open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Didye Lokvud

**Didye Lokvud** () — cazmen

## Həyatı
Didye Lokvudu dünyanın ən yaxşı caz skripkaçılarından biri, əfsanəvi Stefani Qrappellinin mənəvi oğlu və varisi, Fransız cazının ən yüksək beynəlxalq səviyyədə parlamasına imkan yaratmış unikal səslənməni icad edən sənətçi adlandırırlar.

O, bir neçə "qızıl" kompakt disk yazdırmış, Kelt musiqisinin ən yaxşı ifaçılarından biri, müxtəlif Şərq musiqi mədəniyyətlərinin bilicisi, Avropada, Paris yaxınlığında ən məhşhur caz kolleclərindən birinin — bütün dünyanın peşəkar musiqiçilərinin mürəkkəb improvizə sənətində öz ustalığını artırmalarına imkan verən unikal məktəbin banisidir.

Atası skripka sinfinin professoru, qardaşı caz pianoçusu olan Lokvud bu insanların birincisindən çalğı alətinə hədsiz marağı, ikincisindən isə incə zövqlü improvizasiyaya məhəbbəti mənimsəmişdir. Didye Lokvud musiqidə o vaxta qədər misli görünməmiş bir cərəyan yaratmışdır. Elektrik musiqisi böyük marağa səbəb olmuş və ən yüksək keyfiyyət etalonu olan skripkanın sayəsində böyük uğur qazanmışdır.

Didye 16 yaşında ikən Kalais Milli Konservatoriyasının birinci mükafatına layiq görülür. Bu hadisə onun sənət karyerasının başlanğıcında bir növ tramplin oldu. Sonrakı 10 ilə yaxın müddətdə Lokvud ifaçılıq fəaliyyətinin müxtəlif növlərini səylə mənimsəmiş, simli alətlər triosundan başlamış soloya qədər, kvartetlərdən tutmuş D.L.G. sintez qrupuna qədər müxtəlif variantlarda öz istedadını nümayiş etdirmişdir.

Dünya cazının bibliyası sayılan "Daun Bit"də üç ulduz qazanmış, ilk "musiqi Viktoriyası"nın sahibi olmuş Didye həm cazda, həm də klassik musiqidə özünü çox sərbəst hiss edir. O, öz ifasında spontallıqla texniki kamilliyi eyni dərəcədə asan və lirik şəkildə əlaqələndirə bilir.

1993–1994-cü illərdə Lokvud öz yaradıcılıq fəaliyyətinin 20 illiyi münasibətilə ən prestijli beynəlxalq festivallara dəvətləri qəbul etmiş, bütün dünyada yüzlərlə konsert vermişdi.

1996-cı ildə müəllif və ifaçı kimi debüt etmiş Didye əvvəlcə Jan-Klod Kasadenin idarə etdiyi Lilli Milli orkestri ilə, sonra isə Kann orkestri ilə birlikdə elektro-akustik skripka və simfonik orkestr üçün üç hissəli "Seagulls" adlı birinci konsertini ifa etmişdir. Bu, əsl zəfər yürüşü idi!

1999-cu ildə Lokvud Bastil-operada "Kosmik sərnişinin gündəliyi-2" librettosu əsasında caz operası yazmış, sonra Fransada uğurlu səfərləri başlanmışdır. Elə həmin il Didye Lokvud "Sənət zabiti" rütbəsinə və Mədəniyyət Nazirliyinin ordeninə layiq görülmüşdür.

2001-ci ildə Fransanın baş nazir Lionel Jospen Didye Lokvudun "Gələcəyin hədiyyəsi" adlı yeni əsərini yaratmaq üçün ona "kart blanş" təqdim etmişdir. Bu əsərin premyerası Matinyon sarayında 20 cazmenin və Fransa milli orkestrinin ifasında səslənmişdir.

## Qalleriya

Fayl:DidierLockwood07.JPG|Didier Lockwood in concert (1992)
Fayl:LockwoodDidier1984.jpg|Didier Lockwood in concert, International Jazz Festival Prague, Lucerna Hall, 1984


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
Roxette

**Roxette** — Mari Fredrikson və Per Gessledən ibarət olan İsveç pop rok qrupu. Roxette öz mahnılarını ingilis dilində ifa edir. Qrupun adı Dr. Feelgood qrupunun mahnısının adından götürülmüşdür.

## Diskoqrafiya
* Pearls of Passion (1986) (1997-də bonus-treklər ilə yeni versiya çıxdı)
* Dance Passion (1987)
* Look Sharp! (1988)
* Joyride (1991)
* Tourism (1992)
* Crash! Boom! Bang! (1994)
* Rarities (1995)
* Don't Bore Us, Get to the Chorus! (1995)
* Ballads en Espanol (1996)
* Have a Nice Day (1999)
* Room Service (2001)
* The Ballad Hits (2002)
* The Pop Hits (2003)
* A Collection of Roxette Hits — Their 20 Greatest Songs! (2006)
* The RoxBox — Roxette 86-06 (4 CD + 1 DVD) (2006)
* Charm School (2011)

## Turları
**Rock Runt Riket* Swedish Tour *(with Eva Dahlgren and Ratata)*  (1987)
**Look Sharp!* Swedish Tour (1988) 
**Look Sharp Live!* European Tour (1989)
**Join the Joyride!* World Tour (1991/92)
**The Summer Joyride*&nbsp;– European Tour (1992)
**Crash! Boom! Bang!* World Tour (1994/95)
**Room Service* Tour (2001)
**[[Night of the Proms]]* (2009) *(Classic meets Pop&nbsp;– headliner, with several artists)*
**European Tour* (2010) *(Six dates as a test for a bigger tour in 2011)* 
**Charm School&nbsp;– The World Tour* (2011/12)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lazanya

**Lazanya** () — İtaliyada ən məşhur yeməklərdən biri. Makaron, tərəvəzlər və döyülmüş ətdən hazırlanan İtalyan zapekankası.

## Mənşəyi
Lazanyanın mənşəyi orta əsrlər dövrü İtaliyadan gəlir və onun ənənəvi olaraq Neapol şəhərinə aid olduğuna inanılır. XIV əsrdən olan *[[:la:Liber de Coquina|Liber de Coquina]]* () adlı mənbə onun ən erkən reseptinin yazısını saxlayır. Bu reseptin ənənəvi lazanya ilə oxşarlığı böyük deyil. Fermentləşmiş xəmirdən nazik təbəqələr (lazanya) hazırlanıb, qaynadılırdı və üstünə pendirnən ədviyyatlar səpilirdi. Bu xörək balaca sancılan çubuqnan yeməli idi.

Neapolun ənənəvi lazanya di karnevale () adlı xörək yerli kolbasa, balaca qovurmuş ət topları, bərk qaynadılmış yuçurtalar, rikotta və motsarella pendirləri və Neapol raqusudan (ət sousu) olan qatlardan ibarətdir.

## Etimologiya

Qədim Romada *lasana* və ya *lasanum* (latın dilində qab və ya qazan) adlı oxşar bir xörək var idi. O, Mark Qabiy Apitsiyin *De re coquinaria* kitabında izah olunur. Bu sözün mənşəyi bundan da qədim ola bilər. Qədim Yunanıstanda *λάγανον* (laqanon) adlı uzun hissələrə kəsilən həmir xörəyi var idi. Başqa bir nəzəriyyəyə görə, lazanya sözü yunan λάσανα (lasana) və ya λάσανον (lasanon), yəni sacayaq və ya dibçək sözlərindən gəlir.

## İncəsənətdə
Komiks personajı Qarfild lazanyanı sevir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Texnikum

**Texnikum** — Keçmiş  SSRİ dövründə xüsusi orta ixtisas təhsil müəssisəsi. Əsasən texniki ixtisaslar hazırlanması üçün nəzərdə tutulurdu. Müstəqillik dövründə bu tip təhsil müsəssisələrinin adları "kollec" ilə dəyişdirildi və eyni məzmun daşıyırlar.

## İstinadlar
Sergey Ojeqov

**Sergey Ojeqov** () — Məşhur rus linqvisti, leksikoqraf, filologiya elmləri doktoru, professor.

## Əsərləri
* Ожегов Сергей Иванович. Словарь русского языка / Гл. ред. С. П. Обнорский. 50000 слов. М.: Гос. изд. иностр. и нац. словарей, 1949. XVIII, 968 с. В сост. словаря принимали участие проф. Г. О. Винокур и В. А. Петросян.
* 2-е 52000 слов. 1952. 843 с
* 3-е 1953. 848 с
* 4-е 53000 слов. 1960. 900 с
* 6-е 1964. 900 с
* 7-е М.: Сов. энц., 1968. 900 с 150000 экз.
* 8-е 1970. 900 с 150000 экз.
* 9-е Ок. 57000 слов Под ред. Н. Ю. Шведовой. 1972. 847 с 120000 экз.
* 10-е 1973. 846 с
* 11-е 1975. 847 с 75000 экз.
* 12-е 1978. 846 с
* 13-е изд., испр. М.: Рус. яз., 1981. 816 с 123000 экз.
* 14-е стер. 1982. 816 с 105000 экз. 1983. 816 с 115000 экз.
* 15-е стер. 1984. 816 с 160000 экз.
* 16-е испр. 1984. 797 с 120000 экз.
* 17-е стер. 1985. 797 с 195000 экз.
* 18-е стер. 1986. 795 с 300000 экз.
* 18-е стер. 1987. 795 с 220000 экз.
* 19-е испр. 1987. 748 с 225000 экз.
* 20-е стер. 57000 слов. 1988. 748 с 480000 экз.
* 21-е перераб. и доп. 70000 слов. М.: Рус. яз., 1989. 921 с
* 22-е стер. 1990. 921 с 200000 экз.
* 23-е испр. 1990. 915 с 100000 экз. Ок. 57000 сл. Екатеринбург: "Урал-Советы" ("Весть"), 1994. 796c. Около 53000 слов. 4-е изд., испр. и доп. М., 1997. 763 с.
* Ожегов Сергей Иванович, Шведова Наталия Юльевна. Толковый словарь русского языка: 72500 слов и 7500 фразеологических выражений / Рос. АН, Ин-т рус. яз., Рос. фонд культуры. М.: Азъ, 1992. 955 с 100000 экз. 1993. 955 с
* 2-е испр. и доп. 1994. 908 с 100000 экз.
* 2-е испр. и доп. 1995. 908 с
* 3-е стереотип. 1995. 928 с 100000 экз. 80000 слов и фразеол. выражений.
* 4-е изд. М.: Азбуковник, 1997. 943 с.

## Lüğətlərin elektron versiyası
* Толковый словарь Ожегова онлайн
* Толковый словарь под ред. C. И. Ожегова, 1991 г.  (онлайн версия)
* Однотомный толковый словарь русского языка  (содержит 80 000 слов и фразеологических выражений (считая заголовочные слова, производные слова), помещенные в словообразовательном гнезде, и фразеологические выражения и идиомы)
* Ожегов С. И. Словарь русского языка
* Толковый словарь. С. .И. Ожегов, Н. Ю. Шведова.  (онлайн версия)
* "Толковый словарь Ожегова"
* Словарь Ожегова с удобным поиском.
* "Толковый словарь Ожегова С. И." (Он-лайн версия) 
* С .И. Ожегов, Н. Ю. Шведова. Толковый словарь русского языка. 

## Mənbə
* Сергей Иванович Ожегов и его "Словарь русского языка"
* О. Никитин "Очерк о судьбе и творчестве автора знаменитого „Словаря русского языка""
* "С. И. Ожегов. К 100-летию со дня рождения"
Tuğba Əkinçi

**Tuğba Əkinçi** () — milliyyətcə azərbaycanlı olan Türkiyə kino aktrisası və müğənisi . .

## Həyatı
Tuğba Əkinçi 1976-cı ildə Qarsın azəri əsilli ailəsində dünyaya göz açıb.

## Filmləri
* Güneş de Karanlığa Düşer | 2003

### Teleserialları
* Evimin Erkeği | 2007
* Emret Komutanım | 2005
* Canım Kocacığım | 2002
* Savunma | 2001
* Üvey Baba | 2000
* Gurbetçiler | 1996

## İstinadlar
Syanbilər

**Syanbilər** (Çincə: 鮮卑, pinyin: Xiānbēi, Wade-Giles: Hsien-pi), Monqolustan və Mancuriya sərhədləri civarında yaşamış köçəri tayfa.

Etnik quruluşu mövzusunda Monqol tezisi, Tunguz tezisi, Monqol və Türk boylardan yaranan bir konfederasiya olduğuna dair tezisi də var.

Vu-Huan (烏桓 wū huán) konfederasiyası Hunların cənub-şərqində Sien-Pi'ler Hiung nuların şimal-şərqində qurulmuçdur. Hun birliyindən qopan bu topluluqlar keçmiş ortaqlarına hücum çəkmişdir. Syanbilərin qalxış dövrü Hunların yıxılma dövrü təsadüf eləyir. 87-ci illə 93-cü illər arasında Hunların iki Şanyuyunu (hökmdarlarını) öldürülmüşdülər.

Syanbilərin ən adlı-sanlı hökmdarı II yüzilliyin ortalarından 181-ci ilə qədər taxtda qalmış Tan Şıhuay (檀石槐 tan shíhuái, 136 – 181) olmuşdur. Tan Şıhuay Şimal Hunları məğlub etməyi bacarmış və torpaqlarını İli çayına qədər genişlətmişdir. Bir çox dəfə (158-ci ildə Cənub Hunları ilə birlikdə) Çin səddini aşmışdır. Oğulları və qardaşı oğlanları onun yerini tuta bilməmiş və beləcə Sien Pi konfederasiyası 233-cü ildə dağılmışdır.

Syanbilərin bir bölümü Liaotung (遼東)dan Henana doğru hərəkət etmiş və orada Xan Tsun (Murong Jun (慕容皝 mùróng huàng, ? – 360) başçılığı altında 352-ci ildə güney Hunları məğlub etmişdir. Orada qurduqları Yan sülaləsi (Çian Yan və Hou Yan) çox ayaqda dura bilməmiş və 370 ilində eyni özləri kimi qısa ömürlü Çian Çin (前秦) sülaləsini quran tibetli Di tayfasından Fu Jian (苻健)a məğlub olmuşdur. Ancaq 16 il sonra 386-cı ildə bu bölgədə Tabğaclar (Tuoba) Tuoba Gui (拓跋珪) Şimal Vey sülaləsini qurmuşdur. Tabğaclar da Syanbilərin zamanında bir Syanbi boyu idi.

### Syanbilərin başlıca qolları
Cənub Syanbi: Duan (段), Murong (慕容), Yuwen (宇文)

Qərb Syanbi: Tuoba (拓跋) => Hanlaşma siyaseti => Yuan (元)

Şimal Syanbi: Muron Tuyuhun (慕容吐谷渾)
'Hunlar' çağında 'Syanbi' tayfalarının başçısı, "Tanşihuai, 10 ayda doğulmuşdur".

### Syanbi Sülaləsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Bumın xaqan

**Bumın xaqan** () — Aşina sülaləsindən olan Göytürk xaqanlığının qurucusu və ilk xaqanı.

## Həyatı
Aşina Tuvunun ən böyük oğlu idi. Jujan xaqanlığı dövründə tümən komandiri olmuşdur. 545-ci ildə Bumın hələ xaqan deyildi amma Qərbi Vey imperiyasının sərhədlərini pozmağa başlamışdı. Qərbi Vey imperiyasının qəyyumu Yuven Tay An Nuopanto adlı bir soğd tacir ilə Türklərə hədiyyə göndərdi. 546-cı ildə Bumın xan Oğuzların əcdadları olan Tiele qəbilələrini məğlub edərək özünə tabe etdi.

## Xaqanlığa gəlişi
551-ci ildə Jujan xaqanı Anaxuanın qızı ilə evlənmək istədiyini bildirmişdi, xaqan isə öz növbəsində Bumını təhqir edərək ona qızını verməyəcəyini deyir. Bundan istifadə edən Bumın, əvəzində Vey imperatorunun qızını özünə istədi. Anaxuanın qızı Dao Vey imperatoru Ven ilə evli idi. Qəyyum Yuven Tay Bumın xana şahzadə Çanqleni gəlin kimi göndərdi. Bumın xanın övladları bu evlilikdən olmuşdu. Sonrakı il 552-ci ildə Jujan xaqanlığının hökmdarı Anaxuanı devirərək özünü xaqan etmişdi. İndiki Hebei vilayətinin Çjanbei şəhərində baş verən döyüşdə Anaxuan öldürüldü. Bumın xan özü bir neçə aydan sonra vəfat etdi.

## Ailəsi
Qərbi Vey şahzadəsi Çanqle ilə evlənmişdir. Övladları:

# Qara İssıq xaqan
# Muğan xaqan
# Taspar xaqan
# Qutluq xaqan
# Mahan tigin
# Rudan xaqan

## İstinadlar
Qatlinq pulemyotu

**Qatlinq [[pulemyot]]**u (, çox zaman sadəcə **Qatlinq**) - çoxlüləli, yüksəksürətli atıcı silah. İlkin pulemyotlardan biri. Qısa zaman müddətində çoxsaylı atəşləri nəticəsində güclü güllə seli əmələ gətirməsi ilə məşhurdur. Qatlinq prinsipi ilə işləyən müasir pulemyotlar dəqiqədə 6,000-6,600-ə qədər atəş aça bilirlər.

İlkin nümunəsi əl ilə hərəkətə gətirilən olsa da, müasir dövrdə pulemyotun mexanizmləri elektrik mühərriki ilə hərəkətə gəlir. Əsasən ABŞ istehsalı olan hərbi təyyarələrdə, vertolyotlarda və digər döyüş vasitələrində istifadə edilir.

Çəkisinin ağırlığı və güclü təpməsi ondan yalnız döyüş texnikasında istifadə etməyə imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* M61 A1 Qatlinq pulemyotunun işləmə prinsipi
* Qatlinq pulemyotu (video)
* Qatlinqdən gecə zamanı atəş (video)
Kameron Diaz

**Kameron Mişel Diaz** — (; d. 30 avqust 1972, San-Diyeqo, Kaliforniya, ABŞ) - amerikalı kinoaktrisa və model. Diaz həmçinin *"Şrek"* animasiya filminin seriyalarında "Şahzadə Fiona" rolunu səsləndirməklə tanınır. 1994-cü ildə çəkilmiş *"Maska"* filmində oynadığı rol onun ekranlarda ilk çıxışı idi.

## Həyatı
Kaliforniyada anadan olan Kameronun anası Emilio Diaz (1949-2008) burada idxal-ixrac agenti işləyir, atası isə "UNOCAL" neft şirkətinin işçisi kimi fəaliyyət göstərirdi. Diazın atası Kuba-Amerika əsilli idi və əsli İspaniya kubalılarından gəlmə idi (bəzi mənbələrdə isə atasının meksikalı olduğu qeyd olunur). Anası isə yarıingilis, yarıalman idi.

Kameron və böyük bacısı sakit qızlar deyildilər. Onlar ağır musiqiyə qulaq asır, bütün vaxtlarını yerli oğlanlarla keçirir, cinsinə və yaş fərqinə baxmadan xətirlərinə dəyənin cavabını verməkdən çəkinmirdilər. Anaları qızlarının ağır musiqiyə olan həvəslərini sakit qarşılayır, hətta Ozzi Ozbornun, Metallikin və Van Halenin konsertlərinə Kameronla gedirdi.

Uşaqlıqda Kameronun evdə siçan, pişik, quşlar, ilanlar və digər canlılardan ibarət kiçik bir zooparkı var idi. Zooloq olmağı arulayan Kameron aktrisa karyerası barədə heç düşünmürdü.

## Karyerası
### Model
Diaz 16 yaşında model kimi öz karyerasına başladı. Diazın Elite Model Management moda agentliyi ilə müqaviləsi var idi. Növbəti bir neçə il ərzində o dünyanın aparıcı moda agentlikləri ilə müqavilələr bağladı. O, Calvin Klein və Live`s-in əsas modellərindən biri kimi işləyirdi. Kameronun 17 yaşı olanda - 1990-cı ildə Seventeen jurnalının üz qabığında şəkli çıxdı.

### Aktrisa
Cim Kerri ilə çəkildiyi "Maska" (1994) filmində uğurlu debütündən sonra, Kameron Diaz Hollivudda tanınır. Peşəkar model hal-hazırda aktrisa kimi kifayət qədər populyardır, bir çox filmlərə çəkilməklə yanaşı, cizgi və animasiya filmlərinin səsləndirilməsində də iştirak edir. Aktrisaya xüsusi populyarlıq gətirən son filmlər arasında "Dəyişik məzuniyyət" və "Bir dəfə Veqasda" filmlərinin adlarını çəkmək olar. 23 iyun 2009-cu ildə Hollivudun məşhur şöhrət xiyabanında aktrisanın adını daşıyan 2386 saylı ulduz peyda olub.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Berendeylər

**Berendeylər**—Peçeneq və Qarabörk tayfa ittifaqına daxil olan qədim türk tayfası.

## Tarixi

V.Bartold və eləcə də M.Artamonov XI-XII əsrlər arasında qədim rus
dövlətinin daxili həyatında mühüm rol oynamış türk tayfalarından biri olan
Berendeyləri Bayandırlarla eyniləşdirirlər. Məlum həqiqətdir ki, köçəri türk
qəbiləsi berendeylər XI-XII əsrlərdə Cənubi Rus çöllərində sakin idilər. 1146-cı
ildən etibarən bir çox türk soyları kimi qara klobukların tərkibinə daxil olmuşlar
XIII əsrin başlanğıcında berendeylərin böyük qismi Bolqarıstana və Macarıstana
mühacirət etmiş, qalanı Qızıl Orda dövlətinin əhalisi ilə qaynayıb qovuşmuşdular.
"Moskvadan şimala tərəf stansiya adı olan Berendeevo adı türk nəslinin adı ilə
bağlıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
*Oljas Süleymenov, Berendeylər
*Oljas Süleymenov, Qarabörklülər
* Енциклопедія Українознавства. Т. 1. Львів, 1993. С. 115.
## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Nikolay Karamzin. Берендеи бьют половцев
* https://archive.today/20121225055603/slavyans.narod.ru/nechist/berendey.html, http://valhalla.ulver.com/f63/t6667.html — Берендеи в мифологии
* Берендеи — энциклопедия 
* Поэтическая сказка А. Н. Островского на музыку Римского-Корсакова "Снегурочка"
* Ансамбль Берендеи (Москва)
* https://archive.today/20121225055603/slavyans.narod.ru/nechist/berendey.html, http://valhalla.ulver.com/f63/t6667.html — Берендеи в мифологии.
Muğan xaqan

**Muğan xaqan** (554-572) — Aşina sülaləsindən Göytürk xaqanlığının III xaqanı.

## Həyatı
Bumın xaqanın ikinci oğlu idi. Çjou kitabında və Şi-Ci kitabında onun haqqında "qəribə görünüşlü, qırmızı saçlı, lapis daşı kimi gözlərə sahib, qəddar, cəsur və bilikli" şəxs kimi qeyd olunur.

## Hakimiyyəti
Muğan xaqan 554-cü ildə taxta çıxan kimi ölkədə yeni qanun qəbul etdi. Qanuna görə oğul atanın varisi ola bilməzdi, yalnız kiçik qardaş böyük qardaşın varisi hesab oluna bilərdi. Buna görə də Muğan xaqanın ölümündən sonra xaqanlıq taxtına qardaşı Taspar xan keçdi və onun işlərini davam etdirib türk xaqanlığının ərazisini və nüfuz dairəsini daha da genişləndirdi . Göründüyü kimi, imperiyada bəhs olunan dövrdə mükəmməl bir idarəçilik sistemi qurulmuşdu. Dövlətin idarə olunması zamanı ortaya çıxan taleyüklü məsələlər qurultay vasitəsilə həll edilirdi.

### Ki imperiyası ilə münasibətlər
Jujanlar Şimali Ki imperiyası tərəfindən himayə olunurdu. 554-cü ildə imperator Vensüan Anaxuanın oğlu Anloçeni jujanlara xaqan təyin edərək Şoçjou ətrafı torpaqları onlara bağışladı. Muğan xaqan 563-cü ilin qışında Şimali Çjou imperiyası ilə ittifaqa girərək Ki dövlətinin ikinci paytaxtı Tayyuana hücuma başladı.564-cü ilin qışınacan yağmalayan Muğan xaqan daha sonra bozqıra geri çəkildi. 564-cü ilin qışında yenidən Ki torpaqlarına qayıdan Muğan xaqan Şimali Çjou qəyyumu Yuven Hunun Ki ilə sülh bağladığından xəbərsiz idi. Göytürklərdən qorxan Yuven sülhü pozaraq ona qoşulmuşdu.

### İşğallar

Onun dövründə əmisi İstəmi xaqanın başçılığı ilə göytürklər 555-ci ildə qərbə hərbi səfər etdi, Aral gölünə çatdı, Mərkəzi Qazaxıstanı, Yeddisunu, Xarəzmi ələ keçirdi. O, Aralın şimalında alanların, indiki macarların əcdadları uqorların ciddi müqavimətinə rast gəldi. 558-ci ildə türklər həmin qəbilələri məğlub edərək İdilə (Volqaya) çatdılar. İrana gedən türk elçilərinin eftalitlər (Ağ Hunlar) tərəfindən öldürülməsindən sonra, yenidən onların hücumları Mərkəzi Asiyaya yönəldi. Muğan xaqanın dövründə Göytürklər ən geniş sərhədlərinə çatmışdır.

## Ailəsi
Muğan xaqanın qızı Şimal Çjou imperatoru Yuven Vu ilə evlənmişdi. Digər oğulları isə Apa xaqan və Yanqsu Tigin idi.

## İstinadlar
 

## Mənbələr
*Çjou kitabı
*Şi-Ci
Ayrım

* Ayrım — qədim türk xalqı.
* Ayrım (Loru) — Qazax-Şəmsəddin qəzasında, indi Barana (Noemberyan) rayonunda kənd.
* Aşağı Ayrım — Kəlbəcər rayonunun Aşağı Ayrım kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 
* Ayrım (çay) — Kəlbəcər rayonu ərazisində çay. 
* Yuxarı Ayrım — Kəlbəcər rayonunda kənd. 
* Polad Ayrım — Qaraqoyunlu mahalında kənd. 
* Quşçu Ayrım —Qazax rayonunda kənd. 
* Bağanıs Ayrım — Qazax rayonunda kənd.
Seyid Mirbabayev

**Seyid Mir Tağı Mirbabayev** () — XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəli Azərbaycan xanəndəsi, neft sənayeçisi. Seyid Mirbabayevin prototipi bəstəkar Cahangir Cahangirovun "Xanəndənin taleyi" (1978) operasında yaradıb.

## Həyatı
Seyid Mirbabayevin əsl adı Mir Tağı idi. 1867-ci ildə mərsiyəxan ailəsində doğulub, atası və böyük qardaşları kimi mərsiyəxanlıqla məşğul olurdu. Sonralar xalq məclislərində xanəndə kimi şöhrət qazanıb; 1910-cu ilə kimi Bakının musiqi həyatında mühüm rol oynayırdı. Teatr tamaşalarının fasilələrində və Şərq konsertlərində mahir müğənni kimi yaxından iştirak edir və 1906-cı ildə "Qrammofon" şirkəti tərəfindən Riqaya səsinin vala yazılması üçün dəvət almışdı.

Xanəndə toylarda da oxumuşdu. Toyların birində Seyid Mirbabayev elə oxumuşdu, ki ona "Bala Şoranlıq" deyilən yerdə neft quyusu hədiyyə eləmişdilər. Tezliklə Mirbabayevin "Bala Şoranlıq" quyudan neft fontanı vurdu və xanəndə millionçu oldu.

Neft sənayesinin nümayəndələri və milyonerlərdən biri olan Mirbabayev musiqi fəaliyyətindən uzaqlaşır. Varlanan xanəndə əvvəlki peşəsindən utanır, və Varşavada səsi salınmış valları bir-bir baha qiymətə alır sındırır. O hesab etmişdi, ki əsl sənəti olan xanəndəliyi indiki milyonçuluğuna əskiklik gətirər, şan-şöhrətini azaldır.

Seyid Mirbabayev Bakıda "Qubernator evi"nin sahibi idi, və bu evi Rusiya imperiyasının Bakı quberniyasının qubernatorlarına icarəyə verirdi. Bakı şəhərində hazırkı "AzNeft" meydanı kimi tanınan yerdə yerləşən Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin binası Seyid Mirbabayevə məxsus olmuşdur. Seyid Mirbabayev bu evdə 1920-ci ilə qədər yaşayıb. 1920-ci ildə Bakı əməliyyatından sonra Seyid Mirbabayev Fransaya köçür. 1929-cu ildə Seyidin Parisə apardığı sərvət 1929-cu ildə tükəndi. Muflisləşmiş milyonçu Parisdə, Teymur bəy Aşurbəyliyə rast gəlir. Mirbabayevin ağır vəziyyətini görən Teymur bəy onu Tehrana apardı.

Seyid Mirbabayev 1953-cü ildə Tehran şəhərində vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Seyid Mirbabayevin sarayı

## İstinadlar
Əsəd bəy Rüstəmbəyov

**Rüstəmbəyov Əsəd bəy Fətulla bəy oğlu** (2 sentyabr 1911, Şuşa, Şuşa qəzası, Yelizavetpol quberniyası  - Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ, 17 oktyabr 1982) — mühəndis, Azərbaycan alimi, neft və qaz quyu qazıması sahəsində mütəxəssis. Texnika elmləri namizədi (1972), Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi (1960). SSRİ-nin fəxri neftçisi (1971).

## Həyatı
Əsəd bəy Fətulla bəy oğlu 2 sentyabr 1911-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirmişdir (İNDİKİ Azərbaycan Neft Akademiyası). Rüstəmbəyov dərin və çox dərin qazımanın texnologiya məsələlərinə dair tədqiqat işləri aparmışdır. Azərbaycanda, Başqırdıstanda yüksək məhsuldar yeni yataqların kəşfində və işə salınmasında fəal iştirak etmişdir.

Rüstəmbəyov Qazaxıstanda, Özbəkistanda, Qırğızıstanda, həmçinin Azərbaycanın müxtəlif rayonlarındakı mütəxəsislərinin təkmilləşdirilməsi prosesində, yeni texnika və texnologiyanın tətbiqi işində iştirak etmişdir.

Bir sıra elmi əsər və ixtiranın müəlifidir.

8 orden və medallarla təltif olunmuşdur.

17 oktyabr 1982-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Atası Fətulla bəy Rüstəmbəyov Salyanın məşhur bəy nəsli olan Rüstəmbəyovlar nəslindəndir. Fətulla Rüstəmbəyov ilk azərbaycanlı mühəndis-texnoloq, Azərbaycanda neft sənayesinin bərpası və texniki cəhətdən yenidən qurulmasının təşkilatçılarından biri olmuşdur. O, Azərneftin Dəniz Komitəsinə başçılıq edərək, sualtı neft sahələrinin işlənilməsində, dəniz neft mədənlərinin inkişafında böyük əmək sərf etmişdir.

Bacısı Aliyə Rüstəmbəyova İkinci dünya müharibəsi qəhrəmanı, partizan hərəkatı iştirakçısı, həkim olmuşdur.

Anası Turan xanım Mehmandarova Şuşanın məşhur Mehmandarovlar ailəsindən olan, həkim Kərim bəy Mehmandarovun qızı olmuşdur. Turan xanımın anası Qacar şahzadələrindən olan Bəhmən Mirzə Qocanlı Qacarın qızı Zəri xanım idi.

## İstinadlar
Rüstəmbəyovlar (Muğan)

**Rüstəmbəyovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması
Bu soyun ulu babası Rüstəm bəydir. O, Salyan mahalının Marışlı kəndində anasdan  olmuşdu. Fətəli xan Qubalıya xidmət etmişdi.
Rüstəm bəyin Hüseyn bəy, Rza bəy, Ələkbər bəy adlı  oğulları  vardı. 
  
Hüseyn bəy 1777-ci ildə Salyan mahalının Marışlı kəndində doğulmuşdu. Molla yanında ibtidai təhsil almışdı. Sonra Ərdəbil şəhərində mədrəsədə oxumuşdu. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı.

Mirzə Hüseyn bəyin Baba bəy, Əli bəy, Xəlil bəy, Əbdülhüseyn bəy adlı oğlanları vardı.

## Soyun məşhur nümayəndələri
*Fətulla bəy Rüstəmbəyov (1867 - 1946) — məşhur Azərbaycan neft sənayesi təşkilatçısı.
*Baxış bəy Rüstəmbəyov (1870 - 1945) — mühəndis, Azərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin üzvü.
*Şahbaz bəy Rüstəmbəyov — dağ-mədən mühəndisi.
*Əsəd bəy Rüstəmbəyov (1911 - 1982) — dağ-mədən mühəndisi.
*Aliyə Rüstəmbəyova (1907 - 1942) — həkim, partizan.
*Tofiq Rüstəmbəyov — Dağ-mədən mühəndisi, SSRİ-nin fəxri neftçisi, RSFSR-in əməkdar neft və qaz sənayesi işçisi. 
*Pərviz Rüstəmbəyov (1922 - 1949) — saksafonçu, cazmen.
*Ceyhun Rüstəmbəyli — rəssam.

## Qalereya

Fayl:Fətulla bəy Rüstəmbəyov.jpg|Fətulla bəy Rüstəmbəyov
Fayl:Bakhis bey Rustambeyov (1904).jpg|Baxış bəy Rüstəmbəyov
Fayl:Əsəd bəy Rüstəmbəyov.jpg|Əsəd bəy Rüstəmbəyov
Fayl:Aliyə Rüstəmbəyova.jpg|Aliyə Rüstəmbəyova
Fayl:Pərviz Rüstəmbəyov 6.jpg|Pərviz Rüstəmbəyov


## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Rüstəmbəyovlar: Salyanlı, yoxsa Şuşalı?, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №6, səh.27-33

## Həmçinin bax
*Muğan
*Salyan mahalı
Məlik Adi

**Məlik Adi** — Dövlət qarşısındakı xidmətlərinə və sədaqətinə görə 1607-ci ildə I Şah Abbasın xüsusi fərmanı ilə Buduq kəndinin sahibi olmuşdur.

## İstinadlar
2011-ci il Küveyt iğtişaşları

Toqquşma nəticəsində ən azı 30 nəfər yaralanıb. Əl-Cahar şəhərində keçirilən aksiyada mindən çox insan iştirak edib. Onlar əsasən köçəri həyat tərzi keçirən sakinlərdir.
Nümayişçilər iş, pulsuz təhsil, tibbi xidmət tələb edib, Küveytin digər vətəndaşlarından fərqli olaraq, onlara bu imkanların yaradılmamasının ədalətsizlik olduğunu bildiriblər. Polis 50-dək nümayişçini həbs edib.

Əmirliyin vətəndaşları bütün kommunal xərclərdən azad edildi, onların maaşları 2 dəfə artırıldı. Bundan başqa, hər kəsə pulsuz yemək və ayda 3500 dollar verilir...

Ərəb ölkələrində kütləvi narazılıqlar və nümayişlər başlanandan sonra Küveyt əmirliyinin rəhbərliyi yaşananlardan nəticə çıxarmağa çalışıb. Əmirliyi idarə edən əs Səbah ailəsi dünyada indiyədək misli görünməmiş iş görüb və bir gecənin içində təəbələrini feodalizmdən kommunizmə keçirib. Prinsip etibarilə Küveytin yerli əhalisi olan 1 milyon ərəb indiyə qədər də pis yaşamırdı. Dünya neft ehtiyatlarının 9 faizinə malik olan əmirliyin yerli əhalisi bütün işləri mühacirlərin boynuna qoyub. Belə ki, 360 min nəfər işləyən küveytlinin təxminən 80 faizi dövlət sektorunda çalışır. Onların orta hesabla 4-5 min olan maaşlarından heç bir vergi tutulmur. Küveyt əmirliyinin rəhbərliyi fevralın 25-ni Küveytin müstəqilliyinin 50 illiyi, fevralın 26-nı İraq işğalından azad olma, fevralın 29-nu isə əmir Sabah əs Sabahın hakimiyyətinin 5 illiyinin bayramı günləri elan edib. Təbii ki, bu günlərdə küveytlilər çalışmayacaq. Ölkə parlamenti subay tələbələrin təqaüdlərini 2 dəfə artıraraq 700 dollara, evli tələbələrin təqaüdlərini isə 1200 dollara çatdırıb. Bu gün orta və ali təhsil müəssisələrinin müəllimlərinin maaşlarının da 2 dəfə artırılması gözlənilir. Sabah təqaüdlərin 700 dollara qədər artırılması barədə qərar qəbul olunmalıdır. Xatırladaq ki, ötən həftə Küveytdə hərbçilər, polislər və yanğınsöndürənlərin maaşları 70-115 faiz artırılmışdı. Bütün bunlarla yanaşı, dövlət qulluqçularının hamısının aylıq maaşlarının 100 faiz artırılması barədə də qanun layihəsi hazırlanıb. Küveyt baş nazirinin müavini ölkənin bütün vətəndaşlarının elektroenerji, su və telefon rabitəsi ilə bağlı ödənişlərdən azad edilməsini təklif edib. Küveytlilərə əsas hədiyyəni əmir Sabah əs Sabah verdi. Hakimiyyətin 5 illik yubileyi münasibətilə o, təəbələrinə "Amiri grant" adlı müavinətin ödənməsi barədə fərman imzalayıb. 3500 dollarlıq birdəfəlik aylıq müavinəti küveytlilər 14 ay ərzində alacaqlar. Üstəlik, onlara 2012-ci ilin martın sonuna qədər hər gün pulsuz yemək veriləcək. Müavinət Küveytin istisnasız olaraq bütün vətəndaşlarına şamil edilir.

## İstinadlar
Oman etirazları (2011)

Qadınlar da daxil olmaqla, yüzlərlə insan paytaxt küçələrinə çıxıb. Onlar hökumətdən siyasət, iqtisadiyyat, təhsil sahələrində dəyişikliklər tələb edir. Nümayişçilər korrupsiya, qiymətlərin artımı halları ilə mübarizəyə səsləyən şüarlar da səsləndirib.
Polis aksiyaya müdaxiə etməyib və o, tam dinc şəraitdə keçib. Nümayişin təşkilatçıları haqda məlumat verilmir. Aksiyada daha çox gənclərin iştirak etdiyi bildirilir.

Omanın Sohar və cənubdakı Salah şəhərlərində küçələrə çıxmış nümayişçilərlə polis və hərbçilər arasındakı toqquşmalarda 2 nəfər həlak olub, 8 nəfər yaralanıb. Etiraz aksiyası keçirən müxalifətçilər ölkədə siyasi islahatların keçirilməsini tələb edirlər. Polis Soharda nümayişi dağıtmaq üçün əvvəlcə rezin güllələr və gözyaşardıcı qazdan istifadə edib, sonra isə vətəndaşlara atəş açıb. Şəhərə qoşun yeridilib.

Omanda hökumət əleyhinə keçirilən nümayişlərdən qorxuya düşən Oman sultanı Sultan Kabus Bin Səid təcili sürətdə 50 min insana yeni iş yerinin açılması barədə əmr verib.(dunyabulteni) Sultanın verdiyi digər bir əmrlə hazırda dövlət qeydiyyatında işsiz olaraq düşən şəxslərə hər ay 390 dollar yardım ayrılacaq. Sultan həmçinin Sohar şəhərinə nümayişçilərlə danışıqlar aparılması üçün Kral Məhkəməsi Divanının başçısı Seyid Əli Bin Hamid Əl Buseydini göndərib. Sultan həmçinin Buseydiyə əlavə səlahiyyətlər də verib. Misirdə xalq hərəkatının qələbə qazanmasından bir qədər sonra Omanda da hökumət əleyhinə nümayişlər keçirilməyə başlayıb. Sultan isə nümayişləri yatızdırmaq üçün bu ayın ortasında əmək haqqını 43% artırıb. Həmçinin hökumətdə xırda dəyişiklik edib.

Fevralın 28-də Omanın Salala şəhərində etiraz aksiyası başlayıb. Oman sultanının 6 naziri dəyişməsini və tələbələr üçün güzəştləri artırmasını kifayət saymayan aksiyaçılar geniş islahatlar tələb edir. Ölkədə fevralın 27-dən qarışıqlıq yaranıb. Siyasi islahatlar tələb edən nümayişçilərlə polis arasında baş verən toqquşmalar Sohar şəhərində 2 nəfər həlak olmasına, ən azı 5 nəfərin yaralanmasına gətirib.

Omanda işsizliyin və yoxsulluğun aradan qaldırılması, siyasi islahatların aparılması tələb ilə aksiyalar keçirilir. Ölkənin şimalında liman şəhəri olan Soharda keçirilən aksiyanın dağıdılması üçün havaya atəş açılıb. Hərbçilərin açdığı atəş nəticəsində ölənlər olub. Ancaq ölənlərin sayı barədə dəqiq məlumat yoxdur. Belə ki, şahidlər 6 nəfərin öldüyünü bildirsə də, Səhiyyə Nazirliyi 1 nəfər həlak olduğunu açıqlayıb.

Məsqət şəhərində isə səssiz mitinq keçirilib. Yüzlərlə nümayişçi istəklərini iş və islahat tələblərinin yer aldığı plakatlarla ifadə edib.

## İstinadlar
Qara İssıq xaqan

**Qara İssıq xaqan** (553-554)  —Aşina sülaləsindən Göytürk xaqanlığının II xaqanı. Jujanlarla müharibədə Yuyçzülyü Denqçunu məğlub edərək qalib gəlmişdi. 554-cü ildə öldü.

## İstinadlar
Taspar xaqan

**Taspar xaqan** (572-581)  — Aşina sülaləsindən Göytürk xaqanlığının IV xaqanı.

## Həyatı
Bumın xaqanın üçüncü oğlu idi. Atasından fərqli olaraq Şimal Ki imperiyası ilə yaxşı münasibətdə idi.Onların təsiri ilə Buddist oldu və Şimal Çjou sülaləsinə qarşı hücumları çoxaltdı. Bir çox buddist mətni Türk dilinə tərcümə edildi. 577-ci ildə son Ki imperatoru Qao Şaoyi-yə siyasi sığınacaq vermişdi. 579-cu ildə Şimal Çjou ilə sülh bağlamaq istəsə də, imperator Hsüanın iki şərti vardı - öz əmisiqızı Kiancin ilə evlənəcək və Qao Şaoyini təslim edəcəkdi. Taspar xaqan bu təklifdən imtina etdi. 580-ci ildə imperator Hsüanın yerinə keçən imperator Cinq şahzadə Kiancini onunla evləndirməyə qərar verdi. Həmçinin xaqana rüşvət verərək Qao Şaoyini təslim etdi. O, hər iki imperatora oğlum deyə xitab edib onlardan yüksəkdə durduğunu göstərirdi.

## Ölümü
Taspar xaqan 581-ci ildə öldükdən sonra xaqanlığa kimin keçəcəyi mübahisəsinə görə Göytürk vətəndaş müharibəsi başladı.Belə ki, Taspar xaqan taxtı Muğan xaqanın oğlu Apa xaqana tapşırmışdı.Lakin adət-ənənəyə görə taxt-tac Qara İssıq xaqanın oğlu İşbara xaqanın olmalı idi.

## Ailəsi

* Amrak xaqan
* Tuğruq şad
** Kilibi xaqan

## İstinadlar
İşbara xaqan

**İşbara xaqan** (581-587) — Aşina sülaləsindən Göytürk xaqanı.

## İlkin həyatı
Atası Qara İssıq xaqan idi. İşbara xaqan əvvəlcə Amrak xaqanı müdafiə etsə də, daha sonra özü də xaqanlığa iddia etməyə başladı. Həmçinin Taspar xaqanın həyat yoldaşı şahzadə Kiancin ilə evləndi. İmperatriça Çjou sülaləsindən idi deyə dövləti məhv edən Suy sülaləsində nifrət edirdi. İşbara xaqan onun təhriki ilə Çinə yağmalar həyata keçirirdi.

## Suy sülaləsi ilə münasibətlər
583-cü ildə vətəndaş müharibəsindən istifadə edən imperator Ven qardaşı Yanq Şuanqı İşbaraya qarşı göndərdi. Apa xaqana qarşı mübarizə edə bilməcəyini görən xaqan 584-cü ildə Suy sülaləsinə boyun əymişdi. Bundan istifadə edən İşbara Göytürk imperiyasının şərqini öz əlində saxlamışdı. Çen sülaləsindən gələn qaçqınları qəbul etmişdi.

## Ölümü
587-ci ildə taxtı qardaşı Baqa xaqana verərək çəkildi. Elə həmin il də öldü.

## Ailəsi
Taspar xaqanın həyat yoldaşı şahzadə Kiancin ilə evləndi.

### Oğulları

* Tulan xaqan
* Yami xaqan
*Küheçen Tigin (庫合真特勒) - 585-ci ildə Çinə səfir kimi getmişdi.
* Jutan Tigin (褥但特勒) - Tulan xaqan dövründə, 593-cü ildə Çinə səfir kimi getmişdi.

## İstinadlar
Elin Süleymanov

**Elin Emin oğlu Süleymanov** () — Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığındakı Fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, Azərbaycan Respublikasının Amerika Birləşmiş Ştatlarında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri və Los-Ancelesdəki sabiq Baş Konsulluğunun 1-ci Baş Konsulu.

## Həyatı
Elin Süleymanov 1970-ci ildə Bakıda anadan olub. Bakı şəhəri 6 saylı məktəbdən təhsil alıb. O, 1989-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsinə daxil olsa da, daha sonra tələbə mübadiləsi vasitəsilə Moskva Dövlət Universitetinin siyasi coğrafiya fakültəsində təhsilinə davam edib və 1992-ci ildə buradan məzun olub.

1992-ci ildə "Edmund S. Muskie adına məzunlar üçün təqaüd proqramı"nın açılış ilində ilk azərbaycanlı olaraq, proqramdan təqaüd haqqı qazanmağa nail olub. Bununla da, Ohayoda Toledo Universitetinin dövlət idarəetməsi fakültəsinin magistatura pilləsinə daxil olub və 1994-cü ildə oranı bitirib.

Elin Süleymanov, həmçinin Massaçusets ştatında yerləşən Fletçer Hüquq və Diplomatiya Məktəbinin beynəlxalq təhlükəsizlik və beynəlxalq hüquq ixtisasında təhsil alıb. O, burada təhsil alan ilk azərbaycanlı hesab edilir. Diplomatik xidmət orqanlarında fəaliyyətə başlamazdan əvvəl Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı və 1995–1997-ci illər ərzində Praqada "Açıq Media Araşdırma İnstitutu"nda çalışmışdır.

Elin Süleymanov həmçinin 1989-cu ildə bir neçə qrup yoldaşı və dostu ilə birlikdə Bakının "Atəşgah" intelektual oyun klubunun yaradılmasında iştirak edib. O, daha sonra klubun ilk kapitanı olaraq, ona Sovet Televiziyasının "Что?Где?Когда?" və "Brain- Ring." kimi məşhur proqramlarında rəhbərlik edib.

## Diplomatik karyerası
Elin Süleymanov Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyində diplomatik fəaliyyətə qəbul edildikdən sonra Azərbaycanın ABŞ səfirliyində mətbuatla əlaqələr attaşesi təyin edilib. Daha sonra Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının beynəlxalq əlaqələr şöbəsində baş məsləhətçi vəzifəsində çalışıb.

Elin Süleymanov 14 noyabr, 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən fövqəladə və səlahiyyətli elçi diplomatik rütbəsiylə Azərbaycan Respublikasının Los-Ancelesdə yeni açılan Baş Konsulluğuna ilk Baş Konsul olaraq təyin edilmiş və 2011-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışmışdır.. 13 ştat üzrə konsul olaraq, Elin Süleymanov həmin bölgələrin əhalisinin Azərbaycan barəsində məlumatının artırılması, eləcə də ölkəmizlə ştatlar arasında əlaqələrin dərinləşdirilməsində böyük xidmətlər göstərib.

Elin Süleymanov 26 oktyabr 2011 tarixində Azərbaycan Respublikasının Amerika Birləşmiş Ştatlarında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilmişdir.

Azərbaycan, Türk, İngilis, Rus və Çex dillərini mükəmməl səviyyədə bilir.

## Mükafatlar
* Fövqəladə və səlahiyyətli elçi (2011)

## İstinadlar
Səfərilər sülaləsi

**Səfərlər sülaləsi** () İranın cənubi-şərqində, Əfqanıstanın cənubi-qərbində yerləşən Sistanda qurulmuş, 862–1003 illər arasında fəaliyyət göstərmiş İran sülaləsi

## Tarixi
Səfərilərin mərkəzi bugünkü Əfqanıstan sərhədləri içində qalan Zərənc şəhəridir. Sülalə tarixi haqqında çox bilgi olmayan, fəqət Şərqi İranda misgərlik edən **<u>Yəqub ibn Leys Əs-Səfər (867–879)</u>** tərəfindən qurulmuş və adını ondan almışdır. Əs-Səfər topladığı güc sayəsində sərkərdə olmuş və Sistan bölgəsini, daha sonra da müasir İran və Əfganıstan torpaqlarının böyük bir qismini fəth etmişdir. Əs-Səfər ölümündən öncə Tahirilərin əlində olan Xorasanı ələ keçirərək, onlara son qoydu və Bağdad yaxınlarına qədər çatmışdır.

Səfərilər İmperatorluğunun qurucusu Yaqubun ölümündən sonra çox yaşamadı. Ondan sonra taxta keçən qardaşı **Əmr ibn Leys (879–902)** 900-cü ildə Samanilər sülaləsinə bir döyüşdə məğlub oldu. Daha sonra Xorasanı vermək məcburiyyətində qaldı. Sonrakı illərdə tamamilə zəifləyən dövlətə 1003-cü ildə Samanilər tərəfindan son qoyuldu.

## Səfəri sülaləsinin hökmdarları
* Yəqub ibn Leys əs-Səffar (867–879)
* Amr bin Lait (879–901)
* Tahir I (901–908)
* Lait (908–910)
* Muhammed I (910–912)
* Amr II (912–913)
* Ahmad I bin Muhammed (922–963)
* *[[Vəlüddövlə I Əmir Xələf]]* Əmir Xələf Sistani (963–1003)
* Nasr I (1029–1073)
* Baha-ud-Devlah Tahir II (1073–1090)
* Baha-ud-Devlah Khalaf II (1090–1103)
* Taciddin Nasr II (1103–1164)
* Şemseddin Ahmed II (1164–1167)
* Taceddin Harb (1167–1215)
* Şemdessin Bahram Şah (1215–1221)
* Taceddin Nasr III (1221)
* Ruknuddin Abu-Mansur (1221–1222)
* Şihabeddin Mahmud I (1222–1225)
* Ali I (1225–1229)
* Şemseddin Ali II (1229–1254)
* Nasreddin (1254–1328)
* Nusreddin (1328–1331)
* Kutbeddin Muhammed II (1331–1346)
* Tafuddin I (1346–1350)
* Mahmud II of Persia (1350–1362)
* İzzeddin (1362–1382)
* Kutbeddin I (1382–1386)
* Taciddin II (1386–1403)
* Kutbeddin II (1403–1419)
* Şemseddin (1419–1438)
* Nizameddin Yahya (1438–1480)
* Şemseddin Muhammed III (1480–1495)

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Nancy Hatch Dupree – An Historical Guide To Afghanistan
Allosaurus

**** () —  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Allozavr iki ayağı üzərində yeriyir.S şəklində boynu və digər dinozavrlardan fərqli onurğası var. Fərqli onurğa quruluşu ona bu adı qazandırmışdır, "Allozavr=fərqli kərtənkələ." Güclü bir quyruğu və iri bir gövdəyə sahibdir. Ön ayaqları qısa və üç baramaqlı idi. Pəncələri 15 sm qədərdir. Bu növün üzvləri 9–12 m uzunluğa və 2-4,5 ton ağırlığa malikdir. Allozavrın çənə və kələ quruluşu elm adamları tərəfindən araşdırıldığında alt və üst çənəsiylə dişlədiyi zaman uyquladığı təzyiq bir aslanınkından zəif olduğu müəyyən edildi.

## Növləri
* Allosaurus fragilis Marsh, 1877 ()
* Allosaurus tendagurensis Janensch, 1925
* Allosaurus europaeus Mateus *et al.*, 2006}}

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kələzçanaqlılar

**** () —  sinfinə aid heyvan dəstəsi, qabırğa-qarınarası, oturaq və qasıq sümüklərindən təşkil olunmuş üçşüalı quruluşlu çanaqlı dinozavrlar. Həyat tərzinə görə iki qrupa bölünür: yırtıcı və bitkilərlə qidalanan, yerüstü həyat tərzi keçirən ikiayaqlı yırtıcıayaqlılar (terapodalar) və amfibiotik, tamamilə bitkilərlə qidalanan dördayaqlılar (zauropodalar). Uzunluğu 14 *m*-ə çatan iri yırtıcı heyvanlar (karnozavrlar) və nisbətən xırda (25 *sm*-dən 5 *m*-dək) dəvəquşunabənzər yırtıcı dinozavrlar (selurozavrlar) yırtıcıayaqlı dinozavlara aid edilir. İri dinozavr — tarbozavrın uzunluğu 12 *m*-ə çatırdı. Onun hündür kəlləsi, seyrək iti dişləri, çox kiçik qabaq ayaqları, bədənin qabaq hissəsini tarazlayan və dayaq rolu oynayan güclü quyruğu olmuşdur. Orta Trias-Gec Təbaşir arasındakı dövrlərdə yaşamışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Danio rerio

**** () —  cinsinə aid balıq növü.

## Sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yevgeni Primakov

**Yevgeni Maksimoviç Primakov** (; ) — sovet-rus siyasi və dövlət xadimi, iqtisadçı. Sovet İttifaqının son illərində bu dövlətin rəhbərlərindən biri olmuşdur, sonralar Rusiyanın Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin direktoru (1991–1996), xarici işlər naziri (1996–1998), baş nazir (1998–2000) işləyib. Sənaye Ticarət Palatasının prezidenti postunda 2001-ci ilin dekabr ayından 2011-ci ilin fevral ayına kimi olub.

Primakov Azərbaycanın paytaxtı Bakıda sovet qoşunlarının 1990-cı il, 20 yanvarda törətdiyi 20 Yanvarın əsas təşkilatçılarından biri olmuşdur.

## İstinadlar
Karolin tutuquşusu

**** () —  cinsinə aid quş növü.

## Yarımnövləri
* *[[Conuropsis carolinensis carolinensis]]*
* *[[Conuropsis carolinensis ludovicianus]]*
## Mənbə
## Xarici keçidlər
* Songbird Foundation Birds: Extinct Species Carolina Paroquet 
* World Parrot Trust Parrot Encyclopedia - Species Profiles
* The Carolina Parrot from John James Audubon's Birds of America 
* 3D görünüş 
* Carolina Parakeet - ARKive profile  
* Carolina Parakeet and Passenger Pigeon 
* All About Birds : Carolina Parakeet
* The Extinct Carolina Parakeet
Herlər

**Herlər** — haputluların ulu əcdadları.

Qiyasəddin Qeybullayevə görə Qafqaz Albaniyasının sakinləri olan herlər indiki haputluların ulu əcdadıdır. Haputlular özlərini indi də "hər" adlandırırlar.

## İstinadlar



## Həmçinin bax

*Haputlular
Pinguinus impennis

**** () —  cinsinə aid heyvan növü. Nəsli kəsilmiş olan bu quş növünün uçmaq qabiliyyəti yox idi və əsasən Atlantik okeanın şimalındakı adalarda yaşayırdı. 1840-cı illərdə lələkləri, yumurta və ətinə olan tələbatdan dolayı qanadsız təmizçilər nəsilləri kəsilənədək insanlar tərəfindən ovlanmışdırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Auk Egg Auction Time Magazine, November 26, 1934.
* Great Auk: Audubon fact sheet 
* 3D view  of specimen RMNH 110.104 at Naturalis, Leiden (requires QuickTime browser plugin)
2011-ci il Mərakeş iğtişaşları

**2011-ci il Mərakeş iğtişaşları** — Mərakeşdə kral VI Məhəmmədin hakimiyyətinə son qoyulması tələbi ilə keçirilən aksiyalar faciəvi hadisələrə yol açmışdır.

Əl-Xoseym şəhərində aksiyaçılar bir bankın şöbəsini yandırıblar. Həmin vaxt binada olan 5 bank işçisi diri-diri yanıb. Mərakeş hakimiyyəti hadisə ilə bağlı araşdırma başladığını bəyan edib.

Ümumiyyətlə, aksiyalar zamanı 128 nəfər yaralanıb, 120 nəfər saxlanılıb. Rabat və Kasablanka şəhərlərində keçirilən aksiyalar dinc xarakter daşısa da, mağazaları talan edən qruplar meydana gəlmişdi. Qeyd edək ki, Mərakeşdə 20 Fevral Hərəkatı "Facebook" sosial şəbəkəsi vasitəsilə ölkədə kral hakimiyyətinə, korrupsiyaya son qoymaq, həyat şəraitini yaxşılaşdırmaq tələbləri ilə aksiya təşkil edir.

Mərakeşdə minlərlə nümayişçi paytaxt Rabatın küçələrinə çıxaraq kralın səlahiyyətlərinin azaldılmasını, korrupsiya ilə mübarizənin aparılmasını və siyasi islahatlar tələb ediblər. Nümayişlərə polis müdaxilə etməyib, etirazçılar əllərində Tunis və Misir bayraqları tutublar. Nümayişlərin təşkilatçısı olaraq "20 fevral hərəkatı" adlanan, Facebook səhifələrində qurulan hərəkat çıxış edir. Hərəkatın Facebook səhifəsində 19 mindən çox davamçısı qeydiyyatdan keçib. Tunis və Misirdə inqilabların əsas hərəkətverici qüvvəsi Facebook və Twitter sosial şəbəkələri olmuşdu.

Mərakeşdə keçirilən mitinq də 5 nəfər ölüb, 128 nəfər yaralanıb. Tanca, Naraş, Mərakeş, Kasablanka və Tetuan kimi böyük şəhərlərdə toplanan müxalifətçilər Kral Məhəmmədin səlahiyyətlərinin bəzilərini təhvil verməsini, korrupsiya ilə mübarzə aparılmasını, hökumətin buraxılmasını və demokratik islahatların keçirilməsini tələb ediblər. Ölkənin şimalındakı liman qəsəbəsi Laraşda mağazalar, bank şöbələri və dövlət qurumlarının binaları talan edilib.

Ölkənin daxili işlər naziri Taib Şerkavuy nümayişlər zamanı 6 şəhərdə 120 nəfərin həbs edildiyini açıqlayıb.

## Hadisələrin Xronikası

## İstinadlar
Seyfülislam Qəddafi

**Seyful-İslam Müəmmər əl-Qəddafi** (, adının mənası "İslamın qılıncı"; ) — Liviyanın keçmiş dövlət başçısı Müəmmər əl-Qəddafinin 7 oğlundan ikincisi. Xalq arasında xeyriyyə təşkilatının rəhbəri kimi nüfuz qazanıb.

Tripolidəki Əl-Fateh Universitetində memarlıq ixtisası üzrə təhsil almış, təhsilini Vyanada davam etdirmişdir. Tripolidə yerləşən Beynəlxalq Qəddafi Fondunun prezidentidir. Fondun Londonda nümayəndəliyi də var.

Liviyanın modernizasiya kursu onun adı ilə bağlıdır. Ləqəbi "Mexanik"dir. Çox mürəkkəb layihələr hazırlamağı, eyni vaxtda çoxlu müxtəlif işlər görməyi bacarır.

2010-cu ildə "New York Times" qəzeti Seyf əl-İslamı "Qərbin dostu və Liviyanın islahatçı imici" kimi xarakterizə etmişdi. O, ingilis dilində sərbəst danışır, London İqtisadiyyat Məktəbində fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır.

Qərbdə Seyf əl-İslam Liviyada həbs olunmuş 5 bolqar tibb bacısı və bir fələstinli həkimin azadlığa buraxılmasında oynadığı rola görə də tanınır. Liviya hökuməti həmin tibb işçilərini azyaşlı uşaqları HİV virusuna yoluxdurmaqda ittiham edirdi.

Seyf əl-İslam Qəddafi son 10 ildə Liviyanın Qərb dövlətləri ilə danışıqlar aparmasında da müsbət rol oynayıb. Bu danışıqlar sayəsində Liviya nüvə silahından imtina edib. On illərdir Qərbin düşməni qismində davam edən izolyasiyaya son qoyulub. Bununla da o, ölkənin neft sektoruna xarici investisiyanın qoyulmasına yol açıb.

Seyf əl-İslam hətta islahat təkliflərinə görə hakim elita ilə üz-üzə gəlib. Bəzi analitiklər bildirirlər ki, onun mühafizəkar rəqiblərinin arxasında qardaşları — milli təhlükəsizlik müşaviri olan Mütəssim və orduda yüksək mövqe tutan Xamis dayanır.

O, ərəb ölkələrini bürüyən etiraz dalğası çərçivəsində atasının 40 illik hakimiyyətinə qarşı başlanmış iğtişaşlarla bağlı 2011-ci il 20 fevral tarixli televiziya çıxışında atasının hakimiyyətini son ana qədər qoruyub saxlayacağını bildirmiş, həmçinin mühacirətdə yaşayanları ölkədəki iğtişaşları qızışdırmaqda ittiham etmişdir. Eyni zamanda islahatlar aparmaq üçün dialoq təklifi də irəli sürmüşdür.

3 fevral 2026-cı il tarixində Qəddafi evində dörd naməlum silahlı şəxs tərəfindən öldürülüb və onlar hadisə yerindən qaçıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gaddafi International Charity and Development Foundation
* Seyful İslam Qəzzafi kimdir? 
* Yıxılmış vəliəhd: Seyf-əl-İslam Qəzzafi
* Seyf əl-İslam Qəddafi kimdir?
Əşrəfəddin Gilani

**Seyid Əşrəfəddin Gilani** (1872–1934) — şair, publisist.

## Həyatı
Seyid Əşrəfəddin Gilani 1872-ci ildə Gilan əyalətinin Rəşt şəhərində doğulmuş və ilk təhsilini də orada almışdır. Əşrəfəddin Gilani ədəbi- ictimai fəaliyyətə gənc yaşlarında başlamışdır.

1908-ci ildə Rəştdə "Nəsimi-Şimal" qəzetini nəşr etməyə başlayıb. Daha sonra o zamanlar üçün İranda böyük ədəbi qəzet sayılan "Sure-İsrafil" qəzetinə rəhbərlik etmişdir.

Gilani qəzetlərdə yazdığı yazılarda, şerlərdə əhəmiyyətli məsələlərdən bəshs edirdi. "Şahnamə", "Feqir-füqara", "Yoxsulların və dövlətlilərin vəziyyətinin müqayisəsi" və başqa şeirlərində o vaxtkı şah hökumətinin iç üzünü ifşa etmişdir. Gilaninin yaradıcılığında qadın hüquqlarının müdafiəsi xüsusi yer tutub.

1934-cü ildə Tehranda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Qarabatdaq

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Sinonimləri
*  Lambrecht, 1931
*  B. Brewer & Ridgway, 1884
*  Baillon, 1834
*  Coues, 1903
*  Gistel, 1848
*  Voisin, 1973
*  Heine, 1860
*  Vieillot, 1819 (}}non}} Brisson, 1760: preoccupied)
*  Reichenbach, 1852
*  Bonaparte, 1857
*  Bonaparte, 1856
*  Lambrecht, 1933
*  Sharpe, 1899
*  Voisin, 1973
*  Siegel-Causey, 1988
*  Coues, 1903
*  Lambrecht, 1933
*  Boetticher, 1935
*  Tugarinov, 1940
*  Bonaparte, 1855
*  Coues, 1903

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İdiot (roman)

**İdiot** () — XIX əsr rus yazıçılarından Dostoyevskinin 1868-ci ildə yazdığı bir romandır.

## Məzmun
Fyodor Dostoyevski bu əsərində, sara xəstəsi bir gənc adamın mərkəzinə yerləşdirdiyi bir dünyada dürüst və açıq bir insan olaraq yaşamağın çətinliklərinə toxunmaqda və cəmiyyətin nə qədər də iki üzlü bir sistem üzərinə söykənərək ayaqda dayandığını göz önünə çıxarır. Belə bir dünyada dürüst olmaq "idiot" olmaqdır.

Roman bir Dostoyevski klassikası olaraq son dərəcə axıcı və dərindir. Psixoloji maddələrin ağırlıqlı olduğu bir əsərdir. Dostoyevski burda ideal kişi tipini yaratmaq istəmişdir.

XIX əsr ortalarında keçən romanın qəhrəmanı Knyaz Lev Mışkin, sara xəstəsidir. Müalicə gördüyü İsveçrədən qayıdanda əlindəki geyimdən başqa heç bir şeyi yoxdur. Peterburqda özüylə uzaqdan qohum olan Lizaveta Prokovyevnanı və General olan yoldaşını görmək üzrə Yepançinlgilə gedər. Burada generalın üç qızı, Aglaya, Adelaida və Aleksandra ilə də tanış olur. Knyaz, maraqlı şəxsiyyəti ilə ailəni və Peterburqda tanış olduğu digər insanları təsir altına alır.

Dünyanın gəlmiş keçmiş ən gözəl eşq romanlarından olan İdiot, Dostoyevskinin dörd böyük romanından biridir. Dostoyevskinin ən unudulmaz qadın qəhrəmanı olaraq qəbul edilən Nastasya Filopovna, məşhur rus romançının, Knyaz Mışkinin şəxsiyyətində vermək istədiyi güclü eşqin yönəldiyi şəxsiyyətlərdən biridir. Nastasya Filopovna gözəlliyin, cazibədarlığın, yetkin qadınlığın, yüngülməcazlığın simvoludur.  Romanın bir başqa maraqlı qadın qəhrəmanı Aglaya İvanovna da gəncliyin, həssaslığın və zəkanın simvoludur. "İdiot" insanlıq tarixində yazılmış olan ən gözəl, ən sarsıdıcı, ən təsiredici romanlardan biri olaraq qəbul edilir.

## Obrazlar

* **Knyaz Lev Mışkin** - baş qəhrəman. Uzun müddət xaricdə sara (epilepsiya) xəstəliyindən müalicə aldıqdan sonra, Rusiyaya qayıdan gənc;
* **Nastasya Filopovna** - əsərin əsas qadın qəhrəmanlarından biri. 
* **Aqlaya İvanovna** - Mışkinin uzaq qohumları olan Lizaveta Prokovyevanın və onun həyat yoldaşı General Yepançinin qızı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Hüseyn Şərif tərcüməsi

## Həmçinin bax