open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Samara (Abbasilər)

**Abbasilər Samarrası** () — İraqın mərkəzində yerləşən şəhərdir və 836-cı ildən 892-ci ilə qədər Abbasilər xilafətinin paytaxtı olmuşdur.

## Haqqında
Şəhər xəlifə əl-Mötəsim tərəfindən qurulan Samarra, Dəclənin şərq sahili boyunca onlarla kilometr uzanan böyük bir metropol idi, lakin 9-cu əsrin ikinci yarısında, xüsusən də xəlifələrin Bağdada qayıtmasından sonra öz qüvvəsini itirdi. Daha sonra burda olan insanlar da böyük şəhərlərə köç etdi.

Nisbətən qısa müddət ərzində işğal edildiyinə görə, Abbasilər Samirrasının geniş xarabalıqları müasir dövrə qədər gəlib çatmışdır. Bunlar hal hazırda da açıq muzey kimi qorunur. Şəhərin planını hələ də hava fotoqrafiyası vasitəsilə görmək mümkündür və bu da planlaşdırılan küçələrin, evlərin, sarayların və məscidlərin geniş şəbəkəsini göstərir. müsəlman tarixçilərininArxeoloji tapıntıları müsəlman tarixçilərinin orta əsr mənbələrində verdiyi məlumatlarla müqayisə edən elmi tədqiqatlar, keçmiş şəhər ərazisi daxilində mövcud olmuş bir çox yer adlarının (toponimlərin) dəqiqləşdirilməsinə və onların tarixi məkanlarla əlaqələndirilməsinə imkan yaratmışdır.

Samarra arxeoloji ərazisi 2007-ci ildə UNESCO tərəfindən Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş və onu "qədim böyük bir şəhərin ən yaxşı qorunmuş planı" adlandırmışdır.  Eyni adı daşıyan müasir şəhər Abbasilər xarabalıqları içərisində yerləşir.

## İstinadlar
Ağzım yoxdur və qışqırmalıyam

**Ağzım yoxdur və qışqırmalıyam** () — amerikalı yazıçı Harlan Ellisonun post-apokaliptik qısa hekayəsi. İlk dəfə 1967-ci ilin martında If jurnalında dərc olunmuşdur.

Hekayə AM adlı hərbi superkompüterin şüur qazanaraq insanlığı məhv etdiyi, yalnız beş nəfəri sağ buraxdığı dünyanı təsvir edir. Sağ qalanlar (Benni, Qorister, Nimdok, Ted və Ellen) yaradıcılarından qisas almaq üçün AM tərəfindən sonsuz işgəncələrə məruz qalmaq məqsədilə həyatda saxlanılır. Hekayə nəql edən şəxs olan Tedin baxış bucağından cərəyan edir və onların davamlı iztirabını, AM-in nəhəng yeraltı kompleksində konservləşdirilmiş yemək axtarışlarını, lakin bunun nəticəsində daha böyük ümidsizliklə üzləşmələrini təsvir edir.

Ellisonun hekayəsi təqdim edilərkən minimal dəyişikliklərə məruz qalmış və texnologiyanın sui-istifadəsi, insanlığın dözümlülüyü və ekzistensial dəhşət mövzularını ələ alır. Hekayə müxtəlif media formatlarına uyğunlaşdırılmışdır; bunlara Ellisonun həmmüəllifi olduğu 1995-ci il kompüter oyunu, komiks adaptasiyası və BBC Radio 4 üçün hazırlanmış radio tamaşası daxildir. Ellison özü audiokitab versiyasını səsləndirmiş, həmçinin video oyun və radio tamaşası adaptasiyalarında AM-in səsini canlandırmışdır. Hekayə süni intellektin potensial təhlükələri və insan vəziyyətinin araşdırılmasına görə tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

Hekayə 1968-ci ildə Hüqo mükafatını qazanmışdır. Bu ad, Ellisonun bu hekayənin də yer aldığı qısa hekayələr toplusu üçün də istifadə olunmuşdur. Hekayə Amerika Kitabxanası tərəfindən yenidən nəşr edilmiş və "American Fantastic Tales" toplusunun ikinci cildinə daxil edilmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İstinad mənbəyi

**Referans** ( — "arayış, istinad") və ya **istinad mənbəyi** — köməkçi təsvir: rəssam və ya dizaynerin işə başlamazdan əvvəl detalları daha dəqiq ötürmək, əlavə məlumat yığmaq və fikir əldə etmək üçün müraciət etdiyi rəsm və ya fotoşəkildir. Bu münasibətdə birinci obyektin ikinci obyektə istinad etdiyi deyilir. Bu, ikinci obyektin adı adlanır. Birinci obyektin istinad etdiyi növbəti obyekt isə birinci obyektin referansı adlanır.

Müxtəlif pozalarda insan fotoşəkilləri, anatomiya tədqiqatları və çəkilməsi üçün zəruri olan əl və ya bədənin digər hissələrinin fotoları referans ola bilər. Memarlıq, dizayn, interyer dizaynı, kompüter qrafikası, musiqi və bu kimi sahələrdə referans, sifarişçinin görmək istədiyi işin təxmini təsviri və ya həmsöhbətinə öz fikrini başqalarının nümunələri ilə nümayiş etdirmək üçün illüstrasiya kimi istifadə olunur.

Müasir rəssamlar öz layihələri üçün tez-tez referanslardan istifadə edirlər. Onlara adətən aşağıdakılar daxildir:
* personajın tam təsviri;
* bəzi xarakterik xüsusiyyətlər;
* ölçülərin təsviri;
* bəzi obyektlərin mətn şərhləri və s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Reference.com – a multi-source encyclopedia search service, and language reference products provider
*
*References.net – a directory of multidisciplinary reference resources on the web
*Refmuseum.com – The online museum of references
Fəlsəfi məntiq

**Fəlsəfi məntiq** — fəlsəfi problemləri həll etmək və ya bu problemlər ətrafındakı müzakirələri inkişaf etdirmək üçün ənənəvi məntiq metodlarından istifadə olunan fəlsəfə sahəsidir.

Bu ifadə eyni zamanda klassik və ya ənənəvi məntiqin davamı olan məntiq növləri üçün də işlədilir. Bu mənada istifadəyə "Blackwell" tərəfindən nəşr olunan fəlsəfə seriyasının "Blackwell Companion to Philosophical Logic" adlı kitabında da rast gəlinir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* Александр Степанович Карпенко. Философская логика // Новая философская энциклопедия : в 4 т. / пред. науч.-ред. совета В. С. Стёпин. — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Мысль, 2010. — 2816 с.
* Философская логика // Современная западная философия. Энциклопедический словарь.&nbsp;— М.: Культурная революция. О. Хеффе, В.&nbsp;С.&nbsp;Малахов, В.&nbsp;П.&nbsp;Филатов. 2009.
* Философская логика // Философия: Энциклопедический словарь.&nbsp;— М.: Гардарики. Под редакцией А.&nbsp;А.&nbsp;Ивина. 2004.
* Философская логика // Словарь по логике.&nbsp;— М.: Туманит, изд. центр ВЛАДОС. А.&nbsp;А.&nbsp;Ивин, А.&nbsp;Л.&nbsp;Никифоров. 1997.
* Философская логика // Энциклопедия эпистемологии и философии науки. М.: «Канон+», РООИ «Реабилитация». И.&nbsp;Т.&nbsp;Касавин. 2009.
* 
* 
* 
*
The Story of Us (Milet mahnısı)

**"The Story of Us"** () – Yaponiya müğənnisi Milet tərəfindən buraxılmış sinql. "SME Records" tərəfindən 16 yanvar 2026-cı ildə rəqəmsal formatda buraxılmışdır. 2026-cı ildə yayımlanan "" animesinin 2-ci mövsümünün bağlanış mahnısıdır.

## Buraxılış
2024-cü ilin noyabrında "" anime serialının ikinci mövsümünün treyleri buraxılmışdır. Treylerdə Milet tərəfindən ifa olunan "The Story of Us" mahnısından bir parça yer almışdır. Milet daha öncə "Frieren" animesinin ilk mövsümü üçün "Anytime Anywhere" və "Bliss" adlı iki bağlanış mahnısı ifa etmişdir. Hər iki mahnı da müğənninin "Anytime Anywhere" adlı doqquzuncu minialbomuna daxil edilmişdir.

9 yanvar 2026-cı ildə Milet "The Story of Us" mahnısı üçün rəqəmsal və fiziki buraxılışların tarixini açıqlamışdır. Mahnı 16 yanvar 2026-cı ildə rəqəmsal formatda buraxılmışdır. Fiziki buraxılış üçün tarix 4 mart 2026-cı il göstərilmişdir. Fiziki buraxılışın üç versiyası mövcuddur: adi nəşr, məhdud nəşr və anime dizaynı versiyası. Məhdud və anime dizaynı versiyalarına musiqi kliplərinin yer aldığı bonus Blu-ray diski daxildir.

## Musiqi videosu
"The Story of Us" mahnısı üçün musiqi klipi mahnının rəqəmsal buraxılışından bir neçə saat sonra müğənninin "YouTube" kanalında buraxılmışdır. Video Miletin kukla teatrında iki kukla ilə oynaması ilə başlayır. Video davam etdikcə o, şəhərdən qıraqda yerləşən qəsəbəni və kitabxananı gəzir. Videonun sonunda xarabalıqları ziyarət edir. Klipin çəkilişləri Çexiyada baş tutmuş, 10 fərqli məkandan istifadə edilmişdir. Çəkilişlər üç gün davam etmişdir.

## Trek siyahısı
* **CD sinqlı  – standart və məhdud nəşr**

# "The Story of Us"
# "Trace"
# "Anytime Anywhere" (piano sessiyası)

* **CD sinqlı – anime dizaynı versiyası**

# "The Story of Us"
# "Trace"
# "The Story of Us" (anime versiyası)
# "Trace" (qısa versiya)
# "Anytime Anywhere" (A.Gt sessiyası)

* **Blu-ray – anime dizaynı versiyası**

# "The Story of Us" (klip)
# "Bluer" (klip)
# "Anytime Anywhere" (klip)
# "Anytime Anywhere" ("Stairs Tour"dan canlı)
# "The Story of Us" (səhnəarxası görüntülər)
# "Anytime Anywhere" (səhnəarxası görüntülər)

## İstinadlar
“İmarət” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi

**“İmarət” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi** (Pənahəli xanın İmarət Kompleksi) — Ağdam şəhərində yerləşən, Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın iqamətgahı olmuş saray kompleksi və Cavanşirlər nəslinin ailə qəbiristanlığı. Kompleks XVIII əsrə aid olub, Azərbaycan mülki memarlığının ən qiymətli nümunələrindən biri hesab olunur.

## Tarixi
Kompleksin əsası XVIII əsrin ortalarında Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən qoyulmuşdur. "İmarət" adlanan bu ərazi uzun illər boyu xan nəslinin həm yaşayış yeri, həm də mənəvi mərkəzi olmuşdur. Burada Pənahəli xanın sarayı ilə yanaşı, xan ailəsinin üzvləri üçün tikilmiş türbələr də yerləşir.

Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ağdamın işğalı nəticəsində (1993) kompleks erməni silahlı qüvvələri tərəfindən vandalizmə məruz qalmış, saray binası və türbələr dağıdılmış, ərazi mal-qara saxlamaq üçün istifadə olunmuşdur.

## Bərpa və yenidənqurma
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ağdam şəhəri azad edildikdə, kompleksin bərpası dövlət tərəfindən prioritet vəzifə kimi müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq fərman və sərəncamlarına əsasən, 2023-cü ildən etibarən ərazidə genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işlərinə başlanılmışdır.

Bərpa prosesi Qarabağ Dirçəliş Fondunun sifarişi və Mədəniyyət Nazirliyinin nəzarəti ilə həyata keçirilmişdir. Kompleksin ərazisində:
* Pənahəli xanın saray binası tarixi görkəmi qorunmaqla bərpa edilmişdir;
* Pənahəli xan, İbrahimxəlil xan, Mehtiqulu xan və Xurşidbanu Natəvanın türbələri konservasiya və restavrasiya olunmuşdur;
* Xan qızı Xurşidbanu Natəvanın abidəsi yenidən ucaldılmışdır;
* Ərazidə Qarabağ atçılıq ənənələrini əks etdirən muzey ekspozisiyası yaradılmışdır.

## Kompleksin tərkibi
Kompleksin ərazisi 3,3 hektardır. Bura imarət, türbələr, qəbiristanlıq və mərasim yerləri, eləcə də Qarabağ atlarının təqdimatı və satışı üçün atçılıq parkından ibarətdir. 6 min kvadratmetrlik sahədə yerləşən tarixi qəbiristanlıqda arxeoloji tədqiqat işləri ikinci mərhələdə davam etdirilir. Aparılan araşdırmalar nəticəsində yeni tarixi faktlar üzə çıxarılıb.

Muzey kompleksi bir neçə mühüm memarlıq və tarixi obyekti birləşdirir:
# **[[Pənahəli xan sarayı (Ağdam)|Pənahəli xanın sarayı]]:** Qarabağ memarlıq məktəbinə xas olan ikimərtəbəli, eyvanlı bina.
# **[[İmarət qəbiristanlığı|Xan qəbiristanlığı]]:** Burada Cavanşir sülaləsinin nümayəndələrinin məzarları və onlar üzərində ucaldılmış türbələr yerləşir.
# **Muzey hissəsi:** Qarabağ xanlığının tarixini, dövlətçilik ənənələrini və mədəniyyətini əks etdirən eksponatlar burada nümayiş etdirilir.

## Hüquqi statusu
“İmarət” kompleksi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Ağdam İmarət Kompleksi 2024-cü il sentyabrın 19-dan etibarən fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qarabağ Dirçəliş Fondu — İmarət Kompleksi haqqında rəsmi məlumat
Rauf Atamalıbəyov

**Rauf Rəşid oğlu Atamalıbəyov** () — rusiyalı prodüser, United Multimedia Projects kinoşirkətinin baş direktoru və təsisçilərindən biridir.

## Həyatı
Rauf Atamalıbəyov 1963-cü ildə Bakıda doğulub.

1991-ci ilin aprel ayından Səs Operatorları Gildiyasının üzvüdür. 1992-ci ildə Leninqrad Kino Mühəndisləri İnstitutunu səs mühəndisliyi ixtisası üzrə bitirmişdir. O, sənədli və bədii kino sahəsində prodüser kimi fəaliyyət göstərmiş, layihələri Rusiya və beynəlxalq kino mükafatlarına layiq görülmüşdür. Bu mükafatlar sırasında Venesiya Beynəlxalq Film Festivalının Gümüş Aslanı, TEFI və NIKA mükafatları yer alır.

2003-cü ilin may ayından Rusiya Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvüdür. Həmçinin Rusiya Kino Prodüserləri Gildiyasının üzvü, eləcə də Beynəlxalq Kino Prodüserləri Federasiyasının (FIAPF) müəllif hüquqlarının qorunması və rəqəmsal texnologiyalar üzrə qrupunun üzvüdür.

Rauf Atamalıbəyov ümumilikdə 50-dən çox film, televiziya serialı, sənədli və bədii layihədə baş prodüser, həmprodüser və post-prodakşn prodüseri kimi iştirak etmişdir. Onun prodüseri olduğu televiziya serialları Rusiya Federasiyasının aparıcı televiziya kanallarında yayımlanmışdır. Son illərdə həyata keçirilən layihələri əsasən Birinci Kanal üçün istehsal olunmuşdur.

Kinoşirkət rəhbəri kimi Rauf Atamalıbəyovun fəaliyyətində yeni film istehsalı texnologiyalarının tətbiqi mühüm yer tutur. Onun rəhbərliyi altında United Multimedia Projects şirkəti 2000-ci illərin əvvəllərində yüksək dəqiqlikli kino avadanlıqlarını tətbiq edən qabaqcıl studiyalardan birinə çevrilmiş, animasiya sahəsində isə Rusiya kino sənayesində yeni olan 3D stereo texnologiyasından istifadə edilmişdir.

Animasiya prodüseri kimi Rauf Atamalıbəyov əsasən Rusiya tarixi və folklor motivlərinə əsaslanan layihələrə üstünlük vermişdir. United Multimedia Projects tərəfindən istehsal olunan animasiya filmləri bir sıra nüfuzlu peşəkar festivallarda və beynəlxalq uşaq kino forumlarında mükafatlara layiq görülmüşdür.

Rauf Atamalıbəyov 2019-cu ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi münasibətilə yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

## Filmoqrafiya

*  — 2020, dram, prodüser kimi
*  — 2018, dram, prodüser kimi
*  — 2018, melodram, prodüser kimi
*  — 2015, bioqrafik film
*  — 2006, döyüş filmi
*  — 1991, qısametrajlı film

## İstinadlar
Con Silva Mihan

**Con Silva Mihan** (; ) — amerikalı naşir, çapçı və qəzet redaktoru. O, 1829-cu ildən 1861-ci ilə qədər Konqresin kitabxanaçısı vəzifəsində çalışmışdır.

Nyu-York şəhərində anadan olan Mihan gəncliyində çapçı işləmişdir. O, 1812-ci il müharibəsinin son bir neçə ayında qısa müddətə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət etmişdir. Döyüş görmədən geri qayıtmış və Filadelfiyada çapçı həmkarı Robert Andersonla birlikdə baptist dini jurnal nəşr etdirərək naşir kimi işə başlamışdır. Firma 1822-ci ilin əvvəllərində Vaşinqtona köçdükdən sonra Mihan həftəlik Baptist qəzeti olan "The Columbian Star" qəzetini redaktə etməyə və nəşr etməyə başlamışdır. 1825-ci ilin sonlarında "The Star"-dan ayrılan Mihan, Endrü Ceksonun prezidentlik kampaniyasının göstərişi ilə nominal olaraq "City of Washington Gazette" qəzetini satın almış, qəzetin adını "United States' Telegraph" olaraq dəyişdirmiş və olduqca qərəzli mövqe tutmuşdur. Cekson tərəfdarları Mihanın mətbuat kampaniyasına lazımi şəkildə rəhbərlik edə bilməyəcəyini düşünürdülər. Qəzet üzərində nəzarət tədricən redaktor və naşir Daff Qrinin əlinə keçdi və Mihan 1826-cı ilin oktyabrında rəsmi olaraq qəzetdən ayrıldı; lakin o, 1829-cu ilə qədər Qrinin redaksiya köməkçisi vəzifəsində çalışmağa davam etdi.

Ceksonun 1828-ci il seçkilərindən sonra çoxsaylı vəzifəli şəxslərin təmizlənməsindən sonra Mihan, qənimət sistemi və Qrinin təkidi ilə Konqres kitabxanaçısı təyin edildi və qatı anti-Ceksonist Corc Uotterstonun yerinə keçdi. Mihanın kitabxanaçı kimi fəaliyyəti Konqres Kitabxanasının davamlı böyüməsinə səbəb oldu və vəzifəsinin böyük bir hissəsini Kitabxananın Birgə Komitəsinin sədri Ceyms Pirs ilə əməkdaşlıq etdi. 1851-ci ilin dekabrında baş verən böyük yanğın kitabxananın 55.000 kitabından 35.000-ni məhv etdi. Mihan və Pirs fəlakətdən sonra kitabxananın yenidən qurulmasına nəzarət etdilər, onu xeyli sayda kitabla doldurdular və əsas salonu yenidən qurdular. 1860-cı ildə Avraam Linkolnun seçilməsi Mihanın 1861-ci ildə İndiana həkimi Con Quld Stivensonun lehinə vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasına səbəb oldu. Bundan çox narahat olmayan o, ləyaqətlə təqaüdə çıxdı və 1863-cü ildə qəfildən vəfat etdi. Həm Stivenson, həm də sonrakı tarixçilər Mihanın vəzifədə qalmasını ümumiyyətlə tənqid edirdilər və qeyd edirdilər ki, o, əsasən kitabxana siyasəti üzrə Birgə Komitəyə tabe olub, kitabxananın arxaik kataloq sistemini dəyişməz saxlayıb və qurumu əsl milli kitabxanaya çevirməkdə heç bir irəliləyiş əldə etməyib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Samit

Samit - nəfəs kanalında bir və birdən çox nöqtədə daralma, yaxud qapanma ilə xarakterizə olununan danışıq səsləri sinfi. Samitlər ağız boşluğunda dodaqların qapanması və ya dilin dişlərə toxunması ilə tələffüz olunurlar.

Dünya dillərində bir çox sillabik və sillabik olmayan samitlər mövcuddur.

## Etimologiya

## Samit hərflər və səslər

## Növləri
Plosivlər - danışıq zamanı hava axınının tamamilə bloklanması və ardınca havanın sırbəst buraxılması ilə meydana gəlir.

## Tələffüzü
İngilis dilində qoşa samitlər adətən bir samit kim tələffüz olunur - "ball" və ya "summer".

Müxtəlif dillərdə bəzi samitlər konkret hallarda səssiz tələffüz olunurlar. Məsələn, ingilis dilində m samitindən sonra gələn b ("dumb"), n samitindən əvvəl gələn k ("know") və t samitindən əvvəl gələn b və ya p samitləri səssiz tələffüz olunur ("debt" və "receipt").

## Həmçinin bax

* Samitlərin səslənməsi

## İstinadlar
Edvin Tompson Ceyns

**Edvin Tompson Ceyns** (; ) — Sent-Luis Vaşinqton Universitetində Fizika üzrə Ueyman Krou adına hörmətli professor. O, statistik mexanika və ehtimal və statistik nəticəçıxarmanın əsasları haqqında geniş əsərlər yazmış, 1957-ci ildə termodinamikanın maksimum entropiya təfsirini daha ümumi Bayes/informasiya nəzəriyyəsi texnikalarının xüsusi tətbiqi kimi başlatmışdır (baxmayaraq ki, o, bunun artıq Cozayya Uillard Gibbsin əsərlərində gizli olduğunu iddia etmişdir). Ceyns ehtimal nəzəriyyəsinin məntiqin genişləndirilməsi kimi təfsirini güclü şəkildə təbliğ etmişdir.

1963-cü ildə doktorantura tələbəsi Fred Kamminqs ilə birlikdə o, iki səviyyəli atomun elektromaqnit sahəsində təkamülünü tam kvantlaşdırılmış şəkildə modelləşdirmişdir. Bu model Ceyns-Kamminqs modeli kimi tanınır.

Onun işinin əsas diqqət mərkəzində əvvəlki ehtimal paylanmalarını təyin etmək üçün məntiqi prinsiplərin qurulması idi; maksimum entropiya prinsipinə, maksimum kalibr prinsipinə, transformasiya qrupları prinsipinə və Laplasın laqeydlik prinsipinə baxın. Digər töhfələrə zehni proyeksiya xətası daxildir.

Jaynesin "Ehtimal Nəzəriyyəsi: Elmin Məntiqi" (2003) kitabı Bayes ehtimalı və statistik nəticəçıxarma haqqında müasir düşüncənin müxtəlif mövzularını toplayır, ehtimal nəzəriyyəsinin genişləndirilmiş məntiq kimi anlayışını inkişaf etdirir və Bayes texnikalarının üstünlüklərini digər yanaşmaların nəticələri ilə müqayisə edir. Harold Jeffrisə həsr etdiyi bu kitab, ölümündən sonra 2003-cü ildə (Larry Bretthorst tərəfindən redaktə edilmiş natamam əlyazmadan) nəşr olunmuşdur. Jaynes, subyektiv bilik vəziyyətlərini fiziki sistemlərin obyektiv xüsusiyyətləri ilə qarışdırmaq səhvini təsvir etmək üçün "zehni proyeksiya xətası" terminini işlədib. Bu fikir ehtimal və kvant mexanikasının təfsiri ilə bağlı müzakirələrdə təsirli olmuşdur.

Onun digər doktorant tələbələri arasında Joseph H. Eberly və Douglas James Scalapino da var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Edwin Thompson Jaynes. ''Probability Theory: The Logic of Science''. Cambridge University Press, (2003).  .
* Early (1994) version  (fragmentary) of *Probability Theory: The Logic of Science*. Book no longer downloadable for copyright reasons.
* A comprehensive web page on E. T. Jaynes's life and work.
* ET Jaynes' obituary at Washington University
* http://bayes.wustl.edu/etj/articles/entropy.concentration.pdf Jaynes' analysis of Rudolph Wolf's dice data
Hans Yensen

**Yohannes Hans Daniel Yensen** (; ) — alman nəzəri fiziki. İkinci Dünya müharibəsi zamanı o, Uran Klubu kimi tanınan Almaniyanın nüvə enerjisi layihəsində çalışmış və burada uran izotoplarının ayrılmasına töhfə vermişdir. Müharibədən sonra Yensen Heydelberq Universitetində professor olmuşdur. O, Viskonsin–Medison Universitetində, Qabaqcıl Tədqiqatlar İnstitutunda, Berkli Kaliforniya Universitetində, İndiana Universitetində və Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda qonaq professor olmuşdur.

Yensen 1963-cü ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına Yucin Viqner və Mariya Göppert-Mayer ilə birlikdə layiq görülmüş və mükafatın yarısını "nüvə qabığının quruluşu ilə bağlı kəşflərinə görə" sonuncu ilə bölüşmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brayan Cozefson

**Brayan Devid Cozefson** (; ) — Britaniyalı nəzəri fizik və Kembric Universitetinin fəxri professoru. O, 1962-ci ildə Kembricdə doktorantura tələbəsi olarkən aşkar edilmiş Cozefson effektini kəşf etdiyinə görə 1973-cü ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatını Leo Esaki və Ayvar Cayever ilə bölüşüb.

Cozefson akademik karyerasını Kembricin Kavendiş laboratoriyasında Kondensasiya olunmuş Maddə Nəzəriyyəsi Qrupunun üzvü kimi keçirib. O, 1962-ci ildən Kembricdəki Triniti Kollecinin üzvü və 1974-cü ildən 2007-ci ilə qədər Fizika professoru vəzifəsində çalışıb.

1970-ci illərin əvvəllərində Cozefson Transsendental Meditasiya ilə məşğul olub və diqqətini əsas elmin hüdudlarından kənar məsələlərə yönəldib. O, təbiətdəki zəka ideyasını, kvant mexanikası ilə şüur arasındakı əlaqəni və geniş şəkildə kvant mistisizmi kimi tanınan elm və Şərq mistisizminin sintezini araşdırmaq üçün Kavendişdə Ağıl-Maddə Birləşməsi Layihəsini qurdu. O, parapsixologiya, su yaddaşı və soyuq birləşmə kimi mövzulara dəstəyini ifadə edib və bu da onu həmkarları tərəfindən tənqid mərkəzinə çevirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bəyanu əqidətil-üsul

**Bəyanu əqidətil-üsul** () — Əbül-Leys əs-Səmərqəndinin əqidə sahəsinə aid risaləsi.

## Əsər
Əsərin digər adları bunlardır: "*Risalə fi üsulid-din*", "*Əqidətül-üsul*" və "*Əqidə*".

Risalənin Əbül-Leys əs-Səmərqəndiyə məxsusluğu mübahisəlidir. Karl Brokkelman, Yozef Şaxt və Fuad Sezgin risalənin ona məxsus olduğunu söyləmişlər. A. V. Yuinbol və F. Kern isə Britaniya muzeyindəki əlyazmalara (№ 871) əsasən risalənin Məhəmməd əs-Səmərqəndiyə məxsus olduğunu iddia etmişlər. Lakin müxtəlif kitabxanalardakı digər əlyazmalarda risalənin Əbül-Leys əs-Səmərqəndiyə nisbət edilməsi, yuxardakı iddianın doğru olmadığı nümayiş etdirir.

Risalə dəlillərdən tamamı ilə təcrid edilmiş olub, dini əqidələri Əhli-Sünnə prinsiplərinə uyğun olaraq insanlara öyrətmək qarşısına məqsəd qoymuşdur. Bu risalə, ilk dövrlərdə sünnilərin mənimsədiyi aməntu əsaslarını qeyd etməsi baxımından əhəmiyyətli hesab olunur.

Əsər sual-cavab tərzində qələmə alınmış olub, özündə 16 məsələ ehtiva edir. Risalə "iman nədir?" sualı ilə başlayır. Risalədə Allahın sifətləri, mələklərin mərtəbələri, mələklərin adları, cənnət, cəhənnəm, dört böyük kitab (Zəbur, Tövrat, İncil və Quran) və səhifələrin nazil olduğu peyğəmbərlər, nəbi və rəsulların sayı, adları, cənnət və cəhənnəmdəki vəzifəli məxluqlardan başqa bütün canlıların öləcəkləri və öldükdən sonra dirildiləcəkləri, haqq-hesab, cənnət və cəhənnəmin əbədiliyi mövzularına yer verilmiş və bu mövzulardan şübhə edənlərin küfrə düşəcəyi qeyd edilmişdir.

Əsərin iki şərhi ("*Qətrül-ğays şərhu məsaili-Əbil-Leys*" və "*Behcətül-ülum*") vardır (Qahirə: hicri 1301, Məkkə: hicri 1311, Berlin; 1945).

Risalə İndoneziya, Yava və Malaziya kimi uzaq şərqdəki müsəlman ölkələrində olduqca məşhurdur.

Əsər A. V. Yuinbol tərəfindən 1881-ci ildə və F. Kern tərəfindən də 1912-ci ildə nəşr olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Təfsir əs-Səmərqəndi

**Təfsir əs-Səmərqəndi** () — Əbül-Leys əs-Səmərqəndinin Quran təfsiri.

## Əsər
Əsərin digər adları bunlardır: "*Təfsirül-Quranil-Kərim*", "*Təfsiru Əbil-Leys əs-Səmərqəndi*" və "*Bəhrül-ülum*". "Təfsir əs-Səmərqəndi"nin dövrümüzə qədər gəlib çatmış nəşrlərində adı "Bəhrül-ülum" olaraq qeyd edilmişdir (Bağdad, 1985–1986; Beyrut, 1993, 1997). Lakin "Bəhrül-ülum" adlı təfsirin əsl müəllifi Ələddin Əli ibn Yəhya əs-Səmərqəndidir. Əbül-Leys əs-Səmərqəndinin təfsiri ehtiva etdiyi təsəvvüfi izahlar səbəbi ilə işari təfsir olaraq adlandırılsa da, sufi-fiqhi bir metoda sahibdir. Rəvayət əsaslı əsərdə müəllif öz şərhləri "qaləl-fəqih" şəklində qeyd etmişdir. Əsərin Şəhabəddin İbn Ərəbşah, Musa İzniki və Əhmədi-Daiyə izafə olunan türkcə tərcümələri dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Dəniz kənarında Mançester

***Dəniz kənarında Mançester*** () — 2016-cı ildə ekranlara çıxan ABŞ filmi.

Əsərin mərkəzində Li Çendler adlı kişi dayanır. O, Bostonda kiməsə aid olmayan, heç kəslə dərin bağ qurmayan, hər gecə içib dava edən bir adamdır. Təmir işlərində çalışır, kiçik bir yerdə tək yaşayır, həyatdan gözləntisi yoxdur. Bu adam keçmişdən qaçır, özündən qaçır, bağışlanma axtarmır. Çünki bilir ki, bəzi şeylər bağışlanmır. Əsər depressiya, günah hissi, məsuliyyət, pozulmuş ailə strukturları və travma sonrası stress pozğunluğu kimi mövzuları incə toxunuşlarla işləyir. Kennet Lonerqan psixoloji dərinliyə getməkdənsə, sadəcə həyatı olduğu kimi göstərir. Filmin mesajı belədir ki, bəzən böyük faciələrdən sonra həyat davam edir, ancaq əvvəlki kimi deyil. 

2017-ci ildə "Oskar" mükafatına altı nominasiya alan film, "Ən yaxşı kişi rolu" və "Ən yaxşı orijinal ssenari" kateqoriyalarında qalib olub.

## Təsvir
Li Çendler heç kəsə ehtiyacı yox kimi görünür. Bostonda yaşayış kompleksində işləyir. Kranları təmir edir, qapıları düzəldir, binalara baxır. İşini görür, evinə qayıdır. Həftələr beləcə keçir. Ətrafındakılar onunla salamlaşanda belə cavab almırlar. Bəzən danışmağa cəhd edirlər, Li isə özünü çəkir kənara. Baxışları soyuq, sifəti tutqun. Nəsə onu içdən yeyib qurtarıb. Fevralın çiskinli günlərindən birində zəng gəlir. Şimaldakı kiçik şəhərdən səsləyirlər. Qardaşı vəfat edib. Qəlb tutması. Heç kəs gözləmirdi. Hələ gənc idi, ancaq ürəyi tab gətirmədi. Li məlumatı eşidəndə donub qalır. Qardaşı onu dünyada tək yaxını idi. İndi o da yoxdu. Amma məsələ bununla qurtarmır. Qardaşının on altı yaşında oğlu var. Uşaq kimsəsiz qalıb. Sənədlərdə Li qəyyum göstərilib. Yeniyetməyə necə baxacaq? Özü düzgün yaşaya bilmir ki, başqasına nümunə olsun. Qəlbində dağlar var, yerindən tərpənməyən ağırlıqlar. Necə böyüdəcək bu uşağı? Amma daha ağır məsələ var. Şimala qayıtmaq gərəkir. O şəhərə, qaçdığı yerə. Orada xatirələr var, unutmaq istədiyi anlar. Bir zaman orada ailə qurmuşdu. Xoşbəxt günlər yaşamışdı. Sonra isə elə bir şey baş verdi ki, həyatı alt-üst oldu. Heç vaxt danışmadı bu barədə. Ağzına belə almadı. İndi məcburdur. Qardaşının uşağı var axı. Çantasını hazırlayır, maşına minir. Yol uzundur. Hər kilometr onu keçmişə yaxınlaşdırır. O şəhərdə hamı tanıyır onu. Hamı xatırlayır baş verənləri. Bəlkə də ona görə qaçmışdı oradan. Baxışlardan, suallardan, acıyan üzlərdən uzaqlaşmaq istəmişdi. Ancaq qaçış bitir. Həyat geri qaytarır onu ora. Qarşısında başqa yol yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Tarixi rekonstruksiya

**Tarixi rekonstruksiya** və ya **tarixi canlandırma** — adətən həvəskar hobbi sahibləri və tarix həvəskarlarının tarixi formalar geyinərək müəyyən bir tarixi hadisəni və ya dövrü yenidən canlandırmaq üçün həyata keçirdikləri ədəbi-bədii əyləncə (təhsil və əyləncə xarakterli) fəaliyyəti.

Tarixi rekonstruksiya iştirakçıları əsasən həvəskarlardan ibarət olsa da, bəzi iştirakçıları peşəkar hərbçilər və ya tarixçilərdir. İştirakçılara "rekonstruktor" deyilir və onlar adətən daşıyacaqları və ya istifadə edəcəkləri avadanlıq, forma və digər ləvazimatların canlandırılan dövrə tam müvafiq olmasını təmin edirlər. Rekonstruktorlar ehtiyac duyduqları geyim və ya əşyaları xüsusi mağazalardan satın alır və ya özləri hazırlayırlar. Tarixi rekonstruksiyalar antik dövrün sonlarından post-klassik və erkən müasir dövrə qədər olan geniş bir zaman dilimini, həmçinin dünya müharibələri, Soyuq müharibə dövrü və XXI əsrin əvvəlləri kimi daha yaxın dövrləri əhatə edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Horwitz, Tony. *Confederates in the Attic: Dispatches from the Unfinished Civil War* (1998), an ethnographic study of re-enactors and groups engaged in remembrance.
* Saupe, Achim. ''Authenticity'', Version: 3, in: Docupedia Zeitgeschichte, 12 April 2016. Retrieved 31 January 2017, 
* 
* Stanton, Cathy (1999-11-01). "Reenactors in the Parks: A Study of External Revolutionary War Reenactment Activity at National Parks" (PDF) National Park Service. Retrieved on 2008-07-28.
* 
* 

## Xarici keçidlər

* LivingHistory.co.uk, The UK Online Home of Reenacting and Living History
* seamstrue.com, Historical reenactment events worldwide on a map, with filters for date and type.
Cim Əl-Xəlili

**Cəmil Sadiq "Cim" Əl-Xəlili** (, ; ) — İraq-Britaniya nəzəri fiziki və elmin populyarlaşdırıcısı. O, nəzəri fizika professoru və Surrey Universitetində elm sahəsində ictimai əlaqələr üzrə rəhbərdir. O, BBC radio və televiziya kanallarında mütəmadi olaraq elmi proqramların aparıcısı və təqdimatçısı, həmçinin Britaniyanın digər media qurumlarında elm sahəsi üzrə müntəzəm olaraq rəy bildirən şərhçidir. 

2014-cü ildə Əl-Xəlili Böyük Britaniyanın Mühəndislik və Fizika Elmləri Tədqiqat Şurası (EPSRC) tərəfindən RISE (İlhamverici Alimlər və Mühəndislərin Tanınması) lideri seçilmişdir. O, 2013-cü ilin yanvarından 2016-cı ilin yanvarına qədər Böyük Britaniya Humanistlərinin prezidenti olmuşdur.

## Erkən həyatı və təhsili

Əl-Xəlili 1962-ci ildə Bağdadda anadan olmuşdur. Atası İraq Hərbi Hava Qüvvələri mühəndisi, ingilis anası isə kitabxanaçı olmuşdur. Əl-Xəlili 1979-cu ildə Birləşmiş Krallıqda daimi məskunlaşmışdır.

1982-ci ilə qədər üç il ərzində A-səviyyələrini tamamladıqdan (və yenidən aldıqdan) sonra, Surrey Universitetində fizika təhsili almış və 1986-cı ildə Bachelor of Science dərəcəsi ilə məzun olmuşdur. O, Milli Fiziki Laboratoriyadan iş təklifini qəbul etmək əvəzinə, 1989-cu ildə əldə etdiyi nüvə reaksiyası nəzəriyyəsi üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almaq üçün Surreydə qalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çarlz Sentli

**Ser Çarlz Sentli** (; ) — bravura texnikasına malik ingilis opera və oratoriya baritonu. Viktoriya dövrünün ən görkəmli ingilis baritonu və kişi konsert müğənnisi olmuşdur. Onun karyerası "tarixin qeyd etdiyi ən uzun, ən görkəmli və ən çox yönlü vokal karyerası" adlandırılıb.[1]

Sentli Böyük Britaniya və Şimali Amerikada bir çox böyük opera və oratoriya tamaşalarında çıxış etmiş və çoxsaylı konsertlər vermişdir. 1857-ci ildə İtaliyada vokal təhsili aldıqdan sonra debüt edən o, bəzən xarici səfərlər istisna olmaqla, ömrünün qalan hissəsini İngiltərədə keçirməyi seçmişdir. Səhnə karyerasının ən yaddaqalan məqamlarından biri 1870-ci ildə Londonda ilk Vaqner operası olan "Uçan Hollandiyalı"nın Drury Lane teatrında səhnələşdirildiyi zaman baş vermişdir. Sentli gəlirli konsert dairəsinə diqqət yetirmək üçün 1870-ci illərdə operadan təqaüdə çıxmışdır.

Santley həmçinin vokal texnikası haqqında kitablar və iki cilddə xatirələr yazıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çarlz Kao

**Ser Çarlz Kuen Kao** (Sadələşdirilmiş çincə: 高锟; ənənəvi çincə: 高錕; pinyin: *Gāo Kūn*, ; ) — telekommunikasiyada fiber-optikanın inkişafına və istifadəsinə töhfə verən Honkonqlu elektrik mühəndisi. 1960-cı illərdə Kao rəqəmsal məlumatların ötürülməsi üçün şüşə lifləri lazerlərlə birləşdirmək üçün müxtəlif üsullar yaratdı ki, bu da İnternetin təkamülü və nəticədə Ümumdünya Şəbəkəsinin yaradılması üçün zəmin yaratdı.

1933-cü ildə Şanxayda anadan olan Kao və ailəsi 1949-cu ildə Honkonqa yerləşdilər. O, 1952-ci ildə Honkonqdakı Müqəddəs Cozef Kollecini bitirdi və elektrik mühəndisliyi üzrə təhsil almaq üçün Londona getdi. 1960-cı illərdə o, Harlowdakı Standard Telefonlar və Kabellər (STC) tədqiqat mərkəzi olan Standard Telecommunication Laboratories-də çalışmış və məhz 1966-cı ildə rabitədə fiber optikanın təməlini qoymuşdur. "Genişzolaqlı internetin xaç atası", "fiber optikanın atası", və "fiber optik rabitənin atası" kimi tanınan Kao, Honkonqda Honkonq Çin Universitetində, ABŞ-da isə ITT-də (STC-nin ana korporasiyası) və Yel Universitetində işini davam etdirmişdir.

2009-cu ildə Kao "optik rabitə üçün liflərdə işığın ötürülməsi ilə bağlı qabaqcıl nailiyyətlərə görə" Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür. Növbəti il o, Kraliça II Elizabet tərəfindən "fiber optik rabitə sahəsindəki xidmətlərinə görə" cəngavər tituluna layiq görülmüşdür.

Kao Honkonqun daimi sakini idi, və Birləşmiş Krallıq və ABŞ vətəndaşı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Optical Fibre History at STL
* BBC: Lighting the way to a revolution
* Mountain View Voice: The legacy of Charles Kao 
* Man who lit up the world – Professor Charles Kao CBE FREng *Ingenia*, Issue 43, June 2010
Villem Hendrik Keezom

**Villem Hendrik Keezom** (; ) — 1926-cı ildə maye heliumun dondurulması üçün bir üsul icad edən holland fizik. O, həmçinin 1921-ci ildə dipol-dipol qarşılıqlı təsirlərinin ilk riyazi təsvirini hazırlamışdır. Beləliklə, dipol-dipol qarşılıqlı təsirləri həmçinin Keesom qarşılıqlı təsirləri kimi də tanınır. O, əvvəllər ifratkeçiriciliyi (Kamerlingh Onnes bu uğura görə 1913-cü ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatını almışdır) kəşf etmiş Heyke Kamerlinq Onnesin tələbəsi idi.

O, həmçinin 1930-cu ildə helium-I və helium-II arasında lambda nöqtəsi keçidinin xüsusi istilik maksimumunu kəşf etmişdir.

1924-cü ildə o, Niderland Kral İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü olmuşdur. 1966-cı ildə kiçik planet 9686 Keesom onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Albert van Helden, ''Willem Hendrik Keesom 1876 &ndash; 1956'', In: K. van Berkel, A. van Helden and L. Palm ed., A History of Science in the Netherlands. Survey, Themes and Reference (Leiden: Brill, 1999) 498–500.
* Scientists of the Dutch School: ''Willem Hendrik Keesom'' @ Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences.
* P.H. van Laer, ''Keesom, Wilhelmus Hendrikus (1876-1956)'', in Biografisch Woordenboek van Nederland.
Valter Kossel

**Valter Lüdviq Yulius Kossel** (; ) — kimyəvi rabitə nəzəriyyəsi (ion rabitəsi/oktet qaydası), atom spektrlərinin Sommerfeld-Kossel yerdəyişmə qanunu və kristal böyüməsi üçün Kossel-Stranski modeli ilə tanınan alman nəzəri fiziki.

## Karyerası

1921-ci ildə Kossel Kil Universitetində Nəzəri Fizika üzrə Ordinarius professoru təyin edildi. 1928-ci ildə o, kristal böyüməsinin kinetik nəzəriyyəsini irəli sürdü və bu nəzəriyyə terras çıxıntısı əyrilik modeli kimi tanındı - İvan Stranski (Kossel-Stranski modeli kimi də tanınır) müstəqil olaraq eyni modeli təklif etdi.

1932-ci ildə Kossel Danziq Texniki Universitetində Nəzəri Fizika üzrə Ordinarius Professoru təyin edildi. 1934-cü ildə orada işlədiyi müddətdə, yüksək enerjili elektron şüası ilə tək kristal misin bombardmanı zamanı kristallardakı sferik dalğaların rentgen qəfəs interferensiyasını kəşf etdi.

1933-cü ildə o, Alman Universitetləri və Liseyləri Professorlarının Adolf Hitlerə və Milli Sosialist Dövlətinə sədaqət andını imzaladı.

1944-cü ildə Alman Fizika Cəmiyyəti tərəfindən Maks-Plank medalı ilə təltif edildi.

1945-ci ildə Kossel Nəzəri Fizika professoru və Tübingen Universitetində Fizika İnstitutunun direktoru oldu və 1953-cü ildə təqaüdə çıxana qədər bu vəzifədə çalışdı.

Kossel 22 may 1956-cı ildə Tübingendə 68 yaşında vəfat etdi. O, atası Albrext kimi Heydelberqdəki Berqfridhofda dəfn edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hans Kramers

**Hendrik Anthony "Hans" Kramers** (; ) — elektromaqnit dalğalarının maddə ilə necə qarşılıqlı təsir etdiyini anlamaq üçün Nils Bor ilə birlikdə çalışmış və kvant mexanikası və statistik fizikaya mühüm töhfələr vermiş holland fizik.

## Erkən həyatı və təhsili

Hans Kramers 17 dekabr 1894-cü ildə Rotterdamda həkim Hendrik Kramers və Jeanne Susanne Breukelmanın ailəsində anadan olub.

1912-ci ildə Hans Rotterdamda orta təhsilini (HBS) bitirib və 1916-cı ildə magistr dərəcəsi aldığı Leyden Universitetində riyaziyyat və fizika üzrə təhsil alıb. Kramers doktorantura tədqiqatı zamanı xarici təcrübə qazanmaq istəyirdi, lakin ilk rəhbəri seçdiyi Göttingendə Maks Born Birinci Dünya müharibəsi səbəbindən əlaqə saxlaya bilmədi. Danimarka, Hollandiya kimi bu müharibədə neytral olduğundan, o, (gəmi ilə quru yolu ilə mümkün deyildi) Kopenhagenə səyahət etdi və orada o vaxtlar hələ nisbətən naməlum olan Nils Boru elan etmədən ziyarət etdi. Bor onu doktorluq namizədi kimi qəbul etdi və Kramers onun dissertasiyasını Borun rəhbərliyi altında hazırladı. Kramers doktorluq tədqiqatlarının əksəriyyətini (atom keçidlərinin intensivliyi ilə bağlı) Kopenhagendə aparsa da, rəsmi doktorluq dərəcəsini 8 may 1919-cu ildə Leydendə Ehrenfestin rəhbərliyində aldı.

Kramers musiqidən həzz alırdı və violonçel və pianoda ifa edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* H.B.G. Casimir, ''Kramers, Hendrik Anthony (1894–1952)'', in *Biografisch Woordenboek van Nederland*. (in Dutch)
* J.M. Romein,  ''Hendrik Anthony Kramers'', in: *Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden, 1951–1953*, pp.&nbsp;83–91. (in Dutch)
* Ph.D. candidates of H.A. Kramers: 1929-1952
* Publications of H.A. Kramers
Oskar Kleyn

**Oskar Bencamin Kleyn** (; ) — isveçli nəzəri fizik. Hazırda ən çox relyativistik kvant mexanikasının Kleyn-Qordon tənliyi, Kaluza-Kleyn nəzəriyyəsi, vahid qravitasiya və elektromaqnetizm sahə nəzəriyyəsi və kvant elektrodinamikasında Kleyn-Nişina kəsişməsi ilə xatırlanır.

## Bioqrafiyası

Kleyn Stokholmun kənarındakı Danderyddə, Stokholmun baş ravvininin, indiki Slovakiya ərazisindəki Macarıstan krallığının Humenne şəhərindən olan Qotlib Kleynin və Antoni (Toni) Levinin oğlu olaraq anadan olub. O, gənc yaşlarında Nobel İnstitutunda Svante Arreniusun tələbəsi olub və Birinci Dünya müharibəsi başlayanda Fransadakı Jan Batist Perren yanına gedərkən orduya çağırılıb.

1917-ci ildən etibarən o, Kopenhagen Universitetində Nils Bor ilə bir neçə il işləmiş və 1921-ci ildə Stokholm Universitet Kollecində (indiki Stokholm Universiteti) doktorluq dərəcəsi almışdır. 1923-cü ildə Ann-Arbordakı Miçiqan Universitetində professorluq dərəcəsi almış və bu yaxınlarda evləndiyi həyat yoldaşı, Danimarkadan Gerda Koxla birlikdə ora köçmüşdür. Kleyn 1925-ci ildə Kopenhagenə qayıtmış, bir müddət Leydendə Paul Ehrenfestlə birlikdə olmuş, sonra 1926-cı ildə Lund Universitetində dosent olmuş və 1930-cu ildə əvvəllər 1927-ci ildə vəfat edənə qədər Erik İvar Fredholm tərəfindən idarə olunan Stokholm Universitet Kollecində fizika üzrə professorluq kafedrası təklifini qəbul etmişdir. Kleyn 1959-cu ildə Maks Plank medalı ilə təltif edilmişdir. O, 1962-ci ildə fəxri professor kimi təqaüdə çıxmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Oskar Klein; The Atomicity of Electricity as a Quantum Theory Law, Nature 1926, 118 (516) - doi = "10.1038/118516a0",
*Oskar Klein; Quantentheorie und fünfdimensionale relativitätstheorie - Surveys in High Energy Physics, https://doi.org/10.1080/01422418608228771
Martin Knudsen

**Martin Hans Kristian Knudsen** (; ) — Danimarka Texniki Universitetində dərs deyən və tədqiqat aparan danimarkalı fizik.

O, əsasən molekulyar qaz axınının öyrənilməsi və molekulyar şüa epitaksi sistemlərinin əsas komponenti olan Knudsen hüceyrəsinin inkişafı ilə tanınır.

Knudsen 1895-ci ildə universitetin qızıl medalını almış və növbəti il fizika üzrə magistr dərəcəsini almışdır. O, 1901-ci ildə universitetdə fizika üzrə mühazirəçi, 1912-ci ildə isə Kristian Kristiansen (1843–1917) təqaüdə çıxdıqdan sonra professor olmuşdur. O, bu vəzifəni 1941-ci ildə öz təqaüdünə çıxana qədər tutmuşdur.

Knudsen molekulyar-kinetik nəzəriyyə və qazlarda aşağı təzyiq hadisələri üzrə işləri ilə məşhur idi. Onun adı Knudsen axını, Knudsen diffuziyası, Knudsen ədədi, Knudsen təbəqəsi və Knudsen qazları ilə əlaqələndirilir. Həmçinin Knudsen tənliyi də mövcuddur; iki alət, Knudsen mütləq manometri və Knudsen ölçü cihazı; və hərəkətli hissələr olmadan işləyən bir qaz nasosu olan Knudsen nasosu. Onun "Qazların Kinetik Nəzəriyyəsi" (London, 1934) kitabında tədqiqatının əsas nəticələri yer alır.

Knudsen həmçinin fiziki okeanoqrafiya sahəsində də çox fəal idi və dəniz suyunun xüsusiyyətlərini təyin etmək üsullarını inkişaf etdirirdi. O, 1895-96-cı illərdə Şimali Atlantikada İnqolf ekspedisiyasında hidroqraf kimi iştirak etmişdir. Dərin dənizdə suyun temperaturunu 1/100°C dəqiqliklə ölçə bilən bu məqsədlə qurduğu dəqiq termometr vasitəsilə Uayvil Tompson silsiləsinin şimalındakı dəniz dibindəki su kütlələrinin silsilənin cənubundan bir neçə dərəcə soyuq olduğu və silsilənin hər iki tərəfindəki dərin dəniz faunasındakı fərqləri izah etdiyi göstərilmişdir. O, "Hidroloji Cədvəllər" (Kopenhagen-London, 1901) jurnalının redaktoru idi. 1927-ci ildə o, Belçikadakı Beynəlxalq Solvay Fizika İnstitutunda keçirilən beşinci Solvay Fizika Konfransının iştirakçılarından biri idi.

O, 1936-cı ildə ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının Aleksandr Aqassiz medalı ilə təltif edilmişdir. O, Dannebroq ordeninin birinci dərəcəli komandiri rütbəsinə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dan tri

**Dan tri** — vyetnammənşəli simli musiqi aləti. Bu Vyetnamlı qaçqın Minh Tam Nquyen tərəfindən yaradılan əl işi simli alətdir. Bu alətin yalnız iki nümunəsi qalıb, onlardan birinin yeri məlum deyil.

Minh Tam Nquyen (25 noyabr 1947-ci ildə Vyetnamın Binh Dinh əyalətində anadan olub) 13 yaşında gitara çalmağa başlayıb. O, Xilaskar ordenində keşiş olub, lakin sonradan məktəblərdə musiqi dərsi vermək üçün kilsədən ayrılıb. Vyetnam müharibəsinin başlamasından sonra Nquyen 1968-ci ildə Vyetnam Respublikası Ordusunda leytenant rütbəsi alıb. 20 mart 1975-ci ildə Fu Bon Cəngəllik Münaqişəsi zamanı Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsi tərəfindən əsir götürüldükdən sonra bir sıra əmək düşərgələrinə göndərilib.

1976-cı ildə Nquyen Mərkəzi Vyetnamın Pleyku əyalətindəki yenidən təhsil düşərgəsində təcrübə keçdiyi müddətdə ilk Dan nümunəsini yaratdı. Təkrar emal olunmuş materiallardan hazırlanan bu alətdən başqa bir məhbusa musiqi ifa etməyi öyrətmək üçün istifadə etdi. 1981-ci ildə düşərgədən azad edildikdən sonra Nquyen oğlu ilə birlikdə Filippində sığınacaq tapdı və ilk prototipini itirdi. 1981-ci ildə Nquyen Palavan adasındakı qaçqın düşərgəsində olduğu müddətdə başqa bir Dan tri nümunəsini yaratdı.

Dan tri (vyetnamca: "bambuk simli alət") gitara və zitradan ilhamlanan simli alətdir. Nquyenin səyahəti boyunca alət davamlı olaraq genişləndirildi və təkmilləşdirildi. Dan tri iki hissədən ibarətdir: 23 siminin bərkidilmiş bambuk borusu və dörd litrlik Dante zeytun yağı qabından hazırlanmış gücləndirici qutu. Simlər gitara simləridir və uzunluğu 80 sm-dir. Simlər polad kökləmə düymələri ilə bambuk boruya birləşdirilir. Alət müxtəlif şlanq sıxacları ilə bərkidilir. Dan trinin gövdəsində səs dəlikləri var.

## İstinadlar
Haeqeum

**Haeqeum** — koreyamənşəli simli musiqi aləti. O, iki simli dik skripkaya bənzəyən ənənəvi Koreya simli alətidir. Qədim Çin musiqi aləti olan Xiqindən qaynaqlanır. Çubuq şəkilli boyun, içi boş taxta rezonator və iki ipək simi var. Alət ifaçının dizində şaquli vəziyyətdə tutulur və yayla çalınır. O, həmçinin kkankkangi (깡깡이), kkaengkkayengi (깽깽이) və ya eng-geum (앵금) kimi də tanınır. 

Haeqeum Koreya musiqisində ən çox istifadə edilən alətlərdən biridir. Həm saray musiqisində, həm də adi xalq musiqisində istifadə olunur. Haeqeumun cəmi iki simi olmasına baxmayaraq, müxtəlif səs diapazonu var və səslər kədərli və melanxolikdən yumoristikə qədər dəyişir. Haeqeum səkkiz materialdan hazırlanır: metal, daş, ipək, bambuk, balqabaq, gil, dəri və ağac, buna görə də paleum (səkkiz səs) adlanır.

Sohaegeum (소해금) yalnız Şimali Koreyada və Çinin Yanbian Koreya Muxtar Prefekturasında istifadə edilən modernləşdirilmiş dörd simli skripkadır.

Haeqeum halqa formalı qutunun üstünə şaquli şəkildə quraşdırılmış böyük taxta blokla düzülmüş iki sim arasında taxta yayla çalınan Koreya musiqi alətidir. Haeqeum həmçinin ipək sapdan hazırlanmış iki simdən ibarət olduğu üçün simli alət kimi də təsnif edilir.  Lakin yayla davamlı səs çıxara bilən nəfəsli alət olduğu üçün nəfəsli alət kimi də təsnif edilir. Haeqeumun özünəməxsus tembri var, buna görə də digər nəfəsli və ya simli alətlərlə oxşarlıqlarından daha çox özünəməxsus səsi ilə xarakterizə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Haegum photo
*Traditional Korean Instruments
*Haegeum Musical Instrument Facts
Buccin

**Buccin** — 1810-1845-ci illər arasında Fransada hərbi orkestrlərdə populyarlaşan və sonradan unudulmuş vizual cəhətdən fərqli şeypur tipli nəfəsli musiqi aləti. Onu 1791-ci ildə Fransada bərpa edilmiş və yalnız dörd fərqli not səsləndirə bilən qədim Roma buccinasından nümunə götürülmüş "buccin" adlı başqa bir alətlə qarışdırmaq olmaz. 

"Musiqi və Musiqiçilərin Yeni Lüğəti"ndə Arnold Mayers bu tip buccinə yalnız iki cümlə həsr edir: "Zəngi stilizə edilmiş ilan və ya əjdaha başı ilə bitən, tez-tez sərbəst çırpılan və xaricə çıxan metal dili olan şeypur növü. Hektor Berlioz 1824-cü ildə Saltin Messasının "Kyrie and Resurrection" əsərində buccin üçün musiqi yazmışdır."

Buccinin ixtirasının dəqiq tarixi sənədləşdirilməyib və Hektor Berliozun "Messası"ndan başqa, onun üçün çox az musiqi əsəri qalıb. Buccin 1810-1845-ci illər arasında Fransada hərbi orkestrlərdə geniş istifadə olunub. Böyük Fransa inqilabından (1789) XIX əsrin böyük bir hissəsinə qədər paradlar, küçə festivalları və vətəndaş şənlikləri zamanı Fransa mədəni həyatının mühüm bir hissəsi olub. Zoomorf başlı alətlərdə (busin, ilan, bas buynuzu, faqot və dik ilan növü olan rus faqotlarından başqa) formalı orkestr musiqiçilərinin vizual cazibəsi danılmaz idi və istehsalçılar tez bir zamanda getdikcə ekzotik dizaynları mənimsədilər. Buccin zəngi tez-tez parlaq şəkildə qırmızı, yaşıl və qızılı rənglərə boyanırdı və bir çox istehsalçının əlavə etdiyi çıxıntılı metal dil yürüş və çalma zamanı çırpılırdı. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Douglas Yeo performs period instruments for the :en:Boston Symphony Orchestra and early music groups
Erhu

**Erhu** () — iki metal simli qədim Çin kamanlı simli musiqi aləti. O, Husinin əsas növü sayılır. Musiqiçi sağ əlin barmaqları ilə yay simini çəkir və kamanın özü iki sim arasında bərkidilir və erhu ilə tək bir vahid əmələ gətirir. Sol əlin barmaqları ilə çalarkən, sim aşağıya doğru basılırmış kimi, eninə vibrato istifadə olunur və bu, simlərin quraşdırıldığı dairəvi boyun dizaynı ilə asanlaşdırılır. Simlərə qoşulmuş kamanı kanifol etmək olduqca çətindir, lakin Çin musiqiçiləri əridilmiş kanifolu taxta silindrik rezonatorun üstünə damcılatırlar. Kanifol sərtləşdikdə, kaman ona kanifol edilir. Silindrik rezonator piton dərisindən hazırlanmış membranla təchiz olunub.

Müasir Çində geniş yayılmasına baxmayaraq, erhu yerli Han xalqının aləti hesab edilmir.

Bəzi rok musiqiçiləri də erhu alətinə müraciət ediblər. Amerikalı Hsu-nami qrupunun təsisçisi və solisti Cek Xu erhu alətində ifa edir. Ukraynalı Flёur qrupu da bu alətdən istifadə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Эрху&nbsp;— музыкальный инструмент // Великая музыка
Royal

**Royal** (fransız dilindən  — Pianino növü olan simli və klavişli musiqi aləti. Bu simlərin, səs lövhəsinin və hərəkətlərin üfüqi şəkildə düzüldüyü, gövdəsinin qanad formasında olduğu və səslərin klavişlərdən istifadə edərək simlərə keçə çəkiclərlə vurularaq çıxarıldığı əsas pianino növü olan musiqi alətidir. Dik pianinodan fərqli olaraq, böyük pianonun səsi daha ifadəli və tembr baxımından zəngindir, klaviatura daha həssasdır, ifa keyfiyyətləri daha virtuozdur və səs gradasiyalarının diapazonu daha genişdir.

Royal ifaçısına pianinoçu deyilir. 

İlk qanad formalı piano 1709-cu ildə Florensiyada Pitti Sarayında keçirilən qəbulda saray klavesin ustası italyan Bartolomeo Kristofori tərəfindən Hersoq Ferdinando de'Mediçiyə hədiyyə edilmişdir. Küçə dulsimerlərini müşahidə edən Kristofori, simləri yumşaq çəkiclərlə vurmaqla bu musiqiçilərin xüsusilə ifadəli bir səs əldə etdiklərini gördü. Kristofori klavesinləri yenidən dizayn etdi və simləri yumşaq çəkiclərlə vurmaqla tamamilə yeni bir səs çıxarma mexanizmi yaratdı. Bu, ifa zamanı səsin intensivliyini dəyişdirməyə imkan verdi. Kristofori ilk pianosunu "Gravicembalo con piano e forte" - "Yumşaq və uca səsli böyük klavesin" adlandırdı. 18-ci əsrin sonlarına qədər pianolar daim təkmilləşdirilirdi ki, bu da onları XIX əsrin əvvəllərində klavesinlərin rəqabətindən kənara çıxardı. XIX əsrin əvvəllərində bərk çuqun çərçivə və çarpaz simlər icad edildi ki, bu da keyfiyyətin yaxşılaşmasına və ilk müasir böyük pianonun yaranmasına səbəb oldu. 1850-ci illərdən etibarən Avropada (xüsusilə Almaniyada), Amerikada və Rusiyada böyük pianinoların fabrik istehsalına başlanıldı. Böyük pianino musiqi alətlərinin "kralı" oldu və XX əsrin əvvəllərində pianino nəhayət müasir formasını əldə etdi, qaldırıcı qapağı olan taxta qanad formalı korpus, möhkəm çuqun çərçivə və ikiqat təkrar mexanizm.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* **The Piano Book**®, Buying & Owning a New or Used Piano by Larry Fine, Foreword by Keith Jarrett, ISBN 978-1-929145-01-0

## Xarici keçidlər

* Журнал **Pianoforum**&nbsp;— Всё о мире фортепиано
* Рейтинг роялей Ларри Файна&nbsp;— Таблица брендов по качеству из альманаха PianoBuyer