open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bolqarıstandakı kollec və universitetlərin siyahısı

**Bolqarıstandakı Kollec və Universitetlər**in siyahısı məqalədə təqdim olunub.

* Sofiya Daxili İşlər Nazirliyi Akademiyası
* Plovdiv Kənd Təsərrüfatı Universiteti
* Bolqarıstan — Amerika Universiteti
* Bolqarıstan Virtual Universiteti
* Burqas Azad Universiteti
* D. A. Tsenov İqtisadiyyat Akademiyası
* Avropa Politexnik Universiteti
* Georgi Rakovski adına Hərbi Akademiya
* Sığorta və Maliyyə Ali Məktəbi
* Krastiye Sarafov adına Milli Teatr və Kino Akademiyası
* Luben Karavelov adına İnşaat Mühəndisliyi Universiteti
* Pleven Tibb Universiteti
* Tibb Universiteti - Plovdiv
* Varna Tibb Universiteti
* Milli İncəsənət Akademiyası
* Milli Hərbi Akademiyası
* Milli İdman Akademiyası 
* Yeni Bolqarıstan Universiteti
* Nikola Vaptsarov adına Dəniz Akademiyası
* Panço Vladigerov Milli Musiqi Akademiyası
* Plovdiv Universiteti
* Ruse Universiteti
* İxtisaslaşdırılmış Ali Kitabxana Elmi və İnformasiya Texnologiyaları Məktəbi - Sofiya
* Sofiya Tibb Universiteti
* Sofiya Universiteti
* Sofiya Texniki Universiteti - Plovdiv filialı
* Varna Texniki Universiteti
* Todor Kableshkov adına Ali Nəqliyyat Məktəbi 
* Trakia Universiteti - Stara Zagora
* Memarlıq, İnşaat Mühəndisliyi və Geodeziya Universiteti
* Kimya Texnologiyası və Metallurgiya Universiteti
* Varna İqtisadiyyat Universiteti
* Qida Texnologiyaları Universiteti
* Meşəçilik Universiteti, Sofiya
* Mədən və Geologiya Universiteti
* Milli və Dünya İqtisadiyyatı Akademiyası
* Şumen Universiteti
* Varna Dövlət Universiteti
* Varna İdarəetmə Universiteti
* Vasil Levski adına Milli Hərbi Akademiya
* Veliko Tırnovo Universiteti

## İstinadlar
Rut Zavaleta

**Rut Zavaleta** () — Meksikalı siyasətçi. O, 2009-cu ilin noyabrına qədər  Demokratik İnqilab Partiyasının (PRD) üzvü idi, lakin dəyişərək hazırda Meksikanın Ətraf Mühitçi Yaşıllar Partiyasının bir üzvüdür. O, PRD-nin qurucularından biridir və 2007-2008-ci illərdə Deputatlar Palatasının sədri vəzifəsini icra edən ilk qadın PRD siyasətçisidir.

## Siyasi karyera
Zavaleta Meksika Milli Muxtar Universitetində (UNAM) sosiologiya üzrə bakalavr dərəcəsində təhsil almışdır. 1989-cu ildə Zavaleta PRD-nin yaradıcılarından biri olmuşdur. 1997-ci ildə Kuautemok Kardenas Meksika Federal Dairəsi hökumətində sosial inkişaf naziri təyin edilmişdir. Daha sonra (1998-2000) Meksika Federal Dairəsinin Maliyyə Naziri vəzifəsində çalışmışdır.
2000-2003-cü illərdə Meksika Federal Dairəsinin Qanunvericilik Assambleyasında çalışmışdır. 2003-cü ildə o, rayonun  Venustiano Karranza meri seçilib.

## İstinadlar
Letisiya Sosa

**Letisiya Sosa** () — Manzanillo şəhərinin bələdiyyə prezidenti (meri) və senator vəzifələrində çalışmış Milli Fəaliyyət Partiyasına bağlı Kolimadan olan Meksikalı siyasətçi.

## Siyasi karyera
2006-cı ildə altı il müddətinə Meksika Senatında vəzifə yerinə yetirmək üçün seçildi. O, Kolima ştatının qubernatorluğuna namizəd olmaq üçün Meksika Senatındakı vəzifəsindən istefa verdi. 2009-cu ildə Letisiya Sosa, Kolima əyalət seçkiləri üçün PAN namizədi təyin edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Fabiyan Buntiç

**Fabiyan Buntiç** (, ) — Xorvatiyalı futbolçu. Ağdamın Qarabağ klubunda qapıçı kimi çıxış edir.

Almaniyada anadan olub, Xorvatiyanın aşağı yaş milli komandalarında çıxış edib.

## Karyera

### Klub
Buntiç Ştutqart klubunun yetirməsidir. Ancaq "Ştutqart" klubunun əsas heyətində heç bir rəsmi oyuna çıxmayıb.

2016-cı ildə azad agent kimi "İnqolştadt 04" klubuna keçir. 1 dekabr 2018-ci ildə "Hamburq" klubuyla matçda yeni klubunda debüt edir. 6 fevral 2021-ci ildə, Fabian, "Viktoriya Köln" klubu ilə baş tutan matçın əlavə vaxtında qol vurur. Onun vurduğu bu qol "İnqolştadt 04" klubuna qələbə qazandırır.

2022-ci ildə Portuqaliyanın "Vizela" klubuna transfer edilir. 6 avqust 2022-ci ildə "Rio Ave" klubu ilə matçda Buntiç "Vizela" klubunda ilk oyununu keçirir.

10 iyun 2024-cü ildə "Qarabağ" klubuna transfer edilir. Klubla Almaniya vətəndaşlığına malik xorvat qolkiper arasında üç illik müqavilə imzalanır.

### Milli komanda
Almaniyada anada olsa da xorvat əsilli olduğu üçün Xorvatiya milli komandasını seçib. 2014-cü ildə Xorvatiyanın 18 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandasına dəvət edilib. 2 il müddətində Xorvatiyanın aşağı yaş milli komandalarında çıxış edib. Xorvatiyanın U18 milli komandasında 7, Xorvatiyanın U19 milli komandasında isə 6 oyunda meydana çıxıb.

## İstinadlar
Bunsen (mətbəəçilik)

– yapon tipoqrafik çap üsulu. Rəqəmsal dövrə qədər Yaponiyada qəzet və kitab çapında geniş istifadə olunurdu. İş masası nəşrinin standartlaşmasından sonra sıradan çıxmışdır.

## Tarixi
Bunsen XIX əsrin ikinci yarısında Avropa texnologiyasının Yaponiyaya gəlişindən sonra yaranmışdır. 1877-ci ildə *"[[Shuiesha]]"* nəşriyyatı tərəfindən Yaponiyada bunsen üsulu ilə ilk kitab çap olunmuşdur.

1970-ci illərdə kompüterlə hərf düzmə metodunun ortaya çıxmasından sonra bunsen öz əhəmiyyətini itirməyə başlamışdır. 1990-cı illərdə iş masası nəşrinin yayılması bunsenin ortadan qalxmasına səbəb olmuşdur. Bəzi şirkətlər 2003-cü ilə qədər bunsen ilə kitab çap etməyə davam etmişdir. Hazırda Yaponiyada estetik məqsədlər üçün bu üsulla kitab çap edən sadəcə bir neçə şirkət var.

## Proses
Tipoqrafik çap üsulunda qurğuşun çubuqlardan hazırlanmış, yeri dəyişdirilə bilən şriftlərdən istifadə olunur. Yapon yazısı 92 kana işarəsi, 2500-dən çox kanci və digər simvollardan ibarət olduğu üçün bunsen üsulu üçün minlərlə müxtəlif şrift qəlibi hazırlanırdı. Şrift və şriftin ölçüsündən asılı olaraq hər bir simvol üçün bir neçə müxtəlif qəlib nəzərdə tutulurdu. の, し, て və を kimi tez-tez istifadə olunan hiraqanalar üçün yüzlərlə qəlib hazırlanırdı.

Bunsen texnikləri əllərində kompozisiya çubuğu tutaraq rəflərə düzülmüş minlərlə şrift arasında verilmiş yazı materialına uyğun şriflər seçirdilər. Onlar seçim prosesini sürətləndirmək üçün müxtəlif metodlardan istifadə edirdilər. Tez-tez istifadə olunan kanalar mərkəzi rəfin yuxarısına, ən az istifadə olunan kancilər ən aşağı rəflərə qoyulurdu. Xüsusi adlar və kanci birləşmələri kimi tez-tez istifadə olunan birləşmələr üçün şriftlər qabaqcadan birləşdirilirdi.

Məhsuldar bir işçi 1-2 saniyə ərzində bir simvol və ya 1 saat ərzində 1500 simvol seçə bilirdi. Təxminən 100.000 işarədən ibarət olan 200 səhifəlik *[[bunko]]* formatında kitabın çapı üçün işçi 67 saat rəflərdən simvol seçməli idi. Növbəti proses simvolların düzülməsi olurdu. Bu mərhələyə punktuasiya, nadir kancilərin oxunuşu üçün *[[rubi]]* və sətirlər arası boşluğun əlavə olunması daxil idi. Bir neçə sınaqdan sonra redaktor düzəlişlər üçün göstəriş verirdi. Düzəlişlər üçün xüsusi nəqqaşdan istifadə olunurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Setsubun

bayramı Yaponiyada hər fəslin başlamasından əvvəlki son gün. Lakin adətən yazın başlanğıcına aid edilir. Faktiki olaraq ay təqviminə görə Yapon Yeni ilidir. Növbəti gün rişşun (yap. 立春) adlanır. Baharın gəlişini bayram edən Haru-matsuri (yap. 春祭) festivalının bir hissəsidir və ildən asılı olaraq 2, 3 və 4 fevralda qeyd olunur.

## Tarixi
Setsubunun yaranma tarixi VIII əsrə gedib çıxır. O zamanlar Yaponiyaya gələn Çin bayramı *[[tsuina]]* (çin 追儺) ilə əlaqəlidir.

Tarixən bayram Kansai bölgəsinə aid olub, lakin sonralar bütün Yaponiyaya yayılıb. Müasir dövrdə soya (paxla) bəzən araxislə əvəz olunur.

## Ənənəsi
Setsubun bayramı ilə bağlı bir ənənə var — həmin gün ürəyində arzu tutaraq doğranmamış eho-maki rollarını yemək adətdir   . Bu ənənə Osakadan başlayaraq, daha çox Yaponiyanın cənub regionlarında yayılmışdır.

Bugünkü gündə deyirlər ki *, "Setsubun gecəsində arzunun həyata keçməsi üçün gərək onu ürəyində tutasan və təsəvvür edib,* *söz demədən eho-maki yeyəsən".* Bəziləri hesab edir ki*, "gözü bağlı yemək"* və ya *"gülərək yemək"* lazımdır.

## İstinadlar
Göyçay Ensiklopediyası

**"Göyçay Ensiklopediyası"** — Azərbaycanda Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assosiasiyasının (AVCİYA) nəşri.

Azərbaycanın 3-cü prezidenti Heydər Əliyevin 100 illiyinə ithaf olunan kitabın ideya müəllifi və naşiri AVCİYA prezidenti Elxan Süleymanovdur. Kitab daha əvvəllər oxuculara təqdim olunmuş "Azərbaycan tarixinin qəhrəmanlıq səhifəsi – Göyçay döyüşləri", "Göyçay döyüşləri Türkiyə tarixşünaslığında" və "Göyçay tarixi" kitablarının daha geniş və təfərrüatlı şəkildə davamı kimi hazırlanıb.

2024-cü ildə AVCİYA "Göyçay Ensiklopediyası"nın davamı olaraq, Azərbaycan şairi, dramaturq, Əməkdar incəsənət xadimi İsgəndər Coşqunun əsərlərinin külliyyatından ibarət yeni "Nəğmə dolu ürək" kitabını təqdim edib.

## Haqqında
Ensiklopediyada bölgənin tarixi, ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi və mədəni həyatı, inzibati-ərazi vahidləri, fiziki-coğrafi obyektləri, geoloji quruluşu, yeraltı və yerüstü təbii sərvətləri haqqında məqalələr, müvafiq xəritələr yer alıb. Yerli ədəbi-mədəni mühit, folklor və mərasimlər, maddi mədəniyyət, toponimlər haqqında tanınmış tədqiqatçıların yazdıqları oçerklərlə tanış olmaq olar. Kitaba, ilk növbədə, və daha çox Göyçayın adını xan çinarın ucalığına qaldırmış görkəmli şəxsiyyətlər haqqında məqalələr daxil edilib. Bunların hamısı 951 məqalədə, 11 irihəcmli oçerkdə birləşib.

Ensiklopediyanın elmi-redaksiya şurasının rəhbəri Xalq yazıçısı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri Anar Rzayev, nəşrin baş redaktoru filologiya elmləri doktoru, professor Asif Hacılıdır. Cildin tərtibatında Səttar Bəhlulzadənin "Göyçay" (1972) rəsmindən istifadə edilib ki, bu da Azərbaycanda narın vətəni sayılan bir rayonun simvolu kimi uyğunlaşdırılıb.

## Saytı
Ensiklopediyanın http://goychay-encyclopedia.az/ ünvanında fəaliyyət göstərən elektron versiyası "1905.az STUDİO"da hazırlanıb. Yaradıcı heyətə "1905.az" portalının direktoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, Əməkdar jurnalist Fuad Babayev rəhbərlik edir.

## Təqdimatı
2023-ün sentyabrında Göyçayda "Heydər Əliyev Mərkəzi"ndə ensiklopediyanın təqdimat mərasimi keçirilib. Mərasimdə çıxış edən Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Natiq Ağayev nəfis tərtibatda ərsəyə gətirilmiş geniş məlumat toplusunun buraxılmasını təqdirəlayiq hal kimi dəyərləndirdi və yaradıcı heyətə razılığını bildirdi. Sonra AVCİYA prezidenti Elxan Süleymanov qeyd etdi ki, bu, 2015-ci ildə buraxılmış "Şamaxı Ensiklopediyası"ndan sonra eyni silsilədən hazırlanan 2-ci nəşrdir. AYB rəhbəri Anar Rzayev ensiklopediyanın elmi-redaksiya şurasının sədri olmasından qürur duyduğunu söyləyib. Təqdimatda Milli Məclisin deputatı Zahid Oruc, "Yeni Müsavat" qəzetinin məsul redaktoru Elşad Məmmədli, "Göyçay" rayon qəzetinin redaktoru Adil Məmmədov və başqaları çıxış edib.

## Həmçinin bax
* Naxçıvan Ensiklopediyası
* Şamaxı Ensiklopediyası

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
*
Maria Dolores del Rio

**Maria Dolores del Rio** () — meksikalı siyasətçi. Müxtəlif vəzifələrdə çalışan Maria Dolores del Rio hal-hazırda dövlət koordinatoru vəzifəsində çalışır.

## Siyasi fəaliyyəti
2009-2012-ci illərdə o, Sonoranı təmsil edən Meksika Konqresinin LXI Qanunvericilik Assambleyasının müavini vəzifəsində çalışıb. Siyasətçi, həmçinin 2003-2006-cı illərdə Hermosillo bələdiyyəsinin prezidenti vəzifəsində çalışıb. O, indi Sonoradakı Ciudadano Hərəkatının dövlət koordinatorudur.

## İstinadlar
Henri Edvard Lamson

**Henri Edvard Lamson** () — Amerikalı rəssam.

## Həyatı
Henri 1841-ci il mayın 9 -da Cənubi Karolina ştatının Çarlston şəhərində anadan olub. Onun 7 yaşı olarkən valideynləri vəfat edib. Və o qohumlarının yanına Nyu Yorka köçüb. Henri Filadelfiyadakı *Pensilvaniya Gözəl Sənətlər Akademiyasında* rəssamlıq təhsili alıb. 1860-cı ildə o, Parisə gedib və burda bir çox məşhur rəssamlarla tanış olub təhsil alıb. 1862-ci ildə o, Birləşmiş Ştatlara geri qayıdıb. *[[Amerika]] Vətəndaş Müharibəsində* gəmidə məmur kimi fəaliyyət göstərib. Müharibə bitdikdən sonra müharibəyə aid bir çox rəsm əsərləri çəkib. 1869-cu ildə Henri *Nyu-Yorkun Milli Dizayn Akademiyasına* üzv olaraq seçilib. O, 1919-cu il mayın 9-da Nyu-Yorkun *Ellenvil* şəhərindəki evində vəfat edib.

## Karyerası
Henri Nyu York Tarix Cəmiyyətinin üzvü olub. 1884-cü ildə Henri həyat yoldaşı Frensis ilə Şavanqunk dağlarında yerləşən Kraqsmur şəhərinə köçüblər və burada rəssamların koloniyasının yaradılmasına kömək ediblər. Henri çəkdiyi rəsm əsərlərində, vətəndaş müharibəsini, Amerikadakı baş verən hadisələri, sənayeləşməni eyni zamanda urbanizasiya və immiqrasiya hadisələrini təsvir edib.

Henri yaşadığı müddətdə əsərləri və özü tanınıb məşhur olub. Uilyam T. Oedel onun və Edvard Lamsonun Amerikada 19-cu əsrin son rübündə baş verən hadisələri ardıcıl təsvir etdiyini yazıb.

## Həmçinin bax
* Robert Svayn Giford
* Riçard Vilyam Trost
* Samuel Kolman

## Xarici keçidlər
* American paintings & historical prints from the Middendorf collection: a catalogue of an exhibition
* Wayback Machine

## İstinadlar
Vaqa çayı

**Vaqa çayı** (和賀川, Waga-gawa) — Yaponiyada Honşu adasında İvate prefekturasının ərazisində çay. Ou dağlarından Vaqa dağının yaxınlığından başlayaraq, Kitakami şəhərinin cənub tərəfindən axan Kitakami çayı ilə birləşir.

Həm Vaqa çayının, həm də onun əsas qolu Geto çayının (夏油川, Geto-gawa) suları çoxsaylı onsenlər üçün isti bulaqlar təmin edən geoloji cəhətdən aktiv ərazilərdə yerləşir. Çayın mənbəyində məşhur xizək kurortu yerləşir.

## Tarixi

E.ə Vaqa çayı ətrafında Comon xalqı yaşayırdı. Onlardan qalan artefaktlara bir çox yerlərdə rast gəlmək olar. Son Comon dövrünə (e.ə. 1300 - 300) aid daş qılınclar, lövhələr və alətlər, habelə gil heykəlciklər, sırğalar, dulusçuluq parçaları və hətta köpəkbalığının dişi tapılmışdır.

1945-ci ildə çayın cənub tərəfində indi Kinşu gölü kimi tanınan ərazidə, İşibane bəndinin yaxınlığında kiçik bir təyyarə zavodu tikildi.

İşibane bəndi 1954-cü ildə Kitakaminin qərbindəki Vaqa çayında iki il ərzində tikildi.

1964-cü ildə daha böyük bir su anbarı olan Kinşu gölü (錦秋湖, Kinshū-ko), 1974-1990-cı illərdə Geto çayında İrihata bəndi yaradıldı.

## Ekologiyası
Vaqa çayında Salix hukaoana endemik söyüd növü yetişir.

Çayda Salmon, Alabalıq, Daka, Kottus, Skatlar və s. balıq növlərinə rast gəlinir.

## Qalereyası

Kitakami and Waga Rivers.jpg|
Lake Kinshu.jpg|
Yuda-247-r1.JPG|
Lake kinshuko.JPG|


## İstinadlar
Kora Sesiliya Pinedo

**Kora Sesiliya Pinedo**() — Yeni Alyans partiyasından olan meksikalı siyasətçi.

## Siyasi fəaliyyəti
Kora Sesiliya Pinedo 2009-2012-ci illərdə o, Nayariti təmsil edən Meksika Konqresinin LXI Qanunvericilik Assambleyasının müavini vəzifəsində çalışıb.

## Fəxri Mükafatı
 Doğan Günəş ordeni, Qızıl şüalar və boyun lenti (2023)

## İstinadlar
Ana Roza Payan

**Ana Roza Payan** () — Yukatandan olan meksikalı sağçı siyasətçi. 2006-cı ildə Visente Foksun kabinetində İnteqrasiya edilmiş Ailə İnkişafı Milli Sisteminin (DIF) direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2007-ci ildə o, Əmək-Konvergensiya Partiyasının namizədi kimi Yukatan qubernatorluğuna namizəd oldu.
Payan Alfonso Payan Flores və Aurora Cervera de Payan ailəsində anadan olub. Mühasibat uçotu üzrə bakalavr dərəcəsinə malikdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Payan 1983-cü ildə Milli Fəaliyyət Partiyasına qoşulub və həmin ildən 2007-ci ilin əvvəlinə qədər PAN-ın fəal üzvü olub. 1988-ci ildən 1990-cı ilə qədər Yukatan Birinci Dairəsini təmsil edən federal deputat idi. 1991-1993-cü illərdə Merida şəhərinin meri  1995-1997-ci illərdə Yukatan əyaləti üzrə yerli deputat və 1997-2000-ci illərdə senatoru olmuşdur. 2006-cı ilin yanvarında Prezident Visente Foks Ailənin İnteqral Daxil edilməsi üzrə Milli Sistemin (DIF) direktoru təyin edilmişdir.
2006-cı ilin dekabrında Payan Yukatan qubernatorluğuna PAN namizədliyi uğrunda yarışdı, lakin PAN-ın praymerizində Xavier Abreu Sierra tərəfindən məğlub oldu. İlkin seçkilərin nəticələrindən sonra Payan seçici saxtakarlığını iddia edərək PAN-dan ayrıldı. Daha sonra o, Konvergensin 2007-ci ildə Yukatan qubernator seçkilərində namizəd kimi iştirak etmək dəvətini qəbul etdi. Payan PRI namizədinə uduzdu.

## İstinadlar
Reveyon qəsri

**Reveillon qalası** — Fransanın Marne departamentindəki Reveillon kommunasında qala. XVII-ci əsrin əvvəllərində tikilən qala İntibah üslubu ilə seçilir. Xəndəklə əhatə olunmuş onun ümumi U formalı planı asfaltlanmış həyətə açılır. Qala ərazisində geniş Fransız bağları və əlavə tikililər var.

## Tarixi
Qala 1607-1617-ci illərdə Klod d'Ankienville üçün tikilmişdir.

1730-cu ildə kral memarı Jules-Robert de Kotte qalanı satın aldı. Təmirdən sonra Jules Robert qalanı rəsm əsərləri ilə təchiz etdi.

1814-cü ildə qala notarius Jan-Frond Herbelə satıldı.

1940-cı ildə qala alman ordusu tərəfindən işğal edildi.

Yeni sahibləri əmlakı 1992-ci ildən bərpa etdilər.

## Parkı və bağları
Bütün mülk, park, fransız bağları, tərəvəz və meyvə bağları 9 avqust 1996-cı ildə Fransanın Tarixi abidəsi kimi tanınıb. Qalanın bağı əlamətdar bağlar siyahısına daxildir.

## Qalereyası


Image:Chateau_de_reveillon_gravure_argenson_1719.jpg|1719-cu ildə d'Argenson tərəfindən dizayn edilmiş qala
Image:chateau_de_reveillon_depuis_les_marronniers.JPG|
Image:Chateau_de_reveillon_la_melonnière.jpg| 
Image:Chateau_de_reveillon_vu_du_ciel.jpg|Qalanın göydən görünüşü 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Site officiel du château
* Réveillon sur le site de l'Institut géographique national
Firdovsi Universiteti

**Firdovsi Universiteti** () —  İran İslam Respublikasında dövlət universitetlərindən biridir. Universitet Məşhəd şəhərində yerləşir. 1945-cı ildə yaradılmışdır. 2010-cu ildə açıqlanan məlumatda dünyanın ən yaxşı 2000 universiteti arasında olmuşdur. Məşhədin Firdovsi Universiteti İranda ən çox xarici tələbə qəbul edən universitetlər sırasındadır.
## Tarixi
Firdovsi adına Məşhəd Universiteti 1949 cu - ildə müqəddəs Məşhəd şəhərində qədimlik baxımından İranda üçüncü universitet olaraq yaradılmışdır. Ölkənin şərqindəki ən böyük universitet olan bu universitetdə hazırda 800-dən çox ixtisaslaşmış və çalışqan professor-müəllim heyəti var. Hazırda 25 000-dən çox bakalavr, magistr və doktorantura tələbəsi var ki, onlardan 2 000-dən çoxu xarici tələbədir. Bu universitetin çox böyük, gözəl və yaşıl kampusu var və ətraf mühiti qorumaq üçün on ildən artıqdır ki, yaşıl universitet kimi fəaliyyət göstərir. Dünyanın 86 ölkəsindən 1500-dən çox universitetinin iştirak etdiyi ABŞ sıralama sisteminin son nəticələrinə görə Məşhəd Firdovsi Universiteti dünyanın ən yaxşı universitetləri sırasında dünyada 941-ci, Asiyada 229-cu yerdə qərarlaşıb. Həmçinin 2021-ci ildə bu sistemin tematik reytinqində Məşhəd Firdovsi Universiteti 7 fənn sahəsi üzrə kənd təsərrüfatı elmləri (171-ci yer), kimya mühəndisliyi (246-cı yer), kimya (688-ci yer), elektrik və elektron mühəndisliyi (387-ci yer), enerji və yanacaq (192-ci yerdə), mühəndislik (249-cu yerdə) və maşınqayırma (64-cü yerdə) ilə dünya universitetləri sırasında durmağı bacarıb.

## Universitetin fakültələri
* Ədəbiyyat və Humanitar Elmlər
* İlahiyyat və İslam Elmləri
* İdman
* Baytarlıq
* İnzibati və iqtisadi elmlər
* Elm
* Təhsil elmləri və psixologiya
* Riyaziyyat elmləri
* Kənd təsərrüfatı
* Mühəndislik
* Şəhər memarlığı
* Təbii ehtiyatlar və ətraf mühit
* Universitet Kolleci
Tədqiqat institutları
* Günəş Hava Tədqiqat İnstitutu
* Tədqiqat Bitki Elmləri İnstitutu
* Su və Ətraf Mühit Elmi-Tədqiqat İnstitutu
* Biotexnologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutu
* Neft və Qaz Elmi-Tədqiqat İnstitutu
* Aerokosmik Elm və Texnologiya Tədqiqat İnstitutu
* Ziyarət və Turizm Elmi-Tədqiqat İnstitutu
* Humanitar Elmlər üzrə İslam Araşdırmaları İnstitutu

## Araşdırma mərkəzləri
* Tətbiqi Zoologiya Elmi-Tədqiqat Mərkəzi
* Yol Hərəkətinin Təhlükəsizliyinin Texniki və İqtisadi Tədqiqatları üzrə Tədqiqat Mərkəzi

## İstinadlar
Manoa şəlaləsi

**Manoa Şəlaləsi** —  Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Havay adalarının Honolulu şəhərində şəlalə.

## Xüsusiyyətləri
Manoa şəlaləsinin hündürlüyü 150 futdur. Şəlalə Kulau dağlarında, tropik meşədə yerləşir.

Şəlaləyə və ətrafına demək olar ki, hər gün yağış yağır. Yağıntının yüksək miqdarı şəlalələrin yaxınlığında bitki həyatının yüksək miqdarına gətirib çıxarır.

## Turizmı

Turistləri şəlalənin gözəlliyi və ona gedən yol boyu gözəl mənzərəsi cəlb edir. Digər əhəmiyyətli yeri şəlalənin yaxınlığında nəsli kəsilməkdə olan Havay bitki növlərini qoruyan Lion Dendrarisidir

Yay aylarında şəlalədə çox vaxt su az olur, bu da noyabr-mart aylarında yağışlı aylardan əvvəl yaydan payıza qədər uzanan pik turizmə səbəb olur.

## Lion Dendrarisi
Lions Dendrarisi Manoa vadisinin girişində yerləşir. Tərkibində 5000-dən çox bitki növü var. Bir çox turist dendrariyə baş çəkir. Alimlər buranı tədqiqat və akademik məqsədlər üçün ziyarət edirlər. Dendrariydə nəsli kəsilməkdə olan yerli Havay bitkilərini bərpa etmək üçün yeniliklər hazırlayan bir neçə fərqli proqram təklif edilir.

## İstinadlar
Mara Lezama Espinosa

**Mara Lezama Espinosa** () — Morena Partiyasından olan meksikalı jurnalist və siyasətçi. Mara Lezama kimi tanınan qadın siyasətçi, Quintana Roonun hazırkı qubernatorudur və dövləti idarə edən ilk qadın olaraq tarixə düşdü.

## Siyasi karyerası
O, 2021-ci ildən 2022-ci ilə qədər Benito Xuarezin meri olub. Daha sonra o, 2022-ci ildə keçirilən yerli seçkilərdə Xuntos Hacemos Historia alyansının dəstəklədiyi Quintana Roo qubernatorluğuna namizəd oldu və nəticədə qalib gəldi.

## İstinadlar
Hacı Yəhya Qutqaşınlı

**Hacı Yəhya Qutqaşınlı** — XIX əsrdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən təsəvvüf alimi.

## Haqqında
Hacı Yəhya Qutqaşınlı nəqşibəndi şeyxi İsmayıl Şirvani və Abdullah Məkkinin xəlifəsi olub. Son Qəbələ əmiri Hacı Nəsrullah Sultanın oğlu və tanınmış yazıçı İsmayıl bəy Qutqaşınlının böyük qardaşı olan Yəhya əfəndi əvvəlcə İsmayıl Şirvanidən, daha sonra Məkkədə Abdullah Məkkidən icazə alaraq irşad fəaliyyətinə başlamışdır. Bu bölgədəki fəaliyyətləri nəticəsində təqiblərə məruz qalan Hacı Yəhya bəy Osmanlı dövlətinin dəvəti ilə əvvəlcə Çoruma, sonra da İstanbula gedərək bir müddət buralarda yaşamış və fəaliyyət göstərmişdir. Daha sonra Məkkəyə köç edərək vəfat edənə qədər burada yaşamışdır.

## Əsərləri
"Məqsədüt-Talibin" və "Hüsnü-Xülq" adında iki əsəri vardır. "Məqsadüt-Talibin" onun təsəvvüfə dair yazdığı dəyərli əsər olub, təsəvvüfün və nəqşibəndiliyin bir sıra məsələlərini açıqlayır.

## Həmçinin bax
* İsmayıl bəy Qutqaşınlı

## İstinadlar
Böyük Şərqi Yaponiya Zəlzələsi və Nüvə Fəlakəti Memorial Muzeyi

– Yaponiyanın Fukuşima prefekturasının Futaba qəsəbəsində yerləşən muzey. Muzey 2011-ci ilin martında Yaponiyanın şərqində baş vermiş Tohoku zəlzələsi və sunamisi, eləcə də, Fukişima-1 AES nüvə fəlakəti hadisəsinə həsr olunmuşdur.

## Tarix
Muzey Fukuşima prefekturasının hökuməti tərəfindən tikilmiş və 20 sentyabr 2020-ci ildə açılmışdır. 1 oktyabrda muzeydə Futaba Biznes İnkubasiyası və İcma Mərkəzinin açılışı baş tutmuşdur.

## Xüsusiyyətlər
Muzeyin məqsədi 2011-ci ildə baş vermiş Tohoku zəlzələsi və sunamisi fəlakətinin səbəb olduğu dağıntılar, eləcə də, fəlakətdən sonra aparılmış yenidənqurma işləri haqqında məlumat verməkdir. Muzeyin yerləşdiyi ərazi həm zəlzələ, həm sunami, həm də nüvə fəlakətinin fəsadları ilə üzləşmişdir. Muzey Fukuşima-1 AES-dən cəmi 4 kilometr uzaqlıqda tikilmişdir.

Muzey üçmərtəbəlidir və ümumi sahəsi 5.256 ㎡ təşkil edir. Muzeyin divarlarında və tavanında quraşdırılmış yeddi ekranda fəlakətin detalları və təxliyə haqqında videomateriallar nümayiş etdirilir. Ziyarətçilər fəlakət haqqında fotoların sərgiləndiyi ikinci mərtəbəyə qalxmaq üçün qıvrılmış pandusdan istifadə edirlər. Muzey yaradıcılarının sözlərinə görə bu pandus qəfil, həyat dəyişdirən fəlakətin hər kəsin başına gələ biləcəyi hissini ziyarətçilərə yaşatmaq üçün quraşdırılmışdır.

Muzeyin fotosərgisi 1967-ci ildə Fukuşima-1 AES-in ilk nüvə reaktorunun tikintisini əks etdirən foto ilə başlayır. Nüvə fəlakətindən bəhs edən ikinci mərtəbə 5 bölməyə ayrılır: fəlakətin ilkin mərhələsi, fəlakətə ilkin reaksiya, yerli sakinlərin prespektivi, fəlakətin davam edən fəsadları və yenidənqurma cəhdləri. Nüvə fəlakətinin səbəb olduğu fəsadlar statistik məlumatlar, fotolar, qrafiklər və şahid ifadələri ilə nümayiş etdirilir. Burada Fukuşima-1 AES-in kiçik modeli yerləşdirilib. Damda yerləşən müşahidə nöqtəsindən dəniz divarını müşahidə etmək mümkündür.

Muzeydə sərgilənən eksponatlara zəlzələ anında dayanmış saatlar, dağıntılar arasında tapılmış əşyalar, təxliyə üçün istifadə olunmuş təchizatlar daxildir. Muzeyin kolleksiyasına 240.000 əşya daxildir və onlardan 150-si sərgilənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Böyük Şərqi Yaponiya Zəlzələsinin Dağıntıları Kesennuma Şəhər Memorial Muzeyi

– Yaponiyanın Miyaqi prefekturasının Kesennuma şəhərində yerləşən muzey. 2011-ci ilin martında Yaponiyada baş vermiş Tohoku zəlzələsi və sunamisinin səbəb olduğu dağıntılara həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Muzeyin rəsmi açılışı 10 mart 2019-cu ildə baş tutmuşdur. Fəaliyyətinin ilk bir ili ərazində 100.000-ə yaxın ziyarətçi qəbul etmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Muzey keçmiş Kesennuma Koyo liseyinin dördmərtəbəli binasının ərazisində yerləşir. 2011-ci ildə baş vermiş Tohoku zəlzələsi və sunamisi zamanı liseyin 170 şagirdi təxliyə edilmişdir. Zərər görmüş lisey və ətrafındakı digər tikililərin mühafizə olunmuş dağıntıları muzeyin əsasını təşkil edir. Muzey fəlakətin səbəb olduğu dağıntıları nümayiş etdirmək məqsədini daşıyır.

Muzeyin dağıntılar sahəsində heç bir işçi yoxdur və heç bir şeyə toxunulmayıb. Otaqların şüşəsi sındığı üçün interyeri xarici təsirlərdən qoruyan heç bir vasitə yoxdur. Bu səbəbdən muzeyin dağıntıları "tədricən yoxa çıxmaqdadır". Üçüncü mərtəbədə sunami nəticəsində arxası üstə çevrilərək binaya daxil olmuş maşın dayanır. Lisey binasının yanında damı uçmuş gimnaziya binasının xarabalıqları yerləşir. Binanın damında beş parta düzülərək sərgilənir. Belə ki, şagirdlər binanın ən hündür nöqtəsinə çatmaq üçün partaları üst-üstə qoymağı yoxlamışdılar. Şimal binasının dəhlizi məktəb həyatını əks etdirən fotolarla bəzədilmişdir.

Muzey binası lisey dağıntılarının yanında tikilmişdir. Belə ki, məktəb dağıntılarına ekskursiya muzey binasından başlayır. Burada fəlakət haqqında filmlər və fotolar sərgilənir, təxliyə fəaliyyəti və təxliyə olunanların həyatları əks etdirən sərgilər yerləşir.

## Qalereya

Gymnasium of Kesennuma Koyo High School after 2011 Great Eastern Japan Earthquake.jpg|Damsız gimnaziya binası.
Half-collapsed wall of former Kesennuma Koyo High School.jpg|Lisey binasının uçmuş divarı.
Stranded car at Kesennuma Koyo High School.jpg|Sunaminin gətirdiyi maşın.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qordon Kormye

**Qordon Kormye** () — Filippin əsilli Kanadalı aktyor. *Qarşıdurma* mini serialında Co rolunu, *[[Netflix]]* istehsalı ** serialında isə baş personajını oynayıb.

## Həyatə

Qordon Kormye Vankuver şəhərində anadan olub. Onun anası Filippinin Laquna bölgəsinin Santa Rosa şəhərindəndir.

Qordon bir neçə Kanadalı cizgi serialının səs aktyoru olmuşdu.

## İstinadlar
Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfirlərinin siyahısı

**Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfiri** — Böyük Britaniyanın Azərbaycan Respublikasındakı əsas diplomatik nümayəndəsi və diplomatik missiyasının rəhbəri.

Sovet İttifaqının dağılmasından sonra, Böyük Britaniya 1991-ci ilin dekabrında Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyıb. Diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin martında qurulmuş və 1993-cü ildə ilk rezident səfir gələnə qədər Böyük Britaniyanın Rusiyadakı səfiri ser Brayan Foll Azərbaycanda akkreditə edilmişdir. 

Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfirliyi 1992-ci ilin sentyabr ayında açılıb. Azərbaycanın Böyük Britaniyadakı səfirliyi 1994-cü ilin yanvarında açılıb.

1997-ci il martın 7-dən Azərbaycan parlamentində Böyük Britaniya ilə əlaqələr üzrə ikitərəfli işçi qrupu fəaliyyət göstərir.

## Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığının Azərbaycandakı səfirləri

## Həmçinin bax
* Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətləri
* Azərbaycan Respublikasının Birləşmiş Krallıqdakı səfirliyi
* Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfirliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfirliyinin rəsmi internet səhifəsi 
* Azərbaycanın Böyük Britaniyadakı səfirliyinin rəsmi internet səhifəsi
* İkitərəfli əlaqələr
Lori Bristou

Ser **Loris Bristou** (23 noyabr 1963-cü ildə anadan olub) — 2021-ci ilin iyun-noyabr ayları arasında, xüsusən də Kabilin süqutu zamanı Britaniyanın Əfqanıstandakı səfiri vəzifəsində çalışmış Britaniya diplomatı. O, 2004-2007-ci illərdə Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfiri, 2016-2020-ci illərdə isə Böyük Britaniyanın Rusiyadakı səfiri vəzifələrində çalışıb. Hazırda o , Kembricdəki Hughes Hall-un prezidentidir.

## İstinadlar
Suuçtu şəlaləsi

**Suuçtu şəlaləsi** — Türkiyənin Bursa vilayətinin ərazini içməli su tələbatını ödəyən şəlalə.

## Təsviri
Suuçtu şəlaləsi Türkiyənin Bursa vilayətinin Mustafakemalpaşa şəhərindən 18 km aralıda yerləşən və bu ərazinin su tələbatını ödəyən 38 metr hündürlükdə qayalardan axan şəlalədir. Şəhər mərkəzinə məsafəsi 101 km-dir. Qranit metamorfik qayaların üzərindən axan şəlalənin hündürlüyü 464 m-dir. Bundan əlavə, şəlalədən 5 km. aralıda 3 kiçik təbii şəlalə yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Şəlalənin ətrafında fıstıq, palıd və şam ağacları olduğuna görə bu ərazi məşhur istirahət yeridir. Fevral-mart aylarında daha bol axır. Qışda şəlalənin eni 30 m, daşqın zamanı 50 m. çatır.

Tamamilə gölə düşən şəlalə qayalara çırpılır və suyu çox böyük hündürlüyə sıçrayaraq ağacların arasından keçərək qarşısındakı enən yamaclara doğru axır.

## Turizmi
2011-ci il iyulun 11-də Təbiət Parkı kimi turizm zonası elan edilib. Kənd Təsərrüfatı və Meşə Təsərrüfatı Nazirliyi Təbiəti Mühafizə və Milli Parklar Baş Müdirliyi tərəfindən qorunur. Suuçtu Təbiət Parkı yerli və xarici turistlərin böyük marağına səbəb olan təbiət möcüzəsi olan ekopark ərazidir.

## Qalereyasi

Şəkil:DSC00353 Sünlük Mahallesi,Muradiye Sarnıç Mahallesi- Suuçtu Şelalesi.jpg
Şəkil:Suuçtu Şelalesi.jpg
Şəkil:Suuçtu şelalesi.jpg
Şəkil:Suuçtu Şelalesi karda.jpg


## İstinadlar
Yuxu ssenarisi

**Yuxu ssenarisi** () — 2023-cü ildə ekranlara çıxan ABŞ filmi. "Yuxu ssenarisi" Kristofer Borqlinin "Özümdən bezdim" ("Sick of Myself") filimdən sonra ikinci uzunmetrajlı filmidir.

## Süjet
Universitet müəllimi olan Paul Matthevs iki qızı və arvadı ilə birlikdə sakit, diqqətdən uzaq bir həyat yaşayır. Ancaq bir gün o tanıdığı və tanımadığı insanların yuxularında dəxlisiz formada görünməyə başlayır və olduqca tanınmış fenomenə çevrilir. Populyarlıqla birlikdə gələn müsbət reaksiyalar onu xoşbəxt edir, sıxıcı həyatı canlanmağa başlayır. Ancaq qısa müddətdən soran yuxuların forması dəyişir və Paul hamının sevdiyi adamkən yuxularında onlara zərər verən, hətta onları öldürən, hamının qorxduğu birinə çevrilir.

## Rollarda
* Nikolas Keyc
* Culianna Nikolson
* Maykl Sera

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Şkafdakı bədheybət

**Şkafdakı bədheybət** () — 2015-ci ildə ekranlara çıxan Kanada filmi.

## Süjet
Oskar Medli hələ də uşaq ikən aldığı ağır travmanın təsiri altındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Alovlu Rod

**Alovlu Rod** () — 2007-ci ildə ekranlara çıxan ABŞ komediya filmi.

## Süjet
Həvəskar kaskadyor Rod Kimbl ona lağ edən ögey atasının əməliyyatı üçün vəsait toplamaq məqsədilə ən təhlükəli tryukunu həyata keçirəcək.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website
* 
* 
* Official ''Hot Rod'' iOS App
Milorad Petroviç

**Milorad Petroviç** (, ) — Kral Yuqoslaviya Ordusunun generalı.

1941-ci ildə Almaniyanın Yuqoslaviyaya hücumu zamanı 1-ci Ordu Qrupuna rəhbərlik edib. Petroviç 1901-ci ildə Kral Serb Ordusuna qatılıb və Balkan müharibələri zamanı müxtəlif kadr vəzifələrində xidmət edib. Birinci Dünya müharibəsi illərində müxtəlif kadr vəzifələrində çalışmışdır. Müharibədən sonra Yuqoslaviyanın şimal sərhədi boyunca hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir. Petroviç 1937-ci ildə general oldu. 27 mart 1941-ci ildə Yuqoslaviya devrildikdə Belqradın hərbi komandiri idi.

## İstinadlar
Opobo

**Opoba** Nigeriyada yerləşən və Aro konfederasiyanın bir hissəsi olan şəhər-dövlətdir.
Niger Deltasında, İmo çayının sol sahilində, Bonni körfəzinin sahillərində, Port Harkortun cənub-şərqində, Bonnidən 20 kilometr şimal-şərqdə yerləşir. Opobo Krallığı 67 hərbi kanoe evindən ibarətdir və 14 hissəyə ("Polo") qruplaşdırılmışdır. Bunlar on dörd hissədir: Biriye, Dipiri, Dapu, dappa və Amakiri, Epelle və Fubaracvoro. Digərləri Iroanya, Jaja, Kala-omuso, Kipirima, Ovuji və Tolofaridir.

## Tarixi
1869-cu ildə Bonni əyalətindən keçmiş qulları xüsusilə Niger Deltasının şərq hissəsində bir dövlət yaratdılar.
Opobonun etnik əsasını İjo xalqı təşkil etmişdir.
1869-cu ilin oktyabrında Minimada Ticarət və məhkəmə rüsumlarının, habelə hərbi dəstələrin xaric edildiyi bir xəzinə olan Opobo İdarəetmə Şurasının yaradılması haqqında saziş bağlandı. Opobonun etnik əsasını İjo xalqı təşkil edirdi.

1869-cu ilin oktyabrında Minimada ticarət və məhkəmə rüsumlarının ödənildiyi bir xəzinə olan, Opobo İdarəsi Şurasının hərbi hissələrin yaradılması haqqında müqavilə bağlanmışdır.
Dja Dja, Niger Deltasının şərqində palma yağı ticarətində monopoliyaya sahib idi.
1870-ci ildə Opobo-Britaniya müharibəsi başladı.
Müharibənin səbəbi Ja — Janın Bonni tacirlərini ölkənin digər ərazilərinə buraxmamağı idi. Niger Deltası qul ticarətinin mərkəzi idi, buna görə də İjaw etnik ərazisi Qul Sahili adlanırdı.

Bonni şəhəri Qərbi Afrikanın əsas qul bazarlarından biri idi.
Qul ticarəti xurma yağı ticarəti ilə əvəz olundu və artıq 19-cu əsrin 30-cu illərində Bonni bu məhsulun ticarəti üçün böyük bir mərkəzə çevrildi.
Bonnidən gələn tacirlərin qayıqları çaydan yuxarı qalxaraq yerli əhalidən yağ alırdılar. Daha sonra onu avropalılara xeyli baha qiymətə satmaqla, afrikalı vasitəçilər özləri üçün yüksək mənfəət təmin etdilər. Əsas tacirlər padşahlar və başçılar idi.

## İstinadlar
Rocer Kornberq

**Rocer Kornberq** (ingiliscə: Roger David Kornberg; ) — amerikalı biokimyaçı, kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (2006il). Stenford Universitetinin professoru, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1993il).

London Kral Cəmiyyətinin (2009 il) və Rusiya Elmlər Akademiyasının (2016 il) əcnəbi üzvü olub.

## Bioqrafiyası
Rocer Kornberq Tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı Artur Kornberq və biokimyaçı Silvia Rut Levi ilə evliliyindən  yəhudi ailəsində 24 aprel 1947-ci ildə anadan olub. 12 yaşlı Rocer 1959-cu ildə Stokholmda atasının Nobel mükafatı mərasimində iştirak edib.

1967-ci ildə Harvard Universitetini bakalavr dərəcəsi ilə bitirib, 1972-ci ildə Stenford Universitetində doktorluq dərəcəsi alıb. O, Böyük Britaniyanın Kembric Universitetinin laboratoriyasında tədqiqat işlərini aparıb. 1976-cı ildən Harvard Universitetinin hərbi tibb fakültəsində dosent vəzifəsində çalışıb. 1978-ci ildə Stenford Universitetinə professor kimi qayıdıb. 2006-cı ildə o, hüceyrələrin genetik məlumatı kopyalama mexanizminə dair araşdırmasına görə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb. Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının və EMBO-nun üzvüdür (2003 il).

26 aprel 2010-cu ildə məlum oldu ki, Rocer Kornberq Jores Alferov ilə birlikdə "Skolkovo" innovasiya mərkəzinin (İnnograd) elmi-texniki şurasının həmsədri olacaq. 2011-ci ilin sentyabrında Rocer Kornberq innovasiya şəhərinin yaradılması layihəsinin nəticələrini yüksək qiymətləndirdi. Və öz düşüncələrini belə ifadə etdi: "Düşünürəm ki, biz çox böyük irəliləyiş əldə etmişik. Bu gün mən çox optimistəm və ümid edirəm ki, tezliklə yüksək nəticələr əldə edəcəyik."

2016-cı ildə R. Kornberq Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərlə (GMO) mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzaladı.

## Mükafatları və fəxri fərmanları
* Bioloji Kimya üzrə Eli Lilly Mükafatı (1981il)
* Passano Mükafatı (1982il)
* Harvi Mükafatı (1997il)
* Beynəlxalq Gairdner Mükafatı (2000il)
* Uelça Mükafatı (2001il)
* Pasarov Mükafatı  (2002il)
* Qran Pri Charles-Leopold Mayer (2002il)
* Massry Prize (2003 il, C. D. Ellis və M. Qrunşteyin ilə birgə)
* Alfred Sloan Mükafatı (2005il)
* Kimya üzrə Nobel Mükafatı (2006il)
* Dixon Mükafatı (2006il)
* Louise Gross Horvitz mükafatı (2006il)
* Şrödinger Mühazirəsi (London İmperator Colleci) (2008il)
* Umea Universitetinin fəxri doktoru.

## İstinadlar
Fernandu Santuş

**Fernandu Santuş** () — portuqaliyalı futbol mütəxəssisi və keçmiş futbolçu, məşqçi.

## Karyerası
Futbolçu karyerası ərzində yalnız Portuqaliya Premyer Liqasında çıxış edib və 161 oyuna 2 qol vurub. Karyerasına başa vurduqdan sonra 1987-ci ildə Eştoril Praya FK-da köməkçi məşqçi, 1988-ci ildən etibarən isə həmin klubda baş məşqçi kimi fəaliyyətə başlamışdır.

Santuş Portuqaliyanın "Böyük üçlük" adlandırılan 3 komandasını (Benfika FK, Porto FK, Sportinq FK) idarə edib və bunlardan Porto ilə yerli liqada 5 əsas titul qazanıb. 2000-ci illərin əvvəllərində əsasən Yunanıstan komandaları ilə çalışıb (AEK Afina FK və PAOK FK). 2010-cu ildə Yunanıstan millisinin baş məşqçisi təyin olunub və Dünya Kuboku və Avropa çempionatında komandanı çalışdırıb. 2014 və 2022-ci illərdə isə Portuqaliya millisinə rəhbərlik edib. Fernandu Santuş Portuqaliya millisi ilə 2016 Avropa çempionatında və 2019 Millətlər Liqasında çempion olub. 2023-cü ildə Polşa millisinin baş məşqçisi təyin edilsə də, həmin ilin sentyabrında istefaya göndərilib. Fernandu Santuş həmçinin 2024-cü ilin yanvarında Beşiktaş FK ilə müqavilə imzalayıb, lakin 6 oyunluq məğlubiyyət seriyasından sonra apreldə istefaya göndərilib.

2024-cü ilin iyunun 3-də Azərbaycan milli futbol komandasının baş məşqçisi təyin olunub. 2025-ci ilin 8 sentyabrında istefaya göndərilib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Ruben Rubinyan

**Ruben Karapetoviç Rubinyan ([[Erməni dili|erm]]:** *Ռուբեն Կարապետի Ռուբինյան***)** () – Ermənistan siyasətçisi və diplomatı, Ermənistan Milli Məclisinin deputatı (2018-ci ildən) və vitse-spikeri (2021-ci ildən). 2021-ci ilin dekabrında Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşdırılması üzrə xüsusi nümayəndə kimi təyin edilib.

## Həyatı
8 mart 1990-cı ildə İrəvan şəhərində anadan olub. Siyasətçi Karapet Rubinyanın oğludur.

## İstinadlar
Azra Cəfəri

**Azra Cəfəri** (; ) — Əfqanıstanda ilk qadın bələdiyyə sədri olan əfqan siyasətçisi. Azra Cəfəri 2008-ci ilin dekabrında prezident Həmid Kərzai tərəfindən təyin edilmiş Əfqanıstanda ilk qadın bələdiyyə sədri olan əfqan siyasətçisi və qadın hüquqları müdafiəçisidir. O, Əfqanıstanın Daykundi əyalətindəki Nili şəhərinin meri olub. O, Hazara etnik qrupuna aiddir.

## Şəxsi həyatı
Cəfəri orada qaçqın kimi yaşayarkən orta məktəbi İranda bitirib və 2005-ci ildə Kabildə Mamalıq məktəbində təhsilini davam etdirib. 2001-ci ilin sonunda Taliban devrildikdən və qərbin dəstəklədiyi yeni Kərzay administrasiyası qurulduqdan sonra o, geri qayıdıb və orada iştirak edib.

## Karyerası
Azra Cəfəri 1998-ci ildə Əfqanıstanın “Fərhəng” sosial-mədəni jurnalının baş redaktoru olub. O, daha sonra İranda əfqan qaçqınlar üçün ibtidai məktəb açıb, eyni zamanda Qaçqınlar Mədəniyyət Mərkəzində icraçı məmur kimi çalışmışdır. 2001-ci ildə Cəfəri Kabildə Fövqəladə Loya Cirqaya qoşuldu. 2008-ci ilin dekabrında o, Əfqanıstanda ilk və yeganə qadın bələdiyyə sədri təyin edildi. Daha sonra da Nili şəhərinin meri təyin edildi.

## Nəşrləri
Əfqanıstana qayıtdıqdan sonra Cəfəri iki kitabın yazılmasına töhfə vermişdi. O, 2003-cü ildə nəşr olunan Əfqanıstanda siyasi sistem və proseslərə həsr olunmuş “Əfqanistan üçün yeni Konstitusiyanın hazırlanması” kitabına öz töhfəsini verib. Eyni zamanda o, əmək qanunları və əfqan qadınlarının iş yerindəki hüquqlarından bəhs edən “Mən işləyən qadınam” əsərini yazmışdır. Həmin əsər 2008-ci ildə nəşr edilmişdir.

## Mükafatları
Azra Cəfəri işinə və sosial inkişafa sadiqliyinə görə Pakistan Milli İncəsənət Şurası tərəfindən Mito Memorial Mükafatına layiq görülüb.

## Həmçinin bax
* Zərifə Qafari

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Qadın hüquqları pisləşdi Reuters
*İlk qadın bələdiyyə sədri ilə söhbət DW-World
*Əfqanıstanda ilk qadın bələdiyyə sədri Zamaaneh
*İlk qadın bələdiyyə sədri təyin edilib BBC Persian
* Interview with the first female mayor
*Əzra Cəfəri arasında eight women around the world 
*Donald Trampa məktub "Dear Donald Trump: Letters from Afghanistan"
Qafqaz atlı briqadası

**Qafqaz atlı briqadası** — 31 yanvar 1904-cü ildə Rusiya im­peratorun icazəsi ilə Uzaq Şərqdə hərbi yürüşlərdə iştirak üçün yaradılmış atlı briqada.

## Haqqında
Qafqaz atlı briqadası 31 yanvar 1904-cü ildə Rusiya im­peratorun icazəsi ilə Uzaq Şərqdə hərbi yürüşlərdə iştirak üçün yaradılmışdı. Briqada Azərbaycanlılardan, dağlı qafqaf könüllülərin­dən və Dağıstan atlı alayından təşkil olunmuşdu. Könüllülər hərbi xidmətdə iştirak etmək üçün Əlahəzrət imperatorun adından çağırılırdı. Qafqaz atlı briqadasının alayları draqun və kazak atlı alayları kimi hərbi tapşırıqlar alır, bəzi yanaşmada fərqlənirlər. Qafqaz atlı alayları yarandığı gündən ordu hüququndan və mənsəbindən istifadə edirdi.

Qafqaz atlı briqadası general-mayor knyaz Orbeiianinin komandanlığı altında, general Kuropatkinin ordusunun tərki­bində Mancuriyada vuruşmuşdu.

## İstinadlar
Ayneyn təpəsi

**Ayneyn (Cebelu'r Rumat) Təpəsi** (ərəb : جبل الرماة); Uhud dağının cənub tərəfində yerləşən kiçik bir təpədir. Tarixi qaynaqlara görə, Uhud döyüşündə Məhəmməd düşmən ordusunun arxadan hücuma keçərək Mədinəyə daxil olmasının qarşısını almaq məqsədilə bu təpəyə Abdullah ibni Cübeyrin başçılığı altında bir oxatan dəstəsi yerləşdirmişdi.

"Cebelu'r Rumat" (oxçular təpəsi) kimi də tanınan Ayneyn təpəsi Uhud dağının cənubunda yerləşən kiçik bir təpədir. Təpənin uzunluğu təqribən 150 metr, eni isə 40 metrdir.

## İstinadlar
Eva Habil

**Eva Habil** (إيفا هابيل in Arabic; ) — misirli hüquqşünas. 2008-ci ildə Yuxarı Misirin təxminən 10.000 əhalisi olan Kom Buç şəhərinin meri təyin edildikdən sonra Misirin ilk qadın meri oldu. O, qardaşı da daxil olmaqla beş kişi namizəd arasından seçilib.
Habil Kom Buxada anadan olub. Əksər kəndlilər kimi o da kopt xristianıdır. Atası 2002-ci ilə qədər orada bələdiyyə sədri olub. O, Qahirədə hüquq təhsili alıb və təcrübə keçərək Milli Demokratik Partiyasının üzvü olmuşdur.

## İstinadlar
Səadəttin Ərbil

**Səadəttin Ərbil** (; ) — Türkiyə film və səs aktyoru.

## Həyatı
Səadəttin Ərbil 6 mart 1925-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Babası Ərbildə anadan olmuşdur. Kabataş Oğlan Liseyində oxuyan zaman müəllimi Faruq Nafiz Çamlıbelin rəhbərliyi ilə aktyorluğa başlamışdır. Ağsaray Bulvar Teatrına daxil olmuşdur. Burada Kənan Büke, Asuman Korad, Əziz Basmacı kimi şəxslərlə işləmək imkanı qazanmışdır.

Aktyor və şoumen Mehmet Əli Ərbilin atası olan Səadəttin Ərbil bir çox filmdə rol almışdır. 16 noyabr 1997-ci ildə İstanbulda beyin qanamasından vəfat etmiş və Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. Ərbil Yurdagül Gönenç və İffət Semerci ilə evli olmuş, 3 övladı var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qədri Can

**Qədri Can** və ya **Qədrican** (; ; ) — sosialist beynəlmiləlçi kürd yazıçısı və şairi.

Qədri Can 1911-ci ildə Əbdülqədir Can adı ilə Mardin vilayətinin Derik rayonunda anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Derikdə tamamlayan Qədri Can daha sonra Konya Müəllim Liseyində təhsil almışdır. Şeyx Səid qiyamından sonra Antakya yolu ilə qaçıb Suriyanın Dəməşq şəhərində məskunlaşmalı olmuşdur. Şeirləri və hekayələri "*[[Havar (jurnal)|Hawar]]*" və "*[[Ronahî|Ronahi]]*" kimi kürd intellektual jurnallarında dərc edilmişdir. O, əsərlərini kurmanci dilində yazmışdır. Müasir kürd poeziyasının atası hesab olunur. O, şeirlərində beynəlmiləlçiliyə və kürd milli şüuruna vurğu qoyurdu. Müasirləri kürd şairi Ciyərxun, türk şairi Nazım Hikmət və rus şairi Vladimir Mayakovskidən təsirlənmişlər .

## İstinadlar
Kamuran Əli Bədirxan

**Kamuran Əli Bədirxan** ( ) () — kürd siyasətçi, hüquqşünas və yazıçı.

## Siyasi karyerası
1918-ci ildə ailəsindən başqaları kimi Kürdüstan Yüksəlişi Cəmiyyətinə üzv olmuşdur. 1919-cu ildə Kamuran və qardaşı Cəladət Bədirxan İraqa səfərində Britaniya zabiti Kovbertin Noel müşayiət edirdi. Noel Kürdüstanın rəsmi bir millətinin yaradılması ehtimalını qiymətləndirirdi.

Bədirxan Atatürkün istiqlal hərəkatının əleyhdarı idi və İstanbulda Britaniya hökuməti tərəfindən 1919-cu ildə ona Sivasda planlaşdırılan konqresə getmək, Mustafa Kamal Atatürkü həbs etmək əmri verilmişdir. O, qardaşı, Harput qubernatoru və Britaniya zabiti Edvard Noel də daxil olmaqla bir neçə adamla yola düşmüş, lakin layihə uğursuz olmuşdur.

Kamuran kamalizmin əleyhdarı idi və 1923-cü ildə Türkiyə Cümhuriyyəti elan olunanda artıq ölkəni tərk edərək Almaniyaya getmişdi. O, Münhendə qohumları ilə yaşamış, burada Lüdviq Maksimilian Universitetində hüquq təhsili almış və sonra təhsilini Leypsiq Universitetində davam etdirmiş və onu da bitirmişdir. 1927-ci ildə Suriyaya yerləşmiş və Beyrutda vəkil işləmişdir. O, həmçinin "Xoybun" təşkilatına qoşulmuş və qardaşına kürdcə "*[[Havar (jurnal)|Havar]]*" jurnalının nəşrində kömək etmişdir. 1930-cu illərdə illərdə Berlində qalmış və iranlı Karl Hadank ilə tanış olmuşdur. O, 1942-ci ildən 1946-cı ilə qədər Beyrutda fəaliyyət göstərən "Radio Levant"da kürd dilində radio proqramı aparırdı. 1944-cü ildə Kamuran biznesin inkişafına diqqət yetirən Trava şəbəkəsinin yaradılmasına töhfə vermişdir. 1943–1946-cı illər arasında Kamuran Beyrutda kürd və fransız dillərində "*Roja Nû*" jurnalını da nəşr etdirmişdir. Sonrakı illərdə Almaniya və Fransada yaşamışdır. 1946-cı ildə Suriya müstəqil olduqdan sonra Levant Radiosunda işini itirdi və yerli siyasətə təsir etmək üçün bir yol tapa bilmədi. Buna görə də o, Parisə köçmüşdür. O, burada 1948-ci ildə Şərqi Dilləri və Sivilizasiyaları üzrə Milli İnstitutunda (INALCO) mühazirəçi olmuşdur.

1960-cı ildən Mustafa Bərzaninin rəhbərlik etdiyi İraq kürdlərinin Avropa sözçüsü oldu. Kürdlərlə İsrail arasında mühüm əlaqələr qurmuşdur. İsrail kürdləri İraqı hərbi cəhətdən zəiflətmək və İraq ordusunu Şimali İraqda bağlamaq üçün uyğun vasitə kimi görürdü. 1962-ci ildə Qərbi Berlində Ehsan Nuri ilə tanış olmuşdur.

Kamuran 1978-ci ildə vəfat etmişdir. O, ölümündən sonra Paris Kürd İnstitutunun həmtəsisçisi təyin edilmişdir. Əsərləri institutda saxlanılır.

## Seçilmiş əsərləri
* *Dilê qurên min. Ji giyanê bavê min*, 1923 Damascus
* Snow of Light, 1935 Berlin
* *Xwendina Kurdî,* 1935, Damaskus
* *Der Adler von Kurdistan*, 1937, Berlin
* Memorandum on the situation of the Kurdes, 1948 Paris
* *Le Kurde sans Peine's textbook*, 1953 Paris
* *Langue kurde*, 2 volumes, 1953 Paris

## İstinadlar
Ronahî TV

**Ronahî TV** — kürd televiziya kanalı. Kanal 2012-ci ildə fəaliyyətə başlamış, Aİ ölkələrindən və Suriyadan yayımlanır. Qərargahı Qamışlıdadır.

## Tarixi
Bu, Suriyadakı kürdlərdən ilk kürd televiziya kanalıdır. Əsasən kürd, ərəb və ingilis dillərində də xəbər verir.

Kanal 250 könüllünün kollektiv səyləri ilə işləyir və qərargahı Qamışlıda yerləşir. Kobani və Əfrində reportajlar verən komandalara malikdir.

## İstinadlar
Mətin Balkanlıoğlu

**Mətin Balkanlıoğlu** (; ) — Türkiyə islam din xadimi.

## Həyatı
Abdülmetin Balkanlıoğlu 1958-ci ildə Sunqurlu rayonunun Aşağıfındıqlı kəndində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə Çorum İmam Hatip məktəbini, 1986-cı ildə İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1977-ci ildə Şilədə imam olaraq işə başlamışdır. İsmayılağa camaatının rəhbərlərindən biri idi. Balkanlıoğlu evli olmuşdur, 2 övladı var idi. Milliyətçi fikirlərə sahib idi və Rəcəb Tayyib Ərdoğanı dəstəkləyirdi.

O, tez-tez gülənçilərə, kürdlərə, ərbakançılara və Türkiyə müxalifətinə qarşı çıxışlar edirdi.

O, qəzəblə kürd yaraqlılarına qarşı həddindən artıq güc tətbiq etməyə çağırdığı mübahisəli çıxışından qısa müddət sonra infarkt keçirmişdir. Mətin Balkanlıoğlu 20 iyun 2018-ci ildə vəfat etmişdir. Onun dəfn mərasimi Fateh məscidində keçirilmişdir və Ədirnəqapıda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Almancı

**Almancı** — Almaniyada yaşayan türklərə aid edilən türkcə epitet.

## Tarixi
"Almancı" termini türkcə "alman" sözünün kiçildilməsidir. Əvvəlcə 1960–1970-ci illərdə qastarbayter adı ilə Almaniyaya səyahət edən türk miqrantlara aid edilir, lakin sonradan bu termin daha geniş məna və konnotasiyaları əhatə etmək üçün təkamül etmişdir. Sonralar bu termin daha çox Almaniyada yaşamaqdan zövq alan, öz vətənlərinə istirahət yeri kimi baxan, ifrat milliyətçi, radikal islamçı və Ərdoğan tərəfdarı kimi baxılan Almaniyada yaşayan stereotipik türklərə aid bir termin olmuşdur. Bu termin bəzən Almaniyadakı türklər arasında materializm, mədəni yadlaşma və orijinallığın olmaması mənasını vermək üçün aşağılayıcı mənada istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Çomar

## İstinadlar
Çomar

**Çomar** — Rəcəb Tayyib Ərdoğanı kor-koranə dəstəkləyən stereotip fanat, dindar, milliyətçi, mühafizəkar və savadsız türklərə istinad etmək üçün istifadə edilən türkcə jarqon.

## Zəmin
Bu söz əvvəlcə Anadolunun kənd yerlərində sahibinə hədsiz sədaqətləri ilə tanınan iri çoban itləri üçün istifadə edilmişdir. Buna baxmayaraq, bu, Gəzi parkı etirazlarından sonra siyasi sözə çevrilmişdir. Bu söz mahiyyət etibarı ilə "rednek"in türkcə variantıdır. Türk Dil Qurumu bu sözün başqa bir mənasını "dözümsüz, kobud, aqressiv insan" kimi vermişdir.

## Həmçinin bax
* Qopnik

## İstinadlar