open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xanqalas ulusu

**Xanqalas ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Pokrovsk şəhəridir.
## Coğrafiyası
Rayonun ərazisi 24,7 min km²-dir. Şərqdən Meqino-Xanqalas ulusu, cənubdan Amma ulusu və Aldan ulusu ilə, cənub-qərbdən Olyokminski ulusu, şimaldan Qornı ulusu və Yakutsk şəhərinin dairəsi ilə həmsərhəddir.

### Təbii şərait
Ulus Prilenski yaylasında yerləşir. Ulusun bütün yaşayış məntəqələri Lena vadisində yerləşir. Lena çayının sol sahilində Erkani Vadisi yerləşir.

Digər böyük çaylar: Sinaya, Ketem, Kenkem, Buotama, Lutenq, Menda və s.

İqlimi kəskin kontinentaldır. Yanvar ayının orta temperaturu −40 ° C, iyul + 19 ° C-dir. İllik yağıntının miqdarı 200 mm-dən 350 mm-ə olur.

## Tarixi
"Xangalasski" adı 1632-ci ilə aid sənədlərdə, yəni Rus kazaklarının Yakutiyaya gəlişindən bəri işlənir. 1860-cı ildə geniş Xangalasski ulus iki ulusa - Qərbi Xanqalas və Şərqi Xangalasa bölünür. Mövcud sərhədlər daxilində isə 10 fevral 1930-cu ildə ulus meydana gəlir. Ona Qərbi Xanqalas adı verilir. 1937-ci ildə rayon burada sürgündə olan inqilabçı Serqo Orconikidzenin şərəfinə Orconikidze adlandırılır. Əvvəlki adı ona 1992-ci ildə qaytarılır.
## Əhalisi
;Milli tərkib
2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: saxalar - 20 955 nəfər (59.53%), ruslar - 11.745 nəfər (33.37%), ukraynalılar - 497 nəfər (1.41%), evenklər - 370 nəfər (1.05%), evenlər - 234 nəfər (0 , 66%) və digər millətlərdən olanlar - 1400 nəfər (3.98%).
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Pokrovsk şəhəri, Moxsoqollox q.) ulus əhalisinin 47,22 % -i yaşayır.

## Yerli özünü idarəetmə
Xanqalas ulusu ərazisinə 2 şəhər və 16 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 29 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İqtisadiyyat
İstehsal olunan məhsulların ümumi həcminin 46%-ni tikinti materialları, 45% -ni kənd təsərrüfatı məhsulları, 5% -ni qida emalı məhsulları, 3% -ni zərgərlik məhsulları təşkil edir.

Əkinçiliyin əsas sahələri ətlik və südlük heyvandarlıq, ətlik atçılıq, taxılçılıq və kartofçuluqdur.
## Tanınmış şəxsləri
Georgi Ustinoviç Germogenov  - saxa folklorunun pioneri.

Qavriil Vasilieviç Ksenofontov - ictimai-siyasi xadim, ilk saxa alimi - etnoqraf, folklorşünas, din alimi.

Pavel Vasilieviç Ksenofontov - 1927-1928-ci illərdə Yakutiyada anti-bolşevik hərəkatının rəhbəri.

Mixail Efimoviç Nikolaev - Saxa Respublikasının (Yakutiya) ilk Prezidenti (1991-2002).

Sofron Sıranov - 18-ci əsrin nüfuzlu bir noyonu, Kanqalas ulus şahzadəsi Tigin Darxanın nəvəsi.

Pavel Nikolaeviç Xaritonov  - məşhur saxa şairi, yazıçısı və tənqidçisi.

## İstinadlar
Engin Alan

**Engin Alan** () – türkiyəli hərbçi, təqaüddə olan general-leytenant. Keçmişdə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin komandanı olmuş və 24. çağırış TBMM-də MHP İstanbul millət vəkili olmuşdur.

## Həyatı
Engin Alan 31 mart 1945-ci ildə Türkiyənin paytaxtı İstanbul şəhərinin Üsküdar bölgəsində anadan olmuşdur.
Türk millətçisi olması və Abdullah Öcalanın həbs edilməsi ilə nəticlənən əməliyayta rəhbərlik etməsi ilə məşhurdur.
Ailəlidir və 2 uşaq atasıdır. Yüksək səviyyədə rusca və ingiliscə bilir.

## Hərbi karyerası
1965-ci ildə Quru Hərb Məktəbini bitirmişdir. Müxtəlif bölmələrdə xidmət etmişdir. Daha sonra Qara Hərb Akademiyasını bitirərək qərərgah zabiti oldu. 1974-cü ildə Kipr əməliyyatında iştirak etmişdir. 1992-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldilmiş və XVI Zirehli Diviziyon komandanlığına təyin edildi. Elə həmin ildə də Türkiyənin Azərbaycandakı hərbi attaşeliyinə təyin edilmişdir.
1999-cu ildə PKK lideri Abdullah Öcalan və II adamı Şəmdin Sakık ABŞ dəstəkli beynəlxalq əməliyyat il ələ keçirildiyi zaman Türk Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr komandanı idi. 30 avqust 2000-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldildi. Bu rütbə ilə sırayla VIII və III ordu korpusu komandanlıqları ilə Maddi-Texniki Təminat komandanı vəzifəsini yerinə yetirdi. 2004-cü ildə xidmət müddəti biri l uzadıldı. Quru Qoşunları Madid-Texniki Təminat komandanı vəzifəsini yerinə yetirərkən 2005-ci ildə təqaüdə ayrıldı. Təqaüdə ayrıdldıqdan sonra Türk Silahlı Qüvvələri Gücləndirmə Vəqfinin rəhbərliyini yerinə yetirdi.

## Siyasi fəaliyyəti
2010-cu ildə Balyoz çevriliş planı məhkəmələri çərçivəsində həbs edilərək, həbsə atıldı. 2011-ci il Türkiyə ümumi seçkilərində MHP-dən İstanbul millət vəkili seçildi. 1 iyun 2012-ci ildə Ankara XII Ağır Cəza Məhkəməsi tərəfindən 28 fevral prosesi məhkəməsi tərəfindən də həbs edildi. 2012-ci ildə Balyoz məhkəməsi nəticəsində təqsirkar bilinərək 18 il həbsə məhkum edildi. 9 oktyabr 2013-cü ildə Alanın cəzası Yarqıtay tərəfindən təsdiq edildi. 14 iyun 2013-cü ildə mühakimə edildiyi 28 fevral məhkəməsindən təxliyə edildi. 19 iyun 2014-cü ildə Konstitusiya Məhkəməsinin gərəkçəli qərarına görə, Balyoz məhkəməsindən təxliyə edildi. 24 iyun 2014-cü ildə TBMM-də and içdi və məclis işlərinə qatıldı.

## İstinadlar
Sertak xan

**Sertak xan** və ya **Sartak xan** – 1255–1256-cı illərdə qısa müddətə hakimiyyətdə olmuş Qızıl Orda dövləti xanı. O, Batı xanın ən böyük oğlu olmuşdur. Qısa müddət xan olduqdan sonra müəmmalı şəkildə vəfat etmişdir.

## Həyatı
Batı xanın ən böyük oğlu olan Sertak xandan tarixi qaynaqlarda ilk dəfə 1246-cı ildə Çernigiv knyazı Mixailin Saray şəhərində Batı xanın hüzuruna çıxması və ardıycada öldürülməsi hadisəsi zamanı bəhs edilir. Sonrasında Rostov knyazı Boris Vasilkoviçın adət üzrə knyazlığın təstiqlənməsində olmasına görə ondan bəhs edilməkdədir. Sertak xan 1252-ci ildə Aleksandr Nevskinin Vladimir knyazı olaraq böyük kn yaz sçeilməsində önəmli rol oynamışdır.

Flamand missioner Rubrikli Villiam Fransa kralı IX Lüdovik tərəindən monqolların xristian olması və səlib yürüşünə dəstək vermələrini xahiş edən məktubunun monqol xanlarına çatdırılması vəzifəsi zamanı iyul 1253-də Don ilə Volqa arasında Sertak xan ilə görüşmüşdü. Atası Batı xan tərəfindən onu təmsilən Böyük Monqol xanı Münke xanın topladığı qurultaya qatılmaq üçün vəzifələndirilmişdi. Batı xan 1255-ci ilin oktyabr-noyabr aylarında öldüyündə Sertak hələ də Münke xanın yanında idi. Atasının sağlığında vəliəhd elan edilən Sertak böyük xan Münke tərəfindən 1256-cı ildə xan elan edildi.

Dövrün tarixi qyanaqlarının da bildirdiyi kimi, Sertak xan nestoriyan xristian olmuşdur. Xan olduqdan sonra Qaraqorumdan Qızıl Ordanın paytaxtı Saraya dönməkdə olan Sertak xan dönüş yolu üstündəki əmisi Bərkənı sırf onun müsəlman olmasına görə ziyarət etməyərək hörmətsizlik etmişdi. Ehtimal ki, paytaxta gəlib çatmasından qısa müddət sonra həyatını itirmişdir. Bəzi müsəlman müəlliflər tərəfindən yazılan tarixi qaynaqlar Sertakın ölümünə hörmətsizlik etdiyi Bərkənin dualarının səbəb olduğunu yazmışdırlar. Bəzilərinin iddiasına görə, onlar bunu yazmaqla ölümdə Bərkənin əli ola biləciyinə işarə vurmuşdurlar. Bundan əlavə, Sertak xanın ölümündən qısa müddət sonra onun oğlu Ulaqçı da ölmüşdür. Onun da ölümündə Bərkənin əlinin olması iddia olunur.

## Həmçinin bax
* Qızıl Orda
* Bərkə xan

## İstinadlar
Kokşetau Beynəlxalq Hava Limanı

**Kökşetau Beynəlxalq Hava Limanı** ()  — Qazaxıstanın Kökşetau şəhərində yerləşən beynəlxalq hava limanı. Hava limanı Kökşetau şəhərinin  şimal-şərqdə yerləşir. 2018-ci ilin sonunda, hava limanında 21,427 sərnişin var idi.

## Tarixi
Hava limanı 1945-ci ildə bütün kiçik mülki uçan gəmiləri üçün tikilmişdir.

## Aviaşirkətlər və istiqamətlər
### Sərnişin

## Statistika
### İllik hərəkət




## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əhməd Çörəkçi

**Əhməd Çörəkçi** – türkiyəli hərbçi və general. 1932-ci ildə Türkiyənin Çorum kəndində anadan olub.

## Həyatı
1955-ci ildə Hava Hərb Məktəbindən leytenant rütəbsiylə məzun olmuşdur. 1955-1957-ci illərdə Kanada da təhsil almışdır. Merzifon IV bazasında qırıcı bazası komandanlığına 1960-cı ildə ov pilotu olaraq təyin eidlmişdir.

İngiliscə bilir. Evlidir və iki uşaq atasıdır. Təqaüdə ayrıdlıqdan sonra rəsm sənəti ilə maraqlanmağa başlamış və qarışıq, fərdi sərgilərdə iştirak etmişdir.

## Hərbi karyerası
1966-cı ildə girdiyi Hava Hərb Akadmeiyasından 1968-ci ild məzun oldu və Hava Qüvvələri Hərəkat Başqnalığına Hava Hərəkat zabiti olaraq təyin edildi. 1969-cu ildə VI Qırıcı bazasına zabit, 1970-ci ildə isə eyni bazaya 162-ci Eskadrilya komandanı olaraq təyin edildi. 1974-cü ildə VI bza komandnalığına, 1976-cı ildə isə Hava Qüvvələrində şöbə müdirliyinə təyin edildi.
1978-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldilmiş və IV qırıcı bazasına komandan təyin edilmişir. 1981-ci ildə Hava Qüvvələri Təminat Dairə başqanlığına təyin edilmişdir.

1982-ci ildə general-leytenant rütəbsinə yüksəldilmiş, bu rütbədə Hava Hərb Məktəbi komandanlığına təyin edilmişdir. 1986-cı ildə general-polkovnik rütbəsinə yüksəldilmiş, bu rütbədə VI NATO ATAF komandnalığına, 1988-ci ildə isə II Taktika Hava Qüvvələri komandnalığına, 1990-cı ildə Hava Təlim Komandnalığına təyin edildi. 1992-ci ildə ordu generalı rütbəsinə yüksəldildi və Milli Təhlükəsizlik Qurumu Baş Katibliyinə təyin edildi. 1993-cü ildə isə Baş Qərərgah II Başqanlığına, 18 avqust 1995-ci ildə Hava Qüvvələri Komandnalığına təyin edildi.  28 fevral prosesləri zamanı Hava Qüvvələri Komandanlığı etməkdə idi. 28 fevral prosesi sorğuları zamanı mühakimə edilərək Hasdal həbsxanasına salınmışdır. Sentyabr 2013-cü ildə məhkəmə qərarıyla azadlığa buraxılmışdır. 30 avqust 1997-ci ildə isə təqaüdə ayrılmışdır.

## Mükafatları
Türk Silahli Qüvvələr Xidmət medaına və Pakistan Hərbi İmtiyaz nişanına layiq görülmüşdür.
## Həmçinin bax
* Abidin Ünal
* Engin Alan

## İstinadlar
Even-Bıtantay ulusu

**Even-Bıtantay ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Bataqay Alıta kəndidir.
## Coğrafiyası
Ulus respublikanın şimalında, Şimal qütb dairəsindən cənubda yerləşir. Rayonun qərbində Verxoyansk silsiləsi, şimal-şərqdə isə Kular silsiləsi vardır. Yakutiyanın ən əlçatmaz uluslarından biridir. Ulusun sahəsi 52,3 min km-dir. Şimalda Bulun ulusu, qərbdə Jıqan ulusu, cənubdan Kobyay ulusu, şərqdən Verxoyansk ulusu ilə həmsərhəddir. Ulusun relyefi dağlıqdır. Yanvar ayının orta temperaturu: -40 °С, iyul: +16 °С olur. ulus ərazisindən axan əsas çaylar: Omola, Buxuruk, Ulaxan-Sakkırır, Xobool, Acçıgı-Sakkırır, Mandıya, Tirek və s. bu çaylar arasında ən irisi Bıtantay çayıdır. Ulus Lena Yana çayları arasınad yerləşən su ayrıcı bölgədədir.

## Tarixi
Even-Bıtantay ulusu respublikada mövcud olan ən gənc ulusdur. Yakutiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 21 aprel 1989-cu il tarixli qərarı ilə, Verxoyansk ulusundan Even-Bıtantay milli ulusu ayrılaraq formalaşdırılır. Ulusun adı 1989-cu ildə əhalinin 32.35% -ni təşkil edən evenlərdən və həmçinin Bıtantay çayı üzərində yerləşməsinə görə verilmişdir.

## Əhalisi
;Milli tərkib
2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: evenlər - 1521 nəfər (53,03%), saxalar - 1272 nəfər (44,37%), ruslar - 25 nəfər (0,87%), evenklər - 16 nəfər (0,56%)  və digər millətlər - 27 nəfər (0,94%).
2010-cu il siyahıyaalınmasına görə, rayonun ümumi əhalisi 2867 nəfər olmuşdur. Bataqay-Alıta kəndində ulus əhalisinin  63.9% -ni toplanmışdır.

## Yerli özünü idarəetmə
Even-Bıtantay ulusu ərazisinə 3 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 4 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Ulus ərazisinə daxil olan yaşayış məntəqələri: Alı k., Baqatay-Alıta k., Carqalax k., Kustur k.
## İqtisadiyyat
Ulus iqtisadiyyatında kənd təsərrüfatı aparıcı rol oynayır. İqtisadiyyatın əsas sahələri maralçılıq (şimal maralı), atçılıq və xəz ticarətidir. Bura almaz və qonur kömür yataqları ilə zəngindir. respublikanın əlçatmaz uluslarından biri olması səbəbi ilə iqtisadiyyatı zəif inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
Dinboz döyüşü

**Dinboz** və ya **Dimbos döyüşü** – Osmanlı bəyliyi ilə Bizans imperiyası arasında 1303-cü ildə baş vermis döyüş. Döyüş Osmanlı bəyliyinin qələbəsi ilə nəticələnmişdir.

## Arxa plan
1302-ci ildəki Bafeus döyüşündən sonra Anadoludakı döyüşçü-qazilərdən Bizasn imperiyasının tabeliyində olan torpaqlara doğru axınlar çoxalmışdı. O dövrki Bizans imperatoru II Andronikos isə Elxanilər ilə Osmanlı bəyliyi təhlükəsinə qarşı ittifaq qurmağa çalışırdı. İmperator II Andronikos bu ittifaq təşəbbüsünün reallaşmamasından sonra Osmanlı bəyliyinə təkcə öz qüvvələri ilə hücum etmək qrarını verir.
## Döyüş
Döyüş haqqında yazılı mənbələrdə məlumatlar o qədər də çox deyildir. Bu döyüş barədə məlumatlar daha çox şifahı formada, ağızdan-ağıza keçərək dövrümüzə gəlib çatmışdır. Buna görə də, bu məlumatlar içində xeyli əfsanəvi ünsürlər vardır. 
Teodor Spandounesə görə, Dimbos və ya Dinboz (bu sözün din pozmaqdan törədiyi ehtimal edilir) bölgəsi Osmanlı bəyliyi tərəfindən ələ keçirilən ilk Bizans yaşayış məntəqəsidir. XV əsrin tarixi qaynağı olan AŞıkpaşazadə Qoyunhisar bölgəsində yaşanan Bafeus döyüşünə dair qaynaqlardan olan çıxarışları Dimbos bölgəsində baş veribmiş kimi dəyişdirərək Dinboz döyüşü anlayışını formalaşdırmışdır.
Bizans imperiyası Anadolu ordusu Adranos (hal-hazırkı Orxaneli), Bidnos, Kestel (hal-hazırkı Ərdoğan kəndi) və Kete (hal-hazırkı Ürünlü kəndi) kimi yerli qarnizonlardakı qüvvələrdən formalaşmaqda idi. 1303-cu ilin yazında Bizans ordusu Bursanın şimal-şərqində yerləşən və dövrün əhəmiyyətli Osmanlı məntəqəsi olan Yenişəhərə irəliləməyə başladı. Osman Qazi isə Yenişəhər yolunda Dimbos ətrafında Bizans ordusunu qarşıladı və onları mığlub etdi. Döyüş nəticəsində Osman Qazinin qardaşı oğlu Aydoğdu və Kestel ilə Dimbosun Bizans bəyləri həyatlarını itirdilər. bizanslı Kete bəyi Lopardion (al-hazırkı Ulubat) qalasına qaçmağa çalışarkən ələ keçirildi. Osman Qazi Kete bəyini qala önündə edam etdirdi və ardıyca bu qalanı da mühasirəyə aldı.
## Nəticə
Döyüşdə qalib gələn Osman Qazi Bizansla sərhəddə yerləşən bəyliklər arasında öz nüfuzunun yüksəlməsinə nail oldu.
Osman Qazi bu mühasirənin də sonunda uğurlu oldu və buranı da öz torpaqlarına qatdı.
## Həmçinin bax
* Bursanın mühasirəsi
* Pelekanon döyüşü
* Osmanlı imperiyası
* Konstantinopolun mühasirəsi (1391)
* Konstantinopolun mühasirəsi (1422)

## İstinadlar
Pelekanon döyüşü

**Pelekanon döyüşü** və ya digər adı ilə **Maltəpə meydan müharibəsi** – Osmanlı dövləti ilə Bizans imperiyası arasında baş vermiş döyüşdür. Osmanlının Kocaeli yarımadasındakı fəthləri və İznikin mühasirəsi səbəbiylə 10-11 iyun 1329-cu ildə Bizans imperatoru III Andronikos ilə Osmanlı hökmdarı Orxan Qazi arasında baş vermiş döyüş Osmanlı dövlətinin parlaq qələbəsi ilə nəticələnmiş və o günə qədər diqqət çəkməyən osmanlılar ön plana çıxmışdır.

## Döyüş
Türklərin Kocaeli yarımadasındakı qalaları alaraq boğaza enmələri Bizans imperiyasını təşvişə düşürmüşdü. Osmanlı bəyliyi tərəfindən alınan qalaları geri almaq və mühasirə altındakı İzniki qurtarmaq üçün Bizans imperatoru III Andronikos gizlicə hazırlıq edərək Rumelidən gətirdiyi iki min əfərlik qüvvə ilə Konstantinopol və ıtrafından qatılan qüvvələrlə birlikdə Anaodlu tərəfdəki Üsküdara keçdi. İmperator 1329-cu ilin may ayında Orxan bəyin üzərinə yürüş etdi. Bu zaman o özünə Darıca ilə Tuzla arasındakı Flokren qəsəbəsini qərərgah kimi seçmişdi. Bundan xəbər tutan Orxan bəy İznik mühasirəsinə bir miqdar əsgər saxlayaraq, səkkiz min nəfərlik qoşunla Darıca ilə Eskişəhər arasında yerləşən Pelekanon bölgəsində birbaşa imperatorun komandnalıq etdiyi bizans qüvvələri ilə toqquşdu.

Axşama qədər davam edən döyüşün bundan sonra da davam etməsini təhlükəli görən imperator qərərgahına döndüyü zaman Orxan Qazinin hücuma keçməsindən sonra Bizasn ordusunda təşviş meydana çıxdı. Bu əsnada yaralanan imperator dəniz yolu ilə Konstantinopola geri döndü. Ordusunun çoxu xilas ola bilmədi və məhv edildi.

## Nəticə
Orxan Qazi bu qalibiyyətdən sonra həmin il içində təkrar İznik üzərinə hücuma keçdi. Artıq köməyə olan ümidini itirən İznik komandanı müəyyən şərtlər müqaiblində təslim oldu. Bununla da, İznik Osmanlı dövləti tərəfindən ələ keçirildi.
Bir çox tarixçiyə görə, İznikin ələ keçirilməsi Osmanlı dövlətinin tarixində yeni mərhələnin əsasını qoymuş və gələcəkdə Konstantinopolun ələ keçirilməsinə doğru atılmış iri addımlardan biri olmuşdur.

Döyüşün qələbə ilə sonlanmasında Osmanlı ordusunun komandanı orxan Qazinin şəxsi hərbi bacarığı xüsusi rol oynamışdır.

## Həmçinin bax
* Dinboz döyüşü
* Osmanlı imperiyası 
* Bizans imperiyası
* Bursanın mühasirəsi
* Konstantinopolun mühasirəsi (1422)

## İstinadlar
Bursanın mühasirəsi

**Bursanın mühasirəsi** – Osmanlı dövləti tərəfindən Bursanı ələ keçirmək üçün həyata keçirilmiş mühasirə əməliyyatıdır.

Bursa mühasirəsi 1317/1320-ci ildən 6 aprel 1326-cı ilə qədər – yəni şəhər ələ keçirilənə qədər Osmanlıların Prusanı (hal-hazırda Türkiyədə yerləşən Bursa şəhəri) ələ keçirmək üçün tətbiq etdikləri plan zamanı həyata keçirilmişdir.

## Mühasirə
Osmanlılar bundan əvvəl heç vaxt şəhər ələ keçirə bilməmişdilər. Mühasirə dövrü zamanı mütəxəsislik və yetərli mühasirə vasitələrinin olmaması şəhərin ancaq altı və ya doqquz il sonra ələ keçirilməsinə səbəb oldu. Bəzi qaynaqlara görə, Osman Qazi şəhərin ələ keçirilməsindən dərhal sonra təbii səbəblərdən vəfat etmişdir. Osman Qazi vəfat etdikdən sonra Bursaya dəfn edilmişdir.

## Sonrası
Şəhərin ələ keçirilməsindən sonra oğlu və ardıcılı Orxan Bursanı Osmanlının ilk rəsmi paytaxtına çevirdi və Ədirnənin paytaxt olduğu 1366-cı ilə qədər Bursa Osmanlının paytaxtı oldu.
Nəticədə, Bursa Osmanlı tarixində qurucu şəhər olaraq və eyni zamanda Osmanlı memarlığının meydana çıxdığı yer olaraq da xüsusi yerə sahib oldu. Bu dövrdə Bursada tikilmiş möhtəşəm memarlıq nümunələrinə misal olaraq Bursa Ulu Məscidini, I Bəyazid Məscidini, Hüdavəndigar Məscidini və Yaşıl Məscidi göstərmək olar. Orxanın hakimiyyət illərində təmir-tikinti, hamam, məscid və karvansara kimi memarlıq nümunələrinini inşası yolu ilı şəhər daha da böyüdü. Orxan Qazinin əmri ilə bu gün Hisar ilçəsi olaraq bilinən yerə məscid və mədrəsə inşa edilmişdi. Ölümündən sonra Orxan Qazi də Bursa da – atasının məzarının yanında dəfn edildi. 1331-ci ildə Bursanı ziyarət edən müsəlman səyyah ibn Bəttutə sultandan təsirlənmiş və Bursanı gözəl bazarlar və geniş küçələrlə, baxçalarla və yaylalarla əhatə olunmuş gözəl şəhər olaraq təsvir etmişdi.

## Əhəmiyyəti
Paul K. Davis bu barədə bunları yazmışdır:
“Bursanın ələ keçirilməsi I Osman və onun xələflərini Osmanlı imperiyasının başlanğıcı olaraq Kiçik Asiyada böyük güc olaraq müəyyənetdi.”

## Həmçinin bax
* Pelekanon döyüşü
* Dinboz döyüşü
* Osmanlı imperiyası
* Konstantinopolun mühasirəsi (1391)
* Konstantinopolun mühasirəsi (1422)

## İstinadlar
Svetoslav Petrov

**Svetoslav Petrov** (; ) — keçmiş bolqar futbolçu, yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edib. Hazırda Bolqarıstanın "Dobruca" klubunun baş məşqçisidir.

## Həyatı

### Klub karyerası
Petrov doğulduğu Dobriç şəhərini təmsil edən "Dobruca" klubunun yetirməsidir. Peşəkar karyerasını da 1996-cı ildə məhz burada başlayıb. 1999-cu ilə qədər "Dobruca" klubunda çıxış edib. Bu müddət ərzində komandanın heyərində 59 oyun keçirib. 2000-ci ildə "MOİK Sofiya" komandasına keçib. İlk mövsümündə komandanın heyətində 13 oyun keçirib, 2 qol vurub. "MOİK" mövsümü ikinci yerdə bitirb. Növbəti mövsümdə 25 oyun keçirib və 4 qol vurub. "MOİK" yenə mövsümü ikinci yerdə bitirib. 2001/02 mövsümündə 28 oyun keçirib, 1 qol vurub. "MOİK" bu dəfə mövsümü üçüncü yerdə bitirib. Eyni mövsümdə komandası ilə birlikdə ölkə kubokunun gümüş mükafatını qazanıb. 2002/03 mövsümündə "MOİK" ölkə çempionu adını qazanır. Çempionluq mövsümündə Petrov komandasının heyətində 24 oyun keçirir və 3 qol vurur. Növbəti mövsümdə komandasının heyətində 21 oyun keçirib, 2 qol vurub. "MOİK" ölkə çempionatın bürünc, kubokunun isə gümüş medallarını qazanıb.

2004-cü ildə Krasnodarın "Kuban" klubuna transfer olunub. İlk mövsümündə komandasının heyətində Rusiya çempionatında 17 görüş keçirib. Növbəti mövsümdə "Kuban"ın heyətində Rusiya çempionatında 15 görüş keçirib, 2 qol vurub. 2005-ci ilin iyununda "Kuban" ilə olan müqaviləsinin müddəti bitdiyindən komandanı tərk edib.

2005-ci il mövsümünün ikinci hissəsini öz ölkəsində — Sofiyanın "Lokomotiv" komandasında keçirib. 2006-cı ilin qış transfer pəncərəsi dönəmində Azərbaycanın "Neftçi" komandasına keçib. 2005/2006 mövsümündə Bakı təmsilçisinin heyətində 13 oyun keçirib, 3 qol vurub. "Neftçi" mövsümü üçüncü yerdə bitirib. Növbəti mövsümdə "Neftçi"nin heyətində 10 oyun keçirib, 1 qol vuran Petrov, komandası ilə birlikdə ölkə çempionatının gümüş medalını qazanır. 2007-ci ildə icarə əsasında Çinin "Çançun Yatay" klubuna keçib. Burada 16 oyun keçirən Petrov, komandası ilə birlikdə ölkə çempionu olur. İcarə müddəti bitdikdən sonra "Neftçi"yə qayıdıb. 2007/2008 mövsümndə komandasının heyətində 8 oyun keçirib və ölkə çempionatının bürünc mükafatını qazanıb. "Neftçi"dəki son mövsümündə əsas heyətdəki yerini itirib və ilk dövrəni ehtiyat oyunçular skamyasında keçirib. İkinci dövrədə 13 oyun keçirib, 1 qol vurub.

23 iyun 2009-cu ildə əvvəllər də heyətində çıxış etdiyi "MOİK Sofiya" komandası ilə 2 illik müqavilə bağlayıb. Petrovun peşəkar karyerasında sonuncu klubu "Botev Plovdiv" komandası olub.

### Milli karyerası
Petrov 2000–2003-cü illər aralığında formasını geyindiyi Bolqarıstan milli futbol komandasının heyətində ümumilikdə 11 oyun keçirib.

## Şəxsi həyatı
Svetoslav Petrov Virciniya adlı xanımla evlidir. İki qızı, bir oğlu var.

## Mükafatları
;  MOİK Sofiya
* Bolqarıstan Çempionatı: 2003

;  Çançun Yatay
* Çin Çempionatı: 2007

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Svetoslav Petrov ''Nationall-football-teams.com'' saytında
* Svetoslav Petrov ''Transfermarkt.com'' saytında
Durmuş Yılmaz

**Durmuş Yılmaz** () – türkiyəli iqtisadçı, bürökrat və siyasətçi.

## Həyatı
Uşakın Eşme ilçəsinin Qaracağmərli kəndində anadan olmuşdur. İlk və orta məktəbini Uşakda tamamlamışdır. Lisey təhsilini Ankara Kupça və Kadastr Peşə iseyində tamamlamışdır. Muğlada Xəritə və Katastr texniki işçisi olaraq çalışarkən Muğla Turqutrəis liseyindən normal lisey diplomu almışdır. Ankara Universiteti Hüquq fakültəsində 3 il hüquq təhsili almışdır. 1970-ci ildə Milli Təhsil Nazirliyinin açmış olduğu dövlət təqaüdü imtahanından keçərək, İngiltərəyə Ticarət nazirliyi adından iqtisadiyyat təhsili almağa göndərilmişdir.

London Şəhər Universitetində bakalavr, London Universitetində magistr təhsili almışdır.

## Fəaliyyəti
1980-ci ildə Türkiyə Respublika Mərkəzi Bankası kambiyo şöbəsinin müdirliyinə təyin edilmişdir. Xarici Borc Ertələmə, Valyuta Mübadiləsi və Valyuta Rezerv İdarəçiliyi sahələrində çalışmışdır. 1993-cü ildə Valyuta İşləri idarəsinin müdirinin köməkçisi, 1997-ci ildə Valyuta Risk İdarəçiliyi, Kreditlər, Valyuta və Effektiv Bazarlar ilə Açıq Bazar İşlərinə nəzarət edən Bazarlar Ümumi Müdirliyinin ümumi müdir köməkçiliyinə, 2002-ci ildə müdirliyə təyin edilmişdir. 7 aprel 2003-cü ildə edilən Bank Ümumi Qurulunda Bank Məclisi üzvlüyünə seçildi və may 2003 — aprel 2006 tarixləri arasında bu vəzifədə qaldı. 18 aprel 2006-cı ildə Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankının müdirliyinə təyin edildi. 2009-cu ildə Euromoney jurnalı tərəfindən ""İlin Mərkəz Bankı Rəhbəri" seçildi. Bu vəzifə müddətinin bitdiyi 13 aprel 2011-ci ilə qədər davam etdirdi. 2011-ci il aprelində Abdulla Gül tərəfindən prezidentin iqtisadiyyat baş müşavirliyinə təyin edildi.

7 iyun 2015-ci ildə Tükriyə ümumi seçkilərində MHP Uşaq millət vəkilliyinə namizəd oldu və seçildi. 1 noyabr 2015-ci ildə edilən erkən seçkilərdə təkrar MHP Uşaq millət vəkili namizədi olsa da, seçilə bilmədi. 2018-ci ildə Türkiyə ümumi seçkilərində İYİ partiyadan Ankara millət vəkili seçildi. Dəniz Baykalın ən yaşlı üzv olmasına baxmayaraq, səhiyyə problemlərinə görə üzr bəyan etməsindən sonra, ikinci ən yaşı üzv olaraq məclisin müvəqqəti başqanı oldu.

10 noyabr 2023-cü il tarixində İYİ Partiyadan istefa vermişdir.

## İstinadlar
Konstantinopolun mühasirəsi (1391)

**Konstantinopolun mühasirəsi (1391)** – Osmanlı dövləti Konstantinopolu Bizans imperiyasından alana qədər bir neçə dəfə şəhəri mühasirəyə almış, lakin sonda uğursuz olmuşdurlar. Osmanlının 1391-ci il mühasirəsi Konstantinopolun ələ keçirilməsinə qədər baş vermiş bir neçə mühasirəsindən birincisidir.

## Arxa plan
V İonnisin ölümünün ardından Bursada əsir olaraq saxlanılan oğlu Manuilin Konstantinopola gedərək II Manuil adı ilə taxta çıxması I Bəyazidin qəzəblənməsinə səbəb olmuşdu. Sultanın qəzəblənməsinin səbəbi Manuilin bunu edərkən ondan icazə almaması və bu işdə onun razılığının soruşulmaması idi.  Buna cavab olaraq I Bəyazid ödənən vergilərin artırılmasını, paytaxtda türklər üçün məhəllə yaradılmasını, məscid tikilməsini və şəhərdəki türklərin məhkəmələrinə qazıların baxmasını tələb etmişdir. Manuilin bu tələbləri rədd etməsindən sonra Çandarlı Əli paşa komandanlığı altındakı Osmanlı ordusu şəhər qalasının divarları önünə gələrək mühasirəyə başlamışdır.

## Mühasirə
Manuil mühasirənin yeddinci ayında ikən şəhərin iaşə problemlərinə görə, Osmanlı tələblərini qəbul etməyə məcbur etdi. Osmanlılar da manar ordusunun Osmanlı torpaqlarına girməsinə görə, mühasirəni davam etdirməkdən çəkindi. Mühasirənin qaldırılmasından sonra şəhərin müdafiə divarlarının xaricindəki ərazilər ələ keçirilmiş, şəhər xaricində qarnizon buraxılaraq, təcridə davam edilmiş və şəhərə giriş-çıxışlar nəzarət altına götürülmüşdür.
Osmanlılar macarlar ilə olan problemlərini həll etdikdən sonra 1394-1396-cı illər arasında şəhəri yenidən mühasirədə saxladılar. 

## Tarixşünaslıqda yeri
1391-ci ildə mühasirə qaldırılarkən şəhərin hələ də təcrid altında tutulmasından yola çıxan bəzi Osmanlı tarixçiləri 1391-ci ildə başlayan mühasirənin 1396-cı ildə sonlandığını, bu illər arasında iki fərqli deyil, şiddəti bəzən artan, bəzən azalan tək bir mühasirənin olduğunu bildirirlər. Bəzi tarixçilər isə, 1397-ci ildə başlayan üçüncü Osmanlı mühasirəsini də bu mənada dəyərləndirərək 1391-1402-ci illər arasında tək bir mühasirə olduğunu müdafiə etməkdədirlər. 

Lakin əsasən müasir tarixçilər müəyyən səbəblərə görə bu mühasirələri bir-birindən ayrı mühasirələr olaraq dəyərləndirirlər. Buna əsas kimi isə, bu mühasirələrin hər birinin sonunda iki dövlət arasında müəyyən razılaşmanın əldə edilməsini göstərirlər.

## Həmçinin bax
* Pelekanon döyüşü
* Dinboz döyüşü
* Osmanlı imperiyası
* Konstantinopolun mühasirəsi (1422)

## İstinadlar
Dmitri Kruqlov

**Dmitri Kruqlov** (; doğ. 24 may 1984, Tapa, Estoniya SSR, SSRİ) — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş Estoniya futbolçusu.

## Həyatı

### Klub karyerası
Kqurlov karyerasının ilk illərini Estoniyanın "TJK-83 Tallin" "HÜJK Emmaste" "Tallin" və "Levadiya Tallin" komandalarında keçirib. 2005-ci ildə Moskvanın "Lokomotiv" klubuna keçib.

2006-cı ildə icarə əsasında Krasnodarın "Kuban" klubuna keçib, lakin burada əsas heyətdə möhkəmlənə bilməyib. O, klubun heyətində yeganə görüşünü Rusiya kubokunun 1/16 mərhələsi çərçivəsində "Krılya Sovetov" komandasına qarşı keçirib. 2007-ci ildə yenə də icarə əsasında Moskvanın "Torpedo" komandasına keçib.

2010-cu ildə icarə əsasında Bakının "Neftçi" komandasına keçib. Neftçinin heyətində 3 mövsüm keçirdikdən sonra Bakının başqa təmsilçisi "İnter"ə keçib. 2011-ci ilin avqustuna Rostov şəhərinin eyni adlı komandası ilə 3 illik müqavilə bağlayıb. 2013-cü ilin yayında azad agent qismində "Rostov"u tərk edib və 2003–2005-ci illərdə çıxış etdiyi "Levadiya"ya qayıdıb.

2014-cü ilin martında Bakının "Rəvan" komandası ilə mövsüm sonunanadək müqavilə imzalayıb. "Rəvan" komandası mövsüm bitdikdən sonra Kruqlovla olan müqavilənin müddətini uzatmayıb və o yenidən "Levadiya"ya geri dönüb. 2015-ci ilin dekabrında Tallinin digər təmsilçisi "İnfonet" komandasına transfer olunub. 2018-ci ilin yanvarında yenidən "Levadiya"ya qayıdan Kruqlova kapitanlıq sarğısı verilib. Eyni ilin may ayında komandası ilə birlikdə Estoniya kubokunun qalibi olub.

### Milli karyerası
12 oktyabr 2004-cü ildə Latviya milli komandasına qarşı keçirilmiş oyunda Estoniya milli futbol komandasının heyətində debüt edib. Kruqlov 2004–2019-cu illər aralığında formasını geyindiyi Estoniya milli futbol komandasının heyətində ümumilikdə 115 oyun keçirib və 4 qol vurub.

Dmitri Kruqlov Estoniya milli futbol komandasının heyətində ən çox oyun keçirmiş səkkizinci futbolçudur.

## Mükafatları
;Levadiya Tallin
*Estoniya çempionatı: 2004, 2013, 2014
*Estoniya kuboku: 2003–04, 2004–05, 2017–18
*Estoniya Superkuboku: 2018

;İnter Bakı
*Birlik Kuboku: 2011

;İnfonet
*Estoniya çempionatı: 2016
*Estoniya kuboku: 2016–17
*Estoniya Superkuboku: 2017

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dmitri Kruqlov ''Soccerway.com'' saytında
* Dmitri Kruqlov ''Transfermarkt.com'' saytında
* Dmitri Kruqlov ''Nationall-football-teams.com'' saytında
Oleq Gerasimyuk

**Oleq Gerasimyuk** (; doğ. 25 sentyabr 1986, Vladimir-Volınski, Volın vilayəti, Ukrayna SSR, SSRİ) — Ukrayna futbolçusu, "Volın Lutsk" klubunun yarımmüdafiəçisi.

## Həyatı
### Klub karyerası
Gerasimyuk "Volın Lutsk" klubunun yetirməsidir. 2003-cü ildə "Kovel Volın" komandasına, 2004-cü ildə isə yetirməsi olduğu "Volın Lutsk" komandasına keçib. Lutsk komandasının heyətində ilk görüşünü — 15 iyul 2004-cü ildə Ukrayna çempionatı çərçivəsində "Tavriya Simferopol" komandasına qarşı keçirib. Karyerasının başlanğıcında onu məşhur çex futbolçu Pavel Nedved ilə müqayisə edirdilər.

2005-ci ilin qışında Kiyevin "Dinamo" komandasına keçib. 2005-ci ilin yayında "Volın Lutsk"a icarəyə verilib. 2006-cı ilin yayında icarə əsasında Dnepropetrovskun "Dnepr" komandasına keçmək variantı olsa da, Kiyevin "Arsenal" komandasına keçib. 2006/07 mövsümündə "Arsenal"ın heyətində yüksək liqada 16 görüş keçirib. 2008-ci ilin yayında "Dinamo"da birgə işlədiyi Anatoli Demyanenkonun dəvəti ilə icarə əsasında Azərbaycanın "Neftçi" komandasına keçib. "Neftçi"nin heyətində ölkə çempionatında 5 oyun, UEFA İntertoto Kubokunda isə 6 oyun keçirib və 1 qol vurub. Gerasimyuk "Neftçi"nin heyətində yeganə qolunu, UEFA İntertoto Kubokunun üçüncü təsnifat mərhələsi çərçivəsində Rumıniyanın "Vasluy" komandasının qapısından keçirib.

2010-cu ildə "Volın Lutsk"a qayıdıb. Bu komandanın heyətində 50 oyun keçirib, 4 qol vurub.

2013-cü ildə Lutsk komandasını tərk edib və azad agent kimi Kiyev "Arsenal"ına  keçib. Burada 21 oyun keçirib, 1 qol vurub. 2013-cü ilin payızında "Arsenal" komandası fəaliyyətini dayandırdığından, bütün oyunçular kimi, o da, azad agent qismində klubu tərk edib.

### Milli karyerası
Gerasimyuk müxtəlif illərdə Ukraynanın 17, 19 və 21 yaşlılardan ibarət millilərinin formasını geyinib. 29 mart 2005-ci ildə Danimarka milli komandasına qarşı keçirilən matçda (0:1) 21 yaşadək futbolçulardan ibarət Ukrayna yığma komandasında debüt edib. 2005-ci ilin iyun ayında Futbol üzrə Gənclər arasında Dünya Çempionatında iştirak edib. Gerasimyuk qrup mərhələsində Panama (3:1), Çin (3:2) və Türkiyə (2:2) yığmaları ilə baş tutmuş hər üç görüşdə iştirak edib. Ukrayna qrupu 2-ci yeri bitirərək 1/16 final mərhələsinə yüksəlsə də, burada, Nigeriya yığmasına 0:1 hesabı ilə məğlub olub. Gerasimyuk bu görüşdə iştirak etməyib.

2007-ci ilin avqustunda Tələbələrdən ibarət Ukrayna milli futbol komandasının heyətində Universiadanın qalibi olub. Bu qələbəyə görə yığmanın oyunçuları "Ukraynanın Beynəlxalq Dərəcəli İdman Ustası" fəxri adına və min dollar məbləğində pul mükafatına layiq görülüblər.

## Şəxsi həyatı
Gerasimyuk futbol ilə paralel olaraq Lutsk Dövlət Universitetinin bədən tərbiyəsi fakultəsində təhsil alıb.

## Dövlət mükafatları
* "Əmək və şücaət" medalı (06.09.2007)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Oleq Gerasimyuk ''Soccerway.com'' saytında
* Oleq Gerasimyuk ''Transfermarkt.com'' saytında
Sent-Etyen-de-Sen-Juar

**Sent-Etyen-de-Sen-Juar** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Sen-Eten-de-Sen-Juar kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38384. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 2 216 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion 65 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 34 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:1231
  bar:1968 from:0 till:1209
  bar:1975 from:0 till:1606
  bar:1982 from:0 till:1909
  bar:1990 from:0 till:2164
  bar:1999 from:0 till:2240


## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Kazorate-Sempyone, İtaliya (2013)

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sent-Etyen-de-Sen-Juar haqqında ümumi məlumat
Rafiq Əlizadə

**Rafiq Hüseyn oğlu Əlizadə** (19 fevral 1949, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 7 yanvar 2021, Moskva, Rusiya) — sovet və Azərbaycan futbolçusu və məşqçisi, SSRİ idman ustası, Rusiya əməkdar məşqçisi. Hücumçu mövqeyində çıxış edib.

## Həyatı
### Futbol
Rafiq Əlizadə "Neftçi" komandasının Olimpiya Ehtiyatları Respublika Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin yetirməsidir. Karyerasını 1966-cı ildə Bakının "Lokomotiv" komandasında başlayıb. Elə həmin il Bakının digər təmsilçisi "Neftçi"yə keçib. "Neftçi"nin heyətində ilk görüşünü SSRİ Kubokunun 1/16 final mərhələsi çərçivəsində Çelyabinskin "Lokomotiv" komandasına qarşı keçirib. Əlizadə 1968—1973 və 1976—1982-ci illərdə formasını geyindiyi "Neftçi" komandasının heyətində ümumilikdə çempionat və Kubok oyunlarında 209 oyun keçirib, 13 qol vurub. 1973-cü ildə hərbi xidmətdə olan zaman "Tiraspol şəhərinin komandası"nın heyətində çıxış edib.

1975-ci ildə baş məşqçisi azərbaycanlı Əhməd Ələsgərov olan Odessanın "Çernomorets" komandasına keçib. Bu komandanın heyətində SSRİ yüksək liqasında 17 oyun keçirib, 1 qol vurub. Bundan əlavə o, 17 sentyabr 1975-ci ildə UEFA Kuboku çərçivəsində İtaliyanın "Latsio" komandasına qarşı keçirilmiş və Odessa təmsilçisinin 1-0 hesablı qələbəsi ilə başa çatmış oyunda 69 dəqiqə meydanda olub. Bununla da Əlizadə, UEFA Kubokunda çıxış edən ilk azərbaycanlı kimi tarixə düşüb.

1989-cu ildə — yeddi illik fasilədən sonra futbolçu karyerasını bərpa edib və "Termist GOHM"un heyətində SSRİ ikinci liqasında 8 oyun keçirib, 1 qol vurub.

### Futzal
1991-ci ildə futzal üzrə SSRİ çempionatında Bakının "Neftçi" komandasının heyətində 4 oyun keçirib, 8 qol vurub. O, həmçinin futzal üzrə SSRİ yığmasının heyətində 2 görüş keçirib.

1999-cu ildə tarixində ilk və hələ ki, sonuncu dəfə Avropa çempionluğunu qazanan futzal üzrə Rusiya yığmasının köməkçi məşqçisi olub.

1992-2008-ci illər aralığında Rusiyanın "Dina" futzal klubunun idman direktoru, 2010-2017-ci illər aralığında isə maddi-texniki təminat üzrə vitse-prezidenti olub.

2019-cu ildə Rusiya mini-futbol Assosiasiyası tərəfindən "İşinə sədaqətə görə" medalı ilə təltif edilib.

## Şəxsi həyatı
Rafiq Əlizadə 1991-ci ildən Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində yaşayır. İki övladı və 4 nəvəsi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rafiq Əlizadə ''Transfermarkt.com'' saytında
* Rafiq Əlizadə ''Footballfacts.ru'' saytında
Serpez

**Serpez** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Vyen-1 kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vyen.

INSEE kodu — 38484. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 1564 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 190 ilə 324 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion 23 km cənubda, Qrenobldan 80 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1600
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1936 text:1936
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1936 from:0 till:386
  bar:1962 from:0 till:343
  bar:1968 from:0 till:393
  bar:1975 from:0 till:479
  bar:1982 from:0 till:950
  bar:1990 from:0 till:1159
  bar:1999 from:0 till:1240
  bar:2006 from:0 till:1313
  bar:2012 from:0 till:1564


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Serpez haqqında ümumi məlumat
Kabotaj

**Kabotaj** () — hər hansı bir dövlətin sahilboyu yükdaşıma və ya sərnişin gəmiçiliyinə nəzarət etməsini izah etmək üçün istifadə edilən termin. Kabotaj Azərbaycan Respublikasında da tətbiq olunur.

Kabotaj ilk vaxtlarda sadəcə bir burundan o birinə gedən sahilboyu gəmiçilik marşrutlarına aid edilirdi, çünki açıq dənizə getmək olmurdu. Misirlilər, yunanlar, romalılar və vikinqlər kimi qədim dənizçililərin demək olar ki, hamısı sahilboyu marşrutlardan istifadə edirdi. Buna baxmayaraq, termin artıq aviasiya, dəmiryolu və yol nəqliyyatına da aid edilir.

## Etimologiya
«**'» sözü [[fransız dili]]ndən götürülən [[Alınma sözlər|alınma söz]]dür. Bu termin sahilboyu üzmək mənasında olan «**'» sözündən törəmişdir. «**'» sözünün mənşəyi naməlumdur. Bu, [[Burun (coğrafiya)|burun]] mənasında olan «**'» sözündən törəmiş və ya hansısa gəmi növü də ola bilər. Bu sözü İtaliya səyyahı Con Kabot ilə əlaqələndirmək cəhdləri uğursuz olmuşdur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*European Commission > 3rd railway package including cabotage 
*"European transport policy for 2010 : time to decide" European Union Commission White paper
Təkamül alqoritmləri

**Təkamül alqoritmləri** — təbii seçmə proseslərindən istifadə edən və modelləşdirən süni intellektdə bir istiqamət (təkamül modelləşdirmə bölməsi).

## Alqoritmlərin növləri
* genetik alqoritmlər — istədiyiniz parametrləri təsadüfi seçmək, birləşdirmək və dəyişməklə optimallaşdırma və modelləşdirmə problemlərini həll etmək üçün istifadə olunan heuristik bir axtarış alqoritmi;
* genetik proqramlaşdırma — genetik alqoritmlərdən istifadə edərək proqramların avtomatik yaradılması və ya dəyişdirilməsi;
* təkamül proqramı — genetik proqramlaşdırmaya bənzəyir, lakin proqramın quruluşu daimidir, yalnız ədədi dəyərlər dəyişir;
* gen ifadə proqramlaşdırma
* təkamül strategiyaları — genetik alqoritmlərə bənzəyir, ancaq müsbət mutasiyalar sonrakı nəslə ötürülür;
* diferensial təkamül
* neyroevolyasiya — genetik proqramlaşdırmaya bənzər, lakin genomlar çəkilərin təkamülünün müəyyən bir şəbəkə topologiyası ilə baş verdiyi və ya çəkilərin təkamülünə əlavə olaraq topologiyanın da təkamül etdiyi süni neyron şəbəkələrdir;
* təsnifat sistemləri;

Hamısı bioloji təkamül nəzəriyyəsindəki əsas prinsipləri — seleksiya, mutasiya və çoxalma proseslərini modelləşdirirlər. Agentlərin davranışı ətraf mühit tərəfindən müəyyən edilir. Bir çox agent ümumiyyətlə populyasiya adlanır. Belə bir populyasiya ətraf mühitin müəyyən etdiyi obyektiv funksiyaya uyğun olaraq seçim qaydalarına uyğun olaraq inkişaf edir. Beləliklə, əhalinin hər bir agentinə (fərdi) ətraf mühitdə uyğunluğu dəyəri verilir. Yalnız ən uyğun növ cinsidir. Rekombinasiya və mutasiya agentlərin ətraf mühitə uyğunlaşmasına və uyğunlaşmasına imkan verir. Bu cür alqoritmlər uyğunlaşdırıcı axtarış motorlarına aiddir.

Təkamül alqoritmləri funksional optimallaşdırma kimi tapşırıqlarda uğurla istifadə edilmişdir və asanlıqla riyazi dildə təsvir edilə bilər.

## Sənayədə istifadəsi
Təkamül alqoritmləri kombinator optimallaşdırmada, xüsusən səyahət satıcısı problemi, çanta qablaşdırma problemi, qırılma nömrələri, ən müstəqil dəst və eskiz qrafikləri kimi klassik NP tam problemlərinin həllində istifadə olunur. 

Musiqidə təkamül alqoritmlərinin istifadəsi, ilk növbədə müxtəlif dövrlərin məşhur insanları tərəfindən musiqi alətlərini çalmağı simulyasiya edərkən fəal şəkildə öyrənilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Субботін С. О., Олійник А. О., Олійник О. О. Неітеративні, еволюційні та мультиагентні методи синтезу нечіткологічних і нейромережних моделей: Монографія / Під заг. ред. С. О. Субботіна. — Запоріжжя: ЗНТУ, 2009. — 375 с.
* Genetik alqoritmlər haqqında məşhurdur
* Təkamül alqoritmlərinin nəzəriyyəsinin əsasları və praktik tətbiqlərdə
Muravey (motosikl)

**Muravey** () — sovet üç təkərli (3 × 2) yük skuteri. 1959–1995-ci illərdə Tula Maşınqayırma Zavodunda minik skuterlərinə əsasında istehsal olunan bir neçə model var idi.

2020-ci ildən etibarən TMZ-də "Muravey" "Qarışqa" markası altında kabinli dörd təkərli elektrik arabacıq istehsal edir.

## Modellər
Modelləri (minik skuterinin əsas modeli mötərizədə göstərilib):

* TQ200 (T-200 «Tula», "Muravey" adını daşımırdı)
* TQA200 (T-200M)
* TQA200-01 ("Turist")
* TQA200-01P
* «Muravey-2 01» («Tulitsa»)
* «Muravey-2 02» («Tulitsa-2»)
* «Muravey-2 03», 1991-ci ilə olan son model
* QTS-1
Rusiyada Konstitusiya Referendumu (2020)

**2020-ci il Rusiyada Konstitusiya Referendumu** - 25 iyun və 1 iyul tarixləri arasında keçirilir. Koronavirus pandemiyasına görə bir dəfə təxirə salınan ümumxalq səsverməsi seçicilərin sağlamlıq təhlükəsizliyi nəzərə alınaraq, həftə ərzində və ölkə tarixində ilk dəfə olaraq onlayn formada keçirilir.

Ümumxalq səsverməsinin qəbul olunması üçün 50 faizdən çox seçici fəallığı tələb olunmur. Bu seçkilərdə Rusiya əhalisi paket formada, yəni, təklif olunan bütün dəyişikliklərə birdəfəlik səs verir. Buna səbəb isə mövcud konstitusiyaya 200-dən çox dəyişikliyin edilməsi və hər bir düzəlişə ayrıca olaraq səsvermənin texniki cəhətdən mümkün olmadığı göstərilir. Konstitusiyaya dəyişikliklərdə Rusiya qanunvericiliyinin beynəlxalq qanunvericilik üzərində üstünlüyü, Rusiya xalqı və tanrı barədə anlayışlara düzəlişlər, eləcə də hazırkı ölkə Prezidentinin növbəti müddətə seçilmək imkanı nəzərdə tutulur.

## Dəyişikliklər
2020-ci ildə Federal Məclisə göndərdiyi mesajda Putin ölkənin Əsas Qanununa bir sıra dəyişikliklər təklif etdi. Sonradan təkliflər xüsusi yaradılmış işçi qrupu tərəfindən işlənib hazırlanandan sonra prezident müvafiq qanun layihəsini Dövlət Dumasının müzakirəsinə təqdim etdi. Mövcud Konstitusiyaya 171 dəyişiklik edilməsi planlaşdırılır. Təklif edilən dəyişikliklərə əsasən konstitusiyada prezidentlik müddətinin "sıfırlanması", yəni düzəlişlərin qüvvəyə minməsindən sonra indiki prezidentin də yenidən namizədliyini irəli sürməsi imkanının yaradılması (bu isə o deməkdir ki, Putin 2024-cü ildən sonra yenidən iki müddət, yəni 12 il prezident ola biləcək) nəzərdə tutulur.

## Nəticə
Protokolların 100% emal olunduqdan sonra ümumi seçici fəallığının 67,97% təşkil etdiyi müəyyənləşib. Seçicilərin 77,92%-i (təxminən 58 milyon rusiyalı) dəyişikliklərin lehinə, 21,27%-i (təxminən 16 milyon nəfər) isə əleyhinə səs verib. Vladimir Putin 3 iyul tarixində ölkə konstitusiyasına dəyişikliklər edilməsi barədə fərmanı imzalayıb.

## İstinadlar
Yeqçan

**Yeqçan** () — Rusiya Federasiyası, Komi Respublikasının Priluzski rayonunda axan çay. Çayın mənsəbi Dyob çayının sol sahili boyunca 33 km-dir. Çayın uzunluğu 10 km-dir.

Çayın mənsəbi Spasporub kəndindən 19 km şimal-şərqdə yerləşən Şimali Uvalı təpələri arasında yerləşir. Mənsəbi Yuq və Vıçeqda çaylarının axar-baxarında yerləşir, Bolşaya Vizinqa çayının yuxarı axarı yaxınlığda yerləşir. Cərəyanın ümumi istiqaməti qərbə tərəf yönəlmişdir, axın bütövlüklə məskun edilməmiş tayqa təpəli massivindən keçir. Spasporub kəndindən 17 km şimal-şərqdə Dyoba tökülür.

## Su reyestrinin məlumatları
Rusiya Dövlət Su Reyestri və Su Resursları üzrə Federal Agentliyi tərəfindən hazırlanan Rusiya Federasiyası ərazisinin su təsərrüfatının coğrafi məlumat sisteminə görə:

* Hövzə dairəsi — Dvina-Peçora dairəsi
* Çay hövzəsi — Şimali Dvina
* Çay althövzəsi — Kiçik Şimali Dvina
* Su təsərrüfatı sahəsi — Yuq
* Su obyektinin kodu — 03020100212103000012518

## İstinadlar
Wiwibloggs

**Wiwibloggs —** Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi ilə bağlı veb sayt və YouTube kanalı.

Sayt 2009-cu ilin aprel ayında açılıb. Google Analytics-in məlumatına görə, 2016-cı ilin may ayında, Avroviziya həftəsi zamanı gündə 250000 səhifə baxış səviyyəsinə çatan mövsümi auditoriyaya sahib idi.

## Tarix
2015-ci ilin aprel ayında wiwibloggs National UK Blog Awards-ın İlin İncəsənət və Mədəniyyət Bloqu kateqoriyasında qazanıb və beləliklə ölkənin memarlıq, dizayn, əyləncə və musiqi sahəsindəki ən yaxşı blog olaraq tanılıb.

Saytın baş redaktoru, Uilyam Li Adams 2020 ilin Eurovision Song Contest: The Story of Fire Saga adlı Netflix filmində  filmində kameo rolu oynamışdı. O, aktyor Vill Ferrella iki il əvvəl Lissabonda Avroviziya 2018-də rast gəlib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* WiwiBloggs.com
Əliabbas Salahzadə

**Əliabbas Salahzadə** () — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin VI çağırış deputatı; Hüquqşunas.

## Həyatı
Salahzadə Əliabbas Qalib oğlu 22 yanvar 1979-cu ildə Bilgəh qəsəbəsində anadan olub. 1995-ci ildə Bilgəh qəsəbəsi 142 saylı orta məktəbini bitirib. Azərbaycan Beynəlxalq Universitetində təhsil alıb. Daha sonra, Azərbaycan Respublikası Milli Aviasiya Akademiyasının Beynəlxalq Hüquq fakültəsinə qəbul olub və, orada təhsili başa vuraraq hüquqşünas ixtisasına yiyələnib.

2002–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikasında həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. 2003-cü ildə hərbi xidməti başa vurduqdan sonra yenidən Sabunçu rayon Bilgəh Bələdiyyəsində işini davam etdirmiş və həmin ildə bələdiyyə üzvlərinin yekun səsverməsinə əsasən yenidən bələdiyyə sədri seçilmişdir.

2004-cü ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İnsan Hüquqları İnstitutunda aspiranturaya daxil olmuşdur. Aspiranturada oxuduğu zaman yerli özünüidarəçiliyin inkişafında beynəlxalq təşkilatların rolu və Azərbaycan Respublikasında Bələdiyyələrin inkişafı, təcrübə və müasir praktika kimi elmi məqalələr yazmışdır.

2006-cı ildə Bakı şəhəri Sabunçu rayon İcra hakimiyyətində təhsil, səhiyyə və mədəniyyət şöbəsinə müdir təyin olunub.

2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Atestasiya Komissiyasının qərarı ilə hüquq elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur.

2010-cu ildən Birinci dərəcəli dövlət qulluqçusudur.

Ailəlidir, 4 övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
Təhsil aldığı müddətdə Azərbaycan Respublikasında keçirilən Bələdiyyə seçkilərində Sabunçu rayon Bilgəh Bələdiyyəsinə bələdiyyə üzvü və 1999-cu ildən isə bələdiyyə üzvlərinin təklifi ilə sədr seçilib.

2020-ci ilədək Sabunçu rayon İcra hakimiyyətində ictimai-siyasi və humanitar məsələlər şöbəsində müdir vəzifəsində çalışıb.

2020-ci ildə 27 saylı Sabunçu ikinci seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikası VI çağırış Milli Məclisinə deputat seçilib. Əliabbas Salahzadə Milli Məclisdə Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsi və Regional məsələlər komitəsinin üzvüdür. Azərbaycan–Cibuti parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupun rəhbəridir.

1995-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

2006–2011-ci illərdə YAP Sabunçu rayon təşkilatı Gənclər Birliyinin İdarə heyətinin üzvü və Bilgəh qəsəbəsi üzrə ərazi ilk partiya təşkilatının sədri olub.

## İstinadlar