open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mahişi

**Mahişi** – hind mifologiyasında dişi camış və demon. Mahişasuranın bacısıdır. Qardaşı Parvatinin Durqa formasında öldürülməsindən sonra Mahişi ondan və tanrılardan intiqam almaq üçün yola çıxır. Malayali ənənəsinə görə, Vişnu və Şivanın gücləri ilə doğulmuş Ayyappan Mahişini məğlub etmişdir.

## Mənşəyi
*Şri Bxutanatxaupakyanam* adlı mənbəyə görə, Trimurti (Brahma, Vişnu və Şiva) bir bədənə birləşərək Dattatreya adlı bir kişi varlıq kimi təzahür edir. O, Athri adlı bir rishinin və onun arvadı Anasuyanın oğlu olur.

Bu üç ilahi varlığın xanımları olan Lakşmi və Parvati Leela adlı bir qız şəklində yer üzündə doğulurlar və Dattatreyanın arvadı olurlar. Lakin Dattatreya dünyadan imtina edib tərkidünyalığa qərar verdikdə, Leela buna qarşı çıxır. Buna görə də, rishi onu Mahişi adlı dişi camış formasında yenidən doğulmağa lənətləyir.

## Yenidən doğuluşu
Leela öldükdən sonra Mahişi olaraq yenidən doğulur. Qardaşı Mahişasura Durqa tərəfindən öldürüldükdə, Mahişi Brahmaya ciddi bir tapınma edərək ondan bir hədiyyə alır. Brahma ona yalnız Şiva və Vişnunun oğlu tərəfindən öldürülə biləcəyini bildirir. Mahişi bunun mümkünsüz olduğuna inandığı üçün çox güclənir və tanrıların məkanı olan Svarqanı işğal edir, İndranın taxtını ələ keçirir və devaları sürgünə göndərir. Brahma isə Dattatreyaya Sundara Mahişa adlı gözəl bir öküz formasını almasını tapşırır. Mahişi bu öküzə aşiq olur və o, Mahişini cənnətdən Yer üzündəki meşələrə aparır. Sonradan Samudra Manthan hadisəsi zamanı Şiva, Vişnunun qadın forması olan Möhiniyə vurulur. Onların birliyindən Ayyappan adlı bir uşaq doğulur, hansı ki, Mahişini öldürməyə məhkum edilmişdi. Mahişi, tanrılardan qisas almaq üçün asuraların köməyini alır və özündən bir neçə surət yaradır ki, Svarqanı işğal etsin. Devalar Ayyappana yalvarırlar ki, onlara kömək etsin. Ayyappan cənnətə qalxaraq Mahişinin buynuzlarından tutur və onu yerə çırpır, nəticədə Mahişi məhv olur.

## İstinadlar
Kazak mahnıları

**Kazak mahnıları** — kazaklar tərəfindən yaradılmış xalq mahnıları.

## Dnepropetrovsk vilayəti, Ukrayna
Dnepropetrovsk kazak mahnıları (), Dnepropetrovsk vilayətinin Zaporojye kazaklarına aid mahnıları, təcili qorunmaya ehtiyacı olan qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Kazak mahnıları ənənəvi olaraq kişi ifaçılar tərəfindən oxunur. Bu gün kazak mahnıları tez-tez qadınlar tərəfindən ifa edilsə də, qarışıq qruplarda nadir hallarda səsləndirilir. YUNESKO-nun siyahısında "Krinitsia", "Bohuslavoçka" və "Perşotsvit" xoral qrupları qeyd olunur.

## Qeyri-maddi mədəni irs siyahısı
2014-cü ildə Dnepropetrovsk vilayətində kazak mahnılarının YUNESKO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilməsi üçün təşəbbüs qrupu yaradılmışdır.

28 noyabr 2016-cı ildə Qeyri-Maddi Mədəni İrsin Mühafizəsi Komitəsi, Dnepropetrovsk vilayətinin kazak mahnılarını "təcili qorunmaya ehtiyacı olan qeyri-maddi mədəni irs" siyahısına daxil etmişdir. Komitənin qərarına görə, bu mahnılar vilayətdə yaşayan kazak icmaları tərəfindən ifa olunmuş və müharibənin faciələri, əsgərlərin şəxsi təcrübələri haqqında danışmışdır. Mahnıların sözləri keçmişlə ruhani bağları qoruyur, eyni zamanda əyləncəli xarakter daşıyır.

## Tədqiqat
Kazak mahnılarının ilk yazıya alınmış kompleks nəşri 1997-ci ildə bandura ifaçısı Viktor Kirilenko tərəfindən çap edilmişdir. 2000-ci illərin əvvəllərində Dnepropetrovsk Milli Universitetinin əməkdaşları bölgədə yeni xalq mahnılarını transkripsiya etmək üçün ekspedisiyalar təşkil etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Cossack’s songs of Dnipropetrovsk Region
Ottava Konvensiyası

**Piyada əleyhinə minaların istifadəsi, yığılması, istehsalı və ötürülməsinin qadağan olunması və onların məhv edilməsi haqqında Konvensiya** () formal olaraq **Ottava Konvensiyası** — bütün dünyada piyada əleyhinə minaları ləğv etməyi hədəfləyən konvensiya

2022-ci ilin avqustuna qədər 164 dövlət müqaviləni ratifikasiya edib və ya ona qoşulub. Keçmiş və indiki mina istehsalçıları olan böyük dövlətlər müqavilənin tərəfləri deyillər. Bunlara ABŞ, Çin və Rusiya daxildir. İmzalamayan digər ölkələrə Hindistan və Pakistan daxildir. 2025-ci ildə Ukrayna, Litva, Latviya, Estoniya, Finlandiya və Polşa konvensiyadan ayrılıb.

## İstinadlar
Co Farb Ernandes

**Co Farb Ernandes** (; ) — folklorşünas, kurator və yazıçı. Ernandes İncəsənət və mədəniyyət mühitinin xilası və mühafizəsi () təşkilatının qurucusu Seymour Rozendən sonra ikinci icraçı direktoru olmuş və dünyanın ən geniş sənət mühiti arxivlərindən birini inkişaf etdirmişdir. Bu sahədə beynəlxalq səviyyədə tanınmış mütəxəssis hesab olunur.

## Karyerası
Co Farb Ernandes 45 ildən çoxdur ki, sənət dünyasında fəaliyyət göstərir və hazırda San-Xose Dövlət Universitetinin (SJSU) Natali və Ceyms Tompson İncəsənət Qalereyasının fəxri direktoru və İncəsənət və İncəsənət Tarixi Departamentinin professor emeritadır. Daha əvvəl Triton İncəsənət Muzeyi (1978-1985) və Monterey İncəsənət Muzeyinin (1985-1993) direktoru və baş kuratoru olub.

O, Amerika Folklor Cəmiyyəti tərəfindən verilən nüfuzlu Çikaqo Folklor Mükafatına layiq görülüb. Digər mükafatları arasında *Fulbright Senior Scholar Research Award* (2008) və San-Xose Dövlət Universitetinin 2014-cü il Prezident Alimi mükafatı var. 2013-cü ildə nəşr olunmuş "*Singular Spaces: From the Eccentric to the Extraordinary in Spanish Art Environments*" kitabı bu sahədə indiyə qədər dərc olunmuş ən təsirli kitab adlandırılıb.

Ernandes *Raw Vision* (Böyük Britaniya), *Elsewhere – the International Journal of Self-Taught and Outsider Art* (Avstraliya) və *Bric-a-Brac Arte Outsider* (İtaliya) jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. O, həmçinin bir neçə beynəlxalq qeyri-kommersiya incəsənət təşkilatının idarə heyətində çalışır.

## Nəşrlər və sərgilər
Ernandes 50 kitab və sərgi kataloqunun müəllifidir və dörd ölkədə 100-dən çox məqalə dərc edib. O, ABŞ, Yaponiya, İsveçrə və İspaniyada 237 sərginin kuratoru olmuşdur. Onun digər kitabları arasında "*A. G. Rizzoli: Architect of Magnificent Visions*" (1997) və "*Forms of Tradition in Contemporary Spain*" (2005) mövcuddur.

## İrsin mühafizəsi
Ernandes Leonard Naytın "Salvation Mountain" və İspaniyadakı bir neçə sənət mühitinin qorunması üçün fəaliyyət göstərib. O, Josep Pujiula, Fransisko Qonzalez Qraqera, Blas Qarsiya və Xulio Basantanın sənət əsərlərinin qorunmasında fəal rol oynayıb. O, 1991-1992-ci illərdə Kaliforniya Muzeylər Assosiasiyasının prezidenti olub və 1985-1994-cü illərdə bu təşkilatın müxtəlif vəzifələrində çalışıb.

## İstinadlar
Doroti Hovard

**Doroti Hovard** (; ) — amerikalı folklorşünas, dövlət məktəbi müəllimi, məktəb direktoru və Frostburq Dövlət Universitetinin professoru olmuşdur. Hovard təhsildə folklorun tətbiqinin ilk tərəfdarlarından biri və uşaq folklorunun pionerlərindən biri hesab olunur. Amerika Folklor Cəmiyyətinin "Folklor və Təhsil Mükafatı" onun adını daşıyır.

## Həyatı və təhsili
Hovard Doroti Qrey Mills adı ilə iyul 1902-ci ildə, Texasda anadan olmuşdur. 1925-ci ildə Ceyms Hovard ilə evlənib və onların iki övladı olmuşdur. O, 1969-cu ildən etibarən Nyu-Meksiko ştatının Rozvell şəhərində yaşayıb. Səhhətinin pisləşməsi səbəbindən Massaçusets ştatının Qrinfild şəhərinə köçüb və 1996-cı ildə, 93 yaşında vəfat etmişdir. Hovard 1923-cü ildə Şimali Texas Dövlət Müəllimlər Kollecini (indiki Şimali Texas Universiteti) təhsil üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir. 1938-ci ildə Nyu-York Universitetində doktorluq dərəcəsi almışdır. Onun dissertasiyası "*Amerika uşaqlarının xalq jinqlləri: müasir uşaqlar tərəfindən istifadə olunan qafiyələrin toplanması və tədqiqi*" adlanırdı.

## Karyerası
Hovard 1920-ci ildə cəmi 17 yaşında olarkən müəllim kimi işləməyə başlayıb. 1923-cü ildən sonra Texas, Nyu-York və Nyu-Cersi ştatlarında müəllim və məktəb direktoru kimi çalışıb. 1944-cü ildə o, Frostburq Dövlət Universitetində ingilis dili professoru olub və 1967-ci ilə qədər burada dərs demişdir. 1967-1969-cu illərdə Nebraska Universitetində qonaq professor kimi fəaliyyət göstərib. 1954-1955-ci illərdə Fulbrayt Təqaüdü çərçivəsində 10 ay ərzində Avstraliya uşaqlarının oyunlarını sənədləşdirmişdir. Bu, Avstraliya uşaq folklorunun sistemli şəkildə tədqiq edildiyi ilk hadisə olub.

Onun işi uşaq oyunları, məktəb həyətində oxunan mahnılar, nidalı şüarlar, qafiyələr və hətta təhqirləri əhatə edirdi. Hovard uşaqların "xalq jinqlləri" ilə bağlı PhD dərəcəsi alan ilk şəxslərdən biri omuşdur. O, təhsildə folklorun istifadəsinə verdiyi töhfələrə görə Amerika Folklor Cəmiyyəti və Oyun Tədqiqatları Antropoloji Assosiasiyası tərəfindən pioner alimlərdən biri kimi tanınıb.

Onun Avstraliya araşdırmaları 2000-ci ildə Viktoriya Muzeyinə bağışlanıb.

## Mükafatları və fəxri adları
* 1954–1955: Fulbright Təqaüdçüsü 
* 1981: Amerika Fəlsəfə Təqaüdü
* 1990: Amerika Folklor Cəmiyyətinin Uşaq Folkloru Bölməsindən Ömürlük Nailiyyət Mükafatı

## Əsərləri
Hovard "The New Yorker" kimi jurnallarda məqalələr yazıb və müxtəlif kitablar, elmi məqalələr və araşdırmalar nəşr etdirib. Onun bəzi əsas əsərləri:

*
* 
*

## İstinadlar
Mokoş

**Mokoş** () — şərqi slavyanların rütubətlə əlaqəli tanrıçası. Etimoloji rekonstruksiyaya əsasən, Mokoş yerin, suların və bərəkətin tanrıçası olmuş və sonralar, əksər tədqiqatçıların fikrincə, dastanlarda və dualarda Ana – nəm torpaq kimi əks olunmuşdur. Xristianlaşdırmadan sonra Mokoşun adı cadugər və murdar qüvvə, xüsusən də kikimora (meşə və bataqlıq ruhu) anlamına gəlmişdir. Onunla bu cür yaxınlıq əsasında Mokoşun qadın təsərrüfatının tanrıçası olması ilə bağlı başqa bir rekonstruksiya aparılmışdır. Toxuculuq müxtəlif Avropa tale tanrıçalarının məşğuliyyəti olduğuna görə, Mokoşa taleyi idarə edən ilahi xüsusiyyətlər də aid edilmişdir. Lakin bu rekonstruksiya onun etimoloji məlumatları ilə uzlaşmır və buna əsasən, toxuculuq onun əsas funksiyası ola bilməzdi. Alternativ bir yozuma görə, Mokoş yerin deyil, yağışların, taleyin və qadınların tanrıçası olmuşdur. Bənzər bir tanrıça balt mifologiyasında da mövcuddur – Lajma, lakin o, bərəkətlə əlaqələndirilmir.

Mokoşun taxta bütü digər tanrılarla birlikdə 980-ci ildə knyaz Vladimir Svyatoslaviç tərəfindən Kiyevdəki təpələrdən birində qoyulmuşdur. Bəzi tarixçilər bu hadisəni Vladimirin bütpərəst islahatının bir hissəsi kimi qiymətləndirmişlər, lakin digər tədqiqatçılar belə bir islahatın aparıldığını inkar edir və ümumilikdə onun mövcudluğu müasir elmdə mübahisəlidir. 988-ci ildə Rusiyanın xristianlaşdırılmasına başlanıldıqdan sonra bütlər məhv edilmişdir. Mokoş müxtəlif "Söz" və "Öyüdlər" adlı xristian mətnlərində bütpərəstlik əleyhinə çıxışlarda vıllar (su ruhları) ilə birlikdə qeyd edilir, lakin onun barəsində ətraflı məlumat verilmir.

Elmdə geniş yayılmış fikrə görə, Mokoşun kultu xristian müqəddəsi Paraskeva Cümə ilə əlaqələndirilmişdir. Paraskeva su və toxuculuqla bağlı olduğuna görə, cümə günü bu tanrıçaya həsr olunmuş bir gün kimi qəbul edilmiş və belə nəticəyə gəlinmişdir ki, Mokoş xristian dövründə də qadınlar arasında populyar olmuşdur. Lakin daha sonrakı araşdırmalarda bu oxşarlıq tənqid edilmişdir, çünki Paraskevanın toxuculuq, su və cümə ilə əlaqəsi bütpərəst deyil, xristian mənşəlidir.

Slavyan əsas mif nəzəriyyəsinə görə, Mokoş Perunun həyat yoldaşı olmuşdur. O, Veleslə xəyanət etdiyinə görə, Perun Mokoşun uşaqlarını öldürmüşdür. Lakin bu nəzəriyyə elmdə tam qəbul olunmamışdır. Mokoşun Zbruç bütündə və XIX əsrin Şimal Rus tikmələrində təsvir edilməsi ilə bağlı iddialar da rədd edilmişdir. Həmçinin, arxeoloq B. A. Rıbakovun tanrıçanın ilkin adının "Makoş" olması ilə bağlı nəzəriyyəsi digər tədqiqatçılar tərəfindən dəstəklənməmişdir.

## İstinadlar
Tlauelpuçi

**Tlauelpuçi** — Meksikanın Tlaskala ştatına aid xalq inanclarında yer alan vampir xüsusiyyətli cadugər. Bu əfsanə Nahua mədəniyyətinə əsaslanır.

## Etimologiya
Tlauelpuçi sözü Nahuatl dilindəki *tlāhuihpoçtli* (çoxluq forması: *tlātlāhuihpoçtin*) ifadəsindən yaranıb. Bu söz *tlāhuia* ("işıqlandırmaq") və *pōçtli* ("duman", "cənub", "gənc" və ya "qalan" mənalarını verə bilər) sözlərinin birləşməsindən ibarətdir. Buna görə *Tlauelpuçi* ifadəsi "işıq saçan duman" və ya "parlaq gənc" kimi yozula bilər.

## Təsviri
Tlauelpuçi vampir və cadugər xüsusiyyətlərinə malik varlıqdır. O, adi insanlar kimi ailəsi ilə yaşayır, lakin gecələr körpələrin qanını içmək üçün fərqli formaya düşə bilir. Şəkil dəyişdirdikdə ətrafında parlaq bir aura əmələ gəlir. Tlauelpuçi bu lənətlə doğulur və ondan qurtula bilmir. Öz kimliyini yeniyetməlik dövründə dərk edir. Əksər hallarda qadın olurlar və qadın Tlauelpuçilər kişilərdən daha güclüdür.

Tlauelpuçilər müəyyən bir cəmiyyət yaradır və hər biri öz ərazisinə sahib olur. Onlar şamanlar və digər fövqəltəbii varlıqlarla razılığa gəlirlər, belə ki, bir şaman heç vaxt Tlauelpuçini ifşa etmir. Tlauelpuçinin öldürdüyü qurbanlarda əsasən bədənin yuxarı hissəsində göyərmələr olur. Onlar əsasən uşaqları hədəf alsalar da, bəzən böyükləri də öldürə bilərlər.

## Gücləri
Tlauelpuçi bədənini ayaqlarından ayıraraq formadan formaya keçə bilir. Ayaqları evdə qalır, özü isə ov axtarışına çıxır. Adətən hind toyuğu və ya leş yeyən quş formasına düşür. Qurbanının evinə daxil olmaq üçün xüsusi ritual icra etməlidir: evin üzərində şimaldan cənuba, şərqdən qərbə xaçvari hərəkət etməlidir.

## Zəiflikləri
Tlauelpuçi ən azı ayda bir dəfə qan içməlidir, əks halda ölür. Ən çox körpə qanına üstünlük verir. Onu yalnız hərəkət edərkən yaxalamaq mümkündür, çünki ailəsi onu qoruyur. Bir ailə üzvü Tlauelpuçini öldürərsə, lənət ona keçir. Lənəti aradan qaldırmaq mümkün deyil və əgər kimsə Tlauelpuçinin kim olduğunu bilsə, onu dərhal öldürməlidir. Tlauelpuçini qovmaq üçün sarımsaq, soğan və metal istifadə olunur.

## Mənbə
* Bowles, David (2012). *Mexican Bestiary.* Donna, TX: VAO Publishing
* Fragoso, Temoltzin Bárbara (2007)- "¡Se lo chupó la bruja! Luminiscencias nocturnas en fuga de las arcaicas resonancias conceptuales; una aproximación simbólica a la Tlahuelpuchi y su vínculo con la figura del vampiro" Escuela Nacional de Antropología e Historia, México, D. F.
* Martínez González, Roberto (2006)- "Le nahualli-tlahuipuchtli dans le monde nahuatl." *Journal de la société des américanistes* [On line], 92–1 et 2 | 2006, uploaded January 2012. http://jsa.revues.org/3127
* Nutini, Hugo G., and John M. Roberts (1993) — *Bloodsucking Witchcraft: An Epistemological Study of Anthropomorphic Supernaturalism in Rural Tlaxcala.* The University of Arizona Press, Tucson.

## İstinadlar
RELX

**RELX plc** — Baş ofisi Böyük Britaniyada yerləşən məlumat və analitik şirkət. Şirkət 1993-cü ilin avqust ayında Reed International və Elsevire şirkətlərinin birləşməsi nəticəsində meydana çıxmışdır. Şirkətin baş ofisi London şəhərində yerləşir.

RELX elmi, texniki və tibbi məlumat və təhlillər, hüquqi məlumat və təhlillər, qərar qəbuletmə vasitələri təqdim edir və eyni zamanda da sərgilər təşkil edir. Şirkət 40 ölkədə fəaliyyət göstərir və 180-dən çox ölkədə öz müştərilərinə xidmət göstərir.

## İstinadlar
  

## Biblioqrafiya

* Guardian Unlimited, "Bad Science" by Ben Goldacre about Open Access and DSEI arms trade
* ketupa.net media profile: Reed Elsevier historical overview
* "Double Dutch No Longer" —in-depth article about the company from 2002 (Forbes.com)
* "Duncan Palmer Becomes Reed Elsevier CFO" —Online article about the new CFO of Reed Elsevier, accessed 09/17/2012

## Xarici keçidlər
Plecturocebus grovesi

Plecturocebus grovesi — Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan və Callicebinae (Titi meymunları) yarımfəsiləsinə endemik olan kiçik primat növü. Bu növ 2019-cu ildə elmə təsvir olunmuş və primatoloq Kolin Qrovsun (Colin Groves) şərəfinə adlandırılmışdır.

## Yayılması

Plecturocebus grovesi əsasən Boliviyanın Amazon meşələrində yaşayır. O, nəmli tropik meşələrdə və çay kənarı ərazilərdə daha çox yayılmışdır. Digər Callicebinae  (titi meymunları) kimi, hündür ağacların budaqlarında yaşayır və yerə nadir hallarda düşür. 

## Qorunma

Bu növ yeni kəşf edildiyindən, IUCN tərəfindən rəsmi qoruma statusu hələ tam müəyyən olunmayıb. Lakin Boliviyada meşələrin qırılması və yaşayış mühitinin məhv edilməsi bu növ üçün əsas təhlükələrdəndir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tarsius wallacei

**Tarsius wallacei** — Sulavesi adasına (İndoneziya) məxsus, nadir və az tədqiq olunmuş uzuntopuq (tarsius) primat növü. Bu növ 2010-cu ildə elmə təsvir edilib və məşhur britaniyalı təbiətşünas Alfred Rassel Vollesin (Alfred Russel Wallace) şərəfinə adlandırılıb. Uzuntopuqlar (Tarsiidae) dünyanın ən kiçik primatları arasındadır və böyük gözləri, güclü tullanma qabiliyyəti və gecə həyat tərzi ilə tanınırlar. 

## Yayılması
Tarsius wallacei yalnız İndoneziyanın Sulavesi adasında yayılıb və burada aşağı dağlıq meşələrdə yaşayır. Bu meşələr çox sıx və nəmli olduğu üçün bu növ əsasən hündür ağacların budaqları arasında hərəkət edir və yerə nadir hallarda enir.

## Qorunma
Tarsius wallacei hələ Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Qırmızı Siyahısına rəsmi şəkildə əlavə edilməsə də, bu növ təsnifat və populyasiya baxımından təhlil edilmə prosesindədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cinnyris nectarinioides

**Cinnyris nectarinioides** — Həmçinin *Qaraqarın günəşquşu* () əsasən Afrikaya endemik olan kiçik bir Nectariniidae (günəşquşu) növü.

## Taksonomiya

Qaraqarın günəşquşu "*Cinnyris nectarinioides*" növünün bir hissəsidir və iki tanınmış yarımnövü var. Daha kiçik olan "*Cinnyris nectarinioides erlangeri*" Şimal-Şərqi Keniyada yaşayır və həmçinin Cənub-Şərqi Efiopiya və Cənubi Somalidə də rast gəlinir. Daha böyük yarımnöv olan "*Cinnyris nectarinioides nectarinioides*" Cənub-Şərqi Keniya və Şimal-Şərqi Tanzaniyada yaşayır. Hər iki yarımnöv ölçü istisna olmaqla, demək olar ki, bütün aspektlərdə oxşardır. Onların nəğmələri də çox oxşardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eupherusa nigriventris

**Eupherusa nigriventris** — Həmçinin *qaraqarın kolibri* "Trochilinae" yarımfəsiləsinin "Trochilini" traybının "Eupherusa" (zümrüdlər) qrupuna aid bir kolibri növü. Kosta-Rika və Panamada rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika

Qaraqarın kolibri monotipikdir. O və Eupherusa eximia (zolaqlı quyruqlu kolibri) qohum növləridir.

## Yayılması və yaşayış yeri

Qaraqarın kolibri, əsasən Karib yamacında Kosta-Rikadan qərbi Panamaya qədər rast gəlinir. Təxminən 600 – 2000 m yüksəklikdə nəmli dağ meşəsinin kənarlarında və içərisində yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Altay mifologiyası

**Altay mifologiyası** Altay xalqının inanc və mədəniyyətinin mifoloji bütövlüyünü ifadə edən termindir. Bu, Altay şamanizmini özündə ehtiva edən daha geniş tərifdir.
Dicaeum haematostictum

**Dicaeum haematostictum** (*Qarazolaq çiçəkyeyən*) — Visayan çiçəkyeyəni, "Dicaeidae" ailəsinə aid bir quş növü.

## Təsvir və taksonomiya
"EBird" quşu "Aşağı düzənliklərdən dağların aşağı yüksəkliklərinə qədər meşədə və kifayət qədər açıq meşəlikdə kiçik bir quş" kimi təsvir edir. Üstü mavi parıltılı qara, sinədən qarına qədər qara zolaqla haşiyələnmiş qırmızı ləkə ilə işarələnmiş ağ alt hissələrə malikdir. Olduqca uzun, incə dimdiyə sahibdir. Odlu sinəli çiçək yeyənə bənzəyir, lakin qırmızı ləkənin altında deyil, üstündə qara rəngə malikdir. Səsi, bir çiçəkyeyən üçün daha tipik olan yüksək tonlu fit səslərini, eləcə də "çik!" notlarını əhatə edir. Əvvəllər qırmızıboyun çiçəkyeyən ilə eyni növ hesab edilirdi, lakin əsasən qara zolaq və sinəsindəki daha geniş qırmızı rəng ilə lələk örtüyündə çox fərqlənir. Əvvəllər "qırmızıboyun çiçəkyeyən" adı indi, Qarazolaq çiçək yeyən "*D. haematostictum*" kimi adlandırılan və indi qırmızıboyun çiçəkyeyən (*D. australe*) olan quş üçün istifadə olunurdu və o zaman qırmızıtərəf çiçəkyeyən kimi tanınırdı. Bu növ monotipikdir.

## Ekologiya və davranış
Onun çiçək açan və meyvə verən ağaclarla qidalandığı görülür. Yuvalar martdan sentyabra qədər olur. Yuvalar yerdən 7–11 metr yüksəklikdə budaqlarda və ya ağac qıjılarında olur. Solğun yaşılımtıl ağ rəngli və ləkəli 1 yumurta qoyur.

## Həmçinin bax
* Dicaeum hypoleucum

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aipisurus laevis

**Aipisurus laevis** — Hind-Sakit okeanında olan zəhərli bir dəniz ilanı növü. Onun ümumi adları arasında **qızılı dəniz ilanı**, **zeytun dəniz ilanı** və **zeytuni-qəhvəyi dəniz ilanı** var.

## Yayılma və yaşayış yeri
Böyük Sədd rifi də daxil olmaqla mərcan riflərində yaşayan ümumi, geniş yayılmış bir növdür. Sakit okeanın şimal-şərqində də rast gəlinə bilər. İlan ov etmədiyi və ya nəfəs almaq üçün səthə çıxmadığı təqdirdə kiçik körfəzlərdə və ya qoruyucu mərcan sahələrində gizlənir.
## Təsvir
Zeytun dəniz ilanı kürək kimi quyruğu ilə üzür. Bədəninin üst hissəsində qəhvəyi və bənövşəyi pulcuqlar var, alt hissəsi isə ağ rəngdədir. Uzunluğu bir metrə qədər və bəzi hallarda iki metrə qədər böyüyə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pheugopedius fasciatoventris

**Pheugopedius fasciatoventris (''Qaraqarın krakra'')** — "Troglodytidae" ailəsinə aid bir quş növü. Kolumbiya, Kosta Rika və Panamada rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika
Qaraqarın krakranın üç yarımnövü var: "*nominativ Pheugopedius fasciatoventris fasciatoventris*", "*P. f. melanogaster" və "P. f. albigularis*".

## Təsvir
Erkək qaraqarın krakralar 23,5-34,5 q , dişiləri isə 19,5-28,5 q ağırlığındadır. Hər üç yarımnövün yetkin fərdləri zəngin qəhvəyi rəngli arxa və quyruğa malikdir. Quyruğu qara zolaqlıdır. Onların boz üzünün üstündə müxtəlif ölçülü ağ rəngli qaşları var və çənə, boğaz və döşləri ağdır. Hər üçünün də qara qarınları var, lakin "*P. f. melanogasterin*" qarnı ləkəsizdir, digər iki yarımnövün qarnında isə nazik ağ zolaqlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Masanobu Tsuji

**Masanobu Tsuji** () – yapon ordusunun zabiti və siyasətçisi idi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı o, Yaponiya İmperator ordusunda mühüm taktiki planlayıcı idi və müharibənin başlanğıcında Yaponiyanın Malayaya uğurlu işğalı üçün ətraflı planlar hazırladı. O, həmçinin Guadalcanal kampaniyası zamanı son Yapon hücumunu planlaşdırmağa və idarə etməyə kömək etdi.

## İstinadlar
61-ci Türkiyə hökuməti

**61-ci Türkiyə hökuməti** və ya **III. Ərdoğan hökuməti** — Rəcəb Tayyib Ərdoğanın hökumət başçısı olduğu hökumət. Hökumət 2011-ci ildə Türkiyədə keçirilən Parlament seçkilərindən sonra yaradılıb və Abdullah Gül tərəfindən təsdiq olunub.

## Yeni kabinetin tərkibi
Bu kabinetdə dövlət nazirlikləri ləğv edildi və nazirlər şurasında köklü dəyişiklik edildi. Kabinetdə ilk dəfə iştirak edəcək bəzi nazirliklər yaradıldı. Yeni nazirliklər bunlardır:

* Qadın və Ailə Məsələləri üzrə Dövlət Nazirliyinin əvəzinə Ailə və Sosial Siyasətlər nazirliyi yaradıldı
* Avropa Birliyi nazirliyi yaradıldı
* Sənaye və Ticarət Nazirliyinin əvəzinə Elm, Sənaye və Texnologiya Nazirliyi 
* Ekologiya və Meşə Təsərrüfatı Nazirliyi ilə İctimai İşlər və Qəsəbə Nazirliyinin əvəzinə Ekologiya və Şəhərsalma Nazirliyi və Meşə və Su Təsərrüfatı nazirliyi 
* İqtisadiyyat nazirliyi yaradıldı
* Gənclər və İdman nazirliyi yaradıldı.
* Kənd Təsərrüfatı nazirliyinin əvəzinə Ərzaq, Kənd Təsərrüfatı və Heyvandarlıq nazirliyi 
* Gömrük və Ticarət nazirliyi yaradıldı
* Dövlət Plan Təşkilatının əvəzinə İnkişaf nazirliyi 
* Nəqliyyat nazirliyinin yerinə Nəqliyyat, Dənizçilik və Rabitə nazirliyi yaradıldı.

## Dəyişikliklər
Nazirlər Kabinetində iki dəfə dəyişiklik olub. 2013-cü il yanvarın 24-də Daxili İşlər naziri, Mədəniyyət və Turizm naziri, Milli təhsil naziri və Səhiyyə naziri dəyişdirilib. Dekabrın 17-də korrupsiya və rüşvətxorluqla bağlı araşdırmalardan sonra dekabrın 25-də Baş nazirin müavini, Ədliyyə naziri, Ailə və sosial siyasətlər naziri, Avropa İttifaqı naziri, Elm, sənaye və texnologiya naziri, Ətraf mühit və şəhərsalma naziri, İqtisadiyyat naziri, Gənclər və idman naziri, Daxili işlər naziri, Nəqliyyat və dənizçilik naziri dəyişdirilib.

## Kabinet

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 61. Hükûmet Bakanlar Kurulu
* 61. Hükûmet Programı
* 61. Hükûmet Güvenoylaması
Hydrophis platurus

**Hydrophis platurus** — Adətən *dimdikli dənizilanı*, *qarmaqlı burunlu dənizilanı*, *ümumi dənizilanı* və ya *Valakadeyan dənizilanı* kimi tanınan, yüksək zəhərli bir dəniz ilanı növü. Bu növ, dəniz ilanları tərəfindən törədən bütün dişləmələrin 50%-dən çoxunda, eləcə də əksər zəhərlənmə və ölüm hallarında iştirak edir.

## Yayılması
Ərəbistan dənizi və Fars Körfəzində (Bəhreyn, İran, İraq, Küveyt, Oman, Qatar, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri), Seyşel adaları və Madaqaskarın cənubunda, Cənubi Asiya dənizlərində (Pakistan, Hindistan (Qucaratdan Qərbi Benqaliya və Andaman və Nikobar adasına qədər sahillər), Şri Lanka və Banqladeş), Cənub-Şərqi Asiyada (Myanma, Tayland, Vyetnam) rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hydrophis cyanocinctus

**Hydrophis cyanocinctus** — Adətən *halqalı dənizilanı* və ya *mavi zolaqlı dənizilanı* kimi tanınan, Elapidae ailəsinə aid zəhərli dənizilanı növü.

## Davranış
Hidrofis sianosinktus dayaz sahil sularında yaşayır. Tez-tez karides traulerləri tərəfindən təsadüfən tutulur.

## Qidalanma
Onurğasız dəniz canlıları ilə, həmçinin ilanbalığı və xul kimi müxtəlif balıq qrupları ilə qidalanır.

## Çoxalma
Bu növ ovovivipardır. Balalar 3–16 bala şəklində diri doğulur. Yeni doğulanlar təxminən 38 sm uzunluğundadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Discosura langsdorffi

**Discosura langsdorffi (Qara qarınlı tikanquyruq)** — "Lesbiinae" yarımfəsiləsinə daxil olan bir kolibri növü. Bu növ Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Peru və Venesuelada yayılmışdır.

## Taksonomiya və sistematika
Qaraqarın tikanquyruq bir müddət "Gouldomyia" cinsinə daxil edilmiş, daha sonra isə "Popelairia" cinsi ilə birləşdirilmişdir. 1900-cü illərin sonlarından etibarən bu cins "Discosura" cinsinə daxil edilmişdir. Bəzi müəlliflər "Discosura" cinsini "Lophornis" cinsi ilə birləşdirməyə çalışmışdır, lakin bu yanaşma geniş qəbul görməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jiva

**Jiva** () — Polab slavyanlarının Obodrit konfederasiyasına daxil olan tayfalardan birinin ana tanrıçası. Tanrıça yalnız Helmold von Bozovun Xronikasında qeyd olunur. O, Niklotun hakimiyyəti dövründə bütpərəst kultun güclənməsini belə təsvir etmişdir:

*O dövrlərdə bütlərə müxtəlif ibadətlər və xurafatın yanlış inancları bütün Slavyan torpaqlarında güclənmişdi. Çünki müqəddəs meşələr və ev tanrıları ölkənin və şəhərlərin hər yerində geniş yayılmışdı. Lakin ən mühüm və üstün tanrılar Prone (Oldenburq ölkəsinin tanrısı), Siwa (Polabiyalıların tanrıçası) və Redigast (Obodrit ölkəsinin tanrısı) idi.*

Tayfanın əsas qalası Ratzeburq olduğuna görə, Xronikanın bəzi nüsxələrində Jiva "Ratzeburqun Tanrıçası" () adlandırılmışdır.

Xronikanın müxtəlif surətlərində bu ad fərqli formada yazılmışdır: Kopenhagen nüsxəsində *Siwa*, Lübekdə *Siwe*, Vyanada *Silue*, Şçetsində *Synna*. Kopenhagen, Lübek və Şçetsin əlyazmalarında adın tərkibində ⟨w⟩ ([v]) səsi olduğu görünür; Şçetsin variantı tez-tez baş verən ⟨u⟩ → ⟨n⟩ dəyişməsi nəticəsində yaranmış və Syuua formasını əks etdirmişdir. Burada ikiqat ⟨u⟩ = ⟨w⟩ olduğu üçün bu adın orijinal formasının **Sywa* (*Syva) olduğu ehtimal edilir. Vyana nüsxəsi isə orijinala ən çox təhrif olunmuş formada çatmışdır.

Alimlər teonimin etimologiyası ilə bağlı həmfikirdirlər. Teonim slavyan Živa (canlı, diri, yaşayan) qadın sifətindən yaranmışdır. Jiva adı bir çox slavyan dillərində şəxsi ad kimi də qeydə alınmışdır, məsələn, Qədim Polabiyalıların şəxsi adı Jiva (, 1336), qədim polyak soyadı *Żywa* (), serb-xorvat dilində *Živa*, bolqarca *Zhiva* və digər formalar mövcuddur. Beləliklə,  teonim əvvəlcə şəxsi ad olmuş, daha sonra naməlum bir tanrıçanın epitetinə çevrilmişdir. Adın mənası isə "qoy o, yaşasın və uzun ömür sürsün" kimi arzunu ifadə edən və ya "o, canlı olandır" kimi xarakterizə edən məna daşıyır. Vyçeslav İvanov və Vladimir Toporov Jiva tanrıçasını Mokoş tanrıçasının bir epiteti kimi qəbul edirdilər. Bu ad, xristianlaşmadan sonra da Polabiyalıların adlarında qorunub saxlanılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Marqaret Kuolli

**Sara Marqaret Kuolli** ( ; ) — amerikalı aktrisa, fotomodel, kinoprodüser, Emmi (2019, 2022) və Qızıl Qlobus (2022, 2025) mükafaktları nominantı.

## Erkən illəri
Sara Marqaret Kuolli 23 oktyabr 1994-cü ildə ABŞ-ın Montana ştatının Kalispell şəhərində aktrisa və model Endi Makdauell və keçmiş model və fermer Pol Kuollinin ailəsində anadan olub. Onun böyük qardaşı və bacısı var: Castin (1986-cı il təvəllüdlü) və Reyni (1989-cu il təvəllüdlü). Ana tərəfdən o, Şotlandiya kökənlidir. Kuolli ailəsi Montana ştatının Missoula şəhərində bir ranchoda yaşayırdı. Kuolli beş yaşında olanda valideynləri boşandı.

Yeniyetmə yaşlarında Kuolli və onun bacısı debütant idilər, hər ikisi Parisdəki Bal des debutantes -də debüt edirdilər.

14 yaşında Kuolli Şimali Karolina İncəsənət Məktəbinə daxil oldu və burada rəqs öyrəndi. O, Amerika Balet Teatrında və Nyu York Peşəkar Uşaq Məktəbində balet üzrə təhsil almışdır. 16 yaşında Şimali Karolina Rəqs Teatrında şagird olmaq təklifi aldıqdan sonra o, rəqsi tərk etmək qərarına gəlib. Nyu Yorkda qalmaq üçün o, model kimi işləmək qərarına gəlib. Kuolli daha sonra diqqətini aktyorluğa yönəltdi və Londonda Kral Dramatik İncəsənət Akademiyasının yay proqramına daxil oldu. Nyu York Universitetində oxudu, lakin bir semestrdən sonra aktyorluq rollarını davam etdirmək üçün oranı tərk etdi.

## Karyerası
2011-ci ildə Kuolli Nyu York Moda Həftəsində modellik debüt etdi. 2012-ci ilin yaz/yay Paris Moda Həftəsində Valentino və Chanel üçün modellik etdi. O, Vogue, W, Teen Vogue =, Interview, Vanity Fair və Nylon jurnallarının üz qabığında və məqalələrdə yer aldı. O, Kenzo, Ralph Lauren, Kate Spade və Céline üçün reklam kampaniyalarında iştirak etdi. Kuolli Chanel üçün çoxsaylı kampaniyalarda iştirak etmişdir.

2013-cü ildə Kuolli ekrana ilk dəfə Gia Koppolanın Palo Alto filmində kiçik bir rolla çıxdı. Həmin ilin iyun ayında o, HBO-da yayımlanan The Leftovers serialının əsas heyətinə qatıldı və müvafiq olaraq 2015 və 2017-ci illərdə serialın sonrakı ikinci və üçüncü mövsümlərində Cill Garvi rolunu təkrarladı.

2016-cı ildə Kuolli Şeyn Blekin Yaxşı oğlanlar komediyasında rol aldı. Sonuncu premyerası 2017-ci ildə Sandens Film Festivalında onun digər filmi The Acemi ilə birlikdə olmuşdur. Elə həmin il o, Adam Vinqardın Ölüm dəftəri filmində çəkildi.

2021-ci ildə Qualley Netflix dram serialı "The Cleaning Lady"də rol aldı Elə həmin il Yorgos Lantimosun "Kasıblar və bədbəxtlər filminin aktyor heyətinə qoşuldu və 2022-ci ildə eyni rejissorun "Xeyirxahlığın növləri" filmində rol aldı.

2023-cü ildə Kuolli Korali Farjın Substansiya qorxu filmində baş rollardan birini oynadı. Bu işə görə o, ikinci Qızıl Qlobus nominasiyasını aldı.

## İstinadlar
Məhəmməd Əbu Zəhra

**Məhəmməd Əbu Zəhra** () və ya **Məhəmməd ibn Əhməd ibn Mustafa Əbu Zəhra** () — Qahirə Universitetinin Hüquq fakültəsinin İslam hüququ üzrə professoru. O, *"İslamda fiqhi məzhəblərin tarixi"* adlı əsərin müəllifidir.

## Bioqrafiyası
1898-ci ildə Nil deltasındakı Məhəllətül-Kübrada anadan olub. Quranı əzbərləyib və mədrəsə təhsili alıb. 1927-ci ildə Qahirə Universitetinin Darül-ulum fakültəsini bitirib. Təhsil və elm sahəsinin müxtəlif pillələrində çalışıb. 1969-cu ildə ailə planlaması qanuna qarşı çıxdığı üçün təzyiqlərə məruz qalıb. 1974-cü ildə vəfat edib.

## Əsərləri
Müəllifin əsərlərindən bəziləri bunlardır:

* **Təfsirlə bağlı əsərləri:**

# *Zəhratüt-təfasir*.
# *əl-Mucizətül-kübra (əl-Quran).*

* **Fiqh və fiqh üsulu ilə bağlı əsərləri:**

# *Üsulül-fiqh*.
# *Muxadərat fi üsulil-fiqhil-Cəfəri*.
# *əş-Şəriətül-İslamiyyə*.
# *əl-Cərimə vəl-uqubə fil-fiqhil-İslami.*
# *əl-Əlaqətüd-dəvliyyə fi zillil-İslam*.
# *Nəzəriyyətül-hərb fil-İslam*.

* **Siyərlə (biografiya) bağlı əsərləri:**

# *Xatəmün-nəbiyyin*.
# *Əbu Hənifə: Həyatuhu və əsruh əra uhu və fiqhuh*.
# *əl-İmam Zeyd: Həyatuhu və əsruh əra uhu və fiqhuh*.
# *əl-İmam* *əs-Sadiq: Həyatuhu və əsruh əra uhu və fiqhuh*.
# *əl-İmam Malik: Həyatuhu və əsruh əra uhu və fiqhuh*.
# *əl-İmam* *əş-Şafii: Həyatuhu və əsruh əra uhu və fiqhuh*.
# *əl-İmam* *Əhməd ibn Hənbəl: Həyatuhu və əsruh əra uhu və fiqhuh*.
# *əl-İmam İbn Həzm əl-Əndəlüsi: Həyatuhu və əsruh əra uhu və fiqhuh*.
# *əl-İmam İbn Teymiyyə: Həyatuhu və əsruh əra uhu və fiqhuh*.

## İstinadlar
Angeliki Hatzimixali

**Angeliki Hatzimixali** (; )— Yunan tarixçisi, folklorşünası və rəssamı.

## Həyatı

Angeliki Hatzimixali Afinanın Plaka bölgəsində böyüyüb. Atası Kolivas jurnalist və Bizans ikonalarının kolleksiyaçısı olub. Atasının kolleksiyasının bir hissəsi Afina Bizans Muzeyində sərgilənir. Burniyanın anası Skiros adasından idi və Angelikiyə vətənpərvərliyi aşılayırdı.

Qerse ilə qısa müddəlik nikahından Herse adlı bir qızı dünyaya gəlib. Platon Hadzimixali ilə sonrakı evliliyindən isə memar olan oğlu Nikos dünyaya gəlib.

Angeliki Bizans rəssamlığı və müasir Yunan xalq sənəti tarixinin öyrənilməsi ilə peşəkarcasına məşğul olub. O, Yunan xalq sənətinin bir çox elementlərini toplayaraq məhv olmaqdan xilas edib, İtaliyanın işğal etdiyi Rodos və Anafi adalarında tədqiqatlar aparıb. Müntəzəm olaraq Makedoniya və Epirə səfər etmiş Angeliki burada yerli folklorla bağlı xeyli araşdırmalar aparıb.

Nikos Kazandzzakis, Angelos Sikelianos və Kostis Palamas ilə birlikdə 1927-ci ildə Delfi festivalını təşkil edib. Elə həmin ildə də Parisdə yunan folkloru sərgisi təşkil edib. Bir il sonra Yunan xalq sənəti Salonikidəki beynəlxalq sərgidə nümayiş etdirilib. 1930-cu ildə ikinci Delfi festivalı baş tutdu və bu dövrdə Hatzimixali yunan xalq sənətinin yayılması və qorunmasındakı nailiyyətləri ümumiləşdirən hesabatlar tərtib etməyə başladı. O, 1937-ci ildə yunan sənətkarlarının ilk dərnəyinin əsası qoyub və bir il sonra Yunan evində yunan xalq sənətini öyrədən ilk peşə məktəbi açılıb. 1957-ci ildə magistrlər birliyi dövlət təşkilatı kimi tanınıb. Angeliki Hatzimixali xalq sənətinin öyrənilməsi və təbliği üçün şəraitin yaradılması, onun müasir sənətkarlıq, rəngkarlıq və heykəltəraşlıqda tətbiqi ilə bağlı sənədlər, məktublar, köşələr hazırlayıb.

Angeliki Hatzimixali 1965-ci ilin martında vəfat edib. Onun istəyi ilə Plaka ərazisində yaşadığı evdə yunan folklorunun öyrənilməsi muzeyi və dövri xalq yaradıcılığı sərgiləri olan *Xalq Yaradıcılığı və Ənənələri Mərkəzi* yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография Анжелики Хадзимихали
* 
* Анжелика Хацимихалис "Саракацаны"
Akantis (mifologiya)

**Akantis (mifologiya)** — Qədim yunan mifologiyasında akantis (qədim yunanca: Ἀκανθίς, mənası 'kiçik tikan') və ya akantillis (Ἀκανθυλλίς), hippodamiya və avtonoyun qızı, Antuz, Erodius, Sksoneus və Akanusun bacısı idi.

## Mifologiya
Atalarının atları Antuza aclıqdan hücum edərək onu yedikdə, Zevs və Apollon kədərlənərək ailəyə rəhm etdilər və onları quşlara çevirdilər. Akantis bu şəkildə quşayaq tikanquşuna çevrildi. Antoninus Liberalisin "Metamorfozlar" əsərinin 7-ci fəsli Akantis və ailəsinin bədbəxt taleyini izah edir:Avtonoy, Melaneusun oğlu və Hippodamiyanın əri, Erodius, Antuz, Sksoneus və Akantus adlı dörd oğula və Akantis adlı gözəllik bəxş edilmiş bir qıza sahib idi. Avtonoy geniş sürülərə malik idi, onların qayğısına isə həyat yoldaşı Hippodamiya və övladları qalırdı. Lakin Avtonoy əkinçiliyə laqeyd yanaşdığı üçün onun böyük torpaqlarında yalnız tikanlar və bataqlıq bitkiləri bitirdi. Buna görə də o, uşaqlarına bu bitkilərin adlarını verdi: Akantus, Sksoneus və Akantis. Ən böyük oğlu Erodius isə torpaqların dağılması (eroziya) səbəbilə belə adlandırılmışdı.

Erodius, çəmənlərdə otlayan at sürülərinə dərin sevgi bəsləyirdi. Bir gün Antuz atları otlaqdan qovmağa çalışanda, onlar qəzəblənərək ona hücum etdilər. Antuz, tanrılara kömək üçün yalvararaq qışqırırdı. Onun atası və gəncin yanında olan nökəri təşviş içində qaldılar və atları qovmaqda uğursuz oldular. Bu zaman Hippodamiya oğlu üçün atlara qarşı mübarizə aparsa da, gücsüz vəziyyətdə olduğu üçün onu xilas edə bilmədi.

Antuzun ölümü ilə ailə yas içində idi. Zevs və Apollon onlara yazıqları gəldi və hamısını quşlara çevirdilər:

* Avtonoy – kəklik oldu, çünki atları qovmaqdan qorxmuşdu.
* Hippodamiya – başında ibik olan toğquşu oldu, çünki oğlunu qorumaq üçün atlara qarşı cəsarətlə çıxmışdı.
* Antuz, Erodius, Sksoneus, Akantus və Akanthyllis öz adlarını daşıyan müxtəlif quşlara çevrildilər.
* Antuzun xidmətçisi – Vağ *(heron)* oldu. O, Antuzun qardaşı Erodius ilə eyni adı daşısa da, fərqli növdən bir quş oldu. Bu vağ digər qaranlıq rəngli vağlardan xeyli kiçik idi.
* Antuz quşu, hələ də atlarla əlaqədən qaçır. Elə bu səbəbdən, indiki dövrdə də bu çobanlağ bir atın kişnədiyini eşidən kimi uçub qaçır və onun səsini təqlid edir.
Bu əfsanə, təkəbbür və laqeydliyin gətirdiyi faciəli nəticələri göstərən klassik mifoloji hekayələrdən biridir. Ailənin hər bir üzvünün çevrildiyi quş onların taleyi və xüsusiyyətləri ilə uyğunluq təşkil edir.

## İstinadlar
Cek Rayan: Xaos nəzəriyyəsi

**Cek Rayan: Xaos nəzəriyyəsi** () — ABŞ yazıçısı Tom Klensi tərəfindən yaradılmış Cek Rayan personajı əsasında 2014-cü ildə çəkilmiş Amerika istehsalı döyüş triller filmidir. Bu film *Cek Rayan* film seriyasındakı beşinci və yenidənyazmanın ikinci filmidir. Bu film sələflərindən fərqli olaraq, xüsusi bir Klensi romanının film adaptasiyası deyil, orijinal hekayədir. Baş rolu Kris Payn ifa edir və o Cek Rayan rolunu Alek Bolduin, Harrison Ford və Ben Afflekdən sonra canlandıran dördüncü aktyordur. Filmin rejissoru Kevin Kostner və Kira Naytli ilə birlikdə rol alan Kennet Brana olmuşdur.

Orijinal ssenari Adam Kozad və Devid Koepp tərəfindən yazılmışdır. Filmin prodüserləri Meys Neufeld, Lorenzo di Bonaventura, Devid Barron və Mark Vahradian, icraçı prodüserləri Devid Ellison, Dana Qoldberq, Pol Şvak və Tommi Harper, bəstəkarı isə Patrik Doyl olmuşdur.

Film 17 yanvar 2014-cü ildə ABŞ-də, 16 yanvarda isə MDB-də nümayiş olunmuşdur. 130 milyon dollardan çox gəlir əldə etmiş və tənqidçilər tərəfindən qarışıq rəylərlə qarşılanmışdır. Film 2013-cü il oktyabr ayının 1-də vəfat edən Klensiyə ithaf olunmuşdur.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
İslam respublikası

**İslam respublikası** termini müxtəlif mənalarda istifadə edilmişdir. Bəzi müsəlman dini liderlər bunu şəriəti və ya şəriətə uyğun qanunları tətbiq edən islam teokratik hökumət formasının adı kimi istifadə etmişlər. Bu termin həm də sırf İslam xilafəti ilə dünyəvi, millətçi respublika arasında kompromis mövqe tutan suveren dövlət üçün də istifadə edilmişdir.

Termin hazırda üç dövlətin rəsmi adında istifadə olunur — İran, Pakistan və Mavritaniya. Pakistan bu adı ilk dəfə 1956-cı il konstitusiyasına əsasən qəbul edib. Mavritaniya bunu 28 noyabr 1958-ci ildə qəbul edib. İran isə Pəhləvi sülaləsini devirən 1979-cu ildə İslam İnqilabından sonra qəbul edib. Bənzər adlara baxmayaraq, ölkələr öz hökumətlərində və qanunlarında çox fərqlidirlər.

İran və Mavritaniya dini teokratik dövlətlərdir. İslam hələ dövlət dini elan edilməmişdən əvvəl Pakistan bu adı 1956-cı ildə qəbul etib və bu ad 1973-cü il konstitusiyası ilə təsdiqlənib.

İran rəsmi olaraq ölkəyə istinad edən bütün idarəetmə adlarında tam olaraq bu addan istifadə edir (məs., İran İslam Respublikasının Ordusu və ya İran İslam Respublikası Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti); Pakistan Silahlı Qüvvələri və Pakistan Yayım Korporasiyası adlanan Pakistandakı ekvivalentlərindən fərqli olaraq. Həmçinin, digər ölkələrdən fərqli olaraq, İran rəsmi akronimlərin bir hissəsi kimi IRI akronimindən (İran İslam Respublikası) istifadə edir.

## Mövcud ölkələr

## İstinadlar
Aloya (mifologiya)

Katalon mifologiyasında **Aloya** (Katalanca tələffüz: əˈlɔʒə]; cəm aloyes) — dona d’aigua (su qadını), goja (su ruhu) və ya paitida (su ruhu) kimi də tanınan, şirin su olan yerlərdə yaşayan qadın varlıqdır. Bu "su qadınları"nın su qaraquşuna çevrilə bildiyi söylənilir.

## Əfsanə
Əfsanəyə görə, bu qadınlar ölümsüz olmasalar da, minlərlə il yaşaya və gəncliklərini qoruya bilərlər.

Deyilənə görə, su qadınlarının çimdiyi göllərə yad adamlar daxil olduqda, həmin göllər qəzəblənərək qaynayır. Mayorkada ən məşhur su qadını Mariya Enqanksadır. Ənənəyə görə, o, bütün quyuların içində yaşayır və yaxınlarından keçən uşaqları qarmağı ilə özünə çəkir.

## Görünüş
Su qadınları suyun bərəkət və həyat verici xüsusiyyətlərini simvolizə edir və yuxulara xas bir gözəlliyə malik olduqları deyilir. Onlar balaca və günahsız görünüşlü qadınlar kimi təsvir olunurlar. Öz gözəlliklərinə çox güvənirlər və bununla fəxr edirlər. Ümumiyyətlə, xeyirxahdırlar və yaşadıqları bölgələrə bolluq və rifah gətirməyə çalışırlar. Mifə görə, su qadınları gecə aktiv olur; onların parıldayan qızılı və ya qırmızı saçları, zümrüd ya da dərin mavi gözləri olur; zərif və dəbdəbəli paltarlar geyinirlər və dolunay gecələrində göllərdə əkslərini izləməyi sevirlər. Bəzilərinin fərqli rənglərdə gözəl qanadlarının olduğu da söylənir. Çoxlarının fındıq ağacından hazırlanmış sehrli çubuqlar daşıdığı bildirilir, çünki yalnız bu ağacın cadugərlik üçün gücü olduğuna inanılır.

## İnsanlarla münasibət
Su qadınları ilə insanlar arasında sevgi və evlilik haqqında çoxlu əfsanələr mövcuddur. Bir insanın su qadını ilə evlənməsi üçün onun şərtlərini qəbul etməsi vacibdir. Adətən bu şərtlərdən biri ər tərəfindən onun kimliyinin açıqlanmamasıdır. Əgər ər bu sirri açarsa, su qadını onu tərk edir və onun sərvəti ilə birlikdə yox olur. Bununla belə, su qadınının uşaqlarının saçlarını daramağa və onları geyindirməyə davam etdiyi də deyilir. Ümumiyyətlə, su qadınları insanlarla əlaqədən qaçmağa çalışırlar, lakin bu həmişə mümkün olmur. İnsanlarla təmas baş verdikdə, bu əksər hallarda insanlar üçün uğursuz nəticələnir.

## İstinadlar
I Konrad (Almaniya kralı)

**Konrad I** () — "**Gənc Konrad**" olaraq da bilinən, 911-918-ci illərdə Şərqi Frank kralı. O, Karolinq nəslindən olmayan və həmçinin əyanlar tərəfindən seçilən və məsh olunan ilk kral idi.  Onun hakimiyyətə gəlməsi Karolinq sülaləsinin sonunu və yeni bir dövrün başlanğıcını işarə edirdi.

## İstinadlar

## Mənbə

*

## Xarici keçidlər
I Albrext

**I Albrext Habsburq** (; ) — 1282-ci ildən Avstriya və Stiriya hersoqu, 1298-ci ildən isə Almaniya kralı olmuşdur. O, Almaniya kralı I Rudolf və onun birinci həyat yoldaşı Hohenberqli Gertrudun böyük oğludur. Döyüşdə aldığı xəsarət səbəbi ilə "Təkgöz Albrext" olaraq da tanınırdı və bu zədə nəticəsində göz yeri çökəkləşmiş və üzündə daimi bir qəzəb ifadəsi yaranmışdır. O, Avropa siyasətində və tarixində mühüm rol oynamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Crotalus ruber

**Crotalus ruber** — Cənub-qərbi Kaliforniya (ABŞ) və Aşağı Kaliforniya (Meksika) ərazisində tapılan zəhərli çuxurbaş bir ilan növü. Hal-hazırda üç yarımnöv tanınır, o cümlədən burada təsvir edilən nominativ yarımnöv də daxildir.

## Təsvir
Bu orta ölçülü növ adətən qitədə 100 sm-dən çox olur. Böyük erkək fərdlər 140 sm-dən artıq ola bilər, lakin 150 sm-dən uzun olan nümunələr olduqca nadirdir. Qeydə alınmış ən böyük nümunə 162 sm ölçüsündədir. *Crotalus ruber* naxış baxımından *C. atrox* ilə çox oxşardır, lakin qırmızı rəngi ilə fərqlənir ki, bu da onun xüsusi adı olan "ruber" ifadəsinə uyğundur. Bundan əlavə, hər iki tərəfdəki birinci alt dodaq pulcuğu eninə bölünərək cüt ön çənə qalxanı əmələ gətirir. Bel pulcuqlar adətən 29 sıra halında düzülür, lakin bu say 25-dən 31-ə qədər dəyişə bilər. Qarın pulcuqlarının sayı 185 ilə 206 arasındadır. Sahil bölgələrində tapılan ilanlar orta hesabla səhra bölgələrində tapılanlardan daha uzun olur.

## Ümumi adlar
Ümumi adlara aşağıdakılar daxildir: qırmızı almazlı çıngıraqlı ilan, qırmızı çıngıraqlı ilan, qırmızı almaz ilan, qırmızı almazlı çıngıraqlı ilan, qırmızı çıngıraqlı və qərb almazlı çıngıraqlı ilan. Cedros adasında tapılan forma, əvvəllər *C. exsul* kimi təsvir edilmişdir və Cedros adası almazlı çıngıraqlı ilan və ya Cedros adası çıngıraqlı ilan adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Conopophaga melanogaster

**Conopophaga melanogaster (Qaraqarın cırcırama quşu)** — "Conopophagida" ailəsinə aid bir quş növü və Braziliyaya endemikdir.

## Taksonomiya və sistematika
Qaraqarın cırcırama quşunun xətti formatdakı yeri hələ də müəyyən edilməmişdir. "Beynəlxalq Ornitoloji Komitə" (IOC) və "Clements" taksonomiyası onu cırcıramaçılar ailəsi daxilində fərqli yerləşdirir. Bu növ monotipikdir (tək yarımnövə malikdir).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Piaya melanogaster

**Piaya melanogaster (Qaraqarın kuku quşu)** — Qaraqarın sincab kuku quşu, Amazon bölgəsində tapılan "Cuculidae" ailəsinə aid bir quş növü. 

## Təsvir
Yetkinlərin orta uzunluğu 38 ilə 40,5 sm arasındadır. Dimdik gərgin bənövşəyi/qırmızı rəngdədir, göz içi mavi orbital dərisi və hər gözün ön tərəfində bir sarı xal ilə tünd qırmızıdır. Baş bozdur və qabarıq kürəklə ziddiyyət təşkil edir. Boğaz və sinə qəhvəyi-qırmızımtıl, darçın rəngindədir, qarın və quyruq altı örtükləri qaradır. Quyruq diqqətəlayiq ağ zolaqları olan qaradır. Cavanlar yetkinlərə bənzəyirlər. Qara qarınlı kuku quşları tünd üzü və boz tacı ilə fərqlənir. Sincab kuku quşunun orbital bölgəsində açıq sarı-yaşımtıl dərisi var, sinə lələk örtüyü bozdur və qara qarınlı kuku quşunun xarakterik başlıqlığı yoxdur.

## Filogeniya
Playa cinsi parafiletik hesab olunur. Kiçik kuku quşu əvvəllər cinsin üçüncü üzvü hesab olunurdu, lakin indi "Coccycua"ya yerləşdirilib.

## İstinadlar
Şintaro Abe

**Şintaro Abe** () – 1982-1986-cı illərdə Xarici İşlər Naziri vəzifəsində çalışmış yapon siyasətçisi idi. O, hakim Liberal Demokrat Partiyasının (LDP) aparıcı üzvü idi. Baş nazir Şinzo Abenin atası və Sato-Kişi-Abe ailəsinin bir hissəsi idi.

## İstinadlar
Karloman (Bavariya kralı)

**Karloman** (, ; ) — Karolinqlər sülaləsindən olan frank hökmdarı – Bavariya kralı. Frank kralı Alman II Lüdoviklə Bavariya qrafının qızı Hemmanın oğlu. O, atası tərəfindən 856-cı ildə Karantaniyanın qubernatoru təyin edilmişdi və 864-cü ildə Cənub-şərq sərhəd marşlarının komandanı olmuşdu. Atasının 876-cı ildə ölümündən sonra Bavariya kralı oldu. İtaliya Krallığı isə əvvəlcə əmisi II Keçəl Karldan alınmış, 877-ci ildə sadəcə Karloman tərəfindən ələ keçirilmişdi. 879-cu ildə Karloman xəstələnmiş və ehtimal ki, insult keçirmişdi, və öz domenlərini kiçik qardaşlarına təhvil verdi: Bavariyanı III Gənc Lüdovik, İtaliyanı isə III Kök Karl almışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mənə hekayə danış (teleserial)

**Mənə hekayə danış** — Kevin Uilyamson tərəfindən yaradılan Amerika psixoloji triller antologiyası televiziya serialıdır və CBS All Access üçün istehsal edilmişdir. İspan televiziya serialı Cuéntame un cuento əsasında qurulmuşdur və məşhur nağılların müasir günlərdə gərginlikli bir şəkildə yenidən qurulmuş versiyalarını təqdim edir. Hər mövsüm fərqli aktyor heyəti ilə təqdim olunur, lakin Daniyel Kampbell və Pol Uesli hər iki mövsümdə də rol alıblar.

Birinci mövsüm 31 oktyabr 2018-ci ildə yayımlanmağa başlamış və 3 yanvar 2019-cu ildə 10 epizodla sona çatmışdır. Birinci mövsümün sonunda ikinci mövsümün çəkiləcəyi elan edilmiş və ikinci mövsüm 5 dekabr 2019-cu ildə yayımlanmağa başlamış, 6 fevral 2020-ci ildə digər 10 epizodla tamamlanmışdır. 2020-ci ilin may ayında serialın iki mövsümdən sonra ləğv edildiyi açıqlanmışdır. Bununla yanaşı, serialın televiziya yayım hüquqları The CW  kanalına verilmiş və 2020-ci ilin iyul ayında burada yayımlanmağa başlamış, dekabr 2020-ci ilə qədər yayımlanmışdır.

## Əsas
*Mənə hekayə danış* dünyada ən çox sevilən nağılları götürərək onları qaranlıq və mürəkkəb psixoloji gərginlikli bir thrillerə yenidən təqdim edir. Müasir dövrün Nyu-York şəhərində baş verən bu serialın birinci mövsümü, Üç balaca donuz (The Three Little Pigs), Qırmızı papaq (Little Red Riding Hood) və *[[Hansel və Qretel]]* nağıllarını sevgi, itki, həvəs, intiqam və qətl dolu böyük və alt-üst edən bir hekayəyə birləşdirir.

*Mənə hekayə danış* "dünyanın ən sevimli nağıllarını götürür və onları qaranlıq və əyri psixoloji triller kimi yenidən təsəvvür edir. Müasir Nyu-York şəhərində qurulan bu seriallaşdırılmış dramın ilk mövsümü *Üç Balaca Donuz*, *Qırmızı Papaq* və *[[Hansel və Qretel|Hansel və Qreteldən]]* bir epik, təxribatçı, itki, qətl və ölümlə birləşir." 

Serialın ikinci mövsümü, Tenessi ştatının Nashville şəhərində baş tutaraq, *[[Gözəl və Bədheybət (nağıl)|Gözəl və Çirkin]],* *[[Yatmış gözəl (nağıl)|Yatmış gözəl]]* və *[[Küllücə]]* mövzusundakı nağılları yenidən qurur.

Əgər serial davam etdirilsəydi, üçüncü mövsüm *[[Ağbəniz və yeddi cırtdan|Ağbəniz]]*, *[[Cek və lobya ağacı (nağıl)|Cek və lobya ağacı]]* və *[[Rapunzel]]* nağıllarının adaptasiyalarını əhatə edəcəkdi.

## Xarici keçidlər

* 
* 

## İstinadlar
Quş yuvası

**Quş yuvası** — quşların həm yaşadığı, həm yumurtalarını qoyduğu, həm də balalarını böyütdüyü yer. Quşların əksəriyyəti yuva qururlar və orada yumurtalarını qoyurlar.

## Mənbə