A.P.Salatov adına Qumuq Musiqili Dram Teatrı

**A. P. Salatov adına Kumık Musiqili Dram Teatrı**  — 1925-ci ildə Mahaçqala şəhərində yaradılan qumuq xalq musiqili teatrı. Teatr U. Buynakski küçəsi 10 ünvanında yerləşir.

## Tarixi
1925-ci ildə Temir-Xan-Şurda pedaqoji texnikumun nəzdindəki teatr studiyasının tərkibində qurulmuşdur. Teatr studiyanın yaradılmasında Dağıstan MSSR Xalq Maarif Komissarı Alibek Takho-Qodi təşəbbüs göstərmişdir. Aktyor və rejissorlar Temirbulat Biybulatov, N. Şatrov və B. Baykov studiyanın ilk rəhbəri və müəllimləri oldular. Sonradan aktyorlar T. Hacıyev, D. Saindurov, A. İxlyasov, M. Rəşidxanov və başqaları da truppaya qoşuldular.

Teatr 1930-cu ildə rəsmi olaraq açıldı. Teatrda səhnələşdirilən ilk tamaşa Əbdülhəmidin əsəri əsasında hazırlanan "Hindistan qızı" oldu.

1932–1943-cü illərdə teatr Buynakskda fəaliyyət göstərmişdir. Teatr 1943-cü ilin fevralında Dağıstan Dövlət Kumık Teatrı adı ilə Mahaçqala şəhərinə köçdü. 1938-ci il teatra bədii rəhbər Q. Rüstəmov təyin olundu.

1955-ci ildə Dağıstan MSSR Ali Sovetinin qərarı ilə teatra Dağıstan dramının banisi A. P. Salavatovun adı verildi. A. P. Salavatovun adı teatrın qurulmasının 25-illiyi şərəfinə verildi. Belə ki, Salavatov teatrda çalışmış Böyük Vətən müharibəsi başlayanda cəbhəyə getmiş və orada həlak olmuşdur. Teatrın repertuarında ənənəvi olaraq Dağıstan müəlliflərinin əsərləri üstünlük təşkil edir.

Teatrda Q. Həsənov, N. Dağırov, K. Şamasov, M. Kazlayev, A. Əsgərxanov, X. Batırkişiyev, A. Cəfərova kimi məşhur bəstəkarlar çalışmışdır.

Kumık Musiqili Dram Teatrına müxtəlif vaxtlarda İ. Kaziyev, Z. Xiyasov, B. Mantaev, B. Osaev baş rejissor kimi çalışıblar (1987–94-cü illərdə).

1994-cü ildən teatr kollektivinə A. Ayqumov rəhbərlik edir. 2002-ci ilin may ayında Kumık Musiqili Dram Teatrı yeni bina ilə təchiz olunmuşdur. Teatrın yeni binası Buynakski 10 küçəsindədir.

Hazırda teatrın yaradıcı heyəti Dağıstan Dövlət Universitetinin Mədəniyyət Fakültəsinin aktyorluq fakültəsinin məzunları ilə doldurulur.

80 il ərzində teatr Rus, Sovet, Dağıstan və xarici müəlliflərin əsərləri əsasında 500-dən çox tamaşa nümayiş etdirmişdir.

## Aktyor heyəti
* Əmir Qurbanov (1930–1937; 1944–1966);
* Елена Легомениди (с 1930);
* Bariyat Muradova (1930–1994): teatrda 300-ə yaxın rol oynayıb;	
* Uşkat Səfərəliyeva (1930-cu ildən);
* Şahmərdan Abdullayev (1934-cü ildən);
* Maqomed Rəşidxanov (1936-cı ildən);
* Sərvər Cətəpə (1942-ci ildən);
* Maqomedamin Akmurzayev (1952–1994);
* Şəraputdin Mantaşev (1955-ci ildən);
* İslam Kazıyev (1962-ci ildən);
* Nadejda Musayeva (1962–1995);
* Baysoltan Osayev (1973-cü ildən);
* Nurie Jetere (1946-cı ildən);
* Adilbek İxlasov — 50 il teatrda çalışdı;
* Alim Kurumov (1930-cu ildən);
* Haybat Maqomedova (1930-cu ildən);
* Həmid Rüstəmov (1930–1935; 1939–1951; 1956-cı ildən);
* Dadam Saidnurov (1932-ci ildən);
* Tacudin Hacıyev (1935–1975);
* Xaibat Kazimaqomedova (1940-cı ildən);
* Saniyat Muradova (1944-cü ildən);
* Zumrud Atakişiyeva (1952-ci ildən);
* Aygum Aygumov (1962-ci ildən);
* İnessa Kurumova (1962–1985);
* Karabdin Xamavov (1962–1984);
* Patimat Aselderova (1935-ci ildən);
* Burliyət İbrahimova (1946–1950);
* Z. Xadaeva.

## Repertuar
* "Qırmızı Partizanlar", "Ayqazi" (müəllif — Alimpaşa Salavatov).
* "Polad Tələ", "Ənsar", "Gəlinlər", "Dostluq Körpüsü", "Sotav və Rəşiyə" (müəllif — Atkai Əcəmətov).
* "Bayram təxirə salındı", "Əminə", "Qıpçaq -xan", "Ciddi bir zarafat" və digərləri (müəllif — Abzaidin Həmidov).
* Mdivaninin "Şərəf", "Fənərin İşıqları", "Dağ" və Karasevin "Gedirik" (tərcümə Yusup Gereev).
* "Çoban Arslan", "Dönüş", "Barağan", "Dağ Şahinləri" (tamaşanın premyerası teatrın ilk mövsümünü açdı), "Lyubov Asiyyət" və başqaları (müəllifi Əmir Qurbanov).
* "Kəndli Qız", "Ulduzlar", "Kader", "Şərəf", "Alma Bağları" (müəllif — Umukursun Mantaeva).
* "Kokette" və başqaları (müəllif — Rəsul Rəsulov).
* "Maqbet" Şekspir (tərcüməsi Badrutdin Maqomedov).
* "Otello" Şekspir, "Hacı Murad" L. Tolstoy (tərcümə edən Temirbulat Bəybulatov).
* Aybikə, Alekay və Telekay, Müharibədə Toy, Qızıl Siqaret Kassasının Sirri, Kommunist, Səhər Ulduzu; R. Qəmzətovun "Dağ qızı" (müəllif — Abdulvaqab Süleymanov).
* "Sən yalnız mənimsən", "Dul tələb olunur", "Dul qadın tapıldı", "Qəlbdə sevgi olduqda", "Aşiqlərin yolu", "Yalan toy", "Atış", "Peşmanlıq" "," Əziz həyat "," Kim günahkardır? "," İrçi "Kazak", "Fırtınanın içindən" (müəllif — Maqomedsultan Yəhyayev).
* "Tülpar" (müəllif — Şahmərdan Abdullayev).

## Ədəbiyyat
* Ш. Абдуллаев. "Спутники" (в 2-х ч.)/ Книга очерков об истории становления Кум. муздрамтеатра. Махачкала: Дагкнигоиздат, 1984–1990.
* Г. Рустамов. "Театральные россыпи"; "Этюды о театре"/Книги об истории Кум. муздрамтеатра.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kumık teatrı — sənət üfüqlərinin öncüsü