open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baku Marshals Club

**Baku Marshals Club ** Bakı Şəhər Halqası Əməliyyat Komitəsi tərəfindən təsis edilib.
Baku Marshals Club marşallıq fəaliyyətinin bütün istiqamətlərinə dair tədbirləri təşkil edir, müsahibələr və təlimlər keçirir
, eyni zamanda beynəlxalq **[https://az.wikipedia.org/wiki/Mar%C5%9Fal_(Formula_1) Marşal]** Klubları ilə də sıx əməkdaşlıq qurur. Klubun əsas hədəfləri arasında Azərbaycanda Marşalaşma ənənələrini genişləndirmək və inkişaf etdirmək, dünyanın digər [Marşal](https://az.wikipedia.org/wiki/Mar%C5%9Fal_(Formula_1)) klubları və icmalarla təcrübə mübadiləsi və ünsiyyət qurmaqdır
. Bakı [Marşal](https://az.wikipedia.org/wiki/Mar%C5%9Fal_(Formula_1)) Klubu , klub üzvləri arasında komanda ruhunu gücləndirmək və inkişaf etdirmək üçün müxtəlif motivasion, məlumatlandırma və komanda yaratma tədbirlərinin təşkili üçün məsuliyyət daşıyır. Dünyada keçirilən bütün Formula 1 yarışlarının təşkilatçılığında və keçirilməsində Marşallar böyük əhəmiyyət daşıyır. Formula 1 aləmində Marşallara həmçinin **Yarış Rəsmiləri** də deyilir. Onların işi **[[Formula 1]]** pilotlarının təhlükəsizliyinin təminatında və bütün Marşal komandasının inzibati təşkilatçılığında həyati əhəmiyyət daşıyır.

## Ulduz elçisi
Mayın 6-da Marriott Abşeron hotelində təşkil olunmuş tədbirdə BŞH-nin marketinq və kommunikasiya şöbəsinin rəhbəri Nigar Arpadarai marşalların ulduz elçisini ictimaiyyətə təqdim edib. Ulduz elçinin təqdim olunmasından sonra BŞH-nin əməliyyatlar şöbəsinin müdiri və eyni zamanda BMK-nın rəhbəri vəzifəsini icra edən Çingiz Mehdiyev bildirib ki, Azərbaycanda marşallıq fəaliyyətinə daha geniş maraq oyatmaq və Formula-1 Avropa Qran Prisində iştirak edəcək marşallara dəstək göstərmək məqsədilə Murad Dadaşov Bakı Marşallar Klubunun rəsmi ulduz elçisi seçilib.

## Xarici keçidlər

#### ''KİV-də məqalələr''
* Formula-1 üzrə Azərbaycan Qran-prisinin marşal proqramına qeydiyyat başlayıb (Azertag.az) 
* Bakı Marşal Klubu Bəhreyn təcrübəsini öyrənir (Az.trend.az)
* Marşal Proqramına qeydiyyat başladı (Sputnik.az) 
* Marşal (Bakucitycircuit.az)
* Bakı Marşallar Klubunun ulduz elçisi ictimaiyyətə təqdim olunub (Azertag.az) 
* Bakı Marşal Klubunun təntənəli açılış mərasimi olub (Asanradio.az) 

## Mənbə
* Bakı Marşal Klubu Bəhreyn təcrübəsini öyrənir.
*  Bakı Marşallar Klubunun ulduz elçisi ictimaiyyətə təqdim olunub.

## ''Sosial Hesabları''
* Baku Marshals Club Facebook-da.
* Baku Marshals Club Instagram-da.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Marşal (Formula 1)
* Avropa Qran Prisi
* Bakı Şəhər Halqası
Amezayku

– Yaponiya şəkər sənəti. Sənətçi maqqaş və qayçı kimi alətlərdən istifadə etməklə rəngli irislərdən müxtəlif şəkər heykəllər hazırlayır. Amezayku sənətçisi əsərini daha gözəgəlimli etmək üçün onu yeməli boyaqlarla rəngləyir. Əsasən heyvan və cücü formalarına üstünlük verilir. Amezayku sənəti ilə adətən küçə sənətçiləri məşğul olur. Tanınmış amezayku sənətçilərindən Kendi Miyukini göstərmək olar.

Amezayku sənəti Yaponiyaya Heyan dövründə Çindən gəlmişdir və ancaq Kioto şəhərində tanınırdı. Daha sonra Edo dövründə bu sənət bütün Yaponiyada yayılaraq küçə sənətinə çevrilmişdir. Bu dövrdə mizuame də geniş yayılmışdır. Edo dövründə amezayku sənəti indiki halını almışdır.

Amezaykunun hazırlanması üçün lazım olan ən vacib kompanent düyü və ya kartof nişastasından hazırlanan mizuame adlı şirinləşdirici maddədir. Əridilmiş bu şirinləşdirici fen ilə lazım olan temperatura qədər qızdırılır. Ağ rəngdə olan bu maddə lazım olarsa boyaq maddələri ilə rəngləndirilir. Doğru qatılığa çatdıqdan sonra uzun, incə çubuqlarla yetərli miqdarda alınır. Forma vermək üçün alətlərdən və barmaqlardan istifadə olunur. Forma vermə prosesində sürətli davranmaq lazımdır, əks halda istənilən yumşaqlıq itiriləcəkdir.

Paketləşdirilmiş amezaykulara da rast gəlmək mümkündür.


Amezaiku cut02 ameshin.JPG|
Amezaiku cut03 ameshin.JPG|
Amezaiku cut04 ameshin.JPG|
Amezaiku melt the surface ameshin.JPG|
Amezaiku Transparent goldfish ameshin.JPG|


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kendi Miyuki

## Xarici keçidlər

* Amezayku sənətçisinin şəkil qalereyası
Coğrafi təbəqə

Bu məqalə **[[Yer səthi]]** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

Coğrafi təbəqə atmosferin aşağı, litosferin yuxarı hissəsinin, hidrosfer və biosferin qarşılıqlı təmasda olduğu, nüfuz edərək dəyişdiyi təbəqədir. Coğrafi təbəqə ən mürəkkəb təbii kompleks olub, canlılardan və cansız maddələrdən təşkil olunmuşdur. Onun formalaşması və inkişafı həm geoloji, həm də bioloji amillərdən asılıdır. 
Coğrafi təbəqənin inkişafı üç əsas mərhələyə bölünür: biogenə qədərki (əsasən Kriptozoy eonunu əhatə edir - biosfer yeni formalaşmağa başladığı üçün üzvi aləm digər xarici təbəqələrə fəal təsir göstərə bilmirdi), biogen (Fanerozoy eonunu əhatə edir - canlılar digər təbəqələrə fəal təsir göstərir, üzvi mənşəli çökmə süxurlar torpaq və üzvi mənşəli faydalı qazıntılar yaranır) və müasir (antropogen; bu mərhələdə insan öz fəaliyyəti ilə coğrafi təbəqəyə güclü təsir edir, coğrafi mühit yaranır).
Coğrafi təbəqənin inkişafındakı fasiləsizliyi günəş enerjisi və qismən Yerin daxili enerjisi təmin edir. 
Coğrafi təbəqənin insanların fəaliyyəti ilə bağlı olan hissəsi coğrafi mühit adlanır. 

Coğrafi təbəqənin inkişaf qanunauyğunluqları:
1. Bütövlük - coğrafi təbəqəni təşkil edən bütün komponentlər bir-biri ilə sıx qarşılıqlı əlaqəyə malikdir, onlardan birinin dəyişməsi digərlərinin də dəyişməsinə səbəb olur.
2. Ritmiklik - hadisə və proseslərin müəyyən vaxtdan bir təkrarlanması (Yerin öz oxu ətrafında fırlanması - sutkalıq, Günəş ətrafında fırlanması - illik, həmçinin çoxillik və geoloji dövrlər ərzində baş verən ritmiklik mövcuddur).
3. Coğrafi zonallıq - ekvatordan qütblərə doğru, dağın ətəyindən zirvəsinə doğru təbii komplekslərin qanunauyğun dəyişməsi.

## Həmçinin bax
* Təbiət
* Cəmiyyət
* Torpaq
* Bitki
* Heyvanlar aləmi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağbulaq (Qürvə)

**Ağbulaq** () — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 486 nəfər yaşayır (117 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.
## Coğrafi yerləşməsi
Sənəndəc şəhristanının Qurvə bölgəsinin Çahardolu kəndistanında, Qurvə qəsəbəsindən 45&nbsp;km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Berezovka (Arxangel)

**Berezovka** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Irnıktı kənd şurasının tərkibindədir. Ağıdel çayının sahilində yerləşir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Arxangel):18&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Irmıktı): 3&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Priural stansiyası): 24&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (87%) üstünlük təşkil edir.

## Xarici keçidlər
* 
## İstinadlar
Ağbulaq-Ağacanxan (Ərdəbil)

**Ağbulaq-Ağacanxan** () — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Kəlxoran kəndistanında, Ərdəbil şəhərindən 7 km şərqdə, Ərdəbil-Astara avtomobil yolunun 3 kilometrliyindədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,802 nəfər yaşayır (384 ailə).

## İstinadlar
Ağbulaq-Ağdağ (Həmədan)

**Ağbulaq-Ağdağ** — İranın Həmədan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Kəbudərahəng bölgəsinin Mehriban kəndistanında, Kəbudərahəng qəsəbəsindən 56 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Yuxarı Irnışki (Arxangel)

**Yuxarı Irnışki** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Abzan kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Arxangel): 10&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Abzan): 4&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Rriural stansiyası): 19&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə  ruslar (57%), başqırdlar (37%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağbulaq-Bahadır (Zəncan)

**Ağbulaq-Bahadır** — İranın Zəncan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mahnişan bölgəsinin Ənquran kəndistanında, Mahnişan qəsəbəsindən 18 km cənub-qərbdə, dağlıq ərazidədir.

## İstinadlar
Ağbulaqbala (Vərziqan)

**Ağbulaqbala** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Vərziqan qəsəbəsindən 20 km qərbdədir. 
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 125 nəfər yaşayır (28 ailə).

## İstinadlar
Ağbulaq (Xudabəndə)

**Ağbulaq** () - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 371 nəfər yaşayır (69 ailə).

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Qiydar bölgəsinin Xudabəndəli kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 19 km cənub-şərqdə, dağlıq ərazidədir.

## İstinadlar
Ağbulaq (Gavbazə)

**Ağbulaq** — İranın Kürdüstan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Bicar şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Gavbazə kəndistanında, Pirtac qəsəbəsindən 7,5&nbsp;km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Ağbulaq-Eynalı (Ərdəbil)

**Ağbulaq-Eynalı** — İranın Ərdəbil ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Kəlxoran kəndistanında, Ərdəbil şəhərindən 15&nbsp;km şərqdədir.

## İstinadlar
Ağbulaq-Ələmdar (Marağa)

**Ağbulaq-Ələmdar** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Səracu kəndistanında, Marağa şəhərindən 17,5&nbsp;km cənub-şərqdədir
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 33 nəfər yaşayır (11 ailə).
## İstinadlar
Ağbulaq-i Ülya (Meşkinşəhr)

**Ağbulaq-i Ülya** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Meşkinabad şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ərəşti kəndistanında, Meşkinşəhr şəhərindən 61 km şimaldadır.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 24 nəfər yaşayır (6 ailə).

## İstinadlar
Ağbulaq-Fərəcbəy (Ərak)

**Ağbulaq-Fərəcbəy** — İranın Mərkəzi ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Ərak şəhristanının Sərbənd bölgəsinin Sərbəndi-Süfi (Aşağı Sərbənd) kəndistanında, Ərak şəhərindən 45 km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar
Qəyfulla (Arxangel)

**Qəyfulla** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Təyəkəs kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Arxangel): 44&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Təyəkəs): 4&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Priural stansiyası): 50&nbsp;km.
Kənd ərazisindən İnzer çayı axır.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə  başqırdlar (92%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağbulaq-Goranlı (Çaroymaq)

**Ağbulaq-Goranlı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Qaraağac qəsəbəsindən 35 km cənub-şərqdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 637 nəfər yaşayır (125 ailə).

## İstinadlar
Ağbulaq-Həmdiyyə (Təbriz)

**Ağbulaq-Həmdiyyə** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Səriskənd bölgəsinin atəşbəy kəndistanında, Səriskənd qəsəbəsindən 31 km cənub-qərbdə, Miyanə-Marağa dəmir yol xəttinin 5 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
Ağbulaq-Həzbəri (Marağa)

**Ağbulaq-Həzbəri** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Qaraağac bölgəsinin Quruçay kəndistanında, Qaraağac qəsəbəsindən 29 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Ağbulaq-Məhəmmədhüseynxan (Ərak)

**Ağbulaq-Məhəmmədhüseynxan** — İranın Mərkəzi ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Ərak şəhristanının Sərbənd bölgəsinin Yuxarı Sərbənd kəndistanında, Astana şəhərindən 39 km cənub-qərbdə, dağlıq ərazidədir.

## İstinadlar
Anibar körfəzi

**Anibar** () — Nauru adasının şərqində yerləşən körfəz. Körfəz İyuv burnu ilə Menenq burnu arasında yerləşir. Sahilləri ən yaxşı ağ qumlu mərcan çimərliyi sayılır. Ölkənin əsas turistik məkanlarından sayılır. Körfəzin cənubunda yerləşən Menenq mehmanxanası dövlətə məxsusdur. 2000-ci ildə Körfəin sahilində Anibar limanı salınmışdır.
## İstinadlar
Örtülü karst

**Örtülü karst** (, ) — karst tipi, karstlaşan süxurların müxtəlif mənşəli kövrək çöküntülərlə örtüldüyü vilayətlərdə inkişaf edir. Elüvi və torpaqla örtülən karstları bəzən Orta Avropa tipli karst adı altında ayırırlar.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Çalalı relyef
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Ələddin (dəqiqləşdirmə)

* Ələddin (ad)
* Ələddin (Ərdəbil)

;Filmlər
* Ələddin (seriyalar)
* Ələddin (film, 2009)
* Ələddin (cizgi filmi, 1992)
* Ələddin və quldurların kralı (cizgi filmi, 1996)

## Həmçinin bax
* Ələddin
Örtük buzlaşmasının mərkəzi

**Örtük buzlaşmasının mərkəzi** (, ) — rütubətli hava axını yolunda, yaxud siklonlar yolunda yerləşən quru sahəsi (əksər halda dağlıq yaxud yüksəklik). Örtük buzlaşmasının mərkəzi Dördüncü dövrdə buzlaq sahəsi olmuş və ətraf sahələrə buradan yayılmışdır. Şimali Avropanın Skandinaviya dağlarındakı örtük buzlaşma mərkəzi.

## Həmçinin bax
* Coğrafi komponentlər
* Azimutal qeyri-uyğunluq
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Barik pillə

## Atmosferdə barik pillə
Yüksəkliyə doğru atmosfer təzyiqinin 1mm.c.st azalması üçün lazim olan hündürlük barik pillə adlanır. Troposferin aşağı təbəqəsində barik pillə 10m qəbul edilmişdir. Troposferin yuxarı qatlarında barik pillə artır və barik pillə 12m,15m və daha böyük olur. Barik pillənin köməkliyi ilə müxtəlif ərazilərin mütləq hündürlükləri təyin edilir. Yüksəkliyə doğru barik pillənin artması havanın sıxlığının az olması ilə əlaqədardır. Belə ki, 3000m hündürlükdə təzyiqin 1mm.c.st dəyişməsi üçün 15m,5000 metrdə isə 25m lazımdır və 1mm.c.st dəyişməsinə uyğun gələn hündürlük barik pillə adlanır. Bununla müxtəlif ərazilərin mütləq hündürlükləri təyin edilir.

## Okean səthi üzərində barik pillə
Okean səthi (0m) üzərində olan atmosfer təzyiqi normal atmosfer təzyiqi əsas götürülür. Normal atmosfer təzyiqi 45 derecelik paraleldə,0 C temperaturda havanın 1sm2 səthə göstərdiyi təzyiq 760mm.c.st olaraq qəbul olunmuşdur. Atmosfer təzyiqi barometr cihazı ilə ölçülür. Xəritələrdə eyni təzyiqə malik nöqtələri birləşdirən xüsusi xətlər izobarlar adlanır. Barik pillə ilə yanaşı barik sahədə mövcuddu. Belə ki, barik sahə atmosfer təzyiqinin atmosferdə paylanmasına deyilir. Atmosfer təzyiqi skalyar kəmiyyət olub atmosferin hər bir nöqtəsində o bir qiymətlə ifadə olunur. Belə halda barik sahə özü də skalyar sahə hesab olunur. Hər cür skalyar sahə kimi onu həmin skalyarın bərabər qiymətli səthə kimi təsəvvür etmək olar, müstəvi üzərində isə bərabər qiymətli xətlər kimi.Belə halda barik sahələr izobarik səth və izobarlar olacaq. Odur ki, yer kürəsini əhatə edən atmosfer izobarik səthlərdən ibarətdir. Bu səthlər səviyyə səthlərini çox kiçik bucaq altında kəsib keçir.Hər səth səviyyəsini kəsib keçərkən izobarik səthlər-izobarlar əmələ gətirir.

## Xarici keçidlər
* Yerdə atmosfer təzyiqinin müxtəlifliyi və onun coğrafi nəticələri. Atmosferdə su, hava və iqlim

## Həmçinin bax
* Təzyiq
* Atmosfer təzyiqi
İşıq sütunları ( Günəş sütunları )

## [[İşıq]] sütunları
İşıq sütunları – buz kristallarından şüaların əks olunması nəticəsində yaranan nadir atmosfer hadisəsidir.

## İşıq sütunları formalaşması
Güclü işıq mənbələri xüsusilədə soyuq havalarda səmaya doğru sütun şəklində yansımalar yaradır. İşıq sütunları olaraq adlandırılan bu strukturların mənbəyi Günəş kimi bir səma cismi də ola bilər. Səma cisimləri işıq sütunları yaratmaq üçün üfüq xətti səviyyəsinə yaxın mövqedə olmalıdır. Bu səbəblə "Günəş sütunları" gün doğumunda və gün batımında müşahidə edilə bilər.

## İşıq sütunlarının əmələ gəlmə şəraiti
İşıq sütunlarının əmələ gəlməsi üçün havada yastı lövhəciklər şəklində buz kristalları mövcud olmalıdır. Yer səthinə yaxın güclü bir işıq mənbəyindən çıxan şüalar, atmosferə yayılarkən buz kristallarının alt hissələrilə toqquşur və aşağı doğru geri əks olunur. Milyonlarca buz kristalından əks olunan şüalar səmada şaquli olaraq yayılan işıq sütunları şəklində bir görüntü yaradır.
Günəş kimi uzaq bir mənbədən gələn şüaların işıq sütunu yaratması üçün, yastı buz kristalları havada meyilli şəkildə istqamətlənməlidir. Ancaq süni işıq mənbəsindən çıxan şüalar Yer səthindən kosmosa hər istiqamətdə yayıldığından işıq sütunu yaradacaq şəkildə Yer səthinə geri əks olunması üçün buz kristalları yere paralel olmalıdır. Atmosferin daha yüksək təbəqələrində olan buz kristalları işıq sütunlarının daha uzun görünməsinə səbəb olur. İşıq sütunları, işıq mənbəyindən yuxarı doğru yayılırmış kimi görünsədə, görüntü mənbə ilə müşahidəçi arasında əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
Günəş, Günəş sistemi, Günəş radiasiyası

## Xarici keçidlər
Sütun Şeklindeki Işık Yansımalarının Sebebi Nedir?

## İstinadlar
Polikultur təsərrüfat

**Polikultur təsərrüfat** - İxtisaslaşması aydın nəzərə çarpmayan çoxsahəli kənd təsərrüfatıdır.

## Həmçinin bax
* Kənd təsərrüfatı

## İstinad
Örtük strukturu

**Örtük strukturu** (, ) — tektonik örtüklə əmələ gələn, geoloji struktura. Örtük strukturu olan dağlar örtük tipli dağ adlanır. Mis: Şərqi Alplar.

## Həmçinin bax
* Korrelyat çöküntülər
* Ladi
* Lakkolit

## İstinadlar
Poligen vulkan

**Poligen vulkan** — monogen vulkanın əksinə, konusu uzun fasilələrlə müxtəlif vaxtlarda püskürmə nəticəsində əmələ gələn vulkan.

## İstinadlar
Polimetal filizlər

**Polimetal filizlər** — tərkibində bir neçə metal olan filizlərdir. Adətən, Polimetal filizlər qurğuşun, sink və mis qatışığı olan minerallardan ibarətdir. Çox hallarda tərkibində gümüş, qızıl, kadium, vismut, bəzən kobalt, qalay, indium, uran və s. metal da olur.

## Həmçinin bax
* Filizlər
* Qurğuşun
* Sink
* Mis
* Gümüş
* Qızıl
* Kobalt
* Qalay
* İndium
* Uran

## İstinadlar
Pad

**Pad** (, ) — dərin, adətən meşə ilə örtülmüş dağ dərəsi və ya müvəqqəti (bəzən daimi) axarı olan yarğan. Uzaq Şərqdə və Şərqi Sibirdə işlədilən ad.

## Həmçinin bax
* Avtoxton
* Laqunlu sahil
* Dağətəyi

## İstinadlar
Pontida

Qara dənizin yerində mövcud olmuş və neogendə çöküb, su altında qalmış qurudur.

## Həmçinin bax
* Qara dəniz
* Quru
* Neogen

## İstinadlar
Gümüşü buludlar

## İlk müşahidə
1885-ci ilin yayında məşhur rus astronomu Seraski ilk dəfə tutqun toran göyün üzündə qeyri-adi, əvvəllər heç bir zaman təsadüf edilməyən, yarım-şəffaf, parlaq, parlaq işıq verən gümüşü-ma-vi rəngli buludlar görmüşdür. Çox keçmədən astronomlar müəyyən etdilər ki, gümüşü buludlar göyün üzündə həmişə görünməyib, yalnız yay aylarında, həm də üzərlərinə üfüqün arxasına keçən günəşin şüaları düşən müddətdə görünür.

## Gümüşü buludlar
Son zamanlar müəyyən edilmişdir ki, gümüşü buludlar yerdən 82 km yuxarıda və atmosferin da-ha yüksək qatında olur. Sürəti bəzən saatda bir neçə yüz kilometrə çata bilir. Gümüşü buludlar qütb şəfəqinin əmələ gətirdiyi səviyyənin aşağı sərhəddində də yaranır.
Atmosferin yuxarı qatları (aşağı qatlar kimi) əsasən oksigen və azotdan ibarətdir. Gündüz günəşin ultrabənövşəyi şüalarının təsiri altında oksigenin molekulu atomlara parçalanır. Su molekulunu əmələ gətirmək üçün oksigenin bir atomunun 2 hidrogen atomu ilə birləşməsi lazımdır. Atmosferin yuxarı qatlarında hidrogen olmadığı üçün hidrogen atomları, günəşdən atmosferə tünd ləkələrlə əlaqədar olan coşqun fəaliyyəti dövründə düşür. Yuxarıda göstərdiyimiz yüksəklikdə su izah edi-lən formada əmələ gəir. Bu fikir gümüşü buludların məhz günəşin üzərində ləkələr əmələ gəldikdə baş verməsi ilə əlaqələndirilirdi. Günəş ləkələrinin içərisində böyük sürətlə gələn elektronların itir-diyi yükü hidrogen atomları yer atmosferinə çatdırır və maqnit qüvvə xətləri ətrafında elektronlar kimi ona daxil olur. 80 km hündürlükdə hidrogen atomlarının sürəti azalır və oksigen atomları ilə əlaqəyə girərək su molekullarını əmələ gətirir. Su molekullarının qarşılıqlı təsiri gümüşü buludları yaradan buz kristalları yığımının əmələ gəlməsinə səbəb olur.

## Gümüşü buludların əmələ gəlmə səbəbi
Gümüşü buludların əmələ gəlməsi belə də izah edilir. Gümüşü buludların qalxması üçün lazım olan alçaq temperatur 80–83 km hündürlükdəki nazik hava qatında olur. Bu qatdan yuxarı və aşağı-da temperatur nisbətən yüksək olduğuna görə həmin qatlar gümüşü buludlar üçün münasib deyil-dir. Bu hal gümüşü buludların buz kristallarından ibarət olmasına dair əsas sübut hesab edilə bilər.

## Həmçinin bax
* Buludlarda optik hadisələr

## İstinadlar
Prolüvi

**Prolüvi** — Dağların yamaclarında müvəqqəti su axınları vasitəsilə gətirilən və dağın ətəyi boyunda toplanan çöküntüdür.

## Həmçinin bax
* Dağ
* Çöküntü
* Süxurlar
* Elüvi
* Delüvi

## İstinadlar
Palçıq qrifonu

**Palçıq qrifonu** (, ) — palçıq vulkanları üzərində qaz, su və palçıq xaric edən kiçik çıxışlar, hündürlükləri 10-la sm-ə çatır.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiksizm
* Xionosfer

## İstinadlar
Proterozoy

**Proterozoy** və ya **proterozoy erası** — arxey erasından sonra, vaxt etibarilə çox uzun çəkən eradır. Proterozoy erasının çöküntülərində yalnız ibtidai yosun və bakteriya qalıqlarına təsadüf olunur.

## İstinadlar
Kosmoqonik fərziyələr

**Kosmoqonik fərziyələr** (, ) — günəş sisteminin yaranması haqqında fərziyyələr. İlkin elmi fərziyyələr XVIII əsrdə Kant və Laplas tərəfindən söylənilmişdir. Bu fərziyyəyə görə Günəş və planetlər fırlanan geniş qaz-toz buludunun sıxılması nəticəsində əmələ gəlmişdir. XX əsrin ikinci yarısında Kant və Laplas fərziyyəsi əsasında yaranmış və sovet alimi O. Y. Şmidt, ingilis alimi O. Xoyl və b. tərəfindən inkişaf etdirilmiş, Günəşin və planetlərin vahid soyuq qaz-toz buludundan yarandığı təsdiq edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Pad
* Palçıq qrifonu

## İstinadlar
Protuberans

**Protuberans** — Günəşin səthində — xromosferdə qırmızı rəngli nəhəng qızğın qaz kütləsi çıxıntısıdır. Protuberansın Günəşin səthindən hündürlüyü 500 min km və daha artıq olur

## Həmçinin bax
* Günəş
* Xromosfer

## İstinadlar
Puşşa

**Puşşa** — Avropada mülayim qurşağın meşə zonasında çətin keçilən qalın meşə massividir.

## Həmçinin bax
* Meşə

## İstinadlar
Köndələn dərə

**Köndələn dərə** (, ) — qırışıq srukturaların uzanma istiqamətini düz və əyri bucaq altında kəsən, çay dərəsi. Eroziyaya qarşı davamlı süxurların növbələşdiyi sahələrdə köndələn dərələr bərk süxurlarda daralır, boş süxurlarda genişlənir. K. d. uzununa profili adətən pilləli olur. K. d. su anbarları və su elektrik stansiyalarının tikilməsi üçün əlverişlidir.

## Həmçinin bax
* Ölkə
* Ölü dərə
* Örtük

## İstinadlar
Püskürmə süxuru

**Püskürmə süxuru** (Vulkan süxuru, Effuziv süxur) — Yer səthinə püskürülmüş maqmanın (lavanın) soyuması nəticəsində əmələ gəmiş süxur.

## Həmçinin bax
* Süxurlar
* Maqma
* Lava

## İstinadlar
Kristallik sipər

**Kristallik sipər** (, ) — platformaların (kratonların) ən böyük (eni yüz və min km-ə çatan) müsbət strukturu. K. s. kristallik süxurlardan təşkil olunmuş qırışıqlı özül səthə çıxır. K. s. adətən uzun müddət formasını saxlayan yer qabığının qaldırılmış sahəsini təşkil edir. "Sipər" termini E. Zyüss (1885), "Kristallik sipər" isə N. S. Şatski (1947) tərəfindən təklif edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Örtük buzlaşması
* Örtük buzlaşmasının mərkəzi

## İstinadlar
Kuest

**Kuest** (, ) (isp. cuesta-döş, dağ yamacı) — K. eroziya və denudasiya vasitəsilə bu proseslərə qarşı qeyri-bərabər davamlığı olan maili, monoklinal yatımlı lay dəstələrində yaranmış, asimmetrik tirə. K. maili yamacı onu "mühafizə" edən davamlı layların yatımına uyğun gəlir, dik yamacında layların "kəlləsi" çıxır. Layların kəllələri bəzən paralel yerləşərək kuest relyef tipi əmələ gətirir (mis: Dağlıq Krımda, Böyük və Kiçik Qafqazın şimal yamacında).

## Həmçinin bax
* Kanyon
* Kanzas buzlaq epoxası
* Kar pilləsi

## İstinadlar
Kurumlar

**Kurumlar** (, ) — hamar zirvələrdə və dağ yamaclarında örtük şəklində yatan, bir qədər geniş sahələrdə, iri süxur parçalarının toplusu (daş dənizlər). Adətən meşələrin yuxarı sərhədindən yuxarıda yerləşib, yüksək dağlar üçün xasdır. Tədricən yamac aşağı sürüşərək daş çayı əmələ gətirə bilər. Termin Sibir, Orta və Mərkəzi Asiyanın bir sıra rayonlarında yayılmışdır. Bir sıra coğrafi adların tərkibinə daxil olur (məs; Karakorum dağları).

## İstinadlar
III Aleksandr körpüsü

**III Aleksandr körpüsü** () —  rus çarı III Aleksandrın adını daşıyan körpü Fransa ilə Rusya arasında razılıq sazişinə xatirə olaraq 1897-1900-cü illərdə inşa edilmişdir.

## Tarixi
Çörçül xiyabanının qurtaracağında yerləşir. İnvalid kompleksi ilə Yelisey xiyabanını birləşdirir. Onu III Aleksandrın oğlu II Nikolay açmışdır. Körpünün sağ sahildəki naxışlı sütünlarında orta əsrlər və müasir Fransa, sol sahildəki hər iki sütünunda İntibah və XIY Ledovik dövlərindəki Fransa təsvir edilmişdir. Fransa-Rusya ittifaqının simvolu kimi körpü girəcəyindəki sütunlarda Neva və Sena çaylarının alleqorik təsviri verilmişdir. Körpüboyu sütünlar çiçəklərə və amurlu fanarlarla bəzədilmişdir. Onun uzunluğu 160, eni isə 40 metrdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Körpü, o dövrün məşhur memarları olan Cozef Kassiyen-Bernard və Qaston Kuzin tərəfindən dizayn edilib. Körpü Art Nouveau üslubunda tikilmiş və zəngin bəzəklərlə süslənmişdir. Körpü bir tağlı dizaynı ilə 107 metr uzunluğunda və 40 metr genişliyindədir. Onu bəzəyən heykəllər və qızıl örtüklü fiqurlar sənət baxımından yüksək dəyərə malikdir. Körpünün hər iki tərəfində yerləşən 4 böyük sütun 17 metr hündürlüyündədir və onların üzərində müxtəlif alegorik fiqurlar (döyüşlər, sülh, sənaye və sənət) yerləşdirilmişdir.

### Bəzəklər
Körpünün hər iki tərəfində bronza lampalar, qızıl örtüklü qanadlı fiqurlar, və dəniz ilahələri ilə bağlı dekorativ elementlər var. Körpüdəki ən məşhur heykəllərdən biri "Slavyanlıq və Fransa ittifaqı" adlı kompozisiyadır.

## Əhəmiyyəti
Körpü, Fransa ilə Rusiya arasındakı dostluq əlaqələrinin rəmzi olmaqla yanaşı, Belle Époque dövrünün (XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəli) memarlıq və mühəndislik nailiyyətlərinin təcəssümüdür. III Aleksandr körpüsü, Parisin simvolik yerlərindən biridir və hər il minlərlə turist tərəfindən ziyarət olunur. Körpünün tikintisində çayın axınını dəyişməmək üçün bir tağlı mühəndislik həlli seçilmişdir. Hər iki tərəfdə bərkidilmiş dayaqlar körpünün struktur sabitliyini təmin edir.

## Maraqlı faktlar
* Körpü Fransa hökuməti tərəfindən tarixi abidə kimi qorunur.
* Gecə vaxtı körpü işıqlarla bəzədilir və xüsusi cazibə yaradır.

## Qalereya


Fayl:Tour Eiffel vue du pont Alexandre III - 008.JPG|III Aleksandr Körpüsü və Eyfel qülləsi
Fayl:Paris - Pont Alexandre III - 003.jpg|III Aleksandr Körpüsündə işıqlar
Fayl:Paris June 2008-5.jpg|III Aleksandr körpüsünü bəzəyən  heykəllərindən biri
Fayl:Fillette_coquille_Leopold_Morice_pont_Alexandre-III_Paris.jpg|
Fayl:France-Paris-MostAlexandraIII.JPG|III Aleksandr körpüsünün görünüşü və İnvalidlər evi
Fayl:Flickr - Whiternoise - Eiffel Tower lit up with the beacon.jpg|
Fayl:Pink in Paris.jpg|275px|Köprü üzərində küçə keçidinin görünüşü
Fayl:Pont Alexandre III, Paris, France.jpg|275px|III Aleksandr Körpüsü, Paris, Fransa
Fayl:Pont-Alexandre-III-et-Invalides.jpg|275px|
Fayl:Paris - Pont Alexandre III.jpg|275px|
Fayl:Paris - La Seine Pont Alexandre III.jpg|275px|


## Həmçinin bax
* Qanuni Sultan Süleyman Körpüsü
* Uzun körpü
* Varda körpüsü

## Xarici keçidlər
* 
* Pont Alexandre III
* Alexandre III Bridge , current photographs and of the 1900s.

## İstinadlar
Kuest relyef

**Kuest relyef** (, ) — 1) miqdarı, maili yatan möhkəm süxur laylarına uyğun gələn bir neçə kuestdən təşkil olunmuş relyef (Bondarçuk, 1949); 2) dəfələrlə növbələşən paralel və ya qismən aralanan kuest tirələri (Şukin, 1960)

## Həmçinin bax
* Palçıq qrifonu
* Palçıq sopkası

## İstinadlar
İqlimin radiyasiya amili

## İqlimin radiyasiya amili
İqlimin radiyasion amilinə daxildir.
* günəş radiyasiyası
* atmosfer radiyasiyası
* yerin şüa buraxması
Günəş radiyasının paylanması coğrafi enlikdən və qismən ilin fəsillərindən çox asılıdır. Müşahidələrdən aydın olurki:
Gecə-gündüz bərabərliyi vaxtlarında radiyasiya ekvatordan ekvatordan qütblərə doğru simmetrik paylanır. Yaz bərabərliyi vaxtı yer günəşə daha yaxın olduğundan radiyasiya qismən artır.
Yayda gün uzun olduğu vaxt ən çox radiyasiya qütbdə baş verir, çünki bütün sutka boyu şüanın düşmə bucağı 23.5 dərəcədir. Orta və yuxarı enliklərdə radiyasiya xeyli çox olub, enliyə görə çox cüzi dəyişmir. Qışda qısa gündüz vaxtı qütb dairəsindən qütbə qədər radiyasiya olmur. Ekvatordan qütb dairəsinə doğru radiyasiya kəskin surətdə azalır.
Radiyasiyanın illik amplitudu ekvatordan qütblərə doğru çox tez artır. Bununla elaqədar olaraq temperatur amplitudu artır.
Yer kürəsində Günəşşüalarının verdiyi enerjiyə insolyasiya deyilir. İnsolyasiya hadisəsi enlikdən başqa bir də havanın tutqunluğundan, şüaların düşmə bucağından və buludluluqdan çox aslıdır. Buludluluq insolyasiyanın paylanmasında böyük rol oynayır. Ümumiyyətlə yer səthinə düşməli olan radiyasiyanın 30%-dən çoxunu buludluluq itirir. Yer səthinə radiyasiya gəlir və çıxarı fərqi radiyasiya balansı adlanır. Radiyasiya balansının böyüklüyü əsasən coğrafi enlikdən və atmosfer silkulyasiyasından asılıdır.

## [[İqlimşünaslıq]] üçün radiyasiya prosesinin əsas rolu
İqlimşünaslıq üçün radiyasiya prosesinin əsas rolu onun yaratdığı termik şəraitdir. Termik şərait isə həmin sahənin istilik keçirməsindən çox asılıdır. Səthdə istilik keçirmə nə qədər böyük olarsa, həmin səthdə temperaturun fəsillər üzrə fərqidə az olur və bunun nəticəsində dəniz və kontinental iqlim tipləri yaranır.
Yer səthində şüa enerjisinin paylanmasında radiyasiya amili ilə birlikdə sirkulyasiya amili də böyük rol oynayır ki, bundanda atmosferin şəffaflığı, buludluluq, hava kütlələrinin qarışması və.s kimi yardımçı amillərdən asılıdır.

## Həmçinin bax
Atmosfer radiyasiyası, Günəş radiasiyası

## Xarici keçidlər
Azərbaycanın iqlimi. Günəş radiasiyası. Hava kütlələri. Tempuratur və yağıntıların paylanması.

## İstinadlar
Paleocoğrafi xəritələr

**Paleocoğrafi xəritələr** (, ) — geoloji keçmişdə mövcud olmuş fiziki-coğrafi şəraiti, o cümlədən qurunun və dənizin paylanmasını, materiklərin relyefinin xarakterini, təbii zonaların sərhədlərinin vəziyyətini və s. əks etdirən xəritələr. Müxtəlif miqyasda və müəyyən geoloji zaman üçün tərtib edilir, məqsəd və vəzifəsindən asılı olaraq müxtəlif məzmunda olur.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Pad
* Ozlar

## İstinadlar
Krip

**Krip** (, ) — ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında kövrək örtüyün yavaş-yavaş yamac aşağı sürüşməsi. Ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında baş verir. Suyun olması, rütubətlənmənin və qurumanın, donuşluğun və ərimənin, bitkilərin kökünün inkişafının və qurumasının növbələşməsi və yereşən heyvanların fəaliyyəti, prosesi asanlaşdırır.

## Həmçinin bax
* Osovlar
* Ossillyasion-fərziyyə

## İstinadlar
Palçıq sopkası

**Palçıq sopkası** (, ) — kiçik ölçülü palçıq vulkanı. Palşıq sopkası forması püskürülən palçığın qatılığından asılı olur. Sopka palçığının duru olduğu hallarda konus əmələ gəlməyə də bilər.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Pad
* Ozlar

## İstinadlar
Köndələn dyunlar

**Köndələn dyunlar** (, ) — eninə profili asimmetrik, hakim küləklərin istiqamətinə perpendikulyar uzanan, səhradan kənar dyun tirələri. Əksər hallarda bu dəniz sahili cavan dyunlardır. K.d. qurunun dərinliklərinə doğru irəlilədikcə və inkişaf etdikcə, həmçinin qədim qumlu zandr düzənlik vilayətlərdə uzu-nuna və parabolik formalara keçir.

## Həmçinin bax
* Okean çökəkliyi
* Okeanologiya
* Orogen dövr

## İstinadlar
Konusvari vulkan

**Konusvari vulkan** (, ) — mərkəzi tipli vulkanın daha geniş yayılmış forması, vulkan boğazında qaymalar, bombalar, lapillər və kül atan buxar və qaz partlayışı və lava axını nəticəsində əmələ gəlir. Vulkanın az yuyulduğu vaxtlarda kəsilmiş zirvəsi düzgün formalaşmış relyef formalarının zahiri görünüşcə bir-birinə oxşaması.

## Həmçinin bax
* Lava axını
* Lava brekçiyaları
* Lava gölü

## İstinadlar
Su buxarı

**Su buxarı** fasiləsiz olaraq su səthindən, rütubətli torpaqdan buxarlanma və bitkilərin transpirasiyası vasitəsilə atmosferə daxil olur. Havadakı su buxarının miqdarı en dairəsindən asılıdır. O, yer səthindən yuxarı yayılır və hava axınları vasitəsilə Yer kürəsinin bir yerindən digər yerinə daşınır.					

Atmosferdə su buxarının doyma halı yarana bilər. Belə vəziyyətdə su buxarı havada verilən temperaturda mümkün ola bilən qədər ola bilər. Bu zaman su buxarı doymuş su buxarı adlanır. Adətən doyma vəziyyəti havanın temperaturunun azaldığı zaman yaranır. Bu hala çatdıqdan sonrakı temperatur azalması zamanı su buxarının bir hissəsi izafi olur və kondensasiya baş verərək maye və yaxud bərk hala keçir. Buludlarda və dumanda su damcıları  və buz kristalları əmələ gəlir. Buludlar yenidən buxarlana bilər.Digər halda damcılar və kristallar böyüyərək yağış şəklində yer səthinə düşür. Bunun nəticəsində atmosferin ayrı-ayrı yerlərində su buxarının vəziyyəti fasiləsiz olaraq dəyişir.							Havada su buxarı və onun qaz halından maye və bərk hala keçməsilə havanın vacib prosesləri və iqlim xüsusiyyətləri əlaqədardır. Atmosferdə su buxarının miqdarı onun və yerin temperatur şəraitində öz əksini tapır. Su buxarı yer tərəfindən şüalanan uzundalğalı infraqırmızı radiasiyanı udur. Digər tərəfdən o özü infraqırmızı radiasiyanı şüalandırır onun əsas hissəsi Yer səthinə gəlir. Bu isə yer səthinin və havanın aşağı qatının gecə soyumasını azaldır. Yer səthindən suyun buxarlanmasına böyük miqdarda istilik sərf olunur, kondensasiya zamanı isə bu istilik havaya ötürülür. Kondensasiya nəticəsində yaranan buludlar günəş radiasiyasını udur və əks etdirir. Buluddan yağan yağış isə havanın və iqlimin vacib elementlərindəndir.	
	
## Həmçinin bax
atmosfer,Atmosfer yağıntıları, Su

## Xarici keçidlər
* Atmosferdə su

## İstinadlar
Abbasbəyli

**Abbasbəyli** — Azərbaycan soyadı və toponim.

* Həmid Abbasbəyli (1991—2020) —  Vətən müharibəsi şəhidi.
* Məmməd Abbasbəyli — Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin rəisi.
* Nigar Helmi Abbasbəyli (d. 1975) — Azərbaycan rəssamı.

## Toponim
* Abbasbəyli (Qazax)
* Abbasbəyli (Saatlı)
* Abbasbəyli (Ərdəbil)
* Abasbəyli — Masallı rayonunun Yeyənkənd inzibati vahidində kənd. 

## Həmçinin bax
* Abbas
Acıdərə

* Acıdərə (Şamaxı) — Şamaxı rayonunun Göylər inzibati ərazi dairəsində kənd. 
* Acıdərə — İsmayıllı və Kürdəmir rayonlarından axan çay. 
* Acıdərə — Şamaxı rayonunda çay.
* Acıdərə — Şamaxı rayonu ərazisində dağ.
* Acıdərə — Şamaxı rayonunda eyniadlı çayın dərəsi. 
* Acıdərə — Qazax rayonunun Şimal qərbində yarğan.
* Acıdərə — Qax rayonu ərazisində dərə.
* Acıdərə — Tovuz rayonu ərazisində dərə.
*Acıdərə (Soyuqbulaq) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Paleogeomorfoloji xəritə

**Paleogeomorfoloji xəritə** (, ) — geoloji keçmişdə mövcud olmuş relyefi əks etdirən geomorfoloji xəritə.

## Həmçinin bax
* Xəritə
* Geomorfologiya
* Ozlar

## İstinadlar
Paleokanyon

**Paleokanyon** (, ) — yun. palaios – qədim və isp. canon – boru – qədim süxurlarda aşkar olunan, kanyon. Güman edilir ki, Paleokanyon. Bir sıra qədim su hövzələrini çöküntülərlə təmin edən məcra rolunu oynamışdır.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Paleogeomorfologiya
* Paleocoğrafiya

## İstinadlar
Paleoorogen

**Paleoorogen** (, ) — yun. palaios – qədim, oros – dağ, genos – doğulma, yaranma – alpaqədərki geoloji dövrlərdə geosinklinalların epigeosinklinal və ya platformaların epiplatforma yerində əmələ gəlmiş dağlar. İ. P. Gerasimova (1976) görə Paleoorogen mürəkkəb tağvarı-qırışıq morfostrukturlarla səciyyələnən, Kaynozoyun denudasion-pilləli relyefi ilə mürəkkəbləşən kontinental geotekturlardır.

## Həmçinin bax
* Paleocoğrafi xəritələr
* Paleokanyon
* Paleomaqnetizm

## İstinadlar
Houm rifi

**Houm rifi** () — Tonqa Krallığının ərazisinə daxil olan ada və həmçinin sualtı vulkan. Vulkan özü okean səviyyəsindən 5–10 metr dərinlikdə yerləşir. Burada sonuncu püskürmə 2006-cı ildə baş vermişdir.

Atolun sahəsi 103 km² təşkil edir. İqlimi tropikdir.

## Mənbə
* http://vulcanism.ru/040308.html
Acısu

* Acısu — Qazax rayonunda çay. Kurun sağ qoludur.
* Acısu — Şamaxı rayonu ərazisində çay.
Kommand-Ric

**Kommand-Ric** — Naurunun ən hündür nöqtəsi.  Hündürlüyü 71 metrdir (233 fut).

## Yerləşməsi
Zirvə Nauru adasının cənub-qərbində yerləşir. Ayvo dairəsində, Buada dairəsi sərhəddinə yaxın qərarlaşır.

Təpə uzanmış bir təpə formasındadır. Təpədən fosfat çıxarılır. Buradan dəmir yolu keçir.

## Tarixi
İkinci dünya müharibəsi dönəmində yapon ordusu 1942-ci ildə adanı ələ keçirir. Onlar burada istehkamlar qurur və bunkerlər inşa etmişlər. Bun istehkamların bir qismi günümüzdə belə qalır. «Nauru Tarix muzeyi» direktorunun fikirinə görə bu istehkamlar böyük turistik əhəmiyyət daşıyır.

## Görməli yerləri
Zirvəyə çıxmaqla cırtdan ölkənin hər bir nöqtəsini görmək mümkündür.

## Nauru dilində
Yerli əhali adanı Yanor olaraq (*Janor*) adlandırır.
## İstinadlar
İstilik mübadiləsi

**İstilik mübadiləsi** — İqlimin vacib cəhətlərindən olan atmosferin istilik rejimi atmosfer havası və ətraf mühit arasındakı istilik mübadiləsi ilə müəyyən olunur. Bu zaman ətraf mühit kimi kosmik fəza və qonşu hava kütləsi və yer səthi başa düşülür. İstilik mübadiləsi radiasiya yolu ilə, başqa sözlə havadan şüalanma və Günəş radiasiyasının hava ilə udulması yolu ilə reallaşır. Digər tərəfdən bu hava və yer səthi arasında istilikkeçirmə və atmosfer daxilində turbulentlik vasitəsilə baş verir. Yer səthi və atmosfer arasında istilik mübadiləsi həm də buxarlanma və növbəti kondensasiya zamanı baş verə bilər. 							

## Turbulent istilikkeçirmə
Troposferdə günəş radiasiyasının birbaşa udulması çox azdır, belə ki, o havanın temperaturunu gün ərzində 0,50C qaldıra bilər. Havadan uzundalğalı şüalanma vasitəsilə istiliyin itməsi bir qədər daha çoxdur. Atmosferin istilik rejimi üçün istilikkeçirmə vasitəsilə yer səthi ilə istilik mübadiləsi həlledici əhəmiyyət daşıyır. Yer səthi ilə birbaşa təmasda olan hava kütləsi onunla molekulyar istilikkeçirmə yolu ilə istilik mübadiləsi edir. Atmosferdə daha effektiv istilik mübadiləsi turbulent istilikkeçirmə yolu ilə gedir. Turbulentlik nəticəsində atmosferdə havanın tez qarışması baş verir ki, bu da atmosferin qatları arasında istilik mübadiləsi yaradır. Turbulentlik prosesi həm də yer səthindən havaya və ya tərsinə istilik mübadiləsi yaradır. Məsələn, turbulentlik prosesi nəticəsində yer səthində hava soyuyursa onun yerinə fasiləsiz olaraq yuxarı qatlardan isti hava daxil olur. Bu proses hava qatı ilə yer səthi arasında istilik mübadiləsini tənzimləyir. Yer üzərində havanın soyuması elə də çox olmur, lakin bu atmosferin daha güclü qatlarına yayılır. Atmosferin daha yuxarı qatları üçün yer səthi ilə istilik mübadiləsi az əhəmiyyət daşıyır. Bundan başqa istilik mübadiləsi havanın adveksiyası yolu ilə də baş verə bilər. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İstilik miqdarı		

## Həmçinin bax
* İqlim
* Günəş radiasiyası
* Rixman — Nyuton qanunu
Paleovulkanizm

**Paleovul­ka­nizm** (, ;  — qədim,  — od və dəmirçilik tanrısı) — keçmiş geoloji dövrlərdə vulkan fəaliyyəti.

## İstinadlar
Paleovulkanologiya

**Paleovulkanologiya** (, ) — yun. palaios-qədim və vulkanologiya geologiyanın sahəsi, keçmiş geoloji dövrlərdəki vulkan fəaliyyətini öyrənir. Paleovulkanologiya tədqiqatlar paleocoğrafi və paleogeomorfoloji bərpada və eləcə də vulkanlarla əlaqədar yaranmış faydalı qazıntıların axtarışında mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

## Həmçinin bax
* Paleovulkanizm
* Paleoorogen
* Vulkan

## İstinadlar
Ağaməmmədli

* Ağaməmmədli (İmişli) — İmişli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Ağaməmmədli — Cəlilabad rayonunun Xanəgah inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Ağaməmmədli (Saatlı)
* Çöl Ağaməmmədli
Panplanasiya

**Panplanasiya** (, ) — yun. pan- hamısı və lat. planum – müstəvi, düzənlik – qonşu çayların yataqlarının eninə genişləndirərək, birləşməsi və suayrıcı yüksəklikləri tamamilə məhv etməsi nəticəsində səthin düzəlməsi prosesi. Çayların bu cür fəallaşması adətən dağdan düzənliyə çıxdığı sahədə baş verir. Proses dağların ətəyi səviyyəsində düzənlik zolağının – panplenin yaranmasına gətirib çıxarır.

## Həmçinin bax
* Paleogeomorfologiya
* Paleocoğrafiya
* Paleontologiya
* Pangeya

## İstinadlar
Ağburun

* Ağ Burun — 
* Ağburun dağı — Xocavənd rayonunda Ağcaqoşun çayının sağ sahildə dağ.
* Ağburun dağı (Qaradağ) — Qaradağ rayonu ərazisində, Lokbatan qəsəbəsindən qərbdə dağ.
Ağcaqoşun

* Ağcaqoşun çayı — Xocavənd və Ağcabədi rayonlarının ərazisindən axan çayın adı.
* Ağcaqoşun dağı — Ağcabədi rayonu ərazisində dağ.
Ağcayazı

* Ağcayazı (Laçın) — Azərbaycanın Laçın rayonunda kənd. 
* Aşağı Ağcayazı — Azərbaycanın Ağdaş rayonunda kənd.
* Yuxarı Ağcayazı — Azərbaycanın Ağdaş rayonunda kənd.

* Ağcayazı — Laçın rayonu ərazisində düz. 
* Ağcayazı — Laçın rayonu ərazisində dağ.
Viktor Paviçiç

**Viktor Paviçiç** (d. 15 oktyabr 1898 – ö. 20 yanvar 1943) — vermaxtın tabeçiliyi altında fəaliyyət göstərən 369-cu piyada alayının komandiri olan xorvat hərbi xadim. İkinci dünya müharibəsi ərzində Stalinqrad döyüşündə iştirak etmiş və həlak olmuşdur.

## Həmçinin bax
* İkinci dünya müharibəsi
* Böyük Vətən müharibəsi
* Stalinqrad döyüşü

## İstinadlar
Ekzogen proseslər

**Ekzogen proseslər** — Yer səthində və litosferin üst hissəsində günəş enerjisi, ağırlıq qüvvəsi və orqanizmlərin fəaliyyəti nəticəsində yaranan qüvvələrin təsiri ilə gedən proseslərdir. Ekzogen proseslərə süxurların aşınması, aşınma məhsullarının ağırlıq qüvvəsi, axar su, buzlaq və küləyin fəaliyyəti ilə yerdəyişməsi, çökmə süxurların və bəzi faydalı qazıntı yataqlarının əmələ gəlməsi daxildir. Azərbaycanda duz, maqnitli qum yataqları bu yolla əmələ gəlmişdir.

## Həmçinin bax
Endogen proseslər
Ağgədik

* Ağgədik (Xocalı) — Xocalı rayonunun Xanabad kənd inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Ağgədik — Böyük Qafqazda (Yan silsilədə), Quba rayonunun Buduq kəndinin qərbində dağ. 
* Ağgədik — Masallı rayonunun Miyanku kəndi ərazisində dağ; 
* Ağgədik — Şəki-Zaqatala zonasında dağ.
Ağız güneyi

* Ağız guneyi — Gədəbəy rayonunun Zamanlı kəndi ərazisində yüksəklik; 
* Ağız guneyi — Qubadlı rayonu ərazisində yüksəklik.
Arfvedsonit

**Arfvedsonit** — mineral, qələvi amfibol - Na2,5Ca0,5(Fe2+, Mg, Fe3+, Al)5 [(OH, F)2 | Si7,5Al0,5O22]

## Haqqında
Arfvedsonit - ekermanit izomorf seriyasının üzvü. Arfvedsonit tərkibində şərti olaraq 70-100 mol.% dəmirli komponent olur. Rəngi yaşılımtıl-qara. Dərinlik qə­ləvi süxurlarda və onların peq­matitlə­rin­də rast gəlinir. Növ müxtəlifliyi: manqan-arfvedsonit, maqnezium-arfvedsonit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Taka (atoll)

**Taka atollu** ( , ) — Sakit okeanda 6 adaclqdan ibarəh olan atoll. Patak cərgəsinə daxildir. Adanın quru sahəsi 0,57 km², laqunla birlikdə isə 93,14 km² təşkil edir.

## Tarixi
Ada 1816-cı ildə "Ryurik" gəmisində Otto Konsebunun rəhbərlik etdiyi rus ekspedisiyası zamanı kəşf edilir.

## İstinadlar
Ögey ana (teleserial, 2017)

**"Ögey ana"** — Sain Qəhrəmanın quruluşçu rejissorluğu ilə çəkilmiş Azərbaycan teleserialı.

## Məzmun
Serial  yeni ailə münasibətlərindən, tərbiyə məsələlərindən,  Ögey ana - Sevincin uşaqların ürəyinə yol tapmaq cəhdlərindən bəds edir.

## Filmin heyəti

:**Quruluşçu rejissor:** Sain Qəhrəman
:**Ssenari müəllifləri: **Nicat Dadaşov,  Reyhan İsayeva, Elçin Muradov
:**Rejissor:** Qulu Əsgərov
:**Quruluşçu rəssam :** Ziya Doluxanov
:**Quruluşçu operator:** Orxan Məmmədov
:**Bəstəkar:** Rasim Məmmədov
:**Baş prodüser:** Rüstəm Əliyev
:**İkinci operator:** Vasif Vəlizadə
:**Montaj rejissoru:**  İlkin Əminov, Əli Teymursoy
:**Səs rejissorları:**  Vüsal Həsənov, Azər Xıdırov
:**Texniki direktor:**  Elnur Rzazadə
:**İşıq rəssamı:** Akşin Qirimov,
:**İşıqçı:**  Eldar Rüstəmov
:**Qrim rəssamı:** Türkan İntiqamqızı, Gülşən İbrahimova(assistent)
:**Geyim rəssamları:** Təhminə Hüseynova, Nübar İmamquliyeva

## Rollarda

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə
Ağkəsən

* Ağkəsən — Qax rayonu ərazisində dağ.  
* Ağkəsən — Şəki-Zaqatala rayonları ərazisindən axan çay.
Qustav Yani

**Qustav Yani** (; d. 21 oktyabr 1883, Rayka — ö. 26 noyabr 1947, Budapeşt) — İkinci dünya müharibəsi ərzində baş verən Stalinqrad döyüşündə 2-ci Macar Ordusuna rəhbərlik etmiş macar hərbi xadim.

## Həmçinin bax
* İkinci dünya müharibəsi
* Barbarossa əməliyyatı
* Stalinqrad döyüşü

## İstinadlar
Arxeosiatlar

**Arxeosiatlar** () — tək və ya kolonial təhkim olunan primitiv çoxhüceyrəli dəniz heyvanları. Qədəhvari, diskvari və ya lövhəli monolit karbonat skeleti vardı. Süngəclər kimi filtratorlar idilər. Orqanogen qrumlar (rif) əmələgətirən orqanizmlər olmuşlar. Alt kembri çöküntülərinin stratiqrafik bölünməsi və korrelasiyasında olduqca mühüm əhəmiyyəti vardır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Ağoyuq

* Ağoyuq (dağ) — Zəngilan rayonunun cənub-Şərqində dağ. 
* Ağoyuq — Zəngilan rayonu ərazisində düz.  
* Ağ oyuq — Zəngilan rayonunda qəsəbə.
Atmosferin kütləsi

**Atmosferin ümumi kütləsi** 5,1015 tondan bir qədər çoxdur. Bu isə yerin öz kütləsindən təqribən milyon dəfə kiçikdir. Atmosferin bütün kütləsininyarısı aşağı 5 km-də, dörddə üçü aşağı 10 km-də, 95%- i aşağı 20 km-də yerləşir. Atmosfer qazlar qarışığından ibarətdir ki, bu da hava adlanır. Havada asılı vəziyyətdə maye və bərk hissəciklər mövcuddur. Bu hissəciklərin kütləssi atmosferin kütləsi ilə müqayisədə nisbətən azdır. Digər qazlarla birlikdə atmosferin tərkibində qaz halında su buxarı (H2O) vardır.	

## Həmçinin bax
Atmosfer

## Xarici keçidlər
Atmosferin təbəqələrə bölünmə prinsipləri

## İstinadlar
Arsenolit

**Arsenolit** — mineral, As2O3

## Haqqında
Arsenolit — Kubik. Kristalları oktaedrik, sapvari. Ayrılma {111} üzrə. Aqreqat: salxımabənzər, torpaqvari, ulduzabənzər və qabıqcıqlar. Rəngi ağ. Parıltı şüşəli, ipəkvari. Sərtliyi 1,5. Xüxusi çəkisi 3,87. Arsenopirit, sərbəst As, enargit, tennantit və b. mərgümüş mineral yataqlarının oksidləşmə zonasında.

## İstinadlar
Voleai adası

**Voleai** () — Sakit okean ərazisinə daxil olan atoll. İnzibati cəhətdən Yap ştatı ərazisinə daxildir. Adada 1081 nəfər (2008) yaşayır. Sahəsi 4,5&nbsp;km² təşkil edir. İkinci Dünya müharibəsində Yaponiya İmperiya ordusunun nəzarətində olmuşdur.
Voleai dili istifadə edilir. Əvvəllər adada Voleai yazısından istifadə edilirdi

## İstinadlar
Viktor Astafyev

**Viktor Astafyev** (tam adı: Viktor Petroviç Astafyev; d. 1.5.1924, indiki Krasnoyarsk diyarı, Ovsyanka k.– ö. 29.11.2001, Krasnoyarsk) — rus yazıçısı. 

## Məlumat
Viktor Astafyev kəndli ailəsində anadan olmuş, uşaq evində böyümuşdür. 1942-ci ildə könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. Ali ədəbiyyat kurslarında oxumuşdur (1959–61). Yaradıcılığa “*Mülki adam*” (1951) hekayəsi ilə başlamışdır. Onun “*Gələn yazadək*” (1951) hekayələr toplusu ilk kitabıdır. Uşaqlıq illəri, təbiət və insan, müharibə və sevgi Viktora şöhrət gətirən “*Aşırım*”, “*Acıçiçək*” (hər ikisi 1959), “*Ulduz axını*” (1960) povestlərinin başlıca mövzularıdır. 

1960-cı illərin ədəbi-tənqidi Astafyevin yaradıcılığını “*kənd nəsri*”nə aid etmişdir. Onun əsərlərində rus psixoloji nəsrinin ənənələri inkişaf etdirilir, kənd həyatı geniş təsvir olunur. “*Sonuncu təzim*” (1968–78; son fəsilləri 1992-ci ildə çap olunmuşdur) kitabında avtobioqrafik material (Sibir kəndindəki uşaqlıq və yeniyetməlik dövrü, müharibə və müharibədən sonrakı həyat haqqında xatirələr) rus kəndinin yarım əsrlik tarixi fonunda verilmişdir. “*Çoban və çoban qız*” (1971; sonuncu redaktəsi 1989) pastoral povestində “*kənd nəsri*” motivləri mənəvi aspektdə işlənmiş müharibə mövzusu nəzərə alınaraq şərh olunmuş, kəndli dünyagörüşünün bəşəri mahiyyəti mifoloji, bibliya simvolları vasitəsilə açılmışdır. 

Klassik “*ov əhvalatları*” ənənəsini davam etdirən kəskin süjetli “*Çar-balıq*” (1976) əsəri ciddi diskussiyaya səbəb olaraq cəmiyyətin diqqətini ekoloji problemlərə yönəltmişdir. “*Həyatı yaşamaq*” (1985), “*Şən əsgər*” (1998) povestləri, “*Lyudoçka*” (1989) novellası, “*Qəmli detektiv*” (1986), “*Lənətlənmiş və öldürülmüşlər*” (c. 1–2; 1992–94) romanları var. Astafyevin bir çox əsəri səhnələşdirilmiş və ekranlaşdırılmış, pyesləri ölkə teatrında və xarici teatrlarda tamaşaya qoyulmuşdur. Kitablrı bir sıra Avropa dillərinə tərcümə edilmişdir.  

## Həmçinin bax
* Rus ədəbiyyatı
* Yazıçı

## Xarici keçidlər
* Prominent Russians: Viktor Astafiev
* Marking the 75th anniversary of Viktor Astafiev and Victory Day
* excerpt, from The Cursed and the Slain

## İstinadlar
Ağsal

* Ağsal — Şərur rayonunun Şimal-Şərqində dağ.   
* Ağsal — Culfa rayonunun Ərəfsə kəndi yaxınlığında, Ağsal dərəsində mineral bulaq.