open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Namazlıq xalçaları

**Namazlıq** — dini mərasimlərin yerinə yetirilməsi üçün istifadə olunan kiçik xalça növü.

Namazlıq xalçalar Dini mərasimlərin yerinə yetirilməsi üçün istifadə olunur. Adətən, namazlıqlar bir insanın namaz qılması üçün nəzərdə tutulurdu. 2-3 və daha çox adamın eyni zamanda namaz qılması üçün nəzərdə tutulan namazlıq xalçalar az-az istehsal olunurdu. Namazlıq xalçalar adətən format etibarilə kiçik xalçalardır (50x100sm-dən 80x130sm-ə qədər).

"Namazlıq xalçalar" İslam dininin meydana gəlməsindən sonra toxunmuş xalçalardır. Böyük ölçüdə toxunmuş "Namazlıq xalçaları" adətən "Kollektiv Naşazlıq xalçaları" adlandırılırdı. "Kollektiv Namazlıq xalçaları"nın toxunulmasında əsas məqsəd bir neçə nəfərin eyni zamanda ibadət etməsindən irəli gəlmişdir. Kollektiv Namazlıq xalçalarına xalq arasında "Ailəvi Namazlıq xalçaları"da deyilir.

Kollektiv Namazlıq xalçaları adətən, böyük ailələr üçün toxunulurdu (6 – 7 nəfərlik). Daha böyük ölçülü Kollektiv Namazlıq xalçaları isə adətən, məscidlər üçün toxunulurdu.

Azərbaycanın, Türkiyənin və Orta Asiyanın tədqiq olunmuş namazlıq xalçaları bu ərazilərdə yaşayan xalqların qədim dövrlərdən məhz, eyni soya, eyni kökə və ümumi bədii ənənələrə malik olmalarını bir daha təsdiq edirlər.

Əvvəllər "Ərdəbil xalçası" adlandırılan Şeyx Səfi xalçası 1539 cu ildə Səfəvi hökumdarı I Təhmasibin sifarişi ilə Kaşani Maqsud adlı bir şəxs tərəfindən Kollektiv namaz qılmaq və xeyriyəçilik məqsədi ilə "Şeyx Şəfi" məsçidi üçün toxunmuşdur. 1893 cü ildə həmin xalçanı  ingilislər alaraq Londona aparmışlar.Hal-hazırda "Şeyx-Şəfi xalçası"nın orijinalı Londonda Viktoriya və Albert muzeyində saxlanılır.

"Namazlıq xalçaları" xalq arasında  "Namazlıq", "Çaynamaz", "Ceynamaz" (namaz qılınan yer), "Ləçəkli", "Mehrabi" ("Mehrablı"), həmçinin (əsasən də Ərəbistanda) "Səccadə" ("Səcdacadə), İranda isə "Taqi", "Canamaz" adlandırılır, həm formatına, həm də kompozisiyasına görə digər xalçalardan fərqlənir. Şah Abbasın (XVI əsr) və onun oğullarının hakimiyyəti dövründə ibadət üçün "namazlıq" xalçalar toxunurdu, onları ərəb yazıları ilə – Qurandan ayələr, "Allahu Əkbər", "Ya Əli" sözləri ilə naxışlayırdılar. Bu naxışlar əvvəlki xalçanını yuxarı hissəsində yazılırdı. Şimali Azərbaycanda toxunan namazlıq xalçalar rəssamlıq nöqtəyi-nəzərindən Cənubi Azərbaycanda toxunan namazlıq xalçalardan fərqlənirdilər.

Cənubi Azərbaycanda toxunan namazlıqlarda dini mövzuda yazılan deyil, namaz zamanı zəruri olan əşyalar, yəni təsbeh, saqqal üçün daraq, möhür, dua kitabı təsvir olunurdu. Bəzən isə sol və sağ hissədən əlin şəklini toxuyurdular. Bununla belə nəticəyə gəlmək olar ki, namazlıqlar XIV əsrdə yaranıb, çünk, müsəlmanlar namaz qılmağa xüsusi diqqət yetirirdilər. Kompozisiyalarına görə namazlıqları iki qrupa bölmək olar:
* ərəblərin istilasından sonra xalq xalçaları tərəfindən müstəqil şəkildə hazırlanan xalçalar
* XVI əsrdən başlayaraq peşəkar ustaların eıkizləri əsasında toxunan xalçalar.

## İstinadlar
Kəleybər

**Kəleybər** (yerli xalqın ləhcəsində **Kəleyvər** olaraq da adlanır) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanının inzibati mərkəzi.

## Tarixi
Ünlü tarixçi Həmdullah Qəzvini “Nüzhət əl-Qulub” adlı əsərində yazır: “Kəleybər və yaxud Kələntər əyalət şəhəri olub, ormanlıqlar və uca dağlar arasında yerləşir. Orada böyük bir istehkam var ki, ayağından götürülür. Məhsulu taxıl, üzüm və meyvəcatdır. Əhalisi qarışıqdır. Burada şafii məzhəbli türklər və talışlar yaşayırlar. Dəftərə görə vergisi 3000 dinardır.”  

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı: Ozan, 1998, 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağlılar. Bakı: Şuşa, 2008, 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağ xanlığı. Bakı: Mütərcim, 2011. – 212 səh.

## Xarici keçidlər
* Kəleybər 
* Fotoları

## Həmçinin bax
Aleksandr Qlazunov

**Aleksandr Qlazunov** (; ) — rus bəstəkar.

## Həyatı
Qlazunov 19-cu əsrin axırı 20-ci asrin əvvəllərində rus klassik musiqisinin son nümayəndələrindəndir. Onun yaradıcılığında 19-cu əsrin müxtəlif cərəyanları birləşmişdir. Yaradıcılığının ilkin dövründə o, "Qüdrətli Dəstə" bəstəkarlarının təsiri altında olur. Sonradan isə onun Çaykovskinin simfonik təfəkkür prinsipindən, Listin yaradıcılığından bəhrələndiyi hiss olunur. Onun yaradıcılığında lirik, epik, dramatik obrazlar özünəməxsus şəkildə uzlaşır. Qlazunovun yaradıcılıq irsi çoxşaxəlidir: buraya operadan başqa bütün janrlar daxildir. Qlazunov 3 baletin, 7 kvartetin, 2 suitanın, müxtəlif alətlər üçün pyeslərin, f-no sonatalarının, variasiyaların, dram tamaşalarına musiqinin müəllifidir.

A. K. Qlazunov 1865-ci ildə Peterburqda anadan olmuşdur. Musiqi təhsilini Qlazunov evdə alır. Əvvəl məşhur pianist Yelenkovskidən təhsil alan bəstəkar, sonralar Balakirev və Rimski-Korsakovdan bəstəkarlıq texnikasının sirlərini öyrənir.

1882-ci ildə Qlazunovun 1-ci simfoniyası səslənir. 1884-cü ildən xarici səfərlərə gedir. 80-ci illərin sonunda o artıq bir sıra əsərlərin müəlifi idi. Bunlardan kvartet, "Qəhramanın xatirəsinə" simfonik eleqiya əsərini, 3-cü simfoniya, "Stenka Razin", "Dəniz" simfonik poemalarını misal göstərmək olar. 90-cı illər Qlazunovun yetkinlik çağıdır. Onun ən görkəmli əsərləri 4–8-ci simfoniyaları, 3 baleti, skripka üçün konserti, 4və 5-ci kvarteti bu dövrdə yazılmışdır. 20-ci əsrin ilk illərində Qlazunov özünün məşhur "Orta əsrlərdən" adlı simfonik suitasını yazır. 1905–1907-ci illərdə Qlazunov inqilabçı tələbələrin tərəfini tutur və öz demokratik fikirlərinə görə konservatoriyanın direktoru seçilir. Bu fəaliyyəti onu yaradıcılıqdan uzaqlaşdırır. Bu illərin bəhrəsi yalnız 6 kvartet, f-no üçün prelüd və fuqa və bir neçə kiçik əsərlər olur. 1928-ci ildə Vyana şəhərinə gedən Qlazunov burada xəstələnir və ömrünün sonunadək burada qalmalı olur. Bu illərdə violonçel üçün konsert-ballada, 7 kvartet, saksofon üçün konsert yaradır. Ömrünün sonunadək vətən həsrəti ilə yaşayan Qlazunov 1936-cı ildə Parisdə vəfat edir.

## Qlazunov və Hacıbəyov
Azərbaycan peşəkar bəstəkarlıq məktəbinin yaradıcısı Üzeyir Hacıbəyli 1913-cü ildə Peterburqda oxuyarkən "Arşın mal alan" adlı operetta yazır. Əvvəlcə əsəri təhsil aldığı müəssisənin rektoru Aleksandr Qlazunova göstərir. A. Qlazunov əsərin gənc bəstəkara böyük şöhrət gətirəcəyini əminliklə bildirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Александр Глазунов на belcanto.ru
Kəleybər mahalı

**Kəleybər mahalı** — Qaradağ xanlığının 18 mahalından biri.

## Tarixi
Qaradağ xanlığının inzibati-ərazilərindən biri də Kəleybər mahalıdır. Mahal şərqdən Kərmədüz, cənubdan Yaft, qərbdən, şimaldan Keyvan mahalları ilə həmsərhəddir. Mərkəzi Kəleybər qəsəbəsi idi.

Ünlü tarixçi Həmdullah Qəzvini "Nüzhət əl-Qulub" adlı əsərində yazır: "Kəleybər və yaxud Kələntər əyalət şəhəri olub, ormanlıqlar və uca dağlar arasında yerləşir. Orada böyük bir istehkam var ki, ayağından götürülür. Məhsulu taxıl, üzüm və meyvəcatdır. Əhalisi qarışıqdır. Burda şafii məzhəbli türklər və talışlar yaşayırlar. Dəftərə görə vergisi 3000 dinardır"

Kəleybər mahalında bir neçə memarlıq abidəsi var. Bunların biri Özi kəndində yerləşən Şeyx Abdulla Ənsarinin məqbərəsidir.

Kəleybərdən 13 kilometrlik məsafədə yerləşən Peyğan qalası Sasanilər dövründə tikilib. El arasında bu qalaya "Yezid qalası" deyilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998, 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağlılar, Bakı, "Şuşa", 2008, 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

## Həmçinin bax
* Qaradağ vilayəti
İeronim Bosx

**İeronim Bosx** (; ) (Jeroen Anthoniszoon van Aken) — XV və XVI əsr holland rəssamı. İntibah dövrünün şimaldakı nümayəndələrindən biri sayılır. Yaşadığı dövrdə əsərləri kral və zadəganlar tərəfindən alınan məşhur rəssam olmağına baxmayaraq, indiki dövrdə haqqında çox az şey məlumdur.

## Həyatı
*Jeroen Anthoniszoon van Aken* adıyla rəssam Antonis van Akenin (ö. 1478) oğlu kimi 1450-ci ildə Şimali Brabant, Hollandiyada dünyaya gəlmişdir. Həyatının böyük bir qismini Sertoqenbuş ('s-Hertogenbosch) şəhəri və ətrafında keçirən Bosxun rəsmi qeydlərdə adı ilk dəfə 1474-cü ildə, iki qardaşı və bir bacısı ilə birlikdə keçir.

## Xarici keçidlər
* Jheronimus Bosch Art Center 
* ART cyclopedia

## Həmçinin bax
* Dünyəvi zövqlər bağı
* Çarmıx daşıyan İsa (rəsm əsəri)

## İstinadlar
Tacəddin Məhəmməd Urməvi

**Tacəddin Məhəmməd Həsən oğlu Urməvi** (1177-1255) — Azərbaycan filosofu, hüquqşünas və ilahiyyatçı.

## Həyatı

Tacəddin Məhəmməd Urməvi Bağdadda yaşamış, Şərəfiyyə mədrəsəsində dərs dеmişdir. Zəkəriya Qəzvini və Əbdürrəşid Bakuvi  onun öz zəmanəsində dinin əsaslarını, hüququ, hikməti və ədəbiyyatı misilsiz şəkildə bildiyini  göstərmişlər. Tacəddin Urməvi irsinin yeganə tədqiqatçısı AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədov  mütəfəkkirin 1255-ci  (hicri 653-cü) ildə 80 yaşında vəfat etdiyini yazmışdır.

Azərbaycan aliminin yaradıcılığında miladi 1218-ci, yaxud 1219-cu  (hicri 614-cü) ildə  tamamladığı "Məhsuldan hasil еdilən kitab" daha məşhurdur. Fəхrəddin Razinin əsəri əsasında yazılmış bu хülasənin 1295-ci ildə köçürülmüş bir nüsхəsi Qahirədə Хidiviyyə kitabхanasının əlyazmasıdır. Tacəddin Urməvi  tərcüməçilik ilə də məşğul olmuş, 1228-ci ildə Dəməşqdə müəllimi və dostu Fəxrəddin Razi'nin məntiqə və fəlsəfəyə dair "İlahi həqiqətlər haqqında Kəmaləddin traktatı" əsərini farscadan ərəb dilinə çеvirmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Əbubəkr Urməvi

**Əbu Bəkr Hüseyn ibn Əli ibn Yezdinyar Urməvi** (?-944) — Azərbaycan sufi alimi.

## Həyatı
Şeyx Mahmud Xoyi özündən əvvəl Azərbaycanda yaşamış məşhur sələfi Əbu Bəkr Hüseyn ibn Əli ibn Yezdanyar Urməvinin (ölümü 944) ideyalarına əsaslanaraq "Əxilik" adı ilə məşhurlaşmış hərəkatın əsasını qoymuş və bu hərəkat Azərbaycanın və Türkiyənin tarixində dərin izlər buraxmışdır. Cənubi Azərbaycanın Urmiya şəhərində anadan olmuş və İbn Yezdanyar adı ilə tanınmış bu azərbaycanlı mütəfəkkirin həyatı və fəaliyyətləri ilə bağlı orta əsr müəllifləri Əbdurrəhman Cami "Nəfaxat-ul-Üns", Əlişir Nəvayi isə "Nəsayim-ul-Məhəbbə min Şəmayim-ul-Futuvvə" adlı əsərlərində geniş məlumat vermişdirlər. X əsrdə yaşamış İbn Yezdanyar öz dövründə yayılmış batil inam və xürafələrə, o cümlədən bunların əsas yayıcısı olan sufi cərəyanlarına qarşı ciddi mübarizə aparmışdır. Məlum olduğu kimi XIII əsrdə yaşamış İbn Teymiyyə sufilik və digər bidətçi cərəyanlara qarşı öz əsərləri ilə ciddi mübarizə apardığı üçün istər öz dövründə, istərsə də bu gün tənqidlərə məruz qalmışdır.

## İstinadlar
Avtoritarizm

**Avtoritarizm**, **avtoritarlıq** — latın dilində təşəbbüsçü, müəllif, bani, yaradıcı və s. mənaları verən avtoritarlıq qeyri-demokratik rejimləri və onlara uyğun olan siyasi şüur formalarını ifadə etmək üçün işlədilir. Avtoritarizm nəzəriyyəsi XIX əsrin başlanğıcında J.de Mentr və L.de Bonald kimi ulturamühafizəkar nəzəriyyəçilər tərəfindən işlənib hazırlanmışdır (Fransa inqilabına və sosialist hərakatına cavab olaraq).

Avtoritar rejimdə tək bir şəxsin (tiranın, fürerin, despotun) heç bir hüquqla məhdudlaşmayan hakimiyyəti hökm sürür. Avtoritarizm şəraitində qanun-qayda yox səviyyəsində olur, vətəndaşların, ictimai təşkilatların, bütövlükdə xalqın hüquq və azadlıqları məhdudlaşdırılır.

## Həmçinin bax
*İnternet senzurası

## Xarici keçidlər
* Not The End Of History? Democracy vs Authoritarianism Debated
* Growth of Authoritarianism in America
* Are we entering the age of the autocrat? Francis Fukuyama, *Washington Post*, August 24, 2008
Abstraktlaşdırma

**Abstraksiya** və ya **Abstraktlaşdırma** ( — ayırma, təcridetmə) — elmi-tədqiqat metodu; idrak prosesində predmet və hadisələrin əhəmiyyətsiz xassə və əlamətlərinin fikrən ayrılması, mühüm, əsas əlamətlərin ümumiləşdirilməsi. Abstraksiya tədqiq edilən cisim və hadisələrin şəklini sadələşdirməyə, onların inkişaf qanunauyğunluqlarını müəyyənləşdirməyə imkan verir.

Abstraktlaşdırma predmetlərin qeyri-mühüm xassə, münasibət və əlaqələrindən fikrən sərf-nəzər edilməsi, bu predmetlərin tədqiqatçını maraqlandıran bir və ya bir neçə mühüm əlamətinin seçilib götürülməsi deməkdir.

Abstraksiyanın öz hüdudları var: necə deyərlər, yanğının alovunu yanan şeydən sərf-nəzər etmək mümkün eyil. Obyektiv gerçəklikdə nəyin seçiləcəyi və nədən sərf-nəzər ediləcəyi hər bir konkret anda öyrənilən obyektin özünün təbiətindən və tədqiqatçının vəzifələrinən asılı olur. Məsələn, planetlərin dövriyyə qanununu təyin etmək üçün İ. Keplerə Marsın rəngini və Günəşin temperaturunu bilmə lazım deyilir.
Abstraktlaşdırma prosesinin nəticəsində predmetlər haqqında müxtəlif anlayışlar ("bitki", "heyvan", "insan" və s.), predmetlərin ayrı-ayrı xassələri haqqında fiirlər ("həcm", "uzunluq" və s.) meydana çıxır.

İdeallaşdırma abstraktlaşdırmanın spesifik bir növüdür. İdeallaşdırma fikrən abstrakt obyektlərin yaradılmasına deyilir. Abstrakt obyektlər gerçəklikdə mövcud deyildirlər, lakin real aləmdə onların nümunəsi, yəni fikrən quraşdırılması mümkündür. İdeallaşdırma elə anlayışların yaardılması prosesidir ki, onların prototiplərinə yalnız təxmini işarə etmək olar. İdeallaşdırmanın nəticəsi olan analyışlara misal olaraq "nöqtə" (nə uzunluğu, nə hündürlüyü, nə də eni olmayan obyekt), "düz xətt" və sş anlayışları göstərmək olar. Ümumiyyətlə, elmi idrakda gerçəlikdə mövcud olmayan, əməli həyata keçirilə bilməyən "ideal" obyektlərdən geniş istifadə olunur.

Tədqiqat prosesinə ideallaşdıırılmış obyektlərin daxil etdirilməsi real proseslərin qanunauyğunluqlarına daha dərindən varmaq üçün onların abstrakt sxemlərini qurmaq imkanını verir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Məntiq
* Nəzəriyyə
* Bəhmənyar Azərbaycani

## Xarici keçidlər
Donald Erb

**Donald Erb** (17 yanvar 1927 – 2008) — amerikalı bəstəkar.

## Həyatı
Donald Erb 17 yanvar 1927-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında anadan olub.

## İstinadlar
Əbu Nəcib Urməvi

**Əbu Nəcib əl-Urməvi** (?-1042)—Azərbaycan alimi.

## Həyatı

Qaynaqlar Əbu Nəcib əl-Urməvi ilahiyyatçi alim olduğu bildirilir.

Mənbələrdə filosofun qardaşı Reyhan əl-Urməvi dövrünün tanınmış hədis  alimi kimi şöhrət qazanmışdır. O, həmçinin vaiz olmuşdur.  Reyhan Urməvi 430 (1039) ildə Urmiyada vəfat etmişdir.

Əbu Nəcib Urməvi 1042-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Urmiya

## Xarici keçidlər
Əbu Bəkr Məhəmməd Urməvi

**Əbu Bəkr Məhəmməd Urməvi Azərbaycani** (?-1142) — Azərbaycan alimi.

## Həyatı
Ə. Urməvi Urmiyada 1042-ci ildə vəfat edib. O, böyük alim olub. Nə vaxt doğulduğu məlum deyil.

## İstinadlar
Cenni Herhardt

**Cenni Herhardt** — Amerika ədəbiyyatında realizmin ən görkəmli nümayəndələrindən biri, tanınmış yazıçı, ictimai xadim - Teodor Drayzerin romanı.

Teodor Drayzer , bu romanında pulun, kapitalın, var-dövlətin cövlan etdiyi bir dünyada Cenni kimi sadə insanların taleyini, davranışını, həyatını, mənəviyyatını pozan Amerika həyat tərzini, inhisarçı kapitalizmi tənqid edir. Burjua cəmiyyətinin mənəvi faciəsi yazıçının sosial-realizm prizmasından dolğun boyalarla əks olunur.

## Mənbə

* Teodor Drayzerin Cenni Herhardt romanı. 2006-cı ildə Bakıda "Şərq-Qərb" nəşriyyatında çap olunub.
Lüdviq Andreas Feyerbax

**Lüdviq Andreas Feyerbax** (; ) — alman materialist filosofu.

## Fəlsəfəsi
O, Hegel fəlsəfəsini "başından ayağa" qoymağa cəhd göstərmişdir. Onun fəlsəfi baxışları "Xristianlığın mahiyyəti" (1841), "Dinin mahiyyəti haqqında mühazirələr (1851) əsərlərində öz əksini tapmışdır.
Hegel kimi, Feyerbax da teoloji məsələlərə xüsusi diqqət yetirmişdi. Lakin o, Allahı real varlıq hesab etmirdi. Feyerbaxa görə, ruh ikincidir, təbiət isə birinci. İlahi ruh sadəcə insan qəbilinin zəka, iradə və emosiyalardan ibarət olan mahiyyətinin proyeksiyasıdır. İnsanın öz mahiyyətindən özgələşməsi bir-neçə mərhələdə baş verir. Öz həyatının təbii qüvvələərdən asılı olduğunu dərk edən qədim insan bu qüvvələri hansısa yolla ram etmək zərurətini dərk edirdi. Onları antropomorfiləşdirən insanlar təbiətlə dialoqa girməyə cəhd edirdilər. Əvvəlcə təbii hadisələrin arxasında dayanan ilahi varlıqları insanlar kobud cismani formada təsəvvür edirdilər. Tədricən insanlar tanrılar haqqında təsəvvürlərini təsadüfi elementlərdən ayrırırdılar. İlahi varlıqda getdikcə insan qəbilinin vahid sonsuz mahiyyəti üzə çıxmağa baaşlayır. Bu proses öz zirvəsinə xristianlıqda və ona xidmət edən Hegel fəlsəfəsində çatmışdır.

Feyerbaxa görə, insanın Allah haqqında təsəvvürləri təkmilləşmədikcə insandan insani təbiət sanki çıxarılır. Lakin bu proses daimi ola bilməz. Bir zaman insanlar dərk etməyə başlayırlar ki, Allah insanların onlardan aralanan və göylərə ucalan öz mahiyyətidir. Bunun dərki insannı özünün özündən özgələşməsinin aradan qaaldırılması üçün ilkin şərait yaradır. Bu, dindən imtina etmək demək deyil. Din qalır, lakin o, insanın dininə çevrilir.

İnsan başqası üçün Allah olmalıdır. İnsanın ilahiliyi yalnız "Mənlə Sənin" dialektikasında təzahür edə bilər. İnsan qəbilinindən olanların əsas münasibəti qadınla kişi arasında məhəbbətdir. Feyerbax məhəbbətə fundamental əhəmiyyət verirdi. Başlıca hiss kimi məhəbbət həyaıtn mənası olmalıdır. Təfəkkür ikinci dərəcəlidir. O, hisslərdən dərs götürməlidir.
Feyerbaxın antropologiyası marksizmə və XIX-cu əsrin ikinci yarısında pozitivizmlə yanaşı mədəni Avropanın mədəni məkanında üstünlük təşkil edən həyat fəlsəfəsinə dönüş nöqtəsi oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Фейербах, Людвиг Андреас — Биография. Библиография. Философские и религиозные взгляды. Высказывания 
* Фейербах Л. История философии: в 3-х т.
Enrique Iglesias (albom)

## Enrique Iglesias

1995-ci ildə çıxmış məşhur ifaçı Enrike İqlesiasın ilk albomu. Albom ispan dilindədir. Albomda cüzi miqdarda rock janrları hiss olunur. Albomun ispan dilində çıxarılmasına baxmayaraq ilk həftədən albom satışları yarım milyonu keçmişdi. Albom Enrikeyə Grammy (Ən yaxşı latın müğənni) mükafatını qazandırıb.

## Mənbə
* Select.AZ - Music Blog
Men-Tszı

**Men-Tszı** () () — Çin filosofu.

## Fəlsəfəsi
Konfutsinin davamçısı Men-Tszı (е.ə. 372–289) belə bir nəzəriyyə irəli sürürdü ki, insanın həyatı ilahi iradəyə tabedir, bilik isə insanda anadangəlmə-dir. İnsan anadan olanda bilik ilahi, "Hüdudsuz ruh" tərəfindən ona verilir.

İnsan bu biliklərin köməyi ilə həyatın bütün suallarına cavab verməlidir. O, insanları bütün müvəffəqiyyətsizliklərin və bədbəxtliklərin səbəbini müəy-yənləşdirməyə, dözümlü və mərhəmətli olmağa çağırırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Мэн-цзы
Syun-Tszı

**Syun-Tszı** (; ) — Çin filosofu.

## Fəlsəfəsi
Konfutsiliyin digər nümayəndəsi Syun-Tszının (e.ə. 298-238) təlimində isə mərkəzi xətt cəmiyyət və insan problemidir. O, iddia edirdi ki, göy, səma, təbiətin ayrılmaz bir hissəsi olan, materiyadır. Təbiətdə bütün hadisə və proseslər onun öz qanunları əsasında baş verir və dəyişir. Onun nəzərincə, insan taleyi ilahidən deyil, onun özündən asılıdır. Bundan əlavə insan aləmi dərk etmək və ondan öz xeyrinə istifadə etmək qabiliyyətinə malikdir. Cəmiyyət isə idarə edənlərdən və idarə olunanlardan təşkil olunmalı, cəmiyyət üzvlərinin bir hissəsi fiziki, digər hissəsi zehni əməklə məşğul olmalıdır. Göründüyü kimi Konfutsi fəlsəfəsi iki istiqamətdə; idealizm və materializm istiqamətlərində inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
Quberniya (Rusiya)

**Quberniya** (*qubernator* sözündən,  ←  "sükançı") — Rusiyada ən yüksək inzibati-ərazi bölgüsü (Rusiya çarlığı, Rusiya imperiyası, Rusiya Respublikası, RSFSR), eyni zamanda UXR, Ukrayna dövləti və Ukrayna SSR-də. Vilayət başçısı qubernatordur.

## I Pyotr zamanı ilk bölgü

1708-ci ilə qədər Rusiya dövlətinin ərazisi müxtəlif ölçülü və statuslu bölgələrə (keçmiş knyazlıq torpaqları, mülklər, sərəncamlar və s.) və sıralara ayrılırdı.

İlk 8 vilayət Regional İslahatlar zamanı, I Pyotrun 18 (29) 1708-ci il tarixli fərmanı ilə yaradıldı:
* İnqermanlad (1710-cu ildə Sankt-Peterburqa çevrilmişdir) — I Aleksandr Menşikov rəhbərlik etdi;
* Moskva — Tixon Nikitiç Streşnev;
* Arxanqeloqorod — Pyotr Qolitsın;
* Smolensk — Pyotr Saltıkov;
* Kiyev — Dmitri Qolitsın;
* Kazan — Pyotr Apraksin;
* Azov — Fyodr Apraksin;
* Sibir — Matvey Qaqarin.

## Tarixi
Quberniya inzibati-ərazi vahidi 1708-ci ildə yaranıb, 1917-ci ilədək fəaliyyət göstərib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Тархов С. А. Историческая эволюция административно-территориального и политического деления России (Полностью статья опубликована в книге: Регионализация и развитие России: географические процессы и проблемы / Под редакцией А. И. Трейвиша и С. С. Артоболевского. Москва, Эдиториал УРСС, 2001, с. 191–213)
Qoca və dəniz (povest)

**Qoca və dəniz** () — 1951-ci ildə amerikalı yazıçı ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı Ernest Heminquey tərəfindən Kubada yazılmış povest. Əsər ilk dəfə 1951-ci ildə nəşr olunub. Əsərdə Santiaqo adlı Kubanın sahilindən uzaqda nəhəng bir marlin balığı ilə mübarizə aparan qoca bir balıqçıdan bəhs edir.

1953-cü ildə bu əsər Pulitzer Fantastika Mükafatına layiq görüldü və Nobel Komitəsi 1954-cü ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatının Heminqueyə verilməsinə təsiri olduğunu xüsusi qeyd etmişdi.

## Əsas obrazlar
**Santyaqo** - qoca dənizçi;

**Manolin** - oğlan;

**Periko** - povestdəki hadisələrdə heç görünməyən bir obrazdır. Ancaq Santyaqoya beysbol nəticələri yazılan qəzetlər verdiyi üçün onun həyatında mühüm yerə sahibdir.

**Martin** - Santyaqonun kəndində kafe sahibi olan Martin Periko kimi hadisələrin gedişatında görünmür. Oxuyucu onu Santyaqonun axşam yeməyi üçün tez-tez Martinin kafesinə gedən Manolin sayəsində tanıyır.

## Həmçinin bax
* Ernest Heminquey

## İstinadlar
İsmayıl xan Bahaduri

**İsmayil xan Hacı Əli xan oğlu Bahaduri** (Ərəb əlifbası) ilə: (اسماعیل خان بهادری) ()—Məhəmmədtağı xan Püsyanın silahdaşı, mayor, pedaqoq.

## Həyatı
İsmayil xan Hac Əli xan oğlu 1891-ci ilin avqust ayında Təbrizdə dünyayə gəlib. Faylı Təbriz bələdiyyəsində göstərir ki, 4 il (Qədimi tərz məktəb)də, 1/5 il Təbrizin Pərvəreş məktəbində, 7 ay Tehranın Nizam (hərbi) məktəbində, 5 ay jandarmeriya məktəbində və bir il Türkiyənin Nizam (hərbi) məktəbində təhsil alıbdır.

İsmayıl xan Bahadır Məhəmmədtağı xan Püsyanın silahdaşı idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Təbriz şəhərinin başçıları

## Xarici keçidlər
*İsmayil xan Bahadır
*İsmayil xan Bahadıri
Vahid Rusiya

**"Yedinaya Rossiya" Ümumrusiya Siyasi Partiyası** () — Rusiya sağ mərkəzçi sosial-mühafizəkar partiya, Rusiyanın ən böyük partiyası.

## Tarix
2003-cü il seçkilərinə görə partiya Rusiya Dövlət Dumasında parlament çoxluğu, 2007-ci il seçkilərinə görə isə konstitusiya çoxluğu əldə edir.

2011-ci ildə hökumətin beş üzvü partiya üzvü idilər: Vyaçeslav Volodin, Aleksandr Jukov, Yelena Skrınnik, Yuri Trutnev və Sergey Şoyqu. 28 sentyabr 2010-cu il tarixinə ölkənin 83 subyektinin 75-ə partiyanın mümayəndəsi rəhbərlik edir.

2011-ci il Dövlət Dumasına seçkilər birinci dəfə olaraq partiyanın keçirdiyi praymariz nəticəsində tərtib edilmişdir. O seçkilərə yeni təçkil edilmiş Ümumrusiya xalq Cəbhəsi ilə birgə getmək niyyətindədir..

Partiyanın 24 sentyabr 2011-ci ildə keçirilmiş XII qurultayının qərarına əsasən partiya siyahısına RF Prezidenti Dmitri Medvedyev başçılıq etmişdir, 2012-ci il prezident seçkilərinə isə "Yedinaya Rossiya" Vladimir Putinin namizədliyi irəli sürüldü.

4 dekabr 2021-ci il tarixli qurultayda Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin rəhbəri Aleksandr Sidyakin oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Partiyanın rəsmi saytı
* Partiyanın Dövlət dumasındakı fraksiyasının rəsmi saytı 
* Facebookda partiya qrupu
* Пресса: "Единая Россия" перед выборам бросает в интернет-битву "троллей"
Qurdlar Vadisi (dəqiqləşdirmə)

***[[Qurdlar Vadisi]]*** — Osman Sınavın yaratdığı siyasi mövzulardan bəhs edən Türkiyə film və teleserial seriyası.

## Teleseriallar
* *[[Qurdlar Vadisi (teleserial)|Qurdlar Vadisi]]*
* *[[Qurdlar Vadisi: Terror]]*
* *[[Qurdlar Vadisi: Pusqu]]*

## Filmlər
* *[[Qurdlar Vadisi: İraq]]*
* *[[Qurdlar Vadisi: Qladio]]*
* *[[Qurdlar Vadisi: Fələstin]]*
* *[[Qurdlar Vadisi: Vətən]]*
Mahmud Abbas

**Mahmud Abbas**  () və ya **Əbu Mazen** (; ) — Fələstin Dövlətinin Prezidenti, Fələstin Azadlıq Təşkilatı İcraiyyə Komitəsinin (FƏTH) sədri.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İslamın beş şərti

İslamın beş şərti.

İslam dininin beş şərti bunlardır:
# Kəlməyi şəhadət ()
# Namaz ()
# Oruc ()
# Həcc ()
# Zəkat ()

## Kəlimeyi şəhadət
Bir insanın Müsəlman ola bilməsi üçün kəlmeyi-şəhadət gətirməsi lazımdır. Bu şahidliyin mənası belədir: "Allahdan başqa haqq məbud olmadığına, Həzrəti Məhəmmədin də onun qulu və elçisi olduğuna şahidlik edərəm." () 

## [[Namaz]]
Farsca "təzim etmək, ibadət üçün əyilmək" mənasını verən Namaz, lüğətdə "dua etmək, ibadət etmək, bağışlanma diləmək, yalvarmaq" mənasını verən ərəbcə salat (cəmi salavat) sözünün qarşılığıdır. Salat bir termin olaraq təkbirlə başlayıb salamla bitən müəyyən əməl və sözlərdən ibarət bədən ibadətini ifadə edir. Namaz hər gün beş vaxtda Allahın hüzurunda dayanıb rüku və səcdə ilə ibadət etməkdir. İslamda Namazın ibadətdəki xüsusi mövqeyi və əhəmiyyətinə görə bəzi fövqəladə hallarda namazın tərk edilməsinə imkan vermək əvəzinə, qılınmasında bəzi rahatlıqların təmin edilməsi məqsəd qoyulmuşdur. Namaz sırf bədən ibadəti olduğu üçün onu şəxsən qılmaq lazımdır, ona görə də başqasının adına namaz qılmaq olmaz.

## [[Oruc]]
Ərəbcə savmın (siyəm) farsca qarşılığı olan rûze sözünün lüğətdə "bir şeydən uzaq durmaq, özünü bir şeyə qarşı tutmaq" mənasını verən formasıdır. Savm və siyəm və onların törəmələri Quranda on üç yerdə, hədislərdə isə çoxlu sayda qeyd edilmişdir. Bir termin olaraq oruc, sübh açılandan gün batana kimi şəriətin buyurduğu ibadəti yerinə yetirmək niyyəti ilə yemək-içməkdən çəkinmək deməkdir. Ramazan orucu nəfsi tərbiyə edər. Müsəlman çəkdiyi aclıq ilə kasıblara qarşı mərhəmət hissi duyar.

## [[Həcc]]
Həcc maliyyə vəziyyəti və səhhəti yerində olan möminlərə ömürlərində bir dəfə, Kəbəni ziyarət etməkdir. Beləcə dünya Müsəlmanları bir araya gəlir.

## [[Zəkat]]
Zəkat–Lüğətdə "artırmaq, təkmilləşdirmək" "Tərif və bərəkət" mənasını verən zəkat, bir termin olaraq zəngin sayılan müsəlmanların mallarından Quranda qeyd olunan təbəqələrə xərclənmək üçün götürülən müəyyən bir payı ifadə edir. Adətdə bu payın maldan çıxarılması prosesinə də zəkat deyilir. Sədəqə sözü də bir termin olaraq zəkatla sinonimdir. İslam maliyyə hüququnun erkən dövr müəlliflərindən biri olan Əbu Ubeyd Kasım b. Sallam (vəf. 224/838) dedi: "Sədəqəyə gəlincə, o, müsəlmanın qızıl, gümüş, dəvə, mal-qara, qoyun, taxıl və əkin kimi mallarının zəkatıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Allah'ın Varlığı
* Dünya Namaz Vaxtları
* Azərbaycan üçün Namaz Vaxtları 
* Azerimuslims
* Namaz haqqında
* Islam (İngiliscə)
* Islam Azərbaycanda
* Islamic Network (İngiliscə)
* Tasavvuf, Abdulkadir Geylani, İbn Arabi, 
* cennet islami directory (İngiliscə)
* islamhouse (İngiliscə)
Abuca

**Abuca** (, ) — 1991-ci il 12 dekabr tarixindən etibarən Nigeriyanın paytaxtı. Ölkənin mərkəzində-Cos platosunda yerləşir.

Şəhərin əhalisi 778 567 nəfər (2006), aqlomerasiyanın əhalisi təxminən 1,4 milyon nəfərdir (2005).

## Tarixi
Şəhərin əsası 1828-ci ildə, kiçik düşərgə-istehkam düşərgəsinin yerində salınmışdır. Abucaya federal paytaxt funksiyasının verilməsi haqqında qərar 1976-cı ildə qəbul edilmiş, 15 illik hazırlıq, yenidənqurma və inşaat işlərindən sonra bu qərarın icrası təmin edilmişdir. Əksər hökumət idarələri isə rəsmən 1991-ci ilin dekabrında köçürülmüşdür. Ölkənin əvvəlki paytaxtı Laqos şəhəri olmuşdur. Şəhər yapon memarı Kendzo Tanqe tərəfindən layihələndirilmişdir.

## İqtisadiyyatı
Şəhər beş rayondan ibarətdir. Mərkəzi hissədə prezident iqamətgahı yerləşir. İnzibati binalardan–mərkəzi bank, radio evi, beynəlxalq konfrans mərkəzi, həmçinin məscid şəhərin mərkəzində yerləşir. Avtomobil yolları qovşağı var. Beynəlxalq aeroportu üçün ayrılmış 8 min km2 ərazinin hələlik yalnız 250 km2-i mənimsənilmişdir. Yaşayış məhəllələri, xüsusən birmərtəbəli evlər şəhərdən kənardadır. Universitet (1988-ci ildən) və Nigeriya Yol-İnşaat İnstitutu açılmışdır. Yeyinti sənayesi müəssisələri var.

## Həmçinin bax
* Nigeriya
* Laqos

## İstinadlar
Komican

**Komican** (; ) — İranda şəhər, Mərkəzi ostanında eyniadlı şəhristanın inzibati mərkəzi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 2.564 ailədə 4.658 nəfəri kişilər və 4.537 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 9.195 nəfərdir. Şəhərin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar. Bu şəhərin əhalisi Borçalı və Bozçalı ellərindən ibarətdir.

## Şərhlər

## İstinadlar
Akkra

**Akkra** () — 1957-ci ildən Qana Respublikasının paytaxtı və ölkənin ən böyük şəhəri. Qvineya körfəzi sahilində liman. Şəhərin əhalisi 2011-ci ilin təxmini hesablamalarına görə 3 963 264 nəfərdir.

## Tarixi
Akkra sözü "*qarşıqalar*" mənasını verən "*Nkran*" sözündən yaranmışdır. Əsası 16-cı əsrin 1-ci yarısında qoyulmuşdur. Adı Korlelaqununun sahilində məskunlaşmış akkra xalqının adından götürülmüşdür. 19-cu əsrin sonlarınadək qul ticarəti mərkəzlərindən biri olmuşdur. Əvvəllər burada qa tayfalarından biri məskunlaşmış, 1600-cü ildə isə qa tayfa ittifaqının paytaxtı olmuşdur. Avropa tacirlərinin Qvineya sahillərinə gəlməsi nəticəsində mühüm ticarət mərkəzinə çevrildi. Akkranı ələ keçirmək uğrunda qalar, akimlər, akvapimlər və aşantilər arasında uzun müddət mübarizə getmişdir. 1850-ci ildə İngiltərənin Qızıl Sahil müstəmləkəsinə daxil edilmişdir. 1876–1957-ci illərdə Qızıl Sahildəki müstəmləkə hökumətinin iqamətgahı burada yerləşirdi.

## Mədəniyyət müəssisələri
Müstəmləkə dövrü abidələrindən hollandların tikdiyi Krevkör (1605, indiki Uşer), danimarkalıların Kristians borq (1657– 59; 1900-cü ildən ingilis qubernatorunun, hazırda Qana hökumətinin iqamətgahı), ingilislərin Ceyms (1673) istehkamları Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

İncəsənət və Elmlər Akademiyası (əsası 1959-cu ildə qoyulmuşdur), Universitet (1961), Açimota hərbi kolleci, Milli arxiv (1946), Mərkəzi kitabxana (1950), Milli muzey (1957), Elm və texnologiya muzeyi (1965), Milli afrikaşünaslıq kitabxanası (1961), Milli elmi-texniki kitabxana və informasiya mərkəzi (1964), Milli teatr var.

## İqtisadiyyatı
Akkra iki əsas zonaya dolanbac küçəli sahil rayonlarına və dövlət müəssisələri, banklar, mağazalar və s.-nin yerləşdiyi müasir məhəllələrə ayrılır. Dəmiryol və avtomobil yolları qovşağı, həmçinin beynəlxalq aeroportu var. Qananın iri ticarət-sənaye mərkəzidir. Burada yüngül, yeyinti, kimya, metal emalı sənayesi, maşınqayırma müəssisələri, elektrik avadanlıqları (mühərriklər, tele və radioaparatları, akkumulyator batareyaları istehsalı) zavodu vardır. Avtomobil yığılır; kustar üsulla qızıl və gümüş məmulatlar istehsal edilir; İES fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Dərbəndilər

**Dərbəndilər** — Şirvanşahlar sülaləsinin üçüncü qolu (1382-1538). Şirvanşahların sülalə bölgüsü barədə müxtəlif mülahizələr mövcuddur, son tədqiqatlara görə ayrıca sülalə olmayıb, vahid Şirvanşahlar xanədanının bir mərhələsini təşkil etmişlər.

Dərbəndilərin hakimiyyəti dövründə Şirvanın müstəqilliyi uğrunda Qızıl Orda, Teymurilər, Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular və Səfəvilərlə müharibələr aparılmışdır. Şirvanda ipəkçilik, sənətkarlıq, ticarət inkişaf etmiş, Şamaxıda və Bakıda quruculuq işləri görülmüşdü. Qonşu ölkələrə, o cümlədən Böyük Moskva knyazlığı ilə ticarət əlaqələri və diplomatik münasibətlər yaranmışdı. Səfəvi hökmdarı I Təhmasibin dövründə Şirvanın Səfəvilər dövlətinə birləşdirilməsi Dərbəndilər sülaləsinin hakimiyyətinə son qoydu.

## Nümayəndələri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şirvanşahlar
* Şirvanşahlar dövləti
Kəsranilər

**Kəsranilər** — Şirvanşahlar sülaləsi (1027–1382). 1382 ildə Kəsraniləri Dərbəndilər sülaləsi əvəz etdi. Ümumiyyətlə, Şirvanşahların sülalə bölgüsü barədə müxtəlif mülahizələr mövcuddur, son tədqiqatlara görə ayrıca sülalə olmayıb, vahid Şirvanşahlar xanədanının bir mərhələsini təşkil etmişlər.

Kəsranilər Şirvanın istiqlaliyyəti uğrunda gürcü feodallarına, səlcuq, qıpcaq və monqol hücumlarına qarşı mübarizə aparmışlar. Kəsranilər dövründə Şirvanda ədəbiyyat, elm və incəsənət yüksək inkişaf etmiş, Şamaxı və Bakıda geniş tikinti işləri aparılmışdı.

## Üzvləri
* l Məniçöhr (1027–1034)
* Əbu Mənsur Əli (1034–1043)
* l Qubad (1043–1049)
* Buxtnassar Əli (1049–1050)
* Salar (1050–1063)
* l Fəribürz (1063–1096)
* ll Məniçöhr (1097–1107)
* l Afridun (1107–1120)
* lll Məniçöhr (1120–1160)
* II Afridun (1160)
* l Axsitan (1160–1196)
* Şahənşah (1197–1200)
* ll Fəribürz (1200–1204)
* l Fərruxzad (1204)
* l Guştəsb (1204–1225)
* lll Fəribürz (1225–1243)
* ll Axsitan (1243–1260)
* ll Fərruxzad (1260–1282)
* lll Axsitan (1282–1294)
* I Keykavus (1294–1317)
* l Keyqubad (1317–1348)
* Kavus (1348–1372)
* l Huşəng (1372–1382)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məzyədilər

**Məzyədilər,** **Şeybanilər**, **Yəzidilər** – Şirvanşahlar sülaləsi (861–1027). Şirvanşahların sülalə bölgüsü barədə müxtəlif mülahizələr mövcuddur, son tədqiqatlara görə Məzyədilər ayrıca sülalə olmayıb, vahid Şirvanşahlar xanədanının ilk mərhələsini təşkil etmişlər.

Tarixşünaslıqda uzun müddət Şirvanşahların "birinci dövr" xanədanı kimi bəhs edilən Məzyədilər rəbiə ərəb tayfasının şeybanilər qoluna mənsub olduqları göstərilir.

## Üzvləri

### Ərməniyyə hakimləri
* Yəzid ibn Məzyəd (ö. 801)
** Xalid ibn Yəzid (ö. 844)
*** Əli ibn Xalid — atası ilə eyni vaxtda öldü.
*** Məhəmməd ibn Xalid
*** I Heysəm — Şirvanşahları qurdu.
*** I Yəzid — Layzanşahları qurdu.

### Şirvanşahlar
* I Heysam
** I Məhəmməd
*** II Heysəm
**** I Əli
***** Şahzadə Abbas — edam edildi.
****** Əbu Bəkr ibn Abbas — qaçdı.

### Layzanşahlar
* I Yəzid
** I Məhəmməd
*** Əbu Tahir II Yəzid ibn Məhəmməd — I Əlini məğlub edərək Şirvanşah oldu.
**** II Məhəmməd — Layzan hakimi
***** I Əhməd — Layzan hakimi
****** III Məhəmməd
****** III Yəzid — Məzyədilər dövrünün son şahı. Ondan sonra Kəsranilər dövrü başlamışdır.
***** I Heysəm — Tabasaranşahları qurdu, Ləzgi ölkəsinə qaçmışdı
**** Əbülbədr ibn Yəzid — 956cı ildə öldü.
**** Əhməd ibn Yəzid — Dərbənd hakimi, II Məhəmməd tərəfindən edam edilmişdir.
***** Əbülheysəm ibn Əhməd — Bərdəyə qaçmışdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şirvanşahlar
* Şirvanşahlar dövləti
Antananarivu

**Antananarivu** (1970-ci illərədək **Tananarive**, **Tana**; ) — Madaqaskar Respublikasının paytaxtı və ən böyük şəhəri, Antananarivu əyalətinin inzibati mərkəzi.

## Tarixi
 
Əsası 1625-ci ildə İmerina kralı Andrianzak tərəfindən qoyulmuşdur. Madaqaskar adasının mərkəzində, Yüksək platoda (1240–1470 m ) yerləşir. 17-ci əsrin 1-ci yarısında İmerina hökmdarı Andrianzaka tərəfindən Analamanqa təpəsində salınmışdır. 1794-cü ildən İmerina dövlətinin, daha sonra Madaqasqar krallığının, Fransa müstəmləkəsinə çevrildikdən sonra 1896-cı ildən Madaqaskar koloniyasının, sonralar müstəqil Malaqasi Respublikasının (1960-cı ildən), Madaqaskar Demokratik Respublikasının (1975-ci ildən) paytaxtı olmuşdur. 1992-ci ildən Madaqaskar Respublikasının paytaxtıdır.

## Demoqrafiya

Əhalisi  1,4 mln. (aqlomerasiyada 1,6 mln., 2005).

## Haqqında
 
Qədim tikililər, tarixi abidələr müasir Avropa tipli binalarla ahəngdarlıq yaratmışdır. Şəhərin hündür hissəsində (Ruva rayonu) kral iqamətgahı, saray tikililəri yerləşmişdir. Antananarivu üçün kiçik mərtəbəli evlər xarakterikdir. Mərkəzdə (Anusi gölü ətrafı) müasir inzibati binalar inşa edilmişdir. Tarix muzeyi (1897), milli arxiv (1958), milli kitabxana (1961), Hira Qasi xalq teatrı, “Antananarivu teatr” və s. var. Malaqasiya EA (1902), universitet (1961), botanika bağı, rəsədxana və s., avtomobil və dəmiryol qovşağı, beynəlxalq aeroportu (İvatu) var.

## Həmçinin bax

* Madaqaskar

## İstinadlar
Zamencan

**Zamencan** kəndi, İranın Mərkəzi Ostanında Ərak şəhərinin cənub qərbində yerləşir. Kəndin əhalisi Xələclərdən ibarətdir və Xələc dilində danışırlar.

## Əhali
Əhalisi 1634 nəfərdir

## İstinadlar

## Mənbə
* http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4572&Site=geonames.ncc.org&Lang=fa-IR 
* http://www.vil.ir/index.php?option=com_rmcdir2&rmcdir2Task=rmcdir2Details&catid=9&rmcdir2Id=9&Itemid=9

## Xarici keçidlər
* http://www.fallingrain.com/world/IR/24/Zamenjan.html
* http://www.bbc.co.uk/persian/interactivity/yourphotos/story/2007/07/printable/070704_zaminjan-iran.shtml
Xarəzmşah

**Xarəzmşah** (خوارزمشاه) — orta əsrlərdə aşağıdakı Xarəzm dövlətlərində hökmdar tituludur:
*Afriqilər dövləti
*Məmunilər dövləti
*Xarəzmşahlar imperiyası

## Xarici keçidlər
Mocan

**Mocan** kəndi İranın Qum ostanında Xələcistan bölümünün(Baxş)ının Dəstcerd qəsəbəsində yerləşib.Kəndin əhalisi Xələclərdən ibarətdir və Xələc dilində danışırlar.

## Qaynaqlar
*http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/abadifil/08.xls
*http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4572&Site=geonames.ncc.org&Lang=fa-IR
Bəhram Çubin

**Bəhram Çubin** () — Mihrani sülaləsinə mənsub Fars sərkərdəsi və Sasani imperatoru (590 591).

## Həyatı
Bəhram Çubin Bizansla mübarizəyə başçılıq etmiş, Orta Asiyadan İrana hücum edən Göytürk imperiyasının ordusunu məğlub edəndən sonra IV Hürmüzdü (579–590) taxtdan salmış və özünü şahənşah elan etmişdi. Lakin II Xosrov Pərviz Bizans qoşunlarının köməyi ilə Bəhram Çubinə qalib gəlmişdi (591).

Bəhram Çubin türk xaqanının yanına getmiş və çox keçmədən orada öldürülmüşdür.

## Savaşlar

## İstinadlar
Səqərcuq

**Səqərcuq** — kəndi İranın Mərkəzi ostanında Aştiyan şəhristanının, Qərəkan qəsəbəsində yerləşib. Kəndin əhalisi xələclərdən ibarətdir və xələc dilində danışırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4572&Site=geonames.ncc.org&Lang=fa-IR
Xondab

**Xondab** - İranda Mərkəzi ostanında bir şəhər. Xondab şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 6,982 nəfər və 1,787 ailədən ibarət idi. Bu şəhərin əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
*Xondablı Məhcur

## İstinadlar
Bangi

**Banqi** (, ) — Mərkəzi Afrika Respublikasının paytaxtı və ən böyük şəhəri. Əhalisi 2006-cı ilin hesablamalarına görə 622 771 nəfərdir.

Şəhərin əsası 1889-cu ildə fransız hərbi məntəqəsi kimi Ubangi-Şari koloniyasında qoyulmuş, daha sonra adı Kubangi-Şari olaraq dəyişdirilmiş və fransız Ekvatorial Qvineyasının bir hissəsinə çevrilmişdir. rəsmi adı tərcümədə "kandarlar" ("astanalar") mənasını verir.

## İstinadlar
Bamako

**Bamako** () — Malinin paytaxtı və ən böyük şəhəri. Əhalisi 2009-cu ilin hesablamalarına görə 1,8 milyon nəfərdir. Niger çayının sahilində yerləşir.

## İstinadlar
Qnassingbe Eyadema

**Qnassingbe Eyadema** — Toqo prezidenti (1967-2005).

Özünün fövqəladə qəhrəman olduğunu düşünən Qnassingbe Eyadema özünü super qəhrəman kimi göstərən çizgi romanın müəllifidir. Ölkənin rəhbəri olduğu dövrdə Toqodakı hər mağazada onun şəkilləri var idi. Qnassinqbe 2005-ci ildə vəfat etdikdən sonra oğlu tərəfindən əvəz edilmişdir.

## İstinadlar
Vaiz Qəzvini

**Molla Rəfiəddin Məhəmməd Vaiz Qəzvini** — Azərbaycanın Səfəvi dövründə şair. azərbaycan və fars dillərində şer yazıb. Bu şair 1027 Hicri-qəməridə Qəzvinin Səfiabad kəndində anadan olub və 1089 Hicri-qəməridə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı

وورما چوق رنگ گولوم عارض جانانیمیزه/ Vurma çox rəng gülüm areze cananımıza
گیرمه ای باده گلرنگ بیزیم قانیمیزه/ Girmə ey badeye gülrəng bizim qanımıza
اول نه رخ دور نه طراوت که اونین فیضیندن/ Ol nə roxdur nə təravət ki onun feyzindən
گول اولور خار اگر ال وورا دامانیمیزه/ Gül olur xar əgər əl vura damanımıza
اول نه لب دیر نه حلاوت دیر بو/ Ol nə ləbdir nə həlavətdir bu
که شکر سؤزلری اود سالدی بیزیم جانیمیزه/ ki şəkər sözləri od saldı bizim canımıza
نئجه کیم غنچه سیراب گؤلر شبنمدن/ necə kim qunçeye sirab gülər şəbnəmdən
اول گؤلر یوزلی گولر دیده گیریانیمیزه/ Ol gülər yüzlü gülər dideye geryanımıza
گون گیبی سیره قلج دون پئجه بیزدن گئچدین/ Gün gibi seyrə qılıç dün gecə bizdən keçdin
نه بیلر سن کی نه گون گئچدی یازیق جانیمیزه/Nə bilirsən ki nə gün keçdi yazıq canımıza
خار راه اولدو مسیحا کیبیه بیر سوزن/ Xare rah oldu məsiha kibiyə bir suzən
وای اگر بخیه یئتسه گریبانیمیزه/ Vay əgər bəxiyə yetsə gəribanımıza
ساییلور داداودهش خلق جهان ایچره بو گون/ Sayılır dado dəheş xəlqi cəhan içrə bu gün
وئره فتوا اگر اول خصم بیزیم قانیمیزه/ Verə fətva əgər ol xəsm bizim qanımıza
رزقیمیز غصه دین از بس که بوغازدا دوکولور/Rezqimiz qussədir əz bəs ki boğazda dökülür
نه عجب سایه لر آبیمیزی دانیمیزه/ Nə əcəb sayələr abimizi danımıza
مدعی بیرله سوزوم واردی سخنورلیکده/Müddəi birlə sözüm vardi soxənvərlikdə
قانی بیر حاکم عادل یئسه دیوانیمیزه/Qanı bir hakimi adil yesə divanımıza
قانی بیر دیللی فغان عرض ائده واعظ سوزومو/ Qanı bir dilli fəğan ərz edə Vaiz sözümü
بیزه تورکو دئین اول یار سخندانیمیزه/ Bizə türkü deyən ol yare soxəndanımıza

## Qaynaqlar
* سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی
Serqo Zakariadze

**Serqo Aleksandroviç Zakariadze** (; ) — Sovet və gürcü aktyoru, SSRİ xalq artisti (1958).

## Həyatı
Serqo Zakariadze 1 iyul 1909-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur.

Tbilisi Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1926-cı ildə yardımçı heyətin əməkdaşı kimi Rustaveli adına teatra daxil olur.

1928–1930-cu illərdə Kutaisidə K. A. Marcanişvilinin təşkil etdiyi teatrın aktyoru olur. 1930-cu ildə teatr kollektivi ilə birlikdə Tiflisə köçmüşdür. 1956-cı ildə isə o, yenə də Rustaveli adına teatra qayıdır.

1955–1960-cı illərdə Gürcüstan teatr institutunda səhnə danışığı mövzusunda pedaqoji iş aparmışdır.

Serqo Zakariadze yaradıcılığında öz fikirlərini inadla və cəsarətlə həyata keçirirdi. O, öz qəhrəmanlarının xarakter cizgilərini məharətlə tapırdı. Onun ifasında həm dramatik, həm xarakterik, həm də komik rollar gözəl alınırdı.

1966-cı ildə 7–8 çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

Serqo Zakariadze 13 aprel 1971-ci ildə Tbilisidə vəfat etmişdir. Mtasminda dağında yerləşən gürcü mədəniyyət xadimlərinin panteonunda dəfn olunmuşdur.

## Xatirəsi
"Əsgər atası" filmində ifa etdiyi Georgi Maxaraşvili obrazına Gürcaani şəhərində abidə ucaldılıb.

Dənizdə Novorosiysk Dəniz Gəmiçiliyində qeydiyyata alınmış "Serqo Zakariadze" adlı gəmi üzür.

## Filmoqrafiya
# Sonuncu səlibçilər (1935)
# Dariko (1936)
# Vətən (1939)
# Dostluq (1941)
# Georgi Saakadze (1942)
# Kutuzov (1943)
# Keto və Kote (1948)
# Albaniya Skanderbeqin böyük müharibəsi (1953)
# Sonuncu gün, birinci gün (1959)
# Dəniz yolu (1962)
# Paliastomi (1963)
# Əsgər atası (film, 1964)
# Keçmişlə görüş (1966)
# Tezliklə yaz gələcək (1967)
# Qəm yemə! (1969)
# Vaterloo (1970)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Anusim

**Anusim** (İvritcə: אֲנוּסִים; tək kişi: İvritcə: אָנוּס, Anus; tək qadın: İvritcə: אָנוּסה, anusa) — Halaxada yəhudilərin zorla din dəyişdirdiyini və ya istəkləri xaricində yəhudilikdən çıxarılmalarını ifadə edən hüquqi kateqoriyadır. Bu terminin birə bir tərcüməsi "zorlananlar" dır.

*Anus / Anusa / Anusim*terminləri, yəhudiliklərindən imtina etməsi üçün məcbur edilən və çətin şərtlər altından yəhudiliklərini gizlicə davam etdirməyə çalışan yəhudiləri və onların uşaqlarını əhatə edir.

## Xarici keçidlər
* Anusim haqqında rabinik qanuni müzakirə 
* Anusim haqqında 600 illik rabinik responsa 
* Conversos and Maskilim: Similar Issue, Different Approaches 
* Məşhədi Yəhudi Camaatı tarixi  
* Amerikalardaki Kripto Yəhudilər birliyi 
* Gizli Yəhudi araşdırmalar cəmiyyəti 
* Məşhədi yəhudilər
* http://www.drkhazali.net/index.php?option=com_content&view=article&id=397:1387-11-06-07-27-46&catid=7:articles-and-mails&Itemid=200007
* http://www.shahbazi.org/pages/Freemasonry_Sassoons4.htm
İsrailiyyat

**İsrailiyyat** — bir İslam dini terminidir və o hədislərə işarə edir ki, yəhudi-xristian qaynaqlı rəvayətlərdəndirlər.

Bar-İlan Universitetinin (Təl-Əviv) İslam alimi doktor Mordechai Keyderin sözlərinə görə, Quranın və hədis müəllifinin yəhudi Midraş kitabları ilə yaxşı tanış olduğuna şübhə yoxdur. İslamın müqəddəs kitablarının yarısında yəhudi mətni var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İsrailiyyat
* Terry Newman, İsrailiyyat ədəbiyyatı , November 2003.
Bancul

**Banjul** (, 1973-cü ilədək Baterst) — Qambiyanın paytaxtı. Əhalisi 2003-cü ilin hesablamalarına görə 34 828 nəfər, şəhər ətrafı ilə birlikdə 357 238 nəfərdir. Şəhər Qambiya çayının Atlantik okeanına töküldüyü yerdə, Müqəddəs Məryəm adasında yerləşir.

## Tarixi
Şəhərin əsası 1816-cı ildə ingilislər tərəfindən liman şəhəri kimi qoyulmuş və o vaxtkı Böyük Britaniya Müharibə və Koloniyalar naziri Henri Baterstin şərəfinə Baterst adlandırılmışdır. 1973-cü ildə şəhərin adı dəyişdirilərək indiki adını almışdır.

## İstinadlar
Bisau

**Bisau** () — Qvineya-Bisaunun paytaxtı və əsas sənaye mərkəzi. Əhalisi 2007-ci ilin hesablamalarına görə 407 424 nəfərdir. Atlantik okeanı sahilində liman şəhəridir.

Şəhərin əsası 1687-ci ildə portuqallar tərəfindən qul ticarəti mərkəzi kimi qoyulmuşdur. 1942-1973-cü illərdə Portuqal Qvineyasının paytaxtı olmuşdur.

## İstinadlar
Süleyman Stalski

**Süleyman Stalski** (əsl soyadı: **Həsənbəyov**, , ; ) — ləzgi şairi, XX əsrin ən məşhur Dağıstan şairlərindən biri. O, əsərlərini ləzgi və Azərbaycan dillərində yazmışdır.

## Həyatı
Stal Süleyman sovet ləzgi poeziyasının əsasını qoymuş ləzgi xalqının böyük şairidir. O, 1869-cu ildə Dağıstanın Kürə vilayətinin Aşağı Stal kəndində yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Uşaq vaxtı yetim olmuş şair, uzun illər çörək qazanmaq üçün qürbətdə olmuşdur. Bakıda neft mədənlərində, Səmərqənddə dəmir yolunda işləmiş, varlı adamların qapısında nökərlik etmişdir.

S.Süleyman poeziyaya özünəməxsus yenilik gətirmişdir. Şer yazmağa orta yaşlarında başlamışdır. İlk dəfə “Bülbül” şerini 1900-cü ildə yazmışdır. Onun şerləri qəzetlərdə çap olunmuş, 1927-ci ildə Moskvada nəşr olunan “Ləzgi şairlərinin seçilmiş əsərləri” kitabına şerləri daxil edilmişdir. İlk kitabı olan “Seçilmiş əsərləri” 1934-cü ildə çıxmışdır. Bundan sonra o, Dağıstan Xalq şairi adına layiq görülmüşdür. Fəal yaradıcılığına görə şairə lenin ordeni verilmişdir.

Stal Süleyman 1937-ci ildə vəfat etmişdir.

1957-ci ildə Bakı Kinostudiyasında Rza Təhmasib və Mikayıl Mikayılovun çəkdikləri "Mahnı belə yaranır" filmi Süleyman Stalskinin həyat və yaradıcılığından, ictimai fəaliyyətindən bəhs edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Süleyman Stalski — BSE-də

## Həmçinin bax
*Mahnı belə yaranır (film, 1957)

## Mənbə
http://www.juvanbur.net/azj/_1317
Polina Rəhimova

**Polina Rəhimova** () — azərbaycanlı voleybolçu, dünya rekordçusu. O, Yaponiyada keçirilən oyunda 58 xalı tək oyunda qazanaraq dünya rekordu qırıb. Azərbaycan qadın milli voleybol komandasının və İndoneziyanın "Petrokimia Gresik" voleybol klubunun oyunçusudur.

## Karyerası
Hərbçi ailəsində doğulan Polina Rəhimova Fərqanə şəhərində anadan olub. Böyük bacısı voleybolla məşğul olduğundan Polina hələ uşaq yaşlarından bu idman növünə maraq göstərib. İlk dəfə voleybola Ukraynanın Zaporojye şəhərində Lyubov Pribinosun rəhbərliyi altında başlayıb. 16 yaşı olanda Azərbaycana gəlib və burada Faiq Qarayevin təşəbbüsü ilə milli komandaya cəlb olunub. 2011-ci ildə "Azərreyl"lə Avropanın nüfuzuna görə 3-cü böyük turniri olan Avropa Qadınlar Çağırış Kubokuna sahib olub. 2011/2012-ci il Çempionlar Liqasında debüt edən Polina qrup mərhələsindən sonra 206 xalla liqanın bombardiri olub.

2014-cü ildə Cənubi Koreya klubu Hyunday ilə anlaşaraq rəsmi sözləşmə imzaladı. Bu transferlə Polina karyerasında ilk dəfə olaraq legioner həyatı yaşayıb. 2015-ci il üçün isə o, Yaponiyanın "Toyota Auto Body" kollektivi ilə bir illik müqavilə imzalayıb.2015-ci il dekabrın 12-si keçirilən Hitaçi Riveyllə oyunda Polina Rəhimova bir oyuna ən çox xaltoplamaq üzrə 58 xalla dünya rekorduna imza atıb.

2017-ci ildə o, Türkiyənin "Fenerbahce" klubuna transfer olub və türk liqasında oynamağa haqq qazanıb.

2018-ci ildə o, İtaliyanın “Pomi Casalmaggiore“ klubuna transfer olunub.

2019-cu ildə isə o, yendən Türkiyənin "THY Turkish airlines" klubuna transfer olunsa da, həmin ildə Braziliyanın “Sesi Bauru” klubuna transfer olunaraq 2021-ci ilədək bu klubda çıxış edib. Braziliyada 2021-ci ildə o, türkiyəli biri ilə tanış olub və ailə həyatı qurub.

2021-ci ildə o, İtaliyanın "VBC Casalmaggiore" klubuna transfer olunub.

2022-ci ildə isə o, Vyetnamın "Geleximko Thai Binh" klubuna transfer olunub.

2023-cü ildə isə o, Türkiyənin "Kuzeyboru" komandasına transfer olunub.

2023-cü ildə o, yenidən Vyetnama qayıdıb. "DGC" klubuna transfer olunub.

2024-cü ildə isə o, Türkiyənin "Karayolları" klubundan İndoneziyanın "Petrokimia Gresik" klubuna transfer olunub.

Rəhimova ən son 2023-cü ildə Voleybol üzrə Avropa Çempionatında Azərbaycan millisində çıxış edib.

## Klub karyerası

## Fərdi nəaliyyətləri

## İstinadlar
Brazzavil

**Brazzavil** () — Konqo Respublikasının paytaxtı və əsas maliyyə mərkəzi. Konqo çayının sağ sahilində yerləşir. Əhalisi 2009-cu ilin hesablamalarına görə 1 370 612 nəfərdir.

Şəhər Konqo çayının sahilində, Konqo Demokratik Respublikasının paytaxtı Kinşasa şəhəri ilə üzbəüz yerləşir. Bu dünyada yeganə bu cür haldır ki, iki ölkənin paytaxtı bir-birindən görmə məsafəsində yerləşir.

Şəhərin əsası 10 sentyabr 1880-ci ildə fransız-italyan tədqiqatçısı Pyer Savoğnyon de Braza tərəfindən qoyulmuş və onun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Afrika-Madaqaskar İttifaqı

## İstinadlar