Kuyucuk gölü

**Kuyucuk gölü** () ― Türkiyənin Şərqi Anadolu regionundakı Qars ilində, Arpaçay ilçəsində yerləşən kiçik və dayaz göl. Gölün sahəsi 245 hektar, maksimum dərinliyi isə -dir. Göl beynəlxalq səviyyədə tanınmış, ornitofaunası səbəbi ilə əhəmiyyətli Ramsar yeri və turizm vəhşi təbiət qoruğudur.   

## Flora
Göl  yüksəklikdə çöl və bataqlıq ekosistemlərinə sahibdir. Bataqlıq florasına su bitkiləri olan *[[Phragmites australis]]* və *Juncus,* çöl florasına isə lərgə *(Vicia),* yovşan *(Artemisia* ), dərman zəncirotu (*Taraxacum officinale*) və *[[Trifolium hybridum]]* kimi kol və ot bitkiləri daxildir.

Ərazidə Türkiyə üçün endemik, dünya miqyasında isə təhlükə altında olan bitki növü, *Elymus sosnowskyi* yetişir*.* 

## Fauna
Ən azı 233 quş növü üçün sığınacaq rolu oynayan Kuyucuk gölünün 416 hektarlıq ərazisi 2009-cu ildə beynəlxalq əhəmiyyətli Ramsar yeri təyin olunmuşdur. Bura Türkiyədə on üçüncü və ölkənin şərqindəki ilk Ramsar yeridir. Göl köçəri quşların Afrika-Avrasiya marşrutunun üzərində olduğundan böyük ornitoloji əhəmiyyətə malikdir. Payızda gölə 45 000-ə qədər quş enir. 2009-cu ildə quş növləri üçün etibarlı çoxalma yeri təmin etmək və onları yırtıcılardan qorunmağa kömək etmək məqsədi ilə göldə süni adacıq yaradılmışdır. 

Ramsar yeri qırmızı anqut (*Tadorna ferruginea*), dünya miqyasında nəsli kəsilməkdə olan göydimdik (*Oxyura leucocephala*), qırmızıdöş qaz (*Branta ruficollis*), adi qılquyruq (*Melanitta fusca*), bataqlıq belibağlısı (*Circus aeruginosus*), boz durna (*Grus grus*), caydaqcüllüt (*Himantopus himantopus*), qaşqaldaq (*Fulica atra*), qaraboyun maygülü (*Podiceps nigricollis*), *Sturnus vulgaris* və boz qaz ( *Anser anser* ) kimi quş növlərinə ev sahibliyi edir.

Göl ətrafında qeydə alınmış faunaya məməlilərdən qırmızı tülkü (*Vulpes vulpes),* *Spalax nehringi* , *Microtus levis* və safsar (*Vormela peregusna*), amfibiyalardan yaşı quru qurbağası (*Bufo viridis*) və göl qurbağası (*Pelophylax ridibundus* ), həmçinin kərtənkələ (*Lacerta agilis*) kimi sürünən növləri daxildir.  

Gölün yüksək turşulu suyu balıq növləri üçün uyğun deyil. 

## İqlim
Kuyucuk gölü və ətrafı sərt kontinental iqlim ilə xarakterizə olunan Şərqi Anadolunun ən soyuq zonasında yerləşir. Ərazinin qışı uzun və çox soyuq, yayı isə mülayim, hətta sərindir. Maksimum yağıntı may ayında, minimum yağıntı isə yanvar ayında müşahidə olunur. 

## Təhlükə
2014-cü ilin yanvar ayına qədər KuzeyDoğa tərəfindən suyun səviyyəsinin düşməsi səbəbindən göldəki vəhşi təbiətin təhlükədə olduğu bildirildi. Gölün suyunun səviyyəsi -dən aşağı düşmüşdü. Bu, süni adacığın bəzi yerlərdə göl sahili ilə birləşməsi ilə nəticələndi və bu da quşları yırtıcılar ilə təhlükəyə atdı. Üstəlik, adadakı bitki örtüyü yerli çobanlar tərəfindən mal-qara üçün yem olaraq istifadə edildiyi üçün məhv edilmişdi. Ekosistemin mənfiyə doğru dəyişməsinə əsasən kəndlilər tərəfindən qazılmış quyulardan yeraltı suyun həddindən artıq çıxarılması səbəbindən suyun səviyyəsinin düşməsi səbəb olmuşdu. 

KuzeyDoğa hövzənin su təchizatı üçün plan qurmağı və dərhal  ətrafında xəndək qazaraq adacıqda islahatlar aparmağı təklif etdi.   

## Turizm
2012-ci ildə gölün yaxınlığındakı Kuyucuk kəndində ekoturizm üçün xidmət göstərən turizm mərkəzi inşa edilmişdir. 2011-ci ildən bəri hər il iyun ayının ortalarında iki günlük quş izləmə festivalı keçirilir.  

Əraziyə ən yaxın yaşayış məntəqəsi gölün  qərbində yerləşən Kuyucuk kəndidir. 1920-ci ilə qədər kənddə xristian təriqətinin üzvləri olan malakanlar yaşamışdır. Daha sonra isə kəndə azərbaycanlıların türkdilli sub-etnik qrupu olan Qarapapaqlar məskunlaşdı. Ərazidə malakanlar tərəfindən 1907-ci ildə tikilmiş kənd məktəbi binası hələ də bütöv halda qalır. 1909-cu ildə tikilmiş üç mərtəbəli Rus pravoslav kilsəsindən yalnız birinci mərtəbə günümüzə qədər gəlib çata bilmişdir. Malakan dövrünə aidd qorunan digər tikililər kənd kameralarıdır. 

Təbiətsevər turistlər və quş gözətçiləri baharın başlanğıcı ilə payızın sonu arasında Kuyucuk gölünə gəlirlər. Ərazi Ümumdünya Biomüxtəliflik Günü, Ümumdünya Ətraf Mühit Günü, Beynəlxalq Köçəri Quş Günü və Quş İzləmə Günü kimi xüsusi günlərdə yerli məktəb və kollec tələbələri tərəfindən ziyarət edilir. 

Bölgədəki digər turistik məkan Çıldır gölüdür. 

## İstinadlar