open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sergey Brızqalin

**Sergey Nikolayeviç Brızqalin** (; ) — Azərbaycan-sovet kənd təsərrüfatı qabaqcılı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Baş Tərəvəz və Meyvə Tədarükü, Emalı və Satışı İdarəsinin rəisi (1970–1975), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 6–8-ci çağırış deputatı, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü.

## Həyatı
Sergey Nikolayeviç Brızqalin 1917-ci ildə Voronej quberniyasının Voronej şəhərində kəndli ailəsində doğulmuşdur. Orta ixtisas təhsilli olmuşdur. 1938-ci ildən Qırmızı Ordu sıralarında hərbi xidmət keçmiş, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı olmuşdur. 1942-ci ildə ordudan tərxis edilmişdir.

1943–1955-ci illərdə neft sənayesində işləmiş — SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyi Qərb Rayonlarında Baş Tikinti İdarəsinin Bakı şəhərindəki tikinti idarəsində rəis müavini, sənaye müəssisələri tikintisi idarəsinin rəisi olmuşdur. 1955-ci ilin avqust ayında Masallı rayonundakı "1 May" kolxozunun, 1965-ci ilin yanvar ayında isə həmin rayondakı eyniadlı sovxozun sədri seçilmişdir.

Sergey Brızqalin sonralar Voronej Dövlət Universitetini bitirmiş və 1970–1975-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Baş Tərəvəz və Meyvə Tədarükü, Emalı və Satışı İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Sergey Brızqalin 1940-cı ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 6–8-ci çağırış deputatı, eləcə də Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü seçilmişdir. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

Sergey Brızqalin 1977-ci il aprelin 11-də vəfat etmişdir. Moskvadakı Vaqankovo qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Təltif və mükafatları
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — 30 aprel 1966 ("Lenin" ordeni və "Oraq və çəkic" medalı təqdim edilməklə)
* "Lenin" ordeni — 30 aprel 1966
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 12 dekabr 1973
* "Şərəf nişanı" ordeni — 25 avqust 1971

## Qeydlər

## İstinadlar
Sinişa Mixayloviç

**Sinişa Mixayloviç** () — Yarımmüdafiəçi və müdafiəçi kimi çıxış etmiş Serbiyalı futbolçu. Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra məşqçi olub. Cərimə zərbələri ustası kimi tanınır. Mixayloviç cərimə zərbəsindən vurduğu 28 qolla cərimə zərbələrindən vurulan qollara görə A Seriyasında rekord sahibidir.

## Karyerası
Futbolçu karyerası ərzində müdafiəçi və ya yarımmüdafiəçi kimi çıxış edib. O, 1991 -ci ildə "Srvena Zvezdanın heyətində Avropa Çempionlar Kubokunu qazanıb və karyerasının böyük hissəsini İtaliya A Seriyasında oynayıb, "Roma", "Sampdoriya", "Latsio" və "İnter" klublarında toplam 353 oyun keçirib və sonuncu iki klubla liqa çempionu olub.

Bir çoxları tərəfindən bütün zamanların ən yaxşı cərimə zərbəsi vuran oyunçuları arasında hesab edilən o, 28 qolla cərimə zərbələrindən İtaliya A Seriyasında ən çox qol vuran futbolçudur. O , 1991-ci ildən 2003-cü ilə qədər Yuqoslaviya yığmasında 63 oyun keçirib və 10 qol vurub, bunlardan 1991-ci ildə ilk dörd oyunu SFR Yuqoslaviyanı təmsil edib və 1998 FIFA Dünya Kuboku və UEFA Avro 2000 turnirlərində oynayıb.

Mixayloviç 2006-cı ildə karyerasını bitirərək "İnter"də baş məşqçinin köməkçisi olub. O, 2008-ci ildən 2022-ci ilə qədər "Bolonya" ilə başlayan və bitirən, həmçinin "Fiorentina", "Torino" və "Milan" klublarıda daxil olmaqla altı A Seriyası klubunu idarə edib.

O, 2012-ci ilin mayından 2013-cü ilin noyabrına kimi Serbiya milli futbol komandasının məşqçisi olub.

## Uğurları

### Oyunçu kimi

#### '''Voyvodina'''
* Yuqoslaviya Birinci Liqası: 1988–89

**Srvena Zvezda**

* Yuqoslaviya Birinci Liqası: 1990–91, 1991–92
* UEFA Çempionlar kuboku: 1990–91
* Qitələrarası Kubok: 1991

#### Latsio
* A Seriyası: 1999–2000
* İtaliya Kuboku: 1999–2000, 2003–04
* İtaliya Superkuboku: 1998, 2000
* UEFA Kuboklar Kuboku: 1998–99
* UEFA Super Kuboku: 1999

**İnter Milan**

* A Seriyası: 2005–06
* İtaliya Kuboku: 2004–05, 2005–06
* İtaliya Superkuboku: 2005

**Yuqoslaviya U21**

21 yaşadək futbolçular arasında UEFA Avropa çempionatı: ikinci yer 1990-cı il

**Fərdi**

* İlin rəmzi Komandası: 1998–99, 1999–2000
* FR Yuqoslaviyada ilin oyunçusu: 1999

### Məşqçi kimi

#### Fərdi
* İlin Serb məşqçisi: 2019
* Gazzetta İdman Əfsanəsi Mükafatı: 2019
* İtaliya A Seriyası Ayın məşqçisi: Aprel 2022

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alt (hərf)

**𐔰** (səslənməsi: ; transkripsiyası: **A**, **a**) — Alban əlifbasının birinci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Alt) kimi verilmişdir. Formaca erməni əlifbasındakı Զ hərfi ilə bənzəşir. Gürcü dilçi Roman Lolua və erməni tədqiqatçı Aşot Abramyanın fikrincə Asomtavruli yazısındakı Ⴀ hərfinin invers formasıdır. Alban əlifbasında [a] səsinin qarşılığı kimi işlənilib.

Nümunələr:

}

## İstinadlar
Bet (alban hərfi)

**𐔱** (səslənməsi: ; transkripsiyası: **B**, **b**) — Alban əlifbasının ikinci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Odet) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə, hərfin əsl adı "bet" olmalıdır, erməni müəllifin əsas səhvi isə böyük ehtimal  (alto͞bet — Əlifba) sözünü yanlış oxumuşdur. Gürcü dilçi Roman Lolua və erməni tədqiqatçı Aşot Abramyanın fikrincə erməni əlifbasındakı Բ hərfinin invers formasıdır. Akaki Şanidzenin fikrincə isə bu hərfin orijinal adı "balt" idi və  (ert’i altas da meore baltas — Kim altdır, kim baltdır) deyimi alban dilindən götürülmüşdü. Alban əlifbasında [b] səsinin qarşılığı kimi işlənilib.
Nümunələr:
}
## İstinadlar
Gim (alban hərfi)

**𐔲** (səslənməsi: ; transkripsiyası: **G**, **g**) — Alban əlifbasının üçüncü hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Zim) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə, hərfin əsl adı "gim" olmalıdır, erməni müəllif isə Զ və Գ hərflərini səhv salmışdır. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyanın fikrincə bu hərf gürcü əlifbasındakı Ⴂ hərfinin modifikasiya edilmiş formasıdır. Bu düşüncə Georgi Klimov və Voroşil Qukasyan tərəfindən də dəstəklənmişdir. Alban əlifbasında [g] səsinin qarşılığı kimi işlənilib.
Nümunələr:

}

## İstinadlar
Neyrogenez

**Neyrogenez** (* (sinir) +  (doğum, meydana çıxma, mənşə)*) — əcdad hüceyrələrin proliferasiyası, miqrasiyası, yeni əmələ gələn hüceyrələrin diferensiallaşması ilə başlayan və neyron şəbəkəsinə inteqrasiya olunan yeni fəaliyyət qabiliyyətli neyronun formalaşması ilə başa çatan mürəkkəb bir prosesdir. Prenatal inkişaf zamanı qat-qat aktiv olan neyrogenez böyüyən beyni doldurmağı təmin edir.

## Embrional neyrogenez
Bax: Onurğalıların sinir sisteminin inkişafı

## Böyüklərdə neyrogenez

## Həmçinin bax
* Orqanogenez
Yucin Miller Van Rid

**Yucin Miller Van Rid** (; ) – hollandəsilli ABŞ biznesmeni, macəraçısı və diplomatı. Havay krallığının Yaponiyadakı birinci konsulu olmuşdur.

## Həyatı
Yucin Miller Van Rid 1858-ci ildə San-Fransisko şəhərində yapon dənizçi Cozef Heko ilə tanış olmuş və 1859-cu ildə ABŞ-nin Yaponiyadakı konsulluğunun katibi kimi onunla Yaponiyaya getməyə qərar vermişdir. O, 1859–1872-ci illərdə Yaponiyanın Yokohama və Tokio şəhərlərində yaşamış, 1866–1873-cü illərdə Havay krallığının Yaponiyadakı birinci baş konsulu olmuşdur. Satsuma hanı ilə yaxın biznes əlaqələri quraraq ABŞ diplomatlarını təəccübləndirmişdir. Yaponiyada *"Yokohama Shimpo"* qəzetini və *"Moshio-gusa"* jurnalını nəşr etdirmişdir.

Van Rid müxtəlif biznes sahələri ilə məşğul olmuş, 1868-ci ildə Havay krallığına göndərilmiş ilk yapon işçi qrupunu təşkil etmişdir. Onun başçılığı altında 148 yapon Havay adalarındakı şəkər plantasiyalarında işləməyə göndərilmişdir. Van Rid, Havay hökuməti və yapon işəgötürənləri arasında olan razılıq Yaponiya, ABŞ və Havay arasında siyasi çətinliklərə səbəb olsa da, bu məsələ ABŞ-nin Yaponiyadakı səfiri Çarlz De Lonqun müdaxiləsindən sonra həll olunmuşdur.

1873-cü ildə *"Japan"* gəmisi ilə ABŞ-yə qayıdarkən Sakit okeanın ortasında ölmüş və San-Fransiskoda yerləşən Mason qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## İncəsənətdə
Ukiyo-e sənətçisi Sadahide 1861-ci ildə hazırladığı *"Amerika: Van Rid"* adlı əsərdə onu təsvir etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Valeri Bojinov

**Valeri Bojinov**  — hücumçu kimi çıxış edən Bolqarıstanlı peşəkar futbolçu. Onun soyadı bəzən Bozinov kimi transliterasiya olunur.

## Həyatı
Bolqarıstanın "Gorna Oryahovitsa" şəhərində anadan olan Bojinov 12 yaşında Bolqarıstan qadın milli futbol komandasının keçmiş oyunçusu olan anası Pepa və 1990-cı illərdə Bolqarıstan milli futbol komandasında oynamış ögey atası Saşo Angelovla birlikdə Maltaya köçüb.

## Karyerası
Valeri karyerasına "Pietà Hotspurs" da başlayıb. Onun 14 yaşı olarkən, o zaman "Leççe" klubunun idman direktoru işləyən Pantaleo Corvino tərəfindən kəşf edilir. Futbolçu 2000-ci ildə cəmi 30.000.000 ITL (təxminən 15.000 avro) qarşılığında "Leççe" ilə müqavilə imzalayır.

Bojinov karyerası boyunca İtaliyada, eləcə də İngiltərə, Portuqaliya, Bolqarıstan, Serbiya, Xorvatiya, Çin və İsveçrədə keçirdiyi müxtəlif dövrlərdə on yeddi fərqli klubda çıxış edib. Beynəlxalq səviyyədə o, Bolqarıstan millisində də çıxış edib.

## İstinadlar
Çoqlu-i Süfla (Xudabəndə)

**Çoqlu-i Süfla** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 225 nəfər yaşayır (48 ailə).

## İstinadlar
Vibranium

**Vibranium** — Marvel Comics tərəfindən nəşr olunan Amerika komikslərində yer alan, böyük miqdarda kinetik enerjini udma, depolama və sərbəst buraxma kimi qeyri-adi qabiliyyətləri ilə tanınan uydurma metal. Yalnız Vakandada çıxarılan bu metal, vibranium kostyumu geyən Qara Pantera və vibranium-polad ərintisi qalxanı daşıyan Kapitan Amerika ilə əlaqələndirilir. **Antartik Vibranium** və ya **Anti-Metal** kimi tanınan maddənin alternativ izomeri Vəhşi Torpaqda peyda olub.
Emma Terner

**Emma Luiza Terner** və ya **E L Terner** — ingilis ornitoloq və qabaqcıl quş fotoqrafı idi. Terner vəhşi təbiət fotoqrafı Riçard Kearton ilə tanış olduqdan sonra 34 yaşında fotoqrafiya ilə məşğul olmağa başladı. O, 1901-ci ildə Kral Fotoqrafiya Cəmiyyətinə (KFC) qoşulmuş və 1904-cü ilə qədər öz foto slaydları ilə təsvir edilmiş çıxışlar etməyə başlamışdır. Terner 1908-ci ildə, 41 yaşında peşəkar mühazirəçi adını alır.

Terner hər ilin müəyyən bir hissəsini Norfolkda keçirirdi. Onun 1911-ci ildə Norfolkda çəkdiyi yuva quran danquşunun şəkli növün 19-cu əsrin sonlarında müvafiq ərazidə nəsli kəsildikdən sonra *yuva quran* quş olaraq Birləşmiş Krallığa qayıtmasının ilk sübutu idi.

Turner səkkiz kitab və çox sayda jurnal və jurnal məqaləsinin müəllifi olmuş və onun çəkdiyi Böyük maygülü fotosu onun KFC-nin Qızıl medalına layiq görülməsinə səbəb olmuşdur.

## Erkən həyatı
Emma Luiza Terner 9 iyun 1867-ci ildə Kent ştatının Royal-Tanbric-Uells ştatının Lanqton-Qrin şəhərində Con və Emma Ternerin ailəsində anadan olub. O, Meri adlı bacısı və Con və Frenk adlı qardaşlarından sonra ailənin dördüncü və sonuncu övladı idi. Onun atası üç işçisi olan paltar satıcısı və baqqal idi. Ailə mürəbbiyə və qulluqçu işlətmək və Emmanı internat məktəbinə göndərmək üçün kifayət qədər varlı idi.

Ternerin anası 1880-ci ildə, o 13 yaşında olarkən vəfat etmiş və 1891-ci ildə böyük bacısı Məryəmin ölümü ilə Ternerin həyatı, hətta foto karyerasına başladıqdan sonra da, əsasən ailəsinə bağlı olmuşdur. Bu, ən azı 1913-cü ildə 83 yaşlı atasının ölümünə qədər davam etmişdir. O, həmçinin qardaşı Frankın 1895-ci ildə birinci arvadı olan Enninin ölümündən təxminən beş il sonra yenidən evlənməsinə qədər onun uşaqlarına baxmağa kömək etmişdir.

## İstinadlar
Growtopia

**Growtopia** — oyunçuların söhbətləşə, ticarət edə, döyüşə və saysız-hesabsız dünyalar qura biləcəyi serverlə işləyən sandbox videooyunudur.

Oyun ilk dəfə 2012-ci ilin noyabrında Android platformasında istifadəyə verilib. Daha sonra iOS, Microsoft Windows, macOS, Nintendo Switch, PlayStation 4 və Xbox One üçün əlçatan oldu .

28 fevral 2017-ci ildə Ubisoft — *un Growtopia* -nı aldığı açıqlandı və alış Ubisoft-un 2016–17-ci ilin dördüncü rübündə tamamlandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həsənli (soyad)

**Həsənli** — Azərbaycanda çox işlədilən soyad, təxəllüs.

**Bu soyadı olan tanınmış insanlar**

* Cəmil Həsənli (d. 1952) — azərbaycanlı tarixçi; alim; ictimai-siyasi xadim.
* Elxan Həsənli (d. 1974) — Azərbaycan əsilli İsveçrə tarixçisi.
* İntiqam Həsənli (d. 1965) — Azərbaycan teatr və kino aktyoru.
* Kamran Həsənli (d. 1963) — azərbaycanlı aktyor, şoumen, aparıcı.
* Oruc Həsənli (1950–2018) — Azərbaycan alimi.
* Sabir Həsənli (d. 1945) — Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi sədrinin müavini, Bakı İslam Universitetinin rektoru.
* **[[Şahin Həsənli]]**
:* Şahin Həsənli (rəssam) (d. 1972) — Rəssam.
:* Şahin Həsənli (1974–2023) — din xadimi.
* Şəmistan Həsənli (d. 1938) — Azərbaycan alimi, fizik.
* Valeh Həsənli (d. 1956) — Film direktoru. İnzibatçı.
* Yadulla Həsənli (d. 1959) — İqtisad elmləri doktoru, professor, AMEA İdarəetmə Sistemləri İnstitutunda laboratoriya müdiri.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
* Eldar Həsənli (d. 1960) — Şair, publisist,
* Rövnəq Həsənli (d. 1975) — Redaktor, baş rejissor.

## Həmçinin bax
* Həsənli
Gülbulaq

* Gülbulaq (Xudabəndə) — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Gülbulaq (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Dollhouse

***Dollhouse*** — ABŞ müğənnisi Melani Martinesin 19 may 2014-cü ildə Atlantic Records və Warner/Chappell tərəfindən buraxılmış debüt minialbomu. Bu, minialbom dörd trekdən təşkil edilmişdir. Üç trekin prodüserliyini hip hop duosu olan Kinetics & One Love edir. "Dollhouse" Billboard Heatseekers albomlar çartında dördüncü sıraya yüksəlib.

## Fon
Marketwired qəzeti 7 aprel 2014-cü ildə Martinesin Atlantic Records ilə müqavilə bağladığını bildirdi. Həmçinin Martinesin 19 may 2014-cü ildə debüt minialbomunu buraxacağı və 4 iyun 2014-cü ildən başlayaraq minialbomu tanıtmaq üçün tura çıxacağı da açıqlandı.

## Hit-paradlarda mövqeyi
Dollhouse 7 iyun 2014-cü ildə Billboard Heatseekers Albomları hit-paradında 13 həftə keçirdi və burada dördüncü sıraya yüksəldi.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Mia Rodriges

**Mia Rodriges** () — avstraliyalı müğənni-mahnı yazarı. Karyerasına TikTok-da koverlər və digər məzmunlar yerləşdirməklə başlayıb, 2019-cu ildə ilk mahnısını yayımlayıb.

## Karyerası
Mia Rodriges 2019-cu ilin sonlarında Maykl Çaqqın sahib olduğu leybl City Pop Records ilə müqavilə bağlamışdır. O, həmin ilin dekabr ayında leybl vasitəsilə ilk buraxılışı olaraq "Emotion" adlı sinqlını çıxarıb. Bu sinql üçün çəkilən musiqi videosu YouTube-da 850.000-dən çox baxış toplamışdır. Onun növbəti sinqlı "Psycho" 2020-ci ilin aprelində buraxılıb. Bu mahnının videosu ilin sonlarında YouTube-da 6.000.000-dan çox baxış qazanıb. Mia həmçinin aprel ayında Sidneydə qurulan musiqi dueti Lime Cordiale ilə ilk canlı çıxışını edib.

Onun üçüncü sinqlı "Beautiful & Bittersweet" lirik videosu ilə birlikdə 2020-ci ilin avqustunda işıq üzü görüb. Mahnının prodüserlyini Deyv Hammer (Lime Cordiale) etmişdir. Mia 2020-ci ilin dekabrında TikTok-da 2 milyon izləyicisiyə çatıb. "Beautiful & Bittersweet" sinqlının musiqi videosu iki ay sonra, 2020-ci ilin oktyabrında yayımlanıb. Mia Rodrigers 2022-ci ildə virtual mərasim şəklində keçirilən ARIA Musiqi mükafatlarının aparıcısı olub.

## Şəxsi həyatı
Mia Rodriges Qərbi Sidneydə böyüyüb. O, panseksualdır və seksuallığı eləcə də ekssentrik şəxsiyyətinə görə uşaqlıq və yeniyetməlik illərində qısnamaya məruz qalıb.

## Diskoqrafiya

### Sinqllar

### Videolar

## İstinadlar
Madison

**Madison** () — ABŞ-də şəhər, Viskonsin ştatının inzibati mərkəzi. Əhalisi 258,054 nəfərdir (2018), Viskonsin ştatının Milvaukidən sonra ikinci, ABŞ-də isə 81-ci ən böyük şəhəridir. Şəhərətrafı ərazilərdə əhalinin sayı 654 min nəfərdən çoxdur.

## Tarixi
Madison ilk dəfə 1836-cı ildə keçmiş federal hakim Ceyms Doti yeni bir şəhər qurmaq niyyətində olan Mendota və Monona gölləri arasındakı bərzəxdə təxminən 1000 akr (4&nbsp;km²) bataqlıq və meşəlik alanda xatırlandı. O, Viskonsin ərazisinin paytaxtını Belmontdan ABŞ-nin dördüncü prezidenti Ceyms Medisonun adına yeni şəhərə köçürmək üçün güclü lobbiçilik etdi. Noyabrın 28-də şəhərin yalnız kağız üzərində mövcud olmasına baxmayaraq, Madison əlverişli coğrafi mövqeyi sayəsində Viskonsinin paytaxtı oldu. 1837-ci ildə Viskonsin Kapitolunda tikinti başladı. Qanunverici orqanın ilk iclası 1838-ci ildə baş tutdu. 1846-cı ildə Madison yalnız 626 nəfərdən ibarət bir qəsəbə idi. 1848-ci ildə Viskonsin ştata çevrildikdə, Madison onun paytaxtı oldu və Viskonsin-Medison Universitetinin əsası qoyuldu. 1854-cü ildə Madisonu Miluauki ilə birləşdirən bir dəmir yolu inşa edildi. 1856-cı ildə Madison 6863 nəfər əhalisi olan bir şəhər statusu aldı. 1869-cu ildə ikinci kapitol tikildi, 1904-cü ildə baş vermiş yanğın nəticəsində ciddi ziyan gördü. 1906-cı ildə yeni kapitol binasının tikintisinə başlanılmış və 1917-ci ildə tamamlanmışdır.

## Əhalisi
2018-ci il iyulun 1-nə əhalinin sayı 258 054 nəfər olub.

2011-ci ildən:

*ağlar - 78,9%
*afroamerikalılar - 7,3%
*asiyalılar - 7,4%
*ispanlar (bütün irqlər) - 6,8%
Adambaşına düşən orta illik gəlir 2000-ci ildə 23,498 dollar təşkil etmişdir. Əhalinin orta yaşı 30,9-dur. Cinayət nisbəti ABŞ-dəki orta göstəricidən bir qədər aşağıdır.

Siyasi baxımdan, Madison XX əsrin ortalarından bəri Demokratlar Partiyasının qalası olmuşdur.

## İstinadlar
Alessandro Florenzi

**Alessandro Florenzi**() — İtaliyalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Milan" klubu və İtaliya milli komandasında müdafiəçi kimi çıxış edir.

## Karyerası
Florenzi peşəkar klub karyerasına 2011-ci ildə "Roma" klubunda başlayıb, lakin 2011–12 mövsümünü icarə əsasında "Krotone" klubunda keçirib. Florenzi 2019-cu ildə Daniele De Rossinin gedişindən sonra "Roma"nın yeni kapitanı təyin edildi. Daha sonra 2020–21 mövsümündə İspaniyanın "Valensiya" və Fransanın "Paris Sen-Jerman" klublarında icarə əsasında çıxış edib. "PSJ" ilə "Fransa Superkuboku"nu və Fransa Kubokunu qazanıb.

21 avqust 2021-ci ildə "Milan", sonradan transfer edə bilmək imkanı ilə Florenzinin "Roma"dan icarəyə göturur. Florenzi 30 iyun 2022-ci ilə qədər komanda ilə müqavilə imzalayır. O, "Milan"ın heyətində ilk qolunu dekabrın 22-də "Empoli" klubuna qarşı 4–2 hesabı ilə bitən oyunda vurdu, bu həm də A Seriyasında onun cərimə zərbəsindən ilk qolu oldu. "Milan"dakı ilk mösümundə komanda ilə "İtaliya A Seriyası"nın qalibi olur. Bu Florenzinin qazandığı ilk İtaliya çempionluğu olur.

1 iyul 2022-ci ildə "Milan", Florenzini "Roma"dan daimi olaraq transfer etdiyini elan etdi. Müdafiəçi klubla 30 iyun 2025-ci ilə qədər müqavilə imzalayır.

Milli komanda səviyyəsində o, 2013-cü ildə "UEFA U-21 Avropa Çempionatı"nda ikinci yeri tutmuş 21 yaşadək futbolçulardan ibarət İtaliya milli komandasının üzvü idi. O, həmçinin UEFA Avro 2016 və UEFA Avro 2020-də İtaliyanın əsas komandasının heyətində olub. Futbolçu İtaliya milli komandası ilə UEFA Avro 2020 turnirinin qalibi olub.

## Karyera statistikası
30 avqust 2022-ci il tarixində yenilənib:

## Uğurları
**Paris Sen-Jermen**

* Fransa Kuboku: 2020–21
* Fransa Super kuboku: 2020

**AC Milan**

* A Seriyası: 2021–22

**İtaliya U21**

* 21 yaşadək futbolçular arasında UEFA Avropa çempionatının ikincisi: 2013

**İtaliya Milli Komandası**

* UEFA Avropa Çempionatı: 2020

**Fərdi**

* Pallone d'Argento : 2015–16

#### Digər

5-ci dərəcəli / Cəngavər: *[["İtaliya qarşısında xidmətlərə görə" ordeni|Cavaliere Ordine al Merito della Italiana Repubblica]]*: 2021

## İstinadlar
Malik Tiav

**Malik Tiav** () — Alman-Finlandiyalı peşəkar futbolçu,. Hal hazırda İtaliyanın "Milan" klubunda mərkəz müdafiəçisi kimi çıxış edir.

## Karyerası
Uşaqlıqda Tiav, Almaniyanın Düsseldorf şəhərinin "TV Kalkum-Wittlaer" klubunda oynayıb. Daha sonra "Fortuna Düsseldorf", "Bayer 04 Leverkusen" və "Borussia Münhenqladbax" klublarının uşaq komandalarında oynayıb. 

2015-ci ildə "Şalke 04" klubunun gənclər akademiyasına qoşulur.

O, 7 mart 2020-ci ildə Bundesliqada "Hoffenhaym" klubuyla 1–1 hesablı heç-heçə ilə bitmiş oyunda "Şalke"nin heyətində peşəkar debüt etdi.

### Milan
29 avqust 2022-ci ildə Tiav, A Seriyası klubu "Milan" ilə 30 iyun 2027-ci ilə qədər müqavilə bağladı.

## İstinadlar
Tommazo Pobeqa

**Tommazo Pobeqa** () — İtaliyalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Milan" klubunda və İtaliya milli komandasında yarımmüdafiəçi kimi çıxış edir.

## Karyerası

### Klub
Tommazo uşaq yaşlarında doğulduğu Triest şəhərini təmsil edən "Triestana" klubunun uşaq komandasına qoşulur. 2013-cü ildə futbolçu İtaliya grandlarından olan "Milan" klubunun uşaq komandasına keçir.

23 avqust 2018-ci ildə Pobeqa 2018–19 mövsümü üçün icarə əsasında C Seriyası klubu "Ternana"ya keçdi.

Oktyabrın 7-də o, "Renate" klubu ilə evdə keçirilən oyunun 73-cü dəqiqəsində Cüzeppe Vivesi əvəzinə meydana çıxaraq peşəkar futbol karyerasında debüt edir. Dekabrın 27-də o, ilk peşəkar qolunu evdə "Teramo" klubu üzərində 2–1 hesablı qələbənin 69-cu dəqiqəsində vurdu. 9 fevral 2019-cu ildə Pobeqa " Virtus Verona" ilə ev oyununda dubl edərək iki qol vurur. Pobeqa "Ternana" klubunda 32 oyun, 3 qol və 3 məhsuldar ötürmə ilə yadda qalır.

İcarədən geri döndükdən sonra 15 iyul 2019-cu ildə Pobeqa B Seriyasının "Pordenone" klubuna 30 iyun 2020-ci ilə qədər icarə əsasında qoşulur. Avqustun 11-də o, İtaliya kubokunun ikinci turunda "FeralpiSalo" klubuna qarşı evdə 2–1 hesablı məğlub olduqları 44-cü dəqiqəsində, "Pordenone" klubunun heyətində ilk qolunu vurur. Avqustun 26-da o, "Pordenone"nin heyətində B Seriyasında debüt etdi və evdə "Frozinone" üzərində 3–0 hesablı qələbədə dubl edərək iki qol vurur. "Pordenone" klubunun heyətində 31 oyunda meydana çıxaraq 5 qol vurur.

24 avqust 2020-ci ildə Pobeqa "Milan" ilə 30 iyun 2025-ci ilə qədər yeni müqavilə imzaladı.

23 sentyabr 2020-ci ildə Pobeqa, 30 iyun 2021-ci ilə qədər icarə əsasında A Seriyasında yüksələn "Speziya" klubuna qoşuldu. Sentyabrın 27-də o, "Sassuolo" klubuna qarşı oyunda "Speziya" klubunun heyətində debüt edir. 1 noyabr 2020-ci ildə isə, "Yuventus" ilə oyunda "Speziya" heyətində ilk qolunu vurur. Burada o meydana çıxdığı 210 oyunda 6 qol ilə yadda qalır.

Pobeqa 2021–22-ci il mövsümünə hazırlıq dörundə "Milan" klubuna qayıdır və klubun mövsüm öncəsi hazırlıq məşqlərində və yoldaşlıq oyunlarında işştirak edir. Ancaq futbolçu "Milan"da saxlanılmır və 27 avqust 2021-ci ildə Pobeqa 30 iyun 2022-ci ilə qədər "Torino" klubuna icarəyə verilir. Sentyabrın 12-də o, Salernitana ilə ev oyununda Torino heyətində ilk qolunu vurur. Tommazo "Torino"da mövsümü 33 oyun və 4 qolla bitirir.

5 avqust 2022-ci ildə Pobeqa müqaviləsini 30 iyun 2027-ci ilə qədər uzadıb. O, "Milan"da ilk qolunu 14 sentyabr 2022-ci ildə Çempionlar Liqasında Zaqrebin "Dinamo" komandasına qarşı oyunda vurur.

### Milli komanda
12 noyabr 2020-ci ildə Pobeqa İtaliyanın U21 komandası ilə debüt etdi və seçmə mərhədə, İslandiya üzərində səfərdə 2–1 hesabı ilə qalib gəldikləri oyunda İtaliyanın hər iki qolu vurdu.

O, ilk dəfə 5 noyabr 2021-ci ildə 2022 FIFA Dünya Çempionatının seçmə mərhələsi üçün İsveçrə və Şimali İrlandiya ilə matçlar üçün milli komandaya dəvət edilir.

## İstinadlar
Dat (hərf)

**𐔳** (səslənməsi: /d/; transkripsiyası: **D**, **d**) — Alban əlifbasının dördüncü hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Gat) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə, hərfin əsl adı "dat" olmalıdır, erməni müəllif isə Գ və Դ hərflərini səhv salmışdır. Bunu dəstəkləyən erməni tədqiqatçı Aşot Abramyanın fikrincə bu hərf həm də gürcü əlifbasındakı Ⴃ hərfinin invers edilmiş formasıdır. Alban əlifbasında [d] səsinin qarşılığı kimi işlənilib.

Nümunələr:

}

## İstinadlar
Eb

**𐔴** (səslənməsi: /e/; transkripsiyası: **E**, **e**) — Alban əlifbasının beşinci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Eyb) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Aşot Abramyan, Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə, hərfin əsl adı "eb" olmalıdır, erməni müəllif isə Է və Ե hərflərini səhv salmışdır. Gürcü dilçi Roman Loluanın fikrincə bu hərf Ե hərfinin antiformasıdır. Alban əlifbasında [e] səsinin qarşılığı kimi işlənilib. Sergey Nikitiç Murayev isə onu ė kimi səciyyətləndirməyin daha doğru olduğunu düşünürdü.

Nümunələr:

}

## İstinadlar
Zarl

**𐔵** (səslənməsi: /z/; transkripsiyası: **Z**, **z**) — Alban əlifbasının altıncı hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Zar̄l) kimi verilmişdir. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyanın fikrincə bu hərf gürcü əlifbasındakı Ⴆ hərfinin prototipi əsasında yaradılıb. Alban əlifbasında [z] səsinin qarşılığı kimi işlənilib. Rəqəmsal dəyəri 6 olmuşdur.
Nümunələr:

}

## İstinadlar
Eyn

**𐔶** (səslənməsi: /e:/; transkripsiyası: **Ē**, **ē**) — Alban əlifbasının yeddinci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (En) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Aşot Abramyan, Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə, hərfin əsl adı "ēyn" olmalıdır, erməni müəllif isə Է və Ե hərflərini səhv salmışdır. Gürcü dilçi Roman Loluanın fikrincə bu hərf Է hərfinin antiformasıdır.Alban əlifbasında həm uzun [e] səsinin, həm də [ey] diftonqunun qarşılığı kimi işlənilib. Rəqəmsal dəyəri 7 olmuşdur.
Nümunələr:

}

## İstinadlar
Jil (hərf)

**𐔷** (səslənməsi: /j/; IPA dəyəri: [ʒ]; transkripsiyası: **Ž**, **ž**) — Alban əlifbasının səkkizinci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Jil) kimi verilmişdir. Tədqiqatçı Aşot Abramyan səhvən bu hərfi erməni əlifbasındakı "ր" hərfi ilə bir tutaraq "ə" transkripsiyasını təklif etmişdir. Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə bu hərf əslində sibilant [ʒ] səsini verib (Azərbaycan dilində qarşılığı j hərfidir). Rəqəmsal dəyəri 8 olmuşdur. Sözlərin ancaq ilk hərfi kimi rast gəlinir.

Nümunələr:

}

## İstinadlar
Mülki tac

**Mülki tac** () — Qədim Romada ikinci ən əhəmiyyətli hərbi mükafat.

Bu, palıd yarpaqlarından ibarət çələng idi. Mülki tac legionerlərin həyatının qorunmasına verdiyi töhfəyə görə təqdim edilmişdir. Sulla islahatlarından sonra mülki tacla təltif olunan hər kəs senatda da yer almağa başlamışdır. Qanun həmçinin bütün ictimai toplantılarda mülki tac taxmağı məcbur qılmışdır.

Oktavian Avqust Roma vətəndaşlarının həyatını xilas etməklə nəticələnən növbəti vətəndaş müharibəsinin qarşısını aldığı üçün mülki tacı ilə təltif edilmişdir. Sonradan mülki tac Roma imperatorlarının üstünlüyü və əlamətdar xüsusiyyətinə çevrilmişdir.

## İstinadlar
Tas (hərf)

**𐔸** (səslənməsi: /t/; transkripsiyası: **T**, **t**) — Alban əlifbasının doqquzuncu hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (T'as) kimi verilmişdir. Tədqiqatçı Aşot Abramyan ətraflı izah təklif etmədən bu hərfin qədim gürcücə Ⴇ hərfinin bir forması olduğunu irəli sürmüşdür. Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə bu hərf [t] səsinin qarşılığı idi. Rəqəmsal dəyəri 9 olmuşdur. Sözlərin hər yerində rast gəlinir.

Nümunələr:

}

## İstinadlar
Cüməli (Xudabəndə)

**Cüməli** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 117 nəfər yaşayır (24 ailə).

## İstinadlar
UEFA Avro 2028

**UEFA Avro 2028** və ya sadəcə **Avro 2028** olaraq adlandırılan **2028 UEFA Avropa Futbol Çempionatı** UEFA-nın üzv assosiasiyaların kişilərdən ibarət milli komandaları üçün təşkil etdiyi və dörd ildən bir keçirilən 18-ci UEFA Avropa Çempionatı olacaq. Turnirin 2028-ci ilin iyun-iyul aylarında keçirilməsi planlaşdırılır.

Turnirə İngiltərə, Şimali İrlandiya, Şotlandiya, Uels və İrlandiya Respublikası birlikdə ev sahibliyi edəcək.

## Seçim prosesi
Ölkələr bir ədəd 60.000 yerlik, bir ədəd (iki olması üstunlukdur) 50.000, dörd ədəd 40.000, üç ədəd isə 30.000 yerlik olmaqla 10 stadionla təkliflərini təqdim etməlidir.

### Seçim mərhələləri
16 dekabr 2021-ci ildə UEFA İcraiyyə Komitəsi seçim prosesinin UEFA Avro 2032 ilə paralel keçiriləcəyini elan etdi. Maraqlanan iddiaçı ölkələr turnirlərdən biri üçün təklif verə bilərlər.

Seçim mərhələsi aşağıdakı kimidir:

* 27 sentyabr 2021: Müraciətlər rəsmi olaraq göndərilir
* 23 mart 2022: Seçimdə iştirak etmək niyyətinin qeydiyyatı üçün son tarix
* 30 mart 2022: Seçim tələbləri iddiaçılara təqdim edilir
* 5 aprel 2022: İddiaçıların elanı
* 28 aprel 2022: İddiaçılar üçün seminarın açılışı
* 16 noyabr 2022: İlkin tender sənədlərinin təqdim edilməsi
* 12 aprel 2023: Yekun tender sənədlərinin təqdim edilməsi
* sentyabr 2023: Təklifin təqdimatı və ev sahibinin elanı

### Təsdiqlənmiş təkliflər
Turnirə ev sahibliyi etmək üçün üç maraqlı ölkə (biri sonradan qeyri-münasib hesab edilir) UEFA tərəfindən 23 mart 2022-ci il tarixindən əvvəl qəbul edilmişdir.

**İngiltərə, Şimali İrlandiya, Şotlandiya, Uels və İrlandiya Respublikası** – 7 fevral 2022-ci ildə İngiltərə, Şimali İrlandiya, Şotlandiya, Uels və İrlandiya Respublikasının futbol assosiasiyaları birgə təklif elan etdilər. İngiltərə əvvəllər turnirə 1996-cı ildə ev sahibliyi edib və çoxmillətli Avro 2020-nin on iki oyunu London və Qlazqoda keçirilib.

**Türkiyə** – Martın 23-də Türkiyə Futbol Federasiyası Avro-2028-ə ev sahibliyi etmək üçün ərizə təqdim etdiyini təsdiqləyib.

#### Rədd edilmiş təklif
Rusiya – Martın 23-də də, ölkəsinin Ukraynanı işğal etməsi səbəbindən UEFA-nın Rusiya klublarının və Rusiya milli komandasının iştirakına qadağa qoymasına baxmayaraq, Rusiya öz təklifini elan edir. 2 may 2022-ci ildə UEFA Rusiyanın 2028 və 2032-ci illər üçün təklifləri qeyri-məqbul elan etdi.

## Yayım hüququ
*  NOVA
*  ERT
*  TVP
*  PRO TV
*  RTS
*  Markíza
*  BBC, ITV
*  Rai Sport

## İstinadlar
Ceyhun Abbasov

**Ceyhun Həsən oğlu Abbasov** () — "Avrora Qrup" unun prezidenti, Azərbaycanın iqtisadi inkişafında göstərdiyi xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalına layiq görülüb.

## Həyat və fəaliyyəti
1972-ci il iyulun 4-də Naxçıvan Muxtar Respublikası, Ordubad rayonu, Unus kəndində anadan olub. Orta təhsilini Unus kəndində başa vurub. 1996-cı ildə Azərbaycan Texniki Universitetini "Mühəndis-elektronik-konstruktor" ixtisasını üzrə təhsil alıb . 1992-ci ildən etibarən bizneslə məşğuldur. Avropa, ABŞ, Böyük Britaniya, Mərakeş və digər ölkələrdə biznes görüşləri, konfransları seminarlarında iştirak edib.
Hazırda fəaliyyətini qurucusu və rəhbəri olduğu "Avrora Qrup"un prezidenti kimi davam etdirir.

Ailəlidir, iki övladı var.

## Biznes fəaliyyəti
Ceyhun Abbasov "Avrora Qrup" unun prezidenti kimi fəaliyyət göstərir. Onun fəaliyyət istiqaməti əsasən sənaye mərkəzində fəaliyyət göstərən zavodlarda İsveçrənin "Buhler", İtaliyanın "İmaforni", "CFT" avadanlıqları qurulması və makaron fabrikində İtaliyanın "Favo", vafli zavodunda Avstriyanın "Frans Haaz" şirkətinə məxsus avadanlıqlar qurulmasında dəstək göstərmək və taminat işlərinin yüksəldilməsindən ibarətdir. Ceyhun Abbasov 2017-ci ildə dəyirman kompleksini ölkəmizə gətirərərk istismara vermişdir. Bu kompleksdə Avstriyanın Buhler avadanlıqları quraşdırılıb. Bu kompleks yeni makaron zavodu və biskvit zavodu üçün un istehsal etməklə yanaşı, digər partnyor şirkətlərin istehsal müəssisələrini xammalla təmin edir. Dəyirmanın aylıq un istehsal gücü 6500 tondur. Zavodda əhalinin tələbatını ödəmək üçün 1, 2 və 5 kiloluq paketlənmiş un istehsal olunur.

## Mükafatları
Ölkə qarşısında göstərdiyi xidmətlərinə görə 2 fevral 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən "Tərəqqi" medalına layiq görülüb.

## Xarici keçidlər
* Avrora şirkəti
* Ceyhun Abbasov

## İstinadlar
Cüməli

* Cüməli (Xudabəndə) — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Cüməli (Zəncan) — İranın Zəncan ostanında kənd.
Hidrogen tsikli

Hələ 1950-ci ildə Beyts və Nikole hidroksil radikalının ozon ilə reaksiyaya girərərək və sonra regenerasiya olunması ilə ozonun parçalanmasının mümkünlüyünü söyləmişdir:

HO•+ O3 → HO•2 + O2

HO•2 + O• → HO•2 + O2

Stratosferdə hidroksil radikalları su, hidrogen və metan molekullarından əmələ gəlir. Su molekulu günəşin ultrabənövşəyi radiasiyasının təsiri ilə fotodissosiasiya olunur, H2 və metan isə O (1D) vəziyyətində olan atomar oksigen reaksiyaya girir:

H2 + O(1D) → HO• + H

H•+ O2 + M → HO•2 + M

CH4 + O(1D)  → C•H3 + HO•

HO• radikallarının hesablanan qatılığı təxminən 40&nbsp;km hündürlükdə maksimuma çatır. Hidrogen tsikllindəki ozon ilə hidroksil radikalının reaksiyası radikalların məhv olması nəticəsində pozulur:

HO•+ HO•2 → H2O + O2

HO•2  + HO•2 → H2O2 + O2

Lakin, HO• radikalları məhv olana qədər hündürlükdən asılı olaraq15-dən 110-a qədər ozon molekulunu parçalaya bilirlər.

## Mənbə
V.M. Abbasov, R.Ə. Əliyeva, N.Ə.Səlimova, M.M Abbasov. Ekoloji kimya 2003. s.192
Qara nişanə (film)

**Qara nişanə** — Azərbaycanlı kinorejissor Vaqif Mustafayevin 2003-cü ildə Elmira Axundovanın "Poliqrafçının ölümü" (2001) kitabı əsasında çəkilmiş filmi. İki seriyalı bədii film Heydər Əliyevin həyatı və genişmiqyaslı fəaliyyətindən bəhs edir.

Film keçmiş Sovet İttifaqı respublikalarında son onilliklərdə baş vermiş tarixi hadisələri əks etdirir. Filmin kadrları Bakı, Moskva və Naxçıvanda çəkilmişdir.
Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin rolunu Polşanın tanınmış aktyoru Tadeuş Xuk, keçmiş SSRİ prezidenti Mixail Qorbaçov rolunu Rusiyanın xalq artisti Vsevolad Şilovski ifa ediblər.
## Yaradıcı heyət

### Aktyorlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
VAQİF MUSTAFAYEV: AZƏRBAYCANDA MƏDƏNİYYƏTİN BUGÜNKÜ İNKİŞAFI HEYDƏR ƏLİYEVİN XİDMƏTİDİR
Hidayət xeyriyyə cəmiyyəti

**Hidayət xeyriyyə cəmiyyəti** - əsas məqsədi qoçular və qatillərlə mübarizə aparmaq, dini fanatizmə qarşı çıxmaq olan cəmiyyət. 1904-cü ildə yaradılan cəmiyyətin idarə heyətində Hacı Zeynalabdin Tağıyev, İsa bəy Hacınski, Mirməhəmməd Kərim Bakuvi, Molla Ruhulla Məmmədzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu, Mustafa bəy Əlibəyov və digərləri olub. Cəmiyyətin üzvləri daima öz fikirlərinə və əməllərinə görə cinayətkarlar və dini radikallar tərəfindən təqiblərə məruz qalıblar.

## Haqqında
Hidayət Xeyriyyə Cəmiyyəti 1904-cü ildə Bakıda yaradılıb. Cəmiyyətin yaradıcıları əsasən ruhanilər və ziyalılar idi. Onların əsas məqsədi Bakıda insanları narahat edən qoçular və qatillərlə mübarizə aparmaq, dini fanatizmin qarşısını almaq olub. Camaatı incidən, küçələrdə qadınları təhqir edən şəxslər cəmiyyətin üzvləri tərəfindən müəyyən edilir və onların barəsində cəza tədbirləri görülməsi üçün adları general-qubernatora təqdim olunurdu. Hidayət Xeyriyyə Cəmiyyətinin on nəfərdən ibarət idarə heyəti var idi. Bunlar Hacı Zeynalabdin Tağıyev, İsa bəy Hacınski, Mir Məhəmməd Kərim, Molla Ruhulla Məmmədzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu, Mustafa bəy Əlibəyov və digərləri idilər. Cəmiyyətin nizamnaməsini Əhməd bəy Ağaoğlu yazıb.

Cəmiyyətin dəstəyi ilə 1906-ilin noyabrın 17-də şəhərdə insanları narahat edən bir neçə qoçu haqqında cəza tədbiri görülür. Onlardan biri də Novxanıda yaşayan Məşədi Hacı oğlu idi. İllər sonra 1912-ci il yanvarın 16-da fürsət tapan Məşədi Hacı qisas almaq üçün cəmiyyətin üzvü Molla Ruhulla Məmmədzadəni öz evində qətlə yetirib. 1913-cü ildə onun öldürülməsi ilə bağlı baş tutmuş məhkəmə prosesində cəmiyyətin katibi Mustafa bəy Əlibəyov iştirak edib.

“Hidayət” cəmiyyəti dini fanatizm adətlərinə, şaxsey-vaxsey və bu kimi digər mərasimlərə qarşı çıxırdılar. Bu adət və mərasimlərin insanlara ancaq zərər verməsi ilə bağlı cəmiyyət insanlara müraciət edir. Cəmiyyətin katibi Mustafa bəy Əlibəyov isə bu barədə “İrşad” qəzetində məqalə yazır. Bu müraciət şəhərin fanatik dindarları tərəfindən qəzəblə qarşılanır. Hətta bəziləri cəmiyyətin üzvləri qazi Mir Məhəmməd Kərimin və Mustafa bəy Əlibəyovun başının kəsilməyini tələb edirlər. Daha sonra Məhəmməd Kərimin ev qapısını yandırırlar. Mustafa bəy Əlibəyov isə təqiblərdən azad olmaq üçün bir müddət öz evindən çıxmır.

Cəmiyyətin katibi olan Mustafa bəy Əlibəyov Bakı neftini xarici kapitalın inhisarından qurtarıb xalqın rifahına sərf etmək məqsədilə cəmiyyətin nəzdində "Hidayəti-islamiyyə" neft şirkəti yaratmağa təşəbbüs göstərib. Bu məqsədlə şirkətin 27 bənddən ibarət nizamnaməsini tərtib edib.

## Həmçinin bax
* Səfa Cəmiyyəti
* Nicat Cəmiyyəti
* Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti

## İstinadlar
Nuxa-Hürriyyəti-Maarif Cəmiyyəti

**Nuxa-Hürriyyəti-Maarif Cəmiyyəti** — XX əsrin əvvəllərində Şəkidə fəaliyyət göstərən və əsas məqsədi maarifçilik olan cəmiyyət. Nuxa-Hürriyyəti-Maarif Cəmiyyətinin hədəfləri mövcud təhsil müəssisələrinə yardım etmək, yeni məktəb və mədrəsələr açmaq, tələbələrə təqaüd vermək, müəllimlərin hazırlığını təmin etmək, teatr tamaşaları, elmi və ədəbi məclislər təşkil etmək, vacib kitabları çap etdirmək olub.

## Haqqında
Nuxa Hürriyyəti Maarif Cəmiyyəti 1917-ci il aprel ayında yaranıb. Cəmiyyətin 18 nəfər fəxri, 76 nəfər həqiqi üzvü var idi. Cəmiyyətin fəxri sədri Nurmuhəmməd Əfəndi İmamzadə, sədrin müavini və xəzinədar Abdulla Əbdülrəhmanzadə, katibi isə Veysəl Mustafazadə olub. Cəmiyyətin hədəfləri mövcud təhsil müəssisələrinə yardım etmək, yeni məktəb və mədrəsələr açmaq, tələbələrə təqaüd vermək, müəllimlərin hazırlığını təmin etmək, teatr tamaşaları, elmi və ədəbi məclislər təşkil etmək, vacib kitabları çap etdirmək olub.

Cəmiyyət ilk olaraq 60 nəfərə yaxın tələbənin təhsil aldığı ibtidai məktəb müəllimi hazırlayan kurs açdı. Burada təhsil alanlar yalnız Şəkidən yox, həm də Şamaxı, Qaryagin və digər bölgələrdən idilər. Cəmiyyət tələbələrin məişət ehtiyaclarını ödəmək üçün təqaüd də verirdi. Üç aylıq təhsil prosesi başa çatdıqdan sonra uğurla imtahan verən 35 nəfər tələbəyə kursu bitirdikləri üçün diplom verildi.

Qısa müddət ərzində cəmiyyət tərəfindən qəzada 25 məktəb, təhsildən kənarda qalan 200 nəfər üçün isə Vətən məktəbi yaradıldı. Cəmiyyət ehtiyaclı uşaqları pulsuz paltar və məktəb ləvazimatları ilə də təmin edirdi. Bundan başqa cəmiyyətin vəsaiti ilə müəllimlərin əmək haqları verilir, Şəkidə açılan qiraətxanalar, konsert və teatr truppaları da fəaliyyət göstərirdi..

Nuxa-Hürriyyəti-Maarif Cəmiyyətinin sayəsində Şəkidə teatr inkişaf edir. 1920-ci ilə qədər həvəskar fəaliyyət göstərən teatr sonradan professional teatra çevrilib.

Cəmiyyətin maliyyə xərclərini Şəki sahibkarları və ziyalıları təmin edirdilər. Cəmiyyət fəaliyyətə başlayanda onun büdcəsinə Abdulla Əbdürrəhmanzadə 300 manat, tacir Cəfər Əbdürrəhmanzadənin oğulları 1000 manat, Mustafa bəy Əlibəyov 200 manat, Hacı Məmmədsadıq Əliyevin vəfatı ilə əlaqədar qardaşları ehsan olaraq 200 manat, Süleyman Məmmədzadə, Həmid Qasımoğlu və doktor Əliabbas Əfəndi Qədimov hər biri 100 manat ianə ediblər. Cəmiyyətin saxlanılmasına daimi olaraq 300 nəfər ianə edirdi. Onların sırasında Ədil xan İlisuyski, Xədicə Əlibəyova, Səlim xan Şəkixanov, Mahmudəli Xələfzadə, Əliabbas Əfəndi Qədimov, Əhməd bəy Şıxmalıbəy oğlu, Əhməd bəy Əfəndizadə və digərləri də var idi.

Cəmiyyət 1918-1919-cu illər ərzində 11 min 611 manat vəsait toplayıb. Bu vəsaitə Şəkidə yeni məktəblər, müəllim hazırlayan kurslar eləcə də şəhərin yuxarı baş hissəsində qızlar məktəbi açıblar.

## Məramnaməsi
Nuxa-Hürriyyəti-Maarif Cəmiyyətinin məramnaməsi:

## Həmçinin bax
* Nicat Cəmiyyəti
* Hidayət xeyriyyə cəmiyyəti
* Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Azərbaycan manatının işarəsi

**Azərbaycan manatının işarəsi** (**₼**) — Azərbaycanın pul vahidi olan Azərbaycan manatının işarəsidir. İşarə 2006-cı ildə Robert Kalina tərəfindən hazırlanmış və 2013-cü ildə Unikoda əlavə edilmişdir.

## İstinadlar
Kiranlı

**Kiranli** — İrəvan quberniyasının Еçmiadzin qəzasında kənd adı.

## Toponimi
Mənşəyi məlum olmayan türkmənşəli Kiran tayfasının adındandır. Bu tayfanın adı ilk dəfə "Kitabi Dədə Qorqud"da çəkilir. İranda İndi də Kiran tayfası yaşayır. [146, 134]. Erkən orta əsrlərdə Beyləqan yaxınlığında Kiran qalası vardı. Kiran adlı digər qala Tovuz rayonunun ərazisində idi. Bu qalanın xarabalıqları İndi Ağcaqala adı ilə məlumdur və həmin rayondakı Quşçu-Kirən və Xınna-Kirən kənd adları da bu qalanın adı ilə bağlıdır. 1727-ci ilə aid mənbədə Tovuz rayonun ərazisində Kiran kəndi çəkilmişdir. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Sürməli mahalında da Kirən kəndinin adı qeyd olunmuşdur. Naxçıvanda XIII əsrdə Kiran (digər adı Kilan, lakin bu Kiran adının fonetik formasıdır) məntəqəsi vardı. Bu toponim İndi Xaraba-Gilan (əsli Xaraba Kiran) və Azad Qiran adlarında qalmışdır.

## Əhalisi
1919-cu ildə əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Sığorta bazarı

**Sığorta bazarı** — sığorta xidmətlərinin təklif olunduğu maliyyə bazarının bir hissəsi.

Bu bazarda sığorta xidmətləri sığorta şirkətləri tərəfindən təklif olunur. Sığorta xidmətləri bazarı üçün vacib olan sığorta fəaliyyətinin dövlət tənzimlənməsidir ki, bu da icbari lisenziyalaşdırmanı, sığorta şirkətlərinin maliyyə sabitliyinin təmin edilməsinə nəzarəti nəzərdə tutur.

Sığorta bazarının təşkilinin ən mühüm prinsiplərindən biri sığorta şirkətlərinin ədalətli rəqabətinin təmin edilməsidir. Rusiya Federasiyasında sığorta xidmətləri bazarında ədalətli rəqabət meyarlarını müəyyən edən "Rəqabətin qorunması haqqında" xüsusi qanun mövcuddur.

Azərbaycan müstəqillik illərindən sonra, yerli sığorta bazarı formalaşmağa başladığı vaxtdan etibarən, cəmi 2 xarici kapitalla işləyən sığorta şirkəti daha uzun dövrdə bazarda fəaliyyət göstərmişdir. Onlardan biri 90-cı illərin sonunda Azərbaycan-Türkiyə müştərək müəssisəsi olaraq yaradılmışdır (Başak-İnam Sığorta Şirkəti) və sonradan bu şirkət müstəqil yerli şirkət kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2017-ci ildə isə maliyyə vəziyyətinə əsaslanaraq, sığorta requlyatoru tərəfindən şirkətin lisenziyası ləğv edilmişdir. Xarici şirkət olaraq, yerli bazarda 2-ci ən uzun müddət fəaliyyət göstərən şirkət isə "AXA MBASK" şirkəti olmuşdur ki, bu da Fransaya məxsus qlobal "AXA" şirkətinin törəmə müəssisəsi olmuşdur.

Bu şirkət ilk olaraq, yerli "MBASK" şirkətinin səhmlərinin 51%-ni alaraq fəaliyyətə başlamış, sonrakı illərdə şirkətin səhmləri 100% qlobal "AXA" şirkətinə satılmışdır. Yerli bazarda təxminən 8 il ərzində ciddi uğur qazanan və göstərdiyi xidmətlərin keyfiyyəti ilə seçilən şirkət artıq 2019-cu ildən etibarən öz faəliyyətini Azərbaycan sığorta bazarında və bir sıra başqa ölkələrdə məhdudlaşdırmağa qərar vermişdir. Xarici sığorta şirkətlərinin Azərbaycanda fəaliyyət göstərməsinin mənfi və müsbət tərəfləri mövcuddur. Müsbət tərəf kimi onu qeyd etmək olar ki, xarici sığorta şirkətinin yerli bazarda fəaliyyəti özü ilə gətirdiyi korporativ sığorta xidməti mədəniyyətinin yüksək olması ilə, yeni texnologiyaların tətbiqi ilə, yeni məhsulların bazara çıxarılması ilə, agent şəbəkəsinin yaradılması ilə və s. kimi müsbət amillərlə səciyyələnir.

## Dünya sığorta bazarı
XX əsrin ikinci yarısından başlayaraq müxtəlif ölkələrin sığorta bazarları vahid beynəlxalq sığorta məkanının yaradılması istiqamətində fəal şəkildə inkişaf etməyə başladı. Milli sığorta bazarlarının bu inteqrasiya tendensiyası sığorta işinin bütün sahələrinə təsir göstərmişdir.

2017-ci ildə dünyada bütün sığorta şirkətləri tərəfindən toplanan sığorta haqlarının həcmi əvvəlki illə müqayisədə 1,5% artaraq 4,9 trilyon ABŞ dolları təşkil edib.

Sığortanın inkişafında dünya liderləri inkişaf etmiş ölkələr və bəzi offşor zonalardır.

## Həmçinin bax
* Sığorta

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sığorta bazarı — termin / tərif
İvan İliçin ölümü

**İvan İliçin ölümü** - Lev Tolstoyun 1886-cı ildə yazdığı realist roman. Roman Tolstoyun həyatının son dövründə ortaya qoyduğu yeni əxlaq anlayışının ilk nümunələrindən biri hesab olunur. L.Tolstoy bir məktubunda qeyd edir ki, bu əsər adi bir adamın adi ölümünün öz gözündən təsviridir.

## Mövzusu
Əsər İvan İliçin son günlərində çəkdiyi əzablı ağrılar və ölümü üzərində qurulmuşdur. Əsər sırf maddi mənfəətə köklənmiş bir həyatın mənasızlığını, mənfəətin bitdiyi və mənəvi ağrıların dözülməz həddə çatdığı halı əks etdirir. Tolstoyun 1870-ci illərin sonuna doğru özüylə girişdiyi ağır hesablaşma nəticəsində girdiyi çətin böhranın ardından qələmə aldığı romanın ilk səhifələrindən görünür ki, İliçin evlilik həyatında atdığı səhv addımlar və həyatında  yanlış  insanların olması həyatını mənasızlaşdıran başlıca ünsürlərdir.

## Personajlar

* İvan İliç Qolovin
* Praskovya Federovna Qolovina
* Vladimir İvaniç (Vasya)
* Lisa
* Feordor Petroviç
* Peter İvanoviç
* Mikayil Daniloviç
* İvan Yeqoroviç Şebek
* Gerasim
* Solokov
* Keşiş

## Xarici dillərə tərcüməsi

* İvan İlyiç’in Ölümü (Haydar Rifat Yorulmaz, 1935; N.Y. Taluy, 1945; Mehmet Özgül, 1969; G. Suveren, 1974);

## İstinadlar
Xoraxan Romanlar

**Xoraxane** (milli dini adı "Müsəlman-Qaraçılar"), Balkan yarımadası, Türkiyə və Şimali Kipr Türk Respublikası inancı, buradan da bəzilərinin Şimali və Cənubi Amerikaya, İtaliyaya və digər Qərbi Avropa ölkələrinə köç etdiyi. Oğlanların sünnət mərasimi böyük şəkildə qeyd olunur.

Xoraxan qaraçıları Antiziganizm və İslamofobiya arasında ikiqat ayrı-seçkiliklə üzləşirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pamela

**Pamela** — ad.

* Pamela Anderson — Kanada əsilli ABŞ aktrisası və fotomodeli.
* Pamela Koş – İngilis xarakter aktrisası.
* Pamela Spence — Türkiyəli rok müğənni.

## İstinadlar
Aker

**Aker** ( — "yer") — Qədim Misir tanrısı. Misir mifologiyasında yerin tanrısı və ölülərin himayədarı, ən qədim tanrılardan biri.

Qədim Misir tarixinin gedişində "Aker"in rolu bir neçə dəfə dəyişikliyə məruz qalıb. Padşahlıqdan əvvəlki Misirdə o, bir nomun yer tanrısı idi. Erkən padşahlıq dövründə isə o, Geb tanrısının mücəssəməsi (tanrı Banın ruhu) hesab olunurdu. Daha sonra o, yeraltı dünyasının tanrılarından biri və Apofislə gündəlik döyüşündə Ranın köməkçilərindən biri oldu.

Bu tanrı həm də "yerin ruhları" – ilanların himayədarı kimi Akeru (Akerin cəmi) adlanır. Bəzən iki başlı aslan şəklində təsvir olunur (daha az — sfenks). Dünənlə sabahın, qərblə şərqin birləşməsini simvolizə edirdi. O, böyük tanrılar dairəsinə aid deyildi, onun ibadət yeri yox idi.

Piramida mətnlərində Aker adı təyinedici "yer zolağı" ilə yazılır.

## İstinadlar
Fransa Baş naziri

**Fransanın Baş naziri** (frans. *Premier Ministre Frosançais)* –    Rəsmi olaraq Fransa Respublikasının Baş naziri, Fransa Respublikasının Hökümətinin başçısı və Nazirlər kabinetinin lideridir.
Pul bazarı

**Pul bazarı** () — bir ilədək müddətə vəsaitlərin verilməsi ilə bağlı iqtisadi münasibətlər sistemi. Pul bazarı kapital bazarı ilə birlikdə maliyyə bazarının bir hissəsidir. Pul bazarı alətlərinin xüsusiyyəti aşağı maliyyə riskidir.

Pul bazarını aşağıdakılara bölmək olar:

# Qısamüddətli qiymətli kağızlar bazarı;
# Banklararası kreditlər bazarı;
# Avrovalyuta bazarı.

## Pul bazarının iştirakçıları
Pul bazarının iştirakçıları aşağıdakılardır:

* pul borc verənlər
* müəyyən şərtlərlə pul götürən borcalanlar
* maliyyə vasitəçiləri.

Vəsaitlərin verilməsi maliyyə vasitəçiləri olmadan da mümkündür..

Pul bazarında kreditorlar və borcalanlar kimi:

* Banklar;
* Bank olmayan kredit təşkilatları;
* Müxtəlif növ müəssisə və təşkilatlar — hüquqi şəxslər;
* Fiziki şəxslər;
* Müəyyən orqan və təşkilatlar tərəfindən təmsil olunan dövlət;
* Beynəlxalq maliyyə təşkilatları;
* Digər maliyyə institutları.

Pul bazarında maliyyə vasitəçiləri bunlardır:

* Banklar;
* Birja bazarının peşəkar iştirakçıları:
* Brokerlər;
* Dilerlər;
* idarəetmə şirkətləri;
* Digər maliyyə institutları.

Pul bazarı iştirakçılarının maraqları pul bazarının müxtəlif maliyyə alətləri ilə əməliyyatlardan gəlir əldə etməkdir. Kreditorlar köçürülən məbləğ üzrə faiz şəklində gəlir əldə edirlər. Borcalanlar borc vəsaitlərinin istifadəsindən əldə etdikləri əlavə mənfəət şəklində gəlir əldə edirlər. Maliyyə vasitəçiləri pul vəsaitlərinin cəlb edilməsi və yerləşdirilməsi üçün komissiya və ya faiz dərəcələri arasındakı fərq şəklində gəlir əldə edirlər.

## Həmçinin bax
* Avrovalyuta

## İstinadlar