Macarıstan prezidentlərinin siyahısı

**Macarıstan prezidenti** () ölkənin mövcud konstitusiyasına görə, Macarıstanın dövlət başçısıdır. Macarıstan prezidentlərinin siyahısı, kral hökmdarları istisna olmaqla, Macarıstan dövlətinin liderlərinin siyahısını ehtiva edir.

Macarıstan tarixinin respublika dövrlərində başçı dövlət prezidentlər idi (bunlardan birincisi 1848-1849-cu illərin inqilab dövrünün "prezident-qubernatoru" idi), federal Mərkəzi İcra Komitəsinin (Macarıstan Sovet respublikası dövründə) sədrləri, və ya rəyasət (prezident) (Macarıstan Xalq Cümhuriyyəti dövründə).

## Macarıstan dövləti (1849)
1848-49-cu illərdə Macarıstan İnqilabı dövründə, 14 aprel 1849-cu ildə Macarıstan Parlamenti müstəqilliyin elanını qəbul etdi və Habsburg-Lorraine Evini tərk etdi. Milli Müdafiə Komitəsinə rəhbərlik edən Lajos Kosuth, Macarıstanın dövlət başçısı, prezident-qubernatoru elan edildi, bundan sonra Komitə fəaliyyətini dayandırdı. Avqustun 18-də, 1849-cu ildə imperiya ordusundan (rus ekspedisiya korpusları tərəfindən dəstəklənən) inqilabçı qüvvələrin məğlub olması fonunda General Artur Gergei 1849-cu il avqustun 13-də inqilab ordusunun kapitulyasiyasını imzalayan hərbi və mülki diktator təyin edildi.

İnqilabın bastırılmasından sonra, Macarıstan dövlətinin statusu 1723-cü ildə Pragmatik Ssenariyə uyğun olaraq Avstriya imperiyasının bir hissəsi kimi bərpa edildi

## Respublika hökumətləri (1918—1920)
Avstriya-Macarıstanın dağılması və müstəqil Macarıstan dövlətinin yaranması dövründə bir neçə, o cümlədən qarşıdurma, respublikaçı siyasi rejimlər (ilk növbədə, Macarıstan Xalq Respublikasının 16 noyabr 1918-dən 21 mart 1919-cu, ikincisi Macarıstan Sovet Respublikası 21 mart 1919-cu il 6 avqust 1919-cu il üçüncü, əksinə inqilabçı hökumətlər 5 may 1919-dan 12 avqust 1919-cu ilədək Rumıniyaya işğaldan azad olan ərazilərdə, dördüncü yerdə isə Macarıstan Respublikasında 15 mart 1920-ci il) 7 avqust , 1919 Rumıniyanın işğal altında olmuşdur.

Respublika dövrü 29 fevral 1920-ci ildə regent Mikloş Xorti tərəfindən idarə olunan Macarıstan krallığı bərpa edildikdən sonra başa çatmışdır.

### Macarıstan Xalq Respublikası (1918—1919)
1918-ci il noyabrın 16-da Macarıstan Xalq Respublikası () elan olundu, onun müvəqqəti rəhbəri 11 yanvar 1919-cu ildə ölkənin müvəqqəti prezidenti seçilən baş nazir  Mixay Karoyi idi.

21 mart 1919-cu ildə Macarıstan Sosial Demokratik Partiyası və Macarıstan Kommunist Partiyası Macarıstan Sosialist Partiyasında birləşərək Budapeştin hərbi-işçi şurasında eyni gün Macarıstan Sovet Respublikasını elan etdilər.

### Macarıstan sovet respublikası (1919)
Macarıstan Sovet Respublikası (sözündən — *Macarıstanda sovet respublikası*, ) — 21 mart 1919-cu ildə elan edilmiş siyasi rejimi və kral ordunun qoşunlarından Qırmızı Ordunun hərbi birləşməsindən sonra 6 avqust 1919-cu ildə dayandırıldı.

Sovet dövlətinin başında *Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi* (), *Sovetlərin Dövlət Assambleyasının* () daimi nümayəndəliyi olmuşdur. 1919-cu il iyunun 23-də *Sovetlərin Dövlət Assambleyası Macarıstan Sosialist Federativ Sovet respublikasının* Konstitusiyasını () təsdiqlədi və Sovet hakimiyyətini Macarıstan Krallığına aid bütün ərazilərə (bu, qismən Slovak Sovet Respublikasının yaradılması ilə həyata keçirilmişdir) verilmişdir. Bu baxımdan, idarəetmə orqanı *Federal Mərkəzi İcra Komitəsi* () kimi tanındı.

1919-cu il avqustun 2-də Sovet hökumətinin bir çox üzvləri Avstriyaya qaçdılar. Budapeşt İşçi Deputatları Şurasının ərəfəsində Antanta nümayəndələrinin dəstəyi ilə 6 Avqust 1919-cu il tarixinə qədər fəaliyyət göstərən  Dyüla Peydl başda olmaqla yeni bir hökumət seçildi (4 avqust 1919-cu ildə Rumıniya əsgərləri Budapeştə gətirildi).

### Birinci Macarıstan Respublikası (1919—1920)
Tarixçilikdə  (Birinci Macarıstan Respublikası), 1918-ci ilin oktyabr ayından etibarən Macarıstanda status-kvonun bərpasına yönəlmiş Rumın işğalı zamanı mövcud olan siyasi rejimdir. Rəsmi olaraq 16 noyabr 1918-ci ildə elan edilmiş Macarıstan Xalq Respublikası bərpa edildi.

6 avqust 1919-cu ildə İştvan Fridrix Rumıniya ordusunun dəstəyi ilə   Macarıstanın sosial-demokratik partiyasını,    ləğv etdi. Ertəsi gün Yozef Avqust özünü "Macarıstanın Regenti" elan etdi (23 avqust 1919-cu ildə istefa etdi) və baş nazir kimi İştvan Fridrix təyin etdi. 24 noyabr 1919-cu ildə, Antantanın təzyiqi altında, Husar Qara ilə əvəzlədi.

29 fevral 1920-ci ildə parlament öz monarxiyasını bərpa etdi, amma mülki amansızlığın dayandırılmasına üçün kralın seçilməsini təxirə saldı və vitse-admiral kimi Mikloş Hortini regent təyin etdi.

## Macarıstan krallığı (1920—1946)
### Mikloş Hortinin regentliyi (1920—1944)
Regent, ilk olaraq Qabsburq-Lotariq evini və xüsusilə IV kralı Karoyü təmsil etdiyinə baxmayaraq,  Macarıstana dönmək cəhdini dəstəkləməmişdi. Çünki Çexoslovakiya və Slovensiya, Hırvat və Sırplar Krallığı, Qabsburqların bərpasını silahlı bir işğal üçün əsas hesab etdiyini bildirdilər. 1920-ci il noyabrın 6-da Parlament Habsburq-Lorraine evinin nümayəndələrinə hökmdar taxtını verən 1723-cü ilədək Rusiyanın Pragmatik Sanksiyasını ləğv etdi. Bu, Mikloş Hortinin  qeyri-müəyyən vaxtda vəzifədə qalmasına imkan verdi.

### Milli Birlik Hökuməti (1944-1945)
Milli birliyin hökuməti () və ya Salaşi diktatorluğu, 16 oktyabr 1944-ci ildən 28 mart 1945-ci ilə qədər Nazi Almaniya tərəfindən işğal olunmuş Macarıstan ərazisində mövcud olan bir kukla rejimi. Bu dövr üçün historioqrafiyada istifadə olunan Macar dövləti () hüquqi şəraitdə ölkə krallıq olaraq qaldığından bu şərtlə şərtdir. Eyni zamanda, 27 oktyabr 1944-cü ildə, parlament kral rejissoru və hökumət başçısının birləşməsini təsdiqlədi, sonra rejimin rəhbəri Ferens Salaşi 4 noyabr 1944-cü ildə () "Milli Lider" olaraq and içdi.

Budapeştin Qırmızı Ordu əməliyyatında 29 oktyabr 1944-cü ildə başlayan Budapeşt mühasirəsi 26 dekabr 1944-cü ildə tamamlanmış və 13 fevral 1945-ci ildə paytaxt tamamilə sovet qoşunlarının nəzarəti altında idi. 28 mart 1945-ci ildə, almanlar tərəfindən nəzarət edilən ərazilərdə işləməyə davam edən Milli Birlik Hökuməti rəsmən ləğv edildi və üzvləri Almaniyaya qaçdı.

### Müvəqqəti Milli Məclis (1944-1945)
1944-cü ilin noyabr ayında seçilmiş müvəqqəti Milli Məclis (daha sonra seçki) Qırmızı Ordu tərəfindən işğal olunmuş Şərqi Macarıstan ərazisində Seqed şəhərində işləmişdir. Onun sədri, faktiki olaraq, nəzarət edilən ərazidə ən yüksək dövlət funksiyalarını həyata keçirmişdir.

12 mart 1945-ci ildə Budapeştdə tamamilə sovet qoşunlarının nəzarətində 13 fevral 1945-ci ildə müvəqqəti Milli Məclis üç üzvdən ibarət olan bir toplu orqanı - bir hökumət qurma hüququnu alan Ali Milli Şuranı formalaşdırdı.

### Ali Milli Şurası (1945-1946)
13 fevral 1945-ci ildə Müvəqqəti Milli Məclis tərəfindən formalaşmış Ali Milli Şurası üç üzvdən ibarət dövlətin de facto kollektiv rəhbəri idi.

1946-cı il fevralın 1-də Macarıstan Respublikası Milli Məclis tərəfindən elan edilmişdi () və Baş nazir Zoltan Tildi prezident seçilmişdir.

## İkinci Macarıstan Respublikası (1946-1947)
İkinci Macarıstan tarixçiliyində yazılan Macarıstan Respublikası (), 1946-cı il fevralın 1-də Milli Məclis tərəfindən elan edilmiş, Baş nazir Zoltan Tildiy isə prezident seçilmişdir.

Respublika prezidenti () Milli Məclisin iclasında seçilmişdir.

Kommunistlər liderliyində olan "sol blok" 31 avqust 1947-ci ildə seçkilərdə çox sayda "etibarsız vətəndaşı" seçici hüquqlarından məhrum edildikdən sonra (solaşistlərlə əməkdaşlıqda ittiham olunan). Sosial Demokratlarla Macarıstan İşçi Partiyasına (14 iyun 1948-ci ildə yaradılıb) birləşdikdən sonra 1949-cu il avqustun 20-də Konstitusiyanın qəbul edilməsinə, Macarıstanda tək partiya sisteminin yaradılması və Macarıstan Xalq Respublikasını elan etməsinə icazə verən konstitusiya əksəriyyəti qəbul edildi.

## Macarıstan Xalq Respublikası (1949-1989)
Macarıstan Xalq Respublikası () 1949-cu il avqustun 19-da Macarıstanda vahid bir sistem quran konstitusiya ilə elan edildi. 1949-cu il avqustun 23-də seçilmiş Macarıstan Xalq Respublikasının Rəyasət Heyəti () yeni konstitusiya çərçivəsində dövlətin kollektiv rəhbəri oldu. Onun birinci sədri (və ya prezident, ) əvvəllər Respublika prezidenti Arpad Ferents Sakaşiç idi.

1989-cu ilin yayında Macarıstanda müxalifətin iştirakı ilə konstitusiyanın gələcək dəyişikliyi və 1990-cı ilin mart ayına dair çoxpartiyalı seçkilərin təyin edilməsi barədə qərar qəbul edən dəyirmi masa təşkil olundu. 7 oktyabr 1989-cu ildə XIV Konqresdə Macarıstan Sosialist İşçi Partiyası sosial demokratiya mövqeyinə keçərək, Macarıstan Sosialist Partiyasına çevrildi. Parlament 16-20 oktyabr tarixlərində keçirilən iclasında çoxpartiyalı parlament seçkiləri və birbaşa prezident seçkilərini nəzərdə tutan qanun qəbul etmişdir. 23 oktyabr 1989-cu ildə  ölkənin adını "Macarıstan Respublikasına" dəyişən konstitusiya aktları qəbul edildi.

## Üçüncü Macarıstan Respublikası (1989-cu ildən)
23 oktyabr 1989-cu ildə ölkənin adını **Macarıstan Respublikası**  ()  dəyişdirən və çoxpartiyalı sistemi bərpa edən konstitusiya aktları qəbul edildi. İlk çoxpartiyalı seçkilər 2 turda - 25 mart və 8 aprel 1990-cı ildə keçirilib.

2012-ci il yanvarın 1-də Macarıstanın yeni Konstitusiyası qüvvəyə minib, ölkənin yeni rəsmi adı — **Macarıstan** () olaraq yaradıldı.

## Dövlət başçısının ştandartları

Şəkil:Standard of the Regent of Hungary (1920s-1939, afloat).svg|Macarıstanın regent ştandartı (1921—1939)
Şəkil:Flag of the Supreme Warlord of the Royal Hungarian Defence Forces (1939-1945, on land).svg|Macarıstanın regent ştandartı (1939—1944)
Şəkil:Standard of the President of Hungary (1948-1950, afloat).svg|Macarıstanın regent ştandartı  (1948—1949)
Şəkil:Standard of the President of Hungary (1990s-2012).svg|Macarıstanın regent ştandartı  (1990—2012)
Şəkil:Flag of the President of Hungary.svg|Macarıstanın regent ştandartı  (с 2012)


## İstinadlar