open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycan Birinci Divizionu 2015/2016

Azərbaycan Birinci Liqasınun 2015-2016 mövsümü. 14 komanda çıxış edir. Son çempion Neftçala FK olmuşdur.

## Cədvəl
Mənbə:

**Qeyd:** FİFA-nın İntizam Komitəsinin qərarına əsasən “Bakı”nın 15 xalı silinib.

## Bombardirlər
Mənbə:

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Birinci Liqası
* Azərbaycan Premyer Liqası
* Azərbaycan Çempionatının Həvəskarlar Liqası
* Azərbaycanda futbol

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* PFL.az
* AFFA
Şərurspor PFK

**Şərurspor Peşəkar Futbol Klubu** — Azərbaycan Birinci Liqasında çıxış edən, 2015-ci ildə yaradılmış Bakı şəhərinə aid futbol klubu. 16 mart 2017-ci ildə klub oyun alqı-satqısında iştirakına görə liqadan uzaqlaşdırıb. 27 martda isə klub dağıldı.

## Başq məşqçiləri
* Məhəmmədəli Qəniyev (2015–)

## Azərbaycan Çempionatında və Kubokunda

## İstinadlar
İffət Mərəşi

**İffət Mərəşi** () — İran siyasətçisi və sabiq prezidenti Haşimi Rəfsəncaninin həyat yoldaşı.

## İstinadlar
Darülfünun

**Darülfünun**-1851-ci ildə qurulan, İranda ilk müasir universitet və müasir ali təhsil təşkilat idi.

## Xarici keçidlər
* Encyclopædia Iranica: Darülfünun
*
Pesto

**Pesto**- əzilmiş reyhan və sarımsaq ilə duz, şam fıstığı, pendir və zeytun yağı qarışığından əldə edilən bir sousdur. Mənşəyi İtaliyanın Liquriya regionunun mərkəzi olan Genuya şəhəridir.

## İstinadlar
Mais Bərxudarov

**Mais Şükür oğlu Bərxudarov** (bəzi yerlərdə **Mayis Bərxudarov**; ) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin General-leytenantı, 2016-cı ilin Aprel döyüşləri və 2020-ci ilin Vətən müharibəsinin komandanlarından.

## Həyatı
Mais Bərxudarov 1976-cı il aprelin 20-də Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kəndində anadan olub. Uşaq yaşlarında Əliyar Əliyevin məşqçiliyi altında idmanın güləş növü ilə məşğul olub. 1993-cü ilin avqustunda Qubadlı rayonunun Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilməsindən sonra Mais Bərxudarov Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyə daxil oldu. 1993-cü ildə Mais Bərxudarov cəbhəyə yollanmağı qərara alsa da, general Valeh Bərşadlı onu yanına çağırır və cəbhəyə yollanmaq üçün hələ tez olduğunu bildirir.

## Hərbi xidməti
Baş leytenant Mais Bərxudarov Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 24 iyun 1998-ci il tarixli 735 nömrəli Sərəncamına əsasən "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.

Polkovnik Mais Bərxudarov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25 iyun 2012-ci il tarixli 2305 nömrəli Sərəncamına əsasən "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

### Vətən müharibəsi
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun, Xocavənd rayonunun, Füzuli rayonunun və Zəngilan rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mais Bərxudarov "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı, 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamlarına əsasən isə "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı, "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı, "Zəngilanın azad olunmasına görə" medalı. və "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

## Lələtəpə döyüşü
2016-cı il, aprelin 1–5-i Qarabağda gedən döyüşlər zamanı 2-ci korpus komandiri olan polkovnik Mais Bərxudarov döyüşlər başlayan kimi, özü də əsgərlərə qoşularaq, birbaşa döyüşlərdə iştirak etmiş, Lələtəpə yüksəkliyini və on kilometrlərlə ərazini azadetmə əməliyyatında şəxsən iştrak etmiş, erməni silahlı qüvvələrinin çoxsaylı qüvvələrini çox məhdud sayda əsgər və zabitləri ilə məhv edib sıradan çıxarmışdır. Hadisə şahidlərinin verdiyi məlumata görə, Mais Bərxudarov şəxsən tankın üzərində əyləşərək, özü öndə olmaqla bütün əsgərlərini döyüşə çağırıb. Mənbə bildirir ki, Bərxudarovun tankı ən öndə getdiyindən, bütün ordu xüsusi fəallıq və qəhrəmanlıqla döyüşməyə başlayıb.

### General-mayor rütbəsi alması
Mais Bərxudarova Lələtəpənin alınmasında göstərdiyi şücaətə və hərbi bacarığa görə general-mayor rütbəsinin verilməsini ilk dəfə deputat Sahib Alıyev öz şəxsi facebook səhifəsində elan etmişdir:

### General-leytenant rütbəsi alması
4 noyabr 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə “general-leytenant” ali hərbi rütbəsi verilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lələtəpəni 40 dəqiqəyə azad etdik" — General Mayis Bərxudarov
*  Lələ təpə qəhrəmanı general haqqında maraqlı faktlar
Çovdar çörəyi

**Çovdar çörəyi** — çovdar taxılından edilmiş unla bişirilmiş çörək növüdür.

## Xarici keçidlər
*
Zeya su anbarı

**Zeya su anbarı** — Rusiyanın Amur vilayəti ərazisində Zeya çayı üzərində yerləşən su anbarı. Su anbarı 1974–1980-ci illərdə inşa edilən bənd sayəsində yaradılmışdır.

## Ümumi xüsusiyyətləri
Su anbarı Zeya çayının yuxarı axarlarında qərarlaşır. 40 kilometrlik enə malik hissəsindən digər hissələrdə su anbarı ensizdir. Bəzi hissələrdə isə hətta körfəzlər əmələ gətirir. Baykal-Amur magidtralı su anbarının şimalından keçir.

Zeya su anbarının uzunluğu 227 km, nisbətən enli hissəsi 24 km, sahəsi 2420 km², həcmi 68,4 km³, dərinliyi 4–30 metr arasında dəyişir. Su anbarı həcminə görə Rusiya ərazisində Brat (169,3 km³) və Krasnoyarsk (73,3 km³) su anbarlarından sonra üçündür. Qış ayları su anbarının səthində 120–150 sm buz formalaşır. Su anbarının dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 307 metrdir.
Su anbarı su tutumunun 87 % yayın ikinci yarısında qəbul edir.

## Tikilmə tarixi
Tikintisi 1974-cü ildə Zeya çayının qarşısının kəsilməsi nəticəsində yaranmışdır. Çayın Tukurinqa və Soxtaxan silsilələrini kəsdiyi yerdə bəndin tikilməsi nəticəsində formalaşmışdır. Tikintisi başa çatdıqdan sonra anbarın su ilə doldurulması nəticəsində 3,9 min ha ərazi suyun altında qalmışdır. Burada 14 yaşayış məntəqəsi mövcud olmuşdur. Bu məntəqlələrdə ümumilikdə 4 460 nəfər yaşayırdı. Bu anbar həm də çayın nizamlanmasımı təmin edir

## Balıqçılıq
Su anbarının tikintisindən sonra balıqların növ tərkibində azalma baş vermişdir. Çayda mövcud oıan 34 növdən cəmi 12 növü hazırda anbarda yaşayır.

Bəndin atılması ilə bir çox növlər miqrasiyası mümkunsuzləşir. Bu səbəbdən sayları azalaraq yoxa çıxmışdır. Yeni su basmış ərazilər balıqların yeni məskənlərinə çevrilmişdir. Bəzi balıqların isə bu şərait yeni imkanlar açdığından təbii olaraq saylarında çoxalma müşahidə edilir.

Su anbarında balıqçılığın sənaye istehsalı 1981-ci ildən başlanılır. Balıq hasilatı olduqca az olmuşdur. Səbəb isə mərkəzlərdən uzaq olması olmuşdur.

Balıqçılıq sənayesində əsasən uzunluğu 25 m, hündürlüyü 1,75 m olan torlardan istifadə edilir.

1986–1987-ci illərdə hər hektara 0,8 kq balıq ovlanılmışdlr

## Su anbarının sahilində yerləşən yaşayış məntəqələri
* Vomnak (şimalda)
* Qornıy (şimalda)
* Verxnezeysk (şimal-şərqdə)
* Xvoynıy (şimal-qərbdə)
* Bereqovoy (qərbdə)
* Snejnoqorski (şərqdə)

## İstinadlar

## Mənbə
* Zeya su-elektrik stansiyası
Qılburun dili

**Qılburun dili** — Qılburun yarımadasının şimal-qərbində qumdan ibarət dil. Dnepro-Buq liman ilə Qara dənizi arasında yerləşir. 

Ukraynada bəzən bütün yarımadaya Qılburun dili deyilir.  

## Qılburun qəsri
XV əsrdə türklər tərəfindən dilin qutaracağında eyni adlı qala tililir. 1787-ci ildə Aleksandr Suvorovun rəhbərlik etdiyi ordu türk desantçılarınl məğlub etmişdir. Krım müharibəsi zamanı isə fransız və ingilis donanması qalanı darmadağın etmişdir. 

## Xarici keçidlər
* Qılburun dilinin şəkilləri 
*  Dilin şəkilləri
Vitorul Konstanta FK

**Vitorul Konstanta FK** — 2009-cu ildə yaradılmış Rumıniyanın peşəkar futbol klubudur. Hal-hazırda Liqa I-də mübarizə aparır. 2010-11 mövsümündə Liqa II-dən ikinci dəfə birinci liqaya vəsiqə qazandı. Əvvəlcə klub Liqa III-ü birinci yerdə başa vurmuş və 2009-10 mövsümündə Seria II-ə vəsiqə qazanmışdır. Klub 2 iyun 2012-ci ildə Saqeata Navodari klubunu 2-0 məğlub etdikdən sonra Birinci Liqaya vəsiqə qazandı.

## Tarixi
Klub CS Ovudiudan ləkə götürüldükdən sonra 2009-cu ilin yay ayında yaradılmışdır. Klub miqyasında tanınan beynəlxalq rumıniyalı futbolçu George Haciyə məxsusdur Klub İngiltərədə 'Gələcəyin Futbol Klubu' kimi tanınır. Klub Rumıniyanın istedadlı gəncələrindən təşkil olunmuşdur. Klub ölkədə ən yaxşı gənclərdən ibarət obyekt hesab olunur.

### 2009-10 mövsümü
Klub mövsümün 33-cü turundan sonra Rumıniya Liqa II-də ciddi riyazi irəliləyişə səbəb oldu. Klub mövsümün sonuna az qalmış ACS Berceni klubu ilə ciddi rəqabətə başladı.

### 2011-12 mövsümü
Klub Liqa II-ni birinci yerdə başa vurdu və Rumıniyanın əsas liqasına —  Liqa I-ə vəsiqə qazandı. Klub keçirtdiyi 30 oyunda 19 qələbə qazandı, 4 heç-heçə etdi və 7 dəfə məğlub oldu. Ümümulikdə klub 89 qol vurdu.

### 2012-13 mövsümü
Klub Liqa I-i 13-cü yerdə başa vurdu. Klub diviziyada keçirtdiyi ilk mövsümdə 8 qələbə qazandı, 12 heç-heçə etdi və 13 dəfə məğılub oldu. Ümumilikdə klub 36 xal topladı. Onlar Rumıniya çempionu Styauanı 5-2, keçmiş çempion Dinamonu isə 3-2 hesabı ilə qalib gəlib liqada öz yerini qorudu.

## Stadion
2009-2012-ci illər ərzində Vitorul Liqa III və Liqa II-də mübarizə apararkən öz ev oyunlarını Ovidiuda yerləşən yerli stadionda keçirirdi. Klub  Liqa I-ə vəsiqə qazandıqdan sonra ilk 3 ev oyununu Qalatidə yerləşən Otelul stadioununda keçirdi. Sonra isə 15000 tamaşaçı tutumuna malik, Konstantada yerləşən Farul Stadionunda oynamağa başladılar.

2013-cü ilin yayında klub öz ev oyunlarını Kyajnada yerləşən Konkordia stadionunda keçirdi.

2015-ci ilin yayında klub öz ev oyunlarını Ovidiuda yerləşən Vitorul stadionunda keçirtməyə başladı.

## Uğurları

### Daxili

#### Liqa
**Liqa II**
*İkinci (1): 2011–12
**Liqa III**
***Çempion (1):** 2009-10

### Digər nəticələr
*Liqa I-də çıxışları: **4** 
*Liqa I-də ən yaxşı çıxışı: 5/14 — 2015-16 mövsümündə
*Kupa Liqiidə çıxışı: **2**
*2013-14 Rumıniya Kubokunun 1/4 finalçısı
*2014-15 Rumıniya Kubokunun 1/4 finalçısı və 2015-16 Rumıniya Kubokunun iştirakçısı

## Hazırkı heyət
*30 may 2016-cı il məlumatlarına əsasən.*

  

 

### Kirayə

## Avropa çıxışı

## Klub rəsmiləri

### Direktorlar

### İndiki texniki heyət
*oktyabr 2014-cü il*

## Baş məşqçilər
* Katalin Angel (Dek 16, 2009–Avq 30, 2013)
* Boqdan Vintilya (Sent 12, 2013–İyun 27, 2014)
* Boqdan Stelea (İyul 1, 2014 – Avqust 19, 2014)
* Boqdan Vintilya] (Avqust 19, 2014–Okt 13, 2014)

## İstinadlar
Milsami Orhey FK

**Milsami Orhey FK** — Orhey şəhərini təmsil edən Moldova futbol klubudur. Klub hal-hazırda Moldova Milli Liqasında mübarizə aparır və Liqanın top komandalarından biridir. Son mövsümün qalibidir. Bu klubun adı **Vitorul Orhey FK** kimi də bilinir. Onlar ilk dəfə 2015-ci ildə Liqanın qalibi olublar. Onlar bu ünvanı Kişinyov və Tiraspol şəhərinin klublarından alıblar.

## Tarixi
2005&nbsp;– Viitorul Step-Soçi kimi adlandırılmışdır.
2008&nbsp;– Viitorul Orhey kimi adlandırılmışdır.
2010&nbsp;– Milsami Orhey kimi adlandırılmışdır.
2011&nbsp;– Milsami-Ursidos Orhey kimi adlandırılmışdır.
2012&nbsp;– Milsami Orhey kimi adlandırılmışdır.

## UEFA Reytinqi

### UEFA reytinqi 2016

21 Mart 2016. Source 

## Məşqçi heyəti
*11 fevral 2016-cı il məlumatlarına əsasən.*

## Uğurları
***Moldova Milli Liqası (1):** 2014-15
***Moldova Super Kuboku (1):** 2012
***Moldova Kuboku (1):** 2011-12
***Moldova A Diviziyası (1):** 2008-09

## Liqa tarixi

## Avropa çıxışı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
Pseudophoxinus callensis

**** () — Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü. Əlcəzair və Tunisdə rast gəlinir.
## Mənbə
Pseudophoxinus alii

**** () — Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü. Türkiyə üçün endemik növdür. Uzunluğu 9,8 sm-ə çatır.
## Mənbə
Pseudophoxinus handlirschi

**** () — Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.

## Sinonimləri
* *Oreoleuciscus handlirschi* (Pietschmann, 1933)
* *Phoxinellus handlirschi* (Pietschmann, 1933)

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Bəbir Torpağı Milli Parkı

**«Bəbir Torpağı» Milli Parkı** — milli park Primorsk diyarı ərazisində 5 aprel 2012-ci ildə Uzaq Şərq bəbirlərinin qorunması məqsədi ilə yaradılmışdır. Bu canlıların Rusiya ərazisində sayları cəmi 50 başdır. Bundan əlavə bölgədə Rusiyanın Qırmızı kitabına düşən Amur pələngi yayılmışdır.

«Bəbir torpağı» yaradılarkən Kedrovaya Pad yasaqlığı, Ussuriy şəhər dairəsi, Xasan rayonu, Nadejdin rayonu və Vladivostok ərazilərində təşkil olunmuşdur.

## Yayılması
Milli park inzibati cəhətdən  Primorski diyarının Ussuriy şəhər dairəsi, Xasan rayonu, Nadejdin rayonu ərazisində yerləşir. Milli park Yapon dənizinin Amur körfəzi sahillərindən başlayaraq meridian istiqamətdə Çin Rusiya sərhəddinə qədər uzanır. Poltavski yasaqlığı ilə Tumannaya çayı arasında yerləşir.  
Parkın şimalı ilə cənubu arasında məsafə 150&nbsp;km-dir. Qərbi Rusiya və KXDR sərhəddə yerləşir. Şərq sərhədi isə Melkovodnaya buxtasına düşür.

## Fauna və flora
Bəbir Torpağı milli parkı Amur ekoregionuna daxildir. Burada Mancuriyanın qarışıq meşələrinin sahəsi geniş yer tutur. Bu bölgə Rusiya ərazisində Qafqazdan sonra yeganə ərazidir ki, son buzlaşmaya məruz qalmamışdır. Bu səbəbdən ərazi flora və fauna baxımından seçilir. Milli park ərazisində 54 növ məməli, 184 növ quş, 7 növ suda-quruda yaşayan, 8 növ sürünən, 12 növ balıq, 940 növ borulu bitkilər, 283 növ yosun, 251 növ şibyə, 179 növ mamır və 1914 növ göbələk vardır.

Park ərazisində yayılmış bir çox növlər beynəlxalq səviyədə qorunur. Hazırda 40 növ nadir və nəsli kəsilmək üzrə olan növdür. 10 KXDR ilə birlikdə xüsusi qoruma statusuna malikdir. 23 növ Rusiya ərazisində azlığı səbəbindən qorunur. Burada bəbir və pələngdən başqa Himalay ayısı, qonur ayı, cütdırnaqlılar (xallı maral, müşk maralı, Sibir cüyürü, şərq qoralı və qaban), vaşaq, Uzaqşərq meşə pişiyi, porsuq, kirpi, yenotabənzər it, Mustela sibirica, susamuru, Soricidae və yarasalar, Mancuriya dovşanı, sincab, burunduk, 7 növ suda-quruda yaşayan və 12 növ sürünən yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Gizli kamera ilə çəkilmiş video
Minus One (qrup)

**Minus One** — 2009-cu ildə yaranmış Kipr rok musiqi qrupu. Onlar "Alter Ego" mahnısı ilə Kipri 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdirlər.

## Yaranma tarixçəsi
Minus One qrupu 2009-cu ildə Kiprdə yaranmışdır. Qrup ilkin olaraq beynəlxalq ifaçıların mahnıları ilə səhnə almışdır.

Qrup 2015-ci ildə "Shine" mahnısı ilə Kiprin 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak etmiş və nəticədə üçüncü yerdə qərarlaşmışdır. Kiprin CyBC telekanalının qərarı ilə Minus One qrupu ada ölkəsini İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Qrupun müsabiqədə ifa etdiyi mahnı olan "Alter Ego" 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsveçə qələbə qazandıran "Euphoria" mahnısının bəstəkarı Tomas Cison tərəfindən yazılmışdır. Minus One həmin mahnı ilə müsabiqənin 10 may tarixində baş tutan birinci yarımfinal mərhələsində 11-ci səhnə almışdır. Nəticədə isə 164 xalla 8-ci yerdə qərarlaşaraq, müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdırlar. Finalda bir daha öz mahnısını ifa edən qrup üzvləri 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 96 xal toplayaraq, 21-ci yerdə qərarlaşmışdır.

Qrup "Alter Ego" turu çərçivəsində Moskva, Amsterdam, London və Limasolda çıxış etmişdir.

## Heyət
* Fransua Miçeletto – vokal
* Harris Pari – gitara
* Konstantinos Amerikanos – vokal və gitara
* Antonis Loizides – bass
* Kris J – təbil

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pirin

**Pirin** — Bolqarıstanın cənub-qərbində yerləşən dağ massivi. Pirin dağları Struma və Mesta çayları arasında yerləşir. Silsilənin uzunluğu 75 km, ən yüksək zirvəsi isə Vixrendir (2914 m). Pirin- ölkənin ən yüksək dağ silsiləsindən biridir. Pirində 45 dən çox hündürlüyü 2600 m və daha yüksək olan zirvələr var. Dağ massivinin təxmini sahəsi 1201 km²-dir.

## Relyefi

Buzlaşma dövrü ərazinin relyefinə yetərincə böyük təsir göstərmiş və dağlar daha dik, qayalı forma almışdır. Pirin vadilərində çoxlu göllər meydana gəlmiş və ən böyüyü Popovdur. Massiv daha çox qranit və mərmərdən təşkil olunub.

Pirin üç hissəyə bölünür — Şimal, Orta və Cənub. Şimali Pirin daha böyük ərazini əhatə edir. Ən yüksək zirvə Vixren məhz bu bölgədədir. Orta Pirin Todorova Polyana ilə Popovi Livadi yəhərləri arasında yerləşir. Cənubi Pirin isə Popovi Livadi yəhərindən Parilskat yəhərinə qədər uzanır. Cənubi Pirin Orta Pirinə nisbətən daha böyük ərazini əhatə etəsədə daha alçaq relyefə malikdir.

## İqlimi
Pirində aralıq dənizi iqliminin dağlıq tipi üstünlük təşkil edir. Ərazinin iqlimin formalaşmasına daha çox qərb və cənub-qərb küləkləri təsir edir. Dağlıq bölgədə şərti olaraq üç iqlim qurşağı ayrılır: Dağ ətəyi (1000 m qədər), orta dağlıq (1000 m-dən 1600 metrə qədər), və yüksək dağlıq (1600 m-dən yuxarı). Yağıntıların illik səviyyəsi 600–1000 mm arasında dəyişir. Yağıntıların əsas hissəsi noyabr-dekabr ayalarında düşür. Qış aylarında qar örtüyü yetərincə çox olur.

## Flora və faunası
2000 metr yüksəkliyə qədər meşə qurşağı yerləşib. Meşələrin aşağı qurşağın tərkibi palıd, vələs və fıstıq ağaclarından, yüksək qurşaqda isə şam ağacları üstünlük təşkil edir. Daha yüksək ərazilər isə dağ çəmənliklərindən ibarətdir. Ərazinin yüksək hissəsində Pirin Milli Parkı yaradılıb. Park Unesko tərəfindən qorunma altına alınıb. Aralıq dənizi iqliminin təsiri ilə bölgə zəngin heyvan və bitki aləminə malikdir. Pirində bəzi nadir bitki geniş yayılıb, məsələn edelveys və pirin laləsi. Alp çəmənliklər qoyun və iri buynuzlu heyvanların otarılma sahələridir.

Pirin ərazisində Bolqarıstanın ən yaşlı ağacı bitir. Baykuşeva şamı adlı bu ağacın yaşı 1300 ildir.

## Turizm
Pirin alpinistlərin sevimli yeridir. Asan və çətin marşurutlara malik bu ərazidə dağ-xizək idmanı ilə də məşğul olmaq mümkündür. Pirində Bansko və Sandanski kurortları məşhurdur.

## Həmçinin bax
* Pirin Milli Parkı
* Pirinsko Pivo silsilənin adını daşıyır

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# "Вихрен", Душков, Добри, 1984, стр. 3
# "ПИРИН Речник и Пътеводител" Николай Даутов, София , 2008, стр.278
# "Очите на Пирин", Ненов, Тодор, 1969
Alter Ego

**Alter Ego** () — Kiprin 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
 
Minus One qrupu "Alter Ego" mahnısı ilə Kipr adasını İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı qrupun 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsveçə qələbə qazandıran "Euphoria" mahnısının bəstəkarı Tomas Cison ilə əməkdaşlığı nəticəsində ərsəyə gəlmişdir.

## İstinadlar
Talavera-de-la-Reyna dulusçuluğu

**Talavera-de-la-Reyna dulusçuluğu** () — İspaniyanın Toledo əyalətinin Talavera-de-la-Reyna şəhərinə xas olan dulusçuluq. Son dövrlərində aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı bu dulusçuluq stilində hazırlanmış qablar, küpələr və digər əşyalar tapılmışdır. Bəzi materialların tarixi Qədim Roma imperiyasına qədər uzanır.

Ərəblər şəhərə yeni dulusçuluq texnikaları (eləcə də, yeni növ dulusçuluq üçün yeni növ soba) gətirmişdilər. Bu dövr zamanı qabların üzərində abstrakt motivlər olurdu. XV əsrdə Jan Floris Hollandiyadan yeni stil gətirmişdir. Jan Floris burada dulusçuluq müəssisəsi açaraq şəhərin dulusçuluq ənənəsinin əsasını başlatmışdır.

Talavera keramikasından fəvvarələrin hazırlanmasında istifadə olunmuşdu: nümunələr Kuba və Braziliyada mövcuddur. Həmçinin binaların tikintisində də bu tərzdən istifadə olunmuşdur: Nyu-Orlean, Paris və Tokio şəhərlərində nümunələrini görmək mümkündür. Kral saraylarında və dünyadakı bir çox muzeylərdə istifadə edilməsi onun keyfiyyətindən xəbər verir.

Talavera-de-la-Reyna dulusçuluğunun bir çox stilləri vardır:
* Barokko
* İntibah
* Quş kolleksiyaları
* Ev kolleksiyaları
* Dini kolleksiyalar
* Ov səhnələri

Ruiz de Luna və Emilio Niveyro kimi emalatxanalarda hələ də Talavera-de-la-Reyna dulusçuluğunun ənənələri qorunub saxlanılır.

## Qalereya

Image:Fuenteranas.jpg|Prados bağlarında qurbağa fəvvarəsi, Talavera-de-la-Reyna.
Image:Ceramica Talavera fuente decorada ni.jpg|Talavera-de-la-Reyna şəhərində keramika. Fabio Nelli Sarayında yerləşən Valyadolid muzeyi.
Image:Talaveramenhires.JPG|Talavera menhirləri.


## İstinadlar
Vladimir Tixomirov

**Tixomirov Vladimir Vladimiroviç** () — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor, SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü

## Həyatı
Tixomirov Vladimir Vladimiroviç Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu (indiki ADNSU) bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Geoloji İdarəsində Kiçik və Böyük Qafqaz, Naxçıvan çöl partiyalarında işləməklə başlamışdır. Xəzəryanı-Quba vilayətində yanar şist, Balakəndə filiz yataqlarına axtarışlar aparmışdır. Böyük Vətən müharibəsi başlanarkən könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. Ağır yaralanmış və görmə qabiliyyətini tamamilə itirmişdir. Son dərəcə əməksevərliyi, iradə qüvvəsi, cəsarəti, elmə həvəsi V. V. Tixomirovun yenidən işə qayıtmasına kömək etdi. 1945-ci ildə o, aspiranturaya daxil olur. Kiçik Qafqaz üzrə tədqiqatlar aparır. Onun tərəfindən Kiçik Qafqazın Azərbaycan hissəsinin təbaşir çöküntülərinin stratiqrafik bölgü sxemi işlənib hazırlanmış, vulkanogen qatlarla əlaqədar olan faydalı qazıntı yataqlarının geoloji-tektonik vəziyyəti dəqiqləşdirilmişdir. Onun namizədlik dissertasiyası geologiya-mineralogiya elmləri doktoru dərəcəsinə layiq görülmüşdür. V. V. Tixomirov SSRİ Elmlər Akademiyasının Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) elm tarixi laboratoriyasına başçılıq etmişdir. O, burada ömrünün sonuna qədər işləmişdir. 1960-cı ildə V. V. Tixomirovun rəhbərliyi altında Geologiya İnstitutunda SSRİ-nin geoloji öyrənilməsi üzrə Komissiya (KOQİ) yaradılır.

## Elmi fəaliyyəti
V. V. Tixomirov "SSRİ-nin geoloji öyrənilməsi" 50 cildlik fundamental işin hazırlanmasına başlayır. Onun bilavasitə rəhbərliyi altında Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Geologiya İnstitutu və Azərbaycan Geologiya İdarəsi tərəfindən Azərbaycanın geoloji öyrənilməsinə həsr olunmuş (XIX əsrin sonundan) 42-ci cild hazırlanmışdır. Ümumiyyətlə SSRİ-nin geoloji öyrənilməsi üzrə 600-dən çox kitab buraxılmışdır.

V. V. Tixomirov keçmiş SSRİ-də geologiya tarixinin öyrənilməsində silinməz iz qoymuş böyük alimdir. Bir çox illər ərzində o, geoloji elmlər tarixi üzrə Beynəlxalq Komitənin Prezidenti olmuş, Beynəlxalq Geologiya Tarixi Akademiyasına həqiqi üzv seçilmişdir. 400-dən çox elmi nəşrin müəllifidir. Geologiyanın tarixinə dair bir neçə elmlər namizədi hazırlamışdır.

## Mənbə
* *"Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı,2004, 362 s.*

## İstinadlar
Skalitsa MFK

**Skalitsa MFK** — Skalitsa şəhərini təmsil edən Slovakiya futbol komandasıdır. Klub 1920-ci ildə təsis edilmişdir. Hal-hazırda klub Slovakiyanın ən yüksək peşəkar liqası olan Fortuna Liqasında mübarizə aparır. Klub öz ev oyunlarını Mestski Skalitsa stadionunda keçirir.

## Tarixi
* 1920–1945 **SK Skalitsa** kimi yaradılmışdır.
* 1945–1953 **Sokol Tekla Skalitsa** kimi dəyişdirilmişdir.
* 1953–1963 **DSO Tatran Skalitsa** kimi dəyişdirilmişdir.
* 1963–1990 **TJ ZVL Skalitsa** kimi dəyişdirilmişdir.
* 1990–2006 **Sportivi klub SK Skalitsa** kimi dəyişdirilmişdir.
* 2006-indiyə kimi **Skalitsa MFK** kimi dəyişdirilmişdir.

### Fortuna Liqasına qayıdış
2015-ci ilin iyunun 13-ündə DOXXbet Liqasının (2-ci Diviziya) bağlanış oyununda *MFK Zemplín Michalovce* komandasına 2:0 hesabı ilə məğlub olmasına baxmayaraq, Skalitsa Fortuna Liqasına vəsiqə qazandı. Növbəti mövsüm Fortuna Liqasında ikinci yeri qazanaraq *MFK Zemplín Michalovce* komandası kimi hamını heyrətləndirdilər. Bu nəticə klubun ən yaxşı nəticəsi hesab olunur.

## Uğurları

### Daxili
* **Slovakiya İkinci Diviziyası**
** *İkinci (1):* 2014–15 (İrəliyə)

## Sponsor

## Hazırkı heyəti
*19 fevral 2016-cı il məlumatlarına əsasən.*

## Diqqətəlayiq futbolçular
Bu oyunçular öz ölkələrinin milli futbol komandalarında iştirak edirlər. MFK üçün oynayarkən öz ölkələrində onların adları qalın hərflərlə yazılır.

*  Luboş Haydux
*  İkenna Hilari
*  Pavol Majernik

## Məşqçilər korpusu

Mənbə: mfkskalica.sk 

## Baş məşqçilər
*  Ştefan Horni (2012–30 iyun 2015)
*  Aleş Kreşek (3 iyul 2015 – 28 oktyabr 2015)
*  Ştefan Horni (28 oktyabr 2015-)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
* 
*
Tibet qoralı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Növün latın adı Britaniya kəşfiyyatçısı Federika Marşman Beylinin (1882–1976) şərəfinə adlanlandırılmışdır.

Bu növ əsasən Myanmanın şimalı, Çinin cənub-şərqi və Hindistanın şimal-şərqində yayılmışlar. Tibet qoralları 2000–4500 metr hündürlüklər arasında yayılmışlar. Mövsümü miqrasiya edirlər. Miqrasiya əsasən iynə yarpaqlı ərazilərlə enli yarpaqlı ərazilər arasında olur.

Gündüz həyat tərzi keçirirlər. Əsasən səhər və gecəyə yaxın faha çox hərəkət edirlər. Mamırlar qidasında üstünlük təşkil etsə də, otlada qidalanırlar. Bu fikirlərə baxmayaraq davamlı araşdırmalar aparılmamışdır. Tibet qoralları adətən tənha həyat sürürlər. Bəzən isə 2–3 fərddən ibarət qruplara rast gəlinir. Bunlar əsasən dişilır və onların balalarıdır. Cütləşmə əsasən dekabr ayında baş tutur. Balalar isə iyunda doğulur. Boğazlıq dövrü 170–218 gün davam edir. Üç yaşında yetkinləşirlər. Maksimal ömür müddəti 15 ildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Duckworth, J. W. & MacKinnon, J. 2008. Naemorhedus baileyi

## Həmçinin bax
Qurban Bayramov

* Qurban Bayramov (filosof) (1935—1996) — fəlsəfə elmləri doktoru, professor.
* Qurban Bayramov (tənqidçi) (d. 1946) — filologiya üzrə fəlsəfə doktoru (1979)

## Həmçinin bax
* Qurban 
* Bayramov
İle-Alatau Milli Parkı

**İle-Alatau Milli Parkı** () — Qazaxıstan Respublikasının Almatı vilayətində yerləşən milli park.

## Tarixi
1996-cı ildə yaradılmışdır.

## Ərazisi
Ərazisi 199703 hektardır.

## Həmçinin bax
* Qazaxıstan milli parklarının siyahısı

## İstinadlar
Perseptron

**Perseptron** — 1957-ci ildə Frenk Rozenblat tərəfindən təklif edilmiş və 1960-cı ildə Mark-1 elektron maşını şəklində reallaşdırılmış beyinlə (beyinin kibernetik modeli) qavranılan informasiyanın riyazi və ya kompüter modeli. Perseptron neyron şəbəkələrin ilk modellərindən biri, Mark-1 isə dünyada ilk neyrokompüter oldu. Öz sadəliyinə baxmayaraq, perseptron öyrənməyə, kifayət qədər mürəkkəb məsələləri həll etməyə və qərar verməyə qadirdir.

Perseptron üç tip elementdən ibarətdir: **[[sensor]]lardan** (bunlara tanınan obrazlar və ya vəziyyətlət daxil olur. Sadə perseptronlarda onlar *reseptor* sahəsinə uyğundur və S-elementlər adlanır.) daxil olan siqnallar **[[assosiativ yaddaş|assosiativ]]** elementlərə (А-elementləri), sonda isə **reaksiya verən** elementlərə  (А-elementlərinin təsiri altında çıxış siqnalını formallaşdıran R-elementlər) verilir. Müasir terminologiyaya əsasən, perseptronlar süni neyron şəbəkələr kimi təsnif edilmiş ola bilərlər. 
#bir gizli qatlı
#vahid sıçrayış funksiyası ilə
#siqnalın düz yayılmasıyla (əks əlaqəsiz)
1969-cu ildə neyron şəbəkələrin məşhurluğunun artması fonunda Marvin Minski və Seymur Peypertin perseptronların prinsipial məhdudiyyətlərini göstərən kitabı çıxıb.

## Xarici keçidlər
* Perseptronların tarixi
* 
* 
*  Perseptron ikilik NAND funksiyasını öyrənmək üçün MATLAB'da yerinə yetirilir
Volın Lutsk FK

**Volın Lutsk FK** () — Ukrayna Premyer Liqasında mübarizə aparan peşəkar Ukrayna futbol klubudur.

## Tarixi
Klub 1960-cı ildə *Avanqard* adı altında Lutsk şəhərində yaradılmışdır. Sovet Avanqard İdman Klubu dağılandan sonra klub yarışlara və turnirlərə Volın adı ilə qatılmağa başladı. Hüquqi yarandığı gündən klub Sovet Peşəkar Liqasının üçüncü diviziyasında mübarizə aparmağa başladı. 1968-ci ildə klub Lutsk Maşınqayırma Zavodunun (indi LuAZ) sponsorluğu ilə adını *Torpedo* olaraq dəyişdi. Lakin 1971-ci ildə klub müflisləşdi. Şəhər Lutska köçən Prikarpatye Hərbi dairəsinin SKA Lvov klubunu təmsil etməyə başladı.

1977-ci ildə klub yenidən Torpedo adı ilə fəaliyyətə başladı və Sovet Liqasının üçüncü diviziyasında mübarizə apardı. Burada iştirakını Sovet rejimi süqut edənəcən davam etdirdi. 30 yanvar 1989-cu ildə peşəkar *Volın* klubu yaradıldı. Klub 1992-ci ildən Ukrayna Premyer Liqasında mübarizə aparmağa başladı. 1995-96 mövsümündən sonra klub Perşa Liqaya endi. Klub yenidən 2002-03 mövsümündən sonra Ukrayna Premyer Liqasına vəsiqə qazandı, lakin 2005-06 mövsümündə 15-ci yeri tutaraq yenidən Birinci Diviziyaya düşdü. Klub 2010-11 mövsümündə Ukrayna Premyer Liqasına geri döndü.

Klub öz ev oyunlarını Avanqard stadionunda keçirir.

Klubun ev forması qırmızı rəngdə, səfər forması isə ağ rəngdədir. Onların üzərində xaçı görmək olar.

## Klubun adları

### Futbol formaları və sponsorları

## Rəqabət
Volının ən böyük rəqibi Karpati Lviv komandasıdır. Onlar arasında baş tutan oyunlar *Halitsko-Volınske derbisi* adlanır. Lutsk və Lvivdə keçirilən oyunlarda stadionlar demək olar ki, dolu olur. Bu derbi Qərbi Ukraynada əsas derbi hesab olunur.
## Heyət
*Klubun üzvləri haqqında məlumata klubun  [http://fcvolyn.net/team/ Rəsmi saytında] və liqanın rəsmi saytında baxa bilərsiniz. 15 fevral 2015-ci il məlumatlarına əsasən*

### Kirayə

## Məşqçilər heyəti
* Baş məşqçi—Vitali Kvartsyanyi
* Uşaqların məşqçisi—Volodimir Dykyi
* Məşqçi—Yaroslav Komzyuk
* Məşqçi—Dmitro Kvartsyanyi
* Qapıçıların məşqçisi—Serhiy Çaban

## Baş məşqçilər

## Uğurları
***Ukrayna Birinci Liqası**
****Çempion (1):** 2001–02

## Liqa və kubok tarixi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website 
* FC Volyn website
* FC Volyn Lutsk profile at UEFA.com
* Volyn Lutsk profile at Official website of the Ukrainian Premier League 
* Ukrainian Soccer Team Volyn
Çikoy Milli Parkı

**Çikoy Milli Parkı** — Rusiyanın Zabaykal diyarının Krasnoçikoy rayonu ərazisində mövcud olan milli park.

Sahəsi 6 664,68 km² (664 467,73 ha) ərazi əhatə edir. Rusiya ərazisində formalaşan hazırkı sonuncu milli parkdır.

## Yadılma tarixi
Çikoy Milli Parkı 28 fevral 2014-cü ildə Rusiya Federasiyası hökumətinin № 158 qərarı ilə təşkil edilmişdir. Milli parkın yaradılmasında hədəf Sibir tozağacı meşələrinin və cənubi sibir tayqasının, dağ çölləri, Çikoy çay hövzəsinin qorunması olmuşdur. Milli park federal əhəmiyyətli Burkal yasaqlığı və Asin yasaqlığının bazasında təşkil edilir.

## Xüsusiyyətləri
Milli park Xentey-Daur öndağlığı, Çikoy çayının hövzəsi və Bıstrinski Qoles silsiləsini (Barun-Şabartur, 2 519 m) əhatə edir.

Onun ərazisinə həmçinin Burkal və Asin yasaqlıqlarını əhatə edir. Xüsusi ilə Bıstrinski Qoles dağı, Lamski Qorodok qayalıqları, Şebetuy gölü.

## Təbiəti
Park ərazisində Sibir şamı və meşə şamı, Pinus pumila, qara şam, Sibir küknarı, ağ şam, yemişan, gəndəlaş, quşarmudu, ətirli qovaq, doqquzdon, eləcə də zanbaqkimilər, amarilliskimilər, paxlakimilər, cilkimilər, qırtıckimilər və digər fəsilələrə aid bitkilər bitir.

Fauna nümayəndələrindən sığın, izübr, Sibir cüyürü, qaban, müşk maralı, ayı, canavar, vaşaq, porsuq, Mustela sibirica, sincab, Lepus timidus, uçan sincab, Tetrao urogallus, adi bonazi tetrası, ağ kəklik, ördək yayılmışdır. Üstəlik sərçəkimilər, yarasalar, suda-quruda yaşayanlar, sürünənlər və digərlərinin bir çox növləri mövcuddur.

## Xarici keçidlər
Постановление о создании национального парка 
Про парк на сайте rulandinfo.ru

## İstinadlar
Seyid Əsədulla Xərqani

**Seyid Əsədulla Xərqani** (d. 1838 - ö. ?) — müctəhid.

## Həyatı
Seyid Əsədulla Mir Səlami 1838-ci ildə Qəzvinin Şiznəd kəndində anadan olmuşdu. Əslən Xərqanın Mir Səlami seyidlərindəndir. Musəvi kökənlidir. Atası Seyid Zeynalabdin ibn Seyid İsmayıl bin Seyid Həsənxandır.Babaları Qəzvinə Marağa şəhərindən köçmüşdülər. Marağalı Mir Səlam bu silsilənin kökündə dayanır.Mir Səlam Səfəvi sultanlarının yaxını idi.

Seyid Əsədulla Xərqani 15 yaşında Qəzvinə gələrək dini təhsilə yiyələnmişdi. 1858-ci ildən 1860-cı ilədək Tehran şəhərində mədrəsədə ali təhsil almışdı.Mirzə Əbülhəsən Cilvənin şagirdlərindən idi.

Seyid Əsədulla Xərqani nadir ruhanilərdən idi ki, fransız dilini də bilirdi.
396-cı milli atıcı diviziya

**396-cı milli atıcı diviziya** — İkinci Dünya müharibəsi illərində təşkil olunmuş milli atıcı diviziya.

396-cı atıcı diviziya 1941-ci ilin avqustunda İranda 44-cü ordunun tərkibində olmuşdur. Həmin ilin sonunda diviziya respublikanın Quba bölgəsinə gətirilmiş və Şimali Qafqaza göndərilmək üçün hazırlanırdı. Diviziyanın ilk komandiri Q.Korçakov, komandir müavini polkovnik Əsədullayev: komissarı polkovnik Xavər Vəliyev olmuşdur. Diviziyanın şəxsi heyətinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarət idi.

1941-ci ilin son günlərində diviziya Krım yarımadasına desant yolu ilə göndərildi və 51-ci Ordunun tərkibinə daxil edildi.

396-cı diviziyanın tərkibində 803-cü, 816-cı, 819-cu atıcı alayları və 957-ci artilleriya alayı (komandir Musa Heybətov) olmuşdur. Digər alayların komandirləri isə polkovnik Abdullayev və polkovnik Əsədullayev idi.

1942-ci ilin may döyüşləri ərəfəsində Krımda 44-cü, 47-ci və 51-ci Sovet Orduları yerləşdirilmişdi. Mayın 7-də faşist ordusunun genişmiqyaslı hücumları nəticəsində 44-cü Sovet Ordusu hissələri böyük itki ilə geri çəkilməyə məcbur oldular. Bu döyüşdə 396-cı diviziya böyük itki verdi. Gərgin döyüşlərdə 396-cı milli diviziyanın alay və batalyon komandirləri və komissarlarından X.Vəliyev, Y.İsmayılov, Əmirulla Dadaşov (həlak olmuşdur), Ə.Hüseynov, A.Abbasov, K.Ağayev, N.Aslanov, Mehdi Muxtarov, T.Axundov, İ.Əsgərov, Q.Süleymanov döyüşlərdə xüsusilə fərqlənmişdilər. Həmin döyüşdən sonra Sovet hərbi hissələri Krımdan Taman yarımadasına köçürüldülər. 396-cı diviziyanın şəxsi heyəti isə Armavirdən keçərək Tiflisə, oradan da Qubaya (Azərbaycana) göndərilərək, tərtib edilən yeni (223-cü) diviziyanın tərkibinə qatıldı.

## Mənbə

* İ.İsmayılov. Azərbaycanlıların İkinci Dünya müharibəsində iştirakı. Bakı, 2000.

## Həmçinin bax
https://www.academia.edu/45048513/II_D%C3%BCnya_m%C3%BCharib%C9%99si_ill%C9%99rind%C9%99_yarad%C4%B1lm%C4%B1%C5%9F_396_c%C4%B1_Az%C9%99rbaycan_diviziyas%C4%B1n%C4%B1n_d%C3%B6y%C3%BC%C5%9F_yolu_Milli_Az%C9%99rbaycan_Tarixi_Muzeyinin_materiallar%C4%B1_%C9%99sas%C4%B1nda_
Çin qoralı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Birma, Çin, Hindistan, Tayland, Vyetnam və Laos ərazisində yayılmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Bu növün nümayəndələri 910–2400 m arası yüksəkliklərdə yayılırlar. Çin ərazisində isə onlara hətta 4100 metr yüksəkliklərdə belə yayılmışdır. 4–12 başdan ibarət olan dəstələr halında yaşayırlar. Yaşlı erkəklər tənha həyat tərzi keçirir. Orta ömür müddəti 15 ildir.

Çəkisi 22–35 kq arasında dəyişir. Yay ayları tükləri qısa və seyrəkdir. Erkəklərdə buynuzun uzunluğu 230 mm, dişilərdə isə 190 mm təşkil edir.

Qış ayları yarpaq, kol və qozalarla, yayda isə otla qidalanır.

Təbii düşmənləri qırmızı canavar, bəbir, vaşaq və pələngdir.

## Coxalması
Dişilər və erkəklər 3 ilində yetkinləşir. Cütləşmə dövrü sentyabr—oktyabr ayına təsadüf edir. Boğazlıq dövrü 170–218 gün çəkir. May-iyun ayları bala vermə dövrüdür. Əsasən bir bala verirlər.

## Qorunması
Saylarının azalması müşahidə edilir. Səbəb isə intensiv ovdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Köç (dəqiqləşdirmə)

* Köç — 
* Köç (film, 1983) — film.
* Köç (film, 1986) — Rejissor Cəmil Quliyevin filmi.
Xocavənd (dəqiqləşdirmə)

**Xocavənd** — Azərbaycanda bir neçə yaşayış məntəqələrinin adı:
* Xocavənd — şəhər, Xocavənd rayonunun mərkəzi.
* Xocavənd — Ağcabədi rayonununda kənd.
* Xocavənd — Xocavənd rayonununda kənd.

## Həmçinin bax
Xocavənd rayonu — Azərbaycanda rayon, mərkəzi Xocavənd şəhəri.
Qay Hamilton

**Qay Hamilton** (; d. 16 sentyabr 1922 – ö. 20 aprel 2016) — İngilis rejissor.

## Həyatı
Qay Hamilton 93 yaşında vəfat edib.
 
## Yaradıcılığı
Qay Hamilton “Ceyms Bond” çox seriyalı filminin 4 seriyasının rejissoru olub. O, bu seriyadan olan “Qızıl barmaq”, “Yaşa və qoy ölüm”, “Qızıl silahlı adam”, “Ölümsüz almazlar” filmlərini çəkib. Hamilton “Ceyms Bond” filmlərinin bəzilərində aktyor Roger Murla birlikdə çalışmışdı.
 
Rejissorun son filmi 1989-cu ildə çəkdiyi “Try This One For Size” olub.

## İstinadlar
Himalay qoralı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Orta ölçülərə malikdirlər. Altı yarımnövü vardır ki, hazırda isə bu yarımnövlərdən biri olan Şərq qoralı müstəqil növdür ().

## Adı
Növün elmi adı *Nemorhaedus goral* Latın dilindən götürülmüşdür. *nemus* "meşə", və *haedus*, keçi. **Qoral** adı isə hind dilindən götürülmüşdür.

## Xarici görünüşü
Xarici hörünüş baxımından adi ev keçisinindən Antilopa keçidi xatırladır. Qorallar cinsinə daxil olan digər növlərdən forması, uzun tükləri və iri buynuzlarına görə seçilirlər. Qoralın uzunluğu 106–118 sm, hündürlüyü 75 sm, çəkisi — 32–42 kq-dır. Quyruğu 13–18 sm-dir. Erkəklər və dişilər qara rəngli və iti buynuza malikdir. Buynuzu 13–18 sm uzunluğa malikdir. Qışda tükləri uzun və sıx olur. Yay ayları isə qısa və seyrək olur.

## Törənməsi
Qoral Seroudan (*Capricornis sumatraensis*) törəməsi və onunla ümumi kökə malikdirlər.

## Yayılması
Bu növ əsasən Himalay, Şərqi Tibet, Birmanın dağlıq hissələrində, Çin (Siçuan, Yonnan, Şansi), Pakistan, Hindistan, Nepal və Butan ərazilərində yayılmışdır.

## Həyat tərzi
Tipik dağ heyvanıdır. Qayalıqlar üzərində, dağ meşəliklərində və hündürlüyü 4000 m olan ərazilərə yayılırlar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Grubb, P. Review of Family-Group Names of Living Bovids. *Journal of Mammalogy.* 2001. Vol. 82, No. 2 pp. 374–388 abstract 

## Həmçinin bax
Qorodki

**Qorodki** (; ) — qədim Rusiya xalq idman növü. Qorodki Kareliya, Finlandiya, İsveç, İnqriya, Litva və Estoniyada yayılmışdır. Oyun bir az boulinq, bir az da at nalı oyununa oxşayır. Oyunda əsas məqsəd müxtəlif dizaynlarla qoyulmuş keqlları dəyənəklə yıxmaqdır. Keqllar *qorodki* (), keqlların yerləşdirildiyi zona isə *qorod* () adlanır.

Skandinaviya və Baltik dillərində oyuna *kurnimäng, kriuhka, köllöi, keili* və *miestučiai* kimi adlar verilir. Oyunun fin variantı *kyykkä* və ya Fin keqlları adlanır.

Qorodki oyunundan qədim rus xronikalarında bəhs edilir və oyunun müasir görkəminə yaxın versiyasının XVII əsrdə peyda olduğu güman olunur. Rusiya çarı I Pyotrun məşhur qorodki oyunçularından biri olduğu məlumdur.

## Qaydalar
Oyunda əsas məqsəd *qorod* adlı zonada yerləşən keqlləri qabaqcadan müəyyənləşdirilmiş məsafədən toxmaqla aşırmaqdır. Keqllər 15 formada düzülə bilər: mərmi (пушка, puşka), çəngəl (вилка, vilka), ulduz (звезда, zvezda), ox (стрела, strela), quyu (колодец, kolodets), dirsəkli val (коленчатый вал, kolenchatyy val), artilleriya (артиллерия, artilleriya), raket (ракетка, raketka), pulemyot quraşdırması (пулемётное гнездо, pulemyotnoe qnezdo), xərçəng (рак, rak), gözətçilər (часовые, çasovye), oraq (серп, serp), tir (тир, tir), təyyarə (самолёт, samolet) və məktub (письмо, pismo).


Image:Gorodki-pushka.jpg|Top
Image:Gorodki-vilka.jpg|Çəngəl
Image:Gorodki-zvezda.jpg|Ulduz
Image:Gorodki-strela.jpg|Ox
Image:Gorodki-kolodetz.jpg|Quyu
Image:Gorodki-kolenval.jpg|Dirsəkli val
Image:Gorodki-artilleria.jpg|Artilleriya
Image:Gorodki-raketka.jpg|Raket
Image:Gorodki-pulemet.jpg|Pulemyot quraşdırması
Image:Gorodki-rak.jpg|Xərçəng
Image:Gorodki-chasovye.jpg|Gözətçilər
Image:Gorodki-serp.jpg|Oraq
Image:Gorodki-tir.jpg|Tir
Image:Gorodki-samolyot.jpg|Təyyarə
Image:Gorodki-pismo.jpg|Məktub


## Tarix
Qorodki xalq oyunu olsa da, Rusiyanın müxtəlif tarixi şəxsiyyətləri (I Pyotr, Aleksandr Suvorov, Vladimir Lenin, İosif Stalin), eləcə də, müxtəlif mütəfəkkirlər (İvan Pavlov, Lev Tolstoy, Maksim Qorki, Nikolay Timofeyev) tərəfindən də oynanmışdır. 1923-cü ilə qədər oyunun konkret qaydaları olmamışdır. 1923-cü ildə oyun qanunlaşdırılmış və sistemə salınmışdır və həmin ilk turniri baş tutmuşdur. Qorodki 1928-ci ildə ilk SSRİ Olimpiadasının proqramına daxil edilmişdi.

## Populyar mədəniyyətdə
Qorodki sovet cizgi serialı "Düşərsən, əlimə!"-nin bir seriyasında göstərilmişdir.

Bundan əlavə, qorodki CBS telekanalının *"İnanılmaz yarış 17"* televiziya verilişinin 7-ci buraxılışında, barikada yarışması zamanı göstərilmişdir. Qorodki 2009-cu ildə buraxılmış REC ROOM oyun diski vasitəsilə Wii oyun sistemində oynanıla bilər.

Oyun 4 iyun 2011-ci ildə *"Raabı məğlub etmək"* adlı televiziya verilişində yer almışdır.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Boulinq

## Xarici keçidlər

* Qorodki Federasiyası
Serou

**Seraou**, və ya **serau** () — Boşbuynuzlular fəsiləsinə aid olan Yaponiya, Çin, Hindistan və Cənub-Şərqi Asiya ərazilərində yaşayan növ. Dişilərdə buynuz 4–6 sm, erkəklərdə isə 8–10 sm təşkil edir.

Həyat tərzinə görə Qorallarlardan fərqlənmir. 4–6 başdan ibarət ailələr şəklində yaşayırlar. Qış ayları yemin asan şəkildə əldə edildiyi bölgələrə enirlər.

## Növləri
Cinsə ümumilikdə 6 növ daxildir:
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çərkəz soyqırımı

**Çərkəz Soyqırımı** **Çərkəz Deportasiyası**, **Çərkəz mühacirliyi**, **Çərkəz köçü** və ya **Tsitsekun** (), Rusiya imperiyası tərəfindən Çərkəz xalqının sistematik şəkildə kütləvi qətli, etnik təmizləməsi və deportasiyası idi. Çərkəz xalqının 80-97%-i, təxminən 1,5 milyon insan hadisələrdən təsirləndi. Rusiya qüvvələrinin hamilə qadınların bağırsaqlarını çıxarmaq kimi müxtəlif üsullardan istifadə etdiyi bildirilir. Qriqori Zass kimi rus generalları çərkəzləri "insanlıqdan kənar pislik" adlandırıb və mülki çərkəzlərin kütləvi şəkildə öldürülməsini tərifləyir, onlardan elmi təcrübələrdə istifadə olunmasını müdafiə edir və əsgərlərinin qadınları zorlamasına icazə verirdilər.

Sağ qalan və sürgün edilən çərkəzlər Osmanlı İmperiyasına yerləşdirildi. Osmanlı arxivləri göstərir ki, 1879-cu ildə Osmanlı ərazisinə təxminən 1 milyon çərkəz mühacir daxil olub, lakin onların təxminən yarısı sahillərdə xəstəliklərdən dünyasını dəyişib. Osmanlı arxivlərini tamamlayan 1897-ci il Rusiya siyahıyaalmasında cəmi 150.000 Çərkəz qeyd edilir ki, bu da ilkin sayın onda birini təşkil edir. 1929-cu ilin yazında elmi araşdırmalar üçün Qafqaza gedən gürcü tarixçisi Simon Canaşia ilə rastlaşdığı 91 yaşlı qoca Qara dənizin “qarpız kimi” insan bədən üzvləri ilə dolduğunu, qarğaların isə burada  qadınların saçları və kişilərin aqqallarından yuva qurduğunu deyir.

## Qeydlər

## İstinadlar
Serb Respublikası dəmir yolları

**Bosniya Serb Respublikası dəmir yolları** (), qısa adı **JRS** və **ŽRS** — Bosniya Serb Respublikası dəmir yolları Bosniya və Herseqovinanın iki milli dəmir yolu sirkətindən biri (ikinci — Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine, *Bosniya və Herseqovina Federasiyasının dəmir yolları*). Bosniya Serb Respublikası dəmir yollarının uzunluğu 424 km-dir. Şirkət 1991 ildə «Jelejnise Srpske» adı ilə yaradılmışdır. Sonradan Deyton sazişi ilə müasir adını almışdır. 2010-cu ilə olan məlumata görə 4 000 işçiyə malikdir.

## Rəhbərlik
* Draqan Savanoviç (), baş katibi
* Draqan Subaşiç (), infrastruktur bölməsinin katibi
* Drajenko Todoroviç (), dəmir yol işləri üzrə katib
* Branislav Curisa (), iqtisadi məsələlər üzrə katib
* Mileko Biliç (), işçilərin hüquqları üzrə katib

## Tərkibi
### Elektrovoz

### Teplovozlar

### Elektrovaqonlar

### Dizel vaqonlar

### Vaqonlar
Bosniya Serb Respublikasının dəmir yolları Polşanın EKK Wagon şirkəti ilə imzaladığı anlaşma ilə 200 vaqon düşünür. Vaqonlar 120 km/s sürətlə hər vaqonda 22,5 t kömür daşıya bilir. Bu anlaşmanın qiyməti 20 milyon dollardır. Polyaklar kreditlə Bosniya Serb Respublikası dəmir yollarına vaqonları vermişlər.

## Qalereya

Şəkil:Зграда Жељезница Републике Српске Аутор- Бранко Д. Тодоровић.jpg|
Şəkil:Zeljeznice Republike Srpske.jpg|
Şəkil:ŽRS class 441 between Ljeskove Vode and Rakovac.jpg|
Şəkil:ŽRS 441 at Doboj.jpg|
Şəkil:ŽRS 441 series locomotive drawing.png|


## Mənbə
* Bosniya Serb Respublikası dəmiryolarının rəsmi saytı 
* Xorvatiya, Serbiya, Bosniya və Herseqovinanın dəmir yolları
Kültəpə

* Kültəpə (Babək) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunda kənd.
* Kültəpə (Pərsabad) — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

* Kültəpə yaşayış yeri — Azərbaycan və İran ərazisində qədim yaşayış yerləri.
** Kültəpə yaşayış yeri (Beyləqan) — Beyləqan rayonunun Aşağı Çəmənli kəndi yaxınlığında qədim yaşayış yeri.
** Kültəpə yaşayış yeri (Füzuli) — Füzuli rayonunun Bala Bəhmənli kəndi yaxınlığında qədim yaşayış yeri.
** Kültəpə yaşayış yeri (Culfa, İran) — İranın Culfa şəhristanında qədim yaşayış yeri.
** I Kültəpə yaşayış yeri (Babək) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Kültəpə kəndi ərazisində qədim yaşayış yeri.
** II Kültəpə yaşayış yeri (Babək) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Aşağı Uzunoba kəndi ərazisində qədim yaşayış yeri.
** Kültəpə yaşayış yeri (Axura, Şərur) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Axura kəndi ərazisində qədim yaşayış yeri.
** I Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Maxta kəndi ərazisində qədim yaşayış yeri.
** II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Maxta kəndi ərazisində qədim yaşayış yeri.

## Həmçinin bax
* Gültəpə
Qoşadizə

* Qoşadizə (Babək) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunda kənd. 
* Qoşadizə (Ordubad) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd. Aza bələdiyyəsinin tərkibindədir.

## Həmçinin bax
* Dizə
Qaraxanbəyli

* Qaraxanbəyli (Füzuli) — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qaraxanbəyli (Naxçıvan) — Naxçıvanda kənd.
* ‎Qaraxanbəyli (Germi)
Gilançay (dəqiqləşdirmə)

* Gilançay — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda çay.
* Gilançay (Ordubad) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd.
Rebekka Matte Bello

**Rebekka Matte Bello** (; ) — Çili heykəltaraşı.

Əsərləri Çili Milli Təsviri İncəsənət Muzeyində sərgilənir. Muzeyin xaricində sərgilənən və ölkənin ən tanınmış əsərlərindən olan *"İkar və Dedal"* da onun əsəridir.

## Gənclik illəri və əsərləri

29 oktyabr 1875-ci ildə Çilinin paytaxtı Santyaqo şəhərində anadan oldu. Rebekka Reyes və səfir Avqust Mattenin tək uşağı idi. Santyaqoda nənəsinin himayəsi altında yaşadı. Xose Viktorino Lastarriya, Qabriel Jordan və Alberto Blest Qana kimi Çilinin şəxsiyyətləri ilə tanış oldu. Atasının Parisə getməsindən sonra təhsilini Avropada davam etdirdi.

Avropadan öncə Romada Culio Monteverde, daha sonra Parisdə Lui-Erne Dübia və Denis Puex ilə işlədi. Gəncliyində Ogüst Rodinin əsərlərindən təsirləndi. Diplomat Pedro Felipe Larrain İniqes ilə evlənən heykəltaraşın Lili İniqez Matte adlı qızı oldu. Qızının 1926-cı ildəki ölümündən sonra heykəltaraşlığı buraxdı.

## Karyerası
1908-ci ildə Çili hökumətinin sifarişi ilə Haaqa şəhərindəki Beynəlxalq ədalət məhkəməsi üçün heykəl hazırladı. 1914-cü ildə tamamlanan heykəlin adı *"Müharibə"* idi. Çili hökumətinin digər sifarişləri üzərində də işləməyə davam edən Rebekka 1914-cü ildə Santyaqo şəhərində ucaldılan *"Konsepsion qəhrəmanları"* heykəlinin müəllif oldu. Sənətkar 1918-ci ildə Florensiya Təsviri İncəsənət Akademiyasında dərs verdi.

## Sonrakı həyatı və ölümü
Qızı Lilinin vərəm xəstəliyinə yaxalandığı məlum oldu və 1926-cı ildə İsveçrədə, Alp dağlarında müalicə alarkən həyatını itirdi. Bu hadisədən sonra özünə gələ bilməyən Matte heykəltaraşlığı buraxdı və qızı adına xeyriyyə işləri ilə məşğul olmağa başladı. Matte 14 may 1929-cu ildə vəfat etdi.

Ölümündən sonra həyat yoldaşı *"İkar və Dedal"* heykəlini Çili Milli Təsviri İncəsənət Muzeyinə bağışlamışdır. Əsər Çili hökuməti tərəfindən Braziliya hökumətinə hədiyyə etmək üçün hazırlanan və Rio de Janeyrodakı orijinal bürünc heykəlin surətidir və 1930-cu ildə muzeyin xaricinə yerləşdirilmişdir.

## Əsas əsərləri
* *"Horasio"*, 1910, Çili Milli Təsviri İncəsənət Muzeyi
* *"Əks-səda"*, 1912, Çili Milli Təsviri İncəsənət Muzeyi
* *"İkar və Dedal"*, 1922, Çili Milli Təsviri İncəsənət Muzeyi
* *"Müharibə"*, sifariş 1908, yerləşdirmə 1914, Sülh sarayı bağçası, Haaqa (Çili hökumətinin Sülh sarayına hədiyyəsi)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* WorldCat saytında
Tayvan serousu

**Tayvan serousu** () —Tayvan ərazisində yaşayan yeganə boşbuynuzlulara aid endemik növ. Növün latın adı Robert Svoynonun (1836–1877) şərəfinə adlandırılmışdır.

## Xarici görünüşü

Serou cinsinə aid olan ən kiçik növ bədənin uzunluğu 80–115 sm arasında dəyişir. Hündürlüyü 60 sm olur. Çəkisi 30 kq olur. Bel nahiyəsindən tünd zolaq keçir. Buynuzunun uzunluğu 15 sm-dir.

## Həyat tərzi

Əsasən qayalı dağ qayalıqlarında və meşəliklərdən ibarət 1000–2000 m, bəzən isə 3000 metr yüksəkliklərdə yaşaya bilirlər. Qida dalınca əsasən səhər və gecə radələrinə hərəkət edirlər. Yarpaq və otla qidalanırlar. Bəzi məlumatlar vardır ki, onlar kiçik qruplar halında yaşayırlar.

## Ədəbiyyat
* Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, 1999, ISBN 0-8018-5789-9

## İstinadlar

## Xarici keçidlər