open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konstantin Slavin

**Konstantin Slavin** (tam adı: *Konstantin Vladimiroviç Slavin*; ) — professor, tibb elmləri doktoru, İllinoys Universitetinin Neyrocərrahiyə üzrə professoru

## Həyatı
Konstantin Slavin 1969-cı il 20 avqust tarixində Bakıda doğulub. 1982-88-ci (13 yaşında universitetə qəbul olunub) illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda təhsil alıb və təhsilini fərqlənmə ilə başa vurub. 1988-92-ci illərdə Moskavada neyrocərrahiyə üzrə rezidenturasını yekunlaşdırıb, 1994-95-ci illərdə İllinoysda ümumi cərrahiyə üzrə təcrübə keçmişdir.

1998-99-cu illərdə Oreqon Səhiyyə və Elm Universitetinin Neyrocərrahi Əməliyyat Departamentində funksional və stereotaktik neyrocərrahiyyə proqramı təqaüdü çərçivəsində fəaliyyət göstərib. 
1997-ci ildə yazılı, 2004-cü ildə şifahi olaraq Neyrocərrahiyyə üzrə ABNS imtahanlarını müvəffəqiyyətlə verib. 2013-cü ildə Neyrocərrahiyə heyətinin ABNS attestasiyasını da keçməyə müvəffəq olub. 2004-cü ildən Amerika Neyrocərrahlar Birliyinin üzvüdür.

İndiyə kimi 17 təqaüd proqramı və mükafata layiq bilinib, 20-yə yaxın müxtəlif tibbi vəzifərlərdə çalışıb, 5 araşdırma həyata keçirib, 12 müxtəlif liderlik tələb edən vəzifələrdə fəaliyyət göstərib, 15-ə yaxın milli və yerli cəmiyyətlərin, 18 müxtəlif redaktə heyətlərinin üzvüdür, 60-ya yaxın elmi mövzulu tezis və kitablara rəy verib, 4 kitabın müəllifi, 33 kitabın həmmüəllifi, 105 elmi məqalə müəllifi, 89 elmi şərhin, 125 tezisin müəllifidir. 58 müxtəlif oral təqdimatlarda, 6 elektron təqdimatda natiqlik edib. 127 müxtəlif mühazirələrə qonaq mühazirəçi kimi dəvət olunub. Bu siyahını daha da uzatmaq olur.

Həyata keçirdiyi əməliyyatlar aşağıdakı sahələri əhatə edir:
*Baklofen nasosu (spinal nasos) idarəetməsi
*Beyin cərrahiyəsi
*Servikal disk əməliyyatı
*Beynin dərin stimulyasiyası və ya dərin beyin stimulyasiyası
*Epilepsiya əməliyyatı
*Qamma bıçaq
*Hidrosefaliya əməliyyatı
*Mikroneyrovaskulyar cərrahiyyə
*Parkinson xəstəliyi
*Spastiklik
*Onurğa beyni zədələnməsi (spinal kord)
*Onurğa beyni stimulyasiyası
*Spinal nasos implantasiyası
*Stereotaktik radio cərrahiyyə
*Trigeminal (üçlü sinir) nevralgiya
*Azan (vaqus) sinir stimulyator idarəolunması

## İstinadlar
Craniopagus parasiticus

**İki tərəfli üz** — patologiyada ***"Craniophagus Parasiticus"*** adlanır. Belə hallarda bir bədəndə iki siam əkizlərinin kəllə qutusu bitişməyə başlayır. 1896-cı ildə nəşr olunan "Tibbin anomaliyalari və qeyri-adilikləri" kitabında maraqlı hadisə qeyd olunub. Belə ki, Edvard Mordreyk adlı şəxs iki üzlə anadan olub. O, İngiltərənin imkanlı ailəsinin varisi olub. Bütün tanışlar onun haqqında müsbət fikirdə idilər. Onu görənlər ön tərəfdən üzünün çox yaraşıqlı olduğunu deyirdilər. Ancaq başının arxa hissəsində yerləşən üzü əksinə çox çirkin olub. Onun dediyinə görə gecələr ikinci üzü ona iblisyana sözlər pıçıldayırmış. Hətta onun ön üzü güləndə arxa üzünün kədərləndiyi halları da olub. O, 23 yaşında özünü öldürür və onun üzərindən məktub tapıblar. Məktubda xahiş edib basdırılmazdan əvvəl onun "İblis üzünü" yox eləsinlər ki, qəbirdə onun dəhşətli pıçıltısı davam etməsin.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sent-Endryus

**Sent-Endryus** (, tərcümədə: "Müqəddəs Andrey ", , ) — Şotlandiyanın Fayf vilayətində yerləşən şəhər.

## Mənbə
* Sent-Endryüsün turist saytı  (ingilis dili)

## İstinadlar
Titanfall

**Titanfall** —  Respawn Entertainment tərəfindən inkişaf etdirilən, Electronic Arts tərəfindən isə nəşri ediləcək olan videooyunudur.
Dead Island

***Dead Island*** () — "Techland" tərəfindən hazırlanan və "Deep Silver" firmasının PC, Xbox 360 və Playstation 3 üçün 6 sentyabr 2011-ci il tarixində nəşr etdirilən açıq dünya ekşn oyunu. Bir virus səbəbiylə zombilərə çevrilən insanlara qarşı mübarizə apardığınız oyunda özünüzü tapança və tüfəng xaricində kürək, beysbol çubuğu, bıçaq kimi alətlərlə qorumağa çalışırsınız. Ayrıca oyunda öz silahlarınızı da hazırlaya bilər və inkişaf etdirə bilərsiniz. Oyunda hadisələr  Banoi adasından baş verməkdədir.

## Qəhrəmanlar
* *Sam B
* *Xian Mei
* *Logan Carter
* *Purna
* ''Ryder White

## İstinadlar
Dead Island: Riptide

**Dead Island: Riptide** — Dead Island adlı oyunun davamıdır. Techland'ın hazırladığı oyun Deep Silver tərəfindən 2013-cü ilin aprelində nəşr olunmuşdur.

## Hekayə
Dead Islandda oyunun sonunda adadan xilas olduqlarını düşünən qəhrəmanlar (Reqbi oyunçusu Logan, Repçi Sam B, Hong Kong polisi Xian Mei və Avstraliyalı cangüdən Purna), gözlənilməz bir şəkildə təkrar adaya düşərlər. Məqsədləri bəlkə də insanlığın tükənmiş olduğu bir adada həyatda qalmaqdır.
Enriko Barone

**Enriko Barone** () — görkəmli italiyalı erkən riyazi iqtisadçısı.

O, orduda zabit, Turinin hərb kollecində (1894–1907) hərb elmləri professoru kimi işləməklə bərabər, Romanın iqtisadiyyat institutunda (1907–1924) iqtisadiyyat professoru kimi çalışmışdır. Barone Valrasın tələbəsi və dostu kimi son hədd istehsalı nəzəriyyəsinin inkişafında mühüm rol oynamış və bunun ümumi tarazlıq nəzəriyyəsinə daxil edilməsi ideyasını irəli sürmüşdür.

Barone hesab edirdi ki , gəlirin maksimallaşdırılması xərclərin minimallaşdırılmasını nəzərdə tutur. Daha dəqiq, amillərin proporsiyaları əvəz oluna biləndə marjinal istehsalda istehsal amillərinə çəkilən xərclər firmalar tərəfindən onlara olan tələb funksiyasını və öz növbəsində firmaların tarazlıq həddi istehsalının müəyyən olunması üçün xərclər funksiyasını formalaşdırır.

Baronenin "Kollektiv dövlətdə sənaye nazirliyi" (1908) əsəri onun iqtisad elmində böyük xidməti kimi qiymətləndirilir. Barone anti-sosialist ideyalarına baxmayaraq, sosialist iqtisadiyyatının ən azı- prinsipcə ideyalaşdırılmış kapitalist iqtisadiyyatının əldə etdiyi nəticələrə nail ola bilməsinin mümkünlüyünü göstərməyə çalışırdı .

## İstinadlar
Yeniyetmələrin çimərlik filmi (film, 2013)

**Yeniyetmələrin çimərlik filmi** — 2013-cü ildə çəkilən Disney Channel orijinal filmidir.

## İstinadlar
Azərbaycan hava limanları siyahısı

**[[Azərbaycan]]dakı [[Hava limanı|hava limanları]] siyahısı**.

__TOC__

**Qalın** olaraq göstərilmiş olan hava limanı adları aviaşirkətlər tərəfindən tarifeli səfərlər edilən hava limanları.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycandakı hava limanları siyahısı:
** Azərbaycanın hava limanları
** FallingRain.com
** Aircraft Charter World 
** The Airport Guide 
** A-Z World Airports
** World Aero Data: Azerbaijan  - ICAO kodları və koordinatları
** Great Circle Mapper: Azerbaijan - IATA kodları, ICAO kodları və koordinatları
* “Elçibəyin təyyarəsini 2 aydan sonra qaçırdım”
Emanuel Lasker

**Emanuil Lasker**— Alman şahmatçısı, riyaziyyatçısı və filosofu. O, şahmat üzrə ikinci dünya çempionu olmuş və bu adı 27 il ərzində özündə saxlamışdır (1894-dən 1921-ci ilə kimi).

## Həyatı
Emanuil Lasker 1869-ci il dekabrın 24-də anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan riyaziyyata həvəs göstərirdi. Ona görə də valideynləri onu Berlinə oxumağa göndərirlər. Laskerin şahmata maraq göstərməsinin iki səbəbi olmuşdur. Birincisi, yanında yaşadığı böyük qardaşı yaxşı şahmat oynayırdı.Bir dəfə Lasker xəstə olarkən qardaşı ona şahmat oynamağı öyrətmiş və şahmat dərsliyi hədiyyə vermişdir. İkinci səbəb isə, onun oxuduğu məktəbin direktorunun yerli şahmat klubunun çempionu və prezidenti olması idi. Direktor gələcək çempionun şahmat qüvvəsinin inkişafına böyük kömək etmişdir.

## Şahmat Karyerası
Məktəbi qurtardıqdan sonra Lasker Berlin universitetinin riyaziyyat fakültəsinə daxil olur. 1889-cu ildə çıxış etdiyi bir sıra turnirlərdə qazandığı qələbələr onu Almaniyanın güclü şahmatçılarının ön cərgəsinə çıxarır. Bu müvəffəqiyyətdən sonra 22 yaşlı Lasker öz qarşısına dünya çempionu adını qazanmaq kimi, məsul vəzifə qoyur.Steynitslə  gələcək görüşə hazırlaşaraq, 1880-ci ildə İngiltərəyə gedir.Burada o, iki dairəvi sistem üzrə keçirilən turnirdə ingilis şahmatçıları, sonra isə ingilislərin sevimlisi Blekbern üzərində inamlı qələbə qazanır. Üç il sonra ABŞ-də qastrol səfərində olarkən Lasker yerli şahmatçılarla görüşdə bir sıra qələbələr qazanır. Nyu-York turnirində birinci mükafata yiyələnir. Özü də o, turnirdə iştirak edən 13 şahmatçının hamısına qalib gəlir və ən yaxın rəqibi ilə arasında 4,5 xal fərq yaranır.

1894-cü il martın 15-də şahmat tacı uğrunda başlanan növbəti mübarizə Lskerin qələbəsi ilə başa çatır. 25 yaşlı şahmatçı ikinci dünya çempionu olur və 27 il ərzində bu adı öz üzərində saxlayır.  Bu illər ərzində o, 7 dəfə öz titulunu müdafiə etmiş, bir sıra irimiqyaslı beynəlxalq turnirlərdə uğurla çıxış etmişdir. 1895-1896-cı illərdə Londonda, 1900-cü ildə Parisdə, 1900-1914-cü illlərdə Peterburqdakı beynəlxalq turnirlərdə birinci mükafata layiq görülür.

1921-ci ildə 53 yaşlı Lasker tac uğrunda mübarizədə Xose Raul Kapablankaya məğlub olur.Lakin iki il sonra Moraviya adasında keçirilən turnirdə yenidən qələbə qazanır. 1 il sonra Nyu-Yorkdakı beynəlxalq turnirdə  qazandığı qələbə sesesasiya doğurur. O, Kapablanka, Aleksandr Alexin, Reti və Marşalı geridə qoyaraq, 1-ci yeri tutur. 1925-ci ildə Moskvada keçirilən Beynəlxalq turnirdə uğurla çıxış edir və ikinci yeri tutur. 10 il sonra 67 yaşında yenidən Moskvada keçirilən beynəlxalq turnirdə turnirin qalibləri olan Mixail Botvinnik və Flordan cəmi yarım xal geri qalaraq  "əbədi" rəqibi Kapablankaya bir daha qalib gəlir.

## Xarici keçidlər
Diskursiv

**Diskursiv** — hissi, bilavasitə intuitiv olandan fərqli olaraq mücərrəd, vasitəli, məntiqi və əyani olandır. Latınca "discursus" sözündəndir, mənası mühakimə deməkdir. Həqiqətlərin bilavasitə və vasitəli(sübut əsasında qəbul edilən) həqiqətlərə bölünməsi hələ Platonda və Aristoteldə təsadüf edilir. "Diskursiv" termininə isə Akvinalı Fomada rast gəlinir. Metafiziklər ya diskursiv təfəkkürün (Yakobi və. b) rolunu inkar edir, ya da həmin rolu şişirdirdilər (X. Volf və. b)

## İstinadlar
Eyniyyətli-həqiqi mülahizələr

**Eyniyyətli-həqiqi mülahizələr** — məntiqi hesablamaların mülahizələri, ifadələri və ya formullarıdır. Müvafiq eyniyyətli-yanlış mülahizələr və ya formullar onların dəyişənlərinin həqiqiliyinin istənilən qiymətlərində yanlış olacaqlar.

## İstinadlar
Dizyunksiya

**Dizyunksiya** ( — rabitəsizlik) — "və ya" məntiq bağlayıcısının köməyi ilə iki fikrin birləşməsindən mürəkkəb bir fikir əmələ gətirən məntiqi əməliyyatdır.

Rəmzi yazılışı belədir: A V B (belə oxunur; A və ya B). Klassik riyazi məntiqdə dizyunksiyanın iki növünü - qeyri-ciddi (birləşdirici) və ciddini (ayırıcı) fərqləndirirlər. Qeyri-ciddi dizyunksiya mürəkkəb fikri yaradır. Bu da o zaman həqiqi ola bilər ki, ona daxil olan fikirlərin heç olmasa biri həqiqi olsun və o zaman yalan ola bilər ki, ona daxil olan bütün fikirlər yalan olsun. Ciddi dizyunksiya üzvlərindən yalnız biri həqiqi olduqda həqiqi olan mürəkkəb fikir əmələ gətirir.

## İstinadlar
Entelexiya

**Entelehiya** () — yunanca "entelecheia" sözündəndir və mənası "özü-özündə məqsədə malik olan" deməkdir. Aristoteldə və sxolastikada hərəkətverici qüvvə kimi(Teleologiya) məqsədyönlülük, məqsədlilik; imkanı gerçəkliyə çevirən özünəməqsəd, fəal başlanğıc olan entelehiya anlayışından Leybnitsin monodalogiyasında istifadə olunmuşdur. Bioloji hadisələrin idealist şərhi də (Vitalizm) bu anlayışla bağlı olmuşdur.

## İstinadlar
Baterst (şəhər, Avstraliya)

**Baterst ** () — Yeni Cənubi Uelsdə şəhər, Makkvari çayının cənub sahilində Göy dağlardan qərbdə yerləşir. Bu Avstraliyanın sahildən uzaq ən qədim yaşayış məskəni və Böyük Suayırıcı sıra dağlarından qərbə ən qədim məskəndir. 2006-cı ilin statistikasına əsasən 29 min əhalisi var.

## Müasir dövr
Müasir Baterst inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı regionunun iqtisadi mərkəzidir. Şəhərdən Sidneyə gedən dəmiryol xətti keçir. Katolik və anqlikan kilsəsi, məhkəmə qərarlarının icrası idarəsi binası (1880), Avstraliya qazıntılar və minerallar muzeyi (1874), bir sıra XIX əsrin otasında tikilən qəsrlər vardır.

## Mənbə
* Baterst şəhər meriyasının saytı

## İstinadlar
Olberi-Uaodonqa

**Olberi-Uaodonqa** — Avstraliyada qonşu Olberi və Uaodonqa şəhərlərinin konqlomerasiyasıdır, Murrey çayı vasitəsilə ilə bölünüb. Olberi ölkənin Yeni Cənubi Uelsidə, Uaodonqa isə Viktoriya ştatında yerləşir.

Bir icma kimi tanınsa da hər birinin ayrı bələdiyyəsi və hakimiyyət orqanları var. Olberi Viktoriya ştatına yaxın olduğuna görə o ştatla daha sıx bağlıdır.

## İstinadlar
Entimema

**Entimema** ( - əqldə tutmaq) — ənənəvi formal məntiqdə deduktiv əqli nəticə; bu əqli nəticədə hər hansı bir hissənin ya müqəddimələrdən birinin, ya da nəticənin aydın ifadə olunmamasıdır.

## Mahiyyəti
Çox vaxt elmi müddəaların şərhində, insanın praktik fəaliyyətində, yaxud nitq prosesində bütöv halda əqli nəticələrə rast gəlmirik, orada müqəddimələrdən biri, yaxud bir neçəsi buraxılır, buraxılan hissə öz-özlüyündə düşünülür, ixtisari forma alan belə sillogizmlərə entimema deyilir. Entimemanın vasitəsi ilə insan nitqin qısa və yığcam ifadəsinə nail ola bilir, digər tərəfdən ixtisari əqli nəticələr dinləyicini, oxucunu düşünməyə vadar edir.

## Növləri
Entimemanın müxtəlif növləri vardır:
* 1. Böyük entimema
* 2. Kiçik entimema
* 3. Nəticəsi buraxılan entimema.

Nümunə: 
"Bütün cinayətkarlar hüquqi məsuliyyətə cəlb olunmaldır. Bilal cinayətkardır". Burada nəticə buraxılmır deyilmir. Yaxud "vəzifəsindən sui-istifadə edən hər bir adam cinayətkardır. Xalid cinayətkardır". Bu ixtisari əqli nəticədə kiçik müqəddimə deyilmir, buraxılır.

## İstifadəsi
Entimemalardan şifahi və yazılı nitqdə geniş istifadə olunur. Aforizmlərin çoxu entimema formasında olur. Yunanlarda belə bir aforizm var: "Yupiter, sən əsəbiləşirsən, deməli, haqlı deyilsən". Bunun özü entimemadır. Həzrəti Əlinin "özünü tanıyan Allahını da tanıyar" kəlamı da bu qəbildəndir.

## Həmçinin bax
* Nəticə
* Sillogizm
* Dilemma
* Hökm

## Mənbə
M.M.İsrafilov Məntiq kursu (dərslik). Bakı-2005

## Xarici keçidlər
*M.M.İsrafilov - Məntiq kursu (*pdf)

## İstinadlar
Epiheyrema

**Epiheyrema** () — müqəddimələrin Entimemalardan ibarət sillogistik əqlinəticədir.

## İstinadlar
Üsulilik

**Üsulilik** () — Məktəbin adı lüğətdə “əsas” mənasını verən əsl sözünün cəmi olan üsul sözündəndir. Üsuliyyə, İmamiyyə şiəsinin ənənəsində, qeybdən sonra nəzəriyyə və praktiki şərh edərkən məzhəb mənsubları tərəfindən məqbul hesab edilən nəqllərə fiqhin, xüsusilə də ictihadın rasional prinsiplərinin tətbiqinin tərəfdarı olanlara aiddir.

## Haqqında
On iki şiələrin əksəriyyətini təşkil edən ***Üsulilər*** Quran və Hədislərə iman edirlər. Bununla belə, ictihadı (İslam fəqihləri ilə əsaslandırmanı) tam qəbul edirlər. islamın ilahiyyat və dini-hüquqi məsələlərində dörd başlıca mənbəyə(Quran, sünnə, icma və əql) əsaslanan üsulilər rasionalistlər kimi tanınmışlar. Cəfəri şiələrin dini-hüquqi təlimi əsasən üsulilərin irəli sürdükləri dini-əxlaqi və hüquqi normalar üzərində qurulmuşdur.
## Həmçinin bax
* İslam
* Şiəlik
* Əxbarilər
* İctihad
* Mərceyi-təqlid
* Mərceyi-təqlidlərin siyahısı

## İstinadlar
Substrat

**Substrat** - biokimyada fermentlərin reaksiyalarında işlənən maddələrə verilən addır.  Kimyəvi reaksiyalar nəticəsində fermentlər bədəndəki biokimyəvi prosesləri sürətləndirir.  Substrat, birləşən və ya ayrılan maddələrə verilən addır.  Substratlar böyük və ya kiçik ola bilər.  Fermentlərin reaksiyalarında;  Formulun birinci tərəfindəki maddələr həmişə substratdır.  Substratlar reaksiyaların sonunda daha böyük və ya daha kiçik məhsullar əmələ gətirə bilər.  Hər bir substratı emal etmək üçün bədəndə müxtəlif növ fermentlər iştirak edir.

Aşağıdakı tənlikdə, katalaz fermentinin substratı olan hidrogen peroksid reaksiya nəticəsində suya və oksigenə parçalanır;

2 H2O2 → 2 H2O + O2.

## İstinadlar
Sifatilik

**Sifatilik** — Qurana və hədislərə əsaslanaraq Allahın bilik, qüdrət, dirilik, idarə, eşitmə, görmə, danışma və bir sıra digər əzəli atributlara malik olduğunu iddia edən dini-fəlsəfi təlimdir. Müxtəlif firqələrə bölünən sifatilərin bəziləri Allahı insana bənzədir, maddiləşdirirdilər. Kərramilik firqəsinin başçısı göstərirdi ki, Allah cisimdir, onun həddi və sonu vardır. Sifatiliyin tərəfdarlarının fikrincə Quran Allahın kəlamıdır, o, yaradılmışdır. Onun işarələri də, hərfləri də, sözləri də əzəlidir, qədimdir.

## İstinadlar
Dəmiryol xətti

**Dəmiryol xətti** — xüsusi ayrılmış yerdə dəmir relslər və mürəkkəb kompleks mühəndis qurğularının kompleksi.
Propedevtika

**Propedevtika** () — əvvəlcədən məşq etmək, hər hansı bir elmə hazırlıq, müntəzəm və qısa formada şərh olunmuş giriş kursudur. Müvafiq bilik sahəsinin müfəssəl öyrənilməsindən əvvəl gələrək ilkin ibtidai fəlsəfə kursunu bəzən fəlsəfi propedevtika adlandırırlar.

## İstinadlar
Polisillogizm

**Polisillogizm** — mürəkkəb sillogizm; sillogizmlərin ardıcıllığını, zəncirini ifadə edir; bu ardıcıllıqda və zəncirdə əvvəlki sillogizmlərin nəticələri sonrakı sillogizmlərin (episillogizmlər adlananların) müqəddimələrinin tərkibinə daxil olur. Formal məntiqdə polisillogizmlərin düzgünlüyünü səciyyələndirən bir sıra ümumi şərtlər formulə olunur.

## İstinadlar
Pyetro Tenerani

**Pyetro Tenerani** (; doğum 11 noyabr 1789, Torano, İtaliya - ölüm 14 dekabr 1869, Roma, İtaliya) — Neoklassisizm üslubunda işləmiş italyan heykəltaraş.

## Bioqrafiyası

Pyetro Tenerani Karara yaxınlığındakı Torano şəhərində anadan olmuşdu. O əvvəlcə dayısı Pyetro Marçettinin yanında təlim keçmiş və 1813-cü ildə Romada təhsil üçün təqaüd qazanmışdı. Orada o, Bertel Torvardsenin emalatxanasında təcrübə keçmişdi. 1816-cı ildə o, Florensiyalı Marçesa Lenzoniyə satdığı Tərkdilmiş Ruh heykəlini hazırladı.

O, məhsuldar idi və XIX əsrin ortalarında dini mövzularda ixtisaslaşaraq sadə neoklassisizm tərzində işləyirdi. Onun ən məşhur işi Romada Papa VII Piy üçün hazırladığı abidə idi. O, Vatikanda Alfons Liquotiyə əzəmətli heykəl hazırlamışdı. Pyetro Tenerani Neapolda San Fransesko di Paola və Bazilika Ostiensdə San Benedetto kilsələri üçün Sent Con the Evangelist abidəsini hazırlamışdı. O, Papa VIII Piy, XVI Qreqori və IX Piy də daxil olmaqla çox sayda dövlət və kilsə rəsmilərinin büstlərini düzəltmişdi. O, Pelleqrino Rossinin və Belçika Şarlottasının büstlərini də hazırlamışdı. O, Piazza di Boqota üçün Simon Bolivar və Siciliyada Messina şəhəri üçün bürüncdən II Ferdinand heykəllərini hazırlamışdı. Pyetro Tenerani Macarıstanda Karoli məbədi üçün abidə hazırlamışdı.

Kardelli, Saro Zaqari (Rosario Zaqari), Fedele Kacciano və Ciovanni Anderlini onun şagirdləri arasında idi. Onun oğlu Karlo memar oldu. O, Romada Santa Mariya deqli Anqeli e dey Martiri kilsəsində dəfn edilib.



Fayl:Bundesarchiv Bild 170-095, Potsdam, Friedenskirche, Auferstehungsengel.jpg|Diriliş mələyi, Potsdam.
Fayl:Pietro Tenerani - Bust of Jesus Christ.JPG|İsa Məsih, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi.
Fayl:Pietro Tenerani (1789-1869) Flora 1840.jpg|Flora, Ermitaj.
Fayl:Тенерани - портрет графини С.Л. Шуваловой (2).jpg|Qrafinya S.L. Şuvalovanın büstü, Ermitaj.
Fayl:PsiqueDesmayada.JPG|Huşunu itirən Psixeya, San-Karlos Milli Muzeyi, Mexiko.



## İstinadlar
Paralogizm

**Paralogizm** ( - "səhv mühakimə") — məntiq qanunlarının və qaydalarının qərəzsiz pozulması, mühakiməni sübut gücündən məhrum edir və adətən yanlış nəticələrə gətirib çıxarır. Paralogizmi məntiq qaydalarının qəsdən pozulmasından fərqləndirmək lazımdır (Sofistika).

## İstinadlar
Şlyup

**Şlyup** () — XIX əsrin ortalarına aid bir və iki dor ağacına malik (ön staksel, arxa qrot) yelkənli gəmi. Bermud, qraffel, şprint, reek tipləri vardır. Bundan başqa düz marsel (XIX), kliver (XX əsrin əvvəlləri), spinaker (XX əsrin ortaları) növləri mövcuddur.
XX əsrin əvvəllərində şlyup Avropada bir stakselli olurdusa, Amerikada iki stakselli şlyuplar tikilirdi.
Müasir dövrümüzdə ki, bütün idman yelkənli qayıqları və gəmiləri şlyupun bermud növünün yelkən konstruksiyasına malikdirlər.
Robert Lenqdon

**Robert Lenqdon** Den Braun tərəfindən yaradılmış xəyali qəhrəmandır. O, Harvard Universitetinin dini ikonalar və simvolizm professorudur. Bu obraz "Mələklər və Şeytanlar" (2000), "Da Vinçi Şifrəsi" (2003), "İtmiş Simvol" (2009), "Cəhənnəm" (2013) əsərlərində öz əksini tapıb. "Da Vinçi Şifrəsi" (2006), "Mələklər və Şeytanlar" (2009) filmlərində Robert Lenqdon obrazını Tom Henks canlandırıb. 2015-ci ildə yayımlanması planlaşdırılan "Cəhənnəm" filmində də Tom Henks eyniadlı obrazı canlandıracaq.
Franko Trappoli

**Franko Trappoli** (; 5 noyabr 1947, Orvieto, İtaliya) — İtaliyalı siyasətçi, İtaliya Sosialist Partiyasının üzvü.

## Həyatı
1947-ci ildə Orvietoda anadan olmuşdur. O, iqtisadiyyat və sosial elmlər sahəsində təhsil almışdır. 1980-1983-cü illərdə Fano bələdiyyəsinin başçısı olub.

1983–1987-ci və 1992–1994-cü illərdə İtaliya Deputatlar Palatasının üzvü olub. Franko Trappoli İtaliya Deputatlar Palatasına üzv seçilmiş ilk buddist kimi tarixə düşdü.

## İstinadlar

## Mənbə
* ''Radio Radicale: O Franco Trappoli iştirak etdiyi hadisələr''
Sarvan döyüşü

**Sarvan döyüşü** və ya **Dəvəçi stansiyası döyüşü** — 1920-ci ilin aprel ayının 27-sində Şabran rayonunun "Sarvan" stansiyasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu ilə XI Qırmızı Ordu arasında baş vermiş döyüş. Bu döyüşdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusuna və könüllülərdən ibarət dəstələrə Həmdulla əfəndi Əfəndizadə başçılıq etmişdir.

## Döyüş
1920-ci il aprelin 26-sında gecə saat 12-də Azərbaycana soxulan bolşevik zirehli qatarı Yalama stansiyasında bir neçə saatlıq müqavimətlə üzləşsə də Azərbaycan ordusunun əsgərlərini məğlubiyyətə uğrataraq irəlləməkdə davam edirdi. 7-ci Qafqaz diviziyası səhərə yaxın Qusara daxil olmuşdu. 38-ci, 39-cu və 40-cı süvari alayları Qubanın mühüm obyektlərini ələ keçirmişdilər. Həmdulla əfəndi ziherli qatarın qabağını kəsmək üçün Dəvəçi stansiyası yaxınlığında mövqe tutmuş, relslərin sökülməsi, barikadaların qurulması üçün tapşırıqlar vermişdir. Ətraf kəndlərdən gələn könüllülərin də orduya qoşulması nətincəsində Həmdulla əfəndinin mücahidlərinin sayı 2 min nəfərə çatmışdı. Səbri bəy, Arif əfəndi Şıxzadə, qubalı Səttar Əfəndiyev, İsmayıl Əli əfəndi, Qaçaq Mayıl, Şəmsəddin əfəndi və Əmri əfəndi bu 2 minlik ordunun dəstə başçıları idilər.

1920-ci ilin 27-də bolşeviklərin zirehli qatarı günortaya yaxın görünməyə başlayır. Həmdulla əfəndi atının belinə sıçramağı ilə nərə çəkməsi bir olur:

Ətrafa "*Allahu Əkbər!*" sədası yayıldı. Zirehli qatar hərəkətini dayandırıb toplarını işə saldı. Artilleriya zərbələri ilə könüllü döyüşçülərin iradəsini qıra bilmədiyini görən M. K. Levandovski 299-cu atıcı polkunu hərəkətə gətirir. İnadkarlıqla hücuma keçən könüllü döyüşçülərin ilk zərbələrindən rus əsgərləri xeyli itki verərək geri çəkilirlər. Qubadan 39-cu və 40-cı süvari alaylarını köməyə çağıran Levandovski vaxt udmaq üçün artilleriya zərbələrini gücləndirir. Bir saatdan sonra isə 299-cu atıcı polkunu hərəkətə gətirir. Bolşevik əsgərlərini yaxına buraxaraq onlara xeyli itki verdirən Həmdulla əfəndi üstünlüyü əlində saxlasa da arxadan qəfil zərbə endirən süvari polkları üstünlüyün bolşeviklərə keçməsinə nail olurlar. Mühasirəyə düşərək çiynindən yaralanan Həmdulla əfəndi və mücahidləri mühasirəni yararaq dağlara çəkilmək məcburiyyətində qalırlar.

## Həmdulla Əfəndinin döyüşündə söylədiyi nitq
2 minlik orduya komandanlıq edən Həmdulla Əfəndi öz ordusu önündə belə bir nitq söyləmişdi:

## Döyüşdə iştirak edənlərin rütbələri
* *[[Həmdulla əfəndi Əfəndizadə]]* — AXC Ordusuna və könüllülərə başçılıq edən şəxs.
* *[[Səttar Əfəndiyev]]* — AXC Ordusunun zabiti.
* *Səbri bəy* — Osmanlı Ordusunun süvari mayoru.
* *Şəmsəddin əfəndi Əfəndizadə* — Dəvəçi nahiyəsinin pristavı.
* *İsmayıl Əli əfəndi* — Osmanlı zabiti (rütbəsi məlum deyil).

## Həmçinin bax
* Yalama döyüşü

## İstinadlar
Dəniz işarə bayraqları

**Beynəlxalq dəniz işarə bayraqları** — 1857-ci ildən tətbiq olunmağa başlanılmışdır. Bu işarələr donamada gəmilərarası məlumat ötürməyə xidmət edirdi. 1887-ci ilə qədər "Ticarət gəmiləri üçün işarə kodlarının sistemi". İlkin işarə qövsü 18 bayraqcıqdan ibarət olmuşdur. 1 yanvar 1901-ci ildən bütün dəniz ölkələri bu işarə tağını qəbul etmişdirlər. 1931-ci ildə 8 ölkənin nümayəndəsi olan beynəlxalq komissiya işarələr tağını təkmilləşdirmişdirlər.

## Xarici keçidlər
Əxlaqi qiymət

**Əxlaqi qiymət** — sosial gerçəkliyin müxtəlif hadisələrinin və insanların davranışlarının hansı əxlaqi məna daşımalarından asılı olaraq bəyənilməsi və ya pislənməsidir. İnsanlara müəyyən əxlaqi davranışların həyata keçirilməsini təlqin edən Əxlaq normasından fərqli əxlaqi qiymət davranışların əxlaqın tələblərinə uyğunluğu və ya uyğun gəlməməsinin müəyyən edir. Ümumi əxlaqi qiymət xeyir və şər kateqoriyaları ilə həyata keçirilir, əxlaqın obyektiv meyarına əsaslanır. Bu meyar da tarixi xarakterə malikdir və ictimai quruluşdan, sinfi mübarizədən və . s. asılı olaraq dəyişir. Əxlaqi qiymətin əsasında davranışların sosial əhəmiyyətinin dərk edilməsi durur. Bu əsasda da əxlaqi qiymətin köməyilə insanların davranışını tənzim etmək mümkündür.

## İstinadlar
Ziddiyyət qanunu

**Ziddiyyət qanunu** — məntiq qanunudur və bu qanuna görə bir-birini inkar edən iki təklif eyni vaxtda həqiqi ola bilməz. Ziddiyyət qanununun ilk ifadəsini Aristotel vermişdir. Ziddiyyət qanununu belə də ifadə etmək olur; təklif eyni vaxtda həqiqi və yalan ola bilməz. Formal ziddiyyətlərin düşüncəyə və ya elmi nəzəriyyəyə daxil olması, nüfuz etməsi onları əsassız edir. Ziddiyyət qanunu obyektlərin keyfiyyət müəyyənliyinin təfəkkürdə əks olunmasıdır. Belə bir sadə faktın təfəkkürdə əksidir; əgər obyektin dəyişməsindən sərf-nəzər etdikdə o, eyni vaxtda qarşılıqlı bir-birini istisna edən xassələrə malik ola bilməz.

## İstinadlar
İmmanent fəlsəfə

**İmmanent fəlsəfə** — 19- cu əsrin sonunda fəlsəfədə yaranmış cərəyanlardan biridir. Bu fəlsəfəyə görə "yalnız haqqında fikir yürüdülən şeylər mövcuddur", varlıq şüura immanentdir, obyekt subyektlə qırılmaz bağlıdır. Tanınmış nümayəndələri; Şuppe, Şubert - Zoldern, Remke, Lekler və b. immanentlər Kantın "şey özündə"sini tənqid etmiş, kantçılıqdan Berkli və Yuma qayıtmağı irəli sürmüşlər. İmmanent fəlsəfənin inikas nəzəriyyəsini inkar etməsini, idrakı "şeylərin şüura daxil olması" kimi səciyyələndirməsini sonralar neorealizm tərəfdarları qəbul etmişlər. 20- ci əsrin əvvəlində immanent fəlsəfə xırda cərəyanlara parçalanmışdır.

## İstinadlar
Qoltz-Kinski sarayı

**Qoltz-Kinski sarayı** və ya **Kinskilərin sarayı** () — keçmiş Qoltz sülaləsinin sarayı. Praqanın Köhnə şəhər meydanında yerləşir. Saray özünün gözəl çəhrayı-bəyaz rəngli fasadı ilə meydana xüsusi görünüş verir. Saray 1755-1765-ci illər arasında memar K.İ.Dintsenhoferin layihəsi əsasında inşa olunmuşdu.

## Tarix
Evin ilk sahibi qraf Ernst (Arnoşt) Qoltz idi. 1768-ci ildə (qraf Qoltzun ölümündən sonra), qraf Frants Oldrjix Kinski qonşuluqda yerləşən daha iki bina ilə birlikdə sarayı alaraq, memar Koxa sarayın həyət fligellərini klassik üslubda yenidən qurulması barədə sifariş verir. Saray Kinski sülaləsinə 1945-ci ilə qədər məxsus idi; daha sonra Prezident Beneşin fərmanına əsasən saray müsadirə olunaraq, dövlət yurisdiksiyasına daxil oldu. Hazırda sarayın əsas zalları Milli Qalereyanın daimi və müvəqqəti sərgilər üçün təchiz olunmuşdu. Burada həmçinin qrafika kolleksiyası və Kinski nəslinə məxsus kitabxana da saxlanılır.

Saray bir sıra mühüm və məşhur insanların adları ilə bağlı. 1905-ci ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülən ilk qadın - Avstriyalı qadın yazıçı və pasifist, baronessa Berta fon Suttner məhz bu sarayda 1843-cü ildə anadan olmuşdu. Həmçinin saray bir müddət alman gimnaziyası kimi fəaliyyət göstərirdi və məşhur yazıçı Frans Kafka burada 8 il boyunca təhsil almışdı. Onun atasının sarayın birinci mərtəbəsində kiçik bir köşkü var idi.

25 fevral 1948-ci ildə Komunist Partiyasının lideri Klement Qotvald Qoltz-Kinski sarayının balkonundan kütləyə müraciət edərək, kommunist dövrünün başlanması haqqında məlumat verir. Elə həmin gün, lakin 42 il sonra, prezident Vatslav Havel bu rejimin əbədi bitdiyini təntənəli şəkildə elan edir.

1995-2000-ci illərdə saray bərpa edilir; xüsusilə Kinski kitabxanası roman və qotik zirzəmiləri yenidən restavrasiya olunur. Saray ansamblında restavrasiyadan sonra yeni kukla teatrı açılır, Kafkanın kitab evi isə yenidən işləməyə başlayır. Sarayda bundan başqa restoran, muzey mağazası, Milli Qalereyanın informasiya mərkəzi də vardır. Lakin Kinski zadəgan ailəsinin varisi Frantişek Oldrjix bütün bundan narazı olaraq Çexiya məhkəmələrinə 157 iddia göndərərək təxminən 40 milyard çex kronu dəyərində ata-baba mülkünün qaytarılmasını tələb edir. Özünün gələcək iqamətgahı kimi Frantişek Köhnə şəhər meydanındakı sarayı seçir. Lakin Praqa 1 Rayon Məhkəməsi sarayın qanunla dövlətə məxsus olduğunu bildirir.


Praha - Palac Goltz-Kinskych.jpg|
Praha-Staré Město, Staroměstské náměstí čp. 606, palác Goltz-Kinských.JPG|



## Memarlığı
Baş fasad vertikal formada olmaqla iki səviyyəyə ayrılır, yüksək kənarlı pilyastrlarla əhatələnmiş hissə və üçbucaq şəkilli künclərlə tamamlanan hissə. Üçbucaqların uc hissəsində rokkoko üslublu vazalar, yan tərələrdə isə fiqurlar yerləşdirilmişdir. Daha dörd fiqur isə damda ucaldılmışdır. İ. F. Platser tərəfindən hazırlanmış bu fiqurlarda antik yunan tanrıları və ilahələri təsvir olunmuşdur. 1945-ci ildə fiqurların zədələnməsindən sonra, 1956-cı ildə yeni kopyaları ilə əvəzlənmişlər.

## İstinadlar
Əliallahilik

**Əliallahilik** — Şiə İslamı elementlərini köhnə dinlərlə birləşdirən, İranın Luristan əyalətinin bəzi bölgələrində tətbiq edilən sinkretik bir din. Bu, tarix boyu ilahinin ardıcıl təcəssümlərinin olması inancına əsaslanır və əliallahilik belə təcəssümlərdən biri hesab edilən İslam peyğəmbəri Məhəmmədin kürəkəni Əliyə xüsusi ehtiram bəsləyir.  Yezidilərə, Ənsarilərə və ətrafdakı müsəlman və xristian əhaliyə doktrinası məlum olmayan bütün məzhəblərə bənzər müxtəlif ayinlər Əliallahiliyə aid edilmişdir.  Müşahidəçilər onu tarixən bir neçə əvvəlki dinlərin, o cümlədən zərdüştiliyin adət və ayinlərinin məcmuəsi kimi təsvir etmişlər, çünki səyahətnamələrdə “Əliallahilik kimi təsvir oluna biləcək heç bir dəqiq kodun olmadığı aşkar idi”.

Bəzən Əliallahilik Qeysanilik, ələvilik və ya Əhli-Haqq/Yarsanilər və digərləri Əhli-haqq kimi Əlini vəsf edən və ya ilahiləşdirən müxtəlif məzhəblər üçün ümumi termin kimi istifadə olunur.

## İstinadlar
Əxlaq norması

**Əxlaq norması** — əxlaqi tələblərin eyni tipli davranışlara şamil edilən ümumi göstərişlər və qadağalar vasitəsilə insanların davranışını tənzim edən formasıdır.  Hüquq normalarından fərqli olaraq əxlaq norması dövlət hakimiyyəti tərəfindən deyil, adət və ictimai rəyin gücü ilə sanksiya alır; cəmiyyətin əxlaqi şüurunda kimin tərəfindənsə xüsusi verilən qanun nəticəsində deyil, kortəbii formalaşır. Əxlaq normaları öz-özlüyündə hələ insanın davranışı üçün məqbul rəhbərlik ola bilməz; abstrakt ümumiliyə malik olduqlarından bu, normal xüsusi vəziyyətlərlə bağlı mümkün istisnaları nəzərdə tutmur. Buna görə də konkret vəziyyətlərdə bu və ya digər əxlaq normalarının tətbiqi məsələsi məzmunca daha ümumi əxlaq prinsipləri əsasında həll olunmalıdır. Sosial məzmununa görə əxlaq norması həm ümumbəşəri, həm də tarixən məhdud, sinfi xarakterə malik ola bilər. Sonuncu halda bir sosial formasiyadan digərinə keçid zamanı uzun vaxt ərzində köhnə əxlaq normalarının dağılması və yenilərinin yaranması baş verir.

## İstinadlar
Çyu Cou

**Çyu Cou** (əvvəlki adı: **Çzyanin**) — Çin Xalq Respublikasının Xunan əyalətində şəhər.

## Coğrafiyası
Ərazisi 11.420&nbsp;km2-dir. Synçzyan çayının sahilində, əyalət mərkəzi olan Çanşadan cənub-qərbdə yerləşir.

Şəhər subtropik iqlim zonasında yerləşir və burada musson küləyi üstünlük təşkil edir. Xunan əyalətinin yeraltı mineral resurslarla zəngin bölgələrindən biridir.

## Əhalisi
2010-cu ilin məlumatına görə şəhərin əhalisi 3 885 609 nəfər olmuşdur.

## Adminstrativ bölgü
Çyu Çou şəhəri 4 inzibati - Lusun, Tynyuan, Xetan və Şifen rayonlarına, Lilina adlı şəhər mahalına, eləcə də Çalin, Çju Cou, Yusyan və Yanlin mahallarına bölünür.

## Nəqliyyat
Çyu Cou mühüm dəmiryolu qovşağı ilə əhatələnib. Bu qovşağ şəhəri ölkənin şimal hissəsində olan əyalətlərlə birləşdirir. Hər gün buradan 110 qatar keçir ki, bu nəqliyyat vasitəsindən gündə 30 min insan yararlanır.

## İqtisadiyyatı
Çyu Cou Çanşa və Syntan birlikdə "Qızıl Çançjutan üçbucağı" təşkil edirlər.

## Sənaye
Çju Cou şəhərində metallurgiya, kimya sənayesi, maşınqayırma (Çju Cou Elektrovozqayırma zavodu) və tikinti sənayesi inkişaf etməkdədir. Çju Cou əyalətin ikinci böyük şəhəridir. Burada Synyan çayının sahilində 35&nbsp;km² ərazini əhatə edən Yüksək Texnologiyalar Zonası yaradılıb. Bu zonada dünyanın bir sıra aparıcı şirkətlərinin filialları fəaliyyət göstərir. Bura "Siemens", "Yamaha", "McDonald's" və "KFC" kimi iri şirkətlər daxildir.

## Qardaş şəhərlər
* Sumqayıt
* Nəvai (1996)
* Fredrikstad (1999)
* Nyaçanq (2001)
* Pitermariçburq
* Pçoçxon (2009)

## Mənbə
*Sumqayıtın “balacaboy qardaşı” Çyu Cou – TANITIM (FOTOLAR)  xeberle.com
Dayv-flaq

**Dayv-flaq** və ya **dalğıc bayrağı** — ətrafdakıları gəminin suya dalğıc saldığına xəbərdar etmək üçündür.

120px|thumb|Beynəlxalq dəniz işarəsi bayrağı “Alfa”
120px|thumb|'''Dazv-flaq'''.
Dabbo

**Dabbo** () — Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels ştatının Orinc regionunda şəhər. Bu həmin regionda ən böyük yaşayış məskənidir, əhalisi 32327 nəfərdir.

## İstinadlar
Xüsusi Borcalma Hüququ

**Xüsusi Borcalma Hüququ** (, **SDR**, kodu: **XDR**) — beynəlxalq likvidlik probleminin həlli və milli valyutaların beynəlxalq ehtiyat pul vahidi ilə əvəz olunması məqsədilə Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) tərəfindən 1969-cu ildə yaradılmış yeni növ beynəlxalq pul vahidi. Onun yaradılmasında əsas məqsəd Bretton-Vuds valyuta sistemi çərçivəsində ortaya çıxan və valyutaların milliliyi və beynəlxalq xarakteri arasındakı ziddiyyətləri əks etdirən Triffin paradoksunun aşılması idi.

Bu yeni aktiv valyutadan natarazlıqların aradan qaldırılmasında qızıl və dollarla yanaşı istifadə edilirdi. Regional valyuta olan SDR BVF-ə üzv olan ölkələrin tədiyyə balanslarının saldosunu tənzimləmək, rəsmi ehtiyatları tamamlamaq və BVF ilə hesablaşmalar aparmaq üçün milli valyutaların dəyərinin ölçülməsi məqsədilə yaradılmışdır. 

1971-ci ildə SDR-in qəti müəyyən edilmiş qızıl məzmunu, dollarda olduğu kimi 0,888671 qram müəyyən edildi, lakin dolların iki dəfə (1971 və 1973-cü illərdə) aparılan devalvasiyasından və 1 iyul 1974-cü ildən üzən valyuta kurslarının tətbiqindən sonra SDR-in dəyəri "valyuta səbəti", yəni aparıcı kapitalist ölkələrinin 16 valyutasının, 1981-ci ilin 1 yanvarından isə 5 valyutasının (ABŞ dolları, AFR markası, fransız frankı, yapon yeni və İngiltərə funt sterlinqi) orta çəki məzənnəsi əsasında müəyyən edilirdi. SDR səbətinə növbəti dəfə baxıldıqda 1 yanvar 1986-cı ildən səbətdə yapon yeninin xüsusi çəkisi artırıldı. 

1991–1996-cı illərdə səbətə yenidən baxıldıqda, valyutaların xüsusi çəkiləri əsasən saxlanıldı. Avronun tətbiqi ilə əlaqədar 2001-ci ildə "standart səbət" dəyişdirildi. BVF-in yeni nizamnaməsinə uyğun olaraq, SDR vahidinin dəyəri standart səbətin, yəni müəyyən nisbətdə götürülən aparıcı dünya valyutalarının (ABŞ dolları, avro, yapon yeni və İngiltərə funt sterlinqi) əsasında müəyyən edilir. Hər bir valyutanın nisbi tutumu ölkənin dünya mal xidmətləri ixracatında xüsusi çəkisi və digər ölkələr tərəfindən ehtiyat vəsaitləri keyfiyyətində valyutadan istifadə etmələri kimi göstəricilərdən irəli gələrək müəyyənləşdirilir. Həmin göstəricilər əsasında valyutaların siyahısına, həmçinin onların standart səbətdəki xüsusi çəkisinə hər beş ildən bir yenidən baxılır.

## İstinadlar
Maks Eyve

**Maks Eyve** ( 20 may 1901-ci il — 26 noyabr 1981-ci il) — Hollandiya şahmatçısı və riyaziyyatçısı, şahmat üzrə beşinci dünya çempionu (1935-1937), beynəlxalq qrosmeyster (1950). M.Eyve Aleksandr Alexina qarşı oyunda qalib gələrək dünya çempionu olub.

1970-ci ildə Eyve FİDE-nin prezidenti seçilib və həmin vəzifədə bir müddət işləyib (1970-1978).

## Şahmat karyerası

Eyve təhsildə olduğu kimi, şahmatda da yaşıdlarını qabaqlayıb. 1913-cü ildə 12 yaşlı Maks Amsterdam şahmat klubunun üzvü olaraq turnirlərdə iştirak etməyə başladı. Bu klubda o, müharibəyə görə Hollandiyaya keçən görkəmli şahmatçılarla tanış olur. Bu tanışlıq onun istedadının inkişafında böyük rol oynayır.

1918-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra Eyve Amsterdam univeristetinin riyaziyyat fakültəsinə daxil olur. Tezliklə o, Hollandiyanın ən güclü şahmatçılarından biri olur. Bir il sonra Eyve beynəlxalq turnirlərdə çıxış etməyə başlayır. Amma ilk çıxışları uğursuz olduğundan özünü elmə sərf etməyə qərar verir. 1921-ci ilin yanvarında riyaziyyat üzrə namizədlik imtahanını müvəffəqiyyətlə verərək, ali məktəb müəllimi diplomu alır. Bundan sonra yenidən şahmat oynamağa başlayır. O, şahmata elmi tədqiqat predmeti kimi baxırdı. Şahnmat nəzəriyyəsini diqqətlə öyrənir, debütdəki bütün yenilikləri sistemləşdirirdi.

Artıq 1920-ci illərin axırlarında Eyvenin adı dünyanın ən güclü qrosmeysterləri arasında çəkilir. 1926-1927-ci illərdə o Aleksandr Alexinlə birinci görüşünü keçirir və 4,5:5,5 hesabı ilə uduzur. Sonar isə gənc şahmatçının qələbələr dövrü başlayır. 1928-1935-ci illər aralığında keçirilən bir neçə beynəlxalq turnirdə qalib gəlir.

## Maks Eyve — [[Aleksandr Alexin]]

Eyvenin şahmat karyerasının zirvəsi 1935-ci ildə Alexinlə şahmat tacı uğrunda keçirdiyi görüş olmuşdur. Matçın şərtinə görə 30 görüşdə 15,5 xal toplayan şahmatçı qalib gəlirdi. Matçın startı hollandiyalı üçün uğursuz olur, hesab 4-cü görüşdən sonra 3:1, 9-cu görüşdən sonra isə 6:3 Alexinin xeyrinə idi. Lakin görüşdən-görüşə xallar arsındakı fərq azalır. Artıq 24-cü görüşdən sonra xallar bərabərləşir — 12:12.

Bu andan başlayaraq, Eyve hesabda irəli çıxır. Sonuncu görüş ərəfəsində Hollandiyalı 15:14 hesabı ilə irəlidə idi. Alexini ancaq qələbə qane edirdi. Lakin Eyve inamla oynayaraq, görüşü heç-heçə başa çatdırır.

İki ildən sonra revanş matçında Eyve Alexinə məğlub olur. Sonralar Eyve yazırdı:

1935-ci ildə çempion olarkən mən Alexindən zəif oynayırdım. İki ildən sonra gücləndim, lakin uduzdum... Yuli Sezar haqlı imiş: Qazanılmış qələbəni müdafiə etmək, onu qazanmaqdan çox çətinmiş.

## Əsərləri

O, şahmat ədəbiyyatçısı kimi də böyük miras qoyub getmişdir. Eyve şahmat nəzəriyyəsi və praktikasının bütün sahələrinə aid "Mittelşpil", "Endşpil" kimi silsilə fundamental kitablar, şahmat dərslikləri yazmış, qəzet və jurnallarda bir sıra diqqətçəkən məqalələrlə çıxış etmişdir.

Eyve həyatı boyu 90 turnirdə və 30 matçda iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Pəri Əliyeva

**Pəri Əbdül Hüseyn qızı Əliyeva** (ilk soyadı: **Həsənova**; ) — jurnalist, müəllimə, Şərq qadını jurnalının məsul katibi (1930-cu illər). 1927-ci ildə bolşeviklər tərəfindən güllələnmiş Müsavat partiyasının gizli fəaliyyət göstərən müqavimət təşkilatının rəhbəri Dadaş Həsənovun bacısı və 1938-ci ildə repressiyalara uğramış Xalq Yüngül Sənaye komissarı İskəndər Əliyevin həyat yoldaşı idi.

## Həyatı və fəaliyyəti
Pəri Həsənova 1908-ci ilin aprel ayında Bakıda anadan olmuşdur. Atası Əbdül Hüseyn tacir idi, 1903-cü ildə Şuşadan Bakıya köçmüşdür. Qardaşı həbs olunandan sonra təqiblərə məruz qalmışdır.

Pəri Həsənova 1926-ci ildə Bakı Qızlar (Ünas) məktəbini, 1930-cu ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin Lisaniyyat (Dilçilik) şöbəsini bitirir. Təhsil illərində o dövrün məşhur müəllimləri professor S.Vasilyev, professor Bəkir Çobanzadə, professor A.Baqridən, çox tanınmış şərqşünas professor P. Juzedən dərs alır.

Pəri Həsənova 1931-ci ildə İskəndər Əliyev ilə ailə həyatı qurur. Evlilikdən bir qədər sonra Əliyeva familiyasını qəbul edir. Həyat yoldaşı İskəndər Əliyev Azərbaycan SSR xalq təsərrüfatında yüksək vəzifələrdə işləmişdir. Buna görə də onunla ailə həyatı qurandan sonra Pəri Əliyeva və onun yaxınları sovet rejiminin təqiblərdən qurtara bilmişdirlər.

1931-ci ildə Az.DETİ-nin Dil və Ədəbiyyat bölməsinin aspiranturasına qəbul olunur.

O 1930-cu illərdə Gülarə Qədirbəyova ilə birlikdə Bakıda nəşr olunan "Şərq Qadını" jurnalında çalışır, jurnalın məsul katibi olur. Məmməd Səid Ordubadinin məşhur "Qılınc və Qələm" romanının ilk redaktoru idi.

1938-ci ildə əri İskəndər Əliyev "xalq düşməni" elan edilərək həbs olunmuş, 1941-ci ildə isə Qazaxıstana sürgün edilmişdir. Bundan sonra yenə də təqiblər dövrü başlanmışdır. Həyat yoldaşının həbsi ilə əlaqədar olaraq Pəri Əliyeva 1938-ci ildə "Şərq Qadını" jurnalında tutduğu vəzifədən kənarlaşdırılır. Bir müddət Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyində müxtəlif vəzifələrdə çalışır, 1941-ci ildə qısa müddət ərzində həmin teatrın müdiri vəzifəsini icra etmişdir. Ancaq 1942-ci ildə təqiblərdən qorunmaq üçün Bərdə rayonuna köçməyə məcbur olur, Bərdə şəhər orta məktəbində rus dili və ədəbiyyatı müəllimi olur.

1953-cü ildə Bakıya qayıdır və burada 51 saylı axşam orta məktəbində (indiki 189/190 №-li məktəbin binasında yerləşirdi) rus dili və ədəbiyyatı fənnindən dərs deyir.

1956-ci ildə həyat yoldaşı İskəndər Əliyevin bəraət alıb Bakıya qayıtmasından sonra təqaüdə çıxır və ictimai fəaliyyətlə məşğul olmur.

Pəri Əliyeva 1992-ci ilin noyabrında Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Mənbə
*Fəlsəfə elmləri doktoru Aydın Əlizadənin saytı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ştorxuv evi

**Ştorxuv evi** () — Praqanın Köhnə şəhər meydanı № 552-də yerləşən tanınmış memarlıq abidəsidir. Meydanın bir çox binaları kimi, Ştorxuv evi də çox qədim tarixə malikdir. Buna baxmayaraq, hazırkı bina 1896–1897-ci illərdə, memar Fridrix Ohmannın layihəsi əsasında "vladislav qotikası" üslubunda inşa olunmuşdu. O zamana qədər, Ştorxuv evi bir neçə dəfə yenidənqurmaya məruz qalmışdı.

## Tarixi
Ştorxuv evində uzun illər kitab mağazası yerləşirdi, bu da Aleksandr Ştorxun naşir olması ilə bağlı idi. Lakin hazırda bu mağaza artıq yoxdur. Praqanın mərkəzindən ənənəvi, insanlara yaxından tanış olan mağazalar yox olur — onların yerində isə turistləri cəlb edə biləcək mübadilə məntəqələri, kafe və suvenir mağazaları ilə əvəz edilmişdir. Hazırda Ştorxuv evində suvenir mağazası yerləşir.

Ştorxuv evi 1945-ci ildə, İkinci dünya müharibəsinin son illərində güclü dağıntıya mərux qalmışdı. Onu bir neçə dəfə: 1948, 1972 və 1993-cü ildə bərpa etmişdilər. Və hər dəfə bərpaçılar F. Ohmannın yaratdığı varianta geri qayıdırdılar. Ev modern dövrünün parlaq nümunələrindən sayılır. Bu bina özünün qeyri-adi gözəlliyi ilə turistləri cəlb edir.


Fayl:Praha,_Staré_Město_-_U_Kamenné_Panny_Marie_135.jpg
Fayl:Haus zum Storch - Mönch.jpg



## Memarlıq
Ştorxuv evinin memarlıq simasında çex neorenessansının eklektik üslubu və vladislav qotikasının elementləri ideal şəkildə bir-birini tamamlayır. Ev qədim təməl üzərində yerləşir. Onun fasadında qotik fialalar intibah attiki ilə yanaşı yerləşir. Bina özünün sqrafitto adlanan mükəmməl divar rəsmləri ilə fərqlənir. Bu rəsmlərin müəllifi Praqa Setsessionun bariz nümunəsi Mikulaş Aleşdir. Rəngli fresklərin əss süjeti, çexlərin himayədarı müqəddəs Vatslav barədədir. Burada Vatslavın ağ atın belində və əlində nizə ilə təntənəli şəkildə Köhnə Şəhər meydanına daxil olması göstərilmişdir. Atlı fiquru stilizə edilmiş nəbati ornamentlərlə ilə əhatə olunmuşdur. Vatslavın yanında ağac təsvir olunmuşdu, onların üzərində isə çex xalqının azadlıq rəmzi sayılan quş uçur. Daha üç quş fasadın yuxarı hissəsində təsvir olunmuşdu. Bunlar Çexiyada çox populyar olan leyləklərdir. Leyləklər çox vaxt binaların fasadlarında bir ev əlamətləri kimi təsvir olunur. Onlar ilə əlaqədar olaraq, bir çox xalq əfsanələri də mövcuddur — hesab olunur ki, bu quşlar hər bir evə xoşbəxtlik gətirirlər. Ştorxuv evinin fasadını bu quşlar ilə bəzədilməsinin daha bir səbəbi də var: "Ştorx" soyadı alman dilində leylək mənasını verir (), bunun da başlıca səbəbi — binanın tikildiyi zaman Çexiyanın rəsmi dili alman dili hesab edilirdi. Quşlardan başqa, binanın fasadında həmçinin Praqanın keçmiş gerbini, qədim Çexiya Krallığının əsas rəmzlərini və ev səhiblərinin adlarını da görmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* VLČEK, Pavel a kol.: *Umělecké památky Prahy. Staré Město – Josefov*. Praha : Academia, 1996: s. 368 a 369–370. ISBN 80-200-0563-3
Orinc (Avstraliya)

thumb
**Orinc** () — Avstraliyada şəhər.

## Çoğrafiyası və tarixi
Orinc şəhəri Avstraliyanın şərqində, Sidneydən 250 kilometr məsafədə, Yeni Cənubi Uels ştatının şərq hissəsində, dəniz səviyyəsindən 863 metr yüksəklikdə yerləşir. Əhalisi 39.339 nəfər (2006-cı il). Orinc şəhəri Orinc şəhər dairəsinin inzibati mərkəzidir.

Şəhər 1846-cı ildə əsası qoyulub. 1851-ci ildə Orinc yaxınlığında Avstraliya tarixində ilk dəfə qızıl tapıldı və məşhur "Avstraliya qızıl ehtirası dövrü" başladı.

## İstinadlar
Menli

**Menli** — Avstraliyanın Sidney şəhərinin şimalında şəhərətrafı qəsəbə. Sidneyin işgüzar mərkəzindən 17 kilometr şimal-şərqədir, eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir. Əhalisi 13 949 nəfərdir (2006-cı il).

## İqtisadiyyatı
Menli şəhərinin iqtisadiyyatı çimərliklə sıx bağılıdır. Açıq havada, okean sahili boyu çox sayda kafe və restoranlar, yaxın küçələrdə isə ticarət mərkəzləri vardır.

## İstinadlar
Kloe Qreys Moretz

**Kloe Qreys Moretz** (; ) — ABŞ aktrisası və modeli. 7 yaşından film karyerasına başlayan Kloe bir çox film və seriallarda çəkilmişdir. Bununla da "*Young Artist Awards*" mükafatına namizədliyi irəli sürülmüşdür.

2010-cu ildə *Kick Ass* filmində oynadığı Hit Girl obrazı böyük marağa səbəb olmuşdur. Bu filmlərdəki uğurundan sonra o, "*Məni İçəri Burax*" və "*Huqo*" kimi uğurlu filmlərə çəkilmişdir.

## Həyatı
Kloe 1997-ci ildə ABŞ-nin  Corciya ştatının Atlanta şəhərində anadan olub. Anası Terri tibb bacısı atası Makkoy Li Moretz isə estetik cərrahıdır. Kloenin Brandon, Trevor, Kolin və Etan adlı özündən böyük 4 qardaşı var. Kloe ailəsinin Xristianlığa çox bağlı olduğunu qeyd edib. Ailəsi dəstəkləmədiyi halda qardaşlarından biri Trevor onun aktrisa olmasına kömək edib.

Kloe 2001-ci ildə ailəsi ilə birgə Corciyaya köçüb. O burada  Professional Performing Arts School məktəbinə daxil olur. Əvvəllər aktrisalıq onun sadəcə maraq dairəsi idisə sonradan onun Hollivuddakı karyerası onu 2003-cü ildə Los-Ancelesə gəlməsinə səbəb olur.

## Kariyerası

Onun Hollivudda çəkildiyi ilk filmi isə "*The Guardian*" serialında çəkildiyi 2 seria olur. İlk oynadığı film isə Moli rolu ilə  "*Heart of the Beholder*" filmidir. Bundan sonra bir-birinin dalınca bir çox filmlərə çəkilməyə başladı.

## Şəxsi Maraqları
Kloe heç vaxt film premyeralarına və ya çəkiliş meydançasına dostlarını çağırmır. Belə olan halda o özünü daha rahat və yaxşı hiss etdiyini vurğulayıb. O videooyun oynamağı, xizək sürməyi və müxtəlif janrlı mahnılara qulaq asmağı xoşlayır. Məşhur pop müğənnilər olan Rihanna və Britni Spirsin fanatıdır.

## Filmoqrofiyası
### Film

### Televiziya
## Serial

### Teatr

### Videooyunlar

### Musiqi videoları

## Mükafatlar və Nominasiyalar
Sufrilik

**Sufrilik** — xariciliyin təriqətlərindən biridir. Digər təriqət və məzhəblərdən fərqli olaraq, sufrilər dinsizlərin və xaricilərin təşkil etdiyi üsyanlarda fəal iştirak etməyən şəxslərin və onların ailə üzvlərinin qətlə yetirilməsinin əleyhinə çıxırdılar. Hər bölgənin öz imamı olmasını qəbul edən sufrilər Xilafətə qarşı mübarizə aparan, özünəməxsus ehkam və ayin, habelə siyasi tələblər ilə çıxış edən qüvvəyə çevrilmişdilər.

## İstinadlar
Vera Mençik

**Vera Mençik** (; ; )— qadınlar arasında şahmat üzrə ilk dünya çempionu (1927–1944).

## Həyatı
Vera Mençik 1906-cı il fevralın 16-da Moskvada anadan olmuşdur. Milliyətcə çex olan atası 9 yaşında ikən ona şahmat oynamağı öyrətmişdir. Vera isə oxumağı, şəkil çəkməyi,teatra getməyi üstün tuturdu. Lakin məktəb birinciliyində iştirak etməsi onun sonrakı şahmat taleyini həll etdi.

1921-ci ildə ailəsi şahmat ənənələri ilə məşhur olan Qastinqs şəhərinə köçür. Burada Vera Macarıstan qrosmeysteri Geza Marotsidən şahmatın sirlərini öyrənir. O, çox az müddətdə tərəqqiyə nail olur. 1923–1924-cü illərdə kişiləin Qastinqsdə keçirilən turnirində çıxış edərək, 7–8-ci yerləri bölüşdürür. Sonrakı illərdə o, bir sıra turnirlərdə, xüsusən kişilərin yarışlarında çıxış edərək,oyun texnikasını təkminləşdirmişdir. O,17 qrosmeysterlə və tanınmış ustalarla, o cümlədən Aleksandr Alexinlə 8, Xose Raul Kapablanka ilə 9, Maks Eyve ilə 4, Botvinniklə 2, Florla 10 dəfə görüşmüşdür.

Vera Mençik 1944-cü il iyunun 27-də Londonun bombardımanı zamanı faciəli surətdə həlak olmuşdur.

## Dünya çempionluğu
1927-ci ildə 7 ölkənin 12 qadın şahmatçısı Londonda toplaşaraq, ilk dəfə olaraq qadınların dünya birinciliyində yarışdılar. 21 yaşlı Mençik bütün rəqiblərinə asanlıqla qalib gələrək, qadınlar arasında birinci dünya çempionu oldu.

Vera Mençik çempion adını müxtəlif turnirlərdə və iki dəfə dünya birinciliyinin yarışlarında müdafiə etmişdir. O, sonuncu dəfə 1942-ci ildə qrosmeyster Mizeslə görüşmüş və qalib gəlmişdir.

## İstinadlar