open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tokay bölgəsi

**Tokay bölgəsi** ( ) — Macarıstanın şimal-şərqində, Zemplen dağlarının ətəyində yerləşən tarixi və coğrafi regiondur. Bu bölgə, xüsusilə özünəməxsus və yüksək keyfiyyətli şərab istehsalı ilə məşhur olub, Tokay Assu adlı desert şərabına görə bütün dünyada tanınır. Tokay bölgəsi həmçinin UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir.

## Coğrafi mövqeyi
Tokay bölgəsi əsasən Borşod-Abauy-Zemplen vilayətində yerləşir və Tisa çayının yaxınlığında qərar tutmuşdur. Ərazi zəngin vulkanik torpaqlara və mülayim iqlimə malikdir ki, bu da üzümçülük üçün əlverişli şərait yaradır. Bölgənin əsas şəhəri Tokay şəhəridir.

## Tarixi
Tokay bölgəsinin üzümçülük və şərabçılıq tarixi min illərlə ölçülür. XII əsrdən başlayaraq bu ərazidə şərabçılıq sürətlə inkişaf etmişdir. XVII-XVIII əsrlərdə Tokay şərabları Avropa saraylarında “şərabların kralı, kralların şərabı” (vinum regum, rex vinorum) kimi tanınmışdır. Hətta Rus imperatorlarının və Fransa saraylarının Tokay Assu şərabına xüsusi marağı olmuşdur. Tokay bölgəsi dünyanın ilk rəsmi malın mənşə bölgələrindən biri hesab olunur. Burada istehsal olunan Tokay Assu — botritizə (noble rot) uğramış üzüm gilələrindən hazırlanır və xüsusi fermentasiya və yaşlanma üsulları ilə fərqlənir.

## Mədəni və iqtisadi əhəmiyyəti
Tokay bölgəsi Macarıstanın mədəni irsi və iqtisadiyyatında mühüm yer tutur. Burada şərab festival və yarmarkaları keçirilir, üzümçülük ailə ənənəsi olaraq nəsildən nəslə ötürülür. Region həmçinin turizm baxımından da cəlbedicidir — şərab turları, qədim şərab zirzəmiləri, tarixi binalar və təbii gözəlliklər turistləri cəlb edir. Tokay bölgəsinin şərabçılıq mədəniyyəti və landşaftı 2002-ci ildə UNESCO tərəfindən “Tokay Şərab Regionunun Tarixi Landşaftı” adı ilə Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir. Bu status, bölgənin mədəni, aqrar və təbii irsinin qorunmasına xidmət edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*UNESCO description: Tokaj Wine Region Historic Cultural Landscape
* Explore the Tokaj Wine Region Historic Cultural Landscape in the UNESCO Collection on Google Arts and Culture
**Tokaj - The Wine of Freedom* (László Alkonyi, Budapest 2000).
**Tokajwine* -  Wine Encyclopedia and Review of over 2000 wines from Tokaj, by László Alkonyi
**Terra Benedicta - Tokaj and Beyond* (Gábor Rohály, Gabriella Mészáros, András Nagymarosy, Budapest 2003)
* Events and festivals in the Tokaj Wine Region
*''Tradition and Innovation in the Tokaj Region'' (Tim Atkin)
* Tokaj portal
* Tokaj and the historic Wine Region - tourism information
* Tokaj Wine Region on the European Wineroads portal (HUN)
* Tokaj-Hegyalja Attractions
* Lambert-Gócs, Miles. *Tokaji Wine: Fame, Fate, Tradition*. Board and Bench Publishing, 2010, 
* Tokaj wine region infoposter
Oqulsapar Muradova

**Oqulsapar Muradova**() — Azadlıq radiosunun müxbiri.
## Həyatı
Oqulsapar Muradova 1948-ci ildə Türkmənistan SSR-nin Aşqabad şəhərində anadan olub. 2004-cü ildən "Azadlıq" və "Azad Avropa" radiolarının müxbiri kimi fəaliyyət göstərib. O, Türkmənistan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin əməkdaşları tərəfindən hökumət əleyhinə sui-qəsddə iştirakda və silah saxlamaqda ittiham olunaraq həbs edilib. O, həbsxanada vəfat edib. Sərhədsiz Reportyorlar beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatının fəallarının fikrincə, ölüm səbəbi döyülmə olub.
## Həbsi və beynəlxalq reaksiyalar
Muradova Türkmənistan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin əməkdaşları tərəfindən 2006-cı il iyunun 18-də Aşqabadda heç bir ittiham irəli sürülmədən həbs edilib. Deutsche Welle-nin məlumatına görə, Muradovanın həbsinə səbəb onun fransız jurnalistlərə Türkmənistanla bağlı müstəqil reportaj üçün icazəsiz gizli kamera çəkilişləri aparmağa kömək etməsi olub.

Hüquq müdafiəçilərinin məlumatına görə, Muradova həbs olunduqdan sonra ona qarşı psixotrop maddələrdən istifadə edilmiş və bu yolla onun keçmiş Türkmənistan prezidenti Saparmurat Niyazova qarşı yönəlmiş sui-qəsddə iştirak etdiyini etiraf etməyə məcbur edildiyi bildirilmişdir. Məhkəmədə ona silah saxlamaq ittihamı irəli sürülmüş, lakin Muradova özünü təqsirli bilməmiş və 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.

İyun ayının ortalarında saxlanıldıqdan sonra Muradova vəkillə təmin olunmadan və ailəsi ilə yazışma hüququ olmadan həbsxanada saxlanılmışdır.

2006-cı il iyulun 13-də ABŞ-ın Yayım üzrə İdarə Heyəti (Broadcasting Board of Governors) Ogulsapar Muradovanın dərhal azad olunmasını tələb edən qətnamə qəbul etmişdir.

2006-cı il iyulun 17-də Azad Avropa/Azadlıq Radiosu (Radio Free Europe/Radio Liberty) Türkmənistanın xarici işlər nazirinə məktub ünvanlayaraq Muradovanın azad olunmasına çağırış etmişdir. Məktubda RFE/RL-in prezident vəzifəsini müvəqqəti icra edən Ceffri N. Trimbıl Türkmənistanın xarici işlər naziri Rəşid Meredovdan xahiş edirdi ki, hökumətinə Azad Avropa/Azadlıq Radiosunun mövqeyini çatdırsın: xanım Muradova qanunsuz olaraq saxlanılıb və dərhal azad edilməlidir.

## Ölümü və mübahisəli səbəblər
2006-cı il sentyabrın 14-də Muradova həbsxanada vəfat etmişdir. Rəsmi nəticəyə görə o, ürək tutmasından dünyasını dəyişib. Deutsche Welle, Muradovanın ailəsinə istinad edərək bildirir ki, onun bədənində döyülmə izləri olub, eyni iş üzrə saxlanılan şəxslər isə onun ilkin istintaq zamanı amansız rəftara məruz qaldığını təsdiq ediblər. Hüquq müdafiəçilərinin fikrincə, Muradova zorla öldürülmüşdür. Beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları Muradovanın ölümünün şəraitinin araşdırılmasını tələb ediblər, lakin heç bir araşdırma aparılmamışdır.

## İstinadlar
Mariya Leşşinski (Fransa kraliçası)

**Mariya Karolina Sofiya Feliçiya Leşşinski** () və ya sadəcə **Mariya Leşşinski** (; ) — Reç Pospolita kralı Stanislav Leşşinskinin qızı, Fransa kraliçası.

4 sentyabr 1725-ci ildə Fransa kralı XV Lüdoviklə evləndirildi. Cütlüyün 10 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan üçü yetkinlik yaşına çatmadan vəfat etdi.

* Yelizaveta
* Henretta
* Mariya Luiza (1728-1733)
* Lüdovik (1729-1765)
* Filipp Luiz (1730-1733)
* Adelayd
* Viktoriya
* Sofiya
* Tereza (1736-1744)
* Luiza

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Bodanis, David (2006). *Passionate Minds: Emilie du Châtelet, Voltaire, and the Great Love Affair of the Enlightenment*. New York: Three Rivers Press. ISBN 978-0-307-23721-7
* Norrhem, Svante (2007). Kvinnor vid maktens sida : 1632–1772. (Women alongside power: 1632–1772) Lund: Nordic Academic Press. Libris 10428618. ISBN 978-91-89116-91-7
* Nemeth, Alexander J. (2010). *Voltaire's Tormented Soul. A Psychobiographic Inquiry*. Bethlehem, PA: Lehigh University Press. ISBN 978-1611460452

### İstinadlar
İvan Balliu

**İvan Ballau** ( , ) — Albaniyalı peşəkar futbolçudur. Hazırda İspaniyanın "Rayo Vallekano" klubunda və Albaniya milli futbol komandasında sağ cinah müdafiəçisi mövqeyində çıxış edir. 

Tam adı, İvan Salvador Balliu Kampenidir. İvanın atası alban, anası isə ispandır.

## Karyerası

### Klub
İspaniyada doğulmuş İvan, kiçik yaşlarında "UE Caldes" futbol məktəbinə gedir. Daha sonra, 2001-ci ildə, İspaniyanın Jirona klubunun uşaq məktəbinə qoşulur.

Balliu 2004-cü ildə Barselona klubunun akademiyasına qoşulmuş və 2011-ci ildə Barselona B komandasında peşəkar karyerasına başlamışdır. 2010/11 mövsümündə o, Barelona klubunun ikinci komandası olan "Barselona B" komandasında debüt edərək mövsümdə iki oyun keçirir. Ümumilikdə İvan “Barselona B”nin heyətində əlli üç oyun keçirib. 30 may 2013-cü ildə o, klubla müqaviləsinə xitam verir.

2013-cü ildə Portuqaliyanın "Arouka" klubuna transfer olur və klubla 2 illik müqavilə imzalayır. Sentyabrın 1-də o, Portuqaliyanın yüksək liqasında "Rio Ave" klubu ilə oyunda, "Arouka" klubunda debüt edir. İvan "Arouka"da iki mövsüm ərzində 58 oyunda iştirak edir.

2015-ci ildə azad agent kimi Fransanın "Metz" klubuna keçir və klubla iki illik müqavilə imzalayır. Ümumilikdə "Metz" klubunda dörd mövsüm keçirmiş və burada 104 oyunda 1 qol vurmuşdur.

2019-cu ildə İspaniyanın Almeriya klubuna transfer olur və burada 62 oyunda meydana çıxaraq 1 qol vurur.

2021-ci ildə İspaniyanın Rayo Vallekano klubuna keçmiş və 2025-ci ilin aprel ayına qədər 125 oyunda meydanda olaraq 1 qol vurmuşdur.

### Milli komanda
Balliu, İspaniyanın U16 və U17 komandalarında çıxış etdikdən sonra 2017-ci ildə Albaniya milli futbol komandasına qoşulmuşdur. O, Albaniya millisində 19 oyunda iştirak etmişdir.

## Uğurları

### Metz

* Liqa 2
** Çempion: 2018–19

## İstinadlar
Tibb tarixi

** Tibb tarixi** — Qədim dövrlərdə tibb insanların xəstəlikləri anlama və müalicə etmə üsullarını əks etdirirdi. Şumer, Misir və Çin mədəniyyətləri bu sahədə töhfələr vermişdir. Onların tibbi yanaşmaları bugünkü tibbin əsaslarını qoyub.

## Şumer tibbi
Şumerlər dünya tarixində ilk yazılı tibbi mənbələri yaratmışlar. Onların gil lövhələrində xəstəliklərin səbəbləri və müalicə üsulları qeyd olunur. Şumerlər tibb sahəsində dini inancları və praktik bilikləri birləşdirirdilər. Onlar hər xəstəliyi ilahi bir cəza hesab edirdi və dualar, magiya, eləcə də təbii vasitələrdən istifadə edirdilər. Həkimlər mütəxəssisləşmişdi və bəzi xəstəliklər üçün təbii otlardan, minerallardan və heyvan mənşəli maddələrdən hazırlanan dərmanlar tətbiq olunurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kirill (patriarx)

**Kirill** (), *(doğum adı: Vladimir Mixailoviç Qundayev, )* — Rus Pravoslav Kilsəsinin patriarxı.

Patriarx II Aleksinin 5 dekabr 2008-ci ildə vəfatından sonra Mülki və Ruhanilərdən ibarət Şuranın keçirdiyi seçkidə cəmi 677 səsdən 508-nin səsini toplayaraq Rus Pravoslav Kilsəsinin 16-cı patriarxı seçilmişdir.

## Əsərləri
* Azadlıq və Məsuliyyət: Harmoniya, İnsan hüquqları və İnsan ləyaqəti
## Həmçinin bax
* Patriarx
* Pravoslavlıq
## İstinadlar
Hindlinin inanılmaz səyahəti

**Hindlinin inanılmaz səyahəti** () — 2018-ci ildə rejissor Ken Skott tərəfindən çəkilmiş və baş rollarda Dhanuş və Erin Moriartinin iştirak etdiyi macəra komediya filmi. Romen Puertolasın *“Ikea qarderobunda qapalı qalmış Fakirin fövqəladə səyahəti”* romanı əsasında çəkilmiş filmin orijinalı fransız dilindədir. Film Hindistan, Belçika, Fransa və İtaliyada çəkilmişdir.

Film 30 may 2018-ci ildə Fransada nümayiş olunmuşdur. Film 21 iyun 2019-cu ildə Hindistan, ABŞ, Kanada, Sinqapur və Malayziyada 7 fərqli dildə nümayiş etdirilmişdir: İngilis, Fransız, Hind, Tamil, Teluqu, Malayalam və Kannada.

## Rollarda

*Dhanuş — Acataşatru "Aca" Lavaş Patel
*Harti Sinqh — gənc Aca
*Berenis Bejo — Nelli Marney
*Erin Moriarti — Mari River
*Barkhad Abdi — Virac
*Jerar Jüno — Qustav Palurd
*Ben Miller — Məmur Smit
*Abel Cafri — Kapitan Fik
*Sara-Janna Labross — Rouz
*Key Qreydanus — Piter
*Amruta Sant — Acanın anası Sirinqh
*Harşad Kumar — meyvə satan 
*Rakeş Caysval — doktor
*Romen Puertolas Tomas — Qrequar

## İstehsalı

Film birinci dəfə 2016-cı ilin yanvar ayında iranlı rejissor Mərcan Sətrapinin rejissorluğu və baş rollarda aktyorlar Dhanuş, Uma Turman və Aleksandra Daddarionun iştirakı ilə nümayiş etdirilmişdir. Lakin iranlı rejissor layihəni tərk etmiş və onun yerinə kanadalı rejissor olan Ken Skott gəlmişdir. Turmanın rolu fransız aktrisası olan Berenis Becoya həvalə edilmişdir. Filmin çəkilişlər 2017-ci ilin may ayında Mumbayda başlamışdır. Filmin birinci çəkiliş cədvəlində əsas çəkilişlər Hindistan, Brüssel, Paris və Romada aparılmışdır.

## Nümayiş etdirilməsi

Avstraliya üçün filmin treyleri 2018-ci ilin avqust ayında Icon Films Australia & New Zealand tərəfindən YouTube platformasında nümayiş etdirilmişdir. Hindistanın kino bazarında nümayiş etdirilmiş rəsmi treyleri Zee Music Company tərəfindən 3 iyun 2019-cu ildə buraxılmışdır. YouTube platformasında yayımlanmasından sonra 5 milyondan çox baxış əldə etmişdir.

Bu film 30 may 2018-ci ildə Fransada nümayiş olunmuşdur. Film 2019-cu ilin iyun ayında Hindistan, ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, Sinqapur və Malayziyada nümayiş olunmuşdur. Film, həmçinin Dhanuşun populyarlığından istifadə edilərək Tamil dilində Pakkiri kimi dublyaj edilmişdir. İstehsalçılar əvvəlcə dublyaj versiyası üçün Vaazhkaiyai Thedi Naanum Poren adını nəzərdə tutmuşdular. Filmi Amazon Prime Videoda izləmək mümkündür.

## Mükafatlar və nominasiyalar

Film iki beynəlxalq mükafat əldə etmişdir: 2018-ci ildə Norveç Beynəlxalq Film Festivalı zamanı Günəş şüası mükafatını, 2019-cu ildə isə Barselonadakı Sent-Cordi Beynəlxalq Film Festivalı zamanı Ən Yaxşı Komediya nominasiyası üzrə mükafatı əldə etmişdir.

## Kassa

Hindlinin inanılmaz səyahəti filmi 20 milyon dollarlıq büdcəyə qarşı 3,26 milyon dollar gəlir əldə edərək kassa müvəffəqiyyətsizliyinə düçar olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Buteogallus anthracinus

**Buteogallus anthracinus** — qartallar, qırğılar və kərkəslər də daxil olmaqla "Accipitridae" ailəsinə aid yırtıcı quş növü.

## Təsvir
Buteogallus anthracinus 43–53 sm uzunluğunda və orta hesabla 930 q  ağırlığındadır. Çox geniş qanadları var və əsasən qara və ya tünd boz rəngdədir. Qısa quyruğu tək bir geniş ağ zolaq və ağ ucu olan qara lələklərdən təşkil olunub. Dimdiyi qaradır, ayaqları və mumlu hissəsi sarıdır. Yetkinlər zolaqlı quyruqlu qırğılara bənzəyirlər, lakin quyruqlarında daha az ağ zolaq var və ölçüləri daha böyükdür.
Cinslər eynidir, lakin yetkin olmayan quşlar tünd qəhvəyidir. Alt hissələri tünd ləkələrlə bej və ya ağmtıldır, quyruğunda bir sıra qara və ağ zolaqlar var.https://ebird.org/species/comblh1

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sphyraena flavicauda

**Sphyraena flavicauda** — "Sphyraenidae" fəsiləsinə aid kiçik barracuda növlərindən biri və Hind-Qərb Sakit Okeanlarında tapıla bilər. O, həmçinin Qırmızı dənizdən Süveyş kanalı vasitəsilə Aralıq dənizinə daxil olaraq, onu Lessepsian miqrantlarından birinə çevirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qazax rayonunun tarix-memarlıq abidələrinin siyahısı

**Qazax rayonu** — Azərbaycan Respublikasının şimal-qərbində yerləşən inzibati-ərazi vahidi.

Rayon ərazisində ilk insan məskənlərinin tarixi eradan əvvələ bir neçə min il əvvələ, daş dövrünə qədər uzanır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci ilin 2 avqust tarixli Qərarı ilə Qazax rayonunda yerləşən 112 arxeoloji və memarlıq abidəsi qeydiyyata alınmışdır. Bunlardan 3-ü dünya əhəmiyyətli, 51-i ölkə əhəmiyyətli, 58-i isə yerli əhəmiyyətli abidədir. Siyahıdakı abidələrin 45-i memarlıq, 56-sı arxeoloji, 6-sı bağ-park monumental, 5-i dekorativ-tətbiqi sənət nümunələridir. Onlardan 1-i (İnventar № 4503) 11 may 2018-ci ildə siyahıdan çıxarılmışdır.

## Siyahı

### Dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri

### Ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri

### Yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri

## İstinadlar
Çaylı körpüsü

**Çaylı körpüsü** və ya **Haqverdi Ağa körpüsü** ― Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndinin ərazisində yerləşən, Qara su çayı üzərində salınmış körpü.

## Tarixi
Çaylı körpüsü 1876-cı ildə dövrün xeyriyyəçilərindən Haqverdi Ağa tərəfindən inşa olunmuşdur. Bu səbəbdən körpü onun adını daşıyır.

Yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilmişdir. Hazırda "Avey" Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun nəzdindədir. İnventar nömrəsi 5850-dir.

## Memarlığı
Körpü bir tağlıdır, inşasında Avey dağının qaya və əhəng daşlarından istifadə olunmuşdur. Aşırımın ümumi görkəmi yarımçevrə şəklindədir. Körpünün keçid hissəsinin üst örtüyü torpaqdandır.

Abidə hazırda qəzalı vəziyyətdədir.

## İstinadlar
Verner sindromu

**Verner sindromu** — Həmçinin "yetkin progeriya" olaraq da tanınan, nadir bir avtosomal resessiv xəstəlik. Erkən yaşlanma ilə xarakterizə olunur.

## Tarix

Verner sindromu alman alimi Otto Vernerin adı ilə adlandırılmışdır. O, 1904-cü ildə apardığı dissertasiyasında bu sindromu erkən yaşlanma göstərən dörd bacı-qardaşda müşahidə etmişdir.
Verner sindromunun görülmə tezliyi dünyada 100,000 canlı doğumda bir nəfərdən azdır (amma Yaponiyada və Sardiniyada daha yüksək olub, burada 1:20,000–40,000 və 1:50,000 arasında təsadüf edir). Müayinə üçün ortalama yaş 24-dür və ən gənc diaqnoz qoyulan şəxs 6 yaşında olub. Ölüm yaşlarının orta və median göstəriciləri müvafiq olaraq 47-48 və 54 ildir. Ən çox rastlanan ölüm səbəbləri ürək-damar xəstəlikləri və xərçəngdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chlamydotis macqueenii

**Chlamydotis macqueenii** (*Asiya dovdağı*) — Həmçinin "Makkuin dovdağı" kimi tanınan, dovdaqlar fəsiləsinə aid böyük bir quş növü.

## Taksonomiya

1832-ci ildə "Hindistan Zooloji İllüstrasiyaları"nda litoqrafiya şəklində təqdim olunmuşdur. "Otis macqueenii" adı 1834-cü ildə Con Eduard Qrey tərəfindən Tomas Hardvik tərəfindən Hindistanda çəkilmiş bir dovdaq üçün təklif edilmişdir. Uzun müddət Afrika dovdağının yarımnövü hesab edilmişdir. 2003-cü ildə müstəqil növ kimi təsnif edilmişdir. "Chlamydotis" cinsinin adı qədim yunan dilində "khlamus" (atlı paltarı) və "otis" (dovdaq) sözlərindən götürülmüşdür.
Asiya dovdağı Afrika dovdağından daha böyük və daha açıq rənglidir. Başının üstündəki lələklər arasında uzun və əyilmiş ağ və ya qara lələklər var. Asiya dovdağının bu lələkləri tamamilə ağdır və erkək fərdlərin təqdimatı zamanı bu fərq aydın görünür. Asiya və Afrika dovdaqlarının areallarının kəsişdiyi Nil vadisində aralıq formaların olmaması, morfologiya və davranış fərqləri səbəbindən onlar müstəqil növ kimi tanınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oregano (proqram)

**Oregano** — Elektron sxemlərin dizaynı və simulyasiyası üçün açıq mənbəli proqram. Bu proqram mühəndislər, tələbələr və elektronikaya maraq göstərən istifadəçilər üçün geniş imkanlar təqdim edir. Oregano, əsasən GNU/Linux əməliyyat sistemi üçün nəzərdə tutulsa da, digər platformalara da uyğunlaşdırıla bilər.

## Tarix

Oregano proqramı GPL (General Public License) lisenziyası altında yayımlanır və açıq mənbəli proqram təminatı cəmiyyətinin dəstəyi ilə inkişaf etdirilir. O, ilkin olaraq SPICE (Simulation Program with Integrated Circuit Emphasis) mühərrikinə əsaslanaraq yaradılmışdır. Proqram ilk dəfə 2000-ci illərin əvvəllərində istifadəyə verilmiş və zamanla müxtəlif yeniləmələr almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Poser (proqram)

**Poser** – 3D kompüter qrafikası üçün nəzərdə tutulmuş proqram təminatı. Bu proqram əsasən insan və heyvan modellərinin yaradılması, pozalanması, animasiyası və vizuallaşdırılması üçün istifadə olunur. Poser, xüsusilə fərdi rəssamlar, dizaynerlər və animatorlar üçün əlverişli bir vasitədir və kompleks 3D modelləşdirmə proqramlarına nisbətən istifadəsi daha sadədir.

## Tarix

Poser proqramı ilk dəfə 1995-ci ildə Larri Veinberq tərəfindən hazırlanmış və "Fractal Design" tərəfindən satışa çıxarılmışdır. Daha sonra "MetaCreations", "Curious Labs", "e-Frontier" və "Smith Micro" şirkətləri tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Hazırda Poser proqramı "Bondware Inc." şirkətinin mülkiyyətindədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Clara.io

## Mahiyyəti

İstifadəçilərə brauzer vasitəsilə 3D obyektlər yaratmaq, düzəlişlər etmək və vizual nəticələri paylaşmaq imkanı verir. Clara.io heç bir əlavə proqram yükləmədən, sadəcə internet bağlantısı olan istənilən cihazdan işləyə bilir.
Bu platforma Exocortex şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır və xüsusilə qrafik dizaynerlər, oyun inkişaf etdiriciləri və memarlar üçün əlverişlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vilson-Törner sindromu

**Vilson-Törner sindromu** — Həmçinin "Mental Retardation X-Linked Syndromic 6" (MRXS6) və ya "Mental Retardation X-Linked with Gynecomastia and Obesity" olaraq da tanınan, intellektual geriliklə xarakterizə olunan və uşaq yaşlarında artıq çəki ilə əlaqəli olan, doğuşdan gələn vəziyyət. Bu sindrom X xromosomu ilə əlaqəlidir və "HDAC8" genindəki mutasiya ilə yaranır. "HDAC8" geni q armında "Xq13.12 yerində yerləşir. Vilson-Törner sindromu olan şəxslər, dismorfik üz xüsusiyyətləri, hipogonadizm və qısa boy kimi bir sıra fiziki xüsusiyyətlərə sahibdirlər. Qadınlar, adətən, kişilərə nisbətən daha yüngül fenotiplərə malikdirlər.

## Tarix

X-lə əlaqəli intellektual gerilik tədqiqatı 1943-cü ildə Martin və Bell tərəfindən cinsiyyətə bağlı intellektual gerilik nümayiş etdirən bir ailənin qeyd edilməsi ilə başlanıb. Lakin bu sindrom 1991-ci ilə qədər tanınmamışdır. Vilson, 14 kişi üzərində tədqiqat aparmış və bu şəxslərin hipogonadizm, intellektual gerilik, ginekomastiya və qısa boy kimi simptomları olduğunu müəyyən etmişdir. Nəticədə bu sindrom "Prader-Willi" sindromu ilə qarışdırılmayaraq, fərqli bir genetik irsiyyətə sahib olduğu aydın olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
GEDA

**Elektron dizayn avtomatlaşdırma** (*EDA* – *Electronic Design Automation*) — müasir elektronika sənayesində mühüm rol oynayan proqram təminatı. Bu tip proqramlar mühəndislərə, tədqiqatçılara və həvəskarlara elektron sxemlər çəkmək, simulyasiya aparmaq və çap sxem lövhələri (PCB) dizayn etmək imkanı verir.

## Tarix
"gEDA" layihəsi 1998-ci ildə Stuart Brorson və bir qrup açıq mənbəli proqram tərtibatçısı tərəfindən yaradılmışdır. Bu proqram əsasən "Linux" əməliyyat sistemi üçün nəzərdə tutulsa da, digər platformalara uyğunlaşdırmaq mümkündür. "gEDA" alətləri kompleks və modul əsaslı bir yanaşma təklif edərək, sxem çəkməkdən tutmuş PCB dizaynına qədər geniş imkanlar təqdim edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Təsdiqlənmə asılılığı

**Təsdiqlənmə asılılığı** (ing.*Validation Dependence*) — bir insanın özünü dəyərli və qəbul olunmuş hiss etmək üçün başqalarının təsdiqinə və razılığına həddindən artıq ehtiyac duyması.

## Mahiyyəti
Bu vəziyyət adətən aşağı özünəinam, uşaqlıq travmaları və ya sosial təsirlərlə bağlı olur. Bu, sosial münasibətlərdə asılılığa, qərarsızlığa və özünəinamın azalmasına səbəb ola bilər.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vericut

**Vericut** — "CAM" proqram təminatı ilə inteqrasiya edilən və "CNC" maşınlarının əməliyyatlarını simulyasiya etmək üçün istifadə olunan güclü bir proqram. "CGTech" tərəfindən inkişaf etdirilən "Vericut", istehsalat sənayesində CNC maşınlarının doğru işləməsini təmin etmək, material israfını azaltmaq, proqram səhvlərini aşkar etmək və ümumi istehsal prosesini optimallaşdırmaq üçün istifadə olunur. Bu proqram, "CNC" kodlarının (G-kodları) simulyasiyası ilə əlaqədar ən geniş tətbiq sahələrinə malik olan həllərdən biridir. "Vericut", müxtəlif sənaye sahələrində yüksək dəqiqlikli və mürəkkəb hissələrin istehsalında çox mühüm rol oynayır.

## Tarix

"Vericut", ilk dəfə 1988-ci ildə "CGTech" şirkəti tərəfindən yaradılmışdır. Bu proqramın inkişafı, "CNC" maşınlarının proqramlarının sınaqdan keçirilməsi və doğruluğunun təmin edilməsi ehtiyacından doğmuşdur. İlk illərdə "Vericut", daha sadə funksionallıqlara malik olsa da, zamanla sənaye tələblərinə cavab vermək üçün bir çox yeni xüsusiyyətlərlə təchiz edilmişdir.
1990-cı illərin sonlarından başlayaraq "Vericut", öz inteqrasiya imkanlarını artırmış və "CAM" sistemləri ilə sıx əlaqə yaratmağa başlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kraft kağız

**Kraft karton** — Yüksək möhkəmliyi və davamlılığı ilə seçilən kağız növü. Əsasən qablaşdırma sənayesində istifadə olunur və xüsusilə ağır yüklərin daşınması üçün idealdır. Adını alman dilində "güclü" mənasını verən "Kraft" sözündən almışdır.

## Tarix
Kraft karton ilk dəfə 1879-cu ildə Carl F. Dahl adlı alman mühəndisi tərəfindən icad edilmişdir. O, kağız istehsalında xüsusi bir proses olan "Kraft" prosesini inkişaf etdirdi. Bu metod ağac sellülozundan daha möhkəm liflər əldə etməyə imkan verdi və nəticədə bugünkü kraft kağızı və kartonu meydana gəldi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gymnogyps californianus

**Gymnogyps californianus** (*Kaliforniya kondoru*) — "Yeni Dünya" leş yeyənləri fəsiləsinə aid olan, Şimali Amerikanın ən böyük quru quşu.

## Taksonomiya

Kaliforniya kondoru ilk dəfə 1797-ci ildə ingilis təbiətşünası Corc Şou tərəfindən "Vultur californianus" adı ilə təsvir edilmişdir. Növün tip nümunəsi Vankuver ekspedisiyası zamanı Arçibald Menzis tərəfindən "Kaliforniya sahilindən" toplanmışdır. Əvvəlcə And kondoru ilə eyni cinsdə təsnif edilsə də, And kondorunun fərqli işarələri, bir qədər uzun qanadları və kiçik heyvanları öldürərək yemək meyli səbəbilə Kaliforniya kondoru öz monofiletik cinsinə daxil edildi. Cinsin adı olan "Gymnogyps" yunan dilində "çılpaq" və ya "tüksüz" mənasını verən "gymnos" və "leş quşu" mənasını verən "gyps" sözlərindən götürülmüşdür. Növün adı olan "californianus" isə onun Kaliforniyada yayılması ilə bağlıdır. "Kondor" sözü isə keçua dilindəki "kuntur" sözündən götürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ambivalentlik

**Ambivalentlik** (ing. *ambivalence*) — bir insanın eyni anda bir obyektə, insana, hadisəyə və ya situasiyaya qarşı həm pozitiv, həm də neqativ hisslər bəsləməsi halı. Başqa sözlə, qarışıq və ziddiyyətli emosiyaların eyni zamanda mövcud olmasıdır.

## Tarix
Bu anlayış ilk dəfə isveçrəli psixiatr Eugen Bleuler tərəfindən 1910-cu ildə psixiatriyada istifadə olunmuşdur. O, ambivalentliyi xüsusilə şizofreniya xəstələrində müşahidə olunan bir xüsusiyyət kimi izah etmişdir. Lakin ambivalentlik yalnız psixi pozuntulara aid deyil, sağlam insanlarda da müxtəlif qərarsızlıq və daxili konfliktlər şəklində ortaya çıxa bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Asteniya

**Asteniya** — adətən fiziki və ya zehni yorğunluqla əlaqəli bir hiss.

Bu, insanın ümumi enerjisiz, zəif və yorğun hiss etməsi vəziyyətidir. Astenik vəziyyət, bədən və ya ağılın normal funksiyalarını yerinə yetirməkdə çətinlik çəkdiyi zaman meydana çıxır. Bu, bir çox səbəbdən qaynaqlana bilər, məsələn, fiziki və ya emosional stres, pis yuxu, həddindən artıq iş və ya bəzi tibbi vəziyyətlər. Astenik hislər, həm də "zəiflik hissi" olaraq da tanınır və bəzən depressiya və ya digər psixoloji narahatlıqlarla əlaqələndirilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mental cəza

**Mental cəza** — psixoloji və zehni bir cəza növü. 

Bu cəza bədənin fiziki əzabını deyil, insanın zehni və emosional durumuna təsir edir. Bu növ cəza çox vaxt fiziki zorakılıqdan fərqli olaraq, şəxsin psixologiyasını pozmaq, onu narahat etmək, qorxutmaq və ya təzyiq altına almaq məqsədi güdür. Mental cəza, fərdin əhval-ruhiyyəsini, zehni sağlamlığını, ümumiyyətlə onun daxili vəziyyətini mənfi yöndə dəyişdirə bilər. Mental cəza çox vaxt insanlar tərəfindən fiziki və ya açıq şəkildə təcavüzkar olmayan bir şəkildə tətbiq olunan bir cəza növüdür. Mental cəzanın tətbiqi çox vaxt qəsdən, lakin bəzən şəxs xəbərsiz olaraq belə təsirlər yarada bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Emosional qırılma

**Emosional qırılma** — insanın daxili dünyasında, xüsusən duyğusal və psixoloji vəziyyətlərində baş verən ciddi narahatlıq və ya çatışmazlıq vəziyyəti. Bu, insanın özünü ruhi və ya emosional olaraq “bütöv” hiss etmədiyi, balansın itirildiyi və böyük stress yaşandığı bir halı ifadə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hipersayıqlıq

**Hiper-qavrayış** — insanların dünyanı və hadisələri adi sensorial və zehni qabiliyyətlərini aşan, daha dərindən, geniş və detallı şəkildə dərk etmə qabiliyyəti. Bu anlayış, çox vaxt insanın zehninin normal hüdudlarını keçərək təbii duyğuları, hissləri və anlamaları daha yüksək bir səviyyədə qəbul etməsi ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pycnonotus capensis

**Pycnonotus capensis** — sərçəkimilər dəstəsinin bülbül fəsiləsinə aid bir quş növü. 

## Ümumi məlumat
Bu növ, Cənubi Afrikanın qərb və cənub sahillərində, sahil kolluqlarında, açıq meşələrdə, bağlarda və "fynbos" bitki örtüyündə endemik olaraq yuva qurur. Bu növ əsasən sentyabr-noyabr ayları arasında, cənub yarımkürəsində yaz mövsümündə yuva qurur. Yuva qalın divarlı bir fincan şəklində olur və kiçik bir ağac və ya kolda yarpaqlarla gizlədilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Emberiza capensis

**Emberiza capensis** — sərçəkimilər ailəsi olan "Emberizidae"yə aid bir quş növü.

## Taksonomiya
1760-cı ildə fransız zooloq Mathurin Jacques Brisson, Ümid burnunda toplanmış bir nümunə əsasında "*Ornithologie*" əsərində *Kap arıquşununun* təsvirini daxil etdi. O, fransızca *"L'ortolan du Cap de Bonne Espérance"* və latınca *"Hortulanus capitis bonae spei"* adından istifadə etdi. Brisson latın adlarını uydursa da, bunlar binomial sistemə uyğun deyil və "Beynəlxalq Zooloji Nomenklatura Komissiyası" tərəfindən tanınmır. 1766-cı ildə isveçli naturalist Karl Linney "Systema Naturae" əsərinin on ikinci nəşrini yenilədikdə, əvvəllər Brisson tərəfindən təsvir edilmiş 240 növ əlavə etdi. Bunlardan biri Kap arıquşu idi. Linnaeus qısa bir təsvir daxil etdi, "Emberiza capensis" binomial adını uydurdu və Brissonun əsərinə istinad etdi. Linney "Emberiza" cinsini "Systema Naturae" əsərinin onuncu nəşrində təqdim etmişdi. "Capensis" xüsusi adı, Ümid burnunu ifadə etmək üçün istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cersi Vuli

**Jersey Wooly** — təxminən 3 funt çəkiyə malik, iri başlı və bədənində yun xəzi olan bir ev dovşanı növü.

## Mənşəyi
Jersey Vooly, 1970-ci illərdə Nyu Cersi ştatının High Bridge şəhərindən olan Bonnie Seeley tərəfindən yetişdirilmişdir. Bu növ, Chinchilla erkək dovşanı və cücə geni daşıyan qara Silver Marten dişi dovşanının çarpazlaşdırılması nəticəsində yaranmışdır. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Batis capensis

**Batis capensis** — kiçik, möhkəm bədənli həşəratyeyən bir quş növü. Cənubi Afrikanın Afromontane meşələrinə endemikdir.

## Taksonomiya
1760-cı ildə fransız zooloq Matyuren Jak Brisson, Cənubi Afrikanın Ümid burnundan toplanmış nümunə əsasında, Kap batisinin təsvirini "*Ornithologie*" əsərində daxil etdi. O, fransız dilində *"Le gobe-mouche du Cap de Bonne Espérance"* və latın dilində *"Muscicapa Bonae Spei"* adlarından istifadə etdi. Brisson latın adlar təqdim etsə də, bu adlar binomial sistemə uyğun deyil və "Beynəlxalq Zooloji Nomenklatura Komissiyası" tərəfindən tanınmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avstriya dilləri

**Avstriya dilləri** — ölkədə rəsmi statusa malik olan və ya əhalinin müəyyən qrupları tərəfindən istifadə edilən dillər və dialektləri əhatə edir. Avstriyada əsas ünsiyyət dili alman dilidir. Bu dil ölkənin rəsmi dili olmaqla yanaşı, həm də lingua franca (ümumi ünsiyyət vasitəsi) funksiyasını yerinə yetirir.
## Rəsmi dili
Avstriya Respublikasının Konstitusiyasına əsasən, alman dili dövlətin rəsmi dilidir. Bütün rəsmi sənədlər, təhsil və dövlət idarəçiliyi bu dildə həyata keçirilir.

## Dialektləri
Avstriyada alman dilinin müxtəlif dialekt formaları geniş yayılıb. Əsasən iki böyük dialekt qrupu fərqləndirilir:
* Avstriya-Bavariya dialekti — Ölkənin əksər bölgələrində, xüsusilə Vyana, Aşağı Avstriya, Yuxarı Avstriya, Zalsburq, Ştiriya, Karintiya və Burgenland əyalətlərində danışılır.
* Alemann dialekti — Avstriyanın qərbində yerləşən Vorarlberq əyalətində yayılıb. Bu dialekt İsveçrə alman dili və Almaniyanın cənub-qərbində danışılan şvabis dialekti ilə yaxınlıq təşkil edir.

## Azlıq dilləri
thumb|right|300px|Sloven dilində əhalinin 5%-dən çoxunun (açıq-mavi) və 30%-dən çoxunun (tünd-mavi) danışdığı Karintiyada ərazilər.
Avstriyada bir sıra azlıq dilləri də rəsmi olaraq tanınır və qorunur. Bu dillər aşağıdakılardır:
* Macar dili – əsasən Burgenland əyalətində yaşayan macar azlığı tərəfindən istifadə olunur.
* Slovencə – Karintiya və Ştiriya bölgələrindəki sloven azlığı tərəfindən danışılır.
* Xorvat dili (Burgenland xorvatcası) – Burgenland bölgəsində geniş yayılıb.
* Çex və slovak dilləri – Vyanada yaşayan çex və slovak azlıqları tərəfindən istifadə olunur.
* Romani dili – ölkədə yaşayan rom (çingənə) icması tərəfindən danışılır.
* Türk dili – rəsmi azlıq dili olmasa da, miqrant icması arasında geniş yayılmışdır.

## Dil siyasəti
Avstriya dövləti azlıq dillərinin qorunması və inkişaf etdirilməsi üçün müxtəlif hüquqi və praktiki tədbirlər görür. Avstriya Avropa Şurasının Regional və Azlıq Dilləri üzrə Xartiyasını ratifikasiya etmiş və bu çərçivədə bəzi azlıq dillərinə hüquqi status vermişdir.
### Statistik məlumatları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official Language
Sellobioza

**Sellobioza** -  4-(β-qlükozido)-qlükoza, β-qlükozid bağı ilə bağlanmış iki qlükoza qalığından ibarət disakariddir; sellülozanın əsas struktur vahididir.

## Alınması
Sellobioza selülozun enzimatik hidrolizi ilə əldə edilir. Sərbəst formada sellobioza bəzi ağacların şirəsində olur. Sellobiose β-1,4ʹ-qlikozid bağı ilə bağlanmış iki D-qlükoza molekuluna malik disakariddir. Beləliklə, sellüloza qlikozid bağının konfiqurasiyasına görə maltozadan fərqlənir.

## Kimyəvi xassəsi

Sellobiose aldehid (hemiasetal) qrupunun və hidroksil qruplarının iştirak etdiyi reaksiyalarla xarakterizə olunur, spirtlər, aminlər və digər monosaxaridlərlə qlikozidlər əmələ gətirə bilər; Turşu hidrolizi zamanı və ya β-qlükozidaza fermentinin təsiri altında 2 qlükoza molekulu yaratmaq üçün parçalanır:

## Mənbə

1. Wilson, David B. (2009). &quot;Sellyulazlar və bioyanacaqlar&quot;. Biotexnologiyada Mövcud Rəy. 20 (3): 295–299. doi:10.1016/j.copbio.2009.05.007. PMID 19502046.

2. &quot;İnsan Metabolome Database: Cellobiose üçün Metabomap Display
(HMDB0000055)&quot;. 

3. Braun, G. (1943). &quot;α Cellobiosootaacetate&quot; (PDF). Üzvi sintez. Kolleksiya 2: 124. və Braun, G. (1937). &quot;α-Cellobiose oktaasetat&quot;. Üzvi sintezlər. 17:36. doi:10.15227/orgsyn.017.0036.

4. [www.xumuk.ru/bse/877.html XuMuK.ru - Дисахариды - Большая
Советская Энциклопедия]. Дата обращения: 20 апреля 2013.

5. ↑ А. А. Петров, Х. В. Бальян, А. Т. Трощенко — Органическая химия.
Под ред. А. А. Петрова. Изд. 3-е, испр. и доп. Учебник для вузов. М.:«Высш. школа», 1973. 623 с. с ил.

6. ↑ Н. А. Тюкавкина, Ю. И. Бауков. Биоорганическая химия. — 2-е изд.,перераб. и доп. — М.: Медицина, 1991. — 528 с. — (Учебная
литература для студентов медицинских институтов). -ISBN 5-225-
Daraut kurqanı

**Daraut kurqanı, Daraut** ( qır. Daroot Korgon ) — Qırğızıstanın Oş vilayətinin Çon-Alay rayonunun mərkəzi, Alay vadisinin qərb hissəsində yerləşən yaşayış məntəqəsi, qəsəbə (kənd).
Kənd Tengiz-Bəy dərəsinin çıxışında Alay silsiləsinə daha yaxın yerdə yerləşir, budan Alay silsiləsindəki Tengiz bəy aşırımından şimala, Üç-Kurqana, oradan isə Kokanda gedən yol gedir.

1871-ci ildə Tengiz-bay aşırımı ilə bu yerlərə daxil olan ilk avropalı məşhur rus səyyahı və alimi A.P. Fedçenko olmuşdur.
Kokand xanından icazə alan ekspedisiya üzvləri Alay dağına qalxdılar. 
Aşırımdan keçərək karvan Daraut kurqana endi.
Burada alimi Daraut kurqandakı qalanın komendantı qəbul etdi və o, ekspedisiyanın marşrut üzrə daha da irəliləməsinə qadağa qoydu.
İnsanların Daraut kurqanda uzun müddətdən bəri yaşadığına dair çoxlu dəlillər var. 
Təxminən 300 il əvvəl, Kokand xanlığı dövründə (digər mənbələrə görə, 19-cu əsrdə) köçəri basqınlarından qorunmaq üçün burada qala tikilsə də, zaman keçdikcə dağılmışdır.

Daraut-Kurqanın qərb hissəsində arxeoloqlar eramızdan əvvəl I minilliyin ortalarına aid bütöv bir yaşayış məntəqəsini də qazdılar.

Kənd Alay vadisinin qərb hissəsindən keçən yolların kəsişməsində yerləşir.
Böyük İpək Yolunun bir hissəsi Daraut kurqandan keçirdi.
Şimalda yol Alay silsiləsi və Tengiz-bay aşırımı ilə Üç-Kurqana, sonra şimalda Kokanda gedir.
Cənuba doğru yol Altın-Məzara gedir.

Tacikistan və Qırğızıstanı Çinlə birləşdirən E60 Avropa marşrutunun bir hissəsi olan Qərbdən Alay vadisi ilə Laxşdan Daraut kurqandan keçərək şərqə, Sarı-Taşa yol çəkilmişdir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Юрий Фадеев. Русские на Востоке, или Мы среди киргизов. Записки мигранта // Дружба народов : журнал. — 2009. — № 7.
Polşa Ordu Muzeyi

**Polşa Ordusu Muzeyi** (pol. Muzeum Wojska Polskiego) - Varşavada Polşanın hərbi tarixini qorumaq və nümayiş etdirmək məqsədi ilə  yaradılmışdır. 
## Tarixi
Muzeyin yaranma tarixi 22 aprel 1920-ci ildə Polşa Respublikasının rəhbəri Marşal Yuzef Pilsudskinin imzaladığı fərmanla başlayıb. Bu fərmanla muzey "şöhrət məbədi və ölməz cəngəvərlik ruhunun xəzinəsi" kimi təsis edilmişdir.
Muzeyin ilk direktoru polkovnik Bronislav Gembarjevski olmuşdur. Rəsmi açılış Varşavada, Podvale 15 ünvanında yerləşən binada keçirilmişdir.

1933-1934 cü illərdə Muzey Aleje Yerozolimski  (indiki adıyla Aleje Jerozolimski) ünvanına köçürülmüşdür. İkinci Dünya müharibəsi zamanı muzeyin kolleksiyası təxminən 60,000 eksponatdan ibarət idi. Muzeyin həyətində hərbi texnika sərgisi var idi.

Alman işğalı dövründə kolleksiyanın bir hissəsi talan edilmiş və Almaniyaya aparılmış, muzeyin binası isə anbara çevrilmişdir.

1946-ci ildə müharibədən sonra muzey yenidən açılmış və ictimaiyyətə təqdim edilmişdir. Rekonstruksiya işləri nəticəsində təxminən 40.000 eksponat bərpa edilmişdir.
2023- cü ildə yeni bina rəsmi olaraq açılmış və "Polşa Silahlı Qüvvələrinin 1000 illik Şöhrəti" adlı sərgi ilə fəaliyyətə başlamışdır.

## Kolleksiyası
Muzeyin əsas məqsədi Polşanın hərbi tarixini qorumaq, öyrənmək və gələcək nəsillərə çatdırmaqdır. Kolleksiya X- cu əsrdən İkinci Dünya Müharibəsinə qədər Polşanın min illik hərbi tarixini əks etdirir.
Hazırda muzeydə 300.000-dən çox eksponat mövcuddur. 

Eksponatlar arasında qədim zirehlər, silahlar uniformalar, orden və medallar həmçinin tanklar, təyyarələr  və digər hərbi texnika nümunələri vardır.
Muzeyin yeni binası 2023-cü ildə, müasir texnologiyalarla təchiz edilmiş və tarixi formaları əks etdirən arxitektura ilə inşa edilmişdir. 
Burada sərgi zalları, multimedia və konfrans otaqları, həmçinin eksponatların saxlanması üçün anbarlar mövcuddur.
Muzey Polşanın hərbi irsini qorumaq və təbliğ etmək üçün mühüm bir mərkəz olaraq fəaliyyət göstərir. 

## İstinadlar
I Ferdinand (Parma hersoqu)

**I Ferdinand** (; ) — Parma hersoqu.

## Həyatı
20 yanvar 1751-ci ildə Kolorno sarayında dünyaya gəldi. Atası İspaniya kralı V Filippin oğlu Parma hersoqu İnfant Filipp, anası isə Fransa kralı XV Lüdovikin qızı Luiza Yelizavetadır. 1759-cu ildə anası, 1765-ci ildə isə atası vəfat etdi və I Ferdinand adıyla Parma taxt-tacına sahibləndi. Hələ 14 yaşında idi və bu səbəblə səltənəti əmisi III Karl və babası XV Lüdovikin kölgəsi altında keçdi.

Uzun müzakirələrin ardından Müqəddəs Roma imperatriçası Mariya Terezanın qızı Mariya Amaliya ilə evlənməsinə qərar verildi. 27 iyun 1769-cu ildə Vyanada baş tutan formal nigah mərasiminin ardından gəlin namizədi Vyanadan ayrıldı və 19 iyulda Kolorno sarayında toy mərasimi baş tutdu. Cütlüyün 9 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan beşi yetkinlik yaşına çatmadı.

* Karolina, Saksoniya şahzadəsi
* I Lüdovik, Etruriya kralı
* Mariya Antoniya (1774-1841)
* Mariya Şarlotta (1777-1813)
* Filipp (1783-1786)
* Mariya Antuanetta (1784-1785)
* Mariya Luiza (1787-1789)
* *Ölü doğulan əkiz qız və oğlan uşaqları (21 may 1789)*

Napoleon Bonapartın rəhbərlik etdiyi Fransa Respublikası və İspaniya krallığı arasında imzalanmış Aranjuez müqaviləsinə əsasən, hersoqluq Fransaya ilhaq edildi. Ancaq I Ferdinand buna qarşı çıxdı və hakimiyyəti əldən vermədi. Buna baxmayaraq qısa zaman sonra - 9 oktyabr 1802-ci ildə anidən vəfat etdi. Ölümü şübhəli olaraq qəbul edildi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Carrai, Guido (2018). *Maria Amalia, duchessa di Parma e Piacenza 1746-1804*. ISBN 978-80-270-3974-6
* Stanga, Idelfonso (1932). *Maria Amalia di Borbone duchessa di Parma 1746-1804*
* Spiazzi, Raimondo (1993). *Cronache e fioretti del monastero di San Sisto all'Appia*

### İstinadlar
Bəhreyn ədəbiyyatı

**Bəhreyn ədəbiyyatı** —  Bəhreyn Krallığında formalaşmış yazılı və şifahi ədəbi ənənələri əhatə edir. Bu ədəbiyyat ərəb dünyasının bir hissəsi olmaqla yanaşı, Fars körfəzi bölgəsinin özünəməxsus xüsusiyyətlərini daşıyır. Bəhreynin ədəbiyyatı tarixən poeziya, folklor və dini mətnlər üzərində qurulmuş, müasir dövrdə isə nəsr, teatr və jurnalistika sahələrində də inkişaf etmişdir. 

### Tarixi inkişaf
Bəhreynin ədəbiyyatı qədim zamanlardan bəri əsasən şifahi formada – xalq nağılları, hekayələr və dini qəsidələr vasitəsilə yaşayıb. Orta əsrlərdə İslamın təsiri ilə dini mövzularda yazılmış mətnlər və şeir formaları geniş yayılmışdı. 20-ci əsrin əvvəllərindən başlayaraq Bəhreyn ədəbiyyatında modernləşmə meylləri müşahidə olunmağa başladı.

### Poeziya
Bəhreyn poeziyası ölkənin ədəbi kimliyinin əsas sütunlarından biridir. Ənənəvi ərəb poeziyasının klassik formaları (qəsidə, qitə və s.) Bəhreyndə də yayılmışdır. 20-ci əsrin ortalarından etibarən azad və eksperimental şeir formalarına maraq artdı.

### Nəsr və roman
Bəhreyn nəsri nisbətən gec inkişaf etsə də, 20-ci əsrin ikinci yarısından sonra roman, hekayə və esse janrlarında əsərlər ortaya çıxmağa başladı. Sosial dəyişikliklər, şəhərləşmə və qadın hüquqları kimi mövzular yazıçıların diqqət mərkəzində olmuşdur.

### Qadın ədəbiyyatı
Qadın müəlliflər şeir, nəsr və publisistikada fəal şəkildə çıxış edir. Cinsiyyət bərabərliyi, ailə strukturu və sosial dəyişiklik kimi mövzulara toxunurlar.

### Dram və teatr
Bəhreyndə teatr ədəbiyyatı XX əsrin ortalarından etibarən formalaşmışdır. Əvvəlcə dini və sosial mövzularda əsərlər yazılmış, daha sonra isə müasir tematikaya keçid baş vermişdir.

### Ədəbi nəşrlər və jurnalistika
Bəhreyndə ədəbi əsərlər əsasən ərəb dilində nəşr olunur. Ənənəvi qəzet və jurnallarla yanaşı, internet və sosial media vasitəsilə də ədəbi fəaliyyətlər yayılır.

### Xarici təsirlər
Bəhreyn ədəbiyyatı ərəb dünyasının ədəbi tendensiyalarına cavab olaraq inkişaf etsə də, həmçinin İran, Hindistan və Avropa ədəbiyyatından da dolayısı ilə təsirlənmişdir.

### Ən məşhur bəhreynli yazıçılar və şairlər

* Əli Əbdulla Xəlifə
* Əli Əl-Cəlləvi
* Əli Əl-Səid
* Əli Əl-Şərqavi
* Əhməd Məhəmməd Əl-Xəlifə
* Qasım Həddad
* İbrahim Əl-Ərəid  
* Hamda Xəmis
* M.G. Darviş

### Ən tanınmış bəhreynli yazıçılar və onların əsərləri

### Ədəbiyyatda statistik göstəricilər

## Ədəbiyyat
* Al-Musawi, Muhsin. *Arabic Literature for the Classroom*. Routledge, 2017.  
* World Population Review  
* LocalBH – Bəhreyn yazıçıları haqqında  
* Wikipedia – Bahraini literature  
* Rentech – Nəşriyyatlar siyahısı

## Həmçinin bax
* Ərəb ədəbiyyatı
* Bəhreyn

## İstinadlar
III Pavel

**Alessandr Farneze** () və ya sonradan **III Pavel** (; ) — Roma papası.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Clarence-Smith, William G., "Religions and the abolition of slavery&nbsp;– a comparative approach", at Global Economic History Network (GEHN) conference entitled 'Culture and economic performance', Washington DC, 7–10 September 2006.
* Davis, David Brion, *The Problem of Slavery in Western Culture*, Oxford University Press U.S., 1988, 
* *The Encyclopedia Of Christianity*, Volume 5, Wm. B. Eerdmans Publishing, 2008, 
* Falola, Toyin, and Amanda Warnock, *Encyclopedia of the Middle Passage*, Greenwood Publishing Group, 2007, 
* 
* 
* 
* Lampe, Armando, *Christianity in the Caribbean: Essays on Church History*, 2001, University of the West Indies Press, 
* Maxwell, John Francis, *Slavery and the Catholic Church: The History of Catholic Teaching Concerning the Moral Legitimacy of the Institution of Slavery*, 1975, Chichester Barry-Rose, 
* Panzer, Father Joel S, ''The Popes and Slavery'', The Church In History Centre, 22 April 2008, retrieved 9 August 2009
* Stark, Rodney, "The truth about the Catholic Church and slavery", *Christianity Today*, 7 January 2003
* 
* 
* Stogre, Michael, S.J, *That the World May Believe: The Development of Papal Social Thought on Aboriginal Rights*, Médiaspaul, 1992, 
* Thornberry, Patrick, *Indigenous Peoples and Human Rights*, Manchester University Press, 2002, 
* 

### İstinadlar
Piyer Luici Farneze

**Piyer Luici Farneze** (; ) — Papa III Pavelin nigahdan kənar oğlu, 1-ci Parma hersoqu.

## Həyatı
1503-cü ildə kardinal Alessandro Farneze və məşuqəsi Silviya Ruffininin ilk övladı olaraq Romada dünyaya gəldi. 1505-ci ildə papa II Yuli və 1513-cü ildə isə X Lev onu kardinalın rəsmi varisi olaraq təsdiqlədi. Atası tərəfindən Farneze mal-mülkünə varis olaraq seçilsə də, nigahdan kənar doğulması ömrünün sonunadək ona maneçilik törətdi. Zadəgan təbəqəsinə yüksəlməsi üçün güclü bir siyasi evlilik planlaşdırıldı. 1513-cü ildə Girolama Orsiniylə nişanlandı. Cütlüyün toy mərasimi isə 1519-cu ildə baş tutdu.

1520-ci ildə Müqəddəs Roma imperiyasının müttəfiqi Venesiya üçün muzdlu əsgər kimi çalışmağa başladı. Atasının Roma ilə sıx münasibətləri olmasına baxmayaraq, 1527-ci ildə Romanın yağmalanmasında iştirak etdi. Nəhayət, atası kardinal Alessandronun vasitəçiliyi ilə Romadakı zülmləri dayandırdı.

1528-ci ildə Apuliyada fransızlara qarşı vuruşdu və Manfredoniyanın müdafiəsində iştirak etdi. 1534-cü ildə atasının III Pavel adıyla papa seçilməsinin ardından Romaya getdi və burada təmtəraqlı mərasimlə qarşılandı. İlk iş olaraq 14 yaşlı oğlu və atasının adaşı olan Alessandro Farneze kardinal ünvanı aldı. 31 yanvar 1537-ci ildə Papa dövlətinin baş komandanı təyin edildi.

Digər tərəfdən zəngin italyan feodal mülklərini sırayla ələ keçirən Piyer Luici 1537-ci ildə bütün bu mülkləri Kastro hersoqu adıyla birləşdirdi. 1538-ci ildə Müqəddəs Roma imperatoru V Karlın nigahdan kənar doğulan qızı dul Marqaritayla digər oğlu Ottavio Farnezeni evləndirdi. 1543-cü ildə oğlu Orazio Farnezeni Fransa kralı II Henrinin nigahdan kənar qızı Diana ilə evləndirdi. 1545-ci ildə digər oğlu Ranuççio hələ 15 yaşında kardinal təyin olundu. 1547-ci ildə yeganə qızı Vittoriyanı Urbino hersoqu II Qvidobaldo della Roverlə evləndirdi. Bütün bunlarla öz hakimiyyətini gücləndirdi.

1545-ci ildə atası III Pavel tərəfindən Parma və Piaçensa hersoqu ünvanına yüksəldi. Papa dövlətinin vassalı olaraq yaradılan bu hersoqluq illik 9 min qızıl dukat vergi verməyi öhdəliyinə götürdü.

Ancaq onun qəddarlığı və ağır vergiləri yerli əhalinin narazılığına səbəb oldu. Digər yandan V Karl Parma və Piaçensa mülklərini Milan hersoqluğuna birləşdirmək niyyətində idi. Nəhayət, Mantuya markizi II Françesko Qonzaqanın oğlu kondotyer Ferrant Qonzaqanın başçılıq etdiyi dəstə tərəfindən Piyer Luicini bıçaqlayaraq qətlə yetirdi. Cəsədi Piaçensadakı sarayın pəncərəsindən çölə asdılar.

Oğlunun öldürülmə xəbərini alan III Pavel dərhal komissiya topladı və Ferrant Qonzaqa cinayətlə mühakimə edildi. Nəvəsi Ottavio atasından qalan mülklərin varisi və Papa dövlətinin yeni qonfalonyeri seçildi. Piyer Luicinin cəsədi Romaya gətirildi və mərasimin ardından Piaçensada dəfn olundu. Məzar sonrakı illərdə xanımı tərəfindən Parmaya daşındı.

## Övladları

* Vittoriya Farneze
* Alessandro Farneze
* Ottavio Farneze
* Ranuççio Farneze
* Orazio Farneze

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 

### İstinadlar
Yelizaveta Qubareva

**Yelizaveta Sergeyevna Hubareva** () — ukraynalı idman gimnastı, 2020-ci il Avropa çempionatında qızıl medal qazanmış Ukrayna komandasının üzvü.
## Erkən həyatı
Yelizaveta Hubareva 16 iyun 2004-cü ildə Ukraynanın Donetsk vilayətinin, Donetsk şəhərində anadan olub. Onun ilk ilk məşqçisi anası olub. Anası tərəfindən də idmanla 2010-cu ildə tanış olduqdan sonra gimnastika ilə məşğul olmağa başlayıb.

## Gimnastika karyerası
### 2019
Yelizaveta Hubareva 2019-cu ilin martında Ukrayna çempionatında çıxış edərək, çoxnövçülükdə ikinci yeri tutub. O, daha sonra Stella Zaxarova Kubokunda yarışaraq, qızıl medal qazanmışdı.

İyun ayında Hubareva Anastasiya Motak və Dariya Murjak ilə birlikdə Macarıstanın Dyör şəhərində keçirilən yeniyetmələr arasında ilk Dünya çempionatında çıxış etdi. Onlar komanda olaraq 13-cü yeri tutdular. Daha sonra komanda şəklində 10-cu yeri tutduqları Avropa Gənclər Olimpiya Festivalında da yarışdılar.

### 2020
2020-ci ilin sentyabrda Yelizaveta Hubareva Ukrayna çempionatında böyüklər arasında debütünü etdi. O, çoxnövçülükdə üçüncü, sərbəst hərəkətlərdə isə ikinci oldu.

Dekabrda isə Hubareva Avropa çempionatında çıxış etdi. Kvalifikasiya zamanı, Ukraynanın Rumıniyadan sonra komanda finalında ikinci yerə vəsiqə qazanmasında onun böyük rolu oldu və fərdi olaraq paralel qolların finalına vəsiqə qazandı. Komanda finalında o, dirəklə tullanma və sərbəst hərəkətlər üzrə yarışaraq Ukraynanın Rumıniyadan önə çıxmasına və qızıl medal qazanmasına töhfə verdi. Qeyri-bərabər hərəkətlər finalında o, yeddinci yeri tutdu.

### 2021
Hubareva Koper və Mərsində keçirilən Dünya Çağırış kuboklarında iştirak edərək, Zoe Sekeydən sonra, paralel qollarda gümüş medal qazandı. Oktyabr ayında Hubareva çoxnövçülükdə 14-cü yeri tutduğu Dünya çempionatında da iştirak etdi.

Noyabr ayında isə Hubareva Artur Qander Memorialında yarışdı. O, üç növ çoxnövçülükdə rusiyalı Angelina Melnikova, fransalı Tais Bura və amerikalı Siyena Alipiodan sonra dördüncü yeri tutdu. Sonra o, İlya Kovtun ilə əməkdaşlıq etdiyi İsveçrə Kubokunda da yarışdı. Onlar Nikita Naqornı və Melnikovadan ibarət Rusiya komandasından sonra yarışda ikinci yeri tutdular.

## İstinadlar