open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Okean çökəkliyi

**Okean çökəkliyi** (; ) — okean dibi relyefinin ən iri elementi və tektonik strukturu, materik yamacı, sualtı silsilələr, tirələr və yüksəkliklərlə əhatələnən geniş çökəklik. Okean çökəkliyi bir-birilə dərin keçidlərlə birləşə bilər. Okean dibində yerləşən bu çökəkliklərin orta dərinliyi 5 min metrə çatır.

## İstinadlar
Okean platosu

**Okean platosu** (, ) — 2500–3000 metr dərinlikdə yerləşən düzən relyef, abissal düzənliklərə doğru dik yamacla düşür. Platonun hamar səthi tektonik pillələr, vulkan və fay tipli sualtı dağlarla mürəkkəbləşmiş olur.

## Həmçinin bax
* Laxar brekçiyaları
* Torpaq
* Çalalı relyef

## İstinadlar
Afrikalı Lev

**İoann Afrikalı Lev** (; doğum adı **əl-Həsən ibn Məhəmməd əl-Vəzzan əl-Fasi** ; ) — ərəb coğrafiyaşünası və səyyahı.

## Tərcüməyi-hal
1492-ci ildə Qranada şəhərində müsəlman ailəsində anadan olub, sonra isə şəhəri tərk edən ailəsi Castilla şəhərinin tərəfindən tutulduqdan sonra ailəsi Mərakeşə köçürülüb. Fəs şəhərində yaşamış, burada yerləşən Əl-Karaouine Universitetində təhsil almışdır.

Afrikalı Lev təhminən 1550 ildə Tunisdə vəfat etmişdir.

## Əlavə oxu
* *Лев Африканский*. Африка — третья часть света / Перевод с итальянского, комментарий и статья В. В. Матвеева; Отв. ред. Д. А. Ольдерогге. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1983. — 512 с. — (Литературные памятники). — 25 000 экз.

## İstinadlar
Küləyin sürəti

## Külək
Atmosfer təzyiqinin paylanmasından asılı olaraq hava həmişə üfiqi istiqamətdə yer dəyişir. Havanın üfiqi istiqamətdə belə yer dəyişməsinə külək deyilir. Külək həmişə yüksək təzyiq sahəsindən alçaq təzyiq sahəsinə doğru əsir.

## Küləyin sürəti
Küləyin sürəti və istiqaməti daima dəyişir. Yer səthində küləyin orta sürəti 5–10m/san olub, bəzən isə güclü atmosfer tufanları zamanı 50m/san.-yə çatır. Atmosferin yuxarı təbəqələrində şırnaq axınlarında küləyin sürəti daima 100 m/san bərabər olur. Küləyin sürəti m/san, km/saat və düyümlərlə ifadə olunur. Metr saniyədən düyümlərə keçmək üçün m/san-ni 2-yə vurmaq lazımdır. Bundan başqa küləyin sürətini ballarla (Bofort şkalası) ifadə etmək olar. Mümkün ola bilən küləyin sürətləri 12 balla ifadə edilir. Bu şkalaya görə küləyin sürəti müxtəlif effektlərlə əlaqələndirilir. Məs; dənizin
dalğalanması, budaqların yırğalanması, borulardan tüstünün çıxması və s. Bofort şkalasında sıfır — ştilə, 4 bal külək Bofort şkalasında mülayim adlanıb 5–7 m/san; 7 bal güclü külək olub 12–15 m/ san, 9 bal isə fırtına olub 18–21 m/san, nəhayət 12 bal tufan olub 29 m/san güclü küləyə uyğun gəlir.
Küləyin sürətini orta və ani sürət olmaqla iki yerə bölürlər. Ani sürət çox böyük tərəddüdə malik olub, orta sürətdən xeyli fərqlənə bilər. Yer səthində ən çoxu 4–8 m/san. Küləklər müşahidə edilir. Lakin hər halda tufan və fırtınalar zamanı sürət 30 m/san, hətta 60 m/san ola bilər.

## Həmçinin bax
* Külək
* Küləyin istiqaməti

## Xarici keçidlər
Küləyin gücü 

## İstinadlar
Elmi ədəbiyyat

**Elmi ədəbiyyat** — elmi metod çərçivəsində aparılmış tədqiqatların, nəzəri ümumiləşdirmələrin nəticəsində yaradılmış yazılı əsərlər məcmusudur.

## Elmi ədəbiyyatın faydaları
Elmi ədəbiyyat alimləri və mütəxəssisləri elmin son nailiyyətləri ilə məlumatlandırmaq, eləcə də elmi kəşflərin ilkinliyini möhkəmləndirmək işinə xidmət edir. Bir qayda olaraq, dərc olunmamış elmi iş tamamlanmış hesab olunmur.

## İlk elmi əsərlərin janrları
İlk elmi əsərlər müxtəlif janrlarda yaradılmışdır: traktat, mülahizə, nəsihət, dialoq, səyahət, tərcümeyi-hal və hətta şer formasında.

## Elmi ədəbiyyatın formaları
Hal-hazırda elmi ədəbiyyatın formaları standartlaşdırılmışdır və bura monoqrafiyalar, icmallar, məqalələr, məruzələr, resenziyalar, bioqrafik, geoqrafik və s.təsvirlər(oçerklər), qısa məlumatlar, avtoreferatlar, referatlar, məruzə və məlumat tezisləri, elmi-tədqiqat işləri haqqında dərc olunmuş şəkildə yayılan və eləcə də elmi-tədqiqat işləri haqqında dərc olunmayan hesabatlar, dissertasiyalar daxildir.

## Elmi ədəbiyyatın attestasiya mexanizmi
Hal-hazırda bir çox ölkələrdə elmi ədəbiyyatın hakimiyyət və ya ictimai elmi təşkilatlar tərəfindən dəstəklənən attestasiya mexanizmi mövcuddur. Məsələn, Rusiyada bu attestasiyanı AAK(Ali Attestasiya Komissiyası) həyata keçirir.

## Elmi ədəbiyyatın nəşrinə olan əsas tələblər
Elmi ədəbiyyatın nəşrinə olan əsas tələblərdən biri onun mütləq rəyə verilməsidir. Bu proses çərçivəsində nəşriyyat və ya elmi jurnalın redaksiyası yeni elmi əsəri dərc etməzdən əvvəl, onu bu sahədə mütəxəssis hesab edilən bir neçə (adətən iki) rəyçiyə göndərir. Rəy verilmə prosesi kobud metodoloji səhvləri olan və ya tamamilə saxtalaşdırılmış materialların elmi ədəbiyyat çərçivəsində nəşrinin istisnasına xidmət edir.

## Elmi ədəbiyyatın daşıyıcıları
XX əsrin başlanğıcından etibarən dərc olunan elmi ədəbiyyatın həcminin mütamadi surətdə eksponensional artımı müşahidə olunur. Bununla əlaqədar olaraq, hal-hazırda elmi ədəbiyyatın ən mühüm daşıyıcılarından biri dövri nəşrlər, əsasən, resenziyalaşdırılmış (rəy verilmiş) elmi jurnallardır.
XX əsrin axırlarından bu jurnalların kağız daşıyıcılardan elektron daşıyıcılara — əsasən internetə keçməsi müşahidə olunur.

## "PLOS One" –da aparılmış tədqiqatlar
2015-ci ildə "PLOS One" –da aparılmış tədqiqatlara görə hal-hazırda 5 nəhəng nəşriyyat evi — Elsevier, Wiley, Taylor and Francis, Sage, Springer dünyada çıxan elmi ədəbiyyatın yarısından çoxuna nəzarət edir.

## Qeyd
* Elmi ədəbiyyat — Böyük sovet ensiklopediyasından məqalə
* Elmi elektron kitabxanalar: aktual məsələlər və onların həllinin müasir yolları
* "Elmi dövri ədəbiyyat: problemlər və həllər", № 2, 2013-cü il, s.20–29

## Mənbə
Senkeviç M. P. Elmi əsərlərin ədəbi redaktəsi —M.1970

## İstinadlar
Okean tirəsi

**Okean tirəsi** (, ) — talassokratonun sadə, müsbət strukturu, okean dibinin tağvari qalxması. Qanadları sürüşmələrlə, tağı isə qırılmalarla mürəkkəbləşmiş olur. Onun tağ hissəsində bir xətt boyunca uzanan vulkan aparatları yerləşir. Sakit okeanın qərb hissəsində aydın təzahür edir.

## Həmçinin bax
* Laxar brekçiyaları
* Torpaq
* Çalalı relyef

## İstinadlar
Derivatoqrafiya

**Derivatoqrafiya** – temperatur rejiminin dəyişməsi şəraitində maddədə baş verən kimyəvi və fizika-kimyəvi proseslərin tədqiqi  üsuludur. 
## Derivatoqrafiyanın əsası
Derivatoqrafiyanın əsası differensial termiki analizin (DTA) başqa fiziki və ya fiziki-kimyəvi metodların , məsələn termoqravimetriya (TG), dilatometriya, kütlə spektrometriya, spektroskopiyanın birləşdirilməsilə qoyulub.
DTA – TG analizində termiki effektin təsiri altında  maddənin transformasiyasının baş verməsilə  yanaşı, nümunənin (maye və ya bərk) kütləsində dəyişiklik qeydə alınır.

## Derivatoqraf cihazı
Termik və termoqravimetrik dəyişmələri qeyd edən cihaz derivatoqraf adlanır.

## Mənbə
* Paulik F., Paulik J., Erdey L. Derivatography A complex method in thermal analysis. Talanta, 1966. – 13. – P. 1405-30.
* Уэндландт У. Термические методы анализа = Thermal Methods of Analysis/ Пер. с англ. под ред.Степанова В.А. и Берштейна В.А. – М.: Мир, 1978. – 526 с.
Andorranın dövlət quruluşu

**Andorranın dövlət quruluşu** knyazlıqdır. Əslində isə burada respublika quruluşu mövcuddur. Qanunverici orqan tərkibi 28 nəfərdən ibarət olub, əhali tərəfindən birbaşa ümumi səsvermə ilə dör il müddətinə seçilən Baş sovetdir (bir palatalı parlament). Onun aktları dövlətin başçısı tərəfindən təsdiq edildikdən sonra qüvvəyə minir. Dövlətin başında isə Fransa prezidenti və Urxel yepiskopu durur. İcraedici hakimiyyət general sovetin təyin etdiyi birinci və ikinci sindikatlara, eləcə də Fransa prezidenti və Urxel yepiskopunu təmsil edən iki nümayəndəyə aid idi.
Ölkədə bir neçə siyasi partiya fəaliyyət göstərir. Bunlardan demokratik birlik partiyası feodalizm qalıqlarının ləğvi uğrunda mübarizə aparır,söz azadlığı tələb edir və ayrı-seçkilik əleyhinədir. Knyazlıq çoxluğu partiyası mühafizəkar, mülayimlər partiyası isə liberal partiyadır.

## Həmçinin bax
* Andorra tarixi

## Xarici keçidlər
* Андорра 

## İstinadlar
Okean yatağı

**Okean yatağı** (, ) — yerin nəhəng relyef elementlərindən biri. Yer səthinin ən aşağı səviyyəsini/ dərinliyi 6–7 min metrə qədər/ təşkil edib, materik yamacı ilə orta okean silsiləsi arasında yerləşir. Okean tipli yer qabığına malik olması ilə səciyyələnir.

## Həmçinin bax
* Laxar brekçiyaları
* Nohur
* Xionosfer

## Geomorofloji termin
**Okean dibi** — (, ) litosferin Dünya okeanı suları ilə örtülmüş səthi; qitələr vasitəsilə iri okean çökəklərinə bölünür. Sonuncuların hüdudlarında Yerin dörd çox böyük relyef elementi (geotekturu) ayrılır: qitə dayazlığı, keçid zona (qitədən okeana), okean yatağı və aralıq okean sıra dağları. Qitə dayazlığı və qitə yamacı çox vaxt vahid sualtı qitə kənarı geotekturunda birləşdirilir. Okean dibi dörd geotektura bölünməsi geofiziki məlumatlarla – yer qabığının quruluşu və Yerin maqnit, qravitasion və istilik sahələrinin xüsusiyyətləri ilə təsdiqlənir.
Materiklərlə, O.d. 4 iri relyef elementinə (geotektura), okean çökəkliklərinə bölünür. O.d. materik dayazlığı; keçid zonası / materikin okeana keçidi/; okean yatağı; orta okean silsilələri ayrılır . 

## İstinadlar
Tobi adası

**Tobi adası** (Hoteoxobey) () — Palau adalarının tərkibinə daxil olan ada  Sakit okeanın qərbində yerləşir. Helen və Tranzit rifləri ilə birlikdə Xatoxobey ştatını əmələ gətirir.

Adanın sahəsi 60 ha-dır. Burada 30 nəfər (2005) yaşayır ki, onunda böyük hissəsi adanın qərbində yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi Xatoxobey kəndidir. Maksimal hündürlüyü 3 m, uzunluğu 1,6&nbsp;km, eni 0,8&nbsp;km-dir.

## Mənbə
* Ada haqqında məlumat
Qlobigerin lili

**Qlobigerin lili** — pelagik kalsium-karbonatlı lil

## Haqqında
Qlobigerin lili — açıq okeanın tropik və mülayim zonasında böyük dərinlikdə (2500–5300 m) çökmüş ağ, sarımtıl, bəzən də çəhrayı rəngdə lildir. Əsasən *Globigerinidae* ailəsinə mənsub plankton foraminifer qabıqları və onların qırıntılarından ibarətdir. Çox vaxt termin "foraminiferli çöküntülər" terminin sinonimi kimi daha geniş mənada işlədilir. Bu isə düzgün deyil, çünki sonuncu çöküntülərin tərkibində başqa foraminifer ailələləri (məs.: *Globorotaliidae*) üstünlük təşkil edə bilər. Əvvəllər qranulometrik tərkibinə görə qlobigerin lili kimi ayrılan bir çox çöküntülər alevrit və qumlara aiddir

Dünya okeanı dibinin 128 milyon km2–i qlobigerin lili ilə örtülüdür. Bunun 48 milyon km2 -i Hind okeanına, 42 milyon km2 -i isə Sakit okeanına düşür.

## Həmçinin bax
* Gil
* Lil
* Okean
* Tropik
* Plankton
* Foraminiferlər
* Foraminiferli çöküntülər
* Çöküntülər
* Qranulometrik tərkib diaqramı
* Alevrit
* Qum
* Dünya okeanı

## Mənbə
#  Əliyeva N. Ə. "Hidrometeoroloji lüğət". Bakı 2005., 246 s.
# Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679
Karst landşaft

**Karst landşaft** (, ) — karstın inkişaf etdiyi sahələrin landşaftı. Mülayim enliklərdə qapalı dərinlik və çökəkliklərin olması səthi axınların az olması, qrunt sularının dərində yatması, yeraltı boşluqların olması, mağaralar, itən çaylar, gur bulaqlar və b. əlamətlərlə fərqlənir. Subtropik və tropik qurşaqlarda qüllə, konus, günbəz, çılpaq daşlı sahələr, çökəklik karstı və b. formada qalıq relyef formalarının olması ilə səciyyələnir.

## Həmçinin bax
* Okean adaları
* Okean platosu

## İstinadlar
Karst relyefi

**Karst relyefi** (, ) — əhəngdaşı, dolomit, gips və digər həll olan süxurlarda suyun həll etməsi sayəsində əmələ gələn relyef tipi. Yerüstü və yeraltı qapalı mənfi relyef formaları (yerüstü-qıf, çökəklik, polye, ponor və yeraltı quyu, mağara) üstünlük təşkil edir. Tropik ərazilərdə müsbət relyef formalarına tez-tez təsadüf edilir. Ti-pik K. r. Yuqoslaviyada karst platosunda təsadüf edilir.

## İstinadlar
Böyük Afrika qrabeni

Böyük Afrika çatı və ya qrabeni adı adını almış bu ərazi Afrika materikinin şərq hissəsində yerləşir. Belə ki, yer səthində şaquli və üfiqi hərəkətlər nəticəsində düşmə və qalxmalar müşahidə edilir. Bu düşmələr yəni qrabenlər, qalxmalar isə horstlar adlanır. Onların uzunluğu yüzlərlə km olub, yer səthinin aralanma zonalarında müşahidə edilir. Dünyanın ən iri sınma zolağı demək olar ki, Afrika materikindədir. Burada bu intensivliklə düşmə və qalxma prosesləri davam edərsə demək olar ki, Afrika materikinin yeganə iri yarımadası olan Somali yarımadası materikdən ayrılacagdır. Təbii ki, bu proses uzun bir vaxt tələb edəcək. Bildiyimiz ki, qrabenlərdə dünyanın ən dərin gölləri yerləşir. Bunlara misal olaraq ele, Afrika materiki daxilində Tanqanika, Nyasa və Rudolf göllərini deyə bilərik. Həmçinin Avrasiya materikindəki, Baykal və Urmiya gölləri də qraben mənşəli göllərdirlər. Bu göllər dərin olmaqla yanaşı həmçinin formasına görə uzunsov olurlar.

## Həmçinin bax
* Tektonik hərəkətlər

## İstinadlar
Karst yaylası

**Karst yaylası** (, ) — zəif dislokasiyaya uğramış, yaxud üfqi yatan qalın karstlaşan süxurlardan təşkil olunmuş plato tipi. K.y. səth sularının zəif axması ilə əlaqədar qrunt sularının güclü şaquli hərəkət etdiyi zonalarda bol karst formalarının olması ilə səciyyələnir (mis: Yuqoslaviyanın şimal-qərbində Karst yaylası).

## Həmçinin bax
* İlkin denudasiya
* İlkin düzənlik

## İstinadlar
Pane dağı

**Pane dağı** () — Qrand Ter adasının ən hündür zirvəsi. Zirvə həmçinin Yeni Kaledoniyanın ən hündür dağıdır. Zirvənin hündürlüyü 1628 metr təşkil edir.
## İstinadlar
Kaynozoy

**Kaynazoy** və ya **Kaynozoy erası** (, ; yun. kainos-yeni və zoe-həyat) — Yer qabığı laylarının ümumi stratiqrafik cədvəlində ən yuxarıda yerləşib, Yerin geoloji tarixinin ən yeni erasına müvafiq gəlir. 67 milyon il əvvəl başlayıb, hazırda da davam edir. Paleogen, Neogen və Dördüncü dövr (antropogen) sistemlərinə ayrılır. Kaynozoy erası alp qırışıqlığı ilə əlaqədar olan və Sakit okeanın sahil boyu, Cənubi Avropada və Asiyada ən yüksək dağ sistemlərini əmələ gətirən, intensiv dağ əmələgətirmə hərəkətləri ilə səciyyələnir. Neogenin axırı Dördüncü dövrün əvvəlində Avropa, Asiya və Şimali Amerikada qalın materik buzlaşması ilə müşayiət olunan kəskin soyuqlaşma baş vermişdir. Canlı aləmdə məməlilər hakim mövqe tutur. Heyvanlar və bitkilər müasir vəziyyətinə yaxın olmuşdur. Dördüncü dövrün əvvəlində ilk ibtidai insanlar meydana gəlmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Katastrofizm

**Katastrofizm** (, ) — geologiyada konsepsiya. Bu konsepsiyaya görə yer qabığında, eləcə də üzvi aləmin tərkibində gedən dəyişiliklər qısa geoloji müddət ərzində katastrofik şəkildə baş vermişdir. 19-cu əsrin əvvəllərində fransız alimi J. Küvye tərəfindən irəli sürülmüş nəzəriyyə. Həmin əsrin axırında öz əhəmiyyətini itirmişdir.

## Həmçinin bax
* Fasiya və Qalıq üsulu
* Fiksizm
* Fiordlar

## İstinadlar
Kimvr tipli sahil

**Kimvr tipli sahil** (, ) — bəzən buzlağın iştirakı ilə parçalanmış və limanı çox olan, su basmış sahil. Baltik dənizi sahillərində Trave və Oder çayları arasında bu cür sahillər "bodden" adlanır. Körfəzlər adətən dənizdən dyun zonaları ilə ayrılır (Yutlandiya və Şimali Amerika qütb arxipelaqının yerləşdiyi Kimvr yarımadasının şimal hissəsi).

## Həmçinin bax
* Laxar brekçiyaları
* Lay (təbəqə)
* Lay düzənliyi

## İstinadlar
Kontinent (materik)

**Kontinent (materik)** (, ) (lat. continens, yiyəlik halında continentis-materik) — yer qabığının nəhəng massivi olub, səthinin çox hissəsi quru şəklində Dünya okeanı səviyyəsindən yuxarıda, kənarları isə okean səviyyəsindən aşağıda yerləşir (materiklərin sualtı kənarı). Materiklərdə yer qabığı "qranit qatın" iştirakı ilə səciyyələnir və orta qalınlığı 35–45 km-dır. Müasir geoloji əsrdə 6 kontinent mövcuddur: Avrasiya (53,4 mln. km2
), Afrika (30,8 mln. km2
), Şimali Amerika (24,2 mln. km2
), Cənubi Amerika (18,2 mln. km2
), Avstraliya (7,7 mln. km2
) və Antarktida (14,0 mln. km2
-ə qədər).

## Həmçinin bax
* Neotektonika (ən yeni tektonika)
* Neptunizm
* Nival iqlim

## İstinadlar
İlham Ənvəroğlu

**İlham Ənvəroğlu** ( **Əhmədov İlham Ənvər oğlu**; ) — Türkiyədə çalışan tanınmış azərbaycanlı rəssam, dizayner, sənətşünas alim, Səlcuq Universitetinin professoru. Səlcuk Universitetinin İncəsənət fakültəsinin dekanı  

## Həyatı
İlham Ənvər oğlu Əhmədov 27 may 1970-ci ildə Ağcabədi şəhərində şair, filoloq alim Ənvər Əhmədin ailəsində anadan olmuşdur.

## Təhsili
Orta təhsilini Ağcabədi şəhər 11 saylı orta məktəbdə aldıqdan sonra 1989-cu ildə Ə.Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirmişdir.1995-ci ildə Azərbaycan Dövlət İnşaat Mühəndisləri  Universitetinin memarlıq fakültəsindən məzun olmuşdur. 1998-ci ildə Türkiyədə Konya şəhərində Səlcuq Universitetində incəsənət fakültəsində təhsil işçisi olaraq çalışmışdır.2000-ci ildə Səlcuq Universiteti İctimai Elmlər İnstitutunda “rəsm təhsili fundamental elm sahəsi” üzrə magistr adını qazanmışdır.

## Əmək fəaliyyəti
Səlcuq Universiteti incəsənət fakültəsində müəllim olaraq fəaliyyətə başlamışdır. Hazırda Türkiyədə Konya şəhərində Səlcuq Universitetində  dosent olmaqla Gözəl sənətlər (incəsənət) fakültəsində "endüstri ürünləri tasarım bölümü"nün başkanıdır (sənaye məhsulları dizaynı kafedrasının müdiridir).

## İştirak etdiyi sərgilər
Rəssam İlham Ənvəroğlu 50-dən çox  milli və beynəlxalq sərgilərdə iştirak etmişdir. Bakıda (1995), Konyada (1996, 1997, 1999, 2003, 2005, 2007), Adanada (2006), Bodrumda (2008, 2010), İstanbulda  (2009, 2010), Ankarada (2001, 2002, 2003, 2007), Eskişehirdə (2010), Samsunda (2000), Malatyada (2005, 2006), Kayseridə (2006) və Bursada (2007) fərdi sərgiləri rəssamın əsərləri uğurla nümayiş etdirilmişdir.2006-cı ildə 67-ci Dövlət rəsm və heykəl sərgisində,  2008-ci ildə “Kempinski sənət günləri” sərgisində birincilik mükafatına layiq görülmüşdür. İ.Ənvəroğlu  2010-cu ildə Balaton – Szalon Kiçikhəcmli işlər Biennalında böyük mükafatla təltif olunmuşdu. UNESCO Beynəlxalq Plastik Sənətlər Assosiasiyasının (AİAP ) üzvüdür.İ.Ənvəroğlu “Aman ovçu”, “Şaman”, “Kutsal şehirler”, Cənnət quşu” və digər məşhur əsərlərin müəlifidir.

Həmçinin Azərbaycan ilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri arasında diplomatik əlaqələrin qurulmasının 25 illiyi və Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi Günü münasibətilə keçirilən mərasimdə rəssamın 30 işi nümayiş etdirilib
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyi ilə əlaqədar Macarıstanda “Şərqdən Qərbə Hun -Türk simvolları və rəmzləri” adlı fərdi sərgisi olub.

## Təltifləri
"Tərəqqi medalı" — Azərbaycan diasporunun inkişafında xidmətlərinə görə 

## Həmçinin bax

* Məzahir Avşar
* Ənvər Əhməd

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*www.turkishpaintings.com
*İlham Enveroğlu Kimdir? Yakın Doğu Üniversitesi
Ortadağlıq relyef

**Ortadağlıq relyef** (, ) — yüksəklik qurşağı aydın seçilən, elüvi və aşınma qabığının geniş yayıldığı, bəzən düzəlmə səth­lərinin  qalıqları saxlanılan, zir­və hissəsi oval formada olan dağlıq relyef. Heç vaxt qar xəttin­dən yuxarı qalxmaması və ya denuda­siyanın təsiri altında alçal­ması ilə əlaqədar olaraq buzlaşma izləri olmur. Coğrafi enlikdən  və iqlim­dən asılı olaraq mütləq hündürlüyü dəyişir. Məs: Cənubi Ural, Karpat və s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Beta Sentavr

**Beta Centauri** (β Centauri, qısaldılmış **Beta Cen**, β Cen), həmçinin **Hadar** adlı, Centaurusun cənub bürcündə üçlüyün ulduz sistemidir. Sistemin vahid vizual dəyəri 0.61, ikincisi isə ən qədim, Centaurusda ən parlaq, gecə göyündəki parlaq ulduzlardan biridir. Astrometrik Hipparcos fittinginin paralaks ölçmələrinə görə bu sistemdə olan məsafə təxminən 390 ± 20 işıq (120 ± 6 pareks) təşkil edir.

Beta Centauri Cənub yarımkürəsində Cənubi Xaç kimi tanınan asterisiyanın "markerlərinin" daxili hissəsi kimi tanınır. Digər kursor Alpha Centauri tərəfindən Beta Centauri ilə hazırlanmış bir xəttdir və bir neçə dərəcə Gacrux, çarmıxın üstündəki ulduza gətirib çıxarır. Gacruxu istifadə edərək, bir naviqator, Güneyin təsirli bir şəkildə təsbit edilməsi üçün Acrux ilə bir xətt çəkə bilər.

Beta Centauri sisteminin üç komponenti vardır: Beta Centauri Aa, Ab və B Təsbit edilən bütün spektral xətlər B1 növü ulduzla tutarlıdır, yalnız sətir profilləri dəyişəndir, bu səbəblə üç ulduzun bütününün eyni spektral tipli olduğu düşünülər.

1935-ci ildə Joan voute, identifikator vou 31 olan Beta Centauri B-ni təyin etdi. Bu yoldaş, 1.3 saniyəlik ark ilə əsas bölgədən ayrıldı və o zamandan bu yana mövqe bucağı altı dərəcə dəyişdi, kəşfdən bəri də qaldı. Beta Centauri B, primeri əsas olaraq 0,6 işıq ili və ya 100k AU-larda, təxminən 1500 illik bir periodda orbitdədir.

1967-ci ildə, Beta Centauridir radial sürətdəki periodik dəyişmə müşahidə və Beta Centauri AN-ın iki xəttli bir spektroskopik ikitərəfli olduğunu irəli sürdü. Bu, 1999-cu ildə təsdiqlənmişdir. 

Bu cüt, 2005-ci ildə ortalama təxminən 4 astronomik vahidlə (məsafə 161 parsek sistemi əsasında) hesablanmışdır.

Hər iki Aa və Ab B1 III, sinfi III luminosity ilə ulduz sinfinə sahibdirlər. Bu, aydındır ki, nəhəng ulduzlar əsas ardıcıllıqlardan uzaqlaşır. Hər ikisi də çox saatlıq Multi-shot dövrü olan Beta Front ilə dəyişən ulduzlardır.

## İstinadlar
Konstruktiv geomorfologiya

**Konstruktiv Geomorfologiya** (, ) — geomorfologiyanın bir bölməsi, daha geniş mənada, tətbiqi geomorfologiya. Yer səthində mövcud olan və onu mürəkkəbləşdirən relyef formalarının təcrübi məqsədlər üçün istifadə etmək yollarını izah edir və onu istiqamətləndirir.

## Həmçinin bax
* Orogen dövr
* Ortadağlıq relyef

## İstinadlar
Osovlar

**Osovlar** (, )

# dərələrin və qobuların dik yamaclarında, sirkəbənzər dayaz batıq çövəklik; qrunt və səth suları ilə, xüsusi ilə kölgəli yamaclarda qarın tədricən ərimə zamanı güclü rütubətlənmiş gillicə çöküntü qatının üst hissəsinin yer dəyişməsi nəticəsində əmələ gəlir;
# ağırlıq qüvvəsinin təsiri ilə qar kütləsinin yamac aşağı nisbətən yavaş yerdəyişməsi (qar sürüşməsi).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kontinent Şelfi

**Kontinent Şelfi** (, ) — materik dayazlığı-materikin sualtı kənarlarının düzənlik zolağı, eni dəyişkəndir (bir neçə km-dən 1200–1500 km-dək). K.ş qurunun sahilinə bitişik olub, onunla eyni geoloji quruluşda olması ilə səciyyələnir. Materik dayazlığının kənarı (qaşı) müxtəlif dərinlikdə yerləşə bilər: 50–100 m-dən 200 m-ə qədər, bəzi hallarda isə 1500–2000 m-ə qədər çatır (mis: Oxot dənizinin Cənubi Kuril çökəkliyində). Şelf daxilində neft, qaz və digər faydalı qazıntı yataqları yerləşir.

## Həmçinin bax
* Yamac
* Yerin mantiyası

## İstinadlar
Avrasiya əhalisi

**Avrasiya əhalisi** -  Avrasiyada daima yenidən istehsal nəticəsində yenilənən və yaşayan insanların toplusu.
## Haqqında
* Avrasiya əhalisinin sayına görə materiklər arasında birinci yeri tutur. Hal-hazırda Avrasiyada 2017-ci ilə görə olan statistik göstəricilərə görə 4,618 milyard nəfərdir. 
* Dünya əhalisinin 3/4-ü burada yaşayır. Avrasiyada yaşayan əhali Dünya əhalisinin  70%-ni təşkil edir. Əhalinin 2/3-si Asiyada, qalan hissəsi Avropada yaşayır. 
* Qanq, Braxmaputra və Yantsızı çaylarının vadiləri, Yava adası, Banqladeş, ayrı-ayrı ölkələrdə formalaşmış iri sənaye rayonları sıx məskunlaşmışdır. 
* Yava adasında əhalinin sıxlığı 400-1000 nəfər/kv. km, Banqladeşdə 850 nəfər /kv km-dir. 
* Asiyada əhalinin orta sıxlığı hər kv km-də 79,1 nəfər, Cənubi Asiyada 257 nəfər, Şimali Asiyada 10 nəfərdir. 

* Materikin əhalisinin əsas hissəsi avropoid və monqoloid irqlərinə, Şri-Lanka və Hindistanın cənubundakı əhali qarışıq irqə (Dravid) mənsubdur. Avrasiyada yaşayan xalqlar 10 dil ailəsinə, 20 dil qrupuna aiddir. Onlar 600-dən çox dildə danışırlar.  
* Avropa əhalisi demək olar ki, tamamilə avopoid irqinə mənsubdur və hind avropa dil ailəsinə daxil olan dillərdə danışır.  Qərbi Avropanın əhalisiin əksəriyyətini almanlar, italyanlar, fransızlar və ingilislər təşkil edir. Mərkəzi və Şərqi Avropada əsasən slavyan xalqları məskunlaşmışdır. Şərq (rus, ukrayna, belorus), qərb (polyak, çex, slovak), və cənub (serb, bolqar, makedon, çernoqoriyalı və sloven) slavyanları.
* Asiya əhalisinin irqi və etnik tərkibi isə olduqca rəngarəngdir. Burada yaşayan əhalinin əksəriyyəti avropoid və monqoloid irqinə mənsubdur. 
* Avropada əsasən əhali sıxlığı İslandiyada hər kv km-ə görə 2 nəfərdən başlayaraq Hollandiya ərazisində hər kv km-ə görə 370 nəfərə qədər dəyişir. 

## Əhali üzrə Avrasiya ölkələrinin siyahısı

## Table

## Həmçinin bax
* Dünya əhalisi
* Əhali
* Azərbaycan əhalisi

## Xarici keçidlər
* Населения Евразии. Его расовый и этнический состав, размещение на материке

## İstinadlar
Kordilyer (sıra dağlar)

**Kordilyer** — (, ) fiziki coğrafiya və geomorfologiyada ümumi məfhum olub, müəyyən məsafədə uzanmış və müəyyən dərəcədə paralel dağ silsilələrini ifadə etmək üçün istifadə edilir (ona bitişik dərələr, hövzələr, platolar, düzənliklər, yaylalar, çaylar və göllərlə birlikdə). Kordilyerlərin ayrı-ayrı hissələri müxtəlif istiqamətli ola bilər, lakin əsas istiqamət bir olur (mis: Cənubi Amerikada And paralel dağ sistemləri). Məfhum Cənubi Amerikada ayrılıqda dağ sistemlərini ifadə etmək işlədilir.

## Həmçinin bax
* Antesedent dərə
* Antiklinori
* Aservolitlər

## İstinadlar
Ossillyasion-fərziyyə

**Ossillyasion-fərziyyə** (,  ) — titrəyiş, tərəddüd Xaarman tərəfindən təklif edilmiş fərziyyə. O.f. tektonik strukturların əmələ gəlməsini kosmik quvvələrin təsiri altında yaranan qabıqaltı plastik kütlənin yerdəyişməsi nəticəsində əmələ gələn yer qabığının titrəyişli hərəkətləri ilə izah edir.

Xaarman qırışıqların əmələgəlməsində sıxılmanın rolunu rədd edir. Xaarman fərziyyəsinə qarşı müxtəlif etirazlar mövcuddur.

## Həmçinin bax
* Laxar
* Obo
* Relyef

## İstinadlar
Korrelyat çöküntülər

**Korrelyat çöküntülər** (, ) — dağların parçalanması hesabına onların ətəyində toplanan çöküntülər, skulptur relyeflə bir vaxtda yaranır. Adətən K. ç. parçalanma mənbəyinə yaxın sahələrdə kobud çöküntülərin toplanması, nisbətən xırda dənələrin daha uzaqlara aparılması ilə əlaqədar zonal quruluşa malik olur. K. ç. görə skulptur relyefin yaşı və inkişaf tarixi təyin edilir.

## Həmçinin bax
* Genesiz
* Geoloji proseslər
* Geomorfoloji amillər

## İstinadlar
Malta coğrafiyası

**Malta coğrafiyası** — Malta ərazisi dağlıq relyefə malikdir. Ərazidə su çatışmazlığı mövcuddur. Buna baxmayaraq sahəsinin çox hissəsindən kənd təsərrüfatında istifadə olunur. Kənd təsərrüfatının ixtisaslaşması bilavasitə təbii şəraitdən asılıdır.

## Əkinçilik
Aralıq dənizi tipli iqlim hakim olan sahələrdə zeytun, badam,sitrus bitkiləri,pambıq və s. istilik sevən bitkilər becərilir. Bundan başqa buğda, arpa, qarğıdalı, kartof, pomidor kimi bitkilər kəndli təsərrüfatlarında əsas istehlak xarakterli bitkilərdir. Gülçülük də inkişaf etmiş təsərrüfat sahəsidir.

Maltanın kənd təsərrüfatı su mənbələrinin məhdudluğu və torpaqlarının daşlılığı üzündən çətinliklərlə qarşılaşır. İqlim burada quraqdır və suvarmaya böyük ehtiyac vardır.

## Heyvandarlıq
Heyvandarlığı qoyunçuluq və qoşqu heyvanı kimi istifadə edilən qatır saxlamaqdan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Malta
* Malta tarixi
* Maltalılar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Malta haqqında
Oyuq

**Oyuq** I. (,  ) — yamacda, yaxud onun ətəyində müxtəlif mənşəli kiçik çökəklik. O.mənşəyinə görə dalğa döyən, nival, eroziya, karst, eol və başqa təbii proseslərlə əlaqədar olur.

**Oyuq** II. (, )

1) müvəqqəti su axınları vasitəsilə əmələ gələn erozion relyefin xətti forması. Uzunluğu adətən on metrlərlə, eni bir neçə metr, dərinliyi 1 — olub, cimlənmiş dik yamaclar üçün səciyyəvidir;

2) buzun içərisində axar sularla yuyulmuş, dərin çökəklik.

## Həmçinin bax
* Çökmə süxurlar
* Geosferlər
* Mamelon

## İstinadlar
Ozlar

**Ozlar** (, ) — isveç., as- silsilə, tirə, eskerlər, qumdan, çınqıldan, çaqıldaşlardan təşkil olunub, əsas relyefdən asılı olmayaraq buzlağın geri çəkilmə cəbhəsinə perpendikulyar, yaxud paralel uzanan uzun /bir neçə on kilometr, əyri- üyrü tirə. Eni bir neçə metrdən 2–3 km-ə qədər, hündürlüyü isə 20 və daha çox olur. Əsasən buzlaqdaxili ərinti su axınları ilə yaranır. Estoniya, Latviya Respublikalarında və Rusiyanın şimal-qərbində geniş yayılmışdır.

## Həmçinin bax
* Fundament
* İllik moren
* Layda

## İstinadlar
Ovuntu konusu

**Ovuntu konusu** (, ) — dik yamacın Ətəyində aşınma materiallarının, zirvəsi yuxarı çevrilmiş yarım konus şəklində toplanması. Konusun yamacının meyilliyi 30–40° olur.

## Həmçinin bax
* Fiksizm
* Maqmatizm
* Gilli səhra

## İstinadlar
Helen rifi

**Helen** () — Palaunun tərkibinə daxil olan ada. həm də Mikroneziyaya daxildir. Tobi adasından 70&nbsp;km qərbdə yerləşir. Xatoxobey ştatı tərkibinə daxildir.

Atolun sahəsi 103&nbsp;km² təşkil edir. İqlimi tropikdir.

## İstinadlar
Ölü dərə

**Ölü dərə** (, )
* 1) nadir hallarda, yaxud bir neçə ildə bir dəfə düşən güclü leysan nəticəsində qısa müddətli axına malik olan, arid səhraların, dərələri.
* 2) Qrunt suları səviyyəsinin düşməsi, və ya iqlim dəyişməsi, yaxud qonşu çay vasitəsilə zəbt olunması nəticəsində su axınından məhrum olmuş dərə.

## Həmçinin bax
* Antiklinori
* Karst relyefi
* Mari

## İstinadlar
Eyl Malk

**Eyl Malk** () — Palaunun tərkibinə daxil olan ada. mərcan mənşəlli adadır. Adada yaşayış yoxdur.

## Coğrafiyası
Palau adasından 23 km cənub-şərqdə yerləşir. Uzunluğu 6 km, eni 4,5 km, sahəsi 19 km² təşkil edir. Maksimal hüündürlük 82 metrdir.

İqlimi tropikdir. Tropik siklonların təsirinə məruz qalır. Bir hissəsi sıx şəkildə tropik meşə ilə örtülüdür.

## Mənbə
* http://www.nps.gov/pwro/piso/peleliu/pelrocki.htm#lagoon
Örtük

**Örtük** — geologiyada böyük sahə tutan və kifayət qədər qalınlığı olan hər hansı törəməni ifadə etmək üçün işlədilən termin.

## Həmçinin bax
* Laxar brekçiyaları
* Torpaq
* Çalalı relyef

## İstinadlar
Jan Batist Tavernye

**Jan Batist Tavernye** (; ) — XVII əsr fransız cəvahirat taciri və səyyahı. 1630–1668-ci illər aralığında altı dəfə İran və Hindistana səfərlər edərək bu bölgələrinin tarixi, mədəniyyəti və gündəlik həyatı ilə bağlı müxtəlif faktları qələmə almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aranuka adası

**Aranuka** () — Qilberta adalarının mərkəzində yerləşən atoll. Sahəsi 11,61&nbsp;km² təşkil edir. Kuria atollundan 9&nbsp;km cənub-şərqdə Abemama atollundan isə 25&nbsp;km cənub-qərbdə yüerləşir. Atoly üçbucaq formaya malikdir və iki nisbətən iri (Buariki və Takaeanq), bir kiçik atoldan təşkil olunmuşdur. Əhalisinin sayı 1057 nəfərdir (2010). 
## Yaşayış məntəqələri

## Mənbə
* Aranuka atolu 
* Wikimapia
## İstinadlar
Şirmanans

**Şirmanans** — XII əsrdə Yuxarı Qarabağda kənd adı.

## Toponimikası
Şirman adının ermənicə yazılışıdır. Yuxari Qarabagda yaşamış Şir tayfasının adından və türk dillərində bir qayda olaraq tayfa adlarına əlavə olunan "man" şəkilçisindən ibarətdir. Bu şəkilçi Qaraman, türkmən və b. tayfa adlarından başqa erkən orta sərlərdə Yuxari Qarabagda Kolman (Peçeneqlərin Kol tayfasının adından), Çorman (peçeneqlərin Çor tayfasının adından) və b. etnonimlərində əksini tapmışdır. Mənbədə Qarabağ əyalətində Şir mahal və el adı çəkilmişdir.

## Həmçinin bax
* Xələfşə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://tarix.info
Anqlezit

**Anqlezit ** — mineral, Pb[SO4]

## Haqqında
Anqlezit — Rombik. Habitus incə və qalın lövhəvari, prizmatik. Ayrılma {001} üzrə mükəmməl, {110} üzrə orta. Aqreqat: dənəvər, konsentrik zonalı jelvaklar; tez-tez qalenitin reliktlərilə birlikdə. Kristalları rəngsiz, yaxud zəif rəngli — boz, sarı, yaşıl, göy. Parıltı şüşəli, almazı, tutqun. Sərtliyi 2,5–3. Xüsusi çəkisi 6,38. Ultrabənövşəyi şüalarda sarı rəngdə flüoressensiya edir. Pb-Zn yataqlarının oksidləşmə zonasında tapılır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Annabergit

**Annabergit** — mineral, Ni3[AsO4]2× 8H2O

## Haqqında
Eritrinlə tam izomorfdur. Monoklinik. Habitus lövhəcikvari. Ayrılma {010} üzrə mükəmməl. Aqreqat: incəkristallik qaysaqlar, torpaqvari. Sərtliyi 2,5-3. Xüsusi çəkisi 3,1. Oksidləşmə zonasında. Növ müxtəlifliyi: kabrerit.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

## İstinadlar
Anşlif

**Anşlif** — süxur, fosil qalığı və ya kömürün mikroskop və ya binokulyar lupa altında əks edən şüada öyrənmək üçün bir və ya iki səthi cilalanmış ştuf. Yumşaq süxurları və ya kömürləri cilalamadan əvvəl kanifol, balzam, akril və ya başqa qatran ilə sementləmək lazımdır. Daş kömürlərdən, ştuf anşliflərindən başqa, əzilmiş nümunələrin xırda fraksiyasından (şellakla sementlənib xüsusi qəliblərdə əridildikdən sonra) da anşlif hazırlanır. 

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Burbonlar sarayı

**Burbonlar sarayı** ()— Fransanın Parisdəki Milli Assambleyanın yerləşdiyi bina.

## Tarixi
Razılıq körpüsünün qarşısında yerləşmiş Burbonlar sarayının fasadı Maden kilsəsinə və Razılıq meydanına baxır.Hazırda Milli Assambleyanın yerləşdiyi binada dörd arxitektorun dəsti xətti görünür:Cardinni 1722-ci ildə binanın tikintisinə başlamış, Lassürans işi davam etdirmiş, Ober və Qabriel onu 1728-ci ildə başa çatdırmışlar. Bina əsasən Burbonlar hersoqu XIV Lüdovikin qızı üçün tikilmişdir. Hersoqun qızı hətta binaya öz adını vermişdir. 1764-cü ildə həyəti daha da genişləndirilmiş vəziyyətdə və indiki görünüşdə şahzadə Kondenin şəxsi mülkünə çevrilmişdir.Binanın fasadını Napoleonun tapşırığı ilə arxitektor Puaye 1803-1807-ci ildə tikmişdir.Fasad nəhəng və hündür sütunlarla bəzədilmişdir.Onun girəcəyinin hər iki tərəfində Pryutun, Syüllinin, Kolberin və Aqessonun möhtəşəm heykəlləri qoyulmuşdur.Daxili incəsənət əsərləri ilə bəzədilmişdir.Romantizm dövrünün tanınmış rəssamı, Viktor Hüqonun yaxın dostu Delekrua 1838-1845-ci illərdə saray kitabxanasını "Sivilizasiya tarixi" mövzusunda çəkdiyi əsərlə daha da gözəlləşdirmiş, Qüdonun yaratdığı Didro və Volterin büstləri kitabxanaya qoyulmuşdur.Lil, Universitet, Varen və Qrenel küçələri məhəllənin tarixiliyini özlərində əks etdirmişlər.

Lil küçəsindəki Fəxri Legion sarayı 1787-ci ildə knyaz Salm üçün tikilmişdir.1871-ci ildə Kommuna dövründə bina tamamilə yandırılmışdır.Yalnız yeddi ildən sonra binanın əvvəlki görünüşünü bərpa etmək mümkün olmuşdur.Binada Fəxri Legion ordeni və digər Avropa ordenlərinin tarixinə dair sənədlər qorunub saxlanmaqdadır.

## Qalereya

Fayl:Palais Bourbon Nuit.jpg|Senanın digər sahilindən Burbon sarayı
Fayl:Concorde Assemblée Nationale.jpg|1806-08-ci illərdə Napoleon Bonaparte tərəfindən Palais Bourbon'a əlavə edilən klassik portika
Fayl:Panorama de l'hémicyle de l'assemblée nationale.jpg |Milli Məclis iclası zamanı


## Həmçinin bax
* Kral Nikolay Sarayı
* Lənkəran xan sarayı
* Qəfəs (Osmanlı)
* Rəvan Köşkü
* Sərdar sarayı

## Xarici keçidlər
*Palais Bourbon - a palace for democracy, Secretariat-General of the National Assembly - Communication and multimedia information department
*History of the Palais Bourbon 
*Connaissance de l'Assemblée: histoire et génie des lieux (in French)

## İstinadlar
Antiklinorium

**Antiklinorium -** geosinklinal sistemlərində Yer qabığının qırışıqəmələgəlmə prosesləri ilə müşayiət olunan qalxması nəticəsində əmələ gələn iri mürəkkəb antiklinal quruluşlu strukturdur. İntensiv qırışıqlıq antiklinorium mərkəz hissəsində müşahidə olunur. En kəsiyi bir neçə antiklinal və sinklinal qırışığın növbələşməsindən ibarətdir. Uzunluğu yüz, eni on *km*-lərlə ölçülür. Antiklinorium oxu boyu qədim çökəklərə, bəzən böyük intruziya çıxışlarına təsadüf edilir. 

## Həmçinin bax
* Yer qabığı
* Antiklinal
* Çökək

## Mənbə
Antiqorit

**Antiqorit** — mineral.

## Haqqında
Antiqorit - lövhəvari, bəzən lifli serpentin. Xrizotilin, həmçinin hiperbazit süxurların hidrotermal dəyişməsi prosesində enstatitin və bəzən olivinin əvəz olunması nəticəsində əmələ gəlir. Struktur növ müxtəlifliyi: ortoantiqorit-heksaqonal, klinoantiqorit-monoklinik, yu-yen-stoun, pikrolit. Kimyəvi növ müxtəlifliyi: ferro-,  ftor-, alümo-, manqan-xromantiqorit; nikelantiqorit (qarnierit).

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

## İstinadlar
Mülayim enliklərin musson iqlimi

**Mülayim iqlimlərin musson tipi-** Alisovun bölgüsünə əsasən bu iqlim tipi ayrılmış və Şərqi Asiyada yayılmışdır. Rusiya ərazisində Sakit okean sahili əraziləri, Kanadanın sahilləri və Argentina üçün xarakterikdir.

## Şimal yarımkürəsi
Şərqi Asiyada bu iqlim tipi mussondur. Belə ki, mülayim enliklərin musson iqlim tipi subtropik və tropik mussonların davamı olub şimali Kamçatkaya qədər davam edir. Beləliklə, Primorsk əyalətində, Kamçatkanın və Yaponiyanın şimalında və Çinin şimal-şərqində yayılmışdır. Qışda materikin şərq qurtaracaqları Asiya antisiklonunun təsirinə məruz qalır, az buludlu və az yağışlı dövr müşahidə edilir. Yayda isə siklonların təsiri ilə ərazidə yağıntıların miqdarı xeyli artır. Xabarski əyalətində iyul ayının orta temperaturu +22 °C, yanvar ayının orta temperaturu isə −20 °C, orta illik yağıntıların miqdarı isə 684 mm olur. Yalnız oktyabr-mart aylarında 74 mm yağıntı düşür. Qış yaydan az yağıntılı olur. Sapporoda, avqust ayında orta temperatur +21 °C, yanvar −6 °C, illik yağıntıların miqdarı isə 1040 mm yağış, qış aylarında 540 mm, yayda isə 500 mm olur. Kamçatkada ildə iyul ayında orta temperatur +15 °C, yanvar −18 °C; illik yağıntıların miqdarı 460 mm, qış aylarında isə 210 mm olur.

Kanada və Nyufaundlendin Atlantik sahillərində, musson iqlim tipi zəifdir və ya yoxdur. Burada qış ayları Asiyanın şərqində olduğu kimi soyuq deyil, yay ayları isə oradan daha isti olur. Belə ki, Qalifaksda iyul və avqust aylarının orta temperatur +18 °C, yanvar −4 °C, yağıntıların illik miqdarı isə 1420 mm təşkil edir.

## Cənub yarımkürəsi
Cənubi Amerikanın şərq hissəsində 38°-52°-lik enlikləri Pataqoniya yaylasını, And dağlarından Atlantik okeanına qədər ərazini əhatə edir. Həmçinin And dağları Sakit okeandan gələn soyuq hava kütlələrinin qarşısını kəsir, Pataqoniyaya onların daxil olmasına maneə olur. Lakin cənubdan gələn soyuq hava kütlələri əraziyə rahatlıqla daxil olur. Pataqoniyanın əksər hissəsinə illik yağıntıların miqdarı 120–200 mm-dir, yay aylarında onların miqdarı az olub, 20–30 mm-ə çatır. Orta yanvar temperaturu şimalda +20 °C-dən, cənubda +10 ° C-yə qədər olur. Puerto Santa-Kruzda iyul və iyun aylarının orta temperatur +2 °C, yanvar +15 °C; yağıntıların orta miqdarı isə hər il 140 mm olur. 



## Həmçinin bax
* Şərqi Asiya
* İqlim

## İstinadlar
Savanna iqlimi

**Savanna iqlimi-** Subekvatrorial iqlim qurşağının daxilində savanna təbii zonası daxilində formalaşır.

Ekvatordan bir neçə dərəcə şimal və cənubda yerləşən bölgələrdə iqlim ümumiyyətlə qurudur. Ancaq müəyyən aylarda orada çox isti olur və tez-tez yağışlar yağır. Dünyada yerləşən bu cür yerlərə savanna zonaları deyilir. Bu ad Afrikada geniş ərazini tutan savanna regionundan gəlir. Savanna iqlim qurşağı ekvatordan hər iki tərəfində olub, tropik xətlərin arasında yerləşir. Hansı ki, tropik xətlərdə günəş ildə iki dəfə zenitdə olur. Bu zaman həmin ərazilərdə hava çox isti olur. Bu istilər zamanı yüksək miqdarda su buxarlanır ki, bu yenidən leysan yağışları formasında geri qayıdır. Savanna iqlim qurşağı ekvatorial zonayada uyğun gəldiyi üçün mart və sentyabr aylarında da günəş zenitdə olur. Bu zaman da bu dövr yağıntılı olur. Yağışlı mövsümlər bir-birinə yaxındırlar ki, onlar demək olar ki, birinə daxil olurlar. Savanna iqlim tipində yağıntılı ayların sayı 8-ə 9-a qədərdir.


Şəkil:Tropical savannah (Top End).jpg|Tropik savanna Аvstraliya
Şəkil:La Gran Sabana.jpg|Savanna Venesuelada
Şəkil:1632x1224 sertaoe rio grande do norte landscape panorama brasil.jpg|Savanna Braziliyada
Şəkil:Tarangire-Natpark800600.jpg|Savanna Tanzaniyada


## Həmçinin bax
* İqlim
* Təbii zonalar

## İstinadlar
* При написании этой статьи использовался материал из Энциклопедического словаря Брокгауза и Ефрона (1890–1907).
* Географический атлас. — М.: ГУГК, 1982. — С. 44. — 238 с. — 227 000 экз.
* Учебный атлас мира. — М.: ГУГК, 1980. — С. 12. — 180 с. — 275 000 экз.
* Малый атлас мира. — 2006. — С. 20. — 192 с. — 10 000 экз. — .
* Большая географическая энциклопедия / Научный редактор д. г. н. Люри Д. И. — М.: ОЛМА-ПРЕСС Образование, 2006. — С. 370. — 640 с. — 3000 экз. — .
* Мир географии: География и географы. Природная среда / Редкол.: Рычагов Г. И. и др.. — М.: Мысль, 1984. — С. 328–330. — 367 с.
Nauru adası

**Nauru** () — Sakit okeanın qərbində, Mikroneziyanın cənubunda yerləşən ada. Sahəsi 21,3&nbsp;km² təşkil edir. Əhalisinin sayı 13 528 nəfərdir, o cümlədən 6763 nəf. kişi, 6765 nəf qadın. Nauru adası nadir atoll tipi olan qalxmış atolldur. Adanın daxilində azca duzlu şirinsulu göl vardır (Buada gölü). Göl əvvəllər bir laqun olmuşdur. Şimalında isə Anabar gölü yerləşir. Ada Ekvatordan 42&nbsp;km cənubda yerləşir. Ona ən yaxın quru parçası Banada adasıdır. Banada 306&nbsp;km şərqdədir və Kiribatiyə məxsusdur. Nauru 1968-cü ildə müstəqilliyini elan etmişdir. Hazırda dünyanın ən kiçik müstəqil respublikasıdır.
## İstinadlar
Subtropik səhralar iqlimi

**Subtropik səhralar iqlimi** — bu iqlim tipi Asiya və Amerika qitələrinin daxili hissələri üçün xarakterikdir. Bu iqlim tipi MBD-nin bütün Mərkəzi Asiya ölkələrində həmçinin 43°-lik paralelin cənubunda, Qazaxıstanın cənubunda (Sarıaqaş və Maxtaaral əyalətlərində) geniş yayılmışdır. Subtropik qurşağın daxilində suvarmanın köməyiylə nar, əncir, xurma, mandarin, pambıq belə becərilir. Bu iqlim qurşağı daxilində səhra və yarımsəhralar geniş ərazini əhatə edir.
Duzdağ gölü

**Duzdağ** — Salyan rayonu ərazisində şor göl.

Gölun ətrafı ağ Şoran torpaq örtüyündən ibarətdir. Duzdağ "duzlu, duzlaq, Şor" mənalı Duzlaq
coğrafi adının yerli tələffüz formasıdır.

## İstinadlar
Ağdərəçay

**Ağdərəçay** — Girdimançay hövzəsində çay. Adını ərazidəki eyniadlı dərədən almışdır.

## İstinadlar
Anabar gölü

**Anabar** — Nauru adasının şimalında yerləşən göllər qrupu. Anabar və İyuv dairələrinə daxildir. Onlar arasında ən irisinin su səthinin sahəsi 10 min m² təşkil edir. Burada süni şəkildə balıq yetişdirilir.

## Mənbə
* Nauru döllərində balıqçılıq haqqında qanun.
Maqua Vel gölü

**Maqua Vel** — Nauru adasında yerləşən yeraltı göl. Yaren dairəsinə daxildir. Sahəsi 0,2 ha (0,002&nbsp;km²), ən dərin yeri 5, orta dərinlik 2,5 metr təşkil edir. Adanın əsas turistik ərazilərindən biridir. Maqua mağarasında yerləşir

## İstinadlar
Burnək

***Burnək*** — 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Maku nahiyəsində kənd adı Əsli Purnək. XVI əsrdə Qızılbaş tayfalarının birinin adıdır. Mənşəcə Ağqoyunluların Purnək tayfasının (34, 160) adındandır.

## İstinadlar
Burunlu (Zəngəzur)

**Burunlu** - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan r-nunda) kənd adı. 1918-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. Toponim yerin coğrafi quruluşu, (orada dağ burnunun olması) ilə əlaqədardır.

## İstinadlar
Ağbulaq-i Süfla (Meşkinşəhr)

**Ağbulaq-i Süfla** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
## Coğrafi yerləşməsi
Meşkinşəhr şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ərşəq kəndistanında, Meşkinşəhr şəhərindən 48&nbsp;km şimaldadır.
## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 54 nəfər yaşayır (11 ailə).

## İstinadlar
Ağbulaq (Həmədan)

**Ağbulaq** — İranın Həmədan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Siminərud bölgəsinin Çaharbölük kəndistanında, Həmədan şəhərindən 21 km şimaldadır.

## İstinadlar
Burcəlilər

**Burcəlilər** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan rayonunda) kənd adı. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Burcəlilər kəndin əsasını qoymuş nəsil adıdır.

## İstinadlar
Ağbulaq (Qəzvin)

**Ağbulaq** — İranın Qəzvin ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Eyniadlı şəhristanının Ziyaabad bölgəsinin Qaqazan kəndistanında, Ziyaabad qəsəbəsindən 18 kilometrlikdə, dağlıq ərazidədir.

## İstinadlar
Ağbulaq (Avəc)

**Ağbulaq** — İranın Qəzvin ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Avəc bölgəsinin Şərqi Xərəqan kəndistanında, Avəc şəhərindən 36 km şimal-şərqdə, dağlıq ərazidədir.

## İstinadlar
Ağbulaq (Əhər)

**Ağbulaq** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 72 nəfər yaşayır (12 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Horand bölgəsinin Diglə kəndistanında, Horand qəsəbəsindən 26&nbsp;km cənubda, Əhər-Kəleybər avtomobil yolunun 8 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
Ağbulaq (Sərab)

**Ağbulaq** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 110 nəfər yaşayır (27 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Yengicə kəndistanında, Sərab şəhərindən 15&nbsp;km şimal-qərbdə, Sərab-Təbriz dəmir yol xəttinin 7 kilometrliyindədir.
## İstinadlar
Ağbulaq (Molla Yaqub)

**Ağbulaq** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Molla Yaqub kəndistanında, Sərab şəhərindən 25 km cənub-qərbdə, Sərab-Ərdəbil avtomobil yolunun 7 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
Varqa

**Varqa** - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Sisyan nahiyəsində kənd adı. «Başqa adı Talıbabad» 

## İstinadlar
Ağbulaq (Həştrud)

**Ağbulaq** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 435 nəfər yaşayır (95 ailə).

## İstinadlar
Buada

**Buada** () — Nauru adasının cənub-şərqində azca duzlu şirinsulu göl.yerləşən göllər qrupu. Buada dairəsinə daxildir. Sahəsi 30 min m² təşkil edir. Göl Sakit okeandan 5 metr yüksəklikdə yerləşir. Maksimal dərinliyi də 5 metrdir. Keçmişdə atollun mərkəzində laqun olmuşdur. Ətrafında kənd təsərrüfatı inkişaf etmişdir.

Adada yeganə sirin su mənbəyi sayılır. Ancaq yerli əhali içməli suyu Avstraliyadan əldə edir. 
## Mənbə

*  First National Report To the United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD) URL Accessed 2006-05-03  
*  Secretariat of the Pacific Community - Nauru Fisheries and Marine Resources Authority
Ağgöl (Arxangel)

**Ağgöl** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Orlovka kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Arxangel): 18&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Orlovka): 1&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Priural stansiyası): 28&nbsp;km.
Kənd ərazisindən Zilim çayı axır.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (47%), ruslar (41%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağbulaq (Səcasənrud)

**Ağbulaq** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Qiydar bölgəsinin Səcasənrud kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 33 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar