open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Troya

thumb|Troyanın xəritəsi

**Troya** — Eradan 300 il əvvəl mövcud olmuş şəhər. Türkiyənin indiki Çanaqqala şəhəri yaxınlığında, Aralıq dənizi sahillərində möhkəm qala divarları ilə əhatə olunmuş Troya tarixin ən qədim şəhəridir. 

Onun haqqında məlumat ilk dəfə olaraq Homerin "İlliada" əsərində verilir. Lakin onun doğru olduğunu Almaniya səyyahları kəşf etmişlər. Ordakı informasiyalara əsasən Troya Yunanıstan xalqları, Aqamemnon başda olmaqla məhv edilib. Troyanın şahı Pryam, onun
övladları Hektor və Paris də bu döyüşdə həlak olublar.

## Tarixi
Troya daim qızılla zəngin bir şəhər olub. O həm də Asiyada ən strateji mövqedə – Bosfor boğazının girişində idi. Onlar gəmilərdən vergi toplayaraq zənginləşmişdi. Həm də burada tacirlər üçün gözəl ticarət şəraiti var idi. Troyanın ordusu şərqdə ən güclü ordu hesab olunurdu. Onun başçısı isə Hektor idi. Troyanı işğal etməyə bir çox dövlətlər cəhd etmişlər. Yunan ordusu 50 000-lik qoşunla Troya sahillərinə yan aldı. Uzun mübarizədə Troyanı zəbt edə bilməyən yunanlar hiylə işlətməyə məcbur oldular. Odissey başda olmaqla yunanlar böyük bir taxta at düzəltdilər, sonra donanmanı geri Yunanıstana göndərdilər. Əslində atın içində yunan əsgərləri var idi və donanma isə yaxınlıqdakı adada gizlənmişdi. Troyalılar bunun qənimət olduğunu fikirləşib şəhərə apardılar və qələbə münasibətilə bayram etdilər. Gecə yunanlar atın içindən çıxaraq şəhərin darvazalarını açdılar və ordunu çağırdılar. Minlərlə yunan əsgəri şəhərə daxil olub hər şeyi dağıtdı və Troyanı zəbt etdi.

## Mənbə
* Homerin "İllida" əsəri.

## Həmçinin bax
*Hektor
*Yunanıstan
*Homer
Müfti

**Müfti**  (ərəbcə مفتى) - dini məhkəmə sistemində vəzifəli şəxsdir; qazilərin iş təcrübəsindəki oxşar hadisələrdən istifadə edərək müxtəlif dini-hüquqi məsələlər barəsində qərarlar çıxarır (fətva verir). Hazırda hər bir müsəlman dövlətində ölkənin baş müftisi vardır. Əslində o, icmanın başçısıdır, çox böyük nüfuza malikdir və istər dövlət proqramlarına dair (onların dini cəhətlərinə dair), istərsə də sırf dini məsələlərə dair (məsələn, dini bayramların və orucluğun başlanması vaxtı haqqında) qərarlar qəbul edir. Yeni və ən yeni dövrlərdə dünyəvi hakimiyyət orqanlarının və müsəlman ölkələrinin geniş əhali kütlələrinin bir çox məişət yeniliklərinə, iqtisadi və siyasi yeniliklərə münasibəti müftilərin qərarından asılı olmuş və asılıdır. 

## Xarici keçidlər
Nəcəf

**Nəcəf** () —
İraqda Kufədən on kilometr qərb tərəfdə şəhərdir, şiələrin ziyarət yeridir. Nəcəf şəhəri dəniz səviyyəsindən 35 metr hündürlükdə yerləşir.

Rəvayətə görə, Əli ibn Əbu Talib Kufə həndəvərində, bu şəhəri Fərat çayının daşqınlarından qoruyan bəndin yaxınlığında dəfn edilmişdir. Sonralar bu yerdə Nəcəf (ərəbcədir, təpə deməkdir) şəhəri meydana gəlmişdir. Əməvilər dövründə   Əlinin dəfn edildiyi yer gizli saxlanılırdı, buna görə də sonralar onun dəqiq yerini müəyyənləşdirmək mümkün olmamış və bir neçə fərziyyə meydana gəlmişdir. Yalnız X əsrin birinci rübündə Həmdanilər dövründə   Əlinin güman edilən məzarının yerində böyük günbəz tikilmiş və qala (Məşhəddi-Əli) ucaldılmışdır.

Nəcəf şiələrin böyük fəaliyyət mərkəzidir. Şəhərdə məşhur müctəhidlərin dərs dedikləri çoxlu məktəb vardır, orada dini-siyasi ədəbiyyat geniş nəşr edilir. Nəcəf şəhəri 2012-ci il İslam mədəniyyəti paytaxtı elan edilib.

## Mənbə

* İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.93.

## Xarici keçidlər
* Nəcəf şəhərinin xəritəsi və peykdən foto görüntüləri
Çar Rusiyası

**Çar Rusiyası** — 1547–1721-ci illərdə Rusiyanın rəsmi adı. Bəzi mənbələrdə **Rusiya Çarlığı** kimi də adlandırılır.

## İstinadlar
Sosialist realizmi

**Sosialist realizmi** () və ya **sosrealizm** — SSRİ-nin və digər sosialist ölkələrinin incəsənətində bədii yaradıcılığa dövlət siyasəti vasitələri, o cümlədən senzura ilə yeridilən və sosializm quruculuğu məqsədinə xidmət edən dünyagörüşü metodudur. Azərbaycan dramaturgiyasında sosial realizmin banisi Cəfər Cabbarlı sayılır.

## Tarixi
Sosialist realizmi termini SSRİ-də bolşevik inqilabından sonra sovethakimiyyətinin rəsmi himayə etdiyi ədəbiyyatın adı kimi yaranmışdır. 1917-ci il Oktyabr inqilabından sonra Rusiyada 20-ci illərdə proletar ədəbiyyatı (proletkultçuluq) konsepsiyası meydana çıxdı. Bu konsepsiyaya görə, hakimiyyəti almış fəhlə sinfi yeni mədəniyyət və ədəbiyyat yaratmalıdır. Ən qəribəsi isə yeni ədəbiyyat kadrlarının mütləq inqilabçı fəhlələr arasından çıxacağı ümidi idi. Bu nəzəriyyəyə əsaslanaraq varlı siniflərdən olan qələm adamları sinfi düşmən elan edildi və onların əsərləri irticaçı hesab edildi.

Lakin tezliklə bolşevik ideoloqları özləri də anladılar ki, sosial siniflərin xüsusi ədəbiyyatı ola bilməz, bu ədəbiyyat və mədəniyyət anlayışının təbiətinə ziddir. Proletar ədəbiyyatı konsepsiyası V.Lenin tərəfindən hazırlanmışdı və sözün hərfi mənasında ədəbiyyatın proletariatın inqilabını və hakimiyyətini, daxili siyasətini himayə etməsini nəzərdə tuturdu. Proletar ədəbiyyatı anlayışı inqilabçı maarifçiliyin bir şəkli idi. Maarifçilər ədəbiyyatdan pedaqoji tərbiyə üçün, marksistlər isə sosial tərbiyə üçün istifadə edirdilər.

Bolşeviklərin ədəbi siyasəti partiyanın yuxarı orqanları tərəfindən ədəbiyyata dair qəbul edilən xüsusi direktiv qərarlar əsasında aparılırdı. Bu qərarlar ehkam kimi tətbiq olunurdu.

Nəticədə proletar ədəbiyyatı burjua maarifçiliyi ilə dini maarifçilik arasında olan bir hadisə kimi meydana çıxdı. Bu ədəbiyyat bir tərəfdən şüurlu, qabaqcıl fəhlə tərbiyə etməli idi və bu burjua maarifçilərinin ağıl qanunları ilə yaşayan insan nəzəriyyəsinə uyğun idi. İkinci tərəfdən, proletar ədəbiyyatı proletar dünyagörüşünü, marksizmi yayan və tərbiyə edən bir vasitə sayılırdı və bu da onu dini maarifçiliyə, din təbliğinə yaxınlaşdırırdı.

30-cu illərin əvvəllərində proletar ədəbiyyatı termini guya daha dəqiq olan sosialist realizmi termini ilə əvəz edildi. Bu termin sosializm quran cəmiyyətin realizmi anlamına gəlirdi. Ad dəyişsə də, proletar ədəbiyyatı anlayışındakı əsas prinsiplər dəyişməz olaraq qaldı. Sosialist realizmi termini ilə bu anlayışda rəsmi ədəbiyyat elementləri də qüvvətləndi.

## Mənbə
*Rəhim Əliyev. Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Bakı: Mütərcim, 2008, səh. 52-53.
Qneseologiya (idrak nəzəriyyəsi)

**Qneseologiya** (qneseoloji - insan idrakının öyrənilməsiylə bağlı elmi sahə) — Dünyada insanın fəal həyat istiqaməti göturməsi, müvəffəqiyyətli fəaliyyət göstərməsi onun gerçəkliyi hansı dərəcədə dərk etməsindən asılıdır. Gerçəklik insan şüurunda nə dərəcədə dolğu, adekvat əks olunursa, insan da ona uyğun fəal olur, qarşısına reallaşması mümkün olan vəzifələr qoyur və daha çox məqsədyönlü fəaliyyət göstərir.

**Qneselogiya** — yunan dilində bilik haqqında təlim deməkdir. Bu da göstərir ki, idraka fəlsəfənin, onun spesifik sahəsi olan qnesologiyanın predmeti kimi baxilmalidir.

## Həmçinin bax
* Epistemologiya

## İstinadlar
Osman Gündüz

**Gündüz Osman Mehdi oğlu** və ya **Osman Qunduzov** () — Balakən Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı (1992-1993), "Multimedia" İnformasiya Sistemləri Texnologiyaları Mərkəzinin direktoru, Azərbaycan İnternet Forumunun prezidenti.

## Həyatı
Osman Gündüz 1961-ci ildə Balakən rayonunda anadan olmuşdur.

1983-cü ildə riyaziyyatçı ixtisası üzrə BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirib.

Ölkədə informasiya texnologiyaları sahəsində ilk qeyri-hökumət təşkilatının təsisçisi kimi uzun müddətdir informasiya texnologiyaları sahəsində, ölkənin milli İnternet infrastruktru haqqında araşdırmalarla məşğuldur.

Osman Gündüz Azərbaycan İnternetinin inkişafı, tənzimlənməsi və özünütənzimləməsi ilə bağlı müxtəlif beynəlxalq tədbirlərin iştirakçısıdır. Ölkədə milli multimedia məhsulu olan "Azərbaycan panoramı" informasiya sisteminin (1997–1998), təhsildə İKT-nin tətbiqinə əsaslanan "AzTest" interaktiv tədris vəsaitinin, "AzLaws" — Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik bazası" İnformasiya sisteminin (1999), "AzTarix"-_6 multimedia dərs vəsaitinin (2004), AzNGO İnformasiya sisteminin (2005) və digər elektron məhsulların müəllifi və hazırlanması ilə bağlı layihələrin rəhbəri olub.

2005-ci ildə parlament seçkilərində deputatlığa namizəd olub. "İnternet. Azərbaycan İnternet Resursları" (2005–2006), "Kompüter. İnformasiya texnologiyalarının əsasları" (2006), "Mobil telefonun özəllikləri. Mobil telefon və kompüter" kitablarının müəllifidir.

## Siyasi fəaliyyəti
Osman Gündüz Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü olmuşdur. 27 may 1992-ci il tarixində Balakən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunmuşdur. 24 avqust 1993-cü il tarixində vəzifəsindən azad edilmişdir.

1993-cü il hadisələrindən Əli Ansuxskinin tərəfdarları tərəfindən girov götürülüb. Girov götürülən zaman ayağından güllələnən icra başçısı bir müddət Gəncə təcridxanasında saxlanılaraq, sonra azadlığa buraxılıb.

## İstinadlar
Vanuatu

**Vanuatu Respublikası** (, , ) —
Sakit Okeanın cənubunda yerləşən ada dövlət. Vanuatu arxipelağına Yeni Hibrid arxipelağı, Melaneziyada Banke və Torres adalarına aid olan 80 ada daxildir. Onlar mənzərəli landşaftı ilə məşhurdur. Vanuatu dövlətinin yerləşdiyi Yeni Hibrid arxipelaqı 1606-cı ildə ispan dəniz səyyahı Pedro Fernando Kiros tərəfindən kəşf olunmuşdur. 1980-ci ilə qədər ölkə Böyük Britaniya və Fransa tərəfindən idarə olunurdu.  Rütubətli tropik iqlimə malik olan adalarda illik yağıntıların miqdarı 2500–3000&nbsp;mm-ə qədərdir, dekabr-mart aylarında tez-tez siklonlar yaranır.

## Adın etimologiyası
Polineziya dilindən tərcümədə vanua — "torpaq, ölkə" deməkdir.

## Tarixi
*1.Yeni Hebridlər (Vanuatu burada yerləşir) adaları Portuqaliya dəniz səyyahları tərəfindən tapılmışdır — 1606
*2.Adalar Böyük Britaniya və Fransanın birgə idarəçiliyində — 1906
*3.Milli Birlik Hökuməti — 1978.
*4.Ölkənin müstəqilliyi elan olunur — 1980.

## Relyef
Adalar sualtı dağların zirvəsini xatırladır.Adalarda tez-tez zəlzələlər baş verir, lakin zəif olur. Adalarda daim hərəkətdə olan 10 vulkan var.Ən yüksək nöqtə Tambemasana (1877 m)

## İnzibati ərazi bölgüsü
6 əyalət

## İqtisadiyyat
Əmək qabiliyyətli əhalisinin əsas hissəsi istehlak xarakterli əkinçilik və balıqçılıqla məşğul olur. kokos palması, yams, batat, kakao, qəhvə, şəkərqamışı becərir. Lakin ölkənin əsas gəlirləri turizm və ofşor zonalarda fəaliyyət göstərən banklardan əldə olunan vəsaitin hesabına formalaşır. Sənayedə ağac emal edilir, ərzaq və toxuculuq məhsulları istehsal olunur.

## Dil
Vanuatu Respublikasının rəsmi dövlət dili Bislama dili (sadələşdirilmiş ingilis dili), ingilis və fransız dilləridir.

## Əhali
Vanuatu əhalisi əsasən xristianlığın presviterianlıq qoluna sitayiş edir. Vanuatu əhalisinin 80%-i Efate, Espiritu-Santo və Ambrim də daxil olmaqla 11 adada yaşayır. Sakinlərin 98%-i 100-dən çox dildə danışır. Az sayda ingilsi, fransız, avstraliyalı, Yeni Zelandiyalı, Cənub-Şərqi Asiyadan köçənlər yaşayır. Milli zəmində münaqişələr az olur.

## Silahlı qüvvələr
Sayı 300 nəfərə qadər olan hərbiləşdirilmiş könüllülər dəstəsi yaradılıb.

## Həmçinin bax
* Vanuatu Qırmızı Xaç Cəmiyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qızılca (dəqiqləşdirmə)

**[[Qızılca]]** — kəskin yoluxucu virus xəstəliyi. Həmçinin bu mənaları da ifadə edə bilər:

## Coğrafiya
;Azərbaycan
* Qızılca (Culfa) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.
* Qızılca (Göygöl) — Azərbaycanın Göygöl rayonunda kənd.
* Yeni Qızılca — Azərbaycanın Göygöl rayonunda kənd.
* Qızılca (Laçın) — Azərbaycanın Laçın rayonunda kənd.

;İran
* Qızılca (Xoy) —
* Qızılca (Salmas) —
* Qızılca (Şəbüstər)
* Qızılca Ərşad (Çaroymaq)
* Qızılca (Miyanə)
* Qızılca (Bicar)
* ‎Qızılca (Əbhər)
* Qızılca (İcrud)
* Qızılca (Mahnişan)

## Digər
* Qızılca (kəpənək) —  fəsiləsinə aid kəpənək cinsi.
* Qızılca Dövlət Təbiət Yasaqlığı — 1984-cü ilin fevralında Gədəbəy meşə təsərrüfatında yaradılmış yasaqlıq.
Togaviridae

**Togaviridae** — viruslar fəsiləsi.

Bu fəsiləyə aşağıdakı viruslar daxildir:
* Alphavirus
* Flavivirus
* Rubella (Rubivirus)
* Pestivirus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəstəlik

**Xəstəlik** () və ya **Sayrılıq** — morfoloji yaxud funksional dəyişiklik nəticəsində orqanizmin normal həyat fəaliyyətinin pozulması. Xəstəlik xarici amillərin (fiziki, kimyəvi, bioloji, psixoken, sosial və s.) orqanizmə təsirindən törənir. Xəstəlik haqqında bir sıra fərziyyələr mövcuddur. Hippokrata görə xəstəlik orqanizmdə olan dörd əsas mayenin: qan, selik, sarı və qara (venoz qan) ödün qeyri-düzgün qarışığından əmələ gəlir. Müasir baxımdan xəstəlik əmələ gəlməsində bir sıra xarakterik xüsusiyyətlər mövcuddur: xarici (insanlar üçün, əsasən, sosioloji) və etioloji amillər, orqanizmin müdafiə qabiliyyəti (insanlarda psixoken amillər də böyük rol oynayır) və s. Xəstəlikdən təcrid olunmuş orqan və toxuma yoxdur. Hər hansı bir xəstəliyə bütün orqanizm qoşulur. Xəstəlik aşağıdakı mərhələlərlə keçir: 
* gizli dövr (bu dövr bir neçə saniyədən bir neçə ilə qədər çəkə bilər)
* prodromal dövr (ilkin əlamətlərin əmələ gəldiyi dövr)
* tam inkişaf dövrü
* sağalma dövrü.

Xəstəliyin təsnifatı onun gedişinin (kəskin və xronik xəstəlik) xarakteri ilə aydınlaşdırılır. Xəstəliyin müasir təsnifatını yaratmaq nəzəri və praktik tibbin mühüm məsələlərindəndir.

İnsan xəstəlik haqqında yanlış təsəvvürə malikdir. Biz yalnız yorğan-döşəyə düşəndə özümüzü xəstə hesab edirik. Əslində isə insanın dərisində əmələ gələn adi ləkə də, tükün tökülməsi də, dişin qaralması da, bağırsağın pis işləməsi də, çəkinin normadan artıq olması da xəstəlikdir. Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, orqanizmin tamlığı pozulub. Orqanizm tam deyilsə, deməli, xəstədir. Orqanizmin tamlığının pozulmasının hər hansı bir təzahürü həyəcan təbili çalmaq üçün əsas olmalıdır. Ona görə ki, tamlığın hər hansı formada pozulması deyir ki, insan qeyri-sağlam həyat tərzi keçirir, bu isə heç vaxt nəticəsiz və cəzasız qalmır.

## Xəstələnməyin Yekunları

Orqanizmin tamlığının hər hansı formada pozulması öz-özünə keçib getmir, orqanizmin tamlığını bərpa etmək məsələsinə şüurlu formada yanaşmaq, bu problemi elmi əsaslar üzərində həll etmək lazımdır. Bunun üçün isə hər bir kəsdən insan orqanizmi haqqında, sağlamlıq haqqında, xəstəlik haqqında, sağlam və qeyri-sağlam həyat tərzi haqqında, pis və yaxşı vərdişlər haqqında müəyyən biliyə malik olmaq tələb edilir. Kortəbii, necə gəldi yaşayan insan mütləq çoxlu səhvlərə yol verəcək, müxtəlif xəstəliklərə tutulacaq. Elə buna görə də dünya şöhrətli alim Pol Breqq (ABŞ), müxtəlif ölkələrdə sağlamlıqla bağlı mühazirələr oxuyarkən, usanmadan təkrar edirdi: bütün elmlərin zirvəsi – orqanizmə qulluq etmək elmidir, onu bilməyən bədbəxtdir.

## Ayrıca bax
* Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı
* Neyrodegenerativ xəstəlik
* İrsi xəstəliklər
* Degenerativ xəstəlik
* Xəstəlik tarixi 
* Virus
* Yu-çenq xəstəliyi

## Xarici keçidlər
* Sağlık saytı 
* Xəstəliklər haqqında bilgilər
* Aztapılan xəstəliklərə görə bilgi

## Qaynaq
* Bizim əsr saytı
Konstitusiyalı monarxiya

**Konstitusiyalı monarxiya** — monarxın hakimiyyətinin konstitusiya ilə məhdudlaşdırılmış hakimiyyət quruluşu.

Konstitusiyalı monarxiyada real qanunverici hakimiyyət parlamentə, icraedici hakimiyyət isə hökumətə məxsusdur.

Monarxiya iki növə ayrılır: nümayəndəli (və ya dualist) və parlamentli.

Dualist monarxiyaya misal olaraq İordaniya, Mərakeş, Küveyti göstərmək olar. (Küveyti bəzən mütləq monarxiyaya aid edirlər).

## Mütləq monarxiya quruluşlu dövlətlər
Monarxiya hakimiyyətin sülalə daxilində irsilik əsasında bir şəxsdən digər şəxsə keçdiyi idarəetmə formasıdır. Monarxlar qeyri-məhdud hakimiyyətə, konstitusiya ilə məhdudlaşmış səlahiyyətələr yaxud da sırf formal funksiyalar malik ola bilərlər. Monarx səlahiyyətlərinin qanunla məhdudlaşdırılmadığı 5 belə ölkə var:
* BƏƏ
* Bruney
* Oman
* Səudiyyə Ərəbistanı
* Esvatini.

## Konstitusiyalı monarxiya quruluşlu dövlətlər
Monarxın hakimiyyətinin konstitusiya və qanunlarla məhdudlaşdırılmış idarəetmə formasıdır. Konstitusiyalı monarxiyada real qanunverici hakimiyyət parlamentə, icraedici hakimiyyət isə hökumətə məxsusdur. Bu, idarəçilik formasına "parlamentli monarxiya" da deyilir.
Konstitusiyalı monarxiya quruluşlu dövlətlər:

* Aruba
* Avstraliya
* Barbados
* Belçika
* Böyük Britaniya
* Tailand
* Yaponiya

* Kamboca
* Kanada
* Küveyt
* Butan
* Danimarka
* İordaniya
* Lesoto

* Lixtenşteyn
* Lüksemburq
* Malayziya
* Mərakeş
* İspaniya
* İsveç
* Yeni Zelandiya

* Lüksemburq
* Malayziya
* Mərakeş
* Monako
* Niderland
* Norveç

## İstinadlar
Hüseynkənd

**Hüseynkənd** — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Qarabulaq kənd inzibati-ərazi dairəsinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kənd rayonun inzibati mərkəzi olan Başkeçid şəhərindən 25 km qərbdə, Qomaret yaylasında yerləşir.

## Tarixi
XVII əsrin əvvəlində Türkiyədən köçüb gəlmiş Söyün xocanın adı ılə bağlıdır. Çin – Azərbaycandan – Borçalıya, oradan Avropaya, Türkyəyə və Russyaya uzanan karvan yolu (İpək yolu) üstündə bina olunmuşdur. XVll – yüz illikdə Türkiyədən gəlmiş Söyün xoca burada yaşamış və kəndin adı da onun adını daşımışdir, "Söyünün kəndi". Müəyyən tarixi səbəblərdən əhali buradan köçmüş və boş sahəya çevrilmişdir. 1860-cı illərdə Yaradanqulu ağa o ərazini Gürcü knyazı Nikolay Davidoviç Djanbakruian- Orbelianidən almış və XlX – yüzilliyin əvvəlində oğlu Osman ağaya vermişdir. (Bax; "Bir ağacın pöhrəsiyik". Sədi Qədir oğlu Yaradanquliyev).
Tarixi: Əzəli Türk məşəli Albanların qədimi yaşayış yeri olmuşdur. Kəndin adı Söyüdlü çay, sonradan "Söyünün kəndi". kimi tanınırmış. Kəndin içərisində və təpəciyin ustundə alban qəbrləri və kəndin gündoğanda 200kv m. 150kv m. ölçüdə olan daş kurqanlar (çınqıllıq) aşkar olunmuşdur.

## Əhalisi
XVll – Yüzilin birinci yarısına aid Gürcü qaynaqlarına –"Dəstərül-əməl"ə (qanunnaməyə), 1701–1711 illəri Qaplanlının əhalisayımına, divanbəyinin hesabatına, Vaxuştinin əsərinə əsasən, bu kəndin adı var.

Kənddə 1926-cı ildə 17 ailədə 70 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı. 17–24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən kənddə yaşayan 135 nəfər əhalinin 100 %-i etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.

1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənddə 96 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmış şəxsiyyətləri
Osman ağa, Musa Osman ağa oğlu (İlk Başkeçid dövlət bangının müdri olmuş və süi qəst nəticəsində hələk olmuşdur); ictimaiyətçilər Səmədov İbrahimxəlil, Quliyev Əhməd Qulu oğlu, Məmmədov Telman Mustafa oğlu; müharibə veteranı, Mamedov Mamed Mamedov Mustafa, Polkovnik Səmədov Həsən İbrahimxəlil oğlu, hüquqcu Məmmədov Məmməd Şəmil oğlu, el ağsaqqalları; Kamıl Osman ağa oğlu, Yaradanquliyev Cəlal Yaqub oğlu, Adıgözəl, Hamza; əməkdar müəllimlər; Yaradanquliyev Ədil Kamıl oğlu, Quliyev İbad Qulu oğlu, Omarov Hüseyin Omar oğlu və b. 1941–1945-ci il müharibəsində itkin düşənlər və həlak olanlar; 6 nəfər, Qarabağ savaşında İlqar Zərrər oğlu Mahmudov 1992 — ildə "Qurtuluş" bataliyonunun tərkibində, Ağdərə uğrunda vuruşda şəhid olmuşdur.

## Təhsil
Məktəb 1946–47-ci ildə 4-illik, 1968-ci ildən Vlll-illik məktəb olmuş, 1993-cü ildən 4-illik məktəb olmuş və hal-hazırda fəaliyyət göstərir. 15–17 şagird vardır.

## İstinadlar
Əbdürrəşid Bakuvi

**Əbdürrəşid Saleh ibn-Nuri əl-Bakuvi** () — XV əsrdə yaşamış ərəb və fars dillərində yazmış Azərbaycan alimi.

## Həyatı
Tanınmış səyyah, coğrafiyaşünas, iqlimşünas və kosmoqraf Əbdürrəşid Saleh ibn-Nuri əl-Bakuvi XIV əsrin ikinci yarısında-XV əsrin birinci rübündə yaşamışdır. Əbdürrəşidin atası Bakıda doğulmuşdu və dövrünün yüksək təhsil görmüş adamlarından idi. Bakuvi özü yazırdı ki, 
"Bakı,mənim atam alim imam Saleh ibn Nurinin vətənidir. O, ləyaqət meymarı idi ... 1403/4-cü ildə 77 yaşında dünyadan köçdü."

Bakuvi 1335-1360-cı illər arasında Bakıda doğulmuş və təqribən 1425-1430-cu illərdə Qahirədə vəfat etmişdir. Eybəli Mehrəliyev Bakuvinin səyahətlərinin marşrutunu təhlil etməklə belə bir qənaətə gəlmişdir ki, o, ömrünün çox hissəsini səfərlərdə keçiribdir. Səyyahın daimi yaşayış yeri isə Bakı və Məkkə (yaxud onun 80-100 kilometrliyindəki ətraf yerlər) olub.

Bakuvi haqqında tərcümeyi-hal səciyyəli məlumatlar, demək olar ki, qalmayıb. O, bir sıra əsərlər yazıbsa da bizim zəmanəmizə alimin yalnız bir kitabı çatıb. Onun "Abidələrin xülasəsi və qüdrətli hökmdarın möcüzələri" adlı əsəri Parisdə Milli Kitabxanada saxlanır. Əlyazma buraya 1683-cü ildə daxil olmuşdur.

## Əsərləri

* “Abidələrin” xülasəsi və qüdrətli hökmdarların möcüzələri” (“Kitab təlxis əl-asar va acayib əl-malik əl-qəhhar”) əsərini yazarkən Zəkəriyyə əl-Qəzvinin bu coğrafi əsərinə istinad etmişdir.

## İstinadlar
Antoniu di Oliveyra Salazar

**Antoniu di Oliveyra Salazar** (; 28 aprel 1889 – 27 iyul 1970) — portuqal dövlət və siyasi xadimi, 1932–1968-ci illərdə Portuqaliyanın baş naziri və de-fakto diktatoru.

## Hakimiyyətə yüksəlişi
1917-ci ildən Salazar Koimbra Universitetinin siyasi-iqtisad üzrə professoru, 1928-ci ildən 1932-ci ilədək Portuqaliyanın maliyyə naziri olmuşdur. 1932-ci ildə o, baş nazir vəzifəsini tutur. Əksər tarixçilər onun hakimiyyət müddətini diktatura kimi xarakterizə edirlər. 1933-cü ildə o, ölkədə yeni konstitusiya tətbiq edir. Bu konstitusiya Salazara hədsiz hakimiyyət hüququ verməklə yanaşı, həm də ölkədə avtoritar faşist rejimini bərqərar edir.

## "Estado Novo"
Salazara baş nazir postunu prezident Oskar Karmona cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin dəstəyi ilə vermişdi. Anarxiyanın hökm sürdüyü respublika dövrü elə vəziyyət yaratmışdı ki, ordu, kilsə, monarxistlər, orta təbəqə, aristokratlar və sağçılar — hamı Salazar rejimini əvvəlki xuntalardan üstün tuturdu.

Salazar korporativizm doktrinası üzərində qurulmuş "Yeni dövlət" (*Estado Novo*) konsepsiyasını irəli sürdü və sabitliyi öz hakimiyyətinin məqsədi elan etdi. Salazarın həyata keçirdiyi islahatlar cəmiyyətin yüksək təbəqələri üçün əlverişli olsa da, aşağı təbəqələrin vəziyyəti pisləşirdi. Onun özünə tabe olan və dissidentləri təqib edən gizli polis xidməti (PIDE) var idi. Lakin, digər müasir diktaturalardan fərqli olaraq Portuqaliyada ölüm cəzası tətbiq olunmadığı üçün Salazar rejimi digərlərinə nəzərən daha az qan axıtmışdı.

## İkinci Dünya müharibəsi dövründə
İkinci dünya müharibəsi dövründə Salazar orta xətti tutdu. O, diktator olmasına və respublikaçılarla mübarizə dövründə Franko İspaniyasını dəstəkləməsinə baxmayaraq, heç vaxt alman nasistləri ilə əlaqəyə girməmişdi. 1939-cu ildə o, Frankoya İberiya neytralitet Paktını imzalamağı təklif etdi. Lakin, müharibə dövründə o, müttəfiqlərin Portuqaliyaya məxsus olan Azor adalarından hərbi məqsədlərlə istifadə etməsinə icazə vermişdi. Almaniyanı dəstəkləmək Portuqaliyanın Britaniyaya qarşı müharibə elan etməsi kimi qəbul oluna bilərdi ki, bu da portuqal müstəmləkələri üçün təhlükəli idi.

## Müharibədən sonra
1945-ci ildə Portuqaliya Azor adaları, Madeyra, Afrikada Kabo-Verde, San-Tome və Prinsipi, Anqola, Qvineya-Bisau, Kabindu və Mozambik, Hindistanda Diu, Daman və Qoa, Çində Makao və Cənub-şərqi Asiyada Şərqi Timor üzərində nəzarətini saxlayırdı.

Salazar ölkəsinin beynəlxalq aləmdəki nüfuzunu artırmaq istəyirdi və çoxsaylı koloniyalarının olması ona bu imkanı yaradırdı, lakin, eyni zamanda Portuqaliya qapalı dövlət olaraq qalırdı. 1949-cu ildə Portuqaliya NATO-ya qəbul olunur.

1961-ci ildə Hindistanın öz ərazisindəki portuqal müstəmləkələrini ələ keçirməsindən sonra, Salazarın ölümünədək koloniyalar, xüsusilə Afrikada apardığı müharibələr Portuqaliya üçün başağrısına çevrilir.

## Ölümü
1968-ci ildə öz yay evində stuldan yıxılması nəticəsində keçirdiyi insultdan sonra səhhəti kəskin pisləşən Salazar sentyabrın 27-də prezident Ameriku Tomaş tərəfindən baş nazir vəzifəsindən kənarlaşdırılır. Antoniu Salazar 1970-ci il iyulun 27-də Lissabonda vəfat edir. O, doğulduğu Santa-Komba-Danda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Bambuk

thumbnail|300px|Bambuk ağacları
thumbnail|250px|Çində Bambuk meşələri
**Bambuk** və ya **Hind qamışı** — böyüməsi ilə çox qəribə olan bir bitkidir: əvvəlcə toxum əkilir, sonra bu toxum sulanıb gübrələnir. Birinci il toxumda heç bir dəyişiklik olmur. Toxum yenidən sulanıb gübrələnir. Bambuk toxumu ikinci il də boy atmır. Üçüncü və dördüncü illərdə də bambuk toxumu sulanır və gübrələnir. Fəqət inadkar toxum yenə boy atmır. Bu işdə təcrübəsi olan Çinlilər, böyük bir səbrlə beşinci ildə də toxuma su və gübrə verməyə davam edirlər. Və nəhayət beşinci ilin axırına yaxın bambuk toxumu yaşıllaşmağa başlayır və altı həftə kimi qısa bir müddətdə də bambukun boyu təxminən 27 metrə çatır.

## Mənbə
* http://www.akademiya.net/botanika/bambuk.html
Qaratəpə yaşayış yeri (Ağcabədi)

**Qaratəpə yaşayış yeri** — Azərbaycanın Ağcabədi rayonunun Kəbirli kəndi yaxınlığında e.ə. I minillikdən orta əsrlərə qədərki dövrə aid yaşayış yeri.

Sahəsi 2 ha-a yaxındır. qazıntılar zamanı üç mədəni təbəqə öyrənilmişdir. E.ə. VII-VI əsrlərə aid alt təbəqədə çiy kərpicdən hörülmüş çoxmənzilli yaşayış binasının qalığı, təndir, ocaq aşkar edilmiş,qara rəngli şüyrələnmiş gil qablar, nehrə, ipəyirən, dən daşları və s. tapılmışdır. Ikinci təbəqədən e.ə. V-I əsrlərə aid tikinti qalıqları ilə yanaşı antropomorf və zoomorf qablar da əldə edilmişdir.Təbəqənin üst qatlarından tapılmış gil qabların bir qismi Yaloylutəpə mədəniyyəti üçün xarakterikdir.Hər iki təbəqənin materialları e.ə. I minillikdə Mil düzündə oturaq əkinçiliklə yarımköçəri maldarlığın eyni vaxtda mövcud olmasına baxmayaraq, maldarlığın üstünlük təşkil etdiyini göstərir.Yaxınlıqdakı (4 km) Beyləqan qalasının tərəqqi etdiyi dövrdə Qaratəpə də kiçik yaşayış yeri olub.Bu XI-XIII əsrlərə aid olan III təbəqənin materiallarından da (Örnəqala tipli şirli və şirsiz qablar) aydın görünür.

## İstinadlar
Qaraultəpə

**Qaraultəpə** — Azərbaycanın Qəbələ rayonunun Savalan kəndinin Cənubunda orta əsr istehkamının qalıqları.

Qədim Qəbələ qalasının müşahidə məntəqəsi olub. Arxeoloji qazıntılar zamanı (1963) Qaraultəpə və onun ətrafındakı altı təpədə tikili qalıqları, saxsı qablar, təndir və s.aşkar edilib. Şirli və şirsiz qablar hazırlanma texnikasına görə Qəbələ qalasının Səlbir və Qala hissəsinin, həmçinin Beyləqan qalasının IX–XII əsrlərə aid mədəni təbəqəsindən tapılmış gil qablarla oxşardır.
Qəleyçibulaq

**Qəleyçibulaq** – Ağsu rayonu Nuran kəndinin 2 km Şimal-Qərbində antik dövrə aid yaşayış yeri və qəbiristanlıq.

Qəleyçibulaq 1973-cü ildə üzüm bağı salınarkən aşkar edilmişdir. 10–12 ha ərazini əhatə edir. Qəleyçibulağın yerləşdiyi sahə əhali arasında "Qaraçuxa", "Qaraçux", "Qaraçuxur" kimi də tanınır. Yaşayış yerindən çay daşından hörülmüş dördkünc tikili və dulus kürəsi, iri təsərrüfat küpləri, dən daşları, saxsı qıf, gil qadın heykəlciyi, tunc at fiquru və s., qəbiristanlıqdan isə gil qablar, tunc xəncər, dəmir nizə ucluqları, müxtəlif bəzək əşyaları və s. tapılıb. Tapıntılar təqribən e.ə. XII əsrdən b.e. I əsrinə qədərki dövrü əhatə edir. Əhali əkinçilik, maldarlıq və sənətkarlıqla məşğul olub.

## İstinadlar
Andre Breton

## Həyatı
  
Tibb təhsili alarkən I Dünya Müharibəsinin başlamasıyla hərbi xidmətə alındı. Öz istəyiylə II.Ordunun ruh və sinir xəstəlikləri mərkəzinə təyin edildi. O vaxt çox az tanınan Ziqmund Freydin üsullarını klinik olaraq istifadə etmə imkanını tapdı. Bu aralıq tanıdığı nihilist Jak Vachedən çox təsirləndi. Giyom Apolliner ilə tanış oldu.

Parisə qayıtdıqdan sonra, 1919-cu ildə Lui Araqon, Filipp və Şoupolt ilə "Littérature" adlı jurnalı qurdu və ilk kitabı Mont da Piéte' ye (Pieta Təpəsi) işıq üzü gördü. Şoupolt ilə birlikdə écriture automatique (avtomatik yayı) üsuluyla Les champs magnetiques (Maqnit Sahələr) adlı xüsusi mətni bu jurnalda yayimladı. Bu üsulun məqsədi şüuraltı bütün xarici təsirlərdən xilas olub, özünü azadca ifadə etmə imkanı yaratmaqdı. 1921-də Vyanaya gedib Freydlə tanış oldu.

1921-də Simone Kan ilə evləndi.  1924-də Manifeste du surréalisme'i (Sürrealistlik Manifesti) nəşr olundu. Bu mətndə sürrealizimin, düşüncənin bütün idarəetmələrdən uzaq bir şəkildə özünü ortaya çıxarması olaraq təqdim olunurdu. Dualizmə(İkililik) qarşı çıxan Breton qadağan  kimi görünən şeyləri sürrealizmdə birləşdirməyə çalışırdı.

Breton sənətin siyasətdən ayrılmayacağına inanardı. 1925-də Fransa-Mərakeş müharibəsində, Luis Araqon və Pol Eluardla birlikdə Kommunist Partiyasının ideyalarını müdafiə etdi. Sonra 1927-də birlikdə partiyaya girdilər. 1935-də, sürrealizmin azad bir inqilabçı hərəkət olmasına inanan Breton partiyadan uzaqlaşdı. 1938-də getdiyi Meksikada Lev Trotskilə birlikdə Azad İnqilabçı Sənət Federasiyasını qurdu. 1930-da "İkinci Sürrealizm Manifesti"ni nəşr edərək hərəkətin nəzəriyyəsini inkişaf etdirdi. Və Antonin Artoud, Robert Desnos və Filippe Şopoltu hərəkətdən çıxardığını açıqladı. Onlar, Çilarda nəşr etdikləri Un Cadavre (Bir Cəsəd) adlı praşurada Bretonu ciddi olaraq tənqid etdilər. 1938-də, Parisdə təşkil edilən və 14 ölkədən 70 sənətçinin iştirak etdiyi Beynəlxalq Sürrealizim Sərgisi, axımın ən yüksək  nöqtəsi oldu. Fransanın işğalından sonra 1941-də Nyu-yorka getdi. Orada Maks Ernst, Marcel Duşam və David Hare ilə birlikdə VVV adlı bir jurnal nəşr etdi. Bir silsilə konfrans verdi. 1942-də "Üçüncü Manifestə Giriş"i nəşr olundu. 1946-da Parisə qayıtdı. II Dünya Müharibəsindən sonra ekstentializmin yayılmasiyla sürrealizm təsirini itirdi. Amma Breton ölənə qədər sürrealizmi müdafiə etdi.

## Xarici keçidlər
Moris Jarr

**Moris Jarr** (**Maurice Jarre**; ) — bəstəkar.

## Həyatı
13 sentyabr 1924-cü ildə Fransanın Lion şəhərində dünyaya göz açmışdır. O, 1952-ci ildə ilk bəstəsini etmişdir. 1960-cı ilin ortalarında ABŞ-də məskunlaşmışdır.

Moris Jarr "Allahın elçisi Məhəmməd" (The Message) filminin musiqisini də bəstələmişdir. 3 övlad atası olan Moris Jarr sonuncu dəfə Berlin festivalında musiqidəki nəaliyyətlərinə görə, "Qızıl ayı" mükafatına layiq görülmüşdür.

Moris Jarr filmlər üçün bəstələdiyi musiqilərinə görə 3 dəfə Oskar mükafatı almışdır. Xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkən bəstəkar 29 mart 2009-cu ildə səhər vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
# Kolleksiyaçı (film, 1965) / The Collector
# Qırmızı günəş (film, 1971) / Red Sun
# Allahın elçisi Məhəmməd (film, 1976) / The Message
# Çöl aslanı (film, 1981) / Lion of the Desert
# Ruh (film, 1990) / Ghost

## İstinadlar
Çaxırlı (İmişli)

**Çaxırlı** — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun Məzrəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Mil düzündədir.

## Əhalisi
Kənd əhalisinin sayı 1646 nəfərdir ki, onun da 797 nəfəri kişi, 849 nəfəri isə qadındır.

## İstinadlar
Anders Foq Rasmussen

**Anders Foq Rasmussen** (, ) — Danimarka siyasətçisi, 2009–2014-cü illərdə NATO-nun baş katibi. 27 noyabr 2001-ci ildən 5 aprel 2009-cu ilədək Danimarkanın 48-ci baş naziri, 1987–1992-ci illərdə Poul Şlüterin kabinetində vergilər naziri. 1998-ci ildən Danimarka Liberal Partiyası — "Venstre"nin üzvü və 2001–2009-cu illərdə partiyanın sədri.

## İstinadlar
Sulu xingal

**Sulu xingal** — Azərbaycanın milli xörəklərindən biri. Digər adı **xəngəl**dir. Azərbaycanın qərb hissəsində daha məşhurdur.

## Lazım olan ərzaqlar
Qoyun əti — 163q, 1-ci nö buğda unu — 40q, yumurta — 1/5 əd., noxud — 25q, baş soğan — 25q, şərab sirkəsi — 10q, keşniş və şüyüd — 10q, quru nanə — 10q, duz, istiot.

## Hazırlanma qaydası-1
Xıngalı əvvəldən hazırlamaq olar. Xəmir düşbərə kimi hazırlanır və eləcə də kəsilir. Kvadratlar taxtanın üstünə yığılır və qurudulur. Sonra onları ölastik və ya şüşəli qaba yığıb, ağzını bərk bağlamaq lazımdır. Noxud axşamdan soyuq suda isladılır və səhər yarımçıq bişirilir.

Ət balaca hissələrə kəsilir, yuyulur, qazana qoyulub üstünə su tökülür, bir baş soğan salınır. Köpik yığılır. Ət bişəndən sonra başqa bir təmiz qazan gətirilir, ətin suyu susgəcdən oraya süzülür. Ət də bu qazana qoyulur. Noxud əlavə olunur, sonra tomat pastası və 4 ovuc xingal. Xingəl bişənədək bir baş soğan təmizləyin, xırdalayın və qızılı qızardın. Şorbanı boşqaba töküb qızarılmış soğani əlavə edin və üstünə nanə tökün. Süfrəyə sirkənin içində xırdalanmış sarımsaqla verilir.

## Hazırlanma qaydası-2
Ətin döş, kürək və ya bel hissəsi götürülüb bişirilir və sümükdən ayrılır. Ayrıca olaraq əvvəlcədən 3–4 saat isladılmış noxud bişirilib bulyona qatılır. Un, yumurta və sudan xəmir yoğrulur, 1 mm qalınlığında yayılır və 2x3 sm ölçüdə kəsilib qaynar bulyonda bişirilir. Hazır olana yaxın üzərinə yağda qızardılmış göyərti qatılır. Süfrəyə verilən zaman üstünə quru nanə səpilir, yanına ayrıca sirkə qoyulur.

## İstinadlar
Şəki qalası (Sünik)

**Şəki qalası** – Ermənistan respublikası ərazisində qala-şəhər.

Qala Qarakilsə rayonu (dəyişdirilmiş adı Sisiyan) ərazisində, Bazarçayın sahilində, Darvaztəpə dağının zirvəsində yerləşir. Şəki qalası Azərbaycanda eramızdan əvvəl VII–V əsrlərdə məskunlaşan Saka (Şaka, Saklar) adlı türk tayfasının adını qoruyub saxlayıb və qalanın da əsasının saklar tərəfindən qoyulması faktını da sübut edir. Son tədqiqatlar göstərmişdir ki, vaxtilə həmin ərazidə mərkəzi Şəki qalası olan vilayət mövcud olmuşdur. Şəki qalası Qafqaz albanlarından olan knyaz Səhl ibn Sunbatın əsas iqamətgahı kimi, Babək Xürrəmidinin də süqutunun şahididir. Şəki qalası həm də Qızıl Arslanla Nizami Gəncəvinin görüş yeridir.

## İstinadlar
Boyard qalası

**Boyard qalası** — Atlantik okeanı sahillərində yerləşən, Fransaya məxsus daşlı qala.

## Tarixi
Boyard fransızcadan boyar, boyard, bəzən isə, Bayyard, boyyard kimi də tələffüz olunur).  Bu “Daş fort(qala) –  Atlantik okeanında, Fransanın Antioş boğazında, İl-d-Eks və Oleron adaları arasında inşa edilmişdir.

Bu möhtəşəm tikilinin inşasına 1801-ci ildə başlanılmış, 1857-ci ildə başa çatdırılmışdır. Adada tikilmiş bu qalanın inşası hələ uzaq keçmişdə, 1666-cı ildə nəzərdə tutulmuşdur. Hələ o zamanlar da qalanın inşası hərbi məqsədlər üçün, hərbi mövqe üçün nəzərdə tutulurdu. Qalanın tikilməsi, yadellilərin dəniz hücumlarının qarşısını almaq məqsədi daşıyırdı.
1801-ci ildə qalanın tikintisinə başlayarkən ustalar problemlərlə üzləşmişlər. Belə ki, özül üçün dənizin dibinə qoyulmuş iri daş bloklar, az bir müddətdən sonra ağırlığından dənizin dibinə, quma batırdı. Bu səbəbdən qalanın inşası 1809-cu ildə dayandırılır. Sonradan, yəni 1837-ci ildə, I Lui-Filippin hakimiyyəti dövründə bu qalanın yenidən tikintisinə başlanmışdır. Bu Fransa ilə İngiltərə arasındakı münasibətlərin yenidən kəskinləşdiyi bir dövrə təsadüf edirdi.
1913-cü ildə Fortun hərbi qala kimi istifadəsi dayandırılır. Oradakı silahların hamısı satılır. İkinci Dünya müharibəsi zamanı “Faşist Almaniyası” Fort Boyardı  atıcılıq təlimi yeri kimi istifadə etmiş və bu qalada böyük dağıntılara səbəb olmuşdur. Sonrakı 20 il ərzində isə Boyard tam nəzarətsiz qalmış, demək olar ki, tamamilə dağılmaq təhlükəsilə üzləşmişdir. 1962-ci ildə Fort Boyard 7.500 frank dəyərində qiymətləndirilərək auksiona çıxarılmışdır. Auksionda əsas mübarizə “Boyardın dostları” təşkilatı ilə dantist Erik Ert arasında olmuşdur. Sonda “Boyardın dostları”ndan 3.000 frank artiq (28.000 frank) ödəməklə Erik Ert qalanı özəlləşdirir. Amma qalanı təmir etdirib, tam bərpa etdirmək üçün onun  vəsaiti çox az olur. Yenə də Fort Boyard uçulub – dağılmaq təhlükəsilə üz-üzə gəlir.  Erik Ert Boyardı yenidən auksiona çıxarmaq məcburiyyətində qalır. 1972-ci ildə Fort Boyard yenidən 1,2 milyon frank dəyərində auksiona çıxarılır. Qiymətin çox baha olduğundan qalaya sahib çıxan olmur...
Sonralar, 1980-ci ildən başlayaraq, televiziya şirkətləri və kinostudiyalar məcaralı verilişlər və filmlər çəkilişi məqsədilə Ford Boyarda maraq göstərməyə başlayırlar. Bu zaman  Fransanın Ticarət Palatası qalanın təmiri və bərpasını öz öhdəsinə götürür. Sonradan isə götürdüyü öhdəlikdən boyun qaçıraraq, təmir-bərpa işlərindən imtina edir.
1989-cu ildə Erik Ert yenə Fort Boyardı hərraca çıxarır və qalanı onu 1,5 milyon franka məşhur teleprodüser Jak Antuana alır. Jak Antuan  özünün yeni şou-proqramı üçün bu qalanı alır.

## Həmçinin bax

* Bastiliya qalası

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan Milli Esklopediyası 
* Google maps də Boyard qalası
Düşbərə

**Düşbərə** (, , , , ) — Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərq və Cənubi Qafqaz ölkələrinə aid xörək.

## İstinadlar

## Mənbə
* Düşbərə 

## Həmçinin bax
Mavi

**Mavi** – rənglərdən biri. Soyuq, sakit, bir az passiv rəngdir. O təmizliyi, ağlı və incəliyi tərənnüm edir. Həddindən artıq mavi rəng tənbəllik, süstlük yaradır. Mavi çinlilər üçün matəm, braziliyalılar üçün hüzn, hindlilər üçün həqiqət rəngidir.

Mavi sülhü, sevgini ifadə edir. Xəyalpərəstlik və duyğusallıq yarada bilər. Sakitləşmək, stres atmaq, istirahət etmək üçün nəzərdə tutulan hər yerdə istifadəsi mümkündür. Yataq otaqları üçün açıq rəngləri uyğundur. Daha tünd tonları isə tənbəllik yarada bilər.

## İstinadlar
Sənan Eynullayev

**Sənan Eynullayev** 1956-cı ildə Bakıda anadan olan rəssam-heykəltaraş Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini və İncəsənət Universitetini bitirib. O, 1992-ci ildən bəri İstanbulda yaşayır.

Türkiyədə çalışan azərbaycanlı rəssam və heykəltaraş Sənan Eynullayev Türkiyənin dövlət adamları və siyasətçilərinin bal mumundan heykəllərini hazırlayıb. Heykəlləri hazırlanan siyasətçi və dövlət adamları arasında Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan, İstanbul valisi Müəmmər Gülər, İstanbul əmniyyət müdiri (baş polis idarəsinin rəisi) Cəlaləddin Cərrah və başqaları var. Bal mumundan olan heykəllər İstanbul Əmniyyət Müdirliyinin şəhərin Mərtər səmtindəki Polis Mərkəzində nümayiş etdiriləcək.

Türkiyədə buraxılan 2008-ci il təqvim-kataloquna azərbaycanlı rəssam Sənan Eynullayevin son illərdə çəkdiyi yağlı boya əsərləri də daxil edilib. Təqvim-kataloqun əsas sponsoru "Azərbaycan Hava Yolları" Dövlət Konserni, sifarişçiləri isə "Sontek inşaat", "Hamle petrol" şirkətləri və "APA Uniprint" nəşriyyatıdır. S. Eynullayev irihəcmli kitabının çapa hazırlandığını da bildirib: "Bir çox firma kitabımın çapına sponsorluq etmək üçün mənə müraciət etsə də, üstünlük kataloq-təqvimə sponsorluq etmiş şirkətlərə veriləcək".

İstanbulun Əsənyurd bələdiyyəsinin "Türk böyükləri" mövzusunda heykəllər ucaldıllması üçün elan etdiyi tenderdə azərbaycanlı rəssam-heykəltaraş Sənan Eynullayev qalib gəlib.

## Mənbə
Xunta

**Xunta** (isp. *junta*, tərcümədə "toplantı", "komitə") - İspaniyada və ispandilli ölkələrdə dövlət idarəetmə orqanlarını bildirən söz. Lakin, bu söz digər dillərə də keçmiş və beynəlxalq aləmdə dövlət çevrilişi yolu ilə hakimiyyətə gəlmiş hərbi diktaturaları bildirmək üçün istifadə olunur. Məsələn, Pinoçet xuntası, yunan hərbi xuntası ("Qara polkovniklər"), Myanma xuntası və s.
Təmizlik

**Təmizlik** — insanın sağlamlığı və təbiətin mühafizəsi üçün lazım olan vacib amil. Böyük alimlər təmizliyi aşağıdakı mövzularla tədqiq etmişdir:

# A. Y. E(bədən-paltar-qida) təmizlik
# Ev (mətbəx-hamam-ayaqyolu) təmizliyi
# Ətraf mühit (tullantıların uyğun şəkildə uzaqlaşdırılması) təmizliyi
# Kifayət qədər təmiz suyun təmin edilməsi.

## Fərdi təmizlik
Fərdi təmizlik deyiləndə bədən təmizliyi nəzərdə tutulur. Buradan da cilt, əl, ağız, burun, göz təmizliyi, saç, dırnaq, qoltuqaltı, üz, diş və ayaq baxımı nəzərdə tutulur. Dünya Səhiyyə Təşkilatının bədən təmizliyi, əl təmizliyi, ağız və diş baxımının əhəmiyyəti və mühafizəsi yollarına aid materiallar mövcuddur. Ancaq Dünya Səhiyyə Təşkilatının dırnaqların yoluxucu xəstəliklərdəki təsirinə, tüklərin təmizliyinə və yoluxucu xəstəliklərdəki roluna aid ciddi nəşrləri yoxdur.

Fərdi təmizliyə baxmayaraq insan ətrafdan xəstəlik tapa bilər. İnsan nə qədər təmiz olursa olsun, ətraf mühiti təmiz olmasa, heç bir şeyə toxunmasa belə hava, külək, böcəklər və digər daşıyıcılar üzündən xəstələnə bilər.

## Ətraf mühitin təmizliyi
Ətraf mühitin təmizliyini bu başlıqlar altında toplaya bilərik:

# Paltarın təmizliyi
# Qidanın təmizliyi (yaxın ətraf mühit)
# Ev təmizliyi
# Küçə, həyət, məhəllə, şəhərin təmizliyi (uzaq ətraf mühit)
# Kifayət qədər su təmini

Dünya Səhiyyə Təşkilatı təmiz və yetərli suya çatma haqqını əsas insan haqqı qəbul etmişdir: "Bütün insanların sosial və iqtisadi vəziyyəti nə olursa olsun, təməl ehtiyaclarını qarşılayacaq təmiz və yetərli miqdarda içməli su əldə etməyə haqqı vardır." (Birləşmiş Millətlər Konfransı, 1977)

## Mənbə
* Sürətli ev təmizliyi
* ƏTRAF MÜHİTİN TƏMİZLİYİ
Su pərisi

**Su pərisi** – belindən yuxarısı dişi bir insan görünümündə olan amma eyni zamanda bir balıq quyruğuna sahib mifoloji varlıq. Həmçinin bir heraldika məxluqudur. Obrazı "Min bir gecə" nağıllarında da var. Eləcə də Varşava və Norfolk (ABŞ) şəhər gerblərində təsvir edilib.

## İstinadlar
Saqareco

**Saqareco** — Gürcüstanda şəhər. Kaxetiya regionunda yerləşir. Tbilisidən 58&nbsp;km şərqdə yerləşir, əhalisi 2014-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən 10.871 nəfərdir. Tarixi mənbələrdə ilk dəfə onun adı 11-ci əsrdə Tvali kimi keçmişdir. 1962-ci ildə şəhər statusunu əldə etmişdir. İqlimi mülayim-kontinentaldır, illik yağıntı miqdarı isə 500–700&nbsp;mm civarındadır. Şəhərdəki təsərrüfat üzüm emalı müəssisələrindən ibarətdir. Şəhərdə cəmi 3 çaxır istehsal edən müəssisə var.

## Qaynaq
Əsli Aybars

**Əsli Aybars** () — Türkiyə teatr və kino aktrisası. 25 may 1972-ci ildə İstanbul şəhərində anadan olmuşdur. 
1990 - 1994 cü illər arasında Memar Sinan Universitetinin Dövlət Konservatoriyasının Teatr bölümünü bitirmişdir.

## Karyerası
### Bədii filmləri

### Televiziya serialları

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Facebook: Ayslı Aybars — Fan Club
Tabasaran rayonu

**Tabasaran rayonu** — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında inzibati ərazi vahidi.

Sahəsi 792&nbsp;km², əhalisi 2010-cu ildə aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən 52,886 nəfərdir.

## Rayondakı kəndlər
Rayondakı bütün yaşayış məntəqələri kənd tiplidir və aşağıdakılardır :
*Afna
*Akka
*Buxnaq
*Burğankənd
*Canaq (əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir.
*Cantil
*Cuğdil
*Culcaq
*Cuxdıq
*Culcinif
*Culi
*Сurtil
*Çulat
*Çurdaf
*Dağnı
*Dərvaq (əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir)
*Düvək
*Ərak (əhalisi qismən azərbaycanlılardan ibarətdir)
*Ərkit (əhalisi qismən azərbaycanlılardan ibarətdir)
*Firqil
*Gəlinbatan
*Güxrəg
*Hasiq
*Huriq
*Huvliq
*Xapil
*Xarxni
*Xələq
*Xənəq
*Xərəq
*Xili (əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir)
*Xuçni (əhalisi qismən azərbaycanlılardan ibarətdir)
*Xustil
*Kulif
*Kuvaq
*Kürək
*Gisiq
*Güxrəq
*Qumı
*Qurxun
*Licə
*Ləxə
*Məhrağa (əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir)
*Niçrəs
*Pənceh (əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir)
*Piliq
*Ruquj
*Ruşul
*Sertil
*Sikə
*Sikuh
*Sirtıç
*Şillə
*Tatil
*Tinit
*Turaq
*Turuf
*Uluz
*Urziq
*Uşniq
*Veçrik
*Yağdıq
*Yekraq (əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir)
*Yerquliq
*Yergünəq
*Yeni Licə
*Yersi (əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir)
*Zil (əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir)

## Əhalisi
Tabasaran rayonun ən iri yaşayış məntəqələri Xuçni (3,397 nəfər) və Sirtiç (3,909 nəfər) kəndləridir. Bu kəndlərdə əhalinin əksəriyyətini Tabasaranlılar təşkil edir. Rayonun inzibati mərkəzi Xuçni kəndidir. Rayonun əhalisi əsasən Tabasaranlılardan (79.1%) və Azərbaycanlılardan (18.4%) ibarətdir.

### Etnik tərkibi

## Xarici keçidlər
*Табасаранский информационный портал 

## İstinadlar
İspaniyada vətəndaş müharibəsi

**İspaniya vətəndaş müharibəsi** (isp. *Guerra Civil Española* və ya *Guerra de España*) (17 iyul 1936 — 1 aprel 1939) – solçu siyasi qüvvələr (respublikaçılar, loyalistlər), digər tərəfdən isə general Fransisko Frankonun rəhbərlik etdiyi sağçı, millətçi, mühavizəkarlar arasında baş verən və sonda üsyançı qüvvələrin qələbəsi ilə sona çatan münaqişə. Nəticədə İspaniyada respublika quruluşu devrilmiş, İkinci İspaniya Respublikası sona çatmış və general Frankonun rəhbərlik etdiyi diktatura rejimi qurulmuşdur.

## Tərəflər, səbəb və nəticələri
Milliyətçi general Frankoya Almaniya, İtaliya və Portuqaliya, respublikaçılara isə SSRİ, Meksika və ilk dövrlərdə Fransa hərbi, iqtisadi və siyasi dəstək verirdilər.

Respublikaçıların sıralarında mərkəzçilər, stalinistlər, sosialistlər, eyni zamanda çoxluq təşkil edən anarxist inqilabçılar yer alırdı. Onları əsasən Asturiya və Kataloniya kimi sənaye bölgələrinin əhalisi dəstəkləyirdi.

Millətçilərə monarxist-karlistlər, monarxist-alfonsistlər, falanqistlər, "CEDA" (*La Confederación Española de Derechas Autónomas*) partiyasının tərəfdarları, katolik və konservativ təşkilatların nümayəndələri daxil idilər. Katolik kilsəsi də onlara açıq dəstək göstərirdi. Respublika əleyhinə döyüşən ispanlar öz mübarizələrini anarxizm və allahsızlığa qarşı "səlib yürüşü" kimi qəbul edirdilər. Frankoya əsas dəstək verən bölgələr Navarra və Qalisiya əyalətləri, Burqos və Salamanka şəhərləri idi.

Ernest Heminquey, Corc Oruell, Marta Gellhorn və Robert Kapa kimi məşhurların əsərləri sayəsində bu münaqişə daim qərb cəmiyyətlərinin diqqət mərkəzində olmuşdur.

Üç il davam edən və İspaniyada böyük itkiyə səbəb olan vətəndaş müharibəsi 1 Aprel 1939-cu ildə milliyətçilərin qələbəsi ilə başa çatmışdır. Müharibəni­n sonunda İspaniyada Frankonun 1975-ci ildəki ölümünə qədər sürən diktatorluq dövrü başlamışdır. Burbon sülaləsinin monarxiyası bərpa edilmişdilir.

## İstinadlar
Lesya Ukrainka

**Lesya Ukrainka** () — ukraynalı şairə.

## Həyatı
Lesya Ukrainka dvoryan ailəsində doğulmuşdur. Anası Olyona Pçilka yazıçı idi. Uşaqlıqdan sümük vərəminə tutulan Ukrainka uzun illər Krımda, Gürcüstanda, İtaliyada və Misirdə yaşamalı olmuşdur. Əsasən tarix-filologiya ev təhsili almış, bir neçə əcnəbi dil öyrənmişdir. Yaradıcılığına Taras Şevçenkonun güclü təsiri olmuşdur.

"Nəğmələrin qanadında" (1893), "Düşüncələr və arzular" (1899), "Əks-səda" (1902) şeir toplularında bütün xalqların ictimai və milli azadlığı uğrunda mübarizəyə çağırış ruhu hakimdir. "Babil əsiri" (1903), "Katakombalarda", "Payız nağılı" (hər ikisi 1905) poemaları, "Meşə nəğməsi" (1912, tamaşası 1918) dramı mifoloji və tarixi süjetlərlə səsləşir. Anadan olmasının 100 illiyi Ümümdünya Sülh Şurasının qərarı ilə qeyd edilmişdir.

Lesya Ukrainka 1913-cü il avqust ayının 1-də Gürcüstanda vəfat edib, Kiyevdə dəfn olunub.

Bakının Qaradağ rayonunda abidəsi var.

## Əsərləri
* Şerlər. Bakı: 1964
* Su pərisi (poemalar). Bakı: 1982

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Украинская поэтесса Леся Украинка (уральский мрамор 0,34 x0, 40x1, 41) автор, известный украинский скульптор Николай Шматько
İclal Aydın

**İclal Aydın** — Türkiyə teatr və kinoaktrisası.

## Həyatı
14 sentyabr 1971-ci ildə Nevşəhərdə anadan olmuşdur. Kürd kökənli ata ilə çərkəz kökənli ananın övladıdır. Ankara Universiteti Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsi Teatr aktyorluğu ixtisasına qəbul oldu. 1990 ilində Berlinə köçdü ve 6 il ərzində müxtəlif rollarda, dramaturg olaraq işlədi.

### Maraqlı faktlar
* Boyu : 165 sm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* tac.az : İclal Aydının şəkilləri və şerləri 
* Haydi.net : İclal Aydının fotoğrafları
* İclal Aydın Hayran Sitesi 
* diziler.com : İclal Aydının biografisi ve videoları
* tumgazeteler.com : İclal Aydın hakkında ulusal basında çıkan tüm haberler
Özgə Borak

**Özgə Borak** (; ) — Türkiyə teatr və kino aktrisası. 14 fevral, 1982-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. İstanbul Dövlət Konservatoriyasının Teatr bölümünü bitirmişdir. 22 aprel 2012-ci ildə aktyor Ata Dəmirərlə ail qursa da 12 noyabr 2014-cü ildə boşanmışdırlar.

## Filmləri
* İstanbullu Gelin — 2017–2018
* Kırgın Çiçekler — 2016
* Dedemin Fişi (Nurgül) — 2016
* Eyvah Eyvah 3 (Müjgan) — 2014
* Bir Yastıkta (Ahsen) — 2013
* Eyyvah Eyvah 2	(Müjgan) — 2011
* Eyvah Eyvah (Müjgan) — 2010
* Küçük Kadınlar (Eylül) — 2009–2010
* Eşref Saati (Reyhan) — 2007–2009
* Ihlamurlar Altında (Elif) — 2005–2007
* Ömer Seyfettin : Fon Sadristsyn Karısı ve Oğlu — 2005
* Sultan Makamı (Nazlım) — 2003–2004
* Kara Gün — 2003

## İstinadlar
Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi

**Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi** — Azərbaycan memarlıq tarixində özünəməxsus yeri və əhəmiyyəti olan məktəblərdən biri. Şirvanşahlar dövlətinin Kəsranilər sülaləsi zamanı möhkəmlənməsi və beləliklə, inşaat üçün əlverişli şərait yaranması yerli memarlıq məktəbinin çiçəklənməsi üçün zəmin yaradır. Şirvanşahlar dövlətinin ərazisi təbii inşaat daşlarıyla zəngin olduğu üçün bu ərazidə hələ qədim dövrdən başlayaraq əhəng  daşı bir inşaat materialı və binaların bəzəyində oyma şəklində tətbiq edilən yeganə material idi.

Şirvan-Abşeron memarlığının üslub xüsusiyyətləri daş və onun üzərində tətbiq edilən ornamental oymanın birlikdə təsiri əsasında formalaşmışdır. Gözəl yerli daşın diqqətlə yonulması və onun səthinin hamarlanması Şirvan tikililərinin hörgüsünə xüsusi bir görkəm verir. Belə hörülmüş səthlərin üzərində yerləşdirilən zərif daş oymaları kompozisiyanın gözə çarpan hissələrində mərkəzləşdirilir və öz bədiiliyi ilə diqqəti cəlb edir. Şirvan memarlığının belə bir istiqamətdə inkişafı burada kompozisiyaların sadəliyini müəyyənləşdirmiş, əsas diqqət isə ayrı-ayrı ünsürlərin dürüst şəkildə işlənməsinə verilmişdir.


Fayl:Rəhimə xanım məscidi.jpg|Nardaran məscidi
Fayl:Qoşa minarəli məscid. Şamaxı şəhəri.JPG|Şamaxı Cümə məscidi
Fayl:Şirvanşahlar saray kompleksi.jpg|Şirvanşahlar sarayı
Fayl:Восстанавливаемый Ханский дворец.jpg|Dərbənd xan sarayı
Fayl:Kələxana türbələri.jpg|Kələxana türbələri
Fayl:Ramana castle.jpg|Ramana qalası



## Həmçinin bax
*Bakı qalası
*Qız qalası
*Diribaba türbəsi
*Sınıqqala məscidi
*Nardaran məscidi