open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fərid Nəbiyev

**Fərid Nəbiyev** () — azərbaycanlı futbolçu, Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Səbail" klubunun hücumçusu.

## Klub karyerası

### Qəbələ
Nəbiyev "Qəbələ" akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Nəbiyev əsas komanda ilə debütünü 21 dekabr 2016-cı ildə etmişdir. O, 90-cı dəqiqədə "AZAL" klubu ilə qarşılaşmada Teo Uiksi əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Qəbələ Azərbaycan Kuboku görüşündə AZAL-a 2-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

### Slaviya Praqa
Nəbiyev 2017-ci ilin avqust ayında Çexiya Gənclər Liqası təmsilçilərindən olan "Slaviya Praqa" klubunun 21 yaşadək futbolçulardan ibarət komandası ilə 3 illik bir müqavilə imzalamışdır. O, 4 sentyabr 2017-ci ildə "Prşibram" klubunun 21 yaşadək futbolçulardan ibarət komandası ilə keçirilən qarşılaşmada debüt etmişdir. Matç 1:2 hesabla "Slaviya Praqa" komandasının məğlubiyyəti ilə başa çatmışdır. Start heyətində yer alan Nəbiyev 84-cü dəqiqədə əvəzlənmişdir. Nəbiyev 2018-ci ilin avqust ayında cari mövsümdə 5 oyunda çıxış etdiyinə, 4 qol vurduğuna və 3 məhsuldar ötürmə etdiyinə görə əsas komandaya dəvət almışdır. Nəbiyev 1 aprel 2019-cu il tarixində "Teplitse" klubunun 21 yaşadək futbolçulardan ibarət komandası ilə keçirilən qarşılaşmanın 49-cu, 76-cı və 82-ci dəqiqələrində qol vuraraq hetrik etmişdir. Matç 0:7 hesabla "Slaviya Praqa" komandası qələbəsi ilə nəticələnmişdir.

### Şevardeni-1906
Nəbiyev 2018-ci ilin mart ayında Gürcüstan Milli Futbol Çempionatında çıxış edən "Şevardeni-1906" klubuna icarəyə verilmişdir. Nəbiyev bu komanda ilə ilə 2 aylıq müqavilə imzalamışdır. Futbolçunun agentinin verdiyi məlumata görə, buna səbəb Nəbiyevin Çexiyada işçi vizası ala bilmədiyi üçün belə bir addım atmışdır. Buna görə də o, matçlarda çıxış edə bilmirdi. Buna baxmayaraq, Nəbiyevin agenti problemin tezliklə həll olunacağını bildirmişdir. Nəbiyev "Şevardeni-1906" komandasındakı debütünü 31 mart 2018-ci ildə "Dinamo Batumi" komandasına qarşı keçirilən qarşılaşmada etmişdir ki, bu matçda 1:3 hesabıyla məğlubiyyətə uğramışdır.

### Viktoriya Zijkov
2020-ci ilin yanvar ayında Fərid Çexiya ikinci liqasının klubu olan "Viktoriya" klubuna transfer olundu. O, "Viktoriya"nın "Budeyoviçe" ilə yoxlama matçının iştirakçısı oldu və bu onun üçün debüt matç kimi yadda qaldı. Hətta, komandasının 7:1 hesabıyla qalib gəldiyi qarşılaşmada 32 dəqiqə meydanda olan Nəbiyev het-trikə imza atıb.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Azərbaycan Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
F. P. Pokrovskinin binası

**F. P. Pokrovskinin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində bir mərtəbəli bina. Bina XIX əsrin 70-ci illərində inşa edilmişdir. Komsomolski xiyabanı, ev 43 ünvanında yerləşir. 4 fevral 1976-cı il qərarı ilə regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi

1865-ci ildə Kiyevdən Taqanroq şəhərinə ilahiyyatçı F. P pokrovski təşlif buyurur. O, ilk əvvəl kişi gimnaziyalarından birinə Tanrının qanunlarını tədris etməli idi. Bir müddət sonra şəhər sakinləri, xüsusi ilə şagird və valideynlər arasında böyük şöhrət qazanır. Onun sol meyilli kitab jurnallara marağı vardı. 1870-ci illərdə Pokrovskinin yaşadığı bina solçu şagird və gimnaziyaçılar üçün sığınacaq rolunu oynayırdı. 80-ci illərdə isə Pokrovskinin oğluda solçu qruplara qoşulmuşdur.

F. P. Pokrovskinin müəllimlik etdiyi gimnaziyada Anton Pavloviç Çexov təhsil almışdır. İlahiyyat dərsləri o, rus tarixi, ədəbiyyat və çağdaş hadisələr haqqında mühazirələr oxuyurdu. Anton Pavloviç Çexovun ədəbi fəaliyyətinə Pokrovskinin təsiri böyük olmuşdur.
Anton Pavloviç Çexov Pokrovskinin simpatiyasından istifadə edərək onun geniş kitabxanasından istifadə etmişdir. Pokrovski müntəzəm olaraq Pavl Yeqoroviç Çexova (Anton Pavloviç Çexov atası) baş çəkirdi. Ancaq Pavl Yeqoroviç Çexov onun dini fanatizmindən hec xoşlanmırdı. Çexov məşhur yazıçı olduqdan sonra Pokrovski ilə əlaqələri kəsməmiş və hətta yazışmışlar. Taqanroqa gələn Çexov dəfələrlə Pokrovskiyə baş çəkmişdir.

## Təsvir
Kərpiçdən inşa edilmiş birmərtəbəli bina. Binanın fasadı qara suvaqla üzlənmişdir. Qədim rus arxitektur stilində inşa edilmişdir. Bununla belə burada attik stili görmək mümkündür..

## İstinadlar
Kunq-fu panda 3

**Kunq-fu Panda 3** — İllər keçir Po Kunq fu məşqlərinə davam edir. O atası Li Şen'ə Rast Gəlir. Po pandaların kəndinə gəlir. Onun Bu Seriyadakı Düşməni Kai Olacaq İllər keçir Po Kunq fu məşqlərinə davam edir. O atası Li Şen'ə Rast Gəlir. Po pandaların kəndinə gəlir. Onun Bu Seriyadakı Düşməni Kai Olacaq

İllər keçir Po Kunq fu məşqlərinə davam edir. O atası Li Şen'ə Rast Gəlir. Po pandaların kəndinə gəlir. Onun Bu Seriyadakı Düşməni Kai Olacaq.

## Həmçinin bax

* Kunq-fu Panda 1
* Kunq-fu Panda 2

## İstinadlar
Xüsusi təyinatlı İbad (film, 2016)

**Xüsusi Təyinatlı İbad** — NN Film kinostudiya şirkəti tərəfindən çəkilmiş, Natiq Novruzovun rejissorluq etdiyi tammetrajlı bədii film

## Film haqqında
* Film İbad Hüseynovun keçdiyi döyüş həyatından bəhs olunub.

## Məzmun
Film Türk dünyasının qəhrəman oğlu,Qarabağ veteranı, "Azərbaycan Bayrağı" Ordeni kavaleri,
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, kəşfiyyat dəstəsinin komandiri İbad Hüseynovun döyüş yolundan bəhs edilir.

## Filmin heyəti

#### Aktyorlar
Elçin Məmmədov — İbad Hüseynov 
Manaf Dadaşov — "Avo" — Monte Melkonyan

#### Yaradıcılar
**Quruluşçu Rejissor** : Natiq Novruzov 
**Ssenari müəllifi** : Vüsal Nuriyev

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 258 №-li piyada döyüş maşınının ekipajı (film, 2014)

## Xarici keçid
Filmi izlə
Ortakilsə

**Ortakilsə** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Düzkənd (Axuryan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15&nbsp;km məsafədə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Leninikan rayonunun tabeliyində olmuşdur. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim kəndin ərazisindəki dini məbəd - kilsə adı əsasında əmələ gəlmişdir. Həmin ərazidə
bir neçə kilsə olduğu üçün toponimə fərqləndirici söz kimi «orta» leksik vahidi əlavə edilib və
Ortakilsə adlı kənd yaranıb. Relyeflə bağlı yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 26. IV. 1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Maisyan (May
ayının adı ilə bağlıdır) qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Apertur

**Apertur** (lat. apertura – deşik) – 1) optik sistemin Aperturu – optik sistemdən keçən işıq dəstələrinin eninə ölçülərini məhdudlaşdıran həmin sistemin ən kiçik deşiyini (təsiredici adlanan) səciyyələndirən kəmiyyət; linzaların və ya apertur adlanan diafraqmanın ölçüləri ilə təyin edilir. Bucaq və ədədi Aperturalar olur. Bucaq Aperturu optik sistemə daxil olan konusvarı işıq dəstəsinin kənar şüaları arasında 2σA bucağı ilə xarakterizə edilir. Kənar işıq şüasının və optik oxun arasındakı σA bucağı apertur bucaq adlanır. Ədədi Apertur A = n·sinσA ilə ifadə edilir; n – obyektlə optiki sistemin ön səthi arasındakı mühitin şüasındırma əmsalıdır. Apertur böyük olduqca, müstəvidə təsvirin işıqlığı ilə təyin edilən optik sistemin işıq qüvvəsi (A2 ilə mütənasibdir) və onun obyektin iki yaxın nöqtəsinin ayrı-ayrı təsvirlərini yarada bilmək qabiliyyətini xarakterizə edən ayırd etmə qabiliyyəti (A ilə mütənasibdir) də yüksək olur. Ədədi Aperturu böyütmək üçün mikroskoplarda əşya (qoruyucu şüşə) ilə giriş obyektivi arasında adətən yüksək şüasındırma əmsalına malik immersion adlanan şəffaf maye yerləşdirilir. 2) Antena Aperturu – radioteleskop və ya radiolokator antenasının effektiv sahəsi; müəyyən şəraitdə təqribən antenanın açılma sahəsinə bərabər ola bilər. Apertur şüanın düşmə istiqamətindən asılıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Apatit filizləri

**Apatit filizləri** – texnoloji və iqtisadi göstəricilərinə görə istismara yararlı apatitli təbii polimineral törəmələri. Apatit filizlərini mineral tərkibinə görə silikatlı-oksidli, silikatlı, karbonatlısilikatlı, karbonatlı və hidrosilikatlı-hidroksidli, P2O5-in miqdarına görə isə zəngin (16%-dən çox), adi (8–16%), kasıb (4–8%) və çox kasıb (4%-ədək) növlərə ayırırlar. Mineral tərkibindən asılı olan saflaşdırılma dərəcəsinə görə asan (apatit konsentratında P2O5-in miqdarı 90%-dən çox), qənaətbəxş (70–90%) və çətin saflaşan (70%-dən az) Apatit filizləri var. Silikatlı filizlər (apatit-nefelinli və s.) asan, karbonatlı və hidrosilikatlı-hidroksidli filizlər isə çətin saflaşır. Əmələgəlmə şəraitinə görə Apatit filizlərinin maqmatogen, metamorfogen və sedimentogen yataq tipləri olur. Maqmatogen, eləcə də sedimentogen (aşınma qabığı törəmələri) tipli yataqlar daha böyük sənaye əhəmiyyətinə malikdir. Apatit filizlərinin dünya üzrə ümumi ehtiyatı (P2O5 üzrə) təqribən 1,2 mlrd. tondur. Əsas yataqları RF-də (dünya ehtiyatının 1/3-i), həmçinin Vyetnam, Braziliya, CAR, Finlandiya, Uqanda, Norveç, Zimbabve, Kanada, İspaniya və Hindistandadır. Apatit filizlərindən mineral gübrələr istehsalında, metallurgiya, keramika və şüşə sənayesində istifadə olunur.

## İstinadlar
Geostrategiya

**Geostrategiya** şahmat oyunu kimi bir "oyundu", lakin burada fiqurları real dünya üzərində oynadırlar.

Geostrategiya (coğrafi strategiya) - siyasi elm, dövlət və ya müttəfiq ölkələrin bir qrup geosiyasi məqsədlərinə nail olmaq üçün üsullar müəyyən edən, dövlətlərin və ittifaqların qorunması və ya dövlət və ittifaqın gücünün artırılması, böhranın mənfi təsirləri şəraitində dövlət zərərlərindən yayınmaq və ya bu zərərləri minimuma endirmək üçün tətbiq olunman elm sahəsi. Geosiyasət ilə bir başa əlaqəsi olan elm sahəsidir.

Geostrategiya XIX əsrin ortalarından etibarən ayrıca bir elm sahəsi kimi formalaşmışdır.

## İstinadlar
Stepan Akimovun binası

**F. P. Pokrovskinin binası** — Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində yerləşən bina. Bina XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəlləri inşa edilmişdir. Bina Ulyanovski küçəsi, ev 14 ünvanında yerləşir. Binanın önündə onun sahibini bildirən lövhə asılmışdır. Şəhər sakinləri arasında binanın Paramonovlar ailəsi ilə əlaqəli olması barədə məlumat gəzirdi. Ancaq bu fərziyələr öz təstiqini tapmamışdır.

## Tarixi
Stepan Akimov 1854-cü ildə anadan olmuşdur. Onun valideynlərinə Kankrin, Sobornaya xiyabanı ərazisində torpaq sahəsi məxsus idi. Bu torpaq iki sahəyə bölünərək vərəsələrə verilmişdir. Onun bir hissəsi Stepanın qardaş və bacılarına verilmişdir (Lyubov, Yekaterina və İvan Akimov). Digər hissəsi isə Stepan Akimova verilmişdir. Stepan həyat yoldaşı Mariya, qızı Anna ilə birlikdə yaşayırdı. Bu bina il əərzində cəmi 80 rubl gəlir gətirirdi. 1899-cu ildə Stepan Akimova ərazidə iki mərtəbəli bina tikməyə icazə verilir. Bina zirzəmiyə sahib idi. O zaman bina Kankinskaya ev 26 ünvanında yerləşir. Bina bundan sonra hər il 390 rubl gəlir gətirir. 1911-ci ildə bina Stepan Akimovun qızı Anna Stepanovna Akimova dövr edilir. 1920-ci ildə bina güclü zərər görmüşdür. Binaya bu zaman mərmi düşmüşdür. Bins getdikcə daha qəzalı vəziyyətə düşürdü. 1922-ci ildə binanı voronejli Nikolay Vostannov 300 milyon rubla satın alır. Binanın tam təmiri başa çatdırılmamış qalır. Sovet hökuməti binanı milliləşdirir. Binanın köhnə sahibi binanı geri qaytarmaq məqsədilə müraciyyətlər etsə də şikayətinə ağlasığmaz arqumentlər gətirilir. Hazırda bina təmirə ehtiyac duyur.

## Təsviri
İki mərtəbən ibarət bina. Bina zirzəmiyə sahibdir. Binanın fasadında dəniz düzənliyi təsvir edilmişdir. İnqilaba qədər ki, arxitektur tikililərindəndir.

## İstinadlar
Aparatla əyirmə

**Aparatla əyrimə** – müxtəlif uzunluqlu liflərdən və ya lif qalıqlarından böyük xətti sıxlığa malik qalın xovlu yun və qarışıq iplik hazırlamaq üçün aparılan proses. İplik almaq üçün darama aparatında daranmış lif layı aparatın eni boyunca zolaqlara ayrılır, sonra zolaqlar eşilərək sıxlaşdırılır və ilkin iplik əmələ gətirir. Halqalı əyirmə maşınlarında ilkin iplikdən iplik alınır. Yunəyirmə prosesində Aparatla əyirmə mahud əyirməsi də adlanır.

## İstinadlar
Reynaldo Vaskes

**Reynaldo Vaskes** () — Salvador Futbol Federasiyasının sabiq prezidenti.

## Həbsi
Reynaldo Vaskes ölkəsində sosial sahə üçün yığılan üzvlük haqqını mənimsəməkdə təqsirli bilindiyi üçün 2015-ci ildə həbs edilmişdir. Onun məhkəmə prosesi 2017-ci ildə başa çatmış və 8 il müddətində azadlıqdan məhrum edilmiş və onun 400 min avro ödəməli olduğu barədə qərar da çıxarılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Volkov-Remi binası

**Volkov-Remi binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində bir mərtəbəli bina. Şmidt küçəsi, ev 16 ünvanında yerləşir. Bina 1802-ci ildə inşa edilmişdir. qərarı ilə regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
İki mərtəbədən ibarət olan bina 1802-ci ildə inşa edilmişdir. Bina ampir stilində inşa edilmişdir. Layihəsinin müəllifi təlum deyildir. Əvvəllər binanın yerində bağ olmuşdur. Volkovlar binaya XX əsrin əvvəlırinə qədər sahib olmuşdur. Bundan sonra binanı Nikolay Aleksandroviç Remi satın almışdır.

Binanın təsvirini rəssam L. Manso (Taqanroq, 19.11.1825) çəkmişdir.

Binanın müəyyən dövrlərdəki sahibləri: qərargah-kapitanı knyaz P. S. Şaxmatov (1810–1820); Volkovun məsləhətçisi (1873–1898); dövlət qulluqçusu N. A. Remi (1906–1915).

1865-ci ildə binanın iqtisadi məhkəmə iltizama almışdır. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bina milliləşdirilmişdir. Binadan yaşayış binası və kommunal mənzilləri kimi istifadə edilməyə başlanmışdır.
1970-ci illərdə binanı nikah sarayına çevirmək istəyirlər. 1980-ci illərin əvvəllərində binada yaşayan sakinlər binadan çıxarılmışdır. 1997-ci ildə bina restavrasiya edilmişdir. Binanın qarşısında elektrik tranformatorları vardır.

Bina Şmidt küçəsində yerləşir. Binadan körfəzə gözəl mənzərə açılır. Bina isə körfəzdən gözəl görsənir.
Bina regional əhəmiyyətli tarixi, mədəni və arxitektur abidə siyahısına daxil edilmişdir

## Arxitekturu
Binanın körfəzə baxan fasadı kolonnalarla bəzədilmişdir. Binanın böyür hissəsində dörd hamar kolonna vardır. Künc hissədə eyvan vardır. Bina mərtəbələr arası karnizə sahibdir. Yan qapının üzərində talvar vardır.

## Ədəbiyyat
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
* Вторая жизнь "Дома с привидениями": [Об особняке Волкова- Реми] // Город.- 1998.- 29янв.- с.1
* Цымбал А. Особняк Волкова-Реми… // Таганрогская правда.- 1991.- 27 нояб.-с.2

## Mənbə
* Шмидта улица, д. 16 . Объекты культурного наследия федерального значения.
* Дом Волкова-Реми
* Особняк Волкова-Реми 

## İstinadlar
İdman sarayı (Rostov-na-Donu)

**"Sport-Don"** — idman kompleksi. Rostov-na-Donu şəhərində 20 okrtyabr 1967-ci ildə inşa edilmişdir.

Rusiyanın cənub regionunun ən böyük idman kompkeksidir. Bina 1967-ci ildə inşa edilsə də, layihə 1956-cı ildə hazırlanmışdır. Bina cəmi bir il ərzində inşa edilmişdir. İdman kompleksi tikildiyi dövrdə Sovetlər Birliyinin beş ən yaxşı idman tikilisi hesab edilir.

Adres: Rusiys, Rostov-na-Donu ş, Xalturinski xiyabanı, 103

## Təsviri
Əsas idman komlekski 2800 km² əraziyə sahibdir. Bir necə saat ərzində buz meydançası konsert zalına çevrilir. İdman kompleksi ümumilikdə 4000 tamaşaçı tutur. Buzsuz variantda isə idman zalı 5000 nəfər tamaşaçı tutur. İdman kompleksinin inşasından bu günə kimi 50 mln tamaşaçını qəbul etmişdir.

İdman sarayı Rostov hokkey klubu və Rostov-Don həndbol klublarının ev arenası rolunu oynayır. Yaxın zamanlarda binanın təmiri planlaşdırılır.

## Tarixi
Binanın inşası zamanı heç də ürək açan tərzdə başlamamışdır. Məlumdur ki, idman komleksi qəbiristanlıq ərazisində salınmışdır. Burada hətta şəhərin məşhur şəxsləri dəfn edilmişdir. Onların bir çoxu bu gün də burada qalır. Qəbiristanlıq haqqında ilk məlumat 1785-ci ildə verilmişdir. 1865-ci ildə qəbiristanlığın yerində kilsə inşa edilmişdir. 1930-cu ildə kilsə "Burjaziya qalığı" elan edilərək fəaliyyəti dayandırılmışdlr. 1966-cı ildə bina tamamilə partladılmışdır.

1960-cı illərdə burada idman sarayının inşasına başlanılmışdır. Üstəlik tikinti yerinin ətrafı hündür hasarlarla örtülmüşdür.

Rostov İdman sarayının açılışı 20 oktyabr 1967-ci ildə baş tutmuşdur. 23 fevral 1986-cı ildə binada idman təhsil mərkəzi təsis edilmişdir.

2003-cü ilin dekabrında İdman sarayında buz katoku təşkil edilmişdir.

## İstinadlar
Notifon

**Notifon** — 14 yanvar 2017-ci ildə yaradılmış Android ƏS-li telefonlar üçün proqram. Proqramda ingilis dilində ən çox işlənən sözlər aid olduğu nitq hissəsi nəzərə alınaraq ardıcıllığa əsasən tərtib olunmuşdur. Siyahının əvvəlindəki sözlər sondakılara nəzərən daha çox istifadə olunur. Proqram offline rejimdə çalışır.

## Xüsusiyyətlər
İstifadəçi əvvəlcədən bildiyi sözləri işarələyə bilər ki, bu da onların bildirişlərdə göstərilməməsinə səbəb olur. Xüsusi alqoritm sayəsində öyrənilməmiş sözlər müəyyən vaxt keçdikdən sonra təkrarən xatırladılır və beləliklə çətin yadda qalan sözlər istifadəçinin bu sözləri öyrənməsinə qədər göstərilməyə davam edir. proqram inkişaf mərhələsində olduğundan yaxın zamanda lüğətə yeni sözlərin əlavə olunması gözlənilir. Həmçinin istifadəçilər özləri də sözləri əlavə edərək android mobil tətbiqinin söz bazasını genişləndirə bilərlər.

## Həmçinin bax

* Dilmanc

## Xarici keçidlər

* PLAY MARKETDƏ
Klinoptilolit

**Klinoptilolit** — təbii seolitlərdən ibarət olub, silisium və alüminium tetraedrnin mikroskopik düzülüşündən ibarətdir. Bu kompleksin formulu (Na, K, Ca)2-3Al3(Al,Si)2Si13O36· 12H2O-dur. Adı Yunan dilindəki *klino* (κλίνω; "maili"), *ptylon* (φτερών; "lələk") və *lithos* (λίθος; "daş") sözlərindən götürülmüşdür.

## Tərkibi
Mousun sərtlik şkalası üzrə 3.5–4 və xüsusi kütləsi 2.1–2.2-dir. Molekulyar kütləsi 2,703.72 qm-dır.

Klinoptilolit əsasən tuflarda vulkanik şüşələrin devitrifikation məhsulu kimi və bazalt, andezit, riolitlərdə qabarcıq şəklində əmələ gəlir. O 1969-cu ildə müəyyən olunub.

O heylanditlə seriyalar əmələ gətirir:

Klinoptilolit-Ca – heylandit-Ca bərk məhlul sırası;

Klinoptilolit-K – heylandit-Ca bərk məhlul sırası;

Klinoptilolit-Na – heylandit-Ca bərk məhlul sırası;

## İstifadəsi
Klinoptilolitdən sənayedə və ion dəyişkənliyi xüsusiyyətindən elmi işlərdə istifadə olunur. Onun bu yüksək dəyişkənlik xüsusiyyəti  ammoniuma (NH4+) görədir. Bunun tipik nümunəsi onun enzim əsaslı karabamid sensorunda istifadəsidir. O həmçinin gübrə və tor çantalarda xırda çay daşı ölçüsündə olan deodorizer (iyi aradan qaldıran) kimi istifadə olunur.

## Yataqları
Təbii klonoptilolitin zənginliyi sayəsində Egey dənizinin sahilləri ətrafında Yer səthinə ən yaxın olan yataqları formalaşıb.

## İstinadlar

## Mənbə
* http://webmineral.com/data/Clinoptilolite-Na.shtml#.WL_LPlWGPIU
Qrekovun villası

**Qrekovun villası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Bina XIX əsrin dördüncü yarısında inşa edilmişdir. Çexov küçədi, ev 121 ünvanında yerləşir. 4 fevral 1976-cı il qərarı ilə regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Təsviri
Qrekov villası Taqanroq şəhərində klassizm stilində inşa edilən ən yaxşı binalsrdan biridir. Şəhərin tipik bağçalı binalarına bənzəyir. Hər kolonna lepkalar ilə bəzədilmişdir. Əsas çıxış ön fasadda yerləşməməsi onun çatışmazlıqlarından sayılır.

## Tarixi
Villa Çexov küçəsi ilə Sobornaya xiyabanın kəsişdiyi ərazidə 1820-ci ildə inşa edilmişdir. Bina Dmitri Yevfokimoviç Qrekov binanı oğlu Timofey Dmitrieviç Qrekov üçün tikfirmişdi. O, Rus-Türk müharibəsi 1787–1791, Napoleon müharibəsi 1805–1807 və Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Arxitekturası o dövrün uyğun tərzdə inşa edilmişdir. Xiyaban istiqamətdə yeddi pəncərə vardır. Çıxış qapısı həyətə açılır.

Üç ildən sonra Timofey Dmitrieviç Qrekovun oğlu olur. O rus ordusunda general rütbəsinə qədər qalxa bilir. 1831-ci ild Timofey Dmitrieviç Qrekov həyatını itirir. Bina tədricən dağılmağa başlamışdır. 1840-cı ilə Timofey Dmitrieviç Qrekovun yeganə vərəsəsi Nikolay bütün sərvətə sahib çıxır. O, binanın təmiri üçün bankdan pul götürür. Əmanət olaraq bina qoyulur. Binanın həyətində hovuz inşa edilmşdir. Bu hovuz yağış sularını toplamağa hesablanmışdı.

Xərclər gəlirləri artdığından Qrekov krediti ödəyə bilmir. Bu səbəbdən bank evi əlinə almalı olur. Qrekovlar ailəsinin adına xərər gəlir. Binanı tacir Yakov Xlıtçev əldə edir. 1898-ci ildə binanın qiyməti 3000 rubl qiymətləndirilirdi. 1906-cı ildə binanı Sandre Şiqlovoy əldə edir. Onun qiyməti 63000 rubla qədər artır. Binanın son sahibi 1911-ci ildən Karl Fedinandoviç Yunq və Sofya Yefimovna Bronevkaya olmuşdur. Binanın qoyməti 20 000 rubla qədər qalxır. Onlar binanı iltizama verirlər.

Bina sovet dönəmində milliləşdirilmişdir. Bundan sonra bina kommunal mənzzillər kimi istifadə edilmişdir. Bu dövrdə bəzi elementlər binadan götürülmüşdür. Bina Böyük vətən müharibəsi dönəmidə zərər görmüşdür. 1994-cü ildə isə binanı Doninvest bankının filialı alır".

## İstinadlar
Emmanuel Makron

**Emmanuel Makron** (; ) — Fransa siyasətçisi, keçmiş investisya bankiri, 14 may 2017-ci ildən Fransa Prezidenti.

26 avqust 2014-cü ildən 30 avqust 2016-cı ilədək Vals Manuelin ikinci hökumətində iqtisadiyyat, sənaye və rəqəmsal işlər naziri olub. Prezident seçkilərində iştirak etmək üçün istefa verib..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Emmanuel Macron — En Marche!
Azərbaycan–Kipr münasibətləri

**Azərbaycan–Kipr münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Kipr Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## İdman sahəsində əməkdaşlıq

### Futbol qarşılaşmaları

## Həmçinin bax
* Azərbaycan–Şimali Kipr münasibətləri
* Avropa Birliyi–Azərbaycan əlaqələri

## İstinadlar
Odundağ əməliyyatı

**Odundağ əməliyyatı** — 2016-cı il yanvarın 25-dən 26-na geçən gecə başlayaran Azərbaycan və Ermənistan silahlı qüvvələri arasında baş vermiş hərbi münaqişə. A.R. Müdafiə Nazirliyi Qazax rayonu ilə Ermənistanın Noyemberyan yaşayış məntəqəsi arasındakı ərazidə yerləşən *Odundağ* yüksəkliyinin Azərbaycan Ordusu nəzarətinə keçib. Odundağ zirvəsi ermənilərə keçmiş Müdafiə Naziri Səfər Əbiyevin zamanlarında təslim edilibmiş və Zakir Həsənovun qətiyyətli əmrləri ilə hərəkət edən Azərbaycan Ordusu həmin strateji yüksəkliyi yenidən Azərbaycana qaytarıb.

"Odundağ"ın əldə saxlanılması Ermənistan ordusuna Qazax rayonunun magistral yolunu və bəzi ətraf kəndlərini atəş və müşahidə altında saxlamağa imkan verirdi. Bu yüksəkliyin azad edilməsi bölgəyə Azərbaycan Ordusunun atəş nəzarətini təmin etdi.

## Xarici keçidlər
* Fotoşəkil 
* Azerbaijan-Armenia

## Həmçinin bax

* Günnüt əməliyyatı

## İstinadlar
Çexov küçəsi (Taqanroq)

**Çexov küçəsi** — Taqanroq şəhərində yerləşən küçə. Şəhərin ən uzun küçələrindən biri hesab edilir. Görkəmli rus yazıçısı, Taqanroq şəhər sakini Anton Pavloviç Çexovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası
Küçə öz başlanğıcını Şevçenko ilə Qreçeskaya küçələrinin birləşməsindən götürür. Yaxınlıqda Taqanroq dəniz ticarət limanı yerləşir. Şimal-qərbində isə başlsnğıcı şəhərin tarixi hissəsi olan Lüksenburq Qızılgülləri ilə Aleksandrovskaya küçələrinin başlanğıcından götürür. Burada isə mərkəzi bazar yerləşir. Bu uzun məsafədə uzandıqca o Komsomolski və Qoqolevski xiyabanları ərazisindən keçir. Qərbə doğru uzanan küçə aşağıdakı küçələrlə kəsişi: Kalinin, Jdanov, Lomonosov, Fadeev və b.
Küçənin uzunluğu — 7850 m

Binaların sıralaması Şevçenko küçəsi istiqamətdən başlayır.

## Küçənin adı
Xronoloji olaraq küçənin adları: Prodolnaya, Kupeçeskaya, Polseyskaya, Aleksandrovskaya. Aleksandrovskaya adı küçəyə I Aleksandrın şərəfinə verilmişdir. Anton Pavloviç Çexovun adı isə küçəyə onun ölümündən sonra verilmişdir.

## Küçədə yerləşir

#### Görməli yerləri
* "Piter" qalereyası— Çexov küçəsi, 2.
* Taqanroq politexnik muzeyi — Çexov küçəsi, 22 "B".
* "Çexovun evi" — Çexov küçəsi, 69.
* Anton Çexovun büstü — Çexov küçəsi, 69.
* Bladimir Mixayloviç Petlyakovun büstü — Çexov küçəsi, 75.
* İvan Dmitrieviç Vasilenkonun muzeyi — Çexov küçəsi, 88.
* Anton Kuzmiç Qluşkonun büstü — Çexov küçəsi, 105.
* Qrekovun villası — Çexov küçəsi, 121.
* Arxierey binası (Taqanroq) — Çexov küçəsi, 129.
* Müqəddəs-Troyski məbədi — Çexov küçəsi, 344/1.

#### Mühüm bina və müəssisələr
* "A" korpusu (TRTİ) — Çexov küçəsi, 22.
* Şəhər daxili avtovağzal — Çexov küçəsi, 126 "А".
* Mərkəzi bazar — Qoqolev xiyabanı ilə kəsişdiyi ərazidən başlayır.
* Əşya bazarı "Rus çölü" — Çexov küçəsi, 320.
* "Prostokvaşino" bazarı — Çexov küçəsi, 351.

## Mənbə
* Şəhər saytı;
* Сайт администрации Таганрога;
* Интерактивная карта города .

## İstinadlar
Taqanroq poçtamtı

**Taqanroq poçtamtı** və ya **Bankir Davidoviçin evi** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina regiolaq əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. 1911-ci ildə inşa edilmişdir. Bina modern stilinə sahibdir.

Adres: Taqanroq ş, Frunze küçəsi, 38.

## Tarixi
Taqanroq şəhərinin əsas poçt binası 1911-ci ildə A. А. Davidoviçin vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Binanın tikintisi zamanı əsasən kərpiçdən istifadə edilmişdir. Binanın birinci mərtəbəsində "E. Fiçini və K" bankının filialı yerləşirdi. Filialın rəsmi açılışı 20 yanvar 1912-ci ildə gerçəkləşmişdir. Bu filialın rəhbəri Emmanuil Karloviç Façini olur. Elə həmin ildəcə (1912-ci ildə) bankir Davidoviçin evinin ikinci mərtəbəsində poçt-teleqraf kontoru açılır. Əvvəllər isə bu kontor Qreçeskaya küçəsindəki Skuriçin evində yerləşirdi. Bu bina öz görkəmini bu günümüzə qədər qoruyub saxlamışdır. Sovet dönəmində bina milliləşdirilmişdir. Bu zaman bina bütünlüklə Taqanrov əlaqə şəbəkəsinə dövr edilir. 1981-ci ildə binaya eyvanlar artırılır. Yüz ildən artıqdır ki, binada təmir işləri aparılmamışdır. Bununla belə bina idial vəziyyətdədir.

## Təsviri
Binanın səthi suvanmamışdır. Fasadı qırmızı və sarı kərpiçlərlə işlənmişdir. Əsas girişi karnizlə bəzədilmişdir. Bina modern stilində inşa edilmişdir.

## İstinadlar
İdelson apteki

**İdelson apteki** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Bina 1884-cü ildə inşa edilmişdir. Bina Taqanroq şəhəri Krasnı xiyabanı, ev 24 ünvanında yerləşir. Aptekin müasir ad 53nömrəli aptek kimi tanınır. İdelson apteki Rusiyanın regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir. Bununl bağlı qərar 18 noyabr 1992-ci ildə 301 nömrəli qərarla təstiqlənmişdir.

## Tarixi
R. B. İdelson öz aprekini yerləşdirmək məqsədilə Çexov küçəsində bina icaryə götürür. İdelson aptekini yerləşdirmək məqsədilə iki mərtəbəli bina alır. Binanın birinci mərtəbəsində aptek təşkil edilir. 1884-cü ildən aptek arrıq yeni binada yerləşirdi. Bir müddət sonra aptek bütün Taqanriqda məşhurlanmışdır. Bu gündə İdelson aptekinin adı olan yazı qorunmaqdadır.

İdelson apteki 20 iyun 1920-ci ildə sovet hakimiyyəti tərəfindən milliləşdirilmişdir. Bir müdt sonra artıq aptekdə 9 nəfər işləyirdi. Aptekin rəhbəri İ. B. Nankin təyin edilmişdir. Müəsissə bir müddət sonra 53 nömrəli olaraq adlandıtılır və fəaliyyətini davam etdirir. 1980-ci illərdə "Farmasiya" adlı şirkətin balansına keçir.

## Təsviri
Binanın fasadı simmetrik elementlərlə bəzədilmişdir. Burada barelef, kolonnalar quraşdırırılmışdır. Binanın müasir stili qotikdir.

## İstinadlar
Viktor Suxorukov

**Viktor Suxorukov** (; ) — Rusiya aktyoru. Rusiyanın xalq artisti (2008).

## Filmoqrafiya
* Ada (2006)
* Dima (2017)

## İstinadlar
Latviya azərbaycanlıları

**Latviya azərbaycanlıları** — tarixi Azərbaycan ərazisindən kənarda yaşayan etnik azərbaycanlıların təşkil etdiyi Azərbaycan diasporunun Latviya Respublikasında yaşayan hissəsinin adı.

## Sayı
Latviyada təxminən 1200 nəfərdən 2000 nəfərə qədər azərbaycanlı yaşayır. Onlar bu ölkəyə əsasən SSRİ dövründə köçmüşlər. Xüsusilə də İkinci dünya müharibəsindən sonra elm, təhsil, sosial-iqtisadi səbəblərlə Latviyaya yüzlərlə azərbaycanlı miqrasiya etmişdir.

## Təşkilatları
### "Azəri" Cəmiyyəti
"Azəri" Cəmiyyəti Latviyadakı azərbaycanlıların birləşdiyi ilk ən böyük təşkilat idi. Cəmiyyətin yarandığı gündən məqsədi bu ölkədə yaşayan azərbaycanlıları vahid qüvvə kimi birləşdirmək, Azərbaycan barədə həqiqətlərin, əldə olunmuş nailiyyətlərin, erməni təcavüzünün acınacaqlı nəticələrinin Latviya siyasi və ictimai dairələrinin diqqətinə çatdırmaq və iki ölkə arasındakı əlaqələrdə körpü rolunda iştirak etmək olmuşdur.

### "Ocaq" Mədəniyyət Mərkəzi
Latviya azərbaycanlılarının "Ocaq" Mədəniyyət Mərkəzi Azərbaycanın Latviya səfirliyinin təşəbbüsü və dəstəyi ilə 2007-ci ilin əvvəllərindən etibarən fəaliyyətə başlamışdır.

30 may 2007-ci ildə Latviya azərbaycanlılarının "Ocaq" Mədəniyyət Mərkəzinin nəzdində Bazar Günü Məktəbi açılmışdır. "Ocaq" Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri və Riqa Klassik Gimnaziyasının direktoru olan Roman Əliyev 2007-ci ilin yanvar ayında səs çoxluğu ilə Latviya Respublikasının Təhsil Naziri yanındakı Məşvərət Şurasının sədri seçilmişdir. O, eyni zamanda, Latviya Respublikasının Prezidenti yanında Milli Azlıqlar üzrə Dövlət Komissiyasının Sədridir.

## Məşhur nümayəndələri
* Roman Əliyev
* Roman Naudinş
* Amil Səlimov

## Həmçinin bax
*Azərbaycan–Latviya münasibətləri

## İstinadlar
Əbu Həsən Əl-Əmiri

**Əbu Həsən Əl-Əmiri** (; ) — xorasanlı filosof və fəlsəfə tarixçisi.

## Bioqrafiyası
Buxara, Bağdad, Rey şəhərlərində olmuşdur. Fəlsəfi mövzular üzrə araşdırmalar etmişdir. Fəlsəfəni dinlə əlaqələndirməyə çalışmışdır. Təsəvvüf anlayışını islam ənənələrinə daxil etməyə çalışmışdır. İslamın ortaya çıxan gerçəklərinin fəlsəfənin ən önəmli məntiqi məzmununa sahib olduğunu bildirmişdir. Fəlsəfə və dinin toqquşmadığını izah etməyə çalışdı. İslam daxilindəki bölünmələr arasında izah və sintez aradı. Digər dinlərlə nisbətdə islamın əxlaqi olaraq üstün mövqedə olduğunu bildirmişdir. Xüsusilə zərdüştlük və maniheizmə bu baxımdan yanaşmışdır. Kindi ənənələrini izləyən filosoflar arasında ən qabaqcıl filosofdur. İbn Miskəveyhin müasiridir. Fərabi və İbn Sinadan yarım əsr əvvəl yaşamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xanım Hüseynova

**Xanım Akif qızı Hüseynova** (1 mart 1993; Sumqayıt, Azərbaycan) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2020-ci ildə XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.

## Həyatı
Xanım Hüseynova 1993-cü il martın 1-də Sumqayıt şəhərində anadan olub. Anası Zülfiyyə Kərimova Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (ADPU) dosenti, bacısı Dursədəf Kərimova isə cüdoçudur.

## Karyerası
Xanım Hüseynova 2017-ci ilin mayında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə məğlub olan Xanım Hüseynova, turniri gümüş medalla başa vurdu. Komanda turnirində də Xanım Hüseynova gümüş medala sahib oldu.

Daha sonra Uolsoll şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan Avropa Çempionatında Xanım Hüseynova, bütün rəqibləri üzərində qələbə qazandı və turnirin qalibi oldu. Komanda turnirində də Xanım Hüseynova qızıl medalın sahibi oldu.

Xanım Hüseynova 2018-ci ildə Odivelaş şəhərində (Portuqaliya) baş tutan Dünya Çempionatında fərdi turnirdə uğursuz mübarizə apardı. Komanda turnirini isə Xanım Hüseynova bürünc medalla başa vurdu.

2019-cu ildə Xanım Hüseynova Genuya şəhərində (İtaliya) baş tutan Avropa Çempionatının final görüşündə qalib gəldi və qızıl medala sahib oldu. Komanda turnirində də Xanım Hüseynova qızıl medala sahib oldu.

Xanım Hüseynova 2021-ci il ərzində beynəlxalq turnirlərdə topladığı reytinq xalları hesabına Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazandı.

Xanım Hüseynovanın XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının 1/4 final mərhələsi çərçivəsində rəqibi Yaponiya nümayəndəsi Hiroho Kudo oldu. Həmin görüşdə Xanım Hüseynova rəqibinə ipponla qalib gəldi və yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Xanım Hüseynova Çin nümayəndəsi Van Yu ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Xanım Hüseynova vaza-ari ilə qələbə qazandı və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının gümüş medalına sahib olan Ukrayna təmsilçisi İrina Qusiyeva oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Xanım Hüseynova rəqibinə vaza-ari ilə qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən, XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Xanım Akif qızı Hüseynova 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Azərbaycan–Monteneqro münasibətləri

**Azərbaycan–Monteneqro münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Monteneqro Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Moldova parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 31 oktyabr 2008-ci il tarixində "Azərbaycan-Çernoqoriya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu" adı ilə yaradılmış və ilk rəhbəri Novruzəli Aslanov olmuşdur. 4 mart 2016-cı il tarixindən İqbal Məmmədov işçi qrupunun rəhbəridir.

## İqtisadi münasibətlər
### Əmtəə dövriyyəsi (min doll.)

## İdman sahəsində əməkdaşlıq
### Futbol qarşılaşmaları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Monteneqrodaki Azərbaycanin Diplomatik Nümayəndəliyi Rəsmi saytı
* Azərbaycandaki Monteneqronun səfirliyin ofisi Rəsmi saytı
* İkiterefli munasibetler
İslambəy Dadov

**İslambəy Dadov** (20 yanvar 1997) — Azərbaycanı təmsil edən güləşçi.

## Həyatı
İslambəy Dadov 1997-ci il yanvarın 20-də anadan olub.

## Karyerası
İslambəy Dadov 2014-cü ildə gənclər arasında Avropa Çempionatının qalibi oldu.

İslambəy Dadov 2014-cü ildə Nancin şəhərində (Çin) baş tutan Yeniyetmələrin II Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. İslambəy Dadov qrup mərhələsinin birinci görüşündə Özbəkistan nümayəndəsi Abubahr Alimov ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə İslambəy Dadov rəqibinə 5:0 hesabı ilə qalib gəldi. Qrup mərhələsinin növbəti görüşündə onun rəqibi Qazaxıstan nümayəndəsi Yevgeni Polivadov oldu. Bu görüşdə də İslambəy Dadov rəqibinə 5:0 hesabı ilə qalib gəldi. Qrup mərhələsinin sonuncu görüşündə onun rəqibi Misir nümayəndəsi Ömər İbrahim oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə İslambəy Dadov rəqibinə 2:0 hesabı ilə qalib gəldi. Bununla da İslambəy Dadov qrup mərhələsini birinci pillədə başa vurdu və final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi ABŞ nümayəndəsi Mason Manville oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə İslambəy Dadov rəqibinə 1:0 hesabı ilə qalib gəldi və Yeniyetmələrin II Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi oldu.

## İstinadlar
İmirxan

**İmirxan** - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km məsafədə yerləşir. Kəndin digər adı Emirxan, İmirxanlı kimi göstərilir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə İmirxanlı kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində İmirxan formasında qeyd edilmişdir.

Toponim imir (eymur tayfa adının fonetik forması) türk tayfasının adına xan
sözünün qoşulmasından əmələ gəlmişdir və «eymur//imir tayfasından olan xana məxsus kənd»
mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1.VI.1940-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Saratak qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Kiçik Arıxvəli

**Kiçik Arıxvəli** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Ərtik rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 11&nbsp;km məsafədə yerləşir «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim Azərbaycan toponomiyasında fərqləndirici əlamət bildirən kiçik sözündən və arıxlı
tayfasının adını əks etdirən arıx sözü ilə Vəli şəxs adının birləşməsindən əmələ gəlib «arıxlı tayfasından olan Vəliyə məxsus kənd» mənasını verir. Zaman keçdikcə «Arıxvəli»nin özü etnonimə çevrilmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Pokr Mantaş qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Arıxvəli

* Arıxvəli (Şörəyel) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda kənd.
* Böyük Arıxvəli — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Artik rayonunda kənd.
* Kiçik Arıxvəli — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Artik rayonunda kənd.
Kutniqışlaq

**Kutniqışlaq** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Ərtik rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 11&nbsp;km məsafədə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Qütbi qışlağı
formasında qeyd edilmişdir.

Toponim «dağ çıxıntısı, dağ qolu» mənasında işlənən kut sözünə Azərbaycan dilində «qoyun və başqa heyvanlarının gətirilib saxlandığı mötədil havalı və otlaqlı qışlama yeri» mənasında işlənən qışlaq sözünün birləşməsi ilə əmələ gəlib «dağ çıxıntısı yanında yerləşən qışlaq» mənasını ifadə edir. Relyef əsasında əmələ gələn mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 15.VII.1946-cı il fərmanı üə dəyişdirilib Hovtaşen qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Bəykənd (Şörəyel)

**Bəykənd** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Erməni mənbələrində kəndin adı Bekyan, Kiçik Bekyand kimi qeyd edilir. Rayon mərkəzindən 5&nbsp;km şimalda, Alagöz dağının şimal-qərbində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Bəykənd kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Kiçik Bekand formasında qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim qədim türk dilində "təpə, yüksəklik" mənasında işlənən bək (bak < bəy) sözü ilə kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlib "təpəlik, dağlıq yerdə yerləşən kənd" mənasını bildirir. Bəykənd sonralar XIX əsrin ortalarında Böyük Bəykənd kəndindən yaranmış məntəqədir. Mənbədə Bekand kimidir (yenə orada). Ona görə də toponimin bəy və kənd sözlərindən ibarət olması ağlabatan deyil. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Digər adı Kiçik Pərni. 1920-ci ildə adı dəyişdirilib Pokr Parni, Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 7. V.1969-cu il fərmanı ilə yenidən adı dəyişdirilib Anuşavan (Anuş şəxs adıdır) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1878-ci ildə əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir

## Həmçinin bax
* Bəykənd

## İstinadlar
Mahmudcuq

**Mahmudcuq** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Ərtik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7 km məsafədə yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Mahmudkənd kimi qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim Mahmud şəxs adına kiçiltmə mənası verən -cuq şəkilçisinin qoşulmasından əmələ gəlib "Kiçik Mahmud kəndi" mənası bildirir. Antropotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir. 1940-cı ildə kənd ermənicə Pemzaşen adlandırılmşdır.

## Əhalisi
1828–1832-ci illərdə əhalisi qovulmuş və xaricdən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Məçitli

**Məçitli** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində Məcitli formasında qeyd edilir.

Toponim türk mənşəli məçitli tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir.
Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin l.VI.1940-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Nor
Kyank qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Sarıbaş (Şörəyel)

**Sarıbaş** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında,indiki Ərtik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim sarıbaş türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. N. A. Aristov göstərir ki, XIII əsrdə Qırğız çöllərinin şimal-şərq hissəsinə gəlmiş türkmonqol tayfaları içərisində sarıbaş nəsli olmuşdur.

Deməli Sarıbaş kəndinin adı da monqolların tərkibində Zaqafqaziyaya, o cümlədən indi Ermənistan adlanan əraziyə gəlmiş sarıbaş türk etnonimi ilə bağlıdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 15. VII. 1948-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Haykasar qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Ermənilər buraya 1828-ci ildə Türkiyənin Qars vilayətindən köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Tomardaş

**Tomardaş** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Ərtik rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 7&nbsp;km şimal-qərbdə, Qotur çayının sağ sahilində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Tumardaş kimi qeyd edilmişdir.

Toponim türk dilində «yamyaşıl bitkilər və yeraltı (qrunt) sularla dopdolu bataqlıq, təpəcik,
daşlıq, kəsəkli yer>, «dağda, meşəsiz yerdə bataql;q» mənasında işlənən tomar sözündən və «dağ, qaya» mənasında işlənən daş sözündən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 31.V.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Vardakar (Güllüdaş)
qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Fərid Məmmədov (futbolçu)

**Fərid Sabutay oğlu Məmmədov** (16 yanvar 1997-ci ildə Azərbaycanın Gəncə şəhərində anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Kəpəz PFK klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Azərbaycanlı futbolçu.

## Klub karyerası

### Kəpəz
Məmmədov Qəbələ FK akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Məmmədov əsas komanda ilə debütünü 3 dekabr 2016-cı ildə etmişdir. O, 36-cı dəqiqədə Şahdağ Qusar FK klubu ilə qarşılaşmada Orxan Əliyevi əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Kəpəz Azərbaycan Kuboku görüşündə Şahdağa 5–1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Azərbaycan Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kapaz profile  at PFL
Sonqurlu

**Sonqurlu** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9&nbsp;km qərbdə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə qeyd edilmişdir.

Toponim oğuzların bayandır, beçənə, çavuldur, çəpni tayfalannın onqonu olan sunqur quş adı əsasında yaranan sonqurlu tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 31. V. 1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Hayrenyas
qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Şirvancıq

**Şirvancıq** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ərtik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. Kəndin qədim adı Sirvancıq olmuşdur. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəriətsində qeyd edilmişdir.

Toponim türk mənşəli şirvan etnoniminə -cıq şəkilçisinin artırılması ilə əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 15.VII.1948-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Lernakert qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Azərbaycan (Səməd Vurğunun şeiri)

**Azərbaycan** — Azərbaycan şairi Səməd Vurğunun 1933-1935-ci illər ərzində yazıdığı şeir.

## Yazılma tarixi
"Azərbaycan" şeiri 1933-cü ildə yazılmışdı. Bu şeir Vurğunun ideyasına görə "Azərbaycan" epopeyasının proloqudu, həmçinin həmin epopeyaya əsrlər boyu xalqın həyatı haqda olan daha bir neçə poema aiddi.

1959-cu ildə şeir "SSRİ xalqları ədəbiyyatı üzrə müntəxəbat"a daxil edildi.

Azərbaycanlı bəstəkar Ələkbər Tağıyev şeirin sözlərinə bəstələnən eyniadlı "Azərbaycan" mahnısını yazmışdı.

Şeirin sətirləri şairin 1961-ci ildə Bakıda ucaldılmış postamentində həkk olunmuşdur.

## Tərcümələr
Şeir rus, ingilis və s. dillərə tərcümə olunmuşdur. Rus dilinə tərcümənin müəllifi Adelina Adalis olmuşdur,

Şeir yazılanan sonra Maksim Tank tərəfindən belarus dilinə tərcümə edilmişdir. Həmin tərcümə belarus dilində nəşrə hazırlanan "Sovet İttifaqının poeziya antologiyası"nda  yer aldı.

Şeiri ingilis dilinə Qledis Evans tərcümə etmişdi, və Mirzə İbrahimovun redaktəsi altında "Azerbaijanian Poetry: Classic, Modern, Traditional"-da (Moskva, 1969) dərc olunmuşdu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Бабаев Г.* Самед Вургун: Очерк творчества. — M.: Sovetsiy pisatel, 1981. — 271 səh.
* *Велиханова Ф.* Самед Вургун среди друзей-переводчиков. — B.: Yazıçı, 1986. — 230 səh.
* *Лукьянова С. Л.* Творчество Самеда Вургуна во всесоюзной критике: значение творческой активности С. Вургуна в процессе взаимообогащения советских литератур. — B.: Elm, 1986. — 100 səh.
Şmidt küçəsi (Taqanroq)

**Şmitd küçəsi** () — Taqanroq şəhərinin mərkəzində yerləşən küçə. Küçənin uzunluğu 430 m təşkil edir. Şəhərin tarixi hissəsində qərrlaşır.

## Coğrafiyası
Şmidt küçəsi Dobrolyubovski xiyabanı ilə Komsomolski enişi arasında qərarlaşır. Binaların nömrələnməsi Komsomolski enişindən başlayır. Küçənin uzunluğu 430 metr təşkil edir.

## Tarixi

Küçənin əvvəlki adları: Malo-Qreçeskaya, Malo-Birjevaya, Voronsovskaya. 1929-cu ildə Pyotr Petroviç Şmidtin şərəfinə adlandırılmışdır. O, Ocakov kreyserində təşkil etdiyi üsyana görə bu şərəfə layiq görülmüşdür.
Şəhər salındığı ilk gündən burada əsasən şəhəərin elit təbəqə nümayəndələri məskunlaşmışdır. Əsasən tacirlər, dövlət məmurları burada evə sahib olurdular.

Malo-Qreçeskaya ev 7 ünvanında İvan Andreeviç Varvasiyə məxsus bina vardı. Bu binanı bəzən gülləli bina adlandırırlar. Bu krım müharibəsi dövründə ingilis və fransızlar tərəfindən şəhərin atəşə tutulması zamanı binaya çoxlu güllənin dəyməsi olmuşdur. 1903–1910-cu illərdə binada kommersiya uçilişi yerləşirdi. Bina günümüzdə mövcudluğunu qorumamışddır.

## Sitat
* "Köhnə Taqanroq şəhərinin sakit və rahat hissəsidir. İlk günlərdən bişurada varlılar və yerli məmurlar yaşayırdı. Burada XIX əsrdə gömrük və birja zalı yerləşirdi. Oktyabr inqilabından öncə burada cəmi 17 ev vardı. Bununla belə bu binlar özünə məxsus tarixi və unikallığı ilə seçilir." — *İqor Popov, 2012*.

## Küçədə yerləşir
* № 10 — Yaşayış binası (XIX). Tarixi abidə.
* № 12 — Yaşayış binası (XIX). Tarixi abidə
* № 16 — Volkov-Remi binası
* № 16а — "Qızıl sahil" mehmanxanası
* № 17 — Papkovun binası (1808). Tarixi abidə.
* № 21 — Voroşilkin binası (XIX əsrin birinci yarısı). Tarixi abidə

## İstinadlar
Qars azərbaycanlıları

**Qars azərbaycanlıları** — Türkiyənin Qars ilində yaşayan azərbaycanlıların icması. Azərbaycanlıların böyük sayı Qarsın mərkəzində və mərkəzə bağlı kəndlərdə yaşayır.

Qars şəhərində azərbaycanlılar əsasən "Yeni" və "İstasyon" məhəllələrində yaşayırlar. Burada azərbaycanlıları aşağıdakı qruplara ayrılar: Molla Musalılar, Karakilseliler, Kulubeqliler və Çobankerelilerdilər. Bu adlar onların əslinin gəldiyi vilayətlərin və kəndlərin adlarına görə verilib.

Qars ilçəsində azərbaycanlıların yaşadığı kəndlər: Başqedikler, Bayraktar, Bekler, Büyük Aküzüm, Karakaş, Küçük Pirveli, Külveren, Soylu, Tazekent, Yağıkesen, Layçınlar, Yılanlı. Arpaçay ilçəsində — Bacıoğlu, İbişköy, Kayadöven, Mescidli, Meydancık, Taşdere; Ağyaxa ilçəsində — Akbulak, Aslanxane, Büyükkımlı, Büyükpirveli, Esenyayla, Küçük Aküzüm, Küçük Kımlı, Şahnalar. Azərbaycanlılar Akyaka mərkəzində yaşayan əhalinin böyük hissəsini təşkil edir.

Arpaçay ilçəsində azərbaycanlıların digər etnik qruplarla yanaşı yaşadığı kəndlər: Büyükçatma, Gediksatılmış, Küçükçatma, Çetindurak, Demirkent, Çetinköy, Hacıpiri, Kalkanale, Hamzagerek, Kürekdere, Oğuzlu. Azərbaycanlılar həmçinin Qarsın Hacıveli, Yolaçan və s. kəndlərində də yaşayırlar.

Qeyd etmək lazımdır ki, Qarsda Azərbaycanlıların xüsusi etnik qrupu olan Qarapapaqlar da yaşayırlar. Onlar həm mərkəzi kəndlərdə, həm də Səlim, Sarıqamış və Arpaçay ilçələrinin kəndlərində məskunlaşıblar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *[[Ahmet Ercilasun|Dr. Ahmet B. Ercilasun]]* Kars ili ağızları. — Ankara: Gazi Universitesi Yayın No, 29, 1983. — səh. 46–49. — 386 səh.

## Həmçinin bax
* Türkiyə azərbaycanlıları
* Abbas Göyçə
Dəniz Aytəkin

**Dəniz Aytəkin** (; 21 iyul 1978, Nürnberq, Qərbi Almaniya) — Almaniya Futbol İttifaqının türk əsilli futbol hakimi.

## Hakimlik karyerası
Dəniz Aytəkin Bavariya Futbol Assosiasiyasının hakimidir. Hakimlik karyerasına 1995-ci ildə başlayıb. 2011-ci ildən FİFA referisidir. 2014-cü ildə UEFA-nın ən üst kateqoriyası olan UEFA Elit Hakim Kateqoriyasına yüksəlib.

Almaniya Bundesliqası çərçivəsində idarə etdiyi ilk oyun, 27 sentyabr 2008-ci ildə keçirilmiş "Herta Berlin" - "Enerji Kotbus" matçı olub. Qarşılaşma qonaqların 1:0 hesablı qələbəsi ilə nəticələnib. Aytəkin bu görüşdə 4 futbolçuya sarı vərəqə göstərib.

1 aprel 2011-ci ildə Almaniya Bundesliqasının 29 turu çərçivəsində keçirilən "Sant-Pauli" - "Şalke 04" oyunu 89-cu dəqiqədə Dəniz Aytəkin tərəfindən yarımçıq dayandırılıb.  Buna səbəb matçın son dəqiqələrində tribunadan atılan bir pivə şüşəsinin yan xətt hakiminə tuş gəlməsi olub. Aytəkin dərhal həmkarının yanına gedib və onunla söhbətdən sonra matçın 89-cu dəqiqəsində oyunun yarımçıq saxlanması haqda qərar verib. Həmin vaxt hesab 2:0 "Şalke 04"ün xeyrinə olub.

## Şəxsi həyatı
Dəniz Aytəkin 1.97 sm boya malikdir. Bavariya vilayətinin Oberasbax şəhərində yaşayır. İxtisasca iqtisadçıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dfb.de saytında profili 
* Worldfootball.net saytında profili