2018 FİFA Dünya Kuboku

**2018 FİFA Dünya Kuboku** — Futbol üzrə XXI Dünya Çempionatı. Turnirin ev sahibi 2 dekabr 2010-cu ildə keçirilən səsvermə nəticəsində qalib gələn Rusiyadır. Turnirdəki oyunlar 12 fərqli stadionda 14 iyun 2018 – 15 iyul 2018 tarixləri arasında keçirilmişdir.

Bu mundial Rusiyanın ev sahibliyini etdiyi ilk Dünya Kuboku oldu. Rusiya Futbol Federasiyası tərəfindən təşkil olunmuş turnir, həm də Şərqi Avropada keçirilən ilk mundial olmaqla yanaşı , həm də sayca 11-ci dəfə Avropada keçirilən mundial oldu. İlk dəfədir ki, Dünya Çempionatı iki qitədə – Avropa və Asiyada keçirildi. Turnir üçün 14,2 milyard $ pul xərcləndi. Bununla da bu mundial indiyə qədər ən bahalı mundial olaraq tarixə keçdi. Bununla yanaşı, Dünya Çempionatları tarixində ilk dəfə məhz bu turnirdə Video köməkçi hakim sistemindən (VAR) istifadə olundu.

Bu ilki mundialda da 32 komanda iştirak etmişdir. Bu komandalardan 31-i təsnifat mərhələsində rəqiblərindən üstün olaraq çempionatda iştirak etməyə vəsiqə qazandı. Ev sahibi ölkə olduğu üçün Rusiyanın avtomatik olaraq Dünya Kubokunda oynaması öncədən təsdiqlənmişdi. Bu 32 komandadan 20-si, o cümlədən son çempion Almaniya 2014-cü ildəki mundialda oynamışdı. Bununla bərabər, İslandiya və Panama futbol tarixlərində ilk dəfə məhz bu il Dünya Kubokunda oynamışdır. 64 oyunun nəticəsində çempionun bəlli olacağı mundial 11 şəhərdəki 12 stadionda keçirildi. Final matçı 15 iyulda Moskvadakı Lujniki stadionunda, Fransa və Xorvatiya milliləri arasında oynanıldı. Fransa Xorvatiyaya 4–2 hesabı ilə qalib gəlməklə futbol tarixində 2-ci dəfə Dünya Çempionu oldu. Beləliklə, bu mundialda da Avropa ölkələrindən birinin qalib gəlməsi ilə birlikdə bu tendensiya ardıcıl dördüncü dəfə təkrarlanmış oldu. (2006-da İtaliya, 2010-da İspaniya, 2014-də Almaniya qalib gəlmişdi)

Bu ilki mundialda qalib gəlməklə Fransa 2021 FİFA Konfederasiyalar Kubokunda da iştirak etmək hüququnu əldə etdi.

## Ev sahibi seçimi

Seçkilər 2009-cu ilin yanvar ayında başladı. Ev sahibi olmaq istəyən federasiyalar həmin ilin 2 fevralına öz namizədliyini irəli sürməli idilər. Başlanğıcda 9 ölkə seçimlərdə iştirak etmək üçün namizəd oldu, lakin elə həmin ilin sentyabrında Meksika öz namizədliyini geri çəkdi. İndoneziyanın ev sahibi olmaq təklifi isə FİFA tərəfindən rədd edildi. Buna səbəb İndoneziya hökumətinin FİFAya yerli federasiyanın verdiyi təkliflə bağlı dəstək məktubu göndərməməsi idi. Seçimlər ərəfəsində 3 federasiya (Avstraliya, ABŞ və Yaponiya) da namizədliyini geri çəkdi. Bununla da seçimlərdə iştirak edəcək 4 federasiya qaldı. Bu federasiyalar İngiltərə, Rusiya, Hollandiya/Belçika və Portuqaliya/İspaniya  idi. 22 üzvdən ibarət FİFA İcraiyyə Komitəsi 2010-cu ilin 2 dekabrında ev sahibi ölkəni seçmək üçün Sürix şəhərində toplandı. Seçkilərdə qələbə Rusiyanın oldu və bununla da ev sahibi ölkə olmaq hüququnu qazandı. Portuqaliya/İspaniya ikinci, Hollandiya/Belçika isə seçkilərdə üçüncü yeri tutdu. İngiltərə isə sonuncu yerdə olaraq ev sahibi ölkə ola bilmədi:

## Komandalar

### Kvalifikasiya

İlk dəfədir ki, bütün FİFA üzvü milli komandalar-209 milli komanda təsnifat mərhələsində iştirak edərək Dünya Kubokunun final mərhələsinə vəsiqə qazanmaq üçün mübarizə apardılar.Zimbabve və İndoneziya təsnifat mərhələsindəki ilk oyunlarını oynadıqdan sonra diskalifikasiya edildi. Bu ərəfədə Cəbəllütariq və Kosovo milli yığmaları 2016-cı ilin 13 mayında FİFAya üzv olduqdan sonra təsnifat mərhələsində oynamaq hüququna sahib oldu.

Təsnifat mərhələsində iştirak edərək Dünya Kubokunda oynamağa vəsiqə qazanan 31 komandadan 20-si Braziliyada keçirilmiş son Dünya Çempionatında da iştirak etmişlərdi. Bununla bərabər, İslandiya və Panama milli komandaları futbol tarixlərində ilk dəfə bu mötəbər turnirdə iştirak hüququ əldə etdilər. Digər maraqlı məqamlar isə müxtəlif milli komandaların uzun müddətdən sonra yenidən bu turnirdə iştirak hüququ qazanması oldu:
*  — 28 illik bir dövrdən sonra yenidən Dünya Kubokunun final mərhələsində mübarizə aparıb.
*  — 20 illik bir boşluqdan sonra yenidən bu turnirdə iştirak edib.
*  — 1982-ci il dünya çempionatından sonra 36 illik uzun bir müddətdən sonra yenə bu yarışda özünü göstərmişdir. Bir çox insanın simpatiya bəslədiyi Seneqal yığması da futbol tarixlərində 2-ci dəfə (ilk dəfə 2002-ci ildə) bu turnirdə iştirak edib. Qeyd etmək lazımdır ki, 3 Şimali Avropa (Danimarka, İslandiya və İsveç) və 4 ərəb ölkəsi (Misir, Mərakeş, Səudiyyə Ərəbistanı və Tunis) bir Dünya Çempionatında iştirak edib.

Bundan əlavə, təsnifat mərhələsində çox maraqlı nəticələr də əldə olundu. Belə ki, bəzi önəmli komandalar Dünya Çempionatına vəsiqə qazana bilmədi. Belə komandalara futbol tarixlərində 4 dəfə Dünya Çempionu olmuş İtaliya və 3 dəfə finalist olmuş Hollandiya yığmaları bariz nümunədir. Bundan əlavə 2017 Afrika Millətlər Kubokunun sahibi Kamerun milli futbol komandası, 2 dəfə Amerika Kuboku sahibi və 2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku finalçısı Çili, 2016 Okeaniya Millətlər Kuboku qalibi Yeni Zelandiya və 2017 KONKAKAF Qızıl Kubokunun sahibi ABŞ milliləri də bu turnirdə iştirak edə bilmədi. Qana və Fildişi Sahili milliləri də öncəki 3 ardıcıl Dünya Çempionatlarında iştirak etdikdən sonra onlar da bu mundialda mübarizə aparmadı.

*Qeyd: Komandaların qarşısındakı mötərizə içərisindəki rəqəmlər milli komandaların turnirin keçirildiyi vaxtkı [[FİFA Dünya Reytinqi]]ndə sırasını göstərir.*

; A''F''K (5)
*  (36)
*  (37)
*  (61)
*  Səudiyyə Ə (67)
*  (57)
; A'''F'''K (5)
*  (45)
*  (41)
*  (48)
*  (27)
*  (21)

; KONKAKAF (3)
*  (23)
*  (15)
*  (55)
; CONMEBOL (5)
*  (5)
*  (2)
*  (16)
*  (11)
*  (14)
; OFK
* *Vəsiqə qazanan olmadı*

;UEFA (14)
*  (3)
*  (20)
*  (12)
*  (12)
*  (7)
*  (1)
*  (22)
*  (8)
*  (4)
*  (70) (ev sahibi)
*  (34)
*  (10)
*  (24)
*  İsveçrə (6)

### Yekun cədvəl

* Qeyd 1:A'''F'''K Afrika Futbol Konfederasiyasını (qalın şrift),A''F''K Asiya Futbol Konfederasiyasını işarə edir (maili şrift).
* Qeyd 2: Rusiya 1958–1990-cı illər arası  SSRİ yığması olaraq turnirə qatılmışdır
* Qeyd 3: Serbiya 1930–1990-cı illər arası  Yuqoslaviya,1992–2006-cı illər arası  Serbiya və Monteneqro yığması olaraq turnirə qatılmışdır

### Püşkatma
Püşkatma mərasimi 1 dekabr 2017-ci ildə Moskva saatı ilə 18:00-də Kremlin Dövlət Sarayında keçirildi. 32 komanda hərəsində 4 komanda olmaqla 8 qrupa bölündü. Püşkatmaya əsasən komandalar 2017-ci il oktyabr FİFA Dünya Reytinqinə görə 4 torbaya səpələndilər. 1-ci torbaya turnirin ev sahibi olan Rusiya və Dünya Reytinqinə görə ən yaxşı 7 komanda daxildir. 2-ci torbaya sonrakı ən yaxşı 8 komanda daxil oldu. Bu prinsip 3-cü və 4-cü torbalar üçün də nəzərə alındı.

### Heyətlər

Hər komanda turnirdən əvvəl 35 nəfərlik bir *ilkin komanda* formalaşdırmalı idi. Komanda bu seçdiyi ilkin komandadan 4 iyuna qədər (üçü qapıçı olmaqla) 23 oyunçudan ibarət *yekun heyət*i seçməliydi. Əgər yekun heyətdəki oyunçulardan hər hansısa biri (və ya bəziləri) zədələnsə başqa oyunçu ilə əvəzlənə bilərdi. Yeni gələn oyunçu ilkin komandada olmaya da bilər. Bu akt yalnız komandanın Dünya Kubokunda ilk oyununa çıxmazdan 24 saat əvvəl aparıla bilər.

35 oyunçudan ibarət ilkin komandadakı bütün oyunçular mayın 21-indən 27-sinə qədər mütləq istirahət etməli idi. (26 mayda oynanan UEFA Çempionlar Liqası 2017/2018 Finalında olan oyunçular istisna olmaqla)

Əvvəllər ilkin komandanın 30 nəfərdən ibarət olacağı düşünülürdü, lakin 2018-ci ilin fevralında FİFA ilkin komandanın 35 nəfərdən ibarət olması haqda qərar qəbul etdi.

## Stadionlar
Dünya Kuboku final mərhələsinin oyunlarının keçirilməsi üçün Rusiyada 11 şəhər seçilmişdir. Bunlar:Sankt-Peterburq, Moskva, Kalininqrad, Kazan, Rostov-na-Don, Samara, Saransk, Nijni Novqorod, Soçi, Volqoqrad və Yekaterinburq şəhərləridir.

## Hazırlıqlar və çəkilən xərclər

### Büdcə

2018-ci ilin iyunu etibarilə 14,2 milyard dollarlıq bir xərclə tarixdə ən bahalı Dünya Çempionatı oldu və bu xərclər bu turnirdən əvvəlki – 2014-cü ildəki Braziliyada keçirilən mundiala çəkilən xərcləri keçdi.

Rusiya hökuməti turnirin keçirilməsi üçün 20 milyard dollar pul ayırdı. Sonralar isə büdcənin miqdarı 10 milyard dollara qədər azaldıldı. Bu büdcənin yarısı nəqliyyat üçün infrastrukturun yaradılmasına xərcləndi. Yeni otellərin tikintisi Dünya Kubokunun keçirildiyi şəhərlərdə turnirə hazırlıq və infrastrukturun inkişafı üçün vacib sahə idi. Hazırlıqlar davam etdikcə çəkilən xərclərin miqdarı çoxalırdı.

### Könüllülər

Rusiyadakı mundialda iştirak etmək istəyən könüllülər 2016-cı ilin 1 iyunundan öz müraciətlərini Yerli İcraiyyə Komitəsinin Könüllülər proqramına göndərdilər. Könüllülər proqramına 177000 müraciət göndərildi və bu müraciətlərin 35000-i qəbul olundu. Təşkilatçılar 15 universitetdə və ev sahibi şəhərlərdəki Könüllülər mərkəzlərində könüllülərə təlimlər keçdilər. Könüllülər seçiləndə onların xarici dil bilməsi, əvvəl könüllü olub olmaması kimi sahələr əsas götürülmüşdür.

### Nəqliyyat
Matç üçün biletləri olan şəxslər pulsuz nəqliyyatdan istifadə hüququ əldə etdilər. Bundan əlavə, nəqliyyatda tıxacın aradan qaldırılması və şəhərlər arasındakı əlaqəni gücləndirmək üçün əlavə marşrutlar və qatarlar istifadəyə verilmişdir.

## Oyun proqramı
Oyun proqramı *24 iyul 2015-ci il*də FİFA tərəfindən elan olundu.1 dekabr 2017-ci ildə FİFA final oyununun oynanılacağı tarixi bəlli etdikdən sonra 6 oyunun başlanılacağı tarixi də müəyyənləşdirdi. Ev sahibi Rusiya, avtomatik olaraq A1 pozisyonuna yerləşir və 14 iyun 2018 tarixində Moskvadakı Lujniki stadionunda Səudiyyə Ərəbistanı ilə turnirin açılış oyununu oynadı (5–0). Lujniki stadionu həm də 11 iyulda oynanılmış ikinci yarı-final oyununa və 15 iyulda final oyununa ev sahibliyi edib. Sankt-Peterburqdakı Yeni Zenit Stadionu 10 iyulda ilk yarı final oyununa və 14 iyulda oynanılacaq üçüncülük oyununa ev sahibliyi etmişdir.

## Açılış mərasimi

Açılış mərasimi 14 iyun 2018-ci ildə turnirin ilk matçı Rusiya – Səudiyyə Ərəbistanı matçından əvvəl Lujniki stadionunda keçirildi.

Braziliya ilə Dünya Çempionu olmuş Ronaldo "Rusiya 2018" köynəyi geyinmiş uşaqla stadionda gəzdi. Bundan sonra ingilis pop müğənnisi Robbi Vilyams 2 mahnı oxudu. Bundan sonra isə soprano səsli müğənni Aida Qarifullina ilə duet etdi. Onlar duet etdiyi zaman könüllülər yavaş-yavaş hər bir ölkənin bayrağını geyinib onların isimlərinin olduğu lövhələri daşıyaraq stadiona çıxmağa başladı. Rəqqaslar və rəqqasələr də gözəl performaslar göstərdilər. Rəqslər başa çatdıqdan sonra Ronaldo stadiona əlində turnirin rəsmi topu ilə birlikdə geri döndü. Məsələ də burasındadır ki, bu top 2018-ci ilin martında Beynəlxalq Kosmik Stansiyada düz 4 ay saxlanılmışdır və iyunda heyətin geri qayıtması ilə həmin top da geri qayıtmışdır.

## Qrup mərhələsi

Hər qrupda ilk iki yeri tutan komandalar növbəti mərhələyə-1/8 finala yüksəldi. Bu məqalədə bütün oyun vaxtları Rusiya vaxtı ilə verilir.

Qrup mərhələsindən 16 komanda çıxdı və bu 16 komandadan onu Avropadan, dördü isə Cənubi Amerika ölkələrindən idi. Yoluna davam edən tək Asiya ölkəsi – Yaponiya və tək Şimali Amerika ölkəsi – Meksika qalmışdı.

1938-ci ildən bəri ilk dəfə Almaniya qrupda qaldı. Bundan əlavə, 1982-ci ildən bəri ilk dəfədir ki bir Afrika komandası qrup mərhələsindən növbəti mərhələyə yüksələ bilmədi. İlk dəfədir ki, fair-play qaydaları işə salındı. Belə ki, Yaponiya Seneqaldan daha az sarı kart aldığı üçün 1/8 Finala yüksəldi. Yalnız bir matç – Fransa ilə Danimarkanın qarşı-qarşıya gəldiyi matçda qol səsi eşidilmədi.

### Klassifikasiya qaydaları
Qruplarda komandalar aşağıdakı qaydalara görə sıralanır:

Əgər iki və daha artıq komanda bu kriteriyalar üzrə bərabərdirsə, aşağıdakı əlavə qaydalardan istifadə olunur:

### A qrupu

----

----

### B qrupu

----

----

### C qrupu

----

----

### D qrupu

----

----

### E qrupu

----

----

### F qrupu

----

----

### G qrupu

----

----

### H qrupu

----

----

## Pley-off mərhələsi
Hər qrupdan ilk iki komanda bu mərhələdə oynamaq şansını əldə etdi.

Pley-off mərhələsində normal vaxtda oyun bərabərə bitərsə, hərəsi 15 dəqiqə olmaqla 2 hissə daha Əlavə vaxt oynanılır. Əgər əlavə vaxtda da qol vurulmazsa, qalibi müəyyənləşdirmək üçün silsilə penalti zərbələri təyin olunur.

Bundan əlavə, əgər matçda əlavə vaxt oynanılarsa, komandalar 4-cü əvəzetmədən istifadə edə bilirlər. Komandalar bu şansdan ilk dəfə məhz bu ilki mundialda iştirak edəcəklər.

### Komandalar

### Cütlüklər

### 1/8 Final

----

----

----

----

----

----

----

### 1/4 Final

----

----

----

### Yarı Final

### Üçüncülük oyunu

### Final

## Yekun mükafatçılar

## Statistika

### Qol krallığı
64 oyunda 169 qol olmaqla, matç başına ortalama 2,64 qol atıldı.

On iki dəfə avtoqol qeydə alındı və mundiallar tarixində bu bir rekord göstərici idi.

Bu mundialda hər bir komanda ən azı 2 qol vurdu. Kosta-Rika millisi isə bunu son turda bacardı.

;6 qol

*  Harri Keyn

;4 qol

*  Romelu Lukaku
*  Antuan Qrizman
*  Kilian Mbappe
*  Kristiano Ronaldo
*  Denis Çerşyev

;3 qol

*  İvan Perişiç
*  Mario Mandzukiç
*  Dieqo Kosta
*  Eden Hazard
*  Yerri Mina
*  Artem Dzyuba
*  Edinson Kavani

;Avtoqollar

*  Aziz Behiç (Fransa ilə matçda)
*  Əziz Bahadduz (İran ilə matçda)
*  Mario Mandzukiç (Fransa ilə matçda)
*  Oghenekaro Etebo (Xorvatiya ilə matçda)
*  Tiaqo Çonek (Seneqal ilə matçda)
*  Əhməd Fəthi (Rusiya ilə matçda)
*  Denis Çerşyev (Uruqvay ilə matçda)
*  Sergey İqnaşeviç (İspaniya ilə matçda)
*  Yann Sommer (Kosta-Rika ilə matçda)
*  Edson Alvarez (İsveç ilə matçda)
*  Yasin Meryah (Panama ilə matçda)
*  Fernandinyo (Belçika ilə matçda)

### Fərdi mükafatlar

Aşağıda göstərilən mükafatlar turnirin sonunda verildi. Qızıl top mükafatı turnirin ən yaxşı oyunçusuna, qızıl əlcək mükafatı isə turnirin ən yaxşı qapıçısına verildi. Bu mükafatlar Adidas tərəfindən sponsor edilirdi.

Bundan əlavə, FIFA.com azarkeşlərə 18 qolu seçib təqdim etdi ki, bunlardan ən baxımlı qolu seçsinlər. Səsvermə 23 iyulda başa çatdı. Mükafat Hyundai tərəfindən sponsor edildi.

#### Fəxri komanda
2010 və 2014-cü illərdəki mundiallarda olduğu kimi FİFA turnirin fəxri komandasını özü hazırlamadı. Azarkeşlərə FİFA.com saytından öz fəxri komandalarını seçmək imkanı yaratdı.

### Pul mükafatı
Komandalara veriləcək pul mükafatlarının miqdarı 2017-ci ilin oktyabrında açıqladı.

## Marketinq

### Rəsmi loqo
Turnirin loqosu 28 oktyabr 2014-cü ildə Beynəlxalq Kosmik Stansiyadakı kosmonavtlar tərəfindən hazırlanmışdır.

FİFA prezidenti Yozef Blatter isə loqonun ölkənin "qəlbi və ruhunu" təsvir etdiyini bildirdi.

### Maskot

Turnirin rəsmi maskotu 21 oktyabr 2016-cı ildə təqdim edildi. Bu maskot universitet tələbələri arasında keçirilən dizayn müsabiqəsi nəticəsində qazanan maskot idi. Toplum isə üç dənə heyvana üstünlük vermişdi. Bunlar: pişik, pələng və canavar idi. 1 milyon insan arasında keçirilən səsvermə nəticəsində, 53 % səslə Zabivaka – Rusiya millisinin formasını geyinmiş antropomorfik canavar qalib gəldi. Zabivaka rus dilindən tərcümədə *bombardir* deməkdir.

### Biletlər
İlk biletlər 2017-ci ilin 14 sentyabrından 12 oktyabrına qədər müddətdə satıldı.

Rusiyanın viza siyasətinə görə Rusiya vətəndaşı olmağından asılı olmayaraq viza almağa hüququ olmayan şəxslər matçlara bilet ala bilməzlər. Tamaşaçıların yenə də xüsusi öz şəkillərinin olduğu bir "Fan-ID" şəxsiyyət vəsiqələri olmalı idi. Ölkəyə vizasız girmək üçün yalnız bu şəxsiyyət vəsiqəsi işə yarıyırdı, amma stadiona giriş üçün həm "Fan-ID", həm bilet, həm də əsl şəxsiyyət vəsiqən olmalı idi. "Fan-ID" xidməti həm də turistə nəqliyyat vasitələrindən pulsuz istifadə etmək hüququ verirdi.

### Rəsmi top

Turnirin rəsmi topu "Telstar 18" idi. Topu Adidas firması hazırlamışdı. Top 9 noyabr 2017-ci ildə təqdim olundu.

Qrup mərhələsindən sonrakı oyunlarda isə "Telstar Mechta" topu oyunlarda oynanılırdı. Мечта sözü rus dilindən tərcümdə xəyal, istək mənasını verir. Telstar 18 ilə Mechta'nın fərqi birinin qara, o birinin qırmızı detallardan ibarət olması idi.

### Rəsmi mahnı

Turnirin rəsmi mahnısı olan "Live It Up" Uill Smit, Niki Cem və Era İstrefi tərəfindən səsləndirildi. Mahnının klipi 8 iyun 2018-ci ildə yayımlandı.

## Yayım hüququ

FİFA bir neçə şirkətin aracılığı ilə 2018 FİFA Dünya Kubokunun yayım haqlarını çeşidli yerli kanallara satdı.

ABŞda ingilis izləyicilərinin yayım haqlarını Fox Sports, ispan izləyicilərinin yayım haqlarını isə Telemundo TV aldı. ABŞ millisi mundialda iştirak etmədiyinə görə, təbii olaraq amerikalılar da bu Dünya Kubokunu izləməyə elə də maraq göstərmədilər.

2018-ci ilin fevralında Ukrayna Yerli Televiziya Şirkəti mundialın yayımanmayacağını bildirdi. Şirkətin bu addımı Ukrayna Futbol Federasiyasının və idman naziri İhor Zdanovun sərt reaksiyasına səbəb oldu. Bundan əlavə, federasiya mundial üçün akreditasiya edilmiş jurnalistlərin də ölkədən çıxışına əngəl qoydu. Bütün bu reaksiyalara görə şirkət məcbur olub mundialı yayımladı və açılış matçını təxminən 4 milyon Ukrayna vətəndaşı izlədi.

## Sponsorlar

## Qeydlər
: 1.Hollandiya və Belçika, İspaniya və Hollandiya Dünya Kubokuna bir yerdə ev sahiblik etmək üçün təklif göndərmişdilər.

## Həmçinin bax

* 2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku
* 2021 FİFA Konfederasiyalar Kuboku

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt 
* Welcome2018.com