open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azadlıq radiosu

**Azadlıq radiosu** — 1953-cü ildə yaradılmış Azadlıq Radiosunun Azərbaycan bürosu. Əvvəlcə radio kanalı olaraq fəaliyyət göstərib, hal-hazırda isə Azərbaycan dilində xəbər saytı kimi fəaliyyət göstərir.

## Tarixi

### Münxen bürosu
"Azadlıq" radiosu 1953-cü il martın 1-də Münhendə "Qurtuluş" adı ilə təsis edilib. Azərbaycan dilində yayım martın 6-dan başlayıb. Azərbaycan redaksiyasının ilk direktoru Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli olub.

### Bakı bürosu
2007-ci ilin yanvarında "Azadlıq" radiosu Bakıdan 101.7 FM-də 24 saatlıq yayıma başlayıb. Yayım Amerikanın Səsi ilə birgə verilib və yarısından çoxu "Azadlıq" radiosunun Bakı ofisində hazırlanan 5,5 saatlıq orijinal məzmunu əhatə edib.

2008–2010-cu illərdə "Azadlıq" radiosunun Bakı bürosuna Xədicə İsmayıl rəhbərlik edib.

2014-cü il dekabrın sonunda Azərbaycan Baş Prokurorluğunun əməkdaşları "Azadlıq" radiosunun Bakı ofisində axtarış aparıb, daha sonra redaksiyanı möhürləyərək radionun bağlandığını elan ediblər. Axtarış radionun xaricdən maliyyələşməsi ilə bağlı aparılıb. 2015-ci ilin mayında "Azadlıq" radiosu Bakı bürosunun yekun olaraq bağlandığını elan edib.

Nəşr 2017-ci ilin sentyabrında Azərbaycan hakimiyyətini AİHM-ə şikayət edib və onların Bakı bürosunun fəaliyyətinə maneçilik törətdiklərini bildirib.

### Praqa bürosu
2014-cü ilin dekabrında Bakı bürosunun bağlanmasından sonra Praqadan yayıma davam edilib. Jurnalistlərin bir çoxu ayrılıb, lakin nəşr Azərbaycandan reportajlar və xəbərlər dərc etməyə davam edib.

2015-ci ilin əvvəlində İlkin Məmmədov "Azadlıq" radiosunun Praqa bürosunun rəhbəri olub. 2023-cü ilin sentyabrında nəşrin altı keçmiş jurnalisti onu nəşri onun rəhbərliyi altında "Prezident İlham Əliyevin avtoritar rejimini daha az tənqid etməkdə" ittiham edib. Keçmiş sosial media meneceri Turhan Kərimovun sözlərinə görə, Məmmədovun rəhbərliyi altında "Azadlıq" radiosu əvvəllər hökumətyönlü mediada işləmiş bir neçə jurnalisti işə götürüb, Mütəşəkkil Cinayətkarlıq və Korrupsiya Hesabatı Layihəsi (OCCRP) ilə əməkdaşlığı dayandırıb, Azərbaycanda korrupsiya və insan hüquqlarının pozulması ilə bağlı daha az araşdırma yazıları dərc etməyə başlayıb.

### Veb-sayt
2016-cı ilin noyabr-dekabr aylarında nəşrin internet saytı Azərbaycanda müvəqqəti olaraq fəaliyyətini dayandırıb.

2017-ci ilin aprel ayında Azərbaycan Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi "Azadlıq" radiosunun və daha dörd müxalif nəşrin internet saytlarının "dövlətin və cəmiyyətin qanunla qorunan mənafelərinə təhlükə yaratdığına görə" bloklanması ilə bağlı məhkəmə iddiası qaldırıb. Bloklanan nəşrlərin nümayəndələri iddianın siyasi motivli olduğunu bildiriblər. 2017-ci ilin mayında Bakının Səbail Rayon Məhkəməsi Azərbaycanda "Azadlıq" radiosunu bloklayıb. 2018-ci ilin iyununda Azərbaycanın Ali Məhkəməsi "Azadlıq" radiosunun internet saytının blokdan çıxarılması ilə bağlı iddianı rədd edib.
## İstinadlar
Həsən xan Mustovfi əl-Məmalik

**Həsən xan Mustovfi əl-Məmalik** () — İranın baş naziri.

## Həyatı
Həsən xan Mirzə Yusif oğlu 1874-cü ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu.

Mirzə Həsən xan Mustovfi əl-Məmalik 1932-ci ildə Tehran şəhərində vəfat edib.

## Fəaliyyəti

## Həmçinin bax
*İranın baş nazirlərı
*Mirzə Yusif xan Aştiyani
Tirren dənizi

**Tirren dənizi** (, , ) — Aralıq dənizinin bir hissəsi olub, Appenin yarımadası, Sardiniya, Korsika, Siciliya adalarının sahilləri arasında yerləşmişdir.
.com

**.com** — Domen adları sistemində Top level domen adıdır. com — commercial sözünün qısaltmasından yaranıbdır. 1985-ci ildə ilk dəfə domen adları sistemi yaradılanda, .com ilk istifadəyə verilən top level domenlərdəndir.

## Ən köhnə 100 .com domeninin siyahısı
Epomeo

**Epomeo** () — İskya adasının cənubunda sönmüş vulkan. Vulkan günbəz tipli olub, hündürlüyü 789 metrdir. Böyük fəlakətli püskürmələr e.ə. 81, 158-ci və eramızın 856, 1170, 1301-ci illərinə təsadüf edir. Lava tərkibi andezitdir. Sonuncu püskürmə 1301-ci ildə olsa da 1660, 1995 və 2001-ci illərdə kükürd püskürtüsü qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Fiqani

**Fiqani** () — XVI əsrdə yaşamış Osmanlı divan şairi. Figani Sultan Süleyman Qanuninin dövründə yazıb-yaratmışdır. Qanuninin şahzadələrinə həsr etdiyi *Suriya Qəsidəsi* Figaninin ən məşhur əsəridir. Şeirlərinin birində Osmanlı imperiyasının vəziri Parqalı İbrahim Paşanı sərt şəkildə tənqid etmiş və onun kafir adlandırmışdır. Qurulan məhkəmədə sözlərini geri götürmədiyi üçün Parqalı İbrahim Paşanın əmri ilə gənc yaşda edam edilmişdir.

## Həyatı
Figani XVI əsrin əvvəllərində Trabzon şəhərində anadan olmuşdur. Əsil adı Ramazandır. Gənclik dövründə İstanbul şəhərinə köçüb burada dini və tibbi biliklər aldığı ehtimal olunur. Fiqani tibbi biliklərini daha da dərinləşdirmək üçün İsfahan şəhərinə Şah Məhmədin yanına getmişdir. Fiqani İstanbul şəhərində bir müddət mirzəlik etdikdən sonra şeir yazmağa başlamışdır. İlk şeirlərini *Hüseyni* təxəllüsü ilə yazmış, ancaq sonra *Fiqani* təxəllüsünü özünə götürmüşdür. Mənbələrdə Fiqaninin nimazsız həyat tərzi keçirdiyi və içki düşkünü olması barədə bir çox sənədlər vardır. Fiqani gənclik dövründə dövlət məmurlarına yazdığı qəsidə, qəzəllər və məthiyyələr vasitəsilə dolanışığını təmin edirdi. Fiqani bir neçə dəfə dövlət vəzifəsinə təyin olunsada, bu vəzifələrdə uzun müddət işləməmişdir.

Dövrünün baş dəftərdarı olmuş İsgəndər Çələbi Figani və bir çox şairi himayə etmişdir. İsgəndər Çələbinin Fiqani və bir çox şairə maddi dəstək göstərməsi məlumdur. Figani bir müddətlik Ədirnə şəhərinə gəlmiş və burada Səyid Battal Qazi türbəsində yaşamışdır. Ancaq bir neçə ildən sonra yenidən İstanbul şəhərinə qayıtmışdır. Fiqaninin nüfuzu Sultan Süleyman Qanuninin şahzadələri Mustafa, Mehmed və Səlimin 1530-cu ilin yazında keçirilmiş sünnət mərasimi şərəfinə yazdığı *Suriya Qəsidəsi* adlı qəsidədən sonra daha da artmışdır. Qəsidə yüksək rütbəli Osmanlı məmurlarının iştirak etdiyi mərasimlərdə tez-tez oxunmuş və böyük alqış qazanmışdır.

## Ölümü
Figani tərəfindən yazılmış kiçik bir şeir onun ölümünə səbəb olmuşdur.

Şeirdə Figani Dünyaya iki İbrahimin gəldiyini onlardan birinin büt dağıdan, digərinin isə büt tikən olduğunu göstərilir. Burada birinci İbrahim kimi İbrahim Peyğəmbərdən bəhs olunur. İbrahim Peyğəmbər peyğəmbərliyi dövründə, bir dəfə yeri əhalinin inandığı bütləri dağıtmışdır. Şeirin ikinci misrasında adı çəkilən İbrahim isə dövrünün vəziri Parqalı İbrahim Paşadır. Parqalı İbrahim Paşa Moxaç döyüşündən qayıdarkən Budin şəhərindən çoxlu sayda heykəllər gətirmişdir. Heykəllərin sarayın baxçasına yerləşdirilməsindən sonra yerli əhalidə müxtəlif şübələr yaranmışdır. Bir çoxları Parqalı İbrahim Paşanın bütpərəst olduğunu və bunların büt olduğunu bildirmişdir. Fiqani Parqalı İbrahim Paşanın əmri ilə 1532-ci ildə Taxtaqala adlanan ərazidə həbs olunmuş, daha sonra isə meydan adlanan ərazidə edam edilmişdir. Figani gənc yaşında edam olunduğu üçün tərəfindən yazılan əsərlərlərin bir çoxu günümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

## İstinadlar
Burma

**Burma** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Sarvan bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.
## Coğrafiyası

## Tarixi
Kənd 1918-ci ildə salınmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 433 nəfərdir (2002).
### Nəsillər
* **Cəfəroğluları** — 1918-ci ildə kənddə ilk olaraq məskunlaşmış və kənddəki ən böyük nəsildir.
* **Pələhli** —

## Mənbə
* Burma Təzəkənd kəndi 
* Gürcüstanın Kvemo Kartli regionunda sərhədyanı kəndlərə münasibətdə Ermənistan tərəfindən milli azlıqların hüquqlarının müdafiəsi üzrə Çərçivə konvensiyasının yerinə yetirilməsi haqqında alternativ hesabatı 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Burma kəndi topoqrafik xəritədə
Stromboli (ada)

**Stromboli** (,  — "girdə, dairəvi"; , sic. *Struògnuli*) — Tirren dənizində İtaliyaya məxsus, Siciliyanın şimal şərqində yerləşmiş kiçik vulkanik ada. Stromboli vulkanik dağ əmələgəlmə nəticəsində formalaşmış bir adadır. 
## Strmboli vulkanı

## Əhalisi
Əsas sakinləri əsasən adanın şimal qərbində, üç kənddə, eləcə də iki ən böyüyü San Bartalo, San Vinisenso və kiçik Cinostra kəndlərində yaşayan sicilyalılardan ibarətdir. İnzibati cəhətcə bu kəndlər Messina əyalətinin Lipari kommunasına aiddirlər.
XX əsrin əvvəllərində adada bir neçə min əhali yaşamışdır . 50 ci illərin ortalarından başlayaraq bir neçə emiqrasiya dalğasından sonra əhali bir neçə yüzə qədər azalmışdır.
## Mədəniyyətlərdə
* Stromboli adasını Homerin Odissey əsərindəki külək tanrısı Eolun evi ilə əlaqələndirilir. Jül Vernin "Yerin mərkəzinə səyahət" macəra əsərində qəhrəmanlar Otto Lidenbrok və Aksel özlərinin yeraltı səyahətindən Stomberi vulkanı vasitəsilə geri dönmüş olurlar.
* Roberto Rossellini tərəfindən 1950 ci ildə çəkilmiş "Strmboli, ilahi torpaq" filmindəki hadisələr Stromboli adasında baş verir.

## Stromboli döyüşü

8 yanvar 1676 cı ildə Stomboli və Alikudi adalarında admiral Abram Dükenin komandanlığı altında fransız eskadriyası ilə Mixael de Rüyterin komandanlığı altındakı holland eskadriyası və ispan qüvvələri arasında baş vermiş Holland müharibəsində fransızlar məğlubiyyətə uğramışlar.

## İstinadlar
İskya

**İskya** — Kampaniya (İtaliya) vilayətinin Neapol əyaləinə məxsus İskya adasında yrləşən kiçik icmaya malik,  bir turist şəhəri.  Şəhər icması 18 864 nəfərdən ibarətdir.

## Demoqrafiya
İskya icması 8378 evdən ibarətdir. 1991-2001-ci illərdə əhali sayı 16013 dən 18253 nəfərədək - 14 % artmışdır.  

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:6241
  bar:1871 from:0 till:6782
  bar:1881 from:0 till:6564
  bar:1901 from:0 till:7012
  bar:1911 from:0 till:7197
  bar:1921 from:0 till:8192
  bar:1931 from:0 till:8842
  bar:1936 from:0 till:9252
  bar:1951 from:0 till:10385
  bar:1961 from:0 till:11416
  bar:1971 from:0 till:14339
  bar:1981 from:0 till:16038
  bar:1991 from:0 till:16013
  bar:2001 from:0 till:18253

PlotData=
  bar:1861 at: 6241 fontsize:S text:6.241 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 6782 fontsize:S text:6.782 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 6564 fontsize:S text:6.564 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 7012 fontsize:S text:7.012 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 7197 fontsize:S text:7.197 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 8192 fontsize:S text:8.192 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 8842 fontsize:S text:8.842 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 9252 fontsize:S text:9.252 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 10385 fontsize:S text:10.385 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 11416 fontsize:S text:11.416 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 14339 fontsize:S text:14.339 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 16038 fontsize:S text:16.038 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 16013 fontsize:S text:16.013 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 18253 fontsize:S text:18.253 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:"Mənbə: ISTAT"

## İqlimi
Ağadadaş Dadaşov

**Ağadadaş Hacıbala oğlu Dadaşov** () — bəstəkar, tarzən, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2008).

## Həyatı
1950–1954-cü illərdə Asəf Zeynallı adına Orta ixtisas musiqi məktəbində tar ifaçısı kimi püxtələşərək, tanınmış pedaqoq, bir sıra mahnı və pyeslərin müəllifi Adil Gərayın tar məktəbini keçir. Dadaş Dadaşov məktəbdə oxuduğu illərdə ən istedadlı tar ifaçıları sırasında olmuş, 1963-cü ilədək Azərbaycan Televiziya və Radio Komitəsi nəzdindəki Xalq Çalğı Alətləri Orkestrində fəaliyyət göstərmişdir.
1958–1963-cü illərdə Cövdət Hacıyevin bəstəkarlıq sinfində təhsilini davam etdirir.
Bəstəkar 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi, 2008-ci ildə Respublikanın Xalq Artisti adına layiq görülmüşdür.

## Əsərləri
; Vokal əsərləri
* Ə. Cavadın sözlərinə iki romans (1996)
* Rəsul Rzanın sözlərinə "Rənglər" vokal silsiləsi (1985)
* A. İldırım, B. Vahabzadə, Y. Həsənbəy və b. şairlərin sözlərinə mahnılar (1990–2001).

; İnstrumental əsərləri
* Cövdət Hacıyevə ithaf olunmuş fortepiano üçün 12 prelüd (1977–1978)
* Qanun və piano üçün poema (1996)
* Simli trio (1986)
* Simli kvartet üçün poema (1990)
* Tar və piano, kamança və piano, qanun və piano üçün pyeslər (1990–2001).

; Orkestr üçün
* Xalq çalğı alətləri orkestri üçün 5 saylı süita (1993)
* Böyük Vətən Müharibəsində həlak olmuş azərbaycanlılara ithaf 1 saylı Simfoniya
* Simli orkestr üçün 2 saylı simfoniya (1995)
* Nəfəsli orkestr üçün "Zəfər marşı" (1996)
* Nəfəsli orkestr üçün "Təyyarəçilər marşı" (1998)
* Qanun və simfonik orkestr üçün Konsert (2009)http://zeynj-info.com/?b=content&cat=3&id=70 

## Ədəbiyyat
# Azəri, L. Bəstəkar ömrünün naxışları: [Xalq artistinin yubileyinə həsr olunmuş musiqi festivalı haqqında] //Mədəniyyət.- 2015.- 9 dekabr.- S.11.
# Azəri, L. Vətənə sevgidən yaranan musiqi əsərləri: Xalq artisti Dadaş Dadaşovun 80 illiyinə həsr olunmuş musiqi festivalı //Mədəniyyət.- 2015.- 4 dekabr.- S.4.
# Xalq Artisti Dadaş Dadaşovun 80 illiyinə həsr olunmuş musiqi festivalı keçiriləcək //Mövqe.- 2015.- 2015.- 3 dekabr.- S.4.

## İstinadlar

## Video
* Günel Adıgözəlova — "Qanun və simfonik orkestr üçün Konsert" I hissə
Paramore

**Paramore** — 2004-cü ildə Tennessi ştatının Frenklin şəhərində qurulmuş amerikan rok qrupu. Qrupun hazırda üç üzvü var: Heyli Vilyams, Teylor York və Zak Farro.

Qrupun debüt albomu “All We Know Is Falling”  2005-ci ildə buraxılıb. Bu albom Billboard musiqi çartında 30-cu yeri çatıb. Onların ikinci albomu olan “Riot!” 2007-ci ildə təqdim edilib. Albomun məşhur sinqlları “Misery Business”, “Crushcrushcrush” və “That's What You Get” olmuşdur. Albom ABŞ-də RIAA tərəfindən platin sertifikat alıb. Qrup 2008-ci ildə Qremmi mükafatlarında “Ən yaxşı yeni sənətçi” nominantları siyahısına daxil olub. Paramore qrupunun 2008-ci ildə yayımladığı üçüncü studiya albomu “Brand New Eyes” Billboard 200 çartının 2-ci pilləsinə yüksəlmişdir. Albomda yer alan “The Only Exception” sinqlı bir çox ölkədə hitə çevrilmişdir.

2010-cu ildə qrup iki üzvünə sağ ol deyir. Paramore Zak və Coş Farro qardaşları olmadan fəaliyyətinə davam edir. 2013-cü ildə qrupun öz adını daşıyan dördüncü studiya albomu işıq üzü görür. Bu albom “Still Into You” və “Ain't It Fun” sinqllarına görə yaddaşlarda qalır. İkincisi qrupa “Ən yaxşı rok mahnısı” kateqoriyasında Qremmi mükafatı qazandırır. Bu albomun buraxılışından bir müddət sonra qrupun heyətində dəyişiklik baş verir. Basçı Ceremi Devis 2015-ci ildə qrupdan ayrılır və keçmiş zərb ifaçısı Zak Farro 2017-ci ildə qrupa qayıdır.

## Diskoqrafiya
* *[[All We Know Is Falling]]* (2005)
* *[[Riot!]]* (2007)
* *[[Brand New Eyes]]* (2009)
* *[[Paramore (albom)|Paramore]]* (2013)
* *After Laughter* (2017)
* *[[This Is Why]]* (2023)

## Xarici keçidlər
* Paramore
Kotonu

**Kotonu** () — Beninin ən böyük şəhəri.

## Əhalisi
Əhalisi 761 min nəfərdir (2006).

## Təhsil
Şəhərdə Benin Estam Universiteti fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Raşomon (film)

— Akira Kurosavanın rejissorluğu ilə çəkilmiş 1950-ci il istehsalı Yaponiya filmi.

## Məzmun
Məhkəmədə bir samurayın ölümü və onun zorakılığa məruz qalmış arvadının işinə baxılır. Şahid və müttəhimlərin ifadələri dinlənilir. Hadisənin dinlənilən dörd variantı tamamilə bir-birindən fərqlənir.

## Rollarda
* Toşiro Mifune – quldur Tacomaru
* Maçiko Kyo – Masako Kanazava
* Masayuki Mori – Takehiro Kanazava
* Takaşi Şimura – meşəqıran
* Minoru Çiaki – rahib
* Kiçiciro Ueda – kəndli
* Noriko Honma – medium
* Daysuke Kato – polis

## İstehsal
Film Ryunosuke Akutaqavanin "Raşomon qapısı" və "Qalın meşədə" hekayələri əsasında çəkilmişdir.

Son illərdə bu film "*Kadokawa Pictures*" şirkəti və Amerika Kinoakademiyası tərəfindən bərpa edilmişdir. Bu variantın ilk nümayişi 18 sentyabr 2008-ci ildə Los-Ancelesin *Samuel Goldwyn Theater* kinoteatrında olmuşdur .

## Mükafat və nominasiyalar
* 1951-ci ilin Venesiya kinofestivalının mükafatı: Qızıl Şir – Akira Kurosava.
* 1951-ci ilin "Mayniçi" mükafatı Ən yaxşı aktrisa – Maçiko Kyo.
* 1951-ci ilin "Mavi lent" mükafatı: Ən yaxşı ssenariyə görə – Akira Kurosava, Şinobu Haşimoto.
* 1951-ci ilin "Oskar" mükafatı: Xarici dildə ən yaxşı filmə görə.
* 1953-cü ilin "Oskar" mükafatı (nominasiya): Ən yaxşı quruluşçu rəssam-dekorator işinə görə – Takaşi Masuyama, H. Masumoto.
* 1953-cü ilin "BAFTA" mükafatı (nominasiya): Ən yaxşı filmə görə.
* 1953-cü ilin ABŞ Kinorejissorlar Gildiyasının mükafatı (nominasiya): Akira Kurosava.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Duzdağ

* Duzdağ — duzlaq.

**Yaşayış məntəqələri**
* Duzdağ (Yevlax) — Yevlax rayonunda kənd.
* Düzdağ (Bozüyük) — Türkiyənin Bilecik ilinin Bozüyük ilçəsində kənd. 

**Toponimlər**
* Duzdağ (Tovuz) — Tovuz rayonunun Qaralar kəndində yer adı.
* Duzdağ (göl) — Salyanda göl.
* Duzdağ (Naxçıvan) — Naxçıvanda dağ.

**Filmlər** 
* Azərbaycan sirləri. Tanrının Duzdağ möcüzəsi (film, 2010)
Valentin Kovalyov

**Kovalyov Valentin Fyodoroviç** (29 iyul 1914, Bakı – 1 dekabr 1972, Moskva) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (5 oktyabr 1960), SSRİ-nin
Əməkdar sınaqçı təyyarəçisi (1963, qvardiya mayoru, Bakıaeroklubunun yetişdirməsi)

## Həyatı
Valentin Kovalyov 29 iyul 1914-cü ildə Bakı şəhərində doğulmuşdur. Milliyətcə rusdur. Bakı ŞHK-dan orduya çağırılmışdır.

Müharibə dövründə 196 döyüş uçuşu keçirmişdir. Düşmən qoşunlarını bombardman etmiş, dəfələrlə partizanların köməyinə çatmışdır.

5 oktyabr 1960-cı ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

1 dekabr 1972-ci ildə vəfat etmişdir.

## Mənbə
#Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası: 10 cilddə. - Bakı, 1981.-Cild.5.- S.429.
#Azərbaycanın Qızıl Ulduzları.- Bakı, 1975.-S.144-145
#"Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı" VII cild, K, Q(Q...-Qaz.) hərfləri, Respublika Xatirə Kitabı Redaksiyası, Bakı, 2007. səh.293.

## Xarici keçidlər
#http://www.anl.az/down/aat.pdf
Potensial enerji

**Potensial enerji** termini ilk dəfə Şotland mühəndisi və fiziki **Villiam Renkin** tərəfindən XIX əsrdə elmə daxil edilmişdir.

Potensial enerji **U**-maddi cismin konservativ qüvvələr sahəsində yerləşməsi hesabına iş görmə qabiliyyətini xarakterizə edən skalyar fiziki kəmiyyətdir.
BS-də enerjinin ölçü vahidi **Coul** qəbul edilmişdir.

## Yerin cazibə sahəsində potensial enerji

Yerin cazibə sahəsində  aşağıdakı düsturla hesablanır:
\mathrm{E_p = m\vec gh}

m - cismin kütləsi, \vec g - sərbəst düşmə təcili, h - şərti qəbul edilmiş sıfır səviyyəsindən cismin ağırlıq mərkəzinə qədər olan hündürlükdür.
Mark Rotko

**Mark Rotko** (, ; ) — amerikan rəssamı və abstrakt ekspressionizm cərəyanının görkəmli nümayəndəsi.

### Həyatı
Mark Rotko adı ilə daha çox tanıdığımız Markus Yakobleviç Rotkoviç 1903-cü ilin 25 sentyabrında Rusiya İmperiyasının Vitebsk əyalətinin Dvinsk şəhərində anadan olub. Hal-hazırda Dvinsk şəhəri Dauqavplis adını daşıyır və Latviyanın ən böyük ikinci şəhəridir. Mark yəhudi ailəsində doğulmuşdu atası Yakob əczaçılıqla məşğul olurdu. Yakob əzcazıçılıqla məşğul olmasına və az məvacib almasına baxmayaraq, həmişə övladlarının təhsilinə böyük önəm göstərirdi. Markın qardaşı uşaqlıq dövrünü xatırlayaraq qeyd edir: "Biz oxuyan ailə idik. Markın özü də Rusiyada yaşayarkən artıq rus dili ilə yanaşı, ivrit və idiş dillərində də danışa bilirdi". Dövrün siyasi vəziyyətindən asılı olaraq bir çox yəhudi ailələri kimi Rotkolar da ABŞ-yə üz tuturlar. 1910-cu ildə ilk olaraq Yakob Rotko qızı Soniya və oğlu Markı həyat yoldaşı ilə birlikdə Rusiyada qoyaraq ABŞ-yə yollanır və bir neçə il sonra Rusiyada qalan övladları və həyat yoldaşlarını da yanına gətirir. ABŞ-yə ilk gəldikləri günlərdəki çətinlikləri yavaş-yavaş öhdəsindən gəlməyə çalışsalar da, yenə bəxt Mark Rotkodan üz döndərir. Belə ki, 1913-cü ilin qışında Yakob Rotko vəfat edir. Ailənin maddi çətinliklərini nəzərə alaraq Mark da işləməyə başlayır və əsasən qəzət paylamaq və təsadüfi qısamüddətli işlərlə məşğul olur. Təbii ki, işlərdən əlavə Mark təhsilinə də biganə qalmır . 1913-cü ildə Linkoln liseyində oxumağa başlayır və 17 yaşında fəqlənmə ilə məktəbi bitirir. 1921-ci ildə Mark "Yel" universitetinə daxil olur, lakin buradakı mühit tamamilə Marka yad idi və o, universiteti yarıda saxlamalı olur və həyatında yeni bir səhifə açmağa başlayır . 1923-cü ildə o, Nyu-Yorka gəlir və buradakı incəsənət məktəblərinin birinə yazılır. Həmçinin Nyu-Yorkdakı Yəhudi mərkəzlərinin birində uşaqlara dərs verməyə başlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
PGP

**PGP (Pretty Good Privacy)** - məlumat ötürülməsində kriptoqrafik məxfilik və identifikasiya təmin edən şifrələmə proqramı. PGP mətnləri, e-poçtları, faylları, qovluqları və bütün disk bölmələrini imzalamaq, şifrələmək və şifrəsini açmaq və e-poçt mesajlarının təhlükəsizliyini artırmaq üçün istifadə olunur. Filipp Zimmermann tərəfindən 1991-ci ildə yaradılıb.
## İstinadlar
Mətbuat

**Mətbuat** — dövri çıxan qəzet, jurnal və s.-nin ümumi adı. 

Mətbuat (çap olunmuş əsərlər, çap məhsulları) sözü termin kimi, əsasən, dövri mətbuat mənasında işlədilir. Kütləvi informasiya və təbliğatın əsas vasitəsi kimi mətbuat sosial və siyasi mübarizənin, elmi bilikləri yaymağın, maarif və mədəniyyəti inkişaf etdirməyin, ictimai rəyi və dünyagörüşünü formalaşdırmağın qüdrətli silahıdır. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Dövri mətbuat
* Qəzet
* Jurnal

## Xarici keçidlər
BMX

**BMX** ( - velosiped motosiklet yarışı) — fəndlərin ifası və maneələrin öhdəsindən gəlməsi məqsədilə velosipeddə diyirlənməni təşkil edən ekstremal idman bir növüdür. Bu idman növü üçün xüsusi BMX velosipedi istifadə olunur

## BMX əsas istiqamətləri
#**Racing** (, ) - motosiklet yarışı üçün yolun oxşarlığını təşkil edən treyin sürət keçməsi: əyri-üyrü, çala-çuxur relyef, bir çox tramplinlə və maneəylə. Adətən səkkiz idmançıya qədər yarışırlar;
#**Flatland** (, ingilis dilindən *flat* - səth, *land* - torpaq)- yastı səth (tramplinlsiz və s.) üzrə BMX-da fəndlərin ifası;
#**Freestyle** ( , ingilis dilindən *free* - azad, *style* - tərz) - BMX-da akrobatika;
#**Vert** (ingilis dilindən *vertical*  sözünün azaltması) - rampada *freestyle*: sürücü gəzir və rampa daxilində fəndləri icra edir;
#**Dirt** (, ingilis dilində süxur deməkdir) - sürücü yüksək təpə-tramplinlərlə qrunt yolunda fəndləri yerinə yetirir. Bəzən intizamı *dirt jumping* adlandırırlar;
#**Street** (, ingilis dilində küçə deməkdir) - məxsusla şəhər şəraitində fəndlərin ifası şəhərə relyeflə: nərdivanlar, hədlər, məhəccərlər və s.;
#**Park** - parkda diyirlənmə, müxtəlif maneələrlə (məhəccərlərlə, tramplinlərlə, hədlərlə və s.).

## İstinadlar
Çardaş

thumbnail

**Çardaş** ( - aşxana, meyxana) — macar xalq rəqsi.

## Tarixçə
1801-ci ildə macar qaraçısı Yanoş Bixari Peşt şəhərində orkestr yaradır və həmin kollektiv üçün mahnı və rəqs melodiyalarını işləyir. Çox şıdırğı skripkaçı olan Y. Bixari 80-dən artıq əsərdə verbunkoş üslubunu son dərəcə yetkinləşdirir ki, sonralar onun əsasında çardaş janrı yarandı. Verbunkoşun mahiyyəti hələ lazımlı şəkildə öyrənilməyib, lakin burada əski xalq rəqsləri (haydut və çoban rəqsləri) ilə yanaşı müsəlman şərqinin və digər üslubların təsiri duyulur. Verbunkoş dil-üslubu rəmzlər, bədii surətlər və qeyri-adi melodik «gəzişmələrlə» zəngindir.
thumbnail
## Özəllikləri
Çardaş rəqsi 2 hissədən ibarətdir: yavaş və cəld. Ölçüsü 2/4-dir, kəskin sinkopa ritmi ilə seçilir. Çardaş rəqsinin elementlərindən bir sıra məşhur musiqi əsərlərində istifadə edilmişdir: F. Listin "Macar rapsodiyaları", Y. Bramsın "Macar rəqsləri", Pyotr Çaykovskinin "Qu gölü" baleti və s.

## İstinadlar


## Video
* '''Çardaş rəqsini İZLƏ'''
* Rəşad İlyasov qanunda - Çardaş

## Həmçinin bax
* Çardaş (film, 1973)
Midhət Əhmədov

**Midhət Əhmədov** — Azərbaycan bəstəkarı, pedaqoq.

## Həyatı
1914-cü ildə Bakıda neftçi - mühəndis ailəsində dünyaya gələn M.Əhmədov orta məktəbi bitirdikdən sonra işçi fakültəyə, - kontrabas sinfinə daxil olur. O illər Azərbaycanda milli musiqiçi kadrların yetişdirilməsi məsələsi aktual idi və elə bu məqsədlə 1934-cü ildə M.Əhmədov Leninqrada (Sankt-Peterburq) ezam olunur. Leninqrad konservatoriyasının professorları K.Kuşnaryov və M.O.Şteynberqin sinfində bəstəkarlıq sənətinin sirlərini mənimsəyir (həmçinin D.Şestakoviçin dərslərində də könüllü iştirak edən).

İkinci Dünya müharibəsi M. Əhmədovu təhsilini yarımçıq qoyub Bakıya dönməyə məcbur etdi. Bakı Konservatoriyasında təhsilini davam etdirməklə yanaşı (B.İ.Zeydmanın sinfində) o, ictimai fəaliyyətə də başlayır. Azərbaycan Konsert Birliyində, Respublika Uşaqların Bədii Tərbiyəsi Evində M.Əhmədov genişmiqyaslı işlər aparır.

Bir çox dövlət mükafatı qazanıb. Bunların sırasında 1978-ci ildə layiq görüldüyü Azərbaycan SSR Əməkdar Müəllimi fəxri adı var.

## Əsərləri

; Simfonik əsərləri
* Simfonik orkestr üçün "Cəngi"
* "Qəhrəmanlıq uvertürası"
* "Bəhram Gur" simfonik poeması
* "Bakı komissarları"na həsr olunmuş simfoniya

; Uşaqlar üçün əsərlər
* "Şəngülüm-Şüngülüm" süitası
* çox sayda mahnılar, pyeslər
** "Ayı" mahnısı (sözləri: Cahangir Məmmədov) 
** "Canlı guşə" mahnısı (Söz: Tofiq Mütəllibov) 
** "Güllər" mahnısı (Söz: Tofiq Mütəllibov) 

## Qaynaqlar
Böyükağa Hacıyev

**Böyükağa Tələt oğlu Hacıyev** () — Azərbaycanlı futbolçu və futbol məşqçisi, əməkdar məşqçi. "Neftçi" klubunun sabiq və ən uğurlu baş məşqçisi.

## Bioqrafiya
Naxçıvan futbolunun şagirdidir. SSRİ çempionatının 2-ci liqası klubu olan "Araz-Naxçıvan"da müdafiəçi mövqeyində oynamışdır.

Futboçunun karyerasının sonunda məşqçi kimi çalışmağa başladı. 1999–2000-ci illərdə "Araz-Naxçıvan"ın baş məşqçisi olmuşdur. Klub maliyyə çətinlikləri səbəbində dağıldığı üçün Böyükağa Hacıyev İrana yollanmış və "Maşın Sazi Təbriz" klubunda məşqçi (2002–2003), baş məşqçi (2003–2004) vəzifəsində çalışmışdır. 2004–2005-ci illərdə "Traktor Sazi klubunda baş məşqçi olmuşdur. Bu klublarda işləməklə Böyükağa Hacıyev böyük iş təcrübəsi qəzanmışdır.

2005-ci ildə Hacıyev Azərbaycana qayıdaraq Azərbaycan milli futbol komandasında baş məşqçi Vaqif Sadıqovun köməkçisi işləmişdir.

2006-cı ildə çempionatın sonuna 8 tur qalmış "Bakı" klubunun baş məşqçisi olmuş və ilk çempionluğunu bu klubla qazanmışdır. Ancaq 2006/07 mövsümündə komanda liqada yalnız 3-cü yeri tutdu və Avropa Liqasında zəif çıxış etdi. 2007-ci ilin sentyabrında Böyükağa Hacıyev komandadan ayrıldı və bir müddət işsiz qaldı. 2008-ci ilin iyun ayında "Araz" futzal komandasının baş məşqçisi olmuşdur.

2009–2010-cu ildə "Standard Sumqayıt" klubunu çalışdırmışdır. Lakin bu onun üçün uğursuz olmuşdur və komanda liqada sonuncu yerlərdə qərarlaşaraq elitanı tərk etmişdir. Bundan sonra klub dağılmışdır.

2011-ci ildə gözlənilmədən "Neftçi" klubunun prezidenti Sadıq Sadıqov Hacıyevi klubunun baş məşqçisi təyin edir. Böyükağa Hacıyevin baş məşqçiliyi ilə "Neftçi" 2011/12 mövsümündə çempion olur və ardıcıl 2-ci ümumilikdə isə 7-ci çempionluğunu qazanır. Növbəti mövsüm "Neftçi" ilə Avropa Liqasının qrup mərhələsində çıxış edərək Azərbaycan futbolunda tarix yazır.

2012/13 mövsümündə "Neftçi" ilə yenidən çempion olur və bu dəfə hədəfi Çempionlar Liqasının qrup mərhələsi olur. Lakin 1-ci təsnifat mərhələsində Albaniyanın Skenderbeu klubuna iki görüşün nəticəsinə görə (0:0, 1:0) məğlub olur və söz verdiyi kimi istefa verir.

2014-cü ildə yenidən "Neftçi"yə qayıdır.

16 mart 2018-ci ildə baş vermiş infarkt nəticəsində vəfat etmiş və Keşlə qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Şəxsi həyat
Atası — Tələt Allahverdi oğlu Hacıyev, musiqiçi, 47 yaşında vəfat etmişdir.

Övladları — Yusif Hacıyev və Rüstəm Hacıyev

## Nailiyyətlər

### Məşqçi
Azərbaycan Premyer Liqası
* Çempion: 3 (2005/06, 2011/12, 2012/13)
* Bürünc medalçı: 1 (2006/07)

Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku
* Qalib: 1 (2012/2013)
* Finalçı: 1 (2011/2012)

### Şəxsi
* "Şöhrət" ordeni (11 dekabr 2012).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Zəifin gücü (ARB Aranfilm 2019)
* 
* www.footbook.ru saytında statistika
Mənə hər şey yaraşır (veriliş, 2011)

**Mənə hər şey yaraşır**, türk yarışma proqramı. Türk format olan proqram bir çox ölkəyə satılmışdır.

## Beynəlxalq versiyaları
Sadıq Sadıqov

**Sadıq Sadıqov** () — "Neftçi" PFK-nın 6-cı prezidenti (2010–2015).

## Həyatı
Sadıqov Sadıq Asəf oğlu 1965-ci ildə anadan olub. Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirib. "Neftçi İdman Klubu" İctimai Birliyinin idarəetmə aparatının rəhbəri vəzifəsində çalışan Sadıq Sadıqov Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi İcraiyyə Komitəsinin üzvü, Azərbaycan Cüdo Federasiyasının vitse-prezidentidir. Onun müxtəlif illərdə İdman cəmiyyətləri və klublarına rəhbərlik etdiyi dövrlərdə idmançılarımız Olimpiya Oyunları, Dünya və Avropa çempionatlarında çoxlu sayda uğur qazanıblar. Sadıq Sadıqov idmandakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev tərəfindən fəxri ad və medalla təltif olunub. 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar bədən tərbiyyəsi və idman xadimi" fəxri adına, 2011-ci ildə isə "Tərəqqi" medalına layiq görülüb. Sadıq Sadıqov 2009–2015-ci illərdə "Neftçi" Peşəkar Futbol Klubunun prezidenti vəzifəsini icra edib. Onun rəhbərliyi altında "Neftçi" 3 dəfə Azərbaycan çempionu olub və 2 dəfə ölkə kubokunu qazanıb. 2012-ci ildə "Neftçi" Azərbaycan futbolunun tarixində ilk dəfə olaraq Avropa Liqası kimi mötəbər turnirin qrup mərhələsində iştirak edib.

## Mənbə
* Sadıqov haqqında

## İstinadlar
Kodayu (opera)

***Kodayu*** — Azərbaycan bəstəkarı Fərhəng Hüseynovun yapon dilində yazdığı opera. Yapon musiqi tarixində ilk yapondilli operadır. Librettonun müəllifi opera müğənnisi Eyko Aokidir. Rusiya–Yaponiya münasibətlərinə həsr olunmuş opera XVIII əsrdə Rusiyada yaşamış yapon dənizçi Daykokuya Kodayunun həyatı əsasında yazılmışdır

## Tarixi
1991-ci ildə Fərhəng Hüseynov bəstəkar kimi Yaponiyada keçirilən "İpək yolu" yarışmasına qatılmış və "Zamanda səyahət" əsərinə görə birinci yeri qazanmışdır. Bundan sonra XVIII əsr yapon dənizçi qəhrəman Daykokuya Kodayu haqqında opera yazmaq təklifini almışdır. Təklif 1990-cı ildə operanın librettosunu yazmış Eyko Aokidən gəlmişdir. Belə ki, o, Rusiya ilə dostluq münasibətlərinin qurulması üçün çalışırdı. Aoki Fərhəng Hüseynova müraciət edərək operanın musiqisinin hamı üçün anlaşıqlı, eyni zamanda orijinal olmasını istəmişdir.

Operanın premyerası 1993-cü ilin sentyabrın 7-sində Tokioda yerləşən "Orchard Hall" konsert şəklində baş tutmuşdur. Operanın Rusiyada premyerası 2018-ci ildə Rusiya–Yaponiya qarşılıqlı mədəniyyət ili çərçivəsində baş tutmuşdur. Opera Azərbaycanda ilk dəfə 26 noyabr 2022-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında səhnələşdirilmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Operanın tam adı "Daykoku Kodayunun Rusiya Odisseyası"dır. Yaponiyanın ilk "Romeo və Cülyetta"sı adlandırılmışdır.

Operada dünya opera janrının bütün xüsusiyyətləri var: ariya, ariozo, ansambl (duet, terset və s.), xor, orkestr nömrələri (vals, polka, marş), reçitativ. Səhnə və dekorasiya isə yoxdur. Bu opera konsert şəklində ifa olunmuşdur.

## Məzmun
Librettonun əsasını XVIII əsrdə baş vermiş tarixi faktlar təşkil edir. Əsərin qəhrəmanı kapitan Kodayu gəmisi və ekipajı ilə birgə qəzaya uğrayır. Amma onlar Rusiyaya aid olan adalardan birində canlarını qurtara bilirlər. Həmin adada dəniz fəlakətiylə üzləşmiş rus tacirləri ilə tanış olurlar.

Dörd il sonra yenidən gəmi tikən Kodayu öz dənizçiləri və rus tacirləri ilə birlikdə İrkutska yollanır. İrkutskda Kodayu professor Lanksman və qızı Sofiya ilə tanış olur. Onlar dostlaşırlar. Tezliklə Kodayu və Sofiya bir birinə sevgi elan edirlər. Dostluq və sevgi Kodayunun vətəndən ayrı keçən günlərini bir qədər bəzəyir. Amma bu 4 il ərzində o, öz ümidini itirmir. Bir çox cəhddən sonra Sankt-Peterburqa göndərdiyi məktubun cavabı gəlir və imperatriça Yekaterinanın qəbuluna düşür. Ona Yaponiyaya icazə verirlər. Vətənə dönmək istərkən Kodayu yaxınlarını görüb öz sevgilisinin yanına qayıtmağı düşünür. Ancaq Yaponiyada xəyanət, casusluqda ittiham edirlər. 19 ildən sonra yenidən Rusiyaya qayıda bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Daşlı ada

**Daşlı adası** və ya **İqnat daşı** — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus vulkanik mənşəli ada. "İqnat" latın sözü olub od deməkdir. Adsız adasından 13,9 km cənub-şərqdə yerləşir. Bəndovan burnundan 32,2 km məsafə ayırır. Canlı məşkunlaşması yoxdur.

## Toponim
Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında yerləşən ada. Səngi Muğan adasından cənub-şərqdədir. XVIII əsrin birinci yarısında I Pyotrun Xəzərsahili əyalətlərə hərbi səfəri zamanı rusların tərtib etdiyi xəritədə ada Kamen Svyatoqo İqnatiya (Müqəddəs İqnati dağı) adlandırılmışdı. Ada müqəddəs İqnati günündə tədqiq edildiyindən həmin adla adlandırılmışdır. Sonralar oronimin tərkibindəki "müqəddəs" sözü düşmüşdür. Daşlı adı adanın relyefi ilə əlaqədardır.

## Vulkan püskürmələri
4 iyul 2021-ci il, saat 21:51-də adada 8 dəqiqə davam edən güclü palçıq vulkanı püskürməsi qeydə alınmış, çıxan alov Azərbaycanın Xəzərsahili bölgələrindəki yaşayış məntəqələrində, eləcə də, 74 kilometr şimalda yerləşən Bakı şəhərində səmada qırmızı işıq şəklində müşahidə edilmişdir. Alovlar 500 metr yüksəkliyə qədər qalxmışdır. Adada bundan əvvəlki son vulkan püskürmələri 1920-ci və 1945-ci illərdə qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Səngi Muğan

**Muğan Daşı (Səngi Muğan)** — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada. Dilimizdə Səngi Muğan (farsca səngi daş deməkdir, Muğan isə toponimdir. Farsca ada Səngi Müzəffər, rusca Svinoy adlandırılıb. Sahildən 16 km aralıda yerləşir. Ümumi uzunluğu 1,1 km, eni 0,9 km təşkil edir. Ən hündür yeri 21,7 m-dir. Cənub hissəsində Buxta yerləşir. Sahəsi 0.5 km² təşkil edir.

## Tarixi

Svinoy (свиной) adının donuzla heç bir əlaqəsi yoxdur. Svinoy yəni günahkar quldurların məskəni. Stepan Razin 1667–1669 illərdə Xəzər dənizinin cənub, cənub-qərb sahillərinə quldur basqınları təşkil etmişdir. Süleyman şah Səfəvi kazakların basqınlarını dəf etmək üçün Məmmədxan Astaralını 4-minlik ordu ilə onların üzərinə göndərir. Toqquşma 1669-cu ilin iyul ayında baş verir. Dəniz döyüşlərində səriştəli olan kazaklar xəzər üçün üstün olan kiçik, manevr qabiliyyəti güclü olan gəmiləri ilə, böyük, manevr qabiliyyəti və xəzərin dayaz suları üçün o qədər də uyğun olmayan Səfəvi qüvvələrinə qəfil zərbələr endirib, qarşılarına zəncir atıb onları dairəyə alıb batırırlar. Heyət üzvlərinin çoxu dənizdə batır, sağ qalanlar isə əsir düşür. Xan canını qurtarsa da, oğlu və qızı əsir düşür. Xan qızının ada yaxınlığında suda batırılması sonradan adaya Svinoy adının verilməsinə təsir göstərir. Kazakların adada 1–2 minlik qüvvəsi olması ehtimal edilir. Kazaklar burada uzun müddət qala bilmir su, ərzaq çatışmazlığı xəstəliklər və Azərbaycan(Səfəvi) qoşunlarının ikinci hücum dalğasınan qorxduqları üçün 1669-cu ilin avqust ayında geriyə, don çayına qayıtmağa məcbur edir. Ada həmçinin atəşpərəstliklədə əlaqələndirilir. Burada atəşpərəst məbədi olması ehtimalı var. Buxtada arxeoloji tədqiqatlara ehtiyac var. Yaxınlıqda olan İqnat daşı adası (qədim latın dilində od deməkdir: Od adası) buranın atəşpərəstliklə əlaqəsı ehtimalı yaradır. 2005 ildən adada müşahidə məntəqəsi fəaliyyət göstərir. Adada eyni adlı mayak da mövcuddur.

## Mənbə
* General information
* Impact of Natural Hazards on Oil and Gas Extraction
Gil adası

**Gil adası** — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada. Uzunluğu 2.5&nbsp;km, ən enli yeri isə 0,3&nbsp;km təşkil edir. Məskunlaşma yoxdur. Adaya ən yaxın yaşayış məntəqəsı Ələt qəsəbəsidir. Adanı sahildən 3,5&nbsp;km-lik məsafə ayırır. Bakı şəhərı Qaradağ rayonun inzibati ərazisinə aiddir. Ərazisi 0,9&nbsp;km² təşkil edir. Ada Ələt körfəzində yerləşir.Suxurlar əsas etibarı ilə gildən təşkil olmuşdur. Hündürlüyü 6 metr təşkil edir.

## Ekologiyası
Ada 1964 ildən yasaqlıq elan edilib. Gil adasında coxlu sayta dəniz quşları əsasən Xəzər qağayısı qorunur. Ərazidə 10,000 çox qağayı var. Ada ətrafında balıq ehtiyatlarının olması ilə seçilir. Burada çoxlu sayda quş yuvaları var. Adada iri bir quş koloniyası vardır. Müəyyən müddət ada antropagen təsirə məruz qalır burada yerləşən quş yumurtalarını mənimsəyirdilər. 1998-ci ildə neft cirklənməsi nəticəsində adanın sahil zolağı çox zərər cəkmişdir. Aprel ayında aparılan manitoring bataqlıq quşlarının (qaşqaldaq 90%, böyük qarabatdağ, qırmızıbaş dalğıc, fitçalan ördək, Xəzər qağayısı) 30,000 baş quşun tələf olmasını göstərdi. Son illər isə vəziyyət xeyli yaxşıdır.

## İstinadlar
Xərə Zirə

**Xərə Zirə** və ya **Bulla** — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada. Sahildən 13 km uzaqlıqda yerləşir. Sahəsi 3,5 km², uzunluğu 3,4, eni 2,6 km-dir. Vulkan mənşəlidir. İlk püskürmə 1810-cu ilə təsadüf edir. Adada fəaliyyətdə olan palçıq vulkanı var. Bakı şəhərindən 50 km-lik məsafəyə malikdir.

## Ehtiyatları
Zəngin neft-qaz ehtiyatları mövcuddur Akvatoriasından 1968-ci ildən qaz çıxarılır . Şahdəniz yataqlarında kondensat qazlarda daxil 4 triloyon m³ qaz ehtiyatı var. Son zamanlar Ekologiya nazirliyi burada tədqiqatlar aparıb. SOCAR şirkəti ada və onun akvatoriyasında ekoloji vəziyyəti normallaşdırmaq üçün tədbirlər görür. Adada Alminium və mineral suxurlardan Ağdalit ehtiyatları olsa da qiymətləndirmə aparılmayıb.

## İstinadlar
Fəxrəddin Günəş

**Fəxrəddin Günəş** () — etnik azərbaycanlı olan Türkiyə xalq musiqisi müğənnisi.

## Həyatı
Fəxrəddin Günəş 1966-cı ildə Qars ilinin Arpaçay ilçəsinin Qıraç kəndində anadan olmuşdur. O, 1974-cü ildə Almaniyaya köçmüşdür və bu günə kimi orada yaşayır. Günəş 1990-cı ildə Düsseldorfda öz studiyasını amışdır. O, burada iki albom buraxmışdır: "*Yandım, Tövbe ettim Sevmeye*" (1994) və "*Terekeme*" (2006). Bu gün də mütəmadi olaraq türk musiqisi ilə çıxış edir.

Günəş 2014-cü ildə Türkviziya Mahnı Müsabiqəsində debüt edən Almaniyanı təmsil etmək üçün seçilmişdir. Günəş orada "*Sevdiyim*" mahnısını ifa etmidir. Onunla birlikdə səhnədə Kölndən olan "NART" rəqs qrupu çıxış etmişdir. Günəş 25 iştirakçı arasında 149 xalla 21-ci yerdə qərarlaşmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube-da bax: Fahrettin Güneş — Terekeme
* Avrupalı Türklerin Televizyonu Kanal Avrupa da misafir olan Fahrettin Güneş
Moris Ravel

**Jozef Moris Ravel**  (7 mart 1875, Ciboure, Fransa - 28 dekabr 1937, Paris) — görkəmli fransız bəstəkar və pianoçusu, XX əsrin tanınmış simalarından biri. Əsasən orkestral, instrumental strukturlar və effektlər üzrə uğur qazanıb. Ən tanınmış əsəri "Bolero"dur.

## Həyatı
Moris Ravel Fransanın Bask bölgəsində, İspaniya sərhəddindən 18&nbsp;km aralı Sibur kəndində anadan olub. Anası Mari Delouart, Madriddə doğulub böyüyən bask, atası isveçrəli sərmayəçi və sənayeçi idi. 7 yaşından piano dərslərinə gedib, 14 yaşında Paris Konservatoriyasına daxil olub və o dövrün tanınmış musiqiçilərindən olan Qabriel Faure ilə tanış olub. Onlar sonrakı 14 ili birlikdə işləyiblər.

## '''Yaradıcılığı '''
Moris Ravel Klod Debüssinin yaradıcılığının və ənənələrinin davamçısı olmuşdur. Onun yaradıcılığı XX əsrin əvvəlində yaranmış çoxsaylı cərəyanlara qarşı dururdu (urbanizm, ekspressionizm, konstruktivizm). Yeniliklərə meyil edən Ravel klassik ənənələrə müraciət edirdi. Hər bir musiqi janrına müraciət edərkən onu yeni tərkibə tabe edirdi. Antik sujetlər parlaq, milli yenilik əsası ilə bağlı idi. Ravel öz musiqisində mövzunu psixoloji tərəfdən, musiqinin kolorit və rənglərini göstərirdi. Ravel novator idi. Onun bu novatorluğu müxtəlif janrlarda idi: *simfonik musiqidə, operada, baletdə, f-no və vokal əsərlərdə.*

Moris Ravel 1889-cu ildə PARİS KONSERVATORİYASINA daxil olmuşdur.  O, f-no şöbəsində oxuyarkən Veber, Şopen, Listin yaradıcılığı ilə maraqlanır və I kursun axırında onun marağı müasir fransız musiqisinə yönəlir.

Ravelin ilk əsərləri sırasında 90-cu illərdə yazdığı *"Məhəbbətdən ölən kraliça haqqında ballada"* (vokal və f-nu üçün) və f-no üçün *"Antik menuet"* var. Bu əsərlərdə özünəməxsus harmonik dili hiss olunur. Bu dövrün ən görkəmli əsəri 2 f-no üçün *"Habanera"* (ispan xalq rəqsi) idi. Bu əsərdə o, ilk dəfə idi ki, ispan rəqs janrına müraciət edir. Sonrakı illərdə Ravel bu Habaneranı bütövlüklə İspan rapsodiyasnna daxil edir. 90-cı illərdə *"İnfantanın ölümünə yazılan pavanna"* yekunlaşır və bu əsər Ravelə çox böyük şöhrət gətirir. Bu əsərdə Ravelin XVII-XVIII əsrlərin rəqslərinə marağı görünür. Sonrakı 14 il ərzində yazılan əsərləri dinləyici kütləsində böyük maraq oyadır

## ''Əsərləri''
*"Məhəbbətdən ölən kraliça haqqında ballada" (vokal və f-no üçün)*

*"Antik menuet" (f-no üçün)*

*"Habanera" (2 f-no üçün)*

*"İnfantanın ölümünə yazılan pavanna"*

*"İspan saatı" (opera)*

*"Dafnis və Xloya" (balet)*

*"Adelaida"*

*"Florenanın yuxusu" (balet)*

*"İspan rapsodiyası"*

*"Suyun oyunu" (f-no)*

*"Əkslər"*

*"Sonatina"*

*"Şəhrizad" (səs üçün)*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.biography.com/people/maurice-ravel-9452457
* http://www.youtube.com/artist/maurice-ravel 
* http://www.allmusic.com/artist/maurice-ravel-mn0000932757
Zombie Frontier

**Zombie Frontier** (, ) — FT Games tərəfindən yaradılmış, Android əməliyyat sistemli mobil telefon və planşet kompyuterlər üçün nəzərdə tutulmuş, hərbi-fantastik janrda olan oyun. Zombie Frontier oyunlar seriasının birincisi, ilkidir. 8 iyun 2013-cü ildə oyunun davamı - Zombie Frontier 2:Survive buraxılmışdır.

## Yaradılma

Oyun Zombie Frontier oyunlar seriasının ilk oyunudur. 21 yanvar 2014-cü ildə 1.20 versiyası çıxmışdır. Oyunun tutumu 20 mb-dır.

## Süjet

Oyunda hadisələr 2020-ci ildə naməlum bir ölkədə müxtəlif şəhərlərin quduzlaşmış insanlar-zombilər tərəfindən basılmasından bəhs edir. Oyunu oynayan oyunçu bu şəhərləri keçərkən ya verilmiş vaxt ərzində ölməməli ya da tapşırıqda verilən miqdara uyğun zombi öldürməlidir.

## Geympley və oyun prosesi

Birinci-şəxs atıcı olaraq oyun dünyasına baş qəhrəmanın gözləri ilə baxılır. Oyun müxtəlif mərhələlərə bölünüb. Müxtəlif şəhərlər zombilərdən təmizləndikcə xallar yığılır. Xallar nəticəsində mərhələlər () keçilir. Mərhələlər keçildikcə "Z" adı verilən pul və "G" adı verilən qızıllar () qazanılır.

### Düşmən və müttəfiqlər

Oyunda yeganə düşmən, məhv edilməli olan rəqib zombilərdir. Baş qəhrəmanın isə heç bir müttəfiqi yoxdur.

### Silah-sursat

Oyunda qumbara, avtomat, bronjilet və ilk yardım çantası mövcuddur. Oyuna başlarkən 3 qumbara və 3 ilk yardım çantası hədiyyə verilir. Sonradan qumbara və ilk yardım çantalarını "G"-lər hesabına mağazadan () alıb-artırmaq mümkündür.

Oyuna başlarkən 1 silah açıq olur. Mərhələlər keçdikcə müxtəlif silahlar açılır. Silahları hələ açılmamış "G"-lərlə də almaq mümkündür. Silahlar açıldıqdan sonra isə onları "Z"-lərlə almaq mümkündür. Hər bir silahın maksimum güllə tutumu 999-dur. Silahları "Z"-lər hesabına bir və ya iki dəfə təkmilləşdirmək və həmçinin darağtutumu qədər darağını doldurmaq mümkündür. Təkmilləşmə zamanı silahın göstəriciəri müəyyən qədər artır. Silahların siyahısı:

## Şəbəkə oyunu

Oyunun online növünun olmaması səbəbindən şəbəkə oyun stili mövcud deyil. Oyun yalnız offline rejimində və biroyunçulu oynanılır.

## Sonrakı işlər

### Əlavələr

Orijinal **Zombie Frontier** üçün FT Games tərəfindən 1 əlavə buraxılıb: Zombie Frontier 2:Survive (8 iyun 2013).

*[[Zombie Frontier 2:Survive|Survive]]* - Oyunun bu seriyasında silahların, rəqib zombilərin və xəritənin yeniləndiyinin şahidi oluruq.

### Musiqi parçası

## Mənfi cəhətlər

* Yalnız bir dildə: ingilis dilindədir.
* Haqqında, kömək kimi bölmələr mövcud deyil.
* Yalnız Android proqram təminatlı mobil telefon və planşetlərdə oynamaq mümkündür.
* Çoxoyunçulu və online rejim mövcud deyil.
* Bütün mərhələlərdə oyunçu yerindən hər hansısa istənilən bir istiqamətə hərəkət edə bilmir. Yalnız bir nöqtədən 180o istiqamətdə sola-sağa və aşağı-yuxarı tərəfə silahı tuşlamaq mümkündür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Zombie Frontier (seriya)
* Zombie Frontier 2:Survive
* Zombi

## Qalereya



Fayl:Zombie Frontier afişa 1.jpg|Zombie Frontier oyununun afişası
Fayl:Zombie Frontier afişa 2.jpg|Zombie Frontier oyununun afişası



## Xarici keçidlər

* Oyunun Google Play-dəki rəsmi köşəsi
*
Kür daşı

**Kür daşı** — Xəzər dənizində Azərbaycana məxsus ada.

## Cografiyası
Qızılağac körfəzindən 30,6 km şərqdə yerləşir. Aran iqtisadi rayonunun Neftçala inzibati vahidliyinə aiddir. Uzunluğu 0,18 km təşkil edir. Demək olar ki heç bir daimi canlı məskunlaşması yoxdur. Sahildən 15 km aralıdır. Ada Bakı arxipelaqının ən son cənub qutaracagında yerləşir.

## İstinadlar
Qara Su

**Qara Su** — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada.

## Ümumi məlumat
Məskunlaşma yoxdur. Qara su vulkan-tektonik məşəllidir. Adanın uzunluğu 900 m, eni isə 600 metr təşkil edir. Sahildən 8&nbsp;km aralıdır. Bakı arxipelaqında ən iri vulkan məşəlli adadır.
Qarasu adası palçıq vulkanında XIX əsrin ikinci yarısında 1876-cı cı ilin fevral, mart aylarında iki püskürmə baş verir. Bu, vulkanın insanların hafizəsində qalan ilk püüskürmə olur. 1977-ci ildə aprel ayında ən intensiv və uzun müddətli (2 gün) püskürmə olub.

Ada qaz, su, neft pərdəcikli lilli su verən coxlu sayda qrifon və salzalar vardır. Torpaqları əsasən palcıq, lil, qum və gil məhlulunun vulkan vasitəsilə səthə çıxaraq bəkiməsi nəticəsində əmələ gəlib. Sahil sularında yosunlar vardır. Dəniz quşları, Xəzər suitisi adaya qonaq olurlar. Sahil sularında Xəzər dənizinə xas balıqlar var.

## Etimologiyası
Adanın belə adlanması vulkan püskürməsi ilə adada əmələ gələn lil və gilli sudan qaynaqlanır. Ruslar adaya Los (Sığın) adını vermişlər. Səbəb isə adanın yuxarı hissələrinin yüksək, cənuba dogru isə alcaq olması kazaklara sığının kürəyini xatırladırmış.

## İstinadlar
Azərbaycan Premyer Liqası 2010/2011

**Azərbaycan Premyer Liqası 2010/2011 mövsümü** və ya qeyri-rəsmi adı ilə **Azərbaycan Premyer Liqasının 19-cu mövsümü** — 2010-cu il avqustun 6-dan 2011-ci il mayın 28-nə qədər baş tutdu. Nəticədə Neftçi 68 xalla altıncı dəfə Premyer Liqanın qalibi oldu. Qarabağın futbolçusu Georgi Adamiya isə 18 qolla Premyer Liqanın bombardiri oldu.

## I mərhələ

### Turniri cədvəl

### Nəticə

## II mərhələ

### 1. qrupun turnir cədvəli

### 2. qrupun turnir cədvəli

### 1. qrupun nəticələri

### 2. qrupun nəticələri

## İstinadlar
Tomas Hendriks

**Tomas Endrüs Hendriks** (ing. *Thomas Andrews Hendricks* , 7 sentyabr 1819 - 25 noyabr 1885) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının  (1885) 21-ci vitse-prezidenti.
Neapol körfəzi

**Neapol körfəzi** () — Tirren dənizinin bir hissəsi olub, İtaliyanın sol sahillərini (30&nbsp;km), Mizeno burnundan Kampanello burnuna qədər ərazini əhatə edir. Gözəl mənzərəli əhatəsi ilə tanınır və zəngin təbii aləmə malikdir. Sahilləri sıx məskunlaşmışdır. Qərb hüdudlarında İskya, Proçida, şərq hüdudlarında isə Kapri kimi adalar mövcuddur. Körfəzin böyük şəhəri Neapol sayılır. Vezuvi vulkanı, Qədim Pompeyin qalıqları bu körfəzin sahillərində yerləşir.  
[thumb|600px|center|<center>[Sant Elmo qəsirindən  körfəzin mənzərəsi, Neapol. Solda Vezuvi vulkanı.]]
Kapri (ada)

**Kapri** () — Tirren dənizində, Neapol körfəzində vulkanik ada.
Adanın sahəsi km² olub, İtaliyanın Kampaniya (İtaliya) muxtar vilayətinin Neapol əyalətinin inzibati bölgüsünə aiddir. Roma Respublikası dövründən tanınan dəniz kurortu.
Kaprinin gözəl mənzərəsi haqqında hədsiz mübaliğələr mövcuddur.
 
***"Şairlər Kaprini yatmış sfinks və ya antiq sarkofaqla müqayisə edirlər".***

***"Necə ola bilər ki, [[Tiberi|o]], burada yaşasın və belə qəddar olsun. Necə ola bilər ki, [[Tiberi|onun]] canı belə bir parlaq səmalı torpaqda belə miskin olsun. Necə ola bilər ki, buranı tərk edib başqa, daha günahsız, ömrünün son üç ilini yaşamış olduğu, hələ də onun adını daşıyan, şərq qayalıqdakı iqamətgaha çəkiləsən?"***

## [[Mavi mağara (Kapri)|Mavi mağara]]

## Məşhur sakinləri
Adada müxtəlif dövrlərdə bir çox tanınmış şəxsiyyətlər yaşamışlar.
# Tiberi
# Aksel Munte
Hər yaz fəslini Kapridə tikdirmiş olduğu "Sehirli San Mikele qəsrdə" keçirərmiş. Qəsr heç bir memar layihəsi ilə deyil, Akselin öz təxayülünə əsasən işıqlı və açıq, geniş eyvan və terasslı görkəmdə, qədim bir kilsə kapellasının bünövrəsi üzərində inşa edilmişdir.
# Emil fon Berinq
# İvan Bunin
# Maksim Qorki
Vərəm xəstəliyi ilə əlaqədar Maksim Qorki Kapri adasına müalicə üçün gələrək 7 il (1906–19013) orada, "Quisisana" mehmanxanasında yaşamşdır. 1908 ci ildə o, məhz Kapridə özünün "Etiraf" əsərini yazmışdır.
# Qrem Qrin
# Andre Jid
# Jan Kokto
# Le Korbuzye
# Tomas Mann
# Alberto Moravia
# İvan Turgenyev
# Oskar Vayld
# Pyotr Çaykovski
# Vinston Çörçill
# Dvayt Eyzenhaver
Fransanın Montale Soleil di Capri brendinin ətri adanın adını daşıyır.

## İstinadlar