Deril Bem

**Deril Bem** (; ) — amerikalı sosial psixoloq, ən çox *özünüqavrama nəzəriyyəsi* (*self-perception theory*) və psixologiyada metodoloji mübahisələrə səbəb olmuş eksperimental tədqiqatları ilə tanınır. O, həmçinin şəxsiyyət psixologiyası, cinsi orientasiya və sosial davranış mövzularında işlər aparmışdır.

## Bioqrafiyası
Deril Bem ABŞ-da anadan olmuşdur. Ali təhsilini psixologiya sahəsində almış, doktorluq dərəcəsini isə sosial psixologiya üzrə tamamlamışdır. Elmi karyerası boyunca müxtəlif ABŞ universitetlərində dərs demiş və tədqiqat aparmışdır.

Bem 1960–1970-ci illərdə irəli sürdüyü *[[özünüqavrama nəzəriyyəsi]]* ilə məşhurdur. Bu nəzəriyyəyə görə, insanlar öz daxili münasibət və emosiyalarını bəzən birbaşa introspeksiya yolu ilə deyil, daha çox öz davranışlarını və bu davranışların baş verdiyi konteksti müşahidə etməklə formalaşdırırlar. Nəzəriyyə xüsusilə koqnitiv dissonans nəzəriyyəsinə alternativ və ya tamamlayıcı yanaşma kimi qiymətləndirilmişdir.

Bem sosial təsir, münasibətlərin formalaşması, cinsi rollar və şəxsiyyət xüsusiyyətləri sahələrində də tədqiqatlar aparmışdır. Onun hazırladığı **Bemin Gender Rolu Anketi** (Bem Sex-Role Inventory, BSRI) psixologiyada gender rollarının ölçülməsi üçün geniş istifadə olunan alətlərdən biridir. 

2011-ci ildə Bem-in nəşr etdirdiyi və insanların gələcək hadisələri “öncədən hiss edə bilməsi”ni (*precognition*) iddia edən eksperimental məqalə elmi ictimaiyyətdə geniş müzakirələrə və tənqidlərə səbəb olmuşdur. Bu iş psixologiyada **replikasiya böhranı** və statistik metodların etibarlılığı barədə debatları gücləndirmişdir.

Deril Bem-in işləri sosial psixologiyanın nəzəri və metodoloji inkişafına ciddi təsir göstərmişdir. Onun bəzi tədqiqatları mübahisəli olsa da, bu mübahisələr elmi metodların təkmilləşdirilməsi və açıq elm prinsiplərinin güclənməsi baxımından mühüm rol oynamışdır.

## Seçilmiş əsərləri

* Bem, D. J. (1972).  Self-Perception Theory. In L. Berkowitz (Ed.), *Advances in Experimental Social Psychology*  (Vol. 6, pp.&nbsp;1–62). New York: Academic Press, 
* Bem, D. J. (1970). *Beliefs, Attitudes, and Human Affairs* - Wadsworth Pub Co, 
* R. L. Atkinson, R. C. Atkinson, E. E. Smith, D. J. Bem.  Introduction to Psychology 1990 - Harcourt Brace Jovanovich
* Bem, D. J. An experimental analysis of self-persuasion. Attitude change: the competing views, 1971
* A. Caspi, G. H. Elder, D. J. Bem.  Moving against the world: Life-course patterns of explosive children. Developmental Psychology, 1987
* A. Caspi, G. H. Elder, D. J. Bem.  Moving away from the world: Life-course patterns of shy children. Developmental Psychology, 1988
* D. J. Bem, C. Honorton.  Does psi exist? Replicable evidence for an anomalous process of information transfer. Psychological Bulletin, 1994
* D. J. Bem, H. K. McConnell.  Testing the self-perception explanation of dissonance phenomena: On the salience of premanipulation attitudes. Journal of Personality and Social Psychology, 1970
* 
* 
* 
* S. L. Bem, D. J. Bem  Does Sex-biased Job Advertising" Aid and Abet" Sex Discrimination? Journal of Applied Social Psychology, 1973
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Sosial psixologiya
* Koqnitiv dissonans
* Replikasiya böhranı

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Chris French. (2012). "Precognition Studies and the Curse of the Failed Replications". *The Guardian*.
* Nicolas Gauvrit. (2011). "Precognition or Pathological Science? An Analysis of Daryl Bem's Controversial Feeling the Future Paper". The Skeptics Society.
* 
* "Odds Are Against ESP: New Statistical Approach Doesn't Support Claims That Extra-sensory Perception Exists". *Science Daily*. Retrieved June 14, 2014.

## Xarici keçidlər
* Official Page, Site of Cornell University
* Publications online at Personal Home Page
* The test of insufficient variancetiva a new tool for the detection of questionable research practices