G20

**G20** və ya **İyirmilər qrupu** —  19 ölkəni və Avropa İttifaqını (Aİ) birləşdirən hökumətlərarası forumdur. O beynəlxalq maliyyə sabitliyi, iqlim dəyişikliyinin azaldılması və davamlı inkişaf kimi qlobal iqtisadiyyatla bağlı əsas məsələləri həll etmək üçün çalışır . 
G20 həm sənayeləşmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələr də daxil olmaqla dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarının əksəriyyətindən ibarətdir və ümumi dünya məhsulunun (ÜDM) təxminən 90 faizini  , beynəlxalq ticarətin 75-80 faizini üçdə ikisini təşkil edir. Dünya əhalisinin və dünyanın quru ərazisinin təxminən yarısını təşkil edir .

G20 1999-cu ildə bir sıra dünya iqtisadi böhranlarına cavab olaraq yaradılıb. 2008-ci ildən bəri hər bir üzvün hökumət və ya dövlət başçısı, maliyyə naziri, xarici işlər naziri və digər yüksək vəzifəli məmurların iştirak etdiyi sammitlərlə ildə ən azı bir dəfə toplanılır. Aİ-ni Avropa Komissiyası və Avropa Mərkəzi Bankı təmsil edir . Digər ölkələr, beynəlxalq təşkilatlar və qeyri-hökumət təşkilatları və bəziləri də daimi əsaslarla sammitlərdə iştirak etməyə dəvət olunur.

2009-cu ildə sammitində G20 özünü beynəlxalq iqtisadi və maliyyə əməkdaşlığının əsas məkanı elan etdi . Qrupun nüfuzu sonrakı onillikdə yüksəldi və o analitiklər tərəfindən əhəmiyyətli qlobal təsirə malik kimi tanınır . Qrup məhdud üzvlüyünə, icra səlahiyyətlərinin olmamasına və iddia edilən zərbələrə görə tənqid olunur. Mövcud beynəlxalq institutların Zirvə görüşləri tez-tez etirazlarla, xüsusən də anti-qloballaşma qrupları tərəfindən qarşılanır .

## Tarixi
### Təsisi

G20 İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı iqtisadi siyasətin beynəlxalq koordinasiyasına yönəlmiş bir sıra təşəbbüslərin sonuncusudur ki, bunlara “Bretton Woods Twins”, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Dünya Bankı və indiki Dünya Ticarət Təşkilatı daxildir . 
G20 1999-cu ilin iyununda G7-nin Köln sammitində ön plana çəkildi və 15-16 dekabr 1999-cu ildə Berlində keçirilən ilk iclası ilə 26 sentyabr 1999-cu ildə G7-nin maliyyə nazirlərinin iclasında rəsmi olaraq təsis edildi. Kanadanın maliyyə naziri Paul Martin ilk sədr seçildi və ilk iclasa Almaniyanın maliyyə naziri Hans Eyhel ev sahibliyi etdi . 
Brokinq İnstitutundan Clin I. Bradford və Johannes F. Linn tərəfindən 2004-cü il hesabatında qrupun ilk növbədə G7-nin eyni vaxtda sədri olan Ehelin təşəbbüsü ilə yaradıldığı iddia edilir . Bununla belə, Bradford daha sonra Kanadanın o vaxtkı maliyyə naziri (Kanadanın gələcək Baş naziri) Pol Martini “maliyyə nazirləri səviyyəsində G20-nin formalaşmasının həlledici memarı” və sonradan “göstərişin həyata keçirilməsini təklif edən şəxs” kimi təsvir etdi. G-20 ölkələri liderlər səviyyəsində sammitlər keçirilir. 
Kanadalı akademik və jurnalist mənbələri də G20-ni Martin və onun amerikalı həmkarı, o zamankı xəzinədarlıq katibi Larri Summersin təşəbbüsü ilə müyyən ediblər. Bununla belə, hamı etiraf edir ki, Almaniya və Birləşmiş Ştatlar öz baxışlarının reallaşmasında əsas rol oynayıblar. Martin və Summers G20-ni 1990-cı illərin sonlarında Meksika pesosu böhranı ilə başlayan və 1997-ci ildə Asiya maliyyə böhranı, 1998-ci ildə Rusiya maliyyə böhranı və nəticədə inkişaf etməkdə olan bazarlara yayılan bir sıra kütləvi borc böhranlarına cavab olaraq düşünmüşdülər. 1998-ci ilin payızında tanınmış hedcinq fondu Long-Term Kapital Menecmentin dağıdılması şəklində ABŞ-yə təsir etdi. Bu, onlara sürətlə qloballaşan dünyada G7, G8 və Bretton Vuds sisteminin maliyyə sabitliyini təmin edə bilməyəcəyini nümayiş etdirdi, onlar öz səsini verəcək və yeni iqtisadiyyatlar yaradacaq yeni, daha geniş əsas dünya iqtisadiyyatları qrupunun təmin edilməsində öhdəliklər  təsəvvür etdilər. G20-yə üzvlük Eyhelin müavini Caio Koç-Veser və Summersin müavini Timoti Geithner tərəfindən qərarlaşdırılıb. 
Siyasi iqtisadçı Robert Veydinin fikrincə:

“Geither və Koch-Weser, Kanada içəridə, Portuqaliya kənarda, Cənubi Afrikada, Nigeriya və Misirdən kənarda və s. deyərək ölkələr siyahısına düşdü. Siyahılarını G7-nin digər maliyyə nazirliklərinə göndərdilər və birinciyə dəvətlilər iclasa çıxdı” }}.

### Erkən mövzular
G20-nin əsas diqqəti qlobal iqtisadiyyatın idarə olunması olub. Sammitin mövzuları ildən-ilə dəyişir. 2006-cı il G20 nazirlərinin görüşünün mövzusu “Rifahın qurulması və davam etdirilməsi” idi. Müzakirə olunan məsələlərə “davamlı artıma nail olmaq üçün daxili islahatlar”, qlobal enerji və resurs əmtəə bazarları, Dünya Bankı və BVF-də islahatlar, dünya əhalisinin qocalması ilə bağlı demoqrafik dəyişikliklərin təsiri daxildir. 
2007-ci ildə Cənubi Afrika G20-nin sədri kimi Cənubi Afrikanın Maliyyə Naziri Trevor A. Manuel ilə katibliyə ev sahibliyi etdi. 
2008-ci ildə Braziliyanın Maliyyə naziri Guido Mantega G20-nin sədri idi və maliyyə bazarlarında rəqabət, təmiz enerji, iqtisadi inkişaf, böyümə və inkişafın fiskal elementləri üzrə dialoq təklif etdi. 
11 oktyabr 2008-ci ildə G7-nin maliyyə nazirlərinin görüşündən sonra ABŞ prezidenti Corc Buş bəyan etdi ki, G20-nin növbəti iclası 2008-ci ildə sürətlə böyüyən iqtisadi böhranın həlli yollarının tapılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək.

G20-yə daxildir:

* ABŞ-(Amerika Birləşmiş Ştatları)
* (AB)-Avropa Birliyi
* İngiltərə
* Türkiyə
* Yaponiya
* Kanada
* Almaniya
* Fransa
* İtaliya
* Rusiya
* Avstraliya
* Braziliya
* Hindistan
* Çin
* İndoneziya
* Meksika
* Səudiyyə Ərəbistanı
* Cənubi Afrika
* Argentina
*Cənubi Koreya

## Zirvələr

Liderlərin sammitini hazırlayan və qərarlarını həyata keçirən G20 Maliyyə Nazirləri və Mərkəzi Bank Rəhbərlərinin Sammiti həm 2007-2008-ci il maliyyə böhranına, həm də əsas inkişaf etməkdə olan ölkələrin adekvat şəkildə daxil edilməməsinin artan etirafına cavab olaraq yaradılmışdır. qlobal iqtisadi müzakirələrin və idarəetmənin əsasını təşkil edir. Bundan əlavə, G20 dövlət və ya hökumət başçılarının sammitləri keçirilib.
2008-ci ildə Vaşinqtonda keçirilən debüt sammitindən sonra G20 liderləri ildə iki dəfə görüşdülər: 2009-cu ildə London və Pitsburqda, 2010-cu ildə Toronto və Seulda .
Fransanın G20-yə sədrlik etdiyi və ev sahibliyi etdiyi 2011-ci ildən bəri sammitlər ildə yalnız bir dəfə keçirilir . 2016-cı il sammiti Çinin Hançjou şəhərində , 2017-ci ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində, 2018-ci ildə isə Argentinanın paytaxtı Buenos-Ayresdə sammit keçirilib .
2010-cu ildən bəri G20-nin nazirlər səviyyəsində bir sıra digər görüşləri keçirilmişdir. Kənd təsərrüfatı nazirlərinin görüşləri 2011 və 2012-ci illərdə keçirilmişdir; 2012 və 2013-cü illərdə xarici işlər nazirlərinin görüşləri keçirilib; ticarət nazirləri 2012 və 2014-cü illərdə, məşğulluq nazirlərinin görüşləri isə 2010-cu ildən bəri hər il keçirilir .
2012-ci ildə G20-nin turizm nazirləri və G20-yə üzv ölkələrin və digər dəvət olunmuş dövlətlərin nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri, həmçinin Ümumdünya Səyahət və Turizm Şurası (ÜSTŞ), Ümumdünya Turizm Təşkilatı (ÜTT) və Səyahət və Turizm üzrə digər təşkilatların nümayəndələri sektor mayın 16-da Meksikanın Mérida şəhərində 4-cü G20 toplantısında bir araya gəldi və "Turizm iş yerlərinin yaradılması vasitəsi kimi" mövzusuna diqqət yetirdi. Bu görüşün və Ümumdünya Səyahət və Turizm Şurasının 18-19 iyun tarixlərində Los-Kabosda toplanan G20 Liderlərinin Viza Təsirləri Araşdırması nəticəsində ilk dəfə Səyahət və Turizmin təsirini tanıyacaq. Həmin il G20 Liderlərinin Bəyannaməsinə aşağıdakı bəyanat əlavə edildi: “Biz səyahət və turizmin iş yerlərinin yaradılması, iqtisadi artım və inkişaf vasitəsi kimi rolunu tanıyırıq və dövlətlərin xarici vətəndaşların ölkəyə girişinə nəzarət etmək üçün suveren hüququnu tanımaqla yanaşı, biz iş yerlərinin yaradılması, keyfiyyətli iş, yoxsulluğun azaldılması və qlobal böyümənin dəstəklənməsi üçün səyahətlərin asanlaşdırılması təşəbbüslərinin inkişafı istiqamətində çalışacağıq" .
2014-cü ilin martında Avstraliyanın keçmiş xarici işlər naziri Juli Bişop, Avstraliyanın Brisbendə 2014-cü ildə G20 sammitinə ev sahibliyi edərkən, 2014-cü ildə Krım böhranındakı roluna görə Rusiyaya sammitə qadağa qoyulmasını təklif etdi . BRİKS xarici işlər nazirləri daha sonra Bişopa xatırladıblar ki, “Böyük iyirmiliyin qəyyumluğu bərabər şəkildə bütün Üzv Dövlətlərə məxsusdur və heç bir Üzv Dövlət onun xarakterini və xarakterini birtərəfli qaydada müəyyən edə bilməz”.
2016-cı ildə G20 2030-cu il Gündəliyinə (Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri) öhdəliyini üç əsas mövzuda tərtib etdi; güclü davamlı və balanslaşdırılmış inkişafın təşviqi; planetin deqradasiyadan qorunması; aşağı gəlirli və inkişaf etməkdə olan ölkələrlə əməkdaşlığın davam etdirilməsi. Hançjouda keçirilən G20 Sammitində üzvlər fəaliyyət planını razılaşdırıblar və gündəliyin həyata keçirilməsini asanlaşdırmaq üçün üzv ölkələrə yüksək səviyyəli prinsiplər sənədi veriblər .
Yaponiya 2019-cu il sammitinə ev sahibliyi etdi, 2020-ci il sammiti Səudiyyə Ərəbistanında keçirilməli idi, lakin əvəzində Səudiyyə Ərəbistanının sədrliyi altında COVID-19 pandemiyası səbəbindən virtual olaraq 21-22 noyabr 2020-ci ildə keçirildi. 2021-ci il 30-31 oktyabr 2021-ci il tarixlərində İtaliyanın paytaxtı Romada  G20 Roma sammiti keçirilmişdir.

## Yaranması

1999-cu ildə Asiya İqtisadi krizi olarkən ABŞ Və Kanada maliyyə nazirləri böhranla başa gəlmək üçün qrup yaratmaq qərarına gəldilər.
Buna görə 20 ölkələrini G20 yaratmaq üçün Vaşinqtona dəvət etdilər.

G20 nə üçün önəmlidi?
Bu qrupa daxil olan ölkələr dünyada istehsal olunan malların 85%-nə malikdir və Beynəlxalq Ticarətin 75%-nə sahibdirlər.
Dünya əhalisinin 2/3 si G20 də yaşayır.

"Böyük 20-lik" görüşləri ildə 1dəfə ardıcıl olaraq hər bir ölkədə keçirilir. Ümumilikdə toplam 70 görüş keçirilir.

Bura yalnız ölkələr deyil İMF, BMT, OECD, Dünya Bankı, ÜTT və s. kimi böyük təşkilatlar, qruplar daxildir.

G20 tədbirlərində yalnız üzv dövlətlər deyil, dəvət olunan dövlətlər də iştirak edir. Buna misal olaraq "G20 Antalya" sammitində Azərbaycanın dəvət olunmasını qeyd edə bilərik. 1975-ci ildə Fransanın təşəbbüsü ilə Almaniya, ABŞ, Fransa, Britanya , İtaliya və Yaponyanın üzv olduğu "ALTILIQ" yaradıldı.

### Kreslo Fırlanması

Müəyyən bir il ərzində G20 liderlərinin toplantısına hansı üzv ölkənin sədrlik edəcəyinə qərar vermək üçün Avropa Birliyi istisna olmaqla, bütün üzvlər beş fərqli qrupdan birinə təyin edilir, bir qrupdan başqa hamısının dörd üzvü, digərinin üç üzvü var. Qrup 1 və Qrup 2 istisna olmaqla, eyni bölgədən olan dövlətlər eyni qrupa yerləşdirilir. Qrup daxilindəki bütün ölkələr öz qruplarına növbə çatdıqda G20-yə sədrlik etmək hüququna malikdirlər. Buna görə də müvafiq qrupa daxil olan dövlətlər G20-nin növbəti prezidentini seçmək üçün öz aralarında danışıqlar aparmalıdırlar. Hər il dekabrın 1-dən noyabrın 30-dək G20-yə üzv olan fərqli ölkə sədrlik edir. Bu sistem 2010-cu ildən, 5-ci qrupda yer alan Cənubi Koreyanın G20 sədrini tutduğu vaxtdan tətbiq edilir. Aşağıdakı cədvəldə millətlərin qruplaşmaları verilmişdir:

Davamlılığı təmin etmək üçün prezidentlik indiki, yaxın keçmiş və növbəti ev sahibi ölkələrdən ibarət “üçlük” tərəfindən dəstəklənir .

## Təşkilat

G20 daimi katiblik və ya işçi heyəti olmadan fəaliyyət göstərir. Qrupun sədri hər il üzvlər arasında dəyişir və müxtəlif regional qruplaşma ölkələrindən seçilir. Hazırkı sədr səlahiyyət müddəti ərzində qrupun işini əlaqələndirən və iclaslarını təşkil edən müvəqqəti katiblik yaradır. 2019-cu il sədrliyi 2019-cu ildə Osaka sammitinə ev sahibliyi edən Yaponiya idi . Hazırkı sədrlik İtaliyaya məxsusdur. 2021-ci ildə sammitin İtaliyada, 2022, 2023 və 2024-cü illərdə keçiriləcək sammitlərə müvafiq olaraq İndoneziya, Hindistan və Braziliya ev sahibliyi edəcək .

### Təklif olunan daimi katiblik

2010-cu ildə Fransa prezidenti Nikola Sarkozi BMT kimi daimi G20 katibliyinin yaradılmasını təklif edib. Onun qərargahı üçün mümkün yerlər kimi Seul və Paris təklif edildi. Braziliya və Çin katibliyin yaradılmasını dəstəkləyib, İtaliya və Yaponiya isə bu təklifə qarşı çıxıb. Cənubi Koreya alternativ olaraq “kiber katiblik” təklif etdi. G20-nin OECD-dən katiblik kimi istifadə etdiyi iddia edilir.

## Üzvlər

2022-ci ilə qədər qrupda 20 üzv var: Argentina, Avstraliya, Braziliya, Kanada, Çin, Fransa, Almaniya, Hindistan, İndoneziya, İtaliya, Yaponiya, Cənubi Koreya, Meksika, Rusiya, Səudiyyə Ərəbistanı, Cənubi Afrika, Türkiyə, Birləşmiş Krallıq, ABŞ və Avropa İttifaqı. İspaniya, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Dünya Bankı, Afrika İttifaqı və digər təşkilatlar daimi qonaq dəvətlidirlər. Cənubi Koreya alternativ olaraq “kiber katiblik” təklif etdi. G20-nin OECD-dən katiblik kimi istifadə etdiyi iddia edilir.
Nümayəndələr arasında liderlərin sammitlərində on doqquz ölkə və Avropa İttifaqının liderləri, nazirlər səviyyəsində keçirilən görüşlərdə isə on doqquz ölkənin və Avropa İttifaqının maliyyə nazirləri və mərkəzi banklarının rəhbərləri iştirak edirlər.
Bundan əlavə, hər il G20-nin qonaqları arasında İspaniya; ASEAN sədri; iki Afrika ölkəsi (Afrika İttifaqının sədri və Afrikanın İnkişafı Naminə Yeni Tərəfdaşlığın (NEPAD) nümayəndəsi) və prezidentlik tərəfindən adətən öz regionundan dəvət olunmuş bir ölkə (bəzən birdən çox).

Aşağıdakı cədvəllərin birincisində üzv qurumlar və onların rəhbərləri, maliyyə nazirləri və mərkəzi bank rəhbərləri verilmişdir. İkinci cədvəldə hər bir üzv üçün əhali və ÜDM rəqəmləri kimi müvafiq statistik məlumatlar, həmçinin G7, BRİCS və MİKTA kimi digər beynəlxalq təşkilatlara üzvlüklərin təfərrüatları verilmişdir. Ümumi ÜDM rəqəmləri milyonlarla ABŞ dolları ilə verilir.

### Liderlər

### Liderlər


Fayl:Mensaje de fin de año del Presidente Alberto Fernández (cropped).jpg| Alberto Fernandez,Prezident
Fayl:Prime Minister of Australia Scott Morrison.jpg| Skott Morrison,Baş Nazir
Fayl:Alberto Fernández y Luiz Inácio Lula da Silva en São Paulo 2022 (3) (cropped).jpg| Luis İnasiu Lula da Silva,Prezident
Fayl:Trudeau visit White House for USMCA (cropped).jpg| Castin Trudeau,Baş Nazir
Fayl:Xi Jinping 2019.jpg| Xi Jinping,Prezident
Fayl:Emmanuel Macron (cropped).jpg| Emmanuel Makron,Prezident
Fayl:2021-09-12 Politik, TV-Triell Bundestagswahl 2021 1DX 3801 by Stepro (cropped).jpg| Olaf Skolz,Kansler
Fayl:Prime Minister Modi in July 2021.jpg| Narendra Modi,Baş Nazir
Fayl:Prabowo Subianto 2024 official portrait.jpg| Prabovo Subianto,Prezident
Fayl:Mario Draghi 2021 cropped.jpg| Mario Dragi,Baş Nazir
Fayl:Fumio Kishida 20211005 (cropped).jpg| Fumio Kişida,Baş Nazir
Fayl:Yoon Suk-yeol in May 2022.jpg| Yoon Suk-yeol,Prezident
Fayl:Conferencia de prensa del Presidente de México - Miércoles 24 de junio de 2020 6 (cropped).jpg| Andres Manuel Lopez Obrador,Prezident
Fayl:Владимир Путин (13-11-2021) (cropped).jpg| Vladimir Putin,Prezident
Fayl:Salman of Saudi Arabia - 2020 (49563590728) (cropped).jpg| Salman bin Əbdüləziz əs- Saud,Kral
Fayl:Cyril Ramaphosa - President of South Africa - 2018 (cropped).jpg| Kril Ramaphosa,Prezident
Fayl:Recep Tayyip Erdogan (2020-01-19) 01.jpg| Rəcəb Tayyib Ərdoğan,Prezident
Fayl:Boris Johnson official portrait (cropped).jpg| Boris Conson,Baş Nazir
Fayl:Joe Biden presidential portrait (cropped).jpg| Co Bayden,Prezident
Fayl:Charles Michel 2019 (cropped).jpg| Çarles Mişel,Avropa İttifaqının Prezidenti
Fayl:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg| Ursula von der Leyen,Avropa İttifaqı Komissiyasının sədri


### Üzv ölkə məlumatları

Bu 20 üzvdən əlavə, G20-nin iclaslarında bir sıra digər beynəlxalq forum və qurumların baş icraçı direktorları iştirak edirlər. Bunlara Beynəlxalq Valyuta Fondunun icraçı direktoru və sədri, Dünya Bankının prezidenti, Beynəlxalq Valyuta və Maliyyə Komitəsi və İnkişafa Yardım Komitəsinin sədri daxildir.
G20-yə üzvlük hər hansı bir ildə dünyanın 20 ən böyük iqtisadiyyatını tam olaraq əks etdirmir; təşkilatın bildirdiyi kimi:

### Asiya ölkələrinin rolu

Asiya İnkişaf Bankının (AİB) 2011-ci il hesabatında Çin və Hindistan kimi böyük Asiya iqtisadiyyatlarının gələcəkdə qlobal iqtisadi idarəetmədə daha mühüm rol oynayacağı proqnozlaşdırılır. Hesabatda iddia olunurdu ki, inkişaf etməkdə olan bazar iqtisadiyyatlarının yüksəlişi G20-nin qlobal iqtisadi rəhbər komitəyə çevriləcəyi yeni dünya nizamının müjdəçisidir . AİB, həmçinin qeyd edib ki, Asiya ölkələri 2000-ci illərin sonundakı tənəzzüldən sonra qlobal bərpaya rəhbərlik ediblər. O, regiondaxili ticarətin gücləndirilməsi və daxili tələbin stimullaşdırılması yolu ilə G20-nin tarazlı və dayanıqlı inkişaf üçün gündəliyini formalaşdıraraq, regionun qlobal səhnədə daha çox iştirak edəcəyini proqnozlaşdırırdı.

## Dəvət edənlər

Tipik olaraq, G20-nin tamhüquqlu üzvü olmayan bir neçə iştirakçı sammitlərdə iştirak etmək üçün uzadılmış dəvətnamələr alır. Daimi qonaq dəvətçilər: İspaniya hökuməti, Cənub-Şərqi Asiya Xalqları Assosiasiyasının sədri, Afrika İttifaqının Sədri və Afrikanın İnkişafı Naminə Yeni Tərəfdaşlıq nümayəndəsi öz təşkilatlarının rəhbərləri və öz dövlətlərinin hökumət başçıları kimi öz imkanları daxilində dəvət olunurlar. Bundan əlavə, Maliyyə Sabitliyi Şurası, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Dünya Bankı Qrupu və Ümumdünya Ticarət Təşkilatı öz təşkilatlarının siyasət məqsədləri çərçivəsində sammit öncəsi planlaşdırmada iştiraka dəvət olunurlar 
Digər dəvətçilər ev sahibi olan ölkə tərəfindən seçilir, adətən öz regionundan bir və ya iki ölkə seçilir  
Məsələn, Cənubi Koreya Sinqapuru dəvət etdi. Keçmişdə dəvət olunmuş beynəlxalq təşkilatlara Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Bank Nəzarəti üzrə Bazel Komitəsi, Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB), Avrasiya İqtisadi Birliyi , Avropa Mərkəzi Bank , Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı , Qlobal İdarəetmə Qrupu (3G) və Körfəz Əməkdaşlıq Şurası . Əvvəllər Hollandiyanın İspaniya ilə oxşar statusu var idi, halbuki Avropa İttifaqı Şurasına dönəmli sədrlik də dəvət alacaqdı, ancaq bu statusda və öz dövlətinin lideri kimi deyil (Çexiyanın baş nazirləri Mirek Topolanek və Yan Fişer kimi) 2009 sammitləri zamanı).

## Daimi qonaqlar

## Gündəlik
### Maliyyə diqqəti
ABŞ, Kanada və Almaniya siyasətçiləri tərəfindən hazırlanmış G20-nin ilkin gündəliyi ən böyük inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatları bərabərhüquqlu tərəfdaşlar kimi cəlb edəcək inklüziv formatda suveren borcun davamlılığına və qlobal maliyyə sabitliyinə çox diqqət yetirmişdir. 2008-ci ilin noyabrında keçirilən sammit zamanı qrupun liderləri əsasən qlobal maliyyə sisteminin bərpası üçün Dünya Bankı və BVF daxil olmaqla beynəlxalq maliyyə təşkilatlarına trilyonlarla töhfə verəcəklərini vəd etdilər 
Yarandığı gündən G20 sammiti iştirakçılarının əhatə etdiyi təkrarlanan mövzular qlobal iqtisadi artım, beynəlxalq ticarət və maliyyə bazarının tənzimlənməsi ilə bağlı prioritetdir 

### İnklüziv artım
G20 ölkələrinin payına qlobal karbon emissiyalarının təxminən 75%-i düşür  2015-ci ildə BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri və Paris İqlim Sazişinin qəbulundan sonra daha çox “qlobal əhəmiyyət kəsb edən məsələlər” G20-nin gündəliyinə miqrasiya, rəqəmsallaşma, məşğulluq, səhiyyə, qadınların iqtisadi səlahiyyətlərinin artırılması və inkişaf yardımı əlavə edilib. G20 ölkələri vədlərinə baxmayaraq, 2015-2021-ci illər arasında qalıq yanacaq şirkətlərinə 3,3 trilyon dollardan çox subsidiya veriblər Despite promises G20 nations subsidised fossil fuel companies over $3.3 trillion between 2015 and 2021.

### Bir-biri ilə əlaqəli mövzular
Almaniyanın Federal Maliyyə Naziri Volfqanq Şöyble G20 ölkələrinin qarşısında duran məsələlərin, istər sırf maliyyə, istərsə də inkişafla bağlı bir-biri ilə əlaqəli olduğunu və effektiv, kəsişən siyasət tədbirlərinə nail olmaq zərurətində təkid etdi: “Qloballaşma yüz milyonlarla insanı kənara çıxardı. yoxsulluq, lakin bəzi dairələrdə məyusluğun getdikcə artması […] inkişaf, [milli] təhlükəsizlik və miqrasiya hamısı bir-biri ilə bağlıdır” 

## G20 İştirak Qrupları
G20 İştirak Qrupları ev sahibi ölkənin təşkilatları tərəfindən idarə olunan müstəqil kollektivlərdir. Onlar müxtəlif maraqlı tərəflər qrupunu təmsil edir və baxılmaq üçün G20 liderlərinə rəsmi olaraq təqdim edilmiş məcburi olmayan siyasət tövsiyələrini hazırlamaq üçün kollektiv şəkildə işləyirlər.

İndoneziyanın ev sahibliyi etdiyi 2022 G20 üçün müstəqil maraqlı tərəflərə G20 liderlərinə təkliflər və siyasət tövsiyələri hazırlamaqda kömək etmək üçün yaradılmış 10 İştirak Qrupu mövcuddur.

## Tənqidlər
### Üzvlüyün müstəsnalığı
Baxmayaraq ki, G20 qrupun "iqtisadi çəkisi və geniş üzvlüyü ona yüksək dərəcədə legitimlik və qlobal iqtisadiyyatın və maliyyə sisteminin idarə olunmasında təsir imkanları verir"  onun legitimliyinə etiraz edilmişdir. Danimarka Beynəlxalq Tədqiqatlar İnstitutunun 2011-ci il hesabatında G20-nin eksklüzivliyi tənqid edilib, xüsusən də onun Afrika ölkələrinin kifayət qədər təmsil olunmaması və təşkilata təmsilçiliyi təmin etməyən sadəcə “kənarlarda güzəşt” kimi qeyri-üzv dövlətlərdən müşahidəçilərin dəvət edilməsi praktikası vurğulanıb. legitimlik  Üzvlük məsələsinə gəlincə, ABŞ-nin keçmiş prezidenti Barak Obama hər kəsi razı salmağın çətinliyini qeyd etdi: "Hamı özlərinin də daxil olduğu mümkün olan ən kiçik qrupun olmasını istəyir. Beləliklə, əgər onlar dünyanın 21-ci ən böyük dövlətidirlərsə, G21-i istəyirlər və Onların kəsilməsinin çox ədalətsizlik olduğunu düşünürəm”. Digərləri 2011-ci ildə eksklüzivliyin həlledilməz problem olmadığını və onun daha əhatəli ola biləcəyi mexanizmləri təklif etdiklərini bildirdilər. 

#### Norveç perspektivi
Norveçin inklüziv beynəlxalq proseslərə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatına və BMT sisteminə verdiyi vurğuya uyğun olaraq, 2010-cu ildə Der Spiegel jurnalına müsahibəsində Norveçin hazırkı baş naziri Jonas Gahr Støre G20-ni "İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən böyük uğursuzluqlardan biri" adlandırdı BMT-nin bütün üzvü olan 173 ölkə G20-yə daxil deyil. Buraya əsas inkişaf etmiş iqtisadiyyatı və BMT-nin beynəlxalq inkişaf proqramlarına yeddinci ən böyük töhfə verən Norveç daxildir,AB-nin üzvü olmayan və dolayısı ilə belə G20-də təmsil olunmur.Norveç, digər bu cür xalqlar kimi, qrup daxilində az və ya heç bir səsə malik deyil. Støre iddia etdi ki, G20 II Dünya Müharibəsindən sonra yaradılmış BVF, Dünya Bankı və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı kimi beynəlxalq təşkilatların legitimliyini pozur:

Norveç, Erna Solberqin hökuməti altında Almaniyanın Hamburq şəhərində keçirilən 2017-ci ildə G20 sammitində iştirak edib.

#### Üzvlüklə bağlı İspaniyanın mövqeyi
İspaniya hökumətinin siyasəti rəsmi üzvlük tələb etməməkdir.2008-ci ildən sonra iqtisadi böhrandan ağır zərbə almasına baxmayaraq, İspaniya nominal ÜDM-ə görə hələ də dünyanın on üçüncü ən böyük iqtisadiyyatıdır (Avropa İttifaqında dördüncü) və alıcılıq qabiliyyəti paritetinə görə on beşinci böyükdür və G20-nin bir neçə hazırkı üzvlərinin sayını açıq şəkildə üstələyir. Argentina və ya Cənubi Afrika kimi. Bundan əlavə, 1990-cı illərdən bəri bir neçə ispan şirkəti çoxmillətli status qazanmış, tez-tez mədəni cəhətdən yaxın Latın Amerikasında fəaliyyətlərini genişləndirmişlər, burada İspaniya ABŞ-dən sonra ikinci ən böyük xarici investordur və mühüm təsirini saxlayır.Bu faktlar İspaniyanın G20-yə daimi üzv olmaq istəməsi fikrini gücləndirdi

#### Polşa arzuları
İspaniyanın mövqeyindən fərqli olaraq, Polşa hökuməti dəfələrlə G20-yə qoşulmağı xahiş edib.

2009-cu il G20 London sammitindən əvvəl Polşa hökuməti İspaniya və Hollandiya ilə birləşməkdə maraqlı olduğunu bildirdi və bir neçə Avropa liderinin qanuni icazə olmadan bütün Aİ adından danışdığı "təşkilati qarışıqlığı" pislədi. 2010-cu ildə xarici diplomatlarla görüşü zamanı Polşa prezidenti Lex Kaçinski demişdi:

2012-ci ildə Tim Ferguson Forbes jurnalında yazırdı ki, Polşa iqtisadiyyatı Avropada liderlik roluna doğru gedir və üzvlük daha qanuni olacaq. Dünya Bankından Mamta Murthi dedi: "Bir klubda olmaq üçün Polşanın edə biləcəyi şey, artıq qoşulmaq istədiyi klubda olduğu kimi davranmaqdır."
2014-cü ildə Ernst & Young konsaltinq şirkəti G20 üçün optimal üzvlər haqqında hesabatını dərc etdi. Ticarət, institusional və investisiya əlaqələrini təhlil etdikdən sonra Polşa optimal üzvlərdən biri kimi daxil edilib. 
G20-yə üzvlük Polşanın Qanun və Ədalət partiyasının və Prezident Andjey Dudanın siyasi proqramının bir hissəsi olub. 2017-ci ilin martında Polşanın Baş Nazirinin müavini Mateuş Moravetski Polşanın ilk nümayəndəsi kimi G20 maliyyə nazirlərinin Baden-Badendə keçirilən iclasında iştirak etmişdir.

#### Qlobal İdarəetmə Qrupu (3G) cavabı
2010-cu ilin iyununda Sinqapurun BMT-dəki nümayəndəsi G20-yə onun qərarlarının "böyük və kiçik bütün ölkələrə" təsir edəcəyi barədə xəbərdarlıq etdi və G20-yə daxil olmayan tanınmış üzvlərin maliyyə islahatları müzakirələrinə daxil edilməli olduğunu bildirdi. Sinqapur bundan sonra G20-yə daxil olmayan 30 ölkədən (bir neçə mikrodövlət və bir çox Üçüncü Dünya ölkələri daxil olmaqla) qeyri-rəsmi qruplaşma olan Qlobal İdarəetmə Qrupunun (3G) təşkilində aparıcı rol oynadı və onların fikirlərini G20 prosesinə daha effektiv şəkildə yönəltmək məqsədi daşıdı  Sinqapurun 3G-yə sədrliyi Sinqapurun 2010-cu ilin noyabrında Cənubi Koreyada keçiriləcək G20 sammitinə, eləcə də 2011, 2013, 2014, 2015, 2016 və 2017 sammitlərinə dəvət edilməsi üçün əsas kimi göstərilib.

#### Xarici siyasət tənqidləri
Amerikanın "Foreign Policy" jurnalı, G20-ni, guya eksklüziv G8-ə alternativ kimi əsas funksiyası baxımından pisləyən məqalələr dərc edib. O, G20 üzvlərinin bəzilərinin hərəkətlərini şübhə altına alır və bəzi dövlətlərin ilk növbədə üzvlüyə malik olmaması fikrini irəli sürür. Bundan əlavə, Böyük Tənəzzülün təsirləri hələ də davam edərkən, jurnal G20-nin dünya maliyyə institutlarında islahatlar həyata keçirmək səylərini tənqid edərək, bu cür səyləri uğursuzluq kimi qələmə verir.

### Daha geniş narahatlıqlar
G20-nin görkəmli üzvlüyü qaydaları tətbiq etmək üçün hər hansı formal qabiliyyətin olmamasına baxmayaraq, ona qlobal siyasətə güclü töhfə verir. G20-nin legitimliyi ilə bağlı mübahisələr var, onun təşkili və bəyannamələrinin effektivliyi ilə bağlı tənqidlər
G20-nin şəffaflığı və hesabatlılığı rəsmi nizamnamənin olmamasına və ən mühüm G20 görüşlərinin qapalı keçirilməsinə diqqət çəkən tənqidçilər tərəfindən şübhə altına alınıb. 2001-ci ildə iqtisadçı Françes Stevart G20-yə alternativ olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatı daxilində İqtisadi Təhlükəsizlik Şurasının yaradılmasını təklif etdi. Belə bir şurada üzvlər dünya iqtisadiyyatı üçün əhəmiyyətlərinə və dünya iqtisadi inkişafına verməyə hazır olduqları töhfələrə görə Baş Assambleya tərəfindən seçiləcəklər.
Zirvə ilə bağlı təhlükəsizliyin dəyəri və həcmi ev sahibi ölkədə tez-tez mübahisəli məsələdir və G20 sammitləri informasiya fəalları, fraksiya ehtiyat bankçılığının əleyhdarları və anti-kapitalistlər də daxil olmaqla müxtəlif mənşəli etirazçıları cəlb etdi. 2010-cu ildə Toronto G20 sammiti kütləvi etirazlara və iğtişaşlara səbəb oldu və bu, Kanada tarixində ən böyük kütləvi həbsə səbəb oldu.

### Fosil yanacaq subsidiyaları
G20 ölkələri qlobal karbon emissiyalarının demək olar ki, 75%-ni təşkil edir və 2009-cu ildə “səmərəsiz subsidiyaları” mərhələli şəkildə dayandırmağa söz vermişdilər. Bu vədlərə baxmayaraq, G20 ölkələri 2015 və 2021-ci illər arasında qalıq yanacaq şirkətlərinə 3,3 trilyon dollardan çox subsidiya verib, bir neçə ölkə isə subsidiyaları artırır; Avstraliya (+48,2%), ABŞ (+36,7%), İndoneziya (+26,6%), Fransa (+23,8%), Çin (+4,1%), Braziliya (+3,0%), Meksika (+2,6%) Təkcə Çin dünyada kömürdən əldə edilən elektrik enerjisinin yarıdan çoxunu istehsal edir 

### Rusiyanın çıxarılması
2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündən sonra ABŞ prezidenti Co Bayden Rusiyanı qrupdan çıxarmağa çağırıb. Alternativ olaraq, o, Ukraynanın üzv olmamasına baxmayaraq, 2022-ci il sammitində iştirakına icazə verilməsini təklif edib. Kanadanın baş naziri Castin Trudeau da qrupun Rusiyanın iştirakını “yenidən qiymətləndirməli” olduğunu söylədi
Rusiya bunun əhəmiyyətli bir problem olmayacağını iddia edir, çünki G20 üzvlərinin əksəriyyəti müharibə səbəbindən artıq Rusiya ilə iqtisadi mübarizə aparır.Çin, Rusiyanın çıxarılmasının əks nəticə verəcəyini irəli sürdü

## Qeydlər
19 ölkə və Avropa İttifaqı (Aİ).

Aİ daxili ticarət istisna olmaqla, 75%.

Sammitlər 2009 və 2010-cu illərdə iki ildən bir keçirilirdi; 2011-ci ilin noyabrında Kann sammitindən bəri G20 sammitləri hər il keçirilir.
Çin hökumətinin de-yure başçısı, hazırkı sahibi Li Keqiang olan Dövlət Şurasının Baş naziridir. Çin Prezidenti qanuni olaraq təntənəli bir ofisdir, lakin Çin Kommunist Partiyasının Baş Katibi (bir partiyalı kommunist dövlətində faktiki lider) və eyni zamanda Mərkəzi Hərbi Komissiyanın sədri (baş komandan) həmişə bunu həyata keçirmişdir. Keçid ayları istisna olmaqla, 1993-cü ildən bu yana ofisdədir və indiki əsas lider Xi Jinping-dir.

Aİ-nin 27 dövlətindən 22-si inkişaf etmiş ölkələr kimi təsnif edilir

## Həmçinin bax
* G33

## İstinad siyahısı

### Biblioqrafiyası

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
*