open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əbdürrəhman Dai

**Əbdülrəhman Əbdülrəhman oğlu Əbdülov** (1898, Bülbülə - 1937) — şair.

## Həyatı
Əbdül Rəhman Dai 1898-ci ildə Bakı yaxınlığındakı Bülbülə kəndində Əbdül Rəhman və Gülsüm xanım Əbdülovların ailəsində dünyaya göz açıb. Rəhman ailənin yeganə oğul övladı idi və anadan olanda atasının 58, anasının isə 40 yaşı vardı. XX əsrin əvvəllərində Əbdülovlar Bülbülə kəndindən Bakıya köçmüş, Bondarnaya (indiki Şəmsi Bədəlbəyli) küçəsi, 92 saylı ünvanda yaşayıb. Rəhman Əbdül Rəhman oğlu Əbdülov 1905-ci ildə Bakıda Ali-ibtidai məktəbin 1-ci sinfinə daxil olub, 1908-ci ildə yüksək qiymətlərlə bu ibtidai təhsil ocağını bitirib. Bir müddət qoca atasına təsərrüfat işlərində kömək edən gənc Rəhman mətbəə sahəsində çalışmağa daha böyük həvəs göstərirdi. O 1914-cü ildə zəmanəsinin ziyalısı və xeyirxahı kimi tanınan Qasım bəy Qasımbəyovun redaktorluğu ilə nəşrə başlayan "Bəsirət" qəzeti ilə əməkdaşlıq edir, "Məktəb" elektrik mətbəəsində mürəttib peşəsinə yiyələnirdi. İlk yazı nümunələri "Bəsirət", "Açıq söz" qəzetlərində işıq üzü görən Əbdül Rəhman Dainin uşaqların rəvan qiraəti üçün yazdığı "Rəhimli səyyah" adlı ilk nəsr kitabı Kazım Vəlizadənin naşirliyi ilə 1917-ci ildə "Məktəb" elektrik mətbəəsində nəşr edilib.

Dai o vaxt 5 kitabın müəllifi idi. Həmçinin komsomol orqanı olan “Gənc işçi”də çalışırdı. Sonradan “Ədiblər və mühərrirlər” cəmiyyətinin ilk katibi oldu

Əbdürrəhman Dai 1923-cü ildə gizli Müsavat təşkilatında iştirakına görə həbs olunub və Solovkiyə sürgün edilib.  
1937-cü ildə qırmızı terrorun qurbanı oldu.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Oleq Volkov

**Oleq Vasilyeviç Volkov** () — Rusiya publisisti.

## Həyatı
Oleq Vasilyeviç Volkov 21 yanvar 1900-cu ildə Sankt-Peterburqda dvoryan ailəsində doğulmuşdu. V.Nabokovla birlikdə Tenişev məktəbini bitirmiş, Moskvada Nansenin diplomatik missiyasında, Aclara kömək komitəsində tərcüməçi işləmişdir. Vətəndaş müharibəsində ağlar tərəfdən vuruşduğuna görə 1928-ci ildə həbs olunmuş, 27 il həbs və sürgün həyatı keçirmiş, 1955-ci ildə bəraət almışdır. İngilis və fransız dillərini gözəl bilən Volkov həmin dillərdən rus dilinə, rus dilindən fransız dilinə tərcümələr etmişdir. “O dolu düşməliydi…” (1974), “Cığırın sonunda” (1977), “Kudeyarın xəzinəsi” (1963), “Orada hər bir daş canlıdır” (1985), “Belə olmaz, qadağandır” (1976), “Hamı cavabdehdir” (1989) və s. kitabların müəllifidir. 

Rusiya Federasiyasının Dövlət Mükafatına layiq görülmüş yazıçı 1996-cı ildə Moskvada vəfat edib.

O.Volkov “Zülmətə eniş” (və ya “Zülmətə enərkən”) xatirə-romanında Azərbaycan milli mübarizləri mövzusunu hələ 1928-ci ildən, Butırka həbsxanasında onlarla tanış olduğu vaxtdan diqqətdə saxlamış, bir sıra müsavatçılarla dost olmuşdur. O, xalqımızın davranışına, özünü ləyaqətlə aparmasına, azərbaycanlıların həmrəyliyinə və birliyinə, bir-birinə münasibətlərinə yüksək qiymət vermişdir. 

## Kitabları
* Gənc ovçular, 1951
* Sakit diyarda, 1959
* Kudeyarın xəzinəsi, 1963
* Mənim Doğma Rusiyam, 1970
* O dolu düşməliydi…, 1974
* Yenisey mənzərələri. Очерки и рассказы. М., Современник, 1974
* Belə olmaz, qadağandır! 1976
* Cığırın sonunda, 1978
* Mədəndə hadisə, 1980
* Orada hər bir daş canlıdır, 1985
* Zülmətə enərkən, Paris, 1987
* Век надежд и крушений, 1989
* Два стольных града, 1994

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография
* Институт Русской Цивилизации 
* Альманах «Охотничьи просторы». Наши авторы
Acılar bitməz

***Acılar bitməz*** filmi rejissor Sərxan Kərəmoğlu tərəfindən 2009-cu ildə ekranlaşdırılmışdır. Film SK Prodakşnnda istehsal edilmişdir. Film Orxanla (Sərxan Kərəmoğlu) Mehribanın (Qənirə Aslanova) uğursuz məhəbbət hekayəsindən bəhs edir. Filmdə əsas rolları Sərxan Kərəmoğlu, Amaliya Pənahova, Hülya Korel, Məlahət Abbasova, Qənirə Aslanova, Halil Ergün, Sədayə Mustafayeva, Məmmədəli Balayev, Əhəd Hacıyev,Pərvanə Qurbanova və Yaşar Nuri ifa edirlər.

## Məzmun
Film Orxanla (Sərxan Kərəmoğlu) Mehribanın (Qənirə Aslanova) uğursuz məhəbbət hekayəsindən bəhs edir.

Mehribanın ailəsi onların evlənmələrinə qarşıdırlar. Uzun mücadilədən sonra çarəsiz qalan cütlük birlikdə Türkiyəyə qaçmaq qərarına gəlirlər. Türkiyədə bir müddət yaşadıqdan sonra onlar yenə son ümidlə Bakıya qayıdırlar. Lakin yenə Mehribanın anası Məlahət (Amaliya Pənahova) onları ayırır, Sərxanı isə döyürlər. Psixoloji uçurum yaşayan Sərxan ölkəni tərk edib Rusiyaya işləməyə gedir. 1 il yarım işlədikdən sonra vətənə qayıdanda Mehribanın ölüm xəbərini alır və Mehribandan ona pay qalan qızını təkbaşına böyütmək qərarına gəlir...

## Film haqqında
*Film aktrisa Sədayə Mustafayevanın kinoda son işidir. 
*Film 2 seriyalıdır, televiziya üçün xüsusi olaraq azərbaycan dilində dublyajlı və altyazılı 4 seriyalı versiyası hazırlanmışdır. Azərbaycanlı aktyorlar içərisində yalnız aktrisa Məlahət Abbasova öz obrazını səsləndirmişdir.
*Film Azərbaycan və Türkiyə aktyorlarının oynadıqları ilk ortaq filmdir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Sərxan Kərəmoğlu
Ssenarist: Lalə Nağdəliyeva, Sema Tensi, Suna Tensi
Prodüser: Mirəşrəf Fətiyev
Rəssam: Əhəd Hacıyev
Bəstəkar: Səyavuş Kərimi

## Rollarda
Sərxan Kərəmoğlu (Sərxan Kərəm kimi) — Orxan
Amaliya Pənahova — Məlahət
Hülya Korel — Rəfiqə
Məlahət Abbasova — Yasəmən
Qənirə Aslanova — Mehriban
Halil Ergün — Mehmet
Sədayə Mustafayeva — Orxanın nənəsi
Məmmədəli Balayev — Orxanın babası
Pərvanə Qurbanova — təcili tibbi yardım həkimi
Yaşar Nuri — Arif
Firəngiz Mütəllimova — Sıdıka
Fatma Mahmudova — qonşu
Gülnar Salmanova — Dünya
Vaqif Şərifov — İsmayıl

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2009-cu ilin Azərbaycan filmləri
2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər

* YouTube-da izlə: 1-ci seriya, 2-ci seriya
Azərbaycan Sambo Federasiyası

**Azərbaycan Sambo Federasiyası (ASF)** — Azərbaycanda sambo idmanının inkişafı məqsədilə yaradılmış federasiya.

## Haqqında
Azərbaycanda 1974-cü ildə Ələkbərov Arif Baba oğlunun təşəbbüsü ilə Sambo və Cudo Federasiyası yaradılmış və o, 10 il ardıcıl olaraq bu Federasiyaya rəhbərlik etmişdir. Arif Baba oğlunun təşəbbüsü ilə (1973–1981) Bakı şəhərində beynəlxalq sambo turniri keçirilmişdir.

Azərbaycan Respublikası müstəqillik əldə etdikdən sonra, 1992-ci ildə Azərbaycan Sambo Federasiyası təsis edilmişdir. 1992-ci ilin noyabr ayının 16-da Sumqayıt şəhərində ASF-nin I təsis Qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda Zəlimxan Məmmədli ASF-nin ilk rəsmi prezidenti seçilmişdir O, 10 il ASF-yə rəhbərlik etmişdir.

1993-cü ildən ASF Avropa Sambo Federasiyası (FES) və Beynəlxalq Həvəskar Sambo Federasiyasının (FİAS) həqiqi üzvüdür. 2003-cü ildən Azərbaycan Sambo Federasiyasının prezidenti Ceyhun Məhəmməd oğlu Məmmədovdur.

Hazırda ASF-nin məqsədyönlü fəaliyyəti nəticəsində sambo idman növünün respublikamızda coğrafi mövqeyi daha da genişləndirilmiş, Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Əli-Bayramlı, Mingəçevir, Yevlax, Lənkəran şəhərlərində, Naxçıvan Muxtar Respubliaksında, Quba, Qusar, Dəvəçi, Siyəzən, Xızı, Samux, Zaqatala, Ağsu, Şamaxı, Qobustan, İsmayıllı, Kürdəmir, Goranboy, Ağdam, Masallı, Cəlilabad, Ağcabədi, Bərdə rayonlarında inkişaf etdirilir və idmançılar rayon, şəhər, respublika səviyyəli yarışlarda iştirak edirlər.

## Xarici keçidlər
* http://www.sambo.az/index.htm
Siçanlar və insanlar

thumb|Əsərin audioversiyasından bir parça
**İnsanlar və siçanlar** () — ABŞ yazıçısı Con Steynbekin 1937-ci ildə çap olunmuş əsəri.

Əsərin orijinal variantı Steynbekin Maks adlı iti tərəfindən yeyilmişdir.

## Mövzusu
Əsərdə Kaliforniyada Böyük depressiya vaxtı fəhlə kimi işləyən iki nəfərin – Corc Milton və Lenni Smolun faciəvi həyatından, arzu, günah və mərhəmət kimi anlayışlardan bəhs edilir. 1920-ci illərdə kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan Steynbek bu kitabda öz şəxsi təcrübəsinə əsaslanıb. Əsərin adı Robert Börnsün şeirindən götürülüb: "kotanımdan yuvası xaraba qalmış siçana" (ingiliscə "To A Mouse, on Turning Her Up in Her Nest, with the Plough")

"Siçanlar və insanlar haqqında" romanında müəllif fərdin öz arzusunu həyata keçirmək cəhdlərini təsvir edir. Oxucular tərəfindən müsbət qarşılanmış əsərin qəhrəmanları Corcla Lenninin arzularının puç olması minlərlə sadə insan qəlbinə təsir göstərdi.

Əsərdə maraqlı məqamlardan biri də budur ki, artıq gəncliyini bu fermer təsərrüfatında işləyərək keçirmiş, hətta burada bir qolunu itirərək əlil olmuş qoca Plümün, Corc və Lenni ilə razılaşaraq birlikdə torpaq sahəsi almaq həvəsi heç də gənclərin arzu və istəyindən az deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əsərin audioversiyası
Baraba tatarları

**Barabalar**, **Baraba** — Sıbırlarnın bir hissəsi. Özlərini baraba, paraba adlandırırlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sərvər İbrahimov

**Sərvər Rza oğlu İbrahimov** () — Azərbaycan tarzəni, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2000).

## Həyatı
Sərvər Rza oğlu İbrahimov 13 fevral 1930-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 1944–1950-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində təhsil almışdır. Əhməd Bakıxanov, Mirzə Mansurdan dərs almışdır.

Sərvər İbrahimov 1946–1955-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının, 1955–1964-cü illərdə isə Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuşdur. 1978–1988-ci illərdə "Azkonsert" Qastrol-Konsert Birliyində çalışmışdır. Bir çox xanəndələri, o cümlədən Xan Şuşinskini müşayiət etmişdir.

1985–2002-ci illərdə Sərvər İbrahimov Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. 28 oktyabr 2000-ci ildə ona "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı verilmişdir.

Sərvər İbrahimov 7 may 2002-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Jironda

**Jironda** (, ) — Fransanın cənub qərbində yerləşən Akvitaniya regionun departamentlərindən biri. Sahəsi — 10 000&nbsp;km². Əhalisi — 1.548.478 nəfər .  İnzibati mərkəzi — Bordo.

## Coğrafiyası
Jironda departamenti Fransanın cənub qərbində Atlantik okean sahillərində yerləşir.

## Tarixi
Jironda departamenti Böyük Fransa inqilabı dövründə 4 mart 1790-cı ildə.  Keçmiş Qiyen və Qaskoniya əyalətlərinin ərazisində yaradılmışdır.

## Qalereya

Fayl:Place-Bourse Bordeaux-boosted-colours.jpg|Bordo
Fayl:Cave Blanc Château de Rochemorin.JPG|
Fayl:Dune du pyla 2009.JPG|
Fayl:Arcachon tchanquée.JPG|
Fayl:Bourg-sur-Gironde2.jpg|
Fayl:Château de La Brède en Gironde.jpg|
Fayl:France - Blaye - La Gironde depuis la citadelle.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  General Council website  
*  Prefecture website
*  Tourism Office website
Abutalıb Qasımov

**Qasımov Abutalıb Ağa oğlu** () — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Təhsil Naziri (1994–1995), Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin birinci müavini (1995–2000)

## Həyatı
Abutalıb Qasımov 1956-cı il may ayının 25-də Culfa rayonunun Saltaq kəndində anadan olub.

1963–1973-cü illərdə orta məktəbdə təhsil alıb və oranı fərqlənmə attestatı ilə bitirib.

1974-cü ilin dekabr ayından 1975-ci ilin iyul ayına qədər Naxçıvan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun hazırlıq şöbəsində oxumuşdur. 1975-ci ilin avqust ayından 1979-cu ilin dekabr ayınadək Naxçıvan Dövlət Pedoqoji İnstitunun Tarix fakültəsində təhsil almış və buranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1988-ci ildə Azərbaycan EA Tarix İnstitutunun aspiranturasında qiyabi yolla təhsilini başa vurmuş, namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

Abutalıb Qasımov 11 dekabr 2018-ci ildə qəflətən vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
1973-cü ilin sentyabr ayından 1974-cü ilin dekabr ayına qədər Culfa rayonunun C. Cabbarlı adına kolxozunda fəhlə işləyib.

1979-cu ilin avqust ayından 1984-cü ilin avqust ayınadək Culfa rayonunun Saltaq kənd orta məktəbinin tarix müəllimi, 1984-cü ilin sentyabr ayından 1990-cı ilin iyul ayınadək həmin məktəbin direktoru işləmişdir.

1991-ci ilin avqust ayından 1994-cü ilin oktyabr ayınadək Naxçıvan Dövlət Unversitetində elmi katib, Azərbaycan tarixi kafedrasında baş müəllim, 1995-ci ilin dekabr ayından isə həmin kafedranın dosenti vəzifəsində işləmişdir.

### Siyasi fəaliyyət
1990-cı ilin iyun ayından 1991-ci ilin iyun ayınadək Culfa rayon Partiya Komitəsində şöbə müdiri, 1991-ci ilin iyun-avqust aylarında isə Naxçıvan Dövlət Universitetində ilk partiya təşkilatı katibi olaraq çalışmışdır.

1994-cü ilin oktyabr ayından 1995-ci ilin dekabr ayınadək Naxçıvan Muxtar Respublikasının Təhsil Naziri, 1995-ci ilin dekabr ayının 23-dən səlahiyyət müddəti qurtarana qədər — 2000-ci il dekabr ayının 7-dək Naxçıvan Muxtar Respublikasın Ali Məclisi Sədrinin birinci müavini vəzifəsində işləmişdir. 1995–2005-ci illərdə Naxçıvan MR Ali Məclisinin II çağırışının deputatı olmuşdur.

## Ailəsi
A. Qasımov ailəli olmuşdur.2 oğlu, 2 qızı, 9 nəvəsi vardır.

Abutalıb Qasımov Kəngərli tayfasındandır. Ata-babaları XX əsrin 30-cu illərində repressiya dövrünün təzyiqləri nəticəsində Kəngərli soyadından zorla uzaqlaşdırılmış, babası Qasım xanın adı ilə Qasımovlar soyadını qəbul etmişlər.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi tərəfindən 2005-ci ildə buraxılan "Naxçıvan Ensiklopediyası"nın təkmilləşmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşrində, ikinci cilddə səhifə 87-də Abutalıb Qasımov da daxil olmaqla, Kəngərlilərin Vəkil-Sultan qolunun 500 illik cədvəli verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Üç bacı

*3 bacı (film, 2012-2014) — teleserial. Üç bacı adından göründüyü kimi üç bacıdan bəhs edir.
*Üç bacı (pyes) — rus yazıçı Anton Çexovun pyesi.
*Üç bacı – Azərbaycanın milli mətbəxinə aid olan Badımcan dolmasının ikinci adı.
Təbriz şairlərinin siyahısı

**Təbriz şairlərinin siyahısı**

*Qətran Təbrizi
*Xətib Təbrizi
*Hümam Təbrizi
*Bədi Təbrizi
*Saib Təbrizi
*Əssar Təbrizi
*Arif Təbrizi
*Dilxun Təbrizi
*Hüseyn Təbrizi
*Qövsi Təbrizi
*Rəhməti Təbrizi
*Məsihi Təbrizi
*Mirzə Möhsün Təsir Təbrizi
*Mirzə Saleh Təbrizi
*Pürğəm Təbrizi
*Xazin Təbrizi
*Agahi Təbrizi
*Alim Təbrizi
*Bəxti Təbrizi
*Bədr Təbrizi
*Bəyani Təbrizi
*Bərgi Təbrizi
*Bürhan Təbrizi
*Vasili Təbrizi
*Vafi Təbrizi
*Vəhidi Təbrizi
*Vicdan Təbrizi
*Vahid Təbrizi
*Fani Təbrizi
*Raci Təbrizi
*Mirzə Əli Siqqətülislam Təbrizi
*Etimad Təbrizi
*Şükuhi Təbrizi
*Mirzə Tağıxan Rafət Təbrizi
*Sabit Əndəbili Təbrizi
*Süheyli Təbrizi
*Ləli Təbrizi
*Ahi Təbrizi
*Mirzə Rəhim Beheşti Təbrizi
*Aciz Təbrizi
*Bəzzaz Təbrizi
*Biriya Təbrizi
*Şəhriyar Təbrizi
*Zərkub Təbrizi
Oleq Babak

**Oleq Babak** (; d. 25.02.1967 - ö. 7.04.1991)  — SSRİ-nin Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili qoşunlarının xüsusi təyinatli 21-ci briqadasında siyasi hissə üzrə 11-ci bölüyün komandir müavini, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Həyatı
Oleq Babak 25 fevral 1967-ci ildə Ukraynanın Poltava vilayətinin Viktoriya kəndində fəhlə ailəsində doğulub. O, orta təhsilini 1974-cü ildən 1982-ci ilə kimi Viktoriya kəndinin kənd məktəbində sonra isə qonşu Teplovsk kəndində alıb. 1985-ci ildə SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Ali siyasi kollecinə daxil olub. 1989-cu ildə kolleci bitirdikdən sonra SSRİ-nin Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili qoşunlarının xüsusi təyinatli 21-ci briqadasında siyasi hissə üzrə 11-ci bölüyün komandir müavini vəzifəsində xidmət edib.

## Döyüşdə iştirakı
Xüsusi təyinatlı 21-ci briqadanın siyasi hazırlıq üzrə bölük komandirinin müavini olan Oleq Babak 1991-ci ilin mart ayından Azərbaycanın Qubadlı rayonunda ictimai asayişin qorunması tapşırıqlarını yerinə yetirib. 
7 aprel 1991-ci il tarixində Qubadlının Yuxarı Cibikli kəndində yerli sakinlərin ermənilər tərəfindən öldürülməsi xəbəri yayılandan sonra 24 yaşlı Oleq Babak SSSR  Daxili İşlər Nazirliyinin 21-ci briqadasının tərkibində hadisə yerinə göndərilir. Burda yerli kənd camaatı ilə birgə təxminən 70 nəfər erməni silahlısının mühasirəsinə düşür.

Ermənilərin yerli sakinləri təhvil verib geri çəkilmək tələbinə məhəl qoymayan 24 yaşlı ukraynalı leytenant heç bir nəfər də azərbaycanlının əsir düşməsinə imkan verməyərək son gülləsinə qədər vuruşaraq qəhrəmancasına həlak olub. Onun bu şücaəti nəticəsində yüzlərlə azərbaycanlının həyatı xilas olub.

## Mükafatları
* SSRİ-nin Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili qoşunlarının leytenantı Oleq Babak SSRİ prezidentinin 17 sentyabr 1991-ci tarixli fərmanı ilə ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.
* Lenin ordeni mükafatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Олег Бабак – последний Герой Советского Союза, убитый армянскими боевиками на азербайджанской земле
* ''Борис Карпов.'' Звёзды мужества. Выстрел из Карабаха 
* ''Оксана Шкода.'' Последний Герой Советского Союза
* Бабак Олег Яковлевич 
* Azərbaycanlıları ermənilərdən xilas edən ukraynalı
* Oleq Babakın Qubadlıda ermənilər tərəfindən qətlə yetirilməsinin ildönümü ilə bağlı tədbir keçirilib
Yan Streys

**Yan Yansen Streys** (, 1630 — 1694) — XVII əsr Niderland səyyahı.

## Həyatı
Yan Streys (1630-1694) holland dənizçisi və səyyahı idi. Səyyah Dağıstanda Qaytaq hakimi tərəfindən əsir alınmış, 1670-1672-ci illərdə qul sifəti ilə Dərbənd, Şamaxı və Ərdəbil şəhərlərində
yaşamışdır. O, vətənə qayıdandan sonra «Ecazkar, olduqca başıbəlalı səyahətlər» adlı kitab yazmışdır. Onun bu əsəri Avropa ölkələrində 25 dəfədən artıq çap edilmişdir.

Yan Streysin əsərində Dərbənd, Şamaxı, Ərdəbil şəhərlərinin memarlıq baxımından vəziyyətinə, maarifin inkişaf səviyyəsinə aid məlumatlar vardır. Onun Ərdəbildəki Şeyx Səfi kompleksi barədəki fikirləri də maraqlıdır.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
Tunel (film, 2005)

## Məzmun

## Film haqqında
*Film Vüqar Ercanın eyniadlı əsərinin motivləri əsasında çəkilmişdir.
*Filmin 5 seriyalı "Sevimli xəstə" adlı versiyası var.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyən
:**Əsərin müəllifi:** Vüqar Ercan
:**Ssenari müəllifi:** Vüqar Ercan

### Rollarda
:Samir Qulamov
:İlyas Əhmədov

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə
İbn Xuzeymə

**Əbu Abdullah Məhəmməd ibn İshaq ibn Xuzeymə** (; ) — İslam alimi.

## Həyatı
Əbu Abdullah Məhəmməd ibn İshaq ibn Xuzeymə 837-ci ildə Xorasanın Nişapur şəhərində anadan olmuşdur.

"İmamul-əimmə" (imamların imamı) ləqəbli Məhəmməd ibn İshaq ibn Xuzeymə Nişaburi şafii məzhəbinə etiqad bəsləyirdi. İraq hədisçilərinin şeyxi sayılırdı. İbn Xuzeymənin 140-dan artıq kitab yazdığı rəvayət edilir. Onun ən məşhur əsəri 3000-dən artıq hədisi ehtiva edən və bablar (fəsillər) üzrə bölünmüş "Səhih" kitabıdır.

İbn Xuzeymə 923-cü ildə vəfat edib.

## Müəllimləri və tələbləri
O, Məhəmməd ibn İbrahim Buşənciyə, Əli ibn Hucra, Bəkkar ibn Quteybəyə, Əbu Abdullah ibn Əbdülhakimə və Osman Dərimiyə tələbəlik etmişdir. İbn Hibban, İbn Səid əl-Haşimi, Dəğuli, Əbu Əli ən-Nisaburi, Daləc ibn Əhməd isə ona tələbəlik etmişlər.

## Həmçinin bax

* Səhih İbn Xuzeymə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ansionlar Şurası

**Ansionlar Şurası** (-) — III Konstitusiya zamanı fransız Milli Konventinin yuxarı palatası.
Departamentlərin  yaşı qırxa çatmış, nigahda olan, 15 ildən artıq Fransa Respublikasında yaşayan nümayəndəlirindən seçilmiş 250 üzvə malikdir.
Ansionlar Tülrində əvvəlcə Manej, sonralar isə Burbon sarayında yığışırdılar. Ansionlar Şurası prezident və katibi bir ay müddətinə seçirdi. Onun üzvüləri maaş alırdılar. Ansionlar Şurası aşağı palatanın - Beşyüzlərin qətnamələrini təsdiq və ya rədd etmək səlahiyyətinə malik olmuşdur. Beşyüzlərin təqdim etdikləri qətnamələr yalnız yuxarı palata - Ansionlar təsdiq etdikdən sonra qanuna çevrilirdi. Amma Ansionlar öz özlüyündə qanunverici təşəbbüsünə mali deyildirlər. Ansionlar Şurası 1799 cu ildə 18 brümer çevrilişindən  sonra öz mövcudluğunu itirmişdir.
Beşyüzlər Şurası

**Beşyüzlər Şurası** () — III Konstitusiya zamanı fransız Milli Konventinin aşağı palatası. Adından göründüyü kimi departamentlərin  yaşı otuza çatmış nümayəndəlirindən 3 il müddətinə seçilmiş 500 üzvə malikdir.
Ququ quşu yuvasının üzərindən uçarkən (film)

**Ququ quşu yuvasının üzərindən uçarkən** () – Miloş Formanın rejissorluğunu etdiyi 1975-ci il ABŞ istehsalı komediya-dram janrında filmdir. Film Ken Kizinin eyni adlı romanı əsasında çəkilmişdir. Filmin premyerası 19 noyabr 1975-ci ildə Çikaqo Film Festivalında baş tutmuşdur. Baş rolları Cek Nikolson, Luiza Fletçer və Vilyam Redfild ifa edirlər. Bununla yanaşı, Vill Sempson, Sidni Lassik, Denni De Vito, Bred Durif, Kristofer Lloyd kimi önəmli aktyorlar bu filmlə karyeralarına debüt ediblər. Psixiatrik xəstəxanada cərəyan edən hadisələr haqqında bu film demək olar bütünlüklə Oreqon ştatında ruhi xəstələr üçün xəstəxana şöbəsində çəkilmişdir.

"Ququ quşu yuvasının üzərindən uçarkən" ən yaxşı filmlərdən biri hesab edilir. Ekran işi Amerika Film İnstitutunun 100 ən yaxşı filmlər siyahısında 33-cü sıraya daxil edilib. Bununla yanaşı, o, film tarixində 5 əsas Oskar mükafatını (Ən yaxşı film, aktyor, aktrisa, rejissor və ssenari) qazanan ikinci film olmuşdur. Birinci dəfə bu uğuru "Bir gecədə baş verdi" filmi qazandı. 1991-ci ildə bu rekordu "Quzuların səssizliyi" filmi təzələdi. Film 1993-cü ildə ABŞ Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi və estetik olaraq önəmli" filmlər arasına seçilərək ABŞ Milli Film Arxivində mühafizə edilməsinə qərar verilmişdir.

## Rollarda

* Cek Nikolson – Rendl Patrik McMurphy
* Luiza Fletçer – Tibb bacısı Mildred Retçed
* Vill Sempson – Şef Bromden
* Vilyam Redfild – Deyl Hardinq
* Bred Durif – Billi Bebbit
* Sidni Lassik – Çarli Çesvik
* Kristofer Lloyd – Meks Teyber
* Denni De Vito – Martini

## Mükafatlar və nominasiyalar
**Nominasiya və qələbələr:**
* Ən yaxşı kişi roluna görə "Oskar" mükafatı
: Cek Nikolson
* Ən yaxşı qadın roluna görə "Oskar" mükafatı
: Luis Fletçer
* Ən yaxşı rejissor işinə görə "Oskar" mükafatı
: Miloş Forman
* Ən yaxşı filmə görə "Oskar" mükafatı
: Maykl Duqlas
* "Ən yaxşı uyğunlaşdırılmış ssenariyə görə "Oskar" mükafatı"
: Lourens Haben və Bo Qoldman

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Səfillər (film, 2012)

**Səfillər** () — 2012-ci ildə istehsal edilmiş Böyük Britaniya filmi.  Rejissoru Tom Huper olan "Səfillər" musiqili dram filmi Viktor Hüqonun eyni adlı əsəri əsasında çəkilmişdir. Baş rolları Hyu Cekman, Rassel Krou kimi məşhur aktyorlar ifa edib. Dünya premyerası 5 dekabr 2012-ci ildə reallaşan film, 85-ci Oskar mükafatı mərasimində "Ən yaxşı ikinci plan qadın roluna görə" (Enn Heteuey), "Ən yaxşı səs" və "Ən yaxşı qrimə görə" mükafat qazanıb. Filmdə Fransada bir qəsəbədə fabrik sahibi və bələdiyyə başçısı olan köhnə məhkum Jan Valjanın hekayəsi göstərilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*

## Həmçinin bax
Azərbaycanda psixologiya

**Azərbaycanda psixologiya** — fikrinin yaranması və inkişafını iki mərhələyə ayırmaq olar: elməqədərki və elmi psixologiyanın təşəkkülü və inkişafı. 

## Elməqədərki psixoloji fikirlər
Elməqədərki psixoloji fikirlərin yaranması tarixi çox qədimdən, eramızdan əvvəldən başlanır. O, bir tərəfdən Şərq fəlsəfi fikrindən, digər tərəfdən xalq yaradıcılığından bəhrələnmişdir. O bir tərəfdən həyatın özündən, ictimai-tarixi proseslərdən asılı olaraq inkişaf etmiş, digər tərəfdən baş verən proseslər psixoloji fikrə öz təsirini göstərmişdir.

Professor Ə.S.Bayramov və Ə.Ə.Əlizadə elməqədərki psixologiya və ya "güzarən psixologiyası" da adlandırırdılar. Onlar yazırlar: "Güzəran psixologiyasına aid biliklərin mənbəyini ictimai və şəxsi təcrübə təşkil edir. Hələ qədim zamanlardan başlayaraq bu biliklər nəsildən-nəslə verimiş müxtəlif obrazlı ifadələrdə, atalar sözlərində, bayatılarda, nağıllarda, dastanlarda və s.də özünün əksini tapmışdır. Bizim hər birimiz bu bilikləri ətraf adamlardan eləcə də şifahi xalq ədəbiyyatı vasitəsilə mənimsəyirik. İnsanın şəxsi təcrübəsində həmin biliklər daha da dəqiqləşir, yeni məna çalarları kəsb edir." Onlar daha sonra yazırlar: "Güzəran psixologiyasına aid olan biliklərdə biz hətta müasir psixologiya üçün maraqlı olan müəyyən faktlara rast gəlirik. Lakin onların hamısı üçün bir cəhət səciyyəvidir – güzəran psixologiyasında faktlar ardıcıl şəkildə izah edilmir, sübut olunmur."

İnsanlar lap qədimlərdən qarşılıqlı münasibətlərdə olduqları, ünsiyyətə girdikləri insanları öyrənməyə, anlamağa, dərk etməyə çalışmış, bnun üçün müşahidələr aparmışlar. Tədricən toplanan bilikləri ümumiləşdirilmiş, dildən-dilə, ağızdan-ağıza keçərək ümuminin hamının qəbul etdiyi fikirlər olmuşdur. Bunlar bayatılar, nağıllar, atalar sözləri, nəğmələr, laylalar, miflər, əfsanələr və s. şəklində lakonik dildə çatdırılmışdır. Demək olar ki, elmi psixologiyanın tədqiq etdiyi sahələr içərisində elə bir problem yoxdur ki, xalq yaradıcılığında ondan bəhs olunmasın, münasibət bildirilməsin.

Psixoloji fikrin yaranması və inkişafının digər bir istiqaməti isə yazılı ədəbiyyat, filosof və yazıçıların, şairlərin yaradıcılığıdır. Bu mənada "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı, Nizami, Tusi, Nəsimi, Füzuli, Axundov, S.Ə.Şirvani, Sabir, C.Məmmədquluzadə və digər mütəffəkirlərin yaradıcılığı Azərbaycan psixoloji fikrinin yaranması, inkişafı və formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. Onların yaradıcılığı bir tərəfdən xalqın təfəkkür tərzinin inkişafına təkan vermiş, digər tərəfdən özündə həyat reallıqları əksini tapmışdır. Yəni Azərbaycan xalqının keçdiyi inkişaf yolunun mərhələlərini müəyyənləşdirməkdə bu əsərlər gözəl bir mənbədir.

## Elmi biliklərin inkişafı mərhələsi
XIX əsrin ortalarında psixologiya elmi bir sıra nailiyyətlər əldə etmişdir. Onlardan ən başlıcası isə ondan ibarətdir ki, həmin dövrdə eksperimental üsullar psixologiya elminə nüfuz edirdi.
Azərbaycanda elmi psixologiya XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində inkişaf etməyə başladı. Azərbaycanda ilk psixologiya laboratoriyası 1926-cı ildə F.Ə.İbrahimbəyli tərəfindən yaradılmışdır.
## İstinadlar
Brümer

**Brümer** (,   sözündən — *duman*) — Böyük Fransa inqilabından sonra tərtib olunmuş, 1793 cü ilin 1 yanvarına qədər qüvvədə olmuş  təqvimə əsasən II ay (22/23 oktyabr — 20/21 noyabr).
## Müqayisə cədvəli
Tsao Syuetsin

**Tsao Syuetsin** (Çincə: 曹雪芹; pinyin: Cáo Xuěqín) 1715 (1724) - 1763(1764 )) Çinli yazıçı. Çində dörd böyük klassik romandan biri "Qırmızı otaqda yuxu" romanının ilk 80 fəslinin ehtimal olunan müəllifidir.

## İstinadlar
Canonical Ltd.

**Canonical Ltd.** — Cənubi Afrikalı Mark Şattlvort tərəfindən yaradılıb və proqram təminatı ilə məşğul olur. Şirkətin Ubuntu ƏS, Ubuntu One kimi məhsulları vardır.
Baş ofisi Birləşmiş Krallıqda yerləşir və 30-dan artıq ölkədə ofisləri və işçiləri vardır.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Canonical şirkətinin Rusiyada nümayəndəliyi
Klayv Steyplz Lyuis

**Klayv Steyplz Lyuis** () — İrlandiya yazıçısı və pedaqoqu. 

Klayv Steyplz Lyuis 1898-ci ildə Belfast şəhərinda anadan olmuşdur. 1950-ci ildə yazdığı "Şir, Cadugər və Şkaf" romanının 85 milyon nüsxəsi satılmışdır.

## Həmçinin bax

* Narniya xronikaları

## İstinadlar
Denzel Vaşinqton

**Denzel Vaşinqton** (; ) — ABŞ aktyoru. 2010-cu ildə populyar olan İlayın kitabı filminə çəkilmişdir. Bu filmdə "İlay" personajının rolunu canlandırmışdır.

## Filmoqrafiya
# Amerikalı qanqster (film, 2007)
# İlayın kitabı (film, 2010)
# Ədalət naminə (film, 2014)
# Ədalət naminə 2 (film, 2018)
# Hasarlar (film, 2016)

## Xarici keçidlər
* 
* Интервью Дензела Вашингтона
Qəddarə

**Qəddarə** — Hər iki tərəfi kəsən ağır qılınc.

## Tarixi
Şərq aləmində qəddarədən istifadə edilib. Həm döyüş silahı kimi, həm də cəllad silahı kimi.

## İstinadlar
Anna Syuel

**Anna Syuel** (30 mart 1830 — 25 aprel 1878) — ingilis yazıçısı. Anna Syuel zamanında böyüklər üçün nəzərdə tutulmasına baxmayaraq, uşaqlar üçün ən çox satılan on kitabdan biri olaraq qəbul edilən, 1877-ci ildə qələmə alınan "Qara gözəllik" romanının müəllifi olaraq tanınır. Əsər 50 milyon nüsxə satılmışdır.

## Həyatı
### Erkən həyatı
Anna Syuel 30 mart 1830-cu ildə İngiltərənin Norfolk bölgəsində dindar Kvaker ailəsində anadan olmuşdur. Atası İsaak Fillip Syuel (1793–1879) və anası Meri Rayt Syuel (1798–1884) uşaq hekayələri yazırdılar. Syuelin Fillip adlı bir qardaşı olub. Syuel və qardaşı maddi çətinlik ucbatından məktəbə gedə bilməmiş və təhsillərinin böyük bir hissəsini evdə anası tərəfindən almışlar.

1822-ci ildə kiçik bir dükanı olan İsaakın işi uğursuz oldu və ailə Dalstona, Londona köçdü. Həyat ailə üçün çətin idi, ona görə İsaak və Meri övladlarını tez-tez Buxtona nənəsigilə, Merinin anasının yanına qalmağa göndərirdilər.
  
Ailə 1832-ci ildə, Syuel 12 yaşında olarkən Stok-Nyuinqtona köçdü və Anna Syuel ilk dəfə burada məktəbə getdi. Anna 14 yaşında olarkən sürüşür və topuqlarından ağır zədə alır. O, ömrünün sonuna qədər uzun müddət gəzə və qoltuqağacı olmadan dayana bilmir. Syuel daha çox hərəkətlilik üçün at arabalarını tez-tez istifadə edirdi ki, bu da onun atlara böyük sevgisinin yaranmasına səbəb olur.  

### Yetkin həyatı
1836-cı ildə Syuelin atası oradakı iqlimin onu müalicə etməyə kömək edəcəyinə ümid edərək Braytonda bir işə başladı. Təxminən eyni vaxtda həm Syuel, həm də anası Anqlikan kilsəsinə qoşulmaq üçün Dostlar Cəmiyyətini tərk etdilər və hər ikisi də evangelist dairələrdə fəal oldu. Anası dini inancını evangelist uşaq kitabları yazara ifadə etdi. Anna bu kitabların nəşrə hazırlanmasına kömək etdi. 

1866-cı ildə Fillipin həyat yoldaşı vəfat etdi və Fillipin himayəsində qayğısına qalmalı olduğu yeddi azyaşlı uşaq qaldı. Növbəti il Syuel ailəsi ona kömək etmək üçün Norfolk qraflığındakı Noric şəhərinin xaricindəki bir kənd olan Qədim Kattona köçdü.

## "Qara Gözəllik" əsəri
Anna Syuel Qədim Kattonda yaşayarkən, 1871-1877-ci illər arasında "Qara Gözəllik" romanını yazdı. Bu müddət ərzində onun səhhəti pisləşirdi. O qədər zəif idi ki, tez-tez yatağında olmaq məcburiyyətində idi. Buna görə də Anna üçün yazmaq çox çətin idi. Bu səbəbdən mətni anasına diktə edərək yazdırmağa başladı. 1876-cı ildən etibarən kiçik kağız parçalarına yazdıqdan sonra anası bu mətinlərin üzünü köçürdü.

Anna Syuel əsəri 57 yaşında olarkən, 24 noyabr 1977-ci ildə Norvic naşiri Carroldsa satdı. O, 40 funt sterlinqlik tək bir ödəniş aldı və kitab həmin il nəşr olundu.

## Ölümü
Anna Syuel yeganə romanının nəşrindən sonra ağır xəstələndi. O, sonrakı aylarda həddindən artıq ağrı keçirirdi və tamamilə yataq xəstəsi idi. Anna Syuel 25 aprel 1878-ci ildə 58 yaşında hepatit və ya vərəmdən vəfat etdi, yalnız "Qara Gözəllik" romanının nəşrindən beş ay sonra. O, 30 aprel 1878-ci ildə Norvicdən çox uzaq olmayan Norfolkdakı Brayton yaxınlığındakı Lamasdakı Kvaker məzarlığında dəfn edildi.

## İstinadlar
Termidor

**Termidor** (,  sözündən — isti, hərarət və  — hədiyyə) —
Böyük Fransa inqilabından sonra tərtib olunmuş təqvimə əsasən, 1793 cü ilin oktyabrdan 1806 cı ilin 1 yanvarına qədər qüvvədə olmuş XI ay (19/20 iyul — 17/18 avqust).
Bu ay yakobinlər diktaturasına son qoymuş termidor çevrilişi kimi də tanınır.

## Müqayisə cədvəli
Hacı Seyfəddin Bayat

**Hacı Seyfəddin Bayat** (?-?) — Nadir şah Qırxlı-Avşarın sərkərdəsi, Nişapur əmirlərindən.

## Həyatı
Hacı Seyfəddin Bayat Nişapur şəhərində anadan olmuşdu. Şah Sultan Hüseyn Səfəviyə xidmət etmişdi. Əfqanlar paytaxt İsfahanı aldıqdan sonra Nadir şah Qırxlı-Avşara qoşulmuşdu. Əfqanlara, osmanlılara və Böyük Moğollar imperiyasına qarşı vuruşmuşdu.

"Aləm Ara-ye Naderi"yə görə, Osman paşa ilə Fərrux paşa arasında olan söhbətdən Nadir çox qəzəbləndi və böyük bir qətiyyətlə osmanlılarla döyüşməyə üz tutdu. Onun düşərgəsi Borucərddə qaldı və adlı-sanlı sərkərdələri olan Təhmasib xan Cəlayiri, Həsən xanı, Hacı Seyfəddin xan Bayatı və başqalarını düşərgənin mühafizəsinə təyin etdi. Osmanlı qoşunları yaxınlaşanda Nadir onu əhatə etməyi tapşırdı. Osmanlı qoşunları qısa zaman ərzində əhatəyə alındı. Cəzayirçilərin və tüfəngdarların atəşi osmanlılara ilk itkiləri yetirdi. Onların ardınca isə süvarilər sürətli hücuma qoşuldular və osmanlılara vurulan itkiləri daha da artırdılar.

Hər iki tərəf, osmanlılar və İran ordusu döyüşə ciddi hazırlıq gördü, qoşunların qruplaşdırılmasında daha sınanmış təcrübəyə istinad edildi. Hər iki tərəfin qoşunu üç böyük dəstədə qruplaşdırıldı: Mərkəz, sağ və sol cinahlar. Osman paşa qoşunların cinahlarını təcrübəli sərkərdələrinə tapşırdı: Teymur paşa, Cəlal paşa və Həsənoğlu qoşun dəstələrinin rəhbərləri təyin edildilər. Onun özü isə mərkəzdə qərar tutdu. Toplar da mərkəzdə yerləşdirildi. Bundan başqa, Osman paşa əmr etdi ki, yük daşıyan bütün dəvələri qoşunların arxasına toplasınlar, onların hamısını kəndir və zəncirlərlə bir-birinə bağlasınlar ki, Osmanlı döyüşçüləri qorxub geri qaçmaq istəsə dəvələrin sırası ilə üzləşib yenidən döyüş meydanına qayıtsınlar. Nadir sağ və sol cinahları Təhmasib xan Cəlayirə, Rzaqulu bəy Çemişgəzəkə və Hacı Seyfəddin xan Bayata tapşırdı, mərkəzə rəhbərliyi isə öz üzərinə götürdü.

Beləliklə, bütün hazırlıq işlərini başa vurandan sonra, Nadir 1732-ci ilin oktyabrında qoşunu ilə İsfahandan hərəkətə başladı.
"Atəşgah" adlanan məntəqədə dayanacaq etdi və orada qüvvələrini iki yerə böldü.Təhmasib xan Cəlayirin, Rzaqulu xan Kürdün və Hacı Seyfəddin xan Bayatın və bir neçə digər xanın olduğu dəstəni Nadir Kermanşaha göndərdi. Özü isə digər dəstə ilə birlikdə bəxtiyarilərin qiyamını yatırmağa yollandı. Bəxtiyarilərin bir hissəsi Nadirin gəlişini eşidib ona qarşı müqavimət göstərməyin mənasız olduğunu anladı. Nadirin ora təyin etdiyi hakimin öldürülməsində əli olanların bir çoxu günahlarını etiraf etdiyinə görə bağışlandı. Ardınca Bənavər qalasını mühasirəyə aldı. Orada da bəxtiyarilərin bir qismi qalaya sığınıb müqaviməti davam etdirmək niyyətinə düşdülər. Bir neçə top atəşindən sonra qalada müdafiə olunanlar arasında vəlvələ yarandı və onlar da təslim oldular. Amma bəxtiyarilərin Çaharləng və Həftləng camaatları Nadirə qarşı müqavimət göstərməkdən əl çəkmədi. Nadirin qətiyyətli tədbirləri az zaman içində bəxtiyarilər arasında baş qaldırmış iğtişaşları yatırmağa imkan verdi. Onların arasından silah tutmağı bacaranların böyük bir dəstəsi Nadirin qoşunlarına qatıldı, sərkərdələrin və əyanların çoxu isə İsfahana köçürüldü.

## İstinadlar
Fransa respublikaçı təqvimi

**Fransa respublikaçı təqvimi** və ya **İnqilab təqvimi** — Böyük Fransa inqilabından sonra 5 oktyabr 1793-cü ildə Milli Konvent tərəfindən verilmiş dekretlə Fransada tətbiq olunmağa başlanılmış təqvim. Fransa respublikaçı təqvimi 1 yanvar 1806-cı ildə Napoleon Bonapart tərəfindən ləğv edilmişdir. Təqvim Jilber Rommun rəhbərliyi altında hazırlanmışdır. Məqsəd dini xristian təqvimi yerinə ateist və materialist təqvim yaratmaq olmuşdur.

Təqvimdə Fransa inqilabının birinci ili — 1792-ci il era başlanğıcı elan edilir. Beləliklədə xristianlıqla başlanan era isə ləğv edilmiş olunur. 1792-ci ilin 22 sentyabrından başlayaraq illər hesablanmağa başlanmış olur. İl hər biri 30 gündən ibarət 12 aya bölünür. Qalıq qalmış 5 ya 6 gün isə *sankulotid* adlandırılmışdır. Hər bir gün isə təbiət hadisələrinə müvafiq xüsusi adlarla adlandırılmışdır. Ayları isə fransız, yunan və latın söz köklərinin konstruksiyalarından yaranmış adlarla (*məsələn*: "früktidor" — "bar verən" =  — "meyvə, bar" +  — "vergi") adlandırılmışdır.

## Aylar
* Payız
** Vandemyer () (22 sentyabr — 21 oktyabr) — üzüm yığımı ayı
** Brümer () (22 oktyabr — 20 noyabr) — duman ayı
** Frimer () (21 noyabr — 20 dekabr) — şaxta ayı
* Qış
** Nivoz () (21 dekabr — 19 yanvar) — qar ayı
** Pluvioz () (20 yanvar — 18 fevral) — yağış ayı
** Vantoz () (19 fevral — 20 mart) — külək ayı
* Yaz
** Jerminal () (21 mart — 19 aprel) — cücərmə ayı
** Floreal () (20 aprel — 19 may) — çiçəklənmə ayı
** Prerial () (20 may — 18 iyun) — zəmi ayı
* Yay
** Messidor () (19 iyun — 18 iyul) — yığım ayı
** Termidor () (19 iyul — 17 avqust) — istilər ayı
** Fruktidor () (18 avqust — 16 sentyabr) — məhsul ayı

### Payız

### Qış

### Yaz

### Yay

## Dekada günləri
* primidi () — I dekada
* duodi () — II dekada
* tridi () — III dekada
* kvartidi () — IV dekada
* kvintidi () — V dekada
* sekstidi () — VI dekada
* septidi () — VII dekada
* oktidi () — VIII dekada
* nonidi () — IX dekada
* dekadi () — X dekada

Vətəndaşlara dekadanın hansı günlərini istirahət etməklərini özlərinin seçməsi təklif olunur. Dövlət məmurları isə dekadanın yalnız bir günü istirahət kimi istifadə edə bilərlər.

## Sankulotidlər
# Xeyirhaqlıq Günü/Xeyirhaqlıq () — 17 sentyabr
# Qabiliyyət Günü/Qabiliyyət () — 18 sentyabr
# Əmək Günü/Əmək () — 19 sentyabr
# Rəylər Günü/Rəylər () — 20 sentyabr
# Mükafat Günü/Mükafat () — 21 sentyabr
# İnqilab Günü/İnqilab ()

"Sankulotidlər" () Sankulotlar sözündən götürülmüşdür.

## Yeni zaman vahidləri
Uzunluq, həcm, çəki vahidləri kimi zaman üçün də onluq sistemi yaradılmışdır. Belə ki, 1 dekada 10 günə bir gün 10 saata, hər bir saat 100 dəqiqəyə, hər bir dəqiqə isə 100 saniyəyə bölünmüş olur.

24 noyabr 1793cü il (4 Frimer II) dektetindən:

Tərcümə:

XI Gün, günortadan gecəyarısınadək 10 hissəyə və ya saata bölünəcək, hər bir hissə isə daha kiçik ölçü vahidlərinə bölünəcək. Saatın yüzdə biri desidəqiqə adlanmalıdır; dəqiqənin yüzdə biri isə desisaniyə adlanmalıdır.

Bundan belə gecəyarısı 12 saat əvəzinə saat 10 və günorta isə saat 5 hesab olunur.
Olben Barkli

**Olben Barkli** — ABŞ-lı siyasətçi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının 35-ci vitse-prezidenti.

## Xarici keçidlər
*Barkli kolleksiyası
Oyun

**Oyun** — boş vaxtları qiymətləndirmək üçün edilən əyləndirici və bəzən də maarifləndirici fəaliyyət. Oyun sözü ilə bunlardan biri nəzərdə tutulmuş ola bilər:
*Uşaq oyunları
*İdman müsabiqələri
**Olimpiya oyunları
*Azartlı oyunlar
*Rəqs və ya xalq rəqsləri
*Teatr tamaşaları
*Kompüter və ya konsollar vasitəsilə oynanan videooyunlar
*Şahmat, dama kimi masaüstü oyunlar
*Zəka oyunları

;Kino
* "Oyun" — Maykl Duqlas və Şon Pennin baş rollarını oynadıqları film.

;Musiqi 
* "Oyun" — 2005-ci ildə yaradılan musiqi qrupu.
* "Oyun" — "Təmas" musiqi qrupunun 2009-cu ilin noyabrında çıxardığı "Həyata toxun" adlı albomundai 9-cu mahnı.

## Xarici keçidlər
* Quliyev B. Mütəhərrik və əyləncəli oyunlar. (8 Azərbaycan milli uşaq oyunları). Bakı: "ADPU" nəşriyyatı, 2011
Əfqanıstan müharibəsində həlak olan azərbaycanlıların siyahısı

**[[Əfqanıstan müharibəsi (1979–1989)|Əfqanıstan müharibəsi]]ndə həlak olan azərbaycanlılar** —

Rəsmi məlumata görə, sovet işğalına qarşı mübarizədə partizanlar və dinc sakinlər də daxil olmaqla milyon yarım əfqan həlak olub. Sovet ordusu isə 15 min itki verib. Azərbaycan Respublikası Əfqanıstan Veteranları İttifaqının sədr müavini Nizami Məmmədovun verdiyi məlumata görə, Əfqanıstan müharibəsinin gedişində 10 mindən çox azərbaycanlı iştirak edib. Onların 208-i müharibədə həlak olub. 7 nəfər isə itkin düşüb. Bu gün Azərbaycanda cəmi 5 minə yaxın Əfqanıstan müharibəsi veteranı sağ qalıb. Əfqanıstandan qayıdandan sonra onların bir çoxu Qarabağda gedən döyüşlərdə həlak olub və ya sonradan vəfat ediblər.

On illik Əfqanıstan müharibəsində 7500 azərbaycanlı da iştirak edib. Onların 208-i müharibədə həlak olub. 7 nəfər isə itkin düşüb. Bu gün Azərbaycanda cəmi 5 minə yaxın Əfqanıstan müharibəsi veteranı sağ qalıb. Əfqanıstandan qayıdandan sonra onların bir çoxu Qarabağda gedən döyüşlərdə həlak olub və ya sonradan vəfat ediblər. Əfqanıstan müharibəsi veteranlarından 17 nəfəri sonradan Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə Milli Qəhrəman adına layiq görülüb.

“Ömrün qönçə çağında” kitabı 1979-1989-cu illər Əfqanıstan müharıbəsində həlak olmuş azərbaycanlı hərbçilər haqqında oçerklərdən və bu müharibəyə həsr edilmiş  araşdırma materialından ibarətdir.

## Siyahı

Məmmədov Məhəmməd Qamboy oğlu Əfqanısatan döyüşlərində 1979-cu ildə tank qoşunlarının tərkibində başlamışdı. Döyüş yolu Qəndahar,Kərraci,Kabul və ən qaynar döyüş gedən ərazilərdən keçmişdi.Döyüşlərdə göstərdiyi qəhrəmanlıqlara görə ölümündən sonra Qızıl Ulduz oredni ilə təltif olunmüşdü.Qəhrəmanın adı onun doğma kəndi Qarağacı kənd orta məktəbinə verilərək əbədiləşdirilmişdi.

## İtkin düşənlərin siyahısı
*Butayev Tofiq Gidaşi oğlu. 1980-ci ildə Bakının Lenin rayonu (indiki Sabunçu) hərbi xidmətə çağırılıb. Sıravi.
*Qədirov Qədir Vəfadar oğlu. 1980-ci ildə Sumqayıt şəhərindən hərbi xidmətə çağırılıb. Sıravi.
*Heydərov Feyzulla Firudin oğlu. 1984-cü ildə Bərdə rayonundan hərbi xidmətə çağırılıb. Serjant.
*Hüseynov Əlihüseyn Ağahüseyn oğlu. 1980-ci ildə Dəvəçi rayonundan hərbi xidmətə çağırılıb. Sejant.
*Yevtuxanoviç Oleq Aleksandroviç. 1980-ci ildə hərbi xidmətə çağırılıb. Leytenant.
*Şərəfov Elxan Əhməd oğlu. 1980-ci il Sumqayıtdan hərbi xidmətə çağırılıb. Sıravi

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, IX cild.
* Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, X cild.
* Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, XI cild.

## Xarici keçidlər
* Мемориал воинов-афганцев "Черный Тюльпан" 
* Zakir Sadatlının "Əfqanıstan uçurumu" romanı haqqında
* Bin Ladenin məhbusu olmuş azərbaycanlının -HƏYAT HEKAYƏSİ

## Həmçinin bax
* 15 fevral 1989-ci il tarixi Sovet ordusunun sonuncu əskərinin Əfqanstandan çıxmasının 24-ci ildönümü günüdür.
* Aleksandr Lyaxovski, "Traqediya i dobles afqana" kitabı, 1995-ci il
Qaraxan Mirzəyev

**Qaraxan Ağaxan oğlu Mirzəyev** () — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin riyazi analiz kafedrasının professoru.

## Həyatı
Qaraxan Ağaxan oğlu Mirzəyev 28 yanvar 1951-ci ildə Masallı rayonunun Tüklə kəndində anadan olub.

## İstinadlar
Oqtay Qasımzadə

**Oqtay Murad oğlu Qasımzadə** (29 aprel 1953–22 dekabr 2020) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Oqtay Qasımzadə 29 aprel 1953-cü ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində doğulub. 1975-ci ildə MDU-nun tətbiqi riyaziyyat fakültəsini bitirib.

M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin ümumi topologiya və geometriya kafedrasının müdiridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Vasak Süni

**Vasak Süni** () — 409-cu ildə qardaşı Vaqinak Süninin ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmiş Sünik knyazı. 442–451-ci illərdə Ərməniyyə və İberiyanın mərzbanı. Qədim Sünik sülaləsinin nümayəndəsi olan Vasak 449-cu ildə Vardan Mamikonyan və bir çox erməni zadəganları ilə birgə Ktesifona dəvət edilmiş və xristianlıqdan imtina edərək zərdüştiliyi qəbul etməyə məcbur edilmişdir.

Sasanilərin Qafqazda xristianlığı yaymağa çalışmaları, 449-cu ildə Vardan Mamikonyanın başçılığı ülə üsyanın başlamasına səbəb oldu. Üsyanın erkən mərhələsində Vasak Süni də üsyançılara qoşulsa da, sonradan II Yezdəgirdlə razılaşaraq Sasanilərin tərəfinə keçmişdir. Ağrı vadisini özünə tabe edən Vasak Süni, alban və iber tayfalarını özünə tabe etmiş, daha sonra isə Dərbənd qalasını möhkəmləndirmişdir. Vasak Süni Avarayr döyüşündə Sasanilərin tərəfində döyüşmüş və bu döyüşdə üsyançı qüvvələr məğlub edilərək Vardan Mamikonyan öldürülmüşdür. Döyüşdən bir müddət sonra Vasak Süni Ktesifona çağırılaraq xəyanətdə günahlandırılmış və öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı

## Xarici keçidlər
Sanskulotlar

**Sanskulotlar** ( =  — inkar şəkilçisi +  —  = ,) — Parisdə inqilab əhvali-ruhiyyəli kasıb insanlara Böyük Fransa inqilabı dövründə verilmiş ad.
Ad  sözündən götürülmüşdür, mənası dizliksiz və ya bricsiz deməkdir. XVIII əsrdə varlı, əsilli kişilər, zadəganlar uzun corabla dizə qədər olan dar şalvar ya tuman, kasıblar isə uzun şalvar geyərmişlər. Bu məqsədlə də kasıb və yoxsul zümrəni "dizliksizlər" — sanskulotlar adlandırılırdılar.
Dekada

**Dekada** ( — "onluq") — on tərkib hissəsi olan məcmu. Azərbaycan dilində daha çox "on günlük dövr" mənasında işlənir.

Dekada həm də 10 illik dövrü əhatə edən zaman ölçüsü kimi işlənə bilər. Dekadalar adətən tarix, mədəniyyət və planlaşdırma da daxil olmaqla müxtəlif kontekstlərdə istifadə olunur ki, bu da müəyyən bir vaxt çərçivəsini qruplaşdırmaq üçün əlverişlidir.

## İstinadlar
Saak Süni

**Saak Süni** — 821-831/832 - ci illərdə Qeqarqunik hakimi. Sünik knyazı Vasakın kiçik oğlu olan Saak atası Vasakın ölümündən sonra Sünikin şimal-qərb ərazisində yerləşən Qeqarqunik ərazisində və Göyçə gölünün ətrafında hakimiyyətə gəlmiş və Sünik sülaləsinin bir qolu olan *Qeqarqunik  Haykazunları* nəslinin əsasını qoymuşdur. 831-832-ci illərdə ərəblərə qarşı Zəngiçay sahilində *Kavakert döyüşündə* öldürülmüş və nəşi katolikos II David Kakagetsi tərəfindən dəfn edilmişdir. Ölümündən sonra taxta oğlu I Qriqor Supan keçmişdir.

*“Kavakert dastakerti qarşısında Xurastan çayı sahilində böyük ərlər onları qarşıladılar. Hulun onların üzərinə hücum əmri verməsindən sonra tərəflər arasında vuruşma  başlandı və bir çoxlarının qanı töküldü. Öldürülənlər arasında Sünik teri (zadəganı) Saak da var idi. Smbat və Sevada isə qaçaraq canlarını qurtara bildilər. Hul yenidən [[Dvin]]ə döndü. [[Sünik]] teri Saakın cəsədi  böyük patriarx David tərəfindən müqəddəs patriarxlıq evinə gətirilərək müqəddəs məbəd yaxınlığında dəfn edilmişdir. Saakdan sonra taxta, əzizləmə anlamında Supan ləqəbiylə adlandırılan  oğlu Qriqor sahib çıxmışdır."*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı
Nivoz

[right|200px|thumb|Naməlum rəssam (XVIII əsr.) [Alleqoriya, timsalında  **Nivoz** ayı]]
**Nivoz** (,   — qarlı) — Böyük Fransa inqilabından sonra tərtib olunmuş, 1793 cü ilin oktyabrından 1 yanvar 1806 cı ilə qədər qüvvədə olmuş  təqvimə əsasən  IV ay (21/23 dekabr — 19/21 yanvar) .

## Müqayisə cədvəli
Jerminal

**Jerminal** (,   — cücərmə) — Böyük Fransa inqilabından sonra tərtib olunmuş, 1793-cü ilin oktyabr ayından 1 yanvar 1806-cı ilə qədər qüvvədə olmuş təqvimə əsasən, VII ay (21/22 mart — 19/20 aprel).
## Müqayisə cədvəli
Floreal

**Floreal** (,  — çiçəkli) — Böyük Fransa inqilabından sonra tərtib olunmuş, 1793-cü ilin oktyabrından 1 yanvar 1806-cı ilə qədər qüvvədə olmuş təqvimə əsasən VIII ay (20/21 aprel — 19/20 may) .

## Müqayisə cədvəli
Vandemyer

**Vandemyer** (,   — üzüm yığımı) — Böyük Fransa inqilabından sonra tərtib olunmuş, 1 yanvar 1806-cı ilə qədər qüvvədə olmuş  təqvimə əsasən I ay (22/23 sentyabr — 21/22 oktyabr) .
## Müqayisə cədvəli
Tonino Querra

**Tonino Querra** (;16 mart, 1920, Rimini – 21 mart, 2012) — İtaliya şairi, yazıçısı və ssenaristi.

## Həyatı

Tonino Querra 16 mart 1920-ci ildə Rimini şəhəri yaxınlığında yerləşən kiçik Santarkancelo-di-Romanya kommunasında anadan olmuşdur. O, bütün ömrünü bu yerlərdə keçirmişdir. Urbino universitetinin pedaqogika fakültəsini bitirmişdir. Yazıçılığa hələ nasist konslagerində başlamışdır.

1953-cü ildən Tonino Querra kinofilmlərə ssenari yazmağa başlamışdır. Həmin filmlər klassik dünya kinosunun qızıl fonduna daxil edilmişdir. O, Cüzeppe de Santis, Mario Bolonyini, Damiano Damiani, Mario Moniçelli, Taviani qardaşları kimi rejissorlarla işləmişdir. Mikelancelo Antonioni onun ssenariləri əsasında "Macəra", "Gecə", "Tutqunluq", "Qırmızı səhra", "Şəkilböyütmə", "Zabriski Poynt" və s. filmləri çəkmişdir. Öz yerlisi və yaxın dostu Federiko Fellini ilə isə sonradan tanınmış bir film olacaq "Amarkord"un pyesini fikirləşmişdi. Sonra isə bu əməkdaşlıq nəticəsində "Gəmi isə üzür" və "Cincer və Fred" filmləri yarandı. Andrey Tarkovskinin "Səyahət zamanı" sənədli və "Nostalgiya" adlı bədii filmlərinə ssenari yazmışdır. Vladimir Naumov da onunla əməkdaşlıq edərək "Ağ bayram" və "Əqrəbsiz saat" filmlərini çəkmişdir. Tanınmış rus multiplikatoru Andrey Xrjanovski ilə isə ilk əməkdaşlığı "Çal saqqallı şir" cizgi filmi olmuşdur. Bu cizgi filmi qərb tamaşaçıları və tənqidçiləri arasında inanılmaz uğur əldə etdi və bir çox festivallarda mükafat qazandı. Onların növbəti birgə işi Federiko Fellininin rəsmləri əsasında yaranan "Uzun səyahət" filmi oldu.

1970-ci illərin ortalarında Sovet İttifaqı vətəndaşı Eleonora Yabloçkina ilə ailə qurmuşdu.

Rimini şəhərində yaxın dostu Federiko Fellininin şərəfinə "*La Sangiovesa*" restoranını açmışdır. Həmin restoranı öz rəsmlərilə bəzəmişdir. Şəhər evinin divarlarında şair, keramik lövhələr asmışdır. Bu lövhələr onun bütün ömrü boyu topladığı fəlsəfi kəlamlarla dolu idi. Tonino Querranın şeirləri onun yaxın dostu Bella Axmadulina tərəfindən rus dilinə tərcümə olunmuşdur.

Tonino Querra 21 mart 2012-ci ildə 92 yaşında doğma Santarkancelo-di-Romanyada vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya

# Qırmızı səhra (film, 1964) / Il deserto rosso
# Cincer və Fred (film, 1986) / Ginger E Fred

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Romeo və Cülyetta (dəqiqləşdirmə)

*Romeo və Cülyetta — Uilyam Şekspirin pyesi.
*Romeo və Cülyetta (film, 1968) — film.
*Romeo və Cülyetta (Prokofyev) — musiqi əsəri.
Riçard Adams

**Riçard Corc Adam** (9 may 1920 - 24 dekabr 2016 ) - İngilis yazıçı

Ən çox Watership Down və Shardik ve The Plague Dogs  adlı kitabları ilə tanınır. İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. Florida Universitetində işləmişdir.
AZ Alkmaar FK

**AZ** — Hollandiyada bir futbol klubu. 1967-ci ildə qurulan klub matçlarını Alkmaar 'dakı 17,023 şəxsiyyət AFAS Stadion'da oynayır. Baş məşqiçiliyini Ronald Koeman etməkdədir. İlk Hollandiya liqası çempionluğunu 1981-ci ildə əldə etmişdir. 2006-2007 mövsümündə son həftəyə qabaqda girməsinə baxmayaraq son matçda məğlub olaraq çempionluğu əldən verdi. 2008-09 mövsümündə ikinci çempionluğunu qazanmışdır.

## Heyət Üzvləri
*1 Avqust 2011 etibarilə*

### Kirayə Gedənlər

## Xarici Bağlantılar
* Resmi site
* AZ Haberleri - İngilizce 
* AZ Taraftar sitesi
Dilarə Əliyeva

* Dilarə Əliyeva (ədəbiyyatşünas) — ədəbiyyatşünas.
* Dilarə Əliyeva (aktrisa) — aktrisa.

## Həmçinin bax
* Dilarə 
* Əliyeva