Fəzail Vəliyev

**Fəzail Vəli İmranoğlu** (tam adı: *Fəzail İmran oğlu Vəliyev*; ) — etnoqraf, tarix elmləri doktoru, professor. AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu "Antropologiya" şöbəsinin baş elmi işçisi, Bakı Dövlət Universitetinin professoru (2015), Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun 2-ci "Şuşa qrantı" müsabiqəsinin 4 qalibindən biri (2012), AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının üzvü (2007-2018), AMEA Tarix və Etnologiya İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya şurasının Elmi seminarının sədri (2021-2022), 2021-ci ildən AMEA Tarix və Etnologiya İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya şurasının üzvü.

"Azərbaycan xalqının maddi mədəniyyəti" problem-mövzusu üzrə apardığı tədqiqatlar, maddi mədəniyyətin formalaşmasına təsir edən sosial-siyasi, iqtisadi-mədəni amillərin müəyyənləşdirilməsi, müasir dövrdə maddi mədəniyyət sahəsində baş verən keyfiyyət dəyişikliklərinin mahiyyətinin öyrənilməsi Fəzail Vəli İmranoğlunun əsas elmi nailiyyətlərindəndir. 
## Həyatı
Fəzail Vəli İmranoğlu 30 avqust 1956-cı ildə Xanlar (indiki Göygöl) rayonunun Salahlı kəndində anadan olub. O, 1973-cü ildə həmin rayonun Poylu kənd orta məktəbini bitirib. 1975-80-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini bitirib. Təyinatla Kəlbəcər RXMŞ-nin sərəncamına göndərilən Fəzail Vəli İmranoğlu 1980-1982-ci illərdə rayonun Tatlar kəndində tarix müəllimi işləyib. 1983-cü ildən AMEA-da əmək fəaliyyətini davam etdirir.
### Ailəsi
Fəzail Vəli İmranoğlu evlidir və iki övladı, dörd nəvəsi var.
## Elmi fəaliyyəti
Fəzail Vəli İmranoğlu 1984-87-ci illərdə AMEA Tarix İnstitutunun aspirantı olmuş, aspirantura təhsilini başa vurduqdan sonra AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun "Tarixi etnoqrafiya" şöbəsində baş laborant kimi çalışmışdı. 1990-cı ildə N.N.Mikluxo-Maklay adına SSRİ (keçmiş) Etnoqrafiya İnstitutunun Sankt-Peterburq Bölməsində "XIX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın qərb bölgəsinin maddi mədəniyyəti (tarixi-etnoqrafik tədqiqat)" mövzusunda  namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək "tarix elmləri namizədi" elmi dərəcəsini almışdı.

Fəzail Vəli İmranoğlu 1990-2008-ci illərdə AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun "Tarixi etnoqrafiya" şöbəsində baş laborant, kiçik elmi işçi, elmi işçi, aparıcı elmi işçi və baş elmi işçi vəzifələrində çalışmış, 2007-ci ildə AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda "XIX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın maddi mədəniyyəti (tarixi-etnoqrafik tədqiqat)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası  müdafiə edərək "tarix elmləri doktoru" elmi dərəcəsini almışdır. 2010-2018-ci illərdə AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu "Etnososioloji tədqiqatlar" şöbəsində aparıcı elmi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ildən AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu nəzdində yeni yaradılan *Antropologiya Mərkəzinin* (sonradan *Antropologiya şöbəsi*) baş elmi işçisi vəzifəsində çalışır.

2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə ona professor elmi adı verilmişdir.
 
Elmi fəaliyyəti dövründə ölkə və xarici jurnal və məqalələr toplularında 160-a qədər elmi məqalənin və 9 monoqrafiyanın müəllifi, 15-ə qədər monoqrafiyanın elmi redaktoru və rəyçisi olmuşdur. Hazırda AMEA Tarix və Etnologiya İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya şurasının üzvüdür. 2023-cü ildən Beynəlxalq elmi jurnal – *"Folklor və etnoqrafiya"-nın* redaksiya heyətinin də üzvüdür.
### Pedoqoji fəaliyyəti

Fəzail Vəli İmranoğlu 1980-1983-cü illərdə Kəlbəcər RXMŞ Tatlar kəndində tarix müəllimi, 1994-2014-cü illlərdə ETM "Təfəkkür" universitetində dosent və professor, 1994-1997 – ci illərdə Odlar Yurdu Universitetində dosent, 2015- ci ildə Bakı Dövlət Universitetində professor kimi pedoqoji fəaliyyət göstərmişdir. Bu illərdə o, "Etnoqrafiya" "Azərbaycan tarixi", "Beynəlxalq münasibətlər tarixi", "Azərbaycanın dövlət və hüquq tarixi", "Xarici ölkələrin dövlət və hüquq tarixi", "Siyasi tarix", "Diplomatiya tarixi" fənlərini tədris etmişdir.

## Beynəlxalq elmi fəaliyyəti
Bir çox elmi layihələr, milli və beynəlxalq elmi konfrans və simpoziumlarda iştirak edən Fəzail Vəli İmranoğlunun elmi rəhbərliyi altında 8 nəfər dissertant və 2
doktorantdan 7 nəfəri tarix üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi alıb. 17 namizədlik (fəlsəfə doktoru) və 1 elmlər doktoru dissertasiyasının müdafiəsində
rəsmi opponent olub. Onun məruzələrlə çıxış etdiyi bir çox elmi konfransların siyahısı aşağıdakı kimidir:

* Международная Научная Конференция: «Археология и этнография Кавказа», Баку: 2000. Доклад – «Некоторые особенности материальной культуры западной зоны Азербайджана в ХIХ – начале ХХ вв.»
* Историко-культурные и этнографические связи народов Кавказа: прошлое, настоящее, будущее. – Тезисы докладов в Международ. Науч. Конференции, посвящ. 80-летию Института Истории, Археологии и Этнографии Дагестанского Научного центра РАН. Махачкала: 2004. Доклад – «О возникновении поселений Нахичевани, содержащих в названии компоненты «дизе» и «мазра»».
* Международная научная конференция «Археология, этнология, фольклористика Кавказа», Баку: 2005. Доклад – «Некоторые этнографические особенности поселений городского типа в Азербайджане в ХIХ в.»
* Международная научная конференция «Археология, этнология, фольклористика Кавказа», Баку: 2005. Доклад – «Этнокультурные взаимовлияния в сфере материальной культуры населения Закатальского района» (с сооавтором)
* Международная научная конференция «Археология, этнология, фольклористика Кавказа». Тбилиси, 2007. Доклад - «О некоторых архаических способах приготовления пищи из мяса в Азербайджане в ХIХ - начале ХХ вв.»
* "Milli geyim və modada ümumilik” (4 iyul 2009-cu il). Koreya-Azərbaycan Beynəlxalq Simpoziumu. Məruzə - "XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın maddi mədəniyyəti (geyimlər və bəzək əşyaları). Bakı-Seul, 2009. (ingilis dilində).
* "Uluslararası Geneleksel El sanatı Ustaları Simpoziumu" (13-15 oktyabr 2011). Аnkara. Məruzə - "Azerbaycanda ev inşaatı ile ilgili halk ustalarının yaratdıkları el adetleri".
* Qafqaz tarixinin aktual məsələləri. Beynəlxalq konfrans. (15-16 oktyabr 2015-ci il). Məruzə - "ХIХ-ХХ əsrin əvvəllərində Gəncəbasar bölgəsi əhalisinin geyim mədəniyyəti (qadın baş geyimləri)" (həmmüəllif).
* "Uluslararası Balkanlar, Anadolu, Kavkasiya və Türkistan coğrafiyası sanat, kültür, tarih və folklor konqresi / Sanat etkinlikləri". Aydın - Türkiyə. – 06-07-08 sentyabr, 2021-ci il. Məruzə - "Milli-ənənəvi ayaq geyimlərimiz adətlər, sınamalar və inanclar sistemində".
* "Aşıq Ələsgər: sazın sehri və sözün şöhrəti” Beynəlxalq Elmi konfrans. Bakı şəhəri, 24-25 may 2021-ci il. Məruzə - "Aşıq Ələsgərin əsərlərinin Azərbaycan geyim mədəniyyətinin öyrənilməsində rolu”. (həmmüəllif)
* "XVI Uluslararası Balkanlar, Anadolu, Kavkasiya və Türkistan coğrafiyası sanat, kültür, tarih və folklor konqresi / Sanat etkinlikləri”. Aydın - Romaniya. – 04-05-06 temmuz (iyul), 2022-ci il. Məruzə - "XVIII əsrin sonu – XIX əsrlərdə Qarabağda geyim istehsalı ilə bağlı sənət sahələri". (həmmüəlliflə).
* Novruz ənənələri: Qadın yaradıcı, qoruyucu və ötürücü kimi. - Görkəmli oftolmoloq-alim Zərifə Əliyevanın 100 illiyinə həsr olunan Beynəlxalq Elmi konfrans (Bakı, 17-18 mart 2023-cü il). Məruzə - "XIX-XX əsrin əvvələrində Azəraycanda keçirilən Novruz bayramının süfrə mədəniyyətində qadın cəfakeşlıyi".
* "Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaranması: keçmişdən bu günə və sabaha". Beynəlxalq konfrans.(may 2024-cü il). Məruzə - "XIX-XX əsrin əvvəllərində Naxçıvan bölgəsinin maddi mədəniyyətinin xarakterik xüsusiyyətləri".
* Prof. Q.İsmayılzadənin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş "Qarabağ və Zəngəzurun mədəni irsi arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatlarda" Beynəlxalq Elmi konfrans (Bakı, 05-06 noyabr 2024-cü il). Məruzə - "Orta əsrlərdə Bərdə şəhəri Qarabağ geyim mədəniyyətinin mərkəzi kimi".
* Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 102 illiyinə həsr olunmuş "Azərbycanşünaslığın aktual məsələləri. Yeni dövrün Azərbaycanı XVI Beynəlxalq Elmi konfrans. (7-8 may 2025- ci il). Məruzə - "Qırxaçar camı-çilkalit türk dünyasında etnogenetik əlaqələrin göstəricisi kimi".

## Elmi əsərləri
### Monoqrafiyaları
* *Материальная культура западной зоны Азербайджана в ХIХ – начале ХХ в.(историко-этнографическое исследование). Баку: «Элм», 1996.* 
* *XIX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın maddi mədəniyyəti (yeməklər və içkilər). Bakı, Azərnəşr, 2005.*
* *Səməd Vurğun və Azərbaycan etnoqrafiyası Bakı, Çinarçap, 2006. (həmmüəllif)* 
* *XIX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın maddi mədəniyyəti (geyimlər, bəzəklər). Bakı, Elm, 2006.*
* *Azərbaycan etnoqrafiyası. Üç cilddə, II cild. Bakı, Şərq-Qərb, 2007. (həmmüəllif)* 
* *Azərbaycan etnoqrafiyası. Üç cilddə, III cild. Bakı, Şərq-Qərb, 2007 (həmmüəllif)*
* *XIX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın maddi mədəniyyəti (tarixi-etnoqrafik tədqiqat). Bakı, Şərq-Qərb, 2010.*
* *Qarabağ geyimləri. Kataloq. Bakı, Elmin İnkişafı Fondu-2016. Mütərcim nəşriyyatı, 2016. (həmmüəllif).* 
* *Азербайджанцы. Серия «Народы и культуры». Москва, Наука, 2017. (həmmüəllif).*
* *Azərbaycanın milli-mənəvi və maddi dəyərləri (məqalələr toplusu). Bakı, Mütərcim, 2018.*
* *Azərbaycanın maddi mədəniyyəti aşıq yaradıcılığında (XVI-XIX yüzilliklər). Bakı, Mütərcim, 2021.*
* *Heydər Əliyev və etnoqrafiya elmi – Heydər Əliyev və tarix problemləri. "BİROL GRUQ" MMC, Bakı, 2023. (həmmüəllif).*
* *Qarabağ: tarixi-etnoloji tədqiqat (II kitab). Bakı, AfpolirAF, 2023. (həmmüəllif).*
* *Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaradılması: keçmişdən bu günəvə sabaha. Bakı, Elm və təhsil, 2024. (həmmüəllif).*
* *Azərbaycanın maddi mədəniyyətinə aid terminlərin geniş izahlı lüğəti. Bakı, AfpoliqrAF, 2025.*
### Elmi məqalələri


* (1987) "Durma" xalq yaşayış evi tipi haqqında. Azərbaycan SSR EA Məruzələri.
* (1989) XIX əsrdə Azərbaycanın Qərb zonasında köç və köç yolları haqqında // Azərbaycan SSR EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə və hüquq seriyası). № 2
* (1989) Nehrə. Elm və həyat, № 11.
* (1996) Azərbaycanın Qərb zonasının məskunlaşma tarixindən. ETM "Təfəkkür" Universitetinin Elmi əsərləri I hissə.
* (2003) Azərbaycanın Qərb zonası əhalisinin yaşayış məskənləri (ХIХ-ХХ əsrin əvvəlləri). Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası. № 2.
* (2004) Azərbaycanın xalq geyimləri tarixindən. Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası. №3.
* (2004) Yaşayış evi tikintisi ilə əlaqədar xalq adətləri. Tarix və onun problemləri.№3.
* (2005) Azərbaycanın Qərb bölgəsinin ənənəvi əlaqə vasitələri. Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası. №4.
* (2005) Azərbaycanın uşaq geyimləri və bəzəkləri, onlarla bağlı adətlər, inamlar, mərasimlər (XIX-XX yüzilliyin əvvəli). Tarix və onun problemləri. № 3.
* (2006) Çörək haqqı. Folklor və etnoqrafiya. №1.
* (2006) XIX-XX yüzilliyin əvvəlləriində Naxçıvan bölgəsi əhalisinin ənənəvi xalq yeməkləri. Azərbaycanın MEA Naxçıvan Bölməsinin Xəbərləri. №2.
* (2006) Azərbaycanın maddi mədəniyyəti Səməd Vurğun yaradıcılığında // Tarix və onun problemləri. №3.
* (2006) Milli qadın geyimlərimizaşıq yaradıcılığında // "Musiqi dünyası" №3-4.
* (2006) Azərbaycanın ənənəvi qadın bəzəklərinin tarixindən. "Azərbaycan Tarixi Muzeyi".
* (2006) Gəncəbasar bölgəsinin xarici və daxili əlaqə yolları. Tarix və onun problemləri. №4.
* (2007) Yaşayış məskənləri və evlər. Azərbaycan Milli ensiklopediyası. Xüsusi cild.
* (2007) Geyimlər və bəzəklər. Azərbaycan Milli ensiklopediyası. Xüsusi cild. (həmmüəllif).
* (2007) Azərbaycan hərb sənətində atın rolu. Hərbi bilik. №1.
* (2007) Yaşayış məskənləri və evlər. Azərbaycan etnoqrafiyası, II c.
* (2007) Geyimlər və bəzəklər. Azərbaycan etnoqrafiyası, II c.
* (2007) Yeməklər və içkilər // Azərbaycan etnoqrafiyası, II c. (həmmüəllif).
* (2007) Xalq nəqliyyatı vasitələri və yollar. Azərbaycan etnoqrafiyası, II c. (həmmüəllif).
* (2007) Xalq təbabəti // Azərbaycan etnoqrafiyası, III c. (həmmüəllif).
* (2007) ХIХ-ХХ əsrin əvvəllərində Azərbaycanın maddi mədəniyyətinin formalaşmasında təbii-coğrafi, sosial-iqtisadi, siyasi və etnik-mədəni amillərin rolu. Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası. №1.
* (2008) Azərbaycan kəndli həyətlərinin etnoqrafik səciyyəsinə dair. AMEA Tarix İnstitutu. Elmi Əsərlər 24-cü cild.
* (2010) Формирование культуры одежды в Карабахе. Наследия (Международный Азербайджанский журнал). №6 (48). (с сооавтор…)
* (2010) From the history of Azerbaijani clothing. Visions of Azerbaijan.
* (2012) Geyim mədəniyyəti: tarixləşən milli-maddi dəyərlərimiz. İşıq (jurnal) №2(70); №3(71).
* (2012) Örtübən başına şalı-zər gəzər... Azərbaycanın ənənəvi qadın baş geyimləri // İşıq (jurnal) № 4 (72). (həmmüəllif).
* (2013) Azərbaycanın ənənəvi qadın ayaq geyimləri. İşıq (jurnal) №1 (73). (həmmüəllif).
* (2013) Qarabağın ənənəvi qadın bəzəkləri. İşıq (jurnal) №2 (74). (həmmüəllif).
* (2013) Ənənəvi xalq geyimləri milli ləyaqət göstəricisi kimi. İşıq (jurnal) №3 (75)
* (2013) ХIХ-ХХ əsrin əvvəllərində Qarabağın ənənəvi qadın geyimləri (çəpkənlər). "Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi". (həmmüəllif).
* (2013) Karabağda kıyafet kültürünün şekillenmesi. İrs (Miras). №2 (6) (türk dilində). (həmmüəllif).
* (2021) "Ələsgərəm, gözəllərdi əzbərim...". "Ozan" V buraxılış.
* (2022) Atla bağlı inanışların etnoqrafik cizgiləri. "Folklor və etnoqrafiya". № 01-02.
* (2023) Azərbaycanda karvan səfərləri: adətlər, inanışlar və etnoqrafik cizgilər. "Folklor və etnoqrafiya". №01-02.
* (2023) Maddi mədəniyyətdə varislik prinsipi və innovativ transformasiyalar (problemin qoyuluşu və faktoloji təhlili). "Antropoloji tədqiqatlar". I bur.
* (2025) İnsan hərəkətinin antropologiyası: yerdəyişmənin tarixən formalaşan ənənəvi vasitələri. “Antropoloji tədqiqatlar". II bur
* (2025) Aşıq Ələsgər yaradıcılığında Azərbaycan qonaqpərvərliyi. Ozan. X buraxılış.


## Həmçinin bax
* AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*