open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prevenkyer

**Prevenkyer** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Ryopeyru kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vilfranş-de-Ruerq.

INSEE kodu — 12190.

Kommuna təxminən Paris 500&nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 110 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 28 &nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 285 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 152 nəfər (15-64 yaş arasında) 107 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 45 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 70.4%, 1999-cu ildə 66.7%). Aktiv fəaliyyət göstərən 107 nəfərdən 104 nəfər (60 kişi və 44 qadın) işləyir, 3 nəfər işsizdir (0 kişi və 3 qadın). 45 hərəkətsiz 13 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 15 nəfər təqaüdçü, 17 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Prévinquières.jpg|Prevenkyer
Fayl:Map commune FR insee code 12190.png|Kommunanın xəritəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Privzak

**Privzak** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Monbazan kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vilfranş-de-Ruerq.

INSEE kodu — 12191.

Kommuna təxminən Paris 500&nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 110 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 32 &nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 325 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 176 nəfər arasında (15-64 yaş) 127 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 49 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 72.2%, 1999-cu ildə 68.2%). Aktiv olan 127 nəfərdən 121 nəfəri (68 kişi və 53 qadın), 6 nəfəri işsizdir (1 kişi və 5 qadın). Aktiv olmayan 14 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 23 nəfər təqaüdçü, 12 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Prüin

**Prüin** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Marsiyak-Vallon kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12193.

Kommuna təxminən Paris 490 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 135 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 21 &nbsp;km şimalda yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 273 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 148 nəfər (15-64 yaş) arasında 107 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 41 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 72.3%, 1999-cu ildə 71.2%). Fəal olan 107 nəfərdən 103 nəfər (63 kişi və 40 qadın), 4 nəfər işsiz (1 kişi və 3 qadın) idi. Aktiv olmayan 5 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 24 nəfər təqaüdçü, 12 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
İyul monarxiyası

**İyul monarxiyası** () — Fransa tarixində Burbon restavrasiyasına son qoyan 1830-cu il İyul inqilabı ilə başlamış və İkinci Respublikanın qurulması ilə nəticələnən 1848-ci il Fevral inqilabına qədər davam etmiş dövr.

1830-cu il inqilabı liberal xarakter daşıyırdı: o, hakimiyyətin mürtəce tendensiyasından narazı olan burjuaziya tərəfindən həyata keçirilmişdir. Burada iştirak edən fəhlələr demokratik respublika üçün səy göstərirdilər. İnqilabın nəticəsi burjuaziyanın xeyrinə oldu. Belə ki, Burbonlar devrildilər və Orlean hersoqu Lui-Filipp taxta çıxdı. 14 avqust 1830-cu ildə, parlamentin səlahiyyətlərini bir qədər daha da genişləndirən və üstünlüklərini daha yaxşı dəstəkləyən Yenilənmiş Xartiya nəşr olundu.

## Ədəbiyyat
* Edward Berenson, *Populist Religion and Left-wing Politics in France, 1830–1852*, Princeton University Press, 1984, 308 p.
* Adèle d'Osmond, comtesse de Boigne, *Mémoires de la comtesse de Boigne née d’Osmond*, publiés pour la première fois en 1907 : chronique irremplaçable de la vie publique sous la Restauration et la monarchie de Juillet.
* Hugh Collongham, *The July Monarchy : a Political History of France (1830–1848)*, London, Longman, 468 p.
* Patrick Harismendy, *La France des années 1830 et l’esprit de réforme*, Presses Universitaires de Rennes, 2006.
* Louis Blanc, *Histoire de dix ans 1830–1840*, 5 tomes, Paris, Pagnerre 1842 Gallica
* Chu, Petra ten-Doesschate, and Gabriel P. Weisberg, eds. *The popularization of images: Visual culture under the July Monarchy* (Princeton University Press, 1994)
* Drescher, Seymour. "America and French Romanticism During the July Monarchy." *American Quarterly* (1959) 11#1 pp: 3–20. in JSTOR
* Margadant, Jo Burr. "Gender, Vice, and the Political Imaginary in Postrevolutionary France: Reinterpreting the Failure of the July Monarchy, 1830–1848," *American Historical Review* (1999) 194#5 pp. 1461–1496 in JSTOR
* Marrinan, Michael. *Painting politics for Louis-Philippe: art and ideology in Orléanist France, 1830–1848* (Yale University Press, 1988)
* Mellon, Stanley. "The July Monarchy and the Napoleonic Myth." *Yale French Studies* (1960): 70–78. in JSTOR

## Həmçinin bax
* 1848-ci il Fransa inqilabı
Pustomi

**Pustomi** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Sernen-syur-Rans kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Miyo.

INSEE kodu — 12186.

Kommuna təxminən Paris 560 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 100 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 55 &nbsp;km cənubda yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 216 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 139 nəfərin (15-64 yaş arasında) 105 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 34 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 75.5%, 1999-cu ildə 63.4%). Fəal olan 105 nəfərdən 96 nəfəri (50 kişi və 46 qadın), 9 nəfəri işsizdir (6 kişi və 3 qadın). 34 fəaliyyətsiz 6 nəfər şagird və ya tələbə, 11 nəfər təqaüdçü, 17 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## Görməli yerlər
* Fəvvarə XV əsr. 1983-ci ildən tarixi abidə

## Qalereya

Fayl:Pousthomy 1.JPG|Pustomi 
Fayl:Map commune FR insee code 12186.png|Kommunanın xəritəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Pyerfiş (Averon)

**Vimne** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Jenye-d’Olt kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12182.

Kommuna təxminən Paris  500 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 155&nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 32 &nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 262 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 156 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 126 nəfər iqtisadi fəal, 30 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 80,8%, 1999-cu ildə 70,7%). Fəal olan 126 nəfərdən 120 nəfər (61 kişi və 59 qadın), 6 nəfər işsiz (4 kişi və 2 qadın) idi. 30 hərəkətsiz şəxs arasında 10 nəfər şagird və ya tələbə, 18 nəfər təqaüdçü, 2 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Reburqil

**Reburqil** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Belmon-syur-Rans kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.

INSEE kodu — 12195.

Kommuna təxminən Paris 560&nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 115&nbsp;km şərqdə, Rodez isə 55&nbsp;km cənubda yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 270 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 162 nəfər arasında (15–64 yaş arasında) 128 nəfər iqtisadi fəal, 34 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 79,0%, 1999-cu ildə 67,9%). Fəal 128 nəfərdən 126 nəfər (70 kişi və 56 qadın), 2 nəfər işsiz (1 kişi və 1 qadın) idi. 34 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 14 nəfər təqaüdçü, 9 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
I Lui-Filipp

**I Lui-Filipp** (; ) — 1830–1848-ci illərdə Burbonların Orlean qolundan olan fransız kralı, general-leytenant. Onun hakimiyyət dövrü (1830–1848) Fransa tarixinə İyul monarxiyası kimi daxil olmuşdur.

Maliyyə elitasının maraqlarını əks etdirən Lui-Filipp fransız cəmiyyətində qarışıqlara və inqilabi əhval-ruhiyyəyə qarşı sərt mübarizə aparmışdır. Onun dövründə Fransa Əlcəzairi müstəmləkəsinə çevirmişdir. 1848-ci il Fransa inqilabının gedişində devrilərək ölkədən qovulmuş və iki il sonra İngiltərədə vəfat etmişdir. Lui Filipp Fransanın sonuncu kralı olmuşdur.

## Ədəbiyyat
* *Водовозов В. В.* Людовик-Филипп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.
* Грегуар, "История Франции в XIX в." (М., 1893–94);
* Рохау, "История Франции 1814–52" (СПб., 1865).
* T. E. B. Howarth. "Citizen-King: The Life of Louis-Philippe, King of the French" (2nd ed., Eyre & Spottiswoode Ltd, 1962)
* Guy Antonetti "Louis-Philippe" (Paris, 1994).

## İstinadlar
Rekista

**Rekista** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Lessak kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12197.

Kommuna təxminən Paris 500&nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 150 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 29 &nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 254 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 1195 nəfərdən (15-64 yaş) 870 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 325 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 72.8%, 1999-cu ildə 70.6%) idi. Fəal 870 nəfərdən 815 nəfər (445 kişi və 370 qadın), 55 nəfər işsiz (27 kişi və 28 qadın) idi. Fəal olmayan 325 nəfər arasında 61 nəfər şagird və ya tələbə, 164 nəfər təqaüdçü, 100 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Rivyer-sür-Tarn

**Rivyer-sür-Tarn** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Peyrelo kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12200.

Kommuna təxminən Paris 500&nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 150 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 29 &nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 254 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 141 nəfər (15-64 yaş arasında) 103 nəfər iqtisadi fəal, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.0%, 1999-cu ildə bu göstərici 69.8%). Aktiv olan 103 nəfərdən 97 nəfəri (61 kişi və 36 qadın) işləyir, 6 nəfər işsizdir (3 kişi və 3 qadın). 38 hərəkətsiz 9 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 16 nəfər təqaüdçü, 13 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
520 (dəqiqləşdirmə)

*520 — il.
*520 Park Avenue — Nyu-York şəhərinin Manhetten bölgəsinin qərbindəki Park Avenueda yerləşən göydələn. 
*E.ə. 520 — il.
Ağsu şəhər stadionu

**Ağsu şəhər stadionu** — Azərbaycanın Ağsu şəhərində yerləşən futbol stadionu. Açılışı 30 oktyabr 2011-ci ildə olmuşdur.

Üç min tamaşaçı yeri olan stadionun süni örtük döşənmiş meydançası müasir standartlara cavab verir. Tribunaların üstünə metal konstruksiyalardan ibarət örtük quraşdırılmışdır. Kompleksə 4 işıqlandırma lövhəsi, elektron tablo, kafe, inzibati bina və digər yardımçı obyektlər daxildir.

"Ağsu" futbol klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir.

## İstinadlar
Rene-Huqenin xəstəxanası

**Rene-Huqenin** () — Sen-Klu-də yerləşən qədim fransız xəstəxana; hal-hazırda universitet-xəstəxana kompleksidir.

*Institut Curie*-in bir hissəsi və Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines Universitetinin tədris xəstəxanasıdır.

2010-cu ildə yaradılmışdır.

## İstinadlar
Northrop T-38 Talon

**Northrop T-38 Talon**, ABŞ-nin Northrop Corporation şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş olan reaktiv mühərrikli təlim təyyarəsidir. İlk uçuşunu 10 mart 1959-cu ildə etmişdir. 1961-ci ildə xidmətə qəbul edilmiş və hal-hazırda da aktiv şəkildə istifadə olunur. 1961–1972-ci illər arasında 1187 ədəd istehsal edilmişdir. Maliyyə dəyəri 756.000 ABŞ dolları təşkil edir.

1961-ci ildən 1972-ci ilə qədər istehsal olunan T-38 təlim təyyarələri 21-ci əsrin texnologiyası ilə ayaqlaşmaq üçün bəzi modernizasiya edilirlər. Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istifadə edilən 68 ədəd T-38 ARI programı əsasında TUSAŞ tərəfindən modernizasiya ediləcəkdir.

T-38A “Talon”, iki mühərrikli yüksək hündürlüklü bir səsdən iti sürət ilə uçan təlim təyyarəsidir. T-38 qanadlarının ön tərəfi geriyə doğru əyilmiş vəziyyətdədir və gövdəsi aerodinamik quruluşa malikdir. Bu təyyarədə müəllim pilot və tələbə pilot ardıcıl olaraq bir-birinin arxasında katapult ilə təchiz edilmiş olan oturacaqlarda oturaraq kondisionerli bir pilot kabinəsində işləyirlər. Kritik komponentlər bel səviyyəsindədir və texniki heyət tərəfindən asanlıqla əldə edilə bilər. T-38, yüksək səviyyədə işləmə qabiliyyətli və baxılması asan, son dərəcə qənaətcil və eyni zamanda çox yüksək etibarlılıq səviyyəsinə sahib bir təyyarədir. Bu keyfiyyətlərinə görə bir çox müttəfiq ölkələr tərəfindən bəyənilmişdir.

T-38 695 metrə qədər olan qısa uçuş-enmə zolaqlarından havaya qalxır və bir dəqiqədə 9000 metrə kimi hündürlüyə çata bilər. Tələbə pilotlar T-38-də səssiz uçuş texnikası, akrobatika, qol uçuşu, gecə və alət uçuşu təlimi alırlar. Bu günə qədər 60 mindən çox pilot döş nişanlarını bu təyyarədə qazanmışdır.

“Talon” ilk uçuşunu 1959-cu ildə reallaşdırmışdır və 1961-ci ildən istehsalının başa çatdığı 1972-ci ilə qədər 1100-dən çox T-38 ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə (USAF) çatdırılmışdır.

“Pacer Classic” adlı bir proqram T-38-lərin ömrünü gövdə dözümlülüyü baxımından 2020-ci ilə qədər uzatmaq üçün tətbiq edilmişdir. Bundan əlavə, avionikada düzəlişlər edilməklə, bütün T-38-lər T-38C tipinə çevriləcəkdir.

## İstifadəçilər
*  
** Alman Hərbi Hava Qüvvələri (35 ədəd)
* 
** Amerika Birləşmiş Ştatları Hərbi Hava Qüvvələri (459 ədəd)
** ABŞ Hərbi Donanması (10 ədəd)
** NASA (32 ədəd)
*  
**Cənubi Koreya Hərbi Hava Qüvvələri (1999-cu ilə kimi istifadə edilmişdir. Yerlərini Suxoy Su-57 hərbi təyyarələrinə buraxmışdır.)
*  
** Portuqaliya Hərbi Hava Qüvvələri (1977-ci ildə 12 ədəd alınmışdır. 1993-cü ilə qədər istifadə edilmişdir.)
*  
** Tayvan Hərbi Hava Qüvvələri (40 ədəd)
*  
** Türk Hava Qüvvələri (88 ədəd)

	
## T-38A xüsusiyyətləri

*Ekipaj: 2
*Mühərrik: 2 ədəd General Electric J85-GE-5 (afterburnerli) 
*İtələmə gücü: 12,91&nbsp;kN/ea.
*Qanad uzunluğu: 7,60 m
*Uzunluğu: 14,0 m 
*Hündürlük: 3,8 m 
*Sürəti: 1,340&nbsp;km/saat (Mach 1,08  Dəniz səviyyəsində) 
*Xidmət tavanı: 16,500 m-dən çox  
*Maksimum uçuş çəkisi: 5,670 kq
*Mənzili: 1,650&nbsp;km.

T-38B silah daşıya bilir, tək pilotludur.

## İstinadlar
Severak-l’Eqliz

**Severak-l’Eqliz** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Lessak kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12271.

Kommuna təxminən Paris 510&nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 145&nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 22&nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 412 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 265 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 205 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 60 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 77,4%, 1999-cu ildə bu 67,7%). Fəal 205 nəfərdən 200 nəfəri (108 kişi və 92 qadın), 5 nəfər işsiz (3 kişi və 2 qadın) idi. 60 hərəkətsiz 24 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 21 nəfər - təqaüdçü, 15 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir..
## Görməli yerlər
* Dolmen I Keyrul. 1995-ci ildən tarixi abidə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Severak-le-Şato

**Severak-le-Şato** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Severak-le-Şato kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Miyo.

INSEE kodu — 12270.

Kommuna təxminən Paris 510&nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 155&nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 40&nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 2395 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 1419 nəfər əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 1058 nəfər iqtisadi fəal, 361 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 74.6%, 1999-cu ildə 71.9%) olmuşdur. Fəaliyyət göstərən 1058 nəfərdən 979 nəfər (522 kişi və 457 qadın), 79 nəfər işsiz (33 kişi və 46 qadın) idi. Aktiv olmayan 361 nəfər arasında 114 nəfər şagird və ya tələbə, 143 nəfər təqaüdçü, 104 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## Görməli yerləri
* Oberok qalası. 1991-ci ildən tarixi abidə
* Anqeyresk qalası. 1991-ci ildən tarixi abidə
* Sen-Dalmazi kilsəsi (XII əsr). 1991-ci ildən tarixi abidə
* Qalanın xarabalıqları XIII əsr. 1922-ci ildən tarixi abidə

## Qalereya

Fayl:Severac-le-Chateau vue 1.JPG|Severak-le-Şato
Fayl:Cite de severac le chateau1.jpg|Severak-le-Şato
Fayl:Severac-le-Chateau facade.JPG|Qalanın xarabalıqları
Fayl:Severac-le-Chateau chapelle.JPG|Qala


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Arıqlı (Sisyan)

**Arıqlı** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonu
ərazisində kənd olmuşdur.

## Tarixi
Erməni mənbələrində Ariklu formasında qeyd edilmişdir.

Toponim türk mənşəli arıq etnoniminə mənsubluq bildirən -lı şəkilçisinin artırılması ilə düzələn etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 60 nəfər, 1886-cı ildə 106 nəfər, 1897-ci ildə 88 nəfər, 1908-ci ildə 126 nəfər,
1914 - cü ildə 214 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin soyqırımına məruz qalaraq deportasiya edilmiş və kənd dağılıb xarabalığa çevrilmişdir.

## İstinadlar
Baharlı (Sisyan)

**Baharlı** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Sisyan rayonunda
kənd.

## Tarixi
Qarakilsə kəndindən şərqdə, Vağudi kəndinin yaxınlığında yerləşmişdir.

Toponim qədim qayı türk tayfasına mənsub olan baharlı etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Bu tayfa XVI əsrdə qızılbaşların tərkibində indiki Ermənistanın ərazisinə gəlmiş və əsasən Zəngəzurda yaşamışlar. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 9 nəfər, 1873-cü ildə 41 nəfər, 1886-cı ildə 55 nəfər, 1897-ci ildə 124
nəfər, 1908-ci ildə 171 nəfər, 1914-cü ildə 49 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1917-ci ildə kəndin sakinləri qırğınlarla deportasiya edilmiş və kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba
kənddir.

## İstinadlar
Əlişar

**Əlişar** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında,indi Sisyan rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 18-20 km cənub-qərbdə, Sofulu kəndinin yaxınlığında yerləşirdi. Qafqazın 5
verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim qədim türk dilində > mənasında işlənən alaşar sözünün fonetik variantı olan (alışar) sözü əsasında yaranmışdır. Orotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1886 –cı ildə 138 nəfər, 1897 –ci ildə 48 nəfər, 1908 –ci ildə 160 nəfər, 1914 –cü ildə
214 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.1918 –ci ildə azərbaycanlılar soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur.İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalanlar öz kəndlərinə dönə bilmişdir.Burada 1922 –ci ildə 105 nəfər, 1926–cı ildə 104 nəfər, 1931 –ci ildə 135 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1930–cu illərin sonlarında kəndin sakinləri qonşu Sofulu kəndinə köçürülərək kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar
İrimis

**İrimis**, **Ərəmis** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonunda kənd.

## Tarixi
Dərəbas kəndinin yaxınlığında yerləşmişdir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Erməni mənbələrində kəndin Aramis, Yeremiz, Göranis kimi də adlandığı göstərilir. Ermənistan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1946-cı il qərarı ilə kənd ermənicə Artaşat adlandırılmışdır. Əsli Urumis. Urumis isə Rum (Bizans) toponimindən və qədim türk dillərində "s" cəm şəkilçisindən ibarətdir. Bax: Hərom və Xurma. Ola bilər toponim Ahuramazda adının təhrifidir. Bax:Aramaz, Armaz, Armus və Ərəmis.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 14 nəfər, 1873-cü ildə 108 nəfər, 1886-cı ildə 150 nəfər, 1897-ci ildə 225 nəfər, 1908-ci ildə 327 nəfər, 1914-cü ildə 616 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1917-ci ilin dekabrında ermənilər azərbaycanlıları qırğınlarla deportasiya etmiş, kəndi xarabalığa çevrilmişdir. 1918-ci ildə kəndin əhalisi tamamilə qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar
Zlatibor dairəsi

**Zlatibor dairəsi** () — Serbiyanın qərbində yerləşən dairə. Bosniya və Herseqovina və Monteneqro ilə sərhəddə yerləşir. Dairə Zlatibor dağlıq vilayətinin şərəfinə adlandırılıb. Dairənin inzibati mərkəzi Ujiçe şəhəridir.

## İnzibati bölgüsü
Dairənin ərazisi 10 icmaya bölünüb:

* Bayina-Başta
* Koseriç
* Ujiçe
* Pojega
* Çaetina
* Arile
* Priboy
* Nova-Varoş
* Priepole
* Senitsa

## Əhalisi
2011-ci ildə aparılan son rəsmi siyahıyaalmaya görə, Zlatibor dairəsinin 286.549 sakini var. Əhalinin 51,2% -i şəhər yerlərində yaşayır. Rayonun etnik tərkibi:

## İstinadlar
Qıvraq (Sisyan)

**Qıvraq**, **Kırqax** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 21 km cənub-qərbdə, Sofulu kəndinin yaxınlığında yerləşir. 1590-cı il tarixli "İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 1590-cı ildən mə'lumdur

## Toponimi
XIX əsrin 30-cu illərində kollektivləşmə ilə əlaqədar olaraq ləğv edilmiş, əhalisi qonşu Sofulu kəndinə köçürülmüşdür. Kəngərlərin Sofulu tayfasının Naxçıvandan özləri ilə gətirdikləri addır. Naxçıvanda Qıvraq toponiminin özü isə qədim türk dillərində qiy "kənd" və örək "qala", "möhkəmləndirilmiş yer" sözlərindən ibarət adın təhrifidir. Kəndin ilk adı Kırqax olmuşdur. Fikrimizcə "Qıvraq", "Qırxaq" oykoniminin dəyişdirilmiş formasıdır. Kəndin ilkin adına istinad edib deyə bilərik ki, toponim türk dilində "çöl", "dağ, dağ başı" mənasında işlənən kır sözü ilə teleut, Altay, qırğız, qaraqırğız dillərində "bərk", "möhkəm" mənasında işlənən "qax" sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 69 nəfər, 1897-ci ildə 80 nəfər, 1908-ci ildə 148 nəfər, 1914-cü ildə 220 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər qırğınlarla deportasiya etmişdir. Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra kəndi tərk etməyə məcbur olan qıvraqlılar öz doğma yerlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 77 nəfər, 1926-cı ildə 122 nəfər, 1931-ci ildə 111 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1727-ci ildə kənddə 5 azərbaycanlı ailəsi yaşayırdı. XIX əsrin ortalarında Sofulu tayfasının qışlaqlarından biri idi. 30-cu illərin sonunda ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar
Pulkənd

**Pulkənd** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonu ərazisində kənd olmuşdur.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 22 km şimal-qərbdə yerləşirdi. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kənd 1918 də dağıdılmışdır. 1906-cı il iyulun 5-də köç yolunun üstündə yerləşən Qalaçıq erməni kəndinin silahlı dəstəsi ilə Şahsevən və Qarafındıqlı elatları arasında toqquşma baş verir. Ermənilər 20 nəfər, türklər isə 30 nəfər itki verir. Bundan sonra erməni silahlı dəstələri türklər yaşayan Pul, Ərikli, Şükar və Məliklər kəndlərinə hücum edərək onları viran qoymuş, əhalisini qaçqın düşməyə məcbur etmişdilər. 150 türk ailəsi didərgin vəziyyətdə, açıq səma altında yaşamağa məcbur qalmışdı.

## Toponimi
Toponim fars dilində "körpü" mənasında işlənən pül (pul) sözünə, "yaşayış məntəqəsi" mənasında işlənən kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında əmələ gələn mürəkkəb quruluşlu toponimdir. 1727-ci ilə aid mənbədə "Pul" kimidir. Həmin mənbədə 6 xristian (alban) ailəsinin yaşadığı qeyd olunur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 75 nəfər, 1886-cı ildə 122 nəfər,1897-ci ildə 153 nəfər, 1908-ci ildə 193 nəfər, 1914-cü ildə 282 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1917-ci ilin dekabrında azərbaycanlılar erməni soyqırımına məruz qalaraq deportasiya edilmiş, kənd dağıdılaraq xarabalığa çevrilmişdir. İndi xaraba kənddir. 1727-ci ilə aid mənbədə Pul kimidir Həmin mənbədə kənddə 6 xristian (xristian albanlar nəzərdə tutulmalıdır) ailəsinin yaşadığı qeyd olunur. XIX əsrin 80-ci illərinə aid mənbədə də Pul yazılmış (103, 164) və kəndin əhalisinin tatar (azərbaycanlı) olduğu göstərilmişdir.1917-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Fars dilində pul (pol) "körpü" sözündəndir.

## İstinadlar
Qızılcıq (Sisyan)

**Qızılcıq** və ya **İşxanasar** () - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Sisyan rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7 km şimal-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim torpağın rəngini bildirən qırmızı mənasında işlənən qızıl sözünə kiçiltmə mənası bildirən -cıq şəkilçisinin artırılması yolu ilə əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan düzəltmə quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 165 nəfər, 1886-cı ildə 287 nəfər, 1897-ci ildə 407 nəfər, 1908-ci ildə 450 nəfər, 1914-cü ildə 441 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalanlar öz yurdlarına dönə bilmişdir. 

Burada 1922-ci ildə 189 nəfər, 1926-cı ildə 122 nəfər, 1931-ci ildə 292 nəfər, 1987-ci ildə 466 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayında kənd sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuşlar. İndi kənddə ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Püsək

**Püsək** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 18 km cənub-qərbdə, Sofulu kəndinin yaxınlığında yerləşirdi. 1590-cı il
tarixli "İrəvan əyalətinin müfəssəl tarixi"ndə Pisək, 1728-ci il tarixli "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Püsyak formasında qeyd edilmişdir. Z. Qorqodyanın əsərində kəndin qədim adı Püsyək kimi göstərilmişdir.

Toponim qədim türk dilində "gül çələngi" mənasında işlənən püsək (əsli psak) sözündən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan sadə quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 332 nəfər, 1897-ci ildə 153 nəfər, 1908-ci ildə 260 nəfər, 1914-cü ildə 310 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə ermənilər azərbaycanlılar qırğınlarla deportasiya etmişlər. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar öz kəndlərinə dönmüşdür. Burada 1922-ci ildə 150 nəfər, 1926-cı ildə 149 nəfər, 1931-ci ildə 197 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Kənd 1930-cu illərin sonunda ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## Pusək məscidi

Pusək məscidinin daşdan yonulmuş dirəyi 1980-ci illərə kimi qalmaqda idi. 

## İstinadlar
Puşgah

**Puşgah** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Meğri rayonunda kənd) kənd adı.

## Tarixi
Kənd ermənicə Ayqedzor adlandırılmışdır.

## Əhalisi
1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Vaqif Novruzov

* Vaqif Novruzov (nazir) — Azərbaycanın daxili işlər naziri (1993-1994).
* Vaqif Novruzov (botanik) — Biologiya üzrə elmlər doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2017).

## Həmçinin bax
* Vaqif
* Novruzov
Salo adası

**Salo adası** () — Ladoqa gölünün şərq sahillərində, inzibati baxımından Kareliya Respublikasının Olones rayonu ərazisində yerləşir.

## Tarixi
Salo adası bir zamanlar Ladoqada quldurluq edən quldur Ondrusun və dəstəsinin iqamətgahı olmuşdur. Adaya bitişik olan buxta Ondrusovski adlandırılır. Quldur sonradan tövbə etdi və adasının qarşısındakı Andrusovski monastırında rahib oldu.
## Mənbə
* http://serafim.com.ru/site/nstr_140.html
* http://iv70.narod.ru/IV/2/6O.html.htm
* http://www.semiotic.ru/la/words.html
Foto tranzistor

**Foto tranzistor**-Üzərinə işıq düşdüyündə kollektor-emitter ucları arasındakı müqavimət dəyəri azalan elementdir. Ümumiyyətlə bir yükün işıq ilə idarə  edilməsində açar elementi olaraq istifadə edilər. Foto tranzistorlar normal tranzistor kimi PNP və ya NPN olaraq istehsal edilirlər.Fototranzistorlar, baza ucuna işıq düşdüyündə K-E arasından cərəyan keçməsini təmin edən elementlərdir. Fotodiyotlardan fərqli olaraq işıqla hasil edilən cərəyanı gücləndirə bilərlər. Bu xüsusiyyətləri sayəsində fotodiodlardan çox üstündürlər.

## Foto tranzistorun quruluşu

Fototranzistorlar iki ya da üç ayaqlı olaraq istehsal edilir. Üç ayaqlı olan modellərdə lupa rənglənmiş olarsa element normal tranzistor halına keçər. Lupa rənglənməzsə və baza ucu da dövrəyə bağlanacaq olursa baza iki təsir söz mövzusu olacağından K(kollektor)-E(emitter) arasından keçən cərəyanın miqdarındakı dəyişmə daha çox olur. Iki ayaqlı fototranzistorlarda(istifadə rahatlığı baxımından) baza ucu çölə çıxarılmaz.Foto tranzistorların quruluşu şəkildə östərilmişdir. Üç yarım keçiricinin birləşməsindən ibarət olan fototranzistorların K-B(baza) ucları arasına bağlanmış olan fotodioda işıq enerjisi (foton) gələ bilməsi üçün baza ucunun olduğu hissəyə lupa şəklində şüşə yerləşdirilmişdir. Foto tranzistorlar p-n keçidlərinin arasına bir lupa köməyi ilə işıq fokslanır və bu sayədə meydana gələn sərbəst elektronlar ilə tranzistorun impulslanması təmin edilər. oto tranzistor istehsalında işığa qarşı həssaslığı artırmaq məqsədi ilə Galium Arsenid kimi işığa həssas maddələr istifadə edilir. Foto tranzistorlar baza ilə kollektor ucları əslində bir foto dioddan ibarətdir. Bəzi foto tranzistorlarda baza ucları istifadə edilməsə də bir ayaq olaraq çıxardılmışdır.Foto tranzistorlar üzərinə düşən işıq sayəsində baza ilə kollektor arasında olan foto diod açıq vəziyyətə keçər və bunun nəticəsi olaraq kollektor-emitter arasındakı müqavimət azalır və beləliklə, tranzistor açıq vəziyətə keçər. Ancaq açıq vəziyyəti təmin edən cərəyan çox kiçik olduğu üçün bir çox yükü çəkə bilməz. Buna görə də foto tranzistorlar yükü çəkmək(məsələn,mühərriki işə salmaq) yerinə yükü çəkən bir tranzistoru impulslamaq üçün istifadə edilərlər.

## Həmçinin bax

*Yarımkeçirici cihazlar
*Yarımkeçiricilər
*Diod

## İstinadlar
Sabit qanadlı təyyarə

**Sabit qanadlı təyyarə** və ya **sabit qanadlı hava nəqliyyatı** — qanadlarının quruluşu və irəliyə doğru hərəkətinin nəticəsində formalaşmış hava sürətinin yaratdığı daşıma ilə uçan hava nəqliyyatı vasitəsi. Bu baxımdan fırlanan qanadlı hava nəqliyyatından ayrılırlar.

## Biblioqrafiya
* Blatner, David. *The Flying Book: Everything You've Ever Wondered About Flying on Airplanes*. 

## Xarici keçidlər
 

* The airplane centre
* Airliners.net
* Aerospaceweb.org
* How Airplanes Work – Howstuffworks.com
* Smithsonian National Air and Space Museum's How Things Fly website
*"Hops and Flights – a Roll Call of Early Powered Take-offs" a 1959 *Flight* article
Hava sürəti

**Hava sürəti** — havadakı istənilən aviavasitənin sürəti. Aviasiyada fərqli məqsədlər üçün istifadə olunan bir çox fərqli hava sürəti olduğundan hava sürətinə ümumi bir tərif vermək düzgün olmazdı. Hava sürəti termini ilə əsasən aviavasitənin əsas sürət saatından oxunan və təyyarənin ətrafındakı hava kütləsinə görə, nisbi sürəti verən alət hava sürəti və ya göstərilmiş hava sürəti (göstərici sürət) nəzərdə tutulur.

## Biblioqrafiya

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 

### Kalkulyatorlar
*
* 
* 
*
Kolubara dairəsi

**Kolubara dairəsi** () — Serbiyanın qərb hissəsində yerləşən dairə.

## İnzibati bölgüsü
Dairənin ərazisi 6 icmaya bölünüb:

* Valevo
* Oseçina
* Ub
* Laykovats
* Mionitsa
* Liq

## Əhalisi
2011-ci ildə aparılan rəsmi siyahıyaalmaya görə, Kolubara dairəsinin 174,513 sakini var. Dairənin etnik tərkibi:

## İstinadlar
Dəniz patrul təyyarəsi

Dəniz patrul təyyarəsi uzun müddət dəniz patrul rollarında işləmək üçün hazırlanmış sabit qanadlı təyyarədir. Dəniz patrul təyyarələri xüsusilə sualtı, donanma və axtarış-xilasetmə missiyalarında iştirak edir.
Kawasaki Heavy Industries

**Kawasaki Heavy Industries Ltd. (KHI) ** (, Romanizasiya: *Kawasaki Jūkōgyō Kabushiki-gaisha*), Yaponiyada yerləşən  bir ağır sənaye şirkətidir. Şirkət 15 oktyabr 1896-cı ildə Shōzō Kawasaki tərəfindən yaradılmış olub, motosikl, iş maşınları (ağır texnika), aerokosmika sənayesi ilə müdafiə sənayesi sahəsində fəaliyyət göstərir. Şirkətin mərkəzi Kobenin Chūō və Tokionun Minato bölgələrində yerləşir.
Maçva dairəsi

**Maçva dairəsi** () — Serbiyanın qərbində yerləşən dairə.

## İnzibati bölgüsü
* Şabats
* Boqatiç
* Loznitsa 
* Vladimirtsi 
* Kotseleva
* Mali-Zvornik 
* Krupan
* Lyuboviya

## Əhalisi

2011-ci ildə aparılan son rəsmi siyahıyaalmaya görə, Zlatibor dairəsinin 298.931 sakini var. Əhalinin 29, 14% -i şəhər yerlərində yaşayır. Rayonun etnik tərkibi:

## İstinadlar
Ağır sənaye

Ağır sənaye böyük və əsasən mexaniki və struktur komponentlərin istehsal olunduğu bir sənaye qrupudur. Ümumiyyətlə mədən, metallurgiya, maşınqayırma, energetika, müdafiə sənayesi və kimya sənayesi kimi sahələri əhatə edir.
Aerokosmika sənayesi

Aerokosmika sənayesi aviasiya və kosmik fəza texnikasını birləşdirən bir elmdir. Aerokosmik təşkilatlar hava və ya kosmik gəmilərin tədqiqatı, dizaynı, istehsalı və istismarı ilə maraqlanırlar. Aerokosmik fəaliyyətlərin ticarət, sənaye və hərbi də daxil olmaqla çox sayda qolları vardır.
Kawasaki P-1

**Kawasaki P-1** (), Kawasaki Heavy Industries tərəfindən istehsal edilmiş olan Yaponiya mənşəli dəniz patrul təyyarəsidir. Təyyarə köhnə *Lockheed P-3 Orion*un yerini alması üçün yaradılmış olub ilk uçuşunu 28 sentyabr 2007 tarixində həyata keçirmişdir və 26 mart 2013 tarixində Yaponiya Dəniz Özünümüdafiə Qüvvələrinin arsenalına qəbul edilmişdir. P-1, uzaqdan idarəetmə sistemi adlı nəzarət sistemindən faydalanmaq üçün istehsal edilmiş olan dünyanın ilk əməliyyat təyyarəsidir. 2007-ci ildən müasir bu günə kimi 5 ədəd istehsal edilmişdir. Vahidinin qiyməti 350.4 milyard Yaponiya yeni (JP¥) dəyərindədir.

## Tekniki xüsusiyyətləri (Kawasaki P-1)
*Mənbə:*
* **Ekipaj:** 3-8
* **Uzunluq:** 38.0 m
* **Qanat eni:** 35.4 m
* **Hündürlük:** 12.1 m
* **[[Maksimum uçuş çəkisi]]:** 79,700&nbsp;kq
* **Motor:** 4 ədəd IHI Corporation F7 turbofan

## İstinadlar
Böyük Xextsir Dövlət Təbiət Qoruğu

**Böyük Xextsir Dövlət Təbiət Qoruğu** – Rusiya Federasiyasında dövlət təbiət qoruğu. Xabarovsk şəhərinin şəhərətrafi zonasında (15–20&nbsp;km cənubda), Böyük Xextsir dağ massivində yerləşir. Sahəsi 454² km. 1963-cü ildə təşkil olunmuşdur.

## Ümumi məlumat
Səthi dağlıq sahələrdən (hündürlük 500 metrə qədər) və düzənliklərdən ibarətdir; çılpaq qayalıqlarvar.  Böyük Xextsir Dövlət Təbiət Qoruğu üçün müxtəlif bitki növləri səciyyəvidir. Dağlarda sidr, küknar və enliyarpaqlı meşələr, sıx kolluqlar və zəngin ot örtüyü üstündür. Dağətəyi zonalarda qarışıq və törəmə tipli meşələr yayılmışdır. Dərələrdə qaraşam ağacları, cil çəmənləri, ağcaqovaq-küknar talaları və paralel uzanmış ensiz yüksəkliklərdə palıdlıqlar var; qızılağac cəngəlliyinə və bataqlıqlara rast gəlinir. Əsas meşə massivlərindən tam, yaxud qismən təcrid olunmuş Mancuriya florası qalmaqdadır. 755 bitki növü arasında RF-nin Qırmızı Kitabına daxil edilmiş çoxlu endemik və relikt bitkilər var. Heyvanat aləmi Amur-Ussuriya və Sibir tayqa faunası komplekslərinin növləri ilə təmsil olunur; susamuru, ağdöş ayı və qonur ayı, maral, cüyür, uçan sincab, mışovul, burunduk səciyyəvidir. Amur pişiyi və susamuruna, vaşaq və Amur pələnginə rast gəlinir. Quşlardan qara bağır, meşə qaratoyuqu və sarısinə tənək quşu, az miqdarda cənnət milçəktutanı, mavi sağsağan, qırqovul və Amuryanı ərazilərə xas növlər var. Qoruqda RF-nin Qırmızı kitabına düşmüş çay qaran quşu yaşayır. Sürünənlərdən qorunan Uzaq Şərq tısbağası daha çox maraq doğurur.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
* Заповедник "Большехехцирский" ФГБУ "Заповедное Приамурье"
İpək (dəqiqləşdirmə)

* **[[İpək]]** — barama qurdlarının əmələ gətirdiyi çox incə və parlaq saplardan toxunan qiymətli parça.
* İpək (komiks) — uydurma personaj.
* Birinci İpək — Laçın rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.
* İkinci İpək — Laçın rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.
* Dəniz ipəyi — Aralıq dənizi sahillərində yaşayan "Pinna nobilis" adlı iri molyuskadan alınan ən nadir və dəyərli tekstil materiallarından biri.

## Həmçinin bax
* İpəkçilik
Badri Xasaia

**Badri Xasaia** (; ) — Gürcüstan yunan-roma güləşçisi, Avropa çempionu, dünya çempionatlarının mükafatçısı.

## Həyatı
1979-cu ildə Kutaisi şəhərində anadan olub. 1995-ci ildə kadetlər arasında dünya birinciliyinin gümüş mükafatçısı olmuşdur. 1998-ci ildə yeniyetmələr arasında dünya birinciliyinin gümüş mükafatçısı olmuşdur. 1999-cu ildə yeniyetmələr arasında Avropa çempionu oldu.

2002-ci ildə dünya çempionatının gümüş mükafatçısı və Avropa çempionu oldu. 2005-ci ildə Avropa çempionatının bürünc medalçısı oldu. 2007-ci ildə dünya çempionatının bürünc medalını qazandı. 2008-ci ildə Avropa Çempionatının gümüş medalına sahib oldu, lakin Pekin Olimpiya oyunlarında yalnız 16-cı ola bildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Badri Xasai  —  Sports-reference.Com saytında Olimpiya statistikası (ing.)
* Badri Xasai International Wrestling Database saytında profili (ing.)
Boeing P-8 Poseidon

**Boeing P-8 Poseidon**, Amerika Birləşmiş Ştatları Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün için Boeing Defense, Space & Security (Boeing Müdafiə, Kosmos və Təhlükəsizlik) şirkəti tərəfindən hazırlanmaqda olan sualtı və suüstü hədəflərə qarşı nəzərdə tutulmuş olan dəniz patrul təyyarəsidir. İlk uçuşunu 25 aprel 2009-cu ildə baş tutmuşdur. 7 mart 2012-ci ildəki məlumata görə 7 ədəd istehsal edilmişdir.
Proqram dəyəri 201.4 milyon ABŞ dolları həcmindədir. Vahidinin dəyəri 33,638 milyon ABŞ dolları təşkil edir. (MY2013 üçün)

## İstinadlar
Bəhram İbrahimov

**Bəhram İbrahimov** (tam adı: **İbrahimov Bəhram Məhəmməd oğlu**; d. (1930–2016), Füzuli rayonu, Böyük Bəhmənli kəndi, Azərbaycan SSR, SSRİ— jurnalist, "İnşaatçı" qəzetinin şöbə müdiri (1949–2006), "İnkişaf" qəzetinin redaktoru (2006–2016), Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının Ali Məclisinin üzvü və AAŞ Mətbuat xidmətinin rəhbəri, "Qızıl Qələm" mükafatı laureatı, "Nurlu Qələm" və "Ustad Qələm Sahibi"

## Həyatı
İbrahimov Bəhram Məhəmməd oğlu 1930-cu ildə Füzuli rayonunun Böyük Bəhmənli kəndində anadan olmuşdur.

Azərbaycan Dövlət Xarici Dillər Pedaqoji İnstitutunu fransız dili mütəxəssisi kimi bitirmişdir. Sonralar Jurnalist Sənətkarlığı institutunu qutarmış, Moskvadakı V. İ. Lenin adına Hərbi Siyasi Akademiyanın, habelə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun kadrların təkmilləşdirilməsi kursunun müdavimi olmuşdur.

Əmək fəaliyyətinə Füzuli rayonunda müəllim kimi başlamış, Sənaye Tikintisi Nazirliyinin fəhlə yataqxanasında tərbiyəçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Mətbuatda 1949-cu ildən fasiləsiz çıxış etmiş, ölkə tikinti kompleksinin bütün sahələrini işıqlandıran sanballı və dəyərli yazılar dərc etdirmiş, ən mühüm buraxılış obyektlərindən maraqlı səhifələr hazırlamışdır.

40 ildən artıq "İnşaatçı" qəzetində şöbə müdiri işləmişdir.

O, "İnşaatçı"nı quran, zamanın keşməkeşlərindən üzüağ, qalib çıxmasına yardım edən insanlardan, prinsipial jurnalistlərdən idi.

2006-cı ildən Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının (AAŞ) orqanı olan "İnkişaf" qəzetinin redaktoru, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının Ali Məclisinin üzvü və AAŞ Mətbuat xidmətinin rəhbəri olmuşdur.

Bəhram müəllim tək öz ömrünü deyil, yüzlərlə insanın tale yükünü daşıyan el ağsaqqalı, çoxlarının qaranlıq yoluna işıq salan ziyalı və əsl azərbaycanlı idi.

Bəhram müəllim 2016-cı ilin aprelin 27-sində haqq dünyasına qovuşdu.

Azərbaycan inşaatçılarının fəaliyyətindən bəhs edən 45 publisistik sənədli kitabın müəllifi idi.

Bəhram müəllim ailəli idi, iki oğlu, beş qızı və 9 nəvəsi vardır.

## Mükafatları
Dövlət mükafatlarına və Azərbaycan jurnalistlərinin "Qızıl Qələm" mükafatına layiq görülmüşdür. Bədii yaradıcılığındakı uğurlarına görə H. B. Zərdabi adına "Ali Kamil Jurnalist" diplomunu almış, "Nurlu Qələm" və "Ustad Qələm Sahibi" adına layiq görülmüşdür.
Abaza (şəhər)

**Abaza** — Rusiyanın Xakasiya Respublikasında şəhər.

## Adı
Şəhərin adı Abakan zavodu ifadəsinin qisqartmasından gəlir.

## Coğrafi məkan
Şəhər Abakan çayının yuxarı axarında, dağarası hövzəsində, Abakan şəhərindən 179 km aralıda yerləşir. Şimal-qərbdə Kirs silsiləsinin meşəli yamacları, cənub və cənub-şərqdə isə Sevinc silsiləsi yüksəlir.

Dəmiryolu xəttini Krasnoyarsk dəmiryolunun Askiz stansiyası ilə Novokuznetsk — Abakan xətti ilə birləşdirir, regional magistral yolu 95K-002 Abakan - Ak-Dovurak bu şəhərdən keçir.

## Tarix
Abaza qəsəbəsi 1856-cı ildə Abakan dəmir filizi yatağının işlənməsi ilə əlaqədar yaranmışdır.

1867-ci ildə burda Ural taciri Kolçugin tərəfindən poladtökmə zavodu quruldu. Zavod 1926-cı ilə qədər işləmişdir. 1926-cı ildən 1957-ci ilə qədər sahə istismar edilməmişdir.

1957-ci ildən etibarən filiz mədəni bərpa edilir. Abaza şəhər tipli bir qəsəbə statusu veridir, 1966-cı ildə şəhərə çevrilir və 2003-cü ildə respublika tabeliyindəki bir şəhər olur.

## Əhali
2017-ci ilin məlumatına görə Abaza şəhərinin əhalisi 15592 nəfərdir.

1 yanvar 2019-cu ildən şəhər əhalisinin sayına görə Rusiyanın 1115 şəhəri arasında, 785-ci yerdədir.

## Yerli idarəetmə
Abaza şəhərinin yerli rəhbərliyinin quruluşu.

* Abaza şəhərinin Deputatlar Şurası — bələdiyyənin nümayəndəlik orqanı;
* Abaza şəhərinin başçısı — bələdiyyənin başçısı;
* Abaza şəhərinin rəhbərliyi bələdiyyənin icra və inzibati orqanıdır;

## İqtisadiyyat
Şəhərdən 5 km məsafədəki bir mədəndə (Abazinsky minası) dəmir filizi hasil olunur. Zənginləşdirmə fabriki var. Hasil olunan dəmir filizi Novokuznetsk metallurgiya müəssisələrinə göndərilir. Şəhərdə həm də ət emalı zavodu, ağac sənayesi təsərrüfatı və s. müəssisələr var.

## Maraqlı faktlar
Abaza Rusiya şəhərlərinin əlifba sırası siyahısında birinci yeri tutur.

## İstinadlar
Bədəldərə

**Bədəldərə** — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

## Tarixi
Bədəldərə yaşayış məntəqəsi keçən əsrin 50-ci illərində Bədəldərəsi adlı yerdə salınmışdır. Bədəl (şəxs adı) və dərə (çökək yer) komponentlərindən ibarət olan bu oronim ərazinin həmin şəxsin adı ilə bağlılığını bildirir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sen-Boliz

**Sen-Boliz** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Kornyu kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12212.

Kommuna təxminən Paris 560 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 140 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 70 &nbsp;km şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 98 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 51 yaşda (15-64 yaş arasında) 38 nəfər iqtisadi cəhətdən, 13 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 74.5%, 1999-cu ildə bu 58.8%) idi. 38 fəal 32 nəfərdən (18 kişi və 14 qadın), 6 nəfər işsiz (1 kişi və 5 qadın) çalışdı. 13 hərəkətsiz 1 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 9 nəfər təqaüdçü, 3 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Saint-Beaulize chateau.jpg|Qala
Fayl:Saint-Beaulize eglise.JPG|Kilsə
Fayl:Saint-Beaulize monument morts.JPG|Abidə
Fayl:Saint-Beaulize mairie.JPG|Şəhər meriyası


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Seqür (kommuna)

**Seqür** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Vezen-de-Levezu kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.

INSEE kodu — 12266.

Kommuna təxminən Paris 510 km cənubda, Tuluza şəhərindən 135 km şimal-şərqdə, Rodez isə 22 km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 587 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 337 nəfər arasında (15–64 yaş arasında) 245 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 92 hərəkətsizdir (fəaliyyət göstərici 72,7%, 1999-cu ildə bu 63,8%). Fəal 245 nəfərdən 239 nəfər (137 kişi və 102 qadın) işləyir, 6 kişi işsizdir. Fəal olmayan 92 nəfər arasında 25 nəfər şagird və ya tələbə, 40 nəfər təqaüdçü, 27 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Bozeli

**Sen-Bozeli** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Bozeli kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Miyo.

INSEE kodu — 12213.

Kommuna təxminən Paris 530 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 140 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 37 &nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 520 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 325 nəfər (15-64 yaş) arasında 254 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 71 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 78,2%, 1999-cu ildə bu 69.8%). Fəal 254 nəfərdən 236 nəfəri (138 kişi və 98 qadın), 18 nəfəri işsiz (11 kişi və 7 qadın) idi. Aktiv olmayan 71 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 30 nəfər təqaüdçü, 26 nəfər digər səbəblərə görə  hərəkətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Beauz2.jpg|Sen-Bozeli
Fayl:Beauz6.jpg|Sen-Bozeli qalası
Fayl:Beauz3.jpg|Kilsə
Fayl:Saint-Beauzély - Prieuré de Comberoumal -19.JPG|Komberumal monastırı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Jan-Delnu

**Sen-Jan-Delnu** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Rekista kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12230.

Kommuna təxminən Paris 540 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 100 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 35 &nbsp;km cənubda yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 446 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə 231 yaşda olan (15-64 yaş arasında) 171 nəfər iqtisadi cəhətdən, 60 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 74.0%, 1999-cu ildə 66.7%). Fəal 161 nəfərdən (86 kişi və 76 qadın), 9 nəfər işsiz (3 kişi və 6 qadın) işləyir. 60 hərəkətsiz 16 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 32 nəfər təqaüdçü, 12 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Viktor-e-Melvyö

**Sen-Viktor-e-Melvyö** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Rom-de-Tarn kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Miyo.

INSEE kodu — 12251.

Kommuna təxminən Paris 540 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 125 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 39 &nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 374 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 227 nəfər (15-64 yaş) arasında 159 nəfər iqtisadi fəal, 68 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 70.0%, 1999-cu ildə bu 62.1%). Fəal 159 nəfərdən 142 nəfəri (83 kişi və 59 qadın), 17 nəfəri işsizdir (6 kişi və 11 qadın). 68 hərəkətsiz 17 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 28 nəfər təqaüdçü, 23 nəfər digər səbəblərə görə  hərəkətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Saint-Victor 0931.JPG|Sen-Viktor-e-Melvyö
Fayl:Saint-Victor 0932.JPG|Sen-Viktor-e-Melvyö
Fayl:Map commune FR insee code 12251.png|Kommunanın xəritəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Jan-d’Alkapye

**Sen-Jan-d’Alkapye** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sent-Afrik kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Miyo.

INSEE kodu — 12229.

Kommuna təxminən Paris 550 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 130 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 55 &nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 260 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 141 nəfər (15-64 yaş arasında) 103 nəfər iqtisadi fəal, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.0%, 1999-cu ildə bu göstərici 69.8%). Aktiv olan 103 nəfərdən 97 nəfəri (61 kişi və 36 qadın) işləyir, 6 nəfər işsizdir (3 kişi və 3 qadın). 38 hərəkətsiz 9 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 16 nəfər təqaüdçü, 13 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Saint-Jean-d'Alcapiès Panorama.JPG|Sen-Jan-d’Alkapye
Fayl:Map commune FR insee code 12229.png|Kommunanın xəritəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Jenyes-d’Olt

**Sen-Jenyes-d’Olt** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Jenyes-d’Olt kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12224.

Kommuna təxminən Paris 490 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 160 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 35 &nbsp;km şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 2034 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 1096 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 786 nəfər iqtisadi fəal, 310 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 71,7%, 1999-cu ildə bu 68.7%). Fəal 786 nəfərdən 717 nəfər (377 kişi və 340 qadın) işləyir, 69 nəfər işsizdir (25 kişi və 44 qadın). 310 hərəkətsiz şəxs arasında 70 nəfər şagird və ya tələbə, 127 nəfər təqaüdçü, 113 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Panorama St Geniez.jpg|Sen-Jenyes-d’Olt
Fayl:Saint Geniez dOlt Aveyron France.jpg|Sen-Jenyes-d’Olt
Fayl:Marmots St Geniez.jpg|
Fayl:Monument Talabot.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Jorj-de-Lüzanson

**Sen-Jorj-de-Lüzanson** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Qərbi Miyo kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Miyo.

INSEE kodu — 12225.

Kommuna təxminən Paris 540 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 135 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 50 &nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1673 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə 1068 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 766 nəfər iqtisadi cəhətdən, 302 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 71.7%, 1999-cu ildə 70.5%) idi. Fəal olan 766 nəfərdən 718 nəfəri (403 kişi və 315 qadın), 48 nəfəri işsizdir (16 kişi və 32 qadın). 302 hərəkətsiz, 107 nəfər şagird və ya tələbə, 89 nəfər təqaüdçü, 106 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*