open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kobus maqnoliyası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Yaponiya və Koreyadır.

## Botaniki xarakteristikası
Ən iri və soyuğadavamlı maqnoliya növlərindən biridir. Vətənində hündürlüyü 25-30 m-ə, mədəni şəraitdə hündürlüyü 10 m-ə çatan, yarpağı tökülən ağacdır. Təbii şəraitdə çayların ətrafında, bəzən bataqlıq sahələrdə digər yarpağı tökülən ağaclarla birgə bitir. Cavanlıqda çətiri ensiz-piramidal, sonra şarşəkilli olur. Çiçəkləri ağ rəngli, diametri 10 sm-ə qədər, xoş ətirlidir. Yazda yarpaqların açılmasına qədər çiçəkləyir. Tez böyüyür. Yarpaqları enli, yumurtaşəkilli, uzunluğu 10-12 sm, eni 4-6 sm, üst tərəfi parlaq yaşıl, alt tərəfi açıq yaşıl rənglidir. Saplaqların uzunluğu 2,5 sm-dir. Meyvələri qırmızı rəngli, uzunluğu 12 sm-ə qədər, qozaşəkillidir.

## Ekologiyası
İşıqsevəndir, nəmişli, yaxşı drenajlı torpaq tələb edir. Çox soyuq illərdə çiçək tumurcuqları donur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda park və bağlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Bu növ şəhərlərin yaşıllaşdırılması, parklarda, bağlarda əkilməsi üçün məsləhət görülür.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Üçdişli maklyura

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Şərqi Asiyadır. Formaca tuta, dadına görə  isə bir az xurmaya bənzəyən şirin, yeməli meyvələrinə görə yetişdirilir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 6 m-dək olan ikievli, yarpağıtökülən ağacdır. Yarpaqları xırda, açıq sarımtıl-yaşıl rənglidir. Meyvəsinin diametri 2,5-5 sm, yetişdikdən sonra qırmızı və ya tünd qırmızı rəngdə olur, lətli, çox çəyirdəklidir. Toxumları xırda, qəhvəyi rəngdədir. Meyvələri noyabrda yetişir.

## Ekologiyası
Yarımkölgədə, gilli, qumlu torpaqda və günəşli yerdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Dendroloji parkda introduksiya edilmişdir. Abşeronda və Gəncədə mədəni şəraitdə yetişdirilir.

## İstifadəsi
Üçdişli maklyuran;n sulu meyvəsinin qırmızı lətində və yarpaqlarında ağ şirə vardır. Yaşıllaşdırmada çox istifadə edilir. Bu ağacın oduncağı çox möhkəmdir, gözəl görünüşü vardır, ondan əşyalar, mebel və musiqi alətləri düzəldilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zanbaqçiçək maqnoliya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Mərkəzi və Qərbi Çində yayılmışdır. Avropada 1790-cı ildən becərilir.

## Botaniki xarakteristikası
2-3 m hündürlükdə şar formalı koldur. Açıq boz rəngli, hamar qabıqla örtülmüşdür. Cavan zoğlarının uc hissələri əvvəlcə tüklü olur, sonradan çılpaqlaşır, qışa yaxın dövrdə isə tünd yaşıl, çox işıq olan tərəfdə isə qonur rəngli olub, tək-tək mərciməklərə malikdir. Yarpaqları enli-ellipsvari və ya tərs- yumurtavaridir. Təpə tərəfdən tünd yaşıl, alt tərəfdən açıq yaşıl rəngli, yaxşı gözəçarpan damarlanmaya malik, uzunluğu 15-20 sm, eni isə 8-10 sm-ə çatır. Çiçəkləri ensiz piyaləvari formalı, qoxusuz xaricdən qırmızımtıl, daxildən isə ağ rəngdə olub, qısa və yoğun çiçək saplağı üzərində yerləşmişdir. Çiçəkyanlıqları 6-9 hissədən ibarətdir. Xarici ləçəkləri neştərşəkilli olub, uzunluğu 2-3 sm, eni isə 0,8-1 sm-ə bərabərdir. Daxili ləçəkləri isə uzunsov, tərs-yumurtavari və şişkindir. Uzunluğu 9,5-10,5 sm, eni isə 2,5-3,5 sm-dir. Erkəkcikləri çoxdur, uzunluğu 9 sm-ə çatır. Çiçəkləmə mart-aprel, bəzən isə may aylarında - yarpaqlar əmələ gələn dövrdə başlayır. Meyvələrinin uzunluğu 6,5-8 sm, qalınlığı 2-2,5 sm olub, sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. Toxumlarının uzunluğu 10 mm, eni isə 5 mm-ə çatır. Çox  hallarda kütləvi çiçəkləmədən sonra yayda (avqust) və yaxud payızın əvvəllərində yenidən çiçəkləyir. Çox nadir hallarda az miqdarda meyvə verir.

## Ekologiyası
Rütubətli torpağı sevir. Şaxtaya davamsızdır.

## Azərbaycanda yayılması
Bakı, Gəncə, Zaqatalada mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Abşeronda və bəzi rayonlarda bağ və parklarda mədəni şəraitdə becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kazinok kağızağacı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Təbiətdə növün arealı Şərqi Çin, Yaponiya, Tayvan və Koreyanı əhatə edir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 5 m-dək olan, nazik, çılpaq zoğludur. Yarpaqları uzunsov-yumurtavari və ya yumurtavari, uzunluğu 5-20 sm, uzun, ucu biz, bünövrəsi yumru və ya yarımürəkvari, çox vaxt iki-üç pərli, üstü soyulan, alt tərəfi nazik tükcüklü, sonradan çılpaq olur, saplağının  uzunluğu 1-2 mm-dir. Erkəkcik sırğaların uzunluğu 1,5 sm-dir. Dişicik başcıqların diametri 1 sm-dir. Çiçəkləri ikievlidir. Erkəkcik çiçəkləri sırğalara yığılmış, çiçək yanlığı dörd bölümlü və dörd erkəkciklidir. Dişicik çiçəkləri şarşəkilli başcıqlardadır, çiçək yanlığı üç-beş dişli və sapvari sütuncuqludur. Yumurtalığı yuxarı, sapvari dişicik ağızlıdır. Meyvəsi mürəkkəb, ətli gilımeyvələrdən ibarət, bir-birilə və çiçək qrupunun oxu ilə birləşmişdir.

## Ekologiyası
Quraqlığa, rütubətə davamlıdır. Torpağa tələbkar deyildir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

## İstifadəsi
Möhkəmliyi və elastikliyi ilə fərqlənir, qabığı asanlıqla gövdədən soyulur və tropiklərdə paltarların hazırlanmasında istifadə edilir. Bu kağızın lifləri çox elastikdir və uzunluğu 1-2 sm-ə çatır. Tək əkinlərdə, magistral yolların ətrafının yaşıllaşdırmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Beynəlxalq Əlillər Günü

**Beynəlxalq Əlillər Günü** — 3 dekabr Beynəlxalq Əlilliyi olan Şəxslər günü kimi qeyd olunur.

## Tarixi
1992-ci il oktyabrın 14-də **Əlillər Onilliyinin** başa çatması münasibətilə BMT Baş Məclisi dekabrın 3-nü "**Əlilliyi olan insanların Beynəlxalq günü"** kimi qeyd olunması haqqında Bəyannamə qəbul etmişdir. Bu günün məqsədi cəmiyyəti əlillik problemlərinin həllinə cəlb etmək, əlilliyi olan bütün insanların hüquqlarını qorumaqdır. İndi dünya əhalisinin təxminən 10 faizini fiziki cəhətdən qüsurlu insanlar təşkil edir. Əlilliyi olan insanların 20 faizi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə yaşayır.

## Azərbaycanda əlillər
Azərbaycanda dövlət tərəfindən bu qəbildən olan insanların sosial rifahının yüksəldilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır, bu insanların sosial təminatı ildən-ilə daha da yaxşılaşır. Azərbaycan BMT Baş Məclisi tərəfindən 2006-cı ildə qəbul edilmiş **"Əlillərin hüquqları haqqında"** Konvensiyaya qoşulub. Ölkəmizdə əlillərin sosial müdafiəsi ilə bağlı həyata keçirilən geniş miqyaslıi tədbirlərin əsası Heydər Əliyev tərəfindən qoyulub.

İnsan amilini xüsusi diqqətdə saxlayan görkəmli dövlət xadiminin
Azərbaycana rəhbərliyi dövründə əlillərin sosial müdafiəsi, onların cəmiyyətə inteqrasiyası ildən-ilə gücləndirilib. Ölkədə əlillərin sosial müdafiəsi ilə bağlı dövlət proqramı hazırlanıb. Həmin proqramda əlilliyin qarşısının alınması, əlillərin reablitasiyası və sosial müdafiəsi haqqında qanunun bütün müddəaları öz əksini tapıb. Bakıda və regionlarda əlillər üçün reablitasiya mərkəzləri, protez-ortopedik müəssislər yaradılıb.

Heydər Əliyev Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların ailələrinə, fiziki sağlamlığını itirən insanlara, onların problemlərinə də böyük həssaslıqla yanaşıb, əlillərin, müharibə veteranlarının, şəhid ailələrinin mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində əhəmiyyətli işlər görüb. 1997–2003-cü illərdə 508 ailə mənzillə, 138 ailə isə fərdi evlə təmin olunub. 1998–2002-ci illərdə 1090 nəfər əlilə minik avtomobili verilib…

## Ümumdünya Əlillik Həftəsi
Əlillər Günü çox vaxt unudulan və ya cəmiyyətdən kənarlaşdırılan əlilliyi olan insanlar və onların ehtiyacları haqqında məlumatlılığın artırılması və onların dərk edilməsi üçün xüsusi bir gündür. Əlilliyi olan insanların töhfələrini və nailiyyətlərini təbliğ etmək və sosial şüurun yaradılması üçün hər il dekabrın 3-də qeyd olunur.

10 May Əlillər Həftəsinin açılışı

11 May Gözdən Əlillər Günü,

12 May Eşitmə və Nitq Əlillər Günü,

13 May Ortopedik Əlillər Günü,

14 May İntellekt və Əqli Əlillər Günü,

15 May Zəif Qocalar və Qorunmağa Ehtiyacı olan Uşaqlar Günü,

16 May Əlillər Həftəsinin Ümumi Qiymətləndirilməsi,

## İstinadlar

* http://aztv.az/readnews.php?lang=az&id=12314
Bobbi Andonov

**Bobbi Andonov** (, ; ) — Makedon əsilli Avstraliya müğənnisi, bəstəkar və model.

## Həyatı
Bobbi Andonov 29 avqust 1994-cü ildə Avstraliyanın Viktoriya ştatında yerləşən Melburn şəhərində anadan olmuşdur. Andonovun hər iki valideyni Makedoniya Respublikasının Strumitsa şəhərindəndir. Bobbi altı yaşından bəri oxuyur və eyni zamanda rəqslə məşğul olur. Müğənni müsahibələrindən birində musiqiyə Prins və Corc Maykldan ilhamlandığını bildirmişdir. Bobbi eyni zamanda piano və gitarada ifa etməyi kiçik yaşlarından öyrənmişdir.

## Musiqi karyerası
Bobbi Andonov 14 yaşında ikən ana vətəni olan Makedoniya Respublikasını 2008 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və 15 iştirakçı arasında 5-ci yerdə qərarlaşmışdır. Müsabiqədə özünün bəstələdiyi və ifa etdiyi "Prati mi SMS" mahnısı ilə əsasən Balkan ölkələrində şöhrət qazanan Andonov müsabiqənin ardınca həmin ölkələrdə turlar həyata keçirmişdir. 2010-cu ildə gənc müğənni Avstraliyanın böyük məharət yaraşması olan "Australia's Got Talent"-da iştirak etmişdir. Müsabiqənin final mərhələsinə qədər yüksəlməyə nail olan Andonov müsabiqədə Leonard Koenin "Hallelujah", Kanye Uestin "Heartless" mahnılarını müxtəlif versiyalarda səsləndirmişdir.

2014-cü ildə Bobbi Andonov Robert Kuterin "The Dream Children" filmi üçün iki mahnı bəstələmişdir. O eyni zamanda Afrojack, Avstraliyalı DJ Coel Fletçer və 2015 X Factor Avstraliyanın qalibi Sirus Villanuevaya mahnılar yazmışdır.

## Diskoqrafiya

### Sinqllar

## İstinadlar
2-Aminotiazol

**2-Aminotiazol** — kimyəvi formulu C3H4N2S olan üzvi birləşmədir. Norsulfazolun sintezi üçün tətbiq olunur. Tiomoçevina ilə α, β-dixloretil efirin qarşılıqlı təsiri nəticəsində alınır.

## Fiziki xassələri
Ərimə temperaturu 90oC. Suda, spirtdə pis həll olunur, isti spirtdə isə asan həll olunur. M=100.15.

## Toksiki təsiri

### Heyvanlar
0.2 q/m3 konsentrasiyada 43 gün ərzində gündə 7 saat tozu ilə nəfəs alan dovşanlarda heç bir gözəçarpıcı dəyişiklik hiss olunmur, 5 dəniz donuzundan 2-si 0.025 q/m3 konsentrasiyada eyni şəraitdə ölmüşdür. Yarılma nəticəsində bronxların qıcıqlanması, pnevmoniya, şişmə, çiyərlərin emfizeması, qara ciyərin yağ degenerasiyası, ürək və böyrəklərdə dəyişikliklər müşahidə olunmuşdur. Dəriyə nüfuz etmə əlamətləri də müşahidə olunmuşdur (Deichman et.al.)

### İnsan
0.036–0.11 mq/l konsentrasiyada 2 — aminotiazolun tozu ilə nəfəs aldıqda insanda iştahanın itməsi, ürəkbulanma, qusma əmələ gəlir. 2-Aminotiazolun ekstraktlaşması ilə məşgül olan fəhlələrdə əsas mübadılənin aşağı düşməsi, zobun əmələ gəlməsi baş verir. Tireotoksikoz xəstəsi olan fəhlədə 2-aminotiazolla işlədikdə bu xəstəliyin simptomları yox olmuşdur. 2-Aminotiazol qalxanabənzər vəzlərin hormon məhsullarının inkişafının qarşısını alır. Ondan dərman kimi istifadə etmək istənilib, fəqət o zəhərli olduğu üçün dayandırılıb. Tək-tək hallarda o dəri xəstəlikləri də əmələ gətirir.

## Orqanizmdə çevrilmə
Tez parçalanır, dovşanlarda qlukuron turşusunun ifrazatını artırmır (Perrault, Bovet; Deichman, Thomas). İndividual qoruma. Qarşısının alınması. Nəfəs alma orqanlarının (respiratorlar) və dərinin qorunması. Tozun əmələ gəldiyi yerdə onun yox edilməsi. 6-Metil-2-(p-aminofenil)benzotiazol(dehidrotio-p-toluidin)lə işləyənlərdə ağır dermatitlər əmələ gətirir. Çoxlu sayda içi rəngsiz maye (Hunter) ilə dolu qabarcıqlar əmələ gətirir. Eynilə dehydrotio-o-ksilidin də bu cur təsir göstərir.

## Alınması metodları
Ədəbiyyatda 2-aminotiazolun və onun xlorhidratının alınmasının, tiomoçevinanın su mühitində xlorasetallar, xlorasilallarla, α,β-di-xloretil efirlərlə, α-xlor-β-oksietil efirlərlə kondensasiyasına əsaslanan metodları məlumdur. Əsasən 2-aminotiazolun sintezi üçün etil spirtinin, etil efirinin, vinilasetatın, asetaldehidin xlorlaşmasından istifadə edilir.

## Mənbə
# Основы химии гетероциклических соединений (1975) — [ c.345 , c.346 ]
# Синтетические лекарственные средства (1983) — [ c.200 ]
# Органическая химия (1979) — [ c.571 ]
# Реагенты для органического синтеза Т.7 (1978) — [ c.27 ]

## İstinadlar
Bindheymit

**Bindheymit** — mineral, Pb1-2Sb2-1 (O,OH,H2O)6-7. Ca, Ag, Bi qatışıqları olur

## Haqqında
Bindheymit - kubik. Aqreqat: torpaqvari, kip, böyrəyəbənzər, qabıqcıqlar. Sarı, yaşıl, qəhvəyi. Parıltısı qatranı. Sərtliyi 4-4,5. Xüsusi çəkisi 5,6. Qurğuşun-sürmə filizlərin oksidləşmə zonasında. Növ müxtəlifliyi: koronqvit, Bi- bindheymit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Borcqali

**Borcqali** *()* — gürcü simvollarından biri. Svastikanın bir növü.

## Etimologiya
Köhnə gürcü dilindəki Bordj — burc və qala, yəni məhsul sözlərinin məzmunu ilə eyni idi. Ona görə də borcqali sözlərinin mənası müqəddəs meyvə deməkdir. Bundan əlavə, borcqali böyüməkdə olan maral buynuzu mənasında da işlənir. Gürcü mifologiyasında maral buynuzu ölməzlik simvolu hesab edilir. Svastika kimi borcqali kosmik enerjinin simvoludur. Lakin, borcqali ən əsas günəşin simvoludur. Borcqali simvolundakı dəyirmi şəfəqlər günəşin şəfəqlərini simvolizə edir.

## 7 şəfəqli gürcü borcqalisi
Gürcüstanda ən çox yayılmış 7 borcqali şəfəqi var, onlar yeddi müqəddəs işığı bildirir:
# Mtovare **' — [[Ay]]
# Cuma **' — Merkuri
# Mtiebi **' — [[Venera (planet)|Venera]]
# Marixi **' — Mars
# Dia **' — [[Yupiter (planet)|Yupiter]]
# Zuali **' — Saturn
# Ardi ** — Günəş

## Qalereya

Ge-money-lari-100.jpg|Borcqali 100 lari üzərində
Georgian Airways Tbilisi International Airport.jpg|Borcqali Georgian Airways təyyarəsi üzərində
1-50 Tetri back.png| Borcqali tetri üzərində


## Ədəbiyyat
* ივ. ჯავახიშვილი "ქართველი ერის ისტორია" ტომი I თბ., 1960
* კახა ხიმშიაშვილი "საქართველოს ხუროთმოძღვრება ანტიკურ პერიოდამდე" თბ., 1996
* რატი იონათამიშვილი "ბორჯღალასა და სვასტიკის გენეზისისთვის" თბ., 2006
* სულხან-საბა ორბელიანი "სიტყვის კონა" თბ., 1993
* ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი თბ., 1986
* T. Wilson "The swastika, the earlist known symbol and its migrations" Wosh. 1990
* Тресиддер Джек, "Словарь символов" М. 1992
* И. Джавахишвили, История Грузинского народа, том I, Тбилиси, 1960

## İstinadlar
Yunanıstan Hərbi Hava Qüvvələri

**Yunanıstan Hərbi Hava Qüvvələri** () Yunanıstan Silahlı Qüvvələrinin tərkibinə daxil olan üç xüsusi hərbi birləşmədən biridir. Əsas vəzifəsi Yunanıstanın hava məkanını daim nəzarətdə saxlamaq və mühafizə etmək, döyüş əməliyyatlarında digər hərbi birləşmələrə havadan dəstək vermək, həmçinin lazım olan bölgələrə humanitar yardım çatdırmaqdan ibarətdir. Şəxsi heyəti təqribən 33,000 nəfərdən ibarətdir ki, onun da 11,750 nəfəri zabitlərdən, qalan hissəsi isə müqavilə əsasında xidmət edənlərdən ibarətdir.

## Təchizatı

## Həmçinin bax
* Yunanıstan Silahlı Qüvvələri
* Hərbi Hava Qüvvələri
* NATO

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Yunanıstan HHQ-nin rəsmi veb-saytı
*Yunanıstan Milli Müdafiə Nazirliyinin rəsmi veb-saytı
Yarkon parkı

**Yarkon parkı** (; Park HaYarkon) – İsrailin Təl-Əviv şəhərində yerləşən park. Parkı illik 16 milyon nəfər ziyarət edir. Adını içindən axan eyniadlı çaydan götürən parkda çəmənliklər, idman qurğuları, botanika bağları, quş damları, su parkı, iki açıq konsert salonu, göllər yerləşir.

## Tarix
Parkın salınması planları 1969-cu ildə başlamışdır. 1973-cü ildə açılanda 1969-1974-cü illərdə Təl-Əviv şəhərinin meri olmuş İeşua Rabinoviçin şərəfinə İeşua bağı adlandırılmışdır.

## Görməli yerləri

Parkda 6 bağ yerləşir: Gan HaBanim (Düşmüş Əsgərlər Memorial Bağı), Gan Nifga'ei HaTeror (Terror Qurbanları Memorial Bağı), Gan HaSlaim (Qaya bağı), Gan HaKaktusim (Kaktus bağı), Gan HaGazum (Budanmış bağ) və Gan HaTropi (Tropik bağ).

Dünyada öz növünün ən böyüklərindən biri olan Qaya bağı İsrailin geoloji müxtəlifliyini əks etdirir. 10 ar sahəyə malik bu bağda 3.500-dən çox bitki növü var (8 arında isə kaktuslar). 5 arlıq Tropik bağda palma ağacları ilə kölgələnən və kiçik gölə aparan taxta yol yerləşir. Yağış meşəsini xatırladan mikroiqlim səhləblərin və sarmaşıq bitkilərinin müxtəlifliyinə səbəb olmuşdur.

Yarkon çayı bütün park boyunca axır, parkın qərb sərhədində Aralıq dənizinə çatır, daha sonra Təl-Əviv limanına – əyləncə və turizm mərkəzinə gəlib çıxır. Son bir neçə ildəki səylərə baxmayaraq, çay hələ də çirklidir. Çirkli suyuna baxmayaraq 2011-ci ildə Təl-Əviv meri Ron Huldai çaya tullanıb üzmüşdür. Bütün bunlara baxmayaraq, ərazi biomüxtəlifliyini qorumağa davam edir. Park cücülər, su quşları, adi çaqqallar, oxlu kirpilərlə, manqustalar ilə zəngindir.

## Tədbirlər

Parkda bir çox məşhur musiqiçi və musiqi qrupunun konserti baş tutmuşdur: Maykl Cekson, Pol Makkartni, The Rolling Stones, Piter Qabriel, Madonna, Devid Boui, Karlos Santana, Dire Straits, Elton Con, Bon Jovi, Aerosmith, Metallica, U2, Depeche Mode, Guns N’ Roses, Red Hot Chili Peppers, Ugly Kid Joe, Linkin Park, Ozzi Osborn, Co Koker, Morrissi, Eurythmics, Westlife, Five, Castin Timberleyk, Robbi Vilyams, Rihanna, Siya Förler, OneRepublic, Lady Gaga, Castin Biber, Rod Stüart, Queen + Adam Lambert və Britni Spirs.

ABŞ müğənnisi Britni Spirs 3 iyul 2017-ci ildə parkda 60.000 nəfərin iştirakı ilə konsert vermişdir. Konsertə görə İsrail Əmək Partiyası yeni sədrini müəyyənləşdirmək üçün keçirilməsi lazım olan səsverməni sabaha təxirə salmışdı. Səsvermə 3 iyul üçün nəzərdə tutulsa da, rəsmilər maşın tıxaclarından və üzvlərin konsertə üstünlük verməsindən ehtiyat etmişlər.

Superulduz Maykl Cekson 19/21 sentyabr 1993-cü ildə parkda konsert vermişdir. Birinci konsertə 80.000 nəfər, ikincisinə 100.000 nəfər gəlmişdi.

İtaliya opera evi La Skala Təl-Əviv şəhərinin 100 illiyi ilə bağlı olaraq parkda 100.000 nəfərin iştirakı ilə konsert vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yarkon Park
Aslan Aslanov

* Aslan Aslanov (jurnalist) —  
* Aslan Aslanov (filosof) — 
* Aslan Aslanov (aşıq) — 
* Aslan Aslanov (dövlət xadimi) — 
* Aslan Aslanov (hərbçi) —

## Həmçinin bax
* Aslan (ad)
* Aslanov
Ədnan Ağayev

**Ədnan Ağayev** (*Ağayev Ədnan Tofiq oğlu*; ) — Rusiya alimi, Rusiyanın keçmiş diplomatı, hal hazırda beynəlxalq məsələlər üzrə biznes konsultant, "ASTEY" hüquq firmasının direktoru. Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər Universitetinin məzunu. Rusiya Federasiyasının Kolumbiya Respublikasında Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri (1994–1999).

## Həyatı
Ağayev Ədnan Tofiq oğlu 1956-cı il oktyabrın 25-də Bakıda anadan olub. 1979-cu ildə Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu (MDBMİ) bitirib. 1985-ci ildə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasında tarix üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.

Ə. Ağayev diplomatik karyerasına 1979-cu ildə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyində attaşe ranqında başlayıb. 1980-ci ildə BMT-nin Cenevrədəki qərargahında siyasi məsələlər üzrə böyük əməkdaş vəzifəsinə təyin olunub, sonra işini İsveçrədə, BMT-nin Tərksilah Problemləri üzrə Tədqiqatlar İnstitutunda davam etdirib. 1986-cı ildə Ə. Ağayev Moskvaya, SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinə qayıdıb. 1986–1989-cu illərdə Beynəlxalq Təşkilatlar Departamentində tərksilah problemləri şöbəsinin rəisi, 1990–1991-ci illərdə çoxtərəfli tərksilah və beynəlxalq təhlükəsizlik departamentinin direktoru olub.

1991-ci ildə Ə. Ağayev RF xarici işlər nazirinin xüsusi müşaviri vəzifəsini tutur və eyni zamanda Rusiya Xarici Siyasət Fondunun sədri olmaqla, Xarici siyasətin planlaşdırılması Departamentinə başçılıq edir, 1993-cü ildə isə bu vəzifələrə daha biri əlavə edilir – Ə. Ağayev BMT-nin Baş katibi yanında Tərksilah Şurasının üzvü olur.

1994–1999-cu illərdə Ə. Ağayev Rusiya Federasiyasının Kolumbiya Respublikasında Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri olub.

1999–2013-cü illərdə Ə. Ağayev "Yeqorov, Puqinski, Afanasyev i Partnyorı" hüquq firmasının (sonradan – vəkil bürosu) Moskva bölməsinin tərəfdaşı olub. Burada o, beynəlxalq konsaltinq idarəsinə başçılıq edir, Rusiyanın ən iri korporasiyalarının xarici layihələrini idarə edir, həmçinin Rusiyada və MDB ölkələrində işləyən xarici firmalara məsləhətlər verirdi.

2013-cü ildən Ə. Ağayev "KAMS" (sonradan "ASTEY") hüquq firmasının direktorudur. Beynəlxalq layihələrin müşayiəti və firmanın müştərilərinin maraqlarının dövlət və özəl qurumlar qarşısında təmsili ilə məşğul olur.

Ə. Ağayev bir müddət Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər Universitetinin (MDBMİ) professoru olub, Parisdəki Panteon-Assas ("Paris 2") Universitetində, Corctaun Universitetində (Vaşinqton, ABŞ), Cenevrə Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda, Fransa Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda, Ekol Militer Hərbi Akademiyasında (Paris), Mayami Universitetində (ABŞ) mühazirələrlə
çıxış edib.

Beynəlxalq təhlükəsizlik və tərksilah məsələləri üzrə bir sıra işləri nəşr olunub. 2000-ci ildən Rusiya-Amerika işgüzar əməkdaşlıq şurasının vitse-prezidentidir. Ə. Ağayev Rusiya-Amerika biznes-dialoqunun təşəbbüskarlarından biridir. Bununla əlaqədar, Rusiya işgüzar dairələri üçün Rusiya-Amerika iqtisadi münasibətlərinin siyasi iqliminin yaxşılaşmasına dair tövsiyələr hazırlanmasında fəal iştirak
edir.

## İstinadlar
Slepikovski burnu

**Slepikovski burnu** — Saxalin adasının cənub-qərb sahilində, Rusiya Federasiyası Saxalin vilayətinin Xolmski şəhər dairəsi ərazisində yerləşən burun. Nevelski körfəzinin şimal nöqtəsini təşkil edir. Sahillərini Yapon dənizinin suları yuyur

## Ümumi məlumat
Burun Rus-Yapon müharibəsi zamanı Cənubi Saxalidə mövcud olmuş rus partizan dəstəsinin komandiri Bronislav Vladislavoviç Qrotto-Slepikovskinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Burun müasir adını 1945-ci ildən sonra almışdır. 1905-ci ilə qədər Hotoro,  1934-cü ildən etibarən isə Otoro Misaki adını daşıyırdı.

Burunun cənub-şərqində Pionerı qəsəbəsinin ərazisində, şəfa-reabilitasiya mərkəzi olan sanatoriya-kurortu fəaliyyət göstərir.
Burundan şərqdə Kostromskoe, cənubunda isə Pionerı qəsəbələri yerləşir. Hər iki kənd Xolmsk şəhər dairəsinə daildir. Burun yaxınlığında Hamboi aerodromu vardır. Aerodrom hazırda fəaliyyət göstərmir. Burun dəniz səviyyədindən bir qədər hündürdə yerləşir. Ancaq bu elə də böyük hündürlük deyil. Burun yaxınlığından magistral yol keçir.

## Təbiəti

Burun yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi hesab edilir. Bu səbəbdən də qorunur. Saxalin yerli icra orqanlarının 4 yanvar 1995-ci il qərarı ilə təşkil edilmişdir. Burunun sahəsi 609 ha-dır.

Təbiət qoruğu özünün unikallığı ilə seçilir. Buna səbəb endemik bitki və heyvanlarr aləminə malik olmasıdır. Burunda 200 növ borulu bitki, 12 növ məməli, 5 növ suda-quruda yaşayan, 2 növ sürünən, 80 növ quş yaşayır. Xoş mikro iqlimi sayəsində ərazini turist və istirahət edənlər ziyarət edir. Nadir növlərdən Mandarin ördəyi, Ağacqurbağalarını burada müşahidə etmək olar. Burada Saxalin ərazisində yeganə olan Pinus koraiensis bitir. Burun düzən relyefə sahibdir. Kostroma çayının mənsəbinə yaxın yerləşir.

## Mayak

Slepikovski burnunda mayak 1934-ci ildə yaponlar tərəfindən inşa edilmişdir. O dövrdə Saxalinin cənubu Yaponiya imperiyasının Karafuto orefekturasına daxil idi. Mayakın hündürlüyü 27 metrdir.

Mayak eyni ilə Lamanon burnununda olan mayakın əksidir. Saxalin adasında yaponlar tərəfindən inşa edilən digər mayaklar kimi yardımçı və yaşayış tikililəri ilə dəhlizlərlə birləşir. Onlar bir qayda olaraq dairəvi qüllədən ibarət olurlar. Mayakda yağış sularını texniki və içmək məqsədli istifadə edilməsi üçün toplayan xüsusi sistem mövcud idi. Damdan yığılan su filterdən keçərək mayakın zirzəmisində olan daşdan inşa edilmiş anbara yığılırdı .

## Mənbə
* Мыс Слепиковского на «Туристическом портале Сахалинской области» 
* Маяк на мысе Слепиковского
## İstinadlar
Balətirli evkalipt

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Avstraliyadır, cənub-qərbdə Kvinsistandan Viktoriyaya qədər alçaq dağətəyi zonalarda, dənizkənarı ətraflarda yayılmışdır

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 60 m-ə çatır. Qabığı pulcuqvari-pambıqvari və ya yarımlifli, rəngi yaşılımtıl-bozdur. Cavan yarpaqları üzbəüz, 3-5 cüt, saplaqlı, uzunsovdan ellipsvariyədək dəyişir, rəngi açıq göyümtül, uzunluğu 2-5 sm, eni 1,5-2,5 sm-ə çatır. İri yarpaqları – növbəli, ensiz və ya enli-neştərvari, saplaqlı, cod, uzunluğu 7-18 sm, eni 0,7-2,5 sm-dir. Çətirləri 3-6 çiçəkli, qoltuqda və ya uc süpürgələrdə toplaşır; çətirin uzunluğu 6-9 mm; qönçələri sancaqvari, uzunluğu 7-8 mm, diametri 5-6 mm; tozluqları bitişik, saplaqlara əyri bitişik, ensiz, uc məsamələrlə açılır. Meyvələri ayaqlarda, yarımşarşəkilli və ya təxminən şarşəkilli olub, diametri 5-7 mm, hamar, çox nazik diskli və xırda, batıq laylıdır. Vətənində sentyabr-fevral aylarında, Azərbaycanda iyul-avqustda çiçəkləyir.  

## Ekologiyası
Əsasən çay kənarlarında, allivüal torpaqlarda, dəniz səviyyəsindən 150-600 m hündürlükdə, dağətəyi ərazilərdə yaxşı inkişaf edir. İstiyə, rütübətə, şaxtaya və küləyə davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Lənkəran, Kür-Araz ovalığı və Abşeronda əkilib becərilir

## İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində istifadə edilir. Yaxşı meşə əmələgətirmə qabiliyyətinə malikdir. Gəmi tikintisində, şalbanların və s. düzəldilməsində istifadə edilir. Yarpaqlarda sineol (52%), fellandren, pinen, seskviterpen vardır. Efiryağlı (0,87%) bitkidir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dimdikvari evkalipt

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Təbii halda Avstraliyada bitir. Aralıq dənizyanı ölkələrdə, tropik, subtropik və cənub-mülayim rayonlarda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 70 m-ə çatan iri gövdəli, həmişəyaşıl ağacdır. Vətənində hündürlüyü 100 m-ə qədər olur. Budaqları uzunsov, qabığı hamar, narıncı və ya çəhrayı-ağ, pulcuqları çatlayan, töküləndir. Cavan yarpaqları üzbəüz, göyümtül, ürəkvari, yumru və ya ellipsvari, uzunluğu 6-9 sm və eni 2,5-4 sm, oturaq və ya qısa saplaqlarda yerləşir. Orta yarpaqlar növbəli düzülüşlü, ellipsvari və ya uzunsov, yaşıl və ya göyümtül hissəlidir. İri yarpaqları növbəli düzülüşlü, ensiz və ya enli-neştərvari, saplaqlı, uzunluğu 12-22 sm, eni 8–15 mm, nazik, yaşıl, əsas damarlanması aydın görünür. Çiçəkləri 5-10 ədəd olmaqla çətirvari çıçək qrupunda, qoltuqda, üç rəngli, uzunluğu 3–8 mm olan ayaqcıqlarda yerləşir. Çiçək yatağının borucuğu uzanmış və ya təxminən qabşəkilli; tozluqları uzunsov və ya yumru, məsamələrlə açılır, şarşəkilli, iri vəziciklidir. İyun-avqust aylarında çiçəkləyir. Meyvələri təxminən oturaq, şarşəkilli və ya zəngvari, bəzən yumurtavari-kəsik, uzunluğu 7–8 mm, diametri 5–6 mm-dir.

## Ekologiyası
Təbiətdə subalp zolağında, ağır, nəmişli, bəzən müvəqqəti bataqlaşmış torpaqlarda bitir, soyuğa qismən davamlı növdür.

## Azərbaycanda yayılması
Qafqazda və Cənubi Qafqazın qərbində, Zaqatala, Lənkəran, Astara və digər subtropik zonalarda, eləcə də Bakıda yaşıllaşdırmada geniş istifadə edilir.

## İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür, tərkibində efir yağı vardır.

## Yarımnövləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Brassinosteroidlər

**Brassinosteroidlər** — () bitkilərin böyümə və inkişafını tənzimləyən steroid hormonlardır. Onlar güclü artım stimullaşdırıcı fəaliyyətə malik olan stress adaptogenləridir. Brassinosteroidlər

hər bir bitki toxumasında çox az miqdarda mövcutdur. Brassinosteroidlər əsasən əlverişsiz şəraitdə bitkilərin immun sisteminin normal fəaliyyət göstərməsini dəstəkliyir.

## Alınma üsulu
İlk dəfə şalğam-turp (Brassica napus) tozcuqlarının yağda həllolan fraksiyasından ayrılmış və onun latın adından "Brassinosteroid" termini yaranmışdır.

## Digər növləri
60-dan çox Brassenosteroidlər, o cümlədən epibrassinolid, kastasteron ( şabalıddan), tifasterol ( suqamışından), teasteron ( çaydan), kastasteron ( katarantusdan) məlumdur.

## Bitkilərin inkişafında rolu
Bitki toxumalarında onların miqdarı aşağıdır; məs., 10 kq raps tozcuğundan 4 mq brassinosteroid alınır. Brassinosteroidlərin suda həllolan nəqli formaları brassinosteroid   asiltörəməlri, brassinosteroid sulfatları və qlikozidlər aşkarlanmışdır. Brassinosteroid auksinlərinin və hibberellinlərin iştirakı ilə hüceyrələrin uzanmasını gücləndirir, yarpağın mezofillinin diferensiasiyasının və tozcuq borusunun böyüməsində, xlorofil sintezinin tənzimlənməsində və bitkinin işığa reaksiyalarında iştirak edir. Ehtimal ki, uzanma effekti hüceyrə divarı hemisellülozunu yumşaldan fermentlərin (ksiloqlükan-endotransqlikozilaz) biosintezi haqqında məlumat daşıyan genlərin  fəallaşması  ilə şərtlənir. Bitkidə brassinosteroidlərin kifayət qədər əmələ gəlməməsi cırtdanboyluluğa, erkək orqanların sterilliyinə, ksilema və mezofill qatlarının diferensiasiyasının pozulmasına, ləpə paycıqlarının vaxtından əvvəl açılmasına gətirib çıxarır. Böyük dozalarda brassinosteroidlər bitkinin böyüməsini dayandırır və əlverişsiz xarici mühit amillərinə (çox qızmaya, şaxtaya, quraqlığa, infeksiyaya) davamlılığı artırır. Tərkibində epibrassinolid brassinosteroidləri olan “epin” preparatı daha möhkəm və sağlam bitki yetişdirməyə kömək edir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Belarusiya Milli Elmlər Akademiyasının Bioorqanik kimya İnstitunun rəsmi saytı
Skrıtaya buxtası

**Skrıtaya buxtası** — Berinq dənizinə daxil olan Korf körfəzinin şimal-qərbində yerləşən buxta. İzibati cəhətdən Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisində yerləşir.

## Fiziki-Coğrafi xüsüsiyyətləri
Buxta öz növbəsində dayaz bir laqundur. Onun maksimal dərinliyi 2 təşkil edir. Laqun Korf körfəzindən ensiz *Korf dili* ilə ayrılır. Dil şimal-şərqə doğru 18&nbsp;km məsafədə uzanır. Eni isə 800 metrdir. Körfəz materik daxilinə 15&nbsp;km məsafəsə uzanır. Su səthinin uzunluğu 18,2&nbsp;km²-dir. Eni 400 metrə çatır. Sahilində Tiliçiki və Korf adı yaşayış məntəqələri yerləşir. Şimal hissədən isə kiçik bir boğazla Korf körfəzi ilə əlaqələnir.

Qabarma və çəkilmə olduqca güçlüdür (8–10&nbsp;km/s), hündürlüyü 2,0 metrə çatır.

1966-cı ilin noyabrında  baş vermiş güclü fırtına zamanı dəniz dalğaları Korf dilində 290 enə malik bərzəxlər əmələ gətirmişdir. Adaya çevrilmiş dilin bir hissəsi 1970-ci illərdə tədricən yuyulmuşdur. Keçmiş dildən demək olar ki ancaq dayazlıq qalır.

Körfəzə Avyavyam çayı tökülür. Onu iki iri qolu qardır. Onlardan biri Şirokiydir. Körfəzin qərb sahilləri alçaqdır və bataqlıqlaşmışdır. Şimalı isə sıldırımlıdır. Burada Tiliçik dağları yerləşir (681 m)

## Tarixi məlumat
1885-ci ildə Korf körfəzinə Fridolf Kirilloviç Qekin ekspedisiyası daxil olmuşdur. Komanda qumlu dilin arxasında olan buxtanı görmədiyindən xəritəyə sala bilmirlər. Buxta 16 il sonra 1909-cu ildə aşkar edilir və xəritəyə salınır.

## Əhəmiyyəti
Körfəzin şimal sahilində Tiliçiki kəndi və dilin cənubunda isə Korf qəsəbəsi yerləşir. Yayda yaşayış məntəqələri arasında bərə fəaliyyət göstərir. Qışda isə körfəz donur və avtomobillət üzərindən sərbəst hərəkət edə bilirlər. 
Qəmi ilə əlaqə yalnız maydan sentyabra qədər mümkündür.

Buxtada Sakit okean sümüklüsü və digər balıq növlərini ovlamaq mümkündür. Burada nadir hallarda olsa belə dəniz kirpisinə rast gəlinir. Suyunun buzla örtülməsindən sonra pərayaqlılar əraziyə doluşurlar
## Ekologiya
Skrıtaya buxtası ekoloji fəlakət zomnasıdır. 1950-ci illərin sahillərində intensiv heyvandarlıq inkişaf etdirilirdi. Peyin su ilə birlikdə buxtaya axıdılırdı. Bu isə buxtada yosunların geniş sahəyə yayılmasına səbəb olur. Tiliçiki kəndindən buxtaya çirkab suları axıdılır. Bu səbəbdən əraziyə artıq az balıq daxil olur. Üstəlik dayazlaşma sayəsində gələcəkdə buraya gəmilərin daxil olması müqmkünsüz olacaqdır.
## İstinadlar
Kanqe

**Kanqe** () — Koreya Xalq Demokratik Respublikasının (Şimali Koreya) şimalında yerləşən şəhər, Çaqando vilayətinin inzibati mərkəzi. Şəhər yerləşdiyi yerə görə tarixən strateji əhəmiyyətə malikdir.

## Tarixi
Koreya müharibəsi zamanı, Pxenyan şəhərindən qovulduqdan sonra Kim İr Sen və hökuməti müvəqqəti olaraq Kanqe şəhərinə köçmüşdür.

## Coğrafiyası
Şəhər, Çanca çayı daxil olmaqla dörd çayın birləşdiyi yerdə yerləşir.

## İnzibati bölgüsü

Şəhər 34 məhəlləyə və 2 kəndə bölünmüşdür:

## İqlim

* Orta illik hava temperaturu — 7,3&nbsp;°C
* Havanın nisbi rütubətliyi — 72,6%
* Orta külək sürəti — 0,5&nbsp;m/s

## Nəqliyyat
Kanqe şəhəri digər şəhərlərə quru yolu, dəmiryolu və hava yolu ilə bağlı olan bir nəqliyyat mərkəzidir. Şəhər Kanqe və Manpo dəmiryolu xəttlərinin qovşağında yerləşir. Bundan əlavə olaraq, avtomobil yolları şəhəri paytaxt Pxenyana və KXDR-ın digər şəhərlərinə birləşdirir. Şəhər, hərbi və mülki məqsədli hava limanının yaxınlığında yerləşir.

## Mədəniyyət
Şəhərdə Kanqe Təhsil Universiteti, Kanqe Texnologiya Universiteti və Kanqe Tibb Universiteti yerləşir.

Turistlərin marağına daxildir — İnpun pavilyonu, Ryonva dağı.

## Sənaye
1945-ci ildən bəri şəhərdə istehsal sənayesi sürətlə inkişaf etmişdir. Şəhər mis, sink, kömür və qrafit istehsal edən mədən sənayesinə malikdir. Kanqe şəhəri Çaqando vilayətinin və Şimali Koreyanın əsas ağac emalı zavodlarından birinə ev sahibliyi edir.

### Kanqe ağac emalı zavodu
Kanqe ağac emalı zavodu Kanqe şəhərində yerləşən kiçik bir dövlət zavodudur. Əməliyyatların əvvəllərindən əl işi ilə yalnız iki növ mebel hazırlanırdı (yemək masaları və sterilizə çubuqlar). Zavod vaxt keçdikcə istehsalat yüzlərlə müasir avadanlıqları hazırlayaraq, ağac emalı istehsalını əhatə edən müasirləşdirilmiş mebel istehsalçısına çevrilmişdir.

Zavod, ağac emalı prosesinin mühüm bir hissəsi olan qurutma işini müsirləşdirmə proqramına cəhd etmişdir. Zavod texniki yeniliklər edərək fabrik istehsalını artırmış və işçi qüvvəsini azaltmışdır.

## Qalereya



## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Dormels, Rainer. *North Korea's Cities: Industrial facilities, internal structures and typification*. Jimoondang, 2014. 

## Xarici keçidlər
*
* '''Kanqe şəhəri'''nin profili
Cavanşir Carçıyev

**Cavanşir Əsgər oğlu Carçıyev** — Qazax rayonu İcra hakimiyyətinin sabiq başçısı

Carçıyev Cavanşir 1952-ci il yanvarın 5-də Qazax rayonunun Çaylı kəndində anadan olub. 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Neft-Kimya institutunu bitirdikdən sonra təyinat yerinə işləməyə gedərək 1979-cu ilədək Qorki vilayətinin Vıksa şəhərində elektrik idarəsində usta vəzifəsindən idarənin rəisi vəzifəsinə qədər yüksəlib. 1979–1981-ci illərdə Gəncə elektrik quraşdırma idarəsində baş iş icraçısı və başqa illərdə müxtəlif vəzifələrdə işləyib.

Azərbaycanda Milli Azadlıq Hərəkatı başlayan illərdə öncüllərdən biri olub. 1989-cu ildən Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Qazax rayon şöbəsinin İdarə heyətinin üzvü, AXCP-nin hakimiyyəti illərində, Müharibənin ən qızğın dövründə Qazax Rayon İcra Başçısı vəzifəsində çalışıb. 1994-cü ildə faciəvi şəkildə dünyasını dəyişib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Carçıyevlər
Murtuz Carçıyev

**Murtuz Carçıyev** — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

Carçıyev Murtuz Zeynal oğlu 1910-cu ildə Çaylı kəndində anadan olmuşdur.  1935-ci ildə kolxozda təsrrüfat briqadiri, ilk komsomol təşkilatının katibi olmuşdur. 1938-39-cu illərdə Qazax rayon partiya komitəsinin birinci katibi işləmişdir.Böyük Vətən müharibəsi zamanı cəbhəyə yollanan Murtuz Carçıyev 1942-45-ci illərdən sonra əmək fəaliyyətinə qayıtmışdır.1952-ci ildə yağ-pendir zavodunun direktoru, 1958-ci ildə kənd təsərrüfatı idarəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. İşlədiyi dövrlərdə “ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı”, “Lenin Ordeni” , “ Kənd təsərrüfatı əlaçısı” kimi fəxri mükafatlalarla mükafatlandırılmışdır. Murtuz Carçıyev Zeynal oğlu 1985-ci ildə oktyabr ayında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Ənqəm Atnabayev

**Ənqəm Qasım oğlu Atnabayev** (, , ; d. 23 fevral 1928, İske Kurcem, Birsk kantonu, Başqırd ASSR, Rusiya SFSR, SSRİ — ö. 2 sentyabr 1999, Ufa, Başqırdıstan, Rusiya) — Başqırdıstan və Tatarıstan əsilli Rusiya şairi və dramaturqu, Başqırd ASSR (1977) və Rusiya SFSR (1988) əməkdar incəsənət xadimi, Başqırdıstan Respublikasının xalq şairi (1997), Q. Sələm adına Respublika Mükafatı laureatı (1971).

## Bioqrafiyası
Ənqəm Qasım oğlu Atnabayev 23 fevral 1928 tarixində, SSRİ-in respublikalarından biri olan Rusiya SFSR-in subyektlərindən biri olan Başqırd ASSR-in Birsk kantonunda yerləşən İske Kurcem kəndində anadan olmuşdur. Ənqəm 1951-1968-ci illərdə respublika qəzeti olan "Qızıl Tan" qəzetində birinci ədəbi işçi, daha sonra isə redaksiya şöbəsinin müdiri olaraq işləmişdir. Ənvər Atnabayev 1977-1980-ci illərdə "*Hənək*" () satirik jurnalının redaktor müavini vəzifəsində işləmişdir. Ənqəm Atnabayevin ədəbiyyatda debütü 1950-ci illərdə olmuşdur. 1958-ci ildə şairin ilk şeirlər toplusu olan "*Qəlblə söhbət*" nəşr olunmuşdur. Şair həmçinin "*Gənclərlə görüş*" (1961), "*Mən sənə müraciət etdim*" (1963), "*Sevgim mənim, həsrətim mənim*" (1968), "*Ürəyin yolu*" (1971), "*Sən həmişə mənimləsən*" (1972), "*İllər mahnıları tərk edir*" (1975), "*Zəngin melodiyaları*" (1978) daxil olmaqla 20-dən çox şeir və şeir kitabının müəllifidir. Ənqəm Atnabayev əsərlərini tatar dilində yazırdı, ancaq onlar başqırd dilində nəşr olunurdu.

## Mükafatlar və titullar
Ənqəm Atnabayev yaradıcılığına görə Q. Sələm adına Respublika Mükafatına və Rusiya SFSR-in (1988) və Başqırd ASSR (1977) əməkdar incəsənət xadimi titullarına layiq görülmüşdür. Ənqəm Atnabayev 1997-ci ildə Başqırdıstan Respublikasının xalq şairi adına layiq görülmüşdür. Şair, 1999-cu ildə "Vətənə xidmət üçün" II dərəcəli mükafata layiq görülmüşdür.

## Nəşr olunan kitabları
Başqırd dilində:

* Шиғырҙар һәм поэмалар, Өфө, 1966;
* Пьесалар, Өфө, 1969
* Балаҡайҙарым. Пьесалар, Өфө, 1974
* Шиғырҙар һәм поэмалар, Өфө, 1977

Rus dilində:

* Любовь моя, тоска моя. Стихи и поэмы, Уфа, 1969
* Ты всегда со мной, Уфа, 1972 и др.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* Başqırd dramaturqları antopoloqiyası 
* Qəynullin М. F., Höseyenov Q. B. Başqırdıstanın Sovet Yazıçıları. Biblioqrafiya 
* Başqırd torpaqlarının yazıçıları / Məlumat kitabçası (Yazıçılar: R. N. Baymor, Q. N. Qareyeva, R. H. Timerqalina). Yenidən işlənmiş II nəşr. — Ufa: Kitab, 2015. — 672 səh.  

## Xarici keçidlər
* Ənqəm Atnabayev Başqırdıstan esiklopediyasında 
* Tatışlinski rayonunun tanınmış şəxsləri  
* Qısa Ədəbiyyat Ensiklopediyası 
* Kürdımda şair Atnabayevin bir abidəsi tikiləcək 
* Başqırdıstan ensiklopediyasında məqalə
Ayurveda

**Ayurveda** (sanskritcə, "ayur" - uzunömürlülük və "veda" - bilik, hərfi mənada - uzunömürlülük haqqında elm) — hinduizm çərçivəsində formalaşmış və Hindistanda, həmçinin Cənubi, Cənub-Şərqi, və Qərbi Asiyada geniş yayılmış tibb sistemi.

Xəstəliyin istisnasız olaraq tilsimli qüvvə kimi başa düşülməsinə əsaslanan xalq təbiblərinin, astroloqların, şamanların, kahinlərin, ilan dişləməsi üzrə mütəxəssislərin tibbi praktikasından fərqli olaraq, klassik Ayurveda sağlamlığı və xəstəliyi daha ümumi dünyagörüşü və bioloji prinsiplər çərçivəsində (Hippokratın və Qalenin qumoralarını xatırladan üç fizioloji amilin balansı və disbalansı, karmanın təsiri və s.) başa düşür, zəngin bilik ənənələri ilə bağlıdır və əsasən brahmanlar tərəfindən inkişaf etdirilirdi.

Ayurvedanın mənşəyi bu günə kimi elmi mübahisə predmetidir. Onun meydana gəlməsinin mifik tarixi Ayurvedanın bütün nüfuzlu mətnlərində şərh edilir: kainatın yaradıcısı Brahma öz tibbi biliklərini Pracapatiyə, o da öz növbəsində Aşvinlərə və Hindraya ötürmüşdür. Müalicə allahı Dhanvantarinin inkarnasiyası sayılan Kaşa padşahı Divadasaya cərrahiyyəni (şalya), Aytrey Punarvasa isə daxili təbabət (kaya çikitsa) elmini İndra öyrətmişdir. Divadasa məktəbinin inkişafı nəticələrini Suşruta "Suşruta-samhita"da, Aytreya məktəbinin nəticələrini isə Kanişka padşahının saray həkimi Çaraka "Çaraka-samhita"da (e.ə. I əsrdə) sistemləşdirmişlər.

Əslində hər iki mətn əsrlər boyu zənginləşdirilmişdir. "Çaraka-samhita"nın son redaktəsi təqribən V əsrə, "Suşruta-samhita"nın son redaktəsi isə VII əsrə aid edilir. Ayurvedanın başqa mühüm mətnləri - Vaqbhatanın "Aştanqahridaya-samhita" (təqribən 600) və Madhavakaranın "Madhavanidana" (təqribən 700). Ayurveda XVII əsrədək yaradıcı ənənə kimi inkişaf etmişdir. Son vaxtlar Hindistan hökuməti Ayurveda təbabəti üzrə tədqiqatlara xeyli dəstək verir.

## İstinadlar
Aniva körfəzi

**Aniva körfəzi** — Oxot dənizidnə, Saxalin adasının cənubunda, Krilon yarımadası ilə Tonino-Aniv yarımadası arasında yerləşən körfəz. Cənubdan Laperuza boğazına geniş şəkildə açılır. İnzibati baxımdan Rusiya Federasiyasının Saxalin vilayəti ərazisinə daxildir. 
Körfəz salinində Aniva və Korkasov şəhərləri yerləşir.  
## Tarixi
1918-ci ildən Rusiyada xarici qüvvələrin təsiri güçlənir. Bu zamandan etibarən Körfəz Korkasov adını alır.

## Toponim
Böyük ehtimal ki, körfəzin adı aynu dili ilə əlaqədardır. Aynu dilində olan «an» və «iva» sözlərinbin birləşməsindən ibarətdir. Birinci söz təcümədə «mövcud olan», ikinci söz isə «dağ silsiləsi, qaya, zirvə» mənasını verir. Ümumi məna isə mövcud dağ, silsilə arasında yerləşən anlamınındadır

## Coğrafiyası
Körfəzin uzunluğu 104&nbsp;km, eni 90&nbsp;km, ən dərin yeri isə 93 metrdir. Körfəzin bir hissəsi *Qızıl balıq buxtası* adı ilə tanınır. İsti Soya cərəyanı körfəzin temperatur rejiminə və daxili axınlara təsir edir. Bu isə dəyişkən xarakter daşıyır. Bu isə onun suyunun bir qədər qızmasına səbəb olur. Körfəzin  sahilində yerləşən ən böyük yaşayış məntəqəsi Korsakov şəhəridir. Şəhər körfəzin şimalında yerləşir.
Sahilində yerləşən yaşayış məntəqələri:Pesçanoye, Rıbaçskoe, Taranay, Ulyanovskoe, Priçal, Kirillovo, Malinovka, Davıdovo, Birinci Pad, İkinci Pad, Üçüncü Pad, Korsakov, Çayka, Ozyorskoe, Novikovo, Murovyovo. Sahilində yerləşən burunlar: Slyuda, Novik, Skalnıy, Qrin, Yunonlar, Tomari-Aniva, Konabeevka, Anastasiya, Krilon. Körfəz ərazisinə daxil olan buxta, laqun və körfəzlər:Bezimyannaya, Morj, Neçayevka, Busse (laqun), Losos. Ətraf əraziləri demək olar ki, bütünlüklə meşə ilə örtülüdür. Mur bərzəxi ilə Tunayça gölündən ayrılır. Sahilə yaxın kiçik zirvələr yerləşir: Daçnaya, Kruzenştern, Aniva, Korneliya, Sovetsakaya, Pikovaya, Utes, Zapovednaya, Baçinskaya, Ojidoniya, Mak, Slonimskaya, Ploskaya, Konabeevka, Stojevaya, Buxta, Vodnaya, Dalnaya, Koneçnaya. Körfəzin cənub sərhəddi Krilon burnu ilə Aniva burnu arasındandan keçir.

## Fauna
Körfəz suları balıq (Qızılbalıq, Siyənək, Atlantik treskası, dəniz kambalası) və yengəclərlə zəngindir. burada molyusklardan Swiftopecten swifti, Patinopecten yessoensis, Crenomytilus grayanus, Musculista senhousia, Laternula limicola, Callista brevisiphonata, Venerupis philippinarum, Protothaca euglypta, Callithaca adamsi, Peronidia venulosa, Macoma orientalis. İsti Soya cərəyanı hesabına körfəzə daha cənub dəniz canlıları daxil ola bilir: Boz balinalar, Sarıquyruq və Böyük korifen.

## Mənbə
* Aniva mayakı
* На Сахалине подводная свалка угрожает экологии Анивского залива — фото.

## İstinadlar
Təmizürəklilər üsyanı

**Təmizürəklilər üsyanı** (yaponca: 一向一揆, yəni İkko-İkki) 一 Yaponiyada İkko təriqətini rəhbərliyi altında baş vermiş, 1488–1582-ci illəri əhatə edən üsyanlar.

## Haqqında
XV-XVI əsrlərdə baş vermiş üsyanlar içərisində İkko təriqətinin rəhbərliyi altında baş vermiş üsyanlar da vardı. Bu üsyanlar 1488–1582-ci illəri əhatə etmişdi və "İkko ikki" ("Təmizürəklilər üsyanı") adlanırdı. Üsyanın əsas iştirakçıları buddizm təriqəti Cyodo-şinsyu təriqətinin döyüşkən rahibləri idi. Bu təriqətə rahib Rennyo rəhbərlik edirdi. "İkko-ikki" üsyanlarında rahiblərlər yanaşı, kəndlilər, şintoizm din xadimləri və kiçik samuraylar da iştirak edirdilər. Onlar məmurlara və feodallara qarşı mübarizə aparırdılar. Dini pərdə altında baş vermiş daha geniş çıxışlar İşiyama, İse, Kaqa, Mikava, Noto, Sukai, Setsu, Etien ve Etiqo əyalətlərində baş vermişdir. İkko təriqətinin ən böyük çıxışlarından biri 1563-cü ildə Mikava əyalətində baş vermişdir.

Bu üsyanlar XVI əsrin sonlarında səngidi. Böyük əmlaka və silahlı qüvvələrə malik İkko təriqəti 1580-ci ildə ilk ağır zərbə vuruldu. Xırda feodal ailəsində anadan olmuş Oda Nobunaqa (1534–1582) İkko təriqətinin mərkəzi olan Osaka şəhərindəki Xonqanci buddizm monastrlarını yandırdı, rahiblərin qəsrlərini darmadağın etdi, 3 minədək bina dağıdıldı, monastrı və məbədlərə məxsus torpaq sahələri müsadirə edildi. Xieycan dağındakı Enryakuci monastrı xalq arasında "Qanunun sönməz işığı" adlanırdı və onun yandırılması ilə öz müstəqilliyini qoruyub saxlamış dini müxalifətə — İkko təriqətinə ağır zərbə vuruldu və ölkənin yarıdan çoxu tabe edildi.

## Üsyanın rəhbərləri

Üsyana 1457–1499-cu illərdə Rennyo, 1499–1525-ci illərdə Jitsunyo, 1525–1554-cü illərdə Şonyo, 1560–1592-ci illərdə Kennyo rəhbərlik etmişdir.

## Həmçinin bax
* Oda Nobunaqa
* Yaponiya tarixi

## Xarici keçidlər
* Otani, Chojun (1968)."Le mouvement insurrectionnel des Ikko-Ikki, adeptes de la secte Bouddhique Shin-Shu au XVème et au XVIème siècle, École pratique des hautes études. 4e section, Sciences historiques et philologiques, Annuaire 1967–1968, pp.609–612
* Sugiyama, Shigeki J. (1994).Honganji in the Muromachi-Sengoku Period: Taking Up the Sword and its Consequences, The Pacific World, New Series, pp.10, 56–74

## İstinadlar
Ketrin Siaçoke

**Mariya Aleksandra Ketrin Siaçoke Qaete** (; d. 21 yanvar 1972, Boqota, Kolumbiya) — və ya sadəcə **Ketrin Siaçoke** kimi tanınan və əsasən telenovellalarda canlandırdığı mənfi obrazlara görə şöhrət qazanmış Kolumbiyalı aktrisa.

## Həyatı
Ketrin Siaçoke 21 yanvar 1972–ci ildə Kolumbiyanın paytaxtı Boqota şəhərində doğulub. Məşhur Kolumbiya aktrisası Feliks Siaçoke və Blanka Qaetenin qızıdır. Aktrisa 1997-ci ildə yarı argentinalı, yarı kolumbiyalı aktyor və rejissor Miqel Varoni ilə ailə həyatı qurub.

## Karyerası
Ketrin Siaçoke Kolumbiyanın Telemundo televiziya kanalının bir çox telenovellalarında çəkilmişdir. İlk səhnə aldığı ekran əsəri 1994-cü ildə yayımlanan "Mambo" telenovellası olmuşdur. Həmin telenovellada epizodik rollardan birini canlandıran aktrisa daha sonra "Sobrevivir" (), "La sombra del deseo" () və s. telenovellalarda çəkilmişdir. Lakin Siaçokeyə əsas şöhrət qazandıran telenovella 2001-ci ildə yenə də Telemundo telekanalında yayımlanan "Amantes del desierto" () teleserialı olmuşdur. Bu teleserialda təhlükəli, hiyləgər və eyni zamanda cazibədar cinayətkar qadın obrazı, Mikaela Fernandezi canlandıran Ketrin Siaçoke yalnız Kolumbiya və Latın Amerika ölkələri deyil, dünyanın bir çox ölkələrində maraqla qarşılanmışdır. Həmin teleserialda mənfi qadın personajını peşəkarlıqla canlandıran aktrisaya daha sonra yenidən bir çox telenovellalarda mənfi qadın personajlarını canlandırmaq təklif edilmişdir. Siaçoke Telemundonun "La Venganza" (), "Te Voy a Enseñar a Querer" (), "Tierra de Pasiones" (), "Pecados Ajenos" (), "Reina de Corazones" () kimi teleseriallarında əsas mənfi qadın obrazlarını canlandırmışdır. Aktrisanın hal-hazırda səhnə aldığı "Sin senos sí hay paraíso" () teleserialında isə Siaçoke müsbət personaj olan Donya Hilda Santananı canlandırır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şatoy pusqusu

**Şatoy pusqusu** və ya *Yarışımardi döyüşü* () - 1996-cı ilin 16 aprel tarixində Çeçenistanın cənub ərazisində yerləşən Şatoy kəndi yaxınlığında Rusiya ordusu ilə Çeçen İçkeriya Respublikasına bağlı döyüşçülər və mücahid qrup arasında baş vermiş döyüş.

Şatoy pusqusu Rus ordusuna məxsus hərbi kanvoyun pusquya salınmaq yolu ilə sıradan çıxarılmasına hesablanmışdır. Pusqu nəticəsində rus komandir Pyotr Terzovets və daha 75 əsgər öldürülmüşdür. Hadisə Birinci Çeçen-Rus Müharibəsinin ən qanlı döyüşlərindən biri hesab olunur.

## İstinadlar
Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftəri

**Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftəri** () — Osmanlı İmperiyası hakimiyyəti dövründə İrəvan əyalətinin İsgəndərqalası və Urud livalarında gəlir mənbəələrini müəyyən etmək və vergiləri nizamlı şəkildə toplamaq məqsədilə 1593-cü ildə tərtib olunmuş özündə statistik məlumatları əks etdirən sənəd.

XVI əsrin 90-cı illərində, yəni osmanlıların Zəngəzur diyarını ələ keçirdikləri dövrdə tərtib olunan dəftər Ankarada *Tapu ve Kadastro Kuyum-i Kadime Arşivi*ndə saxlanılır (199, vərəq 111a-191a). Səhvən *Bəyazid vilayətinin müfəssəl dəftəri*nə əlavə edilmiş dəftər Akif Muradverdiyev və Hüsaməddin Məmmədovun (Qaramanlı) yaxından köməkliyi ilə 2003-cü ildə Ankarada Türkiyə Dövlət Arxivindən tapılmış və əski əlifbadan Azərbaycan dilinə çevrilmişdir. Dəftər ilk dəfə 2005-ci ildə Musa Urudun *Zəngəzur* adlı kitabında çap olunub.

## Həmçinin bax
* İrəvan əyaləti
* Urud livası
* İsgəndərqalası livası

## İstinadlar
Kiği nahiyəsi

**Kiği nahiyəsi** və yaxud **Gığı nahiyəsi** — 1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin Urud livası tərkibində nahiyə.

## Kəndləri
Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftərinə görə Urud livasının *Kiği nahiyəsi*ndə ümumilikdə 12 kənd var. Onlardan 5-i erməni, 7-si türk  kəndidir. Türklər  yaşayan kəndlərdən 5-i dağıdılıb, yaşayış olan kəndlərdən yalnız ikisində etnik tərkib türklər idi.

Kəndlərin dağıdılmış, boş olmasına əsas səbəb Osmanlı hücumu ərəfəsində bölgədə, xüsusilə şiə etiqadlı yerli əhali arasında kütləvi köçlərin baş tutmasıdır.



## Qeydlər




## Həmçinin bax
* Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftəri
* Gığı dərəsi
* Gığı
* Acıbac
* Pəyhan
* Gərd
* Kurud
* Mahmudlu

## İstinadlar