open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Üçüncü Panipat döyüşü

**Üçüncü Panipat döyüşü** 14 yanvar 1761-ci ildə Panipat yaxınlığında Dürrani imperiyası ilə Maratha imperiyası arasında baş vermiş həlledici döyüşdür. Bu qarşıdurma Əhməd şah Dürraninin Hindistan yürüşlərinin ən mühüm mərhələlərindən biri hesab olunur.

Döyüş XVIII əsrin ən qanlı toqquşmalarından biri olmuş və Şimali Hindistanda siyasi qüvvələr balansını ciddi şəkildə dəyişdirmişdir.

## Arxa plan

XVIII əsrin ortalarında Moğol imperiyası zəifləməkdə idi. İmperator Aurangzebin ölümündən sonra imperiya daxili çəkişmələr və xarici hücumlarla üzləşmişdi.

Nadir şahın Hindistana yürüşü və Dehlinin talanı imperiyanın nüfuzuna ağır zərbə vurmuşdu. Onun ölümündən sonra şərq torpaqlarında Əhməd şah Dürrani hakimiyyət qurdu və Dürrani imperiyasını yaratdı.

1750-ci illərdə marathalar Pəncab və Dehli bölgəsinə qədər irəliləmişdilər. Bu vəziyyət Əhməd şahı yenidən Hindistana yürüş etməyə vadar etdi.

## Döyüşə hazırlıq

1759-cu ildə Əhməd şah böyük ordu ilə Hindistana daxil oldu. Onu Rohilla başçıları və Oudh hökmdarı Şücaüddövlə dəstəkləyirdi.

Marathalar isə cənubdan şimala doğru böyük bir qüvvə topladılar. Ordunun baş komandanı Sadaşivrao Bhau idi.

İki ordu Panipat yaxınlığında qarşı-qarşıya gəldi və bir neçə ay davam edən mövqe müharibəsindən sonra həlledici döyüş baş verdi.

## Döyüş

14 yanvar 1761-ci ildə səhər saatlarında döyüş başladı. Maratha artilleriyası ilkin mərhələdə üstünlük qazandı və Rohilla qüvvələrinə ağır zərbə endirdi.

Lakin Əhməd şah ehtiyat süvari qüvvələrini döyüşə daxil etdi. Onun hərəkətli süvari dəstələri və çevik taktiki manevrləri maratha cəbhəsinin mərkəzini zəiflətdi.

Günün ikinci yarısında maratha rəhbərliyi ciddi itkilər verdi. Vişvasrao və Sadaşivrao Bhau döyüşdə həlak oldular. Komandanlığın itirilməsi maratha ordusunda çaşqınlıq yaratdı və nəticədə onların müdafiə xətti dağıldı.

Axşama doğru döyüş Dürrani ordusunun qəti qələbəsi ilə başa çatdı.

## Nəticələr

Döyüş son dərəcə qanlı olmuşdur. Müxtəlif mənbələr ümumi itkiləri 60.000-dən 100.000-ə qədər qiymətləndirir.

Bu məğlubiyyət marathaların Şimali Hindistandakı ekspansiyasını müvəqqəti dayandırdı. Bununla belə, Maratha dövləti tamamilə süqut etmədi və sonradan yenidən siyasi təsir qazandı.

Panipat döyüşü eyni zamanda bölgədə siyasi boşluq yaratdı ki, bu da sonradan Britaniya Şərqi Hindistan şirkətinin yüksəlişini asanlaşdırdı.

## İstinadlar

## Mənbələr

* 
* 
*
* H. G. Rawlinson - *An Account Of The Last Battle of Panipat and of the Events Leading To It,* Hesperides Press (2006) 
* Vishwas Patil - *Panipat*– a fictional novel based on the 3rd battle of Panipat, Venus (1990)
* Uday S. Kulkarni – *Solstice at Panipat – 14 January 1761,* Mula-Mutha Publishers, Pune (2011).  - An authoritative account on the Third Battle of Panipat. 
* Third Battle of Panipat by Abhas Verma  Bharatiya Kala Prakashana.

* Panipat War memorial Pictures
* District Panipat
* Was late mediaeval India ready for a Revolution in Military Affairs? Part II Airavat Singh 
* Historical maps of India in the 18th century
Əd-Duri

**Əbu Ömər Həfs ibn Ömər ibn Əbdiləziz ibn Sühban əl-Əzdi əd-Duri əl-Bağdadi** (; ) — qiraət alimi, Kisai ilə Əbu Əmrin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "ط" hərfidir.

## Bioqrafiyası
Hicri 150-ci (767) ildə Bağdadın şərq məhəlləsi olan Durda anadan olmuşdur.

Qiraəti əl-Kisaidən, Süleym ibn İsadan, İsmayıl ibn Cəfər əl-Mədənidən və Yəhya əl-Yezididən öyrənmişdir. O, həmçinin Şöbə ibn Əyyaşdan da bəhrələnmişdir.

Süfyan ibn Uyeynə, Əhməd ibn Hənbəl və başqalarından hədis rəvayət etmişdir. Ondan isə Əbu Hətim ər-Razi, Əbu Züra ər-Razi və başqaları hədis rəvayət etmişlər. Onun rəvayətlərinə "əs-Sünən"də yer verilmişdir.

Əd-Duri hicri 246-cı (860) ildə Səmarrə vəfat etmişdir.

Onun dövrümüzə qədər gəlib çatmış yeganə əsəri "Qiraətün-Nəbi"dir.

## Həmçinin bax
* Əs-Susi
* Əbül-Haris

## İstinadlar
Rəsul Ağayev

**Şəhid Rəsul Babaxan oğlu Ağayev** (25 avqust 1968, Nərimankənd, Sabirabad rayonu — 1992, Sırxavənd, Ağdərə rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçusu, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşmüş və 34 il sonra nəşinin qalıqları müəyyən edilmiş şəhid.

## Həyatı
Rəsul Ağayev 25 avqust 1968-ci ildə Sabirabad rayonunun Nərimankənd kəndində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə şəhid M. Şahmurov adına Nərimankənd kənd tam orta məktəbində təhsil almağa başlamış, 1985-ci ildə orta məktəbi bitirmişdir.

Həmin ildə Şirvan şəhər Sənaye Texnikumuna daxil olmuş, 1987-ci ildə təhsilini başa vurmuşdur. 1987–1989-cu illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1990-cı ildə ailə qurmuş, bir qız övladı olmuşdur.

## Hərbi fəaliyyəti
1992-ci ildə könüllü olaraq cəbhəyə yollanmışdır. Ağdərə və Ağdam rayonları istiqamətində gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş, tank heyətində xidmət göstərmişdir.

Ağdərə rayonunun Sırxavənd kəndi uğrunda döyüşlər zamanı döyüş yoldaşları ilə birlikdə mühasirəyə düşmüş və itkin düşmüşdür.

## Qalıqlarının müəyyən edilməsi
1992-ci ildən itkin hesab edilən Rəsul Ağayevin nəşinin qalıqları Ağdam rayonu ərazisində aşkar edilmişdir. 11 fevral 2026-cı ildə ailəsinə bu barədə məlumat verilmişdir. 19 fevral 2026-cı ildə Nərimankənd kəndində dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Cüzeppe

**Cüzeppe** — italyan adı.

* Cüzeppe Tornatore — İtaliya kinorejissoru və ssenaristi.
* Cüzeppe Arçimboldo — İtalyan rəssam, memar, səhnə tərtibatçısı və mühəndis.
* Cüzeppe Kades
* Cüzeppe Krespi
* Cüzeppe Tomazi di Lampeduza
* Cüzeppe Qaribaldi
* Cüzeppe Madzini —
Conni

**Conni** — Ad.

* Conni Loqan
* Conni Depp — ABŞ aktyoru.
* Conni Hollidey
* Conni Huan
* Conni Sins

## Həmçinin bax
* Conni Gitar — 1954-cü ildə çəkilmiş Hollivud filmi.
Etimad

**Etimad** — azərbaycanlı kişi adı.

* Etimad Başkeçid — azərbaycanlı şair, yazıçı, jurnalist, tərcüməçi.
* Etimad Əsədov — Birinci Qarabağ müharibəsi qazisi.
* Etimad İsmayılov — Azərbaycanlı iş adamı, ictimai xadim.
Əs-Susi

**Əbu Şueyb Saleh ibn Ziyad ibn Abdillah əs-Susi** (; ) — on qiraət imamlarından Əbu Əmrin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "ي" hərfidir.

## Bioqrafiyası
Hicri 170-ci (789) ildə anadan olmuş və hicri 261-ci (874) ildə Rəqqədə vəfat etmişdir. İranın Şuş adlı yaşayış məntəqəsində doğulduğu üçün nisbəsi "Susi"dir. Digər nisbələri "Rüstubi" və "Rəqqi"dir.

Əbu Əmr ibn Əlanın qabaqcıl tələbəsi Yəhya ibn Mübarək əl-Yezididən Quran dərsləri alıb. Süfyan ibn Uyeynədən və başqa alimlərdən hədis dinləyib, Əhməd ibn Hənbəldən bəzi fətvalar və görüşlər nəql edib.

Nəsai ondan bəzi qiraət vəchləri rəvayət edib.

## Həmçinin bax
* əd-Duri

## İstinadlar
Hesablama texnikası

**Hesablama texnikası** — hesablamaların və informasiya emalının avtomatlaşdırılmasının texniki və riyazi vasitələrinin yaradılması və fəaliyyət prinsiplərini öyrənən elm sahəsi. Dar mənada — hesablama üçün istifadə olunan cihazların, avadanlıqların, habelə metod və üsulların məcmusudur. Adətən informatikanın bir sahəsi kimi nəzərdən keçirilir, bəzən isə vahid "informatika və hesablama texnikası" fənninin tərkib hissəsi kimi vurğulanır; ingilisdilli ənənədəki komputinq  istiqamətinə təxminən müvafiq gəlir. Hesablama texnikasının texniki vasitələrinin məcmusu həmçinin **[[Aparat təchizatı|aparat təminatı]]** adlanır.

Hesablama texnikasının tarixi — elmi-texniki tərəqqinin əsas tərkib hissəsidir. Bu tarix sadə hesab prinsiplərinə əsaslanan mexanikləşdirmə vasitələrindən (say çubuqları, abak), triqonometrik xassələrdən istifadə edən vasitələrə (mütənasib sirkul, transportir), loqarifmlərə (loqarifmik xətkeş, cədvəllər, Neper çubuqları), ilk rəqəmsal cihazlara (Bebbicin analitik maşını, tabulyator) və nəhayət, müasir kompüterlərə qədər olan yolu əhatə edir. Qənaətcil mikroprosessorların meydana gəlməsi və kompüter inqilabı hesablama texnikasının insan fəaliyyətinin demək olar ki, bütün sahələrinə daxil olmasını təmin edərək, onu elmi və tətbiqi tədqiqatların prioritet istiqamətinə çevirmişdir.

Ənənəvi olaraq informatika və hesablama texnikasında aparat təminatı və proqram təminatı məsələləri ayrılır, lakin onlar bir-biri ilə qırılmaz şəkildə əlaqədardır. Belə ki, aparat imkanları onların mikroproqram təminatı ilə müəyyən edilir, proqramların icrası isə yalnız aparat vasitələrinin köməyi ilə mümkündür. Müasir hesablama texnikasında kompüterlərlə yanaşı, mürəkkəb hesablama sistemlərinin yaradılmasına imkan verən telekommunikasiya və kompüter şəbəkələri də mühüm rol oynayır ki, bunların da ən genişmiqyaslısı internetdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Almaniyanın Azərbaycandakı səfirliyi

**Almaniyanın Azərbaycandakı səfirliyi** — Almaniya Federativ Respublikasının Azərbaycanda rəsmi nümayəndəliyi. Səfirlik  Almaniyanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Almaniya ilə Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Almaniyanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Azərbaycan Respublikasında təmsil edir.

Almaniyanın Azərbaycanda Fövqaladə və səlahiyyəti səfiri Dr. Ralf Horlemanndır.

Azərbaycanın Almaniyada Fövqaladə səfiri Nəsimi Ağayevdir.

## Haqqında
### Tarixi
Almaniya Federativ Respublikası Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini 12 yanvar 1992-ci il tarixində tanıyıb.

İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 20 fevral 1992-ci il tarixində qurulmuşdur.

Azərbaycanın Almaniyada Səfirliyi 2 sentyabr 1992-ci il tarixində təsis edilib. 

Almaniyanın Azərbaycanda Səfirliyi 22 sentyabr 1992-ci il tarixində açılmışdır.

### Parlamentlərarası əlaqələri
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində Azərbaycan — Almaniya Parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.

Almaniya Bundestaqında Azərbaycanla əlaqələr Almaniya-Cənubi Qafqaz Parlament Dostluq Qrupu çərçivəsində həyata keçirilir.

## Səfirlər
Almaniyanın Azərbaycanda səfiri Almaniya Federasiyasını Azərbaycan Respublikasında təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## Viza
Azərbaycan və Almaniya arasında viza rejimi mövcuddur.

Almaniya vətəndaşları Azərbaycana gələrkən Azərbaycan Respublikası Rəsmi elektron viza portalı vasitəsilə elektron viza (e-viza) almalıdırlar.

Almaniya Federasiv Respublikası Şenqen sazişinin iştirakçısı olduğundan, Azərbaycan vətəndaşları üçün Şenqen vizası qaydaları tətbiq edilir. Viza adətən 90 gündən artıq olmayan müddət ərzində etibarlıdır.

### Tələb olunan sənədlər
* Xarici pasport və surəti
* Əvvəlki vizaların və giriş-çıxış möhürlərinizin surətləri
* Şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti
* İş yerindən arayış, maaş kartından çıxarış (təhsil alan şəxslər üçün təhsil müəssisəsindən arayış)
* Elektron hökumət portalından iş yeri ilə bağlı arayış
* Bank hesabından arayış və çıxarış 
* Müraciyyət edən şəxsin adında olan mülklərin çıxarışları
* Mülki vəziyyətin sübutu (nikah haqqında şəhadətnamə, 18 yaşdan aşağı uşaqlar varsa, doğum haqqında şəhadətnamələri)
* 2 ədəd 3.5x4.5 ölçüdə, biometrik və ağ fonda şəkil
* Səyahət üçün edilən aviabilet bronları
* Otel rezervasiyaları
* Şengen qaydalarına uyğun səyahət sığortası
* Əgər turistik yox, işgüzar səfərlə bağlı vizaya müraciət olunursa, bu halda həmin iş, tədbir və ya görüşlə bağlı rəsmi dəvət məktubu.

Almaniya səfirliyində viza görüşü zamanı yalnız ingilis dilində təqdim olunan sənədlər qəbul edilir.

## Xarici keçidlər

* Azərbaycanın Almaniyadakı səfirliyi
* Almaniyanin Azərbaycanda səfirliyi
* İkitərəfli münasibətlər

## İstinadlar
Salman

**Salman** — Azərbaycanlı kişi adı.

* Salman Bayramov — Azərbaycan aktyoru.
* Salman Mümtaz — azərbaycanlı şair, ədəbiyyatşünas.
* Salman bin Əbdüləziz Al Səud — Səudiyyə Ərəbistanı kralı.
* Salman ibn Rəbiə — Azərbaycanı işğal edən ərəb qoşunlarından birinə başçılıq edən.
* Salman ibn Həməd Əl-Xəlifə — Bəhreynin vəliəhdi.
* Salman Xan — Hindistan aktyoru və teleaparıcısı.
* Salman Musayev — Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi Sədrinin Birinci Müavini
* Salman Əlizadə — Azərbaycanı təmsil edən boksçu.
* Salman Farsi — Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi.
* Salman Savəci — İran şairi.
* Salman Dadaşov — Azərbaycan aktyoru, rejissor.
* Salman Vilayətoğlu — publisist, jurnalist.

## Həmçinin bax
* Salmanlı
Mal-qara

**Mal-qara** istinad edə bilər:

* İnək — iri buynuzlu ev heyvanları.
* Qoyun — xırda buynuzlu ev heyvanları.
Engels

**Engels** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Fridrix Engels — alman filosofu, sahibkarı, marksizmin yaradıcılarından biri.
* Engels (şəhər) — Rusiyanın Saratov vilayətində şəhər.
Albertozavr

Albertozavr - son təbaşir dövründə təqribən 70 milyon iə əvvəl Şimali Amerikada yaşamış teropod dinozavr növü. Uzunluğu təqribi 9-10 metrə, ağırlığı isə 2-2.5 tona çatırdı. Görünüşcə çox bənzəsə belə, tirannazavrdan daha balaca və qısa idi.

## Təsviri
Tirannazavrdan kiçik bədən ölçülərinə sahib albertozavr tirannazravrd aolduqca bənzəyir. Albertovazrın yaılnız bir çənəsindıə diş dəstəsi və onların altında çıxmağı gözləyən əvəzedici dişlər var.

Kəllə sümüyünd, gözlərinin yuxarısıa sümük çıxıntılarının cinsi cazibə üçün bəzək olduğu güman olunur.

O, iti dişlərədn ibarət çənəyə, gücül ayaqlara sahib idi. Yuxarı və aşağı ətraflar (əl və ayaqlar) çənpə ilə təchiz olunub. Qolları 2 barmaq ilə sonlanır. Barmaqların uclarınd aiti pəncələri var. Quyruğu hərəkət zamanı müvazinəti qoruyur. Ət ilə qidalanır.

## Kəşfi
1884-cü ildə mədən kəşf heyətinin bügünlü Kanadada - Albertada apardıqları araşdırmalar zamanı Albertonozavr fosilləri Cozef B. Turrell tərəfindən tapılmışdır. 1905-ci ildə Hneri F. Osborn fosili tapıldığı yerə ithafən Albertozavr kimi adlandırdı. Qısa müddətdən sonra ilk qalıntının tapıldığı yerə yakın bölgıədə fosil yatağı kəşf edildi.

## İstinadlar
Euphorbia gracilis

*  — Euphorbia exserta bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia graminifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia subtilis bitki növünün sinonimi.
*  — Amaranthus urceolatus bitki növünün sinonimi.
Euphorbia diversifolia

*  — Euphorbia pulcherrima bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia segetalis var. pinea bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Euphorbia terracina bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia bupleuroides bitki növünün sinonimi.
Euphorbia purpurascens

*  — Euphorbia falcata bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia indica bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia portlandica bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia terracina bitki növünün sinonimi.
Euphorbia verticillata

*  — Euphorbia petiolaris bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia fischeriana bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia hirta bitki növünün sinonimi.
*  — təsdiq olunmamış bitki növü.
Euphorbia decussata

*  — Euphorbia rhombifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia lathyris bitki növünün sinonimi.
Tithymalus macrocarpus

*  — Euphorbia macrocarpa bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia lomelii bitki növünün sinonimi.
Euphorbia brachiata

*  — Euphorbia palustris bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia rhombifolia bitki növünün sinonimi.
Helena Draqas

**Helena Draqas** (; ; ) — Serb maqnatı Konstantin Draqasın qızı, Bizans imperatriçası. Son 2 Bizans imperatoru VIII İohann və XI Konstantinin anasıdır.

## Həyatı
Təxminən 1372-ci ildə dünyaya gəldi. Atası maqnat Konstantin Draqas, Serbiya kralı III Stefan Deçanskinin ən kiçik qızından doğulan nəvəsi idi. Anasının adı isə bilinmir. Ancaq atasının ilk evliliyindən doğulduğu və 4 bacıdan ən kiçiyi olduğu bilinir.

Doğulduğu il ailəsi üçün mühüm tarix idi. Belə ki, atası Konstantin Draqas Osmanlı təbəəliyinə keçmiş, adı bilinməyən 3 böyük qızını Osmanlı sarayına gəlin köçürmüşdü. Bu tarixdən etibarən atası, Osmanlı sultanı Murad Hüdavəndigarın bölgədəki ən güclü müttəfiqinə çevrildi və Valaxiya knyazı I Mirçaya qarşı Osmanlı cəbhəsində vuruşarkən 17 may 1395-ci ildə döyüş meydanında həlak oldu.

1387-ci ildə atası Trabzon imperatoru III Alekseyin dul qızı Evdokiya Komnini ilə evlənmişdi. Həm atasının, həm də ögey anasının Paleoloqlar sülaləsiylə uzaq qohumluq əlaqələri vardı və bu səbəblə, yeni taxta çıxan Bizans imperatoru II Manuil üçün təklif edilən gəlin namizədlərindən biri oldu. Beləcə, 10 fevral 1392-ci ildə Bizans imperatoru II Manuel Paleoloqla evləndi. Ertəsi gün baş tutan tacqoyma mərasiminin ardından Bizans imperatriçası ünvanı aldı. Cütlüyün bu nigahdan övladı doğuldu.

* *Adı bilinməyən bir qız uşağı*
* Konstantin Paleoloq
* VIII İohann
* II Teodor (1396-1448)
* *Adı bilinməyən bir qız uşağı*
* Andronik Paleoloq (1400-1429)
* Mixail Paleoloq
* XI Konstantin
* Dmitriy Paleoloq (1407-1470)
* Tomas Paleoloq (1409-1465)

Ərinin çalxantılı səltənəti boyunca dövlət məsələlərindən uzaq qaldı. Buna əsas səbəblərdən biri də qaynanası Helena Kantakuzinin siyasi nüfuzu idi. Ərinin ölümündən sonra rahibə kimi kilsəyə qapansa da, siyasi nüfuzu azalmadı və 1393-cü ildə  taxt naibəsi oldu. Qaynanasının 1396-cı ildə vəfatından sonra da dövlət idarəsindən uzaq qaldı və daha çox xeyriyyə işləriylə məşğul oldu. Ərinin 21 iyul 1425-ci ildə vəfat etməsi və böyük oğlu VIII İohannın taxta çıxmasının ardından, rahibə olmağı seçdi və Kira Marta monastırına (indiki Monastır məscidi) çəkildi.

Buna baxmayaraq oğulları VIII İohann və XI Konstantinin səltənətlərində aktiv siyasətlə məşğul oldu. Bu siyasi nüfuz o qədər güclü idi ki, Konstantinopol arxiyepiskopunun təyinatı kimi mühüm məsələlərdə söz sahibi oldu. Xüsusilə dini məsələlərdə olduqca mühafizəkar olan Helena Draqas, pravoslav və katolik kilsələrinin birləşməsinə qəti şəkildə qarşı çıxdı. Böyük oğlunun 1448-ci ildə vəfatının ardından digər oğlu XI Konstantinin paytaxta gəldiyi 2 ay boyunca naibə olaraq taxta sahib çıxdı.

Anasına olduqca bağlı olan XI Konstantin onun ailə adı olan Draqası soyad olaraq aldı. 23 mart 1450-ci ildə Konstantinopolda vəfat etdi. Kəllə sümüyü Yunanıstanın Lutrakion şəhərindəki monastırda mühafizə edilir. Şərqi Pravoslav Kilsəsi tərəfindən müqəddəs elan olunmuşdur.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Benqal ev pişiyi

**Benqal ev pişiyi** — ev pişiyi (Felis catus) və benqal pişiyinin (Prionailurus bengalensis) cinslərarası hibrid növü.

## Taksonomiya
1986-cı ildə "The International Cat Association" (TICA) tərəfindən "yeni növ" kimi qəbul edilən Benqal ev pişikləri, 1991-ci ildə "TICA" çempionat statusu qazandı. "Governing Council of the Cat Fancy" (GCCF) 1997-ci ildə Benqal ev pişiklərini qəbul etdi. "Fédération Internationale Féline" (FIFe) 1999-cu ildə bu növü qeydiyyatına daxil etdi. Həmçinin 1999-cu ildə Benqal ev pişikləri "Avstraliya Pişik Federasiyası" (ACF) tərəfindən tanındı. "Cat Fanciers' Association" (CFA) 2016-cı ildə Benqal ev pişiklərini "Müxtəlif" kateqoriyasına daxil etdi, lakin bu pişiklərin Asiya leopar pişiyindən və ya Benqal olmayan ev pişiklərindən ən azı 6 nəsil uzaq olması şərti var idi.

Benqal ev pişiklərinin ilk üç nəsli (F1, G2 və G3) "əsas" və ya "erkən nəsil" Benqallar hesab olunur. Erkən nəsil erkək Benqallar çox məhsuldar deyil. Buna görə də erkən nəsil dişi Benqallar daha sonrakı nəsillərdən olan məhsuldar erkək Benqallarla cütləşdirilir. 

1992-ci ildə "TICA"-da 125 qeydiyyatdan keçmiş Benqal yetişdiricisi var idi. 2000-ci illərdə Benqal ev pişikləri çox məşhur bir növə çevrildi. 2019-cu ildə "TICA"-da dünya üzrə təxminən 2,500 Benqal yetişdiricisi qeydiyyatdan keçmişdi.

* Çəki: 3.6-7.7 kq
* İşarələr: Benqal ev pişikləri xallı, rozetli, ox başlı işarələr və ya mərmər naxışlı xəzə malik ola bilər.
* Rənglər: Benqal ev pişikləri müxtəlif xəz rənglərində olur. "TICA" tərəfindən tanınan Benqal rənglərinə qəhvəyi xallı, "seal lynx point" (qar), "sepia", gümüşü və "mink" xallı təbii naxışlı daxildir.

Birləşmiş Krallıqda aparılan bir araşdırmaya görə, Benqal ev pişiklərinin orta ömrü 8.51 il, ümumi pişiklərin orta ömrü isə 11.74 ildir. Orta ömür azlığına baxmayaraq, 16 ilə kimi ömür sürə bilirlər.

Benqal ev pişikləri tez-tez allergiyaya səbəb olmayan bir növ kimi təqdim olunur, lakin bu iddia elmi olaraq sübuta yetirilməyib. Benqal ev pişikləri orta səviyyədə tük tökür və az qulluq tələb edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 10 самых дорогих кошек. Бенгальская кошка. Версия журнала Forbes.
Isola Bella (Laqo Maggiore)

**İsola Bella**—İtaliyanın şimalındakı Maggiore gölündə yerləşən Borromean adalarından biridir. O gəmi formasındadır. İso Bella adısının uzunluğu 320 metr, eni 400 metrdir. Ada Borromean körfəzində, göl kənarındakı Stresa şəhərindən 400 metr aralıda yerləşir.

## Tarixi

XVII əsrin əvvəllərinə qədər qayalı adada bir balıqçı kəndi və iki kilsə var idi. 1632-ci ildə Markiz III Çarlz Borromeo adada dəbdəbəli bir kənd iqamətgahının tikintisinə başladı. Bu, həyat yoldaşı İzabella və ya Bella üçün bir hədiyyə idi. Əvvəlcə Angelo Krivelli tikintiyə nəzarət edirdi və Karlo Fontana işi tamamladı.

XVIII əsrdə təcrid olunmuş iqamətgah və onun teatrı bütün Avropadan aristokratları adaya cəlb edirdi. İngilis lordları Napoleon və Jozefina Boharne, eləcə də tarixçi Edvard Gibbon burada qalırdılar. Deyilənə görə, Böyük Britaniya kralı Karolina saraya o qədər valeh olmuşdu ki, sarayın sahibi Giberto Borromeodan adanı ona satmasını xahiş etmişdi. Yalnız onun xahişi rədd edildikdən sonra o, Çernobbiodakı Villa d'Estedə məskunlaşmağa qərar verdi.

1935-ci ilin aprelində Isola Bella sarayında İtaliya, Fransa və Böyük Britaniyanın yüksək nümayəndələrinin konfransı keçirildi və nəticədə Streza Cəbhəsi kimi tanınan razılaşma əldə edildi.

## Həmçinin bax

*İtaliya
Hişam ibn Əmmar

**Əbül-Vəlid Hişam ibn Əmmar ibn Nuseyr əs-Süləmi əd-Dəməşqi** (; ) — İbn Amirin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasınfakı "ل" hərfidir.

## Bioqrafiyası
Hicri 153-cü (770) ildə Dəməşqdə doğulduğu güman edilir. Nisbəsi "Zəfəri"dir.

Qiraəti İraq ibn Xalid və Əyyub ibn Təmimdən öyrənmişdir. Malik ibn Ənəs, Süfyan ibn Uyeynə və başqalrından hədis təhsili almışdır. Buxari, Əbu Davud, Nəsai, İbn Macə, Əbu Hətim ər-Razi, Əbu Züra ər-Razi və başqaları ondan hədis rəvayət etmişdir.

Zəhəbi onu "Dəməşqin xətibi, muqrisi, mühəddisi, fəqihi" adlandırmış, Əbül-Həsən əl-İcli isə onun "saduq" ifadəsini işlətmişdir.

Uzun müddət Ümeyyə məscidində xətiblik edən Hişam ibn Əmmar, hicri 245-ci (859) ildə vəfat etmişdir. Mənbələrdə ölüm tarixinin hicri 244 (858) və ya 246-cı (860) illər olduğu da qeyd edilib.

İbn Quteybə onun şiə, Zəhəbi isə Əhli-Hədis olduğunu demişdir.

Mənbələrdə Hişam ibn Əmmar "*əl-Məbəs*", "*Fəzailül-Quran*", "*əl-Fəvaid*", "*Əhədis*" və "*Cüz fihi əvali əhədisi-Malik*" adlı əsərlərin müəllifi olduğu qeyd edilib.

## Həmçinin bax
* İbn Zəkvan

## İstinadlar
Qasım Mohiuddin

**Qasım Mohiuddin** — Pakistan diplomatı, Pakistan İslam Respublikasının Azərbaycanda və Gürcüstanda fövqaladə və səlahiyyətli səfiri. Pakistanın Azərbaycanda səfiri Pakistan İslam Respublikasını Azərbaycanda təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## Haqqında
Qasım Mohiuddin Biznesin idarə edilməsi (MBA) üzrə magistr dərəcəsinə malikdir.
2005-ci ildən Pakistan İslam Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində işləyir.

İslamabadda XİN-in Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Cənub-Şərqi Asiya və Sakit Okean və Körfəz regionu daxil olmaqla müxtəlif şöbələrində xidmət etmişdir. 
Həmçinin XİN-in Prezident Katibliyində direktor vəzifəsində çalışmışdır.

2009-2013-cü illərdə Tehranda Pakistan nümayəndəliyində Siyasi məsələlər üzrə birinci katib olmuşdur. 

2014-2018-ci illərdə Küveyt səfirliyində müavin vəzifəsində çalışıb.

2020-2024-cü illərdə Pakistanın ABŞ-dakı səfirliyində İqtisadi Məsələlər üzrə məsul katib, sonra Vaşinqtonda Müvəqqəti işlər üzrə vəkil vəzifələrində çalışıb.

2024-cü ildən Pakistanın Azərbaycanda və Gürcüstanda fövqaladə və səlahiyyətli səfiridir.

Sumaira Mohiuddin ilə evlidir, bir oğlu, bir qızı var.

## Həmçinin bax
* Pakistanın Azərbaycandakı səfirliyi
* Azərbaycanın Pakistandakı səfirliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın Pakistandakı səfirliyinin Rəsmi sayti
* Pakistanın Azərbaycandakı səfirliyinin Rəsmi sayti
İbn Zəkvan

**Əbu Əmr Abdullah ibn Əhməd ibn Bəşir ibn Zəkvan əd-Dəməşqi** (; ) — İbn Amirin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasınfakı "م" hərfidir.

## Bioqrafiyası
Hicri 173-cü (789) ildə Dəməşqdə doğulub. Nisbələri "Bəhrani" və "Qureşi"dir. 

O, qiraəti Əyyub ibn Təmimdən öyrənmiş, Vəki ibn Cərrah və başqalarından hədis rəvayət etmişdir. Əbu Davud və İbn Macə öz əsərlərində onun rəvayətlərinə yer vermişlər.

İbn Zəkvan hicri 242-ci (857) ildə Dəməşqdə vəfat etmişdir.

Mənbələrdə onun "*Əqsəmül-Quran və cavabuhə*" və "*Mə yəcibü alə qariil-Quran ində hərəkəti-lisanih"* adlı əsərlərin müəllifi olduğu bildirilir.

## Həmçinin bax

* Hişam ibn Əmmar

## İstinadlar
Şıxlar (Qəriblər, Masallı)

**Şıxlar** — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun Qəriblər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Raymond Keno

**Raymond Keno** (; ) — fransız yazıçısı, şairi, esseisti, tərcüməçisi, sürrealist hərəkatının iştirakçısı, ULIPO (Potensial ədəbiyyat emalatxanası və ya ədəbi potensialın idarə edilməsi) yaradıcılarından biri, Patafizika Kollecinin Transsendental Satrapı, Pleiades Ensiklopediyasının direktoru.
## Həyatı
Raymond Keno 1903-cü ildə Havrda iş adamının ailəsində anadan olub. Havr Liseyini bitirib, sonra Sarbonnada və Ali Tədqiqatlar Praktiki Məktəbində fəlsəfə təhsili alıb. Müəllimləri arasında Aleksandr Kojev də olub.

1924-cü ildən Keno sürrealistlərlə yaxınlaşdı, lakin 1929-cu ildə onlardan ayrıldı.

1932-ci ildə Yunanıstana səyahət etdikdən sonra o, iki Maqo Mükafatını aldığı ilk romanı "Le Chiendent"i nəşr etdirdi.

Müvəqqəti olaraq bank işçisi və satıcı işlədikdən sonra “Gallimard” nəşriyyatında tərcüməçi kimi işə düzəlir. Daha sonra 1941-ci ildə nəşriyyatın baş katibi olur.

1942-ci ildə yazıçıya uğur gətirən “Pierrot mon ami” romanı nəşr olundu.

1945-ci ildən Keno jurnalistika ilə məşğul olur və radioda işləyir. 1947-ci ildə məşhur "Üslubdakı məşqlər" nəşr olundu. Bu müəyyən bir mövzuda 99 stilistik variasiya əsəri idi. 1948-ci ildə Keno Fransa Riyaziyyat Cəmiyyətinə qoşuldu.

1950-ci ildə Keno Patafizika Kollecinin üzvü oldu. 1951-ci ildə Qonkur Akademiyasının üzvü seçilmişdir. 1954-cü ildən Keno "Gallimard" tərəfindən nəşr olunan Pleiades Ensiklopediyasının direktoru idi.

1959-cu ildə "Gallimard" "Metroda Zazie" romanını nəşr etdi və bu roman sonradan Kenonun ən məşhur əsəri oldu.

1960-cı ildə Keno riyaziyyatçı Fransua Le Lionnet ilə birlikdə, formal məhdudiyyətlər ədəbiyyatının imkanlarını araşdıran və inkişaf etdirən OULIPO (Potensial Ədəbiyyat Atelyesi) qrupunu qurdu. 1961-ci ildə onun “Yüz min milyard şeir” sonetlər toplusu nəşr olundu.

Raymond Keno 25 oktyabr 1976-cı ildə ağciyər xərçəngindən vəfat etdi. 
## Yaradıcılığı
Keno əsərlərində ədəbi fərziyə və yazı sahəsində təcrübələr aparır. O, fonetik deyiləndən istifadə edir. "Yeni fransız" dili, danışıq və jarqon lüğəti, arxaizmlər və neologizmlər, həmçinin bütöv bir "ədəbi protezlər" sistemini inkişaf etdirir. Müəyyən edilmiş formal məhdudiyyətlər (palindromlar, lipoqramlar, anaqramlar və s.), müəllifin təxəyyülünü stimullaşdırır və stereotiplərdən və stereotiplərdən imtina etməyə imkan verir. Kenonun janrlarına görə müxtəlif olan əsərlərində - riyaziyyatdan tutmuş fəlsəfi esselərə qədər - yumor hissi (sitatlar, parodiyalar, alqı-satqılar və aldatmacalar) və sözlə ustalıqla oyun həmişə dəyişməz qalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Queneau's former website
* Periodicals, Gallimard
* Article
* Université McGill: le roman selon les romanciers (French)  Inventory and analysis of Raymond Queneau's essays writings about the novel
* Letterism papers, 1946–1965. Getty Research Institute. Los Angeles, California
*
Hüseynbala Məhəmmədov

**Hüseynbala Məhəmmədov** və ya **Hüseynbala Məmmədov** (tam adı: *Hüseynbala Cəfərqulu oğlu Məhəmmədov*; ) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

## Həyatı
Hüseynbala Məhəmmədov 23 oktyabr 1899-cu ildə Quba şəhərində anadan olmuşdur.

İbtidai təhsilini Qubada alıb, orta məktəbi Dərbənd real məktəbində davam etdirib, 1918-ci ildə tam orta təhsil kursunu bitirmişdir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti tərəfindən qəbul edilən qərara əsasən Hüseynbala Məhəmmədova dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilməsinə dair 513 nömrəli vəsiqə 13 yanvar 1920-ci ildə verilmişdir. Mövcud sənədlərə görə, Məhəmmədov Almaniyanın Ştutqart və Bonn şəhərlərində kənd təsərrüfatı ixtisası üzrə təhsil almışdır. 1925-ci ildə Bonn Universitetində (Bonn Ali Kənd Təsərrüfatı Məktəbi) təhsilini bitirməsinə altı ay qaldığı göstərilir.

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–1925-ci illər üçün məlumatında onun təhsilinin bitməsinə 6 ay qaldığı göstərilirdi. Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin arxivində onun haqqında istintaq sənədlərinə rast gəlinmir. Bu səbəbdən Hüseynbala Məhəmmədovun SSRİ-yə geri dönmədiyi ehtimal olunur. Repressiya olunmuş həmyaşıdlarının ifadələrində də onun Azərbaycanda görülməsi barədə məlumat yoxdur.

Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.

## Həmçinin bax

* Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ədalət Tahirzadə; Tahirli Oğuztoğrul. *Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri. (Tarixi arayış, bəlgələr, yaşamlar)*. Bakı: TEAS Press, 2016. — ISBN 978-9952-494-55-6. — s. 773–774.
Andrey Vladimiroviç (böyük knyaz)

**Andrey Vladimiroviç Romanov** (; ) — Rusiya çarı II Aleksandrın nəvəsi, böyük knyaz.

1879-cu ildə Çarskoye seloda dünyaya gəldi. Atası böyük knyaz Vladimir rus çarı II Aleksandrın oğlu, anası Mariya Pavlovna isə Böyük Meklenburq-Şverin hersoqu II Fridrix Fransiskin qızıdır. Saray mürəbbiyələri tərəfindən təlim-tərbiyə edildi. Rus, ingilis, alman və fransız dillərini öyrəndi. Ardından hərbi sahəyə yönəldi. 1900-cü ildə çar II Nikolayın keçmiş məşuqəsi, məşhur balerina Matilda Kseninskaya ilə münasibətə başladı. 1905-ci ildə Aleksandrovskaya Hərbi Hüquq Akademiyasından məzun oldu. Müxtəlif hərbi vəzifələrdə xidmət etdi və 1911-ci ildə senator seçildi. 1915-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi və Birinci Dünya müharibəsində aktiv rol almasa da, iştirak etdi.

Fevral inqilabının ardından Sankt-Peterburqu tərk etdi. Məşuqəsi və anasıyla birlikdə şimali Qafqaza qaçdı. 3 il burada gizləndilər və böyük qardaşı Kiril Vladimiroviçin taxta çıxarılmasına ümid etdilər. Nəhayət, 1920-ci ildə ailəsiylə birlikdə Anapaya, daha sonra Fransaya köçdü. 1921-ci ildə məşuqəsi Matilda Kseninskaya ilə nigahlandı və daha öncə doğulan oğlu Vladimiri rəsmi olaraq tanıdı. 1929-cu ilədək cənubi Fransada yaşadılar və ardından Parisə köçdülər.

İkinci Dünya müharibəsi illərində yaşayış vəziyyəti pisləşdi və imperiya dövründə doğulan ən yaşlı knyaz kimi 1956-cı ildə Parisdə vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Chavchavadze, David. *The Grand Dukes*. Atlantic, 1989, 
* Hall, Coryne. *Imperial Dancer*. Sutton publishing, 2005, 
* Katin-Yartsev, M and Shumkov. A. *Costume Ball at the Winter Palace*. Russky Antiquariat, 2003, 
* Perry, John and Pleshakov, Constantine, *The Flight of the Romanovs*. Basic Books, 1999, .
* Zeepvat, Charlotte. *The Camera and the Tsars*. Sutton Publishing, 2004, .
* Zeepvat, Charlotte, *Romanov Autumn*. Sutton Publishing, 2000, 

### İstinadlar
Yelena Vladimirovna (böyük knyaginya)

**Yelena Vladimirovna Romanova** (; ) — Rusiya çarı II Aleksandrın nəvəsi, böyük knyaginya.

1882-ci ildə Çarskoye seloda dünyaya gəldi. Atası böyük knyaz Vladimir rus çarı II Aleksandrın oğlu, anası Mariya Pavlovna isə Böyük Meklenburq-Şverin hersoqu II Fridrix Fransiskin qızıdır. Saray mürəbbiyələri tərəfindən təlim-tərbiyə edildi. Rus, ingilis, alman və fransız dillərini öyrəndi. 

1899-cu ildə Avstriya hersoqu Frans Ferdinandla nişanlansa da, bu evlilik baş tutmadı. 1900-cü ildə Yunanıstan və Danimarka şahzadəsi Şahzadə Nikolayla nişanlandı. Bəy namizədinin anası Kraliça Olqa atasının əmisi qızı idi. Cütlük 29 avqust 1902-ci ildə Çarskoye seloda evləndilər. Cütlüyün bu nigahdan 3 qızı dünyaya gəldi.

* Şahzadə Olqa
* Şahzadə Yelizaveta
* Şahzadə Marina

Mərkəzdən kənarda sakit bir həyat yaşayan cütlük 1917 Oktyabr inqilabı və Yunanıstanda muxtariyyətin ləğvindən sonra maddi sıxıntılar çəkməyə başladı. Sürgün edilən cütlük bir müddət Fransada yaşadı. Hər 3 qızını da Avropanın monarx ailələrinə gəlin köçürməsi ailənin maddi rifahını nisbətən yaxşılaşdırdı. 1936-cı ildə sürgün qərarı ləğv edildi və Şahzadə Nikolay xanımıyla birlikdə Afinaya döndü. 1938-ci ildə ərinin ölümünün ardından Yunanıstanda qalmağa davam etdi. 1957-ci ildə burada vəfat etdi. İkinci Dünya müharibəsi illərində yazdığı xatirələri yunan dilinə tərcümə edildi və 2024-cü ildə nəşr olundu.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Charlotte Zeepvat, *The Camera and the Tsars: A Romanov Family Album,* Sutton Publishing, 2004, 
* Clarke, William M. (2007). *Romanoff Gold: The Lost Fortune of the Tsars*. Stroud: Sutton Publishing. p. n10. ISBN 978-0-7509-4499-1
* Mateos Sáinz de Medrano, Ricardo (2004). *La familia de la reina Sofía: la dinastía griega, la Casa de Hannover y los reales primos de Europa* (in Spanish). Madrid: La Esfera de los Libros. p. 248. ISBN 978-84-9734-195-0
* Warwick, Christopher (2016). *George and Marina: Duke and Duchess of Kent*. London: Albert Bridge Books. p. 4. ISBN 9781909771154
* Ioanna Varvalouka, *The Diary of Princess Elena of Nicholas. Days of Occupation, Days of Liberation 1941-1946* [in Greek], Athens, 2024. ISBN 978-618-218-044-0
* Vickers, Hugo (2000). *Alice : Princess Andrew of Greece*. London: Hamish Hamilton. p. 69. ISBN 0-241-13686-5
* Heren, Louise (2016). *British Nannies and the Great War: How Norland's Regiment of Nannies Coped with Conflict & Childcare in the Great War*. Barnsley: Pen & Sword History. p. 18. ISBN 978-1-4738-2753-0

### İstinadlar
Şəfəq FK

**Şəfəq FK** — Azərbaycanın Qax rayonunu,eləcə də Şəki-Zakatala zonasını təmsil edən futbol klubu.Hal-hazırda  Azərbaycan Region Liqasında çıxış edir.

## Tarixi
Şəfəq futbol klubu 1978-ci ildə Azərbaycan 2-ci Divizyonunda mübarizə aparan Qax rayonunun ilk klubu olan ŞƏFƏQ F.K-nun davamçısıdır. 2025-2026 -cı ildən AFFA Region Liqasında mübarizə aparır. Hazırda Şimal-Qərb və Qərb zonasının B qrupunda 1-ci yerdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şəfəq futbol klubunun rəsmi saytı
İbn Vərdan

**Əbül-Haris İsa ibn Vərdan əl-Mədəni** (; ) — on qiraət imamlarından Əbu Cəfər əl-Mədəninin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "عى" hərfləridir.

## Bioqrafiyası
Mədinəlidir. Ləqəbi "Həzzə"dir.

Qiraəti Əbu Cəfər əl-Mədənidən, Nafi ibn Əbdürrəhmandan və Şeybə ibn Nəsahdən öyrənmişdir. Ondan da ərz yolu ilə İsmayıl ibn Cəfər əl-Ənsari, Qalun və Vəqidi kimi şəxslər qiraət öyrənmişdir.

İbn əl-Cəzəri onu "usta muqri", "doğurdan da sağlam və etibarlı bir ravi" adlandırmış və hicri 160-cı (777) ildə vəfat etdiyini qeyd etmişdir.

## Həmçinin bax
* İbn Cəmmaz

## İstinadlar
Aleksey Romanov (böyük knyaz)

**Aleksey Aleksandroviç Romanov** (; ) — Rusiya imperatoru II Aleksandrın oğlu, böyük knyaz.

1850-ci ildə Sankt-Peterburqdakı Qış sarayında dünyaya gəldi. Atası Rusiya imperatoru I Nikolayın oğlu və varisi çareviç Aleksandr, anası isə Böyük Hesse hersoqu II Lüdovikin qızı Hesseli Vilhelmina Mariyadır. Dünyaya gəldiyi əsnada babası taxtda idi və onun 1855-ci ildə vəfatının ardından atası II Aleksandr adıyla taxta çıxdı.

1869-cu ildə şair Vasili Jukovskinin qızı, özündən 8 yaş böyük Aleksandra Jukovskaya ilə eşq yaşamağa başladı. Cütlüyün 1871-ci ildə nigahdan kənar doğulan Aleksey adlı bir oğlu vardı. Ancaq bu münasibət atası II Aleksandrın etirazına səbəb oldu. Cütlüyün nə evliliyi, nə də boşanması barədə heç bir rəsmi məlumat yoxdur.

Uşaq yaşlarından donanma xidməti üzrə təhsil aldı və 20 yaşında rus donanmasında xidmətə başladı. 1871-ci ildə ABŞ və Yaponiyaya xoşməramlı səfir kimi göndərildi. 1883-cü ildə general-admiral rütbəsinə yüksəldi. Rus donanmasının modernizasiyası və dəniz limanlarının yenidən konstruksiyasında mühüm rol oynadı. Ancaq Rusiya-Yaponiya müharibəsindəki məğlubiyyətin baş təqsirlisi görüldü və 1905-ci ildə vəzifədən alındı. Təqaüdə çıxmasının ardından sosialist hərəkatının gücləndiyi Rusiyanı tərk etdi və 1897-ci ildə Parisdə satın aldığı dəbdəbəli villasında yaşamağa başladı.

27 noyabr 1908-ci ildə Parisdə pnevmoniya səbəbilə vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Alexander, Grand Duke of Russia. *Once a Grand Duke*. Cassell, London, 1932, ASIN: B000J3ZFL2
* Belyakova, Zoia. *Grand Duchess Maria Nikolayevna and her palace in St Peterburg*. Ego Publishers, 
* Chavchavadze, David. *The Grand Dukes*, Atlantic, 1989, 
* Cockfield, Jamie H. *White Crow: The Life and Times of the Grand Duke Nicholas Mikhailovich Romanov, 1859–1919*. Praeger, 2002, 
* King, Greg. *The Court of the Last Tsar*. Wiley, 2006. .
* Hall, Coryne. *Danish efforts to Help the Imprisoned Romanovs*. Published in *Royal Russia* N 6. 2014. .
* Hall, Coryne. *The English Dacha at Tsarkoe Selo*. Royalty Digest Quarterly. 2007 N 1. ISSN 1653-5219
* Marie Georgievna, Grand Duchess of Russia. *A Romanov Diary: the Autobiography of the Grand Duchess Marie Georgievna of Russia*. Gilbert's Books, 2012. 
* Papi, Stefano. *Jewels of the Romanovs*. Thames & Hudson, 2013. 
* Paley, Princess. Memories of Russia, 1916–1919. Herbert Jenkins Ltd, 1924. ASIN: B000O5UBBE
* Perry, John and Pleshakov, Constantine. *The Flight of the Romanovs*. Basic Books, 1999, .
* Van der Kiste, John. *The Romanovs 1818–1959*. Sutton Publishing, 1999, .
* Vassiliev, Alexandre. *Beauty in Exile: The Artists, Models, and Nobility who Fled the Russian Revolution and Influenced the World of Fashion*. Harry N. Abrams, 2001. 
* Zeepvat, Charlotte. *Dear Unforgettable Alix*. Royalty Digest Quarterly. 2012 N 3. ISSN 1653-5219
* Zeepvat, Charlotte. *The Camera and the Tsars*. Sutton Publishing, 2004. .
* Zeepvat, Charlotte. *Romanov Autumn: stories from the last century of Imperial Russia*. Sutton Publishing, 2000. 
* Zeisler, Wilfried.  *Vivre la Belle Époque à Paris : Olga Paley et Paul de Russie*. Paris, Mare et Martin, 2018.

### İstinadlar
Yunan və Danimarkalı Marina (Kent hersoginyası)

**Yunan və Danimarkalı Marina** (; ) — Yunanıstan kralı I Georqun nəvəsi, Kent hersoginyası.

## Həyatı
1906-cı ildə Afinada dünyaya gəldi. Atası Şahzadə Nikolay Yunanıstan kralı I Georqun oğlu, anası Knyaginya Yelena isə Böyük knyaz Vladimir Aleksandroviçin qızıdır.

Hələ 11 yaşında ikən Yunanıstanda baş tutan çevriliş səbəbilə, ailəsiylə birlikdə sürgünə göndərildi. Sürgündəki ilk ünvan isə Paris oldu. 1932-ci ildə Londonda Britaniya kralı V Corcun oğlu Kent hersoqu Corcla tanış oldu. Onların nişanı 1934-cü ilin avqustunda elan edildi. Cütlüyün toy mərasimi isə 29 noyabr 1934-cü ildə Vestminster abbatlığında baş tutdu. Cütlüyün bu nigahdan 3 övladı doğuldu.

* Şahzadə Eduard (9 oktyabr 1935)
* Şahzadə Aleksandra (25 dekabr 1936)
* Şahzadə Maykl (4 iyul 1942)
Londondakı həyatı xeyriyyə işləriylə başladı və Mərkəzi Nitq və Dramatik İncəsənət Məktəbi başda olmaqla, bir çox cəmiyyətə hamilik etdi. 1942-ci ildə əri avia qəzada həlak oldu və Şahzadə Marina qalan ömrünü dul olaraq, amma sosial həyatda olduqca aktiv keçirdi. İkinci Dünya müharibəsinin qalan dövrünü tibb bacısı olaraq arxa cəbhədə xidmət etdi.

Ərinin ölümündən sonra qaynanası dul kraliça Mariya Teklə birlikdə yaşasa da, onun vəfatının ardından Kensinqton sarayında yaşamağa başladı. VI Corc və Kraliça Elizabet səltənətlərində monarxın rəsmi və fəxri təmsilçisi ünvanıyla bir çox beynəlxalq tədbirdə iştirak etdi.

27 avqust 1968-ci ildə uzun zamandır əziyyət çəkdiyi beyin xərçəngi səbəbilə saat 11:40 radələrində Kensinqton sarayında vəfat etdi. Cənazə mərasimi 30 martda Vindzor sarayındakı Müqəddəs Corc kilsəsində baş tutdu.

## Qalereya

Fayl:Princess Marina of Greece.png|Şahzadə Marina (1920)
Fayl:Princess Marina 1934.jpg|Şahzadə Marina (29 noyabr 1934)
Fayl:Carvalho Pinto e Duquesa de Kent (1960).jpg|Şahzadə Marina (1960)


## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Charlotte Zeepvat, *The Camera and the Tsars: A Romanov Family Album,* Sutton Publishing, 2004, 
* Clarke, William M. (2007). *Romanoff Gold: The Lost Fortune of the Tsars*. Stroud: Sutton Publishing. p. n10. ISBN 978-0-7509-4499-1
* Mateos Sáinz de Medrano, Ricardo (2004). *La familia de la reina Sofía: la dinastía griega, la Casa de Hannover y los reales primos de Europa* (in Spanish). Madrid: La Esfera de los Libros. p. 248. ISBN 978-84-9734-195-0
* Warwick, Christopher (2016). *George and Marina: Duke and Duchess of Kent*. London: Albert Bridge Books. p. 4. ISBN 9781909771154
* Ioanna Varvalouka, *The Diary of Princess Elena of Nicholas. Days of Occupation, Days of Liberation 1941-1946* [in Greek], Athens, 2024. ISBN 978-618-218-044-0
* Vickers, Hugo (2000). *Alice : Princess Andrew of Greece*. London: Hamish Hamilton. p. 69. ISBN 0-241-13686-5
* Heren, Louise (2016). *British Nannies and the Great War: How Norland's Regiment of Nannies Coped with Conflict & Childcare in the Great War*. Barnsley: Pen & Sword History. p. 18. ISBN 978-1-4738-2753-0

### İstinadlar
Saksen-Altenburqlu Aleksandra (böyük knyaginya)

**Saksen-Altenburqlu Aleksandra** () və ya **Aleksandra İosifovna Romanova** (; ) — Saksen-Altenburq hersoqu Jozefin qızı, böyük knyaginya.

11 sentyabr 1848-ci ildə Sankt-Peterburqdakı Qış sarayında rus çarı I Nikolayın oğlu böyük knyaz Konstantin Nikolayeviçlə evləndirildi. Mərmər sarayda yaşamağa başlayan cütlüyün bu nigahdan 6 övladı dünyaya gəldi.

* Nikolay Konstantinoviç (1850-1918)
* Olqa Konstantinovna (1851-1926)
* Vera Konstantinovna (1854-1912)
* Konstantin Konstantinoviç (1858-1915)
* Dmtriy Konstantinoviç (1860-1919)
* Vyaçeslav Konstantinoviç (1862-1879)

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Zeepvat, Charlotte. *Romanov Autumn*. Sutton Publishing, 2000. 
* Kirill Vladimirovich, Grand Duke. *My Life in Russia’s Service*. London: Selwyn and Blount, 1939.

### İstinadlar
Kip Torn

**Kip Torn** () — Amerikalı fizik və astronom, ümumi nisbilik nəzəriyyəsi üzrə dünyanın aparıcı mütəxəssislərindən biridir. O, qravitasiya dalğalarının eksperimental aşkarlanmasına görə 2017-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb.

O, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1973il) və Rusiya Elmlər Akademiyasının xarici üzvüdür (1999il).

Cazibə qüvvəsi nəzəriyyəsi, astrofizika və kvant ölçmə nəzəriyyəsi üzrə mütəxəssis, Beynəlxalq LIGO cazibə dalğası axtarış layihəsinin qurucularından biri olub.

## Həyat yolu
1965-ci ildə Prinston Universitetindən doktorluq dərəcəsi almışdır. 1991-ci ildən Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda Feynman professoru, Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü (1972il) və NASA Elmi Şurasının üzvüdür. 2009-cu ildə təqaüdə çıxdı, lakin Kalteksdə Feynman professoru vəzifəsində qalaraq bütün diqqətini ümumi fizika dərsliyi və populyar kitablar üzərində işləməyə verdi.

11 fevral 2016-cı ildə o, qravitasiya dalğalarının kəşfinə həsr olunmuş mətbuat konfransında LIGO əməkdaşlığını təmsil edən dörd alimdən biri oldu.

Cazibə nəzəriyyəsi və yüksək enerjili astronomiya haqqında kitabların müəllifi və redaktorudur. 1973-cü ildə o, Con Uiler və Çarlz Misner ilə birlikdə klassik "Qravitasiya" kitabını yazıb. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi üzrə dərslik-monoqrafiya kitabının həmmüəllifidir.

## Mükafatları
* 1983-cü ildə — Silliman Mühazirəsi
* 1992-ci ildə — Rixtmayer Xatirə Mükafatı
* 1996-cı ildə — Karl Şvartsşild Medalı
* 1996-cı ildə- Yuliya Edgar Lilienfeld Mükafatı
* 2009-cu ildə — Albert Eynşteyn Medalı
* 2010-cu ildə — Nils Bor Medalı
* 2016-cı ildə — Fundamental Fizika Mükafatı
* 2016-cı ildə — Qruber Mükafatı
* 2016-cı ildə — Şau Mükafatı
* 2016-cı ildə — Kavli Mükafatı
* 2016-cı ildə — Tomalla Mükafatı
* 2016-cı ildə — Oskar Kleyn Medalı
* 2017-ci ildə — Asturiya Şahzadəsi Mükafatı
* 2017-ci ildə — Fizika üzrə Nobel Mükafatı (1\4 mükafat)
* 2018-ci ildə — Luis Tomas Mükafatı, Rokfeller Universiteti
* 2020-ci ildə — Ceyms Medison Medalı
* 1981-ci ildə — Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Fəxri Doktoru .
* 2001-ci ildə Qlazqo Universitetindən fəxri dərəcəyə layiq görülüb.

## İstinadlar
Pentavalent peyvənd

** Pentavalent peyvənd ** —  Pentavalent peyvənd (və ya Penta peyvəndi) beş vaksini bir dozada birləşdirir. Bəzi beş valentli peyvəndlər bunlardır:

# AGDT-HepB-Hib difteriya, tetanoz, göy öskürək, hepatit B və Haemophilus influenzae tip B-dən qoruyan  peyvəndi. Ümumiyyətlə orta və aşağı gəlirli ölkələrdə istifadə olunur.
# AGDT-IPV/Hib peyvəndi (altı valentli peyvəndlə əvəz edilmişdir)Böyük Britaniyada 2017-ci ilə qədər istifadə edilən .
# AGDT-IPV-HepB peyvəndi ABŞ-da təsdiqlənmiş .

## İstinadlar
Vera Konstantinovna (böyük knyaginya)

**Vera Konstantinovna Romanova** (; ) — Rusiya çarı I Nikolayın nəvəsi, böyük knyaginya.

1854-cü ildə Sankt-Peterburqdakı Mərmər sarayında dünyaya gəldi. Atası böyük knyaz Konstantin çar I Nikolayın oğlu, anası Knyaginya Aleksandra isə Saksen-Altenburq hersoqu Jozefin qızıdır. Uşaqlıq illəri xəstəlik və sinir ataklarıyla keçdi. 1863-cü ildə Vürtemberq kralı I Karlla evli olan bibisi Kraliça Olqanın yanına göndərildi. Burada müalicə olundu və səhhəti nisbətən düzəldi. 1871-ci ildə bibisi tərəfindən rəsmi olaraq övladlığa götürüldü və 1874-cü ildə alman şahzadəsi Şahzadə Yevgenlə evləndirildi. Cütlüyün bu nigahdan yetkinlik yaşına çatan əkiz qızları doğuldu.

* Elza (1876-1936)
* Olqa (1876-1932)

Ancaq 3 il davam edən evliliyi ərinin ani ölümüylə sonlandı. 1891-ci ildə atalığı I Karlın vəfatıyla yüklü miqdarda xəzinə miras aldı. 1909-cu ildə pravoslav məzhəbindən çıxaraq lüteran məzhəbini qəbul etdi. İki il sonra isə iflic oldu və Ştutqartda vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Grand Duchess George of Russia. *A Romanov Diary*. Atlantic International Publications, 1988. 
* Jena, Detlef.  *Koenigin Olga von Wuerttemberg: Glueck und Leid* ("Queen Olga of Wuerttemberg:  Happiness and Pain"). Pustet, 2009. 
* Thomsen, Sabine. *Die Württembergischen Koeniginnen*. Tübigen, Silberburg Verlag GmbH, 2006. .
* Princess Victoria of Hesse and by Rhine (2020) [1915]. *My Recollections*. ISBN 9781944207137

### İstinadlar
İbn Cəmmaz

**Əbür-Rəbi Süleyman ibn Müslüm ibn Cəmmaz əz-Zöhri** (; v. 786-dan sonra) — on qiraət imamlarından Əbu Cəfər əl-Mədəninin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "جم" hərfləridir.

## Bioqrafiyası
Doğum tarixi naməlumdur. Bəni Zöhrə qəbiləsinin mövlasıdır.

Qiraəti Əbu Cəfər əl-Mədəni, Şeybə ibn Nəsah və Nafi ibn Əbdürrəhmandan öyrənmişdir. Ondan isə Əbu İshaq İsmayıl ibn Cəfər əl-Mədəni və Quteybə ibn Mehran qiraət öyrənmişdir. Quteybə ibn Mehranın bildirdiyinə görə o, tələbələrinə Nafinin qiraətini öyrətmiş, lakin özü Əbu Cəfərin qiraətini seçdiyini deyərmişdir.

Zəhəbi də İbn Cəmmazın Nafi ibn Əbdürrəhman tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini qeyd etmişdir.

Onun ölüm tarixi haqqında isə müxtəlif versiyalar vardır. Belə ki, Zəhəbi hicri 169-cu (785) il tarixdə və ondan əvvəl, İbn əl-Cəzəri isə hicri 170-ci (786) ildən sonra vəfat etdiyini demişdir.

## Həmçinin bax
* İbn Vərdan

## İstinadlar
Konstantin Konstantinoviç (böyük knyaz)

**Konstantin Konstantinoviç Romanov** (; ) — Rusiya imperatoru I Nikolayın nəvəsi, böyük knyaz.

1858-ci ildə Konstantin sarayında dünyaya gəldi. Atası böyük knyaz Konstantin çar I Nikolayın oğlu, anası Knyaginya Aleksandra isə Saksen-Altenburq hersoqu Jozefin qızıdır. 

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Pedersen, Jørgen (2009). *Riddere af Elefantordenen, 1559–2009* (in Danish). Syddansk Universitetsforlag. p. 468. ISBN 978-87-7674-434-2
* ''Hof- und Staatshandbuch des Großherzogtums Oldenburg0: 1879''. Schulze. 1879. p. 31
* Italy. Ministero dell'interno (1920). Calendario generale del regno d'Italia. p. 57

### İstinadlar
İshaq əl-Vərraq

**Əbu Yaqub İshaq ibn İbrahim ibn Osman əl-Vərraq əl-Mərvəzi** (; ) — on qiraət imamlarından Xələf əl-Bəzzarın iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "سح" hərfləri.

## Bioqrafiyası
Həyatı haqqında məlumatlar olduqca azlıq təşkil edir. Əslən Mərvdəndir. Nisbəsi "Bağdadi", ləqəbi isə "Vərraq"dır.

O, qiraəti ərz və səma yolu ilə şəxsən Xələf əl-Bəzzardan öyrənmişdir. 

İshaq əl-Vərraqın tələbələri arasında Məhəmməd ibn İshaq (oğlu), Məhəmməd ibn Abdullah ibn Əbu Ömər ən-Nəqqaş, Əli ibn Musa əs-Səqəfi və İbn Şənəbuz vardır.  

O, hicri 286-cı (899) ildə Bağdadda vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax

* İdris əl-Həddad

## İstinadlar
İdris əl-Həddad

**Əbül-Həsən İdris ibn Əbdülkərim əl-Həddad əl-Bağdadi** (; ) — on qiraət imamlarından Xələf əl-Bəzzarın iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "سه" hərfiləridir.

## Bioqrafiyası
Hicri 199-cu (814–15) ildə Bağdadda doğulmuşdur. Babalarından kimisə dəmirçilik etməsi və ya dəmir ticarəti ilə məşğul olması səbəbindən ləqəbi "Həddad"dır.

Qirəti Xələf əl-Bəzzardan öyrənmiş və Məhəmməd ibn Həbiş əş-Şəmmunidən də bəhrələnmişdir. O, Əhməd ibn Hənbəl, Yəhya ibn Məin və başqalarından hədis dinləmişdir. İbn Mücahid ondan səma (eşitmə) yolu ilə qiraət öyrənmişdir.

O, hicri 292-ci (905) ildə Bağdadda vəfat etmişdir.

Darəqutni onun "siqa" olduğunu söyləmişdir.

## Həmçinin bax
* İshaq əl-Vərraq

## İstinadlar