open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baykonur

**Baykonur** () — Qazaxıstanda şəhər, yaşayış mərkəzi, Baykonur kosmodromunun inzibati mərkəzi.

Baykonur kosmodromu və ətraf ərazilər ümumilikdə Baykonur kompleksi adı altında Qazaxıstan ilə Rusiya arasında bağlanmış sazişə görə 2050-ci ilə qədər Rusiyaya icarəyə verilib.
Əhalisi — 2008-ci ildəki statistikaya əsasən təxminən 60 min nəfər idi. Lakin 1 yanvar 2011-ci il statistikasına əsasən 37,1 min nəfər əhali təşkil edir.].

1995-ci ilin dekabr ayına qədər **Leninsk** şəhəri adlanırdı. SSRİ dönəmində qapalı şəhər statusuna malik idi.

Baykonur şəhəri Sırdərya çayının sağ sahilində yerləşir.

## Tarix

12 fevral 1955-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi və SSRİ Nazirlər şurasının № 292–181сс nömrəli birgə əmri ilə bu şəhərdə raket texnikasının sınaqları üçün nəzərdə tutulmuş SSRİ Müdafiə Nazirliyinin 5 nömrəli Elmi-tədqiqat sınaq poliqonun (SSRİ-in Müdafiə Nazirliyini ETSP № 5) yaradılması təsdiq olundu.
Poliqonun tikinti işləri 1955-ci il qışın ikinci yarısında Ş.G.Maksimin rəhbərliyi altında hərbi inşaatçılar tərəfindən başlanmışdı.
1994-cü ildə Qazaxıstan ilə Rusiya arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən şəhər və kosmodrom Rusiyaya icarəyə verilmişdir. Müqavilə müddəti 2004-cü ildə 2050-ci ilə qədər uzadıldı.
 
Qazaxıstan prezidentinin 20.12.1995 tarixli qərarı ilə şəhərin köhnə adı dəyişilərək **Baykonur** adlandırıldı.

## Təbiət
Şəhər Sırdərya çayı (sözügedən çay şəhəri 85 m enində iki hissəyə ayırır; çay ətrafı dəniz səviyyəsindən 120 – 200 m hündürlükdə yerləşir; dərinlik: 1 – 4 m təşkil edir) boyunca 5&nbsp;km, xırda təpələr ilə uzanır. Təpələrin nisbi hündürlüyü 10 m təşkil edir. Çay ətrafı sınmaların hündürlüyü 15 – 20 m-ə çatır.

Çayın suyu şirin olmasına baxmayaraq, suyu bulanıqdır. Bu sudan məişətdə istifadə etmək texniki vasitələr ilə suyu təmizləmək lazımdır. Çayın ən yüksək səviyyəsi aprel ayından avqust ayına qədər olan dövrdə müşahidə olunur. Bu dövrdə subasar sahədə bütün mövcud dərələr və arxlar suyla dolur. Sırdərya çayında müntəzəm gəmiçilik yoxdur. Çayın Baykonur şəhərindən keçən hissəsində buzun qalınlığı orta hesabla 0,5 m, sərt qış zamanı 0,9 m-ə çatır.

Bitki zonası: səhra zonasına xas efemerli bitkilər üstünlük təşkil edir. Torpaqları: qonur quru-çöl, çay qırağı yerlərlə boz-qonur allüvial düzən torpaqları təşkil edir. Çay qırağı boyunca və adalarda tikanlı kolluqlar və ağacların hündürlüyü 3 – 7 m-ə çatır (tuqay meşələri). Çəmən bitkiləri də mövcuddur. Çay qırağı zonalarda qamışların hündürlüyü 4 m-ə qədər artır. Quru yerlər 2 m-ə qədər hündürlüyə malik kolluqlar ibarətdir. Quru yerlərdə ot örtüyü seyrəkdir, yalnız yazda yaşıllaşır, iyunun başlanğıcında ot quruyur.

Şəhərdə yaşıllıq çoxdur: bir çox ağac (qarağac, qovaq, göyrüş, yulğun) növlərinin hündürlüyü 3– 10 m-ə çatır; yay aylarında stasionar suvarma şəraitində, həmçinin su avtomobillərin köməyi ilə yaşıllıqlar qorunur.

Şəhərdən 200&nbsp;km radiusda əhəmiyyətli su mənbələri (göllər və kanallar) yerləşmişdir. Su və bitki resurslarına yerli sakinlərin etinadsız münasibətinə görə hər il bu regionda bitki və balıq ehtiyatlarının miqdarı azalır.

## İstinadlar
Nina Yarova

**Nina Yarova** İsrail-Azərbaycan Beynəlxalq Assosiasiyasının İdarə Heyətinin üzvü olub, Azərbaycanda rusdilli telejurnalistika məktəbinin əsasını qoymuş dövlət mükafatı laureatıdır.

## Həyatı

1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Televiziyası fəaliyyətə başlayan gündən orada çalışıb və telekanalda rusdilli verilişin ilk redaktoru olub. Eyni zamanda uzun illər Azərbaycan Dövlət Kinostudiyasında sənədli və elmi-kütləvi filmlər birliyinin baş redaktoru işləyib. 1961-ci ildə o vaxt çox da tanınmayan gənc müğənni Müslüm Maqomayev haqqında ilk sənədli film çəkilib.

N.Yarova İsrailə köçdükdən sonra jurnalistika sahəsində fəaliyyətini davam etdirib, İsrail Dövlət Radiokanalının (REKA) müxbiri olub.

## İstinadlar
Puca Çopra

**Puca Çopra** — Hindistan kino aktrisası və modeli.

## Xarici keçidlər

*Pooja Chopra- Miss İndia world 2009

## İstinadlar
Qoçuludağ

**Qoçuludağ** — Şərur rayonu ərazisində, Dərələyəz silsiləsinin şimal-qərb yamacında, silsilənin suayrıcındakı Qaraquş yüksəkliyindən (hünd. 2600,5 m) qərbə ayrılan Rəmlər qolunun qurtaracağında, Tənənəm kəndindən 1 km şimal-şərqdə dağ (hünd. 1676,8 m). Günbəzvari formadadır. Üst Triasın Karni və Nori mərtəbələrinə aid Tənənəm lay dəstəsinin dolomit və əhəngdaşılarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin cənub-şərq batım sahəsində müşahidə edilən Biləvə-Qoçuludağ sinklinalının nüvə hissəsində yerləşir. Qərb yamaclarından submeridional istiqamətli əks-fay üstəgəlmə qırılması keçir.

Faruq Sümərin məlumatına görə XVI əsrin sonu XVII əsrin əvvəllərində Qoçulu Ustaclı oymağının obalarından biri idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qogi dağı

**Qogi** — Azərbaycanın Şahbuz rayonu ərazisində dağ. Dərələyəz silsiləsinin suayırıcında, Küküçayın mənbə hissəsində zirvə. Hündürlüyü 3120 m. Yamaclarında alp çəmənliyi yerləşir.

## İstinadlar
 

## Ədəbiyyat
* Naxçıvan Ensiklopediyası, AMEA, Bakı, 2002, 596 səh.
Qoşundaş dağı

**Qoşundaş dağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonu ərazisində dağ. Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb yamacında zirvə. Bist kəndindən 1&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir (hünd. 1842,8 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Qazangöldağ yüksəkliyindən (3829,2 m) şimal-qərbə ayrılan Ağdağ qolunun cənub-qərb istiqamətli Ələngəzdağ şaxəsinin cənub-qərb qurtaracağında, Gilançayla Nəsirvazçayın suayırıcısında zirvə. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin yuxarı hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Çaxmaqlıdağ sinklinalının cənub-şərq sentriklinal hissəsində yerləşir. Şimal və cənub yamaclarında Gec Eosenin şərqə istiqamətlənmiş qranodiorit-porfir daykaları açılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qoturdağ (Şahbuz)

**Qoturdağ** — Azərbaycanın Şahbuz rayonu ərazisində dağ. Dərələyəz silsiləsinin cənub-şərq yamacında zirvə. Günbəzvari formadadır  (hünd. 2050,8 m). Zəngəzur  silsiləsinin suayırıcısındakı Camal yüksəkliyindən (3204,3 m) qərbə ayrılan Toğluqaya qolunun qərb hissəsinə cavab verən Mərzəsuyal silsiləsinin ən yüksək zirvəsi. Naxçıvançayla Nursuçayın suayırıcında, Kolanı kəndindən 2,5&nbsp;km cənubdadır. Orta Pleystosenin flüviqlasial törəmələrindən təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Şimal yamaclarında cavan çöküntülər altından Üst Eosenin Priabon mərtəbəsinə aid  Üst Paradaş yarımlay dəstəsinin terrigen-çökmə süxurları açılır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Kolanı-Zırnel antiklinalının cənub-cənub-şərq periklinal hissəsində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Qız-gəlin dağı
* Abdal (dağ)
* Elti dağı
* Ağaverdi dağı
* Qapıcıq dağı

## İstinadlar
Qurddağ

**Qurddağ** — Azərbaycanın Babək rayonu ərazisində dağ. Naxçıvan çökəkliyinin şimal-şərq hissəsində yerləşir (hünd. 1319,0 m). Naxçıvan çökəkliyinin şimal-şərq kənarı boyu uzanan Qaracalar-Qızılboğaz tirəsinin suayırıcısında zirvə. Tirəni eninə kəsən Sirabçayla Qahabçayın arasında, Sirab kəndindən 3&nbsp;km şərqdədir. Üst Oliqosenin Xatt mərtəbəsinə aid Darıdağ lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarını yarıb çıxan Alt Miosen yaşlı andezit-dasit və kvarslı andezit tərkibli ekstruziv günbəzdir. Cənub-qərb yamaclarında iki daha kiçik eynitərkibli maqmatik kütlə açılır, həmçinin şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılma  pozulmaları izlənilir. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq kənarında müşahidə edilən Sirab sinklinalını şimal-şərqdən hüdudlandıran Naxçıvan dərinlik fay qırılmasının yatan qanadında yerləşir.
## Həmçinin bax
* Böyükdüz dağı
* Cuğağıl dağı
* Abdal (dağ)

## İstinadlar
Qurdtəpə

* Qurdtəpə (Şamaxı) — Azərbaycanın Şamaxı rayonununda kənd.
* Qurdtəpəsi — Azərbaycanın Ordubad rayonununda dağ.
* **Qurdtəpə** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Ağin (Ani) rayonunda dağ.
Okazaki

**Okazaki** () — Yaponiyanın Çubu regionunun Aiçi prefekturasında yerləşən şəhər.

## İstinadlar
Qurdtəpəsi

**Qurdtəpəsi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1438,8 m). Vənəndçayın sağ sahilində yerləşir. Günbəzvari formadadır. Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Yağlıdərə yüksəkliyindən (hünd. 3825,9 m) cənub-qərbə ayrılan Girdəni qolunda zirvə. Düylünçayla Vənəndçayın suayırıcısında, Anaqut kəndindən 2&nbsp;km-dək qərbdədir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin yuxarı hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş, şimal yamacı sıldırımlı günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzi strukturu olan Şurud-Vənənd sinklinalının şimal-şərq qanadını mürəkkəbləşdirən Qoruqlar antiklinalının tağ hissəsində yerləşir. Zirvə hissəsindən antiklinalın tağını yaran şimal-qərb istiqamətli əks-fay qırılması keçir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Quşdaş dağı

**Quşdaş dağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonu ərazisində dağ. Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb yamacında zirvə. Günbəzvari formadadır (hünd. 1845,2 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Qapıcıq yüksəkliyindən (hünd. 3905,2 m) cənub-qərbə ayrılan Xəzəryurd qolunun qərb istiqamətli Nəbiyurd ayrılmasının qurtaracağında zirvə. Nəsirvazçayın sol sahilində, Bistkəndindən 1&nbsp;km şərqdədir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin üst hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Çaxmaqlıdağ sinklinalının cənub-şərq sentriklinal hissəsinin cənub-qərb qanadında yerləşir.

## İstinadlar
Quti Xatun

**Quti Xatun** — Elxanilər dövlətinin qurucusu Hülaku xanın arvadı. Hülaku xanın yeddinci oğlu Elxanilərin üçüncü hökmdarı (1282-1284) Əhməd Təkudar xanın anasıdır. Konkurat (monqol) qəbiləsindəndir. Qarabağlar türbəsi onun şərəfinə inşa edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Elxanilər dövləti
* Elxanilər sülaləsi
Nəqliyyat vasitəsinin identifikasiya nömrəsi

**Nəqliyyat vasitəsinin identifikasiya nömrəsi** - ()   — nəqliyyat vasitəsinin 17 simvoldan ibarət olan unikal kodudur. Kodda istehsalçı və nəqliyyat vasitəsinin xarakteristikaları haqqında informasiya və buraxılış ili göstərilmişdir. Kod strukturu ISO 3779-1983 və ISO 3780 standartlarına əsaslandırılmışdır.
İdentifikasiya olunmuş nömrələr kuzovda və ya şassidə xüsusi olaraq nömrəli lövhəciklərdə göstərilmişdir.

## VIN (İdentifikasiya nömrələri) strukturu
VIN-də latın əlifbasının simvollarından və ərəb rəqəmlərindən istifadə etməyə icazə verilmişdir :

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F G H J K L M N P R S T U V W X Y Z

I, O, Q hərflərindən istifadə qadağandır, çünki onlar 1, 0 rəqəmlərinin şəkli formasına oxşardır.
VIN 3 hissədən ibarətdir:

# WMI (World Manufacturers Identification)   — ümumdünya istehsalçı indeksi
# VDS (Vehicle Description Section)— təsviri hissə
# VIS (Vehicle Identification Section)   — fərqləndirici hissə

## Xarici keçidlər

* ISO 3779:2009
* FMVSS 115, Part 565
* VIN entry in the National Transportation Library FAQ 

## VİN-in skan edilməsi
Hal-hazırda skan edilmə və VIN tanınması imkanı mövcuddur. Bu proses xüsusi skanerlərin köməyi ilə, həm də iOS və Android platformalarına yüklənən xüsusi proqramların köməyi ilə, fotokameradan istifadə edərək mümkündür. Skan edilmə nəticəsində alınmış kod avtomobil haqqında ətraflı informasiyanın axtarışı üçün internet resurslarından istifadə edir.
(Nümunə VİN kod: XWBCA41ZXDK259107)
Küng

**Küng** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında idi. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Daşkənd və Yuxarı Quşçular kəndlərinin arasında yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi əsasən maldarlıq və bostançılıqla məşğuldur.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Qızılqaya (Xankəndi)

**Qızılqaya** — Azərbaycan Respublikasının Xankəndi şəhərinin inzibati ərazi vahidində kənd.

1991-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altındadır. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Tarixi
Qızılqayada ilkin yaşayışın eramızdan əvvəlki dövrlərə aid olduğu bildirilir. Çünki həmin dövrlərə məxsus qoça bənzər kiçik heykəllər, qəbirlər tapılmışdır. Xocalı–Gədəbəy mədəniyyətinə aid nümunələr bu kənddə də mövcuddur. 1933-cü ildə kənd Xankəndi şəhərinin tabeliyinə verilmişdir. Kəndin 12 məhəlləsi, 1 məscidi, 1 kümbəzi, 3 hamamxanası var. 1991-ci ilin dekabrında kənd işğal edilib. İşğal zamanı kənd 2 şəhid vermişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xankəndi şəhərinin şimal ərazilərində yerləşir.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Takasaki

**Takasaki** () — Yaponiyanın Kanto regionunda yerləşən Qunma prefekturasında şəhər.

## Həmçinin bax
Xovlu tikmə

**Xovlu tikmə** (, ) - tikilmiş (toxunulmamış) xalça texnologiyasıdır. Qədim məxmərtel tikmənin əsasında yaradılmış tik­mə növüdür. Digər adları **məxmərtel**, **məxmərtelbaf**, **məx­mərbafdır**.

## Özəllikləri

Orta əsrlərdə Azərbaycanda bu tikmə müxtəlif tikmələrlə kombinasiya olunmuş şəkildə parçanın kənarına xətt vurmaq və ya gülün içərisini doldurmaq üçün istifadə edilirdi. Daha çox, dəstəkləyici xarakter daşıyırdı. Təkcə məxmərtel tikmə ilə işlənmiş tam bir nümunə yoxdur. Hazırda bu tikməni yalnız süfrələrin kə­na­rında gül şəklində işləyirlər. Xovlu tikmələr tərs üzdən qullabla işlənilir.Parçanın arxa tərəfində eskiz çəkilir və elə arxa tərəfindən də tikilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Tikmə
* Xovlu xalçalar
* Qobelen

## Xarici keçidlər
* Xovlu tikmə ustası Turac Babayevanın əl işləri
* Xovlu tikmə ilə məşğul olan yeganə kişi sənətkar – AZƏRTAC-ın Şəkidən REPORTAJI

## Video
* Xovlu tikmə texnikası
Takatsuki

**Takatsuki** () — Yaponiyanın Kansai regionunda yerləşən Osaka prefekturasında şəhər.

## Həmçinin bax
Toz

**Toz** — orqanik və ya mineral mənşəli xırda bərk hissəcik.

Tozlar — orta diametrli mikro hissəciklərə və diametri 0.1 mm. olan makro hissəciklərə bölünür. Hər hansı bir materialı toz halına keçirtdikdə daha toz hissəcikləri, yəni diametri 0.1–5 mm-ə çatan toz hissəcikləri yaranır. Rütubət təsir etdikdə toz adətən palçığa çevirilir.

## [[Atmosfer]]də toz

### [[İqlim]]ə tozun təsiri

Atmosferdə tozun miqdarı iqlimə böyük təsiri göstərir. Toz hissəcikləri qlobal istiləşmənin nəticələrini yumşaldaraq günəş radiasiyasının bir hissəsini udur. Həmçinin toz hissəcikləri kondensasiyanın nüvəsi olaraq buludların formalaşmasında iştirak edir.

## Həmçinin bax
* Kaplan sindromu

## İstinadlar
Çağatay Ulusoy

**Çağatay Ulusoy** () — Türkiyə modeli, aktyor.

## Həyatı
1990-cı ildə İstanbul Bakırköydə anadan olub. 2010-cu ildə keçirilmiş "*Best Model of Turkey*" müsabiqəsində qalib gəlib.  Təhsilini İstanbul Universiteti Meşə Sulama Sistemləri fakültəsində almışdır. Daha universitetdə oxuyarkən aktyorluğa maraq göstərən Çağatay bu barədə təcrübəli aktyorlar Ayla Algan, Vahide Perçin və Altan Gördümün təlimlərində iştirak etmişdir. 

İlk baş rol kimi "Adını Feriha Koydum" serialinda Emir Sarrafoğlunu canlandırmışdır. Bu uğurlu performansla populyarlığını daha artırmışdır. Aktyor "Medcezir" serialındakı uğurlu roluna görə 42-ci Altın Kelebek (Qızıl Kəpənək) yarışmasında "Ən Yaxşı Aktyor" adına layiq görülmüşdür. Bundan sonra həm televizor, həm də rəqəmsal platformada bir çox kino və seriallarda oynayan Çağatay Ulusoy Türkiyənin ən tanınmış aktyorlarından birinə çevrilmişdir. 

## Filmoqrafiya

## Həmçinin bax
"Hanq Nqa" mehmanxanası

**"Hanq Nqa"** — Vyetnamın Dalat şəhərində mehmanxana.

Mehmanxananın əsası 1990-cı ildə qoyulmuşdur. Hotelin sahibi bir vaxtlar Moskvada memarlığı öyrənmiş Vyetnamın sabiq prezidentinin qızıdır.

Bu təəccüb doğuran mehmanxana bütün ənənəvi memarlıq standartlarından uzaqdır. Öz görünüşünə görə nağıl personajının sarayını xatırladır. O özünün qeyri-adi quruluşu ilə diqqəti cəlb edir, hotelin heç bir pəncərəsi kvadrat və ya dairəvi deyil. Çoxları mehmanxananı "dəlilər evi", "ağacda koma" və ya "hörümçək daxması" adlandırır.

## Mənbə
* Dünyada 10 ən qeyri-adi bina. 

## İstinadlar
Seyid Yəhya Murtuza məscidi

**Seyid Yəhya Murtuza məscidi** və ya **Həzrət Əli məscidi** — İçərişəhərdə yerləşən XVII əsrə aid ölkə əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi, məscid.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid yenidən fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

## Tarixi
Məscid XVII əsrdə İçərişəhərdə indiki Asəf Zeynallı küçəsində tikilib. Məscidi Seyid Yəhya Murtuza öz şəxsi vəsaiti hesabına tikdirib və özü din xadimi kimi məsciddə axund olaraq fəaliyyət göstərib. Vəsiyyətinə görə dünyasını dəyişdikdən sonra məscidin həyətində dəfn edilib. Hal-hazırda qəbri məscidin giriş qapısının yanında yerləşir. Planda kvadrat formalı olub mərkəzi günbəzlidir. Cənub divarında stalaktit yaruslu mehrabı var.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi. Həzrət Əli məscidi də sovet işğalından sonra fəaliyyətini dayandırıb. Sovet dövründə məscidin binasında dülgər sexi fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscidin qəzalı binası təmir edilib və məscid yenidən fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

## Qalmaqal

2018-ci ildə məscidlə üzbəüz şərab evinin açılması narazılığa səbəb olub.

## Həmçinin bax
* Tuba Şahi məscidi

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Suyta

**Suyta** () — Yaponiyanın Kansai regionunda yerləşən Osaka prefekturasında şəhər.

## Qardaş şəhərlər

* , Moratuva
* , Yeni Cənubi Uels, Bankstovn şəhəri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hind-Qanq ovalığı

250px|thumb|Hind-Qanq ovalığının xəritəsi
**Hind-Qanq ovalığı** və ya **Hind-Qanq düzənliyi** () — Hindistan, Pakistan və Banqladeşin ərazisində ovalıq; şimalda Himalay dağları, cənubda Dekan yaylası ilə həmsərhəddir.  Ovalığın uzunluğu təxminən 3 min kilometr, eni  — 250 — 350 kilometrdir, dünya sivilizasiyasının ən qədim mərkəzlərindən biridir.

## Relyef və hidroqrafiya
Ovalığın səthi, 270 m hündürlüyündə yerləşmiş Hind və Qanq deltaları ilə əhatələnib. Relyefdə 60 m-ə qədər hündürlüyə malik kristallik səthin çıxıntıları və dərələrlə parçalanmış çay terraslarının çıxıntıları müşahidə olunur.

Ovalıqdan axan çaylar kifayət qədər çoxdur (xüsusilə şərq hissəsində) və bu çaylar bol suludur. Su sərfi böyükdür lakin mövsüm ilə tərəddüdlər olur. Musson və dağlarda qarlarının ərinməsi dağıdıcı daşqınlara səbəb olur və yayda axını artırır. Şərqdən qərbə hərəkət zamanı iqlim quraqlaşır.

## İqlim və bitki

Qanq və Brahmaputranın (düzənliyin şərq hissəsi) hövzəsində subekvatorial musson iqlimi hakimdir, Hind çayının (qərb hissəsi) hövzəsində isə   — tropik iqlim hakimdir. Ovalığın çox hissəsində iyul ayının orta temperaturu 30-36 °C təşkil edir, yanvar ayında isə 20 °C, şimal-qərb hissəsində 12 °Cqədər düşür. Bəzən temperatur 0 °C qədər enir.

Ovalığın daxili 2 fiziki rayona ayrılır — quraq Hind vadisi və rütubətli Qanq ovalığı. Mərkəzi və şərq hissəsində demək olar ki təbii halda bitki örtüyü yoxdur. Qanq və Brahmaputranın deltası sıx və həmişəyaşıl meşələrlə örtülüb. Bir vaxtlar buranın qərb hissəsi şoranlıq və qumlu səhralarla örtülmüşdür.

Palma və meyvə ağaclarının və mədəni savanna bitkilərinin (düyü, buğda, darı, qarğıdalı, pambıq və başqa) landşaftı üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar
* Böyük Sovet Ensiklopediyası Hind-Qanq ovalığı
* Müasir coğrafi terminlər  lüğəti — Hind-Qanq ovalığı
Passat

Koriolis qüvvəsinin təsiri altında daimi küləklər Şimal yarımkürəsində sağa, Cənub yarımkürəsində sola doğru istiqamətlənir.Passat küləyi yelkənli gəmilərin istiqamətində də dəyişiklik edə bilər. Odur ki, passatlar Şimal yarımkürəsində şimal-şərqdən cənub-qərbə, Cənub yarımkürəsində cənub-şərqdən şimal-qərbə doğru əsir. Bu proseslər 30º şimal enliyi ilə 30 cənub enliyi arasında baş verir və bu coğrafi enliklər passat zolağı adlandırılır. Okean üzərindən əsən passatlar rütubətli, materik üzərindən əsən passatlar isə quru olur. Passatların təsirinə daha çox məruz qalan materiklər Afrika, Cənubi Amerika və Avstraliyadır

Öz daimiliyinə və gücünə görə, yelkənli gəmilər dövründə bu küləklər Qərb küləkləri ilə birlikdə gəmilərin Avropa və Amerika arasındakı hərəkət marşrutlarının qurulmasında əsas rol oynayırdılar. Qurşaqda atmosferin aşağı qatları Günəş şüalarının təsiri ilə istidən genişlənərək yuxarı qalxır və qütblərə doğru istiqamətlənir, eyni zamanda şimaldan və cənubdan daha soyuq hava axınları gəlir.

## Xarici keçidlər
Türkmənistan himni

"**Müstəqil, Bitərəf Türkmənistanın Dövlət Himni**" () – Türkmənistanın əsas dövlət rəmzlərindən biridir. Sözlərinin müəllifi Türkmənistanın ilkinci prezidenti Saparmurat (Səfərmurad) Niyazovdur. Niyazov 21 dekabr 2006 da vəfat etdi və iki il onun vəfatından sonra bu himndə ki "Türkmənbaşının böyük yaradıcılığı" ibarəsi "Xalqın əbədi böyük yaradıcılığı" ilə dəyişildi.

## Tarixi
1997-ci ilə qədər altı il əvvəl müstəqilliyi almış Türkmənistanda rəsmi himn kimi sözlərsiz versiyada Türkmən SSR-nin himni həyata keçirdi. Yeni himn 27 sentyabr 1996-cı il Bayramali Xalq Məsləhəti iclasında təsdiq edilmişdi. "Turkmenbaşinin Böyük yaradılması" nəqarətinin birinci cümləsi məlum himn 1997-ci ildən 2008-ci ildə qüvvədə olurdu. Himndə "Türkmənbaşı" sözü — dörd dəfə xatırlanırdı.

2008-ci ilin dekabrında KİV-də Saparmurat Türkmənbaşı haqqında yada salmaları götürmək məqsədilə Türkmənistanın himninin mətninə dəyişikliklərin daxil etməsi haqqında informasiya (Məlumat) meydana çıxmağa başladı — ölkənin birinci prezidenti Himnin sözlərini dəyişdirmək qərarı qəbul etdi. Ölkə vətəndaşlarından çoxsaylı müraciətlərdən sonra Akci Nurberdıevin və "himnin uyğunluğunun ehtiyacıyla hamı tərəfindən qəbul edilmiş beynəlxalq standartlara Türkmənistan Parlamentinin spikerinin sözlərinə görə.

"Məclisin Siyahılarının" 4-cü buraxılışında 2008-ci il ərzində himnin yeni versiyası haqqında qanun çap edilmişdi. 2008-ci ildən himnin yeni versiyası qüvvəyə minir. Sapamurat Turkmenbaşi şəxsiyyətə pərəstişinin elementləri özündə saxlamayan, "Türkmənbaşı" sözü xalqa əvəz edilmişdi, həmçinin bir kuplet və nəqarəti götürülmüşdü.

## Mətni
### Rəsmi mətn

### Orijinal mətn (1997–2008)

## İstinadlar
Piksel

**Piksel** (bəzən də *pel*,    — ***pix''' '''el'''ement'' sözlərinin ixtisarıdır)  — [[rastr təsvir|rastr qrafikasında]] ikiölçülü rəqəmsal təsvirin ən kiçik məntiqi elementi və ya təsviri formalaşdıran ekran matrisinin fiziki elementi. Piksel bölünməz düzbucaqlı və ya yumru formadan təşkil olunmuşdur və müəyyən rənglə xarakterizə edilir. Rastr kompüter təsviri sətirlər və sütünlarlar üzrə yerləşmiş piksellərdən ibarətdir.
Həmçinin Pikseli səhvən işığa həssas matrisin ('''sensel'''  — ***sens**or **el*'ement*) elementi də adlandırırlar.

Təsvir nə qədər çox pikseldən ibarətdirsə, təsvirin keyfiyyəti də bir o qədər yüksəkdir. Əgər təsvirin miqyası böyüyürsə, piksellər böyük hissələrə çevrilir. İnterpolyasiya vasitəsilə pilləlilik hamarlamaq olar.
## Mənbə
Rastr təsvir

**Rastr təsvir** — kompüter monitorunda, kağızda və ya başqa əks etdirmə qurğularda və materiallarda piksellərdən və ya rəngli nöqtələrdən (adətən düzbucaqlı formalı) təşkil olunmuş təsvir.

Təsvirin əhəmiyyətli xarakteristikası:
* piksellərin miqdarı — göstərilə bilər en və hündürlük üzrə piksellərin miqdarı (1024×768, 640×480 və s.) və ya piksellərin ümumi sayı;
* istifadə edilən rənglərin miqdarı və ya rəngin dərinliyi (bu xarakteristikalar N=2^k asılığına malikdir, N — rənglərin miqdarı, k — rəngin dərinliyi);
* rəng sahəsi (rəng modeli) — RGB, CMYK, XYZ, YCbCr və başqaları;
* displey ölçüsü — təsvirin məsləhət görülən ölçüsü.

Rastr təsvirini rastr qrafik redaktorlarının köməyi ilə redaktə etmək olar. Rastr təsviri fotoaparatlarla, skanerlərlə, bilavasitə rastr redaktorları və s. ilə yaratmaq mümkümdür.
Stalinqrad (film, 2013)

**«Stalinqrad»** () — rejissor Fyodor Bondarçuk tərəfindən IMAX formatında çəkilmiş ilk Rusiya filmidir. Sentyabr 2013-ci ildə film mükafat üçün "Ən Yaxşı Xarici Film" və "Oskar" mükafatı üçün Rusiya tərəfindən namizədliyini irəli sürüb. 
Film 2013-ci ilin oktyabrın 10-da çıxıb.

Film 1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi dövründə qanlı döyüşlərdən bəhs edir.

## Məzmunu
1942-ci il. Stalinqrad. Sovet ordusu Volqanın sol sahilini işğal etmiş alman ordusuna əks-hücum etməyi planlaşdırır. Lakin hücum alınmır. Yalnız kapitan Qromovun komandasında olan kəşfiyyatçılar o biri sahilə keçə bilir və evlərin birini zəbt edirlər. Onlara bu evi nəyin bahasına olursa olsun mühafizə etmək əmri verilir. Evin içində möcüzə ilə sağ qalmış Sovet əsgərlərindən başqa onun axırıncı sakinini — 19 yaşlı Katyanı tapırlar. Alman zabiti Kana düşmənlərin işğal etdikləri evi geri almaq göstərişi verilir. Bəşəriyyətin tarixində ən qanlı döyüşlərindən birinin fonunda sevgi hekayələri və xasiyyətlərin dramatik qarşıdurması göstərilir.

## Rollarda
*Mariya Smolnikova — Katya 
*Pyotr Fyodorov — kapitan Qromov 
*Dmitri Lısenkov — Çvanov snayper 
*Aleksey Barabaş — kəşfiyyatçı Aleksandr Nikiforov
*Andrey Smolyakov —  topçu 
*Yana Studilina — Maşa 
*Sergey Bondarçuk — Sergey Astaxov  
*Oleq Volku — Krasnov 
*Tomas Kreçmann — kapitan Piter Kan 
*Xayner Lauterbax — Xanz polkovnik 
*Yuri Nazarov — bələdçi
Asahikava

**Asahikava** () — Yaponiyanın Hokkaydo adasında və eyni adlı prefekturada yerləşən bir şəhər. Subprefekturanın paytaxtı və Sapporodan sonra Hokkaydonun ikinci ən böyük şəhəri.

## Qardaş şəhərlər
* , İllinoys, Bluminqton
* , İllinoys, Normal
* , Suvon
Hallux valgus

**Hallux valgus**  — Latınca tıbbi termin olub, baş ayaq barnağında olan deformasiya ya əyrilik, çəplik deməkdir.                                                                                                                                                                                      
( — baş ayaq barmaq;  — əyri, çəp)
Nazir Əkbərabadi

**Nazir Əkbərabadi** () — Hindistan şairi.

## Həyatı
Nazir Əkbərabadi Mir, Sauda və digərlərinin müasiri olan bir şairdir.

## Həmçinin bax
*Mirzə Əsədulla xan Qalib
EfLAtunfilm

**EfLAtunfilm** – 2006-cı ildə qurulan, kliplər, filmlər, televiziya verilişləri və teleseriallar hazırlayan Türkiyə studiyası. Eflatun Film bu günə qədər 5 film, 2 televiziya verilişi, 20-yə qədər klip və qısa film, 4 teleserial hazırlamışdır. Onur Ünlü, Orkun Ünlü və Funda Alp, Eflatun Film-in qurucularıdır.
Şəkil:Eflatunfilm.jpeg

## Filmlər
* 2006: Polis
* 2008: Güneşin Oğlu
* 2009: Beş Şehir
* 2011: Celal Tan ve Ailesinin Aşırı Acıklı Hikayesi
* 2012: Sen Aydınlatırsın Geceyi

## Verilişlər
* 2011–2012: Futbol Günlüğü (TRT1)
* 2011–2012: Ters Yüz (TRT1)

## Seriallar
* 2009: Acemi Müezzin (TRT 1)
* 2011–2013: Leyla ile Mecnun (TRT 1)
* 2012: Şubat (TRT 1)
* 2013–2014: Ben de Özledim (Star TV)

## Mükafatlar
* Celal Tan ve Ailesinin Aşırı Acıklı Hikayesi
Adana Altın Koza Film Festivali "En İyi Film" "En İyi Senaryo", Onur Ünlü , Jüri "Oyunculuk Özel Toplu Performans" Ödülü, Bütün Oyuncular
* Beş Şehir (film)
Antalya Altın Portakal Film Festivali "En İyi Senaryo" Ödülü, Onur Ünlü , Jüri "Özel Performans" Ödülü, Tansu Biçer Adana Altın Koza Film Festivali "En İyi Senaryo" Ödülü, Onur Ünlü "En İyi Erkek Oyuncu" Ödülü, Tansu Biçer "En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu" Ödülü, Beste Bereket "En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu" Ödülü, Bülent Emin Yarar" İstanbul Film Festivali "En İyi Erkek Oyuncu" Ödülü, Tansu Biçer
* Polis (film)
Ankara Film Festivali "En İyi Erkek Oyuncu" Ödülü, Haluk Bilginer
* Leyla ile Mecnun (serial)

Radikal Gazetesi — 2011-ci ilin Ən Yaxşı Serialı

Milliyet Gazetesi — 2011-ci ilin Ən Yaxşı Serialı

Gazi Üniversitesi – 2011-ci ilin Ən Yaxşı Komediya Serialı

İTÜ – 2011-ci ilin Ən Uğurlu Serialı

ODTÜ – 2011-ci ilin Ən Yaxşı Serialı

19 Mayıs Üniversitesi – 2011-ci ilin Ən Yaxşı Komediya Serialı

Esenler Belediyesi – 2011-ci ilin Ən Yaxşı Komediya Serialı

Kocaeli Üniversitesi – 2011-ci ilin Ən Yaxşı Serialı

Karadeniz Teknik Üniversitesi – 2011-ci ilin Ən Çox İzlənilən Serialı
Sərmət Yaşıl

**Sərmət Yaşıl** (türk. Sermet Yeşil; ) — teatr, film və seriallara çəkilən türk aktyoru.

## Filmoqrafiya
* 1999: Pul üçün qaç
* 2006: Hiç bir yerdə (Həlim)
* 2009: Kosmos (Kosmos)
* 2010: Behzat Ç. (Əhməd)
* 2010: Gişe Memuru (Artun)
* 2010: Gönülçelen (Mahir)
* 2011: Leyla ile Mecnun (Əhmət)
* 2011: Mor Menekşeler (Payidar)
* 2012–2013: Şubat (Deli İbrahim)
* 2013: Leyla ile Mecnun (Joker)
* 2013–2014: Eski Hikaye (Cengiz Timuçin)
* 2014: Möhtəşəm əsr (Şah I Təhmasib)
* 2014: Surət (qısa fim) (Adəm)
* 2014: Karadayı (Sarı Camal)
* 2016: Gülümsə, bəsdir (Əhməd)

## İfa etdiyi mahnılar
* 2012: Değme Felek
* 2013: Bir Derdim Var
Şeyxhasanlılar

**Şeyxhasanlılar** — Ələvi əşirət, el.

## Tarixçə
Şeyx Hasanlıların Anadoluya köçləri haqqında dəyişik rəvayətlər mövcutdur. Bir rəvayətə görə Bağdadın Tuba qəsəbəsindən gəlmişdirlər və Həzrəti İmam Əli nəslindəndirlər. Digər bir rəvayətə görə Xorasanlı Abbasi xəlifələri nəsli olaraq qeyd olunurlar. Son olaraq isə Vəfai təriqətı qurucusu Tacül Arifiyn Seyyid Əbul Vəfa övladlarından və Xacə Əhməd Yəsəvi təriqətindən icazətli Şeyx Əhməd Yəsəvi nəslindən zikr edilmişdilər. Bu rəvayətlərin bir-birinə qarışmasının səbəbi bəlgələrin çox və fərqlı olmalarındandır.

## Şeyx Hasan və Şeyx Əhməd dədə
Şeyx Hasan və Seyx Əhməd dədə qardaşdirlar. Türbələri Elazığ ilinin Baskil ilçəsinə (Əski Malatya) bağlı Şeyx Hasan kəndindədir. Şeyx Hasan və Şeyx Əhməd dədənin əski məzar daşında 1188 YA ALLAH KONYA yazı və ili mövcud olub bu tarixin doğummu yoxsa Haqqa yürüməmi olduğu haqqında dəqiq bir bilgi yoxdur. Bu tarixlər də İran Xorasanın Nişapur şəhərindən Malatyanın Şeyx Hasan kəndinə gəldikləri də bilinir. Əski məzar daşlarının Ələvi inanç məzar mədəniyətində çox rastlanan cikək motivləri ilə süslü olup Karakaya Barajı nədəni ilə nakil çalişmaları əsnasında itdiyi bilinir.

## Din
Şeyx Hasanlılar ümumi olaraq Ələvi bir eldir. Bölgəyə görə Sünni olaraq həyatını davam etdirənlər də mövcuddur.

## Qolları
Şeyx Hasanlılar Ocaq (Manəvi Öndərlər) və el-əşirət olaraq iki bölümə ayrılılar. Şeyx Hasanlıların Ocaq mənsubları başta Şeyx Hasan kəndi olmaq üzərə Elazığ, Malatya, Tunceli, Ərzincan, Sivas, Tokat, Samsun kimi yerlərdə mövcudlardır. Əşirətləşmə isə Tuncelidə başlamış və zamanla Türkiyənin çeşidli bölgələrinə yayılmışdır. Şeyx Hasanlıların əşirət qolları
*Şeyx Hasanlı qolu:
#Abbasan (Abbasuşağı)
#Karabalian (Karabaliuşağı)
#Fərhadan (Fərhatuşağı)
*Seyyid qolu:
#Kalan (Kaluşağı)
#Koçan (Koçuşağı)
#Kəvan (Kavuşağı)

Və bu ana qolların özləri alt qolları da var. Hamısına birdən ümumi olaraq Şeyx Hasanlı adı verilir…
Afrika Birləşmiş Ştatları

**Afrika Birləşmiş Ştatları** 55 müstəqil Afrika dövlətinin hamısının və ya bəzilərinin birləşib federasiya təşkil etməsi barədə təklif olunan konsepsiyadır.

Afrika İttifaqının rəhbəri olan keçmiş Liviya lideri Muammar al-Qəddafi iki regional səviyyəli Afrika sammitində Afrika Birləşmiş Ştatlarının yaradılması fikrini irəli sürür: ilk dəfə 2007-ci ilin iyununda Qvineyanın paytaxtı Konakridə və ikinci dəfəf 2009-cu ilin fevralında Efiopiyanın paytaxtı Əddis-Əbəbə şəhərində. Gəddafinin bu sahədə ilk təşəbbüsü 2000-ci ildə Lome sammitində olmuşdu. O, Afrika İttifaqını çoxsaylı hadisələrdə uğursuzluqda ittiham etmiş və yalnız həqiqi pan-Afrika dövlətinin Afrika regionunda stabillik yaradacağını qeyd etmişdi. Afrika İttifaqı ölkələrinin əksəriyyəti təklif olunan federasiya ideyasını dəstəklədi, onlar bu birliyin "yeni" Afrikaya sülh gətirəcəyinə inanırdılar.

## Markus Garvey, 1924
" Afrika Birləşmiş Ştatları" ideyası ilk dəfəf Markus Garvey tərəfindən 1924-cü ildə " Ey, Afrika Birləşmiş Ştatları" şeirində qeyd olunub. Garveyin ideyaları Pan-afrikanist hərəkatına güclü təsir etmişdir. Bu hərəkat 1945-ci ildə Birləşmiş Krallıqda Mançestr şəhərində Beşinci Pan- Afrikanist Konqresinin keçiriıməsi lə nəticələndi

## Əhalisi
Təklif olunan federasiyanın ərazisi istənilən dövlətin ərazisindən böyük olacaqdı (Yəni, Rusiya Federasiyasından daha böyük). Bu federasiya Çin və Hindistandan sonra dünyanın ən çox əhalisi olan yer olacaq və burda 2000 dildə danışan əhali birləşəcəkdi.
Belöy qəsri

**Belöy qəsri** (au de Belœil və ya Château of Belœil) — Belçikanın Haintaunt əyalətinin Belöy bələdiyyəsi ərazisində yerləşən qəsr. XIV əsrdən bəri Ligne şahzadəsi burada yaşayır. Qəsr 1664-cü ildə salınmış valehedici Baroqve bağının ortasında yerləşir. Qəsrə və bağa yaz və yay fəslində səfər etmək mümkündür.

## Tarixi
Belöy 1394-cü ildə Ligne ailəsinin mülkünə çevrilir. XV əsrin əvvəllərində yerli qəsr ailənin əsas iqamətgahı olaraq seçilir. Köhnə qəsr xəndəklərlə əhatə olunmuş dörtkünc formada idi və dörd bürcdən ibarət idi ki, hər bir bürc bir küncdə yerləşmişdir. Keçən əsrlər müddətində fasad və daxili interyerdə dəyişikliklər olsa da, bu ilkin struktur qorunub saxlanılmışdır.

XVII və XVIII əsrdə bu istehkam qalası fransız üslubunda lüks evə (qəsrə) çevrilmişdir.

## Xarici keçidlər

*
Erix Frid

**Erix Frid** () — Avstriyada doğulmuş yazıçı, şair və tərcüməçidir.
İlk vaxtlar Almaniya və Avstriyada siyasi şeirləri, daha sonralar isə sevgi şeirləri ilə tanınmışdır.

Yazıçı kimi o daha çox dram əsərləri və qısa hekayələr yazmışdır. O, həmçinin müxtəlif ingilis müəlliflərinin əsərlərini alman dilinə tərcümə etmişdir. Şekspirin ən məşhur əsərlərini alman dilinə tərcümə etmişdir.

## Həyatı
Erix Frid Avstriyada, Vyanada Nelli və Hüqo Frid adlə yəhudi ailəsində doğulmuş, 1938-ci ildə Nasist Almaniyası tərəfindən Avstriyanın işğalı zamanı atası Gestapo tərəfindən öldürüldükdən sonra İngiltərəyə köçmüşdür. Londonda məskunlaşmış və Böyük Britaniya təbəəliyini  1949-cu ildə qəbul etmişdir. Erix Frid uşaqlıqdan sərt siyasi şeirlər və esselər yazırdı.

Alman işğalından sonra Londonda yaşamağa başlayan Frid sonrakı aylarda anasını və daha 70 insanı Londona qaçırmağı bacarır. Müharibə illərində kitabxanaçı, fabrik fəhləsi və sair peşələrdə çalışır. "Gənc Avstriya", "Kommunist Gənclər Təşkilatı" və digər siyasi təşkilatlarda təmsil olunur. 1944-cü ildə Avstriyanın "PEN" nəşriyyatında "Almaniya" () adlı ilk şeirlər kitabı yayımlanır.

Onun Vyanaya ilk rəsmi dönüşü 1962-ci ildə olmuşdur.

Frid müharibədən sonra qurulan bir çox dərgilərdə, 1950-ci illərin ilk yarısından BBC-nin alman redaksiyasında siyasi şərhçi olaraq çalışır. 1968-ci ildə "soyuq müharibə" səbəbindən BBC-dəki işindən ayrılır. İşindən ayrılmamışdan öncə Dilan Tomasdan etdiyi tərcümələr, "Şeirlər" () toplusu və birinci-sonuncu romanı olan "Əsgər və qız" () romanı ona böyük şöhrət gətirmişdi. 1963-cü ildən sonra "Qrup 47"yə qoşulur. Şekspirin əsərlərini də məhz bu dönəmlərdə tərcümə edir.

## Yaradıcılığı
1966-cı ildə dostları arasında siyasi şeir mövzusunda mübahisələr yaradan "...Və Vyetnam və..." () adlı şeir kitabı yayımlanır. 1977-ci ildə ilk önəmli mükafatını “Priz İnternational des Editeurs” alıb. 1978-ci ildə "Vətənsiz 100 şeir" () kitabı 7 dildə işıq üzü gördü.
 
1979-cu ildə yayımlanan "Sevgi şeirləri" () kitabı çox böyük uğur qazandı.
 
1986-cı ildə xatirələri işıq üzü gördü. (Təkrar nəşri 1992)
E.Frid “Bremen ədəbiyyat”, “Avstriya dövlət”, “Georq Büxner”  kimi mükafatları 60 yaşını keçdikdən və ağır xəstəliyə tutulduqdan sonra qazanıb.
 
Frid 1988-ci ildə Almaniyada vəfat etdi və Londonda Kensal Green qəbiristanlığında dəfn olunub.

Avstriyanın ədəbiyyat mükafatı olan Erix Frid Mükafatı onun adınadır.

## Əsərləri
* *Drei Gebete aus London* (Londondan üç zəvvar) 1945
* *Ein Soldat und ein Mädchen* (Əsgər və qız), 1960
* *Reich der Steine*, 1963
* *Warngedichte* (Xəbərdarlıq şeirləri), 1964
* *Überlegungen*, 1964
* *Kinder und Narren*, 1965
* *und Vietnam und* (və Vyetnam və), 1966
* *Anfechtungen*, 1967
* *Die Beine der größeren Lügen*, 1969
* *Poesiealbum*, 1969
* *Unter Nebenfeinden*, 1970
* *Die Freiheit den Mund aufzumachen*, 1972
* *Höre Israel*, 1974
* *So kam ich unter die Deutschen*, 1977
* *100 Gedichte ohne Vaterland*, 1978
* *Liebesgedichte* (Sevgi şeirləri), 1979
* *Es ist was es ist* (Nədirsə odur), 1983
* *Um Klarheit*, 1985
* *Mitunter sogar Lachen*, 1986

## İstinadlar

## Mənbə
*Səma, ulduzlar və öpüşlər. kulis.az
Biheviorizm

**Biheviorizm cərəyanı** elmə yeni faktorların – davranış faktorlarının gətirilməsi ilə xarakterizə olunur. Davranış sözü altında insanın psixi fəaliyyətinin xarici ifadəsi nəzərdə tutulur.

## Tarixi

Biheviorizm ingiliscə "behavior" davranış deməkdir. Biheviorizmin tarixi XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərində Edvard Torndaykın (1874–1949) heyvanlar üzərində apardığı tədqiqatlarla başlayır. Lakin buna baxmayaraq həmin cərəyanın nəzəri lideri Con Uotson (1878–1958) hesab olunur.

## Mahiyyəti

Bihevioristlərə görə davranış ancaq xarici stimullarla (S) şərtlənən sekretor və əzələ reaksiyalarından (R) təşkil olunmuşdur. Onların fikricə davranışın təhlili ciddi surətdə obyektiv xarakter daşımalıdır.

Bihevioristləri vərdişlərin öyrədilməsi və formalaşması maraqlandırır. Onların fikrincə psixoloq məhz davranışı öyrənməlidir, belə ki, davranış bizim bilavasitə müşahidə edə biləcəyimiz yeganə amildir.

Deməli, biheviorizm ideyasının əsasını davranışın mühümlüyü və şüurun yoxluğu habelə onu öyrənməyin də heç bir əhəmiyyətinin olmaması təşkil edir. Uotson yazırdı: " Biheviorist… şüurun olmasına heç bir sübut tapmır, Cemsin nəzəriyyələrinə baxmayaraq, o yalnız daim genişlənən davranışı sübut olunmuş hesab edir". Uotsona görə, davranış – reaksiyalar sistemidir. Reaksiya – biheviorizmin inkişafı ilə əlaqədar olaraq psixologiyaya daxil edilmiş yeni bir anlamdır. Uotson belə hesab edirdi ki, insanın davranışı hər hansı bir təsir nəticəsində mümkündür. Ona görə, elə bir fəaliyyət yoxdur ki, onun arxasında insanı bu və ya digər hərəkətə təhrik edən stimul (xarici qıcıqlandırıcı) olmasın. Beləliklə məşhur S – R formulu meydana gəldi.

Biheviorizm mexaniki nəzəriyyədir: o, insan davranışını xətti determenizm prinsipləri ilə izah edir, sözdə obyektiv metoddan danışsa da əslində onun mahiyyətini təhrif edirdi. Buna görə də akademik İ. P. Pavlov hələ 30-cu illərin əvvəllərində "Fizioloqun psixoloqa cavabı" əsərində biheviorizmi kəskin tənqid etmişdir.
Biheviorizm qısa müddət ərzində Amerikan psixologiyasının əsas cərəyanına çevrildi və Avropa ölkələrinə də yayıldı. Çünki XX yüzilliyin əvvəllərində psixologiyanın nailiyyətlərindən praktik məqsədlərlə istifadə olunması məsələləri kəskin surətdə qarşıda dururdu.

## Tənqidi

1959-cu ildə Noam Çomski biheviorizmi və ümumiyyətlə empirizmi tənqid etmişdi. Bu addımı koqnitiv inqilabın başlanğıcı sayılır.

## Mənbə
* Bayramov Ə. S., Əlizadə Ə. Ə., — Psixologiya. Bakı, "Çinar-Çap", 2006, — 620 səh.
* Гиппенрейтер Ю. Б. – Введение в общую психологию. Курс лекций. – М.: Черо, МПСИ, Омега-Л, 2006. – 336 с.
* Маклаков А. Г. – Общая психология. СПб.: Питер, 2006. – 583 с.
* Хэйес Н., Оррелл С. – Что такое психология? – М.: Изд-во Эксмо, 2005. – 688 с.
* Лурия А. Р. – Лекции по общей психологии. СПб.: Питер, 2007. – 320с.
* Рубинштейн С. Л. – Основы общей психоогии. СПб., 1998
* Аткинсон и др., Введение в психологию – СПб, М., 2003. 232. с
* Материал из Википедии – свободной энциклопедии
* http://www.i-u.ru/ 
* Гальперин П. Я., Ждан А. Н. – Хрестоматия по истории психологии. М.: Изд-во МГУ, 1980

## İstinadlar
Məmmədqulu Şuşinski

**Məmmədqulu (Məhəmmədqulu) Şuşinski** və ya **Dabbax Məmmədqulu (Məhəmmədqulu)** () — XIX–XX əsr Azərbaycan müğənni-xanəndəsi, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndəsi.

## Həyat və yaradıcılığı
Məmmədqulu 1874-cü ildə Şuşa şəhərində yerləşən "Ayaqyalın qurdlar" (Kiçik qurdlar) məhəlləsində dabbaq ailəsində doğulmuşdur. O, ailəsi kimi dabbaqlıqla məşğul olduğu üçün "Dabbax Məmmədqulu" ləqəbi ilə çağırılmışdır. İlk təhsilini Şuşada Kor Xəlifənin hücrəsində alan Məmmədqulu tarzən Şüşülü Qrikorun dəstəsinə qoşulmuşdur. Atası tərəfindən Mir Möhsün Nəvvabın məktəbinə göndərilən Məmmədqulu burada üç il muğam dərsləri keçmiş, 19 yaşında olarkən Qarabağın musiqi məclislərində xanəndəlik etməyə başlamışdır. 20 yaşında olarkən o, tarzən Qrikor, qarmonçu İsi bəylə məclislərdə iştirak etmiş, "Qarabağ şikəstəsi"ni özünəməxsus şəkildə oxumuşdur.

Məmmədqulunun xanəndəliyik sənətinin formalaşmasında XIX əsr müğənnisi Şahsənəm oğlu Dəli İsmayılın və tarzən Şüşülü Qrikorun köməyi olmuşdur. Dəli İsmayıl onun zil səsini, zəngulələrini nəzərə almış, ona ilk öncə major ruhlu muğamları, ələlxüsus "Hasar", "Müxalif", "Kürdü-Şahnaz", "Heyratı" kimi uzun nəfəs, davamlı zəngulə tələb edən muğamları öyrətmişdi. Malıbəyli Həmid də Məmmədqulunun ifaçılıq istiqamətinin müəyyənləşməsində rol oynamışdır. Onların dostluq əlaqələri nəticəsində Məmmədqulu Gəncə, Şirvan və Tiflis məclislərində tanınmağa başlamışdır.

Tiflis məclislərinin birində Məmmədqulu ilə yaxından tanış olan Bülbülcan bir neçə il ərzində Tiflisdə dəvət olunduğu məclislərə onu özü ilə aparmışdır. Məmmədqulu 1905-ci ildən sonra Şuşaya qayıtmış və yenidən Şuşa məclislərində iştirak etməyə davam etmişdir. O, tarzən Tatevos Arutyunovla ifa etmiş, bir neçə dəfə İran məclislərinə dəvət olunmuşdur.

1913-cü ildə Şəkili Ələsgər, Keçəçioğlu Məhəmməd, İslam Abdullayev və Seyid Şuşinski ilə birgə "Ekstrafon" aksioner şirkəti tərəfindən Kiyev şəhərinə dəvət olunan Məmmədqulu tarzən Arsen Yaramışev və kamançaçalan Moses Quliyansın müşayiəti ilə "Bayatı-Kürd", "Zabul-Segah", "Kürdü-Şahnaz", "Qatar", "Hasar", "Müxalif", "Qarabağ şikəstəsi", "Heyratı" muğamlarını, "Axşam oldu" təsnifini qrammafon vallarına yazdırmışdır.

Xanəndə Məmmədqulu Şuşinski 1929-cu ilin mart ayında Şuşada 55 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Musa Şuşinski (Məmmədqulunun bacısı oğlu)
* Qasım Abdullayev
* Davud Səfiyarov
Əl üstə kimin əli (oyun)

**Əl üstə kimin əli** Azərbaycan uşaq oyunu.

## Yaş
6-14
## Oyunçuların sayı
5-8 nəfər.
## Oyun qaydası
Uşaqlardan biri qarşıya çıxır və başını (bədənini) aşağı əyir. Digər uşaqlardan biri əllərini qarşıda əyilmiş uşağın kürəklərinə qoyur. Başqa uşaqlar isə bir səslə ondan soruşur: - əl üstə kimin əli? Əgər əyilən uşaq əlin kimin əli olduğunu düzgün tapmazsa o biri uşaqlar əllərini həmin uşağın kürəyinə vurur və hündürdən ahəngdar bir səslə deyirlər: «Götürün vurun yalandır». Sonra isə digər uşaqlardan biri əllərini əyilən uşağın kürəyinə qoyur. Oyun əlin kimin əli olduğu tapılan müddətə qədər davam edir. Elə ki, əlin kimin əli olduğu tapıldı, əli tapılan uşaq əyiləni əvəz edir.

## İstinad

“Mütəhərrik və əyləncəli oyunlar”, Baloğlan Quliyev, (Bakı – «ADPU» nəşriyyatı-2011)
Günvurma

**Günvurma** — əsasən 5 yaşdan aşağı, 65 yaşdan yuxarı insanlarda, xərçəng, şəkər xəstələri, təzyiq və böyrəkləri ilə  bağlı problemi olan insanlarda, düzgün qidalanmayan və yanlış pəhriz saxlayanlarda, psixoloji problemi olanlarda və hamilə qadınlarda təsadüf edilir.
  
## Dərəcələri
Günvurma ağırlıq dərəcəsinə görə 3 yerə ayrılır:  
*yüngül dərəcə 
*orta dərəcə 
*ağır dərəcə

### Yüngül dərəcə
Ürəkbulanma, göz bəbəklərinin genişlənməsi, təngnəfəslik, nəbzin döyünməsinin sürətlənməsi, baş ağrıları ilə müşahidə edilir.

### Orta dərəcə
Kəskin baş ağrıları, qaytarma-qusma, qulağın batması, son dərəcə halsızlıq, bədəndə temperaturun artması, huşitirmə halları ilə müşahidə olunur.

### Ağır dərəcə
Günvurmanın ağır forması  hətta, ölümlə nəticələnə bilər. Kəskin halsızlıq, temperaturun 40 dərəcədən yuxarı qalxması, nəcis və sidiyin qeyri-iradi şəkildə xaric olması, qarabasmaların gözə görünməsi, koma ilə müşahidə olunur.

## Əlamətlər
*Bədən hərarətinin 41&nbsp;°C-dək yüksəlməsi.
*Qızarmış quru dəri.
*Əsəbilik.
*Huşun itirilməsi.
*Tezləşmiş zəif nəbz, ürək ritminin pozulması.
*Tezləşmiş səthi tənəffüs.

## İlk yardım
*Zərərçəkmişin sərin yerə aparılması.
*Ona sərin su vermək.
*Vəziyyətinə nəzarət etmək və pisləşmə olarsa, nəzərdən qaçırmamaq.
*Dar, isti və tərli geyimdən azad etmək.
*Qasıq, qoltuqaltı və boyun nahiyələrinə soyuq yaş kompres qoymaq, zərərçəkmişin bədənini məsafələrlə bükərək soyutmaq, havanın ventilyasiyasını təmin etmək.
*Dərini spirtlə silmək olmaz, spirt məsamələri daraldaraq istiliyin xaric olmasına mane olur.
*Günvurma  zamanı qəflətən tənəffüsün dayanması və yaxud miokard infarktı inkişaf edə bilər, reanimasiya tədbirlərinə hazır olmaq gərəkdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*http://www.merkeziklinika.az/articles/view/?id=723 
*http://vital.az/tty.html
Qırmızı Ordu Fraksiyası

**Qırmızı Ordu Fraksiyası** (, ilkin mərhələlərdə *Baader-Meinhof Group)* — Qərbi Almaniyanın ən məşhur sol yönümlü militant qrupu. 
1970-ci ildə Andreas Baader, Gudrun Enslin, Horst Mahler, Yan-Karl Raspe, İmgrad Möller və başqaları tərəfindən formalaşdırılmışdır. Onların aralarında Ulrike Meinhof da var idi.

## Ümumi məlumat
Qırmızı Ordu Fraksiyası Avropada bu formatda yaranmış ilk birlik idi. 60-ci ilər tələbə hərəkatlarından və üsyanlarından sonra tam formalaşmış ardıcıl təşkilata çevrildi. Pasifist xarakterli hadisələr 1968-ci ilin mayında Parisdə başlasa da, solun – şəhər gerillası modelində triumfu QOF(RAF) oldu.

## Qırmızı Ordu Fraksiyasına istinad edən hücumlar

## Xarici keçidlər
http://en.wikipedia.org/wiki/Red_Army_Faction
http://solfront.org/
Lotreamon

**Lotreamon**  (, əsl  adı *Isidore Lucien Ducasse;*  ) — Fransız şair.

## Həyatı
Haqqında çox az məlumat olan İsidore Ducassenin ləqəbi Comte de Lotreamondur. 4 Aprel 1846-cı ildə Uruqvayda Montevideoda doğulmuşdur. Atası Fransa səfirliyində işləyirdi. Anası Lotreamon 18 aylıq ikən vəfat edir, intihar etdiyi barədə də şübhələr vardır. Uruqvayda keçirdiyi gəncliyi bir sirr olaraq qalmışdır. Paraqvay vətəndaş müharibəsi və vəbanın çox yayıldığı bir zamanda 10 yaşında ikən atası tərəfindən təhsilini bitirməsi üçün Fransaya, Tarbesə göndərilmişdir. Tarbes və Pauda lovğa, içinə qapalı və ciddi görkəmli olaraq görülmüşdür. Burada o Latın dili və riyaziyyat dərslərindəki uğursuzluğunu ədəbiyyata olan marağı və müvəffəqiyyəti ilə əvəz edə bilmişdir. Biologiya ilə də yaxından maraqlanan Lotreamon bu biliklərini Maldororun mahnıları əsərində çox istifadə etmişdir. 19 yaşında məktəbi bitirdikdən sonra onun səfərlər etdiyi barədə fikirlər var. Bu səfərlərin Uruqvaya atasını görməyə və Fransaya ədəbi əlaqələr yaratmaq üçün olduğu güman edilir. 1867 və ya 1868-ci ildə heç bir qeydiyyat olmamasına baxmayaraq Parisdə pilotexnik və ya mədən məktəbində oxuduğu fikirləri irəli sürülmüşdür.Tədqiqatçıların çoxu Lotreamon Parisdə olarkən Maldororun mahnılarının çıxdığını düşünürlər. 24 yaşında bir otel otağında intihar edərək vəfat etmişdir. Ən məşhur əsəri Maldororun mahnılarıdır.

## Maldororun mahnıları
1868-ci ildə Lotreamon Uruqvaya atasına Maldororun ilk hissəsini göstərmək və maliyyə dəstəyi aımaq üçün səfər edir. İlk hissə anonym olaraq 1868-ci ildə nəşr olunmuşdur. Emil Zolya, Viktor Hüqo kimi fransız ədəbiyyatının məşhur adları üçün redactor olaraq işləmiş Albert Lacroix və Joseph Proudhon tərəfindən kitabın son versiyasının düzəlişləri edildi. 1869-cu ilin yazında əsər  çap olundu. Lacroix şirkəti kitabın dəyərləri təhqir edən hesab edərək məhkəməyə düşəcəyindən qorxdu və heç vaxt kitabı satışa çıxarmadı.
Maldororun mahnıları fövqəladə məcazlar və xüsusiyyətlər daşıyan, tanrıya üsyan edən və insanın daha çox heyvani cəhətlərini göstərən mənzum nəsrlə yazılmış kitabdır. Bu kitabla Lotreamon Fransız ədəbiyyatında daimi bir yer tutmuşdur. Sürrealist cərəyanın mühüm rəmzlərindən biri olmuşdur.

## Haqqındakı düşüncələr

* "Maldororun VI mahnısını oxuyanda öz yazdıqlarından utandım.”- Andre Jid
* "Maldororun bir az dadına baxanda bütün şeirlər kölgədə qalır." - Araqon
* "Lotreamonu açın! Bütün ədəbiyyat bir çətir kimi tərsinə dönəcək." - Frensis Ponq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  http://www.cavi.univ-paris3.fr/phalese/Maldororhtml/documents/Biographie.htm 
*  Lautréamont on french wikisource
*  Comte de Lautréamont, ''Les Chants de Maldoror'', at athena.unige.ch 
*  Maldoror: Le Site
*  http://www.chass.utoronto.ca/french/sable/recherche/catalogues/lautreamont/index.htm 
* Lautréamont illustrated by Ricardo Castro