open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Con Vallis

**Con Vallis** (1616-1703) — ingilis riyaziyyatçısı

## Həyatı

## Elmi fəaliyyəti
İngiltərənin Oksford Universitetində Con Vallis mühazirə oxumuşdur.

Con Vallisin "Sonsuzluğun hesabı" əsəri sonsuz kiçilən kəmiyyətlərin hesabının yaranmasında böyük rol oynamışdır.

Con Vallis "Universal arfimetika" kitabında birinci dəfə müxtəlif əsaslı say sistemlərini araşdırmış və ədədlərin üçlük, dördlük və s. mövqeli sistemlərdə göstərilməsinə baxmışdır.

## Kitabları
*"Sonsuzluğun hesabı", 1655-ci il.
*"Universal arfimetika",

## İstinadlar
Mühafizəkarlar Partiyası (Böyük Britaniya)

**Mühafizəkarlar Partiyası** (,  qeyri-rəsmi adı — «*Toris*», ) – Böyük Britaniyada mövcud olan siyasi partiya.

Öz tarixini 1670-ci illərdən götürür. Ənənəvi mötədil sağ siyasi dairələri təmsil edir. 2013-cü il üçün İcmalar Palatasında 303 səslə lider  partiyadır və partiyanın sədri Devid Kemeron baş nazir olmaqla hökuməti təşkil edir.

## Tarixi
Partiya 1834-cü ildə yaranıb və XIX əsrdə Liberal Partiya ilə birlikdə ölkənin iki əsas siyasi partiyası idi. 1912-ci ildə Liberal Yunionist Partiyası ilə birləşdikdən sonra rəsmi şəkildə Mühafizəkarlar və Yunionistlər  Partiyasıа adını alıb. Ancaq bir qayda olaraq yenə də qeyri-rəsmi Mühafizəkarlar Partiyası adlanır.

## İştirak etdiyi seçkilər

## Hökumətdə və parlamentdə təmsilçiliyi

## Himni

## Bayrağı və emblemi

## Partiya qərargahı

## Üzvləri və rəhbərləri
* Marqaret Tetçer
* Devid Kemeron

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mühafizəkarlar Partiyası
* Partiya ilə bağlı olan saytalar və  1900 - 2001-ci illərdə manifestləri.
* Seçkilərin nəticəsi
Endryu Uayls

**Endryu Uayls** () — ingilis riyaziyyatçısı, Böyük Ferm nəzəriyyəsinin ixtiraçısı

## Həyatı
Prinston Universitetinin məşhur məzunlarındandır.

## Elmi fəaliyyəti
Endryu Uayls 1995-ci ildə Fermanın böyük teoreminin tam isbatını vermiş və bu nəzəriyyənin ixtiraçısıdır. Bu həmin ana qədər dünyada ən çətin riyazi tapşırıq hesab olunurdu. O, riyazi elmlər sahəsində 15 mükafata layiq görülüb.

## İstinadlar
Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikası

**Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikası** (rəsmi tam adı: Yeddi Birləşmiş Aşağı Əyalətlər Respublikası, ) — XVI əsrdə baş vermiş Niderland burjua inqilabından sonra yaranmış və 1581–1795-ci illərdə Avropada mövcud olmuş dövlət. Respublikanın ərazisi müasir Niderland Krallığının ərazisindən bir qədər kiçik olmuşdur.

## Tərkibi
Respublika Baş Ştatlar tərəfindən idarə edilən yeddi əyalətin (Hollandiya, Zelandiya, Utrext, Qroninqen, Qeldern, Overeyssel, Friziya) və Baş Yerin konfederasiyası olmuşdur.

## İstinadlar
Kim Unq-Yonq

**Kim Unq-Yonq** ( 8 mart 1962) — koreyalı vunderkinddir, o, dünyada ən yüksək intellekt əmsalının sahibi kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil olub. İki yaşında ikən o, artıq sərbəst şəkildə iki dildə danışa bilir, 4 yaşında isə çətin riyazi məsələləri həll edirdi. 8 yaşı olanda o, ABŞ-də təhsil almaq üçün NASA-ya dəvət olunmuşdu. Hal-hazırda intellekt səviyyəsi 210-a bərabərdir.

## İstinadlar
Rik Rosner

**Rik Rosner** () — televiziya prodüseri

Rikin xidməti kitabçasında striptiz rəqqası, diyircəkli konkilər üzərinə ofisiant, rəssamlar üçün naturaçı kimi qeyri-adi vəzifələrin adları var.

## İstinadlar
Yudit Polqar

**Yudit Polqar** — macarıstanlı şahmatçı.

Yudit Polqar 15 yaşında ikən dünyanın ən gənc qrosmeysteri adını alaraq, Bobi Fişerin rekordunu bir ay təzələyib. Onun atası ona və bacılarına şahmatı hələ evdə ikən körpə yaşlarında öyrətməyə başlayıb. Ata bütün dünyaya sübut etmək istəyirdi ki, əgər uşaqlar şahmatı öyrənməyə çox erkən yaşda başlasalar, daha çox uğur əldə edə bilərlər.

## İstinadlar
Avanqard

**Avanqard** (, , hərfi: *avant — irəlidə; garde — [[gözətçi]]*; öncül və baş gözətçi) — öndə gedən, qoşunun irəliləməsinə imkan yaratmaq üçün göznənilməz düşmən həmləsini, diversiyasını dəf edən, donamaya sipər olan hərbi qüvvə, qoşun və ya donama.

## İstinadlar
Arerqard

**Aperqard** () — arxa cəbhənin müdafiəsini, qoşunun, gəmi alayının geri çəkilməsini təşkil etmək üçün quru qoşunlarının və ya donanmanın birləşmiş hərbi hissəsi.

## İstinadlar
Xətt gəmisi (yelkənli)

**Xətt gəmisi** (, ) — üçdorlu və üçqatlı top sıralı  yelkən sinifli, ağacdan hazırlanmış gəmi. Xətt gəmisi 500-5500 ton su sıxışdırma qabiliyyətli göyərtəsində 30—50 dən 135-ə qədər top yerləşən, 300-500 nəfərlik heyətə malik, XVII əsrlərdən tikilməyə başlanılmış 1860-cı illərədək dəniz döyüşlərində cinah taktikası məqsədilə istifadə olunan hərbi gəmi. 

## İstinadlar
Brander

**Brander** və ya **Alovsaçan** () — yüngül yanacaq və ya partlayıcı materiallar ilə yüklənmiş, düşmən gəmisinə alov vurmaq üçün istifadə olunan gəmi. Gəmini idarə edən heyət yarı yolda onu tərk edərək, onu rəqib gəmisinin uzərinə, tarana istiqamətləndirir.

## İstinadlar
Tuşeti distansiyası

**Tuşeti distansiyası** () — Rusiya imperiyası tərkibində mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. Rusiya İmperiyasına daxil olan Gürcüstan quberniyası tərkibində 1826-1840-cı illərdə mövcud olmuşdur.

## Əhalisi
1832-ci ilin kameral təsvirinə əsasən Tuşeti distansiyasında 47 kənddə 995 ev var idi və onlarda kişi cinsindən 2.401 nəfər etnik '''tuş''' yaşayırdı.

## İstinadlar
Vikisəyahət

**Vikisəyahət** () — açıq çoxdilli layihə olub turizmin inkişafı üçün nəzərdə tutulmuşdur. 2012-ci ilin noyabr ayından Vikimedia Fondunun layihəsi olmuşdur. Layihədə ölkələrin təbiəti, turizm və istirahət mərkəzləri, otel və restoranlar haqqında məlumat verilir.

Layihə 15 yanvar 2013-cü ildən rəsmi olaraq Fondun 12-ci layihəsi sayılır.

## Xarici keçidlər

*
Moxevelər

**Moxevelər** (, ) — azsaylı kartveldilli xalq, gürcü xalqının etnoqrafik qrupu, tarixi dağlıq Xevi bölgəsinin sakinləri. Onlar gürcü dilinin moxevi ləhcəsində danışırlar. XIX əsrdə xristianlıqla yanaşı bütpərəstlik elementləri də qorunub saxlanılmışdır. Əsrlər boyu moxevelər, osetinlər və inquşlar arasında sıx mədəni mübadilə var idi. Ümumi sayı təxminən 7000 nəfərdir.

Gürcüstanda müasir Kazbek rayonunun və eyniadlı kəndin (indiki Stepantsminda) adı Kazbegi ailəsinin banisi Kazbek Çopikaşvilinin adından yaranmışdır. Bəzi mənbələrə görə, ətəyində Kazbegi kəndinin yerləşdiyi Kazbek dağı da öz adını XIX əsrdən Rusiyada tanınan Çopikaşvili ailəsinin atasından almışdır.

## İstinadlar
Azərbaycan uzunömürlülərinin siyahısı

Azərbaycanda 90 yaşına çatmış insan uzunömürlü hesab edilir. Dünya üzrə bu yaş həddi 100-dür. Azərbaycanda uzunömürlülərə xüsusilə dağlıq rayonlarda rast gəlinir. Əsasən Talış bölgəsində, İsmayıllı, Tovuz, Gədəbəy, Quba, rayonlarında üstünlük təşkil edirlər. Azərbaycanın ən uzunömürlü sakini Şirəli Müslümovdur və o, 168 il yaşayıb.

"Hər kim yüz il yaşamasa" adlı kitabda Gədəbəyin 100 yaşlıları haqqında ətraflı məlumat verilir. Kitabda 100 yaşı keçən qadınlar üstünlük təşkil edir. Ümumsayca ən çox uzunömürlülərə Talış dağlarında yerləşən rayonlarda rast gəlinir..

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizialogiya İnstitutunda "Uzunömürlülüyün fizialogiyası" laboratoriyası fəliyyət göstərir.

1999-cu ildə aparılan əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, yaşı 90-dan çox olan insanların sayı azalıb. Azərbaycanda 90–94 yaşlı insanların sayı 7125 nəfər (onun 5442-si qadındır), yaşı 100-dən çox olan insanların sayı 1664 (1141-i qadın, 223-ü kişi) nəfər olub. Uzunömürlü sakinlərin çoxu — 1354-ü kənddə, 310-u şəhərdə yaşayıb.

2009-cu ildə aparılan siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, ölkədə 90–94 yaşlı insanların sayı azalaraq, 4363-ə enib (onun 3417-si qadındır). Ölkədə yaşı 100-dən çox olan insanların sayı 1143-ə qədər (Onların 1043-ü qadın olub) azalıb.

Azərbaycanın hər il açıqlanan demoqrafik göstəricilərində uzunömürlü, yəni yaşı 90-dan yüksək olan insanların sayı ayrıca qeyd edilmir. Burada yalnız yaşı 70 və yuxarı olan insanların sayı ümumi şəkildə açıqlanır. Son açıqlanan statistik göstəricilərə görə, Azərbaycanda 85 və yuxarı yaşda olanlar arasında ölüm halları 1990-cı illə (4825 nəfər) müqayisədə 2013-cü ildə (5760 nəfər) xeyli artıb.

2013-cü ildə uzunömürlülərin sayı bir qədər də azalıb. Aparılan statistikaya görə, ötən il 100 və yuxarı yaşda olan şəxslərin sayı 838 nəfər olub. Uzunömürlülər siyahısına isə daha çox qadınlar düşüb. Belə ki, onların 24 nəfəri kişi, 814 nəfəri qadındır. 2024-cü ilin məlumatına görə Azərbaycanda yaşı 100 və 100-dən çox 270 nəfər pensiyaçı var. Onlardan 234 nəfərini qadın, 36 nəfərini kişi təşkil edir.

Azərbaycanda orta ömür həddi 70,7 ildir.

## 90–100 yaş

## 101–110 yaş

## 111–120 yaş

## 121–130 yaş

## 131–140 yaş

## 141–150 yaş

## 151–160 yaş

## 161–170 yaş

## Hazırda yaşayanlar

## Ədəbiyyat
* "Hər kim yüz il yaşamasa" kitab

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Onun 150 yaşı var (film, 1958)
* Hər kim 100 il yaşamasa. 1-ci film (film, 2009)
* Lerik Uzunömürlülər Muzeyi
* Dünyadakı uzunömürlülərin siyahısı

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanda uzunömürlülüklə bağlı aparılan araşdırmaların nəticələri açıqlanıb — '''olaylar.az''' saytı
* Uzun ömür sürən insanlarımız hansı hissdən əziyyət çəkir? — REPORTAJ — '''olaylar.az''' saytı
*
Corc Şelli

**Corc Paul Şelli** () —

## Həyatı
27 iyul 1993-cü ildə Böyük Britaniyada, Bristol şəhərində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarından babası ona gitara çalmağı öyrətmişdir. İlk dəfə bəxtini the X-factor musiqi yarışmasında sınayır. Səhnədə Britney Spearsin "Toxic " mahnısını ifa edir. X-factora qatıldığı zaman o həm tələbə həm də qəhvə mağazasında işləyirdi. Daha sonra isə o Triple J qrupunun üzvü seçilir və yeni qrup yaranır: Union J.

## İstinadlar
RSS

**RSS**  — xəbər, məqalə, bloq və s. bu kimi informasiya mənbələrində olan dəyişikliklərinin təsviri üçün nəzərdə tutulmuş XML-formatının bir növü. RSS formatında müxtəlif mənbələrdən təqdim edilmiş informasiya proqram aqreqatorlar və ya onlayn xidmətlər vasitəsilə yığcam, emal edilmiş şəkildə istifadəçiyə çatdırılır.

RSS-in müxtəlif versiyaları mövcuddur:

* **Rich Site Summary** (RSS 0.9x)   — bu versiyada informasiya zənginləşdirilmiş məlumatla təqdim edilir;
* **RDF Site Summary** (RSS 0.9 və 1.0)   — mənbə resurslarından istifadə edərək şəkillərlə təsvir edilir;
* **Really Simple Syndication** (RSS 2.x)   — çox sadə, yığcam informasiya toplusu.

## İstifadəsi
Adətən RSS 2.0-ın köməyi ilə saytda yeni çı informasiyanın qısa təsviri verilir və bu informasiyanın tam versiyasına istinad edilir. RSS formatında olan internet-resurs RSS-kanal, RSS-lent və ya RSS-fid (feed) adlanır.

Müasir brauzerlər, poçt-klientlər və internet-peycerlər RSS-lentləri icra edə bilir. Bunlara misal olaraq Google Chrome, Safari, Maxthon, Miranda, Mozilla Firefox, Mozilla Thunderbird, Opera, Opera Mini, Microsoft Internet Explorer (7-ci versiyadan başlayaraq) göstərmək olar. Bundan başqa, informasiyanı yığcam və emal edilmiş şəkildə yığan ixtisaslaşmış proqramlar (RSS-aqreqatorı) mövcuddur.

## İstinadlar
Nikolay Bulqanin

**Nikolay Aleksandroviç Bulqanin** ()— SSRİ dövlət və hərbi xadimi, Sov.İKP Siyasi Bürosu üzvü (1948–1958), Sovet İttifaqı Marşalı (3 noyabr 1947, 26 noyabr 1958-ci ildə rütbədən məhrum edilib).

## İstinadlar
Atom (format)

**Atom**  — bir-birilə əlaqəli iki veb-texnologiyanın ümumi adı: veb-saytlarda resursların və onların nəşri üçün protokolun təsviri üçün format.

## Sindikasiya formatı
Atom formatının sindikasiyası XML formatına əsaslanmışdır və veb-resurs dəstlərini təsvir etməyə imkan verir (məsələn, xəbər lentləri, bloqdakı məqalələr). Bu formatdan sonra RSS formatıda bu funksiyaları daha təkmil yerinə yetirir. Format RFC 4287-də təsvir edilmişdir və indi bir çox layihələrdə Google şirkəti tərəfindən fəal dəstəklənir.

## İstinadlar
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosu

**Sov. İKP Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosu** *(Sov. İKP MK Siyasi Bürosu)*() — Sov. İKP rəhbər orqanı. SSRİ-də bir partiyanın rəhbər qüvvəsi olduğu halda onun rəhbər orqanının üzvləri avtomotik olaraq dövlətin siyasi kursunu müəyyən edirdilər.

## Mənbə
* Rusiya və Sovet İttifaqı rəhbərləri
* Sov. İKP MK Rəyasət Heyətində qərarların qəbulu prosesi
Qaraj

thumbnail

**Qaraj**  () — avtomobillərin, motosikllərin və başqa nəqliyyat vasitələrinin dayanacaq və təmiri üçün yer. Qarajlar həm yaşayış evinin bir hissəsi həm də ayrılıqda tikilir.

Qarajlar müxtəlif materiallardan tikilir: ağac, kərpic, şlak-blok, penoblok, metal və s. 
Qarajlar ən çox çoxmərtəbəli yaşayış yerlərində istifadə olunur

## İstinadlar
Dmitri Ustinov

**Dmitri Fyodoroviç Ustinov** (; ) — sovet siyasi və hərbi xadimi, Sovet İttifaqı Marşalı (1976), İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1942, 1961), Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1978), 11 dəfə Lenin ordeni laureatı.

SSRİ Xalq Silah Komissarı (1941–1953), SSRİ Müdafiə Sənayesi Naziri (1953–1957). SSRİ Müdafiə Naziri (1976–1984). Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası MK katibi (1965–1976), Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası MK Siyasi Büro üzvü (1976–1984).

## İstinadlar
Bombey tətili

**Bombey tətili**(1908) — Hind proletiriatının ilk böyük siyasi çıxışı.

Səbəbi İngiltərə müstəmləkə orqanlarının iyulun 22-də hind milli inqilabi demokratik hərəkatının rəhbəri Tilakı 6 il katorqa cəzasına məhkum etməsi idi. İyulun 23-də Bombey fəhlələri ümumi siyasi tətilə başladı, şəhər əhalisi isə iyulun 29-dək hartal elan etdi. 100 min nəfərin iştirak etdiyi Bombey tətili Tilaka verilən cəzanın hər ilinə bir gün hesabı ilə, 6 gün çəkdi. Bombey tətili 1905–1908-ci illər hind milli azadlıq hərəkatında çox mühüm mərhələ oldu.

## İstinadlar
Frans Boas

**Frans Boas** (*Tam adı:* ; ) — amerikan dilçisi, etnoqraf və antropoloq.Eskimoslar və Şimali Amerikanın şimal qərb sahillərində yaşayan hindilərin dil və mədəniyyəti sahəsində mütəxəssis. Boas Amerika Dilçilik Cəmiyyətinin banisi və prezidenti olmuşdur(1928). Amerikanın antropologiya və arxeologiyasına dair əsərlərinin böyük əhəmiyyəti olmuşdur. Boas irqçilik nəzəriyyəsini ifşa edirdi. O, konkret ictimai hadisələrin təhlilində çox zaman kortəbii materializm mövqeyində dayanırdı. Boas antifaşist kimi də məşhurdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qazax distansiyası

**Qazax distansiyası** () — Rusiya imperiyası tərkibində mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. Rusiya İmperiyasına daxil olan Gürcüstan quberniyası tərkibində 12 sentyabr 1801 - 10 aprel 1840-cı illərdə mövcud olmuşdur.

### Rəislər (mouravi (1817-ci ildən baş pristav))
* 1802–1803: *vakansiya*.
* 1804: dövlət müşaviri knyaz Qarsevan Revazoviç **Çavçavadze** ().
* 1805-1806: mayor İvan Tarasoviç **Tarasov** ().
* 1807-1808: polkovnik knyaz İosif Vasilyeviç **Bebutov** ().
* 1809-1810: mayor (o zaman polkovnik-leytenant) İvan Qavriloviç **Djorayev** ().
* 1811-1812: polkovnik knyaz İosif Vasilyeviç **Bebutov** ().
* 1813: polkovnik-leytenant knyaz George Kayxosroviç **Amilaxvari** ().
* 1814-1815: polkovnik-leytenant knyaz İvan Zaxaroviç **Orbeliani** ().
* 1817-1822: polkovnik-leytenant İvan Vasilyeviç **Lapinski** ().
* 1823: (vəzifəsini icra edən) polkovnik-leytenant Zaxari Pavloviç **Saginov** ().
* 1824-1825: polkovnik-leytenant Zaxari Pavloviç **Saginov** ().
* 1826-1827: polkovnik-leytenant knyaz Aslan Nikolayeviç **Orbeliani** ().
* 1828: titulyar müşavir Yeqor Gerasimoviç **Zaporozhchenko** ().
* 1829-1831: mayor Andrey Andreyeviç **Şekutin** ().
* 1832: quberniya katibi İvan Fedoroviç **Mende** ().
* 1833: mayor knyaz Teymuraz İvanoviç **Baqration-Muxranski** ().
* 1834-1836: kapitan İvan Kozmiç **Jelixovski** ().
* 1837-1840: polkovnik-leytenant Vasili Vilhelmoviç **Berends** ().

## Əhalisi
thumb|right|200px|İran və Rusiyanın müharibə səhnəsi, 1827-ci il; xəritə 1888-ci ildə tərtib edilib, dövlətlərin və inzibati vahidlərin sərhədləri 1827-ci ildəki vəziyyətinə uyğun verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bobsley

thumbnail|Müasir bobsley komandası, 2010 Birləşmiş Ştatlar iki yerli komanda

thumb|sağ|İsveçrənin Davos şəhərinin bobsley komandası, 1910

**Bobsley**(ing.bobsleigh) — sükanı və əyləci olan metal kirşə ilə dağdan sürətlə sürüşmə. 

Bobsley yarışları xüsusi düzəldilmiş  navalça formalı, dolanbac qarlı dağ yolunda (1500-2000 m məsafədə, 5-8 virajdan ibarət buzlu yolda) keçirilir. Eniş vaxtı kirşənin sürəti  saatda 100 km-ə çatır. Kirşələr 2 və 4 yerli olur. Bobsley idman növü kimi İsveçrədə yaranmış( XIX əsr) sonralar başqa ölkələrə yayılmışdır. 1924-cü ildən Olimpiya oyunları proqramına daxildir. 

Beynəlxalq Bobsley və Toboqan Federasiyası (FİBT) 1923-cü ildə yaradılmışdır.

## İstinadlar
Boqomilçilik

**Boqomilçilik** — Balkan ölkələrində bidət hərəkatı.

X əsrdə ehtimal ki, Makedoniyada yaranmışdır. Adı, hərəkatın ehtimal olunanan rəhbəri keşiş Boqomilin adından götürülmüşdür. Boqomilçilər dövlət hakimiyyətini, feodal istismarını pisləyir, xristian kilsəsini, onun dini ayinlərini rədd edirdi. Boqomilçiliyin dini –fəlsəfi təliminin əsası dünyanın ikiliyi və xeyrin şərlə daimi mübarizəsi haqqındakı təsəvvür idi. Bolqarıstan Bizansa tabe olan dövrdə (XI–XII əsrlər) boqomilçilər bolqar xalqının Bizans zülmünə qarşı qaldırdığı üsyanlarda (1040, 1072) iştirak etmişdilər. Boqomilçilik XI–XII əsrlərdə Bizansda, XII–XIII əsrlərdə Serbiya və Bosniyada yayılmışdır. Boqomilçilik XIV əsrdə təriqətə çevrilmiş və bu şəkildə XVII əsrədək mövcud olmuşdur.
Alessio Bombaci

**Alessio Bombaci** () — İtalyan şərqsünası, türkoloq.

Neapolda şərqşünaslıq unistutunun professoru olub. Ərəb, fars, türk dilləri və ədəbiyyatına dair əsərlərin müəllifidir. "Türk ədəbiyyatı tarixi" (1956) kitabında başqa türkdilli xalqların klassikləri ilə yanaşı, İmadəddin Nəsimi və Məhəmməd Füzulidən də ayrıca bəhs olunur.

Füzulinin "Leyli və Məcnun" poemasının ingiliscə nəşrinə (1970, London) şairin həyat və yaradıcılığından bəhs olunan geniş müqəddimədə yazılmışdır.

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. Bakı, 1978, II hissə, səh. 245. 
## İstinadlar
Jan Moris Emil Bodo

**Jan Moris Emil Bodo** — Teleqrafiya sahəsində fransız ixtiraçısı.

Müntəzəm cərəyan kodlarının ardıcıl verilməsi vasitəsilə çoxdəfəli teleqraflamanı ilk dəfə əməli surətdə həyata keçirmiş, 1874-cü ildə ikidəfəli, 1876-cı ildə isə beşdəfəli ardıcıl teleqraflama aparatına görə patent almışdır. Bodonun ilk aparatları Paris-Bordo xəttində işə salınmışdır (1877). Teleqraflamada sürət vahidi–bod onun şərəfinə adlandırılmışdır (1927).

## İstinadlar
Boyan mədəniyyəti

**Boyan**() — Rumıniya və Bolqarıstan ərazilərində yayılmış Neolit mədəniyyəti (e.ə. 4-cü minillik).

Boyan gölündəki (Rumıniya) məskənin adı ilə adlandırılmışdır. Boyan üçün üzəri qara boz rəngli və oyma xətlərlə bəzədilmiş gil qablar xarakterikdir. Qablar üzərindəki oyma xətlər çox zaman ağ maddə ilə doldurulurdu. Boyanda daş baltalar da tapılmışdır. Əhali əkinçilik , maldarlıq, ovçuluq və balıq tutmaqla məşğul idi. Qumelnisa mədəniyyətinin (Enolit dövrü) formalaşmasında Boyan mədəniyyətinin mühüm rolu olmuşdur.
Im Wartesaal zum großen Glück

**Im Wartesaal zum großen Glück** () — Almaniyanın 1956-cı ildə Avroviziyada təmsil olunduğu mahnı. Valter Andreas Şvarç alman dilində ifa etmişdir. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin səsvermə nəticələri açıqlanmadığı üçün bu mahnının topladığı xal və tutduğu yer məlum deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv illərə görə tarix
* Ətraflı məlumat və sözləri

## Həmçinin bax
* So geht das jede Nacht
Le plus beau jour de ma vie

**Le plus beau jour de ma vie** ()— Belçikanı 1956-cı ildə Avroviziyada təmsil olunduğu mahnı. Moni Mark fransız dilində ifa etmişdir. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin səsvermə nəticələri açıqlanmadığı üçün bu mahnının topladığı xal və tutduğu yer məlum deyildir.

## Həmçinin bax
* 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
* Belçika 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
* Messieurs les noyés de la Seine

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv illərə görə tarix, 1956
* Ətraflı məlumat və mahnı sözləri

## Həmçinin bax
Ecnephias

**Ecnephias** — İtaliyanın Potensa şəhərində yaradılan metal musiqi qrupu.

## Haqqında
Qrup 1996-ci ildə qrupun vokalisti və gitaristi Mancan (Ecnephias, Abbas TAETER, Saturnalia Nox, Old Nick) tərəfindən  quruldu. Daha sonra qrup 2005-ci ildə "November" adlı demo albomu buraxdı. Bu albomdan sonra qrup Nekromantik Records şirkəti ilə müqavilə imzaladı. 2007-ci ildə "Domíníum Noctís" adlı ilk debüt studiya albomunu çıxartdı. 2008-ci ildə isə qrup EP "Haereticus" adlı albomu çıxartdı.

Daha sonra qrup Code666 Records albom şirkəti ilə müqavilə imzaladı. 2010-cu ildə "Ways of Descention" və 2011-ci ildə isə Scarlet Records albom şirkəti ilə müqavilə imzalayaraq "Inferno" adlı albomlarını buraxdı. 

5 avqust 2012-ci ildə qrup özünün yığma "Cold Winds from Beyond" adlı albomunu buraxdı.

1 iyun 2013-cü ildə "Necrogod" adlı 6-cı albomları buraxıldı.

## Qrup üzvləri

### İndiki üzvləri
*Mancan - Vokal, Gitara 
*Sicarius Hells - Klaviş, piano 
*Nikko - Gitara
*José Miguel Mastrizzi - Bas gitara
*Demil - Zərb alətləri

### Keçmiş üzvləri
*Namgyal - Bas (1996-1997) 
*Atlos - zərb alətləri (1996-1997, 2006-2007, 2009-2010) 
*Akeron - Gitara (1996-1997, 2009-2010), Bas (2006-2007) 
*Valkyrie - Gitara (2004-2006) 
*Toru - Bas gitara(2008-2009) 
*Antonio Donadeo - Zərb alətləri (2008-2009) 
*Aran Morion - Bas gitara (2009-2010)

## Diskoqrafiya
;Demolar
*November (2005)
;Studio albomlar	  
*Domíníum Noctís (2007)	  
*Ways of Descention (2010)	  
*Inferno (2011)	  
*Necrogod (2013)
;EP-lər
*Haereticus (2008)	  
;Yığma albomlar
*Cold Winds from Beyond	(2012)
Das alte Karussell

**Das alte Karussell** () — İsveçrənin 1956-cı ildə Avroviziyada təmsil olunduğu mahnı. Liz Assia tərəfindən alman dilində ifa edilmişdir. Bu mahnı ikinci nömrə altında ifa olunmuşdur. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin səsvermə nəticələri açıqlanmadığı üçün bu mahnının topladığı xal və tutduğu yer məlum deyil.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Refrain

## Xarici keçidlər
* Sözləri
Bolometr

**Bolometr** – şüalanma enerjisini ölçən cihaz.

İstilik şüalanmasının qəbuledicilərinin ən həssası, daxili fotoeffek hesabına işləyən bolometrlərdir. Fotomüqavimətdən fərqli olaraq, bu cihazda şüalanma udularkən müqavimət artır.

## Quruluşu
Adətən bolometr qalınlığı 0,1 mkm olan metal folqadan ibarətdir, metal çıxışları var. Konveksiyaya itkini azaltmaq üçün onu vakuumda yerləşdirirlər. Bolometr körpü sxemi üzrə birləşdirilir, hər qola iki identik bolometr yerləşdirilir. Onlardan birinə işıq salınır, digərinə yox. Bolometrin qoşulma sxemi şəkil-1 dəki kimidir.

## İşləmə prinsipi
İşləmə prinsipi cihazdakı termik həssas element qızdırıldıqda onun elektrik müqavimətinin dəyişməsinə əsaslanır. Termik həssas element ,adətən çox nazik (0.1-1mkm) metal lövhələrdən hazırlanır və üzəri böyük udma əmsalına malik olan qara təbəqə ilə örtülür. Müqavimətinin temperature əmsalı böyük olan yarımkeçiricidən və ya dielektrikdən də hazırlana bilir. Qəzma nəticəsində müqavimətin dəyişməsi Uitston körpüsünün bir qoluna daxil edilmiş Bolometr vasitəsilə qeyd olunur. Bolometr məlum elektrik cərəyanına görə dərəcələndikdə enerjisinin mütləq qiymətini təyin etməyə imkan verir. Bolometrdən texnikada infraqırmızı şüaların qəbuledicisi kimi istifadə olunur.

## Xarici keçidlər
Brahmi yazısı

thumbnail|Aşoka sütünları üzərində Brahmi yazısı
**Brahmi** — qədim hind heca yazılarından biri.

E.ə. VIII-VII əsrlərdə yarandığı ehtimal olunur. Oxunmuş ilk abidələri Sohqauradan tapılmış mis lövhə (e.ə. IV əsr), padşah Aşokanın (e.ə. III əsr) qaya üzərində yazılmış fərmanlarıdır. Brahminin mənşəyi müəyyənləşdirilməmişdir. Brahmi əlifbası 4 sait və 31 hecadan (samit+qısa “a” saiti), samitin burunda tələffüz olunmasını göstərən xüsusi işarədən ibarət idi. Soldan sağa yazılırdı. Hindistan Şri-Lanka (Seylon), Birma ,Tailand  və s. ölkələrdə yayılmış müasir əlifbalar Brahminin əsasında yaradılmışdır.

## Xarici keçidlər
Cefferson Bibliyası

**Cefferson Bibliyası** və ya **"Nazaretdən olan İsanın həyatı və mənəviyyat dərsləria"** () — Tomas Cefferson tərəfindən Bibliyanın müxtəlif nəşrlərinin ayrı-ayrı hissələrindən toplanmış kitab.

## Mənbə
* Official Smithsonian Jefferson Bible website: "Thomas Jefferson’s Bible"
* Online text of the Jefferson Bible: "Life and Morals of Jesus of Nazareth"
* "Life and Morals of Jesus of Nazareth" Google Books saytında
* Ссылка на загрузку 
* 
* PBS Frontline: Thomas Jefferson and his Bible
* Front page image  of Jefferson Bible manuscript
*
Huari Bumedyen

**Huari Bumedyen** () — Əlcəzair siyasi, dövlət və hərbi xadimi, polkovnik (1957).

Zitun(Tunis) və əl-Əzhər (Misir) universitetlərində təhsil almış , Qahirədə ərəb dili müəllimi olmuşdur. 1955-ci ildə gizli surətdə Əlcəzairə qayıtmış və Əlcəzair xalqının Fransa müstəmləkəçilərinə qarşı silahlı mübarizəsinə qoşulmuşdur. 1958-ci ildə Oran əyalətində üsyançı hissələrin komandanı təyin edilmişdir. 1960–62-ci illərdə Əlcəzair İnqilabi Milli Şurasının üzvü və Milli Azadlıq Ordusu Baş Qərərgahının rəisi olmuşdur. 1962-ci ilin sentyabrından Əlcəzair xalq demokratik respublikasının milli müdafiə naziri,1963–65-ci illərdə həm də Nazirlər Şurası sədrinin birinci müavini olmuşdur. 1965-ci il iyunun 19-dan isə İnqilab Şurasının sədri olmuşdur. 1976-cı il dekabrın 11-də prezident seçilmişdir.

## İstinadlar
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi

**Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi** və ya qısaca  () 1917-ci ilin yazınadək: RSDFP MK; 1917–1918 RSDF(b)P MK; 1918–1925 RK(b)P MK; 1925–1952 ÜİK(b)P MK) — Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının qurultaylararası ali orqanı. Mərkəzi görüş yeri Kremlin sarayıdır.

## Həmçinin bax
* Sov.İKP

## İstinadlar
Ford Cargo

## Xarici keçidlər
*Ford Cargo models 
*Ford Cargo (Argentina) 
*Ford Cargo (Brazil)
*Ford Trucks Cargo 1848T Euro 6 Tractor
İldırım Cabbarov

**Cabbarov İldırım Bəhram oğlu** () — Azərbaycan teatr rejissoru, Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının Baş rejissoru (1968–1980).

## Həyatı
İldırım Cabbarov 10 oktyabr 1935-ci ildə Füzuli rayonunun Əbdürrəhmanlı kəndində anadan olmuşdur.

1968-ci ildən 1980-ci ilə qədər M. Davudova adına Mingəçevir Dövlət Dram Teatrında baş rejissor, sonra isə rejissor və aktyor kimi işləmiş, onun tamaşaya hazırladığı əsərlər tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. C. Cabbarlı "Almaz", Fiqereydo "Ezop", S. Vurğun "Fərhad və Şirin", M. Şamxalov "Qaynana", S. Rüstəm "Durna", K. Qaldoni "İki ağanın bir nökəri" və s. əsərlər onun quruluşunda səhnələşdirilib.

1980-ci ildən 1990-cı ilə qədər teatr səhnəsindən ayrılıb. 1990-cı ildən yenidən həmin teatrda rejissor və aktyor işləyib.

(İ. Əfəndiyev "Tənha iydı ağacı") – Kərim bəy, (İ. Əfəndiyev "Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı") – Avşar Hüseyn, (C. Cabbarlı "Almaz") – Hacı Əhməd, (C. Cabbarlı "Solğun çiçəklər" – Bəhram, (C. Məmmədquluzadə "Danabaş kəndinin məktəbi") – Naçalnik, (S. Vurğun "Vaqif") – İbrahim xan obrazları onun yaratdığı nümunələrdir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət Nazirinin, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları ilə təltif olunmuşdur.

2005-ci ildə anadan olmasının 70, səhnə fəaliyyətinin 50 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən Fəxri Fərmana və pul mükafatına layiq görülmüşdür.

23 yanvar 2014-cü ildə Mingəçevir şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar
Mariya Yaremçuk

**Mariya Yaremçuk** (Марія Яремчук) — 2 mart 1993-cü ildə anadan olan Ukraynalı müğənni. Mariya Ukraynanın Çernovtsı şəhərində anadan olub və Ukraynanın Xalq Artisti olan Nazar Yaremçukun qızıdır.

Mariya Yaremçuk Tick-Tock mahnısı ilə 2014-cü ildə Ukraynanın Avroviziya üçün keçirdiyi Milli Finalda qalib gələrək, Ukraynanı 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək haqqını qazanıb. Bundan əvvəl Mariya Ukraynanın Avroviziya 2013 üçün keçirdiyi Milli Finalda da iştirak edərək, 5-ci yeri qazandığı halda Gravity mahnısı ilə Zlata Oqneviç yarışmada qalib gəlmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Innuendo

**Innuendo** — Queenin 1991-ci ildə satışa çıxan albomu. David Richards & Queen tərəfindən hazırlanmışdır. Bu albomda 7 single var. Onlar "Innuendo", "I'm Going Slightly Mad", "Headlong","These Are the Days of Our Lives","The Show Must Go On","Delilah","Ride the Wild Wind" -dir.

## Albomun Mahnıları
# *Innuendo* — 6:29
# *I'm Going Slightly Mad* — 4:22
# *Headlong* — 4:39
# *I Can't Live With You* — 4:35
# *Don't Try So Hard* — 3:39
# *Ride the Wild Wind* — 4:41
# *All God's People* (Queen, Mike Morany) — 4:19
# *These Are the Days of Our Lives* — 4:12
# *Delilah* — 3:32
# *The Hitman* — 4:52
# *Bijou* — 3:37
# *[[The Show Must Go On]]* — 4:24
Emma Marrone

**Emma Marrone** () — İtaliyanın məşhur pop-rok müğənnisi.

## Həyatı
25 may 1984-cü ildə İtaliyanın Florensiya şəhərində anadan olub.

Emma 2010-cu ilin mart ayında İtaliyanın böyük talant şoularından olan "Amici di Maria De Filippi"-də qələbə qazanıb. 2012-ci il 18 Fevralda isə o, "Non è l'inferno" mahnısı ilə ənənəvi, məşhur "San Remo Musiqi Festivalı"-nda qalib gəlib.

Emma Marrone La Mia Città mahnısı ilə 2014-cü ildə İtaliyanı 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcək.

## Kino
* 2012 — Benvenuti al Nord, rejissor Luka Miniero
* 2016 — La cena di Natale, rejissor Marko Ponti
* 2020 — Gli anni più belli, rejissor Qabriele Muccino

## İstinadlar
La Mia Città

**La Mia Città** () — İtaliyanın 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı. İfaçısı Emma Marronedir.

## İstinadlar
Daxili audit

**Daxili audit** — Təsərrüfat subyektinin fəaliyyətinin inkişafına və səmərəliliyinin yüksəldilməsinə yönəldilmiş risklərin idarə olunması, nəzarət və idarəetmənin səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi və inkişafına sistemli yanaşmaqla, təsərrüfat subyektinə öz məqsədlərinə nail olmaqda köməklik edən obyektiv, təminatverici və məsləhətverici fəaliyyətdir.

## İstinadlar
So geht das jede Nacht

**So geht das jede Nacht** ()— Almaniyanın 1956-cı ildə Avroviziyada təmsil olunduğu mahnı. Fredi Kvin alman dilində ifa etmişdir. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin səsvermə nəticələri açıqlanmadığı üçün bu mahnının topladığı xal və tutduğu yer məlum deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv illərə görə tarix, 1956
* Ətraflı məlumat və mahnı sözləri

## Həmçinin bax
* 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
* Almaniya 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
* Im Wartesaal zum großen Glück
Almaniya 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Almaniya 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** iştirak edən yeddi ölkədən biri olub. Almaniyanı müsabiqədə iki müğənni təmsil etmişdir. Valter Andreas Şvarç "Im Wartesaal zum großen Glück" mahnısı ilə çıxış etmişdir. Fredi Kvin isə "So geht das jede Nacht" mahnısını ifa etmişdir. Müsabiqənin nəticələri açıqlanmadığı üçün tutduqları yer və topladıqları xal məlum deyil.

## Milli seçim

## National final
Almaniyanın milli seçim turu Heynz Piperin təqdimatında 1 may 1956-cı ildə keçirilmişdir. Seçim turunda 12 ifaçı iştirak etmişdi.

Belə ehtimallar var idi ki, Liz Assia seçim turunda "Ein kleiner gold'ner Ring" () mahnısını ifa edib. Lakin Liz Assianın bu mahnını 1956-cı il seçim turunda yox Almaniyada başqa musiqi festivalında oxuduğunu xatırlayandan sonra bu ehtimalların yalan olduğu ortaya çıxdı. Həqiqətən də, o, bu mahnı ilə 1961-ci ildə Alman Şlager Festivalında çıxış etmişdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Tomas Bax

**Tomas Bax** (; d.29 dekabr 1953) — alman və beynəlxalq olimpiya hərəkatının nümayəndələrindən biri, 10 sentyabr 2013-cü ildən Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin 9-cu və hal-hazırkı prezidenti, əvvəllər Almaniya Olimpiya idman konfederasiyasının prezidenti (2006-2013), İdman arbitraj məhkəməsinin Apelyasiya komitəsinin sədri, qılıncoynatmanın rapira növü üzrə komanda yarışlarında 1976-cı il Yay Olimpiya Oyunlarının və 1977-ci il dünya çempionatının qalibi.

## Xarici keçidlər
* Tomas Bax BOK-un rəsmi saytında  
* Olimpiya oyunlarındakı nəticələri ''Sports-Reference.com'' saytında
Fransa 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Fransa [[1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə** — Fransa müsabiqədə iştirak edən yeddi ölkədən biri olub. Fransanı müsabiqədə iki müğənni təmsil etmişdir. Mate Alteri "Le temps perdu" mahnısı ilə çıxış etmişdir. Dani Doberson isə "Il est là" mahnısını ifa etmişdir. Müsabiqənin nəticələri açıqlanmadığı üçün tutduqları yer və topladıqları xal məlum deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi 1956| İl səhifəsi — Eurovision. Tv
İtaliya 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

İtaliya 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak edən yeddi ölkədən biri olub. İtaliyanı müsabiqədə iki müğənni təmsil etmişdir. Franka Raymondi “Aprite le finestre” mahnısı ilə çıxış etmişdir. Tonina Toriyelli isə “Amami se vuoi” mahnısını ifa etmişdir. Müsabiqənin nəticələri açıqlanmadığı üçün tutduqları yer və topladıqları xal məlum deyil.

## Milli seçim

Sanremo Musiqi Festivalının 1956-cı il buraxılışında altı ifaçı tərəfindən 20 mahnı təqdim edildi, festival iki yarımfinal və final formatında üç gün davam etdi. Yarımfinallar 8 və 9 martda, final isə 10 martda keçirildi. Hər yarımfinalda on mahnı ifa edildi və beşi finala vəsiqə qazandı. Finalda on mahnı daxil oldu.

"Aprite le finestre" mahnısı ilə Franka Raymondi festivalın qalibi olmuşdur. İkinci yerin sahibi isə "Amami se vuoi" mahnısı ilə Tonina Toriyelli olmuşdur və onlar Avroviziya musabiqəsində İtaliyanı təqdim etmək hüququ əldə etmişdilər.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* İtaliya milli finalı 1956

## Həmçinin bax
* 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Tarixi-Nadir

* Tarixi-Nadir (Astrabadi) — Mirzə Mehdi xan Astrabadinin Nadir şah dövrünün tarixi hadisələrindən bəhs edən kitabı.
* Tarixi-Nadir (Milani) — Əmir Miryusif Milaninin Nadir şah dövrünün tarixi hadisələrindən bəhs edən kitabı.
Lüksemburq 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Lüksemburq 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** — Lüksemburq 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak edən yeddi ölkədən biri olub. Lüksemburqu müsabiqədə bir çox ölkədən fərqli olaraq bir müğənni təmsil etmişdir. Mişel Arnaud əvvəlcə "Ne crois pas" mahnısı ilə çıxış etmişdir. Daha sonra isə "Les amants de minuit" mahnısını ifa etmişdir. Müsabiqənin nəticələri açıqlanmadığı üçün mahnıların tutduqları yer və topladıqları xal məlum deyil.

## Seçim prosesi
Lüksemburqun rəsmi yayımçısı olan Tele Lüksemburqun keçirdiyi daxili seçim nəticəsində Mişel Arnaud müsabiqədə ölkəsini təmsil etmək hüququnu əldə etmişdir

## Həmçinin bax
* 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar
Belçika 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Belçika 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** — Belçika 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak edən yeddi ölkədən biri olub. Belçikanı 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iki müğənni təmsil etmişdir. Fud Leklerk "Messieurs les noyés de la Seine" mahnısı ilə çıxış etmişdir. Moni Mark isə "Le plus beau jour de ma vie" mahnısını ifa etmişdir. Heç biri qalib olmamışdır. Müsabiqənin nəticələri açıqlanmadığı üçün tutduqları yer və topladıqları xal məlum deyil.

## Xarici keçidlər
* Belçika Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Tarixi-Nadir (Milani)

**Tarixi-Nadir** — Əmir Mir Yusif Milaninin Nadir şah dönəminin tarixi hadisələrindən bəhs edən kitabı.

Kitabın bir nüsxəsi hal-hazırda Masallı rayonunun Ərkivan qəsəbəsində axund Həmid Məmmədovun evində saxlanılır.

## Mənbə

* 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Məşhur "Tarixi Nadir" haqda bilmədiyimiz faktlar – kitabın sahibi danışdı
Göyçə (dəqiqləşdirmə)

* Göyçə mahalı — İrəvan xanlığında mahal.
* Göyçə çayı — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Kəvər (Kamo) rayonunda çay.
* Göyçə gölü — İrəvan xanlığının Göyçə mahalında, İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında göl.
* Göyçə Milli Parkı — Göyçə gölünü və ətrafını qorumaq üçün 1978-ci ildə qurulan milli park.
* Yeni Göyçə — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Göyçəkənd — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Göyçəyaylaq (Xudabəndə)
* Göyçə sultan Qacar
* Göyçəqala (Çaroymaq)

## Həmçinin bax
* Göyçəli (dəqiqləşdirmə)
* Göyçəli (təxəllüs)
* Göycəli (dəqiqləşdirmə)
Lazlar

**Lazlar** (, ) — ana dili Laz dili olan, Kartvel dil ailəsinə daxil olan xalq.

## Sayları
SSRİ və Rusiya FR linqvisti, qafqazşünası Georgi Andreyeviç Klimovun 1986-cı ildə Moskvada nəşr etdirdiyi "Qafqaz dilçiliyinə giriş" adlı kitabında verdiyi məlumata əsasən Türkiyə Lazistanında həmçinin bu ölkənin digər hissələrində anklavlar şəkilndə və Gürcüstanla sərhəddə yayılmış laz dilində təxminən 45 min nəfər danışırdı.

Müəllifi Deyvid Levinson olan və 1998-ci ildə ABŞ-nin Arizona ştatının Finiks şəhərində nəşr edilmiş "Bütün dünyada etnik qruplar: hazır istinadlar kitabı"ına görə Gürcüstanda 1.500 nəfər, Türkiyədə isə 200.000 nəfər laz yaşayırdı.

### Türkiyədə

Türkiyədə lazların sayına dair bütün hazırkı rəqəmlər müəyyən hesablamalar əsasında alınmış təxminlərdən ibarətdir.
* 1965-ci ildə aparılmış siyahıyaalmada laz dilini ana dili kimi 26.007 nəfər (ana dilini laz dili olaraq qeyd edənlərin 3.943 nəfəri laz dilindən başqa dil bilməmişdir), "ikinci ən yaxşı bildiyi dil" kimi isə 55.158 nəfər göstərmişdir, yəni Türkiyənin qeyd edilən iki göstəriciyə əsasən laz dilini bilən əhalisi 81.165 nəfər olmuşdur. Beləliklə, 1965-ci ildə 31.391.421 nəfər olan Türkiyə əhalisinin ən yüksək ehtimalla 0,26%-ni lazlar təşkil edirdi.

* Türkiyə Statistika Qurumunun 31 dekabr 2013-cü il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən Türkiyə Cümhuriyyəti əhalisi 76.667.864 nəfərdir . Əgər 1965-ci ildəki nisbət payı (0.26%) olduğu kimi qalsaydı onda 2013-cü ilin sonuna olan təxmini hesablamalara əsasən Türkiyədə ən çoxu 198.2 min nəfər laz yaşamalıdır.
* **Konda : Araştırma ve Danışmanlık** tərəfindən Türkiyə hökumətinin sifarişi ilə 1993-cü ildə Türkiyə Respublikasının etnik və sosial quruluşunu öyrənmək məqsədiylə apardığı araşdırmanın yekunları əsasında 2006-cı ilə verdiyi təxminə əsasən 73.975 milyon nəfər qəbul edilən Türkiyə əhalisinin 220 min nəfərinin (0.297%) etnik laz olması təxmin edilmişdir. Bu təxmini (0.297%) doğru qəbul etsək onda 2013-cü ilin sonuna olan təxmini hesablamalara əsasən Türkiyədə ən çoxu 228 min nəfər laz yaşamalıdır.

## Həmçinin bax
* Abxaziya lazları
## Mənbə
* Türkiyenin Etnik Yapısı: Halkımızın Kökenleri ve Gerçekler. Yazar: Ali Tayyar Önder. Araştırma & İnceleme Serisi: 1, Yayın No: 1. Genişletilmiş 16. Baskı. Ankara: Fark Yayınları, 2007, 407 sayfa. ISBN 9789756424049

## İstinadlar
Şnau

**Şnau** (, ) və ya **şnava** — Avropada XVII əsrdə geniş yayılmış böyük olmayan, ikidorlu yelkənli ticarət və döyüş gəmisi.
Şnau iki dor ağacına, düzbucaqlı yelkənlərə, buşprit adlanan gəmi dimdiyinə və ona bərkidilmiş kliver yelkənlərinə, dorlar arası yerləşən staksel adlanan üçkünc yelkənlərə malikdir.
Hərbi şnaunun  göyərtəsində 12-18 kiçik kalibrli top olub, gəminin gövdəsinin orta su sıxışdırma qabiliyyəti 150 ton, uzunluğu 25-30 metr, eni 6-8 metrdur. Ekipaj heyəti 80 nəfərə qədərdir.

## Həmçinin bax
İnaqurasiya

**İnaqurasiya** (   — "həsr edirəm") — andiçmə mərasimi.  Bu mərasimin əsası, hökmdarların tac qoyma mərasimlərindən götürülmüşdür. 
## [[ABŞ]]

[thumb|right|[Con Kennedinin inaqurasiyası, 20 yanvar 1961-ci il.]]
ABŞ Konstitusiyasının 1-ci maddəsinin 2-ci bəndinə əsasən, yeni seçilmiş hər bir prezident aşağıdakı mətnə uyğun olaraq and içməlidir:  "Mən təntənəli surətdə and içirəm (və ya söz verirəm), Birləşmiş Ştatların prezidentlik vəzifəsini vicdanla yerinə yetirəcəyəm və var gücümlə, Birləşmiş Ştatların Konstitusiyasını dəstəkləyərək, müdafiə edəcəyəm ". 
## Azərbaycan

Demokratik yolla seçilmiş ilk prezident Əbülfəz Elçibəyin inaqurasiya mərasimi 17 iyun 1992-ci ildə keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mey Faynqold

**Mey Faynqold** (Мei Finegold; ) — İsrail müğənnisi.

Mey Faynqold "Same Heart" mahnısı ilə İsraili 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Turdaş

**Turdaş** — Rumıniyada neolit dövrünə aid arxeoloji mədəniyyət.

Tapıldığı eyniadlı kəndin adı ilə adlandırılmışdır. Turdaş mədəniyyəti tayfaları ibtidai əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmuş, koma və qazmalarda, sonralar yürüstü evlərdə yaşamışlar. Mikrolitlər, daş baltalar, mis əşyalar və gil qablara təsadüf edilmişdir. Ölülər yaşayış yerində dəfn olunmuşdur. Məskənlərin birində (Tartariya) üzərində şumerlərdən əvvəl Mesopotamiyada mövcud olmuş yazı işarələri olan 3 gil lövhə tapılmışdır.

## İstinadlar
Folsom

**Folsom** — Preri Platosunda (ABŞ) Paleolit dövrünə aid arxeoloji mədəniyyət.

Bu termin ilk dəfə Kolorado Təbii Tarix muzeyinin direktoru Dade Figins tərəfindən 1927-ci ildə istifadə edilmişdir.

İlk dəfə Nyu -Meksiko ştatında Folsom şəhəri yaxınlığında aşkar edilmişdir. Folsom düşərgələri bizon ovçularının müvəqqəti sığınacaqları olmuşdur. Kolorado ştatının şimal-şərqində uzun müddət istifadə olunmuş Lindenmeyer düşərgəsi müstəsnalıq təşkil edir. Buradan ocaq yeri, bizon, dəvə və s. heyvan sümükləri, daş nizə ucluqları, daş bıçaqlar, qaşovlar, muncuq və s tapılmışdır.

## Xarici keçidlər
*Folsom mədəniyyəti
Con Edqar Huver

**Con Edqar Huver** (, 1 yanvar 1895-ci il, Vaşınqton — 2 may 1972-ci il,Vaşınqton — ABŞ dövlət xadimi, ABŞ-nin Federal Təhqiqat Bürosuna yarım əsr ərzində rəhbərlik edib (1924-ci ildən 1972-ci ildə vəfatına qədər).

1924-cü ildə FTB-in sələfi olan ABŞ Tədqiqatlar Bürosunun direktoru təyin edilib. 1935-ci ildə ABŞ Federal Tədqiqat Bürosunun yaradılmasında böyük rol oynayıb və 1972-ci ildə, 77 yaşında vəfat edənə qədər onun direktoru olub. Quver cinayətkarlıqla mübarizə üzrə federal strukturun yaradılmasında , bir sıra yeni polis tüexnologiyalarının tətbiqində , əl izlərinin mərkəzləşmiş şəkildə toplanması üzrə iş aparılmasında böyük iş görüb.

Həyatının sonunda və sonra Quverin müəyyən gizli fəaliyyəti haqqında məlumatların açıqlanmsı onu ziddiyyətli bir fiqur kimi qiymətləndirməyə imkan verdi. Onu FTB-nin səlahiyyətlərinin aşmasında ittiham etməyə başladılar.
 Оnun FTB vasitəsilə siyasi liderlər haqqında və siyasi fəallar haqqında gizli və qeyri-qanuni metodlarla məlumatlar topladığı məlum oldu. Quver öz əlində çox böyük hakmiyyət və səalhiyyət toplamışdı, hətta prezidentləri qorxuzmaq gücündə idi.

ABŞ prezidenti Harri Trumenin sözlərinə görə " Quver FTB-ni şəxsi gizli polisə çevirmişdi… biz gestapo və ya gizli polis istəmirik, ancaq FTB belə meyllik var idi. Onlar insanların intim həyatına qarışır və hətta… şantaj da edirdilər ".

## İstinadlar
Vilhelm Steynits

**Vilhelm Steynits** - Şahmat üzrə ilk dünya çempionu.

Vyana Politexnik universitetində oxumuşdur. 1883-cü ildən ABŞ-də yaşamışdır. 1886-cı ildə Yohannes Zukertorta qalib gələrək dünya çempionu olmuşdur. Şahmat oyununun bir sıra mövqelərini nəzəri cəhətdən əsaslandırmışdır. Adolf Andersen, Mixayil Çqorin,  Emanuyel Şiffers, üzərində Vyana və Nyu-Yorkda keçirilən beynəlxalq yarışlarda mühüm qələbələr qazanmışdır. Steynits 1894-cü ildə dünya çempionu adı uğrunda yarışda Emanuil Laskerə uduzmuşdur.

## Həyatı
Vilhelm Steynits 1836-cı il mayın 14-də Praqada anadan olmuşdur. 12 yaşında ikən şahmat oynamağı öyrənmişdir. 1858-ci ildə Politexnik institutunda oxumaq üçün Vyanaya köşən gənc Vilhelm buradakı şahmat klubunda əla təcrübə məktəbi keçir. 4 il sonra o, London turnirində çıxış edərək, 6-cı yeri tutur. Turnirdən sonra Steynits peşəkar şahmatçı olmaq qərarına gəlir. Beləliklə onun 40 il davam edən şahmat karyerası başlanır. Bu müddət ərzində o bir çox turnirlərdə çıxış edərək qələbələr qazanır. 1870-ci ildə Baden-Baden turnirində 2-ci, 1882-ci il London turnirində 2-ci yeri tutur.

Dünya çempionu olduqdan sonra Steytints dəfələrlə çempion titulunu qorumaq üçün yarışlarda iştirak etmişdir. 1894-cü ildə isə o, şahmat tacı uğrunda mübarizədə Laskerə məğlub olmuşdur.

Vilhelm Steynitsin şahmatın inkşafına böyük xidmətləri olmuşdur. Mövqeli oyun məktəbinin yaranması onun ən böyük xidmətlərindən biridir. Steynitsin fikrincə şahmatçı plan üzrə oynamalıdır. Plana əsasən şahmatçı mövqe üstünlüyünə malik olandan sonra kombinasiya quraraq, hücuma keçməlidir.

## Oyun gücü və üslübü

Statistika  reytinq sistemi Vilhelme leyhinə olmadi. "Ağıl döyüşçüləri" ("Warriors of the Mind") ona 47-ci yeri verir, bu bir neçə tanınmamış Sovet qrosmeysterlerinin tutduğu yerdən aşağı idi. Şahmatölçən (Chessmetrics) Vilhelmi sıralamada 15-ci yerdə yerləşdirir. Şahmatölçən nadir hallarda oynuyan oyuncuları cərimələyirdi. Vilhelmin ən yaxşı illərində rəqabətli şahmat üçün imkanlar nadir idi və Vilhelmin uzun bir neçə il rəqabətçi şahmatda olmadı (1873–76, 1876–82, 1883–86, 1886–89). Lakin, 2005-ci ildə Şahmatölçənin müəllifi Jeff Sonas Dünyanın bir nomrəli şahmatçılarının gücünü müqayisənin müxtəlif yollarla araşdırma etmək üçün məqalə yazdı, Şahmatölçənin məlumatlarından istifadə etdi. Vilhelm 1870-ci illərdə çağdaşlarından daha öndə idi nəinki, Bobbi Fişer dövrünün zirvəsində olanda (1970-72). Vilhelm dünyanın en yaxşı oyuncusu olaraq ilin üçüncü ən yüksək ümumi sayı vardı. Onnan öndə Emanuel Laskerlə Harri Kasparov idi və Vilhelm il üç yeri tutmuş oyuncularla müqayisədə 7-ci yerdə yerləşdirildi. Adolf Andersen üzərində qələbəsi (1866) ilə Laskere məğlübiyyəti (1894) arasında bütün "normal" oyunlar uddu amma bəzən haşiyələr də olurdu. Onun  28 illik periodda ən pis turnir performansı  1867- ci ildə Parisdə 3-cü yeri tutması oldu.
(O Mixayil Çqorinin hər iki oyunda aciılış seçməyə icazə verildiyi, ona qarşı daha iki əngəl oyunda teleqraf ilə uduzmuşdu).

## Xarici keçidlər
Mirzəcan Mədətov

**Mirzəcan Mədətov** () — erməni əsilli Azərbaycan şairi. 

## Həyatı
Mirzəcan Mədətov Valerian Qriqoryeviç Madatovun (Arustam Quqo oğlu Mədətovun) qardaşı oğludur. Vərəndə mahalının Çanaqçı kəndində anadan olmuşdu. Tiflis canişinliyi dəftərxanasında çalışmışdı. Podpolkovnik rütbəsinədək yüksəlmişdi.

Əvvəllər Tiflis dəftərxanasında işləyən sənətkar sonralar Azərbaycan aşıq şeiri formalarında bir çox qoşma və gəraylıların müəllifi oldu. Onun yaradıcılığı əsasən Aşıq Pəri ilə dəyişmələrdən və məktublaşmalardan ibarətdir.

Aşıq Pərinin şeirlərinə dərindən yanaşanda məlum olur ki, Mirzəcan Mədətovla çox yaxın olmuş, bir sənət yoldaşı kimi onun xatirini çox istəmişdir. İstər dəyişmələrində, istər də ithaflarında biz bunların şahidi oluruq.

Şeirlərindən məlum olur ki, Mirzəcan Mədətovun ölümü Aşıq Pərini dərindən sarsıtmış, ona xüsusi qoşma həsr etmişdir. Həmin qoşmaların bəndlərindən birində Dağıstan adının ayrıca vurğu ilə çəkilməsi də maraq doğurur. Bu amilin iki yozumu ola bilər. Tiflisdə Sərdarın sağ əli olan, dəftərxanada onun mühüm işlərini görən Mirzəcan Mədətovun Dağıstanla əlaqədar adının çəkilməsi o dövrün ictimai-siyasi vəziyyətlərinə aid ola bilərdi. Əlbəttə, bunlar şəxsi qənaətdi və bir daha dərin axtarışa ehtiyacı var.

Mirzəcan Mədətov mülkədar idi. Xırxan, Sus kəndlərində mülkü vardı.

## Ailəsi

Mirzəcan bəy Mədətov Mina xanımla ailə qurmuşdu. Səfiyə xanım adlı qızı vardı.

## Mənbə

* Aşıq Pəri və Müasirləri, Bakı, 1928.

## İstinadlar
Filip Seymur Hoffman

**Filipp Seymur Hoffman** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı

1967-ci il iyulun 23-də Nyu-York ştatının Feyrport şəhərində anadan olan aktyor 90-cı illərin əvvəllərindən başlayaraq kino karyerasına başlayıb. 1993-cü ildə “Qadın ətri” filmində yaratdığı ərköyün tələbə obrazı ilə prodüserlərin diqqətini özünə cəlb edə bilib.

Məşhur art-haus ustası, rejissor Pol Tomas Andersonla 5 filmdə əməkdaşlıq edən Hoffman öz potensialını tam şəkildə nümayiş etdirə bilib. 1998-ci ildə qara yumor və ironiya dolu filmlər çəkən Koen qardaşlarının “Böyük Lebovski” filmində yer alan Hoffman xarakterik aktyor kimi bir daha öz ustalığını nümayiş etdirib. 2006-cı ildə Kapote filmində Amerikanın tanınmış homoseksual yazıçısı Trumen Kapotenin obrazını canlandıran mərhum aktyor buna görə yeganə “Oskar” mükafatını qazanıb.

2010-cu ildə isə o, “Cek üzməyə gedir” filmi ilə rejissorluq debütü edib. 1999-cu ildən Mimi O'Donnel ilə evli olan aktyorun 3 övladı var. 2014-cü ildə Filip Seymur Hoffmanın rol aldığı 2 filmin premyerası keçiriləcək. 25 illik karyerası boyu əsasən ikinci plan rolları ifa edən aktyor uzun illər idi ki, narkotik aludəçisi idi.

## Filmoqrafiya
* Böyük Lebovski (1998)
* Maqnoliya (1999)
* İstedadlı cənab Ripli (1999)
* 25-ci saat (2002)
* Soyuq dağ (2003)
* Qeyri-mümkün missiya 3 (2006)
* Meri və Maks (2009)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər