Vidadi Orucov

**Orucov Vidadi Ömər oğlu** () — azərbaycanlı alim, elmlər doktoru, professor

## Həyatı
Vidadi Ömər oğlu Orucov 1956-cı il may ayının 12-də Gürcüstan Respublikası,  Başkeçid (indiki Dmanisi) rayonunun Qızıl-kilsə kəndində anadan olmuşdur. 1973-cü ildə Qızılkilsə kənd orta məktəbini, 1982-ci ildə ADU-nin (indiki BDU-nu) Fizika fakültəsini bitirmişdir. 1998-ci ildə "Karbon və azot atomlarının dəmir nikel və dəmir manqan ərintilərində atomların paylanmasına, faza keçidlərinə və xassələrinə təsiri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək fizika üzrə fəlsəfə doktoru, 2014-cü ildə isə "Azərbaycanda fizikanın tədrisi metodikasının inkişafı: əsas istiqamətlər, metodlar, aktual problemlər" mövzusunda elmlər doktorluğu üzrə dissertasiya müdafiə edərək pedaqogika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Əmək fəaliyyətinə 1973-cü ildə Bakı Tunel-tikinti İdarəsində fəhləliklə başlamışdır. 1983-cü ldə Bakı şəhər 25 saylı texniki peşə məktbinin Azad Komsomol Təşkilat katibi, 1990-cı ildən Nizami rayon "Bilik" Cəmiyyətinin məsul katibi, 1992–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Ali və Orta İxtisas Təhsili idarəsində mütəxəssis vəzifəsində işləmişdir. 1997–2016-cı illərdə Bakı Sənaye-Pedaqoji Kollecinin direktoru vəzifəsində çalışmış, 2016-cı ildən isə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin nəzdində Sosial-İqtisadi Kollecin direktoru vəzifəsində çalışır.

12 may 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.

Ailəlidir, üç övladı, nəvələri var.

## Məqalələri
1. Fizikanın öyrədilməsi ilə bağlı elmi fikirlərin inkişafı	Monoqrafiya	"Nurlan" nəşriyyatı, 2006	166 s.

2. Fizikanın tədrisi metodikasının aktual problemləri	Monoqrafiya	"Nurlan" nəşriyyatı, 2007	100 s.

3. Azərbaycanda fizikanın tədrisi metodikasının inkişafı	Dərs vəsaiti	"Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2011	260 s.

4. Fizikanın tədrisi metodikası üzrə nəzəri və eksperimental tədqiqatların metodikası və texnologiyası, Dərs vəsaiti, Bakı, "Elm və təhsil", 2012,92 s.

5. Bəhmənyar əl-Azərbaycaninin atmosfer hadisələrinə aid baxışları	Məqalə	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əliyev Heydər Əlirza oğlunun 80 illik yubileyinə həsr olunmuş II BЕYNƏLХALQ ЕLMI-PRAKTIKI KОNFRANSS "Ölkənin dayanıqlı inkişafında fövqəladə halların təsirinin zəiflədilməsinin əhəmiyyəti" 26–28 noyabr 2003-cü il, Məruzələr və çıxışlar, Bakı-Elm 2003	222–227 s.	Əlizadə İ. İ

6. İkiqat metallik ərintilərdə komponentlərin konsentrasiyasının təyini üçün orta şərq alimlərinin müvəffəqiyyətləri	Tezis	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Bakı Dövlət Universiteti, "Abdulla Muxtarov-85" "Fizikanın aktual problemləri" mövzusunda III Respublika konfransının materialları, Bakı, 2004	98–99 s.	Qarayeva Ş. N

7. İşığın polyarlaşması bəhsinin tədrisinə dair metodiki göstəriş	Metodiki göstəriş	Azərbaycan Respublikası Təhsil Problemləri İnstitutu, Azərbaycan Memarlıq və Inşaat Universiteti, Bakı, 2005	30 s.	Qocayev V. M

8. Fizikanın tədrisi üzrə ümumi metodikanın inkişafı. (1940–1970-ci illərdə aparılmış tədqiqatlar əsasında), (məqalə 1)	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Azərbaycan Təhsil Problemləri İnstitutu, Elmi əsərlər № 1, Bakı, 2006	100–106 s.

9. Təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi amilləri	Məqalə	"Azərbaycan məktəbi" jurnalı, № 6 (616) Bakı, 2006	48–51 s.

10.	Qədim dövrlərdə təbiəti öyrənməyə maraqların məzmunu və mahiyyəti	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Xəbərləri, № 1 yanvar, Bakı, 2006	554–571 s.

11.	Azərbaycanda fizikanın tədrisi metodikasının inkişafı. (1970–2005-ci illər),	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Xəbərləri, № 1 Bakı, 2006 334–350 s.

12.	Fizikanın tədrisi üzrə ümumi metodikanın inkişafı: 1970-ci ildən sonrakı tədqiqatlar. (məqalə 4)	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Xəbərləri, № 2, Bakı, 2006	356–367 s.

13.	Fizikanın tədrisi üzrə ümumi metodikanın inkişafı: 1970-ci ildən sonrakı tədqiqatlar. (məqalə 2),	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Xəbərləri, № 3, Bakı, 2006	477–489 s.

14.	Fizikanın tədrisi üzrə ümumi metodikanın inkişafı: 1970-ci ildən sonrakı tədqiqatlar. (məqalə 3)	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Xəbərləri, № 4 dekabr, Bakı, 2006	105–118 s.

15. Fizikanın tədrisinin maddi-texniki bazasının inkişafı Məqalə	Odlar Yurdu Universitetinin Elmi və Pedaqoji Xəbərləri № 20, Bakı 2006.	164–167 s.

16. Azərbaycanda dünyəvi məktəblərin yaranması və inkişafı	Məqalə	Odlar Yurdu Universitetinin Elmi və Pedaqoji Xəbərləri, № 18, Bakı, 2006,82–91 s.

17. Orta əsrlərdə elmi ideyaların məzmunu	Məqalə	Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərləri, № 4 (8), NMI "Məktəb" nəşriyyatı , Naxçıvan, 2006	51–57 s.

18. İlahiyyat təhsil-tərbiyə müəssisələrində fizikanın tədrisinə təlabatın inkişafı. (I məqalə)	Məqalə	Bakı Slavyan Universiteti Humanitar elmlərin öyrənilməsinin aktual problemləri. Ali məktəblərarası elmi məqalələr məcmuəsi, V buraxılış, Bakı, Mütərcim, 2006	195–202 s.

19. Metallarla bağlı elmi biliklərin inkişafı	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti, BAKU STELL COMPANY. BAKU OXYGEN COMPANY. Metallar fizikasının müasir problemləri, Elmi praktik konfrans Bakı, 26–27 oktyabr 2007.	70–75 s.

20. Metalların struktur və xassələrinin orta məktəb fizika kursunda öyrədilməsi	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti, BAKU STELL COMPANY. BAKU OXYGEN COMPANY. Metallar fizikasının müasir problemləri, Elmi praktik konfrans. Bakı, 26–27 oktyabr 2007.	75–77 s.	Qarayeva Ş. N.

21. Fizikadan metodiki təminat probleminin həlli yolları	Məqalə	Təhsil Problemləri İnstitutu, Elmi əsərlər, Bakı, 2007 63–65 s.

22. Təbiət fənlərinin inteqrasiyası haqqında	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Təhsil Problemləri İnstitutu, Elmi əsərlər, № 2–3, Bakı 2007	199–202 s.

23. Fizikanın sinifdə, sinifdənxaric və məktəbdənkənar vaxtlarda öyrədilməsi imkanlarının genişləndirilməsi yolları	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Təhsil Problemləri İnstitutu, Elmi əsərlər № 4, Bakı, 2007	62–65 s.

24. Peşə təhsili sistemində mühəndis hazırlığında fizika-riyaziyyat elmlərinin rolu	Məqalə	"Azərbaycan məktəbi" jurnalı № 3, 2007	63–66 s.

25. Azərbaycanda fizikanın tədrisi üzrə xüsusi metodikanın inkişafı (1920–1970-ci illərin tədqiqatları)	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Xəbərləri, № 2, Bakı, 2007	180–186 s.

26. Azərbaycanda fizikanın tədrisi üzrə xüsusi metodikanın inkişafı.(1920–1970-ci illərin tədqiqatları) (məqalə 3)	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Xəbərləri, № 5, Bakı, 2007	107–112 s.

27. Avropada intibah dövrünün başlanması, onun əsas tələbləri və elmi ideyaların məzmunu. (məqalə 1)	Məqalə	Odlar Yurdu Universitetinin Elmi və Pedaqoji Xəbərlər, № 21 , Bakı 2007	174–183 s.

28. Avropada intibah dövrünün başlanması, onun əsas tələbləri və elmi ideyaların məzmunu. (məqalə 2)	Məqalə	Odlar Yurdu Universitetinin Elmi və Pedaqoji Xəbərlər, № 22, Bakı 2007.	124–131 s.

29. Elmlərin diferensasiyası, fizika elminin formalaşması ilə əlaqədar onun öyrənilməsinə maraq və meyllərin inkişafı	Məqalə	Naxçıvan Dövlət Universiteti, Elmi əsərlər, Naxçıvan "Qeyrət" nəşriyyatı, 2007, № 1 (21) 258–262 s.

30. İlahiyyat təhsil-tərbiyə müəssisələrində fizikanın tədrisinə təlabatın inkişafı. (II məqalə)	Məqalə	Bakı Slavyan Universiteti Humanitar elmlərin öyrənilməsinin aktual problemləri. Ali məktəblərarası elmi məqalələr məcmuəsi, I buraxılış -Bakı: Mütərcim, 2007	168–173 s.

31. Fizika müəllimlərinin hazırlanmasına və ixtisasının artırılmasına verilən müasir tələblər	Məqalə Azerbaycan Devlet Pedaqoji Universitesi Hacettepe Universitesi, Uluslararası Öğretmen Yetiştirme Politikaları ve Sorunları Sempozyumu 12–14 mayıs 2007, Bakü, Bildiriler-II, Tıka 439–442 s.

32. Müasir dövrdə fizikanın tədrisinin ümumi və xüsusi metodikalarının inkişaf istiqamətləri Məqalə	H. Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbi, Elmi əsərlər məcmuəsi, № 2 (9), Bakı, 2007	43–46 s.

33. Özünütəhsilin aktual problemləri və onun həlli yolları	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Təhsil Problemləri İnstitutu, Elmi əsərlər, № 4, Bakı, 2008	243–245 s.

34. Azərbaycanda fizikanın tədrisi üzrə xüsusi metodikanın inkişafı (2000-ci ildən sonrakı tədqiqatlar) (V məqalə)	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Xəbərləri, № 1, Bakı, 2008	386–390 s.

35. Nizami Gəncəvinin dünyəvi Azərbaycan məktəbi	Məqalə	Odlar Yurdu Universitetinin Elmi və Pedaqoji Xəbərlər, № 23, Bakı 2008.	188–195 s.

36. İnteqrasiyalı fizika və onun tədrisi metodikası	Məqalə	Odlar Yurdu Universitetinin Elmi və Pedaqoji Xəbərləri, № 26, Bakı 2008	148–151 s.

37. Müasir dövrdə ümumi orta təhsil və orta peşə-ixtisas təhsilində fizika kursunun optimal məzmunu	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi. Fizika, riyaziyyat və informatika tədrisi. Elmi-nəzəri və metodik məcmuə. № 3, 2008.	30–36 s.

38. Məktəb fizika kursunun tədrisinin aktual məsələləri	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Təhsil Problemləri İnstitutu, Elmi əsərlər № 3–4, Bakı, 2009	47–52 s.

39. Ümumtəhsil məktəblərində fənlərin tədrisinə yeni baxış	Məqalə	"Azərbaycan məktəbi" jurnalı № 6, 2009	64–70 s.

40. Fizika müəllimlərinin metodiki hazırlığının metodoloji əsasları Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin, Xəbərləri № 1, Bakı, 2009	260–264 s.

41. Ümumi orta təhsil və orta peşə –ixtisas təhsilində fizika kursunun optimal məzmununun müasir dövrün tələblərinə uyğun formalaşdırılması (I məqalə)	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin, Xəbərləri № 3, Bakı, 2009	183–188 s.

42. Ümumi orta təhsil və orta peşə-ixtisas təhsilində fizika kursunun optimal məzmununun müasir dövrün tələblərinə uyğun formalaşdırılması (II məqalə)	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitet Xəbərləri, № 5, Bakı, 2009	269–276 s.

43. Fizikanın tədrisində fəal təlim metodlarından istifadə	Məqalə	Odlar Yurdu Universitetinin Elmi və Pedaqoji Xəbərləri, № 28, Bakı 2009	122–129 s.

44. Azərbaycanda fizikanın tədrisi metodikası elminin inkişafı və aparılmış elmi-tədqiqat işlərinin təhlili (I məqalə)	Məqalə	Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitet Xəbərləri, № 2, Bakı, 2010	167–173 s.

45. Fizikanın tədrisi metodikasının təşəkkülü və müasir dövrdə əsas vəzifələri	Məqalə	Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbi, Elmi əsərlər, ХIХ buraxılış, Bakı, 2010	151–170 s.

46. Məktəbə fizika kursunun tədrisinin müasir metodoloji əsasları	Məqalə	Odlar Yurdu Universitetinin Elmi və Pedaqoji Xəbərləri Humanitar elmlər seriyası, № 31, Bakı 2011.	213–222 s.

47. Azərbaycanda fizikanın tədrisi metodikasının inkişafında Təhsil Problemləri Institutunun rolu	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Respublikası Təhsil Problemləri Institutu, 2011 № 2, Bakı 2011	195–201 s.

48. Fizika kursunun məzmunu və öyrətmə metodikalarının təkmilləşdirilməsi	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Respublikası Təhsil Problemləri İnstitutu, № 4, Bakı 2012, 35–411 s.

49. Fizikanın tədrisində şəxsiyyətyönlü yanaşmanın problemləri	Məqalə	Azərbaycan Dölət Pedaqoji Universiteti, Pedaqoji Universitet xəbərləri № 1, Bakı 2014	385–389 s.

50. Humanitar təhsilin problemləri	Məqalə	Azərbaycan məktəbi, 2017, № 4, 35–41 s.

51. Səmərəli və nəticəyönlü təhsil	Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu, Elmi əsərlər, cild 84, № 5, 2017	6–10 s.

52. Fizika müəllimlərinin hazırlanmasının müasir problemləri	Məqalə	"Müəllim hazırlığı strateji hədəflərdən biri kimi" mövzusunda respublika elmi konfransının materialları, Bakı şəhəri, 18 may 2018-ci il	179–181 s.

53. Respublikamızın müstəqilliyi dövründə orta ixtisas təhsili müəssisələrinin inkişaf və mövcud problemləri	Məqalə	Pedaqoji Universitetin xəbərləri, humanitar, ictimai və pedaqoji-psixoloji elmlər seriyası 2018, C.66, № 3	224–231 s.

54. Avropa Kvalifikasiya Çərçivəsinin 5-ci səviyyəsinin formalaşdırılması təhsilə nə verəcək Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Elmi-metodiki jurnal, Cild 1, 2018, № 2 83–84 s.

55. Müasir təhsilin mənəvi-əxlaqi aspektdə dəyərləndirilməsi	Məqalə	Azərbaycan məktəbi, 2019, № 2	87–94 s.

56. Qeyri-ənənəvi dinlərin və təriqətlərin yeniyetmələrin Sosiallaşmasina göstərdiyi mənfi təsirlər	Məqalə Mehrəliyev Ş. B. TÜRK DILINDƏ

57. Fizika müəllimlərinin metodiki hazirlığının bəzi problemləri, Məqalə, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin, Xəbərləri № 1, Bakı, 2021, C.69, Riyaziyyat və təbiət eəmləri seriyası, 231–239 s.

58. Biliyin təbiəti Məqalə	Azərbaycan Respublikası Təhsil Institutu, cild 88, № 5, Bakı 2021	9–13 s.

59. Aşıq Ələsgər fəlsəfəsində kamil insan tərbiyəsi Məqalə Azərbaycan Respublikası Təhsil Institutu, cild 89, № 1, Bakı 2022 66–73 s.

60. Pedaqoji monitorinq və qiymətləndirmənin aparılmasının bəzi müasir metodları Məqalə "Pedaqogika" Pedaqogika, psixologiya elməri üzrə elmi-nəzəri-metodik jurnal, 2022/1, Bakı 2022, 43–49 s. Günay Səmədova

61. Fizikanin təlimində bəzi qlobal problemlərin yeri Məqalə Azərbaycan Respublikası Təhsil Institutu, cild 89, № 6, Bakı 2022 157–160 s.

62. Regional ali təhsil şəbəkəsinin xarakteri Məqalə  Azərbaycan Respublikası Təhsil Institutu, cild 89, № 6, Bakı 2022.

63. Çağdaş devirde fizik eğitiminin temel görevleri	Məqalə	Turan Stratejik Araştırmaları Merkezi Dergisi, Uluslararası Bilimsel Hakemli Mevsimlik Dergi, Yıl 2 Sayı 6 2010	79–84 s.

64. Müasir dövrdə fizikanın tədrisi metodikasının əsas vəzifələri.	Məqalə	Uluslararası Öğretmen Yetiştirme Politikaları ve Sorumları Sempozyumu II. 16–18 Mayıs 2010 — Hacıtepe Universiteti, Ankara	922–927 s.

RUS DİLİNDƏ

65. Актуальные проблемы подготовки педагогов физики на современном этапе.	Статья	Міністерство праці та соціалної політики України Інститут підготовки кадрів державної служби зайнятності України, Актуалні проблеми соціально-гуманітарної підготовки персоналу державної служви зайнятості України. Київ, 2006. 81–84 с.

66. Комплексный подход к изучению физики: существующие возможности, пути их решения, Статья	Министерство Образования Республики Беларусь Учреждение Образования "Минский Государственный Высший Радиотехнический Колледж". Современная радиоелектроника: научные исследования и подготовка кадров. Международная научно-практическая конференция, сборник материалов в четырех частях, часть 4, Минск, 10–11 апреля 2007 80–83 с.

67. Направления развития общей и специальной методики обучения физике на совроменном этапе	Статья	Міністерство Освіти і науки України Академія Педагогічных наук України Національний Технічний Університет "Харківський Політехнічний інститут". Збірник наукових праць, випуск 13–14 (17–18), Харків НТУ ХIII, 2007.	289–293 с.

68. Современные подходы к использованию информационных технологий в образовательной сфере	Статья	Міністерство праці та соціалної політики України Інститут підготовки кадрів державної служби зайнятності України, Соціальний діалог на ринку праці України: питання теорії та практики. Київ 2007.	126–131 с.

69. Способы обеспечения базового компонента естественного знания физики	Статья	Міністерство Освіти і науки України Академія Педагогічных наук України Національний Технічний Університет "Харківський Політехнічний інститут". Збірник наукових праць, випуск 20 (24), Харків НТУ ХIII. 2009	192–202 с.

70. Роль межпредметной связи в повышении эффективности преподования физики в средних школах	Статья	Молодой ученый. Ежемесячный научный журнал. № 5, Чита, 2009	180–181 с.

71. Способы расширения возможностей обучения физики в классе, вне класса и вне школы.	Статья	Міністерство праці та соціалної політики України Інститут підготовки кадрів державної служби зайнятності України, Педагогіка и психология праци та управления: Збїрник наукових праць V всеукраїнської науково – практичної конференции. – Част. 1 / ПЇК ДСЗУ,. Київ 2009	205–218 с.

72. Новый взгляд на преподавание физики в средних школах на современном этапе	Статья	Всероссийский вестник молодых ученых: Сборник статей молодых ученых и аспирантов. Махачкала, № 4, 2009, 140 с	132–137 с.

73. Роль межпредметной связи в углублении содержании и повышение эффективности преподование физики в средних школах	Статья	Вестник КазГЮУ. Серия "Филологические науки". № 5.-Астана, 2009–106 с.	79–82 с.

74. Современные тенденции преподавания физики	Статья	Гуманитарные и социальные науки. Ростов-на Дону, Россия. № 6–2012	231–240 с.

75. Современные тенденции преподавания физики Статья	Технологии и методики в образовании. Научно-технический журнал, Воронеж Мастеринг № 1, 2012 3–7 с.

76. Тенденции преподавания физики	Статья	Молодь i ринок Щомiсячний науково-педагогiчний журнал, № 9 (92) вересень, 2012	31–35 с.

77. Некоторые проблемы методической подготовки учителей физики в Азербайджане (В контексте применения образовательной программы, утверждённой в 2020 году), Proceedings of the 3th International Scientific and Practical Conference, GLOBAL AND REGIONAL ASPECTS OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT
COPENHAGEN, DENMARK 4–5.05.2021, COPENHAGEN 2021, 136–147 c.

İNGİLİS DİLİNDƏ

78. The problems of personality-centered approach in teaching and training physics	Article	European Applied Sciences, Octobers, 2014, № 10-pp. (in press)	45–48 p.

79. Some aspects of personality- centered approach in training physics.	Article	Global Science and innovation [text]: materials of the III International Scientific Conference, Vol.-Chicago, October 23–24nd, 2014/publishing office Accent Graphics communications- Chicago- USA, 2014.-384 p. 142–146 p.

80. The problems of personality-centered approach in teaching and training physics.	Article	University of California, Los Angeles −2020, ISSUE III	162–168 p.

81. Some problems of humanitarian education in Azerbaijan, Article, TURAN-SAM: TURAN Stratejik Araştırmalar Merkezi, 293–298 p.

82. Effective and productive education, Article, Актуальнi питання гуманiтарних наук. Вип 47, том 3, 2022, 271–278 p

83. Some problems of humanitarian education in Azerbaijan Article, International Journal of Health Sciences, 6(S2), 14636–14642

## İstinadlar

* https://orcid.org/0000-0002-8589-2364