open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ağadərəsi (Kotayk)

**Ağadərəsi**, **Katnaxpyur**, **Aqadzor** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Ellər (Kotayk, Abovyan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7 km məsafədə yerləşir. Kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Aqadzor
(dzor erməni dilində dərə deməkdir) formasında işlədilir.

Toponim Azərbaycan dilində "varlı, zadəgan, mülkədar" mənasında işlənən ağa və III şəxsin
təkinin mənsubiyyət şəkilçisi (-si) qəbul etmiş dərə sözlərindən əmələ gəlmişdir. Relyeflə bağlı II növ təyini söz birləşməsi formasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Katnaxpyur (Südlü bulaq) qoyulmuşdur.

## Toponimik izah
1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və xaricdən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1728-ci ilə aid türkcə mənbədə kəndin Həsən adlı şəxsə (mülkədara) mənsub olması qeyd olunur (*Timari Həsən karyei Aqadzor*). XVIII əsrin əvvəllərinə aid ermənicə mənbədə (150, 358) Aqasor kimidir. Bu göstərir ki, kəndin adında ermənicə dzor-*dərə* sözü yoxdur, əks halda ermənicə yazılışda Aqasor yazılmazdı. Lakin erməni tarixçisi toponimi Aqazor götürərək ruscaya Alidzor kimi çevirmişdir . Kəndin adı *[[Kitabi-Dədə Qorqud]]* eposunda çəkilən Ağ hasar toponiminin sonralar təhrif olunmuş formasıdır: Ağ hasar adı əvvəlcə Ağasor, sonra da Ağadzor şəklinə düşmüşdür.

## Əhalisi
Burada ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 27 nəfər, 1873-cü ildə 14 nəfər, 1886-cı ildə 15 nəfər,
1897-ci ildə 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

XX əsrin əvvəllərində, 1905–1906-cı illərdə azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur.

## İstinadlar

 

## Xarici keçidlər
* 
*
Ussuri çayı

**Ussuri** (Mancur dilində - Qara) — Primorsk diyarı və Xabarovsk diyarı ərazisindən və Çinin Xeylunszyan vilayəti ərazisindən axır. Amur çayının sağ qolunu təşkil edir. Çay böyük məsafədə Rusiya və Çin sərhəddindən keçir.

1972-ci ildə Ussuri çayı Arxipovka kəndinə qədər *YanmutXouza* *(Yan-Mut-Xouza)* adlanırdı. Sonra isə Verxnaya Breevka kəndinə qədər isə *Sandaqao*, buradan yuxarıya doğru isə *Ulaxe* adlanır. Ümumilikdə isə çay Ussuri adlandırılmışdır.  Damansk adası konfliktindən sonra uzaq şərqdə yerləşən Çin dilində olan coğrafi obyektlərin adı dəyişdirilir

## Coğrafiyası

Uzunluğu 897&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 193 000&nbsp;km² təşkil edir. Çayın mənbəyi Olqinski rayonu  ərazisində yerləşir. Çayın mərkəzində çoxlu sayda kiçik adalar vardır.

Kazakeviçevi kəndi (Xabarovskiy rayonu) ərazisində dayaz Kazakeviçeva axarına tökülür. Burada isə  axar Amur axarı adı altında Amur çayına tökülür. Xanka gölü ilə Ussuri çayını Sunqaça çayı birləşdirir. Çayın mərkəzində ən iri ada Kutuzov adasıdır.

## Hindrologiyası

Çayın qidalanmasında 60 % yağış, 30-35% qar suları iştirak edir. Musson yağışlarının təsiri ilə yağıntılar əsasən mart-avqust ayları düşür. Orta illik sərfiyyat 143 m³/s təşkil edir. Noyabr ayında çay donur və aprel ayında isə donu açılır. 
## Qolları
Sol qolları: Arsenevka, Draquçina, Sunqaça, Mulinxe, Naolixe.

Sağ qolları: Juravlevka, Böyük Ussurka, Bikin, Şivki, Bira, Xor, Kiya, Çirki.

## Ussuri hövzəsində olan yaşayış məntəqələri

### Rusiya

* * Olqinski rayonu ərazisindən keçən hissədə sahilində yaşayış məntəqəsi yoxdur.*
* * Çuquev rayonu: Topoleviy, İzvilinka, Arxipovka, Bulıqa-Fadeevo, Svetovka, Sokolovka, Novomixaylovka;
* *Bikinskiy rayonu*: Pokrovka, Vasilevka, Lonçakovo; 
* *Vyazemski rayonu*: Vidnoye, Şeremetovo, Vinoqradovka, Venyakovo, Zabaykalski, Kukelevo;
* *Lazo adına rayon*: Arquskoye, Nevelskoye;
* *Xabarovsk rayonu*: Kazakeviçevo;

Çinə aid hövzədə Xutou və Jaoxe yaşayış məntəqələri vardır

== Əhəmiyyəti ==
Çaydan su təhcizatında istifadə edilir. Sahillərinfə meşə tədarükünü həyata keçirən zavod fəaliyyət göstərir. İstər Sovet istərsə Rusiya dönəmində gəmiçilikdə istifadə edilməmişdir.

== Tarixi hadisələr ==
* [[1655]]-ci ildə avropalılar və onun başında Onufriya Stepanov çayın axarı ilə yuxarıya qalxmışlar.
* [[1969]]-ci ildə SSRİ və Çin arasında Damansk adası uğrunda konflikt baş vermişdir. [[14 may]] [[1991]]-ci ildə ada üzərində [[Çin]]in hakimiyyəti tanınır.

== İstinadlar ==


== Mənbə ==
* 
* [http://slovari.yandex.ru/dict/geography/article/geo/geo3/geo-4987.htm *Уссури'' в «Словаре современных географических названий»] 
* Поход отряда Онуфрия Степанова
* Ussuri çayı

## Həmçinin bax
*Böyük Ussurskiy
*Damansk adası
Kərpicli

**Kərpicli** və ya **Geğadir** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Ellər (Kotayk, Abovyan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 22 km məsafədə, İrəvan şəhərindən 11 km şərqdə yerləşir.

Toponim kərpicli tayfasının adı əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə
toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l. 1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Geğadir qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 141 nəfər, 1886-cı ildə 172 nəfər, 1897-ci ildə 250 nəfər, 1904-cü ildə 188 nəfər, 1914-cü ildə 316 nəfər, 1916-cı ildə 307 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuş, Türkiyənin Van, Rştu, Xizan, Abağa, Mokus vilayətlərindən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etməyə məcbur olan
azərbaycanlılardan sağ qalanlar öz yurdlarına dönə bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 36 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1924–1925-ci illərdə yenidən onlar öz doğma yurdyuvalanna qovulmuşlar. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Kiesling, *Rediscoving Armenia*, p. 50, available online at the US embassy to Armenia's website
Nurnus

**Nurnus** - İrəvan əyaləti, Qırxbulaq nahiyəsi, İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzası, sovet dövründə Ellər rayonu (Kotayk, Abovyan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 13&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kəndin adı erməni mənbələrində Nornus formasında da qeyd edilir.

Toponim monqol dilində «göl» mənasında işlənən nur//nor sözündən və ərəb dilində «ucu şiş minarəli tikinti» mənasnda işlənən naus (>nus), sözündən əmələ gəlib «göl, arx, kənarında tikinti» mənasını bildirir.

Toponim tərkibindən nur / nor sözü Azərbaycan dilində nohur (arx, gölməçə) formasında
işlənir. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 372 nəfər, 1886-cı ildə 416 nəfər, 1897-ci ildə 550 nəfər, 1904 - cü ildə
457 nəfər, 1914 - cü ildə 512 nəfər, 1916-cı ildə 642 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş və
Türkiyədən ermənilər köçürülərək kənddə yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti
qurulandan sonra sağ qalanlar ata-baba yurdlarına gələ bilmişdir. Burada ermənilərdən başqa 1922-ci ildə 52 nəfər, 1926-cı ildə 61 nəfər, 1931-ci ildə 96 nəfər azərbaycanh yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə kəndin azərbaycanlı əhalisi 1947-1948-ci illərdə zorla
Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
Voxçaberd

**Oxçu berd**, **Oxçubert**, **Voxçaberd** - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Ellər (Kotayk, Abovyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 11&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Erməni mənbələrində Voxçaberd
formasında qeyd edilir.

Toponim əvvəlinə «v» samiti sonradan artırılmışdır. 1590-cı ildə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə İrəvan qəzasının İrəvan nahiyyəsində Oxçaberd kəndi olduğu göstərilir.

Oxçubert, kəndin ilkin və qədim adıdır.

Toponim «Kitabi-Dədə Qorqud»da adı çəkilən Ənsə Qoca oğlu Oxçu əsasında yaranan oxçu
türk etnoniminə türk dilində «çətin keçilən yer, əl çatmaz yer» mənasında işlənən bert (> berd)
sözünün qoşulması ilə əmələ gəlmişdir. «Oxçu tayfasına məxsus yaşayış yeri» mənasını bildirir.

Bert sözü urartu dilində «şəhər» mənasında patar formasında işlənmişdir.
Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 73 nəfər, 1873 - cü ildə 180 nəfər, 1886-cı ildə 1'43 nəfər, 1897-ci ildə 171 nəfər, 1904 - cü ildə 156 nəfər, 1914 - cü ildə 298 nəfər, 1918-ci ilin yanvarında 493 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd sakinləri erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş, kəndə Türkiyədən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar ata-baba yurdlarına
dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 38 nəfər, 1926-cı ildə 38 nəfər 1931-ci ildə 28 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə azərbaycanlılar 1948-1949 - cu illərdə deportasiya olunaraq zorla Azərbaycana köçürülümüşdür. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər

*
*
Səudiyyə Ərəbistanında orta təhsil

**Səudiyyə Ərəbistanında orta təhsil** — Səudiyyə Ərəbistanı Krallığında orta təhsil sistemi.

Səudiyyə Ərəbistanında tam orta təhsil mərhələsi 2 pilləyə bölünür. Hər ikisi 3 illik olan natamam orta təhsil və orta təhsil pillələri tədris proqramlarına görə bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.

İbtidai təhsil pilləsini uğurla başa vuran şagirdlər təhsillərini natamam orta təhsil pilləsində davam etdirirlər. Həm natamam orta təhsil, həm də orta təhsil pillələrində şagirdlərin biliyi ildə iki dəfə keçirilən imtahanlar vasitəsilə qiymətləndirilir. Bu imtahanlar Təhsil Nazirliyi tərəfindən təşkil edilir.

2009-2010-cu tədris ilində ölkədə 7 min 910 natamam orta məktəb fəaliyyət göstərib. Onların 3 min 780-i qızlar, 4 min 130-u isə oğlanlar üçün təyin olunmuş təhsil müəssisələri olub. Natamam orta təhsil müəssisələrində oxuyan 1 milyon 188 min 342 nəfər şagirddən 553 min 415 nəfərini qızlar təşkil edib. Həmin məktəblərdə çalışan müəllimlərin ümumi sayı 117 min 370, inzibati heyətin sayı isə 6 min 289 nəfər olub.

Orta təhsil ümumi təhsil mərhələsinin sonuncu pilləsi hesab edilir. Natamam orta təhsil pilləsini bitirən şagirdlər təhsillərini ümumi, dini və ya peşəyönümlü orta məktəbdə davam etdirmək imkanı əldə edirlər.

Peşəyönümlü orta məktəblərdə sənaye, kommersiya, kənd təsərrüfatı sahələri üzrə texniki və peşə hazırlığı həyata keçirilir. Bu məktəblərdə də təhsil müddəti 3 ildir.

2009-2010-cu tədris ilinin statistik məlumatlarına görə, ölkədə 2 min 440 qızlar, 2 min 469 oğlanlar üçün məktəb fəaliyyət göstərib. Orta təhsil müəssisələrində oxuyan 1 milyon 096 min 174 şagirdin 490 min 112 nəfərini qızlar təşkil edib. Orta təhsil müəssisələrində 99 min 753 nəfər müəllim, 4 min 756 nəfər inzibati işçi çalışıb.

Təhsilə cəlb olunan qızların sayı qismən azlıq təşkil etdiyi üçün oğlanlar arasında savadlılığın səviyyəsi 89,1 faiz olduğu halda, qızlar arasında bu göstərici təxminən 79,4 faizə bərabərdir. Ancaq aparılan islahatlar nəticəsində təhsil alan qadınların sayı ilbəil artmaqdadır. Orta məktəblərdə hər il oğlanların sayı 6,7, qızların sayı isə 11,2 faiz artır. Səudiyyə Ərəbistanında məzunlara verilən orta təhsil haqqında attestatlar ABŞ, Avropa və bütün ərəb ölkələrində tanınır.

Orta məktəb müəllimlərinin hazırlığı Kral Abduləziz və Kral Səud Universitetlərinin pedaqoji fakültələrində, ali məktəb müəllimlərinin hazırlığı isə Kral Abduləziz Universitetinin Müəllim Hazırlığı və Təlimin İnkişafı Mərkəzində həyata keçirilir.

## Həmçinin bax
*Səudiyyə Ərəbistanında ali təhsil

## Mənbə
*Bəşarət Məmmədov, Ramil Hüseynov, ''Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının təhsil sistemi''  (Yazının hazırlanmasında Səudiyyə Ərəbistanının Təhsil Nazirliyi, Ali Təhsil Nazirliyi, eləcə də Texniki və Peşə Təhsili Korporasiyasının rəsmi məlumatlarından istifadə olunub.), "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 13.04.2012, № 14.
Çində orta təhsil

**Çində orta təhsil** — Çin Xalq Respublikasında mövcud olan orta təhsil sistemi.
thumbnail|Sinif otağı
Çində orta təhsil isə 12 yaşdan 18 yaşa qədərki dövrü əhatə etməklə 6 il davam edir. Orta təhsil pilləsinin ilk üç ili aralıq məktəblərdə, növbəti üç ili isə orta məktəblərdə həyata keçirilir.

Bu ölkədə orta təhsil pilləsində tədris həftəsi 5 günlükdür.

Çində orta təhsil aşağı və yuxarı pillədən ibarətdir. Orta təhsilin aşağı və yuxarı pilləsinin hər biri 3 il davam edir. İcbari təhsilin son 3 ili orta təhsilin aşağı pilləsi hesab olunur.

6 illik ibtidai təhsil pilləsini başa vurduqdan sonra şagirdlər öz təhsillərini orta təhsilin aşağı pilləsində davam etdirməlidirlər. Orta təhsilin aşağı pilləsini tamamladıqdan sonra isə şagirdlər müvafiq qəbul imtahanı verərək növbəti 3 ili akademik təmayüllü orta məktəblərdə oxuya və ya peşə məktəblərinə daxil ola bilərlər.

Orta təhsilin yuxarı pilləsinə qəbul imtahanı ildə bir dəfə Çin dili, riyaziyyat, ingilis dili, fizika, kimya, siyasət və fiziki təhsil fənlərindən təşkil olunur. Qəbul balı müxtəlif regionlardan asılı olaraq dəyişə bilər.

Orta təhsilin yuxarı pilləsi X-XII sinifləri əhatə edir. Təhsilin bu pilləsində tədris ili 2 semestrdən, 40 həftədən ibarətdir.

Yuxarı pillədə cari tədris olunan fənlər icbari və seçmə olmaqla iki qrupa bölünür. Akademik kurikuluma Çin dili, riyaziyyat, ingilis dili, fizika, kimya, biologiya, coğrafiya, tarix, siyasət, musiqi, təsviri sənət, fiziki təhsil, texnologiya, kompüter kimi fənlər daxildir. Bəzi məktəblərdə peşəyönümlü fənlər də tədris edilir.

Son illər orta təhsilin yuxarı pilləsində oxuyan şagirdlərin sayı davamlı olaraq artmaqdadır. Məzunlar Ali Təhsilə Qəbul üzrə Milli İmtahanlarda əsasən Çin dili, riyaziyyat və ingilis dili fənlərindən imtahan verirlər.

Orta təhsilin yuxarı pilləsini bitirənlərin çoxunun universitetlərə və peşə məktəblərinə daxil olmalarına baxmayaraq, Çində bu pilləni bitirən hər kəs artıq təhsilli şəxs hesab edilir. Universitetlərin məhdud sayda elan etdiyi yerlərə qəbul olmaq üçün rəqabətin gərginliyini nəzərə alan valideynlər və şagirdlər orta məktəbləri dəqiqliklə seçirlər.

## Maraqlı fakt
1960-cı ildə ilk dəfə Çində orta təhsil vermək üçün radio və televiziyadan istifadə etməyə başladılar.

## Həmçinin bax
*Çində təhsil
*Çində ali təhsil

## Mənbə
*Bəşarət Məmmədov, Ramil Hüseynov, ''Dünya təhsili: Çin Xalq Respublikasının təhsil sistemi''  (Yazının hazırlanmasında Çin Xalq Respublikası Təhsil Nazirliyinin rəsmi materiallarından istifadə olunub.), "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 14.10.2011, № 40. 

## İstinadlar
Bruneyin dövlət quruluşu

**Bruneyin dövlət quruluşu** (rəsmi adı — Bruney Darussalam Dövləti) — 1959-cu ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.

## Dövlət quruluşu
Bruney Sultanlığı mütləqiyyət formalı idarəetmə üsuluna malik teokratik irsi monarxiyadır. Hökumətdə vəzifə tutan məmurların əksəriyyəti hakim sülalənin üzvlərindən ibarətdir. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1984) 1 yanvarda qeyd olunur. Ölkə Konstitusiyası 1959-cu ildən (1984-cü ildə edilmiş əsaslı dəyişikliklərlə birlikdə) qüvvədədir.

## İnzibati ərazi bölgüsü
Bruney 4 dairəyə (Belayt, Bruney-Muara, Temburonq və Tutonq) bölünür. Dairələr isə daha kiçik inzibati ərazilərə, mükim adlanan rayonlara bölünür.
.

## Dövlət başçısı
Mövcud Konstitusiyaya görə, Bruney Sultanı ölkədə milli və dini birliyin rəmzi, milli müstəqilliyin və ərazi bütövlüyünün təminatçısı, dövlət və Hökumət başçısı (Baş nazir), ali dini rəhbər, habelə silahlı qüvvələrin ali baş komandanı və müdafiə naziridir. İcraedici Hakimiyyətin mütləq səlahiyyətlərini öz əlində cəşləşdirən Sultan, özünün tövsiyə və təyin etdiyi, müxtəlif məhdud hüquqlu funksiyaların daşıyıcısı olan 5 Şuraya (Ortaq Şura, Varislik Şurası, Dini Şura, Nazirlər Şurası və Qanunvericilik Şurası) sədrliyi həyata keçirir.

## Qanunverici hakimiyyət
36 üzvdən ibarət birpalatalı Qanunvericilik Şurası tərəfindən həyata keçirilir. Mövcud Konstitusiyaya müvafiq olaraq, Sultanın rəhbərliyi ilə ənənəvi qanunvericilik vəzifələrini icra edən ölkə Parlamenti, yalnız məşvərətçi funksiyaya malikdir

Monarxın qanunvericilik funksiyası, ilk növbədə Parlamentin çağırılması və buraxılması, habelə Qanunvericilik Şurasının qəbul etdiyi qanunvericilik aktlarına Sultan sanksiyalarının tətbiqi ilə müəyyən edilir.

Siyasi partiyalar ölkədə formal olaraq fəaliyyət göstərir və Parlamentdə təmsil olunmurlar.

## Məhkəmə hakimiyyəti
Məhkəmə iyerarxiyasının ən yüksək instansiyası sayılan və iki məhkəmə struktur elementini: Yüksək Məhkəmə və Apelyasiya Məhkəməsini özündə birləşdirən Bruney Sultanlığının Ali Məhkəməsi ölkədə məhkəmə hakimiyyətinin həyata keçirilməsində səlahiyyətlidir.

Qeyd olunan məhkəmə instansiyaları ilə yanaşı, Bruneydə Şəriət məhkəmələri də fəaliyyət göstərir. Bu məhkəmələr (Ali Məhkəmə və Şəriət məhkəmələri) arasında İslam qanunlarının təfsiri üzrə sıx əməkdaşlıq mövcuddur.

## Mənbə
* Погадаев, В. А. Малайский мир (Бруней, Индонезия, Малайзия, Сингапур). Лингвострановедческий словарь. С М.: Восточная книга, 2012 ISBN 978-5-7873-0658-3
* Погадаев, В. А. Бруней. Краткий справочник. Русско-малайский (брунейский) разговорник. М.: Ключ-С, 2015, 192 с. ISBN 978-5-906751-18-8
* Дёмин Л. М. Бруней. — М.: Мысль, 1973. — 56 с. — (У карты мира).
* Saunders, Graham E. (2002). A history of Brunei. Routledge. ISBN 978-0-7007-1698-2.

## İstinadlar
Böyük Ussurskiy

**Böyük Ussurskiy** (, tərçümədə qara ayı mənasını verir — Çay yatağında yerləşən ada Amur çayına tökülən Ussuri çayının məsəbibdə yerləşir.

Adanın sahəsi 327 – 350 km² arasında dəyişir.

## Adanın sahil xətti

* cınub-qəbdən Tarabarov adasından Pryamaya axarı ilə ayrılır.
* cənub-qərbdən Çinin əsas ərazisindən Kazakeviçev axarı ilə ayrılır.
* Şərqdən Rusiyanın əsas ərazisindən Amur axarı ilə ayrılır.

## Tarixi
Böyük Ussurskiy adası ilə Tarabarov və ətraflarında yerlşən adalar 1920–1930 illərdə qoruma altına alınmışdı. SSRİ dağıldıqdan sonra ərazidəki adalar Rusiyanın nəzarətindədir.

1967-ci ildən ərazidəki аdalara Çin iddia edir.

2004-cü ildə imzalanan və 2005-ci ildə ratifikasiya edilmiş sənədlərə görə adanın qərbi Çinə güzəştə gedilmişdir. Adanın qərbinfən əlavə Tarabarov və ətrafında yerləşən bir necə kiçik adalar Cinə verilir. Bu ölkədə böyük narahatlığa səbəb olur.

14 oktyabr 2008 ildə son demarksiya müəyyənləşmiş bir çox adalar tam olaraq Çinə verilir.

## Rusiya
Adanın şərqi Rusiyaya məxsus olub Xabarovsk ərazisinə daxildir. Burada Ussurskiy qəsəbəsi yerləşir. Bu yaşayış məntəqəsində 400 nəfər Rusiya vətəndaşı yaşayır.

Adada kənd təsərüffatı inkişaf etmişdir. Əhali arasında həvəskar balıqçılıq yayılmışdır. Burada Adanln elektrikə olsn ehtiyyacı Zeyskaya və Bureyskaya SES vastəsi ilə təhciz edilir. Adada yeni Rus-Çin sərhədi salınmışdır. Zastavalar fəaliyyət göstərir. Adanln bu hissəsində kilsə fəaliyyət göstərir.

2011-ci ilin yazında Amur çayının sahil zolağında sahilbərkitmə işləri başlanır. Oktyabr ayında isə bu işlər tam bitir

Amur çayının sahil ərazilərində Çinlilər tərəfindən son 15 il ərzində irtiqasiya işləri aparılır.

## Adanın Çinə aid hissəsi
Çinə adanın qərb hissəsi çatmışdır. Ərazi Xeylunszyan vilayətinin Szyamus dairəsinə daxildir. Hazırda bu hissəfə dövlət əhəmiyyətli tikililər inşa edir. Burada sərhəd zastavası, körpü, taptadan ibarət olan tikililər yerləşdirilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* В Хабаровске продолжается борьба против передачи островов Китаю. // ИА REGNUM. 03.11.2004
* Зачем мы отдаём китайцам острова? "Комсомольская правда" 19.05.2005
* Зачем России отдавать земли Китаю? Истоки и подоплёка нового витка территориальных споров. // ПРАЙМ-ТАСС, 20 мая 2005
* Россияне освобождают отданные Путиным территории под Хабаровском, а китайцы их обустраивают. // NEWSru.com. 12 октября 2007
* Размен островов раздора. "Эксперт Сибирь" № 33 (220)/25 августа 2008
* Большой У. ChinaPRO TV ноябрь 2010
* Список уже введённых в эксплуатацию и возводимых объектов на китайской части острова 
* Поездка по острову Большой Уссурийский в конце лета 2015-го. Фоторепортаж
Hindistanda orta təhsil

**Hindistanda orta təhsil** — Hindistan Federativ Respublikasında mövcud olan orta təhsil sistemi.

Hindistanda 4 illik orta ümumi təhsil pilləsi IX–XII sinifləri (14–18 yaş) əhatə edir. Bu təhsil pilləsi iki yerə bölünür:
* orta məktəb pilləsi — əsasən IX–X sinifləri (14–16 yaş), bəzi ştatlarda isə VIII–X sinifləri əhatə edir.
* yuxarı orta məktəb pilləsi — XI–XII sinifləri əhatə edir.

Bu təhsil pilləsinin əsas məqsədi gəncləri gələcək iş həyatına və ali təhsil müəssisələrinə hazırlamaqdır. X və XII sinifləri bitirmiş bütün orta məktəb şagirdləri dövlət imtahanlarına cəlb olunur.

Tədris ili bütün ştatlarda 200 gündən çox davam edir. Müxtəlif ştatlarda tədris ili ayrı-ayrı vaxtlarda başlayır. Bəzi ştatlarda yay tətili, bəzi ştatlarda isə qış tətili üçün uzun istirahət müddəti verilir.

Ölkənin Təhsil üzrə Milli Strategiyasında müəyyənləşdirilmiş ənənəvi fənlər bütün orta təhsil müəssisələrində tədris olunur. Statistikaya görə, Hindistanda 90 milyona yaxın 14–18 yaşlı uşaq var ki, onların da yalnız 31 milyonu orta təhsilə cəlb olunub. Bu isə orta təhsil yaşlı uşaqların üçdə iki hissəsinin təhsildən yayınması deməkdir.

Hindistan orta təhsil sisteminin qarşısında duran başlıca məsələlərdən biri də cəmiyyətin kasıb təbəqəsinin orta təhsilə cəlb olunmasını təmin etməkdən ibarətdir. Bu baxımdan İnsan Resurslarının İnkişafı Nazirliyinin tabeliyində olan bir çox qurumlar orta təhsil pilləsinin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi üçün səylərini artırırlar.

Bu qurumların sırasına Təhsil Tədqiqatı və Təlimi üzrə Milli Şura, Orta Təhsil üzrə Mərkəzi Şura, Açıq Təhsil üzrə Milli İnstitut, Təhsil Texnologiyaları Mərkəzi İnstitutu və digərləri daxildir.

Hindistan orta təhsil sisteminin əsas cəhətlərindən biri də ondan ibarətdir ki, bu təhsil pilləsində şagirdlər öz seçimlərinə uyğun iş tapmaq üçün peşəyönümlü ixtisaslara yiyələnə bilərlər. Təhsil Tədqiqatı və Təlimi üzrə Milli Şuranın dəstəyi ilə yaradılmış Peşə Təhsili Mərkəzi İnstitutu orta təhsilin peşə baxımından ixtisaslaşdırılmasına cavabdeh olan yüksəksəviyyəli tədqiqat və inkişaf təşkilatıdır. Bu institut peşə proqramlarına birbaşa və akademik dəstək verir, istehsal müəssisələrində işləyən mütəxəssisləri təhsil ocaqlarına dəvət edir.

## Həmçinin bax
* Hindistanda təhsil
* Hindistanda ali təhsil

## Mənbə
* Bəşarət Məmmədov, Ramil Hüseynov, ''Dünya təhsili: Hindistan Federativ Respublikasının təhsil sistemi''  (Yazının hazırlanmasında Hindistan Federativ Respublikası İnsan Resurslarının İnkişafı Nazirliyinin rəsmi materiallarından istifadə olunub.), "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 01.07.2011, № 25.
Üç paralel çay

"**Üç paralel çay**" (, Pinyin: Sānjiāngbìngliú) — Çində milli park. Park Sino-Tibet dağlarında, Yunnan əyalətinin şimal-qərbində yerləşir. Əraziyə əsasən Asiyanın ən böyük çayları olan Yanszı, Mekonq və Saluinin yuxarı axarları daxildir. Məhz bu ərazidə bu çaylar demək olar ki, biri-birinə paralel olaraq axır. Üç paralel çay UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektləri siyahısına daxildir.

## Ümumi məlumat
Paralel şəkildə axan bu üç çay dərin dərələrə malikdir (3000 m). Yüksək dağlıq və çətin keçilən ərazilərin çoxluğu ilə xarakterizə olan bu bölgə həm də, yüksək endemikliyi ilədə fərqlənir. Ərazidə ən yüksə zirvə Kavaqebodur(6740 m). Geoloji baxımdan zəngin olan bu ərazidə daha çox maqmatik süxurlar üstünlük təşkil edir. Həmçinin karst mənşəli geniş yayılıb.

## Bitki və heyvanat aləmi
Üç paralel çay hövzəsi nəyin ki, Çinin, eləcə də dünyanın ən zəngin biomüxtəlifliyinə malik ərazilərindən biridir. Bölgədə Asiyanın üç zonası qovuşur: Şərqi Asiya, Cənubi Asiya və Sino-Tibet dağları. Fərqli relyef və iqlimə malik olan bu ərazi qədim dövrlərə aid olan bitki və heyvanat aləminin daima yaşayış yerinə çevrilib. Məhz dördüncü dövrdə baş verən buzlaşma epoxası bu əraziyə təsir edə bilməmişdi. Səbəb də, paralel və dərin dərələrin mövcudluğudur. Bölgədə 6000 dən çox nadir bitki, həmçinin Çinin heyvanat aləminin dördə bir hissəsi məskunlaşıb. Məşhur kiçik panda ərazinin enedmik heyvanlarındadır

## Qalereya

Fayl:Yunnan Terraces.jpg
Fayl:Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas map01.png
Fayl:Yangzi River - by Peter Morgan.jpg
Fayl:1 yangshuo moon hill view 2011.jpg
Fayl:Dequen County Tibet.jpg
Fayl:Original-1020068.jpg
Fayl:Meadow in Pudacuo.JPG
Fayl:Tiger Leaping Gorge Bridge.JPG


## Həmçinn bax
* Çin

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Earth.org: Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas, China
Damansk adası

**Damanski adası** ( **Çjenbao dao**. *draqosennıy adası*) — sahəsi 0,74 km² olan kiçik ada, Ussuri çayında yerləşən adadır. Xabarovskdan 230 km cənubda, Luçeqorsk şəhərindən isə 35 km qərbdə yerləşir. Çay yatağında yerləşən adadır. 1888-ci ildə Transsibir magistral dəmir yolu inşa edilərkən mühəndis Stanislav Damanski fırtına zamanı Ussuri çayında boğularaq həlak olur. Sonradan onun cənazəsi adsız bir adada tapılır. Onun şərəfinə adsız adaya onun adı verilir. 1969-cu ildə bu ada SSRİ və Çin arasında konfliktə səbəb olmuşdur.

## 1969-cu il sərhəd konflikti

Sərhəd konflikti SSRİ və Çin arasında Damansk adasına görə baş vermişdir. 1969-cu ilin martında Çinin hərbi birləşmələri adaya hücum təşkil edir. Hədəf adanın qısa müddətdə ələ keçirilməsi olur. Bu zaman SSRİ-nin Uzaq şərq ordusunun hərbi birləşmələri Çin qüvvələrini geri atsalar da, çinlilər öz həmlələrini kəsmir və hədəflərinə çatmağa çalışırdılar. Bundan sonra SSRİ və Çin arasında danışıqlar başlayır. Danışıqların nəticəsində tərəflər tutduğu mövqelərdə qalmalı idilər. Bu ada isə Çinin nəzarətində qalır. 19 may 1991-ci ildə SSRİ ilə son anlaşmaya əsasən Damansk adası Çinin hüquqi nəzarətinə verilir.

## İncəsənətdə
Sərhədyanı münaqişə ilə bağlı bir çox əsərlər yazılmış, şeirlər söylənilmiş və mahnılar bəstələnmişdir. Bu ada ilə bağlı Vladimir Vısovski "Kak-to raz, sitatı Мао proçitav…" adlı şeir yazmışdır.

Konflikt haqqında hərbi-tarixçi, jurnalist Nauma Mara 1969-cu ildə isti izlərlə "Damansk adası. Mart. 1969" adlı kitabını dərc etdirmişdir. Bu əsər faktlar əsasında yazıldığından dünyada məşhurluq qazanmışdır. O, əsərində konfliktin başlamasında rus əsgərlərinin rolunu göstərmişdir.

1969-cu ildə İvan Nikolyokinin sözlərinə bəstələnmiş Mixail İordanskinin "Na octrove Damanskom" adlı mahnısı mövcuddur. Damansk adası və Jalanaşkol gölü ilə bağlı konfliktdən irəli gələrək bir sıra mahnılar meydana gəlmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Damansk 
*  Начало и развитие пограничной конфронтации между Советским Союзом и Китаем
* Политый кровью остров Даманский
* Долой новых царей! Сборник материалов о китайско-советском пограничном конфликте, март 1969 г.
* Китайский музей на острове Даманский, посвященный столкновениям советских и китайских пограничников
Yolagəlməz qadın (povest)

**"Yolagəlməz qadın"** () — Vilyam Somerset Moem tərəfindən 1943-cü ildə yazılmış povest. Azərbaycan dilinə tərcümənin müəllifi Akif Abbasov, tərcümənin redaktoru filologiya elmləri doktoru, professor Zeydulla Ağayevdir.

## Məzmun
İkinci dünya müharibəsi illərində alman ordusunun Fransanı işğal etməsi nəticəsində xalq ağır vəziyyətə düşür. Almanlar özlərini bu ölkənin sahibi kimi aparırlar. Hans yolu azaraq bir fransız kəndlisinin evinə gəlib çıxır. O, Annetə qarşı zorakılıq edir. Sonralar üzr istəyib bu ailə ilə, Annetlə qarşılıqlı münasibətləri bərpa etməyə çalışır, hətta qızla evlənmək istəyir.

Annetə görə, Hans alman əsgəridir, almanlar isə onun doğma vətənini zəbt etmişlər. Hans düşməndir, düşmən olaraq da qalır. Bütün bunları oğlana deyir və ona nifrət etdiyini bildirir. Əsər faciəvi sonluqla bitir.

## Adaptasiyalar
Əsər əsasında 1970-ci ildə televiziya epizodu çəkilmişdir. Baş rollarda Maykl Penninqton və Karolina Mortimer çıxış etmişdirlər. 2007-ci ildə isə əsər əsasında teatr tamaşası səhnələşdirilmişdir.

## İstinadlar
Somoedlər

**Samodiylər** və ya **Samoedlər** — Neneslər, Eneslər, Nqanasanlar, Selkuplar və  hazırda tam məhv olmuş Sayan Samoedlərinə (Kamasinlər, Koyballar, Motorlar, Tayqiyslər, Karaqalar və  Soyotlar) verilmiş ümumi addır. Ural dil ailəsinin Fin-uqor dillərinin Samodi dilləri qrupuna daxildir. Samoedlərin böyük əksəriyyəti (Neneslər, Eneslər, Nqasanlar, Selkun) Nenes muxtar dairəsi, Arxangelsk, Yamal-Nenes muxtar dairəsi, Tyumen vilayəti, Taymır Dolqan-Nenes rayonu və Kranoyarsk diyarı ərazilərində ysyılmışlar.

## Adlanması

İlk əvvəllər *Samoedamlar* (həmçinin *«samoyad»*, *«samoedin»*) samoedlərin ən iri xalqı olan nenesləri adlandırırdılar. Sonradan isə bu ad bir-biri ilə əlaqəsi olan Samoad dillırində danışan xalqlara şamil edilir. 
*Samodiy* adı rus dialekt forması ilə əlaqədar əmələ gəlmişdir. Ruslar Nqanasları və Enesləri bu çür adlandırırlar. 1930-cı illərə qədər şimal xalqlarının adı ruslarınn onları adlandırdığı kimi əsas götürülürdü. 1938-ci ildə sovet linqvisti Qergiy Nikolayeviç Prokofev Samodiy xalqı adlandırılması təklifini irəli sürür. Bir müddətdən sonra samodiy adı geniş yayılır. Digər avropa ölkələtində isə onların adı samoed olaraq keçir ()
## Tarixi

XVIII əsrdə məlum olmuşdur ki, onlar şimal və cənub mərkəzlərinə bölünmüşlər. Filologiya Professor  və səyahətçi Matias Aleksandr özünə məxsüs fikir irəli sürür. Onun firincə b,e I və II min illiklərində xalqların böyük köçü zamanı Türklərin təsiri ilə Dayan dağlarından şimala doğu irəliləməli olmuşlar. Bunun nəticəsində hazırkı Neneslər, Eneslər, Selkunlar kimi xalqlar meydana gəlmişdur. Cənuba istiqamətlənən samoedlər isə Tuvalılar, Xaxaslar, Şorların tərkibinə daxil olaraq tam yox olmuşlar. Saylarının azlığına səbən doğumun azlığı, iqlimin sərtliyi mühüm təsir göstərir. Gələcəkdə bura daxil xalqların soyunun tükənməsi ehtimalı yüksəkdir. Onlardan Eneslərin sayı barmaqla sayılır.

## Məşquliyyətləri
Əsas kənt təsərrüfatı Maralçılıqdır. Ailədə qadın mühüm rol oynaydı. Tarix boyu onların sayı az olmuşdur. Ovçuluq və balıqçılıq belə yayılmışdı. .

## Adətləri
Etnoqrafik araşdırmalar bu xalqların əsas koma tipli yaşayış məntəqələrində (Çum) yaşayırdılar.

## Mənbə

* Dudinkada Samaoedlərin mərkəzi açılır
* Основные проблемы самоедологии в СССР
## İstinadlar
Cənubi Koreyada ali təhsil

**Cənubi Koreyada ali təhsil** — Koreya Respublikasında mövcud olan ali təhsil sistemi.

Orta təhsili başa vurmuş məzunlar həm ali məktəblərə, həm də yeniyetmə kolleclərinə müraciət edə bilərlər. Yeniyetmə kolleclərinə qəbul akademik nailiyyətlərə, elmi nailiyyət imtahanına və əsas qəbul imtahanı balına görə müəyyənləşir.

Kolleclərdə təhsil əsasən istehsalat sahələri ilə əlaqəli qurulur və orta səviyyəli ixtisaslı mütəxəssislər hazırlanır. Tələbələrin istehsalat təcrübələrinə göndərilməsi, kollec və sənaye sahələri arasında müştərək tədqiqat, təcrübə və məlumat mübadiləsinin aparılması, müəssisələrin tələb etdiyi kurikulumlara əsasən təhsilin təşkili iqtisadiyyatın inkişafına misilsiz töhfələr verir.

Kollec təhsili müvafiq ixtisas üzrə təhsilin heç də son pilləsi deyil. Belə ki, kollec məzunları təhsillərini universitetlərdə də davam etdirə bilərlər. Onlara 4 illik universitetlərdə, açıq universitetlərdə, media universitetlərində və qiyabi universitetlərdə oxumaq imkanı verilir.

Cənubi Koreyanın ali təhsil müəssisələri sırasına kolleclər və universitetlər, sənaye universitetləri, təhsil universitetləri, yeniyetmə kollecləri, media və qiyabi universitetlər, texniki kolleclər daxildir. Ölkədə 400-dən artıq universitet və müxtəlif ali məktəb fəaliyyət göstərir.

Ali təhsilin əsas məqsədi dərin nəzəri təhsil vermək, nəzəri biliklərin tətbiqini təmin etmək, tələbələri məsuliyyətli və məhsuldar mütəxəssis kimi yetişdirməkdən ibarətdir. Ölkədə ali təhsil müddəti 4-6 il davam edir.

Hökumət universitetlərin müstəqilliyinin artırılması, dövlət təhsil sisteminin tənzimlənməsi, özəl tədris xərclərinin azaldılması məsələlərinə nəzarət edir, tələbələrin seçim proseduru ilə bağlı əsas minimum tələbləri müəyyənləşdirir. Universitetlər təlim nəticələrini, qabiliyyət imtahanlarında toplanmış balları, sertifikatları, tövsiyə məktublarını əsas götürərək tələbə qəbulu aparır. Ali məktəbə qəbul üçün qabiliyyət testləri 5 sahə üzrə təyin olunur. Bu sıraya dil (Koreya dili), riyaziyyat, xarici dil (ingilis dili), ictimai-təbiət elmləri (peşə təlimi) və ikinci xarici dil (Çin dili) daxildir. Görmə qüsurları olan tələbələrə səsli qiymətləndirmə vasitələrindən istifadə edərək imtahan vermək imkanı yaradılır.

## Həmçinin bax
*Cənubi Koreyada təhsil
*Cənubi Koreyada orta təhsil

## Mənbə
*Bəşarət Məmmədov, Ramil Hüseynov, ''Dünya təhsili:  Koreya Respublikasının təhsil sistemi''  (Yazının hazırlanmasında Koreya Respublikası Təhsil, Elm və Texnologiya Nazirliyinin rəsmi materiallarından istifadə olunub.), "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 23.06.2011, № 24.
On min Budda monastırı

**On min Budda monastırı** (, ) — Honkonqun Sathin rayonunda yerləşən buddist məbədi. Məbəd *220 Pai Tau Village, Sha Tin* ünvanında yerləşir. Bura faktiki fəaliyyət göstərən monastır deyil, rahiblər burada daimi yaşamırlar. Məbəd dünyəvi şəxslər tərəfindən idarə edilir.

## Tarixi
Monastırın əsası 1951-ci ildə Yuet Kay (*月溪法师, Yue Si*) tərəfindən qoyulmuşdur. O yerli monastırda buddizmi təbliğ edirdi və buddist kolleci yaratmağı düşünürdü. Monastırın tikintisi 1949-cu ildə başlandı və yaşına baxmayaraq, Yuet Kay öz tələbələri ilə dağın ətəyindən tikinti materiallarını yuxarı daşıyırdı. Tikinti 8 ildən sonra, 1957-ci ildə tamamlandı və daha 10 il 12800 budda heykəlinin hazırlanmasına sərf edildi.

Hazırda Yuet Kayın mumiyası monastırın əsas zalında sərgilənir və məbədin əsas diqqətəlayiq obyektidir. Monastırın əsas məbədi və paqodası öz tarixi dəyərinə görə Honkonqun III dərəcəli tarixi binaları siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Monastery's website
* Photo gallery, by Thomas Willig 
* Image gallery 
* Journey to Ten Thousand Buddhas Monastery video
* "Ten Thousand Buddhas Monastery", at nextstophongkong.com
Çhonji

**Çhonji** və ya **Tyançi** (, , ) —  Koreya Xalq Demokratik Respublikasının və Çinin sərhədində yerləşmiş krater gölü. Çanbayşan dağ silsiləsinin hissəsi olan Pektusan vulkanik dağının kalderasındadır.

1979-cu ildən göl beynəlxalq biosfer qoruğunun tərkibinə daxildir.

## Təsviri
**Çhonji** və ya **Tyançi** gölü dünyada ən yüksək krater gölü kimi Ginnesin rekordları Kitabına düşmüşdür — suyun səthinin (üzünün) hündürlüyü 2189 m təşkil edir. Gölün sahəsi 9,82&nbsp;km²-dir. Oktyabrın ortasından iyunun ortasına kimi suyun üzü buzla örtülmüş olur. Suyu çox şəffəf olur. Göldə balıqların bir neçə növü yaşayır.

Krater 969-cu ildə  güclü püskürmə nəticəsində yarandı.

Gölün sahili bəzi yerərdə çox sərt, çox yerdə, demək olar ki, şaqulidir. Qidalanma - yağış, su axını, Sunqarinin qollarının biri olan Erdaobayxe çayı vasitəsilə baş verir. Göldən axan çay kraterin divarında sıldırımlı çıxıntılarla dərin dərəni yaradır. Onlardan ən böyük kraterin xarici kənarı 50 metr hündürlüyə malikdir.

## Həmçinin bax
* Çanbayşan dağlarında göy göl 

## İstinadlar
Niderland Ost-Hindi

**Niderland Ost-Hindi** () — Holland koloniyaçıları tərəfindən Malay arxipelaqında və Yeni Qvineya adansının qərbində təşkil etdikləri Ost-Hind şirkətinin yaratdığı asılı ərazi.

## Öncəki illər

23 iyun 1596-cı ildə Bantan şəhərinə ilk hollan gəmisi yan alır. Sinradan hollanlar holland taçirləri bölgəfə kontorlar açırlar. Sonradan 1602-ci ildə bu kontorlar birləşdirilərək Ost-Hind şirkətini qururlar. Bundan sonra artıq bu şirkətin əlində böyük kapital cəmləşmişdi.

## Ümumi xronologiya

* 1602—1800: Honllandlar Portuqallar və İngilislərlə rəqabət şəraitində ərazini tədricən ələ keçirirlər.
* 1800—1942: yerli əhali ilə avropalılar arasında davam edən müharibələr.
* 1859: hollandlar Şərqi Timor istina olaraq Portuqal İndoneziyasını işğal edir.
* 1942—1945: İndoneziyanın yaponlar tərəfindən işğal olunması.
* 1945—1949: İndoneziya İstiqlal müharibəsi.
* 1962: Qərbi Yeni Qvineyanın İndoneziyaya birləşdirilməsi.
### İşğal

Niderland Ost-Hindin mərkəzi Bahaya indiki Cakarta şəhəri olmuşdur. Sumatra adası Holandiyanın əlində 350 il müddətində olmasına baxmayaraq digər ərazilərin işğalı uzun çəkir. Bölgənin tam işğalı XX əsrə təsadüf edir.

### Dirənişlər

İslam adət-ənənələrinə sadiq qslan yerli əhali holladlar üçün böyük çətinliklər yaradırdı. Bu çtinliklər öz növbədində  hollandların koloniyalaşma xəttinə ağır zərbə vuraraq ordunu zəyiflədirdi. Ən uzun çəkən konfiliktlər Bafri müharibəsi, Yava müharibəsi və  qanlı 13 illik müharibə hansı ki, 1873-1908 illər müddətində baş vermişdir.  1846 və 1849 illərdə hollandlar Bali adasına sahiblənmək məqsədi ilə uğursuz həmlələr etmişlər. Onlar Balini ancaq 1906-cı ildə ələ keçirə bilmişdilər. İndoneziyanın daxili hissələrinin ram edilməsi 1920-ci illərə təsadüf edir. Hollandlar üçün digər problem piratlar olmuşdur. 
1904 — 1909 illərdə burada general-qubernator olan Con.B. van Xetsa dönəmində müasir İndoneziyanın bütün əraziləri Ost-Hind koloniyasının əlinə keçir. Cənub-qərbi Sulavesi 1905—1906 illərdə, Bali adası 1906-ci ildə, Yeni Qvineya adasının qərbi isə 1920 ildə işğal olunur.

### Ost-Hindin çöküşü

10 yanvar 1942 ildə Yaponiya niderlanlılarən sahib olduğu Ost-Hind ərazisində zəngin faydalı qazıntıların olması ilə əlaqədar Niderlanda müharibə elan edir. Niderland Ost-Hind əməliyyatı nəticəsində yaponlar artıq mart ayına bütün Niderlan Ost-Hind ərazilərini işğal edirlər. Bununla da Niderland Ost-Hind tamamən ləğv edilir. 17 avqust 1945 ildə İndoneziya müstəqilliyini elan edir. Hollandlar isə 1949-cı ildə İndoneziya İstiqlal müharibəsi sonucunda İndoneziyanın müstəqilliyi tanıyır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Индонезия в БСЭ
* Bosma, Ulbe: ‘’Emigration: Colonial circuits between Europe and Asia in the 19th and early 20th century’’, EGO - Europäische Geschichte Online Mayns: Institute of European History
Abe Hiroşi

**Abe Hiroşi** (; d. 22 iyun 1964, Yokohama, Kanaqava prefekturası, Yaponiya) — Yaponiyanın məşhur model və aktyorlarından biri

## Həyatı
Abe Hiroşi 1964-cü il iyun ayının 22-də Yaponiyanın Kanaqava prefekturasının paytaxtı Yokohama şəhərində anadan olmuşdur.

2009-cu ildə "Mainichi Film Award" 63-cü film festivalında "Still Walking" və "Aoi Tori" filmərində olan roluna görə "Ən yaxşı aktyor" adına layiq görülüb. O, həmçinin, Hideki Takeuçinin Mari Yamadzakinin 2008-ci ildə "Comic Beam" jurnalında nəşr olunan və 2011-ci ildə 5 mln tom satan manqası əsasında çəkilən "Thermae Romae" () filmində Lucius obrazını canlandırıb.

## Filmoqrafiya
### Filmlər
Bir çox filmlərdə müxtəlif rolları ifa edib:
*"Haikarasan ga Tōru" (1988)
*"Yavara!" (1989)
*"Spirit Warrior" (1990)
*“Yamato Takeru” (1994)
*“Moon Over Tao” (1997)
*“Godzilla 2000: Millennium” (1999)
*“Tokyo raiders” (2000)
*“Crazy Lips” (2000)
*“Blood Sucking Space” (2001)
*“Rush!” (2001)
*“Platonic sex” (2001)
*“Trick” (2002)
*“Hana and Alice” (2004)
*“Hotel Venus” (2004)
*“Survive Style 5+” (2004)
*“My Lover is a Sniper: The Movie” (2004)
*“Hasami Otoko” (2004)
*“Ubume no Natsu” (2005)
*“Legend of Raoh: Chapter of Love in Death” (2006)
*“Trick 2” (2006)
*“Baruto no Gakuen” (2006)
*“Forbidden Siren” (2006)
*“Bubble Fiction: Boom or Bust” (2007)
*“Hero” (2007)"Taitei no Ken" (2007)
*"Legend of Yuria" (2007)
*“Legend of Raoh: Chapter of Fierce Fighting” (2007)
*“Legend of Toki” (2008)
*“Zero: Legend of Kenşiro” (2008)
*“Team Batista no Eikō” (2008)
*“Şokolad” (2008)
*“Mōryō no Hako” (2008)
*“Kakuçi Toride no San-Akunin: Sonuncu şahzadə” (2008)
*“Still walking” (2008)
*"Ümid edirəm" (2011)
*"Once in a Blue Moon" (2011)
*“A yell from Heaven” (2011)
*“The wings of the Kirin” (2012)
*“Thermæ Romæ” (2012)
*“Crow's Thumb” (2013)
*“Before the Vigil” (2013)
*“Thermae Romae II” (2014)

### Televiziya serialları
Abe bir çox televiziya seriallarında da rol alıb: 
*"Glorious Yorucuro" (1996-1997) 
*"Honeymoon divorce" (1997) 
*"Yaşa"(2000) 
*"Trik" (2000-2003) 
*"Qəhrəman" (2001)
*"Antique" (2001) 
*"Midnight rain" (2002) 
*"My little chef" (2002) 
*"The last lawyer” (2003)
*"Rika" (2003) 
*"Musaş" (2003)
*"Wedding planner" (2003) 
*"Smile" (2003)
*"Fugitive: Runaway" (2004) 
*"At Home Dad" (2004)
*"Yoşitsune" (2005)
*"Draqon Zakura" (2005) 
*"Kekkon Dekinai otoko" (2006) 
*"Tençicin" (2008) 
*"Change" (2008) 
*"Saka no Ue no Kumo" (2009-2011)
*"Şiroi Haru" (2009) 
*"Şinzanmono" (2010) 
*"Going my home" (2012)

## İstinadlar

## Mənbə
*Gülşən Cabbarlı. ABE HİROŞİ. yapon.az, 16.05.2014 

## Xarici keçidlər
*
Qətərin dövlət quruluşu

**Qətərin dövlət quruluşu** — 2003-cü ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.

## Dövlət quruluşu
Qətər Əmirliyi mütləqiyyət formalı idarəetmə üsuluna malik monarxiyadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1971) 3 sentyabrda qeyd olunur. Qətər Əmirliyinin yeni Konstitusiyası 29 aprel 2003-cü il tarixində qəbul edilmişdir.

## İnzibati ərazi bölgüsü
Qətər Əmirliyi inzibati cəhətdən 7 bələdiyyəyə (Ad-Doha, Ar-Rayyan, Umm-Salal, Al Xor, Al-Vakra, Al-Dayyan və Aş-Şamal) bölünür.

## Dövlət başçısı
Hakim ailənin 3 minlik kişi üzvləri arasından seçilən Qətər Əmiri, mövcud Konstitusiyaya görə ölkədə milli və dini birliyin rəmzi, milli müstəqilliyin və ərazi bütövlüyünün, habelə vətəndaşların hüquqlarının ali təminatçısı, dövlətin başçısı və silahlı qüvvələrin ali baş komandanıdır.
Qətər dövlətini beynəlxalq münasibətlərdə ali səviyyədə təmsil edən Əmir, icraedici və qanunvericilik hakimiyyətlərinin həyata keçirilməsində də müstəsna səlahiyyətlərə malikdir. Bir qayda olaraq, bütün mülki və hərbi qulluqçuların təyinatı, habelə Müdafiə Şurasının formalaşdırılması və Konstitusiya ilə nəzərdə tutulmuş digər səlahiyyətlər dövlət başçısı tərəfindən həyata keçirilir. Əmir öz fərmanı ilə Məhkəmənin istənilən qərarını ləğv edə bilər.

## Qanunverici hakimiyyət
Dövlət başçısı tərəfindən təyin olunan 35 üzvdən (zəruri hallarda Əmir öz istəyi ilə Məşvərət Məclisinin üzvlərinin sayını qeyri-məhdud sayda artıra bilər) ibarət birpalatalı Məşvərət Məclisi (Məclis əl-Şura) Əmirin rəhbərliyi altında ölkədə qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdə nisbi və məhdud səlahiyyətlərə malikdir.

Konstitusiyaya əsasən, ən mühüm sferaları əhatə edən ümumdövlət siyasətini müzakirə etməkdə və aidiyyəti üzrə istənilən nazirə sorğu göndərməkdə səlahiyyətli orqan sayılan Məşvərət Məclisində müzakirə olunan layihələr sonda Əmir tərəfindən təsdiq və elan edilir.

## İcraedici hakimiyyət
Nazirlər Şurası Qətər Əmirliyinin yuxarı icra orqanı sayılır və icraedici hakimiyyətin həyata keçirilməsində Əmirə yaxından köməklik edir. Belə ki, Əmir Baş nazir qismində Hökumətə (Nazirlər Şurası) bilavasitə rəhbərliyi həyata keçirmək, habelə onun qarşısında kollektiv siyasi və vəzifələrinin icrası ilə bağlı fərdi məsuliyyət daşıyan nazirləri təkbaşına təyin və vəzifələrindən azad etmək səlahiyyətinə malikdir.

## Məhkəmə hakimiyyəti
Ölkədə məhkəmə-hüquq sistemi — ailə-məişət məsələləri üzrə İslam (Şəriət), digər ümumi cinayət və mülki məsələlərlə bağlı isə, dünyəvi hüquq normalarının elementlərindən qaynaqlanan müasir məhkəmə-hüquq sisteminə əsaslanır.

Qətər Əmirliyinin məhkəmə iyerarxiyasının ən yüksək instansiyası sayılan Apelyasiya Məhkəməsi, habelə digər aşağı instansiya ölkədə məhkəmə hakimiyyətini həyata keçirməkdə səlahiyyətlidirlər.

## Mənbə
* Cabir Məmmədov, Həbibə Soltanova, Ərəb ölkələrinin coğrafiyası, s.42
* Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник).
Qapılı

**Qapılı** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km cənub-qərbdə, Arpaçayın yaxınlığında, İrəvan-Gümrü yolunun üstündə yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Kəndin yaxınlığında urartu dövründən qalma uçuq qalanın qalıqları, divarları indi də durur. Toponim türk dilində "dar dərənin yarıqlara bölünmüş yuxarı hissəsi", "dağ yamacında dərə" mənasında işlənən qapı sözünə -lı şəkilçisinin artırılması ilə əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.ll.1947-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Qusanagyuğ (Aşıq kəndi) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Ermənilər buraya 1829–30-cu illərdə Türkiyənin Alaşkert, Bulanix və Muşdan gətirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* Գուսանագյուղի էջը CAA կայքում  
* ԱՎԾ տվյալներ
* hayinfo.ru 
* 
* /shirak.mtaes.am
Tsukici balıq bazarı

**Tsukici bazarı** ( — Tsukici şico) — balıq və dəniz məhsulları üzrə ən böyük topdansatış bazarı. Bazar Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərinin mərkəzi hissəsində yerləşir və turistlər üçün əsas görməli yerlərdən biri hesab olunur. Bazarda gün ərzində 2000 ton balıq və dəniz məhsulu satılır.

Daha çox **Tsukici balıq bazarı** kimi tanınan **Tokio şəhər topdansatış bazarı** Tsukicişico metrostansiyası|Tsukicişico və Tsukici metrostansiyası|Tsukici metrostansiyaları yaxınlığında yerləşir.
 
Bazar iki hissədən ibarətdir:
*Daxili bazar adlanan hissə lisenziyası olan topdansatış bazarıdır. Burada dəniz məhsullarının alış və satışı həyata keçirilir, 900 lisenziyası olan ticarətçinin qayıqları yerləşir.
*Xarici bazarda isə, topdansatış ilə yanaşı Yaponiya mətbəxi malları, restoranlar üçün hazır məhsullar satan müxtəlif dükanlara rast gəlmək olur. Burada, həmçinin, çoxlu sayda suşi hazırlamaq üzrə ixtisaslaşmış restoranlar yerləşir.

Xarici bazardakı mağazaların çoxu günortaya qədər bağlanır, daxili bazardakılar isə daha tez bağlanır.
 
Bazarda kiçik sardinlərdən 300 kq-lıq tuna balıqlarına, ucuz dəniz yosunlarından bahalı balıq ikrasına kimi 400 növdən çox dəniz məhsulları tapmaq olar.

Təxminən 700 min ton dəniz məhsulu Tokiodakı 3 balıq bazarının piştaxtalarından keçir, dəyəri pul hesabı ilə 600 milyard ien (təqribən 5,5 milyard ABŞ dolları) təşkil edir. Tsukici bazarından hər gün 2 min tondan çox dəniz məhsulu keçir. Burada işləyən qeydiyyatdan keçmiş işçilərin sayı 60 min ilə 65 min arasında dəyişir. Onlara ticarətçilər, auksion mühasibləri, şirkətlərin nümayəndələri aiddir.

Tsukici bazarı bazar günləri, bayram və nadir hallarda səhər saat 03:00-da başlayan mal qəbulu günlərindən başqa dəmək olar ki, hər səhər açıqdır. Ticarət səhər 05:00-da başlayır. Alıcılar sırasına topdansatış alverçiləri, burada məhsul satanlar, eyni zamanda, restoranlar üçün mal alanlar, ərzaq məhsulları istehsal edən şirkətlər və pərakəndə alverçilər aiddir. Alış-veriş adətən səhər saat 07:00-da bitir. Bundan sonra alınmış balıqlar başqa bir məntəqəyə aparılmaq üçün yük gəmilərinə yüklənir və ya kiçik arabalar ilə bazarın içindəki çoxsaylı dükanlara daşınır. Burada növbəti pərakəndə satış üçün sahibkarlar balıqları bölüb hazırlayırlar. Tuna və qılınc balıqları kimi böyük balıqların kəsilib bölünməsi çox ehtiyatla aparılır. Məsələn, tuna balığı böyük mişar ilə kəsilir, kəsilmiş hissələri isə, orosi hote, hante hote, maquro-bote adlanan, uzunluğu 1 metrə yaxın olan bıçaq ilə doğranılır.
 
Səhər saat 05:00–08:00 arasında bazarda böyük canlanma olur, sonrakı saatlarda isə, insanların sayı getdikcə azalır. Piştaxta və mağazaların əksəriyyəti səhər saat 11-də, bazar günləri isə günorta saat 1-də bağlanır.
 
Turistlər bazara hər gün səhər saat 05:00-dan 06:15-ə kimi gəlib, xüsusi ayrılmış yerdən bazarın iş prosesini müşahidə edə bilərlər. Qidanın təmizliyi haqqında qanuna riayət edilib-edilməməsinə isə, Tokio şəhər idarəsinin müfəttişləri nəzarət edir.

## Mənbə
*Ülvi Əhmədov. ABE HİROŞİ. yapon.az, 18.02.2015 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Official market homepage 
*Market association home page  
*Guide to Tsukiji Market Tuna Auction
Dəstcan

**Dəstcan** (; ) — İranda, Mərkəzi ostanında, Fərahan şəhristanının Mərkəz bəxşinin Fərməhin dehestanında kənd. Ərak şəhərindən 70&nbsp;km, Fərməhin şəhərindən isə 25&nbsp;km şimal–qərbdə, dəniz səviyyəsindən təqribən 1860–1870 metr hündürlükdə yerləşir. Adı tarixi məxəzlərdə ilk dəfə X əsrdə, "Dəsgan" kimi qeyd edilmişdir. Sakinləri indi də kəndi bu adla adlandırırlar.

İran ordusu Qərargahının Coğrafiya İdarəsi () tərəfindən toplanmış məlumatlar əsasında general–leytenant Hüseyn Əli Razmaranın (; ) redaktorluğu ilə 1949–1953–cü illərdə 10 cild şəklində nəşr edilmiş "İranın coğrafiya lüğəti"ndə (;  *Fərhəng-i cuğrafiya-yi İran*) verilən rəsmi məlumata əsasən Birinci ostanda, Ərak şəhristanının Fərməhin bəxşinin Yuxarı Fərahan dehestanına daxil olan Dəstcan kəndinin türkcə – farsca danışan və şiə olan əhalisi 607 nəfərdən ibarət idi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 377 ailədə 664 nəfəri kişilər və 576 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 1.240 nəfərdir. Kəndin əhalisini türklər təşkil edir ki, onlardan əsas nəsillər Fərəcli, Əkbərli, Əsgərli, Mirzəxanlı, Cavadlı, Minaxanlı, Çırağəli, Hacıabbaslı soylarıdır. Türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## Şərhlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Dostkənd''' kəndi SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində. Miqyas 1 sm–də 2 km (1: 200 000)