Qustav Fexner

**Qustav Teodor Fexner** (; ) — alman psixoloqu, dünyada ilk eksperimental psixoloqlardan biri, psixofiziologiya və psixofizikanın banisi. Onun fikirləri XX əsrin bir çox alim və filosoflarına, o cümlədən: Ernst Max, Vilhelm Vundt, Ziqmund Freyd və s. təsir etmişdir. Fexner S=K\log I formulunun yaradıcısı hesab olunur ki, bu da orqanizmlə psixika arasında elmi əsaslandırılmış əlaqənin mövcudluğunu sübut edir. "Psixofizikanın elementləri" əsərində o, fiziki stimulun böyüklüyü ilə psixi proseslərin miqyası arasındakı əlaqəni izləmək üçün yol təklif edərək bunu "psixika-bədən" dualizmi probleminin həlli hesab etdi.

## Həyatı
19 aprel 1801-ci ildə Bad Muskau yaxınlığındakı Qross Zerxen şəhərində, Aşağı Lausitzdə anadan olmuşdur. Atası keşiş idi. Qustav dindar ailədə böyüməsinə baxmayaraq, sonradan ateist olmuşdur. O, Sorau və Drezdendə və Leypsiq Universitetində təhsil almış, burada Ernst Heinrix Veber ilə fiziologiya və Karl Brandan Mollveide ilə riyaziyyat üzrə təhsil alıb. Fexner ömrünün qalan hissəsini Leypsiqdə keçirdi.

1834-cü ildə fizika professoru vəzifəsinə təsdiq olunmuş, lakin 1839-cu ildə rəng və vizual hadisələri öyrənərkən gözünü zədələmişdir (günəşə baxaraq) və ağır iztirablara görə istefa vermişdir. Sonralar xəstəliyindən sağalaraq psixikanın və onun orqanizmlə əlaqəsinin öyrənilməsinə qayıtmış, kitablarında toxunduğu mövzularda ictimai məruzələrlə çıxış etmişdir.

Fexner qəti idealist (Şellinqin davamçısı) idi və onun fikrincə, "yüngül" "mənəvi" reallığın elmi statusunu əsaslandırmaq üçün psixi hadisələrin obyektiv qanunlarını kəşf etmişdir (müasirlərinin böyük əksəriyyətindən fərqli olaraq). O, səma cisimlərini də canlı hesab edirdi  .

## Əsərləri

* *Orqanizmlər nəzəriyyəsi üçün ilkin şərt* (“Orqanizmlərin ümumi nəzəriyyəsində irəliləyişlər”) (1823).
* (Dr. Mises) *Stapelia mixta* (1824). 
* Bu günə qədər *götürülmüş bitki analizlərinin nəticələri* (1829). İnternet Arxivi (Stenford)
* *Qalvanik dövrə üzrə ölçmələr* (1831).
* (Dr. Mises) *Vəba üçün qoruyucu avadanlıq* (1832). Google (Harvard) - 
* *Eksperimental fizikanın repertuarı* (1832). 3 cild.
** Cild 1 .  - 
** 2-ci cild .  - 
** Cild 3 .  - 
* (red.) *Məişət lüğəti. Bütün Siniflər üçün Praktiki Həyat Bacarıqlarının Tam Təlimat Kitabı* (1834-38). 8 cild.
* *Ölümdən sonrakı həyat haqqında kiçik bir kitab* (1836). 6-cı nəşr., 1906.  - 
** (İngilis dilində) *Ölümdən sonrakı həyat haqqında* (1882). Google (Oxford) -  2-ci nəşr., 1906.  3-cü nəşr., 1914. 
** (İngilis dilində) *Ölümdən Sonra Həyatın Kiçik Kitabı* (1904).  1905,  -  - 
** Жизнь после смерти (Rus) . - Səh. : Yeni insan, 1915. - 67 ilə.
* (Dr. Mises) *Şeirlər* (1841). 
* *Ən yüksək* xeyir haqqında (1846). 
* (Dr. Mises) *Nunn və ya bitkilərin zehni həyatı* (1848). 2-ci nəşr., 1899. 3-cü nəşr., 1903.  4-cü nəşr., 1908. 
* *Zend-Avesta və ya səmavi şeylər və ondan kənar* (1851). 3 cild. 3-cü nəşr., 1906. Google (Harvard)
* *Atomların fiziki və fəlsəfi nəzəriyyəsi haqqında* (1855). 2-ci nəşr., 1864. 
* *Professor Şleyden və Ay* (1856). Google (UMich)
* *Psixofizikanın elementləri* (1860). 2 cild. Cild 1 . Google (ULausanne) 2-ci cild . 
* *Ruhun sualı haqqında ("Ruh haqqında")* (1861).  -  -  2-ci nəşr., 1907. Google (Harvard)
* *İmanın üç motivi və səbəbi* (“İmanın üç motivi və səbəbi”) (1863). Google (Harvard) - 
* *Orqanizmlərin yaranması və təkamül tarixinə dair bəzi fikirlər* (1873). 
* (Dr. Mises) *[[:en:Kleine Schriften|Kleine Schriften]]* (1875). 
* *Odlehre və ihres Urhebersin son təlimlərinin xatırlanması* (1876). Google (Harvard)
* *Estetik məktəbəqədər təhsil müəssisəsi* (1876). 2 cild. 
* *Psixofizikanın sualları üzrə* (1877). 
* *Gündüz və Gecə Görünüşü* (1879). Google (Oxford) 2-ci nəşr., 1904. 
* *Psixofizikanın əsas prinsiplərinin yenidən nəzərdən keçirilməsi* (1882). 
* Kollektiv Ölçü (1897). 

## Ədəbiyyat

* *Аскольдов С.* Философия и религия Фехнера. // Вопросы философии и психологии: Кн. 141—142. С. 130—180.
* *Храмов Ю. А.* Фехнер Густав Теодор (Fechner Gustav Theodor) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983. — С. 276. — 400 с. — 200 000 экз.
* *R. E. Fancher.* Pioneers of Psychology. — 3rd. — New York: W. W. Norton & Company, 1996. — .
* *Oscar.* Fechner as a statistician // British Journal of Mathematical and Statistical Psychology. — New York, 2004. — Vol. 57. — P. 53–72. — doi:10.1348/000711004849196.
* *Michael Heidelberger.* 1: Life and Work // Nature from within: Gustav Theodor Fechner and his Psychophysical Worldview. — British Journal of Mathematical and Statistical Psychology. — New York: University of Pittsburgh Press, 2004. — Vol. 57. — P. 21. — .
* История психологии от античности до середины XX в // . — Москва, 1996.

## İstinadlar