Nikslər

**Nikslər** (; , ; ; norveç ; ; ; ; ; ; ; ;  və ya ) — Germanik mifologiyası və folklorunda insanabənzər, tez-tez forma dəyişən su ruhları.

Müxtəlif adlar altında onlar bütün german xalqlarının nağıllarında geniş yayılmışdır. Bununla belə, onlar daha çox Skandinaviya folklorunda tanınırlar. Onlarla əlaqəli olan ingilis naker adətən qurd və ya əjdaha kimi təsvir edilirdi, lakin son dövrdə bu ruhlar başqa formalarda da təsvir olunmuşdur. Cinsləri, adları və müxtəlif çevrilmələri coğrafiyaya görə dəyişir. Alman *Nix* və onun Skandinaviya ekvivalentləri kişi idi. Alman *Nixe* isə qadın çay su pərisi kimi təsvir olunurdu. Oxşar varlıqlar Avropanın başqa yerlərində də mövcuddur, məsələn, Fransada meluzina, İspaniyanın Asturiya bölgəsində ksana və slavyan ölkələrində rusalka kimi su ruhları.

## Etimologiyası
Bu adların Proto-German (*nikwus* və ya *nikwis(i)*) kökündən gəldiyi düşünülür və bu da Proto-Hind-Avropa (neigʷ – “yumaq” və ya “yuyulmaq”) kökündən törəmişdir. Sanskritcə *nḗnēkti*, yunan *νίζω* (nízō) və *νίπτω* (níptō), irland *nigh* sözləri ilə əlaqəlidir, bunların hamısı "yumaq" və ya "yuyulmaq" mənasını verir.İngilis və İsveç dillərində *Neck* (isveçcə *näck*) kimi formalar mövcuddur. İsveç dilində bu söz qədim isveçcə *neker* sözündən, o isə qədim island dilindəki *nykr* (genitiv *nykrs*) və norveçcə *nykk* sözlərindən gəlir. Finlandiyada bu varlıq *näkki*, qədim Danimarkada *nikke*, müasir danimarka və norveç bokmålında *nøkke/nøkk* adlanır. İsland və farer dillərində *nykur* atabənzər məxluqdur. Orta aşağı almanca *necker*, orta hollandca *nicker* formaları mövcuddur. Qədim yuxarı almanca nihhus "timsah" mənasına da gələ bilərdi, qədim ingiliscə nicor isə həm “*su canavarı*” (məsələn, "Beovulf"da təsvir edilən), həm də “su ayğırı” mənasında işlədilmişdir. Norveçdə *Fossegrim*, isveçdə *Strömkarlen* bu varlıqla əlaqələndirilən adlardır. Cənubi Skandinaviya versiyası tez-tez *Bäckahästen* ("çay atı") formasında olurdu və bu, Şotlandiyanın kelpiesi və Uelsin *Ceffyl Dŵr* adlı su atına bənzəyirdi.

## İngiltərə
İngilis folklorunda Nix/Näck tipli varlıqlara oxşar bir çox mifoloji məxluq var. Bunlara Yaşıldişli Cenni, Şellikot, çay cadusu Peq Pauler, Breq və Qrindilou daxildir. İngiltərənin Sasseks bölgəsində, Arundel yaxınlığında, Naker-hol adlı göldə "su əjdahaları" olan nakerlər varlığı barədə əfsanələr mövcuddur. Dilçi Volter Vilyam Skit 1835-ci ildə bu sözün qədim ingiliscə *nicor* sözündən gəldiyini irəli sürmüşdür.

## Skandinaviya ölkələri

### Näck, Nøkk
Skandinaviya folklorunda *näcken*, *näkki*, *nøkk* su ruhları, violində sehrli musiqi çalaraq insanları (xüsusilə qadınları və uşaqları) suya çəkərdilər. Ancaq bütün *nökk/näcklər* mənfi varlıqlar deyildi; bəzi hekayələrdə onlar heç bir zərər vermədən insanları musiqilərinə cəlb edirdilər. Bəzən, insanlar *nøkkə* aşiq olub onunla birlikdə yaşamağa razı olurdu, lakin çox zaman bu hekayələr nökkün evinə — su hövzəsinə və ya şəlaləyə geri dönməsi ilə bitirdi. Fossegrim və Strömkarl adlı yaxın mifoloji varlıqlar isə müəyyən şərtlər daxilində insanlara gözəl musiqi çalmağı öyrədirdilər.

### Almaniya
Alman folklorunda Niks və Niksi () çay sirenləri kimi təsvir olunurlar. XII-XIII əsrlərə aid Nibelunqa dastanında Dunay çayı ilə əlaqələndirilir. Nikslər bəzən insan formasında görünsələr də, paltarlarının islanmış ətəkləri onların əsl mahiyyətini ələ verirdi. Onlar həm təhlükəli, həm də zərərsiz olaraq təsvir olunurlar.

XIX əsr romantik ədəbiyyatında Nikslər musiqini sevən, gəncləri öz mahnıları ilə cəlb edən varlıqlar kimi təsvir edilir. Loreley – Reyn çayının sahilində oturub dənizçiləri cəlb edən bir Niks obrazıdır. Vaqnerin "Nibelunq Üzüyü" operasında Reyn qızları bu ruhların məşhur versiyalarından biridir.

## Xalq nağıllarında
Skandinaviyada Faqertern gölü əfsanəsinə görə, bir balıqçı yoxsulluqdan qurtulmaq üçün qızını Nokkenə vəd edir, amma qız razılaşmayaraq özünü öldürür. Onun qanı göldə su zanbaqlarını qırmızı rəngə boyayır. Bekaxesten (çay atı) ağ rəngdə gözəl bir at kimi görünür, insanları minməyə cəlb edir və sonra onları suya çəkərək boğur. Nikur (Farer adalarında) – insanı toruna salmağa çalışan bir su ruhudur. Əgər biri onun adını çağırsa, o gücünü itirir.

## Müasir mədəniyyətdə
* "Frozen II" (2019) filmində Arendelle kraliçası Elza Nokk adlı su ruhu atını ram edir.
* "The Nixie’s Song" adlı uşaq kitabında Taloa adlı bir Niks xilas edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Riordan, Rick (2017). *Magnus Chase and the gods of Asgard: The Ship of the Dead*
* Grimm, Jacob (1835). *Deutsche Mythologie* (German Mythology); From English released version *Grimm's Teutonic Mythology* (1888); Available online by Northvegr 2004–2007: Chapter 17, page 11; Chapter 33, page 2. File retrieved 4 June 2007.
* Hellström, AnneMarie (1985). *Jag vill så gärna berätta...*. .
* Karlsson, S. (1970). *I Tiveden*, Reflex, Mariestad.

## Xarici keçidlər

* The Watersprite, an amateur translation (no rhyme, no meter) of Stagnelius's poem.
* Manxnotebook
* Sacred-Texts.com
* Scandinavian Folklore