Maykl Porter

**Maykl Porter** (; ) — amerikalı iqtisadçı, professor və biznes nəzəriyyəçisidir. O, əsasən Strateji idarəetmə və iqtisadiyyat sahəsində apardığı tədqiqatlarla tanınır. Porter Harvard Biznes Məktəbinin professorudur və dünya miqyasında rəqabət strategiyası nəzəriyyələrinin aparıcı müəlliflərindən biridir. Onun ən məşhur əsərlərinə "Competitive Strategy" (1980), "Competitive Advantage" (1985) və "The Competitive Advantage of Nations" (1990) kitabları daxildir.

Porter biznes sahəsində "beş qüvvə modeli" () ilə tanınır. Bu model sənaye rəqabətini formalaşdıran beş əsas amili — rəqiblər arasındakı rəqabət, yeni iştirakçıların təhdidi, əvəzləyici məhsulların təhdidi, təchizatçıların gücü və alıcıların gücü — izah edir. Bu yanaşma şirkətlərin bazarda mövqelərini qiymətləndirməsi və strategiyalarını qurması üçün mühüm nəzəri çərçivə sayılır.

Maykl Porter həm də rəqabət üstünlüyü () anlayışının əsas müəlliflərindəndir. O göstərirdi ki, şirkətlər yalnız xərclərin azaldılması və ya diferensiasiya yolu ilə uzunmüddətli üstünlük qazana bilərlər. Bundan əlavə, onun "rəqabət strategiyaları" yanaşması biznesin qlobal səviyyədə inkişafına ciddi təsir göstərmişdir.

Porter yalnız biznes nəzəriyyələri ilə deyil, həm də dövlət siyasəti və regional inkişaf məsələləri ilə maraqlanmışdır. "The Competitive Advantage of Nations" əsərində o, dövlətlərin iqtisadi rəqabətliliyini izah etmək üçün məşhur "almaz modeli"ni () təqdim etmişdir. Bu model ölkələrin sənaye və iqtisadiyyatdakı uğurlarının dörd əsas amildən asılı olduğunu göstərir: faktor şərtləri, tələb şərtləri, əlaqəli və dəstək verən sahələr, həmçinin şirkətlərin strukturu və daxili rəqabət.

## Bioqrafiyası
Maykl Porter 1947-ci il 23 may tarixində Miçiqan ştatının Ann-Arbor şəhərində anadan olmuşdur. Atası hərbi zabit, anası isə evdar qadın idi. Uşaqlıq illərindən iqtisadi məsələlərə və rəqabət ideyalarına maraq göstərmişdir. Porter əvvəlcə Prinston Universitetində mühəndislik ixtisası üzrə təhsil almışdır. 1969-cu ildə bakalavr dərəcəsini əldə etdikdən sonra Harvard Biznes Məktəbinə daxil olmuş və burada MBA dərəcəsi qazanmışdır.

O, təhsilini davam etdirərək 1973-cü ildə Harvard Universitetində iqtisadiyyat üzrə doktorluq (PhD) dərəcəsini müdafiə etmişdir. Akademik karyerası ərzində Porter daha çox strateji menecment və biznes strategiyası mövzularına yönəlmişdir. 1970-ci illərin sonlarından etibarən o, Harvard Biznes Məktəbində professor kimi fəaliyyətə başlamışdır.

Maykl Porter 1980-ci ildə nəşr etdirdiyi “Competitive Strategy” kitabı ilə beynəlxalq miqyasda tanınmağa başlamışdır. Onun elmi əsərləri rəqabət üstünlüyü, sənaye strukturları və beynəlxalq iqtisadiyyat mövzularına həsr olunmuşdur. Porter həmçinin müxtəlif hökumətlərə və beynəlxalq təşkilatlara məsləhətçilik etmişdir.

1990-cı ildə nəşr etdiyi “The Competitive Advantage of Nations” əsəri ilə dövlətlərin rəqabət qabiliyyəti mövzusunda yeni bir nəzəriyyə təqdim etmişdir. Bu əsər "Porter almaz modeli" kimi tanınan yanaşmanın əsasını qoymuşdur. O, həmçinin səhiyyə sistemlərinin effektivliyi, sosial məsuliyyət və regional inkişaf sahəsində də geniş araşdırmalar aparmışdır.

Porter hazırda Harvard Universitetində professor kimi fəaliyyətini davam etdirir və dünyanın ən nüfuzlu biznes nəzəriyyəçilərindən biri hesab olunur. Onun tədqiqatları həm nəzəri, həm də praktik baxımdan böyük təsirə malik olmuş və çoxsaylı ölkələrdə iqtisadi siyasətlərin formalaşmasına yön vermişdir.

## Kitabları və şərhlər
* *Understanding Michael Porter: The Essential Guide to Competition and Strategy*. Magretta, Joan. Boston: Harvard Business School Publishing, 2012.
* *The Lords of Strategy: The Secret Intellectual History of the New Corporate World.* Kiechel, Walter III. Harvard Business School Publishing, Boston, 2010.
* *The Porter Hypothesis After 20 Years: How Can Environmental Regulation Enhance Innovation and Competitiveness?* Stefan Ambec, Mark A. Cohen, Stewart Elgie, and Paul Lanoie. Resources for the Future Discussion Paper, Washington DC, 2011.
* *Well-Designed Environmental Regulations will Strengthen Companies' Competitiveness: Reviewing the Porter Hypothesis*.  Mitsuhashi Tadahiro (ed.) Japan, 2008.
* *From Adam Smith to Michael Porter: Evolution of Competitiveness Theory.* Cho, Dong-Sung Cho and Hwy-Chang Moon. Asia-Pacific Business Series, Korea, 2000.
* “Retrospective: Michael Porter's Competitive Strategy.” *Academy of Management Executive,* May 2002, Vol. 16, No. 2
* *Perspectives on Strategy: Contributions of Michael E. Porter*, F.A.J. van den Bosch and A.P. de Man (eds.), Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands, 1997.
* *O Projecto Porter:  A aplicação a Portugal 1993/94*.  Lisbon, Portugal:  Ministério da Indústria e Energia, May 1995.
* Sölvell, Ö. (2015), "The Competitive Advantage of Nations 25 years – opening up new perspectives on competitiveness". *Competitiveness Review*, Vol. 25 No. 5, pp.&nbsp;471–481. https://doi.org/10.1108/CR-07-2015-0068.
* *The Politics Industry: How Political Innovation Can Break Partisan Gridlock and Save Our Democrac*y,  Katherine M. Gehl, Michael E. Porter, Harvard Business Review Press, 2020,

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Michael Porter currently leads the Institute for Strategy and Competitiveness at Harvard Business School – Accessed October 15, 2012
* Porter proposals for reforming the delivery of health care – Accessed October 15, 2012
* Biography at Harvard Business School Faculty Pages – Accessed October 15, 2012
* Porter Prize
*