open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
AIRPod

**AIRPod** — "Motor Development International" tərəfindən hazırlanmış sıxılmış hava vasitəsi. "AIRPod"un eyni əsas şassi saxlanılmaqla oturacaqların sayını və yük anbarının miqdarını dəyişən üç fərqli konfiqurasiyada istehsalı planlaşdırılmışdır. O, sıfır emissiyalı şəhər avtomobili kimi hazırlanmışdır. Prototiplər hava limanlarında emissiyasız nəqliyyat vasitələri kimi istifadə üçün "KLM/AirFrance" tərəfindən sınaqdan keçirilmişdir.

MDI 2000-ci ildən bəri hər il "AirPod"un istehsal olunacağını vəd edir. 2018-ci ilin oktyabr ayına olan məlumata görə, heç bir seriyalı avtomobil yaradılmamışdır. "Zero Pollution Motors" 2019-cu ilin ortalarına qədər istehsal edəcəyini vəd etmişdi.

## İstehsalı
2013-cü ilin sentyabrında avtomobilin 2014-cü ilin yayından etibarən 7,000 avrodan başlayan 100 km məsafəyə malik baza modeli ilə satışa çıxarılacağı iddia edilmişdir. Digəri, 8,000 Avroya 250 km məsafəni təmin edən, sıxılmış havaya əlavə olaraq bir qədər yanacaq istifadə edən təkmilləşdirilmiş mühərriklə olacaqdı. Avtomobillər İtaliyanın Sardiniya vilayətinin Bolotana şəhərində istehsal olunacaqdı. 2014-cü ilin avqustunda MDI öz "Carros" R&D müəssisəsində qismən tamamlanmış, nümayiş xarakterli quraşdırma xəttinin fotoşəkillərini və təklif olunan hazır quraşdırma xəttinin təsvirlərini yerləşdirmişdir. 2016-cı ilin mart ayında onlar Sardiniyada qarşıdan gələn fabrikin tikintisinin "davam etdiyini" göstərən şəkilləri yerləşdirilmişdir.

## Satışı
Avtomobillər 2015-ci ilin may ayında "Zero Pollution Motors" tərəfindən ABŞ-nin "*[[Shark Tank]]*" realiti-şousunda təqdim edilmişdir. Burada Robert Heryavets "AirPod"u 10,000 dollara satmağı təklif etmiş, potensial biznesdə 50% pay üçün 5 milyon dollar təklif etmişdir. "Zero Pollution Motors" istehsal zavodu qurmaq hüququna malikdir və Havay adalarında zavod qurmağı təklif etmişdir. İnvestisiya müqaviləsi uğursuz olmuşdur, çünki şirkət Şimali Amerikada hüquqlara sahib deyildi. Şirkətin saytında Avropada istehsalın 2018-ci ilin birinci rübündə planlaşdırılacağı və sifarişlərin qəbul ediləcəyi bildirilmişdi.

## Həmçinin bax
* Sıxılmış hava avtomobili

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AIRPod 2.0 Web Page
* Motor Development International Website
* Zero Pollution Motors
Yerablur

**Yerablur** (, ) və ya **Yerablur Hərbi Panteonu** — Ermənistanın İrəvan şəhərinin kənarındakı təpənin başında yerləşən hərbi qəbiristanlıq. 1988-ci ildən Yerablur Qarabağ münaqişəsi zamanı həlak olmuş erməni əsgərlərinin dəfn olunduğu yerə çevrilmişdir.

## Tarixi
26 may 1992-ci ildə Ermənistan hökumətinin qərarı ilə qəbiristanlığın statusu təsdiq edilmişdir.

## Tərtibat
İrəvanın qərb hissəsində, Yerablur təpəsində, İrəvan - Eçmiədzin avtomobil yolunun sağında yerləşir. Təpənin hündürlüyü 951 m, panteonun sahəsi isə 19,22 ha-dır. Yerablurun girişinin sol tərəfində ibadətgah var, onun qarşısında həlak olmuş Azadlıq Döyüşçüləri Muzeyi, onun yanında Ermənistanın azadlığı uğrunda erməni gizli ordusunun 39 əsgərinin xatirəsinə ucaldılmış abidə, daha sonra isə itkin düşmüş Azadlıq döyüşçülərinə abidə. Yerablurda Ermənistanın Milli Qəhrəmanları Vazgen Sarkisyanın, Civan Abramyanın, Monte Melkonyanın, Dağlıq Qarabağ müharibəsinin əsgərləri olan bir çox digər görkəmli ermənilərin məzarları var. Kompleks panteonun hərbi mühafizə xidməti tərəfindən qorunur. 1995-ci ildən Yerablur Hərbi Panteonunda həlak olmuş Azadlıq Döyüşçülərinin Valideynləri Komitəsi fəaliyyət göstərir. 

## Bəzi dəfn olunanlar

Bu hərbi qəbiristanlıqda bir çox erməni hərbçiləri dəfn olunub, o cümlədən:

* Vardan Stepanyan (1992)
* Qurbanmurad Nəfəsov (1992)
* Monte Melkonyan (1993)
* Karo Kahkecyan (1993)
* Şahin Meğriyan (1993)
* Sose Mayriq (1952-ci ildə vəfat etmiş, 1998-ci ildə Yerablurda yenidən dəfn edilmişdir)
* Vazgen Sarkisyan (1999)
* Andranik Ozanyan (1927-ci ildə vəfat etmiş, 2000-ci ildə Yerablurda yenidən dəfn edilmişdir)
* Qurgen Markaryan (2004)
* Sebuh Nersesyan (1940-cı ildə vəfat etmiş, 2014-cü ildə Yerablurda yenidən dəfn edilmişdir)
* Qurgen Yanıkyan (1984-cü ildə vəfat etmiş, 2019-cu ildə yenidən dəfn edilmişdir)

Yerablur hərbi qəbiristanlığından olan bütün memoriallar "hush.am" şəcərə saytında yerləşdirilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Yerablur_Martyr's_Church.jpg|Müqəddəs Vartanants Əzabkeşlər kilsəsi
Fayl:Yerablur_3.jpg|Əsas giriş
Fayl:Monte_Melkonian_Yerablur.jpg|Monte Melkonyan
Fayl:Garo_Kahkejian.jpg|Karo Kehkecyan
Fayl:SoseMayrig.JPG|Sose Mayriq
Fayl:Vazgen_Sargsyan's_tombstone_at_Yerablur,_Yerevan.jpg|Vazgen Sarkisyan
Fayl:Andranik_Ozanian_memorial_in_Yerablur.jpg|Andranik Ozanyan
Fayl:Gurgen_Margaryan_Yerablur.png|Qurgen Marqaryan
Fayl:Yerablur_Military_Pantheon,_2021.png|2021-ci ildə Yerablur


## İstinadlar
Vardan Stepanyan

**Vardan Stepanyan** (; ), daha çox **Düşmən Vardan** kimi tanınır — Ermənistan hərbçisi, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı. O, Ermənistanda əhəmiyyətli bir hərbi komandir sayılır.

## Həyatı
### Erkən həyatı və Əfqanıstan
Vardan Stepanyan 9 mart 1966-cı ildə Ermənistan SSR-nin İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. 1983-cü ildə İrəvanda yerləşən 32 saylı Tumanyan məktəbini bitirdikdən sonra Sovet Ordusuna çağırılmışdır. 1984–1986-cı illərdə Əfqanıstanda xidmət etmişdir. Oradakı xidmətlərinə görə Stepanyan "İgidliyə görə" medalı və "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 70 illiyi" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir. Sovet Ordusundan tərxis olunduqdan sonra Stepanyan İrəvan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə qəbul olmuşdur.

### Birinci Qarabağ müharibəsi
Stepanyan 1988-ci ilin əvvəlində Qarabağ hərəkatına qoşulmuşdur. O, əvvəlcə Qarabağ ermənilərinə silah və texnikanın verilməsində Əfqanıstan müharibəsinin erməni veteranları qrupuna rəhbərlik etmişdir. Stepanyan 1989-cu ildən İcevan, Noyemberyan, Şəmşəddin, Ararat, Vardenis və Gorusda döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1991-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsinin qızışdığı bir vaxtda Stepanyan Qarabağa köçmüş, Xocalı, Meşəli, Kərkicahan, Malıbəyli, Laçın, Ağdərə, Əsgəran, Böyük Qaladərəsi və s. döyüşlərdə fəal iştirak etmişdir. 1991-ci ilin dekabrında sonuncu sovet qoşunları Azərbaycanı tərk etmişdir. Azərbaycan qoşunları tezliklə Qarabağın ən böyük şəhəri olan Xankəndini mühasirəyə almışdı. O, Xankəndi yaxınlıqlarında yerləşən Kərkicahanda Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə qarşı döyüşdə erməni döyüşçülərinə rəhbərlik etmişdir.

8–9 may 1992-ci il tarixlərində erməni qoşunları Şuşanı işğal etmişdilər. Stepanyan bu döyüşdə fəal iştirak etmişdir.

## İrsi
Stepanyan Ermənistanın paytaxtı İrəvanda yerləşən Yerablur hərbi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. O, ölümündən sonra 1993-cü ildə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının I dərəcəli "Döyüş xaçı" ordeni və 1996-cı ildə Ermənistanın II dərəcəli "Döyüş xaçı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İrəvan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin auditoriyalarından birinə 1994-cü ildə onun adı verilmişdir. Şuşada bir küçə "Düşmən Vardan Stepanyan" adlandırılmış, İrəvanda isə onun muzeyi fəaliyyət göstərir. Mirikənd kəndi yaxınlığında onun heykəli ucaldılmışdır.

## İstinadlar
Reim müharibəsi

**Re'im müharibəsi**, 7 oktyabr 2023 tarixində Reim şəhərinin alınması məqsədilə başlayan müharibədir. Hamas 1 gün Re'in şəhərini işğal etmişdi. Lakin 8 oktyabr tarixində, Re'im şəhəri İsrail tərəfindən yenidən ələ keçirildi. Re'im şəhəri İsrail tərəfindən azad edilmiş olsa da, Nimrod Aloninin Hamasa əsir düşdüyü kimi iddialarda vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Joao Grimaldo

**Joao Alberto Grimaldo** () — Perunun Sporting Cristal klubu və Peru milli komandasında hücumçu cinah müdafiəçisi kimi çıxış edən perulu peşəkar futbolçu.

## İstinadlar
Kərim Findi

**Kərim Findi** () — yazıçı və kürd yazıçısı.

## Həyatı
1974-cü ildə Mosul Universitetinin ingilis dili fakültəsini bitirib.

O, ingilis, kürd, ərəb kimi müxtəlif dillərdə (siyasət, coğrafiya, dil, ədəbiyyat və tarix) daxil olmaqla, çoxsaylı mövzularda 20-dən çox kitabı nəşr edib.

O, Kürdüstan Jurnalistlər Sindikatının yaradıcılarından biri olub.

1997-ci ildə KRG Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən nəşr olunan KARWAN jurnalının baş redaktoru olub.

O, KRW Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən nəşr olunan KARWANI AKADIMI / Karwan Academic jurnalının katibi olub.

O, KRG Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən nəşr olunan ilk roman əlifbası (latin) kürd dilində jurnal olan DICLE / Dijla jurnalının baş redaktoru vəzifəsində çalışıb.

## Nəşr olunmuş kitablar
— Bakir bag Al-Arizee şeirləri toplusu, toplanmış və təhlil edilmiş, 1982, (kürd dilində).

— Mairo, latın hərflərindən (kürd) ərəb hərflərinə (kürdcə) transliterasiya, 1985, (kürd dilində).

— Gülçin, Akleerky litters (kürd) ərəb hərflərinə (kürd) transliterasiya, 1988, (kürd dilində).

— Kürdüstanda Eylül İnqilabının fəsilləri – İraq yazısı, 1995 (ərəb dilində).

— Duhok Qubernatorluğunun bələdçisi, 1997. (ərəb və ingilis dillərində).

— Mossel əyalətinin şimal hissəsindəki kürd tayfaları, 1996. ingilis dilindən kürd dilinə tərcümə. (kürd dilində).

— Xani festivalı, hazırlanmış, 1996, (kürd dilində).-Xanı Festivalı, hazırlanmış, 1996, (Kürtcə nəşr).

— Müxtəlif dövrlərdə Amedi, tənqid və təhlillər, 1997, (ərəb dilində).

— (P. D. K) Bərzaninin Yoxluğunda (1946–1958), 1998, (kürd dilində).

— Peshmarge'nin Qızıl Yubileyi. 1999. Cənubdan şimala (Kirmanci) dialektinə və ərəb hərflərindən latin hərflərinə transliterasiya, (kürd dilində).

— Bərzani heç vaxt təslim olmur , 2001. Cənubi Kirmancı ərəb hərflərindən latın hərflərinə Şimali Kirmancıya çevrildi. (kürd dilində).

— Bədinan qalası və onun bəzi tarixi yerləri, 2012, (ərəb dilində).

— Bədinan qalası, 2012, (ərəb dilində).

— Bədinan bölgəsində Kürd dili, 2012, (ərəb və kürd dillərində).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Birovçulu (Tuzxurmatu)

**Birovçulu** (, ) — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Əmirli nahiyyəsində kənd.

## Tarix
Birovçulu kəndi 1638-ci ildə salınmışdır. Kəndin adı Bayat boyunun Birovçulu oymağının adı ilə bağlıdır. Birovçulu 2014-ci ildə İŞİDin yürüşünə məruz qalmışdı ki onun nəticəsində bir ailənin beş üzvü həlak olmuşdur.

## Coğrafiya
Birovçulu kəndi Tuzxurmatu şəhərindən 10 km cənubda, Əmirli şəhərindən isə 7 km şimalda yerləşir. Şimaldan Çardaqlı və Bastamlı kəndləri, qərbdən Qaranaz kəndi, şərqdən Köküz kəndi, cənubdan isə Böyük Albuhəsən, Kiçik Albuhəsən, Böyük Dombalandərə və Kiçik Dombalandərə kəndləri ilə əhatə edilmişdir.

## Əhalisi
Hazırda kənddə 2,000 nəfərə qədər əhali yaşayır. Kənd əhalisi şiə müsəlman Türkmanlardan ibarət olub Azərbaycan dilinə çox yaxın bir Türk dilində danışırlar. Birovçulu kəndinin əhalisi Bayat boyunun Birovçulu oymağındandır. Bundan başqa Kərkük, Mosul, Təlafər, Bağdad, Tuzxurmatu, Əs-Səmavə və Bəkubə kimi şəhərlərdə 20.000 nəfərə qədər Birovçulu yaşayır.

## İstinadlar
Ryuho Okava

– Yaponiya dini və siyasi lideri. "Xoşbəxt elm" kultunun lideri və CEO-su olmuşdur. O, iddia edirdi ki, istənilən yaşayan və ölü şəxsin ruhunu çağırmaq bacarığına malikdir.

## Həyatı
Okava 1956-cı ildə doğulmuşdur. O, Tokio Universitetindən məzun olmuşdur. Kultunu qurmazdan öncə bir neçə şirkətdə işləmişdir. 1986-cı ildə ruhlarla danışdığını iddia edərək "Xoşbəxt elm" kultunu qurmuşdur. Onun iddiasına əsasən ruhlar ona missiyasının "bəşəriyyəti xoşbəxtliyə aparmaq olduğunu" demişdirlər. Kult onun ruhlarla danışmaq bacarığına, ruh reinkarnasiyasına və qlobal utopiyanın inşasına inanmışdır. Kult iddia edir ki, onların 110-dan çox ölkədə üzvü var.

Okava mübahisəli şəxsiyyət olmuşdur. O, "tanrıdan mesajlar" aldığını, eləcə də, məşhur şəxslərin ruhları ilə danışdığını iddia edirdi. Ruhların ona danışdıqları əsasında kitablar nəşr etdirmişdir. Kitablarında İsanın "qoruyucu ruhları", ABŞ-nin keçmiş prezidenti Donald Tramp, Freddi Merkyuri və Rusiya prezidenti Vladimir Putin ilə söhbət etdiyini iddia etmişdir. Okavanın oğlu Hiroşi 2020-ci ildə verdiyi bir müsahibədə atasının yalan dediyini, "etdiklərinin məntiqsiz olduğunu" demişdir.

Okava 2009-cu ildə kultun Xoşbəxtliyin Realizasiyası Partiyası adlı siyasi filialını qurmuşdur. Onun partiyası dini təlimə əsaslanan kiçik hökuməti, LGBTQ icmasının hüquqlarının məhdudlaşdırılmasını və Çinin çəpərləmə siyasətini dəstəkləmişdir.

### Ölümü
27 fevral 2023-cü ildə halı qəflətən pisləşmiş və Tokiodakı bir xəstəxanaya aparılmışdır. Bütün cəhdlərə baxmayaraq 2 mart 2023-cü ildə 66 yaşında ölmüşdür. Ölüm səbəbi naməlumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yuyucu toz

**Yuyucu toz** ― paltarların əllə və ya paltaryuyan maşında yuyulması üçün nəzərdə tutulmuş tozlu yuyucu vasitə. Məişət kimyəvi maddələrinə aiddir.

## Növlər
* Sabun tərkibli — sabun və qələvi duzların qarışığı, yalnız pambıq və kətan parçaları 40 ° C temperaturda yumşaq suda yumaq üçün nəzərdə tutulmuşdur.
* Sintetik (tərkibində sintetik səthi aktiv maddələr olan) — suyun sərtliyinə, temperaturuna, turşuluq dərəcəsinə və parça növünə görə çox yönlü olması ilə fərqlənir.
* Qələvi — suyun sərtliyini azaltmaq, çamaşırları islatmaq və qaynatmaq üçün istifadə olunur.

## Yuyucu tozların tərkibi
Müasir yuyucu tozların tərkibində anion və qeyri-ion səthi aktiv maddələr, soda, natrium silikat (toza qələvilik əlavə edir və tozu qranullara bağlayır), həmçinin seyreltici kimi duz balastı (adətən natrium sulfat (təxminən 40%) var. paltaryuyan maşında hər yuma üçün 150 q dozada konsentratsız yuyucu toz) və ya daha az tez-tez natrium xlorid) 5% −10% -dən çox olmayan miqdarda.

Həmçinin, yuyucu tozların tərkibində digər komponentlər də ola bilər: kationik səthi aktiv maddələr, kimyəvi və optik parlatıcılar, ətirlər, kalsium və maqnezium ionlarını birləşdirən maddələr: (natrium tripolifosfat) seolitlər, sitratlar, Trilon B). Tozun tərkibində həmçinin fermentlər, sabun, tozun özünə gözəl rəng vermək üçün rəng qatqıları və çirkin səthə çökməsinin qarşısını alan maddələr ola bilər. Yuyucu toz məhlulunun pH səviyyəsini müəyyən edilmiş hədlərdə saxlamaq üçün onun tərkibinə müvafiq əlavələr, ən çox limon turşusu daxil edilə bilər.

Yuyucu tozun tərkibindəki fosfatlar suyun sərtliyini aradan qaldırır, bununla da səthi aktiv maddələrin təsirini  və yuyucu tozun effektivliyini artırır. 1983-cü ildən bir çox ölkələrdə fosfatların istifadəsi qadağan edilib. MDB ölkələrində hələ də yuyucu tozların istehsalında fosfatlardan heç bir məhdudiyyət qoyulmadan istifadə olunur. Yalnız Ukraynada 2014-cü ildən qanunvericiliklə fosfatların istifadəsinin məhdudlaşdırılması proqramı qəbul edilib. Fosfatsız yuyucu tozlar Qərb ölkələrində həm fosfatların istifadəsinə qoyulan məhdudiyyətlər, həm də ətraf mühitə könüllü qayğı səbəbindən çox populyarlaşıb.

Avtomatik yuma üçün nəzərdə tutulan yuyucu tozun tərkibində köpük əmələ gəlməsini maneə törədən maddələr var.

## Həmçinin bax
* şampun
* sabun

## İstinadlar

## Xarici kecidlər
* "Məişət təyinatlı kimyəvi mallarının istehlak xassələri və keyfiyyətinin ekspertizası"
* **[https://banker.az/turkiy%C9%99nin-yuyucu-toz-n%C9%99h%C9%99ngi-az%C9%99rbaycanda-zavod-acmaq-ucun-danisiqlar-aparir/ Türkiyənin yuyucu toz nəhəngi Azərbaycanda zavod açmaq üçün danışıqlar aparır]**
Reim musiqi festivalı qətliamı

**Reim musiqi festivalı qətliamı** () - İsrailin Cənub dairəsinə daxil olan Reim adlı kibbutz kollektiv icmasında 2023-cü ilin 7 oktyabr tarixində yerli vaxtla səhər saatlarında Həmas tərəfindən gerçəkləşdirilmiş terror aktı. Festival iştirakçılarının gülləbaran edilməsi fonunda baş vermiş qətliam nəticəsində ən azı 260 nəfər həlak olmuşdur. Festival meydançasından qaçmağa çalışan onlarla şəxs Həmas yaraqlıları tərəfindən təqib edilmiş, bəziləri yolda öldürülmüşdür. 

Qətliam 7 oktyabrda başlamış Qəzzə–İsrail münaqişəsindən az sonra baş vermişdir. Ərazini tərk edə bilməyən onlarla festival iştirakçıları əsir götürülərək Həmas yaraqlıları tərəfindən Qəzzə zolağına qaçırılmışdır.

## İstinadlar
Dialektologiya

**Dialektologiya** — (yunan dilində διάλεκτος, dialektos, "danışma, dialekt"; və -λογία, -logia "elm") — dilçilikdə dialekt və şivəni öyrənən elm sahəsidir. O, ilk növbədə coğrafi paylanmaya və onların əlaqəli xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq dildəki variasiyaları öyrənir. Dialektologiya iki yerli dialektin ortaq əcdaddan ayrılması və sinxron variasiya kimi mövzularla məşğul olur. Dialektoloqlar son nəticədə regional ərazilərə uyğun gələn qrammatik, leksik və fonoloji xüsusiyyətlərlə məşğul olurlar. Beləliklə, onlar adətən nəinki müəyyən ərazilərdə nəsillər boyu yaşamış əhali ilə deyil, həm də dillərini yeni ərazilərə gətirən miqrant qrupları ilə məşğul olurlar.

## Dialektologiyanın əsas anlayışları
Dialekt anlayışı altında dilçilikdə dilin məhdud ərazidə işlədilən növü (variantı) nəzərdə tutulur. Dialekt bütün dilə xas olan əlamətlərlə yanaşı, eyni zamanda özünəməxsus xüsusiyyətləri ilə səciyyələnir. Dialektologiyanın əsas anlayışları və terminləri bunlardır: şivə, şivələr qrupu, ləhcə, dialekt, keçid (aralıq) şivə və izoqloss.

Şivə dilin dialekt bölünməsinin ən kiçik vahididir. O, bir və ya bir neçə yaşayış məntəqəsi sakinlərinin nitqində meydana çıxır. Əsas dil xüsusiyyətləri yaxın və ümumi olan bir neçə şivə şivələr qrupunu əmələ gətirir. Ləhcə dilin dialekt bölünməsinin ən böyük vahididir. Dilin tərkib hissəsi kimi çıxış edən 7 ləhcə bir neçə şivələr qrupunun məcmusudur. Dialekt termini məhdud ərazidə işlədilən ünsiyyət formasının adıdır. Keçid şivə termini isə dilin ərazi cəhətdən əlaqədə olan iki müxtəlif dialektin sərhəd zonasında yerləşən və həmin dialektlərin xüsusiyyətlərini özündə əks etdirən şivələrə aid edilir. Belə şivələrlə əlaqədar bəzən aralıq şivələr termini də işlədilir.

## Həmçinin bax
* Areal dilçilik
* Dialekt
* Ləhcə

## Xarici keçidlər
* Dialektologiya

## İstinadlar
Google Authenticator

**Google Authenticator** — Google tərəfindən yaradılmış proqram əsaslı autentifikator. Proqram istifadəçilərinin autentifikasiyası üçün vaxta əsaslanan birdəfəlik parol və HMAC əsaslı birdəfəlik paroldan istifadə edərək çoxfaktorlu autentifikasiya xidmətlərini həyata keçirir.

Authenticator (həmçinin Google xidmətləri) dəstəkləyən sayta daxil olduqda və ya parol menecerləri və ya fayl hostinq xidmətləri kimi Authenticator-u dəstəkləyən üçüncü tərəf proqramlarından istifadə edərkən Authenticator istifadəçilərin adi giriş təfərrüatlarına əlavə olaraq daxil etməli olduğu altı-səkkiz rəqəmli birdəfəlik parol yaradır. Authenticator-un Android, BlackBerry və iOS versiyaları mövcuddur.

Android tətbiqinin rəsmi açıq mənbəli forku GitHub-da mövcuddur, amma 2020-ci ildən bəri yenilənməyib. Eyni şəkildə, mənbə kodu iOS və BlackBerry üçün Google Authenticator proqramlarının köhnə versiyaları üçün də pulsuz şəkildə mövcuddur. Bu mənbə kodu da illərdir yenilənməyib.

Cari proqram versiyaları xüsusi havayı proqram təminatıdır.

## Həmçinin bax
* Çoxfaktorlu autentifikasiya
* HMAC əsaslı birdəfəlik parol
* FreeOTP
* LinOTP
* OTP tətbiqlərinin müqayisəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Google Authenticator on Google Help
* Google Authenticator (Android) and Google Authenticator (other) legacy source code on GitHub
* Google Authenticator PAM module source code on GitHub
* Google Authenticator implementation in Python on Stack Overflow
* Authenticator on F-Droid
* Django-MFA Implementation Using Google Authenticator — Django-MFA is a simple package to add an extra layer of security to your Django web application. It gives your web app a randomly changing password as extra protection.
* Source code of version 1.02 on GitHub
Böyük Şərq (ideologiya)

**Böyük Şərq** ( ) — Türkiyədən Nəcib Fazil Qısakürək tərəfindən irəli sürülən islamçı ideologiya.

Nəcib Fazil əsərlərində Böyük Şərq ideologiyasının konturunu "islam anlayışının yenilənməsi" əsas tezisi ətrafında izah etmişdir. O, siyasi, mədəni, əxlaqi və fikri mülahizələrdən istifadə edərək "ideal islam dövləti"ni irəli sürmüşdür. "İdeal İslam dövləti" bu gün "Böyük Alilik dövləti" kimi tanınan İBDA-C konsepsiyası ilə təmsil olunur.

İslamı əsas istinadlarının mərkəzinə qoyan Böyük Şərq ideologiyası Türkiyə Respublikasının birpartiyalılıq dövründə yetişən islamçı aydınların istifadə etdiyi modernist bir ideologiyaya çevrilmişdir. Nəcib Fazildən sonra Böyük Şərq ideologiyasını İBDA-C qurucusu və kürdəsilli məhkum edilmiş terrorçu Saleh Mirzəbəyoğlu daşımışdır. İBDA-C Türkiyəni devirmək və "Böyük Alilik dövləti"ni yaratmaq məqsədini daşıyır.

## İstinadlar
Ləmbəlidə partlayış

**Ləmbəlidə partlayış** — 4 sentyabr 1994-cü ildə Ermənistanın şimalında, Tavuş mərzinin Ləmbəli kənd bazarında baş vermiş partlayış. Partlayış nəticəsində 14 nəfər (iki hücumçu da daxil olmaqla) həlak olmuş və 46 nəfər yaralanmışdır. Buna baxmayaraq, ilkin məlumatlarda 10 nəfərin həlak olması və 26 nəfərin yaralanması qeyd edilmişdir.

Ləmbəli kəndi Gürcüstan–Ermənistan sərhədində, Azərbaycandan çox da uzaq olmayan böyük kənddir. 10,000 azərbaycanlının yaşadığı Sadaxlı kəndi Gürcüstanla sərhəddə yerləşir. 1990-cı illərdə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra ərazi "xüsusilə qara bazarda yanacaqla məşğul olan mafioz dəstələrin mərkəzi"nə çevrilmişdi. Azərbaycan və Ermənistan Birinci Qarabağ müharibəsində qanlı münaqişəyə cəlb olunmuşdular.

Partlayışı Bakıdan olan İmran Hüseynov və Gürcüstanın Marneuli bələdiyyəsinin Bula kəndindən Türkmən Cəfərov törətmişdilər. Hər ikisi etnik azərbaycanlı idi.

Yerli rəsmilərin dediyinə görə, "partlayıcı qurğu kodlu çantada yerləşdirilmişdir". Partlayış geniş ərazini əhatə etmişdir.

## İstinadlar
Azersky-2

**Azersky-2** — Azərbaycanın Azerskydan sonra ikinci yüksək ayırdetməli (50 sm ayırdetmə) Yer səthinin məsafədən müşahidə peykidir.

## Tarixi
2023-cü ildə Azərkosmos və "Israel Aerospace Industries" (IAI) şirkəti arasında Azərbaycanın yeni müşahidə peyklərinin hazırlanması üzrə əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb. Müqaviləyə əsasən, "Azersky-2" proqramı çərçivəsində iki peyk hazırlanacaq. Bunların hər ikisi yüksək ayırdetməli elektro-optik sensora malik Yerin məsafədən müşahidə peykləridir. İlk peykin İsraildə, ikinci peykin isə Azərbaycanda istehsalı nəzərdə tutulub. Bu, Azərbaycan tarixində ölkədə ilk peykin istehsalı olacaq. Azərbaycanda "Azersky-2" sisteminin idarə edilməsi və istismarı üzrə yerüstü sistemləri "IAI" şirkəti təmin edəcək. Bu proqram çərçivəsində peyklərə nəzarət və peyk təsvirlərinin emal olunmasına üçün azərbaycanlı mütəxəssislərə təlim keçiriləcək. Peyklərin 2026 və 2028-ci illərdə orbitə buraxılması nəzərdə tutulub. Peykin 2026-cı ildə fəaliyyətə başlayacağı nəzərdə tutulub.

## Texniki detallar
Fəzaya buraxılacaq ilk peykin çəkisi 200 kiloqramdır, 7 il fəaliyyətdə olacaq. Bu peyk ilə 600 km hündürlükdən uzunluğu 9 km-ə, eni isə 6 km-ə qədər fotolar çəkmək mümkündür. Bu məqsədlə peykin aşağısına 50 sm diafraqmalı 2 kamera quraşdırılır. Peykin məlumat yaddaşı 6 TB müəyyən edilib. Qurğu saniyədə 1 GB ölçüdə material ötürə biləcək. Peykin istehsal adı "OPTSAT 500" adlanır. Müqavilənin dəyəri rəsmi olaraq açıqlanmasa da, İsrail Xarici İşlər naziri peyklərin ümumi dəyərinin 120 milyon ABŞ dolları olacağını açıqlayıb.

## İstinadlar
Onlayn oyunlarda səsli söhbət

**Səsli söhbət** — VoIP texnologiyaları vasitəsilə telekommunikasiya. Çoxnəfərli oyunlarda oyunçular arasında daxili əlaqə () vasitəsi kimi istifadə edilir. VoIP funksiyası bəzi oyunlarda sistemdəki kommunikasiya sistemi və ya üçüncü tərəf söhbət proqramı olaraq quraşdırıla bilər.

## Tarixi
Video oyunlarda səsli söhbət videooyun konsollarının altıncı nəslindən olan Seganın Dreamcast konsolu ilə başladı. Seaman və Alien Front Online Dreamcast daxil olmaqla bəzi oyunlar SegaNet-ə aktiv abunə olmağı tələb etməsinə baxmayaraq səsli söhbət funksiyasına daxil edilmişdir.

2001-ci ildə Sony qulaqlıq ilə səsli söhbət etməyə imkan verən PlayStation 2 video oyun konsolu üçün Şəbəkə Adapterini buraxdı. 2002-ci ildə Microsoft səsli söhbət üçün dəstək funksiyası olan Xbox Live xidmətini istifadəyə verdi. Daha sonra Microsoft bütün Xbox Live konsol oyun tərtibatçılarından səsli söhbət funksiyasını öz oyunlarına inteqrasiya etməyi tələb etdi və Xbox Live pərakəndə satış bölməsi ilə mikrofon və qulaqlıq satmağa başladı. 2005-ci ildə Nintendo həm Nintendo DS, həm də Wii üçün onlayn multiplayer xidməti olan Nintendo Wi-Fi Connection-u yayımladı. 2006-cı ilin martında buraxılan *[[Metroid Prime Hunters]]* Nintendo DS-in mikrofonu vasitəsilə səsli söhbət etməyə imkan verən ilk oyun idi. Nintendo həmçinin ''Pokémon Diamond'' və ''Pearl''-ın buraxılışı ilə yanaşı səsli söhbət üçün Nintendo DS qulaqlıqlarını da buraxdı.

### 2010-cu illər
2010-cu illərdən başlayaraq üçüncü tərəf proqramlar oyunların özünün VoIP xidmətlərinin olmasına baxmayaraq oyunçular arasında çox populyarlaşdı. Məşhur proqramlara Discord, Ventrilo, TeamSpeak, SONIX və Mumble daxildir. Discord dəstəyi 2022-ci ildə Xbox Series X|S və Xbox One konsollarına əlavə edildi, dəstək 2023-cü ildə PlayStation 5-ə gələcək.

## Təsiri
Səsli söhbət konsol oyunlarında böyük hitə çevrilsə də, mərdimazarlıq, kiberzorakılıq, narahatlıq vermə və fırıldaqçılıq kimi problemlərə yol açır.

## Həmçinin bax
* Audio qulaqlıq
* VoIP proqram təminatının müqayisəsi
* Gamergate (təqib kampaniyası)
* Video oyun terminlərinin lüğəti
* Mərdimazar oyunçu
* Kütləvi multiplayer onlayn oyun
* Onlayn oyun
* Kontaktsız söhbət
* Video oyun mədəniyyəti
* Xbox 360 simsiz qulaqlıq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xalq Müdafiə Qüvvələri

**Xalq Müdafiə Qüvvələri** (, **HPG**) — Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) hərbi qanadı. HPG 2000-ci ilin yanvarında PKK-nın 7-ci qurultayı zamanı PKK-nın keçmiş hərbi qanadı olan Kürdüstan Xalq Azadlıq Ordusunu (, ARGK) əvəz etmişdir. Əvəzetmə 1999-cu ildə Abdullah Öcalanın ələ keçirilməsindən sonra kürd-türk münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli axtarışlarını nümayiş etdirmək məqsədi daşıyırdı. HPG 2013-cü ildə Türkiyə hökuməti ilə PKK arasında aparılan sülh danışıqlarında fəal rol oynamışdır. Qurum Sülh və Demokratiya Partiyasından (BDP) bir neçə siyasətçi, Türkiyə İnsan Hüquqları Assosiasiyası (İHD) üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul etmişdir. Onlar əsir saxladıqları Türkiyə ordusunun əsgərlərini, eləcə də bir Türkiyə siyasətçini azad etməyə razılaşmışdılar. 2014-cü ildə HPG Sincarda İslam Dövləti (İŞİD) ilə mübarizədə iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Xilafət Dövləti

**Xilafət Dövləti** ( , ) —mərkəzi Almaniyanın Köln şəhərində yerləşən türk islamçı qrup.

## İstinadlar
İslamçı Böyük Şərq Basqınçılar Cəbhəsi

**İslamçı Böyük Şərq Basqınçılar Cəbhəsi** (türkcə *İslami Büyükdoğu Akıncılar Cephesi*, qısaldılmış **İBDA-C**) — Türkiyədə islamçı silahlı təşkilat. Qrupun özünü elan etdiyi məqsəd Türkiyəni parçalamaq və Böyük Ali dövləti yaratmaqdır ( ). Bu, Yaxın Şərqdə sünni İslam federativ dövləti ideyasıdır. Onlar şiə, ələvi, xristian və yəhudi maraqlarına qarşı xüsusilə düşməndirlər. İBDA-C terror aktları törətmək istəyi ilə yanaşı, hökumətini "qanunsuz" hesab etdiyi Türkiyəyə dini hakimiyyəti qaytarmaq istəyən yeni doğulmuş radikalizmlə islam tərəfdarı mirasını davam etdirir.

İBDA-C-nin 2003-cü ilin noyabrında və 2008-ci ilin iyulunda İstanbulda diplomatik, işgüzar və dini maraqlara qarşı hücumları kimi əksər ekspertlərin imkanlarından kənarda olduğuna inandığı hücumlar da iştirak etməsi iddiası tarixi var. Beləliklə, onun Birləşmiş Ştatlar hökuməti ilə təyinatı rəsmi "Təyin edilmiş xarici terror təşkilatları" deyil "Digər terrorçu qruplar" olaraq qalmaqdadır.

## İstinadlar
Vigen Zakaryan

**Vigen Karapeti Zakaryan** (; ) — Ermənistan hərbçisi, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı. O, Erməni İnqilabi Federasiyası partiyasına mənsub olub. Zakaryan 1992-ci ilin 8 may tarixində Şuşanın işğalı əməliyyatında iştirak edərkən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ilə girdiyi toqquşmada öldürülmüşdür. Bu müharibədə həyatını itirmiş livan ermənilərindən biridir.

## Həyatı
Vigen Zakaryan 1969-cu ilin 15 mart tarixində Livanın paytaxtı Beyrut şəhərində erməni icmasının kompakt yaşadığı Burc Hammud səmtində anadan olub. Gənc yaşlarından Erməni İnqilabi Federasiyası partiyasına qoşulub və partiya daxili bir sıra könüllü fəaliyyətlərdə iştirak edib. Daşnaksutyunun gənclər təşkilatlarından olan *Droşak* şöbəsinin və *Mərkəzi Təbliğat Komitəsinin* nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərib.

1990-cı ilə qədər davam etmiş Livan vətəndaş müharibəsi zamanı Beyrutun erməni səmti Burc Hammudun müdafiəsində iştirak edib və silahla ilkin davranış qaydalarını və atış bacarıqlarını inkişaf etdirib. 1992-ci ilin aprel ayında Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmək üçün qanunsuz olaraq Azərbaycana gəlib.

Azərbaycana gəldikdən 1 ay sonra, 1992-ci ilin 8 may tarixində Şuşanın işğalı zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin döyüşçüləri ilə girdiyi toqquşmada öldürülüb. Erməni mənbələrinin iddialarına görə Vigen, Şuşa şəhərinin özündə yox, Şuşa rayonunun kəndlərindən olan Zarıslıda öldürülüb.

Vigen Zakaryan, Mher Culhacyanla birlikdə Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş və öldürülmüş iki livan ermənisindən biridir. Zakaryan kimi Mher Culhacyanda Erməni İnqilabi Federasiyası xətti ilə döyüşlərə cəlb edilib. Ölümündən sonra cənazəsi Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərində yerləşən Yerablur hərbi məzarlığında dəfn olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ofakim

**Ofakim** () -  İsrailin əsas yeddi inzibati ərazi vahidindən biri Cənub dairəsində yerləşən şəhər. Şəhər Beer-Şeva şəhərinin qərbində yerləşir. 1955-ci ildə bələdiyyə statusu əldə edib. 2021-ci ilin məlumatına görə şəhər əhalisi 33,999 nəfərdir.

## İstinadlar
Almalıq (Duzluca)

**Almalıq** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kənd 1901-ci ildən eyni addadır.

## İstinadlar
Çıraqlı (Duzluca)

**Çıraqlı** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin adı 1918-ci il qeydlərində ermənicə "sulu dərə" mənasını verən **Çıratsor**, 1928-ci il qeydlərində **Çırıqlı** kimi qeyd olunur.

## İstinadlar
Çiçəkli (Duzluca)

**Çiçəkli** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
1901-ci ildən eyni adda olan kənd 1918-ci il qeydlərində ermənicə "çiçəkli" mənasını verən **Cağqaşen** kimi qeyd olunur.

## İstinadlar
Doğanyurd (Duzluca)

**Almalıq** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin köhnə adı "karvan yolu" mənasını verən **Nərzivan** olmuşdur. Bu kənd Qarsdan gəlib Sürməli-Kərvansaray-Çilli yolu ilə İrana gedən tarixi karvan yolunun üzərindədir. 1960-cı ildə "Doğanyurd" olmuşdur.

## İstinadlar
Əyrəkdərə (Duzluca)

**Əyrəkdərə** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin köhnə adı 1912-ci ildə ermənicə "palıd" mənasını verən **Qagin** kimi çəkilmişdir. 1960-cı ilə qədər **Kağın** adı olan kənd o vaxtdan "Əyrəkdərə" adlandırılır.

## İstinadlar
Kəmiyyət yumşalması

**Kəmiyyət yumşalması** () — ənənəvi pul siyasətləri bir sıra amillərə görə səmərəsiz və ya qeyri-kafi effektiv olduqda mərkəzi bankların milli iqtisadiyyatları stimullaşdırmaq üçün istifadə etdiyi pul siyasəti. Kəmiyyət yumşalması şəraitində mərkəzi bank iqtisadiyyata müəyyən miqdarda pul daxil etmək üçün maliyyə aktivlərini alır və ya girov qoyur, ənənəvi pul siyasətində isə mərkəzi bank bazar faiz dərəcələrini müəyyən hədəf səviyyəsində saxlamaq üçün dövlət istiqrazlarını alır və ya satır.

Bu halda mərkəzi bank pulun yeni elektron emissiyası üçün banklardan və digər özəl şirkətlərdən maliyyə aktivləri alır. Bu, bank ehtiyatlarını tələb olunan səviyyədən (artıq ehtiyatlar) artırmağa, əldə edilmiş maliyyə aktivlərinin qiymətlərini qaldırmağa və onların gəlirliliyini azaltmağa imkan verir.

## İstinadlar
Yura Poqosyan

** Yura Poqosyan** (; ) — Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş erməni səhra komandiri və terrorçu. 1996-cı ildə Ermənistanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüşür. 1992-ci ilin 12 iyun tarixində Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonu ərazisinə daxil olan Naxçıvanlı kəndi ərazisində Azərbaycan ordusuna qarşı aparılan döyüş zamanı öldürülmüşdür.

## Həyatı
Yura Poqosyan 1961-ci ilin 8 aprel tarixində Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Volqoqrad vilayətinin Kotovo şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlıq və gənclik illərini Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin müxtəlif şəhər və qəsəbələrində keçirib. Məktəbi bitirdikdən sonra avtomobil təmiri sexində işləməyə başlayıb. 1983-cü ildə öz şəxsi avtomobil emalatxanasını açır və həmin emalatxana sonradan Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı silah anbarı kimi istifadə olunur.

Poqosyan ilk dəfə 1990-cı ildə Hadrut şəhərində yaşayan erməniləri müdafiə etmək bəhanəsi ilə Azərbaycan polisinə qarşı silahdan istifadə edir və həmin tarixdən etibarən əhalinin silahlandırılmasında və döyüş əməliyyatlarına cəlb edilməsində fəallıq göstərir. Qısa zamanda səhra komandiri kimi tanınır. 1991–1992-ci illərdə Xocavənd rayonunun Köhnə Tağlar kənd inzibati ərazi dairəsində yerləşən Ağcakənddə yaradılmış IV rotanın komandiri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Sırxavənd, Xocavənd, Çartar, Xanabad, Pirlər, Kərkicahan kimi yaşayış məntəqələrinin işğal edilməsində rəhbərlik etdiyi dəstəsi ilə birgə iştirak etmişdir.

1992-ci ilin 8 may tarixində Şuşanın işğalı zamanı aparılmış döyüşlərə qatılıb. 1992-ci ilin 12 iyun tarixində Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Naxçıvanlı kəndinin inzibati ərazisində baş vermiş döyüş zamanı içərisində olduğu BMP-3 markalı piyadaların döyüş maşını Azərbaycan ordusu tərəfindən vurulmuş və nəticədə Yura Poqosyan həlak olmuşdur. Xankəndi şəhərində yerləşən məzarlıqda dəfn edilmişdir. 1996-cı ilin 20 sentyabr tarixində Yura Poqosyana Ermənistanın Milli Qəhrəmanı fəxri adı verilmişdir.

## İstinadlar
Qazilər (Duzluca)

**Qazilər** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin adı 1403-cü il qeydlərində ermənicə "məhsul verən, bərəkətli" mənasını verən **Parnaqud**, 1854-cü və 1928-ci il qeydlərində isə **Pərnavut** kimi qeyd edilmişdir.

## İstinadlar
Mollakamer (Duzluca)

**Mollakamer** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kənd 1854-cü ildən eyni addadır. Kəndin adı kimmerlərdən gəlir.

## İstinadlar
Üçqaya (Duzluca)

**Üçqaya** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin adı 1901-ci il qeydlərində ermənicə "ferma" mənasını verən **Akaraq**, 1928-ci il qeydlərində **Əkərək** kimi qeyd edilmişdir.

## İstinadlar
Daşuçan (Duzluca)

**Daşuçan** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kənd 1901-ci ildən eyni addadır.

## İstinadlar
Təzəkçi (Duzluca)

**Təzəkçi** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin adı XV əsrə aiddir. Əsrin əvvəllərində regionda əmir olmuş Tizək bəyin adından gəlir. 1928-ci il qeydlərində **Təzəkçi** kimi qeyd olunan kənd, 1968-ci il qeydlərində **Özlü** kimi qeyd olunur. Kənd 2014-cü ildə yenidən "Təzəkçi" adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Turabi (Duzluca)

**Turabi** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin adı Şah Abbasın dövründə Səhat çuxuruna rəhbərlik etmiş Turabi (Əbu Turab) bəyin adından götürülmüşdür. Kənd 1901-ci ildən eyni addadır.

## İstinadlar
İncəsu (Duzluca)

**İncəsu** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
1919-cu ildə, 10 iyuldan 15 iyula qədər ermənilər İğdır regionunda yaşayan müsəlman kəndlərindən silahlarını təhvil vermələrini tələb etmişdilər. Duzlucanın Sürməli, Gəlgel, Qarabulaq, İncəsu və Harabə kəndliləri silahlarını təslim etdikdən sonra bu kəndlərin ağsaqqallarını toplayıb qətlə yetirmişdilər.

## İstinadlar
Xəmirkəsən (Duzluca)

**Xəmirkəsən** — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.

## Tarixi
Kənd 1901-ci ildən eyni addadır. Ermənilər 13 avqust 1919-cu ildə kəndin kişilərini ayıraraq əksəriyyətini qətlə yetirmişdilər.

## İstinadlar
Laləli

* Laləli (Duzluca) — Türkiyənin İğdır vilayətinin Duzluca rayonunda kənd.
* Laləli-i Torab (Urmiya) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Gangsta's Paradise

**"Gangsta's Paradise"** () — Coolio və L.V. duetinin ifasında səslənən mahnı. 1995-ci ildə eyniadlı albomda buraxılmışdır. Bu mahnıya görə Coolio 1996-cı ildə "Qremmi" mükafatına, həmçinin iki "MTV Video Music Awards" mükafatına layiq görülüb.

Mahnı 1995-ci ildə ABŞ Billboard çartında ən çox satılan sinql olub. 2008-ci ildə isə VH1-in "100 Ən yaxşı hip-hop mahnısı" siyahısında 38-ci yeri tutub. ABŞ, Böyük Britaniya və Almaniyada beş milyondan çox nüsxəsi satılıb.

"Gangsta’s Paradise" 1995-ci il ABŞ istehsalı olan "Təhlükəli düşüncələr" filminin saundtrekinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Mahnının sözləri'' Genius.com saytında
Sinu (Təlafər)

**Sinu** (, ) — İraqın Ninəvə mühafazasının Təlafər qəzasının mərkəzi nahiyyəsində kənd.

## Tarix
Sinu kəndi 2014-ci ildə İŞİDin yürüşünə məruz qalaraq 90%-ə qədəri viran edilmişdi. Kənd əhalisi isə ilk olaraq qonşu Səncər qəzasına təxliyə edilərək oradan da İraqın cənubuna qaçqın düşmüşlər. 2017-ci ildə Sinu kəndi İŞİDin işğalından azad edilib.

## Coğrafiya
Kənd Mosuldan 80&nbsp;km, Təlafərdən isə 25&nbsp;km qərbdə Səncər qəzasının qonşuluğunda yerleşir. Sinudan Suriya sərhəddinə qədər cəmi 38&nbsp;km məsafə var.

## Əhalisi
Kənddə təxminən 400 evdə 2 min nəfərə yaxın əhali yaşayır. Bütün kənd sakinləri İraq türkmanlarından ibarətdir. Kəndin əhalisi Oğuzların Yıva boyundan olub İslamin şiə məzhəbinə etiqad edirlər.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Rie

**Rie** — Yaponiya soyadı.

* Rie Matsubara — Yaponiyanı təmsil edən bədii gimnast.
* Rie Nakaşima — Yaponiyanı təmsil edən bədii gimnast.
* Rie Kimura — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Rie Usuy — Yaponiya qadın futbolçusu.
* Rie Yamaki — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Rie Azami — Yaponiya qadın futbolçusu.
Raisa

**Raisa** — qadın adı.

* Raisa Atambayeva — Qırğızıstan Respublikasının birinci xanımı.  
* Raisa Kudaşeva — Sovet şairi və yazıçısı.  
* Raisa İsmayılova — Azərbaycan balerinası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1967). 
* Raisa Əhmədova — çeçen xalq şairəsi. 
* Raisa Nedaşkovskaya — Ukrayna aktrisası.  
* Raisa Sarbi – çuvaş şairi.Çuvaşıstanın əməkdar incəsənət xadimi.
Reyhan (dəqiqləşdirmə)

* Reyhan — dalamazkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
* Reyhan (ad) — qadın adı.
* Reyhan (Əhər) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Aşağı epiqastrik arteriya

**Aşağı epiqastrik arteriya** — insan anatomiyasında xarici qalça arteriyasından yaranan arteriya. O, aşağı epiqastrik damar ilə müşayiət olunur. Aşağı tərəfdən bu 2 aşağı epiqastrik damar birlikdə yanal göbək qatı daxilində hərəkət edir (bu, Hesselbah üçbucağının yan sərhədini, birbaşa qasıq yırtıqlarının çıxdığı sahəni təmsil edir.) Daha sonra aşağı epiqastrik arteriya düz bağırsaq qabığının qövsvari xəttini keçərək düz qişaya daxil olur, sonra düz qişanın içərisində yuxarı epiqastrik arteriya ilə anastomoz edir.

## Strukturu
### Mənşəyi

Aşağı epiqastrik arteriya qasıq bağından bir az yuxarı olan xarici qalça arteriyadan yaranır.

### Əlaqələri

Aşağı epiqastrik arteriya subperitoneal toxumada irəli əyilir, sonra qarın qasıq halqasının medial kənarı boyunca əyri şəkildə yüksəlir. Yuxarı istiqamətini davam etdirərək, transversalis fasyasını deşərək yarımdairəvi xəttin qarşısından keçərək, düz qarın əzələsi ilə onun qişası arasında yüksəlir.

Nəhayət, o, çoxsaylı budaqlara bölünür, göbəkdən yuxarı daxili süd vəzi arteriyasının yuxarı epiqastrik budağı və aşağı qabırğaarası arteriyalarla anastomozlaşır.

Aşağı epiqastrik arteriya mənşəyindən əyri şəkildə yuxarıya doğru keçdikcə qarın qasıq halqasının aşağı və medial kənarları boyunca və toxum ciyəsinin başlanğıcının arxasında yerləşir.

Aşağı epiqastrik arteriya kişilərdə spermatik kordondan və qadınlarda uşaqlığın yuvarlaq bağından çıxan vas deferens arteriyanın yan və arxa hissələrini əhatə edir.

## Anastomozları

Üst epiqastrik arteriya ilə anastomoz edir.

## Klinik əhəmiyyəti
### Yırtığı

Aşağı epiqastrik arteriya qasıq yırtığına bitişik ola bilər, buna görə də faydalıdır.

### Cərrahiyyəsi

Laparoskopik əməliyyat zamanı aşağı epiqastrik arteriya zədələnə bilər. Rektus abdominis əzələsinin altında peritonu əl ilə taparkən də zədələnə bilər.

## Əlavə şəkillər

 File:Gray398.png|Ön tərəfdən görünən interfoveolar bağ.
 File:Gray522.png|Daxili süd vəzi arteriyası və onun qolları. 
 File:Gray539.png|Çanaq damarları.
 File:Gray586.png|Qalça damarlar.
 File:Gray829.png|Sakral və genital pleksusları göstərən çanaq lateral divarının parçalanması.
 File:Gray1036.png|Qarın ön divarının aşağı yarısında arxa görünüşü. 
 File:Gray1227.png|Qarın ön hissəsi, arteriyalar və qasıq kanalı üçün səth işarələrini göstərir.
 File:Thigh arteries schema.svg|Xarici qasıq və femoral arteriyalardan yaranan arteriyaların sxemi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fibrosarkoma

**Fibrosarkoma** () – fibroblastlardan əmələ gələn BT bəd xassəli şişidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qreyv xəstəliyi

**Qreyv xəstəliyi**, **Bazedov xəstəliyi** və ya **Eroziv osteoartrit** – qalxanabənzər vəziyə təsir edən autoimmun xəstəlikdir. Əksər hallarda hipertireozla nəticələnir. OA iltihabı yarımtipidir, ən çox 40–50 yaşlı qadınlarda olur. Ailə anamnezi xəstələrin 2/3 izlənir. Oynaqda iltihab əlamətləri degenerasiyanı üstələyir, PİF, DİF, I MKF zədələnir. İltihab əlamətləri illər sonrası sönür və deformasiyaya gətirir. X-ray – osteofitlər və mərkəzi eroziyalar ("qağayı qanadları simptomu və ya tərsinə çevrilmiş "T" hərf) olur. Bir qismində ankiloz yaranır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1.1.1.1

**1.1.1.1** — Amerikan Cloudflare şirkəti tərəfindən APNIC ilə birgə yaradılan pulsuz DNS xidməti. Xidmət rekursiv ad serveri kimi fəaliyyət göstərir və İnternetdə istənilən host üçün domen adı həlli təmin edir. 1 aprel 2018-ci ildə elan edilib. 11 noyabr 2018-ci ildə Cloudflare Android və iOS üçün 1.1.1.1 xidmətinin mobil tətbiqini elan etdi. 25 sentyabr 2019-cu ildə isə Cloudflare orijinal 1.1.1.1 mobil tətbiqinin təkmilləşdirilmiş versiyası olan WARP-ı buraxdı.

Xidmət Azərbaycanda dövlət qurumları tərəfindən bloklanıb.

## Xidmət
1.1.1.1 DNS xidməti aşağıda qeyd olunan 12 IP ünvanında ictimai istifadə üçün rekursiv ad serverlərini idarə edir. Bu ünvanlar hər hansı bir anycast rutinqi vasitəsilə ən yaxın əməliyyat serverinə uyğunlaşdırılır. DNS xidməti Tor üçün də mövcuddur. İstifadəçilər DNS-i aşağıdakı IP ünvanlarına dəyişdirərək xidməti quraşdıra bilərlər. Həm Android, həm də iPhone-da istifadəçiləri cihazda DNS-i avtomatik konfiqurasiya edən 1.1.1.1 mobil proqramını yükləyə bilər.

## Həmçinin bax
* Https üzərindən DNS
* TLS üzərindən DNS
* İctimai rekursiv ad server
* IPv4
* IPv6

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* The Cloudflare Blog
* Cloudflare Docs: Setting up 1.1.1.1
* Cloudflare Docs: 1.1.1.1 Public DNS Resolver
Əyriboyunluq

**Əyriboyunluq** () – yumşaq toxumaların, skeletin və boyun sinirlərinin dəyişikliyi nəticəsində başın əks tərəfə dönməsidir. Anadangəlmə və qazanılmış olur. Uzun müddət davam etdikdə sifətin və kəllənin asimmetriyası, plagiosefaliya, fəqərənin deformasiyası yaranır.

**Spastik** – əyriboyunluğun növü olub, distonik xəstəlikdir, boyun əzələlərinin patoloji gərginliyi nəticəsində başın düzgün formada olmamasıdır.

## Həmçinin bax
* Qrizel xəstəliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fasiləli axsama

**Fasiləli axsama** () – aşağı ətrafların işemiya kompleksinə aiddir. Arteriyalarda okklyuzion-stenotik dəyişikliklərlə əlaqədar aşağı ətraflarda, xüsusi ilə baldır əzələlərində yeridikdə yaranan tutmaşəkilli ağrı, qıcolma, yorğunluq hissi və əlamətlərin sakitlikdə itməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alyaska dovşanı

**Alyaska dovşanı** – Alyaska dovşanı (lat. Lepus othus) — Alyaska yarımadasının qərbində yaşayan dovşan.

## Təsviri
Alyaska dovşanı Şimali Amerikadakı ən böyük dovşan növüdür, uzunluğu 50–70 sm, quyruğu isə təxminən 8 sm-dir. Arxa ayaqları çox uzundur — təxminən 20 sm, bu da qarda irəli hərəkət etmək imkanı yaradır. Cinsi *dimorfizm* ifadə edilmir. Bədən rəngində mövsümi dimorfizm var: yayda heyvanın paltosu boz-qəhvəyi və ağ alt paltarı var, qışda isə xəzi tamamilə ağ olur. Balalar yayda doğulur, onların tükləri yetkin heyvanlardan bir qədər tünd olur. Heyvanların başı möhkəm qurulmuşdur və yuxarı kəsici dişlər çox güclü şəkildə əyilmişdir. Digər növlərdən fərqli olaraq, Alyaska dovşanının istilik itkisinin mümkün qədər az olmasını təmin etmək üçün nisbətən qısa qulaqları var. Pəncələr qısadır, qarda qazmaq üçün uyğunlaşdırılmışdır.

## Yayılması
Alyaska dovşanının yayılma sahəsi Alyaskanın (ABŞ) qərbi və cənub-qərbi ilə məhdudlaşır. Üstəlik, növ dəniz səviyyəsindən 660 m-ə qədər yüksəklikdə yaşayır. Rusiyanın *Çukotka* yarımadasında yaşayan populyasiyalar, molekulyar bioloji tədqiqatların nəticələrinə görə, dağ dovşanına (Lepus timidus) daha yaxındır.

Alyaska dovşanının yaşayış yerlərinə qayalı yamaclar və açıq tundralar daxildir.

## Həyat tərzi
Heyvanlar axşam və səhər saatlarında qida axtarışında aktivdirlər. Çoxalma mövsümü istisna olmaqla, tək həyat tərzi keçirirlər.

## Qidalanması
Alyaska dovşanları, Arktika bölgələrinin digər dovşanları kimi, cırtdan söyüdlərin, otların, çəmənliklərin və digər tundra bitkilərinin meşəli və yaşıl hissələri ilə qidalanır. Eyni zamanda, budaqlar, tumurcuqlar, qabıq və bitki kökləri ilə qidalanırlar. Bundan əlavə, onlar giləmeyvə və çiçəklərlə qidalanırlar.

## Həmçinin bax
* Dovşanlar
* Heyvanlar
* Biologiya

## Xarici keçidlər
* List of rabbit breeds

## İstinadlar
Fibrinogen

**Fibrinogen** () – həm pozitiv kəskin reaktantdır, həm də laxtalanmada iştirak edən "fibrin" öncəsi zülaldır. Gec yüksəlir, yarımparçalanma dövrü uzun ol-duğu üçün iltihabdan sonra enmir, FMF xəstələrində əhəmiyyətlidir. Ürək çatışmazlığında miqdarı enir və ya normadan fərqlənmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ferritin

**Ferritin** () – dəmir-zülal tərkibli kompleksdir, dəmir ehtiyatını göstərən və pozitiv kəskin akut reaktantıdır. Aktiv iltihabı xəstəliyi olanlarda (məsələn, RA) ferritinin 100 mkq/l yüksək olması dəmir defisitini istisna edir. Əksinə RA ferritinin səviyəsi 50–60 mkq/l olması, xüsusi ilə sərdab transferrin reseptorunun artması fonunda dəmir defisitli anemiya olmasını göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fassial qranulyoma

**Fassial qranulyoma** () – xronik, lokal leykositoklastik vaskulitə aiddir. Çərhayı-qəhvəyi aydın sərhədli papula və ya pilər sifətdə yaranır, illər boyu qalır. Biopsiyada epidermis altında eozinofillər və normal kollagen müəyyən edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nilgiri zolaqlı dələ

**Nilgiri zolaqlı dələ** – Nilgiri zolaqlı dələ (Funambulus sublineatus) gəmiricilərin nəsli kəsilməkdə olan növüdür, Hindistan yarımadasındakı Nilgirislər də daxil olmaqla, Qərbi Qatların cənubundakı yağış meşələrində yaşayan kiçik dələ (Sciuridae). Əvvəllər Şri-Lankadan Funambulus obscurus-u bir alt növ kimi daxil etdi, bu zaman "birləşmiş növlərin" ingiliscə adı da qaranlıq zolaqlı dələ idi (indi Şri Lanka növləri ilə məhdudlaşan bir ad).

## Taksanomiyası
*Funambulus sublineatus* elmi olaraq 1838-ci ildə təsvir edilmişdir. Daha sonra Şri Lanka obskurusu ilə birləşdirildi, sonra *Funambulus sublineatusun* alt növü kimi qəbul edildi. 2012-ci ildə bir araşdırma, ikisinin çox fərqli olduğunu aşkar etdi və onların ayrı-ayrı növlər kimi tanınmasını tövsiyə etdi.

## Yayılması
Nilgiri xurma dələsinin (F. sublineatus) indi Hindistanın Qərbi Qatlarında yayılması məhdud olsa da, taksonomik parçalanmadan əvvəl növlərin keçmiş diapazonu həm Hindistanda, həm də Şri Lankada idi. Bu sincab haqqında çox az şey məlumdur, ehtimal ki, cinsdəki ən kiçiyi təxminən 40 qramdır. Hindistanda endemik məməli kimi yeni statusu qeydlərin yenilənməsinə ehtiyac olduğunu bildirir.

Növlər ya Qərbi Ghats və Nilgiri təpələrində (və Hindistanda Kodaikanal ətrafı kimi ətraf ərazilərdə) yaş rütubətli meşələrlə məhdudlaşır.

## Həmçinin bax
* Sincablar
* Dələ

## Xarici keçidlər
* NILGIRI STRIPED SQUIRREL

## İstinadlar
Homosistinuriya

**Homosistinuriya** () – ferment defisiti ilə bağlı irsi xəstəlikdir, homosistein artıq əmələ gəlir, sidiklə ifraz olunur. Klinik – əqli cəhətdən geriqalma və fəqərə anamoliyası, hündür boy, araxnodaktiliya, billurun çıxığı, damar trombozu.

## Həmçinin bax
* Kamurati-Enqelmann xəstəliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
HUS

**HUS** () – mikroangiopatik trombositopeniyalara aid olub, ibarətdir: hemolitik anemiya, kəskin böyrək pozğunluğu, trombositopeniya. Uşaqlarda daha çox görünür, Escherichia Coli ilə bağlıdır, qanlı ishalla özünü göstərir. Septisemiya, hamiləlik eklampsiyası, dərman reaksiyası nətəcəsində yarana bilər, protrombin indeksi, aktivləşmiş hissəvi tromboplastin vaxtı və fibrinigen normaldır, D-dimer artmır, dializ letallığı azaldır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İşialgiya

**İşialgiya** () – beldə ağrı, ağrının budun arxa hissəsi ilə baldıra və pəncəyə ötürülməsi, ətrafda keyimə və zəiflik hissi nəzərdə tutulur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qrizel xəstəliyi

**Qrizel xəstəliyi** () – əyriboyunluğun bir formasıdır, uşaqlarda birincili tapılır. Atlantoaksial oynaqların subluksasiyası olub, travma və sümük xəstəliyi ilə əlaqəsi yoxdur. Ən çox tonzillektomiyadan sonra yaranır. MRT, KT ilə diaqnoz qoyulur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər