open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ontario gölü

**Ontariо gölü** () — Böyük göllər sisteminə daxil olan göllər arasında sahəsinə görə ən kiçik göl. ABŞ və Kanada sərhəddində yerləşir. ABŞ ərasisində sahəsinə görə beşinci göldür.

## Adlanması
Gölün adı Huronlar hindu qəbiləsinin dilindən tərcümədə "Yatmış suların gölü".
Bir müddət sonra gölün ətrafinda yerləşən vilayətə eyni ad verilmişdir. Qədim xəritələrdə gölün adı müxtəlif adlarla göstərilir. 1662—1663 ci illərdə tərtib ediilən xəritələrdə Ondiara adlanırdı. Fransız hərbi xəritələrdə ( Jan-Batiste tərəfindən tərtib edilən (Jean-Baptiste de Couagne)) göl Frontenak ("Lac Frontenac") adını daşıyırdı.

## Coğrafiyası
Gölün sahəsi 19,5 min. km², dəniz səviyəsindən hündürlüyü 75 m, sahil xətdinin uzunluğu 1146&nbsp;km, uzunluğu 311&nbsp;km, eni 85&nbsp;km, maksimal dərinliyi 244 m, orta dərinliyi 86 m təşkil edir.

Göllə əlaqəli çaylar: Niaqara çayı (tökülür), Müqəddəs Lavrentiya çayı (başlayır). Gəmiçilik üçün əlverişli kanallar Ontario və Hudzon çayı ilə birbaşa əlaqə yaradır. 
Əsas lmanları : Toronto, Hamilton, Kinqston (Kanada) və Roçester (ABŞ). 
Göl böyüklüyünə görə dünyada  14-çü yeri tutur. Göldə gəmiçilik inkişaf etmişdir.

## Mənbə
* Böyük göllər sistemi
* Göllər
Göyçə yarımadası

**Göyçə yarımadası** Qərbi Azərbaycanda (İndiki Ermənistan ərazisində) Göyçə gölünün şimal-qərbində yerləşir. Suyun səviyəsinin enməsinə qədər yarımada ada olmuşdur. 

Yarımada tarixi Yeni Bəyazid qəzasının ərazisində yerləşir. Sonrada ərazidə Göyçə mahalı təşkil edilmişdir (Bu zaman yarımada Göyçə yaronu ərasisinə daxil idi). Hal-hazırda rusların ərazini işğalından sonra inşa etdikləri Sevanavank monastrı fəaliyyət göstərir. Üstəlik ermənistan prezidentinin iqamətgahlarından biri ərazidə yerləşir. Burada helikopterlərin sərbəst enməsi uçun meydançada mövçuddur. Yarımadada sahəsi 1,47 h təşkil edən çimərlik salınır. Yarımadanın sahəsi 0,95 km² təşkil etsə də, suyun səviyəsinin ilbəil qalxması ərazisini kiçildir.

## İstinadlar
Nisisonoqi yarımadası

**Nisisonoqi yarımadası**  — Yaponiyanın Kyuşu adasının şimal-qərbində, Naqasaki prefekturasının mərkəzində yerləşir. Şərqdən Omura, qərbdən isə Sumo dənizinin suları onun sahillərini yuyur. İnzibati cəhətdən Naqasaki və Saykay şəhərlərinin ərazisində yerləşir. Öz adını eyniadlı vilayətin adından götürmüşdür.

## İstinadlar
Emirates kuboku 2013

**Emirates kuboku 2013** - 2013-cü ildə keçirilən sayca 6-cı Emirates kuboku. 3 avqust-4 avqust tarixləri arasında keçirilmişdir. Bütün oyunlar Londonun Emirates stadionunda baş tutmuşdur. Turnirdə Türkiyənin Qalatasaray, Portuqaliyanın Porto, İtaliyanın Napoli və təşkilatçı Arsenal klubları iştirak etmişdirlər. Napoli ilə Qalatsaray və Arsenal ilə Porto aralarında oyun keçirməmişdirlər. Turnirin qalibi Qalatasaray olmuşdur və kuboku qazanan ilk Türkiyə klubu olmuşdur.

## Xal durumu
Qələbəyə 3, heç-heçəyə 1 xal, məğlubiyyətə 0 xal verilmişdir. Əvvəlki turnirdə 1 qol üçün 1 xal vermək qaydasından imtina edilsə də, yenidən bu qayda qüvvəyə minmişdir. Hər komanda iki oyun oynamışdır. Ən çox xal toplayan komanda qalib olur. Əgər xallar, top-fərqi, vurulan qollar bərabərdirsə qapıya endirilən zərbələrin sayı nəzərə alınır.

## Oyunlar

----

----

----

## Bombardirlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Emirates kuboku yenilikləri 

## Həmçinin bax
Üçdərə SES

**Üç dərə** () — Çinin Hubey əyalətində Yantszı çayının üzərində yerləşən su-elektrik stansiyası. Dünyada gücünə görə birinci, hazırlanmasına görə iki ən nəhəng su-elektrik stansiyasından ("İtaypu" SES-i ilə birlikdə) biridir. Ən böyük hidrotexniki qurğulardan biridir. SES Hubey əyalətinin İçan şəhər dairəsində Sandoupin şəhərinin yaxınlığında yerləşmişdir. Bu su anbarının qravitasiya beton bəndi dünyada ən böyük bəndlərdən biridir. Su anbarının tikintisi 1,3 milyon insan sözügedən ərazidən köçürdülmüşdür. Bu su-elektrik stansiyasının sayəsində SES-in aşağı hissəsində yerləşən milyonlarla insan sel təhlükəsindən qorunur.

## Ümumi məlumatlar
SES-dəki turbinlərin toplam gücü 15 nüvə reaktorunun istehsal etdiyi elektroenerjini almağa imkan verir. Dünyanın ən böyük SES-inin 32 turbininin toplam istehsal gücü 22,5 milyon kVt-dır. İnşası 2.5 milyard dollara başa gəlmişdir.
SES-in tikintisinə 1992-ci ildə başlanılmış və SES 4 iyul 2012-ci il istismara verilmişdir.
SES-in su anbarının uzunluğu 600 kilometrdir.
Su bəndinin tikintisi nəticəsində:

* 13 şəhər, 140 qəsəbə və 1300 kənd su altında qalmış, 1,3 milyon insan öz yaşayış yerlərini tərk etməyə məcbur olmuşdur.
* Çinin 1300 arxeoloji abidəsi məhv edilmiş və ya həmişəlik su altında qalmışdır.
* Ekoloji dəyişikliklər baş vermiş, əsasən də, bir çox balıq növləri yox olmuşdur.
* Minlərlə zavod və mədən su altında qalmışdır. Bu isə suya zəhərli maddələrin daxil olmasına şərait yaratmışdır.
* Su bəndindən aşağıda yaşayan 360 milyondan artıq insan daim ciddi təhlükə altındaqalmışdır.

## İstinadlar
Ardanış yarımadası

**Ardanış yarımadası** — Qərbi Azərbaycan ərazisində (İndiki Ermənistan), Göyçə gölünün şərqində (mərkəz hissədə) yerləşir. Tarixi Göyçə mahalı və Qaraqoyunlu mahalı kimi mahalların Çəmbərək rayonu ərazisinə daxil idi. Yarımada boyunca dağ silsiləsi uzanır və onun şərqində körfəz, qərb qutaracağında isə burun yerləşir. Yarımadanın sahəsi 25&nbsp;km² təşkil edir.

## Flora və faunası
Yarımada hal-hazırda Sevan milli parının ərazisinə daxildir. Ümumilikdə yarımadanı bu baxımında uç yerə bölmək olar:
* Sahilyanı (meşələr əsasən şam ağacı, ərik kimi ağaclar və bir sıra giləmeyvə kollarından təşkil olunub)
* Orta hündürlük bölgəsi (20–100 m) (ardıc və qızılgül).
* Alp bölgəsi (100 m yüksək ərazi) (əsasən alp çəmənlikləri yayılmışdır.

Yarımadada boz qaz, ağqanad turpan, qırmızıbaş qaraördək, ağqanad ördək, ala ördək, çöl ördəyi, qu quşu, adi qaşqaldaq, Ermənistan qağayısı, böyük qarabatdaq, kiçik qarabatdaq, ibis və flaminqo kimi quşları qarşılayır. Burada ümumilikdə 250 növ quşa rast gəlinir.

## İstinadlar
Firdovsi Fərzəliyev

**Firdovsi Fərzəliyev** () — Azərbaycanı təmsil edən Karateçi, Avropa Oyunlarının qalibi.

## Karyerası
Firdovsi Fərzəliyev nüfuzlu beynəlxalq turnirlərdə birinci uğuruna 2015-ci ilin iyununda Azərbaycanda baş tutan Birinci Avropa Oyunlarında imza atdı. Qrup mərhələsində üç görüşün üçündə də qələbə qazanan Firdovsi Fərzəliyev turnirin yarım-final mərhələsində KYRM nümayəndəsi, 2014-cü il Avropa Çempionatının qalibi Emil Pavlov üzərində 8:0 hesabı ilə qələbə qazandı və Avropa Oyunlarının final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə isə Firdovsi Fərzəliyev İtaliya nümayəndəsi, son Avropa çempionu Lusa Maresaya 4:0 hesabı ilə qalib gəldi və Birinci Avropa Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu. Təltifetmə mərasimi zamanı ona qızıl medalı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev təqdim etdi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamına əsasən I Avropa Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Firdovsi Rəfi oğlu Fərzəliyev "Şöhrət" ordeniilə təltif edildi.

Firdovsi Fərzəliyev 2016-cı ildə Avstriyanın Lins şəhərində baş tutan Dünya Çempionatını bürünc medalla başa vurdu. 2017-ci ildə Firdovsi Fərzəliyev mayda Azərbaycanda İslam Həmrəyliyi Oyunlarının bürünc, iyunda isə Polşada Dünya Oyunlarının qızıl medallarına sahib oldu.

2019-cu ilin iyununda Belarusda baş tutan II Avropa Oyunlarında mübarizə aparan Firdovsi Fərzəliyev bu səfər turnirin final görüşündə məğlub olaraq Avropa Oyunlarını gümüş medalla başa vurdu.

2021-ci ildə isə Firdovsi Fərzəliyev Azərbaycanı Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Avqustun 5-də turnirində çıxış edən Firdovsi Fərzəliyev qrup mərhələsinin birinci görüşündə Avropa Çempionatının qalibi Türkiyə nümayəndəsi Eray Şamdan ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Firdovsi Fərzəliyev rəqibinə 1:7 hesabı ilə məğlub oldu. Növbəti görüşdə Firdovsi Fərzəliyev Yaponiya nümayəndəsi Naoto Saqo ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Firdovsi Fərzəliyev rəqibi üzərində minimal hesabla qələbə qazandı (1:0). Qrup mərhələsinin üçüncü görüşündə Firdovsi Fərzəliyevin rəqibi Qazaxıstan nümayəndəsi Darçan Assadilov oldu. Həmin görüşdə Firdovsi Fərzəliyev rəqibinə 2:6 hesabı ilə məğlub oldu. Qrup mərhələsinin sonuncu görüşündə isə Firdovsi Fərzəliyev Misir nümayəndəsi Əli El-Savi ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Firdovsi Fərzəliyev rəqibinə minimal hesabla məğlub oldu. Bununla da Firdovsi Fərzəliyev qrup mərhələsini bir qələbə və üç məğlubiyyətlə başa vurdu. Bu nəticələrə əsasən Firdovsi Fərzəliyev qrupu beşinci pillədə başa vurdu və olimpiada da mübarizəsini dayandırdı.

## İstinadlar
Ayxan Mamayev

**Ayxan Mamayev** () — Əslən Axısqa türkü olan Azərbaycan karateçisi. Azərbaycan çempionu, gənclər arasında Avropa və Dünya çempionu, Avropa Oyunlarının qızıl medalçısı, III və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalçısı.

## Həyatı
Ayxan Mamayev 3 dekabr 1991-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetində alıb.

## Karyerası
İlk dəfə karate ilə 7 yaşında məşğul olmağa başlamışdır. İlk medalı (bürünc) 6 ay sonra qazanmışdır. İlk dəfə 2008-ci ildə 17 yaşında Azərbaycan çempionu olmuşdur. 2011-ci ildə Malaziyada (Melaka) 19 yaşında −78 kq. gənclər arasında dünya çempionu olmuşdur. 2012-ci ildə Bakıda (20 yaşında) −78kq. gənclər arasında Avropa çempionu olmuş və böyüklərə keçmişdir. 2012-ci ildə İspaniyada (Tenerife) −84 kiloda ilk böyüklər yarışında Avropanın gümüş medalçısı olmuşdur. 2012-ci ildə Fransada (Paris) Dünya Çempionatının bürünc mükafatçısı olmuşdur. Həmin ildə ilin 10 idmançısı sırasına girmişdir. 2013-cü ildə İndoneziyada (Palembang) 3. İslam Həmrəyliyi Oyunlarında qızıl medal qazanmışdır. 2014-cü ildə sol dizindən əməliyyat olmuşdur. Ayxan Mamayev, 2015-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında I Avropa Oyunlarına qatıldı. −84 kiloqram çəki dərəcəsində çıxış edən Ayxan Mamayev, final görüşündə, Yunanıstan nümayəndəsi Geoegios Tzanosu 1:1 hesabı ilə məğlub etdi və I Avropa Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.

Bu uğuruna görə Ayxan Mamayev, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "Şöhrət" ordeni ilə təltif edildi.

Ayxan Mamayev, 2017-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. −84 kiloqram çəki dərəcəsində çıxış edən Ayxan Mamayev, finalda görüşündə, Türkiyə nümayəndəsi Alparslan Yamanoğlunu 1:0 hesabı ilə məğlub etdi və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan 2013 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
* Azərbaycan 2015 Avropa Oyunlarında
* Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında

## İstinadlar
Rza Bədəlov

** Rza Bədəlov ** () — texnika elmləri doktoru (1965), professor,  AMEA-nın müxbir üzvü (1968). 
## Həyatı
Rza Bədəlov Bakı şəhərində 25 sentyabr 1915-ci ildə anadan olub. Ali təhsilini 1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənayə Universitetində alıb. Universitetin Neft-mexanika fakültəsində Mühəndis-mexanik ixtisası üzrə təhsil alıb. 

## Əmək fəaliyyəti
Rza Bədəlov 1941–1944-cü illərdə "Əzizbəyovneft" trestinin Me­xa­niki təmir zavodunda mühəndis-konstruktordan sex rəisinə qədər müxtəlif vəzifələrdə işləyib. 1944–1947-ci illərdə AzSİ-nun aspirantı olub. 1947–1968-ci illərdə AzNKİ-də baş müəllim, dosent, professor, dekan müa­vini, Neft-mexanika fakültəsinin dekanı, Nəzəri mexanika kafedrasının müdiri vəzifələrini icra edib. 

Rza Bədəlov 1968-1976-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun rektoru və Nəzəri mexanika kafedrasının müdiri olub. Habelə 1976–1987-ci illərdə AzNKİ-nun Neft-mədən mexanikası və Maşın və mexanizmləri kafedrasının müdiri vəzifələrini icra edib.

## Elmi fəaliyyəti
Rza Bədəlov dağ süxurlarının dağıdılmasının mexanikası sahəsində tanınmış alimdir. Elmi tədqiqatların sahəsi: mədən-maşın mexanizmlərinin nəzəriyyə və praktikasının tədqiqi; süxurdağıdıcı alətin işçi elementlərinin formasının, optimal parametrlərinin, yerləşdirilməsinin müəyyənləşdirilməsi.

Rza Bədəlov 1953-cü ildə namizədlik, 1965-ci ildə isə "Üçşaroşkalı baltaların işinin səmərəliliyinin tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edib. 1968-ci ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü seçilib. Rza Bədəlov 100-dən artıq elmi məqalənin və bir sıra monoqrafiyaların müəllifdir. 

## Mükafatları
Rza Bədəlov "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni və "Rəşadətli əməyə görə" medalı ilə təltif olunub.

## Ölümü
Rza Bədəlov 1987-ci ildə Bakıda vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rza Əbdül oğlu Bədəlov
Şimokita yarımadası

**Şimokita yarımadası** () — Yaponiyanın Honşu adasının şimalında yerləşir.

Aomori prefekturasının şimal-qərbində qərar tutur. Şimal hissədə Sanqar boğazı, şərqdə Sakit okean, cənub-qərbdə isə Musu körfəzi onun sahillərini yuyur. Oma burnu Honşu adasının ucqar şimal nöqtəsini təşkil edir. Qərbdə hündürlük 500–700 metrdir. Dağların zirvəsi sıldırımlı və qayalıdır. Mərkəz hissədə Osore vulkanı vardır və onun kraterində Usoriyama gölü vardır. Ou və Kitakami dağları arasında Tanabu çökəkliyi yerləşir.

## Yaşayış məntəqələri
Yarımada Kamikita və Şimokita vilayətləri ərazisində Musu, İokoqama, Noheci, Kazamaura, Rokkase, Say və Hiqaşidori şəhərləri vardır.

## Mənbə
* Simokita yarımadası
Xanlar məscidi

* Xanlar məscidi — İçərişəhərdə yerləşən və ölkə əhəmiyyətli abidə olan məscid.
* Xanlar məscidi — Ramana qəsəbəsində yerləşən və yerli əhəmiyyətli abidə olan məscid.
Rıbnıy yarımadası

**Rıbnıy yarımadası** — Taymır yarımadasının şimal-qərbində yerləşir. Materikin əsas hissəsindən Xutuqa Fiordu vastəsi ilə ayrılır. Kara dənizinin  Pyasin və Minina körfəzləri onun sahillərini yuyur. Yarımada Tundra bitkiləri ilə örtülüdür.

Şimalda Pessovıy adasından Sterleqov boğazı vastəsi ilə ayrılır. Sahilləri çox parçalıdır və fiordlar 15 km daxilə keçir.

Yarımadada bir sıra çay və göllər vardır. Onlardan ən irisi Vısokoye gölü Taymırın ən irisidir. 
Yarımadada daimi yaşayış məntəqəsi olanasada burada balıqçı düşərgələrinə rast gəlmək olar. Yarımada bütünlüklə 1993-ci ildə təşkil olunan Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Çin dominosu

**Çin dominosu** — Çində və bəzi Asiya ölkələrində yayılmış stolustü oyun. 32 ədəd sümükdən hazırlanmış fiqurdan ibarətdir.

Çin dominosunda adi domino fiqurlarında olduğu kimi ayırıcı xətt olmur. Fiqurlar üzərindəki nöqrələr iki rəngdə: ağ və qırmızı rəngdə olurlar. Hər biq fiqurun adı olur.

## Həmçinin bax
* Chinese Domino Games
Emil Balayev

**Emil Nazim oğlu Balayev** () — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Neftçi" və Azərbaycan milli futbol komandasında çıxış edən peşəkar qapıçı.

## Klub karyerası
Gənc oyunçu kimi Balayev Neftçinin gənclər klubunun üzvü olub, 2011-ci ildən Neftçidə çıxış edib . Balayev 2012-ci ilin sentyabrında Sumqayıt FK-ya qarşı Azərbaycan Premyer Liqası qarşılaşmasında Neftçi klubunda debüt etdi.  2013-cü ildə Balayev mövsümü icarə əsasında Araz-Naxçıvanda keçirib.

Balayev 2014-cü ilin yanvar ayında Neftçi FK -dan Bundesliqanın Ayntraxt Frankfurt FK-a klubuna tranfer olundu , ancaq o, Ayntraxt Frankfurtda heç bir oyun keçirmədi.
2019-cu ilin yanvarında Balayev Səbaildən Qazaxıstanın "Tobol" klubuna keçdi. 9 il mart 2019-da Qazaxıstan Premyer Liqasında Tobol üçün peşəkar debütünü, 3:0 hesabı ilə başa vuran "İrtış Pavlodar" klubuna qarşı ev matçında başlamışdır. 2020-2022-ci illərdə Emil Balayevin klubu "Qarabağ" olub. 2022-ci ilin fevral ayında tərəflər müqaviləyə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam veriblər və Emil Balayevin "Turan"a (Qazaxıstan) keçidi rəsmiləşib. Lakin imzalanan müqavilənin detalları açıqlanmayıb.

### [[Neftçi PFK|Neftçi]]
28 iyun 2023-cü ildə "Neftçi" **Emil Balayevi** transfer etdiyini açıqladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ВКОНТАКТЕ sosial şəbəkəsində Emil Balayevə həsr edilmiş qrup
* Azərbaycan Peşəkar Futbol Liqasının saytında "Araz-Naxçıvan" futbol klubunun tərkibi
* int.soccerway.com saytında oyunçunun profili
* UEFA saytında oyunçu haqqında məlumat
2015 Ermənistan etirazları

**2015 Ermənistan etirazları** — 17 iyun 2015-ci ildə Ermənistanda başlayan etirazlardır. Etirazların əsas səbəbi elektrik tarifinin artımıdır.

## Haqqında
Etirazçılar hökumətdən avqustun 1-dən evlərə verilən elektrik enerjisi qiymətlərinin 17-22 faiz artırılması qərarını dəyişməyi tələb etdilər. Ermənistanın elektrik şəbəkəsinin sahibi Rusiya şirkətidir. Şirkət deyir ki, qiymətlərin qalxması zəruridir, çünki Ermənistan milli valyutası olan dramın dəyəri aşağı düşüb.
Şəhər meydanlarına toplaşan yerli əhali Rusiyanın Ermənistan ərazisində olan çoxsaylı sülhməramlı bazalarını "işğal" adlandırıblar. Ermənilər həmçinin Rusiyanın atom stansiyası, dəmir yolları, bir neçə elektrik stansiyası və digər strateji mühüm obyektlərə nəzarət etməsinin də "işğal" olduğunu hesab edirlər. Küçələrə çıxan insanlar əllərində "Biz erməniyik, öz ölkəmizin sahibi!" şüarının yazıldığı plakatlar tutublar.
## Həmçinin bax
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

Armenians resume energy price protests, defying police
Nikaraqua gölü

**Nikaraqua gölü** (, *Lago Cocibolca, Mar Dulce, Gran Lago, Gran Lago Dulce,* və ya *Lago de Granada*) — Nikaraquanın ən iri gölü olaraq tektonik məşəllidir. Ərazisi 8624 km² təşkil edir. Şirinsululuğuna görə Latın Amerikası ölkələrində birinci, ümumi göllər siyahısında isə Marakaybo gölündən sonra ikincidir. Dünya siyahısında sahəsinə görə 19–20-ci yerdə gedir. Göl Tipitapa çayı ilə Manaqua gölülə birləşir.

Nikaraqua — yeganə şirinsulu göldür ki, onun sularında Akula üzür. Bu fakt gölün Sakit okeana yaxınlığı ilə əlaqələndirilir. Alimlərin fikrincə göl vaxtı ilə körfəz olmuş və okeanla birbaşa əlaqəsi olmuşdur. Sonradan okeanla əlaqə itmiş və gölə çevrilmişdir..

Dənizdə olduğu kimi burada böyük dalğalar olur. Güclü küləklər şərqdən qərbə Sakit okean istiqamətində əsir. Göl daxilində çoxlu sayda ada vardır: Ometepe, Solentiname və başqaları. Göldə dövrü təkrarlanan qasırğalar baş verir.

Göl Karib dənizi ilə gəmiçilik üçün əlverişli San Xuan çayı vasitəsi ilə əlaqə yaranır. Göl sahilində yerləşən Qranada şəhəri atlantik okeanının mühüm limanıdır. Əvvəllər göldə piratlar məskən salmışdılar.

Panama kanalı tikilənə qədər Göldən keçməklə Nikaraqua kanalının tikintisi planlaşdırılırdı. Panama kanalı tikildikdən sonra bu plan öz aktuallığını itirdi. Bununla belə Rusiya və Nikaraqua prezidentləri arasında 18 dekabr 2008-ci ildə baş verən görüşləri zamanı layihə müzakirə edilmişdir.

iyul 2014-cü ildə Nikaraqua kanalının marmrut xətti müəyyənləşmişdir. 22 dekabr 2014-cü ildən kanalın tikintisinə başlanılmışdır. Tikintinin əlehdarları kanalın tikintisi ilə Göl öz əhəmiyyətini itirəcək. Tikinti şirkəti isə hec bir təşvişə əsas olmadığını desələrdə, kanalın çəkilişi zamanı partlayışlardan istifadə edirlər. Bu isə ətraf mühitə böyük zərbə vurur.

## İstinadlar
Otuz tiran (Afina)

**Otuz tiran** (və ya Otuzların hakimiyyəti) — Pelloponnes müharibəsindən sonra e.ə. 404-403-cü illərdə Afinanı idarə etmiş spartameyilli hökmdarlar qrupunun kollektiv ləqəbi.

Otuz tiran, spartalı sərkərdə Lisandrın rəhbərliyi altında, Kritiy və Feramen tərəfindən hakimiyyətə gətirilmiş oliqarxik hökmdarlar idilər. Onlar çox qəddar idilər və cəmi bir illik hakimiyyət ərzində, Feramen də daxil olmaqla, 1500 afinalını cəzalandırmışdılar. Buna baxmayaraq Fibin köməyi ilə Frasibul onları tezliklə devirdi. Hakimiyyətdən məhrum olduqları müddətdən bir il sonra Otuzların əksəriyyəti öldürülmüşdü. Romalı tarixçilər otuz tiran termini ilə, həmçinin Qallien dövründə imperiyanın ayrı-ayrı hissələrində hakimiyyəti ələ keçirmiş imperatorları adlandırmışlar (əslində isə onların sayı 30 yox 18 idi)

Yunan tarixində 30 afinalı tiranın siyahısı qeyd edilir:
# Agesiy
# Anaytiy
# Aristotel
# Hieron
# Hippolox
# Hippomax
# Diokles
# Drakontid
# Evklid
# Kleomed
# Kritiy
# Melobiy
# Mnesiloks
# Mnesifeid
# Onomakl
# Peyson
# Polixar
# Sofokl
# Faydrid
# Fedon
# Feogen
# Feoqnis
# Feramen
# Hayreley
# Harikl
# Xremon
# Evmaf
# Erazistrat
# Eratosfen
# Esxin

## İstinadlar
Masayuki Hisataka

**Masayuki Kukan Hisataka** () — “9-cu dan qara kəmər” sahibi, Dünya Kosiki Karate Federasiyasının və Yaponiya Kosiki Karate-do Federasiyasının rəhbəri.

## Həyatı
Masayuki Hisataka 18 noyabr 1940-cı ildə Mancuriyada anadan olmuş Masayuki Kukan Hisataka üç yaşında ikən karate zalına ayaq basıb, 15 yaşında karate üzrə “üçüncü dan qara kəmər” alıb. Tokio Nihon Universiteti İqtisad fakültəsində oxuyarkən, karate və cüdo dərslərinə hər gün 4–5 saat vaxt ayırıb. Yaponiyanın ən böyük universitetini başa vuran M.Hisataka təxminən bir il şirkətdə işlədikdən sonra Amerika Birləşmiş Ştatları hökumətinin dəvəti ilə karate və cüdonun inkişaf etdirmək üçün bu ölkəyə gedib.

1961–1962-ci ildə o, karate üzrə Yaponiya çempionu olub. 5 il ərzində Yaponiyada iştirak etdiyi bütün turnirlərdə qalib olub. Daha sonra Yaponiyadan ayrılan M.Hisataka ABŞ-də karate və cüdo üzrə dörd il məşqlər təşkil edib. Masayuki Hisataka Baltimorda keçirdiyi məşqlər zamanı, onun zalına tez-tez Brus Li də gəlirmiş. Daha sonra Kanada hökumətinin dəvəti ilə ABŞ-dən köçərək Kanadada çalışıb, Şorinzi-Rü Kenkokan Karate-do Federasiyasını yaradıb.

Sensey Hisataka uzun illər Yaponiya Karate Federasiyasının (J.K.F.) idarə heyətində, eləcə də Dünya Karate-do Təşkilatları İttifaqının rəhbərliyində təmsil olunub. 75 yaşlı “9-cu dan qara kəmər” sahibi məşhur Sensey hazırda Dünya Kosiki Karate Federasiyasının və Yaponiya Kosiki Karate-do Federasiyasının rəhbəridir.

## İstinadlar
Siyasətçi (Platon)

**Siyasətçi**(qəd. yun. Πολιτικός) — Platonun yaradıcılığının yekun mərhələsinə yaxın yazılmış və bir növ "Sofist" dialoqunun davamı kimi dəyərləndirilən dialoqdur.

Dialoqun iştirakçıları: Sokrat və Feodor yalnız əsas iştirakçıları təmsil edirlər və onların iştirakı yalnız bir neçə giriş frazasının səsləndirilməsi ilə məhdudlaşır. Əsas dialoq iştirakçıları gənc Sokrat və Eleydən gəlmiş gəlmədir. 

## <span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">İstinadlar</span>




## Xarici keçidlər
* «Политик» русский перевод на PSYLIB
* «Политик» оригинал на Perseus Digital Library
Bornova

**Bornova** () — İzmir ilinin ilçəsi. Şəhər mərkəzində yerləşir. İlçənin şərqində Kamalpaşa, cənubunda Buca, qərbində Konak və Bayraqlı, şimal-qərbində Qarşıyaxa və Menemen ilçələri, şimalında isə Manisa ili yerləşir. İlçənin sahəsi 220 km2-dir. 2019-cu ilin statistikasına əsasən ilçə əhalisi 450,992 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Marakaybo gölü

**Marakaybo** — Venesuela ərazisində yerləşən iri duzlu göl. Göl tektonik məşəlli olaraq Serra-de-Periha (qərb) və Kordilera-de-Merida (şərq) sıra dağları ilə əhatələnir. Şimal hissədə dayaz, cənubunda isə dərinlik 250 m təşkil edir. Göl birbaşa Venesuela körfəzi ilə dayaz (2–4 m) boğazla birləşir. Gölə tökülən ən iri çay Katatumbo çayıdır. Cənubi Amerikanın ən böyük gölü olaraq 13 210 km² sahəyə malikdir. Dünyanın ən qədim göllərindən biri hesab edilir. Gölün sahilində Venesuelanın əhalisinin hardasa ¼ hissəsi yaşayır.

Gölün adı koloniyalaşma zamanı yerli sərkərdə Maranın şərəfinə adlandırılmışdır. Mənası isə "Maranın torpağı" anlamını verir.

## Coğrafiya
Marakaybo gölünün dənizlə birbaşa yol vardır: Marakaybo və Kamibas limanları ilə əlaqə yaranır. Gölün hövzəsində böyük neft ehtiyatı vardır. Buda Venesuelanın inkişafına təkan verir. Gölü okeanla birləşdirən dərin kanal gölə iri takerlərin daxil olmasına imkan verir. Keçidin üzərində 8 kilometrlik körpü 1962-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

Gölün üzərində Katatumbo ildırımı baş verir. Bu atmosfer hadisəsi Katatumbo çayının gölə töküldüyü yerdə baş verir.

## Yaşayış məntəqələri
Gölün üzərində cənub, cənub-qərb hissədə bir neçə su üzərində asma kəndlər vardır. Burada yaşayan insanlar sivilizasiyadan kənarda yaşayır. Onlar bir sıra xəstəliklərdən əziyyət çəkirlər. Bu xəstəliklərdən ən geniş yayılanı Hantinqtona xəstəliyidir ki, yerli əhali bu xəstəliyi "* Müqəddəs Vitanın rəqsi*" adlandırırlar.

## İstinadlar

## Mənbə
* Lake Maracaibo — Encyclopædia Britannica
Noto yarımadası

— Honşu adasının mərkəzi hissəsində yerləşən yarımada. Yaponiyanın İşikava və Toyama prefekturaları ərazisində yerləşir. Yapon dənizində adalarda yerləşən yarımadalar arasında ən böyük olanıdır.

## Coğrafiyası
Şimaldan cənuba uzunluğu 100 km, qərbdən şərqə eni 30 – 50 km təşkil edir. Yarımadanın böyük hissəsi İsikava prefekturasında, Himi şəhəri isə Toyama prefekturası ərazisinə. Şərq hissədə Toyama körfəzi, qərbdə isə Yapon dənizi onun sahillərini yuyur. Yarımadanın daxilinə doğru Noto adası yerləşir. Ada Nana körfəzini kiçik hissələrə bölür: Cənubi, Qərbi və Şimali. Ən hündür nöqtəsi Hodasu dağıdır və hündürlüyü 637 metr təşkil edir.

## Mənbə
*  İsikava prefekturasının rəsmi səhifəsi
*  Toyama prefekturasının rəsmi səhifəsi
Poopo gölü

**Poopo gölü** () — Duzlu göl olaraq Boliviya ərazisində Oruro şəhərindən 130&nbsp;km cənubda yerləşir.

Göl dəniz səviyyəsindəm 3686 m hündürlükdə yerləşir. Göl dayazlığı ilə fərqlənir (3 metrdə az). Bu səbəbdən quraq mövsümlərdə yağıntının miqdarı gölün səviyəsinə öz təsirini göstərir. Gölün səthinin sahəsi 1100 – 2500&nbsp;km² arasında dəyişir. Bu baxımdan Cənubi Amerika ərazisində ən iri duzlu göllərdən biridir. Ortalama sahəsi 1340&nbsp;km² təşkil edir. Göl ən böyük səviyyəyə 1940-cı illərdə catmışdır. 1962-ci ilə qədər gölə Titikaka gölündən gələn Desaquadero çayı axırdı. Göl şoranlıqlardan axdığından suyu şorlaşır. Gölün sahil hissələrində qamışlıq geniş yayılmışdır. Sahilləri bataqlıqlaşıb. Göldən axan arx Salar-de-Koypasa şoranlığına istiqamətlənir. Poopo Flaminqoların istirahət yeridir.

And dağlarında baş vemiş sonuncu buzlaşma dövründə (təxmini 11-13 milyon il öncə) Poopo daha böyük buzlaq məşəlli Boliviyan gölünün () bir hissəsini təşkil edirdi. Bu nəhəng göl Koypasa şoranlığı və Uyuni şoranlığı kimi əraziləri özündə birləşdirirdi. Gölün səviyəsi müxtəlif səbəblərdən tərətdüd edir. 1962 ildən Desaquadero çayı öz istiqamətini dəyişərək Uru-uru gölünə tökülməyə başlamışdır. Bundan əlavə qüçlü küləklər və buxarlanma suyun səviyəsinə böyük təsir göstərir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Poopo gölü в Britannica online encyclopedia
* http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17254
Follas novas

thumbnail|''"Follas Novas"''ın ilk səhifəsi
***"Follas Novas"*** () — qalisiyalı şair Rozalio de Kastro tərəfindən 1880-ci ildə yazılmış və nəşr olunmuş şeirlər toplusu.

## Haqqında

Əsər Kastronun Qalisiya dilində ikinci və son belə əsəri olmuşdur. Əsas şeirlər şair Simakas şəhərində yaşayarkən 1869-1870-ci illərdə yazılmışdır, amma şeirlərin çoxu 1870-ci illərdə qələmə alınmış və qəzetdə çap olunmuşdur. Bu əsər Qalisiya intibah dövründə (XIX əsr) qalisiya ədəbiyyatında ən əhəmiyyətli əsərlərdən biridir.

Şeirlər toplusu 5 kitabdan ibarətdir: *"Vaguedás"*, *"Do íntimo"*, *"Varia"*, *"Da terra"* və *"As viuvas dos vivos e as viuvas dos mortos"*.

*"Follas Novas"* Kastronun həyatını əks etdirir. Bundan əvvəl Rozalio de Kastro 1863-cü ildə *"Cantares gallegos"* adlı ilk Qalisiya dilində şeirlər toplusunu və kastilya dilində *"En las orillas del Sar"* adlı romanını yazmışdır. *"Follas Novas"*da qadına verilən qiymət və qalisiyalıların iqtisadi problemlərə görə köç etməsi tərənnüm edilmişdir. Şeirlər toplusunun son hissəsi olan *"As viuvas dos vivos e as viuvas dos mortos"* () ərləri iqtisadi problemlər üzündən ölkəni tərk edən qadınlar haqqındadır. Əsərin önsözündə Kastro nəşriyyat işinin Kubadakı Qalisiya cəmiyyəti tərəfindən dəstəkləndiyini qeyd etmişdir.

## İstinadlar
* Kirsti Hooper: Writing Galicia Into the World: New Cartographies, New Poetics, s. 150. Liverpool University Press, 2011. ISBN 9781846316678.
Oşima yarımadası

**Osima**  — Hokkaydo adasının cənub-qərbində yerləşir.  Yarımada Kuromasunay çökəkliyinin cənubunda yerləşir. Ərazidə Sussu və Osyamambe yaşayış məntəqələri vardır. Yarımadanın şərqində Utiura körfəzi, qərbində isə Yapon dənizi onun sahillərini yuyur. Çökəklikdən cənubda çoxlu sayda vulkanlar vardır. Onlardan ən irisi Yotey, Komaqake və Esandır. Yarımadanın vənubunda Sanqar boğazı yerləşir.

Yarımadanın ərazisi dağlıqdır. Osima dağları Honsü adasında yerləşən Ou dağlarının adını təşkil edir. Burada ən iri düzənlik Hokodate düzənliyidir ki, oda  Ono çayının axdığı ərazidir. Əsasən Fıstıq meşələri geniş yayılıb.

Yarımadada yaşayan əhalinin əsas məşğuliyyəti balıqçılıq və kənd təsərüffatıdır. İnzibati cəhətdən Osima vilayətinin ərazisində yerləşir.

## Mənbə
*
Üzümçülük (Lənkəran)

**Üzümçülük** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İnfrastruktur
2015-ci ilin iyun ayının 25-də kəndə təbii qaz verilişi bərpa olunmuşdur.

## İstinadlar
Viktoriya adası

**Viktoriya** () - Kanada Arktik arxipelaqınına daxil olan Kanadaya məxsus ada. İnzibati cəhətdə Kanadannın Nunavut və Şimal-Qərb əraziləri vilayətlərinə daxildir.

## Coğrafiyası

Təxmini eni 300–600&nbsp;km, uzunluğu isə 400–500&nbsp;km arasında dəyişir. Sahəsi 217 291&nbsp;km² təşkil edir. Hündürlüyü şimal-qərbdə 665 metrdir.  Çoxlu sayda gölləri vardır ki, onunlarında ən iriləri Ferquson, Taha, Tahiryak, Uoşberndir. Baffin Torpağı adasından sonra sahəsinə görə Kanadada ikinci, dünyada isə onuncudur. Sərt iqlim səbəbindən adada cəmi 1707 nəfər (2007 il) yaşayır. Əsas yaşayış məntəqələri: Keymbridj-Bey, Ulukhaktok.

Viktoriya adası Qütb tundrası ekoloji bölgəsinə daxildir ().

### Boğazlar və körfəzlər
Şimal-qərbində Banks adasını Viktoriya adasından dar Uels Şahzadəsi (boğaz) ayırır. Şimalında Riçard-Kalliston və Uinnitt köfəzləri, həmçinin dərin Haldi körfəzi yerləşir. Şərqdə Viktoriya adasını Qoldsmit bboğazı Stefansson adasından ayırır. Mak-Klintok boğazı adanı Uels Şahzadəsi adasından ayırır. Cənub-şərqdə Kuin-Mod körfəzi, cənubda Vellinqton buxtası yerləşir. Viktoriya (boğaz), Dis boğazı və Dolfin və Yunion boğazı adanı materikdən ayırır. Cənub-qərbdə dərin Şahzadə-Albert, qərbdə isə Minto və Uoker körfəzləri yerləşir.

### Yarımadaları
Şimal-qərbdə Uels Şahzadəsi boğazı və Riçard-Kalliston körfəzi arasında Şahzadə Albert yarımadası yerləşir. Uzaq şərq hissədə Pill burnu yerləşir və o adanın ucqar şimal nöqtəsini təşkil edir.
Şimal-şərdə Haldi körfəzi ilə Qoldsmit boğazı arasında Starkenson yarımadası mövcuddur və onun sonucunda Elvayra burnu yerləşir.
Cənub-qərbdə Dolfin and Yunion boğazı və Şahzadə Albert körfəzi arasında Vullaston yarımadası yerləşir. Qərbdə Şahzadə Albert və Minto körfəzi arasında Dayamond-Cennis yarımadası qərar tutur.

## Tarixi
Ada Böyük Britaniya araşdırmaçısı Tomas Simpson 1838-ci ildə kəşf edir. Növbəti ildə isə Britaniya kraliçası Viktoriyanın şərəfinə adlandırılır. O Böyük Britaniya və Kanadanın kraliçası olaraq ölkəni 1867-1901 ci illərdə idarə etmişdir..

## İstinadlar
Uaskaran Milli Parkı

**Uaskaran Milli Parkı** () — And dağlarının Kordilyer-Blanka silsiləsində, Perunun Ankaş bölgəsində yerləşən milli park. Milli park həm də Dünya irsi statusuna malikdir. Perunun ən hündür zirvəsi olan Uaskaran dağı (6.768 metr) bu milli parkdadır. Milli parkda puya raymondi, puma, yaquar, vikunya, taruka, düzənlik tapiri kimi heyvan və bitki növləri yaşayır. Milli park zəngin faunaya sahibdir.

## Statusu
Uaskarana Milli Parkı 1975-ci ildə Peru hökuməti tərəfindən flora və faunanı, geoloji quruluşları, arxeoloji qazıntı yerlərini (Çavin mədəniyyəti), təbiət mənzərəsini qorumaq, bölgənin mədəni və təbii ehtiyatlarını öyrənmək üçün yaradılmışdır. Milli parkı hər il xeyli turist ziyarət edir. 1985-ci ildə YUNESKO tərəfindən Unaskaran Milli Parkı Dünya irsi siyahısına salınmışdır.

## Ətraf mühit

Uaskaran Milli Parkında hündürlüyü 2000–6000 metr olan xeyli sayda dağ vardır. Alpamayo və Pisko zirvələrinin yaxınlığında yerləşən və milli parkın adının aldığı Uaskaran dağı 6768 metr hündürlüyü ilə Perunun ən hündür zirvəsidir.

Ərazisi 3.400&nbsp;km2-dır. Milli parkda 663 qleyzer, 296 göl və 3 əhəmiyyətli çay — Santa, Pativilka və Maranon çaylarının 41 qolu yerləşir.

## İqlim
Milli parkda iki fəsil hakimdir. Amazon hövzəsindən gələn nəmli, ilıq küləklər dekabr-mart aylarında bolsulu yağışlara səbəb olur. May-oktyabr aylarında gündüzlər havanın temperaturu 25&nbsp;°C-yə çatdığı halda, gecələr 0&nbsp;°C-yə düşür.

## Flora və fauna

Milli parkın şərqində Seçura səhrası, qərbində Peru yunqaları yerləşir. Milli park zəngin flora və faunaya sahibdir. Burada 779 bitki növü, 112 quş növü (And kondoru *(Vultur gryphus)*, And ördəyi *(Merganetta armata)*, Puna gizliquyruğu *(Tinamotis pentlandii)* və s.) qeydə alınmışdır. Təhlükə altında olan quş növlərinin çoxu Polylepis meşələrində yaşayır. Bunlara ağ damalı kotinqa, düzquyruqlu titrəyən ispinoz, böyük konebill kimi quş növləri də aiddir. 10-dan çox məməli növü müşahidə olunmuşdur. Kolokolo *(Oncifelis colocolo)*, And pişiyi *(Oreailurus jacobita)*, eynəkli ayı *(Tremarctos ornatus)*, taruka *(Hippocamelus antisensis)*, vikunya *(Vicugna vicugna)* kimi növlər təhlükədədir.

### Puya Raymondi
Katak ərazisində məşhur  bitkisi bitir. Bu bitki Ankaşda 3 yerdə bitir: Katak dərəsində, Kayamarqulya punalarında və Qişqi dərəsində.

Puya Raymondi onun bitdiyi yerə və onu kəşf edən italyan alimin şərəfinə adlandırılmışdır. Dünyanın ən böyük çiçəkləyən bitkilərindən biridir. Hündürlüyü 10 metrə çatır, üzərində bir dəfəyə 3000 çiçək və 6 milyon toxum olur. Təxminən 40 il yaşayır.

## Qalereya

Ichic Tiog.jpg
Maria Jiray .jpg
Yanacochaperlilla.jpg
Copa y Hualcan.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UNESKO-nun rəsmi saytında
* WCMC
Elbrus Cəfərov

**Elbrus Mahmud oğlu Cəfərov** () — İstanbul Texniki Universitetinin Aero-Kosmik fakültəsinin kafedra müdiri (1996 – indi), professor (1987). "Ən yaxşı ixtiraçı" (1981), Leninqrad Beynəlxalq Texnologiya Kibernetika Akademiyasının üzvü (1988),

## Həyatı
Elbrus Cəfərov 1946-cı ildə Göyçə mahalının Kərkibaş (Şəfəq) kəndində kolxozçu ailəsində anadan olub. Çaxırlı kənd orta məktəbini qızıl medalla bitirib, elə həmin ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutuna daxil olaraq 1969-cu ildə institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Oxuduğu illərdə o dövr üçün ən yüksək hesab olunan Lenin təqaüdçüsü olmuşdur.

1969-cu ildən 1984-cü ilə kimi SSRİ cihazqayırma sənayesinin neft-kimya avto-maşınqayırma institutunda baş texnikdən laboratoriya müdiri vəzifəsinədək yüksəlmişdir.

Elbrus Cəfərov Azərbaycanda ilk dəfə olaraq "Dəyişən quruluşlu avtomatik sistemlər" laboratoriyasını yaratmışdır. 1972-ci ildə "Kəsilmiş prosessorların çoxquruluşlu sistemlərinin idarə edilməsi" mövzusunda namizədlik, 1980-ci ildə isə Moskva şəhərində doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1984–1996-cı illərdə Azərbaycan Texniki Universitetində Avtomatika və robot-texnika kafedrasına rəhbərlik etmişdir. Robottexniki sistemlər ixtisasını Azərbaycanda ilk dəfə Elbrus müəllim açmışdır. O, 1987-ci ildə SSRİ AK tərəfindən professor adını almış və bir il sonra Leninqrad Beynəlxalq Texnologiya Kibernetika Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

Elbrus Cəfərov bir çox ölkələrin elmi konfranslarında 200-dən çox elmi məqalələri ilə çıxış etmişdir. Keçmiş SSRİ dövründə 27 ixtiranın şəhadətnaməsini almışdır. Elə ona görə də, 1981-ci ildə ona SSRİ cihazqayırma sənayesinin "Ən yaxşı ixtiraçı" rütbəsi verilmişdir.

1993-cü ildən Çinin dövlət universiteti Beyhanq Universitetində bir il dərs aparmış, universitetin fəxri professoru seçilmişdir.

Elbrus Cəfərov İstanbul Texniki Universitetinin professorudur. Beynəlxalq səviyyəli universitetin Aerokosmik fakültənin professoru kimi ingilis dilində fakültənin bakalavr, magistratura və doktorantura pillələrində bütün ölkələrdən gəlib təhsil alan tələbələr qarşısında fundamental ixtisas fənlərindən dərs aparır. Onun rəhbərliyi altında 10 nəfərdən çox professor, 100-dən artıq bakalavr, magistr hazırlanmışdır.

Onun ingilis dilində "Variable Structure Control and Time-Delay Systems" () nəşr olunan kitabını dünya alimləri rəy verərək yüksək dəyərləndirmişlər. Kitab Aerokosmik fakültələr, kibernetika və tətbiqi riyaziyyat, avtomatika, robasot və robot-kontrol, magistr və doktorantura tələbələri, müəllim və araşdırmaçılar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Həmin kitabı Dünya WSEAS Akademiyasının Amerika, Avropa, Avstraliya və Türkiyədəki ofislərindən şəxsi kitabxanaları zənginləşdirmək üçün sifariş edirlər.

## Maraqlı faktlar
Elbrus Cəfərov ustad Aşıq Alının nəslindəndir. Muğamatı, aşıq yaradıcılığını çox sevir.

## Bədii yaradıcılığı
Elbrus Cəfərovun 1995-ci ildə "Xəbər çata Ağrıdağa" şeirlər kitabı professor Camal Mustafayevin ön sözü ilə dərc olunub.

## İstinadlar
Müasir beşnövçülük

**Müasir beşnövçülük** — eyni gün ərzində atıcılıq, qılıncoynatma, sərbəst üzmə, ata minmə və sonda 3000 metrlik qaçışdan ibarət olan idman növüdür. Bu idman növü *Union Internationale de Pentathlon Moderne (UIPM) (Beynəlxalq Müasir beşnövçülük federasiyası)* tərəfindən idarə olunur.

## Tarixi
Bu idman növü müasir olimpiya oyunlarının qurucusu olan Pierre de Kubert tərəfindən yaranmışdır. Oyunun adı yunanca 5 mənasını verən penta sözündən törəyib. İdman ilk dəfə 1912-ci ildə Yay Olimpiya oyunlarında oynandı və oyunun ilk qalibi İsveçli atlet Gösta Lilliehöök oldu. Qadın beşnövçülər isə bu idman növündə 2000-ci ildən keçirilən Yay Olimpiya oyunlarında iştirak etdilər.

## Oyun qaydaları
Ümumiyyətlə, beşnövçülüyün qaydası onu təşkil edən idman növlərinin qaydası ilə tam eynidir, lakin at ilə maneələrdən keçmədə idmançılar minəcəkləri atı təyin etmələri üçün püşk atırdılar. İdmançılar turnirdən əvvəl atla 20 dəqiqə ərzində 5 maneədən keçirlər ki, atlarını tanısınlar.

## Xarici keçidlər
Beynəlxalq Müasir Beşnövçülük federasiyasının rəsmi veb-saytı
2015 Avropa Oyunlarında atıcılıq idmanı

## Kişilər arasında 50 metrdən 3 vəziyyətdə tüfəng ilə atəş Təsnifat

## Kişilər arasında 50 metrdən 3 vəziyyətdə tüfəng ilə atəş Final

## Qadınlar arasında 10 metrdən hava tüfəngi ilə atəş Final

## Kişilər arasında 50 metrdən uzanaraq tüfəng ilə atəş Final

## İstinadlar
Hacı Sabancı

**Hacı Sabancı** (1935-ci il, Akçakaya, Kayseri – 26 iyul, 1998-ci il) - Türkiyə iş adamı.

## Həyatı
Orta məktəbi Adanada bitirib. Əmək fəaliyyətinə ailələrinin *Sabancı Grubu*nda başlayıb. Çukurova Universitetii və Şərqi Aralıq Dənizi Universiteti tərfindən "Fəxri Doktor" adına layiq görülüb. Tükiyə Prezidenti Süleyman Dəmirəl tərəfindən  Türkiyə Cumhuriyyyəti Dövlət Yüksək Xidmət Medalı ilə təltif edilib. Balkanların ən Üstün Təşkilatçısı fəxri adına layiq görülüb.

1958-ci ildə Özcan xanımla ailə hayatı qurub. Ömər, Dəmət və Mehmet adında üç oğlu var.
Həsən bəy Zərdabi küçəsi (Bakı)

**Həsən bəy Zərdabi küçəsi** — Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda küçə. Küçə Azərbaycanın görkəmli ziyalısı Həsən bəy Zərdabinin adını daşıyır. Həsən bəy Zərdabi küçəsi Abbas Mirzə Şərifzadə və Zahid Xəlilov küçələrinə paraleldir.

## Haqqında

## Kəsişdiyi küçələr
Həsən bəy Zərdabi küçəsi Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev küçəsindən (Musabəyov parkından) başlayır və 20 Yanvar dairəsində (Tbilisi prospekti) bitir.

* Həsən Məcidov küçəsi
* Akim Abbasov küçəsi 
* Əbdülvahab Salamzadə küçəsi 
* Talıblı küçəsi
* Həmidov küçəsi
* Məhəmməd Xiyabani küçəsi
* Heydər Hüseynov küçəsi

## Mühüm ünvanlar

* № ? — Zərgərlik zavodu
* № ? — 13 saylı uşaq poliklinikası
* № 53 — Nəsirəddin Tusi adına Klinika
* № 68/70 — Yasamal Rayon Dövlət Yanğından Mühafizə Hissəsi
* № 74/4 — Azpetrol
* № 78 — Nurlar nəşriyyatı
* № 78 — Qismət nəşriyyatı
* № 79b — Milli Onkologiya Mərkəzi
* № 80 — Azərbaycan Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondu
* № 84,86 — Şəfa klinikası
* № 88a — Antiinhisar Siyasəti və İstehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi Dövlət Xidməti
* № 88a — Bakı Biznes Universiteti
* № 92a — ASP MKT (Melissa Park office, yaşayış binaları)
* № 183 — Baku mall
* № ? — Üç tac yaşayış binaları

## Ədəbiyyat
#

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Həsən bəy Zərdabi Küçəsi, Bakü, Azerbaycan
Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası bayrağı

**Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası bayrağı** — 1920-ci ildə qəbul edilmişdir. Sol yuxarı küncündə sarı aypara və ulduz olan qırmızı bayraqdır.

1921-ci ilin ikinci yarısından 1922-ci ilə qədər Azərbaycan  SSR sarı kiril hərflərindən АССР (ASSR) yazılan qırmızı bayrağı istifadə etdi.  12 mart 1920-ci ildə Azərbaycan SSR Gürcüstan SSR və Ermənistan SSR-lə Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası adı altında birləşdi və bu 1936-cı ilə qədər davam etdi.

1937-ci ildə latın hərfləri ilə AzSSR qızıl oraq və çəkicin alt hissəsinə əlavə edildi. 1940-cı ildə latın AzSSR kiril АзССР ilə əvəz edildi. Azərbaycan SSR-in bayrağının axırıncı versiyası 7 oktyabr 1952-ci ildə qəbul edildi. Bu aşağı hissəsində horizontal göy zolaq olan SSRİ bayrağı idi.

## Azərbaycan SSR-in bayrağının xronologiyası

Şəkil:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1920).svg|Bayraq 1920-ci ildə
Şəkil:Flag of Azerbaijan SSR (1920-1921).svg|Bayraq 1920-1921-ci illərdə
Şəkil:Flag of Azerbaijan SSR (1921-1922).svg|Bayraq 1921-1922-ci illərdə
Şəkil:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1921–1922).svg|Bayraq 1922-ci ildə
Şəkil:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1922–1924).svg|Bayraq 1922-1924-cü illərdə
Şəkil:Flag of Azerbaijan 1924.svg|Bayraq 1924-cü ildə
Şəkil:Flag of Azerbaijan 1924 (1).svg|Bayraq 1924-1925-ci illərdə
Şəkil:Flag of Azerbaijan 1929.svg|Bayraq 1929-cu ildə
Şəkil:Flag AzSSR.svg|Bayraq 1937-1940-cı illərdə
Şəkil:Flag АзССР.svg|Bayraq 1940-1952-ci illərdə

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Şirvanşahlar gerbi
*İrəvan xanlığının bayraqları
*Azərbaycan SSR-in gerbi
*Azərbaycan SSR-in himni
*Azərbaycan bayrağı
Novruzov

**Novruzov** — Azərbaycan soyadı.

* Amin Novruzov — Azərbaycan kinooperatoru, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (2000).
* Kərim bəy Novruzov — polkovnik
* Ələsgər Novruzov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Vaqif Novruzov — Azərbaycanın daxili işlər naziri (07.07.1993 – 29.04.1994).
* Cahangir bəy Novruzov — mayor
* Teymur bəy Novruzov — çar ordusunun general-mayoru
* Ramiz Novruzov — Azərbaycan aktyoru.
* Cahangir Novruzov — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, teatr rejissoru
* Novruz Novruzov — Şabran Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Rafiq Novruzov — Azərbaycan Dövlət Rəqs ansamblında nağara ifaçısı
* Rəmzi Novruzov

## Həmçinin bax
* Novruz
* Novruzlu
* Novruzova
Qara keşiş nəsli

**Qara keşiş nəsli** — 19-cu əsrdə tərtib olunmuş Şəki xanlarının nəsil şəcərələrində Şəki xanlarının soy kökü ənənəvi olaraq alban olan Qara keşişə aparılıb çıxarılmış və Qara Keşişin oğlu Candarın 1444-cü ildə islam dinini qəbul edərək Şəki xanı olması göstərilmişdir. Lakin bu şəcərələrdə adları çəkilən ilk 4 nəfərin (Qara keşiş, Əlican xan, Qutul xan və Zəki xanın) adlarına digər tarixi ədəbiyyatda təsadüf edilmir. Əvəzində Həsən bəy Rumlu, Əli inaq və Əbdülqafar adlı Şəki hakimlərinin, bir ermənicə mənbə isə Şah Hüseyn adlı Şəki hakiminin adını çəkir. İsgəndər bəy Münşi isə Həsən sultanın Şirvanşahlar xanədanından olduğunu vurğulayır.

## Qara keşiş nəsli

## İstinadlar
Konfutsi İnstitutu

**Konfutsi İnstitutu** () — Çin Xalq Respublikası Təhsil Nazirliyinə bağlı qeyri-kommersiya ictimai təhsil təşkilatı; xaricdə Çin dilinin yayılması üçün Çin mədəniyyət və təhsil mərkəzidir. Mərkəzi iqamətgahı Xanban adlanır.

## Tarixi
İlk dəfə 2004-cü ildə yaradılmışdır. Belə ki, həmin vaxt ilk Konfutsi İnstitutu Koreya Respublikasının paytaxtı Seulda açılıb.

2012-ci ildə dünyanın 96 ölkə və regionunda 328 Konfutsi İnstitutu fəaliyyət göstərirdi.

## Missiyası
Konfutsi İnstitutunun missiyası Çin dilinin başa düşülməsi, Çin mədəniyyətinin bütün dünyada təbliğ edilməsi və Çinlə digər ölkələr arasında dostluq münasibətlərini inkişaf etdirməkdir.

## "Çin dili körpüsü"
Konfutsi İnstitutunun qərargahı Xanban tərəfindən bütün dünya məktəblilərinin Çin dili üzrə "Çin dili körpüsü" adlı müsabiqəsi keçirilir. Bu müsabiqə Çin dili üzrə təşkil olunmuş əhəmiyyətli beynəlxalq yarışdır. 2008-ci ildən başlayaraq 2015-ci ilə kimi 8 belə müsabiqə uğurla keçirilib. Finalda iştirak etmək üçün dünyanın 50 ölkəsindən 900 nəfərdən çox şagird dəvət olunub. Xarici ölkələrdə seçmə turun iştirakçılarının sayı 20 min nəfərdən çox olub.

## Azərbaycanda

İnstitut 2011-ci ilin aprel ayında Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin əsasında yaradılmışdır.

İnstitutun yaradılmasının təşəbbüsçüsü Çin hökuməti nəzdində Çin dilinin yayılması üzrə dəftərxana nümayəndələri olmuşdur. İş partnyoru isə Bakı Dövlət Universiteti ilə möhkəm iş əlaqəsi olan Çin Xalq Respublikasının ən tanınmış universitetlərindən biri Anxoy Universiteti olub. Ona görə də hər iki ali məktəb arasında "Təhsil əməkdaşlığı haqqında memorandum" və "Bakı Dövlət Universiteti ilə Anxoy Universiteti arasında BDU nəzdində Konfutsi İnstitutunun yaradılması haqda saziş" imzalanmışdır.

### Filialları
İlk 4 il ərzində Mərkəzin müxtəlif elm və təhsil müəssisələrində 8 filialı açılmışdır.
#### Xəzər Universiteti
Xəzər Universitetində olan qurumlardan biridir. Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində olan Konfutsi İnstitutunun filialıdır.

İnstitut 2013-cü il aprelin 17-də Çin Xalq Respublikasının Azərbaycandakı səfirinin dəstəyi ilə yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Confucius Institute Online   
* China National Office for Teaching Chinese as a Foreign Language  
* List of Confucius Institutes around the world 
* Pella, John & Erik Ringmar, "Kongzi and his institutes ," *History of International Relations Open Textbook Project,* Cambridge: Open Book, forthcoming.
* Sahlins on Confucius Institutes, four-part lecture by Marshall Sahlins, PricklyParadigmTV, YouTube.
* Confucius institute: The hard side of China's soft power, Xu Lin interview, *BBC News*, 21 December 2014.
Kii yarımadası

**Kii yarımadası** () — İnzibati cəhətdən Vakayama, Mie, Nara, Osaka kimi prefekturalar onun ərazisində yerləşir.

— Yarımada da Sintoizm şəhəri, İse-dzinqu kompleksi yerləşir, üstəlik mirvari çıxarılır. Yaponiyanın Honşu adasının şərqində yerləşir.
Yosino —  Əsrarəngiz dağlar arasında cənub imeratorluğu dönəmində mövcud olan saray.
Sinqu (Vakayama), Ovase (Mie) və Kumano (Mie) — ərazilərdə məşhur sintoizm məbədləri yerləşir.

2004-ci ildən Yosino, Kumano, Koya-san və ətraf ərazilər UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Mənbə
* Kii yarımadasında yerləşən müqəddəs yerlər və yollar. (UNESCО)
Maamme

**Bizim diyar** (fin. *Maamme*, isv. *Vårt land*) –  Finlandiyanın dövlət himni. Musiqisi alman immiqrant Fredrik Paçiusa aid olan himnin isveç dilindəki original sözləri İohan Lüdviq Runeberqə məxsusdur. Himn bu musiqinin sədaları altında ilk dəfə 1848-ci il 13 mayda ifa olunub.  Əslində bu sözlər Porvoonun 500 illiyi üçün yazılmışdı. Yubileydə çalınacaq və bu sözləri müşayiət edəcək musiqini də Runeberq məhz özü bəstələmişdi.

"Bizim diyar"ın melodiyası eyni zamanda Estoniyanın *[[Ata yurdum, xoşbəxtliyim və sevincim|“Ata yurdum, xoşbəxtliyim və sevincim”]]* (est. *Mu isamaa, mu õnn ja rõõm*) adlı himninin musiqisi kimi istifadə olunub.

## Qalereya

Vårt land - front page.jpg|İohan Lüdviq Runeberqin "Vårt land" şeirinin ön səhifəsi 
VartLandStatue.JPG|İohan Lüdviq Runeberqin heykəltaraş Volter Runeberq tərəfindən hazırlanmış, üzərində "Vårt land" şeirinin isveç dilindəki sözləri həkk olunmuş heykəli, Helsinki


## İstinadlar
Müqəddəs Varfolomey kilsəsi (Bakı)

200px|thumb|right|Qız qalası yaxınlığında Müqəddəs Varfolomeyi anma mərasimi
**Müqəddəs Varfolomey kilsəsi** — İçərişəhərdə mövcud olmuş, hal-hazırda isə qalıqları qalmış kilsə.

Müqəddəs Varfolomey kilsəsi 1892-ci ildə yerli xristian əhalinin bəxşişləri hesabına Həvari Varfolomeyin şəhid edildiyinə inanılan yerdə inşa edilmişdir. Kiçik kapella formalı ortodoks kilsəsinin interyerini Varfolomey və digər müqəddəslərin ikonaları bəzəyirdi. Kilsə memar İ. V. Edelin layihəsi əsasında rus kilsələrinin memarlıq üslubunda inşa edilmişdi. Kilsə Bakının ilk və ən qədim kilsəsinin özülləri üzərində inşa edilmişdi. İnanca görə, Qız qalası yaxınlığında yerləşən bu ərazidə b.e. 71-ci ilində Həvari Varfolomey yerli bütpərəstlər tərəfindən çarmıxa çəkilərək öldürülmüşdür. Kilsə 1936-cı ilə kimi fəaliyyətini davam etdirmiş, daha sonra isə dinlə mübarizə kompaniyası çərçivəsində sökülmüşdür. Müasir dövrdə Müqəddəs Varfolomeyin anım günü olan 24 iyun səhəri Bakı yeparxiyası kilsənin qalıqları olan yerdə moleben həyata keçirir. 2003-cü ildə Konstantinopol patriarxı Vorfolomey Müqəddəs Varfolomeyin qalıqlarının bir hissəsini Azərbaycan xristianlarına hədiyyə olaraq Bakıya gətirmişdir və həmin qalıqlar indi Müqəddəs Mürdaşıyan Zənənlər Kafedralında saxlanılır. Müqəddəs Varfolomey kilsəsinin qalıqları 2015-ci ildə arxeoloji abidə kimi qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

* Albanopolis
* Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Bakı)

## Xarici keçidlər
* Sirlərlə dolu İçərişəhər
Azərbaycanda UNESCO-nun "Dünyanın yaddaşı" obyektlərinin siyahısı

Azərbaycanda YUNESCO-nun "Dünyanın yaddaşı" obyektlərinin siyahısına 3 obyekt daxildir.

## Siyahı

## İstinadlar