Errou–Debrö modeli

**Errou–Debrö modeli** — ümumi tarazlıq nəzəriyyəsinin riyazi əsaslarını formalaşdıran və müasir neoklassik iqtisadiyyatın əsas modellərindən biri hesab olunan iqtisadi modeldir. Model Kennet Errou və Jerar Debrö tərəfindən hazırlanmış və ilk dəfə 1954-cü ildə dərc olunmuşdur. Bu model bazar iqtisadiyyatında müxtəlif agentlərin qərarlarının qarşılıqlı təsiri nəticəsində bütün bazarlarda eyni zamanda tarazlıq qiymətinin formalaşmasını riyazi şəkildə izah edir.

Errou–Debrö modeli iqtisadiyyatda istehsalçılar və istehlakçılar arasında mübadilə prosesinin necə baş verdiyini, həmçinin bu prosesin hansı şərtlər altında optimal və sabit nəticə verdiyini araşdırır. Model ümumi tarazlıqın mövcudluğunu və müəyyən şərtlər daxilində sabitliyini sübut etməsi ilə iqtisadi nəzəriyyənin inkişafında mühüm rol oynamışdır.

## Tarixi
Errou–Debrö modeli XX əsrin ortalarında ümumi tarazlıq nəzəriyyəsinin inkişafı çərçivəsində yaradılmışdır. Bu sahənin ilkin əsasları Leon Valras tərəfindən qoyulmuş, lakin Valras modeli tam riyazi sübutlara əsaslanmırdı.

1954-cü ildə Kennet Errou və Jerar Debrö tərəfindən yazılmış *Existence of an Equilibrium for a Competitive Economy* adlı məqalədə rəqabətli iqtisadiyyat üçün ümumi tarazlığın mövcudluğu riyazi metodlarla sübut edilmişdir. Bu iş riyazi iqtisadiyyatın inkişafında mühüm mərhələ hesab olunur.

Modelin inkişafı iqtisadiyyatın formal və riyazi analizinin genişlənməsinə səbəb olmuş və sonradan oyun nəzəriyyəsi, maliyyə iqtisadiyyatı və makroiqtisadiyyat kimi sahələrdə geniş tətbiq edilmişdir.

## Modelin əsas xüsusiyyətləri
Errou–Debrö modeli bir neçə əsas fərziyyəyə əsaslanır:

* iqtisadiyyatda çoxsaylı istehlakçılar və istehsalçılar mövcuddur  
* bütün bazarlar tam rəqabət şəraitində fəaliyyət göstərir  
* agentlər rasional qərarlar qəbul edirlər  
* bütün mallar və xidmətlər üçün bazar mövcuddur  
* informasiya tam və əlçatandır

Bu fərziyyələr altında model iqtisadi sistemdə bütün bazarların eyni vaxtda tarazlıq vəziyyətinə gələ biləcəyini göstərir.

## Ümumi tarazlıq
Errou–Debrö modelində ümumi tarazlıq bütün malların bazarında tələb və təklifin bərabərləşdiyi vəziyyət kimi müəyyən edilir. Bu tarazlıq vəziyyətində:

* istehlakçılar faydalılıqlarını maksimumlaşdırırlar  
* istehsalçılar mənfəətlərini maksimumlaşdırırlar  
* bazarda artıq tələb və ya artıq təklif mövcud olmur  

Model bu tarazlığın müəyyən riyazi şərtlər daxilində mövcud olduğunu göstərir.

## Əhəmiyyəti
Errou–Debrö modeli iqtisadi nəzəriyyənin ən mühüm formal modellərindən biri hesab olunur. Onun əsas əhəmiyyəti aşağıdakılardan ibarətdir:

* ümumi tarazlıq nəzəriyyəsinin riyazi əsaslarını yaratması  
* bazar iqtisadiyyatının formal analizini mümkün etməsi  
* müasir maliyyə və makroiqtisadi modellərin inkişafına təsir göstərməsi  

Bu model həmçinin maliyyə iqtisadiyyatında aktiv qiymətləndirilməsi və risklərin bölüşdürülməsi kimi sahələrin inkişafına mühüm töhfə vermişdir.

## Tənqidlər
Errou–Debrö modeli yüksək dərəcədə ideal fərziyyələrə əsaslandığı üçün bəzi iqtisadçılar tərəfindən tənqid edilmişdir. Əsas tənqidlər aşağıdakılardır: 

* real iqtisadiyyatlarda bazarların tam olmaması  
* informasiya qeyri-bərabərliyi  
* bazarların qeyri-mükəmməl rəqabət şəraitində fəaliyyət göstərməsi  

Bu səbəbdən model daha çox nəzəri çərçivə kimi qəbul edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*Notes on the Arrow–Debreu–McKenzie Model of an Economy, Prof. Kim C. Border California Institute of Technology
* "The Fundamental Theorem" of Finance; part II. Prof. Mark Rubinstein, Haas School of Business