open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şomod (medye)

**Şomod** (, ; ,  ) — Macarıstanın inzibati ərazi bölgüsü.

## Coğrafiyası
Şomod medyesi Macarıstanın cənub-qərbində, Xorvatiya ilə sərhəddə yerləşir. Drava çayının və Balaton gölünün cənub sahili boyunca uzanır. Macarıstanın Zala, Vesprem, Feyer, Tolna və Baranya medyeləri ilə qonşudur. Ölkənin ən sıx əhalisi olan medyesidir. Paytaxtı Kapoşvar şəhəridir. Sahəsi 6036&nbsp;km²-dir.

## Tarixi
Şomod Macarıstan krallığında mövcud olan inzibati ərazi bölgüsünün adıdır. Medye hazırda müasir Macarıstan ərazisinin cənub-qərbində yerləşir və sahəsi daha böyükdür. Paytaxtı Macarıstan krallığında olduğu kimi Kapoşvar şəhəridir.

## Demoqrafiyası
2015-ci ilin  siyahıyaalınmasına əsasən Şomod medyesinin əhalisi 312084 nəfərdir.

### Etnik tərkibi
Şomod medyesinin əhalisi əsasən macarlardan təşkil olunsa da, müəyyən qrup romanlar (təx. 16000), almanlar (3000) və xorvatlar da (1500) ərazidə məskunlaşmışdır.

Ümumi əhalisi (2011-ci ilin siyahıyaalınması): 316137 nəfər

Etnik qruplar (2011-ci ilin siyahıyaalınması):  Etnik qruplarını təyin edənlər: 287692 nəfər:

*Macarlar: 265464 (92,27%)
*Qaraçılar: 16167 (5,62%)
*Almanlar: 3039 (1,06%)
*Digərləri və ya etnik mənsubiyyətləri müəyyən edilməyən şəxslər: 3022 (1,05%)

2011-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən təxminən 46000 nəfər etnik mənsubiyyətini bildirməmişdir.

### Din
2011-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən Şomod medyesində əhalinin dini inancı:
*Katoliklər– 168307;
*Macarıstanda Reform kilsəsi – 21176;
*Evangelik kilsəsi – 5807;
*Digər dinlər – 3829;  
*Dinsizlik – 35503; 
*Ateizm – 3056;
**Dinini təyin etməyənlər* – 78459.

## Regional strukturu

## Ərazi vahidləri
Şomod medyesində **1** medye, **15** rayon, **2** böyük kənd və **227** kənd yerləşir.

;Medyenin mərkəzi
(2011-ci ilin siyahıyalınmasına əsasən sıralanmışdır)
* Kapoşvar (66,245) – medye mərkəzi

;Rayonları

*Şiofok (25,045)
*Marçali (11,736)
*Barç (11,420)
*Nadatad (11,032)
*Balatonboqlar (5,736)
*Balatonlelle (5,217)
*Çurqo (5,214)
*Fonyod (4,793)
*Tab (4,533)
*Nadbayom (3,330)
*Lendeltoti (3,050)
*Kadarkut (2,653)
*Zamardi (2,386)
*Balatonföldvar (2,207)
*İqal (1,270)

## Qalereya


Fayl:Kaposvár Nagyboldogasszony Székesegyház.jpg|Şomod medyesinin paytaxtı Kapoşvar şəhəri
Fayl:Siófok vasútállomás.jpg|Şiofok
Fayl:Siofok-passe du port.jpg|Balatonföldvar yaxınlığında Balaton gölü
Fayl:Koroshegy viaduct 03.jpg|
Fayl:Kaposvar House of Rippl-Ronai.jpg|İojef Rippl-Ronayın evi
Fayl:Lakóház-tájház, Istvándi.JPG|İştvandidə ənənəvi macar evi
Fayl:Somogyvámos - The temple in the puszta.jpg|
Fayl:Balatonvilágosi kilátás.jpg|Balaton gölü



## Beynəlxalq əlaqələri
Şomod medyesinin aşağıdakı şəhərlər ilə beynəlxalq əlaqələri mövcuddur:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official site in Hungarian
* Somogyi Hírlap (sonline.hu) - The county portal
* Hungary at GeoHive
Qrand-Ans

**Qrand-Ans** (, ) — Haiti Respublikası 10 departamentindən biri. İnzibati mərkəz Jeremi şəhəridir.

2003-cü ildə bölünmədən sonra Miraqoan və Ans-Vo rayonlarında yeni bir Nip departamenti ayrılmışdır.

Bölünmədən sonra departamentin sahəsi — 1912 km²,  əhalisi isə — 425 878 nəfər təşkil edirdi (2009).

## Dairələri və kommunaları
Departament 3 dairə və  12 kommunalara bölünür:

* Ans-d’Eno
** Ans-d’Eno (Anse-d’Ainault)
** Dam-Mari (Dame-Marie)
** İrua (Les Irois)
* Koray
** Koray (Corail)
** Rozo (Roseaux)
** Bomon (Beaumont)
** Pestel (Pestel)
* Jeremi
** Jeremi (Jérémie)
** Abrikot (Abricots)
** Tru-Bonbon (Trou-Bonbon)
** Moron (Moron)
** Şambelan (Chambellan)

## Həmçinin bax
* Haitinin departamentləri
Qinnal ağcaqayını

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid bitki yarımnövü.

## Arealı
Uzaq Şərqin оrta və cənub hissələrində çay ətrafı ərazilərdə yabani halda bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 3-7 m-ə çatan kоl və ya ağac bitkisidir. Yarpaq ayası оval-uzunsоv, ucu biz, 3 dilimli, kənarı ikiqat mişar dişlidir. Yarpaqlar açıldıqda əvvəlcə çəhrayı-qırmızı, sоnra tünd-yaşıl оlur. Payızda bitkinin yarpaqları al-qırmızı rəng alır. Çiçəkləri ətirli, sarımtıl, оval, uzunsaplaqlı süpürgələrdə yеrləşir. May ayında çiçəkləyir, qanadcıqlı mеyvələri sеntyabr ayında yеtişir. 

## Ekologiyası
İşıqsеvən, sоyuğa və quraqlığa az davamlı, nəmişliyə çох tələbkar, duzlu tоrpaqlara dözümsüz ağacdır.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda park və bağlada mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yapon ağcaqayını

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Yaponiyada və Kuril adalarında yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 8–10 m-ə çatan, qırmızı-boz budaqlı iri koldur. Qabığı boz, hamar olub, çatlamır. Gözəl, yaşıl yarpaqları yumru formalı,7–11 dilimlidir, kənarları dişli, diametri 8–15 sm, saplaqlıdır. Saplaqları tüklü, uzunluğu 3–5 sm-dir. Payızda yarpaqları sarı, narıncı-al qırmızı rəng alır. Çiçəkləri al qırmızı rəngli, diametri 1,5 sm-ə qədər olub, 15–20 ədəd olmaqla sallaq hamaş çiçək qrupuna yığılmışdır. Cavan qanadcıqları tüklü olur, sonradan çılpaqlaşır. Aprel ayında yarpaqlardan əvvəl çiçəkləyir. Qanadcıqların uzunluğu 3 sm, çox vaxt tüklü, yarpaqların üzərində sallaq formada olur. Mədəni şəraitdə toxumlarla və ya calaqla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Qışa davamlı, isti və rütubətsevəndir.

## Azərbaycanda yayılması
Respublikamızın bir çox bölgələrində, park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırma üçün çox qiymətli olub, ön planda tək və qrup əkinlərində istifadə edilir.

## Sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Müqəddəs Stefan bazilikası

**Müqəddəs Stefan bazilikası** ()— Macarıstanın Budapeşt şəhərində yerləşən katolik bazilika. O ilk macar kralı I Stefanın şərəfinə Müqəddəs Stefan bazilikası adlandırılmışdır. İlk əvvəl Macarıstanın 6-cı ən böyük kilsəsi sayılan Müqəddəs Stefan bazilikası 1920-ci ildən sonra Papanın əmri ilə bazilika statusu almışdır. Günümüzdə isə Macarıstanın 3-cü ən böyük kilsə binasıdır.

## Tarixi
Bazilikanın inşasına 1851-ci ildə başlanmış, proses 50 ildən çox çəkmişdir. Buna səbəb kilsənin qübbəsinin çökməsi olmuşdur. 1867-ci ildə macar memar Cosef Hildin ölümü ilə yarımçıq qalan tikinti daha sonra digər bir macar memar Mikloş İbl davam etdirmişdir. 1906-cı ildə isə imperator Frans İosifin iştirakı ilə açılışı edilmişdir.

## Memarlığı
Cosef Hildin hazırladığı orginal layihəyə əsasən neo klassik üslubda tikilən bazilika sonrada İblin yeni dizaynı ilə neo renesans üslubda davam etdirilmişdir. Binanın hündürlüyü 96 metrdir. O, Budapeşt Parlament binası ilə eyni yüksəklikdədir. Parlament binası və bazilika arasında bu balans Macarıstanda din və dövlət məsələləri arasındakı tarazlığın simvoludur.

### Bazilikanın zəngləri
Bazilikanın 2 qülləsində ümümilikdə 6 zəng yerləşir. Bunlardan 5-i sol qüllədə, 1-i isə sağ qüllədədir. Sonuncusu, Müqəddəs Stefan zəngi 9250 kq çəkisi, 252 sm diametri ilə Macarıstanın ən böyük zəngidir. Bu zəng adətən ildə 2 dəfə çalınır: 20 avqust saat 17:00 və yeni il günü gecə yarısında. Bazilikanın digər zəngləri aşağıdakılardır:

# ***Müqəddəs Stefan zəngi*** — Perner dəmir zavodu tərəfindən hazırlanmışdır.
# ***Müqəddəs Bakirə Meri zəngi*** — Kilsədəki ən qədim zəng. 1863-cü ildə Peştdə Ferens Valşer tərəfindən hazırlanmışdır. 3100 kq ağırlığındaır. Diametri 178,5 sm-dir.
# ***Müqəddəs II Henri zəngi***- ağırlığı 2150 kq, diametri 150 sm-dir. 1993-cü ildə Passau tərəfindən hazırlanmışdır.
# ***Müqəddəs Qizella zəngi***- 1250 kq, diametri 117,8 sm. Passau tərəfindən hazırlanmışdır.
# ***Müqəddəs Emeric zəngi*** — ağırlığı 750 kq. 1993-cü ildə Passau tərəfindən hazırlanmışdır.
# ***Müqəddəs Erçebet zəngi***- 500 kq, 1993-cü ildə Passau tərəfindən hazırlanmışdır.

## Qalereya

File:Budapest Szent Istvan Bazilika R01.jpg|Bazilikanın cənub-şərdən görünüşü
File:Bazilika légifotó02.jpg|
File:Budapest, St. Stephen's Basilica C13.jpg|
File:Saint Stephen's Basilica (Budapest) vitral.jpg|
File:Budapest, St. Stephen's Basilica C12.jpg|
File:Senyei Károly-Szent Erzsébet.JPG|Müqəddəs Elizabetin heykəli
File:Szent István-bazilika - 01.jpg|
File:At the top of the stairs in the dome of St. Stephen's Basilica in Budapest.jpg|
File:Shrine with St. Stephan's relics.jpg|
File:View from St. Stephen's Basilica.jpg|


## İstinadlar
Monpeliya ağcaqayını

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Aralıq dənizindən Qafqaza və Şimali İrana qədər geniş ərazidə yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 5–10 m-ə, çətirinin еni 4–9 m-ə çatan, yarpağını tökən, assimmеtrik, еnli yumurtavari və ya şarşəkilli kiçik ağac və ya iri kоldur. Bitkinin zоğları əvvəlcə bоz-qоnur, sоnradan tünd-qоnur оlub, qabığı uzun yarıqlıdır. Yarpaqlar qarşılıqlı yеrləşib, parlaq tünd-yaşıl rəngli, uzunluğu 3-6 sm-dir. Aprеl-may aylarında yarpaqları açıldığı dövrdə çiçəkləyir. Çiçək qrupu sarı-yaşıl rəngli çətirdir. Mеyvələri bir-birnə paralеl yеrləşən qanadlara malikdir.

## Ekologiyası
İsti, quru yamaclarda, sеyrək kоlluqlarda bitir. İşıq və istisеvən, sоyuğa və küləyə davamlı bitkidir. Yarımkölgəyə dözür.

## Azərbaycanda yayılması
Abşеrоnda bağ və parklarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Hündür boyuna görə şose ətrafı yolların yaşıllaş-dırılmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

## Yarımnövləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Haitinin Qərb departamenti

**Qərb departamenti** (, ) — Haiti Respublikası 10 departamentindən biri. Sahə — 4 982,6 km², əhalisi — 3 664 620 nəfər (şəhər daxilində - 2 791 058 nəfər, kənd yerlərində - 873 562 nəfər, 2009-cu ildən). İnzibati mərkəzi — Port-o-Prens.

## Coğrafiyası
Departament ölkənin mərkəzi hissəsində yerləşir. Şimalda, Artibonit departamenti və Mərkəzi , Cənub-Şərq departamenti ilə, qərbdə Nip departamenti ilə sərhəddir və şərqdə Dominikan Respublikası ilə sərhəddə olan Qonav dəfnənin suları ilə yuyulur. Departament həmçinin Qonav adasını da əhatə edir. Departamentin şərq hissəsində ölkənin ən böyük Somatr gölü mövcuddur.

## Tarixi
12 yanvar 2010-cu ildə departament son iki əsrdə Haitidə baş verən ən güclü 7.0 zəlzələ baş vermişdir. Leoqan şəhəri ən çox zərər çəkmiş, binaların 80-90% -i məhv edilmişdir.
## Dairələri və kommunaları
Departament 5 dairə və  20 kommunalara bölünür: 
* **[[Arkae (dairə)|Arkae]]**
** Arkae (Arcahaie)
** Kabare (Cabaret)

* **[[Krua-de-Buke (dairə)|Krua-de-Buke]]**
** Krua-de-Buke (Croix-des-Bouquets)
** Qantye (Ganthier)
** Koniyon (Cornillon)
** Tomazo (Thomazeau)
** Fon-Veret (Fonds-Verettes)

* **[[La Qonav]]** (La Gonâve)
** Ans-a-Qalet (Anse-à-Galets)
** Puent-a-Raket (Pointe-à-Raquette)

* **[[Leoqan (dairə)|Leoqan]]**
** Leoqan (Léogâne)
** Peti-Qoav (Petit-Goâve)
** Qran-Qoav (Grand-Goâve)

* **[[Port-o-Prens (dairə)|Port-o-Prens]]**
** Port-o-Prens (Port-au-Prince)
** Karfur (Carrefour)
** Delma (Delmas)
** Petyonvil (Pétionville)
** Site-Soley (Cité Soleil)
** Tabar (Tabarre)
** Koskof (Kenscoff)
** Qresye (Gressier)

## İstinadlar
İkinci London konfransı (1921)

**İkinci London konfransı** - Birinci Dünya müharibəsinin bitməsindən sonra Almaniyanın ödəyəcəyi təzminatın müzakirə edildiyi konfrans. Uğursuzluqla nəticələnən Birinci London konfransının davamıdır.

## Haqqında
1921-ci ilin aprel ayının 29-dan may ayının 5-dək keçirilən ikinci London kofnransında Almaniyanın təzminat ödəməsinə dair komissiyanın qərarı müzakirə edildi. Təzminatın ümumi məbləği 132 mlrd qızıl marka miqdarında müəyyənləşdirildi. Müttəfiqlər Almaniyadan təzminatı ödəmək, sülh müqaviləsinin tərksilah keçirmək və müharibə canilərini təhvil vermək kimi şərtlərini yerinə yetirməyi tələb etdilər.

## Nəticə
Ultimatumun vaxtı qurtaran kimi, 1921-ci ilin may ayının 11-də Almaniya hökuməti bütün bu şərtləri qəbul etdiyini bildirdi. 
## Azərbaycan və konfrans
London konfransında Ə.M.Topçubaşov başda olmaqla mühacirətdə olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nümayəndə heyəti də iştirak edirdi.
## Həmçinin bax
* Birinci London konfransı (1921)
## Ədəbiyyat
* Musa Qasımlı. *Avropa və Amerika ölkələrinin müasir tarixi. 2 hissədə I hissə (1918-1945).* Bakı, Bakı "Dövlət Universiteti nəşriyyatı", 2003. 370 səh.
## İstinadlar
Göyrüşyarpaq ağcaqayın

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şimali Amеrikada, Yеni Mеksikada, Şərqi Arizоnada dağlıq sahələrdə yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 25 m, gövdəsinin diamеtri 1 m-ə qədər оlan sеyrək çətirli ağacdır. Gövdəsinin qabığı bоz, cavan budaqları göyümtül-yaşıl rəngdədir. Yarpaqları 3-5, bəzi hallarda 7-9 ədəd yarpaqcıqdan ibarət оlub, tək lələkşəkillidir. Yarpaqcıqları yumurtavari, еllipisvari, nеştərvari, kənarları dişli, dilimli və ya tamkənarlıdır, qaidəsi dairəvi və ya nizəvaridir, uzunluğu 5-13 sm, еni 2,5 sm-dir. Yarpaqlar hər iki tərəfdən tükcüklərlə örtülü оlur, sоnradan isə çılpaqlaşır. Bitki ikiеvlidir, yarpaq açmazdan qabaq çiçəkləyir. Çiçəkləri yarpaq tumurcuqlarının hər iki tərəfində yеrləşmiş хüsusi çiçək tumurcuğundan inkişaf еdir. Еrkək çiçəkləri 6-8 sm uzunluqda nazik, sallanan sırğadır. Kasayarpaqları bitişikdir, ləçəkləri yохdur. Dişi çiçəkləri 5-8 mm uzunluqdadır, çılpaq, gödək saplaqlara malikdir. Aprеl-may aylarında çiçəkləyir və mеyvəsi avqust- sеntyabr aylarında yеtişir. Qanadlı mеyvələr 3,5-4,8 sm uzunluğunda, 1,5 sm еnində оlub, qanadları itibucaq altında yеrləşir. Tохum yuvası şiş, çılpaq və ya bir qədər tükcüklərlə örtülüdür. Kök bоğazından çохlu pöhrə vеrir.

## Ekologiyası
İşıqsеvən, tеz böyüyəndir, rütubətli və münbit tоrpaqlarda yaхşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Qazaх, Şamaxı, Gəncə, Abşеrоn və bir çох digər rayоnlarda təsadüf оlunur.

## İstifadəsi
Dekorativ bitkidir. Bağ və parklarda yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri

## Yarımnövləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Göyçay bağlarında (rəsm əsəri)

**Göyçay bağlarında ** — azərbaycanlı rəssam Toğrul Nərimanbəyovun 1965–1966-cı illərdə çəkdiyi rəsm əsəri.

## Haqqında
Toğrul Nərimanbəyovun çəkdiyi Göyçay bağlarında rəsm əsərində xalçanın üzərinə sallanmış nar ağacının meyvəli budaqları təsvir olunub. Sağ aşağı küncdə isə vedrə çəkilib. Sonradan bu əsər Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyinin mülkiyyətinə keçib. Bu şəkildən həm də Böyük Sovet Ensiklopediyasında Toğrul Nərimanbəyov haqqında yazılmış məqalədə də illustrasiya kimi istifadə olunub.

Aleksandr Kamenskiy yazır ki, bu rəsm əsəri peyzaj və ya natürmort adlandırıla bilməz çünki burada açıq qeyd olunmuş məkan, təbiət alət dünyasının elementar proporsional əlaqələri yoxdur. O qeyd edir ki, kompozisiya şaquli oxa uyğun olaraq ən azad və qəribə bir şəkildə ayrı ayrı detalları, meyvələri, çiçəkləri, budaqları, səhəngi, xalçanı özündə birləşdirir. Kamenski həm də qeyd edir ki, şəkildə nə birbaşa nə də geri perspektiv yoxdur cisimlər şəklin tam mərkəzində möhkəmlənib və künclərə doğru kiçilir.

Yazıçı Lyudmila Bubnova bu rəsm əsəri haqqında yazırdı:

## Həmçinin bax
* Ana
* Mahnı
* Muğam

## İstinadlar
Həyat naminə (rəsm əsəri)

**Həyat naminə** — azərbaycanlı rəssam Toğrul Nərimanbəyovun 1965-ci ildə çəkdiyi rəsm əsəri.

## Haqqında
Azərbaycanlı rəssam Toğrul Nərimanbəyovun 1963-1965-ci illərdə çəkdiyi müharibəyə qarşı, soyuq və sərt rəsm əsəri. Şəkildə həbs düşərgəsindən uşağı çıxarmaq üçün öz bədənləri ilə tikanlı məftilləri qoparan əsirlər təsvir olunub. 1965-ci ildə bu rəsm əsəri Bakıda keçirilmiş "Sülhün keşiyində" respublika bədii incəsənət sərgisində nümayiş etdirilmişdir.

Nərimanbəyov bu əsərində insanların xoşbəxtliyi üçün canından keçmək qətiyyətini özündə göstərən fədakar igidlik mövzusunu davam etdirir. Həm də qeyd olunur ki həm tutumuna həm də rəsmin koloritinə görə alleqorik məzmun daşıyan bu əsər faşizm qurbanlarını da yad edir.

Qriqori Anisimov yazır ki, rəsm əsərində həyəcanlı qəhrəmanlıq melodiyası səslənir. Və bu əsərdə Meksika monumentalistlərin təcrübəsi hiss olunur. Anisimov isə qeyd edir ki, bu rəsm əsərinin pafosu inqilabi romantikanın pafosudur.

## Həmçinin bax
* Ana
* Mahnı
* Muğam

## İstinadlar
Yaylaqda

**Yaylaqda** — azərbaycanlı rəssam Toğrul Nərimanbəyovun 1966-cı ildə çəkdiyi rəsm əsəri.

## Haqqında
Toğrul Nərimanbəyovun 1966-1967-ci illərdə çəkdiyi Yaylaqda rəsm əsərində rəssam yaylağı təsvir edib. Rəsm əsərinin mərkəzində xalçanın üzərində iki qadın əyləşib, onlardan arxada isə yüklənmiş arabalar, ön planda isə qoyunla birlikdə papaqlı oğlan təsvir edilib. 

Nurəddin Həbibov qeyd edir ki, Nərimanbəyov özünün bu əsərində digər rəsmlərində olduğu kimi rənglərin ən yüksək emosionallığına çatıb. Sənətşünas İvan Qorin yazır ki, bu rəsm əsərində fırça burulur, şişir hərəkət edir, mübarizə aparır həyatın mübarizə nəticəsində güclü olduğunu təsdiq edir. Cisimlər elastik rənglər isə şəndir.
## Həmçinin bax
* Ana
* Mahnı
* Muğam

## İstinadlar
Qara ayaqlar

**Qara ayaqlar** (Qara ayaqca Niitsítapi "Original People"; İngiliscə Blackfoot, Blackfeet), daha çox Kanadada Alberta yaletində, çox az bir qismi də Amerika Birləşmiş Ştatlarında Montana əyalətinin şimal qərbində yaşayan Algonkinlərdən Hindu qəbiləsi. Ən yaxın qohumları Arapaholar, Atsinalar və Şayenlərdir. Düzənlik Hinduları mədəni grupuna daxildirlər. Atabasklardan fərqli bir dil danışan Tsutinalar keçmişdə Qara ayaq konfederasiyasına daxil idilər.

Siyulardan Sihasapa (Qara ayaq) xalqının adı ilə dilləri Algonkin dillerinə girən Siksiká ᓱᖽᐧᖿ (Qara ayaq) xalqının adlarını qarışdırmamaq lazımdır.

## İstinadlar
Qara ayaqca

**Qara ayaqca** ya da **Qara aya dili** və **Siksikaca** (yerli dildə: *Siksiká ᓱᖽᐧᖿ*; ingiliscə: *Blackfoot, Siksika*) — dörd ləhcəsindən üçü (Kainai, Şimali Piegancası, Cənubi Piegancası) Kanada Albertada, biri Amerika Birləşmiş Ştatlarında Montana ştatının şimal-qərbində Qara ayaqlar tərəfindən danışılan Algonkin dilləri ailəsinin Düzənlik Algonkin dillər qrupundan bir hindu dilidir.  2001-ci ildəki rəqəmlərə görə, Kanadada 15,000 etnik Qara ayaqdan 4,500 ü, Amerika Birləşmiş Ştatlarında 5,000-8,000  Qara ayaqdan 100-ə qədəri ana dilində danışa bilir.

Gənclər tərəfindən istifadə edilən köhnə Qara ayakca (və ya Yüksək Qara ayaqca) adlı iki fərqli forma vardır ki, bu da yaşlılar tərəfindən istifadə edilir və Yeni Qara ayaqca (və ya Müasir Qara ayaqca) istifadə olunur.
## İstinadlar
Reyx

**Reich** ( ) — Azərbaycan dilində ***Reyx*** olaraq oxunur. Hərfi mənası imperatorluq, krallıq, dövlət və zənginlikdir; tarixdə isə Almanların dünyada söz sahibi olduğu dövrlərə verilən ad. Tarixdə üç ədəd Reyx dövrü olmuşdur.

## Birinci Reyx
* **Rəsmi adı:** Müqəddəs Roma İmperatorluğu (*Heiliges Römisches Reich*), Alman Millətinin Müqəddəs İmperatorluğu (1512-ci il qərarnaməsi ilə belə adlandırılmışdır; *Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation*)
* **Mövcud olduğu tarix:** 962 – 1806
* **Paytaxt:** Roma (962–1448), Vyana (1448–1806)
* **Yaradıcısı:** I Otto (962–973)

962-ci ildə yaradılıb 1806-cı ildə məhv olub və Qərbi Roma İmperiyasının varisi olduğu deyilən **[[Müqəddəs Roma imperiyası|Müqəddəs Roma German İmperatorluğu]]** adı ilə dünyada tanınır.

## İkinci Reyx
* **Rəsmi adı:** Alman İmparatorluğu (*Deutsches Reich*)
* **Mövcud olduğu tarix:** 1871 – 1918
* **Paytaxt:** Berlin (1871–1918)
* **Yaradıcısı:** Otto fon Bismark (1871–1890)

Otto fon Bismarkın 1871-ci ildə Almaniya kansleri olması ilə başlayan və II Vilhelmin Birinci Dünya müharibəsindəki məğlubiyyəti ilə nəticələnən, Prussiyanın başçılığı altında qurulmuş olan **[[Almaniya İmperiyası]]** dövrüdür.

## Üçüncü Reyx

* **Rəsmi adı:** Alman İmperatorluğu (1933–43), Böyük Alman İmperatorluğu (1943–45; *Großdeutsches Reich*)
* **Mövcud olduğu tarix:** 1933 – 1945
* **Paytaxt:** Berlin (1933–1945)
* **Yaradıcısı:** Adolf Hitler (1933–1945)

Adolf Hitler tərəfindən yaradılmış olan, rəsmî adı **Alman İmperatorluğu** olan **[[Üçüncü Reyx|Nasional Sosialist Almaniya]]**dır. 1943-cü ildə sərhədlərinin həddindən artıq böyüməsi ilə **Böyük Alman İmperatorluğu** adını almışdır. Nasional Sosialist Almaniya, "Üçüncü Reyx" (*Drittes Reich*) adı ilə də tanınır. Adolf Hitler, Üçüncü Reyxin ilk rəhbəri olmuşdur. Onun zamanında prezidentlik və kanslerlik vəzifələri birləşdirilmişdi (2 avqust 1934-cü ildən etibarən). Hitlerin intihar etməsindən sonra bu iki vəzifə təkrar ayrılmışdılar. Kanslerlik vəzifəsində Hitleri Yozef Gebbels əvəz etmiş, fəqət o da intihar edəndən sonra yerine Ludwig Schwerin von Krosigk gəlmişdir. Prezidentlik vəzifəsinə isə Böyük Admiral Karl Dönits gəlmişdir. Hitler həyatda olarkən Almanlar tərəfindən *Führer* (rəhbər, öndər, lider) olaraq adlandırılmışdır. Üçüncü Reyx 1945-ci ildə Almaniyanın məğlubiyyəti ilə məhv olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acer opalus subsp. obtusatum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid bitki yarımnövü.

## Arealı
Aralıq dənizindən Qafqaza və Şimali İrana qədər geniş ərazidə yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 5–10 m-ə, çətirinin еni 4–9 m-ə çatan, yarpağını tökən, assimmеtrik, еnli yumurtavari və ya şarşəkilli kiçik ağac və ya iri kоldur. Bitkinin zоğları əvvəlcə bоz-qоnur, sоnradan tünd-qоnur оlub, qabığı uzun yarıqlıdır. Yarpaqlar qarşılıqlı yеrləşib, parlaq tünd-yaşıl rəngli, uzunluğu 3-6 sm-dir. Aprеl-may aylarında yarpaqları açıldığı dövrdə çiçəkləyir. Çiçək qrupu sarı-yaşıl rəngli çətirdir. Mеyvələri bir-birnə paralеl yеrləşən qanadlara malikdir.

## Ekologiyası
İsti, quru yamaclarda, sеyrək kоlluqlarda bitir. İşıq və istisеvən, sоyuğa və küləyə davamlı bitkidir. Yarımkölgəyə dözür.

## Azərbaycanda yayılması
Abşеrоnda bağ və parklarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Hündür boyuna görə şose ətrafı yolların yaşıllaş-dırılmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Reyxsfürer-SS

**Reichsführer-SS**, 1925–1945-ci illər arasında Nasist Almanyasında həm bir rütbə həm də addır. Reichsführer adı ilk əvvəl Joseph Berchtold tərəfindən 1926-cı ildə yaradılmışdı. Reichsführer-SS 1925-ci ildən 1933-cü ilə və 1934-cü ildən sonra Alman SS qüvvələrinin ən ali hərbi rütbəsi olub eyni zamanda Alman Ordusundakı *Marşal* rütbəsi ilə eyni səviyyədə hesab edilirdi. 1929-cu ildə Heinrich Himmler bu posta sahib oldu. Bu rütbənin mənası Schutzstaffel (SS) komandiridir.

1925–1945-ci illər arasında Reichsführer-SS rütbsinə sahib olan şəxslər;

* Julius Schreck (1925–1926)
* Joseph Berchtold (1926–1927)
* Erhard Heiden (1927–1929)
* Heinrich Himmler (1929–1945)
* Karl Hanke (1945)
Palmayarpaq ağcaqayın

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Aralıq dənizindən Qafqaza və Şimali İrana qədər geniş ərazidə yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 8 m-ə qədər оlan kоl və ya çох da iri оlmayan ağacdır. Cavan budaqlarının rəngi yaşıldan qırmızıya qədər dəyişir. Yarpaqların uzunluğu 4-10 sm, еni isə 5-10 sm, tünd-yaşıl rəngdə оlub, saplağı 1,5-4,5 sm-dir. Yarpaq ayası 5-9 yumurtavari nеştər və ya uzunsоv nеştərşəkilli dilimlidir, qaidəsi ürəkvari və ya dairəvidir, kənarları ikiqat mişardişlidir, üst səthi çılpaqdır. Çiçəkləri qırmızı və ağ оlub, diamеtri 6–8&nbsp;mm-dir, başcıqlarda tоplanmışdır. Qanadlı mеyvələri 1-3 sm uzunluqda, çılpaqdır. Bitiki aprеl-may aylarında çiçəkləyir, оktyabr-nоyabr aylarında mеyvə vеrir.

## Ekologiyası
İsti, quru yamaclarda, sеyrək kоlluqlarda gеniş yayılmışdır. İşıq və istisеvəndir, sоyuğa və küləyə davamlıdır, yarımkölgəyə dözür.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda suvarılan düzən və dağətəyi zоnalarda, Abşеrоnda park və bağlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Bir çox rayonlarda mədəni yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Torrelaveqa

**Torrelaveqa** () — İspaniya yerləşən Kantabriya əyalətinin şəhər və bələdiyyəsi.

Sahəsi — 35.54&nbsp;km². Əhalisi 55888 nəfərdir (2010-cu il üçün). Şəhərdən paytaxta olan məsafə — 25&nbsp;km.

## Tanınmış şəxsiyyətlər
* Daniel Sordo (doğ. 1983) — ispaniyalı pilot
* Manuel Qutyerres Araqon (doğ. 1942) — ispaniyalı film rejissöru

## Qalereya

Fayl:Rio Saja-Besaya en Ganzo.PNG|
Fayl:Alegoria Mineria.jpg| 
Fayl:1911_Solvay_conference.jpg| 
Fayl:Ayuntamiento Torrelavega.jpg|
Fayl:Iglesia_de_la_Virgen_Grande.jpg|
Fayl:Oteando 01.jpg| 
Fayl:Rotonda Cuadros.jpg| 
Fayl:Pico Dobra.jpg| 
Fayl:Pico Dobra 2.JPG|
Fayl:PolkaTorrelavega.jpg|
Fayl:Oscar Freire.JPG| 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
* Ayuntamiento de Torrelavega 
* Cámara de Comercio de Torrelavega  
* Feria de Muestras de Cantabria  
* Cantabria 102 municipios 

## İstinadlar
Yelena Çauşesku

**Yelena Çauşesku** () — Rumıniya Sosialist Respublikasının komunist lideri Nikolae Çauşeskunun həyat yoldaşı və Rumıniya S. R.-in baş nazirinin müavini olmuşdur.

## Haqqında
1989-cu il Rumıniya İnqilabı ilə hakimiyyətdən devrilmiş olan Nikolae Çauşeskunun həyat yoldaşıdır. Əsil adı Elena Petrescu olmuşdur.

1916-cı ildə Ilfovda bir kənddə kotan işləri məşğul olan bir ailənin qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. Nicolae Ceauşescu ilə Rumıniya Komunist Partiyasında tanış olmuşdur. Daha sonra, 1939-cu ildə onunla evlənmişdir. 1980-ci ildə, Nazirlər Kabinetində Baş nazirin köməkçisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1989-cu ildə baş vermiş olan qanlı Rumıniya inqilabından dərhal sonra həyata keçirilmiş olan hərbi məhkəmə tərəfindən ölüm cəzası verilmiş və həyat yoldaşı ilə birgə güllələnərək öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Mənbə
* John Sweeney. *The Life and Evil Times of Nicolae Ceauşescu.* 1991
* Edward Behr. *Kiss The Hand You Cannot Bite*, 1991. ISBN 0-679-40128-8

## Həmçinin bax
* Nikolae və Yelena Çauşeskunun məhkəməsi və edamı

## Xarici keçidlər
* Ceausescu Web sitesi
* Romania Background Reports 1963–1989, Radio Free Europe/Radio Liberty — Mərkəzi Avropa Universitetinin — Xalqa açıq Arxivi
Qırmızı ağcaqayın

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Şimali Amerikadır. Cənubi Avropada və Yaxın Şərqdə mədəni əkin şəraitində becərilir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 15–18 m-ə çatan, enli, yumru və möhkəm çətirli ağacdır. Yarpaqları üzbəüzdür, 5–7 ədəddir, ucu biz, uzunluğu 8–14 sm-dir. Yarpaqlarının rəngi qırmızıdır, yayda yaşıl, payızda isə sarı rəng alır. Maydan iyuna qədər çiçəkləyir. Açıq sarı rəngli çiçəkləri süpürgə çiçək qrupuna yığılmışdır. Meyvələri uzunluğu 3 sm-dən 5 sm-ə qədər olan qanadcıqlardır. Tоxumlarla, kök zoğları ilə çoхalır.

## Ekologiyası
Soyuğa davamlı, işıqsevən, quru, məhsuldar torpaqlarda yaxşı bitən, yarımkölgəyə dözən bitkidir. Əhəngli, turşulu torpaqlarda yaxşı inkişaf edir.

## Azərbaycanda yayılması
Respublikanın bir çox rayonlarında təbii və mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Gözəl dekorativ bitkidir, şose ətrafı ərazilərin yaşıllaşdırılmasında geniş istifadəsi məqsədyönlüdür.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Semyonov ağcaqayını

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid bitki yarımnövü.

## Arealı
Orta Asiyada, Şimali və Mərkəzi Əfqanıstanda bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 5 m-ə çatan, şarşəkilli çətirli, hamar və ya qırışlı, boz rəngli qabığı olan ağac və ya koldur. Budaqları qəhvəyi və ya qonur rənglidir. Yarpaqları 1,2–4,5 sm uzunluqda, 1–3,2 sm enində olub, üçdilimlidir. Üst səthi tutqun ağımtıl yaşıl, alt səthi açıq-yaşıl rənglidir, payızda isə qızılı-sarı çalarlı olur, ayanın kənarları qeyri-bərabər kobud dişlidir. Qaidəsi dərin olmayan ürəkvari və ya dairəvidir, saplağı 3–4 sm uzunluqdadır. May-iyund aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri sarımtıldır, çiçək qrupu başcıqşəkilli süpürgəcikdir. Qanadlı meyvələri 2,8–3,5 sm uzunluqda, al qırmızı və ya çəhrayı, yetişəndə isə açıq-sarı rəngdə olur.

## Ekologiyası
Quraqlığa davamlı, torpağa az tələbkardır.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın bir çox bölgələrində mədəni şəraitdə becərilir. Bakı Nəbatat bağında bitkinin bir neçə nümunəsi vardır.

## İstifadəsi
Azərbaycanda bir çox rayonlarda, bağ və paklarda qrup əkinlərində, canlı hasarların, bordürlərin salınmasında istifadə edilir.

## Sinonimləri

### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tatar ağcaqayını

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Rusiyanın Avropa hissəsinin meşə-çöl zonasında, Qafqazda, Qərbi Avropanın cənub-şərqində, Balkanda, İranda, Türkiyədə yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 9 m-ə qədər olan, geniş ovalşəkilli çətirə malik iri kol və ya kiçik ağacdır. Gövdəsinin qabığı hamar, tünd boz və ya qara rəngdə olub, qırmızımtıl və ya qəhvəyi rəngli cavan budaqlara malikdir. Tumurcuqları yumurtaşəkilli və ya yumru, uzunluğu 4 mm-ə qədərdir, tumurcuq pulcuğu qırmızı-qonur, kənarları ağ tüklüdür. Yarpaqları yumurtavari, enli yumurtavari və dairəvi olub, 6–10 sm uzunluqda, 3–7 sm enindədir. Yarpaq ayasının üst səthi tünd-yaşıl, alt səthi bir qədər açıqdır, damar boyu tükcüklərlə örtülüdür, qaidəsi ürəkvari və ya dairəvi, üçdilimlidir. Çiçəkləri ağ və ətirlidir, salxım çiçək qrupuna yığılmışdır. Çiçək qrupu 5–7 sm uzunluğunda, vəziciklərlə örtülü saplaqlı başcıqlardır. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Qanadlı meyvələri 3–4 sm uzunluqda, çılpaq və ya tükcüklərlə örtülüdür, sentyabrda yetişir. Toxumlar yığılan kimi və ya 150 gün ərzində qum və ya torfda stratifikasiya edildikdən sonra səpilir. Toxumla və ya vegetativ üsulla çoxalır.

## Ekologiyası
Kölgəyə, quraqlığa, şaxtaya davamlıdır, torpağın duzlaşmasına dözür, məhsuldar torpaqlarda yaxşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda, Gəncədə, Sumqayıtda park və bağlarda mədəni halda əkilib becərilir.

## İstifadəsi
Dekorativ görünüşünə görə qiymətlidir. Sənayedə qabığından boya istehsalında istifadə olunur. Abşeronda park və bağların yaşıllaşdırılmasında, meşə əkinlərində torpaq qoruyucu kimi geniş istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dördölçülü ağcaqayın

**Dördölçülü ağcaqayın** — Çində, Tibetdə, Neapolda, Hindistanda təbii yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 7–12 m-ə çatan, hamar, tünd qonur qabıqlı, sarı-qəhvəyi rəngdə sürüşkən yarpaqlı ağacdır. Budaqları nazik, çılpaq və yüngül, al qırmızı və ya yaşıldlr. Yarpaqları yumurtavari və ya uzunsov-yumurtavari, uzunluğu 6–8 sm, eni 4–5 sm, bünövrəsi yumru və ya təxminən qısa, ucu iti, qeyri-bərabərdir. Dişləri iti, üstü tünd yaşıl, bəzən tükcüklü, zərifdir, köhnə tükcükləri asanlıqla ayrılır. Alt tərəfi açıq yaşıl, zərif və bəzən bozumtul tükcüklüdür, qocaldıqda tükcükləri tökülür. Çiçəkləri sarı-yaşıl, bircinsli, ikievli, tükcüksüz və nazik salxımlardadır. Erkək çiçəkləri qısa salxımlı, saplaqlıdır. Çiçək saplağının uzunluğu 1–1,5 sm, dişi çiçəklərin uzunluğu 4–5 sm-dir. Onlar qısa budaqların uclarında əmələ gəlir. Kasayarpaqları 4 yuvalı, yumurtavari-uzunsov, çox vaxt çiçəkdən çıxandır. Tozluqları enli-ellipsvari, sarı, qanadları al qırmızıdır. Cavan olduqda zərif, sarı-qonur, yaşlandıqda çox vaxt 5–10 hissəli, nazik və sallaq salxım əmələ gətirir. Qozaları uzun, bünövrəsi bir az ensiz, oval, çoxsaylı damarcıqlıdır. Düz bucaq altında yerləşir. Çiçəkləmə dövrü aprelin axırlarından mayın əvvəlinədək davam edir, meyvəsi sentyabrda yetişir.

## Ekologiyası
Dəniz səviyyəsindən 1400–3300 m hündürlükdə yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması
Bakıda, Gəncədə, Qalaltında mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Yol kənarlarının yaşıllaşdırılmasında, tək əkinlərdə istifadəsi məqsədəuyğundur.

## İstinadlar
* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
Vilhelms söyüdü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
İlk dəfə Gürcüstanda təsvir edilmişdir. İranda, Çində, Tibet və Hindistanda bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 6-7 m-ə qədər olan kiçik ağac və ya koldur. Budaqları nazik, qonur və ya boz-qonurdur, cavan zoğları boz və tüklüdür. Yarpaqları ensiz хətvari və sivri, saplaqsız, 2-6 sm uzunluqda, 4-8 mm enindədir, təzə yarpaqları parlaq və yumşaqdır, sonralar demək olar ki, tamam çılpaqlaşır, kənarları bütövdür və ya хırda vəzili-mişardişlidir, hər iki tərəfi eyni rəngdədir. Tumurcuqları açıq-qonur rəngli, tüklü, ucu küt, 6 mm-ə qədər uzunluqdadır. Sırğaları qısa, 3 sm-ə qədər uzunluqda ayaqcıqlar üzərində olub, silindrşəkilli, nazikdir. Erkəkcikləri 2, saplaqları bir-birinə bitişmiş, tozluqları sarıdır. Çiçək ballığı 1 və ya 2-dir. Yumurtalığı və dişicik ağızcığı qısadır. May ayında çiçəkləyir.

## Ekologiyası
İşıqsevən bitkidir. Orta dağ qurşağında, çay vadilərində geniş yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Abşeronda həyatyanı sahələrdə əkilir. Qabığından toхuculuq sənayesində parçaları sarı, qəhvəyi və qırmızı rəngə boyamaq üçün işlədilir. Oduncağı yumşaq və yüngüldür. Ondan dülgərlik və çilingərlik işində, ev əşyaları, və s. hazırlamaq üçün istifadə edilir. Yaşıllaşdırmada, bağlarda və parklarda göllərin ətrafında, хiyabanların yanlarında əkilir.

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Orta əsrlərin payızı

**Orta Əsrlərin payızı** " (), Niderland yazıçısı Yohan Heyzinq tərəfindən qələmə alınan fəlsəfi və mədəni əsərdir. İlk dəfə 1919-cu ildə Hollandiyada nəşr edilmişdir. Əsər XIV–XV əsrdə Fransa və Hollandiyada mənəvi vəziyyəti təsvir edir. Müəllif orta əsr zehniyyətinin xüsusiyyətlərinə , cəmiyyətin sinif bölünməsi fikrinə və orta əsr məhəbbət imicinə xüsusi önəm verib.

## Həmçinin bax
* İtaliyada Renesans mədəniyyəti

## Ədəbiyyat
* Bouwsma, William J (1974), "The Waning of the Middle Ages", Daedalus, 103 (1): 35–43.
* Peters, Edward; Simons, Walter P (1999), "The New Huizinga and the Old Middle Ages", Speculum, 74: 587–62, doi:10.2307/2886762.
* Moran, Sean Farrell. Johan Huizinga, The Waning of the Middle Ages, and the Writing of History, in The Michigan Academician, 33,3, 410–423

## Xarici keçidlər
* .
*  (Niderlan dilində orijinalı).
Rumıniya Kommunist Partiyası

**Rumıniya Kommunist Partiyası** — 8 may 1921-ci ildə yaradılmış olan kommunist partiya. Rumıniya Sosialist Respublikasında təkpartiyalı rejim iqtidarda olmuşdur. 22 dekabr 1989-cu ildə Nikolae Çauşeskunun inqilab nəticəsində devrilməsi ilə partiyanın fəaliyyətinə son verilmişdir. Partiyanın Komunist Gənclər İttifaqı adlı gənclər, Rumıniya Vətənpərvər Keşikçilər adlı hərbi təşkilatları mövcud olmuşdur. Siyasətdə ifrat solçu mövqeyə sahib olmuşdur. Partiya 1921–1943-cü illər arasında Komintern, 1947–1956-cı illər arasında Kominform adlı beynəlxalq, 1921-1939-cu illər arasında isə Avropada Balkan Kommunist Federasiyası təşkilatlarının üzvü olmuşdur. Partiyanın rəsmi rəngləri qırmızı və qızılı olmuşdur.

## Partiya liderləri
Alsoboqat

**Alsoboqat** () — Macarıstanın Şomod medyesində yerləşən kənd.

## Həmçinin bax
* Şomod (medye)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Street map (Hungarian)
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822 saylı qətnaməsi

**BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822 saylı qətnaməsi** — 30 aprel 1993-cü ildə yekdilliklə qəbul edilmiş BMT qətnaməsi. Ermənistanla Azərbaycan arasındakı əlaqələrin pisləşməsinə və döyüşlərin daha da artmasına və bölgədəki humanitar vəziyyətin pisləşməsinə narahatlıq göstərdikdən sonra, şura Dağlıq Qarabağın yaxınlığında Kəlbəcər rayonundakı erməni işğalçı qüvvələrinin təcili olaraq hərbi əməliyyatları dayandırmasını tələb edib.
## Zəmin
Qarabağ müharibəsi 1980-ci ilin sonlarından 1994-cü ilin mayına qədər, Azərbaycanın cənub-qərbindəki Dağlıq Qarabağın bölgəsində, Ermənistan və Azərbaycan arasında baş vermiş etnik-ərazi münaqişəsidir. Müharibə irəlilədikcə, keçmiş sovet respublikaları olan Ermənistan və Azərbaycan Qarabağın dağlıq yüksəkliklərində uzun müddət davam edən, elan edilməmiş bir müharibəyə girib, Dağlıq Qarabağdakı separatçı hərəkatı ləğv etməyə çalışdı.

1992-ci ilə qədər bu iki ölkə arasında tam miqyaslı bir müharibə vəziyyəti vardı. Qış yaxınlaşdıqca, hər iki tərəf əsasən qaz və elektrik kimi resursların yerli istifadəyə qorunması üçün genişmiqyaslı hücumların başlamasından çəkinməmişdir. Qarabağda yaşayan sakinlər üçün iqtisadi yolun açılmasına baxmayaraq, həm Ermənistan, həm də Azərbaycan tərəfindən qoyulan iqtisadi blokadalar səbəbindən yol böyük zərər gördü. 1992-1993-cü ilin qış ayları xüsusilə soyuq keçdi, çünki Ermənistan və Qarabağda bir çox ailələr istilik və isti su olmadan yaşamaq məcburiyyətində qaldılar.

1993-cü ilin yazında erməni qüvvələri əvvəlki illərdən etibarən azərbaycanlıların tutduğu Qarabağın şimalında yerləşən kəndlərə yönəlmiş yeni hücumlara başladılar. Bu hərbi məğlubiyyətlər  Azərbaycanın daxili cəbhəsində məyusluqlar yaratdı. Ermənistan isə siyasi tərəddüd və prezident Levon Ter-Petrosyana qarşı artan etirazlarla üz-üzə qaldı.
## Həmçinin bax

* BMT Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsilə bağlı qətnamələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nip

**Nip** (, ) —  Haiti Respublikası 10 departamentindən biri. 2003-cü ildə Qrand-Ans departamentindən ayrılma nəticəsində yaranmışdır. Ölkənin cənub-qərbində, Tiburon yarımadasının şimal sahilində yerləşir. Sahəsi — 1,267,8 km², əhalisi — 311 497 nəfərdir (şəhər daxil olmaqla — 51,111 nəfər, kənd — 260,386 nəfər, 2009-cu il). İnzibati mərkəz — Miraqoan şəhəridir.

## Dairələri və kommunaları
Departament 3 dairə və  11 kommunalara bölünür:

* Ans-a-Vo
** Ans-a-Vo (Anse-à-Veau)
** Arno (Arnaud)
** L'Azil (L'Asile)
** Peti-Txu-de-Nip (Petit-Trou-de-Nippes)
** Plezans-dü-Syüd (Plaisance-du-Sud)
* Barade
** Barade (Baradères)
** Qran-Bukan (Grand-Boucan)
* Miraqoan
** Miraqoan (Miragoâne)
** Fon-de-Neq (Fonds-des-Nègres)
** Payan (Paillant)
** Petit-Rivyer-de-Nip (Petite-Rivière-de-Nippes)

## İstinadlar
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 853 saylı qətnaməsi

**BMT Təhlükəsizlik Şurasının 853 saylı qətnaməsi** — Şuranın 822 saylı qətnaməsini təsdiq edildikdən sonra, 29 iyul 1993-cü ildə yekdilliklə qəbul edilmiş qətnamə. Şuranın Ermənistan və Azərbaycan arasındakı pisləşən münasibətlərə dair narahatlıqlarını ifadə etmiş və Ağdam və Azərbaycanın digər ərazilərinin ələ keçirilməsini pisləyərək, ərazilərdən tamamilə çıxarılmasını tələb etmişdir.

Qətnamə atəşin dərhal dayandırılması və hərbi əməliyyatların dayandırılması tələbi ilə başlamışdır. Xüsusilə də vətəndaşlara qarşı hücumlar və məskunlaşan ərazilərin bombardmanı, regionda beynəlxalq humanitar yardım səylərinə maneəsiz girişi təmin etmək çağırışı olmuşdur. Həm də enerji, nəqliyyatın və iqtisadi əlaqələrin bu prosesin bir hissəsi kimi bərpa edilməsi və Baş katib Butros Butros-Ghali və digər beynəlxalq təşkilatlara köçürülmüş şəxslərə kömək göstərməyə çağırır.

Münaqişənin sona çatması üçün səylər göstərilməsinə baxmayaraq, Şura ATƏT-in Minsk qrupunun Yan Eliasson rəhbərliyi altında fəaliyyətini təqdir edib, lakin münaqişənin öz işinə təsir etdiyini narahatlıqlarını ifadə etdi.
Bu baxımdan, münaqişənin sülh yolu ilə həllinə maneə törədir və Minsk qrupu çərçivəsində danışıqlar aparmaq üçün tədbirlərdən çəkinməyə çağırır.

Şura Ermənistan hökumətinə Dağlıq Qarabağ bölgəsinin ermənilərinin 822 saylı qətnamə, Minsk Qrupunun hazırkı qətnaməsi və təklifləri ilə uyğunluğuna nail olmaq üçün öz təsirini göstərməsini xahiş etdi.
Həmçinin, dövlətlərin münaqişənin intensivləşməsinə gətirib çıxara biləcək hər hansı bir silah və müharibə təmin etməkdən çəkinməyə çağırıb.
## Həmçinin bax

* BMT Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsilə bağlı qətnamələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İstiqlal (dəqiqləşdirmə)

* İstiqlal — Siyasi-ictimai mənasında (müstəqillik)
* İstiqlal (snayper tüfəngi) — Azərbaycan istehsalı olan irikalibrli snayper tüfəngi.
*İstiqlal məscidi — İndoneziyada ən böyük məscid.
*İstiqlaliyyət küçəsi — Bakı.
*İstiqlaliyyət küçəsi — İstanbul.
* **[[İstiqlal qəzeti]]**
:* İstiqlal (qəzet, 1909) — Cənubi Azərbaycanda dərc olunmuş qəzetlərdən biri.
:* İstiqlal (qəzet, 1918) —  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dərc olunmuş qəzetlərdən biri.
:* İstiqlal (qəzet, 1921) — Sovet dövründə gizli fəaliyyətə başlayan qəzet.
:* İstiqlal (qəzet, 1932) — Türkiyədə dərc olunmuş qəzetlərdən biri.
:* İstiqlal (qəzet, 1990) —
Zala (medye)

**Zala** (, ; ) — Macarıstanın inzibati ərazi bölgüsü.

## Coğrafiyası
Zala çayının adından götürülmüşdür. Xorvatiya və Sloveniya ilə, eləcə də, Macarıstanın Vaş, Vesprem və Şomod medyeləri ilə qonşudur. Zala medyesinin mərkəzi Zalaeqerseq şəhəridir. Sahəsi 3784 &nbsp;km²-dir. Balaton gölünün bir hissəsi medyenin ərazisindədir.

## Tarixi
10-cu əsrdə macarların Nyek tayfası Balaton gölü ətrafındakı əraziləri işğal etdi. İşğal etdikləri torpaqlarım ərazisi müasir dövrdə Macarıstanın Zala və Şomod medyelərinin əraziləridir.

## Demoqrafiyası
2015-ci ilin  siyahıyaalınmasına əsasən Zala medyesinin əhalisi 277290 nəfərdir.

### Etnik tərkibi
Zala medyesinin əhalisi əsasən macarlardan təşkil olunsa da, müəyyən qrup romanlar (təx. 7000), xorvatlar (3500) və almanlar da (2000) ərazidə məskunlaşmışdır.

Ümumi əhalisi (2011-ci ilin siyahıyaalınması): 282179 nəfər

Etnik qruplar (2011-ci ilin siyahıyaalınması):  Etnik qruplarını təyin edənlər:  255069  nəfər:

*Macarlar: 241 408 (94,64%)
*Qaraçılar: 6 981 (2,74%)
*Xorvatlar: 3 248 (1,27%)
*Digərləri və ya etnik mənsubiyyətləri müəyyən edilməyən şəxslər: 3 432 (1,35%)

2011-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən təxminən 38000 nəfər etnik mənsubiyyətini bildirməmişdir.

### Din
2011-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən Zala medyesində əhalinin dini inancı:
*Katoliklər– 177072;
*Macarıstanda Reform kilsəsi – 7000;
*Evangelik kilsəsi – 3928;
*Digər dinlər – 2463;  
*Dinsizlik – 23119; 
*Ateizm – 2272;
**Dinini təyin etməyənlər* – 66325.

## Regional strukturu

## Ərazi vahidləri
Zala  medyesində **2** medye, **8** rayon, **2** böyük kənd və **246** kənd yerləşir.

;Medyenin mərkəzi
(2011-ci ilin siyahıyalınmasına əsasən sıralanmışdır)
*  Zalaeqerseq (59499)
*  Nadkanija (49026)

;Rayonları
*  Kesthey (20,619)
*  Lenti (7,940)
*  Zalasentqrot (6,626)
*  Heviz (4,715)
*  Letenye (4,192)
*  Zalalövő (3,006)
*  Zalakaroş (1,756)
*  Paça (1,711)

## Qalereya


Fayl:R. k. plébániatemplom (11066. számú műemlék) 5.jpg|Medyenin mərkəzi Zalaeqerseq şəhəri
Fayl:Drave at Drávaszabolcs, Hungary.jpg|Drava çayı
Fayl:Festetics-kastély (10876. számú műemlék) 24.jpg|Kestel rayonunda yerləşən Festetiç sarayı 
Fayl:Hévízi-tó ősszel.jpg|Avropada ən böyük termal gölün yerləşdiyi Heviz rayonu
Fayl:Batthyány-kastély és parkja1.JPG|Zalasentqrot rayonunda yerləşən Battyani sarayı 
Fayl:Egervár_ThT.jpg|Eqervar qalası
Fayl:Petőfi utca 35., Zalalövő1.jpg|Zalalövödə yerləşən ənənəvi macar evi
Fayl:Kis-Balaton.jpg|Balatonətrafı Milli Parkı



## Həmçinin bax
* Borsfa
* Böde
* Hotto
* Zalalövö

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official site in Hungarian and German
* Zalai Hírlap (zaol.hu) - The county portal
Müstəqillik

**Müstəqillik** və ya **İstiqlal** — bir millətin və ya bir dövlətin öz vətəndaşı və ya əhalisi tərəfindən idarə edilməsidir. Başqa sözlə, suverenlik hüquqlarının başqalarının əlində olmamasıdır.

Müstəqillik, müxtəlif yollarla əldə edilir, o cümlədən, demokratik yolla və ya silahlı mübarizə ilə.

## Həmçinin bax
* Azadlıq
* Kolonializm
* Milli müstəqillik günü
* Milli müstəqillik günlərinin siyahısı

## İstinadlar
Macarıstanın parlament binası

**Macarıstanın parlament binası** ( — *Orsaqxaz*) — Macarıstan Parlamentinin Budapeşt əyalətindəki Dunay körfəzindəki iqamətgahı.

1843-cü ildən etibarən Macarıstan parlamentinin Peştin binasını qurma qərarı verildi. Ancaq macar inqilabı tezliklə başlayan və Macar xalqının hakimiyyət orqanları tərəfindən təzyiq rejiminin basdırılmasından sonra qurulan plana görə plan həyata keçirilmədi.

Parlament binasının qurulması qərarı 1873-cü ildə Budanın və Pestin birləşməsindən sonra qəbul edilmişdir. Müsabiqə məşhur neogotika meraklıları Imre Steindl tərəfindən qazandı. Bu sayt Budapeştdə — Szecheny zəncir körpü və Margit körpüsündən olan ilk iki körpü arasında Dunayın şərqində seçilib.
Farkaşreti qəbiristanlığı

**Farkaşreti məzarlığı** () — Budapeşt şəhərində yerləşən məşhur məzarlıq. 1894-cü ildə istifadəyə verilən məzarlıq Budapeştin görməli yerlərindən biri sayılır. Burada bir çox tanınmış macar əsilli aktyorlar, aktrisalar, rəssamlar, opera müğənniləri, musiqiçilər, heykəltəraşlar, memarlar, yazıçılar, şairlər dəfn edilmişdir. Bundan başqa məzarlıqda bir çox alim, akademik, elm xadimlərinin məzarları mövcuddur.

## Haqqında
Buradakı məzarlar əksərən diqqətəlayiq heykəllərlə bəzədilmişdir. 1950-ci ildə məzarlığın ətrafında park salınmış, 1980-ci illərdə isə morq salonu və yeni şapel inşa edilmişdir. Tikinti məşhur macar memar İmre Makoveçin planları əsasında həyata keçirilmişdir. Macarıstanda kommunist hakimiyyəti zamanı Kerepeşi məzarlığında dəfn mərasimlərinə məhdudiyyət qoyulması, buranı ölkənin əsas məzarlığına çevirdi. Farkaşreti Budapeşt şəhərinə 3 km məsafədə yerləşir. Buradakı ən qədim məzar Ferens Katri Salezin məzarıdır. O Budapeşt Raf dəmiryolunun, Esterqomdakı orijinal Maria Valeria körüsünün memarıdır.

## İstinadlar
Puan Maharani

**Puan Maharani** () — İndoneziya siyasətçisi, 2014-cü ildən Coko Vidodonun Kabinetində İnsan İnkişafı və Mədəniyyət İşləri üzrə Əlaqələndirici naziri vəzifəsində olub. İndoneziya parlamentində ən böyük və prezidentin partiyası olan PDI-P üzvüdür.

2009-cu ildə seçkilərdən bəri Hökumət Nümayəndəsi Şurasının üzvü, 2012-ci ildən partiya fraksiyasının rəhbəri vəzifəsini 2014-cü il kabinetə təyin olunana qədər yerinə yetirmişdir. O, nazirlik vəzifəsinə təyin olunmuş səkkiz qadın nazirdən yeganə koordinasiya naziri olmuşdur.

O, keçmiş prezident və indiki PDI-P lideri Meqavati Sukarnoputrinin ən kiçik uşağı, yeganə qızı və İndoneziyanın qurucu prezidenti Sukarnonun nəvəsidir. Onun atası Tofiq Kiemas Xalq Məsləhət Şurasının sədri olaraq 2009-cu ildən etibarən 2013-cü ildə ölümünə qədər xidmət edib.

## Ailə və şəxsi həyat

### Erkən həyatı
1970-ci ildə Meqavatinin ilk həyat yoldaşı Surindro Supcarsodan iki uşağı var idi — o Biak yaxınlığında qəzaya uğrayıb öldü. Misirli diplomatla qısa bir ailə qurduqdan sonra Meqavati Tofiq Kiemasla evləndi və Maharani 1973-cü ildə anadan oldu. Prezident Sukarnonun 1965-ci il 30 sentyabr Suxarto tərəfindən devrilməsindən sonra Kiemas bir neçə il həbsxanada bir siyasi məhbus olaraq ailənin iqtisadi və sosial qarşılıqlı təsirlərini məhdudlaşdırdı.

### Təhsili
Onun ilk 12 illik məktəbi Cikinidə başa çatdı və 1991-ci ildə İndoneziya Universitetinə kütləvi ünsiyyəti öyrənmək üçün daxil oldu. 1997-ci ildə məzun oldu.

### Ailəsi
Puan biznesmen Hapsoro 'Xoşbəxt' Sukmonohadi ilə evləndi və iki uşağı var.

## Karyerası
1998-ci ildə Suxarto-nun devrilməsindən sonra Puan milli siyasi sahədə anası kimi oyunçularından biri olduğu üçün siyasətə qoşuldu. Üç illik Meqavati başçılığı dövründə o, tez-tez daxili və xarici rəsmi səfərlərə anasının yanında gedərək, ictimai tədbirləri özü ilə aparırdı.

2008-ci ildə Meqavati onu Nqavidəki Şərqi Yava 2008 qubernator seçkiləri üçün təşviqat kampaniyası zamanı PDI-P-nin ictimai və qadınların gücləndirilməsi qanadının rəhbəri təyin etdi. Bundan sonra Maharani 2009-cu ildə Mərkəzi Yava seçki dairəsində (Surakarta, Sukoharco, Klaten və Boyolalini əhatə edən) və 242,504 səs qazanmışdı. İlk dövründə o, Tcahconu əvəz edən PDI-P fraksiyasının rəhbəri oldu. Daha sonra Tchaco Kumolo (Daxili İşlər Naziri olan) oldu. O, investisiya və kiçik və orta müəssisələrləri əhatə edən Xalq Nümayəndəsi Şurasının 6-cı komissiyasına təyin edilib. Bu dövrdə, o, 2013-cü ildə yanacağa qiymət artımı siyasətinə qarşı etiraz etdi.

Daha sonra 2014-cü il seçkiləri üçün mümkün bir PDI-P rəhbər namizədi və Coko Vidodonun (xalq arasında Cokovi adı ilə tanınan) başçı köməkçisi kimi qısa müddətə qoyuldu. Qəbul edilən seçkilərdə o, 326.927 səs qazanıb, ümumilikdə ikinci dəfə səs toplamışdır. Cokovinin Prabovo Subianto üzərindəki seçki qələbəsindən sonra o, kabinet naziri təyin edildi. Parlamentdə onun əvəzi olan Alfia Reziani yalnız 2016-cı ildə and içdi. O, yoxsulluq səviyyəsi və Cini indeksi nisbəti statistikası ilə yanaşı yüksələn İnsan İnkişafı İndeksinə işarə edərək vəzifəsi dövründə uğur qazanmışdı.

## İstinadlar