Mir Mehdi Çavuşi

**Mir Mehdi Çavuşi** () — şair, yazıçı, siyasətçi, 21 Azər hərəkatının iştirakçısı. Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə Azərbaycan Milli Məclisinə seçilmiş nümayəndə və Şairlər və Yazıçılar Cəmiyyətinin üzvü olub. Mühacirət etdikdən sonra Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Quba komitəsinin sədri olub.

## Haqqında

### İlk illəri
Mir Mehdi Mir Həbib oğlu 1909-cu ildə Təbrizdə Hökmavar məhəlləsində anadan olub. İlk təhsilini mədrəsədə, orta təhsilini isə "Şəmsi" məktəbində alıb. Ailəsi kasıb olduğu üçün təhsilini davam etdirə bilməyib və dəmirçiliklə məşğul olub.

### 21 Azər hərəkatında
1941-ci ildə Təbrizdə, Hacı Əli Şəbüstəri, Əli Maşınçı, İsmayıl Şəms, Sadıq Padiqan, Hilal Nasiri və digərləri ilə birlikdə "Azərbaycan Cəmiyyətini" yaradıb. İllərlə topladığı 500 min tümən pulunu faşizmlə mübarizə aparmaqları üçün Sovet Ordusuna ianə edib. 1943-cü ilin yayında Təbrizdə Hilal Nasiri, Xəlil Azərbadiqan, Hüseyn Rizvan, Cəfər Əxgəri ilə birlikdə Demokratiya ocağı təşkilatını qurub. 1944-cü ildə Demokratiya ocağı təşkilatı Tudə partiyası ilə birləşdikdən sonra Mir Mehdi Çavuşi də partiyaya üzv olub.

Yaradıcılıqla məşğul olub və ilk şeirləri "Vətən yolunda" və "Azərbaycan" qəzetlərində çap olunub. Şeirlərində əsasən azadlığı, istiqlaliyyəti, vətəni, xalqı tərənnüm edib. Özünə "Çavuşi" təxəllüsü götürüb. 1945-ci il yanvarın 3-də "Vətən yolunda" qəzetinin nəzdində yaradılmış "Şairlər məclisi"nin üzvü olub. 1945-ci ilin may ayında Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasının 25 illiyi münasibətilə Cənubi Azərbaycandan Bakıya dəvət olunmuş nümayəndə heyətinin üzvlərindən biri olub.

Azərbaycan Demokrat Partiyası qurulduqdan sonra ora üzv olub və partiyanın Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvü seçilib.1945-ci il noyabrın 20-də Təbriz Ərk teatrının binasında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayıb. Noyabrın 21-də konqres nümayəndələrindən, seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Milli heyət yaradıldı. Mir Mehdi Çavuşi də Milli heyətə seçilən 39 nəfərdən biri olub. 1945-ci il noyabrın 27-dən dekabrın 2-ə qədər İran tarixində ilk dəfə qadınların da iştirak etdiyi azad seçkilər keçirilib. Keçirilən seçkilər nəticəsində Mir Mehdi Çavuşi səs toplayaraq Azərbaycan Milli Məclisinə Əhərdən nümayəndə seçilib.

1946-cı il dekabrın 5-də Miyanə istiqamətində hücum edən şah qoşunları Qulam Yəhyanın rəhbərlik etdiyi fədailər tərəfindən dayandırıldı. Azərbaycanın müxtəlif ərazilərindən insanlar silahlanmaq və şah qoşununa qarşı mübarizə aparmaq üçün Milli Hökumətə müraciətlər edirdilər. Bundan sonra Mir Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi ilə Müdafiə Komitəsi quruldu. Komitənin ilk işi Təbrizdə hərbi vəziyyət elan edib, "Babək" adlı könüllü dəstələr qurmaq oldu. Könüllü dəstələrə ilk etapda 600 nəfər üzv oldu. Bundan sonra Pişəvəri yenidən hərbi dəstək üçün Sovet İttifaqına müraciət etdi. Lakin bu istəyi cavabsız qaldı.

1946-cı il dekabrın 11-də Azərbaycan Əyalət Əncüməni qan tökülməsinin qarşısını almaq məqsədilə Qızılbaş Xalq Qoşunlarına və fədai qüvvələrinə şah qoşunlarına qarşı müqavimət göstərməmək və döyüş meydanlarını tərk etmək haqqında qərar verdi. Elə həmin gündən etibarən İran ordusu iri şəhərlərə girməzdən əvvəl bu şəhərlərdə ərbabların quldur dəstələri eləcə də mülki geyimli jandarmalar qırğınlar törətməyə başladılar. Bu dəstələr Tehran radiosu tərəfindən "İran vətənpərvərləri" adlandırılırdılar. Dəstələrin əsas məqsədi demokratların məhv edilməsi və şah qoşununun şəhərlərə girişini təmin etmək idi. Təbriz və Azərbaycanın digər şəhərləri talana və qırğınlara məruz qaldılar. Azərbaycan Milli Hökuməti süqut etdi. 1946-cı il dekabrın 14-də ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən dəstəklənən İran ordusu Təbrizə daxil oldu. Bundan sonra da qırğınlar və talan davam etdi. Minlərlə insan həbs olundu, sürgün edildi. Baş verən qırğınlarda ADF üzvləri, fədailər eləcə də tanınan şairlərdən Əli Fitrət, Sədi Yüzbəndi, Cəfər Kaşif və Məhəmmədbağır Niknam qətlə yetirildilər.

### AMH dağıldıqdan sonra
Mir Mehdi Çavuşi də təqiblərdən qurtulmaq üçün Bakıya köçüb. İlk dövrlər yaradıcılıqla məşğul olsa da sonradan bu sahədə fəaliyyəti azalıb. Bir müddət Bakıda yaşadıqdan sonra Qubaya köçüb. Burada 12 nömrəli meyvəçilik sovxozunda mühəndis işləyib və ADF-nin Quba komitəsinin sədri olub. Azərbaycan Demokrat Firqəsi tərəfindən ona kəsilən və Moskva tərəfindən təsdiq edilən pensiyanı qəbul etməyib. 1950-ci illərdə sovxozda tətbiq etdiyi yeni texnologiya sayəsində dövlətə milyonlarla rubl gəlir qazandırdığı üçün Azərbaycan Kommunist Partiyasının MK-i tərəfindən ona 100 min rubl mükafat verilib. O isə bu mükafatı uşaq bağçaları və yetimxanalara paylayıb.

1967-ci ildə Qubada vəfat edib.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

### Kitabları
* Mir Mehdi Çavuşi — Silinməyən izlər / Bakı, Azərnəşr, 1967