open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abbas Əli Süleymani

**Abbas Əli Süleymani** (; ) — iranlı Ayətullah Dini Ekspertlər Şurasının Sistan və Bəlucistan ostanı üzrə nümayəndəsi.

## Həyatı
Abbas Əli Süleymani 1947-ci ilin 25 may tarixində İranın Mazandaran ostanında şəhrisdanlardan biri olan Savadkuhda, dindar ailədə anadan olmuşdur.

O, 5 yaşında ilk dini təhsilini almağa başlamış, 12 yaşından Qumda, daha sonra Behşəhrdə həvzələrində dini təhsil almışdır. Ali dini təhsilini Məşəd şəhərində davam etdirmişdir.

Kaşan şəhərində Vilayəti-Fəqih və həmin şəhərin imam cüməsi təyin edilmişdir. Vilayəti-Fəqih sistemi İranda Ayətullah Ruhulla Xomeyni tərəfindən yaradılmışdır və bu şəxslər İranın Ali Rəhbərinin bölgələrdəki rəsmi nümayəndələri hesab olunmaqdadırlar. Bir müddət sonra Dini Ekspertlər Şurasının Sistan və Bəlucistan ostanı üzrə nümayəndəsi seçilmişdir.

Mazandaran əyaləti siyasi təhlükəsizlik üzrə idarə rəisinin müavini Ruhulla Selaqinin verdiyi məlumata əsasən, İran Dini Ekspertlər Şurasının üzvü, ayətullah Abbas Əli Süleymani Babülsər şəhərində silahlı hücum zamanı qətlə yetirilib. Hadisə 2023-cü ilin 26 aprel tarixində Mazandaran ostanın Babülsər şəhərindəki yerli bankların birində baş verib.

Bank əməliyyatı üçün növbə gözləyən ayətullaha əlində kalaşnikov avtomatı olan bir nəfər arxadan yaxınlaşaraq qəfil atəş açıb. Hadisə nəticəsində Abbas Əli Süleymani yerindəcə vəfat edib, hadisəni törətməkdə təqsirləndirilən şəxs isə saxlanılıb.

## İstinadlar
Aleksandr Lentsov

**Aleksandr Lentsov** (; ) — Rus hərbçi, Rusiya Silahlı Qüvvələrinin general-polkovniki. Lentsov 1996–2009-cu illərdə *98-ci Qvardiya Hava-Desant Diviziyasının* komandiri olub. Quru Qoşunlarının baş komandanının müavini vəzifəsində olarkən 2023-cü ilin aprel ayında Rusiyanın Dağlıq Qarabağdakı sülhməramlı kontingentinin təyin edilib.

## Həyatı
1993-cü ildən — 104-cü Qvardiya Hava Desant Diviziyasının komandir müavini, üç il sonra — 2009-cu ilə qədər 98-ci Qvardiya Hava Desant Svir Diviziyasının komandiri olub. Rusiya sülhməramlılarının Bosniyadakı bölməsinin komandiri kimi Bosniya müharibəsində, eləcə də həm İkinci Çeçen müharibəsi, həm də 2008-ci ildə Cənubi Osetiyadakı müharibədə iştirak etmişdir.

2008-ci ildə Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Hərbi Akademiyasında Ali Akademik Kursları bitirmişdir.

2009-cu il avqustun 5-dən — Hava-Dəniz Qüvvələrinin komandanının müavini olub. 13 dekabr 2011-ci ildə general-leytenant hərbi rütbəsi verilmişdir.

31 iyul 2013-cü ildə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin fərmanı ilə o, Rusiya Federasiyasının Quru Qoşunlarının Ali Baş Komandanının müavini təyin edilib.

2014-cü ilin sentyabr-dekabr aylarında Ukraynanın şərqində baş verən silahlı münaqişə zamanı o, Ukraynanın Donetsk vilayətinin Soledar və Debaltsevo şəhərlərində atəşkəs məsələlərinin monitorinqi və əlaqələndirilməsi üzrə birgə Rusiya-Ukrayna mərkəzində bir qrup rus hərbçisinə rəhbərlik edib.

13 dekabr 2014-cü ildə ona general-polkovnik rütbəsi verilmişdir.

15 fevral 2016-cı ildə Beynəlxalq Tank Biatlonu Federasiyasının prezidenti seçildi.

22 yanvar 2020-ci ildə Rusiya Prezidentinin fərmanı ilə o, Quru Qoşunları Baş Komandanının müavini vəzifəsindən azad edilərək Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirinin müşaviri təyin edilib.

Suriyadakı Rusiya Hərbi Əməliyyatının üzvü, 2016-cı ildə — Rusiya Federasiyasının Suriyadakı Silahlı Qüvvələri Qrupunun komendantlıqlar üzrə komandir müavini işləyib.

2023-cü il aprelin 25-dən sentyabrın 3-dək Rusiyanın Dağlıq Qarabağdakı sülhməramlı kontingentinin komandiri olub.

## İstinadlar
Fehmi Ağani

**Fehmi Ağani** () — 1990-cı illərdə Kosovo Demokratik Liqasının görkəmli mütəfəkkiri və siyasi strateqi kimi şöhrət qazanmış kosovalı sosioloq və siyasətçi. O, 1998-ci ildə Kosovo müharibəsi başlamazdan əvvəl onu beynəlxalq danışıqlarda təmsil edib, lakin böyük ehtimala əsasən müharibə zamanı Yuqoslaviya təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən öldürülüb.
## Erkən illər
Fehmi Ağani Cyakovitsada (Yuqoslaviya krallığı) anadan olub və Priştinada məktəbdə təhsil alıb. Belqrad Universitetinin İncəsənət fakültəsinə daxil olub, 1959-cu ildə oranı bitirib və 1964-cü ildə siyasi elmlər üzrə magistr dərəcəsi alıb. Daha sonra Priştinada sosiologiyadan dərs deyir, doktorluq dərəcəsini alır və Priştina Universitetində müəllimlik edir. Ağani həm də 1967-1970-ci illərdə Albanologiya institutunun direktoru, 1978-1980-ci illərdə Fəlsəfə fakültəsinin dekanı vəzifələrində çalışmışdır. Hakimiyyət onu 1981-ci ildə müəllimlik hüququndan məhrum edir və elə həmin il Kosovoda tələbə etirazlarından sonra Kosovo alban alimlərinə qarşı kampaniya çərçivəsində onu universitetdən qovur.

## Siyasi karyera
Ağani 1994-cü ildə Kosovo Elmlər və İncəsənət Akademiyasının müxbir üzvü seçilir, iki ildən sonra isə həqiqi üzv olur. O, görkəmli mütəfəkkir və siyasi strateq kimi şöhrət qazandığı Kosovo Demokratik Liqasının həmtəsisçisi və rəhbərinin müavini kimi İbrahim Ruqovanın yanında çalışaraq Kosovonun gələcəyi ilə bağlı siyasi müzakirələrdə iştirak edir. Ağani 1998-1999-cu illərdə Kosovo müharibəsinə aparan danışıqlarda, o cümlədən Rambuye konfransında əsas Kosovo danışıqlarında iştirak edən Albaniya nümayəndə heyətlərinə rəhbərlik etmişdir. Qeyri-zorakılıq və barışıq ideyasının əsas tərəfdarlarından biri kimi o, albanlar və serblər arasında dialoqu təşviq etmək üçün Etnik Münasibətlər Forumunu təsis edir. 
## Kosovo müharibəsi və ölümü
Ağani müharibə zamanı Kosovoda qalır və Serb ordusunun Priştinadan tanınmış Kosovo albanlarını ilkin təmizləməsindən xilas olur. NATO 1999-cu ilin martında Yuqoslaviyaya qarşı əməliyyata başlayandan bir neçə gün sonra səhvən onun ölümünü elan edir, lakin o, əslində kitabı yazmaq üçün keçirdiyi beş həftə ərzində təhlükəsiz evlərdə gizlənir. Ağani qatarla Makedoniyaya qaçmağa çalışsa da, sərhəddə saxlanılır. Qatar Priştinaya geri göndərilir və Ağanini Serbiya polisi oradan uzaqlaşdırır. Bir neçə gün sonra onun meyiti Lipyan kəndi yaxınlığında tapılırb. Serbiya mediası onun ölümündə Kosovo Azadlıq Ordusunu, ailəsini və Qərb siyasətçilərini günahlandırıb.
## Bibloqrafiya
* *Në rrjedha të mendimit sociologjik* — Vepra I 1990.  və 
* *Për shoqërinë civile* — Vepra II  и 
* *Demokracia, Kombi, Vetëvendosja* — Vepra III  və 
* *Partitë dhe grupet politike në Shqipëri gajtë luftës së dytë botërore (1939—1945)* — Vepra IV  və 
* *Sindikatat Gjermane dhe shkrime tjera* — Vepra V  və 
* *Gjuha e dhunës dhe zëri i arsyes* — Vepra VI  və 
* *Pavarësia gjasa dhe shpresë* — Vepra VII  və .
* *Intervista, reagime* — Vepra VIII  və .
## İstinadlar
Alutaquze Milli Parkı

** Alutaquze Milli Parkı** — Estoniyada milli park. Ölkənin ən gənc milli parkı. Estoniyanın şərqində, İda-Viruma qraflığında yerləşir.

## Yaradılış tarixi və məqsədləri
Alutaquze Milli Parkı 2018-ci il noyabrın 24-də yaradılıb. Estoniyadakı altı milli parkdan ən gəncidir. Estoniyada ilk milli park 1971-ci ildə Lahemaada, sonuncudan əvvəlki milli park isə 2004-cü ildə Matsaluda yaradılmışdır.
Alutaquzda milli parkın yaradılması ideyası ilk dəfə 1920-ci illərdə estoniyalı botanik Qustav Vilbaste tərəfindən irəli sürülüb. Lakin onun planı yalnız təxminən 100 il sonra həyata keçirildi.
Alutaquze Milli Parkının məqsədi Peipsi gölünün bataqlıq, meşə, çəmən, göl, çay və sahil təbii icmalarını, bölgə üçün xarakterik olan landşaft və relyef formalarını, bioloji müxtəlifliyi, qorunan heyvan və bitkiləri, mühüm miqrasiyanı qorumaq və bərpa etməkdir. 
## Ərazi
Alutaquze Milli Parkı Alutaquz ovalığının böyük hissəsini tutur. Park 11 təbiəti mühafizə zonası əsasında yaradılmışdır: Puhatu, Aqusalu, Muraka və Selisoo təbiət qoruqları, Kurtna, Smolnitsa, Jouga, İsaku, Struqa və Maetaquze təbiət parkları, eləcə də ölkənin yuxarı axarında qorunan zona olan Narva çayı. Ərazisi 44135,3 hektardır. 23855 ha (54%) bataqlıqlar, (18759 ha) 42% meşələrdir. Daxili su obyektlərinin sahəsi 884,1 hektardır.
Alutaquze, tayqanı xatırladan təmiz təbiəti ilə Estoniyanın ən meşəlik ərazilərindən biridir. Bu bölgə həmişə əhalinin seyrək əhalisi ilə xarakterizə olunurdu: burada əhalinin sıxlığı 3 nəfər/km², Estoniyada bu rəqəm orta hesabla 30 nəfər/km², Avropa İttifaqında isə 117 nəfər/km² təşkil edir.
Alutaquze bölgəsi tarixən Estoniyada iynəyarpaqlı meşələrin və bataqlıqların ən böyük ərazisidir. Milli parka Estoniyanın ən uzun qumlu çimərliyi və Peipsi gölünün şimal sahilindəki unikal Smolnitsa dune, Estoniyada ən güclü axını olan Narva çayı, Struqa Təbiət Parkındakı çaylar və çəmənliklər, Kurtnadakı meşə mənzərəsi daxildir.
Estoniyanın ən yüksək qum silsiləsi (42 metr) və İda-Virumanın ən yüksək təbii nöqtəsi Tarive təpəsi adlanır. Kurtna və Jouqa gölləri qum və çınqıl altında basdırılmış böyük Buz Dövrünün buzlaqlarının yerində əmələ gəlmişdir. Buz kütlələri əridikdən sonra onların yerində dərin çuxurlar yaranır.
Milli parka çoxlu istirahət zonaları və gəzinti yolları daxildir..


Puhatu looduskaitseala Liguski sihtkaitsevöönd.JPG|Puhatu təbiət qoruğu
Agusalu maastikukaitseala.JPG|Ağsalu Təbiət Parkı
Muraka raba.JPG|Muraka yüksək bataqlığı
Selisoo.jpg|Selisoo torf bataqlığı
Kurtna MKA11.JPG|Kurtna Təbiət Parkındakı Kams
Kuradijärv.jpg|Şeytan gölü
Jõuga Pesujärv.jpg|Pesujarv gölü
Iisaku 2009.jpg|İysaku
Boot bei Vasknarva, Estland - panoramio.jpg|Narva çayının yuxarı axınında


## İstinadlar
Kunda mədəniyyəti

**Kunda mədəniyyəti** — Eramızdan əvvəl VIII-V minilliklərə aid mezolit mədəniyyəti, Şərqi Baltikdə Polşadan Leninqrad bölgəsinə və Finlandiyanın cənubuna qədər yayılmışdır. Estoniyanın Kunda şəhərinin adını daşıyır.
Svider mədəniyyəti əsasında hazırlanmışdır. Kunda mədəniyyətinin Pulli yaşayış məntəqəsi indi Estoniyaya aid olan ərazidə ən erkən insan varlığının izi hesab olunur. Belarus ərazisində üç, Polotsk vilayətində iki və Verxnedvinsk vilayətində bir yaşayış məntəqəsi məlumdur.
Mədəniyyət nümayəndələri alət və silah istehsalı üçün tez-tez buynuz və sümüklərdən istifadə edirdilər ki, bu da bölgədə nadir çaxmaq daşı yataqları ilə əlaqədar idi. Ölülər təkbaşına və ya qrup halında düz vəziyyətdə basdırılır, tez-tez oxra səpilir və üzərinə alətlər qoyulur.
left|thumb|Kunda Mədəniyyətinin Alətləri

## Həmçinin bax
* Estoniya

## İstinadlar
Cek Blek

**Tomas Ceykob "Cek" Blek** (; ) — amerikalı aktyor, komediyaçı, və musiqiçi. Tenacious D rok qrupunun üzvü. İki dəfə "Qızıl Qlobus" nominantı (2004, 2013).

## Həyatı
Blek səhnəyə ilk peşəkar addımını 1989-cu ildə Edinburq festivalında Tim Robbinsin "Carnage" filmində göründüyü zaman atmışdır. Kino debütünü 1992-ci ildə Bob Roberts adlı siyasi satirada etdi. 90-cı illər boyunca Cek Blek müxtəlif filmlərdə köməkçi və baş rollarda oynamağa davam etdi. 1994-cü ildə, 5-ci mövsümün 5-ci hissəsində o, Şimal tərəfi teleserialında Maggie-ni baloya dəvət edən bir məktəb məzunu rolunu oynadı. 2000-ci ildə aktyor Fanatik filmində ən yaxşı rollarından birini aldı. Bu filmdə Cek Blek böyük ekranda musiqiçi kimi istedadını nümayiş etdirdi. Aktyor Saturday Night Live, Primetime Glick, The Osbournes televiziya şoularında, musiqi və film mərasimlərində tez-tez çıxış etməyə başladı. 2003-cü ildə Black, Richard Linklater-in rejissorluğu ilə ilk böyük hitini, "School of Rock" musiqili komediyasında rol aldı və o, pul qazanmaq üçün sənətkarlığı öyrədən bir metal baş gitaraçı rolunu oynadı. Tənqidçilər aktyorun işinə o qədər heyran qaldılar ki, hətta onu Qızıl Qlobus mükafatına da namizəd göstərdilər.

Cek Blek 1994-cü ildə Kyle Gass ilə Tenacious D-ni yaratdı. Qrup bu gün də populyardır və müntəzəm olaraq HBO-nun müxtəlif komediya şoularında çıxış etməyə davam edir. Black qrupda həm akustik, həm də elektrik gitara çalır. Ağlasığmaz ansamblın pərəstişkarları arasında məşhur aktyor Con Kusak da var ki, o, musiqi sahəsindəki xidmətlərinə görə Bleki özünün baş rolu ifa etdiyi “Fanatik” filmində baş rola dəvət edir.

Cek Blek həmçinin Gorillazın "Təvazökarlıq", Foo Fighters tərəfindən "Uçmağı öyrənin", "The One" və "Low", Sum 41-in "Things I Want", Weezerin "Photograph" və bir sıra başqa videokliplərdə rol alıb.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

## Filmoqrafiya
* Yüksək keyfiyyət (2000)
* Orinc qraflığı (2002)
* Kinq Konq (2005)
* Saatlı evin sirri (2018)
*  (2019)

## İstinadlar
Rossi-Forel şkalası

**Rossi-Forel şkalası** — zəlzələ intensivliyi şkalası. XIX əsrin ortalarında İsveçrədə və İtaliyada zəlzələlərin gücünü qiymətləndirmək üçün istifadə olunub.

## Haqqında
Hələ zəlzələlərin alət (instrumental) üsulu ilə müşahidəsi olmayan dövrlərdə müxtəlif zəlzələləri bir-biri ilə intensivliklərinə görə müqayisə etmək üçün onların Yer səthindəki təzahürlərini (dağıntıları, zədələri və s.) əsas götürürdülər. Əslində bu müqayisədə insan hissiyatına əsaslanan çox böyük subyektivlik və qeyri-müəyyənlik var idi. Məsələn, insanlar onların evlərini ciddi zədələyən zəlzələni, yüngül hiss olunan zəlzələdən güclü hesab edirdilər. Halbuki, daha güclü zəlzələ sadəcə uzaq olduğuna görə zəif hiss edilə bilərdi. Bütün bunlara baxmayaraq, hələ XIX əsrin ortalarından başlayaraq zəlzələləri insan hissiyatına, fiziki obyektlərə vurduğu ziyana, ətraf geoloji mühitə vizual təsirinə görə təsnifləşdirməyə cəhdlər edilirdi. Həmin əsrin sonlarında İsveçrədə və İtaliyada tərtib olunmuş Rossi-Forel (RF) zəlzələ intensivliyi şkalası geniş yayılmışdı.
Rossi-Forel (RF) zəlzələ intensivliyi şkalası italiyalı Mişel Stefano Konte de Rossi və isveçrəli Fransua-Alfons Forel tərəfindən hazırlanmışdır. Rossi-Forel (RF) şkalasına görə, seysmik titrəyişlər intensivliklərinə görə 10 dərəcəyə bölünürlər. 1902-ci ildə Merkalli intensivlik şkalası tətbiq olunana qədər təxminən iyirmi il ərzində istifadə edilmişdir.

## Zəlzələlərin intensivliyi
Bu miqyasda zəlzələlər güclərinə görə aşağıdakı on sinifə bölünür:

* **1 bal** İnsanlar tərəfindən qəbul edilməyən və yalnız həssas seysmoqraflar tərəfindən aşkar edilən mikroskopik vibrasiyalar;
* **2 bal** Seysmoqraflar tərəfindən qeydə alınan və bəzi insanlar tərəfindən hiss edilən son dərəcə zəif sarsıntı;
* **3 bal** İnsanların əksəriyyəti tərəfindən hiss edilən çox zəif sarsıntı;
* **4 bal** Torpağın zəif silkələnməsi, hərəkətdə olan insanlar tərəfindən hiss edilən və fiziki fəaliyyət vəziyyəti (pəncərə şüşəsinin cingiltisi);
* **5 bal** Hamı tərəfindən hiss edilən vasat vibrasiyalar (mebel və çarpayıların titrəməsi);
* **6 bal** Həssas zərbələr (bütün yatmış insanları oyatmaq, saatı dayandırmaq, ağacların xışıltısı);
* **7 bal** Güclü zərbələr (cisimlərin aşması, böyük zənglərin çalınması);
* **8 bal** Çox güclü təsirlər (divarlarda çatların əmələ gəlməsi, bacaların dağıdılması, kiçik dağıntılar);
* **9 bal** Son dərəcə güclü təsirlər (binaların ayrı-ayrı hissələrinin və ya bütün strukturların məhv edilməsi);
* **10 bal** Qeyri-adi təsirlər (dağlarda Yer qabığında, mağaralarda sürüşmələr, ümumi dağıntılar, çatlar).

## Həmçinin bax
* AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi
* Zəlzələlərin təsnifatı
* Moment maqnitud şkalası
* Rixter şkalası
* Merkalli şkalası
* Medvedyev-Şponhoyer-Karnik şkalası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rossi–Forel scale
Dead Oceans

**Dead Oceans** — 2007-ci ildə ABŞ-də yaradılmış müstəqil musiqi şirkəti.

## Sənətçilər

* A Place to Bury Strangers 
* Akron/Family
* Alex Lahey
* Bear in Heaven
* Better Oblivion Community Center
* Bill Fay
* Bishop Allen
* Bleached
* Bowerbirds
* Brazos
* Bright Eyes
* Califone
* Citay
* Destroyer
* Dirty Projectors
* Dub Thompson 
* Durand Jones & The Indications
* Evangelicals
* Fenne Lily
* Frog Eyes 
* Gauntlet Hair
* Japanese Breakfast
* John Vanderslice
* Julianna Barwick
* Kane Strang
* Kevin Morby
* Khruangbin
* Mark McGuire
* Marlon Williams
* Mitski
* Mt. St. Helens Vietnam Band
* Nurses
* On Fillmore
* Fibi Bricers
* Phosphorescent
* Ryley Walker
* Shame
* Sloppy Jane
* Slowdive
* Strand of Oaks
* Sun Airway
* The Donkeys
* The Explorers Club
* The Luyas
* The Tallest Man on Earth
* These Are Powers
* Tom Rogerson
* Toro y Moi
* Wednesday
* White Hinterland 

## İstinadlar
Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu (Azərbaycan)

**Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu** — Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyində dövlət müəssisəsi. Akademik Cahangir Abdullayevin adını daşıyır. Hal-hazırda İnstituta Azərbaycan alimi, professor, tibb elmləri doktoru Gülnaz Dadaşova rəhbərlik edir.

## Tarixi
Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu 1979-cu ildə Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə ürək-damar xəstəliklərinin dərk edilməsini təkmilləşdirmək və ürək xəstəliklərindən əziyyət çəkən xəstələrin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq məqsədilə yaradılmış və akademik Cahangir Abdullayevin adı verilmişdir. İnstitut həmin ildən Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyində olan dövlət müəssisəsi kimi ilk növbədə elmi-tədqiqat və xəstələrə qayğı ilə məşğuldur.

Qurumun hazırkı direktoru Gülnaz Dadaşovadır. O quruma 2018-ci ildən rəhbərlik edir.

## Fəaliyyəti

### Tədqiqat
Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun fəaliyyəti ilk növbədə elmi-tədqiqat işlərinə yönəlib. İnstitut fundamental elmdən klinik və tərcümə tədqiqatlarına qədər ürək-damar xəstəliklərinin müxtəlif aspektləri üzrə tədqiqatlar aparır. Tədqiqatın məqsədi ürək xəstəliklərinin mexanizmləri, diaqnostikası, müalicəsi və qarşısının alınması ilə bağlı yeni anlayışlar tapmaqdır. İnstitutun tədqiqat fəaliyyəti ürək-damar xəstəlikləri, o cümlədən hipertoniya, aritmiya, ürəyin işemik xəstəliyi, ürək çatışmazlığı, ürək qapaqlarının xəstəlikləri ilə bağlı geniş spektri əhatə edir. İnstitutun tədqiqatçıları bu xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi üçün innovativ strategiyalar hazırlamaq üçün birgə işləyirlər.

### Xəstələrə qulluq

### Tibbi savadlılıq
Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu da geniş ictimaiyyət arasında tibbi savadlılığın təbliğində də iştirak edir. O, tibb tələbələri, rezidentlər və səhiyyə işçiləri üçün ürək-damar xəstəlikləri haqqında anlayışlarını artırmaq və xəstələrlə praktiki təcrübə təmin etmək üçün proqramlar təşkil edir. İnstitutun proqramları ürək-damar xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və qarşısının alınmasında ən son nailiyyətlər daxil olmaqla, kardiologiya ilə bağlı geniş mövzuları əhatə edir.

### Təlim və tədbirlər
Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu kardiologiya və əlaqəli sahələrlə bağlı elmi konfransların, treninqlərin, tədbirlərin təşkilində də fəaliyyət göstərir. Bu tədbirlər ürək-damar xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası sahəsində ən son nailiyyətlər də daxil olmaqla, kardiologiya ilə bağlı geniş mövzuları əhatə edir. Tədbirlər həmçinin endokrinologiya, hematologiya və nevrologiya kimi tibbin əlaqəli sahələrini əhatə edir.

## Rəhbərlər
* Vəsadət Əzizov (1994-1998)
* Adil Baxşəliyev (1998-2018)
* Gülnaz Dadaşova (2018-)

## İstinadlar
Məmməd Xudiyev

**Məmməd Xudiyev** -Məmməd Elxan oğlu Xudiyev 1989-cu il martın 18-də Bakı şəhərində, Nizami_rayonu_(Bakı)da anadan olub. 2011-ci ildən Azərbaycan Respublikasının idman ustası, 2019-cu ildən Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi fəxri adları ilə təlfif olunmuşdur.Məmməd Xudiyev

## Həyatı
Məmməd Xudiyev 1989-cu il mart ayının 18-də Bakı şəhəri Nizami_rayonu_(Bakı)da anadan olub.Məmməd Xudiyev 1995-ci ildə 13 saylı orta məktəbə getmişdir. 2000-ci ildə Nizami_rayonu_(Bakı)da Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi Rəşad Həsənov başçılığı altında cüdo bölməsində məşğul olmuşdur. Dəfələrlə orta çəkidə cüdo üzrə Azərbaycan Respublika birinciliklərinin qalibi olmuş, 2005–2006-cı ildə Avropa kuboklarının mükafatçısı olmuşdur. 2006-cı ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası daxil olmuşdur. 2012-ci ildən 13 № li İdman Olimpiya Ehtiyatları Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi Publik Hüquqi Şəxsində cüdo üzrə məşqçi müəllim işləyir.

## Mükafatları
* 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası İdman ustası normasını yerinə yetirmişdir.
* 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi.

## Yetirmələri
* Tofiq Məmmədov 1 dəfə avropa birincisi və dünya mükafatçısı Məmmədov Tofiq profili
* Turan Bayramov avropa birincisi və dünya mükafatçısı Turan Bayramov profili
* Vüsal Qələndərzadə avropa birincisi Vüsal Qələndərzadə profili
* Nicat Nağıyev avropa mükafatçısı Nicat Nağıyev profili
* Əbil Yusubov avropa mükafatçısı Əbil Yusubov profili
* Şəfəq Həmidova avropa mükafatçısı Şəfəq Həmidova profili

## Xarici keçidlər
*  Məmməd Xudiyevin rəsmi İnstagram hesabı
*  Məmməd Xudiyevin rəsmi Facebook hesabı

## İstinadlar
Zəlzələdən erkən xəbərdarlıq sistemi

**Milli Zəlzələ Erkən Xəbərdarlıq Sistemi** (yap. 緊急地震速報, Kinkyū Jishin Sokuhō緊急地震速報, Kinkyū Jishin Sokuho) — 2007-ci ildən Yaponiyada fəaliyyət göstərir. Bu müddət ərzində Meteorologiya İdarəsi bunu 130 dəfə tətbiq edib.

Sosioloji sorğunun nəticələrinə görə, yaponiyalıların 65%-i ictimai zəlzələdən xəbərdar olmaq sistemini faydalı hesab edir. Onun hərəkəti ondan ibarətdir ki, seysmik dalğaların yayılma sürəti çox da yüksək deyil və zəlzələnin episentrinin uzaqlığından asılı olaraq yaşayış məntəqələrinə çatmaq bir neçə dəqiqə çəkə bilər.

Adaların sakinlərinin əksəriyyəti qeyd edib ki, bu cür xəbərdarlıqlar onlara mümkün fəlakətlərə hazırlaşmağa kömək edir. Məhz bu sistem 2011-ci ildə faciəli hadisələrdən bir dəqiqə əvvəl onları televiziya vasitəsilə xəbərdar etməyə imkan verdi. Hesab edilir ki, bu bir çox insanın həyatını xilas etməyə imkan yaratmışdır.

## Təsvir
Yaponiya Meteorologiya Agentliyinin (JMA) iki zəlzələdən erkən xəbərdarlıq sistemi mövcuddur: biri geniş ictimaiyyət üçün, digəri isə Milli Meteorologiya və Hidroloji Xidmət üçün. Yaponiyada quraşdırılmış 4235 seysmometrdən iki (və ya daha çox) P dalğası aşkar edildikdə, JMA zəlzələnin episentrinin təxmini yerini təhlil edir və proqnozlaşdırır. Bu, JMA-ya güclü zəlzələ gözlənildiyi təqdirdə təsirlənmiş prefekturaların əhalisini televiziya və radio vasitəsilə xəbərdar etməyə imkan verir.

Zəlzələ haqqında erkən xəbərdarlıq, Yaponiya seysmik şkalasına görə 5 və ya daha yüksək bal gücündə zəlzələ gözlənildiyi təqdirdə ictimaiyyəti xəbərdar etmək üçün verilir. Yapon seysmik şkalası üzrə 3 və ya daha böyük (və ya Rixter şkalası üzrə 3,5 və ya daha böyük) zəlzələ gözlənildikdə və ya P və ya S dalğalarının amplitudası 100 galdan çox göstərirsə, Milli Meteorologiya və Hidroloji Xidmət tərəfindən EEW proqnozu (yap. 緊急地震速報(予報)) verilir.

Sistem zəlzələdən dəyən zərəri minimuma endirmək və güclü səthi dalğaları gəlməmişdən əvvəl insanlara sığınmaq və ya təhlükəli ərazilərdən təxliyə etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Dəmir yollarında qatarları yavaşlatmaq, fabriklər tərəfindən zəlzələdən əvvəl montaj xətlərini dayandırmaq üçün istifadə olunur.

Xəbərdarlığın effektivliyi qəbuledicinin mövqeyindən asılıdır. Xəbərdarlığı aldıqdan sonra şəxsin hərəkətə keçməsi üçün bir neçə saniyədən bir dəqiqəyə qədər və ya daha çox vaxtı var idi. Zəlzələnin episentrinə yaxın ərazilərdə xəbərdarlıq verilməzdən əvvəl güclü silkələnmə baş verə bilər.

2011-ci ildə Tohoku zəlzələsi və sunamidən sonra EEW xəbərdarlıq sistemi və Yaponiya sunami xəbərdarlığı sisteminin effektiv olduğu müəyyən edilmişdir. Sunami nəticəsində 10000-dən çox insan həlak olsa da, EEW sistemi olmasaydı, itkilərin daha çox olacağı hesab edilir. 2011-ci ilin aprelində Çili telekommunikasiya nazirinin müavini bildirib ki, onların ölkəsi oxşar erkən xəbərdarlıq sistemin yaradılmasına ümid edir.

## Həmçinin bax
* Zəlzələnin proqnozlaşdırılması
* Seysmik dalğalar
* Seysmik zona

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yaponlara zəlzələ xəbərdarlığı
* Yaponiyanın "zəlzələ möcüzəsi"
Sergey Aleksandrovski

**Sergey Vasilyeviç Aleksandrovski** (; ) – Rusiya zabiti və qubernatoru. Rus-yapon müharibəsi zamanı Qırmızı Xaç missiyasının direktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Müharibədən sonra Penza quberniyasının qubernatoru olmuşdur.

## Həyatı və karyerası
Sergey Aleksandrovski 1863-cü ildə Penza qubernatorunun oğlu kimi doğulmuşdur. O, əvvəlcə hərbi karyeraya yönəlsə də, 1899-cu ildə Maliyyə Nazirliyinin rəsmisi olaraq dövlət qulluğuna girmişdir. O. 1902-ci ildə baş vermiş Əndican zəlzələsi və 1903-cü ildə baş vermiş Sankt-Peterburq daşqını zamanı Qırmızı Xaç təşkilatları təşkil edərək bir çox fəlakət qurbanına yardım etmişdir.

Rus-yapon müharibəsi zamanı yaralı Rusiya əsgərlərinə tibbi yardım göstərmək üçün yaradılmış icraedici komitənin üzvlərindən biri olmuş və Rusiyanın Şərqi Asiya ordusuna göndərilmiş Qırmızı Xaç missiyasının direktoru təyin edilmişdir. 1905-ci ildə Birinci Mancuriya Ordusunun tibb birliyinin direktoru seçilmişdir. Burada öz həyatını riskə ataraq cəbhədə yaralanmış əsgərlərə kömək etmişdir. 1905-ci ildə Yekaterinoslav, qısa müddətdən sonra isə Penza quberniyasının qubernatoru təyin olunmuşdur. Penza qubernatoru olmasından bir neçə ay sonra inqilab tərəfarı olan bir şəxs tərəfindən sui-qəsdə uğrayaraq öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Sergey Aleksandrovskinin qəbri
Yan Petr Jordan

** Yan Petr Jordan** (; ) — Sorb alimi, filosofu və publisist. 

## Bioqrafiya

15 fevral 1818-ci ildə Sorbiyanın Çejketsı kəndində anadan olub. 1831-1837-ci illərdə o, Vend seminariyasının şagirdi kimi Praqadakı Kiçik Şəhər Gimnaziyasında oxumuş, burada 1837-1838-ci illərdə fəlsəfə və ilahiyyat, 1838-1840-cı illərdə isə slavyanşünaslıq üzrə təhsil almışdır. 1837-ci ildə sorblar haqqında ilk məqaləsini, 1841-ci ildə Yuxarı Sorb-Vendt dilinin qrammatikasını nəşr edir. Hələ tələbə ikən İordaniya sorblar haqqında məlumat verən məqalələr dərc etdirir və özünü rus ədəbiyyatına həsr edirdi. Mütərəqqi və slavyanpərəst münasibətinə görə o, 1842-ci ildə Praqadan qovulmuş və Leypsiqə köçmüş və 1843-cü ildə doktorluq dərəcəsi almışdır. Orada o, 1848-ci ilə qədər Leypsiq Universitetində slavyan dilləri və ədəbiyyatı üzrə müəllim işləmiş. Əvvəlcə təkbaşına və daha sonra 1848-ci ildən Yan Arnost Smoler ilə birlikdə slavyan ədəbiyyatı, incəsənəti və elmi üçün məcmuələri nəşr etdirmişdir. 1848-ci ilin aprelində o, Praqaya qayıdır. 1848-1849-cu illərin uğursuz inqilabından sonra o, siyasətdən uzaqlaşıb və Praqada sahibkar kimi fəaliyyət göstərib. 1859-cu ildə Praqa Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti seçildi, lakin 1868-ci ildə şəhəri tərk edərək oğlu ilə birlikdə Vyanaya gedir. Yan Petr Jordan 1891-ci ildə Vyanada ölür.

## Ədəbiyyat

* Serbski biografiski słownik. Domowina, Budyšin [Bautzen] 1970, S. 114–116 (von Jan Cyž).
* Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Domowina, Budyšin [Bautzen] 1984, S. 237–239 (von Jan Šołta).
* Ernst Eichler u. a. (Hrsg.): Slawistik in Deutschland von den Anfängen bis 1945. Ein biographisches Lexikon. Domowina, Bautzen 1993, ISBN 3-7420-1538-9. S. 196–197.

## İstinadlar
Roja Domaştsına

** Roza Domascyna ** () — sorb və alman dillərində yazan şair, dramaturq, redaktor və tərcüməçidir. Almaniyanın PEN Mərkəzinin və Sakson İncəsənət Akademiyasının üzvüdür.

## Bioqrafiya

11 avqust 1951-ci ildə Sernyany sorb kəndində anadan olmuşdur. 1968-1972-ci illər arasında uşaq və gənclər üçün Sorbian "Płomjo" jurnalının və gündəlik "Nowa doba" qəzetinin redaksiya heyətində çalışmışdır. 1970-ci ildən o, şeirlərini Sorbiya mətbuatında dərc etdirir. 1979-cu ildən dağ-mədən mühəndisliyinin iqtisadiyyatını öyrənmiş və 1984-cü ilə qədər Saksen əyalətində yerləşən Knappenrode şəhərində makinaçı və materiallar üzrə iqtisadçı kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1985-1989-cu illərdə Leypsiq şəhəri "Yohannes R. Beher" Ədəbiyyat İnstitutunda təhsil almışdır. 1990-cı ildən müstəqil yazıçıdır. Şeirləri bir neçə slavyan və Qərbi Avropa dillərinə tərcümə edilmişdir. Mətnlərində o, sorb ilə alman dili arasındakı əlaqələri qeyd edir.

## Mükafatlar və təqaüdlər
* Fellbach şəhərinin Mörike mükafatı (1994)
* Ćišinski mükafatında tanıtım mükafatı (1995)
* David Mitrani ilə birlikdə Anna Seqers mükafatı, Kuba (1998)
* Calwe Təqaüdü - Hermann Hesse (2002)
* Təqaüd Künstlerhaus Edenkoben (1997/2002)
* Prix Evelyne Encelot, Ana Hatherly ilə birlikdə, Portuqaliya, Autun, Burgundy (2003)
* Karel Hynek Macha xatirə medalı, Çexiya (2010)
* Təqaüd Villa Decius, Krakov (2015)
* Künstlerhaus Schreyahn Təqaüdü (2016)
* Sakson Ədəbiyyat Mükafatı (2018)
* 1-ci Meissner Ədəbi Mükafatı, Lisa Kränzler ilə birlikdə, 2019

## Biblioqrafiya
* *Wróćo ja doprědka du* ( *nekaj tkot: grem naprej nazaj* ), 1990
* *Zaungucker*, 1991
* *Pře wšě płoty* ( *Nad vsemi ograjami* ), 1994
* *Med nogo za hojo in nogo za skok*, 1995
* *Zajec v rokavu*, ilustracije: Angela Hampel, 1997, 2011
* *Samogovor v dvoje v troje*, 1998
* *Umetnost v omrežju*, 1999
* *Pobate bobate*, 1999
* *"sp"*, 2001
* *MY NA AGRA*, 2004
* *glasovna nit*, 2006
* *Balonraketa* (dve besedili za gledališče), 2008
* *kraj ozemljitve*, 2011
* *Štož ći wětřik z ruki wěje*, 2012
* *Poljske črte*, 2014
* *Vasi pod vodo se zgovarjajo v tvoji glavi*, 2016
* *znaki pominaki kopolaki* (skupaj z Měrano Cušcyna in Měrko Mětowa ), 2019
* *W času zeza časa*, 2019
* *glasovi iz proscenija*, 2020
* *Pesniški album 354*, 2020

## Ədəbiyyat

* Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, стр. 7, 174, 181—182, ISBN 5-7576-0063-2
* Dichtung des 20. Jahrhunderts: Meine 24 sächsischen Dichter, Hrsg. Gerhard Pötzsch, 2 CDs, Militzke Verlag Leipzig 2009, ISBN 978-3-86189-935-8
* Dueck, Cheryl. "Selbstredend selbzweit selbdritt: Serpentine selves in the poetry of Róža Domašcyna." Canadian Slavonic Papers 45, no. 3-4 (2003): 283-294.

## İstinadlar
WarioWare, Inc.: Mega Microgames!

***WarioWare, Inc.: Mega Microgames! -*** *[[Nintendo]] şirkəti tərəfindən hazırlanmış, Game Boy Advance oyun konsolu üçün nəzərdə tutulmuş, kiçik oyunlardan ibarət videooyunudur.* *WarioWare* oyununda əsas məqsəd, "mikrooyunların", oyunçuya ardıcıl olaraq və hər tamamlanan oyun üçün artan sürətlə verilən qısa mini oyunların sürətli şəkildə tamamlanmasından bəhs edir. Oyunun konsepti Nintendo 64DD üçün olan *Mario Artist: Polygon Studio-* nun "Sound Bomber" rejimindən ilhamlanmışdır. Musiqi və səs effektləri (Vario-nun səs klipləri daxil olmaqla) *[[Wario Land 4]]* -dən götürülmüşdür. Oyunun prodüseri Takehiro İzuşi və rejissoru Hirofumi Matsuoka idi. *Mega Microgames!* 2003-cü ildə fərqli ölkələrdə çıxmışdır; Yaponiyada martda, Şimali Amerika və Avropada mayda, Avstraliyada isə iyunda.

*WarioWare, Inc.: Mega Microgames!* çıxışından sonra, *[[GameSpot]]*  un Redaktorun Seçimi Mükafatını və 2003-cü ilin Ən Yenilikçi Oyun Mükafatını qazanaraq oyunçular tərəfindən  bəyənmə qazandı. Həm də bütün zamanların ən yaxşı oyunlarından biri kimi hörmətlə qarşılanır.
Macarıstan forinti

**Macarıstan forinti** — Macarıstanın pul vahidi. ISO 4217 əsasən valyutanın kodu **HUF**-dur ( kəlməsindən). 1945-1946-cı illərdəki hiperinflyasiyadan sonra 1946-cı il avqustun 1-də dövriyyəyə buraxılmışdır (keçmiş vahid pengö idi). O vaxtı pengönun forintə nisbəti 4⋅1029:1 idi.

Tarixən 1 forint = 100 fillerə bərabər idi, lakin 1999-cu ildən bəri filler dövriyyədən çıxarılıb.

16 noyabr 2015-ci il tarixində forint beynəlxalq banklararası CLS sistemində hesablaşmalar üçün istifadə olunan sərbəst konversiya edilən valyutaların siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
Pul vahidinin adı 13-cü əsrdən bəri *fiorino d'oro* (qızıl florin) adlı qızıl sikkənin zərb edildiyi Florensiya şəhərinin adından gəlir. 1806-1892-ci illər arasında Avstriya-Macarıstan imperiyasının pul vahidi macar dilində olan forint idi, həmin pul vahidi almanca Avstriya-Macarıstan quldeni və ya Avstriya florini kimi tanınırdı. Qulden 100 kreytserə bərabər idi (*krajczar*, müasir macar dilində *krajcár*).

1945-1946-cı illərdə hiperinflyasiyadan sonra pengönun dövriyyədən çıxması ilə forint 1946-cı il avqustun 1-də Macarıstanın pul dövriyəsinə yenidən daxil edilmişdir. Ölkədə hakimiyyətə gələn Macarıstan Kommunist Partiyası pul islahatını həyata keçirmiş və forintin gətirdiyi uğuru siyasi məqsədləri üçün istifadə edərək hakimiyyəti tam ələ keçirdi. Forint pengönu 4⋅1029 nisbətində əvəz etdi.

## İstinadlar
Mato Kosık

** Mato Kosık ** ( ) — sorb şairi və jurnalist.

## Bioqrafiya

Mato Kosık 18 iyun 1853-cü ildə kəndli ailəsində anadan olub. İbtidai məktəbi bitirdikdən sonra gimnaziyaya daxil olur, lakin 1873-cü ildə onu yarımçıq qoyaraq Leypsiq dəmir yolunda işə başlayır. Kosikin ilk şeirləri də məhz bu dövrdə yazılmışdır. 1877-ci ildə Verbenaya qayıdır, burada sorb jurnallarının redaksiyaları ilə əməkdaşlıq edərək ədəbi işlə məşğul olur. 1880-ci ildə "Bramborske Nowiny" jurnalının redaktoru olur, lakin bu iş ona özünü dolandırmaq üçün kifayət qədər gəlir gətirmir. Bu səbəblə, həm də orta məktəb diplomunun olmaması və istədiyi ilahiyyat işlərini aparmağa mane olması səbəbindən 1883-cü ildə ABŞ-yə mühacirət etmək qərarına gəlir. Amerikada əvvəlcə Sprinqfild (İllinoys), sonra Çikaqoda yevangelist teologiyanı öyrənir. Bitirdikdən sonra Vellsburq şəhərinin kilsəsinə pastor təyin edilir. Bir müddət sonra o, yerli lüteran kilsələrindən birində pastor işləmək və sorblar arasında ictimai fəaliyyətlə məşğul olmaq üçün vətənə qayıdır. 1913-cü ilə qədər o, ABŞ-da alman dilli lüteran kilsələrində pastor işləyib. 1913-cü ildə Oklahomada bir ferma alır və 1940-cı ildə ölümünə qədər orada çalışır.

## Əsərləri
* 1880 — *Serbska swajźba w Błotach*
* 1881 — *Pśerada markgroby Gera*
* 1882 — *Branibora pad*
* 1893 — *Zběrka dolnoserbskich pěsnjow*
* 1929—1930 — *Pěsni*

## Ədəbiyyat
* Roland Marti (Hrsg.): Mato Kosyk 1853–1940. Materialije prědneje Kosykoweje Konference. Wjerbno/Werben 15.–18.6.2003 (= Schriften des Sorbischen Instituts, Band 40). Domowina, Budyšin 2004, ISBN 3-7420-1986-4 (Rezension von Klaus-Dieter Gansleweit in Niederlausitzer Studien. Heft 32, Cottbus 2005, S. 161, Verlag Regia, ISBN 978-3937899756).
* Trudla Malinkowa: Sorbische Denkmale. Handbuch sorbischer Gedenk- und Erinnerungsstätten. Domowina Verlag, Bautzen 2022, ISBN 978-3-7420-2647-7, S. 203, S. 255f., S. 258f., S. 324–326.
* Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, стр. 114—115, 133, 138, 144—145, 162, 164, ISBN 5-7576-0063-2
* Česko-lužicke styky v 1.polovině 19. století// Česko-lužický věstník, 2007, стр. 55

## İstinadlar
İkinci Dünya müharibəsində Bolqarıstanın bombalanması

**İkinci Dünya müharibəsində Bolqarıstanın bombalanması** — İkinci Dünya müharibəsi zamanı Qərb Müttəfiqlərinə məxsus hərbi təyyarələr tərəfindən Bolqarıstan ərazisindəki şəhər və obyektlərə endirilmiş bir sıra hava hücumları.

## Bombalanma
Bolqarıstan ərazisinə ilk aviazərbələr nasistlərin Yuqoslaviyaya hücumu başladıqdan sonra, 6 aprel 1941-ci ildə Yuqoslaviyanın 3-cü bombardmançı alayının 64-cü qrupundan olan dörd "Do.17Kb-1" bombardmançı təyyarəsi tərəfindən Köstəndildə həyata keçirilmişdir. Başqa bir Yuqoslaviya təyyarəsi saat 15:00 radələrində Sofiyanın qərb kənarına bombalar atmış, lakin onlar partlamamışdır.

1941-ci il aprelin 6-dan 7-nə keçən gecə Yunanıstandan uçan Britaniyanın altı "Vellinqton" bombardmançı təyyarəsi Sofiya üzərinə bombalar atmışdır. Atılan bombalar dəmiryol vağzalı yaxınlığına və yaşayış məntəqələrinə düşmüşdür. Hava hücumları müharibə elan edilmədən həyata keçirilmişdir. Yuqoslaviya və Yunanıstanda baş tutan döyüşlər Birləşmiş Krallıq, Yuqoslaviya və Yunanıstan üçün uğursuz inkişaf etdiyi üçün bombardmanların davamı gətirilməmişdir.

14–24 yanvar 1943-cü il tarixlərində Kasablankada keçirilən konfransda ABŞ Prezidenti Franklin Ruzvelt və Britaniyanın Baş naziri Vinston Çörçill Bolqarıstanı strateji bombardmana başlamaq qərarına gəlmişdilər. 1 avqust 1943-cü ildə ABŞ bombardmançı komandanlığı Rumıniyada yerləşən neft yataqlarına və neft emalı zavodlarına zərbələr endirmək məqsədi daşıyan "Qabarma dalğası" əməliyyatına başlamışdır. Bombardmançı təyyarələr Bolqarıstanın hava məkanından keçmişdir. Həmin gün Bolqarıstan Hərbi Hava Qüvvələrinin qırıcıları Ployeşti regionunda yerləşən Rumıniya neft yataqlarına basqından sonra bazaya qayıdan ilk Amerika bombardmançılarını – dörd "B-24D"ni vurmuşdular.

## Nəticə
Ümumiyyətlə, müharibənin əvvəlindən Bolqarıstanın anti-Hitler koalisiyasının tərəfinə keçməsinə qədər bolqar pilotlar Bolqarıstanda yerləşən hədəflərə və Rumıniyadakı neft yataqlarına hava hücumları həyata keçirən Qərb Müttəfiqlərinin 117 təyyarəsini vurmuşdular. Qərb müttəfiqlərinin Bolqarıstan ərazisinə hava hücumları nəticəsində 12,567 bina və tikili (10,002 yaşayış binası, 128 sənaye müəssisəsi və 288 ictimai bina) dağıdılmış və onlara ciddi ziyan dəymişdir. Hava hücumlarından zərərçəkənlərin ümumi sayı təxminən 10 min nəfər olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Румен Руменин. Американският тероризъм над българите. София, изд. «Жар птица», 2004.

## Xarici keçidlər

* Михаил Зефиров. Болгарская авиация во Второй Мировой / сайт «Уголок неба»
İsmayıl Qəribli

**İsmayıl Cavanşir oğlu Qəribli** () — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Dövlət Qulluğu Məsələləri üzrə Komissiyasının sədri (2015-2020-ci illərdə), “Naxçıvan Muxtar Respublikasının Dövlət İmtahan Mərkəzi” publik hüquqi şəxsinin sədri (2020-2023-cü illərdə), Naxçıvan Dövlət Universitetinin Hüquq bölməsinin müdiri,Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatı İdarə Heyətinin üzvü, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin VI çağırış deputatı .

## Həyatı
İsmayıl Qəribli 10 yanvar 1984-cü ildə Şərur rayonunun Axaməd kəndində anadan olmuşdur.

2005-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini Hüquqşünaslıq ixtisası üzrə bitirmişdir. 2009-cu ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Magistratura fakültəsini Dövlət hüququ ixtisaslaşması üzrə bitirmişdir. 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Rəhbər kadrların ixtisasının artırılması fakültəsini Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi ixtisası üzrə bitirmişdir.

2005–2006-cı illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.

2007-ci ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının Naxçıvan Muxtar Respublikası İdarəsində sədrin köməkçisi vəzifəsində işləmişdir. 2007–2009-cu illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Aparatının Dövlət quruculuğu, ərazi idarəetmə orqanları, deputatlarla və daimi komissiyalarla iş şöbəsində məsləhətçi, 2009–2015-ci illərdə Ali Məclis Aparatının Qanunçuluq və hüquq mühafizə orqanları ilə iş şöbəsində məsləhətçi və böyük məsləhətçi vəzifələrində işləmişdir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 19 oktyabr 2015-ci il tarixli 325–04/S nömrəli sərəncamı ilə İsmayıl Cavanşir oğlu Qəribli Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Dövlət Qulluğu Məsələləri üzrə Komissiyanın sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 21 dekabr 2020-ci il tarixli 49-VI FR nömrəli fərmanı ilə İsmayıl Qəribli Naxçıvan Muxtar Respublikasının Dövlət İmtahan Mərkəzinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2009-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və hüquq fakültəsinin "Hüquq fənləri" kafedrasında müəllim, 2022-ci ildən baş müəllim işləyir.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
İsmayıl Qəribli Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatının İdarə Heyətinin üzvüdür.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin VI çağırış üzvüdür. O, 2020-ci ildə 4 saylı Yengicə seçki dairəsi üzrə seçicilərin 3274-nün və ya 67,2 faiz səsini toplayaraq deputat seçilmişdir.

Hazırda Naxçıvan Ali Məclisinin İnsan hüquqları, beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvüdür. 1 avqust 2023-cü il tarixdən Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Hüquq siyasəti komitəsinin sədri seçilib

## Təltifləri
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2019-cu il 22 iyun tarixli 1284 nömrəli sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İsmayıl Qəribli
Enver Hadri

**Enver Hadri** (; ) — Kosovalı alban olan hüquq müdafiəçisi. 1972-ci ildən Brüsseldə yaşayıb, Kosovoda İnsan Hüquqları Komitəsinin təsisçisi olub. 25 fevral 1990-cı ildə Brüsseldə svetoforda dayanarkən üç serb — Yuqoslaviya Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin əməkdaşları tərəfindən öldürülüb. Bu hadisə Sent-Gilles kommunasında, Sent-Bernard küçəsi ilə Viktuar küçəsinin kəsişməsində baş verir. Hadrinin yanında Serbiya tərəfindən Kosovoda öldürülən 32 albanın siyahısı var idi və o, ertəsi gün bunu Avropa Parlamentinin İnsan Haqları Komitəsinə təqdim edəcəkdi.

Qatillər Andrija Lakoniç, Veselin Vukotiç və Darko Aşanin idi. Lakoniç Hadrinin öldürülməsindən qısa müddət sonra Serbiyada Vukotiç tərəfindən öldürüldü, Aşanin isə əvvəlcə Yunanıstanda həbs olunur, oradan Belçika hakimiyyətinə göndərilməli idi, lakin Yunanıstanın ədliyyə nazirinin müdaxiləsindən sonra o, Serbiyaya aparılır. Elə həmin il Serbiyada öldürülür. Veselin Vukotiç 2006-cı ildə İspaniyada həbs edilib İspaniya polisinin məlumatına görə, Vukotiçdə Ənvər Hadrinin qətlindən əlavə, çoxsaylı qətllərlə bağlı keçmiş Yuqoslaviya prezidenti Slobodan Miloşeviç haqqında ittihamedici sənədlər də olub. 2003-cü ilin aprelində BMT tribunalının müdafiə etdiyi şahid Miloşeviçin Haaqada keçirilən məhkəməsində ifadə verir. O, ifadəsində Yuqoslaviya kəşfiyyat xidmətlərində işlədiyini və Xadrinin qətlini etiraf edir. Rənglənmiş şüşə arxasından ifadə verən qorunan bir şahidin sözlərinə görə Vukotiç "mənə bütün Avropada albanların ləğvi barədə danışıb". O, bunu Yuqoslaviya məxfi xidmətinin göstərişi ilə edib. Nəhayət Xədrini öldürdüyünü xatırladıb.

## Mükafatlar
2006-cı ildə Kosovo Respublikasının Prezidenti doktor İbrahim Ruqova Ənvər Hadrini ölümündən sonra "Kosovonun azadlığı və müstəqilliyinə verdiyi töhfələrə görə" Kosovo Qəhrəmanı Qızıl Ordeni ilə təltif edib.

## Mənbə
* Meet Enver Hadri

## İstinadlar
Slavko Brezovski

**Slavko Brezovski** — Müasir memarlıq istiqamətində işləri ilə tanınan Yuqoslaviya və Makedoniya memarı.
## Bioqrafiya

Yuqoslaviya krallığının Vardar banovinasının qərbində anadan olub. O, müəllimi Milan Zlokoviç olduğu Belqrad Ali Texniki Məktəbinin memarlıq fakültəsinə daxil olub. 1950-ci ildə diplomunu alıb Skopyeyə qayıtdıqdan sonra 10 ilə yaxın işlədiyi "Projectant" layihə təşkilatında işə düzəlir. Daha sonra “Pelagonia Project” və “Macedonia Project” təşkilatlarında çalışır. Elmi və Texniki Əməkdaşlıq İnstitutunun eksperti kimi onlar Tripoliyə gedirlər və orada Liviya Mənzil Təsərrüfatı Nazirliyinin tapşırıqlarını yerinə yetirirlər. Liviyadan qayıtdıqdan sonra 1960-1962-ci illərdə Skopye Universitetinin memarlıq fakültəsində müəllim köməkçisi vəzifəsində çalışıb. O, Braziliyaya ezamiyyətdə olarkən müəllimlik fəaliyyətini yarımçıq qoyub. 1969-cu ildən yenidən memarlıq fakültəsinin ictimai binaların layihələndirilməsi kafedrasında dərs demişdir. Buradaca professor elmi adını almışdır. 1987-ci ilə qədər universitetdə dərs demişdir.
## İşləri
Brezovski sosialist Yuqoslaviyasında bir çox modernist binalar layihələndirib inşa etdirmişdir. Onun ən məşhur əsərlərindən biri Skopyedəki Müqəddəs Klement Ohrid kilsəsidir. O, Yuqoslaviyanın Braziliya şəhərindəki səfirliyinin layihəsinin müəllifidir (1961), onun layihələri üzrə keçmiş Yuqoslaviya respublikalarında, Braziliyada və Liviyada bir çox binalar tikilib.

Onun qurucu ideyalarına 1963-cü il zəlzələsindən sonra dağılmış Skopye şəhər mərkəzinin planlaşdırılması zamanı braziliyalı memar Oskar Niemeyer, eləcə də yapon memarı Kenzo Tange təsir etmişdir.

O, Yuqoslaviya və Makedoniya memarlığına brutalizmin təsirinin yüksək olduğu dövrdə ən görkəmli praktik memarlardan biri idi.
## İstinadlar
Gənc Almaniya

**Gənc Almaniya** () — Almaniyada mütləqiyyətçi hökumətləri devirməyi qarşıya məqsəd qoymuş gizli inqilabi sui-qəsdçi, respublikaçıdemokratik cəmiyyət.

1834-cü ildə İsveçrədə alman mühacirləri tərəfindən yaradılmışdır. İlk vaxtlar "Yeni Almaniya" adlanır və əsasən xırda burjua ziyalılarını birləşdirirdi. Tədricən təşkilatda sənətkarların və fəhlələrin təsiri gücləndi, Almaniyada gizli inqilabi təbliğat aparmaq vəzifəsi ön plana çəkildi. Təşkilat 1836-cı ildə dağılmış, 1845-ci ildə bərpa olunaraq 1848-49-cu illər inqilabı zamanı Cənub-Qərbi Almaniyadakı üsyanlarda iştirak etmişdi. 1850-ci ildə tamamilə dağılmışdır.

## İstinadlar
Bəxtiyar Nəbiyev (general-mayor)

**Bəxtiyar Nəbiyev** (; ) — Rusiya Silahlı Qüvvələrinin əslən azərbaycanlı general-mayoru.

## Fəaliyyəti
General Nəbiyev 2007–2011-ci illərdə Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Hərbi Akademiyasında Qərargah rəisi, Şimali Qafqaz Hərbi Dairəsinin Mühəndis Qoşunları rəisinin birinci müavini vəzifəsini daşıyıb. O, 2011–2014-cü illərdə Cənub Hərbi Dairəsinin Baş Qərargah rəisinin müavini işləyib. 2014-cü ilin iyulundan 2015-ci ilin dekabrına kimi — *Cənub Hərbi Dairəsinin XII Ehtiyat Komandanlığının* komandiri olub.

Hərbi xadim, 2018-ci ildən Qərb Hərbi Dairəsinin mühəndis qoşunlarının rəisi vəzifəsində çalışır.

## Həyatı
* 22 avqust 1965-ci ildə Azərbaycan SSR, Yevlax rayonunun Axşam kəndində anadan olub .
* 1984-cü ildən hərbi xidmətdədir.
* 1988-ci ildə Mühəndis Qoşunlarının Marşalı V. K. Xarçenko adına Kamenets-Podolsk Ali Hərbi Mühəndis Komandanlıq Məktəbini bitirib . 1988–1994-cü illərdə Mühəndis Qoşunlarında müxtəlif vəzifələrdə xidmət edib.
* 1994–1997-ci illərdə Mühəndis Qoşunlarının Hərbi Akademiyasında təhsil alıb.
* 1997-ci ildən Şimali Qafqaz Hərbi Dairəsinin mühəndis qoşunlarında xidmət edib.
* 2000-ci illərin əvvəllərində Şimali Qafqaz Hərbi Dairəsinin 58-ci birləşmiş ordusunun mühəndis qoşunlarının rəisi olub. İkinci Çeçen müharibəsinin iştirakçısı.
* 1–3 sentyabr 2004-cü ildə Beslanda baş vermiş terror aktı zamanı girovların azad edilməsi əməliyyatında iştirak etmişdir. 58-ci Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun ovaxtkı komandanı general Sobolev qeyd edib ki, əldəqayırma partlayıcıları zərərsizləşdirmək üçün girovların uzun müddət saxlandığı idman zalına ilk olaraq xüsusi təyinatlılarla birlikdə hərbi mühəndislər daxil olub. Onlardan biri 58-ci Ordunun mühəndis qoşunlarının rəisi, polkovnik Bəxtiyar Nəbiyev idi.
* 2005–2007-ci illərdə — Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Hərbi Akademiyasının tələbəsi.
* 2007–2011-ci illərdə — Şimali Qafqaz Hərbi Dairəsinin Baş Qərargah rəisi — Mühəndis Qoşunları rəisinin birinci müavini
* 2011–2014-cü illərdə — Cənub Hərbi Dairəsinin Baş Qərargah rəisinin müavini.
* 2014-cü ilin iyulundan 2015-ci ilin dekabrına qədər — Cənub Hərbi Dairəsinin 12-ci Ehtiyat Komandanlığının komandiri.
* 2018-ci ildən indiyədək — Qərb Hərbi Dairəsinin Mühəndis Qoşunlarının rəisi. Rusiyanın Suriyadakı hərbi əməliyyatının iştirakçısı.

## Mükafatları
* Suvorov ordeni (Rusiya)
* 3 Cəsarət ordeni
* Hərbi xidmətə görə ordeni
* 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni, qılıncla
* Qılınclarla 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni medalı
* Suvorov medalı
* 1-ci və 2-ci dərəcəli "Hərbi şücaətə görə" medalı
* "Minalardan təmizlənməyə görə" medalı
* "Mühəndislik dəstəyi tapşırıqlarını yerinə yetirməkdə əzmkarlığa görə" medalı
* "Hərbi Birliyin möhkəmləndirilməsinə görə" medalı
* 1-ci, 2-ci və 3-cü dərəcəli "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı
* "Qafqaz — 2012" strateji komanda-qərargah təlimi medalı
* "Krımın qaytarılmasına görə" medalı
* "Suriyadakı hərbi əməliyyatın iştirakçısı" medalı
* Hərbi Əməkdaşlıq Medalı (Rusiya FSB)
* "Şimali Qafqazda xidmətə görə" medalı

## İstinadlar
Müqəddəs Nikita kilsəsi (Banyane)

** Müqəddəs Nikita kilsəsi (Banyane)** — Çuçer-Sandevo və Qornyan kəndləri arasında yerləşən Banyane kəndində orta əsrlərə aid pravoslav kilsəsi. Kilsə və bütün kəndlər Şimali Makedoniyanın Çuçer-Sandevo bələdiyyəsinin tərkibinə daxildir. Hazırda kilsə Skopye yeparxiyasına, Ohrid arxiyepiskopluğuna məxsusdur.

## Tarixi

Müqəddəs Nikitaya həsr olunmuş monastır və kilsə 1300-cü ildə Serb kralı kralı Milutin tərəfindən əvvəlki kilsənin xarabalıqları üzərində tikilmişdir. Monastır Milutin tərəfindən tikildikdən qısa müddət sonra Athos dağındakı Serb Hilandar monastırına bağışlandı. Müqəddəs Nikita kilsəsi 1484-cü ildə tamamilə təmir edilmişdir.

## Memarlıq
Banyandakı Müqəddəs Nikita kilsəsi dörd sütunlu sadə xaç formalı bazaya malikdir. Xarici bəzək tipik Bizans üslubunda daş və qırmızı kərpicdən hazırlanmışdır. Ən gözəl bəzək apsis divarındadır.
Müqəddəs Teodorun qalxanındakı imza kilsəni kral Milutinin sevimli saray rəssamı Evtixinin oğlu məşhur Mixail tərəfindən çəkildiyini və onun digər kilsələrinin bir çoxunu da çəkdiyini göstərir. Freskalar yaxşı qorunub saxlanılır.
Kilsənin ən aşağı hissəsində müqəddəslərin həyat boyu fiqurları var. Orta hissədə Məsihin möcüzələrini, kilsənin yuxarı hissələrində isə Ehtirasın təsvirlərini görürük. Yazılar serb nəşrinin yunan və kilsə slavyan dillərində hazırlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər