open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quşüzümüçiçəklilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Botaniki təsviri
Meyvələri həqiqi giləmeyvə və qutucuq meyvədir. Tək çiçəklər saplaqları ilə birlikdə yarpaq qoltuğunda yerləşir. Yarpaqları sadə və müəkkəb tək lələkvari qurulüşda olur. Aid olduğu bitkilər: qırmızı quşüzümü, qara quşüzümü, bibər, Qafqaz xanımotu, bat-bat, dəlibəng, kartof, pomidor və s. Bu bitki sırasının üç minə qədər növü vardır. Yarpaqları növbəli düzülüşlüdür, yarpaqaltlıqları yoxdur. Çiçəklər qıfşəkilli dairəvi, yaxud ulduzşəkillidir. Bir-birinə birləşmiş 5 kasa yarpağından ibarət kasacığı, 5 bitişik ləçəklərdən ibarət tacı, 5 erkəkciyi və bir dişiciyi vardır. Tacın yarpaqları aşağıdan bitişərək, tac borusunu əmələ gətirir. Erkəkciklər saplaqları ilə tac borucuğunun divarlarına yapışmışdır. Çiçəklər tək-tək, yaxud dəstələrlə sadə salxım çiçək qrupunda yerləşir.

## İstifadəsi
Badımcançiçəklilər sırasına aid bitkilərin bir çoxu tərəvəz bitkiləridir. Onlar kənd təsərrüfatının geniş sahələrində əkib becərilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Astraçiçəklilər

**Astraçiçəklilər** () —  sinfinə aid bitki dəstəsi.

## Təsnifatı
APG II təsnifat sisteminə görə (2003) Astraçiçəklilər sırasına 13 fəsilə daxildir:
* 
* 
* , nom. cons.
* , nom. cons. 
* , nom. cons. 
* [+, nom. cons.]
* , nom. cons. 
* , nom. cons.
* , nom. cons. 
*  
* 
* , nom. cons. 
* [+, nom. cons.]

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zəncəfilçiçəklilər

**** () —  aləminə aid bitki dəstəsi.

### Fəsilələri
(APG II sistemi ilə)
* , nom. cons.
* 
* 
* , nom. cons.
* , nom. cons.
* , nom. cons.
* , nom. cons.
* , nom. cons.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Baqəvərçiçəklilər

**** () —  aləminin  kladına aid bitki dəstəsi.

Bu dəstəyə aid bitkilər əsasən tropik mühitdə yaşayan və ya su bitkiləridir. Onlardan bəziləri şirin suda, bəziləri isə şor suda böyüyür.

Baqəvərçiçəklilər əsasən su və bataqlıqlarda yaşayan çiçəkli bitkilərdən və amarilliskimilərdən başqa yaşıl embriona malik olduğu bilinən yeganə birləpəlilərdən ibarətdir. Dəstəyə həmçinin tamamilə su altında böyüyən yeganə çiçəkli bitkilər olan dəniz otları da daxildir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Suçiçəklilər

**Suçiçəklilər** () —  kladına aid bitki dəstəsi.

## Təsnifatı
* Najadales sırası
*: Aponogetonaceae fəsiləsi
*: Scheuchzeriaceae fəsiləsi
*: Juncaginaceae fəsiləsi
*: Potamogetonaceae fəsiləsi
*: Ruppiaceae fəsiləsi
*: Najadaceae fəsiləsi
*: Zannichelliaceae fəsiləsi
*: Posidoniaceae fəsiləsi
*: Cymodoceaceae fəsiləsi
*: Zosteraceae fəsiləsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan çayı

**Azərbaycan çayı** — Azərbaycanda, əsasən də Azərbaycanın cənub rayonlarında yetişdirilən çay növü. Azərbaycanda çay əsasən Lənkəran, Astara, Masallı, Zaqatala, Qax və Balakəndə yetişdirilir.

## Tarixi
Çay bitkisi ilk dəfə 1912-ci ildə Azərbaycanın Lənkəran bölgəsinə gətirilərək orada əkilib və ilk dəfə olaraq çay zavodu 1937-ci ildə Lənkəranda tikilib. Bundan sonra Azərbaycanda çayın kütləvi şəkildə istehsalına başlanılıb.

Azərbaycanda 1970–1980-ci illərdə 36 min hektar sahədə çay əkilib becərilib və 34 min tondan çox çay istehsal edilib. Həmin vaxt 15 zavod tikilib istifadəyə verilib. Azərbaycanda yerli çayın istehsalı 1980-ci illərin ortalarında maksimuma çatıb. Həmin vaxt bu göstərici 8,6 min ton, çay kolluqları sahələri isə 13,4 min hektar olub. 300 milyon əhalisi olan SSRİ-nin çaya təlabatının 8–10 faizi Azərbaycan çayı hesabına ödənilib. O dövrdə Azərbaycanın cənub bölgəsində çay emalı ilə məşğul olan 10-dan çox fabrik var idi. Eyni zamanda Bakıda və Lənkəranda çayı qablaşdıran iki nəhəng fabrik fəaliyyət göstərir, bu müəssisələrdə minlərlə işçi çalışırdı.

## Azərbaycan çayı bu gün
Çayçılıq Azərbaycanın kənd təsərrüfatında çəkisini itirib. Sovet dövrü ilə müqayisədə çay plantasiyaları 20 dəfəyədək azalaraq, təxminən 2000 hektara qədər aşağı düşüb. Azərbaycanda hər il 10 min tondan artıq çay içilir. Bunun cəmi 5 faizi ölkədə istehsal olunur.

Ekspertlərin fikrincə 1 ha çay plantasiyasının salınması və becərilməsinə 30 min manatdan artıq vəsait lazımdır.

## Qalereya

Şəkil:Tea party in Novruz holiday.jpg|Novruz bayramında ənənəvi Azәrbaycan çay süfrəsi
Şəkil:Samovar.silver.jpg|Samovar
Şəkil:Азарова1.jpg|Çay dəsti


## Həmçinin bax
* Azərbaycan çayı (film, 2003)
* Azərbaycan çayı (film, 1967)
* Azərbaycanda çayçılıq

## İstinadlar
Yaşıl çay

thumb|Yaşıl çayın yarpaqları dəmlənmədən əvvəl və sonra
thumb|Yapon yaşıl çayı
**Yaşıl çay** — çay içkisinin növlərindən biri. İnsan orqanizminə əhəmiyyətinə və müəyyən xüsusiyyətlərinə görə qara çaydan fərqlənir.

## Əhəmiyyəti
Yaşıl çayın daha vacib bir funksiyası arıqlamağa kömək etməsidir. Yaşıl çay orqanizmə düşən kimi metabolizm prosesini tezləşdirir, daha doğrusu maddələr mübadiləsini tənzimləyir. Gün ərzində 2-3 fincan yaşıl çayın qəbul edilməsi tədricən 100 kkal arıqlamağa kömək edəcək. il ərzində siz əlavə əziyyət çəkmədən və pəhriz saxlamadan 4 kiloqram arıqlayacaqsınız.

Yaşıl çay yağ və yağ turşularının sorulması və qlükozanın səviyyəsini tənzimləyir. Polifenol katexin qlükozanın yağlara keçməsini yubadır. Yaşıl çay istifadə etməklə, qidalanmadan sonra qanda şəkərin səviyyəsi yavaşıyır, qlükozanın səviyyəsi isə normallaşır. Şəkərli diabet, və ya daxili ifrazat vəzilərinin xəstəliyindən əziyyət çəkən insanlar üçün gündəlik yaşıl çayın içilməsi vacibdir.

Yaşıl çay qəhvədən heç də az gümrahlıq gətirmir, buna baxmayaraq tərkibində kofeinin miqdarı əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

* Azərbaycan çayı
Branislav Nuşiç

**Branislav Nuşiç** () — serbiyalı yazıçı və dramaturq.

## Bioqrafiya

Tacir ailəsində anadan olub. Gimnaziyanı bitirdikdən sonra Avstriyada universitetə daxil olur və daha sonralar Belqrad universitetində hüquqdan təhsil alır. 1883-cü ildə "Xalq deputatı" adlı ilk komediyasını yazır. Bu əsər 1896-cı ildə səhnəyə qoyulur. 1924-cü ildə isə elə həmən əsərin ilk dəfə kütləvi çapına başlanır. Nuşiç Serb-bolqar müharibəsinin iştirakçısı olub.

## Əsərləri

*Xalq deputatı
*Nazirin xanımı
*Ölü
*İşıq
*Mister dollar
Çində çay mədəniyyəti

**Çində çay mədəniyyəti** — Çin mədəniyyətinin bir hissəsi hesab olunan çay mərasimi.

Çay agacının vətəni Çin hesab edilir. Məhz çinlilər yarpaqdan hazırlanmış həlimin insan orqanizmi üçün tonlaşdırıcı təsirinə diqqət yetirmiş və bu bitkinin becərilməsinə başlamışlar.

## Tarixi
Çayla baglı ilk xatirələrə təxminən 5000 il bundan əvvəl Çin əlyazmalarında rast gəlinir.

VIII əsrdə məşhur Çay haqqında traktatı yaradılmışdır. Traktatın müəllifi Lu Yuy hesab edir ki, çay yarpagının xüsusiyyətlərini ilk dəfə lazımınca qiymətləndirən Çinlilərin əcdadı Sen Nun olmuşdur. O, bir çox bitkiləri öyrənmiş, çoxlu zəhər qəbul etmiş, çaydan isə zəhər əleyhinə vasitə kimi istifadə etmişdir. Onun istifadə etdiyi acı cövhəri yaşıl çay adlandırdılar. Qədimdə çinlilər onu 72 zəhərə qarşı dərman hesab edir və yalnız xəstələrin müalicəsi üçün istifadə edirdilər. Daha sonra çay yarpagını dini mərasimlərdə istifadə etməyə başladılar. Buddizmin çiçəklənmə dövründə çay sadə insanlar arasında məşhurlaşdı. Onu buddist rahibləri öz şagirdləri ilə söhbət əsnasında süfrəyə ənənəvi şərabla birlikdə verməklə yaymışdırlar. Müdriklər Daonun bütöv bir çay fəlsəfəsini yaratdılar. Daoslar inanırdılar ki, çay dəmi insanın iç dünyasına daxil olmaga, yerlə göy, zaman və məkan arasında qarşılıqlı əlaqədə bəşəriyyətin yerini öyrənməyə kömək edir.

## Çində çayın dəmlənməsi mədəniyyəti
Çin qanunları VIII əsrdə çayın dəmlənməsinə qəti tələblər qoydular. Bununla baglı olaraq çayın dəmlənməsi üçün içərisi şirli olan ag çini qab kəşf etdilər. Bu fincanda içkinin rəngini yaxşı görmək, dadın və ətrin cövhərin rəngindən asılılıgını asanlıqla seçmək olar. Çinlilər istehsal zamanı çay yarpagının rənginin dəyişməsinə diqqət yetirməyə başladılar. XVIII əsrdə çayın yüzdən çox növü məlum idi və o Çində ən məşhur içkiyə çevrildi. Dövrümüzdə çay qonaqlıgı zamanı çinlilər qonaqlara deyirlər: " Əsl çayı dadmaqla siz həyatın ləzzətini dadmış olursunuz" .

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Çində milli çay muzeyi
* Beynəlxalq çay günü
* Yaşıl çay

## Xarici keçidlər
* Çyı necə dəmləməli, foto 
* çay mədəniyyəti klubu
Bağçılıq

**Bağçılıq** — əhalinin meyvələrə olan daxili tələbatını ödəmək üçün mədəni halda becərilən ağaclardan qısa müddətdə daha çox səmərə verməsini təmin etməyə istiqamətli, əhəmiyyətli bir fəaliyyətdir.

Azərbaycanda bağçılığın qədim tarixi vardır. Torpaq örtüyünün müxtəlifliyi, əlverişli iqlim şəraiti bu ərazidə tarixən müxtəlif növ meyvə ağaclarının yetişməsinə səbəb olmuşdur. Azərbaycan ərazisində təbii halda bitən alma, armud, heyva, əzgil, qaragilə, yemişan, zoğal, alça, gavalı, göyəm, gilas, gilənar (albalı), nar, əncir, qoz, fındıq, şabalıd, püstə, badam, üzüm, iydə, innab, tut, moruq, böyürtkən, çiyələk və başqa cır meyvə və giləmeyvə bitkilərinə rast gəlirik. Maraqlıdır ki, Azərbaycan meşələrinin qədimlərdən başlamış müasir dövrə qədər özünün bol cır meyvəsi olmuş və bu meyvələrdən əhali geniş istifadə etmişdir.

Zaman keçdikcə yabanı meyvələrdən mədəni meyvə yetişdirməyə başlamışlar. Azərbaycanda yabanı meyvələrin, mədəni hala keçirilməsi üçün hər cür şərait olmuşdur. Ona görə də "Cənubi Qafqaz dünyada bir sıra bitkilər, xüsusilə meyvələrin (üzüm, alma, armud, alça, nar, heyva və s.) ilk dəfə mədəniləşməsinin vətənidir".

Azərbaycanın Böyük Qafqaz dağları ətəklərində bağçıhq əsrlər boyu daha geniş şəkildə inkişaf etmiş, bütöv bir ərazini bürümüşdür.

Bağçılıqda ən mühüm dövr payız fəslidir. Bu zaman (oktyabr, noyabr və dekabr aylarında) torpaq şumlanıb peyin qatılır, ağacların qol-budağı kəsilib formaya salınır, qurumuş ağaclar isə yeniləri ilə əvəz edilir. Təzə bağlar salınır və ziyanvericilərə qarşı mübarizə tədbirləri görülür.

## Azərbaycan ədəbiyyatında bağçılıq
Nizami Gəncəvinin əsərlərində nar, badam, püstə, xurma, əncir, portağal və bir sıra meyvə növlərinin tərifı orta əsrlərdə Azərbaycanda meyvəçiliyin geniş intişar tapdığını və meyvə məhsullarının əhalinin məişətində xüsusi yer tutduğunu deməyə əsas verir.

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qaradolaq qoyunu

## Ümumi məlumat
Ağcabədi rayonunun Qaradolaq kəndində Qarabağ qoyunlarının xüsusi bir cinsi kimi formalaşan qaradolaq qrupu yaranmışdır. Qaradolaq qoyunu XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Qarabağın bir sıra yerlərində geniş yayılmış və bir sıra üstünlüklərinə görə şöhrət tapmışdır. Bu qoyun Qarabağ qoyun cinsinə xas olan əsas xüsusiyyətlərini saxlayaraq ondan caydaq, çəkisinin ağırlığı və yununa görə fərqlənmişdir. Qaradolaq ana qoyunlarının çəkisi orta hesabla 60-70 kq, erkəklərinin çəkisi isə 70-90 kq-a qədər olur. Lakin onların içərisində 90-110 kq və daha artıq olanı da məlumdur. Qaradolaq kəndindən bu münasibətlə toplanan etnoqrafik materiallardan aydın olur ki, qaradolaq qoyunlarının göstərilən üstünlükləri onların xalq empirik üsulu ilə seçilib bəslənilməsi və yerli şəraitin daha əlverişliliyindən irəli gəlir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, qaradolaq qoyununun formalaşmasında türkmən qoyununun da xeyli təsiri olmuşdur. Qocalar belə nəql edirlər ki, qaradolaq türkmən qoyunlarının cütləşməsindən yaranmışdır. Bu təsir Abşeronun Qala qoyunu vasitəsilə keçmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Şirvan qoyunu

**Şirvan qoyunu** Azərbaycanın qədim yerli, xüsusən Şirvan zonasında təsərüffatlarda geniş yayılmış, əsasən ətlik südlük qismən yunluq istiqamətli  qoyun cinslərindən biri.  

## Ümumi məlumat
Şirvan qoyun cinsi də Azərbaycanda ən qədim cinslərdən olub, adını yarandığı və geniş yayıldığı ərazidən götürmüşdür. Ləzgi qoyunu və Qarabağ qoyunlarının cütləşməsindən yaranan bu qoyun cinsinin bir sıra xarakterik nişanələri vardır. Yeri gəlmişkən onu da qeyd edək ki, bu cinsə xalq arasında "dönmə" cins deyilməsi onun göstərilən qoyun cinslərindən yaranması ilə əlaqədardır. Şirvan cinsi boyca xırda, südü az və yunu nisbətən aşağı keyfiyyətli olur. Ana şirvan qoyununun çəkisi 32-40 kq, erkəklərinin orta çəkisi 56-65 kq,,  qoşlarda 50,7 kq (46-55 kq) olur. İldə bir dəfə qırxılan şirvan ana qoyunundan 1,7 kq, erkəyindən 2,45 kq kirli yun alınır. Şirvan qoyun cinsi əsas etibarilə Şamaxı, Abşeron, Göyçay, Ucar, Zərdab, qismən də Lənkəran və Salyanın şimal ərazisində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Овцеводство, 2 том. Под редакцией порофессора Г.Р. Литовченко и кандидат наук селскохаозяыственных наук П.А. Есаулов, Москва: "Koлос", 1972, стр. 451-452, УДК 636.32/38

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Ləzgi qoyunu

**Ləzgi qoyunu** — Ləzgi qoyun cinsinin vətəni Dağıstan ərazisi sayılsa da bu cins Azərbaycanın bir sıra ərazisində hələ XIX və XX əsrlərdə geniş yayılmışdır. Bu cins Dağıstanla bilavasitə həmsərhəd olan Quba, Qusar, Balakən, Zaqatala, Qax, Şəki, Oğuz, qismən də Ağdaş və Göyçay rayonları ərazisində yayılmışdır. Təbii-coğrafi şəraitə tez uyğunlaşan və çətinliyə dözümlü olan ləzgi qoyunlarının çəkisi 40–65 kq-a qədər olur. Yunu 2 kq-a yaxın, südü isə 30–40 kq-a qədər olur. Ləzgi qoyununun rəngini ağ, boz, sarımtıl, qara-qonur rənglər təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mazıx qoyunu

Naxçıvan MR-də **Mazıx qoyunu** daha geniş yayılmışdır. Bir sıra üstün cəhətləri ilə fərqlənən bu qoyun cinsi Ermənistan, Türkiyə və İran ərazilərində də geniş yayılan qoyun cinsi sayılır. Mazıx qoyunu qabayunlu qoyunlar içərisində üstünlük təşkil etməklə 130 l-ə qədər süd verir. Rəngi qızılı və qəhvəyiyə çaldığına görə ona yerli əhali "qızıl qoyun" da deyir. Lakin ağ və qonur rənglərdə də mazıx qoyunları məlumdur. Mazıx qoyunlarının qoçları buynuzlu, qoyunları isə buynuzsuzdur. Bəzi hallarda boğazının altında qoşa mürcümlər olur. Çox yaraşıqlı olan mazıx qoyunlarının yorğa yerişi onun gözəlliyini daha da artırır. Bu cür iri quyruqlu qoyunların quyruğu 15 kq-a qədər olur. Bəzən quyruğu yerlə sürünməsin və zədələnməsin deyə, onun quyruğuna diyircək bağlayırlar. Yunu da nisbətən zərif və toxuculuq üçün keyfiyyətli sayılır. Bu cinsin diri çəkisi 45-60 kq-a qədər olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Balbas qoyunu

**Balbas qoyunu** — Azərbaycan ərazisində, əsasən Naxçıvanda geniş yayılan ən iri qoyun növü.

## Ümumi məlumat
Naxçıvanda geniş yayılan balbas qoyunu ən iri qoyun hesab edilir. Balbas qoynu da mazıx qoyunu kimi, qonşu ərazilərdə, daha doğrusu, Ermənistan, Türkiyə və İranda da məlumdur. Balbas qoyunları boyca hündür, caydaq olurlar. Rəngi ağ, başında və bəzən ayağında qara ləkələr olur. Bu ləkələr onun görkəminin yaraşığını daha da artırır. Balbas qoyunları buynuzsuz, yunu keyfiyyətli və südü yağlı olur. Qoyunların çəkisi 50 kq-a qədər, qoçlarınkı isə 65 kq-dan artıq olur. Quyruğu 16-20 kq-a qədər olan bu qoyunların yunu da çox, daha doğrusu, 3-4 kq-a qədər olur. Balbas qoyununun yunu toxuculuqda, xüsusilə xalçaçılıqda sənətkarlar tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. 125-135 kq-a qədər süd verən bu qoyun cinsi XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində geniş yayılmışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Cəro qoyunu

Azərbaycanın cənub-şərqində, xüsusilə Lənkəran zonasında yayılmış qoyun cinsi caro və ya carov adlanır. Bu cins meşəlik zonanın şəraitinə daha çox uyğunlaşan heyvandır. Bu qoyun cinsi ləzgi qoyununa daha çox oxşayır. Lənkəranda qədim qoyun cinsi olan caro əti, südü və yunu etibarilə az çəkili olub, o qədər də sərfəli qoyun cinsi sayılmır. Lakin bu cins dağ şəraitinə daha uyğun gəlir. Sağım müddətində 50-60 l süd, qırxımda 2-2,4 kq-a qədər yun verir. Caro qoyununun çəkisi 50 kq-a qədər, rəngi isə əsas etibarilə ağ, ağ-qəhvəyi və qara rəngdə olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Merinos qoyunu

**Merinos qoyunu** — nazik və incə yununa görə yetişdirilən qoyun növü. Tükünün qalınlığı 15–25 mkm.-dir. Əsasən Avstraliya-da yetişdirilir.

## Tarixi
Merinos qoyun dünyada ən qədim qoyun cinslərindən biri sayılır. Bu cinsin İran, Mesopotamiya və Balkan yarımadasında yayılmasının tarixi eramızdan əvvəlki dövrə aid edilir.

## Merinos qoyunu Azərbaycanda
XIX əsrin 40-cı illərində Azərbaycana gətirilən və yüksək keyfiyyətə malik olan merinos qoyunu burada sonrakı əsrdə özünün daha geniş inkişafına başlamışdır. 1840-cı ildə Tavrida quberniyasından Azərbaycana köçürülən ruslar özlərilə bərabər merinos qoyunu gətirmiş və Azərbaycanın müəyyən ərazisində saxlamışlar. Rusiyanın Tavrida, Xerson və Yekaterinoslav quberniyalarından Azərbaycana gələn rus duxoborları da merinos qoyununu bu ərazidə inkişaf etdirmişdir. Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Azərbaycanın Kiçik Qafqaz hissəsində, xüsusilə Gədəbəy və Şəmkirdə 90 min baş merinos qoyunun olduğu göstərilir.

Merinos qoyununun Azərbaycanda nisbətən geniş istifadə edilməsi təkcə ətlik deyil, həm də yüksək keyfiyyətli çox və zərif yununun olması ilə əlaqədardır. XIX əsrin ikinci yarısı və XX əsrin əvvəllərində kapitalist münasibətlərinin inkiafı dövründə bir sıra toxuculuq fabriklərinin yaranması ilə əlaqədar xammala – yuna böyük ehtiyac duyulurdu. Merinos qoyunundan 4–6 kq, yaşlı qoyunlarından 7–10 kq-a qədər nazik və uzun yun qırxırlar. Bu da merinos qoyununun üstünlüyünü göstərən ən əsas şərtlərdən biri kimi diqqəti cəlb etmişdir. Bu cinsin qoyunlarının diri çəkisi 50 kq, erkəklərinki isə 75–90 kq-a. qədər olur. Yununun zərif və uzun, həm də çox olmasına görə XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda məlum olan qoyun cinsləri içərisində merinos cinsi xeyli üstünlük təşkil etmişdir.

## Merinos qoyunu Qazaxıstanda

Merinos qoyunu Qazaxıstanın kənd təsərrüfatında mühüm yer tutur. Əsasən 1930-cu illərdə Avstraliya merinosundan alınmış Altay merinosu geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Operetta

**Operetta** (, hərfi tərcümədə "kiçik opera") musiqisiz dialoqlarla növbələnən ayrı-ayrı musiqi nömrələrindən ibarət teatr tamaşası. Operettalar komik süjetlərə yazılır, musiqi nömrələri isə operada olduğundan daha kiçik olur. Ümumilikdə akademik musiqi ənənələrinin varisi olsa da, yüngül, populyar xarakter daşıyır.

## Tarixi

## İstinadlar
Ananas

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Ananasın vətəni Mərkəzi Braziliyadır. Becərilən növü kəkilli ananasdır (A. comosus). Hündürlüyü 40–120 sm-dir. Yarpaqları qalın, uzun (50–70 sm), ətli, üstdən tünd-yaşıl, altdan gümüşü olub, rozetdə toplaşmışdır. Çiçək qrupu sünbüldür. Çəkisi 0,9–10 kq (bəzən 15 kq-adək) olur. Meyvənin qabığı bərk, ləti şirəli, sarımtıl-ağ, spesifik ətirlidir, B vitamini və karotinlə zəngindir. Meyvəsindən təzə və konservləşdirilmiş halda istifadə olunur, mürəbbə bişirilir və konfet hazırlanır. Yarpaqlarından qiymətli əyirici lif alınır. Qoltuq tumurcuqlarından alınan zoğlarla çoxalır. Tropik ölkələrdə qədimdən becərilir. Əsas sortları Kayenna, Kuin, qırmızı İspaniya ananası (süfrə sortu), Santo-Dominqodur (konservlik).

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qırtıckimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

Fəsilənin nümayəndələri birillik və ya çoxillik otlar, yerüstü hissələri bəzən odunlaşan, hətta ağacşəkilli bitkilərdir. Taxılkimilərin qədim ekoloji tiplərindən bambuk, qarğı, murquz kimi hündür gövdəli növləri də vardır. bu fəsiləyə daxil olan növlər saçaqlı, sürünən, kökümsov bitkilər olub, əksəriyyəti çim əmələ gətirəndir. Yarpaqları növbəli olmaqla iki cərgə üzrə düzülür, xətvarıdır, aşağısında buğum aralarını əhatə edən qın əmələ gətirir. Çiçəklər ikicinslidir, ziqomorfdur, mürəkkəb çiçək pulcuqları ilə əhatə olunaraq sünbülcüklərdə yerləşir. Çiçəkyanlığı iki dairədə yerləşmiş pərdəşəkilli pulcuqlardan təşkil olunmuşdur. Çiçəkyanlığının xarici dairəsində iki ədəd aşağı və yuxarı çiçək pulcuğu vardır. Erkəkcik 3 ədəddir. Yumurtalıq üst vəziyyətdədir. Bir yuvalı və bir intequmentli bir yumurtacığa malikdir. Ağızcıqlar oturaq olub, 2 ədəddir. Meyvə dən, nadir hallarda (bambuklarda) çəyirdək və ya giləmeyvədir. Toxum endospermlidir.

Bu qrup bitkiləri A.A.Qrossheym (1939), V.D.Aleksandrovna (1941), İ.V.Larin (1950), Y.M.İsayev və b. (1965), Ə.İ.Mayılov (1965), S.H.Musayev (1980), V.S.Xəlilov (1971) və s. tədqiqatçılar öyrənmişlər. Azərbaycan florasında taxılların 306 növü məlumdur. Taxıl fəsiləsinin nümayəndələri yabanı halda səhralarda, yarımsəhralarda, bozqırlarda, meşələrdə, meşə kənarlarında, çəmənlərdə, xüsusilə dağ çəmən fitosenozlarının tərkibinə daxil olmaqla, özlərini fitosenozun komponenti, bəzi növləri isə edifikator olmaqla, fitosenozun formalaşmasında əsas iştirakçılarından sayılırlar. Taxıllar əksəriyyəti mal-qara tərəfindən istər yaş və istərsə də quru halında yaxşı yeyilir. Bu qrup bitkilərin yem əhəmiyyəti, kimyəvi tərkibləri tədqiqatçılar tərəfindən qismən öyrənilmişdir. Vitamin tərkibləri isə, xüsusilə "A" və "C" vitaminləri, yalnız bəzi mədəni yem bitkilərində öyrənilmişdir.

## Cinsləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zəncəfilkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Cinsləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Ridl.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amarilliskimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Cinsləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zanbaqkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

Zanbaqkimilər fəsiləsinin nümayəndələri əksərən çoxillik otlar, kökümsovlu və ya soğanaqlı bitkilərdir. Yarpaqları növbəli düzülüşlü, tam və nadir hallarda kənarları dişli, kökətrafı yarpaqlıdırlar. Çiçəklər əsaəsən ikicinsli, aktinomorf, müxtəlif tipli çiçəkqrupuna toplanmış və ya tək-təkdirlər. Çiçəkyanlığı 2 dairədə düzülüb, 3 üzvlü olub, tac və ya kasacıq şəkillidir. Erkəkciklər 6 ədəd olub, 2 dairədə yerləşir. Erkəkcik sapları sərbəst və ya birləşmişdir. Dişiciyi 3 meyvə yarpağının bitişməsindən əmələ gəlmişdir, sütuncuğu adətən bir, bəzi növlərdə isə 3 olur. Toxumlar endospermlidir. Entomofil bitkilərdir, nektar yumurtalığın arakəsmələrindən ifraz olunur. Bəzən çiçəkyanlığının yarpaqlarında xüsusi nektarlıqlar olur.

Bütün dünyada yayılmış 220 cinsi və 3500 növü vardır. Yer kürəsinin bütün floralarında rast gəlinən geniş yayılmış fəsilədir. Azərbaycan Respublikası ərazisində aran bölgələrdən başlamış yuxarı dağ qurşağına qədər 25 cinsdə təmsil olunmuş 150-ə qədər növü yayılmışdır.

Zanbaqkimilər bir sıra  yarımfəsilələrə bölünür:
* Çirişkimilər (*Asphodeloideae*)
* Zanbaqkimilər (*Lilioideae*)
* Qarçiçəyikimilər (*Scilloideae*)
* Soğankimilər (*Allioideae*)
* Qulançarkimilər (*Asparagoideae*)
* Qızılcakimilər (*Smilacoideae*)
Zanbaqkimilərdən müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunur. Belə ki, iri, gözəl çiçəklərinə görə bağçılıqda istifadə olunan bitkilərə zanbaq, dağlaləsi, hiassintlər, çiriş və digər cinslərin  nümayəndələrini misal göstərmək olar.

Tərəvəz bitkilərinə adi soğan (*Allium cepa*) və vegetativ yolla çoxalan sarımsaq (*A.sativum*) daxildir. Bəzi zanbaqkimilər dərman əhəmiyyətlidir. Xalq təbabətində inciçiçəyinin tərkibindəki zəhərli qlükozidlər ürək xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. Aloyenin yarpaqlarından alınan ekstraktı irinli yaraların müalicəsində, göz xəstəliklərində istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Baqəvərkimilər

**Baqəvərkimilər** () — Baqəvərçiçəklilər sırasına aid bitki fəsiləsi. Fəsilə 19 cins və 113 növdən ibarətdir. Növlərin əksəriyyəti bataqlıqlarda və gölməçələrdə bitən su bitkiləridir.

## Təsnifat
APG III sisteminə əsasən, Bəqəvərkimilərə əvvəllər *Limnocharitaceae* adlı fəsiləyə daxil edilmiş üç cins daxildir. Ümumilikdə, Alismataceae fəsiləsinə 19 cins daxildir və bunlardan ikisinin nəsli kəsilib:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Yetişdirilməsi və istifadəsi
Bir neçə növ, xüsusən də *Sagittaria* cinsinə aid bəzi növlər Cənub və Şərqi Asiyada həm insanlar üçün qida, həm də heyvan yemi məqsədilə yetişdirilən yeməli kökümsov gövdəyə malikdir. Bitkinin bu hissəsi Şimali Amerikanın yerli xalqları tərəfindən qida olaraq istehlak edilirdi. Fəsilənin bəzi nümayəndələri gölməçələrdə və akvariumlarda dekorativ bitki kimi yetişdirilir.

## İstinadlar
Ebenakimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Cinsləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cökəkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Taksonların adlandırılmasında istifadə olunan işarələmələr

**Taksonların adlandırılmasında istifadə olunan işarələmələr**.
### ex
* **ex** (latınca) — dan, ilə, birlikdə, əlbir.
: 1. Botanikada iki müəllifin soyadı ilə bağlı işlənir və onu göstərir ki, taksonun adını ikinci müəllif həqiqətən nəşr etdirib, birinci müəllif isə təklif edib və nəşr etdirməyib;
: 2. Zoologiya və bakteorologiyada soyadla bağlı işlənir və onu göstərir ki, birinci müəllif taksonun adını nəşr etdirmiş, ikinci müəllif tərəfindən ad təklif olunmuş, amma nəşr etdirilməmişdir.

## in
* **in** (lat.) — da, də; iki müəllifin adı ilə əlaqədar işlədilir. Belə ki, ikinci müəllif bütün nəşr və işlərin müəllifi, birinci isə taksonun adının elan edilməsi və ya yararlı olmasına məsul olur.
: Nümunə:  — o deməkdir ki, Cozef Dalton Hukerin işində taksona verilən adı Çarlz Beron Klark elan etmişdir.

## nom. cons.
### nom. cons.
* **nom. cons.** ( ifadəsinin qısaldılmış forması)
: 1. botanikada: *taksonun mühafizə edilmiş adı*; Botaniki Nomenklaturanın Beynəlxalq Kodeksindəki adlandırılmaya müxalif olmasına baxmayaraq, belə adın istifadə edilməsinə rəsmi olaraq icazə verilib.

:: Məsələn: 
: 2. zoologiyada: *taksonun saxlanılmış adı*; Zooloji Nomenklaturanın Beynəlxalq Kodeksindəki adlandırılmaya müxalif olmasına baxmayaraq, belə adın istifadə edilməsinə rəsmi olaraq icazə verilib.
Kameliya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nike

**Nike** (Nayk) – idman geyimləri istehsal edən dünya şöhrətli ABŞ şirkəti. Mənzil qərargahı Biverton şəhəri, Oreqon ştatı. Adını yunan mifologiyasındakı zəfər tanrıçası Nikedən alır. Air Jordan və Nike Golf kimi alt markaları ilə yanaşı, Converse kimi müstəqil markaların da sahibidir.

Şirkət istehsalının hardasa hamısını uzaq şərqdəki fabrkilərdə istehsal etməkdədir.Şirkət dünya səviyyəsində 25,000 işçiyə malikdir və (2007)-ci ildə 10,9 milyard təmiz gəlir açıqlamışdır. Nike bir çox futbol komandasına və milli komandaya sponsor olaraq, futbol dünyasına ağırlığını qoymağa çalışmaqdadır.

Nike həmçinin Braziliya, Portuqaliya, Niderland, ABŞ, Mançester Yunayted, Arsenal, Barselona, İnter Milan, Yuventus, Şaxtyor, Portu, Styaua Buxarest kimi dünyanın aparıcı futbol klublarına və bəzi sponsorluq etdiyi klublar Qırmızı Ulduz, Boka Xuniors, Korintians Paulista, Trabzonspor, Klub Amerika, Aston Villa, Seltik və PSV.

Dünyanın ən tanınmış markalarından biri olan Nike, uşaq işçiləri işlətmək və təbiətə zərər vermək kimi mövzularda davamlı məhkəməlik olmaqda və imicini zədələməkdədir.

Stanford Universitetində işləyən Phil Knight tərəfindən 1972-ci ildə qurulan Nikenin swoosh deyilən məşhur simvolu, bir universitet şagirdi tərəfindən 35 dollara çəkilmişdir.Simvolun gətirdiyi fövqəladə müvəffəqiyyətdən sonra1983-ci ildə Carolyn Davidsona (ictimaiyyətə açıqlanmayan miqdarda) şirkət hissəsi verilmişdir.
Kirsten Danst

**Kirsten Karolin Danst** (, d. 30 aprel 1982, Nyu-Cersi, ABŞ) — amerikalı aktrisa, model və müğənni. 12 yaşı olanda *"[[Vampir ilə müsahibə (film, 1994)|Vampir ilə müsahibə]]"* filmində oynadığı vampir Klaudia roluna görə geniş surətdə insanlar tərəfindən sevilməyə başlayıb və bu roluna görə aktrisa "Ən yaxşı ikinci dərəcəli aktrisa" adı ilə "Qızıl Qlobus" mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
Kirsten Karolin Danst 30 aprel 1982-ci ildə Amerikada, Nyu-Cersi ştatının Point Plezant qəsəbəsində anadan olub. Kinoaktrisanın atası – əslən Hamburqdan olan Klaus Danst bir tibb şirkətində çalışmış, anası İnez isə əvvəllər Lufthansada stüardessa işləmiş, daha sonra rəssam olmuş, incəsənət qalereyasının təsisçisi və sahibəsi olmuşdur. 1986-cı ildə Kirstenin Kristian adında bir qardaşı dünyaya gəlir. Aktrisa doqquz yaşınadək ailəsi ilə birlikdə Point Plezantda yaşayır. Valideynlərinin boşanmasından sonra Kirsten qardaşı və anası ilə birlikdə Cənubi Karolinaya köçür.

## Karyerası
Kirsten Danstın kino karyerasındakı debütü 1989-cu ildə baş tutur. O, Vudi Allenin "Nyu-York hekayələri" filmində bir epizoda çəkilir. Amma 1994-cü ildə ekranlara çıxan "Vampir ilə müsahibə" filmi onun həyatında dönüş nöqtəsi olur. Çəkilişlər zamanı o, Tom Kruz, Bred Pitt və Antonio Banderas kimi aktyorlarla birlikdə çalışır. Bu filmdəki roluna görə aktrisa "MTV Movie Awards" mükafatı, "Qızıl Qlobus" nominasiyası, eləcə də Elmi fantastika, Fentezi və Dəhşət filmləri Akademiyasının gənc aktrisalar üçün təsis etdiyi "Saturn" mükafatına layiq görülür. Aktrisaya uğur gətirən digər layihələrdən biri də məzəli "Cumanci" filmi olur. 1995-ci ildə "People" dərgisi Kirsten Danstı dünyanın ən gözəl 50 adamının siyahısına salır. Aktrisa eyni zamanda Kiki ləqəbi ilə də tanınır.

## Filmoqrafiya
* Bakirə intiharları
* Hörümçək-adam 
* Anastasiya

## İstinadlar
Mikrofiş

**Mikrofiş** – bir neçə kadrın ardıcıl düzüldüyü şəffaf plyonkadan ibarət sənəd növü. Fotoqrafik kiçildilmiş görüntüləri (məsələn, sənədin, praktiki olaraq adi gözlə oxunması mümkün olmayan bir sıra kiçik görüntülər şəklində olan səhifələrini) saxlamaq üçün istifadə olunan, təqribən 1012 sm ölçüdə kiçik "plyonka" vərəqi; mikrofişləri oxumaq üçün xüsusi qurğudan istifadə olunur.

**Ultramikrofiş** – predmetlərin əksinin 90 dəfədən çox kiçildilmiş ölçüdə mühafizə edən mikrofiş

## Ölçüləri
6×12 və ya 7,5×12sm. ölçülü bir mikrofişə 30-dan 130-a qədər kitab səhifəsi həcmində mətn sığa bilər.

Mikrofişin oxunması üçün xüsusi proyeksiya aparatlarından istifadə olunur. Bu aparatın köməyi ilə görüntü 5–20 dəfəyədək böyüdülüb oxunur.

Mikrofişin oxunması üçün başqa vasitələr də vardır. Məsələn, fotoböyüdücü, diaproyektor və ya güclü lupa.

## Hazırlanması və istifadəsi
Yüksək kontrastlı pozitiv fotoplyonkada və ya fotokağızda hazırlanır, neqativlərdən çap olunur.

Kompyuterləşmənin inkişafına qədər mikrofişlər kitabxanalarda, arxivlərdə istifadə olunurdu. Mikrofişlər az yer tutduqları üçün fondun fiziki həcmi üçün onlar daha uyğun sənədlər hesab olunurdu.

Hazırda Azərbaycanda Respublika Patent fondunda patent sənədlərinin əksəriyyəti məhz mikrofiş halında saxlanılır.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Fasad

**Fasad** ( — üz, sifət) — bina və ya tikilinin ön, xarici tərəfi.

Fasad metal çərçivədən və üzərinə çəkilmiş banner torundan ibarət irimiqyaslı konstruksiyadır.

Baş fasad, yan fasadlar, küçə fasadları, həyət fasadı və s. fasadlar var. Fasadların mütənasibliyi, detalları və bəzəkləri adətən binanın təyinatı, üslub, fəza və konstruktiv həlli ilə şərtlənir.

Müasir memarlıqda, xüsusilə kütləvi sənaye tikilisində geniş fəza ilə əhatə olunan binaların bütün fasadları eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Fasadlar estetik göz oxşaması ilə yanaşı binanın təyinatını da diktə etməlidir.

## Fasad elementləri

* Portal
* Portik
* Kolonnada
* Pilastra
* Kariatida
* Qapı
* Pəncərə
* Fronton

## İstinadlar
Çaytikanı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Yayılması və növləri
Çaytikanı bitkisinin hündürlüyü 7 m. olur, nadir hallarda 15 metrə çatır. Tikanlı budaqlara malikdir. Çiçəkləri kiçik və bircinslidir. İkievli bitkidir. Çiçəkləri yarpaqların qoltuğunda iki-iki, beş-beş yerləşirlər. Meyvələri çəyirdəkmeyvədir, budaqlara yapışmış vəziyyətdə olurlar. Dünya miqyasında çaytikanının 3 növü yayılmışdır. Dağ çaylarının məcralarında bitir. Çaytikanı toxumla və vegetativ üsulla çoxalır. Meyvələri yeyilir. Yağ almaq üçün becərilir. Çaytikanı qiymətli dərman bitkisidir.

Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazın bütün rayonları, Samur-Dəvəçi və Lənkəran ovalıqları, Naxçıvan və Lənkəranın dağlıq hissəsi, Qobustan və Alazan-Əyriçay vadisində yayılmışdır. Arandan yuxarı dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 2300 m-ə qədər) rast gəlinir. Əsasən çay kənarlarında, çaqıl daşlıqlarda, qayalı yamaclarda, qumsal torpaqlarda və tuqay meşələrində bitir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Adil Əfəndiyev

**Adil Ələddin oğlu Əfəndiyev** () — Azərbaycan lüğətşünas-alimi, tərcüməçi və dövlət xadimi, Bakı Sovetinin II, IV, V, VI, VIII, IX çağırış deputatı.

## Həyatı
Adil Ələddin oğlu Əfəndiyev 1929-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin şərq fakültəsinin dilçilik şöbəsini bitirmişdir. Əmək fəalyyətinə hələ tələbə ikən başlamışdır. 1924-cü ildə "Kəndli qəzetəsi"nin katibi, 1925–1939-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı – "Azərnəşr"də orfoqraf, tərcüməçi, redaktor, şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1939–1953-cü ildə Azərbaycan Radio Verilişləri Komitəsində baş redaktor, sədrin birinci müavini və sədr vəzifəsində çalışmışdır. 1954–1964-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı-"Azərnəşr"in müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1964–1972-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Mətbuat Komitəsi sədrinin birinci müavini olmuşdur. 1972–1973-cü illərdə Azərbaycan KP MK yanında Partiya Tarixi İnstitutunda tərcümə bölməsinin müdiri olmuşdur. Nizami Yubiley Komitəsinin məsul katib və sədr müavini, terminoloji komitənin, toponimika
komissiyasının, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası baş redaksiyasının üzvü olmuşdur.

Bir çox bədii, siyasi əsərlərin, o cümlədən K. Marks, F. Engels, V. İ. Lenin, Ö. Xəyyam, İ. S. Turgenyev, L. Tolstoy, M. Tven, C. Oldric və başqalarının əsərlərnin, tarix və coğrafiya dərsliklərinin Azərbaycan dilinə tərcüməçisi və tərcümələrinin redaktoru olmuşdur. A. S. Puşkin nəşrinin Azərbaycan dilinə ilk tərcüməçisi olmuşdur. ("Belkinin hekayələri", 1929-cu il).

1920–1930-cu illərdə "Adil Nəcdət" təxəllüsü altında mətbuatda şeirlər dərc etdirmişdir. 1925-ci ildən "Qızıl gələmlər" İttifaqının katiblərindən biri, 1927-ci ildən isə Azərbaycan Proletar Yazıçılar Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur. 1940–1946-cı illərdə nəşr edilən rusca-azərbaycanca dörd cildik və 1956–1959-cu illərdə nəşr edilən iki cildlik lüğətlərin tərtibçisi və redaktoru olmuşdur. 1930-cu ildə nəşr olunmuş "Azərbaycan türk xalq ləhçələri lüğətinin" yaranmasında iştirak etmişdir.

Bakı Sovetinin 2-ci, 4-cü, 5-ci, 6-cı, 8-ci və 9-cu çağırış deputatı seçilmişdir. "Şərəf nişanı" ordeni, 4 medalla, Azərbaycan SSR Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları ilə təltif olunmuşdur.

"Azərbaycan SSR xalq maarif əlaçısı" adlarına layiq görülmüşdür.

"Azərbaycan SSR Əməkdar mədəniyyət xadimi" fəxri adını ilk alanlardan biri olmuşdur.

1973-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Fəxri xiyabanda dəfn edilmişdir.

## Mənbə
* Sarvan M. *Borçalı alimləri.* Bakı, "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" nəşriyyatı, 2001, 510 s., s.439.
* Sevil Piriyeva. *Ahıska türkləri Azərbaycanda (tarixi, sosial-mədəni həyatı).* Bakı, "Elm", 2005, 264 s., s.59–60.
Google Chrome

**Google Chrome** — Chromium və Blink mühərriki əsasında Google tərəfindən hazırlanmış bir brauzerdir (2013-cü ilin aprel ayına qədər Vebkit adından istifadə edilmişdir). İlk ictimai beta versiyası 2 sentyabr 2008-ci ildə, ilk sabit versiya isə — 11 dekabr 2008-ci ildə buraxıldı. StatCounter-ın məlumatına görə, 300 milyon istifadəçisi olan Chrome Dünyanın ən məşhur brauzeridir — 2018-ci ilin sentyabr ayının bazar payı 60,6% təşkil edir.

Google Chrome ayrıca Windows 7, Server 2008 R2, Windows 8, Server 2012, Windows 8.1 və Server 2012 R2 dəstəyi bitəcəyini təsdiqləndi və 109-cu versiya olduğunu bildirib.

## Tarixi
Rəsmi çıxış tarixi 3 sentyabr 2008-ci il olan bu yeni brauzerin xüsusiyyətlərini və yaradılma səbəbini açıqlayan, Scott McCloud tərəfindən yaradılan karikatura jurnalistlərə və bloqlara göndərilmişdir. 4 Avropa üçün hazırlanan kopyalar Philipp Lenssennin Google Blogoscopedda verilmişdir. 38 səhifəlik karikatura 1 sentyabr 2008-ci ildən etibarən səhifələrində yer almaqdadır. Dərhal ardından Google, Google Books adıyla karikaturaları öz saytında yayımlamağa başladı və rəsmi bloqunda bundan bəhs etdi.

## Dizayn
Öncə dizayn məqsədləri, mövcud olan brauzerlərin arasında təhlükəsizliyi inkişaf etdirmək, sürət və dayanıqlılığı təmin etmək. Bunlarla yanaşı, geniş bir istifadəçi interfeysi dəyişməsi edilmişdir.Chrome, Google və Netscape kimi digər üçüncü tərəf proqramlardan ibarət olan 26 fərqli kod kitabxanasında yaradılmışdır.

## Təhlükəsizlik
Chrome periodik olaraq iki ədəd qara listəni (phishing və malware) yeniləməkdədir.Və istifadəçilər zərərli saytları ziyarət etməyi yoxlayanda onları xəbərdar edər. Bu xidmət digər istifadəçilər tərəfindən, "Google Safe Browsing API" adıyla xatırlanan cəmiyyətə açıq sahə vasitəsiylə istifadə edilir.

## Görünüşü
İstifadəçi interfeysi əsas olaraq geri, irəli, yenilə, saytlar, get və ləğv seçimləri daxildir. Bu seçimləri Safari ilə bənzərdir. Parametrləri isə İnternet Explorer 7 / 8 ilə oxşardır.pəncərəni bağlama düymələri isə Windows Vistaya əsas alınmışdır.

## Qiymətləndirmə
"The Daily Telegraph yazarı Matthew Moore, proqramı ilk yoxlayanlardan biri olaraq bu qiymətləndirməyi etmişdir:" Google Chrome göz oxşayan, sürətli və təsirli yeni xüsusiyyətlərə malik lakin hələ Microsoftu təhdid edən bir rəqib deyil. "

Microsoft'dan edilən şərh: "Chrome tərəfindən gələn hədəni ciddiyə almırıq" və "bir çox insanın İnternet Explorer 8-i seçəcəyini təxmin edirik." Opera Software: "Chrome, ən böyük tətbiq platforması olaraq İnternetdə güclənəcəkdir." Mozilla isə Chrome-un veb brauzer bazarına girməsinin sürpriz olmadığını və Chrome-un Firefox-un rəqibi olma kimi bir hədəfi olmadığını bildirib.

## İstinadlar
Herik qoyunu

**Herik qoyunu** – Azərbaycanda qoyun cinsi.

Herik qoyunu bir sıra xarakterik nişanələrinə görə ləzgi qoyunu ilə yaxınlıq təşkil edir. Bu qoyun əsas etibarilə Şəki, Qax və ona qonşu olan rayonların ərazisində məlumdur. Bu qoyuna herik qoyunu ilə yanaşı, "bürc qoyunu" da deyilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
A Thousand Suns

***A Thousand Suns*** – Linkin Parkın 4-cü studiya albomudur. İlk dəfə 8 sentyabr 2010 tarixində Yaponiyada satışa çıxarılmışdır. Sentyabrın 14-də isə Avropada satışa çıxarılmışdır. Albomun çıxma tarixini ilk dəfə 6 iyul 2010 tarixində Mayk Şinoda açıqlamışdır. Bu albomun hazırlanmasında Linkin Park, Rik Rubin ilə bərabər işləmişlər. Albomun ilk sinqlı The Catalyst 2 avqust 2010 tarixində şatışa çıxartılmışdır. İkinci sinql isə Waiting for the End adı altında 5 oktyabr tarixində çıxmışdır. Hal-hazırda Linkin Park albomun konsertlərini gerçəkləşdirir.

## Albomun hazırlanması və yayımlanması

2008-ci ilin əvvəlində albomun yazılmasına başlandı. İlk əvvəllər mahnı yazma bir qədər yavaş gedirdi. Qrubun solisti Çester 2009-da özünün yaratdığı qrup Dead by Sunriseın konsertlərində iştirak edirdi. Mahnıların əsas yazılışı 2009-cu ilin May ayından başlandı. Bu işlərə baxmayaraq Linkin Park bəzi konsertlərdə də iştirak edirdi. Bunlardan bəziləri **Rock'n Coke 2009** (Istanbul), və **Sonisphere** idi. Albom hazırlamasına baxmayaraq, Linkin Park Haitidəki zəlzələdə əziyət çəkən insanlar üçün Download to Donate albomunda iştirak etdi və albom üçün Not Alone mahnısını yazdı.  Linkin Park A Thousand Suns albomunda da tərz olaraq Alternativ Roka üstünlük verdi. Albom çıxdığı ilk 3 gündə 70.000 olmaq üzrə ilk həftəsində 253.000 ədəd sataraq dünya üzrə ilk sıraya çıxdı. Həftəlik albom siyahısı **Billboard 200** siyahısında 2-7 Oktyabr tarixləri arasında birinci sırada yer aldı.

## Mahnı siyahısı

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* A Thousans Suns Linkin Park.com 
* A Thousand Suns Amazon.com

## Həmçinin bax
Warner Bros.

**Warner Bros. Entertainment, Inc.** və ya sadəcə **Warner Bros.** — ABŞ şirkəti, film və teleserialların istehsalı ilə məşğul böyük müəssələrdən biri. Hal-hazırda Time Warner şirkətinin filialıdır və ofisi Kaliforniya, What's Opera, Doc?, Birds Anonymous, ABŞ-də yerləşir.

## Həmçinin bax
* Yetimxana (film, 2007)

## İstinadlar
Antuan Anri Bekkerel

**Antuan Anri Bekkerel** (; ) — tanınmış Fransa fiziki, 1903-cü il Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı. Radioaktivlik sahəsində aktivliyin ölçülməsi — Bekkerel ölçü vahidinə əsaslanır ki, bu da Antuan Anri Bekkerelin adı ilə bağlıdır.

## Həyatı
Antuan Anri Bekkerel 1852-ci ildə Parisdə dünyaya göz açmışdır. Atası və babası tanınmış fizik olmuşlar. Bekkerel orta təhsilini Böyük Lüdoviq litseyində almış, 1872-ci ildə Politexnik məktəbinə daxil olmuşdur. İki ildən sonra isə Körpülər və Yollar Ali Məktəbinə daxil olmuş və mühəndis təhsili almışdır. Tələbəlik illərində müəllimlik də etmişdir. Daha sonra Milli Təbiətşünaslıq Muzeyində atasının assistenti vəzifəsində çalışmışdır. Burada işığın polyarlaşmasına dair təcrübələr aparmış, həmçinin Yer kürəsinin temperaturu haqqında elmi məqalələr üzərində işləmişdir. 1888-ci ildə Paris Universitetinin təbiət elmləri fakültəsində işığın kristallarda udulması haqqında yazdığı dissertasiyaya görə doktor elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

## Fəaliyyəti
Vilhelm Rentgenin kəşfindən sonra Bekkerel işıqla aktivləşdirilən lüminsə edilmiş materialların rentgen şüası buraxıb-buraxmaması üzərində tədqiqat aparmağa başlamışdır. O, uran-kalium sulfatını (uran duzlarından biridir) qalın, qara kağıza bükərək, fotoqraf plastinlərinin üzərinə qoymuş və onu bir neçə saat günəş şüası altında saxlamışdır. Nəticədə uran duzunun rentgen şüaları buraxdığı aşkar edilmişdir. Lakin qaranlıq məkanda təcrübə keçirərkən də eyni hal müşahidə edən Bekkerel sonralar yalnız uran birləşmələrinin özbaşına şüa buraxdığını aşkarlamışdır. 1896-cı ildə isə saf uranın uran duzundan üç-dörd dəfə daha artıq şüalanma mənbəyi olduğunu aşkar edən alimin şərəfinə, bu şüalar Bekkerel şüaları adlandırılmışdır.

Bu təbiət hadisəsi sonralar dünya fizikləri tərəfindən öyrənilən radiasiya elm sahəsi idi. Sonrakı illər ərzində alimlərin apardıqları tədqiqatlar nəticəsində radiasiya ilə bağlı bir sıra suallar cavabını tapmışdır. Bir müddət keçdikdən sonra Bekkerel bu şüaların elektronlardan ibarət olduğu qənaətinə gəlmişdir. Mariya və Pyer Küri toriumda da bu xassəni müşahidə etmiş, daha sonra isə polonium və radium adlı iki yeni elementi kəşf etmişdilər.

### Tanınması
1903-cü ildə Antuan Anri Bekkerel Mariya və Pyer Küri ilə bərabər, "Radiasiyanın araşdırılması sahəsində fövqəladə xidmətlərinə görə" fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Mərasim zamanı mükafatı təqdim edən akademik Terneblad hər üç laureatın xüsusi növ şüalanmanı kəşf etməsinə görə elm qarşısındakı xidmətlərini yüksək qiymətləndirmiş, həmçinin bu şüaların öyrənilməsini gələcəyin işi, yeni enerji mənbəyi olacağını bildirmişdir.

### Ölümü
Bekkerel ömrünün qalan hissəsini elmi araşdırmalarla və tədris işinə həsr etmişdir. O, 1908-ci ildə Fransanın Bretan əyalətinin Le-Kruazik şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Dağdağan

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Chaetachme

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Yayılması
Afrika və Madaqaskarda 1-dən 4-ə qədər növü rast gəlinir. Məsələn, 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lozanella

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Yayılması
Mərkəzi Amerikada bitən iki növü Meksikadan Boliviyaya kimi hər yerdə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qvibert

**Nojanlı Qvibert** (1053-1124) — I Səlib Yürüşünün salnaməçisidir. Əsilzadə ailəsində doğulmuş, daha sonra yetim qalaraq monastırda böyümüşdür. Bir sıra elmləri, xüsusilə poeziyanı mükəmməl öyrənmişdir. Özü də şeirlər yazmışdır.

Kenterberili Anselmin tələbəsi olmuşdur. İncilə təfsir yazmışdır. Ən mühüm əsərləri "Tanrının Frankların əlilə gördüyü işlər" və "Həyatım haqda" kitablarıdır.

## İstinadlar
Pəncab ştatı

**Pəncab ştatı** — Hindistanın ştatlarından biridir. Mərkəzi Çandiqarh şəhəridir. Əhalisi 25 milyon nəfərdir. Ərazisi 50.362 kv. km.

## İstinadlar
Minə Mutlu

**Minə Mutlu** (; ) — Türkiyə teatr və kino aktrisası.

## Həyatı
Minə Mutlu iştirak etdiyi gözəllik müsabiqəsində birinci seçilərək Türkiyə gözəli olmuşdur. 19 yaşından filmlərə çəkilməyə başlamışdır. 1967-ci ildən başlayaraq 1974-cü ilə kimi komediya janrlı, sonrakı illərdə isə erotik janrlı filmlərdə çəkilmişdir. Mine Mutlu 1990-cı ilin 18 sentyabr tarixində ağciyər xərçəngi xəstəliyi səbəbindən vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
* 
* Sinemalar.com : Mine Mutlu
Avropada adi silahlı qüvvələr haqqında Müqavilə

**Avropada adi silahlı qüvvələr haqqında Müqavilə** (AASQHM) — Avropada adi silahların məhdudlaşdırılması müqaviləsi.

"Avropada adi silahlı qüvvələrin məhdudlaşdırılması haqqında" müqavilə 1990-cı ilin noyabrın 19-da Parisdə imzalanmış və 1992-ci il noyabrın 9-da qüvvəyə minmişdir. Postsovet məkanı ölkələri arasında Rusiya bu anlaşmanı 1992-ci ildə ratifikasiya etsə də, müqaviləyə əməl etməmişdir. 2007-ci ilin aprelin 26-da isə Moskva AASMM-dəki iştirakına və bu müqavilənin şərtlərinə əməl olunmasına birtərəfli moratorium tətbiq etmişdir.

Latviya, Litva və Estoniya isə ümumiyyətlə, AASMM-ə qoşulmayacaqlarını bəyan etdilər.

AASMM-in şərtlərinə görə, Atlantik Okeanından tutmuş, Ural dağları və Xəzər dənizi sahillərinədək sənədi imzalamış üzv dövlətlərin silahlı qüvvələrində 40 min tank, 60 min zirehli maşın, 40 min artrilleriya mərmisi (100 mm və daha böyük çaplı), 13600 döyüş təyyarəsi və 4 min döyüş vertolyotu ola bilər.

Sənəd üzv dövlətlərin silahlı qüvvələrindəki hərbi texnika və silahların sayını məhdudlaşdırmaqla yanaşı, sayı artıq olan texnikanın azaldılma mexanizmlərini də göstərirdi.

Azərbaycan AASMM-i imzaladı və proses ratifikasiya mərhələsinə qədər yüksəldi. Lakin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və ərazilərinin bir hissəsinin erməni işğalında olması ilə əlaqədar rəsmi Bakı müdafiə potensialı ilə bahəm, döyüş hazırlığı səviyyəsini sürəkli olaraq yüksək səviyyədə saxlamaq məcburiyyətində qaldığından, bununla bağlı üzv dövlətlərə, sonra da NATO-ya dəfələrlə müraciət etmişdir.

## İstinadlar
* Müharibə şərtləri erməniləri qorxudur: Bakı "ölü müqavilə"yə əməl edən deyil
Yasəmin Öztürk

**Yasemin Öztürk** () — Aktrisa.

## Həyatı
Yasemin Öztürk 25 fevral 1974-cü ildə Ankarada anadan olub. Bilkent Universitetinin teatr fakültəsində təhsil alıb. Bir çox TV proqramlarında kiçik rollardan sonra, TRT telekanalında yayımlanan *Koçum mənim* adlı teleserialında baş rolda çəkilir.

## Filmləri
* Hava durumu filmi — (2007)
* Eşqə sürğün filmi — ATV(serial) — (2005)
* Qurdlar Vadisi filmi — Show TV(serial) — (2004–2005)
* Canım mənim filmi — ATV(serial) — (2004)
* Gecə 11:45 filmi — (2004)
* Radio teatrı filmi — TGRT Fm — (2003)
* Eşq qlmaqalı filmi — TV filmi — (2001)
* Koçum mənim filmi — TRT — (2001–2003)
* Üvey baba filmi — Star TV — (2000–2003)
* Şahin filmi — TV filmi — (2000)
* Sir filmi — (2000)
* Bizim küçəfilmi — Star TV — (1999–2000)
* Bizdən söyləməsi filmi — TRT — (1999–2000)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kişisel sitesi
* Haydi.net : Yasemin Öztürkün fotoğrafları 
* Diziler.com : Yasemin Öztürkün biografisi ve videoları
* Sinemalar.com : Yasemin Öztürk
Ebru Cündübeyoğlu

**Ebru Cündübeyoğlu** — Türkiyə teatr və kino aktrisası.

## Həyatı
Uludağ Üniversitetinin iqtisadiyyat fakültəsinin məzunudur. Aktrisalığa bəzi özəl teatrlardan başlamışdır. 1997-ci ildə film çəkilişlərinə başlayan Cündübeyoğlu, "Deli Yürek" serialında "Vəkil Ayşegül" rolu ilə geniş tamaşaçı sevgisini qazandı. TRT və özəl televiziya kanallarının seriallarına, filmlərinə çəkilir.

Radio aparıcısı Güçlü Mete ilə evlidir, Duru Mete adlı bir qızı var.

## Rol aldığı teatr tamaşaları
*Deliler
*Çalıkuşu
*Kibarlık Budalası
*Yalandan Kim Ölmüş
*Fehim Paşa Konağı

## Filmoqrafiya
*1997: Gülüm
*1999: Deli Yürek
*2002: Koçum Benim
*2003: Çınaraltı
*2004: Omuz Omuza
*2006: Gizli Patron
*2007: Kuzey Rüzgarı
*2007: Şöhret Okulu
*2008: Yalancı Romantik
*2011: Kalbim Seni Seçti
*2011-2013: Avrupa Avrupa
*2012: Yalan Dünya (qonaq aktrisa)
*2014: Galip Derviş Pelin Öztürk (Konuk Oyuncu)
*2015: Kocan Kadar Konuş 
*2015-2106: Evli ve Öfkeli
*2018: Gülizar

## Maraqlı faktlar
*Boyu : 174 santimetrdir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Diziler.com : Ebru Cündübeyoğlu
*Ebru Cündübeyoğlu Resmi İnternet Sitesi.
*Sinema Türk'te Ebru Cündübeyoğlu
*IMDb'de Ebru Cündübeyoğlu
*Ebru Cündübeyoğlu Fan Klubu
Əsl antiloplar

**Əsl antiloplar** () —  dəstəsinin  fəsiləsinə aid yarımfəsilə.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qılıncbuynuz antiloplar

**Qılıncbuynuz antiloplar** () —  dəstəsinin  fəsiləsinə aid yarımfəsilə.

## Təsnifatı
* At antilop (*Hippotragus*) cinsi
* Köpgəröküz (*Oryx*) cinsi
* Addaks (*Addax*) cinsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Su keçiləri

**Su keçiləri** () —  dəstəsinin  fəsiləsinə aid yarımfəsilə.

## Təsnifatı
*  cinsi
** 
** 
** 
** 
** 
*  cinsi
** 
** 
** 
* Pelea cinsi
** Pelea capreolus

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Meteora (dəqiqləşdirmə)

**Meteora** dəqiqləşdirmə
* Meteora (grup) - Slovakiya əsilli heavy metal grubu
* Meteora (albom) - Linkin Parkın 2-ci studiya albomu
* Meteora - Yunanıstan Tessali şəhərində yerləşən ortodoks monastrı