open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prezident Administrasiyasının İctimaiyyətlə Əlaqələr İdarəsi (Türkiyə)

**Türkiyə Respublikası Prezident Administrasiyasının İctimaiyyətlə Əlaqələr İdarəsi** () - 24 iyul 2018-ci il tarixində və 30488 saylı Rəsmi Qəzetdə nəşr olunan 14 nömrəli Prezident Fərmanı ilə yaradılmışdır. Mətbuat və İnformasiya Ümumi Müdirliyinin yerinə açılmışdır və birbaşa Türkiyə prezidentinə bağlıdır. Vəzifələri; ölkənin xaricdə tanıdılma fəaliyyətlərini istiqamətləndirmək, dövlətin tanıdılmasını idarə etmək.

## Rəhbərlər

## İstinadlar
Sıfır ili

**Sıfır ili** (Kxmercə: ឆ្នាំសូន្យ *chhnam saun*) — 1975-ci ilin aprelində Kambocada Qırmızı kxmerlər tərəfindən elan olunmuşdur. Bunu Fransada 1 ili hadisəsinin analogiyası hesab etmək olar.

## Konsept
Sıfır ilinin arxasında duran fikir budur ki, cəmiyyətdəki bütün mədəniyyətlər və ənənələr tamamilə məhv edilməli və ya atılmalı və sıfırdan başlayaraq yeni bir inqilabi mədəniyyətlə əvəz edilməlidir. Sıfır ilindən əvvəl xalqın və ya ölkənin bütün tarixi əhəmiyyət kəsb etmir, çünki  təmizlənəcək və yenidən dəyişdiriləcəkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://sourcebooks.fordham.edu/mod/1978cambodia.asp
The Dark Side of the Moon

***The Dark Side of the Moon*** — "Harvest Records" tərəfindən 1 mart 1973-cü ildə buraxılmış ingilis rok qrupu "Pink Floyd"un səkkizinci albomu. Əsasən canlı çıxışlar zamanı inkişaf edən qrup, qeyd başlamazdan bir neçə ay əvvəl, yazının erkən versiyasını təqdim etdi. Yeni material 1972 və 1973-cü illərdə Londondakı Abbey Road Studios-da iki seansda qeyd edildi. *The Dark Side of the Moon* Pink Floydun ən çox satan albomu olmaqla yanaşı, dünyanın ən çox satan musiqi albomlardan da biridir. Albomun 45 milyondan çox nüsxəsinin satıldığı ehtimal olunur.

## Mövzu
Ayın qaranlıq tərəfi müasir həyatın normal insanlara təsirini təsvir edir. Məsələn, yerə çırpılan təyyarənin səsi ilə başlayan "On the Run"da uçmaq qorxusundan bəhs edilir. "Zaman" zamanın biz fərq etmədən necə tez keçdiyini təsvir edir. "Göydəki Böyük Konsert" ölümün təbiətindən bəhs edir. "Pul" və sərvətin insanlara təsirini ironik şəkildə təsvir edir. "Hansı Rəng"in digər mahnılar kimi aydın mesajı olmasa da, insanlardakı qərar və seçim qorxusundan xəbər verir. "Beyin zədəsi" deyir ki, cəmiyyətin səhvlərini bəlkə də ancaq "dəlilər" görə bilər. Bu mahnıda qrupun keçmiş üzvü Syd Barrett ifa edir. Əlaqədar mövzular da var. Bu həm də albomda "ayın qaranlıq tərəfi"ndən bəhs edən yeganə mahnıdır. Nəhayət, "Tutulma" insan həyatında hər şeyin necə harmoniya içində olması lazım olduğunu təsvir edir, lakin bu harmoniya heç vaxt əldə edilə bilməz. Albom, "Ayın qaranlıq tərəfi yoxdur, əslində. Hər şey qaranlıqdır." sözləri ilə bitir.

## Mahnıların siyahısı
Bütün mahnıların sözləri Roger Waters tərəfindən yazılıb.

## Qeyd
"Ayın qaranlıq tərəfi' müasir həyatın normal insanlara təsirini təsvir edir. Məsələn, yerə çırpılan təyyarənin səsi ilə başlayan "On the Run"da uçmaq qorxusundan bəhs edilir. "Zaman" zamanın biz fərq etmədən necə tez keçdiyini təsvir edir. "Göydəki Böyük Konsert" ölümün təbiətindən bəhs edir. "Pul" sərvətin insanlara təsirini ironik şəkildə təsvir edir. "Hansı Rəng"in digər mahnılar kimi aydın mesajı olmasa da, insanlardakı qərar və seçim qorxusundan xəbər verir. "Beyin zədəsi" deyir ki, cəmiyyətin səhvlərini bəlkə də ancaq "dəlilər" görə bilər. Bu mahnıda qrupun keçmiş üzvü Syd Barrett ifa edir. Əlaqədar mövzular da var. Bu həm də albomda "ayın qaranlıq tərəfi"ndən bəhs edən yeganə mahnıdır. Nəhayət, "Tutulma" insan həyatında hər şeyin necə harmoniya içində olması lazım olduğunu təsvir edir, lakin bu harmoniya heç vaxt əldə edilə bilməz. Albom, "Ayın qaranlıq tərəfi yoxdur, əslində. Hər şey qaranlıqdır." sözləri ilə bitir.

## İstinadlar
Midtaun Manhetten

**Midtaun Manhetten** () — Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunun mərkəzi hissəsi. Burada şəhərin ən görkəmli binaları Empayr Steyt Bildinq, Kraysler, BMT-nın Baş Qərargahı, Rockefeller Center, Grand Central Terminal yerləşir, bundan əlavə Brodvey və Tayms-skver kimi turistik məkanlar da buradadır.

Midtaun Manhetten dünyanın ən böyük mərkəzi biznes rayonu və ən bahalı daşınmaz əmlak obyektləri zonalarından biri hesab olunur. Midtaunun Beşinci prospekti dünyada ən yüksək pərakəndə icarə haqqına sahibdir, 2017-ci ildə orta hesabla hər kvadrat metr üçün 3000 dollar ($32.000/m2) icarə haqqı tələb olunurdu. Bununla birlikdə, şəhər mərkəzində pərakəndə satış yerlərinin baha olması səbəbindən qonşuluqda çox sayda mağazalar əlverişli qiymət təklif edirlər. Midtown ölkənin ən böyük ticarət, əyləncə və media mərkəzidir, eyni zamanda böyüyən maliyyə mərkəzidir.

Nyu-York şəhərinin göydələnlərinin əksəriyyəti, o cümlədən hündür otelləri və mənzil qüllələri Midtaunda yerləşir. Broadvey teatr rayonunun parlaq işıqlandırılmış mərkəzi olan Tayms-skver, qlobal əyləncə sənayesinin əsas mərkəzidir. Həmçinin, ABŞ-nin dörd əsas televiziya şəbəkəsindən üçünün qərargahı burada yer alan Altıncı prospektdə yerləşir.

Midtaun Manhetten İcma Şurası 5-in bir hissəsidir. Nyu-York Şəhəri Polis İdarəsinin 14 və 18-ci departamentləri tərəfindən patrul edilir.

## İstinadlar
Lichess

**Lichess**— fransız proqramçı Tibo Duplessis tərəfindən hazırlanmış şahmat internet serveri. Serverdə istifadə olunan proqram açıq mənbəlidir və azad bir lisenziya AGPL altında paylanmışdır.. 

Lichess mobil tətbiqetməsi 2015-ci il fevral ayının 11-də Android cihazları üçün 2015-ci il martın 4-də İOS ilə işləyən mobil qurğular üçün yayımlanıb. Alexa reytinqinə görə, Lichess dünyada ən populyar internet şahmat serverlərindən biri olaraq, Chess.com-dan sonra ikinci sırada yer alır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Rəsmi bloq
*Lichess GitHubda
Atatürk abidəsi (İzmir)

**Atatürk abidəsi** () — Türkiyənin İzmir şəhərinin Konak ilçəsindəki Cümhuriyyət meydanında yerləşən abidə. Mustafa Kamalın xatirəsinə inşa edilən abidə İstiqlaliyyət müharibəsinin bir simvoludur.

Abidənin heykəli İtaliya heykəltəraşı Pyetro Kanonikaya 1929-cu ildə sifariş edilmişdir. 27 iyul 1932-ci il tarixində abidənin rəsmi açılış mərasimi keçirilmişdir.

## İstinadlar
Dövlət orqanı

**Dövlət orqanı** və ya **dövlət agentliyi** — əsas etibarilə təyin edilmiş bir vəzifə olaraq dövlətin mexanizmində əsaslı və ya qismən qurulmuş bir təşkilat; kəşfiyyat idarəsi kimi müəyyən orqanların idarəsi və işləməsinə cavabdehdir. Dövlət qurumlarının çox sayda növü vardır.

## İstinadlar
Kəşfiyyat idarəsi

**Kəşfiyyat idarəsi** və ya **Kəşfiyyat orqanı** — hüquq mühafizə, milli təhlükəsizlik, müdafiə və xarici siyasət məqsədlərini dəstəkləmək üçün təhlil və ya tədqiqat apararaq məlumat və kəşfiyyat məlumatları əldə edən dövlət orqanıdır. Kəşfiyyat orqanlarının açıq və məxfi, casusluq, əks kəşfiyyat, elektron kəşfiyyat, kriptoanaliz, digər orqanlarla əməkdaşlıq və ictimai mənbələrdən istifadə etmək kimi vəzifələri var. Bu məlumatların əldə edilməsi və yayılması kəşfiyyat təhlili və ya kəşfiyyat kimi tanınır.

Daxili kəşfiyyat ilə xarici kəşfiyyat arasında bir fərq var. Daxili kəşfiyyat terrorizm və əks-kəşfiyyat kimi daxili təhdidlərlə məşğul olur. Xarici kəşfiyyat isə xarici dövlətlərin siyasi və ya iqtisadi fəaliyyəti barədə məlumatlar əldə etməyi özündə cəmləşdirir. Ən məşhur kəşfiyyat agentlikləri CIA, KGB, Mossad və MI6 hesab olunur.

## Həmçinin bax
* Kəşfiyyat orqanlarının siyahısı

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
**Kitablar**
* *Encyclopedia of Espionage, Intelligence, and Security*, hrg. von K. Lee Lerner and Brenda Wilmoth Lerner, 3 Bände, Detroit [u.a.]: Gale [u.a.], 2004
* Rhodri Jeffreys-Jones, *Cloak and Dollar: A History of American Secret Intelligence*, Yale University Press, 2002
* Richard C. S. Trahair, *Encyclopedia of Cold War Espionage, Spies, and Secret Operations*, Westport, Conn. [u.a.] : Greenwood Press, 2004
* Amy B. Zegart, *Flawed by Design: The Evolution of the CIA, JCS, and NSC*, Stanford, Calif.: Stanford Univ. Press, 1999

**Jurnallar**
* *The Journal of Intelligence History*

## Xarici keçidlər

* 

*Central Intelligence Agency, the intelligence agency of the United States
*Ministry of State Security, the intelligence agency of China
*Foreign Intelligence Service, the intelligence agency of Russia
Əks kəşfiyyat

**Əks-kəşfiyyat** — kəşfiyyata qarşı durmaq. Onların vəzifəsi düşmənin və ya digər ölkələrin kəşfiyyat idarələri tərəfindən həyata keçirilən kəşfiyyata qarşı mübarizə, düşmənlərin və düşmən kəşfiyyat orqanlarının kəşfiyyat məlumatları yığmasının qarşısının alınması və ya əldə ediləcək məlumatları manipulyasiya etməkdir.

Milli kəşfiyyat orqanları əlavə olaraq ölkələrin təhlükəsizliyi üçün təhdid olan və hücum üçün həssas nöqtələrin təhlükəsizliyinə görə məsuliyyət daşıyırlar. Dövlətlər əks-kəşfiyyat idarələrini xüsusi məqsədlər üçün xüsusi xidmət orqanlarından ayrı və müstəqil şəkildə təşkil edirlər.

Əksər ölkələrdə əks kəşfiyyat orqanları birdən çox agentliyin nəzdində düşmən kəşfiyyatına qarşı mübarizə aparır. Türkiyədə Milli Kəşfiyyat Təşkilatı, İngiltərədə Security Service əks kəşfiyyat orqanlarına nümunə göstərilə bilər. Əksər hallarda əks kəşfiyyat agentliklərinin birbaşa polis gücündən istifadə etmə hüququ yoxdur; lakin qanun çərçivəsində yerli təhlükəsizlik qüvvələrindən istifadə edə bilər və ya detektiv qüvvədən istifadə etmək səlahiyyəti olan orqanlar yarada bilərlər. İngiltərədə Təhlükəsizlik Xidməti nəznində (Security Service) “Xüsusi şöbə” (Special Branche) adlandırılan və Milli Təhlükəsizlik məsələlərində detektiv qüvvədən istifadə etmək səlahiyyətinə sahib olan xüsusi bir ofis mövcuddur. Rusiyada FSB, Polşada Służba Kontrwywiadu Wojskowego, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego kimi təşkilatlar bir çox daxili təhlükəsizlik agentliklərinə birbaşa əmrlər verirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* *Греков Н. В.* Русская контрразведка в 1905—1917 гг.: шпиономания и реальные проблемы. — : МОНФ, 2000
* *Лебедев В. А.* Рождение российской контрразведки // Независимое военное обозрение, 12.07.2002
* Контрразведывательный словарь. — М.: Научно-издательский отдел Академия Федеральной службы безопасности России, 1972. — 371 с.
* *Россель Ч.* Разведка и контрразведка. / пер. с англ., 2 изд. — М., 1943.
* *Шаваев А. Г., Лекарев С. В.* Разведка и контрразведка. Фрагменты мирового опыта истории и теории. — М.: Издательская группа «БДЦ-пресс», 2003. — 542 с.
Elektron kəşfiyyat

**Elektron kəşfiyyat** və ya *ELINT/SIGINT* ( və , ) — müasir və yüksək texnologiyaların effektiv istifadəsinə əsaslanan bir kəşfiyyat törəməsi. Elektron kəşfiyyat rabitə cihazları və ya düşmən və ya potensial təhdid elementləri tərəfindən istifadə olunan kommunikasiya vasitələri və digər elektron cihazların yaydığı radiodalğalar ilə və ya kabeldə daşınan digər rəqəmsal və analoq məlumatların müxtəlif vasitələrlə ələ keçirilib analiz edilməsi nəticəsində gizli məlumatların ələ keçirilməsi texnikasını ifadə edən anlayışdır. Türkiyədə Milli Kəşfiyyat Təşkilatı, Türkiyə Silahlı Qüvvələri və Türkiyə Polisi Kəşfiyyat Dairə İdarəsi tərəfindən həyata keçirilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* James Bamford, *Body of Secrets: How America's NSA and Britain's GCHQ Eavesdrop on the World* (Century, London, 2001) 
* 
* 
* 
* 
* Nigel West, *The SIGINT Secrets: The Signals Intelligence War, 1900 to Today* (William Morrow, New York, 1988)

## Xarici keçidlər

* 
* Part I of IV Articles On Evolution of Army Signal Corps COMINT and SIGINT into NSA 
* NSA's overview of SIGINT 
* USAF Pamphlet on sources of intelligence
* German WWII SIGINT/COMINT (PDF)
* Intelligence Programs and Systems
* ''The U.S. Intelligence Community'' by Jeffrey T. Richelson
* ''Secrets of Signals Intelligence During the Cold War and Beyond'' by Matthew Aid et al.
* Maritime SIGINT Architecture Technical Standards Handbook (PDF)
Atatürk abidəsi

* Atatürk abidəsi (Kanberra)  
* Atatürk abidəsi (Bursa) 
* Atatürk abidəsi (İzmir)
* Atatürk abidəsi (Konya) 
* Atatürk abidəsi (Rizə)
* Atatürk abidəsi (Sarayburnu)
Fəxrəddin Altun

**Fəxrəddin Altun** () — Türk bürokrat, akademik və sosiologiya professoru.

## Həyatı

11 sentyabr 1976-cı ildə Almaniyanın Ştutqart şəhərində anadan olub. 1998-ci ildə İstanbul Universitetinin Sosiologiya Bölməsini bitirib. 2014 ilə 2018 arasında SETA İstanbul Baş Koordinatoru və Baş Koordinator Köməkçisi vəzifələrini icra etmişdir. İbn Xaldun Universitetinin Rabitə fakültəsinin dekanı olmuşdur.

25 iyul 2018-ci il tarixində Mətbuat və İnformasiya Ümumi Müdirliyinin Prezident Administrasiyasının İctimaiyyətlə Əlaqələr İdarəsinə çevrilməsindən sonra idarə rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir

## İstinadlar
Bürokrat

**Bürokrat** — bir dövlət orqanında işləyən ali məqamlı məmurdur. Siyasətçilərdən fərqli olaraq vəzifəyə seçki ilə yox, təyinatla gəlirlər.

Ən yüksək rütbəli bürokratlar; müşavirlər, səfirlər, konsullar, qubernatorlar, attaşeler, kaymakamlar, şöbə müdirləri və SEE rəhbərləridir.

Ali məqamlı məmur olsa da, bir çox dövlət işçisindən daha çox ön sıralarda olmaq potensialına malikdir.

Azərbaycanda bürokratlara nümunələr: Vitse-prezidentlər, nazirlər, sədrlər, rəislər, icra başçısı, müdirlər və s.

Onlar bürokratiyanın üzvləridirlər. Hər hansısa bir ölçüdəki hər hansısa bir təşkilatın rəhbərliyini təşkil edən şəxs və ya şəxslər olmalarına baxmayaraq, bu termin ümumiyyətlə hökumətdə və ya korporativ təşkilatda olan birinə aiddir.

## Etimologiyası

Bürokrat termini “bureaucracy” sözündən götürülmüş, bu söz isə öz növbəsində birinci dəfə XVIII əsrdə fransız dilindəki “bureaucratie” sözündən yaranmışdır. Bu sözün birinci dəfə 1745-ci ildə fransız fiziokratı və o vaxtkı ticarət naziri Vincent de Gournay tərəfindən işlədilməsi haqqında fikir birliyi mövcuddur. Söz latın dilindən tərcümədə ofis və məmurlar mənasını verən “Burrus” sözünün və güc mənasını verən “Cratie” şəkilçisinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Köhnə fransız dilində “la bure” tünd rəngli parça deməkdir. Anlayışın etimoloji mənşəyi də bu məna ilə uzlaşır. Çünki o zaman dövlət qulluğunda olan məmurlar üstü qara rəngli parça ilə örtülmüş olan stolların arxasında əyləşirdilər.

## Cəmiyyətdəki rolu

Bürokratlar hökumətdə inzibati, funksional və idarəedici vəzifələr tutmaqla müasir cəmiyyətdə müxtəlif rollar ifa edirlər. Onlar poçt xidmətləri, təhsil və səhiyyə xidmətləri və müxtəlif tənzimləyici təşkilat və orqanlar kimi mərkəzi hökumət təşkilatları üçün qəbul edilmiş olan siyasətlərin gündəlik olaraq həyata keçirilməsini təmin edirlər.

## Bürokratların xüsusiyyətləri

Alman sosioloq Maks Veber bürokratı belə tərif etmişdir:

*Onlar şəxsi olaraq azaddırlar və davranışlarına əsasən vəzifələrinə təyin olunurlar.
*Onların təyinatları və yerləşdirilmələri texniki təchizatlarından asılıdır.

## Həmçinin bax

* Bürokratiya

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* John Kilcullen, Mq.edu.au , Lecture—Max Weber: On Bureaucracy
* National Association of Professional Bureaucrats
Orelyak qoruğu

**Orelyak qoruğu** () — Bolqarıstanın cənub-qərbindəki Pirin dağ silsiləsinin mərkəzi hissəsində yerləşən təbiət qoruğu. Blaqoevqrad vilayəti Qose-Delçev icmasında yerləşir. 22 fevral 1985-ci ildə Mərkəzi Pirinin ən yüksək zirvəsi olan Orelyak dağının (2099 m) kənarındakı köhnə fıstıq meşələrini qorumaq məqsədilə qurulmuşdur. Qoruq 757 ha (7,57&nbsp;km²) ərazini əhatə edir.

## Coğrafiya
Qoruğun sərhədləri Aurelak dağının şimalındakı əsas dağ silsilələri boyunca uzanır. Silsilə özü ehtiyatın tampon zonasında yerləşir. Ən şərq hissəsi Marevo çayının qolu olan Lajniçka çayının vadisindədir. Qoruq 900–1800 m hündürlükdə yerləşir. Dağlar mərmər suxurlardan təşkil olunub. Aralıq dənizi iqlimi tipinmə xas olsa da dağlarda alp tipi hakimdir.

## Flora
Meşə fıstığı qorunmaq üçün olduqca vacibdir. Onların orta yaşı 150 ildən çoxdur. Buna baxmayaraq meşələr çox sıx qalmışdır. Qoruğun aşağı hissəsində fıstıq meşələri, digər ərazilərdə Ostrya və Ağ göyrüş kimi bitkilər yayılmışdır. Təxminən 1700 m hündürlükdə balkan şamının elə də böyük olmayan ərazidə yayılmışdır.

Qoruq Bolqarstan və Balkanlar üçün endemik bitki növlərinin yayılma ərazisidir: Sideritis scardica, Draba scardica, Achillea chrysocoma, Saxifraga ferdinandi-coburgi, Viola grisebachiana, Polygala rhodopaea, Arabis ferdinandi-coburgii, Thymus perinicus.

## Fauna
Qoruğun ərazisinin kiçik olmasına baxmayaraq faunası rəngarəngdir. Qoruğun tipik heyvanlarına daxildir:qonur ayı, adi canavar, adi tülkü, çöldonuzu, avropa cüyürü, ləkəli salamandra və yunan qurbağası.

## Ətraf mühit rejimi
Ən sərt ətraf mühit rejimi olan ərazidir. Ətraf mühitin qorunması elmi; qeyd olunmuş yollar boyunca ekskursiyalar, daxil olmaqla təhsil məqsədləri üçün; ekosistemdəki pozğunluqları aradan qaldırmaq, başqa yerlərdə bərpası üçün toxum, vəhşi bitki və heyvan toplamaq; təbii fəlakətlərdən və torpaq sürüşmələrindən təsirlənən meşələrdə yanğınsöndürmə və sanitariya tədbirlərixaricində hər hansı bir fəaliyyət qadağandır.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Karpat biosfer qoruğu

**Karpat biosfer qoruğu** () — Ukraynanın Zakarpatya vilayətində qorunan təbiət ərazisi. 1968-ci ildə yaradılmışdır. 1992-ci ildən UNESKO-nun Biosfer qoruqlarının ümumdünya şəbəkəsinə aid olunmuşdur. Ərazinin ümumi sahəsi 57880 hektardır. Qorunan ərazinin sahəsi isə — 31995 hektardır. Karpat biosfer qoruğu daxilində altı ayrıca massiv var. Massivlərdən başqa ərazidə dövlət əhəmiyyətli iki botanika yasaqlığı var: "Qara dağ" və "Yulevski dağı". Qoruq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 180 metrdən 2061 metrə qədər olan əraziləri əhatə edir. Ərazinin belə struktru qoruğun müxtəlif landşaft və biocoğrafiyaya malik olmasına səbəb olmuşdur. Şərqi Karpat ərazisində insan fəaliyyətinə az məruz qalan dağ ətəyi palıd meşələri, dağ fıstıq meşələri, eləcə də qarışıq və iynəyarpaqlı meşələr geniş yayılıb. Daha yüksək ərazilərdə subalp və alp çəmənlikləri landşaftı diqqəti cəlb edir. Qoruğun əsas böyük massivləri bunlardı: *Uqolsko-Şirokolujnyanski massivi.* Ukrayna Karpatlarının mərkəzi hissəsində yerləşir. *Qaradağlar massivi*. Qaradağlar silsiləsinin cənub yamacında, 950–2061 metr yeksəkliyi əhatə edir. *Xustski massivi* və ya *Nərgizlər vadisi*. Zakarpatiyanın düzənlik hissəsindədir.

Qoruq ərazisinin təxminən 90 %-ni ilkin meşə örtüyü tutur. Karpat biosfer qoruğunda mindən artıq ali bitki növü, 66 növ məməli, 193 quş növü, 9 növ sürünən, 13 növ suda-quruda yaşayan, 23 növ balıq və 10000 növ onurğasızlar mövcuddur. Karpat ekosistemi özündə bir çox nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlərin gizlənmə yeridir. Qoruqda olan 64 növ bitki və 72 növ heyvan Ukraynanın və Avropanın Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Korporatokratiya

**Korporatokratiya-** Plutokratiyanın bir formasıdır. Koporativ maraqlar tərəfindən idarə edilir. Son dövrlərin terminidir. İqtisadi və siyasi sahə ilə sıx bağlıdır.
Brendan Şenaxen

**Brendan Frederik Şenaxen** () — Kanadalı keçmiş peşəkar buzüstü hokkey oyunçusu və hazırda prezident vəzifəsini icra edir. Əvvəllər Milli Hokkey Liqasında (MXL) oyunçu təhlükəsizliyi direktoru vəzifəsini icra edirdi.

## Çıxış etdiyi klublar
New Jersey Devils (1988–1991)

St. Louis Blues (1991–1995)

Hartford Whalers (1995–1996)

Detroit Red Wings

New York Rangers (2006–2009) (1996–2006)

## Karyera statistikası

## Beynəlxalq turnirlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.nhl.com/fans/nhl-centennial/100-greatest-nhl-players
Cahannamə

**Cahannamə** — aşıq ədəbiyyatında diqqəti cəlb edən şeir biçimlərindən biri də cahannamədir. Ustad sənətkarlar zəngin şeir çeşidlərində cahannamə vasitəsilə dünya haqqında təsəvvürlərini, bilgilərini, böyük şəxsiyyətlər, hökmdarlar, şairlər, loğmanlar, müdriklər və s. haqqında olanları şeirə gətirməklə bir növ çağdaşlarına və gələcək nəsillərə öyüd-nəsihət verir və dünya işləri ilə onları tanış edir. 

Cahannamənin mahiyyətində tarixilik, tarixi hadisələrin, şəxsiyyətlərin diqqətə çatdırılması əsas olur. Adətən, aşıqlar sonu xoşbəxtliklə bitməyən məhəbbət dastanlarında sonda “duvaqqapma müxəmməs” əvəzinə ustadların məşhur cahannamələrdən birini söyləməklə məclisi tamamlayırlar.

## İstinadlar
Badə

**Badə** — haqq aşıqlarına və dastan qəhrəmanlarına röyada müqəddəslərin əli ilə ərməğan olunan rəmzi məcazi içki. 

İnanışa görə, üzərində ilahi aləmin nəzəri olan gənc bir adam (yetim bir oğlan, çoban, tacir oğlu, əkinçi və s.) yatıb yuxuya gedir və röyada ağ libaslı dərviş, Xızır və ya Həzrət Əli ona mey dolu badə təklif edir. Gənc adam əvvəlcə badədən imtina edib onun haram buyrulduğunu bildirir. Badə verən onu inandırır ki, bu, haram badələrdən deyildir. Gənc badəni içdikdən sonra badə verən müqəddəs ona haqq aşiqliyi verildiyini söyləyib qeyb olur. Gənc oğlan yuxudan ayılıb özünün başqa bir adama çevrildiyini görür. O, bədahətən söz demək, saz çalmaq, qayibdən xəbər söyləmək istedadı qazanır. Beləcə, haqq aşığına çevrilir və ona verilmiş butanın arxasınca yollanır.

## Həmçinin bax
* Buta (ilahi vergi)

## İstinadlar
Buta (ilahi vergi)

**Buta** — İlahi vergi, İlahi pay.

Aşıq yaradıcılığında, xüsusən də dastanlarda buta motivi xüsusi bir məzmun kəsb edir. Haqq aşıqlarına və dastan qəhrəmanlarına röyada müqəddəslərin əli ilə ərməğan olunur və rəmzi-məcazi içki, badə vasitəsilə reallaşır.


Mənim ağam Şahi-Mərdan Əlidi,
Hökm eyləsə düşmən bağrın əridi,
Abbas deyər, yarım adı Pəridi,
Ana, Mövlam mənə buta veribdi.
*([[Abbas Tufarqanlı]])*


## Həmçinin bax
* Badə

## İstinadlar
Zigana

**Zigana** — TİSAŞ tərəfindən istehsal olunan Türkiyə mənşəli tapançadır. Silah, 2001-ci ildə istehsalına başlanmış olub Türkiyənin xüsusi dizayna sahib ilk tapancalardan biridir.

Zigana silahlarında dəyişdirilmiş brouninq tipli kilidləmə sistemi ilə kilidlənmiş slayd qısa geri çəkilmə mexanizminə malikdir. Bundan əlavə, bu silahlarda avtomatik atəş pin bloku da mövcuddur.

Zigana PX-9 modeli Malayziyada Türkiyə ilə ortaq olaraq istehsal edilir. Bununla yanaşı, Pakistanda bu silahın modelləri yerli emalatxanalar tərəfindən qeyri-qanuni olaraq istehsal olunur və satılır.

Zigana ABŞ-yə Amerika Tactics Import şirkəti tərəfindən daşınır və FS9 və FS40 adları ilə satılır. Bundan əlavə, Zigana K və Zigana F modelləri Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyi tərəfindən Zəfər, Zəfər-K və İnam adı ilə istehsal olunur.

## İstifadəçilər
* — Azərbaycan Quru Qoşunlarında geniş istifadə olunur.
* — Bəzi hərbi hissələr və özəl təhlükəsizlik şirkətləri tərəfindən istifadə olunur.
* — Filippin polis qüvvələri tərəfindən istifadə olunur.
* — İllik 20 000 olmaqla, əsasən Malayziya hərbçiləri və polislərinin istifadəsi üçün istehsal olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Uti kəndi

**Uti kəndi** () və ya **Utu kəndi**- İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,047 nəfər yaşayır (207 ailə). 

Aşıq Hüseyn Cavan bu kənddə doğulub.

## İstinadlar
Çimcilban

**Cimcilbanq** — ənənəvi Koreya saunası. Qaynar və quru olub ənənəvi olaraq şam ağacının da istifadə edildiyi və daşdan hazırlanan dairəvi günbəz formalı buxar sobasının qızdırıldığı saunaya deyilir. Bu, təxminən 50~90 dərəcə arasında olan aşağı temperaturlu saunanın əsas götürüldüyü sağlamlıq müəssisəsidir. Əsasən Cənubi Koreyanın böyük şəhərlərində daha çox rast gəlmək olur və hazırda dünyanın müxtəlif ölkələrində geniş yayılmaqdadır. Əksəriyyəti 24 saat açıq olduğu üçün hətta bəzən qonaqlama yeri olaraq da istifadə olunur. Yaşından, cimcilbanqın yerindən asılı olaraq ödəniş məbləği dəyişir. Gecə günorta saatlarına nisbətən adətən ödəniş daha yüksək olur. Münasib qiymətə qonaqlamaq mümkün olduğu üçün səyahət edən insanlar çox istifadə edirlər və nadir hallarda bir neçə həftə və ya bir neçə ay olaraq uzunmüddətli qonaqlamaq olur. 

## Tarixi
Cimcilbanqın yorğunluqlarını canlarından çıxarmaq məqsədilə kömür işçiləri üçün yaradıldığına dair fərziyələr də var. İlk dəfə 1994-cü ildə cimcil + banq (otaq deməkdir) birləşməsi kimi istifadə edilmiş, 1995-ci ildən isə bu sözün istifadəsi geniş vüsət almışdır.  

## Geyim
Ümumiyyətlə, cimcilbanqda icarəyə geyim olaraq qısaqol köynək və şort verirlər. Lakin cimcilbanqda işləyənlər orada qalan insanlardan fərqli olaraq o tərzdə deyil, cimcilbanqın adının əks olunduğu geyimdə olurlar. Kisəçilər adi günlərdə iş geyimində olsalar da, işləyərkən tumanda olurlar. 

## Təchizat
Cimcilbanqda sauna (buxar otağı), hamamdan əlavə, yerləşdiyi yerdən asılı olaraq PC otağı, yataq otağı, əyləncə otağı, film otağı, boulinq salonu, restoran, bufet, sağlamlıq klubu, karaoke otağı və masaj salonu ola bilir. Restoranlarda əsasən Koreya yeməkləri və qəlyanaltılar satılır. İctimai hamam kişilər və qadınlar üçün ayrıdır, koreyasayağı quru sauna, yaxud mərkəzi dəhlizdən isə kişi və qadınlar birlikdə istifadə edirlər. Ancaq yatmaq üçün nəzərdə tutulan yerlər əksər hallarda kişilər və qadınlar üçün ayrı olur. Yatmaq üçün nəzərdə tutulan yerlər adətən hər kəsin ictimai olaraq istifadə edə biləcəyi məkanlar və ya fərdi arakəsmələrdən ibarət olur, əksər hallarda döşəməyə sərilən döşək və ya yorğan, dəsmal, yastıq və s.lə təchiz olunur. Yastıqlar adətən sərt ağacdan və ya yumşaq dəridən hazırlanır. Parçadan hazırlanan yastıqlara isə nadir hallarda rast gəlinir. 

## Gigiyena
Bir çox cimcilbanqlarda müştərilərin az olduğu günorta radələrində təmizlik edilir, paltarlar yuyulur. Əksəriyyəti 24 saat işlədiyi üçün saunada suyun keyfiyyəti, havalandırma və yüksək rütubət səbəbi ilə mikrobların yayılma ehtimalı və bir paltarı bir çox insanların geyinməsi kimi gigiyena problemləri də gündəmə gəlir.

## Evakuasiya yardımında rolu
2010-cu ildə Yeonpyeong adasının bombardman edilməsindən sonra bu adanın çox saylı sakinləri İnçonda yerləşən müxtəlif cimcilbanqlarda müvəqqəti olaraq qalmışdır. 

Şəkil:20200229웰빙24시불가마사우나 원주photo 5.jpg
Şəkil:Jjimjilbang-room.jpg


## İstinadlar
On Birinci prospekt (Manhetten)

[thumb|[Jan Nuvelin "Nouvel 100" binası]]
**On Birinci prospekt** () — Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunun ən qərb hissəsində, Hudzon çayı yaxınlığında yerləşən şimal-cənub avtomobil yolu. On birinci prospekt, Qansevoort küçəsi, Qrinviç Vilic və Vest Villic məhəllələri ilə qonşuluqda yerləşən Mitpekinq rayonunda başlayır; On Birinci prospekt, Onuncu prospekt və Vest küçəsinin kəsişdiyi yerdə. 22-ci küçə ilə Qansevoort küçəsi arasındakı Vestsayd şossesinin bir hissəsi hesab olunur.

59-cu və 107-ci küçələr arasında prospekt **Vest End prospekti** kimi tanınır. Vest End prospekti və On birinci prospekt eyni yolun bir hissəsi hesab olunurlar.

## İctimai nəqliyyat
On birinci prospekt, 2015-ci ilin sentyabr ayından bəri 34-cü küçənin altındaki stansiyada tikilən və 7-ci metro genişləndirilməsinin hissəsi olaraq qurulan Nyu-York metropoliteninin 7 və  qatarları tərəfindən xidmət göstərilir.

M12 marşrutu 2014-cü ilin sentyabr ayından bu prospektdə işləyir; avtobus marşrutu planları 2014-cü ilin əvvəlində tərtib edilmişdir.

## İstinadlar
FDR magistralı

**FDR magistralı** (, rəsmi şəkildə: *Franklin D. Roosevelt East River Drive*) — Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunun şərqində yerləşən avtomobil yolu. Magistral yolun uzunluğu 15,19&nbsp;km-dir. Yol Saut və Brod küçələrində olan Beterri Park tunelindən başlayır, İst River boğazının sahil xətti boyunca uzanır və Harlem River Drayv magistralına keçərək 125-ci küçədəki Trayboro körpüsü tərəfində bitir.

Magistral hər istiqamətdə üç zolaqdan ibarətdir, Bruklin körpüsünün altındakı kiçik bir hissə istisna olmaqla, orada o, cənubdan iki və şimaldan bir zolağa qədər daralır, eyni hal həmçinin Kuinsboro körpüsü ilə 61-ci küçə arasındakı hissədə yaranır, orda da iki zolağa qədər daralır. Maşınların maksimal kütləsi 23-cü küçədən Harlem River Drayva qədər olan ərazidə 3600 kq ilə məhdudlaşır. Ayrıca bu yolda avtobus hərəkəti qadağan olunub. Magistral boyunca kommersiya nəqliyyatı (yükdaşıma daxil olmaqla) qadağandır.

## Tarixi
Magistral əvvəlcə İst River Drayv () adlanırdı. Sonradan ABŞ prezidenti Franklin Delano Ruzveltin şərəfinə adlandırıldı. Magistral yolun layihəsi Robert Mozes tərəfindən tərtib edilmişdir. 1934-cü ildə çəkilmiş 92 ilə 125-ci küçələr arasındakı yol sahənin təməlini qoydu. 92-ci küçə ilə Beterri Park arasındakı hissə (42-ci və 49-cu küçələr arasındakı hissə istisna olmaqla) isə qalan küçələr ilə eyni səviyyədə bir prospekt olaraq quruldu. 1966-cı ilə qədər magistral müasir görkəmini alana qədər müxtəlif yenidənqurmalardan keçirdi. 23-cü və 34-cü küçələr arasındakı hissə, İkinci Dünya müharibəsi illərində Böyük Britaniyadan gəmilərlə gətirilən daş hörgüsü üzərində quruldu. İngilis şəhərləri Lüftvaffe tərəfindən ağır şəkildə bombardman edilirdilər və Britaniyaya silah-sursat verən Amerika gəmiləri qayıdarkən ballast kimi dağıdılmış evlərin daş hörgüləri ilə yüklənirdilər.

## İstinadlar
Çelsi oteli

**Çelsi hoteli** (, həmçinin *Chelsea hotel* və ya sadəcə *the Chelsea)* — Nyu-York şəhərinin ən məşhur hotellərindən biri. Manhettenin Çelsi rayonu Yeddinci və Səkkizinci prospektlər arasındakı 23-cü küçədə yerləşir.

Tünd qırmızı kərpicdən tikilən 13 mərtəbəli bu bina 1884-cü ildə inşa edilmiş və 1905-ci ilə qədər yaşayış kooperativi kimi istifadə olunurdu. Mehmanxana Nyu-Yorkda yerləşən ilk yer idi ki, ABŞ Tarixi Yerlərin Milli Reyestrinə əlavə olunmuşdur (1977-ci il).

2008-ci ildə Kann Film Festivalında Abel Ferraranın Çelsi hoteli və qonaqları haqqında çəkdiyi sənədli filmin premyerası baş tutmuşdur.

## Məşhur qonaqları
* hotelin otaqlarında Mark Tven, O. Henri, Dieqo Rivera ilə Frida Kalo, Jan Pol Sartr, Edit Piaf kimi məşhurlar qalmışdılar.
* Gəmi dokların yaxınlığı səbəbindən açılışdan sonra hotelin əsas müştəriləri qızlarla əylənmək istəyən dənizçilər idi və 1912-ci ildə "Titanik" in sağ qalan sərnişinləri məhz burada məskunlaşdırılmışdılar.
* Artur Klarkın 2001:Kosmik odisseya romanını burada yazmışdır. and poets Allen Ginsberg. Şairlər Allen Qinzberq və Qreqori Korso fəlsəfi və bədii mübadilə etmək üçün bu yeri seçmişdilər.
* Şair Dilan Tomas 18 porsiya viski içdikdən sonra 205-ci otaqda özünü pis hiss etdi; xəstəxanaya çatdırıldı və orada öldü.
* hotelin adı bir çox mahnılarda keçir, o cümlədən "Chelsea hotel #2" (Leonard Koenin Cenis Coplinilə hotel otağında sevişməsi barədə ballada) və "Chelsea Morning" (Coni Mitçellin 1969-cu ildə yazdığı mahnı, hansı ki Cudi Kollinz tərəfindən də ifa olunmuşdur)
* Dövrünün təsdiq edilmiş ən uzunömürlü insanı rəssam Alfius Koul 112 yaşında burada vəfat etmişdir, o ana qədər burada 35 il yaşamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Düzgün-çalxantılı axış keçidi

Sıvı dinamikasında düzgün axınının çalxantılı hala gəlməsi **düzgün-çalxantılı axış keçidi** kimi tanınır. Keçidi xarakterizə edən əsas parametr Reynolds sayısıdır .

Keçid dalbadal bir sıra mərhələlərdən keçən bir proses kimi təsvir olunur. "Keçid axını" hər iki istiqamətə, yəni **düzgün-çalxantılı keçidi** və ya **çalxantılı-düzgün keçidi** axışına işləniləbilir.

Proses hər hansı bir sıvı axınına aiddir və əksər hallarda sərhəd təbəqələri için istifadə olunur.

## İstinadlar
Nikolay Tsiskaridze

**Nikolay Maksimoviç Tsiskaridze** (; ) — gürcü balet artisti və müəllim, Rusiya Federasiyasının Xalq artisti (2001), Şimali Osetiyanın Xalq artisti (2013).
 
## Həyatı
Nikolay Tsikaridze 31 dekabr 1973-cü ildə Tbilisidə doğulub.

1992-2013-cü illərdə Bolşoy Teatrının balet üzrə solisti olub. O, 2001-ci ildə Rusiya Federasiyasının Xalq artisti adına layiq görülüb. Eyni zamanda, 2013-cü ildən Şimali Osetiyanın Xalq artistidir.

Üç dəfə “Qızıl Maska” teatr mükafatına layiq görülüb. 2011-ci ildən Rusiya Prezidentinin Mədəniyyət və İncəsənət Şurasının üzvü seçilib.

## İstinadlar
Tuba Büyüküstün

**Xədicə Tuba Büyüküstün** () — türk aktrisa.

## İlk illər
Tuba Büyüküstün 5 iyul 1982-ci ildə İstanbulda anadan olub. Ana tərəfindən Krım mühaciri, ata tərəfindən, o, Krit mühaciridir. İstanbul Özəl Doğuş Məktəblərinin və Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin, Səhnə Dekorları və Kostyum Dizaynı bölümlərinin bitirib. Universitetdə oxuyarkən reklamlarda iştirak edirdi. Universiteti bitirdikdən sonra rejissor Tomris Giritlioğlu sayəsində fəaliyyətə başladı.

## Özəl həyatı
28 iyul 2011-ci ildə Parisdə, Fransada aktyor Onur Saylak ilə evləndi. 19 yanvar 2012-ci ildə əkiz qızlarını dünyaya gətirdi. Qızlarına Toprak, Maya adlarını verdilər. Evlilikləri 5 iyun 2017-ci ildə başa çatdı.

## Mənbə

## Xarici bağlantılar
*
Pape Diuf

**Pape Diuf** () — Fransanın Olimpik Marsel FK-nın sabiq prezidenti.

## Həyatı
18 dekabr 1951-ci ildə Çadda doğulub.

Pape Diuf 2005-2009-cu illərdə "Marsel"ə rəhbərlik edib.

31 mart 2020-ci ildə səhhətində nasazlıq olan 68 yaşlı Pape Diuf koronavirus xəstəliyinə yoluxduğundan Seneqalın paytaxtı Dakarda vəfat edib.

## İstinadlar
Harli Örl

**Harli C.Örl** () — amerikalı avtomobil dizayneri və iş icraçısı idi.General Motors’un ilkin təyin edilmiş dizayn rəhbəri idi daha sonradan vitse-prezident və Amerika tarixində ən böyük korporasiyanın dizaynında təyin edilmiş ilk baş icraçı olmuşdur.Sənaye dizaynı və müasir nəqliyyat dizaynının öncülü idi.

## Həyatı
Harley Earl Hollivud, Kaliforniyada anadan olub. Atası 1908-ci ildə Earl Automobile şirkətini quraraq, atlı nəqliyyat vasitələrindən xüsusi vasitələrə və avtomobillər üçün xüsusi hissələri və aksesuarlarına dəyişdirdi

Earl Stanford Universitetində təhsil almağa başladı, ancaq atası ilə birlikdə çalışmaq və Earl Automotive Works'də təcrübə yığmaq üçün vaxtından əvvəl ayrıldı. Bu vaxta qədər şirkət Roscoe " Arbuckle və Tom Mix də daxil olmaqla Hollywood film ulduzları üçün fəaliyyət göstərirdi

## Həmçinin bax
* General Motors

## İstinadlar
Hayla

**Hayla** — lirik folklor nümunələridir. Forma etibarilə bayatıları xatırladır. 

Zaqatala-Balakən tərəflərdə geniş yayılmışdır. Xalqımızın həyatı, məişəti, məhəbbət duyğuları, vətən sevgisi, ailə münasibətləri, tarixi, tarixinin müxtəlif hadisələri burada bədii şəkildə öz əksini tapmışdır. Hayla adından da göründüyü kimi “çağır”, “səslə”, “hayla” anlamını verir. Bəzən “Tala mahnıları” da deyilir.

Haylaları qədim türk tayfalarından olan hunlarla da bağlayırlar. Haylaları musiqi aləti tənbur vasitəsilə və sərbəst ifadə etmişlər. Haylaların toplanması və nəşri sahəsində də xeyli işlər görülmüşdür. Ə.Cəfərzadə, A.Məmmədli, M.Allahmanlı haylalarla bağlı fikirlər söyləmişlər. 

## Ədəbiyyat
* A.Məmmədli, “Haylada unudulan tariximiz və təmbur” (2013), 
* M.Allahmanlı, “Xalqın zəngin söz xəzinəsi” (2013).

## Həmçinin bax
* Sənəm Məmmədova

## İstinadlar
Turqut Uyar

**Turgut Uyar** () — türk şairidir. Atasının vəzifəsinə görə ibtidai təhsilini müxtəlif şəhərlərdə aldı. Maddi səbəblərə görə orta təhsilini hərbi məktəbində oxudu. Uyar, 1948-ci ildə "Arz-ı Hal" şeiri ilə Kaynak jurnalı tərəfindən başladılan şeir yarışmasına qatıldı və yarışmada ikinci oldu. *Türkiyem* adlı ikinci şeir kitabını 1952-ci ildə bazara çıxarmışdır. *Dünyanın Ən Gözəl Ərəbistanı*, dil, mövzu, görüntü, ifadə, forma / mahiyyət əlaqələri baxımından böyük bir dəyişikliyi özündə əks etdirən Uyarın ilk ikinci yeni kitabı 1959-cu ildə nəşr olundu. 1962-ci ildə *tütünlər Islak,* 1968-ci ildə *Hər Bazar ertəsi*, 1970-ci ildə *Məhkəmə,* 1974-cü ildə *toplandılar,* 1982-ci ildə Qayanı deşən ənciri çap etmişdir. İlk dəfə 1981-ci ildə *Toplu şeirlər* adlanan əsərlərini nəşr etdirdi. 1984-cü ildə ikinci dəfə *Büyük Saat* adı ilə *Toplu şeirlərini* nəşr edilmişdir.

## Həyatı
 Turqut Uyar, 4 Avqust 1927-ci ildə Fatma Xanım və Hayri Bəyin altı uşağının beşincisi olaraq Ankarada anadan olmuşdur. Atası orduda xəritə mayoru kimi xidmət etmişdir  və gecələr boyu Ankaranın ilk Latın əlifbasında yazılmış küçə nişanlarında işləyən xəttat idi.  Anası evdar qadın idi. Atasının vəzifəsi səbəbindən, müxtəlif şəhərlərdə ibtidai təhsil alarkən maddi səbəblərdən orta təhsilini hərbi məktəbində davam etdirməli oldu.  1946 Bursa Hərbi İşıq Liseyini bitirən Uyar, bu məktəbdə qaragünlü olduğunu bu sözlərlə ifadə etdi:   “Asker okullarında hiç mutlu olmadım. Genellikle yatılı okullarda mutlu olan çocuk yoktur sanıyorum. Başkalarının, hatta somut başkalarının değil de, hiç kavrayamadığım bir otoritenin belirlediği ve çoğu zaman saçma bulduğumuz bir şeyler yaşamak..." 

## Əsərləri

;Şiir
* 1950: *Arz-ı Hal*
* 1952: *Türkiyem*
* 1959: *[[Dünyanın En Güzel Arabistanı]]*
* 1962: *Tütünler Islak*
* 1968: *Her Pazartesi*
* 1970: *Divan*
* 1974: *Toplandılar* 
* 1982: *Kayayı Delen İncir*

; Toplu şiirleri
* 1981: *Toplu Şiirler* 
* 1984: *Büyük Saat*

;İnceleme
* *Bir Şiirden* (1984)

## Mükafatları

* 1963 Yeditepe *Tütün Tozu* ilə Şeir Hədiyyəsi 
* 1975 Türk Dil Dərnəyinin Tərcümə Mükafatı, *Kainatın Quruluşunun* Lucretius'dan tərcüməsi ilə ( Tomris Uyar ilə ) 
* 1981 Behçet Necatigil *Qaya Kesən Əncir* ilə Şiir Mükafatı 
* 1984 Sedat Simavi Fondu Ədəbiyyat Mükafatı, *Böyük Saatla* 

## Həmçinin bax

*Türk Ədəbiyyatı

## Qeydlər

## Mənbə

* **Akkoç, Derviş Aydın (2014). Turgut Uyar'ın Çocuklarıyız (PDF). İletişim Yayınları. ISBN 9789750516719. **
* **Şenderin, Zübeyde (2003). "Turgut Uyar: Sanat Hayatı Ve Eserleri". Sosyal Bilimler. 2 (1). **
Fransa dofeni

**Dofen** ( ) — 1350–1791 və 1824–1830-cu illərdə Fransa Krallığının varisinə verilmiş tituldur. Bu titul Valua sülaləsindən və Burbon sülaləsindən olan Fransa krallığının varisinə verilmişdir. Ləqəb adətən varis olan böyük oğula verilirdi. "Dofen" titulu daşıyan xanıma və ya Dofenin həyat yoldaşı olan xanıma **dofin** ( ) deyilirdi.

Dofen termininin mənşəyi, Fransızca *dauphin* olub, Yunanca *delphin* (delfin) sözündən yaranmışdır. Titul Fransanın cənub-şərqindəki Dofine (*Dauphiné*) bölgəsindən meydana gəlmişdir. İlk dəfə 1349-cu ildə bölgənin şahzadəsi V Karla verilmişdir. Şarl hökmdar olduqdan sonra həmin regionu və titulu ən böyük oğluna ötürmüşdür. Beləliklə, bu titul "taxta ən yaxın prens və ya prenses" mənasında, yəni "vəliəhd" mənasında işlənmişdir.

## Gerblər

Şəkil:Dauphin of Viennois Arms.svg|Viennois Dofeni gerbi
Şəkil:Blason dauphine fr Bretagne.svg|1519-1536 dönəmində Dofen olan Bretan hersoqu Françisin gerbi
Şəkil:Arms of Francis, Dauphin of France and King consort of Scots.svg| Kraliçasının həyat yoldaşı olaraq Şotlandiya kralı olan Fransa Döfeni Françisin (II Françis) gerbi
Şəkil:Crown of the Dauphin of France.svg|Fransa Dofeni üçün Tac şəkilli gerb 


## Ədəbiyyatda Dofen
Mark Tvenin "Heklberri Finnin macəraları" əsərində Huck sonradan fırıldaqçı olduğu ortaya çıxan iki qəribə personajla qarşılaşır. Onlardan biri sərvətini itirən ingilis hersoqu, digəri isə itkin dofen (XVII Lüdoviq) olduğunu iddia edir.

## İstinadlar
Hərbə-zorba

**Hərbə-zorba** — aşıq deyişmələrindəki mühüm mərhələlərdən biri. Bu mərhələdə aşıqlar sazlarını sinələrinə basaraq eyni hava, eyni kök, eyni şeir şəkli və eyni rədif üstündə biri-birinə meydan oxuyaraq mübaliğəli söz və ifadələrlə özlərinin sözsənət gücünü öyüb tərifləyir, qarşı tərəfi isə heçə sayır. Özünü öyüb tərifləyən aşıq onunla deyişmə meydanına çıxmağa cəsarət edən digər aşığı müxtəlif poetik təzyiq vasitələri ilə psixoloji sarsıntıya məruz qoymağa və bu üsulla da qorxudub qaçırtmağa çalışır. 

## Həmçinin bax
* Deyişmə

## İstinadlar
Kirəcburnu

**Kirəcburnu** () — İstanbulun Sarıyer ilçəsində yerləşən ən qədim məhəllələrdən biridir. Kirəcburnunun yaxınlığında Cumhuriyyət məhəlləsi yerləşir. Məhəllənin banisi Dursun Çobandır.

Kirəcburnu kiçik bir balıqçılıq məhəlləsidir və balıq restoranları ilə tanınır. Bunlardan ən qədimi "Tarihi Ali Baba Balık Restaurant"dır. Məhəllə 2011-ci ildə burada çəkilmiş "Leyli və Məcnun" serialı ilə məşhurlaşmışdır. 

## İstinadlar
Kerç-Yenikale kanalı

**Kerç-Yenikale kanalı** (KEK) () — Kerç boğazında olan gəmiçilik kanalı. Azov dənizini Qara dənizlə birləşdirir. Kanal həm də Krım yarımadasını Taman yarımadasından ayırır.

## Tarixi
Kerç-Yenikale kanalı XIX əsrin sonunda gəmiçilik üçün daha əlverişli şərait yaratmaq məqsədi ilə yaradılmışdır. Kanalın inşası 1874-1877-ci illərdə həyata keçirilmişdir. Kanalın adı Rusiya İmperiyası zamanı Krım yarımadasında olan Kerç-Yenikala inzibati mərkəzinin adından götürülümüş. Yenikale ərazidə yerləşən Yenikale qalasının adıdır. Kanalın ilkin dərinliyi — 5,7 metr idi.

1903-cü ildə kanalın dərinliyi 6,4 metrə, 1908-ci ildə isə dərinlik 7,3 metrə çatdırılmış. Kanalın ümumi uzunluğu 26,4 km-dir. Mövcud dərinlik normal gəmiçilik üçün yetərincə deyildi.

Az müddət sonra kanal dərinliyinin 8,5 metrə qədər dərinləşdirilməsi layihəsi işlənildi və uzunluğu 35 km qədər çatdırılması nəzərdə tutuldu. Bu layihə 17 aprel 1912-ci ildə verilmiş fərmanla maliyələşdirilməli idi.

Birinci Dünya müharibəsi, eləcə də vətəndaş müharibəsi bu layihənin həyata keçirilməsini əngəllədi. İkinci Dünya müharibəsi illərində yetərincə dağıntıya məruz qalmış və kanal yatağı batmış gəmilərlə və digər partlayıcı qurğularla doldurulmuşdur.

Kanalda bərpa işləri əsasən 1945-1966-cı illərdə həyata keçirilmiş və kanal dərinliyi yenidən 7,3 metrə çatdırılmışdır. Batırılmış gəmilər və digər əşyalar kanaldan çıxarıldı.

1965-1966-ci illərdə Kerç-Yenikale kanalının dərinliyi Qara dəniz tərəfdən dərinləşdirildi, kanalın giriş hissəsi genişləndirildi. 1969-1970-ci illərdə kanalın eni 120 metrə, dərinliyi isə 9-9,75 metrə çatdırıldı. 1970-ci ildə kanalın giriş hissəsinin dərinliyi 8 metr oldu. Bu dərinlik artıq o dövrün ən nəhəng «Zaporoje» tipli gəmilərinin kanaldan keçməsinə imkan verirdi.

2004-cü ildən sonra kanalda heç bir təmir və ya yenidənqurma işləri aparılmır.

## Ədəbiyyat
**Керчь-Еникальский пролив**СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.

## İstinadlar
Jır

**Jır** (, , , ) — qazax, qaraqalpaq, qırğız və başqa türk xalqlarının folklorunda xalq şeir şəkli.

Tatar və başqırdlar bu kəlməni “yır” şəklində, qırğızlar “ır” şəklində işlədir. Daha çox musiqi altında ifa edilir. Qopuz və dombradan jırların oxunuşunda istifadə edilir. Jırlar deklamasiya kimi də deyilir. Jırları ifa edənlər jırçılardır.

Jırların ayrıca poetik qəlibi və konkret bənd forması yoxdur. İrihəcmli epik əsərlərdə qafiyəli dördlük və yeddiliklərdən istifadə olunur. Jırlarda kiçikhəcmli formalar qafiyələrdən daha çox məzmun vasitəsilə birbirinə bağlanır. Şeir daha çox birnəfəsə oxunur. 

Qazax və qırğız folklorunda, el sənətkarlarının yaradıcılığında (Cambul Cabayev, Məhəmbet Utemisovun və başqalarının) geniş yer tutur. Qırğız eposu “Manas”da da jırdan bir forma kimi kifayət qədər bəhrələnilmişdir.

Müasir ədəbiyyatda da jır bir forma kimi işləkdir. Abay yaradıcılığında, eləcə də qazax poeziyasının görkəmli nümayəndəsi Sultanmahmud Torayqırovun yaradıcılığında mühüm bir hissəni jırlar tutur.

## İstinadlar
Quyruq rotoru

Tək rotorlu vertolyotların quyruğunun ucunda yerləşən, şaquli və ya şaquliyə yaxın bir formada olan, ölçüsü əsas rotordan daha kiçik olan quyruq rotorudur. Quyruq rotoru, əsas rotordan qaynaqlanan öz ətrafında fırlanmanın qarşısını almaq üçün bir qüvvə yaradır və pilotun vertolyotu döndərməsinə imkan verir.
Aérospatiale SA 330 Puma

**Aérospatiale SA 330 Puma**, Aérospatiale tərəfindən istehsal edilən Fransa istehsalı olan çoxməqsədli helikopterdir. Əvvəlcə Sud Aviasiya tərəfindən hazırlanmış və daha sonra Aérospatiale adı ilə istehsal olunmağa başlanmışdır.

Puma Körfəz müharibəsi, Cənubi Afrika sərhəd müharibəsi, Portuqaliya müstəmləkə müharibələri, Yuqoslav müharibələri, Livan vətəndaş müharibəsi, İraq müharibəsi (2003-2011) və Folklend müharibəsi də daxil olmaqla bir çox müharibə və qarşıdurmalarda istifadə edildi. Vertolyot mülki sahədə də məşhur idi və bir sıra mülki operatorlar tərəfindən istifadə olunurdu.

## Texniki xüsusiyyətlər (SA 330H Puma)
* Ekipaj: 3
* Daşıma qabiliyyəti: 16 adam
* Uzunluq: 18.15 m
* Pərvanə uzunluğu: 15.00 m
* Hündürlük: 5.14 m
* Pərvanə sahəsi: 177.0 m²
* Boş çəkisi: 3,536 kq
* Maksimum uçuş çəkisi: 7,000 kq
* Motor:2 × Turbomeca Turmo IVC Qazturbin mühərriki

## İstinadlar
Şilə mayakı

**Şilə mayakı** () — İstanbulun Şilə ilçəsində Bosfor və Qara dənizə xidmət edən bir mayak.

Qara dənizdə sahil təhlükəsizliyini təmin edən iki mayakdan biri olan Şilə mayakı, digər mayak evləri kimi 1859-cu ildə Osmanlı İmperiyası dövründə inşa edilmişdir. Mayak dəniz səviyyəsindən 60 metr yüksəklikdəki qayalarda 110 sm yüksəklikdədir. Səkkizguşəli qüllə şəklində inşa edilmişdir. Görüş məsafəsi 20 dəniz milini təşkil edən sarım sistemi olan fənər ilk dövrlərdə 3 qaz lampası ilə işləyərkən 1968-ci ildə elektriklə işləməyə başladı.

Bu gün muzeyə çevrilən Şilə mayakı, 150 illik bir tarixə sahibdir.

## Tarixçə
Şilə mayakı, Krım müharibəsində gəmilərin Qara dənizdən Bosfora girməsini təmin etmək üçün qurulan mayaklardan biridir. Bu məqsədlə, 1856-1859-cu illərdə Bosfor ətrafında qurulan Anadolu mayakından sonra Sultan Əbdüləziz tərəfindən inşa edilmişdir. Türk memarları daş hissəsini dizayn edərkən, metal hissələri və linza büllur sistemi Parisdəki bir fabrikdən idxal edilmişdir.

Mayak bu gün orijinal formasını saxlaya bilmişdir. Səkkizbucaqlı və 110 sm qalınlığında olan daşdan hazırlanan qüllə, gün ərzində yaxşı görünmə üçün qara və ağ eninə lentlər çəkərək rənglənmişdir. Çiçəklərlə bəzədilmiş mayaka 72 pillə ilə ən hündür nöqtəsinə çıxmaq mümkündür.

Tikinti tarixində işıq mənbəyi olaraq 3 qaz lampasından istifadə edən fənər 1968-ci ildə tam olaraq elektrikləşdirildi. Bir növbəni 120 saniyədə tamamlayan fənərin işığı səkkiz guşəli linzadan yayılır, fənərin işlənməsi divar saatlarında istifadə olunan sarqaç sistemi ilə baş verir və hər iki saatda dişli qurğu qoruyucusu tərəfindən qurulur. Vaxtında istifadə olunan və indi antikalara və qaz lampalarına çevrilən əşyalar qülləni daha da maraqlı edir.

Şimşəkli mayaklar qrupuna daxil olan Şilə mayakı, dəqiqədə 4 dəfə yanır və 1000 şamdan ibarət elektrik lampası ilə işıqlandırılır. Beynəlxalq standartlara cavab verən birinci dərəcəli mayak olan Şilə mayakı, açıq gecələrdə işığını təqribən 35 mil məsafədə yayır və Bosforda açıq havada rahatlıqla görünə bilər.

Nəqliyyat Nazirliyi, mayakları muzey olaraq qiymətləndirərək, buranı turizm məkanlarından birinə çevirmək qərarı almışdır. Pilot mayak kimi seçilən Şilə mayakı, nəqliyyat naziri Binəli Yıldırımın iştirakı ilə təşkil edilən mərasimlə bir muzey olaraq turizm sektoruna gətirilmişdir. Mayakın köhnə hissələri, köhnə sistemlərə aid lampalar, qaz lampaları, texniki qurğular muzeydə yerləşir.

### 150 illiyi
2010-cu ildə bələdiyyə, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Nəqliyyat Nazirliyi, PTT Baş İdarəsi, Haliç Universiteti, Memar Sinan Universiteti və Şilə sakinləri ilə birlikdə xüsusi bir araşdırma və şənlik təşkil edilmiş və mayakın 150 illik yubileyi qeyd edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Şilə mayakından video material
*Şilə Bələdiyyəsində Şilə mayakı
*Şilə mayakı səyahət kitabçası
XVII Lüdoviq

**XVII Lüdoviq**, **[[Normandiya]] [[hersoq]]u Luis Çarlz** () və ya **[[vəliəhd]] Luis Çarlz** (1789–1793-cü illərdə) (,  ya da ; ) — Kral XVI Lüdovik və Kraliça Mariya Antuanettanın ikinci oğlu. XVI Lüdoviq edam edildikdən sonra, kral tərəfdarları tərəfindən taxtın varisi elan edildi və 1793-cü ildən ölənə qədər Fransa kralı olmuşdur.

## Həyatı
Louis-Charles adı altında vəftiz edildi. Qardaşı Lui-Cozef inqilabın başlamasından dərhal sonra 1789-cu ilin iyununda öldükdən sonra vəliəhd kimi Normandiya hersoqu titulu almışdır. 10 avqust 1792-ci ildə baş verən xalq üsyanı nəticəsində Fransadakı monarxiya rejiminin süqutundan sonra, kral ailəsinin digər üzvləri ilə birlikdə Parisdəki Le Temple həbsxanasında həbs edilmişdir. Atası 21 yanvar 1793-cü ildə edam edildikdən dərhal sonra sürgün edilmiş fransız zadəganları (émirgés) tərəfindən dərhal Fransa kralı elan edilmişdir.

Bu vaxt, Avstriya və Prussiya ilə müharibə vəziyyətində olan inqilabi hökumətin düşmənləri ilə bazarlığında dəyərli bir girov halına gələn Lüdoviq, 1793-cü il 3 iyulda anasından alındı və Antuan Simon adlı bir satıcıya verildi. Mariya Antuanetta 16 oktyabr 1793-cü ildə gilyotinlə edam edildi. Lüdoviq 1794-cü ilin yanvarında yenidən Le Temple həbsxanasında həbs edildi. Həbsxanadakı pis şərait səbəbiylə səhhəti sürətlə pisləşən Lüdoviqin ölümü yenidən mühüm bir siyasi qüvvəyə çevrilən monarxiya tərəfdarları üçün ağır bir zərbə oldu. Araşdırma nəticəsində Lüdoviqin limfa düyünləri vərəmindən öldüyü aydın oldu.

Lüdoviqin həyatının son dövrü haqqında məhdud məlumatlar müxtəlif şayiələrə səbəb olmuşdur. Bəziləri vəliəhdin əslində ölmədiyini və həbsxanadan qaçdığını, bəziləri isə zəhərləndiyini iddia etdi. Bu iddialar sonrakı illərdə otuzdan çox insanın XVII Lüdoviq olduqları iddiası ilə meydana çıxmasına səbəb oldu.

## İstinadlar
Vertolyot rotoru

thumb|220px|Sikorsky S-92 vertolyotunun ana rotorunun görünüşü.

Vertolyotun rotor sistemi və ya vertolyot rotoru bir vertolyotu havaya qaldırmaq üçün tələb olunan aerodinamik qalxma qüvvəsi yaradan rotor sistemidir. Tək rotorlu vertolyotlarda əsas rotor gövdənin yuxarı hissəsinin ortasında yerləşir. Quyruq hissəsinin sonunda isə bir quyruq rotoru mövcuddur.

## İstinadlar