open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nəsirbəyovlar

**Nəsirbəyovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması
Nəsirbəyovların ulu  babası Nəsir bəydir. Nəsir bəy təxminən 1767-ci ildə Cavanşir mahalının İlxıçı-Muğanlı obasında anadan olmuşdu. İbrahimxəlil xan Cavanşirə xidmət etmişdi. 

Nəsir bəyin Məşədi Əsəd bəy və Şirin bəy adlı oğulları vardı. Məşədi Əsəd bəy Şuşa şəhərinə köçmüş, Şirin isə obalarında qalmışdı. 

Nəsir bəyin törəmələri Nəsirbəyov soyadını daşıyırlar.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
*Mirzə Kərim bəy Nəsirbəyov — məmur, şair.
*Teymur bəy Sabir — şair.
*Cahangir Zeynaloğlu — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunun zabiti, tarixçi.
*Hacı Ələkbər bəy Nəsirbəyov — qurucu, xeyriyyəçi, məmur, Hacı

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu. Nəsirbəyovlar. "Soy" dərgisi, 7 (27), Bakı, 2009. səh.3-15.

## Həmçinin bax
Sona Axundova

**Axundova-Bağırbəyova Sona Əbdül qızı** () — tibb elmləri doktoru, professor (1952), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1964), Azərbaycan SSR əməkdar həkimi (1960)

## Həyatı
Sona Axundova 1896-cı ildə Şamaxı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olub. İlk təhsilini Bakıda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin təşkil etdiyi qızlar gimnaziyasında alıb, "Müqəddəs Nina" pansionunda qalıb. Bu təhsil ocağını qurtardıqdan sonra Kiyev Universitetinin Tibb fakültəsinə qəbul olunub. Tələbə ikən inqilabı iş aparıb, 1918-ci ildə təhsilini başa vurmamış Bakıya qayıtmaq məcburiyyətu qarşısında qalıb. Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasında fəal iştirak edib. Təhsilini Moskva Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsində davam etdirib və 1923-cü ildə həkimlik diplomu alıb. Tələbəlik dövründə dəfələrlə Nəriman Nərimanov, Qəzənfər Musabəyov, Sultan Məcid Əfəndiyev ilə görüşüb. Həkimlik fəaliyyətinin ilk illərində Bakı, Gəncə, Yevlax xəstəxanalarında işləyib, Azərbaycanda geniş yayılmış traxoma və qeyri-infeksion göz xəstəliklərinin müalicə və profiliktikasında yaxından iştirak edib. 1940-cı ildə dünyada şöhrət qazanmış göz xəstəlikləri üzrə alim-akademik V.P.Filatovun klinikasına ezam edilib. Sonra Azərbaycanda ilk dəfə Filatov üsulu ilə toxuma terapiyası və geratoplastika cərahiyyə əməliyyatları aparmağa başlayıb. 1938-1946-cı illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Oftamologiya İnstitutunda şöbə müdiri işləyib. Böyük Vətən müharibəsində Bakı qospitallarında gözündən zədə almış yaralılara yaxından köməklik edib. 1952-ci ildə professor, 1960-cı ildə Azərbaycyan SSR-in əməkdar həkimi, 1964-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi adlarına layiq görülüb.

## Mükafatları
Sona Axundova 1970-ci ildə Azərbaycan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun göz xəstəlikləri kafedrasının fəxri elmi məsləhətçisi seçilib, 2-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub, Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, medallarla təltif edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Sona Axundova

## Həmçinin bax
* Ağa Axundov
* İsmayıl Axundov
Hacıbəyovlar

**Hacıbəyovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Qarabağın qədim və məşhur soylarından biri.

## Soyun yaranması
Hacıbəyovların  ulu  babası Molla Hacı bəy Qarabağidir. O, Şuşa şəhərində sayılıb-seçilən, savadlı bir alim idi. Məhəllələrin dini işləri ilə məşğul olurdu. Molla Hacı bəyin Məhəmməd bəy adlı oğlu var idi. Qızı Bəşirət xanım Nəsib bəy Yusifbəylinin nənəsidir.

Məhəmməd bəy 1814-cü ildə Şuşada anadan olmuşdu. O, mədrəsə təhsili almış və Qarabağ xanı İbrahimxəlil xan Cavanşirin hərəmi Bikə ağanın sarayında mirzə işləmişdi. Məhəmməd bəy göstərdiyi xidmətlərinə görə xan Vərəndə mahalının İsfəhançıq kəndinin bir hissəsini ona bağışlamışdı.

Molla Məhəmməd bəyin Qəhrəman bəy, Əbdüləziz bəy, Əbdülhüseyn bəy və Hacı bəy adlı oğulları vardı.
Molla Hacı bəyin törəmələri Hacıbəyov soyadını daşıyırlar.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
*Mirzə Əbdülhüseyn bəy Hacıbəyov — Xurşidbanu Natəvanın darğası.
*Zülfüqar bəy Hacıbəyov — Azərbaycan və sovet bəstəkarı, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1943), Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının banilərindən biri. O, Üzeyir Hacıbəyovun qardaşı və Niyazi Tağızadənin atası.
*Üzeyir bəy Hacıbəyov — Azərbaycan bəstəkarı, musiqişünas-alim, publisist, dramaturq, pedaqoq və ictimai xadim, müasir Azərbaycan peşəkar musiqi sənətinin və milli operasının banisi.
*Soltan Hacıbəyov — Azərbaycan bəstəkarı, dirijor, pedaqoq, professor (1964), SSRİ xalq artisti (1973). O, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri (1948–1956) və direktoru (1955–1962), Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının katibi (1953–1968) və Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının rektoru.
*Osman Hacıbəyov — Azərbaycanın teatr aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1969).
*Niyazi — məşhur azərbaycanlı dirijor və bəstəkar, Azərbaycan Dövlət simfonik orkestrinin baş dirijoru, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının direktoru (1979-cu ildən), SSRİ xalq artisti (1959), 2 dəfə Stalin mükafatı və 2 dəfə Lenin ordeni laureatı, Beynəlxalq Nehru mükafatı laureatı (1974), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1982).
*Çingiz Hacıbəyov — dirijor, Azərbaycan SSR-in əməkdar incəsənət xadimi (1960).
*Ceyhun bəy Hacıbəyli — yazıçı, salnaməçi, jurnalist, tərcüməçi, redaktor, etnoqraf.
*İsmayıl Hacıbəyov — Azərbaycan bəstəkarı, dosent (1994), Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2000), Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı laureatı (1984), "Humay" mükafatı laureatı (1994).

## Qalereya

Fayl:Uzeir Hajibeyov with father, Shusha, 1890.jpg|Üzeyir bəy Hacıbəyov atası ilə Şuşada, 1890-cı il.
Fayl:Üzeyir Hacıbəyov3.gif|Üzeyir bəy Hacıbəyov Məleykə xanımla, 1910 год
Fayl:Hajibeyovs family (Uzeir Hajibeyov is the first from right), Shusha, 1910.jpg| Hacıbəyovlar ailəsi, Şuşa, 1910-cu il.


## Nəsil ağacı

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Hacıbəyovlar, "Soy" dərgisi, 5 (25), Bakı, 2009. səh.13-25.

## Həmçinin bax
*Qarabağ
*Şuşa
Təranə Həşimova

**Təranə Həşimova** (tam adıː **Həşimova Təranə Əzim qızı**; ) — Fəlsəfə doktoru, dosent, şairə.

## Həyatı və Təhsili
Bakı şəhərində doğulmuşdur. Bakı şəhəri 182 saylı orta məktəbin, Bakı Dövlət Universitetinin məzunudur. Məzun olaraq Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Milli Münasibətlər İnstitutu "Türk xalqlarının tarixi, ədəbi-mədəni əlaqələri" bölməsində fəaliyyət göstərmiş, 2007-ci ildən Milli Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda "XX əsrdə Azərbaycan poeziyasının Mərkəzi Asiya xalqlarının şeirinə təsiri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunun "Türk Filolojisi" bölməsində, eyni zamanda Dillər Universitetində müəllim kimi fəaliyyət göstərir.

## Elmi Yaradıcılığı
Azərbaycan-Mərkəzi Asiya ədəbi əlaqələrindən bəhs olunan "Poeziya Körpüsü" adlı elmi, "Ruhların görüşəndə", "Kamalımın nuru" bədii kitabların müəllifidir. 60-dan-dan çox elmi ve publisistik məqalələri Azərbaycan və digər ölkələrdə çap olunmuşdur. Ədəbi, elmi uğurları ilə əlaqədar Azərbaycan Dövlət Televiziyasında ədəbi verilişlər hazırlanmışdır. Dəfələrlə Azərbaycan, Türkiyə Respublikalarında, İran İslam Respublikasında, Qırğızıstan, Türkmənistan respublikalarında keçirilən konfrans və simpoziumlarda müxtəlif mövzularda məruzələr etmişdir. "Türkmən şairi Məhtimqulu Fəraqinin ictimai-siyasi mövzulu şeirlərində yaşadığı dövrün əksi", "Mustafa Kamal Atatürkün Azərbaycanda öyrənilməsi", "Azərbaycanın istiqlal şairi Xəlil Rza Ulutürkün yaradıcılığında türk dünyasının azadlıq eşqi" və digər elmi məruzələrlə çıxış etmiş, maraqla qarşılanmış, mükafatlar qazanmışdır. Şeirləri və elmi məqalələri Azərbaycanda və başqa ölkələrdə nəşr olunmuşdur.

Hazırda filologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün ikinci doktorantura təhsili alır.
"Türk Xalqlarının İnteqrasiyası və Azərbaycan Respublikasının Dövlətçilik Siyasəti" mövzulu elmi əsər, Türk xalqlarının tarixi və müasir əlaqələrinə bağlı bir çox elmi məqalələr, türkcə və özbəkcədən ədəbi və elmi tərcümələr üzərində çalışır.

## İstinadlar
Təranə Muxtarova

**Muxtarova Təranə Sərdar qızı** — publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1982).

## Həyatı
Təranə Muxtarova 1955-ci il sentyabrın 25-də Ağcabədi rayonunda anadan olmuşdur. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra 1972-1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır.

Əmək fəaliyyətinə 1977-ci ildə təyinatla göndərildiyi "Şuşa" qəzetində müxbir kimi başlamışdır. Qarabağ hadisələri başlanarkən ilk etiraz səsini ucaldan jurnalistlərdən olmuşdur (1991). "Respublika" qəzetində müxbir vəzifəsində çalışmışdır (1996).

Həsən bəy Zərdabi adına mükafatın ilk laureatlarından biridir (1989). Xan qızı Natəvan adına mükafata layiq görülmüşdür (1996).

## Əsərləri
*1.Şuşa harayı. Bakı: Azərnəşr, 1996, 203 səh.
Tərlan Novruzov

**Novruzov Tarlan Cabbar oğlu** — ədəbiyyatşünas, 1993-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1993), professor (1995).

## Həyatı
Tərlan Novruzov 1947-ci il yanvarın 20-də Yardımlı rayonundakı Bürzümbül kəndində kolxozçu ailəsində doğulmuşdur. Yardımlı rayonundakı M.F.Axundov adına orta məktəbi bitirmişdir (1963). Sonra həmin rayonda birillik pedaqoji kursu bitirmişdir (1964). Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix-filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1965-1969). İnstitutun Azərbaycan dilçiliyi kafedrasında assistent, sonra müəllim vəzifəsində işləmişdir (1969-1974). Orada Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasında müəllim (1974-1983), M.F.Axundov adına Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda Azərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasında baş müəllim olmuşdur (1984). Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan, rus və xarici ölkələr ədəbiyyatı kafedrasında baş müəllim, dosent vəzifələrində çahşmışdır (1985-1993).

Hazırda həmin kafedranın professorudur (1993-cü ildən). Pedaqoji fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbiyyatşünas kimi elmi tədqiqatla məşğul olmuşdur. "M.Ə.Sabir ədəbi məktəbi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir (1992). "Xarici ədəbiyyat (Orta əsrlər və intibah dövrü)" (1993), "XVII əsr xarici ədəbiyyatı" (1992), "Antik ədəbiyyat tarixi" (1996) dərs vəsaitləri (icmal) və tədris proqramlarını tərtib edib çapa vermişdir.

## Əsərləri

*1 M.Ə.Sabir irsinin tədqiqi və təbliği. Bakı: 1981, Bilik, 70 səh.
*2.Mirzə Ələkbər Sabir. Bakı: Yazıçı, 1986, 158 səh.
*3.Sabir davamçıları. Bakı: Yazıçı, 1989, 86 səh..
*4.Sabir ədəbi məktəbi. Bakə: Yazıçı, 1992, 215 səh.
*5.M.Ə.Sabir. Bakı: APİ nəşriyyatı, 1995, 260 səh.
*6.T. Novruzov. Dünya ədəbiyyatı tarixi. I hissə (Qədim şərq ədəbiyyatı) Bakı: APİ nəşriyyatı, 2011, 310 səh.
Zülfüqar Şahsevənli

**Qarayev Zülfüqar Qubad oğlu** — şair, publisist, 1989-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Jurnalisthr Birliyinin üzvü (1983).

Zülfüqar Şahsevənli 1950-ci il 25 dekabrda Beyləqan rayonunun Şahsevən kəndində anadan olmuşdur. Burada Gəray Əsədov adına kənd orta məktəbini bitirmişdir (1969).
ADU-nun jurnalistika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1973-1978). "Gənclik" nəşriyyatında kiçik redaktor, redaktor, böyük redaktor işləmişdir (1979-1999).
"Günay" qəzeti redaksiyasında baş redaktor, baş direktor vəzifəsində çalışmışdır (1999-2001).

Bədii yaradıcılığa erkən başlamışdır. İlk "Çinar" şeri "Yüksəliş" rayon qəzetində, "Şahsevənə yolun düşsə" şeri isə "Bakı" axşam qəzetində 1969-cu ildə dərc olunmuşdur. Bundan sonra dövri mətbuatda vaxtaşırı çıxış etmişdir."«Çinar pöhrələri" (1979), "Yaşıl budaqlar" (1981), "Bir bayraq altında" (1982), "Gənc istedadlar" (1984), "Dünyamız ağ göyərçin" (1984) və sair toplularda şeirləri çap edilmişdir.

Bədii tərcümə ilə də ardıcıl məşğul olur. Rus, Ukrayna, kabardin-balkar, tacik və özbək ədəbiyyatından seçmə nümunələri doğma dilimizə çevirmişdir. Azərbaycan televiziyasında məktəblilər üçün "Kitab evi" verilişinin aparıcısı və ssenari müəllifi olmuşdur (1986-1988).
Azərbaycan LKGİ MK-nın Fəxri fərmanına layiq görülmüşdür (1984).

## Əsərləri

*1.Kimsə tutub gəlir işığımızı. Bakı: Yazıçı, 1985, 54 səh.
*2.Təbriz qatarı. Bakı: Gənclik, 1988, 88 səh.
*3.Tənha qadın. Bakı: Şirvannəşr, 1997, 260 səh.
*4.Üzü sabahlara. Bakı: Şirvannəşr, 1998, 280 səh.

## Tərcümələri
(ruscadan)

*1. Ubeyd Rəcəb. Sehrli çəkmələr. Bakı: Gənclik, 1984, 68 səh.
Gəncə Tibb Cəmiyyəti

**"Gəncə Tibb Cəmiyyəti"** (1918-ci ilə kimi **"Yelizavetpol Tibb Cəmiyyəti"**) — Azərbaycanda ilk səhiyyə-sağlamlıq cəmiyyəti.

## Haqqında
"Yelizavetpol Tibb Cəmiyyəti" Xudadat bəy Rəfibəylinin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə 1914-cü ildə yaradılmışdır. Bu cəmiyyətin əsas məqsədi Gəncədə yoxsullara, kimsəsizlərə pulsuz tibbi yardım göstərmək idi.

Cəmiyyətin fəal üzvləri Həsən bəy Ağayev, Həmzə bəy Zeynalov, Musa bəy Rəfiyev və s. şəxslər idi. "Yelizavetpol Tibb Cəmiyyəti" Bakı, Şuşa, Şəki və şəhərlərdə fəaliyyət göstərən digər cəmiyyətlərlə daim sıx əlaqədə olurdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zülfüqar Qodmanlı

**Əliyev Zülfüqar Mənsur oğlu** — şair, SSRİ Yazıçılar İttifaqının, Azərbaycan SSR Jurnalistlər Birliyinin (1964) və 1981-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı

Zülfüqar Qodmanlı 1933-cü il iyunun 15-də Masallı rayonunun Qodman kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini doğma kənddə almış, sonra Bakıda Buzovna qəsəbəsində tikintidə fəhlə işləmiş, həm də axşam fəhlə-gənclər məktəbində orta təhsil almışdır. Buzovna qəsəbəsində 1 saylı tikinti idarəsinin komsomol komitəsinin katibi (1953-1955) olmuş, Sumqayıt şəhər komsomol və partiya komitələrində təlimatçı işləmişdir.

1960-1965-ci illərdə Sov.İKP MK nəzdindəki Moskva ali partiya məktəbini bitirdikdən sonra Sumqayıt aşqarlar zavodunda kadrlar şöbəsinin rəisi, boru-prokat zavodunda məişət sexinin rəisi, 35 saylı məktəbdə ictimaiyyət və estetika, tibb məktəbində fəlsəfə müəllimi, 85 saylı texniki məktəbdə direktor olmuş,Sonradan Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində redaktor vəzifəsində işləmişdir.

Ədəbi fəaliyyətə "Sosialist Sumqayıtı" qəzetinin 1960-cı il noyabr tarixli sayında çap etdirdiyi "Taxtabiti" adlı satirik şeri ilə başlamışdır. O zamandan dövri mətbuatda vaxtaşırı çıxış etmişdir.

Zülfüqar Qodmanlı SSRİ Yazıçılar İttifaqının və Jurnalistlər Birliyinin üzvü olmuşdur. Öz yaradıcılığında Sumqayıta və şəhərin zəhmət adamlarının tərənnümünə geniş yer ayırmışdır. Onun elmi əsərlərinin əksəriyyəti, o cümlədən dissertasiyası da Sumqayıta həsr olunmuşdur.

1998-ci il martın 24-də Sumqayıtda vəfat etmişdir.

## Əsərləri

#Sumqayıt axşamları. Bakı: Gənclik, 1969, 30 səh.
#Zəminə. Bakı: Gənclik, 1972, 36 səh.
#Sumqayıt nəğmələri. Bakı: Gənclik, 1979, 37 səh.
#Gəl görüşək. Bakı: Yazıçı, 1983, 126 səh.
#Şöhrət meydanı. Bakı: Gənclik, 1985, 126 səh.
#Sənin taleyin. Bakı: Yazıçı, 1989, 230 səh.
#Dağ yeli. Bakı: Gənclik, 1992, 202 səh.
#Vaxt və inam. Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı, 1993, 317 səh.
#Sumqayıta qayıdıram. Sumqayıt nəşriyyatı, 1998

## İstinadlar
Hüsü Hacıyev

**Hüsü Hüseynəli oğlu Hacıyev** () — Azərbaycan-sovet inqilabçısı və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR xalq ədliyyə komissarı və prokuroru (1928–1930), Azərbaycan Su Təsərrüfatı İdarəsinin rəisi (1930–1931).

## Həyatı
Hüsü Hüseynəli oğlu Hacıyev 26 sentyabr 1897-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 1910-cu ildən Şuşa real məktəbində oxumuş və 1918-ci ildən inqilabi fəaliyyətə qoşularaq məktəblilərin inqilabi hərəkatında iştirak etmişdir. 1919-cu ildən bolşeviklər partiyasının üzvü olmuş, Qarabağda bolşevik ədəbiyyatı yayaraq müsavatçılara qarşı mübarizə aparmışdır.

Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra Qarabağ İnqilab Komitəsinin üzvü olan Hüsü Hacıyev 1920-ci ilin iyun ayında Şuşada əks-inqilabi qiyam zamanı Şuşa həbsxanasına salınmışdır. Qısa müddət sonra o, həbsdən azad edilmiş və Qarabağ Fövqəladə Komissiyasının təyin edilmişdir. 1921-ci ildən etibarən Qubadlı, Kürdüstan, Ağdam və Quba qəza icraiyyə komitələrinin sədri, eləcə də Azərbaycan K(b)P Qaryagin Qəza Komitəsinin katibi olmuşdur. 1930-cu ilədək Azərbaycan SSR xalq ədliyyə komissarı və prokuroru vəzifəsində işləmiş, qısa müddət sonra isə Azərbaycan Su Təsərrüfatı İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmağa başlamışdır.

Hüsü Hacıyev Azərbaycan K(b)P Mərkəzi Komitəsinin, Azərbaycan SSR və ZSFSR mərkəzi icraiyyə komitələrinin üzvü olmuşdur.

18 may 1931-ci ildə Kür çayının daşaraq Ağdaş rayonundakı bəndi yarmasına görə hadisə yerinə gedən Hüsü Hacıyev rayonunun Qaxay–Xirəzi kəndləri istiqamətində 10 nəfərlik dəstə tərəfindən hücuma məruz qalmış və yanındakı milis işçisi ilə birlikdə qətlə yetirilmişdir. I Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir. Bərdədə abidəsi, Şuşada isə büstü qoyulmuş, Bakıda maşınqayırma zavoduna, Bakı və Ağdaşda küçələrə və s. adı verilmişdir.

Hüsü Hacıyev Azərbaycanın ilk riyaziyyatçı qadın alimi Maya Hacıyevanın böyük qardaşıdır.

## İstinadlar
Ət işarəsi

right
**@ işarəsi** — elektron poçt simvolu

@ işarəsi xüsusi işarə olub, əsasən elektron ünvanlarda istifadə edilir. Kompüter və İnternet istifadə edən hər kəs "@" işarəsini bir şəkildə istifadə edir.

“@” işarəsini koreyalılar “ilbiz”, ruslar, ukraynalılar, moldavanlar “sobaçka” (balaca it), türklər “qızılgül”, finlandiyalılar “yatmış pişik”, macarlar “qurd”, çinlilər “siçan balası” və s. kimi adlandırırlar. Çində "@" heroqlifi həm də "ay ta" kimi oxunur və mənası "onu sev" deməkdir.

## @ işarəsinin tarixi

@ işarəsinin məlum olan ilk istifadəsinə 4 may 1536-cı ildə Francesco Lapi adlı florensiyalı bir tacirin yazdığı bir məktubda rast gəlinmişdir. Lapi yazdığı məktubunda İspaniyadakı şərab qiymətlərindən bəhs edərkən @ işarəsini istifadə etmişdi. O zamanlarda, bir çəlləyin 1/13 hissəsinə uyğun gələn, ticarət ölçü vahidi olaraq istifadə edilən @, daha sonra texnologiyalara da daxil oldu. Zaman üçün istifadəsi dəyişən işarə bir müddət sonra müəyyən bir məhsulun vahid qiymətini ifadə etmək üçün istifadə edilməyə başlandı. Yəni insanlar artıq "dənəsi 5 manatdan 10 məhsul" kimi bir tərif istifadə etmək yerinə "10 məhsul @ 5 manat" deməyə başladılar.

“@” simvolu klaviş kimi ilk dəfə 1885-ci ildə yazı makinasının klaviaturasında yer almışdır. 1980-ci ildə “@” işarəsi beynəlxalq standart kimi təsdiqləndi.

## e-poçt
1971-ci ildə Rey Tomlinson isə bu işarənin, e-poçt serverlərindəki istifadəçiləri təyin etmək üçün uyğun olduğuna qərar verdi. O tarixdən etibaren @ artıq bugünkü şəkildə e-poçtlardakı istifadə şəklində qovuşmuş oldu.

## İstinadlar



## Həmçinin bax

* İnternet
Axundovlar

**Axundovlar** — Azərbaycanın, Qarabağın qədim və məşhur soylarından biri.

## Soyun yaranması
Axundovların ulu babası Molla Əli Kəbirlidir. O, Kəbirli elinin Seyidli obasında sayılıb-seçilən, savadlı bir alim idi. Mahallarının dini işləri ilə məşğul olurdu.Qarabağ hakimləri İbrahimxəlil xan Cavanşir və Mehdiqulu xan Cavanşir bu ünlü alimə hörmət еtmiş, еhtiram bəsləmişdilər.
Mеhdiqulu хan 1814-cü ildə оnun adına vеrilmiş təliqədə aхundu "Ərəstun bilikli" еpitеti ilə yad еtmişdir. Хan yazırdı: "Sеyidli оbasının başçısı Kоsa yüzbaşıya, Ərəstun bilikli Aхund Mоlla Əliyə оbanı vеrirəm. Bəbirəlini və nökər Məhəmmədəlini də оnun хidmətinə bağışlayıram".
Aхund Mоlla Əli ruhani оlmaqla yanaşı, həm də yaхşı həkim idi.
Aхund Mоlla Əlinin Оruc ağa, Dərgahqulu bəy adlı оğulları vardı. Onun törəmələri Axundov soyadını daşıyırlar və hal hazirda Bakıda yasayirlar.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
*Mirzə Mehdi bəy Axundov — dövrünün görkəmli ziyalısı, həkim.
*İsmayıl bəy Daruğa — şair, Əhməd Ağdamskinin qaynatası.
*Bəhram bəy Axundov — Frаnsаnın Lill Aкаdеmiyаsının məzunu, AXC-nin Milli məclisinin üzvü, həkim.
*Süleyman Sani Axundov — Azərbaycan dramaturqu, nasir, maarif xadimi.
*Rüstəm bəy Axundov — müəllim, Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunu, hüquqşünas.

## Şəkillər

Fayl:Suleyman Sani Akhundov.jpg|Süleyman Sani Axundov — Azərbaycan dramaturqu, nasir, maarif xadimi
Fayl:Bəhram bəy Axundov.jpg|Bəhram bəy Axundov - həkim, Frаnsаnın Lill Aкаdеmiyаsının məzunu, ADR-in Milli məclisinin üzvü idi.


## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Axundovlar, "Soy" dərgisi, 10 (18), 2008.
*Анвар Чингизоглу, Ахундовы, "Генеалогия народов Кавказа. Традиции и современность". Владикавказ. 2010. ст.271–287.
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağın Seyidli oymağı. I kitab. Bakı, 2017

## Həmçinin bax
* Qarabağ
* Seyidli kəndi
* Seyidli oymağı
* Axundov

## Xarici keçidlər
Zöhrə Əsgərova

**Zöhrə Əsgərova** (*tam adı: Zöhrə Qulamhüseyn qızı Əsgərova*; ) — nasir, publisist, 1989-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1980).

## Həyat və fəaliyyəti
Zöhrə Əsgərova 1951-ci il aprelin 2-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1968-ci ildə 199 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. Bədii yaradıcılığa erkən başlamışdır. M. Ə. Sabir kitabxanası nəzdində ədəbiyyat dərnəyinin fəal üzvü olmuşdur. İlk qələm təcrübələri – məqalə və mənsur şeirləri "*Azərbaycan gəncləri*" qəzetinin 1969-cu il tarixli sayında dərc edilmişdir. 1971-ci ildə Zaqafqaziya komsomol məktəbinin 6 aylıq kursunda siyasi təhsil almışdır. 1969–1973-cü illərdə M. A. Əliyev adına İncəsənət İnstitutunun mədəni-maarif fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir. 1973-cü ildə Azərdövsulayihə İnstitutunda klub müdiri, 1974–1978-ci illərdə R. Mustafayev adına İncəsənət muzeyinin əməkdaşı olmuşdur. Azərbaycan ədəbi-gənclər birliyi yığıncaqlarında fəal iştirak etmişdir. 1994-cü ildə "*Qadın dünyası*" qəzetində qadınların ictimai hərəkatına dair silsilə yazıları dərc olunurdu. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında kiçik redaktor, 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyat poliqrafiya və kitab ticarəti işləri komitəsində redaktor, 1980–1987-ci illərdə "*Yazıçı*" nəşriyyatında redaktor, 1987–1993 "*Gənclik*" nəşriyyatında yeniyetmələr üçün bədii ədəbiyyat redaksiyasında redaktor işləmişdir. 1999-cu ildə "Ekspress" qəzetində müxbir kimi çalışmışdır. 2003-cü ildən 2006-cı ilə qədər Bakı Bədən Tərbiyəsi və Turizm kollecində ədəbiyyat müəllimi işləmişdir. 2006-cı ildən Gənclər və İdman Nazirliyində çalışır, hal-hazırda dövlət qulluğunun kiçik müşaviridir, baş məsləhətçidir. "*Bahar çiçəkləri*", "*Çinar pöhrələri*", "*Mənim bağım, baharım*" almanaxlarında, eləcə də dövri mətbuatın qəzet və jurnallarında hekayələri və esseləri çap olunur. İki övladı var.

## Mükafatları
1996-cı ildə "*Xan qızı Natəvan*" mükafatı laureatı, 1998-ci ildə "*Araz*" ədəbi ali mükafatı laureatı, 2011-ci ilin Milli Kulturoloji müsabiqəsinin mükafatçısı, 2012-ci ildə "*Qızıl qələm*" mükafatının laureatıdır. 2013-cü ildə yaradıcılıq uğurlarına görə Rəsul Rza adına beynəlxalq mükafata layiq görülübdür. 2016-cı ildə Jurnalistlər Birliyi tərəfindən Həsən bəy Zərdabi adına mükafatla təltif edilib. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə 2018-ci ildə "Dövlət qulluğunda fərqlənmə" medalına layiq görülüb.

## Kitabları
* "*Ünsiyyət*" (1981);
* "*İki tale*" (1984);
* "*Tənhalıq*" (1989);
* "*Özgə evin işığı*" (1991);
* "*Bir ömrə sığmayan arzular*"
* "*Mirvari toy*" (2006);
* "*Özəl poçtdan məktub var*" (2011);
* "*Talelərə yazılan musiqi*" (2013);
* "*Tarixi yaddaş və qondarma əhvalatlar*" (2015.
* "Одиссея корабля дураков" (2018)
* "Здесь ангель пролетель" (2019)
* "Dünya, barışmışam səninlə" (2020)
* "Жизнь-цветовая симфония" (2022)
* "Почему дедушка обиделся? Why grandpa got upset?" (2022)

## Mənbə
* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: "Nurlar", 2011.

## İstinadlar
Mardan Palace

**Mardan Palace** — Azərbaycanlı iş adamı Telman İsmayılov tərəfindən Türkiyənin Antalya şəhərində tikilmiş otel.

Açılışı 23 may 2009-cu il tarixində keçirilmişdir. Açılışda Monika Belluççi, Şeron Stoun, Riçard Gir, Nursultan Nazarbayev və s. iştirak etmişdir.

Hotelin tikintisi 1.4 milyard avroya başa gəlmişdir.

## Xarici keçidlər
* Mardan Palace  Rəsmi Saytı
* Antalyadakı Möhtəşəm Şölənin Detalları  Hotelin açılışı haqqında reportaj
Rəhman Hacıyev (futbolçu)

**Rəhman Xudayət oğlu Hacıyev** (25 iyul 1993-cü il, Tovuz, Azərbaycan) — Azərbaycan Premyer Liqasında Bakının "Neftçi" klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən azərbaycanlı peşəkar futbolçu.

## Karyerası

## İstinadlar
Çərpələng uçuran

**Çərpələng uçuran** () — əfqan əsilli amerikalı yazıçı Xalid Hüseyninin 2003-cü ildə çapdan çıxmış ilk romanı.

## Məzmun

Xalid Hüseyninin bu debüt romanını artıq yeni əsrin baş romanı, müəllifini isə canlı klassik hesab edirlər. “Çərpələng uçuran” bu an yaşanan müstəmləkəçilik sonrası yeni müstəmləkəçilik (neokolonial), qloballaşma, mədəniyyətlərarası müharibə, vətəndaş müharibəsi və miqrasiya kimi mövzulara bədii baxış bucağı gətirir. Bundan əlavə, müəllif xatirələr, aydınlaşdırma, cinsi münasibətlər kimi qavrayışlara da toxunur. Kitab sözün əsl mənasında dostluq, sədaqət, xəyanət, günahlardan təmizlənmə haqqındadır və Xalid Hüseyninin bu incə, canayaxın, ironik və sözün yaxşı mənasında sentimental romanı doymadan və göz çəkə bilmədən baxdıqca baxılan möhtəşəm bir rəsm əsərinə bənzəyir. Müəllif, əsərin adından da göründüyü kimi, Əfqan uşaqlarının çərpələng uçurmaq əyləncəsini yada salır. Bu yarışlardan birində əsərin qəhrəmanlarından biri – Həzara (Xəzər) oğlu Həsənin başına dəhşətli hadisə gəlir, o bu hadisəyə dostu bildiyi Əmirin naminə razı olur, ancaq onu kədərləndirmək haqda düşünmür. Həmin dost isə bu dəhşəti kənardan görür, lakin gizlənib səsini çıxarmır. Bununla da faciə böyüyür, getdikcə davam edir. Öz qorxaqlığından dəli olan Əmir ayılanda artıq gec olduğunu düşünür...

## Tərcüməsi
Roman azərbaycan dilinə ilk dəfə ABŞ-nin Azərbaycandakı səfirliyi ilə Əli və Nino nəşriyyatı arasında bağlanmış qrant sazişinə əsasən maliyyələşdirilmiş layihə əsasında Xədicə İsmayıl tərəfindən orginal dili olan ingilis dilindən tərcümə olunmuş, “Əli və Nino” nəşriyyatı tərəfindən 2011-ci ildə Bakıda nəşr olunmuş və 27 may 2011-ci ildə Qız Qalasının yanında yerləşən “Ali & Nino” kitab mağazasında təqdimatı keçirilmişdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Xalid Hüseyninin rəsmi veb-saytı 
* Rəsmi facebook səhifəsi 
* 
* Xalid Hüseyni ''Çərpələng uçuran''ı BBC-nin *World Book Club* verilişində müzakirə edir
Oleq Şelayev

**Oleq Şelayev** (Oleq Mykolayovych Shelayev) (Ukrayna dili:Олег Шелаєв)

Ukraynanın güclü futbolçularından olan Oleq Şelayev 1976-cı il noyabrın 5-də Luqanskda anadan olub. Karyerası ərzində "Zarya", Donetskin "Şaxtyor", "Metallurq" və "Dnepr" klublarında çıxış edib. "Dnepr"də baş məşqçi Vladimir Bessonovla 2008/2009 mövsümündə yola getmədiyi üçün qış fasiləsində "Krivbass"a icarəyə verilib. Boyu 181 sm olan futbolçunun çəkisi 74 kq-dır. Təcrübəli yarımmüdafiəçi "Dnepr"də kapitan sarğısıyla 209 oyunda 27 qol vurub. Ümumiyyətlə, yüksək liqada 326 matçda 33 dəfə fərqlənib. 2004-cü ildə Ukrayna millisində debüt edən Şelayev 35 oyunda 1 qol vurub. 2006-cı il Dünya Kubokunun 1/4 finalçısı olub. Ukrayna Kubokunun qalibidir. Həmçinin, çempionatın gümüş və bürünc mükafatçısıdır.

## İstinadlar
Vladimir Doroxin

**Doroxin Vladimir Dmitriyeviç** () — Rusiya diplomatı, Rusiyanın Azərbaycandakı səfiri (24 fevral 2009-cu il-indi).

## Həyatı
Vladimir Doroxin 19 dekabr 1948-ci ildə anadan olub, son vaxtlara kimi Rusiya XİN-də xüsusi tapşırıqlar üzrə səfir vəzifəsində çalışıb, 1999-2003-cü illərdə nazirliyin mədəni əlaqələr və UNESCO üzrə Departamentinin rəhbəri olub.

İngilis, alman və macar dillərini bilən V. Doroxin 2-ci dərəcəli müşavir-elçi diplomatik rütbəsinə malikdir.

1971-ci ildə ailə qurub.

Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev 24 fevral 2009-cu il tarixli Fərmanı ilə Doroxin Vladimir Dmitriyeviçi Rusiya Federasiyasının Azərbaycan Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Интервью Посла Российской Федерации в Азербайджанской Республике Владимира Дмитриевича Дорохина журналу «Элитное общество»
Səid Qurbanov

**Səid Camal oğlu Qurbanov** () — SSRİ və Rusiya siyasi və dövlət xadimi, Dərbənd rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi (1962, 1966–1971 və 1973–1985), Dağıstan MSSR kənd tədərrüfatı naziri (1971–1973), Dağıstan prezidentinin sabiq müşaviri, Dağıstanda Azərbaycan diasporunun görkəmli nümayəndəsi.

## Həyatı
Səid Camal oğlu Qurbanov 1928-ci il dekabrın 21-də Dərbənd rayonunun Səlik kəndində anadan olub. Uzun illər müxtəlif dövlət vəzifələrində çalışan Səid Qurbanov 1965-ci ildə Dərbənd Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1966-cı ildə isə Dərbənd Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi seçilib.

1971-73-cü illərdə Dağıstanın Kənd Təsərrüfatı naziri olan soydaşımız Səid Qurbanov 1973-cü ildə yenidən Dərbənd rayonunun birinci katibi vəzifəsində çalışıb. O, 1991-1998-ci illərdə Dərbənd rayon Deputatlar Sovetinə sədrlik edib, 1998-ci ildən təqaüdə çıxana kimi isə Dağıstan Prezidentinin müşaviri vəzifəsində çalışıb.

2005-ci ildə təqaüdə çıxan Səid Qurbanov Dağıstan Prezidenti yanında Ağsaqqallar Şurasının üzvü olub. İki dəfə Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının deputatı olan soydaşımız həmçinin Dağıstan Respublikası Dövlət Şurasının da üzvü olub.

2009-cu il martın 11-də ürək çatışmazlığı diaqnozu ilə Bakıya gətirilən Səid Qurbanov xəstəxanalardan birinə yerləşdirilib. Həkimlərin cəhdlərinə baxmayaraq, onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb və Səid Qurbanov xəstəxananın reanimasiya şöbəsində vəfat edib. Dağıstanın Dərbənd rayonunun Səlik kəndində torpağa tapşırılıb.

## Mükafatları

* iki dəfə "Lenin" ordeni ilə təltif edilib.
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Şərəf nişanı" ordeni
* 6 may 1994-cü ildə Dərbənd bölgəsinin sosial-iqtisadi inkişafına və xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsinə verdiyi böyük şəxsi töhfəyə görə "Xalqlar dostluğu" ordeni ilə təltif edilib.
* 7 mart 1999-cü ildə Rusiya dövləti qarşısında xidmətlərinə, uzun illər vicdanla çalışmasına və xalqlar arasında dostluq və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə verdiyi böyük töhfəyə görə 4-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.
* 9 dekabr 2005-ci ildə prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Rusiya Federasiyası ilə Azərbaycan Respublikası arasında dostluq və əməkdaşlığın inkişafındakı xidmətlərinə görə Səid Qurbanov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.
* 20 dekabr 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikası ilə Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikası arasında qarşılıqlı əlaqələrin inkişafındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fəxri Diplomu ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Azər Mürsəliyev

**Azər Mürsəliyev** () — Azərbaycan mənşəli rus jurnalisti.

## Həyatı
Azər Mürsəliyev 1957-ci il 6 iyulda Bakıda anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Jdanov adına Leninqrad Dövlət Universitetini bitirmişdir. Müxtəlif vaxtlarda "Vışka", "Komsomolskaya pravda", "Moskovskie novosti" qəzetlərində xüsusi müxbir kimi çalışmışdır. 1996-cı ildən Kommersant qəzetində işləyir. 2005-ci ilə qədər siyasi şöbənin müdiri, 2005–2008-ci ilərdə baş redaktorun müavini vəzifəsini icra etmişdir. 2009-cu ilin yanvar ayından Kommersant qəzetinin baş redaktorudur.

## İstinadlar
Tadeuş Svetoxovski

**Tadeuş Svetoxovski**, bəzən **Tadeuş Svyatoxovski** kimi qeyd olunur (; ) — Polşa və ABŞ tarixşünası, Qafqazşünas və Azərbaycanşünas; Monmaut Universiteti, Xəzər Universiteti və Bakı Dövlət Universitetinin fəxri professoru və Mərkəzi Avrasiya Araşdırmaları Cəmiyyətinin fəxri üzvü.

## Həyatı

### Erkən illəri
Tadeuş Svetoxovski 1932-ci ildə Fransada Polşa diplomatı Stanislav Svetochovskinin ailəsində anadan olmuşdur. 1939-cu ildə Polşanın SSRİ və Almaniya arasında bölünməsindən sonra, onun atası Moskvaya sürgün edilib Butyrskaya həbsxanasında öldürüldü. Müharibədən sonra Tadeuş Svetoxovski Amerikaya getdi və Nyu-Yorkda Kolumbiya Universitetini bitirdi. Çox zəhmət çəkdikdən sonra Monmaut Universitetinin tarix fakültəsində bir iş tapdı və nəticədə bu universitetin tarix professoru oldu. 15 fevral 2017-ci ildə Nyu-Yorkda vəfat etdi.

## Təltif və mükafatları
*  Monmaut Universitetinin fəxri doktoru
*  Xəzər Universitetinin fəxri doktoru
*  Bakı Dövlət Universitetinin fəxri doktoru

## Seçilmiş əsərləri
* *Poland between Germany and Russia (1926–1939): the theory of two enemies*. (Edited by Alexander Korczyński & Tadeusz Świętochowski). Pilsudski Institute of America, New York, 1975.
* *Guide to the collections of the Pilsudski Institute of America for research in the modern history of Poland*. Pilsudski Institute of America, New York, 1980.
* *Russian Azerbaijan (1905–1920): the shaping of a national identity in a Muslim community*. Cambridge University Press, Boston, 1985, 272 pages.*(1905–1920)*. (Türkcə tərcüməsi: *Müslüman Cemaatten Ulusal Kimliğe Rus Azerbaycanı.* Istanbul, Bağlam Yayınları, 1988; Azərbaycanca tərcüməsi: *Rusiya Azərbaycanı, 1905–1920 (Müsəlman Cəmiyyətində Milli Kimliyin Formalaşması)*. Bakı, Milliyyət Araşdırmalar Mərkəzi, 2022, 336 səh.).
* *Karol Wędziagolski. Boris Savinkov: portrait of a terrorist*. (Edited by Tadeusz Swietochowski, translated by Margaret Patoski). Kingston Press, Clifton NJ, 1988.
* *Der Islam und die Entwicklung nationaler Identität in Aserbaidshan*. Markus Verlag-Gesellschaft, Köln, 1989.
* *Russia and Azerbaijan: a borderland in transition*. Columbia University Press, New York, 1995, 289 pages. (Azərbaycanca tərcüməsi: *Rusiya və Azərbaycan: Sərhədyanı bölgə keçid dövründə dəyişən sərhədlər*. Bakı, Xəzər Universiteti Nəşriyyatı, 2000, 374 səh.).
* *Azerbejdżan i Rosja: kolonializm, islam i narodowość w podzielonym kraju*. Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa, 1998, 302 str.
* *Historical Dictionary of Azerbaijan* (co-author). Scarecrow Press, Lanham MD, 1999, 130 pages.
* *[http://www.islamawareness.net/Asia/Azerbaijan/aj_article002.html Azerbaijan: the hidden faces of Islam. = World Policy Journal (New York), Fall 2002, volume XIX, number 3, pages 69–76.]*
* *Azerbejdżan*. Wydawnictwo Trio, Warszawa, 2006, 303 str.

## İstinadlar
Qərb yarımkürəsi

**Qərb yarımkürəsi** - Qrinviçdən qərbdə yerləşən bütün coğrafi ərazilərin ümumiləşdirilimiş adı. Şərq yarımkürəsində dərəcələr soldan sağa doğru hərəkət etsə də, Qərb yarımkürəsində əksinə sağdan sola doğru hərəkət edir. Bu yarımkürə 180o və 0o dərəcə arasında yerləşir. Bu yarımkürədə dünyanın ən uzun dağ qurşağı - (And-Kordilyer) yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qərb yarımkürəsi haqqında türkcə məlumat
Şandor Endrodi

**Şandor Endrodi** (Macar dili: Endrődi Sándor) (16 yanvar 1850, Vesprem  - 7 noyabr 1920, Budapeşt) - macar şairi

1850-ci ildə Macarıstanın qədim Vesprem şəhərində anadan olub. O, müxtəlif sahələrdə - aktyor, müəllim, jurnalist, tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərib. Macarıstanın məşhur şairi Şandor Petefinin yaradıcılığının vurğunu olan və onun adını daşıyan cəmiyyətin yaradıcısı Şandor Endrodinin vəfatından sonra yaşadığı şəhərdəki küçələrdən birinə onun adı verilib. Şair 1920-ci ildə Budapeştdə vəfat edib.
Şərq yarımkürəsi

**Şərq yarımkürəsi** - Yer kürəsinin tən yarısı. Qrinviçdən şərqdəki əraziləri əhatə edir.

Şərq yarımkürəsində London şəhərindən şərqə tərəf Çukotka yarımadasının bir hissəsi olmaqla, Afrikanın böyük bir hissəsi, Hind okeanı, Avstraliya və Atlantik və Sakit okeanın bir hissəsi aiddir.

Bu yarımkürədə dünyanın ən hündür (Everest 8848m) və ən alçaq (Ölü dəniz -406m) nöqtələri yerləşir. Şərq yarımkürəsi 0o və 180o dərəcə arasında yerləşir.
Zdravko Lazarov

**Zdravko Lazarov** () — Bolqarıstan futbolçusu.

## Həyatı
1976-cı il fevralın 20-də Bolqarıstanın məşhur Qabrovo şəhərində anadan olub və futbolçu karyerası 1991-ci ildən başlayıb. Vətənində "Septemvri" (21 oyun, 3 qol), "Yantra" (88 oyun, 35 qol), MOİK (14 oyun, 3 qol), "Minyor" (22 oyun, 7 qol), "Levski (23 oyun, 3 qol), "Slaviya" (35 oyun, 12 qol) klublarının şərəfini qoruyan hücumçunun legioner həyatı əsasən Türkiyə ilə bağlıdır. Z. Lazarov əvvəlcə aşağı divizionda üç mövsüm "Kocaelispor" (79 oyun, 23 qol), sonra üç mövsüm Superliqada "Qaziantepsor" (87 oyun, 35 qol) və "Ərciyyəspor" klubunun şərəfini qoruyub. 2006/07 mövsümündə son komandada çıxış edən Z. Lazarov 31 oyunda 9 qol vurub. 1,77 metr boya malik bolqarıstanlı hücumçu cari mövsüm Premyer Liqaya qayıdan Rusiyanın "Şinnik" (Yaroslavl) klubunda oynayır. Yığma komandasında çıxışına 2001-ci ildən başlayan Z. Lazarov meydana çıxdığı 31 oyunda 3 qola imza atıb. Hücumçu 2004-cü ildə Portuqaliyada keçirilən Avropa çempionatının final mərhələsinin iştirakçısıdır.

## Xarici keçidlər
* Profile at LevskiSofia.info
Seiko

right|200px
"Seiko"nun ilk divar saatı 1892-ci ildə, qol saatı isə 1913-cü ildə yaranıb. Firmanın yaradıcısı Kintaro Hottari olub. Ən böyük arzusu saat firması yaratmaq olan Kintaro 18 yaşında ilk mağazasını açıb. 1895-ci ildə firma cib saatlarını kəşf edib. Firma tərəfindən yaradılan batareyasız saatlar 1988-ci ildə meydana gəlib.

Əsas məqsədlərinin yüksək keyfiyyət dərəcəsinə görə seçilmək olan "Seiko" dünyanın 4 məşhur saat firmasından biri kimi tanınır.

"Seiko" "Sportura" markasını istehsal edərək, dünyada ən güclü idman saatları kolleksiyalarından biri kimi öz mövqeyini daha da möhkəmləndirib.

Möhkəmliyi və etibarlı işin təmin edilməsi məqsədilə bu saatların hamısı, yüksək təzyiq altında su keçirməmək qabiliyyətinə malikdir.

## Xarici keçidlər

* "Seiko"nun rəsmi saytı
Rado

"Rado" firması 1957-ci ildə yaranıb. 1962-ci ildə dünyada ilk dəfə cızılmaya dözümlü saatı məhz bu firma istehsal edib. Daima həm keyfiyyətinə, həm də dizaynına görə bir-birindən fərqlənən modellər istehsal edir. "Rado" həmişə klassik formalara üstünlük verir. Təsis edildiyi vaxtdan "Rado" bərk metal, sapfir, kristial, keramika, brilyant kimi materiallardan istifadə edərək yeni saat növləri yaradır.

Demək olar ki, hər bir ölkədə fəaliyyət göstərən saat satışı mərkəzlərində "Rado"nun markalarına rast gəlmək mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Rado"nun rəsmi saytı
Tomas de Vaal

**Tomas de Vaal** (; 7 dekabr 1966, Nottingem, İngiltərə) — britaniyalı jurnalist və yazar, Karneqi Beynəlxalq Sülh Fondunda təhlilçi; Qafqaz, xüsusilə Qarabağ münaqişəsi üzrə mütəxəssisdir.

Bir çoxları kimi Tomas de Vaal da the BBC World Service, the Moscow Times, və The Times üçün çalışmışdır. 2008-ci ilin dekabrınadək o, Müharibə və Sülh Xəbərləri İnstitutunda Qafqaz üzrə redaktor, sonralar isə sülhməramlı QHT olan Barışıq Resurslarında tədqiqatçı olaraq çalışmışdır. O, "Çeçenistan: Qafqazda fəlakət" kitabının (New York 1998) həmmüəllifi və "Qara bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında" kitabının (New York 2003) isə müəllifidir. Müəllif, Oksfordda yerləşən Balliol Kollecini Müasir Dillər (Rus və Müasir Yunan dili) Birinci dərəcəli fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

2006-cı ildə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı yazdığı kitabının rus dilinə tərcümə edilmiş versiyasını təqdim etmək üçün Rusiyaya gəlmək istəyən müəllifə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi viza verməmişdir. Səbəb olaraq isə qeyd etmişdilər ki, "dövlət təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə" viza verməmək hüququnu özündə ehtiva edən qanuna istinad etmişlər.

## Əsərləri
* Qara bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında (2003)
* Çeçenistan: Qafqaz fəlakəti / *Chechnya: Calamity in the Caucasus* (1998)
* Chechnya: Calamity in the Caucasus. NYU Press. 1999. ISBN 0814731325.
* Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. New York University Press. 2003. ISBN 0814719449.
* The Caucasus: An Introduction. Oxford University Press. 2010. ISBN 978–0195399769.
* Great Catastrophe: Armenians and Turks in the Shadow of Genocide. Oxford University Press. 2015. ISBN 978–0199350698.

## Xarici keçidlər
* Tomas de Vaal. Qarabağ tələsi (analitik yazı)
Ceyms Byukenen

**Ceyms Byukenen** (, ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 15-ci prezidenti (1857–1861) və 17-ci Dövlət katibi (1845–1849). ABŞ-nin parçalanmasından və vətəndaş müharibəsindən əvvəlki son prezident.

## Prezident seçkilərinə qədərki həyat və fəaliyyəti
Ceyms Byukenen 1791-ci il 23 apreldə Pensilvaniya ştatının Mersersberq şəhərciyində irland immiqrantı ailəsində anadan olmuşdur. (C. Byukenenin atası Amerikadan kənarda doğulmuş beş prezidentdən biridir).

Ceymsin atası varlı ticarətçi olaraq övladlarının təhsilinə ciddi fikir verirdi. Ailənin on bir uşağından biri, eyni zamanda böyük oğlu olan Ceyms ibtidai təhsilini Karlisldəki Dikkinson kollecində almışdı. 1809-cu ildə kolleci bitirərək Lankaster vəkillər kollegiyasının nüfuzlu nümayəndəsi Ceyms Hopkinsin rəhbərliyi altında vəkillik öyrənmişdir.

Qısa müddətə 1812-ci il müharibəsində (ABŞ ilə İngiltərə arasında) könüllü kimi iştirak etdikdən sonra Lankasterə qayıdaraq müstəqil vəkillik praktikasına başlamışdı.

Siyasi təcrübəsinin zənginliyinə görə Byukenen, demək olar ki, bütün prezidentləri üstələmişdi. O, 1814–1816-cı illərdə Pensilvaniya parlamentinin deputatı, , 1821–1831-ci illərdə federalistlər partiyasının (1824-cü ildən demokrat partiyasının) üzvü kimi konqresin deputatı olmuşdu. 1834–1845-ci illərdə Pensilvaniya ştatının Senatda nümayəndəsi kimi siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdi. Ceyms Byukenen ədliyyə naziri təyin edilsə də, o. bu vəzifədən imtina edir. O, 1832–1833-cü illərdə diplomatik missiya ilə Rusiyada səfərdə olmuşdu. C. Polk administrasiyasında dövlət katibi vəzifəsini tutmuşdu. "Monro doktrinası"nın qızğın tərəfdarı kimi, İngiltərənin Mərkəzi Amerika və Oreqondan çıxarılması ideyasını müdafiə etmiş, Texas və Kaliforniyanın ilhaq edilməsində bilavasitə iştirak etmişdir.

## Prezidentlik uğrunda mübarizə
Ceyms Byukenen 1848-ci və 1852-ci prezidentliyə namizəd olmaq istəsə də müvəffəqiyyətsizliyə uğrayır. Onun bu arzusu 1856-cı ildə həyata keçmiş, o, Sinsinattidən demokratlar partiyasının nümayəndəsi kimi, prezidentliyə namizəd göstərilmişdir. C. Byukenenin seçkiqabağı kompaniyasının leytmotivini abolisionist təbliğata son qoymaqla İttifaqı qorumağa çağırış təşkil edirdi. Onunla yanaşı respublikaçı Con Fremon və Amerika partiyasından keçmiş viq Millard Fillmor da prezidentliyə iddiaçı idilər.

Quldarlığa loyal münasibəti, ABŞ torpaqlarının genişləndirilməsinin tərəfdarı olması ona Cənub ştatlarında, demək olar ki, mütləq qələbə qazandırır.

## ABŞ-nin 15-ci prezidentinin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi haqqında
Ceyms Byukenen ABŞ tarixinə quldarlıq problemini həll edə və İttifaqın dağılmasının qarşısını ala bilməmiş zəif prezident kimi daxil olmuşdur. O, cənublu olmasa da, müasirləri tərəfindən Cənub ştatlarının tərəfdarı kimi tənqid edilmişdir. 2006 və 2009-cu illərdə Amerika tarixçiləri tərəfindən müəyyənləşdirilən "ABŞ tarixinin ən pis prezidentləri" siyahısına başçılıq edir.

## Mənbə
* Букэнэн, Джемс // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.

## İstinadlar
Çingiz Hacıbəyov

**Çingiz Zülfüqar bəy oğlu Hacıbəyov** () — Azərbaycan dirijoru, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1960).

## Həyatı
Çingiz Hacıbəyov 1913-cü ildə Bakıda anadan olub. 1921-ci ildə Bakıda fəaliyyət göstərən türk musiqi məktəbində skripka sinfində təhsil alıb. Çingiz Hacıbəyov 1932-ci ilin noyabrından Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında skripkaçı kimi fəaliyyətə başlayıb. Müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan Xalq Komissarları Soveti nəzdində Radio Komitəsinin simfonik orkestrində, Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında, Üzeyir Hacıbəyli adına Dövlət simfonik orkestrində işləyib. Həmçinin Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub.

Çingiz Hacıbəyov 1931-ci ildən M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının orkestrində Üzeyir Hacıbəyovun və Müslim Maqomayevin rəhbərliyi ilə skripkaçı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Çingiz Hacıbəyovun yaradıcılığının əsas fəaliyyəti Azərbaycan Musiqili Komediya Teatrı, Dövlət Radio və Televiziya verilişləri Komitəsinin simfonik orkestri, Ü.Hacıbəyov adına Dövlət Simfonik Orkestri ilə bağlı olmuşdur. 1938–1953-cü illərdə baş dirijor olmuşdur. 1953-cü ildən 1960-cı ilədək, Azərbaycan Dövlər Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsində baş dirijor, 1960-cı ildən ömrünün sonunadək Üzeyir Hacıbəyov adına Dövlət Simfonik Orkestrində dirijor olmuşdur.

Əməkdar incəsənət xadimi Çingiz Hacıbəyov 1971-ci il yanvarın 18-də Bakıda vəfat edib. Məzarı II Fəxri Xiyabandadır.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 6 iyun 1960
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

## Nəsil ağacı

## Həmçinin bax
* Hacıbəyovlar

## Mənbə
* Abdullayeva, S. Klassik Musiqi Həvəskarları Klubunda daha bir yubiley gecəsi: [Əməkdar incəsənət xadimi, dirijor Çingiz Hacıbəyovun 100 illik yubileyi qeyd edildi] //525-ci qəzet.- 2013.- 4 oktyabr.- S. 7.
* Bayramov, R. Hacıbəyovlar nəslinin layiqli nümayəndəsi: [Əməkdar incəsənət xadimi, dirijor Çingiz Hacıbəyov haqqında] //Mədəniyyət. — 2013.- 2 oktyabr.- S. 13.
* Fərəcov, S. Çingiz Hacıbəyovun 100 illik yubileyi qeyd olundu: [Niyazinin mənzil-muzeyində Əməkdar incəsənət xadimi, dirijorun yubileyinə həsr olunmuş tədbir haqqında] //Mədəniyyət.- 2013.- 4 oktyabr.- S. 5.

## İstinadlar
Samuel Hantinqton

**Samuel Hantinqton** (; ) — məşhur amerikalı sosioloq və politoloq, müqayisəli politologiya və avtoritarizmdən demokratiyaya keçid problemləri üzrə tanınmış mütəxəssis.

1996-cı ildə yayımladığı "Sivilizasiyaların toqquşması və dünya nizamının yenidən qurulması" əsərində sivilizasiyaların etnomədəni prinsiplər əsasında qarşıdurması konsepsiyasını irəli sürmüşdür. Bundan əlavə, o çoxsaylı tədqiqat işlərinin, o cümlədən "Üçüncü dalğa: XX əsrin sonunda demokratikləşmə" (1991) və "Biz kimik? Amerika milli kimliyinə çağırışlar" adlı məşhur əsərlərin müəllifi, "Foreign Policy" jurnalının həmtəsisçisi və Harvard Universitetinin strateji araşdırmalar institutunun direktoru olmuşdur.

24 dekabr 2008-ci ildə 81 yaşında Massaçusets ştatındakı Martas-Vinyard qəsəbəsində vəfat edib.

## İdeyaları
Hantinqtonun araşdırmalarının əsas problemlərindən biri, onun sosial-iqtisadi modernləşmədən ayırdığı siyasi inkişafdır. Amerikalı alim institutlaşmanı siyasi inkişafın əsas göstəricisi kimi görürdü. "Dəyişən cəmiyyətlərdə siyasi quruluş 1968" adlı əsəri bu problemlərə həsr olunmuşdu. "Üçüncü dalğa: XX əsrin sonunda demokratikləşmə" (1991) adlı kitabında Hantinqton 70-ci illərin sonu və 80-ci illərdə bir çox ölkələrdəki demokratiyaya keçişi demokratikləşmənin qlobal prosesi olaraq dəyərləndirirdi. Bununla bərabər, o, bəzi ölkələrin geriyə, avtoritar rejimlərə dönüşünü istisna etmirdi. Lakin təkamülün ümumi gedişi, onun fikrincə, demokratiya yolunu seçmiş ölkələrin sayının durmadan artması istiqamətindədir.

## Əsərləri
* Əsgər və Dövlət: Sivil-Hərbi əlaqələrin nəzəriyyəsi və siyasəti. (1957)
* Ümumi Müdafiə: Milli Siyasətdə Strateji Proqramlar. (1961)
* Dəyişən Cəmiyyətlərdə Siyasi Düzən. (1968)
* Üçüncü Dalğa: XX Əsrin Sonlarında Demokratikləşmə. (1991)
* Sivilizasiyaların Toqquşması və Dünya Düzəninin Yenidən Qurulması. (1996)
* Biz kimik? Amerikanın Milli Kimlik Problemləri. (2004)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Samuel Hantinqton. İslam dünyası və Qərb
* Hantinqton həyatdan getdi
Duqlas Kouplend

Duqlas Kouplend 30 dekabr 1961-ci ildə NATO-nun Almaniyadakı bazasında anadan olub. Lakin uşaqlıq, gənclik dövrünün çox hissəsini sonralar İncəsənət və Dizayn Kollecini bitirdiyi Vankover şəhərində keçirib. yazıçının karyerası öz dövrünün gəncliyini əks etdirəsi sənədli hekayə üçün aldığı 22.500 dollar məbləğində avansdan başlayıb. Sənədli hekayənin əvəzinə Kouplend "İks nəsli" romanını yazdı. Kitabda üç uğursuz adamın taleyini əks etdirən haşiyəli estetikaya incə müşahidələr qatılıb. 1995-ci ildə "Tezləşdirilmiş zaman üçün nağıllar" başlığı altında işıq üzü görən kitab 400 min tirajla satılmışdı. Şöhrət qazanıb dildən-dilə düşdükcə ayin mətnlərini xatırladan roman sənət hadisəsinə, kitabın başlığı isə gənclik mədəniyyətində yeni eranın adına çevrildi.