open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Li Strasberq Teatr və Kino İnstitutu

**Li Strasberq Teatr və Kino İnstitutu** () — 1969-cu ildə rejissor Li Strasberq tərəfindən təsis edilmiş ABŞ aktyorluq məktəbi. İnstitut Strasberqin yaratdığı, Konstantin Stanislavskinin ideyalarını inkişaf etdirən aktyor oyun metodunu öyrətmək məqsədi daşıyırdı. Strasberqin ölümündən sonra instituta onun həyat yoldaşı Anna Strasberq rəhbərlik etmişdir.

İnstitutun tədris mərkəzləri Nyu-York və Hollivudda yerləşir. Onun məzunları sırasında Al Paçino, Robert de Niro, Dastin Hoffman, Stiv Buşemi, Ancelina Coli və digər dünya miqyasında tanınmış aktyorlar vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт
Haris ibn Əbu Dirar

**Əbu Malik əl-Haris ibn Əbu Dirar ibn Həbib əl-Huzai** () — səhabə, Məhəmməd peyğəmbərin qayınatası.

## Bioqrafiyası
Bəni Müstəliq qəbiləsinin başçısı olduğu üçün nisbəsi "Müstəliqi"dir. Bəzi mənbələrdə adı Haris ibn Dirar əl-Huzai şəklində qeyd olunmuşdur. İbn əl-Əsir bu adda iki səhabənin olduğunu söyləmişdir. Lakin İbn Həcər əl-Əsqəlani isə hər iki adın da bir şəxsə məxsus olduğunu demişdir. O, hicri 5-ci (627) ildə baş vermiş Müreysi müharibəsində Bəni Müstəliqə komandanlıq etmişdir. Bu döyüşdə məğlub olduqdan sonra Haris ibn Dirar, İslamı qəbul etmiş və sonra qızını Məhəmməd peyğəmbərə ərə vermişdir. Mənbələrdə Harisin, ömrünün sonlarına doğru hədis rəvayət etdiyi qeyd olunmuşdur.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Müreysi müharibəsi
* Bəni Müstəliq
Hübəl

**Hübəl** () — ərəb bütü. O, Kəbənin içindəki və ətrafındakı bütlərin ən böyüyü idi. Hübəl insan formasında qırmızı əqiqdən düzəldilmişdi. Sağ qolu sınmış halda Qureyşə nəql edilən bu bütə, daha sonra qızıldan bir qol əlavə edilmişdir.

## Mənşə
Hübəlin Məkkəyə haradan və kim tərəfindən gətirildiyi mübahisəlidir. Hübəlin ilk dəfə Əmr ibn Lüheyy tərəfindən (III əsrin ortalarında) əl-Cəzirədəki Hit şəhərindən və ya Moavdan Məkkəyə gətirildiyi rəvayət edilib. Həmçinin Əmr ibn Lüheyy ərəbləri bütpərəstliyə təşviq etmiş və bütpərəstliyi ərəblər arasında yaymışdır. Lakin İbn əl-Kəlbi, Hübəlin ilk dəfə Hüzeymə ibn Müdrikə tərəfindən Kəbənin içinə qoyulduğunu, hətta ona *"Hüzeymənin Hübəli"* deyildiyini söyləyir. Yaqut isə Hübəlin Bəni Kinanənin bütü olduğunu qeyd edir. Hübəl adı, Hicrdə tapılan Nəbati kitabələrində Züşəra və Manutu (Mənat) ilə birlikdə çəkilir. Bəzi qərb mənbələrinə görə Hübəl ay tanrısının simvoludur. Digər tərəfdən Kəlb qəbiləsində Hübəl kəliməsi ilə nəsil və şəxs adlarının yaradılması bu bütün başlanğıcda Şimali Ərəbistan tanrılarından olduğunu və xaricdən Məkkəyə gətirildiyi etimallarını qüvvətləndirir.

## Etimologiya
Ərəp dili nöqtəyi-nəzərindən kəlimənin yaranması və mənası da naməlumdur. Bu da həm Hübəlin, həm də onun adının yad olduğunu göstərir.

## İnanc
Kəbənin içində yerləşdirilmiş Hübəlin önündə üzərlərində müxtəlif ifadələr (bəli, xeyir və s.) yazılmış 7 ədəd fal oxu var idi. Ərəblər bir işə (evlilik, dəfn və s.) başlamaq istədiklərində bu oxları çəkər, çəkilmiş oxa görə hərəkət edərdilər.

Kəbədə Hübələ edilən ibadətlər yaxşı təşkil olunmuşdu. Bir həcib onunla məşğul olur, onun adına gətirilən qurban və nəzirləri qəbul edir, fal oxlarını çəkirdi. Mənbələrin verdiyi məlumata görə Hübələ bir dəfəyə 700 dəvə qurban verilmişdi. Hübəl, Məkkənin fəthindən sonra digər bütlər kimi məhv edildi.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Əmr ibn Lüheyy
Azər Əhmədov

* Azər Əhmədov (riyaziyyatçı)
* Azər Əhmədov (fizik)

## Həmçinin bax
* Azər (ad)
* Əhmədov
Damalı nəhəng dovşan

**Damalı nəhəng dovşan** (fransızca: *Géant Papillon*) — Fransada yaranmış ev dovşanı növü.

## Tarix

1904-cü ildə Almaniyanın Reinfalz şəhərindən Otto Reinhardt, "Böyük Alman Ləkəli dovşanı" ilə qara "Flandriya nəhəng dovşanı"nı çarpaz yetişdirdi. Altı il sonra, "Damalı nəhəng dovşan" Amerika Birləşmiş Ştatlarında təqdim edildi. Bir müddət sonra, Niderlandda daha kiçik bir variant olan "Miniature Checkered rabbit" yetişdirildi və bu növ Niderlandda sabit bir növ kimi qəbul edildi.

## Görünüş

ARBA, "Damalı nəhəng dovşan" üçün iki növ tanıyır: Qara ("ağ üzərində qara işarələr") və Mavi ("ağ üzərində boz işarələr"). Hər bir cins və növ ayrıca qiymətləndirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*American Checkered Giant Rabbit Club
*American Rabbit Breeders Association
*Checkered Giant Rabbit Breed History
*House Rabbit Society
Atvell Zirvəsi

Atvell Zirvəsi — Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətində yerləşən Qaribaldi Dağının cənub kənarında dramatik bir piramida şəkilli vulkanik zirvə. Atvell Zirvəsi, Qaribaldi Dağının formalaşması dövründə bir çox piroklastik axınların mənbəyi olmuşdur. Zirvənin qərb yamacında tez-tez baş verən torpaq sürüşmələri, dik bir şəkildə Çiki çayına doğru enir. 

## Silsilələr

Atvell Zirvəsi üç silsilədən ibarətdir: şimal, şərq və cənub. Şərq silsiləsi, zirvənin təxminən 100 metr şimalında şimal silsiləsi ilə birləşir. Bütün silsilələr, xüsusilə qış və yaz aylarında kəskin və qar qatları ilə örtülüdür. Şimal silsiləsi ən qısa dırmaşma marşrutudur. Cənub-şərq yamacındakı bir neçə dərə orta səviyyəli marşrutlar təqdim edir və nəticədə üç silsilədən biri ilə birləşir. Şimal-şərq yamacı zirvənin ən qısa yamacıdır, lakin burada bir çox buz yarıqları mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Osvaldo Draqun

**Osvaldo Draqun** () — görkəmli Argentina dramaturqu, Servantes Teatrının direktoru.  

## Həyatı və yaradıcılığı
Osvaldo Draqun Argentinanın Entre Rios əyalətindəki San Salvador yaxınlığındakı yəhudi kənd təsərrüfatı qəsəbəsi olan Colonia Berroda anadan olmuşdur. Atasının kətan toxumu ferması çəyirtkə problemləri ilə üzləşdiyindən ailə Buenos-Ayresə köçmüşdür.

1953-cü ildə teatrla məşğul olmaq üçün universitet təhsilini yarımçıq qoymuşdur. 1956-cı ildə *Fray Mocho* teatrında ilk əsəri — *La peste viene de Melos* ("Melosdan gələn vəba") səhnələşdirilmişdir. Bu tamaşada Qvatemala prezidenti Yakobo Arbenzə qarşı dövlət çevrilişi ilə bağlı siyasi motivlər də əksini tapmışdır.

Sonrakı illərdə Draqun *Fray Mocho* üçün mübahisəli, lakin uğurlu əsərlər yazmağa davam etmişdir. Onun ən məşhur pyeslərindən bəziləri *Historias para ser contadas* ("Nağıl ediləcək nağıllar"), *Historia del hombre que se convirtió en perro* ("İtə çevrilən adamın hekayəsi") və *Heroica de Buenos Aires* (1966) əsərləridir.  

1960-cı illərin əvvəllərindən Latın Amerikası ölkələrinə və ABŞ-a səfərlər etmiş, müxtəlif teatr tamaşalarına rəhbərlik etmişdir. Onun *Historias con cárcel* ("Hekayələr və həbsxana") əsəri xüsusi populyarlıq qazanmışdır.  

1969-cu ildə Campana Komediya Teatrının yaradılmasına kömək etmişdir. Sonrakı illərdə "Argentina Açıq Teatrı" hərəkatının təşəbbüskarlarından biri olmuş və sənətdə ifadə azadlığının bərpası üçün çalışmışdır.  

1980-ci illərdə yeni əsərlər yazmış, 1987-ci ildə Havanada Latın Amerikası və Karib hövzəsi Teatr Məktəbini qurmuş, 1989-cu ildə isə Buenos Ayresdə Populyar Teatrı yenidən açmışdır.  

1996-cı ildə Servantes Milli Teatrının direktoru təyin olunmuş, 14 iyun 1999-cu ildə ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir.  

## Əsərləri
* *La peste viene de Melos* (1956)  
* *Historias para ser contadas* (1957)  
* *Los de la mesa 10* (1957)  
* *Túpac-Amaru* (1957)  
* *Desde el 80* (1958)  
* *El jardín del infierno* (1959)  
* *Historia de mi esquina* (1962)  
* *Y nos dijeron que éramos inmortales* (1963)  
* *Milagro en el mercado viejo* (1963)  
* *Amoretta* (1964)  
* *Una mujer por encomienda* (1966)  
* *Heroica de Buenos Aires* (1966)  
* *El amasijo* (1967)  
* *Des en la ciudad* (1967)  
* *Un maldito domingo* (1968)  
* *Historias con cárcel* (1972)  
* *Pedrito el Grande* (1973)  
* *Y por casa, cómo andamos?* (1979)  
* *Al violador* (1981)  
* *Mi obelisco y yo* (1981)  
* *Al vencedor* (1982)  
* *Al perdedor* (1982)  
* *Hoy se comen al flaco* (1983)  
* *Hijo del terremoto* (1986)  
* *Mi abuelo y yo* (1987)  
* *Arriba, corazón!* (1987)  
* *Volver a la Habana* (1990)  
* *El profesor visitante* (1992)  

## Filmoqrafiya
* *Cədvəl 10-da olanlar* (1960) – ssenari müəllifi  
* *Zəncirlənmiş adam* (1964)  
* *Kolumb ailəsi* (1967, televiziya) – ssenari müəllifi  
* *Qapalı ölkə, açıq teatr* (1990)  
* *Xidmət vaxtı* (1987)  

## Azərbaycanda
1964-cü ildə Azərbaycan Televiziyasında Kamil Rüstəmbəyovun rejissorluğu ilə Osvaldo Draqunun *İtə çevrilən adam* əsəri əsasında *Zəncirlənmiş adam* adlı qısametrajlı film çəkilmişdir. Filmin ssenari müəllifi Ənvər Əlibəyli olmuşdur.  

## İstinadlar
Linoza

**Linoza** (italyan tələffüzü: [liˈnoːza]; ; , Nammūša) — Aralıq dənizinin Siciliya boğazında yerləşən Peleqi adalarından biri. Ada, İtaliyanın Siciliya regionunun Aqricento əyalətinə aid olan Lampedusa e Linosa kommunasının bir hissəsidir. Adanın əhalisi 430 nəfərdir.

## Ad

Ada ilk dəfə qədim coğrafiyaşünaslar Strabon və Ptolemey tərəfindən yunan dilində "*Aethusa*" (Αἰθοῦσσα), Roma esseçisi Böyük Plini isə "Naturalis Historia" əsərində "*Algusa*" (Ἀλγοῦσσα) kimi qeyd edilmişdir. Aethusa yunan dilində "qurbanlar" (αἱ θυσίαί) mənasını verir ki, bu da ehtimal ki, adanın iki vulkanik zirvəsinə istinad edir. "Lenusa" adı ilk dəfə 16-cı əsrdə Tommaso Fazellonun yazılarında ortaya çıxmışdır, müasir ad isə 1845-ci ilə aiddir.

## Coğrafiya

Adanın sahəsi 5.45 kvadrat kilometr (2.10 kv mil) olub vulkanik mənşəlidir. Ada bir sıra kraterlərdən ibarətdir ki, onlardan ən əhəmiyyətlisi 195 metr (640 fut) hündürlüyündə olan Monte Vulkanodur. Linozaya ən yaxın quru sahəsi cənubda yerləşən Lampedusa adasıdır ki, bu da 43 km (27 mil) məsafədə yerləşir. Linoza, Maltanın Qozo adasından 119 kilometr (74 mil) qərbdə, Pantelleriyadan 121 km (75 mil) cənub-şərqdə, Siciliyadan 163 km (101 mil) cənubda və Tunisin Mahida burnundan 165 km (103 mil) şərqdə yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Island statistics
Liskamm

**Liskamm dağı** (almanca: *Liskamm*, əvvəllər *Lyskamm*, mənası "Lis'in kəməri") — Həmçinin Silberbast (mənası "gümüş bast") adı ilə də tanınır, Pennine Alplarında İsveçrə və İtaliya arasında sərhəddə yerləşən bir dağdır (4,532 m (14,869 fut)). Dağ, iki fərqli zirvəsi olan beş kilometr uzunluğunda bir silsilədən ibarətdir. Dağ, silsilə üzərində yerləşən çoxlu kornişlər və tez-tez baş verən qar uçqunları səbəbilə ciddi bir şöhrət qazanmışdır və bu səbəbdən "Menschenfresser" ("insan yeyən") ləqəbini almışdır.

## Coğrafiya

300 metrdən çox bir nüfuzuna baxmayaraq, Liskamm bəzən genişlənmiş Monte-Roza qrupunun bir hissəsi hesab olunur (əslində Dyufur zirvəsi yalnız 107 metr daha yüksəkdir). Lakin vizual olaraq Liskamm nəhəng bir massivdir və iki zirvədən ibarətdir: Şərqi Liskamm və daha aşağı olan Qərbi Liskamm, hər ikisi İsveçrənin Vale kantonu (şimal) və İtaliyanın Aosta Vadisi regionu (cənub) arasında sərhəddə yerləşən 1 kilometr (0.62 mil) uzunluğunda bir silsilə ilə ayrılır. Dağın şimal tərəfi, Qorner buzlağından yüksələn təxminən 1,100 metr (3,600 fut) hündürlüyündə buzla örtülü bir divardır. Daha yumşaq olan cənub tərəfi isə eyni adlı Lisqlesçer buzlağının üzərindən yalnız bir neçə yüz metr yüksəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lyskamm on Peakbagger.com
* Lyskamm on SummitPost
* Italian route account from south - çexcə və ingiliscə
Kapraya adası

**Kapraya adası** — İtaliyaya aid bir ada. Toskana arxipelaqının yeddi adasının ən şimal-qərbində yerləşir. Elba və Ciqlio adalarından sonra üçüncü ən böyük adadır. Bu, həmçinin Livorno əyalətinə aid bir kommunadır (Capraia Isola). Adanın əhalisi təxminən 400 nəfərdir.

## Coğrafiya

Kapraya, Livorno şəhərindən dəniz yolu ilə 62 kilometr (39 mil) və Elba adasından 32 kilometr (20 mil) şimal-qərbdə yerləşir; Korsika adasına isə 30 kilometr (19 mil) məsafədədir və bir qədər daha yaxındır. Ada Livorno limanından yola düşən bərələrlə əldə edilə bilər.
Kapraya vulkanik mənşəlidir, sahəsi 19 kvadrat kilometr (7.3 kv mil) və ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 466 metr (1,529 fut) yüksəklikdədir. Təxminən 8 kilometr (5 mil) uzunluğunda (Punta della Teglia-dan Punta dello Zenobio-ya qədər) və təxminən 4 kilometr (2 mil) enindədir. Sahil xətti təxminən 30 kilometr (19 mil) ətrafa malikdir. Ada Toskana Arxipelaqı Milli Parkı və dəniz qoruğunun bir hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Capraia Isola — Tourist information
*Capraia Isola: News
Panareya adası

**Panareya adası** (italyan tələffüzü: [panaˈrɛːa]; siciliyaca: *Panarìa*) — İtaliyanın cənubunda, Siciliyanın şimalında yerləşən vulkanik ada zənciri olan Eoliy adalarının yeddi məskunlaşılmış adasının ən kiçiyi. Lipari kommunasının bir fraksiyasıdır. Hazırda adada təxminən 280 nəfər daimi yaşayır; lakin iyul və avqust aylarında xüsusilə turistlərin axını ilə yay aylarında əhali kəskin şəkildə artır. Son illərdə ada məşhur ziyarətçiləri ilə beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır.

## Coğrafiya

Ada fəal bir vulkandır və ümumi səth sahəsi cəmi 3.4 km² (1.3 kv mil) təşkil edir. Adanın ən yüksək nöqtəsi olan Punta del Korvo, dəniz səviyyəsindən 421 m (1,381 fut) yüksəklikdədir. Punta di Peppe e Maria kəndi yaxınlığında isti bulaqlar var. Bu kiçik adada skuba dalğıclıq məşhur bir fəaliyyətdir və hətta Liska Bianka və Bottaro adaları arasındakı gəmi qalıqlarına qədər üzmək mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*panarea.com (italyanca)
*Panarea volcanic island, Italy
*
Əyləncə parkı

**Əyləncə parkı** — park növlərindən biri. Əyləncə məqsədli digər fəaliyyətlərlə yanaşı, gəzinti vasitələri və oyunlar kimi müxtəlif cazibə mərkəzlərinə malikdir. Tematik park isə adətən müxtəlif mövzulara sahib bir neçə sahəni əhatə edən əyləncə parkı növüdür.  Səyyar karnaval və lunaparklardan fərqli olaraq, əyləncə parkları sabitdir və uzunmüddətli fəaliyyət üçün inşa olunur.

İlk əyləncə parkları 1946-cı ildə Santa Claus Land, 1949-cu ildə Santa’s Workshop və 1955-ci ildə Disneylandın açılması ilə meydana çıxmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* «Бизнес-журнал», №&nbsp;17, 2006 год.
* Статьи о мировых аттракционах 

## Xarici keçidlər

*
Ortler dağı

**Ortler dağı** (almanca tələffüz: [ˈɔrtlɐ]; italyan: *Ortles* [ˈɔrtles]) — Dəniz səviyyəsindən 3,905 metr (12,812 fut) hündürlüyü ilə Bernina silsiləsi xaricindəki Şərqi Alp dağlarının ən hündür zirvəsi. Bu, Ortler silsiləsinin əsas zirvəsi, həmçinin Cənub Əhəngdaşı Alplarının, İtaliyanın Cənubi Tirol bölgəsinin, ümumi Tirol ərazisinin və 1919-cu ilə qədər Avstriya-Macarıstan imperiyasının ən yüksək nöqtəsidir.

## Coğrafiya
Kütləvi dağın şimal-qərb yamacında buzlaq var və uzun bir şimal silsiləsi Qomaqoi kəndinə qədər uzanaraq Trafoi və Sulden vadilərini ayırır. Cənub silsiləsi isə Ortler Alplarının əsas silsiləsində yerləşən Hokyok (3527 m) zirvəsinə qədər davam edir. Bu silsilə Sondrio əyaləti ilə Cənubi Tirol arasında sərhəd təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sabine Holzknecht, Sulden und der Ortler, ″Alpin″ June 2004 (German article at the occasion of the 200-year anniversary of the first ascent)
* German article on the first ascent
* First World War pictures of the Ortler frontline
* View from the Ortler to the southeast
* Panoramic view from the northwest of the Ortler in winter
*
Sankt-Peterburq məscidi

**Sankt-Peterburq məscidi** (rusca: *Санкт-Петербу́ргская мече́ть*) — 1913-cü ildə açılışında Türkiyədən kənarda Avropanın ən böyük məscidi. Məscid Sankt-Peterburqun mərkəzində yerləşir. Onun iki minarəsi 49 metr, günbəzi isə 39 metr hündürlüyündədir. Məscid beş minə qədər ibadətçini qəbul edə bilir.
Təməl daşı 1910-cu ildə Buxarada Əbdül Əhəd xanın hakimiyyətinin 25-ci ildönümünü qeyd etmək üçün qoyulmuşdur. O dövrdə Rusiyanın o zamankı paytaxtının müsəlman icması 8000 nəfəri keçirdi. Planlaşdırılan quruluş onların əksəriyyətini qəbul etmək qabiliyyətinə malik idi. Memar Nikolay Vasilyev məscidi Səmərqənddəki Əmir Teymurun türbəsi olan Gur-e-Əmirə bənzətmişdir. Onun tikintisi 1921-ci ildə başa çatdırılmışdır. İbadət zamanı ibadətçilər cinsinə görə ayrılır; qadınlar yuxarı mərtəbədə, kişilər isə birinci mərtəbədə ibadət edirlər. İkinci Dünya müharibəsi zamanı məscid bağlanmış və yalnız Soyuq müharibə dövründə, 1956-cı ildə yenidən açılmışdır.

## Tarix

1882-ci ildə 1865-ci ildə Orenburq Müftisi təyin edilmiş Səlim-Girey Tevkelev, nazir Qraf Tolstoydan Sankt-Peterburqda bir məscid tikmək üçün icazə almışdır. 1906-cı ildə Nazir, məscidin tikintisi üçün 10 il ərzində 750.000 rubl toplamaq üçün Ahun Ataulla Bəyazitovun rəhbərliyi ilə xüsusi bir komitə yaratmışdır. Onlar bütün Rusiya üzrə ianələr təşkil etmiş və bir çox sponsordan ianələr almışlar. Ən böyük donor, binanın bütün xərclərini öz üzərinə götürən Buxara Əmiri Səid Əbdül Əhəd idi. Məscidin yeri rəmzi idi, şəhər mərkəzindəki Pyotr və Pavel Qalası qarşısında yerləşirdi. Sahəni almaq üçün icazə İmperator II Nikolay tərəfindən 3 iyul 1907-ci ildə Peterhofda verilmişdir. Həmin payızda komitə memar Nikolay Vasilyev, mühəndis Stepan Kriçinski tərəfindən layihəni təsdiqləmişdir və tikintiyə Aleksandr fon Hohen nəzarət etmişdir. Binanın fasadı həm şərq ornamentlərini, həm də firuzəyi mavi mozaikanı birləşdirərək hazırlanmışdır.
3 fevral 1910-cu ildə Ahun Bəyazitov, hökumət, dini və ictimai xadimlərin iştirakı ilə binanın təməl daşını qoymuşdur. İştirak edənlər arasında Məhəmməd Alim Xan, Osmanlı imperiyası və İranın səfirləri və Dumada müsəlman partiyasının lideri Tevkelev də var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Photographs and description
*Minarets over the Neva
*Saint Petersburg mosque on "Russian Mosques" (English translation)
Qrand-Joras dağı

**Qrand-Joras dağı** (fransız tələffüzü: [ɡʁɑ̃d ʒɔʁas]; 4,208 m; 13,806 fut) — Monblan massivində yerləşən və Fransanın Yuxarı Savoyya bölgəsi ilə İtaliyanın Aosta Vadisi arasında sərhəddə olan bir dağ.
Dağın ən yüksək zirvəsi olan Point Uolker, 30 iyun 1868-ci ildə Horas Uolker və bələdçilər Melxior Andereq, Yohann Caun və Culyen Grenc tərəfindən fəth edilmişdir. Dağın ikinci ən yüksək zirvəsi olan Point Uimper (4,184 m; 13,727 fut) isə ilk dəfə 24 iyun 1865-ci ildə Edvard Uimper, Kristian Almer, Mişel Kro və Franz Biner tərəfindən, indi normal yürüş marşrutu kimi istifadə edilən və 1868-ci ildə Uolker qrupunun izlədiyi yolla fəth edilmişdir.

## Zirvə silsiləsi

Kol des Hirondelles-dən başlayan zirvə silsiləsi, Pt. Uolkeri digər zirvə nöqtələrinə birləşdirir və daha sonra Kol des Qrand-Joras-a enir ki, burada Bivouak E Kanzio sığınacağı yerləşir. Silsilə Fransa-İtaliya sərhədini təşkil edir və demək olar ki, hamısı 4,000 m (13,000 fut) yüksəklikdə yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Grandes Jorasses on French IGN mapping portal
Əmr ibn Lüheyy

**Əmr ibn Lüheyy ibn Qamə əl-Huzai** (; ) — Ərəbistana bütpərəstliyi gətirən və yayan şəxs. O, Qəhtanilərə mənsubdur.

## Həyatı
Yaşadığı dövr haqqında məlumat yoxdur. Frenkouya görə, atasının adı Rəbiə ibn Harisə ibn Əmrdir. Əzraqi, Rəbiəyə Lüheyy də deyildini nəql etmişdir. Anası Füheyrə, Kəbənin başçılarından Harisin nəvəsi idi. O, İsmayıl peyğəmbərin nəslindən olanlarla birləşərək Cürhümiləri Məkkədən qovdu. Sonra da Kəbənin başçısı oldu.

Bir işlə bağlı Moava gedən Əmr, amalekalıların bütlərə sitayiş etdiklərini görmüş, ilk dəfə gördüyü bu mənzərə qarşısında heyrətə düşərək bu işin mahiyyətini soruşmuşdu. Amalekalılar da bu bütlərin insan formasında düzəldilmiş tanrılar olduğunu və bunlara ibadət etdiklərini söyləmişdilər. Bu cavabdan sonra Əmr, onlardan bir büt istəmiş, onlar da qırmızı əqiqdən düzəldilmiş Hübəli (və ya Mənat) Əmrə vermişdilər. Əmr bu bütü (III əsrin ortalarında) Məkkəyə gətirib Zəmzəm quyusunun üst tərəfinə, Kəbəyə yaxın bir yərə qoymuş və her kəsi ona ibadət etməyə səsləmişdi. Başqa bir rəvayətə görə Əmr Hübəli əl-Cəzirənin Hit şəhərindən gətirmişdir. O tarixdən etibarən ərəblər İbrahim peyğəmbərin Hənif dinindən üz döndərək bütpərəstliyi və politeizmi mənimsədilər. Bu hadisə ərəblərin İslamdan əvvəlki tarixlərində bir dönüm nöqtəsi hesab olunur.

Əmr, Hübəldən sonra İsəf, Nailə, Vəd, Süvə, Yəğus, Yəük, Nəsr və s. bütlər düzəldib ərəbləri bunlara ibadət etməyə səslədi. Məhəmməd peyğəmbər, Əmri bu əməllərindən ötrü cəhənnəm odunda bağırsaqıarını sürüryərkən gördüyünü söyləmişdir.

Bütlərə ilk dəfə qurban kəsən də Əmr olmuşdur. Mənbələrdə Əmrin qısaboylu, mavi gözlü bir şəxs olduğu, Huzaa qəbiləsində böyük nüfuza malik olduğu, hər kəsin ona hörmət etdiyi və uzun bir ömür yaşadığı nəql edilmişdir.

## Ədəbiyyatlar
* *Murat Sarıcık.* "Hübel" Mekke'ye ne zaman getirildi?

## İstinadlar
Klosternoyburq abbatlığı

**Klosternoyburq abbatlığı** (almanca: *Stift Klosterneuburg*) — Avstriyanın aşağı Avstriya əyalətindəki Klosterneuburq şəhərində yerləşən 12-ci əsrə aid Katolik Kilsəsinin Avqustin monastırı. Dunay çayına baxan və Vyana şəhər sərhədlərindən bir qədər şimalda, Leopoldsberq yaxınlığında yerləşən monastır, 1114-cü ildə Avstriyanın himayədar müqəddəsi olan Babenberqli Müqəddəs III Leopold və onun ikinci həyat yoldaşı Almaniyalı Aqnes tərəfindən təsis edilmişdir.
Abbatlıq kilsəsi, Məryəmin Doğulmasına (Maria Geburt) həsr edilmişdir və 1136-cı ildə təqdis edilmiş, 17-ci əsrdə Barokko üslubunda yenidən qurulmuşdur. 

## Tarix

12-ci əsrin əvvəllərində İnvestitura Mübahisəsi zamanı Babenberqli Markqraf III Leopold Papalığın tərəfində duraraq İmperator IV Henrixə qarşı çıxdı. 1106-cı ildə imperatorun oğlu, atasına qarşı Papalığın tərəfində duran İmperator V Henrix, Leopoldun sədaqətini qiymətləndirərək onun xidmətlərinə görə bacısı Agnes ilə evlənməyi təklif etdi. Aqnes, Şvabiya hersoqu I Fridrixin dul qadını idi. Leopold, yaxın zamanda ilk həyat yoldaşını itirmişdi və İmperator Salian sülaləsinin bu qızı ilə evlənməyi qəbul etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Stift Klosterneuburg official website
* Augustinian Canons official website
* The Warburg Institute Iconographic Database (photos of the enamelled plaques of the Klosterneuburg Altarpiece)
* ''Altar of Plenty'' pedaqoji onlayn kataloq, Sara Lourens Kollecinin fəxri professoru Elfi Reymond (1931-2012) teoloji proqramı və yazıları sənədləşdirdi.
Çiçester kafedralı

**Çiçester kafedralı**, rəsmi adı ilə **Müqəddəs Üçlük Kafedral Kilsəsi** — İngiltərənin Qərbi Sasseks bölgəsində yerləşən Çiçester şəhərində Anqlikan Çiçester Yepiskopunun iqamətgahı. 1075-ci ildə yepiskopluq mərkəzi Selsidən buraya köçürüldükdə kafedral kimi təsis edilmişdir.
Çiçester Kafedralı, həm Norman, həm də Qotik üslublarında gözəl memarlığa malikdir və memarlıq tənqidçisi İan Nairn tərəfindən "ən tipik İngilis Kafedralı" kimi təsvir edilmişdir. Buna baxmayaraq, Çiçesterin İngiltərənin orta əsrlərə aid kafedralları arasında unikal olan iki memarlıq xüsusiyyəti var — müstəqil orta əsrlər zəng qülləsi (və ya kampanil) və ikiqat yan neflər. Kafedralda iki nadir orta əsrlər heykəli və xalçalar, vitraj pəncərələr və heykəllər daxil olmaqla bir çox müasir sənət əsərləri var ki, bunların çoxu Volter Hassi (Dean, 1955–1977) tərəfindən sifariş edilmişdir.

## Tarix

Çiçester Kafedralı 681-ci ildə Müqəddəs Vilfrid tərəfindən cənubi sakslar üçün Selsidə təsis edilən kafedralın yerini tutmaq üçün inşa edilmişdir. Yepiskopluq mərkəzi 1075-ci ildə buraya köçürüldü.
Kafedral 1108-ci ildə yepiskop Ralf de Luffa dövründə təqdis edildi. Erkən əlavələrdən biri cənub transeptində yerləşən Müqəddəs Pantaleon kilsəsi idi (indiki "Canon's Vestry"). Bu kilsə 1187-ci ildə kafedralı yandıran və şəhərin böyük hissəsini məhv edən yanğından bir qədər əvvəl inşa edilməyə başlanmışdı. Bu yanğın kafedralın əhəmiyyətli dərəcədə yenidən qurulmasını tələb etdi, bu da nefin yenidən üzlənməsini və dağıdılmış taxta tavanın indiki daş tonozla əvəz edilməsini əhatə edirdi. Kafedral 1199-cu ildə yenidən təqdis edildi.
XIII əsrdə mərkəzi qüllə tamamlandı, Norman apsidal şərq ucu Müqəddəs Məryəm kilsəsi ilə yenidən quruldu və nefin hər iki tərəfinə bir sıra kilsələr əlavə edildi, bu da bir çox Fransa kafedrallarında olduğu kimi ikiqat yan neflər yaratdı. Şpil təxminən 1402-ci ildə tamamlandı və qərb ucunun şimalında müstəqil bir zəng qülləsi inşa edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ''The Chichester Customary'', 1948
Sent-Etyen abbatlığı

**Sent-Etyen abbatlığı** — Həmçinin "Abbaye aux Hommes" ("Kişilər Abbatlığı") kimi tanınır və "Abbaye aux Dames" ("Qadınlar Abbadlığı") ilə ziddiyyət təşkil edir. Bu, Fransanın Normandiya bölgəsində yerləşən Caen şəhərindəki keçmiş Benediktin monastırıdır və Müqəddəs İstefana həsr olunmuşdur. Abbadlıq 1063-cü ildə I Vilhelm (Vilhelm Fatih) tərəfindən təsis edilmişdir və Normandiyanın ən mühüm Roman memarlığı nümunələrindən biridir.

## Memarlıq

Abbatlıq Kan daşı ilə tikilmişdir və tikinti 1066-cı ildə başlamışdır. 11-ci əsrin uzun illəri boyunca Sent-Etyen və onun qardaş binası olan Sent-Triniti arasında məhsuldar bir rəqabət mövcud idi. Qərb fasadı 11-ci əsrin sonunda inşa edilmişdir.
Təxminən 1120-ci ildə hər iki kilsəyə əlavə edilən mühüm bir xüsusiyyət, Fransa'da ilk dəfə istifadə edilən qabırğalı tağ idi. Bu iki abbatlıq kilsəsi, Qotik memarlığın öncülləri hesab olunur. Orijinal Romanesk apsida 1166-cı ildə erkən Qotik üslubunda olan şevilə (chevet) ilə əvəz edildi, bu da gül pəncərələri və uçan dayaqlarla tamamlandı. 13-cü əsrdə doqquz qüllə və zirvə əlavə edildi. Daxili tağlar da oxşar bir inkişaf göstərir: nefdə erkən altıbölümlü tağlar (dairəvi qabırğalarla) istifadə edilmiş, sanktuarida isə dördbölümlü tağlar (ucludlu qabırğalarla) tətbiq edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Visiting information (fransızca)
Timaya

**İnetimi Alfred Odon** () — **Timaya** təxəllüsü ilə tanınan Nigeriya musiqiçisi. Yaradıcılığında Nigeriya pop musiqisini densholl, hip-hop, soka və Afro-Karib musiqisi üslubları ilə sintez edir. "DM ("Dem Mama") Records Limited" şirkətini təsis edib. 

Timayanın solo fəaliyyəti 2005-ci ildə Odi hadisələrini əks etdirən "*Dem Mama*" sinqlı ilə başlanıb. 2006-cı ildə ilk albomu "*True Story*" (), 2008-ci ildə ikinci albomu "*Gift and Grace*" () yayımlanıb. "Black Body Entertainment" şirkəti ilə birgə istehsal edilmiş üçüncü albomu "*De Rebirth*"də () "*Plantain Boy*" mahnısı yer alıb. 2011-ci ildə "Dem Mama Soldiers" qrupu ilə "*LLNP*" ("*Long Life N Prosperity*") albomunu buraxıb. 2012-ci ildə "*Upgrade*" adlı növbəti albomunu təqdim edib. Yaradıcılığına görə dörd "Headies", iki "AFRIMMA", bir "Nigeria Music" və bir "NEA" mükafatı alıb. 

## Erkən illəri
İnetimi Alfred Odon 1980-ci il avqustun 15-də Nigeriyanın Rivers ştatının Port-Harkort şəhərində anadan olub. 15 uşaqlı ailənin sonbeşiyidir. Atası bank sektorunda çalışıb, anası ticarətlə məşğul olub. İbtidai təhsilini "Assemblies of God" məktəbində alıb. Orta təhsilinə Port-Harkortun Nkpolu-Orovoruko məktəbində başlayıb, burada təhsil aldığı dövrdə məktəb qaydalarını pozaraq gecə musiqi tədbirlərində iştirak edib. Sonradan Laqos şəhərinə köçüb və İkeca qrammatika məktəbində orta təhsilini başa vurub. 

Timayanın Port-Harkort Universitetində təhsili uğursuz olub. Birinci semestrdə aşağı akademik göstəricilərə görə universiteti tərk edərək Laqos şəhərinə qayıdıb və İdris Abdulkərimin hip-hop qrupunda vokal müşayiətçisi kimi fəaliyyətə başlayıb. Üç ildən sonra qrupdan ayrılaraq solo ifaçılıq fəaliyyətinə keçib. Laqos şəhərinin "UDX" rep qrupunun buraxılmamış musiqi klipində epizodik rol alıb. Mafoluku rayonunda prodüser Obaksolo ilə tanışlığı nəticəsində "*Dem Mama*" adlı ilk uğurlu musiqisini yazıb. "*True Story*" adlı ilk albomu üçün Namse Udsen (Menthol X) ilə birgə *"Pomporo*" musiqisini hazırlayıb. 

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *True Story* (2007)
* *Gift And Grace* (2008)
* *De Rebirth* (2010)
* *LLNP Long Life N' Prosperity* (2011)
* *Upgrade* (2012)
* *Epiphany* (2014)
* *Gratitude* (2020)
* *Gladiator* (2024) 

**Minialbomlar**
* *Chulo Vibes* (2019) 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Lola Yanq

**Lola Emili Meri Yanq** () — İngiltərə müğənnisi. 2024-cü ildə yayımladığı "*Messy*" () sinqlı "UK Singles Chart"da birinci yerə çatıb. Müğənni 2024-cü ildə "*[[This Wasn't Meant for You Anyway]]*" () və 2025-ci ildə "*[[I'm Only F**king Myself]]*" () adlı studiya albomları daxil olmaqla üç albom buraxıb. 

L. Yanq 2021-ci ildə "Brit" mükafatının "Yüksələn ulduz" nominasiyasına, 2025-ci ildə "Ən yaxşı pop ifaçı" nominasiyasına namizəd olub və 2022-ci ildə BBC-nin "İlin səsi" sorğusunda dördüncü yeri tutub. 2025-ci ildə "Ayvor Novello" mükafatına layiq görülüb. 

## Erkən illəri
Lola Emili Yanq London şəhərinin Bekenhem bölgəsində yamaykalı-çinli ata və ingilis anadan doğulub. İbtidai təhsilini Bekenhemdə Balqovan məktəbində alıb. Orta təhsilini Kinqsdeyl Təməl Məktəbində davam etdirib. Sonra musiqi və səhnə sənəti üzrə ixtisaslaşmış Kroydon şəhərindəki BRIT Məktəbinə daxil olub. Musiqiyə marağının formalaşmasında ailə mühiti mühüm rol oynayıb. Ögey atası professional bas-gitara ifaçısı olub. Anası da onun musiqi təhsilinə xüsusi diqqət yetirib. Qoca xala/bibisi, məşhur uşaq yazıçısı Culiya Donaldson "Qruffalo" kitabının müəllifidir. Yaradıcılığının inkişafında qoca xala/bibisinin də təsiri olub. Altı yaşından piano və gitara çalmağı öyrənməyə başlayıb, eyni zamanda vokal dərsləri alıb. On bir yaşında artıq müstəqil mahnı bəstələməyə başlayıb. 

## Şəxsi həyatı
On yeddi yaşında ona şizoaffektiv pozuntu və DÇHP diaqnozları qoyulub. Səs telləri kistlərindən əziyyət çəkməsi vokal ifalarına təsir edib, bu səbəbdən konsertlərinin bir qismi təxirə salınıb. 2025-ci ildə biseksual olduğunu bəyan edib. 2024-cü ilin sonunda kokain asılılığından müalicə almaq üçün reabilitasiya mərkəzinə yerləşdirilib.

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *My Mind Wanders and Sometimes Leaves Completely* (2023)
* *This Wasn't Meant for You Anyway* (2024)
* *I'm Only F**king Myself* (2025) 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
*
Moqrovexo

**Moqrovexo** () — İspaniyanın Kantabriya bölgəsindəki Kamalenyo bələdiyyəsinin kiçik kəndi. 2008-ci ildəki siyahıyalınmaya əsasən, kəndin əhalisi 44 nəfərdən ibarət idi.

## Coğrafiya
Moqrovexo Piko de Europa dağlarında dəniz səviyyəsindən 460 metr yüksəklikdə yerləşir, daha dəqiq isə Andara dağ massivinin önündəki Lyebana vadisinin düzənliyində yerləşir. Kənd bələdiyyə paytaxtı Kamalenyodan 4 kilometrlik məsafədə yerləşir.

Buraya CA-887 yoluyla çatmaq mümkündür, bu trassa əsas yol olan CA-185-dən səciyyələnir 

## Tarixi
XIII əsrə qədər Moqrovexoya sənədlərdə "Luarna" deyilirdi, bu ad müqəddəs Toribio de Moqrovexonun da aid olduğu qədim ailəyə məxsus idi. Paskual Madozun 19-cu əsrə aid coğrafi lüğətinə əsasən, Moqrovexo şurası müstəqil yaşayış məntəqələri olaraq qalmaqda davam edən səkkiz məhəllə və ya kənddən ibarət idi: Moqrovexo, Redo, Los Lyanos, Barsena, Besoy, Sebranqo, Lyaves və Valyexo.

Moqrovexonun bütün şəhər ərazisi mədəni maraq obyektidir və tarixi abidə kimi təsnif edilir.

## Abidələr
Moqrovexo mədəni maraq obyekti və tarixi məskən elan edilib. Abidələr sırasına daxildir:

* 13-cü əsrin sonlarına aid "Pedro Ruiz de Moqrovexo qülləsi", qorunan binalar içərisində ən qədimidir.
* 17-ci əsrə aid Müqqəddəs Məryəmin göyə yüksəlişi kilsəsi
* XVII və XVIII əsrlərə aid malikanələr
* Libanieqo tipli adi evlər

## İstinadlar
Cannino Kastilyoni

**Cannino Kastilyoni** (; ) — italyan rəssam və heykəltaraşı. XX əsr monumental heykəltaraşlığının mühüm nümayəndələrindən hesab edilir.

## Həyatı
O, Brera İncəsənət Akademiyasında Enriko Buttinin yanında təhsil almışdır. Əvvəlcə medal ustası kimi fəaliyyət göstərmiş, sonra isə monumental heykəltaraşlığa yönəlmişdir. Onun təsviri sənəti xüsusilə Lyernada, Komo gölü sahilində özünü göstərmişdir. Karyerası ərzində o, Covanni Muzio kimi memarlarla əməkdaşlıq etmiş və Avropanın ən görkəmli sənətkarları sırasında tanınmışdır.

## Əsas əsərləri
* Monte Qrappa müharibə memorialı (1935), həmçinin, Timau (1937), Kaporetto və Redipulyadakı (1938) müharibə memorialları.
* Montevideoda Qanunvericilik sarayı üçün heykəllər silsiləsi (1920-ci illər).
* Milandakı Müqəddəs Ürək katolik universitetinin fasadında yerləşən *Padşah Məsih* heykəli (1929).
* Komo gölü sahilində yerləşən *Lyerna mayakı* (1926); İtaliya şahzadəsi, Aost hersoqu savoyalı Emmanuil Filibertin iştirakı ilə açılmışdır.

## İrsi
Kastilyoni XX əsrdə İtaliyanın ən nüfuzlu heykəltaraşlarından biri kimi xatırlanır. O, dünyaca məşhur memar və dizaynerlər Akille Kastilyoni, Pyer Cakomo Kastilyoni və Livio Kastilyoninin atasıdır və İtaliya dizayn sənətinin ən mühüm ailələrindən birinin banisi hesab olunur.

## Ədəbiyyat
* G. Rosso Del Brenna, *Castiglioni, Giannino*, in *Dizionario Biografico degli Italiani*, Roma, Istituto dell’Enciclopedia Italiana, 1979.
* M. Valsecchi, *Scultura italiana del Novecento*, Milan, Feltrinelli, 1968.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
King Princess

**Mikaela Mallani Ştraus** () — **King Princess** kimi tanınan ABŞ müğənnisi və bəstəkarı. "Columbia Records"un alt şirkəti olan "Zelig Records" şirkəti (sahibi: Mark Ronson) ilə əməkdaşlıq edir. 2018-ci ildə "*[[Make My Bed]]*" () minialbomunu və "*1950*" sinqlını buraxıb. Mahnı müxtəlif ölkələrin musiqi siyahılarına düşüb və RIAA-dan platin sertifikat alıb. "*Talia*" adlı ikinci sinqlı ARIA-dan qızıl sertifikat qazanıb. 2019-cu ildə "*[[Cheap Queen]]*" () adlı ilk studiya albomunu buraxıb. "Doqquz ideal qərib" () serialında rol alıb. 

## Erkən illəri
Oliver H. Ştraus Cr. və Agnes Mallaninin övladı olan M. Ştraus Bruklində anadan olub. Kiçik yaşlarında valideynləri ayrılıb. Ana xətti ilə irlandiyalı, italyan və polyak mənşəlidir. Ata tərəfdən ABŞ Konqresinin üzvü və "Macy's" ticarət şirkətinin şəriki İsidor Ştraus və həyat yoldaşı İda Ştrausun nəslindəndir. Alman-yəhudi əsilli əcdadları Bavariya və Reynland-Pfaltsdan ABŞ-yə mühacirət edib. İsidor və İda Ştraus "Titanik" gəmisinin qəzasında həlak olub. Özünün "Rolling Stone" nəşrinə açıqlamasına görə, varis deyil və ailə sərvətindən pay almayıb. 

Erkən yaşlarında atasının "Mission Sound" səsyazma studiyasında vaxt keçirib. Burada bas, gitara, piano və barabanda ifa etmək, həmçinin musiqi istehsalı və sənaye haqqında əsas texniki bilikləri mənimsəyib. "Led Zeppelin", "T. Rex" qrupları və Cek Vaytın yaradıcılığından təsirlənib. 2012-ci ildə bəstələdiyi mahnıların yazıldığı CD əsasında Nyu-Yorkun Manhetten rayonundakı "Avenues: The World School" özəl məktəbinə təqaüd əldə edib.

Ali təhsilini Los-Anceles şəhərində "USC Tornton" musiqi məktəbində almağa başlayıb. Bir il sonra təhsilini yarımçıq qoyaraq musiqi fəaliyyətinə üstünlük verib. 

## Şəxsi həyatı
Şəxsi həyatında M. Ştraus özünü lezbiyan və gender-kuir kimi təqdim edir. O, 2018-ci ildə aktrisа Amandla Stenberq ilə münasibətdə olub. 2019-cu ilin əvvəlində Lizzonun kreativ direktoru Kuinn Vaytni Vilson ilə münasibəti başlayıb və bu münasibət 2023-cü ilin sonunadək davam edib. 

Gender kimliyi barədə "W" jurnalına müsahibəsində qeyd edib ki, bəzən qadın olmağı məqbul sayır və vaxtın 49 faizində qadın fizioloji xüsusiyyətlərindən məmnundur. Lakin özünü tam olaraq qadın hesab etmir və gender spektrinin mərkəzində mövqe tutduğunu, bu mövqenin gündəlik dəyişdiyini bildirib. 2023-cü ildə sosial şəbəkədə qeyri-binar olduğunu bəyan edib və gender mövzusunda bir sıra digər paylaşımlar edib.&nbsp;2022-ci ildə "Rolling Stone" nəşrinə müsahibəsində şəxs əvəzliklərinin istifadəsinə münasibətdə neytral mövqe tutduğunu və "he", "she", "it", "they", "ksenogender" əvəzliklərinin istifadəsinin məqbul olduğunu bildirib. 

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *Cheap Queen* (2019)
* *Hold On Baby* (2022)
* *Girl Violence* (2025) 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Brüs Henderson

**Brüs Henderson** (; ) — Amerika biznes məsləhətçisi, strateji menecment nəzəriyyəçisi və Boston Consulting Group (BCG) şirkətinin qurucusu. O, müasir biznes strategiyası sahəsində ən mühüm fiqurlardan biri hesab olunur və xüsusilə BCG matrisası () ilə tanınır. Hendersonun nəzəriyyələri XX əsrin ikinci yarısında korporativ strategiyanın formalaşmasında böyük rol oynamışdır. 

## Bioqrafiyası
Brüs D. Henderson 30 aprel 1915-ci ildə ABŞ-ın Tennessi ştatının Neşvill şəhərində anadan olmuşdur. O, Vanderbild Universitetində mühəndislik təhsili almış, daha sonra Harvard Biznes Məktəbində biznes üzrə təhsilini davam etdirmişdir. Karyerasına Westinghouse Electric Corporation şirkətində mühəndis kimi başlayan Henderson, qısa müddətdə idarəetmə sahəsinə yönəlmiş və məsləhətçilikdə böyük təcrübə qazanmışdır. 1963-cü ildə Boston Consulting Group şirkətini təsis edərək menecment konsaltinqi sahəsində yeni yanaşmalar irəli sürmüşdür.

Henderson ən çox "BCG matrisası" ilə tanınır. Bu model şirkətlərə öz məhsul portfellərini "ulduzlar", "inək maşınları", "itlər" və "suallar" kimi kateqoriyalara bölməklə strateji qərarlar qəbul etməyə imkan verirdi. Onun yanaşması sürətlə populyarlaşaraq bütün dünyada biznes strategiyası dərsliklərinə daxil olmuşdur.

Bundan əlavə, Henderson rəqabət strategiyası, öyrənmə əyrisi () və bazar payı ilə mənfəət arasındakı əlaqə kimi konsepsiyaların inkişafında mühüm rol oynamışdır.

Brüs Henderson 20 iyul 1992-ci ildə Massaçusets ştatında vəfat etmişdir. Onun qurduğu BCG bu gün dünyanın ən nüfuzlu məsləhət şirkətlərindən biri olaraq fəaliyyət göstərməkdədir.

Hendersonun nəzəriyyələri müasir biznes strategiyasının əsas daşlarını qoymuş və menecment sahəsində dərin iz buraxmışdır.

## Əsərləri
Henderson bir sıra kitab və məqalələrin müəllifidir. Onun əsərləri arasında:

* *The Experience Curve Reviewed*
* *The Product Portfolio*
* *The Logic of Business Strategy*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Bruce Henderson on BCG Perspectives
*Bruce Henderson on BCG website
**Videos of Henderson**
*A Bucketful of Marbles
*A Series of Systems
*A Particular Mix of Characteristics
Qeri Hemel

**Qeri Hemel** (; ) — amerikalı biznes strateqi, idarəetmə nəzəriyyəçisi və müəllif. O, müasir strateji menecment sahəsində ən nüfuzlu şəxslərdən biri hesab olunur. Hemel, xüsusilə “əsas kompetensiyalar” () konsepsiyasının həmmüəllifi kimi tanınır. Bu konsepsiya Koimbatur Krişnarao Prahalad ilə birlikdə yazdığı məşhur “*Competing for the Future*” (*Gələcək üçün rəqabət*) əsərində təqdim olunmuşdur və şirkət strategiyasının formalaşmasında böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir.

## Bioqrafiyası
Qeri Hemel 1954-cü ildə ABŞ-da anadan olmuşdur. O, biznes təhsili üzrə Miçiqan Universitetində doktorantura dərəcəsini almışdır. Akademik fəaliyyətini və araşdırmalarını əsasən İdarəetmə nəzəriyyələri və innovativ strategiyalar üzərində cəmləşdirmişdir.

Hemel bir çox nüfuzlu universitetlərdə, o cümlədən London Biznes Məktəbində professor kimi dərs demiş, həmçinin beynəlxalq şirkətlərə məsləhətçi qismində çıxış etmişdir. O, menecment sahəsində aparıcı jurnal və konfranslarda geniş tanınmışdır.

Qeri Hemelin ən mühüm nəzəriyyə töhfələrindən biri “əsas kompetensiyalar” yanaşmasıdır. Bu konsepsiya təşkilatların davamlı rəqabət üstünlüyü əldə etmək üçün daxili bacarıq və resurslardan istifadə etməsinin vacibliyini vurğulayır.

O, həmçinin “strateji niyyət” () anlayışının müəlliflərindən biridir. Bu anlayışa görə, şirkətlər uzunmüddətli məqsədlərinə nail olmaq üçün çevik, innovativ və cəsarətli strategiyalar qurmalıdırlar.

Qeri Hemel bir çox kitabların müəllifi və ya həmmüəllifidir. Əsərləri arasında ən məşhurları:

* *Competing for the Future* (C.K. Prahalad ilə, 1994)
* *Leading the Revolution* (2000)
* *The Future of Management* (2007)
* *What Matters Now* (2012)

Onun əsərləri müasir idarəetmədə dəyişiklik, innovasiya və çeviklik məsələlərinə diqqət yetirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official site
Gertruda Aberkrombi

**Gertruda Aberkrombi** (; ) — Amerikalı sürrealist rəssam. O, xüsusilə mistik və yuxuya bənzər səhnələri təsvir edən əsərləri ilə məşhur olub. Aberkrombi özünü "cadugər" adlandırırdı və rəsmlərində tez-tez tək ağaclar, qüllələr, pişiklər və ay işığı kimi simvolik elementlərdən istifadə edirdi.
## Həyatı
Gertruda Aberkrombi 1909-cu ildə Texas ştatının Oustin şəhərində anadan olmuşdur. Ailəsi opera müğənniləri idi və tez-tez səyahət edirdilər. O, Çikaqoda böyümüş və burada öz sənət karyerasına başlamışdır.

Aberkrombi İllinoys Universitetində və daha sonra Çikaqo İncəsənət İnstitutunda təhsil almışdır. O, əvvəlcə kommersiya sənəti sahəsində çalışsa da, tezliklə müasir və sürrealist üsluba keçmişdir.

## Yaradıcılığı

Aberkrombi sürrealizmdən təsirlənmiş, lakin öz şəxsi dünyasını əks etdirən fərqli bir üslub yaratmışdır. Onun rəsmlərində təcrid olunmuş fiqurlar, sirli evlər, ay işığında landşaftlar və qeyri-adi atmosferlər üstünlük təşkil edirdi. Əsərlərində tez-tez aşağıdakı elementlərə rast gəlinir:
* Cadugər və sehrli simvollar – O, özünü "cadugər" kimi görürdü və bu motiv onun sənətində əks olunurdu.
* Pişiklər və bayquşlar – Sirli və mistik obrazlar kimi istifadə olunurdu.
* Boş otaqlar və tənha landşaftlar – İnsan psixologiyasını və daxili dünyanı əks etdirirdi.
* Simvolik fiqurlar – Özünü çox vaxt rəsmlərində qadın fiquru kimi təsvir edirdi.

Onun sənəti Frida Kalo və Corco de Kiriko kimi sürrealist rəssamlarla müqayisə edilsə də, Aberkrombi daha minimalist və şəxsi üsluba malik idi.

Aberkrombi 1940-50-ci illərdə Çikaqonun caz mədəniyyəti ilə sıx bağlı idi. O, məşhur caz musiqiçiləri ilə dostluq etmiş və evində sənətçilər, musiqiçilər və yazıçılar üçün toplantılar təşkil etmişdir. Dizzi Qillespi və Sara Voan kimi caz əfsanələri onun dostları arasında idi.

Gertruda Aberkrombi 1960-cı illərdə sağlamlıq problemləri yaşamağa başlamış və sənət yaratmaq qabiliyyəti azalmışdır. O, 1977-ci ildə vəfat etmişdir.

Bu gün onun rəsmləri Amerika sürrealizminin ən maraqlı nümunələrindən biri hesab edilir. O, öz rəsmləri ilə təkcə vizual sənət dünyasında deyil, həm də musiqi və ədəbi dairələrdə unudulmaz iz qoymuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* Storr, Robert, et al., *Gertrude Abercrombie*. Karma, 2018. 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Gertrude Abercrombie (American, 1909 - 1977) - Richard Norton Gallery
Koimbatur

**Koimbatur** () —  Hindistanın Tamil Nadu ştatının qərb hissəsində yerləşən böyük sənaye və mədəniyyət şəhəri. Şəhər həm iqtisadi, həm də tarixi baxımdan regionun ən mühüm mərkəzlərindən biri hesab olunur.

## Tarixi

Koimbaturun tarixi qədim dövrlərə gedib çıxır. Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, bölgə minilliklər boyu müxtəlif hindu tayfalarının və yerli hökmdarların məskəni olmuşdur. Koimbatur uzun müddət Çola imperiyasının tərkibində olmuş və iqtisadi mərkəz kimi inkişaf etmişdir. Bu dövrdə suvarma sistemləri, məbədlər və kənd təsərrüfatı təsisatları inşa edilmişdir. Şəhər Viciayanaqara imperiyası dövründə strateji hərbi məntəqə kimi əhəmiyyət qazanmışdır. Bölgədə çoxlu qalalar və müdafiə tikililəri salınmışdır.

Koimbatur Nayak sülaləsinin təsiri altında olmuş, bu dövrdə sənətkarlıq və ticarət inkişaf etmişdir. XVII–XVIII əsrlərdə şəhər dəfələrlə müxtəlif hökmdarların, o cümlədən Maysur krallığının nəzarətinə keçmişdir. Tipu Sultan dövründə Koimbatur hərbi istehkam kimi istifadə olunmuşdur. 1799-cu ildə Tipu Sultanın məğlubiyyətindən sonra Koimbatur Britaniya hakimiyyətinə keçmişdir. İngilislər şəhəri sənaye və ticarət mərkəzinə çevirmiş, toxuculuq fabrikləri açmış və dəmir yolu infrastrukturu yaratmışlar. Bu dövrdə Koimbatur “Cənub Hindistanın Mançesteri” adını qazanmışdır.

Müstəqillikdən sonra Koimbatur sürətlə inkişaf edərək Tamil Nadunun ikinci ən böyük şəhərinə çevrilmişdir. Bu gün şəhər yalnız sənaye və iqtisadiyyatla deyil, həm də təhsil, mədəniyyət və turizm sahəsində mühüm mərkəz kimi tanınır.

## Coğrafiyası
Koimbatur Noyyal çayı vadisində, Qərbi Qatlar dağlarının ətəyində yerləşir. Şəhərin qərbində və şimal-qərbində Qərbi Qatlar silsiləsinin hündür dağları, cənubunda isə Anamalai təpələri uzanır.  Bu mövqe ona həm təbii müdafiə, həm də su ehtiyatları baxımından üstünlüklər qazandırmışdır. Şəhərin ətrafı məhsuldar kənd təsərrüfatı torpaqları ilə əhatələnmişdir.

İqlimi tropikdir, lakin dağların yaxınlığı səbəbindən Tamil Nadunun digər şəhərləri ilə müqayisədə daha mülayim hava şəraiti mövcuddur. Koimbatur “küləklər şəhəri” () kimi də tanınır, çünki dağlardan əsən güclü küləklər şəhərdə həm iqlim, həm də enerji istehsalı (külək enerjisi) üçün əhəmiyyətlidir. 

Coğrafi mövqeyinə görə Koimbatur Tamil Nadunun qərb bölgəsini Kerala və Karnataka ilə birləşdirən əsas quru və dəmir yolu qovşaqlarından biridir. Bu səbəbdən şəhər həm sənaye, həm də ticarət baxımından strateji əhəmiyyətə malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Coimbatore Municipal Corporation Website
Koimbatur Krişnarao Prahalad

**Koimbatur Krişnarao Prahalad** (; ) — hind əsilli amerikalı biznes strateqi, idarəetmə nəzəriyyəçisi və professor. O, strateji menecment sahəsində önəmli nəzəriyyələri ilə tanınır və xüsusilə “əsas kompetensiyalar” () və “strateji niyyət” () anlayışlarının həmmüəllifi kimi məşhurdur. Prahaladın işləri müasir korporativ strategiyanın formalaşmasında böyük təsirə malik olmuşdur.

## Bioqrafiyası
Koimbatur Krişnarao Prahalad 1941-ci ildə Hindistanın Koimbatur şəhərində anadan olmuşdur. O, Hindistanın Mədrəs Universiteti və Harvard Biznes Məktəbi kimi institusiyalarda təhsil almış, daha sonra ABŞ-a köçərək Miçiqan Universiteti və İllinoys Universitetində doktorantura təhsili almışdır.

Prahalad akademik karyerasını Miçiqan Universiteti və Pensilvaniya Universiteti kimi nüfuzlu universitetlərdə davam etdirmiş, həmçinin Miçiqan Universiteti Biznes Məktəbində professor vəzifəsində çalışmışdır. Onun tədqiqat sahələri əsasən strateji idarəetmə, şirkətlərin rəqabət üstünlüyü, qlobal biznes strategiyaları və innovasiya yönümlü liderlik mövzularını əhatə edir.

Prahaladın ən məşhur töhfələrindən biri “əsas kompetensiyalar” nəzəriyyəsidir. Bu yanaşma göstərir ki, şirkətlərin uzunmüddətli rəqabət üstünlüyü daxili bacarıqların və resursların düzgün birləşdirilməsi ilə əldə edilir. O, Qeri Hemel ilə birlikdə bu konsepsiyanı irəli sürmüş və “Competing for the Future” əsərində təfsilatı ilə izah etmişdir.

Prahalad həmçinin “strateji niyyət” anlayışını təqdim etmişdir. Bu yanaşmaya görə, şirkətlər uzunmüddətli məqsədlərinə nail olmaq üçün cəsarətli və vizyonlu strategiyalar qurmalı, resursların məhdudluğunu maneə kimi deyil, yaradıcı imkan kimi qiymətləndirməlidirlər.

O, həmçinin qlobal bazarlarda böyümə, aşağı gəlirli bazarlara innovativ yanaşmalar və təşkilati çeviklik mövzularında geniş araşdırmalar aparmışdır.

Prahaladın ən tanınmış kitab və əsərləri bunlardır:

* *Competing for the Future* (Gary Hamel ilə, 1994)
* *The Fortune at the Bottom of the Pyramid* (2004)
* *The Future of Competition* (2000)

Bu əsərlər qlobal biznes strategiyası, sosial innovasiya və şirkətlərin dayanıqlı inkişafı üçün nəzəri çərçivə təqdim edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Video interview on The Magazine Post
* Video interview on Thinkers 50
* The Fortune at the Bottom of the Pyramid
* The New Fortune at the Bottom of the Pyramid
Amaarae

**Amaarae** (tam adı: *Ama Serva Cenfi*; ) — Qana-ABŞ müğənnisi və bəstəkarı. Yaradıcılığında pop, R&B, afrobits və alte üslublarını birləşdirir.&nbsp;2017-ci ildə "*Passionfruit Summers*" () adlı ilk minialbomunu buraxıb. Bu albomdan əvvəl yerli musiqiçilərlə birgə işləyib və bir neçə mahnı yazdırıb. 

Amaarae 2020-ci ildə "*The Angel You Don't Know*" () adlı ilk albomunu buraxıb. "*Sad Girlz Luv Money*" () mahnısı Moliyin iştirakı ilə "TikTok" platformasında yayılıb. 2021-ci ildə Kali Uçisin iştirakı ilə mahnının yeni versiyası beynəlxalq musiqi hit-paradlarına daxil olub. "Pitchfork" musiqi portalı albomu 2020-ci ilin 19-cu ən yaxşı albomu seçib. 

İfaçı 2023-cü il iyunun 9-da ikinci "*Fountain Baby*" albomunu təqdim edib. 

## Erkən illəri
Amaarae Ama Bavua və Kvado Boatenqa Cenfinin övladı olaraq Nyu-York şəhərinin Bronks rayonunda anadan olub. Atlanta, Nyu-Cersi və Qananın paytaxtı Akkra şəhərləri arasında tərbiyə alıb. İki övladdan böyüyüdür. İlk musiqi əsərini 13 yaşında qələmə alıb. Yeniyetməlik dövründə musiqi videolarını izləyib. Kelis adlı ifaçının "*Young, Fresh n' New*" () əsərinin videomaterialı ona təsir göstərib. 

O, orta məktəbdə miksteyplar hazırlayırdı. 17 yaşında musiqi studiyasında təcrübəçi işləyib. Ali təhsil müəssisəsində ingilis ədəbiyyatı öyrənərkən vokal təhsili alıb və mahnı müəllifliyi bacarıqlarını inkişaf etdirib. 2017-ci ilin iyununda Qanaya geri dönüb. 

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *The Angel You Don't Know* (2020)
* *Fountain Baby* (2023)
* *[[Black Star (Amaarae albomu)|Black Star]]* (2025) 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər