Yosano Akiko

**Yosano Akiko** (Shinjitai: 与謝野 晶子, seiji: 與謝野 晶子; ) — yapon yazıçısı, şairi, qabaqcıl feminist, pasifist və sosial islahatçıların son dövrlərində fəal olan Meinin təxəllüs adı ilə tanınan
Doğulanda adı Şō Hō (鳳 志やう, Hō Shō) idi. O, Yaponiyanın ən məşhur və ən mübahisəli post-klassik qadın şairlərindən biridir.

## Həyatı
Yosano Osaka yaxınlığındakı Sakay şəhərində tacir ailəsində anadan olub. 11 yaşından o, şirniyyat növü olan yokan istehsal edən və satan ailə biznesini idarə edən ailə üzvündən biri idi. Erkən uşaqlıqdan o, ədəbi əsərləri oxumağa həvəs göstərirdi və atasının geniş kitabxanasından bədii əsərlər oxuyurdu. Orta məktəb şagirdi kimi o, müəllifi olduğu "Myojō" (Parlaq Ulduz) poeziya jurnalına abunə olmağa başladı. Myōjō-nin redaktoru Tekken Yosano ona "tanka" poeziyasını öyrətdi, mühazirə oxumaq və seminarlarda dərs vermək üçün Osaka və Sakai səfərlərində onunla görüşdü və daha sonra da evləndilər. Yosano 24 yaşında evləndi və 13 uşağı oldu, onlardan 11-i yetkinlik yaşına qədər yaşadı. İki şair birlikdə Tokio ətrafında yeni həyata başladılar və 1901-ci ildə evləndilər. Tekken Akiko ilə tanış olduqdan sonra evləndilər və bir il sonra həyat yoldaşı onu tərk etdi. Tekkenin nikahları zamanı keçmiş həyat yoldaşı ilə də nikahdankənar münasibətləri olub.

## Dolaşan saçlar
1901-ci ildə Yosano 400 şeirdən ibarət olan və əsasən ədəbi tənqidçilər tərəfindən qınanılan "Midaregami" (Dolaşan saçlar) adlı əsərini ilk cildini çıxardı. Bu tənqidi reaksiyaya baxmayaraq, o, geniş oxundu və dövrünün azad fikirliləri üçün bir növ mayak oldu. Onun ən çox tanınan ilk kitabı, mərhum Meiji dövrünün hər hansı digər əsərindən fərqli olaraq ənənəvi tanka poeziyasına ehtiraslı fərdilik gətirdi.

Əksəriyyəti Akikonun Tekkan Yosanoya qarşı hisslərini ifadə etdiyi sevgi şeirləridir. Məhz bu xüsusi kolleksiya vasitəsilə o, müasir Yaponiyada qadın səsləri ilə yanaşı, özü üçün yeni bir imic yaratdı. Şeirlər qadınlığın öz dövrü üçün qeyri-ənənəvi şəkildə, xüsusən də qadın yazıçıdan ifadə etməyə meyilli idi. Ənənəvi Yapon dəyərlərində qadınlar mülayim və təvazökar kimi qəbul edilir (və olması gözlənilir). Yapon qadınlarının məişət və ictimai rolları uşaqları, xüsusən də oğlanları yeni nəsil yetişdirməyə və böyütməyə yönəldilmişdir. Midaregami nəinki qadınlara aid olan, adətən belə ictimai şəkildə dilə gətirilməyən anlayışları və ya başqa məsələləri ifadə edir, həm də qadınlığın yeni, canlı, inqilabi obrazını yaratdı. Midareqami Yapon cəmiyyətinin patriarxal dəyərlərinə meydan oxudu, eləcə də dövrünün qəbul olunmuş ədəbi-mədəni konvensiyalarına da meydan oxudu. Akiko Yosanonun işi pislənsə də, ciddi tənqidlərə məruz qalsa da, o, öz dövrünün qadınları üçün böyük bir ilham mənbəyi rolunu oynadı.

## Feminist baxışı
Yosano Akiko tez-tez qadın ədəbi jurnalı "Seitō" (Bluestocking) və digər nəşrlər üçün yazılar yazırdı. Onların ideyaları uşaq tərbiyəsində bərabər iştirak, maliyyə müstəqilliyini və sosial məsuliyyət konsepsiyasına da əsaslanmaq idi.

**Maliyyə müstəqilliyi haqqında**

Yosano Akiko anaların hökumətin köməyi ilə maliyyə müstəqilliyinə can atması anlayışı ilə razılaşmayaraq, dövlətdən asılılığın və ya kişidən asılılığın eyni olduğunu iddia edib. "Qadının Tam Müstəqilliyi" və ya Joshi no tettei shita dokuritsu (女性の徹底した独立) adlı essesində o deyir:

Kişinin bu cür iqtisadi zəmanəti olsa belə, əgər qadın hələ də ondan məhrumdursa, o zaman evlənməkdən və uşaq dünyaya gətirməkdən çəkinməlidir. Əgər qadın evlənmək və uşaq dünyaya gətirmək üçün kişinin maddi imkanından asılıdırsa, hətta aralarında romantik münasibət olsa belə, qadın iqtisadi cəhətdən ondan asılı olub kişinin quluna çevrilir.

**Analıq haqqında**

Həyatı boyu on üç uşaq dünyaya gətirməsinə baxmayaraq, Yosano, doğum aktını şəxsiyyətinin əsas hissəsi hesab etmədiyini bildirdi. O, həmçinin qadınlıq kimliyinin analıqla tam eyniləşdirilməsinin analığı insanın digər cəhətlərindən üstün tutmasından narahatlığını ifadə edib.

## Şair həyatı
O, karyerası ərzində "Koigoromo" (Sevgi paltarı) və "Maihime" (Rəqqas) daxil olmaqla, daha iyirmi tanka antologiyası ilə yazılar yazdı. Onun əri Tekken də şair idi, lakin onun reputasiyası onun iş həyatına kölgə salmışdı. O, həyatının yaradıcılığını dərc etməyə və onu ədəbi karyerasına təşviq etməyə davam etdi. Yosano Akiko qeyri-adi dərəcədə məhsuldar yazıçı idi. O, bir oturuşda 50-yə qədər şeir yaza bilirdi. Yosano Akikonun həyatı boyu 20.000 ilə 50.000 arasında şeir yazdığı güman edilir. O, həmçinin 11 nəsr kitabı yazdı, onların çoxu ədəbiyyatşünaslar və tamaşaçılar tərəfindən diqqətdən kənarda qaldı.
Yosano Nişimura İsaku, Kawasaki Natsu və başqaları ilə birlikdə əvvəlcə qızlar məktəbi olan Bunka Qakuin (Mədəniyyət İnstitutu)-nun yaradılmasına kömək etdi və onun ilk dekanı və baş müəllimi oldu. O, bir çox yazıçı olmaq istəyən tələbələrin ədəbi aləmdə yer almasına köməklik etdi O, ömür boyu qadınların təhsilinin tərəfdarı olub. O, həmçinin Yapon klassiklərini, o cümlədən Shinyaku Genji Monogatari (Genjinin Yeni Tərcümə Edilmiş Nağılı) və Shinyaku Eiga Monogatari (Yeni Tərcümə Edilmiş Çiçəkli Bəxt Nağılları) daxil olmaqla, müasir Yapon dilinə tərcümə etmişdir.
Yosanonun kiçik qardaşına ünvanladığı Kimi Shinitamou koto nakare (君死にたもうこと勿れ, Sən ölməməlisən) şeiri[14] Rus-Yapon müharibəsinin qızğın vaxtında Myojō-da nəşr olundu və son dərəcə mübahisəli şeir idi. Port Arturun qanlı mühasirəsindən yapon itkilərinin sayı açıqlandığı üçün mahnıya çevrilərək, müharibə əleyhinə etirazda bu musiqi istifadə edildi. 1904-cü ilin sentyabrında Yosano öyrənmişdi ki, Port Arturda yapon əsgərləri "insan gülləsi" kimi istifadə edilir, partlayıcılarla bağlanır və intihar missiyalarında rus tikanlı məftilləri vasitəsilə partladılmış deliklərə göndərilir. Yosanonun kiçik qardaşı İmperator Ordusunda xidmət edirdi və Port Arturu mühasirəyə alan qüvvələrə qoşulurdu. Buşidoda bir kişinin İmperator üçün ölməsi ən yüksək şərəf idi və qardaşının impulsiv təbiətini bilən Yosano, onun könüllü olaraq "insan gülləsi" ola biləcəyi qorxusu ilə tutuldu və onu bir şeir yazmağa ruhlandırdı.
Yosano 13 uşaq dünyaya gətirdi, onlardan sadəcə 11-i yetkinlik yaşlarına qədər sağ qaldı. Mərhum yapon siyasətçisi Yosano Kaoru onun nəvələrindən biri idi.

## İstinadlar