Qartopu döyüşü

**Qartopu döyüşü** və ya **qartopu** — rəqib oyunçuya vurmaq məqsədi ilə qar toplarından istifadə etməklə oynanılan oyundur. Oyun bir qayda olaraq, qışda, kifayət qədər qar yağdığı zaman oynanılır.

## Tarixi
Qartopu döyüşləri Avropa orta əsr əlyazmalarında təsvir edilmişdir. Onlar həmçinin İntibah dövrü Avropasında və XVIII əsrin əvvəllərində Yapon sənət əsərlərində də təsvir edilmişdir.

### Qadağalar

1472-ci ildə Amsterdam şəhər şurası ictimai təhlükəsizlik səbəbi ilə qartopu döyüşlərini qadağan etdiyi iddia edilir və bu qadağa bəzən qəribə qanunlar siyahısına daxil olur.  Qanun, əgər mövcud idisə belə, hal-hazırda tətbiq olunmur.

Bir neçə yerli ərazi, adətən, yad cismlərin atılmasına qoyulan daha geniş qadağanın bir hissəsi olaraq, qartopu döyüşlərini qadağan edən qərarlar qəbul etmişdir. 2018-ci ildə Kolorado ştatının Severans şəhər şurası yerli bir gəncin fikrini dinlədikdən sonra belə bir qadağanı yekdilliklə ləğv etdi.  Eynilə, "qartopu qərarı" milli xəbərlərdə işıqlandırıldıqdan sonra, Viskonsin ştatının Voso şəhəri "ictimai mülklərə atılması qadağan edilmiş təhlükəli cismlər" siyahısından "qartopu" sözünü çıxardı. 

Bir çox ibtidai məktəblərdə qartopu oynamaq qadağandır, çünki uşaqlar tez-tez təsadüfən kiçik daşlar, buz və ya digər sərt əşyalarla qartopu hazırlayırlar və bu da atıldıqda ciddi xəsarətlərə səbəb ola bilər. 

### Böyük qartopu döyüşləri
1838-ci ildə Edinburq Universitetinin tələbələri ilə yerli alverçilər arasında qartopu döyüşü zorakılığa çevrilmiş, polis və Şotlandiya ordusunun müdaxiləsindən sonra ictimai asayiş bərpa edilmişdir. 

Amerika Vətəndaş Müharibəsi zamanı, 29 yanvar 1863-cü ildə Şimali Virciniyadakı Rappahannok vadisində ən böyük hərbi qartopu döyüşü baş verdi. Texasdan olan bir neçə yüz nəfərin Arkanzas düşərgə yoldaşlarına qarşı dostcasına döyüş planı qurması ilə başlayan hadisə tezliklə 9000 əsgərinin iştirak etdiyi davaya çevrilmişdi. 

29 yanvar 2005-ci ildə İllinoys ştatının Vokonda şəhərində  təşkil edilən qartopu döyüşündə 3027 nəfərlik izdiham toplaşdı və şəhərin adı 2006-cı ildə Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edildi. 

14 oktyabr 2009-cu ildə Belçikanın Löven şəhərində 5768 nəfər Pensilvaniya Universiteti tərəfindən maliyyələşdirilən qartopu döyüşündə iştirak etdi və ən böyük qartopu döyüşü üzrə əvvəlki dünya rekordunu qırdı.

9 dekabr 2009-cu ildə Viskonsin-Madison Universitetinin təxminən 4000 tələbəsindən ibarət izdiham qartopu döyüşündə iştirak etmişdir. Bir neçə nəfərin xəsarət alması, əsasən burunlarının sınması və bəzi vandalizm halları barədə məlumatlar yayılmışdı. Qartopu döyüşü həftələr əvvəldən planlaşdırılmışdı və universitetin 30-40 sm hündürlükdə qar yağdığına görə bütün dərsləri ləğv etməsi buna kömək etmişdi. Bir gecə əvvəl yağan qarın qalınlığı santimetrlərlə idi.  Lakin, bu qartopu döyüşü həmin ilin oktyabr ayında Lövendə rəsmiləşdirilmiş rekordu qıra bilmədi.

Yukiqassen (*[[Yapon dili|yaponca:]]* ) Yaponiyada yaranan qartopu döyüşü yarışmasıdır. Hər il Yaponiya, Finlandiya, Norveç, Rusiya, İsveç, ABŞ və Kanadada yukiqassen turnirləri keçirilir.

Bu günə qədər olan son dünya rekordu isə 31 yanvar 2016-cı ildə Kanadanın Saskaçevan əyalətinin Saskatun şəhərində qırılmışdı. Ginnesin Dünya Rekordu Viktoriya parkında, ümumilikdə 7681 iştirakçı ilə qırılaraq rəsmiləşdirilmiş və yukiqassen Kanada komandası sayəsində Saskatun şəhəri tərəfindən qazanılmışdı.  

## İstinadlar