Məhəddin Abbasov

**Məhəddin Abbasov** (tam adı: *Abbasov Məhəddin Fərhad oğlu*) — Azərbaycan alimi,  AMEA akad. Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun “Alitsiklik birləşmələr” laboratoriyasının Baş elmi  işçisi, texnika elmləri doktoru.

## Həyatı
Abbasov Məhəddin Fərhad oğlu 1947-ci ildə Gədəbəy rayonunun Düz Rəsullu kəndində anadan olmuşdur. O, əvvəl Novo-Slavyanka kəndində orta məktəbə getmiş, 8 illik təhsilini isə Düz Rəsullu kəndində başa vurmuşdur. Tam orta təhsilini Qazax şəhərindəki 1 nömrəli orta məktəbdə almış. Məktəbi Gümüş medalla bitirmişdir.

Abbasov Məhəddin Fərhad oğlu 1965-ci ildə Azərbaycan Neft Kimya İnstitutunun Kimya Texnologiya fakültəsinə daxil olmuş və 1970-ci ildə təhsilini başa vuraraq təyinatla Sumqayıt «üzvü sintez» zavoduna işə göndərilmişdir. 1973-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda əvvəlcə mühəndis, sonra isə elmi işçi vəzifələrində işləmişdir. O, burada namizədlik dissertasiyası üzərində işləməyə də imkan tapmış və 1978-ci ildə müdafiə edərək elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1981-ci ilə kimi NKPİ-də mühəndis, kiçik elmi işçi, 1981-2004-cü illərdə böyük, 2004-2010-cu illərdə aparıcı elmi işçi, 2010-cu ildən indiyə kimi baş elmi işçi vəzifəsində çalışır.

1978-ci ildə “Sərbəst radikallar vasitəsilə alifatik aldehidlərin və ketonların olefinlərlə birləşmə reaksiyasının tədqiqi” mövzusunda namizədlik, 2006-cı ildə isə “Doymamış karbohidrogenlər əsasında alitsiklik ketonların və laktonların sintezi, alınma üsulları və tətbiq sahələri” mövzusunda doktorluq dissertasiya işini müdafiə etmişdir.
 
Məhəddin Abbasov elmi fəaliyyəti dövründə əsasən yeyinti və ətriyyat sənayesi üçün yeni aramatizatorların və ətrli maddələrin alınması və texnologiyasının həzırlanması sahəsində çalışmışdır. Bu sahədə o səmərəli nəticələr əldə etmiş və müəlliflik şəhadətnaməsi almışdır.  20 işinə isə patent verilmişdir.

## Elmi fəaliyyətləri
M.F.Abbasovun əsas elmi işləri: sərbəst radikallar vasitəsi ilə doymamış karbohidrogenlərə kiçik molekul kütləli aldehid və ketonların birləşmə reaksiyasilə alkil, dialkil, tsiklo- və bitsiklo alkiləvəzli ketonların fasiləsiz qurğuda alınmasının mümkünlüyünün nəzəri cəhətdən əsaslandırılması və təcrübə-sənaye qurğusunun yaradılması;

Alkiləvəzli tsiklanonların müxtəlif oksidləşdiricilərlə maye fazada müvafiq alkiləvəzli δ-valero və ɛ-kaprolaktanlara oksidləşməsi prosesinin birmərhələli alınma üsulları;

Alitsiklik karbohidrogenlərin maye fazada oksidləşməsi reaksiyalarını aparmaq üçün xüsusi üsulla nano karbon alınmış və onun əsasında yüksək seçiciliyə malik homogen və heterogen polioksametallat nanokatalizatorlar hazırlanmış və onların iştirakı ilə müxtəlif quruluşlu keton, lakton, epoksid, iki atomlu spirt, iki əsaslı turşuların birmərhələli alınma üsulları;

İlk dəfə olaraq təbii perlit təbii mordenit əsasında metallarla modifikasiya olunmuş heterogen katalizatorları hhazırlanmış və alkiləvəzlitsiklanonların və aromatik keton və aldehidlərin çox atomlu spirtlərlə katalitik kondensləşməsi ilə müxtəlif quruluşlu spiroasetalların və aromatik asetalların yeni alınma üsulları işlənib hazırlanmışdır.

Alınmış alitsiklik ketonların laktonların və spiroasetalların orqanoleptik xassələri öyrənilərək tətbiq sahələri müəyyənləşdirilmiş; təcrübə-sənaye qurğusunda istehsal edilərək müxtəlif ətir kompozisiyaları və qida aromatizatorları hazırlanmış və sənaye miqyasında tətbiq olunmuşdur. Asetalların bəziləri yanacaqlara oksigenat və deprisant kimi təklif edilmişdir.

## Elmi tədqiqatları
M.F.Abbasovun tədqiqat işlərinin nəticələri 194 elmi əsərdə, o cümlədən 20 müəlliflik şəhadətnaməsində və Patentdə öz əksini tapmışdır. O, 3 elmlər namizədi, 2 maqisrt, 1 bakalavr yetişdirmişdir.

Onun elmi əsərləri Rusiya, Almaniya, Bolqarıstan, Türkiyədə, Polşada, Hindistanda, Çexiya, Estoniya, Ukraynada nəşr olunmuşdur. O, bir sıra beynəlxalq konfrans və simpoziumların iştirakçısı olmuş, məruzələrlə çıxış etmişdir.

## Elmi-təşkilati fəaliyyəti
* ARETN akademik Y.H.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən ED 1.17 Dissertasiya şurasının üzvüdür, həmdə Neft kimya mühəndisi elmi seminarın sədridir.

## Əsas elmi nailiyyətləri
#  Sərbəst radikallar vasitəsi ilə doymamış karbohidrogenlərə kiçik molekul kütləli aldehid və ketonlarin birləşmə reaksiyasi ilə alkil, dialkil, tsiklo-  və bitsiklo-  alkiləvəzli  ketonların fasiləsiz qurğuda alınmasının mümkünlüyünün  nəzəri cəhətdən əsaslandırılmış və təcrübə-sənaye qurğusu yaradılmışdır.
#  Alkiləvəzli  tsiklanonlarin müxtəlif  oksidləşdiricilərlə maye fazada müvafiq  alkiləvəzli  δ-valero- və ε-kaprolaktanlara oksidləşməsi prosesinin birmərhələli alinma üsullari işlənib hazırlanmışdır.
#  Alitsiklik karbohidrogenlərin maye fazada oksidləşməsi reaksiyalarını aparmaq üçün yüksək seciciliyə malik homogen və heterogen polioksametallat nanokatalizatorlar hazırlanması və onların iştirakı ilə müxtəlif quruluşlu keton, lakton, epoksid, iki atomlu spirt, iki əsasli turşuların birmərhələli alınma üsullari işlənib hazırlanmışdır.
#  İlk dəfə olaraq təbii perlit əsasında metallarla modifikasiya olunmuş heterogen katalizatorları hhazırlanmış və alkiləvəzlitsiklanonların diollarla katalitik kondensləşməsi ilə müxtəlif quruluşlu spiroasetalların yeni alınma üsulları işlənib hazırlanmışdır.
#  Alınmış alitsiklik ketonların,  laktonların və spiroasetalların orqanoleptik xassələri öyrənilərək tətbiq sahələri müəyyənləşdirilmiş,  təcrübə-sənaye qurğusunda istehsal edilərək müxtəlif ətir kompozisiyalari və qida aromatizatorları hazırlanmış və sənaye miqyasında tətbiq olunmuşdur.

## Əsas elmi əsərlərin adları
# М.Ф. Аббасов и др.  «Синтезы кетонов и лактонов с душистыми свойствами на основе нефтехимического сырья» / Тезисы докл. V нефтехимического симпозиума соц. стран, г.Бургас, НРБ, 1986, С.150-151
# M.F. Abbasov and est. «Alkylcyclanones as syntetic aroma substances and intermediates» / Aroma Perception,Formation, Evalu-ation proceedings of the 4th Wartburg  Aroma Symposium.  Eisenach,1994.  Deutsches institute fur ernantunastor-zchuns Potsdam-Rehbrucke. C. 325-337
# М. Ф. Аббасов и др. «Каталитическое окисление алкил-  и циклоалкилцикланонов  в лактоны» / Журнал прикладной химии  (Россия) , 1997, Т.70,  В.4,  С. 648-655
# M. F. Abbasov  and est. «Catalytic oxidation of 2-alkylcyclopenta-nones with hydrogen peroxide to  δ-lactones» / 7th World Congress of chemical Engineering (no 54991),Glasgow, Scotland. Date, Fri. 11 Jun 2004
# М. Ф. Аббасов и др. «Синтез высших спироацеталей конденсацией алкил- и циклоалкилциклопентанонов и циклосексанонов с двухатомными спиртами в присутствие  гетерогенных катализаторов» 2011 Журнал Органической химии, Т.47, вып.8.с.1136-1143
# М.Ф. Аббасов и др. «Жидкофазное каталитическое окисление С6-С7 циклоолефинов в дикарбоновые кислоты в псевдогомогенной системе» / Журнал прикладной химии, ЖОРХ 2011,  Т.84, вып.2.  с.240-246
# М.Ф.Аббасов и др. «Окисление алкилзамещенных циклопентанонов  и циклогексанонов  в псевдогомогенной системе без участия агентов фазового переноса» / Ж. Общей химии 2011, Т.81, вып.8, с. 1319-1325.
# M.F.Abbasov, С.М.Аббасова, Р.Н.Шафиева, А.А.Джафарова. О реакционной способности свободно радикального присоединения ацетальдегида к линейным и циклическим олефинам. / Вестник технологического университета 2022. Т.25 №2, с.5-10. Казанский технологический университет.
# M.Ф.Аббасов, Р.Н.Шафиева. Синтез 2-метил- 2-фенил- 1,3-диоксаланов в присутствие гетерогенных катализаторов.  / AMEA-nın müxbir üzvü Nazil Fazil oğlu Canibəyovun anadan olmasının 80 illik yubileyinə həsr olunmuş “Heteroatomlu birləşmələr kimyasının aktual prioblemləri” mövzusunda Respublika Elmi Konfransı.
# M.Ф.Аббасов, Р.Н.Шафиева. Синтез ацеталя конденсацией метилфенилкетона с этиленгликолем в присутствие гетерогенных катализаторов. / Akademik N.M.Seyidovun 90 illik yubileyinə həsr olunmuş Respublika Elmi Konfransı, “Katalizatorlar, Olefinlər Əsaslı Yağlar” Məruzələrin tezisləri, 19-20 may, Bakı-2022-ci il, s.75.
# M.Ф.Аббасов, Р.Н.Шафиева. Получение ароматического ацеталя каталитической конденсацией метилфенилкетона с этиленгликолем. / Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Gəncə Dövlət Universiteti Beynəlxalq Elmi Konfransı. Müari Təbiət və İqtisad Elmlərinin Aktual Problermləri, I hissə, səh.223-226.
# M.Ф.Аббасов, Р.Н. Шафиева Анализ продуктов конденсации метилфенилкетона с 1,2-пропиленгликолем методом газожидкостной хроматографии. / AMEA-nın müxbir üzvü Nazil Fazil oğlu Canibəyovun anadan olmasının 80 illik yubileyinə həsr olunmuş “Heteroatomlu birləşmələr kimyasının aktual prioblemləri” mövzusunda Respublika Elmi Konfransı, Bakı 3-4 noyabr 2022.
# H.M.Əlimərdanov, M.F.Abbasov, N.S.Abbaszadə, N.Ə.Cəfərova. Avtomobil yanacağına oksiqenat əlavəsi. / Azərbaycan Respublikasə Əqli Mülkiyyət Agentliyi. İxtira i 2023 0031 Dövlət reyestrində  qeyd olunub 19.05.2023.
# N.Ə.Cəfərova, S.M.Abbasova, M.F.Abbasov. 1,2-heptandiolun sintezi və onun əsasında spiroasetalların. Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Neft və Sənaye Universitetinin H.Əliyevin 100 illiyinə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfransının materialları 2023 4-5 iyul.
# M.Ф.Аббасов, Р.Н. Шафиева. Влияние химического состава исходного носителя на активность катализатора конденсации ацетофенона с 1,2 пропиленгликолем. / Heydər Əliyevin anadan olmasının 101-ci ildönümünə həsr olunmuş Tələbə və Gənc Tətqiqatçıların V Beynəlxalq Elmi konfransı. S. 154-158, 2024.
# M.Ф.Аббасов, Р.Н. Шафиева. Получение ацеталя конденсацией ацетофенона с пропиленгликолем в присутствии zr содержащего катализатора. / Azərbaycan Respublikası ADNSU Makromolekullu birləşmələr texnologiyasının müasir problemləri adlı beynəlxalq konfrans. 25-26 aprel 2024-cü il, s.132.
# M.F.Abbasov, Jafarova N.A. Alimardanov H.M.  Abbasova S.M. Syntesis of derivates of cyclopentene. / Azərbaycan Respublikası ADNSU Makromolekullu birləşmələr texnologiyasının müasir problemləri adlı beynəlxalq konfrans. 25-26 aprel 2024-cü il.
# Р.Н.Шафиева, С.М.Аббасова, Б.Ф.Шафиева, M.Ф.Аббасов. Zn и Zr содержащие катализаторы на основе природного перлита в качестве катализатора конденсации метилфенилкетона с 1,2-этандиолом. VII Международный научно-технический форум по химическим технологиям и нефтегазопереработке. 13-15 ноября 2024 г. Минск, Республика Беларусь. с. 61-63
# M.F.Abbasov, R.N.Şəfiyeva, A.Ə.Cəfərova, S.M Abbasova, B.F. Şəfiyeva Təbii perlit iştirakında benzaldehidlə etilen və propilendiolların katalitik kondensləşmə reaksiyasının tədqiqi. / «Yaşıl dünya naminə həmrəylik ili» nə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfrans. 6 dekabr 2024-cü il, Bakı, Azərbaycan, s. 343-344.
# M.Ф.Аббасов, Р.Н.Шафиева, А.А.Джафарова, С.М.Аббасова. Cинтез ароматического ацеталя, содержащего в молекуле гидроксильную группу. / Международная научная конференция, посвященная 110-летию академика Солтана Джафар оглы Мехтиева, 19-20 декабря 2024г.Баку, Азербайджан, с. 163-164.
# M.Ф.Аббасов, Р.НШафиева, А.Ш.Алиева, Б.Ф.Шафиева Получение ароматического ацеталя каталитической конденсацией метилфенилкетона с 1,3-бутандиолом. / Международная научная конференция, посвященная 110-летию академика Солтана Джафар оглы Мехтиева, 19-20 декабря 2024г.Баку, Азербайджан, с. 161-162.
# M.F.Abbasov, N.A. Jafarova, H.M. Alimardanov. 2-alkil tsiklopentanonun maye fazada katalitik oksidləşməsilə δ-alkil- δ-valerolaktonların alınması. / Международная научная конференция, посвященная 110-летию академика Солтана Джафар оглы Мехтиева, 19-20 декабря 2024 г.Баку, Азербайджан, с. 34.
# Р.Н.Шафиева, А.А.Джафарова, Б.Ф.Шафиева, M.Ф.Аббасов. Синтез ароматического ацеталя в присутствии природного перлита. / The Journal Processes of Petrochemistry and Oil Refining, Vol. 26, No. 3, 2025, pp.842-847. 
# N.A.Jafarova, H.M.Alimardanov, M.F.Abbasov. Syntesis of aromatic acetals in the Presence of natural perlite. / The Journal Processes of Petrochemistry and Oil Refining, Vol. 26, No. 3, 2025, pp.418-436.
# M.Ф.Аббасов, Р.Н.Шафиева, Х.М.Алимарданов, Циркониевые катализаторы в реакциях конденсации метилфенилкетона с 1,2-пропандиолом. / Proceedings of Azerbaijan high technical educational institutions PAHTEI, pp. 269-275, april, 2025.
# M.Ф.Аббасов, Р.Н.Шафиева, А.А.Джафарова, С.М.Аббасова. Исследования реакции ацетализации бензальдегида. / 3rd International Conference on Macromolecular Compounds Dedicated to the 105th Anniversary of Azerbaijan State Oil and Industry University, Baku, Azerbaijan, 24-25 april,2025,p. 96-98.
# R.N. Shafieva, B.F. Shafiyeva, S.M. Abbasova, M.F.Abbasov.  Сomparatıve analysıs of natural perlıte and natural mordenıte as catalysts. / Current problems in engineering and applied sciences, I international conference,  27-29 november 2025 baku, p.54.

## İstinadlar

## Mənbə
# http://gedebey.info/sayt/?page_id=441
# Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun alimləri: bioqrafik portret, elmə və təhsilə töhfələr. “Müəllim” nəşriyyatı. Bakı 2019. s.150-151.