open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koqnitivistika

**Koqnitivistika**, ***koqnitiv elm*** ( "idrak") — qnoseologiya, koqnitiv psixologiya, neyrofiziologiya, koqnitiv dilçilik, qeyri-verbal ünsiyyət və süni intellekt nəzəriyyəsini birləşdirən fənlərarası elmi sahəsi.

Koqnitiv elm idrak sistemlərinin modelləşdirilməsi üçün iki standart hesablama yanaşmasından istifadə edir: simvolizm (klassik yanaşma) və konneksionizm (daha yeni yanaşma). Simvolizm insan təfəkkürünün simvolik informasiya vahidlərini ardıcıllıqla emal edən mərkəzi prosessor olan kompüterə bənzədiyi fərziyyəsinə əsaslanır. Konneksionizm, insan təfəkkürünün neyrobioloji məlumatlarla uyğunsuzluğu səbəbindən mərkəzi rəqəmsal prosessorla müqayisə edilə bilməyəcəyi, lakin paralel verilənlərin işlənməsini həyata keçirən "formal" neyronlardan ibarət olan süni neyron şəbəkələrindən istifadə etməklə təqlid edilə biləcəyi fərziyyəsinə əsaslanır .

Klassik koqnitiv elm şüur və beyin arasındakı əlaqə problemini, həmçinin psixologiya və neyrobiologiya arasındakı əlaqə problemini görməzdən gəlmişdir. Bu ona qarşı tənqidlərə səbəb olmuşdur. 1980-ci illərdə psixoloqlar və nevroloqlar daha sıx qarşılıqlı əlaqə qurmağa başladılar və bu, psixi hadisələrin beyin fiziologiyası ilə empirik şəkildə əlaqələndirilməsinə imkan verən beyin görüntüləmə üsullarından istifadə edərək yeni elmin — koqnitiv nevrologiyanın yaranmasına səbəb oldu. Əgər klassik koqnitiv elm şüuru nəzərə almırsa, müasir koqnitiv nevrologiyada şüur tədqiqat obyektidir .

Koqnitiv elmi mümkün edən əsas texnoloji irəliləyişlər yeni beyin skan etməsi üsulları idi. Tomoqrafiya və digər üsullar ilk dəfə beynin fəaliyyəti haqqında birbaşa məlumat əldə etməyə imkan verdi. Getdikcə güclənən kompüterlər də mühüm rol oynadı.

Koqnitivistika insan beyninin necə işlədiyinə dair dəqiq nəzəriyyələr hazırlamaq üçün süni intellekt nəzəriyyəsindən alınan kompüter modellərini və psixologiya və ali sinir fəaliyyətinin fiziologiyasından əldə edilən eksperimental metodları birləşdirir.

## İstinadlar
Tomoqrafiya

**Tomoqrafiya** ( - bölmək, ayırmaq və  - yazıram) — obyektin daxili strukturunun qatlar şəklində təsvirinin əldə edilməsi.

## Tomoqrafiyanın növləri

### Anatomik tomoqrafiya
Anatomik və ya dağıdıcı tomoqrafiya (biotomiya) tədqiq olunan orqanizmin hissələrinin kimyəvi maddələrdən istifadə edərək sonrakı fiksasiyası ilə fiziki kəsiminə əsaslanır. Anatomik tomoqrafiyanın klassik nümunələri Piroqov kəsimləri və histoloji preparatların təsvirləridir. Kəsimlər həyata keçirilərkən orqanizmin formasını qorumaq üçün orqanizm, məsələn, dondurulmaq yolu ilə fikasasiya olunur.

### Rekonstruktiv tomoqrafiya
Rekonstruktiv və ya qeyri-dağıdıcı tomoqrafiya — obyekti məhv etmədən onun aşağı ölçülü proyeksiyalarından daha yüksək ölçülü obyektdə maraq parametrinin paylanması haqqında bu və ya digər şəkildə məlumat əldə etmək; anatomik tomoqrafiyanın antonimidir. Konsepsiyanın əhatə dairəsinə analoq rekonstruktiv tomoqrafiya və kompüter tomoqrafiyası daxildir.

Analoq rekonstruktiv tomoqrafiya — obyekt parametrinin paylanmasını bərpa etmək üçün rəqəmsal deyil, analoq hesablama cihazlarından (məsələn, optik) istifadə edən rekonstruktiv tomoqrafiyadır.

## Həmçinin bax
*Kompüter tomoqrafiyası
Rameşbabu Praqnanandha

**Rameşbabu Praqnanandha** — () Hindistan şahmat qrosmeysteridir. Şahmat vunderkindi, 10 yaşında beynəlxalq usta oldu, o zaman bunu bacaran ən gənc, 12 yaşında isə qrosmeyster oldu, o zaman bunu bacaran ən gənc ikinci şahmatçı idi. Praqnanandha, böyük bacısı Rameşbabu Vayşali ilə birlikdə Qrosmeyster tituluna sahib olan ilk qardaş və bacı oldu.

## Həyatı
Praqnanandha 10 avqust 2005-ci ildə Tamilnad ştatının Çennai şəhərində anadan olub. Atası Rameşbabu, TNSC Bank-da filial müdiri vəzifəsində çalışır, anası Naqalakşmi isə tez-tez milli və beynəlxalq yarışmalarda onu müşayiət edən evdar qadındır. Onun böyük bacısı Vayşali də şahmatçıdır və Hindistanda qrosmeyster olan üçüncü qadın şahmatçıdır.

## Həmçinin bax
* Rameşbabu Vayşali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İsidor Ayzek Rabi

**İsidor Ayzek Rabi** (; ) — amerikalı fizik, 1944-cü ildə "atom nüvələrinin maqnit xassələrinin rezonans ölçülməsi metoduna görə"  fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı, 1967-ci ildə "Sülh uğrunda atom" mükafatı laureatı.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1940).

## İstinadlar
Edvard Mills Parsell

**Edvard Mills Parsel** (; ) —  amerikalı fizik, 1952-ci ildə "dəqiq nüvə maqnit ölçmələri və əlaqəli kəşflər üçün yeni üsulların işlənib hazırlanmasına görə" fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (Feliks Blox ilə birgə).

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1951), London Kral Cəmiyyətinin xarici üzvü (1989).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nüvə maqnit rezonansı

**Nüvə maqnit rezonansı** (**NMR**) — maqnit momentlərinin istiqamətinin dəyişdirilməsi səbəbindən ν tezliyində (NMR tezliyi adlanır) xarici maqnit sahəsində sıfırdan fərqli spinə malik nüvələri olan bir maddə tərəfindən elektromaqnit enerjisinin rezonanslı udulması və ya emissiyası.

Nüvə maqnit rezonansı fenomeni 1938-ci ildə İsidor Rabi tərəfindən kəşf edilmiş və buna görə o, 1944-cü ildə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. 1946-cı ildə isə, Feliks Blox və Edvard Mills Parsell maye və bərk cisimlərdə nüvə maqnit rezonansı əldə etdilər və 1952-ci ildə Nobel mükafatına layiq görüldülər .

Bir molekulda müxtəlif mühitlərdə eyni atom nüvələri fərqli NMR siqnalları göstərir. Belə bir NMR siqnalı ilə standart bir maddənin siqnalı arasındakı fərq, tədqiq olunan maddənin kimyəvi quruluşu ilə müəyyən edilən sözdə kimyəvi sürüşməni təyin etməyə imkan verir. NMR üsulları maddələrin kimyəvi quruluşunu, molekulyar uyğunlaşmaları, qarşılıqlı təsir effektlərini və molekuldaxili çevrilmələri təyin etmək üçün bir çox imkanlara malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qodfri Haunsfild

Ser **Qodfri Nyubold Haunsfild** (; ) — ingilis elektrik mühəndisi, nəzəriyyəçi Allan Kormak ilə birlikdə aldığı "kompüter tomoqrafiyasının inkişafına görə" fiziologiya və ya tibb üzrə 1979-cu il Nobel mükafatı laureatı.

London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1975) .

Alimin adı tomoqrafiyada istifadə olunan rentgen şüaları üçün mühitin sıxlığını ölçən şkala — Haunsfild şkalası ilə verilir. Bədənin normal anatomik strukturları tərəfindən rentgen şüalarının udulma əmsalına uyğun miqyas vahidlərinin diapazonu -1024 ilə +1024 arasındadır. Haunsfild şkalası üzrə orta dəyər (0 HU) suyun sıxlığına, mənfi miqyaslı dəyərlər hava və yağ toxumasına, müsbət qiymətlər yumşaq toxuma, sümük toxuması və daha sıx maddələrə (metal) uyğundur.

## İstinadlar
Allan Kormak

**Allan Maklaud Kormak** (; ) — Cənubi Afrikalı və amerikalı fizik, " kompüter tomoqrafiyasının inkişafına görə" 1979-cu ildə fiziologiya və ya tibb üzrə Nobel Mükafatı laureatı (Godfrey Hounsfield ilə birlikdə).

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1983).

## İstinadlar
Pozitron emissiya tomoqrafiyası

**Pozitron emissiya tomoqrafiyası** (*qısaldılmış* **PET**, həmçinin **iki foton emissiya tomoqrafiyası** kimi də tanınır) — insanın və ya heyvanların daxili orqanlarını öyrənmək üçün radionuklid tomoqrafiya üsulu. Metod pozitronların elektronlarla annihilyasiyası nəticəsində yaranan bir cüt qamma şüalarının qeydə alınmasına əsaslanır. Pozitronlar, tədqiqatdan əvvəl orqanizmə daxil olan bir radiofarmasevtik dərmanın bir hissəsi olan bir radionuklidin pozitron beta parçalanmasından yaranır. Maddədə (xüsusən də orqanizmin toxumasında) dayanmış pozitronun mühitin elektronlarından biri ilə məhv edilməsi eyni enerjiyə malik iki qamma kvant yaradır, bir düz xətt boyunca əks istiqamətlərə yayılır. Tədqiq olunan obyektin ətrafında yerləşən detektorların böyük dəsti və onlardan gələn siqnalların kompüterlə işlənməsi skan edilmiş obyektdə radionuklidin paylanmasının üçölçülü yenidən qurulmasını həyata keçirməyə imkan verir. Demək olar ki, həmişə PET tomoqrafı KT və ya MRT skaneri ilə birləşdirilir.
Təkbuynuz (iqtisadiyyat)

**Təkbuynuz şirkəti, həmçinin yunikorn** () — 1 milyard dollardan çox bazar dəyəri olan bir başlanğıc şirkəti.

Termin 2010-cu illərin əvvəllərindən istifadə olunur. Silikon Vadisində yeni bazar nişləri açan bir sıra innovativ startaplar 5–7 il ərzində 1 milyard ABŞ dolları gəlir əldə etdilər: Airbnb, Twitter, WhatsApp, DropBox, Lyft və s..

2021-ci ilin iyul ayına olan məlumata görə, ən çox təkbuynuzlu quş ABŞ (441) və Çində (253) qeydə alınıb. Onlar birlikdə dünyada tanınan təkbuynuzluların 76,7%-ni toplayırlar. Sənayesizləşmənin nə olduğuna dair müxtəlif şərhlər var. Çoxları Amerikanın sənayesizləşməsini 1980–1990-cı illər arasında Rust Belt adlanan avtomobil istehsalçılarının kütləvi şəkildə bağlanması ilə əlaqələndirirlər. ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi 1979-cu ildən 1984-cü ilə qədər faiz və valyuta məzənnələrini yüksəltdi ki, bu da avtomatik olaraq idxal qiymətlərinin düşməsinə səbəb oldu. Bu müddət ərzində Yaponiyada əmək məhsuldarlığı sürətlə artırdı ki, bu da ABŞ-ın dəzgah sektorunun tənəzzülünə səbəb oldu. Sənayesizləşmənin ikinci dalğası 2001–2009-cu illər arasında baş verdi və GM və Chrysler avtomobil istehsalçılarının xilası ilə nəticələndir.

## Tarixi
Eylin Li 2013-cü ildə "təkbuynuzlu" terminini ilk dəfə işlətdiyi zaman yalnız otuz doqquz şirkət təkbuynuzlu sayılırdı. Harvard Business Review tərəfindən edilən başqa bir araşdırma, 2012–2015-ci illər arasında qurulan startapların dəyərinin 2000–2013-cü illər arasında qurulan şirkətlərə nisbətən iki dəfə sürətlə artdığını göstərdi.

2018-ci ildə ABŞ-ın 16 şirkəti təkbuynuzlu olub, qlobal miqyasda dəyəri 1 milyard dollar və ya daha çox olan 119 özəl şirkətə çatıb.

## İstinadlar
Airbnb

**Airbnb** ("Eyrbienbi") — bütün dünyada fərdi mənzillərin qısamüddətli kirayələrinin yerləşdirilməsi və axtarışı üçün onlayn platformadır.

## Konsepsiyası
Airbnb istifadəçilərinin evlərinin hamısını və ya bir hissəsini səyahətçilərə icarəyə vermək imkanı var. Sayt ev sahibi və qonaq arasında əlaqə yaratmaq üçün bir platforma təmin edir və həmçinin əməliyyatların işlənməsi üçün məsuliyyət daşıyır. Airbnb 191 ölkənin 65 000 şəhərində yaşayış təklif edir. 2008-ci ilin avqustunda təsis edildiyi gündən 2017-ci ilin aprel ayına qədər 150 milyondan çox insan Airbnb veb-saytı vasitəsilə mənzil tapıb. Fəaliyyətlərinə görə Airbnb müəyyən bir faiz alır — mənzillərin sahiblərindən sifariş məbləğinin 3%-i, kirayəçidən — 6%-dən 12%-ə qədər (2017-ci ilin aprelinə).

## Tarixi
Airbnb (əslində AirBed&Breakfast — "şişmə döşək və səhər yeməyi") 2008-ci ilin avqustunda San-Fransiskoda yaradılıb. Onun təsisçiləri Brayan Çeski, Co Qebbiya və Natan Bleçarçikdir. İlkin maliyyə Y Combinator biznes inkubatorundan alınıb. Greylock Partners, Sequoia Capital və Eşton Kutçer sonradan şirkətə sərmayə qoydular.

## İstinadlar
İnönü Universiteti

**İnönü Universiteti** — Türkiyənin Malatya şəhərində dövlət universiteti. 28 yanvar 1975-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi Türkiyənin ikinci prezidenti İsmət İnönünün anadan olduğu Malatyada İnönü Universitetinin yaradılması haqqında sərəncam vermişdir.

İnönü Universiteti Türkiyənin şərq hissəsinin ən böyük dövlət universitetlərindən biridir. İnönü Universitetinin 6 kampusu, 6 institutu, 14 fakültəsi, 19 tədqiqat mərkəzi və Malatya Texnologiya İnkişafı Zonası adlanan innovativ elm və texnologiya parkı var. 1975-ci ildən bəri İnönü Universitetini 90 mindən çox tələbə bitirmişdir. Universitet daxilində Turqut Özalın xatirəsinə həsr olunmuş başqa bir muzeylə yanaşı İsmət İnönüyə həsr edilmiş bir muzey də var. Hal-hazırda İnönü Universitetində 1,600-dən çox professor-müəllim heyəti və tədqiqat işçisi, 3,500-ə yaxın aspirant və 41,000-dən çox (müxtəlif ölkələrdən olan təxminən 1,500 tələbə) bakalavr tələbəsi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnönü Universiteti
Bed and breakfast

***Bed and breakfast***, **B&B** () — müxtəlif evlərdə mövcud olan, qonaqlar üçün yataq və səhər yeməyi xidmətləri təklif olunan mini otel növü.

İsraildə B&B-lərə danışıq dilində tzimer (yəhudi dilindən צימער "otaq") deyilir. Hindistanda B&B-nin inkişafını dəstəkləmək üçün hökumət proqramı mövcuddur ki, bu da B&B-ni "qızıl" və "gümüş"ə bölür. Otaq kirayəsini təşviq etmək üçün Havay 1989-cu ildən bəri Oahuda yeni B&B-lərin açılmasını qadağan etmişdir.

Hətta böyük kurort mehmanxana kompleksləri "Yataq və səhər yeməyi" qida sistemini təklif edir, yəni otel qonaqları üçün otaq qiymətinə yalnız səhər yeməyi daxildir.

## İstinadlar
Atom turizmi

**Atom turizmi** — mülki və hərbi məqsədlər üçün nüvə texnologiyaları ilə tanışlığa həsr olunmuş nisbətən yeni turizm növü. Nüvə silahı muzeylərinə və onların çatdırılma vasitələrinə, habelə nüvə silahlarının sınaq meydançalarına ziyarətlər daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* My Radioactive Vacation by Phil Stuart
* Hanford site tours 
* "Taylor’s Nuke Site — Nuclear Tourism 
* "Adventures in Atomic Tourism"
Eşton Kutçer

**Eşton Kutçer** ( ( ; ) — ABŞ aktyoru, sərmayəçisi, modeli və prodüseri.

Mediada aktyorun soyadının səhv (tələffüzlə uyğun gəlməyən) versiyası var — **Katçer**.

## Bioqrafiyası
Eşton məmləkətində Vaşinqton Liseyində oxudu, sonra ailəsi Homstedə köçdü, Kutçer burada təhsilini *Clear Creek Amana High*-da davam etdirdi. Eyni zamanda, gələcək aktyor məktəb istehsallarında iştirak etdi.

Eştonun sözlərinə görə, kardiomiopatiyadan əziyyət çəkən qardaşının vəziyyəti onu çox depressiyaya salıb:

Qardaşımın pisləşdiyini hər an bildiyim evə qayıtmaq istəmirdim… Qardaşım haqqında düşünməyə vaxtımın olmaması üçün özümü hər şeylə məşğul etməyə çalışırdım.

Daha sonra aktyor o vaxt intihara cəhd etdiyini etiraf etdi: 13 yaşında o, az qala şəhər xəstəxanasının eyvanından atladı — sonra atası onun qarşısını aldı. Oğlanın 16 yaşı olanda valideynləri boşandı. O, son kursda oxuyarkən Eşton gecə saatlarında məktəbi qarət etmək niyyəti ilə içəri girib, lakin o, yerindəcə həbs edilib. O, 180 saat islah işləri və 3 il şərti azadlıqdan məhrum edilib. Kutçerin sözlərinə görə, sevgilisini və universitet təqaüdünü itirəndə bu hadisə onu sarsıdıb. Kutçer ailəsini ətrafdakıların — tanışların və kilsənin qarşıladığı qınaqdan danışmağa dəyməz.

## Filmoqrafiya
* Dostum, mənim maşınım haradadır? (2000)

## İstinadlar
Bağ turizmi

**Bağ turizmi** və ya *çimərlik turizmi* — istirahət və ya tətil üçün okean çimərliyinə səyahətin mədəni fenomenidir.

Təcrübə XVII–XVIII əsrlərdə İngilis həkimləri tərəfindən təyin edilmiş dənizdə çimməkdən yaranıb və bütün Avropa və Avropa koloniyalarına yayılıb. Əlverişli hava səyahətinin yaranması ilə bütün dünyada dənizkənarı kurortlar müasir turizm hadisəsinə çevrilib.

Çimərlik tətilləri müasir turizmin ən erkən formalarından biridir və bütün turizm sənayesinin əsas məhsuludur.

## Tarixi
Dənizkənarı kurortlar qədim zamanlardan mövcud olub. Roma dövründə İtaliyada Tirren dənizinin sahilində yerləşən Baiae şəhəri kifayət qədər varlı insanlar üçün kurort idi. İtaliyanın şimalındakı Barcola dəbdəbəli Roma villaları ilə qədim dənizkənarı tətil mədəniyyətinin xüsusi nümunəsi hesab olunur. İngiltərənin Esseksindəki Mersi adası Kolçesterdə yaşayan varlı Romalılar üçün dənizkənarı tətil yeri idi.

XVI əsrdə Avropada çimərliklər tarixən qorxulu yerlər idi, burada piratçılıq, işğallar və qasırğalar, kral gelgitləri və sunamilər tərəfindən məhv edilməsi gözlənilməz təhlükələr yaradırdı. Dənizkənarı və çimərlik icmalarının əksəriyyəti müntəzəm olaraq fırtınalar və ya piratlıq nəticəsində icma üzvlərini itirən balıqçı kəndləri idi. Dənizçilərin və cəmiyyətin digər üzvlərinin əksəriyyəti üzə bilmirdi və boğularaq ölənlər adi hal idi. Köpək balıqlarının hücumu ehtimalı səbəbindən okeanda üzmək təhlükəli sayılırdı. Çimərlik tətilləri XVIII əsrə qədər mədəni bir hadisə deyildi. The Atlantic-ə görə, "yalnız kəndlilər istidən sərin dəniz suyuna sığınıblar".

## İstinadlar
Zenodo

**Zenodo** — Avropa OpenAIRE proqramı çərçivəsində hazırlanmış və CERN tərəfindən idarə olunan ümumi təyinatlı açıq repozitoriyadır. O, tədqiqatçılara tədqiqat məqalələrini, verilənlər toplusunu, tədqiqat proqramlarını, hesabatları və tədqiqatla əlaqəli digər rəqəmsal artefaktları saxlamağa imkan verir. Hər bir təqdimat üçün daimi rəqəmsal obyekt identifikatoru (DOI) yaradılır ki, bu da saxlanılan elementləri asanlıqla istinad etmək imkanı verir.

## İstinadlar
Veysəl Əroğlu

**Veysəl Əroğlu** (; ) — Türkiyə siyasətçisi. O, hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının Afyonkarahisar millət vəkili, Türkiyənin keçmiş meşə və su naziri olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Əroğlu evlidir və dörd övladı var. O, ingiliscə danışa bilir. Onun çoxlu sayda hobbisi və maraqları var. Bunlara mərmər kağızı sənəti, üzgüçülük, suya tullanma, oxumaq və xəttatlıq sənəti. 2016-cı ilin noyabrında Malazgirt döyüşünün mininci ildönümünə – 2071-ci ilə qədər aparıcı iqtisadiyyatlardan birinə çevrilməyi hədəfləyən Ərdoğana dəstək olmaq məqsədilə türkiyəli analara yeni laylalar oxumağı tövsiyə etmişdir.

## İstinadlar
Davide Minnella

**Davide Minnella** () — italyan rejissoru və ssenaristi.

## Filmoqrafiya

### Qısametrajlı
* 2003 "Bar"
* 2005 "Mai dove dovremmo essere"
* 2009 "Come si deve"
* 2009 "La porta"
* 2014 "Riuscire a volare"
* 2015 "Il potere dell'oro rosso"

### Sənədli
* 2005 "Scrittori nel pallone"

### Uzunmetrajlı
* 2014 "Ci vorrebbe un miracolo" (Bir möcüzə olardı)
* 2022 "La cena perfetta" (Mükəmməl axşam yeməyi)
* 2023 "Cattiva coscienza" (Kirli vicdan)
* 2025 "Fuori la verità" (Həqiqəti ortaya çıxarın)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mixail Devyataev

**Mixail Petroviç Devyataev** () — Baltik dənizindəki Usedom adasındakı nasist düşərgəsindən qaçışı ilə tanınan sovet qırıcı pilotu, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Həyatı
Mixail Devyatayev 8 iyul 1917-ci ildə Spasski rayonunun Torbeevo kəndində anadan olub və ailənin 13-cü övladı idi. Milliyətcə moşka idi. Kazan Çay Texnikumuna daxil olub, 1938-ci ildə texnikimu bitirib. Volqa çayında üzən gəmilərdən birində kapitan köməkçisi kimi çalışıb.

### Hərbi pilot olması
1938-ci ildə Kazan şəhərinin Sverdlovsk Vilayət Hərbi Komitəsi Qırmızı Ordu sıralarına çağırıldı. 1940-cı ildə Çkalov adına Birinci Hərbi Aviasiya Məktəbini bitirmişdir.

### Əsirlik
1944-cü il iyulun 13-də axşam saatlarında üşmənin hava hücumunu dəf etmək üçün mayor V. Bobrovun komandanlığı altında Bell P-39 Airacobra qırıcıları qrupunun tərkibində havaya qalxdı. Lvov ərazisində hava döyüşündə Devyatayevin təyyarəsi vuruldu və alovlandı. Pilot təyyarədən tullanıb düşmən tərəfindən işğal olunmuş əraziyə huşsuz vəziyyətdə düşərək əsir götürüldü.

### Əsirlikdən qaçış

8 fevral 1945-ci ildə 10 nəfər sovet hərbi əsiri Alman Heinkel He 111 H-22 bombardmançı təyyarəsini ələ keçirdi və Uzedom adasındakı konslagerdən qaçmaq üçün istifadə etdi.

### Sonrakı taleyi
2002-ci il noyabrın 24-də Kazanda 86 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Yoveri Museveni

**Yoveri Kaquta Museveni** () — Uqandalı siyasətçi. Museveni, Afrika ölkəsi olan Uqandada 26 yanvar 1986 tarixindən bu vaxta qədər prezidentdir.

## Həyatı
2025-ci ilin iyununda Yoweri Museveni 2025-ci ilin yanvarında keçiriləcək prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürəcəyini elan etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Osmanlının Qacar torpaqlarını işğalı (1915–1918)

Birinci Dünya müharibəsi illəri zamanı Osmanlı imperiyasının açtığı İran cəbhəsində neytral Qacar ərazilərinin Osmanlı tərəfindən işğala məruz qalması — **Osmanlının Qacar torpaqlarını işğalı (1915–1918)** adlanır.

## Neytral Qacar imperiyasının işğalı
İran cəbhəsi — Osmanlı İmperiyası, Britaniya İmperiyası və Rusiya İmperiyası arasında o zaman neytral Qacar imperiyasının müxtəlif bölgələrində 1914-cü ilin dekabrında başlayan bir sıra hərbi münaqişələr idi. Müharibədə yerli qacar qoşunları da iştirak edirdi. Münaqişə İran üçün dağıdıcı təcrübə idi, əsasən 1917–1919-cu illər arasında İngiltərə və Rusiyanın hərəkətlərinin təsiri ilə İranda baş verən aclıq səbəbindən 2 milyondan çox iranlı mülki şəxs həlak olub. Qacar ​​hökumətinin Birinci Dünya müharibəsi zamanı və dərhal sonra ölkənin suverenliyini qoruyub saxlamaması 1921-ci ildə dövlət çevrilişinə və Rza şahın Pəhləvi sülaləsini qurmasına səbəb oldu.

## Osmanlının hücumu
7 fevral 1915-ci ildə Osmanlı tərəfindən Amarra yaxınlığına hücum edildi.12 Apreldə isə İraqdan İslamabad Qərb üzərinə hücum edildi. Aprelin 28-i Qacarlar şəhərin nəzarətini yenidən ələ keçirib Osmanlı qüvvələrini sərhədə qədər qovdu. Lakin Mayın 1-indən 7-sinə qədər Osmanlılar Quhdəşt, İlam, Cəvanrud, Kamyaran, İslamabad Qərb və Kirmanşahı tutdu. Aylar sonra isə Avqustun 1-indən 6-sına qədər Qacarlar Osmanlı tərəfindən işğal olunmuş şəhərləri geri aldı. Osmanlının cavabı isə Noyabrın sonu, Dekabrın 1-ində böyük bir hücum olmuşdu. Qacarların ələ keçirdiyi şəhərlərlə birliktə Savə, Həmədan, Sənəndəc, Burucərd, Qəzvin və Məlayir Osmanlı əlinə keçmişdi. Beləliklə, İranın şimalı tamamilə itirildi. Lakin, Ruslar Dekabrın 5-indən 1916-cı ilin Mayın 8-inə qədər bütün Şimali İrandakı Osmanlı qüvvələrini təmizlədi və bu dəfədə torpaqlar Rusların əlinə keçdi. Qacar torpaqlarının 50 %-i Rusların əlində idi.

## Qacar əks-hücumu
1917-ci ilin Mayın 1-indən 9-una qədər Ruslar İranın Tehran bölgəsinin qərbindən, İsfahan bölgəsinin şimalından Kirmanşah bölgəsinin şimalı ilə ortasından qovuldu.1918-ci ildə Yanvarın 29-undan Aprelin 2-sinə qədər İsmail Nəvbarinin Urmiya gölünün şərqindəki qüvvələri, Tehrana doğru irəlləmiş ingilis qüvvələri, Gilan hərəkatının əhatə etdiyi kiçik bir bölgə, Urmiya gölünün qərbindəki rus və osmanlı qoşunu xaricində bütün Cənubi Azərbaycan Qacarların nəzarətinə keçdi.

## 1918-ci ildə hadisələr
İyunun 12-sindən Sentyabrın 8-inə qədər Osmanlı qoşunu Təbriz və Cənubi Azərbaycanın tamamını işğal etdi. Lakin Osmanlı qoşunu 1. Dünya müharibəsindən məğlub olaraq çıxdı və Mudros barışığını imzalamağa məcbur oldu. İşlər bu yerə gəlmişkən Qacar qüvvələri 18 Noyabrda Cənubi Azərbaycana hərəkət etdi və Osmanlı qoşunu bölgədən çıxarıldı.

## Mənbə
# Mohammad Ghori Majd (2013) — "The Great Famine & Genocide in Iran: 1917–1919"
# Touraj Atabaki (2006) — "Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers"
# Percy Sykes (1921) — "A History Of Persia, Volume 2"
Müdafiə Mahmudov

**Müdafiə Cəmil oğlu Mahmudov** () — Azərbaycan Texniki Universitetinin fəxri professoru, pedaqoji elmlər doktoru.

## Həyatı
M. Mahmudov 1945-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Sisyan rayonunun Şıxlar kəndində anadan olub. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat-Mexanika İnstitutunun tətbiqi riyaziyyat şöbəsində kiçik elmi işçi (1968–1969) vəzifəsində işləyib. 1980–1989-cu illərdə həmin şöbədə baş elmi işçi, 1989–2006-cı illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinin Ali riyaziyyat kafedrasında dosent, 2009–2013-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Riyazi analiz kafedrasında dosent vəzifəsində işləyib. "Ali texniki məktəblərdə riyaziyyat kursunun nəzəri və praktiki istiqamətlərdə tədrisinin təkmilləşdirilməsi yolları və vasitələri" (2009) mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.

Azərbaycan Respublikası Təhsil Problemləri İnstitutunun "Ali və orta ixtisas təhsilinin nəzəri problemləri" şöbəsində baş elmi işçi (2013–2014), "Müəllim hazırlığı kurikulumu" şöbəsinin müdiri (2014–2015) vəzifələrində işləyib.

2015-ci ildən Azərbaycan Texniki Universitetinin Riyaziyyat kafedrasının professoru olub. Dərslik, dərs vəsaiti, elmi-kütləvi kitabların və 200-ə yaxın elmi məqalənin müəllifidir. "Ukrayna-Azərbaycan dostluq körpüləri", "Dnepropetrovsk Milli Universitetinə sədaqətli xidmətinə görə" medallarına və Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının akademiki V. İ. Mossokovski adına fəxri medala layiq görülüb. 2020-ci ildə 3-cü dərəcəli "Əmək" ordeni ilə təltif edilib.

21 yanvar 2024-cü ildə ürək tutmasından vəfat edib.

## İstinadlar
Umudlu (Tərtər)

**Umudlu** — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun Sarov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Bill Heyli

**Vilyam Con Klifton Heyli** (; ) — amerikalı musiqiçi, müğənni və bəstəkar, rok-n-rollun ilk ifaçılarından biri. Onun "Comets" qrupu ilə birlikdə yazdığı " Rock Around the Clock " (1954) mahnısı "Kometalar" () rok-n-rollun populyarlaşmasına böyük təsir göstərmişdir.

## İstinadlar
Dyuk Ellinqton

**Edvard Kennedi** " **Dyuk** " **Ellinqton** (; ) — amerikalı caz pianoçu, bəstəkar və 1923-cü ildən ömrünün sonuna kimi özünün adını daşıyan caz orkestrinin rəhbəri

Vaşinqtonda anadan olan və böyüyən Ellinqton 1920-ci illərin ortalarından Nyu-Yorka köçmüş və Harlemdəki Cotton Clu -da orkestrin çıxışları ilə milli profil qazanıb. Ellinqton mindən çox kompozisiya bəstələmişdir. Onun geniş yaradıcılığı qeydə alınmış ən böyük şəxsi caz irsidir və onun əsərlərinin çoxu standartlara çevrilmişdir. O, həmçinin böyük qrup cazına ispan çalarları gətirən Xuan Tizolun " Karvan " kimi qrup üzvlərinin yazdığı mahnıları da lentə alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Skott Coplin

**Skott Coplin** (; ) — afroamerikalı bəstəkar və pianoçu, 44 reqtaym müəllifi, bunlardan ən məşhurları "Estrada artisti" () və "Ağcaqayın yarpağı"dır (). O, reqtaym janrının ən böyük müəllifi hesab olunur, lakin yalnız ölümündən sonra tanınıb. Yaşadığı müddətdə onun musiqisi afro-amerikan icması tərəfindən "çox ağ", ağlar tərəfindən isə əksinə, klassik qanunlara uyğun gəlməyən "çox qara" kimi qəbul edilirdi. Coplinin yaradıcılığına maraq 1970-ci illərdə yenidən canlandı. 1977-ci ildə onun haqqında Skott Coplin bioqrafik filmi çəkildi, baş rolu Billi Di Uilyams canlandırdı.

## İstinadlar
Otis Reddinq

**Otis Rey Reddinq-kiçik** (; ) — amerikalı müğənni və mahnı müəllifi, prodüser və aranjimançı. 26 yaşında təyyarə qəzasında dünyasını dəyişən Reddinq soul musiqisinin klassiki kimi tanınır.

Onun kəskin sosial çalarları ilə "(Sittin' On) The Dock of the Bay" mahnısı sənətçinin ölümündən sonra Billboard Hot 100- də birinci olub. Böyük uğur dalğasında ABŞ hit-paradında musiqiçinin aşağıdakı bəstələri peyda oldu: *“Ürəyimdəki ağrı”, “Sevgim bu qədər güclüdür”, “Mən səni çoxdan sevirəm”, “Cənab. Yazıq"*.

2008-ci ildə Rolling Stone jurnalı Otis Reddinqi müharibədən sonrakı dövrün 8-ci ən böyük müğənnisi adlandırmışdır və onun " *Try a Little Tenderness"* mahnısı Rolling Stone-un bütün zamanların 500 ən böyük mahnısı siyahısında 204-cü yerdədir.

## İstinadlar
Reqtaym

**Reqtaym** () — XIX əsrin son rübündə formalaşmış Amerika fortepiano musiqisinin “cazdan öncəki” janrıdır.

Xüsusilə 1900-cü ildən 1918-ci ilə qədər məşhur olmuşdur. Bu, 2/4 və ya 4/4 vaxtda basın tək vuruşlarda və akkordların cüt taktlarda çalındığı, səsə tipik "marş" ritmi verən rəqs formasıdır; melodik xətt yüksək sinkoplaşdırılmışdır. Bir çox reqtaym mahnıları dörd müxtəlif musiqi mövzusundan ibarətdir.

Bu üslub bu janrın formalaşmasından sonra meydana çıxan, demək olar ki, bütün caz pianoçularına təsir etmişdir və məhz reqtaymdan “strayd-piano” adlı ilk fortepiano caz üslubu yaranmışdır.

Reqtaym cazın sələflərindən biri hesab olunur. Caz ritmik sərbəst, sanki “kəsilmiş” melodiya arasındakı uyğunsuzluğun yaratdığı ritmik kəskinliyi reqtaymdan miras aldı. Birinci Dünya müharibəsindən sonra bir müddət reqtaym yenidən salon rəqsi kimi dəbdə idi. Bundan başqa rəqslər, o cümlədən fokstrot yaranmışdır.

Bu formanın ritminin orijinallığı peşəkar musiqidə çox geniş istifadə olunur - Antonin Dvorjakın Amerika mövzusunda əsərləri (“Yeni dünyadan” simfoniyası və “Amerika kvarteti” simfoniyası), həmçinin İqor Stravinskinin on bir alət üçün “Reqtaym” (1918) əsəri. 

"Reqtaym" sözünün mənşəyi hələ də aydın deyil. Güman edilir ki,  (“kəsilmiş vaxt”, yəni sinkopat ritm) sözündən götürülüb.
Asey Kobayaşi

– Yaponiya bəstəkarı və aktyoru. Bəstələdiyi minlərlə televiziya reklamı musiqilərinə və anime mahnılarına tanınır.

## Həyatı
Asey Kobayaşi 1932-ci ildə Tokio şəhərində doğulmuş və Keyo Universitetindən məzun olmuşdur. Şirkətlərin birində işlədikdən sonra bəstəkar Tadaşi Hattorinin tələbəsi olmuşdur.

1961-ci ildə "Renown" adlı geyim şirkəti üçün bəstələdiyi *"Wansaka Musume"* adlı cinqldan sonra tanınmışdır. Bundan sonra bir çox şirkət üçün televiziya reklamı musiqisi hazırlamağa davam etmişdir: "Hitachi" ("Konoki nannoki"), "Suntory" ("Yoru ga kuru"), "Meiji" ("Meiji Chelsea no uta") və "Bridgestone" ("Dokomademo iko"). 1975-ci ildə enka müğənnisi Harumi Miyakonun *"Kita no yado kara"* mahnısının musiqisini bəstələmişdir.

*"[[Himitsu no Akko-chan]]"*, *"[[Sally the Witch]]"*, *"[[Turn A Gundam]]"*, *"[[Science Ninja Team Gatchaman]]"*, *"[[Time Patrol Bon]]"*, *"[[Wolf Boy Ken]]"*, *"[[Japanese Folklore Tales]]"*, *"[[Dororon Enma-kun]]"*, *"[[Angie Girl]]"*, *"[[Asari-chan Ai no Marchen Shōjo]]"*, *"[[Hana no Ko Lunlun]]"*, *"[[King of Beasts Golion]]"*, *"[[Voltus 5]]"* və *"[[Kick no Oni]]"* animeləri üçün mahnılar və musiqilər bəstələmişdir. 1974–1975-ci illərdə Yaponiyada yayımlanmış *"[[Kantaro Terauçinin ailəsi]]"* serialındakı ata obrazını canlandırmış və aktyor kimi də tanınmışdır.

### Ölümü
30 may 2021-ci ildə ürək çatışmazlığı səbəbilə Tokioda yerləşən bir xəstəxanada ölmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Asey Kobayaşi Oricon saytında
1080p

**1080p**, həmçinin **Full HD** və ya **FHD** — 1920 sütun və 1080 sətirdən ibarət görüntü keyfiyyəti.

İstifadə nümunəsi bu formadadır (1080p30): "1080" şaquli piksellərə, növbəti "p" hərfi ekran formatına, hərfdən sonrakı "30" rəqəmi isə saniyədə kadrların sayına aid olunur.

## İstinadlar
720p

**720p** — 1280 sütun və 720 sətirdən ibarət, tərəflər nisbəti 16:9 olan görüntü keyfiyyətidir.

## İstinadlar
Niftulla Əsgərov

**Niftulla Əsgərov** () — aktyor, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti.

## Həyatı
Niftulla Əsgərov 5 iyul 1959-cu ildə Lənkəran rayonunun Girdəni kəndində anadan olub. 1995-ci ildən Lənkəran Dövlət Dram Teatrının aktyoru kimi çalışıb. Teatrda S. M. Qənizadənin "Xor-xor" əsərində Seyfulla, İ. Məlikzadənin "Gəl qohum olaq"ında Camal, H. Abbaszadənin "Həzi Aslanov"unda Bekişvilli, Ü. Hacıbəyovun "Olanlardan-keçənlərdən"ində Atamoğlan əmi, N. B. Vəzirovun "Hacı Qənbər"ində Qıdı Kirvə, E. İsgəndərzadənin "Qalxın, məhkəmə gəlir"ində Bəhruz, H. Mirələmovun "Vicdanın hökmü"ndə Aşot, B. Nuşiçin "Nazirin xanımı"nda Çeda, N. Nərimanovun "Nadir şah"nda Əliəşrəf bəy və s. obrazlara səhnə həyatı verib.

Paralel olaraq "My name is İntiqam", "My name is İntiqam 2", "Bayram axşamı", "Bığ əhvalatı", "Vəziyyət rusca", "Elçilik" və başqa filmlərdə, "Bizim Əhməd haradadır?", "Xalxın evi" və s. seriallarında aktyor kimi çəkilib.

2024-cü il yanvar ayının 22-də uzun sürən xəstəlikdən sonra dünyasını dəyişib. Lənkəranın Girdəni kəndinin qəbiristanlığında dəfn olunub.

## Filmoqrafiya
* My name is İntiqam
* My name is İntiqam 2: Moldova
* Bayram axşamı 
* Bığ əhvalatı
* Elçilik (film, 2017)
* Xalxın evi (serial, 2017)

## Təltifləri
2014-cü ildə teatrın inkişafında xidmətlərinə görə Mədəniyyət Nazirliyinin "Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nişanı ilə təltif olunub. 2018-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar
Cənubi Afrika Milli Bioloji Müxtəliflik İnstitutu

**Cənubi Afrika Milli Biomüxtəliflik İnstitutu (SANBI)** — biomüxtəliflik haqqında məlumatın tədqiqi, yayılması ilə məşğul olan və qanuni olaraq ölkənin biomüxtəliflik ehtiyatlarının idarə edilməsinə töhfə vermək səlahiyyətinə malik təşkilatdır.

Təşkilat Cənubi Afrikanın Ətraf Mühit Departamentinin nəzdində 2004-cü il tarixli, 10 saylı Biomüxtəliflik Aktı əsasında yaradılmışdır (sonra Meşə, Balıqçılıq və Ətraf Mühit Departamenti adlandırıldı).
## Tarixi
SANBI 1 sentyabr 2004-cü ildə Ətraf Mühit Departamentinin nəzdində 10 saylı Biomüxtəliflik Aktı əsasında yaradılmışdır. 1989-cu ildə, Cənubi Afrikanın florasını öyrənmək və qorumaq üçün XX əsrin əvvəllərində yaradılmış Milli Nəbatat Bağları və Botanika Tədqiqat İnstitutundan muxtar qanuni Milli Botanika İnstitutu yaradılmışdı. Milli Botanika İnstitutunun mandatı Cənubi Afrika ekosistemlərinin tam müxtəlifliyini daxil etmək üçün aktlaşdırıldı. MBİ-nun baş ofisi Keyptaundakı Kirstenboşda, bütün Cənubi Afrikada bağlar və tədqiqat mərkəzləri var idi.

## Xidmətləri
Xidmətlərinə bilik, məlumat, siyasət dəstəyi və məsləhətlərin verilməsi, tədqiqat, təhsil və ictimai zövq üçün botanika bağlarının idarə edilməsi, ekosistemin bərpası və reabilitasiyası proqramları ilə məşğul olmaq və biomüxtəlifliyin idarə olunması üçün ən yaxşı təcrübə modellərini təqdim etmək daxildir.

Əsas fəaliyyətlərinə konservasiya və davamlı istifadə üzrə tədqiqatlar, bağların inkişafı və bağçılıq, təhsil və biomüxtəliflik informasiya sistemlərinin təmin edilməsi, ekosistemlərin reabilitasiyası və bioregional planlaşdırma proqramlarının və siyasətlərinin inkişafı üzrə tədqiqatlar daxildir.

SANBI məktəb səviyyəsində biomüxtəliflik elmində iştiraka təşviq, biomüxtəlifliyin tədrisi və öyrənilməsinin keyfiyyətini gücləndirmək üçün ekosistemlərin bərpası proqramlarında təlim vermək və davamlı məşğulluq yaratmaqla yoxsulluğun azaldılmasına töhfə verir.
### Tədqiqat
Araşdırma SANBI-nin gündəliyinin əsas komponentidir və iqlim dəyişikliyi və bio-uyğunlaşma ilə bağlı tədqiqatları əhatə edir. Tədqiqat iqlim dəyişikliyi siyasətinin hazırlanması və qərar qəbulu ilə bağlı məlumatlandırmaq məqsədini daşıyır.

### Biomüxtəliflik resurslarının idarə edilməsi
SANBI qanuni olaraq ölkənin biomüxtəliflik resurslarının idarə edilməsinə töhfə vermək səlahiyyətinə malikdir. İnstitut, ölkənin yerli bitkilərinin təsviri və onların milli mühafizə statusu ilə məlumat bazası olan Cənubi Afrika Bitkilərinin Qırmızı Siyahısına ev sahibliyi edir.

### Bilik və məlumatların idarə edilməsi
SANBI müxtəlif növ heyvanların ümummilli biomüxtəlifliyinin mühafizəsi üzrə qiymətləndirmələrini və bu qiymətləndirmələrə əsasən məlumatların toplanması üçün çöl səfərləri aparır. Maraqlananlar da bir neçə vətəndaş elmi layihələrində iştirak edə bilərlər.

Həm daxili, həm də xarici istifadəçilər üçün mövcud informasiya ehtiyatlarını birləşdirən biomüxtəliflik bilikləri və məlumatların idarə edilməsi sistemi təmin edilmişdir.

## Həmçinin bax
* İNaturalist
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Cabbarov

**Cabbarov**

* Azad Cabbarov — Naxçıvan Muxtar Respublikasının sabiq gənclər və idman naziri, Naxçıvan Muxtar Respublikası Futbol Federasiyasının sabiq sədri
* Faiq Cabbarov — Azərbaycan futbolçusu
* Fazil Cabbarov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kəşfiyyatçı əsgəri
* Gülağa Cabbarov — Azərbaycanlı futbol hakimi və idman xadimidir. Azərbaycan Futbol Hakimləri İctimai Birliyinin sədridir
* İldırım Cabbarov — Azərbaycan teatr rejissoru, Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının Baş rejissoru (1968–1980)
* İlham Cabbarov — Azərbaycanlı şəhid
* İlyas Cabbarov — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid, ölümündən sonra 1994-cü ildə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir
* Kamal Cabbarov — Azərbaycanlı şəhid
* Mahir Cabbarov — texnika üzrə fəlsəfə doktoru
* Mikayıl Cabbarov — Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat naziri (2019), Azərbaycan Respublikasının Vergilər naziri (2017–2019), 2-ci dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri
* Muradxan Cabbarov — Laçın Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1994–2005), Azərbaycan Kommunist Partiyası Zəngilan Rayon və Laçın Rayon komitələrinin birinci katibi, Laçın Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri
* Orxan Cabbarov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik giziri, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı
* Rasim Cabbarov — fizika elmləri doktoru, dosent, AMEA-nın fizika İnstitutunun əməkdaşı
* Rauf Cabbarov — Azərbaycan boksçusu və boks məşqçisi
* Rüstəm Cabbarov — özbək yazıçısı, publisisti və tərcüməçisi
* Şamil Hümbət oğlu Cabbarov — Azərbaycan şairi, baş müəllim
* Siraqəddin Cabbarov — Sabirabad Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı
* Süleyman Cabbarov — Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi
* Taleh Cabbarov — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid
* Yunis Cabbarov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Zakir Cabbarov — Laçın Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (9 dekabr 1992 – 6 aprel 1994)
* Əli İsa Cabbarov — Azərbaycan rejissoru, ssenari müəllifi, prodüser
* Ələkbər Cabbarov — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri
* Ələsgər Cabbarov — jurnalist
Dost süni intellekt

**Dost süni intellekt** — bəşəriyyətə müsbət (zərərsiz) təsir göstərəcək və ya ən azı insan maraqları ilə üst-üstə düşəcək və ya insan növünün təkmilləşdirilməsinə töhfə verəcək hipotetik süni ümumi intellekt. Bu, süni intellekt etikasının bir hissəsidir və maşın etikası ilə sıx əlaqəlidir. Maşın etikası süni intellekt agentinin necə davranması ilə məşğul olsa da, dost süni intellekt araşdırmaları bu davranışı praktik olaraq necə həyata keçirməyə və onun adekvat şəkildə məhdudlaşdırılmasını təmin etməyə yönəlib.

## Etimologiyası və istifadəsi

Bu termin insani dəyərləri etibarlı şəkildə həyata keçirən superintellekt süni agentləri müzakirə etmək ideyasını populyarlaşdırması ilə tanınan Eliezer Yudkovski tərəfindən icad edilmişdir. Stüart Rassel və Piter Norviqin aparıcı süni intellekt kitabı olan "Süni intellekt: Müasir yanaşma" ideyanı belə təsvir edir:

"Dost" bu kontekstdə texniki terminologiya kimi istifadə olunur və danışıq mənasında "dost" olanları deyil, təhlükəsiz və faydalı agentləri seçir. Konsepsiya ilk növbədə zəkada sürətlə partlayan rekursiv şəkildə özünü təkmilləşdirən süni agentlərin müzakirələri kontekstində, bu hipotetik texnologiyanın insan cəmiyyətinə böyük, sürətli və idarə olunması çətin təsir göstərəcəyinə əsaslanaraq istifadə olunur.
## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Yudkowsky, E. Artificial Intelligence as a Positive and Negative Factor in Global Risk. In *Global Catastrophic Risks*, Oxford University Press, 2008.Discusses Artificial Intelligence from the perspective of Existential risk.  In particular, Sections 1-4 give background to the definition of Friendly AI in Section 5.  Section 6 gives two classes of mistakes (technical and philosophical) which would both lead to the accidental creation of non-Friendly AIs.  Sections 7-13 discuss further related issues.
* Omohundro, S.  2008 The Basic AI Drives Appeared in AGI-08 - Proceedings of the First Conference on Artificial General Intelligence
* Mason, C. 2008 Human-Level AI Requires Compassionate Intelligence  Appears in AAAI 2008 Workshop on Meta-Reasoning:Thinking About Thinking
* Froding, B. and Peterson, M 2021 Friendly AI Ethics and Information Technology volume 23, pp 207–214.

## Xarici keçidlər
* Ethical Issues in Advanced Artificial Intelligence by Nick Bostrom
* What is Friendly AI? &mdash; A brief description of Friendly AI by the Machine Intelligence Research Institute.
* Creating Friendly AI 1.0: The Analysis and Design of Benevolent Goal Architectures &mdash; A near book-length description from the MIRI
* Critique of the MIRI Guidelines on Friendly AI &mdash; by Bill Hibbard
* Commentary on MIRI's Guidelines on Friendly AI &mdash; by Peter Voss.
* The Problem with ‘Friendly’ Artificial Intelligence &mdash; On the motives for and impossibility of FAI; by Adam Keiper and Ari N. Schulman.
Akif Nərimanov

**Akif Nərimanov** (*Nərimanov Akif Əli oğlu*; d. 10.10.1946, Gəncə şəhəri) — Azərbaycanlı alim, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycanın “Ali Attestasiya Komissiyası”nın eksperti, Azərbaycan Neftçi Geoloqları Cəmiyyətini yaradıcısı, SOCAR-ın "Azneft" İstehsalat Birliyinin Baş direktorunun müavini - Baş geoloq, SOCAR-ın  Strateji İnkişaf üzrə Vitse-prezidentinin müşaviri vəzifələrində çalışmışdı.

## Həyatı
1970-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (hazırda Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) geoloji kəşfiyyat fakültəsini dağ-mədən mühəndis-geoloqu ixtisası üzrə bitirmişdir. A.Ə.Nərimanov 1968 ildən 50 il ərzində Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətində (ARDNŞ) müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, qazma köməkçisindən şirkətin “Azneft” İstehsalat Birliyinin Baş qeoloqu, ARDNŞ-nin Strateji İnkişaf üzrə vitse-prezidentinin müşaviri vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir.

A.Ə.Nərimanov 1982-ci ildə namizədlik, 1990-cı ildə isə dokrorluq dissertasiyalarını Moskvada və Bakıdə müdafiə etmişdir.

Qazıma, neft hasilatı və geoloji-kəşfiyyat sahələrində çalışan zamanı qazanılan təcrübə onun “Kaspmorneft” və “Azneft” istehsalat birliklərində baş direktorun geologiya üzrə müavini vəzifəsində işləyərkən çox faydalı olub.

A.Ə.Nərimanovun respublikanın qabaqcıl sənaye birliyinin rəhbərlərindən biri kimi 19 illik fəaliyyətinin əyani məziyyətlərinə 1992-ci ildə onun rəhbərliyi ilə Azərbaycanda quruda köhnə neft yataqlarının bərpası üçün hazırlanmış xüsusi Proqram daxildir ki, bu da uzun illərdən sonra ilk dəfə olaraq 1993-cü ildə neft hasilatının sabitləşməsinə nail olmağa imkan vermişdir.

Bundan əlavə, şəxsən onun hazırladığı və sonradan təkmilləşdirilmiş “Günəşli” yatağının işlənməsinin optimallaşdırılması Proqramı neft hasilatının səviyyəsini sabitləşdirməyə və uzun müddət sabit saxlamağa imkan vermişdir. Nəticədə təsdiq edilmiş proqnozdan artıq 20 milyon tona yaxın neft hasil edilmişdir.

## Təltifləri
* Amerika Geoloq-Neftçilər Assosiasiyası İcraiyyə Komitəsinin xüsusi mükafatı.

## Elmi əsərləri

## İstinadlar
Hideki Sayco

və ya doğum adı ilə  – Yaponiya müğənnisi və aktyoru. 1970-ci illərdə Yaponiyanın ulduz müğənnilərindən biri olmuşdur. Village People qrupunun *"[[Y.M.C.A.]]"* mahnısının yapon versiyasını oxumasına görə tanınır.

## Həyatı və karyerası
1955-ci ildə Yaponiyanın Hiroşima şəhərində doğulmuşdur. 1972-ci ildə müğənni kimi debüt etmiş və gənclər arasında populyarlaşmışdır. 1970-ci illərdə oxuduğu *"[[Kizudarake no Laura]]"* (1974), *"[[Boomerang Street]]"* (1977) və *"[[Young Man]]"* mahnıları (1979) hit olmuşdur. Hiromi Qo və Qoro Noquçi ilə birlikdə  ləqəbini qazanmışdır.

Sayco 1980-ci illərdə Asiya ölkələrində çıxış etməyə başlamış, Sinqapur və Honkonq kimi xarici ölkələrdə fanat kütləsi toplamışdır. Həmin dövrdə Cənubi Koreyada yapon dilində ictimai performanslara icazə verilməsə də, 1988-ci ildəki Yay Olimpiya Oyunlarında ərəfəsində Koreyada bir tədbirdə çıxış etmişdir. 1998-ci ildə Yaponiya ilə Çin arasında dostluq müqaviləsinin imzalanmasının 20 illiyini qeyd etmək üçün Çinə səfər etmiş və Böyük Çin səddinin qabağında çıxış etmiş ilk yapon olmuşdur.

1974–1975-ci illərdə yayımlanmış "Kantaro Terauçinin ailəsi" serialında çıxış etmişdir. Onun manqa əsasında çəkilmiş "Sevgi və dürüstlük" filmi gəlir baxımından böyük uğur qazanmışdır. 1990–1992-ci illərdə yayımlanmış *"[[Chibi Maruko-chan]]"* anime serialının ikinci bağlanış mahnısı olan  mahnısını ifa etmişdir.

### Ölümü
Sayco 2003 və 2011-ci illərdə insult keçirmiş, nəticədə, nitq qabiliyyəti pozulmuşdur. Buna baxmayaraq, karyerasına davam etmişdir. Sağalmaq üçün reabilitasiya proqramlarına qatılmışdır. Son performansı 2018-ci ilin aprelində baş tutmuşdur. 25 aprel 2018-ci ildə evində huşunu itirmiş vəziyyətdə tapılmış və Kanaqava prefekturasının Yokohama şəhərində yerləşən bir xəstəxanaya aparılmışdır. 16 may 2018-ci ildə ürək çatışmazlığı səbəbilə ölmüşdür.

## Şəxsi həyatı
Miki Makihara ilə evlənmişdir. 2011-ci ildə baş vermiş Tohoku zəlzələsindən sonra zərərçəkənlər üçün xeyriyyə kampaniyasında iştirak etmişdir. Hobbi kimi bağbanlıqla məşğul olurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hideko Sayco Oricon saytında
Biznes turizm

**Biznes turizm** — həmçinin korporativ turizm () — müxtəlif şirkətlərin işçiləri üçün işgüzar səfərlərin (işgüzar səfərlərin, ) təşkili və idarə edilməsini təmin edən turizm sənayesinin sahəsi (rekreasiya turizmi ilə yanaşı, ).

Korporativ tədbirlər və görüşlər sferası — MICE () həm də işgüzar turizmlə birbaşa bağlıdır.

## Xüsusiyyətləri
Ümumi turizmlə müqayisədə biznes turizmi müxtəlif motivlər və biznes aspektləri tərəfindən qoyulan seçim azadlığına əlavə məhdudiyyətlərlə əhalinin daha kiçik bir hissəsinə çatır. İşgüzar turizm istiqamətləri daha çox biznes məqsədləri üçün əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirilmiş ərazilərə çevrilir (şəhərlər, sənaye rayonları və s.). Orta biznes turisti orta turistdən daha zəngindir və daha çox pul xərcləməsi gözlənilir.

Biznes turizmi əsas və ikinci dərəcəli fəaliyyət növlərinə bölünə bilər. Əsas olanlar bizneslə (işlə) bağlıdır və konsaltinq, yoxlama və görüşlərdə iştirak kimi fəaliyyətləri əhatə edir. İkinci dərəcəli turizm (istirahət) ilə bağlıdır və yemək, istirahət, alış-veriş, görməli yerləri gəzmək, asudə vaxt üçün başqa insanlarla görüşmək və s. kimi fəaliyyətləri əhatə edir. İlkin olanlar ümumiyyətlə daha vacib hesab edilsə də, ikinci dərəcəli olanlar çox vaxt "vacib" adlanır.

İşgüzar səfərlərə tək və kiçik qrup səyahətləri daxil ola bilər və istiqamətlərə konvensiyalar və konfranslar, ticarət yarmarkaları və sərgilər də daxil olmaqla həm kiçik, həm də daha böyük görüşlər daxil ola bilər. Birləşmiş Ştatlarda işgüzar səfərlərin təxminən yarısı bir növ böyük yığıncaqda iştirak etməyi əhatə edir.

Hava limanları, restoranlar və mehmanxanalar kimi əksər turizm obyektləri istirahət və işgüzar turistlər arasında bölüşdürülür, baxmayaraq ki, mövsümi fərqlər tez-tez göz qabağındadır (məsələn, biznes turizmi daxilində bu obyektlər istirahət edən turistlər üçün daha az cəlbedici olan dövrlərdə, məsələn, hava şəraitinin daha az cəlbedici olduğu dövrlərdə istifadə edilə bilər.).

Biznes turizmi aşağıdakılara bölmək olar:

* ənənəvi işgüzar səyahət və ya görüşlər — müxtəlif yerlərdə biznes tərəfdaşları ilə şəxsi görüşlər üçün nəzərdə tutulmuşdur
* həvəsləndirici səyahət işçilərin həvəsləndirilməsinə yönəlmiş işdə bonusdur (məsələn, Böyük Britaniya şirkətlərinin təxminən üçdə biri işçiləri həvəsləndirmək üçün bu strategiyadan istifadə edir)
* konfranslara və sərgilərə səyahət — genişmiqyaslı görüşlərdə iştirak etmək üçün nəzərdə tutulub. Dünya üzrə təxmini 14.000 konfransla (1994-cü ilə kimi) əsas istiqamətlər Paris, London, Madrid, Cenevrə, Brüssel, Vaşinqton, Nyu-York, Sidney və Sinqapurdur.

## İstinadlar
Önqafqaz yaylası

**Önqafqaz yaylası** — Önqafqazda dağlıq ölkə. Buraya Kiçik Qafqazın qırışıqlı silsilələri, Ermənistan yaylasının şimal hissəsi və Arazın orta axarının hövzəsi daxildir.

Coğrafi ədəbiyyatda Önqafqaz dağlarının Gürcüstan daxilində yerləşən hissəsini təyin etmək üçün Cənubi Gürcüstan yaylası ifadəsi istifadə olunur.
## İstinadlar
Gəlir effekti

**Gəlir effekti** () — mikroiqtisadiyyatda bir məhsulun qiymətindəki dəyişiklik istehlakçının gəlirinə (istehlak qabiliyyətinə) təsir etdikdə və bu, bu məhsula tələbin dəyişməsi ilə müşayiət olunan təsir.

## Tərifi

K.R. Makkonnell və S.L. Bryuya görə gəlir effekti məhsulun qiymətindəki dəyişikliyin istehlakçının gəlirinə (istehlakçı qabiliyyətinə) və istehlakçının alacağı məhsulun miqdarına təsiridir. Bir məhsulun qiymətinin aşağı düşməsi bu məhsulun alıcısının real gəlirinin artmasına səbəb olacaq. Müxtəlif malların, o cümlədən qiyməti aşağı salınan malların alış həcmi artdıqca alıcılıq qabiliyyəti artır. İstehlakçı bu və ya digər məhsulun əlavə miqdarını almaq üçün boşalmış məbləğə malikdir

## İstinadlar
Beatles For Sale

***Beatles For Sale*** — Böyük Britaniyanın "The Beatles" rok qrupunun studiya albomu.

## Mahnı siyahısı

### Birinci tərəf
# "No Reply" (Lennon, Makkartni)
# "I'm a Loser" (Lennon, Makkartni)
# "Baby's in Black" (Lennon, Makkartni)
# "Rock and Roll Music" (Berri)
# "I'll Follow the Sun" (Lennon, Makkartni)
# "Mr. Moonlight" (Conson)
# *Medley*: "Kansas City" (Leiber, Stoller) /"Hey, Hey, Hey, Hey" (Pennimen)

### İkinci tərəf
# "Eight Days a Week" (Lennon, Makkartni)
# "Words of Love" (Holli)
# "Honey Don't" (Perkinz)
# "Every Little Thing" (Lennon, Makkartni)
# "I Don't Want to Spoil the Party" (Lennon, Makkartni)
# "What You're Doing" (Lennon, Makkartni)
# "Everybody's Trying to Be My Baby" (Perkinz)

## Xarici keçidlər
* *[https://www.discogs.com/master/45799-The-Beatles-Beatles-For-Sale Beatles For Sale]* Discogs.com saytında