open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kabus gəmi (film, 2002)

**Kabus gəmi** (ing. — Ghost ship) — rejissorluğunu Stiv Bekin üstləndiyi 2002-ci il amerikan qorxu filmi. Film Berinq dənizində 1962-ci ildə yoxa çıxmış gəminin tapan dəniz qurtarma-araşdırma komandasının sərgüzəştlərindən bəhs edir. Film 25 oktyabr 2002-də Şimali Amerikada göstərimə girdi və tənqidçilərdən böyük ölçüdə tənqidlər aldı. Dünya miqyasında 68 milyon dollardan çox gəlir əldə etdi. Adına baxmayaraq, filmin 1952-ci ildə çəkilmiş eyniadlı film ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

## Süjet
1962-ci ildə italyan okean gəmisi Antoni Grazada sərnişinlər rəqs edirlər. Balaca qız olan Keyti gəminin kapitanı ona rəqsə dəvət edənə qədər oturur. Bir əl makaradan məftili açan qolu qaldırır. Nəticədə makara qopur və məftil rəqs səhrəsinə sovruraraq sərnişinləri və ekipaji ikiyə bölür. Yetişkinlərdən daha qısa olan Keyti başının üstündən keçən məftildən qurtarır.

40 ildən sonra 2002-ci ildə bir qurtarma komandası -kapitan Sin Mörfi, Maurin İps, Qrir, Doc, Mandə və Santos son uğurlarını qeyd edirlər.

## Yayım
Kabus gəmi 25 oktyabr 2002-də sinemalarda gösstərimə girdiş Kabus gəminin teatr afişası 1980-ci il istehsalı olan "Ölüm gəmisi" filmin afişasına bənzəyir.

## Tənqidlər
"Kabus gəmi" 129 rəy əsasında 16% təsdiq reytinqinə malikdir. Ortaq tənqid belədir: "Kabus gəmi qayıq kimi cırıltılı bir süjetlə qorxu hissini çatdıra bilmir". Eynilə "Metacritic" 25 rəy əsasında filmə 28/100 bal verir.

## İstinadlar
Kabarda dairəsi

**Kabarda mahalı** — Rusiya imperiyası, Terek vilayətinin 1860–1870-ci illərdə mövcud olan inzibati ərazi vahidi. Mahal tarixi Kabarda vilayətinin bir hissəsini əhatə edirdi. Onun ərazisində mahalının əhalisinin əsas hissəsini düzən ərazilərdə yaşayan kabardalılar və dağətəyi və dağlıq ərazilərdə yaşayan balkarlar təşkil edirdi. Buna baxmayaraq, mahal ərazisində köçürülmə kazak kəndləri də var idi. Mahal 1870-ci ildə ləğv edilərək Georgiyevski rayonuna birləşdirildi.
## Coğrafi yerləşməsi
Şimali Qafqazın mərkəzi hissəsində, müasir Kabardiya-Balkar ərazisinin çox hissəsini əhatə edən Terek, Baksan, Çeqem, Çerek, Urux və Malka çaylarının hövzəsində yerləşirdi. Mahala: Böyük Kabarda, Kiçik Kabarda və Balkariya kimi tarixi ərazilər daxil idi.

Sərhədləri şimalda Stavropol vilayəti, şərqdə Osetiya mahalı, şimal-şərqdə İnquş mahalı, cənubda Qafqaz silsiləsi boyunca Tiflis quberniyası, qərbdə Kuban bölgəsinə qədər uzanırdı.

## Tarixi
1860-cı ildən Rusiya imperiyası Şimali Qafqazda yeni inzibati ərazi islahatı həyata keçirdi. Nəticədə həmən il imperator II Aleksandrın fərmanı ilə Terek vilayəti yaradıldı. Vilayətin yaradılmasında məqsəd Şimali Qafqazın dağlı xalqlarını inzibati cəhətdən idarəedilməsini asanlaşdırmaq idi. Terek vilayətinin idarə edilməsi haqqında əsasnamə 1862-ci ildə təsdiq edildi. Beləliklə 1860-cı il inzibati idarəetmə islahatı ilə Şimali Qafqazın bütün ərazisi Stavropol, Kuban, Terek və Dağıstan vilayətlərinə bölündü. Terek vilayəti 8 mahaldan: Kabarda, Osetiya, İnquş, Arqun, Çeçen, İçkerin və Qumuqdan ibarət idi.

Nalçik istehkamı, Kabarda mahalının inzibati mərkəzi idi.

Kabarda mahalı 1870-ci ildə ləğv edildi. Belə ki, Kabarda mahalı, Malka və Terekdən bir qədər aralı kazak kəndləri ilə birlikdə Georgiyevski rayonuna birləşdirildi. Georgeyvsk şəhəri 1868-ci ildə Stavropol quberniyasından ayrılaraq Terek vilayətinin tərkibinə qatılmışdı. Kabardanın Georgiyevski rayonuna birləşdirilməsi ilə Pyatiqorskidən Qafqaz dağlarına qədər geniş bir ərazini əhatə edən yeni inzibati vahid yaradıldı.

## Əhalisi
Kabarda mahalının əhalisini əsas hissəsini düzən ərazilərdə yaşayan kabardalılar və dağətəyi və dağlıq ərazilərdə yaşayan balkarlar təşkil edirdi.

## İnzibati bölgü
Kabarda mahalı 1862-ci ildə 4 inzibati vahidə bölündü:
* Baksan — Nalçik şəhərinin mərkəzidir. 1868-ci ildə əhalisi 21 705 nəfər idi.
* Kiçik Kabarda — mərkəzi Murtazovadır. 1868-ci ildə əhalisi 10 335 nəfər idi.
* Çerekski — Çerekskinin poçt mərkəzi. 1868-ci ildə əhalisi 12 029 nəfər idi.
* Qorski — Nalçik şəhərinin mərkəzidir. 1868-ci ildə əhalisi 10155 nəfər idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Терская область. Список населенных мест по сведениям 1874 года. Тифлис. 1878
* Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 года т. 68 Терская область. 1905 год.
Məşədi Nəsir Lövhi

**Sadıqov Məşədi Nəsir Hacı Sadıq oğlu (Məşədi Nəsir Lövhi)** — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Məşədi Nəsir Lövhi  Şuşa şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Məclisi-üns üzvlərindən olmuşdur. Qardaşı Məşədi Əyyub Baki də şair idi. Məşədi Nəsir Lövhi 1901-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mordoviya ədəbiyyatı

**Mordoviya ədəbiyyatı** — mordva xalqının mokşa və erzyan dillərində ədəbiyyatı.

## Tarixi
Mordva ədəbiyyatının ilk yazılı nümunələri Rusiyada Oktyabr inqilabından sonra yaranmışdır. Bunlara Zaxar Dorofeyev, A. Doroqoyçenko, F. İ. Zavalişin və Y. P. Qriqoşinin yaradıcılığı aiddir. İnqilabdan sonra milli yazının yaradılması ilə ədəbiyyat əsl inkişaf yoluna çıxmışdır. 1930-cu illərdə Mixail Bezborodov, A. M. Lukyanov, A. D. Kutorkin, T. A. Raptanov və başqalarının peoma, povest, dram və romanları dərc olunmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi illərində mordva yazıçıları vətənpərvər ruhlu şeir, hekayə və oçerklər yazmışlar. Müharibədən sonrakı illərdə Kuzma Abramov, A. D. Kutorkin, İ .D. Pinyayev, N. L. Erkay, S. S. Larionov, Y. M. Pinyasov, A. M. Moro və başqalarının şeir kitabları, roman və povestləri nəşr olunmuşdur. Mordva şair və yazıçılarının bəzi əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Б. Е. Кирюшкин. Мордовская литература // Литературный энциклопедический словарь. — 1987.
* Воронин И. Д. Литературные деятели и литературные места в Мордовии / Проф. И. Д. Воронин; Оформление В. Климова. — Изд. 2-е, дополненное. — Саранск: Мордовское книжное издательство, 1976. — 336, [16] с. — 7000 экз. (в пер.) (1-е издание — 1951).
Zaxar Dorofeyev

**Zaxar Fedoroviç Dorofeyev** (; ) — mokşa əsilli Rusiya və SSRİ şairi, müəllimi, tərcüməçisi, folklor tədqiqatçısı, tarixçisi, etnoqrafı, ictimai xadimi. O, müasir mokşa ədəbiyyatının qurucularından biridir.

## Həyatı
Zaxar Fedoroviç Dorofeyev 24 mart 1890-cı ildə Rusiya imperiyası daxilindəki Tambov quberniyasının Salazqor kəndində anadan olmuşdur. Dorofeyev ibtidai və orta təhsilini aldıqdan sonra 1905-ci ildə Kazan Qeyri-rus Müəllimlər Seminariyasına daxil olmuşdur. O, 1909-cu ildə məzun olduqdan sonra məktəb müəllimi olaraq çalışmağa başlamışdır.

1912-ci ildə Dorofeyevin "Xalq müəlliminin mahnıları və düşüncələri" şeirlər toplusu nəşr olunmuşdur. Birinci Dünya müharibəsi zamanı Dorofeyev cəbhəyə getmiş və döyüşlərdə ağır yaralanmışdır. 1920-ci illərin əvvəllərinə qədər Dorofeyev rus dilində yazıb-yaratmışdır. 1925-ci ildə şairin mokşa dilində ilk şeirlər toplusu "Mənim mahnılarım" nəşr olunmuşdur.

Zaxar Fedoroviç Dorofeyev 18 iyul 1952-ci ildə SSRİ respublikalarından olan Rusiya SFSR-in paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Kitabları
* "Xalq müəlliminin mahnıları və düşüncələri". Moskva. 1912-ci il.
* "Valda yan". 1925-ci il.
* "Pije paksya". 1928-ci il.
* "Eryamopinqon tonaftoma kit". 1929-cu il.
* "Patsyayaf myalxt". Saransk. 1990-cı il.

## İstinadlar
Mixail Bezborodov

**Mixail İliç Bezborodov** (; ) — Mokşa-sovet şairi, yazıçısı və dramaturqu.

## Həyatı
Mixail İliç Bezborodov 10 yanvar 1907-ci ildə Rusiya imperiyasının Starıy Piçinquşi kəndində anadan olmuşdur. Onun ilk nəşr olunan şeiri "Moraftoma quds" idi. Şeir 1927-ci ildə "*[[Mokşen pravda|Od vele]]*" qəzetində dərc olunmuşdur. Bezborodov 11 mart 1935-ci ildə anadan olduğu kənddə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Mokşen pravda

**Mokşen pravda** (; ) — Mordoviyada nəşr olunan mokşa dilində qəzet. Sahibləri Rusiya hökuməti və Mordoviya Dövlət Məclisidir. Həftədə bir dəfə nəşr olunur. Tirajı 4500 nüsxədir. 1970-ci illərdə tiraj 8 min nüsxə idi. Qəzet respublikada baş verən ictimai, siyasi və iqtisadi hadisələrlə bağlı materiallar dərc edir, həmçinin mokşa dili və mədəniyyəti ilə əlaqədar məsələləri işıqlandırır.

## İstinadlar
Mordoviya musiqisi

**Mordoviya musiqisi** — Rusiya tərkibindəki Mordoviyanın mokşa və erzyan xalqlarının instrumental yaradıcılığı.

## Tarixi
Əkinçilik mahnıları (vesnyanka, kolyadka) mordva xalq yaradıcılığının qədim janrlarındandır. Xalq mahnılarına çoxsəslilik xasdır. Əsas məqamı pentanonikadır. Musiqi alətləri: tütək (nudi), skripka (karze), pila, qarmon, balalayka, gitara, bayan aiddir. Mordoviya professional musiqisi 1930-cu illərdən inkişa etməyə başlamışdır. Bəstəkarlardan L. Kiryukov, L. Voinov, Q. Bdovin və Q. Surayev-Korolyovun milli musiqinin inkişafına böyük xidmətləri var. Mordoviyada müğənnilərdən İ. Yaxşev, R. Bespalova, M. Antonova, V. Kiuşkin və başqaları tanınmışlar. Mordoviyada opera və balet teatrı, filarmoniya, "Umarina" mahnı və rəqs ansamblı, musiqi məktəbləri və s. fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Бояркин Н. И. Мордовская народная инструментальная музыка // Мордовия. Энциклопедия: в 2 томах / Гл. ред. А. И. Сухарев. — Саранск: Институт гуманитарных наук при Правительстве Республики Мордовия, 2004. — Т. 2 (М—Я). — С. 29—30. — 704 с. — ISBN 5-900029-08-5.
* Бояркин Н. И., Бояркина Л. Б. Мордовские инструментальные традиции: музыкально-этнографическое исследование.— Т. I, II.— Саранск, 2019.
Abrau gölü

**Abrau** — Krasnodar diyrarının ən böyük şirinsulu gölü. Abrau həm də Qafqazın ən böyük göllərindən biridir. Göl diyarın cənub-qərbində, Abrau yarımadasının alçaq dağlıq ərazisində yerləşir. Gölü Novorossiysk şəhərindən 14 km ayırır. Göl sahilində Abrau kəndi var. Təxmini ölçmələrə görə gölün dərinliyi 10-15 metr arasında dəyişir. Abrau gölünün sahəsi təxminən 0,6 - 2,0 km², sutoplayıcı sahə isə — 20,3 km²-dir

## Coğrafiyası
Abrau Böyük Qafqazda sahəsinə görə ikinci şirinsulu göldür (ölçüsünə görə ən böyüyü Kezenoyam gölüdür). Gölün uzunluğu —3100 metr, eni 630 metr, dərinliyi — 10,5 metr, sahəsi isə— 1,6—1,8 km²-dir. Sutoplayıcı sahəsi — 20,3 km². Maksimal dərinlik son yüz ildə 30 emtrdən 10,5 metrə düşüb. Buna səbəb göl sahillərinin eroziyasıdır. Abrau gölü dəniz səviyyəsindən — 84 metr  yüksəklikdə yerləşir. Gölü Qara dənizdən ayıran bərzəxin eni 2 km-dir.

Abrau gölünə uzunluğu 5,3 km olan Abrau çayı tökülür. Göl əsasən atmosfer yağıntıları ilə qidalanır. Göldən çay çıxımır. Su hövzəsində bataqlıq bitkiləri demək olar ki, yoxdur. 

Gölün yerləşdiyi bölgədə quru aralıqdənizi iqlimi hakimdir Bu gölün hidroqrafiyasında da özünü göstərir. Göldə suyun səviyyəsi əsasən noyabrdan mart ayına kimi yüksək olur. Məhs bu aylarda yağış və sulu qar formasında yağıntı yağır. Yayda suyun səviyyəsi düşür.

## Temperatur rejimi
Göl qış aylarında belə donmur. Göl sahillərində suyun ən aşağı orta aylıq temperaturu yanvarda olur +0,2 °C. Aprel ayından göl suyunun temperaturu sürrətlə qalxır. İyulda maksimal orta aylıq temperatur qeydə alınır 24,8 °C. 1954-cü ildə göl suyunun mütləq maksimal temperaturu qeydə alınıb - 29,8 °C.

## Meydana gəlməsi
Gölün meydana gəlməsi barəsində müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəzilər ehtimal edir ki, göl karst prosesi nəticəsində formalaşıb. Digəri deyir ki, göl qədim Kimmeri şirinsulu hövzəsinin qalığıdır. Bəzilər isə deyir ki, göl nəhəng sürüşmə nəticəsində meydana gəlib.

## İstinadlar
Xanskoe gölü

**Xanskoe** — Krasnodar diyarının Beysuqski limanınının şimal sahili yaxınlığında olan duzlu göl. Göl Yeyski rayonunun Yeyski kənd yaşayış məntəqəsi yaxınlığındadır. Bir çox mütəxəssislərin fikrinə görə tezliklə limanla birləşəcək. Göl səthinin sahəsi — 86 km²-dir.

## Coğrafi mövqeyi
Xanskoe gölü Krasnodar diyarının şimali-qərbində, Azov dənizinin sahilində yerləşir. Göl Yasenski və Kopanski stansiyaları arasındadır. Yeyski yarımadasının cənubunda yerləşən gölü Krasnodar şəhərindən 130 km ayırır.

## Ümumi məlumat
Xanskoe gölü laqun mənşəlidir. Qədim zamanlarda göl Azov dənizinin körfəzi olmuş və Beysuqski limanına birləşmişdir. Sonradan dənizin geoloji fəaliyyəti nəticəsində gölü dənizdən ayıran tirə yaranmış və sonda göl dənizdən ayrılmışdır. Xanskoe oval formaya malikdir. Cənub-şərqdən şimal-qərbə uzanmışdı. Gölün uzunluğu 16 km, eni isə 6-7 km-dir. 2000-ci ilin məlumatına görə göl səthinin sahəsi 108 km²-dir. Gölün orta dərinliyi — 0,5-0,9 m, maksimal dərinlik 1,2-1,8 etrdir.

Gölün mərkəzində, şimaldan cənuba doğru adalar qrupu uzanır. Adalar əsasən qumlu-balqqulağı qarışığından formalaşıb. Adalar daima formaya malik deyillər. Adaların sahəsi, forması və sayı suyun səviyyəsindən, eləcə də dalğaların fəaliyyətindən asılı olaraq dəyişir.

Göl suyu yüksək minerallaşmaya malikdir. Kimyəvi tərkibi — sulfat-xloridli, magnezium-nitratlıdır. Göl əsasən yağış və qar suları ilə qidalanır. Əlavə olaraq gölə Azov dənizindən dar keçiddən su daxil olur. Yay aylarında güclü buxarlanma nəticəsində gölün sahəsi kiçilir və duzluluq 12 dəfə artır.

Göl təbiət abidəsi statusuna malikdir və qorunur. Quraq illərdə göl tamamilə quruyur və duzla örtülü dib üzə çıxır. Xanskoe gölü müalicəvi palçığı ilə də tanınır. Palçıq sulfatlardan, karbonatlardan, xloridlərdən ibarətdir. Göl yaxınlığında müalicəvi sanatoriya fəaliyyət göstərir.

Göldə ətraf ərazidə qeydə alınan quş növlərinin yarısına rast gəlinir. Göldə olan adaların biri Şimali Qafqazın ən böyük quşların məskunlaşdığı ərazidir. Burda qıvrımlələk qutan, Hydroprogne caspia, böyük qarabatdaq və s. yuva qurur.

## İstinadlar
Yunus Deşeriyev

**Yunus Deşeriyev** () — Sovet və rus dilçisi, qafqazşunas. Filologiya elmləri doktoru, Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının fəxri akademiki.

## Bioqrafiyası
1918-ci ilin avqustunda Axçoy-Martan kəndində anadan olmuşdur. Rostov Universitetinin fəhlə fakültəsini və Moskva Dövlət Pedaqoji İnstitutunu "rus dili və ədəbiyyatı ixtisası" üzrə (1941) bitirib. 1946-cı ildə Deşeriyev namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. İlk böyük elmi əsəri "Basbi dili" 1953-cü ildə müəllifə Qafqazşünaslıq sahəsində şöhrət və tanınma qazandıran doktorluq dissertasiyası olur.

Yunus Deşeriyev hələ tələbə ikən Qafqazşünaslıqla əlaqədar gələcək elmi əsərlər üçün materiallar toplamağa başlayır. O, elmi əsərlərini İber-Qafqaz dillərinin Nax və Dağıstan qruplarının sahə və nəzəri tədqiqatları zamanı əldə etdiyi linqvistik material əsasında yazmışdır.

1956-cı ilin may ayının sonunda, İnquş yazıçısı İdris Bazorkin ilə birlikdə Çeçen-İnquş muxtariyyətinin bərpası ilə bağlı Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Xruşşovla görüşmək üçün Vainax nümayəndə heyətinə başçılıq edir.

12 iyun 1956-cı ildə nümayəndə heyəti Kremldə Mərkəzi Komitəsi Rəyasət Heyətinin üzvü, SSRİ Nazirlər Sovetinin birinci müavini Anastas Mikoyan tərəfindən qəbul edilir. Mikoyana Xruşşevə təhvil veriləcək bir məktub və çeçenlərin və inquşların tarixi vətənlərinə qayıtmaları, milli muxtariyyətlərini bərpa etmələri üçün müraciətləri özündə əks etdirən müraciət verilir. Nəticədə Vaynaxların hüquqi, siyasi və ərazi bərpası məsələlərini öz üzərinə götürən Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bərpası üzrə Komissiya qurulur. Basbi, çeçen, xınalıq dilləri ilə bağlı monoqrafiyaların və Qafqazşünaslıqda Nax dillərinin ilk müqayisəli tarixi qrammatikasının müəllifidir. Çeçenistan Respublikasının tədqiqat institutları və universitetləri, Rusiya Federasiyasının digər subyektləri və keçmiş SSRİ respublikaları üçün Qafqazşünaslıq, ümumi dilçilik elmləri dahəsində kadr hazırlamışdır.

Yunus Deşeriyev Gürcüstan Respublikasının Arnold Çikobava mükafatına layiq görülmüşdür. Əsərləri xaricdə, xüsusən Hindistan və Pakistanda nəşr edilmişdir.

Həyat yoldaşı Tamara Deşeriyeva və qızı Yuliya bir dilçidir.

## Xatirəsi
Qroznıda hər il "Deşeriyev mütaliəsi" keçirilir. 2017-ci ilin sentyabr ayında Qroznıda Deşeriyev adına xarici dilləri dərindən öyrənən ixtisaslaşdırılmış ümumi təhsil məktəbi açılır.
Arqun, Axçoy-Martan, Znamenskoyedə Deşeriyevin adına küçə vardır.

## İstinadlar
Elman Elsevər

**Elman Elsevər** (*Elman İsaq oğlu Mirzəyev*; ) — SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü (1980).

## Həyatı
Elman Mirzəyev 1948-ci il oktyabrın 3-də Laçın şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. İlk şeiri 1965-ci ilin noyabr ayında Kənd həyatı qəzetində çap olunub.

1966-cı ildə Laçın şəhər 1 saylı orta məktəbini bitirmiş, Laçın internat məktəbində kitabxanaçı işləmişdir. 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur.

Tələbəlik illərində, eləcə də universiteti bitirdikdən sonra "Kommunist", “Sovet kəndi”, "Bakı", “Azərbaycan gəncləri”, "Bakinskiy raboçi", Kənd həyatı, "Vışka", ”Molodyoj Azerbaydjana” qəzetlərində və "Kirpi", "Azərbaycan", "Ulduz" jurnallarında işıq üzü görən bədii, publisistik yazıları həmişə bənzərsizliyi ilə diqqət çəkib. Oçerk və hekayələri dəfələrlə Azərbaycan Dövlət Radiosunda keçirilən müsabiqələrdə qalib gəlib..

1980-ci ildə SSRİ Jurnalistlər İttifaqına qəbul edilib və həmin ildən 1991-ci ilədək Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının Laçın rayon təşkilatının katibi olub. İki dəfə Azərbaycan Jurnalistlərinin qurultayında rəyasət heyətinə üzv seçilib.

Bir müddət Maarif nazirliyinin nəşriyyatında korrektor, Laçın Rayon Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin sədri işləmişdir. Hərbi xidmətdən sonra Şuşa şəhərindəki Şuşa qəzetində kənd təsərrüfatı şöbəsinin 3 il müdiri olmuşdur. Elman müəllim sonrakı illərdə Azərbaycan Dövlət Teleradio şirkətində jurnalist və ssenarist kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Müxtəlif illərdə Laçın qəzetində şöbə müdiri, məsul katib, redaktor müavini vəzifələrində çalışmışdır. Sonralar Laçın rayon Audit şöbəsinin rəisi və digər işlərdə çalışıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Elman Elsevərin şeiri Roma Xosrovun ifasında
Little Boy

**Little Boy** () – hücum məqsədləri üçün istifadə edilən dünyanın ilk atom bombasıdır. 6 avqust 1945-ci il tarixində ABŞ tərəfindən Yaponiyanın Hiroşima şəhərinə atılmışdır. Xirosima şəhərinin 550 metr yüksəkliyində partladılan nüvə bombasının partlayış gücü 18000 ton TNT (Trinitrotoluolen) partlayıcıya bərabər idi.

## İnkişaf etdirilməsi
Gücünü uran atomunun parçalanmasından çıxan enerjidən alan bu bomba ABŞ-nin İkinci Dünya müharibəsi dövründə gizli bir formada həyata keçirmiş olduğu Manhaəettan layihəsinin nəticəsində hazırlanmışdır. Xirosima partlayışı ABŞ-də həyata keçirilmiş olan Trinity Testindən sonra tarixdə baş vermiş olan ikinci nüvə partlayışıdır. Bundan üç gün sonra Naqasakiyə "Gonbul Adam" adlı dünyanın üçüncü atom bombası atılmışdır.

## Xirosimanın bombalanması
Bomba Enola Gay adlı B-29 bombardmançı təyyarəsindən 6 avqust 1945-ci ildə yerli vaxtla 8:15 radələrində atılmışdır. Hərbi təyyarənin pilotu ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin polkovniki Paul Warfileld Tibbets olmuşdur. 44.4 saniyəlik sərbəst düşmədən sonra barometrik tətiklərin açılması ilə detonasiya mexanizmi işə salınmışdır. Partlayış 600 metr yüksəklikdə (± 15 m) baş verib. Bomba üç gün sonra bir vadidə yerləşən Nagasakiyə atılmalı olan digər atom bombası Fat Mandan daha zəif olsa da, Xirosimanın düzənlik bir ərazidə yerləşməsinə görə daha güclü bir təsir göstərmişdir. 1945-ci ildə nəşr olunan rəsmi rəqəmlərə görə, partlayışın birbaşa təsiri nəticəsində 66.000 insan ölmüş, 69.000 nəfər isə müxtəlif səviyyələrdə yaralanmışdır. Ölənlərin 20 mininin Yaponiya İmperator Ordusunun əsgərləri, qalanlarının isə mülki şəxslər olduğu bildirilmişdir. Bombanın partlayıcı gücü 18 kiloton TNT ekvivalenti olaraq hesablanmış, lakin ABŞ Prezidenti Harry S. Trumanın çıxışlarında 20 kilotona qədər yuvarlaqlaşdırılmışdır.

## Etimologiyası
İngilis dilindən tərcümədə Little Boy kiçik oğlan deməkdir.
Kreyser (film, 2016)

**Kreyser** (ing. USS Indianapolis: Men of Courage USS) Mario Van Peebles tərəfindən çəkilən və Nikolas Keycin baş rolda oynadığı 2016-cı il istehsalı olan döyüş filmi. Əsas çəkilişlər Alabama ştatının Mobile şəhərində 2015-ci ilin iyun ayında başlamışdır. Filmin premyerası 24 avqustda Filippində, 1 sentyabrda ABŞ-də baş tutmuşdur.

## Süjet xətti

Filmin süjeti real hadisələrə əsaslanır. İkinci Dünya müharibəsi əsnasında, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Portland sinifli kreyseri Indianapolis, Xirosimanı bombalamaq üçün nəzərdə tutulan Little Boy atom bombasının vacib hissələrini Tinian adasındakı ABŞ hərbi bazasına çatdırır. 1945-ci il iyulun 30-da geri qayıdarkən gəmi Yaponiya İmperator Donanmasının I-58 tipli sualtı qayığı ilə torpedo atəşinə məruz qalır və 12 dəqiqə sonra batır. Növbəti 4 gün ərzində, kreyserin ekipajı, kömək gözləyərkən, açıq dənizdə həm köpək balıqlarının hücumlarına qarşı mübarizə aparmalı, həm də qızmar günəşin yandırıcı təsiri altında, sağ qalmaq məcburiyyətində qalırlar.

## İstinadlar
Aslanbek İsmayılov

**Aslanbek İsmayılov** () — Çeçen İçkeriya Respublikasının hərbi və dövlət xadimi, İçkeriya milli ordusunun briqada general. 1999–2000-ci illərdə Qroznı Müdafiə Qərargahı rəisi (Qroznıdakı Çeçen müqavimətinin bütün qüvvələrinin komandanı). Tikinti naziri vəzifəsini, eyni zamanda tanınmamış Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrinin komandir müavini vəzifəsini tutmuşdur. 1995-ci ildə Çeçenistanın Arqun şəhərinin müdafiəsinə rəhbərlik etmişdir. Budyonnovskdakı terror basqınının təşkilatçılarından biri olur. 1 fevral 2000-ci ildə Qroznıdan ayrılarkən minaya düşərək ölür.

## Bioqrafiyası
11 sentyabr 1963-cü ildə Şali şəhərində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Kemerovo Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinə daxil olur. 1994-cü ilə qədər kərpic zavodunun direktor müavini işləyir.
Rusiya hakimiyyəti tərəfindən "2 nömrəli terrorçu" elan edilən "Kiçik Aslanbek" ləqəbli Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrinin səhra komandiri Basayevin sağ əli olur. 1995-ci ildə Arqun şəhərinin müdafiəsinə rəhbərlik etdir.
Budyonnovskdakı xəstəxananın ələ keçirilməsində iştirak edir, 1999-cu ilin avqust-sentyabr aylarında Dağıstanın Botlix və Novolakski rayonlarına, Kizlyar və Pervomayskoye qəsəbələrinə edilən kampaniyanın təşkilatçılarından biri olur.
Budenovskdakı terror aktının təşkilatçısı və tərtibçisi, habelə onun iştirakçısı kimi bilinir. 6 avqust 1996-cı ildə Mashadovla birlikdə Qroznı şəhərini azad etmək üçün Cihad əməliyyatını planlaşdırır.

1998-ci ilin iyulundan Çeçen İnquşetiya respublikasının hərbi komendantı. Eyni zamanda Mashadov hökumətində, inşaat naziri vəzifəsini tutur. Üstəlik Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrinin komandir müavini vəzifəsini daşıyır.
Budennovskdakı əməliyyata görə Aslanbek İsmayılov ən yüksək çeçen mükafatı olan "Koman Siy" ("Millətin Şərəfi") alır.

1996-cı ilin avqustunda Qroznı azad edildikdən sonra, sentyabr ayında mərkəzi komendantlığın binasında Aslanbek İsmayılov Rusiya Federasiyası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunları Baş Komandanının birinci müavini Vyaçeslav Ovçinnikovla dostluq görüşü keçirir.

8 iyul 1998-ci ildə İsmayılov, yaraqlıların Budyonnovsk hücumunun iştirakçısı və təşkilatçısı olaraq federal axtarışa verilir.

1999–2000-ci illərdə Qroznı şəhərinin müdafiə qərargahına rəhbərlik edir (Qroznıdakı bütün çeçen müqavimət qüvvələrinə əmr verən şəxs olur). Rəsmi olaraq qeyd etdiyi kimi, "bəzi bölgələrdə silahlılar mövqe döyüşü taktikasından əl çəkdilər və partizan müharibəsi üsullarından istifadə etdilər".

Mashadovun mətbuat xidmətindən verilən məlumata görə, briqada generalı İsmayılov 1 fevral 2000-ci ildə səhər saatlarında mühasirədə olan Qroznıdan ayrılarkən federal qoşunları ilə döyüşdə öldürülür.

## İstinadlar
Şimali Anadolu zəlzələsi (1668)

**Şimali Anadolu zəlzələsi** — 17 avqust 1668-ci ildə Şimali Anadoluda baş vermiş çox şiddətli zəlzələ. Dünyanın ən böyük zəlzələləri arasında sayılan bu zəlzələ, Türkiyədə qeydə alınan ən şiddətli zəlzələ kimi tarixə düşdü və 1668-ci ildə dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən 8 Rixter miqyaslı zəlzələ fəlakətlərindən biridir. Zəlzələnin episentri Samsunun cənub-qərbində yerləşən Ladik gölünün cənub sahili olub. 

17 avqust 1668-ci ildə günortadan əvvəl Şimali Anadolu Fay Hattının 600 km uzunluğunda bir hissəsi böyük bir zəlzələ nəticəsində sarsıldı. Təxmini böyüklüyü 7,8–8,0 Ms aralığında idi və Merkalli intesivlik şkalasında IX idi. Ən qərbdəki Boludan ən şərqdəki Erzincana qədər böyük ziyan vurdu və təxminən 8 000 ölümlə nəticələndi. Zəlzələdən sonra afterşoklar ən azı altı ay davam etdi. Bu zəlzələ Türkiyədə qeydə alınan ən güclü zəlzələdir.

## İstinadlar
Betunq Kerihun Milli Parkı

**Betunq Kerihun Milli Parkı** () —İndoneziyada, Borneo adasında, Qərbi Kalimantan əyalətində milli parkdır. Malayziya ilə sərhəd boyunca, Kapuas çayının mənbəyində yerləşir. Ərazisi 8000 km²-dir, 1995-ci ildə yaradılıb. 

Ərazisi üçün dağlıq və təpəlik, 150 m-dən 1800 m-ə qədər yüksəkliklər, dik yamaclar xarakterikdir. Ən yüksək nöqtələri: Kerihun (1.790m) və Lavitdir (1.767m). Park iki ekobölgənin — Borneo dağlıq və Borneo düzənlik rütubətli meşələrin ərazisində yerləşir. Aran meşələrində dipterokarp üstünlük təşkil edir, yüksəkliklərdə palıd və şabalıd ağacları ilə əvəz olunur. Burada ən az 97 növ orxideya və 49 növ palma ağacı var.

Parkın faunası 300 növ quş (bunlardan 25-i Borneo üçün endemikdir), 162 növ balıq və 54 növ məməli ilə təmsil olunur. Betunq Kerihun, nəsli kəsilməkdə olan Borneo oranqutanının evidir. Burada həmçinin başqa 7 primat növünə də rast gəlinir: (), (), (), (), (), () və ().

Betunq Kerihun təbiət qoruğu 1982-ci ildə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin sifarişi ilə 600.000 hektar ərazidə yaradılmışdır. 1992-ci ildə ərazi 800 min hektara qədər genişləndirildi və 1995-ci ildə qoruq milli park statusu aldı. Meşələrin qanunsuz qırılması və brakonyerlik parkın təbiəti üçün ciddi təhdiddir. Hər ay Qərbi və Mərkəzi Kalimantan meşələrindən 10-15 oranqutan İndoneziyanın böyük şəhərlərinin bazarlarına gətirilir.

## İstinadlar

*
Bizzina Kulumbeqov

**Bizzina Kulumbeqov** (; ) — Bizzina Kulumbeqov (d. 30 yanvar 1980 ) - gürcü pediatrı, allergist və teleaparıcıdır. 

## Bioqrafiyası
1999-2005-ci illərdə Kulumbeqov Tbilisi Dövlət Tibb Universitetində təhsil alıb. 2005-2008-ci illərdə Tbilisi Dövlət Tibb Universitetinin rezidenti, pediatrı işləmişdir. 2008-ci ildə Avstriyada 3 aylıq təcrübə keçdi. Linzdəki ana və uşaq klinikasında işləyir. 

2008 və 2009-cu illərdə Allergiya və İmmunologiya Mərkəzində kiçik həkim işləyib. 2010-cu ildən Allergiya və İmmunologiya Mərkəzində (uşaq allergisti) işləyir. 2016-cı ildən  İmedi TV Gündüz Proqramının həmsöhbətidir.
2002-2005-ci illərdə Universitetin (Tbilisi Dövlət Tibb Universiteti) IV Tələbə Elmi Cəmiyyətinin üzvüdür. Tarxnişvili, Pediatriya Bölməsinin Sədri də olub. 2005-ci ildən Avropa Allergiya və Klinik İmmunologiya Akademiyasının gənc üzvüdür. 2003-cü ildə Avropa Tibb Tələbələri Birliyinə və IV.Tarkhnishvili Tələbə elmi konfransı LXVI TSMU. 1-ci yerə görə Prezident Mükafatını aldı. 2004-cü ildə eyni adlı LXVII konfransında yenidən 1-ci yerə görə Prezident Mükafatını aldı.

2004-cü ildə Tiflisdə keçirilən II Avropa Astma Konqresinə qatıldı. 2005-ci ildə Gürcüstan Prezidentinin elmi işçisi oldu. 2005-ci ildə Leiden Beynəlxalq Tələbə Tibb Konqresinə (Hollandiya; məruzəçi) qatıldı; 2009-cu ildə Allergiya və Astma üzrə Pediatrların Avropa Toplantısı (Venesiya, İtaliya). 2011-ci ildə Avropa Tənəffüs Cəmiyyətinin gənc üzvü oldu. 2012-ci ildə Avropa Allergologiya və Klinik İmmunologlar Akademiyasının Konqresində (Milan, İtaliya) iştirak etmişdir.

2020-ci ildən Gvantsa Daraseliya ilə birlikdə Rustavi 2-də Pandemiya proqramının həmsöhbətidir. 

## Elmi fəaliyyəti
1.Araşdırmacı, Atopik Dermatit üzrə Pierre-Fabre Araşdırması, 2012;
2.Mərhələ 3 Faz Tədqiqatı, Boehringer Ingelheim, 2012–2013;
3.Pediatrik Astma Araşdırma Koordinatoru, Glaxo, 2013.

## Nəşrləri
* B. Kulumbegov, "Tənəffüs yolu allergiyası olan uşaqlarda mantar allergenlərinin həssaslaşması", 2009, Avropa Uşaq Allergistləri Konqresi, Venesiya;
* N. Sanodze, N. Uber, e. Uber, səh. Kulumbegov, Anemiyalı sepsisli xəstələrdə oksidləşdirici metabolizmanın parametrləri, 2006, Sak. Tibbi xəbərlər;
* Kulumbegov B. Xroniki böyrək çatışmazlığı olan xəstələrdə anemiyanın korreksiyasının xüsusiyyətləri, Leiden Beynəlxalq Tələbə Konqresi, 2005.

## İstinadlar
Əhməd-Yurt

**Əhməd-Yurt** () — Çeçenistan Respublikasının Kurçaloyevski rayonu ərazisində yerləşən kənd. Axmat-Yurt kənd inzibati vahidliyinin mərkəzi.

## Coğrafiyası
Kənd Miçik çayının hər iki sahilində, rayon mərkəzindən 15 km şimal-şərqdə və Qroznı şəhərindən isə 52 km cənub-şərqdə yerləşir.

Ən yaxın yaşayış məntəqələri: şimalda — Oisxara kəndi və Yuxarı Noyber kəndi, şərqdə Alleroy kəndi, cənubda Qansolçu kəndi, şimal-qərbdə İlasxan-Yurt kəndi, cənub-qərbdə Ciqurtı kəndi, qərbdə Baçı-Yurt kəndi.

## Tarix
### Qurulması
Kəndin qurucusu 18-ci əsrdə Oysxara kəndini quran Sontaroyevtlərin nəslindən olan Xosa Umaxanovdur.

### [[Qafqaz müharibəsi]]
İmam Şamilin rəhbərliyi altında 1840-cı ildə Çeçenlərin ümumi üsyanı zamanı, Oysxara da daxil olmaqla, Kaçkalıq silsiləsinin şimal yamacında yerləşən kəndlərdə yaşayan çeçenlər, Miçik naibliyinin naibi Şuayba-mulla Sontaroyevskinin əmrinə tabe idilər.

### 1944-cü ildə
1944–1958-ci illərdə Çeçenlərin və İnquşların deportasiyasından və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğvindən sonra kənd Krasnoarmeyskoe adlanır və Dağıstanın Levaşi rayonundan olan insanlar tərəfindən məskunlaşdırılır.
Vəziyyətə görə Xosa Umaxanov 1877-ci ilin yanvarında qurulan Çeçen Süvari Alayı sıralarına daxil olur. 12 aprel 1877-ci ildə Rus-Türk müharibəsi başlayır və Çeçen Süvari Alayı Şərq Cəbhəsinə köçürülür. Ehtiyata buraxıldıqdan sonra, bir versiyaya görə, Xosa Umaxanov Neuber kəndinin rəhbəri vəzifəsinə təyin edilir.

Xosa Umaxanovun nəsilləri aşağıdakı soyadların nümayəndələridir — Adalayevlər, Baçalovlar, Paşayevlər, Tamaqovlar, Xosayevlər.

### Silahlıların Sentaroya hücumu
2005-ci ilin may ayında yaraqlılar Sentaroya silahlı hücum etməyə cəhd edirlər.

29 avqust 2010-cu ildə kəndə ikinci hücum təşkil edilir.

### Adın dəyişdirilməsi
21 may 2019-cu ildə kəndin yerli sakinlərindən ibarət bir yığıncaqda Çeçenistan Respublikasının keşmiş Prezidenti Əhməd Kadırovun şərəfinə qəsəbəni Əhməd-Yurt adlandırmaq qərarına gəlinir. 12 iyul 2019-cu ildə bu qərar Çeçenistan Respublikası Parlamenti tərəfindən dəstəklənir. 27 avqust 2019-cu ildə isə qərar Rusiya Federasiyası Hökumətinin Sərəncamı ilə təsdiq edilir.

## Əhali
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## İnfrastruktur
Kənddə bir hafiz məktəbi açılmış və Əbdül-Həmid Kadırov adına məscid tikilmişdir.

Kənddə Çeçenistan Respublikasının ilk Prezidenti Əhməd Kadırov adına 1 nömrəli orta məktəb fəaliyyət göstərir.

Üstəlik 1 nömrəli və 2 nömrəli uşaq bağçası vardır.

## İstinadlar
Əhməd Munqi

**Əhməd Munqi** () — Dargin şairi, müğənni, qısa şeirlər, böyük epik və lirik mahnıların ustası. Əsərlərində XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Dağıstan aulunun həyatının ən müxtəlif cəhətlərinə toxunulur. Bir tərəfdən zəhmətkeş xalqın istismarını artıran, digər tərəfdən xalqın etirazına səbəb olan ziddiyyətlər Əhməd Munqi şeirində öz əksini tapır.
## Bioqrafiyası
Əhməd Munqi 1843-cü ildə zərgərləri ilə məşhur olan Kubaçı kəndində (indiki Dağıstanın Dahadayev rayonunda yerləşir) anadan olub. Özü də bacarıqlı bir sənətkar olur. Əhməd uşaq ikən valideynlərini itirmiş və əmisi İbrahim tərəfindən tərbiyə olunmuşdur. Onunla birlikdə 10 yaşında ikən Təbriz şəhərinə gedir, hər 2 ildən bir Kubaçiyə qayıdır. Hələ uşaq ikən Əhməd musiqi istedadına malik olur, çuğur çalır və mahnı oxuyur. 1862-ci ildə əmisi ilə birlikdə Kubaçiyə qayıdır. Bu vaxta qədər Əhməd artıq məşhur bir müğənni kimi tanınır və onun iştirakı olmadan doğma kəndində heç bir toy keçirilmir. Dostu Batıray Omarla Kubaçiyə gələndə hər iki müğənni öz sənətləri ilə yarışır, Batyrayın hər gəlişi Kubaçinlilərin bayramı olur. 20-ci əsrin əvvəllərində pul qazanmaq məqsədi ilə Parisə səfər edir və "Madam" mahnısı bu səyahətə həsr edir. Şairin dinə mənfi münasibəti olduğundan, kəndin mollası haqqında da bir neçə şeir yazır.
### Parisə səfəri
Əhməd Munqi usta olaraq tez-tez digər Kubaçinlilərlə birlikdə mallarını Avropa bazarlarında satmalı olurdu. Şəxsi təcrübəsini təsvir edən şair sənətkarların həyatı haqqında realist bir rəsvir verir. Paris səyahətinin nəticəsi "Parisə gedim" şeiri olur. Parisdə şair bir fransız qadını tərəfindən aldadılır. Azğınlıq, əxlaqi tənəzzül, aldatma, çürük burjua sivilizasiyası - Qərb onun qarşısına belə çıxır. Bundan sonra o, vətən sevgisi və boş vaxta iffətli münasibət, vicdanlı, xeyirxah, əxlaqi cəhətdən təmiz bir dağ qadını haqqında daha güclü danışmağa başlayır. Şairin ustalıqla istifadə etdiyi müqayisə texnikası iki qadının xüsusi obrazlarını çəkməyə imkan verir.
## Nəşri
İndiyə qədər Əhməd Munqi adı az tanınır. Bu şairin mahnılarını dargin dilindən kəskin şəkildə fərqli bir dialektdə yazması ilə əlaqədardır. Bu ləhcə o qədər bənzərsizdir ki, bəzən alimlər tərəfindən müstəqil bir dil olaraq qəbul edilir. Lakin dargin ləhcələrinin müqayisəli tədqiqi göstərir ki, Kubaçi kəndinin dili müstəqil deyil, əhəmiyyətli dərəcədə fərqli olsa da, dargin dilinin dialektlərindən biridir. İlk dəfə  Kozlovski tərəfindən tərcümə olunan Əhməd Munqinin rus dilindəki şeirləri yalnız 1960 -cı ildə Moskvada Dağıstan incəsənəti və ədəbiyyatı kedekadasında nəşr olunur. Elə həmin il "Drujba" jurnalında onun həyatı və yaradıcılığı haqqında kiçik bir məqalə dərc olunur. Şairin həyat və yaradıcılığının ən dolğun təsviri Y. Kozlovskinin "Dağıstan Lirikası" məcmuəsində verilir.
## Ölümü
Əhməd Munqi 1915-ci ildə doğma Kubaçi kəndində dünyasını dəyişir.

## İstinadlar
Komodo Milli Parkı

**Komodo Milli Parkı** — İndoneziyanın, Şərqi və Qərbi Kiçik Zond adalarının əyalətləri arasındakı sərhəd bölgədə yerləşən milli parkdır. Parka üç böyük ada (Komodo, () və ()) və 26-dan çox kiçik ada, habelə ümumi sahəsi 1733&nbsp;km² (603&nbsp;km²) olan Sape, Lintax və Sumba boğazları daxildir. Milli park təbiətin yeddi yeni möcüzəsindən biri olaraq seçilmişdir.
## Təsviri

Milli park 1980-ci ildə yaradılmışdır. 1986-cı ildə biosfer qoruğu, 1991-ci ildə isə UNESCO-nun Dünya İrsi obyekti elan edilmişdir. Parkın yaradılmasında məqsəd, ilk dəfə 1911-ci ildə kəşf edilən unikal kərtənkələ növünü — Komodo varanını qorumaq idi. Daha sonra park dəniz heyvanları da daxil olmaqla digər heyvan növlərini qorumaq vəzifəsi daşımağa başladı.

Milli parkın adaları vulkan mənşəlidir. Ərazi bir qayda olaraq yüksəkliyi 735 metrə qədər olan yuvarlaq təpələrlə xarakterizə olunur. İqlimi ildə 800–1000&nbsp;mm yağıntısı olan İndoneziyanın ən quraq bölgələrindən biridir. Quraqlıq mövsümdə (may- oktyabr) orta gündəlik temperatur təxminən 40&nbsp;°C-dir.

Komodo adasında, Komodo varanının populyasiyasının yarısı yaşayır - üç min fərd. Daha iki mini Flores adasında, mini - () adasında və yüzə yaxını Qili-Motanq adasında yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 
* Böyük Sədd rifi
* 
* Valdes yarımadası
* 
* Qalapaqos adaları
## Xarici keçidlər
*
Yekaterina Zquladze

**Yekaterina Zquladze** (; ) — Gürcüstan və Ukrayna dövlət xadimi və siyasətçisi.

## Həyatı

### Erkən illəri
Yekaterina Zquladze 1978-ci ildə Tbilisidə anadan olub.

Paytaxtın Mtatsminda rayonunda uşaqlığı keçirmiş, Çitadze küçəsində yerləşən 47 nömrəli Tbilisi məktəbində oxumuşdur.

1992-ci ildə *Freedom Support Act* proqramı üzrə təqaüdlə, bir il ərzində ABŞ-nin Oklahoma ştatında Amerika məktəbində təhsil aldı. Təhsilini Tbilisi Dövlət Universitetində, Beynəlxalq jurnalistika fakültəsində davam etdirmişdir. Universiteti bitirdikdən sonra beynəlxalq təşkilatlarda tərcüməçi işləmişdir.

2004–2005-ci illərdə Amerika hökumət agentliyi Millenium Challenge Corporation-ın Gürcüstan şöbəsində çalışmışdır.

### Gürcüstan hökumətində işi
2005-ci ildə, 27 yaşında, Gürcüstan Daxili İşlər Nazirinin müavini təyin edildi, sonra Daxili İşlər Nazirinin Birinci müavini oldu, 2012-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışdı. Nazir müavini işlədiyi müddətdə Zguladze dəfələrlə mətbuata və ictimaiyyətə Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin rəsmi mövqeyi haqqında məlumat vermişdir. Saakaşvili-Bendukidze islahatları zamanı gürcü polisinin azaldılması və yenidən qurulmasında fəal iştirak etmişdir.

20 sentyabr-25 oktyabr 2012-ci il tarixlərində Zquladze, Gldani həbsxanasındakı işgəncə qalmaqalı nəticəsində nazir Bacho Axalayanın istefasından sonra Gürcüstanın polis və ictimai asayiş naziri vəzifəsində çalışdı. 2012-ci il seçkilərində müxalifət qalib gəldikdən sonra Merabişvili hökuməti ilə birlikdə istefa verdi.

## İstinadlar
Abxaziya Milli Kitabxanası

**İ.V.Papaskiri adına Abxaziya Milli Kitabxanası** ()  — Gürcüstanın Abxaziya Muxtar Respublikası ərazisində, Suxumi şəhərində kütləvi kitabxana. Kitabxana 1981-ci ildən Abxaziyanın xalq yazıçısı İvan Georgieviç Papaskirinin adını daşıyır.
## Binası
Abxaziya Milli Kitabxanası 15 mart 1921-ci ildə Abxaziya İnqilab Komitəsinin Xalq Təhsili Şöbəsi tərəfindən Suxum Mərkəzi Kitabxanası kimi yaradılmışdır. Elə həmin il martın 29-da Suxumun Svoboda küçəsindəki keçmiş "piskopos evində" oxu zalı açılmışdır. Kitabxananın kitab fondu özəl kitabxanalardan ibarət idi. 1922-ci ildə kitabxana mərkəzi kitab depozitariyasına çevrildi. 1926-cı ildə ona Abxaziya SSR-in bütün kitabxanalarını idarə etməyə başlayan Mərkəzi Şəhər Kitabxanası statusu verildi.

1938-ci ildə Mərkəzi Şəhər Kitabxanası Abxaziya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Respublika Kitabxanası statusunu aldı

1980-ci ildə kitabxana yeni standart binaya köçdü. 1981-ci ildə kitbxanaya Abxaziyanın ilk xalq yazıçısı, Quliya adına Respublika Mükafatı laureatı İ.G.Papapaskirin adı verildi. 1983-cü ildə kitabxana universal, elmi Respublika kitbxanası statusunu aldı.
## Müasir dövr
1992-1993-cü illərdə Abxaziyada müharibə illərində kitabxananın binası və kitab kolleksiyası döyüş əməliyyatları nəticəsində ciddi zərər gördü. Kitabxana binası demək olar ki, dağıdıldı. Yalnız 90-cı illərin ortalarında bina bərpa edildi. 1998-ci ildə kitabxanaya Milli Kitabxana statusu verildi.

2012-ci ilin avqustundan 2015-ci ilin sentyabrınadək Rusiya Federasiyasından investisiyalar cəlb olunmaqla kitabxana binası əsaslı təmir edilmişdir. Yenilənmiş kitabxananın açılışı 1 iyun 2017-ci ildə baş tutdu. Hazırda kitabxanada 307,7 min nüsxə kolleksiyası olan 9 şöbə fəaliyyət göstərir. İ.V.Papaskiri adına Abxaziya Milli Kitabxanası oxuculara müxtəlif elm sahələri üzrə ədəbiyyat təklif edir. Kitabxana Rusiya kitabxanaları ilə geniş kitab mübadiləsi apararaq, müxtəlif dillərdə ədəbiyyat əldə edir.

Abxaziya Milli Kitabxanasında biblioqrafiya, oxucuya xidmət, kitabların bərpası şöbələri mövcuddur. Kitabxanada elektron kataloq və elektron resursların idarə edilməsi kimi yeni şöbələrdə fəaliyyətə başlamışdır. Kitabxana son müasir texnologiyaları tətbiq edir və oxuculara elektron kataloq vasitəsilə istədikləri kitabları çatdırır.

## İstinadlar
Batum Məryəm Katedralı

**Batum Məryəm Katedralı**() — Batumidəki Tanrı Anasının Kilsəsi (gürcü: ბათუმის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია, batumis ghvtismshoblis saxhelobis eklesia), əslində 1900-cü illərin əvvəllərində Katolik kilsəsi olaraq tikilmiş bir Gürcü Ortodoks katedralidir. Gotik Dirçəliş üslubunda inşa edilən kilsə, Gürcüstanın Acarıstan Muxtar Respublikasının Batumi şəhərində, Qara dənizdə yerləşir.

Kilsə, 1898-1902-ci illərdə gürcü katolik iş adamları olan Zubalaşvili qardaşlarının sponsorluğu ilə Roma Katolik kilsəsi olaraq inşa edilmişdir. Sovet dövründə kilsə bağlandı və yüksək gərginlikli bir laboratoriyaya çevrildi. 1989-cu ildə kilsə Gürcü Pravoslav Kilsəsinə verildi. Batumdakı Roma Katolikləri indi 2000-ci ildə təqdis edilən müasir bir quruluş olan Müqəddəs Ruh Kilsəsindən istifadə edirlər .

## İstinadlar
Müqəddəs Ruh Kilsəsi (Batumi)

**Müqəddəs Ruh Kilsəsi**() — Müqəddəs Ruh Kilsəsi (gürcü: სულიწმიდის კათოლიკური ეკლესია), Gürcüstanın Acarıstan Muxtar Respublikasının Batumi şəhərində, Qara dənizdəki Roma Katolik kilsəsidir.
## İstinadlar
Minadora Ordjonikidze

**Minadora Ordjonikidze**(;)— Minadora Ordjonikidze (gürcü: მინადორა ორჯონიკიძე ), Gürcüstan Demokratik Respublikası və onun Qurucu Məclisində fəal olan gürcü siyasətçisidir. Tibb təhsilini Cenevrə Universitetində alan Orjonikidze marksizmlə tanış oldu və təhsil aldığı müddətdə gürcü marksist Malakia Toroşelidze ilə evləndi. Gürcüstana qayıtdıqdan sonra Orjonikidze inqilabi hərəkatın fəal iştirakçısı oldu, baxmayaraq ki, 1905-ci ildə bolşeviklər və menşeviklər arasında bölünmədən sonra gürcülərin əksəriyyətini izləmişdi və menşevik olmuşdu . 1918-ci il mayın 26-da Gürcüstan Xalq Cümhuriyyəti müstəqillik elan edərkən, Orjonikidze bəyannaməni imzalayan və Təsis Məclisinə seçilən beş qadından biri idi.
1921-ci ildə Qırmızı Ordunun Gürcüstana hücumundan sonra Bolşevik əleyhinə hərəkatın fəal iştirakçısı idi, lakin Gürcüstanda baş verən üsyandan sonra 1924-cü ildə Moskvaya sürgün edildi. 1930-cu illərdə yenidən həbs edilən əri və iki oğlu Qazaxıstan SSR-ə sürgün edildikdə güllələndi. 1950-ci ildə həbsdən çıxan qadın 1956-cı ildə reabilitasiya olunduğu Gürcüstana qayıtdı. Orjonikidze 1967-ci ildə vəfat etdi. 1950-ci ildə həbsdən çıxan qadın 1956-cı ildə reabilitasiya olunduğu Gürcüstana qayıtdı. Orjonikidze 1967-ci ildə vəfat etdi. Əmisi oğlu, sonralar görkəmli bolşevik və İosif Stalinin yaxın müttəfiqi olan Sergo Ordjonikidze idi.

## İstinadlar
Baksan çayı

**Baksan** (Azau ; , ,) — Kabarda-Balkariya Respublikasında, Şimali Qafqazda axan çay.

Baksan çayı Malka çayının sağ qoludur. Bir başqa mənbələrdə çayın yuxarı axınlarına bəzən Azau adı altında rast gəlinir. Çayın orta illik su sərfi 33.6 m³/s-dir. Çayın suyundan kənd təsərrüfatında suvarma üçün istifadə olunur. Baksan çayı üzərində Baksan su-elektrik stansiyası fəaliyyət göstərir.

## Təsviri
Çayın uzunluğu 169 km, su hövzəsini sahəsi 6800 km²-dir. Baksan, Elbrus bölgəsindəki Böyük Azau və Kiçik Azau buzlaqlarından qaynaqlanır. Çayın qidası əsasən buz, qar və yeraltı sulardır. İyul-avqust aylarında çayın suyu daşır. Çayın bir çox qolu var, bunlardan ən böyüyü Malka ilə birləşərək sürətli axan Çerek və Çeqem çaylarıdır.

Baksan və qollarının yuxarı hissələrində Baksan, Cjan-Tuuqan, Elbrus düşərgələri, Elbrus milli parkı və Terskol rəsədxanası var.

Tırnıauz və Baksan şəhərləri Baksan çayı sahilinə, Proxladnı şəhəri isə Malka çayı ilə birləşmənin əks tərəfində yerləşir. Bu səbəbdən çay üzərində həm piyadalar, həm də nəqliyyat vasitələri üçün bir neçə körpü tikilmişdir. Hər iki çay şəhərlərin su təchizatında önəmli rol oynayırlar.

Çayın aşağı axınlarda çayın suyundan suvarma üçün istifadə olunur. Suvarmanı asanlaşdırmaq üçün Baksan suvarma sistemi yaradılmışdır. Bağçılıq və əkinçilikdə çayın rolu danılmazdır. Baksan çayı üzərində Baksan su-elektrik stansiyası tikilmişdir. Stansiya çayın ekoloji vəziyyətinin həddən artıq pisləşməsinə səbəb olmuşdur. Ekoloqlar Baksan çayının suyunun ildən-ilə daha çox çirklənməsinə görə həyəcan təbili çalırlar. Hökuməti və müvafiq qurumları tədbir görməyə vadar etmək üçün tez-tez etiraz aksiyaları keçirirlər. Üstəlik SES çayda balıqların populyasiyasına da ciddi təsir göstərmişdir.

## Etimologiyası
Baksan çayının etimologiyası ilə bağlı müxtəlif variantlar vardır. Çayın kabarda dilindən mənası "əkin üçün buxar" və ya "köpüklənmə" kimi tərcümə edilə bilən Baksendir. L. V. Veqener hesab edir ki, bu toponim balkar toponiminə əsaslanaraq — Basxan "daşqın" mənasını verir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Баксан // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.

## Xarici keçidlər
* Vimeo Video of Baksan River
Kutaisi klassik gimnaziyası

**Kutaisi klassik gimnaziyası** () — Rusiya imperiyası dövründə Kutaisi şəhərində orta təhsil müəssisəsi.
## Tarixi
1830-cu ildə Kutaisi şəhərində əyalət məktəbi açılmışdır. Məktəbin açılmasında məqsəd Rusiya imperiyası üçün etibarlı təbəələr yetişdirmək idi. 1850-ci ildə məktəb inkişaf edərək əyalət gimnaziyası kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. 1878-ci ildə isə Kutaisi əyalət gimnaziyası əsasında daha mötəbər Kutaisi klassik gimnaziyası təşkil edildi.

Kutaisi klassik gimnaziyası ilk dövrlər polkovnik Seretelinin evində yerləşirdi. Daha sonra gimnaziyaya xüsusi bina tikildi. Bina memar Enfiaziyevin layihəsinə uyğun olaraq inşa edildi. Kutaisi şəhər duması Qızıl Məhəllə (müasir Rustaveli küçəsində) ərazisində tikinti üçün ayrıca torpaq sahəsi ayrıldı.

1901-1903-cü illərdə memar Lukaşev (Pyatigorsk və Novorossiysk gimnaziyalarının binalarının müəllifi) Kutaisi klassik gimnaziyas üçün başqa bir böyük bina (indiki Mavi Göy binası) inşa etdi. 

1897-1906-cı illərdə gimnaziyaya Osip Osipoviç Çebiş rəhbərlik edirdi.
## Məşhur məzunları

Kutaisi klassik gimnaziyası elitar məktəb statusu daşıyırdı. Bu səbəbdən burda ancaq Gürcüstanın seçilmiş ailələrinin övladları və imkanlı ailələrdən çıxan şəxslər təhsil ala bilərdilər. Gimnaziya fəaliyyət göstərdiyi 30 il ərzində Gürcüstanın mədəni, siyasi və elmi həyatında onlarla görkəmli şəxs yetişdirmişdir. Məzunlar araslnda Gürcüstan Demokratik Respublikasının onlarla xadimi, Tiflis Dövlət Universitetinin və Gürcüstan Elmlər Akademiyasının yaradıcıları da vardır. Kutaisi klassik gimnaziyasının məzunları arasında Akaki Sereteli, Ekvtime Takaişvili, Nikolay Marr və Titsian Tabidze, Dmitri Uznadze kimi alimlər olmuşdur. Məşhur sovet şairi və futurizm cərəyanının banisi Vladimir Mayakovskidə Kutaisi gimnaziyasında təhsil almışdır. Bundan əlavə gimnaziyanı bitirən məşhurlar arasında Kirill Lordkipanidze, Mamiya Gurieli, Georgi Sereteli, Niko Nikoladze, Sergey Mesxi, Vaso Abaşidze, Kote Mexsi, Silovan Xundadze, İosif Otsxeli, Niko Abordiadze, Şalva Nutsubidze, David Kakabadze, Paolo Yaşvili, Valerian Qaprindaşvili və başqaları vardır.

Gimnaziya binasının yaxınlığında iki görkəmli məzunun - V.Mayakovski və E.Takaişvilinin abidələri ucaldılmışdır.

## Məşhur müəllimlər
Məşhur ukraynalı alim və pedaqoq S.F.Qruşevski gimnaziya açıldığı ilk illərdə burda dərs demişdir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
«საქართველოს ძველი ქალაქები: ქუთაისი», 2006 წელი, ISBN 99940-0-923-0
Uilyam Baumol

**Uilyam Cek Baumol** (; ) – Amerikan iqtisadçı, fəlsəfə doktoru (1949), Prinston Universiteti və Nyu-York Universitetinin iqtisadi elmlər üzrə professoru.

## Haqqında
Uilyam Cek Baumol 26 fevral 1922-ci ildə Cənubi Bronksda anadan olmuşdur. Onun valideynlərinin hər ikisi — Solomon və Lillian Şərqi Avropa immiqrantları idi.

Baumol Nyu-Yorkda Siti Kollecdə təhsil almışdır və 1942-ci ildə bakalavr dərəcəsi almışdır. Kollecdən sonra o II Dünya Müharibəsində ABŞ ordusunda xidmət etmişdir və daha sonra iqtisadçı kimi Kənd Təsərrüfatı Departamentində işləməyə başlamışdır.

O, Amerika İqtisadi Assosiasiyasının prezidenti (1981), Nyu-York Universiteti nəzdində C. V. Starr Tətbiqi İqtisadiyyat Mərkəzinin direktoru (1983–2000) olmuşdur. Hazırda Berkli Sahibkarlıq və İnnovasiya Mərkəzinin akademik-direktorudur. Mikro və Makroiqtisadi proseslərin riyazi modernləşdirilməsi, rifahın iqtisadiyyatı və s. sahələrdə əsləri var. 1952-ci ildə, sonradan (1956) C. Tobin tərəfindən inkişaf etdirilmiş pula tələb modelini təklif etmişdir. Baumol-Tobin modeli adlanan bu modelə əsasən, əmanətçilər onlara lazım olan nağd pulun məbləğini bu məbləğə görə alınmayan bank faizi şəklində itkilərin və banklara az-az müraciət etmələr müqabilində vaxt qənaətinin dəyərinin optimal nisbətinə görə müəyyən edirlər. Baumol 1967-ci ildə Baumol effektini irəli sürmüşdür.

## Əsərləri
* Экономическая теория и исследование операций. М., 1965
* Selected Economic Writ tings of William J. Baumol, ed. E. E. Bailey, New-York University Press, 1976.

## Həmçinin bax
* Baumol effekti
* Alternativ investisiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Baumol home page
* Entrepreneurship: Productive, Unproductive, and Destructive
* The discrimination of blacks has increased the number of jazz composers – An interview with Baumol published in the Czech weekly Respekt and daily Blisty in 2003
Alio Adamia

**Alio Adamia** (, ) — gürcü sovet yazıçısı, şairi, jurnalisti və naşiri.

## Bioqrafiyası
7 may (20 may) 1914-cü ildə Rusiya İmperiyasının Kutaisi vilayətinin Ozurqeti mahalının Batum şəhərində (indiki Batumi) anadan olmuşdur. 1934 -cü ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirib. 1930-1936-cı illərdə Akhalgazrda Komunisti qəzetində çalışdı (ახალგაზრდა კომუნისტი, Rus Gənc Kommunist). 1940-cı ildə Bolşeviklərin Ümumittifaq Kommunist Partiyasına üzv oldu. 1942-1954-cü illərdə "Komunisti" qəzetində çalışıb.

1954-1963 — "Xelovneba" ədəbi-bədii nəşriyyatının direktoru (ხელოვნება, Rus İncəsənəti). 1963-1968 — "Merani" nəşriyyatında şöbə müdiri (მერანი). 1968-1980 —  "Sabchota Sakartvelo" nəşriyyatının baş redaktoru (საბჭოთა საქართველო, Rus Sovet Gürcüstanı). 19 oktyabr 1980-ci ildə Tiflisdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar