open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zaur Sarıyev

**Zaur Sarıyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Mart hadisələri şəhidi.

## Həyatı
1974-cü il 28 iyun Şəmkir rayonunda anadan olmuşdur. 1981–1989-cu illərdə burada təhsil almışdır. 1993-cü il 6 iyul Zaur hərbi xidmətə çağırılır. Zaur "N" saylı hərbi hissədə qısa vaxt ərzində təlim alaraq cəbhəyə göndərildi.

## Döyüşlərdə iştirakı
Cəsur döyüşçü Füzuli, Ağdam, Kəlbəcər, Murovdağ cəbhələrində rəşadətlə vuruşaraq hər kəsi özünə heyran qoymuşdu. 1994-cü ilin sərt qışı idi. Zaur döyüşçü dostları ilə Murovdağ istiqamətində kəşfiyyat əmri alır. Döyüşçülər bu əməliyyat zamanı mühasirəyə düşürlər, 13 gün sonra xeyli erməni yaraqlısını məhv edən əsgərlər mühasirədən çıxdılar. Zaurun əl–ayağı donmuşdu, iki ay müalicə olunan cəsur döyüşçü yenidən səngərə dönür. Zaur çavuş rütbəsi alaraq qrup komandirliyi vəzifəsinə təyin edilir. Uzun və şərəfli döyüş yolu keçmiş Zaur ağlına belə gətirməzdi ki, qarşıda dövlətimiz, Vətənimiz üçün daha təhlükəli günlər var. 1995-ci il 13-17 mart hadisələri baş verdi. Silahlı dəstənin zərərsizləşdiriləməsində canlarından belə keçən döyüşçülərdən biridə Zaur idi. Zaur Sarıyev silahlı dəstənin zərərsizləşdirilməsi zamanı qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Sarıyev Zaur Rəşid oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Qəhrəmanımız Şəmkir rayonunun Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

## İstinadlar
 

## Ədəbiyyat
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 253.
Latınlar

thumb|300px| İtaliya yarımadsında tunc dövründən başlayaraq yaşayan xalqlar.<br />''


**Latınlar** () italik qrupuna aid faliskerlərə qohum olan e.ə. I minillikdə indiki İtaliyanın ərazisinə məskunlaşmış  dili sabin, umbr və osk dillərinə yaxın bir xalq. Latınlar qədim Roma xalqının və roman xalqlarının etnogenezində əsas rol oynamışlar. Latınların tarixi yaşadığı ərazi Laçium göstərilir. Roma İmperiyası dövründə latınların dili dünyəvi dilə çevrilmişdir. Latın xalqı sonradan tamamilə məhv olmuşdur.
II Konstantin

**II Konstantin**, **Flavi Klavdi Konstantin** () — Roma imperatoru, Böyük Konstantin, Flavi Valeri Avrelinin oğlu.

Roma imperatoru idi. Arlesdə Böyük Konstantin və Faustanın böyük oğlu olaraq anadan olub və xristian olaraq böyüyüb. 317-ci il martın 1-də Konstantin Sezar edildi və 323 yaşında atasının Sarmatiyaya qarşı yürüşündə iştirak etdi. Ögey qardaşı Crispus'un ölümündən sonra, Stepson 10 yaşında Galinin komandiri oldu. Alamnnicus ünvanına 330 - cu ilə aid bir kitabədə rast gəlinir. Buna görə də genaralların Almanlar qarşı bir zəfər qazanmaları normal idi. Atası Konstantin 332-ci ildə Qotlara qarşı çıxanda özünü səhra komandiri seçdi. 337-ci ildə atasının ölümündən sonra II. Konstantinaşları  qardII. Constantius və Constans ilə imperator oldu. Həmin ilin sentyabr ayında üç qardaş bölgüsündən sonra Galiya, İngiltərə və İspaniyanın hakimi oldu. Fərqli xristian cərəyanlarının mübarizələrində iştirak etdi. İmperiyanın qərb hissəsi Aryanizmdən fərqli olaraq Trinitarizmə meyil edirdi. Konstantin, Aryanizmə qarşı çıxan İskəndəriyyəli Athanasius'u azad etdi və İsgəndəriyyəyə qayıtmasına icazə verdi. Bu vəziyyət II Aryanizmi dəstəkləyən Constantius'u problem içində buraxdı.
Başlanğıcda, İtaliya, Afrika və İllyrianı idarə edənlər Konstansın qoruyucuları idi. Konstansın yaşı irəlilədikcə II. Konstantin qardaşını qorumaqdan imtina etdi və 340-cı ildə İtaliyada Konstantin üzərinə yürüş etdi.  Lakin Akviliyada məğlub oldu və döyüşdə öldü. Constans vəfat etmiş qardaşının torpaqlarını nəzarətə götürdü.
Zabit Quliyev

**Zabit Adil oğlu Quliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı,  Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı,

## Həyatı
6 iyun 1975-ci il Kürdəmir rayonunun Ərəbxana kəndində anadan olmuşdur. 1992-ci il Ərəbxana kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra rayonda təsərrüfat işlərində çalışır. 1993-cü ildə isə Milli Orduya çağırılıb.

## Döyüşlərdə iştirakı
Zabit Quliyev cəbhə bölgəsində xidmətə başlayır. Füzuli, Ağdam, Ağdərə, Tərtər cəbhələrində fərqlənir. Dəfələrlə düşmənin zirehli texnikalarını sıradan çıxarır. Təkcə Seysulan kəndində gedən döyüşlər zamanı ermənilərin dörd tankını məhv edib.

## Ailəsi
Ailəlidir, bir övladı var.

## Mükafatları
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Quliyev Zabit Adil oğlu “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 176.
Zakir Yusifov

**Zakir Yusifov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
29 sentyabr 1956-cı ildə Bakı şəhərində doğulmuşdur. 1974-cü ildə 194 saylı məktəbi bitirir və Sasovski adına Mülki Təyyarəçilik məktəbinə daxil olur. 1977-ci ildə təhsilini başa vurur və Yevlaxda işə başlayır. AN-2 təyyarəsinə komandir təyin edilir. 1988-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirir. Respublika ilk hərbi vertolyot eskadrilyasının yaradılması olduqca çətin bir iş idi. Zakir bu işin öhdəsindən Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Yavər Əliyevlə gəldi.

## Döyüşlərdə iştirakı
Bu uçuşlardan ən uğurlusu 11 aprel oldu. İlk dəfə hərbi vertolyotla havaya qalxan Zakir Yusifov Füzuli–Xocavənd istiqamətində uğurlu uçuş edə bildi. O, döyüş tapşırığını başa vurur və geri dönür. Zakir Yusifov yüzdən artıq uçuşlar edərək erməni yaraqlılarının xeyli zirehli texnikasını məhv etmişdi. O, Füzuli, Xocavənd, Tərtər, Ağdərə, Şuşakənd səmalarında fərqlənmişdir.

### Ölümü
11 oktyabr 1992-ci ildə Ermənistan silahlı qüvvələrinin Qubadlı rayonu, Səfiyan kəndi yaxınlığında məhv edilməsi, eləcə də quru qoşunlarına dəstək məqsədilə üç Azərbaycan tərəfindən helikopteri göndərilib. Zakirin helikopteri düzülüşün önündə uçmalı, birdəfəyə atış açmalı və geri qayıtmalı idi. Bütün ekipajlar tapşırığı aydın şəkildə yerinə yetirdi. Zakir Yusifov "Gedirik!" əmrini verdi. Qrup son dərəcə alçaq hündürlükdə dərə boyu geri döndü. Ağcabədidə, aerodromda 2 helikopter eniş etdi. Zakirin helikopteri isə görünmürdü. İtmiş vertolyotun tapılması üçün Mi-2 havaya qalxdı. Pilotlar Kubatlıya gedən yolda, cəbhə xəttindən uzaqda, təpədə yerli sakinlərin ətrafına toplaşdığı dağıdılmış helikopterin qalıblarını gördülər. Döyüşçülər yerə endikdən sonra insanları sorğu-sual edib və əraziyə baxış keçiriblər. Alətlər hidravlik sistemdə maye çatışmazlığını göstərənə qədər ekipaj zədələri hiss etməyib. Zakir Yusifov və helikopterin uçuş heyəti həlak olub.

## Ailəsi
Ailəli idi, iki övladı qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 5 fevral 1993-cü il tarixli 457 saylı fərmanı ilə Yusifov Zakir Tofiq oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Vaxtilə oxuduğu 194 saylı məktəb və Bakının küçələrindən biri onun adını daşıyır.

Əlavə olaraq Şəki şəhəri yeni salınan 104- cü kvartalda Zakir Yusifov adına küçə verilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 279.

## İstinadlar
Ağalarbəyli

*Ağalarbəyli (Ağdam) — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Ağalarbəyli (Ağsu) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Ağalarbəyli (Ağdam)

**Ağalarbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Yusifli (Ağdam)

**Yusifli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Üçoğlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Tomonimikası
Kəndin adı Qarabağda yaşamış Kəbirli elinin Qərvəndli tayfasının Yusifli tirəsinin adındandır. Qərvəndli tayfası Ətyeməzli, Yusifli, Səfilər, Ballılar, Mərəbasanlar və Bozallar tirələrindən ibarət idi.

## İstinadlar
II Zeynal xan Şamlı

**II Zeynal xan Şamlı** () — qızılbaş sərkərdəsi, Bağdadın hakimi, Zeynal xan Şamlının nəvəsi.

## Həyatı
II Zeynal xan Şamlı elinin Bəydili oymağındandır.

I Şah Abbasın adlı-sanlı əmirlərindən idi.

Əvvəlcə eşikağası olmuşdu.

Sonra əmirlik vəzifəsinə yüksəldi.

Şah onu Rey vilayətinə hakim təyin etmişdi.

## Ailəsi
Zeynal xan Şamlının nəvəsidir.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009. səh.32–35.

## Həmçinin bax
* Şamlı eli
* Zeynal xan Şamlı

## İstinadlar
İbrahim əl-Əmini

**Sədrəddin Sultan İbrahim əl-Əmini** (XV-XVI əsrlər) — tarixçi.

## Həyatı

## Əsərləri
* "Fütuhati-Şahi"
* "Şahənşahnamə"

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Murad Bazarov

**Murad Bazarov** () — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi.

## Karyerası
Murad Bazarov 2010-cu ildə Sinqapurda baş tutan Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Murad Bazarov qrup mərhələsinin birinci görüşdə Ukrayna nümayəndəsi Olehsey Jabshi ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Murad Bazarov rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (7:0, 4:0). Növbəti görüşdə isə onun rəqibi Ekvador nümayəndəsi Henri Pilay oldu. Bu görüşdə də Murad Bazarov rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (1:0, 3:0). Bununla da Murad Bazarov qrup mərhələsini birinci pillədə başa vurdu və Sinqapur Olimpiadasının final görüşnə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Kuba nümayəndəsi Yosvanis Pena Flores oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan final görüşündə də qalib gələn tərəf Murad Bazarov oldu — 2:0 (2:0, 1:0). Bununla da Murad Bazarov Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.

Murad Bazarov 2011-ci ildə Varşava şəhərində (Polşa) baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatının qızıl, Sombatxey şəhərində (Macarıstan) baş tutan gənclər arasında Dünya Çempionatının isə gümüş medalına sahib oldu.

2012-ci ildə isə Murad Bazarov Xorvatiyada baş tutan yeniyetmələrin Avropa Çempionatının bürünc, Tailandda baş tutan yeniyetmələrin Dünya Çempionatının isə qızıl medalına sahib oldu.

Bundan sonra Murad Bazarovun bir sıra beynəlxalq turnirlərdə uğursuz nəticələri oldu. 2013-cü ildə Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini 14-cü, 2015-ci ildə Taxti Cup beynəlxalq turnirini isə 5-ci pillədə başa vurdu.

2019-cu ildə isə Murad Bazarov Taxti Cup beynəlxalq turnirini və Hərbçilərin Dünya Oyunlarını 8-ci pillədə başa vurdu, Kiyev beynəlxalq turnirinin isə bürünc medalına sahib oldu.

Murad Bazarov 2020-ci ilin fevralında İtaliyanın Roma şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Turnirin 1/8 final mərhələsində İtaliya nümayəndəsi Jacopo Sandrona 2:1 hesabı ilə qalib gələn Murad Bazarov, 1/4 final mərhələsində Ermənistan nümayəndəsi Gevorg Qaribyana 0:8 hesabı ilə məğlub oldu və mübarizəni təsəlliverici qrupda davam etdi. Təsəlliverici qrupun birinci görüşündə Bolqarıstan nümayəndəsi Avqustin Spasova 10:1 hesabı ilə qalib gələn Murad Bazarov, bürünc medal uğrunda görüşdə Estoniya nümayəndəsi Helari Maqisaluya 10:0 hesabı ilə qalib gəldi və Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

2021-ci ildə isə Murad Bazarov Fransa Qran-Prisini bürünc medalla, Avropa Çempionatını isə 8-ci pillədə başa vurdu.

## Nəticələri

## İstinadlar
Elman Muxtarov

**Elman Muxtarov** (12 dekabr 1994, Goranboy) — Azərbaycanı təmsil edən güləşçi.

## Karyerası
Elman Muxtarov 2009-cu ildə Serbiyada baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatının qalibi oldu. Bir il sonra, 2010-cu ildə Elman Muxtarov Sinqapurda baş tutan Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Elman Muxtarov qrup mərhələsinin birinci görüşdə Belarus nümayəndəsi Andrey Pihazu ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Elman Muxtarov rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (3:0, 3:0). Növbəti görüşdə isə onun rəqibi Kuba nümayəndəsi Yohan Rodriqez Banqela oldu. Bu görüşdə də Elman Muxtarov rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (2:0, 5:1). Bununla da Elman Muxtarov qrup mərhələsini birinci pillədə başa vurdu və Sinqapur Olimpiadasının final görüşnə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Özbəkistan nümayəndəsi Nurbəy Haqqulov oldu. Final görüşündə də qalib gələn tərəf Elman Muxtarov oldu — 2:0 (3:0, 4:0). Bununla da Elman Muxtarov Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.

2011-ci ildə Elman Muxtarov Polşada yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının və Macarıstanda yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatının qızıl medallarına sahib oldu. 2013-cü ildə isə Elman Muxtarov KYRM-da gənclər arasında Avropa Çempionatını gümüş, Bolqarıstanda isə gənclər arasında Dünya Çempionatını bürünc medallarla başa vurdu. Elman Muxtarov 2014-cü ildə Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində gənclər arasında Dünya Çempionatının qalibi oldu.

2015-ci ilin aprelində İstanbul şəhərində Vəhbi Əmrə Turnirinin qızıl medalına sahib olan Elman Muxtarov iyunda Birinci Avropa Oyunlarında mübarizə apardı və turnirin bürünc medalına sahib oldu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamına əsasən Birinci Avropa Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Elman Coşqun oğlu Muxtarova "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

Avropa Oyunlarında sonra Elman Muxtarov beynəlxalq turnirlərdə uğursuz nəticələrə imza atdı. 2018-ci ildə Bolqarıstanda D. Kolov - N. Petrov Turnirini bürünc medalla başa vuran Elman Muxtarov 2019-cu ildə Kiyev şəhərində Kiyev Turnirinin də bürünc medalına sahib oldu. Elman Muxtarov həmin il həm də Tbilisi şəhərində G. Kartozia & V. Balavadze Turnirinin qalibi oldu. 2019-cu il Dünya Çempionatında uğursuz çıxış edən Elman Muxtarov daha idmanla vidalaşdı.

## Həbs edilməsi
Elman Muxtarov 2023-cü ilin yanvarında Cinayət Məcəlləsinin 128-ci (qəsdən sağlamlığa yüngül xəsarət yetirmə) və 181-ci (quldurluq) maddələri üzrə həbs edilib. Elman Muxtarov 2022-ci ildə münasibətdə olduğu qadının evinə basqın edib və həmin vaxt qadının əri olan şəxsə bıçaqla xəsarət yetirib, həmçinin evdən də 2800 manat pulu götürüb. Nəticədə Elman Muxtarov 8 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

## Nəticələri

## İstinadlar
Rusiya prezidentlərinin siyahısı

**[[Rusiya Federasiyasının Prezidenti|Rusiya prezidenti]]** — Rusiya xalqı tərəfindən seçilmiş dövlət başçısıdır.

Rusiya prezidentinin ofisi Rusiya Federasiyasında ən yüksək orqandır.Sahibi federasiyanın dövlət başçısıdır və Dövlət Şurasına rəsmi sədrlik edir,həmçinin Rusiya Silahlı Qüvvələrinin baş komandanıdır.Ofis 1918-ci ildə Fevral İnqilabından sonra təqdim edildi və indiki ofis 1991-ci il referendumundan sonra yarandı.Tarixin sovet dövründə Rusiyaya de-yure Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Ali Sovetin Rəyasət Heyəti kimi kollektiv orqanlar rəhbərlik edirdi,çünki Sovet hökumət nəzəriyyəsi prezident aparatının zəruriliyini inkar edirdi.Sovet İttifaqı Prezidentinin ofisi 1990-cı ildə Mixail Qorbaçovun Sovet İttifaqının birpartiyalı kommunist dövlətində uğursuz islahatları zamanı tətbiq edilib.Qorbaçov İttifaqın ilk və sonuncu prezidenti oldu.Onun fəaliyyəti Rusiya və SSRİ-nin digər respublikaları ilə hüquqi və siyasi qarşıdurma ilə əlamətdar oldu və nəticədə 1991-ci ilin sonunda tam müstəqillik əldə edildi.

## Rusiya Federasiyasının prezidentləri

## Sonrakı dövlət xidməti
İki prezident prezidentlikdən getdikdən sonra başqa yüksək vəzifələrdə çalışıblar.

## İstinadlar
Türkiyə əhalisi

**Türkiyə əhalisi** — məqalə Türkiyə əhalisinin demoqrafik xüsusiyyətləri haqqındadır.

Türkiyə dövlətində etnik bölgü üzrə ətraflı araşdırma aparan Amerika Missioner təşkilatının "Joshua Layihəsi" araşdırması.
## Əhali sayının dinamikası
MKİ-nin 2014-cü ilə olan təxminlərinə əsasən Türkiyə Republikası əhalisinin sayına görə dünyada 240 ölkə arasında 17-ci yerdə dayanmaqdadır.

## Əhalinin yerləşmə məskəni

## Əhalinin sıxlığı

## Əhalinin artımı
Türkiyənin 83.614.362 əhalisi vardır.

## Əhalinin yaş strukturu
"Ünvana bağlı əhali qeydiyyatı sistemi"nə görə 31 dekabr 2013-cü il tarixinə Türkiyə əhalisinin yaş qrupları üzrə bölünməsi;


**（2013）**

 0 － 46.206.415 

KişiQadın




5 － 96.271.234 






10－14  6.372.165 






15－19  6.477.722 






20－24 6.214.024 






25－29 6.286.332 






30－346.543.669 






35－39 5.826.149 	






40－445.308.260 






45－494.721.763 






50－54 4.232.792  






55－593.555.185 






60－64 2.760.460 






65－692.045.398






70－741.507.728  






75－79 1.077.295 	






80－84 820.606 





85－89 341.662 






90+ 99.005  








## Əhalinin dini tərkibi

## Əhalinin etnik tərkibi

Türkiyə dövlətində etnik bölgü üzrə ətraflı araşdırma aparan Amerika Missioner təşkilatının "Joshua Layihəsi" araşdırması.

## Əhalinin linqvistik tərkibi

### 1927–ci il siyahıyaalınması
### 1935–ci il siyahıyaalınması

## Mənbə
# Türkiyenin Etnik Yapısı: Halkımızın Kökenleri ve Gerçekler. Yazar: Ali Tayyar Önder. Araştırma & İnceleme Serisi: 1, Yayın No: 1. Genişletilmiş 16. Baskı. Ankara: Fark Yayınları, 2007, 407 sayfa. ISBN 9789756424049
# Türkiye'de Diller ve Etnik Gruplar. Yazarlar: Prof. Dr. Ahmet Buran, Berna Yüksel Çak. Ankara: Akçağ Yayınları, 2012, 318 sayfa. ISBN 9786055413545
# Türkiye'nin Etnik Coğrafyası. Proje Kodu: 2013–26. Proje Yürütücüsü: Şükrü Aslan. Araştırmacılar: Murat Arpacı, Öykü Gürpınar, Sibel Yardımcı. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2015, 204 sayfa. ISBN 9786055005191

## Xarici keçidlər
* Çukurova Üniversitesi – Türkoloji Araştırmaları : Osmanlıdan Cümhuriyete Diyarbakır – '''Türk dili tarihinde bir dilbilimsel temas bölgesi olarak Diyarbakır'''
*Türk – Gürcü İlişkileri Ve Türkiye Gürcüleri – 1, 2
*Doğu Karadeniz'de Konuşulan Diller Ve Türkçe İle.. – 1, 2
* Kürtler ve Kürt Dili (Yazar: Ahmet Buran), 43–57. // Turkish Studies (ISSN: 1308-2140): International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. — Academic journal. Editor: Sibel Üst. Volume 6/3 Summer 2011 . Ankara: Alko Dijital Baskı Merkezi, 2011, 2019 page. 
* Données récentes sur la population urbaine de la Turquie
* L'enjeu du nombre. La population de la Turquie de 1914 à 1927 
* .

## İstinadlar
Xəlifə sultan Şamlı

**Xəlifə sultan Şamlı** (1455-?)-Qızılbaş sərkərdəsi, Heratın hakimi

## Həyatı
Qərbdən Osmanlı imperiyasının hücumu və Xorasandakı  qarışıqlıqlarla əlaqədar olaraq Səfəvilər dövlətinin düşmüş olduğu  ağır vəziyyət Orta Asiya hökmdarlarını, xüsusilə də Übeydulla
xanı yeni, fəal əməliyyat kaçməyə həvəsləndirdi. Onların göndərdikləri iki dəstə Xorasana soxuldu.Lakin Məşhədin qızılbaş hakimi Sufiyan xəlifə Rumlu tərəfindən darmadağın edildi. Bunun ardınca Gərcistan hakimi Bayram  oğlan Herat ərazisinə soxuldu. Müqavimət göstərmək üçün kifayət qədər qüvvələri olmayan Herat hakimləri şəhərin və ətraf ərazilərin sakinlərindənn icbari qaydada qoşun topladılar.Heratın 80 yaşlı hakimi Xəlifə sultan Şamlının başçılıq etdiyi bu qoşun İsfizar ərazisində, hicri 941-ci il zilqədənin  19-u (1535-ci ilin mayın 22-də) özbəklər tərəfindən darmadağın  edildi.

Onun ölümü haqqında İskəndər bəy Türkman yazır: "Xəlifə sultan Şamlunun öldürülməsi. Gəskən Qara sultan ibn Canibəy sultanın tərəfindən Qərcistan hakimi olan Bayram-oğlan qarət üçün Herata gəldi.

Sam mirzə və Ağzıvar xan tərəfindən Heratda qoyulmuş Xəlifə sultan Şamlu səksən yaşlı ahıl bir kişi idi. O, şəhərin və şəhər ətrafının ("bölükat"ın) camaatından, habelə təfriqə düşmüş hərbçilərdən başına bir dəstə toplayıb, özbəklərin qarşısına çıxmağa tələsdi və on fərsəxə qədər yol gedib, Özbəklərə çatdı. Tərəflər arasında döyüş baş verdi. Herat qoşununun əksəriyyəti sərsəri və naşı adamlardan ibarət idi və sərdara çox da məhəl qoymurdular. Buna görə də bir iş görə bilməyib, məğlub oldular. Təhlükə vaxtı aradan çıxmaq mərdanəlik əlaməti sayılsa da, Xəlifə sultan bu mərəkədən salamatlıqla qurtula bilmədi və qətlə yetirildi."

## Mənbə
*''' Ənvər Çingizoğlu,  Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Şamlı eli
Mitsubishi Pajero

**Mitsubishi Pajero** — Mitsubishi şirkətinin model baxımından flaqmanı hesab olunur. Dakar rallisinin 12-qat çempionudur və son 6 ildə dalbadal bu yarışmanın qalibi olub. Hazırda bu maşınların 4-cü nəsli istehsal olunur. İlk dəfə Pajero 1976-cı ildə Tokio avtosalonunda nümayiş etdirilmişdir. O Mitsubishi Jeepin bazası əsasında yaradılmışdı.

**Pajero** () modeli Cənubi Argentinanın pataqoniya platosunda yaşayan pampas pişiyinin () şərəfinə belə adlandırılmışdır.
Nişapur

**Nişapur** (, *Neyshābūr*) — İranın şimal-şərqində olan Rəzavi Xorasan ostanında şəhər.

Məşhəd yaxınlarında Binalud dağının ətəklərində verimli və düz bir əraziyə yayılan şehər taxıl və ticarət yoluyla İran iqtisadiyyatına böyük qatqısı var. Bişapurla bərabər Nişapurun da adı Sasani hökmdarı I Şapurdan gəlməkdədir.
Ömər Xəyyam və Fəridəddini-i Əttâr-i Neyşapuri iki önəmli şair və arif bu şəhərdə yaşamışlardır.

## Tarixi
Nişapur Səlcuqluların paytaxtı idi.

Səlcuqluların qələbəsini həzm edə bilməyən Sultan Məsud Qəznəvi Hindistandan hərbi qüvvələrini geri çağıraraq, 50 min qoşun və 300 döyüş fili ilə onların üzərinə hücum etdi.1039-cu ildə baş verən döyüşdə səlcuqlular məğlub oldular. Sultan Məsud isə Nişapuru ələ keçirdi. Qüvvələrini yenidən toplayan səlcuqlular 1040-cı ilin may ayının 20-də Dandanakan ətrafında Sultan Məsudla döyüşə girdilər. Bu döyüşdə qəznəli ordusu ağır məğlubiyyətə uğradı. Sultan Məsud Hindistana qaçdı, lakin yolda öz adamları tərəfindən öldürüldü. Dandanakan zəfəri oğuzların Anadoluya yürüşü və yeni bir zəfər üçün sanki siqnal oldu. Bu döyüşdən sonra paytaxtı Nişapur olan və sərhədləri İraqa, Amudəryaya, Sistana (Herat) qədər uzanan böyük bir ərazidə Səlcuqlu imperiyası yarandı.

Səlcuqlular Nişapurdan da Anadoluya doğru hərəkət etməyə başladılar. Onların bir məqsədi vardı: Anadolu Bizansdan alınacaq və buralar əbədi olaraq türk yurdu olacaqdı.
Artıq addım-addım Anadolunu türk torpağı edən Çağrı və Toğrul bəy Bizansa ağır zərbələr vurmaqda davam edirdilər. 1046-cı ildə oğuzlar Gəncəni ələ keçirdilər. Toğrul bəy İbrahim Yınalı Azərbaycan valisi elan etdikdən sonra Ərzurumu, Qarazı ələ keçirdi. 18 sentyabr 1048-ci ildə Həsənqala ətrafında oğuzlar Bizans qoşunun darmadağın edərək, 18 min əsgəri əsir aldılar. Bu məğlubiyyətdən sonra Bizans imperatoru Monomax Toğrul bəyin yanına elçi göndərdi. Bizans Səlcuqlu dövlətinə vergi verməyə və İstanbuldakı dağıdılmış məscidi bərpa etməyə məcbur oldu. Bu qələbələrdən sonra Xəlifə Toğrul bəyi Bağdada dəvət etdi. O, 17 yanvar 1055-ci ildə Bağdada getdi və burada böyük təntənə ilə qarşılandı.

## Məşhur nişapurlular
* Ömər Xəyyam
* Fəridəddin Əttar
* Səncərşah Ay Aba
* İmadəddin Ay Aba
* Ədüdiddin Ay Aba

## Qalereya


Image:Attar mausoleum0.jpg|Əttarın türbəsi
| Ömər Xəyyamın türbəsi
Image:Kamal-al-molk-ghabr.jpg|Kamaləlmülkün türbəsi
|İmamzadə Mahruq türbəsi
Firuz Səxavət

**Firuz Əmirxan oğlu Məmmədov (Firuz Səxavət)** () — xanəndə, muğam ustası, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2005). Məşhur xanəndə Səxavət Məmmədovun qardaşıdır.

## Həyatı
Firuz (Fehruz) Əmirxan oğlu Məmmədov 1972-ci il avqust ayının 23-də Ağdam rayonunun Abdal-Gülablı kəndində anadan olmuşdur.
* 1979–1990-cı illərdə Ağdam Abdal-Gülablı kənd məktəbində orta təhsil almışdır.
* 1985–1990-cı illərdə ilk musiqi təhsiliniXan Şuşinskinin adını daşıyan Ağdam musiqi məktəbində almışdır. İlk müəllimi, Qarabağ xanəndəlik məktəbinin ənənələrini qoruyub yaşadan, zənginləşdirən və bu gün də yeni gələn xanəndələr nəslinin təlim – tərbiyəsində əməyini əsirgəməyən Əlisəfa Hüseynov olmuşdur.
* 1984–1985-ci illərdə "Qarabağ bülbülləri" ansamblında fəaliyyət göstərmişdir.
* 1990–1992-ci illərdə Hərbi xidmət keçmişdir.
* 1994–1998-ci illərdə Azərbaycan Milli Konservatoriyasında professor Arif Babayevin sinfində ali təhsil almışdır.
* 2000-ci ildən Xətai rayonu 25 saylı musiqi məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır.
* 2005-ci ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyasında xanəndəlik üzrə dərs deyir.

2008-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə işıq üzü görən "Qarabağ xanəndələri" adlanan, özündə 24 xanəndənin yaradıcılığını əhatə edən fono və foto materialları cəmləşdirən nəşrdə Firuz Səxavətin də ifası daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Bayatı- Şiraz Qarabag xanendeleri - musiqi albomu
*  Ay qız
*  Səhər-səhər
* [Təsnif, [Nəzakət Teymurova] ilə duet]
*  Olmaz-olmaz deyirsən
* http://www.youtube.com/watch?v=tlAQ10SJqEs&feature=related
* FEHRUZ MƏMMƏDOV (SƏXAVƏT) 
* "QARABAĞ XANƏNDƏLƏRİ" LAYİHƏSİ
Güllücə (dəqiqləşdirmə)

* **[[Güllücə]]** — paxlakimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
* Güllücə (dağ) — Xocavənd rayonunda dağ.
* Güllücə (Ağdam) — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Güllücə (Xalxal) — Ərdəbil ostanı, Xalxal şəhristanında kənd.
* Güllücə (Xoreşrüstəm) — Ərdəbil ostanı, Xalxal şəhristanında kənd.
* Güllücə (Amasiya) — Amasiya rayonunda kənd.
* Güllücə (Abaran) — Abaran rayonunda kənd.
* Güllücə (Pəmbək) — Pəmbək mahalında kənd.
* Güllücə (Kotayk) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Ellər (Kotayk, Abovyan) rayonunda kənd.
* Güllücə (Təbriz)
* Güllücə (Bostanabad)
* Güllücə (Miyanə)
* Güllücə (Nir)
* Güllücə (Əbhər)
* Güllücə-i Süfla (Zəncan)
* Yuxarı Güllücə (Çaroymaq)
* Aşağı Güllücə (Çaroymaq)
* Güllücə (Duzluca)
* Güllücə (Sərab)
* Güllücə-i Həsənbəy (Həştrud)
* Güllücə-i Məhəmmədxan (Həştrud)
* Güllücə-i Qami (Miyanə)
* Güllücə-i Xaləsə (Miyanə)
* Güllücə-i Yeddibulaq (Miyanə)
* Güllücə-i Ülya (Zəncan)
* Güllücə-i İslam (Miyanə)
İlxıçılar

* İlxıçılar (Tərtər) — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* İlxıçılar (Ağdam) — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* İlxıçı
Qurdlar (dəqiqləşdirmə)

*Qurdlar (Sarvan) — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Sarvan bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.
*Qurdlar (Bərdə) — Azərbaycanın Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Qurdlar (Ağdam) — Azərbaycanın Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Qurdlar məhəlləsi
* Qurd (dəqiqləşdirmə)
* Kürdlər (dəqiqləşdirmə)
Şuraabad (dəqiqləşdirmə)

Şuraabad — Azərbaycan Respublikasında toponim:
*Şuraabad — Ağdam rayonununda kənd.
**Şuraabad* — Xızı rayonununun Şorabad qəsəbəsinin Sovet vaxtından 2018-ci ilə qədər olan adı.
*

## Həmçinin bax
* Şorabad
Nicat Rəhimov (ağır atlet)

**Nicat Əli oğlu Rəhimov** (13 avqust 1993; Bakı, Azərbaycan) — Qazaxıstanı təmsil edən ağır atlet.

## Həyatı
Nicat Rəhimov 1993-cü il avqustun 13-də Bakı şəhərində anadan olub.

## Karyerası
Nicat Rəhimov 2010-cu ildə Sinqapurda baş tutan Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Nicat Rəhimov 2010-cu ildə Valensiya şəhərində (İspaniya) baş tutan Avropa Olimpiya Təsnifat Turnirinin nəticələrinə əsasən Sinqapur Olimpiadasına vəsiqə qazandı. Nicat Rəhimov birdən qaldırma turnirində əvvəlcə 125 kiloqramlıq, sonra isə 130 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gəldi. Sonuncu cəhdində isə Nicat Rəhimov 134 kiloqramlıq ştanqı qaldıra bildi və bu mərhələni birinci pillədə başa vurdu. Təjanla qaldırmada isə Nicat Rəhimov birinci cəhdində 154 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gələ bildi. Növbəti cəhdində 161 kiloqramlıq ştanqı qaldıra bilsə də, üçüncü cəhdində 166 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gələ bilmədi. Bununla belə Nicat Rəhimov ümumi nəticədə 295 kiloqram nəticə göstərdi və Sinqapur Olimpiadasının qızıl medalına sahib oldu.

Nicat Rəhimov 2013-cü ildə Lima şəhərində (Peru) baş tutan yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.

Nicat Rəhimov 2015-ci ildən beynəlxalq turnirlərdə Qazaxıstanı təmsil etdi. 2015-ci ildə Hyuston şəhərində (ABŞ) baş tutan Dünya Çempionatının qalibi olan Nicat Rəhimov, 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində (Braziliya) baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı və qızıl medalın sahibi oldu, amma 2022-ci ildə ondan dopinq üçün götürülən qan analizi nümunəsində qadağan olunan dərman preparatı olduğuna görə onun nəticələri ləğv edildi və qızıl medaldan məhrum edildi.

## İstinadlar
Kürdlər (Ağdam)

**Kürdlər** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Əlimədətli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd 1993-ci il iyunun 15-də Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. Kənd 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Əhalisi
### Görkəmli şəxsləri
* Əlabbas İsgəndərov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Tofiq Vəliyev — Tarix elmləri doktoru, professor
* Şəmsəddin Əsədov – kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor

## İstinadlar

## Mənbə
* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001.
Opel Combo

**Opel Combo** () — General Motors şirkəti tərəfindən 2001-ci ildən istehsal olunan alman avtomobili. Üçqapılı yük və beşqapılı sərnişin variantları mövcuddur. Avtomobil 1,4 l (60 a.g.) və 1.6 l (87 a.g.) həcmində benzinlə işləyən, eləcə də 1,3 l (60 a.g.), 1,7 l (75 a.g.) və 1,7 l turbudizel (100 a.g.) həcmində dizellə işləyən mühərriklərlə təchiz oluna bilir. Standart komplektə sükanın elektrik gücləndiricisi, 4 təhlükəsizlik yastığı, antibloklama sistemi və kondisioner daxildir.
Qiyaslı

**Qiyaslı** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.

**Bu soyadı olan tanınmış insanlar**
*Cəfər Qiyaslı — Ssenari müəllifi. Kino məsləhətçisi. Filmlərdə iştirak edən.

**Kəndlər**
* Qiyaslı (Ağdam) — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qiyaslı (Qubadlı) — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qiyaslı (Samux) — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qiyaslı (Ağsu) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
İsmayılbəyli (Ağdam)

**İsmayılbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Bağbanlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Dağ ətəyindədir. Əvvəllər Mərzili sovetliyində, keçmiş adı isə "Mərzili İsmayılbəy" olub. Yaşayış məntəqəsi Cavanşir qəzasında yaşamış mərzili tayfasına mənsub ailələrin başçısı İsmayıl bəyin adı ilə adlandırılmıdır.

Kənd 1993-cü il iyulun 4-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İstinadlar
İlxıçılar (Ağdam)

**İlxıçılar** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Güllücə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

Kənd 16 aprel 1994-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. 20 noyabr 2020-ci il tarixində işğaldan azad edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ağdam rayonunun İlxıçılar kəndindən videogörüntülər - VİDEO
Həsənxanlı

**Həsənxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Əfətli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Əfətli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Tarixi
Kənd Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 1993-cü ildə işğal olunub. 1994-cü ildə əks-hücuma keçən Azərbaycan Ordusu kəndi işğaldan azad ediblər.

## Toponomiyası
Kənd Ağdam rayonunun Əfətli inzibati-ərazi vahidində, Qarabağ düzündə yerləşir. Yaşayış məntəqəsini "həsənxanlı nəslinə mənsub ailələr saldığına görə belə adlanmışdır". Toponim "həsənxanlı nəslindən olanlar, həsənxanlılar" anlamındadır. Həsənxanlı kənd adı Həsən şəxs adı, xan titulu və -lı mənsubluq bildirən şəkilçinin birləşməsindən yaranıb. Həsən şəxs adı ərəb mənşəli olub, "gözəl, göyçək, yaxşı" mənasını verir.

## İqtisadiyyatı
Qarabağ müharibəsi nəticəsində kəndin təsərrüfatına ciddi ziyan dəymişdir. 2011-ci ilin oktyabrın 1-də isə kəndə ilk dəfə təbii qaz verilməsinə başlanılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Ağdam
* Ağdamın baş planı (2021)
Güllücə (Ağdam)

**Güllücə** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Güllücə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Güllücə kəndi 1994-cü il aprel ayının 16-da Ermənistan ordusu tərəfindən işğal olunub. 20 Noyabr 2020-ci il işğaldan azad olunub.

## Tarixi
1930-cu ilə qədər Güllücə kəndi Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir qəzasının tərkibində olub.

Güllücə kəndi rayon mərkəzindən 26&nbsp;km. şimalda, Papravənd kəndindən 10&nbsp;km. şərqdə, Qarabağ düzündə yerləşir. Əslən Qarabağdan olan tanınmış yazıçı Süleyman Sani Aundovun  “Nurəddin”  adlı əsərində Güllücə kəndinin adı çəkilir, kəndin gözəlliyindən söz açılır; yazıçı təxəyyülünün kiçik əlavələri nəzərə alınmazsa, Axundov, Ağdamın  Güllücə kəndi  barədə yazıb.   Ermənistanın Amasiya rayonunda da Güllücə adlı azərbaycan kəndi var. Lakin Ermənistandakı yüzlərlə digər azərbaycanlı  kəndi kimi, Amasiyadakı Güllücədə də azərbaycanlı qalmayıb artıq.

## Mədəniyyəti
Güllücə kəndinin şimalında tunc və dəmir dövrlərinə aid olan Töyrətəpə kurqanları, kəndin cənubunda isə ilkin orta əsrlərdən qalma Karvansaratəpə və Çaparyeri adlanan qədim yaşayış məskəninin qalıqları var. Güllücə və Suma kəndlərinin arasında müqəddəs yer – Güllücə ocağı adlı ziyarətgah mövcuddur. İşğala qədərki dövrdə Güllücə kəndində klub, orta məktəb, 2 kitabxana, 2 uşaq bağçası, xəstəxana, rabitə şöbəsi, telefon stansiyası, şərab zavodu və  müxtəlif ticarət-iaşə obyektləri var idi.

## Əhalisi
İşğala qədər(16 aprel 1994-cü il) Güllücə kəndində 2143 nəfər əhali yaşayırdı. Əhalinin əsas məşquliyyəti heyvandarlıq, taxılçılıq, üzümçülük və baramaçılıq olub.

## İstifadə olunan ədəbiyyat
* AzərbacanSovet Ensiklopediyası, 1982-ci il, VI cild,
* Baxşeyiş Abbasoölu “Ağdam arıları”
* S.S.Axundov “Seçilmiş əsərləri”, 2005,
* Ramiz Abbaslı “Yeddi kəndin məktəbi”, 1996.

## İstinadlar
Göytəpə (Ağdam)

**Göytəpə** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Göytəpə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 1994-cü ilin aprelin 25-də işğal olunub. 

Qarabağ atəşkəs bəyanatına uyğun olaraq, Ağdamın Göytəpə kəndi 20.11.2020-ci il tarixində, Uzundərə hərbi bazasının ərazisi ilə birlikdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kosalar (Ağdam)

**Kosalar** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Göytəpə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. Kənd 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube-da bax :Bir kəndin nağılı. Kosalar , Kosalı (film)
Əliağalı

**Əliağalı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Əlimədətli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd 1993-cü il iyunun 12-də Ermənistan ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur.

## Tarixi
1930-cu ilə qədər Əliağalı kəndi Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir qəzasının tərkibində olub.

Əliağalı kəndi rayon mərkəzi Ağdam şəhərindən 30 km. şimal-qərbdə, Xaçın çayının sol sahilində, Qarabağ silsiləsinin şimal-şərq tərəfindəki dağətəyi düzənlikdə yerləşir. 20.11.2020-ci il Tarixində Azərbaycan Ordusu Tərəfindən Azad Edildi.

## Mədəniyyəti
İşğala qədərki dövrdə Əliağalı kəndində orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, uşaq bağçası, kəndli-gənclər məktəbi və müxtəlif ticarət-iaşə obyektləri var idi. Azərbaycanın işğala məruz qalmış bütün yaşayış məntəqələrində olduğu kimi, erməni işğalçıları Əliağalı kəndində də hər şeyi dağıdıb yerlə yeksan ediblər.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 65 evdə 324 şiə tatar yaşayırdı.

### Görkəmli şəxsləri
* Əliyev Nadir Alış oğlu — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Baxşeyiş Hətəmli
* Natiq Cavadov-Milli Aerokosmik Agentliyinin (MAKA) baş direktoru, texnika elmləri doktoru, professor

## İstinadlar

## İstifadə olunan ədəbiyyat
* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001
* Baxşeyiş Abbasoğlu "Ağdam ağrıları", 2003;
* V. Əsgərov "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları", 2010;
* O. Məmmədov "Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri", 20001.
Boyəhmədli (Ağdam)

**Boyəhmədli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Boyəhmədli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

Kənd 1993-ci il iyunun 26-da Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Boyəhmədli Azərbaycan Respublikasının Ağdam  rayonunda kənddir; rayon mərkəzindən 17 km. şimalda, Qabartı çayının hər iki sahilində, Qarabağ dağ silsiləsinə aid olan Qaraman dağının  şərq ətəyində və Qarabağ düzündədir. İqlimi isti, quru subtropikdir. Boyəhmədli,  Qarabağın füsünkar dağətəyi kəndlərindən biridir, onun gözəlliyi bədii ədəbiyyatda da öz əksini tapıbdı. Naxçıvan MR Culfa rayonunda da Boyəhmədli adlı kənd var.

1930-cu ilə qədər Boyəhmədli kəndi Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir qəzasının tərkibində olub.

## Mədəniyyəti
      
Boyəhmədli, Qızıllı Kəngərli və Salahlı Kıngərli kəndlərinin arasında ilk tunc dövrünə aid olan Boyəhmədli kurqanları(80-ə yaxın kurqan) var. Kəndin şimalında Papravənd – Boyəhmədli kurqanları, cənubunda isə ilkin orta əsrlərə aid Gavurqala yaşayış yeri və Daş qutusu nekroloqu mövcuddur. Kəndin özündə  XIX əsrə aid olan məscid var. İşğala qədər Boyəhmədli kəndində uşaq bağçası, kitabaxana, tibb məntəqəsi, rabitə şöbəsi, müxtəlif ticarət-iaşə obyektləri, şərab zavodu və orta məktəb var idi. 
Boyəhmədli kənd orta məktəbi  XX əsrdə Ağdam rayonu  camaatının maariflənməsində böyük rol oynayıb. O  vaxt heç də hər kənddə orta məkəb yox idi, ona görə də ətraf kəndlərin uşaqlar bəzən dörd-beş km. yol qət edərək gəlib Boyəhmədli  məktəbində təhsil alırdılar. Boyəhmədli orta məktəbi tarixə “yeddi kəndin məktəbi” kimi düşüb.

## Əhalisi
İşğaldan əvvəl Boyəhmədli kəndində 1613 nəfər əhali yaşayırdı. Əhalinin əsas məşquliyyəti heyvandarlıq, taxılçılq və üzümçülük idi.

### Tanınmış şəxsiyyətləri
* Göyüşov Ziyəddin Bahadur oğlu — tanınmış filosof, akademik,
* Göyüşov Rəşid Bahadur oğlu — tarix elmləri doktoru, professor. 
 
## Coğrafiyası və iqlimi

### Dağlar
Boyəhmədli Ağdam rayonunun Boyəhmədli kəndi yaxınlığında dağ. Hündürlüyü 386 m. Etnotoponimdir.

## İstinadlar

## İstifadə olunan ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet  Ensiklopediyası – 1978-ci il, II cild,
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası – 2013-cü il, VI cild,
* Baxşeyiş Abbasoğlu,  “Ağdam ağrıları”ı – 2003-cü il.
* Ramiz Abbaslı “Yedddi kəndin məktəbi”ı – 1996-cı il.
* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001.
Baş Güneypəyə

**Baş Güneypəyə** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Baş Güneypəyə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Baş Güneypəyə kəndi Ağdam rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Kənd 1992-ci il martın 12-də Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Baş Güneypəyə kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır. 5 dekabr 2023-cü ildə yenidən Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.
Baş Güney kəndinin tarixi haqqında əsaslə fakt XX əsr Azərbaycan nəsrinin yaradıcıların olan Məmməd Səid Ordubadinin “Qanlı illər” adlı əsəridir. Həmin əsər uzun illərin siyasi təbəddülatlarından keçmiş tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılmasına kömək edən dəyərli bir nümunədir. Bu tarixi mənbədə kəndin adı Göynəpay deyə qeyd olunmuşdur. 

“3-cü sahə isə Dağbasar köylərindən ibarət olub əksəriyyətdə varlı və sərvət sahibi olan ermənilərin əlində idi. Bu sahədə islam köyləri fəqət Dəmirli, Hacıqərvənd, Çıraqlı, Ümidli, İmarət Qərvənd, Xaçın çayı boyunca Şaxavənd, Köynəpay, Əliağalı, Sırxavənd, İsmayılbəyli kimi sair dağlıq köylərdən ibarətdir ki, Kolanılar adlandırılmışdır” 

## Toponimikası
Oykonim baş (yuxarı), guney (cənub, gün düşən yer) və pəyə (burada yaşayış məntəqəsi) komponentlərindən düzəlib, "yuxarıda yerləşən Güneypəyə kəndi" mənasındadır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qavartu çayının sahilində, dağ ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
2019-cu il aprelin 6-da hazırda Ağdam rayonunun Baş Güneytəpə kəndində qeydiyyatda olan, keçmiş Ağdərə rayonunun sakinləri, məcburi köçkün Ocaqova Nigar Çərkəz qızı ilə Həsənov Rauf Yunis oğlunun ailəsində Azərbaycan Respublikasının 10 milyonuncu sakini dünyaya gəlmişdir. Kəndin ən yaşılı sakini Mirzə Hüseyn oğlu Ələkbərovdur

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağdamkənd

**Ağdamkənd** — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Ağdam rayonununun Ağdam şəhərinin ərazisində keçmişdə mövcud olmuş kənd.

## Tarixi
Ağdamkənd Ağdam rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ düzündədir. Ağdamkənd su anbarı kəndin yaxınlığındadır. Oykonim Ağdam (rayonun ərazisindəki dağın adı) kənd (yaşayış məntəqəsi) sözlərindən düzəlib, kəndin ərazisindəki dağın adını əks etdirir. Ağdamkənd Ağdam rayonu, Sarcalı Dəvəbatıran və s kəndlər ilə həm sərhəddir..

Azərbaycan SSR-nın 1977-ci il üçün inzibati ərazi bölgüsünə görə, Ağdamkənd kənd statusunda idi və Ağdam rayonunun Ağdamkənd kənd Sovetinin mərkəzi idi. Həmin il üçün, Ağdamkənd kənd Sovetinə həmçinin Sarıcalı, Qaradağlı, Qarazeynallı və Qullar kəndləri də daxil idi.

Azərbaycan SSR prezidenti Mütəllibovun 6 iyun 1990-cı il tarixli fərmanı ilə, Ağdam rayonu üzrə Sarıcalı kəndi mərkəz olmaqla Sarıcalı kənd Sovetinin yaradılması qərara alınmışdı. Bu fərman ilə, Sarıcalı, Qarazeynallı, Qullar kəndlərinin Ağdamkənd kənd Sovetinin tərkibindən Sarıcalı kənd Sovetinin tərkibinə verilməsi, Ağdamkənd kənd Soveti yaşayış məntəqələrinin Ağdam şəhərinə qovuşması ilə əlaqədar olaraq Ağdamkənd kənd Sovetinin ləğv edilməsi, ləğv edilmiş Ağdamkənd kənd Sovetinin Ağdamkənd və Qaradağlı kəndləri isə Ağdam şəhəri ilə qovuşduğuna görə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılması qərara alınmışdı. Bu fərman Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 26 iyun 1990-cı il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdi. Hal hazırda, Sarıcalı, Qarazeynallı və Qullar kəndləri Azərbaycanın Ağdam rayonunun Sarıcalı kənd inzibati ərazi dairəsinə daxildirlər, Sarıcalı kəndi də bu kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir, keçmiş Ağdamkənd kənd Sovetinin təkibində olmuş Ağdamkənd və Qaradağlı isə Ağdam rayonunun yaşayış məntəqələri siyahısanda qeyd olunmur.

Ağdamkənd 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdu. İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın Qələbəsi nəticəsində imzalanmış Üçtərəfli Bəyanata əsasən, Ağdam rayonunun bütöv ərazisi 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılmışdı.

## Həmçinin bax
* Ağdamkənd su anbarı

## İstinadlar
Qurdlar (Ağdam)

**Qurdlar** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Qasımlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İstinadlar
Maqsudlu (Ağdam)

**Maqsudlu** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Maqsudlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Haqqında
1993-cü ildə Ermənistan Silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 9 noyabr 2020-ci ildə imzalanmış üçtərəfli atəşkəs bəyanatının 6-cı bəndinə əsasən 20 noyabr 2020-ci ildə işğaldan azad edilmişdir.

## Əhalisi
Maqsudlu kəndinin yerli əhalisi əsasən türklərdən formalaşıb. Ağ Hunların davamçıları sayılan bu kənd əhalisi Asiyadan Anadoluya daha sonra Naxçıvan ən son Ağdam rayonu ərazisində yerləşib. Xarici görünüşləri əsl türklərə aid hündür boy, rəngli gözləri ilə fərqlənir. Kənd məşhur ağ daş karxanalarıyla məşhurdur.
Çullu-kənddə azlıq təşkil etsələr belə onlar Dərbənd şəhərinin keçmiş adı Çol şəhərindən köç ediblər.Ərəblər VII əsrdə Dərbənddə hücum edərkən maldarlıqla məşğul olan bir qrup əhali Arana köç etməyə başlayır yerli əhali onlara çollu deyərək müraciət ediblər,Ağ hun tayfasına mənsub olub,Dərbənd şəhərinin qurucuları hesab olunurlar.

## Tarixi
XVIII əsrin birinci yarısında Qarabağlı Pənahəli xan Ağdam şəhərində özü üçün ağ daşdan (Maqsudludan əldə edilən) imarət tikdirmək barədə əmr verib. Həmin imarət uzun müddət ətraf kəndlərin sakinləri üçün bir növ mərkəzə çevrilib. Bu mənada "Ağdam" – günəş şüaları ilə nurlanmış işıqlı, ağ ev deməkdir. Ağdamın ən gözəl ağ daşları bu kəndin daş karxanalarından əldə edilib. Ağdam şəhər mərkəzinə ən yaxın olan kəndlərdən biridir.

## Tarixi tikililər
Qədim tarixə malik bu kənddə 15–18 əsrə aid tarixi tikililər var.
* Maqsudlu kurqanları – tunc dövrü (Maqsudlu kəndi)
* Məbəd – XV əsr (Maqsudlu kəndi)
* Türbə – XVIII əsr (Maqsudlu kəndi)

## İstinadlar
Pərioğlular (Ağdam)

**Pərioğlular** — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Ağdam rayonununun Ağdam şəhərinin ərazisində keçmişdə mövcud olmuş kənd.

## Tarixi
1970-ci illərdə bu kənd Ağdam şəhərinə birləşdirilib və küçələr təşkil edilib.

Azərbaycan SSR-nın 1977-ci il üçün inzibati ərazi bölgüsünə görə, Əlimərdanlı, Pərioğlular, Muradbəyli kənd statusunda idilər və digər bəzi kəndlərlə birgə Ağdam rayonunun Qasımlı kənd Sovetinə daxil idilər. 1990-cı il üçün Əlimərdanlı, Pərioğlular, Muradbəyli kəndləri artıq Ağdam rayonunun Şıxbabalı kənd Sovetinə aid idilər.

Azərbaycan SSR prezidenti Mütəllibovun 6 iyun 1990-cı il tarixli fərmanı ilə, Ağdam rayonu üzrə Ağdam şəhəri ilə qovuşduğuna görə Şıxbabalı kənd Sovetinin Əlimərdanlı, Pərioğlular, Muradbəyli kəndlərinin rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılması qərara alınmışdı. Bu fərman Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 26 iyun 1990-cı il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdi.

Pərioğluların ərazisi 1993-ci il iyulun 23-də Ermənistan ordusu tərəfindən işğal olunmuşdu. İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın Qələbəsi nəticəsində imzalanmış Üçtərəfli Bəyanata əsasən, Ağdam rayonunun bütöv ərazisi 20 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycana qaytarılmışdı. 26 dekabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Pərioğlulardan videogörüntülər paylaşmışdı — orada göründüyü kimi, ərazi dağılmış vəziyyətdə idi.

## İstinadlar
Şıxlar (Ağdam)

**Şıxlar** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Qərvənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu Kəndin aid olduğu Qərvənd kənd inzibati ərazi dairəsinin 2 kəndi (Ayaq Qərvənd və Orta Qərvənd) "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinin ərazisinə daxil edilib.

## Tarixi
Kənd 1994-cü il aprelin 26-da Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. 20 noyabr 2020 tarixində rəşadətli Azərbaycan ordusu tərəfindən bütün Ağdam rayonu ilə bərabər Şıxlar kəndi də işğaldan azad olundu.

## İstinadlar
Sarıhacılı

**Sarıhacılı** — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Ağdam rayonunun Seyidli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Qarabağ düzündə yerləşir.

## Tarixi
Azərbaycan SSR-nın 1977-ci il üçün inzibati ərazi bölgüsünə görə, Sarıhacılı kənd statusunda idi və Ağdam rayonunun Seyidli kənd Sovetinə daxil idi. Həmin il üçün, Seyidli kənd Sovetinə həmçinin Bozpapaqlar kəndi və kənd Sovetinin mərkəzi olaraq Seyidli kəndi də daxil idi.

Azərbaycan SSR prezidenti Mütəllibovun 6 iyun 1990-cı il tarixli fərmanı ilə, Ağdam rayonu üzrə Sarıcalı kəndi mərkəz olmaqla Sarıcalı kənd Sovetinin yaradılması, Bozpapaqlar kəndinin Seyidli kənd Sovetindən Sarıcalı kənd Sovetinin tərkibinə verilməsi, Seyidli kənd Soveti yaşayış məntəqələrinin Ağdam şəhərinə qovuşması ilə əlaqədar olaraq Seyidli kənd Sovetinin ləğv edilməsi, ləğv edilmiş Seyidli kənd Sovetinin Seyidli və Sarıhacılı kəndləri isə Ağdam şəhəri ilə qovuşduğuna görə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılması qərara alınmışdı. Bu fərman Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 26 iyun 1990-cı il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdi. Amma buna baxmayaraq, hal hazırda, Seyidli və Sarıhacılı kənd statusundadırlar. Hal hazırda, Seyidli, Bozpapaqlar və Sarıhacılı kəndləri Azərbaycanın Ağdam rayonunun Seyidli kənd inzibati ərazi dairəsinə daxildirlər, Seyidli kəndi də bu kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.

Sarıhacılı kəndi 23 iyul 1993-cü il tarixində Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdu. İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın Qələbəsi nəticəsində imzalanmış Üçtərəfli Bəyanata əsasən, Ağdam rayonunun bütöv ərazisi 20 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycana qaytarılmışdı.

Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi 1 may 2021-i il tarixində Sarıhacılı kəndindən videogörüntülər paylaşmışdı.

## Toponomi
1593-cü ilə bağlı bir Osmanlı qaynağında Otuziki elinin iyirmi yeddi oymağının adı sadalanır ki, onlardan biri də Sarıhacılıdır . Ola bilsin ki, Ağdam rayonundakı Sarıhacılı kəndi bu oymağın adını özündə yaşadır. Görünür bu oymaq öz adını Sarı Hacı şəxs adından götürmüşdür.

## İstinadlar