Entoni Blinken

**Entoni Con Blinken** (; ) — 26 yanvar 2021-ci ildən ABŞ-nin 71-ci dövlət katibi vəzifəsində çalışan Amerika dövlət xadimi və diplomatı. O, bundan əvvəl 2013–2015-ci illərdə milli təhlükəsizlik üzrə müşavir müavini və 2015–2017-ci illərdə prezident Barak Obama dövründə dövlət katibinin müavini vəzifələrində çalışıb.

Bill Klinton administrasiyası dövründə Blinken 1994–2001-ci illərdə Dövlət Departamentində və Milli Təhlükəsizlik Şurasında yüksək vəzifələrdə çalışıb. 2001–2002-ci illərdə Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzində baş elmi işçi olub. O, 2002–2008-ci illərdə Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsinin Demokratlar heyətinin direktoru vəzifəsində çalışarkən 2003-cü ildə İraqın işğalını müdafiə edib. O , Obama-Bayden prezidentlik keçidinə məsləhət verməmişdən əvvəl 2008-ci ildə Co Baydenin prezidentlik kampaniyasının xarici siyasət müşaviri olub.

2009–2013-cü illərdə Blinken prezidentin köməkçisinin müavini və vitse-prezidentin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri vəzifələrində çalışıb. Obama administrasiyasında işlədiyi müddətdə o, ABŞ-nin Əfqanıstan, Pakistan və İranın nüvə proqramı ilə bağlı siyasətinin hazırlanmasına kömək edib. Dövlət xidmətini tərk etdikdən sonra Blinken konsaltinq firması olan WestExec Advisors-un həmtəsisçisi olaraq özəl sektora keçdi . Blinken əvvəlcə Baydenin 2020-ci il prezidentlik kampaniyası üçün xarici siyasət müşaviri kimi hökumətə qayıtdı, sonra senatın 26 yanvar 2021-ci ildə təsdiqlədiyi, Baydenin seçdiyi dövlət katibi vəzifəsinə təyin olundu.

## Həyatı və təhsil
Blinken 16 aprel 1962-ci ildə Nyu-Yorkun Yonkers şəhərində yəhudi Cudit (Frem) və daha sonra ABŞ-nin Macarıstandakı səfiri vəzifəsində çalışmış Donald Blinkenin ailəsində anadan olub. Onun nənə və babası macar yəhudiləri idi. Blinkenin əmisi Alan Blinken ABŞ-nin Belçikadakı səfiri vəzifəsində çalışıb. Onun ata tərəfdən babası Moris Henri Blinken, İsrailin iqtisadi imkanlarını öyrənən ilk dəstəkçisi idi və ulu babası yəhudi yazıçısı Meir Blinken idi.

Blinken 1971-ci ilə qədər Nyu Yorkdakı Dalton məktəbində oxuyub Daha sonra anası Cudit, atası Blinkendən boşandıqdan sonra evləndiyi Samuel Pisar ilə Parisə köçdü. Təsdiq dinləməsində Blinken Polşadakı məktəbinin 900 uşağından Holokostdan sağ çıxan yeganə ögey atasının hekayəsini danışdı. Pisar nasistlərin ölüm yürüşü zamanı meşəyə girdikdən sonra ABŞ tankına sığınacaq tapıb. Blinken Parisdə Jeannine Manuel Məktəbində oxuyub.

Blinken 1980-ci ildən 1984-cü ilə kimi Harvard Universitetində oxuyub, burada sosial elmlər üzrə ixtisaslaşıb. O, Harvardın gündəlik tələbə qəzeti *[[Harvard Crimson|The Harvard Crimsonun]]* redaktorluğu ilə məşğul olmuş və cari məsələlərlə bağlı bir sıra məqalələr yazmışdır. Harvardı bitirdikdən sonra Blinken təxminən bir il *[[Yeni Respublika|The New Republic]]-* də təcrübəçi kimi işləyib. O, 1988-ci ildə Kolumbiya Hüquq Məktəbində hüquq dərəcəsi (JD) qazanmış və Nyu York və Parisdə təcrübə keçmişdir. Blinken atası ilə birlikdə 1988-ci il ABŞ prezident seçkilərində Demokratlardan namizəd olan Maykl Dukakis üçün vəsait toplamaq üçün çalışıb.

Blinken *"Müttəfiqə qarşı Müttəfiq: Amerika, Avropa və Sibir Boru Kəməri Böhranı"* (1987) adlı monoqrafiyasında iddia edirdi ki, Sibir boru kəməri böhranı zamanı Sovet İttifaqına diplomatik təzyiq göstərmək Amerikanın maraqları üçün Birləşmiş Ştatlar və Avropa arasında möhkəm münasibətlər saxlamaqdan daha az əhəmiyyət kəsb edir. "*Müttəfiqə qarşı Müttəfiq"* Blinkenin bakalavr dissertasiyasına əsaslanırdı.

## Karyerası

### Klinton və Buş administrasiyası
Blinken iyirmi il ərzində iki administrasiyada yüksək xarici siyasət vəzifələrində çalışıb. O, 1994–2001-ci illərdə Milli Təhlükəsizlik Şurasının (MTŞ) əməkdaşı olub. 1994–1998-ci illərdə Blinken prezidentin xüsusi köməkçisi və strateji planlaşdırma üzrə baş direktor və MTŞ-nin çıxış yazıları üzrə baş direktoru olub. 1999–2001-ci illərdə o, prezidentin xüsusi köməkçisi və Avropa və Kanada məsələləri üzrə baş direktor olub.

Blinken 2003-cü ildə ABŞ-nin İraqa müdaxiləsini dəstəkləyib. 2002-ci ildə o, Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsinin ştat direktoru vəzifəsinə təyin edilib və bu vəzifədə 2008-ci ilə qədər çalışıb. Blinken, Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri, senator Co Baydenə ABŞ-nin İraqa müdaxiləsinə Baydenin dəstəyini formalaşdırmaqda kömək etdi, Blinken isə İraqı işğal etmək üçün səsverməni "sərt diplomatiyaya səsvermə" kimi xarakterizə etdi.

ABŞ-nin İraqı işğal etməsindən və işğalından sonrakı illərdə Blinken Senatda İraqda etnik və ya məzhəblərə görə bölünmüş üç müstəqil bölgənin yaradılması təklifinin hazırlanmasında Baydenə kömək etdi: cənubda "Şiəstan", cənubda "Sünnistan". şimal, eləcə də İraq Kürdüstanı. Təklif ölkə daxilində, eləcə də baş nazirin bölgü planına qarşı çıxdığı İraqda rədd edildi.

O, həmçinin Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin baş elmi işçisi idi. 2008-ci ildə Blinken Co Baydenin prezidentlik kampaniyasında çalışdı və Obama-Bayden prezidentliyinə keçid komandasının üzvü idi.

### Obama administrasiyası

2009–2013-cü illərdə Blinken prezidentin köməkçisinin müavini və vitse-prezidentin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri olub. Bu vəzifədə o, ABŞ-nin Əfqanıstan, Pakistan və İranın nüvə proqramı ilə bağlı siyasətinin hazırlanmasına kömək edib. Blinken 20 yanvar 2013-cü ildə Denis Makdonudan sonra milli təhlükəsizlik müşavirinin müavini kimi and içib.

7 noyabr 2014-cü ildə Prezident Obama təqaüdə çıxan Uilyam Börnsün yerinə Blinkenin dövlət katibinin müavini vəzifəsinə namizədliyini irəli sürəcəyini bildirdi. 2014-cü il dekabrın 16-da Blinken Senat tərəfindən 55 səslə (38 əleyhinə) dövlət katibinin müavini vəzifəsinə təsdiq edildi.

Blinken Obamanın 2011-ci ildə Üsamə bin Ladeni öldürmək qərarı haqqında "Mən heç vaxt bir lider tərəfindən daha cəsarətli bir qərar görməmişəm" deyib. 2013-cü il profilində onu "Suriya siyasətinin hazırlanmasında hökumətin əsas oyunçularından biri" kimi təsvir etmişdi. Blinken 2014-cü il Ukrayna inqilabından sonra Krımın Rusiya Federasiyası tərəfindən ilhaqına Obama administrasiyasının reaksiyasının formalaşdırılmasında təsirli olub.

Blinken 2011-ci ildə Liviyaya hərbi müdaxiləni və Suriya üsyançılarına silah tədarükünü dəstəkləyib. O, 2016-cı ildə Türkiyədə dövlət çevrilişi cəhdini pisləyib və demokratik yolla seçilmiş Türkiyə hökumətinə və onun qurumlarına dəstəyini ifadə edib, eyni zamanda Türkiyədə 2016-cı ildə həyata keçirilən təmizləmələri tənqid edib. 2015-ci ilin aprelində Blinken Səudiyyə Ərəbistanının Yəmənə müdaxiləsini dəstəklədiyini bildirib. O, "bu səylərin bir hissəsi olaraq, biz silah tədarükünü sürətləndirdik, kəşfiyyat-məlumat mübadiləsimizi artırdıq və Səudiyyə əməliyyat mərkəzində birgə koordinasiya planlaşdırma hüceyrəsi yaratdıq" demişdir.

Blinken, 2014-cü ildə İsrail-Qəzza münaqişəsi zamanı İsrailin Dəmir Qübbə hava hücumundan müdafiə raketləri arsenalını doldurmaq üçün Amerika pulu tələbləri üzərində Baydenlə işləmişdir. 2015-ci ilin may ayında Blinken Myanmada müsəlmanların təqibini tənqid etdi və Myanma liderlərini müsəlmanlara qarşı qanunvericiliyin təhlükələri barədə xəbərdar etmiş, Rohinca müsəlmanlarının "vətəndaşlığa gedən yolu olmalıdır. Heç bir statusa malik olmamaqdan yaranan qeyri-müəyyənlik insanları tərk etməyə sövq edə biləcək şeylərdən biridir." demişdir.

2015-ci ilin iyununda Blinken ABŞ-nin rəhbərlik etdiyi koalisiyanın doqquz ay əvvəl İŞİD-ə qarşı kampaniyaya başlamasından bəri Amerikanın rəhbərlik etdiyi hava hücumları nəticəsində on mindən çox İŞİD döyüşçünün öldürüldüyünü iddia edib.

### Özəl sektor

#### WestExec Advisors
2017-ci ildə Blinken Mişel Flurnoy, Sercio Aquirre və Nitin Çadda ilə siyasi strategiya məsləhətçi firması olan WestExec Advisors-u təsis etdi. WestExec-in müştəriləri arasında Google-un Jigsaw, İsrailin süni intellekt şirkəti Windward, Hərbi Hava Qüvvələri ilə 7,2 dollarlıq müqavilə imzalayan müşahidə PUA-sı istehsalçısı Shield AI və " *Fortune* 100 types" mövcuddur. *[[Xarici siyasət|Foreign Policy]]-* ə görə, firmanın müştəriləri arasında "müdafiə sənayesi, özəl kapital firmaları və hedcinq fondları" var. Blinken WestExec-dən təxminən 1,2 milyon dollar təzminat alıb.

## Dövlət katibliyi

### Namizədliyi və təsdiqi

Blinken Baydenin 2020-ci il prezidentlik kampaniyası üçün xarici siyasət müşaviri idi. 22 noyabr 2020-ci ildə Bloomberg News, Baydenin Blinkeni dövlət katibi vəzifəsinə namizəd seçdiyini bildirdi. Bu xəbərləri sonradan *[[The New York Times]]* və digər mətbuat orqanları da təsdiqlədi. Noyabrın 24-də Baydenin dövlət katibi vəzifəsinə seçilməsi elan edildikdən sonra Blinken, "Biz bütün dünya problemlərini təkbaşına həll edə bilmərik [və] başqa ölkələrlə işləməliyik" dedi. O, daha əvvəl 2020-ci ilin sentyabrında Associated Press- ə verdiyi müsahibədə qeyd etmişdi ki, "demokratiya bütün dünyada geri çəkilir və təəssüf ki, prezidentin öz institutlarına, dəyərlərinə və öz siyasətinə iki-dörd dəfə baxması səbəbindən o, öz ölkəsində də geri çəkilir."

Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsində Blinkenin təsdiqi dinləməsi 19 yanvar 2021-ci ildə başladı. Onun namizədliyi yanvarın 25-də komitə tərəfindən 15–3 səslə təsdiqlənib. Yanvarın 26-da Blinken Senatda 78–22 səslə təsdiqləndi. Blinken həmin gün dövlət katibi kimi and içib. Bununla o, müvafiq olaraq 1992 və 1993-cü illərdə Lourens İqlburqer və Uorren Kristoferdən sonra dövlət katibi vəzifəsini icra edən üçüncü keçmiş dövlət katibi müavini oldu.

## Şəxsi həyatı
Blinken yəhudidir. 2002-ci ildə Blinken və Evan Rayan Vaşinqtondakı Müqəddəs Üçlük Katolik Kilsəsində bir ravvin və keşiş tərəfindən idarə olunan dinlərarası mərasimdə evləndilər Onların iki övladı var. Blinken fransız dilini mükəmməl bilir. O, gitara çalır və Spotify-da Ablinken ləqəbli ("Abe Linkoln" kimi oxunur) üç mahnısı var.

*
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Amerika Birləşmiş Ştatları Dövlət Departamentində tərcümeyi-halı
* ABŞ Dövlət Departamentində tərcümeyi-halı (2009–2017, arxivləşdirilmiş)
* Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsində ABŞ dövlət katibi üçün təsdiq dinləməsi (19 yanvar 2021)
*