open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Georgi Pırvanov

**Georgi Sedefçov Pırvanov** (; ) — Bolqar siyasətçi, 2002–2012-ci illərdə Bolqarıstan prezidenti.

## Həyatı
Georgi Pırvanov 1981-ci ildə Sofiyada Klement Oxridski Universitetinin Tarix fakültəsini bitirib. 1981-ci ildən Bolqarıstan Kommunist Partiyasının (sonralar Bolqarıstan Sosialist Partiyasının) üzvü olub. Elə həmin il Bolqarıstan Kommunist Partiyası Tarixi İnstitutunda elmi işçi işləməyə başlayıb. 1988-ci ildə tarix sahəsi üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1989-cu ildən BKP Tarixi İnstitutunda böyük elmi işçi işləyib. Açıqlanmış məlumatlara görə Bolqarıstan Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin "Qotse" ləqəbli əməkdaşı olub. 1994-cü ildə Bolqarıstan Xalq Məclisinin deputatı seçilib, radio və televiziya yayımı üzrə komissiyanın tərkibində fəaliyyət göstərib. 1994-cü ildə Bolqarıstan Sosialist Partiyasının Ali Şurası sədrinin müavini, 1996-cı ildə issə BSP-nin sədri olub. 1997-ci ildə yenidən deputat seçilib, "Demokratik Sol Qüvvələr" və "Bolqarıstan Uğrunda Koalisiya" fraksiyalarına başçılıq edib. 2001-ci ilin noyabrında prezident seçilib. 2006-cı ildə seçkilərdə millətçi Volen Siderova qalib gələrək yenidən ölkə prezidenti olub.

## Mükafatları
* "Heydər Əliyev" ordeni (Azərbaycan, 14 noyabr 2011-ci il)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный Сайт Президента Республики Болгария Георгия Пырванова 

## Həmçinin bax
Novella

Əsəri maraqlı edən cəhətlərdən biri də onun gözlənilməz sonluqla bitməsidir. Belə əsərlər **novella** adlanır.                                                                 Misal üçün Mir Cəlalın "Badamın ləzzəti" novellasında məlum olur ki, sözü gedən badam heç də meyvə deyilmiş, bir nənənin adı imiş. Yaxud da Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Bomba" əsəri, Cəlil Məmmədquluzadənin "Qurbanəli bəy" əsəri və s. novellaya aid  edilə bilər. 
Novella epik növün bir növü olub və hekayəyə bənzəyir. Mənası "xəbər"deməkdir.
Maksim Musayev

**Maksim Talıb oğlu Musayev** () — Xızı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991–1992), Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı (1995–2000).

## Həyatı
Maksim Musayev 1938-ci il avqustun 18-də Qərbi Azərbaycanda, Basarkeçər rayonunun Nərimanlı kəndində anadan olmuşdur. 1956-cı ildə İrəvan şəhərində azərbaycan orta məktəbini bitirmişdir. 1956–1958-ci illərdə Gəncədə Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda təhsilini davam etdirmişdir. 1958-ci ildən Ermənistan KP Vedi Rayon Komitəsində təlimatçı olmuşdur. 1960–1961-ci illərdə İrəvan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda, 1961–1966-cı illərdə Leninqrad Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda və daha sonra isə Bakı Ali Partiya məktəbində təhsil almışdır.

1966-cı ildən Bakıda Tərəvəzçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutunda aspirant, 1970-ci ildən Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsində təlimatçı, 1974-cü ildən Azərbaycan SSR Xalq Nəzarəti Komitəsində inspektor, 1980-ci ildən Azərbaycan KP MK-da təlimatçı, inspektor işləmişdir. 1982-ci ildən Qax Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1988-ci ildən Tərəvəzçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutunda bölmə müdiri, 1989-cu ildən Azərbaycan Dövlət Qaçqınlar Komitəsi sədrinin müavini, 1990-cı ildən Xızı Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, sonra rayon Sovetinin sədri, 1991–1992-ci illərdə Xızı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

Qax və Xızı rayon sovetlərinin bir neçə çağırış deputatı, 1985-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, 1990-cı ildə respublikanın xalq deputatı və 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. Birinci çağırış Milli Məclisin yerli özünüidarə məsələləri daimi komissiyası sədrinin müavini və Azərbaycan-Çin Parlamentlərarası Əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri olmuşdur.

"Heydər Əliyevin qayıdışı parlamentdə", "Milli Şura Parlamenti 1991–1992" və bir neçə başqa siyasi kitabların müəllifidir. "Şərəf nişanı" ordeni və bir neçə medalla təltif edilib. "Piterskie Azerbaydjantsi" ("Piter Azərbaycanlıları") qəzetinin təsisçisi və baş redaktorudur.

Ailəlidir, 3 övladı vardır.

1970-ci ildən kənd təsərrüfatı elmləri namizədi olub.

Maksim Musayev 27 oktyabr 2021-ci ildə ürəktutmadan dünyasını dəyişib.

## Kitabları
Maksim Musayev 12 dən çox kitabın müəllifidir:

* "Heydər Əliyevin qayıdışı parlamentdə"
* "Milli Şura Parlamenti 1991–1992"
* "Parlamentlər və Kəndlilər 100 ildə (1905–2005)". Bakı-2008
* "Azərbaycanları Deputatlar SSRİ Parlametində (1938–1988)"
* "Mediada Düşüncələrim"
* "Xızı XX əsrdə"
* "Parlament fəsilləri və Bəxtiyar Vahabzadə"
* "Atam Talıb Musayev"
* "Ermənilər Amerikada"
* "Parlament tribunası və Bülbülün səsi"
* "Deputatın deduksiyası"
* "Zahid Qaralov bələdiyyə qanunlarının yaradıcısıdır"

## Mənbə
* "Azərbaycanda Kim Kimdir" ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı-1999.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Maksim Musayevin rəsmi səhifəsi
Kinq Kemp Jillet

**Kinq Kemp Jillet** (, ) — amerika ixtiraçısı, The Gillette Company şirkətinin yaradıcısı.
"Gillette" markalı populyar üzqırxanın ixtiraçısı Kinq Kamp Cillett ömrü boyu ixtira etmək həvəsində olmuşdu. İxtirayaqədərki müddətdə müxtəlif firmalarda satıcı işləyən 40 yaşlı Cillett günlərin birində üzünü qırxarkən bu işi daha təşlükəsiz etmək üçün sıxılmış laylar arasında qalan və kütləşdikdə dəyişilə bilən ülgüclərdən ibarət üzqırxan alət düzəltmək fikrinə gəlir. 6 il sonra özünə şərik tapan Cillett ixtirasını reallaşdırmaq üçün çalışır, həmin ildə `The Gillette Company` şirkətinin əsasını qoyur. O, 15 noyabr 1904-cü ildə öz ixtirasını patentləşdirir. Alətin əsas özəlliyi əvvəlkilərdən fərqli olaraq daha təhlükəsiz olmasıydı. İlk ildə 168 alət və 51 ülgüc dəsti, ikinci ildə isə 90.000 alət və 123.000 ülgüc dəsti istehsal edilir. 2 il ərzində milyoner olan Cillett şirkətini daha da böyütdürərək ayrı-ayrı ştatlarda korporasiyalar açdırır. Birinci Dünya müharibəsi zamanı müharibəyə qoşulan ABŞ dövləti ordusunun əsgərlərini təmin etmək üçün 1917-ci ildə Cillettin zavoduna 36 milyonluq alət dəsti sifariş verir.

## Maraqlı faktlar
1910-cu ildə Jillet keçmiş prezident Teodor Ruzveltə Arizon ştatında şirkətinin rəhbəri olması üçün milyon dollar təklif etdi. Ruzveltin cavabı belə oldu: "Böyük məmnuniyyətlə razı olardım, ancaq düzünü desəm mən britva istehsal edən və bığı olan insanlara o qədər də etibar etmirəm".

## İstinadlar

## Mənbə
* http://vakh.online.com.ua/date/jan/05.shtml
Ramiz Rzayev

**Ramiz Yaqub oğlu Rzayev** () — Azərbaycan hüquqşünası, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri (2005–2023), Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun birinci müavini (2000–2005), Baş prokurorun müavini — respublikanın hərbi prokuroru (1995–2000), II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri (2002), general-mayor (1998), Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünası (2008).

## Həyatı
Ramiz Yaqub oğlu Rzayev 1953-cü il fevralın 25-də Xudat şəhərində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1977–1979-cu illərdə həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 1979-cu ildən Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Prokurorluğunda müstəntiq, 1981-ci ildən Bakı şəhər Prokurorluğunun İstintaq İdarəsində baş müstəntiq, 1983-cü ildən Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorunun yanında xüsusi mühüm işlər üzrə müstəntiq, 1991-ci ildən Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorunun yanında Xüsusi Mühüm İşlər üzrə İstintaq Şöbəsinin böyük prokuroru, 1992–1993-cü illərdə Dəvəçi (indiki Şabran) rayon prokuroru, 1993–1995-ci illərdə Beyləqan rayon prokuroru, 1995–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Hərbi Prokuroru vəzifələrində çalışmışdır. 2000–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun birinci müavini olmuşdur. 2005-ci ilin aprelin 19-dan Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri, 2005-ci ildən Azərbaycan Respublikası Məhkəmə-Hüquq Şurasının üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 may 1998-ci il tarixli fərmanı ilə Ramiz Rzayevə general-mayor ali hərbi rütbəsi, 17 iyun 2000-ci il tarixli fərmanı ilə III dərəcəli, 17 yanvar 2002-ci il tarixli fərmanı ilə isə II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

6 mart 2023-cü ildə Ramiz Rzayevin Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi hakimliyi səlahiyyət müddəti bitmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## Təltifləri
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 noyabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 fevral 2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının məhkəmə hakimiyyəti orqanlarında səmərəli fəaliyyətinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 noyabr 2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünası" fəxri adı verilmişdir.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 sentyabr 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
* Baş Prokurorun 23 fevral 2001-ci il tarixli əmri ilə "Prokurorluğun Fəxri işçisi" döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 fevral 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Şərəf" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Van zəlzələləri (2011)

**Oktyabr 2011 Van zəlzələsi** — 23 oktyabr 2011-ci il, Türkiyə saatı ilə 13:41-də Vanda meydana gəlmiş və 25 saniyə davam etmiş zəlzələdir.

## İstinadlar
E.ə. 63

## Hadisələr
* Siseron Katilinanı dövlətin düşməni elan edir.
* Oktavian Avqust( — 14)

## Doğumlar
* Strabon
* Oktavian Avqust (Qay Oktavi, E.ə. 44 ildən Qay Yuli Sezar Oktavian, E.ə. 27 ildən Qay Yuli Sezar Oktavian Avqust) (E.ə. 63, 23 sentyabr - eramızın 19 avqust, 14) ilk Roma imperatoru (Yulilər-Klavdilər sülaləsindən, E.ə. 27 - eramızın 14 il), Yuli Sezarın oğulluğu.

## Vəfatlar
* Artuş
Emi İp

**Emi İp** (çincə: Amy Yip, ) — Çin aktrisası. 1980–1990-cı illərdə Honq Konq filmlərinin seks simvolu sayılırdı. Bir sıra erotik filmlərdə çəkilmiş və sinəsi ilə tamaşaçıların diqqətini cəlb etmişdir. İlk illərdə seriallarda, daha sonra filmlərdə çəkilmişdir. 2006-cı ildə Emi İp "East Weekly" verilişinə müsahibəsində söyləmişdir ki, 15 ildir Lim Kiam Hvi (Lim Kiam Hwee) ilə görüşməsinə baxmayaraq heç vaxt evlənməyi düşünməmiş və övladının olmasını istəməmişdir. Emi İp müsahibəsində sinəsi sayəsində tamaşaçıların diqqətini cəlb etmək niyyətdə olmadığını söyləmişdir."Həbsxana erotikası", Seks və Zen və sıra Erotik filmlərə çəkilmişdir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Love HK Film page on Amy Yip
* HK cinemagic entry
Populyar mədəniyyət

**Populyar mədəniyyət** ( *pop mədəniyyəti də adlandırılır* ) Ümumiyyətlə cəmiyyətin üzvləri tərəfindən müəyyən bir nöqtədə cəmiyyətdə dominant və ya hər yerdə yerləşmiş fikirlər, inanclar və obyektlərin cəmi kimi tanınır. Populyar mədəniyyət də bu dominant obyektlərlə qarşılıqlı təsir nəticəsində meydana çıxan fəaliyyət və duyğuları əhatə edir. Kütləvi informasiya vasitələri tərəfindən müasir dövrdə böyük təsir göstərən bu fikirlər toplusu müəyyən bir cəmiyyətdə insanların gündəlik həyatlarında yaşayır. Buna görə populyar mədəniyyət, fərdlərin müəyyən mövzulara münasibətlərinə təsir etmə üsuluna sahibdir . Ancaq pop mədəniyyətini müəyyən etmək üçün müxtəlif yollar var . Bu səbəbdən məşhur mədəniyyət müxtəlif kontekstlərdə müxtəlif insanlar tərəfindən müxtəlif  yollarla müəyyənləşdirilə bilən bir şeydir . Ümumiyyətlə, xalq mədəniyyəti, işçi sinif mədəniyyəti və ya yüksək mədəniyyət kimi mədəniyyətin digər formalarından fərqli olaraq, psixoanalizmə, strukturizm, postmodernizm və daha çox müxtəlif nəzəri perspektivlər ilə nəzərdən keçirilir. Ən populyar pop mədəniyyəti kateqoriyaları: əyləncələr ( kino, musiqi ,televiziya və video oyunlar ) idman, xəbərlər, siyasət, moda / paltar, texnologiya və slenq .

## İstinadlar
Seks və Zen (film, 1991)

**Seks və Zen** (Çincə: 玉蒲團之偷情寶鑑, Standart mandarin dili: Yù pútuán zhī tōuqíng bǎojiàn , ) — 1991-ci ildə istehsal olunmuş Erotik Honkonq filmidir.

## Məzmun
Filmin baş qəhrəmanı sevgi hisslərini daha dərindən başa düşmək üçün macəralar axtarır. Lakin həyatın mənasının nə olduğunu başa düşmür...

## Rollarda

## Xarici keçidlər
*
Seks və Zen 2 (film, 1996)

**Seks və Zen 2** (Çincə: 玉蒲團之偷情寶鑑 II, Standart mandarin dili: Yù pútuán zhī tōuqíng bǎojiàn II, ) — 1996-cı ildə istehsal olunmuş Erotik Honkonq filmi.

## Məzmun
Atası tərəfindən bağlı otaqda saxlatdırılan cavan qız Yiau buradan çıxıb oxumaq niyyətindədir. Atası bir müddət sonra ona getməyə icazə verir. Amma Yiau iki şərti qəbul etməlidir: Kişi paltarı geyinməli və kəmərin altında bıçaq saxlamalıdır. Bu müddətdə rayonda Miraj Xanım peyda olur və kişilərdən enerjini alaraq bədheybətə çevriləcəkdir. Bu bədheybət kişi və qadın başlanğıcını cəmləşdirəcəkdir...

## Rollarda

## Xarici keçidlər
*
Züleyxa

**Züleyxa** — yəhudi mifologiyası və müsəlman yazılarında Potifarın həyat yoldaşına verilən addır ki, Peyğəmbər Yusif ilə ünsiyyətdə olmağa çalışırdı, lakin Yusif paklığını saxladı. Quranda Züleyxanın adı deyilməyibdir və ondan Misir əzizinin həyat yoldaşı kimi yad olunub.

## Mənbə
* (Əbu Nəsr Əhməd bin Məhəmməd Buxari, Tacülqisəs 1,2 cildlər)ابونصر احمد بن محمد بخاري, تاج القصص ج 1، 2

## Həmçinin bax
* Yusif
Seks və Zen: 3D Ekstaz (film, 2011)

**Seks və Zen: 3D Ekstaz** ( 3D, Standart mandarin dili: Yù pútuán zhī tōuqíng bǎojiàn 3D, ) — 2011-ci ildə istehsal olunmuş erotik Honkonq filmi.

## Məzmun
Vey Yanşenq bütün seksual hissləri öyrənmək və onları hiss etmək istəyir. Bu səbəbdən "Əxlaqsızlıq qəsri"nə yola düşür...

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*

## Həmçinin bax
Mengüsu

**Mengüsu** — türk mifologiyasında abi-həyat, ölümsüzlük və həyat bəxş edən iksir. "Dirlik Suyu" şəklində də ifadə tapar. Digər adı **Bengisu**dur. Bəzi türk dillərində **Mengüsuv** və ya **Mengüsub** da adlandırılar. İçənlərə ölümsüzlük və gənclik təmin edər. Uluqayının dibindəki bir çuxurdan qaynaqlanar. Başında bir gözətçi ruh olar. Bir çay və ya dərə şəklində axar. Bəzən köpük şəklində gəlir. Məsələn, Koroğlu dastanında bir çaydan üç köpük şəklində gəlir. Məcazi olaraq, müdrikliyə, qalıcı əsərlər düzəltməyə, yaxşılığa işarədir. Ölüləri belə dirildə bilər. İçənlərə güc və qüvvət verər. Xəstələrə yaxşılaşdırar. Aşığın Buta (Badə) etməsi əsnasında içdiyi işığın da əslində bu su olduğu qarşıya qoyular. Çünki, ozanın söylədiyi şeirlər özünün ölümündən sonra da yaşamağa davam edəcək. Xızırın bu suyu içdiyinə inanılar. Bundan başqa Bengi adlı bir xalq oyunu da mövcuddur. Manixeizm dininin qurucusunun adı olan Maninin adı da Mengü ilə əlaqələndirilmişdir. İslam inancında isə Bengü və Beyrü (əbədi və əzəli) olan tək varlıq Allahdır. Bir çox sivilizasiyada belə bir həyat suyuna dair, çox vaxt bir-birindən müstəqil olaraq ortaya çıxıb inkişaf edən ortaq bir inancın tapılması isə maraqlıdır. Bengi sözcüyü sonsuzluq mənasını verər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Kanada azərbaycanlıları

**Kanada azərbaycanlıları** — tarixi Azərbaycandan kənarda yaşayan Azərbaycan diasporunun Kanadada yaşayan etnik azərbaycanlıların təşkil etdiyi hissəsinin adı. Azərbaycandan, İrandan, Şərqi Avropadan və Türkiyədən gələrək Kanadada məskunlaşmışdırlar. Azərbaycan diasporasının məlumatına görə Kanadada 275 min azərbaycanlı yaşamaqdadır, onlardan 100 mini İran azərbaycanlıları, 50 mini Kanadada anadan olmuş azərbaycanlılar, təqribən 125 mini isə başqa ölkələrdən gəlmiş azərbaycanlılardır.

## Tarixi
Kanadada məskunlaşmış ilk azərbaycanlılar 1930-cu illərdən ərazidə məskunlaşmış İran azərbaycanlılarıdır. Azərbaycan mühacirlərinin ikinci dalğası isə 1950-ci illərə təsadüf edir.

İmmiqrasiyanın üçüncü dalğası soyuq müharibə dövrünə, Kanadaya çox sayda SSRİ-dən immiqrantın, o cümlədən azərbaycanlıların gəldiyi dövrə təsadüf edir. Dördüncü dalğa 1979-cu ildən sonraya, İran İslam İnqilabı baş verdiyi dövrə təsadüf edir. Bu zaman çox sayda etnik iranlılar, o cümlədən azərbaycanlılar Kanadaya mühacir etdilər. Beşinci dalğa isə SSRİ-nin dağıldıqdan sonrakı dövrə təsadüf edir.

## Statistika

*(Mənbə: Kanada 2006 rəsmi əhali sayıları)*

Azərbaycan diasporasının məlumatına görə azərbaycanlılar əsasən Ontario vilayətində yaşayırlar. Bunlar əsasən İran azərbaycanlılarıdır. Azərbaycanlılar Kanadanın digər vilayətlərində də yaşayırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Seks və Zen 3 (film, 1998)

**Seks və Zen 3** (Çincə: 玉蒲團之偷情寶鑑 III, Standart mandarin dili: Yù pútuán zhī tōuqíng bǎojiàn III, ) — 1998-ci ildə istehsal olunmuş Erotik Honkonq filmi. Filmin büdcəsi təxminən 7 milyon Honq Konq dollarıdır.

## Məzmun
Üç bakirə qadın ailələri Syuzan, Fenni cə Çinyun tərəfindən qəddar xanıma satmışlar. Həmin xanım fahişəxananın rəhbəridir və buradakı qadınları fahişə kimi istifadə edir. Bir gün saqqalı olan alim Çu Çinq Anq milli imtahana getməyə hazırlaşır. Yolda fahişəxanaya hazırlaşan ticarətçi ilə rastlaşır və onunla dostluq etməyə başlayır. Onlar bura gələrək qadın seçməyə başlayırlar. Bir müddətdən sonra isə Çu Çinq Anqın pulu qurtarır və onun xoşuna gəldiyi qızı Syuzanı ticarətçi götürərək həyat yoldaşı etməyinə qərar verir. Çu Çinq Anq isə onu geri qaytarmaq üçün müxtəlif seksual hissləri öyrənir...

## Rollarda

## Xarici keçidlər
*
Alopesiya

**Alopesiya** (keçəllik,   — keçəlləşmə, saş tökülməsi) — saçın pataloji tökülməsi, baş nahiyəsində saçların tam və ya qismən seyrəklənməsi. Alopesiyanın növləri : androgenetik (androgenetic), diffuz və simptomatik (effluviums), əsalə və yuva (areata), hissəli (scarring).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
SSRİ Yazıçılar İttifaqı

**SSRİ Yazıçılar İttifaqı** — SSRİ peşəkar yazıçılarının birliyi.

1934-cü ildə SSRİ yazıçılarının birinci qurultayında yaradılıb. Qurultay ÜİK(b)P MK-nın 23 aprel 1932-ci il tarixli qərarı ilə çağırılıb. Yeni ittifaq ona qədər SSRİ-də mövcud olan yazıçılar birliklərini əvəz edib.

## Mənbə
*Других писателей у меня нет (Сталин)
Loletta Li

**Loletta Li** (; ) – Çin aktrisasıdır. Bir çox Erotik filmlərdə çəkilmişdir. 1980-ci illərdən başlayaraq kiçik rollarda çəkilməyə başlayır. İlk baş rolu "Sizə həsr edilən" filmində olub. "Bu dəli, dəli, dəli dünya" film seriyaları "Loletta Li" rolları ilə ifa etmişdir. 1999-cu ildə "Adi qəhrəmanlar" filminə görə "Ən Yaxşı Aktrisa" mükafatına layiq görülmüşdür. 2000-ci ildən etibarən "Rachel Lee Lai-Chun" adı ilə də tanınır. "Həbsxana erotikası", Seks və Zen 2 və sıra Erotik filmlərə çəkilmişdir. Loletta "Loretta Li" ləqəbiylə də tanınır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Rəmiş

**Rəmiş** (əsl adı **Rafiq Hüseyn oğlu Hüseynov**; ) — azərbaycanlı elektrogitara ifaçısı,
Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2014).

## Həyatı
Rafiq Hüseynov 14 noyabr 1944-cü ilə Ağdamın Gülablı kəndində doğulmuşdur. İlk musiqi təhsilini Üzeyir Hacıbəyov adına orta ixtisas musiqi məktəbində tar sinfində almışdır.

1966-cı ildə Dövlət Televiziya və Radiosunun Ə.Bakıxanov adına Xalq Çalğı Alətləri Ansamblında tarzən kimi fəaliyyətə başlayıb

Üç dəfə ailə həyatı qurmuşdur. Sonuncu həyat yoldaşı Güllü Hüseynovadır.

Rəmiş 5 aprel 2021-ci ildə müalicə aldığı xəstəxanada vəfat etmişdir. Sənətkar Qurd qapısı qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Yaradıcılığı
Rəmiş Qədir Rüstəmovu, Rübabə Muradovanı, Yaqub Məmmədovu, Səxavət Məmmədovu müşayiət etmiş və başqa şəxsiyyətlərlə bir sıra məclislərdə iştirak etmişdir.

Rəmiş həm də tar, piano, qarmon, zərb, ud və s. Azərbaycan xalq çalğı alətlərlərində peşəkar şəkildə ifa edə bilirdi.

## Təltif və mükafatları
* 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamı ilə "əməkdar artist", 2014-cü ildə isə "xalq artisti" fəxri adına layiq görülüb.

## Qalereya

Rəmişin məzarı.jpg|Rəmişin Ümumşəhər qəbiristanlığındakı məzarı


## İstinadlar
Vaya Con Dios

**Vaya Con Dios** - 1980-cı illərin məşhur Belçika qrupudur.

## Yaranması
"Vaya Con Dios" qrupunun əsası 1986-cı ildə qoyulmuşdur. Qrupun heyətində Deni Kleyn, Dirk Sxaufs və Villi Lambrett iştirak edirdilər. "Just a Friend of Mine", "Nah Neh Nah", "What’s a Woman?", "Don’t Cry for Louie", "Puerto Rico", "Heading for a Fall", "Johnny" və "Don’t Break My Heart" kimi mahnıları qrupun populyarlığını artırmışdı. Xüsusilə 1990-cı ildə qrupunu təqdim etdiy "Nah Neh Nah" mahnısı fanatlar arasında məşhurlaşmışdı. Qrupun karyera boyu 9 albomu istehsal edilmişdir. "Vaya Con Dios" qrupunun əsas musiqi janrları Blüz və Cazdır.

## Albomlar
* 1988 "Vaya Con Dios"
* 1990 "Night Owls"
* 1992 "Time Flies"
* 1995 "Roots and Wings"
* 1995 "Best Of Vaya Con Dios"
* 1998 "What’s A Woman: The Blue Sides Of Vaya Con Dios"
* 2004 "The Promise"
* 2006 "The Ultimate Collection"
* 2009 "Comme On Est Venu..."

## Sinqllar
* 1986 "Just a Friend of Mine"
* 1987 "Puerto Rico"
* 1988 "Don’t Cry for Louie"
* 1989 "Johnny"
* 1990 Nah neh nah   (#1 Belçika)
* 1990 "What’s a Woman?"
* 1990 "Night Owls"
* 1992 "Heading for a Fall"
* 1993 "So Long Ago"
* 1995 "Don’t Break My Heart"
* 1996 "Stay with Me"
* 1996 "Lonely Feeling"
* 2004 "No One Can Make You Stay"
* 2005 "La Vida Es Como Una Rosa/Take Heed"
* 2006 "Pauvre Diable"
* 2006 "What’s a Woman"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Vaya Con Dios and Purple Prose at the Belgian Pop & Rock Archives
*Vaya Con Dios and Dani Klein Forums
Bolqarıstan Elmlər Akademiyası

**Bolqarıstan Elmlər Akademiyası** — Bolqarıstanın əsas elmi qurumu.

## Tarixi
Bolqarıstan Elmlər Akademiyası 1869-cu ildə yaradılmışdır. Prezidenti Nikola Sıbotinovdur.

## Şöbələri
9 şöbəsi var:
*riyaziyyat
*kimya
*biologiya
*Yer haqqında elmlər
*mühəndislik
*humanitar
*sosial elmlər və s.

Bundan başqa Akademiyanın tərkibində 50-yə yaxın institut fəaliyyət göstərir.
Frankfurt fond birjası

[thumb|Almaniyanın [poçt markası (1985).]]
**Frankfurt birjası** () — Almaniyanın Frankfurt şəhərində birja.

## Tarixi

1585-ci ildə yaranmışdır.

## İstinadlar
Amsterdam fond birjası

**Amsterdam birjası** — Niderlandın Amsterdam şəhərində birja.

## Tarixi

1876-cı ildə yaranmışdır.

## İstinadlar
London Fond Birjası

**London birjası** () — Böyük Britaniyanın London şəhərində yerləşən və Avropanın ən qədim birjalarından biri.

## Tarixi
Rəsmi olaraq 1801-ci ildə əsası qoyulsa da onun tarixçəsi 1570-ci ildən başlayır. Kral maliyyə məsləhətçisi Tomas Qreşem Kral birjasını öz hesabına tikdirmişdir.İkinci Dünya müharibəsi zamanı birjanın binasına alman raketi düşdüyündən əməliyyatlar bir müddət binanın zirzəmisində aparılmışdır.

thumbnail|right

## FTSE 100 Index
FTSE 100 Index London Fond Birjasının əsas indeksidir. Bu indeks Financial Times və London Fond Birjasının birgə sahib olduğu müstəqil FTSE Group adı ilə şirkəti tərəfindən tərtib edilir. 2021-ci ilin sentyabr ayında 11,5% çəki ilə sənaye malları və xidmətlər sektoru indeksdə ən böyük sektor idi, 11,3% ilə maliyyə sektoru və 9,9% ilə səhiyyə sektoru isə müvafiq olaraq ikinci və üçüncü yerlərdədir. 10 ən böyük şirkət bütün indeks iştirakçılarının ümumi bazar kapitallaşmasında 41% ümumi çəkiyə malik idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* London fond birjasının saytı
Brüssel fond birjası

**Brüssel birjası** — Belçikanın Brüssel şəhərində birja.

## Tarixi

1801-ci ildə yaranmışdır.

## İstinadlar
İtaliyanin fond birjası

**Milan birjası** — İtaliyanın Milan şəhərində yerləşən fond birjasi.

## Tarixi
1808-ci ildə yaranmışdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Milan Fond birjası Rəsmi sayti
Paris fond birjası

**Paris birjası** — Fransanın Paris şəhərində birja.

## Tarixi

## Ədəbiyyat
* Ayers, Andrew (2004). *The Architecture of Paris*. Stuttgart; London: Edition Axel Menges. ISBN 978-3-930698-96-7.
* Biais, B., Foucault, T. and Hillion, P. 1997 *Microstructure des marchés financiers: institutions, modèles et tests empiriques*, Paris: PUF.
* Hamon, J. 1995 *Marché d'actions: architecture et microstructure*, Paris: Economica.
* Hamon, J. and Jacquillat, B. 1992 *Le marché français des actions: études empiriques 1977-1991*, Paris: PUF.
Əmir Əliyev (coğrafiyaçı)

**Əmir Soltan oglu Əliyev** () — coğrafiya elmləri doktoru.

## Həyatı
Əmir Əliyev 1950-ci ildə Siyəzən rayonunun Balaca Həmyə kəndində anadan olmuşdur. Şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nin fizika fakültəsinə daxil olmuş və 1958-ci ildə oranı bitirmişdir. Sonra isə SSR-i Elimlər Akademiyasının Atmosfer Fizikasi və Okeanologiya İnistitunun aspiranturasini bitirmiş və orada disertasiyanı müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almishdir.

15 il Dovlət Hidrometrologiya və Ekologiya Komitəsinin Xəzər Dənizi üzrə Mərkəzinin Rəhbəri vəzifəsində işləmişdir. 2004-cü ildə Cografiya Elimləri Doktoru elmi dərəcəsi üzrə disertasiya müdafiə etmişdir.

Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası Gəminin Dəniz Coğrafiyası və Hidrotexniki Qurğular kafedrasının müdiri vəzifəsində calishir.

3 kitabin və 120-dən cox elmi məqalənin muəllifidir.

## İstinadlar
Ümumdünya İnformasiya Cəmiyyəti Günü

**Ümumdünya İnformasiya Cəmiyyəti Günü** — Hər il may ayının 17-də qeyd olunan əlamətdar gün.

## İstinadlar
Bayram Bağırov

**Bağırov Bayram Məhəmməd oğlu ** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi, Beynəlxalq Ekologiya Akademiyasının üzvü, SSRİ-nin fəxri ixtiraçısı, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının elmlər doktoru və elmlər namizədi dissertasiyalarının müdafiəsi üzrə dissertasiya şurasının üzvü. O, 2016-cı ildə bir sıra dərsliyin və monoqrafiyaların müəllifidir. "Başım ağrıyor", "Kartofun Cücüyü", "Rasimə el qızı", "Xaş ilə bozbaş" əsərləri indidə oxucular tərəfindən sevilir .

## Həyatı

## Yaradıcılığı
Bayram Bağırovun ilk elmi əsəri hələ tələbə ikən çap olunmuşdu. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun (indiki Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyası) mexanikiləşdirmə fakültəsində oxuyarkən ikinci kursdan tələbə elmi cəmiyyətində kənd təsərrüfatı maşınları kafedrasının müdiri t.e.d., prof M. R. Məhəmmədəliyevin rəhbərliyi altında "Yer maqnetizimindən kənd təsərrüfatında istifadə edilməsi" mövzusunda elmi-tədqiqat işi aparmış, bu barədə Moskva, Leninqrad, Tbilisi şəhərlərində məruzə etmiş, mütəxəssislərin yüksək rəyini almışdır. Sonradan həmin mövzu üzrə diplom layihəsi işləmiş, onu böyük müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Diplom layihəsinin müdafiəsi zamanı düzəltdiyi yer maqnetizminin təsiri ilə işləyib kvadrat yuva üsulu ilə səpin aparan maşının işlək modelini Dövlət komissiyası qarşısında nümayiş etdirmişdir. İş əla qiymətləndirilmiş, müəllifin aspiranturada oxuması tövsiyə olunmuşdur.

Bundan başqa, rəssamlıq, şairlik, müsiqişünaslıq istedadı da vardır. Onun çəkdiyi "Zəngilan löhvələri", "Dağ çayı", "Aşırım", " İki qaniçən", "Qara buludlar", "Avtoportret", "M. N. Tusi" və s. əsərləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bayram Bağırov
Arxangel (mələk)

**Arxangel** ( — mələklərin başçısı) — iudaizmdə və xristianlıqda mələklərin ali dərəcəsi; “səma iyerarxiyası”na görə mələklərin 9 dərəcəsindən 8-cisi.

## Mənbə
*Azərbaycan Ensiklopediyası. 2011, t. 2.
Arxallaksis

**Arxallaksis** (yun. arxin-başlanğıc + allaksis-dəyişiklik) — orqanın embrional inkişafının erkən mərhələlərində təkamüli dəyişkənlik; bütün sonrakı mərhələlərin (yetkin mərhələ də daxil olmaqla) əhəmiyyətli dərəcədə yenidən qurulmasına gətirib çıxarır.

"Arxallaksis" terminini elmə 1912 ildə filembriogenez formalarından birini ifadə etmək məqsədilə A. N. Severtsov daxil etmişdir. Arxallaksis yolu ilə makrotəkamül prosesində xeyli quruluş dəyişkənlikləri nisbətən tez baş verə bilir (məsələn, ilanların əcdadında fəqərələrin sayının artması və ya məməlilərin əcdadında tük örtüyünün inkişafı). Arxallaksis zamanı ontogenez və filogenezdə ardıcıl mərhələlərin oxşarlığı itir və fərdi inkişaf hiogenetik qanuna uyğun gəlmir.

## İstinadlar
Çipsi

**Çipsi** — kartofdan hazırlanan qızardılmış nazik delikates. İlk dəfə 24 avqust 1853-cü ildə bir müştərinin şikayətinə cavab olaraq zarafat kimi hazırlanıb. Müştəri qızardılan kartof hissələrinin çox qalın olduğunu bildirir. Sonra kartof zarafat məqsədilə çox nazik şəkildə doğranır Müştari kartof dilimlərinin çox dadlı olduğunu söyləyir illər keçir və Çipsinin Başqa Növləridə çıxır və Çipsi firma yeməyinə çevrilir.
Gezər xan

**Gezər Xan** — əfsanəvi xaqan. **"Abay Gesər"** və ya **Gesər (Kesər, Kezer) Xan**, sovet mənbələrində **Geser** () — türk, monqol və mibet, tungus əfsanələrinin qəhrəmanı. Reallaşdırdığı hücumlar və etdiyi qəhrəmanlıqlar uzun dastanlarda işlənmişdir. Tarixi bir şəxsiyyət olduğu iddia edilmiş, lakin isbat edilməmişdir. Möcüzəvi şəkildə atasız doğulmuşdur. Türk dastanlarındaki kimi yerin altına enmiş, oradan geri qayıtmağı bacarmışdır. Büke Beligte əsl adıdır. Səmadan tanrılar tərəfindən göndərildiyinə inanılır.

## Gezər Dastanı
Tibet, buryat, butan, monqol versiyalarının hamısında ortaq motiv olaraq Gezər fövqəladə bir doğumla dünyaya gəlir. Xor görülən və laqeydlik edilən uşaqlıq illərindən sonra hökmdar olar. Möhtəşəm qəhrəmanlıqlar etdikdən sonra ilk yoldaşını əldə edər. Sonrakı hissələrdə qövmünü, insan və fövqəlbəşər qaynaqlı müxtəlif xarici təhlükələrə qarşı müdafiə edər. Xalqını qurtarmaq üçün gizli bir aləmə səfər edər və daha sonra bu macəradan da müvəffəqiyyətli olaraq geri dönər. Bu vəziyyət dastanda ölüb dirilmə şəklində görünür.

Chadwick və Zhirmunsky Gezər əfsanəsinin türk "qaylarıyla" (dastanlarıyla) bənzər istiqamətlərini müəyyən etməyə çalışmışlardır. Monqol, tibet və ladax xalqları arasında bilinən bu qəhrəmanlıq dastanın Türk motivlərinə bir çox baxımdan uyğun düşdüyünü düşünürlər. Bu bənzərliklərin ortaya çıxdığı yerlər eyni zamanda hekayənin də əhəmiyyətli nöqtələrini yaradır.

: (a) Qırğız qəhrəmanı Bolot kimi Gezər də uşaqkən yeraltına enər.
: (b) Yeraltı keçidinə, qayalıq bir dağdakı bir dəlik və ya oyuqdan girər. (Bax: Daşqapı)
: (c) Eynilə türk şamanı Qaraçax (Karaşah) kimi dişi bir ruh vasitəsilə yönləndirilir.
: (d) Bu qoruyucu ruh yeraltındakı qorxunc düşmənlərə qarşı ona kömək edir.
: (e) Bolot kimi o da ölümsüzlük yeməyi və həyat suyu daşıyaraq dünyaya geri dönər,
: (f) Altay şamanları kimi Gezər də qövmünü yaxşılaşdıracağı otu əldə etmək üçün cənnətə gedən bir quşun kürəyinə minər.

## Etimologiya
(Ges / Gəz / Kes / Kez) kökü. Gəzmək felindən törəmişdir. Monqol dilində gezeg, saç düyünü deməkdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Mexaniki iş

**Mexaniki iş** — cismə təsir edən qüvvənin modulu, yol və qüvvə ilə yol arasındakı bucağın kosinusu hasilinə bərabər olan skalyar fiziki kəmiyyətdir.

## Düsturlar
1) Qüvvə ilə hərəkət istiqaməti arasındakı bucaq α olarsa,

A=F\times S\times cos\alpha

F — **[[Qüvvə (fiziki kəmiyyət)|qüvvə]]**, S isə **[[yol]]<nowiki/>dur**.

2) Mexaniki iş güclə zamanın hasilinə bərabərdir: **<math>A=N\times t</math>**. 

N — **[[Güc (fizika)|güc]]** t isə **[[Zaman (fizika)|zaman]]dır**.

3) Elektrik cərəyanının işi - verilmiş hissədəki gərginliklə cərəyan şiddəti və cərəyanın keçmə müddətinin hasilinə bərabərdir: 

A=U\times J\times T  düsturu ilə hesablanır.

U — **[[Gərginlik (elektrik)|gərginlik]]** J — **[[cərəyan şiddəti]]** T isə **[[Zaman (fizika)|zaman]]dır**.

## İşin vahidi
**1 [[Coul]]**-1 Nyuton qüvvənin qüvvə istiqamətində gedilən 1m yolda gördüyü işə deyilir və BS-də iş vahidi olaraq götürülür.

1C = 1 N\times m

A=F\times S\times cos\alpha ifadəsindən göründüyü kimi əgər qüvvə hərəkət istiqamətindədirsə, iş ən böyük yəni A=FS, iti bucaq əmələ gətirirsə iş müsbət, düz bucaq əmələ gətirirsə A=0, kor bucaq əmələ gətirirsə mənfi olur.

Potensiallı sahədə qapalı trayektoriya üzrə görülən iş sıfır olur. Həm də potensiallı sahədə görülən iş trayektoriyanın formasından asılı olmayıb başlanğıc və son nöqtələrin vəziyyəti ilə təyin olunur. Konservativ qüvvələr potensiallı sahədə cismə təsir edən qüvvələrə deyilir. Sürtünmə qüvvəsi qeyri-konservativ qüvvədir və həmişə hərəkətin əksinə yönəldiyinə görə mənfi iş görür və sürəti azaldır.

Məişətdə və texnikada cərəyanın işini kVt·saat ilə hesablamaq əlverişlidir və belə hesablanır.1kVt·saat=1000Vt·3600san=3,6MC.

## Ədəbiyyat
*Кудрявцев Л. Д. Курс математического анализа. — 5-е, переработанное и дополненное. — М.: Дрофа, 2003. — Т. 1. — С. 640—641. — 703 с.
Nəmə

**Nəmə** — türk mifologiyasında xeyir və ya şər xüsusiyyətlərə sahib ruh, mücərrəd varlıq. Karaneme adlı bir növü çox təhlükəli olaraq görülər. Növləri aşağıdakılardır:
# **Aru Neme:** xeyir ruhu.
# **Kara Neme:** şər ruhu.

## Etimologiya
(Nə / Na / Ye / Ya) kökündən törəmişdir. Monqolcada qarışdırmaq, əlavə etmək mənaları ehtiva edir. Nə, ney kimi bir varlığı sual yolu ilə işarə edən sözlərlə eyni kökdən gəlir. Qədim monqolcada Nama / Neme / nomu, qədim türk dilində cumsan / Yomsa, buryatcada Nomo, Moqur dilində nomu sözləri ilə tunquscada Nume, mançjur dilində nəm istilik, səssizlik, yüngüllük bildirir. Nime isə tunqus dilində buynuz anlayışı ilə də əlaqəlidir. Monqol Neme (Türkçe Yemə / Ceme) artma, çoxalmaq mənaları daşıyır. Tunqus-mançjur dillərində Nime ziyarət etmək (yoxlamaq) mənası da daşıyır.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
InfoCity

"InfoCity"  — kompüter, mobil texnologiyalar və internet haqqında hər ay dərc olunan və 2007-ci ildə yaradılmış Azərbaycan jurnalıdır.

## Haqqında

2007-ci ilin noyabr ayın 16-sında Dmitri Andrianov tərəfindən təsis edilmiş jurnal. İlk tirajı pulsuz yayımlanan jurnal kompüter, mobil texnologiyalar və internet haqqında məqalələr dərc edir. Hər ay dərc olunan jurnal 3000-dən çox tirajla yayımlanır.

## Baş Redaktor

* Vüsal Ələsgərov

## Direktor

* Dmitri Andrianov

## Texniki Redaktorlar

* Əlirza Fiqarov
* Alen Əzizov

## Saytın Redaktoru

* Fərhad Ələkbərov

### Saytın idarəçisi

* Rəşad Əliyev

### Xarici Keçidlər

* "InfoCity" Saytı
* "InfoCity" Bloqu 
* Facebook səhifəsi
* Twitter Mikrobloqu
* InfoCity ad günün mübarək, Farik`s blog
Elxan Usubov

**Elxan Zabir oğlu Usubov** () — Şəki Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı, Ağstafa Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

## Həyatı
Elxan Usubov 1960-cı il may ayının 26-da Mingəçevir şəhərində anadan olmuş, orta təhsilini də orada almışdır. İxtisasca elektrik mühəndisi və iqtisadçıdır. Onlarla səmərələşdirici və elmi təklifin müəllifidir. Əmək fəaliyyətinə Şəkidə başlamış, sonralar biznes fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
2007-ci ilin dekabrından 2011-ci ilin may ayının 23-dək Ağstafa Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

2011-ci il may ayının 23-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Şəki Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Əbu Musa

**Əbu Musa** () - Hörmüz boğazının giriş yaxınlığında yerləş bir 12&nbsp;km ²-lik ada. Şərqi Fars körfəzində, altı ada arxipelaqın bir hissəsidir.Ebu Musa veya Boumosi, Basra Körfezi'ndeki İran adalarından biri olup, Hürmüzgan Eyaleti'ne bağlı Ebu Musa İlçesi'ne bağlıdır. 26 derece kuzey enlemi ve 55 derece doğu boylamında yer alan Ebu Musa'nın yüzölçümü yaklaşık 12 kilometrekaredir. Bu ada ile Büyük Tunb ve Büyük Tunb adaları arasındaki mesafe, suyun uygun derinliği nedeniyle büyük petrol tankerleri için tek seyrüsefer rotasıdır. **Ebu Musa, Basra Körfezi'ndeki en güneydeki İran adasıdır ve ekvatora en yakın olanıdır. İran'ın bu ada üzerindeki mülkiyeti birkaç bin yıl öncesine dayanmaktadır**. Ada İranın Hörmüzgan ostanının bir hissəsi kimi idarə olunur, amma həm də Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) tərəfindən öz ərazisinin tərkib hissəsi olması iddia edilir. Əbu Musa adası İranın ən cənub adasıdır və ekvatora ən yaxındır.

## Həmçinin bax
* Əbu Musa, Böyük və Kiçik Tunb adalarının tutulması

## İstinadlar
FİFA Klublararası Dünya Kuboku 2011

**FİFA Klublararası Dünya Çempionatı 2011** — FİFA-nın təşkil etdiyi klublar arasında keçirilən VIII Dünya Çempionatı.

2011-ci il dekabrın 8-də Yaponiyada start götürəcək və dekabrın 11-də yekunlaşacaq.

## İştirakçılar

*“Barselona” (İspaniya)
*“Santos” (Braziliya)
*“Əl-Sədd” (Qətər)
*“Esperans” (Tunis)
*“Monterrey” (Meksika)
*“Oklend Siti” (Avstraliya)
*"Kaşiva Reysol" (Yaponiya)
Valeri Xarlamov

**Valeri Xarlamov** (; ) — SSRİ-nin Buzüstü hokkey üzrə milli komandasının kapitanı. SSRİ əməkdar idman ustası (1969).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həbsxana

**Həbsxana** — məhkəmənin qərarı ilə azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərin saxlanıldığı xüsusi rejimli cəza-icra müəssisəsi.
May Ata

**May Ata** — türk mifologiyasında varlıq tanrısıdır. Digər adı Pay (Bay) Atadır. İnsanların qoruyucusudur. Göyün üçüncü qatında oturar. Buddizmin təsiriylə Maitreya adlı tanrı ilə eyniləşdirilmişdir. Tunquslarda Mayın adı verilən bir ruhlar tanrısı vardır və kainatı yaratdığına inanılar. Bu tunqus tanrısı yeni doğulan körpələrə ruh verir. Tunguslar Mayın adlı lütfkar və yaradıcı tanrılarını da ağla gətirir. Altay mifologiyasında, Ülgənin göyün üçüncü qatında olduğuna inanılan iki oğlundan biridir. Ülgənin, insanların hamisi və piri sayılan oğludur.

## Etimologiya
(May/Bay/Pay) kökündən törəmişdir. Varlıq, zənginlik, ululuq mənalarını ehtiva edər. Monqolcada May eyni zamanda şənlik odu mənasına da gəlir.

### Bay/May kökü
Türk inanc sistemində mifoloji varlıqların adlarında müqəddəslik məzmununu bildirən bir söz və köktür. Məsələn Ülgen və onun oğulları kimi, ən ulu ilahi varlıqların və ən güclü şamanların adlarıyla birlikdə iştirak edər. Və ya "Bay Terək" (Bay Qayın) adı verilən həyat ağacının adında da istifadə edilər. Bayram sözü və bənzəri bir məna daşıyan Bay-gün yenə bu anlayışla əlaqəlidir. Monqolcada "Boyan", "Bayan", "Buyan" və "Poyan" kimi adam adlarının içərisində də qorunmuşdur. Bay/Pay/May kökü məna etibarilə ovsun, cadu, dua və qurban, mərasim, bayram və bənzəri
anlayışlarla bağlılıq ehtiva edər. Anadolu türkcəsində "bağı" sözü, ovsuncu, cadugər mənasında istifadə edilər. Altaylarda "baylu" sözü, toxunulmaz, müqəddəs və qadağan mənasını verər. Slavyan dillərinə bu kökdən keçən bəzi sözlər var. Məsələn serb-xorvatcada istifadə edilən, "Bayati" (ovsunlamaq, ovsunlamaq, fala baxmaq) kimi.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Bilqeys

**Bilqeys Zişərh qızi**, **Səba məlikəsi** və ya **Makida** – hazırkı Efiopiya və ya Yəmənin ərazisində mövcud olduğu guman edilən tarixi Səba Krallığının (İbricə Sh'va və ya Səba שבא, Ərəbcə Səba və ya Səba سبأ, Amhar dilində: ሳባ) hökmdarıdır. Müasir arxeologiyaya görə bu krallığın mövcudluğu mübahisəlidir. Kitabı Müqəddəsdə kraliça haqqında söhbət açılmır.

## İslama görə
Nəml surəsində  22-44-cü ayələrində Səba məlikəsi haqqında söhbət gedir. Quranda məlikənin adı çəkilməsə də ərəb mənbələrində o, "Bilqeys" olaraq adlandırılır.

Bilqeys haqqında Quran və Əhdi-Ətiq rəvayətləri bir-birinə çox bənzəyir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* SƏBA HÖKMDARI BƏLQİS
* Hz.Süleyman və Səba məlikəsi

## Həmçinin bax
* Nəml surəsi
* Süleyman
* Səba dövləti
* Səbailər
Getto

**Getto** () — orta əsrlərdə Avropada, habelə bəzi ölkələrdə: müəyyən dini və irqi qrupa mənsub adamların məcburən yaşamaları üçün ayrılmış şəhər rayonu məhəlləsi. Gettolar müasir dövrdə adətən böyük şəhərin kənarında yerləşən və yoxsulların, qaçqınların, çox vaxt keçmiş müstəmləkələrin və geriyə qalmış ölkələrdən gəlmiş immiqrantların məskunlaşdığı rayonlardır. Gettolarda cinayətkarlıq bir neçə dəfə orta göstəricilərdən artıq olur. Siyasi böhranlar vaxtı gettolar üsyan yuvalarına çevrilir.

## İstinadlar
Asim Ərdəbili

**Asim Ərdəbili**, Salih Asim Kəffaş, Pərviz kimi tanınan, və şeirdə Asim təxəllüs edən Azərbaycan şairlərindəndir ki, Ərdəbil şəhərində anadan olub və Azərbaycan dilində şeirlər yazır.

## Əsərləri
*Qanlı Səhər(1994)
*Yarali Durna(1998)
*Nisgilli Gülüşlər(2002)
*Sözlü Gözlər(2009)

## Qaynaqlar
*Asim Ərdəbili 

## Xarici keçidlər
*Asim Ərdəbili 
*Fars Xəbər Ajansı
Tofiq İbrahimov

**Tofiq İbrahimov** (tam adı: *Tofiq Hüseyn oğlu İbrahimov*; ) — Ağdaş Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2012–2024).

## Həyatı
Tofiq İbrahimov 1954-cü il yanvarın 1-də Azərbaycan Respublikasının Qəbələ şəhərində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə Qəbələ şəhər 1 saylı orta məktəbini, 1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini (Bakı Dövlət Universitetini), sonra ikinci təhsil kimi Təfəkkür Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.

Ailəlidir, üç övladı var.

## Siyasi fəalliyəti
Tofiq İbrahimov 2004-cü ilin mart ayının 26-da Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı Qəbələ Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilmişdir. O, Azərbaycan Prezidentinin 4 mart 2010-cu il tarixli sərəncamı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

4 mart 2010-cu ildən 14 aprel 2012-ci ilə kimi Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 aprel 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Ağdaş Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 avqust 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Ağdaş Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad olunmuşdur.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## İstinadlar
Qəbələ Beynəlxalq Hava Limanı

**Qəbələ Beynəlxalq Hava Limanı** — Azərbaycanın Qəbələ rayonunda beynəlxalq standartlara cavab verən aeroport. 17 noyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən açılmışdır.

## Tarixi
Qəbələ Hava Limanın qurulmasına 2011-ci ildə başlanmış və açılışı da həmin ildə olmuşdur. Həmin ildə Qəbələ Hava Limanına beynəlxalq status verilmişdir. Hava limanının ilk beynəlxalq aviareysi 2012-ci ilin noyabr ayından etibarən yerinə yetirilməyə başlanmışdır. İlk beynəlxalq aviareys Rusiyanın Uralskiye Avialinii şirkəti Moskva-Qəbələ marşrutu üzrə yerinə yetirilib.

2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi başlanmazdan öncə Azərbaycan və Türkiyə ordularının birlikdə keçirdikləri hərbi təlimlər zamanı Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus 6 ədəd F-16 qırıcı təyyarələri əvvəlcə Gəncə Beynəlxalq Hava Limanında, daha sonra isə Qəbələ aeroportunda saxlanılırdı. Həmin təyyarələr müharibə zamanı da Qəbələdə qalmağa davam etdi. Prezident İlham Əliyev xalqa müraciətində həmin təyyarələrin Azərbaycanda olmasını təsdiqləsə də, onların Qarabağdakı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmədiyini bildirib, əgər müharibəyə hansısa üçüncü tərəfin müdaxilə edəcəyi təqdirdə F-16 təyyarələrinin Azərbaycanı qoruyacağını deyib.

## Texniki göstəriciləri
Hava limanının uçuş-enmə zolağının uzunluğu 3600 metr, örtüyün materialı isə asfaltdandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İlham Əliyev Qəbələ Beynəlxalq Aeroportunun açılış mərasimində iştirak etmişdir
* "Qəbələdən ən ucuz bilet" kampaniyasının pərdəarxası — Reportaj (Fotolar — Video)
* Qəbələ hava limanı Kutaisi hava limanı ola bilərdi — BƏXTİYAR HACIYEV YAZIR
Liberal demokratiya

**Liberal demokratiya**, cəmiyyət tərəfindən qəbul görən hər cür siyasi görüşün bir dam altında 
uzlaşaraq ümumi mənada xalqın mənfəətləri üçün lazım olan hər cür istiqamətdə gedə bilən bir 
rəhbərlik siyasəti modelidir.

Bu gün dünyada suveren olan və bir ideal olaraq ucaldılan demokratiyanın başına "liberal" ön adının əlavə olunması ilə yaranan "liberal demokratiya" ayrı bir başlıq altında araşdırılmağı haqq etməkdədir.

Liberal demokratiyanın bütün dünyada görülən ortaq tətbiqlərinə görə, təməl xüsusiyyətləri belə sıralana bilər: 
* Demokratiyanın təmsili və bilvasitə bir formasıdır. Siyasi bərabərlik qanununa uyğun olaraq edilən nizamlı seçkilərlə iqtidarın təyin olunduğu bir sistemi ifadə etməkdədir.  
* Liberal demokratiya rəqabətə söykənən seçkilərlə davam etdirilər. Rəqabət; siyasi çoxluqçuluq, xoşgörüş və zidd düşən fikirlərin azad bir şəkildə var ola bilməsi üçün lazımlıdır.
* Liberal demokratiyada, dövlət ilə əlaqədar vətəndaş cəmiyyət arasında açıq bir ayrı-seçkilik vardır. Bu ayrı-seçkilik, iqtisadi həyatın bazar qaydalarına görə təşkil edilməsi, avtonom qrup və mənfəətlərin qanuni qəbul edilməsi şərtlərinə söykənir.

İndiki vaxtda ən inkişaf etmiş Liberal Demokrat quruluş Avropa Birliyidır.
Varşava Universiteti

**Varşava Universiteti** (, ) — Polşanın ən böyük və nüfuzlu universitetlərindən biri, 1816-cı ildə təsis edilib. 2004-cü il məlumatına görə 60 min tələbəsi vardır.

Britaniyanın "Tayms" jurnalı onu dünyanın 200 ən yaxşı universitetləri siyahısına daxil edib.

## Mənbə

## Ədəbiyyat
* A. Kraushar, "Siedmiolecie Szkoły Głównej Warszawskiej, Wydział prawa i administracyi" (Варш., 1883).
Əhməd Əl-Bədavi məscidi

**Əhməd Əl-Bədəvi məscidi** — Misirin ən şimal hissəsində yerləşən Tanta şəhərinin ən böyük məscidi. Sufi məscididir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Carnival in Tanta, BBC
Altinq

**Altinq** ( "Ümumi yığıncaq") — İslandiyanın parlamenti. Altinq 930-cu ildə açılmışdır. Bu göstərici ilə Altinq Avropada fəaliyyətə başlamış ilk parlament hesab olunur.

İslandiyanın milli parlamenti Altinq (tərcümədə-ümumi yığıncaq) adlanır. O, dünyada ən qədim parlament hesab olunur. İlk dəfə olaraq parlament 930-cu ildə Tinqvelir adlı yerdə toplanıb. Bununla da, İslandiya dövlətinin əsasının qoyulması hesab olunur. Altinqin toplandığı ərazi Tinqvadlvatn adlı gölün sahilində yerləşib. Tinqvadlvatının özəlliyi ondan ibarətdir ki, göl iki materik tavasının üzərində yerləşib: Şimali Amerika və Avrasiya. Həmin dövrdə Altinqdə yalnız azad kişilər iştirak edə bilərdi. əvvəllər Altinq təkcə qanunların qəbul olduğu yer olmayıb. Burada həmçinin, mübahisələr də həll olunardı. 1000-ci ildə Altinqdə iştirak edənlərin əksəriyyəti xristianlığın qəbul olunması lehinə səs verir.

Altinq ildə 2–3 dəfə keçirilərdi.bütün İslandiya əhalisinin burada iştirakı üçün adətən Altinq yay aylarında baş tutardı. Ada kəndli və fermerlər və hər hansı mühahisəni həll etməyə təşrif buyuran insanlar Qanun Qayası (Lögberg) ətrafında toplaşardı.

Qədim zamanlarda qəbul olunmuş qanunlar İslandiyada günü bu günədək qüvvədə qalır. Məsələn, adadan kənara aparılan at (lap atçılıq üzrə dünya çempionatına aparılsa belə) o, geri qaytarıla bilməz. Bu qərar İslandiya parlamentində 982-ci ildə qəbul olunub və heç kim bu qanunu dəyişmək niyyətində deyil.

İslandiya Norveçə birləşdikdən sonra (1262-ci il) belə, Altinq 1799-cu ilədək fəaliyyətini davam etdirir. Həmin ildən etibarən Altinq, xüsusi Ali məhkəmə ilə əvəzlənir. 1844-cü ildə İslandiyalı alim və dövlət xadimi Youn Siqurdssonun fəal iştirakı altında Altinq bərpa olunur və Reykyavikə köçür. Müasir İslandiya parlamentinin binası 1881-ci ildə inşa olunur. İndi isə (1991-ci ildən) Altinq birpalatalı parlamentdir və 63 deputatdan ibarətdir.
Broun hərəkəti

**Broun hərəkəti** – maye və qazda asılı halda olan və görünən mikroskopik hissəciklərin istilik hərəkətinin riyazi ifadəsidir. Nizamsız və ya xaotik hərəkət edən molekullar Broun hissəciklərinə hər tərəfdən zərbələr endirir. Bu zərbələr bir-birini tarazlaşdırmır. Yekun zərbə qüvvəsi hissəciyin nizamsız hərəkətinə səbəb olur. Broun hərəkəti heç vaxt kəsilmir. Temperatur artdıqca Broun hərəkəti daha da intensivləşir. Broun hissəciklərinin ölçüsü təqribən 1 mikro metr (mkm)-dir.

## Broun hərəkətinin kəşfi

Broun hərəkəti ilk dəfə 1827-ci ildə İngilis botaniki və ya "Botaniklər knyazı" ləqəbi ilə tanınan Robert Broun tərəfindən kəşf edilmişdir. Robert Broun hərəkətini ilk dəfə bitkilərin tozcuğunda tapmışdır. Robert bu hərəkəti mikroskop altında "Clarkia pulchella" bitkisinin çiçək tozunda müşahidə etmişdir. Sonradan Broun hərəkətini başqa alimlərdə müşahidə etmişdir. Əslində, Broun hərəkəti 1670-ci ildə Holland botaniki Antoni van Levenhuk tərəfindən müşahidə edilmişdir. Lakin mikroskop altında bu hərəkət yaxşı müşahidə edilmirdi. Bu səbəbdən Holland alimi Antoni van Levenhuk bu hərəkəti izah edə bilməmişdi. Eynilə bu hərəkəti 1785-ci ildə Holland fiziki və ingilis fiziki, həmçinin, kimyaçısı Yan İnhenhaus spirtin içində müşahidə etmişdir. Broun hərəkəti haqqında tam nəzriyyə ilk dəfə 1905-ci ildə Alman fiziki Albert Eynşteyn, 1906-cı ildə isə polşa fiziki Marian Smulxovski tərəfindən verilmişdir.

## Broun hərəkəti haqqında nəzəriyyə
Broun hərəkəti haqqında nəzəriyyəni ilk dəfə 1905-ci ildə Alman fiziki Albert Eynşteyn açmışdır. Albert Eynşteyn sferik Broun hissəciklərinin diffuziya faktoru üçün aşağıdakı düsturu təklif etmişdir:
D = \frac{R T}{6 N_A \pi a \xi } ,

## Broun hərəkətinin eksperimental kəşfi
Albert Eynşteynin sferik Broun hissəciklərinin diffuziya faktoru üçün təklif etdiyi düsturu ilk dəfə Fransız alimi Jan Perren və onun tələbələri tərəfindən 1908–1909-cu illərdə sübut edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Robert Broun
* Broun ağacı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Brownian motion java simulation 
* Einstein on Brownian Motion 
* Short Movie on Brownian Motion 
* Discusses history, botany and physics of Brown's original observations, with videos
* "Einstein's prediction finally witnessed one century later" : a test to observe the velocity of Brownian motion