open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Myxini

**** () —  aləminin  tipinə aid heyvan sinfi.

## Ümumi xarakteristika
Miksinlər sinfinin nümayəndələri dünya okeanının tropik və subtropik sularında, 100–500 m dərinliklərdə yaşayır. Bədənlərinin uzunluğu 45–75 sm-ə çatan bu canlıların baş hissəsinin sonunda tək sayda burun dəlikləri yerləşir. Ağız və burun dəlikləri 6–8 ədəd ətli bığcıqlarla örtülür. Qəlsəmə skeleti az sayda qığırdaq lövhəciklərdən ibarətdir. Qan-damar sistemi açıq tiplidir. Əsas və 3 ədəd köməkçi ürək sistemi mövcuddur. Köməkçi ürəklər miksinlərin baş, qaraciyər və quyruq hissələrində yerləşir. Miksinlərin gözləri dəri ilə örtülmüşdür. Gözlər primitiv olduğundan yaxşı görmürlər.

## Həyat tərzi
Miksinlər gecə heyvanlarıdır. Onlar gündüzlər torpağa nüfuz edib yalnız başın bir hissəsini çöldə saxlayır, ova yalnız axşamlar çıxır, xəstə və zəif balıqlar, leş ilə qidalanırlar. Şikar müqavimət göstərdikdə miksinlər onların qəlsəmə qapaqlarına selik ifraz edir. Nəticədə qəlsəmələr fəaliyyətin itirir, balıqlar boğularaq məhv olur.

## Çoxalması
Miksinlərin çoxalma prosesi maraqlıdır. Yüz ədəd dişi fərdə yalnız bir ədəd erkək fərd düşür. Digər əksər növlər hermofroditlərə aiddir. Çoxalma dövrü miksinlər sahildən uzaqlaşarır, hər bir dişi fərd 12–30 iri (20 mm) ovalşəkilli yumurta qoyur. Miksinlər xarici mayalanma tipinə aiddir. Çoxalma dövrü qida qəbul etmirlər. Buynuz kapsullarını tərk edən miksin sürfələri qısa müddərdən sonra valideynlərinə bənzəyir.

## Əhəmiyyəti
Miksinlər balıqçılığz ciddi ziyan vurur. Onların həyat qabiliyyəti çox yüksəkdir. Belə ki onlar uzun müddət susuz, qidasız qala bilir, ciddi zədə aldıqda belə yaşayırlar.

Bir dəstə, bir cinsə aid 30-a yaxın növ təsvir edilmişdir. Miksinlərə Azərbaycan faunasında rast gəlinmir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çekdirmə

**Çekdirmə** və ya **Çekdirme** — türkmənlərin milli yeməklərindən biri. Bu Yemək qazanda bişirilir.

Hazırlanması üçün düyü, quzu əti, dövmə pomidor və soğan, yağ, su, duz və istiot istifadə olunur. Xırda-xırda doğranmış soğanları qovurduqdan sonra xırda doğranmış ətləri qızardırlar, sonra dövmə pomidor əlavə edirlər. Sonra suyu əlavə edib əti qaynamağa buraxırlar. Sonra su ilə örtülməli olan düyü tökürlər. İstiliyi azaldırlar və düyü bişənə qədər yeməki tərk edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yəhya Məmmədov

* Yəhya Cəfər oğlu Məmmədov — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, akademik, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1980).
* Yəhya Məmməd oğlu Məmmədov — dövlət xadimi, Azərbaycan KP Sumqayıt Komitəsinin ilk birinci katibi, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı.

## Həmçinin bax
* Yəhya
* Məmmədov
Rozafa qalası

**Rozafa qalası** () və ya **Şkoder qalası** () — Albaniyanın şimal-qərbində, Şkoder şəhəri yaxınlığında yerləşən qala. 

O, dəniz səviyyəsindən 130 metr (430 fut) hündürlükdə, Buna və Drin çayları ilə əhatə olunmuş qayalı təpədə yerləşir. Şkoder qraflığının mərkəzi olan qala, Albaniyanın ən qədim və tarixi şəhərlərindən biri, həmçinin mühüm mədəniyyət və iqtisadi mərkəzi olmuşdur.
## Tarixi
### Qədim dövr
Strateji mövqeyinə görə təpədə qədim zamanlardan məskunlaşma olmuşdur. Paytaxtı Şkoder olan Labiate və Ardiyanın hakimiyyəti dövründə İlliriya qalası idi.

Üçüncü İlliriya müharibəsi zamanı İlliriya kralı Gentiy qüvvələrini Şkodrada cəmlədi. Lusiy Anisiy Qallın başçılıq etdiyi Roma ordusunun hücumuna məruz qaldıqda, Gentiy şəhərə qaçdı və qardaşı Karvantiyin hər an böyük xilasedici qoşunla gələcəyinə ümid edərək orada tələyə düşdü, lakin bu baş vermədi. Məğlubiyyətdən sonra Gentiy Roma sərkərdəsi ilə danışıqlar aparmaq üçün iki görkəmli qəbilə başçısı onun yanına Tevtik və Belli elçi göndərdi. Barışığın üçüncü günündə Gentiy romalılara təslim oldu, həbs edildi və Romaya göndərildi. Roma ordusu Şkoder gölünün şimalına yürüş etdi, burada Medunda Gentiy arvadı kraliça Etutanı, qardaşı Karavantiy, oğulları Skerdilaydas və Plevrat ilə birlikdə və bir çox İlliriyalıları əsir aldılar.

E.ə. 168-ci ildə  Ardiya krallığının süqutu Tit Livi tərəfindən Romada Anisiyin zəfərinin təntənəli şəkildə qeyd olunduğu nəql olunur:

### Orta əsrlər və Osmanlı dövrü
XIX əsr alman müəllifi və kəşfiyyatçısı İohann Georg von Han, qədim və orta əsrlərə aid Rozafa təpəsinin şəhərin cənubunda, təpə ilə Buna və Drin qovşağı arasında yerləşdiyini irəli sürmüşdü. Bu günə qədər qorunub saxlanılan istehkamlar əsasən Venesiya dövründən qalmadır.

Qalanın içərisində XIII əsrə aid, alimlər tərəfindən Müqəddəs Stefan kafedralı kimi qəbul edilən Venesiya Katolik kilsəsinin xarabalıqları var. Bura XV əsrdə Şkoderin mühasirəsindən sonra Osmanlı imperatorluğu şəhəri ələ keçirincə Fateh Sultan Mehmed məscidinə çevrildi. Qala 1478-79-cu illə və 1912-13-cü illərdə Şkoderin mühasirəsi də daxil olmaqla bir neçə tanınan mühasirənin yeri olmuşdur. Qala və onun ətrafı Albaniyanın Arxeoloji Parkını təşkil edir.

## Turizm

## Qalereya

2013-10-03 Rozafa Castle, Shkodër 0328.jpg|Qalanın mərkəzi hissəsi
2013-10-03 Rozafa Castle, Shkodër 0263.jpg|Qalanın daxili
Shkoder Castle 4.jpg|Qalanın daxilindəki zal
2013-10-03 Rozafa Castle, Shkodër 0341.jpg|Divarın otla örtülmüş hissəsi
Vues iv41056.jpg|Rozafa qalası 1863-cü ildə
Rozafa Castle.jpg| Qaladan Buna çayının görünüşü
Rozafa Castle Ruins.jpg|Qala xarabalıqları
ALB0033ar.jpg|1964-cü ilin Albaniya leki əskinasının arxa tərəfində qalanın görünüşü


## Həmçinin bax
* Konstantin və Doruntina
* Albaniyada turizm
## İstinadlar

## Mənbə
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
Heydər Əliyev küçəsi (Astana)

**Heydər Əliyev küçəsi** — Astanada Azərbaycanın Ümummilli lideri Heydər Əliyevin adını daşıyan küçə.

## Haqqında
Heydər Əliyevin şərəfinə adlandırılmış küçə Astananın Yesil rayonunda yerləşir. Dördzolaqlı küçə Ulu Dala prospekti ilə kəsişir. Küçənin uzunluğu 1400 metrdir. Heydər Əliyev küçəsində dərin mənalı bir monument ucaldılıb. Bu memarlıq nümunəsinə daxil olan elementlər türk köklərinin ortaqlığını, mədəni dəyərlərin yaxınlığını və Azərbaycan xalqına hörməti vurğulayır. Monumentin üzərindəki QR-kodu skanlamaqla Heydər Əliyevin həyatı haqqında daha çox məlumat əldə etmək olar.

### Açılışı
10 aprel 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev küçənin açılış mərasimində iştirak ediblər. Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev açılışına demişdir:

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev çıxış edərək deyib:

## Həmçinin bax
* Heydər Əliyev prospekti (Bakı)
* Heydər Əliyev prospekti (Gəncə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Astanada Heydər Əliyev küçəsinin açılışı olub
Yəhya Məmmədov (dövlət xadimi)

**Yəhya Mirzəməmməd oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan mühəndisi və partiya xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Sumqayıt Rayon Komitəsinin ilk birinci katibi (1944–1949), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IV çağırış deputatı.

## Həyatı
Yəhya Mirzəməmməd oğlu Məmmədov 1903-cü ildə Bakı qəzasının Əmircan kəndində anadan olmuşdur. 13 yaşında olarkən atası vəfat etmiş və o, təmir emalatxanasında tornaçı şagirdliyinə daxil olmuşdur. Sonrakı illərdə dəmiryol deposunda, Azərbaycan dəmiryollarının baş emalatxanalarında tornaçı və alətçi-çilingər vəzifələrində çalışmışdır.

1920-ci ildə Yəhya Məmmədov komsomol sıralarına daxil olmuş, sonrakı üç il ərzində Bakıda və Azərbaycan rayonlarında komsomol işində çalışmışdır. 1923-cü ildə Moskvaya göndərilmiş, burada işçi fakültəsində orta təhsil almışdır. Ardınca, 1927-ci ildə Moskva Polad İnstitutuna daxil olmuş və buradan 1931-ci ildə məzun olmuşdur. Təhsilini başa vurduqdan sonra o, bir müddət Zaporojye şəhərində Ukraynanın ən böyük metallurgiya zavodlarından biri olmuş "Zaporojstal" kombinatında mühəndis-konstruktor vəzifəsində işləmişdir.

1932-ci ildə Bakıya qayıdaraq Montin adına zavodda əvvəlcə mühəndis-metallurq, sonra isə tökmə sexinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. Sonrakı illərdə "Azneftmaş" trestində və Azərbaycan Neft Maşınqayırma İnstitutunda texnoloq işləmiş, 1939-cu ildə "Bakı fəhləsi" maşınqayırma zavodunun baş mühəndisi, sonra isə direktoru təyin edilmişdir. 1940-cı ildə Azərbaycan Neft Maşınqayırma İnstitutunun direktoru olmuş, 1941-ci ildən isə Kirov adına zavoda rəhbərlik etmişdir.

1942-ci ildə Yəhya Məmmədov rəhbər partiya işinə — Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Komitəsinin tikinti üzrə katibi vəzifəsinə seçilmişdir. 1944-cü ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Sumqayıt Rayon Komitəsinin birinci katibi olmuşdur. Yəhya Məmmədov 1949-cu ilin əvvəlində Azərbaycan qara metallurgiyasının ilk müəssisəsi olan Sumqayıt boru-prokat zavodunun tikilməsi və quraşdırılması işlərinin ən intensiv vaxtlarında bu zavodun direktoru təyin edilmiş və bir neçə il bu vəzifədə çalışmışdır.

Yəhya Məmmədov 1939-cu ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IV çağırış deputatı seçilmişdir. Dəfələrlə Bakı və Sumqayıt şəhər zəhmətkeş deputatları sovetlərinin deputatı, həmçinin Azərbaycan KP Sumqayıt Şəhər Komitəsi bürosunun üzvü olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı" ordenləri, "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalları, eləcə də "Xalq maarifi əlaçısı" döş nişanı və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

Yəhya Məmmədov uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra 21 dekabr 1957-ci ildə vəfat etmişdir.

Sumqayıt şəhərinin mərkəzi küçələrdən biri Yəhya Məmmədovun adını daşıyır. Sumqayıt boru-prokat zavodunun qarşısında heykəli qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Toronlu İzabella

**Toronlu İzabella** (; ) — həmçinin İzabelle və ya Zabel kimi tanınır, Toron Lordu III Onfrua və onun arvadı Etenetta de Miyinin qızı. İzabella özlüyündə Toronun titullu xanımı idi və evliliyi ilə Ermənistanın şahzadəsi olmuşdu.

## Həyatı

### Erkən həyatı və evliliyi
İzabella iki uşağın böyüyü idi, onun kiçik qardaşı Onfrua idi. Uşaqlar hələ yetkinlik yaşına çatmayanda ataları öldü, anası isə daha üç dəfə yenidən evləndi. Analarının Şatilyonlu Reynald ilə üçüncü evliliyindən uşaqlar daha iki bacı-qardaş qazandı: gənc ölən Raymond və VI Attso d'Este ilə evlənən Alisiya.

1181-ci ilin əvvəlində Ermənistan şahzadəsi III Ruben Yerusəlimə ziyarətə getdi və orada 4 fevral 1181/1183-cü ildə Etenettanın müdaxiləsi ilə İzabella ilə evləndi. İzabellanın evliliyindən təxminən bir il sonra onun qardaşı Yerusəlimdən olan I İzabella ilə evləndi. Ruben və İzabella cəmi beş il evli qaldılar, bu müddət ərzində İzabella iki qız doğdu:
* Alisiya (1182–1234-cü ildən sonra), birinci əri Sasunlu Hethumun, ikinci əri Tripolili qraf IV Raymond və üçüncü əri isə Korikoslu Vahram idi.
* Filippa (1183–1219-cu ilə qədər), birinci əri Sasun şahənşahı, ikinci əri isə Nikea İmperatoru I Feodor Laskaris idi.

1183-cü ildə Ruben Antakyaya səfəri zamanı Antakya şahzadəsi III Boemund tərəfindən əsir götürüldü və həbs edildi; Antakya şahzadəsinə böyük məbləğdə fidyə ödənildikdən sonra azad edildi. Ruben 1187-ci ildə qardaşı I Levonun xeyrinə taxtdan imtina etdi; İzabella daha sonra şahzadənin titulunu daşımağı dayandırdı, Ruben daha sonra İzabella və iki gənc qızını tərk edərək Drazark monastırına getdi.

### Sonrakı həyatı
İzabella Rubenin ölümündən sonra heç vaxt yenidən evlənmədi; onun qaynı Levon əvvəlcə Alisiya və Filippanın regent və tərbiyəçisi idi, lakin sonda onları bir kənara qoydu və öz nəslinə keçdi. İzabellanın hər iki qızı təxminən 1189-cu ildə eyni vaxtda evləndilər. 1193-cü ilin mayında onların həyat yoldaşlarının hər ikisi öldürüldü.

1197-ci ilə qədər Onfrua və Etenetta öldü, Onfrua Kraliça İzabella ilə fəlakətli evliliyindən heç bir torpaq buraxmadı, torpaqları sağ qalan ən yaxın qohumu olan bacısı İzabellaya keçdi. İzabella Toron və Transiordaniya hüquqlarını miras aldı, lakin ərazilər müsəlmanların hakimiyyəti altında olduğu üçün o, hakimiyyətdən istifadə etmədi. Toron 1187-ci ilə qədər Hattin döyüşündən sonra Səlahəddin Əyyubinin qüvvələrinin əlinə keçənə qədər xaçlıların ixtiyarında qaldı. On il sonra 1197-ci ilin noyabrında Toron Üçüncü Səlib yürüşünün alman kontingenti tərəfindən mühasirəyə alındı, lakin Misirdən yardım gələnə qədər Əl-Seid və Fövza qəbilələrinin müsəlman qarnizonu üstünlük təşkil etdi.

İzabellanın dəqiq ölüm tarixi yoxdur, onun 1192–1229-cu illər arasında öldüyü təxmin edilir, lakin o, ərindən çox yaşayıb; o, 1219-cu ildən əvvəl ölən gənc qızından sonra vəfat etmiş ola bilər. İzabellanın ölümündən sonra onun Toron və Transiordaniya hüquqları böyük qızı Alisaya miras qaldı. Toron 1229-cu ildə Yaffa müqaviləsi ilə bərpa edildi və Alisiya Toron xanımı kimi titulu öz nəsillərinə ötürdü.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kiprli Sibilla

**Sibilla de Luzinyan** (; ) — Ermənistan Kraliçası. O, Kipr Kralı Amorinin və Yerusəlim Kraliçası I İzabellanın qızı idi. Luzinyan ailəsinin üzvü olub.

O, Ermənistan Kralı I Levonun ikinci arvadı idi, 1210-cu ildə evləndi və ondan bir qızı Zabel dünyaya gəldi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zübeydə Bəyim Səfəvi

**Zübeydə Bəyim Səfəvi** və ya **Zübeydə Bəgüm** (d. Səfəvi imperiyası, XVI əsr - ö. 1632, Səfəvi imperiyası) - Səfəvi şahzadələrindən biri və I Abbasın (1587-1629) qızı. 
## Həyatı
Anası Fəxricahan Bəyimdir. Fəxricahan Bəyim Kartli çarı VII Baqrat ilə kraliça Kaxetili Annanın qızıdır. V Səfəvi şahı olan I Abbasın qızı olan Zübeydə Bəyim I Abbasdan sonra VI Səfəvi şahı olan I Səfinin də bibisidir. Qardaşının oğlunun hakimiyyəti dövründə siyasi işlərlə məşğul olmuş, I Səfinin taxta çıxması hadisəsində rol oynamışdır. Sonrakı dövrdə siyasətə aktiv şəkildə müdaxilə etməsi oğlanlarının I Səfi tərəfindən edam edilməsinə səbəb olmuşdur. Səfəvi sülaləsndən olan və dövlətdə yüksək vəzifələrdə xidmət edən İsa xan Səfəvi ilə evlənmiş və bir qızı olmuşdur. 20 fevral 1632-ci ildə öldürülmüşd və ya ölmüşdür.

## Həmçinin bax
* Gövhər Sultan Bəyim Səfəvi

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Gövhər Sultan Bəyim Səfəvi

**Gövhər Sultan Bəyim Səfəvi** (d. XVI əsrin I yarısı, Səfəvi imperiyası - ö. —  1577, Səfəvi imperiyası) - Səfəvi sülaləsindən olan şahzadə, I Təhmasibin qızı, Səfəvi sülaləsindən olan şahzadə İbrahim Mirzə Səfəvinin arvadı və II İsmayılın, Məhəmməd Xudabəndənin bacısı.
## Həyatı
Səfəvi imperiyasının ikinci hökmdarı I Təhmasibin qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. Onun anası qızılbaş tayfası Mosullulardan və ya Türkmanlardan olan sərkərdə İsa xan Mosullunun qızı Qədəmli Bəyim və ya digər adı ilə Sultanım Bəyimdir. Sultanım Bəyimin qardaşı, Gövhər Sultanın dayısı Musa Sultan Mosullu Səfəvi imperiyasının Azərbaycan bəylərbəyliyinin bəylərbəyi olmuşdur.  

Gövhər Sultan Səfəvi 1560-cı ildə I İsmayılın nəvəsi və Bəhram Mirzə Səfəvinin oğlu İbrahim Mirzə Səfəvi ilə ailə həyatı qurmuşdur. İbrahim Mirzə o dönəmki şah olan I Təhmasibin sevimlilərindən biri idi. İbrahim Mirzə xüsusən dövrün incəsənət xadimlərinə etdiyi hamiliyi ilə məşhurdur. O, xüsusi emalatxana yaradaraq xüsusui əlyazmaları toplamış və ya yenidən yaratdırmışdır. Həmçinin İbrahim Mirzə fars və Azərbaycan türkcəsində şeirlər də yazmışdır. Onun 3 min beytlik divanı dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. Bir sıra mühüm vəzifələrdə çalışan İbrahim Mirzə Səfəvi II İsmayılın şah olmasından sonra onun tərəfindən şahın möhrdarı təyin edildi. Lakin 6 ay sonra paytaxt Qəzvində bir digər Səfəvi şahzadəsi ilə birlikdə şahın əmri ilə qətlə yetirildi. Bu II İsmayılın öz qohumlarına qarşı başlatdığı repressiyanın tərkib hissəsi idi. 

Həyat yoldaşının öldürülməsindən sonra Gövhər Sultanın psixoloji vəziyyəti pisləşdi. Hətta onun qardaşına qəzəbləndiyi üçün həyat yoldaşının vaxtilə topladığı qiymətli incəsənət nümunələrini yandırdığı da bildirilir. Belə ki, o, çini qabları sındırmış, əlyazmaları yandırmış, hətta İbrahim Mirzənin ona evlilik hədiyyəsi kimi verdiyi və Kəmaləddin Behzad tərəfindən çəkilmiş muraqqanı da üzərinə su tökərək məhv etmişdir. Ola bilsin ki, o, ərinin öldürülməsini əmr edən və şahzadənin emalatxanasını ələ keçirən qardaşının əlinə heç nəyin düşməsini istəmirdi. 

Gövhər Sultan ərinin öldürülməsindən cəmi 3 ay sonra vəfat etdi. Onun ya dərd çəkməkdən xəstəliyə düçar olub öldüyü, ya da zəhər içərək intihar etdiyi ehtimal edilir. Gövhər Sultanın Gövhərşah adında cəmi bir qızı olmuşdur. Anasının ölümündən sonra o, xalası Pərixan xanımın himayəsində qalmış, 1587-ci ildə Məkkəyə getmiş və orada Seyid İbrahim Şirazinin oğlu Əmir Nəsirəddin Hüseyn ilə ailə həyatı qurmuşdur.

## Həmçinin bax
* Zübeydə Bəyim Səfəvi

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Meşə pişiyi

**Meşə pişiyi** (lat. *Felis* *silvestris*) — pişik cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda daha solğun rənginə görə seçilən Qafqaz yarımnövü (*F.s.caucasica)* yayılmışdır.

## Ümumi məlumat
Tipik pişik görkəminə malikdir. Ev pişiyindən ölçüləri qismən böyükdür. Bədən uzunluğu 63-75 sm, quyruq uzunluğu 27-34, kütləsi 6 kq-a çatır. Quyruğu ev pişiyinin quyruğundan yoğundur, qara halqaları kəskin seçilir. Rəngi adətən boz sarımtıl olur. Belində qara zolaqlar ifadə olunur, bəzən zolaqlar xallara parçalanır.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Meşə pişiyi bütün il boyu aktiv həyat keçirir. Axşam toran düşən kimi ova çıxır. Qidasının əsasını siçana-bənzər gəmiricilər (meşə siçanları, kolluq çöl siçanları və s.) təşkil edir. Rasionunda ikinci yeri meşə quşları tutur. Digər qidalar (balıq, həşərat və s.) az əhəmiyyət kəsb edir. Meşə pişiyi dovşan ölçüdə şikarları da əldə edə bilir. Qida azlığı baş verdikdə evlərin yaxınlığına gələrək ev quşları ilə də qidalanır. 

Azərbaycan şəraitində ildə 2 dəfə çoxalması qeydə alınmışdır – yazda və payızda. Cütləşmə ərəfəsində dişilər az qidalanır və təhlükələrə az əhəmiyyət verir. Bu ərəfədə bir dişinin ətrafında 4-5 erkəyə rast gəlmək olar, amma yalnız biri cütləşmədə iştirak edir. Erkəklər arasında səsli-küylü savaşlar müşahidə olunmamışdır. İki aylıq boğazlıq dövründən sonra 3-6 bala dünyaya gətirirlər. Balalar tez böyüyür və həmin ilin payızında analarından az fərqlənirlər.

## Yayılması
Tarixi arealı bütün Avropanı əhatə etsə də, hazırda orada adaşəkilli təcrid olunmuş qruplar şəkilində rast gəlinir. Daha sonra Kiçik Asiyada və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının meşələrində rast gəlinir. Hirkan meşələrində yaşaması təsdiq olunmamışdır. Meşə ekosistemlərinə bağlı növdür. Azərbaycanda d.s.-dən 350-1800 m hündürlüklərdə yayıl-mışdır, daha sıx rast gəldiyi hündürlüklər 350-800 m arasındadır.

## Sayı
Hazırda sayı məlum deyil. Azərbaycanda xüsusi qorunma statusu yoxdur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Siçanabənzər gəmiriciləri məhv etməklə həm ekosistemin tarazlığının qorunmasında, həm də meşəçilik təsərrüfatlarında müsbət rol oynasa da, ovçuluq təsərrüfatlarına, ev quşlarına zərər vurur. Xəz əhəmiyyəti yüksək deyildir.

## Ədəbiyyat

# Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, III Cild, Bakı, 2023
# *Sultanov, Elchin & Askerov, Elshad & Kerimova, Ilhama. AZƏRBAYCANIN FAUNASINILN İNFORMASİYA SİSTEMİ (ONURĞALILAR) (az.). Bakı: “Tərəqqi” MMC. 2023. 544–545.*
Adam (İberiya çarı)

**Adam** () — İberiya çarı. Onun üç illik hökmranlığı orta əsr gürcü salnamələrində az xatırlanmışdır. Adam haqqında başqa yerdə məlumat verilməmişdir. Professor Kirill Tumanov Adamın 132–135-ci illərdə hakimiyyətdə olduğunu təklif edir. Müasir alimlər padşahın adının qədim Qafqaz hakim və zadəgan ailələrində qeyri-adi bir ad olmayan Radamistin təhrif olunmuş forması olduğunu güman edirlər.

## İstinadlar
Kolxidalılar

**Kolxidalılar** () və ya **kolxlar** — yunan-Roma müəllifləri tərəfindən qədim Kolxida sakinləri üçün istifadə edilən termin. Qədim kolxidalılar müasir meqrel-lazlar kimi müəyyən edilir. Eradan əvvəl VI–I əsrlərdə mövcud olmuş Kolxida çarlığı ilk erkən gürcü dövləti hesab olunur. Kolxidalı termini Qara dənizin qərb sahillərində məskunlaşmış erkən kartveldilli tayfalar üçün ümumi termin kimi istifadə edilmişdir.

Yunan salnamələrinə görə, qədim zamanlarda Kolxida və Qafqaz İberiyasında gürcü dili danışılırdı. Qafqazşünas alim Kirill Tumanovun fikrinə görə, "Kolxida yeni gələnlərin birləşməsinə nail olan ilk Qafqaz dövləti kimi müşahidə edilir. Kolxidanı haqlı olaraq protogürcü yox, Qərbi Gürcüstan (meqrel-lazlar) çarlığı hesab etmək olar. Gürcüstan ictimai tarixinin başlanğıcını ən erkən gürcü formalaşması olan Kolxidada axtarmaq təbii görünür".

## İstinadlar
Kilkə

**Kilkə** — Clupeidae fəsiləsindən Sprattus cinsinə aid yeməli balıqlara verilən ümumi addır

Bu termin həmçinin bir sıra digər kiçik balıq növləri (*Clupeoides*, *[[Clupeonella]]*, *Corica*, *Ehirava*, *Hyperlophus*, *Microthrissa*, *Nannothrissa*, *Platanichthys*, *Ramnogaster*, *Rhinosardinia* və *Stolothrissa*) üçün istifadə olunur.

Əksər kimi, hamsi çox aktiv, kiçik, yağlı balıqdır. Onlar böyük təbəqə digər balıqlarla səyahət edir və gün ərzində fasiləsiz üzməkdədirlər.

Bu balıqlar qida dəyəri ilə tanınırlar, çünki onların tərkibində insan pəhrizində faydalı hesab edilən çoxlu yağlar var və dünyanın bir çox yerində yeyilir. Hamar dadı ilə tanınır və körpə sardinalarını səhv salmaq asandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sorb Muzeyi

** Sorb muzeyi ** (, ) — Ortenburg 3-də Bautzendə yerləşən Sorb mədəniyyəti muzeyi.

## Tarixi

19-cu əsrin əvvəllərindən başlayaraq Avropada ümumi milliləşmə meyllərinin gedişində Sorb milli hərəkatının meydana çıxmasını da qeyd etmək olar. Bautzendə yaradılmış “Maćica Serbska” elmi-mədəni cəmiyyəti təkcə kitab nəşr etmirdi, həm də folklor və tarixi araşdırmalar aparırdı. Hələ 1856-cı ildə məqsəd nə vaxtsa Sorb muzeyinin tikilməsi proqramında qarşıya qoyulmuşdu. Eksponatlar 1896-cı ildə Drezdendə Sakson əl işləri və tətbiqi sənət sərgisi üçün bir araya gətirildi və buna görə də sorblar artıq orada "Vendişen Dorf" adlanan ərazidə bir növ muzey təqdim edildi. 1904-cü ildə Bautzendəki Lauengrabendə Vendish Evi açılanda, eyni zamanda üçüncü mərtəbədə Sorb Muzeyi açıldı. 1937-ci ildə Milli Sosialistlər tərəfindən Vendish House-un bağlanması Sorb sərgisinin də sonu demək idi. Sorb tarixi və folkloru muzeyi 1957-ci ildə gənc GDR-də Hoyersverdada tərəfindən yaradılmışdır. Keçmiş Vend Muzeyindən eksponatların tədricən geri qaytarılmasının bir hissəsi olaraq Sorb Muzeyi yenidən Bautzenə köçürüldü. 1988-ci ilə qədər Sorb Muzeyi Bautzen şəhərindəki Muzeylər Birliyinə məxsus idi. Muzey 1989-cu ilin iyununda müstəqil muzey kimi yenidən fəaliyyətə başlamışdır.

## Binanın tarixi

Bautzen Sorb muzeyi 1782-ci ildə şəhərin duz anbarı kimi tikilmişdir. 1835-ci ildən binada Kral Sakson Apellyasiya Məhkəməsi yerləşirdi. Bina 1869-cu ildə yenidən qurulmuş və o vaxtdan müasir görkəm almışdır. İkinci Dünya müharibəsi zamanı binada NSDAP-ın yerli şöbəsi və Gestaponun şəhər şöbəsi yerləşirdi. GDR dövründə bina yaşayış üçün istifadə olunurdu. 2003-cü ildə bina yenidən təmir edilmişdir və indiki halını almışdır.

## Muzey direktorları

## Ədəbiyyat

* Gisela Brukowa: Sorbisches Museum/Serbski muzej. W: Franz Schön, Dietrich Scholze (wud.): Sorbisches Kulturlexikon. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2014, str. 382slsl.
* Horje skočić↑ Rozprawa wo naležnosćach Maćicy Serbskeje. Wućahi z maćičnych protokollow. Hłowna a powštikomna zhromadźizna Maćicy serbskeje 26. měrca 1856. W: Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje. Zwjazk 9 (1856), čo. 1, str. 59sl.

## Qalereya

Fayl:Budyšin Serbski Dom.JPG| Sorb Evi(muzeyin birinci yeri)
Fayl:Nowy zakoń Michał Frencel.jpg|Əhdi-Cədid (tərcümə Michal Frencel)
Fayl:Bautzen Sorbisches Museum Luthers Hauspostille 22.05.2012 p.jpg|*Hauspostille* Marcin Luter
Fayl:Bundesarchiv Bild 183-1989-0529-020, Bautzen, sorbisches Museum (cropped).jpg|Muzeyin 1989-cu ildə müstəqil qurum kimi açılması


## İstinadlar
Çita bayrağı

**Çita bayrağı** — Rusiya Federasiyasının Zabaykal diyarında yerləşən Çita şəhərinin bayrağı.
Pall Mall

**Pall Mall** — R. J. Reynolds Tobakko Kompany tərəfindən istehsal edilən siqaretlərdən birinin marka adı.

## Tarixi
Pall Mall markalı siqaretlər ilk dəfə 1899-cu ildə Butler & Butler şirkəti tərəfindən yuxarı sinif üçün istehsal edilib. 1907-ci ildə Pall Mall, Amerikan Tobakko tərəfindən Butler & Butlerdən satın alınıb. Yeni sahiblər bu markadan siqaret istehsalında yenilikləri sınaqdan keçirmək üçün istifadə etdiblər. Əvvəlcə daha böyük ölçülərdə (indiki standart 85 mm siqaret ölçüsü) istehsal etdilər və sonra tütünün sıxılmasının yeni üsulunu tətbiq etdilər.

Pall Mall 1960-cı ildə ABŞ-də bir nömrəli siqaret markası olduqda populyarlıq zirvəsinə çatdı. Dizayn qumar oyunu başladı və şirkət uzun siqaretləri, 100 mm buraxdı (bu dəfə uzun siqaretlər üçün standart təyin etdilər). 1966-cı ildə Uinston siqaretlərinin reklamlarının öhdəsindən gələ bilmədiyi üçün taxtdan salındı.

Pall Mall 1994-cü ildə Brown & Williamson Tobacco Corporation tərəfindən alındıqda; Dizayn baxımından geridə qalan və filtrsiz qalan bir neçə siqaretdən biri idi. Nəhayət, 2001-ci ildə filtrləri olan yeni Pall Mall-lar istifadəyə verildi və əvvəllər öz innovasiyaları ilə formalaşdırdıqları sənayeni ələ keçirdilər. 30 iyul 2004-cü ildə Brown & Williamson, R. J. Reynolds Tobacco Company ilə birləşdi və R. J. Reynolds Tobacco Company olaraq davam etdi. R. J. Reynolds ABŞ bazarı üçün filtrli və filtrsiz siqaretlər istehsal etməyə davam edir. Britiş Amerikan Tobakko ABŞ-dən kənarda istehsal edir və satır.

## Maraqlı faktlar
Kurt Vonnequt Pall Mall çəkir və bəzi romanlarında bu markadan istifadə edib. Belə deyib: "intihar etmək üçün son dərəcə yüksək səviyyəli bir yol"

Super uzun Pall Mall Lupin III animesindən Daisuke Jigenin sevimli brendidir.

Stiven Kinq bir çox əsərlərində Pall Mall-dan istifadə edir.

Ken Qrimvud Sil başdan romanında Pall Mall siqaretlərindən bəhs edir.

## Tələffüz
ABŞ-də 50-ci illərin ortalarında yayımlanan televiziya reklamlarında paketin üzərində açıq-aydın Pall Mall yazılmasına baxmayaraq, diktorlar brendin adını Pell Mell kimi tələffüz edirdilər. Ona görə də o günləri yaşayanlar onu Pell Mell kimi tələffüz edir, lakin bu brendlə ancaq vizual vasitələrlə tanış olan yeni nəsil Pall Mall kimi tələffüz edir.

## İstinadlar
Vendiya Muzeyi

** Vendiya Muzeyi ** (, ) — Almaniyanın Kottbus şəhərində Aşağı Sorbların tarixi və mədəniyyətinə həsr olunmuş muzeydi. 3 iyun 1994-cü ildə açılışı olub. O, Köhnə Şəhər Meydanının yaxınlığında, Mühlenstraße 12 ünvanındakı binada yerləşir.

## Tarixi və təsviri
Vendlərin tarixi və mədəniyyətindən bəhs edən ilk eksponat kolleksiyası 1908-ci ildə Kottbus şəhər (diyarşünaslıq) muzeyində təqdim edilmişdir. Bu kolleksiya Üçüncü Reyxin dövrünə qədər ictimai sahədə mövcud olmuşdur. Bu kolleksiyadakı eksponatların əksəriyyəti İkinci Dünya Müharibəsi zamanı itmişdi. Sonralar GDR dövründə, 1980-ci ildə Kottbusda (Branicki Parkında) yerləşən sarayda sorb dillərində ədəbiyyat muzeyi yaradıldı. Muzey əvvəlcə daimi sərgi kimi fəaliyyət göstərildi, lakin sonralar səyyar sərgiyə çevrildi. Bir müddət sonra bu kolleksiya arxivə göndərildi. 1985-ci ildən sonra arxiv materialları əsasında yeni daimi sərgi işlənib hazırlanmışdır. Məqsəd təkcə ədəbiyyat haqqında deyil, həm də vendlərin musiqisi, folkloru və təsviri sənəti haqqında sərgi yaratmaq idi. Almaniyanın yenidən birləşməsindən sonra 3 iyun 1994-cü ildə şəhərdə tam hüquqlu Vendiya muzeyi açıldı. Daimi sərgidən əlavə, yarandığı gündən tarix-diyarşünaslıq muzeyinin 15 ekspozisiya zalında müxtəlif mövzularda və qırxdan çox xüsusi sərgi keçirilmişdir. Bütün sərgilər ikidilli keçilirdi alman və sorb dillərində. Bu gün muzeydə Aşağı Sorb milli geyimlərinin ən böyük kolleksiyası var.

## Ədəbiyyat
* Werner Meschkank: Serbski muzej w Chośebuzu. Das Wendische Museum in Cottbus. Wendisches Museum, Cottbus, 1996. (Kleiner Museumsführer niedersorbisch/deutsch).
* Albrecht Lange: Die Tracht des Hannoverschen Wendlandes. Drastwa Polobskich Slowjanow w Hannoverskej. Herausgegeben vom Wendischen Museum Cottbus, Textredaktion Martina Noack, Bildredaktion Michael Kablitz.

## Həmçinin bax
Sorb muzeyi

## İstinadlar
Lara Kolturi

**Kolturi Lara** () — 2022-ci ildən Albaniya millisində çıxış edən italyan-alban dağ xizəkçisi. Sankt-Antonda nəhəng slalomda 2023-cil il Superqiqant Junior Dünya Çempionatında bürünc medal qazanır.

## Bioqrafioyası
2006-cı ildə Turində, idman ailəsində anadan olub. Ana ─ Daniela Ceccarelli, Solt-Leyk-Sitidə keçirilən 2002 Qış Olimpiya Oyunlarında super nəhəngdə Olimpiya çempionu olur. Ata ─ Alessandro Kolturi, xizək sürmə üzrə məşqçidir. Hazırda ailəsi ilə birlikdə Cesana Torinesedə yaşayır.

O, valideynlərinin rəhbərliyi altında , onların idarə etdikləri xizək klubunda məşq etməyə başlayır. 13 yaşına qədər fiqurlu konkisürmə yarışlarında da iştirak edir.

2022-ci ildə anası Albaniyanın dağ xizək idmanı üzrə milli komandasının texniki direktoru vəzifəsinə təyin edilib. Məhz bu səbəbdən Lara 16 yaşına az qalmış Albaniya bayrağı altında Beynəlxalq Xizək Federasiyasının yarışlarında debüt etmək qərarına gəlir.

O, 2022-ci ilin iyulunda Albaniya millisində beynəlxalq debüt edir.

Sonra o, Cənubi Amerika Kubokunda iştirak edir, burada altı yarış qazanır və ümumi təsnifatda, həmçinin nəhəng slalom, xüsusi slalom və birləşmiş yarışlarda qalib gələrək iki dəfə ikinci yeri tutur.

19 noyabr 2022-ci ildə o, əvvəllər heç bir alban xizəkçisinin yarışmadığı Alp dağlarında xizək üzrə Dünya Kubokunda debüt edir. Levidə Xüsusi Slalomda, ikinci qaçışa vəsiqə qazanmadan; bir həftə sonra, noyabrın 26-da o, Killinqtonda nəhəng slalomda 17-ci yeri tutaraq yüksək yarışda ilk xallarını qazanır.

O, Milanda 2026 Qış Olimpiya Oyunlarının səfiridir ─ Kortina d'Ampezzo. 7 fevral 2023-cü il səhəri o, super-G-də məşq edərkən və qısa müddət sonra Meribeldə dünya çempionatı üçün təyin olunmuş sınaqda iştirak etməli idi, lakin o, ağır zədələnir və sağ dizinin çarpaz bağını sındırır. Mövsümün başlamasından və bitməsindən əvvəl birləşmiş yarışlar istisna olmaqla, 4 yarışda iştirak etməli olduğu Dünya Çempionatını başa vurur. Bərpa müddəti altı ay olaraq qeyd edilir.

## İstinadlar
Anila Denay

**Anila Denay** (; ) — Alban siyasətçisi və dövlət xadimi. Albaniya Sosialist Partiyası Rəyasət Heyətinin, 2021-ci ildən Albaniya Milli Assambleyasının üzvü. Albaniyanın keçmiş maliyyə və iqtisadiyyat naziri (2019–2021).

## Bioqrafiya
18 sentyabr 1973-cü ildə Tiranada anadan olub.

1995-ci ildə Tirana Universitetini bitirib, burada maliyyə və bank menecmenti üzrə təhsil alıb.

O, 12 il "ProCredit Holding" və "Internationale Projekt Consult" şirkətlərində çalışıb, əvvəlcə FEFAD Bankda, sonra adı dəyişdirilərək ProCredit Bankda olub və burada bankın baş direktorunun müavini vəzifəsində çalışıb. Salvador, Boliviya, Ekvador, Rumıniya və Mozambikdə ProCredit Group banklarında müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

2013-cü ilin oktyabr ayından 2015-ci ilin yanvar ayına kimi Maliyyə Nazirliyində Baş direktor vəzifəsində çalışıb, əsas fəaliyyəti Maliyyə, Qanunvericilik və Dövlət Əmlakının İdarə Edilməsi Departamenti, İnformasiya Texnologiyaları Departamenti, İnzibati və İnsan Resursları Departamentində əməliyyatlara nəzarət edib. Üç il Elektron və Poçt Rabitə Təşkilatının (AKEP) idarə heyətinin üzvü olub. O, Albaniya İcbari Tibbi Sığorta Fondunun (FSDKSH) İdarə Heyətinin üzvü, Sosial Sığorta Fondunun İdarə Heyətinin üzvü və İNSIG sığorta şirkətinin Müşahidə Şurasının üzvü olub. 2018-ci ilin sentyabrında o, FSDKSH şirkətinin baş direktoru təyin edilib.

2014-cü ildən Tirandakı ictimai Alban Dövlət İdarəçilik Məktəbində (ASPA) insan resurslarının idarə edilməsi sahəsində ştatdankənar müəllim kimi dərs deyir.

17 yanvar 2019-cu ildə Ramanın ikinci kabinetində Albaniyanın Maliyyə və İqtisadiyyat naziri təyin edilib, tələbə və antikorrupsiya etirazlarından sonra nazirlər kabinetinin yenidən təşkili zamanı Arben Ahmetayı əvəz edib. O, 2021-ci il sentyabrın 18-də hökumətin səlahiyyət müddətinin sonuna qədər bu vəzifəni icra edib.

25 aprel 2021-ci il parlament seçkilərinin nəticələrinə əsasən, Albaniya Sosialist Partiyasından Albaniya Xalq Məclisinə deputat seçilib.

## Şəxsi həyat
Onun Aleksandr Kume adlı bir oğlu var.

## İstinadlar
Teki Biçoku

**Teki Biçoku** (; ) Alban geoloqu, professor; Albaniya Elmlər Akademiyasının üzvü və prezidenti olmuşdur.

## Bioqrafiya
1926-cı il iyunun 6-da anadan olub.

1932–1937-ci illərdə Elbasan şəhərində ibtidai məktəbdə oxuyub, sonra həmin şəhərin Şkolla Normale məktəbində (indiki Aleksandr Xhuvani Universiteti) təhsilini davam etdirib. Sonra Korça şəhərində (1942–1943) və Tiranda (1946–1947) texnikumda oxuyub. 1943–1944-cü illərdə Biçoku işğalçılara qarşı müharibədə iştirak etmiş, Albaniya azad edildikdən sonra 1944–1946-cı illərdə kuryer kimi xalq ordusunda xidmət etmişdir.

Təhsilini İ. M. Qubkin adına Moskva Neft və Qaz İnstitutunda davam etdirib (1948–1953), 1953-cü il martın 20-də "mühəndis-geofizik" ixtisasını alaraq bitirmişdir. Fieri şəhərində seysmik ekspedisiyanın geofiziki işləyib, sonra 1955-ci ildə Tirana Geologiya Baş İdarəsinin geologiya şöbəsinin müdiri təyin edilib. 1957-ci ildə Dövlət Geologiya Komissiyasının vitse-prezidenti və baş geoloqu, daha sonra isə Mədən və Geologiya Nazirliyinin Geologiya Baş İdarəsinin rəisi olub. 1966-cı il aprelin 1-dən Teki Biçoku Sənaye və Mədən Nazirliyinin Geologiya Baş direktoru təyin edildi. 1970-ci illərin ortalarında o, gözdən düşür və 1975–1977-ci illərdə həbs olunduğu Fierdəki seysmik-qravimetrik müəssisənin seysmik ekspedisiyasının geofiziki kimi çalışır. O, təxribat, düşmənçilik təbliğatı və təbliğat ittihamı ilə 20 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. On bir il yarım həbsdə yatır və 16 dekabr 1988-ci ildə azad edilir. 1991-ci il sentyabrın 25-də Albaniya Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının plenumu professor Teki Biçokunun yuxarıda göstərilən ittihamlarla təqsirli olmadığını və reabilitasiya olunduğunu müəyyən edir.

Bundan sonra Biçoku elmi fəaliyyətlə məşğul olur. 1965-ci il aprelin 5-də elmlər doktoru elmi dərəcəsi alır, 1970-ci il aprelin 27-də isə professor olur. 1973-cü il yanvarın 22-də Albaniya Elmlər Akademiyasının, 2008-ci il sentyabrın 3-də isə Avropa Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzvü olmuşdur. 22 fevral 2008-ci il və 23 fevral 2009-cu il tarixləri arasında Biçoku Albaniya Elmlər Akademiyasının prezidenti olmuşdur.

21 noyabr 2009-cu ildə vəfat edib.

O, bir sıra Albaniya mükafatlarına layiq görülüb: "Xatirə" və "Azadlıq" medalı (1946), "İgidliyə görə" (1953) və "Vətənin azadlığının 60 illiyi" medalı (2004); 2-ci və 1-ci dərəcəli Əmək ordeni (1957 və 1962), 1-ci dərəcəli Respublika ordeni (1970); Böyük Usta titulu (2001).

## İstinadlar

## Mənbə
* Akademik Teki BIÇOKU 
* Teki Isak Biçoku
Nyuport (siqaret)

**Nyuport** — hazırda R. J. Reynolds Tobacco Company şirkətinə məxsus olan və istehsal olunan Amerikan mentollu siqaret markası. Brend adı əvvəlcə Rhode İsland, Nyuport limanı üçün seçilib. Dünyanın ən çox satılan mentollu siqaret markasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Rumın tatar dili

**Rumıniya tatar dili** (*tatarşa*, *tatar tĭlĭ*) Krım-tatar dilinin bir variantıdır. Qıpçaq qolundan və qıpçaq-noqay yarımqrupuna daxil olan türk dilidir. Ona görə də dil qazax dili ilə bağlıdır. Dil həmçinin rumın dilindən bir çox sözləri birləşdirir. Bu dil əsasən Rumıniyanın Dobruca bölgəsində danışılır, lakin Bolqarıstan və Türkiyədə də danışanlar var.

## Əlifba
Rumıniyada tatarların istifadə etdiyi əlifba.

## İstinadlar
Besiana Kadare

**Besiana Kadare** (; ) — Alban diplomatı. Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfir. 2021-ci ildən Albaniyanın YUNESKO yanında daimi nümayəndəsi. Keçmişdə Albaniyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi və Kubada qeyri-rezident səfiri (2016–2021), Albaniyanın YUNESKO yanında daimi nümayəndəsi (2011–2016) olmuşdur.

## Bioqrafiyası
1972-ci ildə anadan olub. Yazıçılar İsmayıl (1936–2024) və Helena Kadare adlı yazıçıların (1943-cü il doğumlu) övladıdır.

O, Paris IV Sorbonna Universitetində Müasir və Müqayisəli Ədəbiyyat üzrə magistr dərəcəsinə və Müasir İxtisas Ədəbiyyatı üzrə bakalavr dərəcəsinə malikdir.

O, Nyu-Yorkda Albaniyanın Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) yanında Daimi Nümayəndəliyində birinci katib vəzifəsində çalışıb. 2005-ci ildə ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyində (USAID) işləyib. 2008-ci ildə Albaniyanın Fransadakı səfirliyində çalışıb.

2011-ci ildə o, Albaniyanın Parisdəki Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatında (UNESCO) daimi nümayəndəsi təyin edilmişdir. 2016-cı ildə o, Albaniyanın Nyu-Yorkdakı BMT-dəki daimi nümayəndəsi və Albaniyanın Kubadakı qeyri-rezident səfiri vəzifələrində Ferit Hoxhanı əvəz edib. İyunun 30-da o, etimadnaməsini BMT-nin Baş katibi Pan Gi Muna təqdim edib. 2018-ci ildə o, BMT-nin üç agentliyinin: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı (UNDP), Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Əhali Fondu (UNFPA) və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Layihə Xidmətləri Ofisinin (UNOPS) Birgə İcraiyyə Şurasının sədr müavini seçilmişdir. BMT Baş Assambleyasının 75-ci sessiyasında sədr müavini seçilmişdir (2020–2021). Dəyişiklik nəticəsində 1 oktyabr 2021-ci il tarixində prezident İlir Metanın fərmanı ilə Ferit Xoca Albaniyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi, onun yerinə isə Besiana Kadare Albaniyanın Parisdəki YUNESKO yanında daimi nümayəndəsi təyin edilib. Noyabrın 10-da o, Albaniyanın Avropa və Xarici İşlər Naziri Olta Yaçkanın iştirakı ilə YUNESKO-nun Baş direktoru Odri Azuleyə etimadnaməsini təqdim edib.

## İstinadlar
Emiliya Yaqubova

**Emiliya Yaqubova** () — Pop ifaçısı, Səs Azərbaycan 2015/2016 sezonun qalibi, "Alex Fokin’s DJazz Radioband"ində solist (2017–2019), Azərbaycan Dövlət Televiziyası və Radiosunun solisti (2016-cı ildən).

## Həyatı
Emiliya Yaqubova 1986-i il mayın 27-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Asəf Zeynallı adına Musiqi Kollecinin fortepiano şöbəsini və Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Musiqi sənəti" fakültəsini bitirmişdir.

Daha sonra 2011-ci ildə Avroviziya Milli Seçim turlarında iştirak etmiş və həmin ildə "Rast" qrupunun rəhbəri xalq artisti Rəşad Həşimovun qrupuna dəvət olunmuşdur. Dörd il "Rast" qrupu nəznində "Həzz Band" qrupunun solisti kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2016-cı ildə "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" QSC (AZTV) tərəfindən təşkil edilən və Azərbaycanda ilk dəfə keçirilən Səs Azərbaycan (*"The Voice"*) müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. 2016-cı ildən Azərbaycan Dövlət Televiziyası və Radiosunun solisti vəzifəsində çalışmışdır.

2014-cü ildə İsveçrədə baş tutan məşhur "Montreux Jazz Festival"ında, "Rast" qrupunun solisti kimi çıxış etmişdir. Solo karyerasına başladıqdan sonra, 2017-ci ildə Böyük Britaniyanın paytaxtı, London şəhərində keçirilən "The Central Asian Spring Festival" Azərbaycanı təmsil etmişdir.

2017–2019-cu illər ərzində Ukraynanın tanınmış "Alex Fokin’s DJazz Radioband"ində solist qismində çıxış etmişdir. Eyni zamanda 2017–2019-cu illərdə 4 nömrəli uşaq musiqi məktəbində fortepiano müəlliməsi vəzifəsində çalışmışdır.

2016-cı ildə Emiliyanın ifasında iki "single" işıq üzü görmüşdür. Bunlar "Niyə" və Zülfiyyə Xanbabayevanın "Son Görüş" (Sənsiz) adlı mahnısına "cover" olaraq ifa edilmişdir.

2017-ci ildə ifaçı "JARA" festivalında çıxış etmişdir, Alla Puqaçovanın "Старинные Часы" mahnısını ifa etmişdir.

2018-ci ildə isə Gürcüstanın Batumi şəhərində 14 ölkə arasında keçirilən "Discover Silk Road Star" festivalında Azərbaycanı təmsil edərək, qeyd olunan müsabiqənin qalibi olmuşdur.

Həmin ildə Heydər Əliyev Sarayında səhnələşdirilmiş Azərbaycanın ilk uşaq müzikli olan "Ələddinin sehrli çırağı" müziklində baş rollarda iştirak edərək, "Jasmin" rolunu ifa etmişdir.

Həmçinin 2018-ci ildə prodüserlər Emin Əfəndi və Nigar Hacızadə ilə birgə "Yersiz İstehsal" adlı layihəni hayata keçirmişlər. Layihə çərçivəsində dünyaca məşhur musiqi parçaları Azərbaycan milli musiqi alətləri ilə sintez edilərək, milli koloritlə ifa olunmuşdur. Dünyaca məşhur "Black or White" (Maykl Cekson), "Zombie" (The Cranberries) və "Smells like teen spirit" (Nirvana) sinqlları bu layihədə yer almışdır.

2019-cu ildən etibarən ailə qurduqdan sonra Böyük Britaniyanın London şəhərində yaşamaqdadır.

## Diskoqrafiya
* "Niyə" (2016)
* "Son Görüş"
* "Azərbaycan"
* "7AM"(7 утра)
* "Kaş ki"
* "Badi-Kübə"
* "Sözsüz mahnı"
* "Dərbədər" (2021)

## İstinadlar
Əfqan Xaşalov

**Əfqan Xaşalov** (7 iyun 1997, Qazax) — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

## Karyerası
Əfqan Xaşalov 2014-cü ildə yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının qızıl medalına, yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatının isə gümüş medalına sahib olub. Daha sonra Əfqan Xaşalov 2016-cı ildə Fransada gənclər arasında Avropa Çempionatının və 2017-ci ildə Almaniyada gənclər arasında Dünya Çempionatının qalibi oldu. 2017-ci ildə Finlandiyada gənclər arasında Dünya Çempionatını bürünc medalla başa vuran Əfqan Xaşalov 2018-ci ildə İstanbul şəhərində U23 Dünya Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.

2019-cu ildə Budapeşt şəhərində U23 Dünya Çempionatında bürünc medala sahib olan Əfqan Xaşalov bir il sonra, 2020-ci ildə İstanbul şəhərində Yaşar Doğunun xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turniri də bürünc medalla başa vurdu. Həmin ilin fevralında Roma şəhərində Avropa Çempionatlarında debüt edən Əfqan Xaşalov turniri yeddinci pillədə başa vurdu.

Əfqan Xaşalov 2020-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında Vətən müharibəsi zamanı Füzuli-Xocavənd-Şuşa istiqamətində gedən hərbi əməliyyatlarda oldu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamlarına əsasən Əfqan Kamil oğlu Xaşalov "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı və "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi. Müharibə zamanı Əfqan Xaşalov sol gözündən yaralandı.

Müharibədən sonra Əfqan Xaşalov 2021-ci ildə Polşanın Varşava şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında bürünc medalın sahibi oldu. Həmin il Norveçin Oslo şəhərində Dünya Çempionatlarında debüt edən Əfqan Xaşalov turniri 12-ci pillədə başa vurdu.

2022-ci il ərzində Əfqan Xaşalov Bolqarıstan və Polşada baş tutan beynəlxalq turnirlərdə uğurlu nəticələrə imza ata bilmədi.

## Nəticələri

## İstinadlar
Katsumi Kuroita

– Yaponiya tarixçisi. O, Yaponiyada diplomatika elminin əsasını qoyan şəxslərdən biri olmuşdur. O, qədim Yaponiya tarixi üzrə qabaqcıl tarixçilərdən biri olmuşdur.

## Həyatı və karyerası
Katsumi Kuroita 1874-cü ilin sentyabrında Yaponiyanın Naqasaki prefekturasının Hasami qəsəbəsində doğulmuşdur. O, Yohey və Mikiko Kuroitanın ən böyük oğlu olmuşdur. 1890-cı ildə Omura orta məktəbini bitirmişdir. 1896-cı ildə Tokio Universitetindən məzun olduqdan sonra Ukiçi Taquçinin redaktorluq etdiyi *"Tokyo Keyzai"* liberal iqtisadiyyat jurnalının heyətinə qatılmışdır. Taquçi ilə birlikdə bir çox tarixi işin nəşrinə töhfə vermişdir: əhəmiyyətli klassik yazılar kolleksiyası olan *"[[Qunşo Ruicu]]"* və Yaponiya tarixi haqqında sənədlər kolleksiyası olan *"[[Kokuşu Taykey]]"*. 1905-ci ildə doktorat dərəcəsi əldə edərək Tokio Universitetinin köməkçi professoru olmuş və Təhsil Nazirliyinin redaktor-tərtibçisi seçilmişdir. Yaponiyadakı tarixi yerlərin və incəsənət xəzinələrinin mühafizəsi ilə məşğul olmuşdur. 1903-cü ildə öz *[[komonco]]* nəzəriyyəsini təqdim etmişdir.

Kuroita 1905-ci ildə təhsil məqsədilə Avropaya göndərilmişdir. Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Tokio Universitetinin professoru, 1919-cu ildə universitetin tarix fakültəsinin baş tarix tərtibçisi təyin olunmuşdur. 1927-ci ildə Amerika və Avropaya səyahət etmişdir.

Kuroita Yaponiyada esperanto hərəkatının qabaqcılı olmuşdur. O, 1906-cı ildə esperanto dilini öyrənməyə başlamış və yapon esperanto təşkilatının ilk lideri olmuşdur. 1906-cı ildə ilk esperantoca–yaponca lüğətinin müəllifi olmuşdur. O, 1920-ci illərin əvvəlinə qədər Yaponiyanın aparıcı esperantoçularından biri olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Kuroita 1898-ci ilin dekabrında Tokyoite Kennosukenin qızı olan Mizuno Kiyo ilə evlənmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Kotobank saytında bioqrafiyası
Paraskevi Qiriazi

**Paraskevi Qiriazi** (; ) — Alban qadın təhsilinin qabaqcılı, özünü təhsilə adamış şəxs və pedaqoq.

## Bioqrafiya
1880-ci ildə Osmanlı imperatorluğunun Manastır şəhərində, indi Makedoniyanın Bitola şəhərində iki qardaş və iki bacı olan Kiriazi ailəsində anadan olub.

On bir yaşında ikən qardaşı Gerasimə və bacısı Sevastiyə 1891-ci il oktyabrın 15-də Korca şəhərində açılan Albaniyada ilk qızlar məktəbində qızlara dərs deməyə köməklik edir. Daha sonra İstanbuldakı Robert kollecində oxuyur, sonra Korcaya qayıdır. Burada 1887-ci ildə açılmış ilk alban ibtidai məktəbində müəllim işləmişdir.

1908-ci ildə o, yeni alban əlifbası haqqında qərar qəbul edən Manastır konqresində iştirak edən yeganə qadın idi. O, həmçinin Albaniyanın digər kəndlərində uşaq təhsili və axşam məktəblərinin təşkilatçısı kimi tanınırdı, burada yerli kitabxanaların yaradılmasına kömək edirdi. O, 1909-cu ildə Yll' i Mëngjesit assosiasiyasını qurmağa kömək edir. 1917-ci ildə bacısı və əri ilə birlikdə ABŞ-a mühacirət edəndə orada eyni adlı dövri nəşri (1920-ci ilə qədər) çap etməyə davam edir. Jurnal iki həftədən bir nəşr olunurdu və burada Albaniya siyasəti, cəmiyyəti, tarixi, filologiyası, ədəbiyyatı və folkloruna dair materiallar yer alırdı.

1914-cü ildə qohumları ilə Rumıniyaya, oradan isə Amerikaya mühacirət edir. 1919-cu ildə Paris Sülh Konfransında iştirak edərək, albanların hüquqlarını müdafiə etdiyi Alban-Amerika icmasının üzvü olur. 1921-ci ildə Albaniyaya qayıdır və burada ictimai-siyasi həyatda iştirakını davam etdirir. O, Tiranada "Kyrias" adlı Qadınlar İnstitutunun həmtəsisçisi (bacısı ilə) və daha sonra direktoru olub. 1928-ci ilin oktyabrında o, Tiranada Kraliça Ana və Kral Zoqunun bacısı şahzadə Kseniyanın himayəsi altında mövcud olan və ölkə daxilində filialları olan Qruaja Şqiptare (Alban Qadını) təşkilatını qurur. Təşkilatın məqsədi təhsil, gigiyena və xeyriyyəçilik fəaliyyətinin inkişafına, qadınların Alban cəmiyyətində rolunun artırılmasına yönəlib. Savadlı bir insan olan Paraskevi orada rəhbər vəzifə alır. 1929–1931-ci illərdə bu təşkilat Paraskevi və onun bacısı Sevastinin fəal işlədiyi "Şqiptarja" mətbəsini nəşr etdirir.

1939-cu ildə İtaliyanın Albaniyaya hücumu ilə başlayan zaman Qiriazi İkinci Dünya müharibəsi boyu antifaşist mövqelərdə olub. Fikirlərinə görə o, bacısı ilə birlikdə əsir götürülərək Belqrad yaxınlığındakı Banica konsentrasiya düşərgəsinə yerləşdirilir. Müharibədən sonra sərbəst buraxılaraq Tiranaya qayıdırlar. Kral Zoqu ilə əlaqəyə görə bacıların bütün ailəsi repressiyaya məruz qalır. Alban alimi və antifaşist Skander Luarasinin səyləri, həmçinin siyasətçi Vito Kaponun müdaxiləsi ilə bacılar qismən reabilitasiya olunublar.

İllərdir həbs həyatı 1970-ci ildə Tiranada vəfat edən Paraskevinin səhhətinə təsir göstərir.

## Xatirə
Qiriazi bacıları "Alban təhsilinin anaları" hesab olunurlar. Alban yaşayış məntəqələrindəki bir çox təhsil müəssisələri onların adını daşıyır.

Nyu-Yorkdakı Alban Amerika Qadınlar Təşkilatı Qiriazi bacılarının adını daşıyır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Parashqevi Qiriazi, e vetmja grua e Kongresit të Manastirit 
* A Biographical Dictionary of Albanian History