Tenreklər

**Tenrek** () – Madaqaskarda yaşayan, endemik məməlilər ailəsi. Tenreklər müxtəlif xüsusiyyətlərə malik heyvanlardır və konvergent təkamül nəticəsində bir çox növü kirpi, siçan, opossum, yereşən və ya siçovullara bənzəyir. Bu heyvanların müxtəlif yaşayış mühitlərində, o cümlədən akvatik, ağacda yaşayan, yerüstü və torpaqda yaşayan növləri mövcuddur. İri kirpi kimi tenrek növləri Madaqaskarın quru yarpaqlı meşələrində tapıla bilər.

## Taksonomiya
Tenreklərin 29–37 milyon il əvvəl, Afrika üzərindən üzərək Madaqaskara keçmiş bir növdən təkamül etdiyi düşünülür. Tenrek ailəsinin Madaqaskara necə gəldiyi hələ tam aydın olmasa da, ən güclü hipotezə görə, bir neçə tenrek kiçik bir qrup şəklində üzən bitkilərlə Mozambik kanalını keçmişdir. Tenrek ailəsi Madaqaskara köçən və burada çoxalan dörd yerli məməli ailəsindən biridir. Madaqaskara yerləşdikdən sonra tenreklər müxtəlif mühitlərdə yaşayış sahələri tutmuş və konvergent təkamül nəticəsində digər oxşar olmayan məməlilərlə bənzər xüsusiyyətlər inkişaf etdirmişlər. Məsələn, bəzi növləri kirpi tikanlarına sahibdir və təhlükə qarşısında top halında yuvarlana bilir. Bu, konvergent təkamülün bariz nümunəsidir.

## Xüsusiyyətləri
Tenreklər, müxtəlif bədən ölçülərinə malik kiçik məməlilərlə tanınır. Ən kiçik növlərin uzunluğu 4.5 sm, ağırlığı isə 5 qramdır. Ən böyük növün isə uzunluğu 39 sm-ə qədər, ağırlığı isə 1 kiloqramdan çox ola bilər. Tenreklər, bədənlərindən çıxan səsləri təkrarlayaraq ətraflarını duymaq üçün səs dalğalarından istifadə edən nadir məməlilərdən biridir. Bundan başqa, tenreklərin bağırsaq və urogenital sistemləri birgə açılışa (kloaka) sahibdir ki, bu xüsusiyyət quşlar, sürünənlər və amfibiyalarla əlaqəlidir. Tenreklərin çoxu omnivordur (hər şey yeyən) və invertebratlarla qidalanır. Onların bədən temperaturu çox aşağıdır və bu səbəbdən digər məməlilərdən fərqli olaraq spermanın soyudulması üçün skrotuma ehtiyacları yoxdur.

## Davranışı
Çox sayda tenrek növü gecə aktivdir və zəif görmə qabiliyyətinə sahibdir, lakin digər duyğuları yaxşı inkişaf etmişdir, xüsusilə kirpikləri çox həssasdır. Tenreklərin diş quruluşu da fərqlidir və 32 ilə 42 arasında dişə sahibdirlər. Hamiləlik müddəti 50–64 gündür və nisbətən inkişaf etməmiş bala doğurlar. "Tailless tenrec" növü 32 bala verə bilir və dişiləri 29 süd vəzisi ilə dünyada ən çox süd verən məməlilərdən biridir.

## İnsanlarla əlaqəsi
Madaqaskarın bəzi adalarında, xüsusilə Mavriki və Mayotta adalarında əhali tenrek əti yeyir, lakin bu ət çətin tapılır və düzgün hazırlanmadığı təqdirdə ciddi tibbi problemlər yarada bilər. Tenrek növlərindən "*[[Echinops telfairi]]*"nin genetikası "*Mammalian Genome Project*" çərçivəsində təhlil ediləcək 16 məməli növündən biridir və gələcəkdə biomedikal araşdırmalarda model orqanizm kimi istifadə edilə bilər.

## Təhlükələri
Tenrek növləri üçün əsas təhlükələr arasında meşələrin kəsilməsi, ovlanma, təsadüfi ölümlər və iqlim dəyişikliyi vardır. Meşələrin məhv edilməsi, kənd təsərrüfatı, kommersiya fəaliyyətləri və mədənçilik sahələrinin inkişafı Madaqaskarda tenrek növlərinin yaşayış sahələrinə mənfi təsir göstərir. Hazırda 31 tenrek növü məlumdur, bunlardan 24-ü "Təhdid altında olmayan", 1-i "haqqında az məlumat olan", 4-ü "Həssas" və 2-si "Təhlükə altında" olan növ kimi qiymətləndirilmişdir.

## İstinadlar