open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Co Dassen

**Co Dassen** (; tam adı Jozef Ayra Dassen, 5 noyabr 1938 — 20 avqust 1980) — ABŞ əsilli Fransa müğənnisi və bəstəkarı.

## Həyatı
Co Dassen 5 noyabr 1938-ci ildə Nyu-Yorkda yəhudi əsilli amerikalı rejissor Jül Dassen və skripkaçı Beatris Loner Dassen ailəsində dünyaya göz açıb. Əsasən 60-cı illərdə dünya şöhrəti qazanmışdır. Oxuduğu mahnılar hələ də dillər əzbəridir.

20 avqust, 1980-ci ildə Taitidə qastrol səfərindəykən ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir.

## Məşhur mahnıları

*Mahnıların orijinal adları*
* 1965: Bip-bip
* 1965: Guantanamera
* 1967: Les Dalton
* 1968: Siffler sur la colline
* 1969: Les Champs-Élysées
* 1969: Le Chemin de papa
* 1970: L’Amérique
* 1970: L'Équipe à Jojo
* 1972: Taka Takata (la femme du toréro)
* 1972: Le Moustique
* 1974: Si tu t’appelles mélancolie
* 1975: L'Été indien
* 1975: Et si tu n’existais pas
* 1975: Ça va pas changer le monde
* 1975: Salut
* 1975: L`Albatros
* 1976: Il était une fois nous deux
* 1976: À toi
* 1976: Le Jardin du Luxembourg
* 1976: Le Café des trois colombes
* 1977: Le château de sable

## Filmlər
* 1957 : Celui qui doit mourir de Jules Dassin : Benos 
* 1958 : La Loi de Jules Dassin : Nico 
* 1964 : Topkapi de Jules Dassin : Joseph 
* 1965 : Lady L de Peter Ustinov : Polis inspektoru 
* 1965 : Nick Carter et le trèfle rouge de Jean-Paul Savignac : Janos Adler 
* 1969 : Comme un éclair

## Xarici keçidlər
* Co Dassenin qeyri-rəsmi saytı
* Albomları – sinqlları – topluları
* Co Dassenin mahnılarının kataloqu
* Co Dassenin bioqrafiyası 
* Co Dassenin bioqrafiyası
Dinavər

**Dinavər** — Azərbaycan Midiya (Maday) dövləti ərazisində, qədim Cibəl vilayətindəki mühüm şəhərlərdən biridir. Xarabalığı Bisutun dağı yaxınlığında, Camasi ab çayı sahilindədir.

## Həmçinin bax
* Ekbatan

## İstinadlar
Konkordat

**Konkordat** (orta əsrlər latınca — concordatium yəni, razılaşma) — Roma-Katolik kilsəsinin rəhbəri kimi Roma Papası ilə hər hansı dövlətdə Roma-Katolik kilsəsini idarə edən hökumət arasında müqavilə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məhəmmədrza Gülzar

**Məhəmmədrza Gülzar** () — İranlı gitaraçı və kinoaktyor. Tehranda doğulmuş azərbaycanlı aktyordur.

## Filmoqrafiya
* Sam ilə Nərgiz
* Zəmanə
* Kənd yuxarısı - kənd aşağısı
* Son Şam
* Bal zəhəri
* Butik
* Qara gözlər
* Sinkə üstündə 13 pişik
* Koma
* Qar çiçəyi
* Toy şamı
* Atəşkəs
* Tələ (Tuzaq)
* Qarğa yerişi
* İcbari Tofiq
* Leyli və Məcnun

## İstinadlar
Con Dalton

**Con Dalton** (, 6 sentyabr 1766, İqlsfild, Kamberlend, İngiltərə — 27 iyul 1844, Mançester, İngiltərə) — ingilis fiziki və kimyaçısı. Atom və Molekul təliminin baş direktoru.

## Həyatı
Con Dalton 1803-cü ildə bir sıra elementlərin nisbi atom kütlələrinin birinci cədvəlini tərtib etmiş, atom-molekul təliminin inkişafında böyük rol oynamışdır. Eləcə də Daltonun adıyla görmə qabiliyyətindəki problem - daltonizm adlandırılmışdır. O özü də bu xəstəlikdən əziyyət çəkmişdir və 1794-cü ildə bu haqda yazmışdır.

## Daltonun Atom Nəzəriyyəsi
Daltonun Atom Nəzəriyyəsi atomlar haqqında elmi nəzəriyyədir. Dalton bu teori ilə elementlərin müəyyən üsullarla birləşməsi səbəbini aydınlaşdırdı. Atomların ideyası həmin vaxt məlum idi, lakin geniş qəbul edilməmişdi. Daltonun bu teorisi həqiqi müşahidə üzərində qurulmuşdu. Bunda qədər atomlar haqda ideyalar daha çox fəlsəfə üzərində qurulurdu.

Onun teorisi aşağıdakı kimidir:
* Bütün cisimlər atomlardan təşkil olunub.
* Atomdan daha sadə hissəcik yoxdur.
* Atomlar yaradıla və ya dağıdıla bilməz.
* Kimyəvi reaksiyalar atomların hərəkəti zamanı baş verir.
* Eyni elementlərin atomlarının kütləsi eynidir.
* Atomlar ancaq xüsusi nisbətlərdə birləşə bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yens Yakov Bertselius

**Yens Yakob Berselius** (d. 1779 – ö. 1848) — İsveç kimyaçısı.

## Həyatı və fəaliyyəti

Bertselius İsveçdə Östergötlənd bölgəsinin Linköping şəhərində anadan olub. O, Uppsala Universitetinin fizika üzrə məzunu olub. 1807-ci ildə Stokholm Cərrahiyyə Universitetində cərrahlıq və müalicə üzrə professor olub. 1810-cu ildə bu universitet Mediko Çirurqiska İnstitunun (sonralar Karloniska İnstitutu) bir hissəsi oldu və Bertselius kimya və əczaçılıq üzrə professor oldu.

1814-cü ildə kimyəvi elementlərin müasir işarələrini elmə daxil etmişdir. 1807-1818-ci illərdə 45 kimyəvi elementin atom kütləsini təyin etmişdir. Bir sıra başqa kəşflərin müəllifidir.

Bertselius, Con Dalton və Antuan Lavuazye müasir kimyanın atası hesab olunurlar.

## İstinadlar
Cozef Lui Prust

**Cozef Lui Prust** (, 26 sentyabr 1754, Anje — 5 iyul 1826, Anje) — fransız kimyaçısı.

## Həyatı
Cozef Lui Prust 1754-cü ildə anadan olmuşdur. 1799-cu ildən 1806-cı ilə qədər olan dövrdə müxtəlif oksidlərin, sulfidlərin və başqa maddələrin tərkibini tədqiq etmişdir. Nəticədə kimyəvi birləşmələrin tərkibinin sabitliyi qanununu kəşf etmişdir.

## Mənbə
* Биографии великих химиков. Перевод с нем. под редакцией Быкова Г. В. — М.: Мир, 1981. 320 с.
* Волков В. А., Вонский Е. В., Кузнецова Г. И. Выдающиеся химики мира. — М.: ВШ, 1991. 656 с.
* Фигуровский Н.А. Очерк общей истории химии. От древнейших времен до начала XIX века. — М.: Наука, 1969. 455 с.
* Манолов К. Великие химики. В 2-х томах. Т. I , 3-е изд., Мир, 1985, 468 c.

## İstinadlar
Eduard Franklend

**Eduard Franklend** (; ) – ingilis kimyaçısı. O, su keyfiyyəti və analizi üzrə ekspert idi. O həmçinin orqanometallik kimyanın yaradıcılarından biri idi.

1852-ci ildə birləşdirici qüvvə haqqında anlayışı elmə daxil etmişdir. Atomların bu xassələrini sonralar valentlik adlandırmışlar.

## İstinadlar
Karl Vilhelm Şeyele

**Karl Vilhelm Şeyele** () — İsveç kimyaçısı.

## Fəaliyyəti
1772-ci ildə havanın oksigen və azotdan ibarət olduğunu müəyyən etmişdir.

## İstinadlar
Henri Kavendiş

**Henri Kavendiş** () – ingilis alimi.

## Həyatı
1731-ci ildə anadan olmuşdur. 1766-cı ildə saf halda hidrogen almışdır. Alim əvvəl hidrogeni yüngüllüyünə görə flogiston kimi qəbul etmişdir. 1810-cu ildə vəfat edib.

Kavendiş, araşdırmalarında atmosfer havasının tərkibinə, müxtəlif qazların xüsusiyyətlərinə, suyun sintezinə böyük dəqiqliyi və həssaslığı üçün fərqlənmişdir , elektrik cazibə və itələyici tənzimləyən qanun, istilik mexanik nəzəriyyəsi və Yerin sıxlığının (və dolayısı ilə kütləsinin) hesablamaları. Yerin sıxlığını ölçmək üçün onun təcrübəsi Kavendiş eksperimenti kimi tanındı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)

**Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi** — Azərbaycan Respublikasında idman və gəncliyin inkişafı ilə bağlı fəaliyyət gösətərən Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin nəzdində hökumət təşkilatı.

## Tarixi
Müstəqillik dövründə ilk dəfə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 iyul 1994-cü il tarixli, 179 saylı fərmanı və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 26 iyul 1994-cü il tarixli, 861 saylı qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi yaradılmışdır.

Nazirlik bu adla 2-ci dəfə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 yanvar 2006-cı il tarixli, 539 saylı fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Gənclər, İdman və Turizm Nazirliyinin əsasında yaradılmışdır.

## Strukturu
* Gənclərlə iş şöbəsi
* İdman şöbəsi
* İnsan resurslarının idarə edilməsi şöbəsi
* İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi
* İqtisadiyyat şöbəsi
* Maddi-texniki təchizat şöbəsi
* Sənəd dövriyyəsi və vətəndaş müraciətləri şöbəsi
* İnformasiya texnologiyaları şöbəsi
* Beynəlxalq əlaqələr sektoru
* Hüquqi təminat sektoru
* Satınalmalar sektoru
* Daxili nəzarət və audit sektoru 

## Beynəlxalq əlaqələri
# Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Türkiyə Respublikası Hökuməti arasında gənclər və idman sahəsində əlavə protokol-1997 may 05 (Ankara)
# Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi ilə Pakistan İslam Respublikası Mədəniyyət, İdman və Turizm Nazirliyi (idman və turizm bölməsi) arasında idman sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu-1996 aprel 10(İslamabad)
# Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Qazaxıstan Respublikası Hökuməti arasında gənclər və idman sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş-1996 sentyabr 16 (Bakı)
# Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Gürcüstan Hökuməti arasında gənclərlə iş sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş-1997 fevral 18 (Bakı)
# Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Özbəkistan Respublikası Hökuməti arasında idman və gənclərlə iş sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş-1997 iyun 18 (Daşkənd)

## Qurumlar
* Olimpiya İdman Kompleksləri
* Gənclər evləri və mərkəzləri
* İdman qurğuları
* Digər qurumlar
## Nazirlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayti
Azərbaycan idman federasiyalarının siyahısı

## Lisenziyalı federasiyalar
Bu siyahı hal-hazırda rəsmi lisenziyası olan Azərbaycan idman federasiyalarının siyahısıdır. Hal-hazırda respublikada 31 rəsmi federasiya və 2 rəsmi assosiasiya lisenziyalı şəkildə fəaliyyət göstərir.

## Digər federasiyalar
* Azərbaycan Strongmen Federasiyası
* Azərbaycan Alpaqut Federasiyası
* Azərbaycan Ciu-Citsu Federasiyası
* Azərbaycan Braziliya Ciu-Citsu Federasiyası
* Azərbaycan Çimərlik Futbol Federasiyası
* Azərbaycan Futzal Federasiyası
* Azərbaycan Hokkey Federasiyası
* Azərbaycan Qol Güləşi Federasiyası
* Azərbaycan Pauerliftinq Federasiyası
* Azərbaycan Reqbi Federasiyası
* Azərbaycan Səmti Müəyyənetmə İdman Federasiyası
* Azərbaycan İdman Turizmi Federasiyası

## Mövcud olmuş federasiyalar
Bəzi federasiyalar bir müddət aktiv fəaliyyət göstərmiş və ya fəaliyyət göstərməmiş, lakin rəsmi lisenziyaya sahib olmuşdur. Sonra isə bu lisenziya ləğv edilmiş və ya müddəti uzadılmamışdır. Bu səbəbdən də həmin federasiyalar ləğv olunmuş və ya fəaliyyətsiz hesab olunurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İdman Federasiyaları
* Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi http://www.mys.gov.az/idman/idman-novlri 
* Nazirlər nəyi dəyişəcək?
* Gənclər və İdman Nazirliyinin Kollegiya iclası keçirilib
Ermənistan tarixi (Moisey Xorenli)

**Ermənistan tarixi** – "*[[erməni]] tarixinin atası"* adlandırılan Moisey Xorenli tərəfindən yazılan üç hissəli əsər.

## Xüsusiyyətlər
Əsərin ön sözündən məlum olur ki, Xorenli bu əsəri erməni xalqının, erməni dövlətinin, müxtəlif naharar nəsillərinin və ən əvvəl Baqratuni soyunun kökünü öyrənmək istəyən knyaz Saak Baqratuninin xahişi ilə yazmışdır. Beləliklə, Xorenli lap qədimdən 428-ci ilə kimi — yəni Şərqi Ermənistanda dövlət quruluşunun Sasanilər tərəfindən ləğvinə kimi erməni xalqının tarixini yaradır. Müəllif erməni etnosunu məçhur qədim xalqların — Aşşur, Babilistan, Midiya, Parfiya, Sasanilər və Rumların tarixi ilə paralel inkişaf etdirir. Xorenlinin siyasi tendensiyası, məramı keçmişdə Ön Asiyanın iri dövlətlərindən heç də geri qalmayan müstəqil, güclü erməni çarlığının olduğunu sübut etmək, ermənilərin böyük keçmişini göstərmək olmuşdur.

N. Y. Marr təsdiq edir ki,*"Xorenli yunan mədəniyyəti zəminində yetişmiş parlaq erməni millətçisi, eləcə də yunan qayda-qanunlarının həvəskarı olmuşdur. Onun əsərini nə Suriya missioner məktəbinə, nə də yunan-sxolastik məktəbinə aid etmək olar.* Erməni tarixşünaslığı, ümumiyyətlə erməni ədəbiyyatı öz inkişafının birinci mərhələsini Xorenli ilə tamamlayır.

Xorenlinin əsəri Qafqaz Albaniyası tarixi üzrə də mühüm mənbələrdən biri sayılır. Burada onun tarixi, coğrafiyası, xüsusən birinci əsrdə Araz şayından keçən Cənub sərhəddi haqqında ətraflı məlumat və təsvir var. Bu mənbə bizə siyasi tarix haqqında albanların Sisak nəslindən olan ilk hökmdaı Arran haqqında, Qafqaz Albaniyasının Paytakaran vilayətinin hökmdarı Sanatrukun Ermənistana basqını, alban Arşaki hökmdarı Urnayrın 371-ci ildə Dzirav döyüşündə iştirakı haqqında; eləcə də Qafqaz Albaniyasında xristianlıq, bununla əlaqədar olaraq Maarifçi Qriqorinin nəvəsi alban katolikosu Qriqorisin Albaniyada fəaliyyəti barədə məlumatlar vardır. Əsərdə türk xalqları — bulqarlar, barsillər, xəzərlər və hunlar haqqında olan məlumatlar da maraqlıdır.
Kalankat

**Kalankat** və ya **Kalankatuyk** — *"[[Alban ölkəsinin tarixi]]"* əsərinin müəllifi olan tarixçi Moisey Kalankatlının vətəni kimi məşhur olan tarixi yaşayış məntəqəsi. Ərəb tarixçisi Əl-İstəxri *"Kitab əl məsalik vəl-məmalik"* adlı əsərində Bərdə-Dəbil yolunu təsvir edərkən yolun əsas dayanacaqlarından biri kimi Kalkutus kəndini göstərir və onun Bərdədən 9 fərsəx (təxminən 62 km) məsafədə yerləşdiyini qeyd edir.

Kəndin xarabalıqları Ağdərə rayonunun Çardaqlı kəndi yaxınlığında yerləşir. Kalankat kəndinin xarabalıqları ətraf kəndlərin əhalisi arasında "şəhərcik" kimi tanınır. Yaşayış yerinin əsasının nə zaman qoyulması və nə zaman tərk edilməsi naməlumdur.

## Yerləşməsi
Kalankatın yerləşdiyi ərazini tarixçi öz əsərində təsvir edərkən yazır: *"O zaman çoxlu sayda [[Qədim Roma|Roma]] qoşunu gələrək [[Uti]] havarındakı Kalankatuyk kəndi yaxınlığında düşərgə saldı. Onlar yanından keçdikləri bağları və gözəl kəndləri tapdalayaraq talan etdilər. Daha sonra onlar başqa istiqamətə yönələrək [[Tərtər çayı|Trtu çayı]] sahilindəki Dyutakan kəndi yaxınlığında qərarlaşdılar."*

Əsərinin başqa bir yerində isə Moisey Kalankatlı yazır: *"Bu haqqda öyrənən düşmənlər qaçqınları izləməyə başladılar və onlardan bəzilərini Uti havarında yerləşən və mənim də əslimin aid olduğu böyük Kalankatuyk kəndi yaxınlığındakı dağın ətəyində ələ keçirdilər."*

Həmçinin doğma kəndindən bəhs edən tarixçi yazır ki, V əsrin sonunda baş tutan Aluen kilsə məclisində Kalankatuyk nahapeti Bakur da iştirak etmiş, VIII əsrdə isə Kalankatuykda Persiyanın Staar havarından olan sərkərdə Rostom Varaz Akryan düşərgə salmışdır.

Ərəb tarixçisi Əl-İstəxri *"Kitab əl məsalik vəl-məmalik"* adlı əsərində Bərdə-Dəbil yolunu təsvir edərkən yolun əsas dayanacaqlarından biri kimi Kalkutus kəndini göstərir və onun Bərdədən 9 fərsəx (təxminən 62 km) məsafədə yerləşdiyini qeyd edir.

Akademik Y. N. Manandyan "Qədim Ermənistanın əsas yolları" adlı kitabnda qeyd edir ki, *"…tarixçi Movses Kalankatuatsinin doğma kəndini Utik əyalətində, Trtu çayının (Tərtər çayı) sahillərində axtarmaq lazımdır."* Ş. Mkrtçyan isə qeyd edir ki, *"Belə ehtimal etmək olar ki, ticarət yolları üzərində yerləşən və çiçəklənən bu kənd müasir [[Çardaqlı (Tərtər)|Çardaqlı]] kəndinin ətraflarında yerləşmişdir."*

## Xarabalıqları
Kalankat kəndinin xarabalıqları ətraf kəndlərin əhalisi arasında "şəhərcik" kimi tanınır. Yaşayış yerinin əsasının nə zaman qoyulması və nə zaman tərk edilməsi naməlumdur.

Torpaq qazıntı işləri zamanı ərazidə çoxlu sayda mülki tikililərin və qala divarlarının, kanallar və dəyirmanların qalıqları, həmçinin ocaq və təndir izləri aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Azərbaycan Kanoe və Avarçəkmə Federasiyası

**Azərbaycan Kanoe və Avarçəkmə Federasiyası** — Azərbaycanda İdman Federasiyası. Federasiyanın prezidenti Vüqar Əhmədovdur.

## Tarixi ənənələr
Azərbaycanda avarçəkmə növləri hələ 1936-cı ildən Bakı buxtası akvatoriyasında inkişaf etməyə başlayıb. Bundan üç il sonra üç yaxt-klub istifadəyə verilib. 1960-70-ci illərdə avarçəkmə ilə 11 idman təşkilatı məşğul olurdu. Azərbaycan avarçəkənləri 1980-ci ilin aprelində Mingəçevir şəhərində keçmiş Sovet İttifaqı miqyasında birləşmiş ərazi-inzibati eksperimental Olimpiya ehtiyatları mərkəzinin yaradılmasından sonra dünyada şöhrət qazanmağa başladılar.

## Uğurlar və mükafatlar

1980-ci ildən başlayaraq avarçəkənlərimiz nəinki Avropa və dünya çempionatları, hətta Olimpiya Oyunlarında medallar qazanmağa başladılar.

Akademik avarçəkənimiz Vasili Yakuşa 1980-ci il Moskva Yay Olimpiya Oyunlarında  gümüş, 1988-ci il Seul Olimpiadasında isə bürünc medal qazandı. Moskva Olimpiadasında baydarka və kanoeçilərimiz Gennadi Kryuçkin, Viktor Pereverzov və Aleksandr Lukyanov, Seul Olimpiadasında isə Aleksandr Lukyanov gümüş medala sahib çıxdı.

1982-ci ildə güləş, cüdo, boks üzrə cəmi 1 beynəlxalq dərəcəli idman ustamız var idisə, avarçəkmədə bu göstərici 7 nəfərə çatmışdı. Məhz möhkəm özülün nəticəsidir ki, hələ 1980-ci illərin sonlarında avarçəkmə növləri üzrə beynəlxalq dərəcəli idman ustalarının sayı ölkənin ümumi beynəlxalq dərəcəli ustalarının 26 faizini təşkil edirdi.

## Həmçinin bax

* Beynəlxalq Kanoe Federasiyası
* Beynəlxalq Avarçəkmə Federasiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*http://www.akaf.az 
* Azərbaycanda avarçəkmə: dünən, bu gün, sabah...
Azərbaycan Atıcılıq Federasiyası

**Azərbaycan Atıcılıq Federasiyası**

## Haqqında
Atıcılıq idman növünün ölkədə inkişaf etdirilməsi, əhalinin sağlamlığının möhkəmləndirilməsində atıcılıq idmanının inkişaf proqramlarını tərtib edərək həyata keçirtmək. Atıcılıq üzrə yüksək səviyyəli idmançıların hazırlığı sistemini təkmilləşdirir. Hər il atıcılıq üzrə milli yığma komandanın heyətini müəyyən edərək təsdiq olunması üçün Gənclər və İdman Nazirliyinə təqdim edir. Atıcılıq üzrə milli yığma komandanın məşqçi heyətini müəyyən edərək təsdiq olunması üçün Gənclər və İdman Nazirliyinə təqdim edir. Atıcılıq üzrə yarış qaydalarını, ölkə yarışları haqqında əsasnaməni təsdiq edir. Respublika Vahid İdman Təsnifatına daxil olması məqsədilə atıcılıq üzrə normativ və tələblər hazırlayıb təsdiq olunmaq üçün Gənclər və İdman Nazirliyinə təqdim edir.

## Rəhbərlik
* Vilayət Eyvazov — AAF prezidenti
* İsmət Əliyev — vitse-prezident
* Zemfira Meftaxetdinova — vitse-prezident
* Tofiq Bəylərov — vitse-prezident
* Emin Cəfərov — baş katib

## Maddi-texniki bazası
Bakı Atıcılıq Mərkəzi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Atıcılıq Federasiyası 
* Bakıda keçirilmiş Dünya Kubokunda azərbaycanlı idmançılar niyə nəticə qazana bilmədilər? — AÇIQLAMA
Marselen Bertlo

**Pyer Ejn Marselen** **Bertlo** (; ) — fransız kimyaçısı, akademik, dövlət xadimi. 1827-ci ildə anadan olmuşdur. 1854-cü ildə stearin, palmitin, olein və digər yağların analoqlarını sintez etmişdir. Həmin ildə etileni hidratlaşdırmaqla etil spirtini, 1851-ci ildə benzol, fenol, naftalini, 1862-ci ildə su və karbon (II) oksiddən qarışqa turşusunu almışdır. Asetilen əsasında bir sıra aromatik karbohidrogenləri almağa nail olmuşdur.

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Mişel Ejen Şevröl

**Mişel Ejen Şevröl**() — Fransız kimyaçı

1817-ci ildə A. Brakonno ilə birlikdə müəyyən etmişdir ki, əksər yağlar sterain və olein turşularının qliserin ilə mürəkkəb efirindən təşkil olunmuşdur; 1817-ci ildə heyvanın toxumalarından xolesterini ayırmış, stearin şamlarının istehsalına patent almışdır.

## İstinadlar
Pantoqraf

**Pantoqraf** — verilmiş fiqura homotetik fiqurların qurulmasında istifadə olunan cihaz. Texnikada planların, çertyojların və s. surətini çıxarmaqda da bu cihazdan istifadə edirlər.
Valentin Xodukin

**Valentin Xodukin** (; ) — yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş sovet futbolçusu və ukraynalı futbol məşqçisi.

## Həyatı

Futbolçu kimi "Neftyanik" (Droqobıç, Ukrayna), "Dvina" (Vitebsk, Belorus), "Avanqard" (Ternopol, Ukrayna), "Selmaş" və "Karpatı" (hər ikisi Lvov, Ukrayna) komandalarında oynaylb. 

Lvov Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirib və orada pedaqoji fəaliyyət göstərib. 8 il futbol kafedrasına rəhbərlik edib. Kiyev Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun aspiranturasını bitirib.

V. Xodukin zəngin məşqçilik karyerasına malikdir. 1990-cı ildən Ukrayna çempionatının II, I və yüksək liqalarında yarışan bir sıra klubların məşqçisi və baş məşqçisi olub, güclülər dəstəsində oynayan "Karpatı" (Lvov) və "Krivbass" (Krivoy Roq) kimi komandalarda baş məşqçi işləyib. Ukrayna kuboku uğrunda mübarizənin finalçısı, UEFA Kuboku yarışlarının iştirakçısı olub.

V.Xodukin 13-cü Azərbaycan çempionatından Bakının "İnter" komandasında işləyir. Klubda əvvəlcə analitik qrupa rəhbərlik edən mütəxəssis 14-cü çempionatın sonlarından (2006) baş məşqçi vəzifəsində çalışır.

## İstinadlar
Andrey Kuptsov

**Andrey Kuptsov**(; ) — keçmiş profesional futbolçu.

## Həyatı
Andrey Kuptsov 1993-cü ildə məşqçilik üzrə Smolensk Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutunu bitirmişdir.

## Oynadığı klublar
* avqust/1989 — yanvar/1995 "Şaxtyor" (Donesk)
* yanvar/1995 — iyun/1995 "Kolos" (Rusiya)
* avqust/1995-iyul/1998 "Krivbass"(Krivoy Roq)
* avqust/1998-iyul/1999 "Torpedo"(Zaporejes)
* iyul/1999-aprel/2001 "Metallurq" (Donesk)

2002-ci ildən 2007-ci ilədək "Krivbass" (krivoy Roq) Futbol Klubunda məşqçi vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.inter.az/index.php?option=com_joomleague&func=showPlayer&p=4&pid=108&Itemid=0
Elxan Abdullayev

**Elxan Abdullayev** () — Azərbaycanlı futbolçu və futbol məşqçisi.

1987-ci ildə S. M. Kirov adına Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutuna daxil olmuşdur. 1999–2000-ci illərdə Leypsiq İdman Universitetinin futbol fakültəsini bitirmişdir. 2010-cu ildə, Ukrayna Futbol Federasiyasının Kiyevdəki lisenziyalaşdırma mərkəzində təhsilini başa vurduqdan sonra bütün Avropa ölkələrində peşəkar liqalarda işləmək hüququ verən Pro lisenziyası almışdır. Azərbaycanda ilk Pro-lisenziyalı məşqçidir.

6 dili bilir: azərbaycan, rus, türk, ingilis, çex və slovak.

Sovet dövründə Azərbaycan futbol tarixinin ən yaxşı məşqçilərindən biri sayılan, SSRİ idman ustası, Azərbaycan SSR-nin əməkdar məşqçisi Ruslan Abdullayevin oğludur.

## Karyerası

### Oyunçu karyerası
Peşəkar futbol karyerasına 1989-cu ildə SSRİ çempionatının ikinci liqasının 9-cu zonasında Azərbaycan SSR-ini təmsil edən "Termist" Bakı komandasında müdafiəçi kimi başlamışdır.

Eyni zamanda "Dinamo" Bakı,"Azəri" Bakı,"Turan" Tovuz," Xəzri" Buzovna klublarında çıxış etmişdir (1991-ci il mövsümündə də" Neftçi"yə keçid etsədə, amma oynamadı).

1994/95 mövsümündə o dövrdə atası Ruslan Abdullayevin rəhbərlik etdiyi Slovakiyanın Pyeştyani futbol klubunda oynamışdır.

### Məşqçi karyerası
Məşqçilik karyerasına "Neftçi"nin əvəzedicilərinin baş məşqçisi vəzifəsində başlamışdır. 2000-ci ildə, sonradan adı "Bakı" olaraq dəyişdirilən "Dinamo" futbol klubunun baş məşqçisi vəzifəsində çalışmışdır. 2002-ci ilə qədər baş məşqçi, 2002–2004-cü illərdə baş məşqçinin köməkçisi vəzifəsində olmuşdur. 2004-cü ildə yenidən "bakılılar"ın baş məşqçisi təyin edilmişdir.

Daha sonra karyerasını Ağdamın "Qarabağ" klubunda davam etdirmişdir. 2004–2005-ci illərdə baş məşqçinin köməkçisi, 2005-ci ildə klubun baş məşqçisi olub.

2007–2010-cu illərdə İnter Bakıda baş məşqçisinin köməkçisi, 2011–2012-ci illərdə isə Şüvəlan AZAL-ının baş məşqçisi kimi çalışmışdır.

2010–2011-ci illərdə Qazaxıstanın Atırau klubunun baş məşqçisinin köməkçisi vəzifəsində çalışıb.

2016-cı il 15 sentyabrda "Neftçi"yə baş məşqçi təyin edilmişdir.

#### Milli
Baş məşqçinin köməkçisi kimi Azərbaycanın gənclər və milli futbol yığmalarında çalışıb.

## Ailəsi
Evlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Arveladze, Qonçarenko, Belkeviç və digərləri Pro lisenziyasını aldılar
Viktor Xodukin

**Viktor Xodukin** OİK(Lvov) futbol məktəbinin yetirməsidir. 1965-1967-ci illərdə OİK(Lvov),"Neftyannik"(Droqobiç), "Karpatı"(Lvov) komandalarında oynamışdır. Məşqçilik karyerası 1971-ci ildən başlanmışdır. Uzun illər(1975-ci ildən 1990-cu ilədək) "Karpatı" Olimpiya ehtiyatları uşaq-gənclər idman məktəbində işləmiş və məktəbin baş məşqçisi olmuşdur. 1991-cu ildən Ukraynanın 2-ci dəstəsində oynayan "Avanqard" (Jidakov), "Qazovik"(Komarno) və "Sementik" (Nikolayev) komandalarına baş məşqçilik etmişdir. 1996-cı ildən 2005-ci ilin yanvar ayınadək Lvov "Karpatı"sının 2-ci komandasında (Ukrayna çempionatı, 1-ci və 2-ci liqalar) baş məşqçi vəzifəsində çalışmışdır.

## Xarici keçidlər
*http://www.inter.az/index.php?option=com_joomleague&func=showPlayer&p=4&pid=105&Itemid=0
Camaləddin Əliyev

**Camaləddin Əliyev** () - qapıçı.

## Karyera

Böyük futbolla qapıçı kimi gəlmiş və aşağıdakı komandalarda çıxış etmişdir:
*1979/81 "Avtomobilçi" (Bakı,SSRİ çempionatı, 2-ci dəstə) 
*1981/82 "OİK" (Bakı) 
*1982/83 "Avtomobilçi"(Mingeçevir) 
*1983/84 "Neftçi" (Bakı, SSRİ çempionatı) 
*1985 "Kolxozçu" (Aşqabad, SSRİ çempionatı, 2-ci dəstə) 
*1986 "Gənclik" (Bakı, SSRİ çempionatı, 2-ci dəstə, 9-cu zona) 
*1987 "Bakılı" (Azərbaycan çempionatı) 
*1988 "Kəpəz" (Gəncə, SSRİ çempionatı, 2-ci dəstə, 9-cu zona) 
*1989/90 "Neftçi" (Bakı, SSRİ çempionatı, 1-ci dəctə) 
*1991 "Qarabağ" (Ağdam, SSRİ çempionatı, 2-ci dəstə, Azərbaycan zonası) 
*1992 "Tərəqqı"(Bakı, Azərbaycan çempionatı, yüksək liqa) 
*1993/99 "Qarabağ"(Ağdam, Azərbaycan çempionatı, yüksək liqa)

Müstəqil Azərbaycan çempionatının güclülər dəstəsində 164 oyun keçirmiş və qapısından 131 qol buraxmışdır. 1 oyunda Azərbaycanın milli yığma komandasının qapısını qorumuşdur. Avrokuboklar uğrunda 6 dəfə, "Birlik" Kuboku yarışlarında isə 3 dəfə meydana çıxmışdır.

## Xarici keçidlər
*Camaləddin Əliyev
Elxan Həsənov

**Həsənov Elxan Eldar oğlu** — Azərbaycan futbolçusu, Azərbaycan milli futbol komandasının qapıçısı, SSRİ idman ustası, ikiqat Azərbaycan çempionu.

## Həyatı
Elxan Həsənov 4 mart 1967-ci ildə Bakıda anadan olub. Əslən Xocavənd rayonu Muğanlı kəndindəndir.1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutuna daxil olub. 1984-cü ildə Bakının "Neftçi" klubundan dəvət alıb. "Kəpəz" (Gəncə), Xəzər Sumqayıt, "Turku" (Finlandiya) və Karvan komandalarında oynayıb. 1988-ci ildə SSRİ Federasiya Kubokunun finalına oynayıb. Dəfələrlə Azərbaycan Kuboku mükafatçısı olub. 2000-ci ildə Finlandiya Kubokunun finalçısı olub. Azərbaycan milli futbol komandasının qapısını qoruyub.

## Xarici keçidlər
* http://www.inter.az/index.php?option=com_joomleague&func=showPlayer&p=4&pid=102&Itemid=0

## Həmçinin bax
Respublika

**Respublika** — hakimiyyət orqanlarının xalq tərəfindən seçildiyi idarəetmə formasıdır. Respublika elə idarəetmə formasıdir ki, burada dövlət başçısı seçilir, dəyişdirilir, nümayəndəli orqan və ya bilavastə seçicilər adından məhdudlaşdırılan formada hakimiyyətə sahib olmaq hüququ əldə edir.

## Respublikanın formaları
Respublikanın müasir dövrdə üç başlıca növü vardır: prezident, parlament və qarışıq tipli respublika.

* Prezident respublikası ilk dəfə ABŞ-də təsis edilmişdir.
* Parlament respublikasında ali icra hakimiyyəti dövlət başcısına deyil , parlament tərəfindən təşkil edilən hökumətə məxsusdur.
* Qarışıq idarəetmə forması özündə prezidentli və parlamentli idarə formasının ünsürlərini birləşdirir. Burada ali icra hakimiyyəti prezidentlə parlament arasında bölüşdürülür. Bəzən onu yarımprezident idarə forması da adlandırırlar. 1958-ci il konstitusiyası ilə Fransada yaradılan V respublika buna aydın misal ola bilər.

Dövlətin təsnifatının digər meyarları da mövcuddur. Belə ki, dinə münasibətdə dövlət dünyəvi və dini ola bilər. Dini dövlətlər bir qayda olaraq ruhani şəxslər — din xadimləri tərəfindən idarə olunur. Hakim din idarəetmə ideologiyasının əsası kimi qəbul olunur. Belə dövlət strukturu islam ölkələrində, xüsusilə, İran İslam Respublikasında və Mavritaniya İslam Respublikasında böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Həmçinin, XX əsrdə hal-hazırda mövcud olmayan Sovet respublikası rejimi də mövcud idi. Belə respublikalar adətən SSRİ daxilində olsalar da, SSRİ-dən kənar bəzi respublikalar var idi ki, onlar da Sovet respublikası idilər. Sovet respublikasında ən ali səlahiyyət Sovetə (indiki Milli Məclis, Şura) məxsus idi. SSRİ-yə daxil olan sovet respublikalarında dövlət başçısı ilk öncə "…… Sovet Sosialist Respublikasının Kommunist Partiyasının Sədri" (1917–1990), daha sonra "Prezident" (1990–1991) olmuşdur.

## Mənbə
* http://dream.azeriblog.com/2008/02/05/siyaset
Qoşma (ədəbiyyat)

**Qoşma janrı** — aşıq yaradıcılığında çox geniş yayılmış janr. Hər bəndi dörd misradan, hər misrası on bir hecadan ibarət şeir şəklinə qoşma deyilir.   Qoşma və gəraylının qafiyə sistemi eynidir. Üç, beş, yeddi bənddən ibarət olan qoşmaların birinci bəndinin I və III misraları sərbəst, II və IV misraları həmqafiyə olur. Digər bəndlərin ilk üç misrası bir-birilə, son misrası isə birinci bəndin son misrası ilə qafiyələnir: a b c b, ç ç ç b, d d d b, e e e b və s. Möhürbənd adlanan son bənddə şair öz təxəllüsünü söyləyir. Məsələn:


Bivəfanın,  müxənnəsin,  nakəsin,
Doğru  sözün, düz ilqarın görmədim.
Namərdin dünyada çox  çəkdim bəhsin,
Namusun, qeyrətin, arın  görmədim.

Namərdi özümə mən dost eylədim,
Yolunda canıma çox qəsd eylədim,
Söyüddən bağ saldım, peykəst eylədim,
Almasın, heyvasın, narın görmədim.

Nəfs aldatdı hər yetənə xan dedim,
Bihuda kollara gülüstan dedim,
Əbəs yerə bivəfaya can dedim,
Zülmətin çox çəkdim, karın görmədim.

Huşum çaşdı, düşdüm olmaz oyuna,
Yetmədim gözəlin əsli-soyuna,
Aşıq oldum simasına, boyuna,
Hayıf ki, kamalda dərin görmədim.

Ələsgər, elmində olma nabələd,
Doğru söylə, sözün çıxmasın qələt,
Şahiddə iman yox, bəydə ədalət,
Alimlərin düz bazarın görmədim.


Qoşmalar daha çox məhəbbət mövzusunda olsa da, ictimai-siyasi məzmunlu qoşmalara da rast gəlinir. 

**Ayaqlı qoşma** — aşıq musiqi–şeir yaradıcılığında ən geniş yayılmış janrlardan biri. Çox vaxt beş bənddən ibarət olur. 

Yazılı ədəbiyyatda Ş. İ. Xətai, M. P. Vaqif, M. V. Vidadi, Q. Zakir, S. Ə. Nəbati, S. Vurğun, O. Sarıvəlli, S. Rüstəm, B. Vahabzadə kimi şairlər qoşma janrından istifadə etmişlər.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Bayatı
* Gəraylı
* Tuyuq
* Güllü qafiyə
Azərbaycan Çimərlik Futbolu Federasiyası

**Azərbaycan Çimərlik Futbol Federasiyası**

## Haqqında
2003-cü ildə yaradılıb, amma bu Federasiya hələ də məlum olmayan səbəblərdən bu günə qədər fəaliyyət göstərmir.

Prezident: Fərid Novruzi

## Xarici keçidlər
* http://www.beachsoccer.az/aboutusaz.php
Svilen Simeonov

**Svilen Simeonov** - Bolqarıstan futbolçusu.

## Karyera
Bolqarıstan futbol məktəbinin yetirməsidir.

## Xarici keçidlər
*Svilen Simeonov
Milan Zaqorats

**Milan Zaqorats** — Serbiya futbolçusu.

## Karyerası
Milan Zaqorats 10 yaşından "Zemun" FK-da (Belqrad) futbol oynamağa başlayıb. 16 yaşında Belqradın BSK komandasında oynayıb. 17 yaşında Pançevo şəhərinin "Dinamo" klubu ilə müqavilə bağlayıb və 1-ci dəstədə oynayıb. 2000-2001-ci illərdə Almaniyanın ikinci dəstə təmsilçisi olan "Şvaynfurt-05" komandasının şərəfini qoruyub və klub 1-ci dəstəyə vəsiqə qazanıb. 2002-ci ildə Serbiya və Çernoqoriyanın güclülər dəstəsində oynayan OFK komandasında çıxış etməyə başlayıb. 2004/2005 mövsümündə isə Ukraynanın "Krivbass" (Krivoy Roq) klubunun müdafiəçisi olub. Bundan sonra İnter Bakının heyətində çıxış edib (2005-2010).

## Uğurları
OFK-nın heyətində UEFA-nın İntertoto kuboku yarışlarında (2002-ci il) oynayıb.

## Xarici keçidlər
*http://www.inter.az/index.php?option=com_joomleague&func=showPlayer&p=4&pid=119&Itemid=0
Vladimir Levin

**Vladimir Pavloviç Levin** (;  23.1.1984, Arxangelsk, Rusiya SFSR, SSRİ) — Azərbaycan futbolçusu, Azərbaycan milli futbol komandasının və Qəbələ klubunun müdafiəçisi.

## Həyatı

Vladimir Levin 23 yanvar 1984-cü ildə Arxangelskdə anadan olub. 2001-2004-cü illərdə Odessa Çernomoretsinin şərəfini qoruyub.

Azərbaycanın 13-cü çempionatından Bakı İnterinin heyətində çıxış edib. 2013-cü ildə Qəbələ klubuna transfer olunub. 2015-ci ilə qədər Qəbələ klubunun müdafiəçisi olub. 2008-ci ildən 2013-cü ilə kimi Azərbaycan milli futbol komandasının heyətində çıxış edib.

## İstinadlar

 

## Xarici keçidlər

* inter.az
Xəyal Mustafayev

**Xəyal Əvəz oğlu Mustafayev** — Azərbaycan futbolçusu.

## Həyatı
Xəyal Mustafayev futbol oynamağa 1990-cı ildə Türkmənistanın Büzmennqress şəhərində başlayıb. 1992-ci ildə ailəliklə Gəncəyə köçüblər. Burada məşqçisi əvvəlcə atası, sonra isə Fuad İsmayılov olub. Azərbaycan çempionatlarının güclülər dəstəsində 2006-2007-ci il mövsümünədək 93 dəfə meydana çıxıb və 5 qol vurub. 15-ci Azərbaycan çempionatından "İnter"in (Bakı) müdafiəçisidir.

## Xarici keçidlər
*http://www.inter.az/index.php?option=com_joomleague&func=showPlayer&p=4&pid=112&Itemid=0
Bakılı PFK

**Bakılı Futbol Klubu** — 1995-ci ildə Misir Səttar oğlu Əbilov tərəfindən yaradılmış və həvəskar futbolçulardan təşkil olunmuşdur.

## Tarixi
Rəsmi olaraq klub ilk dəfə "Аraz" adı altında 1997-ci il martın 27-də Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçmişdir. 1998-ci il fevralın 3-dən klub "Bakılı" adlanıb. 1995–96-cı illər mövsümündə klub 6-cı milli çempionatın birinci qrupunda ilk oyununu keçirib. O mövsümdə klub müvəffəqiyyətlə çıxış edərək çempionatın lideri olmuş və yüksək liqaya vəsiqə qazanmışdır. Yüksək liqada klubu professional oyunçular və Ukraynadan dəvət olunmuş futbolcular təmsil edirdilər. Xüsusi qeyd edilməlidir ki, milli futbol klubları arasında ilk dəfə olaraq "Bakılı" Futbol klubu əcnəbi legionerlər dəvət etmişdir. "Bakılı" Futbol klubu başlıca olaraq klubun təsisatçısı və prezidenti Misir Səttar oğlu Əbilov tərəfindən maliyyələşdirilir.

Adlandırma xronologiyası:

1963–1991: Araz Bakı

1995–1997: Araz Bakı

1998: Bakılı Bakı

1998–2000: Bakılı Naxçıvan

2000–...: Bakılı Bakı

## Uğurları
* **[[Azərbaycan Birinci Liqası]]:**
** **Birinci (1)** — 2007–08
** **İkinci (1)** — 1996–97
** **Üçüncü (3)** — 2001–02, 2009–10, 2010–11

## Azərbaycan Çempionatında və Kubokunda

## Xarici keçidlər
* http://www.bakili-fclub.com/club.html
Məktublar kitabı

**Məktublar kitabı** — VIII əsrdə tərtib olunmuş epistolyar sənədlər toplusu "Qirk tltos" (Məktublar kitabi və yaxud Müraciətlər kitabı) xristianlığın tarixini gözəl əks etdirir. Bu abidə V–VIII əsrlərdə erməni kilsə və dövlət xadimlərinin qonşu dövlətlərin (Qafqaz Albaniyası, İberiya və Sasanilər) dövlət və kilsə başçıları ilə yazışmalarından ibarətdir. Toplunun V–VII əsrlərə aid olan I hissəsi yunanlar, suriyalılar, albanlar və gürcülərin kilsə başçıları ilə olan yazışmalardan ibarətdir. Məktublar kitabı xristianlığın tarixi, Alban Həvvari Kilsəsinin doqmatik mübahisələrinə aid qiymətli mənbə olmaqla yanaşı həm də alban əlifbasının olduğunu sübut edən qiymətli bir əsərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Likopen

Son zamanlar oturaq və stressli şəhər həyat tərzinin hökm sürməsi, düzgün olmayan qidalanma nəticə etibarilə orqanizmdə müxtəlif səpkili pozğunluqların geniş vüsət almasına yol açır.

Qeyd edilən faktorların təsiri nəticəsində qan dövranı sabitliyinin pozulması baş verir ki, nəticədə orqanizmdə maddələr mübadiləsi ləngiyir, hüceyrələr passivləşir və orqanizmin erkən yaşlanması baş verir. Yaşlanmanın normal proses olmasına baxmayaraq, erkən yaşlanma arzuedilməzdir. Bəs bu problemlərdən çıxış yolu varmı?

Kuopio Universitetində aparılmış tədqiqatlar sayəsində aydın olmuşdur ki, bütün bəlalardan ən optimal çıxış yolu likopen adlanan antioksidləşdirici maddədir. Orqanizmdə kifayət qədər likopen olmadıqda ürək – damar xəstəlikləri aktivləşir. Təəəsüf ki likopen orqanizmdə sərbəst şəkildə mövcud deyildir. Likopenin mənbəyi isə pomidorlardır. Ən maraqlısı isə budur ki, likopenin mənbəyi təkcə təzə pomidorlar deyil, həmçinin onlardan hazırlanan müxtəlif tomat məhsullarıdır. Lakin vaxtında lazımınca pomidorun qidaya daxil edilməsi bu problemdən ən uğurlu çıxış vasitəsidir . Nəticə etibarilə gün ərzində qida rasionuna 200-500 q pomidor, 500 q tomat şirəsi, 200 q tomat pastasının daxil edilməsi çox vacibdir .

Likopen – bir çox qırmızı və narıncı bitkilərin tərbində olur. Likopenin insan orqanizmində əsas funksiyası antioksidant effektdir. Oksidativ stressin azalması hesabına aterosklerozun qarşısını alır və DNT-nin müdafiəsini təmin edir. İmmuniteti möhkəmləndirir, qocalmanınn qarşısını alır, prostat vəzin funksiyalarını normallaşdırır. Kişi və qadınlarda cinsiyyət sisteminin normal funksiyalarını təmin edir.

## Xarici keçidlər
*http://www.bizimtarla.az/
Aşxaratsuyts

***Aşxaratsuyts*** () və ya ***Coğrafiya*** – VII əsrdə yazılmış qədim Ermənistan coğrafiya və kartoqrafiya abidəsidir. Əvvəllər əsərin müəllifinin Movses Xorenli *(V əsrdə yazılmış [[Erməni tarixi (Moisey Xorenli)|Erməni tarixi]] əsərinin müəllifi)* olması ehtimal edilsə də, sonradan müəllifin VII əsrdə yaşamış erməni coğrafiyaşünası, filosof, riyaziyyatçı, kartoqraf, tarixçi, astronom və kimyaçı və qədim erməni təbiətşünaslığının banisi Ananiya Şirakatsi tərəfindən yazılması müəyyən edilmişdir.

## Haqqında
VII əsrin erməni müəlliflərindən biri olan Ananiya Şiraklının Coğrafiya (Aşxaratsuyts) əsərində həmin dövrdə məlum olan bütün dünya ölkələrinin təsviri vardır. Coğrafiya əsəri iki redaksiyada – ixtisar olunmuş və geniş şəkildə çatmışdır.

Klavdi Ptolomeyin (I–II əsrlər) Coğrafiya əsəri, İskəndəriyyəli Papanın və digər antik müəlliflərin məlumatları A. Şiraklının əsəri üçün mənbə olmuşdur. Lakin Ermənistanın və digər qonşu ölkələrin təsviri müəllifin öz yaradıcılıq məhsuludur. Şiraklı hər bir ölkəni təsvir edərkən siyasi-inzibati vahidləri deyil, təbii-coğrafi landşaftı və etnik sərhədləri əsas götürmüşdür. Quruluşuna görə əsər iki hissədən ibarətdir: birinci hissədə ərazilər, ikinci hissədə isə ayrı-ayrı dövlətlər təsvir olunmuşdur. Coğrafiyanın orijinal hissəsində müəllif VI–VII əsrlərdə Yaxın Şərqdə inzibati bölgünün təsvirini verir və təbiidir ki,Ptolomeyin dövründə bu ola bilməzdi.

Coğrafiya əsərində Asiya 44 ölkəyə ayrılır. Burada Qafqaz Albaniyası 26-cı nömrə ilə işarə olunmuşdur. Böyük Ermənistan isə 27-cidir və 15 əyalətdən (Nahancdan) ibarətdir. Əyalətlər isə öz növbəsində daha kiçik vilayətlərə (havarlara və kantonlara) bölünür. Tədqiqatçıların fikrincə Şiraklı Ermənistanı təsvir edərkən ölkənin Bizans və Sasani Ermənistanına bölündüyü VII əsrin yox, Arşakilər dövrünün inzibati bölgü sistemini əsas götürmüş, habelə bölünmədən sonra baş verən dəyişikləri də qeyd etməyi zəruri sayaraq alban nahanqları olan Arsaq, Uti və Paytakaranı Ermənistandan ayıraraq Qafqaz Albaniyasının tərkibinə qatmışdır. Şiraklı əsərdə Qafqaz Albaniyasının sərhədləri, siyasi-inzibati vahidləri və təbii sərvətlərini təsvir etmişdir.

## Əhəmiyyət
S. T. Yeremyan Coğrafiya əsərinin əhəmiyyətini qeyd edərək yazır: *Aşxaratsuyts coğrafiya və kartoqrafiya üzrə dünya ədəbiyyatında antik dövr üzrə coğrafiya elminin ənənələrini davam etdirən ilk əsərdir.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Fəridə Məmmədova – Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası. Bakı: 1993.
Etibar Hacıyev

**Hacıyev Etibar Firudin oğlu** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Etibar Hacıyev 1971-ci ildə Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun (Vardenis) Zod kəndində anadan olmuşdur. Zod kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra bir müddət sovxozda işləmişdir. Erməni millətçiləri və separatçıları tərəfindən oradakı soydaşlarımız qovulan zaman onun ailəsi Kəlbəcər rayonuna pənah gətirir. Etibar 1989-cu ildə hərbi xidmətə çağırılır, ordudan tərxis edildikdən sonra isə vətənə geri dönür.

## Döyüşlərdə iştirakı
1992-ci ildə Etibar könüllü olaraq Milli Orduya yazılır və torpaqlarımızın müdafiəsinə qalxır. Böyük Canbar, Kiçik Canbar, Buzluq, Erkəç kəndlərinin erməni quldurlarından azad edilməsində xüsusi fədakarlıq göstərir. 1992-ci il 15 iyun Goranboy rayonunun Ağcakənd kəndinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına həlak olur.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 23 iyun 1992-ci il tarixli 6 saylı fərmanı ilə Hacıyev Etibar Firudin oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Göygöl rayonunda dəfn edilmişdir.

Göygöl rayonunda küçələrdən biri qəhrəmanımızın adını daşıyır.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 104–105.
* Qəşəm Məhərrəmov, İntiqam Məhərrəmov. "Başı dumanlı Göyçə". Gəncə-2007. səh. 42

## Xarici keçidlər
*  Hacıyev Etibar
*  Etibar Hacıyev 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Güllü Mustafayeva

**Mustafayeva Güllü Hacı Naim Mustafa qızı** () — Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (1992) və milli rəssamlıq sənətinin ən parlaq nümayəndələrindən biri.

## Həyatı
Güllü Mustafayeva əslən Şamaxıdandır. 1902-ci il Şamaxı zəlzələsindən sonra G. Mustafayevanın atası Hacı Naim Mustafa ailəsi ilə Türkmənistanın Çarcuy şəhərinə köçmüşdür. Güllü Mustafayeva 1919-cu il 29 noyabrda Çarcuy şəhərində anadan olmuşdur. G. Mustafayevanın anası Nabat xanım S. Ə. Şirvaninin nəslindən olub. 1927-ci ildə Hacı Naim Mustafa ailəsi ilə Türkmənistandan Bakıya, İçərişəhərə köçmüşdür.

## Yaradıcılığı
Güllü Mustafayeva 1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunu bitirmişdir. Rəssam öz yaradıcılığında ən müxtəlif janrlara müraciət etmişdir. Tematik tablolar və portretlər yaratmışdır: "Leyli və Məcnun məktəbdə" (1941), "Professor Y. Musabəyovanın portreti" (1957), "Paris. Rəssamlar meydanı" (1961). Güllü Mustafayevanın peyzaj janrında çəkdiyi rəsmlər emosional ifadəliliyi ilə seçilir.

1947-ci ildə yaratdığı "Məhsəti Gəncəvi" portreti rəssamın yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Güllü Mustafayeva bu əsərdə bir neçə məsələni ustalıqla həll etmişdir. Şairənin geyimi, otağın quruluşu, interyer ənənəvi şərq mədəniyyətini düzgün əks etdirir. Məhzəti Gəncəvinin duruşu, gərgin pozası, üzünün demək olar ki, üsyankar ifadəsi şairənin öz dövrü ilə müqayisədə yüksək intellektə və cürətə malik olduğunu büruzə verir. Bu obrazın xüsusiyyətləri ilə gənc rəssam ölkəsinin yaşadığı çox burulğanlı bir periodda sözlə ifadəsi olduqca təhlükəli olan fikirləri əks etdirə bilmişdir. Güllü Mustafayevanın qızı musiqişünas Zemfira Qafarova anasının bu əsəri haqqında deyir: "Onun vizit kartı — öz üzünün cizgilərindən istifadə edərək, yaratdığı XII əsrin şairəsi Məhsəti Gəncəvinin portreti idi".

Güllü Mustafayeva dövrünün əmək qəhrəmanlarının, elm və incəsənət xadimlərinin portretlərini yaratmışdır. Bunlardan iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Bəsti Bağırovanın, oftalmoloq, tibb elmləri doktoru Umnisə Musabəyovanın, nevropatoloq, tibb elmləri doktoru Zəhra Salayevanın, xalq rəssamı Səttar Bəhlulzadənin portretlərini misal gətirmək olar.

Güllü xanım Mustafayevanın yaradıcılığında uşaq portretləri xüsusi silsilə — (məsələn, "Bizim uşaqlar" silsiləsi) təşkil edir.

1973-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı", 4 mart 1992-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" adına layiq görülmüşdür.

Güllü Mustafayevanın əsərləri Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində və Azərbaycan Dövlət Şəkil Qalereyasında saxlanılır.

## Ailəsi
İlk evliliyi rəssam Həsən Haqverdiyev ilə olmuşdur. Bu evlilikdən doğulan uşaqları:
# Əli Haqverdiyev
# Zemfira Qafarova
İkinci evliliyi isə rəssam Nəcəfqulu İsmayılov ilə olmuşdur. Bu evlilikdən doğulan uşaqları:
# Rəna İsmayılova
# Sevinc İsmayılova
Ramiz Mustafayev və Faiq Mustafayevin bacısıdır.

## İstinadlar
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 1993/1994

**Azərbaycan Premyer Liqası 1993/1994** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 3-cü Azərbaycan çempionatıdır.

## Məlumat

* Qələbəyə görə 2, heç-heçəyə 1 xal verilib.
* 16 komanda dairəvi sistemlə mübarizə aparıb. Bu komandalardan 2-si – “Avtomobiçi”, “Xəzri-Eltac” (əvvəlki “Xəzri") aşağı dəstədən gələnlərdir. “Bakı Fəhləsi” isə əvvəlki “Nicat”dır. “Kür” 1-ci dövrədən sonra “Kür-Nur” olub.
* 4 komanda aşağı dəstəyə düşüb. 
* “Neftçi” “Turan”la səfər oyunundan sonra çempionatdan çıxıb və son 8 matçda oynamayıb, texniki məğlubiyyət alıb.

## Yekun turnir cədvəli

## Bombardirlər
* Musa Qurbanov (Turan) 35
* Fazil Pərvərov (Kəpəz) 29
* Nazim Əliyev (Xəzər S) 24
* Müşfiq Hüseynov (Qarabağ) 17
* İmamyar Süleymanov (Kəpəz) 17

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=57&link=3&cont=6076&lang=1 

## İstinadlar
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 1993

**Azərbaycan Premyer Liqası 1993** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 2-ci Azərbaycan çempionatıdır.

## Məlumat
* Qələbəyə görə 2, heç-heçəyə 1 xal verilib.
* 20 komanda hər birində 10 olmaqla 2 qrupda mübarizə aparıb. Bu komandalardan 2-si – "Nicat", "Bozqurd" (əvvəlki "Kür" Samux) aşağı dəstədən gələnlərdir. "Azneftyağ" isə əvvəlki "Tərəqqi"dir.
* Hər qrupdan 3 komanda aşağı dəstəyə düşüb. İlk 2 yeri tutan komanda isə final mərhələsinə yüksəlib.
* Neytral meydanda keçirilən final mərhələsi pley-off sistemi ilə baş tutub.

## I mərhələ

### A qrupu

### B qrupu

## Pley-off mərhələsi

### 1/2

### Bürünc medal uğrunda oyun

### Final

## Həmçinin bax
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 1994/1995

**Azərbaycan Premyer Liqası 1994/1995** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 4-cü Azərbaycan çempionatıdır.

Xəzər Lənkəran 12-ci turdan sonra çıxışını dayandırıb, qalan oyunlarda 3:0 hesablı texniki məğlubiyyət verilib.

## Bombardirlər
* Nazim Əliyev (Neftçi) 27
* Yadigar Suleymanov (Kəpəz) 19
* Vüqar Qəmbərov (Bakı Fəhləsi) 16
* Müşfiq Hüseynov (Qarabağ) 14
* Rövşən Əhmədov (Kəpəz) 12

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=58&link=3&cont=6077&lang=1 

## İstinadlar
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 1995/1996

**Azərbaycan Premyer Liqası 1995/1996** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 5-ci Azərbaycan çempionatıdır.

## Altılıq mərhələsi
Yekun cədvəli

1–6-cı yerlər uğrunda

: 1. "Neftçi" 20 10 6 4 32–20 36
: 2. "Xəzri" 20 8 9 3 22–14 33
: 3. "Kəpəz" 20 9 5 6 34–21 32
: 4. "Turan" 20 9 3 8 26–30 30
: 5. "Qarabağ" 20 4 9 7 25–26 21
: 6. "Kür-Nur" 20 1 4 15 12–46 7

7–11-ci yerlər uğrunda

: 7. "Bakı fəhləsi" 16 9 2 5 26–18 29
: 8. "Viləş" 16 9 1 6 26–29 28
: 9. "Şəmkir" 16 7 4 5 31–18 25
----
: 10. OİK 16 6 2 8 14–16 20
: 11. "Pambıqçı"(N) 16 4 1 11 18–34 13

## Bombardirlər
* Nazim Əliyev (Neftçi/Qarabağ) 23
* Rövşən Əhmədov (Kəpəz) 23
* Fazil Pərvərov (Kəpəz) 23
* Musa Qurbanov (Turan/Kür-Nur) 16

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=59&link=3&cont=6078&lang=1 

## İstinadlar
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 1996/1997

**Azərbaycan Premyer Liqası 1996/1997** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 6-cı Azərbaycan çempionatıdır.

## Bombardirlər
Qurban Qurbanov (Neftçi) 25

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=60&link=3&cont=6079&lang=1 

## İstinadlar
Paraşüt qülləsi (Bakı)

**Paraşüt qülləsi** — Azərbaycanın Bakı şəhərində yerləşən, hazırda saat qülləsi olan tikili. Qüllə Bakı bulvarında yerləşir.

## Tarixi
Dənizkənarı parkın ərazisində Sovet dövründə ilk əhəmiyyətli obyekt 1936-cı ildə tikilmiş paraşüt qülləsi hesab edilir. 75 metr hündürlüyündə olan qüllə bütün Sovet İttifaqı ərazisində ən hündürü hesab edilirdi. Bu qüllə Bakı Şəhər Sovetinin təşəbbüsü ilə "Bakinskiy Raboçiy" maşınqayırma zavodunda hazırlanmışdır. Paraşütdən tullanmaq idman növünə marağı olan hər kəs buradan istifadə edirdi. Burada gənclərin ilk hərbi hazırlığı üzrə paraşüt tullanmaları təlimləri də keçirilirdi. Paraşüt qülləsinə 20, 25, 60 metrlik yüksəkliklərdən tullanmaq imkanı var idi. 1960-cı illərdə burada bədbəxt hadisə baş verdikdən sonra qüllə fəaliyyət göstərmədi. Lakin qüllə sökülmədi, keçmişin bir xatirəsi olaraq saxlanıldı. 2008-ci ildən qüllənin üzərindəki lövhədə vaxt, küləyin gücü, havanın və dəniz suyunun istiliyi göstərilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eramızın Babili

**"Eramızın Babili"** — Moris Dantekin "Babil övladları" romanına əsasən fantastik film.

Yaxın gələcəkdə, dağıdıcı müharibədən sonra dünyanı xaos bürüdü. Yoxsulluqda batmış Avropa və Asiya əhalisi daha yaxşı həyat axtarışlarında planetinin digər yerlərinə qaçır. Muzdlu Toropa (Vin Dizel) Avrora adlı qızı (Melani Tyeri) və rahibə Rebekkanı (Mişel Yeo) Orta Asiyadan Nyu-Yorka müşayiət etmək tapşırırlar.

## İstinadlar
Uzunmeşə məscidi

**Uzunmeşə məscidi** — Azərbaycanın Quba rayonunun Uzunmeşə kəndində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi.

Uzunmeşə məscidi XIX əsrdə tikilmişdir. 2006-cı ildə tarixi məscid  dağıdılmış və məscidi yerində yeni məscid tikilmişdir. İlk molla və müədzinlərindən biri kimi tarixdə Abdullah ibn Abdulmanaf göstərilir. Lakin İkinci dünya müharibəsi dövründə müharibədən qayıtmayan Abdullahdan sonra Sovet hakimiyyəti illərində baxımsız qalan və ən nəhayət anbara çevrilən məscid bu gün bütün uzunmeşəlilərin fəxri sayılır.
Şənlik

*Şənlik (Kəlbəcər) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
*Şənlik (Ağcabədi) — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
*Şənlik bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunda bələdiyyə.