open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mürsəl İsayev

**Mürsəl Məhəmmədhüseyn oğlu İsayev** () — 1994–2001-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri.

## Həyatı
Mürsəl Məhəmmədhüseyn oğlu İsayev 1 yanvar 1949-cu ildə Şərur rayonunun Xok kəndində (hal-hazırda Kəngərli rayonunun ərazisinə daxildir) anadan olub. 1973-cü ildə Yusif Məmmədəliyev adına Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsində təhsil alıb. 1986-cı ildə SSRİ Daxili işlər Nazirliyinin Ali Milis Akademiyasının Rostov filialını bitirmişdir.

Ailəlidir. Həyat yoldaşı Zeynəb İsayeva. Üç qız övladı var – Aygün, Jalə, Ərəbiyyə.

## Fəaliyyəti
1976-cı ildən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi sistemində bir sıra məsul vəzifələrdə, o cümlədən 1988-ci ildən Naxçıvan şəhər daxili işlər şöbəsinin rəisi,1989-cu ildən Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi cinayər axtarış şöbəsinin rəisi,1993-cü ildən Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1994–2001-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daxili İşlər naziri olmuşdur. 2001-ci ildən istifedadır. 1995-ci ildən olan daxili xidmət general-mayorudur.

## Təltif və mükafatları
* SSRİ-nin əməkdar çekisti-1986.
* Azərbaycan Respublikasının "əlaçı polis işçi",

## Mənbə
*
Seymur Orucov

**Seymur Vaqif oğlu Orucov** () — Ağstafa Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, Yeni Azərbaycan Partiyası Gənclər Birliyinin sabiq sədri.

## Həyatı
Seymur Orucov 1984-cü il oktyabrın 27-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olub. 2001-ci ildə Əli Bayramlı şəhərində orta təhsilini bitirərək Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Maliyyə-kredit fakültəsinə daxil olub.

2005-ci ildə İqtisad Universitetinin bakalavr pilləsini bitirərək, Maliyyə-kredit ixtisası üzrə magistratura pilləsinə qəbul olub. 2007-ci ildə magistraturanı bitirib. Elə həmin ildən kafedranın aspirantı və müəllimi olmuşdur.

2006–2009-cu illərdə İqtisad Universitetinin Tələbə Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışıb.

2010-cu ildə "Dövlət büdcəsinin gəlir və xərclərinin tənzimlənməsi istiqamətləri" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru adı alıb.

2010-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
2009–2011-ci illərdə İqtisad Universitetinin Tərbiyə işləri üzrə prorektoru vəzifəsində çalışıb.

4 aprel 2011-ci ildə Rabitə İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədri vəzifəsinə seçilib.

29 yanvar 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının Gənclər Birliyinin sədri seçilib. 11 mart 2021 tarixinədək bu vəzifəni icra etmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 21 may 2020-ci il tarixli sərəncamı ilə Ağstafa rayon icra hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.

## Təltifləri
* "Tərəqqi" medalı (2010)
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu (2016)
* "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı (2024)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Seymur Orucov 
* XəbərAğstafanın 36 yaşlı yeni icra başçısı kimdir? Dosye 
* Ağstafanın yeni icra başçısı kimdir? Dosye 
* Кто он – новый глава ИВ Агстафинского района? Досье
İmadəddin Qəzvini

**İmadəddin Qəzvini**() — qazı

## Həyatı

XIII əsrin ikinci yarısında Naxçıvan qazısı olmuşdur. 1267-1268-ci illərdə Təbrizdə onunla rastlamış və haqqında yazmış məşhur ərəb alimi və biblioqrafı *İbn əl Fuvatinin* məlumatına görə,İmadəddin Qəzvini "qazılar,ədalətli qanunşünaslar və ləyaqətli rəislər nəslindən" idi.

## Yaradıcılığı

Ədəbiyyatı, şeir sənətini dərindən bilir və tədris edirdi. Mənbədəki məlumata görə, şəhər hakimi Şəmsəddin Məhəmməd İbn Məhəmməd əl-Cüveyni ədəbiyyat elmini və ərəb müəllifi ər-Həririnin "Məqamat"ını ondan öyrənmişdir.

## Mənbə
*
İraq İslam Ordusu

**İraq İslam Ordusu** — İraqda müqavimət qruplarından biri. Bu ordu İraqda müstəqil islam dövləti qurmağı hədəfləyir. Çox sayda silah və strategiyaya sahib olan ordu işğalçılara qarşı snayper yetişdirmə, minaatan hücumları təşkil etmək, yüngül silahlarla hücum etmək kimi müxtəlif taktikalardan istifadə edir.

## İstinadlar
Əqrəblər (İraq)

**Əqrəblər** — İraqdakı işğal müqavimət qruplarından biridir. Əfqanıstandakı Taliban kimi, Əqrəblərin də Əl-Qaidə və İraq İslam Ordusu ilə əlaqəli olduğu düşünülür. Onun əsas düşmənləri; ABŞ, İngiltərə, NATO, ISAF və Koalisiya dəstəkli İraq hökumətidir. 2003–2004-cü illər arasında qurulub. Bu gün də aktivdir. Ayrıca konkret bir rəhbəri və ya komandir yoxdur.

Baas Partiyasının hərbi üzvləri və generalları ABŞ və müttəfiqlərinin İraq ilə müharibəsində İraqın müharibəni itirəcəyini biləndə son ümid olaraq Mehdi Ordusuna alternativ kimi qurmuşdurlar. Lakin sonra təşkilat daha müstəqil bir quruluşa sahib idi. Bu, əsasən bir rəhbərinin olmaması ilə əlaqədardır, çünki Səddam Hüseyn və digər İraq siyasətçiləri ya edam edilmiş, ya da həbs edilmişdilər.
Mehdi Ordusu

**Mehdi Ordusu** (arb: جيش المهدي) — İraqda şiə lideri Müqtəda əs-Sədr tərəfindən qurulan müqavimət təşkilatı. 2003-cü ilin iyununda yaradılıb və hələ də fəaliyyət göstərir və təxminən 60.000 hərbçisi var.

Mehdi ordusu İraq müqavimət hərəkatının ən nüfuzlu təşkilatlarından biridir və Bağdaddan 5 kilometr məsafədə yerləşən Sədr şəhərini azad edilmiş bir bölgə elan etmişdir.

## Təşkilati strukturu
Mehdi Ordusundakı 50 nəfərdən ibarət olan Fazillər ən kiçik yaraqlı qrupdur. Bundan əlavə 6 Fasil bölməsi 300 nəfərlik səriyyə birliyini təşkil edir. Ən böyük birlik 7 səriyyədən (2100 nəfər) ibarət olan fəvc birliyidir.
Beynəlxalq Təhlükəsizliyə Dəstək Qüvvələri

**Beynəlxalq Təhlükəsizliyə Dəstək Qüvvələri** və ya **BTDQ** (ing: **International Security Assistance Force** ya da **ISAF**) —Əfqanıstanda Əfqanıstan müharibəsindən sonra NATO-nun rəhbərliyi altında qurulmuşdur; məqsədi təhlükəsizlik və humanitar yardım göstərmək məqsədi daşıyan təşkilatdır.

## Ümumi baxış
2008-ci ilin oktyabrında Əfqanıstanda 50,700 ISAF qüvvəsi yerləşdirilmişdi. Bunlardan 26-sı NATO üzvü, 10-u NATO tərəfdaşı və 5-i NATO üzvü və tərəfdaş olmayan ölkələrdir.

ISAF əvvəlcə Kabildə təhlükəsizliyi təmin etdi, sonra Taliban və Əl-Qaidə bölgələrinə və fraksiyaçı liderlərə qarşı əməliyyatlar həyata keçirmişdir. Bu əməliyyatların məqsədi Həmid Kərzainin başçılığı ilə Əfqanıstan administrasiyasının yaradılması idi.2003-cü ilin oktyabrında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası ISAF qüvvələrinin Əfqanıstanda genişlənməsinə icazə verdi. 2006-cı ildən bəri, ISAF Əfqanıstanın cənubunda bir çox əməliyyat keçirmişdi. Bu tendensiya 2007 və 2008-ci illərdə də davam etmişdir.

ISAF 2014-cü ilin dekabrında əməliyyatlarını dayandırdı və ləğv edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Anar Pənahov*. QÜVVƏLƏR BALANSININ BEYNƏLXALQ TƏHLÜKƏSİZLİYƏ TƏSİRİ. Metafizika Jurnalı (ISSN: 2616-6879), Volume. 9, Issue 2, Serial № 38, 2026. ss.264-273
Mir Damad

**Mir Damad** (; ) — İran filosofu, ilahiyyatçısı, avitsinenin neoplatonik İslam peripatetik fəlsəfəsinin nümayəndəsi. O, həmçinin İslam elmləri sahəsində alim və baş xadimi olmuşdur. Metavemik yaranma nəzəriyyəsinin müəllifidir. O, İsfahan məktəbinin əsas qurucularından biri idi.

## Həyatı
Onun İslam fəlsəfəsinə əsas töhfəsi zamanın dərəcələrinə və zamanın ayrı-ayrı kateqoriyalarının ilahi təcəssüm kimi emanasiyasına dair yeni ifadəsidir. O, Avicenna (İbn Sina) və Suhravardi kateqoriyalarına əsaslanan bir izahat kimi xudus-e-dahri ("əbədi gələn") anlayışını təklif edərək, vaxt ərzində dünyanın yaradılması və ya yaradılmamasına dair mübahisəni həll etdi, Bir sözlə, o, yer və bütün göy cisimləri də daxil olmaqla, Allah istisna olmaqla, hər şeyin əbədi və müvəqqəti mənşəli olduğunu iddia etdi.

## Həmçinin bax
* Molla Sədra
* Mühəqqiq Kərəki
## İstinadlar
Betti Alver

**Betti Alver** ( ) — Estoniya şairəsi, nəsr yazıçısı, tərcüməçi. Aleksandr Puşkinin Yevgeni Onegin romanını eston dilinə tərcümə etmişdir. Estoniya SSR-nin əməkdar yazıçısı (1966). Estoniya SSR xalq yazıçısı (1981).

## Bioqrafiyası
Elizabet Alver 23 noyabr 1906-cı ildə Yıgevada anadan olmuşdu. 1924-cü ildə Tartudakı gimnaziyanı bitirir. 1924–1927-ci illərdə Tartu Universitetində eston dili və ədəbiyyatını öyrənir.

1927-ci ildə "Küləyin sevgilisi" romanı nəşr olunur. Betti Alverin ilk kitabı "Toz və atəş" 1936-cı ildə çap edilir. Betti Alver Aleksandr Puşkinin "Yevgeni Onegin" romanını (1964), Maksim Qorkinin "Uşaqlıq" və "Mənim Universitetlərim" şeirlərini eston dilinə tərcümə etmişdir. Kristyan Jaak Petersonun şeirlərini də tərcümə edir. Betti Alverin şeirləri rus, polyak, alman, ingilis, çex, italyan və digər dillərə tərcümə edilmişdir. Betti Alver şeirlərini rus dilinə Yunna Morits tərcümə etmişdir.

Betti Alverin şərəfinə, doğma şəhəri Yıgevada "Ulduz saatı" poeziya payız günləri keçirilir. 2013-cü ildə Merkuri üzərində bir krater (Alver)https://web.archive.org/web/20151018125451/http://messenger.jhuapl.edu/news_room/details.php?id=238 Betti Alverin şərəfinə adlandırılmışdır.

Yuhan Smuula adına Estoniya SSR Ədəbi Mükafatının qalibidir (1980).

## Ailəsi
Şair Hayti Talviklə evli olmuşdur. 1956-cı ildə Marta Lepik (ədəbiyyatşünas, Ədəbiyyat Muzeyinin ilk direktoru, 1940–45.) ilə evlənir. Qohumları — Eduard Alver (Azadlıq müharibəsini komandiri) və Siim Kallas (Estoniyanın baş naziri).

## Betti Alverin şeirlər kitabı
* "Toz və Atəş" (1936);
* "Ulduzlu saat" (1966);
* "Həyatın qırıqları" (1971);
* "Uçan şəhər" (1979);
* "Emajognin mərcanları" (1986).

## İstinadlar
Anne Veski

**Anne Veski**  ( ) — Sovet və Estoniya müğənnisi, Estoniya SSR-nin əməkdar artisti (1984).

## Bioqrafiyası
27 fevral 1956-cı ildə Estoniyanın Rapla şəhərində İlmar-Tınis Vaarmann (; 1927-2005) və Ellen Vaarmannın (; 1930-1988) ailəsində doğulur.

Orada musiqi məktəbini bitirir. Sonra Tallinn Politexnik İnstitutuna daxil olur.

Universiteti itirdikdən sonra fabrikdə çalışır və Filarmoniyada pop-studiyaya işə götürülü. Mobile ansamblı ilə birlikdə çalışır.

İlk estrada kompozisiyası (1980) - "Gül bağının kraliçası".

1979-1981-ci illərdə Vitamin qrupunda, 1982-1983-cü illərdə isə Muzik Serf ansamblında ifa etmişdir. 1983-cü ilin sonunda Nemo ansamblının üzvü olur.

1984-cü ildə Sopotda keçirilən Beynəlxalq Musiqi Festivalında iki mükafat alır: "Kəskin bir dönüşün arxasında" mahnısı və ən yaxşı polyak dilidə "Polka" mahnısının ifası üçün. 1986-cı ildə ilk olaraq İlin mahnısı festivalının finalına çıxır.

"Kəskin bir dönüş arxasında", "Məni özümlə apar", "Həyatdan zövq alın", "Əziz, isti sevgilim", "Mövsüm arası", "Davamer, xoşbəxtlik" mahnılarının ifaçısı (musiqisi V. Sevastyanov, sözləri A. Rimitsian), "Nəsə istəmirsiniz" (A. İsaakov - A. Dementyev), "Mələklər artıq burada yaşamır",  "O mənim xoşuma gəlir", "Şəhəri gəzən sarı yarpaqlar", " Maradona ilə Samba", "Qar yağışı bayramı", "Sevgiyə görə bağışla", "Bu mənim günahım deyil", "Keçən yazın yarpaqları".

1990-cı illərin əvvəllərində Vladimir Dovgan ilə birlikdə Tallinn və Moskvada satış üçün Estoniyada xəz məhsullarının istehsalını təşkil edir.

## Ailəsi
* Əri (1977—1981) — Yaak Veski (; 1956—1994) mahnı şeirlərinin, bir çox məşhur Estoniya mahnılarının müəllifidir. Bu evlilikdən Kerli Veski () adlıə qızları dünyaya gəli. Kerli diplomatdır və 2004-2007-ci illərdə Estoniya Respublikasının Moskvadakı konsulu olur. Nəvələri - Frederik və Domenik.
* 1982 -ci ildən əri —  Benno Belçikov () onun idarəçisi. Evlilikdən altı ay sonra Belçikova soyadını alır.
* Qaynatası — Rafail Belçikov (; 1917—2015), Estoniyada sənədli filmlər ssenaristi və bir neçə sənədli kitabın müəllifidir; Tallinn sinaqoqunun gabbayı olmuşdur.
* Qardaşı — Mati Vaarmann (; 1952), eston musiqiçisi, "Myuzik Seyf" (*Music Safe*) ansanblının rəhbəri, *Mobile* və *Omega* qrupunun üzvü.

## Mükafatları
* 1984 - Sopotda keçirilən Beynəlxalq Pop Mahnı Müsabiqəsində polyak mahnısının ən yaxşı ifasına görə 1-ci mükafat laureatı (1984)
* 1984 - "Estoniya SSR-nin əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür;
* 2011 - Dostluq ordeni - Rusiya-Estoniya mədəni əlaqələrinin möhkəmlənməsinə, Estoniya Respublikasında rus mədəniyyətinin qorunub saxlanmasına və yayılmasına verdiyi böyük töhfəyə görə.

## İstinadlar
Anu Kaal

**Anu Kaal**  ( ) — Estoniya opera və operetta müğənnisi (lirik-koloratura soprano), müəllim. SSRİ xalq artisti (1981) .

## Bioqrafiyası
1959-cu ildən Tallinn Musiqi Məktəbində vokal təhsili almışdır. 1963-cü ildə Tallinn Musiqi Kollecinin vokal sinfini, 1968-ci ildə Tallin Konservatoriyasını (indiki Estoniya Musiqi və Teatr Akademiyası) (Viktor Quriyevin sinfi) bitirir.

1963-cü ildən xor müğənnisi, 1967-ci ildən 1996-cı ilədək Tallində Estoniya Opera və Balet Teatrının (indiki "Estoniya" Milli Operası) solisti olur.

1971-1972-ci illərdə La Skala Teatrında (Milan) (Renata Karozionun sinfi) dərslər alır.

Konsert fəaliyyətinə rəhbərlik etmişdir. Kamera müğənnisi kimi çıxış edir. Vokal və simfonik əsərlərin ifasında iştirak edir: "İohann sayağı ehtiras" İohann Sebastyan Bax, "Fəsillər" Yozef Haydn, Stabat Mater Covanni Battista Perqolezi, Aydınlanma Benjamin Britten və b.
Bir çox ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuşdur.  1984-cü ildən Estoniya Musiqi və Teatr Akademiyasında müəllimlik edir. İndla Korporasiyasının fəxri məzunudur. 9-cu çağırış Estoniya SSR Ali Şurasının üzvü olmuşdur.

## Mükafatları
* Estoniya SSR-nin əməkdar artisti (1974)
* Estoniya SSR xalq artisti (1977)
* SSRİ xalq artisti (1981)
* Estoniya SSR Lenin komsomolu mükafatı (1978) 
* Xalqlar dostluğu ordeni (1980)
* Ağ Ulduz ordenin III dərəcəsi (2001)
* "Nümunəvi işə görə" medalı (1969)
* Estoniya müğənniləri müsabiqəsi (2 yer, 1967)
* Tallində Litva, Belarus və Estoniyanın gənc ifaçılarının müsabiqəsi (1-ci mükafat, 1968)
* M.İ. Qlinka adına vokalçıların Ümumittifaq Müsabiqəsinin laureatı  (Kiyev, 1968)
* Estoniya SSR Teatr İttifaqının mükafatı (1975) 
* Estoniya SSR Teatr İttifaqının mükafatı (1980) 
* Almatıda keçirilən X Ümumittifaq Televiziya Filmləri Festivalının diplomu (1983)
* Sovet Cəmiyyətləri Birliyinin xarici ölkələrlə dostluq və mədəni əlaqələrə görə mükafatı (1983)
* Estoniya SSR Ali Sovetinin fəxri Sertifikatı (1985).

## Diskoqarafiya
* 1982 - Mahnı və romanslıar (fortepiano Frida Bernsteyn)
* 1984 - V.A. Motsart, V. Bellini, Q. Donizettinin ariyaları (Estoniya Milli Simfonik Orkestri ilə, dirijorlar P. Lile və P. Myaqi ilə)
* 1985 - İki ariya (V.A. Mozart, Q. Donizetti) və Voldemar Kuslap ilə birlikdə duet (V.A. Mozart) (albom "RAT Estoniya Opera Solistləri")

## İstinadlar
Miyna Hyarma

**Miyna Hyarma**  ( ) — Estoniya bəstəkarı, orqanist, xor dirijoru.
## Həyat və yaradıcılığı
Miyna Hyarma müəllim və musiqiçi ailəsində anadan olmuşdur. Tartuda məktəbə bitirir. 15 yaşından etibarən Estoniya bəstəkarı və yazıçısı Karl Avqust Hermandan (qohumu deyil) fortepiano və kompozisiya dərsləri alır.

1883 - 1890-cı illərdə Miyna Hyarma Sankt-Peterburq Konservatoriyasında (Lui Qomiliusdan) orqan və kompazisiya üzrə təhsil alır. Konservatoriyanı bitirdikdən sonra Sankt-Peterburqda qalır. Orada musiqi müəllimi və orqanist kimi işləyir. Xaricdə konsertlərdə çıxış edir.

1894-cü ildə Tartuya qayıdır. Bir orqanist kimi çalışır və nüfuzlu qarışıq xoru qurur (1920-ci ildən «Miina Hermanni Lauluseltsi segakoor»).

1903-1915-ci illərdə Kronştadtda yaşayır. Burada əsasən musiqi müəllimi işləyib. Birinci Dünya müharibəsi zamanı yenidən Tartuya köçür. 1917-ci ildən 1929-cu ilə qədər işlədiyi qadın gimnaziyasında musiqi müəllimi kimi çalışır. Eyni zamanda aylıq «Eesti Muusika Kuukirja» jurnalının baş redaktoru və Tartu Musiqi Sənəti Birliyinin (Estoniya Tartu Helikunsti Selts) sədri olur. 1919-cu ildə digər musiqiçilərlə birlikdə Tartuda Ali Musiqi Məktəbini qurur. 1939-cu ildə Tartu Universitetinin fəxri doktoru seçilir və Tallinn Konservatoriyasında fəxri professor olur.

Miyna Hyarma dünyasını dəyişənə qədər Tartuda yaşayır. Raadi qəbiristanlığında dəfn edilir. 1965-ci ildə Estoniyalı heykəltaraş Aleksandr Eller məzarın üstünə qranitdən düzəldilmiş bir qəbir daşını qoyur.

1917-ci ildən Miyna Hyarmanın dərs dediyi Tartudakı qızlar gimnaziyası (3 Jaana Tynisson küçəsi) 1964-cü ildən bəri onun adını daşıyır. 1984-cü ildə gimnaziyanın qarşısında abidə ucaldılmışdır. 2014-cü ildə Miyna Hyarmanın anadan olmasının 150 illiyinə həsr olunmuş Estoniya Avro xatirə sikkəsi buraxılmışdır.
## Musiqi əsərləri
Miyna Hyarma yalnız Estoniyanın musiqi həyatında bir orqanist və fəal iştirakçı olaraq deyil, ilk növbədə Eston mahnı festivallarında xorun lideri və bəstəkar kimi tanınır. Lirik tonu ilə fərqlənən 200-ə yaxın xor əsəri yazmışdır. Bundan əlavə, xor üçün üç mahnı kitabı, on kavatin, "Kalev və Linda" kantatasını (1895), xalq mahnılarının bir neçə məşhur versiyasını və "Murueide tütar" (1902) mahnı tərtibatını yazmışdı.

## İstinadlar
Mori Kante

**Mori Kante** () — Qvineya musiqiçisi, müğənni və mahnı müəllifidir.

## Həyat və karyera
Mori Kante 29 mart 1950-ci ildə Fransız Qvineyasının Albadaria şəhərində anadan olub. Yeddi yaşında olanda xoru çalmaq və səs ənənələrini öyrənmək üçün Maliyə göndərildi. 1971-ci ildə Salif Keita'nın müğənni olduğu Rail Band cəmiyyətinə qatıldı. 1973-cü ildə Keitanın ayrılmasından sonra Kante müğənni cəmiyyətdəki boşluğu doldurdu.

Mori Kante 1987-ci ildə səsləndirdiyi "Yé ké yé ké" mahnısı ilə beynəlxalq səviyyədə ən yaxşı tanındı. Yé ké yé ké, Afrikanın indiyə qədər ən çox satılan mahnısı oldu. 16 oktyabr 2001-ci ildə Kanté Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (FAO) Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının xoşməramlı səfiri seçilib.

## Ölüm
Gine musiqiçisi Mory Kanté, 22 may 2020-ci ildə Gine'nin Konakri şəhərində 70 yaşında vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
* Mory Kanté at Mondomix
* Mory Kanté at Leopardmannen
*
Adam Şlesinqer

**Adam Lyons Schlesinger** () — Amerikalı müğənni-mahnı müəllifi, səs rejissoru, basist, gitaraçı, klaviaturaçı və nağaraçı idi.

## Həyat və karyera
Schlesinger, New York şəhərində, Barbara "Bobbi" nin (Bernthal) oğlu, publisist və Stiven Schlesinger'də anadan olub. Manhetten və Montclair, Nyu Cersidə böyüdü və Montclair Liseyində iştirak etdi. Vilyams Kollecindən fəlsəfə üzrə bir bakalavr dərəcəsi almışdır. Üç Emmy Mükafatını, Bir Grammy Mükafatını və ASCAP Pop Musiqi Mükafatını qazandı və Akademiya Mükafatı, Tony Mükafatı və Qızıl Qlobus Mükafatlarına namizəd oldu.

Wayne, Ivy və Tinted Windows qruplarının quruluşçu üzvü idi və Brooklyn mərkəzli sinx-pop dueti Fever High üçün əsas mahnı müəllifi və prodüseri idi. Schlesinger Nyu-Cersi ştatının Manhetten və Montclair şəhərində böyüdü.

## Ölüm
ABŞ-də COVID-19 pandemiyası zamanı COVID-19-ın gətirdiyi ağırlaşmalara görə öldü.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* LAist Interview with Adam Schlesinger of Fountains of Wayne
* 
* 
*
Willie K

**William Awihilima Kahaiali** və ya **Willie K** () — Amerikalı müğənni, mahnı müəllifi, musiqiçi və albom istehsalçısı.

## Həyat və karyera
Willie K 17 oktyabr 1960-cı ildə Lavaina, Maui, Havayda anadan olmuşdur. Havay musiqisini, blyuz, rok və opera musiqisini ifa etdi.

1993-cü ildə Willie K müğənni Amy Hanaiali ilə doqquz illik musiqi əməkdaşlığına girdi, səhnə, trek yazıları, səhnə əsərləri və turlar ifa etdi. Willi K musiqi təhsili ilə yeddi dəfə Na Hoku Hanohano Mükafatını qazandı. 2005-ci ildə musiqiçi Gilliom Amy & Willie Live ilə işbirliyi ilə "Ən yaxşı Havay Musiqi Albomu" da Grammy Mükafatına namizəd oldu.

## Ölüm
Willie K-yə 2018-ci ilin fevral ayında inkişaf etmiş ağciyər xərçəngi diaqnozu qoyuldu. 2019-cu ilin aprel ayında musiqiçidə xəstəliyin ölümcül olduğu bildirildi. 19 may 2020-ci ildə ağciyər xərçənginə tutuldu və 59 yaşında öldü.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official site
*
Semberiya

**Semberiya** (, ) — Bosniya və Herseqovinanın şimal-şərqində yerləşən coğrafi bölgə. Bölgənin əsas şəhəri Biyelina adlanır. Bölgə Drina, Sava çayları və Mayevisa dağları arasında yerləşir. Bölgənin böyük hissəsi Serb Respublikasına aiddir. Sembriya adı ilk dəfə 1533-cü ildə Osmanlı hakimiyyəti dövründə çəkilmişdir.

## Sərgi

Fayl:Pribojska crkva.jpg|Lopar şəhərində yerləşən məbəd
Fayl:Srednja skola Mihailo Petrovic Alas Ugljevik.jpg|Uqlevika şəhərindəki məktəb

## Xarici keçidlər
* SKUD Semberija Bijeljina
Kuruş

**Kuruş** - (öncədən quruş) bir çox ölkələrdə fərqli zamanlarda istifadə edilen pul vahidi.

Osmanlı vaxtında Kuruş, Türkiyədə ilk dəfə 1687 (hicri 1099)-ci ildə sultan II Süleyman'ın dönəmində istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
İta Rina

**İta Rina**  ( ) — Yuqoslaviya aktrisası.

## Bioqrafiyası
Avstriya-Macarıstanda (indiki Sloveniya) kiçik Divas şəhərində anadan olmuşdur. Birinci Dünya müharibəsinin başlanmasından qısa müddət sonra ailəsi Lyublyana köçür. Burada 1923-cü ildə Rina məktəbə gediR. 1926-cı ildə Miss Slovenia gözəllik yarışmasının qalibi olUR və bununla da Ümumqyuqoslav gözəllik yarışmasında iştirak etmək üçün növbəti mərhələyə keçir. Ancaq anası əvvəlcə onu Zaqrebə buraxmaq istəmir və Rina buna baxmayaraq yarışmaya gələndə artıq qalib seçilmişdi. Buna baxmayaraq, o, Zaqrebdəki ən böyük kinonun sahibi Adolf Müllerin diqqətini çəkir. Onun fotoşəkilini alman film prodüseri Peter Ostermeyerə göndərir. Gənc model onu maraqlandırdır və film çəkmək üçün Berlinə dəvət edilir. Ancaq Rinanın anası yenidən onun getməsinə qarşı çıxır. Bu səbəbdən o evdən qaçır.
Berlinə gəldikdən sonra Rina bir müddət aktyorluq, rəqs kurslarına qatılır. 1927-ci ildə Franz Ostenin "Uşaqlar valideynlərindən nəyi gizlədir" filmində debüt edir və bir il sonra "Sonuncu şam yeməyi" filmindəki işi alman kino tənqidçiləri tərəfindən müsbət qiymətləndirilir. Rina Qustav Mahatın "Erotikon" melodramında əsas rol oynayır. Onun növbəti əsas rolu ilk çex səs filmi olan "Tonka Sibenice"-də Tonka rolu olur. Bir il sonra, aktrisa Miodraç Çorjeviç ilə evlənir və katoliklikdən pravoslavlığa keçir. Bundan sonra Tamara Çorjeviç adını alır.
Aktrisa 1939-cu ilə qədər filmlərdə çəkilməyə davam edir. Hollivudda da bir iş təklifi alır, ancaq əri buna qarşı çıxır və Rina imtina etməli olur. Film karyerasını başa vurduqdan sonra Rina və əri Belqradda köçür. Burada İta 1940-cı ildə Mil adlı bir oğlan övladı dünyaya gətirir. 1941-ci ildə şəhərin bombalanması ilə, ailəsi ilə birlikdə qızı Tiyananın doğulduğu Vrnyaçka Banyaya şəhərinə köçür. İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra ailə Belqrada qayıdır. Burada yeni sosialist rəhbərliyi onun kinoda yeni rollarını vəd edir. Ancaq planlaşdırılan bütün filmlər ləğv edilir və bundan sonra Rina yalnız 1960-cı ildə fantastikVelko Bulayiçin "Döyüş" filmində kiçik bir rol oynayaraq böyük ekranda görünür. Ömrünün sonunda aktrisa astma xəstəliyindən əziyyət çəkir və 1967-ci ildə əri ilə  Adriatik sahillərində yerləşən Budva şəhərinə köçür. Üç il sonra 71 yaşında dünyasını dəyişir və Belqradda dəfn edilir.

## İstinadlar
Soyadların Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılması

**Soyadların azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılması** Azərbaycan müstəqil olduqdan sonra irəli sürülən siyasətdir. 1993-cü ildə Milli Məclisin qəbul etdiyi qərara görə "-ov" "-yev", sonluqlu soyadlarını "-lı" (sözün kökündən asılı olaraq "-li", "-lu", "-lü"), "-zadə", "-oğlu", "-qızı" sonluqlu və ya sonluqsuz ifadə formaları ilə əvəz edə bilərlər. Hal-hazırda ata adı da soyadla birlikdə rəsmi sənədlərdə verilir. Məsələn, Məmməd Bağırovun tam adı "Məmməd Səməd oğlu Bağırov" olur.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının nəzdində yaradılmış Xüsusi Komissiya soyadlarla bağlı xüsusi konsepsiya hazırlayaraq Prezident Adminstrasiyasına təqdim edib. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının komissiyası dörd variant üzərində dayanıb. Bunlar "-lı", "-li", "-lu", "-lü", "-oğlu" və ikisi bir yerdə "-soy" və "-gil" formasını təklif edib.

Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri Nizami Cəfərova görə, 2010-cu ildə Azərbaycanda mövcud olan soyadlar sonluğu 80 faizə qədəri "-ov", "-yev", 10 faizə qədəri "-li", "-lu", "-lü", 10 faizə qədəri isə "-zadə" ilə qurtarır. Vətəndaşlıq Vəziyyəti Aktlarının Qeydiyyatı İdarələri (VVAQİ) keçmiş qanuna əsaslanaraq "-ov", "-yev" yazılmasını məqbul hesab edirlər. Bəzən isə çətinliklər yaratmaqla olsa belə vətəndaşa "-li", "-lu", "-lü" soyadının yazdırmasına imkan verirlər.

Azərbaycanın müstəqilliyindən 1 mart 2022-ci il tarixinə qədər 1 milyon 200 minə yaxın şəxsin soyad sonluğu dəyişdirilib. 2022-ci ilin ilk 2 ayında isə 8 minə yaxın şəxsin soyad sonluğu milliləşdirilib.

Gürcüstanın azərbaycanlı aktivistləri də rus soyadlarından imtina etmək üçün kampaniya başlatmışdır.

## İstinadlar
Serb Respublikasının radio və televiziyası

**Serb Respublikasının radio və televiziyası** () və ya **SRRT** — Serb Respublikasının xəbər agentliyi.

## TV kanalları və radio stansiyaları
SRRT çərçivəsində aşağdakılar fəaliyyət göstəririlər:

* Serb Respublikası televiziyası (*Televizija Republike Srpske*, *Телевизија Републике Српске*)
* Serb Respublikası radiosu (*Radio Republike Srpske*, *Радио Републике Српске*)

SRRT-nın siqnalı bütün Bosniya və Herseqovina və qonşu ölkələr Serbiya, Monteneqro və Xorvatiyanı əhatə edir.

## Tarixi
SRRT 19 aprel 1992-ci ildə Bosniya və Herseqovinada müharibə zamanı, Kanal C adlı Banyaluk xəbər studiyasında xəbər buraxılışı yayımlanmağa başladığı zaman fəaliyyətə başladı. Yarandığı ilk illərindən 1999-cu ilə qədər agentlik "Serb radio və televiziyası"() adı altında fəaliyyət göstərirdi. Sonradan müasir adını aldı.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Nikita Naqornı

**Nikita Vladimiroviç Naqornı** () — Rusiya gimnastı. Üçqat dünya çempionu(2019), altıqat Avropa çemponu (2015, 2016, 2018, 2019), 2016 Yay Olimpiya Oyunlarının mükafatçısı.Rusiyanın əməkdar idman ustası. Beynəlxalq dərəcəli idman ustası.

## Bioqrafiyası
12 fevral 1997-ci ildə Rostov na-Donuda doğulub.

2014-cü ildə yeniyetmələr arasında keçirilən Rusiya çempionatında Nikita çoxnövçülükdə bürünc medal qazandı. Bu ona Avropa Gənclər Çempionatına getməyə imkan verdi.

2015-ci ildə Rusiya çempionatında Nikita Moskva komandasının tərkibində bürünc medal qazandı. Bu nəticələrlə Nikita Monpelye şəhərində keçirilən Avropa çempionatına bilet qazandı. O 15.099 xal toplamaqla qızıl medal qazandı.

29 may 2016-cı ildə Berndə (İsveçrə) 2016 Avropa Çempionatında Nikita Naqornı komanda birinciliyində 15.566 xal toplayaraq Avropa çempionu oldu.

8 Avqust 2016-cı ildə Nikita Naqornı Rusiya komandasının tərkibində komanda birinciliyində Rio-de-Janeyroda keçirilən 2016 Olimpiya Oyunlarının gümüş medalını qazandı.

2018-ci il Avropa Çempionatının komanda çempionatında qızıl medal qazandı. Elə həmin il DÇ-2018-də Nikita Naqornıy komanda çempionatında gümüş mükafatçı oldu, həm də çoxnövçülükdə üçüncü yeri tutdu.

2019-cu il Avropa çempionatında Nikita mütləq dünya çempion - Artur Dalaloyanı qabaqlayaraq birinci oldu. Paralel qollarda birinci oldu.

Rusiya Qvardiyasının əsgəridir. "Kiçik leytenant" hərbi rütbəsi var (2016).

## İstinadlar
Əli Nağı Hüseynov

**Əli Nağı Məmmədhəsən oğlu Hüseynov** () — Fəhlə-Kəndli Qızıl Ordusunun polkovniki (1942), 402-ci Azərbaycan Atıcı Diviziyasının komandiri.

5 may 1900-cü il tarixində Salyanda anadan olub. 1918-ci ilin dekabrından 1919-cu ilin sonunadək Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Silahlı Qüvvələrinin 4-cü Quba alayının sıravi üzvü idi. 1919-cu ilin dekabr ayından 1920-ci ilin aprel ayına qədər Gəncədəki hərbi (yunker) məktəbində, sonra 1920-ci ilin sentyabrınadək Bakı Birləşmiş Hərbi Məktəbində oxumuşdur. 2-ci sərhəd briqadasında eskadron komandiri vəzifəsinə təyin edildi. 1920-ci ildən Fəhlə-Kəndli Qızıl Ordusunda xidmətini davam etdirir.

Qış müharibəsi zamanı kapitan rütbəsində olan Əli Nağı Hüseynov atıcı alayının komandiri vəzifəsinə təyin olunur. Сəsarət və hünərinə görə Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif olunur və Timoşenkonun əlindən fərdi mükafat kimi qılınc alır. 1941-ci ildə - mayor, Qərb və Orta Cəbhələrdəki 151-ci atıcı diviziyasında alay komandiri oldu. Yaralandı, mühasirədən çıxdı, ikinci Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif olundu.

Yaralandı, 1942-ci ilin fevral ayında hospitalda müalicə olunduqdan sonra, 402-ci Azərbaycan Atıcı Diviziyasının komandiri təyin edildi. 4 oktyabr 1942-ci ildə 402-ci Atıcı Diviziyası Qudermesə köçürüldü və burada Zaqafqaziya Cəbhəsinin Şimal Qrupunun 44-cü Ordusunun 9-cu Atıcı Korpusunun tərkibinə daxil oldu. 1942-ci il oktyabrın 3-dən 27-dək diviziya Qroznının yaxınındaki Terek çayının sağ sahilini müdafiə edib. 44-cü Ordu komandiri general-mayor Vasili Xomenkonun əmri ilə 30 Noyabr 1942-ci ildə 402-ci Diviziya 114-cü və 416-cı Atıcı Diviziyaları və 5-ci Qvardiya Don Kazak Süvari Korpusu ilə birlikdə Şeftovo-Mozdok istiqamətində düşmənin Mozdok qrupunu məğlub etmək və Mozdoku azad etmək üçün hücuma keçir və 12 dekabr tarixində Mozdoku azad edir.

## İstinadlar
UEFA Avro 1992 (seçmə mərhələsi, 2-ci qrup)

UEFA Avro 1992-nin seçmə mərhələsinin 2-ci qrupunda Şotlandiya, İsveçrə, Rumıniya, Bolqarıstan və San-Marino milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin final mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan Şotlandiya millisi qazanmışdır.

## 2-ci qrupun cədvəli


----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Bombardir
*  Adrian Knup — 6 top

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 1992 UEFA-nın rəsmi saytında 
* UEFA Avro 1992 UEFA-nın rəsmi saytının rusdilli variantında

## Həmçinin bax
Banya Luka yeparxiyası

**Banya Luka yeparxiyası** () — Bosniyanın şimal-qərbində yerləşən Serb Pravoslav Kilsəsinin yeparxiyası.

## Tarixi
1900-cü ildə Banya Luka Bixaç yeparxiyası, Dabro-Bosniya Mitropoliyasından ayrılaraq Konstantinopol Pravoslav Kilsəsinin bir hissəsi olaraq quruldu. Yeparxiyanın ərazisində 200-dən çox kilsə və ibadətgah var idi.

1925-ci ildə Banya Luka Bixaç yeparxiyası iki hissəyə bölündü, Banya Luka yeparxiyası və Bixaç yeparxiyası. İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində yeparxiyada 167 ibadətgah, 103 kilsə icması, 102 prixod və 2 fəaliyyət göstərən monastır (Qomionitsa və Moştanitsa) vardı. Pravoslav camaatı 424.075 nəfər idi.
thumb|Banya Luka yeparxiyasının idarəsi
1940-cı ildə Yuqoslaviyanın alman qoşunları tərəfindən işğalından sonra, yeparxiya 12 aprel 1941-ci ildə yaradılan Müstəqil Xorvatiya Dövlətinin ərazisində qaldı və burada Serbiya kilsəsi şiddətli təqibə məruz qalırdı. İkinci Dünya müharibəsi illərində 64 pravoslav kilsəsi, 1 monastır və 34 prixod evi dağıdılmışdır, 94 kilsə arxivi məhv edilmişdir, 21 kilsə və 3 monastır ciddi ziyan görmüşdür. 1945-ci ildə Serb Pravoslav Kilsəsinin Arxierey Sinoduna görə, yeparxiyada 100 mindən çox pravoslav serb və 14 keşiş qətlə yetirilmişdir.

1948-ci ildə Müqəddəs Arxierey Baş Kilsəsinin qərarı ilə yeparxiyanın tərkibinə bir neçə rayonu əlavə olundu, hansılar ki əvvəllər Qornokarlovats yeparxiyasının bir hissəsi idilər.

1991-1995-ci illərin hərbi əməliyyatları nəticəsində yeparxiyada 2 pravoslav kilsəsi dağıdıldı, 3-ü zərər gördü, 2 prixod evi yandırıldı.

Yeparxiyanın ruhi mərkəzi Qomionitsa, Moştanitsa və Liple monastırlarıdır.

## Monastırları
; Fəaliyyət göstərən

* Qomionitsa
* Krupa na Vrbase
* Liple
* Moştanitsa
* Stuple
* Osovitsa (Motaitsa yaxınlığında, Kobaşami və Prnyavor arasında)

; Dağıdılmış

* Curcevats (Priedor yaxınlığında)
* Miloşevats (Priedor yaxınlığında)
* Karanovats (Qradişka yaxınlığında)

## Yepiskoplar

* Yevgeni (Letitsa) (5 noyabr 1900 — 27 dekabr 1907)
* Vasili Popoviç (28 sentyabr 1908 — 11 noyabr 1938)
* Platon (Yovanoviç) (8 dekabr 1939 — 5 may 1941)
* Vasili (Kostiç) (20 may 1947 — 20 may 1961)
* Andrey (Fruşiç) (20 may 1961 — 19 may 1980)
* Yefrem (Milutinoviç) (19 may 1980-ci ildən)

## Xarici keçidlər

* БАНЯ-ЛУКСКАЯ ЕПАРХИЯ // Pravoslav Ensiklopediyası. — Moskva. : Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2002. — Т. IV. — С. 307-308. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-009-9.
Tristeno dendroparkı

**Tristeno dendroparkı** () — Xorvatiyanın və dünyanın ən qədim botanika bağlarından biri. Keçmişdə Avropanın ən gözəl dendrarilərindən biri hesab olunurdu. Xorvatiyanın Adriatik sahillərindəki yeganə arboretum. Tristeno rayonu ərazisində yerləşir.

## Tarixi
Dendrari 15-ci əsrin sonlarında yerli zadəgan Qozze ailəsi tərəfindən inşa edildiyi məlumdur. Gəmi kapitanlarından səyahətlərindən toxum və bitki gətirmələrini xahiş edilərək dendrarinin fəaliyyəti təmin olunmuşdur. Dendrarinin açılışının dəqiq tarixi məlum deyil, ancaq 1492-ci ildə onu suvarmaq üçün 15 m aralıdan bir su kəməri çəkilməsi haqqında məlumat vardır. Bu su kəməri günümüzdə hələ də mövcuddur. 1948-ci ildə Xorvatiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasına bağışlanılmışdır. Dendrari Dubrovnik Respublikası, Dalmasiya və Aralıq dənizinin köhnə parkları arasında xüsusi yer tutur. Buraya bağ memarlığının abidəsi olan XV əsrin yay iqamətgahını əhatə edən bir park və Drvaritsada 19-cu əsr parkı daxildir. 1962-ci ildə Tristeno dendroparkı landşaft memarlığının bir abidəsi kimi qorunan təbiət abidələri siyahısında qeydiyyata alınır. Mühafizə olunan ərazi təxminən 255.000 kvadrat metr sahəni əhatə edir.

Xorvatiya Qurtuluş müharibəsi zamanı Tristeno əhəmiyyətli zərər və soyğunçuluqlara uğramışdır. 2 – 3 oktyabr 1991-ci ildə Yuqoslaviya Xalq Ordusu kanoner qayıqları və təyyarələrdən istifadə edərək dendroparka atəş açmış, ərazinin böyük hissəsini məhv etmiş və qismən ziyan vurmuşdur. Dendropark 2000-ci ildə quraqlıq zamanı meşə yanğınına məruz qalmışdır. Nəticəsində təxminən 120.000 m² ərazi yanmışdır. Tristeno dendroparkının mərkəzi meydanında yerləşən iki şərq çinarı dendrarinin qürurudur. Ağaclar iki fəlakəti adlada bilmişlər. Onların 500-dən yuxarı yaşı vardır. Onlar öz növüvün Avropadakı unikal nümunələridir. Qədim ağacların hündürlüyü 45 ilə 60 m, gövdələrinin diametri 5 m-dir. Zadəgan bir ailənin şəhərətrafı evinin ətrafında 1502-ci ildə layihələndirilmiş intibah dövrürün nümunəsi sayılacaq park ən ekzotik bitkilərlə bəzədilmişdir.

## Mədəniyyətdə
Taxt-tac oyunları serialının üçüncü və dördüncü mövsümlərində Tristeno dendroparkı Qırmızı Qala Sarayının bağları üçün bəzək kimi istifadə edilmişdir.

## Qalereya

Image:Arboretum Trsteno-1.JPG
Image:Arboretum Trsteno, Croatia.JPG
Image:Arboretum Trsteno-3.JPG
Image:Neptunova fontana Trsteno.jpg


## İstinadlar

## Mənbə
* Trsteno at the Academy website 
* Trsteno Arboretum, the oldest renaissance garden in Dalmatia
Fatixa Aitova

**Fatixa Aitova**  ( ) — Tatar xeyriyyəçisi və maarifçisi, Kazanda ilk qadın gimnaziyasının qurucusu.

## Bioqrafiyası
Fatixa Aitova Troitsk şəhərindən olan gildiya taciri Abdulvəli Yuşevin ailəsində anadan olmuşdur. Yuşevlər ailəsi yenilənmiş Müsəlman Cədidizm hərəkatının fəal iştirakçıları və sponsorları arasında idi. Onlar yeni metodik məktəblərin açılmasını fəal olaraq dəstəkləyirdi.

1887-ci ildə Fatixa, sahibkar və ictimai xadim, varlı Kazan Aitov ailəsinin nümayəndəsi Süleyman Aitovla evlənir.

1897-ci ildə Aitova öz hesabına Qazanda yoxsul ailələrdən olan qızlar üçün ibtidai məktəb açır. Məktəb Paltar salonunda yerləşirdi. Əvvəlcə məktəbdə zərgərlik, tikmə, toxuculuq tədris olunurdu. 1899-cu ildə Aitova təhsil ocağını genişləndirir, orada dörd sinifdə təlimlər aparılırdı. Məktəbin yeni hissəsi müasir Qabdulla Tukay küçəsi ərazisində yerləşirdi. Üstəlik kulinariya tədris fənninə daxil edilmişdi. Məktəb cəmi üç il fəaliyyət göstərmişdi. 
1906-cı ildə Fatixa Aitova atası Abdulvəli Yuşevin ölümündən sonra böyük bir miras alır. O, bu vəsaitlərin böyük bir hissəsini 1909-cu il 27 avqustda açılan yeni bir qadın məktəbinin qurulmasına xərcləyir. İlk ildə məktəbdə 85 nəfər oxuyur, daha sonra şagirdlərin sayı artır. Qazan ətrafından da məktəbə gələnlər olur. 1911-ci ildə məktəbdə 120 nəfərə qədər şagird oxuyurdu. 1913-14-cü illərdə məktəbdə beş sinif vardı və onlarda 220 şagird oxuyurdu. 
24 aprel 1917-ci ildə Fatixa Aitova Qazanda keçirilən ilk Ümumrusiya Müsəlman Qadınlar Qurultayında iştirak edir.

Oktyabr inqilabından sonra gimnaziya və Fatiha Aitovanın qalan əmlakı Sovet hökuməti tərəfindən milliləşdirildi. Gimnaziya ikinci səviyyəli tatar məktəbinə çevrildi.

Fatixa Aitova özü Vətəndaş müharibəsi zamanı Omsk şəhərinə təxliyə edildi, sonra Bakıda yaşadı. Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası rəhbərliyinin tələbinə baxmayaraq ona pensiya təyin edilmir.
Fatixa Aitova ömrünün son illərini oğlunun Moskvadakı ailəsinin yanında keçirir. Uşaqlarının üçü Sovet hökuməti tərəfindən repressiyaya məruz qalır.

Fatixa Aitova 1942-ci ildə Qazanda vəfat edir və Novo-Tatar qəsəbəsi yaxınlığındakı qəbiristanlıqda dəfn edilir.

## Fatixa Aitova məktəbinin məşhur məzunları
* Sara Sadıkova - bəstəkar, aktrisa, müğənni.
* Məryəm Rəhmankulova - opera müğənnisi, bəstəkar.

## Xatirə
Qazanın Moskva rayonunda yerləşən tatar dili 12 nömrəli gimnaziya Fatixa Aitovanın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Adət hüququ

**Adət hüququ** — hüququn ən ilkin forması. Dövlət və hüququn qarşılıqlı əlaqəsidir. İctimai mühitdə kortəbii surətdə yaranan və uzun müddət ərzində vərdiş halına keçən, dövlət tərəfindən bəyənilən və sanksiyalaşdırılan normaların məcmusu. Hakim təbəqənin mənafelərini ifadə edən adətlərin əsasında yaradılmışdır.

## Ümumi məlumat
Dünyəvi və tarixi təcrübə sübut edir ki, ümumi davranış qaydasının ifadə olunmasının başqa formaları da mövcuddur. Bir sıra ölkələrdə hüquq mənbələrinə yalnız normativ aktlar yox, həm də hüquqi adətlər, məhkəmə və hüquq presedentləri daxil edilir. Hüquqi adəti yəni adət hüququnu belə anlamaq lazımdır ki, o, dövlətdən asılı olmayaraq təşəkkül tapmış və cəmiyyət üzvlərinin şüurunda məcburi mahiyyət kəsb etmişdir. O yerdə ki, qanun susur, orada adət hüququnun təsiri başlayır.

Məsələn, inqilaba qədərki Rusiyanın tarixinə nəzər salsaq görərik ki, qanunların çatışmaması üzündən hakimlərin adət hüququna müraciət etmək ixtiyarı olmuşdur. Adət hüququ qanuna zidd olmamalıdır. Məhkəmə presedenti o zaman hüquq mənbəyi hesab olunur ki, konkret iş üzrə məhkəmənin qəbul etdiyi qərarın gələcəkdə oxşar işlərin həllində məhkəmədə ümumi qayda ola biləcəyi qəbul edilsin. Belə hallarda məhkəmə qərarları mahiyyətcə hüquq normasına çevrilir və ona ümumməcburi qayda kimi istinad edilə bilər. Məhkəmə presedenti xüsusən Böyük Britaniyada geniş yayılıb.

Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyində də Adət hüququ normalarına müstəsna hallarda yer verilmişdir.

Bizim ölkədə məhkəmə praktikasına, məhkəmə qərarlarına başqa cür yanaşma var, məsələn məhkəmənin vəzifəsi norma yaratmaq yox, mövcud normaları tətbiq etməkdir.
Asimmetriya

**Asimmetriya** — Çox vaxt vizual obyektlərə və təsviri sənətə münasibətdə istifadə olunur. Bədii yaradıcılıqda asimmetriya formalaşma və ya kompozisiyanın əsas vasitələrindən biri kimi çıxış edə bilər.

Luis Paster, bioloji molekulların asimmetrik olduğunu irəli sürmüşdür, onun dövründə və indi fiziki proseslərin simmetriyası vurğulansa da, zamanından başlayaraq fundamental fiziki asimmetriyalar mövcud olduğu məlumdur.

## Xarici keçidlər

*
Mariya Çexova

**Mariya Çexova**  ( ) — Anton Çexovun bacısı. Müəllim, rəssam, Yaltadakı A. Çexov ev-muzeyinin qurucusu. RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1953).
## Bioqrafiyası
12 avqust 1863-cü ildə Taqanroqda (indiki Rostov vilayətində) anadan olmuşdur. 1872-ci ildə Taqanroq Mariinskİ Gimnaziyasına daxil olur. Ailənin dağıdılmasından sonra 1876-cı ildə Moskvaya köçür. 1884-cü ildə Filaretovski Qadın Yeparxiya Məktəbini başa vurur. 1882-1885-ci illərdə Vladimir Qerenin ali qadın kurslarında təhsil alır.

1886-1904-cü illərdə L.F.Rjevski adlı xüsusi Moskva qız gimnaziyasında tarix və coğrafiya fənnini tədris etmişdir. 1903-cü ildə "Təhsilə həvəs göstərdiyinə görə" Stanislavski lentli qızıl medal alır.

Mariya Çexova ciddi şəkildə rəssamlıqla məşğul olur. 1890-cı illərdə Stroqanov uçilişində və Aleksandra Xotyantsevanın özəl studiyasında rəssamlıq üzrə təhsil almışdır. Rəsm işində ona V. A. Serov, K. A. Korovin, İ. İ. Levitan köməklik edirdi.

Melixovoda məktəb qurulmasında, kəndlilərin müalicəsində və təsərrüfat işlərində qardaşı Anton Çexova köməklik edirdi. Qardaşının ölümündən sonra həyatını qardaşının ədəbi və epistolyar irsini toplamağa və nəşr etməyə həsr edir.

1914-cü ildə Mariya Çexova Anton Pavloviçin şəxsi əşyalarını Taqanroq Muzeyinə bağışlamış, eyni zamanda Anton Çexovun dostu, akademik F. Şextel tərəfindən tərtib edilmiş Taqanroqdakı yeni kitabxana və muzey binasının açılışında iştirak etmişdir.
1921-ci ildən ömrünün sonuna kimi qurduğu A. Çexovun Yalta ev-muzeyinin daimi direktoru olur.

1935-ci ildə O. L. Knipper-Çexova ilə birlikdə A. Çexovun 75 illiyinə həsr olunmuş şənliklərdə iştirak etmək üçün doğma Taqanroq şəhərinə gəlir. Bu zaman Taqanroq 2 nömrəli məktəbə A. Çexovun adı verilir.

Yalta Ev-Muzeyini qorumaq və A. Çexovun ədəbi irsinin nəşrində göstərdiyi xidmətlərə görə 14 iyul 1944-cü ildə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir.

15 yanvar 1957-ci ildə Yaltada ürək tutmasından dünyasını dəyişir.

Anası Yevgeniya Çexovanın yanında Yaltadakı şəhər qəbiristanlığında dəfn edilır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Mariya Pavlovna Çexova. 1944-cü ilin may ayına aid foto
Banovani

**Banovani** (; əsl adı: **Despine Qelovani** () ) — Gürcü yazıçısı və publisist.

Onun qısa hekayələri, eskizləri, etnoqrafik məktubları və Leçxuminin yazışmaları 1898-ci ildən bəri gürcü jurnallarında və qəzetlərində ("İveriya", "Tsnobis purtseli", "Şroma", "Meqobari", "İsari", "Temi", "Amirani", "Saxalxo qazeti") nəşr edilmişdir. Banovaninin məktublarının çoxu yerli ev sahiblərinin və kral məmurlarının özbaşınalığına qarşı yönəldilmişdir. Banovani 1905–1907-ci illər inqilabının iştirakçısı və o vaxtlar Leçxumidə görkəmli ictimai xadim idi. Burada bir neçə kitabxana, səhnə həvəskarlarının aparıcı dairələri təsis edildi. Banovani 1920-ci ildən Tibilisdə yaşayırdı. 1928-ci ildə "Mnatobi" jurnalında "Ədalətlə qanla tapacağam" romanını nəşr etdi. Geniş tarixi bir romanında, "Uzaq torpaqlarda" (1959, 1960-cı ildə nəşr olunmuşdur), Banovani 17-ci əsr Gürcüstan həqiqətlərini əks etdirir. Qısa hekayələr də yazmışdır — "Cənab Ğebi", "Qadın" və s.

## Ədəbiyyat
Əzimbala Əzimov

**Əzimbala Xanbaba oğlu Əzimov** () — Azərbaycan pilotu, mühəndis-təyyarəçi, eskadriliya komandiri, "Şöhrət" ordenli (2006).

Ə.Əzimovun uçuş karyerası ərzində topladığı 28.500 uçuş saatı bütün MDB məkanında rekord göstərici hesab olunur. Bu nailiyyətinə görə o, Azərbaycan mülki aviasiyasının "canlı əfsanəsi" adlandırılır.

## Həyatı
Əzimbala Əzimov 7 sentyabr 1948-ci ildə Bakının Əmircan qəsəbəsində anadan olub.

1969-cu ildə Sasovo Mülki Aviasiya Uçuş Məktəbini bitirən Əzimbala Əzimov əvvəlcə Zabrat aviodəstəsində 2-ci pilot, sonra isə komandir vəzifəsində çalışmışdır. 1974-cü ildə əvvəlcə Bakı Birləşmiş Aviadəstəsində "İl-18" təyyarəsinin 2-ci pilotu, sonra isə komandiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Qısa müddətdə Ə.Əzimov "TU-154" təyyarəsinin, sonra isə aviaeskadrilyanın komandiri vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. O, sovetlər məkanında çətin hava şəraitində uçmaq üçün imtahan verərək 2-ci kateqoriyanı alan ilk azərbaycanlı təyyarəçi olmuşdur.
### Təhsili və fəaliyyəti
Əzimbala Əzimov ilk aviasiya təhsilini Sasovo Mülki Aviasiya Uçuş Məktəbində almış, 1991-ci ildə isə Leninqrad Mülki Aviasiya Akademiyasını (indiki Sankt-Peterburq Dövlət Mülki Aviasiya Universiteti) mühəndis-təyyarəçi ixtisası üzrə bitirmişdir.

Uzunmüddətli uçuş təcrübəsinə malik olan Ə. Əzimov mülki aviasiya sahəsində kadr hazırlığına əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. O, Milli Aviasiya Akademiyasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, yüzlərlə gənc pilotun yetişməsində rol oynamışdır. Hal-hazırda onun yetirmələri dünyanın müxtəlif aviaşirkətlərində beynəlxalq uçuşlar həyata keçirirlər.

## Təltifləri
Əzimbala Əzimov aviasiyanın inkişafındakı xidmətlərinə görə müxtəlif dövlət mükafatlarına layiq görülmüşdür:
*  (2006) "Şöhrət" ordeni — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə təltif edilib.
*  (1972) — "Şərəf nişanı" ordeni.
*  (1981) — III dərəcəli "Əmək şöhrəti" ordeni.
*  (1986) — "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni".
*  (1984) — "Əmək veteranı" medalı.

## Həmçinin bax
* "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı

## İstinadlar
Riçard Betell (1772–1864)

**Riçard Betell** (; ) — Böyük Britaniya siyasətçisi, torilər (1830–1832), daha sonra Mühafizəkarlar Partiyası (1832–1841) üzvü, parlament üzvü (1830–1841).

## Həyatı
Riçard Betell 10 may 1772-ci ildə anadan olmuşdur.

O, 1822–1823-cü illərdə Yorkşirin ali şerifi olmuşdur.

Betell 1830-cu il ümumi seçkilərdə Yorkşiri təmsil edən dörd parlament üzvündən biri seçilmişdir. O, 1831-ci ildə namizədlik irəli sürməmiş, ancaq Yorkşir seçki dairəsi 1832-ci il islahat aktı çərçivəsində bölünəndə İst-Raydinqi təmsil edən iki parlament üzvündən biri seçilmişdir. Betell 1835 və 1837-ci illərdə yenidən seçilmiş, 1841-ci il ümumi seçkilərinə qədər vəzifədə qalmışdır.

Riçard Betell 25 dekabr 1864-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ədəbi dil

**Ədəbi dil**, **standart dil** və ya **standart ləhcə** – daha az və ya yazılı şəkildə təsbit edilmiş normalara malik olan ümumxalq dilinin emal olunmuş hissəsi; şifahi formada ifadə edilən mədəniyyətin bütün təzahürlərinin dili.

Ədəbi dil adətən elmi və bədii əsərlərdə, mətbuatda və idarəçilik aparatında, televiziya və radioda, məktəblərdə işlədilən dildir. Dialektlərə, loru dilə, jarqonlara qarşı qoyulan dil kimi qəbul olunur.

Dilin standartlaşması davamlı bir prosesdir. Bəzən bir dilin müxtəlif ədəbi versiyası ola bilər. Müxtəlif standart versiyası olan dillərə çox mərkəzli dil deyilir. Yeganə standartı olan tək mərkəzli dillər arasında rus və yapon dillərini qeyd etmək olar.

## Nümunələr

* Azərbaycan Respublikasında standart azərbaycanca rəsmi dildir, Cənubi Azərbaycanda isə Təbriz mərkəzli standart mövcuddur.
* Standart çincə () mandarin dilinin standart versiyasıdır.
* Standart kantonca yue dilinin ədəbi versiyası olaraq sayılır.
* Hindistani dilinin iki ədəbi versiyası var: hind və urdu.
* Serb-xorvat dilinin dörd standart versiyası var: Bosniya dili, serb dili, xorvat dili və Monteneqro dili.
* Dan ilə Norveç dilinin əvvəl riqsmol () adlı birgə standartı mövcud idi. Sonra, dan dili riqdansk (), Norveç dili isə riksmol () standartına keçib. Hazırda isə, Norveç dilinin iki standartı var: bukmol () və nyunorsk ().

## İstinadlar
Tomas Ettvud

* Tomas Ettvud (bəstəkar) — İngiltərə bəstəkarı və orqançalanı.
* Tomas Ettvud (iqtisadçı) — Böyük Britaniya bankiri, iqtisadçısı, siyasətçisi, parlament üzvü.
* Tomas Uorr Ettvud — İngiltərə inşaatçısı, memarı və siyasətçisi.

## Həmçinin bax
* Tomas Etvud
* Tomas
SRNA

**SRNA** və ya **Serb Respublikasının Jurnalistika Agentliyi** () — Serb Respublikasında jurnalistika agentliyi. Köhnə adı "Serb Jurnalistika Agentliyi" idi. 1992-ci ildə Şərqi Sarayevo şəhərində Bosniya serblərinin ilk mediası olaraq quruldu. Respublika hökumətinin qərarına əsasən 27 mart 2008-ci ildə "Serb Respublikasının Jurnalistika Agentliyi" adlandırıldı. SRNA şeir, nəsr və jurnalistikada növündə bir çox kitab nəşr etmişdir. Serb Respublikası, Serbiya və bölgənin digər ölkələrinin bütün kitab sərgilərində iştirak edir.

Çox saylı mükafatlar içərisində, "Иницијал" beynəlxalq kitab yarmarkasında doktor Miodraq Laziçin "Hərbi cərrahın gündəliyi" () kitabına görə verilən İlk Mükafat agentlik üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Müharibə illərində o, Niş şəhərindən olan könüllü idi, Sarayevonun serb hissəsində (indiki Şərqi Sarayevo) yerləşən xəstəxanada əsgərlərin və mülki şəxslərin həyatını xilas edən cərrah idi.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Biyambare

**Biyambare** () — mağaraları ilə məşhur olan Bosniya və Herseqovinanın dağlıq bölgəsi. İliyaş icmasının şimal-şərq hissəsində, Nişiçi və Krivaeviçi kəndləri arasında yerləşir. Buraya Sarayevo-Olovo avtomobil yolu ilə çatmaq olar, orada dağlara və Biyambara mağaralarına aparan asfalt yolu var. Bu mağaraların əksəriyyəti ictimaiyyət üçün açıqdır.

Biyambare xüsusi qorunan təbiət ərazisi hesab olunur (sahəsi 370.3 ha). Yenidən qurulma işləri sayəsində yollar çəkildi, elektrik işıqlandırma işləri aparıldı, məlumat lövhələri quraşdırıldı və s.

Dəniz səviyyəsindən optimal hündürlük (orta hesabla 950 m), sıx iynəyarpaq meşələri, çəmənliklər, göllər və dərələri olan iki çay, səkkiz mağara, qaya massivləri və təmiz hava alpinizm, speleologiya, xizək sürmə və ya sadəcə gəzinti üçün ideal şərait yaradırlar.

Biyambarenin orta hissəsi mağaralar, itən çaylar, qıfabənzər çökəkliklər və qayalı massivlər kimi xüsusiyyətlərə sahib bir karst anklavıdır. Səkkiz mağara üç üfüqdə kifayət qədər kiçik ərazidə yerləşir. Onlar içərisində ən populyarı orta mağaradır ki, turistlər tərəfindən uzun müddət ziyarət olunur. Mağaranın uzunluğu 420 m və stalaktitlər və stalaqmitlərdən ibarət dörd zalı var. Dördüncü zal ən böyük olandır (diametri təxminən 60 m və hündürlüyü 15–30 m). Akustik effektlərə görə onu "konsert zalı" adlandırılar. Üst mağara ən qədim olandır. Turistlər üçün o qədər də cəlbedici olmasa da, ancaq oradan gözəl mənzərələri seyr etmək olar. Aşağı mağara da ictimaiyyət üçün açıqdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Bijambare Caves, Valley of Bosnian Pyramids and Bosna River Springs