open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arif Rəhimzadə

**Arif Rəhimzadə ** () — Yeni Azərbaycan Partiyası Veteranlar Şurasının sədri, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin I, II, III, IV və V çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi sədrinin birinci müavini (1994–2005), Azərbaycan Ali Sovetinin XII çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikasının ərazi hakimiyyət və idarəetmə orqanları ilə iş üzrə Dövlət Müşaviri, Azərbaycan Kommunist Partiyası Quba Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, Azərbaycanın dövlət xadimi, kənd təsərrüfatı elmləri üzrə fəlsəfə doktoru.

## Həyatı
Arif Rəhimzadə 3 fevral 1941-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun aqronomluq fakültəsini və Bakı Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir. Kənd təsərrüfatı elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur.

1963-cü ildən Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Heyvandarlıq İnstitutunun elmi işçisi, 1967-ci ildən Leninqrad Vilayət Meyvə-Tərəvəz Müfəttişliyinin müfəttişi, Krım təcrübə stansiyasının elmi işçisi, 1969-cu ildən Azərbaycan Elmi Tədqiqat Yemçilik İnstitutunun elmi katibi, baş elmi işçisi olmuşdur.

Evlidir, 2 övladı var. Rus dilini bilir.

## Siyasi fəaliyyəti

### Sovet dövrü
1971-ci ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetində baş referent, 1974-cü ildən Azərbaycan KP MK-da təlimatçı, bölmə müdiri, şöbə müdirinin müavini işləmişdir.

1987–1989-cu illərdə Quba Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1989-cu ildən Azərbaycan KP MK-nın şöbə müdiri, 1991-ci ildən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin komissiya sədri, 1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müşaviri vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan SSR on birinci və on ikinci çağırış Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

### Müstəqillik dövrü
26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilmişdir.

Arif Rəhimzadə Elçibəy hökuməti dövründə həbs edilmiş Vaqif Hüseynovun hüquqlarını müdafiə komitəsinin sədri olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası I–V çağırış Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. 1994-cü ilin oktyabr ayından 2005-ci ilin dekabr ayınadək parlament Sədrinin birinci müavini olmuşdur.

2010-cu il noyabrın 7-də 61 saylı Neftçala seçki dairəsindən IV cağırış parlamentə deputat seçilmişdir. Milli Məclisin regional məsələlər komitəsinin sədri olmuşdur.

Parlamentlərarası İttifaqda Azərbaycan nümayəndə heyətinin rəhbəri, MDB-nin Parlamentlərarası Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin sədridir. Azərbaycan-Rusiya parlamentlərarası işçi qrupunun rəhbəri olmuşdur.

Yeni Azərbaycan Partiyası Siyasi Şurasının və İdarə Heyətinin üzvü olmuşdur.

## Mükafatları
*  26 aprel 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev sərəncamı ilə Arif Rəhimzadə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib "Şöhrət" ordeni
*  1 fevral 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə 3 fevral 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev sərəncamı ilə "Şərəf" ordeni ilə təltif edilib

## İstinadlar
EOLSS

**EOLSS** - Həyat təminatı sistemlərinin ensiklopediyası (ingiliscə, Encyclopedia of Life Support Systems). Ensiklopediya YUNESKO-nun himayəsi ilə yaradılmışdır. Ensiklopediyanın elektron variantı 50 milyon sözdən ibarət 180 cild təşkil edir. 

Sistem pulludur, lakin qısamüddətli müraciət və təhsil müəssisələri üçün xüsusi icazələr əldə etmək mümkündür. Müxtəlif sahələrə aid 16 ensiklopediyanı özündə birləşdirir.

*Yer və atmosfer
*Riyaziyyat
*Biologiya, psixologiya və təbabət
*Kimya elmləri və texnologiyaları
*Fizika elmləri və texnologiyaları
*Sosial və humanitar elmlər
*Su resursları və texnologiyaları
*Energetika
*Ekologiya və əttraf mühit
*Kənd təsərrüfatə və ərzaq
*İnsan resursu
*Təbii resurslıarın idarə edilməsi
*İqtisadiyyat və istehsalat
*Təşkilat və infrastruktur
*Texnologiya, informasiya və sistemli idarəçilik
*Regional sabit inkişaf

## Həmçinin bax

* İnformatika
* YUNESKO

## Keçidlər
* http://www.eolss.com/ 
* http://www.eolss.net/

*
*
*
PlanetMath

**PlanetMath** – ingilis dilində fəaliyyət göstərən, azad onlayn riyazi ensiklopediyasıdır. PlanetMath virtual ensiklopediyası da Vikipediya kimi GFDL lisenziyası ilə işləyir.

Lyihə Virciniya Texniki Kollecinin Rəqəmsal Tədqiqat laboratoriyasının kitabxanasında yerləşir. Layihə  MathWorld azad ensiklopediyasının məhkəmə tərəfindən 12 aylıq bağlanmasına cavab olaraq yaradılmışdır.

PlanetMath ensiklopediyasının yaradılmasında və idarəı edilməsində Perl proqram təminatından istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* İnternet
* Ensiklopediya
* GFDL

## Xarici keçidlər
* PlanetMath
* Article on PlanetMath in the American Scientist 
* [Article on PlanetMath in the science magazin of the [American Association for the Advancement of Science|AAAS]]
* Wikipedia:WikiProject Mathematics/PlanetMath Exchange, a project that assists in content exchange between PlanetMath and Wikipedia.

* 
* 
*
Zərdüşt Əlizadə

**Əlizadə Zərdüşt Məmməd Mübariz oğlu** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, publisit, Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyasının qurucusu və ilk sədri.

## Həyatı
Zərdüşt Əlizadə 2 fevral 1946-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, ata tərəfindən əslən İranın Xamnə şəhərindəndir. Əlizadənin ana tərəfi İçərişəhərin zadəgan nəslindəndir. 1964-cü ildə 132 №li orta məktəbi, 1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb dili şöbəsini bitirib.

1969–1971-ci illərdə Misirdə hərbi mütərcim, 1973–1976-cı illərdə Cənubi Yəməndə mütərcim işləmişdir.

1971-ci ildən 1990-cı ilə kimi Azərbaycan EA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunun elmi işçisi olmuşdur.

Filologiya elmləri namizədidir.

## Siyasi fəaliyyəti
1969–1990-cı illərdə Sov.İKP üzvü olmuşdur. 1988–1990-cı illərdə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi üzvü olmuş, 1990-cı ilin yanvar ayının 7-sində istefa vermiş, 1990–2000-ci illərdə Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyasının fəallarından olmuşdur.

İki kitab, yüzlərlə məqalə müəllifidir.

## Şəxsi həyatı
Niyal xanımla evlidir, iki oğlu var.

Məmməd Mübariz Əlizadənin oğlu, Nüşabə Əlizadənin və Araz Əlizadənin qardaşıdır.

## Əsərləri
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Papaq (film, 2007)

## Məzmun
Film kişilik və namus rəmzi olan papağın anlamlarından bəhs edir. Məşhur papaqçı Mustafa kişi papağın mənşəyi və növləri barədə maraqlı məlumatlar verir.

## Film haqqında
Filmdə "Axırıncı aşırım", "Dəli Kür", "O olmasın, bu olsun", Qorxma, mən səninləyəm, "Evlənmək istəyirəm" filmlərindəki fraqmentlərdən istifadə olunmuşdur.

Filmdə diktor mətni yoxdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Nəsimi Məmmədoğlu
:**Operator:** Zaur Hüseynov
:**Montaj:** Elnur Ehtiramoğlu
:**Prodüser:** Dilbər Ağayeva
:**Redaktor:** Orman Çingizoğlu

### Filmdə iştirak edən
:Mustafa Cavanşir (papaqçı)

### Arxiv kadrlarda iştirak edənlər
:Xurşidbanu Natəvan (şəkil) (titrlərdə yoxdur)
:Həsən Məmmədov ("Axırıncı aşırım", "Evlənmək istəyirəm" filmlərindən) (titrlərdə yoxdur)
:Adil İsgəndərov ("Axırıncı aşırım" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Eldar Əliyev ("Dəli Kür" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Ələddin Abbasov ("Dəli Kür" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Məmməd Bürcəliyev ("Dəli Kür" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Əliağa Ağayev ("O olmasın, bu olsun" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Həsənağa Turabov ("Qorxma, mən səninləyəm" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Polad Bülbüloğlu ("Qorxma, mən səninləyəm" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Lev Durov ("Qorxma, mən səninləyəm" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Muxtarbəy Kantemirov ("Qorxma, mən səninləyəm" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Muxtar Maniyev (şəkil) (titrlərdə yoxdur)
:Ağarəfi Rəhimov ("Evlənmək istəyirəm" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Mayak Kərimov ("Evlənmək istəyirəm" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Rauf Gözəlov ("Evlənmək istəyirəm" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:Zirəddin Tağıyev (Z. Tağıyev kimi) ("Evlənmək istəyirəm" filmindən) (titrlərdə yoxdur)

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
TRT (dəqiqləşdirmə)

* Türkiyə Radio və Televiziya Qurumu və ya qısaca TRT — 
* TRT 1 — 
* TRT 3 — 
* TRT Haber — 
* TRT Avaz — 
* TRT Türk — 
* TRT Okul —
Taha Akyol

## Həyatı
Taha Ağyol — 1946-cı ildə Yozğadda anadan olub. Atası Mustafa, anası Fatma Ağyoldur. Yozğadda orta təhsil alandan sonra İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsinə daxil olub və bu fakültəni bitirib. İlk məqalələri 1977-ci ildə "Hər gün" qəzetində çap olunub. 1980-ci il iyul çevrilişinə qədər Milliyətçi Hərəkat Partiyasınin (MHP) rəhbərliyində olub. Çevrilişdən sonra həbs olunub və uzun müddət Mamak Həbsxanada yatıb. Əsgəri məhkəmədə mühakimə olunub, bəraət alıb. "Yanki" jurnalında, "Tərcüma" və "Meydan" qəzetlərində işləyib. Keçən əsrin 80-ci illərinin ortalarından etibarən Türk milliyyətçisi xəttindən uzaqlaşaraq mühafizəkar-liberalizmə meyllənib, bu sahədə böyük bir boşluğu doldurub. Siyasi və iqtisadi olaraq özü tam bir klassik liberal ikən, mədəniyyət və xarici siyasət sahəsində sağ-qanad yanaşmasnı mənimsəməkdədir. Kənar yandan sol düşüncə ədəbiyyatına da müəyyən bir vukufiyeti vardır və zaman zaman iqtisadi mövzularda sol fikirlərdən faydalanar. Hələ də CNN Türk proqram prodüseri və Hürriyet qəzeti yazarıdır. Evlidir, iki övladı var. Oğlu Mustafa Akyol da liberal-demokrat xəttini tutan gənc türk ziyalısıdır. Amerikan neo-con quruluşların hərarətlə dəstəklədiyi Ağıllı Dizayn (intelligent design) adlı layihənin Türkiyədəki nümayəndəsidir. Ayrıca ABŞ-dəki müxtəlif qəzet və elmi jurnallarda, Türk mətbuatında İslam dünyası, Türkiyə, tarix, din, elm və ictimai əxlaq kimi mövzularda yazmaqdadır.

### Əsərləri
* 1980'lerde Türkiye
* Azerbaycan, Sovyetler ve Ötesi
* Bilim ve Yanılgı
* Haricîlik ve Şia
* Hayat Yolunda
* Lenin'siz Komünizm
* Medine'den Lozan'a
* Politikada Şiddet
* Sovyet Rus Stratejisi ve Türkiye (2 cilt)
* Tarihten Geleceğe
* Kitaplar Arasında
* Hariciler ve Hizbullah, İslam Toplumlarında Terörün Kökleri
* Mezhep ve Devlet, Osmanlı'da ve İran'da
* Hayat Yolunda, Gençler İçin Anılar ve Öneriler
* Ama hangi Atatürk?

## Mükafatları
* Prof. Dr. Mehmet Kaplan Sosyal Bilimler Lisesi Yılın Gazetecisi Ödülü (2007)
Karl Dönits

**Karl Dönits** (; ) — Almaniyanın  dövlət və hərbi xadimi, qross-admiral (1943), sualtı donanmanın komandanı (1935—1943), Almaniya Hərbi-Dəniz Qüvvələrinin Baş komandanı (1943—1945), 30 aprel-23 may 1945-ci il tarixləri arasında Almaniyanın dövlət başçısı və Ali Baş Komandanı.

## Həyatı
Karl Dönits 16 sentyabr 1891-ci ildə Berlin yaxınlığındakı Qrünau şəhərində mühəndis - optik ailəsində dünyaya gəlmişdir.

1910-cu ildə kadet kimi hərbi - dəniz qüvvələrində xidmətə başlamış, bir müddət hazırlıq keçdikdən sonra, 1913-cü ildə Almaniya Hərbi - Dəniz Qüvvələrinin zabiti olmuşdur. Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Dönits Aralıq dənizində kreyser şəxsi heyəti tərkibində xidmət etmiş, daha sonra  1916-cı ilin oktyabr ayında sualtı gəmilərin şəxsi heyətinə daxil edilmişdir. 1918-ci ildə əsir düşmüş və 1919-cu ilin iyul ayına qədər əsirlikdə qalmışdır.

Almaniya Hərbi - Dəniz Qüvvələrində xidmətini davam etdirən Dönits, 1935-ci ildə yeni tipli sualtı qayıqların hazırlanması və mükəmməlləşdirilməsi tapşırığını almışdır. Ancaq Herman Herinq ilə sualtı donanmaya ayrılan vəsait üzərində gərgin mübahisələrin yaranması bu prosesi bir müddət ləngitmişdir. Dönits həmin dövrdə müharibə başlayacağı təqdirdə Britaniyaya və digər ölkələrə müqavimət göstərmək üçün Reyxin təxminən 1000 sualtı gəmiyə ehtiyacı olduğunu bildirsə də, 1939-cu ildə ilk uğurlu nailiyyətlərə 57 sualtı gəmi ilə çatmışdır.

1943-cü ildə Adolf Hitlerin əmri ilə Qross-admiral Karl Dönits, Erix Röderin yerinə Alman Hərbi Dəniz Qüvvələrinin (Kriegsmarine) komandanı təyin olunmuşdur. Həmin ərəfədə Dönitsin sualtı gəmiləri nəinki Atlantik okeanı və Aralıq dənizi sularında müttəfiq qüvvələrə güclü müqavimət göstərmiş, hətta Antarktidaya da elmi-ekspedisiyalar etmişlər.

Qross-admiral Karl Dönits o dövr hərbçiləri arasında sualtı donanmanın "Canavar sürüsü" taktikası ilə  məşhurlaşmışdır.

Adolf Hitlerin 30 aprel 1945-ci ildə intiharından sonra onun vəsiyyətinə əsasən Karl Dönits Alman dövlətinin sükanı arxasına keçmiş və həmin il may ayının 8-də kapitulasiya barədə danışıqlar aparmışdır.

Nürnberq cinayətlər məhkəməsində Qrossadmiral Karl Dönits törətdiyi cinayətlərə görə təqsirli bilinərək 10 il azadlıqdan məhrum edilmiş və 1956-cı ilin oktyabr ayında azadlığa buraxılmışdır.

Qərbi Berlindəki Şpandau həbsxanasından çıxdıqdan sonra Karl Dönits "10 il və 20 gün" adlı memuar yazdı.Bu əsərdə 10 il sualtı donanmaya komandanlıq və 20 gün dövlət başçılığı nəzərdə tutulurdu.
Qross-admiral Karl Dönits 24 dekabr 1980-ci il tarixində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Karl Dönitz ilə ilgili İngiliscə məlumat
* Юбершер Г. Соратники Гитлера. Гальдер. Дениц. — Ростов-на-Дону: Феникс, 1998. — ISBN 5-222-00440-6
* *Дёниц К.* Немецкие подводные лодки во Второй мировой войне (сокращённый перевод "10 лет и 20 дней")
* Агония Третьего рейха: о чем молчали архивы
Tahir Kərimli

**Tahir Zayıdağa oğlu Kərimli** () — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi V və VI çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri (1992–1993), Vəhdət Partiyasının qurucusu və sədri (1998-2025).

## Həyatı
Tahir Kərimli 5 mart 1956-cı ildə Ağsu şəhərində doğulmuşdur. 1973-cü ildə Ağsu şəhər 1 saylı orta məktəbi, 1983-cü ildə ADU-nun hüquq fakültəsini və ixtisas kurslarını bitirmişdir.

Çilingər, təsərrüfat müdiri, hüquq məsləhətçisi, məhkəmə iclas katibi, hakim əvəzi, İsmayıllı rayon xalq hakimi işləmişdir.

Evlidir, dörd övladı vardır.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
Tahir Kərimli Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri işləmiş (1992–1993), İsmayıllı rayon XDS-nin deputatı (1990–1993), Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı (1990–1995) olmuşdur.

1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən Azərbaycan Milli Məclisi ona Ali Dərəcəli Hakim rütbəsini vermişdir.

1998-ci ildən 2025-ci ilin iyun ayına qədər Vəhdət Partiyasının sədri olub. Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin 2-ci Proqram və Nizamnaməsinin, Vəhdət Partiyasının Proqram və Nizamnaməsinin müəlliflərindən biridir.

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi V və VI çağırış deputatıdır.

## Şəxsi həyatı
2024-cü ildə Azərbaycanda prezident seçkiləri zamanı İlham Əliyevi dəstəklədiyini açıqlamışdır.

## İstinadlar
Viktor Çernomırdin

**Viktor Çernomırdin** (; 9 aprel 1938 – 3 noyabr 2010) — Rusiya siyasətçisi, Rusiyanın baş naziri (1992–1998), bu ölkənin Ukraynadakı səfiri (2001–2009).

## Həyatı
1992-ci ilin mayından 1998-ci ilə qədər Rusiya Federasiyasının baş naziri olmuşdur, 2001-ci ildən 2009-cu ilədək Rusiyanın Ukraynada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olub. Lissabon sammitində Rusiya Federasiyası nümayəndə heyətinin rəhbəri olmuşdur. O, ömrünün son vaxtlarında Rusiya prezidentinin MDB-də iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri üzrə xüsusi nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərib. 3 noyabr 2010-cu ildə Moskvada vəfat edib.

## İstinadlar
Ehtiram Hüseynov

**Ehtiram Hüseynov** () — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan Respublikasının və Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti (2017).

## Həyatı
Ehtiram Hüseynov 1980-ci il oktyabr ayının 18-də Laçın rayonunun Hacısamlı kəndində anadan olmuşdur.. Əslən Daşlı kəndindəndir. 1986-cı ildən Hacısamlı kənd 8 illik məktəbində təhsil alıb. 1992-ci ildə Laçın rayonunun erməni işğalçıları tərəfindən işğal olunması səbəbilə təhsilini Bakı şəhəri Binəqədi rayonu Biləcərəri qəsəbəsindəki 284 saylı orta məktəbində davam etdirmişdir. Uşaqlıq illərində "Ağdam muğam məktəbi"ndə musiqi təhsili alıb. 1994–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətinin "Bənövşə uşaq xoru"nda musiqi fəaliyyəti göstərib.

1997-ci ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumuna daxil olub və buranı uğurla bitirib.

2007-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları Fondunun layihəsi əsasında Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi, Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin köməyi ilə həyata keçirilən Azərbaycan Televiziyasının "Muğam" televiziya müsabiqəsində iştirak etmişdir. Bu müsabiqədə 2-ci yerə layiq görülmüşdür.

2008-ci ildə Azərbaycan Milli Konservatoriyasına daxil olub. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının magistratura pilləsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Bir çox xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində iştirak edib.

2011-ci ildə Beynəlxalq muğam müsabiqəsinin qalibi olub. Hazırda Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti vəzifəsində çalışır.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## Mükafatları
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbovun 12 oktyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə tanınmış muğam ifaçısı Ehtiram Bahadur oğlu Hüseynov Naxçıvan Muxtar Respublikasının "Əməkdar artist"i fəxri adı ilə təltif olunub.

Prezident İlham Əliyevin 20 dekabr 2017-ci il sərəncamı ilə "Muğam televiziya müsabiqəsi"nin laureatı, Beynəlxalq muğam müsabiqəsinin qalibi, tanınmış xanəndə Ehtiram Bahadur oğlu Hüseynov muğam sənətinin inkişafındakı xidmətinə görə "Əməkdar artist" fəxri adı ilə təltif olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ehtiram Hüseynov — Mirzə Hüseyn segahı (Malik Mansurov — Tar, Elşən Mansurov — Kamança)https://www.youtube.com/watch?v=iLbu0cWqed4
* Ehtiram Hüseynov — Bayatı Şiraz muğamı (Malik Mansurov — Tar, Elşən Mansurov — Kamança)https://www.youtube.com/watch?v=s8oD0YXvzNM
* Ehtiram Hüseynov — Mahur təsnifi (Malik Mansurov — Tar, Elşən Mansurov — Kamança)https://www.youtube.com/watch?v=ULlzIbyqeR4
Nasir Ətapur

## Həyatı
Nasir Ətapur 1976-cı ildə İranin Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından ailə şənliklərində anasının mahnı söyləməsi onda musiqiyə böyük maraq oyatmışdır. Həmçinin anasının yaxşı qaval çalması bu aləti ona sevdirmişdir.

Hələ 12 yaşında olarkən məktəblərində musiqi qrupunda çıxışlar etməyə başlamışdır. Təbrizdə keçirilən bir neçə festivalda iştirak edərək laureat olmuşdur. 1988-ci ildə Təbriz Radio və Televiziyasının uşaqlar üçün olan proqramlarında yeniyetmə kimi çıxışlar etmişdir.

1992-ci ildə Təbrizdə tələbələr arasında keçirilən müsabiqənin qalibi olmuşdur. 1993-cü ildə İranın Kirmanşah şəhərində keçirilən musiqi festivalında birinci yerə layiq görülmüşdür. 1991-ci ildən etibarən ustad Həsən Dəmirçinin özəl dərnəyində Azərbaycan xalq musiqisi ilə tanış olmaqa başlamışdır. Daha sonra mərhum sənətkar ustad Mahmud Şatiriyanın özəl dərnəyində yaranmış gənclər xalq çalqı alətləri ansamblında solist olaraq İranın bir çox şəhərlərində konsert proqramları ilə çıxışlar etmişdir. Daha sonra Təbrizin qocaman xanəndəsi ustad Nemət Cavanşirin və muğamın dərin bilicisi mərhum Əli Cavadpurun vasitəsilə Azərbaycan muğamları ilə tanış olmuşdur. 1997-ci ildən 1998-ci ilədək Təbriz Radio və Televiziyasının nəzdində yaranmiş gənclər xalq çalğı alətləri ansamblında solist olmuş və sonra bir il həmin idarənin böyüklər ansamblında solist olaraq İranın bir çox şəhər və əyalətlərində cıxışlar etmişdir.

2005-ci ildən etibarən Azərbaycana gedərək Azərbaycan Milli Konservatoriyasında muğam ustadı, xalq artisti, professor Arif Babayevdən muğamın sirlərini öyrənməyə başlamışdır. Bununla yanaşı başqa bir çox ustad xanəndələrdən, o cümlədən: Qəzənfər Abbasov, Canəli Əkbərov, Əlibaba Məmmədov, Ağaxan Abdullayev və digər ustadlardan muğamın sirlərini öyrənmişdir.

2007-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun layihəsi əsasında keçirilən televiziya muğam musabiqəsində 3-cü yerə çıxaraq laureat adına layiq görülmüşdür. Hazırda Azərbaycan Milli Konservatoriyasının magistratura pilləsındə təsilini davam etdirərək ustad xanəndə və muğamın bilicisi Qəzənfər Abbasovdan xanəndəlik sənətinin daha mükəmməl və daha dərin qatlarını öyrənir.
Rza İbadov

**Dr. Rza Aydın oğlu İbadov** () — azərbaycanlı siyasətçi, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin I çağırış deputatı.

## Həyatı
Rza İbadov 1966-cı il martın 20-də Naxçıvan şəhərində anadan olub. M. V. Lomonosov adına Mosva Dövlət Universitetində tarix üzrə ali təhsil alıb. Rus və ingilis dillərini bilir. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olub. 2005-ci ildə Londonda yaşamağa başlayandan sonra Huron Universitetində beynəlxalq münasibətlər üzrə magistr dərəcəsi, Fransa Beynəlxalq Münasibətlər və Strategiyalar İnstitutunda isə beynəlxalq münasibətlər üzrə doktorluq dərəcəsi alıb.

Rza İbadov ailəlidir, bir övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
Rza İbadov 1990–1995-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin üzvü, Ali Məclisin Gənclər və idman Komissiyasının isə sədri olub.

1995-ci il noyabrın 26-da baş tutan təkrar parlament seçkilərində 4 nömrəli Babək-Şahbuz dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi olan Rza İbadov I çağırış Milli Məclisin deputatı seçilib. 1995-ci il noyabrın 26-dan səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Rza İbadov Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr Daimi Komissiyasının və Azərbaycan—ABŞ parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun üzvü olub.

## İstinadlar
Oljas Süleymenov

**Oljas Ömər oğlu Süleymenov** () — şair, yazıçı-ədəbiyyatşünas, Qazaxıstanın ictimai-siyasi xadimi, səfir.

## Həyatı
Oljas Süleymenov 18 may 1936-cı ildə Qazaxıstanın Alma-Ata şəhərində anadan olub. Dünyanın 22 mütəfəkkiri sırasına daxil olub. 25 aprel 2016-cı ildə Bakıda AMEA Elmi Şurasının qərarı ilə xalqlar arasındakı dostluğun möhkəmləndirilməsində əvəzsiz xidmətlərinə görə, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Fəxri Doktoru adına layiq görülmüşdür.

## Ordenləri
* "Otan" ordeni
* Dostluq ordeni (Rusiya, 2007)
* V dərəcəli knyaz Müdrik Yaroslav ordeni (Ukrayna)
* "Şöhrət" ordeni (Azərbaycan, 21 iyun 2006)
* "Xidmətlərinə görə" ordeni (İnquşetiya, 7 avqust 2004)
* Qazaxıstanın Dövlət ödülü laureatı
* Ümumsovet Lenin komsomolu ödülü laureatı
* "Türk dünyasına qatqılarına görə" uluslararası ödülü (Türkiyə)
* "Şərəf" ordeni (Azərbaycan, 18 may 2020)

## Əsərləri

### Tarix və etimologiyaya dair
* "Köçərilər və Rusiya" ("Кочевники и Русь") adlı ilk məqalələri (1962)
* "Темные места "Слова о полку Игореве" ("İqor alayı haqqında dastan"-da qaranlıq yerlər)
* "Аз и Я"  (Almatı, Jasuşı, 1975)
** '''Az-ya''' / rus dilindən tərc. ed. N. Səfərov; ön sözün müəllifi. C. Bəydili (Məmmədov).- B.: Şərq-Qərb, 2007.- 270, [2] s.
* '''Язык письма''' (Yazı dili) / Roma, San Paolo, 1998) / Tatar elektron kitabxanasında
* '''Улыбка бога'''  (Tanrının gülümsəməsi) / Roma, San Paolo, 1998)/ Tatar elektron kitabxanasında
* "Пересекающиеся параллели" (введение в тюркославистику). Almatı, 2001.
* "Тюрки в доистории" (о происхождении древнетюркских языков и письменностей). Almatı, Atamura, 2002.- 320 səh.
* '''İki şeir'''  / Cabir Novruzun tərcüməsində.

## İstinadlar

## Filmoqrafiya
# Atalar yurdu (film, 1966) — ssenari müəllifi
# Göy marşrut (film, 1968) — ssenari müəllifi
# Qış çöl sezonu deyil (film, 1972) — ssenari müəllifi
# Reketçi (film, 2007) — oyunçu kimi
# Mahambet (film, 2008) — ssenari müəllifi
# Cangir (film, 2011) — ssenari müəllifi
# Sinif yoldaşları (film, 2012) — oyunçu kimi

## Müsahibələri, məqalələri
* Олжас Сулейменов. Шелковый путь и тюрки
* Олжас Сулейменов: Будет вторая "Аз и Я"
* Олжас Сулейменов: "Пестрые обложки книг – как газеты для малограмотных…"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Программа "Диалоги". Олжас Сулейменов.
* Слово о полку Игореве / Аз и Я Олжас Сулейменов
* Олжас Сулейменов: тюркология, как наука исчезла после распада…
Səxavət Nur

**Nurullayev Səxavət Xudabaxış oğlu** () — radio və televiziya aparıcısı, aktyor.

## Həyatı
Səxavət Nur (Səxavət Nurullayev) 25 yanvar 1979-cu ildə Qubada anadan olub.1996-cı ildə Bakıda 109 saylı orta məktəbi bitirib. 2000-ci ildə Təfəkkür universitetinin Hüquq fakültəsindən məzun olub.

1999-cu ildə Burç fm radiosunda dj fəaliyətinə başlayıb.

2001-ci ildə STV (indiki Xəzər TV) telekanalında ilk dəfə teleaparıcılığa başlayıb. Bir müddət "Kokteyl" musiqili-əyləncəli verilişin aparıcısı olub.

2003-cü ildə Lider TV-də yayımlanan "Teletime" intellektual-əyləncəli verilişinə dəvət olunub və 2007-ci ilin may ayına qədər Burç FM-də radioaparıcılıqla yanaşı, "Teletime"-ın aparıcısı olub.

2007–2009-cu illərdə AzTV-nin "Səhər" verilişinin, eləcə də 2007-ci ildə AzTV-də yayımlanan "Muğam Televiziya Müsabiqəsi"-nin aparıcısı olub.
Bir sıra kütləvi tədbirlərin və bayramların aparıcılığını edib.

2009-cu ildə Bakıda keçirilən "Beynəlxalq muğam Festivalı"-nın aparıcılarından biri olub.

2008-ci ildə yaradılan Xəzər FM radiosunun rəhbəri kimi fəaliyyət göstərib, həmin radioda yayımlanan bir çox layihələrin müəllifi olub.

2010-cu ildə Xəzər TV-də müəllifi olduğu "Niyə də yox" verilişini hazırlayıb və təqdim edib.

2010-cu ilin avqust ayından etibarən Xəzər TV-də yayımlanan "Nuş olsun" verilişinin aparıcısı olub.
2007–2011-ci illərdə Azərbaycan Televiziyasının və Heydər Əliyev Fondunun layihəsi olan "Muğam Televiziya Müsabiqə"sinin aparıcısı kimi faəliyyət göstərib.

2012-ci ildə Araz FM radiosunun müdiri və baş redaktoru təyin olunub.

2013-cü ildə Araz fm və Xəzər Tv- nin birgə layihəsi olan "İmza Mən" verilişinin layihə rəhbəri və aparıcısı olub.

2014-cü ildə ABŞ- a köçüb və hazırda Vaşinqtonda yaşayır.

2018-cil ildə "Xəzər" Teleradiosunun dəvəti ilə Bakıya qayıdıb və bir müddət "Xəzər Fm" və "Araz FM" radiolarının rebranding- ni edib.

2019–2020-ci illərdə REAL TV-nin ABŞ bürosunun müxbiri vəzifəsində çalışıb.

2023-cü ildən etibarən, Youtube platformasında, Saha A Nour kanalı və "Americano" layihəsini yayımlayır.

## Filmoqrafiya
# Çaqqal nəfəsi (film, 2013)

## İstinadlar
Ayrılıq bir dənizmiş... (film, 2002)

***Ayrılıq bir dənizmiş...*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi 2002-ci ildə Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film bəstəkar, Azərbaycanın xalq artisti, bir çox məşhur mahnının müəllifi, çox sayda Azərbaycan filminin musiqilərinin bəstəkarı Emin Sabitoğlunun xatirəsinə həsr olunmuşdur.

## Məzmunu
Film bəstəkar, Azərbaycanın xalq artisti, bir çox məşhur mahnının müəllifi, çox sayda Azərbaycan filminin musiqilərinin bəstəkarı Emin Sabitoğlunun xatirəsinə həsr olunmuşdur.

## Film üzərində işləyənlər
Salehə Əfəndiyeva
Zahid Nəzərov
Ehtiram Nəsirov

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2002-ci ilin Azərbaycan filmləri
2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Akif Nağı

**Akif Nağı** () — azərbaycanlı siyasətçi, tarix elmlər namizədi, dosent; əvvəl Qarabağ Azadlıq Təşkilatının sədri, sonra isə Azad Vətən Partiyasının sədri.

## Həyatı
13 avqust 1957-ci ildə Ağdam rayonunun Papravənd kəndində anadan olub.

Orta məktəbi həmin kənddə bitirib daha sonra Bakıya gəlib. Bakıda 1 saylı evtikmə kombinatında işləmişdir. 1976–1978-ci illərdə Sovet ordusunda, Baltik flotunda xidmət etmişdir. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Tarix fakültəsinə daxil olub, 1982-ci ildə təhsilini davam etdirmək üçün Moskva Dövlət Universitetinə daxil olub.

1985-ci ildə oranı bitirib, həmin ildən Azərbaycan Politexnik İnstitutun (indiki Texniki Universitet) tarix kafedrasında işləmişdir. 1991-ci ildə dissertasiya müdafiə etmiş, tarix elmləri namizədidir.

2004-cü ildə həmin universitetin dosenti olub.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
2004-cü ilin iyun ayında erməni zabitlərinin Bakıya səfərinə etiraz olaraq aksiya keçirdib, həbs olunub. Həbsdə olduğu vaxt universitetdən uzaqlaşdırılır.

1993-cü ildə Qarabağ Azadlıq Hərəkatının İdarə Heyətinin üzvü, sonra həmsədri olub. 2000-ci ildə Qarabağ Azadlıq Hərəkatı Qarabağ Azadlıq Təşkilatına çevrilmişdir. Həmin zamandan təşkilatın sədridir.

15 may dövlət çevrilişinin ardından hakimiyyəti tam ələ alan Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Ali Sovetin Rəyasət Heyətində dəyişikliklərə getmiş, Tamerlan Qarayev 18 may 1992-ci il tarixində Ali Sovetin sədrinin müavini vəzifəsindən azad edilərək sədrin birinci müavini seçilmişdir. Çevrilişdən sonra yeni rəhbərlik prezident seçkiləri keçirmək qərarı almışdır. Bu dövrdə Azərbaycan Xalq Cəbhəsindən istefa verərək öz müşaviri və bacanağı Rasim Musabəyov ilə birgə iqtidaryönlü Doğru Yol Partiyasını təsis etmişdir. Doğru Yol Partiyasının Təsis Konfransı 30 yanvar 1993-cü il tarixində keçirilmişdir. Konfransda Tamerlan Qarayev sədr, Rasim Musabəyov sədr müavini, Siyasi Şura üzvü, Akif Nağı isə partiyanın katibi seçilmişdir.

Partiyanın təsisçisinin partiya fəaliyyətində iştirak edə bilməməsi, partiyanın təsirliliyinın azlıq təşkil etməsi kimi səbəblər partiyanın ləğv edilməsi məsələsini gündəmə gətirmişdir. Partiya rəhbərliyinin aldığı qərara əsasən Doğru Yol Partiyası 18 noyabr 1995-ci ildə keçirilmiş Müsavat Partiyası IV Qurultayında Müsavat Partiyasına birləşmişdir.

Akif Nağı seçkilərdə namizədliyini 9 saylı Binəqədi ikinci seçki dairəsindən vermişdir.

* 1995-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər — 804 səs — 3-cü yer
* 2000-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər — 2090 səs — 2-ci yer
* 2005-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər — 3050 səs — 2-ci yer
* 2010-cu il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər — 1800 səs — 2-ci yer

Akif Nağı uzun müddət Müsavat Partiyasının Məclis və Divan üzvü olub.

## Filmoqrafiya
# Biz qayıdacağıq (veriliş, 2007) (II)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Akif Nağının bioqrafiyası
İskənə

**İskənə** — metal, dəmir və ağacların emalında tətbiq olunan, metaldan hazırlanmış alətdir. Tablandırılmış tilləri olan bu alətin uc hissəsi paz formasındadır.  Iskənə çəkicin köməyi ilə emal olunan hissələri parçalamaq və ya yonmaq üçün istifadə olunur. Ağac üçün nəzərdə tutulmuş iskənələr tablandırılmış poladdan, daşın emalı üçün isə bərk xəlitədən hazırlanırlar. İşin təhlükəsiz aparılıması üçün alətə plastmas, ağac və ya metaldan hazırlanmış başlıq keçirilirək əlin zədələnməsinin qarşısı alınır.

## İstinadlar
Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti

**Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti** () – Fridrix Brokhauz və İlya Efron aksioner nəşr cəmiyyəti tərəfindən buraxılmışdır. (Peterburq, 1890-1907). Nəşr iki variantda buraxıldı – 41 əsas və 2 əlavə cild; 82 əsas və 4 əlavə cild.

Hal-hazırda Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti 86 cilddən ibarətdir. 
Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətində 121240 məqalə, 7800 şəkil, 235 xəritə vardır.

## Tarixi
Ensiklopediyanın ilk variantı "Conversations-Lexicon" ensiklopediyasının alman dilindən rus dilinə tərcüməsi təşkil edirdi və oxucuların bir çoxunun tərcümənin keyfiyyətində narazılığına səbəb oldu. Baxmayaraq ki, tərcümədə iştirak etmək üçün nəşriyyata o dövrün ən tanınmış alim və filosofları dəvət edilmişdilər: D.İ. Mendeleyev, V.S. Solovyov, S. A. Venqerova, A. N. Beketova, A. İ. Voeykova və s.

Sonralar "Conversations-Lexicon" ensiklopediyasına orijinal rus məqalələri daxil edilir ki, burada da əsas diqqət Rusiyaya, onun tarixinə, mədəniyyətinə və tarixinə aid mövzulara yönəldilmışdir.

Tərcümə olunmuş məqalələrin orijinal məqalələrlə əvəz edilməsi, ensiklopediyanın bayağı lüğətdən elm və texnika sahəsində ən son kəşflər və yeniliklər haqqında məqalələr toplusuna çevrilir.

1899-1902 illərdə "Brokhauz və Efronun kiçik ensiklopedik lüğəti" (3 cilddə) nəşr edildi. 1907-1909-cü illərdə ensiklopediyanın 4 cilddən ibarət ikinci nəşri çapdan çıxdı.

1911-1916 illərdə "Yeni ensiklopedik lüğət" nəşr edildi. Ensiklopediyanın 48 cilddə olması nəzərdə tutulsa da, yalnız 29 cildi çapdan çıxdı. Sonuncu məqalə "Отто" sözünə aid idi.

## Həmçinin bax
* Şablon:BEEL
* İnformatika
* YUNESKO
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

## Xarici keçidlər
* http://www.vehi.net/brokgauz/index.html
Rövnəq Həsənli

**Rövnəq Həsənzadə** () — Redaktor, baş rejissor. Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (2019).

## Həyatı
Rövnəq Həsənzadə 1975-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1991-ci ildə Naxçıvan şəhərindəki 5 saylı orta məktəbi bitirmişdir.

1991-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun "İnşaat" fakültəsinə qəbul olmuşdur. 1996-cı ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri Universitetinin "Sənaye və mülki tikinti" ixtisasını əla qiymətlərlə bitirmişdir. Həmçinin 1995-ci ildə Bakı Ali Menecer Kollecinin İnşaatçı menecment ixtisasını bitirmişdir.

Ali məktəbdə oxuduğu müddətdə təhsildən ayrılmamaqla Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında səhnə quraşdırıcısı vəzifəsində çalışmışdır (30.09.1994-?). Kinoya, mədəniyyətə, musiqiyə və teatra olan güclü marağı onun Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə qəbul olmasına səbəb olmuş və bu universiteti də bitirmişdir.

Müəyyən müddət İctimai Televiziyada çalışmışdır.

Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Televiziyasında "Musiqi və əyləncəli proqramlar" redaksiyasının baş rejissoru vəzifəsində çalışır.

## Mükafatları
2019-cu il 6 noyabr tarixində Azərbaycan Respublikasında televiziya və radio sahəsinin inkişafında xidmətlərinə görə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
# Bir mahnının tarixçəsi (veriliş, 2006)
# Xalq Heydər söyləyəcək (mahnı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rauf Süleyman

**Mirzəyev Rauf Süleyman Həsən oglu** (22 yanvar  - 16 mart 2026, Toronto) — rejissor.

## Həyatı
Rauf Süleyman Mirzəyev 1944-cü ildə Bakıda, görkəmli teatrşünas Həsənağa Mirzəyev və Azərbaycan səhnəsinin ən səmimi ana obrazlarının ifaçısı, Azərbaycan SSR əməkdar artisti Ətayə Əliyevanın ailəsində dünyaya göz açıb.

Hələ kiçik yaşlarından teatr mühiti ilə əhatə olunduğundan sənət dünyasına hədsiz bir maraqla böyüyən Rauf Süleyman, orta məktəbi bitirdikdən sonra indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünaslıq fakültəsinə daxil olub.

Təhsil almaqla yanaşı, 1968-ci ildən Azərbaycan Televiziyasında mikrofon operatoru kimi işə başlayıb və beləcə, bütün ömrünü televiziyaya bağlayıb.

Bütün rejissor kateqoriyalı dərəcələri keçib və 1997-ci ildə ali dərəcəli rejissor kimi fəaliyyətini davam etdirib.

Bu dövrdə Rauf Süleyman Mirzəyev Azərbaycan televiziyasının müxtəlif redaksiyalarında – "Ədəbi-dram verilişləri" baş redaksiyası, "Gənclik" redaksiyasında rejissor, ali dərəcəli rejissor kimi çalışmaqla - "İdrak", "Zəriflik", "Evrika", "Tələbə dünyası", "Dünyaya sevinc gərək", "Yeddi sual, yeddi cavab", "Ev sizin, sirr bizim", "Qurama" folklor toplusu, "İlham pərisi" kimi tamaşaçılar tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanan verilişlər hazırlayıb.

Sırada "Xoşbəxt adam", "Ömür ağacı", "Dostun evi könüllərdir", "Ədalət naminə", "Tariximiz", "Bəxtiyar Vahabzadə", dörd hissəli "Türk Dünyası – Qitədən-Qitəyə" televiziya filmlərini bir rejissor kimi yüksək sənətkarlıqla araya-ərsəyə gətirib.

Bununla yanaşı, onun zəhmətinin bəhrəsi olan "Səslər muzeyi", "Ömrün axarı" kimi silsilə proqramlar efirin yaraşığı olub.

Rauf Süleyman Mirzəyev, Azərbaycan Televiziyasında ən uzun ömürlü proqramlardan biri olan, həftəlik "Turan" verilişinin rejissorudur.

2026-ci il mart ayının 16-da, 82 yaşında Kanadanın Toronto şəhərində vəfat etmişdir.

* Rejissor Ramiz Həsənoğlunun qardaşıdır.

## Filmoqrafiya
# Bəxtiyar Vahabzadə (film, 2003)
# Dostun evi könüllərdir (veriliş, 2007)
# Xoşbəxt adam (film, 1999)
# Ömür ağacı (film, 2002)
# Türk dünyası qitədən qitəyə (film, 2002)

## İstinadlar
Üçoğlan

**Üçoğlan** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Üçoğlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd ərazisində aşağıdakı tarixi obyektlər yerləşir:

# neolit dövrünə aid edilən Bəşirtəpə və Kərimtəpə (Üçoğlandan şimali-şərqə) yaşayış yerləri;
# Qədim qəbiristanlıq təpəsi, kurqan, Böyüktəpə və Qaçaytəpə yaşayış məntəqələri, tunc dövrünə aid nekropol;
# orta əsrə aid Abıştəpə yaşayış məntəqəsi. 
07.12.1999-cu il tarixli 771-IQ nömrəli "Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında"  Qanuna əsasən Kənddə Ağdam rayonunun Üçoğlan bələdiyyəsi təşkil edilmişdir. 

7 avqust 2014-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Ağdam rayonunun Quzanlı-Üçoğlan-Xındırıstan-Səfərli avtomobil yolunun tikintisi məqsədilə Sərəncam imzalamışdır. Həmin Sərəncama əsasən Azərbaycan Respublikasının 2014-cü il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Ağdam Rayon İcra Hakimiyyətinə, 3,2 milyon manat ayrılmışdır.

18.11.2025-ci il tarxili  50-VIIQ nömrəli Qanunun 7.1-ci bəndinə əsasən: "A*lıbəyli və Üçoğlan bələdiyyələrinin əhatə etdiyi Birinci Alıbəyli, Birinci Baharlı, İkinci Alıbəyli, İkinci Baharlı, Səfərli qəsəbələrində və Alıbəyli, Ballar, Böyükbəyli, Gül Baharlı, Kiçikli, Orta Qışlaq, Üçoğlan, Yusifli kəndlərində Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi*" yaradılmışdır (Qanun 25.11.2024-cü il tarixlindən qüvvədədir). Həmin Bələdiyyənin mərkəzi Üçoğlan kəndidir.

## Həmçinin bax
Ağdam rayonunun Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi

Ağdam rayonunun Üçoğlan bələdiyyəsi

## Şəxsiyyətləri
* '''Səlim bəy Behbudov'''  — ziyalı, tərcüməçi.
* '''Cəfərov Elçin Lənkəran oğlu''' — “Şöhrət” ordenli, Prezidentin fərdi təqaüdçüsü.

## İstinadlar
Alıbəyli (Ağdam)

**Alıbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Üçoğlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Adı
Keçmiş adı Tərəkəmə Alıbəylidir. Kəndi tərəkəmə elatının alıbəyli tirəsi saldığı üçün belə adlandırılmışdır. Sonralar toponimin birinci komponenti düşmüşdür. Etnooykonimdir. 1933-cu ildə Cəlilabad rayonunun Qaralı inzibati ərazi vahidində də eyniadlı kənd qeydə alınmışdır.

## Tarixi
Azərbaycan SSR-in 1926-cı il tarixli inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən Alıbəyli kəndi Ağdam qəzasının Xındırıstan dairəsinə aid edilib.

1929-cu il inzibati ərazi islahatı nəticəsində Alıbəyli kəndi Azərbaycan SSR Üçoğlan kənd Şurasının (Sovetliyinin) tərkibində aid edilib.

1961 - 1977-ci illərdə Alıbəyli Üçoğlan Sovetliyində fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan Respublikasının 29.06.2004-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli Qanunu ilə Üçoğlan bələdiyyəsinin əhatə etdiyi Alıbəyli, Böyükbəyli və Kiçikli kəndlərində Alıbəyli bələdiyyəsi təşkil edilmiş, onun nizamnaməsi qəbul edilmişdir. 

18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ və 51-VIIQD nömrəli qanunlarla aşağıdakı dəyişikliklər edilib: "*7.1. [[Alıbəyli bələdiyyəsi|Alıbəyli]] və [[Üçoğlan bələdiyyəsi|Üçoğlan]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli]], [[Birinci Baharlı]], [[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli]], [[İkinci Baharlı]], [[Səfərli (Ağdam)|Səfərli]] qəsəbələrində və [[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]], [[Ballar]], [[Böyükbəyli]], [[Gül Baharlı]], [[Kiçikli]], [[Orta Qışlaq]], [[Üçoğlan]], [[Yusifli (Ağdam)|Yusifli]] kəndlərində Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi"* yaradılıb.

## Əhalisi
### Şəxsiyyətləri
* Azər Rüstəmov — Xalq Artisti Qədir Rüstəmovun birinci xanımından olan oğlu.

## Həmçinin bax
Ağdam rayonunun Alıbəyli bələdiyyəsi

Ağdam rayonunun Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi

## İstinadlar
Sivilizasiya

**Sivilizasiya** ( — mülki, dövlət)– müəyyən sosial genotipə malik olan, sosial stereotip kimi çıxış edən, dünyada sabit yer tutan insanların sosial-tarixi və mədəni ümumiliyi.

Sivilizasiya tarixin müəyyən bir mərhələsində bir neçə mədəniyyətin birləşməsini əks etdirir, elm və texnikanın təsiri nəticəsində həyat rifahının yaxşılaşdırılmasını səciyyələndirir. Bu termin ilk dəfə XVI əsrdə meydana gəlmişdir. Lakin ən qədim dövrlərdə də sivilizasiya mövcud olmuşdur. Şumer, Misir, Roma, Azərbaycan, ərəb və s. son onminillikdə mövcud olmuş sivilizasiyalardan bir neçəsidir.

Sivilizasiyalar hər şeydən əvvəl texniki-iqtisadi inkişaf dərəcəsinə görə; iqtisadi və sosial proseslərin sürəti, mənbələri, üzvilik mexanizmi və dərəcəsinə görə; hakim dini və dünyagörüşü xüsusiyyətlərinə və mədəni proseslərdə tutduqları yerə görə fərqlənirlər. Beləliklə, sivilizasiyalar nəzəriyyəsi tarixi prosesin fasiləsizliyinə, insan nəslinin vəhdətinə, ümumbəşəri nailiyyətlərin varisliyi və zənginləşdirilməsi ideyalarına üstünlük verir, onu üzə çıxarır.

Tarixdə hələ ən qədim dövrlərdən şərq və qərb sivilizasiya tipləri daha çox diqqət çəkmiş və geniş yer almışdır. Şərq elmin, mədəniyyətin, ilk bəşəri dəyərlərin beşiyi olmuş, antik sivilizasiya qədim şərq sivilizasiyasından bəhrələnmişdir. Antik sivilizasiyadan sonra bəşər tarixində ən parlaq dövr İslamın yaranması ilə başlanmışdır. Elm və mədəniyyətin inkişaf mərkəzi yenidən şərq dünyasına köçmüşdür. Bu dövrdə islamla sıx surətdə bağlı olan yeni sivilizasiya dalğası özündən əvvəlki elmi nəaliyyətlərin, mədəni-mənəvi dəyərlərin dağılmasına yol verməmiş, onları qoruyub saxlamış, inkişaf etdirmiş və qərb dünyasının yeni intibahı üçün zəmin yaratmışdır.
Ruben Berrios

**Ruben Berrios** - (11 sentyabr, 1939-cu il,  Aibonito şəhəri Puerto-Riko). Puerto-Riko siyasətçisi, vəkil və siyasətçisi, hal-hazırda Müstəqil Puerto Riko Partiyasının sədridir.
Ufologiya

**Ufologiya** () — UNO-ları (uçan naməlum obyekt) görmüş şəxslərin verdikləri məlumatların yığılması, təsnifləşdirilməsi və interpretasiyası ilə məşğul olan bir elm sahəsidir. Ufologiya elminin əsas problemi daxil olan məlumatların obyektivliyidir.

Ufologiya elmi rəsmi elm sayılmır. Bu termin yalnız kütləvi informasiya vasitələri tərəfindən istifadə edilir. Bu elmin tədqiqatları və tədqiqat metodları olduqca müxtəlifdir. Qeyri-adi hallarala maraqlanan mütəxəssislərin diapozonu olduqca genişdir: sadə həvəskarlardan tutmuş alimlərə qədər. Bu elmin obyekti isə ciddi elmi tədqiqatlar və sadə insanların müşahidələrindən ibarət olduğuna görə ufologiyanı alimlər tam bir elm saymırlar.

Ufoloqlar elmə məlum olmayan hallar və qeyri-adi varlıqlarla əlaqəyə girmiş şəxslərin verdikləri məlumatları toplayırlar.

Ufoloqlar arasında gəlmələrin bizim planetə haradan və hansı məqsədlərlə gəlmələri ilə bağlı ciddi fikir ayrılığı mövcuddur. Onların yaşayış yerləri kimi qalaktikanın başqa planetləri, paralel dünyalar, mənəvi sferalar və s. göstərilir. Gəlmələrin bizim planetə səfərlərinin məqsədləri də müxtəlif olaraq göstərilir: insanlara kömək, insanları öz məqsədləri üçün istifadə, eksperimentlər və s. Ufoloqların MUFON (Mutual UFO Network) kimi beynəlxalq təşkilat və cəmiyyətləri mövcuddur. Ufoloqlar ekstrasenslər, parapsixoloqlar və falçılar kimi qeyri-adi istedada malik şəxslərlə sıx əlaqə saxlayırlar.

UNO-lar haqqında indiyə qədər yüz minlərlə məlumat çap edilib. UNO-lar haqqında olan məlumatın geniş xalq kütləsi arasında yayılması 24 iyun 1947-ci ildə Amerikalı Kennet Arnoldun öz təyyarəsi ilə Vaşinqton ştatının üzərindən uçarkən 10 böyük sürətlə hərəkət edən diskvari obyektləri görməsindən sonra başlamışdır. Növbəti gün bu hadisə yerli qəzetlər tərəfindən "uçan boşqablar" adlı məqalədə öz əksini tapmışdı.

Səmada uçan naməlum obyektlər haqqında məlumatlar qədim zamanlarda da mövcud olmuşdur. Tarixçilər e.ə. 322-ci ildə Makedoniyalı İsgəndərin başına gəlmiş bir hadisəni qeyd edirlər. Onun qoşunları Tir şəhərini keçərkən onların üzərindən öz aralarında üçbucaq əmələ gətirmiş üç kürə keçmişdir. Birdən kürələrin ən böyüyündən ildırım çıxaraq qala divarlarından birini dağıtmışdır. Bundan sonra kürələr qüllə və divarları dağıdaraq İskəndərin qoşunları üçün yol açmışdır.

İngiltərədə Empeforus monastırında 1230-cu ilə aid olan (1953-cü ildə tapılmlş) bir yazı vardır. Yazıda deyilir:

*"Henrix duaya başlarkən, qardaşlardan biri olan Yan içəri girərək bayırda nə isə anlaşılmaz bir şeyin baş verdiyini dedi. Keşişlər bayıra çıxarkən bayırda böyük və parlaq bir diskin olduğunu görmüşlər. Onların hamısını qorxu bürüdü."*

## Həmçinin bax
*Uçan naməlum obyekt
Fotosintez

**Fotosintez** — bitki və bir sıra başqa orqanizmdə gedən işıq enerjisinin kimyəvi enerjiyə çevrilməsi prosesidir.

Fotosintez qanunauyğunluqla baş verən bir hadisədir. Bitkinin fotosintez prosesində iştirak edən əsas orqanı yarpağıdır. Ağızcıqlardan yarpağa hava daxil olur və onun tərkibində olan karbon qazından bitki qida kimi istifadə edir. Yarpaq hüceyrələrindəki xloroplastlarda günəş enerjisini udma xüsusiyyətinə malik xlorofil piqmenti olur. Əmici tellərlə torpaqdan su və mineral maddələr udulur və kökün ötürücü boruları ilə gövdəyə, oradan yarpaqlara ötürülür. Günəş enerjisindən istifadə etməklə bitki kimyəvi çevrilmə yolu ilə qeyri-üzvi maddələrdən (karbon qazı və sudan) mürəkkəb üzvi maddələr (şəkər və oksigen) yaradır.

Fotosintez zamanı işıqda üzvi maddələrin yaranması ilə bərabər, həm də ətraf mühitə oksigen xaric edilir. Fotosintez etmək qabiliyyəti yaşıl bitkilərin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Qeyri-üzvi maddələrdən üzvi maddə yaradan orqanizmlər avtotroflar adlanır ("autos"-özü, "trofe" - qidalanma).

Bitkilər günəş enerjisindən üzvi maddələrin sintezində istifadə edir və digər canlılar da qidalanarkən onlardan yararlanır. Canlıların tənəffüsünü təmin edən oksigen də fotosintez nəticəsində alınır. Fotosintez prosesi yalnız işıqda gedən prosesdir. Üzvi maddə və oksigen əmələ gəlir. Tənəffüs həm işıqda həm də qaranlıqda gedir. Tənəffüs zamanı karbon qazı və qeyri-üzvi maddələr əmələ gəlir.

İlk dəfə olaraq fotosintez prosesini ingilis alimi Cozef Pristli 1771-ci il avqustun 17-si kəşf etmişdir.

Fotosintez sözü yunanca fotos (işıq) və sintezis (birləşmə) sözlərindən gəlməkdədir.
Qərənfil Xəlilova

**Qərənfil Xəlilova** () — redaktor.

## Həyatı
Qərənfil Əli qızı Xəlilova 1957-ci ildə Bakıda anadan olub. 1975-ci ildə 70 saylı
orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirib. Həmin il Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olub, 1981-ci ildə ali təhsilini Fərqlənmə Diplomu ilə başa vurub. 1981-ci ildən 2005-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Teleradio şirkətində maaşlı komsomol katibi, Radionun "Məktəb" redaksiyasında kiçik redaktor, redaktor, Televiziyanın "Xəbərlər" redaksiyasında müxbir, şərhçi, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.

Bir sıra informativ, analitik, bədii-publisistik verilişlərin, sənədli filmlərin müəllifi
və aparıcısı kimi tanınıb.

Q. Xəlilova 2005-ci ildən 2013-cü ilədək İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində Müəllif Proqramları şöbəsinin rəisi, Ədəbi-dram, Musiqi departamentlərində departament direktorunun müavini, "Carçıfilm" Yaradıcılıq Birliyinin direktoru olub. "Haqqım var ki, öyunum…" silsiləsindən 20-yədək tarixi filmin ("Fətəli xan Xoyski", "İsmayıl bəy Qaspralı", "Həsən bəy Zərdabi", "Xəlil bəy Xasməmmədov", "Əli bəy Hüseynzadə", "Əlimərdan bəy Topçubaşov", "Nəriman Nərimanov", "Ziyadxanov qardaşları", "Nuru paşa", 3 hissəli "İstiqlal yolları" və s.), bir sıra bədii, sənədli və verilişlərin ("Əsrlərdən gələn səslər", "Əllərin möcüzəsi","Həqiqət işığı", "Krım tatarları", "VİP", "Telelinza" və s.), 3 kinossenarinin ("Yanlış da bir naxışdır", "İstədiyin yar…","Ruhların harayı"), 5 mahnı klipinin (Xan Şuşinskinin "Qarabağ şikəstəsi", Fatma Mehrəliyevanın "Kəsmə şikəstə", Aşıq Zülfiyyənin "Dağlar", Aşıq Avdının "Layla de,
layla…." və Aşıq Kamandarın "Əsli və Kərəm" dastanından oxuduğu mahnılar) müəllifidir.

Qərənfil Xəlilovanın " Haqqım va ki, öyünüm… " silsilısindən "İsmayıl bəy Qaspralı" və "Ruhların harayı" filmləri beynəlxalq kinofestivallarda mükafatlara layiq görülüb.

Q. Xəlilovanın yaradıcılıq fəaliyyəti Respublika Jurnalistlər Birliyinin "Həsən bəy Zərdabi", Mətbuat Şurasının "Həsən bəy Zərdabi", Azadlıq Hərəkatçıları Təşkilatının, Türkdilli Xalqların Əməkdaşlıq Təşkilatının, KİV müstəqil həmkarlar təşkilatının, Bakı şəhər mədəniyyət şöbəsinin, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliyinin, "Cavad xan" fondunun və digər təşkilatların mükafatlarına layiq görülüb.

2005-ci ildə "Gənclərin siyasi fəallığının artmasında teleinformasiyanın rolu" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Siyasi elmlər üzrə Fəlsəfə doktorudur. Bakı Dövlət və Slavyan Universitetlərində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub, baş müəllim vəzifəsində çalışıb. Bir sıra elmi və publisistik məqalələrin müəllifidir.

Qərənfil Xəlilova 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Əməkdar jurnalist" Fəxri adına layiq görülüb.

Ailəlidir. İki övladı var.

## Filmoqrafiya
# Azərbaycan palitrası (veriliş, 2005)
# Dəbdən dəbə (veriliş, 2006)
# Bu səs Qədirin səsidir (film, 2007)

## İstinadlar
IV Filip

* IV Filip (Fransa) — Kapetinqlər sülaləsinə məxsus 1285–1314-cü illərdə Fransa kralı.
* IV Filip (İspaniya) —
* IV Filip (Makedoniya) —

## Həmçinin bax
* Filip