Kılıç Əli Paşa məscidi

**Kılıç Əli Paşa məscidi** () — 1580–1587-ci illərdə Memar Sinan tərəfindən dizayn edilmiş və inşa edilmiş kompleksin mərkəzində yerləşən məscid. Məscidin özülü 1578-ci ildə atılmışdır. Türbə, mədrəsə, hamam və külliyəsi də vardır.

Kompleks Türkiyənin İstanbul şəhərinin Bəyoğlu səmtinin Topxana məhəlləsində yerləşir. Admiral Kaptan-ı dərya (Böyük Admiral) Kılıç Əli Paşa üçün tikildiyindən dəniz kənarında inşa edilib. Kılıç Əli Paşa məscidi əvvəlcə Boğazın düz yanında yerləşirdi, lakin o vaxtdan onun qarşısındakı su dolduğundan indi başqa binalarla əhatə olunub (xüsusən də indi Qalataport kruiz terminalı ilə üzbəüzdür).

## Arxitekturası
### Məscid
Məscidin mərkəzi günbəzinin diametri 12,70 metrdir (41,7 fut), qranit dayaqlar üzərində asqılar və qiblə oxunda iki yarımqübbə üzərində aparılırdı. Günbəz Bizans bazilikasına bənzəyən iki eksedra ilə mərkəzdə yerləşib, bu səbəbdən Ayasofyaya bənzəyir.

İbadət zalının üstündə altı mərmər sütun üzərində daşınan beş kiçik günbəz var. İbadət zalının hündürlüyünə qoyulmuş kafel lövhələrin üzərində Quran ayələri (ayələri) yazılmışdır. Məscidin bir minarəsi var, lakin iyirmi dördü mərkəzi günbəzdə daxil olmaqla 247 pəncərəsi var. Mehrabı isə kvadrat formalı apsisdədir.

Əvvəllər mərkəzi günbəzdən asılan XVI əsrə aid gəmi lampası 1948-ci ildə Osmanlı və Türk Dəniz Tarixi Muzeyinə (indiki İstanbul Dəniz Muzeyi/Dəniz Muzeyi) aparılıb. Məsciddəki iki xronoqramın hər ikisi hicri (islam) təqvimi ilə 988-ci ilə (Yulian təqvimi ilə 1580) aiddir.

Kompleksin xarici girişindəki iki kitabədən birində şair Ülvinin Osmanlı türkcəsində cəli sülüs xəttatlığı ilə yazılmış və xəttat Dəmirciqulu Yusifin yazdığı dörd beytlik şeiri var:
Mîr-i bahr â’nî Kılıç Paşa Kapudan-ı zemân
Yaptı çün bu camii ola yeri Darüsselâm
Hâtif-i kudsî görüp Ulvî dedi tarihini
Ehl-i imâna ibâdetgâh olsun bu makam

### Məscidin ərazisi
Həyətdə namazdan əvvəl dəstəmaz almaq üçün səkkiz sütunlu mərmər çeşmə və günbəz var. Xarici eyvanın qərb fasadında on iki sütun və hər iki ucunda üç sütunla dəstəklənən maili dam örtüyü var ki, hamısı da rombşəkilli başlıqlara malikdir. Mərkəzdəki mərmər portal məscidə aparır.

Qəbiristanlıqda Kılıç Əli Paşanın səkkizguşəli qübbəsi Memar Sinan tərəfindən hazırlanmışdır. Onun taxta qapıları sədəflə hörülmüşdür.

### Mədrəsə

Məscidin cənub-şərq qurtaracağı ilə üzbəüz yerləşən mədrəsə demək olar ki, kvadrat formasındadır. Ola bilsin ki, bu əsər Memar Sinan tərəfindən tərtib olunmayıb, çünki onun əsərlərinin rəsmi siyahısı olan *"Təzkirət əl-Əbniyə"də* yer almayıb.

### Hamam
Məscidin sağında 1583-cü ildə tamamlanan hamam yerləşir. Şüşə qapılar planda altıbucaqlı olan otağın (kaldarium — isti otaq) hər iki tərəfindəki iki ayrı soyuqluğa (sərin otaq) açılır. Soyuqluqların yerləşdirilməsi və hərarət planı Sinanın bu gunə gəlib çatmış digər hamamlarda istifadə etdiyi adi plandan fərqlənir.

## Qalereya

Fayl:Kilic Ali Pasa Mosque from tophane.jpg|Topxanadan Kılıç Əli Paşa məscidinin görünüşü
Fayl:Kılıç Ali Pasha Complex.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidi hamam tərəfdən
Fayl:Kılıç_Ali_Pasha_Mosque_Courtyard2.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidinin həyəti və dəstəmaz çeşməsi
Fayl:Kılıç_Ali_Pasha_Mosque_Entrance.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidinin girişi
Fayl:Kilic Ali Pasa Mosque 0804.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidinin eyvanı
Fayl:Kilic Ali Pasa Mosque 5485.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidinin həyəti
Fayl:Kilic Ali Pasha Mosque 0803.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidinin şərq tərəfi
Fayl:Interior_of_Kılıç_Ali_Pasha_Mosque.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidinin interyeri
Fayl:Kilic Ali Pasha Mosque 8955.jpg|
Fayl:Kilic Ali Pasha Mosque 8958.jpg|Məscidin mehrabı
Fayl:Kilic Ali Pasha Mosque 8959.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidi yan tərəfdən
Fayl:Kilic Ali Pasha Mosque 5100.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidinin pəncərəsi
Fayl:Kilic Ali Pasha Mosque 8467.jpg|
Fayl:Kilic Ali Pasha Mosque 5097.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidinin piltələri
Fayl:Kilic Ali Pasha Mosque 8966.jpg|Kılıç Əli Paşa məscidinin piltələri
Fayl:KilicAliPasha chronogram.jpg|Kılıç Əli Paşa xronoqramı


## Məscidlə bağlı hekayələr
Türkiyəli tədqiqatçı Rasih Nuri İləri kompleksin təməl sənədlərini araşdırdıqdan sonra ispan yazıçısı Migel de Servantes onun "Don Kixot" romanında verdiyi əsir obrazının onun tikintisi zamanı qul olduğunu ortaya çıxardı.

Kılıç Əli Paşa ömrünün sonuna yaxın məscidi vəqf etmək qərarına gələndə dövlətə torpaq üçün müraciət etdi (Osmanlı İmperiyasında bütün torpaqlar dövlətə məxsus idi). O, vəzir Rüstəm Paşa ilə bir-birilərini çox sevmədikləri üçün vəzirin: "Madam ki, o admiraldır, qoy məscidini dənizin üstündə tiksin." dediyi bildirilir. Kılıç Əli Paşa bundan çəkinməyib, bölgənin hər yerindən qayaları gətirdərək dar bir keçidlə materiklə bağlanan süni adada məscid tikdirir. Müasir limanın tikintisi zamanı su doldurulduğundan məscid indi daha içəridə yerləşir.

## Həmçinin bax
* Memar Sinan tərəfindən tikilmiş cümə məscidlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Kılıç Əli Paşa məscidinin daxili şəkilləri 
* Sinanın İstanbuldakı əsərləri üçün xəritə və qısa bələdçi 
* Kılıç Əli Paşa məscidinin xaricdən çəkilmiş şəkilləri 
* Kılıç Əli Paşa məscidi 
* Əsasən interyerə aid 50-dən çox şəkil