open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əbdüləli Paşayev

**Əbdüləli Murad oğlu Paşayev** (1886, Cavat qəzası – 30 iyul 1975, İmişli rayonu) – Sovet və Azərbaycan SSR heyvandarı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948)&nbsp;.

## Həyatı
1886-cı ildə Bakı quberniyasının Cavat qəzasının Əlipənahlı kəndində (indiki İmişli rayonunun Muradxanlı kəndində) anadan olub.

1929-cu ildən İmişli rayonunun Səməd Vurğun adına kolxozunda çoban, sonra isə baş çoban olub. 1947-ci ildə o, 410 iri yunlu dişi qoyunlardan 497 baş quzu götürüb, onların süddən ayrıldıqdan sonra orta çəkiləri 40,9 kiloqram olub.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1948-ci il 17 avqust tarixli Fərmanı ilə 1947-ci ildə heyvandarlıqda yüksək məhsuldarlığa nail olduğuna görə Paşayev Əbdüləli Murad oğlu ona Lenin ordeni verilməsi ilə anaşı o, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı və “Oraq və çəkic ” qızıl medalı ilə təltif edilmişdir.

1965-ci ildən - İttifaq əhəmiyyətli təqaüdçü olub.

O, 30.06.1975-ci il tarixində İmişli şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Adilə Səfərova

**Adilə Cümşüd qızı Səfərova** () — Azərbaycan əslli SSRİ və RF sənətşünası, Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının müxbir üzvü (2009).

## Həyatı
1939-cu il dekabrın 18-də Bakıda anadan olub.

1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib, sonra isə sənətşünaslıq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb.

2009-cu ildə Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının İncəsənət Tarixi və Sənət Tənqidi kafedrasının müxbir üzvü seçilib.

"Teatr və müasirlik" (Bakı, 1968) kitabının, habelə müasir rəssamların yaradıcılığına dair bir sıra məqalələrin müəllifidir.

Moskva Müasir İncəsənət Muzeyinin "İncəsənət dialoqu" jurnalının baş redaktoru, "Dekorativ sənət" jurnalının baş redaktorudur. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında incəsənət tarixi kursunu tədris edib.

## Mükafatları
* Mədəniyyət sahəsində Rusiya Hökuməti Mükafatı (2012) — Müasir İncəsənətə Dəstək Artproject Fondunun yaradılmasına görə
* "Əmək veteranı" medalı (1986)
* "Moskvanın 850 illiyi xatirəsinə" medalı (1997)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kafayate

**Kafayate** () — Argentinada yerləşən şəhər.
## Tarixi
Kafayate 1840-cı ildə ispan müstəmləkəçiləri tərəfindən yaradılıb, lakin bölgədə yaşayan yerli xalqların tarixi daha qədim dövrlərə gedib çıxır.

O, Salta vilayətinin cənub-qərbində, Çalçaqui vadisinin mərkəzində yerləşir. Şəhər And dağlarının yaxınlığında yerləşdiyinə görə, gözəl təbii mənzərələr və unikal coğrafi xüsusiyyətləri ilə seçilir. Subtropik iqlimi və il boyu xoş hava şəraiti turistlər üçün ideal məkandır.

Kafayate adı ehtimal ki, yerli Quelchia və ya Diaguita dillərindən gəlir və "təbiət səsi" və ya "sərt səs" kimi tərcümə edilir.

XIX əsrdən etibarən Kafayate kənd təsərrüfatı, xüsusilə də üzümçülük sahəsində inkişaf etmişdir. Bu gün şəhər Argentinanın şimalında şərab istehsalı ilə məşhur olan əsas yerlərdən biridir. Xüsusilə Torrontés üzümündən hazırlanan ağ şərabları dünyada tanınır. 

Burada Quebrada de las Konçalar dərəsi kimi geoloji möcüzələr, mağaralar və dağlıq yollar var. Kafayate tarixi, mədəniyyəti və təbiəti ilə ziyarətə dəyər bir yerdir.
Konçalar dərəsi Kafayate yaxınlığında, Salta vilayətində yerləşən təbii bir geoloji möcüzədir. Bu unikal dərədə illər boyu eroziyalar nəticəsində formalaşmış rəngarəng qayalar, qəribə formalar və təəccübləndirici mənzərələr var. Qırmızı, narıncı və qəhvəyi rəngli təbəqələr dərənin əsas cazibəsidir. Bu rənglər mineralların tərkibi və torpaq eroziyası ilə bağlıdır.

Konçalar dərəsi həm geoloji, həm də mədəni baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu bölgə UNESCOnun Ümumdünya İrsinə daxil edilmişdir. Yerli xalqların tarixi buraya çox qədim zamanlara qədər gedib çıxır və bu, onların təbiətlə əlaqəsinin bir hissəsidir.

## Qalereya

File:Vineyards near mountains.jpg|Kafayatedə üzüm bağları
File:Cafayatemountains.jpg|
File:ViñedoCafayate.jpg|
File:Cafayate vineyard.jpg|
File:Argentine vineyard and mountains..jpg|
File:Bodega Michel Torino - Outside Cafayate - Argentina 02.jpg|
File:Cafayate Amphitheatre.JPG|Konçalar dərəsi
File:Tour to the Quebrada de las Conchas.jpg|Konçalar dərəsi
File:Desert River, Salta, Argentina.jpg|Desert çayı
File:Las Juntas-Cafayate.jpg|Las Yuntas - Cafayate
File:Llama closeup.jpg|Lama


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official site
* Salta Tourism
* Tourism 
* Description
* Map of the town, and other info
* North of Argentina Tourist info 
* Cafayate, Argentina Tourist info
* Gallery of Cafayate at night
Paris katakombaları

**Paris katakombaları** () — Parisin altında yerləşən Roma imperiyası dövrünə aid geniş tunel sistemi. Bu yer “Ölülər şəhəri” də adlanır. Burda olan labirintvari tunellər 800 hektar sahəyə malikdir. XVIII əsrin sonu ilə XIX əsrin ortaları arasında şəhər qəbiristanlıqlarının həddindən artıq dolmasını aradan qaldırmaq üçün təxminən 6 milyon insanın qalıqları burada dəfn edilmişdir. Yeraltı qəbiristanlığın ümumi sahəsi 11.000 m2-dir. Hazırda katakombalar Karnavalet muzeyinin bir hissəsidir və ərazilərinin bir hissəsi ictimaiyyət üçün açıqdır. Hər il katakombaları 500.000-dən çox insan ziyarət edir.
## Tarixi

XVIII əsrin sonlarında Parisdə qəbiristanlıqlar həddindən artıq dolmuşdu. Xüsusilə Les İnnokents qəbiristanlığı çürümüş cəsədlərlə dolu olduğundan, iylər yayılmağa və xəstəliklərə səbəb olmağa başlamışdı. Bu problemin həlli üçün 1786-cı ildə Fransa hökuməti belə bir qərar qəbul etdi ki, şəhərin altındakı köhnə daş karxanaları insan qalıqlarının yerləşdirilməsi üçün istifadə edilsin. Bu böyük köçürmə prosesi 1786-cı ildən 1814-cü ilə qədər davam etdi və təxminən 6 milyondan çox insanın cəsədlərinin qalıqları buraya köçürüldü.

Paris katakombaları təxminən 300 km uzunluğunda yeraltı tunellərdən ibarətdir, lakin yalnız 1.5 km-lik hissəsi turistlər üçün açıqdır.

Burda dərinlik təxminən 20 metr, sistemin ümumi sahəsi isə 11,000 m² təşkil edir. Katakombalara əsas giriş Denfert-Roçereau metrosu yaxınlığındadır. Burada qədim daş karxanaları və insan skeletlərinin maraqlı kompozisiyalarını görmək mümkündür. Bəzi divarlarda dini yazılar və mistik mesajlar həkk olunmuşdur.

Paris katakombaları çoxsaylı qorxulu hekayələr və əfsanələrlə doludur. Ziyarətçilərin bəziləri burada qəribə səslər, pıçıltılar eşitdiklərini bildiriblər.
Ən məşhur əfsanələrdən biri Filibert Aspairt adlı bir adamın itməsi ilə bağlıdır. 1793-cü ildə Filibert adlı bir adam burada itmiş və 11 il sonra cəsədi tapılmışdır. Onun skeleti katakombaların dərinliklərində tapılan yeganə insan qalığıdır.

Paris katakombalarının çox hissəsi ictimaiyyət üçün bağlıdır. Bəzən polis bu gizli tədqiqatçıları tutaraq cərimələyir (cərimənin həcmi təxminən 60 avro təşkil edir), amma bu, onların tunelləri araşdırmalarına mane olmur. Hətta bəzi tədqiqatçılar burada gizli teatr və qonaqlıq məkanları tapıblar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Quigley, Christine (2001) *[https://books.google.com/books?id=tTST7UFzncoC Skulls and skeletons: human bone collections and accumulations]*. McFarland, Jefferson, NC, US. pp.&nbsp;22–29
* Riordan, Rick (2008) *[https://books.google.com/books/about/The_39_Clues_Book_1_The_Maze_of_Bones.html?id=kb9uoxBrl2QC The 39 Clues Book 1: The Maze of Bones]*. Scholastic Inc. pp.&nbsp;169–176

## Xarici keçidlər

* 
* Paris Musées
* Google street view navigation of the catacombs
Heyns fon Fyorster

**Heyns fon Fyorster** (; ) — fizika və fəlsəfəni birləşdirən Avstriya-Amerika alimidir və ikinci dərəcəli kibernetikanın banisi kimi tanınır. O, iki dəfə Quqqenhaym təqaüdçüsü (1956-57 və 1963-64) və həmçinin 1980-ci ildə Elmin İnkişafı üzrə Amerika Assosiasiyasının üzvü idi. O, 1960-cı ildə "Science" jurnalında dərc olunmuş və gələcək əhali artımını proqnozlaşdıran "Qiyamət tənliyi" düsturu ilə tanınır.

Polimat kimi o, təxminən iki yüz peşəkar məqalə yazmış, kompüter elmləri və süni intellektdən epistemologiyaya qədər müxtəlif sahələrdə şöhrət qazanmış, fizik kimi yüksək sürətli elektronika və elektro-optik kommutasiya cihazlarını, biofizikada isə yaddaş və biliklərin öyrənilməsini araşdırmışdır. O, neyrofiziologiya, riyaziyyat və fəlsəfəyə əsaslanan idrak üzərində işləmiş və "kibernetika tarixinin ən əhəmiyyətli mütəfəkkirlərindən biri" adlandırılmışdır. O, ABŞ-yə gəldi və Uorren Stercis Makkallokla görüşdükdən sonra orada qaldı. Pentaqondan ilk paralel kompüter olan Numa-Rete-ni quran Bioloji Kompüter Laboratoriyasını yaratmaq üçün maliyyə aldıqdan sonra o, ABŞ-a gəldi. Heyns fon Fyorster ilk Nisbət Klubu üzvlərindən biri olan Vilyam Ross Eşbi və Uorren Makkallok, Norbert Viner, Con fon Neyman və Lorens C. Fogel ilə birlikdə kibernetika memarı və Macy konfranslarının üzvlərindən biri idi və nəticədə Hans-Lukas Teuber və Marqarit Mid ilə birlikdə onun ilkin materiallarının redaktoru oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Humanities Review Interview 
* The Heinz von Foerster Page
* Biological Computer Laboratory web site, University of Illinois
* An anthology of Circularity Principles  from the Heinz von Foerster entry at The Cybernetics Society
* Gooch, Sherwin, & Nordin, Hud, 
* 
* "Heinz Von Foerster Papers at the University of Illinois Archives"
Xunantuniç

**Xunantuniç** () — Belizdə yerləşən Mayya sivilizasiyasına aid arxeoloji abidə. Bu qədim şəhər özünəməxsus memarlığı ilə ziyarətçiləri cəlb edir. "Xunantunich" Maya dilində "Qadının üzünü görən dağ" mənasını verir.  
## Tarixi
Xunantuniç e.ə. 2 min əvvəl Maya sivilizasiyasının inkişaf etdiyi dövrə aiddir. Bu şəhər erkən klassik dövrün (e.ə 250-900 illər) ən mühüm mədəniyyət və böyük ticarət mərkəzi olmuşdur. Şəhərin yerləşdiyi ərazi, Maya imperiyasının digər şəhərləri ilə sıx ticarət əlaqələri olan və əkinçiliklə məşğul olan bir yer idi. Xunantuniç mayaların mədəniyyətini, inancını və həyat tərzini ən yaxşı şəkildə əks etdirən bir yer olaraq tanınır.  

Xunantuniçin ən məşhur tikilisi şəhərin ən yüksək nöqtəsində yerləşən El Kastillo böyük piramidasıdır. El Kastillo 40 metr hündürlüyü ilə Maya memarlığının ən gözəl nümunələrindən biridir. Bu piramida, həm də günəşin və ayın hərəkətlərini izləmək üçün istifadə olunan astronomik bir platforma rolunu oynamışdır.
El Kastillonun ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri, onun üzərindəki heykəl və rəsmlərdir. Burada Mayaların tanrılarına, ay və günəşə aid təsvirlər əks olunub. Bu piramida Xunantuniçinin ən mühüm dini və sosial mərkəzi olmuşdur.

Xunantuniç yalnız mayaların deyil, həm də digər Mesoamerika sivilizasiyalarının əlaqədə olduğu bir yer olmuşdur. Şəhər təxminən 900-cü illərdə tərk edilib. 
## Qalereya

Xunantunich ball court.jpg|
Xunantunich 2-20 (33458968216).jpg|
Friese, El Castillo, Xunantunich (7981048802) (cropped).jpg|

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website
* Photo Gallery
Lip qalası

**Lip qalası** () — İrlandiyanın Offali qraflığında yerləşən tarixi qala. 
## Tarixi
XV əsrin sonlarında O'Bannon ailəsi tərəfindən, ehtimal ki, daha əvvəlki Kelt dini mərasim yerində tikilmiş qala əvvəlcə Leym Ui Bhanain adlanırdı. Lakin O'Bannonlar sadəcə torpağın vassalı idilər, buna görə də qalanın qanuni sahibləri O'Karroll klanı idi.,

1513-cü ildə Kildare kralı Gerald FitzGerald qalanı ələ keçirməyə uğursuz cəhd etdi. Üç il sonra o, yenidən qalaya hücum etdi. Amma onu yalnız qismən dağıtmağa müvəffəq oldu. O'Karroll ailəsi qalanı yalnız 1557-ci ildə tam olaraq bərpa etdi.

1532-ci ildə Malroni O'Karrolun ölümündən sonra klan daxilində düşmənçilik başladı. Klan başçısı vəzifəsinə iddiaçılardan biri olan keşiş Taddeus, qardaşı Teyqe tərəfindən ailəvi yemək zamanı bütün ailənin iştirakı ilə qəsr kilsəsinin qurbangahında qətlə yetirdi. Bu qətl səbəbindən qalanın yuxarı mərtəbəsindəki kilsəyə "Qanlı" ləqəbi verildi.

XIX əsrin sonlarında Conatan və Mildred Darbi qəsrdə yaşayırdılar. Mildred Darbi qalanın tarixi, xüsusən də ruhlar və qalanın lənəti ilə dərindən maraqlanmağa başladı. O, okkultizmi öyrənməyə başladı və hətta qalanın zindanında sehrli rituallar yerinə yetirməyə başladı.

Lip qalası hazırda Şon Rayana məxsusdur. Sahibləri onu bərpa edir və bəzən turistlərin ziyarətinə icazə verirlər. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Simon Marsden
*Castles.org
*Haunted Britain
*Irish Culture and Customs (Last listing)
*Description, history and pictures of Leap Castle
Brissak qalası

**Brissak qalası** ()&nbsp;— Fransanın Men və Luara departamentində yerləşən, Brissak-Luara-Oberqe kommunasının Brissak-Quince rayonundakı Luara çayı vadisində yerləşən qala. Qala Brissak hersoqu kimi fransız irsi titulunu daşıyan Kose ailəsinə məxsusdur. Fransa Mədəniyyət Nazirliyi qalanı tarixi abidə kimi siyahıya alıb.

## Tarixi
Brissak qalası XI əsrdə Anju hersoqu tərəfindən inşa edilib. Lakin XV əsrdə Fransa kralı II Karl qəsri yenidən quraraq onu saraya çevirmişdir.
XVI əsrdə Brissak ailəsi qəsri əldə etmiş və onu indiyə qədər qoruyub saxlamışdır. Bu dövrdə qəsr İntibah dövrü üslubunda yenidən inşa olunmuşdur və bu günkü lüks və dəbdəbəli görkəmini qazanmışdır.

Brissak qalası Fransanın ən hündür qəsrlərindən biri olub, 7 mərtəbədən və 200-dən çox otaqdan ibarətdir.
Qəsrin memarlıq xüsusiyyətləri arasında Renessans üslubu, qızılı tavanlar və divar naxışları, böyük salondakı barokko üslubunda işlənmiş dekorativ elementlər, geniş bağlar və landşaft dizaynı yer alır. Bu qəsr həm də içərisindəki teatr salonu ilə məşhurdur, burada XVIII əsrdə teatr tamaşaları keçirilirdi.

Brissak qalası təkcə memarlığı və tarixi ilə deyil, həm də mistik hadisələri ilə tanınır. Ən məşhur əfsanə "Yaşıl Xanım" (La Dame Verte) ruhu ilə bağlıdır.

Brissak qalası hazırda həm turistlər, həm də tarix və sirli hadisələr həvəskarları üçün açıqdır.
Fayl:Château de Brissac - Sud.jpg
Fayl:Château de Brissac - Chambre Louis XIII.jpg|Louis XIII-ün yataq otağı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Château de Brissac - official website
* Châteaux of the Loire Valley website
* Photos of the interior of the Château de Brissac
Enriko Ferri

**Enriko Ferri** ( [enˈriːko ˈfɛrri]; ) — italyan kriminoloq, sosialist və İtaliya kriminologiya məktəbinin banisi Çezare Lombrozonun tələbəsi. Lombroso cinayətkarları motivasiya edən fizioloji amilləri araşdırarkən, Ferri sosial və iqtisadi aspektləri araşdırdı. O, sosialist gündəlik "Avanti!" qəzetinin redaktoru vəzifəsində çalışmış və 1884-cü ildə "Cinayət Sosiologiyası" kitabının nəşr olunmasına şahid olmuşdur. Daha sonra onun işi Argentinanın 1921-ci il cinayət məcəlləsinin əsasını təşkil etmişdir. Əvvəlcə İtaliya diktatoru Benito Mussolinini rədd etsə də, Ferri sonradan Mussolininin və onun Milli Faşist Partiyasının əsas xarici tərəfdarlarından biri olmuşdur.

## Bioqrafiyası
Ferri 1856-cı ildə Avstriya İmperiyasının bir hissəsi olan Lombardiyada anadan olmuş və Çezare Lombrosonun tələbəsi kimi vaxt keçirdikdən sonra əvvəlcə mühazirəçi, daha sonra isə cinayət hüququ professoru kimi çalışmışdır. Lombroso antropoloji kriminologiyanı araşdırarkən, Ferri daha çox cinayətkarlıq və cinayətkarlıq nisbətlərinə sosial və iqtisadi təsirlərə diqqət yetirirdi.

Ferrinin tədqiqatları onu cinayətkarların cinayətləri törədildikdən sonra cəzalandırılmasının əvəzinə, cinayətkarlığın qarşısının alınması metodlarının hüquq-mühafizə orqanlarının əsas dayağı olmasına çağıran nəzəriyyələr irəli sürməyə vadar etdi. O, pozitivist məktəbinin qurucularından biri oldu və Lombrosonun bioloji pozitivizmindən fərqli olaraq psixoloji və sosial pozitivizmi araşdırdı.

O dövrdə radikal olan Ferri 1886-cı ildə İtaliya Parlamentinə seçildi. 1893-cü ildə İtaliya Sosialist Partiyasına qoşuldu və onların gündəlik qəzeti olan Avanti!nin redaktoru oldu. 1900 və 1904-cü illərdə Konqresdə burjua hökumətlərində sosialist nazirlərin roluna qarşı çıxdı.

Ferri Birinci Dünya müharibəsi zamanı İtaliyanın neytrallığını dəstəkləyirdi və 1921-ci ildə yenidən Sosialist Partiyasının deputatı seçildi. Müharibədən sonrakı İtaliyada o, Mussolininin Faşist rejiminin tərəfdarı oldu. Ferri 1929-cu ildə vəfat etdi.

Scipio Sighele Ferrini Sighelenin kütləvi psixologiya haqqında yazdığı ilk kitabı olan "Cinayətkar İzdiham"da bir neçə dəfə müasir həmkarı və dostu kimi xatırlayır. Hər iki sosioloq izdihamın həmin izdihamın üzvlərinə təsiri barədə az-çox eyni fikri bölüşürdülər. Bu fundamental ideyanı Qabriel Tarde və Güstav Le Bon da təsvir etmişdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Vernazza

**Vernazza** ()&nbsp;— Liquriya regionunun Spetsiya əyalətində kiçik şəhər. Şəhər əhalisi 939 min nəfərdir (2011).

Vernazza Çink Terrenin beş yaşayış məntəqəsindən biridir. Milli parkın əksər hissəsi kimi, Vernazza da avtomobilsizdir.

Kommunanın himayədarı 20 iyulda gün qeyd olunan Antioxiya Müqəddəs Mariyasıdır ().

Vernazza dəniz sahilində, yüksək dağların arasında yerləşir. Kəndin özünəməxsus cəhəti, çox dar küçələri, rəngarəng evləri və tipik İtalyan sahil kəndi atmosferi ilə tanınmasıdır. Kəndin ətrafında, çoxlu üzüm bağları, zeytun ağacları və yerli bitkilərlə zəngin təbiət mövcuddur.

Vernazzanın mövcud olan ən qədim tarixi izləri XII əsrə aiddir. Kənd xüsusilə XV əsrdə məşhurlaşmış, həmçinin yerli qalaları ilə tanınır. Vernazzanın memarlığı, çox vaxt tipik Liguriya kənd memarlığının gözəl nümunələrini təqdim edir. Bu memarlıq üslubunda, evlər dar küçələrdə sıx sıralanır və ənənəvi rənglərlə bəzədilmişdir. Kəndin mərkəzində dəniz sahilində yerləşən böyük bir liman var. Limanın yaxınlığında Vernazzanın məşhur qalası yerləşir. Bu qala tarixi müdafiə məqsədləri üçün inşa edilib.

Əhali əsasən turizm, balıqçılıq və kənd təsərrüfatı ilə məşğuldur.

## Qalereya

Вернацца 22.02.2018.jpg|
Vernazza from above.JPG 
Italy.cinque.terre.vernazza.01.jpg
Vernazza view from the tower 2013.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Pictures of Vernazza
* Three panoramas of Vernazza
* Cinque Terre slideshow with 50 pictures
Monte-İzola

**Monte-İzola** () — Lombardiya regionunu Breşia əyalətində yerləşən kommunna.

Əhalisi 1768 nəfər, əhali sıxlığı isə 138,13 nəfər/km²-dir. Ərazisi 12,8 km²-dir. Poçt kodu 25050-dir. Telefon kodu 030-dur.

Kommunanın himayədarları 15 fevral bayram günü olan müqəddəs şəhidlər Faust və Yovitadır.

Monte İsolada olan Müqəddəs Məryəm kilsəsi dəniz səviyyəsindən 600 metr yüksəklikdə yerləşir və adanın ən yüksək nöqtəsidir. Buraya yalnız kiçik Kure kəndindən piyada getmək olar.

Martinenqo qalasına Menzinodan çatmaq olar. O, XV əsrdə Oldofredi ailəsi tərəfindən tikilmiş və XVI əsrdə Martinenqo tərəfindən genişləndirilmişdir. Uzun müddət baxımsızlıqdan sonra memar Vittorio Faqliya tərəfindən iqamətgah təmir edilmişdir. 1497-ci ildə Kipr kraliçası Ketrin Kornaro qısa müddətə burada qalmışdır.

## Qalereya

File:Lago d'Iseo.JPG|
File:MonteIsola Siviano veduta.jpg|
File:Iseo Lake Lombardy, Italy.jpg|
File:MonteIsolaCeriola.jpg|
File:Rocca di Monte Isola.jpg|
File:Santa Croce 4.jpg|
File:Peschiera Maraglio street.jpg|
File:Floating Piers – San Paolo.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Monte Isola official website
*Awarded "EDEN - European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2010
* Website of the Santa Croce di Carzano festival
Hacı Bayram Vəli

**Hacı Bayram Vəli** (; ) — Bayramiyyə təriqətinin banisi. O, Anadoluda doğulub böyüyən bir türk tərəfindən qurulmuş ilk təriqətin banisi hesab olunur.

## Bioqrafiyası
Haqqındakı bəzi məlumatlar ziddiyyətlidir. O, XIV əsrin birinci yarısında Orxan Qazi dövründə Ankarada dünyaya gəldiyi güman edilir. Əsl adının Numan ibn Əhməddir. Bayram təxəllüsü ona Həmid Vəli ilə Qurban bayramında qarşılaşmasından sonra verilmişdir. Hacı Paşa, Ahi Sultan, Qaşıqçıbaşı və Vəli ləqəbləri ilə tanınmışdır. Hacı tituluna isə müəllimi Həmid Vəli ilə birlikdə həcc ibadətini yerinə yetirdiyi üçün yiyələnmişdir. Dövrünün elm adamlarından təhsil almış və əsərlərini *türk dilində* qələmə almışdır. O, hicri 833-cü (1429 və ya 1430) ildə Ankarada vəfat etmişdir. Nəşi Ağşəmsəddin tərəfin yuyulmuş və cənazə namazı qılınmışdır. Məzarı Hacı Bayram məscidinin qibləsi istiqamətində yerləşir. Hacı Bayramın yolu ölümündən sonra onun tələbələri Ağşəmsəddin və Bıçaqçı Ömər tərəfindən davam etdirilmişdir.

## Əsərləri
O, təsəvvüfə aid şeirlər qələmə almışdır. Bu şeirlərdən yalnız dördü dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır.

## İrsi və Mirası
Ankarada onun adını daşıyan bir universitet, məscid və məktəb vardır. Haqqında "Aşkın Yolculuğu: Hacı Bayram-ı Veli" adlı teleserial çəkilmişdir.

## İstinadlar
Markahuamaçuko

**Markahuamaçuko** () — Perunun şimalında yerləşən və qədim İnk mədəniyyətinə məxsus arxeoloji abidə.
## Tarixi

Markahuamaçuko And dağlarında yerləşir və Perunun La Libertad bölgəsindəki Otuzko vilayətinə yaxın bir ərazidədir. Markahuamaçuko İnk imperiyasının tərkibində olmayan, amma İnk dövründən əvvəl qurulmuş Vari mədəniyyətinin təsiri altında inkişaf etmişdir.
Markahuamaçuko təxminən 500-800-ci illər arasında Vari mədəniyyəti dövründə qurulmuşdur. Bu şəhər daha sonra İnk imperiyası tərəfindən fəth edilməzdən əvvəl müstəqil bir hökmdarlıq olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

Markahuamaçuko qədim zamanlarda həm ticarət, həm də dini mərkəz idi. Bura hazırda Perunun ən maraqlı arxeoloji bölgələrindən biridir və turistlər üçün ziyarət edilən əhəmiyyətli yerdir. Şəhər həm də arxeoloji qazıntıların və təbiət yürüşlərinin yer aldığı bir ərazidir. Ətrafdakı dağlar, təbii gözəllikləri və qədim şəhərin qalıqları ilə ziyarətçiləri cəlb edir. 

1944-cü ildə arxeoloq Hans Horkheymer Markahuamaçukodan fotoşəkillər dərc etdi. MakKounun tələbəsi Con Tetçer 1968-69 və 1973-74-cü illərdə ərazidə tədqiqat işlərini davam etdirdi. O, ərazinin mədəni mərhələlərini və xronologiyalarını keramika üslublarına əsaslanaraq müəyyən etmək üçün çalışdı.

Kanadalı bir komanda tərəfindən dəstəklənən Huamaçuko Arxeoloji Layihəsi 1981-ci ildən bəri ərazinin tarixəqədərki dövrünü öyrənməyə həsr olunmuşdur. Tədqiqatçılar ərazi və onun tarixi haqqında məlumat toplamış və nəticələr çıxarmışlar.

2011-ci ilin may ayında Qlobal İrs Fondu (GHF) Markahuamaçukoda qorunma üçün maliyyələşdirmə və texniki təcrübə təmin edəcəyini açıqlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Frants Fanon

**Frants Omar Fanon** (/ˈfænən/, Amerikan ingiliscəsi: /fæˈnɒ̃/; fransızca: [fʁɑ̃ts fanɔ̃]; ) — Martinika Fransa koloniyasından (bu gün Fransa departamenti) olan fransız Vest-Hindli psixiatrı və siyasi filosofu. Əsərləri postmüstəmləkə tədqiqatları və tənqidi nəzəriyyə sahələrində təsirli olmuşdur. Fanon bir ziyalı olmaqla yanaşı, siyasi radikal və pan-afrikaçı idi, müstəmləkəçiliyin psixopatologiyası və dekolonizasiyanın insan, sosial və mədəni nəticələri ilə maraqlanırdı.

Həkim və psixiatr kimi fəaliyyəti zamanı Fanon Əlcəzairin Fransadan müstəqillik uğrunda müharibəsini dəstəkləmiş və Əlcəzair Milli Azadlıq Cəbhəsinin üzvü olmuşdur. Fanon "dövrünün ən nüfuzlu anti-müstəmləkəçi mütəfəkkiri" kimi təsvir edilmişdir. Əlli ildən çoxdur ki, Fanonun həyatı və əsərləri Fələstin, Şri-Lanka, Cənubi Afrika və ABŞ-də milli azadlıq hərəkatlarına və digər azadlıq və siyasi hərəkatlara ilham vermişdir.

Fanon bir çox ruhi xəstələrin institusional qayğı ilə müalicə olunmaq əvəzinə ailələrinə və icmalarına inteqrasiya olunarsa, proqnozlarının yaxşılaşacağına inanaraq, icma psixologiyası üçün bir model hazırlamışdır. O həmçinin Sent-Albanda Fransua Toskelles və Jan Ourinin rəhbərliyi altında işləyərkən institusional psixoterapiya sahəsinin yaradılmasına kömək etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Frantz Fanon Archive
* Frantz Fanon Foundation 
* Frantz Fanon: the cause of colonized peoples  (archived February 2011)
* 
* 
*  Interview with Josie Fanon  (Fanon's widow) in New York, November 1978 (in French and English)
* Frantz Fanon, entry in the Stanford Encyclopedia of Philosophy
* The Frantz Fanon collection  which includes correspondence and manuscripts of Fanon's work is held at *L'Institut mémoires de l'édition contemporaine* (IMEC), in Saint-Germain-la-Blanche-Herbe, France.
Yun Elster

**Yun Elster** (, /ˈɛlstər/; ) — Norveç filosofu və siyasi nəzəriyyəçisidir. Kolumbiya Universitetində Robert K. Merton adına Sosial Elmlər professoru və 2005-ci ildən bəri Kollec de Fransda sosial elmlər professorudur.

O, 1972-ci ildə Paris Ali Normal Məktəbindən sosial elmlər üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. O, əvvəllər Paris Universitetində, Oslo Universitetində və Çikaqo Universitetində dərs demiş və 1984-cü ildə siyasi elmlər professoru olmuşdur. 1995-ci ildən bəri Kolumbiya Universitetində Robert K. Merton adına Sosial Elmlər professoru, eləcə də 2005-ci ildən bəri Kollec de Fransda sosial elmlər professorudur.

Elster sosial elmlər fəlsəfəsi və rasional seçim nəzəriyyəsi üzrə əsərlərin müəllifidir. O, həmçinin analitik marksizmin tanınmış tərəfdarıdır, marksizmi analitik fəlsəfə əsasında yenidən şərh etməyə çalışan Sentyabr Qrupunun aparıcı üzvü və əsasən davranış və psixoloji əsaslarla neoklassik iqtisadiyyatın və ictimai seçim nəzəriyyəsinin tənqidçisi idi. 2016-cı ildə politologiyaya verdiyi töhfələrə görə Siyasi Elmlər üzrə 22-ci Johan Skytte Mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Elster page at Columbia University Department of Philosophy
*Elster page at the Collège de France
*
*Selected quotes by Jon Elster
*When the lottery is fairer than rational choice. Interview with Jon Elster (text&video), laviedesidees.fr, 26/11/2008
Sakya Tridzin

**Sakya Tridzin** (, ) — Sakya monastırının başçılarının ənənəvi titulu və həmin şəxslər eyni zamanda Tibet buddizminin Sakya məktəbinin rəhbərləri.

Sakya məktəbi 1073-cü ildə qədim Khon zadəgan nəslindən olan Konçoq Qyelpo tərəfindən Sakya adlı ərazidə monastırın təsisi ilə formalaşmışdır. Bu dövrdən etibarən Sakya taxtı və məktəbə rəhbərlik Khon nəslinin daxilində irsən ötürülmüşdür. Ən çox tətbiq edilən irsilik qaydasına görə, monastır həyatı yaşayan, övladı olmayan "dayı"ya onun bacı və ya qardaşının dünyəvi həyat sürən oğlunun varislik etməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla belə, bu qayda həmişə dəyişməz şəkildə tətbiq edilməmişdir. Məsələn, əvvəlki Sakya Tridzinlərdən biri — Nqa&shy;vanq Kyunqa dünyəvi şəxs idi, evli idi və iki oğlu vardı. Həmin oğullardan biri, Qyana Vadcra Rinpoçe 2020-ci ildə məktəbin rəhbəri olmuşdur.

Mövcud Sakya Trid&shy;zinin rəsmi iqamətgahı Hindistanın Uttarakhand ştatında yerləşən Dehradun şəhərindədir.

## İstinadlar
Nayman-Tsi

**Nayman-Tsi** () — Çin Xalq Respublikasının Daxili Monqolustan Muxtar Rayonunda, Tunlyao şəhər dairəsinin tərkibinə daxil olan xoşun.

Nayman-Tsi inzibati cəhətdən 8 qəsəbə, 2 nahiyə və 4 somona bölünür.

## İstinadlar
Jak Ellül

**Jak Ellül** (; ) — fransız filosofu, sosioloq, dindar ilahiyyatçı, müqavimət döyüşçüsü və professor idi. Xristian anarxist kimi tanınan Ellül, Bordo Universitetinin Hüquq və İqtisadi Elmlər Fakültəsində uzun müddət Tarix və İnstitutların Sosiologiyası professoru olmuşdur. Məhsuldar yazıçı olan Ellül, ömrü boyu 60-dan çox kitab və 600-dən çox məqalənin müəllifidir ki, bunların bir çoxunda təbliğat, texnologiyanın cəmiyyətə təsiri və din ilə siyasət arasındakı qarşılıqlı əlaqə müzakirə olunmuşdur.

Ellülün əsərlərinin əsas mövzusu müasir texnologiyanın yaratdığı insan azadlığına və dinə təhdid olduğu sübut edilmişdir. O, müasir texnologiyanı və ya texnikanı aradan qaldırmağa çalışmamış, müasir texnologiya və texnikaya olan qavrayışımızı status-kvonun tənzimləyicisi deyil, bir vasitə kimi qəbul etməyə çalışmışdır. Onun ən təsirli kitabları arasında "Texnoloji Cəmiyyət" və "Təbliğat: Kişilərin Münasibətlərinin Formalaşması" əsərləri var.

Bir çox filosof tərəfindən qəbul edilən Ellül sosioloq kimi təhsil almış və texnologiya və insan fəaliyyəti məsələsinə dialektik baxımdan yanaşmışdır. Onun yazıları tez-tez bəşəriyyət üzərində texnoloji zülmün yaranması ilə bağlıdır. Bir filosof və ilahiyyatçı kimi o, texnoloji cəmiyyətin dindarlığını daha da araşdırmışdır. 2000-ci ildə bir qrup keçmiş Ellül tələbəsi tərəfindən Beynəlxalq Jak Ellül Cəmiyyəti təsis edilmişdir. Müxtəlif sahələrdən olan alimləri özündə birləşdirən cəmiyyət Ellülün irsini davam etdirməyə və onun işinin müasir aktuallığını və təsirlərini müzakirə etməyə həsr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Archives  at Wheaton College
*Transcript of Ellul's ''Politics of God and Politics of Man''
*The film ''The Betrayal by Technology'', a 1992 portrait by ReRun Productions, on Jacques Ellul (broadcast twice in the Netherlands on national TV)
* Full transcript of the film "The Betrayal by Technology" by ReRun Productions. Interviewers: Karin van der Molen and Jan van Boeckel 
*Jacques Ellul – his activity to save Jews' lives during the Holocaust, at Yad Vashem website
Ağnoqaylar

**Ağnoqaylar** — noqayların subetnik qruplarından biri. Bu xalqın dörd əsas qrupundan sayılır. Digər qruplara Dağıstandakı qaranoqaylar, Stavropol diyarının Açıkulak noqayları və Həştərxan noqayları daxildir. Ağnoqayların böyük əksəriyyəti ana dili kimi noqay dilindən istifadə edir və islamın sünnilik məzhəbinə etiqad edir. Onlar əsasən müasir Qaraçay-Çərkəz Respublikasının şimal bölgələrində məskunlaşmışdır.

Antropoloji baxımdan aknogaylar cənub Sibir (turan) keçid irqinə aid edilir. Noqayların etnogenezinin əsasını qədim köçəri türkdilli tayfalar təşkil etmişdir. Bu tayfalar tarixən İrtışboyu ərazilərində, Şimal-Qərbi Monqolustanda, Dəşti-Qıpçaq düzənliklərində, Mərkəzi Asiyada və Şimali Qafqazda yayılmışdı.

## İstinadlar
Qaranoqay dialekti

**Qaranoqay dialekti** — noqay dilinin dialekti. Əsasən, Dağıstanda, xüsusilə Noqay, Babayurd və Qızılyar rayonlarında, həmçinin Çeçenistanın Şelkovski rayonunda və Stavropol diyarının Neftyekum rayonunda yayılmışdır.

Araşdırmaçıların qeyd etdiyinə görə, qaranoqay dialekti ədəbi noqay dili ilə oxşarlıq göstərir, lakin ondan qumıq dilinin güclü təsiri ilə fərqlənir.

## İstinadlar
Mayman (söök)

**Mayman** — Altay türkləri arasında ən çoxsaylı sööklərdən (nəsil birliklərindən) biri. Bu söök iki ekzoqam bölmədən ibarətdir: qara mayman və göy mayman. Altay dilində n və m fonemləri bir-birini əvəz edə bildiyinə görə bir qrup altaylı özünü nayman, digər qrup isə mayman adlandırır. Hər iki forma eyni mənşəyi ifadə edir. Bununla belə, altaylılar arasında ən çox işlənən ad maymandır. Maymanlar əsasən Altay Respublikasının mərkəzi bölgələrində — Onquday, Şebalin və Ust-Koksa rayonlarında, həmçinin respublikanın paytaxtı Qorno-Altaysk şəhərində məskunlaşmışlar. Etnogenetik rəvayətlərdə pura / bura maymanların adı da xatırlanır.

## İstinadlar
Söök

**Söök** () — altaylılar, tıvalılar, xakaslar, şorlar və Sibir tatarları arasında ata xətti əsasında ümumi mənşəyə malik olduqlarını dərk edən insanların təşkil etdiyi nəsil birliyi.

## Tıva

Şərqi tıvalılar – Toju tuvalıları arasında XX əsrin əvvəlinədək ekzoqam nəsil birlikləri — sööklər mövcudluğunu davam etdirirdi. Qəbilə-nəsil bölgüsünün izləri qərbi tıvalılarda da müşahidə olunurdu.

## Şorlar

Şor etnosunun tərkibində ümumilikdə 17 söök qeydə alınırdı. Onların ən çoxsaylıları Çeley, Taeş və Şor söökləri idi. Şor söökü öz daxilində üç qan qohumluğuna əsaslanan ayrıca nəsil qrupuna bölünürdü.

## İstinadlar
Holly Winterburn

**Holly Marie Winterburn** (1 oktyabr 2000-ci il) — şutinq qard mövqeyində çıxış edən ingilis professional basketbolçu. O, hazırda Türkiyənin Kadınlar Basketbol Süper Ligi yarışlarında iştirak edən Beşiktaş klubunun üzvüdür.
Norbert Elias

**Norbert Elias** ( [ˈnɔʁbɛʁt eˈliːas]; ) — sonradan Britaniya vətəndaşı olmuş alman sosioloqudur. O, xüsusilə sivilizasiya/sivilizasiyasızlaşdırma prosesləri nəzəriyyəsi ilə məşhurdur.

## Həyatı və karyerası
Elias 22 iyun 1897-ci ildə Prussiyanın Sileziya əyalətindəki Breslauda (indiki: Vrotslav) Hermann Elias (1860–1940) və Sofi Elias, soyadı Qallevski (həmçinin Qalevski, 1875–1942) ailəsində anadan olub. Atası Kempen (indiki: Kempno) şəhərindən və tekstil sənayesində iş adamı idi. Anası Breslau yəhudi icmasından idi.

1915-ci ildə abituriyentlikdən keçdikdən sonra Norbert Elias Birinci Dünya müharibəsində Alman ordusuna könüllü qoşuldu və əvvəlcə Şərq cəbhəsində, daha sonra Qərb cəbhəsində teleqrafçı kimi işə götürüldü. 1917-ci ildə əsəb pozğunluğu keçirdikdən sonra xidmətə yararsız elan edildi və Breslauya tibb işçisi kimi göndərildi.

Elə həmin il Elias Breslau Universitetində fəlsəfə, psixologiya və tibb təhsili almağa başladı, bundan əlavə, 1919 və 1920-ci illərdə Heydelberq (Karl Yaspersin mühazirələrində iştirak edirdi) və Frayburq universitetlərində bir semestr təhsil aldı. İlkin imtahandan (Physikum) keçdikdən sonra 1919-cu ildə tibb təhsilini dayandırdı. Atasının sərvəti hiperinflyasiya nəticəsində azaldıqdan sonra təhsilini maliyyələşdirmək üçün 1922-ci ildə Elias yerli bir tikinti materialları fabrikində ixrac şöbəsinin müdiri vəzifəsində işə başladı. 1924-cü ildə neokantçılığın nümayəndəsi Riçard Höniqsvaldın rəhbərliyi altında "İdee und Individuum" (İdeya və Fərd) adlı fəlsəfə üzrə doktorluq dissertasiyası ilə məzun oldu. Neokantçılığın sosial aspektinin olmaması və bu aspektin dissertasiyası ilə bağlı rəhbəri ilə ciddi mübahisəyə səbəb olmasından məyus olan Elias, sonrakı təhsili üçün sosiologiyaya müraciət etmək qərarına gəldi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Norbert Elias Foundation website (Includes all issues of the Newsletter *Figurations*)
* The HyperElias website (A complete list of all works by Norbert Elias, in all languages, published and unpublished, as well as many full text items and abstracts)
Kundrov tatarları

**Kundrov tatarları**, həmçinin **Kundrov noqayları** və ya **kundrovlular** (, )&nbsp;— Həştərxan tatarlarının tərkibində formalaşmış etnoqrafik qrup. Onlar əsasən Həştərxan vilayətinin Volodarski rayonunda yerləşən Tuluqanovka kəndində yaşayır və islam dininə etiqad edirlər. Əhalinin siyahıyaalınmaları zamanı kundrovlular Həştərxan, Kazan və digər tatarlarla birlikdə ümumi "tatarlar" kateqoriyasına daxil edilirlər.

Kundrov tatarları etnoqrafik baxımdan yurd tatarları ilə qaraqaşlar arasında keçid subetnos forması kimi xarakterizə olunur. Onlar, mənşəcə keçmiş noqayların ayrıca etnik qrupunu təşkil etmiş, lakin zamanla yurd tatarlarının təsirinə məruz qalmış və özünəməxsus dil və etnoqrafik xüsusiyyətlər qazanmışlar.

## İstinadlar
Montaj (film çəkilişi)

**Montaj**, məkanı, vaxtı və məlumatı sıxlaşdırmaq üçün bir sıra qısa kadrların ardıcıllıqla sıralandığı filmin montaj üsuludur.Montajlar kinorejissorlara müxtəlif kadrları yan-yana qoymaq, montaj vasitəsilə vaxtı sıxışdırmaqla və ya ssenarinin çoxsaylı hekayə xəttini bir-birinə qarışdırmaqla daha qısa zaman ərzində tamaşaçılara böyük həcmdə məlumat ötürməyə imkan verir. 

Bu termin kino çəkilişi ənənəsindən asılı olaraq müxtəlif mənalara malikdir. Fransız dilində ** sözü kinoda  sadəcə montaj, yəni kadrların redaktəsi mənasını verir. Sovet montaj nəzəriyyəsində, SSRİ hüdudlarından kənarda ilk dəfə Sergey Eyzenşteyn tərəfindən təqdim edildiyi kimi  simvolizm yaratmaq üçün istifadə edilmişdir.  Daha sonralar, ilk növbədə Britaniya və Amerika studiyaları tərəfindən istifadə edilən "montaj ardıcıllığı" termini zamanın keçməsini təklif edən ümumi texnikaya çevrildi.

1930-cu illərdən 1950-ci illərə qədər montaj ardıcıllığı tez-tez çoxsaylı qısa kadrları xüsusi optik effektlərlə ( solur/əriyir, bölünmüş ekranlar, ikiqat və üçlü ekspozisiyalar ), rəqs və musiqi ilə birləşdirdi.

## İstinadlar
Başlıkənd (Dağıstan)

**Başlıkənd**  () — Dağıstanın Qayakənt rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
## Tarixi

Təqribən üç yüz il ərzində (XVI əsrin ortalarından XIX əsrin ortalarına qədər) Başlı Qaytaq hakimləri olan usmilərin iqamətgahı olmuşdur.

1818-ci ildə kənddə Başlı döyüşü kimi tanınan böyük bir döyüş baş verdi. Bu döyüş zamanı Şeyxəli xanın rəhbərlik etdiyi birləşmiş qoşunlar Başlıdan Rusiya İmperator Ordusunun qüvvələrini çıxardı.

1877-ci ildə Dağıstanda Rusiyaya qarşı böyük bir üsyan başladı və Başlı kəndi bu üsyanın mərkəzlərindən biri oldu. İtaətsizliyinə görə kənd general Komarov tərəfindən tamamilə dağıdıldı. Daha sonra, keçmiş kəndin əhalisinə 5 il ərzində əvvəlki yerlərində məskunlaşmağa icazə verilmədi. Yalnız 1882-ci ildə keçmiş sakinlərə qayıtmağa icazə verildi, lakin bir kənd əvəzinə üç kənd yaradıldı: Yuxarı Başlı (sonradan Qapqaykənd), Orta Başlı (sonradan Cavankənd) və Aşağı Başlı (sonradan İmperator III Aleksandrın şərəfinə Aleksandrkənd adı verildi). İnqilabdan sonra kənd inqilabçı və görkəmli dövlət xadimi Cəlaləddin Qorxmazovun şərəfinə Cəlalkənd adlandırıldı . 1937-ci ildə Qorxmasov repressiya edildi və kənd yenidən Başlıkənd adlandırıldı. 

## Coğrafiyası
Cavandağ dağının ətəyində, Başlıçay vadisində, İzberbaş şəhərindən 33 km cənub-qərbdə yerləşən Qaytaq və Qumuqiya tarixi-coğrafi rayonlarına aiddir. Keçmişdə Qaytaq rayonunun mərkəzi olmuşdur.

## Əhalisi
2021-ci il Ümumrusiya Əhali Siyahıyaalmasına əsasən, burada əsasən qumuqlar yaşayır.

## Tanınmış şəxsləri

* Hacıyeva, Səkinət Şıxəmmədovna  - etnoqraf, tarix elmləri doktoru, professor, Rusiya Federasiyasının və Dağıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi.
* Balaşov, Balaş Kurbanmaqomedoviç  - Rusiya Federasiyası Aşağı Palatasının (Duma) 6-cı çağırış deputatı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Başlı döyüşü
Biryusinlər

**Biryusinlər** () — xakasların subetnik qrupu. Saqay tayfasının bir hissəsini təşkil edir. Biryusinlərin əsasını Kıştım nəsil-qəbilə birliyi təşkil etmişdir ki, bunlar Yenisey qırğızlarının tabeçiliyində olmuşlar. Onlar Kuznetsk Alatausunun taqəzaaltı ərazilərində, Mrassu və Kondoma çaylarının hövzəsində məskunlaşmışlar. Antropoloji baxımdan Ural tipi insana aid edilirlər. Bəzi tədqiqatçılar onları macarların Asiyadan Mərkəzi Avropaya köçməsinin "səbəbkarları" hesab edirlər.

XVIII əsrə qədər Altır ulusuna daxil olan əhalinin böyük bir hissəsi metallurgiya ilə məşğul olmuş, müxtəlif silah növləri və gündəlik əşyalar istehsal etmiş, bunları Cənubi Sibirin və Mərkəzi Asiyanın əhalisinə təqdim etmişdir. Rusiyaya birləşdirildikdən sonra hakimiyyət tərəfindən ənənəvi dülgərçilik fəaliyyəti qadağan edilmiş, buna görə də yerli əhali başqa təsərrüfat formalarına keçməyə məcbur olmuşdur.

XVIII əsrdə biryusinlər rus işğalından qaçan qırğız uluslarından gəlmiş qaçqınları öz tərkibinə qatmışdır. XIX əsrdə Tomsk və Yenisey quberniyalarının sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi nəticəsində biryusintslər iki qrupa bölünmüşdür: bir hissəsi xakas etnosunun tərkibinə daxil olmuş, digər hissəsi isə şor etnosuna qatılmışdır. Bir çox sööklərin adları keçmiş məskunlaşdıqları yerlərlə bağlıdır. 1822-ci ildə biryusilər Saqay Çöl Dumasına daxil olmuş və XIX əsr ərzində tamamilə saqaylarla qaynaşmışdırlar.

## İstinadlar
Governors Awards

**Governors Awards** və ya **Qubernatorlar Mükafatlarının** təqdimatı Kino Sənətləri və Elmləri Akademiyasının (AMPAS) ev sahibliyi etdiyi illik mükafatlandırma mərasimidir. Bu mərasimdə, namizədlərin kino sənayesindəki xidmətləri və karyeraları boyu qazandıqları nailiyyətləri ifadə edən üç mükafat – Akademiyanın Fəxri Mükafatı (və ya Fəxri Oskar mükafatı) , Jan Herşolt Humanitar Mükafatı və İrvinq Q. Talberqin Xatirə Mükafatı təqdim olunur. Governors Awards ilk mükafatlandırma mərasimi 14 noyabr 2009-cu ildə keçirilib. Bu üç mükafat əvvəllər əsas Akademiya Mükafatları mərasimində təqdim olunurdu. Hazırda isə Academy Awards təqdimatının montajını nümayiş etdirdikdən sonra mükafat alanların qısa təqdimatını və onların səhnəyə qısa müddətə çıxmasını həyata keçirir.

## Həmçinin bax

* Oskar mükafatı
* Akademiyanın Fəxri Mükafatı (və ya Fəxri Oskar mükafatı)
* Cin Herşolt Humanitar Mükafatı
* İrvinq Q. Talberqin Xatirə Mükafatı

## İstinadlar
Depozit riski

**Depozit riski** (likvidlik riski) — maliyyə institutlarında depozitlər tərəfindən yaranan likvidlik riskinin bir növü. Bu depozitlərin bəziləri müəyyən edilmiş müddət tarixinə malik olur (belə depozitlər müddətli depozit adlanır), digərləri isə müəyyən olunmuş müddətə malik olmur (belə depozitlər tələb olunanadək depozit adlanır).

## Depozit riskinin növləri
* *Depozit riski* depozitorların davranışındakı dəyişikliklər nəticəsində maliyyə institutundan potensial vəsait çıxışının yaranması riskidir. Bu risk aşağıdakı alt-risklərdən ibarətdir: erkən çıxarış riski, roll-over (uzadılmama) riski və kütləvi çıxarış (run) riski.
* *Erkən çıxarış riski* — müddətli depozitlər üzrə depozitorun vəsaiti əvvəlcədən, razılaşdırılmış müddət bitməmiş hesabdan çıxarması riskidir. Bu, ya müqavilədə belə imkan göstərildikdə, ya da yerli qanunvericilik tərəfindən icazə verildikdə baş verir. Erkən çıxarış zamanı depozitor adətən müəyyən cərimə və ya komissiya ödəyir.
* *Roll-over riski* — depozitorun müddəti bitmiş depozitini yenidən uzatmaqdan imtina etməsi riskidir.
* *Kütləvi çıxarış (run) riski* — müddətsiz depozitlərdə depozitorun vəsaiti istənilən anda çıxara bilməsi səbəbilə yaranan riskdir. Bu risk erkən çıxarış və roll-over risklərinin xüsusiyyətlərini özündə birləşdirir. Məsələn, depozitorlar bankın iflasa uğrayacağını gözlədikdə baş verir.

Bu risklər nəticəsində maliyyə institutu likvidliyini itirə və ya zəiflədə bilər, əgər çıxarılmış depozitlərin yerinə yenilərini cəlb edə bilmirsə. Maliyyə institutunun borclanaraq mövcud depozitləri qaytarmaq imkanının olmamasına isə **refinansman riski** deyilir.

## Depozit riskinə məruz qalma
* *Erkən çıxarış riskinə məruz qalma* — müəyyən bir tarixdə həmin tarixdə qaytarılmayacaq müddətli depozit qalıqlarının cəmi.
* *Roll-over riskinə məruz qalma* — müəyyən tarixdə müddəti tamamlanacaq depozitlərin pul axınlarının cəmi.
* *Run riskinə məruz qalma* — müəyyən bir tarixdə bütün müddətsiz depozitlərin qalıqlarının cəmi.

Erkən çıxarış riski gələcəkdə qaytarılacaq pul axınlarının azalması səbəbilə roll-over riskinə təsir edir. Erkən çıxarış və roll-over riskləri depozitin müddətindən asılıdır: müddət nə qədər uzundursa, erkən çıxarış riski bir o qədər böyük, roll-over riski isə daha kiçik olur və əksinə. Bu risklərin əsas maliyyə determinantları faiz dərəcələri, rəqib bankların şərtləri, depozitin müddəti və yaşı, bankın kredit reytinqi və depozit sığortasının həcmi ilə müəyyən edilir.

## Depozit riskinin qiymətləndirilməsi
Depozit riskinin bu növləri adətən *[[pul axınının risk altında olması|Cash Flow at Risk (CFaR)]]* yanaşması ilə qiymətləndirilir. Bu baxımdan, *Depozit riskinə görə pul axını* — müəyyən etimad intervalında proqnozlaşdırılan və maliyyə institutundan müəyyən dövr ərzində baş verə biləcək mümkün pul çıxışlarıdır.

## İstinadlar
Volatillik riski

**Volatillik riski** () — bir qiymətə təsir edən risk amilinin volatilliyində baş verən dəyişikliklər nəticəsində həmin qiymətin mənfi istiqamətdə dəyişməsi riski. Bu risk adətən derivativ alətlərə və onların portfellərinə aid edilir; çünki burada əsas aktivin volatilliyi opsion qiymətlərinin əsas müəyyənedicilərindən biridir. Volatillik riski həmçinin əsas aktivlərdən ibarət portfellər, həm də xarici valyuta ticarəti üçün aktualdır.

Volatillik riski idarə oluna bilər; bunun üçün uyğun maliyyə alətləri ilə hec olunur. Bu alətlərə volatillik svopu, dispersiya svopu, şərti dispersiya svopu, dispersiya opsionları, səhmlər üzrə VIX fyuçersləri, həmçinin müəyyən quruluşla kaplar, florlar və svopşınlar daxildir. Bu zaman hec aləti qorunan aktivlə eyni volatillik mənbəyinə (məsələn, eyni səhm, əmtəə və ya faiz dərəcəsi) həssas olur. Mövqe elə qurulur ki, qorunan aktivin dəyərindəki dəyişiklik hec alətinin dəyərindəki əks dəyişikliklə kompensasiya olunsun. Alınacak hec alətlərinin sayı, hər iki alətin volatilliyə nisbətən həssaslığına bağlı olur; bu həssaslığın ölçüsü isə veqadır — opsionun və ya opsion portfelinin dəyərinin əsas aktivin volatilliyinə görə dəyişmə sürəti.

Opsion treyderləri tez-tez “veqa neytral” mövqelər yaratmağa çalışırlar; bu, adətən opsion strategiyasının bir hissəsi olur. Məsələn, ‘‘at-the-money’’ straddlın dəyəri volatillik dəyişikliyinə son dərəcə həssasdır. Neytrallıq yaradıldıqdan sonra portfelin ümumi veqası sıfıra yaxın olur — yəni implisit volatillik təsiri aradan qalxır və treyder volatillik dəyişməsindən asılı olmadan müəyyən imkanlardan yararlana bilir.

## Həmçinin bax
*Maliyyə risklərinin idarə edilməsi
*Gizli volatillik
**Volatillik təbəssümü
**IVX
*Bazar riski
*Risk altında dəyər
*Volatillik beta
*Volatillik riski mükafatı

## İstinadlar
Eva

**Eva** — qadın adı.

* Eva Braun — Adolf Hitlerin sevgilisi, sonralar isə həyat yoldaşı.
* Eva Yanikovski — Macarıstan yazıçısı.
* Eva Peron — Argentinanın birinci xanımı.
* Eva Mendes — Kuba əsillli amerikalı aktrisa, model və müğənni.
* Eva Rivas — erməni-rus müğənni.
* Eva Amurri — ABŞ aktrisası və bloqeri.
* Eva Sekey — Macarıstan üzgüçüsü.
* Eva Habil
* Eva Tardos

## İstinadlar
Fransisko

**Fransisko** — ad.

* Fransisko Pisarro — ispan səyyah və konkistador.
* Fransisko Qoyya — ispan rəssamı.
* Fransisko Varalyo — Argentina futbolçusu.
* Fransisco Lopez
* Fransisko Arado
* Fransisko Ernandes de Kordova (Nikaraquanın qurucusu)
* Fransisko Lopes de Qomara
* Fransisko Paskual Obama Asue
* Fransisko Xose Muxika
Kamiti xüsusi rejimli həbsxanası

**Kamiti xüsusi rejimli həbsxanası** — Keniyanın paytaxtı Nayrobi şəhərinin yaxınlığında yerləşən və Keniya hökumətinin ən təhlükəsiz həbsxanalarından biri. Bu həbsxana mütəşəkkil cinayətkarlar, terrorçular, narkotik qaçaqmalçıları və cəmiyyətə ciddi təhlükə yaradan şəxslər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Kamiti həbsxanası həmçinin Keniyadakı cəza sisteminin sərt rejimlərindən biri olaraq bilinir.
## Tarixi
Kamiti xüsusi rejimli həbsxanası 1957-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır və zamanla Keniyadakı ən təhlükəli həbsxanalardan biri olaraq tanınmışdır. Həbsxana Nairobi şəhərinin cənub-qərbində, Kamiti bölgəsində yerləşir və şəhərdən təqribən 20 kilometr uzaqlıqda yerləşməsi ilə təcrid olunmuş bir ərazidədir. Kamiti həbsxanası təhlükəli məhkumların saxlanması məqsədilə inşa edilmişdir.

Kamiti həbsxanası maksimum təhlükəsizliklə qorunan bir müəssisədir və çoxsaylı təcrid və nəzarət tədbirləri ilə tanınır. Keniyada tanınan çoxsaylı cinayətkarların saxlanıldığı bir yerdir. Burada həmçinin teröristlər, narkotik ticarəti ilə məşğul olan şəxslər və mütəşəkkil cinayətkarlar da saxlanılır.
Kamiti həbsxanası beynəlxalq insan haqları təşkilatları tərəfindən tənqid edilir və burada hüquq pozuntuları və şəraitlərin qeyri-kafi olması ilə bağlı bir sıra şikayətlər var.
Həbsxanada məhkumlar arasında şiddət və zorakılıq halları geniş yayılmışdır. Həbsxanada təcili tibbi yardıma ehtiyacı olan məhkumların, gec cavab verilməsi və zəif səhiyyə xidmətləri ilə bağlı narazılıqları vardır. Sanitariya xidmətlərinin olmaması və qida çatışmazlığı məhkumların gündəlik həyatını daha da çətinləşdirir.

Həbsxanada olan "G" bloku, yırtıcı sodomiya və mobil telefonlara etibar edən fırıldaqçılarla xarakterizə olunan xüsusilə qəddar həyat tərzi ilə məşhurdur. Həbsxana 1400 məhbus üçün tikilib və hazırda orada pis yaşayış şəraitində 3600-dən çox məhbus saxlanılır. 

17 noyabr 2008-ci ildə "G" blokunda mobil telefonlar üçün axtarış aparılıb və nəticədə nəzarətçilər tərəfindən vəhşicəsinə döyülmə mobil telefon videosuna çəkilib və Keniya İnsan Hüquqları üzrə Milli Komissiyaya (KNCHR) verilib və Keniya televiziyasında nümayiş etdirilib.

Kiruqumi va Vanjuki Kamitidə ən uzun müddət həbsdə olan və bu günə qədər sonuncu cəllad olub. Vanjuki 2009-cu ildə vəfat edib.

2009-cu ilin noyabr ayında Kamiti həbsxanasında vəba epidemiyası səbəbindən ən azı səkkiz məhbus ölüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* African Tribute
* Transfer, a poem about Kamiti Prison
La Modelo həbsxanası

**La Modelo həbsxanası** () — Kolumbiyanın paytaxtı Boqotada yerləşən ən məşhur və eyni zamanda ən təhlükəli həbsxanalardan biri. Burada narkotik kartellərinin üzvləri, siyasi məhbuslar və ağır cinayətlər törədən şəxslər saxlanılır. The prison's administration allows prisoner's to have businesses, such as bakeries or restaurants.

## Tarixi
La Modelo XX əsrin əvvəllərində Boqotada inşa edilmişdir və Kolumbiya cəza sisteminin əsas hissələrindən biri olmuşdur. Başlanğıcda kiçik miqyaslı həbsxana kimi fəaliyyət göstərsə də, sonradan Kolumbiyada cinayətkarlığın artması ilə buraya minlərlə məhkum yerləşdirildi. 1980-1990-cı illərdə Kolumbiyada narkotik kartellərinin güclənməsi ilə La Modelo kriminal qruplaşmaların nəzarətində olan bir həbsxanaya çevrildi. 2000-ci illərdən etibarən həbsxana sistematik zorakılıq və korrupsiya ilə gündəmə gəldi.

Rəsmi olaraq həbsxana 2,500 nəfər üçün nəzərdə tutulsa da, burada faktiki məhbus sayı 5,000-dən çoxdur.

La Modelo həbsxanası çoxsaylı üsyanlar, qətllər və korrupsiya qalmaqalları ilə gündəmə gəlib. 2001-ci ildə məhbuslar arasında böyük bir qarşıdurma baş verdi. Həbsxana daxilində siyasi məhbuslarla narkotik kartelləri üzvləri arasında müharibə başlandı. 2020-ci ildə koronavirus pandemiyası zamanı məhbuslar ağır şəraitə və xəstəlik riskinə qarşı etiraz etdilər. Üsyan zamanı 23 məhbus öldü, 80 nəfər yaralandı. 

La Modelo həbsxanası beynəlxalq insan haqları təşkilatları tərəfindən ciddi tənqid olunur.

16 may 2024-cü ildə 4 apreldən bəri vəzifədə olan həbsxana direktoru Elmer Fernandez, Boqotada işdən evə qayıdarkən motosikletli silahlı şəxs tərəfindən güllələnərək öldürüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*