Plantar əzələ

**Plantar əzələ** —  arxa baldır əzələsi.

İncə əzələli qarın və uzun nazik vətərdən ibarətdir. Axilles vətəri qədər qalın olmasa da, plantar vətər (uzunluğu 30-45 sm (12-18 düym) arasındadır) insan bədənindəki ən uzun vətərdir. Vətər istisna olmaqla, plantar əzələ təxminən 5-10 sm (2.0-3.9 düym) uzunluğundadır və əhalinin 8-12% -ində yoxdur.

Baldırın ikibaşlı əzələsi və soleus əzələləri ilə birlikdə ayağın arxa hissəsindəki plantar bükmələrdən biridir. İnsan əcdadları ağaca dırmaşmaqdan dik yeriməyə keçdikdə plantar əzələnin əhəmiyyətsiz bir əzələyə çevrildiyi düşünülür və anatomik cəhətdən müasir insanlarda o, ilk növbədə baldırın ikibaşlı əzələsi vasitəsilə hərəkət edir.
## Strukturu

Plantar əzələsi bud sümüyünün lateral suprakondilar silsiləsinin aşağı hissəsi, baldırın ikibaşlı əzələsinin yan hissəsinin mənşəyindən bir qədər yuxarı hissədə olur.

O, diz oynağının arxasından inferomedial istiqamətdə keçir və distal olaraq Axilles vətərinə yapışaraq vətəri olur. Bəzən daban sümüyününün orta hissəsinə ayrıca bağlanır.
### İnnervasiyası
 
Plantar əzələ oma kələfindəki oturaq sinirin bir qolu olan qamış siniri tərəfindən innervasiya olunur. Büzülmə üçün siqnal beynin alın payında pre-mərkəzi girus (ilkin motor korteksi) ilə başlayır. Üst motor neyronları stimullaşdırılır və daxili kapsul vasitəsilə kortikospinal yola bir siqnal göndərir.

Yanal kortikospinal yolun kəsişməsi medulyar piramidalarda baş verir, sonra liflər onurğa beyninin əks tərəfində aşağıya doğru davam edir. Yuxarı motor neyronları sakral pleksusda onurğa beyninin ön buynuzunda aşağı motor neyronları ilə sinaps edir (L4, L5, S1-4 onurğa sinirlərinin ön budaqlarından əmələ gəlir).

Aşağı motor neyronlarının lifləri oturaq siniri boyunca davam edir və sonra qamış siniri və ümumi incik sinirlərə ayrılır. Qamış siniri diz oynağında medial olaraq keçir. Qamış siniri hərəkət potensialı aldıqda plantaris əzələsi daralır, ayağın və dizin zəif plantar əyilməsini təmin edir.
### Yaranması
 
Əzələ çəp dizaltı bağdan yarana bilər. Baldırın ikibaşlı əzələsinin başı ilə əlaqə və əzələnin diz qapağı ilə lifli genişlənməsi qeyri-adi deyil.
## Funksiyası

Plantar əzələ zəif plantar ayaq biləyi birləşməsini və diz oynağını bükür. Plantar əzələ ayağın mövqeyi ilə bağlı mərkəzi sinir sisteminə proprioseptiv məlumat göndərə bilər. Proprioseptiv reseptorların aşağı ətraflərın qeyri-adi yüksək sıxlığı bu fikri dəstəkləyir.

Plantar əzələnin motor funksiyası o qədər minimaldır ki, onun uzun vətərini kiçik funksional defisitlə başqa yerdə bərpa etmək üçün asanlıqla çıxarmaq olar. Çox vaxt tibb tələbələri tərəfindən sinir ilə səhv salınır (və buna görə də "birinci kursun siniri" adlandırılır). Bu əzələ digər primatlar üçün ayaq tutmaq üçün faydalı olmuşdur.
## Klinik əhəmiyyəti

Adətən plantar əzələ ilə əlaqəli ümumi bir zədə tennis ayağı adlanan bir vəziyyətdir. Baldır ağrısı plantar əzələnin yırtığı ilə izah oluna bilsə də, son ultrasəs tədqiqatları tennis ayağının daha çox eninə zolaqlı əzələ yırtıqlardan qaynaqlandığını göstərdi.

Bir klinik tədqiqatda tennis ayağı diaqnozu qoyulmuş 141 xəstədən 94-də (66,7%) qismən qastroknemius yırtığı, yalnız 2 xəstədə (1,4%) isə plantar vətər yırtığı olmuşdur.

Müəyyən istiqamətdə sürətli ayaq hərəkəti tələb edən tennis, basketbol və futbol kimi idmanlarda qaçmaq, tullanmaq və ya bir ayağı itələmək nəticəsində zədə baş verə bilər. İzolyasiya edilmiş plantaris əzələlərinin gərginliyi nadir hallarda olur və yırtıqlar adətən alt ayağın arxa hissəsindəki digər əzələlərin zədələnməsi ilə birlikdə baş verir. Plantar yırtığının simptomları arasında fiziki fəaliyyət zamanı nahiyədə eşidilən səs, şişlik, ayağın arxasındakı ağrı və daimi ağrılar ola bilər. Ayaq biləyinin əyilməsi də ağrılı ola bilər.
## Əlavə şəkillər


 File:Plantaris muscle - animation.gif|Animasiya
 File:Sobo 1909 304.png|Baldır əzələsi altında plantar əzələ görünür.
 File:Plantaris muscle by Sanjoy Sanyal.webm|Parçalanma videosu (59 s)
 Image:Gray1242.png|Ayaq biləyinin ətrafındakı sinovial tendon örtükləri. Orta aspekt. (Aşağı sağda işarələnmiş plantar vətər.)
 Image:Gray438-Musculus plantaris.png|Ayağın arxa əzələləri. Səthi təbəqə.
 File:Gray440 - Plantaris.svg|Ayağın ortasından keçən kəsişmə.
 File:Plantaris muscle 2.jpg|Plantar əzələ
 File:Space of the gastrocnemius and soleus - text.png|Plantar əzələsinin vətərləri ağ oxlarla göstərilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* PTCentral