İkinci Nügədi

**İkinci Nügədi** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun İkinci Nügədi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Eyniadlı bələdiyyənin tərkibindədir.

## Tarixi
Kolxozlaşma dövrünə qədər vahid kənd olan Nügədi, idarəetmənin asanlaşdırılması üçün 1-ci və 2-ciyə bölünmüşdür. Hal-hazırda da 1-dən 5-ə qədər məhəllələr 1-ci Nügədi ərazisində 6-dan 9-a qədər məhəllələr 2-ci Nügədinin ərazisindədir. 2-ci Nügədinin məhəllələri 6-cı, 7-ci, 8-ci və 9-cu məhəllələrdir. Kəndin əsl adı Nügdi olmuş, daha sonradan Nügədi kimi səsləndirilmişdir. 1970–80-ci illərə qədər yaşlı adamlar bu kəndi Nügdi (1-ci və 2-ci Nügədilər birlikdə) adlandırmışlar. Kəndin əhalisinin əsasən Dərbənd yaxınlığındakı Nügdi kəndindən köçərək gəldiyi hesab edilir.

Yerli qocaların rəvayətlərinə görə, keçmişdə indiki kəndin ərazisində Quba sakinlərinin alma bağları var idi və nəticədə Nügədini  əsasını qoymuşlar.  Nügədi adı tat dilindən "yeni kənd" deməkdir və ətraf kəndlərdə yaşayan tatdilli əhali tərəfindən verilmişdir.  Əvvəlcə Nügədi kəndi vahid bir bütöv təşkil edirdi.  Sonradan Nügədi, Birinci (Birinci) Nügədi və İkinci (İkinci) Nügədi[3][4]dən iki ayrı inzibati vahid təşkil edildi, hər iki kəndi Qaraçay çayı ayırır[5].

F. A. Şnitnikov "1832-ci il Quba əyalətinin təsviri"ndə  Nügədi haqqında yazır: “  Suyu bütün əyalətdə sağlamlıq üçün ən yaxşı hesab edilən Qaraçay çayında Nügədi, iqlimi Qubadan daha təravətlidir və böyük qarlı dağlardan təpələrlə qorunur, iqlim havada nəzərəçarpacaq dəyişikliklərə məruz qalmır. , buna görə də sakinlər arasında xəstəliklər daha az nəzərə çarpır”[6].

Nügədi uzun müddət bağçılıq rayonu kimi tanınır.  19-cu əsrə aid bir mənbə deyirdi: “Şəhərlilər[7] xüsusilə bağçılıqla məşhur olan böyük şəhərətrafı Nügədi kəndində çoxlu bağlar əldə etdilər”[8].

1831-ci ildə kollegial registrator Xotyanovski tərəfindən tərtib edilmiş “Quba vilayətinin kameral təsviri”nə əsasən, Taib bəy Hacı Çələbi oğluna məxsus Nyuqedi kəndində əhali əkinçilik və bostançılıqla məşğul olan sünni azərbaycanlılardan ibarət idi.  Kəndin Kəndxudası Hacıməd Tanrıverdi oğlu idi[9].

1857-ci il üçün Qafqaz təqvimində əhalisi azərbaycanlıların (mənbədə tatarların) yaşadığı Quba qəzasının Nügədi qəsəbəsinin adı çəkilir, danışıq dili azərbaycancadır və sünni məzhəbinə mənsub dindar müsəlmanlardır[10].

## Toponimikası
Kənd Qaraçayın sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi r-nun ərazisində nisbətən yeni salınan kəndlərdəndir. Nügədi tat dilində "yeni kənd" deməkdir. Oykonimin birinci komponenti fərqləndirici xüsusiyyətə malikdir.

## Mədəniyyəti
3 məktəb, 2 məscid, 1 şadlıq sarayı var. Əhalinin bir çoxu dövlət işlərində çalışır. Əsasən müəllimlik sahəsində irəliləyiş güclüdür. Kənddə üç orta məktəb və bir məktəbəqədər təhsil müəssisəsi fəaliyyət göstərir.

## Coğrafiyası və iqlimi
İçməli su əsasən arteizan quyularından alınır. Hava qışda soyuq, nəm, rütubət yüksək, yayda sərin olur. Yaz və payız aylarında çoxlu yağışlar yağır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 8774 nəfər əhali yaşayır.

## Tanınmış şəxsləri
* Zümrüd Məmmədova (1956) — Xalq artisti.
* Məcnun Hacıbəyov (1935–2021) — Əməkdar artist.
* Azad Nəbiyev (1945–2012) — Professor (1981).

## İqtisadiyyatı
İkinci Nügədi kəndi Qubanın ən qədim meyvəçilik ənənələri olan kəndlərindəndir. Əhali əsasən meyvəçilik (alma, armud, gaval, gilas və digər çəyirdəkli meyvələr, heyva, əzgil, qoz, fındıq) ilə məşğul olur.

İkinci əsas sahə turizmdir. Kənddə çoxlu səfalı bulaqlar, göllər var. Əsasən Bakı əhalisinin sevimli istirahət guşəsidir. Kənddə cınqıl karxanaları da mövcuddur. Bu karxanalar kəndin əsas su mənbəyi olan Qaraçayın yatağını dərinləşdirməklə minilliklərlə formalaşmış ekosistemə dağıdıcı zərbə vurmaqdadırlar. Bunun nəticəsi olaraq Quba rayonunun ən böyük torpaq ərazisinə malik bu kəndin təsərrüfatlarının qidalandığı suvarma sistemi də təhlükə altındadır. Yəqin ki, yaxın gələcəkdə kənd həm suvarma , həm də içməli su cəhətdən çox ciddi problemlərlə üzləşəcək. Az sayda iri və xırda buynuzlu mal-qara da saxlanılır. Şəxsi maldar təsərrüfatları yaradılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax