir. Taxt oyunlarının musiqi supervayzeri Evyen Klin əvvəlcə Cavadinin namizədliyini Benioff və Veysə təklif etsə də, bəstəkar, başqa sifarişləri olduğuna görə iş üçün o qədər də həvəsli görünmür, lakin, sonradan onu razı salmaq mümkün olur.

Cavadinin sözlərinə görə, seriala özünəməxsus musiqi identikliyi bəxş etmək üçün, prodüserlər ondan digər məşhur fentezi layihələrinin uğurla istifadə etdiyi fleyta kimi musiqi alətləri və ya solo vokal partiyaları yazmamağı xahiş etmişdilər. Cavadinin sözlərinə görə, serial üçün musiqi yazılmasına çətinlik törədən əsasə səbəblərdən biri dialoqların çoxluğu ilə əlaqədar idi; belə ki, bəzi səhnələrdə artıq ifasına başlanılmış musiqi parçası dialoqa mane olmamaq üçün qəfildən kəsilməli idi.

Cavadi bildirir ki, serialın əsas musiqi mövzusunun yazılması zamanı o, kompüter animasiyası vasitəsilə hazırlanmış erkən açılış titrlərindən ilhamlanmışdır. Açılış titrləri üçün yazılmış musiqi sonradan serialın ümumi musiqi mövzusu kimi istifadə edilmiş və individual personaj musiqi mövzularının yazılmasına təsir etmiş, birinci mövsüm boyunca mühüm səhnələrdə təkrarlanmışdır.

## Qəbulu

### Tənqidçilərin mövqeyi
Serialın istehsal prosesini diqqətlə izləyən fanat bazasına əsaslanan bir çox nüfuzlu nəşrlər, onun ən çox gözlənilən layihələrdən biri olduğunu yazmışdılar. 2011-ci ilin aprelinə kimi bir çox əyləncə xəbər agentlikləri serialın premyerasını 2011-ci ilin ən çox gözlənilən televiziya hadisələri sıralamasında birinci yerdə yerləşdirmişdilər.

Birinci mövsüm üçün səsləndirilən rəylərin mütləq əksəriyyəti müsbət olmaqla, yüksək istehsalat keyfiyyəti, yaxşı işlənilmiş dünya, personajların xarakterinin ətraflı təsviri və uşaq aktyorların güclü aktyorluq bacarığı xüsusi qeyd edilmişdir. Tim Qudman *"The Hollywood Reporter"* üçün yazdığı rəydə qeyd edir ki, *"HBO-nun epik "Taxt oyunları" serialının bir neçə dəqiqəsinə baxdıqdan sonra başa düşmək olur ki, serial, ətrafında yaradılmış haypa və bu qədər gözlənilməsinə dəyərdi."* *"Los Angeles Times"*dan Meri MakNamara serialı *"Heyranedici süset xətləri ilə vurğulanmış və fantaziya qığılcımları ilə tamamlanmış parlaq personajlarla zəngin, siyasi və psixoloji intriqalar seriyası"* adlandırır. *"New York Post"*dan Linda Stasi Taxt oyunlarına 3.5/4 ulduzla qiymət verərək deyir ki, *"Bədii xüsusiyyətləri, aktyorların peşəkarlığı və inanılmaz dekorlar da, serialın özü kimi valehedici və genişmiqyaslıdır."* Bir çox tənqidçilər Piter Dinkleycin Tirion Lannister rolunu canlandırmasını dəyərləndirmişlər, *"Entertainment Weekly"*dən Ken Taker isə deyir ki, *"…əgər Dinkleyc, ağıllı və kobud Tirion Lannister personajına görə Emmi mükafatı almasa mən çox təəccüblənəcəm."* *"Los Angeles Times"*dan Meri Maknamara isə deyir ki, *"əgər bu adam Emmi almasa, çox başlat gedəcək."*

Taxt oyunlarının birinci mövsümü, Metacriticdə 28 tənqidçinin rəyi əsasında 80/100 balla qiymətləndirilmiş və rəylərin *"əsasən müsbət"* olması qeyd edilmişdir. *"[[Rotten Tomatoes]]"* rəy aqqreqatorunda birinci mövsüm, 36 tənqidçinin rəyi əsasında 90% təravətli 8.39/10 balla qiymətləndirilmişdir. Saytın konsesusunda deyilir ki, *"Qarışıq nəql üslubu və toxunulan qaranlıq mövzular bəzi istifadəilərin təəccüblənməsinə səbəb olsa da, "Taxt oyunları" transportiv, yaxşı oynanılmış və ağılla yazılmış dramadır və ona hətta janrın həvəskarı olmayanlar da baxa bilərlər."* Bu mövsümdə seriyalar orta hesabla 97% təravətli göstərilmişdir ki, bu da mövsüm göstəricilərini seriya nəticəsinin yüksəkliyinə görə dördüncü mövsümlə əlaqələndirir.

### Reytinqlər
Birinci seriya ABŞ-də ilk yayımı zamanı 2.2 milyon, Bazar günü və Bazar ertəsi təkrar yayımları ilə birlikdə isə 5.4 milyon izləyici kütləsi toplaya bilmişdir. Böyük Britaniya və İrlandiyada 18 aprel premyera günü bu göstərici 743,000 olmuş və daha sonra 823,000 -ə kimi yüksəlmişdir. HBO birinci seriyanın necə qarşılanmasından asılı olaraq ikinci mövsümün sifariş edilməsini müzakirə edəcəyini bildirmişdi. 20 iyunda yayımlanan final seriyası zamanı ilk baxış sayı 3 milyonu keçmişdir.

### Mükafatlar

Taxt oyunlarının birinci mövsümü, "Əlamətdar dram serialı", "Dram serialında əlamətdar rejissor işi" (Tim Van Patten "Qış gəlir" seriyasına görə) və "Dram serialında əlamətdar ssenari yazımı" (Devid Benioff və D. B. Veys "Beylor" seriyasına görə) nominasiyaları da daxil olmaqla, ümimilikdə on üç nominasiyada Emmi mükafatına namizəd göstərilmişdir. I mövsümdə, "Dram serialında əlamətdar ikinci plan aktyoru" nominasinda Piter Dinkleyc və "Əlamətdar açılış titri" nominasiyasında serial Emmi mükafatına layiq görülmüşdür. Tirion Lannister roluna görə Dinkleyc həm də, Qızıl qlobus, Skrim və Peyk mükafatlarına layiq görülmüşdür.

## Çıxarılması

### Yayımlanması
Taxt oyunlarının ABŞ və Kanada premyerası 17 aprel 2011-ci ildə HBO telekanalında, Böyük Britaniya və İrlandiya premyerası isə 18 aprel 2011-ci ildə Sky Atlantic telekanalında baş tutmuşdur. Həmin gün, HBO Central Europe telekanalında serialın Avropa premyerası baş tutmuşdur. 17 iyul 2011-ci ildə Showcase telekanalı serialı Avstraliya auditoriyasına təqdim etmişdir.

### Ev üçün buraxılış
Taxt oyunlarının I mövsümü DVD və Blu-ray formatlarında 6 mart 2012-ci ildə satışa çıxarılmışdır. Dəstə, əlavə olaraq səhnə arxası çəkiliş kadrları daxil olsa da, kəsilmiş materiallar verilməmişdir. Bunun səbəbi kimi isə çəkilmiş bütün materialların serialda istifadə edildiyi göstərilmişdir.

HBO, I mövsümün DVD/Blu-ray birlikdə kolleksiya nəşrini də yayımlamışdır ki, həmin dəstə, həm də rezin əjdaha yumurtası əlavə edilmişdir. Dəst, Kanada və ABŞ-də 20 noyabr 2012-ci ildə satışa çıxarılmışdır. Birinci mövsüm 5 iyun 2018-ci ildə 4K UHD Blu-ray versiyada satışa çıxarılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  – official US site
*  – official UK site
* ''Game of Thrones'' – The Viewers Guide on HBO.com
* Making ''Game of Thrones'' on HBO.com
* 
*