open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şerans

**Şerans** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Manö-an-Veksen. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 55&nbsp;km şimal-qərbində, Serji bələdiyyəsinin 29&nbsp;km qərbində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:400
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:372
  bar:1806 from:0 till:342
  bar:1821 from:0 till:360
  bar:1831 from:0 till:373
  bar:1841 from:0 till:352
  bar:1851 from:0 till:346
  bar:1861 from:0 till:313
  bar:1872 from:0 till:253
  bar:1881 from:0 till:226
  bar:1891 from:0 till:199
  bar:1901 from:0 till:212
  bar:1911 from:0 till:220
  bar:1921 from:0 till:140
  bar:1931 from:0 till:143
  bar:1946 from:0 till:129
  bar:1954 from:0 till:133
  bar:1968 from:0 till:119
  bar:1982 from:0 till:126
  bar:1990 from:0 till:141
  bar:1999 from:0 till:143


## Qalereya

Fayl:Blason ville fr Chérence (Val-d'Oise).svg
Fayl:Cherence - Le Pigeonnier et la facade du Prieure.jpg


## Xarici keçidlər
* Şeransın rəsmi saytı

## İstinadlar
Mullit

**Mullit** — mineral, Al4[6]Al4[4][O3(O0,5OHF)ïSi3AlO16]. Qatışıqları: Fe3+, Ti. 

## Haqqında
Mullit - rombik. Habitus prizmatik. Ayrılması {010} üzrə orta. Rəngi rəngsiz, bənövşəyi, qırmızı. Sərtliyi 6. Xüsusi çəkisi 3,03. Lavalar içərisində olan fillit və gil süxurların ksenolitlərində, şlaklarda və odadavamlı məmu­lat­larda rast gəlinir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Şomontel

**Şomontel** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Lüzarş. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 30  km şimalında, Serji bələdiyyəsinin 29  km şərqində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:380
  bar:1806 from:0 till:325
  bar:1821 from:0 till:323
  bar:1831 from:0 till:363
  bar:1841 from:0 till:355
  bar:1851 from:0 till:400
  bar:1861 from:0 till:391
  bar:1872 from:0 till:393
  bar:1881 from:0 till:412
  bar:1891 from:0 till:520
  bar:1901 from:0 till:518
  bar:1911 from:0 till:509
  bar:1921 from:0 till:471
  bar:1931 from:0 till:570
  bar:1946 from:0 till:596
  bar:1954 from:0 till:646
  bar:1968 from:0 till:869
  bar:1982 from:0 till:2347
  bar:1990 from:0 till:2933
  bar:1999 from:0 till:3250


## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt

## İstinadlar
Şossi (Val-d'Uaz)

**Şossi** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Manö-an-Veksen. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 60 km şimal-qərbində, Serji bələdiyyəsinin 30 km qərbində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:810
  bar:1806 from:0 till:810
  bar:1821 from:0 till:879
  bar:1831 from:0 till:969
  bar:1841 from:0 till:905
  bar:1851 from:0 till:905
  bar:1861 from:0 till:857
  bar:1872 from:0 till:823
  bar:1881 from:0 till:821
  bar:1891 from:0 till:700
  bar:1901 from:0 till:645
  bar:1911 from:0 till:629
  bar:1921 from:0 till:543
  bar:1931 from:0 till:571
  bar:1946 from:0 till:587
  bar:1954 from:0 till:607
  bar:1968 from:0 till:534
  bar:1982 from:0 till:460
  bar:1990 from:0 till:462
  bar:1999 from:0 till:602


## İstinadlar
Eduvil (Val-d'Uaz)

**Eduvil** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Valle-dü-Sosseron. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 36&nbsp;km şimalında, Serji bələdiyyəsinin 16&nbsp;km şimal-şərqində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1600
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:174
  bar:1806 from:0 till:136
  bar:1821 from:0 till:143
  bar:1831 from:0 till:1479
  bar:1841 from:0 till:152
  bar:1851 from:0 till:170
  bar:1861 from:0 till:377
  bar:1872 from:0 till:294
  bar:1881 from:0 till:261
  bar:1891 from:0 till:259
  bar:1901 from:0 till:247
  bar:1911 from:0 till:249
  bar:1921 from:0 till:186
  bar:1931 from:0 till:168
  bar:1946 from:0 till:203
  bar:1954 from:0 till:178
  bar:1968 from:0 till:172
  bar:1982 from:0 till:196
  bar:1990 from:0 till:283
  bar:1999 from:0 till:282


## Qalereya

Fayl:Blason ville fr Hédouville (Val-d'Oise).svg
Fayl:Hédouville - Grande Rue.jpg


## İstinadlar
Li Mi-Yon (həndbolçu, 1969)

**Li Mi-Yon** (d. 28 yanvar 1969) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.

## Karyerası
Li Mi-Yon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 1992-ci ildə İspaniyanın Barselona şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasını 22:28 hesabı ilə məğlub edən Cənubi Koreya yığması, Barselona Olimpiadasını 1-ci yerdə başa vurdu və qızıl medal qazandı.

## Həmçinin bax
* Cənubi Koreya 1992 Yay Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Corc Konstaninensku

**Konstaninensku Corc** ( bəzən *Konstaninsko*, rum.  *George (Gogu) Constantinescu*; ) — Rumıniyalı alim, mühəndis və ixtiraçıdır. O, 130-dan çox rəsmi qeydiyyatdan keçmiş ixtira sahibidir. 

Davamlı mexanikanın bir hissəsi olan "Səs dalğalarının nəzəriyyəsi" (ing. theory of sonics) yaradıcısıdır və nəticədə titrəmələr vasitəsilə mexaniki enerjinin ötürülməsini təsvir edə bilmişdi. Rumıniya Akademiyasının fəxri üzvü.

## Bioqrafiya
Corc Konstaninensku  Krayovʼda *Mihai Bravu* bağına yaxın ərazidə "Həkim evi"də doğulmuşdur. Uşaqlıq dövründə atasının, həmçinin Corc  (1844-cü il təvəllüdlü), riyaziyyat və texnika elmləri professoru olub və Sorbonne Universitetində riyaziyyat sahəsində ixtisaslaşmış bir şəxs olaraq, ona təsiri böyük olmuşdur. 1912-ci ildə kiçik Konstaninensku İngiltərəyə köçdü. O , 1965-ci il dekabr ayının 11-dən 12-ə keçən gecə Koniston yaxınlığında Oxen House’da öz evində dünyasını dəyişdi. Kombri’də Lovika qəbiristanlığında basdırılmışdır.

## İxtiraları
### Təyyarə silahlarının sinxronizasiyası
Corc Konstaninensku  tərəfindən yaradılmış hidravlik pulemyotun fırlanma sürəti və yanğının sinxronizasiyası, Təyyarənin artilleriyasına fırlanan bıçaqları "vasitəsilə" vurmağa icazə verirdi.
Konstaninenskunun təyyarə sinxronizasiyası ilk dəfə 1917-ci ilin mart ayında Kral Britaniya Hava Qüvvələri R.F.C. 55 nömrəli DH4s tipli hava gəmilərində tətbiq edilmişdir.  Tezliklə standart avadanlıqların bir hissəsinə çevrilib, əvvəllər bu məqsədlər üçün istifadə olunan müxtəlif mexanizmləri əvəz edirdi.

Sinxronlaşdırıcı II. Dünya Müharibəsinə qədər Royal Air Force tərəfindən istifadə olunmağa davam etdi. Gloster Gladiator bu sistem ilə təchiz edilmiş son Britaniya qırıcısı idi.

### Səs dalğaları
1918-ci ildə Konstaninensku, səs dalğaları nəzəriyyəsini təsvir etdiyi "Titrəmələr vasitəsilə enerjinin ötürülməsi haqqında traktat" kitabını nəşr etdi. Bu nəzəriyyə müxtəlif enerji ötürmə sistemlərinə tətbiq oluna bilərdi, lakin bu gün əsasən hidravlik sistemlərə tətbiq olunur.

### Daxili yanma mühərrikləri
Konstaninensku daxili yanma mühərriklərində istifadə olunan karbüratorlara təkmilləşdirmək üçün bir neçə patent qeydə aldı: məsələn, ABŞ-da patent 1206512. 

## Digər ixtiralar
İxtaralarından biri də "motorlu dəmir yolu maşını"  olmuşdur. Hazırda bir çox yol / dəmiryolu vasitələrində istifadə olunan sistemə bənzəyir. Bundan əlavə Konstaninensku, memar Viktor Ftefănescu tərəfindən tamamlanan Kral məscidi layihəsini yaratdı.
Buxarestdə olan Dimitri Leonid Texniki Muzeyində Corc Konstaninenskunun həyat və ixtiraları ilə əlaqədar eksponatlar toplusu var.

## Ailə həyatı
Corc Konstaninensku, 1914-cü ilin dekabrında Birinci Dünya müharibəsi başladıqdan sonra Riçmondda (London),  Aleksandr (Sandra) Kokoresku ilə evləndi. Cütlük, Wembley bölgəsinə köçdü. Onların oğlu Yena doğulduqdan sonra bu dəfə Weybridgeʼə köçdülər.   1920-ci ildə Corc və Sandra'nın evliliyi dağıldı və rəsmi olaraq boşandılar. Bundan sonra Konstaninensku  Eva Littonla evləndi və yeni ailə Koniston Gölü yaxınlığında Oksen evinə köçdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Patents of G. Constantinescu
Aleksandr Karelin

**Aleksandr Aleksandroviç Karelin** (rus. *Алекса́ндр Алекса́ндрович Каре́лин*; d. 19 sentyabr 1967, Novosibirsk, SSRİ) — bütün zamanların ən böyük klassik (Yunan-Roma güləşi) güləşçisi hesab olunan keçmiş sovet və rus idmançısı, dövlət və siyasi xadimi, beş çağırış Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının millət vəkili. Vahid Rusiya siyasi partiyasının Ali Şurasının üzvü. SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1988), Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (1996).

Qibtə olunası idman həyatı olan, klassik güləşin əfsanəsi Aleksandrın zəngin titul siyahısına nəzər salaq: *3 dəfə Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi* (1988, 1992, 1996, çəkisi 130 kq-a qədər), *9 qat dünya çempionu* (1989-1991, 1993-1995, 1997-1999), *12 qat Avropa çempionu* (1987-1991, 1993- 1996, 1998-2000), Sidneydə keçirilən 2000 Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı, 1988-ci ilin *gənclər arasında dünya çempionu*; ölkə daxili yarışların - *güləş üzrə [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ]], [[Müstəqil Dövlətlər Birliyi|MDB]] və [[Rusiya]] çempionatlarının 13 dəfə çempionu* (1988-2000), 1989-cu il Mütləq Dünya Çempionu Kubokunun qalibi. Dörd dəfə - 1989, 1990, 1992 və 1994-cü illərdə planetin ən yaxşı döyüşçüsü olaraq "Qızıl kəmər" mükafatının sahibi. IV beynəlxalq "Aleksandr Karelin mükafatı" turnirin qalibi (1995). İvan Poddubnı-nın xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq turnirin 6 qat çempionu. Dünyada ilin ən yaxşı idmançısı və 2 dəfə ən yaxşı rus idmançı seçilən Karelin bütün karyerası ərzində 888 qələbə qazanmış yalnız 2 dəfə döşəyi məğlub halda tərk etmişdir. XX əsrdə dünyanın ən yaxşı 25 idmançısı siyahısına seçilmişdir. 13 il keçirdiyi heç bir döyüşdə uduzmayan Karelinin adı bu kateqoriyada Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edildi. 6 il iştirak etdiyi heç bir döyüşdə rəqibinə 1 xal belə verməyən Karelinlə hətta döyüşməkdən belə imtina edən rəqiblər olmuşdu.

## İdman karyerası
### Başlanğıc
Karelin dünyaya gələndə çəkisi 5,5 kq olub. Aleksandr Karelin 13 yaşında (bu vaxt artıq onun boyu 178 sm, çəkisi 78 kq idi) doğma şəhərində - Novosibirskdə idmanla məşğul olmağa başladı. 1981-ci ildə Elektrotexnika İnstitutunun klassik güləş bölməsinə yazılır.
Antiballistik raket

thumb|sağ|Aegis Ballistik Raketdən müdafiə sistemi

**Antibalistik raket** – ballistik raketlərə qarşı istifadə edilən döyüş raketi. Ballistik raketlər nüvə, kimyəvi, bioloji və ya adi döyüş başlıqları atmaq üçün istifadə edilirlər. Antiballistik raketlər isə bu raketlərə qarşı istifadə edilirlər.
RSD-10 Pioner

**RSD-10 ''Pioneer*** ( az.: *Raketa Sredney Dalnosti (RSD) “Pioneer”*; ) nüvə döyüş başlığı daşıya bilən köhnə [[orta mənzilli ballistik raket]]. [[1976]]-[[1988]]-ci illər arasında [[SSRİ]] tərəfindən istifadə edilmişdir. [[NATO kod adı]] *'SS-20 Saber''' idi.

## Xüsusiyyətləri

Döyüş raketi 16,5 metr hündürlüyündə, 1,9 metr çapında və 37,1 ton ağırlığındaydı.

## Xarici keçidlər

* SS-20 - Saber - (MAZ-547A base), RSD-10, Pioneer – Walk around photos 
* SS-20 Installations
*RSD-10 "Pioneer" 

## İstinadlar

Cant, James "The SS-20 Missile-Why Were You Pointing at Me?" pages 240-253 from Russia War, Peace and Diplomacy edited by Ljubica and Mark Erickson, London: Weidenfeld & Nicolson, 2004 ISBN 0-297-84913-1.
Tamara Tansıkkujina

**Tamara Tansıkkujina** (tam adı: *Tamara Tansıkkujina*, ; ) — Rusiyanın beynəlxalq dama oyunçusu, beynəlxalq qrosmeyster, Dünya Dama Federasiyasında qadın oyunçuların nümayəndəsi, Başqırdıstan Respublikası Dama Federasiyasının İcraiyyə Komitəsinin sədri. O, qadınlar arasında beşqat Dünya çempionu, ikiqat Avropa çempionudur. Həmçinin, Rusiyada 20 ən yaxşı oyunçudan (cinsindən asılı olmayaraq) biridir. Doğma Başqırdıstanda keçirilmiş festivalın fəxri qonağı olmuşdur. 2013 Dünya Dama Çempionatında B qrupunda 8-ci yeri tutmuşdur.

Yar Çallı şahmat və dama klubunun yetirməsidir. Klubda məşqçiləri Sergey Oveçkin və M. Belkina olmuşdur, hazırda isə Yuri Çertok və Aleksey Çijovdur.

Başqırdıstan İctimai Palatasının üzvü olub.

## Həyatı
Dama ilə 8 yaşında pionerlər evində olarkən məşğul olmağa başlayıb. Müxtəlif səbəblərdən hələ birinci ilində Tamara iki dəfə məşqçi dəyişmişdir: idman ustası Y. Vavilin və Q. Oxotnitski. 1988-ci ildən Tamaranın məşqçisi S. Oveçkin (rus daması üzrə 1985 SSRİ çempionu) olmuşdur. 1990-cı ildə ilk böyük qələbəsini qazanmışdı: qızlar arasında keçirilən rus daması üzrə SSRİ çempionatında debüt edərək 5-ci yerə layiq görülmüşdür. 1990-cı ildən onun məşqçisi gələcək çempionun taleyində böyük rol oynamış M. Belkina olmuşdur. 1991-ci ildə Tamara məşqçisi ilə birlikdə beynəlxalq dama oyunlarına keçid etmək barədə ortaq qərara gəldi. 1993-cü ildə Oveçkin Tamaranın nailiyyətlərini görmədən Oryola köçdü. 1994-cü ildə Tamara məşqçi Çertokun dəvəti ilə İşimbaya köçür. 1995-ci ilin ortalarında o, ilk ciddi müsabiqəni - qızlar arasında beynəlxalq dama üzrə Rusiya çempionatını qazanır. 1996-cı ilin aprel ayında qadınlar arasında çempion olur. Bir müddət fasilədən sonra 1996-97-ci illərdə Vladimir Mişlin Tamaranın ikinci məşqçisi kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır. 1997-ci il ona qızlar arasında dünya çempionatlarında, həm beynəlxalq, həm də rus daması üzrə qələbə gətirir. 1998-ci ildə bir sıra mühüm başlanğıclar uğursuzluqla müşayiət olunur (qadınlar arasında Rusiya çempionatında 7-ci yer). 1999-cu il növbəti ən gərgin illərdən birinə çevrilir: Rusiya çempionatında tam qələbə (əsas, sürətli proqramlar), əsas proqramda qadınlar arasında Dünya Çempionatında ilk dəfə çıxış (Yakutsk, 6-cı yer) və ildırımsürətli oyun (Niderland, 2-ci yer). 2000-ci ildə Rusiyada və Avropada çempionluq ünvanını qazanmışdı.

2001-ci ildə Tamara Tansıkkujinanın idman karyerasında ən uğurlu il oldu - belə ki, o, dünya çempionatını qazanmış və "beynəlxalq qrosmeyster" ünvanına layiq görülmüşdür.

2002-ci ildən Ufa şəhərində yaşayır.

Tamara Tansıkkujina müxtəlif idman klublarının idmançısı kimi çıxış etmişdir: Rusiya Silahlı Qüvvələrinin idman klubu (1996-cı ildən), ŞVSM RB (1998-ci ildən) və 1999-cu ildən etibarən - "Başneft" peşəkar dama klubu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FMDJ player information
Toma Çorba

**Toma Feodosyeviç Çorba** ( mold. *Toma Ciorbă*; ) — Bessarabiya həkimi, ictimai səhiyyə təşkilatçısı və ictimai xadim.

## Bioqrafiya
Toma (*Foma Feodosyeviç*) Çorba 1864-cü ildə Kişinyov şəhərində anadan olub. Kişinyov kişi gimnaziyasında təhsil almışdır. 1893-1896-cı illərdə Kişinyovda sanitariya həkimi vəzifəsində işləmiş, 1893-1903-cü illərdə isə rayon xəstəxanasının psixiatriya şöbəsində çalışmışdır.  1896-cı ildə bir yoluxucu xəstəliklər xəstəxanasını qurdu, burada 1932-ci ilə qədər baş həkimi vəzifəsini icra etdi. Çorba, 1896-1935-ci illərdə təsis etdiyi xəstəxananın binasında yaşayırdı. 1903-cü ildə Kişinyov talanından sonra sanitariya doktoru M. Frenkel ilə birlikdə şəhərin yəhudi qəbiristanlığında öldürülənlərin cəsədlərini və şəhərin yəhudi xəstəxanasında yaralananları  yoxladı və sənədləşdirdi .

Rus-Yapon müharibəsinin başlanmasından sonra, Qırmızı Xaçın yerli şöbəsinin üzvləri tərəfindən qərara alındı ki, Çorba bir il yarım işlədiyi Uzaq Şərqdə bərpa olunan Bessarabiya hərbi qospitalını idarə etsin.

Toma Çorba Bessarabiya şəhərində məcburi olaraq təbii çiçəyə qarşı  peyvənd və difteriyaya qarşı isə seroterapiya tətbiq etdi.

Çorba, Kişinyovun sanitar vəziyyətinə dair, başçılıq etdiyi xəstəxanasının infeksiya və psixiatriya şöbəsinin fəaliyyəti haqqında bir sıra işlərin müəllifidir. 1932-ci ildə xəstəxana direktoru kimi təqaüdə çıxdı. 1936-cı ildə vəfat etmişdir. O, Kişinyov şəhərindəki Mərkəzi (erməni) qəbiristanlığında dəfn edildi. 1964-cü ildə Kişinyov şəhərindəki köhnə Qospitalnaya küçəsinə Toma Çorbanın adı verildi. 

Kişinyov Respublika İnfeksion Klinik Xəstəxanasını Toma Feodosyeviç Çorbanın adını daşıyır, önündə isə 1965-ci ildə Toma Çorba xatirəsinə həsr olunmuş bir bəyaz xatirə lövhəsi quraşdırılıb. (memar I. Qritsenko)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ИСТОРИЧЕСКАЯ СПРАВКА: ЛЕГЕНДАРНАЯ БОЛЬНИЦА ТОМА ЧОРБА
Qərb Şərq Divanı

***Qərb Şərq divanı*** () alman şairi Yohann Volfqanq Göte tərəfindən qələmə alınmış bir divan, lirik şeirlər toplusudur. Fars şairi Hafiz dən ilham alaraq yazılmışdır.

## Məzmun və quruluşu

Qərb Şərq Divanı 1814-1819cu illərdə yazılmışdır. Götenin Marianne von Willemer ilə yazışması və Hafizin şeirlərinin şərqşünas Joseph von Hammer tərəfindən tərcümə olunması əsərin yaradılmasına şərait yaratmışdı. Genişləndirilmiş versiya 1827-ci ildə çap olunub və bu Götenin son böyük yaradıcılıq dönəminin bir parçasıdır.

İlk nəşr aşağıdakı 12 kitabdan ibarət idi:
* Moganni Nameh – Buch des Sängers
* Hafis Nameh – Buch Hafis
* Usch Nameh – Buch der Liebe
* Tefkir Nameh – Buch der Betrachtungen
* Rendsch Nameh – Buch des Unmuths
* Hikmet – Nameh – Buch der Sprüche
* Timur Nameh – Buch des Timur
* Suleika Nameh – Buch Suleika
* Saki Nameh – Das Schenkenbuch
* Mathal Nameh – Buch der Parabeln
* Parsi Nameh – Buch des Parsen
* Chuld Nameh – Buch des Paradieses

Divan Şərq ilə Qərb arasında mübadilə və birgəliyin simvolu kimi qəbul edilə bilər. "Qərb-şərq" sözü yalnız Almaniya və Yaxın Şərq arasındakı mübadilə deyil, Latın və İran mədəniyyətləri, habelə xristian və müsəlman mədəniyyəti arasındakı mübadiləni bildirir. On iki kitab müxtəlif növ şeirlərdən ibarətdir: məsəlli, tarixi,  Şərq və Qərbi bir araya gətirmək cəhdini əks etdirən siyasi və dini şeirlər.

## Divandan parçalar

*Das alles drängt uns ahndevoll*,
*Wo Lock´ an Locke kräuselt*.
*In brauner Fülle ringelnd schwoll*
*So dann im Winde säuselt.*

*Nun öffnet sich die Stirne klar*,
*Dein Herz damit zu glätten*,
*Vernimmst ein Lied so froh und wahr*,
*Den Geist darin zu betten.*


*Mehlə dalğalanır qəhvəyi saçlar*,
*Yel əsir düşüncə bazarımızda*.
*Məni nə eşidən, nə də duyan var*
*Dərdləşim təkliklə öz aramızda.*

*Sənin də üzün ağ, alnın açıqdı*,
*Bu halın ruhumu fərəhləndirər*.
*Könlümü haçan ki, dərd-sər sıxdı*,
*Nəşəli bir şeir, söz dilləndirir.*.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Goethe, Johann Wolfgang von"
* ''West–östlicher Divan'' text website
* ingilis dilində versiya
Stefana Velizar Teodoryanu

**Stefana Velizar Teodoryanu** () — Rumıniyalı roman yazar, şair və tərcüməçi, yazıçı Yonel Teodorun həyat yoldaşı. Həyat yoldaşının təşviqi ilə ədəbiyyata gəlmiş, o, Rumıniya Ortodoksluğu ilə əlaqəli "mənəvi mövzular" ı ilə poporan ənənəsinin nümayəndəsi idi. İkinci Dünya müharibəsi dövründə yaradılmış ilk əsərləri əsasən daxili münaqişələrə həsr olunmuş, rumınlardan və özü kimi əyalət qadınlarının "mənəvi zəfərlərindən" ibarətdir.

Bir çox hallarda əsərlərini, ərinin işi ilə tamamlayırdı ki, bu bir zamanlar Stefan Teodoryanın tənqidçilər tərəfindən tərif qazanmasına səbəb olsa da, lakin sonradan " idiliya " və "didaktik" kitablar üçün onların mənfi rəylərinə məruz qaldı.

Velizar, onun anti kommunist həyat yoldaşı kimi, Rumıniyada kommunist rejim tərəfindən təqib olunan yazıçılara və siyasətçilərə kömək etdi. Daha sonra, 1960-cı illərin sonuna qədər ümumi tərcümə işinə başlamış və xüsusən rus ədəbiyyatını rumın dilinə tərcümə etməsi ilə tanınmışdır.

"Kommunist təzyiqi" dövründə ərini vəfat etdi, qayınanası Pastorell, dostu Dinu Pilla həbs edildi və bir çox tanışı Rumıniyadan qaçdı. Daha sonra vəziyyət daha əlverişli hala gəldikdə, Velizar sakit və dinc həyat yaşamış və nəticədə Văratec monastırına getmişdir. Sonrakı fəaliyyəti, Teodor ilə xatirələrindən, habelə Pilla ailəsinə göndərdiyi məktubların dərcindən ibarət idi.

## Bioqrafiya
Stefana İsveçrənin Sankt-Morits şəhərində anadan olub, valideynləri diplomat Stefana Lupaşcu (1872–1946) və Fransa vətəndaşı Maria Mazurye idi.
Stefananın atası, Mason lojası yüksək rütbəli üzvü olub, Moldova zadəgan nəslindən idi.
Atasının tez-tez diplomatik və işgüzar səfərlərdə olması səbəbi ikə Stefana əsasən Rumıniyada qohumları tərəfindən yetişdirilirdi.

Daha sonra dostlarının verdiyi məlumata görə, Stefana Fransada ibtidai sinifdə oxudu. Daha sonra Buxarest şəhərindəki qızlar orta məktəbini bitirmişdir. 1920-ci ildə Stefan Yonel ilə evləndi. Mərasimdə Garabet İbreilyan da daxil olmaqla Viaţa Românească ədəbi dairəsinin üzvləri iştirak edirdi.

Stefana Viaţa Românească da tez-tez qonaq idi. İlk işi 1929-cu ildə *Bilete de Papagal* jurnalında nəşr olunmuşdur. Stefana, *Revista Fundaţiilor Regale* və *Familia* jurnalları ilə əməkdaşlıq etdi.

Onun "Velizar" təxəllüsü ərinin əsas işi olan "Medelli" (1925) romanında, Stefana üslubunda birbaşa yaradılmış xarakter üçün istifadə edilmişdir.

Velizar özü İkinci Dünya müharibəsindən qısa bir müddət əvvəl "Calendar vechi" (Köhnə Təqvim) romanını nəşr etdi və bunun üçün Rumıniya İntellektual Birliyinin mükafatını qazandı.
Bu kitabın davamı olaraq, 1940-cı ildə "Viaţa cea de toate zilele " (Gündəlik həyat) romanı və 1943-cü ildə isə lirik qeyd kitabı "Cloşca cu pui " (Toyuq və qız) çap edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Viața cea de toate zilele by Ştefana Velisar Teodoreanu
*  Colectionarul de Voci — Stefana Velisar Teodoreanu 
* Stefana Velisar Teodoreanu — Calendar vechi (1939)
THAAD

**Ərazinin Yüksək Hündürlükdə Havadan Müdafiəsi** (İngiliscə: *Terminal High Altitude Area Defense*) və ya **THAAD**, qısa və orta mənzilli təhdid ünsürlərinə qarşı təkmilləşdirilərək yaradılmış, ABŞ Quru Qoşunlarına məxsus olan ballistik raketlərdən müdafiə sistemidir. Lockheed Martin şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş THAAD sistemi ümumi olaraq Skad və ona oxşayan qısa mənzilli ballistik raketlər üçün müvəqqəti bir həll yolu kimi arsenala qəbul edilsə də, daha təkmilləşdirilmiş və uzun mənzilli qitələrarası ballistik raketlərə qarşı da, qismən müdafiə imkanlarına malikdir.

THAAD ABŞ istehsalı anti-ballistik raketdən müdafiə sistemidir. 2008-ci ildən silahlanmaya daxil olub.
Qısa və orta mənzilli ballistik raketləri onların terminal fazasında məhv etmək üçün yaradılıb.

Raketləri döyüş başlığı daşımır, kinetik zərbə ilə hədəfini məhv edir. THAAD sistemi AN/TPY-2 radarları istifadə edir. Bu radarlar dünyanın ən geniş mənzilli daşınabilən yer/hava radarlarıdır. AN/TPY-2 radarları 1000&nbsp;km məsafədə atılan ballistik raketləri atmosferə çatmamış müəyyən edir.
Raketin sürəti 2,8&nbsp;km/san, lülə çapı 34 sm, ağırlığı 900 kq-dır. 200&nbsp;km məsafədə, 150&nbsp;km uzaqlıqda olan hədəfləri vura bilir və 3500&nbsp;km-ə qədər mənzilli ballistik raketlərə qarşı effektivdir. THAAD sistemi ABŞ ordusu tərəfindən istifadə edilir.

## İstifadəçilər
* 
* 
* 

### Potensial istifadəçilər
*  - Türkiyə Silahlı Qüvvələri
*
Caqqer Stefens

**Caqqer Stefens** ( 12 may 1998) — Quamlı üzgüçü. Caqqer Stefens Quamı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.

## Karyerası
Caqqer Stefens birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 100 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 52.35 saniyəlik nəticəsi ilə 119 üzgüçü arasında 69-cu oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

## İstinadlar
Macarıstan gerbi

**[[Macarıstan]] gerbi** kommunist rejiminin sona çatmasından sonra 1990-cı ilin 3 iyul tarixində bərpa edildi. Silahlar daha əvvəl daha böyük, daha mürəkkəb bir palto hissəsi kimi bəzən Macarıstanın Müqəddəs Tacını ilə və olmadan da istifadə olunmuşdur və elementləri Orta əsrlərə aiddir.

## Tarixi
9-cu və  10-cu əsrlərindəki ən ümumi motiflər — griffin, canavar və sonradan Macarıstan simvolizmində əcnəbi simvolizmdir, lakin şamanlıq lorunda olan Şahin və ya Turul yer üzünü birləşdirən həyat ağacına Niderland və göylər hökmdar evə aid bir cihaz olaraq daha uzun müddət saxlanılır.

.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A Magyar Köztársaság címere 
* A magyar címer története 
* Magyar Nemzeti Lap 
* Macarıstan gerbi
* Dövlət simvolları
* haqqında faktlar. Milli simvollar, milli bayramlar. Macarıstan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin nəşri. 2003
Sabiha Kasimati

**Sabiha Kasimati** (alb. *Sabiha Kasimati*, 15 sentyabr 1912-ci il, Ədirnə - 26 fevral 1951-ci il Tirana) ixtioloq alim,   ilk Alban universiteti məzunu, Albaniyada kommunist rejimin dissidenti olmuşdur. Ənvər Xəlil Xocanın məktəb yoldaşı idi. 1951-ci il Siqurimi  qırğını zamanı həlak oldu. Albaniyada kommunist rejimin devrilməsindən sonra o, Milli Şərəf ordeni ilə təltif edildi.

## Təhsili
Məşhur alban həkimi Abdurrəhman Qasimatinin ailəsində anadan olmuşdur. Sabihanın atası və babası liberal ziyalılar olaraq tanınırdı. Uşaqlıqdan Sabiha Kasimati təhsil, tədqiqat və sosial fəaliyyətlərə yönəldilmişdir. 1927-ci ildə Sabiha Kasimati Korçada Fransız liseyinə daxil oldu. Ənvər Xoca  ilə oxudu, onunla dostluq əlaqələrini davam etdirdi. 1930-cu ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra məktəb müəllimi işləmişdir.Fransız dili və etika öyrədirdi. 1933-cü ildən Alban-Amerika Kawai İnstitutunda zooloji və ixtioloji tədqiqatlar aparırdı. 1935-ci ildə dövlət təqaüdü ilə Sabiha Kasimati İtaliyaya getdi. Turin Universitetində biologiya və ixtiologiya təhsili almışdır. 1940-cı ildə Albaniyanın su faunası üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Sabiha Kasimati ilk alban məzun qadın oldu.

## Elmi işi
ABŞ-da  işdən imtina edən Sabiha Kasimati vətəninə döndü. Doniki Kastrioti adına İnstitutda müəllimlik etmişdir. 1940-cı illərdə Boltsano müalicə gördü və 1945-ci ildə Albaniyaya qayıtdı. 1947-ci ildən Sabiha Kasimati Tiran Elmi Tədqiqatlar İnstitutunda çalışmışdır. Albaniyanın  balıqçılıq təsərrüfatının inkişafında onun ixtioloji işi mühüm rol oynamışdır. 257 növdən ibarət olan Alban balıqlarının bir kataloqunu hazırlamışdı.

## Siyasi həyat
Sabiha Kasimati, Alban Kommunist Partiyası (AKP) tərəfindən qurulan rejim haqqında son dərəcə mənfi düşüncədə idi. Xüsusilə onun qəzəbi ziyalıların zülmünə səbəb oldu. O, tənqidləri açıq demək üçün, Ənvər Xoca  ilə görüş tələb etdi. 1951-ci il fevralın 19-da anti-kommunist yeraltı qurumun "Milli birlik" üzvləri Hysen Lula və Kazim Latçi, Tiranada SSRİ səfirliyində partlayış təşkil etdilər.
Təcili yığıncaqda APT Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosu müxalifətçilərin genişmiqyaslı repressiya və edam qərarını verdi. Siyahıya  Sabiha Kasimati daxil idi. O, 20 fevralda Siqurimi tərəfində həbs olundu.

## Həbs və qətl
Həbs edilmiş şəxslərə xüsusi ittihamlar irəli sürülməmiş, hətta rəsmi məhkəmə aparılmamışdı. 26 fevral 1951-ci ildə Sabiha Kasimati 21 nəfərlə birlikdə  Sigurimidə güllələndi.

1991-ci ildə Albaniyada kommunist rejimin devrilməsindən sonra, 1951-ci ilin fevralında öldürülənlər, rəsmi olaraq  günahsız elan edildi. 2008-ci ildə Prezident tərəfindən 1951 il qurbanlarına Milli Şərəf ordeni verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Albania’s National Museum of Science
Alupka

**Alupka** (ukraynca&nbsp;, ) — Krım dağlarının cənub hissəsində yerləşən bir kurort şəhəridir.

## Coğrafiyası

### İqlim
Yanvar və fevral aylarının orta temperaturu +3 – +4&nbsp;°C, avqust ayında isə +24,6&nbsp;°C-dir. Orta illik yağıntı dərəcəsi — 400 mm, günəşli saatların illik orta miqdarı — 2150 saat. Yay mövsümü martdan oktyabradək davam edər (su hərarəti təxminən +22 – +28&nbsp;°C).

## Tarix
Müasir Alupka torpaqlarında ilk insan yerləşmələri miladdan əvvəl VIII minillikdə yarandı. Şəhər birinci dəfə 960-cı ildə Alubika adı ilə anıldı. 1475–1774 illəri arasında Alupka osmanlıların hakimiyyəti altında keçdi. Krım Rusiyanın əlinə keçdikdən sonra (1783-cü il) Alupka R. Potömkinin mülkü oldu. 1823-cü ildə isə burada saray qurduran Mixail Vorontsovun sahibliyinə keçdi. XX əsrin əvvəlindən Alupka kurort oldu. Bu yerə müalicə və rekreasiya üçün Födor Şalapin, Maksim Qorki, Valeri Brüsov, İvan Bunin, Lesya Ukrainka və başqaları gəldilər.

1938-ci ildə Alupkaya şəhər statusu verildi.

## Nəqliyyat
Şəhər Yaltadan 17&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir. Krımın mərkəzi və digər məskunlaşılan yerləri ilə Alupka-Sevastopol-Yalta-Simferopol-Feodosiya magistral yolu vasitəsilə əlaqə saxlanılır.

## İctimai sahələr
Şəhərdə iki ümumtəhsil və bir musiqi məktəbi, xəstəxana, iki kitabxana, iki mehmanxana, mədəniyyət mərkəzi var.

## Xüsusi diqqətə layiq yerlər
Şəhərin məşhur yerlərindən Vorontsov sarayını ve onun ətrafındakı parkı anmaq lazımdır.

Alupkada doğulan, İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı Ahmet-Han Sultanın muzeyi var.

1972-ci ildə şəhərdə kol və ağaclarların iki yüzdən ziyadə növü olan park açıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Alupka malümat portalı
* "Bütün Qırım avuç üstünde" saytı Alupkada raatlanuv aqta er angi malümat
Arrow (antiballistik raket)

**Arrow**, İsrailin təkmilləşdirdiyi anti-ballistik raket sistemidir. Bu sistem qısa və orta mənzilli döyüş raketlərinə qarşı müdafiə imkanları verir.

İsrail və ABŞ tərəfindən müştərək olaraq maliyyələşdirilən bu sistemin yaradılması işinə 1986-cı ildən başlanılmışdır. İsrail Müdafiə Nazirliyi və ABŞ Raketdən Müdafiə Təşkilatının nəzarəti altında, İsrail Aviasiya və Kosmik Sənaye (IAI) ilə Boeing tərəfindən layihə davam etdirilir. Testləri edilib qurtaran və istehsalına başlanılan **Arrow 1** döyüş raketinin ardınca **Arrow 2** rakelərinin yaradılmasına başlanılmışdır. Arrow, indiyə qədər mövcud olmuş ən təkmilləşdirmiş anti-ballistik raket sistemi proqramlarından biri hesab olunur. Daha inkişaf etdirilmiş modeli olan **Arrow 3** isə 2013-cü ilin fevral ayında bazara çıxarılmışdır. Təkmilləşdirmə proqramına təxminən 3 milyard ABŞ dolları xərclənmişdir. Hal-hazırda bir döyüş raketinin qiyməti 3 milyon dollardır.

"ARROW" raketdən müdafiə sistemi dünyada yer-yer tipli istənilən raketləri zərərsizləşdirə bilən yeganə sistemdir. Sistemin tərkibinə daxil olan radar kompleksi “Yer-Yer” tipli raketləri hələ çox uzaqda ikən, onların start nöqtəsindən qeydə alır və eyni vaxtda izləməklə yanaşı "ARROW" raketlərini hədəfə buraxır. Raketlər hədəfi ən yüksək məsafədə yüz faiz dəqiqliklə zərərsizləşdirir. “Green Pine” radarı ballistik raketləri keçdiyi bütün yolboyu izləyir. Radar həmçinin eyni vaxtda çox sayda raketi izləyərək onların uçuş trayektoriyası barədə idarəetmə mərkəzinə xəbərdarlıq göndərmək qabiliyyətinə və məlumatları “Arrow” sisteminə ötürmək imkanına malikdir. Ballistik raketlər ölkəyə doğru yönələrsə radar avtomatik olaraq hər bir raketin təhlükəlilik dərəcəsinin çoxfunksiyalı qiymətləndirməsini aparır və özü hansı ardıcıllıqla raketləri vuracağını hesablayır. Hazırda İsraili müxtəlif növ raketlərdən etibarlı şəkildə bu sistem qoruyur.

ARROW layihəsi (2 milyard USD) 1998-ci ildə ABŞ-nin maliyyə yardımı ilə İsrail tərəfindən başladılıb və 2010-cu ildə hazırlanmış sistem bütün sınaqları keçərək İsrail ordusuna daxil edilib. ARROW öz göstəricilərinə görə bütün rəqiblərini üstələyir.

Texiki göstəricilərinə görə ARROW-un hədəfi müəyyən etmə ehtimalı 99.9 %, hədəfi məhv etmə ehtimalı isə 90 %-dir. Sistem hədəfləri 3 000&nbsp;km-ə qədər məsafədə müəyyən edir, izləyir, 100&nbsp;km radiusda isə məhv edir. İntellektual sistem əsas döyüş başlığını decoy-dan ayırmaq imkanı verir. Buraxıcı qurğudan ayrıldıqdan sonra raketin sürəti 3&nbsp;km/saniyəyə çatır. Sistem eyni vaxtda 12 hədəfi izləyib məhv edə bilir.
Acı Qal

**Acı Qal** (ukraynca&nbsp;, ) — Krımın Sevastopol rayonunda bir kənddir. Əhalisinin sayı 4115 nəfərdir (2001-ci il).

## İstinadlar
Hədiyə Dəvlətşina

**Hədiyə Dəvlətşina** (tam adı: *Hədiyə Dəvlətşina*, ; ) — başqırd şairəsi, yazıçısı və dramaturqu.

## Həyatı
Hədiyə Dəvlətşina 5 mart 1905-ci ildə Samara quberniyasının Puqaçov rayonunun Həsənovo kəndində kasıb kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1920-ci ildə Samara quberniyasının Dengizbaevo kəndində müəllim işləmişdir. Elə həmin ildən Samarada Tatar-Başqırd Pedaqoji Kollecində təhsil almağa başlamışdır. 1932-ci ildə redaktorların hazırlığı üzrə Moskva İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir. 1935-1937-ci illərdə Başqırdıstan Dövlət Universitetində oxumuşdur.

1933-cü ildə həyat yoldaşı, yazıçı və sonralar Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının təhsil komissarı olmuş Qubay Dəvlətşinlə birlikdə BMSSR-in Baymak rayonunda qəzetin redaksiya heyətində çalışmağa başlamışdır.

1937-1942-ci illərdə repressiyaya məruz qalıb həbs olunmuş şəxsin həyat yoldaşı olduğundan sürgün edilmiş və elə dünyasını dəyişənədək Börüdə sürgündə yaşamışdır.

## Xatirəsi
Yazıçının xatirəsinə Ufa şəhərində bir bulvara, Baymak rayonunun Urqaza küçəsində bir küçəyə Hədiyə Dəvlətşinanın adı verilmiş və Sibay şəhərində bir abidə ucaldılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Статья в ''Башкортостан: Краткая энциклопедия''
* О бурзянских корнях башкирской писательницы Хадии Давлетшиной
* Художественно-публицистический фильм "Хадия"- режиссёр Ренат Нуруллин
Aleksey Mateeviç

**Aleksey Mixayloviç Mateeviç** (rum. *Alexei Mateevici*; ) — Bessarabiyada ən məşhur rumın şairlərindən biri idi. Rusiya İmperator Ordusunun hərbi Rahibi olmuşdur.

## Bioqrafiya
Aleksey Mateeviç, 1888-ci il martın 27-də Bessarabiyanın Kaynarı kəndində rahib Mixayıl Mateeviç və Nadejdanın ailəsində anadan olub. Tezliklə ailə Zaim kəndinə köçdü. 1897-1902-ci illərdə Mateeviç Kişinyov İlahiyyat Məktəbində və 1902-10-cı illərdə İlahiyyat Seminariyasında oxudu.
1906-cı ildə   *Bessarabiya*  qəzetində "Payız"  Oçerki , "Bizə nə lazımdır?" Və "Moldovalıların hüquqları uğrunda mübarizəsi" adlı məqalələri dərc edilib. 1907-ci ildə "Al. M. " imzası ilə "Dorul" ("Arzu") şeiri nəşr olundu. Tezliklə, "Bessarabiya Lira" başlığı altında Al. Matveesku təxəllüsü, "Kisnecu, 5 fevral 1907" qeydi ilə "Kintek zorilor" (Şəfəq nəğməsi) şeirini nəşr etdi. Fevralın 14-də "Țăranii" ("Kəndli") şeiri, fevralın 25-də isə "Eu cânt" ("Mən həmd edirəm") nəşr olundu.  Tezliklə "Bessarabiya" qəzeti siyasi səbəblərdən bağlandı və Mateeviçin işləri bir neçə il heç bir yerdə nəşr olunmadı.

1910-1914-cü illərdə Mateeviç Kiyev Ruhani Akademiyasında təhsil aldı. 1914-cü ildə Mateeviç, Feodosiya Borisovna Novitskaya ilə evləndi, Kişinyova qayıtdı və Kişinyov İlahiyyat Seminariyasında yunan dili müəllimi oldu. 1915-ci ildə Nadsonun "Xristian" şerini tərcümə etmişdir. 11 sentyabr 1915-ci ildə Mateeviç  əsgər kimi səfərbər edilmiş və Qalisian cəbhəsinə göndərilmişdi, bir müddət sonra Rumıniya cəbhəsinə köçürülmüşdür. Mateeviç, 25-27 may 1917-ci ildə, Kişinyovda keçirilmiş Moldovalı müəllimlərin konqresində iştirak etmişdir.
1917-ci ilin iyun ayında "Limba noastra" ("Bizim dilimiz") adlı məşhur şeirini yazmışdır. İyunun 17-də şeir tamamlandı, növbəti gün Kişinyov şəhərində Moldova müəllimləri kurslarının açılışında müəllif tərəfindən oxundu.

Cəbhəyə qayıtdıqdan tez bir müddət sonra Mateeviç tifüs xəstəliyinə yoluxdu , Kişinyov xəstəxanasında yerləşdirildi və 1917-ci il avqustun 13-də vəfat etdi. Kişinyov Mərkəzi (erməni) qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Алексей Михайлович Матеевич
* Alexei Mateevici (1888-1917). Writer and Theologian |
Adıgeysk

**Adıgeysk** (adıgeycə, ) – Rusiyada bir şəhərdir.

## Həmçinin bax
* Adıgeysk şəhər dairəsi

## İstinadlar
Macarıstan himni

**Macarıstan himni** — «Himnusz» kompozisiyası, həmçinin «Isten, áldd meg a magyart» («Tanrı, macarlara xeyir-dua ver») kimi məşhurdur. Sözlərin müəllifi — Ferents Kölçei (Kölcsey Ferenc). Bəstəkarı — Ferents Erkel (Erkel Ferenc).

## Mətni və tərcüməsi

## Xarici keçidlər
* венгерские гимн (Видео с субтитрами на 33 языках)
* Музыка гимна (без слов) mp3
*  ogg
*
Avropa dillər günü

**Avropa Dillər Günü** — hər il sentyabrın 26-sı Avropada qeyd olunan bayramdır. Avropa Dilləri Günü Avropa Şurası və Avropa Birliyi tərəfindən ortaq şəkildə təşkil edilən Avropa Dillər İli (2001) sonunda, 6 dekabr 2001-ci il tarixində Avropa Şurası tərəfindən elan edildiyi kimi 26 sentyabrda qeyd olunur. Məqsəd Avropada dil öyrənməyə təşviq etməkdir.

## Tarix
2001-ci il 6 dekabrda Avropa Şurası tərəfindən təsis edilib. Növbəti il sentyabrın 26-dan etibarən üzv dövlətlər bu günlə əlaqədar müxtəlif tədbirlər təşkil etməyə başlayıblar.

Avropa Dilləri Günü ilk dəfə 2001-ci ildə Avropa Dilləri İli zamanı qeyd olundu. 

## Məqsəd
Avropa Dilləri Gününün qeyd edilməsinin əsas səbəbini Avropa Şurası belə izah edir:

# Mədəniyyətlərarası anlaşmanı artırmaq üçün dil bilmənin əhəmiyyətini öyrətmək;
# Avropanın zəngin linqvistik və mədəni müxtəlifliyini təşviq etmək;
# Məktəbdə və məktəb xaricində ömürlük dil öyrənməyi təşviq etmək.

Bu qaydalara uyğun olaraq gənc və yaşlı insanlar bir dil seçməyə və ya mövcud dil bacarıqları ilə xüsusi qürur duymağa təşviq olunur.

## Veb-sayt
Avropa Dillər Günü üçün nəzərdə tutulan veb sayt 36 dildə mövcuddur. Saytda üzlərlə tədbir və fəaliyyət xüsusi təqvimdə qeyd olunur. Avropa Dillər Günü çərçivəsində Avropa və digər qitələrdə baş verən fəaliyyətlər bu saytda, əsasən, məktəblər, universitetlər, dil və mədəniyyət institutları, birliklər və Avropa Komissiyasının tərcümə sahəsindəki ofisləri tərəfindən qeyd olunur. 2016-cı ildə 1100-dən çox tədbir qeydə alınıb.

## Mənbə
* http://memm-azerbaijan.az/index.php?lang=az&sectionid=news&id=3950
* https://azertag.az/xeber/26_sentyabr___Avropa_Dilleri_Gunudur-1097135
* https://www.coe.int/en/web/portal/26-september-european-day-of-languages

## İstinadlar
Sassuolo FK

**Yunion Sportiva Sassuolo Kalsiyo** — qısaca **Sassuolo** kimi də tanınan, Emiliya-Romanya regionunun Sassuolo şəhərini təmsil edən peşəkar İtaliya futbol klubu. Klubun rəngləri qara və yaşıldır. Ləqəbi isə *Neroverdidir*.

Klub 1920-ci ildə təsis edilmişdir. 2013-14 mövsümündən klub Seria A-da mübarizə aparır. Klub Seria A-da çıxış edən, lakin əyalət paytaxtını təmsil etməyən klublardandır: "Empoli", "Leqnano", "Pro Patria", "Karpi", "Kazale".

## İstinadlar
Qolkar partiyası

**Qolkar Partiyası** və ya **Funksional Qruplar Partiyası** () İndoneziyada siyasi partiyadır. 1964-cü ildə **Sekber Qolkar** (*Sekretariat Bersama Golongan Karya,* Funksional Qrupların Birgə Katibliyi) kimi quruldu və ilk dəfə 1971-ci ildə **Qolkar** (*Golonqan Karya,* Funksional Qruplar) kimi iştirak etdi. O ərəfədə Qolkar bir siyasi partiya deyildi. 1999-cu ildə məcburi yeni seçki qanunu ilə qruplar özünü siyasi partiya kimi müəyyənləşdirdi.

Qolkar 1971-ci ildən 1999-cu ilə qədər İndoneziyada hökumət qrupu idi, Prezident Suxarto və Buharuddin Yusuf Habibi, daha sonra prezidentlər Abdurrahman Vahid, Meqavati Sukarnoputri və Susilo Bambanq Yudhoyono rəhbərliyindəki iqtidar koalisiyalarına qoşulur.İndoneziya Demokratik Mübarizə Partiyasından prezident Coko Vidodo 2014-cü ildə seçildiyi zaman, Qolkar əvvəlcə keçmiş general Prabovo Subianto rəhbərliyi ilə keçmiş müxalifət koalisiyasına qoşulub, lakin 2016-cı ildə Vidodonun hökumətinə bağlılığını bildirdi.

## İstinadlar
Bədər Yusupova

**Bədər Yusupova** (tam adı: *Bədər Yusupova*, ; ) — başqırd sovet aktrisası, BMSSR-in əməkdar və xalq artisti, RSFSR-in əməkdar artisti, Sterlitamakdakı Başqırd Dövlət Teatrının ilk aktrisalarından biri.

## Həyatı
21 dekabr 1901-ci ildə Orenburq quberniyasının Orsk mahalının Orsk şəhərində anadan olmuşdur. 1915-ci ildə məmləkətindəki müəllimlik kurslarını bitirmiş və Orsk tatar məktəbində dərs deməyə başlamışdır.

1916-cı ildə Lusi adı altında Orskun "Gənclər İttifaqı"nda həvəskar teatr səhnəsində İ. Boqdanovanın pyesi əsasında tamaşaya qoyulan *"İtkin qadın"* dram əsərində və M. Feyzinin *"Qaliyabanu"* və *"Kənddə bayram"* əsərlərində Qaliyabanu və Maqrufkamal obrazı ilə ilk dəfə çıxış etmiş, həmçinin başqırd xalq mahnılarını və rəqslərini ifa etməyə başlamışdır.

1919-1929-cu illərdə Başqırdıstan Respublikasında məktəblərdə müəllim kimi, həmçinin Başqırd Milli Təhsil Komissarlığının müxtəlif şöbələrində çalışmışdır.

1926-cı ildən ömrünün sonuna qədər Başqırd Dövlət Teatrının truppasında aktrisa kimi fəaliyyət göstərib. Bədər Yusupova kubair, başqırd milli rəqsləri və mahnıları ilə tez-tez səhnədə, radioda və televiziyada çıxış edirdi.

Böyük Vətən müharibəsi zamanı o, ön cəbhədə konsertlərdə iştirak edirdi.

## Rolları
* Qaliyabanu (*Qaliyabanu*, M. Feyzi)
* Maqrufkamal (*Kənddə bayram*, M. Feyzi)
* Əminə (*Salavat*, V. Mortazin)
* Yelizaveta (*Karaqul*, D. Yutlıy)
* Tanxılu (*Aşkadar*, M. Buranqulov)
* Anna Andreyevna (*Revizor*, N. Qoqol)
* Kruçinina (*Günahsız müqəssirlər*, A. N. Ostrovski)
* Oqudalova (*Cehizsiz qız*, A. N. Ostrovski)
* Emiliya (*Otello*, U. Şekspir)
* Xanım Milford (*Məkr və məhəbbət*, F. Şiller)
* Luşka (*Поднятая целина*, M. Şoloxov)
* Ulmasbika (*Xakmar*, S. Miftaxov)
* Kübra (*Kaxım-ture və ya 1812-ci il*, B. Bikbay)
* Yelena Koşeyeva (*Gənc qvardiya*, A. Fadeyev)
* Məsrurə (*Черноликие*, M. Qafuri)
* Sarbi (*Başmaqlar*, X. İbrahimov)
* Şəmsinur (*O geri döndü*, Ə. Atnabayev) və digərləri.

## Mükafatları
* BMSSR-in əməkdar artisti (1935)
* BMSSR-in xalq artisti (1940)
* RSFSR-in əməkdar artisti (1944)
* "Şərəf nişanı" ordeni (1944)
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1955)

## Xatirəsi
* Ufa şəhərindəki aktyorlar evi Bədər Yusupovanın adını daşıyır.
* Ufa şəhərində "Bədər Yusupova adına aktyorlar evi"nin ictimai nəqliyyat dayanacağı da onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Юсупова Б. А. в Театральной энциклопедии 
* Культурный мир Башкортостана
Labanoras Regional Parkı

**Labanoras Regional Parkı** () — Litva ərazisində yerləşən regional park. Park Vilnyüs şəhərindən 80 km şimal-şərqdə yerləşir. Park Şvençenski, Moletski və Utenski rayonlarının ərazisini əhatə edir. Parkın inzibati mərkəzi Labanoras şəhərində yerləşir. Regional park 1992-ci ildə yaradılıb. Ərazidə əsasən meşə landşaftı, göl və təbii ekosistem qorunur. Ölkənin ən böyük regional parkının sahəsi 55 344 hektardır. Labanoras parkı şimal-şərqindən Aukştaytiya Milli Parkı ilə həmsərhəddir.

## Ümumi məlumat
Park ərazisində 70 göl mövcuddur. Göllər park ərazisinin 13 % -ni təşkil edir. Üst bataqlıq və digər su-bataqlıq hövzələrinin ümumi sahəsi 30 km²-dir. Park ərazisindən 3 çay və 30 -dan çox su axımı keçir. Meşələr ümumi park ərazisinin 80 %-ni təşkil edir. Sahəsi 400 km² olan meşə örtüyündə əsasən şam ağacları üstünlük təşkil edir.

Park ərazisində 54 növ məməli, 172 növ quş, 5 növ sürünən və 11 növ suda-quruda yaşayan qeydə alınmış. Su hövzələrində qızılbalıq üstünlük təşkil edir. Qış aylarında çaylar tam donmur. Bu balıq növü parkın təbii sərvəti hesab olunur.

Məməlilərdən daha çox qunduz, çay samuru və sığın üstünlük təşkil edir. Yuva quran quşlardan daha çox qaradöş qaqara, qaradöş qumluqcaya, çay qaraquşuna, durnaya, qara leyləyə, adi balıqçıla, adi təqibçiyə, Lyrurus tetrixə rast gəlmək olur. Labanoras parkı Avropada ağ leyləyin ən sıx məşkunlaşma məkanıdır.

Regional park ərazisində həmçinin müxtəlif arxeoloji, memarlıq, etnoqrafik və tarixilik baxımdan önəmli ərazilər var. 2015-ci ildə Mindunay kəndi yaxınlığında 36 metrlik müşahidə meydançası inşa edilmiş.

## İstinadlar
Filləri əks etdirən qu quşları

***Filləri əks etdirən qu quşları*** () — 1937-ci ildə sürrealist ispan rəssamı Salvador Dali tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri. Xüsusi kolleksiyasındandır. Bu əsər Dalinin Paranoyak-tənqidi dövrünə aiddir. Yağlı boya ilə kətan üzərində işlənmişdir. Əsər Dalinin məşhur ikiqat şəkillərindən birini ehtiva edir. İkiqat şəkillər Dalinin "paranoyak-tənqidi" metodunun əsas hissəsi idi. O, bunu 1935-ci ildə "Düşüncəsizin Fəthi" oçerkində irəli sürmüşdü.

## İstinadlar
İrmena Çiçikova

**İrmena Çiçikova** (; ) — Bolqarıstan kino və teatr aktrisası.

## Uşaqlıq və təhsil
İrmena Çiçikova Bolqarıstanın Plovdiv şəhərində anadan olmuşdur. Təhsilini fransız dilli "Antoine de Saint Exupéry" məktəbində almışdır. 2003-cü ildə isə məktəbi bitirərək Sofiyaya gəlir. Sofiyada təhsilini Teatr və Kinematoqrafiya Milli Akademiyasında Marqarita Mladenova və İvan Dobçevin rəhbərliyi altında davam etdirir.

Paralel olaraq yunan dilini də öyrənir. Onun diplom çıxışları Anton Çexovun "Üç baçı" və Joldi Qalseranın "*Dakota /Zəncirlərdəki sözlər*" pyesi olur. 2008-ci ildə məzun olduqdan sonra, peşəkar sertifikatlaşdırılmış aktrisa olur.

## Karyera
2012-ci ildə "Mən — sən" filminə çəkilir. Onun filmdəki çıxışı tənqidçilər tərəfindən yaxşı qəbul edildi və o, "Qızıl Gül" kinofestivalında ən yaxşı qadın roluna görə mükafatlandırıldı. 2015-ci ildən etibarən mütəmadi olaraq kinoya çəkilir.

## Mükafatlar və nominasiyalar
* "Qızıl Gül" kinofestivalında (2012) Peter Popzlatevin rejissoru olduğu "Mən — sən" (2012) filminin əsas roluna görə mükafatı.
* Bolqarıstanın Vratsa şəhərində Milli Kiçik Teatr Form Festivalında üçüncü mükafat Desislav Şpatovun rejisoru olduğu filmdə ən yaxşı qadın obrazına görə üçüncü mükafat.

## Filmoqrafiya
* Letters from Antarctica (2019) … Diana
* Till The End Of Our Days (2019) … Zara; qısametrajlı
* Döşlük (2018) The Bra … Widow
* Əldəyməz (2018) Touch Me Not … Mona
* Vezdesushtiyat … Krisi (2017)
* Annie’s Birthday (2016) … Tanya; qısametrajlı
* Intrusion (2016) … Jeanne; qısametrajlı
* Viktoriya (2014) Viktoria … Boryana
* Az Sam Ti (2012) … Yura
* Staklenata reka (2010) … Milena
* Şərq mahnıları (2009) Iztochni piesi … Roommate
* Nutmeg (2006)

## İstinadlar
Anambra ştatı

**Anambra ştatı** () — Nigeriyanın Cənub-cənub geosiyasi zonasında ştat.

## Adı

Ştatın adı Britaniya kolonial ofiserləri tərəfindən işlənilən *Anam branch* ifadəsindən gəlir. Anam yerli bir klan adıdır, *branch* isə ingiliscə *budaq* demək.

## İstinadlar