open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ornithion brunneicapillus

**Ornithion brunneicapillus** (*Qəhvəyibaş tirannulet*) — "Tyrannidae" fəsiləsinin "Elaeniinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü.

## Təsvir

"Ornithion brunneicapillus" təxminən 8 sm (3,1 düym) uzunluğunda və 7-8 qram (0,25-0,28 uns) ağırlığındadır. Bu, ucu biz şəkilli dimdiyi olan kiçik bir milçəkqapandır. Erkək və dişi fərdlərin lələkləri eynidir. Yetkin fərdlərin başının üstü qəhvəyi-zeytun rəngdən tünd qəhvəyiyə qədər dəyişir, alın hissəsi, göz ətrafı və üst göz xətti ağ rəngdədir. Üst hissələri zeytun rəngindədir. Qanadları və quyruğu tünd zeytun rəngdədir. Alt hissələri parlaq sarı rəngdədir, sinə və yan tərəflərində zəif zeytun zolaqlar var. Hər iki cinsin gözləri qəhvəyi, dimdiyi qara və qövs şəkilli üst çənəsi, ayaqları və pəncələri isə tünd boz rəngdədir. Cavan fərdlərin başının üstü daha zeytun rəngli, üst göz xətti daha az aydın, qanad örtüklərinin ucları daha açıq rəngli və alt hissələri daha solğun sarı rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pellorneum fuscocapillus

**Pellorneum fuscocapillus** (*Qəhvəyibaş pəncələk*) — "Pellorneidae" fəsiləsinə aid bir quş növü.

## Təsvir

"Pellorneum fuscocapillus" kiçikdən orta ölçülü bir pəncələkdir, uzun quyruğu ilə birlikdə 16 sm (6,3 düym) uzunluğa çatır. Üst hissələri qəhvəyi, alt hissələri isə zəngin darçını rəngindədir. Başının üstü tünd qəhvəyi rəngdədir. Qəhvəyibaş pəncələklərin qısa və tünd rəngli dimdikləri var. Əsas qidası həşəratlardır. Onları üstünlük verdiyi sıx bitkilik ərazilərdə müşahidə etmək çətin olsa da, digər pəncələklər kimi, bu quşlar da səsli olurlar və xarakterik çağırışları tez-tez onların mövcudluğunu göstərən ən yaxşı göstəricidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ahaetulla nasuta

**[[Ahaetulla]] nasuta** — Həmçinin "Şri-Lanka yaşıl tənək ilanı" və "uzunburun qamçı ilanı" kimi tanınan, Şri-Lankaya endemik olan zəhərli, incə yaşıl ağac ilanı.

## Yayılması
"A. nasuta" taksonomiyası ilə bağlı uzun sürən qarışıqlığa görə, bu növ bir vaxtlar Şri-Lankadan Qərb Ghats daxil olmaqla Hindistan yarımadasına və hətta Cənub-Şərqi Asiyada ayrı bir populyasiyaya qədər böyük bir areala sahib olduğu düşünülürdü. Lakin, son filogenetik tədqiqatlar bu növün parafiletik olduğunu və taksonomik təftişə ehtiyac duyduğunu müəyyən etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acrochordus

**Acrochordidae** ilanı — Əsasən "qabar ilanı", "Java qabar ilanı", "fayl ilanı", "fil xortumlu ilanı" və ya "itüzlü ilan" kimi tanınan, "**Acrochordus**" cinsinə aid monotipik bir fəsilə. Hazırda üç növ tanınır.

## Təsvir

Hamısı tamamilə su həyatı keçirir, digər ilanların əksəriyyətində olan geniş qarın pulcuqları yoxdur və dorsal olaraq yerləşmiş gözlərə malikdir. Onların ən diqqətəlayiq xüsusiyyəti dəri və pulcuqlarıdır. Dəri boş və torbalıdır, elə təəssürat yaradır ki, ilan üçün bir neçə ölçü böyükdür və pulcuqlar üst-üstə düşmək əvəzinə, ümumi adlarına səbəb olan kiçik piramidal çıxıntılardır.
Bu tip ilanlar pusqunçu yırtıcılardır, çayların, axınların və estuarilərin dibində gizlənirlər və balıqların yaxınlaşmasını gözləyirlər, hansı ki, onlar öz bədən dolamları ilə tuturlar. Kobud pulcuqlar selikli təbəqəyə baxmayaraq, balığı tutmağa imkan verir. Yetkinlər 60 sm ilə 2.43 m arasında uzunluğa çatır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vipera ursinii

**Vipera ursinii** — "Viperidae" fəsiləsinin "Viperinae" yarımfəsiləsinə aid zəhərli bir ilan növü. Nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan çox nadir bir növdür. Bu növ ümumiyyətlə "çəmən ilanı", "Ursini ilanı" və ya "çəmən gürzəsi" adlanır. Fransada, İtaliyada, eləcə də Şərqi Avropanın böyük bir hissəsində tapılır. Bir neçə yarımnövü tanınır.

## Təsvir

"V. ursini" yetkinləri orta hesabla quyruq da daxil olmaqla ümumi uzunluğu 40–50 sm (15.75–19.69 düym) olur, baxmayaraq ki, ümumi uzunluğu 63–80 sm (24.8–31.5 düym) olan nümunələr də qeydə alınıb. Dişilər erkəklərdən daha böyükdür. Bəzən "V. aspis" və ya "V. berus" ilə qarışdırılsalar da, aşağıdakı xüsusiyyətlərinə görə onlardan fərqlənirlər. Avropanın ən kiçik gürzəsi olan bu ilan, qalın bir gövdəyə, dar bir başa və kobud bir görünüşə malikdir. Burun yuxarıya doğru çevrilməmişdir. Başın üstündə həmişə bir neçə böyük pulcuq və ya lövhə var. Görkəmli dərəcədə qabarıq dorsal pulcuqlar yalnız 19 cərgədədir və tez-tez aralarındakı qara dəri görünür. Qara ilə haşiyələnmiş tünd dalğalı dorsal zolağı olan boz, qəhvəyi və ya sarımtıl rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Trimeresurus albolabris

**Trimeresurus albolabris** — "Ağdodaqlı çuxur ilanı" və ya "ağdodaqlı ağac ilanı" kimi tanınan zəhərli bir çuxurbaş ilan növü. Cənub-Şərqi Asiyaya endemikdir.

## Təsvir

Erkəklərin maksimum ümumi uzunluğu 600 mm (24 düym), dişilərin 810 mm (32 düym); erkəklərin maksimum quyruq uzunluğu 120 mm (4.7 düym), dişilərin 130 mm (5.1 düym). Baş pulcuqları 10–11(12) üst dodaq pulcuğundan ibarətdir, birincisi qismən və ya tamamilə burun pulcuğuna birləşmişdir. Baş pulcuqları kiçik, bərabər, zəif üst-üstə düşən, hamar və ya zəif qabarıqlıdır. Supraokulyarlar dardır (bəzən böyüdülmüş və bölünməmiş) və aralarında 8–12 interokulyar pulcuq var. Temporal pulcuqlar hamardır. Bədənin ortasında 29 (nadir hallarda 19) uzununa dorsal pulcuq cərgəsi var. Ventral pulcuqlar erkəklərdə 155–166, dişilərdə 152–176-dır. Subkaudallar cüt, erkəklərdə 60–72, dişilərdə 49–66-dır. Hemipenislər tikanlı deyil.
Rəng nümunəsi: yuxarı hissəsi yaşıl, gözlərin altındakı başın tərəfi sarı, ağ və ya açıq yaşıl rəngdədir və başın qalan hissəsindən xeyli açıqdır. Qarın aşağı hissəsi yaşıl, sarımtıl və ya ağdır. Bütün erkəklərdə yüngül bir ventrolateral zolaq var, lakin dişilərdə yoxdur. Quyruğun ucu qəhvəyi ləkəli deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Combat 18

**"Combat 18"** (qısaca "C18") — 1992-ci ildə Britaniya Milli Cəbhəsi ilə "Chelsea Headhunters" fanat qrupu arasında bağlanan razılaşmadan sonra neonasist "Blood and Honour" təşkilatı tərəfindən qurulan Britaniya sağçı radikal terror təşkilatı. Təşkilat üzvləri immiqrantların, "Avropa görünüşlü olmayan" insanların və C18-in digər üzvlərinin qətllərində şübhəli bilinir. 18 rəqəmi nasist mühitində Adolf Hitlerin adına işarədir (1 — "A" hərfi, 8 — "H" hərfi). "Combat 18" üzvlərinin Britaniya həbsxana xidmətində və polis sistemində işləməsi qadağandır.

## Tarixi
1992-ci ilin əvvəllərində ifrat sağçı Britaniya Milli Partiyası (BNP) öz tədbirlərini antifaşistlərdən qorumaq məqsədilə "Combat 18"i rəhbər qrup kimi formalaşdırmışdır. Təşkilatın qurucuları Çarli Sarcent və Harold Kovinqton olmuşdur. Qrupun yaradıcıları Vilyam Pirsın ideyalarından təsirlənmişdir.

C18 qısa müddətdə immiqrantlara, etnik azlıqlara və solçulara qarşı zorakılıq təhdidləri ilə ölkənin diqqətini cəlb etmişdir. 1992-ci ildə siyasi rəqiblərin şəkillərini, adlarını və ünvanlarını özündə əks etdirən "*Redwatch*" jurnalını nəşr etməyə başlamışdır. "Combat 18" açıq neonasist qruplaşma olaraq zorakılığı müdafiə etmiş və seçkiləri rədd etmişdir. Bu səbəbdən Sarcent 1993-cü ildə Britaniya Milli Partiyasından qəti şəkildə ayrılmışdır.

## İstinadlar
Lenomyrmex

**Lenomyrmex** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid qarışqa növü.
## Ümumi məlumat
Lenomyrmex qarışqası neotropikal qarışqa nəslinə aiddir. Bu nəsil altı nadir toplanmış növü özündə birləşdirir və Kosta Rikadan Ekvadora qədər olan ərazilərdə yayılmışdır. Növlərə dəniz səviyyəsindən 1800 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə rast gəlini. Lakin onların yaşayış məskəni əsasən 1100–1500 metr yüksəklikdə məhdudlaşır.

Onların uzunluğunu təqribən 3-4 mm olur. Başları iri və gövdələri əyilmiş şəkildədir. Bığları da uzundur.

## Növləri
* Lenomyrmex colwelli Longino, 2006
* Lenomyrmex costatus Fernández & Palacio, 1999
* Lenomyrmex foveolatus Fernández & Palacio, 1999
* Lenomyrmex hoelldobleri
* Lenomyrmex inusitatus (Fernández, 2001)
* Lenomyrmex mandibularis Fernández & Palacio, 1999
* Lenomyrmex wardi Fernández & Palacio, 1999

Lenomyrmex növləri arasında kraliça təbəqəsi yalnız L. mandibularis, L. wardi və L. inusitatus üçün təsvir edilmişdir.

Lenomyrmex mandibulaların qeyri-adi morfologiyası, onların ixtisaslaşmış yırtıcı olduğunu göstərir. Bu davranış, onun nadir olması və məhdud yüksəklikdə yayılması ilə əlaqəli ola bilər. Kraliça və işçi fərdlər arasında zəif dimorfizm mövcuddur, bu da kiçik koloniya ölçülərini və  müstəqil koloniya qurmağın olmamasını göstərir. Bir araşdırmada yerdə yatan ölü ağacların və torpaq nümunələrinin diqqətlə yoxlanılması L. inusitatus-un heç bir yuvasını aşkar etməmişdir. Bu və həm işçi, həm də qanadsız kraliçaların yarpaq tullantılarından (Vinkler metodu ilə) çıxarılması faktı göstərir ki, bu növ yarpaq tullantılarında yuva qurur və yemək axtarır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*

## Xarici keçidlər
Kempfidris

**Kempfidris** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid qarışqa növü.
## Ümumi məlumatlar
Bu növ qarışqalara əsasən Braziliya, Venesuela və Ekvador da rast gəlinir.

Kempfidris cinsi 2014-cü ildə tək bir növün, K. inusualisin iş qarışqaları əsasında təsvir edilmişdir. Bu növ ilk dəfə F.Fernández (2007) tərəfindən Monomorium cinsinə aid edilmiş, lakin Myrmicinae daxilindəki daxili əlaqələr daha yaxşı başa düşülənə qədər müvəqqəti olaraq bu cinsdə qalmışdır. Kempfidris bir sıra fərqli morfoloji xüsusiyyətlərə malikdir. Kraliçalar (ana qarışqaları) və erkəklər məlum deyil.

Kempfidrisin ən diqqətçəkən xüsusiyyəti qarın ucunda yerləşən kiçik, tüklü tuberkullar və ya silindrik çubuqlardır. Bunların çoxu pygidiumun anteromedian hissəsində. Mikro-çubuqların quruluşu və onlarla əlaqəli tüklər bəzi vəzifələri yerinə yetirə biləcəyini göstərir, məsələn, vəzifə funksiyası və ya zəhərləmə zamanı mexanoresepsiya funksiyasının işə düşməsi prosesi kimi mühüm əlamətlər. Lakin daha inandırıcı izahat yalnız histoloji tədqiqatdan sonra mümkün olacaq. Bu tuberkulların funksiyası nə olursa olsun, onlar Kempfidris üçün avtapomorfik quruluş kimi görünür və digər Myrmicinae növlərində, həmçinin digər qarışqalarda yoxdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
*

## Xarici keçidlər
Eutetramorium

**Eutetramorium** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid qarışqa növü.
## Ümumi məlumatlar
Eutetramorium Madaqaskar və Komor adalarında tapılan üç növü özündə birləşdirir.

## Növləri
* Eutetramorium mocquerysi Emery 1899 – Madaqaskar
* Eutetramorium monticellii Emery 1899 – Komor adaları
* Eutetramorium parvum Bolton & Fisher, 2014 – Madaqaskar

E. mocquerysi-də kraliçə (ana qarışqa) son dərəcə sadədir (işçi kimi görünür), E. monticellii-də isə qanadlıdır. E. parvum-da tip seriyasında normal qanadsız kraliçə var. Lakin sadə və ya işçi-kraliçə arası bir nümunə də mövcuddur. Bu da sadəcə böyük ölçülü bir işçi qarışqalar ola bilər. Erkək fərdlər yalnız E. mocquerysi üçün məlumdur və bu növün erkəkləri eyni növün işçilərindən daha kiçikdir.

Bu kiçik cins C.Emeri (1899) tərəfindən iki diqqətçəkən, böyük və tünd rəngli Madaqaskar növü üçün yaradılmışdır ki, bu növlər üstəgörünüşlə Tetramoriuma bənzəyir. Əvvəlcə Emeri (1912, 1914) bu cinsin Myrmecinini qəbiləsinə aid olduğunu düşünürdü, lakin F.Aşmead (1905) və V.Vheler (1910) artıq onu Tetramoriini qəbiləsinə aid etmişdilər. Bu fikri Emeri (1915, 1924) də sonradan qəbul etdi. B.Bolton (1976) Eutetramoriumu morfoloji əsaslarla Tetramoriinidən çıxardı və müvəqqəti olaraq Myrmicini qəbiləsinə köçürdü. Bu təsnifat yaxın zamana qədər davam etdi, lakin Jansen & Savolainen (2010) tərəfindən aparılan Myrmicininin molekulyar təhlili göstərdi ki, qəbilənin monofiliyası şübhəlidir və Eutetramorium Huberia ilə bir klad təşkil edir. Philip Vard tərəfindən aparılan və hələ dərc edilməmiş daha ətraflı Myrmicinae DNA təhlili göstərir ki, Eutetramorium Madaqaskara endemik olan və Malagidris Myrmisaraka, Royidris və Vitsika cinslərini də özündə birləşdirən güclü dəstəklənən bir klada aiddir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
*Emery, C. (189.). "Formiche di Madagascar raccolte dal Sig. A. Mocquerys nei pressi della Baia di Antongil (1897–1898)." *Bullettino della Società Entomologica Italiana*, **31**, 263–290
*
*
*
*

## Xarici keçidlər
Electromyrmex

**Electromyrmex** — Dolichoderinae yarımfəsiləsinə aid nəsli kəsilmiş  qarışqa növü. 
## Ümumi məlumat
Bu nəsil yalnız bir təsvir edilmiş növü (Electromyrmex klebsi) özündə birləşdirir və Orta Eosen dövrünə aid Avropada tapılmış bir qrup fosillə məlumdur.

Electromyrmex bir neçə yetkin işçi fərdin fosil nümunələri ilə tədqiq olunub. İlk işçi fərd Baltik kəhrəbasının şəffaf bir parçası içərisində qorunub saxlanılmışdır. Bundan əlavə Litvada tapılmış Baltik kəhrəbasından daha çox işçi fərd müəyyən edilmişdir.

"Electromyrmex sp A" kimi etiketlənmiş təsvir edilməmiş bir növün işçiləri Bitterfeld kəhrəbasında tapılmışdır. Baltik kəhrəbası təxminən 46 milyon il yaşındadır və Orta Eosen dövrünün Lutetian mərhələsində yaranmışdır. Kəhrəbanın hansı bitki ailəsi tərəfindən istehsal edildiyi ilə bağlı müzakirələr davam edir. Makrofosillər və mikrofosillər Pinus növünə aid olduğunu göstərsə də, kimyəvi və spektroskopik dəlillər Agathis və ya Sciadopitys növlərini göstərir. Eosen dövründə Baltik meşələrinin paleomühiti rütubətli mülayim və subtropik adalar idi. Meşələr əsasən Quercus və Pinus növlərindən ibarət idi, meşələrin alt hissələrində isə palma kimi paratropik bitki elementləri var idi.

Nəsil və növ ilk dəfə entomoloq Villiam Morton Veeler tərəfindən 1908-ci ildə və yenidən 1910-cu ildə qeyd edilmişdir. Lakin nə 1908, nə də 1910-cu il nəşrləri nəsil və ya növün təsviri ilə müşahidə edilməmişdir, əvəzində onların daha sonra təsvir ediləcəyi qeyd edilmişdir. Veeler Electromyrmexin rəsmi təsvirini 1915-ci ildə "Baltik  qarışqaları" əsərində nəşr etdirmişdir. İlk dəfə tədqiq edilərkən, tip işçi Köniqsberq Universitetinin professoru Riçard Klebsin şəxsi kolleksiyasında idi. Klebs Veeeleri Baltik kəhrəbası qarışqaları üzərində işləməyə maraqlandıran ilk şəxs idi. 1910-cu il təsvirindən bir müddət sonra, nümunə Klebs kolleksiyasının bir hissəsi ilə birlikdə Georg-August Universitetinin Geoloji Mərkəzinə köçürülmüşdür. Rennes Universitetinin kolleksiyalarında daha iki fosil E. klebsi işçiləri kimi müəyyən edilmişdir.

Veeler tərəfindən təsvir edilən işçi fərdin uzunluğu təxminən 5.5 mm-dir. İşçi fərdlərin ümumi rəngi qara olub, bədənin əksər hissəsində gümüşü parıltı var. Böyük baş düzbucaqlı formadadır və arxa kənara doğru dairə şəkildə daralır. Gözlər böyükdür və başın ön hissəsinə yaxın yerləşir, başda tək gözlər yoxdur. Mandibulalar uzun, əsas hissədə bir qədər əyilmiş və dar formadadır. Onlar aydın əsas və çeynəmə sahələrinə ayrılmışdır və çənə kənarının bütün uzunluğu boyunca kiçik və vahid dişlər var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xocalı qətliamı günlərində eşq (roman)

**Xocalı qətliamı günlərində eşq** və ya **Xocalı qətliamı günlərində eşq; Azərbaycan maralı**, (Tr. Hocalı Katliamı günlerinde aşk) – Türk (Q. K. T. C) yazıçı Fərhad Atik tərəfindən yazılmış roman.

## Mövusu
1990-cı illər Sovet İttifaqının dağıldığı, dünyanın yenidən formalaşdığı, Balkanların çevrildiyi dövr idi. Bu dövr bir çox faciəli hadisələrin, o cümlədən kütləvi qətllərin və bəzilərinin "soyqırım" etiketli hücumlarının şahidi oldu. Dünya rifah içində yaşayanlarla, əziyyət çəkən milyonlarla məzlum insan arasında bölünmüşdü.

Məhz bu dövrdə Xocalı qətliamı baş verdi. Hazırda bir çox ölkələr və icmalar tərəfindən "soyqırım" kimi qəbul edilən Xocalıdan çoxlu danışılmamış, ürəkağrıdan hekayələr qalıb. Ferhat Atik "Xocalı qırğını günlərində sevgi" kitabında bu hekayələrdən bəzilərini oxucularına danışır.

Fərhad Atikin yazdığı "Xocalı qətliamı günlərində eşq" Destek Yayınları tərəfindən nəşr olunub.

Kitabın qabığının arxasında belə yazılıb:

"Deyəcəklərim çox şey var. Bilinməli olan daha çox şey var."

"Qırğın ortasında sevgini unutmamalıyam. Aygülü unutmamalıyam. Xocalı qətliamını unutmamalıyam. Əslində gördüklərimi, eşitdiklərimi, yaşadıqlarımı heç vaxt, heç vaxt unutmamalıyam".
 
## İstinadlar
Fərhad Atik

**Ferhad Atik** () — bir çox kitablar, romanlar, qısametrajlı filmlər, sənədli və bədii filmlər yazan türk yazıçı, ssenarist və rejissordur. Müəllif işğalçı kinorejissorların müəllifidir.

## Kitabları
* Qələm sevgi yaza bilməz, ona görə də onu kitabda tapa bilərsiniz
* Yenə sən
* Azərbaycan Maralı — Azərbaycan türkcəsi
* Şəms-i Təbrizi
* Xocalı qətliamı günlərində eşq; Azərbaycanlı Maralı
* Yenə sən
* Mandela
* Hər şeyə baxmayaraq
* Müvəffəqiyyətdə Qürur və Fəlakətdə Ümidsizliyə qalib gəlməliyik
* Qəlbində Yaxşılıq Yığanın Yolları Həmişə Aydındır
* Kimi Sevdiyini Hamının Üzündə Görürsən
* Biz Birlikdə Uğur qazandıq
* Mən heç vaxt imtina etməmişəm
* Öz Divanında Psixoanalitik
* Kristallnacht
* Sabahdan sonrakı gün
* Lambousa Krallığı
* Vaxt Varkən
* Oyuncaq Maşın
* Qoşa Liman
* Payız
* İpək Yolu
 
## İstinadlar
Nilufər Kuyaş

**Nilufər Kuyaş** (d.1954, İstanbul) — Türk yazıçı və tərcüməçi.

## Həyatı
Nilufər Kuyaş 1954-cü ildə İstanbulda anadan olub. Robert Kollecini bitirib. O, bakalavr təhsilini Amerikanın Massaçusets əyalətindəki *Vallesley Kollecində* fəlsəfə sahəsini oxuyub. Nilufər Kuyaş sosial psixologiya sahəsi üzrə Türkiyənin Boğaziçi Universitetində magistratura təhsili alıb. Təhsilini İngiltərədə doktorantura oxuyaraq davam edib.

## Karyerası
İngiltərədə yaşadığı müddətdə, 1982–1993-cü illər arasında "BBC"nin Türkiyə yayımlarında prodüser və aparıcı olaraq fəaliyyət göstərib. Kuyaş 1982-ci ildə Tomas Kunun "Elmi inqilabların quruluşu" adlı əsərini tərcümə edib. Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra "''Milliyyət"'' qəzetində "İntellektual baxış" səhifəsinin redaktoru və yazıçısı olaraq işləyib. Nilufər Kuyaş *"Tarafta"* da köşə yazarı kimi fəaliyyət göstərib. 3 il ərzində NTV — də "Kritik" adlı incəsənət və mədəniyyət proqramında fəaliyyət göstərib. O, bu proqramla 1997-ci ildə Radio və Televiziya Jurnalistləri Cəmiyyətinin "Televiziya Mükafatı" nı alıb. 

## Yaradıcılığı
Kuyaş "*Başqa həyatlar"* (2003) adlı əsəri ilə ilk dəfə ədəbiyyat həyatına qədəm qoydu. Bu kitab, 2004-cü ildə "*Memet Fuat Deneme Ödülü"* ilə mükafatlandırılıb. Ardı ilə roman və hekayələr yazıb.

## Əsərləri
* Başqa həyatlar
* Yeni başdan
* Adadaki ev
* Sərbəst düşüş
* Yox adam
* Qarasevda kitabı

## Xarici keçidlər

* K24'teki yazıları

## İstinadlar
Craspedocephalus macrolepis

**Craspedocephalus macrolepis** — "Böyük ölçülü çuxur ilanı" kimi tanınan zəhərli çuxurbaş ilan növü. Hindistanın cənub Qərbi Qat bölgəsinə endemikdir. Hazırda heç bir yarımnöv tanınmır.

## Təsvir
Uzunluğu 12 sm (4.7 düym) quyruq daxil olmaqla ölçülür.
"C. macrolepis"in üst hissəsi parlaq yaşıl rəngdədir, bəzi yerlərdə pulcuqlar arasında qaraya çalan dəri var. Bədənin hər iki tərəfində, birinci dorsal pulcuq cərgəsi boyunca uzanan sarı və ya ağ zolaq var. Üst dodaqlar açıq yaşıl rəngdədir və gözün arxasında qara bir zolaq ola bilər. Alt hissəsi açıqdır. Böyük, qabarıq və üst-üstə düşən pulcuqlar bədənin ortasında yalnız 12–15 cərgədə düzülür. 10 orta cərgədəki dorsal pulcuqlar həmişə ən böyükdür və əlavə cərgələr daha kiçik pulcuqlardan ibarətdir. Bu növdə, ümumiyyətlə ilanlarda nadir hallarda rast gəlinən dorsal pulcuq cərgələrinin cüt sayı tez-tez olur.

Başın üstündəki pulcuqlar çox böyük, hamar və üst-üstə düşəndir. Üst dodaqlarla bir neçə kiçik pulcuq cərgəsi ilə ayrılan uzunsov bir subokulyar var. 7–8 üst dodaq var, bunlardan 3-cü ən böyüyüdür.

## Həmçinin bax
* Craspedocephalus gramineus
* Craspedocephalus malabaricus
* Craspedocephalus puniceus
* Craspedocephalus strigatus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Linkoln kafedralı

**Linkoln kafedralı** və ya **Linkoln minster** () — tarixi kilsə. Rəsmi olaraq Linkoln Müqəddəs Məryəm Ana Kafedral Kilsəsi adlanan dini tikili İngiltərənin Linkoln şəhərində yerləşir. İngiltərə Kilsəsinə tabedir. Linkoln yepiskopu burda oturur və Linkoln yeparxiyasının ana kilsəsi hesab olunur. Kafedral dekan və kapitul tərəfindən idarə olunur və I dərəcəli qorunması vacib sayılan memarlıq abidəsidir.

Kafedralın ən qədim hissələri 1072-ci ilə aiddir ki, bu zaman yepiskop Remiqu de Fekamp öz kürsüsünü Temza çayı üzərindəki Dorçesterdən Linkolnə köçürmüşdür. Tikinti 1092-ci ildə tamamlansa da, 1185-ci ildə baş verən zəlzələ nəticəsində ciddi zədələnmişdir. Sonrakı əsrlər ərzində kafedral müxtəlif Qotika üslublarında yenidən qurulmuşdur və onun əhəmiyyətli hissələri Erkən ingilis dekorativ və perpendikulyar üslublarında qorunub saxlanılmışdır.

Kafedral orijinal Maqna Kartanın dörd nüsxəsindən birinə sahibdir ki, bu nüsxə hal-hazırda Linkoln qəsrində nümayiş etdirilir. Linkoln kafedralı Böyük Britaniyada döşəmə sahəsinə görə dördüncü ən böyük kafedraldır (təxminən 5,000 m²) və Liverpul kafedralı, Müqəddəs Pavel kafedralı və York Minsterindən sonra gəlir. Memarlığı alimlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Viktoriya dövrü yazıçısı Con Ruskin onun haqda danışarkən, bunları demişdir: “Mən həmişə inanmışam ki, Linkoln kafedralı Britaniya adalarında ən qiymətli memarlıq nümunəsidir və təxminən bizim digər iki kafedralımızın dəyərindədir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Lincoln Cathedral: Official Guide*, Diocese of Lincoln
* *Lincoln Cathedral*, :en:Peter B. G. Binnall, Pitkin Publishing, 
* *The Grail Chronicles*, E. C. Coleman, The History Press, 

## Xarici keçidlər

* Official website
** Lincoln Cathedral Choir & Old Choristers Association
** Friends of Lincoln Cathedral
* Interactive panoramic tour of the cathedral's interior
* Capturing Lincoln Cathedral
* A history of the choristers of Lincoln Cathedral
* Conserving the Dean's Eye window, ''Ingenia'' Magazine, December 2007
* Detailed historic record for Lincoln Cathedral
Böyük şəhərdə seks

**Böyük şəhərdə seks** (, hərfi tərcümədə *"Seks və şəhər"*) — yazıçı Kendis Buşnellin qəzet köşə yazıları və 1996-cı ildə yayımlanmış eyni adlı kitabı əsasında Darren Starr tərəfindən HBO üçün yaradılmış ABŞ romantik komediya dramı. 6 iyun 1998-ci ildə premyerası baş tutan serialın 6 yayım mövsümü ərazində 94 seriyası yayımlanmış və 22 sevral 2004-cü ildə final seriyası efirə verilmişdir.

Serialda, Nyu-Yorkda yaşayan dörd rəfiqənin həyatından bəhs edilir: qəzetdə köşə yazarı olan Kerri Bredşou (Sara Cessika Parker tərəfindən canlandırılır), seksual, liberal baxışlı ictimai əlaqələr üzrə mütəxəssis Samanta Cons (Kim Kettroll tərəfindən canlandırılır), konservativ baxışlara malik art-diler Şarlotta York Qoldenblatt (Kristin Devis tərəfindən canlandırılır) və sinik hüquqşünas Miranda Hobbs (Sintiya Nikson tərəfindən canlandırılır).

*"Böyük şəhərdə seks"* teleserialı personaj və mövzularına görə həm tərif, həm də tənqid qazanmış, sonradan isə HBO-nun məşhurlaşmasında əsas faktorlardan biri kimi dəyərləndirilmişdir. Serial bir çox mükafatlar qazanmış, o cümlədən yeddi Praymtaym-Emmi mükafatı, səkkiz Qızıl Qlobus mükafatı və üç Kino Aktyorları Gildiyası mükafatına layiq görülmüş, bir neçə dəfə bütün zamanların ən yaxşı teleserialları siyahılarına daxil edilmişdir. Yayım sindikasiyası ilə, serial, bütün dünyada yayımlanmışdır.

Serialın yayımının bitməsindən sonra, hadisələr 2008 və 2010-cu illərdə yayıma girmiş iki tam metrajlı filmdə - *"[[Böyük şəhərdə seks (film, 2008)|Böyük şəhərdə seks]]"* və *"[[Böyük şəhərdə seks 2 (film, 2010)|Böyük şəhərdə seks 2]]"* - davam etdirilmiş, The CW telekanalı isə serialın qəhrəmanlarından biri olan Kerri Bredşounun gəncliyindən bəhs edən *"[[Kerrinin gündəlikləri (serial)|Kerrinin gündəlikləri]]"* (2013-2014) prikvel serialını çəkmişdir. 9 dekabr 2021-ci ildə HBO Max tərəfindən serialın sikveli olan *"[[Və beləcə...]]"* (2021-2025) serialını təqdim etmişdir.

## İstinadlar
Lycodon capucinus

**Lycodon capucinus** — Indo-Avstraliya Arxepeleqında tez-tez rast gəlinən bir suilanıkimi ilan növü. Bu növ, onlara it dişlərinə bənzər bir burun görünüşü verən və burnunu digər ilanlardan bir qədər daha kvadrat edən böyüdülmüş ön dişlərinə görə adlandırılmışdır.

## Təsvir

Bədəni incə olan kiçik bir ilandır ki, uzunluğu bir metrdən bir az aşağıdan bir metrə qədər dəyişir. Vəhşi təbiətdə tutulan əksər nümunələr adətən bu uzunluqlardan az olur. Rəngi yeraltı həyat və meşə döşəməsi üçün uyğunlaşdırılmışdır. Bədənin üzərinə səpilən ağ və ya açıq sarı ləkələr, ləkələr və nöqtələrlə birlikdə tünd qara, qırmızımtıl-qəhvəyi və ya tünd boz çalarları onun adi rəngləridir. Boynunun ətrafında da fərqli bir ağ rəng var. Rəng nümunələri bir coğrafi yerdən digərinə dəyişir. Bu ilan növü arasında çox nadir olan albino rəngli olanlar da var. Burun yumşaq və ya qumlu torpaqda qazmaq üçün ördək dimdiyinə bənzər formada, böyüdülmüş ön dişlərlədir. Bu növ insanlar üçün nisbətən zərərsizdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Archimyrmex

**Archimyrmex** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid nəsli kəsilmiş  qarışqa növü. 
## Ümumi məlumat
Bu cins özündə dörd təsvir edilmiş növü birləşdirir: 
*Archimyrmex rostratus
* Archimyrmex piatnitzkyi
* Archimyrmex smekali və 
* Archimyrmex wedmannae.

Archimyrmex Şimali Amerika, Cənubi Amerika və Avropada tapılan Orta Eosen dövrünə aid fosillər qrupundan məlumdur. Cins əvvəlcə Ponerinae yarımailəsinə aid edilsə də, sonradan Myrmeciinae yarımailəsinə köçürülmüşdür. Hazırda isə Avstraliyadan olan müasir primitiv cins Myrmecianın əcdadı olduğu güman edilir. Buna baxmayaraq, Archimyrmex heç bir qəbiləyə aid edilmir və Myrmeciinae daxilində müəyyən edilməmiş növ kimi qəbul edilir. Bununla belə, bəzi müəlliflər Archimyrmexin Formicidae ailəsi daxilində tam hüquqlu üzv kimi təsnif edilməsi lazım olduğunu düşünürlər.

Bu qarışqalar böyük çənələri və 13.2 ilə 30 mm  arasında dəyişən bədən uzunluğu ilə xarakterizə olunur. Onlar həmçinin uzun, incə ayaqlara və uzunlaşmış sinəyə malik olub.

## Tarixi
Archimyrmex cinsi ilk dəfə Kolorado ştatının Qrin River formasiyasının incə şistlərində qorunmuş tək bir fosil əsasında təsvir edilmişdir. Fosil 1922-ci ilin iyul ayında entomoloq Vilmatte Porter Kokerell tərəfindən tapılıb. A. rostratus-un holotipinin bir tərəfi hal-hazırda Kolorado Universitetinin paleontoloji kolleksiyasında, digər tərəfi isə ABŞ Milli Muzeyində saxlanılır. 2002-ci ilə qədər əlavə on bir fosil məlum idi. Holotip ilk dəfə Kolorado Universitetinin paleoentomoloqu Teodor Dru Alison Kokerell tərəfindən öyrənilmiş və 1923-cü ildə "The Entomologist" jurnalında yeni cins və növün təsviri dərc edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Archimyrmex'' at the AntWiki&nbsp;– Bringing Ants to the World
* ''Archimyrmex'' at AntCat
Diaphoromyrma

**Diaphoromyrma** — Myrmeciinae yarımfəsiləsinə aid qarışqa növü.
## Ümumi məlumat
Diaphoromyrma yunanca diaphoros – "fərqli"/"diqqətçəkən" + myrmekos – "qarışqa" deməkdi. Bu cins yalnız Braziliyanın Bahia bölgəsində tapılmış Diaphoromyrma sofiae növünü özündə birləşdirir. Cins Solenopsidini qəbiləsindəki Allomerus və Diplomorium cinslərinə yaxın olsa da, onun bu qəbiləyə aidliyi müəyyən edilməyib.
### Yayılması və yaşayış mühiti
Bu cins yalnız Braziliyanın Bahia bölgəsində tapılmış işçi fərdlərlə məlumdur. Növ Bahianın cənub hissəsindəki rütubətli meşə zolağından toplanmış tullantı nümunələrində aşkar edilmişdir. Bu ərazi meşəli vadilərdən ibarətdir və sahil yaylasında (Barreiras Formasiyası, Üçüncü Dövr mənşəli) yerləşir. Qalıqların bitki örtüyü əsasən ilkin və ya orta mərhələdə bərpa olunmuşdur və bu ərazidə indi əsasən evkalipt ağacları üstünlük təşkil edir.

### Təsviri
Diaphoromyrma işçiləri aşağıdakı xüsusiyyətlərlə xarakterizə olunur:
* 9 buğumlu bığları və 2 buğumlu buynuz,
* Yan görünüşdə əyri gövdə,
* Yuvarlaq qarın

Bu cins Solenopsidini qəbiləsindəki Allomerus və Diplomorium cinslərinə yaxın olsa da, Myrmicinae daxilindəki yaxın əlaqələrin qeyri-müəyyənliyi səbəbindən onun qəbilə aidliyi müəyyən deyil.

Diaphoromyrma B.Bolton (2003) tərəfindən müəyyən edilmiş qəbilə taksonları ilə əlaqələndirməyi çətin edən xüsusiyyətlərə malikdir. Solenopsidini qəbiləsinə aid olan Allomerus və Diplomorium cinslərindən fərqli olaraq, Diaphoromyrma bu cinslərin diaqnostik xüsusiyyətlərinə malik deyil. Diaphoromyrma Stenammini və ya Adelomyrmecini qəbilələrinə də aid edilə bilməz, çünki bu qəbilələrin xüsusiyyətlərinə uyğun gəlmir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Bolton, B. (1987) "A review of the Solenopsis genus group and revision of Afrotropical *Monomorium* Mayr." *Bulletin of the British Museum of Natural History (Entomol.)*, **54**: 263–452.
*Bolton, B. (2003) "Synopsis and classification of Formicidae." *Memoirs of the American Entomological Institute*, **71**: 1–370.
*

## Xarici keçidlər
Dacetinops

**Dacetinops** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid qarışqa növü. 
## Ümumi məlumat
Dacetinopsun yeddi növü Kalimantan (D. cirrosus, D. concinnus, D. solivagus və D. wilsoni) və Papua Yeni Qvineya adalarından (D. cibdelus, D. darlingtoni və D. ignotus) məlumdur. Bir növ D. cirrosus, həmçinin Qərbi Malayziyanın Terenqqanu və Johor bölgələrində də rast gəlinir. Bu cins ilk dəfə D. cibdelus tip növü ilə Brown & Wilson (1957) tərəfindən Papua Yeni Qvineyanın Lae bölgəsində Vilson tərəfindən toplanmış işçi, qanadsız kraliça (ana qarışqa) və sürfələr əsasında təsvir edilmişdir. Bu cinsə aid qarışqalar ilk dəfə 50 il əvvəl Papua Yeni Qvineyanın Astrolabe Bay bölgəsində toplanmışdı, lakin nümunələr Macarıstan Təbiət Tarixi Muzeyinin kolleksiyalarında təsnif edilmədən qalmış və C.Taylor (1985) tərəfindən yenidən aşkar edilənə qədər orada saxlanılmışdır.

## Növləri
* Dacetinops cibdelus Brown & Wilson, 1957
* Dacetinops cirrosus Taylor, 1985
* Dacetinops concinnus Taylor, 1965
* Dacetinops darlingtoni Taylor, 1985
* Dacetinops ignotus Taylor, 1985
* Dacetinops solivagus Taylor, 1985
* Dacetinops wilsoni Taylor, 1985
## Qalereya

Fayl:Dacetinops cirrosus casent0172450 head 1.jpg|
Fayl:Dacetinops concinnus casent0172452 head 1.jpg| 
Fayl:Dacetinops darlingtoni casent0172455 head 1.jpg|
Fayl:Dacetinops ignotus casent0172456 head 1.jpg|
Fayl:Dacetinops solivagus casent0172457 head 1.jpg| 
Fayl:Dacetinops wilsoni casent0172458 head 1.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://eol.org/pages/88805/overview
Bothrops jararaca

**Bothrops jararaca** — "Jararaca" və ya "yarara" kimi tanınan, Cənubi Amerikada, xüsusilə Braziliyanın cənubunda, Paraqvay və Argentinanın şimalında yayılmış yüksək zəhərli bir çuxurbaş ilan bioloji növnövü. "Jararaca" xüsusi adı Köhnə Tupi dilindəki "îararaka" sözündən götürülmüşdür. Coğrafi yayılma sahəsində tez-tez rast gəlinir və ilan dişləmələrinin əsas səbəblərindən biridir. Hal-hazırda heç bir yarımnövü tanınmır.
Hipertansiya və bəzi növ ürək çatışmazlığının müalicəsində istifadə olunan angiotensin çevirici ferment (ACE) inhibitorları kimi tanınan dərmanlar, bu növün zəhərində tapılan bir peptiddən inkişaf etdirilmişdir.

## Təsvir

Bu növ incə və quruya bağlı bir ilan olub, maksimum 160 sm (63 düym) uzunluğa çata bilir, lakin orta uzunluq daha azdır.
Baş pulcuqları arasında zəif kələ-kötür olan 5–12 intersupraokulyar, 7–9 supralabial (adətən 8) və ikincisi prelakunal ilə birləşərək lakunolabial əmələ gətirən, həmçinin 9–13 sublabial (adətən 10–12) pulcuq var. Orta bədəndə 20–27 sıra dorsal pulcuq (adətən 23–25) mövcuddur. Ventralların sayı 170–216 (nadir hallarda 218), subkaudallar isə 51–71 arasında dəyişir və çoxu cütləşmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Halcyon gularis

**Halcyon gularis** (*Qəhvəyidöş balıqçıl*) — Filippinə endemik olan ağac balıqçılı növü.

## Təsvir və taksonomiya

"Ebird" onu belə təsvir edir: "Düzənlik və təpəlik açıq ərazilərdə və meşə kənarında yaşayan kifayət qədər iri bir balıqçıl. Alt hissələri və başı, yuxarı belə qədər olan hissəsi şokolad-qəhvəyi rəngdədir. Beli, quyruğu və qanadları parlaq mavi rəngdədir, böyük qara çiyin ləkələri, kiçik qara qanad ucları, ağ boğaz və parlaq qırmızı ayaqları var. Leyləkdimdik balıqçıla bənzəyir, lakin qəhvəyidöş balıqçılın alt hissələri narıncı deyil, şokolad-qəhvəyi rəngdədir. Mahnısı, təxminən bir o qədər iti notdan ibarət sürətli, enən bir sıra səslərdir və səs səviyyəsi tədricən azalır."
Əvvəllər bu növ ağboğaz balıqçılın ("H. smyrnensis") yarımnövü hesab edilirdi, lakin 2014-cü ildə "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) və "BirdLife International" tərəfindən ayrı bir növ kimi tanındı. 2022-ci ildə isə "Beynəlxalq Ornitoloji Konqresi" də bu qərarı təsdiqlədi.
Bu növ, ağboğaz balıqçıldan fərqli olaraq, ağ rəngin daha kiçik bir sahəni əhatə etməsi (yalnız çənə hissəsində), daha böyük ağ qanad ləkəsi, qanadlarında daha çox qara rəng və daha qısa quyruğu ilə fərqlənir. Bu növ monotipikdir (yəni heç bir yarımnövü yoxdur).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Güney Azərbaycan Təşkilatları Əməkdaşlıq Şurası

**Güney Azərbaycan Təşkilatları Əməkdaşlıq Şurası** — İran azərbaycanlılarının milli hüquqlarını müdafiə edən təşkilatların birliyi.

## Tarixi və ideologiyası
2025-ci ildə Güney Azərbaycan Təşkilatları Əməkdaşlıq Şurası yaradılmışdır. Bu təşkilat həm İran azərbaycanlılarının, həm də İranın digər türk icmalarının (Qaşqay Türkləri, Güney Türkmənistan, Xorasan Türkləri və s) hüquq və azadlıqlarını müdafiə edir. 15 avqust 2025-ci ildə Güney Azərbaycan Təşkilatları Əməkdaşlıq Şurası Azərbaycan və Ermənistan arasında imzalanmış sülh bəyannaməsi nəticəsində anti-türkçü qüvvələrin uduzduğunu qeyd etmiş, Qafqaz xalqlarının, Türk dünyasının, xüsusilə də Güney Azərbaycanın inteqrasiyasının sürətlənməsini arzu etmişdir.

Əməkdaşlıq Şurası İran etirazlarını dəstəkləmişdir.

## Tərkibi
* Azərbaycan Demokrat Firqəsi – ADF
* Azərbaycan Mərkəz Partiyası – AMP
* Azərbaycan Milli Dirəniş Təşkilatı – Dirəniş
* Azərbaycan Öyrənci Hərəkatı – AZOH
* Güney Azərbaycan Cümhuriyyət Partiyası – ACP
* Güney Azərbaycan Demokrat Partiyası – GADP
* Güney Azərbaycan İstiqlal Partiyası – GAİP
* Güney Azərbaycan Milli Dövlət Alyansı– MDA
* Güney Azərbaycan Qurtuluş Partiyası – GAQP

## İstinadlar
Morriqan

**Morriqan** – qədim İrland mifologiyasında müharibə, ölüm, taleyin dəyişməsi və sehrlə bağlı ilahədir. O, çox vaxt qarğa və ya qara quş sürətində təsvir edilir. Morriqan həm də şəkil dəyişdirmək, öncədən xəbər vermək kimi xasiyyətlərə malikdir. İrland mifologiyasının ən mühüm dastanlarında, xüsusilə Moytura döyüşlərində və Ülster dövrünə aid hekayələrdə onun təsiri böyükdür.

## Ad və mənşə
Morriqan adı qədim İrland dilindən gəlir və iki əsas mənası vardır:
* "böyük kraliça"
* "gizli kraliça"
Adın ilk hissəsi olan *mor* kökü həm "ölüm, qara" anlayışı, həm də "böyük" mənası ilə əlaqələndirilir. Bu səbəbdən Morriqan həm qorxunc, həm də qüdrətli bir qadın fiquru kimi qəbul edilir.

## Morriqan və üçlük anlayışı
Morriqan bəzən tək bir ilahə, bəzən isə üçlü qadın ilahəsi kimi təqdim olunur. Bu üçlüyə daxildir:
* **Badb** – müharibə və xaosun ilahəsi. Döyüş meydanında qarğa şəklində görünərək qorxu saçır.
* **Maha (Macha)** – torpaq, məhsuldarlıq və suverenliklə bağlıdır.
* **Neman** – düşmən ordularına qorxu və dəhşət gətirən ilahə.
Bu anlayış Morriqanın tək bir şəxsiyyət yox, qadın gücünün müxtəlif tərəflərinin bütöv simvolu olduğunu göstərir.

## Mifologiyada Morriqan
**Moytura döyüşləri**

Morriqan Moytura döyüşlərində Danan (Tautha Dé Danann) xalqına yardım edir. O, sehrli gücləri ilə düşmən ordularına qarşı çıxır: duman gətirir, göydən qan yağdırır, qorxu və çaşqınlıqla yaradır. Bu hadisələrdə Morriqan həm qələbənin təminatçısı, həm də məhv gətirən güc kimi çıxış edir.

**Ülster dövrü**

Ülster dastanında Morriqan, qəhrəman Ku Xulin (Cú Chulainn) ilə qarşılaşır. O, əvvəlcə gözəl bir qadın surətində qəhrəmanı sınayır, lakin rədd cavabı alır. Daha sonra yaşlı qadın, gənc qız və qarğa surətində onun qarşısına çıxır. Ku Xulinin ölüm anında Morriqan qarğa şəklində onun çiyninə qonaraq taleyin tamamlandığını bildirir.

**Digər mifoloji əlaqələr**

Morriqan bəzən Britaniya mifologiyasındakı Morqen le Fey (Artur əsərindəki sehrbaz qadın) ilə müqayisə edilir. Onların ortaq cəhətləri sehr, intuisiya və şəkil dəyişmə qabiliyyətidir. Morriqan həmçinin irland inancında benşi (banshee) – ölümü öncədən xəbər verən qadın ruhu anlayışının formalaşmasına təsir göstərmişdir.

## Qadın enerjisi və Morriqan
Morriqan qadın gücünün ən parlaq simvollarından biridir. Onun obrazında qadın enerjisi müxtəlif şəkillərdə təcəssüm olunur:
* Döyüşçü qadın – düşmən ordularını qorxuya salaraq qələbə gətirir.
* Cazibədar və başdan çıxaran – qəhrəmanları sınamaq üçün cazibəsini istifadə edir.
* Qoruyucu ana – toprağın məhsuldarlığını və xalqın rifahını təmsil edir.
* Sezgi və öncədən görmə – hissetmə qabiliyyəti qadın enerjisinin intuisiya gücünü təmsil edir.
Morriqan obrazında qadın enerjisi həm yaradacı və qoruyucu, həm də məhv edici və qorxuducu tərəfləri ilə bütöv güc kimi görünür.

## Populyar mədəniyyətdə Morriqan
Morriqan bugünkü mədəniyyətdə tez-tez təsvir olunur:
* **Seriallar**: *Sanctuary*, *Lost Girl* kimi layihələrdə obrazlaşdırılıb.
* **Komikslər**: *Marvel Comics-də* güclü ilahə kimi təqdim edilir.
* **Video oyunlar**: *Darkstalkers* və *Dragon Age* oyunlarında Morriqan adlı personaja rast gəlinir.

## İstinadlar
Cyatta

**Cyatta** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid qarışqa növü.
## Ümumi məlumat
Cənubi Amerikanın neotropik hissəsində rast gəlinir. Argentina, Boliviya, Braziliya ərazisində geniş yayılıblar. Kiçik qarışqalar və işçilərin bədən uzunluğu 2,29 ilə 2,56 mm arasında, dişi və erkəklər 3,2 mm-ə qədər uzunluğa malikdir. Rəngi açıq sarıdan açıq qəhvəyi rəngdədir (bığları və ayaqları daha açıqdır), kişilər qəhvəyi-qara rəngdədir. Ailələr kiçikdir, təxminən 20 nəfərdən ibarətdir. Qarışqalar həm açıq, həm də kölgəli yerlərdə yaşayırlar, yuvanın dərinliyi 30 sm-dən 2-ə qədərdir.

Cyatta tək növ olan Cyatta absconditanı özündə birləşdirir. Cyatta adı qismən Braziliya Tupi dilindəki Cy sözündən götürülmüşdür ki, bu da "bacı" mənasını verir. Bu ad Kalathomyrmex cinsi ilə birlikdə, Neoattini qeyri-rəsmi kladının qalan cinslərinə qohum olan "bacı klad" statusunu ifadə edir. Neoattini kladının ən görkəmli nümayəndəsi olan Atta cinsi də bu qrupa daxildir. Abscondita xüsusi adı isə bu növün son dərəcə gizli təbiətini ifadə edir. Bu növ bir neçə nadir nümunə ilə tanındıqdan sonra, təbiətdə tapmaq cəhdləri zamanı çətinlik yaratmışdır.

2003-cü ildə C. absconditanın tək bir işçi fərdi, Braziliyanın Ceara ştatının Crateus bölgəsindəki Reserva Particular do Patrimônio Natural Serra das Almasda aparılan qarışqa ovu zamanı tələyə düşmüşdür. Bu ərazi dekorativ tikanlı meşə bitkiləri ilə xarakterizə olunan Caatinga biomu üçün nisbətən təbii qalmış bir bölgədir. Nümunə San-Paulu Universitetinin Zoopark Muzeyində (MZUSP) qarışqa kolleksiyasına yerləşdirilmişdir. Əvvəlcə Mycetophylax növ qrupuna aid edilsə də, sonradan yeni bir neoattin cinsi kimi tanınmışdır. 2009-cu ildə əlavə nümunələr tapmaq uğursuz oldu, eyni yerdə aparılan sonrakı tədqiqatlarda uğursuz nəticələndi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər
Blepharidatta

**Blepharidatta** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid qarışqa növü.
## Ümumi məlumat
Bu cins kiçik koloniyaları torpaqda və ya yarpaq tullantılarında yuva quran yırtıcı növlərdən ibarətdir. Cinsə daxil olan növlərin sayı yeddi ola bilər, lakin onların əksəriyyəti formal taksonomik tədqiqat və ya təsdiq gözləyir.

## Növləri
* Blepharidatta brasiliensis Wheeler, 1915
* Blepharidatta conops Kempf, 1967
2015-ci ildə daha iki yeni növ təsvir edilmişdir:
* Blepharidatta delabiei sp. n. Brandão et al., 2015
* Blepharidatta fernandezi sp. n. Brandão et al., 2015

Blepharidatta cinsi sıx Neotropikal qrupdur və ilk dəfə V.Veeler (1915) tərəfindən Amazon yağış meşələrində (Para ştatı, Braziliya) yaxınlığında toplanmış Blepharidatta brasiliensis işçiləri əsasında təsvir edilmişdir. Hal-hazırda yeddi növü məlumdur. Lakin onların əksəriyyəti formal taksonomik tədqiqat və ya təsdiq gözləyir. Morfoloji və davranış məlumatlarına əsasən, yalnız üç növ rəsmi olaraq tanınır, Amazon meşəsində tapılan B. brasiliensis növü. Bütün bu növlər torpaqda və ya yarpaq tullantılarında yuva quran, kiçik monogin və ya poligin koloniyalara malik yırtıcı növlərdir. Kraliçalar ergatoiddir (yəni qanadsız və işçi bənzəridir) və ən azı B. conops üçün yeni koloniyaların qurulmasının mövcud koloniyaların bölünməsi ilə baş verdiyi güman edilir.

Ən yaxşı öyrənilən növ B. conops-dur. B. conops koloniyaları (250 işçiyə qədər) tək girişi və 2 sm diametrli, 20 sm dərinliyində şaquli tuneli olan sadə yuvalarda yaşayır. Tunelin dibində konus şəkilli genişlənmə var. Bundan əlavə, bütün yetkin yuvalarda şaquli tunelin orta hissəsində dar bir tunellə bağlanan üfüqi köməkçi kamera var. Bu kamera yuvalar mirmekofillər və ya yırtıcılar tərəfindən ziyarət edildikdə və ya məskunlaşdıqda kraliçanın və balaların sığınacağı kimi xidmət edir. B. conops kraliçaları xarakterik fraqmotik başa malikdir və bu baş, pronotumun ön yamacı ilə birlikdə köməkçi kameranın girişinə uyğun gələn və kraliçanın bu girişi bloklamaq üçün istifadə etdiyi frontal disk əmələ gətirir.

Ana qarışqaların (kraliçalar) orta hesabla ümumi bədən uzunluğu 4,96 mm-dir. Blepharidatta sp. işçiləri monomorfikdir, onlarda orta bədən uzunluğu 3,79 mm-dir və orta hesabla maksimum baş eni 0,96 mm təşkil edir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Brandão, C. R. F., Silva, P. R. & Diniz, J. L. M. (2008). O «mistério» da formiga lenta Blepharidatta. In E. F. Vilela, I. A. Santos, J. H. Shoereder, J. E. Serrão, L. A. O. Campos & J.L. Lino-Neto (Eds.), Insetos sociais: da biologia à aplicação (pp. 38-46). Viçosa: Editora da UFV.
* 
* Silva, P. R. (2007). Biologia de algumas espécies de Blepharidatta. Biológico, 69 (suplemento): 161—164.
## Xarici keçidlər

* Catalogue of Life 
* Tree Of Life: Blepharidatta
Həqiqi dövlət müşaviri (rütbə)

**Həqiqi dövlət müşaviri** — Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunda və xüsusi dövlət xidmətlərində müəyyən edilmiş ən yüksək xüsusi rütbə və ixtisas dərəcəsi. Bu rütbə ədliyyə, gömrük, vergi xidməti orqanlarında dövlət qulluğunda olan ali rəhbər vəzifələrdə çalışan, xidməti fəaliyyətlərində fərqlənən və dövlət qarşısında xüsusi xidmətləri olan şəxslərə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə təqdim olunur.

## Ümumi məlumat
**Hüquqi status və normativ əsaslar:**

"Həqiqi dövlət müşaviri" rütbəsi aşağıdakı hüquqi aktlarla tənzimlənir:

* Azərbaycan Respublikasının "Dövlət qulluğu haqqında" Qanunu
* Azərbaycan Respublikasının "Ədliyyə orqanları haqqında" Qanunu
* Azərbaycan Respublikasının "Gömrük xidməti haqqında" Qanunu
* Azərbaycan Respublikasının "Vergi xidməti haqqında" Qanunu
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamları.

Rütbənin verilməsi, saxlanılması, yüksəldilməsi və geri alınması yalnız Prezidentin müxtəlif fərmanları ilə həyata keçirilir və digər dövlət orqanları bu prosesdə qərarverici səlahiyyətə malik deyillər.

## Ekvivalenti
Həqiqi dövlət müşaviri rütbəsi hərbi dərəcələrdə general-polkovnik dərəcəsinə ümumən isə Ordu generalı rütbəsi ilə analoji ekvivalentdir. Dövlət qulluğu pillələnməsində isə bu rütbə ən yüksək xidmət dərəcəsi hesab olunur.

### Digər dövlətlərdə
"Həqiqi dövlət müşaviri" anlayışı postsovet ölkələrinin bir çoxunda mövcuddur:

* **[[Rusiya|Rusiya Federasiyası]]** – "Государственный советник Российской Федерации действительного класса" rütbəsi dövlət mülki xidmətində ali dərəcədir. Verilməsi yalnız Prezidentin sərəncamı ilə mümkündür və general-polkovnik dərəcəsinə bərabər tutulur.
* **[[Belarus|Belarus Respublikası]]** – dövlət qulluğunda "həqiqi dövlət müşaviri" rütbəsi tətbiq olunur və ən yüksək xüsusi rütbə hesab edilir.
* **[[Qazaxıstan]]** – oxşar sistem mövcuddur, lakin "həqiqi dövlət müşaviri" anlayışı məsləhətçi statusu ilə yanaşı ali dərəcəli dövlət qulluqçularına şamil edilir.
* **Digər ölkələr** – Qərb dövlətlərində bu rütbə birbaşa mövcud deyil. Lakin oxşar statusa malik vəzifələr mövcuddur. Məsələn, ABŞ-də "Senior Executive Service", Fransada "Conseiller d'État" dövlət idarəçiliyində ən yüksək pillə sayılır.

## Rütbənin verildiyi sahələr
Azərbaycanda "Həqiqi dövlət müşaviri" rütbəsi müxtəlif xüsusi dövlət xidmətlərində təsbit olunmuşdur:

* Həqiqi dövlət ədliyyə müşaviri – Ədliyyə Nazirliyi və məhkəmə icraatı sistemində ali xüsusi rütbə
* Həqiqi dövlət gömrük xidməti müşaviri – Dövlət Gömrük Komitəsi və gömrük orqanlarında ali xüsusi rütbə
* Həqiqi dövlət vergi xidməti müşaviri – Vergilər xidməti orqanlarında ali xüsusi rütbə.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın dövlət müşavirlərinin siyahısı
* Ordu generalı (Azərbaycan)
* Dörd ulduzlu general

## İstinadlar
Ancyridris

**Ancyridris** — Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid qarışqa növü.
## Ümumi məlumat
Ancyridris Myrmicinae yarımfəsiləsinə aid kiçik qarışqa nəsildir və yalnız Yeni Qvineyadan iki təsvir edilmiş növü özündə birləşdirir. Bu nəslin gözləri yaxşı inkişaf etmişdir. Uzun və dar gövdə Aphaenogasterdə olduğu kimi bir qədər oxşar formaya malikdir. Baş hissədə iki uzun, yastı və çəngəllənmiş tikan var ki, bu da Polyrhachis bihamatanın tikanlarına bənzəyir. Üzündə uzun tüklər var. A. polyrhachioides işçi fərdləri təxminən 6 mm uzunluğundadır. Başdakı maraqlı lövbərə bənzər tikanlardan başqa, Ancyridris ümumi görünüş etibarilə Aphaenogaster və ya Pheidolenin bəzi işçi formalarına bənzəyir. V.Veeler bu nəsli "Papua Yeni Qvineya və Avstraliya regionlarında daim ortaya çıxan yaşayan fosillərdən biri" kimi şübhəli və ya qədim bir qrup hesab etmişdir. Əslində, Ancyridris Lordomyrma ilə yaxın əlaqəli görünür. Hazırda bu nəsil Yeni Qvineya adasına endemik olduğu düşünülən yeganə qarışqa nəsildir.

A. rupicapra ilk dəfə Pheidole nəsilində (Pheidolacanthinus) təsvir edilmişdir. Onun işçi fərdləri 4 mm uzunluğundadır. A. polyrhachioides qara rəngli, A. rupicapra isə qırmızımtıl-qəhvəyi rənglidir (növün epiteti "qırmızı keçi" mənasını verir və eyni zamanda keçi buynuzuna bənzər tikanlara istinad edir). A. rupicapranın yeganə məlum nümunəsi Alman kolonial Kayzer Augusta çayı ekspedisiyası (1912–13) zamanı Sepik çayı hövzəsinin dağlarında toplanmışdır.

A. polyrhachioidesin iki orijinal tip nümunəsi, Yeni Qvineyanın Morobe bölgəsindəki Misim dağında tutulmuş şərq mavi-boz şəfəqləyin (Peneothello cyanus subcyaneus) mədəsindən bir qədər zədələnmiş şəkildə çıxarılmışdır.

Nəsil adı qədim yunan dilində "lövbər" mənasını verən αγκυρος (ankyros) və "bilən/bilgili" mənasını verən ιδρις (idris) sözlərindən törəmişdir. Idris, Hesiodun qarışqalar üçün istifadə etdiyi addır və ehtimal ki, Messor barbarus və ya M. structor növlərinə aiddir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Bolton B. (2003). Synopsis and classification of Formicidae. Mem. Am. Entomol. Inst. 71: 1-370.

## Xarici keçidlər

* AntWeb: Pictures of ''Ancyridris'' species