Piktlər

**Piktlər** — son dəmir dövründə və erkən orta əsrlərdə Piktaviya (), Piktland və ya Piktlend adlanan ərazidə, indiki Şotlandiyanın şərqində və şimalında yaşamış xalqlar konfederasiyasına verilən ümumi ad. Onların yaşadığı ərazi və mədəniyyətləri britt dillərində verilmiş toponim elementlərinin yayılması və pikt daşlarına əsaslanır. Piktlər barədə məlumatlar qədim dövrlərdən X əsrə qədərki dövrdə hazırlanmış yazılı mənbələrdə verilir. Onlar Kennet mak Alpinin Piktaviyanı ihlaq etməsindən sonra X əsrdə gellərin assimilyasiyasına məruz qalıblar. Onlar Böyük Britaniyadakı Fort və Klayd çaylarının şimalında yaşayırdılar. Piktlər cənubdakı britlərin danışdığı keltik qədim brit dilinə yaxın olan pikt dilində danışırdılar.

Piktlərin romalıların Ptolomeyin hazırladığı dünya xəritəsində haqlarında danışdıqları kaledonlar və digər tayfalardan törədikləri ehtimal olunur. Piktaviya tədricən gel dövləti olan Dal Riada krallığı ilə birləşmiş və Alba krallığını (Şotlandiya) qurmuşdur. Daha sonrakı dövrlərdə Alba krallığı britlərin Stratklayd krallığını və Nortumbriya krallığının Lotian vilayətini ihlaq etmişdir. XI əsrdə pikt identiklikliyi şotlandların uzunmüddətli assimilyasiya prosesi nəticəsində məhv olmuşdur.

## Etimologiya
"*Pikt*" termininin romalıların Fort və Klayd çaylarının şimalında yaşamış xalqlar üçün istifadə etdiyi bir ekzonim olduğu düşünülür. Latın sözü olan **' 297-ci ildə [[Evmeni]] tərəfindən yazılmış bir [[panegirik]]də verilir və "rənglənmiş ([[Döymə|tatuirovka]] edilmiş) insanlar" deməkdir. Söz latın dilindəki **' ("rəngləmək"; **', "rənglənmiş"; , "şəkil") sözündən törəyib.

"''Pict''" sözü [[qədim skandinav dili]]ndə **', qədim ingilis dilində **', [[skots dili]]ndə **', vall dilində isə **' ("pikt adamlar") kimi verilir. Bəzi alimlər adın pikt dilindəki orijinal variantı olduğunu düşünür. [[İrlandiya]]da qeydə alınan yazılını mənbələrdə [[Krutin]] (), Krutini (), Krutni () və ya Kruitini (; ) həm piktlərə, həm də ki, şərqi [[Olster]]dəki [[Uladı]] boyunca yaşayan başqa bir xalqa verilən ad idi. Ümumiyyətcə bu adın **' sözündən törədiyi, onun isə britt dillərindəki **' sözünün [[goydel dilləri]]ndəki variantı olduğunu qəbul edilir. Bu sözdən **' adı yaranmışdır ki, bu da romalıların britlərə verdiyi addır.

Piktlərin özlərini necə adlandırdığı naməlumdur. Tarixşünaslar piktlərin özlərini **' adlandırdığını irəli sürürlər. Bu ad "''[[Alba krallarının salnaməsi]]''" əsərində verilir.

== Mənbə ==
=== İstinadlar ===


=== Ədəbiyyat ===

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*James E. Fraser, ''The New Edinburgh History Of Scotland Vol.1'' - ''From Caledonia To Pictland'', Edinburgh University Press(2009) 
*Henderson, George; Henderson, Isabel, ''The Art of the Picts'', Thames and Hudson (2004) 
*Fraser Hunter, ''Beyond the Edge of Empire: Caledonians, Picts and Romans'', Groam House Museum, Rosemarkie (2007) 
*Alex Woolf, ''The New Edinburgh History Of Scotland Vol.2'' - ''From Pictland To Alba'', Edinburgh University Press,(2007) 


== Xarici keçidlər ==

*Glasgow University [http://eprints.gla.ac.uk/ ePrints] server, including Katherine Forsyth's
**[http://eprints.gla.ac.uk/archive/00002081/01/languagepictland.pdf ''Language in Pictland'' (pdf)] and
**[http://eprints.gla.ac.uk/2461/01/PictLit.pdf ''Literacy in Pictland'' (pdf)]
* [http://www.newsnet.scot/nns-archive/index.php?option=com_content&view=article&id=4265%3Athe-language-of-the-picts&catid=29%3Ascots-leid&Itemid=104 The language of the Picts] , article by Paul Kavanagh, 2012-02-04
*[http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [http://www.ucc.ie/ University College Cork]
**The **Corpus of Electronic Texts*' includes the *Annals of Ulster*, *Tigernach*, *the Four Masters* and *Innisfallen*, the *Chronicon Scotorum*, the *Lebor Bretnach*, Genealogies, and various Saints' Lives. Most are translated into English, or translations are in progress
*[http://www.scotlandroyalty.org Scotland Royalty] 
*[https://web.archive.org/web/20070606150144/http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html *The Chronicle of the Kings of Alba*]
*[http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl360 *Annals of Clonmacnoise*] at [http://historical.library.cornell.edu/cdl/index.html Cornell]
*[http://www.ccel.org/ccel/bede/history.pdf Bede's *Ecclesiastical History* and its Continuation (pdf)], at [http://www.ccel.org CCEL], translated by A.M. Sellar.
*[http://www.fordham.edu/halsall/source/annalescambriae.html *Annales Cambriae* (translated)] at the [http://www.fordham.edu/halsall/sbook.html Internet Medieval Sourcebook].

*[http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/library/psas/ Proceedings] of the [[Society of Antiquaries of Scotland]] (PSAS) through 1999 (pdf).
*[http://www.york.ac.uk/depts/arch/staff/sites/tarbat/ Tarbat Discovery Programme] with reports on excavations at Portmahomack.
*[https://web.archive.org/web/20080322101715/http://www.st-andrews.ac.uk/institutes/sassi/spns/ SPNS] the [[Scottish Place-Name Society]] (Comann Ainmean-Áite na h-Alba), including commentary on and extracts from Watson's *The History of the Celtic Place-names of Scotland''.
* The Picts and Scots in history
* Historic Scotland website on Pictish stones
* Ancient Scotland: Caledonia and Pictavia