open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Françesko Mariya Farneze (kardinal)

**Françesko Mariya** **Farneze** (; ) — italyan kardinal.

8 avqust 1619-cu ildə Parmada dünyaya gəldi. Atası Parma və Piaçensa hersoqu I Ranuççio Farneze, anası isə məşhur italyan ailələrindən Marqarita Aldobrandinidir. Ailənin ən kiçik oğul övladı idi və taxt sırasında çox geridə olduğu üçün uşaqlıqdan dini təhsilə yönəldi.

1644-cü ildə papa X İnnokenti tərəfindən kardinal təyin edildi. Ancaq vəzifə təyinatını təsdiqlətmək üçün Romaya gedə bilmədi. Belə ki, 1646-cı ildə böyük qardaşı Odoardonun vəfatının ardından taxta çıxarılan  16 yaşlı oğlu II Ranuççionun adına dövlət idarəsini ələ aldı. Ancaq cəmi 1 il sonra - 12 iyul 1647-ci ildə Parmada vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* van Gastel, Joris (2013). *Il Marmo Spirante: Sculpture and Experience in Seventeenth-Century Rome*. Walter de Gruyter. ISBN 978-3050059488

### İstinadlar
Odoardo Farneze (Parma hersoqu)

**Odoardo Farneze** (; ) — 5-ci Kastro, Parma və Piaçensa hersoqu.

## Həyatı
28 aprel 1612-ci ildə Parmada dünyaya gəldi. Atası Parma və Piaçensa hersoqu I Ranuççio Farneze, anası isə məşhur italyan ailələrindən Marqarita Aldobrandinidir. Atasının ani vəfatının ardından 1622-ci ildə hələ 10 yaşında ikən taxta çıxarıldı. Real hakimiyyət isə naib təyin edilən əmisi kardinal Odoardonun əlində idi. Onun vəzifə başında ikən 1626-cı ildə vəfat etməsiylə, anası Marqarita Aldobrandini oğlunun adına naibə olaraq dövlət idarəsini ələ aldı.

1628-ci ildə yetklinlik çatına çatması ilə anası istehfa etdi və həmin il 11 oktyabr 1628-ci ildə Toskana hersoqu II Ferdinandın bacısı Marqarita Mediçiylə evləndirildi. 1633-cü ildə şimali İtaliyadakı ispan əsarətinə qarşı müabrizə məqsədilə Fransa kralı XIII Lüdoviklə müttəfiq oldu. Ancaq ispanlar Piaçensa şəhərini işğal etdi və ispan dəstəkçisi olan bacısının əri Modena hersoqu I Françesko d'Este tərəfindən məğlub edildi. Müttəfiq olmasına baxmayaraq, fransızlardan yardım ala bilmədi. Bu səbəblə, 1637-ci ildə papa VIII Urbanın vasitəçiliyi ilə İspaniya sülhə razı salındı.

Digər yandan ata-baba mülkü sayılan Kastro hersoqluğu uğrunda papanın qohumu olan Barberini ailəsi ilə münasibətləri pisləşdi. Bu səbəblə 1641-ci ildə papa tərəfindən aforoz edildi. Sülh yerinə, Venesiya, Florensiya və Modena ilə ittifaq qurdu və 7 minlik orduyla şimali Latsio işğal etdi. Nəticədə 1644-cü ildə bağlanan sülhlə Kastro şəhəri geri alındı və Roma Katolik kilsəsi ilə sülh təmin olundu.

Çox keçmədən 11 sentyabr 1646-cı ildə Piaçensada vəfat etdi.

## Övladları

* Yekaterina (1629)
* II Ranuççio Farneze, Parma hersoqu
* Mariya Maqdalena (1633-1693)
* Alessandro Farneze
* Orazio (1636-1656)
* Yekaterina (1637-1684), rahibə
* Pietro (1639-1677)
* Ottavio (1641)

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Hanlon, Gregory (2019). *The Hero of Italy: Odoardo Farnese, Duke of Parma, his Soldiers, and his Subjects in the Thirty Years' War*. OUP Oxford. ISBN 978-0-19-258628-5
* Williams, George L. (2004). *Papal Genealogy: The Families and Descendants of the Pope*. McFarland. p. 106. ISBN 0-7864-2071-5

### İstinadlar
Marqarita Mediçi (Parma hersoginyası)

**Marqarita Mediçi** (; ) — Böyük Toskana hersoqu II Kozimo Mediçinin qızı, Parma hersoginyası. Oğlunun uşaqlıq illərində qısa müddət naibə olaraq xidmət etdi.

## Həyatı
31 may 1612-ci ildə Florensiyada dünyaya gəldi. Atası Böyük Toskana hersoqu II Kozimo Mediçi, anası isə Avstriya hersoqu II Karlın qızlarından Mariya Maqdalenadır. Hələ 8 yaşında ikən Parma və Piaçensa hersoqu I Ranuççionun oğlu və varisi Odoardoyla nişanlandı. Cütlüyün toy mərasimi isə nişanlısının taxta çıxmasından sonra - 11 oktyabr 1628-ci ildə Florensiyada baş tutdu. Cütlüyün bu nigahdan 8 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan ikisi uşaq yaşda vəfat etdi.

* Yekaterina (1629)
* II Ranuççio Farneze, Parma hersoqu
* Mariya Maqdalena (1633-1693)
* Alessandro Farneze
* Orazio (1636-1656)
* Yekaterina (1637-1684), rahibə
* Pietro (1639-1677)
* Ottavio (1641)

Ərinin 1646-cı ildə vəfat etməsinin ardından 16 yaşlı oğlu II Ranuççio taxta çıxarıldı. Naib təyin edilən qaynı kardinal Françesko Mariya ilə birlikdə dövlət idarəsini əlinə aldı. Qaynının 1647-ci ildə vəfat etməsindən sonra bu vəzifəni təkbaşına yürütdü. Ertəsi il oğlunun yetkinlik yaşına çatdığı elan edildi. Qalan ömrü barədə yetərli məlumat yoxdur. 6 fevral 1679-cu ildə Parmada vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Alessandro Farneze (1635-1689)

**Alessandro Farneze** (; ) — Parma hersoqu Odoardo Farnezenin oğlu, Habsburq Niderlandiyasının naibi.

10 yanvar 1635-ci ildə Parmada dünyaya gəldi. Atası Parma hersoqu Odoardo Farneze, anası isə Toskana hersoqu II Ferdinandın bacısı Marqarita Mediçidir. 1646-cı ildə atasının vəfatının ardından böyük qardaşı II Ranuççio anası və əmisi kardinal Françesko Mariyanın himayəsində taxta çıxdı.

1656-1658-ci illərdə Venesiya ordusunda xidmət etdi. Bu müddət ərzində Osmanlılara qarşı vuruşdu. Ardından 1664-cü ildə İspaniya donanmasında xidmət etdi.

1678-ci ildə İspaniya kralı II Karlın tabeliyində Habsburq Niderlandiyasının naibi təyin edildi və 4 il bu vəzifədə xidmət etdi. 1689-cu ildə Madriddə vəfat etdi.

Mariya de lao y Karillo adlı məşuqəsindən 4 övladı doğuldu.

* Alessandro Odoardo (1663-1666)
* Alessandro Mariya (1664-1726), İspaniya ordusunda leytenant oldu.
* Marqarita (1665-1718), rahibə
* İzabella (1666-1741), rahibə

## İstinadlar
Creative Commons qeyri-kommersiya lisenziyası

**Creative Commons qeyri-kommersiya lisenziyası** ( **CC NC**, **CC BY-NC** və ya **NC lisenziyası** ) lisenziyası — əsərlərin azad şəkildə paylaşılmasına, lakin kommersiya məqsədləri üçün istifadəsinə qadağa qoyan lisenziya növü. Həmçinin yaradıcı əsərlərin (foto, video, mətn, dizayn və s.) qeyri-kommersiya məqsədləri üçün azad paylaşılmasını təmin edir. Bu lisenziya xüsusilə onlayn alışveriş və e-ticarət sahələrində məzmun istifadəsi zamanı diqqət tələb edən hüquqi çərçivə yaradır.

## Lisenziyanın Əsas Prinsipləri
***Xüsusiyyətləri:***

* **Paylaşma Azadlığı** - Əsəri istənilən formatda çoxalda və paylaşa bilərsiniz.
* **Adaptasiya Hüququ** - Əsəri dəyişdirərək öz yaradıcılığınıza inteqrasiya edə bilərsiniz.
* **Qeyri-Kommersiya Məhdudiyyəti** - İstifadə zamanı heç bir kommersiya məqsədi daşımamalıdır.

***Onlayn Alış-veriş Kontekstində Tətbiqi:***

* **E-Ticarət Platformaları**: CC BY-NC ilə lisenziyalaşan dizaynlar/məzmun ancaq özəl istifadə üçün yüklənə bilər.
* **Məhsul Təsvirləri**: Lisenziyalaşmış foto/videolar yalnız informasiya məqsədi daşıyan saytlarda istifadə edilə bilər.
* **Endirmə Məhdudiyyətləri**: Faylların premium satışı və ya izləmə sistemləri ilə monetizasiyası qadağandır.

***Mübahisə Halları:***

* **Affilyasiya Linkləri** - Qeyri-direkt gəlir yaradan linklər kommersiya sayılmır.
* **Şərti Pulsuz Model** - Əsas kontent pulsuz, premium xüsusiyyətlər üçün ödeme CC BY-NC ilə uyğunlaşmır.

Lisenziya hüquqi cəhətdən "kommersiya fəaliyyəti"ni açıq təyin etməsə də, onlayn alış-veriş sahəsində hər hansı gəlir əldə etmək məqsədli istifadələr qadağandır.

## "Qeyri-kommersiya" anlayışının müəyyən edilməsi

"Defining Noncommercial: A Study of How the Online Population Understands 'Noncommercial Use'" adlı məqalə, Creative Commons tərəfindən 2009-cu ildə dərc edilmiş və "noncommercial" (NC) anlayışının internet istifadəçiləri tərəfindən necə başa düşüldüyünü araşdıran genişmiqyaslı bir tədqiqatın nəticələrini təqdim edir. 

**Tədqiqatın Məqsədi:**

Bu tədqiqatın məqsədi, Creative Commons lisenziyalarında istifadə olunan "noncommercial" (NC) terminini internet istifadəçilərinin necə anladığını müəyyənləşdirmək idi. Tədqiqat, Netpop Research tərəfindən həyata keçirilmiş və aşağıdakı metodlardan istifadə edilmişdir:

* **ABŞ-da məzmun yaradıcıları və istifadəçiləri arasında onlayn sorğular:**
* **Qlobal miqyasda "Creative Commons Friends and Family" adlı açıq sorğular:**
* **Fikir liderləri ilə müsahibələr:**
* **istiqamətləndirilmiş müzakirə qrupları:**

Bu metodlar vasitəsilə müxtəlif istifadəçi qruplarının ***"noncommercial"(qeyri-kommersiya)*** anlayışına dair fikirlərini toplanmışdır.

## İstinadlar
II Ranuççio Farneze (Parma hersoqu)

**II Ranuççio** **Farneze** (; ) — 6-cı Kastro, Parma və Piaçensa hersoqu.

## Həyatı
17 sentyabr 1630-cu ildə Parmada dünyaya gəldi. Atası Parma hersoqu Odoardo Farneze, anası isə Toskana hersoqu II Ferdinandın bacısı Marqarita Mediçidir. 1646-cı ildə atasının vəfatının ardından anası və əmisi kardinal Françesko Mariyanın himayəsində taxta çıxarıldı. 2 illik naibliyin ardından hakimiyyəti ələ aldı.

Atasının səltənətinin sonlarında papa VIII Urbanla girişdiyi silahlı münaqişə sülhlə tamamlanmışdı. Ata-baba mülkləri olan Kastro hersoqluğu yenidən ələ keçirilmişdi. Ancaq II Ranuççio atasından qalan borcları ödəməkdən imtina etdi və yeni papa X İnnokentinin Kastroya təyin etdiyi yepiskopu tanımadı. Üstəlik, həmin yepiskop 1649-cu ildə müəmmalı şəkildə öldürüldü. Buna cavab olaraq X İnnokenti Kastro qalasını mühasirəyə aldı və bölgəni talan etdi. Beləcə, Kastro hersoqluğu 1649-cu ildə əldən çıxdı və Papa dövlətinə ilhaq edildi.

## Ailəsi
İlk evliliyi 29 aprel 1660-cı ildə Savoyya hersoqu II Karl Emmanuilin bacısı Marqarita Yolanda ilə baş tutdu. Cütlüyün 2 övladı doğulsa da, uşaqla eyni gün içində öldülər. Xanımı isə doğuş əsnasında vəfat etdi.

* Qız uşağı (1661)
* Oğlan uşağı (1663)

İkinci evliliyi 18 fevral 1664-cü ildə bibisi qızı olan İzabella d'Este ilə baş tutdu. Cütlüyün 3 övladı doğulsa da, xanımı sonuncu doğuş prosesindən sonra xəstə düşdü və 5 gün sonra vəfat etdi.

* Marqarita Mariya Farneze, Modena hersoginyası
* Tereza Farneze (1665-1702), rahibə
* Odoardo Farneze, Parma şahzadəsi

Üçüncü evliliyi isə 1 yanvar 1668-ci ildə baldızı olan digər bibisi qızı Mariya d'Este ilə baş tutdu. Cütlüyün bu nigahdan 9 övladı doğulsa da, bunlardan yalnız üçü yetkinlik yaşına çata bildi.

* İzabella Françeska Mariya Lusiiya Farneze (1668-1718), rahibə
* Vittoriya Mariya Françeska Farneze (1669-1671)
* *Ölü doğulan oğlan uşağı (1671)*
* Vittoriya Farneze (1672)
* Yekaterina Farneze (1672)
* *Ölü doğulan oğlan uşağı (1674)*
* Elyanora Farneze (1675)
* Françesko Farneze, Parma hersoqu
* Antonio Farneze, Parma hersoqu

## İstinadlar
Savoyyalı Marqarita Yolanda (Parma hersoginyası)

**Savoyyalı Marqarita Yolanda** (; ) — Savoyya hersoqu I Viktor Amadeyin qızı, Parma hersoginyası.

## Həyatı
15 noyabr 1635-ci ildə Turində dünyaya gəldi. Atası Savoyya hersoqu I Viktor Amadey, anası isə Fransa kralı IV Henrinin qızı Kristina Mariyadır. 29 aprel 1660-cı ildə Turində Parma hersoqu II Ranuççio ilə evləndirildi. Cütlüyün 2 övladı dünyaya gəlsə də, hər ikisi də körpə ikən vəfat etdi.

* Qız uşağı (1661)
* Oğlan uşağı (1663)

İkinci övladının doğuşu əsnasında vəfat etdi.

## İstinadlar
İzabella d'Este (Parma hersoginyası)

**İzabella d'Este** (; ) — Modena hersoqu I Françesko d'Estenin qızı, Parma hersoginyası.

## Həyatı
3 oktyabr 1635-ci ildə Modenada dünyaya gəldi. Atası Modena hersoqu I Françesko d'Este, anası isə Parma hersoqu I Ranuççionun qızı Mariya Yekaterina Farnezedir. 18 fevral 1664-cü ildə Parma hersoqu olan dayısı oğlu II Ranuççio Farneze ilə evləndirildi. Cütlüyün 3 övladı doğulsa da, İzabella sonuncu doğuş prosesindən sonra xəstə düşdü və 5 gün sonra vəfat etdi. 

* Marqarita Mariya Farneze, Modena hersoginyası
* Tereza Farneze (1665-1702), rahibə
* Odoardo Farneze, Parma şahzadəsi

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Castiglione, Caroline (2005-02-03). *Patrons and Adversaries: Nobles and Villagers in Italian Politics, 1640-1760*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-534662-6
* Frattini, Eric (2008-11-25). *The Entity: Five Centuries of Secret Vatican Espionage*. Macmillan + ORM. ISBN 978-1-4299-4724-4
* Lucca, Valeria De (2020). *The Politics of Princely Entertainment: Music and Spectacle in the Lives of Lorenzo Onofrio and Maria Mancini Colonna (1659-1689)*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-063113-0
* Condren, John (2024-07-31). *Louis XIV and the Peace of Europe: French Diplomacy in Northern Italy, 1659 – 1701*. Taylor & Francis. ISBN 978-1-040-04166-6

### İstinadlar
Rizvan Talıbov

**Rizvan Maarif oğlu Talıbov** (; ) — Ukrayna karateçisi. Komanda yarışlarında Avropa çempionu və dördqat bürünc mükafatçı, fərdi yarışlarda ikiqat Avropa üçüncüsü, beşqat Ukrayna çempionu. Ukraynanın beynəlxalq dərəcəli idman ustası.

## Şəxsi həyatı
20 yanvar 1998-ci ildə Ukraynanın Çernovtsı şəhərində anadan olub. Milliyyətcə azərbaycanlıdır. Atası Ağdam rayonunun Novruzlu kəndindən, anası isə Ağdam şəhərindəndir. Valideynləri Ağdamın işğalından sonra iş ardınca Ukraynaya gediblər.

Azərbaycan, ukrain, ingilis və rus dillərini bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dünya Karate Federasiyasının ''(WKF)'' saytında profili
Orectolobidae

**Orectolobidae** — *"Orectolobidae"* fəsiləsinə aid 12 növ xalça köpəkbalığına verilən ümumi ad.

## Təsvir
"Orectolobidae"lar dibdə yaşayan köpəkbalığıdırlar və vaxtlarının çoxunu dəniz dibində dincələrək keçirirlər. Əksər növlərin maksimum uzunluğu 1,25 m (4,1 ft) təşkil edir, lakin ən böyüyü, ləkəli "wobbegong", "Orectolobus maculatus" və zolaqlı "wobbegong", *"O. halei"* təxminən 3 m (9,8 ft) uzunluğa çatır.
"Wobbegong"lar xalçaya bənzəyən simmetrik, cəsarətli işarələrlə yaxşı kamuflyaj olunublar. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Clarias batrachus

**Clarias batrachus** — Cənub-Şərqi Asiyaya məxsus olan, şirin sularda yaşayan və hava ilə tənəffüs edən bir naxa növü. 

## Xüsusiyyətlər və anatomiyası
Clarias batrachus-un uzunsov bədən forması var və uzunluğu təxminən 0,5 metr (1,6 fut), çəkisi isə 1,2 kq (2,6 funt) çata bilər. Bədəni əsasən boz və ya boz-qəhvəyi rəngdədir və yan tərəflərində kiçik ağ nöqtələr olur. Bu pişik balığının uzun əsaslı bel və anal üzgəcləri, həmçinin bir neçə cüt hiss orqanı (barbel) var. Dərisi pulcuqsuzdur, lakin seliklə örtülüdür ki, bu da balığın sudan kənarda qorunmasını təmin edir. Bu balıq, quru ərazidə "gəzmək" və ya qıvrılaraq hərəkət etmək qabiliyyəti ilə tanınır. Bu, əsasən qida və ya daha uyğun mühit tapmaq məqsədi ilə edilir. Gəzən pişik balığı əslində iki və ya dördayaqlı canlılar kimi gəzməsə də, quru ərazidə hərəkət edərkən sinə üzgəclərindən istifadə edərək özünü dik tutur və ilanabənzər hərəkətlərlə irəliləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Laterallus flaviventer

**Laterallus flaviventer** — "Rallidae" fəsiləsinin "Rallinae" yarımfəsiləsinə aid olan quş növü. Bu növ bir neçə Karib adasında, Mərkəzi Amerika və Cənubi Amerikanın böyük bir hissəsində tapılır.

## Taksonomiya və sistematika
Laterallus flaviventer ilk dəfə 1781-ci ildə fransız alim Jorj-Lui Lekler de Büffon tərəfindən *"Histoire Naturelle des Oiseaux"* əsərində təsvir edilmişdir. Quş, həmçinin Buffonun mətninə müşayiət etmək üçün Edme-Lui Daubentonun rəhbərliyi altında hazırlanan *"Planches Enluminées D'Histoire Naturelle"* əsərində Fransua-Nikola Martinet tərəfindən əllə rənglənmiş bir lövhədə təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vəqidi

**Əbu Abdillah Məhəmməd ibn Ömər ibn Vəqid əl-Vəqidi əl-Əsləmi əl-Mədəni** (; ) — məğazi müəllifi, İslam tarixçisi, mühəddis və qazı.

## Bioqrafiyası
Hicri 130-cu ildə (747) Mədinədə məvali bir ailədə dünyaya göz açıb. Babası Vəqidə nisbətlə Vəqidi adlanmışdır. İbn Əbu Zib, Məmər ibn Rəşid, İbn Cüreyc və Əbu Məşər əs-Sindidən dərslər alıb. İbn Səd onun tələbəsi olmuşdur. Yəhya ibn Xalid əl-Bərməki ilə yaxın dost olub. Fikirləri Əhməd ibn Hənbəl tərəfindən tənqid edilib. Siyər və məğazi səhalərində əsərlər qələmə alıb. *"[[Əl-Məğazi (kitab)|Əl-Məğazi]]"* əsərini ilk dəfə A. Kremer nəşr etdirib. Yozef Horovits onun haqqında doktorluq dissertasiyası yazmışdır.

## İstinadlar
Lisovski Nikolay Mixayloviç

**Nikolay Mixayloviç Lisovski** () — rus biblioqrafı, kitabşünas.

## Həyatı
Nikolay Mixayloviç Lisovski 1854-cü il yanvarın 13, Moskvada anadan olmuşdur. O, 1874-1875-ci illərdə Sankt-Peterburq Kənd Təsərrüfatı İnstitunda təhsil almışdır.
## Yaradıcılığı

1884-1894-cü illərdə "Biblioqraf" jurnalının naşir-redaktoru olmuşdur. O, biblioqrafiya və kitabşünaslıq nəzəriyyəsinə dair bir sıra əsərin müəllifidir. Lisovski kitab statistika məsələlərini işləyib hazırlamışdır. O, kitabşünaslıq kursu yaradaraq, ilk dəfə 1913-cü ildə Sankt-Peterburq və 1916-cı 1919-cu illərdə Moskva universitetlərində bu sahədə dərs demişdir.

Nikolay Mixayloviç Lisovski Böyük Oktyabr sosialist inqilabından sonra ölkədə kitabxananaçılıq və muzeyşünaslıq işinin təşkilində iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Николай Михайлович Лисовский на сайте «Хронос»
*
Laxmannia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Taşköprüzadə

**Taşköprüzadə Əhməd Əfəndi** (; ) — *"[[Əş-Şəqaiqun-Numaniyyə]]"* və *"[[Miftəhus-səadə]]"* adlı əsərləri ilə tanınan Osmanlı alimi. O, Əbu Mənsur əl-Maturidini Sünni kəlam məktəbinin banisi olaraq göstərmişdir.

## Bioqrafiyası
2 dekabr 1495-ci ildə Bursada dünyaya gəlib. Məşhur Taşköprüzadələr nəslinə mənsubdur. Quranı əzbərləyir və mədrəsə təhsili alır. Şeyxzadə Muhyiddin Mehmed Kocevi, Mahmud ibn Qazızadəi-Rumi, Məhəmməd ət-Tunisi kimi alimlərdən dərs alır və təhsilini bitirir. Oruc Paşa mədrəsəsində müdərris işləyir. 1545-ci ildə Bursa, 1551-ci ildə isə İstanbul qazısı təyin olunur. 16 aprel 1561-ci ildə İstanbulda vəfat edir.

## Əsərləri
Taşköprüzadə kəlam, fiqh, təfsir, əxlaq, məntiq, bioqrafiya, Ərəb dili və ədəbiyatı, elmlər tarixi, tibb kimi müxtəlif sahələrdə 30-a yaxın kitab və risalələr qələmə almış və bu əsərlərini ərəbcə yazmışdır. Qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır:

* **Miftəhus-səadə və misbəhus-siyadə fi məvzuatil-ulum.** Elmlər tarixi ilə bağlı biobiblioqrafik və ensiklopedik əsər olub, oğlu Kəmaləddin Mehmed Əfəndi tərəfindən *"Məvzuatul-ulum"* adı altında türk dilinə tərcümə edilmişdir (I–II, İstanbul 1895).
* **əş-Şəqaiqun-Numaniyyə fi uləmaid-dəvlətil-Osmaniyyə.** Əhməd Subhi Furat və Məcdi Mehmed tərəfindən əsərə qeydlər şəklində əlavələr edilmiş və əsər 1985-ci ildə İstanbulda nəşr edilmişdir.
* **Nəvadirul-əxbər fi mənaqibil-əxyar.**
* **əl-Məalim fi ilmil-kəlam.** Qazı Bəyzavinin *"Tavəliul-ənvar"*ındaki sistemə uyğun olaraq qələmə alınmışdır.
* **Risalə fil-qəza vəl-qədər.**

## İstinadlar
Marqarita Mariya Farneze (Modena hersoginyası)

**Marqarita Mariya** **Farneze** (; ) — Parma hersoqu II Ranuççionun qızı, Modena hersoginyası.

24 noyabr 1664-cüildə Parmada dünyaya gəldi. Atası Parma və Piaçensa hersoqu II Ranuççio Farneze, anası isə onun ikinci xanımı İzabella d'Estedir.

14 iyul 1692-ci ildə Parmada Modena hersoqu II Françesko d'Este ilə evləndirildi. Ancaq cütlüyün övladı olmadı. Cəmi 2 il sonra hersoq poliartrit və podaqra səbəbilə vəfat etdi.

Gənc yaşda dul qalan Marqarita Mariya Parmaya qayıtdı. 1718-ci ildə Parmada vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Condren, John (2024-07-31). *Louis XIV and the Peace of Europe: French Diplomacy in Northern Italy, 1659 – 1701*. Taylor & Francis. ISBN 978-1-040-04166-6

### İstinadlar
Odoardo Farneze (şahzadə)

**Odoardo Farneze** (; ) — Parma hersoqu II Ranuççionun oğlu, Parma şahzadəsi.

12 avqust 1666-cı ildə Parmada dünyaya gəldi. Atası Parma və Piaçensa hersoqu II Ranuççio Farneze, anası isə onun ikinci xanımı İzabella d'Estedir. Doğuş zamanı aldığı zədələr səbəbilə anası 9 gün sonra vəfat etdi. Çox keçmədən isə atası Modena-Parma dostluğunun davam etməsi məqsədilə xalası ilə evləndi. Beləcə, Odoardo xalası olan ögey anası Mariya d'Estenin himayəsində böyüdü.

3 aprel 1690-cı ildə Pfals kürfürstü Filipp Vilhelmin qızı Doroteya Sofiya ilə nigahlandı. Cütlüyün toy mərasimi 17 may 1690-cı ildə Parmada baş tutdu və bu nigahdan 2 övladları dünyaya gəldi.

* Alessandro İqnasio (1691-1693)
* Yelizaveta Farneze, İspaniya kraliçası

Ancaq şahzadə çox yaşaya bilmədi və 1693-cü ildə vəfat etdi. Ölümünün ardından xanımı Doroteya Sofiya, Parma taxt-tacının yeni varisi olan ögey qardaşı Françesko Farneze ilə evləndirildi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 

### İstinadlar
Françesko Farneze (Parma hersoqu)

**Françesko Farneze** (; ) — 7-ci Parma və Piaçensa hersoqu.

19 may 1678-ci ildə Parmada dünyaya gəldi. Atası Parma və Piaçensa hersoqu II Ranuççio Farneze, anası isə onun üçüncü xanımı Mariya d'Estedir. Böyük qardaşı Odoardonun 1693-cü ildə vəfat etməsiylə taxtın varisi elan olundu. Cəmi bir il sonra atasının vəfatıyla taxta çıxarıldı. Pfals-Parma dostluğunun davam etməsi məqsədilə vəfat edən qardaşının dul xanımı Düsseldorflu Doroteya Sofiya ilə evləndi.

1700-cü ildə İspaniya kralı II Karlın geridə varis qoymadan vəfat etməsinin ardından Fransa və Habsburq imperiyaları arasında İspaniya taxtı uğrunda siyasi mübarizə başladı. Françesko Farneze isə öz mülkünü qorumaq məqsədilə bu mübarizədə tərəfsiz qaldı. Buna baxmayaraq Habsburq orduları bəzi Parma mülklərini talan etdi və qarşılığında ödəniləcək hərbi təzminatdan boyun qaçırdı. Bunun qarşılığında Françesko Farneze 1714-cü ildə qardaşı qızı (həm də ögey qızı) Elizabeti Burbon ailəsindən seçilən yeni İspaniya kralı V Filipplə evləndirdi.

Digər yandan Françeskonun övladı yox idi və varisi olan kiçik qardaşı Antonio sonsuz idi. Bu səbəblə qardaşının ölümündən sonra, ögey qızı Elizabet Farnezenin böyük oğlu Don Karlosun Parma taxt-tacına sahib çıxmasını istədi. 26 fevral 1727-ci ildə ailənin genetik xəstəliyi olan obezite səbəbilə vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Armstrong, Edward (1892). *Elisabeth Farnese: "The Termagent of Spain"*. Longmans, Green, & Co: New York.
* Solari, Giovanna (1968). *The House of Farnese: A Portrait of a Great Family of the Renaissance*. Doubleday & Company: New York.
* Acton, Harold (1956). *The Bourbons of Naples (1734–1825)*. Methuen & Co: London.

### İstinadlar
Məhsul yığımı

**Məhsul yığımı** — bostanlardan, istixanalardan və tarlalardan məhsul yığılması işinə verilən ümumi ad. Oraq və kərənti kimi əl alətləri ilə görülə bilən məhsul yığımı mexanikləşdirmə prosesindən sonra traktor və kombayn kimi nəqliyyat vasitələri ilə aparılmağa başlanmışdır. Məhsul yığımı mövsümünün başlanğıcı əsasən müxtəlif şənliklərlə qeyd olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Antonio Farneze (Parma hersoqu)

**Antonio Farneze** (; ) — 8-ci Parma və Piaçensa hersoqu. Farneze ailəsinə mənsub son hersoqdur.

29 noyabr 1679-cu ildə Parmada dünyaya gəldi. Atası Parma və Piaçensa hersoqu II Ranuççio Farneze, anası isə onun üçüncü xanımı Mariya d'Estedir.

Böyük qardaşı Françesko Farnezenin 1694-cü ildə taxta çıxmasının ardından taxtın varisi elan olundu. Üstəlik qardaşı sonsuz idi və ölümündən sonra taxt məhz ona qaldı. Qardaşının ölümündən sonra 1727-ci ildə taxta çıxan Antonio Farneze həmin ilin iyulunda Modena hersoqu Rinaldo d'Estenin qızı Henretta ilə evləndirildi. Ancaq bu cütlüyün övladı olmadı.

Rəsmi varisinin olmaması səbəbilə özündən sonra taxta kimin çıxacağı problemi vardı. Ölən qardaşı bu varisin ögey qızı Elizabet Farnezenin oğlu Don Karlos olmasını istəmişdi. Belə də oldu. 1731-ci ildə vəfat etməsinin ardından taxta ögey qardaşının nəvəsi olan Don Karlos çıxdı. Beləcə, Parmadakı 184 illik Farneze hakimiyyətinə son qoyuldu.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Gencarelli, Elvira (1961). "ANTONIO Farnese, duca di Parma e Piacenza". *Dizionario Biografico degli Italiani, Volume 3: Ammirato–Arcoleo* (in Italian). Rome: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. ISBN 978-8-81200032-6

* Acton, Harold: *The Bourbons of Naples*, Methuen & Co, London, 1956
* Solari, Giovanna: *The House of Farnese: A Portrait of a Great Family of the Renaissance*, Doubleday & Company, New York, 1968

### İstinadlar
Düsseldorflu Doroteya Sofiya (Parma hersoginyası)

**Düsseldorflu Doroteya Sofiya** (; ) — Pfals kürfürstü Filipp Vilhelmin qızı, Parma hersoginyası.
3 aprel 1690-cı ildə Parma hersoqu II Ranuççionun oğlu Odoardo Farneze ilə nigahlandı. Cütlüyün toy mərasimi 17 may 1690-cı ildə Parmada baş tutdu və bu nigahdan 2 övladları dünyaya gəldi.

* Alessandro İqnasio (1691-1693)
* Elizabet Farneze, İspaniya kraliçası

Ancaq şahzadə çox yaşaya bilmədi və 1693-cü ildə vəfat etdi. Ölümünün ardından Doroteya Sofiya, Parma taxt-tacının yeni varisi olan qaynı Françesko Farneze ilə evləndirilmək istəndi. Aparılan danışıqlar əsnasında qaynatası vəfat etdi və Françesko Farneze taxta çıxdı. Çox keçmədən cütlük 7 dekabr 1696-cı ildə evləndi. Ancaq bu evliliyindən övladı olmadı.

Bu dövrdə qızı Elizabet Farnezeni yeni taxta çıxan İspaniya kralı V Filipplə evləndirdi. Françesko Farnezenin övladı yox idi və bu səbəblə sonsuz olan qardaşından sonra taxtın məhz Doroteya Sofiyanın qızı Elizabet Farneze və övladlarına keçməsini istədi. Qaynı Antonio Farnezenin ölümündən sonra, belə də oldu. 1731-1735-ci illərdə nəvəsinin adına naibə olaraq ölkəni idarə etdi.

1748-ci ildə Parmada vəfat etdi.

## İstinadlar
Macarıstanda buddizm

**Macarıstanda buddizm** 1951-ci ildən etibarən rəsmi təşkilatlanma mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Həmin il Ernyo Hetenyi Almaniyada Buddist Missiyasını təsis etmişdir.O, Mahayana məktəbinə mənsub Arya Maitreya Mandala buddist ordeninin üzvü idi. Lakin ilk buddist icmanın əsası daha erkən, 1890-cı illərdə indiki Rumıniya ərazisində yerləşən Maromarossiqet şəhərində qoyulmuşdur (bu şəhər hazırda Siqetu Marmației adlanır). Həmin dövrdə Yojef Holloşi buddist inancını qəbul etmiş və "Buddista Káté" ("Buddist Katexizisi", 1893) adlı ilk macar dilində buddist təlim kitabçasını yazmışdır. Bu hadisə Macarıstanda Dharma təliminin artıq bir əsrdən çoxdur mövcud olduğunu göstərir.

## Tarixi
Buddizm Macarıstanda ilk dəfə XIX əsrin sonlarında akademik maraqlar çərçivəsində tanınmağa başlamışdır. Şərq fəlsəfəsinə olan maraq və oriyentalist araşdırmalar buddist mətnlərin tərcüməsi və yayılmasına səbəb olmuşdur. XX əsrin ortalarında, xüsusilə 1950–60-cı illərdə buddizmə maraq artmış, bəzi şəxsi təlim qrupları və dini cəmiyyətlər formalaşmağa başlamışdır. Lakin kommunist dövründə dinlərə qarşı sərt nəzarət olduğundan buddist icmalar gizli və məhdud şəkildə fəaliyyət göstərirdi.1989-cu ildə kommunist rejimin süqutundan sonra Macarıstanda dini azadlıqlar genişləndi və buddizm cəmiyyətləri rəsmi şəkildə qeydiyyatdan keçməyə başladı. Bu dövrdən etibarən müxtəlif buddist məktəblər fəaliyyətə başladı, o cümlədən:

* Tibet buddizmi (xüsusilə Geluq və Karma Kagyü məktəbləri),
* Zen buddizmi (Yapon və Koreya ənənələri),
* Theravada buddizmi.

Hazırda Macarıstanda müxtəlif buddist məbədlər, mərkəzlər və meditasiyaya yönəlmiş təşkilatlar mövcuddur. Ölkədəki ən böyük buddist təşkilatlardan biri *Buddha’s Way Foundation* (Buddha Útja Alapítvány) hesab olunur.

## Təsiri
Macarıstanda buddistlərin sayı rəsmi statistikaya görə azdır. 2011-ci il siyahıyaalmasına əsasən, təxminən 10,000 nəfər özünü buddist kimi təqdim etmişdir. Bu rəqəm əhalinin ümumi sayına görə az olsa da, Buddizm xüsusilə şəhər əhalisi, intellektuallar və alternativ həyat tərzi axtaranlar arasında maraq doğurmağa davam edir. Macarıstanda bəzi universitetlərdə buddist fəlsəfəyə dair kurslar keçirilir. Buddist mərkəzlər meditasiya və fəlsəfə dərsləri ilə yanaşı, mədəni tədbirlər və tibbi yardım layihələri də həyata keçirirlər.Macarıstanda buddist cəmiyyətlər rəsmi olaraq dini icma kimi tanınır və fəaliyyətlərini qanuni şəkildə həyata keçirirlər. 2011-ci ildə qəbul edilən yeni dinlər haqqında qanuna görə, bəzi buddist təşkilatlar statuslarını qoruyub saxlaya bilmiş, digərləri isə yenidən qeydiyyatdan keçməyə məcbur olmuşdur.

## İstinadlar
Sibiu Əczaçılıq Tarixi Muzeyi

**Sibiu Əczaçılıq Tarixi Muzeyi** () – Rumıniyanın Sibiu şəhərində yerləşən əczaçılıq və tarix muzeyi. Brukental Milli Muzeyinin tərkib hissəsinə daxildir.

## Tarixi
Rumıniya ərazisində ilk aptek 1494-cü ildə Sibiu şəhərində açılmışdır. Sibiu Rumıniyada əczaçılıq ənənələrinə görə tanınan şəhərdir. Muzey şəhərin əczaçılıq keçmişini nümayiş etdirmək üçün 1972-ci ildə açılmışdır. Muzeyin orijinal kolleksiyası 1950–1951-ci illərdə Səhiyyə Nazirliyinin regionun əczaçılıq tarixini qorumaq barədə olan dekretindən sonra yaradılmışdır. Muzey 1568-ci ildə tamamlanmış və qotik üslubda olan tikilidə yerləşir. Tarixi abidə statusunda olan bu tikilidə 1600-cü ildə "La Ursul Negru" () adlı aptek fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

## Ekspozisiya
120 m² sahəni əhatə edən muzey XVIII əsrin Şərqi Avropasında əczaçılığın vəziyyətinə və inkişafına həsr olunmuşdur. Muzeyin 6700-dən çox eksponatdan ibarət kolleksiyası 70 aptekdən, tibb institutlarından və şəxsi kolleksiyalar götürülmüşdür. Muzey sərgisi üç bölmədən ibarətdir: Ofis, homepatiya bölməsi və laboratoriya. Ofis əczaçılıq məhsullarının sərgiləndiyi yerdir. Otağın mebelləri 1902-ci ildə Vyanada yerləşən "La Vulturul Negru" () adlı keçmiş bir aptekdən gətizdirilmişdir. Burada dərmanların saxlanıldığı keramika, gil, şüşə, taxtadan hazırlanmış qablar, dərmanların hazırlanmasında istifadə olunmuş tərəzilər və həvənglər sərgilənir. Muzeydə sərgilənən ən qədim dərman hazırlama aləti 1597-ci ilə aid edilən bürünc həvəngdir. Sərgi XVII əsrdən XX əsrin birinci yarısına qədər olan dövrü əhatə edir. XVIII əsrə aid olan taxta qab kolleksiyasında üzərisində əlkimya işarələri olan qablara rast gəlmək olar.

Muzeyin mərkəzi otağındakı kimyaçı laboratoriyasında şüşə retortalar və qablar, həvənglər, əzici maşınlar, həb hazırlama üçün ləvazimatlar, ərimə qazanları, ölçü qabları, süzgəclər mis tərəzilər və dəmir çəkilər nümayiş olunur. Burada həb hazırlamaq üçün nəzərdə tutulmuş XVIII əsrə aid xüsusi maşın sərgilənir.

Arxa otaqda yerləşən homepatiya bölməsi Sibiu şəhərinin homepatiya ənənəsinə və homepatiyanın atası Samuel Hanemana həsr olunmuşdur. Hanemanın homepatiya üçün ilkin ideya və fikiləri 1777–1779-cu illərdə Sibiu şəhərində irəli sürdüyü iddia olunur. Onun orijinal alətləri və planları muzeydə sərgilənir. Homepatiya kolleksiyasına 2910 eksponatdan ibarətdir və hamısı Sibiuda yerləşən keçmiş "La Înger" aptekindən götürülmüşdür.

## Qalereya

History of Pharmacy Museum in Sibiu 01.jpg
History of Pharmacy Museum in Sibiu 02.jpg
History of Pharmacy Museum in Sibiu 03.jpg
History of Pharmacy Museum in Sibiu 04.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Prunus acinaria

*  — Prunus domestica bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus americana bitki növünün sinonimi.
Prunus acuminata

*  — Prunus maritima bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus undulata bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus americana bitki növünün sinonimi.
Prunus communis

*  — Prunus domestica bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus amygdalus bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus cerasifera bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus spinosa bitki növünün sinonimi.
AiMotive

**aiMotive** (əvvəlki adı ilə **AdasWorks**) —  Macarıstan mənşəli avtonom nəqliyyat texnologiyaları şirkəti. Şirkət avtomobil istehsalçıları və Tier 1 tədarükçüləri ilə əməkdaşlıq edərək avtonom sürücülük texnologiyalarının inkişafını hədəfləyir. aiMotive öz yanaşmasını "vision-first" (görmə əsaslı) adlandırır; bu sistem əsasən kameralar və süni intellektdən istifadə edərək ətraf mühiti tanıyır. 

## Tarixi
Şirkət 2015-ci ildə Budapeşt şəhərində Laslo Kişonti tərəfindən AdasWorks adı ilə təsis edilmişdir. aiMotive, təsisçinin əvvəlki şirkəti olan Kishonti Ltd-nin spin-offudur; bu şirkət kompüter aparatlarının performansını ölçən proqram təminatı ilə məşğul idi. 2016-cı ilin noyabr ayında şirkət adını aiMotive olaraq dəyişdirmişdir.

aiMotive bir neçə investisiya raundu keçirmişdir. İlk investisiya raundu 2015-ci ilin may ayında 2,5 milyon dollar məbləğində olmuş və Inventure Oy tərəfindən rəhbərlik edilmişdir. İkinci raundda Robert Bosch Venture Capital, Draper Associates, Nvidia, Tamares Group və digər investorlar tərəfindən 10,5 milyon dollar sərmayə yatırılmışdır. 2018-ci ilin yanvar ayında aiMotive, B Capital, Prime Ventures və digər investorların iştirakı ilə 38 milyon dollar dəyərində Series C investisiya raundunu elan etmişdir. 2020-ci ilin may ayında isə şirkət 20 milyon dollar məbləğində dördüncü investisiya raundunu elan etmişdir. 

2017-ci ilin yazında aiMotive, Finlandiyada ictimai yollarda testlər aparmaq üçün ilk lisenziyasını almışdır. Şirkət həmçinin Macarıstan, Kaliforniya və Nevada ştatlarında da test lisenziyalarına malikdir. 2018-ci ilin yanvar ayına olan məlumata görə, aiMotive texnologiyasını Toyota, Citroën və Volvo modelləri üzərində sınaqdan keçirir.

## Texnologiyalar
aiMotive üç əsas texnologiya istiqamətində fəaliyyət göstərir:

* **aiDrive** — avtomatlaşdırılmış sürücülük üçün proqram təminatı yığını. Bu proqram süni intellekt və kameralarla ətraf mühiti tanıyır və idarəetmə qərarları verir.
* **aiSim** — avtonom nəqliyyat vasitələrinin sınaqları üçün virtual simulyasiya mühiti. 2020-ci ilin yazında aiSim, ISO 26262 TCL3 alət sertifikatını almışdır. 
* **aiWare** — süni intellekt hesablama üçün nəzərdə tutulmuş neyron emal vahidi (NPU) arxitekturası. aiWare, yüksək performanslı və aşağı enerji sərfiyyatlı AI hesablama imkanları təqdim edir və Nextchip-in Apache5 prosessoruna inteqrasiya edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Avtonom nəqliyyat vasitələri
* Süni intellekt
* Avtomobil sənayesi

## İstinadlar
Flamurtari FK

**Flamurtari FK** () — Albaniyada futbol klubu. Albaniyanın Vlore şəhərini təmsil edir.

Klub hal-hazırda Albaniyanın yüksək liqası olan Albaniya Superliqasında çıxış edir.

## Tarixi
Flamurtari Futbol Klubu 23 mart 1923-cü ildə "Shoqëria Sportive Vlorë" adı ilə təsis edilmişdir. Klubun ilk prezidenti Milto Korçari olmuşdur. Əvvəlcə qeyri-rəsmi oyunlarla fəaliyyətə başlayan komanda, 1930-cu ildə Albaniya Futbol Federasiyasının təsisçilərindən biri olmuş və ilk rəsmi çempionatda iştirak etmişdir.

İlk rəsmi oyunu 6 aprel 1930-cu ildə "Skenderbeu Korçe" klubuna qarşı keçirilmiş və 2–0 hesablı qələbə qazanmışdır.

1946-cı ildə klubun adı "Flamurtari" olaraq dəyişdirilmişdir. 1951-ci ildə "Puna Vlore" adını almış, lakin 1958-ci ildə yenidən "Flamurtari" adına qayıtmışdır. Bu dövrdə klub bir neçə dəfə Albaniya Kubokunun finalına yüksəlmiş, lakin qalib gələ bilməmişdir.

1980-ci illər klubun "qızıl dövrü" hesab olunur. "Flamurtari", 1985–86 mövsümündə Albaniya çempionatında ikinci yeri tutur. Avrokuboklarda isə, UEFA Kubokunda Barselona ilə qarşılaşır. Vloredə keçirilən ilk oyunda 1–1 bərabərlik əldə edilir, Barselonada isə oyun, 0–0 hesablı nəticə ilə başa çatır. Lakin səfər qolu qaydasına əsasən "Flamurtari" turnirdən kənarlaşır.

1987–88 mövsümündə "Flamurtari", "Partizan" və "Vismut Aue" klublarını məğlub edərək, UEFA Kubokunun 1/16 finalına qədər irəliləyir. Klub, yenidən "Barcselona" ilə qarşılaşır. Barselonada 1–4 hesabı ilə məğlub olan "Flamurtari, Vloredə 1–0 hesablı qələbə qazansada, iki oyunun nəticəsində 2–4 hesabıyla məğlub olur və turnirdən kənarlaşır.

1990–91 mövsümündə "Flamurtari" ilk və yeganə Albaniya çempionluğunu qazanır. Eyni zamanda Albaniya Superkubokunu da qazanmışdır.

1990-cı illərin sonlarından etibarən "Flamurtari" maliyyə çətinlikləri ilə üzləşmiş və buda klubun nəticələrində eniş ilə müşahidə olunmuşdur.

2008–09 və 2013–14 mövsümlərində Albaniya Kubokunu qazanaraq uğurlarını davam etdirmişdir. 2021–22 mövsümündə Albaniya Birinci Liqasının çempionu olaraq Yüksək liqaya yüksəlir.

## Stadion
Klub ev oyunlarını 8200 nəfər tutumu olan "Flamurtari Stadionu"nda keçirir. "Flamurtari Stadionu" 1961-ci ildə inşa edilmiş və 1975-ci ildə yenidən qurularaq tutumu 11,000 nəfərə çatdırılmışdır. 1987-ci ildə "Barselona" ilə keçirilən UEFA Kuboku matçında stadionda 18,500 tamaşaçı iştirak etmişdir ki, bu da stadionun rekord göstəricisidir.

2004–2012-ci illər arasında stadion yenidən qurularaq oturacaqlı hala gətirilmiş və tutumu 8,200 nəfər olmuşdur. 2014-cü ildə isə UEFA tələblərinə uyğun olaraq əsas tribuna yenidən təmir edilmişdir.

## Uğurları
**[[Albaniya Superliqası|Albaniya çempionatı]]**

* Çempion: 1 dəfə (1990–91)

**Albaniya Kuboku**

* Qalib: 4 dəfə (1984–85, 1987–88, 2008–09, 2013–14)

**Albaniya Superkuboku**

* Qalib: 2 dəfə (1990, 1991)

**Albaniya birinci liqası**

* Çempion: 1 dəfə (2005–06)

**Albaniya İkinci Liqası**

* Çempion: 1 dəfə (2021–22)

## İstinadlar
Vera Kraçkovskaya

**Vera Aleksandrovna Kraçkovskaya** (; ) — sovet şərqşünası, ərəbşünas və İslam hüququ üzrə tanınmış alim. O, ərəb mənbələrinin tərcümə və təhlili, eləcə də İslam hüququ sahəsində elmi tədqiqatları ilə tanınmışdır.

## Bioqrafiyası
Vera Kraçkovskaya 1887-ci ildə Rusiya imperiyasında anadan olmuşdur. O, tanınmış ərəbşünas İqor Kraçkovskinin həyat yoldaşı olmuş və onunla birlikdə ərəb dünyası ilə bağlı elmi işlərdə əməkdaşlıq etmişdir. Onun əsas fəaliyyəti SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda olmuşdur. O, ərəb hüquq düşüncəsinin əsas prinsiplərini tədqiq etmiş, şəriət qanunvericiliyinin sistemləşdirilməsində və ərəb dilində hüquqi mətnlərin elmi dövriyyəyə daxil edilməsində mühüm rol oynamışdır. Onun fəaliyyəti İslam hüququnun elmi əsaslarla öyrənilməsinə və SSRİ-də ərəbşünaslıq elminin inkişafına töhfə vermişdir.

## Elmi irsi
Vera Kraçkovskaya zamanla Şərq, xüsusilə Orta Asiya tarixi və incəsənəti üzrə tanınmış alim kimi məşhurlaşmışdır. O, ərəb epiqrafikası sahəsində bir sıra mühüm elmi əsərlər müəllifi olmuş, Orta Asiyadan tapılmış nadir ərəb mənbələrinin təhlili ilə məşğul olmuşdur. Əsərlərində İslam keramika kolleksiyaları və tekstil nümunələrinin tədqiqinə geniş yer vermişdir. Xüsusilə Hannenko kolleksiyasındakı orta əsr keramika nümunələri ilə bağlı araşdırmaları və onların Mesopotamiya tapıntıları ilə müqayisəsi elmi ictimaiyyət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

## Həmçinin bax
* İqor Kraçkovski
* Şərqşünaslıq
* İslam hüququ

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Биобиблиографические очерки о деятелях общественных наук. [Составитель — Б. В. Лунин]. — Т. 1. — Ташкент, 1976.
* *Милибанд С. Д.* Востоковеды России: Биобиблиографический словарь. — М., 2008. — Т. I. — С. 716—717.

## Xarici keçidlər
* ВЕРА АЛЕКСАНДРОВНА КРАЧКОВСКАЯ — СПЕЦИАЛИСТ-ВОСТОКОВЕД В ОБЛАСТИ АРАБСКОЙ ЭПИГРАФИКИ
Hişam ibn Əbdülməlik

**Hişam ibn Əbdülməlik** (; ) — Əməvilərin 10-cu, Mərvanilərin 7-ci xəlifəsi.

## Bioqrafiyası
Hicri 72-ci ildə (691) Dəməşqdə (bəzi mənbələrə görə Mədinədə) anadan olub. Atası ona Mənsur adını qoysa da anasının ona qoyduğu Hişam adı ilə tanınıb. Hicri 102-ci ildə vəliəhd təyin edilib. 724-cü ildə qardaşı II Yezidin ölümündən sonra Hişam xəlifə elan edildi. O, Əməvi dövlət aparatını gücləndirməyə və islahatlar aparmağa çalışdı. Hişam intizamlı və sərt bir idarəçiydi. Vergi sistemini təkmilləşdirdi, orduda nizam-intizam yaratdı və mədəni inkişafı təşviq etdi. Ərəb ədəbiyyatına, xüsusilə də poeziyaya maraq göstərmişdi. Onun dövründə Bizansa qarşı böyük yürüşlər təşkil edildi, lakin bu yürüşlər çox zaman uğursuz nəticələnirdi. 740-cı ildə Mərakeşdə baş vermiş Bərbər üsyanı Əməvilər üçün ciddi təhlükəyə çevrildi. Türkistan və Xorasan istiqamətində də müharibələr aparıldı.

Hişamın dövründə məzhəbi və etnik gərginliklər artmışdı. Ərəb olmayan müsəlmanlara (məvalilər) qarşı ayrı-seçkilik davam edirdi. Bəni Haşim və Əli tərəfdarları (şiələr) Əməvi hakimiyyətinə qarşı narazılıq içində idilər.

743-cü ildə vəfat etdikdən sonra Əməvi xilafəti zəifləməyə başladı. Ondan sonra gələn xəlifələr ölkədəki böhranı idarə edə bilmədi və nəticədə, 750-ci ildə Əməvi xilafəti Abbasilər tərəfindən devrildi.

## Zeyd ibn Əli üsyanı
Əli oğullarından Zeyd ibn Əli onun dövründə üsyan qaldırmışdır. Üsyanın baş verməsinə səbəb olan əsas amillərdən biri Əməvi hakimiyyətinin zalım və ayrı-seçkilikli idarəetməsi idi. Ərəb olmayan müsəlmanlara qarşı olan təzyiqlər, Əli tərəfdarlarının sıxışdırılması və ümumi ədalətsizlik mühiti Kufə əhalisi arasında narazılığı artırmışdı. Zeyd, bu şəraitdə xalqın çağırışı və təhriki ilə Əməvilərə qarşı üsyan qaldırmağa qərar verdi.

Hicri 122-ci ildə (740), Zeyd ibn Əli Kufədə üsyan qaldırdı. Başlanğıcda təqribən 15 min nəfərin ona beyət etdiyi bildirilir. Lakin Əməvilərin Kufə valisi Yusif ibn Ömər əs-Səqəfi vəziyyəti nəzarətə alaraq tezliklə üsyanı yatırdı. Əməvi qoşunları ilə baş verən döyüşdə Zeyd ağır yaralanaraq həlak oldu. Zeydin və oğlu Yəhyanın ölüm xəbəri Hişama dərindən təsir edir. Rəvayətə görə onların ölüm xəbərini alan Hişam belə demişdir:*"Kaş onları fidyə verərək xilas edə bilsəydim …"*Vəqidi bu haqda bunları qeyd edir:*"Mənə İbn Əbiz-Zinad atası vasitəsilə xəbər verdi, o dedi: Hişam üçün qan tökülməsi qədər nifrət edilən bir şey yox idi. Zeydin üsyanı ona çox ağır gəldi. Amma nə fayda – sonda Zeydin başı onun hüzuruna gətirildi."*Bu rəvayət, Hişam ibn Əbdülməlikin təbiətcə qan tökülməsinə qarşı olduğunu və Zeyd ibn Əlinin ölümünü istəmədiyini, lakin buna baxmayaraq, üsyanın nəticələrinin qarşısını almağa çalışmadığını da göstərir.

## İstinadlar
Aleksandra Koval

**Aleksandra Andreyeva Koval** (; ) — Ukrayna mədəniyyət xadimi və naşiri. O, 2018-ci ildən Ukrayna Kitab İnstitutunun prezidenti, həmçinin "PEN Ukrayna"nın üzvüdür.

## Həyatı
1979-cu ildə Lvov Meşə Texnikası İnstitutunu bitirmiş, 1980–1989-cu illərdə orada işləyərək hava təmizləmə sistemlərinin işlənib hazırlanması ilə məşğul olmuşdur. Eyni zamanda, 1986–1989-cu illərdə meteorologiya və reklam məqsədləri üçün aerostatlar dizayn edən və istehsal edən "Aeros" kooperativinin rəhbərlərindən biri olmuşdur.

1990-cı ildən nəşriyyat biznesində fəaliyyət göstərir. 1992–1997-ci illərdə Lvovda eyniadlı Ukrayna mədəni-maarif cəmiyyətinin filialında "Prosvita" nəşriyyatının direktoru olmuşdur. Bu dövrdə Kovalın nəşriyyat layihələri arasında Vasili Stusun əsərlərinin altı cildlik toplusu (1993–1996) xüsusi yer tutur. 1995-ci ildə Ukrayna Nəşriyyatçılar və Kitab Yayımçıları Assosiasiyasının təsisçilərindən biri olmuşdur.

1994-cü ildə Lvovda Nəşriyyatçılar Forumunu təsis etmiş, 1995–2018-ci illərdə bu forumu təşkil edən "Forum vıdavtsiv" ictimai təşkilatının prezidenti olmuşdur. Forumla yanaşı, 1997-ci ildən ədəbi festival, 2007-ci ildən "Kniqomaniya" adlı ümumukrayna uşaq oxu müsabiqəsi və bir sıra milli və beynəlxalq əhəmiyyətli mədəni layihələr təşkil etmişdir. 2016-cı ildə Ukrayna mədəniyyətinə töhfəsinə və vətəndaş mövqeyinə görə Vasili Stus adına Mükafata layiq görülmüşdür. 2018-ci ildə Ümumukrayna Mədəniyyət İşçiləri Günü münasibətilə təltiflər seriyasında III dərəcəli "Knyaginya Olqa" ordeni ilə təltif edilmişdir.

2018-ci ildə Koval Ukrayna Kitab İnstitutunun direktoru vəzifəsinə keçirilən müsabiqədə qalib gəlmiş və dövlət mədəniyyət siyasətində əhəmiyyətli islahatlar – xüsusilə "Ukrayna kitabı" və "Rəqəmsal kitabxana" proqramlarında dəyişikliklər və Ukraynanın beynəlxalq kitab forumlarındakı iştirakının gücləndirilməsi vədi vermişdir. 2024-cü ildə gənclərin oxumasını dəstəkləmək üçün dövlət proqramının təşkilatçısı olmuşdur. Bu proqram çərçivəsində hər 18 yaşlı ukraynalı kitab almaq üçün dövlət subsidiyası almaq hüququ qazanmışdır. Bu münasibətlə Koval vurğulamışdır: "Kitablar silahdır, Homo Legens isə həyatını, vətənini, evini, dilini, mədəniyyətini, kimliyini, dəyərlərini müdafiə etməyə və hücuma hazır olan, silahlanmış universal əsgərdir".

## Siyasi mövqeyi
Koval 2018-ci ildə Rusiyada keçirilən FIFA Dünya Kubokunu boykot etməyə çağıran beynəlxalq müraciətin imzalayanlarından biri olmuşdur. Müraciət Rusiyanın davam edən insan hüquqları pozuntularını, o cümlədən ukraynalı siyasi məhbusların, məsələn, kinorejissor Oleq Sentsovun həbsini pisləyirdi. Koval onlarla tanınmış yazıçı, fəal və ziyalı ilə birlikdə məhbuslarla həmrəylik nümayiş etdirməyə və Rusiyaya onları azad etmək üçün təzyiq göstərməyə çağırış etmişdir.

## Mükafatları
7 may 2009-cu ildə Naşirlərin III Forumu — Uşaqlar festivalının final mərhələsində Koval onun töhfələrinə görə "Kiçik oxucuların böyük dostu" fəxri medalı ilə təltif edilmişdir.
* "Vasili Stus" mükafatı (2016)
*  III dərəcəli "Knyaginya Olqa" ordeni (9 noyabr 2018)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Platalea flavipes

**Platalea flavipes** (*Sarıdimdik qaşıqdimdik*) — İbis və Ərsindimdik fəsiləsinə (Threskiornithidae) aid olan, qruplar halında yaşayan və suda qidalanan bir quş növü.

## Taksonomiya

Məşhur ornitoloq Con Quld sarıdimdik qaşıqdimdiyi ilk dəfə "Platalea flavipes" adı ilə təsvir etmiş, lakin onun cinsin digər növlərindən fərqləndiyini qeyd etmişdir. Bonapart 1856-cı ildə "Platibis" cinsini yaratmış və Qould sonrakı əsərlərində bu təsnifatı izləmişdir. O, 1839-cu ildə bu növün Yeni Cənubi Uelsdə, xüsusilə şimalda Hanter və aşağı Namoi çayları arasında böyük miqdarda göründüyünü qeyd etmişdir. Həmin il əvvəlki illərdəki quraqlıqlardan fərqli olaraq yağışlı keçmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tərlan Əbilov

**Tərlan Əbilov** *(tam adı: Tərlan Maşallah oğlu Əbilov;* 20 iyul 1968, Lənkəran, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan şairi, Ülvü Bünyadzadə adına “Uğur” mükafatı laureatı, Prezident mükafatı laureatı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Tərlan Əbilov 20 iyul 1968-ci ildə Azərbaycan SSR-nin Lənkəran şəhərində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından ədəbiyyata maraq göstərmiş və şeir yazmağa başlamışdır. O, həm klassik, həm də müasir poeziya üslublarında yazır.

## Yaradıcılığı
Tərlan Əbilovun şeirləri müxtəlif mövzuları – sevgi, insan, cəmiyyət, vətən və zaman – əhatə edir. Onun əsərləri həm əruz, həm heca, həm də sərbəst vəznlərlə yazılmışdır. Şair sonet janrında da nüfuzlu poetik nümunələr ortaya qoymuşdur.
Əsərləri ölkə daxilində bir çox ədəbi mətbuatda, internet portallarında və antologiyalarda dərc olunmuşdur.

## Əsərləri
Şairin çap olunmuş şeir kitabları bunlardır:

• "Sonuncu halqa"

• "54 yaşın şeiri"

• "Əksini asdığım divardır içim"

Bəzi tanınmış şeirləri bunlardır: Hərənin bir sevməyi var, Keçdi, Çıxırsan, Sən eşqsən, Varaq olmadığından, Axar, Sevdim, Müharibə kimi bitmir sevgi də, Şuşa söhbəti, Sonuncu pərdə, Qalereya, Onun təklifi və s.

## Mükafatları
• Ülvü Bünyadzadə adına "Uğur" mükafatı

• Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi yaradıcılıq mükafatı

## Həmçinin bax
● Azərbaycan şairləri

● Lənkəran şəhəri

● Azərbaycan Yazıçılar Birliyi

## İstinadlar
1. https://anl.az/down/meqale/kaspi_az/2013/may/311700.htm

2. https://arqument.az/az/quotqaps-balanms-sevgidi-lkequot-terlan-ebilov/

3. https://www.yeniavaz.com/az/news/44470/terlan-ebilov-saytlar-sayina-gore-sadliq-saraylarini-otub

4. https://adalet.az/az/posts/detail/terlan-ebilov-55-1689241300

5. https://manera.az/index.php?newsid=6754

6. https://kulis.az/xeber/edebi-tenqid/xeber____________________________-15627
Milvus aegyptius

**Milvus aegyptius** (*Sarıdimdik çalağan*) — Afrotropik bölgədə yayılmış və ən çox qara çalağanın (Milvus migrans) yarımnövü kimi qəbul edilən quş növü. Lakin DNT tədqiqatları göstərir ki, sarıdimdik çalağan Avrasiya qrupundakı qara çalağanlardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir və ayrı, allopatrik növ kimi qəbul edilməlidir.

## Taksonomiya

Sarıdimdik çalağan, 1788-ci ildə alman təbiətşünası İohann Fridrix Gmelin tərəfindən Karl Linneyin "Systema Naturae" əsərinin yenilənmiş və genişləndirilmiş nəşrində rəsmi şəkildə təsvir edilmişdir. Gmelin quşun Misirdə tapıldığını qeyd edərək onu qartallar, qızılquşlar və onların qohumları ilə birlikdə Falco cinsinə aid etmiş və "Falco aegyptius" binominal adını vermişdir. Qeyri-adi olaraq, Gmelin məlumat üçün heç bir mənbə göstərməmişdir. Sarıdimdik çalağan indi fransız təbiətşünası Bernard Jermen de Laseped tərəfindən 1799-cu ildə təqdim edilmiş "Milvus" cinsinə aid olan üç çalağan növündən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buteo trizonatus

**Buteo trizonatus** (*Meşə sarı*) — Afrika qitəsində yayılmış yırtıcı quş növü. Bəzi mütəxəssislər onu başqa bir növ olan dağ sarı (Buteo oreophilus) ilə eyni növün alt növü kimi qəbul edirlər. Bu quş növü Cənubi Afrikanın cənub və şərqindəki meşəlik ərazilərdə yaşayır və çoxalır.

## Taksonomiya

Meşə sarı, adi sar (Buteo buteo) və Madaqaskar sarı (Buteo brachypterus) ilə yanaşı, dağ sarını (Buteo oreophilus) da əhatə edən üst növün bir hissəsidir. Meşə sarı və dağ sarının fərqli növlər kimi qəbul edilməsi onların yaşayış yeri, quruluşu və lələk rəngləri ilə əlaqədardır. Ehtimal edilir ki, meşə sarı çöl sarından təkamül edib. Çöl sarı şərqi Palearktikanın geniş ərazilərində çoxalır və qışı Şərqi və Cənubi Afrikada keçirir, bəzi fərdlər isə Cənubi Afrikada qışlamır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Copsychus albospecularis

**Copsychus albospecularis** (*Madaqaskar sağsağanı*) — "Köhnə Dünya" milçəkqapanları fəsiləsi olan "Muscicapidae"-yə aid quş növü.

## Taksonomiya

Madaqaskar sağsağanı Seyşel sağsağanı (Copsychus sechellarum) və Şərq sağsağanı (Copsychus saularis) ilə yaxından qohumdur və onlarla birlikdə üst növ əmələ gətirə bilər. Bu növ Madaqaskar üçün endemikdir və adanın hər yerində tapılır. Yayılması bəzən dağınıq ola bilir, çünki geniş yaşayış yerlərini tutur və bu yerlərdən asılı olaraq çoxsaylı və ya nisbətən nadir ola bilir. Üç yarımnöv təsvir edilmişdir: Madaqaskarın şimal-şərqindən olan nominativ yarımnöv, şərqi və cənub-şərqi Madaqaskardan olan "C. a. inexpectatus" və ölkənin qalan hissəsini tutan "C. a. pica". Bununla belə, alt növlər arasında əhəmiyyətli oxşarlıq var və onların diapazonları arasındakı dəqiq sərhədlər aydın deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər