Çulım

**Çulım** və yaxud **İyus** (qətim türkcə. «qaçan qar») —  Rusiya ərazisindən axan çay Obun sağ qolunu təşkil edir. Xakasiya ərazisindən başlayan çay Krasnoyarsk diyarı və Tomsk vilayəti ərszisindən axaraq mənsəbinə tökülür.

## Coğrafiyası

Çayın uzunluğu 1799&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 134 min km² təşkil edir.

Çulım çayı.
Ağ İyos və Qara İyos çayalının birləşməsindən yaranır. Başlanğıcını Xakasiya ərazisindən Kuzneski Alatau silsiləsindən Malıy Syotik qəsəbəsindən 40&nbsp;km cənubdan başlayır. Mənbədən Açinsk şəhərinə qədər çay dağlıq ərazilərdən axır. Leqostayevo qəsəbəsi yaxınlığında (Krasnoyarsk diyarı, Novoselskaya rayonu) Lena çayı ilə Çulım arasında məsafə cəmi 7,5&nbsp;km təşkil edir.

Yuxarı axarlarda çayın eni az olsa da, aşağı axarlarda onun eni 10&nbsp;km-i keçir. Düzənlik ərazilərdə meandırlar əmələ gətirir. Bu hissələrdə Çulım düzənliyindən axır.

## Hidrologiyası
Çay əsasən qar suları ilə qaidalanır. Gursululuq dövrü maydan iyul ayına qədər davam edir. İllik su sərfiyatı 785 m³/s; ən böyük sərfiyyat 131-ci km-də  8220 m³/s, ən az sərfiyyat — 108 m³/s təşkil edir. Noyabrın əvvəlləri donur, aprelin sonları mayın əvvəli isə donu açılır. İllik axının həcmi 2100,000 t təşkil edir.

## Əhəmiyyati
Sahillərində Nazarovo, Açinsk, Boqotol, Asino və Pervomayskoye.
Açinskdən mənsəbədək 1173&nbsp;km gəmiçilik üçün yararlıdır.

Orta və aşağı axarlarda sayları elə də çox olmayan türk soylu  Çulumlar yayılmışdır.

## Qolları
*(Mənsəbdən olan məsafə)*

* 19&nbsp;km: Kurmaqira
* 36&nbsp;km: Starisa Koloberqa
* 43&nbsp;km: Puqanda
* 55&nbsp;km: Xar 
* 74&nbsp;km: Xar (Leydeqa)
* 80&nbsp;km: Sraromudrinskaya  
* 84&nbsp;km: Böyük Çuqoyka
* 99&nbsp;km: Tuzeyqa 
* 101&nbsp;km: Lamееvkа
* 108&nbsp;km: Yormet 
* 118&nbsp;km: Krıskulskaya Stranisa
* 131&nbsp;km: Lay (Kiçik Lay)
* 150&nbsp;km: Sayqa
* 160&nbsp;km: Anqa
* 172&nbsp;km: Zaxarkins
* 172&nbsp;km: Uluyol
* 177&nbsp;km: adsız qol
* 180&nbsp;km: Böyük Yoksa
* 186&nbsp;km: Desyatka
* 209&nbsp;km: Çiçkayol 
* 211&nbsp;km: Kiçik Yoska
* 221&nbsp;km: Maqalınqa 
* 236&nbsp;km: Kurya
* 247&nbsp;km: Balaqaçevka 
* 247&nbsp;km: Tazırbak
* 255&nbsp;km: Kujerbak
* 276&nbsp;km: Çuqundat
* 294&nbsp;km: Altarık
* 314&nbsp;km: Krasnaya Kurya
* İtatka 
* 317&nbsp;km: Kuendat
* 339&nbsp;km: Yaya 
* 366&nbsp;km: Berla
* 376&nbsp;km: Kiya 
* 427&nbsp;km: Аrbаqаç
* 452&nbsp;km: Zareçnaya
* 466&nbsp;km: Тuyla 
* 468&nbsp;km: Munı
* 491&nbsp;km: Turalı
* 529&nbsp;km: adsız çay
* 535&nbsp;km: adsız çay
* 559&nbsp;km: Aşağı Kitat
* 560&nbsp;km: Yuxarı Kitat
* 574&nbsp;km: adsız çay
* 584&nbsp;km: adsız çay
* 599&nbsp;km: Kultepka
* 620&nbsp;km: Kelik
* 637&nbsp;km: Ostenka
* 645&nbsp;km: Aşurqa
* 648&nbsp;km: Arbatur
* 652&nbsp;km: Kulement
* 671&nbsp;km: Çiçka-Yos
* 679&nbsp;km: adsız
* 689&nbsp;km: Jujuy 
* 710&nbsp;km: Çulka
* 725&nbsp;km: Çindat
* 753&nbsp;km: adsız çay
* 778&nbsp;km: Çiçkis 
* 801&nbsp;km: Kostinka
* 816&nbsp;km: Kilçekovskaya
* 820&nbsp;km: adsız çay
* 822&nbsp;km: Adımat
* 838&nbsp;km: Kapidetskaya
* 846&nbsp;km: Kalveçskaya
* 862&nbsp;km: Ladoq
* 868&nbsp;km: adsız çay
* 876&nbsp;km: adsız çay
* 886&nbsp;km: Xazin
* 901&nbsp;km: İdet
* 905&nbsp;km: Aqspka 
* 911&nbsp;km: adsız çay
* 938&nbsp;km: Kemçuq
* 949&nbsp;km: Tunuy
* 985&nbsp;km: Tyoхtеt
* 1001&nbsp;km: adsız çay
* 1002&nbsp;km: Koçetat
* 1013&nbsp;km: Kiçik Kamçala
* 1025&nbsp;km: Kamçala
* 1034&nbsp;km: İşimka
* 1036&nbsp;km: Kumırka
* 1045&nbsp;km: Kumırka (2)
* 1060&nbsp;km: Böyük Uluy
* 1079&nbsp;km: Orta-Suçkovka
* 1088&nbsp;km: Okol
* 1110&nbsp;km: Uluy
* 1120&nbsp;km: Kiryoşka
* 1121&nbsp;km: Salırka
* 1121&nbsp;km: Salır
* 1130&nbsp;km: Теptyatka 
* 1131&nbsp;km: Mazulka
* 1133&nbsp;km: adsız çay
* 1161&nbsp;km: adsız çay
* 1211&nbsp;km: Bityatka
* 1239&nbsp;km: Kosul
* 1247&nbsp;km: İtatka (Yuxarı axar)
* 1256&nbsp;km: Tuyol
* 1261&nbsp;km: Kubitet
* 1264&nbsp;km: Berezovka
* 1266&nbsp;km: Uryop 
* 1273&nbsp;km: Berezovka 
* 1341&nbsp;km: Altatka
* 1341&nbsp;km: Elnik
* 1360&nbsp;km: Bryoxanovka
* 1380&nbsp;km: Adadım
* 1412&nbsp;km: Barabanovka
* 1417&nbsp;km: Serej 
* 1442&nbsp;km: Karaçakovka
* 1458&nbsp;km: Çimjul
* 1465&nbsp;km: Balaxton
* 1471&nbsp;km: Böyük Edik
* 1487&nbsp;km: Ammala
* 1491&nbsp;km: Toylok
* 1500&nbsp;km: Mostovaya
* 1504&nbsp;km: Barsuk
* 1508&nbsp;km: Borsuk
* 1510&nbsp;km: Aqata
* 1519&nbsp;km: Tamojenka
* 1521&nbsp;km: Bereyozоvаya
* 1528&nbsp;km: Bereyoznaya
* 1535&nbsp;km: Kızılka 
* 1543&nbsp;km: adsız çay
* 1548&nbsp;km: Toyluk 
* 1554&nbsp;km: adsız çay
* 1562&nbsp;km: Sır
* 1574&nbsp;km: adsız çay
* 1586&nbsp;km: Sır
* 1606&nbsp;km: Balaxta
* 1620&nbsp;km: Jura 
* 1623&nbsp;km: Tumna
* 1643&nbsp;km: Besprozvannıy 
* 1704&nbsp;km: Kızıncul
* 1713&nbsp;km: Çernavka 
* 1718&nbsp;km: Kuzurba
* 1731&nbsp;km: Tanqa
* 1751&nbsp;km: Paşpanak  
* 1789&nbsp;km: Şalabolka 
* 1799&nbsp;km: Ağ İyos
* 1799&nbsp;km: Qara İyos

## Qalereya

Fayl:Меандры Чулыма.jpg|
Fayl:Чулым Белый Яр.JPG|


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Евсеева Н. С.* География Томской области. (Природные условия и ресурсы.). — Томск: Изд-во Томского ун-та, 2001. — 223 с. —  ISBN|5-7511-1930-X

## Mənbə
* Bölgənin şəkilləri 
* ''Çulım''