open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İyirmidörd mahalı

**İyirmidörd mahalı** — Qarabağ xanlığının 25 mahalından biri.

## Mahal haqqında qısa bilgi
* Sahəsi —
* Əhalisi — İyirmidördlər
* Yaranması — 1747-ci il
* Mərkəzi — Bayəhmədli kəndi
* Sərhədləri — qərbdən Şirvan xanlığı, şimaldan Gülüstan mahalı, şərqdən Cavanşir mahalı, Otuziki mahalı, cənubdan II Kəbirli mahalı.

## Mahalın tarixi
Qədim-qayım Qarabağın ünlü mahallarından biri də İyirmidörddür. Adını türk tayfa birliyi İyirmidörddən alıb. Bu tayfa birliyi əski çağlarda Qarabağın çeşidli yerlərində yaşayırdı.

1593-cü ilə bağlı bir Osmanlı qaynağında tayfanın adı çəkilir və qolları açıqlanır. Həmin qaynaqda İyirmidördün yerləşdiyi yörələr.
* 1. Alışarlı oymağı—Sir nahiyəsində, Sümə kəndində
* 2.Alpavut oymağı—Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində, Alpavut oymağı—Sir nahiyəsində, Əliabad nəhrində
* 3. Bəxşayişli oymağı—Şütur nahiyəsində, Bəxşayişli oymağı—Şütur nahiyəsində, Nemətabad nəhrində
* 4. Bəxtiyarlı oymağı—Qaraağac qəzasında, Bəxtiyarlı oymağı—Qaraağac qəzasında, Tüllü oymağı ilə birlikdə
* 5. Dərəbəyli oymağı-Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində, Dərəbəyli oymağı—Qaraağac qəzasında
* 6. Dədəxəlilli oymağı—Bərdə qəzasında
* 7. Dördlər oymağı—Bərdə qəzasında
* 8. Dürhəsənli oymağı—Sir nahiyəsində
* 9. Ərəbli oymağı—Bərdə qəzasında
* 10. Gödə Əhmədli oymağı—Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində
* 11. Gögçəkli oymağı—Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində
* Gögçəli-Varvara oymağı—Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində
* 12. Molla Əlili oymağı—Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində, Bük nəhrində, Molla Əlili oymağı—Bərdə qəzasında, Toqaclı oymağı ilə birlikdə
* 13. Pirə Mahmudlu oymağı—İncərud nahiyəsində
* 14. Sarı Hacılı oymağı—Çelaberd nahiyəsində
* 15. Seyidi Zəng oymağı—Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində
* 16. Tobılı oymağı—Sir nahiyəsində
* 17. Toqaclı oymağı—Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində
* 18. Tüləki oymağı—Bərdə qəzasında, Pətəklik nahiyəsində
* 19. Tüllü oymağı—Qaraağac qəzasında
* 20. Varvara oymağı—Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində
* 21. Yasavullu oymağı—İncərud nahiyəsində
* 22. Yollu oymağı---Bərdə qəzasında
* 23. Zənd oymağı—Yavlaq Qaramanlı nahiyəsində
* 24. Xəllacan oymağı—Bərdə qəzasında.

Mahal Bərdə qəzasının bir neçə nahiyəsini, о cümlədən Bərdə, Sir, Şütur, İncərud və Yavlaq Qaramanlı nahiyələrinin ərazilərinin əsas hissələrini əhatə edirdi. Bugünkü yörələr əsasında İyirmidörd mahalının xəritəsini cızsaq, Bərdə, Yevlax və Goranboy bölgələrinin ərazilərinin böyük hissəsini göstərmiş olarıq.

Qarabağ хanlığının arxivi əlimizdə olmadığından mahal ərazisini daha dəqiq təsvir etmək imkanından bir qədər uzağıq. Lakin gərgin araşdırmalar, sürəkli аxtarışlar əsasında mahalın torpaq sərhədlərini aydınlaşdırmağı bacarmışıq.
Bəzi erməni müəllifləri yanlışlıqla İyirmidörd mahalını Talış (Gülüstan) mahalının ərazisi kimi qeyd edirlər.

İyirmidörd mahalı 1823-cü ildə ləğv olunub. Ərazisi Şuşa qəzasının Cavanşir sahəsinə bağlanıb.

## İyirmidörd mahalının naibləri

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, İyirmidörd mahalı, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2008, № 9, səh.30–33

## Həmçinin bax
* Qarabağ xanlığı
* Otuziki mahalı
Ötəmiş Hacı

**Ötəmiş Hacı ibn Mövlanə Məhəmməd Dosti**  — XVI əsr tarixçisi.

## Həyatı
Ötəmiş Hacının Mövlanə Məhəmməd Dosti adlı bir şəxsin oğlu olub, Xarəzmdə hökmdarlıq edən Şibanlılardan Yadigar xan sülaləsinin
xidmətində olmuş olduğu və hətta onlara vəzirlik etdiyini də öz ifadəsindən anlaşılır.

XVI əsrdə Qızıl Orda sarayının katibi Ötəmiş Hacı Çingiz xan və onun hakimiyyətdə olan sülaləsindən bəhs edən “Çingiznamə” əsəri ilə tanınıb.

Ötəmiş Hacının “Çingiznamə”si Qızıl Orda dövləti haqqında günümüzə qədər gəlib çatmış ən əsas mənbələrdən biri hesab olunur. Çağatayca XVI əsrdə qələmə alınmış əsərdə Qızıl Orda dövlətinin hökmdarları, siyasi idarəetmə sistemi və sosial-mədəni vəziyyət haqqında geniş bilgi verilir.

Ötəmiş Hacının “Çingiznamə” adlı əsəri Azərbaycan, Qazax, Yapon və Türk dillərinə tərcümə olunaraq nəşr olunub.

Əsər AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktor köməkçisi Mehman Həsən və Nəsimi adına Dilçilik İnstitutun doktorantı Dilbər Türksoy tərəfindən tərcümə olunaraq nəşrə hazırlanıb və “Qələm” nəşriyyatında çap olunub.

Qızıl Orda dövləti haqqında aparılan araşdırmalarda əsas qaynaq kimi istifadə olunan “Çingiznamə”nin Daşkənd və Orenburq nüsxələri mövcuddur. Hazırda çap olunan əsər Daşkənd nüsxəsidir. Bu nüsxə ilk dəfə 1992-ci ildə Qazaxıstanda, 2008-ci ildə Yaponiyada, 2009-cu ildə isə Türkiyədə nəşr olunub.

“Çingiznamə”də Batı xandan başlayaraq Toxtamış xan dövrünə qədərki hadisələrlə bağlı önəmli məlumatlar yer alıb. Əsərdəki rəvayətlərin bir çoxu tarixi qaynaqlarındakı məlumatlarla üst-üstə düşür. Bütün bunlar “Çingiznamə”nin önəmli tarixi mənbə kimi əhəmiyyətini artırır. Ötəmiş Hacı əsərdə Qızıl Ordada İslamın qəbulu ilə bağlı məsələyə də toxunur.

Ötəmiş Hacının əsərlərindən biri də "Tarixi-Dost sultan"dır. Bu əsər 1550-ci ildə ərsəyə gəlib. İş sultanın (?-1558) tapşırığı ilə yazıldığı bilinir.

## İstinadlar
Meyci islahatı

**Meyci islahatı** (yap. 明治維新 Meyci işin) — eləcə də Meyci yenilənməsi və Meyci inqilabı kimi tanınan, Yaponiyada 1868-1912-cu illərdə keçirilən, geriyə qalmış aqrar ölkəni dünyanın aparıcı ölkələrindən birinə çevirən,sosial-iqtisadi, siyasi, hərbi islahatlar kompleksi.

Samuray şoqun idarəçilik sistemindən birbaşa, imperator Mutsuxitonun və onun hökumətinin timsalında, imperator idarəsinə keçid idi. İslahat dövlət quruluşuna, qanunvericiliyə, İmperator sarayına, əyalət inzibatçılığına, maliyyə, sənaye, diplomatiya, təhsil, din və yaponların həyatının başqa sahələrinə ehəmiyətli dərəcədə təsir etdi. Yeni dövr yapon milli dövlətçiliyinin formalaşması və yapon milli identikliyinin yaranması Meyci islahatı ilə bağlıdır. Meyci illəri ənənəvi yapon həyat tərzinin sınması və qərb sivilizasiyasının nailiyətlərinin sürətlləndirilmiş tədbiqi ilə səciyələnir. Buna görə Meyci islahatını bəzən Meyci inqilabı da adlandırırlar.
Susami (qəsəbə)

— Yaponiyanın Vakayama prefekturasının Nişimuro qəzasında yerləşən qəsəbə. 1 avqust 2014-cü ilin məlumatına görə qəsəbənin əhalisi 4.291 nəfər, əhali sıxlığı hər km2-da 24,56 nəfər təşkil edir. Qəsəbənin sahəsi 174,71&nbsp;km2-dır.

## Coğrafiya

Qəsəbənin Honşu adasının Kansai regionunda, Vakayama prefekturasının Nişimuro qəzasında yerləşir. Qəsəbənin Kuşimoto, Kozaqava və Şirahama qəsəbələri ilə qonşudur..

## Əhali
2014-cü ilin məlumatına görə qəsəbə əhalisi 4.291 nəfərdir, hər km² ərazidə 24,56 nəfər yaşayır.

## Simvolika
Qəsəbənin simvolik ağacı kastanopsis, simvolik çiçəyi *[[Crinum asiaticum]]*, simvolik quşu yapon ağgözüdür..

## Maraqlı fakt
Susami qəsəbəsinin sahil hissəsində qəsəbənin poçt sisteminin rəsmi hissəsi olan sualtı poçt qutusu yerləşir. Bu poçt qutusu dünyada ən dərində yerləşən sualtı poçt qutusu (10 metr) olduğundan Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. Deyilənə görə, ən işlək vaxtda bu poçt qutusuna gündə 200 məktub çatdırılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  

## Həmçinin bax
USA Today

**USA Today** (həmçinin **Yu-Es-Ey tudey**, ) — ABŞ-də nəşr edilən ilk ümummilli gündəlik qəzet. Vaşinqtonda (Kolumbiya dairəsi) El Nyuhart tərəfindən yaradılıb. Qəzetin ilk nömrəsi 15 sentyabr 1982-ci ildə işıq üzü görüb. Qəzetin ilk baş redaktoru Con Sayqentaler olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*USA Today qəzetinin rəsmi veb-saytı
1 dollarlıq əməkhaqqı

**1 dollarlıq əməkhaqqı** () — ABŞ-də ölkənin böhran yaşadığı dövrlərdə həyata keçirilən iqtisadi konsepsiya.

ABŞ-də ölkənin böhran yaşadığı bir neçə dövr olmuşdur. Bu dövrlərin əksəriyyəti isə son vaxtlara təsadüf edir. Birinci və İkinci dünya müharibələri, Koreya müharibəsi ölkəni bərbad vəziyyətə gətirib çıxarmışdı və hökumət öz gücünün köməkliyi ilə bu vəziyyətdən çıxa bilmirdi. Bu zaman, yəni XX əsrin əvvəlində "One-dollar salary" konsepsiyasını yaratmaq qərarına gəlirlər. Bu ideya çərçivəsində ölkə rəhbərliyi məşhur biznesmen və sahibkarları məsləhətçi qismində dəvət edirdi və onlar da öz növbəsində səfərbər olmalı, ölkə iqtisadiyyatını idarə etməli idilər.

Dəvət edilmiş sahibkarlar müxtəlif vəzifələri tutur, məsləhətçi qismində fəaliyyətə başlayaraq nazir olaraq bitirirdilər. Onları birləşdirən ümumi cəhət isə 1 dollarlıq əməkhaqqı idi. Belə düşünülürdü ki, hər bir sahibkar artıq sərvətə sahibdir və buna görə də göstərdikləri xidmət qarşılığında əmək haqqı almağa ehtiyacları yoxdur. Dövlət onların hər birinə eyni – 1 dollar əməkhaqqı təyin etmişdi və bununla da əlaqədar olaraq "Dollar-a-year men" ifadəsi yaranmışdır.

İkinci dünya müharibəsi zamanı Kanada da bu konsepsiyadan istifadə edir. ABŞ qanunlarına görə dövlət qulluqçusu pulsuz işləyə bilməzdi. Kanada da isə belə bir qanun mövcud olmadığına görə uğurlu sahibkarlar dövlət iqtisadiyyatını ayağa qaldırmağa görə 1 dollar qarşılığında deyil, pulsuz olaraq çalışırdılar.

## 1 dollara çalışan məşhurlar
Bu konsepsiyanın ilk iştirakçılarından biri 1920-ci illərdə ABŞ-də ən varlı insanlardan hesab edilən Alvan Fuller idi. O, 1925-ci ildə Massaçusets ştatının qubernatoru olur və 4 il ərzində 1 dollar əməkhaqqı alır.

"Kentucky’s Ashland Oil" neft emal edən şirkətin yaradıcısı Pol Bleyzer də eyni məbləğdə əməkhaqqı əldə edirdi. O, iki dəfə prezident Ruzveltin administrasiyasının məsləhətçisi olmuşdur.

"1 dollarlıq əməkhaqqı" konsepsiyası ABŞ-də hələ də aktualdır. Məsələn, Arnold Şvartsenegger Kaliforniya ştatının qubernatoru vəzifəsinə görə 1 dollar əməkhaqqı alırdı. Nyu-York şəhərinin meri Maykl Blumberqdə belə şəxslərdən biridir.

Biznes mühitdə isə 1 dollarlıq əməkhaqqını özlərinə şirkət rəhbərləri təyin edirlər. Məsələn, "Oracle" şirkətinin rəhbəri Larri Ellison, məşhur dahi Stiv Cobs, "Google" şirkətinin direktorlar şurasının sədri Erik Şmidt, "Facebook"un qurucusu Mark Zukerberq, ABŞ-nin 45-ci prezidenti Donald Tramp 1 dollar əməkhaqqı alan sahibkarlardandır.

## İstinadlar
Eyfel qülləsi üzərinə yazılmış 72 şəxsin adı

## Yerləşdiyi yer
* Eyfel qülləsinin şimal-şərq tərəfi (La Bourdonnais tərəfi kimi də bilinir. La Bourdonnais Parisin bir hissəsidir.)

* Cənub-şərq tərəfi ( Militari məktəbi tərəfi kimi də bilinir.)

* Cənub-qərb tərəfi (Grenelle tərəfi kimi də bilinir.)  

* Şimal-qərb tərəfi ( Trokadero tərəfi kimi də bilinir.)
Camaat

**Camaat**
* Dövlətə xərac verən ayrıca kənd icması və ya kənd icmaları ittifaqı;
* Kənd icmasının istifadəsində və ali sahibi dövlət olan torpaqlar;
* İbadət etmək üçün bir araya gələn müsəlman birlikləri.

## Həmçinin bax
Car-Balakən camaatı

## İstinadlar
Mannerheym xətti

**Mannerheym xətti** - Kareliya bərzəxində - Finlandiyanın keçmiş SSRİ ilə sərhədində istehkamlar sistemi. Finlandiya marşalı Karl Qustav Emil Mannerheymin adı ilə adlandırılmışdır.

1927-1939-cu illərdə inşa edilmişdir. 30&nbsp;km içəriyə çəkilmiş operativ maneə zonasından ibarət idi; əsası 8–10&nbsp;km, ikinci dayağı - 5&nbsp;km və təbii maneələrə (göllər, çaylar, bataqlıqlar, meşələr və s.) söykənən arxa mühafizə xəttindən ibarət idi.

"Mannerheym xətti"nin içərilərə doğru ümumi dərinliyi 80 – 90 km, istehkamların ümumi uzunluğu isə 400 km-ə yaxın idi. Mannerheym xəttində səngərlər və çöl istehkamları vasitəsilə birləşdirilmiş 1000-ə yaxın yaxşı gizlədilmiş ağac-torpaq atəş nöqtəsi var idi.  İstehkamların önündə 12 cərgəyədək qranit dirəklər basdırılmış, 15 - 45 cərgəlik məftilli çəpərlər çəkilmiş, tank əleyhinə xəndəklər qazılmış və minalanmış çöllər var idi.

1939-1940-cı illər SSRİ-Finlandiya müharibəsi zamanı sovet qoşunlarının hücumunun qarşısı "Mannerheym xətti" ilə xeyli müddətə alınmışdı, onun yarılması zamanı sovet qoşunları canlı qüvvədə minlərlə itki verdilər.

1944-cü ildə sovet qoşunları yenidən böyük itkilərlə "Marmerheym xətti"ni yardılar və bundan sonra istehkamlar məhv edildi.
Arzu Qeybulla

**Arzu Qeybulla** (tam adıyla: **Arzu Qeybulla qızı Qeybullayeva**; d. ) — Azərbaycan jurnalisti. Regional məsələlər üzrə təhlilçi, bloqçu və sosial media üzrə təlimçidir; Münaqişələrin Transformasiyası üzrə "Imagine" mərkəzinin həmsədrlərindən biri, münaqişələrin həllində xalq diplomatiyası məsələləri ilə məşğuldur.

## Həyatı
Arzu Qeybullayeva 1 avqust 1983-cü ildə Bakıda doğulub.

1999–2000-ci illər arasında Amerikada FLEX proqramı ilə oxumuşdur.

Ankara Bilkənt Universitetinin Beynəlxalq Əlaqələr fakültəsində təhsil alıb. 2005-ci ildə İngiltərənin London School of Economics (LSE) and Political Science Universitetindən Qlobal Siyasət üzrə magistr təhsili alıb. Milli Demokratiya İnstitutunun proqramında çalışıb.

İstanbulda nəşr edilən "Aqos" qəzetində yazar olaraq çalışmışdır.

Müxtəlif vaxtlarda Milli Demokratiya İnstitutunda, Berlində yerləşən Avrasiya Stabillik Təşəbbüsü Mərkəzində çalışıb.

## Fəaliyyəti
Arzu Qeybullayeva 2009-cu ildən Azərbaycan-Ermənistan arasında keçirilən kiçik miqyaslı proyektlərdə daha çox təlimçi kimi iştirak etmişdir. 2011-ci ildə isə "İmagine Center for Conflict Transformation" adında kiçik təşkilata qoşulmuşdur. Bu mərkəz 2007-ci ildə qurulub və münaqişələrin həlli üzərində çalışır. Eyni zamanda Türkiyə-Ermənistan, Gürcüstan-Abxaziya konfliktləri üzərində də işləyir. Çalışdığı mərkəzin məqsədi insanları bir araya gətirib, onlara fikir mübadiləsi şansı yaratmaqdır.

## Şəxsi həyatı
Arzu Qeybullayeva professor Qeybulla Qeybullayevin qızıdır. 2010-cu ildə ailə qurduqdan sonra İstanbulda yaşamışdır və indi Amerika Birləşmiş Ştatlarının paytaxtı Vaşinqtonda yaşayır. Qardaşı Bakıda yaşayır.

İngilis, türk və rus dillərini bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* arzugeybulla.com
* IS AZERBAIJAN BECOMING A HUB OF RADICAL ISLAM? by ''Arzu Geybullayeva'', European Stability Initiative
Mandat

**Mandat** — hər hansı bir şəxsin, təşkilatın, dövlətin səlahiyyətlərini bildirən sənəd.
Müflisləşmə

**Müflisləşmə** — iflas, bankrotluq.

# var-yoxdan çıxmaq, öz öhdəliklərinə görə borclarını ödəməkdən imtina etmək, vəsaitin olmaması ucbatından borcunu ödəyə bilməmək, borcu ödəmək iqtidarında olmamaq;
# məcazi mənada — imkansızlıq, iflas olmaq, plan və ümidlərin məhv olması.

## Həmçinin bax
* Amerika İflas İnstitutu

## İstinadlar
Şon Mendes

**Şon Mendes**() Kanadalı müğənni və mahnı yazıçısı.
Atası portuqal, anası ingilisdir. *Vine* profilində yüklədiyi koverləri ilə meneceri Andryu Gentler tərəfindən kəşf edilmişdir. Daha sonra meneceri *İsland Records* müqavilə imzalayaraq peşəkar müğənniliyə başlamışdır. Ostin Mahonun tur konsertlərində qonaq sənətçi kimi səhnəyə çıxmışdır. The Vamps qrupu ilə *Oh Cecilia* sinqlında duet etmişdir. İlk mahnısı *Life of Party* olmuşdur. Daha sonra *Show You*, *The Weight*, *One of Those Nights* və *Something Big * mahnıları olmuşdur.

## İstinadlar
Türkmənbaşı sarayı

Türkmənbaşı Sarayı Aşqabadda bir saraydır. Türkmənistan prezidentinin qərargahı və evidir. Keçmiş prezidenti Saparmurat Niyazov Türkmənbaşı 1985-dən 2006 ya yəni rəhmətə getiyi zamana qədər burada yaşamışdır. Digər adı Oğuzxan türkmənbaşı sarayıdır.

## Xarici keçidlər
* Turkmenistan Government
* Turkmenistan Presidential Palace Complex construction
Yayoy dövrü

— Yaponiya tarixində eramızdan əvvəl 1000-ci ildən eramızın 300-cü ilinə qədər olan dövrü. Dünya tarixində bu, dəmir və tunc dövrünə uyğun gəlir.

## Tarix
Yayoi mədəniyyətinin ilk sübutu Kyuşu adasında tapılıb. Əsrlər ərzində bu Honşü adasına da yayılıb.

Dəmir və tunc Yaponiyada ilk dəfə təxminən eyni vaxtda istifadə olunmuşdu. Dəmir alət və silahlların hazırlanmasında, tuncu isə güzgü, xəncər, nizə kimi ənənəvi əşyaların hazırlanması üçün istifadə olunurdu. Yakoi alətlərinə kənd təsərrüfatı və başqa sahələrdə istifadə olunan baltalar və kərkilər, həmçinin ox ucluğu və qılınc kimi silahlar da daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Metropolitan İncəsənət Muzeyi Yayoy Mədəniyyəti 
* Japan-guide.com, Erkən Yaponiya
Loqan medalı

**Loqan medalı** (Logan Medal) — Kanada Geologiya Cəmiyyətinin geologiya sahəsində yüksək nailiyyətlərə görə elmi təltifi.

Medal  "XIX əsrin ən görkəmli alimlərindən biri  olan"  Kanada geoloqu Vilyam Edmond Loqanın şərəfinə adlandırılmışdır.
## Təltif olunanların siyahısı
*1964 - James Edwin Hawley                                                                                                                                                                                                                                                                  
*1965 - Volter A. Bell
*1966 - Henry C. Gunning
*1967 - Ceyms E. Gill
*1968 - Con Tuzo Vilson
*1969 - Ceyms M. Harrison             
*1970 - Dunkan R. Derry
*1971 - Tomas Henry Klark
*1972 - Robert Legget
*1973 - Klifford H. Stockwell
*1974 - Yves Fortier 
*1975 - Edward A. Irving
*1976 - R. J. W. Duqlas
*1977 - Antoni R. Barringer
*1978 - Aleksis Dreymanis
*1979 - Raymond Thorsteinsson
*1980 - Gerard V. Middleton
*1981 - William Fyfe 
*1982 - Charles R. Stelck                                                                                                                                   
*1983 - Cohn Oliver Wheeler
*1984 - David Strangway
*1985 - Reymond A. Price
*1986 - Maykl Con Keen
*1987 - Digby McLaren
*1988 - Harold Williams
*1989 - Tomas Edvard Krogh
*1990 - Richard Lee Armstrong                                                                                                                          
*1991 - J. Ross Mackay
*1992 - Paul F. Hoffman
*1993 - Petr Cerny
*1994 - Antoni J. Naldrett
*1995 - Jan Veyzer
*1996 - Frank Hawthorne
*1997 - Erik W. Mountjoy
*1998 - Donald F. Sangster
*1999 - Roger G. Volker
*2000 - Hu Gabrielse
*2001 - Stephen E. Calvert
*2002 - Ceyms Monger
*2003 - Fred Longstaffe
*2004 - Stuart Blusson
*2005 - Ronald M. Clowes
*2006 - Claude Hillaire-Marcel
*2007 - Con J. Clague
*2008 - Ceyms M. Franklin
*2009 - Noel P. Ceyms
*2010 - Kristofer R. Barnes
*2011 - Antoni E. Williams-Jones
*2012 - Robert Kerrich
*2013 - Corc Pemberton
*2014 - Andrew Miall
*2015 - Richard A.F. Grieve
## Xarici keçid
Geological Association of Canada
Karolin adaları

**Karolin adaları** (, ; adaların adı İspaniya kralı II Karlın şərəfinə adlandırılmışdır) — Sakit okeanın qərbində, Mikroneziya ərazisində yerləşir. Amerika Birləşmiş Ştatlarından müstəqillik əldə etdikdən sonra ərazisində iki dövlət qurulmuşdur: Mikroneziya Federativ Ştatları və Palau.

## Tarixi
Kolonizasiyaya qədər adaların yerli əhalisi ibtidai-icma quruluşunda yaşayırdılar. İri birliklər olmasına baxmayaraq hələ də dövlət quruluşu yox idi.

Karolin adaları ilk dəfə 1567-ci ildə ispan dənizçi Alvaro de Saavedra tərəfindən (digər məlumata görə 1526-ci ildə Alonsa de Salasar) kəşf edilir. Adaların bir qismi rus dənizçisi Fyodor Petroviç Litke tərəfindən 1828-ci ildə araşdırılmışdır.

XVII əsrdə İspaniya adaları öz ərazisi elan etmişdir. Bununla belə faktiki adalar nəzarətsiz olaraq qalırdı. 1885-ci ildə Almaniya imperiyası adalardan birinə bayrağını sançaraq öz ərazisi elan edir. İspaniya beynəlxalq arbitraj məhkəməsinə müraciət edir. Nəticədə papa XIII Levin hakimliyi ilə İspaniyanın lehinə qərar çıxarılır. 1899-ci ildə İspaniya adaları Almaniyaya satır. 
Birinci Dünya müharibəsinin əvvəllərində 1914-ci ildə adalar Yaponiya imperiyası tərəfindən ələ keçirilir. Versal anlaşmasına görə adalar üzərində Yaponiya mandatlığı verilir. Yaponlar orada iri şəkər qamışı plantasiyaları yaradırlar. Sonradan adaya çoxlu sayda yapon köçürülür. Yerlilər asimiliasiya olunur.  
İkinci Dünya müharibəsindən sonra ABŞ adaları öz mandatlığına alır. 1978-ci ildə isə adalar ABŞ ərariləri ilə azad şəkildə assosasiyaya daxil edilmişdir. 1982-ci ildə anlaşma rəsmi şəkildə imzalanmışdır.

## Coğrafiya
Arxipelaqın tərkibinə 936 ayrı və ya qruplardan ibarət olan vulkan-atol məşəlli adalardan ibarətdir.  1-10° ş. e və 131-163° ş. u arasında yerləşir. Sahəsi 1160&nbsp;km² təşkil edir. Adalar qrupuna daxil iri adalar: Palau (Babetuap, 391&nbsp;km²), Yap adaları (105&nbsp;km²) — qərb qrupu; Senyavin adaları (Ponape, 334&nbsp;km²), Çuuk adaları (100&nbsp;km²), Kusaie adası (110&nbsp;km²) — şərq qrupu.

Adalar vulkanik məşəllidir. Ən hündür nöqtəsi 791 metr təşkil edir. Fosfat yatağları ilə zəngindir. Ekvatorial və subekvatorial iqlimə malikdir. İl ərzində 2250 - 3000 - 4500 və 6000&nbsp;mm arasında yağıntı düşür. Tayfunlar müşahidə edilir. Şimalında Bambuk meşələri vardır. Savannalar dağ ətəyi yerlərdə ərazilərdə yerləşir.

## Əhali
Karolin adalarının ümumi əhalisi 125 000 nəfər təşkil edir(2010 il).

## Etnik tərkibi, din və dil
Adaların yerli əhalisi əsasən Mikroneziyalılardan ibarətdir. Ümumi sayları 67 000 nəfər təşkil edir. Ən böyük etnik qrup Truklar 15 000, ponapeanlar 12 000 nəfər təşkil edmişdir. Dini baxımından adaların böyük qismində insanlar xristian dininə etiqat edir. Rəsmi dil ingilis dilidir. İnsanlar əsasən kokos palması, dərman şəkərqamışı, taro, batat əkirlər. Heyvandarlıq və balıçılıqla məşğul olurlar.

## İstinadlar
Kirov adaları

**Kirov adaları** və ya **Sergey Kirov adaları** (, ) — Qara dənizdə yerləşən kiçik adalardan ibarət olan arxipelaqdır. Bu adalar *Kerova adaları* kimi də tanınır. Kiçik adalardan ibarət olan bu arxipelaq tundra bitkiləri ilə zəngindir. Kirov adaları Qara dənizdə, Sibir sahillərindən təxminən 140 km məsafədə yerləşmişdir.

Bu arxipelaq İosif Stalinin Siyasi Bürosunun üzvü olan Sergey Kirovun şərəfinə adlandırılmışdır. Ən böyük adası olan *İsaçenko* adasının sahəsi 168 km²-dir. Bu ada öz adını rus mikrobioloqu və botaniki olan Boris İsaçenkodan almışdır. İsaçenko adasında bir sınaq stansiyası da yerləşmişdir.

İsaçenko və Slozni adaları arasında *Aerosyomki* adlanan dar boğaz yerləşmişdir. Bu adalar qrupu Rusiyanın Krasnoyarsk diyarının ərazisinə daxildir. Arxipelaq Sankt-Peterburq yaxınlığındakı Baltik dənizi ərazisinə daxil olan Kirov adaları ilə səhv salınmamalıdır.

## Xarici keçidlər
* Location 
* Nature Reserve
Balıq göl

**Balıq Gölü** Şərqi Anadolu regionunda, Aras Dağlarında yerləşən Türkiyənin ən yüksək göllərindən biridir. Ağrı ilində yerləşən və sahəsi 30 km² olan bu göl vulkan mənşəli göllərə aid edilir. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 2241 m, ən derin yeri isə 37 m-dir. 

Göl yaxınlığındakı kəndlərin əsas su mənbəyidir. Qidalanması qarışıq olub, əsas qidalanma mənbələrinə dağ qarlıq əraziləri, çaylar və yeraltı sular daxildir. Gölün ətrafında qartal, dovşan, şahin, kəklik, tülkü, canavar, bildirçin kimi heyvanlar yaşayır. Ağrı ilindən 60 km, Daşlıçay ilçəsindən isə 26 km uzaqlıqdadır.

Bu ərazilər üçün sərt iqlim xarakterikdir. Qış uzun, yaz və yay isə qısa müddət davam edir. Burada 5 ay balıqçılıq buzlar qırılaraq həyata keçirilir. Xallı alabalıq müalicə məqsədi üçün də istehlak edilir.

## İstinadlar
Taekvondo 2015 Avropa Oyunlarında

## Medal sıralanması

## Medalçılar

### Qadınlar

## İştirakçılar

2015 Avropa Oyunlarında 17 ölkənin 95 gimnastı iştirak etdi.

## İstinadlar
Konkord zirvəsi

**Konkord zirvəsi** və ya **Pik Soglasiya** Pamir dağlarında yerləşən zirvədir.Əfqanıstan ilə Tacikistan sərhədində yerləşmişdir. Zorkul gölündən təxminən 15&nbsp;km cənubdadır.

## İstinadlar
Arif Allahverdiyev

**Arif Allahverdiyev** () — Şabran Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991–1992-ci illər).

## Həyatı
Allahverdiyev Arif Talıb oğlu 1947-ci ildə Dəvəçi (indiki Şabran) rayonunun Mollakamallı kəndində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə Dəvəçi rayon "Sovxozlararası" Tikinti Sahəsində usta kimi başlamış, sonralar komsomol, sovet, partiya orqanlarında rəhbər vəzifələrdə işləmişdir.

1974-cü ildən Dəvəçi Rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi, 1977-ci ildən Dəvəçi Rayon Partiya Komitəsində Təşkilat şöbəsinin müdiri və rayon Xalq Nəzarəti Komitəsi sədrinin müavini, 1978-ci ildən Dəvəçi Rayon Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri, 1980-cı ildən Dəvəçi Rayon XDS İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1988–1991-ci illərdə Dəvəçi Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1991–1992-ci illərdə Dəvəçi (indiki Şabran) Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

Sonralar Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində, Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyində, Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlak Komitəsində və Azərbaycan Respublikası İqtisadi İnkişaf Nazirliyində məsul vəzifələrdə işləyib.

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı seçilmiş, "Əmək igidliyinə görə" medalı ilə təltif edilmişdir. Ailəlidir, üç övladı var."Bir Ömrün Hekayəsi" adlı kitabı çap olunmuşdur.

4 aprel 2019-cu ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gömrük İşçiləri Günü

Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən az sonra — 1992-ci il yanvarın 30-da müstəqil gömrük sisteminin əsası qoyuldu. Gömrük dövlət xəzinəsini gəlirlə təmin edən ən mühüm dövlət atributlarından biridir. Gömrük sistemi həm də ölkəyə qeyri-qanuni yolla müxtəlif malların gətirilməsinin, habelə ölkənin ən mühüm strateji sərvətlərinin aparılmasının qarşısını alır. Azərbaycanda gömrük sisteminin təşkili tarixi çox qədimdir.

Tarix boyu mövcud olmuş bütün Azərbaycan dövlətlərində gömrük xidməti ilə məşğul olan xüsusi təsisatlar fəaliyyət göstərmişlər. Lakin gömrük sisteminin elmi-hüquqi əsaslarla təşkili ilk dəfə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə olmuşdur.

Azərbaycan ərazisini qeyri-qanuni ticarətdən və qaçaqmalçılıqdan qorumaq məqsədi ilə, hökumətin 1918-ci il 12 iyul tarixli qərarı ilə Qazax qəzasının Salahlı və Şıxlı kəndlərində, Poylu dəmir yolu stansiyasında ilk gömrük postları yaradılmışdı. Azərbaycan hökuməti gömrük sisteminin fəaliyyətə başlamasını təmin edən sənədi 1918-ci il avqustun 10-da qəbul etmişdi.

Azərbaycan parlamentinin 1918-ci il 18 avqust tarixli qanununa əsasən, qaçaqmalçılıqla mübarizə, ölkənin ərazisini qeyri-qanuni ticarətdən qorumaq məqsədilə Azərbaycanın sərhədlərində 99 gömrük postu yaradılmışdı və burada 992 gömrük işçisi keşik çəkirdi. Aprel işğalı digər sahələrdə olduğu kimi, gömrük sistemində də işlərin başa çatdırılmasına imkan vermədi.

SSRİ dövründə Azərbaycanda gömrük sistemi mövcud olmamışdır. Bu iş yalnız ittifaq orqanları tərəfindən həyata keçirilirdi. Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin sərəncamı ilə 30 yanvar "Gömrük işçilərinin peşə bayramı günü" elan olunmuşdur.
Testosteron

**Testosteron** — androgen qrupundan olan steroid hormonu. 

Məməlilərdə testosteron ilkin olaraq, erkəklərdə xayalarda, dişilərdə yumurtalıqlarda, həm kişilərdə, həm də qadınlarda çox az miqdarda böyrəküstü vəzlərindən ifraz olunur. Erkək cinsiyyət hormonudur.

Sağlamlıq, enerji, libido, immunsistemi ilə və osteoparoz ilə yaxından bağlıdır. Yetkin  kişinin qanındakı miqdarı yetkin  qadındakinin 40-60 qatı qədər ola bilər. Ancaq qadınlar davranış baxımından (anatomik və ya bioloji baxımdan deyil) bu hormona qarşı çox daha həssas olurlar.

Kişilərdə saçların tökülməsinə səbəb ola bilər.

Qadınlarda eritrositlərin sayısının kişilərə nisbətən daha aşağı olmasının səbəblərindən biri də 
testosteronun miqdarıdır.

## Xaricdən testosteron hormonunun qəbulu
Bəzi idmançıların, xüsusilə də bodibilderlərin testosteronu xarici dopinq maddəsi kimi istifadə etdikləri məlumdur. Bunun səbəbi testosteronun əzələləri daha tez inkişaf etdirməsi və ya idmançının normal üsullarla əldə edə bilməyəcəyi gücə çatmasına olan inancdır.

### Dopinq olaraq testosteron istifadəsinin əks təsirləri
* Qaraciyər və böyrəklərdə şişin yaranması;
* Ürək əzələlərinin zədələnməsi;
* Ürək ritmlərinin pozulması;
* Ateroskleroz;
* Xolesterol sisteminin pozulması;
* Çizgili əzələ hüceyrələrinin böyüməsinə səbəb ola bilər;
* Saç tökülməsi;
* Sonsuzluq;
* Aqqresiv davranışın ayaranması.

## Təbii üsullarla testosteron hormonunun artırılması
Aşağıdakılar testosteron hormonunun artmasına səbəb olur:

* İdmanla məşğul olmaq (qaçış, ağırlıq qaldırma və s);
* Proteinlə zəngin məhsullar ilə qidalanma;
* Sağlam yuxu rejimi.

## Testosteron hormonunun ifrazına mənfi təsir edən amillər

* Siqaret aludəçiliyi;
* Alkoqol aludəçiliyi;
* Narkotik aludəçiliyi;
* Həddindən artıq stress
* Həddən artıq çəkili olmaq (piylənmə)

## Mənbə
Cənubi Sakit okean mandatı

**Cənubi Sakit okean mandatı** () — Millətlər Liqasının qərarı ilə Almaniya imperasının Birinci Dünya müharibəsində məğlubiyyətindən sonra Sakit okeanda yerləşən müstəmləkələr Yaponiya imperiyasının mandatlığına verilmişdir. Mandatlıq 1919-cu ildən 1947-ci ilə qədər davam etmişdir.

## Tarixi
İngilis-yapon birliyinin şərtlərinə müvafiq olaraq 23 avqust 1914-ci ildə Yaponiya imperiyası Almaniyaya müharibə elan edir. İngilislərlə birlikdə Sindao hücumu həyata keçilir. Yaponiya İmperiya donanmasının hədəfi Almaniya Şərqi-Asiya kreyser eskadrosunu darmadağın edmək və Sakit, Hind okeanlarında dəniz yollarının təhlükəsizliyi təmin etmək vəzifəsini üzərinə götürürlər. Bu vəzifələrin yerinə yetirilməsi zamanı 1914-cü ilin oktyabr ayında Yaponiya donanması Almaniyanın okeaniyadakı mülkləri olan Marian adaları, Karolin adaları, Marşall adaları və Palau arxipelaqına hücum təşkil edilir.

Müharibənin bitməsi ilə Paris Sülh Konfransında rəsmən ərazilərin Yaponiyanın işğalı tanınır. Mandatın kateqoriyası "C" olaraq tətbiq edilir. Yaponlar bir müddət sonra adaların iqtisadi inkişafına xüsusi diqqət yetirir. Adalara koreyalılar, yaponlar və okinavalılar köçürülür. Bir müddət sonra gəlmələrin sayı yerliləri keçir.

1930-х illərdə mandat ərazilərdə hərbi infrastruktura qurur. Bu addımlar gizlin aparılır. Bu Vaşınton dəniz anlaşmasına zidd olması demək idi. Adalar çoxlu sayda dəniz qüvvələri yerləşdirilməsi öz növbəsində müharibəyə hazırlaşmasının əlaməti idi.

1943–1945 illərdə baş tutmuş Hilbert-Marşall və Marian əməliyyatları zamanı Yaponiya ərazi üzərində nəzarəti itirmişdir.

Millətlər Liqasının verdiyi mandat BMTının qərarı ilə 1947 iln iyul tarixində Sakit Okean asılı adalar ərazisi olaraq ABŞ nəzarətinə verilir.

## İstinadlar
Boğaz (dəqiqləşdirmə)

* Boğaz — İnsan orqanı.
* Boğaz (coğrafiya) — iki quru hissəni bir birindən ayıran və iki su hövzəsini bir-biri ilə birləşdirən, nisbətən ensiz su sahəsi.
* Boğaz (Qars)
Rəşid

**Rəşid** — Azərbaycanda daha çox işlədilən kişi adı.

* Rəşid Nurqaliyev — Rusiya Federasiyasının Daxili İşlər naziri, qoşun generalı.
* Rəşid Səməndər — aktyor.
* Rəşid Behbudov — Azərbaycan müğənnisi, SSRİ Xalq Artisti.
* Rəşid Vəliyev — şair

## Həmçinin bax
* Rəşidə
* Rəşad
* Rəşidov
Toni Şey

**Toni Şey** (; d. 12 dekabr 1973) — Amerikalı milyarder. "Zappos" korporasiyasının banisi.

Toni Şey banisi olduğu "Zappos" korporasiyasını 1,2 milyard dollara "Amazon.com"a satmışdır.

Toni Şey hazırda ABŞ-nin Las-Veqas şəhərindəki "Airstream Village" treylerlər parkında "Llamapolis" adlı avtokaravanda yaşayır. O, 2014-cü ildə Nyu-Yorkdakı elitar çoxmərtəbəli yaşayış kompleksinin 23-cü mərtəbəsindəki lüks mənzilini tərk etmiş və həmin vaxtdan bəri treylerdə yaşamağa başlamışdır. Milyarder 2013-cü ildə buraxılmış treyleri cəmisi 48 min dollara alıb.

Toni Şey treylerində "Marli" adlı alpakası ilə birlikdə yaşayır. Treylerdə iki televizor, internet də var. Toni Şey deyir:

*"Pul mənimçün həyatda ən önəmli nəsnə deyil. Şirkətimi sataraq əldə etdiyim vəsaiti yeni layihələrə yatırmışam. Əminəm ki, bu layihələr vasitəsilə milyardlarla dollar dəyərində yeni şirkətlər yaradacağam."*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəndək əməliyyatları

**2015–16 Xəndək əməliyyatları** () — 2015-ci ilin 8 avqust tarixindən Türkiyə Silahlı Qüvvələri və digər təhlükəsizlik qurumları tərəfindən PKK-ya qarşı birgə başladılan hərbi əməliyyatlar. Əməliyyatlar Sur, Silvan, Hakkari, Dargeçit, Silopi, Cizrə və Bitlisdə həyata keçirilmişdir.

## İstinadlar
G-Eazy

**Cerald Erl Gillum** və ya səhnə adı ilə **G-Eazy** amerikalı hip-hop müğənnisi. İlk məşhur albomu *These Things Happen* 2014-cü ildə çıxmışdır. İkinci albomu olan * When It's Dark Out* isə 2015-ci il dekabrın 4-də çıxmışdır.
Daymyo

right|thumb|250x250px|Aydzuvakamtsuda samuraylar evindəki manekenlər daymyo Matsudayra Katamorinin öz müşavirinin iqamətgahına səfərini təsvir edirlər.
 — orta əsr Yaponiyasında iri hərbi feodallar. Əgər samuraylar X-XIX əsrlər yapon cəmiyyətinin elitası sayılırdılarsa, daymyolar samurayların elitası idilər.

Tərcümədə "böyük ad" mənasını verən bu məfhum IX-X əsrlərdə sabit hərbi təbəqə — buşi ilə eyni dövrdə ortaya çıxdı.

## Daymyolar Edo dövründə
[thumb|Tottorili daymyo İkeda Yoşitakinin ([:ja:池田慶栄|池田慶栄,1834-1850) memorial tısbağası]]
Tokuqava şoqunatının hakimiyyətdə olduğu Edo dövründə daymyolar şoqundan çox güclü asılılığa düşdülər. Onlar şoquna vergi ödəməli, müxtəlif işlər üçün çox sayda adam verməli idilər, həmçinin, onların hakimiyyəti Tokuqava şoqunatının ciddi nəzarətində idi. Daymyo statusu qəti müəyyən olunmuşdu. Bu titulu yalnız illik gəliri 10 min koku düyüyə bərabər olan feodallar daşıya bilərdilər. Orta əsrlər Yaponiyasında feodalların potensial qüdrəti bu ölçü vahidi ilə qiymətləndirilirdi. Hesab edilirdi ki, bir samurayı bir il yedizdirmək üçün 1 koku (180,39 litr) düyü kifayətdir.

Tokuqava dövründəki 250-270 daymyodan ən varlıları 1,3 milyon koku gəliri olan Kaqa vilayətinin feodalları idilər, Kyuşudəki ən qədim Şimadzu klanının gəliri isə 730 min koku idi. Daymyolar arasında sonuncu əmlak bölgüsünü Tokuqava şoqunatının əsasını qoyan Tokuqava İeyasu şəxsən özü aparmışdı. Bununla o, öz rəqiblərini müflisləşdirmiş, əldə edilən gəlirləri isə elə bölüşdürmüşdü ki, daymyolar şoqun rejiminə təhlükə törədə biləcək dərəcədə güclənməsinlər.

## Meyci islahatından sonra
Daymyo, bütün samuray təbəqəsi kimi, öz gücünü XIX əsrin əvvəllərinə qədər qoruya bildi. Lakin hərbi-feodal dövlət quruluşunun iqtisadi geriliyi açıq-aşkar hiss edilməyə başlayırdı və qaçılmaz inkişaf meyilləri daymyoların samuray sinfi ilə birlikdə çökməsinə gətirib çıxardı. 1867-1868-ci illərdəki tamamlanmamış burjua inqilabından sonra 1869-1871-ci illərdə daymyolar bütün torpaqlarından məhrum olsalar da, böyük pul təzminatı aldılar. Onların bir vaxtlar sahib olduqları hədsiz hakimiyyət, böyük var-dövlət və hərbi qüdrət haqda bu gün yalnız ölkənin müxtəlif yerlərindəki əzəmətli qalalar xəbər verir.

## Xarici keçidlər
* Lords of the Samurai: Legacy of a Daimyo Family 
* World History: Patterns of Interaction 
* Samurai, Chōnin and the Bakufu: Between Cultures of Frivolity and Frugality.
Koku

**Koku** (石, çin. 石, Pinyin: *Dàn*, (qədim çincə: "şí")) — təxminən 180,39 litrə bərabər olan ənənəvi yapon həcm vahidi.

1891-ci ilədək koku 10 kub şakuya ( ≈ 0,278 m<sup>3</sup>) bərabər götürülürdü.

Həmin il verilən imperator fərmanı ilə 1 kiçik koku 240100/1331 litrə bərabər götürüldü ki, bu da təxminən 180,39 litrə (və ya 5 buşel, 40 imperiya qallonu, yaxud 48 ABŞ qallonu) bərabərdir.

Tarixən koku yetişkin bir şəxsin 1 ildə istehlak edə biləcəyi düyünün miqdarına əsasən müəyyən edilirdi. 1 koku düyü təxminən 150 kq bərabərdir. Samurayların maaşı, vilayətin gəlirliliyi koku ilə müəyyən olunurdu.
Koku həm də gəminin yükgötürmə səviyyəsini ölçmək üçün də istifadə edilirdi — 50 kokuluq kiçik gəmilər və 1000 kokuyadək böyük gəmilər.

Hazırda Yaponiyada bu ölçü vahidi hələ də istifadə edilir.
* 1 koku = 180,39 litr
* 1 koku = 10 to
* 1 koku = 100 syo
* 1 koku = 1000 qo

## Xarici keçidlər
* Японские меры длины, веса и объёма
* Установление границы на Карафуто
Zika virusu

thumbnail

**Zika virusu** — 1947-ci ildə müəyyən edilib. Onun daşıyıcısı "Aedes aegypti" adlı ağcaqanad növləridir.

## Təhlükəsi
Hamilə qadınlar üçün daha ciddi təhlükə yaratdığı deyilən bu virus, hələ doğulmamış körpənin beynində kiçilmə və fəsadlara, hətta ölümə belə yol aça bilər.

## Əlamətləri
Əlamətləri sırasına yüksək qızdırma, baş ağrısı, gözlərdə qızarma, qusma, səpmə, əzələ və oynaq ağrıları daxildir.

## 2016-cı ildə
Hazırda dünyanın 21 ölkəsində bu virusun qeydə alındığı bildirilir.  Latın Amerikası ölkələrinin hökumətləri virusun yayılmasının qarşısını almaq üçün mübarizəyə başlayıb.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı hesab edir ki, virus qərb yarımkürəsində sürətlə yayılacaq.

## İstinadlar
İğdır (Qaşqaylar)

**İğdır** — Qaşqay elini təşkil edən tayfalardan biri. Şəkərli, Əmirli, Ərəbli, Fili, İraqi, Cövzanlı, Əmələ, Qaraxanlı və Qaraqoyunlu adlı tirələrə bölünür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Şah Sultan Hüseyn məscidi

**Şah Sultan Hüseyn məscidi** — Azərbaycanın Abşeron rayonunun Novxanı qəsəbəsində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi. Məscid Novxanı kəndindəki nə vaxtsa tarixi yaşayış məskəninin mərkəzi olmuş, indi isə demək olar ki, başlı-başına qalmış qədim bir ərazidə yerləşir. O, cənub tərəfdən kəndin "Aşağıbaş" adlanan hissəsinin yuxarısında, çoxplanlı irihəcmli kompazisiya blokların və gümbəzlərin xarakterik cizgiləri ilə kölgə şəklində qavranılır.

## Haqqında
XVII əsrdə tikilib. Tərkibindəki ibadət zalına şimaldan xidməti otaq birləşir. Məscidin şərq qanadı tərəfdən isə sonradan xüsusi tipli portal tikilib. Namaz zalı naxışlarla bəzədilmiş kəsişən taqlarla sıx şəkildə tikilmişdir və günbəzin altı (gümbəzin qıraqları ilə) yayvari tağlarla əhatə olunmuşdur. Tağların çoxluğu memarlıq nöqteyi-nəzərincə interyerə yaraşıq və sərbəstlik verir, tavanının möhkəmliyini təmin edir.

Namaz zalının əsas məna daşıyıcılarından biri onun mehrab istiqamətidir. Qeyd edək ki, dərinliyi və yuxarıdan kəsişən tağ elementləri namaz zalının memarlıq elementləri ilə vəhdət təşkil edir. Mehrab divarı mehrabın təkcə qiblə istiqamətinin təyin edilməsi üçün nəzərdə tutulmayıb. Divar, mehrabın sağında və solunda olan memarlıq elementlərinin və naxışların yükünü daşıyır. Bütün bu incəliklərdən əlavə, o, əsasən mehrabın yuxarısında və günbəz ətrafında yerləşən pəncərələri də özündə saxlayır.

Həcmcə o qədər də böyük olmayan məscid divarlarındakı memarlıq elementləri öz incəliyini və həcmlərini qoruyub saxlayır və elə bir element ola bilməz ki, öz yerində olmasın, oradakı elementlərə yad olsun. Günbəz namaz zalında əsas konstruksiyalardan biri kimi qəbul edilir. Onun əsas funksiyası zalın ab-havasını sabit saxlamaq, zalın işıqlandırılması, zalda əks-sədanın yaradılmasıdır. Məscidin xarici baxımı və memarlıq həlli onun əhatəsi ilə vəhdət təşkil edir. Baş fasadın əsas elementi olan portal sağ tərəfinə uyğun olmayaraq həll edilmişdir. Binada memarlıq palitrası qabarıq işlənmiş, həcm baxımdan yumşaqlığı ilə binanı yüngül göstərir.

Ümumiyyətlə arkalı eyvan Abşeron memarlığına xas olmayan bir üsuldur. Qabarıq elementlərin istifadə edilməsi uğurludur. Bu cür naxışlar 1829–1875-ci illərdə Maştağa kəndində tikilmiş Xunxar məscidində və 1880-ci ilin memarlıq abidəsi olan müqəddəs "Bibi-Heybət" ziyarətgahı ətrafında bir çox özünə məxsus tikililəridə də qorunub.

Məscid XX əsrin 30-cu illərində sovet hakimiyyəti tərəfindən bağlanıb. Baxımsızlıq üzündən uçulub. Müvafiq strukturlar məscidin bərpası ilə maraqlanmırlar.

## Şəkilləri

Novxanı kəndindəki Şah Soltan Hüseyn Məscidi.jpg|
Şah Sultan Hüseyn məscidi 9.jpg|
Şah Sultan Hüseyn məscidi 8.jpg| 
Şah Sultan Hüseyn məscidi 7.jpg|
Şah Sultan Hüseyn məscidi 6.jpg|
Şah Sultan Hüseyn məscidi 5.jpg|
Şah Sultan Hüseyn məscidi 3.jpg|
Şah Sultan Hüseyn məscidi 2.jpg|
Şah Sultan Hüseyn məscidi 1.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nazim İsmayılov

**Nazim Mehdi oğlu İsmayılov** () — siyasətçi, Göyçay, Şamaxı, Sabirabad və Saatlı rayonlarının keçmiş İcra Hakimiyyətinin başçısı. Yeni Azərbaycan Partiyası Veteranlar Şurasının üzvüdür.

## Həyatı
Nazim İsmayılov 24 iyul 1952-ci ildə Göyçay rayonu Kürdşaban kəndində anadan olub. 1974-cü ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu, 1991-ci ildə isə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu bitirmişdir. İxtisasca istilik energetik mühəndisi və politoloqdur.Ailəlidir, 3 övladı, 6 nəvəsi vardır.

## Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1974-cü ildə "Sumqayıtkimyasənaye" İstehsalat Birliyi Oktyabr inqilabının 50 illiyi adına üzvü məhsullar zavodunda mühəndis kimi başlayıb.

* 1977–1980-ci illərdə Göyçay Birləşmiş Qazanxana və İstilik Şəbəkələri idarəsində usta və direktor
* 1980–1981-ci illərdə Göyçay rayonu Partiya Komitəsində təlimatçı, şöbə müdiri.
* 1981–1989-cu illərdə Göyçay rayonu Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri.
* 1989–1990-cı illərdə Göyçay rayonu Partiya Komitəsinin katibi.
* 1990–1991-ci illərdə Göyçay rayonu Xalq Deputatları Sovetinin sədr müavini.
* 1991–1992-ci illərdə Göyçay rayonu İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini.
* 1992–1994-cü illərdə Göyçay rayonu Xalq Deputatları Sovetinin sədr müavini.
* 1994–2001-ci illərdə Göyçay rayonu İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini.
* 2001–2006-cı illərdə Göyçay rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı.,
* 2006–2011-ci illərdə Şamaxı rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı
* 2011–2019-cu illərdə Sabirabad rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* 2019–2020-ci illərdə Saatlı rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Yeni Azərbaycan Partiyası Veteranlar Şurasının üzvüdür.

## Təltifləri
*  (12 iyul 2012) — "Vətənə xidmətə görə" 3-cü dərəcəli ordeni
*  (27 may 2019) — "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)" yubiley medalı
*  (02 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

## İstinadlar
Cöhögöy Toyun

**Cöhögöy Toyun** — Saxa türk mifologiyası-nda onların artımına imkan yaradan atların və buynuzlu mal-qaranın himayəçi ilahisidir. Ayığ dərəcəsinə aiddir. Bəzi miflərdə Kainat yaradıcısı Ayığ Xan-ın kiçik qardaşıdır.

Ya insan ya da kişnəyən ayğır obrazında təsvir edilir. İnsanlara atlar göndərir amma əgər qəzəblənsə onları geri ala da bilir. A. İ. Qoqolevanın fikrincə, Saxa türklərin mifologiyasında Cöhögöy Toyun ilə günəş kultu arasında əlaqəsi aydın görünür və eyni zamanda onda ilahi atın günəş mənşəyi haqqında mərkəzi asiya mifi var.

Saxa türklərin təsəvvürlərinə görə dördüncü səmada yaşayır. Görülən səmanın cənub-şərq, qış günəşi çıxan hissəsindədir. Onun taxta evi altıguşəli formalıdır və bayırdan ağ at dərisi ilə üzlənmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sakişima

**Sakişima arxipelaqı** () — adalar qrupu olaraq Sakit okeanın qərbində, Okinava prefekturasının cənub-qərbində yerləşir. Yaponiya ərazisində daxildir.

Sakişima adaları Okinava adası (şimaldan) ilə Tayvan (cənubdan) arasında yerləşir. Ryukyu arxipelaqı ərazisinə daxildir. Bu adalar qrupu üç arxipelaqa bölünür:

* Miyako adaları şərqdə
* Yaeyama adaları qərbdə
* Senkaku adaları şimalda

Sakişima adaları ümumilikdə 280&nbsp;km məsafədə uzanır. Sahəsi 817&nbsp;km² təşkil edir. 2005-ci il məlumatına görə adalarda 108 000 nəfər adam yaşayır.  Bu qrupa daxil olan Senkaku adaları Yaponiya, Çin Xalq Respublikası və Çin Respublikası arasında mübahisəli ərazilər hesab edilir.

## İstinadlar
Karles Puçdemon

**Karles Puçdemon** (; ) — Katalan siyasətçi və jurnalist. 2019-cu ildən bu yana Avropa Parlamentinin üzvü kimi fəaliyyət göstərir. Cironanın keçmiş bələdiyyə başçısı olan Puçdemon, Kataloniyanın müstəqillik bəyannaməsindən sonra İspaniya hökuməti tərəfindən vəzifəsindən uzaqlaşdırıldığı zaman 2016-dan 2017-ci ilədək Kataloniyanın 130-cu prezidenti vəzifəsində çalışıb. Respublika Üçün Milli Çağırış partiyasının həmtəsisçisi, Kataloniya üçün birlikdə seçki ittifaqının lideri və Kataloniya üçün Birlik partiyasının qurucusudur.

Amerika və Cironada təhsil aldıqdan sonra, 1982-ci ildə müxtəlif yerli nəşrlər üçün yazdı və "El Punt" qəzetində baş redaktor oldu. 1999–2002-ci illərdə Kataloniya Xəbər Agentliyinin direktoru və 2002–2004-cü illərdə Cirona Mədəniyyət Evinin direktoru vəzifəsində çalışıb. Puçdemonun ailəsi Kataloniya müstəqillik hərəkatının dəstəkçisi idilər.

Puçdemon 1980-ci ildə Kataloniya Avropa Demokratik Partiyasının sələfi olan milliyyətçi Kataloniya Demokratik Konvergensiyasına qoşularaq siyasətə başladı. 2006-cı ildə Cirona seçki dairəsindən Kataloniya Parlamentinə üzv seçildikdə siyasətdə karyera qurmaq üçün jurnalistikadan getdi. 2007-ci ildə Cirona Bələdiyyə Şurasına seçildi və 2011-ci ildə Cirona bələdiyyə başçısı oldu. 10 yanvar 2016-cı ildə CDC-nin rəhbərlik etdiyi bir seçki ittifaqı "Junts pel Sí" ilə Xalq Birliyi Namizədliyi arasındakı bir razılaşmanın ardından Kataloniya Parlamenti Puçdemonu 130-cu prezident seçdi.

## İstinadlar
Valeri Hacıyev

**Valeri Nizami oğlu Hacıyev** (9 avqust 1941 - 8 yanvar 2016) — Sovet futbolçusu.

## Həyatı

Valeri Nizami oğlu Hacıyev 1941-ci il avqustun 9-da Bakı şəhərində dünyaya göz açmışdı. ADU-nun (indiki BDU-nun) filologiya fakültəsini bitirmişdi. 

Valeri Hacıyev 1959-1960, 1964-1968, 1970-1972-ci illərdə “Neftçi”nin şərəfini qoruyub. Bu müddət ərzində 229 oyunda 26 qol vurmuş futbolçu 1966-cı ilin bürünc mükafatçısıdır.

O, U-21 yığmamızın baş məşqçisi kimi fəaliyyət göstərib. 

Valeri Hacıyev 8 yanvar 2016-cı ildə vəfat edib.

## Xarici keçidlər
*Neftçinin keçi südü ilə bəslənmiş futbolçusu
II Ərdəşir (Sasani)

**II Ərdəşir** (, ; ) — Sasanilər sülaləsinin nümayəndəsi, şahənşah.

## Həyatı
II Ərdəşirin doğum tarixi məlum deyil. II Şapurla qohumluq bağının dərəcəsi bilinmir. Bəzi bilgilərə görə onun qardaşıdır. Farslar ona "Nihoukar" ya da "Lütifkar" ünvanı verilmişdilər. Ərəblər isə onu "əl-Cəmil" adlandırırdılar.

II Ərdəşir 383-cü ildə vəfat etdi.

## Həmçinin bax
* Sasanilər İmperiyası

## İstinadlar
Belarus 1

** Belarus 1 ** — 1 yanvar 1956-cı il tarixində fəaliyyətə başlayan, Belarusun ilk milli və ictimai televiziyasıdır. Televiziya, Belarus Dövlət Milli Teleradio Şirkətinin tabeliyindədir. Yayım, belarus və rus dillərində həyata keçirilir. Həmçinin Avropa Yayım İttifaqının üzvüdür.
Marneuli TV

**Marneuli TV** — Gürcüstanın Marneuli şəhərində fəaliyyət göstərən müstəqil televiziya kanalıdır. Marneuli bələdiyyəsinin dəstəyi ilə yayımlanır. 2006-cı ilin iyun ayının 1-də təsis edilib. Gün ərzində 18 saat yayımlanan telekanalın yayım ərazisi Azərbaycan sərhəddinə qədər uzanır. Televiziyanın 200.000-dən artıq tamaşaçısı var. Azərbaycan dilində verilişlər də yayımlayan telekanal, Gürcüstan Regional Televiziyalar Assosiasiyasının üzvüdür.

## İstinad

## Xarici keçid
*Marneuli TV | Veb səhifəsi
Latviya Televiziyası

** Latvijas Televīzija ()** — 6 noyabr 1954-cü il tarixində fəaliyyətə başlayan, Latviyanın ilk milli və ictimai televiziyasıdır. Avropa Yayım İttifaqının üzvüdür. Televiziyanın xərclərinin 60 %-i dövlət büdcəsindən, digər xərclər isə reklam gəlirlərindən əldə olunur.

## İstinadlar
Corc Vestinqauz

**Corc Vestinqauz** () — dəmir yolu hava tormozunu ixtira edən amerikalı sahibkar və mühəndis.  Elektrotexnika sənayesinin təşəbbüsçülərindən biri olan Vestinqauz  ilk patentini 22 yaşında qazanıb. Karyerasının böyük bir hissəsini Pensilvaniya ştatının Pittsburq şəhərində keçirən Vestinqauz Amerika elektrik enerji sisteminin həyata keçirildiyi ilk vaxtlarda Tomas Edisonun əsas rəqiblərindən biri idi. Vestinqauzun dəyişən cərəyana əsaslanan elektrik enerji bölgüsü sistemi Edisonun sabit cərəyan üzərində təkidliyinə baxmayaraq, nəticə etibarilə üstünlük təşkil edib. O, 1911-ci ildə "dəyişən cərəyan sisteminin inkişafı ilə bağlı qüsursuz nailiyyətlərinə görə" Amerika Elektrik Mühəndisləri İnstitutunun Edison medalı ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Birinci Kanal (Gürcüstan)

** Birinci Kanal () ** — və ya 1TV olaraq da adlanan, 1956-cı ildə fəaliyyətə başlayan, Gürcüstanın ilk milli və ictimai televiziyasıdır. Həmçinin Avropa Yayım İttifaqının üzvüdür. Gürcüstan əhalisinin 85 %-i bu televiziyanı izləmək imkanına malikdir.