open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İoann Zlatoust

**İoann Xrisostom** və ya **Zlatoust** (; ) — Konstantinopol arxiyepiskopu, ilahiyyatçısı, kilsə müqəddəsi. Ortodoks kilsəsində onun xatirəsini yulian təqvimi ilə hər ilin 13 noyabrında qeyd edirlər.

## Həyatı
O Suriyanın mərkəzi şəhəri olan Antioxiyada anadan olmuşdur və orada təhsil almışdır. Sonra o, bir müddət rahib həyatı yaşamışdır. Daha sonra isə Antioxiyada keşiş olmuşdur. 397-ci ildən sonra ən yüksək xristian rütbəsinə nail olmuşdur. O Konstantinopol patriarhı olmuşdur. Lakin onun imperatorla ixtilafı yarandıqdan sonra o, 402 ildə bu vəzifədən azad olunmuşdu.

## Əsərləri
İoann Xrisostom əsasən əxlaqi məsələlərə həsr olunan bir çox əsər müəllifi olmuşdur. Ən tanınmış əsərlərinin biri "Peri hierosynes" adlanan keşişlər haqqında kitabdır. Bundan başqa onun homiliyaları, məktubları, Bibliya kitablarına yazılmış şərhləri kilsə xadimləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.

## Fəaliyyəti və təlimi
İoann Xrisostom çoxlu kitab müəllifi olmuşdur. Onların böyük əksəriyyətini homiliyalar (moizələr) təşkil edirdi. Ümumiyyətlə isə o, Müqəddəs Kitabın yozulması(ekzegetika) ilə tanınmışdır. Onun fikrincə, dörd İncilin çeşidli yazarlar tərəfindən, birbirindən bağımsız olaraq, çeşidli vaxt və məkanda yazılması, orada olan rəvayətlərin həqiqiliyinə dəlalət edir. Hətta onların arasında olan ziddiyyətlər də bu həqiqəti təsdiq edir. Çünki bu o deməkdir ki, İncilləri yazan yazarlar bir-biri ilə ittifaqa girmədən eyni şeyləri yazmışdılar. Bu ziddiyyətləri, İoann Xrisostomun fikrincə, nəzərə çarpacaq qədər ciddi hesab etmək olmaz.	

İoann arianlara qarşı da çıxış et mişdi. Burada o Kappadokiyalı kilsə atalarını təkrarlayırdı. İsada eyni zamanda İlahi və insani mahiyyətin hansı şəkildə bir-biri ilə uyğunlaşması məsələsində İoann dəqiq bir fikir söyləməmişdir.

Xristian təlimində ən mühüm məsələlərdən biri "ilk günah" problemidir. İoann fikrincə, bunun nəticəsində insanlıq günahlara və ölümə düçar olmuşdur. İsanın gəlişi isə xilasedici olmuşdur. Ona iman edən xristianların günahları bağışlanmışdır və onlara gələcəkdə əbədi həyat vəd edilmişdir.

İoann Xrisostom var-dövlətə qarşı çıxış edirdi, müxtəlif kilsələri və Kilsə xadimlərini şiddətli tənqid atəşinə tuturdu. Kilsələr insanın ruhunu zənginləşdirməlidir, binaların daxilini yox. Dünya malı insanlar arasında qeyri-bərabərliyə səbəb olur, deməli ədalətsizliyin əsasını təşkil edir. İoann fikrincə, əgər hər şey Tanrıya məxsusdursa, onda xristianlar "bu mənimdir, bu isə sənin" sözlərini dilə gətirməməlidirlər.

Keşiş zümrəsini imperatorun hakimiyyətindən yüksək sayan İoann, dövlətin kilsə işlərinə müdaxilə etməsi cəhdlərinin əleyhinə çıxış edirdi. Dövlət isə günahın nəticəsidir. Dövlətin verdiyi cəzaların əksinə olaraq, Kilsə mərhəmət prinsipindən çıxış edir.

## Mənbə
*

## Ədəbiyyat
*
*Иоанн Златоуст  // Православная энциклопедия. Том XXIV. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2010. — С. 159-205. — 752 с.
Eka Tkeşelaşvili

**Eka Tkeşelaşvili** () — gürcü siyasətçisi, Gürcüstanın keçmiş ədliyyə naziri (2007–2008-ci illərdə) və xarici işlər naziri (2008-ci ildə).

## Həyatı

## İstinadlar
Vera Kobaliya

**Vera Kobaliya** () — Gürcüstanın iqtisadiyyat və sabit inkişaf naziri. Erkən illərdə Kanadada yaşamış, 2004-cü ildə Britaniya Kolumbiyası Universitetini qurtarmışdı. 2010-cu ildə Gürcüstana qayıtmışdır.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Government of Georgia 
* Vera Kobalia's official biography. The government of Georgia website.
* Vera Kobalia's Twitter
Uacet

**Uto** ya **Uacet** — Qədim Misirə aid Nil deltasında yerləşmiş qədim Buto şəhərinin  və ümumiyyətlə Aşağı Misirin hökmdarlarının mühafizəkarı gözlüklü ilan - kobra cildində ilahə. Qədim əfsanəyə görə papirusrəngli ilahə İsidaya Horu Setdən xilas edərkən Nilin delta bataqlığında gizlədilməsində ona kömək etmiş və Horu bəsləmişdir. 
Buna uyğun yunan mfologiyasındakı rəvayət isə Leto ilə bağlıdır.
Leto ( miken yazılarında *ra-to*) - yunan mifologiyasında titan ilahə, Koy və Febanın qızı, Zevsin Heranın qorxusundan atmış olduğu sevgilisi (arvadı), ekizlərin Apollon və Artemidanın anası.

Fironlar öz hakimiyyətlərinin mənbəyini, döyüşlərdə məğlubedilməzliklərini Aşağı Misirin mühafizəçisi Uacetin mərhəmətində görürlərmiş. Bu məqsədlə də Misir hökmdarları onun əksini baş örtüyünün alın hissəsində daşıyarmışlar.

## İstinadlar

## Mənbələr

## Xarici keçidlər
* ensiklopediyasında Wadjet (Uacet)
Petrozavodsk

**Petrozavodsk** — Rusiya Federasiyasının Kareliya Respublikasında şəhər.

## Qalereya


Fayl:Railway_station_in_Petrozavodsk_in_2005.jpg
Fayl:GagarinSquare.jpg
Fayl:Street_in_Petrozavodsk.jpg
Fayl:IMG 8011.jpg
Fayl:IMG 8044.jpg


## İstinadlar
Obyektiv

**Obyektiv** — təsviri səthə(fotomaterial, matrisa və s.) proyeksiya edən fotoaparatla birlikdə çalışan linza və ya linzalar dəstindən ibarət olan optik qurğudur.
*Obyektivlər foto, kino çəkilişində, optik çapda, mikroskopda, teleskopda və müxtəlif müşahidə və optik cihazlarda istifadə olunur.
*Müşahidə cihazlarında obyektiv cihazın birinci komponenti sayılır. Bu halda təsvirə cihazın okulyarında baxılır.
*Qurğunun təyinatından asılı olaraq obyektivə diafraqma, sürgü, başlıq, fokuslama sistemi kimi köməkçi elementlər əlavə edilə bilər.
## Obyektivlərin xarakteristikaları

**Obyektiv** – 1)fizikada: obyektiv (optik cihazın qabaq şüşəsi və ya şüşələri); 2)fəlsəfədə: şüurumuzdan asılı olmayan; 3)qərəzsiz, tərəfkeşlik etmədən.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Kemerovo

**Kemerovo** () — Rusiya Federasiyasının Kemerovo vilayətində şəhər.

## Şəkilləri

Kemerovo Central Post Office.jpg
Kemerovo Soviet Square.jpg
Kemerovo_Shopping_Mall_1.jpg
Kemerovo_Shopping_Mall_2.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
*"Qış albalısı" ticarət mərkəzində yanğın
Kamera-obskura

**Kamera-obskura** (lat. - "qaranlıq otaq" deməkdir) — obyektlərin optik təsvirini almaq üçün sadə qurğu. İşıq keçirməz qutudan, divarların birində kiçik dəlikdən və əks divarda ekrandan (mat şüşə və ya nazik ağ kağız) ibarətdir. 0,5-5 mm. diametrlik dəlikdən işıq şüaları keçərək ekranda təsvir əmələ gətirir. Kamera-obskuranın əsasında bir-çox fotoaparatlar düzəldilmişdir.

## İşləmə prinsipi
Kamera-obskurada təsvirin sahə dərinliyi aşağı olur. Təsvirin sahə dərinliyinin müəyyən məhdud həddə qədər artırılması üçün dəliyin ölçüsü azaldılır. Dəliyin ölçüsünün həddən artıq azaldılması difraksiya effektinin əmələ gəlməsinə və təsfirin kifayət qədər bulanıq olmasına gətirib çıxarır. Obskura təsvirin sonsuz kəskin sahə dərinliyi ilə xarakterizə olunur. Bu kameranın fokus məsafəsi dəlik ilə ekran arasındakı məsafə başa düşülür.

## Tarix
İlk kamera-obskura otaq, böyük qutu və bunların bir divarında yerləşdirilmiş dəlikdən ibarət olurdu. Kamera-obskura haqqında eradan əvvəl IV əsrdə Çin filosofu Mo Di və Aristotelin qaranlıq otaqda çevrilmiş təsvir haqqında yazıları var. Kamera-obskuranın işləmə prinsipini ilk dəfə ərəb fizik və riyaziyyatçısı İbn əl-Haytəm X əsrdə izah edib.
Heh

**Heh** Misir mifologiyasında sonsuz zamanı və əbədiyyəti ucsuz bucaqsız fəzanı tərənnüm edən abstrakt tanrı. Xaos və Apeyron onun analoqları sayılır. Qurbağa başlı insan cildində təqdim olunur.

## İstinadlar
Colt Double Eagle

**Colt Double Eagle** - ABŞ istehsalı olan özüdolan tapança. Colts şirkəti tərəfindən 1989-1997- ci illərdə istehsal edilirdi. Silah tam olaraq standart vəziyyətdə eləcə də kompakt halda və bir neçə kalibrdə mövcud idi.

Double Eagle tapançası M1911-in bazasında konstruksiya edilmişdir. Tapancanın maqazini M1911 ilə eyni idi (7 gülləli).

## Mənbə
* Müasir odlu silahlar - Colt Double Eagle
Gəncə Avtomobil Zavodu

**Gəncə Avtomobil Zavodu** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərən maşınqayırma müəssisəsi.

## Tarixi
1986-cı ildə əsası qoyulmuş Gəncə Avtomobil Zavodunun istehsal gücü layihəyə əsasən 30 000 ədəd ortatonnajlı avtomobillərin istehsalı üçün hesablanmışdır. Müəssisənin tikintisi layihəyə görə 1989-cü illin sonlarına qədər başa çatdırmalı idi. Lakin Sovetlər Birliyinin dağılması nəticəsində zavodun tikintisini yarımcıq qalır. Yalnız 2004-cü ilin dekabırında Gəncə avtomobil zavodu işə düşüb və müəssisədə yığımdan keçən ilk avtomobil işıq üzü görüb. 2006-cı ilin oktyabrında Minsk traktor və avtomobil zavodları ilə Gəncə avtomobil zavodu arasında əməkdaşlığın yaradılması barədə razılığa gəlinib. 2007-ci iln mart ayının 27-də isə Gəncə avtomobil zavodunda yığımdan keçən ilk «Belarus» markalı traktor konveyerdən düşüb. Paralel olaraq müəssisədə Belarusun “MAZ” yük avtomobillərinin yığımı da təşkil olunub. Həmin ilin aprelin 30-da müəssisədə yığılan «GƏNCƏ» və «PƏHLƏVAN» adları daşıyan ilk MAZ-lar işıq üzü görüb.

## İstehsal
Zavodun istehsal gücü ildə 1 700-2 000 ədəd traktor və 950-1 000 ədəd yük avtomobilin istehsalına bərabərdir.

Zavodda 2008-ci ildə 600-ə yaxın traktor və avtomobil istehsal olunmuşdur. 2009-cu ilin aprel ayında zavodda 1000-ci traktor istehsal olundu. 2018-ci ilin aprel ayında Gəncə Avtomobil Zavodunun sayca 10 mininci traktoru istehsal edildi və həmçinin burada 3500-dən çox MAZ avtomobili və qoşqular buraxıldı.

2020-ci ildə "Gəncə Avtomobil Zavodu" Finlandiyanın "Sampo" firması ilə əməkdaşlıq müqaviləsi əsasında “Sampo-Roselew” markalı kombaynların yığımına başlayacağını bildirib.

## Həmçinin bax
* Naxçıvan Avtomobil Zavodu
* AzSamand
* Azərmaş ASC
* BakAZ-3219

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Violetta Villas

**Violetta Villas** (d. 10 iyun 1938) – Polşa caz müğənnisi.

## Albomları
* 1962 *Rendez-vous with Violetta Villas*
* 1966 *Violetta Villas*
* 1967 *Violetta Villas* (reedition)
* 1968 *For you my darling*
* 1968 *About Love...*
* 1977 *There is no love without jealousy*
* 1985 *Las Vegas*
* 1986 *Violetta Villas* (reedition)
* 1992 *The most beautiful Christmas carols*
* 1996 *Daddy 2* guest star
* 1997 *Christmas carols*
* 1997 *Villas sings Christmas carols*
* 2001 *When Jesus Christus was born...*
* 2001 *Violetta Villas* (reedition)
* 2001 *There is no love without jealousy* (reedition)
* 2001 *For you my darling* (reedition)
* 2003 *Valentine hits*
* 2004 *Christmas carols from heart*
* 2008 *To comfort the heart and warmth the soul*
* 2009 *The most beautiful Christmas carols* (reedition)

## Mahnıları
* 1961 *I don't believe you*
* 1961 *Such a frost*
* 1961 *I don't make it*
* 1961 *For you my darling*
* 1961 *Red Marianna*
* 1961 *Secret*
* 1962 *Get married, Johny!*
* 1962 *Cuckoo clock*
* 1962 *It speak maracas*
* 1962 *Look straight into my eyes*
* 1963 *When Allah goes*
* 1963 *Ali alo*
* 1963 *The Fan*
* 1964 *To you, mother*
* 1964 *Joseph*
* 1964 *The love begins with a smile*
* 1964 *There is a time for love*
* 1964 *Is not*
* 1966 *To you, mother*
* 1978 *For mum*
* 1986 *Mundial'86*
* 1987 *The pine from my dream*
* 1987 *Take me from Barcelona*
* 1987 *Everywhere you go*
* 1987 *The wild woman*

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Cebe noyon

**Cebe noyon** ( – "ox"; əsl adı: **Cirqoaday**; ; ) — Monqol minbaşısı, Çingiz xanın silahdaşı.

## Həyatı
Cebe noyon Monqol ulusunun Besut/Yesut oymağından çıxmışdı.

Monqolların Azərbaycana birinci yürüşü 1220–1222-ci illərdə baş vermişdi. Həmin yürüşdə monqollara Cebe noyon və Sabutay bahadur (1210–1225) başçılıq etmişdi.

Cebe və Sabutay bahadurın başçılıq etdiyi monqol ordusu Azərbaycana soxulub Zəncan, Ərdəbil, Sərab və Təbriz şəhərlərini ələ keçirərək qarət etdi. 1-ci yürüşdə monqolların Təbrizə 3 dəfə hücum çəkməsinə baxmayaraq, şəhər hər dəfə xərac verməklə qarətdən xilas oldu. Gəncə əhalisi də bu cür taktikanı seçdi və şəhər qarət olunmadı. Monqollar 1222-ci ildə Dərbənddən keçərək şimal istiqamətində geri qayıtmağı qərara aldılar. Onlar 1223-cü ildə Kalka çayı sahilində rus-qıpçaq qoşununa qalib gəldilər, lakin İdil boyunda bulqarlarla döyüşdə məğlub olub Monqolustana qayıtdılar.

## İbn əl-Əsir Cebe noyonun yürüşü haqda
Çin ətrafında çıxmış bir qövm Qaşqar və Balasaqun kimi Türküstan vilayətlərinə gəldilər. Sonra oradan Səmərqənd, Buxara və Mavəraünnəhr şəhərlərinə getdilər və oraları alıb darmadağın etdilər.

Sonra onlardan bir hissəsi Xorasana keçib oranı aldı, dağıtdı, əhalisini öldürdü və qarət etdi. Sonra Reyə, Həmədana, əl-Cəbəl vilayətinə və İraq sərhədinə qədər getdi. Sonra Azərbaycan və Arran vilayətlərinə gəlib, bir ildən də az müddətdə onları misli görünməmiş bir surətdə dağıtdı və əhalisinin çoxunu öldürdü. Çox az miqdarda qaçıb qurtaran oldu. Sonra Azərbaycandan və Arrandan qurtarıb Dərbəndə və Şirvana gedərək, o tərəfdəki şəhərləri aldılar. Oranın padşahı yaşayan qaladan başqa, heç bir yer salamat qalmadı. Oradan da alanlar və ləzgilər məskunlaşan tərəfə, oradakı müxtəlif millətlərin üstünə getdilər. Qırğın və soyğunçuluğu oralarda da genişləndirdilər. Sonra əhalisinin çoxu türklərdən ibarət olan Qıpçaq vilayətinə getdilər. Onlara qarşı duranların hamısını öldürdülər, salamat qalanlar meşələrə və dağlara qaçdılar.

Başqa bir dəstə də Qəznəyə, onun ətrafına və Hindistan, Sicistan və Kirman vilayətlərindən qonşu ölkələrə keçmişdilər. Onlar burada da indiyə qədər görünməmiş vəhşiliklər etmişdilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pəncərə yuyulması

**Pəncərə təmizləyən** — pəncərə, güzgü və digər şüşə səthlərini təmizləyən insan.
Besutlar

**Besutlar**—Monqolların Borucigin soyundan olan oymaq.

## Tarixi
Bodonçar noyonun nəslindən gələn bu tayfa Çingiz xanı dəstəkləmişdi.

## Əsli və nəsli
*Bodonçar munxaq
**Kaydu xan
***Ambaqay xan
****Kabul xaqan
*****Kutula xaqan
******Çirakay Linqxua
*******Besut

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Hazara_tribes
*http://en.wikipedia.org/wiki/Besudh
Fitnə

**Fitnə** () — ərəb mənşəli termin olub, vəsvəsə, sınaq, daxili qarşıdurma və münaqişə kimi anlayışları ifadə edir. Bu termin həmçinin sınaq, bəla və iztirab kimi daha geniş mənaları da əhatə edir. Tarixi baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb etsə də, müasir ərəb dilində bu söz tez-tez tarixi mənalarına istinad edilmədən istifadə olunur.

İslam tarixində üçüncü xəlifə Osman ibn Əffanın öldürülməsi ilə başlayıb Cəməl döyüşü, Siffin savaşı, Xaricilər hərəkatı kimi hadisələr İslam cəmiyyətindəki ilk fitnə hadisələri sayılmışdır.

## Quranda istifadəsi
Əl-Bəqərə surəsinin 217-ci ayəsində deyilir:

(Ya Rəsulum!) Haram olan ayda döyüş haqqında səndən soruşanlara söylə: "O ayda döyüşmək böyük günahdır, lakin Allah yolunu (insanların üzünə) qapamaq, onu inkar etmək, Məscidülhərama girməyə mane olmaq və oradakıları kənara çıxarmaq Allah yanında daha böyük günahdır. (Din naminə) **fitnə** salmaq isə (həmin ayda) vuruşmaqdan daha betərdir"! (Ey möminlər!) Onlar (Məkkə müşrikləri) əgər bacarsalar, sizi dininizdən döndərincəyə qədər sizinlə vuruşmaqda davam edəcəklər. Sizdən hər kəs öz dinindən dönüb kafir olaraq ölərsə, belə kimsələrin bütün əməlləri (vaxtilə gördüyü yaxşı işləri) dünya və axirətdə heçə gedər. Onlar cəhənnəmlikdirlər və orada əbədi qalacaqlar!


İbn Qəyyimə görə, "əksər alimlər buradakı fitnə sözünü şirk mənasında izah ediblər"

## İstinadlar
SIG-Sauer P226

**SIG-Sauer P226** - İsveçrə-Almaniya mənşəli tapança. SIG-Sauer şirkəti tərəfindən 1981-ci ildə konstruksiya edilib. ABŞ silahlı qüvvələri üçün nəzərdə tutulmuşdur.

P226-nın daha kompakt bir modifikasiyasına SIG Sauer P228 deyilir və onun təkmilləşdirilməsi (E2 variantından başqa 9 × 19 mm olmayan patronları atəşə tutma ehtimalı baxımından) Sig Sauer P229 varisidir.

## Tarixçə
SIG Sauer P226 tapançası 1981-ci ildə ABŞ ordusu üçün yeni 9 mm tapança üçün Amerika XM9 yarışmasında iştirak etmək üçün hazırlanmışdır. Əslində, bu İsveçrə silahlı qüvvələri üçün hazırlanan SIG Sauer P220 tapançası idi. 1984-cü il yarışının nəticələrinə görə yalnız P226 və İtaliyanın Beretta 92 tapançaları uyğun elan edildi.

## Qurulması
Tapançanın avtomatikası qısa müddətdə gövdənin qaytarılması prinsipi ilə işləyir.

## Mənbə
* Müasir odlu silahlar: SIG-Sauer P226

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İran meliyası

**** () –   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Sinonimləri

*
*
*
*
*
*
**
**
**
**
*
*
**
**
**
**
*
*
*
*
*
*
*
*
**
*
*
*
*

## Təbii yayılması
Təbii halda Şərqi Himalayda yayılmışdır.

## Təsviri
Hündürlüyü 15 m, gövdəsinin diametri 40 sm-ə qədər olan, qamətli, olduqca dekorativ ağacdır. Cavan budaqları qırmızımtıl-qəhvəyi, gövdəsi qonur və ya boz rəngdə olub, qırışıqlıdır. Yarpaqları 20-40 sm uzunluqda, ikişər və ya üçşər lələkvaridir. Yarpaqcıqları 2-6 sm uzunluqda, 3-9 ədəd olub, yumurtavari, oval və ya uzunsov-ellipsvari, itiucludur. Kənarları əksərən dişli və ya tam, üzəri çılpaqdır. Çiçəkləri süpürgələrlə toplanaraq açıq bənövşəyi rəngdə olub, ətirlidir. Kasayarpaqları üçbucaq, yumurtavarı, aşağıda bitişikdir. Ləçəkləri 5, sərbəst, neştər formalı, 10&nbsp;mm-ə qədər uzunluqdadır. Erkək çiçəkləri altdan bitişik olub, 8–9&nbsp;mm uzunluqdadır. Ucdan sapşəkilli dilimə malikdir. Sütuncuğu 5&nbsp;mm uzunluqdadır. Meyvəsi ətli çəyirdək, 15&nbsp;mm diametrə malikdir.

## Ekologiyası
May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvələri oktyabrda yetişir və bütün qışı ağacda qalır.

## Azərbaycanda yayılması
Bakı şəhərin,  Abşeron yarımadası və bir çox yaşayış məntəqələrinin yaşıllıqlarında geniş istifadə edilir. Azərbaycanda bir neçə forması vardır: f. umbraculifera (Rnox) Rehd. (var. umbraculiformis Beckm.) enli, çox sıx, yarımşarşəkilli çətirə malikdir. Bu forma Azərbaycanda Kür-Araz düzənliyində və Abşeronda geniş yayılmışdır. f. floribunda Morr. (M. floribunda Cors.) tez açan, çoxçiçəkli formaya mədəni halda yaşıllaşdırmada təsadüf olunur.

## İstifadəsi
Oduncağın bərkliyi və açıq qırmızı rənginə görə qiymətlidir, dülgər işlərində və musiqi alətləri düzəltmək üçün istifadə olunur. Meyvələrində 60%-ə qədər yağ vardır. Sabun və şam hazırlamaq üçün bu rəngdən istifadə olunur. Zəhərlidir. Ağacın bütün hissələrindən təbabətdə istifadə olunur. Balverən bitkidir.

## İstinadlar

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh.  T.S.Məmmədov

## Məlumat mənbələri
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
## İstinad
* Флора Азербайджана. т.5. 1954; Флора Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər.  2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh
Meliya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tahirilər

**Tahirilər sülaləsi**— 821-873-cü illərdə hökmdarlıq etmiş sülalədir.

## Tarixi
Tahirilərin babası Razik pəhlivan Rüstəmin soyundan idi. VII əsrin sonunda islamı qəbul etmiş, ərəb Xuzaa qəbiləsinə qoşulmuşdu. Razikin oğlu Musabdır, onun oğlu da Hüseyndir.(814-cü ildə ölüb). Hüseynin törəmələri Herat əyalətinin Buşəng şəhərini idarə etmişdilər.  

Xəlifə Harun-ər Rəşid öldükdən sonra Xilafətdə dövləti idarə sisteminə Tahirilər nəsli daxil oldu. Tahir ibn Hüseyn adlı birisi Xorasanın varlı əyanlarından idi. O, əslən Herat əyalətindən idi. Tahir Harun ər-Rəşidin oğlu Məmunun xilafətə hakimiyyətə gəlməsinə kömək etmişdi. Ona görə də 813-cü ildə Məmun xilafətin başında olduqda Tahir yüksəldi. O, Cəzirənin canişini və oradakı qoşunların baş komandanı təyin edildi. 821-ci ildə Tahir Xorasana canişin təyin olunduqda Nişapuru özünə mərkəz seçdi. Onun əsas məqsədi canişinliyini müstəqil dövlətə çevirməkdən ibarət idi.

Lakin 822-ci ildə Tahir qəflətən öldü. Onda xilafət canişinliyə onun oğlu Əbülabbas Abdullanı təyin etdi. Lakin canişinliyi onun qardaşı Talxa idarə edirdi. Məhz Abdullanin vaxtında Xorasan canişinliyi müstəqil dövlətə çevrildi.

Səfərilər tərəfindən devrilmişlər.

## Xarici keçidlər
SIG-Sauer Pro

**SIG-Sauer PRO** - Almaniya və İsveçrə şirkətləri tərəfindən yaradılan yarım-avtomatik tapançalar seriyası.
## Variantlar
* **SP 2340:** .40 S&W və .357 SIG gilizləri ilə 1998 ci ildə istehsal olunmuş tapançanın orijinal variantı
* **SP 2009:** 1999-cı ildə istehsal olunmuş 9х19mm parabellum. gilizləri üçün nəzərdə tutulmuş variant
* **SPC 2009:** SP 2009-un qısaldılmış variantı.
* **SP2009-9-BMS:** SP 2009-un variantı ABŞ-də vətəndaşlar üçün nəzərdə tutulmuşdur
* **SP 2022:** SP 2009/2340-ın modifikasiyalı variantı 2002-ci ildə Fransa jandarmeriyasında işlənir. İşlənmə müddətdi 20 il nəzərdə tutulmuşdur
* **SPC 2022:** SP2022 nin kompakt variantı. Yalnız 9X19 mm gilizləri üçün nəzərdə tutulub

## İstifadə olunması
* : Kolumbiya milli polisi 55890 dənə SP2009 tapançası alıb
* : Fransa Milli jandarmeriyasının silahlanması üçün 250000 silah sifariş olunmuşdur, SP 2022-daxil
* : SIG Pro İsveçrə hərbi polisi tərəfindən istifadə olunur
* : SIG Pro SP2022 Respublika milli qvardiyası tərəfindən isifadə olunur
* : Narkotikla mübarizə orqanları tərəfindən istifadə olunur
## Mənbə
* İstehsalçı səhifəsi
ABŞ Ordusunun Xüsusi təyinatlı qüvvələri

**ABŞ Ordusunun Xüsusi təyinatlı qüvvələri** (**Yaşıl Beretlər**) — ABŞ ordusunun tərkibində olan xüsusi təyinatlı dəstələr. 1952-ci ildən fəaliyyət göstərir. Vəzifələri: qeyri-konvensional müharibə, antiterrorizm, narkotiklərlə mübarizə. Şüarı — "De oppresso liber" (latınca "Zülmdən azad etməli").

## İstinadlar
Vampyroteuthis infernalis

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Sinonimləri
* *Cirroteuthis macrope* Berry, 1911
* *Vampyroteuthis macrope*(Berry, 1911) 
* *Melanoteuthis lucens* Joubin, 1912
* *Watasella nigra* Sasaki, 1920
* *Danateuthis schmidti* Joubin, 1929
* *Hansenoteuthis lucens* Joubin, 1929
* *Melanoteuthis schmidti* Joubin, 1929
* *Melanoteuthis beebei* Robson, 1929
* *Retroteuthis pacifica* Joubin, 1929
* *Melanoteuthis anderseni* Joubin, 1931

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sinonim (taksonomiya)

thumb|275px|.<br /> Bu taksonun 10 sinonim adı var:<br />• <br />• <br />• <br />• <br />• <br />• <br />• <br />• <br />• <br />•

Bioloji taksonomiyada eyni takson iki və daha çox ada malikdirsə, belə adlar sinonim adlanır.
Zahidə xatun

**Zahidə xatun** (?-?) — Eldənizlər sülaləsinin ikinci atabəyi Məhəmməd Cahan Pəhləvanın arvadlarından biri.

## Həyatı
Ondan Cəlaliyyə adlı qızı olmuşdur. Ərinin ölümündən (1186) sonra Naxçıvanda yaşamış, Eldənizlərin xəzinəsi yerləşən Əlincə qalasının sahibi olmuşdur. İlk atabəy Şəmsəddin Eldənizin dövründən atabəylərə tabe torpaqlardan gələn bütün gəlirlər bu xəzinədə saxlanılırdı. Cahan Pəhləvanın türk qızı Qətibə (Qutey bə) xatundanolan oğlu Əbu Bəkr əmisi Qı zıl Arslanı öldürülən kimi (1191) Naxçıvana gələrək, Əlincə qalasını və oradakı xəzinəni ələ keçirir. Mənbələrdəki məlumatın təhlili Zahidə xatunun bundan sonra, görünür, Cahan Pəhləvanın hələ 1175-ci ildə Ağsunqurilərdən geri aldığı Təbrizə köçdüyünü və bu şəhərin hakimi olduğunu təsdiq edir. Tarixçi əl-Hüsey nin məlumatına görə, atabəy Əbu Bəkr öldükdən (1210) sonra Naxçıvana, oradanda Culfaya, Mərəndə vəb. Azərb. şəhərlərinə hücum edən gürcülər Zahidə xatunun hakimlik etdiyi Təbrizi də mühasirəyə alırlar. Şəhər rəisləri ilə məsləhətlə şən Zahidə xatun Təbrizi qarətdən və dağıntıdan xilas etmək üçün gürcülərə o qədər mal, pul, qızıl bac verir ki, "böyükdən kiçiyə kimi bütün gürcülər dövlətlənirlər". Son atabəy Özbək dövründə Naxçıvan Zahidə xatunun qızı, Özbəyin ata bir bacısı Cəlaliyyənin mülkü olmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Bünyadov Z. M., Azərbaycan Atabəyləri dövləti [1136–1225], B., 1985;
* An – Nasavi Şixabaddin, Jizne opisanie sultana Djalal ad-Dina Mankburnı, B. 1973;
* A l – X u s e y n i S a d r a d d i n A l i, Ax bar ad-da u lat as-Sel d cu kiyə, M.,1980.

## İstinadlar
Yusif xan Gürcü

**Yusif xan Laçın xan oğlu Gürcü** () — gürcü əsilli hərbi xadim, Qaradağ valisi. Eyni zamanda general rütbbəsi ilə Naxçıvanda əsgəri qüvvələrin komandanı (sərtib) olmuşdur (1824). Ərak şəhərinin qurucusudur.

## Həyatı
Kəngərli sənədləri kitabındakı 13 saylı reskriptdə İran şahzadəsi Abbas mirzə Qovanlı-Qacar “Naxçıvan mülkədarlarının Naxçıvandan kənarda olan başqa torpaq və mülkləridə zəbt etmək istədiklərini” Yusif xana bildirir və bu məsələnin ayırd olunmasından ötrü Təbriz hökumətinin ona göstəriş hazırladığını nəzərə çatdırırdı.

Yusif xan Gürcü bahaduran dəstəsinin yaranmasında iştirak etmişdi. 1810-cu ildə sərhəng rütbəsi almışdır.

Əminə Pakrəvan yazır: "Həmədan alayının Tüfəngçi birimlərinin komutanlığı Həmədanlı Qaragözlülərə tapşırıldı. Məhəmməd xan Əmirnizamla Yusif xan Gürciyə də topxananın komutanlığı verildi".

Yusif xan Gürcü Abbas mirzənin Xorasan səfərində iştirak etmişdi. Əminə Pakrəvan daha sonra yazır: "Ancaq Kirmanda hökumət edən Xosrov mirzəyə daha çətin görəv verilmişdi. Xosrov mirzə, Yusif xan Topçu ilə bir yerdə Azərbaycan ordusunun böyük bir hissəsini topları ilə bir yerdə Kirman və Xorasan arasında yerləşən qumsal çöllükdən keçirib Xorasana sövq etməli idilər".

Yusif xan Əmir Topxanə kimi Qacarlar ordusunun artilleriyasına başçılıq edirdi.

Yusif xanın Qulamhüseyn xan adlı oğlu vardı.

## Həmçinin bax
*Qaradağ vilayəti
*Naxçıvan

## İstinadlar
Üveys Cəlayır

**Sultan Müizzəddin Üveys Cəlayır** () (1356-1374) — Cəlayırlar sülaləsindən Azərbaycan sultanı.

## Həyatı
1356-cı ildə Tacəddin Şeyx Həsən Cəlairinin ölümündən sonra Şeyx Uveys də atası kimi Azərbaycana olan iddialarından əl çəkmədi. Belə ki, o, 1359-cu ildə Qızıl Orda xanı Canı bəyin Azərbaycana geri qayıtmasından, Əxicunun başçılığı ilə çobani əmirlərinin və başqa feodalların hakimiyyət uğrunda apardıqları ara müharibələrdən yararlanaraq, 60-ci ildə (1358/59) Təbrizi tutur və şəhəri Cəlairilərə xidmət edən, hicri tarixi ilə 759-cu ildən adsız sikkələr zərb edən Təbriz zərbxanası, numizmatik faktdan göründüyü kimi, yenidən cəlairilərin adına sikkələr kəsməyə başlayır.

Tarixi mənbələrin qeyd etdiyinə görə, atası Böyük Həsənin 1356-cı ildə ölümündən sonra taxta çıxan Sultan Müizzəddin Üveys (1356-1375) Qızıl Orda hakimlərinə qarşı üsyan qaldıran
(1357-ci il) Təbriz əhalisinə kömək məqsədilə oraya gəlir, Təbriz və ölkənin cənub vilayətlərini qızılordalılardan təmizləyir; Azərbaycan, Aran, Muğan, Şirvan cəlayirilərin nüfuzu altına keçir. Təbriz cəlayırlar dövlətinin paytaxtı oldu. Bu dövlətin tərkibinə Azərbaycan (Kürdən cənubdakı ərazi), Ərəb İraqı, Fars İraqı, Ermənistan və Şərqi Anadolu daxil idi. Qarabağ ərazisi isə köçəri Cəlayiri əyanlarının qışlaq yerinə çevrildi. Hakimiyyət dövründə dövlət sistemində Azərbaycanın
əzəməti artdı.

Cəlayır Şeyx Üveysin hakimiyyəti illərində feodal müharibələrinə nisbətən ara verildi, kənd təsərrüfatında müəyyən dərəcədə dirçəliş, şəhərlərdə bərpa işləri başlandı. Akademik Ə.Əlizadə Üveysin dövründə cəlayirilər dövlətinin genişlənməsi və möhkəmləndiyini qeyd edərək yazırdı ki,
"Şeyx Üveysin hakimiyyəti illərində Azərbaycanda bir canlanma yaranmış, əhalinin sayı çoxalmışdı. Təbrizlə yanaşı ticarət yolunun üzərində olan başqa şəhərlər də əhəmiyyətli
dərəcədə inkişaf etmişdi".

Sultan Üveys dövründə bir tərəfdən Bağdad və Təbriz
arasında, digər tərəfdən, Misir və başqa şəhərlər arasında siyasi,
iqtisadi əlaqələr bərpa edilirdi. Hətta uzaq Misir sultanlığı ilə
müqaviləyə əsasən oraya səfirlər göndərilir, ticarət və mədəni
əlaqələr yaranırdı. Sultan Üveys Təbriz ilə Trabzon arasında
qədim ticarət yolunun açılmasında, Azərbaycanla ticarət
əlaqələrinin genişlənməsində səy göstərirdi.

## Həmçinin bax
*Cəlayır eli
*Cəlairilər sultanlığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Üveys Cəlayır 
*Zəkaninin qəsidələri
Akif Ağayev

**Akiv Ağayev** - fotoqraf, fotojurnalist.'''

## Həyatı
Akif Ağayev 3 May 1946-cı il, Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1963-cü ildə, orta məktəbi bitirdikdən sonra o M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutun filologiya fakultəsinə daxil olmuşdur. Axırıncı kursda oxuyarkən "Bakı" qəzetində ştatdankənar fotomüxbir kimi çalışmışdır. İnstitutu bitirdikdən dərhal sonra, 1968-ci ildə o "Bakı" qəzetinin "Mədəniyyət və İncəsənət" şöbəsinin müdiri vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. Bu qəzetin ən populyar rubrikalarından biri olan "Axtarışlar və tapıntılar" silsiləsinin yaradılması ideyası məhz ona məxsus idi. Həmin illərdə o Bakı şəhərinin, Azərbaycanın tarixi, memarlıq abidələri haqqında, tanınmış mədəniyyət xadimləri, təzə-təzə yazmağa başlayan, hal-hazırda isə bütün dünyada tanılan istedadlı yazıçılar, müğənnilər haqqında məqalələr yazardı və bu məqalələri öz cəkdiyi fotoqrafiyalarla müşaiət edərdi. Elə məhz bu silsilə məqalələrinə görə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Akif Ağayevi "Qızıl qələm" mükafatı ilə təltif etdi. 1976-cı ildə o APN-nin (Aqenstvo Peçati Novosti) Azərbaycan bölməsinin rəhbəri vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1984-cü ildən Akif Ağayev Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin informasiya şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. Bir neçə kitabın tərtibatçısı və müəllifidir. Akif Ağayev tanınmış foto ustası kimi respublika və beynəlxalq miqyaslı fotomüsabiqə və sərgilərinin iştirakçısı olmuşdur. Onun işlərindən biri isə hətta Yunanıstatın Saloniki şəhərində keçirilən beynəlxalq foto sərgisinin devizi seçilmişdir. Moskvanın və bütün Rusiyanın patriarxı II Aleksi onu "Danila Moskovski" ordeni ilə təltif etmişdir. 2003-cü ildə Azərbaycan Fotoqraflar Birliyinin ənənəvi mükafatı olan "İlin ən yaxşı foto ustası" adına layiq görülmüşdür.
30 mart 2008-ci ildə, uzun sürən xəstəlikdən Bakıda vəfat etmişdir. 2009-cu il yanvarın 8-də Azərbaycan Fotoqraflar Birliyi tərəfindən Fransa Mədəniyyət Mərkəzində Akif Ağayevin fərdi fotosərgisini keçirmişdir.

## Qalereya

Fayl:Akif Ağayev. Qaya vokal kvarteti.jpg|Qaya instrumental qrupu


## İstinadlar
Azərbaycan Fotoqraflar Birliyi

## Xarici keçidlər
* azerphoto.com
* kultaz.com 
* Akif Ağayev haqqında məqalə
Upuaut

**Upuaut** (,  mənası "yol açan") Qədim Misirdə müharibə və ölüm tanrısı. Misir mfologiyasında ölüləri Duata yola salan qara xəz dərili çaqqal ya canavar. Onun kult mərkəzi Siut şəhəri (canavar şəhəri) sayılırmış. Onun epiteti - "öndər" (aparıcı). Müharibə tanrısı kimi rəmzləri toppuz və kaman (yay) sayılır. Upuatu bəzən Anubislə eyniləşdirilir.
## Həmçinin bax
*Anubis
## Mənbələr
* Hans Bonnet: *Lexikon der ägyptischen Religionsgeschichte.* Nikol-Verlag, Hamburg 2000, ISBN 3-937872-08-6
* Rolf Felde: *Ägyptische Gottheiten.* Wiesbaden 1995
* Manfred Lurker: *Lexikon der Götter und Symbole der alten Ägypter.* Scherz Verlag 1998, ISBN 3-502-16430-4

## Xarici keçidlər
* Upuaut

## İstinadlar
Ağzıbir

* Ağzıbir (Ağdaş) — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Ağzıbir (Kəlbəcər) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Ağzıbir (Göyçə) — Göyçə mahalında kənd.
* Ağzıbir palçıq vulkanı — Qaradağ rayonunda palçıq vulkanı
Tatenen

**Tatenen** ya **Ta-tenen** (T3 ṯnn, eyni zamanda T3-nn, Tnn) Qədim Misirə aid yer üzünün tanrısı. Ramzeslilər zamanında suvarma və dağlar tanrısı hesab edilirmiş, onun yer üzü yaranana qədər okeandan əmələ gəldiyi güman edilirdi. XVIII sülalədən ta sonrakı dövrlərə qədər Tatenenə qədim və yaradan tanrı kimi sitayiş olunmuşdur.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Vampyromorphida

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Təsnifatı
* **Vampyromorphida** dəstəsi
** ?†Kelaenina yarımdəstəsi
*** †Muensterellidae fəsiləsi
** †Prototeuthina yarımdəstəsi
*** †Loligosepiidae fəsiləsi
*** †Geopeltididae fəsiləsi
*** †Lioteuthididae fəsiləsi
*** †Mastigophoridae fəsiləsi
** †Mesoteuthina yarımdəstəsi
*** †Palaeololiginidae fəsiləsi
**** †Teudopseinae yarımfəsiləsi
**** †Palaeololigininae yarımfəsiləsi
** Vampyromorphina yarımdəstəsi
*** Vampyroteuthidae fəsiləsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Beretta AR70/90

**Beretta AR-70** — İtaliyanın "Beretta" şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş avtomat

## Tarixi
1968-ci ildə "Beretta" şirkəti 5,56×45 mm gilizi üçün nəzərdə tutulmuş yeni silahın konstruksiyasına başlayır. Nəzərdə tutulmuşdurki yeni silah yeni silah İtaliya ordusunda Beretta BM59-ın yerin alsın. 1972-ci ildə Beretta AR-70/223 adlı yeni avtomatlar xüsusi əməliyyatlar üçün nəzərdə tutulmuş qüvvələrə verildi.

2009-cu ildə silahlanmaya ARX-160 adlı yeni silah qəbul olundu və AR-70/90 nın yerini müəyyən qədər tutdu.

## Variantları
* AR-70/223 — Əsas variant
* SC-70/223 — Xüsusi bölmələr üçün nəzərdə tutulmuş variant
* SCS-70/223 — Qısaldılmış variant
* AR-70/90 — SS109 gilizi üçün nəzərdə tutulmuş variant
* SC-70/90 — AR-70/90-nın variantı Xüsusi və Desant bölmələri üçün nəzərdə tutulub
* SCS-70/90 — İkinci liniya hərbçiləri üçün (məsələn, ağır zirehli texnikanın ekipajı) üçün nəzərdə tutulmuşdur
* AS-70/90 — Yüngül əl pulemyotu
* 70/90 Sport — Vətəndaşlar üçün nəzərdə tutulmuş özüdolan variant

## İstifadə edən ölkələr
*  Burkina Faso
* 
* 
*  Lesoto
*  Malayziya
*  Mərakeş
*  Nigeriya
*  Paraqvay
* 

## Mənbə
* Beretta istehsalı olan silahların kataloqu
* Beretta AR-70/223
* AR-70/90
R4

**R4** — Cənubi Afrikanın istehsalı olan avtomat. 1970-ci ildə İsrailin istehsalı olan Qalil avtomatının bazasında yaradılıb.

## Variantları
* R5–1980-ci ildə konstruksiya olunmuş R4-ün variantı
* R6–1990-cı ildə konstruksiya olunmuş variant. Desant və Zirehli texnika ekipajı üçün nəzərdə tutulmuş variant
* LM4, LM5, LM6 — R4, R5 və R6 nın özüdolan variant. Vətəndaşlar üçün nəzərdə tutulub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* R4 weapon.at.ua saytında
Şamil Cəmşidov

**Şamil Allahverdi oğlu Cəmşidov**() — şərqşünas-filoloq, Filologiya elmləri doktoru, Əməkdar elm xadimi, Prezident təqaüdçüsü, Əmək və müharibə veteranı, Atatürk adına Türkiyə Böyük Tarix-Dil qurumunun fəxri üzvü

## Həyatı
Şamil Allahverdi oğlu 5 may 1920-ci ildə Ağcabədi rayonunda anadan olub. Ali təhsil aldıqdan sonra əsas əmək fəaliyyətinə müəllimliyə başlamış, Ağdam İnstitutunda baş müəllim (1949–1953), Ağcabədi Şəhər Xəlfərəddin orta məktəbində dil-ədəbiyyat və məntiq-psixologiya müəllimi vəzifəsində işləmişdir.

1954-cü ildə Respublika Akademiyasının Əlyazmalar fonduna (indiki M. Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu) elmi işə dəvət olunmuşdur. Akademiyada işlədiyi yarıməsrlik əmək fəaliyyəti dövründə Əlyazmalar Xəzinəsinin zənginləşməsi, təbliği, azəsi türk dilinin mənşəi və Azərbaycan ədəbiyyatının bir sıra problem məsələlərinin həllində böyük xidmətləri olmuşdur. Şerimizdə müasir təhsilin vəziyyəti, Azərbaycan zəmində türk dilinin qədimliyi, M. Füzulinin, Vaqifin, Vidadinin və Çəmənzəminlinin həyat və yaradıcılığına mühüm yeniliklər gətirmişdir. Alimin ən mühüm elmi fəaliyyəti Azərbaycan yazılı dastan abidələrinin və birinci növbədə "Kitabi-Dədə Qorqud"un tarixi tədqiqinə həsr olunmuş, bu sahədəki elmi nailiyyətləri, onu dünya türkologiyasında görkəmli Qorqudşünas kimi tanıtmışdır.

## Əsərləri
* 1."Kitabi-Dədə Qorqud"u vərəqləyərkən (monoqrafiya). Bakı, Gənclik, 1969, 100s.
* 2. "Kitabi-Dədə Qorqud". (monoqrafiya), Ankara, Sevinc, 1990, 160s.
* 3. Nisgilli vərəqlər, tikanlı yarpaqlar. Şeirlər, Bakı, "Elm nəşriyyatı", 2002
* 4."Azərbaycan yazılı dastan abidələrinin tədqiqi", (monoqrafiya). Bakı, "Elm nəşriyyatı", 2002, 188s.
* 5."Kitabi-Dədə Qorqud". (tarixi, cografi, tekstoloji tədqiq və Drezden əlyazmasinin dürüstləşdirilmiş elmi mətni), Baki, "Elm", 1999, 680s.

## İstinadlar
Köstəndil

**Köstəndil** () — Bolqarıstanda şəhər, ölkənin qərbində yerləşən Köstəndil vilayətinin mərkəzi.

1990-cı illərdə ortaya çıxan iqtisadi böhran nəticəsində, bir çox gənc xaricə işə getdiyi üçün əhalisi sürətlə azalmışdır. Şəhərdə qalanların çoxu qaraçı mənşəlidir.

## İstinadlar
Stefani Qrappelli

**Stefani Qrappelli** (26 yanvar 1908-1 dekabr 1997) — cazmen.

## Həyatı

Stefani Qrappelli  26 yanvar 1908-ci ildə Parisdə anadan olmuş, 1 dekabr 1997-ci ildə elə həmin şəhərdə vəfat etmişdir. Ən məşhur caz skripkaçılarından biri olmuş Stefani Qrappellinin davamlı yaradığılı və heyranedici ifası skripkanın caz aləti statusu qazanması üçün çox iş görmüşdür.

Onu da qeyd edək ki, Stefani Qrappelli həm skripkada, həm də fortepianoda çalmağı müstəqil öyrənmiş, sonra isə – 1924-1928-ci illərdə Paris konservatoriyasında musiqi biliklərinə yiyələnmişdir. 1933-cü ildə gitaraçı Canqo Reynhardt ilə görüşənə qədər Qrappelli yalnız kinoteatrlarda və rəqs orkestrlərinin heyətində çıxış edirdi. "Hot Club"un rəhbəri Pyer Nurri simli orkestr yaratmaq ideyasını irəli sürəndə bu təklif onların ürəyindən oldu. Beləliklə, The Quintet of the Hot Club of France (skripka, üç akustik gitara və bas) yarandı. Ultraphone, Decca i HMV studiyalarının silsilə yazıları sayəsində bu kollektiv qısa müddətdə beynəlxalq miqyasda məşhurlaşdı.

1939-cu ildə İkinci Dünya müharibəsi başlayanda bu kvintet parçalandı. Qrappelli Londonda qaldı, Reynhart isə Fransaya qayıtdı. Az sonra Qrappelli gənc pianoçu Corc Şirinqlə yeni benddə tanış oldu və müharibə qurtarana qədər həmin kollektivdə işlədi.

1946-cı ildə Qrappelli və Reynhardt ilk dəfə birləşməyə cəhd göstərdi. Lakin bu sənətçilərin çoxsaylı birgə lent yazıları olmasına baxmayaraq onlar heç vaxt birlikdə daimi işləməmişlər. 50-60-cı illərdə Qrappeli Avropada çoxsaylı klublarda çıxış etdiyinə baxmayaraq ABŞ-də onu tanıyanlar az idi. 70-ci illərin əvvəllərində isə o, müntəzəm olaraq dünyanın ən müxtəlif ölkələrinə səfərlər etməyə başlamışdı. Həyatının lap son vaxtlarına qədər fəallığı ilə seçilən Qrappelli hətta 89 yaşında da sənətin zirvəsində idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* http://www.jazz.com/dozens/the-dozens-twelve-essential-stphane-grappelli-tracks
Staf Smit

**Staf Smit** () — Cazmen.

## Həyatı
Staf Smit – caz skripkasını yaradanlardan biridir. Smit bu alətdə çalmağa 1930-cu ildə başlayanda onun 20 yaşı vardı. Smitin ifası «xuliqansayağı oynaq» tərzi ilə seçilirdi. Bu skripkaçının çıxış etdiyi, onun özündən başqa Cimmi Consun (fortepiano) və Con Liviinin (bas) daxil olduğu trio «Onyx Club» səhnəsində müntəzəm çıxışları sayəsində bütün caz aləmində məşhurlaşmışdı. Təəccüblü də olsa, faktdır: zərb alətlərində ifaçının daxil olmadığı bu üçlük ritmik "pulsasiya" yarada bilirdi. Onların ifasının yeganə yazıları «Asch» firması tərəfindən aparılmışdır.

## Mənbə
* Barnett, Anthony. *Almost Like Being In Bop: a Not-So-Brief Account of the Hidden History of the Swing to Recorded Bebop and Progressive Violin in America and Europe*. Lewes, East Sussex: AB Fable, 2005. 
* Pullman, Peter, ed. Liner notes to *stuff smith – dizzy gillespie – oscar peterson*, Verve Records 314 521 676-2
* Barnett, Anthony. *Desert Sands: The Performances and Recordings of Stuff Smith: An Annotated Discography and Biographical Source Book*. Lewes, East Sussex: Allardyce, Barnett, Publishers, 1995.

## İstinadlar
Jan-Lük Ponti

**Jan-Lük Ponti** () — Cazmen.

## Həyatı
Jan-Lük Ponti 1942-ci il sentyabrın 29-da Fransanın Avranşe şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olmuşdur. O, 5 yaşında ikən skripkada, sonra isə fortepianoda çalmağı öyrənməyə başlamışdır. Gənc yaşlarında fanatikcəsinə – gündə bir neçə saat skripka çalmaqla məşğul olan Pontinin zəhməti hədər getmədi – onu Paris konservatoriyasına qəbul etdilər. 17 yaşında ikən skripkaçılar arasında keçirilən müsabiqələrin birində birinci mükafat aldığına baxmayaraq o, solist-musiqiçi olmayıb simfonik orkestrdə işləməyə başladı.

Bu dövrdə Jan-Lük Stefani Qrappelli və Staf Smit kimi tanınmış sənətkarların lent yazılarının təsiri altında caz skripkası ilə maraqlanmağa başladı. Hətta kiçik heyətlərdə, özü də skripkada yox, klarnetdə və ya saksofonda öz məharətini göstərirdi. İmprovizə musiqisində kifayət qədər təcrübə toplayandan sonra o, skripkaçı məharətini cazda tətbiq etmək qərarına gəlir. Bu hadisə 1962-ci ildə başlanmış və Pontinin hərbi xidmətdə olduğu dövrdə də davam etmişdir. Burada o, bütünlüklə caz skripkasına meyil salır.

1964-cü ildən başlayaraq Ponti artıq öz ansamblı ilə çıxış edir. Onun başqa məşhur caz skripkaçıları ilə birgə ifası alboma daxil edilir. 1967-ci ildə Ponti ABŞ-yə gəlir və Monterey caz festivalında çıxış edir. Ponti Amerikada Frenk Zappa ilə tanış olmuş və sonrakı dövrdə onlar sıx əməkdaşlıq etmişlər.

1969-cu ildən başlayaraq Ponti Amerikanın sənət ulduzları ilə, o cümlədən yuxarıdıa adını çəkdiyimiz Frenk Zappa ilə, eləcə də Corc Dyukun triosu ilə birgə disklər yazdırır. Fransaya qayıtdıqdan sonra öz ansamblını yaradan Ponti 1970-1972-ci illərdə əsasən fri-caz sahəsində eksperimentlər edir.

Bundan sonra Ponti öz karyerasını Amerikada, özü də çox uğurla davam etdirir. Əvvəlcə Frenk Zappanın «Mothers of Invention» albomu üçün onunla birgə çıxış edir, 1974-75-ci illərdə isə əfsanəvi Mahavishnu Orchestra kollektivinin ikinci heyətinin üzvü olur. Caz-rok musiqisi ilə bağlı eksperimentlər keçirən sənətçilərin əhatə dairəsinə düşəndən sonra Ponti öz çalğı alətinin prinsip etibarilə yeni səslənməsinə nail olmaq üçün müxtəlif saund-prosessorlardan, müvafiq effektlərdən və sintezatorlardan istifadə etməklə elektron skripkanın təkmilləşdirilməsi sahəsində əsas mütəxəssisə çevrilir.

70-ci illərin ortalarından başlayaraq Ponti "Atlantic" firmasında bir sıra gözəl solo çıxışlarını yazdırır. Bundan əlavə o, Çik Koria, Stenli Klark, El Di Meola ilə, eləcə də pərəstiş etdiyi Stefan Qrappelli ilə birgə çıxışlarını yazdırmışdır.

Jan-Lük Ponti müasir musiqi tarixinə elektronika vasitələrinin köməyi ilə skripkanın kəsb etdiyi yeni imkanları nümayiş etdirməklə, həmçinin "fyujn" musiqisi zəminində yaranmış müasir lad-melodik konsepsiyalardan istifadə etməklə bu alətin simasını dəyişməyə müvəffəq olmuş sənətçilərdən biri kimi daxil olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Ponty.com – Official website
*Discography 
*Jean-Luc Ponty interview at Allaboutjazz.com
*"In Conversation with Jean-Luc Ponty"  by Thierry Quénum, at Jazz.com
*2010 interview with Jean-Luc Ponty on Prog Sphere
* Caz dünyası
Rober Osseyn

**Rober Osseyn** (; ) — əslən azərbaycanlı olan Fransız aktyoru.

Rober Osseyn 2015 Avropa Oyunlarının məşəldarlarından biri olmuşdur. Rober Osseyn Avrasiya Akademiyasının üzvlərinin biri idi.

## Həyatı
Rober Osseyn 30 dekabr 1927-ci ildə Parisdə anadan olub. Atası Andre Osseyn (Əminulla Hüseynov) Səmərqənddə doğulan İran azərbaycanlılarından idi. Oktyabr çevrilişindən sonra Fransaya mühacirət etmişdi. Anası isə Bessarabiyanın (indiki Moldova) Soroki şəhərindən olan teatr aktrisası Anna Minevskaya idi. Milliyətcə yəhudi idi.

Rober Osseyn daha çox teatrda fəaliyyət göstərsə də, kinoda da aktyor və rejissor kimi tanınmışdır. Ən məşhur rolu Joffrey de Peyrak obrazı olmuşdur.

Rober Osseynin kino karyerası Pol Kadeakın 1954-cü ildə çəkdiyi "Sarışınlar sahili" filmindəki rolu ilə başlayıb.

31 dekabr 2020-ci ildə vəfat etmişdir. Vəfatı ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva aktyorun ailəsinə başsağlığı verib.

## Seçilmiş filmoqrafiya
* Anjelika, mələklər markizası
* Anjelika və Sultan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Robert Hossein: "Bakıya heyranam"
Aydın Məmmədov

*Aydın Məmmədov (filoloq) — Azərbaycan dilçisi, türkoloq, tənqidçi, siyasətçi.
*Aydın Məmmədov (iqtisadçı) — Azərbaycan iqtisadçısı, AMEA-nın müxbir üzvü (2001).
*Aydın Məmmədov (dövlət xadimi, 1939) — Azərbaycan SSR daxili işlər naziri (1987-1990).
*Aydın Məmmədov (dövlət xadimi, 1932) — Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı, Azərbaycan SSR əhaliyə məişət xidməti naziri.
*Aydın Məmmədov (paleontoloq) — Azərbaycan alimi, geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru.
*Aydın Məmmədov (tarixçi) — Azərbaycan tarixçisi. 

## Həmçinin bax
*Aydın
*Məmmədov
İctimai televiziya

**İctimai televiziya** və ya **ictimai yayım** — mülkiyyətin xüsusi formasında təşkil edilən tele və radio yayımı.

Bu tip teleyayım şirkətlərinin mülkiyyəti nə dövlətə, nə şəxsi sektora aid olmayıb, "ictimai mülkiyyət" sayılır. Mülkiyyəti və şirkəti cəmiyyətin nüfuzlu insanlarından xüsusi qayda ilə seçilən  şura idarə edir. Bu televiziyanın balanslaşdırılmış və qərəzsiz proqram siyasəti yeritməyə imkan verir.

## Həmçinin bax
* Televiziya
* İctimai Televiziya (Azərbaycan)
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## Xarici keçidlər
Hold It Against Me

**Hold It Against Me** - amerikalı pop müğənnisi Britni Spirsin 7-ci studiya albomunun çıxış mahnısı.

## Haqqında

iTunes siyahılarında 19 ölkədə 1 nömrəli sinqldır. Mahnı Femme Fatale albomunun çıxış musiqisidir. Billboard Hot 100 və Canadian Hot 100 siyahılarına mahnı ilk çıxdığı həftədən qatılmışdır. Mahnı Britninin Canada siyahısında olan "Gimme More", "Womanizer" və "3" sinqllarından sonra 4-cü #1 sinql olmuşdur.

Britni Spirs "Hold It Against Me" sinqlının uğurundan sonra yeni albomunun adını açıqladı. Albomun adı "Femme Fatale" olacaq. Britni Twitter vasitəsilə "Sexy and strong, dangerous yet mysterious, cool yet confident." sözləriylə heyranlarını marağa salıb. Bunlar mahnının sözləri ola bilərmi?

Britni deyir: *Mən son 2 ildə ruhumu və ürəyimi bu alboma qoymuşam. Bunun içində hər şeydən bir az var. Bu albom məni sevənlər üçündür, hər addımında məni dəstəkləyənlər üçündür. Hamınızı sevirəm!*

Xatırladaq ki, "Femme Fatale" adlanan albom Mart ayında iTunes-da satışa çıxarılıb.

## Xarici keçidlər
* Britni Spirs yeni albomunun adını açıqladı 
* Sinqlın yüksək keyfiyyətli promo şəkilləri
Yel-Braun obsessiv-kompulsiv simptomlar cədvəli

**Yel-Braun obsessiv-kompulsiv simptomlar cədvəli** () Yel və Braun universitetlərində Veyn Qudman () və onun əməkdaşları tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. Yel-Braun cədvəli xəstədə olan obsessiv və kompulsiv simptomların ağırlıq dərəcəsini müəyyən etmək üçün klinik vəsaitdir.  Cədvəl obsessiv və kompulsiv simptomların ifadə formasından asılı olmayaraq  onların ağırlıq dərəcəsini təyin edir. Y-BOCS cədvəli obsessiv-kompulsiv posuntuların (sarışan halların) ağırlıq dərəcəsini təyin etməklə müalicə zamanı pozuntunun kliniki dinamikasını müşahidə etmək imkanı verir.  Bu cədvəl geniş yayılmış və əsaslı validizasiya olunmuş (effektivliyi təsdiq olunmuş) klinik vəsaitdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan dilində sarışan hallar nevrozu testi 
*  Y-BOCS cədvəlinin klinik variantın nümunəsi
Qonaqotukimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Cinsləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Militari

**Militari** () — hərbi sürsat elementlərindən — hərbi çəkmələr, kamuflyaj edilmiş geyimlər (xaki rəngində), hərbi papaqlar (beret), jetonlar, breloklar — istifadə edən, uniseks stilinə yaxın olan, geyim üslubudu.

## Növləri
* kamuflyaj üslubu
* formal militari
* casual militari
Uniseks

**Uniseks** () — insanın müəyyən cinsə mənsub olduğunu göstərən əlamətlərdən istifadə etməyən geyim üslubu. Uniseks cəmiyyətdə qadınla kişinin rollarının dəyişməsi nəticəsində yaranıb. Bu üslubun ilk "sexless" geyimi cinsdir.

## Növləri
* klassik
* küçə

## İstinadlar
Birinci Konstantinopol Kilsə Məclisi

**Birinci Konstantinopol Kilsə Məclisi** — 381-ci ildə keçirilmişdir. Burada Ata-Oğul cütlüyünə Müqəddəs Ruhu da əlavə etməklə, onların substansional vahidliyini elan edərək, Trinitar (Üçlük) inancın formalaşması başa çatdırıldı. Burada imperiyanın Şərqindən olan 150 yepiskop iman simvoluna da əlavələr etdilər. İmperator Feodosius tərəfindən çağrılan bu məclis əsasən arianlığı pisləmək üçün çağrılmışdı. Belə ki, bu məclisdə Müqəddəs Ruhun ilahililiyini inkar edən qrupların fikirləri də rədd edildi. Onların fikrincə Müqəddəs Ruh Oğul tərəfindən yaradılmışdır. Bu məclisdə həm çinin Konstantinopolis yepiskopunun statusu Roma yepiskopundan sonra nüfuzuna görə ikinci dərəcəli hesab oluması haqqında qərar qəbul edildi.

## Mənbə
* Ümumdünya Kilsə Məclisləri // Aydın Əlizadə. Xristianlıq: Tarix və fəlfəsə (ilk çağlar), Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, 2007, c. 94–96.
Stəkan

**Stəkan** — adətən qulpsuz olan, silindr və ya kəsik konus formasına bənzəyən, isti və soyuq içkilər içilməsi üçün nəzərdə tutulan əsasən şüşədən hazırlanan qabdır.
Qoyun əti

thumb|right|200px|Qoyun əti
**Qoyun əti** — qoyunun qida kimi istifadə olunan əti.

Qaynadılmış, qızardılmış, qaxac olunmuş, hisə verilmiş və duza qoyulmuş şəkildə istifadə olunur. Köçərilər, Asiyanın monqol xalqları, türk xalqları, o cümlədən Azərbaycanda da qoyun ətindən müxtəlif növ yeməklər hazırlanmasında geniş istifadə olunur.