open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Süleyman Neymətov

**Süleyman Əsgər oğlu Neymətov** () — Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri (2022-ci ildən), polis general-mayoru (2023).

## Həyatı
Süleyman Əsgər oğlu Neymətov 18 Sentyabr 1972-ci ildə hazırkı Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Nehrəm kəndində anadan olmuşdur. 1991–1993-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasını bitirmişdir.

Süleyman Neymətov 1993-cü ildən daxili işlər orqanlarında xidmət edir. O, 1993–1994-cü illərdə Naxçıvan şəhər polis şöbəsinin polis nəfəri, 1994–2005-ci ilərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Komendant Xidmətinin polis nəfəri, bölmə komandiri, taqım komandiri, bölük komandirinin müavini, baş inspektoru olmuşdur. 2005–2013-cü illərdə Nəsimi rayon polis idarəsinin bölük komandiri, rəis müavini, 2013–2016-cı illərdə Sumqayıt şəhər polis idarəsinin rəis müavini, 2016–2020-ci illərdə Quba rayon polis şöbəsinin rəisi, 2020–2022-ci illərdə isə Suraxanı rayon polis idarəsinin rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi sədrinin 28 dekabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyun 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə ona polis general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq fərman və sərəncamları ilə 30 iyun 2002-ci ildə "İgidliyə görə", 1 iyul 2020-ci ildə isə "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, üç övladı var.

## İstinadlar
PaLM

**PaLM** (**Pathways Language Model**) — Google AI tərəfindən hazırlanmış 540 milyard parametrli transformator əsaslı böyük dil modeli. Tədqiqatçılar həmçinin model miqyasının təsirlərini yoxlamaq üçün PaLM-in daha kiçik versiyalarını, 8 və 62 milyard parametrli modellərini yaradıblar.

PaLM, sağlam düşüncə, arifmetik əsaslandırma, zarafat izahı, kod yaratmaq və tərcümə də daxil olmaqla, geniş spektrli tapşırıqları yerinə yetirməyə qadirdir. Düşüncə zənciri ilə birləşdirildikdə, PaLM söz problemləri və məntiqə əsaslanan suallar kimi çoxsaylı addımların əsaslandırılmasını tələb edən verilənlər bazasında əhəmiyyətli dərəcədə yaxşı performans əldə edib.

Model ilk dəfə 2022-ci ilin aprelində elan edildi və Google PaLM və bir sıra digər texnologiyalar üçün API təqdim edənə qədər 2023-cü ilin martına qədər gizli qaldı. API ictimaiyyətə təqdim edilməzdən əvvəl gözləmə siyahısına qoşulmuş məhdud sayda tərtibatçılar üçün əlçatan idi.

Google və DeepMind PaLM 540B-nin Med-PaLM adlı tibbi məlumatlar əsasında dəqiq tənzimlənmiş və tibbi sual-cavab meyarları üzrə əvvəlki modelləri üstələyən versiyasını hazırlayıblar. Med-PaLM ABŞ tibbi lisenziyalaşdırma sualları üzrə keçid balını keçən ilk şirkət olub və həm qapalı, həm də açıq suallara dəqiq cavab verməklə yanaşı, həm də əsaslandırma təqdim edir və cavablarını qiymətləndirə bilir.

Google həmçinin robot manipulyasiyası üçün istifadə edilə bilən ən müasir görmə dili modeli olan PaLM-E yaratmaq üçün görmə transformatorundan istifadə edərək PaLM-i genişləndirib. Model robototexnika sahəsindəki tapşırıqları təkrar təlimə və ya incə sazlamaya ehtiyac olmadan rəqabətli şəkildə yerinə yetirə bilər.

2023-cü ilin may ayında Google hər il keçirilən Google I/O tədbirində PaLM 2-ni elan etdi. PaLM 2-nin 3,6 trilyon token üzərində öyrədilmiş 340 milyard parametr modeli olduğu bildirilir.

2023-cü ilin iyun ayında Google, PaLM-2 arxitekturası və işə salınmasından istifadə edən nitqdən nitqə tərcümə üçün yaradılan AudioPaLM-i elan etdi.

## Öyrənmə
PaLM müxtəlif təbii dil tapşırıqlarını və istifadə hallarını özündə birləşdirən 780 milyard tokendən ibarət yüksək keyfiyyətli korpusda əvvəlcədən hazırlanmışdır. Bu verilənlər bazasına filtrdən keçmiş veb səhifələr, kitablar, Vikipediya məqalələri, xəbər məqalələri, GitHub-dakı açıq mənbəli repozitoriyalardan əldə edilmiş mənbə kodu və sosial media söhbətləri daxildir. O, Google-un LaMDA modelini öyrətmək üçün istifadə olunan verilənlər bazasına əsaslanır. Məlumat dəstinin sosial media söhbət hissəsi korpusun 50%-ni təşkil edir ki, bu da modelin dialoq qabiliyyətinə kömək edir.

PaLM 540B, bu günə qədər təsvir edilən ən böyük TPU konfiqurasiyası olan model və məlumat paralelliyi kombinasiyasından istifadə etməklə birləşdirilən 768 hosta qoşulmuş hər Podda 3,072 TPU v4 çipi olan iki TPU v4 Pod üzərində öyrədilmişdir. Bu, 6,144 çipdən istifadə edərək, miqyasda səmərəli öyrənməyə imkan verdi və bu miqyasda LLM-lər üçün əldə edilən ən yüksək öyrənmə səmərəliliyi rekordunu (cihazın FLOPS istifadəsi 57,8%) qırdı.

## Həmçinin bax
* LaMDA
* Gemini

## İstinadlar
Şirkətin balans dəyəri

**Şirkətin balans dəyəri** və ya**şirkətin xalis dəyəri** () —  şirkətin balans hesabatında göründükləri kimi qeyri-maddi aktivlər və öhdəliklər çıxılmaqla şirkətin cəmi aktivləridir, yəni tarixi dəyərlə. Şirkətin balans dəyəri adətən onun bazar dəyərindən fərqlənir.

## Ədəbiyyat
*
Dividend gəliri

**Dividend gəliri** () — bir səhm üzrə illik dividendlərin səhmin qiymətinə nisbətidir. Bu dəyər ən çox faizlə ifadə edilir.

## Nümunə
Bir şirkətin səhm qiyməti 1124,37 rubl və bir səhm üçün 28 rubl dividend ilə dividend gəliri bərabər olacaq:

: \frac{28}{1124{,}37}\cdot100\,\%=2{,}49\,\%.

## Tarixi
1990-cı illərə qədər yüksək dividend gəliri əksər investorlar üçün səhmin aşağı qiymətləndirilməsinin əlaməti kimi xidmət edirdi, aşağı isə onun həddindən artıq qiymətləndirilməsini bildirirdi. 90-cı illərin iqtisadi və birja bumu zamanı bu göstərici gəlir mənbəyi kimi səhmlərin qiymətlərinin artmasına daha çox əhəmiyyət verən investorlar arasında populyarlığını xeyli itirdi. Belə ki, S&P 500 indeksindən şirkətlərin səhmlərinin orta dividend gəlirinin 1982-ci ildəki 6,7%-dən 1998-ci ildə 1,4%-ə düşməsinə baxmayaraq, birjada bum daha iki il davam etdi.

2001–2002-ci illərdə fond bazarlarının düşməsi ilə dividend gəlirləri yenidən investisiya qərarlarında mühüm amil oldu.

Bu göstəricinin son vaxtlar artan populyarlığı Almaniyanın DAX fond indeksinin ən yüksək dividend gəlirinə malik 15 şirkətini əhatə edən yeni DivDAX fond indeksinin yaradılmasında özünü göstərir.

2001–2007-ci illərdə Rusiya fond bazarının səhmləri üzrə dividend gəliri təxminən 8–10% gəlirlə orta hesabla 1–2% təşkil etdi.

Bu, mənfəətin yenidən investisiya edilməsi ilə bağlıdır. Aşağı bazarda həddindən artıq investisiya yüksək risk mənbəyi ola bilər.

## Tarixi məlumat
S&P 500 haqqında məlumat məqalədən götürülüb:

## İstinadlar
Mənfəət gəliri

**Mənfəət gəliri** () — əgər şirkətin vergidən sonrakı bütün mənfəəti dividendlər kimi bölüşdürülərsə, səhmdarın əldə edəcəyi gəlir. Səhm üzrə mənfəətin (E) səhmin qiymətinə nisbətini təmsil edir  (P). Qiymət-mənfəət nisbətinin tərsidir.

Mənfəət gəlirliyi faizlə ifadə edilir ki, gəlir bu göstəricini mövcud uzunmüddətli faiz dərəcələri ilə müqayisə etməyə imkan verir (məsələn, Fed modeli).

## Haqqında
Mənfəət gəliri ayrı-ayrı səhmlərin, sektorun və ya bütün fond bazarının gəlirliliyini istiqrazların gəliri ilə müqayisə etmək üçün istifadə edilə bilər. Tipik olaraq, səhm gəlirləri risksiz ABŞ dövlət xəzinə istiqrazları üzrə gəlirdən yüksəkdir. Bu gəlirliliyin bir hissəsi dividendlərin ödənilməsinə getsə də, bəziləri bölüşdürülməmiş mənfəət kimi saxlanıla bilər. Səhmlərin bazar qiyməti səhm investisiyaları ilə bağlı əlavə riski əks etdirmək üçün arta və ya azala bilər.

Fed modeli fond bazarı dəyərinin məcmu səviyyəsini qiymətləndirmək üçün bir üsul kimi mənfəət gəlirindən istifadə edir, baxmayaraq ki, bu yanaşma çox vaxt mübahisəlidir.

## Tənzimlənmiş mənfəət gəliri
Bu göstəricinin variasiyalarından biri Coel Qrinblatt tərəfindən təklif olunan ayrı-ayrı şirkətlərə xas olan borc səviyyəsinə və vergi dərəcələrinə uyğunlaşdırılmış gəlirliliyin hesablanmasıdır:

:Mənfəət gəliri = 

Mənfəətliliyin hesablanmasının bu versiyası şirkətin dəyərini onun əldə etdiyi gəlirlə bağlı mühakimə etməyə imkan verir. Qazanc gəlirini nəzərdən keçirərkən, bütün şirkəti satın almaq üçün tələb olunan dəyəri qiymətləndirmək üçün şirkətin bazar kapitallaşmasına müəyyən düzəlişlər edilir. Beləliklə, böyük öhdəlikləri olan şirkətlərə nisbətən kifayət qədər pul axını olan şirkətlərə üstünlük verilir.

## İstinadlar
Avtomat (mexanizm)

**Avtomat** — nisbətən öz-özünə işləyən maşın və ya əməliyyatlar ardıcıllığını avtomatik izləmək və ya əvvəlcədən müəyyən edilmiş təlimatlara cavab vermək üçün nəzərdə tutulmuş idarəetmə mexanizmi. Bəzi avtomatlar, məsələn, mexaniki saatlarda zəng vuranlar, təsadüfən baxan şəxsə mexaniki robot kimi öz gücü və ya iradəsi ilə işlədikləri illüziyasını vermək üçün nəzərdə tutulub. Termin uzun müddətdir hərəkət edən insanlara və ya heyvanlara bənzəyən, insanları heyran etmək və/və ya əyləndirmək üçün hazırlanmış avtomatlaşdırılmış kuklalarla əlaqələndirilir.

Animatronik, tez-tez filmlərdə və əyləncə parklarında personajların və ya canlıların təsviri üçün istifadə olunan elektronika ilə müasir avtomat növüdür.

## Etimologiya
"Avtomat" sözü qədim yunanca "öz iradəsi ilə hərəkət edən" () sözünün latın dilinə tərcüməsidir. Bu söz ilk dəfə Homer tərəfindən qapının avtomatik açılmasını və ya təkərli ştativlərin avtomatik hərəkətini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Əsasən qeyri-elektron hərəkət edən maşınları, xüsusən də insan və ya heyvan hərəkətlərinə bənzəmək üçün hazırlanmış maşınları, məsələn, köhnə açıq saatlardakı jakları və ya ququ quşlu saatdakı quşu və hər hansı digər cizgi fiqurlarını təsvir etmək üçün istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Automata and Art Bots mailing list home page
* Modern Automata Museum
* The House of Automata – The largest online gallery of automata
* J. Douglas Bruce, 'Human Automata in Classical Tradition and Mediaeval Romance', ''Modern Philology'', Vol. 10, No. 4 (Apr., 1913), pp. 511–526
* M. B. Ogle, 'The Perilous Bridge and Human Automata', ''Modern Language Notes'', Vol. 35, No. 3 (Mar., 1920), pp. 129–136

* 
*
Terens

**Terens** — ad.

* Terens Tao — avstraliya riyaziyyatçısı.
* Terens Hill — İtalyan aktyor, prodüser, ssenarist və rejissor.
* Terens Kemp Makkenna — Amerikalı müəllif, filosof.
Avtomatlar nəzəriyyəsi

**Avtomatlar nəzəriyyəsi** — abstrakt maşınların və avtomatların, habelə onlardan istifadə etməklə həll edilə bilən hesablama problemlərinin öyrənilməsi. Bu, riyazi məntiqlə sıx əlaqəsi olan nəzəri kompüter elmində bir nəzəriyyədir. Avtomat sözü yunan sözü olan αὐτόματος sözündən yaranıb, "öz-özünə fəaliyyət göstərən, öz iradəsi ilə, öz-özünə hərəkət edən" deməkdir. Avtomat avtomatik olaraq əvvəlcədən müəyyən edilmiş əməliyyatlar ardıcıllığını izləyən abstrakt özüyeriyən hesablama cihazıdır. Sonlu sayda vəziyyətə malik avtomata Sonlu Avtomat (FA) və ya Sonlu Vəziyyət Maşını (FSM) deyilir. Sağdakı qrafik tanınmış avtomat növü olan sonlu vəziyyət maşınını təsvir edir. Bu avtomat vəziyyətdən (şəkildə dairələrlə təmsil olunur) və keçidlərdən (oxlarla təmsil olunur) ibarətdir. Avtomat giriş simvolunu gördükcə, əvvəlki vəziyyət və cari giriş simvolunu öz arqumentləri kimi qəbul edən keçid funksiyasına uyğun olaraq başqa vəziyyətə keçid (və ya sıçrayış) edir.

Avtomatlar nəzəriyyəsi formal dil nəzəriyyəsi ilə sıx bağlıdır. Bu kontekstdə avtomatlar sonsuz ola bilən formal dillərin sonlu təmsilləri kimi istifadə olunur. Avtomatlar tez-tez tanıya biləcəkləri formal dillər sinfinə görə təsnif edilir, məsələn, əsas avtomat sinifləri arasında yuva əlaqəsini təsvir edən Çomski iyerarxiyasında. Avtomatlar hesablama nəzəriyyəsində, kompilyatorun qurulmasında, süni intellektdə, təhlildə və formal yoxlamada böyük rol oynayır.

## Tarixi
Abstrakt avtomatlar nəzəriyyəsi XX əsrin ortalarında sonlu avtomatlarla bağlı işlənib hazırlanmışdır. Avtomatlar nəzəriyyəsi əvvəlcə diskret parametrli sistemlərin davranışını öyrənən riyazi sistemlər nəzəriyyəsinin bir qolu hesab olunurdu. Avtomatlar nəzəriyyəsindəki ilk iş material sistemlərini təsvir etmək üçün diferensial hesablamadan daha çox məlumat sistemlərini təsvir etmək üçün abstrakt cəbrdən istifadə etməklə sistemlər üzərində əvvəlki işlərdən fərqlənirdi. Sonlu vəziyyət çeviricisi nəzəriyyəsi müxtəlif araşdırma icmaları tərəfindən müxtəlif adlar altında işlənib hazırlanmışdır. Türinq maşınının əvvəlki konsepsiyası da aşağı itələyən avtomatlar kimi sonsuz vəziyyətli avtomatların yeni formaları ilə birlikdə bu fənnə daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*  Part One: Automata and Languages, chapters 1–2, pp. 29–122. Section 4.1: Decidable Languages, pp. 152–159. Section 5.1: Undecidable Problems from Language Theory, pp. 172–183.
* 
* 
* 
* 
* John M. Howie (1991) *Automata and Languages*, Clarendon Press  
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* dk.brics.automaton
* libfa
Kurtaj

**Kurtaj** (, ) — komissiya.

## Mənası
# Birja işində birja əməliyyatlarında vasitəçiyə görə birja dəllalının və ya birja brokerinin aldığı mükafat. Dəyər bağlanmış alqı-satqı əməliyyatının həcminin 1000 payı ilə hesablanır və malı həm satıcı, həm də alıcı tərəfindən brokerə ödənilir. Təchizat qiymətli kağızların növünə görə (dövlət qiymətli kağızları, digər istiqrazlar, dividendli qiymətli kağızlar) və bazar dəyərindən və ya əməliyyatların növündən asılı olaraq fərqləndirilir. Pulsuz brokerlər üçün sabit dərəcələr müəyyən edilmir. Banklar brokerə ödənilən haqqı müştəriyə verilən qaimə-fakturaya daxil edirlər.
# Sığorta işində sığorta brokerinin sığortaçı üçün təşkil edilmiş əməliyyata görə aldığı mükafat.
# Vasitəçinin aralarında müqavilə bağlamaq üçün 2 tərəf arasında əlaqə qurduğu, bunun üçün müqavilənin icrasından asılı olmayan bir mükafat aldığı müqavilə.

## İstinadlar
Likvidlik böhranı

**Likvidlik böhranı** — aktivləri (müəssisənin, firmanın, bankın) bazar qiymətinə yaxın qiymətə tez sata bilməməsi, habelə öhdəliklərini və onlara qoyulan qanuni pul tələblərini vaxtında fasiləsiz ödəyə bilməməsi. Bununla belə, likvidlik böhranı ilə iflas arasında fərqlər var, çünki səhmdarlar vəsait cəlb etmək üçün əlavə xərclər çəkməyə qərar versələr, likvidlik böhranı aradan qaldırıla bilər ki, bu da adətən bankın bazar mövqeyini gücləndirir.

Müxtəlif vaxtlarda Fannie Mae,  Freddie Mac və Lehman Brothers daxil olmaqla, dünyanın ən böyük banklarının bir çoxu likvidlik böhranı yaşadı və sonuncu hələ də müflis oldu.

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Жизненный цикл организации: взгляд финансиста. И. Ивашковская // Корпоративные финансы
* Деривативы и право. Г. Райнер Гл. I
* Проблемы внешней задолженности развивающихся стран. С. Солодников, 1986
Poqos Nübar

**Poqos Nübar** (; ) — Misirin üç dəfə valisi olmuş Nübar Paşanın oğlu. Erməni Milli Nümayəndə heyətinin sədri və digər on erməni milli hərəkatının lideri ilə birlikdə 1906-cı il aprelin 15-də Erməni Ümumi Xeyirxahlar İttifaqının (AGBU) qurmuş və 1906-1928-ci illərdə onun ilk prezidenti olmuşdur.

1912-ci ildə o, katolikos V Gevorq tərəfindən Ermənistan Milli Nümayəndə heyətinə sədr təyin edilib.
## Həyatı
Nübar 1851-ci ildə İstanbulda anadan olub. Onun atası Misirin baş naziri Nübar Paşa olub. Misir və Fransada inşaat mühəndisi kimi təhsil alıb. Misirdə su işləri və Sudanda suvarma layihələrində çalışıb.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kooperasiya

**Kooperasiya** ( "əməkdaşlıq") — müəyyən sayda insanların (sahibkarlar, müəssisə rəhbərləri, istehlakçılar) və ya müəssisələrin ya bir və eyni ümumi əmək, istehsal prosesində və ya müxtəlif, lakin bir-biri ilə əlaqəli əmək proseslərində birgə iştirak etdiyi əməyin və ya ümumilikdə fəaliyyətin təşkili forması /istehsal/ istehlak.

## Növləri
Birləşmə formasına görə:
* şaquli kooperasiya;
* üfüqi kooperasiya.

## Tarixi
Kooperasiya tarixi 200 ildən çox əvvələ gedib çıxır. Kooperativlərin ilk təşkilatçılarından biri 1752-ci ildə Filadelfiyada yaşayış sığortası kooperativi yaradan ABŞ-ın yaradıcılarından biri olan Bencamin Franklindir. Avropada 1769 və 1777-ci illərdə İngiltərədə yaranan toxucu və dərzi kooperativləri birincilər sırasındadır. Rusiyada ilk rus kənd təsərrüfatı azad cəmiyyəti 1765-ci ildə Sankt-Peterburqda meydana çıxdı və Avropada səkkizinci oldu. Robert Ouen və Çarlz Furye əməkdaşlıq nəzəriyyəsinin baniləri və müəllimləri hesab olunurlar. Onların irsi bir dogmaya çevrilmədi, lakin tənqid və yenidən qiymətləndirməyə məruz qaldı. Raiffeisen kredit əməkdaşlığının atası hesab olunur. Kooperativizmlə kollektivizm arasındakı mübarizəyə isə ən parlaq nümayəndələrindən biri Paris Akademiyasının siyasi iqtisad professoru Çarlz Gide olan Nimes məktəbi rəhbərlik edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Кооперация (глава 11 из 1-го тома книги К. Маркса "Капитал")
* Ликбез о кооперации в России и в мире (короткое видео)
Bazar konyunkturası

**Bazar konyunkturası** — bazarda inkişaf edən və tələb və təklif səviyyələri, bazar aktivliyi, qiymətlər, satış həcmi, faiz dərəcələrinin dəyişməsi, valyuta məzənnələri, əmək haqqı, dividendlər, habelə istehsal və istehlak dinamikası ilə xarakterizə olunan iqtisadi vəziyyət.

Bazar amillərin fəaliyyətindən asılıdır, bunlardan əsasları: istehlakçıların pul gəlirləri, malların qiymətləri, qiymətli kağızlara tələb və təklifin nisbəti, onların gəlirliliyi.

Bazar şərtləri malların kommersiya dəyərini və rəqabət qabiliyyətini, alqı-satqının mümkünlüyünü və iqtisadi məqsədəuyğunluğunu, potensial və faktiki ixrac edən (idxal edən) ölkələrin və qarşı tərəf firmaların seçimini bu girişin üsulları, bazara daxil olmaq üçün əlverişli məqamın axtarışını, forma və formaları müəyyən edir. 

Bazar konyukturasının dəyişməsi ilk növbədə iqtisadiyyatın xarakteri və inkişaf səviyyəsi ilə müəyyən edilir, lakin buna bir sıra malların istehsalı və istehlakının mövsümi xarakteri kimi amillər də təsir edir. Bazar şəraitinə təsir edən bütün amillər daimi və müvəqqəti (təsirlərinin tezliyinə görə), bazarın inkişafını stimullaşdıran və ya onu məhdudlaşdıran amillərə bölünür. Bazar şəraiti, onda baş verən dəyişiklikləri kəmiyyətcə qiymətləndirməyə və onların inkişaf meyllərini müəyyən etməyə imkan verən göstəricilərdən istifadə etməklə öyrənilir. Belə göstəricilər adətən aşağıdakı qruplara sistemləşdirilir:

* dinamikası istehsalın, əsas istehsalçı firmaların, yeni əmtəələrin meydana çıxması, potensialın istifadəsi, bu sənayeyə qoyulan investisiyaların dinamikası, sifariş portfelinin hərəkəti, istehsal xərclərinin dinamikası, məşğul və işsizlərin sayı. , tətillərin istehsalın həcminə və əmək haqqı fondunun artmasına təsiri, qiymətli kağızların qiymətlərinin hərəkəti və s.;
* tələb və təklifin dinamikası və strukturu, elmi-texniki tərəqqi nailiyyətlərinin səviyyə istehlakına və malların keyfiyyətinə olan tələblərə təsiri, topdan və pərakəndə ticarətin dinamikası, bazar tutumu (malların həcmi); müəyyən müddət ərzində onun üzərində satılan ), kredit satış məbləğləri, inventar hərəkətləri, malların aralığı, yaşayış minimumu indeksləri və s.;
* beynəlxalq ticarətin vəziyyəti, onun dinamikası, əsas ölkələr — ixracçılar və idxalçılar, ticarət və satışdan sonrakı xidmətin yeni forma və üsulları və s.;
* aparıcı ölkələrdə topdansatış qiymətlərinin dinamikası - bu məhsulun istehsalçıları və istehlakçıları, ixrac qiymətləri; qiymətlərə təsiri inflyasiya, xammal və enerji resurslarının qiymətlərinin dəyişmə dinamikası, valyuta məzənnələrinin dəyişməsi, inhisarların qiymətlərin səviyyəsinə təsiri, qiymətlərin dövlət tərəfindən tənzimlənməsi və s.

## İstinadlar
Konyunktura

**Konyunktura** (,  "bağlayıram, bağlanıram") — mövcud vəziyyət, hər hansı bir sahədə vəziyyət və ya ictimai həyatın vəziyyəti.

Konyunktura termini universaldır və bir çox sahələrdə istifadə olunur, daha çox iqtisadiyyat, maliyyə, siyasət, sosiologiya, fəlsəfə, psixologiyalar, mədəniyyətşünaslıq.

# **Siyasi konyuktura** nəyəsə, mühitə, vəziyyətə təsir edən şərtlər toplusudur.
# **İqtisadi şərait** — əmtəə təsərrüfatının iqtisadi vəziyyətini müəyyən edən şərtlər toplusu.

## İqtisadi şərait
İqtisadi vəziyyət məhsul satışı şəraitində özünü göstərən makroiqtisadi təkrar istehsal prosesinin (onun inkişaf səviyyəsi, tempi və nisbətləri ilə müəyyən edilən) vəziyyətidir.

Tədqiqat obyektlərinə görə ümumi iqtisadi şərait və əmtəə şəraiti (əmtəə bazarı şəraiti) fərqləndirilir.

Bazar formalaşdıran amillər iqtisadi vəziyyətin tərkib hissələrinə, yəni təkrar istehsal prosesinin elementlərinə təsir edən amillərdir. Təkrar istehsal prosesi dörd mərhələdən keçir: istehsal (əmtəə və xidmətlər), bölüşdürmə (gəlir istehsal prosesinin iştirakçıları — istehsal amillərinin sahibləri arasında), mübadilə və ya satış (aralıq və son məhsullar) və istehlak (son məhsullar).). İstehsal mərhələsi üçün əmək, kapital, torpaq, eləcə də elmi-texniki tərəqqi kimi amillər mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bölüşdürmə mərhələsində əməyin və kapitalın əlavə dəyəri, eləcə də gəlirlərin yenidən bölüşdürülməsi: xərclər və yığımlar (vergilər, kreditlər, sığorta haqları) əhəmiyyət kəsb edir. Mübadilə pul sistemindən, eləcə də tədarükdən, qiymətlərdən, mal və xidmətlərin keyfiyyətindən asılıdır. İstehlak əhali və adambaşına düşən gəlir kimi amillərlə müəyyən edilir və şəxsi, dövlət, əsas kapitala investisiya və xalis ixraca bölünür.

## Siyasi vəziyyət
Siyasətdə vəziyyət mövcud siyasi rejimə uyğunlaşmadır. İstənilən dövlət sosial həyatın tədqiqatçılarına bu və ya digər şəkildə təsir göstərir, çünki o, ilk növbədə öz mənafeyini qoruyur və əgər onun maraqlarının alimin bu və ya digər elmi mövqeyi ilə təhdid edildiyinə inanırsa, onu sadəcə olaraq qadağan edə bilər.

## İstinadlar
Qiymət nəzarəti

**Qiymət nəzarəti** — mal və xidmətlər üçün tətbiq edilə bilən qiymətlərə hökumət məhdudiyyətləri. Belə tədbirlərin məqsədi əsas ərzaq və istehlak mallarının mövcudluğunu saxlamaq, qıtlıq zamanı qiymət manipulyasiyasının qarşısını almaq, inflyasiyanı ləngitmək və ya əksinə, müəyyən malların tədarükçüləri üçün minimum gəliri və ya minimum əmək haqqını təmin etmək ola bilər. Qiymət tənzimlənməsinin iki əsas forması var: müəyyən edilə bilən maksimum və minimum qiymətlər.

Tarixən qiymətə nəzarət çox vaxt əmək haqqına nəzarət və digər tənzimləyici elementləri özündə birləşdirən daha geniş gəlir siyasətinin bir hissəsi olmuşdur.

Baxmayaraq ki, qiymət nəzarəti bəzən hətta demokratik hökumətlər tərəfindən də istifadə olunsa da, iqtisadçılar ümumiyyətlə onların bazar iqtisadiyyatına zidd olduğu və bundan qaçınmaq lazım olduğu qənaətindədirlər.

## Tarixi nümunələr

Roma İmperatoru Diokletian eramızın III əsrinin sonlarında Roma İmperiyasında bütün əsas mallar üçün maksimum məqbul qiymətlər təyin etməyə çalışdı. e., xüsusi bir fərman verdi, lakin bunda xüsusilə uğurlu olmadı.

1793-cü ildə Fransa İnqilabı zamanı taxıl və digər məhsulların qiymətlərinə nəzarət quruldu. Amerika Birləşmiş Ştatlarında Birinci Dünya müharibəsi zamanı Amerika Qida İdarəsi ərzaq qiymətlərinə nəzarəti həyata keçirdi. İkinci Dünya Müharibəsi illərində ABŞ və Nasist Almaniyasında da qiymətlərə nəzarət tətbiq edildi

## Tənqidi
Tənqidçilərin qiymət nəzarətinə qarşı əsas arqumenti ondan ibarətdir ki, qiymətləri süni şəkildə aşağı səviyyədə təyin etməklə tələb o həddə yüksəlir ki, təklif ona çata bilmir və qiymətləri idarə olunan mal və xidmətlərin qıtlığına səbəb olur. Məsələn, Laktanti yazırdı ki, Diokletian "müxtəlif vergilər vasitəsilə bütün malları son dərəcə bahalaşdırdı, qiymətlərini fərmanla məhdudlaşdırmağa çalışdı. Sonra xırda şeylər üstündə [tacirlərin] çox qanı töküldü, insanlar satışa nəsə təklif etməkdən qorxdular və qıtlıq həmişəkindən daha çox və şiddətli oldu. Nəhayət, [qiymətlər haqqında] fərman bir çox insanlar üçün dağıdıcı olduqdan sonra obyektiv zərurətdən ləğv edildi". Diokletianın Qiymətlər haqqında fərmanında olduğu kimi, qıtlıq qara bazarların yaranmasına gətirib çıxara bilər ki, burada eyni malların qiymətləri nəzarətsiz bazarda qiymətləri üstələyir. Bundan əlavə, qiymətlərə nəzarət aradan qaldırıldıqdan sonra qiymətlər dərhal yüksəlir ki, bu da iqtisadi sistemdə müvəqqəti şoka səbəb ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Economic Amnesia: The Case against Price Controls by Jerry Taylor and Peter Van Doren
* The Theory of Price Controls by Stephanie Laguerodie and Francisco Vergara (from *Review of Political Economy*)

## Biblioqrafiya
*
Rəqabət qabiliyyəti

**Rəqabət qabiliyyəti** — müəyyən bir obyektin və ya subyektin müəyyən şərtlərdə rəqibləri üstələmək qabiliyyəti.

Rəqabət qabiliyyəti subyektin öz növü ilə rəqabətə tab gətirmək qabiliyyətini, rəqabətli hərəkətləri yerinə yetirmək qabiliyyətini və s. göstərən xüsusiyyəti kimi də müəyyən edilir.

Rəqabət qabiliyyətli obyektləri dörd qrupa bölmək olar :

* mallar;
* müəssisələr (mal istehsalçıları kimi);
* sənaye sahələri (mal və ya xidmətlər təklif edən müəssisələrin toplusu kimi);
* regionlar (rayonlar, bölgələr, ölkələr və ya onların qrupları).

Bu baxımdan, belə növlər haqqında danışmaq adətdir:

* Milli rəqabət qabiliyyəti
* Məhsulun rəqabət qabiliyyəti
* Müəssisənin rəqabət qabiliyyəti

Bundan əlavə, müəyyən obyektlərin rəqabət qabiliyyətini qiymətləndirən dörd növ subyekti əsaslı şəkildə ayırd edə bilərik:

* istehlakçılar;
* istehsalçılar;
* investorlar;
* dövlət.

## İstinadlar
Məhsulun rəqabət qabiliyyəti

**Məhsulun rəqabət qabiliyyəti** — məhsulun xüsusiyyətlərinin verilmiş bazarın tələblərinə və istehlakçı reytinqlərinə daha yaxşı uyğunluğu səbəbindən oxşar növ və təyinatlı digər məhsullarla müqayisədə cəlbedici olmaq qabiliyyəti.

Məhsulun xüsusiyyətləri onun istehlak xüsusiyyətlərini müəyyən edir ki, bu da öz növbəsində bu məhsulun keyfiyyətinin bir sıra göstəricilərini ehtiva edir. Məhsulun rəqabət qabiliyyəti həm fərdi göstəricidən, həm də onların birləşməsindən (sinergiyadan) asılıdır.

Məhsulun rəqabət qabiliyyəti məhsulu istehsal edən və paylayan firmaların tutduğu rəqabət mövqeləri ilə təmin edilir.

Bir məhsulun rəqabət qabiliyyətini xarakterizə edən göstəricilər çox vaxt iki qrupa bölünür:

* Məhsulun istehlak xüsusiyyətlərini (keyfiyyətini) xarakterizə edən, onun faydalı təsirini təşkil edən göstəricilər. Onlar “sərt” və “yumşaq” göstəricilər toplusunu təmsil edir;
* Məhsulun iqtisadi xassələrini xarakterizə edən iqtisadi göstəricilər.

## İstinadlar
Müəssisənin rəqabət qabiliyyəti

**Müəssisənin rəqabət qabiliyyəti** — verilmiş bazarda təqdim olunan oxşar obyektlərlə müqayisədə konkret ehtiyacın faktiki və ya potensial ödənilmə dərəcəsi ilə xarakterizə olunan onun mülkiyyətidir. Philip Kotler deyir ki, rəqabətqabiliyyətlilik müəyyən bazarda oxşar obyektlərlə müqayisədə rəqabətə tab gətirmək qabiliyyətini müəyyənləşdirir.

Müəssisənin rəqabət qabiliyyəti müəssisəni idarə edən şirkətin tutduğu rəqabət mövqeyi ilə təmin edilir.

## Rəqabətliliyin amilləri
İqtisadiyyatın demək olar ki, bütün sahələrində rəqabət qabiliyyətinin aşağıdakı beş amili fəaliyyət göstərir:

* keyfiyyət;
* qiymət;
* reklam;
* tədqiqat və inkişaf;
* xidmət

## Müəssisələrin rəqabət qabiliyyətinin qiymətləndirilməsinin əsas üsulları
* Matris üsulları (şirkətin məhsul portfelinin qiymətləndirilməsi əsasında);
* Məhsul metodları (şirkətin məhsullarının rəqabət qabiliyyətinin qiymətləndirilməsi əsasında);
* Əməliyyat metodları (şirkətin əməliyyat fəaliyyətinin müxtəlif komponentlərinin qiymətləndirilməsi əsasında);
* Biznesin dəyərinin qiymətləndirilməsi üsulları (şirkətin bazar dəyərinin qiymətləndirilməsi əsasında);
* Dinamik üsullar (zaman ərzində şirkətin əsas iqtisadi göstəricilərinin qiymətləndirilməsinə əsaslanaraq).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Orxan Sümer

**Orxan Sümer** () — iş adamı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

## Həyatı
Orxan Sümer 2 mart 1963-cü ildə Adana ilində anadan olub.

Ticarətlə məşğul olub, yanacaqdoldurma məntəqəsi rəhbəri olub və inşaat sahəsində çalışıb. Adana Ticarət Palatası, Adana Atlı Spor Klubu, Adana Dəmirspor Klubu, Adana Çuxurova Klubunda üzv olaraq təmsil olunub.

Siyasətə 1987-ci ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. CHP Yüreğir ilçə sədri, CHP Adana il İdarə Heyətinin üzvü vəzifələrində təmsil olunub. 2001-2004-cü və 2011-2014-cü illərdə CHP Adana il sədri olub. 2018 və 2023-cü illərdə Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27 və 28-ci çağırışlarda TBMM İctimai Təsərrüfat Müəssisələri Komissiyasının üzvü olub.

Evli və 2 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Müzəyyən Şevqin

**Müzəyyən Şevqin** () — geologiya mühəndisi və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

## Həyatı
Müzəyyən Şevqin 1961-ci ildə Adana ilində anadan olub. Çuxurova Universiteti Geologiya mühəndisliyi bölməsindən məzun olub. Həmin universitetdə magistr dərəcəsi və mühəndis geologiyası üzrə PhD dərəcəsi alıb.

Geologiya mühəndisləri Palatasının Adana şöbəsinin sədri olub. Adana Şurası, Yüreğir Şurası, Mühəndis və Memarlar Palataları İttifaqı (TMMOB) Qadınlar Komissiyasında və Şəhər Problemləri Simpoziumlarında çalışıb.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. 2018 və 2023-cü illərdə Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27 və 28-ci çağırışlarda TBMM Sənayə, ticarət, enerji, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar Komissiyasının üzvü olub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq anasıdır.

## İstinadlar
Azərbaycanın Baş naziri

**Azərbaycan Respublikasının Baş naziri** — Azərbaycan hökumətinin başçısı. 2019-cu il oktyabrın 8-də sələfi Novruz Məmmədov vəzifəsindən istefa verdikdən sonra hazırkı baş nazir Əli Əsədovdur.

Prezidentin siyasi sistemdə mərkəzi roluna görə, icra hakimiyyətinin (o cümlədən, baş nazirin) fəaliyyətinə dövlət başçısı əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir (məsələn, baş naziri vəzifəyə təyin edən və vəzifədən azad edən prezidentdir və s. Hökumət üzvləri; Prezident Administrasiyası iclaslarına sədrlik edə və baş nazirə və hökumətin digər üzvlərinə icrası məcburi olan sərəncamlar verə bilər, prezident həmçinin hökumətin hər hansı aktını ləğv edə bilər).

## Seçilmə qaydaları

Konstitusiyanın 118-ci maddəsinə görə, Baş naziri Milli Məclisin razılığı ilə Prezident təyin edir. Baş nazir vəzifəsinə namizədlik haqqında təklifi Prezident öz vəzifələrinin icrasına başladığı gündən bir ay və ya Nazirlər Kabinetinin istefa verdiyi gündən iki həftə müddətindən gec olmayaraq Milli Məclisin müzakirəsinə təqdim edir.

Milli Məclis Baş nazir vəzifəsinə namizədlik haqqında qərarı həmin namizədliyin təqdim edildiyi gündən bir həftədən gec olmayaraq qəbul edir. Göstərilən qayda pozularsa və ya Prezidentin təqdim etdiyi namizədlərin Baş nazir vəzifəsinə təyin olunmasına üç dəfə razılıq verilməzsə, Prezident Baş naziri Milli Məclisin razılığı olmadan təyin edə bilər.

## Baş nazirlərin siyahısı
Buzlusinə dağı

**Buzlusinə** və ya **Buzsinə** dağı () — Zaqros dağlarından bir dağ olaraq Urmiya Şəhərinin 54 km cənub qərbində Mərgəvər qəsəbəsində 3480 m hündürlükdə yerləşib. Buzsinə iki böyük Gadar və Dizəc çayların gözü olaraq dağın başında daim qar və buz vardır, elə ki ilin tamam aylarında dağın ətəyində olan əkin yerlərinin suyunu yetirir. Buzsinə dağıhəmçinin İran və Türkiyə və İraq ölkəlrinin sərhədlərindədir.

## Dağın adı
Buzlusinə və ya Buzsinə dağı Azərbaycanca bir addır. Buzlusinə iki kəlimədən ibarətdir, Buzlu + sinə (Azərbaycan Türkəcəsində uca düzənliklərə sinə deyəlir). Qaynaqlara görə təbii buzlaqlar bu dağın ortasında yerləşədiyi üçün bu adı bu dağa veriblər.

## Yüksəkliyi
Buzlusinə dağı, 3480 m ucalıqla, Qərbi Azərbaycanın hündür dağlarından sayılır.

## Geoloji və coğrafi xüsusiyyətləri
Buzlusinə zirvəsi Urmiya rayonunun Silvana qəsəbəsində yerləşən Dalamprdağ dağı və Üşnəviyə şəhərinin cənubunda yerləşən Sarıdağ dağına yaxındır və bu iki dağın arasında yerləşib.

## Xarici keçidlər
Şifer

**Şifer** — bir-birinin üstünə yığılmış tək elementlərdən ibarət dam örtüyü. Bu elementlər adətən düz və düzbucaqlı formalıdır və hər biri özündən aşağıdakı ilə bir qədər üst-üstə düşməklə damın aşağı qurtaracağından başlayaraq üzü yuxarı düzülür. Şiferlər ağac, metal, plastmas və kompozit materiallar kimi müxtəlif materiallardan hazırlanır. Avropada və Asiyanın bəzi yerlərində hələ də üstünlük təşkil edən kirəmit dam plitələrinə hələ də adətən şifer deyilir.

## Tarixi
20-ci əsrə qədər gil şistə "şifer" deyilirdi. Bu söz bu mineralın almanca adıdır. Qatlı quruluşa görə, gilli şist asanlıqla ayrı-ayrı plitələrə bölünürdü, bu da tikinti işlərində istifadə etmək üçün əlverişli idi. ABŞ-də gilli şistlə örtülmüş damlar 1730-cu illərdən məlumdur və bu materialın istifadəsində əsl bum 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində baş vermişdir.

## İstinadlar
Vola qırğını

**Vola qırğını** () — Polşanın paytaxtı Varşavanın Vola məhəlləsində Waffen-SS və Azərbaycan Legionundakı Axis həmkarları, habelə əksəriyyəti Ruslardan ibarət olan RONA qüvvələri tərəfindən 1944-cü il avqustun 5-dən 12-dək 40,000 ilə 50,000 arasında polyakların sistematik şəkildə qətl edilməsi.

Qırğın, Varşava üsyanı başlayandan qısa müddət sonra, üsyanı dayandırmaq üçün Henrix Himmler "hərəkət edən hər şeyi öldür" əmrini verdi.

On minlərlə Polşalı və ələ keçirilən Armia Krajowa müqavimət döyüşçüləri Vola boyunca təşkil edilən kütləvi edamlarda nasistlər tərəfindən öldürüldü. Körpələr, uşaqlar və qocalar da daxil olmaqla bütün ailələr tez-tez yerindəcə güllələnirdilər, lakin bəziləri işgəncə və cinsi təcavüzdən sonra öldürülürdü. Nasistlər xəstəxanalarda xəstələri, həmçinin onlara qulluq edən həkim və tibb bacılarını çarpayılarında öldürürdülər. Qırğın sübutlarını məhv etmək üçün *Verbrennungskommando* (*"yanan dəstə*") tərəfindən meyitlər yandırılmaq üçün yığılırdı. Əvvəlcə öldürüləcək sağ qalanları tapmaq üçün itlər sərbəst buraxılırdı. Əməliyyata Erich von dem Bax-Zelewski rəhbərlik edirdi, baxmayaraq ki, onun əsas günahkarları Dirlevanger Briqadası və qüvvələri ən qəddar vəhşiliklər edən "RONA" Kaminski Briqadası idi Bax-Zelevskinin özündən tənqidlər çəkdi.

Almanlar bu vəhşiliklərin üsyançıların mübarizə əzmini darmadağın edəcəyini və üsyana tez bir zamanda son qoyacağını gözləyirdilər. Bununla belə, Volanın amansızcasına sakitləşdirilməsi Polşa müqavimətini daha da gücləndirdi və almanların şəhərə nəzarəti bərpa etməsi üçün daha iki ay ağır döyüşlər getdi.

## İstinadlar
Burhanəddin Bulut

**Burhanəddin Bulut** () — əczacı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

## Həyatı
Burhanəddin Bulut 25 avqust 1970-ci ildə Bitlis ilində anadan olub. Egey Universiteti Əczaçılıq bölməsindən və Anadolu Universiteti İqtisadi bölməsindən məzun olub.

1993-cü ildə Adanada əczanə açaraq peşə fəaliyyətini davam edib. Dörd dəfə Adana Əczaçılar Palatasının sədri vəzifəsinə seçilib. 2011-ci ildə parlament seçimlərində namizəd olduğuna görə vəzifəsindən istefa verib.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. 2014-cü ildə Çuxurova ilçə Bələdiyyə Məclisinin üzvü seçilib. 2015-ci ildə CHP Adana il sədri olduğuna görə vəzifəsindən istefa verib. 11 noyabr 2023-cü ildən CHP sədrinin Media və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə müavinidir. 2018 və 2023-cü illərdə Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27 və 28-ci çağırışlarda TBMM Səhiyyə, Ailə, Çalışma və Sosial işlər Komissiyasının üzvü olub.

Evli və 2 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Mister Olimpiya 1965

**Mister Olimpiya 1965** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın birincisi. Əsası Co Veyder tərəfindən qoyulmuş bu yarış 1965-ci ilin 18 sentyabrında Nyu-York şəhərində, Bruklin musiqi akademiyasının binasında keçirilmişdir.

Bu yarışda Mister Kainat yarışının qalibləri iştirak edə bilərdi. 19 yaşlı Harold Pul Larri Skotu məğlub edərək 1963-cü ildə Mr. Kainat turnirində qalib gəlmişdi. Skot növbəti Mr. Kainat, Pul isə Mr. Amerika titulunu qazandı. 1965-ci ilin Mister Kainat yarışının qalibi isə Erl Meynard olmuşdu.

Yekunda 26 yaşlı Lari Skot ilk Mister Olimpiya yarışının qalibi oldu. 21 yaşlı Harold Pul ikinci, Erl Meynard isə üçüncü yerə layiq görüldü.

Qalib Lari Skota 1000 dollar pul mükafatı və bodibildinq idmanının banisi Yevgeni Sandovun bürünc büstü təqdim edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mr. Olympia
* The 1965 Mr. Olympia
Ayxan Barut

**Ayxan Barut** () — aqrar mühəndis və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

## Həyatı
Ayxan Barut 1964-cü ildə Adana ilinin Karataş ilçəsində anadan olub. Çuxurova Universitetinin Kənd təsərrüfatı maşınları bölməsinindən məzun olub.

13 il Adana Ticarət Palatasında Məclis üzvü, Mühəndis və Memarlar Palataları İttifaqı (TMMOB) Kənd Təsərrüfatı Mühəndisləri Palatası Adana şöbəsində sədr müavini (1994–1996) və sədr (2000–2008) vəzifələrində təmsil olunub.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. CHP Çuxurova ilçə və CHP Adana il sədri olub. 2018 və 2023-cü illərdə Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27 və 28-ci çağırışlarda TBMM Kənd təsərrüfatı və meşə məsələləri Komissiyasının üzvü olub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Burcu Köksal

**Burcu Köksal** () — hüqüqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 25, 26, 27 və 28-ci çağırış deputatı.

## Həyatı
Burcu Köksal 18 yanvar 1980-ci ildə Afyonqarahisar ilində anadan olub. 2002-ci ildə İstanbul Universiteti Hüquq bölməsindən məzun olub.

2004-cü ildə Afyonqarahisar ilində hüquqşünas olaraq peşə fəaliyyətini davam edib.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında (CHP) qoşulub. 2007-ci ildə CHP Afyonqarahisar il qadın qanadının sədri seçilib. İyun 2015 və noyabr 2015-ci illərdə Afyonqarahisar ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib.

2018-ci il parlament seçimlərindən əvvəl İYİ Partiyanın TBMM-də qrupunun qurulması üçün 14 CHP-li deputatla birgə İYİ Partiyaya üzv olub. 10 may 2018-ci ildə CHP-yə geri dönüb.

2018 və 2023-cü illərdə də Afyonqarahisar ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 3 iyun 2023-cü ildən Cümhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) TBMM qrupunun sədr müavinidir.

Evlidir və 1 uşaq anasıdır.

## İstinadlar
44 gün

**44 gün** — özbək şairi Xasiyyət Rüstəmovanın yazdığı məqalə, gündəlik və dastandan ibarət kitab. Kitabın əsas mövzusu Azərbaycan və Ermənistan arasında 44 günlük müharibəyə həsr olunub.

## Çapı
Kitab 2021-ci ildə Özbəkistanın Daşkənd şəhərində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin təşəbbüsü ilə nəşr olunub. Kitaba Qənirə Paşayeva və şair-tərcüməçi Fəhriyar ədəbi məsləhətlər veriblər.

## Kitab haqqında
Kitab VI bölmədən ibarətdir. Birinci bölmə “Adı Lalə idi o qızın” dastanı ilə başlayır. Ondan sonra “Rahatsız keçən 44 gün” və “Qarabağ xəyallarıma girir” kimi gündəliklər bölməsini ehtiva edir. Həmçinin kitabda müasir Azərbaycan yazıçıları Xosiyyət Rüstəmovaya həsr olunmuş xatirələrini “Yuxuyuma girər Qarabağ” bölməsində yazıblar. Sonuncu bölmə şairənin tərcümeyi-halına həsr edilmişdir.

## İstinadlar
Aki Yaşiro

və ya doğum adı ilə  – Yaponiya enka müğənnisi və rəssamı. "Enkanın kraliçası" kimi tanınır.

## Karyerası
Yaşironun ilk peşəsi avtobus bələdçisi olmuşdur. Daha sonra Tokioya köçmüş, Tokionun Qinza rayonunda yerləşən gecə klublarının birində oxumağa başlamışdır. 1971-ci ildə *"Ai wa Shindemo"* mahnısı ilə debüt etmişdir. Səhnə adını doğulduğu Yatsuşiro şəhərindən götürmüşdür. Romantika mövzusundakı melanxolik mahnılarına görə tanınan Yaşironun ən böyük hitləri *"Namida Koi"* (1973), *"Ai no Shuchakueki"* (1975) *"Funauta"* (1979) və *"Ame no Bojo"* (1980) mahnıları olmuşdur. *"Ame no Bojo"* mahnısına görə 1980-ci ildə Yaponiya Səsyazma Mükafatını qazanmışdır. NHK kanalının *"[[Kohaku Uta Gassen]]"* canlı musiqi verilişinin Yeni il buraxılışlarında 1973-cü ildən etibarən 23 dəfə çıxış etmişdir.

Yaşiro enka janrı ilə yanaşı, caz və blüz janrlarında ifa etmişdir. 2012-ci ildə *"Yoruno Arubamu"* adlı ilk caz albomunu buraxmış, 2013-cü ildə Nyu-Yorkda yerləşən *"Birdland"* caz klubunda ifa etmiş, rok festivalında çıxış etmişdir. Yaşiro rəssamlıq fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur. Onun yağlı boya rəsmləri 1998–2002-ci illərdə Fransada yerləşən Paris Salonunun sərgisi tərəfindən qəbul edilmişdir.

## Xeyriyyəçilik
Yaşiro qadın həbsxanalarının və uşaq koloniyalarının daimi ziyarətçisi olmuşdur. 2011-ci ildə baş vermiş Tohoku zəlzələsindən sonra təxliyə mərkəzlərini ziyarət edərək onlara tatami bağışlamışdır. 2016-cı ildə baş vermiş Kumamoto zəlzələsində də təxliyə mərkəzlərini ziyarət etmişdir.

## Ölümü
Yaşiro səhhətindəki problemlərə görə 2023-cü ilin sentyabrında karyerasına fasilə verdiyini açıqlamışdır. Onda anti-MDA5 antitel-pozitiv dermatomiozit xəstəliyi inkişaf etmiş, 30 dekabr 2023-cü ildə ağciyər iltihabı səbəbilə ölmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Zeekr

**Zeekr** — Geely-ə məxsus premium elektrik avtomobili markası. 2021-ci ildə qurulmuşdur və elektromobillər üzrə ixtisaslaşır. 021-ci ilin oktyabrında modelini tədarük etməyə başladı.

## İstinadlar
Valyuta konvertasiyası

**Konvertasiya** ( «dəyişmək») — valyutaların bir-biri ilə mübadilə etmək qabiliyyəti.

Rezidentlər və qeyri-rezidentlər (xaricilər) onu qeyri-məhdud miqdarda başqa valyutaya və ya bank metallarına dəyişmək hüququna malik olduqda valyuta konvertasiya olunur. Bu hüquq adətən valyutanın dövriyyədə olduğu ölkənin mərkəzi bankı tərəfindən təmin edilir.

Əgər ölkədə qızıl standartı və ya bimetalizm varsa, o zaman valyutanı qızıl və ya gümüşə dəyişmək mümkündür.

Beynəlxalq valyuta bazarı valyuta mübadiləsində ən böyük sərbəstliyi təmin edir. Adətən onun üzərində dövriyyədə olan valyutalara sərbəst konvertasiya (FC) deyilir.

Bir çox ölkələrdə valyuta məhdudiyyətləri rejimləri mövcuddur - rezidentlər və/və ya qeyri-rezidentlər üçün valyuta dəyərlərinə sahiblik və/və ya əməliyyatlar üzrə məhdudiyyətlər müəyyən edilir. Konvertasiya olunmayan valyutalar yalnız buraxıldıqları ölkədə etibarlıdır. (Məsələn, GDR markası Qərbi Almaniya markasından fərqli olaraq konvertasiya edilə bilməzdi).

Konvertasiya beynəlxalq ticarəti asanlaşdırır, lakin ölkə daxilində maliyyə idarəçiliyini çətinləşdirir. Xarici valyutanın axını daxili pul emissiyasının ekvivalentinə çevrilir ki, bu da nəzarətsiz inflyasiyaya səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, valyutanın konvertasiyası inflyasiyanın digər ölkələrə “ixrac edilməsinə” imkan verə bilər. Bunun üçün ölkə daxilində yaranan inflyasiya pul kütləsini digər ölkələrə, məsələn, aşağı faizlə kreditlər şəklində köçürmək lazımdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Ko-marketinq

**Ko-marketinq** () və ya **müştərək [[marketinq]]** — ümumi məqsəd və vəzifələri olan vahid kompleks prosesi təmsil edən xidmət və malların yaradılmasının, habelə onların bazarda satışı mexanizmlərinin birgə idarə edilməsidir. Daha dar mənada ko-marketinq bazarda məhsulu birgə satan iki və ya daha çox sahibkarlıq subyekti arasında formal əlaqə kimi qəbul edilir. Şirkətlərin fəaliyyətinin açıq şəkildə özünütəşkilati xarakteri əməkdaşlığın yeni formalarını yaradır və onları təyin etmək üçün istifadə olunan bir sıra yeni terminlərin yaranmasına kömək edir: dual branding (ikili brendinq), cross-marketing (kross-marketinq), coalition loyalty program (koalisiya loyallıq proqramı), co-branding (ko-brendinq).

## Əsas məqsədləri
# malların satışından və ya xidmətlərin göstərilməsindən əldə edilən mənfəətin artırılması;
# satış artımının təmin edilməsi;
# bazar seqmentində şirkətin payının artırılması;
# müştərilərin və ya istehlakçıların ehtiyaclarını ödəmək;
# marketinq büdcəsinin optimallaşdırılması;
# məhsulun istehlakçılara təqdimatının optimallaşdırılması

## Əsas obyektləri
Birgə marketinqin əsas obyektləri adətən:
* pul və ya maddi sərvətlər
* reklam
* müştəri bazaları
* istehsal olunan məhsullar
* müəyyən bir sahədə təcrübə
* saytlar (pərakəndə satış sahələri, qablaşdırma materialları, internet saytları və s.)
* xeyriyyə
* ideyalar.

## Xüsusiyyətləri
Ko-marketinq marketinq sahəsində yeni bir istiqamət kimi 90-cı illərin sonlarında meydana çıxdı. XX əsrdir və məhsul və ya məhsullar qrupunun birgə istehsalı, təşviqi və satışı üçün öz imkanlarını və resurslarını birləşdirən bir neçə şirkətin qarşılıqlı əlaqəsinə əsaslanır. C. Narus və C. Anderson hesab edirlər ki, birgə marketinqin yaranması "… müəyyən bir şirkətin uğurunun indi qismən digər şirkətdən asılı olduğunun qarşılıqlı anlaşması və etirafı…" deməkdir.

Ko-marketinq ideyaları ənənəvi marketinq ("şaquli marketinq") dövrünün sonunun başlanğıcını qoydu və bu sahədə lateral marketinq adlanan yeni eranın və müvafiq olaraq lateral düşüncənin inkişafına töhfə verdi. Ko-marketinq növü şaquli müxtəlifliyindən mövcud bazarlardakı vəziyyətdən asılı olmayaraq, əsas diqqəti əmtəə istehsalına yönəltməsi ilə fərqlənir. Bu vəziyyətdə istehsalçılar bir neçə fərqli bazara diqqət yetirirlər

## Prinsipləri
Birgə biznesin yaradılmasına yönəlmiş müəssisələrdən ilkin olaraq aşağıdakı prinsipləri nəzərə alaraq marketinq fəaliyyətlərini qurmaları tələb olunur:
* hədəf auditoriya nümayəndələrinin ehtiyaclarını başa düşmək, onların davranışlarını dərindən bilmək və müəyyən qərar qəbul etmək üçün motivasiya;
* istehlakçının ehtiyaclarını ödəyəcək və həm iqtisadi, həm də psixoloji cəhətdən fərqləndirici üstünlüklərə malik unikal təkliflərin yaradılması;
* unikal dəyərlər təklif etmək (eksklüziv xidmətlər, təbii amillər və s.);
* birdəfəlik uğurlu əməliyyatlardan qarşılıqlı fayda və etimada əsaslanacaq uzunmüddətli əməkdaşlığa keçid

## İstinadlar
Alfred

**Alfred** — ad.

* Alfred Nobel — İsveç mühəndis kimyaçısı.
* Alfred Yodl — Alman Generaloberst
* Alfred Vegener — alman geoloq və meteoroloqu.
* Alfred Marşall — ingilis iqtisadçı
* Alfred Qiqurs — Latviya dövlət və siyasi xadimi
* Alfred Ceyms Evart — İngiltərə-Avstraliya botaniki
* Alfred Qarsiya — İspaniya müğənnisi.
* Alfred Verner — İsveçrə kimyaçısı.
* Alfred Bine — fransız psixoloqu.
* Alfred Rozenberq
* Alfred Hiçkok — məşhur İngilis-Amerika kino rejissoru
* Alfred Zampa

## Həmçinin bax
* Alfredo

## İstinadlar
Allahyar

**Allahyar** — ad.

* Allahyar bəy Zülqədərov — mülkədar, ictimai-siyasi xadim, Şəmkir qəzasının rəisi
* Allahyar Telmanlı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri
* Allahyar xan Dəvəli-Qacar —
* Allahyar xan Çavuşlu — İran hərbçisi.
* Allahyar Cavanşirov — Azərbaycan musiqiçisi, tarzən.
* Allahyar Musayev — Azərbaycan SSR maarif nazirinin müavini
* Hacı Allahyar ağa Dilbazov — Azərbaycan nəqşbəndi
* Allahyar Sayyedmanes — "Hall Siti" və İran milli komandasında hücumçu kimi çıxış edən iranlı peşəkar futbolçu.

## Həmçinin bax
* Allahyar bəy
Alois

**Alois** — ad.

* Alois Hitler — Avstriyalı bir məmur
* Alois Andritski
* Alois Musil — çex kəşfçisi, şərqşünası, bibliya alimi, səyyahı, etnoqrafı, yazıçısı və katolik keşişi.
* Alois Altsheymer
* Alois Leksa von Erental — Avstriya-Macarıstan siyasi xadimi və diplomatı.
Amaliya

**Amaliya** — qadın adı.
	
* Amaliya Pənahova — Azərbaycanın teatr və kino aktrisası
* Amaliya Materna — avstriyalı opera müğənnisi (dramatik soprano).

## Həmçinin bax
* Amalya
Milli iqtisadiyyat

**Milli iqtisadiyyat**, həmçinin **Milli kənd təsərrüfat** — müəyyən dövlətin və ya ölkənin əmək bölgüsü ilə bir-birinə bağlı olan tarixən formalaşmış sənaye kompleksi (məcmuəsi).

Münasibətlərin subyektlərinin fəaliyyət növlərinə görə bölünür. Termin XIX əsr Alman iqtisadi nəzəriyyəsində (Volkswirtschaft) istifadə edilən anlayışın birbaşa tərcüməsidir. Bu termin iqtisadi, iqtisadi-coğrafi əsərlərdə və jurnalistikada siyasi sistemindən asılı olmayaraq müxtəlif dövlətlərin iqtisadiyyatlarına münasibətdə istifadə olunur. 1990-cı illərin əvvəllərindən Rusiyada sovet ideologiyası ilə bağlı olan bu sözün əvəzinə daha geniş iqtisadiyyat termini tez-tez istifadə olunur. Alman nəşrlərində "Volkswirtschaft" termini, xüsusən də söhbətin ümumiyyətlə iqtisadiyyatdan yox, onun sistem formalaşdıran maddi-texniki bazasından, xüsusən də maddi istehsal sferasından getdiyini vurğulamaq lazım gəldikdə istifadə olunmağa davam edir. Rusiya Federasiyası Hökuməti yanında Xalq Təsərrüfatı Akademiyasının adından və Rusiya dövlət normativ aktlarında "milli iqtisadiyyat" termini ilkin mənasında istifadə olunmağa davam edir.

## Tarixi
Əvvəllər müxtəlif dövlətlərdə və ölkələrdə Milli İqtisadiyyat ifadəsi müəyyən bir dövlətin və ölkənin bütün ictimai münasibətlərini müəyyən edirdi, çünki bu münasibətlərin məzmunu maddi dəyərlərin istehsalı, mübadiləsi və bölüşdürülməsi idi.

İngiltərə-Fransız fərdi siyasi iqtisadiyyatı milli iqtisadiyyatın yalnız şəxsi ev təsərrüfatlarının ümumi adı olduğunu fərz edirdi, milli iqtisadiyyatda hər hansı bir şəkildə fərdi qüvvələrin sadə cəmindən əldə edilə bilməyən qüvvələrin işlədiyini fərq etməzdi. fərdi ev təsərrüfatları arasında obyektiv münasibətlərin ləng tarixi inkişafın məhsulu olması, dünyanın cari iqtisadi həyatını güclü şəkildə müəyyən edir.

Siyasi iqtisadda təsərrüfatlarda bir bütövlükdə birləşən iqtisadi hərəkətlərin məcmusu təzahür edir

* dövlət;
* ictimai;
* özəl;
* xalq;
* qlobal

## İstinadlar