open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lidiya Şole

** Lidia Şole ** (; ) — Polşalı rəssamı və dekoratoru, Polşa-Litva karaitlərinin gerbinin müəllifi.

## Bioqrafiya

Trokidə varlı karait ailəsində anadan olub. 1914-cü ildə Şahzadə Obolenskayanın özəl gimnaziyasını bitirib. 1918-ci ildən sonra ailə Vilnaya köçdü və burada Lidiya Ştefan Batory Universitetinin İncəsənət fakültəsinə daxil oldu. 1920-ci illərin ortalarında Parisə getdi və burada Rəssamlıq Akademiyasında rəssamlıq təhsilini davam etdirdi. 1926-cı ildə o, Parisli mühacir karaitlərin yığıncağında Vilna və Trokidəki karait mərkəzləri haqqında məruzə ilə çıxış etdi. Öz ölkəsinə qayıdan kimi ictimai fəaliyyətinə davam etdi. 1923-cü ilin yanvarında Vilna Karaite Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü seçildi. Karaite həvəskar teatrının həyatında iştirak etmişdir. O, 1932-ci ildə Vilnada yaradılmış Karaite Tarix və Ədəbiyyatı Sevənlər Cəmiyyətinin fəaliyyətində fəal iştirak etmiş, əvvəlcə onun katibi olmuşdur. Rəssam kimi Müstəqil Rəssamlar Birliyinə üzv olub. Ondan çox başqa rəssamdan ibarət bir qrup ilə birlikdə o, bu birliyin 20 sentyabr 1931-ci ildə Vilnadakı Bernardine bağının sərgi binasında keçirilən ilk sərgisində iştirak etmişdir. Lidiya Şolet də rəqs etməyi və pianoda ifa etməyi sevirdi. 1933-cü ildə Vilnada yerli yazıçıların, rəssamların və musiqiçilərin iştirak etdiyi Smorqoniya klubu açıldı. Klubda orta hesabla iki həftədən bir keçirilən hər görüş üçün sənət əsərini hazırlayan və yaradan insanlardan biri də Cholet idi. 1930-cu illərin ortalarında maddi vəziyyətə görə Lidiya Çolet Zoliborz rayonunda yaşadığı Varşavaya yola düşür. Onun həyatının bu dövrü haqqında çox az şey məlumdur. Çox güman ki, o, 1935-ci ildə Varşavada qurulan Urvis Kukla Teatrının dekoratoru olub. Müharibə başlayandan sonra Lidiya Vilnaya qayıtmağa cəsarət etmədi və Polşa Yeraltı Dövlətinin təhsil şöbəsinin dəstəyi ilə kukla teatrının fəaliyyətində iştirak etməyə davam etdi. 1943-cü ilin martında evinin yaxınlığındakı küçədə basqın zamanı nasistlər tərəfindən saxlanılıb və orada güllələnib. Onun cəsədi verilmədi və dəfn yeri məlum deyil. Təsdiqlənməmiş versiyaya görə, Lidiya Şolet Polşa Müqavimət Hərəkatının əlaqələndiricisi ola bilər.

## Yaradıcılıq mirası

O, 2015-ci ildə U.Vrublevskayanın “İkinci Polşa Respublikasında karaitlərin mədəni-maarif fəaliyyəti” kitabının üz qabığında yerləşdirilmiş Trok kenassenin mənzərəsi də daxil olmaqla, yağlı və akvarellə çəkilmiş rəsmlər silsiləsi qoyub. Ehtimal ki, Lidiya Şolet həm də 1929-cu ildə yaradılmış Karait qahanının embleminin müəllifi idi. Şolet tərəfindən hazırlanmış bu emblemin bir neçə təsviri Vilnüsdəki Seraya Sapşala arxivində saxlanılır. Zaman keçdikcə bu emblem Polşa-Litva karaitlərinin gerbinə çevrildi. Mixail Kızılovun dediyinə görə, gerbin simvolizminin görünüşü ideyasının müəllifi Seraya Şapşalın özü olub.

## İstinadlar
Kholat

**Kholat** — Polşa tərtibatçıları IMGN. PRO tərəfindən hazırlanmış sağ qalma oyunudur. Burada oyunçu 1959-cu ilin fevralında Kholat Syakhlda itkin düşən doqquz rus kollec tələbəsinin addımlarını izləyən baş qəhrəmanı idarə edir. Oyun 9 iyun 2015-ci ildə Steam Store-da çıxdı. 14 may 2020-ci ildə Nintendo Switch üçün də buraxıldı. 2020-ci ildə Phoenixx vasitəsilə Yaponiyada buraxıldı.

## Süjeti
Oyun, oyunçu qatarla İvdelə çatmazdan əvvəl Dyatlov keçidi hadisəsinin təfərrüatlarını izah edən bir rəvayətçinin tərəfindən səsləndirilməsi ilə açılır. Tuneldən çıxdıqdan sonra oyunçu yerdəki bir dəliyə düşür, lakin oyuncu özünü bivouac sahəsinin yaxınlığında tapır. Oyanan oyunçu meteorit, parlayan yazıları olan sütuna bənzər daşlar, insana bənzər fiqurlardan ibarət parlayan krater tapır. Oyunçu tərk edilmiş kilsə, kosmodrom və bir neçə düşərgə kimi çoxlu diqqətəlayiq yerləri araşdırır. Həmçinin düşmən və kölgəyə bənzər canlılar tərəfindən təqib edilən oyunçu, nəyin bahasına olursa olsun onlardan qaçmalıdır. Oyunun 22-ci bölməsində "subyekt" adlandırılan məhkumlar üzərində qeyri-insani eksperimentlər aparılırdı. Bölmədəki oyunçu Vitalij, Anomaliya ilə əlaqədar Dyaltlov aşırımı hadisəsi qurbanlarının yerini müəyyən etmək üçün göndərildi, lakin onların cəsədlərinin dəhşətli vəziyyətdə tapılması nəticəsində açıqlana bilməyən psixi pozğunluq yaşadı. Daha sonra o, arvadı Viktoriyaya dəlilik halında hücum etdi və Viktoriyanın bacısını öldürməkdə şübhəli bilinərək həmişəlik Moskvada sığınacağında saxlanıldı. Nəhayət, qorxulu keçidə çatan oyunçu yenidən havaya qalxan daşlarla qarşılaşır və dəftərini açanda səhifələr küləyə doğru uçmağa başlayır. Qaranlıqda oyanan oyunçu, narıncı parıltıya tərəf çəkilir. Çadır tapıb içəri daxil olurlar və qadın qışqırtısı eşidilən kimi ekran qaralır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Reka (çay)

**Reka** () və ya **Timavo** () — Sloveniyanın qərb, İtaliyanın şimal-şərq hissəsindən axan çay.

Reka çayı, Kars yaylasının karst boşluqlarından axaraq itən məlum çayların ən genişidir. Çay orta axarında, 1986-cı ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmiş Şkosyan mağaralarında yerin altına keçir. Çay Adriatik dənizinin Triest körfəzinə tökülür. Çayın yerüstü hissəsinin uzunluğu 51 km, yeraltı hissəsinin təqribən 34 km, orta axını isə 8,26 m³/s təşkil edir. 1970-ci illərdə çay Sloveniyanın ən çirkli çaylarından biri hesab edilirdi. 

Çay Böyük Snejnik dağının yaxınlığında başlayır, onu təşkil edən axınların böyük hissəsinə Xorvatiyada çatır. Şkosyan kəndində çay yerin altında yoxa çıxır və Şkosyan mağaralarına gedir. Yerin altı ilə çay Sloveniya Karst yaylası boyunca 38 km keçir və sonra Timavo adlanan yerdə İtaliyada səthə çıxır. 2 km-dən axdıqdan sonra çay Monfalkone şəhərinin limanının kanallarından birinə (Friuli-Venesiya-Culiya bölgəsi) axır.

Reka çayı hövzəsi karst sahəsi ilə əhatə olunmuş eosen fliş süxurlarının Brka sinklinalında yerləşir. Mağaralara axmadan əvvəl çayın hövzəsinin sahəsi 442 km² idi. Karst bölgəsinin şimalındakı ərazi Dunay hövzəsinə aiddir, cənubdakı çaylar isə Adriatik dənizinə tökülür. Şimal bölgəsində su yeraltı bifurkasiyaya sahib olan Dunay çayına və çayın qolu olan Bıstricaya axır.

Reka çayının vadisində İlirska-Bıstrica şəhəri və bir çox kiçik kəndlər də yerləşir. 1969-cu və 1979-cu illərdə suyun orta səviyyəsinin yüksək olduğu dövrlərdə BOD5 indeksi 100-200 mq/l arasında olduğu üçün, çaydan xoşagəlməz qoxu gəlirdi. 1970-ci illərdə burada iki su anbarı (suyun az olduğu dövrlər üçün) və kanalizasiya təmizləyici qurğu tikildi. 1990-cı illərdə sənaye istehsalı azaldıgı üçün çayın çirklənməsi də azaldı.
## Qalereya

Fayl:TimavaSpring.JPG|Monfalkone şəhəri yaxınlığında Timavo çayı
Fayl:Skocjanske-Ponor3.jpg|Şkosyan mağaralarının ponorası


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Condition of Reka at Cerkvenikov Mlin and Škocjan - graphs, in the following order, of water level and flow data for the past 30 days (taken by Slovenian Environment Agency)
Raxil İsakoviç

** Raxil İsakoviç ** (; ) — İctimai xadim, Odessada xeyriyyəçilik və qadınların karaite təhsilinin inkişafına mühüm töhfə verdi.

## Bioqrafiya

1866-cı ildə Odessada Karaite Manqubi ailəsində anadan olub. Odessa Qadın Dövlət Gimnaziyasında təhsil alıb. Onun fəaliyyətinin əsas məqsədi dinindən və milliyyətindən asılı olmayaraq yoxsul karaitlərə və digər aztəminatlı həmvətənlərə qayğı göstərmək idi. O, həm də kasıb valideynlərin uşaqlarına kömək edərək xalq təhsilinin ehtiyaclarına çox vaxt və pul sərf etdi. Könüllü ianələrin toplanması və xeyriyyə gecələrindən gələn gəlirlər sayəsində o, müəllimlər E.Z Kaplanovskaya və A.M Telal ilə birlikdə 1903-cü ildə qızlar üçün məktəb açmağa müvəffəq oldu. 1906-cı ildə təhsil müəssisəsi kimi yüksək reputasiya qazanan bu məktəb İsakoviçin təklifi ilə hər iki cinsdən olan uşaqlar üçün məktəb statusu alan oğlanlar üçün dövlət məktəbi ilə birləşdirildi. İsakoviç məktəblə birbaşa maraqlanmaqla yanaşı, hər bir şagirdin taleyində iştirak edirdi. Onun topladığı vəsaitlə tələbələr təhsillərini başqa təhsil müəssisələrində (peşə məktəbləri, gimnaziyalar, kurslar və s.) davam etdirə bilirdilər. 
Tələbələri lazımi tədris vəsaitləri ilə təmin etmək, məzunların müxtəlif müəssisələrdə xidmət etmələri təşkil edilmişdir. Onun bilavasitə iştirakı ilə 1907-ci ildə “Odessa Karaite Xeyriyyə Cəmiyyəti”nə çevrilən Odessa Karaite icmasının nəzdində “Odessa Karaite Xeyriyyə Cəmiyyəti” və “Yoxsul Qızlara Kömək Qadınlar Dərnəyi” yaradılmışdır. Cəmiyyətin məqsədi “Odessa şəhərinin yoxsul karait qızlarını təhsil, peşə və sənətkarlıq bilikləri almaq üçün vasitələrlə təmin etmək” idi. Karaitlərin peşə məktəblərinə və emalatxanalarına yerləşdirilməsi, kitablar, ayaqqabılar, onların təbliği, məktəbdənkənar təhsil və s. R.S İsakoviç 1920-ci ildə ləğv olunana qədər bu cəmiyyətin sədri olmuşdur. 1907-ci ildəki fəaliyyətinə görə, Odessa Karaite Cəmiyyəti tərəfindən sinəsinə taxılacaq Stanislav lentində qızıl medal təqdim edildi. 1914-cü ildə o, "Yaralı Əsgər Ailələrinə Yardım üçün Karaite Xanımlar Cəmiyyətinin Komitəsinin yaradılması" təşəbbüsü ilə onun sədri seçildi.

## "Karayt otağı"

1893-cü ildə R. S. İsakoviç karaite etnoqrafik ekspozisiyasını təşkil etmək üçün ilk cəhd etdi.  Krım-Qafqaz Dağ Klubunun Odessada keçirilən sərgisi çərçivəsində o, Odessa karaitləri arasında toplanmış qədim əşyalardan ibarət “Karayt otağı”nı təqdim edib. Ekspozisiyanın açılmasında öz köməyini və dəstəyini klubun idarə heyətinin sədri (müavini) professor S. İ. İlovaiski göstərmişdir. O, sərgi haqqında qısa məlumat məqaləsi yazıb və 42 eksponatın inventarını aparıb. Kolleksiyanın özü bu günə qədər yaşamayıb. Sərgi münasibətilə R. S. İsakoviçin əri S. İ. İsakoviç karait etnoqrafiyası haqqında qısa məlumat və eksponatların təsvirini özündə əks etdirən “Karaytlar haqqında iki söz” adlı broşüranı nəşr etdirdi. Beləliklə, "Karayt otağı" ilk dəfə Odessa ictimaiyyətinə karaitlərin həyatı və adətləri haqqında məlumat verdi.

## İstinadlar
Xanəgah körpüsü (Marağa)

**Xanəgah körpüsü (**-) - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhərinin 7 km məsafəsində, Xanəgah kəndində yerləşən tarixi abidə. 

## Tarixi
İranın Mədəniyyət nazirliyinin apardığı tədqiqatlara və körpü üzərindəki kitabəyə əsaslanaraq körpüsünün Elxanilər dövründə Hacı Məhəmməd Bağır Xanəgah tərəfindən inşa etdirildiyini söyləmək mümkündür. Əvvəllər bu körpü Marağa şəhərini Məlikan, Miyandoab və Şahindej şəhərlərinə birləşdirirdi. Körpünün şimal hissəsi 1967-ci ildə sel səbəbindən ziyan görmüş və 2002-ci ildə İran Mədəniyyət nazirliyi tərəfindən bərpa etdirilmişdi. Günümüzdə bu körpünün yaxınlığında yeni bir körpü salındığı üçün artıq istifadə edilmir.

### Kitabəsi
İran Mədəniyyət nazirliyinin verdiyi məlumata görə körpünün şərq hissəsində əvvəllər mərmərdən kitabə varimiş. Lakin günümüzdə bu kitabədən iz yoxdur. Nazirliyin qeydlərinə görə kitabə üzərində aşağıdakı sözlər yazılmışdı:

""

Kitabənin tərcüməsi isə belədir: "Bu körpünü Hacı Məhəmməd Bağır bin Əli Sultan hicri 1030-cu ildə inşa etdirib."
## Memarlıq xüsusiyyətləri
Xanəgah körpüsü Səhənd dağ silsiləsi ilə axan Xanəgah çayı üzərində tikilmişdir. Körpünün uzunluğu 24 m, eni 4,5 m və hündürlüyü isə 4,6 m-dir. Körpü daş və kərpicdən tikilib. Əvvəllər körpünün üç guşəli tağları var idi. Günümüzdə isə bu tağların şimal hissəsi sel nəticəsində dağıdılıb və onun yerində tikilən yeni dayaqlar çox uyğun olmayan şəkildə dairəvi hala salınıb. Sivri uclu tağların hündürlüyü 3,5 m, eni 5 m-dir. Körpü daş və əhəngdən hazırlanmış üç dayaq üzərində yerləşdirilib. Bu dayaqların üzəri yonma daşdandır. Körpünün mənbə hissəsində iki ədəd sel yaran var. Onlardan biri zərər görüb digəri isə demək olar ki, torpağın altındadır. Mənsəb qismində aşağı tərəfdə iki ədəd daban var. Bu körpünün səkiləri alternativ üsulla daş və kərpicdən tikilib və hündürlükləri təxminən 1 m-dir. Körpüdə heç bir ornament yoxdur. 

Material və texnika: Körpü daş və kərpicdən tikilmişdir.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qarı körpüsü
* Acıçay körpüsü
## Mənbə
* MOHSENİ TAZEHKAND. TARİHİ ALANLARIN KORUNMASI VE İYİLEŞTİRİLMESİNİN MEKANSAL, SOSYAL VE EKONOMİK ETKİLERİNİN ANKARA HAMAMÖNÜ YENİLEME ALANI ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ VE MERAGA KENTİ MOLLA RÜSTEM -HAMAM TARİHİ ALANI İÇİN ÖNERİLERİN GELİŞTİRİLMESİ. Gazi Universitesi. 2018.
* 
## Xarici keçidlər

*
Ket

* Ketlər
* Ket dili
* Ket çayı
* Ket-an-Bomon
* Ket-Aylend

;Şəxslər

* Ket Susi
* Robert Ket
* Ket Stevens

;Oxşar

* Keds
Kosovo Milli Qalereyası

**Kosovo Milli Qalereyası** (, ) — Kosovo Milli Kitabxanasının yan tərəfində Priştina Universitet şəhərciyində yerləşən sənət qalereyası. 

Qalereya 1979-cu ilin fevralında yaradılmış, ən məşhur Kosovalı müsəlman rəssamlardan biri Müslüm Mulikinin şərəfinə adlandırılmışdır. Qalereya Kosovo Respublikasının ən böyük təsviri incəsənət müəssisəsidir. Qalereyada yerli və beynəlxalq rəssamların müxtəlif sərgiləri üçün şərait yaradılmış, həmçinin kitab,kataloq və bukletlər nəşr edilir.
## Tarixi
### Binası
Kosovonun Milli Rəsm Qalereyasının binası təxminən 1935-ci ildə Yuqoslaviya ordusunun hərbi kazarmaları kimi tikilmişdir. 1955-1981-ci illərdə kitabxana orada yerləşirdi. 1982-1983-cü illərdə bina memar Aquş Bəkiri tərəfindən İnqilab Muzeyinin sərgi salonuna çevrilmişdir. 1995-ci ildə indiki rəsm qalereyası orada yerləşirdi. 

Binanın fasadı Peç şəhərinin yaxınlığından daşla işlənmişdi.

Kosovo Milli İncəsənət Qalereyası 1979-cu ildə təsviri sənət nümunələrinin nümayişi və qiymətli sənət əsərlərinin toplanması və qorunması üçün mədəniyyət müəssisəsi kimi yaradılmışdır. Bina, tanınmış görkəmli Kosovo rəssamlarından biri olan Müslüm Mulikinin şərəfinə adlandırılmışdır. Qalereya Kosovo mədəniyyətini əyani şəkildə nümayiş etdirmək zərurətindən yaranıb.

Müharibədən sonrakı on il ərzində Kosovo Milli Rəsm Qalereyası həm milli, həm də xarici rəssamların 200-dən çox kollektiv və fərdi sərgisini təşkil etmişdir. Arta Aqani 2013-cü ildən qalereyanın direktorudur.

## Qalereya

File:Ibrahim Kodra, Seeking new idols, 1968 oil on canvas, 80 x 100 cm.JPG|İbrahim Kodra, Yeni bütlər axtarır, 1968 oil on canvas, 80 × 100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, The sea, 1968 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|İbrahim Kodra, *Dəniz*, 1968 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, Music lesson, 1997 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|İbrahim Kodra, *Musiqi dərsi*, 1997 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, The date, 1987 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|İbrahim Kodra, *Tarix*, 1987 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, The birth of the idol, 1971 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|İbrahim Kodra, *Bütün doğulması*, 1971 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, The war for peace, 1977 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|İbrahim Kodra, *Sülh üçün müharibə*, 1977 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Gjelosh Gjokaj, Chicken, 1985 oil on canvas, 120 x 80 cm.JPG|
File:Gjelosh Gjokaj, No title, 1999 acrylic on paper.JPG|
File:Gjelosh Gjokaj, Composition, 1997 oil on paper, 70 x 100 cm.JPG|
File:Gjelosh Gjokaj, Composition, 1991, combined technique, 100 x 70 cm.JPG|

## Əməkdaşlıq
Qalereyaya cavabdeh olan Priştinanın Mədəniyyət, Gənclər və İdman Nazirliyi ilə beynəlxalq təşkilatlar arasında əməkdaşlığın nəticəsi olaraq qalereya Albaniya və digər qonşu ölkələrdən çoxsaylı qonaqları qəbul edir.

Kosovo Milli İncəsənət Qalereyası aşağıdakı təşkilatlarla əməkdaşlıq edir:
* Albaniyanın Milli İncəsənət Qalereyası
* Avropa Mədəniyyət Parlamenti
* Beynəlxalq Muzeylər Şurası
* Venesiya Biennalesinin pavilyonu
* Kosovo Respublikasının Vaşinqtondakı səfirliyi
## İstinadlar
Kseniya Egiz

**Kseniya Egiz** (; ) — təhsil sahəsində sosial-mədəni karait xadimi, Simferopolda özəl 3-cü kateqoriyalı ibtidai məktəbin təsisçisi və rəhbəri. Simferopolda rus gimnaziyasının altıncı sinfini bitirən və kişi gimnaziyasında ev müəllimi adı üçün imtahan verən ilk karaite qadın. 

## Mükafatlar
Karaitlər müəllimlərini yüksək qiymətləndirirdilər: dəfələrlə onun üçün təntənəli təltiflər təşkil etdilər. Yubiley günlərində Simferopol və Evpatoriyanın karait icmaları ona bahalı yaddaqalan hədiyyələr təqdim etdilər:
* Pedaqoji fəaliyyətin 20 illiyi şərəfinə ona brilyant broş hədiyyə edilib;
* 25 illik yubileyi şərəfinə — brilyantlarla işlənmiş qızıl nişan;
* 35 illik yubileyi şərəfinə təşəkkür məktubu və qiymətli daşlarla bəzədilmiş qızıl medalyon təqdim etdilər.
Təhsil Nazirliyi tərəfindən xalq təhsili sahəsində 35 illik faydalı fəaliyyətinə görə Kseniya Borisovna Anninski "Çalışmaya görə" yazısı olan qızıl medala lentinə və ayda 49 rubl 42 qəpik artırılmış pensiyaya layiq görülüb.

## Sosial və mədəni fəaliyyətlər
Ömrünün sonuna qədər Kseniya Borisovna karaite ictimai işlərində iştirak etdi, 1925-ci ilə qədər Simferopol Karaite icmasının idarə heyətinin üzvü və 1925–1931-ci illərdə Krım Karaite İcmaları Birliyinin (KrımOKO) idarə heyətinin üzvü idi.

## Nəşrlər
* Karaite mahnıları (notlarla) // Karaite həyatı. — M., 1912. — No 10–11. — S. 13–15.
* Xatirələrimdən // Bizim yol. — Simferopol, 1927. — S. 87.

## Ədəbiyyat
* Elyashevich B. S. II hissə. Karaite Bioqrafik Lüğət (18-ci əsrin sonundan 1960-cı ilə qədər) // Karaite Bioqrafiya Lüğəti (8-ci əsrin sonundan 1960-cı ilə qədər) / B. S. Elyashevich. — M .: Rusiya Elmlər Akademiyasının Etnologiya və Antropologiya İnstitutu, 1993. — Kitab. 2: Karaitlər. — 238 səh. — ("Xalqlar və mədəniyyətlər" / red. red. M. N. Quboqlo, A. İ. Kuznetsov, L. İ. Missonova, Yu. B. Simchenko, V. A. Tişkov; XIV buraxılış). — 250 nüsxə. — ISSN 0868–586X.
* Lebedeva E. I. Krım karait-türklərinin tarixinə dair esselər. — Simferopol, 2000. — 116 s.

## İstinadlar
İsmayıl Qarayev (alim)

**İsmayıl Qarayev** () — Azərbaycan alimi, tədqiqatçı neyrocərrah.

## Həyatı
İsmayıl Qarayev 1983-cü il martın 15-də Quba şəhərində həkim ailəsində anadan olmuşdur. 1989-cu ildə Quba şəhəri 3 saylı orta məktəbinə daxil olmuş, 1995-ci ildən isə təhsilini Quba Özəl Türk Liseyində davam etdirmiş və 2000-ci ildə məzun olmuşdur. Həmin ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin müalicə işi ixtisasına daxil olmuş və 2006-cı ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 2006–2007-ci illərdə Bakı şəhəri Təcili Tibbi Yardım Xəstəxanasında internatura, 2007–2009-cu illərdə Ukraynanın Kiyev şəhərində kliniki ordinatura keçmişdir.

2010-cu ildə Almaniyanın Berlin şəhərində neyrocərrahiyə, 2013-cü ildə Türkiyənin İzmir şəhərində "Spinal neyroşirurji ileri" üzrə əməkdaşlıq proqramı çərçivəsində təcrübə keçmişdir.

2021-ci ildə *"onurğanın boyun nayihəsi sinir elementlərinin diskogen kompressiyasının kliniki diaqnostika və cərrahi müalicəsi"* elmi işini müdafiə edərək tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

Evlidir, 2 övladı var.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
İsmayıl Qarayev əmək fəaliyyətinə 2009-cu ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin neyrocərrahiyyə kafedrasında başlamışdır. Hazırda ATU-nun Tədris Cərrahiyyə Klinikasında Neyrocərrahiyyə kafedrasının əməkdaşıdır.

### Elmi fəaliyyəti
İsmayıl Qarayev onurğa cərrahiyyəsində qabaqcıl texnologiya və texnikaların, o cümlədən minimal invaziv cərrahi əməliyyatların tətbiqi ilə bağlı geniş tədqiqatlar aparmışdır.

Onun tədqiqatları əsasən boyun və bel nahiyəsində fəqərəarası disk yırtıqlarının cərrahi müalicəsinə yönəlmişdir. O, bu şərtlərin cərrahi müalicəsinin müvəffəqiyyətinə təsir edə biləcək amilləri, o cümlədən xəstənin yaşı, yırtığın şiddəti və digər onurğa vəziyyətinin mövcudluğunu araşdırmışdır.

O həmçinin fəqərəarası disk yırtıqlarının diaqnostikası ilə bağlı da geniş tədqiqatlar aparmışdır. O, MRT və CT taramaları kimi qabaqcıl neyroimaging üsullarından istifadə edərək, boyun onurğasında fəqərəarası disklərin yırtıqlarının diaqnostikası üçün üsullar işləyib hazırlayıb və təkmilləşdirib.

İsmayıl Qarayev həmçinin boyun onurğasının sinir elementlərinin diskogen sıxılmasının diaqnostikası və müalicəsində neyroimoqrafiya üsullarının rolunu öyrənmişdir.

## İstinadlar
Marağa körpüsü

**Marağa körpüsü** və ya Morduq körpüsü ()- İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhərində, eyni adlı çay üzərində yerləşən tarixi abidə. Körpü 2003-cü ildə təmir edilmiş və İran Mədəniyyət nazirliyi tərəfindən 7540 nömrəsi ilə milli irs siyahısına əlavə edilmişdir.

## Tarixi
Aparılan tədqiqatlara və Miras-i Fərhənginin (İran Mədəniyyət nazirliyi) qeydlərinə görə, bu abidə Səfəvilər dövründə tikilib. Körpü əvvəllər Mordi çayı adlanan Səhənd dağ silsiləsindən axan Morduq çayı üzərində inşa edilib. Keçmişdə bu körpü Marağanı Həştrud və Miyanə şəhərləri ilə birləşdirirdisə, bu gün yalnız bir neçə kənd sakinləri tərəfindən istifadə edilir. Körpü 2003-cü ildə bərpa edilmiş və həmin il Miras-ı Fərhəngi tərəfindən 7540 nömrəsi ilə qorunaraq qeydə alınmışdır. Bu abidə həm də İranın Azərbaycan bölgəsində qeydə alınmış yeganə körpüdür.

Körpüyə aid kitabə yoxdur.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Körpü Səfəvilər dövründə tikilsə də onun memarlıq xüsusiyyətləri Elxani dövrü körpüləri ilə oxşarlıq təşkil edir.  Marağa körpüsü üçgözlü, sivri uclu tağlı körpüdür və kərpicdən tikilib. Körpünün uzunluğu 42 m, eni 4,5 m və hündürlüyü 7 m-dir. Dayaqlarının isə eni 3,5 m, uzunluğu 7 m-dir. Körpünün ortadakı gözü digərlərindən daha böyükdür. Belə ki, bu gözün hündürlüyü 5 m, digər iki tərəfinin hündürlüyü 4,5 m-dir. Həmçinin ortadakı gözün eni 6,5 m, digər iki gözün eni isə 5 m-dir. Körpünün iki böyük dayağı var, dayaqların yuxarı tərəfində sel yaranlar, aşağı tərəfində isə daban hissələri var. İki dayaq üzərində uclu qövslü boşluqlar var. Onların məqsədi suyun səviyyəsinin həddindən artıq yüksəlməsi halında körpünün divarlarına zərər vermədən suyun boşaldılmasını təmin etməkdir. Onlar körpüyə estetik gözəllik də qatırlar.

Körpü üzərində heç bir ornament yoxdur. 

**Material və texnika**: Körpü daş və qırmızı kərpicdən tikilmişdir.
## Qalereya

File:پل تاریخی روستای مردق.jpg
File:Bridge, Iran-2.jpg
File:Bridge, Iran-1.jpg

## İstinadlar

## Mənbə

* 

## Həmçinin bax

* Acıçay körpüsü
* Xanəgah körpüsü
Darem Universiteti

**Durham Universiteti** — 1832-ci ildə Parlament Aktı ilə qurulan və 1837-ci ildə kral nizamnaməsi ilə birləşdirilən İngiltərənin Durham şəhərində ictimai tədqiqat universiteti.

## İstinadlar
Tadas İvanauskas

** Tadas İvanauskas ** ((, , ; ) — Sovet və Litva zooloqu, Litva SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1941-1970), Litva SSR-nin əməkdar elm xadimi (1945).

## Bioqrafiya

Tadas İvanauskas 28 dekabr 1882-ci ildə Vasilişkovskaya volostunda (indiki Belarusiya Lida rayonu) Lebedka fermasında anadan olub. 1908-ci ildə Sorbonnanı, 1910-cu ildə isə Sankt-Peterburq Dövlət Universitetini bitirib. 1910-1915-ci illərdə yaratdığı əyani təbiətşünaslıq vasitələri laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 1914-cü ildə Murmansk və Norveçin şimalına, 1917-ci ildə Şimal Buzlu okean sahillərinə ekspedisiya qurdu. 1919-1922-ci illərdə onun təşkil etdiyi Təbiəti Öyrənmə Stansiyasına rəhbərlik etmişdir. 1929-cu ildə ornitoloji stansiyanın əsasını qoydu. Tadas İvanauskas həqiqətən qoruq yaratmaq istəyirdi və 1937-ci ildə Juvinski Qoruğunu yaradanda onun arzusu gerçəkləşdi. O, Kaunasda Litva Universitetinin yaradıcılarından biri olub. 1922-1940-cı illərdə bu universitetin zoologiya və müqayisəli anatomiya kafedrasının professoru və müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1940-1956-cı illərdə Vilnüs Dövlət Universitetində Zoologiya kafedrasına rəhbərlik etmiş, eyni zamanda 1949-1956-cı illərdə Litva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Meşəçilik kafedrasında çalışmışdır. Tadas İvanauskas həmkarları ilə birlikdə 1945-1950-ci illərdə direktor vəzifəsini tutduğu Litva SSR Elmlər Akademiyasının Biologiya İnstitutunu təşkil etmək qərarına gəldi. 1954-1970-ci illərdə Kaunas Tibb İnstitutunun ümumi biologiya kafedrasında işləmiş, 1965-ci ildən isə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Tadas İvanauskas 1 iyun 1970-ci ildə Kaunasda vəfat edib. O, Kaunas yaxınlığındakı Tabariş qəbiristanlığında dəfn edilib.

### Ailəsi və milli kimliyi

Tadas İvanauskas Tadeuş İvanovski adı ilə Belarusun müasir Qrodno bölgəsindəki Lebedka malikanəsində, zadəgan katolik ailəsində anadan olub. İvanauskas 1905-ci ilə qədər litva dilini bilməsə də, özünü litvalı hesab edir və həyatını yeni bərpa olunmuş ölkədə elmin inkişafına həsr etmişdir. 1918-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə ilk Litva məktəbini açdı. Polşa-Litva müharibəsi zamanı, qardaşlarından birinin atəşkəs zamanı Tadaların taksonomik kolleksiyasını cəbhə xətti boyunca Litvaya köçürməsi əhəmiyyətli bir epizod oldu. İvanauskasın qalan üç qardaşı özlərini keçmiş Polşa-Litva Birliyinin digər iki millətindən biri ilə eyniləşdirdilər, ikisi (siyasətçi və mühəndis Yerji İvanovski və hüquqşünas Stanislav İvanovski) polyak olmağa qərar verdi, siyasətçi Vatslav İvanovski isə özünü belarus hesab edirdi.

## Elmi əsərləri

Əsas elmi əsərlər onurğalıların zoologiyasına həsr edilmişdir.
* Çoxsaylı dərsliklərin və elmi-kütləvi kitabların müəllifi, dövri mətbuatda 600-dən çox məqalə dərc edilmişdir.

## Cəmiyyətlərə üzvlük

* Rusiya Entomoloji Cəmiyyətinin üzvü (1916-1970).
* Padua Universitetinin fəxri üzvü (1923-1970).
* Litva SSR Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti yanında Təbiəti Mühafizə Komissiyasının sədri.

## İstinadlar
Mikaloyus Daukşa

** Mikaloyus Daukşa ** (; ) — litva əlifbasının yaradıcılarından biri, tərcüməçi. Daugsz, Daugsza, Dauksza, Daux, Dawksza, Dovkša, Dowksza, Dovkš, Dovkša soyadının digər formaları.

## Bioqrafiya

Mikaloyus Daukşa Litva və Latın dini yazıçısı, tərcüməçi və katolik kilsəsinin rəsmisi idi. O, Litvanın humanistləri arasında o dövrdə Böyük Hersoqluqda istifadə edilən Kanser Ruthenian və Polyak dilləri ilə müqayisədə Litva dilinin kodlaşdırılması və təbliğ edilməsinin zəruriliyini vurğulayan ilk şəxs kimi tanınır. Yakob Ledesmanın katexizminin Daukşanın Litva dilinə tərcüməsi Litva Böyük Hersoqluğunda Litva dilində nəşr olunan ilk kitab oldu. Çox güman ki, 1527-ci ildən sonra Litva Böyük Hersoqluğunun ərazisində anadan olan Daukşa, ehtimal ki, təhsilini Vilnüsdə və Qərbi Avropa Universitetlərindən birində almışdır. Onun bir neçə dildə olduğu və şəxsi kitabxanası var idi, o cümlədən Erasmus Rotterdam və Philip Melanchthon dilində danışırdı. Daukşa Medininkai (indiki Varniai)  kanonu və Samogitiyanın rəsmi üzvü idi. Yepiskop Merkelis Giedraitisin himayəsi altında o, ispan yezuit teoloqu Yakobo Ledesmanın katexizmini tərcümə etdi. Yakub Vujek tərəfindən polyak tərcüməsindən tərcümə edilmiş postil 1595-ci ildə nəşr olundu və bütpərəstliyə qarşı mübarizə vasitələrindən birinə çevrildi. O dövrdə Litvada bütpərəstlik hələ də tətbiq olunurdu. Bu iş həm də qüdrətli Radzivil ailəsi tərəfindən Litvada təşviq edilən Reformasiya tərəfindən katolikliyə artan təhlükəyə qarşı durmağa xidmət etdi. Bu həm də Litva Böyük Hersoqluğunda Litva dilində çap olunan ilk kitab idi.  1599-cu ildə Daukşa daha bir mühüm əsəri, Yakub Vujekin polyak dilinə moizələr toplusunun litva dilinə tərcüməsini, Katolik Postilini nəşr etdi. Bu əsərin iki ön sözü var, biri latın dilində, biri polyak dilində. Polşanın ön sözündə Daukşa Böyük Hersoqluqda Litva dilinin təbliğini müdafiə edir və Litva milləti və dövlətinin qısa tərifini verir. Kitab Katexizmdən daha dəyərli və əhəmiyyətli hesab edilir və Litva dilinin abidələrindən biridir. Tərcümələrində Daukşa həm şərq yüksək litva, həm də samogit dilinin təsirinə məruz qalmış mərkəzi Yüksək Litva ləhcəsindən istifadə edirdi. Yazılı Litva dilinin qabaqcıllarından biri kimi o, bir neçə neologizmin, o cümlədən mokytojas (müəllim), valia (iradə), įkvėpimas (ilham) və işmintis (hikmət) tətbiqi ilə hesablanır. Litva dilini bilməmiz üçün Daukşanın Postilla-da işlətdiyi vurğu işarələri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

## İstinadlar
Dəniz Tekin

**Xədicə Dəniz Tekin** ()- türk musiqiçisi və bəstəkarıdır.  
Musiqiyə marağı 8 yaşında başlayıb.
Orta məktəb illərində müxtəlif yerli musiqi qruplarına qoşulub. 16 yaşında kiçik kafelərdə canlı musiqi ifa etməyə başladı. Eyni zamanda o, müxtəlif musiqi platformalarında Dafed ləqəbi ilə öz yazılarını paylaşaraq tanınmış diqqəti cəlb etmişdir.
2017-ci ildə Kozakuluçka adlı ilk studiya albomunu buraxdı.

## Həyat və karyera
O, İzmirdə məmur övladı olaraq anadan olub. Valideynləri stomatologiya təhsili alıb. Dəniz uşaqlığını müxtəlif əyalətlərdə keçirib. O, əvvəlcə ailəsi ilə Mardinə gedib və ibtidai məktəbi orada bitirib. Daha sonra orta və lisey təhsilini Qaziantepdə başa vurub. Musiqiyə marağı atasının təşviqi nəticəsində, piano və fleyta ilə başlayıb. Qaziantepdə əsərlərini musiqi paylaşma platformalarında paylaşaraq diqqət çəkdi. Bu müddət ərzində onun qeydləri sosial şəbəkədə 1-7 milyon dəfə dinlənilib. 

O, tamaşaçı kütləsi yaratdıqdan sonra İstanbul, Ankara, İzmir və Antalya kimi böyük şəhərlərdə konsertlər verdi. 

Qaziantepdən ayrıldıqdan sonra Boğaziçi Universitetində Qərb Dilləri və Ədəbiyyatı oxumağa başladı.2017-ci ildə on doqquz yaşında doqquz mahnıdan ibarət ilk "Kozakuluçka" studiya albomunu buraxdı. Bu albomda Dəniz, Ahmet Kaya və Yusuf Hayaloğlunun "Beni Vur" kimi mahnılarını da səsləndirdi. 
Daha sonra Can Ozan ilə birlikdə bir sıra mahnılar ifa etdi. 

## Musiqi

**Albom**

*Kozakuluçka (2017)

**Tək**

*"Hep Oturup Bekledim" (2017)

*"Çözülmez" (2018)

*"Yıldızlar" (2019)

*"Hep Sonradan" (2020)

*"Ne Yapsam Yanarım" (2020)

*"Aman Ayrılık" (2020)

*"Güneşe Doğru" (2020)

## İstinadlar
Asuman Özdağlar

**Asuman Özdağlar** () — türk akademikdir.

## Həyatı
16 dekabr 1974-cü ildə Özdağlar ailəsində anadan olub.Atası İsmayıl Özdağlar anası isə Zahide Özdağlar olmuşdur. Onun atası İsmail Özdağlar 13 dekabr 1983-cü ildən 15 yanvar 1985-ci il tarixləri arasında Türkiyənin 45-ci hökumətində nazir səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməkdə təqsirli bilinərək həbs edilmiş, keçmiş dövlət naziri olmuşdur.

## Karyera
Ankarada Orta Doğu Texniki Universitetinin (ODTÜ) Elektrik mühəndisliyi fakültəsində təhsil alıb. Daha sonra təhsilini ABŞ-da Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (MIT) davam etdirib və 2003-cü ildə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb. Həmin universitetdə dosent (2003), dosent (2008) və professor (2012) vəzifələrində çalışmışdır. Onun tədqiqat sahələrinə qeyri-xətti və qabarıq optimallaşdırma, oyun nəzəriyyəsi, sosial və iqtisadi şəbəkələr, paylanmış optimallaşdırma metodları, şəbəkənin optimallaşdırılması və nəzarəti daxildir. 2017-ci ildə MIT-də Elektrik Mühəndisliyi və Kompüter Elmləri Departamentinin (EECS) yeni rəhbəri təyin edildi. Onun sələfi Anantha Çandrakasan deyir: "Professor Özdağlar ruhlandırıcı tədqiqatçıdır və optimallaşdırma nəzəriyyəsi və alqoritmləri, oyun nəzəriyyəsi və şəbəkələr sahələrində əsl lider kimi ortaya çıxıb".


## İstinadlar
Qızlar qalası (Marağa)

**Qızlar qalası** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında, Marağa şəhərinin 20&nbsp;km cənub-şərqində Göy dağları dərəsinin cənubunda, Qaranaz kəndi ilə Leyli dağının arasında yerləşən tarixi abidə. Qızlar qalası 2003-cü ildə Miras-ı Fərhəngi tərəfindən 10205 nömrəsi ilə milli əsərlər siyahına qeydə alınıb.

## Tarixi
Qalanın inşa tarixi Marağa Mədəniyyət İdarəsi tərəfindən verilən məlumata əsasən Manna və Urartu dövrünə qədər gedib çıxır. Bəzi tarixçilərin fikrincə qala Sasani və Parfiya dövlətlərinin hakimiyyəti dönəmində də istifadə edilmişdir. Rus tarixçi Minorski qala barədə öz qeydlərində yazır ki, bu qala XII əsrin əvvəllərində Əhməd Yellilər ailəsindən olan bir qadın tərəfindən idarə olunub. Daha sonra Səfəvi hökmdarı I Şah Abbas dövründə Qubad xan Şeyx Heydərin oğlu Gavdul bu qalada yaşayırmış. İsgəndər bəy Münşi yazır ki, Səfəvilər dövründə qaladan Gavdul qalası kimi bəhs olunurdu. I Şah Abbasın hakimiyyəti zamanı qalanın ətrafında karvansaraylar tikilmişdi, lakin zaman keçdikcə bu binalar zərər görüb. Bu bölgədə yaşayan insanların verdiyi məlumatlara görə əvvəllər qalanın bir burcu və bir qapısı da varimiş. Qızlar qalası 2003-cü ildə Miras-ı Fərhəngi tərəfindən 10205 nömrəsi ilə milli əsərlər siyahısına qeydə alınıb.

Tədqiqatlar zamanı qalaya aid heç bir kitabə tapılmayıb.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Qızlar qalası yerləşdiyi ərazinin formasına uyğun olaraq düzbucaqlı sahə üzərində inşa edilib. Qalanın girişindən əsas hissəsinə qədər uzunluğu 35 m, eni 24 m, hündürlüyü isə 20 m-dir. Qalanın yerdən yüksəkliyi 1800 m-dir və altından kiçik bir çay axır.

Qalanın xarici hissəsi qayaların oyulması ilə hazırlanmışdır. Qala yerləşdiyi mövqe ətraf əraziləri nəzarətdə saxlamaq üçün əlverişlidir. Belə ki, buradan baxdıqda Marağa və ətrafı aydın şəkildə görünür. Qalanın çıxışı sadəcə cənub tərəfindədir. Digər hissələr uçurumdur. Qalanın daxili qayaların oyulması ilə otaqlara bölünüb və bu otaqlar mərkəzi məkanla bir-birinə bağlıdır. Abidənin həm ərazisini genişləndirmək həm də müdafiə məqsədilə xarici divar tikilib. Təəssüf ki bu divarın günümüzə sadəcə qalıqları gəlib çıxıb. Bu qalıqlar isə iranlı bir mədən şirkəti tərəfindən yol salmaq məqsədilə demək olar ki, məhv edilib.

Qalanın nə daxilində nə də xaricində hər hansı bir həndəsi və ya bitki mənşəli ornament yoxdur. Buna baxmayaraq aparılan tədqiqatlarda Səlçuqlu dövrünə aid bir neçə saxsı qab aşkar edilmişdir.

**Material və texnika**. Qala təbii qayaların işlənməsi ilə formaya salınıb və bu qayalardan əldə edilən daşlar tikintidə istifadə edilmişdir. İslam dövründən sonra həm ərazini genişləndirmək, həm müdafiə, həm də xarici divarları möhkəmlətmək məqsədi ilə palçıq və keçi tükləri qarışdırılaraq bu materialdan yeni bir divar hörülüb.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Şahqulu

**Şahqulu** — ad.

* Şahqulu xan 
* Şahqulu (rəssam) — rəssam.
* Şahqulu Baba Təkəli — Anadoluda qızılbaşpərəst və səfəvipərəst üsyanın rəhbəri.
* Şahqulu sultan Ustaclı
Mehmed Kapetanovic

** Mehmed Kapetanovic ** (; ) — Bosniyalı yazıçı, folklorşünas, ziyalı, dövlət xadimi. Sarayevo meri (1893-1899). Bosniyalıların milli identifikasiyası prosesinə böyük töhfə verdi.

## Bioqrafiya

Bosniyalı zadəgan ailəsində anadan olub. Lyubuşki şəhərindəki mədrəsəni bitirmişdir. Şərq dillərini öyrənib. O, Bosniyanın bir neçə şəhərində məmur vəzifəsində çalışıb.1878-ci ildən Sarayevoda yaşayıb. 1893-cü ildə Sarayevo şəhərinin meri oldu. Şəhər infrastrukturunun inkişafı ilə məşğuldur. Onun dövründə şəhərin aktiv elektrikləşdirilməsinə başlanıldı. 1895-ci il mayın 1-də Sarayevoda ilk dəfə olaraq neft lampaları əvəzinə elektriklə küçə işıqlandırması işə salınıb. Həmin gün Sarayevo at avtomobillərini əvəz edən elektrik tramvaylarını idarə edən ilk Avropa şəhərlərindən biri oldu. 1898-ci ilin iyulunda o, insult keçirdi, səhhətindəki problemlərə görə 1899-cu ilin aprelində bələdiyyə sədri vəzifəsindən istefa verdi.

## Yaradıcılığı

19-cu əsrin sonlarında Kapetanovic Bosniya və Herseqovinada və qonşu bölgələrdə folklor kolleksiyası ilə fəal məşğul olurdu. Bir neçə kitab nəşr etdi. 1891-ci ildə o, öz dövrünün bir sıra Bosniyalı ziyalılarını topladığı nüfuzlu siyasi jurnal “Bosnjak”ı təsis etdi. Bir sıra tarixi və publisistik əsərlərin müəllifidir. O, 1888-ci ildə “Narodnoe yaxşı” (“Narodno blaqo”) adlı xalq atalar sözləri, məsəllər və mahnılar toplusunun nəşrindən sonra məşhurlaşıb. “Şərq xəzinəsi” (1896) adlı ikinci kitabında o, yeni türk, ərəb və fars atalar sözlərini və məsəllərini toplayıb tərcümə etmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* Risale-i ahlak (1883)
* Sto misle muhamedanci u Bosni? (1886)
* Narodno Blago (1887) 
* Boj pod Banjomlukom 1737 (1888)
* Budućnost ili napredak muhamedanaca u Bosni i Hercegovini (1893)

## İstinadlar
Serbiyada islam

**Serbiyada islam** — Serbiyanın ənənəvi dinlərindən biridir. Serb müsəlmanları əsasən sünni müsəlmanlardır. 2002-ci il siyahıyaalmasına əsasən, Mərkəzi Serbiya və Voyvodinada təxminən 240.000 müsəlman yaşayır. Bu da əhalinin 3,2%-ni təşkil edir. Kosovoda daha çox müsəlman yaşayır, lakin əyalətdəki qeyri-sabit vəziyyətə görə onların sayını dəqiq hesablamaq mümkün deyil.

## Tarixi
XIV–XV əsrlərdə Osmanlı İmperiyasının genişlənməsi ilə birlikdə Serbiyada İslam geniş şəkildə yayılmağa başladı. Orta əsr Serbiyasının Osmanlı İmperiyasına qoşulmasından sonra İslam burada ən böyük dinə çevrildi. Bir çox slavyanlar İslamı qəbul etdilər, türklər və digər müsəlman xalqlar da buraya şərqdən köçdülər. Türk səyyahı Övliya Çələbinin 1660-cı ildə Belqradda verdiyi məlumata görə, 98.000 sakindən 21.000-i qeyri-müsəlman, 77.000-i isə müsəlman idi. 19-cu əsrdə Serbiya ərazisinin türk hökmranlığından azad edilməsi zamanı müsəlmanlar qovulmuş, məscidlər dağıdılmışdır.

## Coğrafiyası
Mərkəzi Serbiya və Voyvodinada 190-dan çox məscid var ki, onlardan 120-yə yaxını Sandzakda, 60-ı Cənubi Serbiyada, geridə qalanları isə Belqradda, Mali Zvornik və Subotiçada yerləşir.

## Qalereya

Şəkil:Poturčenjaci.jpg|Adi serb müsəlmanlarının eskizləri.
Şəkil:Manuscript in Masnavi Verse in Praise of Sulayman I LACMA M.85.237.15 (3 of 4).jpg|Smederevodan Osmanlı əlyazması, 1526

Şəkil:Mesihati srbije mapa.png|Serbiya İslam İcmasının Rijaset Təşkilatı (2007-ci ilə kimi)
Şəkil:Muftijstva srbije mapa.png|Bosniya və Herseqovina İslam İcmasının Rijasetinin bir hissəsi olan Serbiya İslam İcmasının Mešihat Təşkilatı (2007-ci ildən)


## Həmçinin bax
* Serbiya
* Serbiya əhalisi

## İstinadlar
Maltada islam

**Maltada islam** — Malta əsasən xristian ölkəsidir və 2021-ci il siyahıyaalınmasına əsasən İslam dini əhalinin təxminən 3,9%-ni əhatə edir.

## Tarixi
Ərəblər 870-ci ildə Siciliyanı fəth etdikdən sonra İslam Maltaya yayıldı. Malta tarixində İslam dövrü nisbətən az öyrənilmişdir. 1091-ci ildə adanın Normanlar tərəfindən tutulmasından sonra Malta xristianlığa qayıtdı. Müsəlmanlara 13-cü əsrə qədər dinlərinə etiqad etməyə icazə verildi. Bəzi hesablamalara görə, ümumi əhalinin 95–98%-nin mənsub olduğu Roma Katolik Kilsəsi ilə müqayisədə Maltada müsəlman icması nisbətən kiçikdir. Ölkədə 3.000-ə yaxın müsəlmanın olduğu təxmin edilir ki, onlardan 2.250-si əcnəbi, 600-ü sonradan vətəndaşlıq alan, 150-si isə yerli Malta sakinləridir. Onlar əsasən müsəlman kişilərlə evlənərək İslamı qəbul etmiş qadınlardır. Ölkədə bir məscid və bir müsəlman ibtidai məktəbi var. Məscid 1978-ci ildə İslamı bütün dünyaya yaymaq üçün Liviya hökumət təşkilatı olan Dünya İslam İcması tərəfindən açılmışdır.

## Həmçinin bax
* Malta tarixi

## İstinadlar
Kito Lorenz

** Kito Lorenz ** (; ) — Lusatiyalı yazıçı, esseist, tərcüməçi, hekayəçi və fabulist. Yuxarı Lusatian və Alman dillərində yazır. Sakson Rəssamlıq Akademiyasının üzvü. Lusat yazıçısı Yakub Lorenz-Zaleskinin nəvəsi.

## Bioqrafiya

4 mart 1938-ci ildə Sleponun Lusatian kəndində anadan olub. 1952-1956-cı illərdə Kottbusdakı internat məktəbində oxuyub. 1956-1961-ci illərdə Leypsiqdə slavyanşünaslıq üzrə təhsil alıb. 1961-1972-ci illərdə Bautzendə Serb Etnologiyası İnstitutunda kiçik elmi işçi işləyib. 1972-1979-cu illərdə Serb Xalq Mədəniyyəti Dövlət Ansamblında dramaturq işləyib. 2008-ci il dekabrın 18-də Drezden Texnologiya Universitetinin Dilçilik, Ədəbiyyat və Mədəniyyətşünaslıq fakültəsindən elmlər doktoru fəxri elmi dərəcəsi almışdır.

## Kompozisiyalar

* *Nowe časy - nowe kvasy*, hekayələr, 1962;
* *Swĕtło, prawda, swobodnosć*, Antologija serbskeho basnjenja, 1963;
* *Po pućach časnikarki*, Vitkoitsin Aşağı Lusatian şeirlər toplusundan tərcümə edilmişdir, Mina, 1964;
* *Serbske fabule*, Qandriy Seilerin Aşağı Lusatian əsərindən tərcüməsi, 1966;
* *Struqa. Bilder einer Landschaft*, Verszyklus, sorbisch-deutsch, 1967;
* *Der betresste Esel*, nağıllar, Qandriy Seilerin Aşağı Lusatian əsərindən tərcümə, 1969;
* *Poesiealbum 143*, 1979;
* *Sorbisches Lesebuch/Serbska čitanka*, antologiya, 1981;
* *Die Rasselbande im Schlamassellande*, uşaq kitabı, 1983;
* *Wortland*, 1984;
* *Flurbereinigung*, nağıllar, 1988;
* *Gegen den grossen Popanz*, nağıllar, 1990;
* *Achtzehn Gedichte der Jahre 1990-2002*;
* *Aus jenseitigen Dörfern*, antologiya, 1992;
* *An einem schönbemalten Sonntag*, nağıllar, 2000;
* *Die Unerheblichkeit Berlins*, lirika, 2000;
* *Zungenblätter*, 2002;
* *Das Meer Die Insel Das Schiff*, antologiya, 2004;
* *Die wendische Schiffahrt*, 2004;
* *Kepsy-barby/ Fehlfarben*, nağıllar, 2005;
* *Serbska poezija*, 2008.

## Mükafatları

* Haynrix Heyne adına GDR Dövlət Mükafatı;
* Domovina Ədəbi Mükafatı;
* Heinrich Heine Mükafatı;
* Hermann Hesse Mükafatı;
* Berlin Rəssamlıq Akademiyasının mükafatı;
* Yakub Çişinski adına mükafat;
* Azad Saksoniya Dövlətinin Lessinq Mükafatı - 17 yanvar 2009-cu ildə təltif edilmişdir;
* Petrarka Mükafatı - 23 iyun 2012-ci ildə verilmişdir.

## İstinadlar
Yan Tsıj

** Yan Tsıj ** (, ; ) — Yuxarı Sorb yazıçı, nəşirçi, hüquqşünas və ictimai xadim. O, Sorb Xalq Radasının sədri və Bautzen inzibati dairəsinin sədri olub. Yakub Çişinski adına Ədəbi Mükafat laureatı.

## Bioqrafiya

1898-ci il yanvarın 13-də Lusatyan Juritsı kəndində anadan olub. Orta təhsilini Praqanın tarixi Mala Strana rayonunda alman gimnaziyasında alıb. Charles Universitetində hüquq təhsili alıb. 1921-ci ildə Lusatian gəncləri üçün "Sxadzovanka" adlı 47-ci gənclərin yay düşərgəsi-festivalını təşkil edib. Hüquq elmləri üzrə elmlər doktoru alimlik dərəcəsini müdafiə etmişdir. 1926-1932-ci illərdə Kottbusda Sorb Xalq Bankının filialında işləmişdir. Nasional-sosialistlər hakimiyyətə gəldikdən sonra o, Sorb milli hərəkatındakı fəaliyyətinə görə qısa müddətə həbs olunub. 1934-cü ildən Sorb qəzeti olan Sorbske Nowiny-ni nəşr etdi və 1937-ci ilə qədər nəşrə maliyyə dəstəyi verdi. İkinci Dünya Müharibəsi illərində əvvəlki fəaliyyətlərinə görə bir neçə dəfə həbs olunub. 1945-ci ilin fevralında Drezdenin bombalanması zamanı o, həbsxanadan qaçıb. 1945-ci ilin mayında Sovet hərbi komendantlığı tərəfindən Bautzenski rayonunun muxtarı təyin edildi. Eyni zamanda, o, sədri vəzifəsində işlədiyi Sorb Xalq Radasının işində iştirak edərək müstəqil Lusat dövlətinin yaradılması ilə bağlı fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. O, iki dəfə Yakub Çişinski mükafatına layiq görülüb (1964 və 1999-cu illərdə). 1955-ci ildən Sorb "Nova doba" qəzetini nəşr etdi və redaktə etdi. 21 sentyabr 1985-ci ildə Bautzendə vəfat etdi və Jidov qəbiristanlığında Jan Arnost Smolerin ailə qəbirində dəfn edildi.

## Kompozisiyalar

* *«Za wšědnym chlěbom. Žiwjenski wobraz serbskeho holana»*. Berlin: Volk und Wissen, 1957;
* *«Mój sokoł. Wuběrk basnjow a prozy»*. Budyšin: LND, 1962
* *«Jan Arnošt Smoler. Wobrys jeho žiwjenja a skutkowanja»*. Budyšin: LND, 1966
* *«Wojowanje wo wuswobodźenje Łužicy. Za čas wulkeje bitwy wo Berlin 1945»*. Budyšin: LND, 1975
* *«Ćernje na puću do swobody. Dopomnjenki wot nowembra 1944 co kónca meje 1945»*. Budyšin: LND, 1979
* *«Hdyž so młody na puć podaš. Dopomnjenki z časa dźěćatstwa a młodosće hač do apryla 1926»*. Budyšin: LND, 1983
* *«W tlamje ječibjela. Dopomnjenki na lěta 1926 do 1944»*. Budyšin: LND, 1984

## Ədəbiyyat

* Gugnin A. A., Serbolo-Lujitsk ədəbiyyatı və ədəbiyyatının mənşəyindən bu günə qədər tarixinə giriş, Rusiya Elmlər Akademiyası, Slavyan və Balkanşünaslıq İnstitutu, Slavyan-Alman Münasibətləri Elmi Mərkəzi, M., 1997, s. 155, 169, ISBN 5- 7576-0063-2
* Manfred Thiemann (Hrsg.): Ein kleines Lexikon — Sorben/Serbja. Domowina-Verlag, Bautzen 1989, 183 S., ISBN 3-7420-0405-0
* Manfred Ladusch: Zum 100. Geburtstag von Dr. Johannes Ziesche, Sorbischer Verleger, Bautzens Landrat und Schriftsteller, in: Oberlausitzer Kulturschau, Heft 2, 1998, S. 28-29.
* [Edmund Pech: Johannes Ziesche (1898—1985), Sächsische Biografie. Herausgegeben vom Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde, bearb. von Martina Schattkowsky](http://saebi.isgv.de/biografie/Johannes_Ziesche_(1898-1985))

## İstinadlar
Monteneqroda islam

**Monteneqroda islam** — xristianlıqdan sonra ölkədə ikinci ən böyük dini qrupu təşkil edir. Monteneqronun 110 min müsəlman əhalisi mövcuddur. Onlar ümumi əhalinin 17,74%-ni təşkil edir. Əhalisi bir neçə əsas qrupa bölünürlər: bosniya dilində danışan bosniyalılara, bilavasitə Monteneqro dilində danışan müsəlman slavyanlara və Monteneqrolulara, həmçinin etnik albanlara. Albanlar gündəlik ünsiyyətdə öz dillərindən istifadə edən ayrıca etnik qrupdur.

## Tarixi

15-ci əsrdə Osmanlı İmperiyası Monteneqronun böyük hissəsini fəth etdi və İslam ərazisinə daxil etdi. 1704-cü ilin Milad ərəfəsində Monteneqrolular ölkənin müsəlman əhalisinə qarşı “Türklərin zülmü” kimi tanınan qırğın həyata keçirdilər.

### XXI əsr
Bosniyalılar və Monteneqronun bir çox albanları müsəlmandırlar, eyni zamanda özlərini bosniyalı və yaxud alban qanından olan Monteneqrolular kimi tanıdırlar. Müsəlmanlar əsasən Monteneqronun Sancak bölgəsində yaşayırlar.

## Demoqrafiya

2011-ci il siyahıyaalınmasına görə etnik tərkibi:
*cəmi 118.479 müsəlman:
** 53 453 - Boşnaklar (45,12%);
** 22 267 - albanlar (18,79%);
** 20 270 - müsəlman slavyanlar (17,11%);
** 12 758 - Monteneqrinlər (10,77%);
** 5 034 - Qaraçılar (4,25%);
** 2003 - Misirlilər (1,69%);
** 1 435 - qeyd olunmayıb (1,21%);
** 1159 - qalanlar (0,98%).

## Qalereya

Şəkil:Rozaje mosque Sultan Murat II.JPG|Rojajedəki Sultan II Murat məscidi
Şəkil:Kucanska dzamija.jpg|Rojajedə Kuçanska məscidi
Şəkil:Pljevlja Mosque 2.JPG|Pljevlyadakı məscid
Şəkil:Czarnogóra Ulcinj - panoramio.jpg|Ulcinjdə Dənizçilər Məscidi


## İstinadlar
Həkimlər Günü

**Həkimlər Günü** — həkimlərin fərdlərə və icmalara verdiyi töhfələri nəzərə alaraq qeyd olunan bir gün. Tarix, günü qeyd etmək üçün istifadə olunan anma tədbirindən asılı olaraq ölkədən-ölkəyə dəyişir. Bəzi ölkələrdə bu gün tətil kimi qeyd olunur. Səhiyyə sektorunda xəstələr və benefisiarlar tərəfindən qeyd olunması gözlənilsə də, əsasən səhiyyə müəssisələri tərəfindən qeyd olunur. Heyət həkimlər üçün nahar təşkil edə bilər, bu müddət ərzində həkimlərə təşəkkürnamələr təqdim oluna bilər. Vəfat etmiş həkimlərə hörmət əlaməti olaraq onların həyat yoldaşlarına kart və ya qırmızı qərənfil göndərilə və məzarları üzərinə gül qoyula bilər.

## Qeyd edilməsi

### Avstraliya
Avstraliyada Həkimlər Gününün hesab oluna biləcəyi müxtəlif tarixlər var, ən çox iştirak 30 martda baş verir.

### Kanada
Kanadada Həkimlər Günü 1 mayda qeyd olunur. Bu tarix, Kanada Tibb Assosiasiyası tərəfindən Kanadada işləyən ilk qadın həkim Dr. Emili Stounun xatirəsinə belə adlandırılıb.

### İran
İranda İbn-i Sinanın doğum günü (İran ayı: Şəhrivar 1=23 avqust) həkimlərin milli günü kimi qeyd olunur.

### Türkiyə
Türkiyədə 1919-cu ildən bu yana hər il 14 mart Tibb Günü kimi qeyd edilir.

### ABŞ
ABŞ-də Həkimlər Günü həkimlərin xalqa xidmətlərini dəyərləndirmə günüdür. Bu fikir Dr. Çarlz B. Almondun həyat yoldaşı Eudora B. Almond tərəfindən irəli sürülüb və seçilmiş tarix cərrahiyyədə narkozun ilk istifadəsinin ildönümüdür. 30 mart 1842-ci ildə Corciya ştatının Cefferson şəhərində Dr. Krouford Lonq, Ceyms Venable adlı xəstəsini yatızdırmaq üçün dietil efirindən istifadə etdi və boyunundakı şişi ağrısız şəkildə çıxardı.

### Azərbaycan
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk Səhiyyə Nazirliyinin 1918-ci il iyunun 17-də yaradılması əsas tutularaq Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 4 iyun 2001-ci il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycanda hər il iyunun 17-si Azərbaycan Respublikası tibb işçilərinin peşə bayramı günü kimi qeyd olunur.

### Vyetnam
Vyetnamda 28 fevral 1955-ci ildə Həkimlər Günü elan edilib. Gün fevralın 27-də və ya bəzən həmin tarixə ən yaxın tarixlərdə qeyd olunur.

## İstinadlar