open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Appenzel keçisi

**Appenzel keçisi** (, ) — İsveçrənin ağ ev keçisi cinsi.

## Xüsusiyyətlər
Appenzel keçisi orta ölçülü heyvandır. Təmiz ağ rəngdə olub, orta uzunluqda tüklərə malikdir və güclü, harmonik bədən quruluşuna sahibdir. Bu keçilər Saanen keçisi ilə oxşarlıq göstərsə də, onların bədəni Saanen keçisinə nisbətən bir qədər daha geniş və buna görə də bir qədər kiçikdir. Erkək və dişi keçilər adətən buynuzsuz olur. Erkək keçilərin orta boyu təxminən 80 sm, dişi keçilərin orta boyu isə təxminən 75 sm-dir. Erkək keçilərin orta çəkisi təxminən 65 kq, dişi keçilərin orta çəkisi isə təxminən 45 kq-dır. Appenzel keçisi süd keçisi cinsidir. Əsasən süd istehsalı üçün yetişdirilir. Dişi keçilər orta hesabla hər laktasiya dövründə təxminən 700-800 kq süd verir. Onların laktasiya müddəti təxminən 270 gündür. Bu keçilərin südündə təxminən 2,9% yağ və 2,7% zülal mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anqora keçisi

**Anqora** və ya **Ankara keçisi** — Türkiyə mənşəli ev keçisi cinsi.

## Xüsusiyyətlər
Anqora keçiləri adətən ağ rəngdə olur, lakin qara, qəhvəyi və ya boz rəngli də ola bilər. Bu cinsin çiyin hündürlüyü təxminən 50 sm-dir. Zərif, incə və yüngül bədən quruluşuna malikdir. Başı kiçik və yarım sallanan qulaqlara malikdir. Adətən buynuzlu olur. Erkək keçilərdə buynuzlar uzun, burulmuş və güclü olur. Üz və ayaqlar istisna olmaqla, bütün bədən uzun, parlaq və incə mohair halqalarla örtülüdür. Bu, digər cinslərdə görülən adi keçi tükü deyil, yalnız bu cinsdə xarici tükdən daha uzun boy atan alt tükdür. Üz və tüklər adətən ağ rəngdədir, lakin xüsusilə Türkiyənin cənubunda qara, qəhvəyi və boz rəngli heyvanlar da tapılır. Dişi keçilər təxminən 32–50 kq, erkək keçilər isə 82–102 kq arasında çəkiyə sahib olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Papua qartalı

**Papua qartalı** — böyük, yırtıcı quş növü.

## Etimologiya
Bu quş həmçinin *Papua harpi qartalı*, *Yeni Qvineya qartalı*, *Yeni Qvineya harpi qartalı* və ya *kapul qartalı* kimi müxtəlif adlarla tanınır. "Kapul" adı yerli dilində ağacda yaşayan bir məməli növünə istinad edir ki, bu da qartalın əsas ovlarından biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aspromonte keçisi

**Aspromonte keçisi** () — İtaliyanın cənubunda yerləşən Kalabriya bölgəsinin Reggio Kalabriya əyalətindəki Aspromonte dağ massivindən olan yerli evcil keçi cinsi.

## Xüsusiyyətlər
Aspromonte keçisi orta ölçülüdür, çiyin hündürlüyü təxminən 70 sm-dir. Erkək keçilərin orta çəkisi 64 kq, dişi keçilərin orta çəkisi isə 43 kq-dır. Baş kiçik və düz profillidir. Hər iki cins adətən püsküllü, saqqallı və buynuzludur. Buynuzlar yastı və lira şəklindədir, aralarında tük dəstəsi var. Qulaqlar üfüqi və ya dikdir; az bir faizdə qısa qulaq mutasiyası müşahidə edilir. Bədən heyvanın ölçüsünə görə kifayət qədər genişdir, düz bir bel və orta yamaclı, inkişaf etmiş oma hissəsinə malikdir. Dişi keçilərin döşü orta ölçülü məmələrlə möhkəm bərkidilmişdir, qoyunlarınkına bənzəyir və nadir hallarda armud şəklində olur. Dırnaqlar uzun, qalın və tünd rəngli altlıqlara malikdir. Erkək keçilərin başı və buynuzları daha böyük, ətrafları daha güclü, tükləri isə daha kobuddur.
Tükləri uzundur, kaşmir tipli alt tükə malikdir və adətən qırmızımtıl rəngdədir. Lakin müxtəlif rəng növləri var: qırmızı-ağ, qara-ağ, boz, qəhvəyi, qəhvəyi-qırmızı və alaca. Dəri "incə və elastik" olaraq təsvir edilir və adətən tük rənginə uyğun olur, lakin çəhrayıdan boz-qaraya qədər dəyişə bilər. Aspromonte keçisinin illik məhsuldarlıq dərəcəsi (yəni doğuran dişilər) 98%-dir. ilk doğum üçün orta yaş 15 aydır. Reprodüktiv məhsuldarlıq 148-159% arasında dəyişir. Seçim məqsədləri arasında çoxlu doğum (qoşa doğum) və ət ilə südün məhsuldarlığının və keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması durur. Qısa qulaq kimi bəzi quruluş qüsurlarına icazə verilir, lakin qısa tük və ya kobud baş kimi digər qüsurlara icazə verilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dəniz qartalı

**Dəniz qartalı** və ya **balıq qartalı** — "Accipitridae" yırtıcı quşlar fəsiləsinin "**Haliaeetinae**" yarımfəsiləsinə aid olan quşlar.

## Taksonomiya
"Haliaeetus" cinsi ilk dəfə 1809-cu ildə Fransız təbiətşünası Jül Sezar Savigni tərəfindən "Description de l'Égypte" kitabının quşlarla bağlı hissəsində təqdim edilmişdir. 2005-ci ildə aparılan genetik tədqiqat nəticəsində *"Ichthyophaga"* cinsinə aid olan iki balıq qartalının "Haliaeetus" cinsinə aid olduğu müəyyən edilmişdir. Bu növlər tropik "Haliaeetus" növlərinə çox bənzəyir. Havay adalarının Maui adasından tapılmış qədim (yəni 1500-cü ildən əvvəl nəsli kəsilmiş) bir forma bu cinsdə olan bir növ və ya yarımnöv ola bilər.
Bu cinsin digər cinslərlə qohumluğu daha az aydındır. Uzun müddətdir ki, onların morfologiyası və davranışına əsasən Milvus cinsinə (çalağanlar) yaxın olduğu düşünülürdü. Daha yeni genetik məlumatlar bunu təsdiqləyir, lakin onların Buteo cinsinə (şahinlər) də yaxın olduğunu göstərir ki, bu əvvəllər düşünülməmiş bir əlaqədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Barbari keçisi

**Barbari** və ya **Bari keçisi** — Hindistan və Pakistanın geniş ərazilərində rast gəlinən kiçik evcil keçi cinsi. Bu cins Hindistanın Haryana, Pəncab və Uttar-Pradeş ştatlarında, həmçinin Pakistanın Pəncab və Sind əyalətlərində yayılmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Barbari keçisi kiçik və yığcam bir cinsdir. Başı kiçik və nəzik, kiçik, yuxarıya doğru işarə edən qulaqları və kiçik buynuzları var. Tükləri qısadır və ən çox ağ rəngdə olub, qəhvəyi-qırmızı ləkələrlə örtülüdür, bəzi fərdlər tək rəngli də ola bilər. Buynuzsuz bir növü də mövcuddur ki, bu növ "Thori Bari" adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kiçik qartal

**Kiçik qartal (Hieraaetus morphnoides)** — Avstraliyaya endemik olan çox kiçik qartal növü.

## Taksonomiya
Con Quld kiçik qartalı 1841-ci ildə təsvir etmişdir. Fərqli bir növ olan cırtdan qartal uzun müddət yarımnöv kimi qəbul edilsə də, 2009-cu ildə aparılan genetik tədqiqatlar onun genetik olaraq fərqli olduğunu və növ statusunu qazandığını göstərmişdir. Bu qartal, həm Palearktikanın ayaqqabılı qartalı, həm də indi nəsli kəsilmiş Yeni Zelandiyanın nəhəng Haast qartalı ilə yaxın qohumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bahama sarıköynəyi

**Bahama sarıköynəyi (Icterus northropi)** — Baham adalarına endemik olan quş növü. "IUCN" "Qırmızı Siyahısı" tərəfindən "təhlükə altında" olan növ kimi qeyd olunub.

## Taksonomiya
Bu növ ilk dəfə 1890-cı ildə Coel Azaf Allen tərəfindən ayrı bir növ kimi təsnif edilmişdir. Daha sonra ornitoloq Ceyms Bond özünün "Qərbi Hindistan Quşları" kitabında bu növü Kuba sarıköynəyi (Icterus melanopsis), "Hispaniola sarıköynəyi" (Icterus dominicensis) və Puerto Riko sarıköynəyi (Icterus portoricensis) ilə birləşdirdi. 2010-cu ilə qədər bu dörd növ yenidən ayrı-ayrı növlər kimi tanınmadı. 2010-cu ildə DNT, lələk və mahnı fərqləri əsasında bu növlər yenidən ayrı növlər kimi təsnif edildi. Uzun müddət ayrı bir növ kimi tanınmadığı üçün, Bahama sarıköynəyinin çoxalma mövsümü xaricindəki yaşayış yerləri məlum deyil və dəqiq populyasiya sayı təxminləri qeyri-müəyyəndir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Makrel balığı

**Makrel** və ya **skumbriya** —  əsasən Scombridae fəsiləsinə aid olan müxtəlif pelajik balıq növlərinə verilən ümumi ad. Onlar həm mülayim, həm də tropik dənizlərdə tapılır və əsasən sahil boyu və ya okean mühitində yaşayırlar.

## Xüsusiyyətlər

Makrel növləri adətən dərin çəngəl şəkilli quyruqlara və üzərlərində iridesent yaşıl-mavi rəngli şaquli "pələngə bənzər" zolaqlara malikdir. Bir çox növ coğrafi olaraq məhdud yayılma diapazonuna malikdir və ayrı-ayrı populyasiyalarda və ya balıq ehtiyatlarında yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Madaqaskar dəniz qartalı

**Madaqaskar dəniz qartalı (Icthyophaga vociferoides)** — Qırğılar (Accipitridae) fəsiləsinə aid olan iri yırtıcı quş növü. Bu fəsiləyə həmçinin çalağanlar, sar və əsl qırğılar kimi gündüz fəaliyyət göstərən yırtıcı quşlar da daxildir.

## Təsvir

Madaqaskar balıq qartalı orta ölçülü dəniz qartalıdır. Uzunluğu 60–66 sm (23,5–26 düym), qanad aralığı isə 165–180 sm (65–71 düym) arasındadır. Bədəni və qanadları tünd qəhvəyi, başı açıq qəhvəyi, quyruğu isə ağ rəngdədir. Dimdiyi qaraya yaxın, əsası isə daha açıq rəngdədir. Ayaqları açıq boz rəngdədir. Erkəklərin çəkisi 2,2–2,6 kq (4,9–5,7 funt), dişilərin çəkisi isə 2,8–3,5 kq (6,2–7,7 funt) arasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gerreidae

**Gerreidae** — Perciformes dəstəsində təsnif edilən balıq növü.

## Ekologiya
Gerreidae balıqları dünyanın bir çox yerində, o cümlədən Cənubi Amerika sahilləri, Karib adaları, Meksika Körfəzi və Şimali Amerikanın Atlantik sahillərində yayılmışdır. Bu növlər sahədə müəyyən edilməsi çətin olan balıqlardır və tez-tez mikroskopik müayinə tələb edir. Əksər növlər sürü halında davranış nümayiş etdirir və sahil əraziləri ilə əlaqəli dayaz su sığınacaqlarından istifadə edir, ehtimal ki, bu, limon köpək balığı kimi böyük yırtıcılardan qaçmaq üçündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oral inkubasiya

**Oral inkubasiya** — bəzi heyvan qruplarının balalarını uzun müddət ağızlarında saxlayaraq qayğı göstərməsi. Ağızda inkubasiya müxtəlif heyvanlar, məsələn, Darvin qurbağası tərəfindən həyata keçirilsə də, balıqlar bu davranışı ən çox nümayiş etdirən canlılardır. Ağızda inkubasiya balıqların bir neçə fərqli ailəsində müstəqil şəkildə təkamül etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brookesia superciliaris

**Brookesia superciliaris** — buqəlamunlar ailəsinə aid, Madaqaskarda tapılan bir sürünən növü.

## Xüsusiyyətlər
Bu cinsin xüsusiyyətləri ilə tanınan Brookesia superciliaris dünyada ən kiçik buqəlamunlardan biri olaraq tanınır. Brookesia superciliaris kiçik ölçüsü ilə diqqət çəkir. Yetkin növlər təxminən 5-6 sm uzunluğunda olur, başdan quyruğa qədər ölçü isə adətən 10-12 sm civarındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əlavə iş

**Əlavə iş** () – bir şəxsin əsas işindən kənar vaxtlarda, əlavə gəlir əldə etmək və ya fərqli sahədə təcrübə qazanmaq məqsədilə yerinə yetirdiyi iş növüdür. Bu cür işlər əsasən ikinci dərəcəli xarakter  daşıyır və əsas işə mane olmadan, çevik qrafiklə həyata keçirilir. Əlavə işlər həm maddi zərurətdən, həm də şəxsi maraqlardan irəli gələ bilər. Bəzən insanlar əsas işləri sevimli fəaliyyətlərini əhatə etmədiyi üçün əlavə iş vasitəsilə yaradıcılıq potensiallarını reallaşdırmaq istəyirlər.

Əlavə işlərin növləri müxtəlif ola bilər. Bir şəxs axşam saatlarında frilans tərcüməçi kimi çalışa, həftəsonları onlayn dərs verə və ya elektron ticarətlə məşğul ola bilər. Digər hallarda isə bu fəaliyyətlər bloq yazmaq, qrafik dizayn, sosial media üçün kontent hazırlamaq və ya kiçik sahibkarlıq layihələri ola bilər. Belə işlər, adətən, sərbəst müqavilə (frilans) əsasında həyata keçirilir və birbaşa rəqəmsal platformalar vasitəsilə təşkil olunur.

Əlavə işlərin populyarlaşmasının əsas səbəblərindən biri bir çox ölkədə əməkhaqqının yaşam xərcləri ilə ayaqlaşmamasıdır. ABŞ-da hər üç yetkin şəxsdən biri əlavə iş gördüyünü bildirir, onların əksəriyyəti bunu gündəlik xərclərini qarşılamaq üçün edir. Böyük Britaniyada isə tələbələrin və yeni məzunların 60%-i kirayə və digər tələbatları ödəmək üçün əlavə işə müraciət edir.

Əlavə işin üstünlükləri sırasında əlavə gəlir mənbəyi yaratmaq, şəxsi bacarıqları inkişaf etdirmək, yeni sahələrdə təcrübə qazanmaq və karyera imkanlarını genişləndirmək kimi faktorlar qeyd olunur. Lakin bu fəaliyyətin mənfi tərəfləri də mövcuddur. İş yükünün artması, istirahət vaxtının azalması, enerjinin tükənməsi və əsas işlə balansın pozulması kimi hallar əlavə iş görən şəxslər üçün çətinlik yarada bilər.

Əlavə iş xüsusilə gənc nəsil – millennial və Z nəslinin nümayəndələri arasında geniş yayılmışdır. Bu nəslin nümayəndələri əlavə işə yalnız maddi ehtiyac üçün deyil, həm də karyerada alternativ imkanlar axtarmaq və risk etmədən fərqli sahələri sınamaq üçün müraciət edirlər. Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyalar və onlayn platformalar əlavə işlərin çevik və əlçatan olmasını daha da asanlaşdırır.

## Həmçinin bax
* Frilans
* Yarımştat iş
* Ev şəraitində iş
* Rəqəmsal nomadlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Side Hustle Nation website
Hüseyn Səlami

**Hüseyn Səlami** () — İran hərbi lideri, general-mayor. İranın İnqilab Keşikçiləri Korpusunun rəisi (2019–2025).

## Həyatı
Hüseyn Səlami 1960-cı ildə İranın İsfahan vilayətinin Gülpayigan şəhərində anadan olub.

1978-ci ildə İran Elm və Texnologiya Universitetində maşın mühəndisliyi üzrə təhsilə alıb. Lakin İran-İraq müharibəsi başlayandan sonra İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna qoşulub və müharibədən sonra təhsilini davam etdirib.

İran-İraq müharibəsi zamanı Salami İsfahanda İnqilab Keşikçiləri Korpusunun bölmələrində xidmət edib. O, 2005-ci ildə SEPAH-ın Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı olub. 2009-cu ildə isə baş komandanın müavini təyin edilib.

Tehranda Ali Milli Təhlükəsizlik Universitetində də müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.

2019-cu il aprelin 21-də İranın dini lideri Əli Xamenei tərəfindən SEPAH-ın komandanı təyin edilib. Xidməti dövründə ABŞ, İsrail və Səudiyyə Ərəbistanına qarşı sərt mövqeyi ilə diqqət çəkib.

Salami müxtəlif vaxtlarda ABŞ və BMT tərəfindən sanksiyalara məruz qalıb. O, 2006-cı ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası, 2007-ci ildə isə ABŞ Maliyyə Nazirliyi tərəfindən İranın nüvə və ballistik raket proqramları ilə əlaqəsinə görə sanksiya siyahısına salınıb.

## İstinadlar
Türkiyədə prezident seçkiləri (1943)

**1943-cü il Türkiyə prezident seçkiləri** — 8 mart 1943-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilmişdir. TBMM-nin VII Dönəminin üzvləri seçildikdən dərhal sonra qanunvericiliyə uyğun olaraq keçirilən seçkilərdə 455 millət vəkilindən 435-i iştirak etmişdir. İsmət İnönü birinci turda yenidən prezident seçildi.

## Seçkilər

## Həmçinin bax
* Türkiyədə Prezident seçkiləri
* Türkiyə Prezidenti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gildiya

**Gildiya** — orta əsrlərdə Avropa şəhərlərində yaranmış, eyni peşə və ya sənət sahəsinə aid olan şəxslərin yaratdığı iqtisadi və sosial birliklər. Gildiyalar əsasən sənətkarlar, tacirlər, dərzilər və digər peşə sahibləri arasında təşkil olunmuşdur. Gildiyanın əsas məqsədi üzvlərinin maraqlarını qorumaq, məhsul və xidmət keyfiyyətinə nəzarət etmək və müəyyən sosial təminatları həyata keçirmək olmuşdur.

XVIII əsrin sonlarından başlayaraq Sənaye inqilabı nəticəsində gildiyaların əhəmiyyəti azalmağa başladı. Yeni sənaye istehsalı üsulları və fabrik sistemləri gildiyaların nəzarət imkanlarını zəiflətdi. Dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin artması və azad bazar prinsiplərinin yayılması ilə gildiyalar ləğv edilməyə və ya sıradan çıxmağa başladı. Fransa İnqilabı və İngiltərədə qəbul olunan bir sıra qanunlar gildiyaları rəsmi olaraq ləğv etdi.

## Tarixi
Gildiyalar ilk dəfə olaraq IX əsrdə Şimali Avropanın ticarət şəhərlərində — xüsusilə Saksoniya və Skandinaviyada meydana gəlmişdir. Lakin öz klassik formasını XII–XIV əsrlərdə Qərbi Avropada — Fransa, İtaliya, İngiltərə və Almaniya şəhərlərində tapmışdır. Gildiyalar zamanla həm iqtisadi, həm də siyasi gücə çevrilmişdir. Onlar şəhər şuralarında təmsil olunmuş, bəzən isə vergi yığımı və hüquqi məsələlərdə rol oynamışdır.

Orta əsr şəhərlərində gildiya üzvü olmayan şəxslərin ticarətlə məşğul olması və ya məhsul satması qadağan edilə bilərdi. Bu da gildiyaların ticarətə nəzarət imkanlarını artırırdı. Gildiyalar daxilində usta, şagird (çıraq) və səyyah sənətkar (kalfa) kimi rütbələr mövcud idi. Usta olmaq üçün xüsusi imtahanlardan keçmək və “usta əsəri” təqdim etmək tələb olunurdu.

## Növləri
* *Ticarət gildiyaları* — şəhərlərarası və ölkələrarası ticarətlə məşğul olan tacirlərin birləşməsi.
* *Sənət gildiyaları* — yerli istehsalla məşğul olan sənətkarların təşkilatları. Buraya dərzilər, çəkməçilər, dülgərlər, dəmirçilər və s. daxil idi.
* *Dini gildiyalar* — dini mərasimləri, xeyriyyə işlərini və cənazə xidmətlərini təşkil edən birliklər.

## Həmçinin bax
* Orta əsr şəhəri
* Sənətkar
* Əsnaf
* Ticarət tarixi
* Sənaye inqilabı

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

*
*
*
*

*Ogilvie, Sheilagh. 2019. ''The European Guilds: An Economic Analysis''. Princeton University Press. covers 1000 to 1880.
* Rosser, Gervase. *The Art of Solidarity in the Middle Ages: Guilds in England 1250–1550,* Oxford University Press, 2015, https://books.google.com/books?id=A0rTBgAAQBAJ

## Xarici keçidlər

*Medieval Guilds – World History Encyclopedia
*Medieval guilds
*St. Eloy's Hospice The last Guild House in Utrecht (archived 28 November 2006)
*
Ahirani dialekti

**Ahirani** — Xandeş regionunda danışılan Qərbi Hind-Ahiran dilidir. Bu dil bölgə adına görə Xandeşi, ahir xalqının dili olduğuna görə ahirani kimi tanınır.

Ahirani dili əsasən Maharaştranın şimalındakı Nandurbar və Dhule rayonlarında, eləcə də Jalgaon rayonunun qərbində və Naşik rayonunun şimalında danışılan dildir. Maharaştradan başqa, Ahirani dili müəyyən dərəcədə Surat, Sonqadh, Vyara, Uççal, Qucaratın Nicar və Madhya Pradeş ştatının Pansemal, Sendhva bölgələrində istifadə olunur. Qucaratın Dang rayonunda danışılan Dangi (Dangri), Bhili dilinin ləhcəsi kimi də qəbul edilir, lakin Bhili dilinin digər dialektlərindən fərqlidir və Ahirani ilə oxşar olduğu üçün çox vaxt Xandeşi ləhcəsi kimi qəbul edilir.

1911, 1921 və 1931-ci il siyahıyaalmalarında Ahirani dilində danışanları qucaratlılar kimi qeyd etdilər. Lakin sonrakı dövrlərdə xandeşi adı ilə müstəqil bir dil kimi qəbul olunmağa başladı.

## Materiallar

### Ahirani ləhcəsinə aid kitablar, lüğətlər, folklor və qrammatika

* Ahirani lüğəti (Ahirani-Marathi) (Dr. Rameş Suryavanşi): Ahirani dialektinin ilk lüğəti.
* "Varhadi" və "Ahirani" ləhcələrinin müqayisəli tədqiqi" (Dr. Puruşottam Sadananda Tayade)
* Ahirani dialektinin asan qrammatikası (Dr. Rameş Suryavanşi)
* Xandeşdə Fermer Həyatının Şəkilli Ensiklopediyası (Dr. Rameş Suryavanşi)

### Digər kitablar

* Ahirani: Beynəlxalq Dil (Dr. Bapurao Desai)

## İstinadlar
Riri Fitri Sari

**Riri Fitri Sari** — İndoneziya Universitetinin (UI) mühəndislik bölməsində Kompüter mühəndisliyi professorudur. İndoneziya Universitetinin İnformasiya Sistemləri və xidmətlərinin inkişafı üzrə İnformasiya Texnologiyaları direktoru vəzifəsindədir.

## Fəaliyyəti
Hal-hazırda əşyaların İnterneti, kompüter şəbəkələri, protokolların hazırlanması və informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi sahəsində fəal şəkildə dərs deyir və tədqiqat aparır. 2010-cu ildən bu yana universitetlərin sıralamasında fəal iştirak edir. O, UI GreenMetric Ranking-in sədri kimi fəaliyyət göstərir.
### Azərbaycana səfəri
Riri Fitri Sari 2025-ci ildə Azərbaycana səfər edib. O, AMEA-nın prezidenti İsa Həbibbəyli ilə görüşüb və elmi tədqiqatlarda tətbiqi, elektron xidmətlər şəbəkəsinin genişləndirilməsi barədə müzakirə aparıb.
## Mükafatları
* 2022: Milli Tədqiqat və innovasiya Agentliyi tərəfindən verilən Habibi mühəndislik mükafatı.
* 2022: Hitachi Global Foundation Asia İnnovasiya mükafatı.
* 2021: IEEE R10 "ayın şəxsiyyəti" mükafatı.
* 2017: 72 Icon Prestasi Pancasila mükafatı laureatı.
* 2015: Negeri Semarang Universiteti, Zakazara Dayaning Bavono Mükafatı.
* 2014: Qazaxıstanın təhsil sahəsində əla xidmətinə görə 80 illik yubiley xəzinəsi medalı.
* 2013: Hindistanlı qadın texnoloq, Kartini mükafatı.
* 2012: Hindistanın Kolkata şəhərində "ən ruhlandırıcı mühəndis" IEEE Region 10 mükafatı laureatı.
* 2012: PT Indosat tərəfindən İndoneziya "gəncləri və qadınları ilhamlandıran" mükafatı
* 2009: İndoneziyanın Ali Təhsil Nazirliyinin (Dikti – Depdiknas) ən görkəmli müəllimi mükafatı.

## İstinadlar
Hapsiyaş körpüsü

**Hapsiyaş körpüsü** və ya **Kirəmitli körpü** () — Trabzon vilayətinin Of distriktində yerləşən Bölümlü məhəlləsindəki Əbdüləziz Sandıqçı tərəfindən 1935-ci ildə inşa edilmiş tarixi körpü. Cümhuriyyət dövründən qalan körpü o illərdə piyada, avtomobil və heyvanların hərəkəti üçün istifadə edilən körpülərdən biri olub.

## Tarixi
1935-ci ildə Əbdüləziz Sandıqçı tərəfindən Bölümlü məhəlləsi üçün piyadaların keçidini təmin etmək üçün inşa edilən Kirəmitli körpü bölgə və məhəllə üçün ən əhəmiyyətli nəqliyyat vasitələrindən birinə çevrildi. Körpünün yerləşdiyi Solaklı çayının sahilində gəzinti yolu, istirahət zonası, körpü ilə iç-içə olan baxış terrası da var.
## Yeri
Hapsiyaş körpüsü Bölümlü məhəlləsindən 1,54 km, Ofdan 14 km, Trabzondan isə 64 km və bölgənin əhəmiyyətli turistik yerlərindən biri olan Uzungöldən 25 km uzaqlıqda yerləşir.

## Restavrasiyası
Körpü tikintisindən 52 il sonra, 1987-ci ildə 10-cu Avtomobil Yolları Regional Müdirliyi tərəfindən ilkin vəziyyətinə qaytarılıb. İkinci dəfə bərpası isə düz 15 ildən sonra Trabzon valiliyi tərəfindən həyata keçirilib.
## Tikinti materialı
Körpü ilk dəfə tikiləndə o vaxtlar dəbdə olan kirəmit və ağacdan hazırlanmış və qayaların üzərində tikilmişdir. Sonralar 1987 və 2002-ci illərdə aparılan bərpa işləri nəticəsində ilkin xüsusiyyətini itirsə də, təbiiliyi hələ də qorunub saxlanılmışdır.
## İstinadlar
Serj Aroş

**Serj Aroş** (; ) — Fransa fiziki. O, 2012-ci ildə Devid Vaynlend ilə birlikdə "İndividual kvant sistemlərini ölçməyə və idarə etməyə imkan verən eksperimental texnologiyalarına görə" Fizika üzrə Nobel Mükafatına layiq görülüb..

## Həyatı
Serj Aroş 11 sentyabr 1944-cü ildə Kasablankada yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Serj Aroş 12 yaşında olanda Mərakeş müstəqilliyini elan etdi və ailəsi Fransanın paytaxtına köçdü. O, 1963-1967-ci illərdə Paris Universitetində oxuyub. 1971-ci ildə isə Klod Koen-Tannucanın rəhbərliyi altında Pierre və Marie Küre Universitetində namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. S.Aroş Fransa Milli Elmi Tədqiqat Mərkəzində (CNRS, 1967-1975il) tədqiqatçı kimi işləyib, sonra bir il Artur Şavlovun qrupunda Stenford Universitetində təcrübə keçib. Onun doktorluq işi kvant optikası və atom-foton qarşılıqlı təsiri sahəsinə həsr olunmuşdur.

2001-ci ildən o, Collège de France-da Kvant mexanikası kafedrasının rəhbəri və professoru olub.

2012-ci ildə Serj Aroş Devid Vaynlend ilə birlikdə "İndividual kvant sistemlərini ölçməyə və idarə etməyə imkan verən eksperimental texnologiyalarına görə"  fizika üzrə Nobel mükafatı alıb.

Serj Aroş Fransa, Avropa və Amerika Fizika Cəmiyyətlərinin üzvü, həmçinin Rusiya Elmlər Akademiyasının xarici üzvüdür

Serj Aroş kvant optikası və kvant informasiya elmləri sahəsində aparıcı tədqiqatçılardan biridir. Onun araşdırmaları əsasən fotonlarla atomlar arasındakı qarşılıqlı təsirin dəqiq müşahidəsi və manipulyasiyası üzərində cəmlənmişdir.
*  Kavitet kvant elektrodinamikası (Cavity QED): Haroche, işıq və maddə arasındakı kvant qarşılıqlı təsirləri tədqiq etmək üçün mikrodalğa boşluqları (cavities) istifadə etmişdir.
*  Kvant qeyri-müəyyənlik və superpozisiya halları: Onun təcrübələri kvant superpozisiya və dekoherensiyanı daha yaxşı anlamağa kömək etmişdir.
*  Qeyri-destruktiv ölçmə üsulları: O, kvant vəziyyətlərini pozmadan müşahidə etmək üçün yeni texnologiyalar inkişaf etdirmişdir.
## Şəxsi həyatı
Serj Aroşun həyat yoldaşı sosioloq Klodin Haroşdur (qızlıq soyadı Seliqson), Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzində tədqiqat üzrə fəxri direktor, siyasi fikirlərin sosiologiyası üzrə bir neçə monoqrafiyanın müəllifidi. O, da Serj Aroş kimi rus mühacirləri ailəsindəndir. Onların iki övladı var.

Qardaşı oğlu: müğənni və bəstəkar Rafael Haroş (1975-ci il təvəllüdlü).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məqsədliliyi Müəyyənetmə Şurası

**Məqsədliliyi Müəyyənetmə Şurası** (, *[[Romanizasiya|Rom]]: Məcma Təşhis-i Məsləhət-i Nizam*) — İranın Ali Rəhbərinin icazə verdiyi mövzularda Konstitusiyanın Müdafiəsi Şurası ilə İslam Şurası Məclisi arasında olan mübahisələrin həllinə cavabdeh olan və eyni zamanda İranın Ali Rəhbərinə ölkənin ümumi siyasətinin müəyyən edilməsi sahəsində məsləhətlər verə bilmək səlahiyyətləri olan konstitusiya orqanıdır.

6 fevral 1988-ci ildə yaradılmış Məqsədliliyi Müəyyənetmə Şurasının üzvləri İran Prezidenti, parlamentin spikeri, məhkəmə hakimiyyətinin başçısı, İranın Ali Rəhbəri tərəfindən təyin olunan Konstitusiyanın Müdafiəsi Şurasının altı din xadimi və İranın Ali Rəhbəri tərəfindən təyin ediləcək digər üzvlərdən ibarətdir. İranın keçmiş prezidenti olmuş Haşimi Rəfsəncani 1989-cu ildən 2017-ci ildəki vəfatına qədər Şuranın prezidenti olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Radio Free Europe/Radio Liberty(RFE/RL) 13 September 2004, mentions Expediency Council
* A Caliphate disguised as a republic
Müdafiə və Silahlı Qüvvələrə Dəstək Nazirliyi (İran)

**İran Müdafiə Nazirliyi** (; *[[Romanizasiya|Rom]]: Vezārat-e Defāʿ-e Īrān*), **İran İslam Respublikasının Müdafiə Nazirliyi** (; *[[Romanizasiya|Rom]]: Vezārat-e Defāʿ-e Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān*) və ya tam adı ilə **İran Müdafiə Nazirliyi və Silahlı Qüvvələrə Dəstək** (; *[[Romanizasiya|Rom]] Vezārat-e Defāʿ va Poshtībānī-ye Nīrvāhā-ye Mosallah*) — İran hökumətinin nəzarəti altında fəaliyyət göstərən, ölkənin müdafiə siyasətinə, habelə İran vətəndaşlarının hərbi işlərinə cavabdeh olan nazirlikdir. Onun əsas vəzifəsi, İran Silahlı Qüvvələrinin müdafiə qabiliyyətinin planlaşdırılması, əlaqələndirilməsi, dəstəklənməsi və genişləndirilməsidir. Ölkənin müdafiə qüvvələrini mümkün təhlükələrə qarşı təchiz etmək bu nazirliyin əsas vəzifələrindən biri hesab olunur.

## Tarixi

Bu nazirlik birinci dəfə Qacarlar dövründə Hərbi Nazirlik adı ilə fəaliyyətə başlamışdır. Nazirliyin adı Məhəmməd Müsəddiq dövründə qısa müddətlik "Milli Müdafiə Nazirliyi" olaraq dəyişdirilmişdir.İranda İslam inqilabından sonra isə bu nazirlik 1984-cü ilin iyun ayına qədər Milli Müdafiə Nazirliyi adı altında fəaliyyət göstərmişdir. 1984-1989-cu illər arasında isə Müdafiə Nazirliyi adlandırılmışdır.

## Tabeliyində olan təşkilatlar

* İran Aviasiya Sənayesi Təşkilatı
* Müdafiə Sənayesi Təşkilatı
* Silahlı qüvvələrin coğrafi təşkili
* İran Elektron Sənaye İnstitutu
* İran Aviasiya Sənayesi Təşkilatı
* Aviasiya və Aerokosmik Sənaye Təşkilatı
* Malik Əştər adına Texnologiya Universiteti
* Dəniz Sənayesi Təşkilatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anu-Hkonso dili

**Anu-Hkonso dili** — Myanmanın (keçmiş Birma) qərbində yerləşən Çin ştatında danışılan azsaylı və təhlükə altında olan Çin-Tibet dilidir. Bu dil bəzən iki ayrı forma — **Anu dili** və **Hkonso dili** kimi təqdim olunsa da, bir çox dilçi tərəfindən qarşılıqlı anlaşıqlı dialektlər kimi qiymətləndirilir və ümumilikdə *Anu-Hkonso* adı altında bir dil kimi tanınır.
Anu-Hkonso dili Kuki-Çin dillərinə aiddir və bu qrup isə Tibet-Birman dillərinin bir qoludur. Çin-Tibet dil ailəsinin tərkibində yer alır. Bəzi dil tədqiqatçıları bu dili ayrıca bir Kuki-Çin alt qrupu kimi də nəzərdən keçirirlər.

## Coğrafi yayılma
Dil əsasən Myanmanın qərbində, xüsusilə Matupi və Mindat rayonlarında, həmçinin onların ətraf kəndlərində yaşayan yerli əhali arasında yayılıb.
Danışanların sayı təxminən **5,000–10,000 nəfər** arasında qiymətləndirilir. Rəsmi statistika və genişmiqyaslı araşdırmaların azlığı səbəbindən dəqiq məlumatlar mövcud deyil.

## Fonologiya və qrammatika
Anu-Hkonso dili tonal dildir. Ton dəyişiklikləri sözlərin mənasına təsir edir. Söz düzümü əsasən **subyekt–obyekt–feil** (SOF) formasındadır. Dilin quruluşu aqlütinativ xarakter daşıyır — yəni şəkilçilər vasitəsilə söz formalaşır.
Leksik tərkib əsasən yerli sözlərdən ibarətdir. Bəzi alınma sözlərə Birmanca və ingilis dilindən daxil olan terminlər daxildir. Dil kənd təsərrüfatı və yerli həyatla bağlı zəngin ifadələrə malikdir.

## Yazı sistemi
Rəsmi yazı sistemi yoxdur. Lakin bəzi dini mətnlər (xüsusən İncilin hissələri) XX əsrdə xristian missionerləri tərəfindən latın əlifbası ilə transliterasiya edilmişdir.

## Dilin qorunması
Dil UNESCO tərəfindən "təhlükə altında olan dillər" sırasında qiymətləndirilir. Rəsmi təhsil sistemində yer almaması və birmanca ilə əvəz olunması nəticəsində gənc nəsil arasında dilin istifadəsi zəifləyir.
Bəzi yerli təşkilatlar və beynəlxalq dil institutları tərəfindən Anu-Hkonso dilinin qorunması və sənədləşdirilməsi ilə bağlı təşəbbüslər həyata keçirilir. Bu təşəbbüslərə lüğətlərin hazırlanması, yazı nümunələrinin toplanması və dialektlərin müqayisəli təhlili daxildir.
Anu-Hkonso dilində yazılı ədəbiyyat çox azdır. Əsasən dini mətnlər və şifahi folklor nümunələri mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ethnologue – Anu-Hkongso
* Endangered Languages Project – Anu-Hkonso
Corce Otaşeviç

**Corce Otaşeviç** - (; 1 dekabr 1959, Uzitse, Yuqoslaviya) — serb yazıçısı, dilçisi və naşiri.

## Həyatı
Corce Otaşeviç 1 dekabr 1959-cu ildə keçmiş Yuqoslaviyanın (indiki Serbiya) Ujitse şəhərində anadan olmuşdur.  Belqrad Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirmişdir. Onun buraxılış işi semiotika üzrə “Tapmacalar işarə sistemi kimi” mövzusunda olmuşdur. Bu, universitet tarixində müəllif tapmacalarına (krossvordlar, rebuslar, anaqramlar və s.) əsaslanan ilk araşdırmadır. Magistratura və doktorantura təhsilini də həmin fakültədə almışdır. Çoxlu sayda elmi əsərləri çap olunmuşdur. Filologiya elmləri doktorudur.

Corce Otaşeviç Belqrad çempionu və cüdo üzrə Serbiyanın vitse-çempionu olmuşdur. O, bir müddət rok qrupunda orqan ifa etmiş və “Nebo” adlı məşhur mahnının müəllifi olmuşdur.

Otaşeviç Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının Serb Dili İnstitutunda çalışır. Həmin institutun nəşr etdiyi “Linqvistik aktual hadisələr” (*Lingvističke aktuelnosti*) və “Ədəbiyyat icmalı” (*Književni pregled*) jurnallarının baş redaktorudur.

O, Serbiyanın aparıcı özəl nəşriyyatlarından biri olan “Alma" nəşriyyatının (Izdavačka kuća Alma) təsisçisi və direktorudur. Hal-hazırda Belqradda yaşayır.

## Yaradıcılığı
Otaşeviç yaradıcılığa 24 fevral 1978-ci ildə “Enigma” dərgisində dərc olunmuş tapmacalarla başlamışdır.

Aforizmlərdən ibarət “Kreditlə qətl” (2002), “Zəfər tağında boşluq” (2010), “Dolma quşlarının cıvıltısı” (2020), “Seçilmiş aforizmlər” (2021) kimi kitabların müəllifidir. “Plastik çiçəklər necə qoxuyur” (2001), “Daha yaxşı gələcəyin xronikası” (2003), “Seçilmiş hekayələr” (2008), “Paxıllıq və digər pis vərdişlər” (2018) və “Seçmə hekayələr” (2020) və başqa hekayə topluları nəşr etdirmişdir.

İndiyədək altmışa yaxın lüğət, dərs vəsaiti, dərslik və monoqrafiya çap etdirmişdir. Səksənə yaxın antologiya, kitab tərtibatı, aforizmlər və hekayələr toplusu hazırlamışdır. Onun əsərləri dəfələrlə yerli və xarici antologiya və kolleksiyalara daxil edilmişdir. Əsasən aforizmlər, satirik və lirik hekayələr yazır.

Xarici dillərin tədrisində tapmacaların rolu mövzusunda bir sıra beynəlxalq konfranslarda çıxış etmişdir. Yeddinci və səkkizinci siniflər üçün rus dili dərslikləri ilə yanaşı tapmaca topluları, altıncı sinif üçün ingilis dili tapmaca toplusu, eləcə də serb dilini xarici dil kimi öyrənənlər üçün müxtəlif materiallar hazırlamışdır.

Əsərləri ingilis, rus, makedon, polyak, slovak, italyan, rumın, bask və digər dillərə tərcümə olunmuşdur. Bir neçə nüfuzlu ədəbi mükafata layiq görülmüşdür.

## Əsərləri
* *Kako miriše plastično cveće* (*Plastik çiçəklər necə qoxuyur*, qısa hekayələr), 2001  
* *Ubistvo na kredit* (*Kreditlə qətl*, aforizmlər), 2002  
* *Hronika bolje budućnosti* (*Daha yaxşı gələcəyin xronikası*, qısa hekayələr), 2003  
* *Izabrane priče* (*Seçilmiş hekayələr*), 2008  
* *Tematski rečnik srpskog jezika* (*Serb dilinin tematik lüğəti*), Belqrad, 2020  
* *Glosar novijih reči* (*Son sözlərin lüğəti*), 2022

## Xarici keçidlər
* Интервју са Ђорђем Оташевићем  
* Ђорђе Оташевић - Издавачка кућа Алма

## İstinadlar
Əmir Əli Hacızadə

**Əmirəli Hacızadə** (; ) — İran hərbi komandiri, briqada generalı.

SEPAH Hava Qüvvələri və Aerokosmik Qüvvələrinin komandanı olmuşdur. O, 2009-cu ilin oktyabr ayında Ayətullah Əli Xameneinin fərmanı ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

2016-cı ilin mart ayının 10-da Hacızadə SEPAH Aerokosmik Qüvvələrinin İsraili vura biləcək raketlərə malik olduğunu bildirmişdir.

2022-ci ildən "Ukraynaya qarşı aqressiv müharibədə istifadə edilməsi üçün Rusiyaya PUA-ların tədarükü" əsas gətirilərək Aİ, ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, İsveçrə, Ukrayna və Avstraliyanın sanksiyaları altında olmuşdur.

O, 13 iyun 2025-ci ildə İsrailin nüvə təhlükəsinin aradan qaldırılması əməliyyatı çərçivəsində İrana endirdiyi raket zərbəsi nəticəsində həlak olmuşdur.

## İstinadlar
İranın İsrailə zərbələri (oktyabr 2024)

**2024-cü ilin oktyabrında İranın İsrailə hücumu** — İranın 1 oktyabr 2024-cü ildə İsrailə etdiyi raket hücumudur. Ən azı iki dalğa formasında buraxılmış raketlər İsrail daxilində sirenləri işə salmışdır. Hücum zamanı partlayışların Təl-Əviv və Qüds üzərində olduğu bildirilmişdir. İsrail Silahlı Qüvvələri İran tərəfindən 100-dən çox raketin atıldığını təsdiqləmişdir.

Hücum bir həftə əvvəl Hizbullah baş katibi Həsən Nəsrullahın öldürülməsi ilə nəticələnmiş və İsrailə aid edilən 2024-cü ildəki Hizbullah qərargahına edilən hücuma cavab olaraq həyata keçirilmişdir. Bu hadisə İranın 2024-cü ilin aprelindəki hücumundan sonra öz ərazisindən İsrailə açıq şəkildə həyata keçirdiyi ikinci hücum olmuşdur.

## Hücum

İsrail Müdafiə Qüvvələri tərəfindən verilmiş məlumata əsasən, İran tərəfindən ən azı iki dalğa formasında 200-dən çox raket buraxılmışdır. İranın raket buraxılış məntəqələri arasında Təbriz, Kaşan və Tehranın şəhər mərkəzindən kənarda olan ərazilər daxil idi. Yüksək rütbəli bir İran rəsmisinin verdiyi xəbərə əsasən, İsrailə raket atmaq əmri təhlükəsiz bir yerdə olan İranın Ali Rəhbəri Əli Xamenei tərəfindən şəxsən verilmişdir. İranın dövlət televiziyası hücuma görə məsuliyyəti öz üzərinə götürərək, əlavə təfərrüatlar vermədən bunun yalnız "birinci dalğa" olması haqqında xəbərdarlıq etmişdir.

Hücumlar nəticəsində iki mülki İsrail vətəndaşı yaralanmış, adı Sameh əl-As kimi müəyyən edilmiş bir fələstinli mülki şəxs həlak olmuş,Yerixoda isə bir neçə nəfər yaralanmışdır.

## Hücumun davamı

Raket hücumlarından dərhal sonra İsrail hava məkanını bütün uçuşlar üçün bağlamışdır. İraq da analoji qərar qəbul edərək öz hava məkanını bağladığını bildirmişdir.

İranın raket hücumlarından sonra İsrail ordusu israillilərin sığınacaqları tərk edə biləcəyini açıqlamışdır.

ABŞ Prezidenti Co Bayden ABŞ-ın İsraili və regiondakı Amerika personalını bu hücumlardan müdafiə etməyə hazır olduğunu bildirmişdir.

## İstinadlar
Tuncer Salman

**Tuncer Salman** () — Türkiyənin film, teatr və televiziya aktyoru və səs sənətçisi.

## Həyatı və karyerası
15 mart 1965-ci ildə Uşakda anadan olub. 1990-cı ildə Hacettepe Universiteti Dövlət Konservatoriyasının Teatr aktyorluğu fakültəsini bitirib. Bir il Ankara Dövlət Teatrında çalışıb. 1993–2001-ci illər arasında Antalya Dövlət Teatrında fəaliyyət göstərib. 2002-ci ildən Bursa Dövlət Teatrında fəaliyyət göstərməyə başlayıb. O, teatrla yanaşı, müxtəlif filmlərdə və televiziya layihələrində yer almışdır. O, səs sənətçisidir.

1997-ci ildə azərbaycanlı rejissor Namiq Ağayevlə birlikdə "Ol" Teatrını təsis etmişdir. Teatrın ilk layihəsi kimi "*Xoş gəldin, Nazim*" adlı tamaşa səhnələşdirdilmişdir. Ardından Riçard Baxın eyniadlı əsərinə əsaslanan "*Martı*" tamaşasını səhnələşdirmişdirlər. 2014-cü ildə "*[[Qurdlar Vadisi: Pusqu]]*" teleserialında Sagir Hokka obrazını canlandırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
2021-ci il Ermənistan parlament seçkiləri

Ermənistanda 2021-ci il iyunun 20-də növbədənkənar parlament seçkiləri keçirilib.

2018-ci ildən baş nazir vəzifəsini icra edən Nikol Paşinyan 2021-ci ilin aprelində istefa verib və ardınca mayın 10-da yeddinci Milli Assambleya buraxılıb. Paşinyan seçkilər keçirilənə qədər baş nazir səlahiyyətlərini icra etməyə davam etdi. Seçkilərdən sonra Paşinyanın Mülki Müqaviləsi partiyası 54% səs toplayıb və 107 yerlik parlamentdə çoxluq təşkil edən 71 yer qazanıb. Müxalif Ermənistan Alyansı 29 mandatla ikinci, “Mən Şərəf Alyansı” isə 7 mandat qazanıb. Heç bir başqa partiya və ya alyans mandat qazanmaq üçün tələb olunan seçki baryerini keçə bilməyib. Müxalifət seçkilər zamanı seçki saxtakarlığının olduğunu iddia etdi, ATƏT isə seçkiləri beynəlxalq standartlara uyğun olaraq qiymətləndirdi və onu belə xarakterizə etdi; "Getdikcə daha da qızışdıran ritorika ilə pozuldu", lakin "ümumilikdə müsbət" idi.

## İstinadlar
Hanzala

**Hanzala** (, romanizasiya: *Ḥanẓala*) — fələstinlilərin milli simvolu və şəxsiyyətləşməsi.

Personaj siyasi karikaturaçı Naci əl-Əli tərəfindən yaradılıb və hazırkı formasını 1973-cü ildə alıb. Hanzala Naci əl-Əlinin karikaturalarının imzasına çevrildi və Fələstin kimliyinin və müqavimətinin simvolu olaraq qalır. Personajın "müharibəni, müqaviməti və Fələstin kimliyini heyrətamiz aydınlıqla təsvir etdiyi" ifadə edilmişdir.

Personajın adı Levant bölgəsinə xas, acı meyvə verən, kəsildikcə yenidən böyüyən və dərin köklərə malik çoxillik bitki olan kolosintin (, romanizasiya: *ḥanẓal*) adından gəlir.

Hanzalanın təsiri əl-Əlinin 1987-ci ildə sui-qəsddə öldürülməsindən sonrakı onillər boyunca da davam etmişdir.

## Erkən nəşr
Personaj ilk dəfə 13 iyul 1969-cu ildə Küveytin "" nəşrində göründü. İlk dəfə 1973-cü ildə cari formasını — arxası dönük və əlləri birləşmiş formasını aldı.

## Simvolizm
Hanzalanın 10 yaşı var; o, Naci əl-Əlinin 1948-ci ildə, 10 yaşında vətəni Fələstini tərk etməyə məcbur olduğu və vətəninə qayıdana qədər böyüməyəcəyi yaşını təsvir edir. Əl-Əli yazır:

Hanzala 10 yaşında doğulub və həmişə 10 yaşında olacaq. Mən məhz o yaşda vətənimi tərk etdim. Hanzala geri qayıdanda da 10 yaşında olacaq və sonra böyüməyə başlayacaq.

Personajın arxası dönmüş və əlləri bir-birinə yapışmış duruşu "həll yollarının Amerika yolu ilə təqdim olunduğu bir vaxtda rədd edilməsini" və "bölgəmizdə mövcud olan bütün mənfi dalğaların rədd edilməsinin simvolu" kimi simvollaşdırır. Onun cırıq paltarı və ayaqyalın dayanması kasıblara olan sədaqətini ifadə edir. Əl-Əli personajı "haqlı bir mübarizənin simvolu" olaraq təsvir edir:

O, sabit bir şəkildə Fələstini göstərən kompasın oxu idi. Fələstin sadəcə coğrafi baxımdan Fələstin deyil, həm də insani mənada Fələstindir — o, istər Misirdə, istər Vyetnamda, istərsə də Cənubi Afrikada yerləşməsindən asılı olmayaraq ədalətli mübarizənin simvoludur.

## İrsi və mirası
Əl-Əli öldürülməmişdən əvvəl verdiyi müsahibədə demişdi: "Yaratdığım Hanzala mən öldükdən sonra bitməyəcək. Öldükdən sonra da Hanzalada yaşamağa davam edəcəyimi deməyimin şişirtmə olmayacağını ümid edirəm".

## Qalereya

Fayl:Graffiti Tel Aviv, Ha-Rav Yitskhak Yedidya Frenkel St- front.jpg|"" divar rəsmi, Srulik və Hanzala (Florentin məhəlləsi, Təl-Əviv)


## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Əllamə Təbərsi

**Əbu Mənsur Əhməd ibn Əli ibn Əbu Talib Təbərsi** (''ərəb.''**ابومنصور احمد بن علی بن ابی&zwnj;طالب طبرسی**) hicri VI əsr fəqih, ilahiyyatçı, şiə mühəddis, məşhur *Əl-İhticac* kitabının müəllifi.

## Həyatı
Onun dəqiq doğum və ölüm tarixləri məlum deyil. Şəhidi Əvvəl, Şeyx Hürr Amili, Seyid Məhəmməd Bəhrul-Ulum və “Rövdətul-Cənnət”in sahibi Seyid Məhəmməd Baqir Xansari kimi şəxsiyyətlər ona etimad göstərmiş, onu alim, fəzilətli, fəqih, etibarlı hədisçi kimi qələmə vermişlər. Onun məşhur tələbələrindən biri hicri VI əsrin böyük alimi İbn Şəhr Aşubdur. Təbərsi Əbul Fütuh ər-Razi və *“Təfsirul-Məcməul-Bəyan”* kitabının müəllifi Fəzl ibn Həsən Təbərsinin müasiri idi. Əllamə Təbərsi təxminən 560-cı ildə vəfat etmişdir. Alimin məzarı Qaimşəhr şəhristanının Əfra kəndində yerləşir.

## Əsərləri
Əllamə Təbərsinin ən məşhur əsəri "əl-İhticac" kitabıdır. Əllamə Təbərsi bu əsərdə Peyğəmbər və İmamlardan, həmçinin bəzi şiələrdən nəql edilmiş elmi mübahisələri qeyd etmişdir. Eyni zamanda əsərdə Şeyx Müfidin və Seyid Mürtəzanın mübahisələrinə də yer verilmişdir. "əl-İhticac" kitabında təxminən 460 rəvayət mövcuddur.

Kitabın birinci cildi təxminən 145 hədis, ikinci cildi isə təxminən 315 hədis ehtiva edir.

Əsərdə sadəcə 460 rəvayətin olmağına baxmayaraq kitabdakı hədislərin həcmi çox böyükdür. Bu xüsusiyyətinə görə də digər hədis kitablarından hədislərin həcminə görə fərqlənir. "əl-İhticac" kitabı ehtiva etdikləri hədislərin tarixi əhəmiyyətinə görə də çox mühüm əsas təşkil edir. Bir çox tarixi məsələlər geniş şəkildə hədis olaraq nəql edilmişdir.

"əl-İhticac" kitabı Azərbaycan dilində tərcümə edilmiş və 2021-ci ildə nəşr edilmişdir. Kitabın 2 cildi bir yerdə tək kitab olaraq nəşr edilmişdir. Tərcümə Ramil Aslanlı tərəfindən aparılmışdır.

"Tarixul-əimmə" (İmamların Tarixi).

"Fəzailu-Zəhra əleyhissəlam".

## İstinadlar
Qulaməli Rəşid

**Qulaməli Rəşid** (; ) — İranın general-mayor hərbi rütbəsində olan hərbi liderlərindən biri.

## Bioqrafiyası
Orta məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətdə olmuşdur (92-ci tank diviziyası, Əhvaz). Tehran Universitetində siyasi coğrafiya üzrə magistr, Tərbiət Modares Universitetində isə siyasi coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.

O, 1972-ci ildən şah əleyhinə olan fəaliyyətlərdə iştirak etmişdir. O, iki dəfə həbs edilmiş və hər həbsində də bir il həbsdə yatmışdır (həbsxanada olarkən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun gələcək rəhbərlərindən biri olacaq Möhsün Rezayi ilə görüşmüşdür).

O, İran–İraq müharibəsi zamanı ölkənin əsas hərbi liderlərindən birinə çevrilmiş və eyni zamanda daİslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun yüksəksəviyyəli komandirlərindən biri olmuşdur. 1985–1998-ci illər arasında İnqilab Keşikçiləri Korpusunda xidmət etmişdir.

1998–2015-ci illər arasında İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin müavini olmuşdur. 1999-cu ildə Tehranda tələbə iğtişaşlarının yatırılmasından sonra o, prezident Məhəmməd Xatəmiyə baş verənlərlə bağlı məlumat verən və etirazları yatırmaq üçün ordunun çağırılmasından narazılıqlarını bildirmək üçün məktub yazmış 24 İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu zabitindən biri olmuşdur. 2000-ci ildən general-mayor ali hərbi rütbəsinə layiq görülmüşdür.

2015-ci ildən etibarən isə o, Xatəmül-Ənbiya mərkəzi bazasının komandiri olmuşdur. Bu baza İran Silahlı Qüvvələrində silahlı qüvvələrin əməliyyatlarının planlaşdırılması, əlaqələndirilməsi və operativ rəhbərliyinə cavabdeh olan ən yüksək operativ hərbi hissə və İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının nəzdində fəaliyyət göstərən ən mühüm hərbi komanda mərkəzidir.

O, İranın ən yüksəksəviyyəli və nüfuzlu hərbi zabitlərindən biri hesab olunurdu. ABŞ Maliyyə Nazirliyi onu 13 noyabr 2018-ci ildə özünün sanksiyalar siyahısına əlavə etmişdir.

13 iyun 2025-ci ildə İsrailin hava hücumları nəticəsində öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Photo of Gholam Ali Rashid in the Iran-Iraq war
Snouşu pişiyi

**Snouşu pişiyi** — 1960-cı illərdə Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaranan nadir bir ev pişiyi cinsi.

## Xüsusiyyətlər
Snouşu pişiyi orta və ya iri ölçüdə qulaqlara malikdir, qulaq ucları bir qədər yumru olur. Baş üçbucaq formasında ola bilər, lakin bəzən "alma baş" formasında da olur. Qısa tüklü xəzi tək rəngli və ağ naxışlara malikdir. Rəng nöqtələri (qulaqlar, quyruq, üz maskası və bəzən ayaqlar) qara əsaslı rənglərdədir. Ağ naxışlar üz, döş, qarın və ayaqlarda yerləşir. Bədən rəngi bərabər olur, arxa, çiyin və budlarda rəng nöqtələrinə doğru kölgələnir. Ayaqaltları ağ, rəng nöqtəsi, bədən rəngi və ya xallı ola bilər. Rəng yaşla tündləşir, hətta şokolad qəhvəyi rənginə çevrilə bilər. Gözləri həmişə mavi olur. Quyruq orta ölçüdədir. Snouşu pişikləri mavi, bənövşəyi, "lynx", "fawn", şokolad və "seal" rəng nöqtələrində olur. Snouşu pişiyi orta və iri ölçüdə bir cinsdir və bədəni digər pişik cinslərindən daha uzundur, erkəklərin çəkisi tez-tez 6 kq və ya daha çox olur.
Snouşu pişiklərinin xəzi qısa və ya orta uzunluqda, parlaq və hamar olmalıdır. Xəzi mövsümi dəyişikliklərə məruz qalır və çox qulluq tələb etmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Savanna pişiyi

**Savanna pişiyi** () — 20-ci əsrin sonlarında "Afrika Serval pişiyi" (Leptailurus serval) ilə ev pişiyi (Felis catus) arasında cütləşmədən yaranan hibrid pişik növü.

## Tarix
Savanna pişiyi ilk dəfə 7 aprel 1986-cı ildə Jude Frank tərəfindən yetişdirilmişdir. Frank, Suzi Vuda məxsus olan erkək Serval pişiyini "Siamese" ev pişiyi ilə cütləşdirmiş və ilk Savanna pişiyi olan "Savannah" adlı dişi pişik dünyaya gəlmişdir. Bu ilk nəsil pişik daha sonra Türk Anqorası erkəyi ilə cütləşdirilərək 1989-cu ildə F2 nəsli pişiklər dünyaya gətirmişdir. 1996-cı ildə Patrik Kelli və Coys Sruf, Savanna pişiyi üçün ilk standartları hazırlamış və bunu "Beynəlxalq Pişik Assosiasiyasına" (TICA) təqdim etmişdir. 2001-ci ildə "TICA" tərəfindən rəsmi olaraq tanınan bu növ, 2012-ci il may ayında çempionat yarışlarına qatılmaq üçün uyğun hesab edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Serengeti pişiyi

**Serengeti pişiyi** — Ev pişikləri arasında hibrid bir növ olaraq tanınır.

## Tarix
Serengeti pişiyi, ilk dəfə 1994-cü ildə Karen Sausman tərəfindən yaradılmışdır. Bu növ, Benqal pişiyi ilə Şərq qısa tüklü pişiyinin cütləşməsindən yaranmışdır. Benqal pişikləri öz növbəsində leopard pişiyi (Prionailurus bengalensis) və ev pişiyinin hibrididir. Lakin Serengeti yetişdirilməsində istifadə edilən Benqal pişikləri, vəhşi pişik genlərindən demək olar ki, azad olan nəsillərdən seçilir.
Serengeti pişikləri, "Beynəlxalq Pişik Assosiasiyası" (TICA) tərəfindən tanınır və qeydiyyata alınır. "TICA", Serengeti pişiklərinin standartlarını müəyyən etmişdir və bu standartlara uyğun olaraq yetişdirilməsi təşviq olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sokoke pişiyi

**Sokoke pişiyi** — 1970-ci illərin sonlarında Keniyanın şərq sahilindəki "khadzonzo" yerli pişik populyasiyasından inkişaf etdirilmiş və standartlaşdırılmış təbii bir ev pişiyi cinsi.

## Tanınması
Sokoke pişiyi standartlaşdırılmış bir cins olaraq ilk dəfə 1993-cü ildə "Fédération Internationale Féline" (FIFe) tərəfindən tanındı. Bu tanınma, Danimarkada keçirilən bir pişik sərgisində cinsin inkişafının nümayiş etdirilməsindən sonra baş verdi.  Cins, həmçinin ABŞ mərkəzli "The International Cat Association" (TICA) tərəfindən qeydiyyata alınıb və "TICA" tərəfindən təşkil edilən tədbirlərdə "Preliminary New Breed" (İlkin Yeni Cins) kateqoriyasında nümayiş etdirilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Somali pişiyi

**Somali pişiyi** — Genetik olaraq Həbəşistan pişiyi ilə yaxından əlaqəli növ.

## Etimologiya
"Somali" adı Afrika ölkəsi Somaliyə istinad edir. Somali, müasir adı Efiopiya olan "Abyssinia" ilə həmsərhəddir. Cinsin adı Efiopiya-Somali münaqişəsinin unikal bir şərhi kimi qəbul edilir. Evelin Maq, torpaq sərhədlərinin insan yaradıcılığı olduğu kimi, Həbəşistan pişiyi ilə uzun tüklü Somali pişiyi arasındakı genetik sərhədlərin də insan yaradıcılığı olduğunu iddia etdi.
Maq həmçinin "Somali Pişik Klubunu" (SCCA) qurdu, bu klub Kanadadan da üzvlərə malik idi. "SCCA", "CFA" tərəfindən cinsə çempionat statusu verilməsi üçün çalışdı və bu 1979-cu ildə baş verdi. 1975-ci ildə "CFA" Beynəlxalq Somali Pişik Klubunu qurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sibir pişiyi

**Sibir pişiyi** — Rusiyada əsrlər boyu mövcud olan bir pişik növü.

## Tarix
Sibir pişikləri Rusiyanın yerli meşə pişikləridir və Sibirin sıx meşələrində uzun müddətdir ki, mövcuddurlar. Ən qədim məlumatlar 1000-ci ilə aiddir. Əvvəllər pişik mütəxəssisləri tərəfindən bu qədim cinsin bütün müasir uzun tüklü pişik cinslərinin uzaq əcdadı olduğu düşünülürdü. Lakin filogenetik tədqiqatlar göstərdi ki, məsələn, "Maine Coon" pişikləri Britaniya pişiklərinin nəsilləridir və onları Puritan köçkünləri Yeni İngiltərəyə gətirmişdilər. Sibir pişiklərinə oxşarlıqları genetik yaxınlıqdan deyil, konvergent evolyusiya nəticəsində yaranıb. Bu cinslər hamısı sərt iqlim şəraitində formalaşıb və təbii seçilim eyni xüsusiyyətləri tələb edib. Bununla belə, Sibir pişikləri genetik olaraq Norveç Meşə Pişikləri və Şimali Avropanın təsadüfi çarpazlaşmış pişik populyasiyaları ilə yaxından əlaqəlidir. Sibir pişiyi Rusiyadan kənarda ilk dəfə 1864-cü ildə nəşr olunan alman kitabı "Brehms Tierleben"də qeyd edilmişdir. Burada "Brehm" uzun tüklü bir pişik cinsini "Sibirdən olan qırmızı Tobolsk pişiyi" ("eine rote Tobolsker Katze aus Sibirien") kimi təsvir edir. Daha sonra 1889 və 1892-ci illərdə Sibir pişiyi Harrison Veir tərəfindən yazılmış kitabın iki nəşrində yenidən qeyd edilmişdir. Weir 1871-ci ildə İngiltərədə keçirilən ilk pişik sərgilərini təşkil etmiş və bu barədə yazmışdır. Kitabda Sibir pişiyi köhnə adı olan "Rus Uzun Tüklü Pişiyi" adı ilə təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tonkin pişiyi

**Tonkin pişiyi** — "Siam" və "Birma" pişiklərinin çarpazlaşdırılması nəticəsində yaranan bir ev pişiyi cinsi.

## Təsvir
Tonkinese pişikləri orta ölçüdə olub, incə və uzun bədənli müasir Siam pişikləri ilə daha dolğun bədənli Amerika Birma pişikləri arasında bir aralıq tipdir. Burma əcdadları kimi, onlar da fərq edilməz şəkildə əzələlidir və adətən gözləniləndən daha ağır görünürlər. Quyruq və ayaqlar incə, lakin bədənlə mütənasibdir, xarakterik oval ayaqları var. Yumru, bir qədər pazşəkilli baş və yumşaq burunları, orta ölçüdə badamşəkilli gözləri və başın xarici tərəfinə yerləşdirilmiş qulaqları var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər