open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorilla Glass

**Gorilla Glass** hal-hazırda bir çox mobil qurğular, və eləcə də notbuk və televizorların displeylərində istifadə edilən çox möhkəm şüşədir. Son illərdə geniş tətbiq sahəsi tapan bu texnoloji məhsulun tarixi 1962-ci ildən başlayır.

## Tarixi

1962-ci ildə Chemcor adlı material ixtira olunur, lakin tətbiq sahəsi tapmır. Üzərindən illər keçdikdən sonra isə bu texnoloji məhsul haqqında xatırlamağa başlayırlar. İlk Gorilla Glass displeyli telefon 2008-ci ildə Nokia N8 oldu. Hazırda isə dünya üzrə istehsal olunan mobil qurğular, və eləcə də notbuk və televizorların 20%-ində bu şüşədən istifadə olunur.

Mobil telefonların əvvəl-əvvəl cızılma ilə bağlı problemləri yox idi, çünki onların displeyləri üçün möhkəm və bahalı sapfir şüşədən istifadə olunurdu. Daha sonralar cızılma ilə bağlı problemlər meydana  gəldi. Mobil telefon istehsalçıları həll yolunu Gorilla Glass-da gördülər. Həm möhkəm, həm də yüngül olması bu yeni şüşələri əlverişli etmişdi. Bundan başqa bu cür şüşələrlə təchiz olunmuş sensorlu mobil cihazların sensor matrisi daha həssas olmuş və optik xüsusiyyətlər yüksəlmişdi.

Gorilla Glass aluminosilikatdan hazırlanmış cızıq və zərbələrə davamlı çox etibarlı bir şüşədir. Bu şüşənin hazırlanması zamanı kimyəvi emal aparılır və natrium ionları kalium ionları ilə əvəz edilir. Əldə olunan nəticə isə gözqamaşdırıcı olur, yüngül və möhkəm şüşə. Lakin Gorilla Glass-ın istehsalçısı olan Corning şirkəti bununla kifayətlənməyərək 4 il sonra 2012-ci ildə Gorilla Glass 2 versiyasını təqdim etdilər. Yenilənmiş şüşə əvvəlki xüsusiyyətlərini saxlamaqla 20% daha nazik oldu.

Gorilla Glass 3 öz sələfindən cızılmalara qarşı 40% daha etibarlı, zərbələrə qarşı isə 50% daha dayanıqlı olacaq.

## İstinadlar



## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
SoundCloud

**SoundCloud**  () — rəqəmsallaşdırılmış səsli informasiyanın yayımı üçün nəzərdə tutulmuş online-platforma və saytdır. Bu layihə bir növ sosial şəbəkə xarakteri daşıyır və eyni adlı şirkət tərəfindən 2008-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

## Tarixi

Əsası səs rejissoru Aleks Lyunq və musiqiçi Erik Valfors tərəfindən 2007-ci ildə qoyulan SoundCloud layihəsi qısa zaman ərzində populyarlıq qazandı. SoundCloud-a həm adi istifadəçilər, həm də musiqiçilər böyük maraq göstərməyə başladılar. Nəticədə geniş əhatə dairəsinə malik olan bu online-platforma müxtəlif səsli informasiyanın paylaşılması üçün ideal bir vasitə oldu. SoundCloud əvvəllər sadəcə musiqiçilərin öz aralarında musiqi treklərini paylaşmaları üçün nəzərdə tutulmuşdu, lakin qısa zaman kəsiyində bütün istifadəçilərə açıq musiqi distribusiya kanalına çevrildi. 2009-cu ilin aprelində Doufti Hanson & Ko fondu bu layihəyə 2,5 mln avro həcmində vençur maliyyəsi ayırdı. Daha da inkişaf edən SoundCloud-un 2010-cu ilin may ayı üçün abunəçilərinin sayı artıq 1 milyon nəfər idi.

2011-ci ilin yanvarında isə  Union Square Ventures və Index Ventures bu layihə üçün 10 mln ABŞ dolları ayırdı. 2011-ci ilin 1-ci yarısında abunəçilərin sayı 5 mln, 2012-ci ilin əvvəlində isə artıq 10 mln nəfərə çatmışdı.

## Xüsusiyyətlər

SoundCloud-un önə çıxan xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, burada hər bir səs yazısını unikal URL vasitəsilə paylaşmaq mümkündür. Bundan başqa SoundCloud əlavə vidcetlər də təqdim edir ki, onları da müxtəlif sayt və bloqlarda yerləşdirmək mümkündür.

SoundCloud həmçinin kənar proqramlar üçün API təqdim edir. Bu da öz növbəsində iOS və Android platformalı planşet və mobil telefonlar üçün səs fayllarını yükləyib-endirməyə imkan verir. SoundCloud-un daha bir imkanı da səs fayllarının istənilən yerində rəy yazıla bilməsidir. SoundCloud Facebook, Twitter, Songkick və FourSquare kimi sosial şəbəkələrlə inteqrasiya olunmuşdur.

SoundCloud həmçinin ödənişli abunəlik xidmətini də təqdim edir. Abunəçilər adi istifadəçilərdən fərqli olaraq daha irihəcmli səs fayllarını yükləyə bilər, trekləri qruplar və istifadəçilərə görə təsnif edə bilər, və eləcə də özləri trek-siyahılar tərtib edə bilər. Bundan başqa abunəçilər üçün treklərlə bağlı daha ətraflı statistika təqdim edilir.

## İstinadlar

 

## Xarici keçidlər

* SoundCloud
Internet Message Access Protocol

**İnternet-məlumatlara erişmə protokolu**(en. IMAP (Internet Messaging Access Protocol ~ ru. протокол доступа к интернет-сообщениям ~ tr. İnternet Mesaj Erişim Protokolü). İnternetdə məlumatlara (mesajlara) erişmək üçün protokoldu. 1986-cı ildə Stenford Universitetində işlənib hazırlanıb. elektron poçt məktublarını hostinq serverdə olduğu kimi oxumağa imkan verir. Məktublarla bağlı edilən bütün əməliyyatlar (silmə, cavabvermə, yönləndirmə, yerdəyişmə) serverdə öz əksini tapır. Bu isə o deməkdir ki, eyni e-poçt hesabı ilə işləyən və digər webmail və ya IMAP kliyentdən daxil olan istifadəçilər də bu dəyişiklikləri görmüş olurlar.POP3 protokolu ilə müqayisədə daha geniş imkanlara malikdir: gələn poçtun gözdən keçirilməsi zamanı yalnız başlıqların oxunması ilə kifayətlənməyə imkan verir. POP3 protokolunda olduğu kimi, IMAP server və poçt müştərisi arasında əlaqə üçün SMTP protokolundan istifadə edir. 

Bununla belə kliyent proqramını elə sazlamaq da mümkündür ki, serverdən yüklənən məktubların nüsxələrini avtonom rejimdə baxmaq üçün müvəqqəti olaraq yaddaşa versin.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Həmçinin bax

* POP3

## İstinadlar
MiFi

**MiFi** mobil Wi-Fi hotspot kimi çalışan simsiz marşrutizatordur. Novatel Wireless şirkəti tərəfindən təqdim edilən bu cihaz mobil telefon xəttinə qoşularaq 5-ə qədər qurğunu internet ilə təchiz edə bilir. MiFi ətrafında 10 metrə qədər məsafədə yerləşən və Wi-Fi ilə təchiz olunmuş istənilən cihaz (kompüter, notebook, planşet, mobil telefon və s.) bu marşrutizator vasitəsilə internetə qoşula bilər.

## Tarixi

MiFi qurğusu ilk dəfə 2009-cu ildə ABŞ-də Novatel Wireless şirkəti tərəfindən təqdim edilmişdir. Hazırda dünyanın bir çox mobil operatorları öz istifadəçilərinə MiFi cihazını və müvafiq xidməti təklif edirlər. Müxtəlif modifikasiyalarda satışda olan bu qurğular istifadədə çox rahatdırlar.

## Xüsusiyyətləri

Daxili akkumulyatorla təchiz edilmiş MiFi qurğuları 4 saata qədər aktiv iş rejimində çalışırlar. Qurğunun 5.7Mb/s-ə qədər ötürmə və 7.2Mb/s-ə qədər yükləmə sürəti var. MiFi qurğusunun həmçinin mikro-SD slotu vardır, ki 16 GB-a qədər yaddaş kartı qoşula bilər. Bu da müxtəlif sənədlərin (musiqi, video, şəkil və s.) yaddaşda saxlanmasına imkan verir.

## İstinadlar
Radoslav Vanko

**Radoslav Vanko** () — tanınmış slovak Top-Model. Vanko fiziki tərbiyə və idman fakültəsini bitirmiş, müəllim və personal trener üzrə magistr dərəcəsi almışdı.

## Karyera
Radoslav hakim qərb bazarları və "Valentino", "Dolce and Gabbana", "Giorgio Armani", "Gucci", "Pierre Cardin", "Louis Vuitton" və "Prada" kimi tanınmış brend kompaniyalar üçün çəkilmişdir. O həmçinin "Men’s Health" və "DNA" kimi populyar jurnalların üz qabığını da bəzəmişdi. İdmançı oğlan Vanko öz boş vaxtlarında velosiped sürməyi, tennis oynamağı və idman zalında məşq etməyi çox sevir. O həmçinin səyahəti sevir — yeni məkanları seyr etmək və çəklişlərdə iştirak etmək məqsədilə. O tanınmış fotoqraflar ilə çalışmışdı, onlar arasında Bryus Veberin adını xüsusi ilə qeyd etmək olar. Bu əməkdaşlığın bəhrəsi kimi, Radoslav keçən il Men's Health jurnalının alman dilində olan nəşrinin üz qabığını bəzəmişdi.

### Maraqlı faktlar
Radoslav Vankonun anketi:
* Boyu : 1.85 sm
* Çəkisi :
* Sinə ətrafı : 98&nbsp;cm
* Beli : 78&nbsp;cm
* Omba genişliyi : 98&nbsp;cm.
* Saçlarının rəngi : Şabalıdı
* Gözlərinin rəngi : Qəhvəyi
* Ayaqqabı ölçüsü :
* Paltar ölçüsü :

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.facebook.com/radoslav.vanko?fref=ts
* http://www.bellazon.com/main/topic/45459-radoslav-vanko/
Mişel Ney

**Mişel Ney** (10 yanvar 1769, Saarlui – 7 dekabr 1815, Paris) — Fransa marşalı (1804).
## Fəaliyyəti
1788-ci ildən kavaleriyada qulluq edir, 1794-1795-ci illər inqilabi müharibələr dövründə önə çıxır. Döyüş nailiyətlərinə görə 1796-cı ildə briqada, 1799-cu ildə diviziya generalı rütbələrini alır. Bütün Napoleon müharibələrində iştirak edir. 1800-cü ildən diviziyaya, 1802-ci ildən İsveçrədəki qoşunlara, 1803-1814-cü illərdə korpusa başçılıq edir. Onun başçılığı ilə korpus Ulm yanında Elhinqendə (1805), Yen (1806) və Fridland (1807) döyüşlərində uğurla hərəkət edir. 1808-1811-ci illərdə İspaniyada bir sıra məğlubiyətlərə uğrayır. Borodino döyüşü vaxtı Neyin korpusu fransızların döyüş qaydalarının mərkəzində yerləşir, Semyönov fleşlərinə hücum edirdi.  Fransızlar geri çəkiləndə, ruslar tərəfindən Krasnı yanında tamamilə məhv edilən, aryerqarda komandanlıq edirdi. 1813-1814-cü illər kampaniyalarında iştirak edirdi. I Napoleonun taxtdan imtina etməsindən sonra Burbonlara xidmət etməyə başladı, Fransa peri və Hərbi şuranın üzvü oldu. *[[Yüz gün]]* vaxtı Napoleonun tərəfinə keçir və döyüş əməliyatlarında fəal iştirak edir. Vaterloo vuruşmasında Napoleon ordusunun mərkəzinə komandanlıq edir. Burbonların ikinci bərpasından sonra həbs edilir və məhkəmənin hökmü ilə güllələnir.

## Mənbə
*Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T. 5 səh. 568.
## İstinadlar
General

**General** ( — ümumi; tarixi Azərbaycandilli mənbələrdə  سرتیب **Sərtib** sözü işlənirdi) — polkovnikdən sonra və marşala qədər quru və hava qüvvələrində yüksək rütbəli zabitlərə verilən hərbi rütbədir. Donanmadakı ekvivalenti “admiral”dır. Müraciət edərkən yalnız general-leytenanta və dörd ulduzlu generala “general” deyə müraciət edilərkən, briqadir və general-mayor rütbəli zabitlər birbaşa bu rütbələri ilə çağırılırlar.

Ümumi olaraq general rütbələri bunlardır:

*Briqada generalı: Briqada komandiri
*General-mayor: Diviziya komandiri
*General-leytenant: Korpus komandiri
*Dörd ulduzlu general: Ordu komandiri

Marşal və ya Böyük Admiral: Ordu Komandiri olaraq üç döyüşdə qalib gələn generallara verilən tituldur. Bununla birlikdə, hərbi vəzifələrdən əlavə təşkilati vəzifələrə təyinatlarla əlaqədar olaraq hər Briqadir bir briqada komandiri və ya hər general-mayor bir diviziya komandiri deyildir.  Məsələn, Baş Qərargahın Rabitə İdarəsi Qərargahının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərən bir general-mayora tabe olan diviziya yoxdur

## Həmçinin bax
*General-mayor
*General-leytenant
*General-polkovnik
*Dörd ulduzlu general
*Generalissimus

## İstinadlar
Neysbi döyüşü

**Neysbi döyüşü** *(Naseby)*, Nezbi, Nesbi, İngiltərədə  vətəndaş müharibəsinin
gedişində (Northemptonşir qraflıqı) Neysbi kəndinin yaxınlığında 1645-ci il iyunun 14-də baş verən tarixi döyüş. Döyüş 1642-1646-cı illər 1-ci vətəndaş müharibəsi vaxtı, parlament ordusu (14 min, onlardan 6,5 min süvari; komandan T. Ferfaks) ilə I Karlın qoşunları (7,5 min, onlardan 4 min süvari) arasında döyüş baş verib.  Parlament ordusunun  qələbə qazanmasında həlledici rolu, kral kavaleriyasını dağıdan, sonra isə kral piyadalrının cinahına və arxasına zərbə endirən, Oliver Kromvelin süvariləri oynayıb.

## Mənbə
* Советская военная энциклопедия. Москва, 1980, Военное издательство министерства обороны СССР T. 5 səh. 568
Lutsi Korneli Sulla

**Lutsi Korneli Sulla** (; e.ə. 138-78) — romalı hərbi və siyasi xadim. Sərkərdə kimi Yuqurta müharibəsi dövrü önə çıxır. E.ə. 104-102-ci illərdə kimvrlar və teftonlarla, e.ə. 90-88-ci illərdə Müttəfiq müharibəsində və e.ə. 89-84-cü illərdə 1-ci Mitridat müharibəsində iştirak edir. Sonuncunun əsnasında, Romanı tutur, Qay Marinin tərəfdarlarını neytrallaşdırır, bütün hakimiyyəti quldar aristokratiyanın əlinə verir. Sonra ordusu ilə Şərqə yollanır, e.ə. 86-cı ildə Afinanı alır, həmin il VI Mitridat Yevpator üzərində qələbə çalır. E.ə. 84-cü ildə onunla sülh sazişi bağlayır. Onun yoxluğundan istifadə edən Sinna və Mari tərəfdarları Romada hakimiyəti ələ keçirirlər. E.ə. 83-cü ildə ordusu ilə İtaliyada enir, öz siyasi rəqiblərinin qoşunlarını darmadağın edir və sərt repressiyalarla müşayiət olunan diktatura rejimi qurur. Sullanın rəqiblərindən müsadirə olunan torpaqlarda, İtaliyada koloniyalarla yerləşdirilən keçmiş legionerlər Sulla rejiminin vacib dayağına çevrilirlər. Sulla diktaturası Roma quldar respublikasının dərin böhranından xəbər verirdi. E.ə. 79-cu ildə, siyasi həyata təsirini saxlayaraq, səlahiyətlərini təhvil verdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T. 7 səh. 594
II Dara

**II Dara**, (**II Dara Oxus**); () — 423-404-cü illərdə Əhəmənilər şahənşahı. I Artakserksin yunan cariyəsi Kosmartidenadan olan oğlu. Hakimiyyətə gələnə qədər adı Oks idi və 423-cü ildə II Dara adını götürdü. Yunanlarla müharibələr etmişdir, hakimiyyəti dövründə 405-ci ildə Misirdə üsyan baş vermişdir. 404-cü ildə Babildə ölmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rafiq Quliyev (rəssam)

**Rafiq Məhərrəm oğlu Quliyev** () — rəssam, sənətşünas, beynəlxalq və ümumittifaq festivalların laureatı.

## Həyatı
4 oktyabr 1956-cı ildə Cəbrayıl rayonunun Quycaq kəndində anadan olmuşdur. Bu gün təsviri sənət məkanında rəngkar və heykəltaraş kimi tanınan Rafiq Quliyev ixtisas təhsilini Bakıdakı məşhur “Əzimzadə məktəbi”ndə almışdır. Həmin təhsil ocağını fərqlənmə diplomu ilə bitirəndən sonra o, 1980-ci ildə təyinatla Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki Mərkəzində (indiki Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Mədəniyyətşünaslıq üzrə Elmi-Metodiki Mərkəz- MEMM) işə başlamışdır. Bu gün onun həmin müəssisədə “İncəsənət bilikləri” şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışması da onun Azərbaycanda xalq yaradıcılığının öyrənilməsi və təbliği sahəsində apardığı səmərəli fəaliyyətə verilən dəyərin əyani nümunəsidir.

Sonradan Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda ali təhsil alan Rafiq Quliyev ötən illərdə respublikanın müxtəlif güşələrində yaşayan istedadları üzə çıxarmaqla yanaşı özü də yaradıcılıqla məşğul olmuş, rəngkarlıq, qrafika və heykəltaraşlıq sahələrində yaddaqalan əsərlər yaratmışdır. Əsərlərin vaxtaşırı müxtəlif miqyaslı yerli və xarici sərgilərdə uğurla göstərilməsi də nəticəsiz qalmamışdır. Belə ki, hazırda o, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmaqla bərabər, həm də neçə-neçə Beynəlxalq festivalın laureatıdır. Yaradıcılığını ictimai fəaliyyətlə vəhdətdə davam etdirən Rafiq Quliyevin Azərbaycan Respublikası Ağsaqqallar Şurasının üzvü olması da onun həyatda nümayiş etdirdiyi vətəndaşlıq mövqeyinə göstərilən ehtimadın ifadəsidir.

Onun Azərbaycan təsviri sənətinin problemlərindən bəhs edən tədqiqatları da ictimayyət tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Rafiq Quliyevin “Azərbaycan incəsənətində rəmzi-bədii şərhə yüksəlmə” (2007) və “Təsviri sənətdə insan dünyası” (2009) kitablarını sənətşünaslığımıza layiqli töhfə hesab etmək olar. İnanırıq ki, onun yeni tətqiqatının nəticəsi olan “Azərbaycan təsviri sənətində tarix və şəxsiyyət” kitabı da sənətsevərlərin və mütəxəssislərin marağına səbəb olacaqdır.

## Əsərləri
* “Azərbaycan incəsənətində rəmzi-bədii şərhə yüksəlmə” (2007)
* “Təsviri sənətdə insan dünyası” (2009)

## İstinadlar
http://www.xalqqazeti.com/az/news/education/38456
Siqma

**Σ**, **σ**, **ς** (**siqma**, ) — yunan əlifbasının 18-ci hərfi. Finikiya əlifbasındakı  ("şin") hərfindən törənmişdir.
Siqmanın iki cür əlyazması forması var: başlanğıcda və sözlərin ortasında **σ** kimi yazılır, sonda **ς** kimi yazılır. İbtidai təlim zamanı yunan kitablarında çətin nişanların yerinə **Σ**, **σ**, **ς** işarələrindən istifadə edilirdi. Bu siqmanın bədii şəkli-"sigma lunata" adlanır.

## İstifadəsi
Σ hərfindən istifadə edilir:
* riyaziyyatda — 2 natural ədəd arasında olan ədədlərin cəmi
* afrika əlifbasında 1928-ci ildən, həmçinin afrika etalon əlifbasında 1978-ci ildən 1982-ci ilə qədər Ʃ böyük simvolundan istifadə olunurdu ("eş", sətri variantı (əlyazma) — ʃ).

σ əlyazması istifadə edilir:
* ehtimallar nəzəriyyəsi və riyazi statistikada — orta kvadrat kök (dispersiyadan kvadrat kök);
* ədədlər nəzəriyyəsində — ədədlərin bölənləri cəminin funksiyası \sigma (n) .
* fizikadə — müəyyən keçiricilik qabiliyyəti, gərginliklərin tenzoru, səthi dartınmanın əmsalı və ya mexaniki gərginlik;
* kimyada — Qammet tənliyinin və kovalent birləşmənin sabiti.

## İstinadlar
Pi (hərf)

**Pi** (**Π π,** ) — yunan əlifbasının 16-cı hərfi.

## İstifadəsi
Böyük Π hərfi istifadə edilir:

* riyaziyyatda — hasil

π əlyazmasi istifadə edilir:

* '''π''' riyazi sabiti ≈ 3.14159…, evklid həndəsəsinində çevrənin uzunluğunun onun diametrinə olan əlaqəsi. Qədim Yunanıstanda həmçinin perimetri ifadə edirdi ().
* \pi (x)  funksiyası — sadə ədədlər sayı.
* Kimyada osmotik təzyiq
* Elementar zərrəcik. pi-mezon və ya pion.
* Kovalent kimyəvi birləşmənin növlərindən biri.
* Makroiqtisadiyyatda inflyasiya səviyyəsi
* Mikroiqtisadiyyatda gəlir.
* Astronomiyada parallaks.

## Həmçinin bax
* Pi (ədəd)

## İstinadlar
Portuqaliya Kuboku

**Portuqaliya Kuboku** () — 1938-ci ildən təşkil olunan yarışdır.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Ramin Musayev

**Ramin Musayev** () — Azərbaycan Peşəkar Futbol Liqasının prezidenti (2008—2022).

## Həyatı
Musayev Ramin Namaz oğlu 1963-cü il 26 aprel tarixində Gürcüstanın Bolnisi rayonunun İncəoğlu kəndində anadan olub. 1985-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirib. Uzun müddət Azərbaycanın hüquq-mühafizə sistemində calışıb, sonradan Neftçinin vitse-prezidenti işləyib.

2008-ci ildən Peşəkar Futbol Liqasının prezidentidir. O, 29 iyul 2022-ci il tarixində səhhəti ilə əlaqədar tutduğu vəzifədən istefa vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* “Musa Qurban Qurbanovun oğludur deyə meydana buraxılmadı” - Müsahibə
Çarlz Brokav

**Çarlz Brokav** () — yazıçı.

## Həyatı

## Əsərləri
# Atlantika kodu (The Atlantis Code) 2009
# Lusifer kodu (The Lucifer Code) 2010
# Munt məbədinin kodu (The Temple Mount Code) 2011
# Orakl kodu (The Oracle Code) 2013

## İstinadlar
NHN Məcəlləsi

**“Nə? Harada? Nə zaman?” Məcəlləsi**  () — “Nə? Harada? Nə zaman?” intellektual oyununun gedişində yaranan əksər vəziyyətləri və oyunun təşkilinin təfərrüatlarını tənzimləyən metodik vasitə və qaydalar külliyatı.

## Tarixi
Məcəllə intellektual oyunlar hərəkatının əlaqələndirici beynəlxalq təşkilatı olan “Nə? Harada? Nə zaman?” Klublarının Beynəlxalq Assosiasiyasının Turnir Komissiyasının Qaydaların unifikasiyası Altkomissiyası və Etika Komissiyası tərəfindən ilk dəfə 2003-cü ildə açıqlanmış və 2008-ci ildə yeni redaksiyada dərc edilmişdir.

## Strukturu
3 hissə, 13 fəsil, 6 əlavədən ibarət olan Məcəllə oyunun iştirakçıları, oyun üçün materiallar və avadanlıqlar, oyunun formatı, yarışlarda hakimlik, yekunların hesablanması, cavabların sayılma prinsipləri, apelyasiya, intizam-tənbeh tədbirləri, yarışların təşkili, oyunçuların turnirlərdə iştirakı, yüksək səviyyəli yarışların keçirilməsi üzrə tövsiyələr, cavabların düzgünlüyünün qiymətləndirilməsi nümunələri, oyun etikası və bu kimi mühüm məsələləri tənzimləyir.

## Azərbaycandilli versiyası
Məcəllənin aktual Azərbaycandilli versiyası Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-hökumət təşkilatlarına dövlət dəstəyi şurasının 2013-cü ildə QHT layihələrinin maliyyələşdirilməsi müsabiqəsi üzrə qalib gəlmiş ““Nə? Harada? Nə zaman?” intellektual oyununun Məcəlləsinin tərcümə və nəşr edilməsi” layihəsi çərçivəsində “Atəşgah İntellektual Oyunlar Klubu” İctimai Birliyi tərəfindən hazırlanmışdır.

Nə? Harada? Nə zaman? oyunu üzrə məşhur bilici Maksim Potaşov Məcəllənin Azərbaycandilli versiyasına yazdığı ön sözdə aşağıdakıları qeyd etmişdir:
*Müxtəlif hallarda sualların cavablarının doğruluğu tamamilə fərqli qaydada qiymətləndirilirdi, apelyasiyalar müxtəlif mübahisələr doğururdu. Masa arxasına hansı sayda oyunçunun olması kimi sadə məsələlərdə də bəzən müxtəlif ölkələrdə fərqli yanaşmalar olurdu. Elə məhz bu səbəbdən KBA tərəfindən bütün fikir ayrılıqlarını müəyyən etməyə və onları ümumi məxrəcə gətirməyə xidmət etməli olan qaydaların unifikasiyası üzrə xüsusi komissiya yaradıldı. Mənə isə bu komissiyanın işinə rəhbərlik etmək nəsib oldu. Mən komissiyanın işinə təcrübəli və peşəkar oyunçuları və təşkilatçıları cəlb etdim. Komissiyanın tərkibi dəfələrlə dəyişsə də Vadim Karlinski, Yuri Vımenets, Anton Qubanov və Roman Nemuçinski bir neçə il ərzində xüsusi fəallıqla komissiyada işləmişdilər. NHN oyununun idman versiyasının Məcəlləsinin ilk redaksiyası üzərində iş təxminən 1 il vaxt aldı və 2003-cü ildə bu sənəd işıq üzü gördu. Daha sonra isə bir neçə il ərzində biz Məcəlləyə müxtəlif düzəlişlər və qeydləri topladıq və 2008-ci ildə Məcəllənin hal hazırda qüvvədə olan ikinci buraxılışını nəşr etdirdik.*

## Həmçinin bax
*Nə? Harada? Nə zaman?

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Məcəllə — Azərbaycan Milli Kitabxanasının saytında 
*NHN Məcəlləsi  — NHN Klublarının Beynəlxalq Assosiasiyası
İtaliya Superkuboku

**İtaliya Superkuboku** () — İtaliya A Seriyasının qalibi ilə İtaliya Kubokunun qalibi arasında keçirilən futbol turniri.

## Xarici keçidlər
Andrey Arşavin

**Andrey Arşavin** (; 29.5.1981, Sankt-Peterburq, Rusiya SFSR, SSRİ) — futbol üzrə Rusiya yığmasının keçmiş kapitanı, Rusiyanın Zenit Sankt-Peterburq klubunun oyunçusu.

## Həyatı
Andrey Arşavin Sankt Peterburqda doğulub. Atası həvəskar futbolçu olub.

## Ailəsi
Alisa evli olub və iki uşağı var. Cütlük Londonda hələ Arşavin Arsenalda oynadığı vaxtda tanış olublar. Onlar birgə basketbol oyununda paparazzilərin kamerasına tuş gəliblər. May ayının sonlarında futbolçu yeni sevgilisi ilə birgə Mayaminin tanınmış çimərliklərindən birində görünüb.

Arşavin həyat yoldaşı ilə boşanıb. Onun keçmiş həyat yoldaşı üç uşağını tək böyütdüyü bildirilir.

Futbolçunun hazırkı sevgilisi jurnalist Alisa Kazminadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt   
* Təsdiqlənmiş tvitter hesabı
* Soccerbase.com Andrey Arşavin
* Fifa.com Andrey Arşavin 
* Arsenal saytında profili 
* RSSSF.com Andrey Arşavin
Amit Quluzadə

**Amit Quluzadə** — "Qaradağ Lökbatan" klubunun baş məşqçisi və keşmiş azərbaycanlı futbolçu. 2025-ci ilin iyul ayında Amit Dizhe Valeriуa ilə evləndi.

## Karyerası
20 noyabr 1992-ci ildə Bakıda anadan olub. Amit peşəkar futbolçu karyerasına "Neftçi"də başlayıb.

2009-2011-ci illərdə paytaxt təmsilçisinin şərəfini qoruyan yarımmüdafiəçi 2011-2012 mövsümünü Türkiyənin "Kayseri Erciyesspor" klubunda keçirib.

Quluzadə 2012-2013-cü futbol ilinin ilk yarısında Bakı təmsilçisi "Rəvan"da top qovub. 2013-cü ildə "Qəbələ" FK yarımmüdafiəçi ilə 1,5 illik müqavilə imzalayıb. 2017-ci ilin Yanvar ayında isə Yunanıstanın Larrisa FK klubu ilə 2.5 illik müqavilə imzaladı.

### Məşqçi karyerası
Quluzadə 2024-cü ilin sentyabr ayında "Qaradağ Lökbatan" klubunun baş məşqçisi təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Dunayska Streda

**Dunayska Streda** (, , ) — Slovakiyanın cənubunda, Trnava bölgəsində şəhər. Əhalisi 23 562 nəfərdir (2004-cü il). Şəhər ölkədəki macar azlığının qeyri-rəsmi paytaxtıdır.
## Tarix
Şəhərin adı ilk dəfə 1238-ci ildə qeyd edilib. XV-XVI əsrlərdə şəhər hüquqları əldə etmişdi, lakin buna baxmayaraq XIX əsrin sonlarına kimi Dunayska Streda sənətkarların hakim olduğu kiçik bir qəsəbə statusunu saxlamışdı. XX əsrin ikinci yarısından şəhərdə sənayeləşmə prosesi başlamışdı.

## Əhali
### Əhalinin etnik mənsubiyyəti

### Əhalinin konfessional mənsubiyyəti

## Partnyor şəhərlər
Senitsa aşağıdakı şəhərlərlə qardaşlaşmışdır:
*  Gödöllö
*  Lins
*  Subotiça
*  Székelyudvarhely
*  Zenta

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dunaszerdahely város honlapja
* a római katolikus egyház, Dunaszerdahely honlapja
* Facebook-oldal gazdag dunaszerdahelyi képanyaggal, információkkal, érdekességekkel
* Dunaszerdahely történelmi portálja
* Dunaszerdahelyi adattár 
* A Kortárs Magyar Galéria honlapja
* A Dunaszerdahelyi Városi Televízió honlapja
* A Dunaszerdahelyi Hírnök (helyi lap) honlapja
* A dunaszerdahelyi Thermalpark oldala
* A dunaszerdahelyi városi rendőrség honlapja 
* A dunaszerdahelyi városi művelődési központ portálja 
* a DAC honlapja
* a Pázmaneum Társulás honlapja
* Dunaszerdahely fóruma 
* Dunaszerdahelyi Polgár Info - független hírportál 
* Dunaszerdahely.lap.hu - linkgyűjtemény
* az NFG-1-FILM klub weboldala 
* A Dunaszerdahelyi CINE-MAX mozi programja
İtaliya Kuboku

**İtaliya Kuboku** () — İtaliyanın 1922-ci ildən təşkil olunan miili futbol yarışı.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
Luka Jinko

**Luka Jinko** () — Qəbələ FK oyunçusu.

## Həyatı
23 mart 1983-cü ildə Sloveniyada anadan olub. Jinko peşəkar futbolçu karyerasına doğma ölkəsində 2003-cü ildə "Smartno" klubunda start verib. Karyerası boyunca "İstres" (Fransa), "Bela Krayina", "Domjale", "Rudar Valenye" (hamısı Sloveniya), "Kocaelispor" (Türkiyə), "Alki", "APOP Kinyras" kimi klublarda top qovub.

Luka Jinko Sloveniya milli komandasının formasını da geyinib.

"Qəbələ" FK futbolçu ilə 6 ay + 1 illik müqavilə imzalamışdır..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İfeanye Emeqara

**İfeanye Emeqara** — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş keçmiş Nigeriya peşəkar futbolçusu

## Həyatı
Emeqara 24 mart 1984-cü ildə Nigeriyada anadan olub. Peşəkar futbolçu karyerasına Avropada başlayan müdafiəçinin ilk klubu Serbiya "Partizan"ı olub. İki mövsüm – 2004-2005, 2005-2006 müvsümlərində sözügedən ölkədə top qovan Emeqara 2006-cı ildən 2012-ci ilin sonunadək Ruminiya klublarının – "Poli Timişuara" (2006-2007) və "Styaua"nın (2007-2012) şərəfini qoruyub.

"Qəbələ" FK futbolçu ilə 1 illik müqavilə imzalayıb.

## İstinadlar
Mustafa Dabo

**Mustafa Dabo** — Seneqal futbolçusu.
 
## Həyatı
17 fevral 1986-cı ildə Seneqalda anadan olub. Futbolçu karyerası boyunca “Sion”, “Servett”, “Sent-Qallen”, “İverdon”, “Aarau” (hamısı İsveçrə), “Əl Sailiyə” (Qətər), “İttihad Kalba” (Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri) top qovub. Dabonun "Qəbələ"dən öncəki klubu isə Litvanın “Spartak” komandası olub.

"Qəbələ" klubu hücumçu ilə 1,5 illik müqavilə imzalanıb.

## İstinadlar
Kristian Pulhak

**Kristian Pulhak** (d.17 avqust, 1984, Rumıniya) — Qəbələ FK oyunçusu
 
## Həyatı
Kristian Pulhak 17 avqust 1984-cü ildə Rumıniyada anadan olub. Kristian Pulhak peşəkar karyerasına 2001-ci ildə doğma vətənində - "Dinamo" Buxarest komandasında başlayıb. Keçidinə qədər komandasından ayrılmayan Pulhak sadəcə 2010-2011-ci futbol mövsümündə İspaniyanın "Herkules" klubunda icarə əsasında top qovub.

"Qəbələ" FK müdafiəçi ilə 2 illik müqavilə imzalanıb.

Sol cinah müdafiəçisi mövqeyində çıxış edib. 2002-2003 mövsümündə "Poyana Kampina", 2003-2004-cü il mövsümündə "Sportul Studentses"da oynayıb. O, 2006-cı ildən dəvət aldığı Rumıniya millisinin 3 dəfə formasını geyinib.

## İstinadlar
Əbdüləli Karəng

**Əbdüləli Karəng** (1923-?) — İran ədəbiyyatşünası.

## Həyatı

1954-cü ildə «Heydərbabaya salam» əsərinin Təbrizdə nəşr оlunmuş ilk çapına ikinci müqəddimə yazan Əbdüləli Karəng оlmuşdur. Əbdüləli Şəhriyarın ən yaxın dоstlarından biri və Azərbaycanın əski abidələrinin tədqiqatçısı, bir çоx kitabların müəllifidir. Ə.Karəng pоemaya yazdığı müqəddimədə həm Şəhriyar dühasının böyüklüyündən, həm də pоemanın xüsusi məziyyətlərindən söhbət açır. 

## Əsərləri
*Asar bastani Azərbaycan, I cild, Təbriz, 1351 (hicri)
*Tati və hərzəni (Du ləhceyi əz zabani bastan Azərbaycani), Təbriz, 1333 (hicri) 

## Həmçinin bax
*İran ədəbiyyatı
Ünal Aysal

**Ünal Aysal** ( 2.6.1941, İstanbul, Türkiyə) — türkiyəli iş adamı, Qalatasaray klubunun 34-cü prezidenti.

## Həyatı

Ünal Aysal 1941-ci ildə İstanbulda anadan olub. 1960-cı ildə o, Qalatasaray litseyinin məzunu olub. İsveçrə və İstanbul universitetlərinin hüquq fakültəsini bitirib. İngiliscə və fransızca bilir.

## İstinadlar
San Qril

## Tarixi və mahiyəti
Xristianlıqda mifik köklərə bağlı olan, əbədi həyat bəxş edən İsa peyğəmbərin müqəddəs camı. Cam dedikdə həm də İsa peyğəmbərin müqəddəs nəslinin Mariya Maqdalinadan olan və Fransada yaşayan davamçıları da nəzərdə tutulur. San Qril Arturian ədəbiyyatında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bəziləri bunu mifik hesab etsə də San Qrilin həqiqətən mövcud olduğuna inananlar da var. Lakin, Leonardo da Vinçinin "Son axşam yeməyi" əsərində San Qril təsvir olunmamışdır. San Qrilin axtarışları Səlib yürüşləri zamanı gizli şəkildə aparılırdı. San Qrilin axtarılması və qorunması məqsədilə Fransa kralı XI əsrdə 5 nəfərdən ibarət Sion Prioratını yaradır. Priorat tərəfindən Tampilyerlər ordeni yaradılır və orden Süleyman peyğəmbərin məbədinin xarabalıqıarından San Qrili və gizli xristian yazılarını taparaq Priorata təhvil verir. Və San Qril Priorat tərəfindən qorunmağa başlayır. Prioratın üzvləri dəyişə-dəyişə müasir dövrə qədər gəlib çıxmışdır. Hal-hazırda həmin sənədlər Roma papasının hakimiyyətinə zidd olduğu üçün yeri açıqlanmır. Prioratın məşhur üzvlərindən Leonardo Da Vinçi, İsaak Nyuton, Viktor Hüqo və digərlərinin adlarını çəkmək olar. 2003-cü ildə Prioratın üzvləri tapılmışdır və öldürülmüşdür. San Qrilin yeri isə naməlum olaraq qalır. San Qrilə müxtəlif bədii, elmi araşdırmalar həsr edilmişdir. Den Braunun "Da Vinçi şifrəsi" əsərində San Qril haqqında bəhs olunur.

## Həmçinin bax
* Müqəddəs Qədəh
* Sion Prioratı
* Tampilyerlər ordeni

## İstinadlar
Ampermetr

150px|thumbnail|right|Ampermetrin sxemlərdə şərti işarəsi
150px|thumbnail|right|1975-ci ildən analoq ampermetr
**Ampermetr** — dövrə hissəsində cərəyan şiddətini ölçən cihaz. İş prinsipi maqnit sahəsinin cərəyanlı çərçivəyə göstərdiyi yönəldici təsirə əsaslanır. Ampermetr dövrəyə ardıcıl birləşdirilir.

## Tarixi
İlkin ampermetrlərin iş prinsipi Yerin maqnit sahəsindən asılı idi.

## Növləri
### Maqnit-elektrik ampermetrlər
Maqnit-elektrik ölçmə mexanizmini ampermetr kimi birbaşa dövrəyə qoşduqda nisbətən kiçik cərəyanları ölçmək olur. Çərçivə dolağının nazik naqilini və spiral yayları 20-30 mA-dən artıq cərəyanla yükləmək olmaz ona görə də maqnit-elektrik ölçmə mexanizmindən mikro və milliampermetr kimi istifadə olunur.

### Elektromaqnit ampermetrlər
Elektromaqnit  ampermetrlərdə sarğacın sarğılar sayı cərəyanın nominal qiymətində hərəkət edən hissəsinin tam yerdəyişməsini təmin etmək üçün seçilir. Elektromaqnit ampermetrlər stasionar və qeyri-stasionar hazırlanır. Birincicilər müəyyən birhədli, ikincilər isə çoxhədli olub, ölçmə mexanizminin sarğacı bir neçə seksiyalı hazırlanır. Elektromaqnit ampermetrlərin ölçmə həddi cərəyan transformatorlarının köməyi ilə genişləndirilir.

### Elektrodinamik ampermetrlər
Tərpənməz və hərəkət edən sarğaclar paralel birləşdiriləndə 0.5 Amperə qədər cərəyanları ölçmək mümkündür. 0.5 A-dan böyük cərəyanları ölçmək üçün tərpənməz və hərəkət edən sarğaclar paralel birləşdirilir.

### Müqavimətin ölçülməsi
Ampermetrə paralel şunt qoşmaqla müqaviməti də ölçmək olar.

## İstinadlar
Morqan Tomas Hant

**Tomas Hant Morqan** (; ) — Amerika bioloqu, genetika elminin banislərindən biri,  İtakada, Nyu York (1932) Genetikadan keçirilən Altıncı Beynəlxalq konqresin sədri olub. "Xromosomların irsiyyətdə rolu" ilə bağlı kəşfə görə 1933-ci ildə fiziolofiya və tibbin Nobel mükafatı laureatı olmuşdur.

## Bioqrafiya
**Tomas Morqan** və onun tələbələri(Q.C.Möller, A.Q.Störtevant) "**Xromosomun İrsiyyəti**" nəzəriyyəsini formalaşdırmışdılar. Genlərin xromosomda yerləşməsi haqqında qoyulmuş qanunauyğunluqlar Qreqor Mendelin qanunlarının sitoloji mexanizmlərinin aydınlanmasına və təbii seçmə nəzəriyyəsinin genetik əsaslarının inkişafına səbəb oldu. Növlərdə **irsiyyət** və **dəyişkənliyin** olmasına aid uzunmüddətli və çətin araşdırmalar yalnız Morqanın **drozofil milçəyi** üzərində apardığı eksperimentlərdən sonra uğurla nəticələndi.O drozofil milçəyinin öyrənilmiş xüsusiyyətlərini 4 qrupa böldü, bunlar irsən nəslə ötürülür və drozofil milçəyində 4 cüt xromosomun olmağı ilə bağlıdı.Alimlər müəyyən etmişdilər ki, bu xromosomlardan olan kombinasiyalar müxtəlif min gendən çox ola bilməz.Milçəkdə olan genlərdən asılı olaraq onun bu və ya hansı növə aid olduğu müəyyən olunur. Drozofillə aparılan minlərlə eksperimentlər morqançılara  bu və ya digər genin xromosomda harda yerləşməsini göstərən xəritə tərtib etməyə imkan verdi. Bu xəritə imkan verdi  müəyyən etməyə ki, bütün bitki və heyvan xromosomlarında genlər dəqiq müəyyən vəziyyətdə yerləşir.

## Mənbə
*Развитие и наследственность  Ю. Я. Керкис. — М.—Л.: Биомедгиз, 1937.
Thomas Hunt Morgan (1866—1945) A Biographical Memoir by A. H. Sturtevant, 1959

## İstinadlar
Armavia

**Armavia** (;) — Ermənistanda hava daşımalarına həyata keçirən şirkət; beynəlxalq hava daşınmaları sahəsində erməni inhisarçısı. Şirkətin əsası 1996-cı ildə qoyulmuşdur. "Aviafin" MMC və "Mik Ermənistan Treydinq" MMC erməni təşkilatları tərəfindən təsis edilmişdir. Əsas aeroportu İrəvanda yerləşən "Zvartnos" hava limanıdır. Aviaşirkət 48-dən çoxda müntəzəm reysləri yerinə yetirir (Yaxın Şərq, Avropan, Asiya və Şimali Afrikanın şəhərləri). Əsas reys və çarter beynəlxalq uçuşları Zvartnos aeroportundan həyata keçirilirlər. 29 mart 2013 tarixində şirkətin müflis olduğu bəyan edildi.
Ermənistandan, ən çox Rusiya, MDB həmçini Yaxın Şərq və Avropanın şəhərlərinə marşrutlar həyata keçirilirdi.

## Uçuş nöqtələri
Armavia, Yaxın Şərq, Avropa və xüsusilə Rusiyada daxil olmaqla 31 nöqtəyə uçuşlar həyata keçirirdi.



### Avropa
*  Simferopol
*  Amsterdam
*  Afina
*  Düsseldorf
*  Frankfurt-Mayn
*  İstanbul
*  Kiyev
*  Köln
*  Marsel
*  Odessa
*  Paris

### Yaxış Şərq
*  Aşqabad
*  Beyrut
*  Dubay
*  İrəvan
*  Gümrü
*  Hələb
*  Tehran
*  Təl Əviv
*  Tiflis

### Rusiya
*  Krasnodar
*  Mineralnıy Vodı
*  Moskva
*  Nijni Novqorod
*  Novosibirsk
*  Rostov-na-Don
*  Samara
*  Soçi
*  Sankt Peterburq
*  Stavropol
*  Voronej


## İstinadlar
Corc Eliot

**Corc Eliot** () — təxəllüslə yazan * 'Meri Enn' * ya da * 'Marian Evans' * Viktoriya dövrünün ən məşhur ingilis yazıçılarındandır.

## Həyatı
Corc Eliot həyatının ilk 21 ilini İngiltərənin Uoruikşayr bölgəsindəki bir kənddə keçirmişdir. Bu illərdə insanları və ətrafı yaxından tanıma imkanı olmuşdur. Anasının ölümündən sonra böyük bir malikanənin anbardarı olan atası ilə qalmalı olduğundan məktəbdən çıxmalı olmuşdur. Din, əxlaq və siyasət mövzusunda qatı bir görüşü olmayan, azad düşüncəli mühitə düşməsi onun qarşısına yeni qapılar açdı. 1849-cu ildə atasının ölümündən sonra İsveçrəyə getmiş, daha sonra Londona köçərək Vestminster Revyu jurnalında işləməyə başlamışdır. Geniş fikirli bir qadın olan Eliot, o dövrün öndə gələn yazıçıları ilə tanış olmuşdur. Bunlar arasında məşhur jurnalist Corc Henri Lyus ilə olan dostluğu həyatına böyük məna qatmışdır. Lyus onu roman yazmağa həvəsləndirir və münasibətləri Lyus ölənədək təxminən 25 il xoşbəxtlik içində davam etmişdir.

## Yaradıcılığı
Ədəbiyyat həyatına tənqidçi və tərcüməçi olaraq başlamışdır. İlk hekayəsi *Scenes of Clerical Life'dır* (1852; *"Din Adamının Həyatından Səhnələr"*). 1859da çıxan ilk romanı "Adam Bede" gündəlik həyatı incəliklərinə qədər təsvir etməsi ilə diqqət cəlb etmişdir. 1860-cı ildə Sahildəki dəyirman, bundan bir il sonra isə tarixi roman olan "Romola" çıxır. Bunları Silas Marner, Radikal Feliks Holt və bir şah əsər olan Middlemarch izləyir. Bu roman bir neçə mövzunun iç-içə giridyi, torpaq sahiblərindən kəndlilərə qədər bütün insanların böyük bir reallıqla təsvir olunduöu və çağdaş düşüncələrin yer aldığı güclü əsərdir. Eliot yazmaqdakı məqsədinin "tozlu küçələrdən və tarlalardan gələn bir dəri bir sümük insanların" həyatlarını əks etdirmək olduğunu vurğulamışdır. 1878-ci ildə Lyus öldükdən sonra Con Volter Kros ilə evlənən Eliot bundan qısa bir vaxt sonra xəstələnərək ölmüşdür.

## Əsərləri

### Romanlar
* Adam Bede, 1859
* The Mill on the Floss, 1860
* Silas Marner, 1861
* Romola, 1863
* Felix Holt, the Radical, 1866
* Middlemarch, 1871–1872
* Daniel Deronda, 1876

### Şeirləri
* *The Spanish Gypsy* (dramatik şeir) 1868
* *Agatha*, 1869
* *Armgart*, 1871
* *Stradivarius*, 1873
* *The Legend of Jubal*, 1874
* *Arion*, 1874
* *A Minor Prophet*, 1874
* *A College Breakfast Party*, 1879
* *The Death of Moses*, 1879
* *From a London Drawing Room*,
* *Count That Day Lost*, ?

### Digər işləri
* "The Life of Jesus Critically Examined" Devid Straus tərəfindən yazılan əsərin tərcüməsi, 1846
* "The Essence of Christianity" Ludwig Feyerbax tərəfindən yazılmış əsərin tərcüməsi 1854
* *Scenes of Clerical Life* 1858
** *The Sad Fortunes of the Rev. Amos Barton*
** *Mr Gilfil's Love Story*
** *Janet's Repentance*
* *The Lifted Veil*, 1859
* ''Brother Jacob'', 1864 
* *Impressions of Theophrastus Such*, 1879

## İstinadlar
Rüstəm Kərimov

**Rüstəm Kərimov** () — azərbaycanlı müğənni.

## Həyatı

Rüstəm Kərimov 18 avqust 2003-cü ildə Bakıda anadan olub. Rüstəm Kərimov Bakı Avropa Liseyinin 11-ci sinfində oxuyur. Rəşid Behbudov adına 2 saylı 11-illik musiqi məktəbinin piano şöbəsində təhsilini davam etdirir.

## Avroviziya

Azərbaycanı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Me and my Guitar" () mahnısı ilə təmsil edib. Rüstəm 30 noyabr 2013-cü ildə keçirilən müsabiqədə səhnəyə ikinci çıxıb və yekun səsvermədən sonra 12 iştirakçı arasında 66 xalla 7-ci yeri tutub.

## İstinadlar
Yeji Buzek

**Yeji Buzek** (*Jerzy Karol Buzek*; ) — professor, Polşanın keçmiş baş naziri, Avropa Parlamentinin sədri (2009).

## Həyatı
Yeji Karol Buzek 1940-cı il iyulun 3-də Smilovisıda anadan olub. İxtisasca kimyaçı mühəndisdir. 1997-ci ildən texniki elmlər professorudur. 1997–2001-ci illərdə Polşa hökumətinə rəhbərlik edib. Avropa Parlamentinə ilk dəfə 2004-cü ildə, indiki hakim "Vətəndaş Platforması" Partiyasının siyahısıyla seçilib. Ötən ay keçirilən növbəti seçkilərdə bu partiya Buzeki yenidən namizəd göstərib və o, növbəti dəfə Avropa Parlamentinin deputatı mandatını qazanıb.

## İstinadlar
Əbülhəsən Rahibi

**Əbülhəsən Şəvtir oğlu Rahibi ** — coğrafiyaçı, tarixçi, şair.

## Həyatı
Rahibi 1848-ci ildə İranda doğulmuşdur. 1859–1860-cı ildə ilk səyahəti olan Lib səyahətinə başlamışdır. Bu səyahətdə bütün İranı gəzmiş və çoxlu məlumatlar yazmışdır.1861–1863-cü ildə Ərəbistanı gəzmişdir sonra yenidən (1864-cü ildə) İrana qayıtmışdır. 1865 və 1869-cu ildə Türkiyəni , 1871-ci ildə isə Rusiyanı gəzmişdir. 1872-ci ildə Azərbaycanda olmuş və bu ölkə haqda çoxlu məlumatlar yazmışdır. Həm də bu ildə Civkəri adli bir əsər yazmışdır. 1873-cü ildə İrana qayıdanda ajanlar tərəfindən sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür. Deyilənə görə ürəyinə 23-dən çox xəncər batırılmışdır.
Kristian Benites

**Kristian Benites** (, 1 may, 1986. Ekvador – 29 iyul, 2013. Doha) — Meksikanın "Amerika" klubunun və Ekvador millisinin futbolçusu.

## Həyatı
1 may 1986-cı ildə anadan olub.

Hücumçu Kristian Benites 2005-ci ildən Ekvador millisinin formasını geyinib. 2009–2010 mövsümündə o, İngiltərənin "Birminhem Siti" klubunda da çıxış edib.

2013-cü ilin iyul ayının 29-da 27 yaşlı futbolçu ürək tutmasından vəfat edib.

## İstinadlar
Nizami Salahov

**Nizami Həsən oğlu Salahov** () — Azərbaycanlı futbolçu.

## Həyatı
Nizami Salahov 25 may 1945-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Uşaq yaşlarından futbola çox böyük maraqı olub. 15 yaşından yeniyetmələrdən ibarət Azərbaycan SSR yığma komandasının heyətində oynayan futbolçu daha sonra Gəncənin Kəpəz komandasının tərkibində fəaliyyətini davam etdirib. Komandada hücumçu olan Nizami Salahovun vurduğu qollar hesabına Kəpəz komandasını 1965-ci ildə SSRİ B Çempionatının qalibi edib. Daha sonra Neftçi komandasının tərkibində oynayıb. Nizami Salahov oynadığı dövrdə Dinamo Kirovabad (Gəncə) SSRİ birinciliyinin ikinci dəstəsinin qalibi olaraq yüksək liqaya vəsiqə qazanıb. Komanda bu naliyyətə Daşkənddə keçirilən həlledici matçda yiyələnib. 26 noyabr 1967-ci ildə reallaşan qızıl oyunda rəqib Şaxtyor Qarağandı klubu olub. Gərgin mübarizə şəraitində keçən görüş Dinamo Kirovabadın (Gəncə) 1:0 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşıb. Oyunda yeganə qolu Nizami Salahov vurub. Veteran futbolçu 2 ay imiş ki, ağciyər xərçəngindən əziyyət çəkirdi. 10 iyun 2013-cü ildə Gəncədə vəfat etmişdir. O Gəncədəki Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

## Statistika

### Kəpəz Gəncə

## Ailəsi
Nizami Salahovun 1 qız övladı və 4 nəvəsi var idi.

Azərbaycanlı futbolçu Telman Salahovun qardaşıdır.
Səlcuq Yula

**Selcuk Yula** () — Türkiyə yığması və "Fənərbağça" klubunun sabiq oyunçusu, məşhur futbolçu.

## Həyatı
Yula 1959-cu ilin noyabrın 8-də Ankarada doğulmuşdur.

Selçuk Yula futbolçu karyerasına "Şəkərspor"da başlayıb.

1979-cu ildə transfer olduğu "Fənərbağça"da qol krallığı və penalti vuruşları ilə məşhurlaşıb.

"Fənərbağça"da iki mövsüm üst-üstə qol krallığı (1981–1982, 16 qol), (1982–1983, 19 qol) yaşayıb. Futbolçu "Fənərbağça" 134 qola imza atıb. O, 1979–1986-cı illərdə sarı-lacivərd komandanın heyətində oynamış, 134 qol vurmuşdu.

Daha sonra 1986–1987 mövsümündə Almaniya Bundesliqa klubu olan "Blau Weiss Berlin"ə keçib.

Karyerasının sonlarında "Qalatasaray"da 1 mövsüm oynadıqdan sonra futbolçu karyerasını bitirib.

14 dəfə formasını geyindiyi Türkiyə millisində 3 dəfə kapitan olub.

"Fotomaç" qəzeti və "Fənərbağça TV"də idman şərhçisi olub.

"Fənərbağça"dan sonra "Qalatasaray"da da oynamış 53 yaşlı Selçuk Yula 2013-cü ilin avqust ayının 6-da vəfat edib.

Evli və 1 qız atası idi.

## İstinadlar
İsmayıl Zülfüqarov

**İsmayıl Söhbət oğlu Zülfüqarov** () — Azərbaycan və Koreya alimi.

## Həyatı
İsmayıl Zülfüqarov 1959-cu ildə İsmayıllı rayonunun Talıstan kəndində anadan olub. 1981-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsini bitirdikdən sonra AMEA-nın Bioloji Tədqiqatlar Elmi Mərkəzində akademik Cəlal Əliyevin rəhbərlik etdiyi Məhsuldarlıq Proseslərinin Molekulyar-Genetik Əsasları şöbəsində baş laborant kimi fəaliyyətə başlayıb. 1983-cü ildə AMEA-nın aspiranturasına daxil olub və 1988-ci ildə akademik Cəlal Əliyevin rəhbərliyi altında Tbilisi Dövlət Universitetinin Elmi Şurasında "Xloroplastların piqment-zülal komplekslərində piqmentlərin nativ formalarının orientasiyası və spektral xassələri" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək biologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi alıb. 1984–2002-ci illərdə kiçik elmi işçi vəzifəsindən aparıcı elmi işçi vəzifəsinədək yüksəlib. 2008-ci ildən 2020-ci ilə qədər Cənubi Koreya Respublikasının Busan Dövlət Universitetində tədqiqatçı-professor kimi fəaliyyət göstərib. İsmayıl Zülfüqarov 2016-cı ildən ömrünün sonuna qədər AR ETN Molekulyar Biologiya və Biotexnologiyalar İnstitutunun "Proteomiks" beynəlxalq laboratoriyasına rəhbərlik edib. O, institutun nəzdində fəaliyyət göstərən ED 1.25 Dissertasiya şurasının Seminar Şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərib, UNESCO-nun Bioetika, elm və texnologiyaların etikası Azərbaycan Milli Komitəsinin sədr müavini olub.

İsmayıl Zülfüqarov 140-dan çox elmi əsərin müəllifidir. Bir sıra beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda iştirak edib, "Web of Science"in məlumatına görə, son beş ildə nəşr olunmuş məqalələrinə 100 dəfə istinad olunub.

2024-cü il 10 yanvar tarixində vəfat edib.

## İstinadlar
Sürxə şəhristanı

**Sürxə şəhristanı** — İranın Simnan ostanının şəhristanlarından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Sürxə şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 14,194 nəfər və 4,195 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Mehran (şəhər)

**Mehran** — İranın İlam ostanının şəhərlərindən və Mehran şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 13,118 nəfər və 2,958 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Asimanabad

**Asimanabad** — İranın İlam ostanının Çardavul şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 5,899 nəfər və 1,136 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yaşçilan

**Yaşçilan** ( — hərfi mənası «yaşıl daşlar»)  — Mayya sivilizasiyasının böyük şəhərlərindən biri.
## Ümumi məlumat
Şəhər Usumasinta çayının sahilində, müasir Meksikanın Çiapas ştatının ərazisində yerləşir. Yaşçilan ərazisində abidələr qorunub saxlanılmışdı. 
Qədim dövrlərdə şəhər yəqin ki, İzankanak adlanırdı. Bəzən şəhər Mençe (*Menché*) və Pyer Loriyarın şərəfinə «Loriyar şəhəri» (*Ciudad Lorillard*) də adlandırılır.

## Tarix
Sülalə yaradıcısı Yat Balam 2 avqust 320-ci ildə taxta oturduqda, Yaşçilan hələ kiçik bir qəsəbə idi. Şəhər-dövlət Yaşçilan yavaş-yavaş böyüyüb regionda bir mərkəzə çevrilmişdi. Yaquarın Qalxanının idarəsi zamanı, Yaşçilan bölgədə özünün maksimal təsir güvvəsinə çatdı. 
Yaşçilan Mayya sivilizasiyasını çox mühüm şəhərlərindən biridir və klassik dövrdə şəhər Usumasinta bölgəsində dominantlıq edirdi. O həmçinin digər Mayya şəhəri olan Bonampakı da (Şukalnax çarlığı) özünə tabe etmişdi. Uzun müddət Piedras-Neqras və Tikal ilə müttəfiq idi.

## Müasir Yaşçilan
Yaşçilanın xarabalıqları haqqda ilk məlumatlar 1833-cü ildə Xuan Qalindo tərəfindən qeyd edilir. Şəhərin tədqiqatı XIX əsrin sonunda başlamışdı, onun ilk rəsmləri və fotoları kitablarda çap edilmişdi.

Yaşçilana yol çox çətindir - hələ bu yaxın vaxta qədər ondan 150&nbsp;km radiusda heç bir şose yolu yox idi. Yaşçilana çatmaq üçün yalnız lodka və ya kiçik təyyarənin köməyi ilə mümkün idi. Meksika hökuməti 1990-cı illərdən Qvatemalanın sərhəddinə şose çəkəndən bəri Yaşçilanı turistlər ziyarət etməyə başladı. Həmçinin Yaşçilana çatmaq üçün iki marşrut mövcuddur: birincisi Palenkedən cənub sərhədyani şose ilə Çankalaya, sonra oradan Fronteru-Korossalyaya çevirməklə Usumasinta çayına qədər, ikincisi isə Palenke, Okosinqo və ya Komitandan təyyarə reysi ilə.

Yaxchilanelves.jpg

SteleInsideBldg21Yaxchilan.JPG|21-ci binanın divar stelası

SteleYaxchilanGranPlaza.JPG|Baş meydanda yerləşən stela

## Ədəbiyyat
* *Yaxchilan, The Design of a Maya Ceremonial City*, de Carolyn E. Tate, University of Texas Press, Austin, 1992. ISBN 0-292-77041-3
* М.Стюфляев. История царств майя. 2010—2011, эл.издание // http://mesoamerica.narod.ru: Царство Па’чан (Йашчилан)

## Web links

* Karte und Rundgang durch die Ruinen (engl.)
* Yaxchilán bei Mayakultur.de
Yava dənizi

**Yava dənizi**— Sakit okeanın qərbində dəniz. Malayya arxipelaqında Kalimantan, Sulavesi, Sumatra və Yava adalarının arasındadır. Zond boğazı Yava dənizini Hind okeanı ilə birləşdirir. Sahəsi — 552 min km², orta dərinlik  — 111 m, suyun həcmi 61 min km³, suyunun temperaturu 27-29&nbsp;°C, duzluluğu 29.5-33.5%-dir. Səth axınları qışda şərqdən qərbə, yayda qərbdən şərqə hərəkət edir. Qabarmalar (hündürlüyü 1.4m-dək) olur. Balıq ovlanır, mirvari əldə edilir. Ən dərin yeri *1272 m*-dir. Portları: Cakarta, Semaranq, Bancarmasin, Surabaya

Yava dənizi IV Buz dövrünün sonunda əmələ gəlmişdir.

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, V cild, səh.44
Timor dənizi

**Timor dənizi** (,   — narıncı dəniz)   — Hind okeanında dənizdir. Avstraliya və Timor adası arasında yerləşir. Dənizin  sahəsi — 432 min km²-dir. Ən dayaz yeri 200 metrdən az, ən dərin yeri — 3310 metrdir. Dənizin ən böyük körfəzi — Cozef-Bonopart körfəzidir.
Sion Prioratı

## Tarixi
2001-ci ildə İtaliyalı fotoqraf Barbara Freyl Vatikanın gizli arxivindən tarixi sənədlər tapdı. Bu sənədlər 1308-ci ilə aid idi və papa V Klement və Tampilyerlərin böyük ustadı Jak De Molay haqqında idi. Sənəd Fransanın Sion şəhərində Berenger Frodoli tərəfindən yazılmışdı. Sion Prioratı 1099-ci ildə Fransa kralı Qodfrua de Buyon tərəfindən yaradılmışdır və 1308-ci ildə Tampilyerlər ordeninin süqutundan sonra fəallaşmışdı. Sion Prioratının əsas vəzifəsi San Qrili tapmaq və onu qorumaqdan ibarət idi. Prioratın üzvləri müasir zamanadək gəlib çıxmışlar. Ustadlar hər beş nəfərdən ibarət idi. Onlardan biri Böyük Ustad hesab olunurdu. Hesab olunur ki, 2003-cü ildə Priorat ləğv olunmuşdur. Sənədlərin yeri isə hələ də məlum deyil. Bəzi mənbələrə görə sənədlər İngiltərədədir.

## Prioratın fəlsəfəsi
Prioratın üzvləri xristianlığın və Bibliyanın I Konstantin tərəfindən dəyişdirilərək bütpərəstlik simvolları ilə birləşdirildiyinə inanırdılar.Onlar İsa peyğəmmərin Mariya Maqdalinadan olan Sara adlı qızından törəmiş müqəddəs qanı qoruyurdular.

## Böyük ustadlar

* Jan de Qizor (1188–1220)
* Mar de Sen Kler (1220–1266)
* Qiyom de Qizor (1266–1307)
* Eduard de Bar (1307–1336)
* Janna de Bar (1336–1351)
* Jan de Sen-Kler (1351–1366)
* Blanş D Evryö (1366–1398)
* Nikola Flamel (1398–1418)
* Rene D Anju (1418–1480)
* İolanda de Bar (1480–1483)
* Sandro Bottiçelli (1483–1510)
* Leonardo da Vinçi (1510–1519)
* Konnetbl de Burbon (1519–1527)
* Ferdinand de Qonsake (1527–1575)
* Lui de Never (1575–1595)
* Robert Fladd (1595–1637)
* C. Valentin Andrea (1637–1654)
* Robert Boyl (1654–1691)
* İsaak Nyuton (1691–1727)
* Çarlz Redklif (1727–1746)
* Şarl de Loren (1746–1780)
* Maksimilyan de Loren (1780–1801)
* Şarl Nodye (1801–1844)
* Viktor Hüqo (1844–1885)
* Klod Debüssi (1885–1918)
* Jan Kokto (1918–1963)
* Jak Sonyer (1963–2003)

## Həmçinin bax
* Tampilyerlər
* San Qril

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Makassar boğazı

**Makassar boğazı**  — Kalimantan və Sulavesi adalarını ayıran boğaz. Yava dənizi ilə Sulavesi dənizini birləşdirir. Uzunluğu 730&nbsp;km, ən kiçik eni 120&nbsp;km, ən dayaz yeri 930 m-dir. Limanlar: Balikpapan (Kalimantan adasında), Ucunqpandanq (Sulavesi adasında) .

## İstinadlar

## Həmçinin bax