open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Faqositoz

**Faqositoz** ( "udmaq" +  "hüceyrə") — hüceyrələrin (protozoy və ya xüsusi hazırlanmış qan hüceyrələri və orqanizm toxumaları - faqositlər) bərk hissəcikləri tutması və həzm etməsi prosesi.

Faqositoz pinositozla birlikdə endositozun bir növüdür. Bəzi hüceyrələrdə faydalı maddələr əldə etmək üçün istifadə olunur və bir hüceyrəli orqanizmlər üçün qidalanma ilə homologdur. Çoxhüceyrəli heyvanlarda bu proses tullantıların və patogenlərin çıxarılması funksiyasını öz üzərinə götürmüşdür.

## Faqositlər
İnsanlarda iki növ peşəkar faqosit var:

* neytrofillər
* monositlər

Makrofaqlar və neytrofillər infeksiya və ya iltihab bölgəsinə bakteriyalar və yoluxmuş toxuma tərəfindən ifraz olunan maddələr və ya bakteriyalar və zərdab zülallarının tamamlayıcı sistemi arasında kimyəvi qarşılıqlı təsirlərlə cəlb olunur. Neytrofillər təsadüfən onlarla qarşılaşdıqdan sonra da hissəcikləri qəbul edə bilirlər.

Bəzi digər heyvanlarda oositlər, plasental hüceyrələr, bədən boşluğunu əhatə edən hüceyrələr və tor qişanın piqment epiteli faqositoz edə bilir .

## İstinadlar
Rey döyüşü (1169)

**Rey döyüşü** — 1169-cu ildə Eldənizlər ilə Xarəzmşahlar arasında baş verən toqquşma.

## Döyüşdən əvvəl
Şəmsəddin Eldənizin torpaqlarının şərqində onların vassalı olan Nişapur hakimi İmadəddin Ay Aba var idi.Sultan Səncər öldükdən sonra o Sultan Arslanşah adına sikkələr basdırmağa başladı.Beləcə Ayaba getdikcə böyüməkdə olan Xarəzmşahlara qarşı Sultan Arslanşaha yəni əsl hakim olan Şəmsəddin Eldənizin köməyindən istifadə etməyə çalışdı.Kumis, Bistam və Damğan şəhərlərini ələ keçirərək Tengiz adlı əmiri ora hakim etdi.Nəhayət 1163 Ayaba'nın düşməni Şahrüstəm adlı əmirin ordusu məğlub edildi və əyaləti İmadəddin Ay Abaya yəni Şəmsəddin Eldənizə bağlandı.Sultan Arslanşah və Şəmsəddin Eldəniz ona bayraq və hədiyyələr göndərərək oranın hakimi etdilər.1167-ci ildə İmadəddin Ay Aba, Həmədana gəldi və Şəmsəddin Eldənizə Xarəzmşahların onlar üzərinə yürüş etdiyi xəbərini çatdırır.Xarəzmşahların planı Nişapur şəhərini ələ keçirmək olduğu bilinir.İbnü'l Əsîr qeyd edirki Ayaba Şəmsəddin Eldənizə:

Əgər siz, onu dayandırmaq və onun düşüncələrinin qarşısını almaq üçün hərəkətə keçməsəniz, sizin qarşınıza torpağdan bir qaynaq çıxacaqdır, elə bir qaynaq ki bunu dayandıra bilməyəcəksiniz və orada suların axıntısını tutamayacağınız bir dəniz əmələ gələcəkdir

Xarəzmşah hökmdarını ordusunu Nişapur şəhəri mühasirəsi üçün göndərdi.Şəhərin mühasirəsi iki aydan artıq sürsə də şəhər təslim edilmədi, ancaq Xarezmşah üstünlük sağlaya bildi və çox keçmədi ki Eldənizlər Nişapur şəhərini itirdi.

## Xarezmşahın Reyi alması
1169-cu ildə Xarezmşah El Arslan  Rey şəhəri və ətrafını aldı, və Əmir İnanc Rey sahibi oldu.
## Döyüş
Bir müddət sonra Şəmsəddin Eldənizin yanına İraqdakı sadiq əmirlərdən bir məktub gəldi və o məktubda Əmir İnancın Xarəzmşah hökmdarı El Arslan ilə müttəfiq olması xəbərini çatdırdı.El Arslanda bundan xəbər tutaraq Əmir İnanca böyük bir orfu göndərdi.El Arslanın məqsədi Reyi alaraq Qərbə doğru ilərləmək idi isədə Əmir İnanc və Xarəzmşahlar Rey şəhərine hücum etdi, döyüş Xarəzmşah qələbəsi ilə bitdi, Eldəniz Şəmsəddin geri çəkildi və bir daha Xorasana gəlmədi.
## Həmçinin bax
*Şəmsəddin Eldəniz
*Xarəzmşahlar
*El Arslan
*Məhəmməd Cahan Pəhləvan

## İstinadlar
Azərbaycanda elan olunmuş illərin siyahısı

2007-ci ildən etibarən Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanda hər bir il bir sahəyə həsr olunur. Bəzi illər müəyyən bir sahənin inkişafına diqqət ayırmaq üçün (məsələn, "Sənaye ili" və ya "Könüllülər ili") elan olunduğu halda, bəzi illər müəyyən hadisələrin yubileyini qeyd etmək üçün (məsələn, "Nizami Gəncəvi ili" və ya "Heydər Əliyev ili") elan olunur.

Prezident tərəfindən ilin elan olunması adətən ilin əvvəlində – yanvar ayında baş versə də, bəzi hallarda bir neçə ay qabaqcadan da il elan olunur. Məsələn, "Heydər Əliyev ili" 2022-ci ilin sentyabr ayında elan olunmuşdur. İllə bağlı keçiriləcək tədbirlər planı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası və ya Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən hazırlanır. İl çərçivəsində ölkədə bir çox tədbirlər keçirilir, poçt markaları buraxılır.

## Siyahı

## Qeydlər

## İstinadlar
Pennzoyl

**Pennzoil** — 2002-ci ildə *Royal Dutch Shell* tərəfindən alınmış ABŞ neft şirkəti. Şirkətin baş ofisi Texas ştatının Hyuston şəhərində yerləşir.

## Tarixi
1889-cu ildə Pensilvaniyada Con Rokfellerə məxsus Standard Oil-in törəmə şirkəti olan South Pen Oil Co. tərəfindən kommersiya neft hasilatına başladı. 1960-cı ildə South Pen şirkəti Penn's neft şirkətinə çevrildi və artıq 1963-cü ildə şirkətin adı Pennzoil olaraq dəyişdirildi. 70-ci illərdə şirkətin baş ofisi Pensilvaniyadan Texas ştatının Hyuston şəhərinə köçürüldü.

XX əsrin 70–90-cı illərində şirkət ənənəvi olaraq satış həcminə görə müxtəlif növ sürtkü yağları istehsal edən qlobal şirkətlər arasında lider mövqe tutdu. Şirkət həmçinin benzin istehsal edirdi və şirkətin 1989-cu ilə qədər Birləşmiş Ştatlarda yüzdən çox yanacaqdoldurma məntəqəsi var idi. 1990-cı ildə şirkət, həmçinin sürtkü yağları bazarında ixtisaslaşan və geniş pərakəndə satış məntəqələri və avtomobil təmiri sexləri şəbəkəsinə malik olan Jiffy Lube-un aktivlərini satın aldı. 1998-ci ildə Pennzoil və Quaker State adlı iki şirkətin birləşməsi zamanı 2002-ci ildə Royal Dutch Shell tərəfindən satın alınan yeni Pennzoil-Quaker State şirkəti yarandı.

Pennzoil şirkəti Xəzər dənizinin şelfinin Azərbaycan sektorundakı neft yataqlarının perspektiv işlənməsində iştirak etmək arzusunu bildirən ilk xarici şirkətlərdən biri olmuşdur. "Azəri–Çıraq–Günəşli" neft yataqlarının mənimsənilməsi və işlənməsi üzrə müqavilənin şərtlərinə görə, şirkət yataqların işlənməsinə 726 milyon ABŞ dolları (9,81%) investisiya etməli idi və bunda şirkətin mənfəət payı layihə 2,46% təşkil etmişdir. 1999-cu ildə şirkət bu layihədəki payını Yaponiyanın Itochu şirkətinə satmışdır.

## İstinadlar
Hüseyn ibn Əli (dəqiqləşdirmə)

* Hüseyn ibn Əli — Şiələrin 3-cü imamı, xəlifəsi və 5-ci məsumu; Əhli-Beytin nümayəndəsi, səhabə.
* Hüseyn ibn Əli əl-Haşimi —
* Hüseyn bin Əli ət-Türki —

## Həmçinin bax
* Hüseyn (ad)
Itochu

— baş ofisi Tokioda yerləşən yapon universal ticarət evi, Yaponiyanın "Böyük beşlik"ə daxil olan ticarət evlərindən biri və dünyanın 500 ən böyük şirkətindən biridir.

## Tarixi

1858-ci ildə Kansay bölgəsindən olan, 15 yaşında kətan alveri və kimono mağazası açaraq biznesə başlayan İto Tyubey tərəfindən yaradılmışdır. Pərakəndə ticarətdən başlayaraq, şirkət həm üzvi, həm də birləşmə və satınalmalar yolu ilə inkişaf etdi və XX əsrin əvvəllərində istehsal, ticarət və investisiya ilə məşğul olan böyük bir beynəlxalq struktura çevrildi.

1973-cü ildən şirkət Sodeco kapitalı vasitəsilə Saxalin-1 layihəsində investor kimi iştirak edir.

1980-ci illərin sonunda şirkət Yaponiyanın ən böyük ticarət evinə çevrildi. Bu dəfə şirkətin əhəmiyyətli uğurları, xüsusən də Yaponiyanın ilk kommersiya yayım peyki JCSAT-1-in buraxılışında iştirakı ilə əlamətdar olub. 1990-cı illərdə Yapon köpüyü böhranının və bununla bağlı böyük itkilərin təsiri altında şirkət böyük sənaye bölmələri formalaşdıraraq idarəetmə strukturunu dəyişdi.

1996-cı ildə şirkət Azərbaycanda AÇG (Azəri–Çıraq–Günəşli) dərinsulu neft yataqlarının işlənməsi layihəsinə (“ Əsrin müqaviləsi ”) daxil olub və sonradan Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinin tikintisində iştirak edib. 2000-ci illərin əvvəllərində o, Rusiya və Türkiyə arasında "Mavi axın " qaz kəmərinin tikintisində iştirak edib.

2010-cu ilə olan məlumata görə, şirkət 68 ölkədə 625 biznes bölməsini və ofisini özündə birləşdirir.

## İstinadlar
Türkiyə faunası

**Türkiyə faunası**— Türkiyə sərhədləri daxilində yaşayan heyvanlar aləminin bütün üzvləridir.
Çoxlu müxtəlif heyvan növlərinə sahib olması ilə diqqət çəkir.
Bunun əsas səbəbi Anadolunun Asiya ilə Avropa arasında yerləşməsidir.
Digər mühüm amil odur ki, müxtəlif iqlim xüsusiyyətlərinə malik coğrafi bölgələrə malik olduğundan onun bitki örtüyü digər Yaxın Şərq ölkələrindən daha zəngindir (850 cins altında toplanmış 9000 növ bitki).
Buna görə fərqli iqlim və qida ehtiyacları olan bir çox heyvan növü özünə uyğun yaşayış yerləri tapa bilir.

Beləliklə, Türkiyədə təkcə Aralıq dənizi faunasının deyil, həm də Mərkəzi və Şərqi Avropa, Yaxın Şərq, Qafqaz və Ərəbistan yarımadası faunasının tipik növləri mövcuddur.
Bundan əlavə, Avropa ölkələri ilə müqayisədə daha çox məməli heyvan növlərinə sahibdir, bu da türk faunasını nə tipik bir Avropa faunası, nə də tipik bir Yaxın Şərq faunası kimi təsnif edilməməsi deməkdir.

Türkiyə faunasına aid 160 məməli, 466 quş, 120 sürünən, 22 qurbağa, 127 şirin su balığı və 384 dəniz balığı daxil olmaqla cəmi 1279 onurğalı növü tanınır.
Amma bu növlərin bəziləri nəsli tamamilə kəsilmək üzrədir, bəziləri isə təhlükə altındadır.
Masaüstü kompüter

**Masaüstü kompüter** və ya **stolüstü kompüter** — ölçüsü və güc tələblərinə görə (portativ kompüterdən fərqli olaraq) masanın üstündə və ya yaxınlığındakı sabit bir yerdə müntəzəm istifadə olunmaq üçün nəzərdə tutulmuş fərdi kompüter. Ən geniş yayılmış konfiqurasiyada qida bloku, ana lövhə (mərkəzi prosessor kimi mikroprosessoru olan sxem lövhəsi, yaddaş, şin, müəyyən periferik qurğular və digər elektron komponentlər), disk yaddaşı (adətən bir və ya bir neçə SSD və HDD, optik disklər və ilkin modellərdə disket); klaviatura, siçan və monitor, dinamiklər və çox vaxt printer olan korpus mövcuddur. Korpus üfüqi və ya şaquli olaraq yönəldilə bilər və masanın altına, yanına və ya üstünə yerləşdirilə bilər.

Korpusları şaquli yönümlü fərdi kompüterlərə "tower" deyilir. 1990-cı illərin ortalarından bəri təklif olunan işlərin əksəriyyəti bu forma faktorunda olduğundan, masaüstü termini ənənəvi üfüqi oriyentasiyada təklif olunan müasir hallara istinad etmək üçün retronimik olaraq istifadə edilmişdir.

## Tarixi
### Mənşəyi
Mikroprosessorlardan geniş istifadə olunmazdan əvvəl, stolun üstünə yerləşdirilə bilən kompüter olduqca kiçik hesab olunurdu. Ən çox istifadə edilən kompüter növü minikompüterlər idi. Adına baxmayaraq, onlar kifayət qədər böyük idi və yalnız "böyük dəmir" adlanan kompüterlə müqayisədə "mini" sayılırdı. İlkin kompüterlər, daha sonra isə ümumi təyinatlı yüksək ötürmə qabiliyyəti olan "meynfreymlər" bütün otağı tuturdu. Minikompüterlər isə əksinə, ümumiyyətlə bir və ya bir neçə soyuducu ölçülü rəflərə yerləşdirilir və ya daha kiçik olanlar kifayət qədər böyük bir masanın içərisinə yerləşdirilirdi (üstünə yox).

Yalnız 1970-ci illərə qədər tamamilə proqramlaşdırıla bilən kompüterlər masanın üstünə tam uyğunlaşa bildi. 1970-ci ildə klaviatura və monitorla tamamlanan "ağıllı" kompüter terminalı olan Datapoint 2200 təqdim olundu, əsas kompüterlə əlaqə yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu, lakin bu, sahiblərin onun daxili hesablama qabiliyyətlərini müstəqil masaüstü kompüter kimi istifadə etməsinə mane olmurdu. 1971-ci ildə proqramlaşdırıla bilən kalkulyatorlar kimi başlayan, lakin 1972-ci ilə qədər BASIC-də proqramlaşdırıla bilən HP 9800 seriyası ROM yaddaşına əsaslanan minikompüter dizaynının daha kiçik versiyasından istifadə etdi və kiçik bir sətirli LED hərf-rəqəmsal displeylərə və plotterlə göstərilən qrafiklərə malik idi. 1973-cü ildə buraxılmış Wang 2200-də tam ölçülü elektron-şüa borusu (EŞB) və kaset lenti yaddaşı var idi. 1975-ci ildə IBM 5100 kiçik bir EŞB displeyinə malik idi və BASIC və APL dillərində proqramlaşdırıla bilərdi. Bunlar ümumiyyətlə biznes və ya elmi məqsədlər üçün satılan bahalı ixtisaslaşdırılmış kompüterlər idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Computer Tour
Rəqəmsal qaranlıq dövr

**Rəqəmsal qaranlıq dövr** — texnologiyaların inkişafı və məlumatların çürüməsi nəticəsində korlanan, qıtlaşan və ya əlçatmaz hala gələn köhnəlmiş fayl formatlarının, proqram təminatlarının və ya texniki vasitələrin birbaşa nəticəsi olaraq rəqəmsal dövrdə tarixi məlumatın çatışmazlığı. Gələcək nəsillər üçün elektron sənədləri və multimediaları əldə etmək çətin və ya qeyri-mümkün ola bilər, çünki onlar köhnəlmiş və qeyri-müəyyən fayl formatında və ya köhnəlmiş fiziki daşıyıcıda, məsələn, disketlərdə saxlanılır. Bu ad ''Qaranlıq dövr'' terminindən irəli gəlir. Burdakı məna rəqəmsal dövrdə sənədlərin rəqəmsal formatlara köçürülməsi və orijinal nüsxələrin itməsidir. Termin ilk dəfə 1997-ci ildə Beynəlxalq Kitabxana Assosiasiyaları və İnstitutları Federasiyasının (IFLA) konfransında istifadə olunub. Termin 1998-ci ildə Long Now Foundation və Getty Conservation Institute tərəfindən birgə maliyyələşdirilən Time and Bits konfransında da qeyd olunub.
## Özəl və köhnəlmiş fayl formatları
Problem mətn sənədləri ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda foto, video, audio və digər növ elektron sənədlərə də aiddir. Termin istifadəsinə səbəb olan narahatlıqlardan biri sənədlərin oxunması üçün xüsusi təchizat tələb edən fiziki mediada saxlanması və bu cihazın sənədin yaradıldığı vaxtdan bir neçə on il sonra mövcud olmayacağıdır.

Rəqəmsal qaranlıq dövr köhnəlmiş fayl formatları səbəbindən yaranan problemlərə də aiddir. Belə olan halda, saxlanan sənədləri əldə edərkən problem yaradan şey lazımi proqram təminatının olmamasıdır. Bu, özəl formatlardan istifadə edildikdə xüsusilə problemlidir, bu halda faylı oxumaq üçün müvafiq proqram təminatını yazmaq mümkün olmaya bilər.
## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* A Digital Dark Ages? Challenges in the Preservation of Electronic Information (PDF), 1997
* Coming Soon A Digital Dark Age - CBS News, 2003
* How huge quantities of data are rapidly falling into a black hole - Guardian Unlimited, 2003
* The digital Dark Age - The Sydney Morning Herald, 2005
* Why the Demise of Print Media May Be Bad for Humanity, Tony Bradley, PCWorld, 19 March 2012
* Bit Rot - The Economist, 28 April 2012
* 
*What If Digital Dark Age Is Real?, Pallav Gogoi, Dejavublog, 2016
*
1% qaydası

**1% qaydası** — internet mədəniyyətində internet icması daxilində iştirakla bağlı ümumi qayda. Qaydada qeyd olunur ki, veb-sayt istifadəçilərinin yalnız 1%-i aktiv şəkildə yeni məzmun yaradır, qalan 99%-i isə sadəcə lurkerlik edir. Variantlara 1–9–90 qaydası (bəzən 90–9–1 prinsipi və ya 89:10:1 nisbəti adlanır) daxildir. Burada viki kimi birgə yaradılan veb-saytda icma iştirakçılarının 90%-nin yalnız məzmunu istehlak etdiyi, 9%-nin məzmunu dəyişdirdiyi və ya yenilədiyi, 1%-nin isə məzmun əlavə etdiyi qeyd olunur.

Oxşar qaydalar informasiya elmində də məlumdur. Məsələn, Pareto prinsipi kimi tanınan 80/20 qaydası fəaliyyətin necə müəyyən edilməsindən asılı olmayaraq, qrupun 20 faizinin fəaliyyətin 80 faizini istehsal edəcəyini bildirir.

## Tərifi
1% qaydasına əsasən, internet istifadəçilərinin təxminən 1%-i məzmun yaradır, 99%-i isə sadəcə həmin məzmunun istehlakçısıdır. Məsələn, bir forumda yazı yazan hər bir şəxsə qarşılıq təxminən 99 nəfər həmin foruma baxır, lakin mesaj yazmır. Bu termin müəllif və bloqqerlər Ben MakKonnell və Ceki Huba tərəfindən icad edilmişdir, baxmayaraq ki, əvvəllər eyni konsepsiyaya istinadlar bu addan istifadə etməmişdir.

Onlayn fəaliyyətə istinad edərək, lurker termini internet icmasında başqaları ilə əlaqədə olmayan onlayn müşahidəçiyə istinad etmək üçün istifadə olunur.

Radikal cihadçı internet forumlarında 2005-ci ildə aparılan bir araşdırmada istifadəçilərin 87%-nin heç vaxt forumlarda post paylaşmadığı, 13%-nin ən azı bir dəfə, 5%-nin 50 və ya daha çox, yalnız 1%-nin isə 500 və ya daha çox paylaşım etdiyi müəyyən edilmişdir.

2014-cü ildə nəzərdən keçirilmiş "*The 1% Rule in Four Digital Health Social Networks: An Observational Study*" adlı məqalədə sağlamlıq yönümlü onlayn forumlarda 1% qaydası empirik şəkildə tədqiq edilmişdir. Qəzet belə nəticəyə gəlmişdir ki, 1% qaydası məzmunun böyük əksəriyyətini yaradan bir neçə "Superistifadəçi" ilə dörd dəstək qrupu arasında uyğundur. Həmin ilin sonunda ayrı bir tədqiqatçı qrupu tərəfindən edilən bir araşdırmada 2014-cü ildə Van Mirlonun araşdırmasını depressiya üçün onlayn forumda təkrarlamışdır.

## İştirak bərabərsizliyi
Oxşar konsepsiya "AT&T Laboratories"dən Vill Hill tərəfindən təqdim edilmiş və daha sonra Yakob Nilsen tərəfindən istinad edilmişdir. Bu, onlayn kontekstdə "iştirak bərabərsizliyi" termininə məlum olan ən erkən istinad idi. Termin 2006-cı ildə marketinq mövzusunda bloq yazısında ciddi kəmiyyət kontekstində istifadə edildiyi zaman yenidən ictimaiyyətin diqqətini cəlb etmişdir.

## Həmçinin bax
* Sosial profilləşdirmə
* Rəqəmsal vətəndaş
* Lotka qanunu
* Netokratiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The 90–9–1 Rule for Participation Inequality in Social Media and Online Communities by Jakob Nielsen, October 8, 2006.
* What is the 1% rule? by Charles Arthur in *[[:en:The Guardian|The Guardian]]*, July 20, 2006.
* The 1% Rule by Heather Green in *[[:en:BusinessWeek|BusinessWeek]]*, may 10, 2006
* Institutions vs. Collaboration by Clay Shirky, July 2005, Video at 06:00 and 12:42
Sosial profilləşdirmə

**Sosial profilləşdirmə** — sosial media istifadəçisinin sosial verilənlərdən istifadə edərək onun profilinin qurulması prosesi. Ümumiyyətlə, profilləşdirmə kompüterləşdirilmiş alqoritmlər və texnologiya ilə bir insanın profilini yaratmaq ilə bağlı verilənlər elmi prosesinə aiddir. "LinkedIn", "Google+", "Facebook' və "Twitter" daxil olmaqla, lakin bununla məhdudlaşmayaraq artan populyar sosial şəbəkələrin yayılması ilə bu məlumatı paylaşmaq üçün müxtəlif platformalar mövcuddur.

## Sosial profil və sosial verilənlər
Bir insanın sosial verilənləri onların onlayn və ya oflayn olaraq yaratdığı şəxsi məlumatlara aiddir. Bu verilənlərin böyük bir hissəsi, o cümlədən birinin dili, yeri və maraqları sosial media və sosial şəbəkə vasitəsilə paylaşılır. İstifadəçilər çoxsaylı sosial media platformalarına qoşulur və onların bu platformalardakı profilləri maraqlarını, yerlərini, məzmununu və dost siyahısını əldə etmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə etməklə əlaqələndirilə bilər.

Qəbul edilən yanaşmalara maşın öyrənməsi, ontologiya və qeyri-səlis məntiq daxildir. Tədqiqatların əksəriyyətində istifadəçilərin sosial atributlarını çıxarmaq üçün "Twitter" və "Facebook"un sosial media verilənlərindən istifadə edilmişdir. Ədəbiyyat göstərir ki, istifadəçi sosial atributları, o cümlədən yaş, cins, ev yeri, sağlamlıq, emosiya, fikir, münasibət, nüfuz hələ də tam formada tədqiq edilməmişdir.

## Marketinq
2011-ci ildə marketoloqlar və pərakəndə satıcılar sosial mediada öz səhifələrini yaradaraq və orada məlumat yerləşdirərək insanlardan müsabiqələrə qatılmaq üçün bəyənib paylaşmağı xahiş edirlər, bununla da bazardakı iştiraklarını artırırlar. 2011-ci ildə aparılan araşdırmalar göstərir ki, bir insan gündə orta hesabla sosial şəbəkədə 23 dəqiqə vaxt keçirir. Buna görə də, kiçikdən böyüyə qədər şirkətlər istifadəçi davranışı haqqında məlumat, reytinq, rəylər və daha çox şey toplamağa sərmayə qoyurlar.

## Çində sosial kredit hesabı
Çin hökuməti "vətəndaşların maliyyə kredit qabiliyyətini", sosial davranışını və hətta siyasi davranışını qiymətləndirməyi hədəfləyən "sosial kredit sistemi" qurmağa ümid edir. Bu sistem böyük verilənlər və sosial profil texnologiyalarını birləşdirəcək. "BBC News"dan Seliya Hattona görə, Çində hər kəsin maliyyə məlumatları, siyasi davranış, sosial davranış və kiçik yol hərəkəti pozuntuları da daxil olmaqla gündəlik həyatı daxil edən və avtomatik hesablayan milli verilənlər bazasında qeydiyyatdan keçməsi gözlənilir.

Etibarlılıq balları, sosial təsir balları və insanların digər hərtərəfli qiymətləndirmələri digər ölkələrdə nadir deyil. Bununla belə, Çinin "sosial kredit sistemi" mübahisəli olaraq qalır, çünki bu vahid xal bir insanın hər tərəfini əks etdirə bilər. Odur ki, "sosial kredit sistemi haqqında çox şey aydın deyil".

## Həmçinin bax

* Hesabın təsdiqlənməsi
* Onlayn şəxsiyyət
* İstifadəçi profili

## İstinadlar
Keyxatu xanın Anadolu yürüşü

**Keyxatu xanın Anadolu yürüşü** — 1291-ci ildə Elxani Hökmdarı Keyxatu xanın Anadolu bəyliyi olan Qaramanoğulları bəyliyi üzərinə yürüş.

## Yürüşdən əvvəl
Keyxatu xanın Anadoludan getməsindən istifadə edən Qaramanoğulları bəyliyi, Sultan Qiyasəddin Məsudun Qeysəridə olduğunu fürsət bilərək Xəlil Bahadırın rəhbərliyi altında Konyanı mühasirəyə aldılar. Səlcuqlu qoşunları Qaramanlılarla başa çıxa bilməyəcəyini anlayaraq Keyxatu xandan kömək istədi.

## Yürüş
Keyxatu 1291-ci ilin 31 avqustunda 20 minlik ordu ilə Anadoluya yürüşə başladı. Yürüşün məqsədi Konyanı mühasirəyə alan Qaramanoğullarını cəzalandırmaq idi. Konyanın II Məsudun qardaşı və Sahib Ataoğulları tərəfindən gücləndirilməsinə baxmayaraq, Qaramanoğulları Keyxatunun Kayseriyə qədər gəlməsinə qədər şəhərin mühasirəsini dayandırmadılar. Keyxatu ordusunu iki yerə parçaladı və bir hissəsini Məntəşəyə göndərib, digər hissəsi ilə Qaramanoğullarının paytaxtı Ereğliyə yürüşə başladı.Onun növbəti hədəfi Əşrəfoğulları bəyliyi idi. Burada o, 7 min qadın və uşağı qul edərək Konyaya göndərmişdi. Kayseriyə qayıtdıqdan sonra Səlcuqlu ordularının müşayiəti ilə IV Kılıç Arslanın Şimali Anadoluya keçmiş tərəfdarlarını cəzalandırmaq üçün Göktay və Giray noyanlarını göndərdi. Bundan istifadə edən Əşrəfoğulları və Qaramanoğulları yenidən Konyanı mühasirəyə aldılar. Lakin Kiprli II Henrinin Alanya şəhərini 15 gəmi ilə mühasirəyə almasından sonra mühasirəni sonlandırmağa məcbur oldular. Keyxatu Denizlini ələ keçirdi və şəhər 3 gün yağmalandı. Məsud da həmçinin Qılınc Arslanla müharibəyə getdi. Qılınc Arslan Məsudun qardaşları olan Fərumurz və Kəyumərsdən başqa, Çobanilər tərəfindən də dəstəklənirdi. Keyxatu Məsudun yardımına 3 min döyüşmü və Göktay, Gəray və Anit adlı sərkərdələrini göndərdilər. Gəray və Yaman Candar Məsudu döyüşlər zamanı əsir düşməkdən xilas etdilər. Keyxatu tərəfindən keçmiş Çobani mülkü olan Kastamonu şəhəri Yaman Candara verildi. Bu torpaq verilməsi xidmət qarşılığında verilən iqtaya əsaslanmaqda idi.

## Həmçinin bax

* Keyxatu xan
* Qaramanoğulları bəyliyi
* Elxanilər

## İstinadlar
Sosial verilənlər inqilabı

**Sosial verilənlər inqilabı** — 2000-ci illərin əvvəllərində sosial şəbəkələrin yüksəlişi ilə mümkün olan insan kommunikasiyası modellərinin şəxsi verilənlər mübadiləsinin artmasına və bununla bağlı təsirlərinə doğru dəyişməsi hadisəsi. Bu fenomen görünməmiş miqdarda ictimai məlumatların toplanması ilə nəticələnmişdir.

## İstifadəsi
Bu böyük və adətən yenilənən verilənlər mənbəyi sosial elmlər üçün yeni bir elmi alət növü kimi təsvir edilmişdir. Bir neçə müstəqil tədqiqatçı sosial məlumatlardan işsizlik, qrip epidemiyaları, bütün əhalinin əhval-ruhiyyəsi, səyahət xərcləri və siyasi fikirlər kimi tendensiyaları hökumət hesabatlarında mövcud olan standartdan daha sürətli, daha dəqiq və daha ucuz bir şəkildə müəyyən etmək və proqnozlaşdırmaq üçün istifadə etmişdir.

Sosial verilənlər fərdlərin bilərəkdən və könüllü olaraq paylaşdıqları verilənlərə aiddir. Xərclər və əlavə məsrəflər əvvəllər bu yarı-ictimai ünsiyyət formasını qeyri-mümkün etmiş, lakin 2004-2010-cu illərdə sosial şəbəkə texnologiyasındakı irəliləyişlər daha geniş paylaşma konsepsiyalarını mümkün etmişdir. İstifadəçilərin paylaşdığı məlumat növlərinə geolokasiya, tibbi məlumatlar, tanışlıq seçimləri, açıq fikirlər, maraqlı xəbər məqalələri və s. daxildir. Sosial məlumat inqilabı təkcə "Amazon.com"dakı kimi yeni biznes modellərinə deyil, həm də dövlət siyasəti və beynəlxalq inkişaf üçün qərarların qəbulunu təkmilləşdirmək üçün geniş imkanlar təqdim edir. Böyük miqdarda sosial məlumatların təhlili hesablama sosial elm sahəsinə gətirib çıxarır. Klassik nümunələrə media məzmununun və ya sosial media məzmununun öyrənilməsi daxildir.

## Təkamülü
Hər bir internet fəaliyyəti istifadəçi haqqında daha çox məlumat öyrənmək üçün istifadə edilə bilən verilənlər izlərini qoyur. İnternetdən istifadə genişləndikcə dünyanın datafikasiyası sürətlə inkişaf edir. 2017-ci ildə təxminən 16 zettabayt verilən istehsal olunurdu və 2025-ci il üçün 163 zettabayt verilən gözlənilir. Bu, verilənlərin kritik bir əmtəəyə çevrilməsinə səbəb olmuşdur.

Hökumətlər əsrlərdir ki, kreditlərin ödənilməməsi riskini məhdudlaşdırmaq vasitəsilə gəlir əsasında vergi toplamaqla və vətəndaşlarının demoqrafik bölgüsünü nəzərə alaraq lazımi infrastrukturu təmin etməklə institusional sistemlərin davamlılığını təmin etmək üçün verilənlər toplayır. Başlanğıcda bu verilənlər siyahıyaalma sistemi də daxil olmaqla, uçotun aparılması və nəzarət üçün yazılı verilənləri özündə əks etdirirdi.

## Həmçinin bax

* Böyük verilənlər
* Sosial kapital
* Sosial profilləşdirmə

## İstinadlar
Uşanka

**Uşanka** () — rus papağı və ya qulaq papağı, rusların istifadə etdiyi xüsusi bir papaq növüdür. O, həm də hərbi formanın vacib hissəsidir. Soyuq havalarda baş, qulaq, boyun nahiyələrini qoruyur və isti saxlayır. Onlar xəzdən hazırlanır və soyuq bölgələrdə geniş istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Budenovka
* Pilotka
* Balıq kürkü
* Stalin tunikası

## Xarici keçidlər
Half-Life: Delta

**Half-Life: Delta -** hal-hazırda 2023-cü ilin iyul ayından etibarən Delta Particles kimi rebrendinq edilmiş, rusiyalı tərtibatçı Yuri "XF-Alien" Epifantsev tərəfindən yaradılmış və 29 oktyabr 2021-ci ildə buraxılmış Half-Life oyun modifikasiyasıdır. Mod on iki ildir inkişafda idi, 2009-cu ilin avqust ayına təsadüf edən Epifantsev, Delta-nın onların "ən böyük və ən qədim layihəsi" olduğunu və "inkişafı bitirməkdən xoşbəxt olduğunu" bildirdi. Delta, baş qəhrəman Nik Farrelin Qara Mesa Tədqiqat Müəssisəsində rezonans kaskadının təsirlərini yaşadığı Delta Bazasında yerləşir və dörd fəsildən və 31 xəritədən ibarətdir.

## Oyun və süjet
Delta tam çevirmə rejimidir; Bu o deməkdir ki, Half-Life hadisələri ilə eyni vaxtda baş verməsinə baxmayaraq, oyun əsas oyunda istifadə olunan resursların bir qədərini və ya demək olar ki, heç birini istifadə etmir. Oyun generator mühəndisi Nik Farrellin generatorları saxlamaq üçün işlədiyi Nyu Meksikoda Qara Mesa Tədqiqat təsisi yaxınlığındakı yeraltı baza olan Delta Base-də qurulur. Delta qurğusu, Black Mesa-nın əməkdaşı Qordon Frimanın səhv getdiyi təcrübədə təsadüfən əsas obyektdə rezonans şəlaləsinə səbəb olmasından sonra rezonans şəlaləsinin təsirlərini yaşayır. Otis adlı mühafizəçi Farrellin obyektdən qaçmasına kömək edir.

## Steam buraxılışı
Epifantsev hazırda Steam video oyun rəqəmsal paylama xidmətində modifikasiyanı buraxmaq prosesindədir, lakin oradakı dəstək komandası ondan modifikasiyanın başlığında "Half-Life" ifadəsini istifadə etməməyi xahiş edib, çünki o, ticarət nişanıdır. Dəyişiklik buraxıldıqda Delta Particles adlanacaq.

## İstinadlar
Active Shooter (videooyun)

***Active Shooter*** — Anton Makarevskiy tərəfindən hazırlanmış və Ata Berdyev tərəfindən nəşr edilmiş mübahisəli birinci şəxs atıcı (FPS) video oyunudur. Oyun 2018-ci ildə yayımlanmalı idi, lakin mövzusu və məzmunu ilə əlaqədar yaranan ictimai narazılıq səbəbindən satışdan çıxarılmışdır. 

## Haqqında
Oyun, oyunçunun ya polis, ya da silahlı hücumçu rolunu seçərək oynaya biləcəyi bir mexanizmə malik idi. Bu səbəbdən, o, məktəblərdə baş verən silahlı hücumları simulyasiya etdiyinə görə geniş ictimai tənqidlərə məruz qaldı. Oyunun əsas məqsədi silahlı hücum ssenarisini simulyasiya etmək idi ki, bu da çoxlarının etirazına səbəb oldu.

## Tənqidlər və Mübahisələr
Oyun 2018-ci ildə elan edildikdən sonra ictimaiyyət, xüsusilə də məktəb zorakılığı qurbanlarının ailələri və hüquq müdafiəçiləri tərəfindən kəskin tənqidlərə məruz qaldı. Bir çox insan oyunun məktəb hücumlarını normallaşdırdığı və zorakılığı təbliğ etdiyi fikrini irəli sürdü. Valideynlər, aktivistlər və dövlət qurumları oyunun yayımının dayandırılması üçün kampaniyalar apardılar. Nəticədə, oyunun yerləşdirildiyi ***Steam*** platforması onun satışını ləğv etdi və inkişaf etdiricisi olan Revived Games-in hesabını blokladı. 

## Arqument
*Active Shooter,* 2018-ci ilin may ayında  Steam səhifəsi dərc edildikdən sonra mübahisələrə səbəb oldu, Stounman Duqlas Liseyinin atışma qurbanlarının valideynləri oyuna qarşı onlayn kampaniya apardılar.  Oyun ləğv edilənə qədər onlayn petisiya 100.000 imza toplamışdı. Daha sonra 2018-ci ilin iyun ayında PayPal, oyunun onların Məqbul İstifadə Siyasətini pozduğunu əsas gətirərək, Acid Software hesabını bağladı. Indiegogo da eyni vaxtda xidmətlərindən titulunu itirdi.  Oyun üçün tərtibatçıların veb saytları Sandy Hook Promise petisiyasından sonra Bluehost tərəfindən bağlandı. 

## İstinadlar
MovieStarPlanet

***MovieStarPlanet*** — Windows, iOS və Android üçün MovieStarPlanet ApS tərəfindən hazırlanmış pulsuz onlayn sosial oyundur. İlk dəfə 2009-cu ildə Danimarkada istifadəyə verilmiş, daha sonra digər ölkələrə yayılmışdır. Oyunçular öz personajlarını geyinə, söhbət edə və mini oyunlar oynaya bilərlər.

## Oynamaq
"*MovieStarPlanet*"də oyunçular paltar və ya personajın otağı üçün bəzəkləri almaqla müxtəlif yollarla fərdiləşdirilə (dekor, animasiya və s) bilən kino ulduzu avatarı rolunu öz üzərinə götürürlər. Avatarlar oyun dünyasında bir-biri ilə görüşə, sonra açıq və ya gizli söhbət edə bilərlər. Gündəlik aktiv İstifadəçi daxil olduqda, fırlana bilən çarx təqdim olunur, istifadəçi müxtəlif miqdarda "StarCoins" (oyun daxili pul) ala bilir. Oyunun əsas prinsipi *Fame* adlı təcrübə xalları qazanmaqdır ki, bundan sonra istifadəçilər səviyyəni yüksəldə bilsinlər.

Əsas mikrotransaksiyalar VIP üzvlük oyunlarından ibarətdir. VIP üzvlük 3 pillədən ibarətdir: "VIP", "Elit VIP" və "Ulduz VIP". VIP üzvlük alışına həmçinin StarCoins və brilyantlar daxildir, hər bir səviyyə əvvəlkindən daha çoxdur. Fərqli səviyyələr həmçinin əldə edə biləcək dostların maksimum sayı, StarCoins çarxında əlavə fırlanmaların sayı və s. ilə fərqlənir. Hər səviyyəni bir həftə, bir ay, 3 ay və ya bir il üçün almaq olar. Oyunun xərcləmə limitləri var, yəni oyunçular yalnız müəyyən vaxt çərçivəsində müəyyən miqdarda pul xərcləyə bilərlər. Həftəlik müsabiqədə qalib gəlməklə VIP üzvlükləri də pulsuz əldə etmək olar.

## Məhsul
2021-ci ildə *MovieStarPlanet* Polşada ticarət kartları kolleksiyası yaratmaq üçün Panini ilə əməkdaşlıq etdi. Kartlar altı fərqli kateqoriyaya bölünmüş 220 fərqli dizayndan ibarət idi.

## Qəbul
Oyunun mobil versiyasını nəzərdən keçirən Common Sense Media-dan Dana Anderson da oyunu 16 və daha yuxarı insanlar üçün uyğun olaraq qiymətləndirərək, "bu proqram yeniyetmələrin mənalı istifadəsi üçün çox sadədir və məzmun kiçik uşaqlar üçün uyğun deyil" dedi.

Oyun EY İlin Sahibkarı 2014-də innovasiya və yaradıcılığa görə mükafat qazandı

## Təhlükəsizlik
*MovieStarPlanet,* uşaqların onlayn təhlükəsizliyinə diqqətli olduqlarını və COPPA -nın *kidSAFE Proqramı* tərəfindən sertifikatlaşdırıldığını bildirdi. Onların təhlükəsizlik üzrə rəhbəri Vernon Cons 2013-cü ildə Melburnda *keçirilən Qlobal Rəqəmsal Vətəndaşlıq Konfransında* iştirak edib. Bununla belə, bir çox məqalələrdə baxımlı və azyaşlı istifadəçilərin oyunda qeyri-adekvat/seksual xarakterli mesajlar alması halları barədə məlumat verilmişdir.

## Davamı
Təminatın yenilənməsi davamı olan *MovieStarPlanet 2*, 25 oktyabr 2019-cu ildə elan edildi

## İstinadlar
Valknut

**Valknut** bir-birinə bağlı üç üçbucaqdan ibarət bir simvoldur . Qədim german xalqlarının arxeoloji qeydlərindən müxtəlif obyektlərdə görünür. "*Valknut* " termini müasir inkişafdır; tarixən simvola istinad etmək üçün hansı termin və ya terminlərdən istifadə edildiyi məlum deyil.

Alimlər simvol üçün müxtəlif izahatlar təklif etdilər, bəzən onu Odin tanrısı ilə əlaqələndirdilər və o, 9-cu əsrə aid Snoldelev Daşında tapılan üç buynuzlu simvolla müqayisə edildi və onunla əlaqəli ola bilər. 

Bir versiyaya görə Skandinaviya bütpərəst simvolu, müasir dövrdə əsasən neo-bütpərəstlər tərəfindən istifadə olunur.Onlar üç dünyanın - Tanrılar dünyası (Asgard), insanlar dünyası ( Midgard) və ölülər dünyasının ( Helheim) birləşməsini təmsil edir. Əsasən qurban və edam yerlərində rast gəlinir. Beləliklə, o, insan ruhunun dirilər dünyasından ölülər dünyasına keçidini simvolizə edirdi. Bununla belə, açıq-aydın ölümcül döyüşə gedən döyüşçülərin bədənlərinə döymə vuruldu və beləliklə onları axirətə hazırladı.

## İstinad
Murad Tuzcu

**Murad Tuzcu** () — türkiyəli kardioloq, jurnalist və yazıçı.

## Həyatı
1952-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində doğulmuşdur.

### Təhsili
1971-ci ildə Kadiköy Maarif Kollecini bitirmiş, 1977-ci ildə İstanbul Universitetinin Tibb Fakültəsində ali təhsilini tamamlamışdır. Uzmanlıq dərəcəsini yenə eyni fakültədə daxili xəstəliklər barədə almışdır.

### Fəaliyyəti
Təhsilini bitirdikdən sonra Elazığ vilayətində 3 il daxili xəstəliklər üzrə həkim kimi çalışmışdır. 1985–1989-cu illərdə Klivlend Klinikasında da kardiologiya sahəsində təhsil almış. bundan sonra 1989–1990-cı illərdə Bostonda yerləşən Massaçusets Ümumi Xəstəxanasında özəl ixtisas almışdır. 1990–1991-ci illərdə Harvard Universitetinin Tibb fakültəsində müəllim kimi çalışdıqdan sonra 1992-ci ildən Klivlend Klinikasında həm işləməkdə, həm də müəllimlik etməkdədir. O, eyni zamanda klinikanın kardiologiya bölməsinin müdir müavinidir. Kardiologiya sahəsində etdiyi araşdırmalar və yeni müalicə üsullarına görə tibb sahəsində tanınmaqdadır.

Murad Tuzcu dünyanın ən böyük beynəlxalq kardiologiya konresi olan "American College of Cardiology"nin 2007-ci ildə Elmi Şurasının rəhbəri olmuşdur.

Tibb sahəsindəki fəaliyyəti ilə yanaşı Türkiyənin Milliyyət qəzetində köşə yazarlığı ilə də məşğuldur. "Qəlbimizi dinləyəlim" adlı kitabı "Doğan" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Şövkət Babayeva

**Şövkət Ələkbər qızı Babayeva,** — Azərbaycan tar ifaçısı, mühəndis konstruktor. Dramaturq Süleyman Rəşidinin həyat yoldaşı və Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri Mürsəl Babayevin bacısı.

## Həyatı
Şövkət Babayeva 1924-cü il mayın 15-də Bakı şəhərində dünyaya göz açmışdır. 

Orta təhsilini başa vurduqdan sonra, 1 saylı Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumuna daxil oldu. Uzeyir Hacıbəyovun təşəbbüsü və dəstəyi ilə, Şövkət xanım, xalq çalğı alətləri incələrini öyrənən ilk qadın ifaçılardan biri olmağa nail oldu.

Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1947 illdə № 2 uşaq musiqi məktəbində tar dərsləri keçməyə başlamışdır, onun tələbələrinin arasında məşhur diplomat Ramiz Abutalıbovda olmuşdur. 

1940-cı illərin axırı və 1950-ci illərin əvvəllərində, bəstəkar və dirijor Səid Rüstəmovun dəvəti ilə Azərbaycan Dövlət Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinda üzv oldu və orkestrla birlikdə uğurla bir sıra konsertlərə imza atdı.

1954-cü ildə Azərbaycan Texniki Universitetinə qəbul olundu və 1959-cu ildə Sənayə və Mülki Tikinti təhsilini tamamladı. Təhsilini başa vurduqdan sonra, onun mühəndis  karyerası başladı.

Səhnə karyerasını bitirdikdən sonra Şövkət Babayeva "Bakqiproqor" Bakı Dövlət Layihə İnstitutunda mühəndis konstruktor kimi işləməyə başladı.Uzun illər boyu Bakı şəhərinin şəhər planlaşdırılması və inkişafına səmərəli töhfə verdi. Onun fəaliyyəti, şəhərin memarlığında dayanılmaz izlər qoymuşdur. Onun 30 illik fəaliyyəti və böyük əməyi üçün ona  "Şərəf Nişanı" verilmişdir.

## İstinadlar
Exo

* Exo (mifologiya)
* Exo (qəzet)
* Exo (qrup)
* Exo yoxedilməsi

## Oxşar

* Exo-kamera (media)
* Exocoetus volitans
* Exochorda racemosa
* Exokardioqrafiya
* Exolaliya
* Exolokasiya
* Exolot
* Exomiocarpon

## Həmçinin bax

* Əks-səda
Çirkli müharibə

**Argentinada "çirkli müharibə"** () — Argentina hərbi diktaturaları tərəfindən həyata keçirilən və 1976-1983-cü illərdə XX əsrin sonuncu hərbi xuntasının hakimiyyəti dövründə ən yüksək həddə çatan dövlət terrorizmi tədbirlərinin (kütləvi adam oğurluğu, işgəncə, məhkəməsiz edamlar) ümumi adıdır. Kondor əməliyyatının bir hissəsi.

## Tarixi
24 mart 1976-cı ildə Xorxe Videlanın başçılıq etdiyi ordu çevriliş edərək prezident İzabel Peronu devirdi. Hərbçilərin köməyi ilə Videla geniş səlahiyyətlər əldə etdi və bu, Argentinada insan hüquqlarının pozulmasına səbəb oldu. Kütləvi həbslər həyata keçirilir, məhbuslara işgəncə verilir, çox vaxt öldürülürdü. Xunta dövründə 10 min nəfər fiziki cəhətdən məhv edilmiş, 30 min nəfər itkin düşmüş, daha 60 min nəfər isə siyasi səbəblərdən uzun müddətə həbslərə, işgəncələrə və zorakılığa məruz qalmışdır. Çirkli müharibənin əsas qurbanları solçu fəallar, o cümlədən həmkarlar ittifaqı üzvləri, tələbələr, jurnalistlər, marksistlər və peronistlər idi.

Xunta 1983-cü ildə Argentinanın Folklend müharibəsindəki məğlubiyyətindən qısa müddət sonra süqut etdi.

Hökumət dəyişikliyindən sonra prezident Raul Alfonsinin tapşırığı ilə məşhur yazıçı Ernesto Sabatonun başçılıq etdiyi İnsanların Kütləvi İtkin Düşməsi İşləri üzrə Milli Komissiya ( CONADEP) yaradıldı. 1983-1984-cü illərdə aparılmış araşdırmanın nəticələrinə əsasən, o, “Bir daha heç vaxt”  adlı hesabat dərc etdirmişdir .

2012-ci ilin iyulunda ölkənin keçmiş hökmdarları Xorxe Videla (1976–1981-ci illərdə hakimiyyətdə olub) və Reynaldo Biqnone (1982–1983) Argentina məhkəməsi tərəfindən qadın siyasi məhbuslardan uşaqların oğurlanmasını təşkil etməkdə təqsirli biliniblər. Müəyyən edilib ki, onların göstərişi ilə onlarla ana zorla övladlarından məhrum edilib (sonralar başqa ailələrə, əksər hallarda zabitlərə verilib), sonra isə öldürülüb. Videla və Bignone (hökm çıxarılarkən yaşı 80-dən yuxarı idi) cinayətlərinə görə müvafiq olaraq 50 və 30 il həbs cəzası aldılar.

## İstinadlar
Adam oğurluğu

**Adam oğurluğu** — gizli və ya aşkar şəkildə, yaxud aldatma yolu ilə şəxsi ələ keçirməyə, onu təbii mikrososial mühitindən çıxarmağa, yaşadığı yerdən köçürməyə, sonra isə öz iradəsinə zidd olaraq başqa yerdə saxlamağa yönəlmiş məqsədyönlü, qanunsuz əməl. Qadınlar, uşaqlar, miqrantlar və qaçqınlar insan alverçilərinin hədəfində olan ən həssas əhali arasındadır.

Əksər hallarda, bu, eqoist məqsədlərlə törədilir və oğurlanmış şəxsin qohumlarından və ya yaxınlarından fidyə almaq, habelə bu şəxsləri qaçıranlar üçün zəruri olan hərəkətləri etməyə məcbur etmək məqsədi daşıyır.

## Haqqında
Yeni ölkəyə köçmüsünüzsə tanımadığınız insanlarla, xüsusən sizə iş və digər imkanlar təklif edən və ya daha yaxşı həyat vəd edənlərlə ünsiyyət qurarkən diqqətli olun. Hər hansı bir iş görməzdən əvvəl həmişə şəxsin və ya təşkilatın qanuniliyini və etibarlılığını yoxlayın. Tək olduğunuz zaman barlardan, klublardan və digər oxşar yerlərdən uzaq durun. Şəxsi məlumatlarınızı daim məxfi saxlayın. Ünvan, telefon nömrəniz və sosial media profilləriniz kimi şəxsi məlumatlarınızı tanımadığınız şəxslərlə paylaşmaqdan çəkinin. İnsan alverçiləri sizi izləmək və hədəf almaq üçün bu məlumatdan istifadə edə bilərlər.
### Növləri
* **Məcburi əmək** — qaçırılan şəxslər hədələnərək işləməyə məcbur edilirlər.
* **Cinsi istismar** — qadınlar və uşaqlar, zorla fahişəliyə məcbur edilirlər.
* **Orqan alveri** — böyrək, qaraciyər və s. orqanlar qeyri-qanuni yollarla insanlardan götürülür və mənfəət üçün qara bazarda satılır.
* **Məişət qulluğu** — qadınlar və qızlar şəxsi evlərdə ev qulluqçusu kimi işləməyə məcbur edilir.
* **Məcburi dilənçilik** — uşaqlar oğurlanır və küçələrdə dilənməyə məcbur edilir, qazandıqları pul isə onlara nəzarət edən və istismar edən alverçilər tərəfindən alınır.

## Statistika

## Həmçinin bax
* Girov
* İtkin düşmə
* Stokholm sindromu

## İstinadlar
Kodlaşdırılma

**Kodlaşdırılma, kodifikasiya** və ya **məcəllələşdirmə** – sıralama, qaydaya salma. Misal üçün:

* hər hansı bir mətnin kodlaşdırılması - onun hissələrinin yenidən nömrələnməsi, fəsillərə, yarımfəsillərə, paraqraflara bölünməsi, o cümlədən bu mətnlə işləyərkən sitat və istinadları asanlaşdırmaq üçün (kitablar, jurnallar və s. tərtib etmək üçün istifadə olunur).
* əxlaqın kodlaşdırılması - sistemləşdirmə, bir-birindən fərqli əxlaq normalarını ortaq məxrəcə gətirmək.

Kodlaşdırma hüquq, dilçilik və biliklərin idarə edilməsində sabit bir termindir.

**Dilçilikdə kodlaşdırma** — dil normalarının sıralanması və onların məlumat kitabçalarında, lüğətlərdə, qrammatikalarda və s.-də qeyd edilməsidir.

**Biliklərin kodlaşdırılması** — biliklərin idarə edilməsi və bilik mühəndisliyində iş növlərindən biridir: şirkət sənədlərində və şirkətin istifadə etdiyi digər məlumat mənbələrində olan biliklərin təcrid edilməsi və təşkili .

**Hüquqşünaslıqda kodlaşdırma** — uyğunlaşdırılmış və bir-biri ilə əlaqəli normaları ehtiva edən yeni normativ hüquqi aktların yaradılmasından ibarət olan, sistemləşdirilməmiş hüquqi orqanın işlənməsinə yönəlmiş səlahiyyətli dövlət orqanlarının fəaliyyətidir. Hüququn müəyyən sahələrində normativ aktların sistemləşdirilməsi növlərindən biri. Müəyyən bir hüquq sahəsinin və ya alt sahəsinin hüquq normalarına əhəmiyyətli dərəcədə yenidən baxılması, dəyişdirilməsi və yenilənməsi, yeni kodlaşdırma aktının qəbul edilməsindən ibarətdir. Belə kodlaşdırma aktlarına qanunlar toplusu, məcəllələr, qanunvericiliyin əsasları, nizamnamələr, əsasnamələr və s.daxildir.

Kodlaşdırma aktı özündə ehtiva edən normativ-hüquqi müddəaların keyfiyyətcə yeniliyi ilə seçilir. Bu həm formaca, həm də hüquqi məzmununa və mahiyyətinə görə yeni aktdır. Bəzi kodifikasiya aktları, məsələn, Mülki Məcəllə, Cinayət Məcəlləsi, Ailə Məcəlləsi və s. bunlar ümumi xarakterə malikdir və müvafiq hüquq sahəsinin bütün əsas qaydalarını ehtiva edir. Digər kodlaşdırma aktları müəyyən bir hüquqi alt sektorun (məsələn, Büdcə Məcəlləsi, Gömrük İttifaqının Gömrük Məcəlləsi və s.) və ya qurumun (məsələn, Dəmir Yolu Nizamnaməsi, Patrul Xidməti Nizamnaməsi və s.) hüquq normalarını birləşdirir.

## İstinadlar
Təsviri Sənət Akademiyası (Fransa)

**Təsviri Sənət Akademiyası** — Fransa İnstitutunun tərkibindəki beş akademiyadan biri. 1816-cı ildən mövcuddur; 1803-cü ildə birləşən XVII əsrdə yaranan Rəssamlıq və Heykəltəraşlıq Akademiyası, Musiqi Akademiyası və Memarlıq Akademiyasından yaradılmışdır.

## Fon
Akademiya 1816-cı ildə Parisdə Académie de peinture et de sculpture (Rəsm və Heykəltəraşlıq Akademiyası, 1648-ci ildə yaradılmışdır), Académie de Musique (Musiqi Akademiyası, 1669-cu ildə yaradılmışdır) və Akademiya d'arxitekturasının birləşməsi kimi yaradılmışdır . Memarlıq Akademiyası, 1671-ci ildə yaradılmışdır).

## Mükafatlar
Hal-hazırda, Təsviri Sənət Akademiyası beş xüsusi mükafat daxil olmaqla bir neçə mükafat təqdim edir.

* Xor oxumağa görə Liliane Bettencourt mükafatı
* Simone və Cino Del Duca Fondunun Musiqi Mükafatı
* Dizayn üzrə Pierre Cardin mükafatı
* Fransua-Viktor Nouri mükafatı
* Fond Pyer Gianadda Mükafatı
Əvvəllər Akademiya libretto və ya musiqi kompozisiyasında mükəmməlliyə görə Prix Rossini mükafatını vermişdi .

## Üzvlər
Multidissiplinarlıq anlayışı ətrafında qurulan Academie des Beaux-Arts doqquz bədii bölmə daxilində altmış üç üzvü, on altı xarici assosiativ üzvü və altmış üç müxbir üzvü birləşdirir.

Üzvlər doqquz hissəyə bölünür:
* Bölmə I: Rəsm
* II bölmə: Heykəltəraşlıq
* III Bölmə: Memarlıq
* IV bölmə: Oyma
* V bölmə: Musiqi kompozisiya
* Bölmə VI: Qoşulmamış (Pulsuz) üzvlər
* VII Bölmə: Kino və audiovizual sahədə bədii yaradıcılıq (1985-ci ildən)
* VIII Bölmə: Fotoqrafiya (2005-ci ildən)
* Bölmə IX: Xoreoqrafiya (2018-ci ildən)

## İstinadlar
Sinizm

**Sinizm** və ya **kinizm** (;  ) — əxlaq normalarına, mədəni dəyərlərə və ədəb ideyalarına açıq olan, onları qətiyyətlə rədd edən və nifrət edən münasibət, ümumi qəbul edilmiş əxlaq normalarına mənfi, nihilist münasibət, hakim ideologiyanın rəsmi doqmaları.

Sinizm müəyyən mənəvi dəyərlərə şüurlu və nümayişkaranə etinasızlığı ifadə edən davranışdır.

Etik ritualları praktiki problemlərin həllinə müdaxilə edən və ya lazımsız hesab edən, mərhəmət, yazığı gəlmə, utanma, empatiya və s. kimi davranış motivlərini şəxsi maraqlara uyğun olmayan kimi qəbul edən dünyagörüşü .

İnanclarda və davranışlarda sinizm şəxsi məqsədlərinə çatmaq üçün hər cür vasitəyə əl atmağa hazır olan insanlara (**kiniklərə**) xasdır.

Başqaları tərəfindən kinik kimi qəbul edilən davranış bəzən cəmiyyətin qınağına səbəb olur və münaqişəyə səbəb olan amildir.

Sinizm əxlaqi relyativizmdən fərqli olaraq (əxlaqi prinsiplərin nisbiliyinə, onların subyekt və şəraitdən asılılığına münasibət verir) qəsdən aşağılamaya, həm öz motivlərinin, həm də davranış normalarının təfsirində qəsdən sadələşdirməyə münasibət müəyyən edir və digər insanların motivləri, prinsiplərin devalvasiyasına münasibət, “yüksək”, “transpersonal” kimi qəbul edilən bütün sahədir.

Vulqar sinizm sosial və mədəni proseslərdən kənar şəxslərə, sosial və mədəni cəhətdən zəif qruplara ən çox xas olan “yüksək”, “prinsipial” kimi çıxış edənlərə istehzalı və ironik münasibətdir .

## Həmçinin bax

* Nihilizm
* Kinik məktəbi

## İstinadlar
Lurker

**Lurker** () — internet mədəniyyətində onlayn icmanın adətən, müşahidə edən, lakin iştirak etməyən üzvü. Dəqiq tərif məzmundan asılıdır. Lurkerlər onlayn icmalardakı bütün istifadəçilərin böyük bir hissəsini təşkil edir. Lurkinq istifadəçilərə onlayn icmanın qaydalarını iştirak etməzdən əvvəl öyrənməyə imkan verir və nəticədə lurkinqdən çıxan zaman sosiallaşmalarını yaxşılaşdırır. Bununla belə, lurkinq zamanı sosial təmasların olmaması bəzən lurkerlər arasında tənhalığa və ya apatiyaya səbəb olur.

Lurkerlərə brauzerlər, yalnız oxuyan iştirakçılar, ictimai olmayan iştirakçılar, qanuni periferik iştirakçılar, köməkçi öyrənənlər və ya yatanlar da deyilir.
## Tarixi
Kompüter vasitəçiliyi ilə kommunikasiyanın başlanğıcından bəri lurkinq icma üzvlərini narahat edirdi. "Lurk" termininin ilk dəfə istifadə edilməsi XIV əsrə təsadüf edir. Bu söz, çox vaxt pis bir məqsəd üçün gizlənən birinə aiddir. 1980-ci illərin ortalarında BBS populyarlaşdıqda bu söz internetdə istifadə olunmağa başladı. İstifadəçilər BBS-ə telefon xətti vasitəsilə girə bilirdi. Sistemdən istifadə edənlərin və resursları istehlak edənlərin töhfə verəcəyi gözlənilirdi. Lurkerlər heç bir töhfə vermədən telefon xəttini uzun müddət məşğul saxladıqları üçün onlara tez-tez pis baxılır və BBS-ni idarə edən sistem operatoru tərəfindən sistemdən qadağan edilirdi.

Bu gün lurkerlərə həm müsbət, həm də mənfi baxırlar. Bir çox icmalarda lurkerlər hələ də havayı yerə istifadə edənlər kimi görünür. Onlar "geri qaytarmadan götürdükləri" üçün ictimai malların istifadəsi kimi qəbul edilir. Bununla belə, bəzi icmalar yeni gələnləri lurkinqə təşviq edir. Yeni başlayanlar lurkinq etməklə cəmiyyətin mədəniyyəti haqqında daha çox öyrənə, cəmiyyətin sosial normalarını başa düşə və cəmiyyətin əsas üzvləri ilə tanış ola bilərlər. Kütləvi informasiya vasitələri üçün auditoriya təmin etdiklərinə görə lurkerlər müasir cəmiyyətlərdə də müsbət qarşılanır. Lurkerlərin olması çox vaxt reklam dəstəyi almaq üçün əsasdır.

Kompüter vasitəçiliyi ilə işləyən icmalarda lurkerləri izləmək çox vaxt çətindir. Göndərmədikləri və əsasən yalnız məzmunu oxuduqları üçün izlənilə bilən bir neçə iz buraxırlar. Açıq mənbəli layihə icmalarında təxmin edilir ki, istənilən vaxt cəmiyyətin 50%-dən 90%-ə qədəri lurker ola bilər. Cəmiyyətdən asılı olaraq, bu, 1% qaydasına uyğun ola bilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*

## Xarici keçidlər
*Participation Inequality: Lurkers vs. Contributors in Internet Communities – Article with several examples of the large percentage of users who lurk and guidelines for encouraging more participation.
Livan milliyətçiliyi

**Livan milliyyətçiliyi** — Livan xalqını ərəb dünyasından müstəqil ayrı bir millət hesab edən milliyyətçi ideologiya. İdeologiya Livan xalqını birbaşa finikiyalıların nəslindən hesab edir.

Livanda yaşayan dürzi və maruni icması XVIII əsrin əvvəllərində Cəbəl-Lübnan mütəsərrifliyi "maruni-dürzi dualizmi" kimi tanınan idarəetmə və sosial sistem vasitəsilə müasir Livan dövlətinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Bu ideologiya 19-cu əsrdə marunilər və dürzilər arasında Livan dağında baş verən məzhəb müharibəsindən qaynaqlanır. Bu, ilk növbədə ərəb milliyyətçiliyinə qarşı çıxmaqda və yeni yaranmaqda olan Livan ölkəsinin varlığına haqq qazandırmaqda bir vasitə kimi xidmət etmişdir.

XX əsrdə, xüsusən də Livanda vətəndaş müharibəsi zamanı Livan milliyyətçiliyi "Kətaiblər", Livan Qüvvələri, Milli Liberal Partiyası, həmçinin "Sidr mühafizəçiləri", Milli Blok və Livan Yeniləmə Partiyası kimi sekulyar hərəkatlar ilə əlaqələndirilmişdir. Bu, həmçinin Əməl hərəkatının şiə müsəlmanları və onun silahlı qanadı olan Livan Müqavimət Alaylarının mərkəzi ideologiyası arasında mövcud idi. Hazırda "Hizbullah"a tabe olan çox konfessiyalı Livan Müqavimət Briqadaları arasında mövcuddur. Nəticədə, Livan milliyyətçiləri heç vaxt vahid blok yaratmamış, ideoloji cəhətdən çox fərqlidirlər. Onlar hansı müttəfiqlərin seçiləcəyinə dair fərqli fikirlərə malikdirlər və bunların hamısı konfessionalizm daxil olmaqla müxtəlif amillərin təsiri altındadır.

Livan milliyyətçiliyi Livan sərhədlərindən kənara çıxan irredentist fikirləri özündə cəmləşdirir və bütün qədim Finikiya torpaqlarını indiki Livan ətrafında birləşdirməyə çalışır. Bu ondan irəli gəlir ki, indiki Livan Suriyanın Aralıq dənizi sahilləri və İsrailin şimalı təxminən qədim Finikiyaya uyğun gələn ərazidir və buna görə də livanlıların əksəriyyəti həmin regionun qədim Finikiya əhalisi ilə eyniləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Salem, Paul ''Notes on the Question of Lebanese Nationalism''