Narendra Modi Stadionu

**[[Narendra Modi]] [[Stadion]]u** — Hindistanın Qücərat ştatının Əhmədabad şəhərində yerləşən kriket stadionudur. 132,000 nəfərlik ümumi tutumu iləbu, dünyanın ən böyük stadionudur. Stadion Qücərat Kriket Assosiasiyasına məxsusdur və həm yerli, həm də beynəlxalq kriket oyunlarına ev sahibliyi edir. Bu stadionda 2023-cü il Birgünlük Beynəlxalq (ODI) Kriket Dünya Kubokunun finalı kimi bir sıra yüksək səviyyəli qarşılaşmalar keçirilmişdir. Stadion Hindistanın baş naziri Narendra Modinin adını daşıyır.

O, əvvəllər şəhərdə həm yerli, həm də beynəlxalq kriket oyunlarına ev sahibliyi etmiş Sardar Patel Stadionunun yerinə inşa edilmişdir. Bu stadion 1987, 1996 və 2011 Kriket Dünya Kuboklarının oyunlarını da qəbul etmişdi. 2014-cü ildə, eyni ərazidə yeni bir stadionun tikilməsinə qərar verildi. Yeni stadion əvvəlcə Motera Stadionu adlandırıldı, layihələndirilməsi Populous memarlıq şirkəti tərəfindən aparıldı, inşasını isə Larsen and Toubro şirkəti həyata keçirdi. Tikinti təxminən 800 crore (təqribən 95 milyon ABŞ dolları) başa gəldi və beş il davam etdi. Tikinti tamamlandıqdan sonra stadion Melburn Kriket Stadionunu geridə qoyaraq dünyanın ən böyük kriket stadionu oldu. Stadionda 4 paltardəyişmə otağı, 11 mərkəzi oyun meydançası və 2 məşq meydançası var. Həmin məşq meydançaları yerli matçların keçirilməsi üçün də istifadə oluna bilər.

Yeni stadion 2020-ci ildə keçirilən “Namaste Trump” tədbiri çərçivəsində ictimaiyyətin istifadəsinə açıldı. 2021-ci ildə, stadion Hindistanın Baş naziri Narendra Modinin şərəfinə onun adı ilə — Narendra Modi Stadionu olaraq adlandırıldı. Narendra Modi əvvəllər Qücəratın baş naziri (2001–2014) və Qücərat Kriket Assosiasiyasının prezidenti (2009–2014) olmuşdur. Stadionun rəsmi açılış mərasimi 2021-ci ildə Hindistan Prezidenti Ram Nath Kovindin iştirakı ilə baş tutmuşdur.

24 fevral 2021-ci ildə stadionda ilk test oyunu keçirildi — meydan sahibi Hindistan komandası İngiltərəyə qarşı oynadı. Bu oyun eyni zamanda stadionda keçirilən ilk gündüz-gecə test oyunu oldu. 29 sentyabr 2022-ci ildə isə 2022-ci il Hindistan Milli Oyunlarının açılış mərasimi bu stadionda baş tutdu.

## Tarixi

### 2014-2020: Planlaşdırma və tikinti

#### İdeya və tikinti mərhələsi
Yeni stadionun tikilməsi ideyası bilavasitə Narendra Modinin təşəbbüsü ilə irəli sürülmüşdü. O zaman Modi həm Qücərat Kriket Assosiasiyasının prezidenti, həm də Qücərat ştatının baş naziri idi.  Narendra Modi Hindistanın baş naziri seçilərək Dehliyə köçməzdən az əvvəl stadionda kiçik yenilənmələr və pavilyon hissəsinin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı müzakirələr aparılırdı. Lakin Modi rəsmilərdən xırda təmir işləri əvəzinə daha böyük, yeni bir stadionun inşa edilməsini istədi.

2015-ci ilin oktyabrında stadion yenidən inşa edilmək məqsədilə tamamilə söküldü, baxmayaraq ki, bəzi media qurumları bunu sadəcə təmir kimi təqdim edirdi. Yenidənqurma işlərinin ümumi dəyəri təxminən 700 crore (7 milyard rupi, təxminən 83 milyon ABŞ dolları) olaraq qiymətləndirilmişdi. Lakin yekun xərc 800 crore (təxminən 95 milyon ABŞ dolları) təşkil etdi. Əvvəlcə 2019-cu ildə tamamlanması planlaşdırılan yenidənqurma işləri 2020-ci ilin fevralında başa çatdı.

#### Tender (müsabiqə)
2015-ci ilin sonunda söküntü işlərinə başlandıqdan sonra, 2016-cı il yanvarın 1-də Qücərat Kriket Assosiasiyası (GCA) "The Times of India" və "The Indian Express" qəzetlərində tender elanı verdi. Ümumi olaraq doqquz şirkət maraq göstərərək tender sənədlərini aldı, lakin onlardan yalnız üçü texniki və maliyyə təkliflərini vaxtında təqdim etdi. Bu şirkətlər Shapoorji Pallonji Group, Nagarjuna Construction Company və Larsen & Toubro (L&T) idi. Təklifləri qiymətləndirmək üçün doqquz mütəxəssisdən ibarət Tender Kommersiya Komitəsi (Tender Commercial Committee - TCC) yaradıldı. Bundan əlavə, STUP Consultants adlı Mumbayda yerləşən mülki mühəndislik məsləhət şirkəti layihənin idarəetmə məsləhətçisi qismində təyin olundu və TCC ilə birlikdə hər bir təklifi və onun texniki detallarını qiymətləndirdi.

Hər üç iddiaçı şirkət öz dizaynlarını, maketlərini və layihələrinin texniki detallarını təqdim etdi. Layihənin miqyası və mürəkkəbliyi səbəbindən təkliflər müxtəlif meyarlar əsasında qiymətləndirildi. Bu meyarlara səmərəlilik, resurs təminatı, layihənin icra müddəti və yerinə yetirilmə asanlığı kimi göstəricilər daxil idi. İddiaçılar bu meyarlar üzrə sıralanaraq qiymətləndirildi.

Sonda stadionun tikintisi və dizaynı üzrə baş podratçı kimi Larsen & Toubro şirkəti seçildi.

#### Tikinti işləri
Larsen & Toubro (L&T) şirkəti stadionun tikintisini 2016-cı ilin dekabrında öz üzərinə götürdü.  2017-ci il 16 yanvarda layihəyə rəsmi olaraq start verildi və bu prosesi Qücərat Kriket Assosiasiyası nəzarətdə saxladı. Stadionun 2 il ərzində tamamlanması planlaşdırılmış və yenidənqurma işlərinin dəyəri təxminən ₹700 crore (93 milyon $) olaraq qiymətləndirilmişdi.  Stadionun tam tikintisi 2020-ci ilin fevralında başa çatdı və 2021-ci ildə İngiltərə–Hindistan gündüz-gecə test matçına ev sahibliyi etdi.

Mumbayda yerləşən kommersiya mətbəxləri üzrə məsləhətçi “Span Asia” şirkəti, stadiondakı qida və içki ilə bağlı sahələr üzrə – o cümlədən bufet bölmələri, əsas stadion mətbəxləri, oyunçu mətbəxləri, VIP/VVIP lojalara, korporativ lojalara, mətbuat və media bölmələrinə, anbarlara, GCA Klubuna və əlaqəli zonalara dair – Populous və L&T şirkətləri ilə əməkdaşlığa cəlb olundu.

### 2020–indiyədək
2020-ci ildə ABŞ Prezidenti Donald J. Trampın Hindistana səfəri çərçivəsində stadionda “Namaste Trump” adlı tədbir təşkil olundu. Təxminən 125.000 nəfərlik iştirak qeydə alındı. Stadionun yalnız özünün yeni ad alacağı, idman kompleksinin isə əvvəlki “Sardar Patel İdman Kompleksi” adını saxlayacağı məlum olmamışdan əvvəl, müxalifət partiyası olan Konqres bu qərarı tənqid etmişdi.

Baş nazir Narendra Modi 2022-ci il Hindistan Milli Oyunlarının açılış mərasimini məhz bu arenada keçirdi. Daha sonra stadion Hindistan Premyer Liqasının *(Indian Premier League - IPL)* “Qücərat Titans” komandasının ev stadionuna çevrildi. Stadion 2022, 2023 və 2025-ci illərdə IPL final oyunlarına ev sahibliyi etdi.

Arena həmçinin 2023-cü il Kriket üzrə Dünya Kubokunun beş oyununa, o cümlədən açılış və final qarşılaşmalarına, eləcə də Hindistan–Pakistan və Avstraliya–İngiltərə matçlarına ev sahibliyi etdi.

Britaniyalı rok qrupu Coldplay 25 və 26 yanvar 2025-ci il tarixlərində stadionda “Music of the Spheres” dünya turu çərçivəsində iki konsert verdi.

## Turnirin nəticələri
### Kriket Dünya Kuboku

## Dizayn və imkanlar
 Stadion 63 akr (təxminən 25 hektar) ərazidə inşa olunub və dörd giriş nöqtəsinə malikdir; onlardan birinin yaxınlığında metro xətti yerləşir. Stadionda hər biri 25 nəfərlik tutuma malik 76 korporativ loja, 55 otaqlı klub binası, olimpiya ölçülü üzgüçülük hovuzu və 4 soyunub-geyinmə otağı var. Hər tamaşaçı tribunasının özündə qida zonası və qonaqpərvərlik sahəsi mövcuddur. Stadion həmçinin qapalı kriket akademiyası və məşq meydançaları ilə təchiz olunub, burada 40 idmançı üçün yataqxana da nəzərdə tutulub.

Tribunalar ümumilikdə ikiqat (iki mərtəbəli) quruluşa malikdir; lakin əsas pavilyon üçqat (üç mərtəbəli) şəkildə inşa olunub. İkiqat tribunalar alt tərəfdən çoxsaylı Y-şəkilli sütunlarla dəstəklənir. Bu sütunlar meydanın görünüşünü bağlayan ənənəvi dayaqlara ehtiyacı aradan qaldırır və tamaşaçılara stadionun istənilən yerindən maneəsiz görüntü imkanı yaradır. Stadion damının daxili kənarı boyunca LED işıqlandırma sistemi quraşdırılıb. Bu sistem proyektor fənərlərinə ehtiyacı aradan qaldırır və meydançaya kölgə düşməsinin qarşısını alır. LED işıqlar antibakterial və yanğına davamlı olan PTFE membranla örtülmüş tentin üzərinə yerləşdirilib. Bu tent oturacaq sahəsinin 55 metrlik eni üzrə 30 metrini örtür. Dam örtüyü Walter P. Moore tərəfindən quraşdırılıb və xüsusilə yüngül çəkili, həmçinin oturacaq tribunalarından ayrı şəkildə layihələndirilib ki, bu da stadionun zəlzələyə davamlılığını artırır.

Stadionda ümumilikdə 11 mərkəzi meydança (pitch) mövcuddur. Oyun sahəsində sensorlar quraşdırılıb ki, onlar ot örtüyünün nəmlik səviyyəsini izləyərək suvarma ehtiyacını müəyyən edir və bu zaman tam avtomatik şəkildə işləyən 67 yeraltı fısqırğanı işə sala bilir. Meydançanın səthi Bermuda ot örtüyü ilə örtülüb və stadion geniş drenaj sisteminə malikdir. Bu, suyun tez və səmərəli şəkildə çəkilərək meydançanın daim oyun üçün yararlı qalmasına şərait yaradır.

Stadionun ərazisində bir sıra əlavə idman və istirahət imkanları mövcuddur. Buraya qapalı kriket məşq zonası, badminton, tennis və skvoş kortları, stolüstü tennis sahəsi, 3D proyektorla təchiz olunmuş teatr zalı, üç açıq məşq meydançası və 50 otaqlı inzibati bina daxildir. Stadionun avtodayanacağı 3,000 avtomobil və 10,000 motosiklet və skuter üçün nəzərdə tutulub. Təxminən 60,000 nəfərin eyni anda hərəkət etməsinə imkan verən pandus (yüksək genişlikli rampa) da mövcuddur. Arena elə şəkildə layihələndirilib ki, yuxarı tribuna boş qalsa belə, aşağı tribunanın doluluğu stadionda kifayət qədər səs-küylü və canlı atmosfer yaradır. Lakin 2024-cü il Hindistan Premyer Liqasında keçirilən Royal Challengers Bangalore və Rajasthan Royals komandaları arasındakı qarşılaşmada stadionda 1 milyondan çox tamaşaçı yer tutaraq demək olar ki, tam dolu olmuşdur.

Stadionun ən yaxın metro stansiyası ilə "skywalk" (yüksək piyada keçidi) vasitəsilə birləşdirilməsi planlaşdırılmışdı ki, bu da yol nəqliyyatındakı sıxlığın azaldılmasına xidmət edəcəkdi. Tikintinin 2020-ci ilin sentyabr ayından sonra tamamlanması nəzərdə tutulmuşdu. Lakin 2023-cü ilin noyabr ayına olan məlumata görə, həmin "skywalk" hələ də inşa edilməmişdir.

## Siyasi tədbirlər
### "Namaste Trump"

2020-ci ildə stadionda ABŞ prezidenti Donald Trampın Hindistana ilk rəsmi səfəri münasibətilə Hindistanın baş naziri Narendra Modi tərəfindən təşkil olunmuş “Namaste Trump” adlı tədbir keçirildi. Bu tədbir, 2019-cu ildə ABŞ-ın Texas ştatının Hyuston şəhərində təşkil olunmuş “Howdy Modi” tədbirinin analoqu kimi həyata keçirilmişdi.

### Kriket vasitəsilə Dostluğun 75 ili
9 mart 2023-cü ildə Narendra Modi Stadionunda “Kriket vasitəsilə Dostluğun 75 ili” adlı tədbir keçirildi. Tədbirdə Hindistanın baş naziri Narendra Modi və səfərdə olan Avstraliyanın baş naziri Entoni Albanese iştirak etdilər. Bu tədbir, Hindistan və Avstraliya komandaları arasında keçirilən Border-Qavaskar Kubokunun dördüncü test oyunu ilə eyni gündə təşkil olunmuşdu.

Tədbir hər iki ölkənin baş nazirlərinin — Narendra Modi və Entoni Albanesenin öz ölkələrinin dövlət himnini ifa etməsi və hər iki komandanın oyunçuları ilə əllə görüşməsi ilə başladı. Daha sonra onlar Hindistan və Avstraliya arasında son 75 ildə kriket dostluğunu əks etdirən sərgi qalereyasını ziyarət etdilər.  Qalereyaya baxışdan sonra baş nazirlər xüsusi hazırlanmış qolf maşını ilə stadion ətrafında şərəf dövrəsi etdilər. Tribunalardakı tamaşaçılar Hindistan və Avstraliya bayraqlarını dalğalandıraraq və alqışlarla onları salamladılar. Tədbir, baş nazirlərin Test oyununun başlanğıcı üçün rəsmi püşk atması ilə yekunlaşdı.

“Kriket vasitəsilə Dostluğun 75 ili” tədbiri, Hindistan və Avstraliya arasında illər boyunca kriket sevgisi ilə möhkəmlənmiş güclü əlaqələrin bayramı kimi təşkil olunmuşdur. Tədbirin məqsədi yalnız dostluğu qeyd etmək deyil, həm də idman diplomatiyasını təşviq etmək və hər iki ölkənin insanlarını bir araya gətirərək bu dostluğu birlikdə qeyd etməyə ruhlandırmaq olmuşdur.

## Daxili kriket
Stadion Qücarat kriket komandası, Qücarat qadın kriket komandası və Hindistan Premyer Liqasında çıxış edən Qücərat Titans klubunun ev meydançasıdır. Əsas meydançadan əlavə, stadionun şərq tərəfində yerləşən və "Narendra Modi Stadionu A Meydançası" və "Narendra Modi Stadionu B Meydançası" adlanan iki əlavə meydança da fəaliyyət göstərir. Bu meydançalarda Ranji Kuboku kimi daxili turnirlər çərçivəsində matçlar keçirilir. Stadion həmçinin 2022 və 2023 Hindistan Premyer Liqası finallarına ev sahibliyi etmişdir. 2022-ci ildə yerli komanda Qücərat Titans qalib gəlmiş, 2023-cü ildə isə Chennai Super Kings öz beşinci titulunu qazanmışdır. Vijay Hazare Kuboku 2022 finalı da bu stadionda keçirilmişdir. Maharashtra komandası ilk ininqdə 248/9 hesabı ilə çıxış etmiş, Saurashtra isə hədəfi 46.3 over-də tamamlayaraq qalib gəlmişdir. Bu oyunda Maharashtradan Ruturaj Gaikwad və Saurashtradan Sheldon Jackson yüzlük (century) vurmuşdular.

## Stadionda baş vermiş əlamətdar hadisələr
* 24 fevral 2021-ci il tarixində stadionda ilk gündüz-gecə Test matçı keçirilmişdir. Bu oyunda Hindistan və İngiltərə komandaları qarşılaşmışdır.
* 2022-ci ildə, stadionda Qücərat Titans və Rajasthan Royals arasında Hindistan Premyer Liqasının (IPL) final oyunu keçirilmişdir. Qücərat Titans debüt mövsümündə IPL çempionu olmuşdur. Bu matçı 104,859 nəfər izləyərək stadionun və ümumilikdə kriket tarixinin ən yüksək iştirakçılı oyunu olmuşdur.
* 2023 IPL finalında, Qücərat Titans və Chennai Super Kings (CSK) komandaları qarşılaşmışdır. MS Dhoni, IPL-də 250-ci matçını keçirərək CSK komandasını beşinci IPL çempionluğuna aparmışdır. Bu nəticə ilə CSK, ən çox titul qazanan komanda olaraq Mumbai Indians ilə bərabərləşmişdir.

## Rekordlar
### Test matç rekordları

* **Ən yaxşı top atma:**(matçda) Axar Patel 11/70 - Hindistan-İngiltərə, 13 fevral 2021
* **Ən çox xal toplayan:**Rahul Dravid (Hindistan) - 771 xal (7 matç, 14 inninq, ən yüksək xal 222, orta göstərici 59.30, strike sürəti 49.10, 3 yüzlük, 1 əlli), Sachin Tendulkar - 642 xal, VVS Laxman - 574 xal. 
* **Ən çox wicket alan oyunçu:**Anil Kumble (Hindistan) 36 wicket (Matç: 7, Xal: 964, Ən yaxşı inningdə göstərici (BBI): 7/115, Ən yaxşı matç göstəricisi (BBM): 10/233, Orta göstərici (Ave): 26.77, İqtisadiyyat (Econ): 2.29, Hücum sürəti (SR): 70.1, 5 wicket bir inningdə (5W/I): 3, 10 wicket bir matçda (10W/M): 1)

### Bir günlük beynəlxalq oyunlarda rekordlar
* **Ən yüksək fərdi göstərici:**Devon Conway 152 xal (121 top) (19x4; 3x6) - Yeni Zelandiya-İngiltərə, 2023-cü il.
* **Ən yaxşı bowling göstəricisi:**Prasidh Krishna 4 wicket, 14 xal (9 over) - Hindistan-Qərbi Hindistan, 9 fevral 2022-ci il.
* **Ən çox xal toplayan oyunçu:**Rohit Sharma 355 xal
* **Ən çox wicket alan oyunçu:**Kapil Dev 10 wicket (Matç: 6, Xal: 156, Ən yaxşı göstərici (BBI): 3/26, Orta göstərici (Ave): 15.60, İqtisadiyyat (Econ): 3.04)

## Qalereya

File:President Trump and the First Lady in India (49583482836).jpg|“Namaste Trump” tədbiri zamanı stadionun yeni quruluşdakı görünüşü.
File:Iron Bull Motera Stadium.jpg|Stadiounun girişində yerləşən "Dəmir Buğa" heykəli.
File:Narendra Modi Stadium Border Gavaskar Trophy 2023.jpg|2023-cü ildə keçirilən Border–Gavaskar Kubokunun dördüncü test matçı zamanı stadionun görünüşü.


## Mediada
* 2021-ci ildə stadion History TV18 kanalının sənədli verilişi olan Modern Marvels proqramının bir buraxılışında nümayiş etdirilmişdir. Həmin buraxılışda stadionun tikinti prosesi tam şəkildə əks olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Hindistan Premyer Liqası
* Narendra Modi

## Xarici keçidlər

* Narendra Modi Stadium at ESPNcricinfo
* Narendra Modi Stadium at BCCI
*