open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abbas Qarabaği

**Abbas Mirzə Kərim xan oğlu Qarabaği** (; ) — İran Silahlı Qüvvələrinin sonuncu Baş Qərargah Rəisi, general.

Əslən azərbaycanlı və qarabağlı olan Abbas Qarabağı İran İslam İnqilabındakı roluna görə məşhurdur.

## Həyatı
Abbas Mirzə Kərim xan oğlu 1918-ci ildə Təbriz şəhərinin Qarabağlı məhəlləsində anadan olmuşdur. Əslən Füzuli rayonunundandır. Təbriz şəhərində və Fransada hərbi məktəbdə oxumuşdur. 1953-cü ildə Fransa hüququna dair doktorluq dissertasiyası yazmışdır.
Abbas Qarabaği 82 yaşında, 13 oktyabr 2000-ci ildə Fransanın Paris şəhərində vəfat etmişdir.

## Karyerası
Abbas Qarabağı 1938-ci ildə İran ordusunda xidmətə başlamışdır. Tədricən vəzifəsi və rütbəsi artırılan Abbas Qarabağı 1979-cu ilə qədər Jandarma komandanı olaraq xidmət etmişdir. 1979-cu ilin yanvar ayının 7-də isə Məhəmməd Rza Şah Pəhləvi tərəfindən İran ordusunun Baş Qərargah Rəisi, yəni faktiki ordunun baş komandanı təyin edilmişdi.

## İran İslam inqilabında rolu
4 yanvar 1979-cu ildə şah onu İran ordusunun baş qərargahının rəisi təyin etmişdi. Şahın İranda olduğu müddətdə o, Şahı müdafiə etmişdir. Şah İranı tərk etdikdən sonra isə mülki hakimiyyətdə olan və Şapur Bəxtiyarın rəhbərlik etdiyi hökuməti dəstəkləmişdir. Küçələrdə toqquşmaların şiddətlənməsindən sonra 1979-cu ilin fevral ayının 11-də 22 generalla keçirdiyi iclasda ordunun bitərəfliyini elan etmişdir. Ona bu işdə gizli polis olan SAVAK-ın komandanı və azərbaycanlı olan Nasir Müqəddəm də dəstək olmuşdur. Bu, faktiki olaraq İslam İnqilabının dəstkənlənməsi demək idi.

## Mühacirəti

Abbas Qarabaği şah devriləndən sonra 14 ay Tehranda gizlənmiş, sonra isə Fransaya mühacirət etmişdir.

## Əsərləri
Abbas Qarabaği iki kitab nəşr etdirmişdir:

*Haghayegh Darbareye Bohran-e Iran* (İran böhranı haqqında faktlar), 1983*,*

*Che Shod Ke Chonan Shod?* (O niyə baş verdi ?), 1999

O, bu əsərlərində onun qərarı ilə ordunun bitərəfliyinin elan edilməsinin İran İslam inqilabının uğurla başa çatmasında əsas amil olduğunu bildirmişdir.

Əsərlərindən Şaha qarşı güclü loyallıq hissinin olduğu açıq-aşkar hiss edilir. O, əsərlərində hər şeyin günahkarı kimi Şahın hakimiyyəti altında sonuncu hökuməti formalaşdıran Şapur Bəxtiyarı göstərir. Abbas Qarabağinin bildirdiyinə görə, Şapur Bəxtiyarın hakimiyyəti zamanı orduda xaos yaranmışdı.

## Mükafatları
Abbas Qarabaği İranın yüksək mükafatları və Fransanın şərəf legionu ilə təltif edilmişdi.

## Mənbə
* General Abbas Gharabaghi memoirs — The Truth about the Crisis of Iran.

## İstinadlar
Şeyxəli mirzə Qovanlı-Qacar

**Şeyxəli mirzə Qovanlı-Qacar** (1795-?) — İran şahzadəsi, vali.

## Həyatı
Şeyxəli mirzə Fətəli şah oğlu (anası Məryəm bəyim Şeyxəli xan qızı Zənd) 1795-ci ildə anadan olub. Saray təhsili almışdı. Şeyxəlmülk ləqəbi ilə təltif edilmişdi. Atasının şahlığı dönəmində Borucird, Məlair və Tusurqanın hakimi olmuşdu. Məhəmməd şahın hakimiyyəti dönəmində tutulub Təbrizə göndərilmişdi.

## Yaradıcılığı
Şeyxəli mirzə şair idi. Şapur təxəllüsü ilə dillər əzbəri şeirlər yazmışdı. Şeirlərinin əksəriyyəti fars dilindədir.

## Ailəsi
Şeyxəli mirzə Şahrux şah Qırxlı-Avşarın qızıyla, Mirzə Məhəmmədhətim xan Türkmənin bacısıyla, Hadi xan Türkmənin bacısıyla, Əmir Mirzə Məhəmməd xan Dəvəli-Qacarın qızıyla, Əbdüllətif Məlairinin qızıyla və gürcü qızıyla dünya evinə girmişdi.Nəsirəli mirzə, Əhməd mirzə, Alparslan mirzə, Qızıl Arslan mirzə, Sultan Səncər mirzə, Məhəmmədrəhim mirzə, Sultan Yusif mirzə, Ishaq mirzə, Toğrultəkin mirzə, Felullah mirzə, Məhəmmədzaman mirzə, Məhəmmədcəfər mirzə, Şahmurad mirzə, Məhəmmədkərim mirzə, Imamqulu mirzə, Məhəmmədhadi mirzə, Məhəmmədtahir mirzə, Sultan Yaqub mirzə, Vəliməhəmməd mirzə, Cəlaləddin mirzə, Əliqulu mirzə, Əbdüllətif mirzə, Əbdürrəşid mirzə, Məhəmmədsəfi mirzə, Iskəndər mirzə adlı oğulları vardı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Fətəli şah
* Qacarlar
* Sultanəhməd xan
Əlinağı mirzə Qovanlı-Qacar

**Əlinağı mirzə Qovanlı-Qacar**-İran şahzadəsi, Vali, Fətəli şahın oğlu

## Həyatı
Əlinаğı mirzə Fətəli şаh оğlu (аnаsı Bəyimcаn хаnım Hаcı Sаdıq хаn qızı Qəzvini) 1790-cı ildə dünyаyа göz аçmışdı. Sаrаy təhsili аlmışdı. Rüкnəddövlə ləqəbinə lаyiq görülmüşdü. Qəzvin vilаyətinin hакimi оlmuşdu.

Abbas mirzə Qəzvində onun qonağı olmuşdu. Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Ancaq Qəzvində böyük bir istiqbal törəni gerçəkləşdi. Qəzvinin elbayı (valisi-Ə.Ç.) Əlinağı mirzə böyük bir törənlə böyük qardaşının istiqbalına vardı. İki qardaşın görüş zamanı bir-birlərinə göstərdikləri ilgi onların qarşılıqlı səmimiyətlərini ortaya qoymaqda idi".

Abbas mirzə Qovanlı-Qacar Əlinağı mirzənin xətrini çoz istəyirdi. Tarixçi Əminə Pakrəvan daha sonra yazır: "Abbas mirzə kiçik qardaşlarından biri olan Əlinağı mirzəni öz yanında bulundurmaqda idi. Abbas mirzə bu qardaşı ilə çox yaxın idi və ona bir çox mövzular haqqında danışır, danışdıqca da özünü rahat hiss edirdi. Asəfəddövlə Əlinağı mirzənin da onların yanında olmasını şahdan istəmiş, Şah da izin vermişdi. Şübhəsiz ki, Əlinağı mirzə gizlincə şaha bilgilər ötürürdü".

Əlinаğı mirzə Məhəmməd şаhın hакimiyyəti dövründə Tehranа gətirilmiş və оrdаn dа Təbrizə göndərilmişdi. Əliхаn mirzə ilə Rusiyayа, sоnrа Ingiltərəyə qаçmış, оrdаn isə Кərbəlаyа gеtmişdi.

Əlinаğı mirzənin Nəsrullа mirzə аdlı оğlu vаrdı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
*Fətəli şah
*Qacarlar
Artur Çarlz Klark

**Artur Klark** (16.12.1917-19.3.2008) — İngilis fantastı, yazıçı

## Həyatı
Artur Klark 1917-ci ildə İngiltərənin cənub-qərbindəki Somerset qraflığında doğulub. İkinci Dünya müharibəsində Britaniya hərbi hava qüvvələrində radar operatoru olub və mürəkkəb hava şəraitində uçuşların asanlaşdırılması üçün radar sisteminin hazırlanmasında iştirak edib. Sonralar həyatının bu dövrünü 1963-cü ildə nəşr olunan "Hamar yol" adlı yarısənədli romanında təsvir edib.
Müharibədən sonra fizika-riyaziyyat ixtisası üzrə Londondakı Kral kollecini bitirib. Və yalnız 1940-cı illərin sonunda peşəkar yazıçı olmağı qət edib.
İlk hekayəsi 1946-cı ildə bir jurnalda çıxıb, 7 ildən sonra isə "Uşaqlığın sonu" adlı ilk romanı işıq üzü görüb. 
1956-cı ildə uğursuz nikahdan sonra Klark İngiltərəni birdəfəlik tərk edərək Şri Lankaya köçüb və ömrünün qalan hissəsini orda yaşayıb. Yazıçıya dünya şöhrəti gətirən 1968-ci ildə yazılmış "2001:Kosmik Odissey" (2001: A Space Odyssey) əsəri və Stenli Kubrikin onun ssenarisi əsasında çəkdiyi eyni adlı film olub. Bundan əlavə Klark "Şəhər və ulduzlar", "Delfinlər adası", "Cənnətin fəvvarələri" və s. kimi əsərləri ilə məşhurdur.
Klarkın yaradıcılığı müəyyən mənada unikal xarakter daşıyır. Onun hər bir əsərində indi bəşər həyatının ayrılmaz hissəsi olan innovasiya texnologiyaları – kosmik gəmilər, super-kompüterlər, ani rabitə sistemləri ən xırda detallarına qədər təsvir olunub. Ədəbiyyatşünaslar Klarkın əsas xidmətinin məhz bunda – elmi fantastika janrına praktik yön verməkdə görürlər. 
Klarkın söylədikləri və yazdıqları çox vaxt heyrətamiz bir dəqiqliklə həyata keçib. Məsələn, hələ 1945-ci ildə o, geostasionar orbitdə rabitə peyklərinin meydana çıxacağını və bunun da Yer kürəsində qlobal ani rabitə sistemi yaradılmasına imkan verəcəyini söyləmişdi. 1962-ci ildə isə "Gələcəyin görüntüləri" adlı kitabında o, müasir elmin inkişaf edəcəyi "Klark qanunları"nı irəli sürmüşdü. 
Çağdaş elmi fantastikanın banilərindən sayılan Klarkın böyük nüfuzuna onun guya uşaqlara "sataşması" haqqında 1998-ci ildə ortaya atılan ittihamlar müəyyən zərbə vurmuş, bu da ona rıtsar ləqəbi verilməsini təxirə salmışdı. Lakin 1999-cu ildə həmin ittihamların tamamilə əsassız olduğu sübuta yetirildi və İngiltərə kraliçası II Yelizaveta tərəfindən ona rıtsar rütbəsi verildi.
Bir vaxtlar Artur Klark, Ayzek Azimov və Robert Haynlayn elmi fantastların "böyük üçlüyü" sayılırdı. Artur Klark bu üçlüyün sağ qalan sonuncu nümayəndəsi idi. 
İyirminci əsrin ən böyük yazıçı-fantastlarından biri Artur Klark Şri-Lankanın paytaxtı Kolomboda 90 yaşında vəfat edib. Ağır xəstəliyinə baxmayaraq, son nəfəsinə qədər həyat eşqini saxlayan yazıçı yaradıcılığına da ara verməyib. Bütün ömrü boyu poliomielitdən əziyyət çəkən Klark elə bu səbəbdən də vəfat edib, amma 100-dən artıq kitabın müəllifi ölməzdən qabaq Frederik Pol ilə birlikdə yazdığı "Sonuncu teorem" adlı romanını tamamlayıb və onun gələn il işıq üzü görəcəyi bildirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
CONMEBOL

**Cənubi Amerika Futbol Konfederasiyası** (**CONMEBOL**, ;  və ya **CSF**) — Cənubi Amerikada futbol assosiasiyalarının rəhbər orqanıdır və bu, FİFA-nın altı kontinental konfederasiyalarından biridir.Dünyada ən yaşlı qitə konfederasiyası sayllan Cənubi Amerika Futbol Konfederasiyasının (**CONMEBOL**) qərargahı Paraqvayyın paytaxtı Asunsyon yaxınlığında Lukedə yerləşir. CONMEBOL Cənubi Amerika futbolunun böyük beynəlxalq turnirlərin təşkili və idarə edilməsi üçün məsuliyyət daşıyır.Konfederasiyaya 10 futbol assosiasiyası üzvdür. FİFA-nın ən az üzvü olan konfederasiyasıdır.

CONMEBOL milli komandaları doqquz dəfə FİFA Dünya Kuboku (beş Braziliya,iki Uruqvay, iki Argentina ) qazanıb və CONMEBOL klubları 22 dəfə Qitələrarası Kubok və dörd dəfə FİFA Klublararası Dünya Kubokunu qazanıb.Argentina və Uruqvay  Olimpiadada qızıl medal qazanıb.Bu, dünyada ən güclü,konfederasiyalardan biri sayılır.CONMEBOL dünya Çempionatının seçmə mərhələsində "dünyada ən sərt seçim" konfederasiya kimi təsvir olunmuşdur.Onların sadə round-Robin sistemi, bura dünyada ən yaxşı milli komandaların bəzilərinin daxil olması,zəif milli komandaları  və onların tərəfdarlarını bərabərləşdirib.

## Üzvlər

### Üzvlük təklifi

### CONMEBOL yarışları

## Dünya Kubokunda iştirakı və nəticələri
*
*
*
*
*
*
***2M**&nbsp;–İkinci mərhələ
***QM**&nbsp;–Qrup Mərhələsi
***1M**&nbsp;–Birinci Mərhələ 
*N&nbsp;—Növbəti turnirə vəsiqə qazanıb
***•**&nbsp;— Qazanmadı
*
*

### Kişilər

### Qadınlar

### FİFA Konfederasiyalar Kuboku
*
*
*
*
***QM**&nbsp;–Qrup Mərhələsi
*N&nbsp;—Növbəti turnirə vəsiqə qazanıb
***• •**&nbsp;— Növbəti turnirə olan vəsiqəni geri götürüb
***•**&nbsp;— Qazanmadı
***x**&nbsp;—Qadağa qoyulub
*

### FİFA Futzal üzrə Dünya Kuboku
*
*
*
*
*
***1M**&nbsp;–Birinci Mərhələ 
***2M**&nbsp;–İkinci mərhələ
*N&nbsp;—Növbəti turnirə vəsiqə qazanıb
*

### FİFA Çimərlik Futbolu üzrə Dünya Kuboku

*
*
*
*
*
*
***1M**&nbsp;–Birinci Mərhələ 
*N&nbsp;—Növbəti turnirə vəsiqə qazanıb
***• •**&nbsp;— Növbəti turnirə olan vəsiqəni geri götürüb
***•**&nbsp;— Qazanmadı
*
*
***QM**&nbsp;–Qrup Mərhələsi

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* CONMEBOL Rəsmi vebsaytı
Şalom (qəzet)

**Şalom** (ivrit. שָׁלוֹם, Sülh) – İstanbulda yayımlanan həftəlik ictimai-siyasi qəzet. 29 oktyabr 1947-ci ildə yəhudi əsilli jurnalist Avram Leyon tərəfindən yaradılan qəzet Türkiyə yəhudilərinin yayım orqanıdır.

Qəzet sefard dilində olan bir səhifəsi istisna olmaqla türk dilində çıxır. 2005-ci ildə orta hesabla gündə 5 000 ədəd tirajla çap edilmişdir. Qəzet hər həftənin çərşənbə günləri dərc olunur. Qəzetin baş redaktoru İvo Molinas, redaktoru Yakup Barokasdır.

Qəzetin sahibi "Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş." şirkətidir.

## Xarici keçidlər

* Şalom (Türk dili)
* Şalom (Sefard dili)
Huşəng Cəfəri

**Huşəng Cəfəri** (هوشنگ جعفری) — müasir azərbaycanlı şair və rəssam.

## Həyatı

Huşəng Cəfəri 1958-ci ildə Zəncanın Qalacıq kəndində dünyaya gəlib. Rəssamlığı Üstad Rəhim Nəvəsindən öyrənib. Zəncan valiliyinin baş müavinlərindən biri olub. Amma "Hacılar" və "Bəla vurun belə fərmandara" şeirlərini yazdıqdan sonra üç il dövlət xidmətindən uzaqlaşdırılıb. Üç ildən sonra makinaçı kimi xidmətə çağırılıb.

Üç qızı və bir oğlu var. Oğlu qrimçi, qızlarından biri şairə, biri rəssam, üçüncüsü isə miniatürçüdür.

## [[Zəncan]]

Huşəng Cəfəri Zəncanın adının yenidən Azərbaycana çevrilməsinə dair tezislər ifadə edib və O adın yenidən zəncana verilməsini istəyir.buna görə cəfəri deyir ki zəncanın adı qızıl azərbaycan (qızılın artırılması daha iki azərbaycandan ayrı tutulmasıdır) olmalıdır niyə ki oradan qızıl özən kimi axar çay keçir və dəyərli qızıl, mis və ayrı mədənlər bu ostanda bulunur.

## Yaradıcılığı


Gecə ta subhə kimi mələdim bilmədiniz heç!,
Ürəyin qanını gözdən ələdim bilmədiniz heç!,
Gün çıxan vaxtta yığışdız bir ağac kölgəsinə,
Uyduz əvvəldə ürəkdən qara bayquş səsinə,
Oyanan olmadı kimsə o ağac şeyhəsinə,
Nə yuxu, ləş-ləşin üstə kələdim bilmədiniz heç,
Qollarizdan yapışıb silkələdim bilmədiniz heç.


----


Baxdım dalısıca yar gedəndə,
Bir yolda dedim baxar gedəndə,
Baxdı qapıdan keçəndə güldü,
Bilməzdi ürək umar gedəndə,
Bağlandı dilim ürəkdən amma,
Az qaldı çəkim havar gedəndə!,
Səndən sonra eşqi neynəyirən mən!,
Al eşqinidə apar gedəndə.


## Mənbə
*Azad təbriz saytı-20.05.2009 baxışı

## Xarici keçidlər

**Youtube da baxın**
*http://www.youtube.com/watch?v=99QHqwiXT0k
*http://www.youtube.com/watch?v=V4G-A8OaZeU
*http://www.youtube.com/watch?v=Hyzfctq7gLw
*http://www.youtube.com/watch?v=wjy6_3w-mLA
*http://www.youtube.com/watch?v=b5z0bCx2iZA
Zeynəb Məmmədyarova

**Zeynəb Həmid qızı Məmmədyarova** () — Azərbaycan şahmatçısı, qadınlar arasında beynəlxalq qrosmeyster.

## Həyatı
Zeynəb Məmmədyarova 1983-cü il oktyabrın 3-də Sumqayıt şəhərində anadan olub. 23 saylı orta məktəbin məzunudur. Azərbaycan Beynəlxalq Universitetini bitirib.

Şahmat üzrə beynəlxalq dərəcəli qrosmeysterdir.

Məşqçisi Həmid Məmmədyarovdur.

## İctimai fəaliyyəti
2009-cu ildə Sumqayıt bələdiyyəsinin üzvü, 2013-cü ilin sentyabr ayında isə Sumqayıt bələdiyyəsinin sədr müavini seçilmişdir. O, əsasən bələdiyyənin təşkilati, mədəni-kütləvi məsələləri ilə məşğul olur.

### Uğurları
* 18 yaşadək qızlar arasında Dünya birinciliyinin qalibi (İspaniya, 2000);
* 20 yaşadək qızlar arasında Avropa birinciliyinin qızıl mükafatçısı (Bakı, 2002);
* Ümumdünya Şahmat Olimpiadasının gümüş mükafatçısı (Sloveniya — öz taxtasında, 2002);
* 20 yaşadək qızlar arasında Dünya birinciliyinin bürünc mükafatçısı (Naxçıvan, 2003).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FIDE Chess Profile
* Zeinab Mamedjarova. Chess-DB.com  
* Zeinab Mamedjarova. Chessgames.com 
* Zeinab Mamedjarova. 365Chess.com 
* Mamedyarova, Zeinab. OlimpBase.org
Çarlz van der Liuv

**Çarlz van der Liuv** (*holland dilində*: Charles van der Leeuw; ) – Hollandiyalı jurnalist.

1990-cı illərdə Bakıda yaşamış, burada Azərbaycan və Qafqaz bölgəsinin tarixi və neft sənayesi haqqında bir neçə kitab yazmışdır.

Hazırda Almatı şəhərində "Caspian Publishing House" nəşriyyatının redaktoru vəzifəsində çalışır.

## Seçilmiş əsərləri
* Azerbaijan: A Quest for Identity (2000)
* Oil and Gas in the Caucasus & Caspian (1999)
* Storm over the Caucasus: In the wake of Independence (1997)

## İstinadlar
Nazim Əliyev (futbolçu)

**Nazim Əliyev** () — azərbaycanlı futbol mütəxəssisi.

## Karyerası
Milli çempionatlar tarixində 183 qol vurmaqla ən məhsuldar futbolçu olan Nazim Əliyev hazırda milli komandamızın məşqçilərindən biridir. O, Azərbaycan çempionatında bir mövsümə 39 top vurmaqla rekorda imza atıb. Karyerası boyu Xəzər Sumqayıt, Neftçi Bakı, Qarabağ və Dinamo Bakı klublarının şərəfini qorumuşdur.

## Uğurları

***[[Futbol üzrə Azərbaycan çempionatı]]nın bombardiri: (4)** - 1992, 1994/1995, 1995/1996, 1997/1998

## İstinadlar
La Liqa

**La Liqa** (, LaLiga) və ya **Primera divizion** (*[[İspan dili|isp]]. Primera División*) — İspaniya peşəkar futbol liqası.
 
İlk dəfə 1929-cu ildə keçirilmişdir və "Barselona" mövsümün qalibi olmuşdur.Liqadakı ən titullu klub "Real Madrid"dir. Hər il 20 komandanın oynadığı liqada son 3 yeri tutan klub Sequndaya düşür. İlk 4 klub isə UEFA Çempionlar Liqasına çıxır. 4–7-ci yerləri tutan klublar isə UEFA Avropa Liqasına çıxır. La liqanın ən məhsuldar oyunçusu "Barselona"da oynayan argentinalı ulduz Lionel  Messidir. 2015-ci ilə qədər La liqaya BBVA sponsorluq edirdi. Daha sonra isə Electronic Arts sponsor oldu. İcraçı direktor isə Xaviyer Qomes Morinadır. La liqa keçirilməyə başlandıqdan "Barselona" "Real Madrid" və "Atletik Bilbau" heç vaxt Sequndaya düşməyiblər. La liqa müxtəlif rəqabətlər var. "Barselona" və "Real Madrid" arasındakı qızğın rəqabət digərlərindən daha çox fərqlənir . "El klassiko" ilə yanaşı başqa əzəli rəqabətlər mövcuddur. "Real Betis" və "Sevilya" arasında keçirilən oyunlarda azarkeşlər çox böyük mübarizəyə şahid olurlar .

## Çempionlar

### İllər üzrə

### Saya görə

## İstinadlar
San-Dieqo

**San Dieqo** () — ABŞ-nin Kaliforniya ştatında ikinci ən böyük şəhər və San Dieqo Dairəsinin mərkəzi. Sakit Okeanın sahilində yerləşir. 2009-cu ilin yanvar ayında əhali sayı 1,353,993 nəfərə çatmışdır. ABŞ-nin məşhur "Forbes" jurnalına görə, San-Dieqo ABŞ-nin 5-ci ən varlı şəhəri sayılır. Bundan başqa, San-Dieqo əhalisinin sayına görə ABŞ-də 5-ci, bütün dünyada isə 33-cü ən böyük şəhərdir. San-Dieqonun iqtisadiyyatında əsas yeri tutan sahələr istehsalat, müdafiə sənayesi, turizm və kənd təsərrüfatıdır. Şəhərdə çoxlu sayda elmi mərkəzlər, biotexnologiya, elektronika istehsalı, gəmi istehsalı, simsiz rabitəyə aid müəssisələr vardır.

## Tarixi

Müasir San Dieqo ərazisi təxminən 10.000 bundan əvvəl Kumeyaay tayfasına aid hindular tərəfindən məskən kimi seçilmişdir. Bu ərazilərə ilk yetişən avropalı isə portuqaliyalı səyyah Xuan Rodrigez Kabrilyo olmuşdur. O 1542-ci ildə İspaniya bayrağı altında üzən gəmisi *San Salvador* ilə bu əraziyə yetişmişdir. Xuan Rodrigez bu əraziləri İspaniya Krallığının ərazisi kimi elan etmiş və buranı *San Migel* adlandırmışdır. 1602-ci ildə bu ərazilərin xəritəsini qurmaq üçün göndərilən ekspedisiyanın tərkibində olan xristian missionerləri bu ərazidə daimi qalmağa qərar verirlər. Artıq 1769-cu ildə İspaniya ordusu burada *El Presidio Reál de San Diego* adlanan qala tikirlər. Həmin tarix San-Dieqo şəhərinin əsasının qoyulduğu tarix hesab olunur. 1830-cu illərdə Meksika bu şəhəri ələ keçirir. 1848–1850-ci illərdə davam edən Meksika-Amerika müharibəsi nəticəsində bütün Kaliforniya ərazisi, həmçinin San-Dieqo şəhəri ABŞ hakimiyyəti altına keçir. 1850-ci ildə San-Dieqoya şəhər statusu verilir. İkinci dünya müharibəsindən sonra San-Dieqo ərazisində çoxlu sayda hərbi baza salındı. Bununla əlaqədar olaraq şəhərdə hərbi məhsullar istehsal edən çoxlu müəssisələr açıldı.

## Təhsil
Şəhərdə fəaliyyət göstərən San-Dieqo Ştat Universiteti 1897-ci ildə yaradılmışdır.

## Qardaş şəhərlər
*  Bakı, Azərbaycan
*  Pert, Avstraliya
*  Varşava, Polşa
*  Yokohama, Yaponiya

## İstinadlar
Fairytale

**Fairytale**  - Norveçi 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edən mahnıdır.

2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ifa etdiyi "Fairytale" ("Nağıl") mahnısı ilə 23 yaşlı beloruslu Aleksandr Rıbak Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi tarixində misli görünməmiş miqdarda – 387 xal toplayaraq zirvəyə yüksəlib.

## Həmçinin bax
* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
* Aleksandr Rıbak

## Mənbə

* mediaforum.az
İnter Turku FK

**İnter** (tam adı: *Football Club International Turku*) — Finlandiyada futbol klubu.

1990-cı ildə yaradılmışdır. Birlik Kuboku 2009-un qrup mərhələsində İnter Bakı komandasına 1:3 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Yarmarkalar Kuboku

1971-ci ildən UEFA Kuboku ilə əvəzlənmiş bu turnir ilk final oyunu 1958-ci ildə keçirilsə də turnirə 1955-ci ildə start verilmişdir. Bütün finallar aşağıdakı kimidir:

1955/58

"Barselona" (İspaniya) — "London-XI" (İngiltərə). 6:0.

"London-XI" (İngiltərə) — "Barselona" (İspaniya). 2:2.

1958/60

"Barselona" (İspaniya) — "Birmingem" (İngiltərə). 4:1.

"Birmingem" (İngiltərə) — "Barselona" (İspaniya). 0:0.

1960/61

"Roma" (İtaliya) — "Birmingem" (İngiltərə). 2:0.

"Birmingem" (İngiltərə) — "Roma" (İtaliya). 2:2.

1961/62

"Barselona" (İspaniya) — "Valensiya" (İspaniya). 1:1.

"Valensiya" (İspaniya) — "Barselona" (İspaniya). 6:2.

1962/63

"Dinamo" Zaqreb (Yuqoslaviya) — "Valensiya" (İspaniya). 1:2.

"Valensiya" (İspaniya) — "Dinamo"Zaqreb (Yuqoslaviya). 2:0.

1963/64

"Saraqosa" (İspaniya) — "Valensiya" (İspaniya). 2:1.

1964/65

"Ferensvaroş" (Macarıstan) — Yuventus (İtaliya). 1:0.

1965/66

"Saraqosa" (İspaniya) — "Barselona" (İspaniya). 2:4. Əlavə vaxt.

"Barselona" (İspaniya) — "Saraqosa" (İspaniya). 0:1.

1966/67

"Lids" (İngiltərə) — "Dinamo" Zaqreb (Yuqoslaviya). 0:0.

"Dinamo" Zaqreb (Yuqoslaviya) — "Lids" (İngiltərə). 2:0.

1967/68

"Ferensvaroş" (Macarıstan) — "Lids" (İngiltərə). 0:0.

"Lids" (İngiltərə) — "Ferensvaroş" (Macarıstan). 1:0.

1968/69

"Uypeşt Doja" (Macarıstan) — "Nyukasl" (İngiltərə). 2:3.

"Nyukasl" (İngiltərə) — "Uypeşt Doja" (Macarıstan). 3:0.

1969/70

"Arsenal" (İngiltərə) — "Anderlext" (Belçika). 3:0.

"Anderlext" (Belçika) — "Arsenal" (İngiltərə). 3:1.

1970/71

"Lids" (İngiltərə) — Yuventus (İtaliya). 1:1.

Yuventus (İtaliya) — "Lids" (İngiltərə). 2:2.
Polşa Futbol Federasiyası

**Polşa Futbol Federasiyası** — 1919-cu ildə yaranıb. 1923-cü ildən FİFA, 1954-cü ildən UEFA-nın üzvüdü.

## Həmçinin bax
* Polşa milli futbol komandası
* UEFA Avro 2012
* Futbol üzrə Polşa çempionatı

## Xarici keçidlər
*
Belçika Futbol Assosiasiyası

**Belçika Futbol Assosiasiyası** — Belçikanın ali futbol qurumu

Belçika Futbol Assosiasiyası 1895-ci ildə yaranıb. 1904-cü ildən FİFA-nın, 1954-cü ildən UEFA-nın üzvüdür.
Finlandiya Futbol Assosiasiyası

**Finlandiya Futbol Assosiasiyası** — Finlandiyada ali futbol qurumu.

## Tarixi
Finlandiya Futbol Assosiasiyası 1907-ci ildə yaranıb. 1908-ci ildən FİFA, 1954-cü ildən UEFA-nın üzvüdür.
La Liqa 2008-09

## Yerdəyişmə
**[[Segunda División 2007-08|Sequnda]] -dan yüksələn klublar**
* Numansiya
* Malaqa
* Sportinq Xixon

**[[Segunda División 2008–09|Sequnda]] -ya düşən klublar**
* Saraqosa
* Mursiya
* Levante

## Turnir cədvəli

## Piçiçi mükafatı
Piçiçi mükafatı bir mövsüm ərzində ən çox qol vuran oyunçuya verilir.

Son yenilənmə: 17 may 2009Mənbə: Yahoo! Sport

## Zamora mükafatı
Zamora mükafatı bir mövsüm ərzində qapısından ən az qol buraxan qapıçıya verilir.

## Həmçinin bax
Portuqaliya Futbol Federasiyası

**Portuqaliya Futbol Federasiyası** — 1914-cü ildə yaranıb. 1923-cü ildən FİFA-nın, 1954-cü ildən UEFA-nın üzvüdür.

## İstinadlar
İtaliya Futbol Federasiyası

**İtaliya Futbol Federasiyası** — İtaliyanın ali futbol qurumu

## Tarixi
Dünya futbol mədəniyyətinə əvəzsiz töhfələr vermiş İtaliyada bu ecazkar oyunla tanışlıq XIX əsrin 90-cı illərinə təsadüf edir. Bu ölkədə ilk futbol maçı Turində, ilk futbol klubu isə Genuyada təşkil edilib - hər iki tədbiri 1893-cü ildə ingilislər həyata keçiriblər. İtaliya Futbol Federasiyası (Federasione İtalyana Coko Kalçio) 1898-ci ildə təsis olunub, FİFA-ya isə 1905-ci ildə qəbul edilib. Elə həmin il İtaliyada futbol üzrə ilk ölkə çempionatı (qalib "Cenova", Genuya şəhəri) keçirilib. Peşəkar futbolçulardan ibarət komandalar arasında ölkə birinciliyi isə 1929-cu ildən (birinci qalib "İnter"dir, Milan şəhəri) keçirilir. İtaliya milli seçmə komandası ilk görüşü 15 may 1910-cu ildə öz meydanında Fransa futbolçuları ilə keçirib və inamlı qələbə qazanıb - 6:2. Debüt maçının keçirildiyi vaxtdan ötən 92 ildə italyanlar daha 461 beynəlxalq oyunda qüvvəsini sınayıb və onların yarısından çoxunda meydanı qalib kimi tərk ediblər. Görüşlərin yekunu belədir: +260=122-80. Komanda 1934, 1938 və 1982-ci illərdə dünya, 1968-ci ildə Avropa, 1936-cı ildə isə Olimpiya çempionu adını qazanıb.

Mütəxəssislər İtaliya futbolunu, əsasən, üç dövrə bölürlər. 1910-1940-cı illər yüksəliş dövrü kimi səciyyələndirilir. Komandanın bu dövr ərzində iki dəfə dünya və bir dəfə olimpiadanın qızıl medallarına yiyələnməsi bu cür düşünməyə əsas verir. Bununla belə, italyanların ev komandası olması da diqqətdən qaçırılmır. Bu mənfi tendensiya 40-50-ci illərdə özünü daha qabarıq şəkildə göstərməyə başlayır və İtaliya futbolçuları uzun müddət beynəlxalq arenada uğur əldə edə bilmirlər. Nəhayət, ötən əsrin 60-cı illərində geriliyə son qoyulur: yuxarıda qeyd olunduğu kimi, 1968-ci ildə qitə, 14 il sonra isə dünya çempionluğu bayram edilir. İtalyanlar EURO-2000-də ikinci dəfə Avropanın ən güclüsü ola bilərdilər, ancaq final görüşünün əlavə vaxtında buraxdıqları top həmin arzunun gerçəkləşməsinə imkan vermədi.
Qanlı İsmayıl

**Qanlı İsmayıl** (1810–1843) – qaçaq.

## Həyatı
Rzaqulu bəyin üçüncü oğlu İsmayıl bəy 1810-cu ildə İyürmidörd mahalının Şirvanlı obasında anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Rus dövlətinə qarşı çıxmış, qaçaq düşmüşdü. Qanlı İsmayıl ayaması ilə tanınırdı.

Baba bəy Şakir yazırdı:


Deyirlər, bu saat Qanlı İsmayıl,
Bir milyon dövlətə olmayır qayıl;
Kəsib Əriklini misli-Əzrayıl,
Bac alır hər gələn karvana dönüb…


Rus tədqiqatçısı 1844-cü ildə yazır: "Güclənən quldurluq və qarətçiliyin səbəbləri. Qarabağda güclənən quldurluq və qarətçiliyin səbəbləri və həmişə güclənməsi bağlıdır: a) Qarabağın xan soyunun və bəylərin saxtakarlara himayədarlığı, b) vilayətdə köçərilərin çoxluğu, v) cinayətlərin məsuliyyətə cəlb edilməməsi:

a)Qarabağ bəyləri ən azı 2 min nəfər kişi cinsindəndir, 8–10 nəfəri çıxmaqla, qalanı oğru və quldurları qoruyur, himayə edir, qanun izləyicilərindən gizlədir, nəinki öz malikanələrində, hətta öz evlərində saxlayırlar. Rəislərə onları yaxşı adam kimi qələmə verir, öz rəiyyətlərini quldurluğa təhrik edirlər. Çoxları da onlara özlərini nümunə kimi göstərirlər. Xüsusiyyətlə, xan ailəsindən olanlar bu keyfiyyətdə fərqlənirlər. Məşhur qaçaq Qanlı İsmayıl onların soyuna mənsubdur".

Müəllif qeydiyyatda yazır ki, Qanlı İsmayıl keçən il yoldaşı Gülməmməd tərəfindən öldürüldü. Gülməmməd atamanını bəylərin tapşırığı ilə öldürmüşdür. Qorxurdular ki, Qanlı İsmayıl tutularsa, onların cinayətlərinin üstü açılacaq.

Baharlı onun haqqında yazır: "Və yenə bir qaçaq ki, İsmayıl bəy imiş. Cavanşir mahalının Amaniyan qurdlarının (Qurd – Bərdə) obasından çıxıb, qraf naçalnikin vaxtında bu da çox işlər edib ki, onun tutuduğu işləri yazmaq mümkün deyil. Çox poçt dağıdıb və çox bəlalar xalqın başına gətiribdir. Ələ düşməyib, gedib Sultanbud təpəsində oturub və o ətrafdan bir nəfər qoca övrət gətirib, o qocaya bir dəst libas verib təmamən qırmızı. O qarıya deyib: – Hərgah bunları çıxardasan, gəlib evini dağıdağacam. Hər kəs səndən soruşa ki: A qarı nənə, bu nə qırmızı paltardı geymisən. Cavab verir ki: İsmayıl dövranıdır. Belə olar bir müddət. Bu növlə keçərdi. Sonra öz yoldaşı Gülməmməd nam yatdığı yerdə öldürmüşdü və gəlib naçalnikə xəbər gətirmişdi ki, İsmayılı öldürdüm. Və qraf-naçalnik hökm edib ki, İsmayılın meyidini qalaya gətiriblər. Tamam qala əhli tamaşaya gedib baxırmışlar. Naçalnik gəlib İsmayılın uzun bığları var imiş, tutub bığından silkələyib deyib:

— Necədi, a İsmayıl bəy! Yenə qoçaqlıq edəcəksənmi? Və bunun axırı bu tövr olubdur.

Qanlı İsmayıl bəy 1843-cü ildə qaçaq yoldaşı Gülməmməd tərəfindən öldürülüb.

İsmayıl bəyin İsmayıl bəy adlı oğlu vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Cavanşir eli:Sarıcalılar, Bakı, "Mütərcim", 2015, 352 səh.

## İstinadlar
Lex Poznan FK

**Lex** futbol klubu 1922-ci ildə yaradılıb. Komanda Polşa çempionatının birinci liqasında 1948-ci ildə debüt edib. Komandanın ən uğurlu dövrü ötən əsrin 80-ci illərinin axırı, 90-cı illərinin əvvəllərinə təsadüf edir. "Lex" 1983–1993-cü illərdə beş dəfə ölkə çempionu olub. Komanda dörd dəfə (1982, 1984, 1988, 2004, 2009) Polşa kubokuna, üç dəfə (1990, 1992, 2004, 2009) superkuboka yiyələnib.

## Komandanın heyəti

* Komandanın heyəti 2022

## Uğurları

### Ölkədaxili turnirlərdə
;Polşa Superkuboku:
** **Qalib (6)** — 1990, 1992, 2004, 2009, 2015, 2016.

;Polşa çempionatı:
** **Qızıl medal (9)** — 1982/83, 1983/84, 1989/90, 1991/92, 1992/93, 2009/10, 2014/15, 2021/22, 2024/25.
** **Gümüş medal (3)** — 2012/13, 2013/14, 2019/20.

;Polşa Kuboku:
** **Qalib (5)** — 1981/82, 1983/84, 1987/88, 2003/04, 2008/09.
** **Finalçı (6)** — 1979/80, 2010/11, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2021/22.

## Komandanın keçmişində əməyi olanlar

### Keçmişindəki məşhur futbolçular
*  Robert Levandovski

## Qaynaq

## Həmçinin bax
* Polşa Futbol Federasiyası

## Xarici keçidlər
* Lex Peşəkar Futbol Klubu Rəsmi Saytı (lechpoznan.pl)
* Lex (90minut.pl)
Berat

**Berat** — Albaniyada şəhər.

## Tarixi
Şəhərin 2500 il tarixi olduğu deyilir. Ölkənin ən böyük şəhəri olan Berat osmanlılardan qalma tarixi bir şəhərdir.

Berat şəhərindəki Osumi çayı üzərində tarixi Qoritzsa körpüsü yerləşir. Üzərində körpü salınan bu çay müsəlman və xristian məhəllələrini bir-birindən ayırır.

Berat şəhəri öz evləri ilə məşhurdur. Şəhər dar küçələri ilə də məşhurdur. Eni 2 metr olan bu küçələri orijinal alban səkiləri bəzəyir. Bərat qalası sanki bir qartal yuvasını xatırladır. Yüksək bir təpə üzərində salınmış qalada bir məhəllə də salınıb. Həmin qaladan şəhərin mənzərəsi çox gözəl görünür. Şəhər ikiyə ayrılır: Təzə və Köhnə şəhər. Osmanlılar şəhəri dağın yamaclarında salıblar və düzənlik əraziləri əkin sahələri kimi istifadə ediblər. Osmanlılardan sonra salınmış yeni şəhərdə isə bunun tam əksi həyata keçirilib. Şəhər zeytun bağları ilə də məşhurdur.

Ölkədə ən çox turist bu şəhərə gəlir.

## İstinadlar
Şkoder

**Şkoder** və ya **İşkodra** — Albaniyada şəhər.

Paytaxt Tirana ilə Şkoderin arası 1,5 saat təşkil edir. Ölkənin ən böyük dağlarından olan Alp dağları Şkoderdə yerləşir. Şəhərin 100 min əhalisi var. Balkanların ən böyük gölü olan Şkoder gölü (və ya Skadar gölü) də bu şəhərdə yerləşir. Gölün yarısı Albaniya, yarısı isə Monteneqro ərazisinə düşür. Osmanlılar bu əraziləri tərk edən zaman Albaniyanın bəzi bölgələri ilə yanaşı gölün də bir hissəsi bu ölkə ərazisində qalıb. Şkoder qalası çox yüksək bir təpə üzərində qurulub. Qalada yerləşən Fatih Sultan Mehmet Məscidi hazırda yararsız haldadır. Qaladan baxdıqda gözəl mənzərələr insanı valeh edir. Drina çayı Makedoniya Respublikası ərazisindən, daha dəqiq desək, Ohri gölündən başlayır, ordan Kosovo ərazisinə daxil olur və burdan qonşu Albaniya ərazisinə keçir və burada Buna çayı ilə birləşir. Qaladan baxdıqda bu iki çayın bir-biriylə birləşdiyi nöqtəni izləyə bilərsiz. Çaylar birləşdikdən sonra Buna çayı olaraq davam edir və 40 km məsafə qət etdikdən sonra Adriatik dənizinə tökülür. Sonuncu Osmanlı paşası Həsən Rza Paşanın məzarı bu şəhərdə yerləşir. Məzar daşının üzərindəki yazılar alban dilində yazılıb: "Şkoderdə Osmanlı ordusunun komandanı, dövrünün böyük əsgəri, qəhrəmanı Həsən Paşaya Albaniyadan və alban xalqından böyük hörmət var". Həsən Rza Paşanın atası da Bağdad valisi olub. Özü isə Şimali Albaniyanın valisi olub.

Əbu Bəkir məscidi Albaniyada yeni inşa olunmuş məscidlərdən biridir. Türkiyədən sonra Balkanlarda ən böyük məscid olaraq bilinir. Şkoder əhalisinin 60 faizi müsəlmanlardır. Şkoder eyni zamanda katolik albanların daha sıx məskunlaşdığı şəhərlərdən biridir. Bu şəhərdəki katolik kilsəsi 1850-ci ildə Osmanlılar tərəfindən tikilib. Ənvər Hoca dövründə kilsə idman zalı olaraq istifadə edilib. Kilsə Albaniyadakı ən böyük katolik kilsəsidir. Albaniyanın şimalında katoliklər, cənubunda isə provaslavlar yaşayırlar. Müsəlmanlar isə ölkənin bütün bölgələrinə yayılıb.
Xələclər sülaləsi

**I Xələclər sülaləsi** 1290-cı ildən 1320-ci ilədək Dehlidə hökmüranlıq etmiş türk xanədanıdır.

* Sultan Cəlaləddin Firuz şah (1292–1296)
* Sultan Rüknəddin İbrahim şah (1296)
* Sultan Əlaəddin Məhəmməd şah (1296–1316)
* Sultan Şihabəddin Ömər şah (1316)
* Sultan Qütbəddin Mübarək şah (1316–1320)

* **II Xələclər sülaləsi** 1436-cı ildən 1531-ci ilədək Malvada (Mərkəzi Hindistanda) hökmranlıq etmiş türk xanədanıdır. Bu sülalədən ikinci Dehli sultanları çıxmışdır. Bu soydan biri, Mahmud xan Malvanın sonuncu Quri sultanı Məsud xanın vəziri idi. O, 1436-cı ildə öz bacarıqsız hökmdarını devirib taxt-taca yiyələndi. Onun törəmələri uzun illər Mərkəzi Hindistanı idarə etdilər.
* I Mahmud şah Xələc (1436–1469)
* Qiyas şah Xələc (1469–1500)
* Nasir şah Xələc (1500–1511)
* II Mahmud şah Xələc (1511–1531)

## Xarici keçidlər
* Encyclopedia Britannica — Khalji Dynasty
* Encyclopedia Britannica — The early Muslim period
* History of India — The Khilji Dynasty
* History of Pakistan
* The Delhi-Sultanat

## Həmçinin bax
* Xələclər
Sultan Raziyə bəyim

**Sultan Raziyə bəyim** (Farsca/Urduca: رضیہ سلطانہ, Hindcə: रज़िया सुल्ताना), (1205–1240), Dehli sultanlığının sultanı, (1236–1240) şairə. İlk qadın sultan

## Həyatı
İspaniyadan İndoneziyaya qədər üç kontinentin ərazisində yerləşən bütün müsəlman ölkələri üçün taxta çıxan ilk qadın Dehli türk müsəlman dövlətinin sultanı Raziyə xatın olmuşdu. Bu dövlətin hökmdarı Şəmsəddin Eltutmuş (1211–1236) taxtın varisliyini bu yolla (varislik) taxta malik olmuş yeganə müsəlman qadın olan qızı Raziyə xatına vermişdi. Sultanın hakimiyyəti hədd-buluğa çatmış oğulları ola-ola qızına verməsi ilə bağlı ətrafdakıların etirazına cavab olaraq o söyləmişdi ki, oğlanları əksər vaxtını sərxoşluqla və eyş-işrətdə keçirir, onlardan heç biri dövləti idarə etmək səviyyəsində deyil. Raziyə isə hökmdara məxsus olan ən gözəl keyfiyyətlərə malik idi: cəsur döyüşçü, elm adamlarını sevən, onların qayğısına qalan bir insan idi. Sultan Eltutmuşun ölümündən sonra Raziyə xatın müvəqqəti olaraq taxtan salındı. Hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra o, birinci növbədə taxt iddiasında olan və digər qardaşını öldürmüş qardaşı ilə hesablaşdı. Raziyə xatın hamının unutmuş olduğu yaxud qardaşının hökmdarlıq etdiyi dövrdə əməl olunmayan Şəmsiyyə sülaləsinin ənənələrini və qaydalarını bərpa etdi və məhkəmə işlərini öz əlinə aldı.

Rəiyətinə qarşı o, daha rəhmdil idi. Onun hökmdarlığının ilk illərində tökülən sikkələrdə o, "Umdat annisvan mələkə – i zaman sultan Raziyyə binti Şəmsəddin Eltutmuş" ("Qadınların həmdəmi, dövrünün hökmdarı sultan Raziyə, Şəmsəddin Eltutmuşun qızı") titulunu həkk etdirməyi əmr etmişdi. Demək olar ki, dörd il (1236–1240) o, rəsmi və faktiki olaraq böyük bir ölkəni idarə etmişdi. O imanlı və güclü bir dövlət başçısı idi. Raziyə xatın Dehlidəki dini fanatizmlə bağlı üsyanı, iri türk əmirlərinin onun hakimiyyətini devirmək üçün vəzirlə birlikdə qaldırdığı üsyanları yatırtmalı, öz dövlətinin sərhədlərini möhkəmləndirmək üçün hərbi yürüşlər keçirməli olmuşdu. Qadın paltarını kişi libasına dəyişərək və yay-oxla silahlanaraq o, çox zaman xalq arasına çıxardı.

1240-cı ildə sultan Raziyə taxtdan salındı.Qalada dustaq edildi, lakin onun populyarlığı ikinci dəfə Dehli sultanatına sahib olmaq məqsədi ilə ətrafında özünə həmfikirlər toplamağa imkan verdi, amma cəhdi baş tutmadı. Sultan Raziyə məğlub oldu. Onun məqbərəsi isə səcdə yerinə çevrildi. Sadalanmış hərbi və inzibatçılıq xüsusiyyətlərindən savayı, sultan Raziyə həm də poetik qabiliyyəti ilə seçilirdi. Ölümündən sonra onun Şirin Dihləvi və Şirin Quri təxəllüsləri adı altında yazılmış şeirləri qalmışdı

## Populyar mədəniyyətdə

; Ədəbiyyat

Sultan Raziyə bəyimin həyat tarixçəsi və sultanlıq fəaliyyəti əfsanələr, rəvayətlər, romanlar süjetinə çevrilib. Onun həyatı ilə bağlı onlarla monaqrafiya yazılıb.

; Kinematoqraf
* 1961 — "Raziyə Sultan" (), rejissor Devendra Qoelin filmi.

* 1983 — Raziyə Sultan (film, 1983), Hindistanda rejissor Kamal Əmrahinin, aktyorlar Dərməndər və Hema Malininin oynadığı film.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Müəzzilər dövləti

* Hindistan
İran Prezidenti

**İran Prezidenti** — İran xalqı tərəfindən seçilmiş dövlət başçısı.

İranda prezident 4 illik seçilir. Bir nəfər ard-arda iki dəfədən artıq prezident seçilə bilməz.

İran prezidenti hökumətə başçılıq edir, vitse-prezidentləri, nazirləri təyin edir, onların istefasını qəbul və ya rədd edir, Nazirlər Kabinetinin iclaslarını keçirir, xarici ölkələrə səfirləri təyin edir, xarici ölkə səfirlərinin etimadnamələrini qəbul edir, dövlət büdcəsini, parlamentin qəbul etdiyi qanunları, dövlətlərarası müqavilələri təsdiqləyir, dövlət orden və medallarını verir. Prezidentin ikinci vəzifəsi ola bilməz.

O, istefaya getmək istəyəndə dini rəhbərə müraciət etməlidir.

Dini rəhbər istefanı qəbul edənədək prezident öz vəzifəsində qalmalıdır.

Prezident istefaya gedəndə və ya başqa səbəbdən səlahiyyətlərinin icrasını davam etdirə bilməyəndə dini rəhbərin razılığı ilə onu müvəqqəti olaraq birinci vitse-prezident əvəz edir.

1979-cu ildə şahın devrilməsi ilə nəticələnən islam inqilabından sonra İranda yaradılan prezident postunu indiyədək səkkiz nəfər tutub:

## Tarixi
1979-cu ilin fevralında baş verən İran İslam İnqilabından sonra şah Məhəmməd Rza Pəhləvi devrilmiş, Pəhləvilər ailəsi isə İrandan sürgün edilmişdir. İranı həmin dönəmdə müvəqqəti olaraq İslam İnqilabı Şurası idarə edirdi. 1979-cu ilin 30 martında *"[[Monarxiya]] rejimi əvəzinə İranda islam dövlətinin qurulması ilə razısınızmı?"* sualı ilə referendum baş tutmuşdur. Seçicilərin 99,30 faizi bu referenduma "hə" demişdir. Bundan sonra İslam inqilabının lideri Seyid Ayətullah Ruhullah Xomeyni yeni Konstitusiyanın hazırlanması ilə bağlı Ekspertlər Şurasının yaradılması və həmin orqana seçkilərin baş tutması ilə bağlı tapşırıq vermişdir. Şura 1979-cu ilin oktyabrında yeni Konstitusiya layihəsini təqdim etmişdir. Ruhullah Xomeyni və İranın Baş naziri Mehdi Bazərgan isə onu təsdiqləmişdir. Həmin ilin 2 dekabrında *"İslam Konstitusiyasının lehinəsinizmi?"* sualı ilə baş tutan referendumun nəticələrinə əsasən seçicilərin 99,50 faizi "hə" demişdir və Konstitusiya layihəsi qəbul edilmişdir. Konstitusiyaya əsasən İslam İnqilabının Ali Rəhbəri dövlət başçısı, prezident və baş nazir isə hökumət başçısı olaraq müəyyən edilmişdir. Baş nazir vəzifəsi sonradan, 1989-cu ildə ləğv edilmişdir.

## İran prezidentlərinin siyahısı

## İstinadlar
Dünyanın Tarixi Şəhərləri Liqası

**Dünyanın Tarixi Şəhərləri Liqası** — nadir mədəniyyəti və ənənələri, zəngin tarixi irsi olan şəhərlərin meriyaları tərəfindən yaradılmışdır. Bu təşkilat mədəniyyət, tarix, incəsənət, ekologiya sahəsində proqramların işlənib hazırlanması və həyata keçirilməsi məqsədilə 1994-cü ildə qurulmuşdur. Hazırda Dünyanın Tarixi Şəhərləri Liqasında planetimizin 126 şəhəri vardır.

## Şəhərlər
* Akra
* Aleksandriya
* Algiers
* Amsterdam
* Andong
* Afina
* Bağdad
* Ballarat
* Barselona
* Bordo
* Boston
* Bratislava
* Brüssel
* Budapeşt
* Buyeo
* Chengdu
* Chiang Mai
* Cologne
* Kordoba
* Krakov
* Cusco
* Dijon
* Dublin
* Edinburq
* Fez
* Florensiya
* Cenevrə
* Quadalaxara
* Gongju
* Gyeongju
* The Hague
* Hanoi
* Helsingborg
* Hue
* Iasi
* İsfahan
* İstanbul
* Qüds
* Kaesong
* Katmandu
* Kazan
* Kiyev
* Konya
* Kyoto
* Lahore
* Lissabon
* Lutsk (Ukraine)
* Lvov
* Melburn
* Mexico City
* Minsk
* Montpellier
* Monreal
* Nanjing
* Nara
* Nikosia
* Norwich
* Norwood Payneham and St Peters
* Odessa
* Osmanqazi
* Paris
* Praqa
* Kvebek
* Riqa
* Roma
* Santyaqo de Kompostela
* Şəki (Azərbaycan)
* Daşkənd
* Tunis
* Ulan Bator
* Varanasi
* Vyana
* Xian
* Yangon
* Yogyakarta
* Zaqreb
* Zhengzhou
* Sürix

Azərbaycanın Şəki şəhərinin Dünyanın Tarixi Şəhərləri Liqasına üzv olması barədə 2008-ci il dekabrın 8-də təşkilatın prezidenti, Yaponiyanın Kyoto şəhər bələdiyyəsinin sədri Daisaku Kodokavadan gəlmiş təbrik məktubunda bildirilir ki, Dünyanın Tarixi Şəhərləri Liqasının İdarə Heyətinin 2008-ci ilin oktyabrında keçirilmiş iclasında Şəki təşkilata üzv qəbul edilmişdir.Azərbaycanın Şuşa şəhəri 14–16 noyabr 2022-ci il tarixlərində Cənubi Koreyanın Andonq şəhərində baş tutan18-ci Dünya Konfransı çərçivəsində keçirilən Baş Assembleyanın iclasında Tarixi Şəhərlər Liqasına daxil edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Şuşa
* Şəki

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan Taekvondo Federasiyası

**Azərbaycan Taekvondo Federasiyası**—

## Haqqında
Azərbaycan Taekvondo Federasiyası 1992-ci ildə yaradılmışdır. 1999-cu ildən Azərbaycan Taekvondo Federasiyasının prezidenti Kəmaləddin Heydərov seçilmişdir.

2001-ci ildə Füzuli Musayev Azərbaycan Taekvondo Federasiyasının I Vitse – Prezidenti seçilmişdir.

Azərbaycan Taekvondo Federasiyası üçün 10 oktyabr 2003-cü ildə yeni inzibati binanın rəsmi açılışı mərasimi keçirilmişdir. Bu mərasimdə bir çox fəxri qonaqlar o cümlədən Azərbaycan Respublikasının prezidenti cənab İlham Əliyev və Dünya Taekvondo Federasiyasının prezidenti Un Yonq Kim də iştirak etmişdir.

## Mənbə
* Azərbaycan Taekvondo Federasiyası 

## Xarici keçidlər
* Nazirlər nəyi dəyişəcək?
İspaniya Superkuboku

**İspaniya Super Kuboku** — 1982-ci ildə əsası qoyulan turnir hər il ölkə çempionu ilə ölkə kubokunun qalibi arasında oynanılırdı. Əgər hər hansı bir klub həm Liqanı həm də Kuboku qazanıbsa, Super Kubokda Kral Kubokunun finalında iştirak edən klubla oynayacaqdı.2019–2020 mövsümündən etibarən La Liqanın və İspaniya Kral Kubokunun qalibləri və ikinciləri arasında oynanılır.

## Çempionlar (illər üzrə)

## Çempionlar (klublar üzrə)
Ural dağları

**Ural dağları** — Şimal Buzlu okeanı Xəzər dənizi doğru uzanan, Rus platforması ilə Sibir platformasını bir-birindən ayıran, Ukrayna, Rusiya, Qazaxıstan və Qırğızıstan dövlətləri ərazisində olan dağ silsiləsi. Şimalda Kara dənizi, cənubda Qazaxıstana qədər uzanan bu dağlar 2000 km uzunluqları ilə Avropa və Asiya arasında bir sərhəd materikində yerləşirlər. 63° Şimal paralelinin şimalında olan Şimal Urallar incə bir lent halındadırlar. Təpələrinin ortalama yüksəkliyi 900 m olan bu dağların bəzi zirvələri 1500 m-ə çatır, ən yüksək təpəsi olan Narodanın yüksəkliyi 1855 m-dir. Orta və Cənub Urallarda ortalama yüksəkliklər daha alçaqdır. Cənuba endikcə silsilə 250 km genişliyin üzərinə çıxar. Cənub Urallar Suerdlovsk boşluğunun cənubunu örtərlər.

Ural çevrəsiylə bəslənən başlıca çaylar; Pechora, Ob, Ural və Emba çaylarıdır. Şimal Sibiryanın sərt iqliminə səbəb qərbdən gələn küləklərin qarşısını alan Ural Dağlarıdır.

Bu dağların coğrafik şəkilləri qranit və somaki daşlarından və yamaclardakı Paleozoik təbəqələrdən meydana gəlir. Bu bölgə xüsusilə orta hissə olmaq üzrə mineral baxımdan zəngindir. Bunların yanında platin, dəmir, gümüş, mis və daş duzu daha az miqdarlarda da qızıl, linyit, nikel və sink tapılır. Uralların qərbində olan kömür işlədilməkdədir; cənubunda isə qızıl tapılmışdır.

On altıncı əsrdən bəri Urallarda müxtəlif sənaye işləri görülmüş, lakin bölgənin müasir olaraq inkişafı 1930-cu illərdə başlamışdır. Bundan sonra sənaye fabrik və iş sahələri şərqə sürüşmüş, Ural Bölgəsi Rusiyanın sənaye mərkəzi halına gəlmişdir. Bu bölgənin başlıca şəhərləri; Moqnitoqorsk, Perm, Sverdlovsk, Orenburq və Ufadır.

## Mədənlər
Ural Dağları müxtəlif mədən qaynaqları baxımından, xüsusilə; qızıl, platin, manqan, nikel, dəmir, mis baxımından çox zəngindir.
Bəylərbəyi

**Bəylərbəyi** — Səfəvilər dövründə əyaləti idarə edən qubernator.

## Etimologiya
Fars dilinə keçmiş azərbaycanizmdir.

## Tarixi
V. Minorski güman edir ki, bəylərbəyilik I Şah Abbas Səfəvinin hakimiyyəti dövründə meydana gəlmişdir. Onun fikrincə, həmin vaxta qədər Səfəvilər dövlətini hakimlər idarə etmişlər, halbuki bu termin və institut qabaqkı dövrlərdən mövcud idi.

Azərbaycan bu dövlətin tərkibində Cənubi Azərbaycan (paytaxtı Təbriz), Qarabağ (paytaxtı Gəncə), Şirvan (paytaxtı Şamaxı) və Çuxursəəd (paytaxtı İrəvan). Əyalətlərə mərkəzdən, şah tərəfindən təyin olunan bəylərbəyi başçılıq edirdi. Bəylərbəyilərin əsasən xan titulu olurdu. Əyalətlər vilayətlərə bölünürdü. Azərbaycan əyalətinin tərkibində Qaradağ, Ərdəbil, Urmiya və başqa vilayətlər vardı. Vilayətlərə hakimlər rəhbərlik edirdilər. Hakimlərin xan, bəzən də sultan titulu olurdu. Vilayətlər qəzalara bölünürdü. Qəzalara hakim və qazı başçılıq edirdi. Qəzalar mahallara ayrılırdı. Mahallara naiblər, bəzi hallarda isə məliklər rəhbərlik edirdilər. Mahallar nahiyələrə ayrılırdı. Nayiyələrə bəylər başçılıq edirdilər. Nahiyələr kənd və obalara bölünürdülər. Bu inzibati ərazilərə yerinə görə kədxuda, kovxa, yüzbaşı rəhbərlik edirdi. Əyalətlərdə olan ellərə yerinə görə elxanlar, elbəyilər, minbaşılar başçılıq edirdilər. Oymaqları kələntər adlanan oymaqbəyiləri idarə edirdilər. Bəylərbəyilik çox zaman irsi idarəçilik hüququna malik idi. Azərbaycanı (Cənubi Azərbaycanı) Türkmanlar, Qarabağı Qacarlar, Şirvanı Ustaclılar, Çuxursəədi isə Ustaclılar və Qacarlar idarə edirdilər. Bəylərbəyi əyalətin hakimi, silahlı qüvvələrin baş komandanı olduğuna görə xüsusi qızıl kəmər, zərli çalma, xalat, tuğ və təbil daşıyırdı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Fazil Baxşəliyev, Qarabağın el və obaları, Bakı, "Şuşa", 2007, 224 səh.

## Həmçinin bax
* Səfəvilər
* Səfəvilər dövründə inzibati-ərazi vahidləri
Qaraağac nahiyəsi

**Qaraağac nahiyəsi** — Qarabağ ərazisində yerləşən qədim məntəqə. Hazırkı Ağdam və Ağcabədi bölgələrinin ərazisində yerləşib.

## Tarixi
F.R.Xunci Sultan Yaqubun hakimiyyəti dövründən danışarkən yazır ki, o qış dövrünü ya Təbrizdə, ya da Qarabağda Qaraağacda keçirirdi.
Ağqoyunlu tarixçisinin sözlərinə görə, Qaraağac "Təll Sultanın ətəklərində yerləşirdi və zirvəsi düşərgənin ortasında ulduzlara yüksəlirdi. Təəccüblüdür ki, meşənin ortasında ətrafı düzənlik olan belə bir zirvə necə yüksəlmişdi" Ağqoyunlu tarixçisi F.R.Xuncinin məlumatlarından məlum olur ki, bu ərazi Sultanbud torpaqlarında yerləşmişdi. Çünki, Qaraağaca gələn hökmdarı "Sultanbud torpaqları yenicə çiçək açmış gül-çiçəkləri ilə salamlamışdı". Nəzərə almaq lazımdır ki, Ağqoyunlu tarixçisinin xatırlatdığı Sultanbud torpaqları Bərdə-Ağdam yolundan şərqdə yerləşirdi.

Səfəvilər hakimiyyəti dönəmində Ağcabədi bölgəsi Qaraağac nahiyəsinə aid idi.

1593 cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Xaçın sancağı inzibati–ərazi nahiyə

1593-cü ildə qələmə alınan Osmanlı vergi dəftərində Qaraağac nahiyəsinə bağlı kəndlərin siyahısı verilib. Həmin kəndlər bunlar idi:
*Ağca kənd
*Tuğullat
*Qutni
*Səralan
*Xatunabad
*Əlki
*Köratuz
*Sarımusa
*Kələbəddin
*Cüneydi
*Qarabağ-Yekəcik
*Bənövşəliabad
*Mübarəkabad
*Həsən Əgrə
*Nəhri Mübarəki
*Arazbun
*Miyanəci
*Hacıbəy Murad
*Öpməcə
*Usunçayı
*Ataşa
*Xuraman
*Qızqala
*Mustafa
*Mustafa Molla Məhəmməd
*Baban Abdal
*Xaçıqan

1725-ci ildə qələmə alınan Mirzə Səmianın "Təzkirət əl-müluk" əsərinə görə Qarabağ bəylərbəyiliyi dövlətə 286149 tümən 435 dinar vergi ödəyirdi. Bu miqdardan Qaraağac qəzasının üzərinə düşən pay göstərilən kimidir.
*1.Qaraağac ………………………….636 tümən 5434 dinar vergi. Qaraağac hakimi 210 nəfərlik dəstəyə malik idi.

Qaraağac nahiyəsi Osmanlı dönəmində, 1727-ci ildən sonra Bayat nahiyəsi adlandı.

## İstinadlar

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu. Birinci Kəbirli mahalı. "Soy" dərgisi, 2 (22), 2009, səh. 91–104.

## Həmçinin bax
*Qarabağ bəylərbəyliyi
Ordubadi

**Ordubadi** — çox işlədilən təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
*Məmməd Səid Ordubadi —
*Ətiq Ordubadi —
*Mirzə Kafi Ordubadi — XVI əsir
*Həsən bəy Ordubadi —
*Ziya Ordubadi — şair
*Hatəm bəy Ordubadi — Vəzir
*Hacı ağa Fəqir Ordubadi —
*Məmməd Səid Ordubadi — 
*Əbülqasim Ordubadi — Ayətullah 
*Məhəmməd Əli Ordubadi —
*Mirzə Sadiq Ordubadi —

## Həmçinin bax
*Ordubad
Ənsar xəlifə Qaradağlı

**Ənsar xəlifə Qaradağlı** — Qızılbaş sərkərdəsi, bəylərbəyi.

## Həyatı
Ənsar xəlifə Qaradağ vilayətinin Əhər şəhərində dünyaya gəlmişdi. Ərənlər ocağına mənsub idi. Səfəviyyə ordeninin məşhur sufilərindən, həm də bu təriqətin xəlifəsi idi. Ənsar xəlifə tanınmış Qızılbaş sərkərdəsi idi. 1552-ci ildə Osmanlı ordusu üzərınə yürüş edən Qızılbaşlar ordusunun bir qoluna o başçılıq edirdi. Onun dəstəsi Bərgiri istiqamətində hücum edib xeyli əsir, qənimət gətirmişdi.

Ənsar xəlifə 1567-ci ildən 1583-cü ilədək Qaradağ vilayətinin hakimi olmuşdu.1583-cü ildə şahın əmri ilə Şirvan əyalətinə Bəylərbəyi təyin edildi.

## Ailəsi
Ənsar xəlifənin Söhrab bəy, Şahverdi bəy, Mürşüdqulu bəy adlı oğulları vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.–  192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, «Şuşa» nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

## Həmçinin bax
*Qaradağ vilayəti
Şahverdi xan Qaradağlı

**Şahverdi xan Qaradağlı** (?-1589) — qızılbaş sərkərdəsi, vali.

## Həyatı

Şahverdi bəy Ənsar xəlifə oğlu Qaradağ vilayətinin Əhər şəhərində dünyaya gəlmişdi. Ərənlər ocağına mənsub idi. Şahdan əvvəlcə sultan, sonra xan ünvanı almışdı. Atası Ənsar xəlifə Qaradağlı Şirvan əyalətinə bəylərbəyi təyin ediləndə onu Qaradağ vilayətinə hakim təyin etdilər. 1583-cü ildən 1589-cu ilədək Qaradağa rəhbərlik etmişdi. Osmanlı ordusu Qızılbaşlar məmləkətinə hücum edəndə Şahverdi xan heç bir dirəniş göstərmədən tabe oldu. I Şah Abbas Qaradağı geri alandan müfəttişlərinə Qaradağ əhvalatını təftiş etməyi tapşırdı. Şahverdi xanın xəyanəti üzə çıxdı. O, 1589-cu ildə öldürüldü.

## Mənbə

* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.–  192 səh.
*Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
*Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

## Həmçinin bax

*Qaradağ vilayəti
*Ənsar xəlifə Qaradağlı