open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uinçester (İngiltərə)

**Uinçester (ing. Winchester [ˈwɪntʃɨstər])** — Böyük Britaniya şəhəri, Hempşir qraflığının inzibati mərkəzi.

## Tarixi
* Ingiltərənin ən böyük dəniz sərnişin portu olan Sauthemptondan şimalda yerləşir. 
* Uinçester XI əsrə qədər uzun müddət Britaniyanın paytaxtı olmuşdur. 
* Şəhərdə orta əsrlərə aid çoxsaylı memarlıq abidələri, o cümlədən 1382-ci ildən fəaliyyətə başlamış ölkənin ən qədim məktəblərindən birinin yerləşdiyi bina, Uinçester qəsri, Kafedral kilsə və s. qorunub saxlanılır.
## Həmçinin bax
* Böyük Britaniya
* İngiltərə

## Xarici keçidlər
* Uinçester Hərbi Muzeyi
* Uinçester şəhəri 
* Uinçester

## İstinadlar
Eşen

**Eşen**- ()-Lixtenşteyn knayzlığında şəhər.

2010-cu ilin məlumatlarına görə əhalinin sayı 4215 nəfər, sahəsi isə 10,381&nbsp;km²-dir. Rəsmi kodu 7007, poçt indeksi 9492-dir.

## Tarixi
Eşenin ərazisində qədim yaşayış məntəqələrindən olan Malanser və Şnellər yerləşir. Burada Roma imperiyasından qorunmaq üçün qədim hasarlar aşkar edilmişdir. Eşen adı ilk dəfə 850-ci ilın yazılarında rast gəlindiki, orada da Essan kimi adlandırılırdı.1217-ci ildən knyazlığın tərkibinə daxil edildi.

## İqtisadiyyatı
Burada iqtisadiyyat və ticarət yaxşı inkişaf edib. Həmçinin idman kompleksləri də burada çoxluq təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Lixtenşteyn
* Şan
* Trizen 
* Balçers

## İstinadlar
Todi

**Todi** () — İtaliyada kommuna - Ərazi bölgü vahidi.

## Əsas göstəriciləri
Umbriya regionunda yerləşir. Perudja ərazi mərkəzinə aiddir. Əhalinin sayı 2004-cü ilin məlumatlarına əsasən 17 075 nəfər, sahəsi isə 223 km²-dir. Poçt indeksi 6059. Telefon kodu isə 075-dir. Yaşayış məntəqəsinin mühafizəkarı San Fartuna hesab edilir. 14 oktyabrda onun şərəfinə bayram keçirilir. Roma Papası Martin I burada doğulub.

## Həmçinin bax
* İtaliya
* Roma

## İstinadlar
Qərbi Flandriya

**Qərbi Flandiriya** ( , )- Belçikanın bir əyalətidir. Şərqi Flandiriya, Eno, Fransa və Niderlandla sərhədlənir. Şimal dənizi ilə yuyulur. İnzibati mərkəzi-Bryuqedir. 64 kommundan ibarətdir.

## Əhalisi
* Sahə: 3144 km²
* Ən hündür nöqtəsi: 156 metr Kemmelberq 
* Əsas çaylar: Eyzer, Leye, Mandel 
* Əhali: 1 159 366 nəfər. (2010)
* Yarımada: Sterneneyland

## İstinadlar
Fleşforvard

**Fleşforvard** () – hekayədəki normal xronoloji ardıcıllığın kənarına çıxaraq, gələcək zamanda baş verəcək və baş verməsi gözlənilən bir hadisənin göstərilməsi. Hekayə nəqletmə texnikası olan fleşforvard ədəbiyyat, kino və televiziya kimi bir çox sahələrdə istifadə olunur.

## Haqqında
Fleşforvard səhnələrinə gələcəkdə olması gözlənilən, arzulanan və ya xəyal edilən hadisələrin göstərilməsi üçün tez-tez istifadə olunur. İstifadə edilməsinin əsas məqsədi oxucu/izləyicidə maraq oyatmaq və "Nələr oldu?", "İşlər necə oldu da bu nöqtəyə gəlib çıxdı?" kimi suallar verməsini təmin etməkdir. Beləliklə, oxucu/izləyici heç bir detalı qaçırmamaq və əlaqələri tapmaq üçün mövcud zamanı diqqətlə izləyəcəkdir. Fleşforvard texnikasının digər bir istifadə məqsədi isə oxucu/izləyiciyə yeni bir baxış bucağı qazandırmaqdır. Bu, sevilməyən personajı simpatik hala gətirmək və ya personajların etdikləri seçimlərin ehtimal olunan nəticələrini göstərmək surətilə hadisələri dərinləşdirmək kimi məqsədlər üçün də istifadə oluna bilər.

## Nümunələr

### Ədəbiyyat
* **"[[Bir Milad nəğməsi]]"** – Çarlz Dikkensin bu romanında baş qəhrəman Ebenezer Skruc ölümündən sonra baş verəcək hadisələrə şahidlik etməkdədir.
* **"[[Ölüm zonası]]"** – Stiven Kinqin bu romanında başına gələn bir avtomobil qəzasından sonra xüsusi qabiliyyət əldə edən Con Smit gələcəyi görməyə başlayır (bir siyasətçi ilə əllə görüşdükdən sonra nüvə müharibəsini görməsi kimi).
* **"[[Demonla qaçmaq]]"** – Terri Bruksun *"[[Söz və vakum]]"* seriyasına aid bu romanındakı Con Ross personajı yuxularında gələcəyi (eləcə də, keçmişi) görə bilir.
* **"[[Xanım Cin Brodinin çiçəklənmə vaxtı]]"** – Muriyel Spark bu romanında tez-tez fleşforvard texnikasından istifadə etmişdir. Roman 1930-cu illərin Edinburqunda 10 yaşlı Sendi, Roz, Meri, Cenni və Yunis adlı 6 qız şagirddən və müəllimləri Cin Brodidən bəhs edir. Ən əsas fleşforvardların birində uşaqlardan birinin xəyanət edərək Cin Brodinin müəllimlik karyerasının bitməsinə səbəbkar olmasına səbəb olur və bu, oxucunu şagirdin kim olması mövzusunda maraqlandırmasına səbəb olur.
* **"[[Qırğın Nömrə Beş]]"** – Kurt Vonnequtun bu romanında baş personaj Billi Pilqrim zamanda itərək həyatının keçmiş və gələcək hissələrini ziyarət edir. Gələcək səhnələrinin hər biri fleşforvarddır.

### Film
* **"[[Onlar atları da vururlar, elə deyil? (film, 1969)|Onlar atları da vururlar, elə deyil?]]"** – Sidni Pollakın bu filmində Robert Sivertonun həbsxanaya atılma səhnəsi fleşforvarddır. Məqsəd o vaxta qədər heç bir pis şey etməyən Robertin niyə bu vəziyyətə düşdüyü haqqında izləyicidə maraq oyatmaq idi.
* **"[[Şerlok Holms (film, 2009)|Şerlok Holms]]"** – Qay Ritçinin 2009-cu il istehsalı bu filmində Şerlok Holmsun döyüş səhnələri zamanı həmlələri fleşforvard texnikası ilə qabaqcadan izləyicilərə çatdırılır. Məqsəd izləyicidə maraq oyatmaq deyil, personajın şəxsiyyətinin formalaşdırılmasında töhfə vermək idi.
* **"[[Terminator 2: Axirət günü (film, 1991)|Terminator 2]]"** – Ceyms Kemeronun bu filmində fleşforvard səhnəsi kimi Skynet-in uğurlu olması vəziyyətində 2029-cu il göstərilmişdir.

## İstinadlar
Şərqi Flandriya

**Şərqi Flandriya** (, , ) —Belçikanın 10 əyalətindən biri olub, flaman bölgəsinə aiddir. Qərbi Flandiriya ilə Belçikanın arasında yerləşir. Həmçinin Antverpen, Flaman Brabantı, Eno və Niderlandlar sərhədlənir. İnzibati mərkəzi-Qent şəhəridir.

## Əsas göstəriciləri
* Sahəsi: 2942 km²
* Ən hündür nöqtəsi: 157 metr
* Əsas çayları: Şelda, Lis, Durma, Dandr
* Əhali: 1 432 326  nəfər. (2010)

## Tarixi
1795-ci ildə Avstriya Niderlandları Fransa tərəfindən mühasirəyə alındıqdan sonra bu ərazilərdə Esko departamenti quruldu. Napaleonun dağıntısından sonra Niderlandla birləşdirən krallıq, departament Esko Şərqi Flandiriya adını aldı.

## İstinadlar
Ağcaxaraba

* Ağcaxaraba (Kürdüstan) — 
* Ağcaxərabə (Həmədan) — 
* Ağcaxərabə (Sərdrud) — 
* Ağçaxərabə (Qəzvin) —
Ağçaqala

* Ağçaqala (Qəzvin) — İranın Qəzvin ostanında kənd.
* Ağçaqala (Savə) — İranın Mərkəzi ostanında kənd.
Vilyan

**Vilyan** ()-Latviyanın şərqində inzibati ərazi vahididir. 3 hissədən və 1 şəhərdən ibarətdir. Varaklyan, Rezeknens və Riebinsk əyalətləri ilə sərhədlənir. Bura 1 iyul 2009-cu ildə Latviya inzibati ərazi vahidi kimi Rezeknens rayonuna daxil edilib.

## Əhali
2015-ci ildə əhalinin sayı 6026 nəfər olmuşdur. 1 yanvar 2010-cu ildə isə 7168 nəfər əhali qeydə alınmışdır. Ərazisinin sahəsi- 285,1 km²-dir.

## Həmçinin bax
* Latviya

## İstinadlar
Cabbarlı

**Cabbarlı** — soyad.

*Cabbarlı (Ərdəbil) — 
*Cabbarlı (Maku) — 
*Cabbarlı (Çaldıran) —

## Həmçinin bax
*Cabbar
Sokolkskaya volos

**Sokolkskaya volos**-() -Vilyansk əyalətinin 3 hissəsidir. Strupli kəndinin mərkəzində yerləşir.

## Coğrafiyası
Əyalətin cənub-şərqində yerləşir. Şərqdə Sakstaqal Rezeknensk əyalətinin, cənubda Silmalsk Rezeknensk əyaləti, qərbdə və şimalda isə Vilyansk ilə Vilyansk əyalətinin şəhəri ilə sərhədlənir.

## Əhali
2011 ci ildə əhali 745 nəfər olmuşdur. 70,60%-ni ruslar, 27,25%-i isə latışlardan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Latviya

## İstinadlar
Tropopauz

Troposfer ilə stratosfer arasında 2 km qalınlığında keçid təbəqədir. Tropopauzun hündürlüyü yüksək Arktika enliklərində 8–9 km, ekvator üzərində isə 17–18 km-dir.

## Həmçinin bax
* Atmosfer
* Troposfer
* Stratosfer

## İstinad
Uval

**Uval** — Yamacları hamar və meyilli, ətəkləri ətrafdakı sahələrdən kəskin seçilməyən, nisbi hündürlüyü 200 m-dən artıq olmayan uzunsov yüksəklikdir. Məsələn: Rusiya düzənliyində Şimal Uvalları.

## Həmçinin bax
* Yüksəklik

## İstinadlar
Berlin Coğrafiya Cəmiyyəti

**Berlin Coğrafiya Cəmiyyəti** () — Almaniya Federativ Respublikasının coğrafi sahədə fəaliyyət göstərən ictimai təşkilatlarından biri. Dünyada ən qədim ikinci coğrafiya cəmiyyətidir. Mərkəzi ofisi Berlin şəhərinin Şteglits rayonunda yerləşir.

## Tarixi
Cəmiyyətin əsası 20 aprel 1828-ci ildə Almaniyanın Berlin şəhərində qoyulmuşdur.

Yaradıcıları Karl Ritter, Aleksandr fon Humboldt və başqaları idi.

Cəmiyyətin ilk toplantısında, 7 iyun 1828-ci ildə 27 nəfər qatılmışdır.

## Fəaliyyəti
Cəmiyyəti müntəzəm olaraq mühazirələr, müzakirələr, ekskursiyalar və səyahətlər həyata keçirir. Gənc alimlərə sponsorluq edir.

Üzvləri üçün cəmiyyətin nəşrləri çap olunur. Əsas jurnalı "Die Erde" () adlanır ki, həmin jurnal 1853-cü ildən bəri nəşr edilir.

## Həmçinin bax
*Coğrafiya cəmiyyətlərinin siyahısı

## Ədəbiyyat
*Lothar Zögner: *Veröffentlichungen über Carl Ritter*. In: Karl Lenz (Hrsg.): *Carl Ritter – Geltung und Deutung. Beiträge des Symposiums anläßlich der Wiederkehr des 200. Geburtstages von Carl Ritter, November 1979*. Verlag D. Reimer, Berlin 1981, S. 225–229, ISBN 3-496-00183-6.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Some issues of *Zeitschrift der Gesellschaft für Erdkunde zu Berlin* fulltext via HathiTrust 
*Erneute Verleihung der ''Ferdinand-von-Richthofen-Medaille''
Eno

**Eno**- (, )- Belçikanın  10 əyalətindən biridir. Qərbi Flandriya, Şərqi Flandriya, Flamand Brabantı, Vallon Brabantı, Namür əyaləti və Fransa ilə sərhədlənir. İnzibati mərkəzi Mons şəhəridir.

## Əsas göstəriciləri
* Sahəsi: 3786 km²
* Əsas çayları: Şelda, Dandr, Sambra
* Əhali: 1 309 880 (2010)

## İstinadlar
Fil Foden

**Filip Volter Foden** () — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçələrindən olan Mançester Siti klubunda və İngiltərə U-17 millisində yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar İngiltərə futbolçusu.

Foden 2017-ci ildə FİFA U-17 Dünya Çempionatı Qızıl Top mükafatının qalibi olmuşdur. Foden öz bacarıqlarını media qarşısında nümayiş etdirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Manchester City official profile
*
Dekşars

**Dekşars**- Latviyanın Vilyansk vilayətinin 3 ərazi vahidindən biri.

## Ümumi məlumat
Əyalətin şimal hissəsində yerləşir. Ərazinin 43%-ni meşələr təşkil edir. Şimaldan Rezeknensk əyalətinin Naqlsk şəhəri ilə, şərqdə-Rezeknensk əyalətinin Rikavsk şəhəri ilə, cənubda isə Riebinsk əyalətinin Silyukalnsk şəhəri ilə, qərbdə isə-Varaklan şəhəri ilə sərhədlənir.

## Əhali
2011-ci ildə Latviyada aparılan siyahıyaalmanın məlumatlarına əsaslansaq onda 2011-ci ildə 792 nəfər əhalisi olmuşdur ki, bunun da 89,90%-i (712 nəfər) latışlar, 8,71%-i (69 nəfər) isə ruslar idilər.

## Nəqliyyat
Buradan A12 nəqliyyat yolu keçir. Ekabpils-Rezekne-Ludza-Zilupe avtomagistralı. Həmçinin Krustpils-Rezekne II dəmir yol xətti də bu ərazidən keçir.

## Həmçinin bax
* Latviya
* Sokolkskaya volos
* Vilyan 

## İstinadlar
Qarabağlar qaşı

**Qarabağlar qaşı düzənliyi** — Naxçıvan MR-da şimalda Çalxanqala kəndindən başlayaraq Xok dağına qədər uzanan düzənlik.

## Coğrafiyası
* Şimalda Çalxanqala kəndindən başlayaraq Xok dağına qədər uzanır.
* Buranın relyefi 900 metrlə 1400 metr yüksəklik arasında tərəddüd edir.
* Qarabağlar qaşı şimaldan cənuba doğru genişlənir və nəticədə eni 7 kilometrə qədər çatır.
* Sarmat dövrü gillərindən təşkil olunmuş maili düzənliyin şərq yamacı dik olub, bəzi yerlərdə uçurumlar şəklində Süst düzünə enir.
* Bu yamacda bedlend relyefi inkişaf etmişdir. Kiçik, dar və dərin dərələr başlıca olaraq cənub-şərq istiqamətində uzanır.
* Qarabağlar qaşının səthi maili düzənlik təşkil etməklə, qərb və cənub-qərb istiqamətində şiddətli surətdə parçalanaraq alçalır.
* Buranın səthi cənub-qərb istiqamətində uzanan bir neçə çay dərəsi vasitəsilə təpəliklərə ayrılmışdır.
* Həmin dərələrdən bəzən sellər keçir. Suayrıcları düzdür, zəif parçalanmışdır və sel çöküntüləri ilə örtülmüşdür.

## Florası
* Burada əsasən gillicəli və çay daşılı boz torpaqlar üzərində yovşan və gəvən bitkiləri yayılmışdır.
* Naxçıvançayla Cəhriçay arasında, habelə Xalxal meşəsi, Cəhri və Payız kəndləri arasındakı çay terrasları erozion-akkumlyativ mənşəli olub, kiçik yarğanvari dərələr tərəfindən parçalanmışdır. Bu terraslar Naxçıvançayın və Cəhriçayın səviyyəsindən 27 və 70 metr yüksəkdədir. Terras səthindəki boz torpaqlarda yovşanlar yayılmışdır.

## Həmçinin bax
* Çalxanqala (Kəngərli)
* Xok dağı
* Süst maili düzənliyi
* Naxçıvan maili düzənliyi

## İstinadlar
Vallonskiy Brabant

**Vallonskiy Brabant** (, , ) — Belçikanın 10 əyalətindən biridir. Belçika əyalətləri içərisində ən kiçiyidir. 1 yanvar 1995-ci ildə Brabant və Vallonsk əyalətlərinin birləşməsindən əmələ gəlib. Eno, Namyur, Lej və Flamand Brabantı ilə sərhədlənir. İnzibati ərazi mərkəzi-Vavr şəhəridir.

## Əsas göstəriciləri

* Sahəsi: 1091 km²
* Əhalisi: 379 515 nəfər. (2010)
* Əhalinin sıxlığı: 347,86 nəf./km²
* Əsas çayları: Lan, Senna

## Həmçinin bax
* Belçika
* Eno

## İstinadlar
Karpovka (Bakalı)

**Karpovka** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kuştirək kənd şurasının tərkibindədir.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (96 %) üstünlük təşkil edir.
## Tanınmış şəxsləri
* Vasily Mikhailoviç Varfolomeev (1923-1988) -  Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əlhəşim-i Süfla

**Alhaşim** - İranın Ərdəbil ostanında kənd..

Xalxal şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Xan-Ərdəbil kəndistanında, Xalxal şəhərindən 8 km cənubda, Xalxal - Ərdəbil avtomobil yolunun 6 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
Kılkabız (Bakalı)

**Kılkabız** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Köhnə Koros kənd şurasının tərkibindədir. 1988-2008-ci illər ərzində eyni adlı kənd sovetliyinin mərkəzi olmuşdur.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Bakalı):15&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 90&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (82 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Lej

**Lej** () Belçikanın 10 əyalətindən biridir. Limburq, Namyur, Flamand Brabantı, Vallonski Brabanton və Lüksemburq əyaləti (Lüksemburq dövləti), Niderland və Almaniya ilə həmsərhəddir. İnzibati-ərazi vahidi Lej şəhəri.

## Coğrafiyası
Vilayətin şərqində Almaniya sərhəddindən Şərqi Kantonlar mövcuddur ki, harada alman azlıqlar yaşayır. Lej şəhərində məşhur kurort Spa və yeganə frankdilli şəhər Niderland sərhəddində yerləşir. 1829-cu ildə Lej və Engis şəhərlərində neandertal insan kəlləsi tapılmışdır. Trou Al’Wesse  mağarada yağıntıların təsiri ilə neandertal insanın sümükləri saxlanılmamışdır. Genetiklərin analizləri nəticəsində neandertal insanın DNK sı aşkar edilmişdir.

## Əsas göstəriciləri
* Sahə: 3862 km²
* Ən hündür zirvəsi: Botranj,694 m (Belçikanın ən hündür nöqtəsi)
* Əsas çayları: Maas, Urt, Verd, Amblev
* Əhalisi: 1 067 685 nəfər. (2010)

## İstinadlar
Algizir (Zəncan)

**Algizir** — İranın Zəncan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Sultaniyyə kəndistanında, Sultaniyyə qəsəbəsindən 21 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Alı (Ərdəbil)

Alı - İranın Ərdəbil ostanında kənd.. 
## Coğrafi yerləşməsi
Meşkinşəhr şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Şərqi Meşkin kəndistanında, Meşkinşəhrdən 6 km şərqdə, Ərədbil avtomobil yolunun üstündədir.
## İstinadlar
Alqiyan (Urmiya)

**Alqiyan**. () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Urmiya şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Baranduz kəndistanında, Urmiya şəhərindən 20,5&nbsp;km cənub-şərqdədir.
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 197 nəfər yaşayır (48 ailə).

## İstinadlar
Alqu (Bünab)

**Alqu** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bünab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Bünab qəsəbəsindən 11 km şimaldadır.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1.710 nəfər yaşayır (359 ailə).

## İstinadlar
Belçika dəmir yol xətti

## Dəmir yolları
Belçikada yetərincə geniş şaxəli dəmir yol şəbəkəsi mövcuddur. Dəmir yollarının uzunluğu 3 374 km (təqribən 0.1&nbsp;km hər kv.km sahəyə)-dir. Yolların 3022&nbsp;km-i ikitərəflidir, və 3002&nbsp;km elektrikləşdirilib. 3 k/vat-dan- 25 k/vata qədər dəyişir.

## Xarici ölkələrlə əlaqəsi
**  Fransa—  3 к/vat,daima
**  Almaniya—15 k/vat
**  Niderland—1,5 к/vat
**  Lüksemburq—15 к/vat

## Həmçinin bax
* Belçika

## İstinadlar
Okean yer qabığı

**Okean yer qabığı** — Yer qabığı tipi olub okean ərazilərini əhatə edir. Okean yer qabığı planet səthinin 56 % - ni əhatə edir və onun başlıca cəhəti az qalınlığa (orta hesabla 5 –7&nbsp;km -ə yaxın) malik olmasıdır. Lakin belə nazik qabıq da öz-özlüyündə iki qata ayrılır.
## Çökmə qat
Bu qatın qalınlığı okean çuxurları süxurlarında 1&nbsp;km-dən 15&nbsp;km-dək, qitə yaxınlığında isə 15&nbsp;km-dək və daha çoxdur. Okean çuxurlarında çöküntülər, adətən, gillərdən, silisimlu və əhəngli lillərdən təşkil olunur. Okeanların çökmə qatından uzununa seysemik dalğaların keçmə sürəti 2–5&nbsp;km/san-dir. Okean dərinliklərindəki ən qədim çöküntülərin yaşı 180 milyon ildən artıq deyildir. Belə bir təsəvvür yarana bilər ki, mezozoy erasının ortalarına kimi Yer üzündə, ümumiyyətlə, okean olmamışdır. Lakin bu heç də belə deyildir.

## Bazalt qat
Okean qabığının bu qatı, ümumiyyətlə, sualtı vulkanların püskürmə məhsulları olan bazaltdlardan təşkil olunmuşdur. Bunlar üçün yastıqvari bazaltlar səciyyəvidir. Onlar biri-birinin üzərində yatan qayrı-ayrı dəyirmi formalı lava yastıqlarından ibarətdirlər. Bu lava, san ki vulkan kanallarından sıxılaraq çölə çıxmışdır. Okean dərinliklərində su sütunu dibdə çox böyük təzyiq yaradır və bu lavanın yer səthində və yaxud dayaz su hövzələrində olduğu kimi azad axmasına, xüsusən də püskürməsinə imkan vermir.

Bazalt yastıqları qatından aşağıda biri-birinə paralel yerləşən, kiçik qalınlığa malik lakin nisbətən böyük davamiyyətli intruziv kütlələr - bazalt daykaları yerləşir. Məhz onlar bazalt maqmasının qalxması üçün nəqletdirici vulkanik kanal rolunu oynayırlar.

Okean yer qabığı bazalt qatının qalıənlığı 2&nbsp;km -dən artıq deyildir. O, çökmə qata nisbətən böyük sıxlığa malik olduğundan, burada uzununa seysmik dalğaların sürəti yüksələrək 6,5&nbsp;km/san çatır. Bunlardan aşağıda, seysmik dalğa sürətlərinin sıçrayışla 8,1-8,4-ə kimi yüksələn Moxoroviçiç səthi yerləşir. Bu artıq Yerin üst mantiyasıdır.

## Mənbə
* http://anl.az/el/k/kz_g.pdf
* Geologiya. Bakı. "Şərq-Qərb", 2008, 712 səh.
* http://gsaz.az/ci/Kitabxana/T.C.Hebibov_Umumi_geologiya.pdf
Allahdad (Miyanə)

**Allahdad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 96 nəfər yaşayır (19 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Kələboz kəndistanında, Miyanə şəhərindən 31 km cənub-qərbdə, Təbriz-Miyanə avtomobil yolunun üstündədir.
## İstinadlar
Allahhəqq (Sərab)

**Allahhəqq** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 218 nəfər yaşayır (45 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Heris kəndistanında, Sərab şəhərindən 20&nbsp;km cənub-qərbdə, Sərab-Təbriz avtomobil yolunun 15 kilometrliyindədir.
## İstinadlar
Puster vadisi

**Puster vadisi**— İtaliyada Cənubi Tirolda Brixen yaxınlığında Mülbaç və Avstriya və Şərqi Tirolda Lixtenşteyn arasında Alp dağlarında şərq-qərb istiqamətində uzanan bir dərə. Puster vadisinin Cənubi Tirol bələdiyyələri Puster vadisi rayonunu yaradır.

## Həmçinin bax
İtaliya

## İstinadlar
Allahkəndi (Çaroymaq)

**Allahkəndi** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Qaraağac qəsəbəsindən 12 km şərqdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 33 nəfər yaşayır (6 ailə).

## İstinadlar
Kuştirək (Bakalı)

**Kuştirək** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kuştirək kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Bakalı): 35&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 85&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (58 %), başqırdlar (29 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mareo

**Mareo**— Bolzanonun təxminən 50 kilometr şimal-şərqində yerləşən, Şimali İtaliyada Cənubi Tirolda yerləşən bir bələdiyyə.

## Coğrafiyası
30 noyabr 2010-cu il tarixinə əsasən ərazinin əhalisi 2,911 nəfər və sahəsi 161,6 kvadrat kilometr (62,4 km²) idi.

Mareo aşağıdakı şəhərlərlə sərhədlənir: Badia, Pragz, Brunek, Kortina d'Ampezzo, La Val, Lüsen, St. Lorenzen, San Martin de Tor və Olang.

## Həmçinin bax
İtaliya

## İstinadlar
Materik yer qabığı

thumb|250px|Materik yer qabığının qalınlığı

**Materik yer qabığ**ı  —  Yerin materik hissələrini əhatə edən qabıq. Bu qabıq çökmə, qranit və bazalt qatlardan ibarətdir. Orta qalınlığı 35 - 45 km -dir. Maksimal qalınlıq isə 75 km-dir (dağlarda) Materik qabığından fərqli olaraq okean yer qabığı nazik və tərkibcə fərqlidir. Materik yer qabığı planetin 40 % -ni əhatə edir. Həcm baxımdan isə 70 %-ni təşkil edir.

## Quruluşu
Üç qatdan ibarət olan materik qabığının üst qatı - çökmə qat çökmə süxurlardan təşkil olunub. Böyük qalınlığa malik olmasa da hər yerdə geniş yayılıb. Materik yer qabığının əsas hissəsini qranit və qneyslərdən ibarət olan qranit qat təşkil edir. Qranit qat aşağı sıxlığa malikdir. Qranit qatın yaşı daha qədimdir. Ehtimal olunur ki, qranit qat 3 milyard il öncə formalaşıb. Üçüncü qat bazalt qatı adlanır.

## Yaşı
Materik qabığı okean yer qabığından daha qədimdir. Okean yer qabığının yaşı 200 milyon ili keçmir. Materik yer qabığının 7 % - nin yaşı 2,5 milyar ildir. Bəzi bölgələrdə isə mineralların yaşı 4,4 milyar ilə çatır .

## Həmçinin bax
* Okean yer qabığı
* Tektonik piltələr

## Ədəbiyyat
* *Хаин В. Е, Ломизе М. Г.* Геотектоника с основами геодинамики: Учебник. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: КДУ, 2005. — 560 с., 16 с. цв. ил.: ил.
## İstinadlar
Lana, İtaliya

**Lana**— İtaliyanın şimalındakı Cənubi Tirol şəhərindəki bir bələdiyyə. Lana Ultental girişində,  Etsçtalda (Etsç vadisi) Bolzano və Merano arasında yerləşir. 2010-cu ildə əhalisi 11,206 nəfər idi. Cənubi Tirolun 3 bələdiyyəsindən biridir, adı XX əsrin başlanğıcında alman adlarının italyan adları ilə dəyişilməsi proqramına əsasən dəyişdirilmişdir. Digər 2 bələdiyyə Qaiz və Plauzadır.

## Həmçinin bax
* İtaliya
* Mareo

## İstinadlar
Aranrot

**Aranrot** — Albaniyanın Arsak əyalətində, onun Sisakanla (indiki Zəngəzur) həmsərhəd hissəsində bir mahalın adı.

## Tarixi
İlk dəfə Albaniyanın Uti əyalətinə daxil olan mahallardan biri kimi "VII əsr Erməni coğrafiyası" adlı əsərdə  və sonda "Albaniya tarixi" də  çəkilir. VII əsrə aid mənbədə mahalın Arazçayı ilə Arsak arasındakı ərazidir. Albaniyada eranın ilk əsrlərindən etibarən yaşamış qədim türkmənşəli Aran tayfasının adından və fars dilində rot (rut) “çay“ sözündən ibarətdir. Aranrot oradakı çayın, mahalın adlarıdır. X-XII əsrlər ərəb coğrafiyaçıları Alban (Arran) ölkəsində Araz çayına tökülən bir çayın Aran (ərəbcə yazılışda Arran) adlandığını yazmışlar. Belə nəticə alınır ki, VII əsr erməni mənbəində çəkilən Aranrot mahal və çay adı məhz ərəb mənbələrindəki Aran (Arran) çayıdır. Əslində Aranroq çayı Qubadlı-Zəngilan rayonlarının ərazisindən axan (Araz çayına sol qolu) Həkəriçayın adıdır. XII əsrə aid ermənicə mənbələrin birində bu çay Ağvançay adlanır. Buna səbəb erməni müəllifi Aranrot çayının adındakı “Aran“ sözünü Alban ölkəsinin digər adı olan Aran (ərəb mənbələrində Arran) adı ilə şüurlu olaraq səhv salmış və onu Alban ölkə adının ermənicəsi Ağvan hesab etmişdir.
## Həmçinin bax
* Albaniya 
* Zəngilan rayonu
*  Qubadlı rayonu
## Xarici keçid
* http://tariximiz.az
## İstinadlar
Ağgüney

**Ağgüney** — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonu Hüseynuşağı kəndi ərazisində güney adı.

## Tarixi
*1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

## İqtisadiyyatı
*Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
## Həmçinin bax
*Cəbrayıl rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Berum

**Berum** () — Akersxus, Norveç quberniyasının kommunası. İnzibati-mərkəzi Sannvikadır.

## Həmçinin bax
* Norveç

## İstinadlar
La Val

**La Val**— Bolzano şəhərindən təxminən 45 kilometr şimal-şərqdə İtaliyanın şimalındakı Cənubi Tirol əyalətində bir bələdiyyə.

## Coğrafiyası
30 noyabr 2010-cu il məlumatına görə əhalisi 1307 nəfər və ərazisi 39,0 kvadrat kilometrdir.

## Tarixi
Emblem bir əyri budaqdan ibarətdir, iki yarpağı ilə əyilmiş formada təsvir edilmiş, Rü ailəsinin emblemidir. Emblem 1969-cu ildə qəbul edilmişdir.

## Cəmiyyət
2011-ci il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, əhalinin 97.66%-i Ladino dilində, 1.53%-i italyan dilində və 0.81%-i alman dilində birinci dil kimi danışırlar.

## İqtisadiyyat

### Turizm
Turizm mərkəzlərində də insanlar ingilis dilində danışırlar. Dini Roma Katolikidir.

Kənd turizmin (yürüyüş, alpinizm, dağ velosipedi) və kənd təsərrüfatla yaşayır. Ərazidə xizək turizmi yoxdur, lakin  servis avtobusları Alta Badia kimi yaxınlıqdakı xizək mərkəzlərinə turistlər gətirir. Qışda yaydan daha çox turist qonaq olur.

Əvvəlki onilliklərdə kənd təsərrüfatı kifayət qədər genişlənmiş, eyni zamanda mal-qaraya əsaslanan bir monokultura halına gəlmişdir.

Pederoa'daki Qran Eqa çayı vadisinin aşağı hissəsi əl sənəti və sənaye bölgəsidir (ayaqqabı, tekstil).

La Val (Wengen) aşağıdakı bələdiyyələrlə sərhədlənir: Badia, Mareo və San Martin de Tor.
Fayl:Wengen-LaValKirche.jpg|La Val kilsəsi, Cənubi Tirol, İtaliya
Fayl:Wengen-Miribun.jpg|Miribunda qədim boş ev
Fayl:WengenProzession.jpg|Dini mərasim
Fayl:Max planck.jpg|Maks Plank Rumenstlunzda qonaq olmuş


## Həmçinin bax
* İtaliya
* Lana, İtaliya

## İstinadlar
Portuqaliya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Portuqaliya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində ilk dəfə 2006-cı ildə iştirak etmişdir. Ölkə 2006 və 2007-ci illərdə müsabiqədə qazandığı uğursuz nəticələr səbəbindən növbəti illərdə müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. Portuqaliya bir daha Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsinə doqquz illik fasilədən sonra 2017-ci ildə geri dönmüşdür.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Lüsen

**Lüsen**— Bolzanonun təxminən 40 kilometr şimal-şərqində İtaliyanın şimalındakı Cənubi Tirol əyalətində bir bələdiyyə.

## Coğrafiyası
30 noyabr 2010-cu ilə görə əhalisi 1,543 nəfər və ərazisi 74.2 kvadrat kilometrdir.

Lüsen aşağıdakı bələdiyyələrlə sərhədlənir: Brixen, Mareo, Natz-Sçabs, Rodenek, St. Lorenzen və San Martin de Tor.

## Tarixi
Emblem zirehdə nizəli, at üstündə sola baxan cəngavəri ifadə edir. Emblem 1967-ci ildə qəbul edilmişdir, 1607-ci ildən Brixen hökuməti tərəfindən istifadə olunan silahlar bərpa edilir.

## Cəmiyyət

### İstifadə dilinin yayılması
2011-ci il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, əhalinin 97.77% -i alman dili, 1.39% italyan dili və 0.83% Ladin dilində birinci dil kimi danışırlar.

## Həmçinin bax
* İtaliya
* Mareo

## İstinadlar
Bressanone

**Brixen** — Bolzanonun təxminən 40 kilometr şimalında İtaliyanın şimalındakı Cənubi Tirol əyalətində bir şəhər. 

## Coğrafiyası
Adı ilk dəfə 901-ci ildə çəkilmişdir. Brixen əyalətin üçüncü böyük və ən qədim şəhəridir və vadinin mədəniyyət mərkəzidir. Brixen şəhəri İtaliya-Avstriya sərhədində Bolzanonun 40 kilometr şimalında və Brenner Pass 45 kilometr cənubunda Eisak və Rienz çaylarının qovuşmasında yerləşir. Bu ərazi Ploze və Teleqraf (Monte Telegrafo) dağlarının (2504 m) şərq tərəfində və Königzanger (Monte Paskolo) (2436 m) dağlarının qərb tərəfindədir. 

Brixen əsasən xizəksürmə kurortu (Plose) ilə tanınır. Digər sahələrə hidroelektrik enerji, meyvə bağı və üzüm bağlarıdır.

## Həmçinin bax
* İtaliya

## Ədəbiyyat
* Heraldry of the World: Bressanone 
* "Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011". *astat info*. Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol (38): 6–7. June 2012. Retrieved 2012-06-14.
* Oscar Benvenuto (ed.): "South Tyrol in Figures 2008", Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol, Bozen/Bolzano 2007, p. 16, table 10
Dəkkən yaylası

**Dekan yaylası** (,   *dakşina* — «cənub») – Hindistan yarımadasının daxili hissəsində, Narmada (şm.da) və Kaveri (c.da) çayları arasında yayla. Qərbi və Şərqi Qat dağları ilə sərhədlənir. Sahəsi 1 mln. km2
.

## Ümumi məlumat
Platovarı relyefi var; Mezozoy və Paleogen, Neogen yaşlı düzəlmə səthləri (1000–1500 m, 600–900 m və 300–500 m yüksəkliklərdə) yayılmışdır. Qalınlığı 100 metrə çatan laterit aşınma qabığı xarakterikdir. Şimal-qərbdə enlik istiqamətində hündürlüyü 1000–1500 m olan strukturdenudasion masa dağları (Satpura, Mahadeo, Acanta, Balaqhat və s.) və günbəzvarı qalıq dağlar uzanır. Dəkkən yaylası tektonik cəhətdən Arxey yaşlı kristallik bünövrəyə malik qədim Hindistan platformasının bir hissəsidir; çökəkliklər Rifey, Fanerozoy çöküntüləri ilə örtülmüşdür. Yaylanın şimal -qərb hissəsini Üst Təbaşir– Paleosenin qalın (1500–1800 m) plato bazaltları (trapplar) tutur. Bazalt örtüyünün sahəsi  520 min km2
dən çoxdur. Faydalı qazıntıları: dəmir, mis, manqan, xrom, qızıl filizləri, nadir və radioaktiv elementlər, daş kömür və s. İqlimi subekvatorial mussondur. Orta tempreratur yanvarda 21–24&nbsp;°C, mayda (ən isti ayda) 29–32&nbsp;°C-dir. İllik yağıntı mərkəzi hissədə 500–700&nbsp;mm, dağların küləktutan yamaclarında 2500–3000&nbsp;mm-dir. Mühüm çayları: Narmada, Tapti, Qodavari, Krişna, Kaveri. Çay dərələri mərkəzi hissədə enli, yuxarılarda dar və dik yamaclıdır. Әksər çayların orta axınında iri suvarma sistemləri yaradılmışdır. Suvarma və su təchizatın da istifadə edilən 150- dən çox su anbarı var.

Qırmızı ferralit, bazalt örtüyü üzərində isə qara tropik torpaqlar (requrlar) yayılmış dır. Dağların küləktutan yamacları musson xəzan meşələri, yaylanın mərkəzi hissəsi seyrək meşə və quru savannalar, səhralaşmış savannalarla örtülüdür. Endemik meşələr (hind palıdı, terminaliya, sal ağacı, dəmirağac, bambuk) yayla ərazisinin 10%dən az bir hissəsində (dağ və təpələrin yamaclarında) qalmışdır. Әrazinin 65%dən çoxu şumlanmışdır; qalan hissəsindəki seyrək meşə və kolluqlar isə otlaq kimi istifadə nəticəsində məhv olmuşdur. Dəkkən yaylasının faunası, nəsli kəsilməkdə olan növlər (hind fili, benqal pələngi, dırnaqlıların, quş və sürünənlərin bir neçə növü) daxil olmaqla, qoruqlar və milli parklar şəbəkəsində qorunur.

## Həmçinin bax
* Hindistan yarımadası
* Hindistan

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Cənubi Tirol

**Cənubi Tirol** — İtaliyanın Trentino-Cənubi Tirol bölgəsində yerləşən əyalət. İtalyanlar əraziyə Alto Adige ("Yuxarı Adige") də deyirlər. Əyalətin mərkəzi Bozen şəhəridir. Əhalisinin 64%-i Avstriya Bavariyalıları ve ya Tirolyandır, ana dil olaraq alman dilində, 25%-i isə ana dili olaraq italyan dilində danışır. Yerdə qalan əhali isə müxtəlif dillərdə danışır. Regionda əhəmiyyətli dərəcədə muxtar səlahiyyətlər var. Cənubi Tirol, geniş qanunvericilik, icra və maliyyə səlahiyyətləri ilə 2011-ci ildən həm İtaliya, həm də Avropa Birliyinin ən zəngin bölgələrindən biridir.

## Coğrafiyası
Əyalətin sahəsi 7.399 km²-dir və 116 bələdiyyədən ibarətdir..

## Həmçinin bax
* İtaliya
* Mareo
* La Val
 
## İstinadlar
Rienz çayı

**Rienz çayı** — İtaliyanın Cənubi Tirol əyalətində çay. Çayın mənbəyi Toblaçın cənubu Dolomit dağlarında dəniz səviyyəsindən 2180 m yüksəklikdə yerləşir: Toblaç yaxınlığında Puster vadisinə daxil olur və 90 kilometr axdıqdan sonra dəniz səviyyəsindən 550 m hündürlükdə Brixen şəhərində Eisak çayına tökülür. Çayın maksimum su sərfi təxminən 60 m³/s-dir.

Rienz çayı aşağıdakı bələdiyyələrdən axıb keçir (mənbədən mənsəbə doğru): Toblaç, Niederdorf, Welsberg-Taisten, Olanq, Rasen-Antholz, Brunek, St.Lorenzen, Kiezs, Vintl,  Mühlbaç, Rodenek və Brixen.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Information about the *Rienz* in German and Italian.
Montan

**Montan** — Bolzano şəhərinin təxminən 20 kilometr cənubunda İtaliyanın şimalındakı Cənubi Tirol əyalətində bir bələdiyyə. 

## Ədəbiyyat
* All demographics and other statistics: Italian statistical institute Istat.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Heraldry of the World: Montan
Kapriana

**Kapriana** — İtaliyanın şimalında Trentino-Alto Adige/Südtirol regionunda Trentinoda bir bələdiyyə. Ərazi Trentodan təxminən 19 kilometr şimal-şərqdə yerləşir.

Kapriana aşağıdakı bələdiyyələrlə sərhədlənir: Montan, Truden, Altrei, Salorno, Valfloriana, Qrauno və Sover.

## İstinadlar
Karano

**Karano** — İtaliyanın şimalında Trentino-Alto Adige/Südtirol regionunda bir bələdiyyə. Trentonun təxminən 35 kilomter şimal-şərqində yerləşir.

## Tarixi

## İstinadlar
Butan musiqisi

thumb|Linqbu ifaçıları
**Butan musiqisi** — Butan mədəniyyətinin bir qolu olub, Butan milli folklorunu təmsil edən, xalq və ya ayrı-ayrı butanlı bəstəkarlar tərəfindən yaradılmışdır.

Butanın musiqi mədəniyyəti Tibet musiqi mədəniyyətinin regional növüdür.

Butanın bütün ənənəvi musiqisi öz növbəsində dini musiqi ilə sıx bağlıdır. Dini musiqi vacrayana buddizmi ilə bağlı olmaqla, güclü monastır ənənəsi qorunub saxlanmışdır.

Ölkədə hər il keçirilən çam dini mərasimində musiqi ilə müşayiət olunan maskalı rəqs tamaşaları onun ayrılmaz hissəsidir. XVI əsrdən bəri dəyişməmiş Tibet mənşəli musiqi alətləri lim fleytaları (linqbu; bambukdan 6 fleyta dəsti), uzun qolu olan damnyen lütnyasından ibarətdir.
thumb|left|Rəsmi qarşılanma mərasimlərində göstərilən ənənəvi rəqs növü
Saray və dövlət bayramlarında boeda və şunqda janrlarında mahnılar ifa olunur; şunqda başlanğıcını XVII əsr Tibet saray musiqisindən götürmüşdür və Butanın dövlət himninin əsasını təşkil edir.

1960-cı illərdən saray və dövlət təntənələrində iştirak edən peşəkar musiqiçilər ansambllarına gəzərgi musiqiçilərin Tibet mənşəli aləti olan yayla çalınan ikisimli pivanq, Çin mənşəli musiqi aləti olan yanqçen simbalları, damnyen və lim daxildir.

Peşəkar klassik, həmçinin ənənəvi kənd ansamblları dövlət tərəfindən himayə olunur.

1954-cü ildə paytaxt Thimphuda Kral İfaçılıq Sənətləri Akademiyası açılmışdır.

XX əsrin ikinci yarısından Butanda hind musiqisi janrları, Qərb nümunəli müasir musiqi alətləri yayılmağa başlamışdır.

XX əsrin sonlarından Qərb pop musiqisi, Hindistan və Tibet musiqisi elementlərindən ibarət riqsar musiqisi (kino musiqisi, populyar mahnılar, şəhər məişət musiqisi) geniş yayılmışdır; damnyen lütnyasının müasir modifikasiyasından istifadə olunur.

Ölkədə ənənəvi incəsənət festivalları keçirilir.

## Tanınmış musiqiçilər

* Tshevanq Loday
* Lhamo Dukpa
* Nguldrup Dorji
* Neten Dorji
* Sureş Moktan
* Norling Drayang
* Khuju Luyang
* Taşi Nyença
* Karma Şerub
* Şera Lhendup
* Kenzang Norbu
* Rinçen
* Karma Şerub
* Çoki Sean
* Melodi Drayang
* Hatsano Banoşi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Salorno

**Salorno**— Bolzanonun təxminən 30 kilometr cənub-qərbində, İtaliyanın şimalındakı Cənubi Tirol əyalətində bir bələdiyyə. Salorno Cənubi Tirolda italyan dilində danışan 5 əsas bələdiyyələrdən biridir.

## Həmçinin bax
* Cənubi Tirol
* Montan
* Kapriana

## Ədəbiyyat
Oscar Benvenuto (ed.): "South Tyrol in Figures 2008", Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol, Bozen/Bolzano 2007, p. 17, table 10
Yaponpərəstlik

**Yaponpərəstlik** (, *shinnichi*) — yapon mədəniyyətinə, adamlarına və ya tarihinə ehtiram və sevgi.

## Tarix

### XVIII və XIX əsrlər

*Yaponpərəst* (*Japanophile*) ifadəsi Yaponiya hələ xarici ticarət üçün açılmayanda, XVIII əsrin sonunda - erkən XIX əsrdə işlənilirdi. Karl Peter Tunberq və Filip Frans fon Zibold Yaponiyanın florasını, incəsənətini və başqa obyektlərini Avropaya təqdim etməkdə bir rol oynamışdılar. Bu Yaponiyaya qarşı marağını artırıb.

### XX əsr

XX əsrin ilk onilliyində Britaniyanın bir sıra sazıçısı Yaponiyanı tərifləyirdilər. Məsələn üçün, 1904-cü ildə Beatris Uebb yazırdı ki, Yaponiya *təmkin və maarifləndirmənin doğan ulduzudur* (), onun *yenilikçi kollektivizmi* () və *ziyalı peşəkar elitasını* () mədh edirdi. Herbert Uells oxşar şəkildə, *Müasir Utopiya* romanındaki elitanı *samuray* adlandırıb. Bunların səbəblərdən biri o idi ki, Britaniya sənayyəsi öz üstünlüyü itirirdi, Yaponiya ilə Almaniya isə nəsbətən yüksəlirdilər. Almaniya o vaxt bir düşmən kimi, Yaponiya isə potensial müttəfiq kimi görünürdü. Britaniyalılar səmərəliliyi məhsuldarlıqda problemlərinin çözümü kimi görürdülər. Və 1906-cı ildə Alfred Stedın *Böyük Yaponiya: Milli səmərəliliyin tədqiqatı* () adlı kitabının nəşrindən sonra, Britaniyanın mütəxəssisləri də Yaponiyaya maraq göstərməyə başladılar. Halbuki, bu maraq Birinci Dünya müharibəsi başlayarkən bitib.

İspaniya legionun yaradıcısı, General Xose Milyan Astray qeyd edirdi ki, samurayların buşido kodeksı ona çox təsir etmişdi. O, yazırdı ki, "İispaniya legionçusu da samuraydır və o, buşido əsaslarını işlədir: onur, cəsarət, sadiqlik, mərdlik və qurban olma ruhu". Həmçinin əlavə etmişdi ki, İspaniya kodeksın prinsiplərini əməl etsə, Yaponiya kimi böyük güc ola bilər. Xose Milyan Astray İnadzo Nitobenin *Buşido: Yaponiyanın ruhu* kitabını tərcümə edib, onun proloqunu yazmışdı.

### XXI əsr

Erkən 2000-cı illərdə Yaponiya pop mədənniyətinə ehtiram göstərənləri adlandırmaq üçün ingilis dilində slenq sözləri meydana çıxmışlar. **Wapanese** (translit. *uapanese*:  - ağ yapon və ya  - yapon olmaq istəyən) ifadəsi ilk dəfə 2002-ci ildə yapon mədəniyyəti ilə maraqlanan ağ adamı izah etmək üçün istifadə edilmiş. **Weeaboo** (translit. *uiabu*; daha sonra, qısaca *weeb* - translit. *uib*) ifadəsi isə ilk dəfə Nikolas Qurevitçin bir komiksində nəsə xoşagəlməz izah etmək üçün istifadə olunub. Nəşr olunmamış bir magistr dissertasiyasıda deyilir ki, *4chan* saytı bu ifadəni tezliklə *wapanese* əvəzinə istifadə etməyə başlayıb.

## İstinadlar
Manhetten hücumu (2017)

**Manhetten hücumu** - 2017-ci ilin 3 oktyabr tarixində yerli vaxtla saat 15:15 radələrində Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York ştatının eyni adlı şəhərində yerləşən Manhetten səmtində yük maşını ilə gercəkləşdirilmiş hücum faktı. İlkin məlumata əsasən naməlum sürücü Manhetten səmtinin *West Side Highway* yolu üzərində yerləşən velosiped və piyadalar üçün nəzərdə tutulmuş yola daxil olaraq yük maşınını insanların üzərinə sürmüşdür. Hadisə nəticəsində azı 6 nəfərin həlak olduğu 15 nəfərə yaxın şəxsin isə yaralandığı bildirilir.
 

## İstinadlar
Fassa vadisi

Fassa vadisi— İtaliyanın şimalında Trento əyalətində Dolomitdə vadi. İnzibati baxımdan vadi Trentonun bələdiyyədir (Italyan dilində: *Comunità di valle*, alman dilində: *Talgemeinschaft*), "*Region Comun General de Fascia"* adlanır.

Fassa vadisi Trentoda əhalinin əsas hissəsini təşkil edən Ladin bələdiyyəsinin vətənidir.

## Bələdiyyələr
Fasso vadisinə daxil olan bələdiyyələr aşağıdakılardır (Ladin adı):
* Canazei (*Cianacèi*)
* Campitello (*Ciampedèl*)
* Mazzin (*Mazin*)
* Pozza di Fassa (*Poza*)
* Vigo di Fassa (*Vich*)
* Soraga (Sorega)
* Moena (*Moéna*)

## Həmçinin bax
Trento
Monte Baldo

**Monte Baldo**— İtaliya Alplarında dağ silsiləsi, Trento və Verona əyalətlərində yerləşir. Monte Baldo dağları cənubdan Kaprino Veroneseda qurtaran hündür ərazilər, qərbdən Qarda gölü, şimaldan Roveretonun Naqo-Torbole qovuşduğu və şərqdən Val Adige ilə sərhədlənir.

Dağın adı Alman Wald ("meşə") adından götürülmüşdür. Bu 1163-cü ildə Alman xəritəsində ilk dəfə görünür.

Sülh Yolu (Peace Trail, italyan dilində Sentiero della Pace ) şimali İtaliyadakı ən əhəmiyyətli yollardan biridir və silsilə üzərindən keçir.

Dağdan Malcesine şəhərinin yaxınlığında yerləşən Qarda gölü sahilinə kanat vasitəsilə çatmaq olur.
## Morfologiyası
Baldo dağları qərbdən göl və şərqə Val d'Adige arasındakı 40&nbsp;km məsafədə, Qarda gölünə paralel coğrafi baxımdan oxşar silsilələrlə xarakterizə olunur və cənubda Kaprino düzənliyi və Şimali Loppio vadisi ilə sərhədlənir.

Baldo dağlarının maksimal hündürlüyü Cima Valdrittada  2218 metr yüksəklində və Qarda gölü sahilində isə minimal hündürlüyü 65 metr yüksəklikdədir. Dağın digər görkəmli zirvələrini Monte Altissimo di Nago (2079 m), Cima del Longino (2180 m), Cima delle Pozzette (2132 m) və Punta Telegrafo (2,200 m) təşkil edir.

## Şəkillər

Fayl:Monte Baldo da malga Gambon.jpg|Monte baldo dağını qərb hissədən panoraması
Fayl:Lake Garda - View from Monte Baldo.jpg|Qarda gölünün qərbindən Monte Baldo dağlarının görünüşü
Fayl:Garda Lake and Monte Baldo Landscapes Panoramas from Funivia Malcesine Monte Baldo Via Navene Vecchia, 12 photo Paolo Villa FOTO6730-FOTO6746.jpg|Monte Baldo dağlarının landşaftı (Qarda gölünün qərb hissəsi)


## Həmçinin bax
* Alp dağları

## İstinadlar
Farspərəstlik

**Farspərəstlik** — orientalizmin növü; fars mədəniyyətinə, adamlarına və ya tarihinə ehtiram və sevgi.

İfadəsinin ən erkən istifadəsi 1838-ci ildə baş verib və o, Kral Numizmatika Cəmiyyətinə aiddir.

Farslara qarşı pərəstiş Əhəmənilər dövləti dövründə özəlliklə böyük idi. Onun sülaləsinin banisi, II Kir Bibliyada məsih sayılan tək centil (qeyri-yəhudi) idi. Bütün imperiyanı zəbt edən Makedoniyalı İsgəndər özü də II Kirin pərəstişkar idi və o, fars ənənələri qəbul edib. Makedoniyanın satrapı, Pevkest öz farspərəstliyinə görə Persisdə yerli əhalisinin tərəfindən dəstək görüb. 

## Farspərəstlər

* I Stefan, İberiya şahzadəsi
* Erkən Abbasilər xəlifləri, Harun ər-Rəşid və Məmun (Persi Saks fikirinə görə)
* Əbdürrəhim xan Baharlı, Böyük Moğol İmperiyası dövlət xadimi
* Georq Vilhelm Fridrix Hegel
* Artur de Qobino

## İstinadlar
Axalqori dəfinəsi

**Axalqori dəfinəsi** — 1908-ci ildə Axalqori kəndi yaxınlığında (indiki Gürcüstanın Cənubi Osetiya Muxtar Vilayətiində) qəbirdə aşkar edilmiş dəfinə.

Axalqori dəfinəsində e.ə. VI–V əsrlərə aid qızıl və tunc bəzək əşyaları, gümüş qablar, at yüyəni və s. tapılmışdır. Bəzək əyalarının əksəriyyəti yerli ustalar tərəfindən hazırlanmışdır, bəzilərinin Ön Asiyadan gətirildiyi ehtimal olunur.

## İstinadlar
Amerika-Kuba-Arıta adası

**Amerika-Kuba-Arıta** — Laptevlər dənizində, Lena deltasında yerləşən kiçik ada. İnzibati baxımdan Rusiya Federasiyası Saxa Respublikasının Bulunski ulusu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Ada Lena deltasının şimalında, Tumanski körfəzinə tökülən Osoxtox-Uese qolundan 20 km qərbdə yerləşir. Adadan şimalda artıq açıq dəniz başlayır. Amerika-Kuba-Arıtadan şərqdə və qərbdə yerləşən adalardan eyni adlı boğazla ayrılır. Boğaz 450–500 m enə malikdir. Ətrafında yerləşən adalar (şərqdən saat əqrəbi istiqamətində): Faddey-Arıta, Cyuxan-Arlta, Belyux-Arıta, Naqıy-Arıta və Alxan-Belkyuyu. Amerika-Kuba-Arıtanın şərq hissəsindən bir qədər aralıqda bataqlıqlaşmış adalar da vardır. Onlaın böyük qismi kiçik adalardır.

## Təsviri
Ada şərqdən qərbə uzanmış formadadır. Uzunluğu 8 km, eni isə 6 km təşkil edir. Gölün böyük hissəsi bataqlıqlaşmış göllərlə örtülüdür. Elədə böyük olmayan quru parçaları isə adanın şimal-şərq və cənub-qərb hissələrində yerləşir. Bataqlıqların dərinliyi 0,5 m, göllərin isə — 1 metri keçmir. Göllərin uzunluğu 700 metri keçmir. Onların bir qismi şirinsuludur. Hətta dənizlə kiçik axarlarla birləşir. Adanın hündürlüyü ərazidən asılı olaraq 0,1–0,4 metr arasında dəyişir. Adamnın ən hündür nöqtəsi olan 0,4 metrlik hissə adanın şimaı-şərqində yerləşir. Sahilləri hamar və düzdür. Qərb və cənub-qərb hissələrində sahil xətti daimi deyil. adanın ətrafı ilin böyük qismi buzla örtülü olur. Əraziisində əsasən mamır kimi tundra bitkiləri bitir. Ətrad ərazilər ilin bir neçə ayı müddətində buzdan azad olur.

## Etimalogiya və tarix
Adanın saxa dilindən tərcümə *Amerika Ququşunun adası*. *[[:sah:Куба]]* sözü saxa dilindən təscümədə qu mənasını verir. Bu adla bağlı bir çox coğrafi adlar vardır. Onların çoxu Lena deltasında yerləşir: Kuba-Arıta və Kuba-Muorataqi-Kumax. *Amerika* adı isə ABŞ dənizçisi Corc de Lonqla bağlıdır. 5 sentyabr 1879-cu ildə De Lonqun "Jannetta" şxunu Herald adası yaxınlığında buzlar arasında parçalanır. Komanda qayıqlarda xilas olmalı olur. Komandanın yan aldığı Amerika-Kuba-Arıtasında xatirə abidəsi qoyulmuşdur. Delonqun adaya çıxdığı hissə adanın şimsalında yerləşir. Bu yürüşdə həlak olmuş erkspedisya üzvləri Kyueqel-Xaya dağında dəfn olunmuşdur. Bu hadisələrdən sonra dağ qeyri-rəsmi olaraq Amerika-Xaya olaraq adlandırılır. Bu yaxınlarda "Yakusk" katerində yürüşə çıxmış iştirakçılar Arktika fədailərinin qəbrlərini ziyarət edərək xaçları bərpa etmişlər.

## İstinadlar
Birmeyvəli sarıkol

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Aralıq dənizi sahilində, Şimali Amerikada, Cənubi Afrikada və İspaniyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 4 m-ə çatan, uzun sallanan budaqlara malik olan kol və ya alçaqboylu ağacdır. Çiçəklərinin ləçəkləri ağ rəngli olub, mərkəzi bənövşəyi-qırmızımtıl, incə və ətirli, gümüşü rəngli yarpaqların fonunda olduqca dekorativ görünür. Paxlaları uzunsov, hər iki tərəfi iti, toxumları açıq-darçını rəngdədir. Kök pöhrələri və toxumla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Torpağa az tələbkar, quraqlığa davamlıdır, lakin, kütləvi çiçəkləməsi üçün vaxtaşırı suvarma tələb olunur. Şaxtaya davamsızdır, qış aylarında bitkinin kök boğazına qədər yerüstü hissəsi donur, lakin, yazda güclü pöhrə verərək bərpa olunur.

## Azərbaycanda yayılması
Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsinə introduksiya edilmişdir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi yaşıllıqlarda istifadə oluna bilər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Avropa uleksi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qərbi Avropanın Atlantik okeanı və Aralıq dənizi sahillərində rast gəlinir

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 60-200 sm, bəzən 4 m-dək olan koldur. Düz dayanan budaqları seyrək tükcüklü və  iynəlidir.Yarpaqları və yan zoğları xətvari, iti iynəli, toxumları cücərdikdə əmələ gələn 1-3 yarpağı təklələkvaridir. Çiçək saplaqları, kasacığı və çiçək altlıqları sıx, keçəli-tükcüklü, kiçik, qırmızımtıl-qonurdur. Çiçəkləri qızılı-sarı, tək, adi kəpənək tiplidir. Kasacığı iki hissəli, vəzicikli-tükcüklü, bünövrəsindən bölünmüşdür. Çiçək tacı uzunluğuna görə kasacıqdan böyükdür. Erkəkcikləri saplaqlarla bitişmişdir. Paxlaları tükcüklü və bəzən uzunluğu 15 mm-dək çatır.

## Ekologiyası
İstisevən, rütubətli, gilli torpaqlarda bitir. Abşeronun sərt şaxtalarına davamsızdır.

## Azərbaycanda yayılması
Bakı, Gəncə şəhərlərində və bir çox rayonlarda mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Dekorativ xüsusiyyətlidir. Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür. Bu növ bəzən atlar üçün yem kimi istifadə edilir. Çiçəklərindən sarı boya alınır. Qabığından isə tibbdə istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax