open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiberetnoqrafiya

**Kiberetnoqrafiya**— (ingiliscə "netnography" sözündən; həmçinin "setneography") klassik etnoqrafiyadan onlayn mədəniyyətləri və rəqəmsal icmaları öyrənmək üçün uyğunlaşdırılmış bir tədqiqat metodudur. Metod forumlar, bloqlar, sosial şəbəkələr və digər platformalar da daxil olmaqla onlayn məkanlarda qarşılıqlı əlaqələrin müşahidəsinə və təhlilinə əsaslanır. Bu termin ilk dəfə 1998-ci ildə amerikalı tədqiqatçı Robert Kozinets tərəfindən təklif edilmişdir.

## Tarixi

1990-cı illərin ortalarında kiberetnoqrafiya metodu Robert Kozinets tərəfindən istehlakçı davranışını onlayn təhlil etmək üçün bir vasitə kimi hazırlanmışdır. Əvvəlcə elmi fantastika seriyası "Star Trek"in pərəstişkarları arasında onlayn müzakirələri öyrənmək üçün istifadə edilmişdir. Zamanla metodologiya marketinqdən kənara çıxaraq sosiologiya, antropologiya, psixologiya, təhsil və digər sahələrdə tətbiq tapmışdır.

## Metodologiya

Kiberetnoqrafiya klassik etnoqrafiyanın prinsiplərinə əsaslanır, lakin rəqəmsal mühitə uyğunlaşdırılıb. Əsas tədqiqat mərhələləri bunlardır:
***Onlayn icmanın seçilməsi**: tədqiqat üçün müvafiq onlayn icmanın müəyyən edilməsi;
***Məlumatların toplanması**: iştirakçıların qarşılıqlı əlaqələrinin müşahidəsi, mətn və multimedia materiallarının toplanması;
***Məlumatların təhlili**: toplanmış məlumatların mədəni kontekst nəzərə alınmaqla şərh edilməsi;
***Nəticələrin şərhi**: icmanın mədəni xüsusiyyətləri və davranışı haqqında nəticə çıxarmaq.

Metod, tədqiqatçıya təbii, müsahibə olunmamış məlumatları təhlil etməklə onlayn mədəniyyətə qərq olmağa imkan verir ki, bu da tədqiq olunan fenomeni daha dərindən anlamağa imkan verir.

## Etik aspektlər

Kiberetnoqrafiya məxfilik və iştirakçıların məlumatlı razılığı ilə bağlı bir sıra etik məsələləri qaldırır. Məlumatlar internetdə ictimaiyyətə açıq ola bilsə də, tədqiqatçılar aşağıdakılar da daxil olmaqla etik standartlara riayət etməlidirlər:

*Şəxsi məlumatların anonimləşdirilməsi;
*Xüsusilə məlumat iştirakçını müəyyən edə bilərsə, sitatlardan istifadəyə razılıq almaq;
*Cəmiyyətə və onun normalarına hörmət.
## Tətbiq

Kiberetnoqrafiya müxtəlif sahələrdə geniş istifadə olunur:

***Marketinq**: istehlakçı davranışının və üstünlüklərinin təhlili;
***Sosiologiya və antropologiya**: onlayn mədəniyyətlərin və icmaların öyrənilməsi;
***Təhsil**: Onlayn təhsil platformaları və qarşılıqlı əlaqələrin öyrənilməsi;
***Psixologiya**: rəqəmsal mühitdə davranış və qarşılıqlı təsirlərin təhlili.
Bu metod tədqiqatçılara onlayn icma iştirakçılarının davranışı və motivasiyaları haqqında məlumat əldə etməyə imkan verir ki, bu da cəmiyyətin rəqəmsallaşması kontekstində xüsusilə dəyərlidir.

## Tənqid

Üstünlüklərinə baxmayaraq, kiberetnoqrafiya tənqidlərlə üzləşir:

**Məhdud təmsilçilik**: nəticələr bütün icma üzvlərinin davranışını əks etdirməyə bilər;

**Etik çətinliklər**: məlumatlı razılığın alınmasında və məxfiliyin təmin edilməsində çətinliklər;

**Təfsir çətinlikləri**: Onlayn qarşılıqlı əlaqələri oflayn davranış konteksti olmadan şərh etməkdə çətinlik.

## Həmçinin bax

* Etnoqrafiya
* Keyfiyyət tədqiqat metodları
* Rəqəmsal Antropologiya
* Rəqəmsal sosiologiya
*Virtual İcmalar
Sinnober ləqəbli Balaca Saxes

**“Sinnober ləqəbli Balaca Saxes”** (;  — *cinnabar*) — alman romantik yazıçısı E. T. A. Hoffmannın qrotesk üslubda yazılmış nağıl-povestidir. Əsər ilk dəfə 1819-cu ildə nəşr olunmuşdur və alman romantizmi dövrünün tanınmış ədəbi nümunələrindən hesab olunur.

## Süjet
Hadisələr kiçik, uydurma bir alman knyazlığında baş verir. Bir vaxtlar knyaz Demetriusun hakimiyyəti dövründə bu yer sakit və pastoral məkan idi və burada çoxlu pərilər yaşayırdı. Demetriusun ölümündən sonra onun oğlu Pafnusius maarifçilik siyasətini tətbiq edir və nəticədə pərilərin əksəriyyəti knyazlıqdan qovulur.

Əsas hadisələr Pafnusiusun ölümündən sonra, onun varisi Barsanufun hakimiyyəti dövründə baş verir.

Pərilərdən biri olan Rozabelverda kasıb kəndli qadın Lizanın eybəcər və zəif Saxes adlı oğluna yazığı gəlir və ona sehr edir. Bu sehr nəticəsində insanlar onun eybəcərliyini görmür və başqalarının gördüyü yaxşı işləri onun adına yazırlar.

İllər keçir və böyüyən Saxes artıq **Sinnober** adı ilə tanınır. Sehrin təsiri ilə o, professor Moş Terpini və onun qızı Kandidanı ovsunlayır. Lakin Kandidaya aşiq olan tələbə Valtazar Sinnoberin əsl simasını görə bilir.

Valtazar sehrbaz Prosper Alpanusun köməyi ilə Sinnoberin sehrinin sirrini açır. Saxesin başındakı üç sehrli tük qoparılıb yandırıldıqdan sonra sehr yox olur və hamı onun əsl eybəcər görkəmini görür. O, sarayında gizlənməyə çalışarkən gecə qabında boğularaq ölür.

Sonda Valtazar və Kandida evlənirlər.

## Personajlar

* **Sinnober ləqəbli Balaca Saxes** — pərinin sehrinin təsiri ilə başqalarının uğurlarını öz adına çıxaran eybəcər cırtdan.
* **Valtazar** — romantik təbiətli universitet tələbəsi.
* **Fabian** — Valtazarın dostu.
* **Moş Terpin** — universitet professoru.
* **Kandida** — professorun qızı.
* **Rozabelverda** — Saxesə sehrli güc verən pəri.
* **Prosper Alpanus** — səyyah sehrbaz.
* **Pafnusius** — knyazlıqda maarifçilik siyasəti aparan hökmdar.
* **Barsanuf** — knyazlığın sonrakı hökmdarı.
* **Liza** — Saxesin anası.

## Mədəni təsiri

* Rusiyanın NTV kanalında yayımlanan “Куклы” satirik proqramında Sinnober obrazından Vladimir Putini parodiya etmək üçün istifadə olunmuşdur.
* Ukraynada “Крихітка Цахес” adlı rok qrupu bu əsərin personajının adını daşıyır.
* 2000-ci ildə yazıçı Elena Çijova “Крошки Цахес” adlı roman yazmışdır.
* 2018-ci ildə Stanislav Sokolovun rejissorluğu ilə “Гофманиада” cizgi filmi çəkilmişdir.
* 2019-cu ildə M. N. Yermolov adına Moskva Dram Teatrında “Balaca Saxes” adlı fantastik tragikomediya tamaşası səhnələşdirilmişdir.
* 1983-cü ildə DEFA studiyasında “Zauber um Zinnober” adlı film çəkilmişdir.

## Qeydlər

## Ədəbiyyat

* Hoffmann, E. T. A. *Klein Zaches, genannt Zinnober*.
* Гофман Э. Т. А. *Маленький Цахес, по прозванию Циннобер*. Москва: Детская литература, 1988.

## Həmçinin bax

* Alman romantizmi
* Qrotesk
* Nağıl-povest
Villem Defo

**Uilyam Ceyms "Villem" Defo** (; ) — amerikalı aktyordur. Həm kütləvi, həm də art-haus filmlərində canlandırdığı müxtəlif obrazlarla zəngin karyeraya sahib olan aktyor, dörd "Oskar", bir "Britaniya Akademiya Film Mükafatı" (BAFTA) və dörd "Qızıl Qlobus" nominasiyası daxil olmaqla, müxtəlif mükafatlara, o cümlədən "Ən yaxşı aktyor" nominasiyasında "Volpi Kuboku"na layiq görülmüşdür. O, 2018-ci ildə fəxri "Qızıl Ayı" mükafatını almışdır.

Appleton, Viskonsində anadan olan Defonun kinoda debütü "Cənnət qapısı" (1980) filmindəki titrlərdə qeyd olunmayan rolu ilə olmuşdur.

## İstinadlar
Müasir Hind-Avropa dillərində leksik innovasiyalar

## Müasir Hind-Avropa dillərində leksik innovasiyalar (2000–2020)

### Giriş
Son illərdə dünyada baş verən qloballaşma və elmi-texniki tərəqqi, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı və sosial-siyasi dəyişikliklər dillərin leksik sisteminin yenilənmə proseslərini gücləndirmişdir. Leksik innovasiyalar (2000–2020) XXI əsrin ilk iyirmi ili ərzində Hind-Avropa dilləri ailəsinə daxil olan dillərdə müşahidə edilən yeni söz və ifadələrin yaranması, müxtəlifsistemli dillərdən söz alınması və dildə mövcud sözlərin semantik dəyişməsi ilə bağlı prosesləri ifadə edir.

Dilçilikdə leksik innovasiya anlayışı yeni sözlərin (neologizmlərin) yaranması, terminoloji yeniliklərin meydana çıxması, mövcud sözlərin yeni məna qazanması və başqa dillərdən alınmaların dil sisteminə daxil olması ilə əlaqələndirilir. Bu proses Hind-Avropa dillərində, xüsusilə alman, ingilis, italyan, fars və rus dillərində intensiv müşahidə edilmişdir.

### Nəzəri çərçivə
Leksik innovasiyalar dilin inkişafı və cəmiyyətin dəyişən tələblərinə uyğunlaşması ilə bağlı mühüm dil hadisələrindən biridir. Dildə yeni sözün yaranması dilin inkişafı ilə bərabər cəmiyyətin mədəni inkişafına da təsir edir. Bu proses əsasən aşağıdakı mexanizmlər vasitəsilə formalaşır:

Dildaxili söz yaradıcılığı (kompozisiya, törəmə, qısaltmalar və akronimlər)

Müxtəlifsistemli dillərdən alınmalar

Semantik innovasiyalar, yəni mövcud sözlərin yeni məna qazanması

Elm və texnologiya sahələrinin inkişafı nəticəsində terminoloji leksikanın genişlənməsi

Fonetik-morfoloji yolla yaranan sözlər

Dilçilikdə söz yaradıcılığı dilin məhsuldar mexanizmlərindən biri hesab olunur və dillərarası əlaqənin yaranmasına geniş şərait yaradır.

E.Koseriu yeni sözün yaranmasında mürəkkəb sözləri, düzəltmə sözləri və modifikasiyanı əsas kimi göstərir.

### Ümumi xüsusiyyətlər
Hind-Avropa dillərində (2000–2020-ci illər) aparılan tədqiqatlar nəticəsində aşağıdakı xüsusiyyətlər aşkar edilmişdir:

Qloballaşmanın dilə təsiri ilə formalaşan yeni sözlər

İngilis dilinin beynəlxalq kommunikasiya dili kimi təsirinin artması

Müasir elm və texnologiyanın inkişafı ilə bağlı terminoloji sistemin genişlənməsi

Süni intellekt və rəqəmsal kommunikasiya ilə bağlı yeni sözlərin yaranması

Ekstralinqvistik (dilxarici) faktorların təsiri

Sosial media və KİV-in təsiri

### İstinadlar
Astragalus maximus

*  — Astragalus alopecurus bitki növünün sinonimi.
*  — Astragalus onobrychis bitki növünün sinonimi.
2027-ci ildə Azərbaycan

**2027-ci ildə Azərbaycan** — bu il ərzində Azərbaycanda baş verəcək hadisələr.

## Hadisələr

### İl boyunca davam edən hadisələr
* İsmayıllının "Gənclər Paytaxtı" statusu.

### Mart
* 3–5 mart — "Automechanika Baku" sərgisi

### Dəqiq tarixi bilinməyən
* FIFA U-20 dünya çempionatı (Özbəkistanla bir yerdə)
* Avropa Karlar İdman Təşkilatının Baş Assembleyası

## İstinadlar
Battlefield 1

***Battlefield 1***&nbsp;— DICE tərəfindən istehsal olunmuş və "Electronic Arts" tərəfindən yayımlanmış birinci şəxs atıcı videooyunu. Oyun Windows, PlayStation 4 və Xbox One platformaları üçün yayımlanmışdır. Oyun 6 may 2016-cı ildə elan edilmiş və 21 oktyabr 2016-cı ildə satışa çıxarılmışdır. Oyun Birinci Dünya müharibəsi hadisələrinə əsaslanır.

## İstinadlar
Yunan draxması

**Yunan draxması** ( yunan dili: Δραχμή, ISO kodu: **GRD** ) 1832-ci ildən 2001-ci ildə avronun tətbiqinə qədər müasir Yunanıstanın rəsmi pul vahidi idi. Draxma 100 leptaya bölünürdü.

Yunan draxması Avropa Birliyinin vahid valyutasına keçid çərçivəsində 2002-ci il yanvarın 1-dən etibarən avro ilə əvəz edildi. Son rəsmi məzənnə 1 avro = 340,75 draxma olaraq müəyyən edilmişdi.

Draxma həmçinin qədim Yunanıstan dünyasında da istifadə edilən ən qədim pul vahidlərindən biridir.
Nana Mouskouri

**Nana** **Mouskouri** (tam adı İoanna "Nana" Mouskouri; yunanca: Ιωάννα "Νάνα" Μούσχουρη; 13 oktyabr 1934-cü ildə anadan olub) yunan müğənnisi və siyasətçisi. Uzun illər davam edən musiqi karyerası ərzində o, yunan, fransız, ingilis, alman, holland, portuqal, italyan, yapon, ispan, ivrit, uels, mandarin çin və korsika dilləri də daxil olmaqla ən azı 13 müxtəlif dildə mahnılar ifa etmişdir. Mouskouri bu müddət ərzində təxminən 450 albom buraxaraq dünya musiqisində geniş tanınmış sənətçilərdən birinə çevrilmişdir.

Nana Mouskouri Avropada ilk böyük uğurunu alman dilində ifa etdiyi “Weiße Rosen aus Athen” (“Afinanın ağ gülləri”) mahnısı ilə qazandı. Bu mahnı əslində yunan dilində yazılmış “San sfyríxeis tris forés” (“Üç dəfə fit çalanda”) adlı mahnının uyğunlaşdırılmış versiyası idi. Mahnı böyük populyarlıq qazandı və onun ilk albomlarından biri bir milyondan çox nüsxə satıldı.

1963-cü ildə Mouskouri Eurovision Song Contest 1963 müsabiqəsində Luxembourg ölkəsini “À force de prier” mahnısı ilə təmsil etdi və səkkizinci yeri tutdu. Bəstəkar Michel Legrand ilə dostluğu nəticəsində o, The Umbrellas of Cherbourg filmi üçün Oskar mükafatına namizəd göstərilən əsas mahnını da ifa etmişdir.

1968–1976-cı illər arasında Mouskouri BBC tərəfindən hazırlanan “Nana Mouskouri Presents” adlı televiziya proqramının aparıcısı olmuşdur. Müxtəlif dillərdə çıxış edən televiziya ulduzu kimi populyarlığı və səhnədə daim taxdığı qara çərçivəli eynəkləri onun fərqli və tanınan obrazını formalaşdırmış, sənətçini beynəlxalq ulduza çevirmişdir.

1981-ci ildə yazılmış “Je chante avec toi Liberté” mahnısı onun ən məşhur hitlərindən biri hesab olunur. Bu mahnı fransız, ingilis (“Song for Liberty”), alman, ispan (“Libertad”) və portuqal (“Liberdade”) dilləri daxil olmaqla bir neçə dildə ifa edilmişdir. 1984-cü ildə isə “Only Love” mahnısı Mistral's Daughter serialının əsas musiqisi kimi təqdim olunaraq dünya miqyasında böyük uğur qazandı. Mahnı müxtəlif dillərdə də ifa edilmiş və Böyük Britaniyada onun ən uğurlu sinqllarından birinə çevrilmişdir.

Mouskouri musiqi fəaliyyətindən əlavə ictimai sahədə də fəal olmuşdur. O, 1993-cü ildə UNICEF təşkilatının sözçüsü olmuşdur. 1994–1999-cu illərdə isə European Parliament üzvü kimi Yunanıstanı təmsil etmişdir.

2006-cı ildə o, Eurovision Song Contest 2006 müsabiqəsinin final mərasimində xüsusi qonaq qismində iştirak etmiş və bütün zamanların ən çox albom satmış sənətçilərindən biri kimi təqdim olunmuşdur.

2015-ci ildə Mouskouri Almaniyanın musiqi təşkilatı Deutsche Phono-Akademie tərəfindən Echo Music Mükafatının “Görkəmli nailiyyət” mükafatına layiq görülmüşdür.

13 fevral 2026-cı ildə isə Victoires de la Musique mükafat mərasimində ona xüsusi “Fəxri Qələbə” (Victoire d'honneur) mükafatı təqdim edilmişdir.

## İstinadlar
Miriam Makeba

**Zenzile Miriam Makeba** () — **Mama Afrika** səhnə adı ilə də tanınan Cənubi Afrika müğənnisi, söz yazarı, aktrisa və siyasi aktivistdir. Afropop, caz və dünya musiqisi də daxil olmaqla müxtəlif musiqi janrlarında ifa edən Miriam Cənubi Afrikada aparteid və ağdərili azlıq hökumətinə qarşı mübarizə aparırdı.

Yohannesburqda svazi və kosa mənşəli ailədə anadan olan Makeba atasının ölümündən sonra uşaq ikən iş tapmaq məcburiyyətində qalıb.

## İlk illəri
### Uşaqlığı və ailəsi
Miriam Makeba 4 mart 1932-ci ildə Yohannesburq yaxınlığındakı qaradərililər yaşayan Prospekt qəsəbəsində atasının yeganə, anasının isə altıncı uşağı olaraq dünyaya gəlmişdir. Onun kosa mənşəli atası Kasvel Makeba müəllim idi. Kasvel qızı altı yaşında olanda vəfat etmişdi. Onun svazi əsilli anası Kristina Makeba xidmətçi idi; Kristina ilk ərindən ayrılmış və qısa müddət sonra Kasvel ilə tanış olub evlənmişdi. Makeba sonralar bununla balı bildirmişdi ki, hamilə qalmazdan əvvəl anasına gələcək hamiləliyin ölümcül ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edilmişdi. Nə Miriam, nə də anası çətin doğuşdan sonra sağ qalacaq kimi görünmürdü. Doğuşda iştirak edən Miriamın nənəsi Kristina sağalarkən tez-tez onun qulağına *"buna özün səbəb oldun"* mənasını verən kosa dilindəki *"uzenzile"* sözünü mızıldanırdı; bu da onu qızına Zenzile adını verməyə ilhamlandırdı.

### Karyerasının ilk illəri
Makeba peşəkar musiqi karyerasına Cənubi Afrikanın tamamilə kişilərdən ibarət qrupu olan "Kubalı Qardaşlar" () ilə başlamışdı və onlarla birlikdə məşhur Amerika mahnılarının aranjiman edilmiş versiyalarını oxuyurdu. Tezliklə 21 yaşında o, Cənubi Afrika mahnılarını və məşhur afroamerikalı qrupların əsərlərini ifa edən "Manhetten Qardaşları" () caz qrupuna qoşuldu. Makeba qrupdakı yeganə qadın idi. O, 1953-cü ildə "Manhattan Qardaşları" ilə birlikdə ilk hiti olan *"Lakutshn, Ilanga"*nı yazdırdı və milli musiqiçi kimi şöhrət qazandı. 1956-cı ildə Makeba tamamilə qadınlardan ibarət yeni bir qrup olan "Skylarks"-a qoşularaq caz və ənənəvi Cənubi Afrika melodiyalarının qarışığı olan mahnılar ifa etməyə başladı. Qrup həmçinin "Sunbeams" kimi tanınırdı. Makeba "Manhetten Qardaşları" xaricə səyahət edərkən "Skylarks" ilə birlikdə mahnılar oxuyurdu; daha sonra o da "Manhetten Qardaşları" ilə birlikdə səyahət etmişdi. "Skylarks" qrupunda Makeba fəaliyyətini izlədiyi Rodeziya doğumlu musiqiçi Doroti Masuka və Dolli Ratebe ilə birlikdə mahnılar ifa edirdi. Bu dövrdə "Skylarks" qrupunun bir neçə əsəri məşhurlaşdı; musiqi tarixçisi Rob Allingem sonradan qrupu *"əvvəllər heç vaxt eşidilməmiş harmoniyaya malik əsl trend yaradanlar"* kimi təsvir edirdi. Bununla belə, Makeba "Skylarks" ilə işindən heç bir qonorar almamışdı.

## İstinadlar
Erna Solberg

**Erna Solberg** () — O, 2021–2025-ci illərdə **Müxalifətin lideri** vəzifəsini icra etmişdir. Daha sonra 2013-cü ildən 2021-ci ilə qədər Norveçin baş naziri olmuş, həmçinin 2004-cü ildən 2026-cı ilə qədər Mühafizəkarlar Partiyasının sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Solberg ilk dəfə 1989-cu ildə Norveç parlamentinə — Stortinqə seçilmişdir. 2001–2005-ci illərdə Bondevikin ikinci kabinetində Yerli İdarəetmə və Regional İnkişaf naziri vəzifəsində çalışmışdır. Onun bu vəzifədə fəaliyyəti dövründə Norveçin inzibati bölgü sisteminin islahatı ilə bağlı təklif olunan dəyişikliklərin hazırlanması həyata keçirilmişdir. 2005-ci il seçkilərindən sonra o, 2013-cü ilə qədər Mühafizəkarlar Partiyasının parlament fraksiyasına rəhbərlik etmişdir. Solberg eyni zamanda partiyanın daha praqmatik mövqe tutmasına da töhfə vermişdir.

2013-cü il parlament seçkilərindən sonra Solberg Norveçin tarixində **Gro Harlem Brundtland**dan sonra ikinci qadın baş nazir olmuşdur. Solberg hökuməti 2017-ci ildə yenidən seçilmiş və sonradan genişlənərək 2018-ci ildə Liberal Partiyanı, 2019-cu ildə isə Xristian Demokrat Partiyasını rəsmi şəkildə koalisiyaya daxil etmişdir və bununla parlament çoxluğunu təmin etmişdir. 2018-ci ildə Solberg Norveç tarixində Mühafizəkarlar Partiyasından ən uzun müddət xidmət edən baş nazir olmuşdur. 2021-ci il seçkilərindən sonra onun hökuməti parlament çoxluğunu itirmiş və Solberg istefa verərək yenidən Müxalifətin lideri vəzifəsinə qayıtmışdır.

### Həyatı və təhsili
Erna Solberg 24 fevral 1961-ci ildə Norveçin qərbində yerləşən Bergen şəhərində anadan olmuş və şəhərin varlı Kalfaret məhəlləsində böyümüşdür. Atası Asbjørn Solberg (1926–1989) Bergen Sporvei şirkətində məsləhətçi kimi çalışmış, anası Inger Wenche Torgersen (1928–2016) isə ofis işçisi olmuşdur. Onun iki bacısı var.

Solberg məktəb illərində çətinliklərlə üzləşmiş və 16 yaşında ona **disleksiya** diaqnozu qoyulmuşdur. Buna baxmayaraq, o, dərslərində fəal olmuşdur. 1979-cu ildə orta məktəbin sonuncu sinfində oxuyarkən Norveç Məktəb Şagirdləri İttifaqının idarə heyətinə seçilmiş və həmin il **Operasjon Dagsverk** tədbirinə rəhbərlik etmişdir.

1986-cı ildə o, Bergen Universitetini sosiologiya, siyasi elmlər, statistika və iqtisadiyyat ixtisasları üzrə bitirmişdir . Universitetdə sonuncu kursda oxuyarkən Bergen şəhərində Mühafizəkarlar Partiyasının Tələbələr Liqasına rəhbərlik etmişdir.

1996-cı ildən etibarən Solberg iş adamı və Mühafizəkarlar Partiyasının keçmiş siyasətçisi Sindre Finnes ilə evlidir və onların iki övladı var.

## İstinadlar
Con Ci-Hyon

**Con Ci-hyon** (; doğum adı **Vanq Ci-hyon**, ) — peşəkar olaraq **Cun Ci-hyon** (전지현) və **Cianna Con** (ingiliscə: **Gianna Jun**) adı ilə tanınan Cənubi Koreyalı aktrisa və modeldir. O, 2001-ci ildə çəkildiyi **My Sassy Girl** (*"Mənim şıltaq qızım"*) romantik komediya filmindəki rolu ilə məşhurlaşmışdır. Sözügedən film bir sıra Asiya ölkələrində geniş populyarlıq qazanmışdır. Aktrisa həmçinin **Il Mare** (*"Dəniz evi"*, 2000), **Windstruck** (*"Külək vurmuş"*, 2004), **The Thieves** (*"Oğrular"*, 2012), **The Berlin File** (*"Berlin işi"*, 2013) və **Assassination** (*"Sui-qəsd"*, 2015) filmlərində rol almışdır. Con televiziya sahəsində də uğur qazanmış və xüsusilə **My Love from the Star** (*"Ulduzdan gələn sevgim"*, 2013–2014) və **The Legend of the Blue Sea** (*"Mavi dənizin əfsanəsi"*, 2016–2017) seriallarındakı rolları ilə diqqət çəkmişdir.

Karyerası ərzində o, müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür. Bunlara **Grand Bell Awards** (*"Böyük Zəng mükafatları"*) mərasimində iki dəfə "Ən yaxşı aktrisa" mükafatı və **Baeksang Arts Awards** (*"Baeksang İncəsənət Mükafatları"*) mərasimində "Böyük mükafat" (Desanq) daxildir. Kino və televiziya sahəsində qazandığı uğurlar nəticəsində Con Koreya dalğasının (Hallyu) aparıcı ulduzlarından biri kimi tanınır. O, həmçinin **Kim Te-hi** və **Sonq Hye-kyo** ilə birlikdə "Troika" adlandırılan məşhur aktrisa üçlüyünün üzvü hesab olunur. Bu üçlük onların adlarının ilk hecalarından yaranan **"Te-Hye-Ci"** akronimi ilə də tanınır.

## Erkən həyatı və təhsili
Vanq Ci-hyon (səhnə adı Con Ci-hyon) Cənubi Koreyanın Seul şəhərinin Gangnam Vilayətində anadan olmuşdur. Onun özündən beş yaş böyük bir qardaşı vardır. Anası və anasının dostları onun boyunun hündür və bədən quruluşunun incə olmasına görə model və ya aktrisa olmasını tövsiyə etmişlər. Uşaqlıq arzusu stüardessa olmaq idi, lakin bir uçuşdan sonra bu fikrini dəyişmişdir. 1997-ci ildə, 16 yaşında olarkən, liseydə özündən yuxarı sinifdə oxuyan bir qızın təsiri ilə model fəaliyyətinə başlamış və Ekol jurnalında model kimi çalışmışdır. 1998-ci ildə aktrisa kimi debüt etmiş və bir prodüserin tövsiyəsi ilə səhnə adı olaraq **Con Ci-hyon** adını qəbul etmişdir.

Con ali təhsilini **Donqquk** universitetində almış və 2004-cü ildə Teatr və Kino ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi ilə məzun olmuşdur. Daha sonra, 2011-ci ildə həmin universitetin Rəqəmsal Media və Kontent üzrə magistratura proqramına qəbul olunmuş və magistr dərəcəsi əldə etmişdir.

## Karyera
Liv Tayler

**Liv Rundgren Tyler** (doğum adı **Liv Rundgren**; 1 iyul 1977) amerikalı aktrisadır. O, karyerasına model kimi başlayıb və ilk dəfə 1994-cü ildə *[[Səssiz Süqut]]* filmi ilə kino debütünü edib. Daha sonra *[[Ağır]]* (1995), *[[Empire Records]]* (1995), *[[Oğurlanmış Gözəllik]]* (1996), *[[Bu işi edirsən!]]* (1996), *[[Abbot qardaşlarının ixtirası]]* (1997), *[[Armageddon]]* (1998), *[[Cookie-nin Bəxti]]* (1999) və *[[McCool-da Bir Gecə]]* (2001) filmlərində baş rollarda çəkilərək tənqidçilərin diqqətini və tanınmasını qazanıb.

Daha sonra o, 2001–2003-cü illərdə çəkilmiş *[[Üzüklərin Hökmranı]]* film trilogiyasında Arwen Undómiel obrazını canlandırıb. Bu trilogiya bütün dövrlərin ən çox gəlir gətirən film seriyalarından birinə çevrilib.

Tyler sonrakı illərdə müxtəlif rollarda çəkilməyə davam edib. O, *[[Cersi Qızı]]* (2004), *[[Tənha Cim]]* (2005), *[[Mənim Üzərimdə Hakim Ol]]* (2007), *[[Qəriblər]]*(2008), *[[Robot və Frenk]]* (2012), ''Kosmik Stansiya 76'' (2014), *[[Vəhşi Qız]]* (2018) və *[[Ulduzlara Doğru]]* (2019) filmlərində rol alıb.

O, həmçinin Marvel Kinematoqrafik Kainatı filmləri olan *[[İnanılmaz Hulk]]* (2008) və *[[Kapitan Amerika: Cəsur Yeni Dünya]]* (2025) filmlərində Betti Ross obrazını canlandırıb.

Televiziya sahəsində isə o, HBO kanalının fövqəltəbii dram serialı “Qalanlar” (2014–2017), BBC-nin tarixi dramı “Barıt” (2017), “Kurtizanlar” (2018–2019) və Fox kanalının “9-1-1: Tənha Ulduz” (2020) seriallarında rol alıb.

Kino fəaliyyətindən əlavə, Tyler 2003-cü ildən etibarən ABŞ üçün UNICEF-in xoşməramlı səfiri kimi fəaliyyət göstərir və Givenchy brendinin ətir və kosmetika xəttinin reklam siması olub. O, həmçinin məşhur musiqiçi Steven Tyler və model Bebe Buell-in qızı kimi tanınır, lakin ögey atası Todd Rundgren ilə də çox yaxın münasibətə malikdir. Tyler bəstəkar Howard Shore ilə birlikdə də çıxış edib və “Hey, Bu Cür Sağ Ol Demək Olmaz” və “Bu Gecə Sənə Ehtiyacım Var” kimi mahnıları da cover şəklində ifa edib.
Phaseolus compressus

*  — Phaseolus lunatus bitki növünün sinonimi.
*  — Phaseolus vulgaris bitki növünün sinonimi.
Android Lollipop

**Android Lollipop** və ya Android 5.0–5.1.1 Lollipop — Google tərəfindən hazırlanmış Android mobil əməliyyat sisteminin 12-ci versiyasıdır . Google yeni versiya haqqında məlumatı 25 iyun 2014-cü ildə Google I/O konfransında açıqladı. Google adətən yeni versiyalarına Latın əlifbasından bir sıra hərflərdən istifadə edərək ad verir və yeni versiyaya həmin hərflə başlayan yemək adı verir. Bu dəfə yeni versiyanın kod adı A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K hərflərindən sonra "Android L" idi. Daxili olaraq versiyaya "Lemon Berengue Pie" kod adı verildi. 15 oktyabr 2015-ci ildə Google yeni versiyanın adının "L" hərfinə uyğun və dünyanın ən populyar konfetlərindən birinə aid olan "Lollipop" olacağını açıqladı . 5.0 versiyası 28 oktyabr 2015-ci ildə istifadəçilərə təqdim edildi. Versiya Linux nüvəsi 3.16.1 üzərində qurulub. Yeni versiya ilk dəfə "over-the-air" (OTA) vasitəsilə yeniləmə kimi təqdim edildi . Onun mənbə kodu 3 noyabr 2014-cü ildə buraxıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Krayova Ordusu

**Krayova Ordusu** (, )&nbsp;— İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1942–1945-ci illərdə fəaliyyət göstərən yeraltı Polşa könüllü hərbi təşkilatı. Polşa Dövləti, SSRİ, Litva, Almaniya və Macarıstanın ərazisində fəaliyyət göstərmişdir. Polşa müqavimətinin Almaniya işğalına qarşı mübarizə aparan əsas təşkilatı idi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Avropadakı ən böyük nizamsız (partizan) birləşmələrindən biri olmuşdur. Təşkilat üzvlərinin əksəriyyəti qanuni olaraq qeydiyyatdan keçmişdi.

Krayova Ordusu sürgündə olan Polşa hökumətinə və Britaniyada yerləşən Polşa Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanına tabe idi. Onun siyasi rəhbərliyi Londonda yerləşən Polşa hökumətinin ölkədəki nümayəndəsi tərəfindən həyata keçirilirdi. Sürgündə olan Polşa hökumətinin planlarına görə, Krayova Ordusu ümummilli, partiyaüstü bir təşkilata çevrilməli və onun baş komandanı hökumət tərəfindən səlahiyyətləndirilən bütün Polşa hərbi yeraltı qüvvələrinin yeganə lideri olmalı idi. Onun heyəti Polşa ordusunda xidmət etmiş zabitlərdən (karyera zabitləri, ehtiyat zabitlər və təqaüdə çıxmış zabitlər) ibarət idi.

## İstinadlar
Mariyadan Kallasa

**"Mariyadan Kallasa"** () — 2017-ci ildə fransız rejissoru Tom Volf tərəfindən yazılmış və çəkilmiş, opera müğənnisi Mariya Kallasın həyatı və yaradıcılığına həsr olunmuş sənədli filmidir.

## Məzmunu

Film opera müğənnisi Mariya Kallasın həyatını və yaradıcılığını onun öz sözləri ilə təqdim edir; hekayə onun müsahibələri, məktubları və səhnə çıxışları vasitəsilə qurulur. Tamaşalar, televiziya müsahibələri, ev çəkilişləri, ailə fotoları, şəxsi məktublar və indiyədək nəşr olunmamış xatirələr vasitəsilə danışılan bu film — materialların demək olar ki, hamısı əvvəllər ictimaiyyətə göstərilməmişdir — Nyu-York şəhərində sadə bir başlanğıcdan yüksələrək beynəlxalq şöhrət qazanan və bütün zamanların ən böyük sənətkarlarından birinə çevrilən qeyri-adi bir qadının mahiyyətini üzə çıxarır. Opera müğənnisi Coys DiDonato Kallasın məktublarını və nəşr olunmamış xatirələrini səsləndirir; fransız versiyasında isə mətn Fanni Ardan tərəfindən oxunur.

## Çıxarılması

“Maria by Callas” filminin premyerası 2017-ci ilin noyabr ayında həm Roma Film Festivalında, həm də La Baule Film & Score Festivalında baş tutmuşdur. Film 13 dekabr 2017-ci ildə Fransada kinoteatrlarda nümayişə buraxılmışdır.

ABŞ-da film 2 noyabr 2018-ci ildə məhdud kinoteatr nümayişi ilə təqdim edilmişdir. Daha sonra isə 25 dekabr 2020-ci ildə, Milad günü, BBC Four telekanalında yayımlanmışdır.

## Tənqidçilərin mövqeyi

“Mariyadan Kallasa” filmi tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Film hazırda rəy toplayıcı Rotten Tomatoes saytında 73 tənqidçi rəyi əsasında 92% göstəriciyə malikdir və orta qiymətləndirmə 7,1/10 təşkil edir. Saytın tənqidçilər konsensusunda qeyd olunur: “Mariyadan Kallasa” öz sənətinin operatik zirvələrinə yüksəlmiş, parlaq istedada malik bir sənətkarın həyatına səmimi və yaxın baxış təqdim edir; onun hekayəsi yaratdığı sənətin dramatik gücü ilə səsləşir.

Film əsasında hazırlanmış *“Maria Callas: Letters & Memoirs”* adlı tək aktyorlu səhnə tamaşası, baş rolda Monika Belluççi olmaqla, 27 yanvar 2023-cü ildə Nyu-York şəhərində yerləşən Bekon Teatrının səhnəsində nümayiş etdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Fabrik-mətbəx

**Fabrik-mətbəx** ()&nbsp;— SSRİ-də 1920–1930-cu illər arasında geniş yayılmış mexanikləşdirilmiş iri ictimai iaşə müəssisəsi. Memarlıq və sosial-mədəni baxımdan unikal bir quruluş növüdür, müasir incəsənət tarixində ayrıca nəzərdən keçirilir.

## Azərbaycanda
Azərbaycanda ilk fabrik-mətbəx 1930-cu ildə işə salınmışdır. Azərbaycan SSR-də, xüsusən də Bakıda bir çox fabrik-mətbəxlər var idi. Bakının fabrik-mətbəxləri geniş məkan həlləri ilə seçilirdi, onları Moskva və Leninqrad memarlığının oxşar nümunələri ilə bir sıraya qoyurdu.

Abdul Hüseynovun sözlərinə görə, Sovet Konstruktivist binalarının özünəməxsus tipologiyası var idi. Məsələn, Bakıda kafeteriyalar, fabriklər, zavodlar, uşaq baxçaları və digər müəssisələr üçün yemək hazırlamaq üçün nəzərdə tutulmuş bir neçə fabrik mətbəxi var idi. Bu "qida fabrikləri" qadınları ev işlərinin "adi" işlərindən azad etmək və istehsala cəlb etmək kimi sırf sosialist ideyasını həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Memarlıq baxımından bu fabrik mətbəxləri inqilabdan sonrakı dövrün abidələridir və rasionalistlərin və konstruktivistlərin cəsarətli fantaziyalarını təcəssüm etdirir. Hüseynov izH etmişdir ki, "Bakıda bir neçə fabrik-mətbəx binası qalmışdır". Onlardan biri Bayıl ərazisində yerləşir və doğum evinə çevrilib. Bir vaxtlar çörək sexi kimi fəaliyyət göstərən sənaye binaları da salamat qalıb. Onlardan biri hələ də böyük çörək sexi kimi istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* 1 May adına fəhlə klubu

## İstinadlar
1 May adına fəhlə klubu

**1 May adına fəhlə klubu** — Azərbaycanda, Bakı şəhərində, Sabunçu rayonunun Zabrat ərazisində yerləşən fabrik-mətbəx. Hazırda xaraba halındadır.

## Tarixi
Bakı şəhərində, Sabunçu rayonunun Zabrat ərazisində yerləşir. 1930-cu ildə Konstantin Sençixin tərəfindən diplom işi kimi dizayn edilmişdir. Bu, onun ilk əsəri idi.

2020-ci illərdə "Vətəndaş" İctimai Birliyi bu binanı memarlıq abidələri reyestrinə əlavə etməyi tövsiyə etmişdi. Buna baxmayaraq, təşkilatın bu tikiliyə səfərlərindən birində mühafizəçi onların binanın şəxsi mülk olduğunu iddia edərək şəklini çəkməsinə mane olmağa çalışmışdı. İctimai birliyin sədri Abdul Hüseynov bildirmişdir ki, "tarixi binanın qoyun və keçi tövləsinə çevrildiyini gizlətmək mümkün deyil".

## İstinadlar
Ecbolium

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tunbergiyakimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu

**VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu** — Bakı prosesinin Azərbaycanda keçirilməsi planlaşdırılan VII forumu.

## Hazırlıqlar və siyasi dəstək
2024-cü ildə imzalanan "Azərbaycan Respublikası ilə Çin Xalq Respublikası arasında strateji tərəfdaşlığın qurulması haqqında Birgə Bəyannamə"də Çin elan etmişdir ki, Azərbaycanın "Bakı prosesi" təşəbbüsünü və onun çərçivəsində toplanan Ümumdünya Forumları ilə bağlı səylərini dəstəkləyir. 2025-ci ildə imzalanan "Azərbaycan Respublikası ilə Çin Xalq Respublikası arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin qurulması haqqında Birgə Bəyanat"da Çin bu dəstəyini təkrarlamışdır.

2025-ci ildə imzalanan, Türk Dövlətləri Təşkilatının Budapeşt bəyannaməsində qlobal miqyasda mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqində qabaqcıl təşəbbüs kimi "Bakı Prosesi"nin uğuru yüksək qiymətləndirilmiş və Azərbaycan bu istiqamətdə davamlı liderliyinə görə təqdir edilmişdir. Təşkilat üzvləri 2026-cı ildə keçiriləcək VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun təşkilinə dəstək ifadə etmişdir. Üzvlər forumda Türk Dövlətlərinin fəal iştirakını təşviq etmiş, forum çərçivəsində Türk Dünyasının mədəni dəyərlərini və ortaq vizyonunu vurğulamaq üçün əlavə tədbir təşkil etməyi təklif edilmişdir.

11 mart 2026-cı ildə Azərbaycan Mədəniyyət naziri Adil Kərimli BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansının (UNAOC) ali nümayəndəsi Migel Anxel Moratinos və qurumun direktoru Nihal Saad ilə Bakıda keçiriləcək Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumuna hazırlığı müzakirə etmişdir.

## Keçirilməsi
VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu 2026-cı ilin oktyabrında Bakıda keçiriləcək. Regional və qlobal çağırışlar forumda müzakirə ediləcək. 2025-ci ildə keçirilən "*Mərkəzi Asiyada mənəvi irs və maarifçilik*" beynəlxalq konqresinin nəticələrinin də bu forumda müzakirə edilməsi planlaşdırılır.

## İstinadlar
Heineken

**Heineken N.V.** 1864-cü ildə Amsterdam Gerard Adriaan Heineken tərəfindən təsis edilmiş Hollandiyanın çoxmillətli pivə istehsalı şirkətidir. 2019-cu il etibarilə Heineken 70-dən çox ölkədə 165-dən çox pivə zavoduna sahibdir. Şirkət 348 beynəlxalq, regional, yerli və ixtisaslaşmış pivə və alma şərabı istehsal edir və təxminən 85.000 nəfəri işlə təmin edir.

## İstinadlar
Qablaşdırma

**Qablaşdırma** — məhsulların paylanması, saxlanması, satışı və istifadəsi üçün qablaşdırılması və ya qorunması elmi, sənəti və texnologiyasıdır. Qablaşdırma həmçinin qablaşdırmaların dizaynı, qiymətləndirilməsi və istehsalı prosesinə də aiddir.

## İstinadlar
Elis Vinokur

**Elis Vinokur** (, ) — fransız ssenarist və kinorejissor.

## Bioqrafiyası

Vinokur Parisdə yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. La Fémis kino məktəbində ssenari ustalığı üzrə təhsil aldıqdan sonra o, üç qısametrajlı film çəkmiş və Vladimir Perişiçin 2009-cu ildə nümayiş olunmuş "Sıravi insanlar" () filminin ssenarisini yazmışdır.

Vinokurun ilk tammetrajlı filmi olan "Avqustina" () professor Şarko və onun pasiyenti Avqustina arasındakı münasibətlərə əsaslanır. Film 2012-ci ildə Kann kinofestivalının "Tənqidçilər həftəsi" bölməsində təqdim edilmişdir. Onun ikinci rejissor işi olan "Mühafizəçi" () filmi 2015 Kann Kinofestivalının "Müəyyən baxış" proqramına seçilmişdir.

Vinokur həmçinin Dəniz Qəmzə Ərgüvənlə birlikdə "Mustanq" filminin ssenari müəllifi olmuşdur. Film 2015-ci ildə Kann kinofestivalının "Rejissorların ikihəftəliyi" proqramı çərçivəsində nümayiş olunmuşdur. Bu ekran əsəri 88-ci Oskar mükafatı mərasimində Fransa tərəfindən "Ən yaxşı xarici dilli film" nominasiyasına namizəd göstərilmişdir.

O, 2016-cı il Kann kinofestivalının "Tənqidçilər həftəsi" bölməsinin münsiflər heyətinə daxil edilmişdir.

Rejissorun "Proksima" () filminin premyerası 2019-cu ildə Toronto Beynəlxalq Film Festivalında baş tutmuş və "Platforma" mükafatı münsiflərinin fəxri qeydinə layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiyası

## İstinadlar
Pannasionalizm

**Pannasionalizm** və ya **panhərəkatlar** — müəyyən etnik və ya dil qruplarının nümayəndələrini vahid dövlət tərkibində birləşdirməyə çalışan sosial-siyasi hərəkatlar qrupu. Bu hərəkatlar adətən müəyyən millətçilik və ya dini ideologiyalara söykənir. Pannasionalist hərəkatların hədəf aldığı etnik və ya dil qrupları, bir qayda olaraq, müxtəlif ölkələrin ərazilərində məskunlaşmış olurlar.

## Əsas xüsusiyyətləri

Pannasionalizm klassik millətçilikdən onunla fərqlənir ki, o, yalnız mövcud bir dövlətin sərhədləri daxilində deyil, daha geniş coğrafi arealda yaşayan "qardaş xalqları" hədəf alır. Bu hərəkatlar çox vaxt "irredentizm" (itirilmiş torpaqların geri qaytarılması) ideyaları ilə sıx bağlıdır.

## Əsas pannasionalist hərəkatlar

Dünya tarixində və müasir siyasətdə aşağıdakı pannasionalist hərəkatlar mühüm rol oynamışdır:
* **[[Pantürkizm]]:** Bütün türk xalqlarının vəhdətini və ehtiyac duyulduğu təqdirdə vahid siyasi çətir altında birləşməsini hədəfləyən ideologiya.
* **[[Panslavizm]]:** Slavyan xalqlarının mədəni və siyasi vəhdətini hədəf alan hərəkat.
* **[[Pangermanizm]]:** Alman dilli xalqların vahid dövlətdə birləşməsini müdafiə edən ideologiya.
* **[[Panislamizm]]:** Bütün müsəlmanların dini və siyasi vəhdətini hədəfləyən doktrina.

## Tənqidi yanaşmalar

Pannasionalizm tez-tez digər dövlətlərin ərazi bütövlüyünə təhdid kimi qiymətləndirilir. Tənqidçilər qeyd edirlər ki, bu növ hərəkatlar imperiya ambisiyalarını gizlətmək üçün bir vasitə ola bilər.

## İstinadlar
Kolumbiya Ensiklopediyası

**Kolumbiya Ensiklopediyası** () — ilk dəfə 1935-ci ildə Kolumbiya Universiteti Nəşriyyatı () tərəfindən buraxılmış bir cildlik (ilkin variantda) ensiklopediya. Hazırda bu nəşr Gale Group şirkətinə məxsusdur, lakin hələ də Kolumbiya Universiteti ilə sıx bağlıdır.

## Tarixi

Ensiklopediyanın hazırlanması üzrə ilkin işlər 1920-ci illərdə Klark Fişer Ansli tərəfindən aparılmışdır. Təxminən 2000 səhifəlik ilk nəşr 1935-ci ildə Collier nəşriyyatı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində işıq üzü görmüşdür.

Növbəti illərdə ensiklopediya 1950 və 1963-cü illərdə əsaslı şəkildə yenilənmişdir.

1975-ci ildə çap olunan beşinci nəşr 50.000 məqalədən ibarət idi və çox sayda xəritə və illüstrasiyanı ehtiva edirdi. Məqalələrin üçdə biri coğrafi terminlərə, yarıdan çoxu isə əsasən siyasətçilərin bioqrafiyalarına həsr olunmuşdu.

## Müasir vəziyyəti

Ensiklopediyanın 2000-ci ildə işıq üzü görmüş altıncı və ikicildlik nəşrinin redaktoru Pol Laqasse olmuşdur. Bu nəşr 3000-dən çox səhifədə bütün bilik sahələri üzrə təxminən 51.000 məqaləni və 6.5 milyon sözü əhatə edir. Beşinci nəşrlə müqayisədə bura 1.300 yeni məqalə və 80.000-dən çox çarpaz istinad əlavə edilmişdir. Altıncı nəşrin ön sözündə qeyd olunur ki, Kolumbiya Ensiklopediyası hərtərəfli bir iş kimi deyil, axtarış zamanı bir növ "ilk yardım" mənbəyi kimi nəzərdə tutulmuşdur.

Bu nəşr bir neçə internet portalında "Kolumbiya Elektron Ensiklopediyası" adı ilə sərbəst istifadəyə verilmişdir. Rəqəmsal versiya hazırda 52.000-ə yaxın açar sözü və 84.000-dən çox çarpaz istinadı ehtiva edir. Məzmun rüblük olaraq yenilənir.

Bundan əlavə, tam nəşrin üçdə biri həcmində olan "Qısa Kolumbiya Ensiklopediyası" () adlı ixtisar edilmiş versiyası da mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *[https://www.infoplease.com/encyclopedia Kolumbiya Ensiklopediyası, Altıncı Nəşr]*, Infoplease tərəfindən təqdim olunur (Qeyd: Çap versiyasından fərqli olaraq, heç bir şəkil yoxdur).
Spartium

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tanrıdoğuranın Himayədarlıq Kilsəsi

**Tanrıdoğuranın Himayədarlıq Kilsəsi** Lənkəran şəhərində mövcud olan rus qəbiristanlığında yerləşir.

Lənkəran şəhər sakinlərinin çoxsaylı xahişlərini nəzərə alaraq, Bakı və Xəzəryanı yepiskop Aleksandr (İşein) pravoslav əhalisinin ziyarəti və ibadəti üçün yeparxiya ruhanilərinə xeyir-dua verdi. 28 yanvar 2015-ci il tarixində Bakı və Azərbaycan Arxiyepiskopunun müraciətinə əsasən, Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı şəhərdə yerləşən rus qəbiristanlığının ərazisində olan sahibsiz gözətçi sahəsinin Bakı Yeparxiyasının istifadəsinə verilməsi haqqında qərar qəbul edib.

2019-cu ildə maddi vəsaitlərin toplanması sayəsində yeparxiyaya verilmiş binanın təmirinə və abadlaşdırılmasına başlanmışdır. Kilsəni Müqəddəs Saf Ananın Himayədarlığına həsr etməyə qərar verilmişdir. Təmir işləri zamanı binanın bünövrəsi möhkəmləndirilmiş, həmçinin ikonostas quraşdırılmış, dam örtüyü və döşəmə dəyişdirilmiş, günbəz quraşdırılmış, qəbiristanlıq hasarı bərpa edilmişdir.

Hazırda kilsədə ayın hər birinci bazar günü ibadət günü hesab edilir.

Lənkəran şəhərindəki Tanrıdoğuranın Himayədarlıq kilsəsinin yerində əvvəllər Lənkəranın pravoslav məbədlərindən biri - Müqəddəs Maqdalalı Mariya adına daş qəbiristanlığı kilsəsi yerləşirdi. Bu kilsə taxta ikonostas və bir neçə ikonalarla bəzədilmişdir. Yerli əhalinin dediklərinə əsasən, məbəd 1920-1930-cu illərdə sovet hakimiyyəti tərəfindən dağıdılmışdır.
Stari-Qrad

**Stari Qrad** (və ya Starigrad, , ital. Cittàvecchia) — Xorvatiyanın Dalmatiya bölgəsində, Hvar adasının şimal sahilində yerləşən bir şəhərdir. Avropanın ən qədim şəhərlərindən biridir və adanın şimal hissəsində, 6 kilometrlik körfəzin dərinliyində yerləşir.

## Tarixi
Başlanğıcda Starigrad şəhəri FAROS (()) adlanırdı. Bu adı ona e.ə. 384-cü ildə Paros adasından gəlmiş yunan məskunlaşanları vermişdilər. Roma dövründə şəhər Fariya kimi tanınırdı. Hvar adı isə slavyanların gəlişindən sonra meydana çıxdı. Adanın inzibati mərkəzi cənuba — indiki Hvar şəhərinə (adanın cənub sahilinə) köçürüldükdən sonra köhnə şəhər sadəcə Starigrad (“Köhnə şəhər”) adlandırılmağa başladı.

Şəhərin əsas görməli yerlərindən biri XVI əsrdə məşhur şair-humanist Petar Hektoroviç tərəfindən kiçik qala formasında tikilmiş “Tvrdalj” (xorv. Tvrdalj) iqamətgahıdır.

Bundan əlavə, Stari-Qradda Müqəddəs İohannın qədim kilsəsi də yerləşir.
## Məşhur sakinləri
* Petar Hektoroviç (1487–1572) — humanist şair
* Marin Sabiç (1860–1922) — jurnalist, şair, tərcüməçi
* Yoro Tadiç (1899–1969) — tarixçi, akademik

## İstinadlar
Hesablama biologiyası

**Hesablama biologiyası** — bioloji sistemlərin və proseslərin öyrənilməsi üçün riyazi modellərdən, statistik üsullardan və kompüter alqoritmlərindən istifadə edən multidissiplinar elmi sahə. Bu sahə biologiya, informatika, statistika, riyaziyyat və bioinformatikanın metodlarını birləşdirərək mürəkkəb bioloji məlumatların təhlilinə imkan yaradır. Hesablama biologiyası xüsusilə genomika, proteomika, sistem biologiyası və təkamül biologiyası kimi sahələrdə geniş tətbiq olunur.

## Tarixi
Hesablama biologiyasının formalaşması XX əsrin ikinci yarısında kompüter texnologiyalarının inkişafı ilə bağlıdır. Molekulyar biologiyada məlumatların sürətlə artması alimləri bu məlumatların analiz edilməsi üçün yeni üsullar axtarmağa vadar etmişdir. 1950–1960-cı illərdə DNT və zülal ardıcıllıqlarının müqayisəsi üçün ilk hesablama metodları yaradılmışdır.

1970-ci illərdə bioloji ardıcıllıqların müqayisəsi və təkamül əlaqələrinin araşdırılması üçün yeni alqoritmlər hazırlanmışdır. 1990-cı illərdə isə İnsan Genomu Layihəsi () kimi iri beynəlxalq layihələr nəticəsində genom məlumatlarının kütləvi şəkildə toplanması hesablama biologiyasının sürətli inkişafına səbəb olmuşdur. Bu dövrdə yüksək məhsuldarlıqlı hesablama sistemləri və məlumat bazaları biologiya tədqiqatlarının ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.

## Əsas istiqamətləri
Hesablama biologiyası müxtəlif tədqiqat istiqamətlərini əhatə edir. Bu istiqamətlər bioloji məlumatların toplanması, emalı və modelləşdirilməsi ilə əlaqədardır.

### Genomika və ardıcıllıq analizi
Genomika canlı orqanizmlərin genomunun quruluşunu və funksiyasını öyrənir. Hesablama biologiyası DNT və RNT ardıcıllıqlarının müqayisəsi, genlərin identifikasiyası və genetik variasiyaların müəyyənləşdirilməsi üçün alqoritmlər təqdim edir.

### Struktur biologiyası
Bu istiqamət zülalların və digər biomolekulların üçölçülü quruluşunun kompüter modelləri vasitəsilə tədqiqini əhatə edir. Molekulyar modelləşdirmə və simulyasiya üsulları zülal qatlanması və molekulyar qarşılıqlı təsirlərin öyrənilməsində istifadə olunur.

### Sistem biologiyası
Sistem biologiyası hüceyrə və orqanizm səviyyəsində bioloji proseslərin qarşılıqlı əlaqələrini araşdırır. Hesablama modelləri metabolik şəbəkələrin, gen tənzimləmə sistemlərinin və siqnal ötürmə yollarının analizində mühüm rol oynayır.

### Təkamül biologiyası
Hesablama biologiyası təkamül proseslərinin riyazi və statistik modellərlə araşdırılmasına imkan verir. Filogenetik ağacların qurulması və növlər arasındakı genetik əlaqələrin müəyyənləşdirilməsi bu sahənin əsas istiqamətlərindəndir.

## Metod və texnologiyalar
Hesablama biologiyasında istifadə olunan metodlar müxtəlif riyazi və kompüter texnologiyalarına əsaslanır. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

* alqoritmlər və məlumat strukturları
* statistik modelləşdirmə
* maşın öyrənməsi və süni intellekt üsulları
* verilənlər bazası sistemləri
* yüksək məhsuldarlıqlı hesablama (high-performance computing)

Bu metodlar böyük həcmli bioloji məlumatların (məsələn, genom məlumatlarının) analizini və vizuallaşdırılmasını mümkün edir.

## Həmçinin bax
* Bioinformatika
* Genomika
* Sistem biologiyası
* Molekulyar biologiya

## İstinadlar
Avadhi

**Avadhi** (lang-dev. अवधी, digər adlar: *kosali, baisvari, purbi*) — hindi dilinin standartlaşdırılmasından sonra onun dialekti hesab edilən hind-ari dillərindən biridir. Bu dilin daşıyıcıları əsasən Uttar-Pradeş ştatının Avadh bölgəsində, həmçinin Bihar, Madhya-Pradeş ştatlarında, Dehlidə və Nepalın bəzi rayonlarında yaşayırlar. Avadhi dilində şərqi hindi danışanların təxminən üçdə ikisi danışır. Avadhi dili Fici hind dilinin formalaşmasına güclü təsir göstərmişdir. Yazı üçün devanaqari və kaitxi (Kaithi) sürətli yazısı istifadə olunur.

XVI–XVII əsrlərdə ədəbi Avadhi dilində (o dövrdə brac dilindən sonra ikinci ən mühüm ədəbi dil sayılırdı) zəngin poeziya yaradılmışdır; Avadhi həmçinin şərq sufilərinin sevimli ədəbi dili olmuşdur. Bu dil premakhyan adlanan əsərlərin dili idi. Premakhyanlar fars məsnəvilərinə bənzər quruluşa malik romantik hekayələr idi; onlar sufi mistisizmi ilə zəngin olsa da, tamamilə hind mühitində yaranmış və hind rəvayətlərindən götürülmüş çoxlu motivləri ehtiva edirdi.

Avadhi dilində yazılmış ilk belə premakhyan Maulana Daudun “Çandayan” əsəri (1379) olmuşdur. Bu ənənəni Malik Muhammad Cayasi davam etdirmişdir. Onun “Padmavat” poeması (1540) Arakandan Deccanadək geniş yayılmış və fars dili də daxil olmaqla müxtəlif dillərə tərcümə və nəql edilmişdir.

“Madhumalati” adlı sufi poemasına illüstrasiya: sevgililər cəngəllikdə pələngə atəş açırlar.

1574-cü ildə Tulsidas tərəfindən “Ramaçaritamanasa” adlı epik poema yaradılmışdır.

## İstinadlar
Sıxlıq funksional nəzəriyyəsi

**Sıxlıq funksional nəzəriyyəsi** (, **DFT**) — kvant mexanikasına əsaslanan hesablama modelləşdirmə üsuludur və fizika, kimya və materialşünaslıq sahələrində elektron quruluşunun (bəzən isə nüvə quruluşunun) öyrənilməsi üçün istifadə olunur. Bu nəzəriyyə əsasən çoxhissəcikli sistemlərin, xüsusilə atomların, molekulların və kondensə olunmuş maddə fazalarının əsas halının tədqiqinə tətbiq edilir. 

DFT-də çoxelektronlu sistemlərin xüsusiyyətləri funksional adlanan riyazi ifadələr vasitəsilə müəyyən edilir. Funksional — giriş kimi bir funksiyanı qəbul edib nəticə olaraq bir real ədəd verən funksiyadır. DFT kontekstində bu funksiyalar məkan üzrə dəyişən elektron sıxlığının funksionallarıdır. Elektron sıxlığına əsaslanan bu yanaşma sayəsində mürəkkəb kvant sistemlərinin xüsusiyyətlərini nisbətən az hesablama xərci ilə müəyyən etmək mümkün olur.

DFT müasir dövrdə kondensə olunmuş maddə fizikası, hesablama fizikası və hesablama kimyası sahələrində ən geniş istifadə olunan və çoxşaxəli metodlardan biri hesab olunur.

Sıxlıq funksional nəzəriyyəsinin əsasları XX əsrin ortalarında formalaşmışdır. Bu nəzəriyyənin riyazi əsasları 1964-cü ildə Hohenberq və Kohn tərəfindən irəli sürülmüş iki fundamental teoremə əsaslanır. Bu teoremlərə görə çoxelektronlu sistemin bütün əsas hal xüsusiyyətləri yalnız elektron sıxlığı ilə müəyyən edilə bilər.

1965-ci ildə Kohn və Sham tərəfindən bu nəzəriyyənin praktik tətbiqi üçün yeni yanaşma təklif edilmişdir. Bu yanaşma real çoxelektronlu sistemi elektron sıxlığı eyni olan, lakin qarşılıqlı təsiri olmayan elektronlardan ibarət hipotetik sistemlə əvəz edir. Bu üsul hesablamaların daha səmərəli aparılmasına imkan yaratmışdır.

1970-ci illərdən etibarən DFT xüsusilə bərk cisim fizikası sahəsində geniş istifadə olunmağa başlamışdır. Lakin uzun müddət kvant kimyasında bu metodun dəqiqliyi kifayət qədər yüksək hesab edilmirdi.

1990-cı illərdə mübadilə və korrelyasiya qarşılıqlı təsirlərini daha yaxşı təsvir edən yeni yaxınlaşmaların hazırlanması nəticəsində DFT kvant kimyasında da geniş tətbiq olunmağa başlamışdır.

## Həmçinin bax
* Kvant kimyası
* Hesablama kimyası
* Kondensə olunmuş maddə fizikası
* Elektron quruluşu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Walter Kohn, Nobel Laureate – Video interview with Walter on his work developing density functional theory by the Vega Science Trust
* 
* Walter Kohn, Nobel Lecture
* 
* Electron Density Functional Theory – Lecture Notes 
* Density Functional Theory through Legendre Transformation pdf
* 
* Modeling Materials Continuum, Atomistic and Multiscale Techniques, Book
* NIST Jarvis-DFT
* David Clary (2024). Walter Kohn: From Kindertransport and Internment to DFT and the Nobel Prize. World Scientific Publishing.
Ksavye

**Ksavye** — ad.

* Ksavye Bişa — fransız həkimi, anatomu, fizioloqu;
* Ksavye de Planxol
* Ksavye Dolan

## İstinadlar
Konrad

**Konrad** — alman adı.

* Konrad Tsuze — alman mühəndisi, ixtiraçısı və iş adamı.
* Konrad Adenauer — alman dövlət və siyasi xadimi.
* Konrad Malt-Brün
* Konrad Stoltz

## İstinadlar