open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klitor başlığı

**Klitor başlığı** (həmçinin preputium clitoridis və klitoral preparat adlandırılır) — klitorisin başını əhatə edən və mühafizə edən dəri qatı. Həmçinin klitorisin xarici şaftını əhatə edir, klitorisin daxili dodaqlarının bir hissəsi kimi inkişaf edir və kişi cinsiyyət orqanlarındakı sünnət dərisi ilə (paralel formada prepuce adlandırılır) homologiyadır. Klitoral başlıq selikli dəri toxumalarından ibarətdir; bu toxumalar selikli qişa ilə dəri arasındadır və immunoloji əhəmiyyətə malik ola bilərlər, çünki onlar selikli qişa peyvəndləri üçün giriş nöqtəsi ola bilər. Klitoral başlıq təkcə klitoral qlansın (klitorun başı) mühafizəsi üçün deyil, həm də erogen toxuma olduğu üçün həzz üçün də vacibdir.

Klitoral başlığın kiçildilməsi klitoral başlığın ölçüsünü və sahəsini azaltmaq üçün həyata keçirilən plastik cərrahi əməliyyatdır.

## Həmçinin bax

İnsan bədəni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Klitoral başlığın kiçildilməsi

**Klitoral başlığın kiçildilməsi**, həmçinin **klitoral kaputektomiya**, **klitoridotomiya** və ya (qismən) **kaputektomiya** — kimi də adlandırılan bu əməliyyat növü klitoral başlığın ölçüsünü və sahəsini azaltmaq və daha çox klitoris və klitoral qlans meydana çıxarmaq üçün həyata keçirilən plastik, rekonstruktiv və estetik əməliyyat növüdür.

Bəzən xəstənin cinsi funksiyasını yaxşılaşdırmaq və vulvanın estetik cəhətdən təkmilləşdirilməsi kimi terapevtik məqsədləri olan seçmə cərrahiyyə forması kimi həyata keçirilir. Bu, hoodplastikanın bir formasıdır. Klitoral preparat toxumalarının azaldılması adətən dodaqların daxili hissəsini azaltmaq üçün həyata keçirilən labioplastika proseduru və bəzən vaginaplastika əməliyyatı çərçivəsində bir alt əməliyyatdır. Pasiyent sorğuları bu cür prosedurların nəticəsindən pasiyentlərin əməliyyatın axırında məmnun olduğunu göstərir. Bununla belə, 2007-ci ildə Amerika Mamalıq və Ginekoloqlar Kolleci onun tamamilə təhlükəsiz olduğunu tövsiyə edən bir rəy vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''How To Free Your Hooded Clitoris. Because You Deserve It'' - Refinery29
Köməyə tələsən itlər

**Köməyə Tələsən İtlər** () — Kit Çapman tərəfindən yaradılmış Kanada kompüter animasiyalı uşaq televiziya serialı. Guru Studio tərəfindən təmin edilən animasiya ilə Spin Master Entertainment tərəfindən istehsal edilmişdir. Azərbaycan dilində səsli versiya ARB Günəşdə yayımlanır.

## İstinadlar
Jonibeki Murod

**Jonibeki Murod**  (; ) — tacik müğənnisi, musiqi ifaçısı, prodüseri və müəllimi . Tacikistanın ən məşhur müğənnilərindən biridir.

2017-ci ildən musiqi karyerasını "JONIBEK" təxəllüsü ilə Ukraynada davam etdirir. Onun repertuarı tacik, ukrayna və rus dillərində mahnılardan ibarətdir. Məşhur tacik müğənnisi Jurabek Murodovun oğlu. 

## Bioqrafiya
Conibeki Murod 29 may 1986 -cı ildə Xucənd şəhərində anadan olub. Conibek Sovet İttifaqının xalq artisti Jurabek Murodovun oğludur . 2003-cü ildə Xucənd şəhərində orta məktəbi bitirmiş və ərəb dilişünaslığı ixtisası üzrə Xucand şəhərindəki Müasir Tacikistan-Rusiya Humanitar Universitetinin tələbəsi olmuşdur. 

## Musiqi karyerası
Conibeki Murod karyerasına 1995-ci ildə başlayıb və 2005-ci ilə kimi Xocənd "Bolo" qrupunun solisti olub. 2006-2007-ci illərdə "Vəzir" qrupu ilə çıxış edib, 2007-ci ildən isə tək oxuyur. 

Tacikistanın aparıcı müğənniləri ilə birlikdə: Nigina Amonkulova, Şəbnəmi Surayo, Fərzonay Xurshed, Mehrnigori Rüstəm, Damirbek Olimov, Conibeki Murod (“Müasir gəlin” mahnısı ilə) YouTube reytinqinə görə Tamoshow Music Awards - 2017-nin qalibi olub. Tacikistan musiqisinin bu nüfuzlu mükafatı uğrunda 9 nominasiya üzrə 45 iddiaçı mübarizə aparıb. 

## Mükafatlar və nailiyyətlər

* 2005, 2006, 2007-ci illərdə İlin Mahnısı Mükafatı.
* İlin Ulduzu Mükafatı 2008
* Tamoshow Musiqi Mükafatı - 2017

## Sinqıllar
* *Yalançı*, 2010
* *Sevilən insan üçün mahnı*
* *Yol verirəm*
* *Al*
* *Chazon Res*
* *Ruhumun ağrısı yanır*
* *Mən sevirəm*
* *Dilbər* Zikri Allahla, Mədinə, Sitora, 2010
* *Ürəksiz*
* *Allahu taala* Şəbnəm Suraiya ilə
* *Machinabonu*
* *Yuxarıdan* Şəbnəm Sürəyya ilə
* *Ey ürək*
* * Mən sərxoşam*
* *Sabza in Naz* Şəbnəm Sürəya və Xalid Kaen ilə
* *O Bet* Şəbnəm Sürəyya ilə
* *Buyur dostum*
* *xala qızı*
* *Hindi* Şəbnəm Sürəyya ilə
* *Dona, Dona*
* *Sanamo* Şəbnəm Sürəyya ilə
* *Yağışlı Şəhər*
* *Sən sağsan*
* *Allah sadiqdir*
* *Vaxtınız var*
* *Zulayxo* Jurabek Murodov ilə
* *Nə mən, nə də mən* Jurabek Murodov ilə
* *Khazonrez* Jurabek Murodov ilə

## Albomlar

* *Allaha şükür*
* *Allahu təala*
* *ey ürəyim*
* *Mən qocayam, gəncəm*

## Qeydlər

## Xarici keçidlər

* Jonibek Murodov Arxivinin rəsmi saytı Boigoni Shudaast May 2010 sol.
Xuan Manuel de Rosas

**Xuan Manuel Xose Dominqo Ortis de Rosas-i-Lopes-de-Osornio** (; )&nbsp;— Argentinanın hərbi və siyasi xadimi, 8 dekabr 1829-cu ildən 17 dekabr 1832-ci ilə qədər (1-ci dəfə) və 13 aprel 1835-ci ildən 3 fevral 1852-ci ilə qədər (2-ci dəfə) Buenos-Ayresin general-kapitanı (qubernatoru), faktiki diktator-kaudillo 1852-ci ildə devrilməsi və qaçışına qədər Argentina Konfederasiyasının üzvü.

## Bioqrafiyası
1828-ci ildə Rosas unitarçılara qarşı mübarizədə federalistlərə rəhbərlik etdi; 1829-cu ildə Buenos-Ayresin kapitan-general (qubernatoru) və Argentina konfederasiyasının rəhbəri oldu. Rosas 23 il kapitan vəzifəsində çalışdı və tədricən qeyri-məhdud diktatura hakimiyyətini öz üzərinə götürdü, Konqresin səlahiyyətləri isə getdikcə azaldı.

Bu dövrdə Argentinada Rosasın əsl şəxsiyyət kultu quruldu. Onun şərəfinə oktyabr ayı Rosas ayı adlandırıldı. Diktatorun doğum günü (30 may) milli bayram elan edildi. Heç bir ictimai çıxış onun bəyanatlarına istinad edilmədən və ya onun "şanlı əməlləri" mədh edilmədən tamamlanmırdı.

Rosasın əhəmiyyəti yalnız Uruqvaydakı vətəndaş müharibəsinə müdaxiləsi nəticəsində azaldı və bu, onu Fransa və Böyük Britaniya ilə münaqişəyə saldı.

## Həmçinin bax
* Argentina dövlət başçılarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alarix

**Alarix** bunlara aid olunur:

## Ad
* Alarix (ad) — german dillərində ad.
* I Alarix — vestqotların kralı.
* II Alarix — vestqotların kralı.
* Alarix və Erik — İsveçin əfsanəvi kralları.

## Digər
* HMS Alaric (P441) — Britaniya Kral Donanmasının sualtı qayığı.
Alam

**Alam** və ya **Alamos** () — Azərbaycanda qədim yaşayış məntəqəsi. II əsrdə yaşamış yunan coğrafiyaşünası Ptolemeyin "*Coğrafi təlimnamə*" əsərində Alban çayı (Samurçay) ilə Kas çayı (Qusarçay) arasında olduğu göstərilmişdir. Yeri müəyyənləşdirilməmişdir. Bəzi tədqiqatçılar Alamı indiki Xaçmaz rayonunun Yalama kəndi ilə əlaqələndirirlər.

## İstinadlar
Hebrid adaları

**Hebrid adaları** ( , ) — Atlantik okeanında Şotlandiyanın qərb sahillərində yerləşən arxipelaqdır. Britaniya adaları qrupuna daxildir. Arxipelaqın iki ada silsiləsi - Daxili və Xarici Hebrid adaları, Litl-Minç və Nort-Minç boğazları, həmçinin daxili Hebrid dənizi ilə ayrılır.
## Təsviri
Hebrid adaları 500-ə yaxın qayalı, əsasən hündür adalardan ibarət geniş səpələnmiş qrupdur, onlardan 100-ə yaxını məskunlaşıb. Səthinin sahəsi təxminən 7,2 min km²-dir, bunun təxminən 1,6 min km²-ni göllər tutur. Adaların səthinin çox hissəsini qayalı və ya bataqlıq düzənliklər (torf bataqlıqları) təşkil edir. 1009 m-ə qədər alçaq dağlar (Skay adasındakı Kullin-Hils dağı), həmçinin lava sahələri və qədim buzlaşmanın izləri (troqlar, karrlar) var. 

Rütubətli dəniz iqlimi, yanvarda orta temperatur 4-6 °C, iyulda 12-14 °C-dir. Çoxlu yağıntı düşür - ildə 2000 mm-ə qədər. Bitki örtüyündən - iri humuslu və torflu torpaqlarda çəmənliklər, boz torpaqlar, nadir hallarda alçaqboylu tozağacı sahələri. Yüksək rütubət ada landşaftlarının formalaşmasına kömək etdi, burada göllər bataqlıq çəmənlikləri və torf bataqlıqları ilə növbələşir və əsrlər boyu küləklər tərəfindən sovrulmuş və okean suları ilə cilalanmış sahil qayaları qəribə forma və konturları ilə seçilir.
## Daxili Hebrid adaları
Daxili Hebrid adalarına Skay, Mull, Ayley, Jura, Rum və başqaları daxildir. Şimal adaları Haylend rayonuna, cənub adaları isə Arqayl-and-Byut rayonlarına daxildir.

## Xarici Hebrid adaları
Xarici Hebrid adalarına Lyuis-end-Harris adaları (Lyuis və Harris adlı iki tarixi hissədən ibarət olan ada, çox vaxt “adalar” adlanır), Nort-Uist, Benbekyula, Sayt- Uist, Barra və başqaları daxildir. Xarici Hebrid adaları inzibati cəhətdən Na-h-Elanan-Şiar (əvvəllər Uestern-Ayls adlanırdı) rayonunu təşkil edir.

## İstinadlar
Qiymətli kağızların alınması

**Qiymətli kağızların alınması** (*uzun alış* və ya *uzun mövqe*, həmçinin *yüksək alış*) () — qiymətli kağızların və ya valyutanın dəyərinin artması gözləntisi ilə əldə edilməsi. Valyuta əməliyyatlarının çox hissəsini təşkil edən valyuta əməliyyatlarının ən mühüm növü spot əməliyyatlardır.

“Al və saxla” investisiya strategiyasına uyğundur.

## Təhlükəsizlik
Səhm və ya istiqraz kimi qiymətli kağızlar baxımından və ya ekvivalent olaraq, qiymətli kağızda uzun müddətə sahib olmaq o deməkdir ki, qiymətli kağızın qiyməti qalxarsa, qiymətli kağızın bahalaşacağı və qazanc əldə edəcəyi gözləntiləri ilə vəzifə sahibi qiymətli kağıza sahibdir. Uzun vəzifələrə investisiya etmək daha çox yayılmış investisiya təcrübəsidir.

## Gələcək
Gələcəkdə uzun müddət davam etmək o deməkdir ki, mövqe sahibi müqavilənin müddəti başa çatdıqda əsas aləti müqavilə qiymətinə almağa borcludur. Vəzifə sahibi əsas alətin qiyməti artarsa, qazanc əldə edəcək, çünki ödədiyi qiymət bazar qiymətindən az olacaq.

## Seçim
Seçim investoru zənglər üzrə satmaq opsionlarını almaq və ya satmaqla əsas investisiyada uzun mövqeyə (texniki jarqonda “in”  sözü buraxılır) daxil olur. Bu, əsas aktivi almaq və ya ticarət fyuçersləri ilə uzun müddət davam etməkdən fərqlidir, çünki opsionda uzun müddət davam etmək, əsas alətin qiymətinin qalxacağı təqdirdə opsion sahibinin mənfəət əldə edəcəyi demək deyil. Opsion üzrə uzun mövqenin açılması onun sahibinə onu həyata keçirmək hüququ (lakin öhdəliyi deyil) verir. Əgər qiymət tətil qiymətindən yuxarı qalxarsa, alış opsionunun sahibi, ehtimal ki, aləti almaq opsionundan istifadə edəcək və (ən azı kağız üzərində) həmin nöqtədəki qiymət ilə buraxılış qiyməti arasındakı fərq onun ödədiyi mükafatdan artıq olarsa, qalib gələcək.

## İstinadlar
Alarlılar

**Alarlılar** — şahsevən tayfalarından biri. Əsasən, İran Azərbaycanında yaşayırlar. Maldarlıq, qismən də əkinçiliklə məşğuldurlar.

## İstinadlar
Pedro Antonio de Alarkon

**Pedro Antonio de Alarkon** (; ) — İspaniya yazıçısı.

## Həyat və yaradıcılığı
Pedro Antonio de Alarkon 10 aprel 1833-cü ildə İspaniyanın Qranada əyalətindəki Quadiks şəhərində anadan olmuşdur. O, "*Milli əhvalatlar*" (1881), "*Məhəbbət hekayələri*" (1881), "*Ağlasığmaz hekayələr*" (1882) novella məcmuələri və "*Üçbucaq şlyapa*" (1874) povestinin müəllifidir. Alarkon ispan ədəbiyyatının demokratik ənənələrini davam etdirmişdir. Buna baxmayaraq, "*Qalmaqal*" (1875), "*Əxlaqsız qadın*" (1882) romanlarında katolik ideyalarını təbliğ etmiş, fikir azadlığının əleyhinə çıxmışdır. "*Xain*" hekayəsi Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur. Pedro Antonio de Alarkon 10 iyul 1891-ci ildə İspaniyanın Madrid əyalətinin Valdemoro şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Педро Антонио де Аларкон в Энциклопедии «Кругосвет»
Ləzgi Saleh

**Ləzgi Saleh** () — XVII əsr ləzgiəsilli Azərbaycan şairi. Şair Səfəvilər dövlətinin Şirvan bəylərbəyliyinə aid Yuxarı Yaraq kəndində anadan olub.

## Həyatı
Saleh XVII əsrdə Yuxar-Yaraq kəndində anadan olub. O, ilk təhsilini kənd mədrəsəsində alıb. Saleh daha sonra burada işləməyə başlayıb.

## Yaradıcılığı
Salehin məhəbbət lirikasının bir xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, onun şeirlərində aşiqin təsviri, mədhiyyəsi əsas yer tutur. Onlarda lirik qəhrəmanın hissləri gizlidir. Məşuqun vəsf və mədhində əsas təsvir vasitələri şairin ənənəvi şərq poeziyasından, farsçılıqdan və ərəbizmdən götürdüyü müqayisələrdir.

Şairin "Çəkərəm tabı" və "Olmuşam müştaq" misraları ikihecalı müqayisə sistemi ilə səciyyələnir. Hər sətirdə iki müqayisə var. Amma ikihecalı sistem lirik qəhrəmanın daxili aləminin bütövlüyünü, sevgili obrazını pozur:
Aşiqəm bir xuba, tuti-məhbuba,
Nisbəti-Eyyuba, çəkərəm tabı,
Əqli aldı məndən, canım o təndən.
Üz görsətsə, gündə eylər səvabı.

Bu necə qamətdir, nə qiyamətdir,
Türfə əlamətdir, sərvi-cənnətdir,
Aşiqə mübaiyət çox müctəddir,
Qibləyi-Zahiddir, zərdir-zibadır.

Libası əhmərdir, zərdir-zibadır.
Qaməti ərərdir, yaşınnır bir dür,
Camalı ənvardır, sima qəmərdir.
Dilimdə əzbərdir hüsnü kitabı.

Bu cümlə cahanda, qülli-İranda,
Şəhri İsfahanda, Azərbaycanda,
Rövzəyi-rizvanda, huri-qılmanda.
Mələkdə, insanda tanılmaz babı.

Salehəm, kuyində, dildə, dəhanda,
Vəsfini söylərəm yavuqda, gendə,
Ol gözəllik səndə, qəmzə şövqündə.
Dərdi qəmin məndə yoxdur hesabı.

Şairin "Nisbətdir" şeiri lirik qəhrəmanın kədərli duyğularını təsvir edən sevgilisi obrazının müşayiəti ilə seçilir:
Eylərəm fikr ilə övraq,
Səri-kuyində oldum çak.
Sənsən, billah, cövhəri-pak,
Səsim sədaya nisbətdir.

Fəndin aləm içdə yoxdur,
Məhəbbət canında çoxdur,
Sanki kirpiklərin oxdur.
Qaşların yaya nisbətdir.

Əyninə geymisən əhmər.
Bağında qönçələr yetər,
Dil-dodağın şirin şəkər,
Cismin şəhlaya nisbətdir.

Geyinmisən rəngi-gülgün,
Sən Leylisən, mən də Məcnun.
Saleh deyər: qəddi mövzun —
Sərvi-balaya nisbətdir.


Ləzgi Salehin yaradıcılığında "Nə bilsin?" didaktik şeiri də var. Şair burda obrazın hər bir tərifini mənfi və müsbət tərəfdən verir. Onlarda cəmiyyətin pisliklərinin poetik təcəssümü var. Saleh bu pislikləri ifşa edərək onların aradan qaldırılması yollarını da göstərir: 
Ay usta, gün usta, söyləyən aşıq,
Ləzgicə bilməyən farsı nə bilsin?!
Oxumayıb əlif, beyin binadan,
Ədəbi, ərkanı, dərsi nə bilsin?!

Özgəni nə bilsin özün bilməyən?
Əyrisin nə bilsin düzün bilməyən?
Danışanda doğru sözün bilməyən
İşin avandını, tərsi nə bilsin?!

Əsil siyasətdə abi bilməyən,
Məsəllərdə neçə Nəbi bilməyən,
Özünü, sözünü, dəbi bilməyən,
Haqqı, qanacağı, həfsi nə bilsin?!

Bu sində haqq gülə vüsal etməyən,
Canım, haqq yoluna cəfa qatmayan,
Kəbəyə, Bağdada, Saleh getməyən
Şamı, Ərzurumu, Qarsı nə bilsin?!


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Mirzə Müslüm Qüdsi

**Mirzə Müslüm Qüdsi** və yaxud **Qüdsi İrəvani** () — XVIII əsr Azərbaycan şairi. Mirzə Məhəmməd Müslüm Qüdsi təxəlüssü ilə yazıb yaratmışdır. O, İrəvan xanlığının münşisi (katibi) olub.

## Həyatı
Mirzə Məhəmməd Müslüm 1752-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olub. O, İrəvan xanının sarayında xidmət edib. Orada Mirzə Məhəmməd xanın katibi (münşisi) olub. O, 1808-ci ildə İrəvan şəhərində vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Mirzə Məhəmməd Müslüm Qüdsi təxəlüssü ilə yazıb yaratmışdır. Buna görə o, Mirzə Müslüm Qüdsi adı ilə tanınır. Hələlik elm aləminə onun bir "Divan"ı məlumdur. Bu divan 2814 şifrəsi altında Hacı Məhəmməd Naxçıvani adına Təbriz Milli Kitabxanasında qorunub saxlanılır. Mirzə Müslüm Qüdsinin "Divan"ı haqqında məlumatı Azərbaycan Respublikasının İranda keçmiş səfiri Eynulla Mədətli əldə etmişdir. Mədətli bu kəşfi barədə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar institutunu məlumatlandırmışdır. Bir müddətdən sonra şərqşünas Şəmsi Pənahlı Təbriz Milli Kitabxanasında Qüdsinin "Divanı"nı tədqiq etmişdir. Ş. Pənahlı Qüdsi İrəvaninin "Divan"ı barədə monoqrafiya yazmışdır.

Qüdsinin "Divan"ında farsca, türkcə və ərəbcə şeirlər var. Bu əsərlər içərisində farsca yazılmış "Tousife-İrəvan" ("İrəvanın vəsfi") məsnəvisi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Əziz Dövlətabadi Qüdsinin "Divan"ı barədə bu sözləri yazır: *"Qüdsi divanının bir nüsxəsi 2814 nömrəsi altında Hacı Məhəmməd Naxçıvaninin "Şadrəvan" kitabxanasında saxlanılır. 23 x16 ölçüdə olan divan 350 səhifədən ibarətdir və hər səhifədə 18 beyt vardır. Burada Rəsuli-Əkrəm, dövrün əmir və vəzirlərinin tərifi, tarixi hadisə və faciələrə, böyüklərin vəfatına aid madeyi-tarixlər, fars, türk, ərəbcə məsnəvilər, qəzəllər yer almışdır. Bu məsnəvidə [[Çuxursəd]], [[Qırxbulaq mahalı|Qırxbulaq]], Xan bazarı, Dərəbağı, [[Xan məscidi (İrəvan)|Xan məscidi]], [[Göyçə mahalı|Göyçə yaylağı]] kimi İrəvan mahallarının, məhəllələrinin və tarixi yerlərinin bir çoxunun adı çəkilir."*

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Şəmsi Pənahoğlu. M. M. Qüdsi İrəvani. Tousifi-İrəvan. Tərcüməçi Ş. Əhmədov. / Səməd Sərdariniya. İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur. Tərcüməçi İ. Quliyev. Kitab	Zərdabi. Bakı.2014, s. 197–216.
* Şəmsi Pənahoğlu. Mirzə Müslüm Qüdsi İrəvaninin "İrəvanın vəsfi" məsnəvisi. II nəşr	Kitab. Zərdabi. Bakı. 2019. 57s.
* Şəmsi Pənahoğlu. Mirzə Müslüm Qüdsi İrəvaninin türkcə əsərləri. II nəşr. zərdabi. Bakı. 2019. 100 s.
Alış üçün opsion

**Alış üçün opsion** — müəyyən hallarda və müəyyən şəraitdə səhmdarların bəzi şirkətlərin səhmlərini aşağı qiymətə almaq hüququnun təmin edilməsi. Bu həmçinin, müəyyən şəxsin məhsulu ya müəyyən səviyyəli qiymətə, ya da müəyyən tarixə qədər almaq hüququdur. Satıcı həmin tarixə qədər bu malı heç bir başqa alıcıya satmamağı və onu satışdan çıxarmamağı öhdəyə götürür.

## İstinadlar
Aliyenasiya (hüquq)

**Aliyenasiya** və ya **alientasiya** ( – özgəninkiləşdirmə) — əmlakı müsadirə etmə, səhm, kapital, dəyərlinin sahibkarlıq hüququnun bir şəxsdən başqasına keçmə prosesi. Mülkiyyətçinin iradəsinə əsasən özgəninkiləşdirmə (alqısatqı və ya bağışlama) və mülkiyyətçinin iradəsindən asılı olmayan özgəninkiləşdirmə (məhkəmə qərarının icrası zamanı borcun tutulması məqsədilə borclunun əmlakının müsadirə edilməsi, rekvizisiyası və ya məcburi satılması) fərqləndirilir.

Aliyenasiya bu hüququn tam şəkildə verildiyi müstəsna hüquqa sərəncamvermə üsullarından biridir. Hüququn aliyenasiyası ya qeydə alınmalı, ya da müstəsna hüququn qeydiyyatından əvvəl aliyenasiya haqqında müqavilədə yazılı şəkildə ifadə edilməlidir. Hüquq verən zaman hüquq sahibi bu hüququnu itirmir. Müqavilədə hüquq tam şəkildə verilmədikdə, müqavilə lisenziya sayılır.

## İstinadlar
Ali audit qurumu

**Ali audit qurumu** — hökumət fəaliyyətlərinin auditini həyata keçirən müstəqil dövlət səviyyəli qurum. Əksər ali audit qurumları öz ölkələrinin mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq təsis edilmişdir. Ali audit qurumları dövlət vəsaitlərinin istifadəsinə nəzarət edir, dövlət maliyyə hesabatlarının keyfiyyətini və düzgünlüyünü yoxlamaqla ölkədə nəzarətin və hesabatlılığın təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Azərbaycan Respublikasının ali audit qurumu Azərbaycan Respublikasının Hesablama Palatasıdır.

## İstinadlar
Aktivlərlə təmin edilmiş qiymətli kağızlar

**Aktivlərlə təmin edilmiş qiymətli kağızlar** — dəyəri və ödənişləri müvafiq əsas aktivlər hesabına formalaşan qiymətli kağızlar. Qiymətli kağızların bu formaları adətən avtomobil kreditləri və kredit kartı ödənişləri kimi kiçik və qeyri-likvid aktivlərin sekuritləşdirilməsi yolu ilə yaradılır. İnvestorlar üçün bu cür qiymətli kağızlar korporativ borc alətlərinə investisiya yatırmağa alternativ hesab olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Ежегодник: Энциклопедия российской секьюритизации
* Финансовый глоссарий: ипотека и секьюритизация (Moody's Investors Service. 2007. Glossary of mortgage finance and secularization terms (Russian). World Bank Glossary)
* Федеральный закон "Об ипотечных ценных бумагах" от 11.11.2003 N 152-ФЗ
* Jason H. P. Kravitt, Securitization of Financial Assets, Second Edition, Aspen Publishers, New York, New York, 2005.
* Steven L. Schwarcz, Structured Finance A Guide to the Fundamentals of Asset Securitization, November 1990, Second Printing, Practicing Law Institute.
* McLean, Bethany (2007). «Asset Backed Securities: The Dangers of Investing in Subprime Debt», Fortune.
* Over-reliance on Credit Ratings, Frank J. Fabozzi, Yale School of Management, and Dennis Vink Nyenrode Business Universiteit (2009). Yale International Center for Finance working paper circulated by the Social Science Research Network.
Lex loci actus

***Lex loci actus*** və ya **aktın tərtib edildiyi yerin qanunu** — beynəlxalq xüsusi hüquqda qəbul edilmiş qayda. Bu qaydaya görə, mülki hüquq aktının tərtib olunduğu dövlətin hüququ tətbiq olunmalıdır. Bu, təhkimetmənin ümumi formuludur və bu şəkildə nadir hallarda istifadə olunur. Buna səbəb mülki hüquq aktının müxtəlif mülki-hüquqi hərəkətlərini əhatə edən geniş anlayış olmasıdır. Buna görə də aktın növündən asılı olaraq bu formul dəqiqləşdirilir. Aktın tərtib edildiyi yerin qanununun ən çox yayılmış variantları "Müqavilənin tərtib edildiyi yerin qanunu", "Müqavilənin icra edildiyi yerin qanunu", "Zərər vurulma yerinin qanunu"dur.

## İstinadlar
Avropa Patent Təşkilatı

**Avropa Patent Təşkilatı** (; **EPO** və ya **EPOrg**) — ixtira hüququnun patent mühafizəsini təmin edən hökumətlərarası təşkilat. Bu, 1973-cü ildə qəbul edilmiş Avropa patentləri verilməsi haqqında Konvensiya əsasında təsis edilmişdir və 1977-ci ildən fəaliyyət göstərir. Baş qərargahı Almaniyanın Münhen şəhərində yerləşir. Onun Haaqada filialı və Vyanada bürosu var.

## Məqsədi və strukturu
APT-nin rəsmi məqsədi Avropa ölkələrinin ixtiralarının mühafizəsi sahəsində əməkdaşlığı dərinləşdirmək, Avropada patentləri vahid prosedur altında və vahid normalar əsasında verməkdir. Avropa patent sistemi milli patent hüququnun Avropa patentləri verilməsi haqqında Konvensiyaya uyğunlaşdırılmasını təmin edir. APT Avropa patentlərinin qüvvəsinin öz ərazilərində tətbiqi üçün bu təşkilata daxil olmayan dövlətlərlə həmin dövlətlərdə patent idarəsi və intellektual mülkiyyətin qorunması haqqında qanun olması şərti əsasında müqavilələr bağlayır. Avropa patenti patent sahibini 20 il müddətinə patent mühafizəsi ilə təmin edir. Avropa patent sifarişi Patent Kooperasiyası haqqında 1970-ci il müqaviləsinə üzv olan, sifarişçi tərəfindən müəyyən edilmiş dövlətlərdəki milli sifarişlə eyni qüvvəyə malikdir. APT inzibati və maliyyə müstəqilliyinə malikdir. APT-nin strukturuna  İnzibati Şura və Avropa Patent İdarəsi (APİ) daxildir. İnzibati Şura razılığa gələn dövlətlərin nümayəndələrindən və onların müavinlərindən ibarətdir. Şuranın iclasları ildə bir dəfə keçirilir və burada büdcə təsdiq edilir. O, Avropa patentlərinin verilməsi haqqında Konvensiyanı tətbiq etmək, rüsumlar toplamaq və işçilərin təmin edilməsi reqlamentlərini dəyişdirmək, APİ-yə nəzarət etmək hüququna malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Arsen Lupen: Centlmen oğru

**Arsen Lupen: Centlmen oğru** () — Moris Lebank tərəfindən yazılmış Arsen Lupenin sərgüzəştlərindən bəhs edən kitab seriyasının birinci kitabı. Kitab ilk dəfə 10 iyun 1907-ci ildə nəşr olunmuşdur. 

## Hissələr

# **"Arsen Lupenin həbs olunması"** (*"L'Arrestation d'Arsène Lupin"* 15 iyul 1905) — Amerikaya gedən gəminin sərnişinlərinin içində Arsen Lupenin də olduğu xəbəri yayılır. Göndərilən xəbərlə Lupenin sarışın və adının baş hərifinin "R" olduğu bilinir. Xəfiyyə Qanimard limanda gəminin gəlişini gözləyir. Beləcə gəmi limana çatanda Lupen tutulur. 
# **"Arsen Lupen həbsxanada"** (*"Arsène Lupin en prison"* 15 dekabr 1905) — Qanimard Lupeni ziyarətə gəlir. Lupen tutulmasının səbəbi olaraq diqqətinin limanda gördüyü qadına yayındığını deyir. O, deyir ki, qadını sevməsəydi onu tutmaq mümkün olmayacaqdı. Lupen həmçinin Qanimarda məhkəmə günü orada olmayacağını deyir.
# **"Arsen Lupenin qaçışı"** (*"L'Évasion d'Arsène Lupin"* 15 dekabr 1906) — Arsen Lupenin qaçacağını öyrənən polis onun qaçmasına şərait yaradaraq Lupeni yanına gedəcəyi cinayət dostları ilə birlikdə həbs etməyi planlaşdırır. Lupen bunu əvvəlcədən bildiyi üçün həbsxanaya geri qayıdır. Məhkəmə günü hökm olunanın Lupen olmadığı deyilir. Qanimard oradakı şəxsin Lupenin oxşarı olduğunu və bunu Lupenin etdiyini deyir. Oxşarı azad olduqdan sonra Qanimard onu izləyir və Lupenin elə özü olduğunu öyrənir. Lupen bunun əvvəlcədən oyunun hissəi olduğunu Qanimarda izah edir.
# **"Sirli sərnişin"** (*"Le Mystérieux voyageur"* 15 fevral 1906)
# **"Kraliçanın boyunbağısı"** (*"Le Collier de la reine"* 15 aprel 1906)
# **"Ürək yeddisi"** (*"Le Sept de cœur"* 15 may 1907)
# **"Madam İmbertin seyfi"** (*"Le Coffre-fort de madame Imbert"* 15 may 1906)
# **"Qara mirvari"** (*"La Perle noire"* 15 iyul 1906)
# **"Şerlok Holms çox gec gəlir"** (*"Sherlock Holmès arrive trop tard"* 15 iyun 1906)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avropa Milli Hesablar Sistemi

**Avropa Milli Hesablar Sistemi** (AMHS-1995) — Avropa İttifaqının üzvləri tərəfindən istifadə edilən milli hesablar və regional hesablar sistemi. Bu, ardıcıl, dəqiq və müqayisə edilə bilən statistik məlumatlardan istifadə etməklə üzv ölkələrin iqtisadiyyatının kəmiyyət baxımından ifadəsini təsvir etmək üçün zəruri uçot qaydalarını müəyyən edir.

## Strukturu
AMHS-in strukturu sektor hesabları və xərclər-buraxılış olmaqla iki əsas cədvəllər qrupundan ibarətdir. Sektor hesabları institusional sektorlar üzrə iqtisadi prosesin müxtəlif mərhələlərinin sistemli təsvirini təqdim edir. Sektor hesablarına həmçinin hesabat dövrü ərzində aktivlərin, öhdəliklərin və şəxsi kapitalın xalis dəyərinin olub-olmamasını müəyyən etmək üçün aktiv və passiv balansı daxildir. Xərclər-buraxılış cədvəli və sahələr üzrə hesablardır. İstehsal prosesini, məhsul və xidmətlərin hərəkətini daha ətraflı təsvir edir. AMHS həmçinin əhali və məşğulluq anlayışlarını özündə birləşdirir. Bu anlayışlar həm sektor hesabına, həm də xərclər-buraxılış cədvəlinə uyğundur. AMHS illik milli hesablarla məhdudlaşmır, həm də rüblük və regional hesabları əhatə edir. AMHS-nin milli hesabları – Milli Hesablar Sistemi (MHS) üzrə tövsiyələrin baxılmış qlobal versiyalarına tam uyğundur və 1970-ci ildə nəşr edilmiş, inteqrasiya olunmuş iqtisadi hesabların Avropa sistemini əvəz edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Council Regulation (EC) No 2223/96 of 25 June 1996 on the European system of national and regional accounts in the Community, the annex contains the whole ESA95
*European Commission (1996). "European System of Accounts ESA 1995" Eurostat, Brussels-Luxembourg,1996, xx + 383 pp.
Avropa Patent İdarəsi

**Avropa Patent İdarəsi** (APİ) — Avropa Patent Təşkilatının (APT) orqanlarından biri. Onun tərkibində axtarış, ekspertiza, şikayətlər, hüquq və administrasiya olmaqla beş baş müdirlik vardır. APİ İnzibati Şurasına hesabat verir. APİ-nin rəhbəri onun prezidentidir. Patentin verilməsi üçün adətən 3 ildən çox vaxt lazımdır. APİ razılığa gələn ölkələrin fəaliyyətini Ümumdünya İntellektual Mülkiyyətin Mühafizəsi Təşkilatı (ÜİMMT) və digər beynəlxalq təşkilatlarlarla əlaqələndirir. APİ aylıq "*Xidməti xəbərlər*" və həftəlik "*Avropa patent vərəqəsi*" nəşrlərini dərc edir, "*sifarişçi üçün rəhbərlik*" nəşrinin sponsorluğunu edir və Avropa patentləri verilməsi haqqında konvensiyanın mətnlərini dərc edir. Avropa patent məlumatları və sənədləri sistemi 50-dən çox ölkədən patent məlumatlarını təklif edir. Haaqada yerləşən Beynəlxalq Patent İnformasiyası Mərkəzi patent axtarışları aparır. APİ və Beynəlxalq Mərkəzin arxivlərində 50 milyondan çox patent haqqında məlumat var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*Institute of Professional Representatives before the EPO or "European Patent Institute (epi)"
*Staff Union of the European Patent Office (SUEPO)
*FFPE-EPO another staff union of the European Patent Office
Zamanla ölçülmüş orta qiymət

**Zamanla ölçülmüş orta qiymət** (, ) — müəyyən bir müddət ərzində qiymətli kağızın orta qiymətinə istinad edən maliyyə termini.

Qiymət qiymətli kağızın əməliyyat qiymətinin müəyyən müntəzəm aralıqlarla götürülməsi və bu qiymətlərin hər birində əməliyyatların həcmi nəzərə alınmadan bu qiymətlərin sadə ortalamasının hesablanması yolu ilə hesablanır.

TWAP qiyməti müəyyən bir müddət üçün ən sadə qiymət göstəricisidir. O, treyderlərə və onların müştərilərinə hər bir verilmiş vaxt intervalında sifarişin icra olunduğu qiyməti müəyyən vaxt intervalında əməliyyatların orta qiyməti ilə müqayisə edərək sifarişin icrasını qiymətləndirməyə imkan verir.

TWAP-a əsaslanaraq, ilk və erkən alqoritmik ticarət alqoritmlərindən biri, böyük bir sifariş müntəzəm olaraq bazara göndərilən bərabər kiçik sifarişlərə bölündükdə qurulur. Başqa bir şəkildə, ona "Saat" və ya "Dilimləyici" də deyilir. TWAP, ən ibtidai alqoritmik ticarət alqoritmi olaraq, daha təkmil olduğu üçün çox vaxt VWAP alqoritminə qarşı çıxır. Müqayisə üçün qeyd edək ki, iki ticarət sessiyasını - səhər və günortadan sonra götürsək, onda TWAP alqoritmi sifarişin 50%-ni səhər, 50%-ni günorta, VWAP alqoritmi isə 40%-ni səhər, 60%-ni göndərəcək.  TWAP alqoritminin proqnozlaşdırıla bilməsi digər bazar oyunçularına onun hərəkətlərini asanlıqla aşkar etməyə və ona qarşı oynamağa imkan verir, buna görə də bəzi təsadüfi elementlər adətən TWAP alqoritminə əlavə edilir.

## Həmçinin bax
* Alqoritmik ticarət

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Barry Johnson: Algorithmic Trading and DMA: An introduction to direct access trading strategies. 2010 (ISBN 0-9563992-0-7)
Texniki analiz

**Texniki analiz** — oxşar şəraitdə keçmişdə baş verən qiymət dəyişiklikləri nümunələri əsasında mümkün qiymət dəyişikliklərini proqnozlaşdırmaq üçün alətlər toplusu. Əsas əsas qiymət qrafiklərinin təhlili — "diaqramlar" ( — *qrafik*, *diaqramma*) və / və ya birja stəkanı. Nəzəri cəhətdən texniki analiz istənilən bazara şamil edilir. Lakin texniki analiz ən çox yüksək likvidli sərbəst bazarlarda, məsələn, birjalarda istifadə olunur.

## Tarixi
Texniki təhlilin yaranması üçün ilkin şərtlər maliyyə bazarlarında əsrlər boyu qiymət dəyişikliklərinin müşahidəsi olmuşdur. Texniki analizin arsenalında ən qədim alət XVIII-XIX-cu əsrlərdə yapon düyü tacirləri tərəfindən hazırlanmış KEISEN metodudur (けい線). Qərbdə və Rusiyada "Yapon şamları" kimi tanınır.

XIX əsrin sonlarında amerikalı jurnalist Çarlz Dou nəzəriyyəsinin əsasını təşkil edən və XX əsrin əvvəllərində texniki analiz metodlarının sürətli inkişafının başlanğıcı kimi xidmət edən qiymətli kağızlar bazarları haqqında bir sıra məqalələr dərc etdi. XX əsrin ikinci yarısında kompüter texnologiyasının inkişafı təhlil alətlərinin və üsullarının təkmilləşdirilməsinə, həmçinin kompüter texnologiyasının imkanlarından istifadə edən yeni metodların yaranmasına kömək etdi.

Texniki təhlil əsasında əldə edilən nəticələr, əmtəənin (qiymətli kağız, valyuta cütünün) cari bazar qiymətinin bəzi "real dəyərdən" (həddindən artıq qiymətləndirilmiş və ya) fərqli olduğu fərziyyəsinə əsaslanan fundamental təhlilin nəticələrindən fərqlənə bilər. az qiymətləndirilir), lakin ona meyil edir. Əgər siz "düzgün" qiyməti hesablasanız, o zaman "bazarın bu səviyyəyə düzəlməsini" gözləmək olar.

Qeyd etmək lazımdır ki, hər iki üsul müxtəlif xarici amillərin təsiri altında bazar şəraitinin mümkün təhrifini nəzərə almır. İstər dünyada, istərsə də ölkə daxilində baş verən siyasi, iqtisadi hadisələr həm ayrı-ayrı səhmlərin, həm də bütün sektorların davranışına ən ciddi təsir göstərə bilər. Bu cür təsirlər təbii və ya texnogen fəlakətlər, qanunlarda dəyişikliklər, gömrük rüsumlarının tətbiqi və ya ləğvi, vergi dərəcələrinin dəyişməsi və digər hadisələrlə bağlı ola bilər.

## İstinadlar
Jan Ravelonarivo

**Jan Ravelonarivo** () — Madaqaskar dövlət və hərbi xadimi, Madaqaskar Ordusunun komandiri, 17 yanvar 2015-ci ildən 10 aprel 2016-cı ilə qədər Madaqaskarın baş naziri.

## Həyatı
17 aprel 1959-cu ildə Berevoda anadan olub.

## Şəxsi həyatı
Rasirakanın yaxın adamı Tata Ambruazın bacısı Jan Ravelonarivo ilə evlənmişdir; onların üç övladı var. Malaqas, fransız, ingilis və rus dillərində danışa bilir.

## İstinadlar
Seydi Bushəqi

**Seydi Bushəqi** () və ya **Əbu İshaq İbrahim ibn Fayed əz-Zəvavi** () — Maliki fəqihi, müfəssir, ərəb dilçisi və sufi.

## Bioqrafiyası
O, hicri 796-cı (1394) ildə Teniyada doğulmuş və hicri 857-ci (1453) ildə orada da vəfat etmişdir.

## Əsərləri
Onun əsərləri İslam elmlərinin bir neçə aspektini əhatə edir, o cümlədən:

* **Təfsir və Quranla bağlı:**
# *Təfsir əz-Zəvavi.* Quranın təfsiridir.

* **İslam hüququ ilə bağlı:**
# *Tuhfət əl-Müştaq.* Maliki fiqhində Muxtar Xəlilin qısa izahıdır.
# *Təsbilis-Səbil li-muqtətafi əzhar.* Muxtar Xəlilin Maliki fiqhinin xülasəsinin izahıdır.
# *Nil tufanı.* Muxtar Xəlilin Maliki fiqhinin xülasəsinin izahıdır.

* **Ərəb dili ilə bağlı:**
# *Nuzmu qəvaidil-ərəbil-İbn Hişam.* İbn Hişam əl-Ənsari tərəfindən qrammatik təhlilin qaydalarını izah edən şeir.
# *Təlxis ət-Təlxis.* Ritorika, mənalar və bəyan haqqında bir kitabın izahıdır.
# *Şərhil-Əlfiyyəti-İbn Malik.* İbn Malikin "əl-Əlfiyyə"sini izah edən kitab.

## Həmçinin bax
* Əşərilər
* Maliki məzhəbi
* Sufizm

## İstinadlar

## Mənbələr
* İbn Hişam əl-Ənsari tərəfindən qrammatik təhlil qaydalarını izah edən şeir (نظم قواعد الإعراب لابن هشام للمؤلف سيدي بوسحاقي)

## Əlavə oxu
* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
*
Dostum Hitler

**Dostum Hitler** (ー Waga Tomo Hittorā) — Yukio Mişimanın 1968-ci ildə dostluq və siyasət haqqında yazdığı pyes. Həmin ildə də səhnəyə qoyulmuşdur və 1969-cu ilin yanvar ayının axırına qədər səhnədə qalmışdır. 1968-ci ilin oktyabr ayının 13-də kitab şəklində çap edilmişdir. 

## Pyes haqqında
Pyesin süjeti 1934-cü ilin yayında Berlin kanslerliyində baş verir və Adolf Hitler, Qustav Krupp, Qreqor Ştrazer və Ernst Römün əhvalatlarından bəhs edir.

## Süjet
Pyes Hitlerin Almaniya xalqı qarşısında çıxışı ilə başlayır, onun iki dostu Krupp və Röm çıxışı izləmək üçün içəri daxil olurlar. Onlar bir-biri ilə danışır və Krupp bəşər tarixinin irəliləyişlərini, o cümlədən Hitleri daha yaxşı liderə çevirmək üçün metaforik mənada istifadə etdiyi "dəmir buket"i müzakirə edirlər. 

Sonradan Ştrazer səhnəyə daxil olur. Onun Römlə arası olmur, Krupp onların münasibətini "it və pişik" kimi təsvir edir. Ştrazer daha sonra müharibədən əldə edilən gəlirləri ölkəyə qaytarılmasının lazım olduğunu iddia edir. Röm qəzəblənir, və onu sosialist adlandırır. Hitler çıxışını bitirdikdən sonra onu gözləyən qrupa qayıdır və onlardan xalqın çıxışı ilə bağlı hesabatlarını alır, hamısı ona çıxışın mükəmməl olduğunu, hətta Hitlerə sənətkar belə adlandırırlar.

Hitler daha sonra Römlə təklikdə söhbət edir, və onların əvvəlləri necə yaxın olduqlarından danışır, lakin indi o ölkəni idarə etməklə çox məşğul olduğundan, ən çox güvəndiyi dostlarından biriylə "köhnə günlərdən" danışmağa artıq vaxtı yoxdur. Bundan sonra Hitler bir günlük siyasi həyatından uzaqlaşmağa qərar verir, buna görə də Röm Hitlerə hərbi lider olmaq haqqında bilməli olduğu hər şeyi öyrətməyə qərar verir.

## İlham
Mişima "Uzun bıçaqlar gecəsi"ndə Ernst Römün öldürülməsindən ilham alaraq və Hitlerə qarşı bəslədiyi heyranlığı bu pyesdə əks etdirmişdir. Həmçinin bu pyesdən əvvəl Markiz de Sadın həyat yoldaşı haqqında səhnəyə buraxdığı tam qadın aktyor heyətinə sahib olan "Madam de Sad" adlı pyesinə davamçı olaraq tam kişi aktyor heyətinə sahib olan bu əsərini yazmaq qərarına gəldi.

## İstinadlar
Ümumdünya Kitab Günü

**Ümumdünya Kitab Günü** və ya **Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü** — 1995-ci ildə UNESCO tərəfindən təsdiq edilmişdir. Həmin gün dünya ədəbiyyatında simvolik tarixdir. 23 aprel - Vilyam Şekspir, Migel de Servantes və İnka Qarsilaso dela Veqa kimi bir sıra görkəmli ədiblərin vəfat etdiyi gündür. 

## Tarix seçimi
YUNESKO-nun 1995-ci ildə keçirilən 28-ci sessiyasında 23 aprelin Ümumdünya Kitab və Müəlliflik hüququ Günü elan edilməsi bərədə qərar qəbul olunub. 

## Regionlara görə Ümumdünya Kitab Günü
### Azərbaycan
Azərbaycanda Dünya Kitab Günü və ya *Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü* 1997-ci ildən qeyd edilir.

### İspaniya
İspaniyada Kitab Günü 1926-cı ildən hər il oktyabrın 7-də, Migel de Servantesin anadan olduğu güman edilən tarixdən qeyd olunmağa başladı. Lakin bu günü açıq havada gəzinti və kitabları vərəqləmək üçün daha xoş bir mövsümdə qeyd etmək daha məqsədəuyğun hesab edilmişdir. Beləliklə, 1930-cu ildə Kral XIII Alfonso, Servantesin ehtimal edilən ölüm tarixi olan 23 apreldə kitab gününün qeyd edilmə tarixinin dəyişdirilməsini təsdiqlədi.

### İsveç
İsveçdə bu gün *Världsbokdagen* ("Ümumdünya Kitab Günü") kimi tanınır və müəllif hüququ aspekti nadir hallarda qeyd olunur. Adətən aprelin 23-də qeyd olunurdu, Pasxa bayramı ilə toqquşmamaq üçün 2000 və 2011-ci illərdə aprelin 13-nə çəkildi.

### Böyük Britaniya və İrlandiya
Böyük Britaniya və İrlandiyada Ümumdünya Kitab Günü mart ayında hər il ilk cümə axşamı keçirilən və xüsusi nəşrlərin buraxılışı ilə üst-üstə düşən xeyriyyə tədbiridir. Hər il aprelin 23-də qeyd olunan Ümumdünya Kitab Gecəsi müstəqil xeyriyyə təşkilatı *The Reading Agency* tərəfindən təşkil edilir.
### Amerika Birləşmiş Ştatları
Merilend ştatının Kensinqton şəhərində Beynəlxalq Kitab Günü 26 aprelə ən yaxın bazar günü küçə festivalı ilə qeyd olunur.

2020-ci ildə 15-ci İllik Kensinqton Kitab Festivalı Günü COVID-19 pandemiyası səbəbindən ləğv edildi.

## İstinadlar
Harriet Martino

**Harriet Martino** (*;* ) — ingilis ilk qadın sosioloq.

## Həyatı

Martino səkkiz uşağın altıncısı olaraq 12 iyun 1802-ci ildə İngiltərənin Noriç şəhərində anadan olmuşdur. Martinonun atası Tomas (1764–1826) sahibkar idi. Anası Elizabet Renkin (1772–1848) isə kiçik biznes sahibi idi.

## Ölümü
Harriet Martino 27 iyun 1876-cı ildə "The Knoll"da bronxitdən öldü. O, Key Hill qəbiristanlığında anası ilə birlikdə dəfn edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xankəndi məhəllələri

**Xankəndi məhəllələri** — Xankəndi şəhərinin məhəllələri.

## Aşağı məhəllə
Məhəllənin yaranma tarixi II əsrə təsadüf edir. Bu məhəllə şəhərin ən qədim məhəllələrindən biridir. Məhəllə Qarqar çayının sahilində yerləşir. Məhəllənin 1 qəbiristanlığı, 1 məscidi, 3 kümbəzi, 4 körpüsü, 1 misgərlik emalatxanası, Möminə Xatın Məbədi və d. vardır. SSRİ dönəmində buradakı tarixi evlərin bi hissəsi dağıdılmışdır. O dönəmdə məhəllə əhalisinin 65%-i azərbaycanlılar idi.

## Biləndərlilər məhəlləsi
Xankəndidə məhəllə. Xankəndinin ən böyük məhəllələrindən biri də Biləndərlilər məhəlləsidir. Məhəllədə 70-dən çox ev var. SSRİ dönəmində məhəllə sakinlərinin 75%-i azərilər olmuşdur. Məhəllə Yağlıtəpənin yamaclarında yerləşir. Burada Biləndərlilər tayfasının nümayəndələri yaşadıqları üçün, Biləndərlilər məhəlləsi adlandırılıb. Qeyd edək ki, Biləndərli tayfası ərəb mənşəlidir. Onlar Qarabağ və Şirvan mahalına 11-ci əsrdə köç ediblər. Çox güman ki, bu tayfa ilk dəfə Qarabağın bu ərazisində məskunlaşmışdırlar.

## Böyükbazar məhəlləsi
Xankəndinin kənarında yerləşən bu məhəllə XII əsrdə yaranmışdır. Əhalisinin çox hissəsi Şuşalılar, Kərkicahanlılar, Kosalarlılar və Laçınlılar olmuşdur. Məhəllədə 1 bazar, 2 məscid (Alış və Böyükbazar məscidləri), 1 mədrəsə, 3 hamamxana, 1 gümbəz var idi. İşğal zamanı məscidlərdən biri partladılmışdır.

## Xərratlar məhəlləsi
Xərratlar məhəlləsi XIII əsrdə yaranmışdır. Adından da bəlli olduğu kimi burada xərratlar, sənətkarlar yaşayırdılar. Məhəllə əvvəllər Kərkicahana aid idi. Lakin sonradan məhəllə ərazisi Xankəndi şəhərinin tərkibinə salındı. Məhəllədə Xərrat usta Qulu məscidi vardır.

## Qoyqəşəm məhəlləsi
Bu məhəllə Xankəndinin ən kiçik məhəlləsi kimi məşhurdur. Digər məhəllələrdən fərqli olaraq, bu məhəllədə kümbəz yoxdur. Məhəllədə Qoyqəşəm qəbiristanlığı (qəbiristanlığdakı ən qədim qəbirlər V əsrə aiddir), X əsrə aid məscid, Qoşabulaq bulağı vardır. Qoyqəşəm məhəlləsi Qayabaşı və Saatlı məhəllələrinin arasında yerləşir.

## Məcidli məhəlləsi
Xankəndinin 34 məhəlləsindən biri. Mərkəzdə yerləşirdi. Burada ilk yaşayış məskəninin tarixi XIII əsrə aiddir. Burada 41 ev, 1 hamam, 1 mədrəsə və Məcidli məscidi var idi. Təxmini olaraq 200 nəfərdən çox əhali bu məhəllədə yaşayırdı.
Digərlərində olduğu kimi, bu məhəllədəki qədimi mülklərdə  hazırda Ermənistan işğalçı rejimi  tərəfindən məhv edilir.

## İstinadlar
Zaman maşını (roman)

**Zaman maşını** () — Herbert Uellsin 1895-ci ildə nəşr olunan elmi fantastika kitabı. Eyniadlı iki film bu kitaba əsaslanır.

## Məzmun
Kitabın baş qəhrəmanı "Zaman səyyahı" olaraq adlandırılan ingilis alim və ixtiraçıdır.

Şam yeməyində zamanın dördüncü forma olduğu mövzusu haqda danışılır. Və stolun üstündəki zaman maşınından söhbət açılır. Sonrakı hissədə yeməkdəkilərdən biri bu zaman maşınını yoxlamaq istəyir. O, ilk öncə sadəcə beş saat əvvələ gedir. Daha sonra isə e.ə. IX əsrə səyahət edir.

## İstinadlar
Eynigüclü tənlik

**Eynigüclü tənlik** — əgər, f_{1}(x) = g_{1}(x) tənliyinin hər bir kökü f_{2}(x) = f_{2}(x) tənliyinin kökü və ya əksinə, f_{2}(x) = g_{2}(x) tənliyinin hər bir kökü f_{1}(x) = g_{1}(x) tənliyinin kökü olarsa, belə tənliklərə *eynigüclü tənliklər* deyilir.

Tənliyin hər iki tərəfinə eyni ədəd və ya ifadə əlavə edildikdə və ya çıxıldıqda, həmçinin tənliyin hər iki tərəfi sıfırdan fərqli bir ədədə vurulduqda və ya bölündükdə alınan tənliklər yenə eynigüclü təklik olur.

## İstinadlar
Tesla Energy

**Tesla Energy** — baş ofisi Kaliforniya ştatının Frimont şəhərində yerləşən fotovoltaik sistemlər, batereya enerjisinin saxlanması məhsulları, eləcə də yaşayış, ticarət obyektləri üçün digər əlaqəli məhsul və xidmətlər istehsal edən, satan və quraşdıran avtomobil istehsalçısı Tesla Motors-un törəmə şirkəti.  

2021-ci ildə şirkət 2020-ci ilə nisbətən 68% artımla 345 meqavatlıq (MVt) günəş enerji sistemləri istehsal edirdi.  

## Tarixi
Şirkət 30 aprel 2015-ci ildə Tesla Motors-un icraçı direktoru İlon Mask tərəfindən qurulmuşdur. Tesla 2016-cı ilin noyabr ayında SolarCity-ni aldı və Tesla Energy ilə birləşdirdi. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fərid Kərimli

**Fərid Balamirzə oğlu Kərimli** (6 iyun 1978, Neftçala) — Azərbaycan bəstəkarı, aranjimançısı.

## Bioqrafiya
Fərid Kərimli 1978-ci ilin 6 iyununda Neftçalada anadan olub.

## Diskoqrafiya
### Mahnıları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Instagram hesabı
*Facebook səhifəsi
*Youtube kanalı
ABŞ Milli Tibb Kitabxanası

**ABŞ Milli Tibb Kitabxanası** — Amerika Birləşmiş Ştatları federal hökuməti tərəfindən idarə olunan, dünyanın ən böyük tibb kitabxanasıdır.
Kitabxananın kolleksiyasında yeddi milyondan çox kitab, jurnal, texniki hesabatlar, əlyazmalar, mikrofilmlər, fotoşəkillər və tibb və əlaqəli elmlərə dair təsvirlər, o cümlədən dünyanın ən qədim və nadir əsərləri var.

## Tarixi
Milli Tibb Kitabxanası 1836-cı ildə sələfi ABŞ Ordusunun Baş Cərrah ofisinin bir hissəsi olan Baş Cərrah Ofisinin Kitabxanası idi. ABŞ Silahlı Qüvvələrin Patologiya İnstitutu və onun Tibb Muzeyi 1862-ci ildə Ordu Tibb Muzeyi kimi yaradılıb. 1956-cı ildə kitabxananın adı dəyişdirilərək Milli Tibb Kitabxanası adlandırıldı və kitabxananın kolleksiyası ABŞ Müdafiə Nazirliyinin nəzarətindən Səhiyyə, Təhsil və Rifah Departamentinin İctimai Səhiyyə Xidmətinə verildi.
Kitabxana indiki ünvanına 1962-ci ildə köçdü.

## Nəşrlər və informasiya resursları
1879-cu ildən bəri ABŞ Milli Tibb Kitabxanası beş minə yaxın seçilmiş jurnallarda məqalələr üçün aylıq bələdçi olan Medikus göstəricisini nəşr etdi. Sonuncu Medikus göstricisi 2014-cü ilin dekabr ayında nəşr olunub.  
Milli Tibb Kitabxanası, Entrez axtarış sistemi vasitəsilə əldə edilə bilən bioloji məlumat bazalarını saxlayan Milli Biotexnoloji Məlumat Mərkəzi idarə edir.

## Toksikologiya və Ətraf Mühitin Sağlamlığı
Toksikologiya və Ətraf Mühitin Sağlamlığı Proqramı 1967-ci ildə Milli Tibb Kitabxanasında yaradılmışdır və tibbi ədəbiyyatdan, dövlət və qeyri-hökumət təşkilatlarının fayllarından toplanmış kompüter məlumat bazalarının hazırlanması ilə məşğuldur.

## Radiasiyaya məruz qalma
ABŞ Milli Tibb Kitabxanasının Radiasiya Fövqəladə İdarəetmə Sistemi təmin edir:
*Radioloji və nüvə fövqəladə hallar zamanı radiasiya zədəsinin klinik diaqnostikası və müalicəsi ilə bağlı səhiyyə təminatçıları üçün təlimat;
*Mürəkkəb məsələləri formal radiasiya təbabəti təcrübəsi olmayanlar üçün kifayət qədər fon və kontekstlə vaxtında, sübuta əsaslanan, lazımlı məlumat;
*Fövqəladə vəziyyət zamanı İnternet olmasa, əvvəlcədən endirilə bilən veb-əsaslı məlumat əlçatan olardı.

## Milli Biotexnoloji Məlumat Mərkəz bölməsi
Milli Biotexnoloji Məlumat Mərkəzi molekulyar biologiya üzrə ictimai məlumat bazaları yaradan, hesablama biologiyası üzrə tədqiqatlar aparan, molekulyar və genomik məlumatların təhlili üçün proqram alətləri hazırlayan və proseslərin daha yaxşı başa düşülməsi üçün biotibbi məlumatı yayan Milli Tibb Kitabxanasının daxili bölməsidir.

## İstinadlar
Sidor Şibayev

**Sidor Şibayev** () — I dərəcəli gildiya taciri, sahibkar, Rusiyanın ilk neft sənayeçilərindən biri. O, 1878-ci ildə Bakıya gələrək sulfat turşusu istehsal edən zavod tikmişdir. Bundan sonra isə "S. M. Şibayev və K" şirkətini quraraq neft sənayeçilərindən birinə çevrilmişdir. O, həm də neftdən sürtkü yağını geniş miqyasda istehsal edən ilk sənayeçilərdən biridir.

## Həyatı
Sidor Martınoviç Şibayev 1817-ci ildə Moskva quberniyasının Boqordosk uyezdində anadan olub. Onun nəsli Roqojsk qəbiristanlığından olan köhnə ayinçilərdən idi. Tacir ailəsində doğulan o, ilk fəaliyyətinə Morozovların manufakturasında başlayıb.1857-ci ildə Moskva quberniyasında Boqorodsk ərazisində tekstil fabrikinin əsasını qoyub. Onun fabrikində 500-dən çox işçi işləyirdi. Artıq 1873-cü ildə onun fabriki il ərzində 230 min hissə parça istehsal edərək ona hər il 2 milyon rubl qazanc gətirirdi.

## Bakıdakı fəaliyyəti
O, 1878-ci ildə Bakıya gələrək sulfat turşusu istehsal edən zavod tikib.1884-cü ildə Rusiya mineral yağlarının və digər kimyəvi məhsulların istehsalı üzrə kapital dəyəri 1.5 milyon rubl olan "S. M. Şibayev və Ko" şirkətinin əsasını qoyub.

1885-ci ildə Antverpendə keçirilən beynəlxalq müsabiqədə "S. M. Şibayev və Ko" şirkətinin "Spinvel", "Lubrin", "Tsilindol", "Barilion" adlı mineral yağları və digər kimyəvi malları qızıl medala layiq görülüblər. 4 il sonra Parisdə keçirilən beynəlxalq sərgidə şirkətin mineral yağları ikinci qızıl medala layiq görülüb. Bundan başqa şirkətin neft sənayesində tətbiq etdiyi avadanlıqlar da bürünc medala layiq görülüb.

Sidor Şibayevin 1888-ci ildə ölümündən sonra şirkətə onun həyat yoldaşı Yevdokiya Şibayeva rəhbərlik etməyə başlayır. O da öz növbəsində 1899-cu ildə dünyasını dəyişənə qədər şirkətə rəhbərlik edir. Onun ölümündən sonra isə şirkəti oğulları idarə edirlər.

## İstinadlar
Suat Hayri Ürgüplü

**Suat Hayri Ürgüplü** (; ) — Türkiyənin siyasi, dövlət, ictimai və diplomatik xadimidir. Türkiyənin baş nazirləri (20 fevral 1965 – 27 oktyabr 1965). Türkiyə Respublikası Senatının sədri (28 oktyabr 1961 – 6 noyabr 1963). Türkiyə Dini məsələlər üzrə nazir (9 mart 1943 – 13 fevral 1946).
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü (1939–1946 və 1950–1952).

## Ailəsi
Birinci Dünya müharibəsinə qatılmaq üçün fitva verən Şeyhülislam Ürgüplü Mustafa Hayri Əfəndinin oğludur.
Lalə dövrünün sədrəzəmi Nevşəhərli Kürəkən İbrahim Paşanın nəslindəndir.

Yoldaşı Nigar xanımla 1933-cü ildə evlənib və bu evlilikdən Hayri Suat adlı oğlu olub. Hayri Suat Ürgüplü isə 1965-ci ildə keçmiş İraq kralı Faysalın nişanlısı, eyni zamanda sonuncu Osmanlı sultanı Vəhdəttin nəvəsi Şahzadə Hanzadənin qızı Şahzadə Fazilə ilə evlənib. Onun bu evlilikdən iki nəvəsi var. Qardaşı Münip Hayri Ürgüplü də millət vəkili olub

## Həyatı
Qalatasaray Liseyini bitirdikdən sonra 1926-cı ildə İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Müxtəlif dövlət xidmətlərində çalışıb. 1924-cü ildə Türkiyə-Yunanıstan əhali mübadiləsi məhkəmələrində çalışmışdır. Qalatasaray İdman Klubunda atletika ilə məşğul olub. 1929–1932-ci illərdə İstanbul Ticarət Məhkəməsində hakim olub. 1939 və 1943-cü illərdə Kayseri millət vəkili seçilmişdir.
Şükrü Saracoğlunun kabinetində gömrük və monopoliya naziri oldu. Onun nazirliyində qəhvə idxalında korrupsiya ilə bağlı söz-söhbətlər çıxanda o, nümunəvi davranıb:

Daha sonra Ali Məhkəmədə keçirilən prosesdə ona bəraət verilib. Bu hadisə hələ də bəzi məktəblərdə inzibati hüquq dərsində tədris olunur. 1950-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinə qayıtdı. 1952-ci ilə qədər Demokrat Partiyasının Kayseri Millət vəkili olub. O, Avropa Məşvərət Şurasının vitse-prezidenti vəzifəsində çalışıb.

1952-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisindən ayrılaraq Bonn səfirliyinə gətirilir. O, 1955-ci ildə Londona, 1959-cu ildə Vaşinqtona, 1960-cı ildə Madridə səfir təyin edilib.

1961-ci il seçkilərində iştirak etdi və Ədalət Partiyasının Kayseri senatoru seçildi. Respublika Senatının () ilk prezidenti oldu. Bu vəzifəni yerinə yetirdikdən sonra o, İsmət İnönü baş nazirlikdən istefa verdiyi 5 fevral 1965-ci ildən 10 oktyabr 1965-ci il ümumi seçkilərin sonuna qədər Ədalət Partiyasının rəhbərlik etdiyi koalisiya hökumətinə rəhbərlik etmişdir. 1966-cı ildə kvota üzrə senator seçildi.

1972-ci ilə qədər bu vəzifədə qaldı. 17 aprel 1972-ci ildə Nihat Erim hökumətinin istefasından sonra prezident Cövdət Sunay yeni hökuməti qurma vəzifəsini ilk olaraq Suat Hayri Ürgüplüyə verdi, lakin o, Ürgüplü kabinetini dəstəkləmədi və yeni hökuməti qurmaq tapşırığını Fərit Melenə verdi. Yəqin ki, 12 mart çevrilişini həyata keçirən komandirlər köhnə DP və AP keçmişlərinə görə bunu məqsədəuyğun hesab etmədikləri üçün.

O, 1981-ci il dekabrın 26-da 13 il əziyyət çəkdiyi ürək xəstəliyindən dünyasını dəyişib.

Məzarı Ədirnekapı Şəhidlər Xiyabanındadır.

## İstinadlar