open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Telefon nömrəsi

**Telefon nömrəsi** — telefon xəttinə, radio telefon kimi simsiz elektron telefoniya cihazına, mobil telefona, ictimai telefon şəbəkəsi (PSTN) vasitəsilə verilənlərin ötürülməsi üçün digər cihazlara və ya digər ictimai və özəl şəbəkələrə qoşulmuş stasionar telefon abunəçi stansiyasına təyin edilmiş rəqəmlər ardıcıllığı.

Telefon nömrəsi təyinat kodu marşrutlaşdırma sistemindən istifadə edərək telefon zənglərini dəyişdirmək üçün bir ünvan kimi xidmət edir. Telefon nömrələri abunəçilərə milli və ya regional telefon nömrələmə planı çərçivəsində kommersiya qurumları, dövlətin nəzarətində olan qurumlar və ya digər telekommunikasiya sənayesi birlikləri ola biləcək telefon xidməti operatorları tərəfindən verilir.

Telefon nömrələri adətən xüsusi telefon xidməti xüsusiyyətlərini işə salmaq üçün şaquli xidmət kodları kimi digər siqnal kodu ardıcıllığı ilə birlikdə yığılır.

## Vahid Nömrə Satışı Sistemi
Vahid Nömrə Satış Sistemi mobil nömrələrin mərkəzləşdirilmiş və sistematik şəkildə satılmasına imkan verən bir sistemdir. Bu sistem mobil nömrə satışı zamanı ərizəçiyə aid məlumatların informasiya sistemləri aracılığı ilə operatorların və Azərbaycan nümunəsində "AzInTelecom"un məlumat bazasına onlayn şəkildə daxil edilməsi ilə əhatə olunur.

Vahid Nömrə Satış Sisteminin faydaları arasında informasiya mübadiləsinin sistem üzərində həyata keçirilməsi, mobil operatorların abunəçi bazalarının FİN koduna uyğunlaşdırılması, vətəndaşlara dövlət qurumlarının bildirişlərinin göndərilməsi (məsələn, məhkəmə bildirişi, şəxsiyyət vəsiqəsinin müddətinin bitməsi, bank borcları, kommunal ödənişlər, rabitə borcları, cərimələr və s. daxil olmaqla) və istənilən portalda qeydiyyat zamanı mobil nömrəyə aid olmayan və ya qrammatik səhvlərdən yarana biləcək problemlərin aradan qalxarılması var.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq telefon kodları
* IP ünvanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ITU-T Recommendation E.123: Notation for national and international telephone numbers, e-mail addresses and Web addresses
*  The `tel:` URI for telephone numbers
* History of UK dialing codes, with lists of codes and more links
* World Telephone Numbering Guide which can be used to look up telephone numbering information
* ITU National Numbering Plans which links to the numbering plans of individual countries.
* Cybertelecom :: VoIP :: Numbers Detailing FCC policy regarding legacy NANP telephone numbers and interconnected VoIP services
* ATIS, Industry Numbering Committee
Havay Universiteti

**Havay Universiteti** — ABŞ-ın Havay ştatında dövlət kollec və universitet sistemi. Sistem Havay ştatında altı adada paylanmış 3 Universitet, 7 İcma kolleci, 1 Məşğulluq Təlim mərkəzi, 3 Universitet mərkəzi, 4 Təhsil mərkəzi və müxtəlif Tədqiqat mərləzlərini əhatə edir. Universitet bakalavr, magistr, doktorantura və aspirantura dərəcələri verir.

Havay Universitetinin institutları, mərkəzləri, kollecləri və məktəbləri Qərb məktəbləri və Kolleclər Assosiasiyası tərəfindən akkreditə olunub, həmçinin Sakit Okean Universitetləri Assosiasiyasının üzvləridir.

Universitet "R1: Doktorantura Universitetləri — Çox yüksək tədqiqat fəaliyyəti" kateqoriyasına aiddir.

Universitet sisteminin əsas inzibati binaları Manoadakı Havay Universitetinin ərazisində yerləşir.

## Tarixi

Havay Universiteti 1907-ci ildə Havay ərazisində Kənd təsərrüfatı və Mexaniki sənətlər üzrə Qrant Kolleci kimi yaradılmış və 1907-ci ildə ilk dərslərini keçirmişdir. 1912-ci ildə Manoa vilayyətinin indiki yerinə köçdü və Havay Kolleci adlandırıldı.

1919-cu ildə kollec Havay Ərazi Qanunverici orqanı tərəfindən universitet statusu aldı və Havay Universiteti adı verildi.

Müasir Havay Universiteti sistemi 1965-ci ildə yaradıldı və Havay ştatının universitet və kolleclərini bir sistem altında birləşdirdi.

## Akademik strukturu

### Universitetləri
* Manoadakı Havay Universiteti (1907-ci ildə yaradılmışdır)
* Hilo Havay Universiteti (1945-ci ildə yaradılmışdır)
* Qərbi Oahu Havay Universiteti (1976-cı ildə yaradılmışdır)

### Ali məktəbləri
* Daniel K. Inouye Tibb Ali məktəbi
* Okean, Yer Elmləri və Texnologiyaları Ali məktəbi
* Jon A. Burns Tibb məktəbi
* Uilliam S. Riçardson Hüquq məktəbi
* Shidler Biznes kolleci

### Kollecləri
* Havay Universiteti Maui Kolleci

### İcma Kollecləri
* Hilodakı Havay İcma kolleci
* Kaliua Havay İcma kolleci
* Honolulu İcma kolleci
* Kapiolani İcma kolleci
* Kauai İcma kolleci
* Leuard İcma kolleci

### Universitet mərkəzləri
* Qərbi Havaydakı Havay Universiteti mərkəzi
* Havay Universiteti Kauai mərkəzi
* Havay Universiteti Maui mərkəzi

### Təhsil mərkəzləri
* Molokai Təhsil mərkəzi
* Lanai Təhsil mərkəzi
* Hana Təhsil mərkəzi
* Levard Təhsil mərkəzi
* Lahaina Təhsil mərkəzi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* University of Hawaiʻi Athletics
Kardinalın portreti

**Kardinalın portreti** bu mənaları ifadə edə bilər:

* ''Kardinalın portreti'' (Rafael)
* ''Kardinalın portreti'' (El Qreko)
Aiken gölü

**Aiken gölü** — Çinin şimal-qərbindəki Qinghai əyalətindəki Aiken gölünü "şeytanın gözü" də adlandırırlar. O, Haixi Monqolustan və Tibet Muxtar Prefekturasının Mangya şəhərində yerləşir. Kükürdlə zəngin olan gölün suyu ətrafdakı torpağı tünd qırmızı və sarı rəngə boyayır, yuxarıdan baxanda göz kimi görünür.

### Şeytanın gözü
Yunan mifologiyasında Meduzanın gözləri cəhənnəmin gözləridir, sınaqlarla doludur, ona baxan hər kəs daşa dönər. Son illərdə Çinin 'Məzar soyğunçuluğu qeydləri' və 'Ghost Blowing Lamp' kimi xəyal romanlarında belə lənətlənmiş sirli bir yer var — mifologiyadan gələn, lakin həqiqətən də mövcud olan "Şeytan Gözü" adlı sirli bir yer. Bu sirli və cazibədar bir yerdir, 'cəhənnəmin' gözü olduğu deyilir.

Kunlun dağı ilə Qaidam hövzəsinin qovşağında — Alar çəmənliyində, çəmənlikdə ətrafdakı canlı otlaq mənzərəsi ilə çox kəskin kontrast təşkil edən kimsəsiz Qobi səhrası var. Bütün bunlar ona görədir ki, orada "Yerin Gözü" kimi tanınan "Aiken" adlı bulaq var; lakin Aiken Spring əsl 'Şeytan Gözü'dür. Deyilənə görə, bu fəvvarə min illik tarixə malikdir və rəngarəng rənglərdə, gizli təhlükələrlə minlərlə ildir ki, turistlər tərəfindən maraqla izlənilir və ziyarət edilir.
Şeytan gözünün ətrafı rəngarəng bir şəkildir, qırmızı-qəhvəyi, qızılı, pas rəngi. dəyirmi palitraya bənzəyir, geotermal isti bulaqda kükürd və digər mineralların uzun müddət yağması nəticəsində əmələ gəlir. Əlbəttə ki, onun şöhrəti kükürddən qaynaqlanmır, amma yaxınlaşmaq həqiqətən mümkün deyil, əsl təhlükə buradadır. Bu bataqlıqdır, heyvanlar oradan keçə bilmir və udulur, bəzən quşlar da ölümdən qaça bilmir. Buna uyğun olaraq "Şeytan Gözü" deyilir.

## Həmçinin bax
* Göl
* Çin

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The 'Devil's Eye' Aiken Spring hidden in the Qaidam
Ahal müqaviləsi

**Ahal müqaviləsi** ( ) həmçinin **Ahal-Xorasan Sərhəd Konvensiyası** kimi tanınan Qacarlar ilə Rusiya arasında 21 sentyabr 1881-ci ildə İranın Xarəzmin (əsasən indiki Türkmənistan ərazisi) Rusiya İmperiyası tərəfindən ilhaqını rəsmən tanımasını qeyd etmək üçün imzalanmış müqavilədir.

Müqavilənin adı Xorasandan şimalda türkmən tayfalarının yaşadığı geniş bölgənin adından götürülüb - (Ahal vilayəti)
Sky Dew

**Sky Dew** () — Israel Aerospace Industries və Müdafiə Araşdırmaları və İnkişafı Müdirliyi tərəfindən birgə hazırlanan raket əleyhinə müdafiə aerostatı.

10 mart 2024-cü ildə Azərbaycan aerostatın operatorları sırasına daxil olub.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* “Sky Dew” Azərbaycan səmasını qoruyacaq
Yassı

**Yassı** () — Rumıniyada şəhər, Yassı judetsinin inzibati mərkəzi, Moldaviya knyazlığının keçmiş paytaxtı, Qərbi Moldaviyanın mərkəzi.

## Əhalisi
2002-ci il siyahıyaalınmasına görə, Yassı əhalisi təxminən 320 min nəfər idi (ölkədə Buxarest və Konstansadan sonra 3-cü ən böyük şəhər), lakin sonra əhalisi bir qədər azalmış və 2011-ci il siyahıyaalmasına görə 290,422 nəfər (4-cü ən böyük şəhər) olmuşdur. 2023-cü ilə qədər şəhərin əhalisi yenidən 308,892 nəfərə yüksəlmişdir.

2002-ci ildə əhalinin 98,5%-i rumınlar, 0,59%-i romanilər və 0,13%-i yəhudilər, yunanlar və lipovanlardan ibarət idi. Macarlar 0,08%, almanlar 0,05%, digər etnik qruplar isə 0,39% təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Məskunlaşma kolonializmi

**Məskunlaşma kolonializmi** və ya **məskunlaşma müstəmləkəçiliyi**, **məskunlaşdırma müstəmləkəçiliyi** — kolonialistlərin mövcud cəmiyyəti daimi olaraq kolonialistlərin cəmiyyəti ilə əvəz etmək üçün əraziyə hücum və işğal etməsi ilə baş tutan kolonializm növü.

Məskunlaşma kolonializmi adətən imperiya hakimiyyəti tərəfindən təşkil edilən və ya dəstəklənən, məskunlaşma kolonializmi vasitəsilə ərazi ilə əlaqə və ya nəzarəti saxlayan ekzogen hökmranlığın bir formasıdır. Məskunlaşma kolonializmi istismar kolonializmi ilə ziddiyyət təşkil edir. Bu tip kolonializm əhalisini ucuz və ya pulsuz işçi qüvvəsi kimi, təbii sərvətlərini isə xammal kimi istismar etmək üçün əraziləri fəth etmək kimi iqtisadi siyasətdən ibarətdir. Bu istiqamətdə məskunlaşma kolonializmi nadir hallarda baş verən tam evakuasiya və ya məskunlaşma dekolonizasiyası istisna olmaqla qeyri-müəyyən müddətə davam edir.

Məskunlaşma kolonializmi XVI–XX əsrlərdə Avropa güclərinin kolonial imperiyalarında xüsusilə qabarıq idi. Burların Cənubi Afrikada məskunlaşması, britaniyalı, fransız, portuqal və ispanların Amerikada genişlənməsi, eləcə də Kanar adalarının Kastiliya tərəfindən məskunlaşdırılması məskunlaşma kolonializminin klassik nümunələridir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Adhikari, Mohamed (2021). *[https://books.google.no/books?id=xEMoEAAAQBAJ&source=gbs_book_other_versions Civilian-Driven Violence and the Genocide of Indigenous Peoples in Settler Societies]*. Routledge. ISBN 978-1-000-41177-5.
* 
* 
* 
* 
* Horne, Gerald. *[[:en:The Apocalypse of Settler Colonialism: The Roots of Slavery, White Supremacy, and Capitalism in Seventeenth-Century North America and the Caribbean|The Apocalypse of Settler Colonialism: The Roots of Slavery, White Supremacy, and Capitalism in Seventeenth-Century North America and the Caribbean]]*. Monthly Review Press, 2018. 243p. ISBN 9781583676639
* Horne, Gerald. *The Dawning of the Apocalypse: The Roots of Slavery, White Supremacy, Settler Colonialism, and Capitalism in the Long Sixteenth Century.* Monthly Review Press, 2020. ISBN 978-1-58367-875-6.
* 
* Marx, Christoph (2017). ''Settler Colonies'', EGO — European History Online, Mainz: Institute of European History, retrieved: March 17, 2021 (pdf).
* Mikdashi, Maya (2013). *What is settler colonialism?* American Indian Culture and Research Journal 37.2: 23–34.
* Schuessler, Jennifer.  "What Is ‘Settler Colonialism’?" *New York Times* Jan 22, 2024.
* *Settler Colonialism in the Twentieth Century* (edited by Susan Pedersen and Caroline Elkins), Routledge, 2005.
* 
* Wolfe, Patrick, 'Traces of History: Elementary Structures of Race' (Verso 2016)
* 

## Xarici keçidlər
* Articles on Settler Colonialism in ''Western American Literature''
Nikolay Şevçenko

**Nikolay Şevçenko** (, ; ) — braziliyalı tarixçi, universitet professoru, köşə yazarı, ukraynalı yazıçı və tərcüməçi.

Şevçenko Braziliya mədəniyyətinə və San-Paulu və Rio-de-Janeyro şəhərlərinin sosial inkişafına diqqət yetirərək özünü tarixin öyrənilməsinə həsr etmişdir. O, San-Paulu Universitetini bitirib, burada mədəniyyət tarixi üzrə professor vəzifəsində çalışıb, həmçinin London Kral Kollecində Latın Amerikası Mədəniyyət Araşdırmaları Mərkəzinin üzvü olub. O, həmçinin Corctaun Universitetində, İllinoys Universitetində və Harvard Universitetində fəxri professor olmuşdur.

Bir neçə il o, həm də "Folha de S. Paulo" qəzetində köşə yazarı olub.

## Bioqrafiyası

### Erkən illəri və təhsili
1952-ci ildə Sao Paulo əyalətinin sahilində, Sao Visente şəhərində vətəndaş müharibəsindən qaçan ukraynalıların ailəsində anadan olub. O, San-Paulu şəhərində, böyük bir slavyan əhalisinin cəmləşdiyi Vila Prudente fəhlə rayonunda böyüyüb, işi (yeddi yaşından metal qırıntıları yığıb) idman və təhsillə birləşdirib.

1975-ci ildə San Paulo Universitetinin fəlsəfə, ədəbiyyat və humanitar elmlər fakültəsində tarix kursunu bitirmişdir. 1981-ci ildə "Ədəbiyyat bir missiya kimi: Birinci Respublikada sosial gərginlik və mədəni yaradıcılıq" mövzusunda ictimai tarix üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Həmçinin 1990-cı ildə London Universitetində doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

### Karyerası
O, Sao Paulo Papa Katolik Universiteti və Kampinas Universiteti kimi universitetlərdə dərs demişdir.

1985-ci ildə o, San Paulo Universitetində professor oldu və 2012-ci ildə təqaüdə çıxana qədər burada çalışdı. 2010-cu ildən Harvard Universitetində Romantik dillər və ədəbiyyat professorudur.

O, görkəmli yazıçı idi, tarixşünaslığa dair bir sıra nəşrlər yazdı və Folha de S. Paulo qəzetində köşə yazarı kimi çalışdı.

### Ölümü
O, 13 avqust 2014-cü il gecəsi Belenzinyo bölgəsindəki evində 62 yaşında infarktdan vəfat etdi.

## Nəşrləri
* *Ana Maria Pacheco: gravuras, esculturas*. Fundação Memorial da América Latina, 1995.
* *A Corrida Para o Século XXI — No loop da montanha-russa*. Companhia das Letras, 2001.
* *Pindorama Revisitada — Cultura e Sociedade em Tempos de Virada*. Fundação Peirópolis, 2000.
* *História da Vida Privada no Brasil*, vol. 3 — *República: da Belle Époque à Era do Rádio* (organizador). Companhia das Letras, 1998.
* *Literatura como missão: tensões sociais e criação cultural na I República.* São Paulo, Brasiliense, 4ª ed., 1995. Companhia das Letras, 2003.
* *O Renascimento.* São Paulo/Campinas, Atual/Editora da Unicamp, 21ª ed., 1995.
* *Arte Moderna: os desencontros de dois continentes.* São Paulo, Fundação Memorial da América Latina, Coleção Memo, Secretaria de Estado da Cultura, 1995.
* *Orfeu Extático na Metrópole — São Paulo nos Frementes Anos 20*. Companhia das Letras, 1992.
* *Lewis Carrol — Alice no país das maravilhas* (tradução). São Paulo, Scipione, 1986.
* *A Revolta da Vacina, mentes insanas em corpos rebeldes.* São Paulo, Brasiliense, 1984; Scipione, 1993; Editora UNESP, 2018.
* *Robert Mandrou — Magistrados e feiticeiros na França do século XVII* (tradução). São Paulo, Perspectiva, 1979.

## İstinadlar
Filipp de Qoll

**Filipp de Qoll** (; ) — fransız admiral, Şarl de Qoll'un oğlu.

## Həyatı
28 dekabr 1921-ci ildə Parisdə anadan olub. Stanislav de Paris Kollecində təhsil alıb. Fransa Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmətə başlayıb. İkinci Dünya müharibəsi illərində La-Manş Kampaniyası və Atlantik Döyüşündə iştirak edib. 2024-cü il 13 mart tarixində 102 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Maket

**Maket** ( — miqyaslı model, , ) — adətən təmsil olunan obyektin funksionallığından məhrum olan kiçik miqyaslı və ya tam ölçülü obyektin modeli (kiçik miqyaslı modellərdə yüksəlmənin fiziki modelləşdirilməsi qeyri-mümkündür; yüksəlmənin bütün xüsusiyyətlərini təyin etməyin ən etibarlı yolu sahədir). Maket — bir şeyin modeli, ilkin nümunəsi, sınaq nümunəsi. Bir obyekti təmsil etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur; orijinal obyektin təsvirinin əsassız dərəcədə bahalı, qeyri-mümkün və ya sadəcə olaraq qeyri-mümkün olduğu hallarda istifadə olunur.

Maketləmək — tərtibatın yaradılması prosesi

## Növləri
* Şəffaf maket — prototipin daxili quruluşunu, iş prinsipini göstərir.
* Aktual maket — prototipin işləmə prinsipini göstərir.
* Elektron maket — məhsul və onun komponentləri haqqında elektron formada ümumiləşdirilmiş məlumat.

## İstinadlar
Mister Olimpiya 1977

**Mister Olimpiya 1977** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca onüçüncüsü.  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1977-ci ilin sentyabrında, ABŞ-ın Ohayo ştatının Kolumbus şəhərində keçirilmişdir.

## Nəticələr
Ümumi mükafat fondu 13 000 dollar olan bu ilki yarışmaya Mister Olimpiya 1976-nın qalibi Franko Kolumbu dizində olan ciddi zədə üzündən qatıla bilmədi. Yarışın mütləq çemionu Frank Zeyn oldu.

### 200 funta (90,7 kq) qədər

### 200 funtdan (90,7 kq) yuxarı

### Mütləq çempion
Bu Frank Zeynin ilk Mister Olimpiya çempionluğu idi. Buna qədər o 1972-ci ildə dördüncü, 1974-cü ildə ikinci, 1975-ci ildə dördüncü, 1976-cı ildə isə ikinci yerə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mr. Olympia
İvan Levitski

**İvan Levitski** (; əsl soyadı — **Levitski**; ) — ukraynalı yazıçı, publisist, tərcüməçi və müəllim.

## Bioqrafiyası
1838-ci ildə Steblev şəhərində kənd keşişi Semyon Stepanoviç Levitskinin ailəsində anadan olmuşdur. Atası mütərəqqi fikirli savadlı bir insan idi, böyük bir ev kitabxanası vardı və öz vəsaiti hesabına kəndlilər üçün məktəb açdı, burada oğlu yazıb-oxumağı öyrəndi. Daha sonra İvan kənd məktəbində oxudu və 1847-ci ildə 1853-cü ildə bitirdiyi və ilahiyyat akademiyasına daxil olmamışdan əvvəl burada dərs dediyi Boquslav İlahiyyat Məktəbinə daxil oldu.

1853-cü ildə İ. Levitski Kiyev İlahiyyat Seminariyasına daxil olur və 1859-cu ildə oranı bitirir. Xəstəliyə görə evə qayıtmağa məcbur olub, burada müəllim işləyir.

1861-ci ildə Kiyev İlahiyyat Akademiyasına daxil olmuş, 1865-ci ildə oranı bitirmişdir. O, təyinat aldı və Poltava İlahiyyat Seminariyasında rus ədəbiyyatı müəllimi, sonra Kaliş (1866–1867), Sedlec (1867–1872) və Kişinyov (1873–1885) gimnaziyalarında çalışdı.

Neçuy-Levytski inamlı ukrainofil idi və inanırdı ki, "Ukrayna dili" kitabı həm onun ruslaşdırılmasına, həm də polonizasiyasına fəal müqavimət göstərərək, xalq əsasında yaradılmalıdır.

O, son günlərini Kiyev Deqtyarevskaya sədəqəxanasında (qocalar evində) keçirdi və burada 1918-ci il aprelin 2-də vəfat etdi. Müqəddəs Sofiya Katedralində dəfn mərasimindən sonra o, Baykovo qəbiristanlığında dəfn edildi.

## Yaradıcılığı
O, Ukrayna ədəbiyyatında sosial-psixoloji roman janrının formalaşmasına zəmin hazırlayaraq Marko Vovçk tərəfindən əsası qoyulmuş Ukrayna sosial və məişət hekayələri ənənəsini inkişaf etdirdi (əsas mövzular kəndlinin təsviri və təhlili ilə kəndlilərdir. — və islahatdan sonrakı ziddiyyətlər, Ukrayna ziyalılarının antiklerikal həyatı). Tarixi oçerklər və romanlar. Ədəbi tənqidi məqalələr. Bibliyanın ilk Ukrayna dilinə tərcüməsinin həmmüəllifi

## Bblioqrafiya
* Твори, 11 тт., за ред. Ю. Меженка, ДВУ, Київ, 1926–1930;
* Огоновський О., История літератури руської, ч. 3, вып. I, Львов, 1893;
* Левицкий Ів., Автобиография, журнал "Світ", 1881;
* Ефремов С., Істория українського письменства, 1917;
* Якимович С., До композиції романів Нечуя-Левицкого, "Червоний шлях", 1925,. № 3;
* Hіковський А., Вступ. ст. до "Миколи Джері", вид. "Книгоспілка", 1925;
* Шамрай А., Українська література, "Рух", 1927;
* Меженко Ю., Ст. до "Творів" Нечуя-Левицкого, ДВУ, 1929;
* Коряк В., І. С. Нечуй-Левицкий, "Критика", 1928, № 3;
* Его же, Буржуазное письменство, Харків, 1929:
* Его же, Українська література, Конспект, ДВОУ, Харків, 1931;
* Кирилюк Е., Творчий шлях І. Нечуя-Левицкого (вступ, ст. до І. Нечуй-Левицкий. "Вибрани твори"), 1929;
* Дорошкевич О., Підручник історії української літератури, изд. "Книго-спілка" Київ, 1931. П. Колесник.
* Собрание "Повести й оповидання" (7 томов, Киев, 1900–1911).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биографическая справка в "Русском биографическом словаре". 
* Биография в Литературной энциклопедии (М., 1929–1939).
* Историческая информация о местечке Стеблев 
* Биография и произведения  (укр.)
* Произведения Нечуй-Левицкого на аудиобиблиотеке litplayer
* Нечуй-Левицкий Иван Семенович
Ağnohur palçıq vulkanı

**Ağnohur palçıq vulkanı** — Çeyildağ qəsəbəsindən 12 km qərbdə yerləşərək, cənubdan ona birləşən dərə üzərində 200 m ucalır.

## Haqqında

Kasaşəkilli krater brekçiyanın əsas axımlarının axdığı tərəfə, şimal-qərb istiqamətində açılmış, yüksəkliyi 3 m olan bəndlə əhatə edilmişdir. Vulkan Sündü-Çeyildağ tektonik zonasının aktiv palçıq vulkanı fəaliyyəti ilə səciyyələnən şaxəsində yerləşir. Brekçiya örtüyü böyük sahəni-1262 ha tutur və şimal istiqamətində 4.5 km məsafəyə izlənir.
Palçıq vulkanlarının əhəmiyyətini nəzərə alaraq bu təbiət sərvətlərinin gələcək nəsillərə çatdırılması və respublikamızın təbii irsinin geniş miqyasda təbliğ olunması məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2007-ci il 15 avqust tarixli 2315 nömrəli Sərəncamı ilə Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarının bir hissəsinin ərazisində «Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu» yaradılmışdır.

Müvafiq Sərəncama əsasən Dövlət Təbiət Qoruğunun yaradılmasının əsas məqsədi kimi palçıq vulkanlarına antropogen təsirlərin azaldılması, ərazidə aparılan intensiv inşaat işləri və vulkanların püskürmə ehtimalı olan zonalarda yaşayış binalarının inşasının qarşısınının alınması göstərilmişdir. Bundan sonra  Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 2011-ci il 29 sentyabr tarixli 294 nömrəli Sərəncamı ilə 12322,84 ha sahədə 43 palçıq vulkanının ərazisi qoruq elan edilmişdir. 
Qoruq əməkdaşları xüsusi mühafizə statusu şamil edilmiş 43 palçıq vulkanı eyni zamanda Ağnohur palçıq vulkanı da olmaqla mütamadi olaraq elmi stasionar müşahidələr aparmaqla ekoloji şəraitin proqnozlaşdırılması, təbiətin mühafizəsinin elmi əsaslarının hazırlanması, vulkanik proseslərin dinamikasının öyrənilməsi ilə yanaşı, həm də, onların antropogen müdaxilələrdən qorunmasını təmin etməklə vulkanik landşaftın təbii vəziyyətini saxlayır. 

## Həmçinin bax
* Qələndəraxtarma
* Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan möcüzələri - Palçıq vulkanları
Beyt-din

**Beyt-din** (, **', , , <small>aşkenazi:</small> ***beys-din**') — [[İudaizm|iudaizmdə]] [[Ravvin iudaizmi|ravvin]] [[Məhkəmə|məhkəməsi]]. Qədim dövrlərdə hüquq sisteminin əsasını təşkil edirdi. İndiki dövrdə həm [[İsrail|İsraildə]], həm də [[Yəhudi diasporu|yəhudi diaspor]] icmalarında bir sıra dini məsələlərdə qanuni güclərdə istifadə edilir. Burada onun hökmləri xüsusi olaraq iudaist dini həyatı ilə bağlı məsələlərdə müxtəlif dərəcədə səlahiyyətlərə malikdir.

== İndiki dövrdə ==
[[Ortodoks iudaizm|Ortodoks iudaizmdə]] adət-ənənələr bildirir ki, beyt-din dinlənilən işə aid hər hansı "*halaxa*" işlərində digər üzvlərə təlimat verə bilmək üçün ən azı biri "*halaxa''" haqqında geniş məlumatlı olan üç müşahidəçi yəhudi kişidən ibarətdir. Beyt-din işindəki ravvinlər yəhudi hüququnun bütün aspektləri üzrə mütəxəssis olmalı deyil, yalnız sözügedən sahə üzrə mütəxəssis olmalıdırlar. Qadınlara beyt-dində xidmət etməyə icazə verən bir sıra ravvinlər də var.

Proqressiv icmalarda, eləcə də iudaizmin digər qeyri-ortodoks axınlarında qadınlar beyt-dində xidmət edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gov.il: The Rabbinical Courts (Israel)
* London Beth Din (UK)
* Beth Din of America
* The Johannesburg Beth Din
* Beth Din of the Business Halacha Institute
* What is a Beit Din (Chabad.org)
Osip Şpitko

**Osip Şpitko** (; ) — ukraynalı və braziliyalı yazıçı və publisist. O, Qorodnitsa kəndində (indiki Ukraynanın Ternopil vilayəti, Çortkivski rayonu) anadan olub və Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində vəfat edib.

## Bioqrafiyası
1869-cu il aprelin 7-də Qorodnitsa kəndində (indiki Qusyatinski rayonu; başqa mənbələrə görə, Kopıçinski rayonunun Qovılovi şəhərində, indi Terebovlyanski rayonunun kəndi) anadan olub, hər iki yaşayış məntəqəsi indi Ternopolun daxilində yerləşir., Ukrayna).

Qusyatinski rayonu, Xovılov Veliki şəhərində adi məktəbi bitirib. Ternopolda müəllimlər seminariyasında oxuyub. O, dəfələrlə peşəsini dəyişib, bəzən bilyard və ya kart oynamaqla dolanırdı. Üç il Qalisiyanın əyalət teatrlarında əvvəlcə kiçik şəhərlərdə, sonra isə Lvovda aktyor kimi çalışıb. O, "Monitor" jurnalı üçün polyak dilində şeir yazmağa başladı. O, həmçinin öz Polşa və Ukrayna mətnlərinə musiqi yazıb, xorlara dirijorluq edib. 1899-cu ildə "Dilo" qəzetinin əməkdaşı oldu və Çernovtsidə "Bukovyna"ya redaktorluq etdi.

Qrits Şipavka təxəllüsü ilə o, "Cəhənnəmdən məktublar" ("Lüsiferə Dəccal"), "Dəbsiz Məzmurçu" və "Xruniad" da daxil olmaqla bir neçə satirik və yumoristik kitablar nəşr etdirdi. 1901-ci ildə o, 2000-ci ildə yenidən nəşr olunan "Ədəbi və Elmi Bülleten"də "Kabus" avtobioqrafik romanını nəşr etdirdi.

1906 və 1907-ci illərdə Şpitko "Gənc Muza" ədəbi qrupunun üzvü idi. Onun digər əsərləri arasında lirik şeirlər, "Onun vasitəsilə" hekayəsi və "İvan Pidkova" hekayəsi var.

1912 və ya 1913-cü illərdə Şpitko Braziliyaya mühacirət etdi və burada o da portuqal dilində yazdı: "Özgə dünya şerləri", "Bir qəribənin tarixi", "Ölümün qorxulu rəqsi" və bu dövrün ən məşhur hekayələr kitabı "No túmulo da vida" ("Həyat məzarı başında", 1930), qısametrajlı kitablar toplusu.

## Biblioqrafiya

### Müəllif
* "Freak" avtobioqrafik əsəri (1930).

satirik və yumoristik kolleksiyalar:
* "Dəccalın Lüsiferə cəhənnəm məktubları"
* "Yeni doğulmuş müğənni"
* "Xruniad"

hekayə topluları
* "No tumulo da vida" ("Həyat məzarında", 1930).

## İstinadlar
Xarkov xor sinaqoqu

**Xor sinaqoqu** (, ivrit adı — *Beyt Menaxem*) 1912—1913) — Xarkovdakı mərkəzi sinaqoq və memarlıq abidəsi. Binanın memarları Y. Q. Qevirts, V. A. Feldman, M. F. Piskunovdur.

## Tarixi
left|thumb|210px|Əsas günbəz
XVIII əsrin sonlarından klassik malikanədə sinaqoqun yerində. 1867-1910-cu illərdə ibadət evi var idi. Yeni sinaqoq üçün müsabiqə İmperator Sankt-Peterburq Memarlar Cəmiyyəti tərəfindən təşkil olunub. Birinci mükafat Sankt-Peterburq memarı Ya.Q.Gevirtsin layihəsinə layiq görülüb, 1909-cu ildə “Zodçiy” jurnalında dərc edilib. pravoslav Müqəddəs Nikolay kilsəsindən 100 kulaç (213 m) məsafədə (Puşkinskaya küçəsinin qarşısında Nikolayevskaya meydanının küncündə yerləşir). Tikintiyə Xarkov memarı M. F. Piskunov rəhbərlik etmişdir.

Sinaqoq 1923-cü ildə “yəhudi işçilərin tələbi ilə” bağlandı. Burada III İnternasionalın adını daşıyan Yəhudi İşçi Klubu və 1941-ci ildən uşaq kinoteatrı yerləşirdi. 1945-ci ildə sinaqoqda yəhudi icmasının fəaliyyəti bərpa olundu, lakin 1949-cu ildə 1950-ci illərdə Spartak idman cəmiyyəti tərəfindən bağlandı. 1950-ci illərdə — Spartak idman cəmiyyəti. Eyni zamanda, 1954-60-cı illərdə idman zalının ehtiyaclarına uyğun interyer yenidən quruldu. və 1991-ci ilin payızına qədər binada "Spartak" Könüllü İdman Cəmiyyəti (KİC) yerləşirdi.

## Tarixi faktlar
[thumb|170px|Mərkəzi giriş və hasarın üstündə [David ulduzu]]
* Xarkov Xor Sinaqoqu Ukrayna ərazisində ən böyüyüdür. Günbəzin hündürlüyü 42 m, zal 30 m, dam örtüyü 25 m, yan fasadın uzunluğu 50 m, ümumi sahəsi 2067 m²-dir. Sinaqoqun tumar anbarının hündürlüyü 9 m-dir və 450 m²-lik zalda 800-1000 nəfər yerləşə bilər.
* Kravtsova zolağında, 15 s 1957və bu günə qədər Ukraynanın ikinci ən böyük planetarisi olan planetarium var. Əvvəlcə 1910-cu illərdə tikilmiş sinaqoq idi, lakin 1930-cu illərdə bolşeviklərin təzyiqi ilə Xarkov yəhudi icması onu klub kimi Sovet hakimiyyətinə təhvil verdi. Müharibə zamanı bina yararsız vəziyyətə düşmüş, 14 il boş qalmış və 1957-ci ildə xüsusi olaraq planetarium üçün tikilmişdir.
* Məlumdur ki, Xarkovda inqilabdan əvvəl 5 sinaqoq (yəhudi cəmiyyəti) olmuşdur.


File:Kharkov ravvin 1903 2.jpg|Xarkov ravvininin künc möhürü, 1903
File:Kharkov ravvin 1903.jpg|Xarkov ravvininin möhürü, 1903


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Н. Дьяченко*. Улицы и площади Харькова. X., Прапор, 1977.
* Харьков: Архитектура, памятники, новостройки. Путеводитель. Сост. *А. Ю. [[Aleksandr Leybfreyd|Лейбфрейд]]*, *В. А. Реусов*, *А. А. Тиц*.- Х.: Прапор, 1985.
* *А. [[Aleksandr Leybfreyd|Лейбфрейд]]*, *Ю. Полякова*. Харьков. От крепости до столицы. Х., Фолио, 2004.
Paulino Alkantara

**Paulino Alkantara Ryestra** (; ) — hücumçu kimi oynamış peşəkar futbolçu və menecer.

## Həyatı
Filippində anadan olub, futbolçu karyerasının böyük hissəsini Barselonada keçirib, həmçinin Kataloniya, Filippin və İspaniyanı beynəlxalq səviyyədə təmsil edib.O, futbol tarixində **FC Barcelona** klubunun ilk böyük ulduzlarından biri hesab olunur.

### İrsi və Xatirəsi
Paulino Alcántara həm Filippin, həm də İspaniya futbol tarixində simvolik şəxsiyyət olaraq qalır. FC Barcelona-nın əfsanəvi oyunçularından biri kimi tanınır və onun adı klubun tarixinə qızıl hərflərlə yazılıb.

## Karyerası

* **Klubu:**
** **FC Barcelona (1912–1927):** 357 oyunda **369 qol** vuraraq uzun müddət klub tarixinin ən çox qol vuran oyunçusu olmuşdur.
* **Millilər:**
** **Filippin Milli Komandası:** 1917-ci ildə Asiya Kubokunda çıxış edib.
** **İspaniya Milli Komandası:** 5 oyunda 6 qol vurub.

### Uğurları

* 5 dəfə **Kataloniya Çempionatı** qalibi.
* 3 dəfə **İspaniya Kuboku (Copa del Rey)** qalibi.

## Maraqlı Faktlar

* Alcántara 15 yaşında **FC Barcelona** tarixində oynayan **ən gənc futbolçu** olub və ilk oyununda **hat-trick** edib.
* O, karyerasının bir hissəsində futbolu tərk edərək tibb təhsili alıb və həkim kimi çalışıb.
* Onun 1922-ci ildə Fransa ilə oyunda vurduğu qola “**şalvar cıran zərbə**” adı verilmişdi, çünki zərbə topu qapı torunu yırtaraq içəri keçirmişdi.

## İstinadlar
Mişel Kissi

**Mişel Kissi** (ərəbcə: *ميشيل قيسي*; Doğum adı: **Mohammed Qissi** ) 1989-cu ildə çəkilmiş olan "Kikboksçu" döyüş sənəti filmində *Tonq Po* rolu ilə tanınan Mərakeş - Belçika mənşəli aktyor.

## Bioqrafiyası

Mərakeşin Ucda şəhərində anadan olan Kissi 2 yaşında olarkən Belçikanın Brüssel şəhərinə köçmüşdür. O, yeddi yaşından etibarən boksla məşğul olmağa başlamış və 17 yaşında olarkən isə artıq öz çəki dərəcəsində həvəskar çempion olmuşdur. O, həmçinin də Şotōkan Karate, Muay Thai və Kikboksinq üzrə məşqlər keçmişdir. O, Jan-Klod Van Damm ilə gənc yaşlarında tanış, daha sonra isə dost olmuş və onlar eyni döyüş filmləri və döyüş sənəti məşqlərində sevgi ilə birlikdə böyümüşdürlər.

1982-ci ildə Kissi və Van Damm döyüş filmlərinin ulduzu olmaq ümidi ilə bərabər ABŞ-a köçmüşdürlər.1984-cü ildə ikisi də Breakin filmində köməkçi aktyor kimi çıxış etmişdirlər. *Cannon Films*də Menahem Qolan ilə görüşdükdən sonra onlar Van Dammın baş rolda oynadığı və turnir döyüşçüsü Suan Paredes rolu ilə Kissinin də kiçik bir rolda iştirak etdiyi çox müvəffəqiyyətli olmuş Qanlı idman filmi də daxil olmaqla üç film üzrə müqavilə imzalamışdırlar.1989-cu ildə Kissi və Van Damm, Van Dammın növbəti dəfə baş rolda oynadığı Kikboksçu filmi üçün bir yerə gəlmiş və filmin əsas mənfi qəhrəmanı olan *Tong Po* rolunu Kissi canlandırmışdır. 1990-cı ildə isə onlar Kissinin qardaşı Abdal Kissinin mənfi qəhrəman obrazını canlandırdığı Şir ürəkli filmində birlikdə rol almışdırlar.

2014-cü ildə Kissi Salar Zarza ilə bərabər Bara filmini çəkmişdir. Bara və Həmzə obrazları ilə ikili rol oynamışdır.

## İstinadlar
Ucda

**Ucda** və ya **Vəcdə** (, Bərbər: ⵡⴻⵊⴷⴰ *Wejda*) Mərakeşin Şərq Regionunun paytaxtı olan şəhərdir. Şəhər Mərakeşin şimal-şərq hissəsində, Əlcəzair sərhədindən isə cəmisi 15 kilometr qərb tərəfdə yerləşir. Ucda şəhərinin əhalisi 510550 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar
Viktor Onisko

** Viktor Onisko ** (; ) — ukraynalı film redaktoru və Rusiya-Ukrayna müharibəsində iştirak edən Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin hərbçisi.
## Həyatı
Viktor Onisko Ukraynanın məşhur kino redaktoru olub.  O, təkcə Ukraynada deyil, həm də Avropa və ABŞ-da tanınan 20-dən çox Ukrayna filmi və serialı üzərində işləyib. Bunlara "Sevastopol uğrunda döyüş" (2015), "Leninin süqutu" (2017), "U311 Çerkassı" (2019), "Soyuqqanlılıq" (2019) və "Yüksələn şahin” (2019) daxildir. "Leninin süqutu" İvan Frankonun tarixi romanı əsasında çəkilib.

Martın 4-də Onisko hərbi komissarlığa gəlib. O, müharibədə "Tarantino" kod adını daşıyırdı.  O, Xerson, Donetsk və Luqansk vilayətləri ərazisində hərbi əməliyyatlarda iştirak edib. O, 30 dekabr 2022-ci ildə döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən həlak olub. 5 dekabr 2022-ci ildə Kiyevdəki Baykovo qəbiristanlığında dəfn edilib. 

Viktor Onisko ailəli olub. Onun Zaxariya adlı qız var.

## Filmoqrafiyası
### Filmlər
* Güllər. Film kabare (2021)
* Çerkası (2019)
* Zaxar Berkut (2019)
* Olhanın İtalyan Gündəliyi (2019)
* Verildi (2019)
* Polina və kinostudiyanın sirri (2019)
* Soyuq qan (2018)
* Leninin süqutu (2017)
* Qala (2017)
* Sarsılmaz (2015)
* Karassi (2008)
* Dünyadan kənar (2007)
* Qızıl balıq ili (2007)
* Günah prezumpsiyası (2007)
* Rəy göndər
* Yan panellər
* Tarix
* Saxlanıldı
* Töhfə verin

### Seriallar
* Kardamomlu qəhvə (2021, birinci blokun redaktəsi)
* Əlvida oğlanlar (2014)
* Kəpənəklər (2013)
* Müstəntiq Savelyevin şəxsi həyatı (2012)
* Ölü. Canlı. Təhlükəli (2006)
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Віктор Онисько // Dzyga MDB
Abdal Kissi

**Abdal Kissi** () 1980-ci illərin əvvəllərində səkkiz görüş keçirmiş Mərakeş əsilli Belçikalı aktyor və keçmiş boksçudur.

## Bioqrafiyası

Kissi Mərakeşin Ucda şəhərində anadan olmuş və uşaqlıq illərindən Belçikanın Brüssel şəhərinə köçmüşdür. 1980-ci illərin əvvəllərində o, iki nokaut, bir heç-heçə, iki məğlubiyyət və beş qələbədən ibarət olan ümumilikdə səkkiz boks matçı keçirmişdir. Abdal Kissi əvvəlcə qardaşı Mişel Kissi sayəsində, daha sonra isə Jan-Klod Van Dammın bəzi filmlərində baş rollarda oynamışdır.

2006-cı ildə sağçı Mouvement Réformateur (MR) partiyasının namizədi kimi Belçikada keçirilmiş olan yerli seçkilərdə İxelles kommunasından namizəd olmuş, lakin 322 səs əldə edərək seçilməmişdir.

## İstinadlar
Tanketka

**Tanketka** bir və ya ən çoxu iki nəfər üçün nəzərdə tutulmuş olan yüngül zirehli piyadalara dəstək maşınları olmuşdurlar. Onların əksəriyyətinin heç qüllələri də olmur və üzərlərində pulemyotlar və yaxud da qumbaraatanlar mövcud olurdu. Onlar 1930-1935-ci illər arasında məhdud sayda istehsal edilmiş və bu tarixdən sonra isə onların istehsalı ümumiyyətlə dayandırılmışdır. Onların istehsallarının dayandırılmasının əsas səbəbi tank əleyhinə silahlara qarşı olduqca həssas olmaları idi. Ən klassik modelləri ingilislərin Carden Loyd tanketkalarıdır. Tanketkalar əsasən yaponlar tərəfindən cəngəllik müharibələri üçün istehsal və istifadə edilmişdirlər.

## Qalereya



Şəkil:M4-sherman-killer-kwajalein.gif|Tip 94 Te-Ke (Yaponiya)
Şəkil:Type 97 (AWM P00001-361).jpg|Tip 97 Te-Ke (Yaponiya)
Şəkil:L-35-Beograd.jpg|CV-33 (İtaliya)
Şəkil:3.7inchHowitzerTowedByCarden-LoydMortarCarrier1929.jpg|Carden Loyd (Böyük Britaniya)
Şəkil:TKS P1010141 2.jpg|TK-3 / TKS(Polşa)
Şəkil:T-27 tank.jpg|T-27 (SSRİ)
Say

**Say** bir rəqəmi ifadə edən simvol ya da rəqəmlər yaxud simvollar qrupudur. Bu mənalara gələ bilər:

* Say sistemləri
* Say (qrammatika)
* Say — rəqəm.

## Həmçinin bax
* Numerologiya
Əli Həsənov (iqtisadçı)

**Əli Pənah oğlu Həsənov ** — Azərbaycan iqtisadçısı, Bakı Əmtəəşünaslıq-Kommersiya İnstitutunun rektoru (1993-2000)Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin prorektoru (2000–2004), iqtisad elmləri doktoru, professor, "Tərəqqi" medalı, "Şöhrət" ordeni laureatı. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2020-ci il)

## Həyatı
Əli Həsənov 1937-ci il dekabr ayının 31-də Beyləqan rayonunda anadan olub.

1957-ci ildə orta məktəbi qızıl medalla bitirərək K. Marks adına Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olmuşdur. 1962-ci ildə həmin institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirib və kafedrada müəllim kimi fəaliyyətə başlayıb. 1962–1966-cı illərdə Universitetin Birləşmiş Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədr müavini seçilmişdir.

1962–1964-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) "Sənaye malları əmtəəşünaslığı" kafedrasının assistenti olmuşdur.

1966–1988-ci illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun "Sənaye malları əmtəəşünaslığı" kafedrasının dosenti, 1993–2000-ci illərdə Bakı Əmtəəşünaslıq-Kommersiya İnstitutunun rektoru, 2000–2004-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin prorektoru, 2004–2011-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Əmtəəşünaslıq fakültəsinin dekanı vəzifələrində işləyib.

2011-ci ildən "Qeyri-ərzaq malları əmtəəşünaslığı" kafedrasının, 2020-ci ilə kimi UNEC-in "İstehlak mallarının ekspertizası" kafedrasının müdiri olub.

22.10.2020–13.03.2024-cü illərdə UNEC-in "Mühəndislik və tətbiqi elmlər" kafedrasının məsləhətçi-professoru çalışıb

150-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 27 dərsliyin, dərs vəsaitinin və monoqrafiyanın müəllifidir.

13 mart 2024-cü ildə Bakı şəhərində 86 yaşında vəfat edib.

## Mükafatları
Müxtəlif illərdə fəxri fərmanlar, mükafatlarla qiymətləndirilib.

2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamına əsasən "Tərəqqi" medalı ilə də təltif olunub.

2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamına əsasən Azərbaycanda təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 sentyabr 2020-ci il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin 90 illiyi münasibətilə və Azərbaycanda təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə Əli Pənah oğlu Həsənov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
İl-76 qəzası (2024)

**İl-76 qəzası** () - 2024-cü ilin 12 mart tarixində Rusiya Federasiyasının İvanovo vilayətinin inzibati mərkəzi İvanovo şəhərindən 6 km şimalda yerləşən  *Severnıy* aerodromunda qalxmış İlyuşin İl-76 model təyyarənin bir necə dəqiqədən sonra qəzaya uğraması ilə nəticələnmiş hadisə. 

Rusiya Müdafiə Nazirliyinə məxsus təyyarənin qəzaya uğraması nəticəsində təyyarədə olan 8 ekipaj üzvü və 7 sərnişin olmaqla ümumilikdə 15 nəfər həlak olublar. 

Hadisə şahidlərinin çəkdiyi videolardan və digər şahidlərin ifadələri əsasında təyyarənin sağ mühərrikində başlamış qəfil yanğın nəticəsində mühərriklərin sıradan çıxması səbəbindən qəzaya uğradığı müəyyənləşdirilib.

## Qəza

Orenburq vilayətinin qubernatoru Denis Paslerin sözlərinə görə, təyyarə Orenburqdan olan pilotlar tərəfindən idarə edilib. O əlavə edib ki, onlar 117-ci Hərbi Nəqliyyat Aviasiya Alayının zabitləri olublar. Digər tərəfdən Tver vilayətinin qubernatoru İqor Rudenya təyyarədə Tverdən olan ekipaj üzvlərinin olması barədə məlumat yayıb. Qəza Moskva vaxtı ilə saat 13:00-da İvanovo vilayətinin Boqorodskoye rayonu yaxınlığında baş verib. 

Təyyarənin mühərriklərindən biri adi uçuş üçün havaya qalxan zaman qəfildən yanmağa başlayıb. Hadisə şahidlərinin çəkdiyi və internetdə yayılmış video görüntülərdə təyyarənin sağ mühərrikinin yandığı görünür. 

Pilotlar təyyarəni xilas etmək məqsədi ilə İvanovo vilayətinin inzibati mərkəzi İvanovo şəhərindən 6 km şimalda yerləşən  *Severnıy* aerodromuna endirməyə çalışarkən qəzaya uğrayıblar. Təyyarə aerodromun yaxınlığında yerləşən meşəlik əraziyə düşüb. Qəza yerinə gələn yanğınsöndürənlər alovu söndürüblər. İvanovo vilayətinin qubernatoru Stanislav Voskresenski bildirib ki, qəzaya yaxın kəndlərə heç bir ziyan dəyməyib.

Dövlət rəsmiləri qəza nəticəsində həlak olanların yaxınlarına rəsmi formada başsağlığı verib. Rusiya Federasiyasının Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən aparılmış axtarış-xilasetmə işləri hadisə baş verən günün sonu başa çatdırılıb.

Rusiya Müdafiə Nazirliyindəki mənbənin TASS-a verdiyi məlumata görə, qəza nəticəsində təyyarənin göyərtəsində olan 15 nəfərin hamısı həlak olub. Rusiya Müdafiə Nazirliyi əlavə məlumat yayaraq bildirib ki, Rusiya Aerokosmik Qüvvələrinin idarə heyəti qəzanı araşdırmaq üçün İvanovo vilayətinə uçub. İlkin ehtimallara görə qəzaya mühərrikdə baş vermiş gözənilməz yanğın səbəb olub.

## İstinadlar
Xarkov planetariyası

**Xarkov planetariyası** — Xarkov kosmik və təhsil mərkəzi.

## Maraqlı faktlar
* Planetariumun zalında Ukraynada Yerin ən böyük relyef qlobusu var.
* Xarkov Planetariumu ilk süni Yer peyki buraxıldığı ildə - 1957-ci ildə açılıb.
* Bina 1912-1915-ci illərdə sinaqoq kimi tikilmiş, 1915-1936-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. 1920-ci illərdə Xarkovdakı bütün yəhudi icması Mordvinov sinaqoqundan idarə olunurdu. İkinci Dünya müharibəsi zamanı binanın dağıdılması aradan qaldırıldıqdan sonra onun T.Şevçenko adına Ukrayna Dram Teatrı bir müddət orada fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar
Kolanı palçıq vulkanı

**Kolanı palçıq vulkanı**– Qobustan rayon mərkəzindən 18 km məsafədə, Girdə yüksəkliyindən şimal-qərbdə yerləşir. 

## Haqqında
Qobustan rayon mərkəzindən 18 km məsafədə, Girdə yüksəkliyindən şimal-qərbdə yerləşir. Yarğan və qobularla parçalanan, hündürlüyü 16 m olan yastı yüksəklikdən ibarətdir. Geoloji quruluşunda qərb-şimal-qərb istiqamətli braiantiklinal qırışıq əmələ gətirən, kaynazoy çöküntüləri (oliqosen-üst pilosen) iştirak edir. Tağ hissəsində alt maykopun dik yatan (55-58°)nlayları yer üzərinə çıxır. Qırışığın tağı vulkanın əlaqədar olduğu Acıçay qırılması ilə kəsilmişdir. İlk dəfə 1845-ci il 21 iyun, daha sonra 1962, 1969-cu illərdə püskürüb. 

## Həmçinin bax
* Torağay palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Kolanı tayfası
Alabama Universiteti

**Alabama Universiteti** AU — ABŞ-ın Alabama ştatında ictimai tədqiqat universiteti. 

Alabama Universiteti Alabama dövlət universitetlərinin və Alabama Sisteminin ən qədim və ən böyüyüdür.

Universitet “R1: Doktorantura Universitetləri – Çox yüksək tədqiqat fəaliyyəti” arasında təsnif edilir.

Universitet bakalavr, magistr, təhsil mütəxəssisi və doktorantura dərəcələrinə aparan akademik şöbələrdə dərəcə proqramları təklif edir.

Ştatda dövlət tərəfindən dəstəklənən yeganə hüquq məktəbi Alabama Universitetidir.

Alabama universitetidə başqa yerlərdə mövcud olmayan digər akademik proqramlara antropologiya, rabitə və informasiya elmləri, Metallurgiya mühəndisliyi, musiqi, roman dilləri və sosial iş üzrə doktorluq proqramları daxildir.

Universitet Amerika Vətəndaş Müharibəsi və Vətəndaş Hüquqları Hərəkatı zamanı fəaliyyət mərkəzi idi.

Məzunlar və professor-müəllim heyətinə 59 Qoldoter alimi, 15 Rodos alimi və 16 Truman alimi daxildir.

## Tarixi

1818-ci ildə Birləşmiş Ştatlar Konqresi yeni yaradılmış Alabama ərazisinə "Müəllim Seminariyası"nın yaradılması üçün qəsəbə ayırmağa icazə verdi. Alabama 14 dekabr 1819-cu ildə Birliyə qəbul edildikdə, torpaq qrantına ikinci bir qəsəbə əlavə edildi və onun ümumi sahəsi 46.000 akr (186 km²) oldu.

Alabama Baş Assambleyası 18 dekabr 1820-ci ildə seminariyanı nizamladı, onu "Alabama Ştatının Universiteti" adlandırdı və universitetin tikintisini və istismarını idarə etmək üçün Qəyyumlar Şurası yaratdı.

AU 18 aprel 1831-ci ildə öz qapılarını tələbələrin üzünə açdı. Müharibədən əvvəlki dövrdə universitet Humanitar, İctimai və Təbiət elmlərinə önəm verən akademik bir qurum idi. 1830-cu illərdə AU ildə təxminən 100 tələbə qəbul edirdi.

Ştat və universitet böyüdükcə kampusda və Tuskaluzada canlı ədəbi mədəniyyət inkişaf etdi. Vətəndaş müharibəsi ərəfəsində AU 7000-dən çox cilddən ibarət ölkənin ən böyük kitabxanalarından birinə malik idi.

Bir neçə inkişaf etmiş ədəbi cəmiyyətlər, o cümlədən "Erozofiya" və "Phi Beta Kappa" cəmiyyətləri var idi ki, burada tez-tez ABŞ Ali Məhkəməsinin hakimi Con Arçibald Kempbell, yazıçı Uilyam Gilmor Simms və professor Frederik Barnard kimi görkəmli siyasətçilər və ədəbiyyat xadimləri tərəfindən mühazirələr oxunurdu.

## Kampusları

## İstinadlar
Əkrəm

**Əkrəm** — ad.
	
* Əkrəm Əylisli — nasir, dramaturq, tərcüməçi
* Əkrəm Cəfər — dilçi.
* Əkrəm Zeynallı — azərbaycanlı diplomat.
* Əkrəm ibn Əbu əl-Əkrəm — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.
* Əkrəm Poladov — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2018)
* Əkrəm Əlican — Türk siyasətçi, maliyyəçi, partiya lideri.
* Əkrəm Abdullayev — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi III çağırış deputatı.
* Əkrəm Münfərid Arya
Əhməd (dəqiqləşdirmə)

* Əhməd — kişi adı.
* Əhməd (Əbyəlil) — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Kirdasov kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
* Əhməd (Avurğazı) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Tukay kənd şurasının tərkibindədir.
* Əhməd Əl-Bədavi məscidi
Əhəd

**Əhəd** — kişi adı.
	
* Əhəd Əliyev — Azərbaycan qarmonçusu.
* Əhəd Kərimov — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin X çağırış deputatı
* Əhəd Hüseyni — Cənubi Azərbaycanlı heykəltaraş və rəssam.
* Əhəd Yaqubov — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru (1941)
* Əhəd Muxtar — tərcüməçi.
* Əhəd Rəhmanzadə — iqtisad elmləri doktoru, professor.
* Əhəd İsmayılov
Nardaranaxtarma palçıq vulkanı

**Nardaranaxtarma palçıq vulkanı**– Çeyildağ qəsəbəsindən 17 km şimal-qərbdə yerləşir. 

## Haqqında

Nisbi yüksəksliyi 60 m olan Nardaranaxtarma palçıq vulkanı Çeyildağ qəsəbəsindən 17 km şimal-qərbdə yerləşir. 3 təcrid edilən palçıq vulkanı sahəsində fəaliyyətdə olan mikroformalarla (sopka, qrifon və salzalar) səciyyələnir. Ən böyük qərb örtüyünün sahəsi 620 ha təşkil edir. Vulkan eyniadlı qırışığın tağ hissəsini mürəkkəbləşdirən, üstəgəlmə xarakterli uzununa pozulma ilə əlaqədardır. İlk dəfə 1948-ci ildə püskürən Nardaranaxtarma palçıq vulkanı daha sonralar 1970, 1972, 1986, 1996-cı illərdə püskürüb. 

## Həmçinin bax
* Torağay palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Palçıq vulkanları
Əl-Hüseyn

* Əl-Hüseyn (raket) — İraqda hazırlanan tək mərhələli qısa mənzilli ballistik raket.
* Əl-Hüseyn məscidi — Misirin Qahirə şəhərində yerləşən qədim məscidlərindən biri.
Əlirza

**Əlirza** — Ad.

* Əlirza Rasizadə — Azərbaycanlı maarifçi, həcvyazan, marksist inqilabçı
* Əlirza Atayev — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti dəftərxanasının rus dili üzrə redaktoru (1919–1920).
* Əlirza xan Vəziri — İran hərbçisi.
* Əlirza Zihaqq — azərbaycanlı yazıçı, romançı, nağıl yazıçısı, ədəbiyyatşünas, şair və tərcüməçi.
* Əlirza Bayramzadə — Azərbaycan-sovet energetiki, dövlət xadimi, Azərbaycan SSR naziri (1962–1963).
* Əlirza Saçar Zərif — Güney Azərbaycanlı baletmeyster, rəqqas, incəsənət professoru, pedaqoq.
* Əlirza Fərşi ― azərbaycanlı milli mədəni fəal, vicdan məhbusu.
* Əlirza xan Qaragözlü — Şamlı elinin Qaragözlü oymağından olan İranın maliyyə və ədliyyə naziri.
* Əlirza Seidov — Ləzgi şairi, şeirlər və balladalar müəllifi.
* Əlirza Amanbəyli — Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyasının sədr müavini
* Əlirza xan Qovanlı-Qacar — Qacarlar dövlətinin ədliyyə naziri.
Sparama

**Sparama** — 694–699-cu illərdə Qafqaz Albaniyasının kraliçası.

## Həyatı
Qagik ilə evlənmiş, II Vardan və I Stepannos adlı övladları olmuşdur.

699-cu ildə həyat yoldaşı qayıtdı. O, qayıtdıqdan sonra tezliklə taxtdan əl çəkdi. Onun bu il (699) hələ də sağ olduğu məlumdur.

## İstinadlar
Vikinq dövrü

**Vikinq dövrü** Avropa tarixində VIII əsrin sonundan XI əsrə qədər olan dövrdür. Bu dövr Şimali Avropa və Skandinaviya tarixini XI əsrin ortalarına qədər, xüsusən də German Dəmir dövründən sonrakı dövrü  əhatə edən dövrdür. Bu dövrdə vikinqlər ticarət, basqın, müstəmləkəçilik və fəth üçün dənizlər və çaylar vasitəsilə Avropanı araşdırdılar. Vikinqlər Qrenlandiya, Nyufaundlend, Farer adaları, İslandiya, Norveç, İsveç, Şotlandiya, İngiltərə, İrlandiya, Hollandiya, Almaniya, Ukrayna, Rusiya və Türkiyədə məskunlaşmışdılar.

## İstinadlar
Con Uoker

**Con Uoker** — ingilis kimyaçısı, kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı, Kembric|Kembricdəki Tibbi Tədqiqatlar Şurasının Dann İnsan Qidalanma Birliyinin direktoru.

## Bioqrafiyası və elmi işi
Con Uoker Halifksda anadan olub və uşaqlığını kənddə keçirib. 1964-cü ildə Oksford Universitetinin Müqəddəs Yekaterina Kollecini bitirmiş və 1969-cu ildə həmin universitetdə peptid antibiotikləri mövzusunda dissertasiya işi etmişdir.

Bundan sonra C.Uoker xaricdə işləmişdir: ABŞ-da Madisondakı Viskonsin Universitetində (1969-1971 il), Fransada Give-sur-Yvette və Pasteur İnstitutunda (1971-1974 il). Daha sonra C.Uoker İngiltərəyə qayıtdı və burada İngiltərənin ən mühüm tədqiqat mərkəzlərindən biri olan Tibbi Tədqiqatlar Şurasının Molekulyar Biologiya Laboratoriyasında işləməyə başladı. 1978-ci ildə o, mitoxondrial membran zülallarını (əsasən ATP sintaza) öyrənməyə başladı. Uoker hüceyrədə ATP sintezinin enzimatik təbiətini kəşf etdi. 1997-ci ildə Uoker Pol Boyerlə birlikdə bu kəşfə görə kimya üzrə Nobel mükafatını aldı.

## İctimai fəaliyyəti
2016-cı ildə o, Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərə (GMO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran məktub imzaladı .

## Mükafatları

* London Kral Cəmiyyətinin cəngavər bakalavr üzvü (1995 il) 
* Kopli medalı (1997 il)
* Kimya üzrə Nobel mükafatı (1997 il) 
* Avropa Molekulyar Biologiya Təşkilatının üzvü (1984 il) 

## İstinadlar