open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aynurə Həşimova

**Aynurə Abdulla qızı Həşimova** — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Təsviri Sənət Qalereyasının müdiri, Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru (2015).

## Həyatı
Həşimova Aynurə Abdulla qızı 29 iyul 1979-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1993–1997-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Texnikumunu bitirib. 1998–2002-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının bakalavr pilləsini bitirib. 2002–2005-ci illərdə həmin Akademiyada magistr təhsili alıbdır. 2006-cı ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun dissertantı olaraq "Dizayn tərkibli təsviri incəsənət məşğələlərində uşaqların təfəkkürünün və qabiliyyətlərinin inkişafı imkanları" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. 2001-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Fərdi sərgiləri keçirilib, dövlət tədbirlərinin yüksək səviyyədə təşkilinə görə dəfələrlə fəxri fərmanlarla , diplomlarla , təşəkkürnamələrlə təltif edilibdir. 2007-ci ilədə Bakı Şəhər Təhsil İdarəsinin fəxrə fərmanı ilə təltif edilib. 2006-cı il 10 may Azərbaycan Respublikası Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin təşəkkürnaməsi ilə təltif edilib. 2012-ci ildə Türkmənistan səfirliyinin Türk xalqları birliyi naminə keçirdiyi tədbirin təşkilatçılığına görə Mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayev və Türkmənistan səfiri Toylu bəy tərəfindən Fəxri fərmanla təltif edilibdir. Rusiya səfirliyi tərəfindən yüksək təşkil edilən tədbirlərə görə təşəkkürnamələr və fəxri fərmanlarla müxtəlif illərdə mütəmadi olaraq diplomlar vı təşəkkürnamələrlə mükafatlandırılıb. 2003-cü ildə Rəssamlar İttifaqı tərəfindən peşəkar pedaqoq adına layiq görülərək mükafatlandırılıb. 2001–2009-cu illərdə Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən dəfələrlə diplomlar və fəxri fərmanlarla təltif edilib. 2003–2004-cü illərdə Müasir Təhsil Kompleksində təsviri sənət müəllimi işləyib. 1997-ci ildən bu günə kimi pedaqoji müəllim stajı və 1999-cu ildən Təsviri Sənət Qalereyasının müdiri vəzifəsində işləyir. Qalereyada təşkil edilən rəsm dərnəyində dərslər deyir. Hazırladığı tələbələr Respublika, Bakı şəhər miqyaslı təsviri və tətbiqi sənət müsabiqələrinin dəfələrlə birinci və ikinci dərəcəli qalibləri olublar. Bununla yanaşı xarici ölkələrdə təşkil olunan Beynəlxalq miqyaslı müsabiqələrin dəfələrlə qızıl, gümüş medallarına, diplomlarına fəxri fərmanlarına layiq görülərək mükafatlarla təltif edilib.

Abdulla Həşimovun qızıdır.

## Mənbə
*  Tofiq İsmayılov adına Uşaq-Rəsm Qalereyası
* http://azertag.az/xeber/AZARBAYCAN_ISTIQLAL_MUZEYINDA_28_MAY___RESPUBLIKA_GUNUNA_HASR_OLUNMUS_SARGI_TADBIR_KECHIRILMISDIR-442630
*  Uşaq Rəsm Qalereyasının rəhbəri Aynurə Həşimova 
*  AYNURƏ HƏŞİMOVA / qalereyanın müdiri 
* İsmayılov adına "Uşaq Dünyası" qalereyası
Sultan II Murad türbəsi

**Sultan II Murad (1403-1451) türbəsi** —  Muradiyədə türbələrin yerləşdiyi bağın ən böyük və görkəmli yerində, girişin dərhal qarşısında yerləşir. Kitabəsində qeyd edildiyinə görə 1451-ci ildə oğlu Fateh Sultan Mehmet tərəfindən 1451-ci ildə tikilmişdir. Bundan başqa, padşahın ölümündən əvvəl hazırladığı vəsiyyətinə görə 1443-cü ildə ölən böyük oğlu Ələddinin məzarının yaxınlığında yalnız özünün basdırılmasını istəmişdi. Həmçinin Allahın rəhmətinin üzərinə yağması üçün torpağa basdırılaraq, üstünün açıq qoyulmasını arzu etmişdir. Bu səbəblə dördkünc planlı türbənin üzərindəki səkkizbucaqlı halqalı, səkkiz sütunun daşıdığı günbəz yağışı içəri buraxacaq şəkildə açıq qalmışdır.
 
Türbə 13.45x13.45 mt ölçüsündə kvadrat planlıdır. Ortada dörd ayaq və dörd sütunun daşıdığı bir təbil üzərində oturmuş bir günbəz və bunun ətrafında də tonozlu bir qalereya yerləşir. Buradakı sütunlar Bizans dövründən qalmışdır. Ortadakı günbəz səkkizbucaqlı halqalı olub, günbəzə keçidlər tromplar vasitəsi ilə təmin olunmuşdur. Vəsiyyət etdiyi kimi günbəzə kilid daşı yerinə girdə bir açıqlıq qoyulubdur. Məzarının üstü torpaqla örtülü sadə bir məzardır.

Son dərəcə sadə, divarları kəsmə daş və kərpicdən tikilmişdir. Bundan başqa, sədəfli ornamentlərlə bəzədilmiş qapı saçağının gözəl bir ağac emalı var. Türbənin şərq hissəsindəki pəncərə qapı halına gətirilmiş və buraya 7.25x7.80 mt ölçüsündə bir bina əlavə edilmişdir. Bu bölümdə Sultan II Muradın oğlu Sultan Ələddin, Şahzadə Əhməd, Şahzadə Orxan və qızı Şahzadə Xatunun sanduqələri var. Bu hissənin üzəri səkkizbucaqlı təbilin daşıdığı bir qübbə ilə örtülmüşdür. Bu türbə qapısı üzərində də 5.51x1.86 mt ölçüsündə üç sətirlik nəsih yazılı bir kitaba yerləşdirilib
Türb 1743, 1781, 1790 və 1844-cü illərdə təmir olunmuşdur.

## Mənbə

* [ Sultan II.Murat Turbesi (Osmangazi)](http://www.lifeinbursa.com/tarihx/438/25/sultan_ii.murat_turbesi_(osmangazi).htm) 
*  MURADİYE KÜLLİYESİ
Termez

**Termez** () — Özbəkistanda Surxandərya vilayətinin mərkəzi.

## Tarixi

## Coğrafiyası

## Əhalisi

## Məşhur şəxsləri

* Ət-Tirmizi - sufi.

## Xarici keçidlər
Deyləmilər

**Deyləmilər** – Gilan vilayətində irandilli hərbçi bir tayfanın adıdır. Xəzər dənizinin cənub-qərb sahilində, İranın şimalındakı dağlıq bölgələrdə - Deylamda yaşayan bir İran xalqı idi. Hazırda Gilan əyalətinin cənub-şərq yarısını əhatə edir. Eyni zamanda, müasir tədqiqatlar göstərir ki, talışların tarixi Deyləmi xalqı ilə müəyyən mədəni və dil əlaqələri var.Qədim dövrlərdə Talışların ərazisi Deylem adlanırdı və Deylemelilərin Talışlarla qohumluq əlaqəsi olması mümkündür. Rus tarixçisi Vasiliĭ Vladimirovich  Deyləmiləri Talışların etnogenezində rol oynamış tayfalardan biri hesap edirdi.

## Tarixi
Xəzər dənizinin qərbindəki dağlıq bölgənin tarixi adı. Şərqindəki Təbəristan (bugünkü Mazandaran) qərbindəki Gilanda geniş anlamla tarixi Deyləm bölgəsini əhatə edirdi. Deyləmdan olan döyüşçülər VI əsrdən etibarən fars şahlarının qoşunlarına daxil olmuşlar, sonradan isə ərəb xəlifələrinin qvardiyasının tərkib hissəsi kimi tanınmışlar. Onlar icarəçi olsalar da, çoxsaylı müsəlman hərbi yürüşlərinə baxmayaraq müstəqilliklərini qoruyublar. IX əsrin sonunda dəyləmilər, arasında əvvəllər Nestorian xristianlığı geniş yayılmış olsa da, şiə məzhəbində İslamı qəbul etmiş və qonşu bölgələrə işğalçı yürüşlər etmişlər.

İranda hökm sürən Deyləmli Buveyhilər sülaləsi 945-ci ildə Bağdada suveren oldular. Bundan sonra Abbasi xəlifələri Büveyhilerin icazəsiylə başda qala bildilər. Xəlifə Qaimin (1031–1075) çağırışı üzərinə Böyük Səlcuqlu dövləti hökmdarı Toğrul bəy, 1055-ci ildə Büveyhiləri Bağdaddan çıxardı və Abbasilərə yenidən möhtərəmlik qazandırdı.

Bəzi tarixçilər güman edirlər ki, talışlar, zazalar və goranlar deyləmlilərin törəmələridirlər.

## Həmçinin bax
* Cüstanilər sülaləsi
* Buveyhilər sülaləsi

## İstinadlar
5.Fəxri Gürgani, Vis və Ramin,epopeya,Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı,Bakı-1974,Azərbaycan dilinə tərcümə,səh.419
Mehdi (ad)

**Mehdi** — oğlan adı. İslam aləmində doğulan oğlan uşaqlarına verilən addır. *İdarə Olunan Adam*, *Düzgün Yolda Olan* və ya *Allahın İdarə Etdiyi* mənasını verir.

* Mehdi — İslam dinində sonuncu xəlifə və Qiyamətdən öncə gələcəyi iddia olunan xilaskar
* İmam Mehdi — Cəfərilikdə on dördüncü məsum, on ikinci imam və xəlifə, qeybə çəkilib və qiyamətdən öncə zühur edib bəşəriyyəti xilas edəcəyi iddia olunan şəxs.
* Mehdi Abbasov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi. 
* Mehdi Bazərgan -  İranlı pedaqoq, alim, aktivist və siyasətçi. 
* Mehdi Benatia - Futbolçu
* Mehdi Çaref - Fransalı rejissor.
* Mehdi Faveris-Essadi - Tunis əsilli Fransalı hip-pop musiqiçisi.
* Mehdi Gülşəni - İranlı fizikaçı.
* Mehdi Qəzalı - Əlcəzair və Finlandiya əsilli İsveçli bank qulduru.
* Mehdi Haşemi - İranlı din adamı və yüksək vəzifəli şəxs
* Mehdi Həsən - Pakistanlı müğənni.
* Mehdi Həsən - Hindistan əsilli Britaniyalı jurnalist.
* Mehdi Kərrubi - İranlı partiya rəhbəri.
* Mehdi Kazımi - İranlı homoseksual şəxs.
* Mehdi Xələci - İranlı jurnalist.
* Mehdi Leroy - Fransalı futbolçu.
* Mehdi Məhdavikia - İranlı futbolçu.
* Mehdi Nafti - Tunisli futbolçu.
* Mehdi Rəhməti - İranlı futbolçu.
* Mehdi Şəhbazi - İranlı biznesmen.
* Mehdi Zamani - İranlı idmançı.
* Mehdi Azər — 
* Mehdi Xəzəli —
* Mehdi Rəcəbyan —

## Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar
* Əli Mehdi — Azərbaycan şairi

## Həmçinin bax
* Mehdili
* Mehdiyev
* Mehdizadə
* Mehdiçilik
* Mehdi Mehdizadə küçəsi (Bakı)  

## İstinadlar
Nizip müharibəsi

**Nizip müharibəsi** — Osmanlı İmperiyası ilə Misir valisi Kavalalı Mehmet Əli Paşa arasında Nizipdə baş verən müharibə (29 iyun 1839).
 
İlk münaqişə Misirin Osmanlı dövlətinə ildə ödədiyi 32 min kisəli vergidən çıxdı. 
Kütahya müqaviləsinə baxmayaraq, Mehmet Əli Paşanın Osmanlı padşahının əmrlərini yerinə yetirməməsi və ən sonda tək tərəfli olaraq istiqlalını elan etdiyinə görə Sultan II Mahmud, 22 yunun 1839-cu ildə bu üsyankar paşanın yola gətirilməsi üçün Rusiya və İngiltərənin dəstəyini aldıqdan sonra Misirə müharibə elan etdi. Osmanlı qüvvələrinin başına Hafiz Mehmet Paşa gətirildi. Hərəkətə keçən Hafiz Mehmet Paşa, May 1839 sonlamda Birləşməsi tullanaraq Nizip çayı ilə bu çaya qarışan Orul Suyu kənarında düşərgə qurdu. Osmanlı ordusu 30 min piyada, 5 min süvari və 3 min artilleriyadan ibarət idi. İbrahim Paşanın ordusu isə təxminən 40 min nəfərə qədər idi. Hər iki ordu da 160-a qədər top vardı. 21 iyunda Hələbdən yola çıxan ibrahim Paşa iki qoldan Birecik istiqamətində yürüşə başladı. İki gün sonra da Osmanlı qüvvələri ilə rastlaşdı. Osmanlı ordusunda başda Moltke olmaq üzrə Prussiyalı zabitlər də vardı. Prussiyalı qərargah zabitləri ilk olaraq Osmanlı ordusunun Misir ordusuna hücum edərlərsə misirliləri məğlub edəcəyi təklif etdilərsə də üləma cümə günü müharibə yaratmaq olmaz deyərək bir fürsətin qaçmasına səbəb oldu. Bütün imkanların qaçmasından sonra Misir ordusu hücuma keçdi (29 iyun 1839) və Osmanlı ordusunu cinahlardan əhatə edəcək şəkildə mühasirəyə aldı. Moltke, Hafiz Paşaya Birecikə çəkilib mühasirədən xilas olmasını təklif etdisə də Hafiz Paşa bunu bir şərəf məsələsi olduğunu bildirib olduğu yerdən ayrılmadı. Osmanlı ordusuna yanlardan başlanılan hücum, Xalid Paşa, Polkovnik İbrahim Bəy öz qitələrinin; Hafiz Paşa da Hassa alayımn başında olaraq  döyüşdə geri otudrduldu. Dörd saat ərzində Osmanlı ordusu darmadağın oldu. Döyüş meydanında minlərlə ölü, on minlərlə əsir və 160 top buraxıldı.  Döyüşdə Misir süvari qoşunlarının təzyiqi altında Osmanlı qoşunları əzildi və Hafiz Paşa çəkilmə əmrini vermək məcburiyyətində qaldı. Keç verilən bu əmr, ordu sıralarının dağılmasına və Misir qüvvələrinin qalibiyyətinə şərait yaratdı. Hafiz Paşa bu vəziyyətdə xilas etdiyi qüvvələri Malatya çəkildi.

## Mənbə

*  Nizip savaşı ne zaman ve kimler arasında gerçekleşmiştir 
*  Nizip Savaşı (1839)
*  Nizip Savaşı
Corc Sen-Pyer

**Corc Sen-Pyer** () — UFC-də iştirak edən Kanadalı döyüşçü.
1981-ci ildə Kanadanın Saynt-İsidor vilayətində dünyaya gəlmiş Corc uşaq yaşlarında hokkeylə məşğul olsa da, sonralar boks və kyokusinkay idman növləri ilə məşğul olmağa başlamışdır.
2002-ci ildə MMA yarışlarında döyüşlərə başlayan Corc 77 kiloqramda döyüşmüş ümumilikdə keçirdiyi 27 döyüşdə cəmi iki dəfə Mat Serraya və Matt Hughesə məğlub olmuşdur,UFC kəmərinin sahibidir.

## Xarici keçidlər

*Corc Sen-Pyer
*Corcun döyüşlərindən
Pakuişa müharibəsi

## Pakuişa müharibəsi
Qısamüddətli sərhədyanı konflikt Peru və Ekvador arasında 1981-ci ildə baş verir.Bu müharibə 20 əsrdə 2 Ölkə arasında baş vermiş üc müharibədən ikincisi.Bundan əvvəl 1941-ci ildə iki dövlət arasında  konflikt sərhəddəki mübahisəli ərazilər uğrunda baş verir.Müharibənin səbəbi Kordilyer-del-Kondor dağlarının şərq yamaclarında  mübahisəli sərhədyanı 3 posta Ekvadorun yiyələnmə cəthi.Pakuişa,Mayaiku və Macikaza postları idi.
## Müharibənin başlaması
Ekvador sərhədyanı üc postu 1981-ci ilin yanvar ayında ələ kecirir.22 yanvarda Peru bölgəyə Mi8 helikopterini kəffiyata göndərir.Helikopter yerdən atəşə tutulur.28 yanvarda Peru düşmən üzərinə öz hərbi qüvvələrini göndərir.Hərbi helikopterlə əraziyə desant cıxarılır.Qısa müddətə Ekvador ordusu geriyə atılır və mübahisəli ərazilər Perunun əlinə kecir.Postlardan birini hətta Peru prezidenti Belaunde Terri tərəfindən ziyarət edilir.Jurnalistlərə hərbi qənimətlər nümayiş etdirilir.2 Fevral Amerika Dövlətlər Birliyi tərəfindən atəşkəs elan edilməsinə nail olunur .19 fevralda Ekvador bölgəni geri qaytarmaq istəsə də hecnəyə nail ola bilmir. Bununla da müharibə rəsmən bitir.
## Müharibədə istifadə olunan hərbi texnikalar
Bu müharibədə hər iki tərəf hərbi qüvvələrdən istifadə edirdi.Peru 107 ,Ekvador isə 179 hərbi ucuş təşkil edir.2 hərbi hava döyüşü olur.Hər iki tərəf A-37 dən istifadə edir.Ekvador > ilə Peruya məxsus Cu-22 təyyarələrini hədəfə alsa da buraxılan raketlər boşa cıxır.
## Nəticə
Rəsmi məlumata görə Peru 12 ölü,Ekvador isə 16 ölü və 30 yaralı.19 fevralda Peruya məxsus > helikopteri vurulur.Bundan başqa hec bir hərbi texnika itkisi baş vermir.Perunun qalibiyyətinə baxmayaraq mübahisəli ərazi problemi iki ölkə arasında həll olunmadan qaldı.1995-ci ildə növbəti Alto Senepa müharibəsi kimi mübahisəli ərazi kanflikti baş verir.

## Mənbə
* Kotlobivski А., Jiroxov М. Anlarda müharibə («Səmanın künçü») 
* Tom Cooper. Peru vs. Ecuador; Alto-Cenepa War, 1995 (ACIG.org)
Küp qəbir

[thumb|Küp qəbir. [Azərbaycan Tarix Muzeyi.]]
[right|thumb|Küp qəbir. [Azərbaycan Tarix Muzeyi (Qəbələ rayonundan tapılmışdır).]]

**Küp qəbir** — ölmüş şəxsin küpdə dəfn edilmə ənənəsi; qədim dövrlərdə müxtəlif xalqlar arasında geniş yayılmışdır.

Elmə məlum olan ən qədim küp qəbirləri e.ə IV minilliyə aiddir və Misirdə tapılmışdır.   Mesopotamiya, Aralıq dənizi sahilləri və Kiçik Asiyadakı ən qədim küp qəbirləri isə e.ə. III — II minilliklərə aiddir. Qafqazda ən qədim küp qəbirləri Dağıstanda (e.ə II minilliyin II yarısı),  Abxaziyada (e.ə. I minillik) Kolxidada (e.ə. V-IV əsrlər) aşkar edilmişdir. Amma bunlarla  e.ə. II əsr - b.e.nın I əsri Şərqi Zaqafqaziya  Küp qəbirləri mədəniyyəti arasında ortaq əlaqə yoxdur.

Məlumdur ki,  Cənubi Amerikadakı hindilər, tupi və aravaklar son zamanlara dədər ölülərini gil küplərdə dəfn edirdilər.

Küp qəbir təcrübəsi Laosda  hələ  qədim dövrlərdə məlum idi, belə ki, oradakı Küplər vadisində çoxlu sayda küp qəbirlər aşkar olunmuşdur. 
[thumbnail|200px| [Myaolar|Myao tayfasının qızları Küplər vadisində]]

## Həmçinin bax
* Küp qəbirləri mədəniyyəti

## İstinadlar


## Ədəbiyyat
* Куфтин Б. A., Мат-лы к археологии Колхиды, т. 1-2, Тб., 1949-50.
* Schmidt Eric f. Anatolia through the ages. Discoveries at the Alischar mount 1927-29. The University of Chicago press. Chicago, Illinois, 1931

## Xarici keçidlər
* Кувшинные погребения, Советская историческая энциклопедия. М.: Советская энциклопедия . Под ред. Е. М. Жукова
Küp qəbirləri mədəniyyəti

**Küp qəbirləri mədəniyyəti** — arxeoloji mədəniyyət; e.ə. IV əsr — eramızın VIII əsrlərində  Cənubi Qafqazda, xüsusilə də  Qafqaz Albaniyası ərazisində yayılmışdı. Ölülər  bükülü vəziyyətdə sağ və ya sol böyrü üstə, əsasən, üfiqi şəkildə dəfn olunmuşdu.
Qəbir invertarları metal (tunc və başlıca olaraq dəmir alət və silahlar, bürünc, gümüş və qızıl bəzək şeyləri), ağac, daş, gil, şüşə və pastalardan ibarətdir. Nisbətən sonrakı dövrlərə aid qəbirlərdə Roma, Arşaki və Sasani sikkələrinə də təsadüf edilir. Bu mədəniyyət əkinçilik, heyvandarlıq, ovçuluq, balıqçılıq və sənətkarlıqla məşğul olan oturaq əhaliyə aiddir.

## Həmçinin bax
* Küp qəbir
* Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti
* Leylatəpə mədəniyyəti
* Azərbaycan arxeologiyası

## İstinadlar
 

## Ədəbiyyat
* Иващенко М., Кувшинные погребения Азербайджана и Грузии, «Известия АН Азербайджанской ССР», 1947, № 1;
* Казиев С. М., Альбом кувшинных погребений, Баку, 1960;
* Голубкина Т. И., Культура кувшинных погребений в Азербайджане, в сб.: Тр. Музея истории Азербайджана, т.4, Баку, 1961.

## Xarici keçidlər

* Кувшинных погребений культура
Xalxal (Lala)

**Xalxal (Lala)** — Orta əsrlərdə Qafqaz Albaniyasının qərbində yerləşən tarixi şəhər. XX əsrin əvvəllərinə qədər etnik azərbaycanlıların yaşadığı yerdə mövcud olmuşdur. Hal-hazırda Ermənistan ərazisindədir.

Böyük ehtimalla Uti vilayətində, Qızılqaya ətraflarında olduğu güman edilir. Tarixdə Xalxal vuruşması ilə məlumdur. Sasani hökmdarı II Yəzdəgirdin dövründə Zərdüşt – atəşpərəstlik dinini yaymaq məqsədilə Albaniyaya 700 kahin göndəriləndən az sonra zorakılığa dözməyən yerli əhali yadellilərə qarşı üsyana qalxaraq, alban çarlarının qış iqamətgahı olan Xalxal şəhəri yaxınlığında uğur qazanıb. Ərəb tarixçisi Həmdullah Qəzvini Xalxal şəhərinin Bakıdan 96 fərsəng  məsafədə olduğunu göstərib. Son Alban dövləti sayılan Girdman knyazlığının hökmdarı, Mehranilər sülaləsinin son lideri knyaz Cavanşirin və xanımının məzarlarının buradakı qəbiristanlıqlardan birində olduğu söylənir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Girdiman knyazlığı
* Sasanilər İmperiyası
Kim Bum

**Kim Bum** () — Cənubi Koreyalı aktyor, müğənni və model. O, "Boys over flowers" serialında So Yi-cun rolu ilə tanınmışdır.

## Həyatı
Kim San-bum 1989-cu il 7 iyulda Cənubi Koreyada anadan olub. Onun ailəsi atasından, anasından və bir kiçik bacısından ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Anderson Silva

**Anderson da Silva** - UFC-nin braziliyalı döyüşçüsü, peşəkar boksçu.

1975-ci ildə Braziliyanın San Paulo şəhərində anadan olmuşdur. Peşəkar boksda cəmi iki döyüş keçirən Silva bu döyüşlərin birində qalib gəlmiş, o birində isə rinqi məğlub tərk etmişdir. Buna baxmayaraq Silva MMA yarışlarında daha yüksək nəticə əldə edərək 129 döyüşdən cəmi 8-da məğlub olmuşdur.
Dayane adlı xanımla ailəlidir və 5 uşaq atasıdır. Hal-hazırda Amerikanın Los Anceles şəhərində yaşayır.

## Xarici keçidlər

*Silva
Konsument

**Konsument** (ekonomia) — iqtisadi silsiləsinin sonunda baş verən mobil. Sosiologiya İstehlakçılar kommunikativ bazar tamaşaçı kimi hesab olunur. Şirkət, ticarət əlaqələri ünsiyyət olan tərəflərin biri kimi və ümumi sosial fenomen kimi, iki kateqoriyada hesab edilə bilər.

## İstinadlar
Bakı Ali Ümumqoşun Komandirlər Məktəbi

**Bakı Ali Ümumqoşun Komandirlər Məktəbi** ( *BAÜKM*) və ya **BVOKU** () — 29.11.1939 – 1991-ci illərdə SSRİ-nin ilk hərbi təhsil müəssisələrindən biri. Məktəb mövcud olan illərdə bir sıra ixtisaslar üzrə hərbi kadr hazırlamışdı. Azərbaycan SSR-nin paytaxtı olan Bakı şəhərində yerləşirdi.

## Həmçinin bax
* Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbi

## İstinadlar
Taxtakörpü SES

**Taxtakörpü SES** (tam adı: **Taxtakörpü su-elektrik stansiyası**) — Samurçay, Taxtakörpü su anbarı üzəində su-elektrik stansiyası olub, Şabran şəhərinin yaxınlığında yerləşir.

Taxtakörpü SES-də ümumi gücü 25 meqavat olan üç hidroaqreqat quraşdırılmışdır. Stansiya sərfiyyata nəzarət hovuzuna malikdir. Buraya su xüsusi ötürücü vasitəsilə verilir. Hovuzdakı dörd qapıdan üçü elektrik enerjisinin alınması məqsədilə suyun turbinlərə verilməsinə xidmət edir. Həmin hovuzdan dəryaçaya sutullayıcı inşa edilmişdir. Taxtakörpü-Ceyranbatan kanalında gələcəkdə təmir aparılmasına ehtiyac olarsa və ya digər zəruri hallar yaranarsa, hovuzdakı normadan artıq su sutullayıcı vasitəsilə dəryaçaya yönəldiləcəkdir. Su-elektrik stansiyası və açıq paylayıcı qurğuda əsasən Almaniya, Çexiya və digər xarici ölkələrdən gətirilən avadanlıq quraşdırılmışdır. Tikinti-quraşdırma işlərini əsasən yerli mütəxəssislər yerinə yetirmişlər. Bu prosesin reallaşmasına Almaniya, Çexiya və Türkiyədən dəvət olunan mütəxəssis və quraşdırıcılar da cəlb edilmişlər. Stansiyanın generasiya zalının sahəsi 923 kvadratmetrdir. Dispetçer otağında son elmi-texniki yeniliklərə əsaslanan avadanlıq quraşdırılmışdır. Stansiyanın daxili sərfiyyatı xüsusi otaqdan qidalanacaqdır. Qapalı paylayıcı qurğu, qəza dizel generatoru, digər qurğu və avadanlıq da inkişaf etmiş ölkələrin energetika obyektlərindəki standartlara uyğundur. 110 kilovoltluq açıq paylayıcı qurğu da mükəmməlliyi ilə seçilir. Burada Almaniyanın "Siemens" şirkətinin avadanlığı quraşdırılmışdır. Üç transformator, ifrat gərginlik boşaldıcısı, gərginlik və cərəyan transformatorları, eleqaz açarları, şin ayırıcıları, 110 kilovoltluq şinlərarası eleqaz açarı ən müasir avadanlıqdır. Açıq paylayıcı qurğudan elektrik enerjisi 110 kilovoltluq hava xətləri vasitəsilə 110 kilovoltluq 1-ci Xaçmaz hava xəttinə və 110 kilovoltluq 4-cü Siyəzən hava xəttinə ötürülür.

## Mənbə
* Taxtakörpü su anbarı, Taxtakörpü su-elektrik stansiyası və Taxtakörpü-Ceyranbatan su kanalının açılışı
* Taxtakörpü su anbarı, Taxtakörpü su-elektrik stansiyası və Taxtakörpü-Ceyranbatan su kanalı

## İstinadlar
Azərbaycandakı elektrik stansiyalarının siyahısı

## Su-elektrik stansiyaları

## Kiçik su-elektrik stansiyaları

## Günəş Elektrik Stansiyaları

## İstilik Elektrik Stansiyaları

## İstinadlar

https://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2010/may/118224.htm
https://apa.az/energy-and-industry/muhafizesi-temin-edilen-muhum-ehemiyyetli-elektroenergetika-obyektlerinin-siyahisi-tesdiqlenib-815517

## Xarici keçidlər
İslamda müqəddəs kitablar

İslam inancında imanın şərtlərindan biri "Kitablara iman"dır. Bu anlayış Allah tərəfindən bəzi peyğəmbərlərə kitablar nazil edildiyində bu kitabların içindəkilərinin tamamilə doğru və gerçək olduğuna inanmaq deməkdir.

İslam inancına görə dəyişdirilmiş 3 kitab vardır. Tövrat (Yəhudilik inancı tərəfindən dəyişdirilmişdir), Zəbur (Yəhudilik inancı tərəfindən dəyişdirilmişdir), İncil (Xristianlıq inancı tərəfindən dəyişdirilmişdir). Dəyişdirilməyən tək kitab isə Qurandır.

## Həmçinin bax
* Zəbur

## İstinadlar
Buçaş müqaviləsi

**Buçaş müqaviləsi** —  18 oktyabr 1672-ci il tarixində Osmanlı İmperiyası ilə Polşa-Litva Birliyi (Reç Pospolita - Polşa Krallığı Taxt-tacı və Böyük Litva knyazlığı arasında 1569-cu ilin iyul ayında imzalanmış Lyublin uniyasına əsasən yaradılmış federativ dövlət) arasında bağlanmış sülh müqaviləsidir. Bu saziş Osmanlı İmperiyasının ərazi qazandığı son müqavilədir. Bundan başqa, Osmanlı Dövləti, Bucaş müqaviləsi ilə qərbdə ən geniş sərhədlərinə çatmışdır.
 
Hotin müqaviləsidən sonra (1621), Polşa-Litva Birliyi və Osmanlı İmperiyası arasında 50 il davam edən bir sülh prosesi baş vermişdi. Osmanlı himayəsindəki Ukrayna kazaklarına hücum edən polşalılar, sülhü pozublar. Sultan IV Mehmed və Körpülü Fazil Əhməd Paşa Ukrayna kazaklarının kömək istəməsi ilə Polşa yürüşünə çıxdılar. Kamaniçe yürüşü olaraq da adlandırılan səfərdə Osmanlı ordusunun ard-arda qazandığı uğurlardan sonra, Krım xanının da vasitəsilə Polşa sülh istədi.
 
İmzalanan Buçaş (Buczacz) müqaviləsinə (18 oktyabr 1672) görə, Podolya Osmanlılara keçdi, Ukrayna da Osmanlı himayəsində Kazaxlara buraxılırdı. Reç Pospolita Krım xanına vergi ödəməyə davam etdiyi kimi peşkəş adı altında hər il Osmanlı İmparatorluğuna 22.000 də qızıl vergi ödəməyə məcbur edilirdi. Sazişin digər maddələrinə görə, Reç Pospolitadakı Lipka tatarlarından Türk ordusuna qoşulanların mallarına və ailələrinə zərər verilməyəcəkdi. Saziş Krım tatarlarının və Ukrayna kazaklarının Polşaya etdikləri hücumları da qadağan edirdi.

Polşa məclisinin, bu müqavilədəki vergi (peşkəş) maddəsini qəbul etməməsi ilə 4 il davam edəcək olan 1672-1676-cı illər Osmanlı-Polşa müharibəsi başladı. 27 oktyabr 1676-cı ildə bugünkü Zoravno (Ukrayna) şəhərində imzalanan İzvança müqaviləsi ilə 22.000 qızıldan imtina edilmək şərtilə, daha əvvəl Körpülü Fazil Əhməd Paşa tərəfindən imzalanan Buçaş müqaviləsinin müddəaları eynilə qəbul edilib.

## İstinadlar

#  Bucaş Antlaşması Maddeleri ve Önemi
#  Bucaş Antlaşması-Antlaşma
Mikael Arutyunyan

**Mikael Harutyuni Arutyunyan** (; ) — Ermənistanın müdafiə naziri (2007–2008). O, Rusiyada yaşayır və ikili vətəndaşlıq (Rusiya vətəndaşı) daşıyır.

## İstinadlar
Toqquşma (film, 2004)

**Toqquşma** () — 2004-cü ildə çəkilən Oskar mükafatı almış ABŞ filmi. Bir çox film tənqidçisinin təxminindən kənar 2005-ci ildə aşağı səviyyəli büdcəsi olmasına baxmayaraq, "Ən yaxşı film" kateqoriyasında Oskar mükafatına layiq görülmüşdür.

## Rollarda
:Sandra Ballok — Jan Kabo
:Don Çidl — detektiv Qraham Uoters
:Karina Arroyave — Elizabet
:Dato Baxtadze — Lüsyen
:Art Çudabala — Ken Ho
:Şon Kori — polis
:Toni Danza — Fred
:Keyt Devid — leytenant Dikson
:Loretta Devayn — Şanika Conson
:Met Dillon — məmur Con Rayan
:Maykl Penya — Daniel
:Cennifer Esposito — Ria
:İme Etuk — Corc  
:Eddi J.Fernandez — məmur Qomez
:Uilyam Fixtner — Flanaqan

## Xarici keçidlər
* IMDb-də toqquşma (2004)
Quzuların səssizliyi (film)

**Quzuların səssizliyi** () — 1991-ci ildə istehsal edilmiş ABŞ filmi. Film Tomas Harrisin "Quzuların səssizliyi" (1988) əsəri əsasında çəkilmiş və 5 kateqoriya üzrə "Oskar" mükafatına layiq görülmüşdür. "Quzuların səssizliyi" filmi 2011-ci ildə Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi və estetik olaraq mühüm film" kateqoriyasına aid edilərək, ABŞ Milli Film Arxivində mühafizə edilməsinə qərar verilmişdir.

## Məzmun
Naməlum qatil ABŞ-nin qərb istiqamətində yaşayan əhali sırasında qadınları öldürür və onların dərisini çıxardır. Bu səbəbdən onun axtarışına çıxmış FTB həmkarları ona "Buffalo Bill" ləqəbini vermişlər. Lakin qatili tapmaq FTB həmkarları üçün çətinlik törədir. Bu səbəbdən onlar keçmiş psixiatr və monyak olan Həkim Hannibal Lekterə müraciət edirlər. Görüş zamanı onun yanına FTB akademiyasının gənc həmkarı Klarisanı göndərirlər...

## Çəkiliş
Filmin çəkilişi ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının ikinci ən böyük şəhəri Pitsburqda baş tutmuşdur. Bu şəhərin arxitektura stili, film çəkilişinin müxtəlif yerlərdə olması illüziyasını yaradırdı. Klarisa və Hannibal Lekterin ilk görüşü zamanı aktyor Entoni Hopkins düz kameraya baxırdı. Onun sözlərinə görə, bu zaman tamaşaçıya personajın qatil haqqında bütün məlumatları bildiyi məlum olurdu.

## Saundtreklər
"Quzuların səssizliyi" filminin mahnıları Almaniyanın Münhen şəhərində "Münhenin simfonik orkestrı" tərəfindən 1990-cı ilin yay aylarında yazılmışdır. Mahnıların bəstəkarı Hovard Şordur. Filmin saundtrek albomu "MCA Records" leyblı tərəfindən 5 fevral 1991-ci ildə istehsal edilmişdir.

## İstehsalı
Filmin əvvəlcə «Orion Pictures» tərəfindən payız fəslində prokata çıxarılacağını gözlənilirdi. Lakin bu kompaniya ilk öncə həmin ildə istehsal onunan və məşhur ABŞ aktyoru Kevin Kostnerin baş rol aldığı Canavarlarla rəqs filmini, ardınca "Quzuların səssizliyi" filmini prokata çıxarmışdır. Bu zaman «Orion Pictures» kompaniyası mühüm gəlir əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* "Kinonun 10 ən yaxşı manyakı". //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 40-41.

## Xarici keçidlər
*
Bozbash Pictures

**Bozbash Pictures** — ATV telekanalında yayımlanan komediya layihəsi. Serial əsas qəhrəmanlar Şəmi və Şöşü və onların qohumları, Fəlakət, Ağsaqqal, Şirin və Qılman doktorun sərgüzəştlərini əks etdirir. Layihə serial formatında ilk dəfə olaraq 2009-cu ildə yayımlanıb. 2010-cu ildə isə, ikinci mövsümün çıxışından sonra ölkə üzrə böyük populyarlıq qazanıb. 2018-ci ilin sonuna əsasən, Bozbash Pictures 6 mövsüm ərzində 142 seriya buraxıb.

## Mövsümlər

## Filmin heyəti
**Aktyorlar**
* İlkin Həsəni — Şəmi (Şəmistan)
* Ramil Babayev — Şöşü (Şöhrət)
* Elşən Orucov — Fəlakət
* Azər Baxşəliyev — Ağsaqqal
* Nicat Rəhimov — Şirin
* İlkin Misgərli — Qılman

## Filmlər
Əsas serialdan əlavə, Bozbash Pictures komandası öz obrazları ilə beş film çəkib:

* Ay Brilliant (2015)
* Axırıncı yol (2016)
* Stalinin başı (2017)
* Bir xalanın sirri (2018)
* Bombaltı (2019)

## Əlavə layihələr
* 2016-cı ildə, Bozbash Pictures aktyorları yeni obrazlarla Palata 106 (film, 2016) serialını çəkiblər. Lakin ilk mövsümdən sonra layihə bağlanıb.
* 2018-ci ildə Nicat Rəhimov və İlkin Misgərli "Buğlama" adlı yeni komediya layihəsini təqdim ediblər.
* 2018-ci ildə Ramil Babayev "Şou Şu" adlı layihəsini təqdim edir. Bu layihə Şöşu obrazının spin-off verilişi idi və bir neçə buraxılışdan sonra fəaliyyətini dayandırdı.
* 2018-ci ildə Elşən Orucov "Fəlakət" filmini çəkdi.
* 2019-cu ildə Ramil Babayev ikinci layihəsi "Duz komediya"nı təqdim etdi. Burada Şöşü rolunu oynadı. Elşən Orucov "Fəlidən doğru xəbər" verilişinə başladı. Veriliş Xəzər TV-də yayımlanır.

## Xarici keçidlər
* 
*
Ləkəli salamandra

**Ləkəli salamandra** — salamandralar fəsiləsinə aid olan bir salamandra növü.

## Xüsusiyyətləri
Qalın bədəninin uzunluğu 25 sm-ə qədər çatır. Başın ön hissəsi qabarıq olub erkək fərdlərdə anal bölgə daha qabarıqdır. Kürək bölgəsi qara rəngdədir və üzərində sarı, nadir də olsa qırmızı ləkələr olur. Ləkələrin yerləşməsi və forması çox müxtəlifdir. Alt hissəsi qara rəngdədir.

## Yaşadığı yerlər
Dağlıq və təpəlik bölgələrdə nəmli meşə və ağaclıqlarda yaşayır. Buralarda yarpaqların altında, ağacaların köklərində, daşlarda, oyuqlarda gizlənir. Əsasən gecə heyvanlarıdır. Gizləndikləri yerlər sudan uzaq olmur. Yağışlı havalarda gündüzlər də görünür. Dəniz səviyyəsindən 300–2000 m yüksəklikdə yaşayır.

## Qidalanması
Gecələri ova çıxan canlı olub əsasən soxulcanlarla və yumşaq cücülərlə qidalanır.

## Çoxalması
Dişi fərd 20–40 və ya daha çox sürfə qoyur. Bu sürfələr daha sonra metamarfoz keçirib ana canlıya çevriləcəklərdir.

## Qalereya

Fayl:Salamandra_salamandra_(Marek_Szczepanek).jpg
Fayl:Feuersalamander schlafend1.jpg
Fayl:Salamandra salamandra CZ.JPG
Fayl:Fire Salamander lokomotion.jpg
Fayl:Korsische_Feuersalamander.jpg
Fayl:Fire_salamander.jpg


## Xarici keçidlər
* Turkherptil
Divdad ibn Məhəmməd

**Divdad ibn Məhəmməd** — Sacilərin II afşini. Atasının ölümündən sonra cəmi 7 ay taxtda qalmış, əmisi tərəfindən devrilmişdir. Bağdada getmiş Divdad haqda əlavə məlumat yoxdur.

## İstinadlar
Nuklein turşuları

**Nuklein turşuları** — monomerləri nukleotidlər olan biopolimerlər. Nuklein turşularının iki əsas qrupu vardır: dezoksiribonuklein turşusu (DNT) və ribonuklein turşusu (RNT). Canlı orqanizmlərin genetik proseslərində vacib rol oynayırlar. Nuklein turşularını 1868-ci ildə İsveçrədə F. Mişer qızılbalığın hüceyrə nüvələrində aşkar etmişdir.

## Həmçinin bax
* Ammonifikasiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əbül-Müsafir Fəth

**Əbül-Müsafir Fəth ibn Əbu Sac** () — Məhəmməd ibn Əbu Sacın ikinci oğlu, Sacilərin son əmiri. 928-ci ilin fevralında hakimiyyətə başlamış, 929-cu ildə öz qulamı tərəfindən öldürülmüşdür. Oğlu Əbül-Fərəc xəlifə ordusunda sərkərdə idi. Azərbaycan əmirliyinə ondan sonra Vasif əl-Şirvani gətirildi.

## Mənbə
Madelung, W. (1975). "The Minor Dynasties of Northern Iran". In Frye, R. N. The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;198–249. ISBN 978-0-521-20093-6.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məhəmməd ibn Əbu Sac

**Əbu Übeydullah Məhəmməd ibn Əbu Sac** (; ) — Əbu Sac Divdadin oğlu, sərkərdə.

## Hakimiyyətə gəlməzdən öncə

879-cu ildə Əmr ibn Leysin xidmətində Məkkə səfiri olaraq fəaliyyətə başlamışdı. Daha sonraları Ənbar və Rəhba şəhərlərinin valiliyinə gətirilmişdir. 884-cü ildə Əhməd ibn Tulunun ölümündən sonra İshaq ibn Kundac əl-Xəzəri ilə ittifaqa girərək oğlu Xumaraveyxə qarşı döyüşsə də məğlub oldu və daha sonra Xumaraveyxin tərəfinə keçərək 1 il Mosul vilayətini əlində saxladı. 889-cu ildə İshaq tərəfindən məğlub edilərək Bağdada qaçdı və həmin il əl-Müvəffəq tərəfindən Azərbaycana vali olaraq göndərildi.

## Azərbaycanda

Azərbaycana gələn kimi ilk işi Marağada üsyan edən Abdullah Həmdaninin üsyanını yatırmaq oldu. 893-cü ilin mayında ona yalandan bağışlanmaq vəd verib edam etdirən Məhəmməd Marağanı öz paytaxtı etdi. Lakin əsasən Bərdədə otururdu.

## Ermənilərlə münasibətlər

885-ci xəlifə əl-Mötəmid bölgəyə Bizans işğalından qorunmaq üçün Baqratuni sülaləsindən I Aşotu hökmdar kimi təyin etmişdi. Onun ölümündən sonra taxta oğlu I Smbat (Baqratuni) çıxmışdı. Məhəmməd də öz növbəsində Smbata vassal statusunun simvolu olaraq xəlifə adından tac və hədiyyə göndərmişdi. Lakin 895-ci ildə erməni ordusunun Arran və Gürcüstana hücumuna cavab olaraq Məhəmməd Dəbil və Naxçıvan torpaqlarını da öz ərazisinə qatmışdı, lakin məğlub olaraq yenidən sülh imzaladı.
898-ci ildə özünü müstəqil elan edəndən sonra yenidən Ermənistana hücum edən Məhəmməd bu dəfə Qarsı ələ keçirib Smbatın həyat yoldaşını əsir götürdü, oğlu Divdadı Dəbilə hakim qoydu. 899-cu ildə Smbatın oğlu Aşot (gələcək hökmdar II Aşot) müqabilində girov dəyişimi etdi. Aşot Məhəmmədin sarayında yaşamağa başladı. Həmin il Vaspurakan hakimi Aşot-Sarkis Artsrunini də özündən asılı hala salmışdı. Həmin il Tiflisi ələ keçirdi. 900-cü ildə Vaspurakanı işğal edərək birbaşa öz torpaqlarına qatdı.

## Müstəqilliyi

898-ci ildə "Afşin" titulunu qəbul edərək özünü xilafətdən müstəqil elan etmişdi. Bərdədə tapılan sikkələrin üzərində "afşin" titulu var. Lakin daha sonra yenidən xəlifəyə tabe oldu. 901-ci ildə mart ayında Bərdədə xəstəlikdən vəfat etdi. Yerinə oğlu Divdad ibn Məhəmməd keçdi.

## Ailəsi
Divdad ibn Məhəmməd və Əbül-Müsafir Fəth adlı iki oğlu vardı.

## İstinadlar
Po Beq

**Po Beq xatun** — Bilgə xaqanın xatunu və daha sonra Yollıq xaqan və Bilgə Qutluq xan dövründə anaxatunu.

## Həyatı

Tonyukukun qızı idi, Bilgə xaqan ilə hələ şahzadə ikən evlənmişdi. Bilgə xaqan zəhərləndikdən sonra Yollıq xaqan taxta keçmişdi. Po Beq isə qəyyum kimi fəaliyyət göstərirdi. Ölkə faktiki olaraq iki yerə bölünmüş, iki əyan tərəfindən idarə olunurdu. Qərbdəki əyanı edam edə bilsə də, şərqdəki əyan Pan Kül Teginin Bilgə Qutluq xanı öldürərək hakimiyyəti ələ keçirmişdi. Po Beq xatun Aşide sülaləsinin qalan üzvləri ilə Çinə qaçmış, imperator tərəfindən ona torpaqlar bəxş olunmuşdu.

## Mənbə

Lev Qumilyov (2002). Ahsen Batur, Ahsen, ed. Eski Türkler (in Turkish). İstanbul: Selenge Yayınları. ISBN 975-7856-39-8. OCLC 52822672.
Şad

**Şad** (Əski türkcə: 𐱁𐰑) - Qədim türk titullarından biri. Adətən hökmdarın ailəsindən olan şəxsə verilirdi. Yabqudan bir pillə yuxarıda dayanırdı. Türgişlər dövlətində şad şərq torpaqlarını, yabqu isə qərb torpaqlarını idarə edən hakim idi. Movses Kalankatlı Bağa Şadın oğlu Böri Şaddan bəhs edir.
Tudun

**Tudun** — Xaqan soyundan olan və ölkədəki nəzarəti və oradaki vergi toplama işini təşkil edən valilərin ünvanıdır. Əsasən şəhərlərə təyin olunurdu və şəhərin hakimi tərəfindən ona təqdim edilən vergini xaqana aparırdı.

## İstinadlar
Xəzz

**Xəzz** — Xəzərlərdə ölkənin müsəlman toplumunun başçısına verilən titul. İqamətgahı əhalisi müsəlmanlardan ibarət olan Xəzəran şəhərində idi.

## İstinadlar
Araz SES

**Araz SES** (tam adı: **Araz su-elektrik stansiyası**) — Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində, Araz çayı, Araz su anbarı üzəində su-elektrik stansiyası. Araz SES-in inşasına 1964-cü ildə başlanılmış və 1970-ci ildə bitirilmiş 1971-ci ildə istismara verilmişdir. SES SSRI dövründə Azərbaycan SSR iləİran dövləti arasındakı razılaşma əsasında inşa edilmişdir. SES torpaq tipli bəndə malik olub, uzunluğu 900 m hündürlüyü isə 40 m-dir. SES ümumilikdə 44 MVt gücə malik 4 hidroaqreqat turbinlə təmin olunmuşdur. SES-in istehsal potensialı 296 milyon KVt-saatdir. SES hər biri İran və Azərbaycan ərazisində yerləşməklə iki binaya malikdir. Hər bir bina özlüyündə 11 MVt gücə malik 2 hidroaqreqat turbinə malikdir.

## Həmçinin bax
* Araz su anbarı

## İstinadlar
Kambisena

**Kambisena** — Yunan müəlliflərində Kambisna, erməni müəlliflərində isə Kambeçan adlanan ərazi Qafqaz Albaniyasının şimal-qərbində, İberiya sərhədində yerləşmişdi. Kambisena şimal-qərbdə Alazan və İori çaylarının orta axarlarından, cənubda Kür çayınadək, şərqdə isə Alazan, Kür və İori çaylarının qovşağınadək ərazini əhatə edirdi. Daş-kəsəli Şirak yaylasının da yarısı bu əraziyə daxil idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əcəri

**Əcəri** (yaxud **Həcəri**) — Qəbələ vilayətinin cənubunda, Qarasu və Girdimançayın arasında yerləşmiş tarixi vilayət. Cənubda Kür çayına qədər uzanırdı. Burada əhali əsasən əkinçiliklə məşğul idi. VII əsr erməni coğrafiyasında Əcəri həm də Dəşt-i-Bizkan adlandırılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şirzad Abdullayev

**Şirzad Abdullayev** () — Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat nazirinin müavini (2018–2020), Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunun icraçı direktoru (2008–2018).

## Həyatı
Şirzad Əyyub oğlu Abdullayev 1970-ci il oktyabr 16-da Azərbaycanın Ağdaş rayonunda anadan olub. Orta təhsilini də burada aldıqdan sonra Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarında hərbi xidmət keçib. Ailəlidir.

## Təhsili
1987–1995-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində, 1997–2001-ci illərdə isə Bakı Dövlət Universitetində təhsil alıb. 2005-ci ildə Berlin İqtisadiyyat Məktəbi və Almaniya Tətbiqi Elmlər İnstitutunda, 2007-ci ildə Varton Daşınmaz Əmlak Mərkəzində, 2008-ci ildə MTF Luksemburq institutunda əlavə təhsil alıb.

## Elmi fəaliyyəti
Şirzad Abdullayev 1999-cu ildə Rusiya Federasiyasının Sankt-Peterburq şəhərinin Maliyyə İqtisad Universitetində "Maliyyə, pul tədavülü və kredit" ixtisası üzrə "Azərbaycan Respublikasının kommersiya banklarında kredit resurslarının yaranması və istifadəsi problemləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib və iqtisad elmləri namizədi elmi adı alıb.

2003-cü ildə Rusiya Federasiyasının Sankt-Peterburq şəhərinin Maliyyə İqtisad Universitetinin ixtisaslaşmış şurasında "Maliyyə, pul tədavülü və kredit" ixtisası üzrə "Azərbaycan Respublikasında bank resurslarının idarə olunması" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib və iqtisad elmləri doktoru elmi adını alıb.

2012-ci ildə "Maliyyə, pul tədavülü və kredit" ixtisası üzrə professor adını alıb. 3 monoqrafiya, 4 dərs vəsaiti, 2 proqram və 1 metodiki göstəriş, o cümlədən 50-ə yaxın elmi məqalənin müəllifidir.

## Pedaqoji fəaliyyəti
2001–2002-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində "Bank işi" kafedrasında baş müəllim, 2002–2007-ci illərdə dosent, 2007–2013-cü illərdə professor vəzifəsinin icraçısı, 2013–2020-ci illərdə isə professor kimi fəaliyyət göstərib. Hal-hazırda kafedrada professor vəzifəsində, elmi-pedoqoji fəaliyyətlə məşğuldur.

## Əmək fəaliyyəti
1992–2003-cü illərdə "Azinvestbank"ın İdarə Heyətinin sədri, 2003–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının, Bank nəzarətinin hüquqi təminatı şöbəsinin rəisi, 2008–2018-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunun icraçı direktoru, 2018–2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

## Dövlət təltifləri
2012-ci il noyabrın 12-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunub.

2014-cü il oktyabrın 21-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Весник: Новости Азербайджан Экономика
* Ширзад Абдуллаев: "В 2012 году кредиты на сумму 16 миллионов манатов были возвращены раньше времени"
* Azerbaijani Economy In The First Quarter Of 2010 
* Willingness to Establish Broiler Economy Voiced 
* Azerbaijan: New greenhouse complex opened in Sabirabad District
Robert Pil

**Robert Pil** (; d. 5 fevral 1788, Beri, Lankaşir – ö. 2 iyul 1850, London) — Böyük Britaniya dövlət xadimi.

## Robert Pil aktı
1844-cü ildə ölkənin parlamenti qanun qəbul etdi (Robert Pil aktı). Bu qanun İngiltərə Bankı üzərində bank­notların müstəsna emitent funksiyasını təsbit etdi. 1844-cü il qanunu İngiltərə Bankının seyfində saxlanan qızıl külçələrlə və ya qızıl pullarla təmin olunmayan pul kütləsinin ban­knotlarda ölçüsünü müəyyənləşdirdi. Məq­səd banknot­ların hədsiz, ifrat emissiyasının aradan qal­dırılması və bununla da təsərrüfat sisteminin pul kütləsinə olan tələba­tının adekvat təminatına kömək göstərmək idi. Banknotların emissiyası Bankın kom­mersiya fəa­liy­yətindən ayrılmağa başladı (kredit­lərin təqdim edilməsi). Bankın kommersiya fəaliyyəti tədriclə azalır və İngiltərə Bankı daha çox mərkəzi banka bənzəyirdi.

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
*
Mariya Mitçell

**Mariya Mitçell** (, 1 avqust, 1818–26 iyun, 1889) — ABŞ astronomu.

## Həyatı
Mariya Mitçell 1818-ci ildə Massaçusets ştatının Nantuket şəhərində dünyaya gəlib. O dövrün ənənələrindən fərqli olaraq, Mitçellərin ailəsində qızların təhsilinə böyük diqqət verilir və genderlərarası intellektual bərabərlik prinsipinə əməl edilirdi.

Atası Vilyam Mitçellin məktəbində təhsil alan Mariya astronomiya elmini də atasından öyrənməyə başlamışdı. Atasının teleskopu onun uşaq yaşlarından yaxın dostu, sirdaşı olmuşdu. Bu teleskopla o, göy cisimlərini seyr edir, kainatın sirlərini öyrənməyə çalışırdı. Artıq 11 yaşında olarkən Mariya Mitçell atasına günəş tutulmasının vaxtını müəyyən etməyə kömək etmişdi.

1847-ci ildə oktyabrın 1-də o, teleskop vasitəsilə səmada yeni komet aşkar etmişdi. Kometə onun adı qoyulmuş və o, "Xanım Mariya Mitçell" adlandırılmışdı. Danimarka kralı Frederik bu tapıntıya görə onu medalla təltif etmişdi.

Mariya Mitçell elmi fəaliyyətini davam etdirmiş və Amerika Elm və İncəsənət Akademiyasının ilk qadın üzvü olmuşdu. 1865-ci ildə o, Vassar kollecində astronomiya elmləri professoru, sonra isə kollecin rəsədxanasının direktoru təyin edilmişdi.

Mariya Mitçellin adı Amerika tarixinə təkcə ilk qadın astronom kimi düşməyib. O həm də qadın və insan hüquqları sahəsində fəaliyyətinə görə dövrünün ictimai xadimi kimi tanınır. Buna görə də onun adının qarşısında birinci sözü tez-tez işlənir.

XIX əsrin ortalarında onun yaşadığı dövrdə qadınlar elm dünyasında demək olar heç bir mövqe tutmurdu. Mariya Mitçell Vasser kollecində professor olduğu illər biliyi və təcrübəsinin daha çox olmasına baxmayaraq, kişi professorlardan daha az maaş aldığını öyrənəndən sonra ona eyni maaş verilməsini tələb etmiş və buna nail olmuşdu.

Amerikada vətəndaş müharibəsi zamanı quldarlıq əleyhinə fikirlərini söyləməkdən çəkinməyən Mariya Mitçell qul əməyinə etiraz əlaməti olaraq pambıq parçalardan geyim geyməkdən imtina etmişdi. O, Amerikada qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparan öncül qadınlardan biri olmuşdur. Mariya Mitçell 1873-cü ildə Amerika Qadın İnkişaf Assosiasiyasının təsis edilməsinə kömək etmişdi. O, 1889-cu ildə vəfat edib.

Massaçusets ştatının Nantuket rəsədxanası və elm muzeyinə Mariya Mitçelllin adı verilmişdir. Ayın kraterlərindən birinin adı da onun şərəfinə Mariya Mitçell adlandırılmışdır.

## Xarici keçidlər
Kvant optikası

**Kvant optikası** () — işığın kvant xassələriylə bağlı olan hadisələri öyrənir, optikanın bölmələrindən biridir. Fotoelektrik effekt, Kompton effekti, Fotokimya, Məcburi şüalanma və başqa hallar belə hadisələrə aiddir.

Klassik optikaya nəzərən kvant optikası daha çox ümumi nəzəriyyədir. Kvant optikasının yanaşdığı əsas problem – təbiətdə işığın maddə ilə qarşılıqlı əlaqəsidir, həmçinin spesifik şəraitdə işığın yayılma təsviridir. Bu vəzifələri həyata keçirmək üçün həm maddəni (vakum və ya adi halda), həm də kvant mövqeyi ilə olan işığı təsvir etmək lazımdır. Belə ki, daha çox sadə hallardan istifadə edirlər: komponent sistemlərdən birini (işıq və ya maddə) klassik obyekt kimi təsvir edirlər. Məsələn, lazer mühitlə bağlı tez-tez hesablamalar zamanı rezonatoru klassik sayırlar və yalnız aktiv mühitin vəziyyətini kvantlayırlar.
Anita Ekberq

**Anita Ekberq** (; 29 sentyabr 1931, Malmö — 11 yanvar 2015, Rokka-di-Papa) — İsveç aktrisası və fotomodeli.

## Həyatı
Ekberqin Hollivud karyerası 1951-ci ildə İsveç gözəli qismində Dünya Gözəllik müsabiqəsində iştirak etmək üçün ABŞ-yə gəlməsindən sonra başlayıb.

O, Con Ueyn, Frank Senatra, Bob Hop və Henri Fonda kimi Hollivud ulduzları ilə filmlərdə çəkilib və 1956-cı ildə ən perspektivli gənc aktrisa kimi Qızıl Qlobus mükafatının qalibi olub.

Anita Ekberq Trevi fontanında məşhur səhnələri ilə tanınan “La Dolce Vita” filmindəki roluna görə dünya şöhrətli kino ulduzuna çevrilmişdir.

1960-cı ildə italiyalı rejissor Federiko Fellininin çəkdiyi klassik “La Dolce Vita” filmində rolu ilə məşhurlaşan isveç aktrisası Anita Ekberq  83 yaşında vəfat edib.

## Filmoqrafiya
*Şirin həyat

## Xarici keçidlər
Foxconn

**Hon Hai Precision Industry Co., Ltd.** (daha çox **Foxconn Technology Group** olaraq tanınır.)

Foxconn 1974-cü ildə qurulmuş və Mərkəzi Tayvanda olan elektronik istehsal xidmətləri (EMS) sektorunda fəaliyyət göstərən global bir şirkətdir. Şirkət dünyanın ən böyük elektronika istehsal təchizatçısı və Çinin ən böyük itxalatçılarındandır.
Foxconn təməl olaraq orijinal dizayn imalatçısı şirkətidir (ODM - Original Design Manufacturer) və müştəriləri arasında çox böyük Amerikalı, Avropalı və Yapon elektronik və informasiya texnologiyaları şirkətləri vardır. Şirkətin istehsal etdiyi və xalq arasında ən bilinən cihazlardan iPhone, İPad, PlayStation 4, Xbox one, BlackBerry, Kindle, və Wii U kimi bir çox brend sıralamaq olar.

## İstinadlar
Mərğilan

**Mərğilan** () — Özbəkistanın Fərqanə vilayətində şəhər.

## Tarixi

Mərğilan Fərqanə vadisinin ən qədim  şəhərlərindən biridir.  Böyük İpək yolu məhz  bu şəhərin ərazisindən keçir. Çinlilər ipək istehsalının sirrini gizli saxlaya bilmədiyindən Mərğilan X əsrdən  öz ipəyi ilə şöhrət qazanıb. Burada qədim  üsulla bənzərsiz naxışları rəngdən-rəngə çalan parçalar toxunur.

Mərğilan 1710-cu ildən  1876-cı ilədək Kokand xanlığının mərkəzi olub.

## Coğrafiyası

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Fərqanə vadisi

## Xarici keçidlər
Alan Arkin

**Alan Volf Arkin** (, ) — amerika kinoaktyoru. O, "Oskar" mükafatı, BAFTA Mükafatı, "Qızıl Qlobus" mükafatı və Toni mükafatı, həmçinin altı Emmi mükafatı nominasiya daxil olmaqla çoxsaylı mükafatlara layiq görülüb..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ölmüş elan edilmə

**Ölmüş elan edilmə** — hər hansı bir şəxsin ölümü ilə bağlı birbaşa sübutun olmadığı (ona aid cəsədin, qalıqların, sümüklərin və s. tapılmadığı və ya qalmadığı) hallarda onun hüquqi baxımdan ölmüş elan edilməsidir.

Beynəlxalq terminologiya olaraq əsasən "ölüm prezumpsiyası" kimi işlədilsə də bu cür ifadə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində istifadə olunmur.

## Azərbaycan qanunvericiliyində mahiyyəti
Anlayışın mahiyyətinə uyğun müddəalar Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsində əks olunmuşdur:

### Maddə 41. Fiziki şəxsin ölmüş elan edilməsi
**41.1.** Əgər şəxsin yaşayış yerində onun harada olması barədə beş il ərzində məlumat olmazsa, habelə o, ölüm təhlükəsi törədən və ya hansısa bədbəxt hadisədən həlak olduğunu güman etməyə əsas verən şəraitdə xəbərsiz itkin düşərsə və ondan altı ay ərzində xəbər çıxmazsa, o, məhkəmə qaydasında ölmüş elan edilə bilər.
**41.2.** Hərbi əməliyyatlarla əlaqədar xəbərsiz itkin düşmüş hərbi qulluqçu və ya digər şəxs hərbi əməliyyatların qurtardığı gündən azı iki il keçdikdən sonra məhkəmə qaydasında ölmüş elan edilə bilər.
**41.3.** Şəxsin ölmüş elan edilməsi haqqında məhkəmə qərarının qanuni qüvvəyə mindiyi gün onun ölüm günü sayılır.
**41.4.** Bu Məcəllənin 41.1 və 41.2-ci maddələrində nəzərdə tutulan hallarda məhkəmə şəxsin həlakının güman edildiyi günü onun ölüm günü saya bilər.

### Maddə 42. Ölmüş elan edilmiş şəxsin gəlməsinin nəticələri
**42.1.** Ölmüş elan edilmiş şəxs gəldikdə və ya onun olduğu yer aşkar edildikdə məhkəmə onun ölmüş elan edilməsi barədə qərarı ləğv edir.
**42.2.** Nə vaxt gəlməsindən asılı olmayaraq, şəxs onun ölmüş elan edilməsindən sonra əvəzsiz olaraq başqa şəxsə verilmiş əmlakın qalan hissəsinin qaytarılmasını tələb edə bilər.
**42.3.** Ölmüş elan edilmiş şəxsin əmlakını əvəzli əldə etmiş şəxs bu əmlakı ona qaytarmağa o halda borcludur ki, əmlakı əldə edərkən onun ölmüş elan edilmiş şəxsin sağ olduğunu bildiyi sübuta yetirilsin.
**42.4.** Əgər ölmüş elan edilmiş şəxsin əmlakı dövlətin mədaxilinə keçirilmiş və satılmışdırsa, həmin şəxsin ölmüş elan edilməsi haqqında qərarın ləğvindən sonra əmlakın satışından götürülmüş məbləğ ona qaytarılır.
Mini Anden

**Mini Anden** (doğum; **Susanna Andén**; 7 iyun 1978) —İsveçli Model, aktrisa və prodüser.

## Həyatı

Stokholmda doğulan Anden 10 yaşından etibarən modellik etməyə başladı. 15 yaşında "Elite Model Ajansı"nın bir modeli oldu. "Vogue", "Marie Claire", "Cosmopolitan" və "ELLE" jurnalları başda olmaq üzrə bir çox moda dərgisinin üz qabığına fotosu vuruldu. "Calvin Klein", "Giorgio Armani", "Donna Karan", "BCBG", "Louis Vuitton", "Victoria's Secret", "Hugo Boss" və "Gucci"nin reklam kampanyalarına qatıldı.

Mini Anden 2001-ci ildən  Taber Shroeder ilə evlənən model, Los-Ancelesdə yaşayır.

## Agentlər
* Elite Model Management - New York
* T Model Management
* Mikas - Stockholm
* Action Management
* IMG Models - New York
* Iconic Management

## Filmoqrafiya və TV serialları
* *Trend Watch* (2003) - Host
* *Bufoon* (2003) - prodüser
* *Point&Shoot* (2004) - Mini
* *[[Ocean's Twelve]]* (2004) - Supermodel
* *Au suivant!* (2005) - Rileynin arvadı
* *[[Prime (film)|Prime]]* (2005) - Susie
* *[[NCIS (TV dizisi)|N.C.I.S.]]* (2005) - Hannah Bressling
* *[[Monk]] (2006) - Natasia Zorelle
* *Ugly Betty* (2006) - Aerin
* *Fashion House* (2006) - Tania Ford
* *Dirt* (2007) - Holt'un Co-starı
* *Entourage* (2007) - Samantha
* *Shark* (2007) - Katie Paget
* *Chuck* (2007) - Carina
* *Rules Of Engagement (2008) - Melissa
* *[[My Best Friend's Girl]]* (2008) - Lizzy
* *[[My Boys]]* (2008) - Elsa
* *[[Tropic Thunder]]* (2008) - Krista
* *[[G-Force (film)|G-Force]]* (2009) - Christa
* *[[The Proposal]]* (2009) - Simone
* *[[The Mechanic]]* (2011) - Sarah
* *[[Bones (serial)|Bones]]* (2011) - Brittany Stephenson
* *[[Solsidan (serial)|Solsidan]]* (2012) - Kia

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
*