open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məmmədəmin Əfəndiyev (professor)

**Məmmədəmin Mustafa oğlu Əfəndiyev** (23 sentyabr 1897, Şamaxı rayonu - 4 may 1989, Bakı) — tibb elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Terapevtlər Cəmiyyətinin sədri.

## Haqqında
Məmmədəmin Mustafa oğlu Əfəndiyev 1897-ci il sentyabr ayının 23-də Şamaxı rayonunda anadan olmuşdur. M. M. Əfəndiyev 1934-cü ildə tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsini, 1936-cı ildə professor elmi adını almış, Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun (indiki ATU) 1-ci müalicə-profilaktika fakültəsinin Daxili xəstəliklər propedevtikası kafedrasının professoru vəzifəsində işləmişdir.

Professor M. M. Əfəndiyevin elmi tədqiqatları, əsasən kurortologiya, neft sənayesi işçilərinin peşə xəstəlikləri və tibb tarixi problemlərinə həsr edilmişdir. Rus dilindən bir neçə daxili xəstəliklər dərsliyini (müəllifləri: M. V. Çernorudski, M. P. Konçalovski, A. L. Myasnikov) tərcümə etmiş, Azərbaycan dilində tibb termin-lərinin işlənib hazırlanmasında böyük xidməti olmuşdur.

Respublikada malyariya xəstəliyinin aradan qaldırılmasında böyük işlər həyata keçirmişdir. O, neftçilər arasında təsadüf edilən peşə xəstəliklərinin profilaktika və müalicə üsullarını öyrənmişdir. Əfəndiyevin ixtisaslı kadrlar hazırlanmasında xidmətləri var. Professor M. M. Əfəndiyev 1944-cü ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Tibb İnstitutu I Daxili xəstəliklər propedevtikası kafedrasının müdiri olmuşdur. 1954-cü ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Terapevtlər Cəmiyyətinin sədri olmuşdur.

M. M. Əfəndiyevin xidmətləri layiqincə qiymətləndirilmişdir. O, 1957-ci ildə Azərbaycan SSR-in "Əməkdar elm xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür. "Lenin" ordeni və bir neçə orden və medallarla təltif edilmişdir.

Görkəmli alim Məmmədəmin Əfəndiyev Mustafa oğlu 4 may 1989-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Evrimedon döyüşü

**Evrimedon döyüşü** — Afina və onun müttəfiqlərinin daxil olduğu Delos ittifaqı ilə I Kserksin hakimiyyətdə olduğu Əhəməni İmperiyası arasında quruda və dənizdə baş verən ikiqat döyüş. Eramızdan əvvəl 469 və ya 466-cı illərdə Kiçik Asiya (müasir Türkiyə) yarımadasında, Evrimedont çayının (indiki Körpüçay) mənsəbinin yaxınlığındakı Pamfiliyada baş vermişdir. Döyüş Yunan-İran müharibələrinin mühüm tərkib hissəsidir.

Delos ittifaqı Afina və Egey hövzəsinin bir çox şəhər-dövlətləri tərəfindən Yunanıstana birinci və ikinci fars basqınlarından (müvafiq olaraq e.ə. 492-490 və 480-479) sonra Əhəmənilərlə müharibəni davam etdirmək üçün yaradılmışdı. İkinci işğala son verən Plateya və Mikale döyüşlərindən sonra yunan müttəfiqləri hücuma keçərək Sest və Bizans şəhərlərini mühasirəyə aldılar. Daha sonra Delos ittifaqı müharibəni təkbaşına davam etdirdi və onun qüvvələri növbəti on il ərzində Egeydəki fars bazalarına hücumu davam etdirdi.

E.ə. 469 və ya 466-cı illərdə farslar yunanlara qarşı böyük bir hücum üçün nəgəng ordu və donanma yığmağa başladılar. Yığma Evrimedont yaxınlığında aparılmışdır. Ola bilsin ki, farsların məqsədi Kiçik Asiya sahillərindəki yunan şəhərlərini bir-bir ələ keçirmək və orada öz dəniz qüvvələri üçün bazalar təşkil etmək üçün yunanlara tabe olan Asiya bölgələrini geri qaytarmaq üçün Egey dənizinə ekspedisiyalar başlamaq idi. Farsların hazırlıqlarını öyrənən afinalı general Kimon 200 triera topladı və Delos ittifaqına qoşulan Pamfiliyadakı Faselidə getdi. Əslində bu, ilk mərhələdə farsların planlarını alt-üst etdi.

Kimon daha sonra Evrimedonda fars ordusunu təəccübləndirmək üçün hücum təşkil etdi. Çayın mənsəbinə çataraq orada olan fars donanmasını qısa zamanda məğlub etdi. Fars donanmasının çox hissəsi quruya çıxdı və dənizçilər fars ordusunun düşərgəsinə qaçdılar. Bundan sonra Kimon yunan piyadaları ilə birlikdə quruya endi və fars ordusuna hücum etməyə davam etdi, həmin ordu da darmadağın edildi. Yunanlar çoxlu əsir alaraq düşmən düşərgəsini ələ keçirdilər və sahilə çıxan 200 fars triremini məhv edə bildilər. Dağıdıcı ikiqat məğlubiyyət farsları ruhdan saldı və ən azı eramızdan əvvəl 451-ci ilə qədər Egeydə yürüşlər aparmağa mane oldu. Buna baxmayaraq, Delos ittifaqı ehtimal ki, yunan dünyasında vacib olan digər hadisələrə görə hücumları davam etdirmədi.
Şəfəq quşu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Döşü şəfəq rəngində olduğuna görə ona şəfəq quşu deyirlər.

Bu quş çox soyuq iqlimdə yaşaya bilir. Ona görə də qışda başqa ölkələrə uçmur.

Balaları uçmaq öyrənənə kimi onlara yem daşıyır. Şəfəq quşu cəld quşdur, onun gözəl səsi var.

Ən çox Avropada, Qərbi Asiya, Şimali Afrikada və Şərqdə məskunlaşır. Ormanlar və hər cür parklarda, çox vaxt insanın sığınacaq yerində yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hinçinbruk adası

**Hinçinbruk adası** () — Alyaska körfəzində, Şahzadə Vilhelm boğazının girişində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən ABŞ-nin Alyaska Valdez-Kordova siyahıyaalma bölgəsinə aiddir.

Montaqyo adasının şimal-şərqində və Xokins adasının qərbində yerləşir. Uzunluğu təqribən 35&nbsp;km-dir. Hinçinbruk adası 445,4&nbsp;km² sahəyə sahubdir, onu göstərici ilə ABŞ-də 37-ci ən böyük adadır. 2000-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, daimi əhalisi 5 nəfərdir.

Keyp Hinçinbruk mayakı adanın cənub-qərb ucunda yerləşir. Həmçinin adanın cənub-qərbində, Port Etçes körfəzinin sahilində, tərk edilmiş Nuçek kəndi vardır.

## İstinadlar
Takli adası

**Takli adası** () — Alyaskanın cənub sahillərində yerləşən ada. Yarımadanın cənub-qərbində Şelixov boğazında yerləşir. Ada Amalik Körfəzinin girəcəyində, Kadyak-Aylend borosunun materikdən kənar ərazisində qərarlaşır. Ada Katmay Milli Parkının ərazisi ilə əhatə edir. Ada ərazisində ilk dəfə 1960-cı illərdə arxeoloji qazıntılar aparılmışdır. Adada bir sıra qədim mədəniyyətlərə aid arxeoloji abidələr vardır.

İlk dəfə 1847-ci ildə Rusiya xəritələrində qeyd edilmişdir. Ada 1978-ci ildə ABŞ-də Tarixi Yerlərin Milli Reyestrinə daxil edilmişdir. 
## İstinadlar
Döyüş baltası

**Döyüş baltası** ənənəvi olaraq müharibələrdə istifadə edilən balta növüdür. Əksəriyyəti yüngül olub və bir əllə tutmaq üçündür, daha ağır olanları isə iki əl ilə istifadə edilməsi üçündür. Onların çəkisi 0,5 kq ilə 3 kq arasında dəyişir.
Nayt adası

**Nayt adası** () — Alyaska körfəzində, Şahzadə Vilhelm boğazının girişində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən ABŞ-nin Alyaska Valdez-Kordova siyahıyaalma bölgəsinə aiddir.

Montaqyo adasının şimalında yerləşir. Nayt adasının sahəsi 277,2&nbsp;km²-dir. Bu göstərici ilə ABŞ-nin 54-cü ən böyük adasıdır. Daimi yaşayışı yoxdur. Adanın çox hissəsi Çuqaç milli meşəsinin bir hissəsidir. Adanın şimal və şərq sahilləri 1989-cu ildə Ekson Valdez neft sızması nəticəsində ağır şəkildə çirklənmişdir. 
## İstinadlar
Shenyang FC-31

**Shenyang J-31** və ya **FC-31** — NATO kod adı Gyrfalcon olan Çinin iki mühərrikli, V nəsil çoxməqsədli döyüş təyyarəsi layihəsidir. İlk uçuşunu 2012-ci ilin noyabr ayında edən təyyarənin 2018 və ya 2019-cu ildə istehsalına başlaması gözlənilir. Amerikalı hərbi rəsmilər J-31-in F-35-in surəti olduğunu və onun F-35 layihəsində iştirak edən bir Avropa ölkəsindən F-35 texnologiyalarının oğurlanması ilə hazırlandığını iddia edirlər. Çin Hərbi Hava Qüvvələrinin ehtiyac duyduğu 500 ədəd FC-31 təyyarəsi ilə yanaşı, Çinin təyyarədaşıyan gəmiləri üçün 120 ədəd FC-31 istehsalı, həmçinin də digər ölkələrə ən azı 600 ədəd təyyarənin ixracı planlaşdırılır.

## Ümumi xüsusiyyətləri
I Leonid

**I Leonid** (; ) —  eramızdan əvvəl 491-480-ci illərdə hökm sürən Agiadlar ailəsindən olan Sparta hökmdarı, sərkərdə. Yunan-İran müharibələrində Sparta ordusunun komandanı olmuş, Fermopil döyüşündə həlak olmuşdur.

## Həyatı
Leonid II Anaxandrisin oğlu idi. O, 20-ci nəsildə Herakl nəslindən sayılırdı.

Leonid dörd oğuldan üçüncüsü idi, lakin I Kleomen və Dorienin ölümündən sonra kral hakimiyyətini öz üzərinə götürdü: “Leonid I Kleomenin kiçik qardaşı idi və Kleomenin kişi nəslini qoymadan öldükdən sonra taxta çıxdı”.

Hökmdarlığının on ili ərzində I Leonid əhəmiyyətli bir şey etmədi, ancaq Fermopil (İsti qapılar) döyüşü ilə adını əbədiləşdirdi. Fars qoşunlarının irəliləməsi zamanı 6 min əsgərlə (300 spartalının şəxsi mühafizəsi də daxil olmaqla) Thermopylae keçidini müdafiə etdi və döyüşdə öldü.

Əhəməni hökmdarı I Kserks eramızdan əvvəl 480-ci ilin yayında Yunanıstana hücum etdi. I Leonid 300 spartalıvə başqa şəhərlərdən gələn 5620 əsgərdən ibarət dəstə ilə onu qarşılamağa çıxdı. Yunanlar bu dar keçidi mümkün qədər uzun müddət müdafiə etmək niyyəti ilə Fermopil dərəsinə yerləşdilər.

200.000 farslar iki gün ərzində Fermopilə uğursuz hücum etdilət. Bununla belə, satqın Efialtes yunanlara arxadan zərbə endirmək üçün gecə vaxtı I Leonidin mövqelərindən yan keçərək dağ yolu ilə “ölümsüzlər” (fars qvardiyası) dəstəsinə rəhbərlik edirdi. Bu barədə xəbər alan Leonid özü 300 spartalı ilə Fermopildə qalarkən, onu içəriyə göndərərək ordunun çox hissəsini xilas etdi. Öz iradələri ilə Demofilin komandanlığı altında 700 fespuyalə və Leontiyanın komandanlığı altında 400 fivli də var idi, sonuncuların Əhəməni dövlətinə rəğbətini bilən Leonid bunu etməyə məcbur etdi. Geri çəkilməyi əhatə etmək üçün Leonidin döyüşçüləri farslara tərəf qaçdılar və hər kəs döyüş meydanında həlak olana qədər onların irəliləməsini dayandırdılar. Spartalıların ağır itkilərindən və çarəsiz müqavimətindən qəzəblənən I Kserks Leonidin cəsədini tapmağı, başını kəsib dirəyə sancmağı və cəsədi şəxsi gəmisinin kənarına mıxlamağı əmr etdi.

## Leonid obrazı mədəniyyətdə

* Hökmdar Leonid Valerio Manfredinin "Spartalı" romanının personajıdır (əsl adı - "Talos Qalxanı")
* Leonid Fermopil döyüşü və ondan əvvəl baş verən hadisələr haqqında iki filmin baş qəhrəmanıdır: 1962-ci ildə Riçard Eqan tərəfindən canlandırılan "300 spartalı" filmi və 2006-cı ildə Cerard Batler tərəfindən canlandırılan "300" filmi.

## İstinadlar
Fetişizm (dəqiqləşdirmə)

**[[Fetişizm]]** — maddi əşyalara itaətə əsaslanan dünyagörüşüdür.

**Fetişizm** həmçinin bu mənalarada gələ bilər:
* Meta fetişizmi — marksist nəzəriyyənin ən orijinal konseptuallaşdırmalarından biridir.
* Seksual fetişizm — cansız bir obyektə və ya qeyri-genital bədən hissəsinə cinsi saplantıdır.

## Həmçinin bax
* Fetiş (dəqiqləşdirmə)
Montaqyo adası

**Montaqyo adası** () — Alyaska körfəzində, Şahzadə Vilhelm boğazının girişində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən ABŞ-nin Alyaska Valdez-Kordova siyahıyaalma bölgəsinə aiddir.

Adanın sahəsi 790,88&nbsp;km²-dir. Bu göstərici ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarında 26-cı ən böyük adadır. 2000-ci il siyahıyaalınmasına görə, adanın daimi əhalisi yoxdur. Bu baxımından ABŞ-nin ən böyük kimsəsiz adasıdır.

Montaqyo adası Syoard limanının idman balıqçıları arasında “Nəhənglər ölkəsi” kimi tanınır.
## İstinadlar
Ağabəy Əsgərov

**Ağabəy Əsgərov** () — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I və II çağırış deputatı, "Azərbaycan" nəşriyyatının baş direktoru (2005–2021), Yeni Azərbaycan Partiyasının qurucu heyəti olan "91-lər"dən biri.

## Həyatı
Ağabəy Məmməd oğlu Əsgərov 1956-cı il yanvarın 18-də Bakı şəhərində anadan olub.Bakı şəhəri 6 nömrəli məktəbdə təhsil alıb. Azərbaycan Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. Filologiya elmləri namizədidir.

## Siyasi-ictimai fəaliyyəti
Ağabəy Əsgərov "Səs" qəzetinin ilk baş redaktoru olub. O, həmin vəzifədə 1991-ci il yanvarın 11-dən 2005-ci ilin aprelinə kimi çalışıb.

1992-ci il iyul-noyabr ayları arasında Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasına təşəbbüs göstərmiş, "91-lər" hərəkatının fəal iştirakçısı olmuşdur. Partiyanın 5 mart 2021-ci il tarixli VII qurultayınadək Yeni Azərbaycan Partiyası Siyasi Şurasının üzvü olub.

1995-ci il noyabrın 12-də Yeni Azərbaycan Partiyasının siyahısı üzrə Birinci çağırış Milli Məclisə deputat seçilib. 2000-ci il noyabrın 5-də Yeni Azərbaycan Partiyasının siyahısı üzrə İkinci çağırış Milli Məclisə deputat seçilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 19 aprel 2005-ci il tarixli sərəncamı ilə "Azərbaycan" nəşriyyatının baş direktoru vəzifəsinə təyin edilib. Prezident İlham Əliyevin 2021-ci ildə imzaladığı sərəncamla Ağabəy Əsgərov "Azərbaycan" nəşriyyatının baş direktoru vəzifəsindən azad edilib.

## Mükafatları
*  Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti
*  3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (2011)
*  "Şöhrət" ordeni (2017)
*  "Puşkin" medalı — (2019)

## İstinadlar
Sanrılar ensiklopediyası

**Sanrılar ensiklopediyası**: *İnanılmaz faktlar, təəccüblü kəşflər və təhlükəli inanclar toplusu* () — Robert Todd Kerrollun skeptik esselər toplusu, http://www.skepdic.com/ saytında dərc edilmiş və kitab şəklində nəşr edilmişdir. Sayt 1994-cü ildə açılıb və bu gün 800-dən çox esse var; Kitab 2003-cü ildə nəşr olunub və 400-ə yaxın essedən ibarətdir.

Yalançı elmi, paranormal və okkult mövzular üzrə skeptik məlumatlar üçün hərtərəfli bircildlik bələdçidir və biblioqrafiyada daha ətraflı məlumat üçün təxminən yeddi yüz istinad var. Kitabın arxa üz qabığına əsasən, onlayn versiya ayda təxminən 500.000 baxış əldə edir.

Sanrılar ensiklopediyasının ön sözünə görə, geniş gizli və paranormal ədəbiyyata kiçik bir əks çəki olmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur; gizli subyektlərə balanslaşdırılmış bir baxış təqdim etmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Skeptic’s Dictionary
* Русский перевод «Словаря скептика»
* Еще один русский перевод «Словаря скептика»
Muskoqlar

**Muskoqlar** — Şimali Amerikanın hindi tayfaları (krikilər, çoktolar, seminollar, mobillər və b.) qrupu.

1826-1837-ci illərdə muskoqlar güclə Missisipi çayından qərbə (indiki Oklahoma ştatına) rezervasiyalara köçürüldülür. Müasir muskoqlar (təqribən 50 min) metisləşmişlər; dindarları xristiandır. Əsasən, kənd təsərrüfatında çalışırlar, bir hissəsi sənətkar, muzdur və fəhlədir; ziyalıları da var. 

## İstinadlar
"Xidmətlərə görə" ordeni

* Xidmətlərə görə ordeni (Fransa)
* Xidmətlərə görə ordeni (Bolqarıstan)
* Xidmətlərə görə ordeni (Ukrayna)
* Xidmətlərə görə ordeni (Livan)
Middlton adası

**Middlton adası** () — Sakit Okeanda, Alyaskanın Kordoba şəhərindən 130 km cənub-qərbdə, yaşayış olmayan kiçik ada. 1958-1963-cü illərdə Amerika Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Midlton radiolapasiya staniyası burada yerləşirdi. 1964-cü ildə Böyük Alyaska zəlzələsindən sonra ada dəniz səviyyəsindən 3,7 m hündürlüyə qalxır. Adada işlək olmayan hava limanı və hidrometroloji radar stansiyası var. 
## İstinadlar
Yaponski adası

**Yaponski adası** () —  ABŞ-nin, Alyaska ştatının cənub-şərqində, Aleksandr arxipelaqında yerləşən kiçik ada. Sitka kanalında yerləşir və inzibati cəhətdən Sitka borosunun bir hissəsidir.

Adanın adını 1805-ci ildə bir neçə yapon balıqçının adada qaldığını görən rus köçkünləri verib. 1806-cı ildə yaponlar Hokkaydoya göndərilir.

Yaponski adası Con O'Konnell körpüsü ilə Baranov adasına bağlanır. Körpü tikilməzdən əvvəl Keçingendə hələ də mövcud olan bərə yolu var idi.

Adada Sitka Rokki Qutyerrez Hava Limanı, Cənub-Şərqi Alyaska Universitetinin filialı, Mount Eckumb Məktəbi, Alyaska kəndliləri üçün ictimai internat məktəbi, hindular üçün səhiyyə xidməti, SEARHC vilayət xəstəxanası və ABŞ Sahil Mühafizəsi Hərbi Hava Qüvvələri bazası yerləşir.

2000-ci il siyahıyaalınmasına əsasən adanın əhalisi 269 nəfərdir. İnzibati cəhətdən Yaponski çoxlu kiçik adaları (Vırublennoy, Sasednı, Kiruşkin (Kiraşkin), Maxnatı və bir çox başqaları) əhatə edir. Adaların ümumi sahəsi 1467&nbsp;km²-dir. 
## İstinadlar
Satışlar

**Satışlar** — demək olar ki, hər hansı bir kommersiya fəaliyyətini, ümumiyyətlə biznesi təsvir edən biznes konsepsiyası. Satış çox vaxt kommersiya müəssisəsinin iş dövrünün son mərhələsidir. Həmişə yalnız təkdə istifadə olunur. Satış - satış qəbzi, görülən iş aktı, malların təhvil verilməsi üçün hesab-faktura ilə təsdiq edilmiş mal və ya xidmətlərin pula dəyişdirilməsi (sonuncu iki halda pul vəsaitlərinin hərəkəti ayrıca sənəddə qeyd olunur).

"Ticarət" sözü satışa çox yaxındır, lakin fərqli məna daşıyır və bəzən ticarət biznes prosesinin ümumi təsviri və ya satışın müəyyən xüsusiyyəti (məsələn, uzaqdan ticarət, səyahət ticarəti, Sovet ticarəti) üçün daha uyğundur. Həmçinin, “ticarət” sözü bütövlükdə ticarət və satınalma fəaliyyətini (həm alqı-satqı, həm də satış) təsvir edə, fəaliyyət növünü və bütövlükdə sənayeni (ticarət işçiləri, ticarət nazirliyi, ticarət nümayəndəliyi və s.) ifadə edə bilər.

Satış, şirkətdə ticarətin təşkilinə müasir yanaşmanı, effektiv metodlardan istifadəni və konkret nəticəyə diqqəti vurğulayan Qərb terminidir. Sovet dövründə SSRİ-də “satış” ifadəsi əvəzinə “satıcı” ifadəsi işlədilirdi. 

## Satış və Marketinq
Müasir mənada satış marketinqlə ayrılmaz şəkildə əlaqəli hesab olunur, şirkətin davam edən marketinq işinin məntiqi davamı, praktiki nəticəsi və düzgünlüyünün təsdiqi kimi xidmət edir. Ehtimal olunur ki, satışdan yaranan marketinq anlayışının özü onların nəzəri anlayışıdır.

Satış anlayışı çoxlu sayda digər müasir terminlər və biznes anlayışlarında əsas və fundamental anlayış kimi yer alır: satıcı termini var (satış meneceri; yəni aktiv satışa rəhbərlik edir), satıcıdan mənaca bir qədər fərqli, bu peşə əmək bazarında ən çox yayılmış peşələrdən biridir; satış planının tərtib edilməsi biznes planının tərtib edilməsi üçün əsasdır; demək olar ki, istənilən ticarət müəssisəsində satış şöbəsi (satış şöbəsi) var və s.

Satış indi nəzəri intizamdan daha çox praktikdir. Satışlar xüsusi satış bacarıqlarının inkişafı ilə bağlı çoxsaylı tədris praktiki təlimlərinə, müəyyən satış növünün xüsusiyyətlərinə dair məqalə və kitablara və s.

## Satış təsnifatı
Çoxsaylı satış təsnifatları hazırlanmışdır. Misal üçün:

* topdan və pərakəndə satış
* B2B və B2C seqmentində satış
* aktiv və passiv satış
* birbaşa satış
* çoxsəviyyəli marketinq
* satış "qısa" (sövdələşmə üzrə qərar birdəfəlik qarşılıqlı əlaqədə verilir) və "uzun" (müştərinin əqd üzrə qərar qəbul etməsi üçün uzun, maliyyə və vaxt aparan proses ilə)
* mobil satış
* mal və xidmətlərin satışı
* sənaye satışı: qida, tikinti materialları və s.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Sultanum Bəyim

**Sultanım Bəyim** və ya **Qədəmli Sultan Xanım** () — ikinci Səfəvi hökmdarı olan Şah Təhmasibin birinci arvadı və Şahbanusu. O, Şah Təhmasibin varisi olan II Şah İsmayılın, 1578-ci ildən 1587-ci ilə qədər hökmranlıq edən Şah Məhəmməd Xudabəndənin və Gövhər Sultanın anasıdır.

## Həyatı
Sultanım Bəyimin atası Ağqoyunlulardan olan İsa bəy Mosullu idi. Şah Təhmasibin anası Taclı Bəyim kimi Sultanım Bəyim də Mosullu tayfasına aid idi və öz ərinin qohumu idi. Azərbaycan bəylərbəyiliyinin bəylərbəyisi olan Musa Sultan Mosullu onun qardaşı idi. Təhmasiblə Şah I İsmayılın hakimiyyətinin son illərində evləndiyi düşünülür. Bu evlilikdən sonra o yeni şahın əsas arvadı oldu və iki oğul dünyaya gətirdi. Bu dövrdə Təhmasibin azyaşlı olmasına görə taxt-tac üzərində Şamlı-Ustaclı naibliyi mövcud idi. Bu naiblik müddətinin əvvəllərində, yəni ərinin hələ 18 yaşı olarkən ilk oğlanları olan Məhəmməd Xudabəndə dünyaya gəldi. 1537-ci ildə isə İsmayıl Mirzə doğuldu.

Sultanım Bəyim Taclı Bəyimin 1540-cı ildə Şiraza göndərilməsindən sonra hərəmin hakimi oldu. Onun ayrıca sarayı və şəxsi vəziri (Xacə İbrahim Xəlil) var idi. Bundan əlavə, Sultanım Bəyim həmçinin fəxri titul hesab edilən Məhdi Ülya tituluna sahib idi. Qərbi Xorasanda Sultanım Bəyimə məxsus olan böyük torpaq sahələri mövcud idi. Bu torpaqlar tiyul və müqərəriyat formasında idi.

O, oğlu II Şah İsmayılın hakimiyyəti dövründə öz gücünü qoruyub saxlamağı bacardı. Həmçinin, onun tayfası olan Mosullular da hakimiyyəti dəstəkləyirdilər. Sultanım Bəyim Məhəmməd Xudabəndə və Şah Abbas dövrlərində də yaşamışdır.

## Həmçinin bax
* Səfəvi şahlarının analarının siyahısı

## İstinadlar
Afro-Argentinalılar

**Afro-Argentinalılar** Afrikada, daha dəqiq desək, Saharada olan argentinalılardır. 2010-cu ildə Argentinanın milli siyahıyaalınmasında ümumi əhali 40,117,096 nəfər olub, 149,493 özünü müəyyən edən qaradərililər əhalinin 0,37%-nə uyğundur.

## Tarix
Argentinalıların Argentina əhalisinin Argentina tarixində böyük rolu var, çünki əsrlər boyu Rio de la Plata qul ticarəti səbəbindən İspan hakimiyyətinə bağlı qalmışdır. XVIII-XIX əsrlərdə bəzi əyalətlərdə əhalinin 50 faizini təşkil etmiş və milli mədəniyyətə böyük təsir göstərmişlər. Bəzi nəzəriyyələr Argentinanın əhalisinin 19-cu əsrdə bir sıra amillər, o cümlədən Argentinanın Müstəqillik Müharibəsi (təxminən 1810-1818), yüksək uşaq ölümləri və yüksək uşaq ölümləri səbəbindən kəskin şəkildə azaldığını göstərir. Doğuş, Paraqvay müharibəsi, 1861 və 1864-cü il vəba epidemiyaları və 1871-ci il sarı qızdırma epidemiyaları. 19-cu əsrin sonlarında Argentina əhalisi əsasən çoxlu sayda avropalı mühacirlərlə qarışmış qadınlardan ibarət idi.

1960-cı illərdə Argentinanın əhalisinin üçdə ikisinin avropalı mühacirlərə borcu olduğu hesablansa da, Argentina xalqının 5%-dən çoxunun ən azı bir qaradərili əcdadı var və onların 20%-dən çoxunun olub-olmadığını bilmirlər. Onun qara atı var. 2005-ci ildə aparılan genetik tədqiqatlar göstərdi ki, Buenos-Ayres əhalisinin orta hesabla Afrika genetik töhfəsi 2,2% təşkil edirdi, lakin bu kompozisiya bu səviyyədə əhalinin 10%-də cəmləşib və əcdadların Afrikada əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olub. Bu gün Buenos Ayresin San Telmo və La Boka rayonlarında hələ də əhəmiyyətli bir Afrika-Argentin icması var. Buenos-Ayresin paytaxtı Merlo və Ciudad Evita şəhərlərində də bir neçə Afrika argentinalı var.

Paraqvay əhalisinin yalnız 2%-i, Çilinin 3.8%-i, Perunun 3.1%-i və Boliviya əhalisinin 0.35%-i orijinal insanlar olduğundan bu nisbət bir çox ətraf ölkələrdə bildiriləndən yüksəkdir. Cənubi Braziliya da qonşu Braziliyadan daha yüksəkdir, çünki bu, əcnəbilərin yalnız 3%-dən 5%-ə qədərini təşkil edir. Afro-Argentinalıların ümumi əhalisi Uruqvay əhalisindən 4-5 dəfə çoxdur, çünki Uruqvayın 3,5 milyon əhalisi nəsillərin 12%-ni təşkil edir.

8 noyabr 2013-cü ildən bu gün Afrika Argentinalılarının və Afrika Mədəniyyətlərinin Milli Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix Argentinanın Müstəqillik Müharibəsi zamanı Şimal Ordusunda xidmət etmiş rabona döyüşçüsü və partizan Maria Remedios del Vallenin ölümünün müəyyən edilmiş tarixini qeyd etmək üçün seçilib.

## Həmçinin bax

* Argentinalılar

## Xarici keçid

## İstinadlar
Aleks Rou

**Aleksandr Maykl Rou-Braun** (; ) — Britaniya aktyorudur. O, daha çox *Qaçaqlar* serialında Cey Kiton, *Kəsik* filmində Elliott Biden və *Siren*-də Ben rolları ilə tanınır. O, həmçinin bir sıra filmlərdə, o cümlədən *İsti yay gecələri*, *Üzüklər* və *Həmişəlik mənim sevgilim* filmlərində əsas rollar oynamışdır.

## Həyat və təhsil
Rou Londonda anadan olub və Ladbroke Grove-da böyüyüb. Atası santexnik, anası isə balet artisti idi. O, 2009-cu ilə qədər oxuduğu Hammersmitdəki Latymer Upper School-da altıncı sinif təqaüdü qazanmışdı.

İdmandan, xüsusən də hücumçu kimi oynayan assosiasiya futbolundan zövq alır. O, 16 yaşında ikən İkinci Divizion futbol klubuna qoşulub, sonra bir il İspaniyada oynayıb. İngiltərədəki məktəbə qayıtdıqdan sonra və aktyorluq karyerası başlamazdan əvvəl Chalfont St Peter ilə yarı peşəkar futbol oynadı. O, şəbəkə televiziyasında fəaliyyət göstərdiyi müddətdə də, 2010-cu ildə Hayes Middlesex Bazar liqasında çıxış edən Chiswick Albion futbol komandasında da oynayırdı. O, Los-Ancelesə köçdükdən sonra futbol oynamağa davam etdi və burada həvəskar Atletiko Silverleyk komandasında oynayır.

## Karyera
Rou ilk dəfə uşaq ikən Milky Way reklamında göründü. O, aktyorluq debütünü 2000-ci ildə 10 yaşında olanda Çağırış qorxu filmi ilə etdi. Rou həmçinin CITV- nin 2005-ci ildə yayımlanan Cey Keton rolu ilə *“Qaçaqlar” adlı* uşaq elmi fantastika serialında baş rol ifa edib.

Cennifer Saunders onu məktəbində *Ölkəmizin yaxşısı* tamaşasında gördükdən sonra ondan özünün çəkəcəyi *Cem və Yerusəlim* komediyasının kastinqlərinə qatılmağını istəyib. 2009-cu ildə bu istehsalda göründükdən sonra o, daha çox aktyorluq rolları almağa başladı. 2010-cu ildə Rou BBC Two-nun *Kəsik* yeniyetmə dramında məşhur üzgüçü Elliott Biden rolunu oynadı. 2011-ci ildə isə *Holbi Siti-də*Konnor Leyn, *Həkimlər-də* Mett Qunan*, Hollyoaks-da* Tobi *və Münsiflər Heyəti-ndə* məktəbli rolları ilə bu serialların bəzi serialarında qonaq qismində çıxış etdi.

2014-cü ildə Rou ABC Family-nin tennis dram filmi *Sökülməmiş*-də Lük Holt rolu ilə ABŞ-da ilk televiziya rolunu oynadı. Los-Ancelesə köçdükdən sonra bir sıra Hollivud filmlərində rol aldı. Rou 2016-cı ildə elmi fantastika filmi olan  *5-ci dalğa*-da Evan Uoker rolunu oynadı, ardınca 2017-ci ildə *Zəng* qorxu filmində Holt Entoni rolunu oynadı. 

Roe Timothée Chalamet ilə birlikdə 2017-ci ilin martında South by Southwest festivalında premyerası olan və 2018-ci ildə buraxılan *İsti yay gecələri* adlı yetkinlik filmində rol aldı. Həmçinin 2018-ci ildə o, *Həmişəlik  mənim sevgilim* filmində kantri müğənnisi kimi baş rol oynadı və rol üçün oxumağı öyrəndi. 2018-2020-ci illərdə Freeformun *Siren* serialında Ben Pounall ilə baş rolu oynadı.

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Pesah

**Pesah** () — Misirdən çıxışın xatirəsinə həsr olunmuş əsas yəhudi bayramı. Bu, nisan ayının bahar ayının on dördüncü günündə başlayır və İsraildə 7, İsraildən kənarda isə 8 gün qeyd olunur. Karaitlər, Samariyalılar və qismən də Məsihçi yəhudilər tərəfindən də hörmətlə qarşılanır.

Tövrat bu bayram zamanı yəhudilərə çörək və mayalı taxıl olan hər hansı digər yeməkləri (İbranicə חָמֵץ hametz — "mayalı") yeməyi qadağan edir. Həmçinin, Tövrat (Pentateuch) bu günlərdə matzo (mayasız çörək) yeməyi əmr edir.

Pesah, Sukkot və Şavuot ilə birlikdə üç "həcc bayramı"ndan biridir ("Şloşet ha-reqalim"). Bu bayramlarda Qüds məbədinin mövcud olduğu dövrdə yəhudilər Yerusəlimə qalxdılar.

İsraildə Pesah bayramı 7 günlük tətildir, ilk və son günləri tam hüquqlu bayramlar və qeyri-iş günləridir. Aralıq günlərə chol ha-moed (həftəiçi tətillər) deyilir. İsraildən kənarda bayram 8 gün davam edir, onlardan ilk ikisi və son ikisi tam hüquqlu bayramlardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Passover Resources – ReformJudaism.org
* Guide to Passover – chabad.org
* 'Peninei Halakha' Jewish Law – Yhb.org.il 
* Aish.com Passover Primer
* Jewish Encyclopedia: Passover
* Akhlah: The Jewish Children's Learning Network
* All about Pesach
* Secular dates for passover
Harry Kauper

**Henry Alexis (Harry) Kauper** () — avstraliyalı aviasiya və radio mühəndisi olub, Sopwith-Kauper kəsici mexanizminin layihələndirilməsi və Avstraliyada radio yayımını inkişaf etdirdiyi işi ilə məşhurdur.

## İstinadlar
Fələstin keffiyəsi

**Fələstin keffiyə** (ərəb: كوفية, romanlaşdırılmış: koofiyyeh) adətən boyun və ya baş ətrafına taxılan damalı qara və ağ keffiyəhsidir.

## Tarix

## istinadlar
Tirmə

**Tirmə** () əsasən İranın İsfahan əyalətində istehsal olunan əl ilə toxunmuş parça növüdür. Müasir dövrdə Yəzd tirməsi gözəlliyinə görə dünyada daha məşhurdur. Yəzd tirmənin dizayn, istehsalat və marketinq mərkəzi kimi mühüm rola malikdir. Tirmə toxumaq üçün uzun lifli yaxşı yun lazımdır. Tirmə toxumaq incə, diqqətli və vaxt aparan prosesdir. Yaxşı toxucu bir günə 25-30 santimetr məhsul istehsal edə bilər. Əsasən tirmənin toxunma prosesi zamanı istifadə olunan fon rəngləri qırmızı, yaşıl, narıncı və qaradır. Tarixdə bir çox şəxs tirməyə olan vurğunluğundan bəhs etmişdir. Yunan tarixçiləri fars toxumalarının gözəlliyini şərh etmiş, çinli səyyah Huanq Tesank isə tirməyə heyran qalmışdır. Səfəvilər dövründə zərbaf və tirmə toxunması texnikası təkmilləşdi. Tirmə istehsalının çətinliyi və mexanikiləşdirilmiş toxuculuğun meydana gəlməsi səbəbi ilə hal-hazırda İranda ənəvi tirmə parça istehsal edən bir neçə fabrik qalıb. Tirmə həmçinin ta qədim zamanlardan bəri müasir dövrümüzdə də milli geyimlərimizin tikilməsində istifadə olunan əsas parçalardan biridir.
Sadə ingiliscə Vikipediya

**Sadə ingiliscə Vikipediya** — ingilis dilinin sadə səviyyəsində yazılmış versiyası. 18 sentyabr 2001-ci ildə yaradılmışdır.

Bir çox məqalələr İngiliscə Vikipediyadakı eyni məqalələrdən daha qısadır.

2003-cü ildə Sadə ingiliscə Vikipediyada səhifələr yaratmağa və dəyişikliklərə icazə verməyə başlayanda İngiliscə Vikipediyada artıq 150.000 məqalə var idi. Sadə ingiliscə Vikipediyada hazırda  məqalə var. Sadə ingiliscə Vikipediya 2020-ci ilin dekabrına olan ən böyük 50-ci Vikipediya olmuşdur.

## İstinadlar
Məşhur

**Selebrity**, yaxşı tanınan və ictimaiyyətin diqqətini və ya digər insanların diqqətini çəkən şəxsdir.

## İnsan necə selebrity olur
Filmlərdə və televiziya aktyorlarında rol alanlar, mahnı oxuyanlar adətən məşhur olurlar. Yüksəkrütbəli siyasətçilər, xəbərləri insanlara çatdıran insanlar, televiziya şoularının aparıcıları, kosmosa gedənlər, yüksək liqa idmançıları və mahnı oxuyan insanlar da bəzən selebrity olurlar. Bəzən Tereza Ana kimi insanlar ehtiyacı olan və ya müqəddəs olan insanlara kömək etdikləri üçün şöhrət qazanırlar.

## Televiziya şəxsiyyəti
"Televiziya şəxsiyyəti" televiziyada olması ilə tanınan şəxsdir. Bu insanlar tez-tez tok-şoular və ya müzakirə proqramları kimi televiziya proqramlarında aparıcı və ya qonaq olurlar.

## Məşhur ailələr
Fərdlər şöhrət qazana bilər, lakin bir çox məşhur ailələr də var, məsələn, müxtəlif kral ailələri və ya s. məsələn, Barrymore, Cassidy (David və Shaun Cassidy), Rokfellerlər, Osmonds, Osbournes, Kardaşyan (Kim Kardaşyan), Jackson, Trump (Donald Tramp, Fred Trump) və Baldvin ailələri.

## İstinadlar
Böyük Acı Göl

**Böyük Acı Göl** (; ), Süveyş kanalının bir hissəsi olan böyük bir duzlu göldür.

## Duzluluq
Böyük Acı gölün yerləşdiyi yer əvvəllər quru duz dərəsi idi. Bu, hələ də gölün duzluluğuna təsir edir. Altı günlük müharibədən (1967) başlayaraq Süveyş kanalı səkkiz il bağlandı. Bu müddət ərzində gölün duzluluğu xeyli artıb.

## Sarı Donanma
1967-ci ildə altı günlük müharibə zamanı kanal bağlandı. Misir 1975-ci ilə qədər göldə 15 gəmini qapalı saxladı. Bu gəmilər tezliklə göyərtələrini örtən səhra qumlarına görə "Sarı Donanma" kimi tanındı.
Uçurtma qalxanı

Uçurtma qalxanı uçurtma şəklində olan orta əsr qalxanıdır. Uçurtma qalxanı bir çox cəngavər və insanlar tərəfindən qorunmaq üçün istifadə edildi, lakin iki əlli silahlar və daha çox hərəkətlilik üçün imtina edildi. Uçurtma qalxanlarının qalxan formasının səmərəliliyi süvari döyüşü baş verən zaman işə düşdü, bədənin çox hissəsini çiyinlərdən ayaqlara qədər qorumaq üçün faydalıdır və cəngavərə döyüşdə daha çox seçim imkanı verir.

## Qalereya

File:Bayeuxtapestryscene52.jpg
File:TemplePyx.JPG
File:Giovanni di Paolo - St Michael the Archangel - WGA09465.jpg
File:Norman infantry with with Kite shield.jpg


## istinadlar
Salyut 3

Salyut 3 Sovet İttifaqının Almaz proqramında kosmik stansiya idi. O, həmçinin OTS-2 və Almaz 2 kimi tanınırdı. Ölçüsü və forması Salyut 1-ə bənzəyirdi, lakin dizaynın qalan hissəsi çox fərqli idi. Bu, Salyut proqramının əvəzinə Almaz proqramının bir hissəsi olduğu üçün idi. Yalnız əsl məqsədini gizlətmək üçün ona Salyut 3 adı verildi. Əslində bu, başqa ölkələrə casusluq etmək üçün hərbi stansiya idi. Onun təfərrüatlarının çoxu Soyuq Müharibə bitənədək məlum deyildi.

Stansiyada kosmonavtlar, mühərriklər və günəş panelləri üçün yaşayış yerləri var idi. Bunlar digər kosmik stansiyalara bənzəyirdi. Hərbi xarakter daşıdığı üçün onun bəzi xüsusi texnikası da var idi. Yerə baxmaq üçün kosmik teleskopu və bir neçə kamera var idi. Yerə qayıtma kapsulu adlı kiçik kosmik gəmi filmi saxladı və özbaşına Yerə qayıda bildi. Televiziya sistemindən istifadə edərək kosmonavtların stansiyada film hazırlaması və şəkilləri geri göndərməsi də mümkün idi. Salyut 3-də həmçinin təyyarələrdə istifadə edilən dizayna əsaslanan bort topu (böyük silah) var idi.

Salyut 3 25 iyun 1974-cü ildə Proton raketi ilə orbitə buraxıldı. Atmosferdə yanmadan əvvəl 213 gün kosmosda qaldı. 4 iyul 1974-cü ildən başlayaraq iki kosmonavtdan ibarət ekipaj iki həftə stansiyada qaldı. Sonra 26 avqust 1974-cü ildə ikinci ekipaj gəldi, lakin stansiyaya qoşula bilmədi və buna görə də yerə qayıtmalı oldu. Bundan sonra başqa heç bir ekipaj ziyarət etmədi, lakin stansiya təkbaşına bəzi işləri görə bildi. Biri Yerə qayıtma kapsulunu geri göndərirdi. İkincisi isə topdan atəş açırdı. Bu, kosmosda silahdan atılan yeganə haldır. 3 atışda cəmi 20 mərmi atıldı.

24 yanvar 1975-ci ildə stansiya atmosferə girdi və yandı. Onu mülki kosmik stansiya olan Salyut 4 izlədi. Növbəti Almaz stansiyası Salyut 5 idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Salyut 1

Salyut 1 kosmosa göndərilən ilk kosmik stansiya idi. O, 1971-ci ilin aprelində Sovet İttifaqı tərəfindən orbitə buraxılıb və 1971-ci ilin oktyabr ayına qədər kosmosda qaldı. Kosmosda olduğu müddətdə onu ekipajlarla birlikdə iki kosmik gəmi ziyarət etdi. Salyut 1-in məqsədi kosmik stansiyanın necə işlədiyini öyrənmək və sınaqdan keçirmək idi. İkinci məqsəd kosmosda uzun müddət qalmağın insan orqanizminə necə təsir etdiyini öyrənmək idi. Onun bir sıra problemləri var idi, lakin ondan gələcək stansiyalara kömək edən çox şey öyrənildi.

Stansiya əvvəlcə kosmosda gizli hərbi stansiya yaratmaq üçün Almaz proqramının bir hissəsi idi. 16 fevral 1970-ci ildə onun əvəzinə mülki hala salınması qərara alındı. Sovet kosmik proqramı proqrama DOS adını verdi. Bu, rus dilində "Dolqovremennaya orbitalnaya stanziya" sözünün abbreviaturasıdır və ingiliscə "uzunmüddətli orbital stansiya" deməkdir. İlk stansiya kosmik proqram üzərində işləyən insanlar tərəfindən DOS-1 adlandırıldı. İctimaiyyət üçün o, Zarya kimi tanınmalı idi, lakin buraxılmazdan əvvəl Salyut olaraq dəyişdirildi. Salyut salam üçün rus sözüdür və Yuri Qaqarinin şərəfinə verilmişdir.

Stansiya silindr şəklində idi və dörd sahədən ibarət idi. Biri kosmik gəminin qoşulmasına imkan verən dok modulu idi. İkincisi insanların yaşaya biləcəyi əsas modul idi. Üçüncüsü, stansiyanı idarə etmək üçün avadanlıqları olan köməkçi modul idi. Dördüncüsündə stansiyanı hərəkət etdirmək üçün mühərriklər var idi. Bunlardan başqa stansiyada dörd günəş paneli var idi.

Buraxılış 19 aprel 1971-ci ildə Proton K raketi ilə həyata keçirildi. İki gün sonra ilk ekipaj da Soyuz raketində buraxıldı. Onlar stansiyada 30 gün qalmalı idilər. Onların kosmik gəmilərinin stansiyaya qoşulmasında (qoşulmasında) problem olduğu üçün bu baş vermədi. 5,5 saat cəhd etdikdən sonra onlar Yerə qayıtmalı olublar. İkinci ekipaj (Soyuz 11) 6 iyun 1971-ci ildə göndərildi və daxil ola bildi. Əvvəlcə missiya yaxşı keçdi. Lakin stansiyadakı problemlərə görə onlar planlaşdırılan 30 gündən cəmi 23 gün qala bildilər. Onların qalma müddəti o vaxt insanların kosmosda keçirdiyi ən uzun müddət idi. Stansiyada olarkən elm adamlarına kosmosdakı həyatı anlamağa kömək etmək üçün təcrübələr apardılar. “Soyuz 11” gəmisinin ekipajı havanın çıxması zamanı atmosferə yenidən daxil olarkən həlak olub.[9] Stansiyaya başqa heç bir kosmik gəmi gəlməyib. Salyut 1 11 oktyabr 1971-ci ildə orbitdən çıxarıldı (kosmosdan çıxarıldı). Mühərriklər orbiti aşağı salmaq üçün istifadə edildi ki, atmosferdə yansın.

Soyuz 1-in dizaynı özünü yaxşı tərəfdən göstərdi. Daha sonra Salyut 7 və Salyut 8 kimi uzunmüddətli stansiyalar onun əsasında quruldu. Mir və Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın Zvezda modulunun hissələri də bu dizayna əsaslanırdı.

Soyuz 1-in ardınca sıradan çıxmış Salyut 2 stansiyası gəldi.

## istinadlar
Maqnetik adası

**Maqnetik adası** () —  ABŞ-nin Alyaska ştatındakı Kuk körfəzindəki ada. Ada yüksək Qabarma və çəkilmə zamanı suyun altında batan dayazlıqlarla əhatə olunub. Maqnetik adını 1951-ci ildə maqnetizm təsirinin olması səbəbindən alır. 
## Tarix
Maqnit adası arxeoloji tapıntılarla diqqət çəkir. E.ə 1800-1400-cü illərdə burada yaşayışın olması aşkar edilmişdir. 2012-ci ildə qazıntılar zamanı Arktika kiçik alət ənənəsinə aid kəsilmiş daşlar, ocaq qalıqları və daş alətlər aşkar edilmişdir. Buradan 32&nbsp;km aralıda yerləşən Redout və İliamna vulkanlarının aktivliyi ilə əlaqədar olaraq qədim sakinlər tərəfindən ada tərk edilmişdir. 2015-ci ildə ada ABŞ-nin Tarixi Yerlər Milli Reyestrində qeyd edilir. Adada daimi əhali yoxdur, tarixi tapıntıları qorumaq üçün buraya giriş məhduddur. 
## İstinadlar
Müqəddəs Matvey adası

**Müqəddəs Matvey adası** () — Berinq boğazının cənub hissəsində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir. Leytenant İvan Sindtin ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilmişdir. Adada yaşayış yoxdur. 1980-ci ildən ada Alyaska Milli Dəniz Qoruğunun bir hissəsidir.

## Coğrafiya
Müqəddəs Lourens adasından 310–330 kilometr cənubda yerləşir. Amerika Birləşmiş Ştatlarının 43-cü ən böyük adasıdır. Adanın uzunluğu 52&nbsp;km, eni 30 ilə 36&nbsp;km arasında dəyişir. Sahəsi 357.049&nbsp;km²-dir. Adanın ən hündür nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 457 m yüksəklikdədir. Ən şimal nöqtəsi Slava Rossii burnu, ən şərq nöqtəsi Otvyesnı burnudur. Müqəddəs Matvey adasının şimal-qərbində kiçik Holl adası yerləşir.

Hələ XX əsrdə adada ağ və mavi tülkülərə, eləcə də ağ ayılara rast gəlinirdi. Sakit okean kütdimdiyi, kütdimdik və qağayılar kimi quşlar yuva qururlar. Adada rubus chamaemorus, qaragilə, mərcanı və Mərcangilə kimi bitkilər yayılmışdır. Arktika tülküləri və çoxlu quşlar üçün ovlayırdılar.

## Şimal maralı introduksiyası
1944-cü ildə adaya 29 şimal maralı gətirilir. Sonrakı 19 il ərzində onların sayı ildə 32 % artaraq 1963-cü ildə 6000 başa çatır. Həddindən artıq otlaq sahələrinin istifadəsi və ondan sonra baş verən 3 ilik qıtlıq nəticəsində bu say 42 başa düşmüşdür. XX əsrin 80-ci illərdə populyasiya tamamilə yoxa çıxır.

## İstinadlar
Nortstar adası

**Nortstar adası** () — Bofort dənizinin cənubunda, Alyaska sahillərindən 9,7 km şimalda, Pradxo-Beydən 19 km şimal-qərbdə yerləşən sahəsi 20 min kvadratmetr (2 hektar) olan süni mənşəli ada. Ada dəniz dibinin təxminən 3 min 800 metr dərinliyində yerləşən Nortstar neft hövzəsinin hasilatı üçün qurulmuşdur. Neft hövzəsi 30 yanvar 1984-cü ildə Shell tərəfindən kəşf edilmişdir. 
## Təsvir
Ada süni şəkildə neft quyusunun kəşfiyyatı yerində qurulur. 1999-2000-ci illərin qışında əlavə kəşfiyyatdan sonra Alaska İnternational Construction Company adanın tikintisinə başlayır. Meksika körfəzində istifadə edilənlər kimi standart neft platformasının tikintisi Alyaskanın şimal sahillərində illik buz yığınlarının əmələ gəlməsi səbəbindən mümkün olmur. Fasiləsiz hasilat üçün lazım olan neft quyularının bütövlüyünü təmin etməyin yeganə yolu il boyu dayanıqlı, süni ada idi. Buz kütləsinin gücü ilə eroziya təsirindən qorunmaq üçün adanın sahilləri su xəttindən 1,2 m hündürlükdə və 5,5 m aşağıda yerləşən beton lövhələrlə örtülmüşdür. Sahildən xeyli məsafədə olduğundan, əvvəlki layihələrdə edildiyi kimi, birləşdirici bəndin tikintisi mümkün olmur. Nortstar adası Bofort dənizində neftin sahilə nəqli üçün sualtı boru kəmərindən istifadə edən ilk ada olur. Qışda sərt buzlanma səbəbindən ada ilə sahil arasında əlaqə üçün yol əmələ gəlir. Yayda bu məqsədlə barjalardan istifadə olunur. Tikintinin ilk qışı zamanı adanı dəniz səviyyəsindən yuxarı qaldırmaq üçün materikdən adaya 540.000 m³-dən çox çınqıl daşınmışdır. Dənizin dibinə çatmaq üçün işçilər buzları bloklara ayırıb kranlarla qaldırmalı olurlar. Adanı sahillə birləşdirən dəniz dibi ilə üç boru xətti çəkilərkən də oxşar üsuldan istifadə edilmişdir. Borular bir-birinə qaynaqlanmış və dəniz səviyyəsindən 2,1 m-dən çox aşağıda xəndəklərə qoyulmuşdur. 2000-ci ilin yayında adaya avadanlığı olan bir barja gəlir, lakin Qrinpis fəalları tikintini boykot etdiyi üçün sonrakı işlər 39 saat müddətinə dayanır. 2000-ci ilin oktyabrında enerji avadanlıqlarının ehtiyaclarını ödəmək üçün adaya ilk qaz axmağa başlayır. 2000-2001-ci illərin qışında buz üzərində yeni yollar çəkilir və adada qazma işlərinin başlanması da daxil olmaqla tikintinin növbəti mərhələsi başlanır. Tikintini başa çatdırmaq üçün modul avadanlığın son iki barjası 2001-ci ilin yayında gəlir. Tikinti başa çatdıqda, boru kəmərləri daxil olmaqla bütün Nortstar adası layihəsi təxminən 686 milyon dollar təşkil edir. Hasilata 31 oktyabr 2001-ci ildə başlanmış və 2002-ci ilin iyun ayına qədər hasilat 7,900 m³/gün, 2003-cü ilin iyun ayına qədər 11,000 m³/gün olaraq artır. 2006-cı ilin ortalarına qədər Nortstar neft quyusundan 16 milyondan çox neft çıxarılır. 2007-ci ilin ortalarında bu rəqəm artıq 120 milyon bareldən çox olur. 
## İstinadlar
Biləv mahalı

**Biləv mahalı** — Naxçıvan xanlığının mahallarından biri. 

Naxçıvan xaniğı (1747- 1827-ci illər) mahallara bölünmüşdü və onun 9 mahahndan biri də Biləv mahalı olmuşdur. Biləv kəndi də bu mahalın mər- kəzi idi. Beləliklə 1747-1827-ci illərdə 80 il müddətinə Biləv eyniadlı mahalın mərkəzi olmuşdur. Mahallari xanın nüməyəndəsi - mirzəbəyilər (naiblər) idarə edirdilər. Onlar xanlığa sədaqətli, adətən Kəngərli tayfasından olan bəylərdən təyin olunurdular.

Biləv mahalına təyin olunmuş naiblər (mahal hakimləri) Kəngərli tayfasından, Naxçıvan xanlığının Vəkil (Sultan) qolundan I kərim Sultan - Bilici Kəngərli nəslindən oimuşlar. Mahal hakimiyyətinin əksər məmurları da Kəngərli tayfasından və naiblərin qohumlarından təyin olunurmuşlar.

## Mahal haqqında qısa bilgi
* Sahəsi -
* Əhalisi - 
* Yaranması — 1747-ci il
* Paytaxtı— Biləv kəndi
* Sərhədləri —

## Etimologiyası
Tədqiqatçılar qədimliyi, yerləşdiyi ərazinin dağlıq və landşaft xüsusiyyətlərinin müxtəlif olması ilə seçilən kəndin Biləv adlanmasının müxtəlif səbəblərini veriblər. Bəzi mənbələrə görə, Biləv “min ev” sözünün təhrif olunmuş formasıdır, digər əsaslarda Biləv adının  kənddəki “bülöv daşı” sözündən götürüldüyü məlum olur. Lakin Biləv adının burada yaşamış Biləv tayfasının adı ilə bağlanmasının həqiqətə daha uyğun olduğunu deyir tarixçilər.
## Mahalın tarixi

## Biləv mahalının nаibləri

## Mənbə

## Həmçinin bax

*Naxçıvan xanlığı

## Xarici keçidlər
Cessi (ad)

**Cessi** — ad.

* Cessi Endrüs
* Cessi Deminge
* Cessi Matador
* Cessi Ortiz
* Cessi Ouens
* Cessi Arms Botke
* Cessi Ceyn
* Cessi Ueston (alim)

## Həmçinin bax
* Cessi
Georgi Georgiyev

**Georgi Georgiyev** () — rus molekulyar bioloqu. Lenin mükafatı, SSRİ Dövlət mükafatı və Rusiya Federasiyası Dövlət mükafatı laureatı.

## İstinadlar
Hans Geyger

**Hans Vilhelm Geyger** () — alman fiziki, Berlin Elmlər Akademiyasının üzvü. Erlangen, Münhen və Mançester universitetlərində təhsil almışdır. Ernest Rezerfordun şagirdi olub.

1908-ci ildə elektronun yükünü ölçmüş və Rezerfordla birlikdə ayrı-ayrı yüklü zərrəcikləri qeyd edən cihaz ixtira etmişdir. 1909–10-cu illərdə Rezerfordun rəhbərliyi ilə metal folqada alfa-zərrəciklərin səpilməsini tədqiq etmiş və onların bir hissəsinin 90° bucaqdan artıq meyilini təyin etmişdir. Bu fakt Rezerfordun atom nüvəsini kəşf etməsində mühüm rol oynamışdır.

## İstinadlar
Natiq Əliyev (dəqiqləşdirmə)

* Natiq Əliyev — dövlət xadimi, geoloq.
* Natiq Əliyev (general-mayor) — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi Tibb baş idarəsinin sabiq rəisi.
* Natiq Əliyev (heykəltaraş) — Azərbaycan heykəltaraşı.
* Natiq Əliyev (əsgər) — I Qarabağ müharibəsinin şəhidi.

## Həmçinin bax
* Natiq
* Əliyev
Blank adaları

**Blank adaları**  () — ABŞ-nin Alyaska ştatının Ketçikan şəhəri sahillərində yerləşən adalar.  
## Morfometriya
Mütləq hündürlüyü 12 m, sahəsi 24 hektardır. Çəkilmə zamanı adalar bir-birinə bağlanır.
## Relyef
Blank adalarına Böyük ada və Kiçik ada daxildir. Böyük ada tamamilə sıx iynəyarpaqlı meşə ilə örtülmüşdür. Adanın mərkəzində kiçik bataqlıq və gölməçə (bataqlıq sahəsi - 1,5 hektar; gölməçə sahəsi - 0,3 hektar) vardır. Dadan ibarət olan təpəliyə sahibdir. Təpələrin hündürlüyü qırx metrə qədərdir. Adada maral və canavar vardır. Ayılarında bura üzməsi məlumdur. Ada adını 1925-ci ildə almışdır. Çəkilmə zamanı Böyük ada Kiçik ada ilə bərzəxlə bağlanır.

Kiçik ada: eni - 200 metr, uzunluğu - 850 metr, sahəsi - 15 hektar. Tamamilə sıx meşə ilə örtülmüşdür. Bu adanın sahilində uzunluğu 40 metr olan meşəlikdən ibarət qumlu sahil vardır.

Adalarda sıx mülayim iynəyarpaqlı meşə (şam, sidr) vardır. Meşənin alp təbəqəsi hündürlüyü bir metrə çatan salal kollarından ibarətdir. Cır qaragilə və adi moruq böyüyür. Adaların ən hissəsi 25 metr yüksəklikdədir. Adalarda bir neçə mərmər daşlı yarımtəpə massivləri vardır. Onlardan ən böyüyü təxminən iki hektar əraziyə malikdir, hündürlüyü 30 metrə qədərdir. Sahə baxımından ən böyük massiv təxminən 12,5 hektar ərazisi olan "Şimal silsiləsi"dir. Adalar həm turistlərin, həm də yerli əhalinin sevimli gəzinti və istirahət yeridir. Adada qum əvəzinə boz və qara incə çınqıllı bir neçə çimərlik vardır.

## Adanın ekologiyası
Adada çoxlu sayda bitki vardır. Meşədə hündürlüyü 60 metrə qədər olan iynəyarpaqlı ağaclar bitir (Suqa şamından tutmuş sidr ağaclarına qədər). Meşənin alt təbəqəsi salal kollarından, cır mərcindən, enliyarpaqlı ağaclardan və kollardan ibarətdir, nadir moruq kollarına rast gəlinir.

Adada bəzən maral və canavarlara, çox nadir hallarda isə ayılara rast gəlinir. Quşlar adaya uçaraq çoxlu həşəratlar, həmçinin ilbizlərlə qidalanır. 
## Fotoqalereya

Fayl:Blanck forest.jpg|Adadakı meşə
Fayl:BI mountain Alaska.jpg|Yarıdağ massivi
Fayl:Black sand blank islands Alaska.jpg|Adadakı çimərlik
fayl:Blanck island pond.jpg|Gölməçə


## İstinadlar
Robin Hud (film, 2010)

**Robin Hud** 2010-cu ildə Ridli Skottun rejissorluğu ilə çəkilmiş Britaniya-Amerika müştərək macəra filmi. Filmdə baş rollarda Russell Crowe, Cate Blanchett və Mark Strong çəkilib.

## Süjet xətti

Kral Riçardın Fransada ölümü ilə oxatan Robin Lonqstride və dostları İngiltərəyə qayıdırlar. Fransanın İngiltərəni işğalına cavab olaraq, Nottingemdə Valterin atasına qarşı üsyan edirlər. Bu vaxt Robin dul qalmış xanım Ledi Mariona aşiq olur, lakin Ledi Robinə qarşı eyni hissləri yaşaya bilmir. Yaşadığı regiondakı şərlə üz-üzə qalan Robin bir dəstə yaratmağa çalışır və bu dəstə ilə həm Ledi Marionu qazanmağı, həm də baronları öldürməyi planlaşdırır.

## Çəkiliş mərhələsi

Filmin üzərində 2007-ci ildən Universal Studios tərəfindən işlərə başlanılıb. Aktyor Russell Crowe 20 milyon dollara Robin Hud rolunu oynamağa razılaşdırılmışdır. Filmin çəkilişləri 2009-cu ildə İngiltərənin Şervud meşəsində aparılıb.

## İstinadlar
Şervud meşəsi

**Şervud meşəsi** — İngiltərənin Nottinqemşir qraflığında yerləşən meşə. Robin Qud əfsanəsinin burada yaşandığı barədə şayiələr vardır. Şervud meşəsi 423 hektar ərazini əhatə edir.

Şervud meşəsindəki nəhəng palıd ağacı Edvinstou kəndinin yaxınlığındadır. Ağacın yaşının 800 ilə 1000 il arasında olduğu təxmin edilir. Ağacın çəkisi 23 ton, diametri 10 metrdir.

## Qalereya

Fayl:Robin Hood Major Oak.jpg|Nəhəng meşə ağacı
Fayl:Sherwoodglade.jpg|Şervud meşəsindəki ağcaqayın ağacları
Fayl:Sherwood forest park.JPG|Şervud meşəsi
Fayl:Sherwood Forest visitor centre sign.jpg|Meşə lövhəsi (Azərbaycan dilində; Şervud meşəsinə xoş gəlmisiniz - Qonaq mərkəzi)


## İstinadlar
Ledi Marion

**Ledi Marion** ya da **Marian**, **Maid Marian** (Bakirə Marian) kimi də tanınır. Robin Qudun sevgilisi olan əsilzadə xanımdır. Bəzi şeirlərdə çoban olaraq xatırlanır. Kral Riçardın qayıtmasından sonra Robinlə evlənmişdir. Köhnə hekayələrdə Klorinda kimi də xatırlanır.
Mariana Vasileva

**Mariana Vasileva-Toteva** (; ) — bədii gimnastika üzrə məşqçi, Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının baş məşqçisi, Azərbaycan Respublikası Gənclər və idman nazirinin müavini (2021–2025).

## Həyatı
Mariana Vasileva keçmiş bolqar bədii gimnast olub və Bolqarıstanın Sofiya şəhərindəki Levski klubunda məşqçi kimi işləyib. 2007-ci ildə o, Azərbaycan Gimnastika Federasiyasından məşqçi kimi işləmək üçün dəvət alıb. Qısa müddət sonra; o, ən yaxın qohumları (ər və iki uşağı) ilə birlikdə Bakıya, Azərbaycana köçüb.

2009-cu ildən Vasileva Azərbaycan Bədii Gimnastika Federasiyasının baş məşqçisi təyin edilib.

2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi adını almışdır.

2015-ci ildə 1-ci Avropa Oyunlarında milli komandanın uğurlu çıxışından sonra Azərbaycan Prezidentinin Fəxri Diplomu ilə təltif edilmişdir. Mariana Vasilevanın çalışdırdığı dövrdə Azərbaycan millisi 2009, 2011, 2013, 2014, 2018 və 2020-ci illərdə Avropa çempionatlarında mükafatlar qazana bilib.

2021-ci il noyabrın 29-da Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Mariana Vasileva-Toteva Gənclər və İdman nazirinin müavini təyin olunub. Bundan əvvəl o, Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının İcraiyyə Komitəsinin üzvü idi.

16 yanvar 2025-ci ildə Vasileva-Toteva Gənclər və İdman nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilib.

## Məşqçi fəaliyyəti və uğurları

Vasileva Azərbaycanın Bədii Gimnastika üzrə baş məşqçisi təyin edildikdən sonra Azərbaycan, xüsusilə yeni nəsil gimnastlar arasında həm fərdi, həm də qrup yarışlarında beynəlxalq uğur qazanmağa başlayıb. Onun fərqlənən yetirmələri:
* Marina Durunda — 2015 Avropa Oyunlarının gümüş və 2015 Avropa Çempionatının bürünc medalçısı, 2013-cü ildən Azərbaycanın dəyişməz Çempionu, "Tərəqqi" medalı laureatı.
* Lalə Yusifova — 2012, 2013 (Qran Pri Finalı) mükafatçısı.
* Jalə Piriyeva — Gənclər arasında Avropa medalçısı
* Arzu Cəlilova — Gənclər arasında Dünya və Avropa medalçısı
* Zöhrə Ağamirova — IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionu.
* Nilufər Niftəliyeva
* Gülsüm Şəfizadə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azerbaijan Rhythmic Gymnastics Coach Profile