open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi

**Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi** — beynəlxalq hüquqi şəxs olaraq fəaliyyət göstərən, onlarla kitab nəşr edən, saytlar quran, layihələr gerçəkləşdirən, konfrans, festival, görüşlər düzənləyən türk dünyasında yaşayan gənc türk yazarların birləşdiyi qurum.

## Tarixi
Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi 1998-ci ildə təsis olunub. 1999-cu il dövlət qeydiyyatından keçərək ictimai fəaliyyətlə məşğuldur. Təşkilatın təsisçisi Əkbər Mehdi oğlu Yolçuyevdir. Təşkilat beynəlxalq hüquqi şəxs olaraq fəaliyyət göstərən, onlarla kitab nəşr edən, saytlar quran, layihələr gerçəkləşdirən, konfrans, festival, görüşlər düzənləyən Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi, mövzu ilə bağlı yetərli təcrübəyə, bilgilərə, əlaqələrə malikdir.

Birlik indiyədək Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyinin, Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin, Azərbaycan Respublikasının Gənclər Fondunun, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının və s. donor qurumların dəstəyi ilə bu sahədə onlarla layihə həyata keçirib.

Təşkilata 1998–2013-cü illər tanınmış şair-publisist Əkbər Qoşalı, 2013–2014-cü illər yazıçı-dramaturq Rəvan Tohidoğlu, 2014–2016-cı illərdə isə yazar Əfsanə Ələsgərli rəhbərlik edib.

2019-cu ildə Cavanşir İntiqam Yaşar oğlu Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin İdarə Heyətinin sədri seçilmişdir.

## Fəaliyyəti
DGTYB həmçinin ayrı-ayrı türk ölkə və topluluğunda düzənlənən onlarla konfrans, simpozium və festivalda Azərbaycanı təmsil edib. Birliyin türk ölkə və topluluqlarında təmsilçiləri fəaliyyət göstərir. Təşkilat olaraq "Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi" Türk dünyasında gənc yazarların 2007-ci il 2 fevral günü "Gənclər mükafatı"na layiq görülüb. Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin seçkili orqanlarında təmsil olunan üzvlərinin hamısı Azərbaycanın və digər türk ölkə və topluluqlarının diplom və fəxri fərmanlarına layiq görülüb. DGTYB Qırğız Respublikasının Milli Yazıçılar Birliyi, Özbəkistan Respublikasının "Gənc Yaradıcılar Birliyi", Başqırdıstan Yazıçılar Birliyi və s. qurumlarla birgə əmaəkdaşlığa dair Memorandumlar imzalayıb.

## Həmçinin bax
* Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin üzvləri

## İstinadlar
Səfər Qurbanov

**Səfər Qurban oğlu Qurbanov** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı. Vətən Müharibəsinin iştirakçısı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Haqqında
Səfər Qurban oğlu Qurbanov Salyan rayonunda anadan olub. Azərbaycan Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının mayoru kimi 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak edən o, müharibə ərzində göstərdiyi şücaətə görə polkovnik-leytenant rütbəsinə qədər yüksəldilmiş və müxtəlif orden və medallarla təltif edilmişdir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

## Təltifləri
*  (9 dekabr 2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  (9 dekabr 2020) — "Qarabağ" ordeni
*  (24 dekabr 2020) — "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
*  (29 dekabr 2020) — "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı
*  (2 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

## Həmçinin bax
* Vətən Müharibəsi
* "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
* Vətən Müharibəsi Qəhrəmanlarının siyahısı

## İstinadlar
İkinci Qarabağ müharibəsi incəsənətdə

**İkinci Qarabağ müharibəsi incəsənətdə** — İkinci Qarabağ müharibəsinə populyar mədəniyyətdə ithaf olunan incəsənət, ədəbiyyat, musiqi və filmlərdə əsərlər.

## Musiqi

### Azərbaycan

### Ermənistan

## Həmçinin bax
* Birinci Qarabağ müharibəsi incəsənətdə

## İstinadlar
Yeni İnkişaf Bankı

**Yeni İnkişaf Bank (YİB)** () — BRICS üzvü ölkələr (Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və Cənubi Afrika) tərəfindən qurulan beynəlxalq maliyyə təşkilatı, inkişaf bankı. Bankın məqsədi BRICS ölkələrində və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə infrastruktur və davamlı inkişaf layihələrini maliyyələşdirməkdir.

Bankın mərkəzi binası Şanxayda yerləşir.

YİB-nın nizamnamə kapitalı 100 milyard ABŞ dollarıdır. Bankın ayrılmış kapitalı - 50 milyard ABŞ dolları (ödənilmiş kapital - 10 milyard ABŞ dolları və tələbə görə 40 milyard ABŞ kapitalı daxildir)

## Tarixi
Bankın yaradılması ilə bağlı siyasi qərar BRICS liderləri tərəfindən 27 mart 2013-cü il tarixində Durban şəhərində baş tutan 5. BRICS Sammitində verilmişdir .

Təşkilatın yaradılmasının səbəblərindən biri də BRICS üzvlərinin dəfələrlə Dünya Bankını və BVF-ni bu təşkilatlarda ən vacib qərarlar qəbul edərkən BRICS ölkələrinin kifayət qədər səs ala bilməməsinə görə tənqid etmələri idi.

Yeni İnkişaf Bankı haqqında müqavilə 15 iyul 2014-cü ildə Braziliyanın Fortaleza şəhərində keçirilmiş VI BRICS Sammitinin ilk günündə imzalanmışdır. Bu sənəd yeni üzvlərin qoşulması üçün açıqdır.

8 mart 2015-ci il tarixində Rusiya Prezidenti Vladimir Putin YİB-nın yaradılması ilə bağlı müqaviləni təsdiqlədi.

7 iyul 2015-ci il tarixdə Moskvada RF Maliyyə Nazirliyinin başçısı A. Siluanovun sədrliyi ilə MDB-nin İdarə Heyətinin ilk iclası keçirildi və bankın rəsmi fəaliyyətinə başladı. İclasda MDB üzvü olan ölkələrin nümayəndələri bankın ilk prezidentini - vitse-prezident təyin olunmuş Kundapur Vamana Kamatha seçdilər və təşkilatın ilk 5 il üçün prioritetlərini də açıqladılar.

## Məqsədi
YİB-ın Sazişinin 1-ci maddəsində deyilir ki, bank BRICS ölkələrində, eləcə də digər inkişaf etməkdə olan bazarda və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə infrastruktur və davamlı inkişaf layihələri üçün resursları səfərbər edəcəkdir. Eyni zamanda digər beynəlxalq və regional maliyyə qurumlarının fəaliyyətini tamamlayır .

## Funksiyaları
MDB üzvü olan dövlətlər banka aşağıdakı funksiyaları həyata keçirmək hüququ vermişdir:

* kreditlər, zəmanətlər, kapital iştirakçılığı və digər maliyyə alətlərindən istifadə yolu ilə BRİKS və digər inkişaf etməkdə olan ölkələrdə dövlət və ya özəl infrastrukturu və davamlı inkişaf layihələrini dəstəkləmək üçün mənbələrdən istifadə etmək;
* beynəlxalq və milli təşkilatlarla, xüsusilə beynəlxalq maliyyə qurumları və milli inkişaf bankları ilə əməkdaşlıq etmək;
* infrastruktur və davamlı inkişaf layihələrinin hazırlanmasında və həyata keçirilməsində texniki yardım göstərmək;
* birdən çox ölkənin iştirak etdiyi layihələrə dəstək;
* MDB-nin məqsədinə çatmaq üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi fondların yaradılması və ya idarə edilməsini öz üzərinə götürmək .

## Heyəti
* İdarə Heyətinin sədri - Rusiya Maliyyə Nazirliyinin başçısı Anton Siluanov.
* İdarə heyətinin sədri Braziliyanın təmsilçisidir.
* Bankın prezidenti Marcus Troyjodur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qoç təpə (Əsədabad)

**Qoç təpə** () - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
## Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 383 nəfər yaşayır (107 ailə).
## İstinadlar
Rimasuchus

**Rimasuchus lloydi** — Afrika və Yaxın Şərqdə yayılmış, neogen dövrünə aid nəsli kəsilmiş timsah cinsi. Adı latınca Rima və Suchus sözzlərindən meydana gəlmişdir. Müvafiq olaraq "çat" (kəşf olunduğu yerdəki Şərqi Afrika rifinə işarə olaraq) "timsah" mənasını verir. Rimazuchus səkkiz nəsli kəsilmiş, 20-dən çox növü özündə birləşdirən Crocodylinae yarımfəsiləsinə daxildir həqiqi timsah ailəsinin üzvüdür. Nil timsahı kimi bu günə qədər gəlib çatan digər timsahlarla birlikdə eyni ərazidə yaşayan Rimasuchus lloydi adlı bir növü vardır. Uzunluğu 7 metrdən çox olan olması ilə fərqlənən bu canlı mütləq olaraq iri məməlilərlə qidalanmış, Afrika meqafaunasının və erkən insanların ən böyük nümayəndələrini yeməkəyə ixtisaslaşmışdır.

## Anatomiya
Rimasuchus lloydinin kəllə ölçüsünə görə 7 metr və ya daha çox uzunluğa çata bilirdi. Bilinən ən böyük nümunə (KNM-LT 26305) çağdaş hesablamalara görə, təxminən 7,5 m uzunluğa və təxminən 2,1 ton kütləyə malik idi. Rimasuchus lloydi ən müasir timsahlar üçün qeyri-adi, çox geniş və ağır bir ağzına sahib idi.

Rimazuchun dişləri çox möhkəm və qalın olmuşdur, bu da onu bəzi digər timsahlardan fərqləndirir. Diş tacları nadir hallarda kəskindir, baxmayaraq ki tac kəskinliyindəki azalma ölçüsü artması ilə bütün timsahlar üçün xarakterikdir, bu da nazik və kəskin sivri dişlərə ziyan vura bilən daha böyük və daha güclü yırtıcı heyvanlarla yeməyə keçidlə əlaqələndirilir.

Rimasuchus lloydinin qalıqları ölçü və nisbət fərqlərini göstərir. Çox güman ki, bu timsahların ontogenezinin (böyüməsinin) müxtəlif mərhələlərini təmsil edirlər. Buna baxmayaraq rimasuchus və müasir timsahlar arasındakı ontogenetik fərqlər hələ də yaxşı öyrənilməyib. Rimasuchus kimi təsbit edilən bəzi fosillər Nil timsahlarının skeletinin oxşar hissələrinə çox oxşayır və zəif öyrənilmiş bəzi rimasuchus nümunələrinin əslində Nil timsahlarının çox böyük fərdləri olduqlarını ehtimal etmək olar.

## Təsnifat
Rimasuchus lloydi ilk dəfə 1918-ci ildə təsvir edilmiş və əvvəlcə Crocodylus lloydi adı altında Crocodylus cinsinə daxil edilmişdi. Bununla belə daha çox klasik təhlillər onun Crocodylusun nümayəndəsi olmadığını göstərdi. 2003-cü ildə ayrı bir cinsə daxil edildi. Çağdaş timsahlar arasında Rimasuchus lloydi daha çox kütburun timsahla əlaqəlidir və Osteolaeminae qrupuna aiddir.

### Filogeniya
Brochu C. A., Njau J., Blumenschine R. J., Densmore L. D. (2010) tərfindən təklif edilən kladoqram:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fərguş (Sərab)

**Fərguş** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 938 nəfər yaşayır (247 ailə).

## İstinadlar
Elvin Səfərov (hərbçi, 1992)

**Elvin Sərraf oğlu Səfərov** () — Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sərhəd Qoşunlarının polkovnik-leytenantı, İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Hərbi xidməti
Döyüş əməliyyatları zamanı və xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən fərqləndiklərinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 16 avqust 2017-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Səfərova "Hərbi xidmətlərə görə" medalı verildi.

Azərbaycan Ordusunun Sərhəd Qoşunlarının mayoru olan Elvin Səfərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 9 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Səfərova "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.

Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Səfərov "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17 avqust 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Elvin Səfərov "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

## Təltifləri
*  — "Vətən uğrunda" medalı
*  — "Şücaətə görə" medalı
*  (16.08.2017) — "Hərbi xidmətlərə görə" medalı
*  (09.12.2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  (25.12.2020) — "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı
*  (29.12.2020) — "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı
*  (2 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

## İstinadlar
Caimaninae

**Caimaninae** — timsahlar dəstəsinə, Alliqatorlar fəsiləsinə daxil olan yarımfəsilə.

## Görünüşü
Yarımsinfin nümayəndələri Mərkəzi və Cənubi Amerikada yaşayan üç cinsi əhatə edir. Bunlar timsahlar dəstəsinin kiçik və orta ölçülü nümayəndələridir. Qara kayman (Melanosuchus niger) bu baxımından istisnadır. Uzunluğu 5 m-dən çox böyüyə bilən və bütün alliqator sinfinin ən böyük nümayəndəsidir. Yarımfəsilənin ən kiçik növü, 1,2–1,5 m uzunluğa çatan Hamaralın kaymandır (Paleosuchus palpebrosus). Kaymanlar timsahlardan, yaxın (və daha geniş tanınan) qohumlarından bir neçə xarakterik cəhətləri ilə fərqlənir: burun dəlikləri arasında sümük septumunun olmaması, ventral zireh. Əksər kaymanların timsahlara nisbətən daha uzun və incə dişləri vardır ki, bu da daha kiçik, daha çox mobil yırtıcılığa üstünlük verdiklərini əks etdirir. Bununla birlikdə, qara qaymanın çənələri və dişləri iri heyvanlara hücum etmək üçün digər alliqatorların dişlərindən daha yaxşıdır. Enlisifət kaymanın çənələri və dişləri isə qatı yemək yeməyə uyğunlaşmışdır.

12,5 metrdən çox böyüyən nəhəng bir miosen cinsi olan Purusaurus da bura daxildir.

## Təsnifat
* Yarımfəsilə **Caimaninae**
** Cins † *[[Acresuchus]]*
** Cins † *[[Centenariosuchus]]*
** Cins † *[[Culebrasuchus]]*
** Cins † *[[Eocaiman]]*
** Cins † *[[Globidentosuchus]]*
** Cins *Paleosuchus* — Hamaralın kaymanlar
*** *P. palpebrosus* — Hamaralın kayman
*** *P. trigonatus* — Şnayder kaymanı
** Cins † *Purussaurus* — Purussaurus
** Cins † *[[Mourasuchus]]*
** Cins † *[[Necrosuchus]]*
** Cins † *[[Orthogenysuchus]]*
** Cins † *[[Tsoabichi]]*
** Klad Jacarea
*** Cins *Caiman* — Kaymanlar
**** *C. yacare* — Paraqvay kaymanı
**** *C. crocodilus* — Eynəkli kayman
***** *C. c. apaporiensis*
***** *C. c. fuscus*
**** † *[[Caiman lutescens|C. lutescens]]*
**** † *[[Caiman venezuelensis|C. venezuelensis]]*
**** *C. latirostris* — Enlisifət kayman
*** Cins *Melanosuchus* — Qara kaymanlar
**** † *M. fisheri*
**** *M. niger* — Qara kayman

## Filqoqeniya
Brochu tərəfindən kladoqram (2011):

Hastings et al. (2013) kladoqram: 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ramazan Hudulov

**Ramazan İzzət oğlu Hudulov** () — Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mayoru, İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı və Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Ramazan Hudulov 1994-cü il 24 noyabrda Balakən rayonunun Qaysa kəndində doğulub. Əslən avardır.

2001–2008-ci illərdə Balakən rayon M. Hudulov adına Meşəşambul kənd orta məktəbində təhsil alıb. 2008-ci ildən 2010-cu ilə qədər təhsilini Bakı şəhəri Nizami rayonu 70 saylı Pilot Məktəb Liseyində davam etdirmişdir. 2010-cu ildən yenidən Balakən rayon M. Hudulov adına Meşəşambul kənd orta məktəbində oxumağa davam etmiş, 2012-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir.

2012–2016-cı illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alıb. 2016-cı ilin iyun ayında ona ilk zabit hərbi rütbəsi (Leytenant) verilib. Motoatıcı taqımın komandiri, motoatıcı bölüyün komandiri, 2019-cu ilin iyul ayından 2019-cu ilin dekabr ayına qədər 702 nömrəli hərbi hissədə motoatıcı bölüyün komandiri, mexanikləşdirilmiş bölüyün komandiri, mexanikləşdirilmiş tabor komandirinin müavini, mexanikləşdirilmiş taborun komandiri, motoatıcı taborun komandiri vəzifələrində xidmət edib.

## Döyüşlərdə iştirakı
Ramazan Hudulov 2020-ci il sentyabrın 27-si Xocavənd istiqamətindən döyüşlərə başlayıb. Xocavənd, Füzuli uğrunda döyüşlərdən, Şuşa şəhərinədək döyüş yolu keçmişdir. Daşaltı uğrunda gedən döyüşdə tabor komandiri ağır yaralandıqdan sonra ekstremal vəziyyətdə tabor komandiri kimi, çətin və məsuliyyətli vəzifəni öz üzərinə götürərək qarşısına qoyulan mühüm döyüş tapşırıqlarının müvəffəqiyyətlə yerinə yetirilməsinə nail olmuşdur.

Füzuli rayonunun Dövlətyarlı kəndində bel nahiyyəsindən 4 qəlpə yarası almış, amma bu, döyüşləri davam etdirməyinə mane olmur və həkimlərin müdaxiləsindən sonra əsgərləri ilə bərabər yenidən döyüşlərə qatılır.

Daşaltı kəndinin azad olunmasında tabor komandiri qol nahiyəsindən ağır yaralandığından tabor komandirini əvəz etmiş, Daşaltının azad olunmasında əsgərləri ilə birlikdə döyüşmüşdür. Daşaltıda vəziyyəti tam nəzarətə götürdükdən sonra yuxarı komandanlığa məruzə etmişdir.

Bundan sonra Daşaltı kəndi istiqamətindən yüksəkliklərlə doğru irəliləyirək düşmənin müqavimətini qıraraq Laçın dəhlizini tutmağa və düşmənə gələn təminatı kəsməyə nail olmuşdur.

## Təltifləri
*  (2018) — "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı
*  (09.12.2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  — "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
*  (29.12.2020) — "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı
*  (29.12.2020) — "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı
*  — "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı
*  — "Vətən müharibəsi iştirakçısı" medalı
*  (02.02.2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

## Filmoqrafiya
# Dəmir Yumruq (film, 2021) (Real Təhlil və İnformasiya Mərkəzinin sənədli filmi)

## İstinadlar
Yaşar Əhmədov

**Yaşar Mirağa oğlu Əhmədov** () — Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin giziri; Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Tərcümeyi-halı
Yaşar Mirağa oğlu Əhmədov 24 sentyabr 1990-cı ildə Tovuz rayonunun Xatınlı qəsəbəsində anadan olub. 1997–2008-ci illərdə F. Qasımov adına Xatınlı qəsəbə tam orta məktəbində təhsil alıb. Evlidir. Bir oğlu və bir qızı var.

2008-ci ildə Tovuz Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və 2008–2010-cu illərdə N saylı hərbi hissədə xidmət edib.

2013-cü ildə Müdafiə Nazirliyinin "Müddətdən Artıq Həqiqi Hərbi Xidmət Hərbi Qulluqçularının (MAHHXHQ) Hazırlığı Kursu"na qatılıb və Quru Qoşunlarının N saylı hərbi hissədə xidmət edib. 2015-ci ildə usə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin N saylı hərbi hissəsində snayper olaraq xidmət edib.

2020-ci ilin sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ döyüşlərində, həmçinin Cəbrayıl, Hadrut və Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən hərbi əməliyyatlar zamanı fərqlənib. Xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı adı verilib, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Xocavəndin azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə" və "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalları ilə təltif edilib.

2022-ci ilin fevralın 11-də "Şücaətə görə" medalı ilə təltif olunub, iyunun 26-da isə "gizir" hərbi rütbəsi verilib.

## İstinadlar
Əli Hüseynov (hərbçi)

**Əli Rəşid oğlu Hüseynov** — Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin giziri; Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Tərcümeyi-halı
Əslən Samux rayonunun Lək kəndindən olan Əli Hüseynov Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrdə "gizir" hərbi rütbəsində xidmət edib.

2020-ci ilin sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayıl, Füzuli və Şuşanın azad edilməsi uğrunda gedən hərbi əməliyyatlar zamanı fərqlənib. Xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı adı verilib, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə", "Şuşanın azad olunmasına görə" və "Şücaətə görə" medalları ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Azər Abdullazadə

**Azər Rizvan oğlu Abdullazadə** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, tankçı, Vətən müharibəsinin qazisi, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Azər Abdullazadə 18 fevral 2001-ci ildə Tərtər rayonunun Cəmilli kəndində anadan olub.

## Hərbi xidməti
Azər Abdullazadə 2019-cu ilin aprel ayında həqiqi hərbi xidmətə çağrılıb. Hərbi xidmət müddətinin bitməsinə bir neçə gün qalmış Vətən Müharibəsi başlayıb.

Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Azər Abdullazadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. 11 oktyabr 2020-ci ildə Cəbrayıl istiqamətində gedən döyüşlərdə ağır yaralanıb və xəstəxanaya yerləşdirilib. Azər Abdullazadə qazi olaraq sağ gözünü itirib.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azər Abdullazadəyə "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.

Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azər Abdullazadə "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edildi.

## Təltifləri

* Bayraq Ordeni
*  (2 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

*  (09.12.2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  (24.12.2020) — "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı

## İstinadlar
Qəzənfər Ağayev (baş leytenant)

**Qəzənfər Mahmud oğlu Ağayev** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı,  Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Qəzənfər Ağayev 13 oktyabr 1996-cı ildə Cəlilabad rayonunun Təklə kəndində doğulub. 2013-cü ildə Zərifə Əliyeva adına Cəlilabad rayon 7 saylı orta məktəbi bitirib. Elə həmin il Ali Hərbi Akademiyaya daxil olmuş, 2017-ci ildə akademiyanı bitirib. 2017-ci ildən N saylı hərbi hissədə xidmət edir.

### Ailəsi
Ailəlidir, 1 qızı var. Qızı İkinci Qarabağ müharibəsindən 4 gün öncə dünyaya gəlib.

## Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun baş leytenantı olan Qəzənfər Ağayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ yüksəyliyinin azadlığı uğrunda, Suqovuşanın azadlığı və Ağdam rayonunun azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qəzənfər Ağayevə "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.

Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qəzənfər Ağayev "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Ağdam rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qəzənfər Ağayev "Ağdamın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qəzənfər Ağayev "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

## Təltifləri
*  (2 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı
*  (09.12.2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  (29.12.2020) — "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı
*  (24.06.2021) — "Ağdamın azad olunmasına görə" medalı
*  (24.06.2021) — "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı

## İstinadlar
Qarakənd (Əsədabad)

**Qarakənd** () - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
## Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 61 nəfər yaşayır (19 ailə).
## İstinadlar
Bədii obraz

**Bədii obraz** — gerçəkliyin yalnız incəsənətə məxsus spesifik inikas və idrak üsulunu səciyyələndirən estetik kateqoriya. Bədii əsərdə yaradıcılıqla təcəssüm etdirilən hər şey (insan surətləri, xalq, müharibə, təbiət obrazları və s.) bədii obraz adlandırılır. Bədiiliyin əsas meyarlarından biri, gerçəkliyi estetik ideal mövqeyindən əks etdirməyin forması olan bədii obraz bədii ümumiləşdirmənin nəticəsi kimi meydana çıxır. Bədii obraz fərdi, keçici, təsadüfi hallarda dəyişməz və əbədi mövcud olan ümumi mahiyyətin təzahürünü əks etdirən obrazlı təfəkkürün əsasında dayanır. Ədəbiyyat və incəsənətdə bədii obraz ümumiliyin fərdi, həm də konkret təzahür forması kimi reallaşır. Onun üçün fərdiləşdirmə, tipikləşdirmə mühüm şərtdir. Bədii obraz sənətin idraki funksiyası ilə bağlı olub, gerçəkliklə sənətkar arasında özünəməxsus dialoqdur, sənətkar fantaziyası, duyum, ilham və s. subyektiv amillərlə də bilavasitə əlaqədardır.

Bədii obraz yaradılması üç mərhələni (sənətkar — əsər -oxucu; musiqidə dinləyici, teatrda və təsviri sənətdə tamaşaçı və s.) birləşdirir. Bədii obraz təcəssümün formasından asılı olaraq, təsviri, əyani və s. olur. O, insanların mənəvi həyatına, hisslərinə, ağlına güclü təsir göstərir. Bədii obraz bir çox hallarda daha geniş anlayış və hadisələri ifadə edə bilər; məsələn, müasir povest və romanların janr təbiətindəki dəyişikliklər bədii obraza münasibətin dəyişməsi ilə bağlıdır. Bu baxımdan bədii modelləşdirmə bədii obrazın yeni, mükəmməl tipidir; məsələn, Kamal Tahirin "Dövlət ana", Qarsia Markesin "Tənhalığın yüz ili" romanlarında bədii obraz xalqın tarixinin bədii modeli səviyyəsində ifadə olunmuşdur.

Mövlud Süleymanlının "Köç" romanında xalqın taleyi bir tayfanın obrazı çərçivəsində düşünülmüş, İsa Hüseynovun "İdeal" və Yusif Səmədoğlunun "Qətl günü" əsərləri bir neçə xətli olmaqla, keçmişin və indinin, təbiətin və cəmiyyətin müxtəlif məkan və zaman əlaqəsində verilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Günbədan (Sərab)

**Günbədan** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 228 nəfər yaşayır (60 ailə).

## İstinadlar
Bədii şərtilik

**Bədii şərtilik** — Ədəbiyyat və incəsənətdə həyatı obrazlı əksetdirmə üsulu. Bədii təsvir prinsipi olmaqla, obrazın təsvir edilən obyektlə bütünlüklə eyni olmamasıdır. Bədii şərtilik anlayışı tarixən dəyişkəndir; məsələn, Homerin mifoloji obrazları öz dövrünə görə həyati olduqları halda, klassisizm ədəbiyyatında sırf şərtidir. Bədii ədəbiyyatda şərtilik, əsasən, bədii təsvir vasitələrinə, obraza və zamana münasibətdə təzahür edir.

Dünya ədəbiyyatında İohann Volfqanq Hötenin "Faust", Frans Kafkanın "Çevrilmə", rus ədəbiyyatında Nikolay Vasilyeviç Qoqolun "Burun", Mixail Afanasyeviç Bulqakovun "Usta və Marqarita" əsərləri, Azərbaycan ədəbiyyatında Hüseyn Cavidin "İblis", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Pəri-cadu" pyesləri, Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin "Qızlar bulağı", Yusif Səmədoğlunun "Qətl günü", Elçinin "Ağ dəvə", Mövlud Süleymanlının "Köç" romanları və s. bədii şərtilik prinsipləri əsasında yazılmışdır. Azərbaycan təsviri sənətində də bədii şərtilik ünsürlərinə təsadüf edilir (Rasim Babayev, Mircavad Mircavadov, Cahid Camal və başqalarının yaradıcılığı). Bədii şərtiliyə təmsil, elmi fantastika və s. janrlar daha çox meyil edir. 

Ədəbiyyat və incəsənətdə bədii şərtiliyin üslub səviyyəsinə qalxması mifologiya və folklordan geniş istifadə olunması ilə bağlıdır.

## Ədəbiyyat
*   
*
Yan Van-der-Vaals

**Yan Van-der-Vaals** ( ) – "Qazların və mayelərin vəziyyət tənliyi üzrə tədqiqatlarına görə" 1910-cu ildə Fizika üzrə Nobel mükafatını qazanmış niderlandlı nəzəri fizik.

## Həyatı

### İlk illəri və təhsili
Yan Van-der-Vaals 23 noyabr 1827-də Hollandiyanın Leyden şəhərində anadan olub. Yakob Van-der-Vaals və Elizabet Van-den-Berqin 10 övladının böyüyü idi. Atası ixtisasca dülgər idi. Bir qayda olaraq, XIX əsrdə fəhlə ailələrinin uşaqları orta məktəbi bitirənmirdilər və uyğun olaraq, Universitetdə oxumalarına belə icazə verilmirdi. Bunun əvəzinə, o, "Qabaqcıl İbtidai Təhsil Məktəbi"ndə təhsil aldı və 15 yaşında həmin məktəbi bitirdi. Sonra ibtidai məktəbdə müəllim stajyeri oldu.1856–1861-ci illərdə kurslara qatıldı və ibtidai sinif müəllimi və baş müəllim olmaq üçün lazımi kvalifikasiyalara yiyələndi. 1862-ci ildə Leyden Universitetində riyaziyyat, fizika və astronomiya mövzusunda keçirilən mühazirələrə qatılmağa başladı. 1863-cü ildə Alman hökuməti yeni tipli məktəblər (HBS) açdı. Van-der-Vaals bu məktəbdə riyaziyyat və fizika üzrə müəllim olmaq istədi və iki il boş vaxtlarında tələb olunan imtahanlardan keçmək üçün hazırlaşdı. 1865-ci ildə Deventerdəki həmin məktəbdə fizika olaraq təyin edildi.

### Professorluq
Van-der-Vaals klassik dillər haqqında kifayət qədər yaxşı bilmirdi və bu faktora görə adi bir tələbə olaraq universitetə ​​girə bilmədi. Ancaq belə oldu ki, universitet qaydalarını tənzimləyən qanun dəyişdirildi və klassik dilləri bilmək artıq tələb olunmadı. Məhz bu zaman fizika və kimya doktoru dərəcəsi üçün kvalifikasiya imtahanlarını verdi.

14 iyun 1873-cü ildə Van-der-Vaals Leyden Universitetində Piter Rijkin rəhbərliyi altında dissertasiyasını ("Over de Continuïteit van den Gas- en Vloeistoftoestand") müdafiə etdi.

1877-ci ilin sentyabrında Van-der-Vaals yeni qurulan Amsterdam Bələdiyyə Universitetində Fizika professoru vəzifəsinə təyin edildi. Kimyaçı Yakob Vant-Hoff və bioloq Hüqo de Vries onun həmkarları idi. Van-der-Vaals 70 yaşında təqaüdə çıxana qədər Amsterdam Universitetində qaldı. 1910-cu ildə 72 yaşında, o, Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görüldü. 1923-cü ilin 8 mart tarixində, 85 yaşında Amsterdamda vəfat etdi.

## Həmçinin bax
* Van-der-Vaals qüvvələri
* Vəziyyət tənliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Scientists of the Dutch School Van der Waals, Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences 
* Johannes Diderik van der Waals on Nobelprize.org including the Nobel Lecture, December 12, 1910 *The Equation of State for Gases and Liquids* 
* Museum Boerhaave   
* H. A. M. Snelders, ''Waals Sr., Johannes Diderik van der (1837–1923)'', in Biografisch Woordenboek van Nederland. 
* Biography of ''Johannes Diderik van der Waals (1837–1923)'' at the National Library of the Netherlands.
Əbusəid Bərdəi

**Əbu Səid Əhməd ibn Hüseyn əl-Bərdəi** (; IX əsr, Bərdə – 14 yanvar 930, Məkkə) — Hənəfi fəqih.

## Həyatı
Mənbələrdə onun həyatı haqqında kifayət qədər məlumat yoxdur. O, Bərdə şəhərində doğulub boya-başa çatmışdır. İsmayıl ibn Həmmad ibn Əbu Hənifəyə tələbəlik etdiyi nəzərə alınsa, onun hicri III (IX) əsrdə dünyaya gəldiyini demək mümkündür. Əbu Əli əd-Dəqqaq ər-Razi, Əbu Səhl Musa ibn Nəsr ər-Razi və Əbül-Həsən Əli ibn Musa ibn Nəsr ər-Razi kimi alimlər onun bəhrələndiyi digər müəllimləridir. Əbül-Həsən əl-Kərxi, Əbu Əmr Əhməd ibn Əhməd ət-Təbəri və Əbu Tahir Məhəmməd ibn Məhəmməd ibn Süfyan əd-Dəbbas onun yerişdirdiyi görkəmli alimlərdir. Rəvayətə görə çox diqqətli və həssas bir alim olan Əbu Səid, Məhəmməd əş-Şeybaninin "*əl-Camiul-kəbir*"ini 300–400 dəfə oxumuş, lakin talaq və kölənin azad olunması ilə bağlı bir məsələni anlamamışdır. Özünə cavab verəcək birini tapmayan Əbu Səid, Bağdada qədər getmişdir. Bu məsələdə onu qane edəcək cavablar verən Əbu Həzim əl-Qazinin yanında dörd ilə yaxın qalaraq, ondan dərslər almışdır. Daha sonra bəzi fiqh mənbələrində ona ithaf olunaraq bu məsələ "əl-məsələtül-Bərdəiyyə" deyə adlandırılmışdır.

Həccə gedərkən Bağdad gələn Əbu Səid, burada Davud əz-Zahiri qarşılaşmış, fiqhi məsələdə onunla debat edərək, əz-Zahiri məğlub etmişdir. Zahiri məzhəbinin Bağdadda geniş vüsət alındığını görən Əbu Səid, burada məskunlaşmaq qərarına gəlmişdir. Bağdadda zahirilərin fikirləri ilə mübarizə aparmış və burada Hənəfi məzhəbinin möhkəmlənməsi üçün səy göstərmişdir. Dövrünün Hənəfi məzhəbinin İraqdakı avtoriteti səviyyəsinə yüksələn Əbu Səidin, müxtəlif görüş və mülahizələri Hənəfiliyin fiqh və üsuli-fiqh ədəbiyyatlarına daxil edilmişdir.

Əbu Səid, həcc üçün getdiyi Məkkədə Kəbəyə basqın edən Qərmatilər tərəfindən 10 Zilhiccə hicri 317-ci (14 yanvar 930) ildə qətlə yetirilmişdir. Əbu Səid əl-Bərdəi mənbələrdə hənəfiliyin və mötəzilliyin görkəmli nümayəndəsi kimi səciyyələndirilir.

## Əsərləri
Əbu Səid əl-Bərdəi mənbələrdə hənəfiliyin və mötəzilliyin görkəmli nümayəndəsi kimi səciyyələndirilir. O, "*Məsailül-xilaf*" adlı əsərin (Tunis Zeytunə kitabxanası, köhnə № 2302, yeni № 1619) müəllifidir. Bu da onun digər məzhəbləri də dərindən bildiyini göstərir.

## İstinadlar
Tehran Kommünikesi

**Tehran Kommünikesi** (; ) — Tehranda dövlət başçılarının Birgə Bəyanatı olaraq da bilinən, İran Prezidenti Əli Əkbər Haşimi Rəfsəncaninin vasitəçiliyi ilə və Azərbaycan Prezidenti vəzifəsini icra edən Yaqub Məmmədov və Ermənistan Prezidenti Levon Ter-Petrosyan tərəfindən 7 may 1992-ci ildə imzalanan ortaq bildiridir. Ermənistan və Azərbaycan arasında Azərbaycan SSR-in keçmiş muxtar vilayəti olan Dağlıq Qarabağ bölgəsi ilə bağlı dörd ildir davam edən düşmənçiliyə son qoymaq niyyəti ilə imzalanmışdır.

## Arxa plan
1988-ci ilin əvvəllərində Azərbaycan SSR-in Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində çıxan qarşıdurma böyümüş və bir çox mülki şəxsin, daxili qoşunların və ordudakı bir çox şəxsin həlak olması ilə nəticələnmişdir. İran tərəfinin təşəbbüsü ilə, Dağlıq Qarabağdakı və Azərbaycan-Ermənistan sərhədindəki vəziyyətin normallaşdırılmasına dair diplomatik səylər çərçivəsində Azərbaycan və Ermənistan liderləri 7 may 1992-ci il tarixində danışıqlar üçün Tehrana dəvət edildi. Dəvət İranın başlatdığı sülh səylərinin üçüncü mərhələsi kimi qəbul edildi. İlk vasitəçilik mərhələsi fevral ayında İran elçisi Əli Əkbər Vilayətinin həm Bakıya, həm İrəvana, həm də Qarabağa getməsi ilə başladı, lakin Xocalı soyqırımı və Xocalının Ermənistan qoşunları tərəfindən ələ keçirilməsinə görə dərhal dayandırıldı. Mart ayında İran səfiri Mahmud Vaezinin hər iki ölkəni gəzərək bir neçə görüş keçirməsi və bu ilin mayında Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Tehrana rəsmi dəvət edilməsinə səbəb olan ikinci səy göstərildi.

## İmzalanma
Azərbaycan və Ermənistan liderləri arasında aparılan danışıqlar zamanı hər iki ölkənin yüksək səviyyəli nümayəndələri, o cümlədən hərbi heyət arasında görüşlərin təşkil ediləcəyi və tərəflər arasındakı bütün mübahisələrin ATƏT-in prinsipi və beynəlxalq qanunlar əsasında sülh yolu ilə həll ediləcəyi razılaşdırıldı. Tərəflər sülh və sərhədlərin sabitliyini təmin etmək və davam edən qaçqın böhranını həll etmək üçün beynəlxalq hüquq normalarına və BMT Nizamnaməsinə sadiqdirlər. Müzakirələr nəticəsində tərəflər İran səfiri Mahmud Vaezinin Bakı, Xankəndi və İrəvana sonrakı səfərindən sonra bütün rabitə əlaqələrini açmağı və vasitəçilik səylərinin davam etdirilməsi üçün ATƏT müşahidəçilərini cəlb etməyi qəbul etdilər.

Lakin sülh səyləri ertəsi gün, erməni qoşunlarının 8 may 1992-ci ildə atəşkəs razılaşmasını pozaraq Şuşanı işğal etməsi nəticəsində uğursuz oldu. Bu, sülh səylərinin nəticələrini xeyli zəiflətdi. Rəsmi Bakı atəşkəsin qorunması barədə Tehranın verdiyi zəmanətlərə güvənirdi, lakin Şuşanın itkisi ilə, Yaqub Məmmədov Bakıya qayıtmazdan əvvəl də, İran, Azərbaycan hakimiyyətinə görə mənəvi məsuliyyət daşıyırdı. Vaezinin Bakı və İrəvana səfəri ilə Şuşanın işğalından sonra atəşkəsə vasitəçilik etmək üçün son səyləri, münaqişənin böyüməsi və 18 may 1992-ci ildə Laçının işğalı səbəbindən baş tutmadı. Nəticə olaraq, İran rəsmiləri İranın sərhəd dəyişikliklərini qəbul etməyəcəyini vurğuladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Kommünikenin tam mətni
*Ermənistanla Azərbaycan arasındakı bütün sülh razılaşmalarının mətni
Beyker qaydaları

**Beyker qaydaları** — Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tərəflərinin kim olduğunu müəyyənləşdirən danışıqlar prosesi prinsipləri. Ermənistan və Azərbaycan Respublikası əsas tərəflər, Qarabağdakı erməni icması və Azərbaycan icması maraqlı tərəflər kimi müəyyən edilir.

Beyker qaydaları Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə son qoymaq üçün ATƏT-in vasitəçilik səyləri çərçivəsində ABŞ-nin baş danışıqçısı təyin olunan 61-ci ABŞ dövlət katibi III Ceyms Beykerin adını daşıyırdı. Danışıqlar zamanı münaqişə tərəflərinin necə təmsil olunacağına dair qaydalar Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri tərəfindən razılaşdırıldı. Yarandığı gündən bəri, Beyker qaydaları ATƏT-in Minsk Qrupunun vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlar prosesində əsas təməl olmuşdur.

## İstinadlar
Dürrizadə Abdullah Əfəndi

**Dürrizadə Abdullah Əfəndi** () — Osmanlı alimi, şair və şeyxülislamı. Məşhur üləma ailəsi Dürrizadələrə mənsub olub, I Mahmudun şeyxülislamlarından Dürri Mehmed Əfəndinin nəslindəndir.

## Həyatı
1769-cu ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Şeyxülislam Dürrizadə Arif Əfəndinin oğludur. Atasından və dövrün mühüm alimlərindən dərslər aldı. 1781-ci ildə icazət alaraq müddərislik fəaliyyətinə başladı. Atasının şeyxülislamlığı əsnasında əvvəlcə İzmir, daha sonra Qalata qazısı təyin olundu. Sultan Səlimin atası Mehmed Arif Əfəndini ziyarəti əsnasında Məkkə qazılığı da ona verildi. Bunun ardından İstanbul qazılığı və Anadolu başqazılığı gəldi. 1805-ci ildə Anadolu başqazılığını icra etməyə başladı və 2 il sonra naqibüləşraflığa gətirildi. Bu vəzifədə ikən 28 iyul 1808-ci ildə Əyyubsultan məscidində yenicə taxta çıxmış Sultan Mahmud onun əlindən qılınc qurşandı. Ardından Rumeli başqazılığını da əldə edən Abdullah Əfəndinin, Qabaqçı Mustafa Paşa üsyanında dövlətlə üsyançılar arasında imzalanan razılaşmada və 29 sentyabr 1808-ci ildə hazırlanan İttifaq sənədində imzası mövcuddur. Bu da o illərdə baş verən siyasi hadisələrdə rolunun olduğunu göstərir.

21 noyabr 1808-ci ildə şeyxülislamlığa gətirilən Abdullah Əfəndi bir il on ay boyunca bu vəzifədə qaldı. Ancaq durmadan hökumətə qarşı ayaqlanan üsyançıları təşviq etməsi bəhanə gətirilərək 22 sentyabr 1810-cu ildə vəzifədən alındı. İkinci dəfə bu vəzifəyə gətirildiyi 12 iyun 1812-ci ilə qədərki fəaliyyəti bilinmir. 3 il boyunca bu vəzifədə xidmət edən Abdullah Əfəndinin ikinci şeyxülislamlıq dönəmi olduqca çətin keçdi. O illərdə sədrəzəm Xurşid Əhməd Paşanın mərkəzi hakimiyyətə tabe olmayan əyanları zəiflətmək siyasətini dəstəkləmədiyi, üstəlik bununla bağlı dini fətvalar verməkdən imtina etməsi səbəbilə, Abdullah Əfəndi sədrəzəmlə birlikdə vəzifədən alındı (22 mart 1815). Vəzifədən alındıqdan sonra Manisaya göndərildi. Bir müddət sonra bağışlanaraq geri çağrılsa da, çox keçmədən bilinməyən bir səbəblə yenidən Manisaya, ardından Bursaya sürgün edildi. 1823-cü ildə Şahzadə Əbdülməcidin dünyaya gəlişi ilə yenidən bağışlandı və İstanbula geri döndü.

Abdullah Əfəndi 1826-cı ildə yeniçəri ocağının ləğvi əsnasında üləma zümrəsindəki ən nüfuzlu din xadimlərindən biri olaraq, hazırlanan bu islahat qərarını təsdiqləyənlər sırasında idi. Bir müddət sonra Sultan Mahmudun topladığı məşvərət məclislərinə qatılmağa başladı. Ancaq çox keçmədən 1 dekabr 1828-ci ildə vəfat etdi və Qaracaəhməd məzarlığına dəfn olundu.

## Mənbə
* Atâ Bey, Târih, III, 72.
* Lutfî, Târih, I, 146; VIII, 190.
* Âsım, Târih, I, 293; II, 46.
* İlmiyye Salnâmesi, s. 574–577.

## İstinadlar
Anar Kərimov (hərbçi)

**Anar Təvəkkül oğlu Kərimov** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru. Azərbaycan Milli Ordusu tarixindəki ilk Mühəndis Qoşunları Generalı. Birinci və İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Mühəndis Qoşunları İdarəsinin Rəisi.

## Haqqında
Hərbi təhsilini 1985–1988-ci illərdə Cəmşid Naxçıvanski adina Hərbi Liseydə başlamış, 1988–1992-ci illərdə Ukraynada Ali Hərbi Məktəbdə təhsil almışdır. 2002-ci ildə Türkiyə Silahlı Qüvvələri Akademiyasını bitirmişdir. Böyük Britaniya, Amerika Birləşmiş Ştatları, Almaniya və Türkiyədə müxtəlif qərargah və planlama kurslarında və təlimlərdə iştirak etmişdir. 2007-ci ildə ABŞ-də Antiterror Əməliyyatları kursunu bitirmişdir. 2014-cü ildə Dövlət Müdafiəsini İdarə etmə akademik kurslarını bitirmişdir.

Anar Təvəkkül oğlu Kərimov 1992-ci ildən başlayaraq Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin birlik və birləşmələrində Mühəndis Xidməti rəsi, Silahlı Qüvvələrin Hərbi Akademiyasının "Mühəndis istehkam" kafedrasının rəisi vəzifəsində çalışıb. 2014-cü ildən Müdafiə Nazirliyinin Mühəndis Qoşunları İdarəsinin rəisidir. Qarabağ Müharibəsi və Silahlı Qüvvələr veteranıdır. Birinci Qarabağ müharibəsi və 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak edib. Müharibədə göstərdiyi şücaətə görə "general-mayor" rütbəsi alıb. 9 dekabr 2020-ci ildə "Zəfər" ordeni, 24 dekabr "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı, 25 dekabrda isə "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı və "Füzulinin azad olunmasına görə" medalları ilə təltif edilib.

## Təltifləri
*  (26 iyun 2001) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi" yubiley medalı
*  (26 iyun 2008) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi" yubiley medalı
*  (26 iyun 2013) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medalı
*  (25 iyun 2014) — "Hərbi xidmətlərə görə" medalı
*  (24 iyun 2016) — "İgidliyə görə" medalı
*  (25 iyun 2018) — "Vətənə xidmətə görə" 3-cü dərəcəli ordeni
*  (26 iyun 2018) — "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalı
*  (9 dekabr 2020) — "Zəfər" ordeni.
*  (24 dekabr 2020) — "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
*  (25 dekabr 2020) — "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı
*  (25 dekabr 2020) — "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı
*  "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı
*  "Qüsursuz xidmətə görə" 2-ci dərəcəli medalı
*  "Qüsursuz xidmətə görə" 1-ci dərəcəli medalı
*  "Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Veteranı" medalı
* "Hərbi Xidmətdə Fərlənməyə görə " — 1-ci, 2-ci və 3-cü dərəcəli medalları

## İstinadlar
Novruz Aslanov

**Aslanov Novruz Məmmədqulu oğlu** () — hərbçi, İkinci Dünya müharibəsində alay komandiri.

## Həyatı
Aslanov Novruz Məmmədqulu oğlu 1913-cü ildə Abşeron rayonunun Saray kəndində doğulmuşdur. O, 1942-ci il aprelin 1-də Azərbaycan Bakı DTK-sı tərəfindən orduya göndərilmişdir. 396-cı Taman atıcı diviziyasının alay komandiri olmuşdur. 1942-ci il oktyabr ayında Kerç uğrunda gedən ağır döyüşlərdə həlak olmuşdur.

## İkinci dünya müharibəsi
1942-ci ilin başlanğıcında Taman yarımadası sahilində Sovet qüvvələrinin Azərbaycanda formalaşan 396-cı atıcı diviziyası müdafiə olunurdular. Bu diviziyanın mühasirədə olan bir qrup döyüşçüsü komissar Novruz Aslanovun komandanlığı altında məharətlə mühasirədən çıxaraq Azov dənizi sahilinə çıxmaq istəyən və içi desant qüvvələri ilə dolu olan 7 faşist motorlu qayığını batırmışdır. Bu istiqamətdə sovet ordusunun vəziyyəti çox ağır idi. Son anda alınan qərar əsasında ön xəttdən sovet artilleriya qurğularını geri çəkmək zərurəti yarandıqda bu plan həyata keçirilənədək Novruz Aslanovun başçılıq etdiyi bir sıra qüvvələr faşistlərin sayca qat-qat çox olan ordu birləşmələrinin hücumunun qarşısında durdu.  qəzetinin 1942-ci il nəşrində qeyd olunan məlumata görə, Aslanov ölümə doğru getdiyini bilirdi. Lakin o, öz yolundan dönmədi. Novruz Aslanovun başçılıq etdiyi qüvvələr komandirlərinin bu qətiyyəti və cəsarətindən ilhamlanaraq onları dəfələrlə üstələyən düşmən qüvvələrinə 4 saatdan artıq müddət ərzində qabağa getməyə icazə vermədilər. Aslanov bu döyüşdə yaralandı. O, heç kəsdən kömək istəməyərək öz yarasını özü sarıdı. Axşama doğru artıq artilleriya qurğuları təhlükəsiz zonaya çəkilmişdi. Aslanovun dəstəsindən yalnız o sağ qalmışdı. Qaranlıqdan birdən səs eşidildi:- "Rus təslim ol". Faşistlər Aslanovu canlı ələ keçirmək üçün atəşi dayandıraraq onun olduğu mövqeyə doğru sürünməyə başladılar. Aslanov təslim olmadı və avtomatı əlinə alaraq son damla qanınadək vuruşdu. Daha sonra isə düşmən bu mövqeləri ələ keçirdiyi zaman onlara qarşı cəmi 10–15 nəfərlik dəstənin vuruşduğunu anladıqda bu dəstənin qətiyyətinə heyran qalmışdılar. N.Aslanov bu döyüşdə qəhrəmancasına həlak oldu.

## Xatirəsi
* **[[Saray (Abşeron)|Saray qəsəbəsində]]** Novruz Aslanovun adını daşıyan küçə var.
* İki dəfə dövlət mükafatı laureatı adına layiq görülmüş **[[Fuad Əbdürəhmanov]] tərəfindən Novruz Aslanovun xatirəsinə** həsr olunmuş portret və büstü


Novruz_Aslanovun_portret-büstü.jpg|Novruz Aslanovun büstü
Novruz Aslanov küçəsi.jpg|Novruz Aslanov küçəsi



## Ədəbiyyat
* Академия Наук Азербайджанской ССР: **[[:ru:Мадатов, Гараш Али оглы|Г.А.Мадатов]]** " Азербайджан В Великой Отечественной Войне " стр.94–95
* Выписка из Приказа Начальника Главного Управления Кадров Министерство Обороны СССР /по личному составу/ 14 марта 1979 года
* Газета "Правда" 8 октября 1942 г.
*Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, 1-ci cild, Bakı, 2002. səh.749.

## İstinadlar
"Zəfər" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı

**[["Zəfər" ordeni]]** — Azərbaycanda Vətən müharibəsində qələbə münasibətilə təsis edilmiş ali hərbi ordenidir. 2020-ci il noyabrın 20-də Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Vətən Müharibəsində qələbə münasibətilə Azərbaycan Respublikasının orden və medallarının təsis edilməsi ilə əlaqədar "Azərbaycan Respublikasının orden və medallarının təsis edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası qanununun layihəsi təqdim edilmiş və birinci oxunuşda təsdiqlənmişdir. 9 dekabr 2020-ci ildə Zəfər ordeni ilə 33 nəfər təltif edilmişdir.

## Siyahı

## İstinadlar
Karl Braun

**Karl Ferdinand Braun** (; ) – Almaniya elektrik mühəndisi, ixtiraçı, fiziki və Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı. Braun radio və televiziya texnologiyasının inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə töhfə vermişdir: O, 1909-cu ilin Fizika üzrə Nobel mükafatını "Radioteleqrafın inkişafında verdikləri töhfələrinə görə" Qulyelmo Markoni ilə bölüşdü.

## Bioqrafiya
Braun Almaniyanın Fulda şəhərində anadan olub və Marburq Universitetində təhsil alıb və 1872-ci ildə Berlin Universitetindən doktorluq dərəcəsi alıb. 1874-cü ildə bir təmas nöqtəsi yarımkeçiricinin dəyişən cərəyanı yaratdığını kəşf etdi. 1895-ci ildə Fizika İnstitutunun direktoru və Strasburq Universitetində fizika professoru oldu.

1897-ci ildə ilk elektron-şüa borusu və elektron-şüa borusu osiloskopunu qurdu. Radionun inkişafı dövründə radioteleqrafiya üzərində işləmişdir. 1897-ci ildə Braun radio qabaqcılları sırasına qatıldı. Braun teleqrafiya mövzularında çoxlu elmi məqalə yazmışdı və "Electrician" və digər elmi jurnallara verdiyi çoxlu töhfələr sayəsində tanınmışdı. 1899-cu ildə *Siqnalların səthlərə simsiz elektro ötürülməsi* patentinə müraciət etdi.

Braun 1905-ci ildə fazalı antena qəfəsini ixtira etdi. Nobel mükafatı mühazirəsində istiqamətlənmiş siqnalı ötürmək üçün üç antenanı necə diqqətlə düzəltdiyini izah etdi. Bu ixtira radar, ağıllı antenalar və MIMO-nun inkişafına yol açdı.

1909-cu ildə "Radioteleqrafın inkişafında verdikləri töhfələrinə görə" Qulyelmo Markoni ilə birlikdə Fizika üzrə Nobel mükafatını qazandı.

Braun Birinci Dünya müharibəsinin əvvəlində Marconi Korporasiyasının Seyvill, Nyu-Yorkda teleqrafiya stansiyasına qarşı patent iddiası ilə əlaqədar bir məhkəmədə müdafiədə şahidi olmaq üçün (ABŞ müharibəyə başlamazdan əvvəl) ABŞ-yə getdi. ABŞ müharibəyə daxil olduqdan sonra Braun nəzarət altına alındı, lakin Bruklin və Nyu-York arasında sərbəst hərəkət edə bilirdi. Braun 1918-ci ildə müharibə bitmədən əvvəl Bruklindəki evində vəfat etdi.

## Həmçinin bax
* Radionun tarixi
* Eduard Brenli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Nobelprize including the Nobel Lecture, 11 December 1909 *Electrical Oscillations and Wireless Telegraphy*
* Naughton, Russell, "*[http://pandora.nla.gov.au/pan/13071/20040303-0000/www.acmi.net.au/AIC/BRAUN_BIO.html Karl Ferdinand Braun, Dr : 1850 – 1918]*".
* "*[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun ]*". Biographies of Famous Electrochemists and Physicists Contributed to Understanding of Electricity.
* "*[http://www.hars.de/braun/ Karl Ferdinand Braun, 1850–1918]*". (German) (English translation)
* The Ferdinand-Braun-Institut fuer Hoechstfrequenztechnik Berlin, Germany
* Alfred Thomas Story *[https://books.google.com/books?id=qFMbsXGH8pYC A Story of Wireless Telegraphy]*. D. Appleton and company 1904
Bədii detal

**Bədii detal,** bədii təfərrüat — bədii yaradıcılıqda istifadə olunan real ifadə və təsvir vasitəsi. Təkcə təsviri xarakter daşımır, həm də bədii obrazın ideya və məzmununun açılmasına xidmət edir. Mənzərə və portret yaradılmasında, hadisə, hərəkət və nitqin təqdimində əsas ünsürdür. Yerinə görə bədii ümumiləşdirmə, tamamlama, dolğunlaşdırma, aşkarlama mahiyyəti daşıya bilir. Bəzən bədii detalın həddən artıq şişirdilməsi onun mövzu və məzmunla əlaqəsini zəiflədir. Mövzunun bədii həlli bədii detalın seçilməsindən və işlədilməsindən, ifadə sərrastlığından, təfərrüatların dəqiqliyindən və tutumluluğundan çox asılıdır. Realist bədii nəsrdə bədii detal xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. 

Mirzə Fətəli Axundzadə, Cəlil Məmmədquluzadə, Əbdürrəhim Bəy Haqverdiyev, Cəfər Cabbarlı və başqalarının əsərlərində orijinal bədii detallar çoxdur. Məsələn, Cəlil Məmmədquluzadənin "Danabaş kəndinin əhvalatları" povestində Xudayar bəyin burnunun əyriliyinin təsviri portret səciyyəli bədii detaldır.

## Ədəbiyyat

*