open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şüheyb ər-Rumi

**Şüheyb ər-Rumi** (; ) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri. Erkən yaşlarında bizanslılar tərəfindən əsir götürüldüyündən ər-Rumi ("Romalı") olaraq anılır.

## Bioqrafiyası
Tam adı: Əbu Yəhya Şüheyb ibn Sinan ibn Malik ən-Numeyri ər-Rumidir. Atası Sinan ibn Malik Bənu Numeyr adlı ərəb qəbiləsindəndir. Fars padşahı II Xosrov Pərviz Sinanı Bəsrəyə aid olan köhnə əl-Ubul şəhərinə hakim (satrap) təyin edir. Anası Səlma Bənu Təmim qəbiləsindəndir.

İran-Bizans müharibəsi zamanı o, anası ilə İraqda olub. Bir dəfə anası kiçik oğlu, yoldaşları və qulluqçuları ilə dincəlmək üçün İraqın əl-Saniy kəndinə gedir. Bu kəndə bizanslıların bir dəstəsi hücum etdiyində, onlar mühafizəçiləri öldürür, mallarını talayır və uşaqları əsir götürürlər. Onların arasında beş yaşlı Şüheyb də var idi. Bizans ərazisində satılaraq bir sahibdən digərinə keçir. Bu səbəbdən Şüheyb yunan dilini mükəmməl bilirdi və ərəb dilini demək olar ki, unudur.

Uzun illər sonra o, (başqa bir versiyaya görə, Bizansdan qaçır) Məkkəyə gətirilir, burada onu ərəb qəbiləsinin Kəlbit tayfasının nümayəndəsi Abdullah ibn Cudan alır və sonra azad edilir. Abdullah onunla ticarət etməyə başlayır və qısa müddətdə Şüheyb varlanır.

Məhəmmədin peyğəmbərlik missiyasının başlandığını eşidən Şüheyb əl-Ərkamın evində onun yanına gəlir və İslamı qəbul edir. İlk müsəlmanlardan biri olur. İslamı qəbul etdiyi üçün Qüreyş onu zülmə və hətta işgəncələrə məruz qoyur. Şüheybin, eləcə də Bilal, Əmmar, Həbbab və digər müsəlmanların vəziyyəti onların Məkkəli olmamaları, heç bir Məkkəli ailə və qəbilə himayəsində olmamaları ilə daha da ağırlaşır.

Müsəlmanlar kütləvi şəkildə Mədinəyə hicrət etməyə başlayanda Məkkəlilər Süheybə şəhəri tərk etmək imkanı vermirlər. Üzərinə nəzarətçilər təyin edildiyindən, onlardan qaçıb sərvəti özü ilə aparması mümkün deyildi. Süheyb bir çuxur qazır, var-dövlətini orada basdırır və sonra yola düşür. Mədinəyə gedərkən yolda nəzarətçilər onu yaxalayır və o, azadlığı müqabilində xəzinəsinin yerini açıqlamalı olur. Şüheyb Kubbəyə çatanda Məhəmməd peyğəmbər onu görüb, ona tərəf addımlayıb sevinərək deyir: "Ticarət sərfəli idi, ey Əbu Yəhya… Ticarət qazanclı idi". Bəzi Quran təfsirçiləri belə hesab edirlər ki, Bəqərə surəsinin 207 ayəsi Süheyblə bağlı nazil olmuşdur.

Şüheyb hicrətdən sonra müsəlman dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsində iştirak edir. O, müsəlmanların bütün böyük döyüşlərində iştirak etmişdir. Oxçuluqda dəqiqliyi ilə seçilməsi ilə fərqlənir.

Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra ilk xəlifələrə yaxın olmuşdur. Xəlifə Ömər ibn Xəttabın ölümündən əvvəl Süheybəyə altı səhabədən ibarət məclis yeni xəlifə seçənə qədər 3 gün Məscidül-Nəbi məscidində camaat namazı qılmağı vəsiyyət edir.

Süheyb ər-Rumi 658-ci ildə təxminən 70 yaşında Mədinədə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Foli adası

**Foli adası** () — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

## Coğrafiya
Foley adası Foks körfəzinin şimal-şərq küncündə, Baffin Torpağının sahillərində yerləşir. 12&nbsp;km enində olan Koçram boğazı adanı cənubda Şahzadə-Çarlz adasından ayırır. Adanın cənub-şərqində Er-Fors adası, şimalda Baffin Torpağı adasının Berd yarımadası yerləşir. Adanın sahəsi 637&nbsp;km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 153&nbsp;km-dir. Adanın əksər hissəsinin relyefi alçaqdır və dəniz səviyyəsindən 20 metrdən çox deyil, adanın ən yüksək nöqtəsi şimal-şərqdə yerləşir və hündürlüyü 65 metrdir.

## İstinadlar
Er-Fors adası

**Er-Fors adası** () — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

## Coğrafiya
Er-Fors adası Foks körfəzinin şimal-şərq hissəsində, Baffin Torpağının cənub-qərb sahillərində yerləşir və Verdi körfəzinin cənub sərhədini təşkil edir. Baffin Torpağına minimum məsafə 20&nbsp;km-dir. 11&nbsp;km enində olan Koçram boğazı adanı qərbə doğru böyük Şahzadə-Çarlz adasından ayırır. Adanın sahəsi 1720&nbsp;km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 201&nbsp;km-dir. Er-Fors adasının uzunluğu 62&nbsp;km (şərqdən qərbə) və orta eni təxminən 30&nbsp;km-dir (şimaldan cənuba). Adanın relyefi alçaqdır və nadir hallarda dəniz səviyyəsindən 20 metrdən yuxarı qalxır.

## İstinadlar
Bor maqnetonu

**Bor maqnetonu** — elektronun maqnit momentini xarakterizə edən fiziki sabit və ya təbii ölçü vahidi. BS vahidlərində aşağıdakı şəkildə ifadə olunur:

\mu_\mathrm{B} = \frac{e \hbar}{2 m_\mathrm{e}}

SQS vahidlərində isə aşağıdakı kimi verilir:

\mu_\mathrm{B} = \frac{e \hbar}{2 m_\mathrm{e} c}

Bu düsturlarda *e* elementar yük, *ħ* Plank sabiti, *m*e elektronun kütləsi, *c* isə işıq sürətidir.

Bor maqnetonunun düsturunu elektron barədə söhbət açmadan, daha ümumi şəkildə yazmaq olar:

\mu_\mathrm{B} = \frac{q \hbar}{2 m_q c}

SQS vahidlərində *q* hər hansı bir zərrəciyin yükünü, *m*q isə kütləsini ifadə edir.

## İstinadlar
Foks körfəzi

**Foks körfəzi** () — Şimal Buzlu okeanında yerləşən körfəz. Körfəz Kanada sahillərini yuyur. İngilis kəşfiyyatçısı Luka Foksun şərəfinə adlandırılmışdır. Şərqdə Baffin Torpağı, qərbdə Melvill yarımadası və Sauthempton adaları arasında geniş bir uzantı təşkil edir. Cənubda eyni adlı boğazla Hudzon boğazı və Hudzon körfəzi ilə, şimalda Fari və Hekla boğazı vasitəsilə Butiya körfəzi ilə birləşir.

Körfəzin uzunluğu təqribən 600 km, eni isə 500 km-dir. Dalğalar yarımgündəlikdir, hündürlüyü 1,2-dən 9 m-ə qədərdir. Körfəz oktyabrda donur. Foks körfəzi geniş, əsasən dayaz çökəkliklərdən ibarətdir, dərinliyi ümumiyyətlə 100 metrdən (330 fut) azdır, cənubda isə 400 metrə (1300 fut) qədər dərinliklər vardır. Körfəzdə çoxsaylı adalar vardır. Onlardan ən böyüyü: Şahzadə-Çarlz, Er-Fors, Brey, Rouli, Yens Munk, Kox, Foli, Vinter, Vansittart, Vayt və Spayser adaları qrupu.

Baffin Torpağı adasının buzlaq suları çoxsaylı qısa çaylar və göllər vasitəsilə buxtaya axır. Bu su tutarlarından ən böyüyü Nettillinq gölüdür (Kukcuak çayı boyunca).

Buz parçaları şimalda yayılmışdır və cənuba doğru hərəkət edir. Şimalda və mərkəzdə dərinlik 110 m, cənubda isə 400 m-ə çatır.

Sahillər cənubda qayalı, şimalda isə alçaqdır. Dəniz quşları hündür qayalarda yuva qurur. Sahil bataqlıqları Baffin Torpağı və Southampton adalarında geniş yayılmışdır.

Körfəzin sahillərində yerləşən yaşayış məntəqələri: İqlulik, Foley, Nabukyuak.

Körfəzin sərin suyu onun fitoplanktonla zəginliyini təmin edir. Buna görə də saysız-hesabsız kiçik adalarda dəniz quşlarının bir çox növü yaşayır.

## İstinadlar
Heinkel He-111

**Heinkel He 111** — alman bombardmançı təyyarəsi, Lüftvaffein əsas bombardmançılarından biri (torpedo bombardmançılarının və hücum təyyarələrinin modifikasiyası da var idi). Ümumilikdə 7600-dən çox buraxılmışdır. Bu təyyarə İkinci Dünya müharibəsində ikinci ən böyük Alman bombardmançısı olmuşdur.
Britaniya Ekspedisiya Qüvvələri

**Britaniya Ekspedisiya Qüvvələri** (; **BEF**) — İkinci Dünya müharibəsi illərində 1939–1940-cı illərdə general Lord Con Qortun komandanlığı altında Avropada fəaliyyət göstərən Britaniya Silahlı Qüvvələrinin korpusu. Müttəfiq qüvvələrlə birlikdə Fransa və Belçikada Vermaxt qüvvələrinə qarşı döyüşmüşdü.

## Tarixi
Britaniya Ekspedisiya Qüvvələri 1938-ci ildə Avstriyanın ilhaqından və 1939-cu ilin martında Çexoslovakiyanın işğalından sonra nasist Almaniyasının gözlənilən müharibə təhlükəsinə cavab olaraq yaradılmışdır. Böyük Britaniya və Fransa Polşaya təhlükəsizlik zəmanəti verdi və sonuncu alman ordusunun ərazisini işğal etdikdən sonra 3 sentyabr 1939-cu ildə Almaniyaya müharibə elan etdi. BEP-lər 1939-cu ilin sentyabrında Fransaya göndərildi və "Qəribə müharibə" adlanan dövrdə Fransa-Belçika sərhədi boyunca mövqe tutdu. 1940-cı ilin may ayına qədər BES hərbi əməliyyatlar aparmadı.

10 may 1940-cı ildə tam miqyaslı alman hücumu başladı, nəticədə BEQ Fransa və Belçikanın şimal-şərq hissəsində Fransız, Belçika və digər müttəfiq qüvvələrin hissələri ilə birlikdə kəsildi və sonradan evakuasiya edildi. Britaniya adaları. Dunkerkdə mühasirəyə alınmış və əsasən evakuasiya edilmiş şimal qruplaşmasına əlavə olaraq, cənub da (51-ci Şotland dağlıq diviziyası, Saint-Valery-en-Caux-da 10 min nəfər arasında tutulmuş) var idi.
Belçikanın işğalı (1940)

**Belçikanın işğalı** və ya **Belçika kampaniyası** (10-14 may 1940) — İkinci Dünya müharibəsi zamanı Fransa kampaniyasının gedişində alman silahlı qüvvələrinin (vermaxt) Belçika qoşunlarına qarşı strateji hərbi əməliyyatı və Belçikanın Üçüncü Reyx tərəfindən işğal edilməsi.

## Tarixi
Belçikanın alman hücumu ərəfəsində ümumilikdə 1338 artilleriya silahına malik olan 22 diviziyası var idi. Lakin, silahlı qüvvələrin müasir tanklar və texnika ilə təchizatı son dərəcə aşağı idi. Məsələn, o dövrdə Belçika ordusunda ən müasir tipli tank, fransız “Renault” şirkətinin 1930-cu illərdə istehsal etməyə başladığı “AMC 35” yüngül tankları idi ki, ondan da cəmi 10 ədəd var idi. Səfərbər olunmuş ordunun ümumi sayı 600 min nəfər idi. Almaniya ilə müharibənin başlanğıcında Belçika Hərbi Hava Qüvvələrində (HHQ) 250 hərbi təyyarə, o cümlədən 90 qırıcı, 12 bombardmançı, 12 kəşfiyyatçı təyyarə var idi. Lakin, bütün bunların təqribən, yalnız 50-si müasir müharibənin tələblərinə cavab verirdi.

Ümumilikdə, fransızların 2-ci, 7-ci və 9-cu orduları da, Belçika uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir. Britaniyalıların isə, Belçikadakı əsas qüvvələri, 152 min nəfər canlı qüvvəyə malik 2 korpusdan ibarət olan və general lord Con Qortun komandanlıq etdiyi Britaniya Ekspedisiya Qüvvələrində cəmlənmişdilər. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Belçikanın nasist Almaniyası tərəfindən işğalı cəmi 18 gün çəkdi.

Alman ordusu Belçika üzərinə hücuma əsas vəzifəsi rəqibin hərbi hava qüvvələrini məhv etmək və səmada üstünlüyü ələ keçirmək olan “Lüftvaffe” təyyarələrinin havadəstəyi ilə başladı. Hava döyüşləri “Heinkel He-111”, “Dornier Do 17”, “Messerşmitt Bf 109” kimi müasir tipli alman qırıcı və bombardmançı təyyarələrinin üstünlüyü şəraitində gedirdi. Belçikalılar belə bir çətin şəraitdə, 1930-cu illərdə tikilmiş və Niderlandla sərhəddə yerləşən Eben-Emal fortuna böyük ümidlər bəsləyirdilər. Lakin,vermaxt komandanlığı da Eben-Emal fortunun strateji əhəmiyyətini hiss edərək, hələ Belçika ilə müharibəyə başlamazdan əvvəl, həmin fortun neytrallaşdırılmasıməqsədilə hərbi hava əməliyyatı planı hazırlamışdı. Məhz buna görə də, Fransa kampaniyasının ilk günündə – mayın 10-da alman desantçıları motorsuz uçan aparatlar olan planerlərin köməyi ilə, fort ərazisinə endirildi. Cəmi 24 saata Belçikanın 7-ci piyada diviziyasının müqavimətini qıran almanlar Eben-Emal fortunuələ keçirdilər. Bu, həmçinin almanlara, mühüm strateji plasdarm olan Albert kanalı sahillərini ələ keçitməyə şərait yaratdı.

Mayın 10–12-də vermaxt ordusu Ardenləri keçərək, La-Manş boğazına doğruirəliləməyə başladılar. Mayın 12-də, müharibənin ən böyük tank döyüşlərindən biriolan Annyu döyüşü başlandı və tərəflərdən heç biri həlledici qələbə qazana bilmədi. Lakin, La-Manşa doğru irəliləyən alman ordusu müttəfiqləri mühasirəyə alaraq, 5 günə oraya çatmağa nail oldu. Almanlar müttəfiq ordularını tədricən dənizə doğru geri çəkilməyə məcbur etdilər.

## Həmçinin bax
* Belçika İkinci dünya müharibəsində
* Fransa kampaniyası
* İkinci Dünya müharibəsi

## İstinadlar
Buhturi

**Əl-Valid ibn Ubeydullah əl-Buhturi** (; ) — Abbasilər dövründə yaşamış məşhur ərəb şairidir.

## Həyatı
Buhturi Abbasilər dövrünün ən məşhur mədhiyyə şairlərindən biridir. Qədim ədəbiyyatşünaslar onu görkəmli şair kimi qələmə verirlər. 815 və ya 822-ci illərdə Suriyanın Mənbic şəhərində doğulub boya-başa çatmışdır. Poeziyasının ilk illərində tayfasını vəsf etmək üçün fəxriyyə tipli şeirlər yazmışdır. Onu tez-tez müasiri və müəllimi olan məşhur şair Əbu Təmmamla müqayisə edirdilər. Buhturinin şeirləri ərəb poeziyasında klassik üslub nümunələridir. O, çörəkpulu qazanmaq üçün mədhiyyə şairi kimi çalışmış və bu janrdakı qəsidələri ilə şöhrət qazanmışdır.

## Həmçinin bax
Esat Ayyıldız, "el-Buhturî’nin Methiyeleri", *Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi* 18 (Dekabr 2021), 136–153. https://doi.org/10.34085/buifd.1011660

## İstinadlar
Amilopektin

**Amilopektin** — suda həll olunan polisaxarid və bitkilərdə olan α-qlükoza birləşmələrinin yüksək budaqlanmış polimeridir. Nişastanın iki komponentindən biridir, digəri amilazadır.

## Haqqında
Amilopektin daha da budaqlana bilən bir sıra yan zəncirlərlə birlikdə düz xətti zəncir daşıyır. Qlükoza vahidləri α(1→4) qlikozid bağları ilə xətti şəkildə bağlanır. Budaqlanma adətən 25 qalıq intervalında baş verir. Yan zəncirin mənşəyində baş verən budaqlanma α(1→6) qlikozid bağı daşıyır, nəticədə fermentlərin bağlana biləcəyi çoxlu son nöqtələrə malik olduğu üçün tez parçalana bilən həll olunan molekul yaranır. Volform və Tomson (1956) Amilopektin halında α(1→3) əlaqələri də bildirmişlər. Amilopektin tərkibində 200–1000 α-qlükoza vahidi olan amilaza ilə müqayisədə daha çox qlükoza vahidi (2000–200.000) var. Bunun əksinə olaraq, amilazada çox az α(1→6) bağ var və ya heç yoxdur. Bu, amilazun daha yavaş hidrolizə olmasına səbəb olur, lakin daha yüksək sıxlığa malikdir və həll edilmir.

## Bitkilər
Bitkilər nişastanı amiloplastlar adlanan xüsusi orqanellələrdə saxlayır. Hüceyrə işi üçün enerji lazım olduqda, bitki nişastanı hidroliz edir, qlükoza alt hissələrini buraxır.
Nişasta çəkiyə görə təxminən 70–80% amilopektindən ibarətdir, baxmayaraq ki, o, mənbədən asılı olaraq dəyişir (orta taxıllı düyüdə daha yüksək, yapışqanlı düyüdə, mumlu kartof nişastası və mumlu qarğıdalıda 100%-ə qədər, uzun taxıllı düyüdə isə aşağı). Amilopektin yüksək şaxələnmişdir, 2000–200000 qlükoza vahidindən əmələ gəlir. Onun daxili zəncirləri 20–24 qlükoza alt vahidindən ibarətdir.

Həll edilmiş amilopektin nişastası saxlama və soyutma zamanı daha az retroqradlaşmaya (jelləşmə) meyllidir. Bu əsas səbəbə görə mumlu nişastalar müxtəlif tətbiqlərdə əsasən qatılaşdırıcı və ya stabilizator kimi istifadə olunur.

## Heyvanlar
Heyvanlardakı analoqu eyni tərkibə və quruluşa malik olan, lakin hər qlükoza vahidində baş verən daha geniş budaqlanan qlikogendir.

insanlar və digər heyvanlar da amilopektin parçalanmasına kömək edən bir ferment olan amilazadan istifadə edirlər.

## İstinadlar
Əmsal (ədəbiyyat)

**Əmsal** (ərəb. أَمْثَال) və ya təkdə **Məsel** (ərəb. مَثَل), əslində ərəb dilində atalar sözlərini təsvir etmək üçün istifadə olunan ədəbi termindir. Ərəb ədəbiyyatında bu atalar sözlərinin toplandığı *Kitâbu'l-Əmsal* adlı əsərlər yazılmışdır. Bu səbəbdən də ilkin cəm söz olan *əmsal* termininin terminologiya kimi işləndiyi müşahidə edilir.

## Tərif
Qədim ərəb ədəbiyyatında atalar sözü və idiom anlayışlarını fərqləndirmək üçün konkret meyarlar müəyyən edilməmişdir. Buna görə də məsəl termini qədim zamanlarda həm atalar sözləri, həm də idiomlar üçün işlədilirdi.

## Türk Dilindən Ərəb Dilinə Köçürülmüş Atalar Sözləri
Hesab olunur ki, mədəniyyətlərarası qarşılıqlı əlaqə nəticəsində türk dilinə xas olan bəzi atalar sözləri ərəb xalq şivələrinə keçib. Məsələn; *"Ayağını yorğanına görə uzat"* türk atalar sözü ərəb xalq ləhcələrinə "على قد لحافك مد رجليك" kimi keçmiş ola bilər. Əslində sözügedən atalar sözü qədim türkcədə belə işlənir: *Yogurkanda artuk aḍak kösülse üşiyür*. *[Yorğandan kənara çıxan ayaq soyuyur.]* Eyni atalar sözünə qazax kimi türk dillərində, monqol kimi Asiya dillərində də rast gəlmək olar.

## Həmçinin bax
Esat Ayyıldız. "Arapça, Türkçe ve Kazak Dillerindeki Ortak Atasözleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma". *International Congress of Kazakhs History, Culture and Language: Full Texts Book*. ed. Osman Kabadayı. Ankara: IKSAD Global Publishing House, 2021), 54–70.

Ebrar Ayyıldız, *[https://ia601403.us.archive.org/28/items/arap-deyimleri/Arap%20Dilinde%20Do%C4%9Fum%20ve%20%C3%96l%C3%BCmle%20%C4%B0lgili%20Deyimler%2C%20Ebrar%20AYYILDIZ.pdf Arap Dilinde Doğum ve Ölümle İlgili Deyimler]*. Ankara: Sonçağ Akademi, 2021.

## İstinadlar
Afət Telmanqızı

**Afət Telmanqızı**— LAF TV-nin həmtəsisçisi (2020-ci ildən), 2024-cü ildə Xankəndi şəhərində, Ağdərə və Xocalı rayonlarında Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidmətinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin olunub. Telejurnalist, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti.

## Həyatı
Məhərrəmova Afət Telman qızı 7 noyabr, 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakıda İlqar Əbülhəsənov adına 42 saylı orta məktəbi bitirib.1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin bakalavr, 2000-ci ildə isə magistr pilləsini bitirib.Ali məktəbdə oxuduğu illərdə- 1993–1997-ci illərdə "Səhər" qəzetində", "Müxalifət", "Millət" qəzetlərində, AZTV-də təcrübə keçib. 1997-ci ildən rəsmi əmək fəaliyyətinə başlayıb. İlk iş yeri " Hürriyyət" qəzeti olub.2000-ci illərdə " Yeni Müsavat" qəzetində müxbir kimi çalışıb. 2001-ci ildən isə ANS TV-də redaktor, sonra Xəbərlər Departamentinin baş redaktoru olub. "Xəbərçi", "Nəzər nöqtəsi", "Açıq söhbət" verilişlərinin aparıcısı olub. İlk dəfə ANS- də müstəqilliyin bərpa tarixinə həsr olunmuş "Var dövlətimiz Azərbaycan" sənədli fìlminin müəllifi olub. Sonralar bir neçə fìlmlərin müəllifì olub. "Hazırcavab oğlan", " Qaraçılar", " Dünyanın qan damarı", " Zamanın yarası", " Zəfər zəngi" və ümumilikdə 50-dən çox sənədli filmin müəllifì olub. 1 ay ABŞ-da təcrübə keçib. Bir neçə xarici ölkədə səfərdə olub, reportajlar hazırlayıb. ANS TV fəaliyyətini dayandırdıqdan sonra Space TV-də Xəbərlər Departamentinin baş redaktoru olub. Real TV-də şef redaktor və Real İntervyu verlişinin aparıcısı olub. 2020-ci il, fevralın 9-u MM- ə keçirilən seçkilərdə iştirak edib. Elə həmin il Real TV-dən ayrılıb. 2020-ci il mayın 28-i tarixində həmkarı Ləman Ələşrəfqızı ilə birgə LAF TV-ni təsis edib.2024-cü ildə Xankəndi şəhərində, Ağdərə və Xocalı rayonlarında Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidmətinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin olunub

## Mükafatları
2019-cu il 6 noyabr tarixində Azərbaycan Respublikasında televiziya və radio sahəsinin inkişafında xidmətlərinə görə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə əməkdar jurnalist fəxri adına layiq görülüb.  2025-ci il dekabrın 24-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Fərmanı ilə  təsis edilmiş "Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif edilib.  

## İstinadlar
Vəhşi fauna və flora və təbii yaşayış yerlərinin mühafizəsi haqqında Bern Konvensiyası

**Avropada vəhşi fauna və floranın və təbii yaşayış yerlərinin mühafizəsi haqqında Konvensiya** (), və ya **Bern Konvensiyası** () — Avropada vəhşi fauna və floranın və təbii yaşayış mühitinin mühafizəsi üzrə beynəlxalq müqavilə. Konvensiya həm yaşayış mühitinin, həm də mühafizə edilməli olan flora və fauna növlərinin mühafizəsi, qadağan edilməli olan ov üsulları və balıq ovu vasitələri ilə bağlı müddəaları ehtiva edir.

## Qəbul olunma tarixi
Bern Konvensiyası Avropa Şurası tərəfindən hazırlanmışdır. Konsepsiyanın yaradılması haqqında qərar 1976-cı ildə Avropa Şurası Nazirlər Şurasının qərarı ilə qəbul edilib. Konvensiya 1979-cu il sentyabrın 19-da Berndə keçirilən Ətraf Mühit Nazirlərinin 3-cü Avropa Konfransında imzalanmaq üçün açılmışdır. 1982-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minmişdir. Qərargahı Strasburqda (Fransa) yerləşir.

İndi konvensiyanı Avropa Şurasının üzvü olan 40 dövlət, həmçinin Avropa İttifaqı, Burkina Faso, Mərakeş, Tunis və Seneqal imzalayıb.

Əlcəzair, San Marino, Kabo-Verde, Vatikan və Rusiya konvensiyanı imzalamamış və onun icraiyyə komitəsinin iclaslarında müşahidəçi statusuna malik ölkələrdir.

Proqram həmçinin nəsli kəsilməkdə olan növlərin statusuna nəzarət edir və qanunvericilik və elmi yardım göstərir.

## Məqsədlər və vəzifələr
* vəhşi fauna və floranın və təbii yaşayış mühitinin mühafizəsinin təmin edilməsi;
* beynəlxalq əməkdaşlığın təşviqi;
* nadir və ən həssas növlərə, o cümlədən köçəri növlərə xüsusi diqqət yetirilməsi;
* təbiətin mühafizəsi sahəsində dövlətlər arasında əməkdaşlığın təşviqi;
* nəsli kəsilməkdə olan növlərin vəziyyətinin monitorinqi və nəzarəti;
* təbiətin mühafizəsi üzrə qanunvericilik aktlarının nəşrinə və elmi tədqiqatların aparılmasına köməklik.

## Xarici keçidlər
* https://web.archive.org/web/20040603033857/http://www.nature.coe.int/english/cadres/bern.htm
* Council of Europe environment and sustainable development Web site
* Текст конвенции
Çun He-in

**Jung Hae-in** () Cənubi Koreyalı aktyor. O, ilk dəfə 2013-cü ildə AOA Black-in "Moya" klipində iştirak etmiş və sonrakı il " Bride of the Century " serialı vasitəsilə rəsmi debüt etmişdir. O, 2017-ci ildə "You Were Sleeping" və "Prison Playbook" seriallarında ikinci dərəcəli rolları ilə tanınıb.He-in ilk baş rolunu 2018-ci ildə " Something in the Rain" dramında oynadı.

## Həyatı

### Ailə və məzun dərəcəsi
Hein-nin üçüncü ulu babası, sonrakı Coseon dövrünün böyük mütəfəkkiri Con Yakyongdur. O, Pyontaek Universitetində "Yayım Əyləncə" fakültəsini bitirib, burada musiqili tamaşalar da daxil olmaqla müxtəlif fəaliyyətlərdə iştirak edib.

### Hərbi qəbul
He-in iyirmi bir yaşında hərbi xidmətə getdi. O, hərbi xidməti və ali məktəbi bitirdikdən sonra şirkəti ilə müqavilə bağlayıb.

## Karyera

### Başlanğıc
Çun He-in ilk aktyorluq təcrübəsini oxuduğu kollecdəki musiqili filmdə qazanmışdır, lakin onun aktyor olmaq əzmi hərbi xidmətdə olarkən yarandı.O, rəsmi olaraq iyirmi altı yaşında debüt etdi.He-in 2014-cü ildə " Bride of the Century " serialı vasitəsilə rəsmi debüt etdi və sonra "The Youth" adlı indi filmində göründü.Elə həmin il "Üç muşketyor" adlı tarixi serialda rol aldı.Daha sonra o, kiçik rollarda göründü və 2014-cü ildən 2016-cı ilə qədər müxtəlif serial və filmlərdə bir neçə epizodda rol aldı. Onun yaddaqalan çıxışlarından biri "Guardian: The Lonely and Great God" filmində oldu.

### 2017-indiki: Populyarlıq və baş rollarda yüksəliş
2017-ci ildə He-in "When You Were Sleeping" fantastika,romantika serialındakı performansı ilə populyarlıq qazandı.Serialın yayımı zamanı o, Koreyanın Naver portalında axtarılan 1 nömrəli şəxs kimi yer aldı.Onun iki tarixi filmi — "The King's Case Note" və "Conspiracy: Age of Rebellion" eyni ildə ekranlara çıxdı.Sonra o, qara komediya serialı "Prison Playbook"-da rol aldı və buradakı çıxışına görə tərif aldı.2018-ci ildə He-in başqa bir tarixi film olan "Heung-boo: The Revolutionist"də Kral Honjonq obrazını canlandırdı.O, Son Ye-cin ilə birlikdə "Something in the Rain" romantik dramında ilk baş rolunu oynadı.Dram yayımlandıqdan sonra He-in Asiyada populyarlıq qazandı.Həmin ilin sonunda He-in Kim Qo-un ilə birlikdə " Tune in for Love" adlı dövr romantik filmində rol aldı.

2019-cu ildə He-in "Start-Up" adlı gənclik filmində oynadı.Elə həmin il o, "One Spring Night" romantizm dramında Han Çi-min ilə birlikdə rol aldı.2020-ci ildə He-in Çe Su-bin ilə birlikdə "A Piece of Your Mind" adlı romantik dramda oynadı. Həmin il o, "Sky Castle" dramının yazıçısı və prodüseri tərəfindən idarə olunan JTBC dramı Snowdrop-da Kim Cisu ilə birlikdə rol aldı.Dram 2021-ci ilin 18 dekabr tarixində yayımlanmağa başladı.

### Film

### Televiziya serialları

### Estrada tamaşası

## Mükafatlar

## İstinadlar
Sadıqcanın evi

**Sadıqcanın evi** —  Şuşa şəhərində XIX əsrdə tikilmiş yaşayış binası. Merdinli məhəlləsində yerləşir. Sadıqcan təxəllüslü — Azərbaycan musiqiçisi, tarzən, bəstəkar və Azərbaycan tarını təkmilləşdirən Mirzə Əsəd oğlu Sadıqın yaşadığı ev. İmarət tarzən Sadıqcanın nəvəsi Sadıqov Rəhim adına qeydiyyatdadır.
## Tarixi
Mirzə Əsəd oğlu Sadıqın evi Şuşa şəhərində Merdinli məhəlləsində, hal-hazırda onun adını daşıyan Sadıqcan, 40 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin memarlıq abidəsidir. Sadıqcan təxəllüslü Mirzə Əsəd oğlu Sadıq musiqiçi, tarzən, bəstəkar və Azərbaycan tarını təkmilləşdirən sənətkardır.

Sadıq Mirzə Əsəd oğlu 1846-cı ildə Şuşa şəhərində anadan olub. Ailələri maddi cəhətdən o qədər də imkanlı olmayıb, atası gözətçi işləyib. Musiqiçinin doğulduğu ev bir mərtəbəli idi və iki otaqdan ibarət idi. Daha sonra, Mirzə Sadıq şöhrət qazanarkən, Şuşanın ən yaxşı küçələrindən birində üç mərtəbəli bir ev tikdi və özü də bir neçə gün tikinti işində iştirak etmişdir.

Sadıqcanın evi Şuşa şəhərinin işğalından sonra erməni terrorçuları tərəfindən dağıdılmışdır. Şəhər azad edildikdən sonra binanın xarabalıqları aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İbn Məkanis

**İbn Məkanis** (ərəb. ابن مكانس, ö.1392), Məmlüklər dövründə yaşamış yazıçı və şairlərdən biridir. Tam adı Ebû'l-Fərəc Fəhrettin Əbdurrahman b. 'Əbdi'r-Rəzzaḳ əl-Mişridir. Deyilənə görə, İbn Məkanis kopt mənşəlidir və xristian ailəsindəndir. Onun cəmiyyətdə özünü necə aparmasından bəhs edən və ironik bir dillə yazdığı didaktik urcuzesi ən məşhur şeiri kimi görünür.

## Həmçinin bax
Ayyıldız, Esat (2019). Klasik Dönem Sonrası Arap Şiirinde İbn Mekânis’e Ait Sosyoloji Temalı İronik Bir Didaktik Urcûze Denemesi. 4. Uluslararası Sosyoloji ve Ekonomi Kongresi, s.343-355.

## İstinadlar
Zülfüqar Hacıbəyovun evi

**Zülfüqar Hacıbəyovun evi** —  Şuşa şəhərində XIX əsrdə tikilmiş yaşayış binası. Merdinli məhəlləsində yerləşir. Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının banilərindən biri, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1943) Zülfüqar Hacıbəyovun yaşadığı ev.
## Tarixi
Tanınmış bəstəkar Zülfüqar Hacıbəylinin evi on XIX əsrə aid memarlıq nümunələrindən biridir. Şuşa şəhərinin Merdinli məhəlləsində Mərdinli meydanı ilə üzbəüz yerləşir. Şuşanın ermənilər tərəfindən işğal edilməsinə qədər bu evdə Şuşa şəhər təhsil idarəsi yerləşirdi. 

Zülfüqar Hacıbəyovun evi Şuşa şəhərinin işğalından sonra erməni terrorçuları tərəfindən dağıdılmışdır. Şəhər azad edildikdən sonra binanın xarabalıqları aşkar edilmişdir.

## İstinadlar
İbrahim ibn Məhəmməd

**İbrahim ibn Məhəmməd** (, ) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin Mariyə əl-Qibtiyyədən olan oğlu.
## Bioqrafiyası
Hicrətin 8-ci ilin son ayında (təxminən 630-cu il) anadan olmuşdur. Anası Mariya 628-ci ildə Misirdəki Bizans valisi Mukaukis tərəfindən Məhəmməd peyğəmbərə hədiyyə olaraq göndərilmiş qibti idi. Uşağa ərəblərin və yəhudilərin ortaq əcdadı sayılan İbrahim peyğəmbərin adı verilib. Ərəb ənənəsinə görə, uşaq Məhəmmədin bir neçə keçi verdiyi dəmirçi Əbu Seyfin arvadı süd anası Umm Sayfın himayəsinə verilir.

Təbuk döyüşündən bir müddət sonra İbrahim on altı və ya on səkkiz aylıq olanda ağır xəstələnir. O, Mariyəyə verilir. Onun  və bacısı Sirin şəxsi nəzarəti altında olur. Uşağın sağ qalmayacağı məlum olanda Məhəmmədə bu barədə məlumat verilir. Ət-Təbəri İbrahimin 21 aylıq ikən vəfat etdiyini xəbər verir.

Bəzi məlumatlara görə, İbrahimin dəfn edilməzdən əvvəl cənazəsinin qüsulunu ya Ümmü Burda, ya da əl-Fədl ibn Abbas etmişdir. Onu qəbiristanlığa peyğəmbərin əmisi Abbas ibn Əbdülmüttəlib və Peyğəmbərin digər səhabələri aparıblar. Cənazə namazının başında Məhəmmədin özü olub. Qəbir qumla örtüldükdən sonra Məhəmməd qəbir kurqanının üstünə bir az su töküb başına kiçik bir daş qoydu. İbrahim əl-Bəqi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

İbrahimin vəfatı günəş tutulması ilə eyni vaxta düşür. Müsəlmanlar bunu möcüzə olmasını danışmağa başladılar, dedilər ki, İbrahimin ölümünə görə günəş hüznlə qaraldı. Bunu eşidən Məhəmməd peyğəmbər, necə deyərlər, belə buyurdu: .

Əl-Bəlazurinin yazdığına görə, İbrahim 631-ci ilin iyul ayının əvvəlində vəfat etmişdir. Bununla belə, günəş tutulması haqqında məlumat onun ölüm tarixini daha dəqiq müəyyən etməyə kömək edir. 631-ci il avqustun 3-də Yer kürəsində Günəş tutulması baş verir, lakin müasir astronomik hesablamalara görə, bu tutulma Məkkədə və ya Mədinədə görünməmişdir. Əgər İbrahim hicri 8-ci ilin son ayında doğulubsa, hicri 10-cu ilin Şəvval ayına təsadüf edir. Bununla onun ömrü 21 ay olaraq təsbitlənir. Bu tarix 632-ci il yanvarın 27-də (hicri 10-cu il şəvval ayının 29-da) baş vermiş Günəş tutulması ilə üst-üstə düşür və bu zaman Mədinədə 76% qaranlıq müşahidə olunur. 
## İstinadlar
Vaqif (dəqiqləşdirmə)

* Vaqif (dram) — Səməd Vurğunun Molla Pənah Vaqifə həsr edərək 1937-ci ildə yazdığı mənzum dram.
* Vaqif (opera) — Bəstəkar Ramiz Mustafayevin Səməd Vurğunun eyniadlı dramı əsasında yazdığı opera.
* Vaqif (film, 1968) — Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin həyat və yaradıcılığından bəhs edən film.

## Həmçinin bax
* Vaqif (ad)
Seyidli bulağı

**Seyidli bulağı** — Şuşa rayonu ərazisində məşhur bulaqlardan və tarixi yerlərdən biri.

## Tarixi
Seyidli məhəlləsində yerləşir. XIX əsrin 80-ci illərində qurulub. Belə ki, 1873-cü ilə qədər Şuşada bulaq mövcud deyilmiş. 120 ildən çox müddət ərzində içməli su mənbəyi mövcud olmayıb. Şuşanın hər iki tərəfindən çay axdığından buna ehtiyac duyulmayıb. Müxtəlif vasitələrlə həmin çaylardan su gətirib həm təsərrüfatda, həm də içmək üçün istifadə edilirdi.

Şuşanın özündə su olmasa da onun hər iki yanından axan çaydan suyu tuluqlara doldurub gətirib şəhərdə satırdılar.

Şuşaya ilk bulağı isə Xan qızı Natəvan saxsı borularla çəkib. Bu məşhur "Xan Qızı" bulağıdır. Xurşidbanu Natəvan həmin bulağın çəkilməsi üçün yüz min qızıl pul xərcləyib. Bundan sonra şəhərin müxtəlif yerlərinə bulaqlar çəkilir. Bu bulaqlardan biri də XIX əsrin 80-ci illərində Seyidli mərhələsində çəkilən bulaq olur. Bulaq elə məhəllənin adı ilə Seyidli bulağı adlanır.

Şuşa şəhəri Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal ediləndən sonra bulaq erməni terrorçuları tərəfindən dağıdılmışdır. Şəhər azad edildikdən sonra bulağın məhv edildiyi bəlli olmuşdur.

Hazırda bulağın qalıqları Şuşa şəhərinin General Y. Quliyev küçəsində yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hər daş-qayası ilə abidə olan qala-şəhər
Çuxur məhəllə məscidi

**Çuxur məhəllə məscidi** — XVIII əsrdə Şuşanın Çuxur məhəllə məhəlləsində tikilmiş tarixi abidə.

Çuxur məhəllə məscidi Şuşanın XVIII əsrdə salınmış aşağı məhəllələrindən biri olan Çuxurlu məhəlləsində yerləşir. Şəhərin ən aşağı hissəsində yerləşdiyinə görə məhəllə belə adlandırılmışdır.

Düzbucaqlı plandakı Şuşa məscidləri (XVIII-XIX əsrlər)̠ məhəllə meydanlarının ayrılmaz və ən başlıca komponentləri idilər. Müxtəlif cizgili enli tağları olan və ya müstəvi səpkisində işlənmiş həcm-fəza eyvanı şəklində qurulan əsas girişin səmti meydanın planlaşdırılmasından və relyefindən asılı olurdu. Məscidlərin fəza təşkili əsasən iki tipə bölünürː birinci tipin fəza təşkili sütunlar üzərində tağbəndli və tağlı ibadət zalının üçnefli hissələnməyə malikdir, ikinci tip məscidlər isə yastı örtüklü bir bütöv həcm şəklində təqdim olunur. Şuşanın məhəllə məscidlərinin interyerində bütün memarlıq bəzəkvurma tsiklindən — polixrom divar boyakarlığından, Quran yazılarından, yapma bəzəklərindən istifadə olunur.
## Həmçinin bax
* Çuxur məhəllə məhəlləsi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
I Münzir ibn Məhəmməd

**I Münzir ibn Məhəmməd** () (d. 844 - ö. 29 iyun 888) — 6-cı Kordova əmiri.

## Həyatı
Münzir ibn Məhəmməd 844-cü ildə Kordovada dünyaya gəldi. Atası Əndəlüs əmiri I Məhəmməd, anası isə onun xanımlarından Atəldir. Atasının səltənət illərində hərbi təcrübə qazanması məqsədilə bir çox hərbi yürüşə qatılmışdır. Bunlardan ən önəmliləri 856-cı ildə Toledodakı üsyanı yatırması və 865-ci ildə Qalisiyaya hücum edib frankları ağır məğlubiyyətə uğratması oldu. Bundan başqa 877-ci ildə Badaxos hakimi Əbdürrəhman ibn Mərvana qarşı Meridaya, 882-ci ildə isə Saraqossaya hücum etdi.

886-cı ildə üsyançı Ömər ibn Həfsun üzərinə göndərilsə də, yolda ikən atasının vəfatı xəbərini aldı və Kordovaya dönərək taxta çıxdı (8 avqust 886). İlk tədbir olaraq məhsul vergisini bir illik ləğv etdi və orduya bol miqdarda cülus bəxşişi payladı. Dövlət idarəsində çox dəyişiklik etmədi və atasının dönəmindən qalan bir çox dövlət adamını vəzifədə saxladı.

Əmir Münzir dönəminin ən mühüm hadisəsi isə atası dönəmindən davam edən Ömər ibn Həfsun üsyanı oldu. İlk aylarda üsyançı birliklər sıxışdırılsa da, daha sonra Elvira və Xaen bölgələri də onların əlinə düşdü. Buna cavab olaraq 887 və 888-ci illərdə Əmir Münzir şəxsən özü orduya rəhbərlik edərək İbn Həfsun üzərinə səfər təşkil etdi. Üsyançıların əlində olan bir çox qala geri qaytarıldı və Bobastro qalası mühasirəyə alındı. İbn Həfsunun bir çox tərəfdarı ələ keçirilib öldürüldü və bu səbəblə təslim olmaq istədiyini bildirdi. Aparılan danışıqların ardından sülh təmin olundu və Əmir Münzir mühasirəni ləğv edərək geri dönmək üzrə hazırlığa başladı. Ancaq bu əsnada İbn Həfsun yenidən ayaqlandı və əmirin orduları bu dəfə qalanı daha şiddətli şəkildə mühasirəyə aldı. Əmir Münzir mühasirə əsnasında 29 iyun 888-ci ildə anidən vəfat etdi. Cənazəsi Kordovanın qərbindəki Münyətül-Naur sarayına aparıldı. Ani ölümünün arxasında xələfi olan qardaşı Abdullahın olduğu rəvayət edilir.

## Mənbə
* İbn Abdürabbih, *el-ʿİḳdü’l-ferîd*, IV, 496-497; 
* *Aḫbâr mecmûʿa*, s. 132-133; 
* Humeydî, *Ceẕvetü’l-muḳtebis* (nşr. İbrâhim el-Ebyârî), Kahire 1410/1989, I, 40-41, 164; 
* İbnü’l-Esîr, *el-Kâmil*, VII, 51, 162, 306, 310, 320, 369, 416, 424-425; 
* *a.e.* (trc. Ahmed Ağırakça), İstanbul 1986, VII, 138, 309, 349-350, 355, 363; 
* İbnü’l-Ebbâr, *el-Ḥulletü’s-siyerâʾ* (nşr. Hüseyin Mûnis), Kahire 1985, I-II, bk. İndeks; 
* İbn İzârî, *el-Beyânü’l-muġrib*, II, 117-118, 122; 
* Nüveyrî, *Nihâyetü’l-ereb*, XXIII, 393-394; 
* Zehebî, *Aʿlâmü’n-nübelâʾ*, VIII, 263-264; XII, 623; 
* İbn Haldûn, *el-ʿİber*, Beyrut 1413/1992, IV, 159-160, 162; 
* Makkarî, *Nefḥu’ṭ-ṭîb*, I, 352; 
* Dozy, *Spanish Islam*, London 1913, s. 302, 313, 321-323; 
* E. Lévi-Provençal, *Histoire de l’Espagne musulmane*, Leiden 1950, I, 306-310; 
* Anwar G. Chejne, *Muslim Spain*, Minneapolis 1974, s. 13, 24-25, 267; 
* S. M. Imamuddin, *Muslim Spain*, Leiden 1981, s. 97, 220; 
* Ch. Pellat, “al-Mund̲h̲ir b. Muḥammad”, *EI2* (İng.), VII, 568-569; 
* Birsel Küçüksipahioğlu, “Ömer b. Hafsûn”, *DİA*, XXXIV, 64-65.

## İstinadlar
I Abdullah ibn Məhəmməd

**I Abdullah ibn Məhəmməd** () (d. 11 yanvar 844 - ö. 16 oktyabr 912) — 7-ci Kordova əmiri.

## Həyatı

## Mənbə

* İbnü’l-Esîr, *el-Kâmil*, VII, 435; VIII, 73-74.
* İbn Haldûn, *el-ʿİber*, IV, 132-138.
* Nüveyrî, Nihâyetü’l-ereb (nşr. Ahmed Kemâl Zekî), Kahire 1980, XXIII, 394-396.
* Zambaur, *Manuel*, s. 3.
* a.mlf., “ʿAbd Allāh b. Muḥammad”, *EI2* (İng.), I, 49.
* Hâlid es-Sûfî, Târîḫu’l-ʿArab fi’l-Endelüs (ʿAṣrü’l-imâre), Bingazi 1980, s. 285-331.
* K. V. Zetterstéen, “Abdullah”, *İA*, I, 36-37.

## İstinadlar
II Hakəm

**II Hakəm** və ya **Hakəm ibn Əbdürrəhman** (; ) — 2. Kordova xəlifəsi.

## Həyatı

## Mənbə

* İbn Hayyân, el-Muḳtebes: ʿahdü’l-Ḥakem el-Müstanṣır-Billâh (nşr. A. A. el-Haccî), Beyrut 1965.
* Humeydî, Ceẕvetü’l-muḳtebis, Kahire 1386/1966, s. 13-16.
* Dabbî, Buġyetü’l-mültemis, Kahire 1967, s. 18-21.
* İbnü’l-Ebbâr, el-Ḥulletü’s-siyerâʾ (nşr. Hüseyin Mûnis), Kahire 1963, I, 200 vd.
* İbn Saîd el-Mağribî, *el-Muġrib*, I, 181-183, 184-187, 200, 207, 214, 256.
* İbn İzârî, *el-Beyânü’l-muġrib*, II, 233-253.
* İbnü’l-Hatîb, Aʿmâlü’l-aʿlâm (nşr. E. Lévi-Provençal), Beyrut 1956, s. 41 vd.
* a.mlf., el-İḥâṭa, I, 478-479; II, 103.
* İbn Haldûn, *el-ʿİber*, IV, 144 vd.
* Dozy, *Spanish Islam*, s. 438, 448-456, 466-467, 496.
* M. Abdullah İnân, Devletü’l-İslâm fi’l-Endelüs, Kahire 1969, I/2, s. 482-516.
* Abdülazîz Atîk, el-Edebü’l-ʿArabî fi’l-Endelüs, Beyrut 1976, s. 82-86.
* M. O. Jimenez, Al Hakam Al Mustansır Billah, Córdoba 1976.
* Cebrâil Süleyman Cebbûr, el-Mülûkü’ş-şuʿarâʾ, Beyrut 1401/1981, s. 232-233.
* Ahmed Fikrî, Ḳurṭuba fi’l-ʿaṣri’l-İslâmî, İskenderiye 1983, s. 94-98.
* Abdülazîz Sâlim, Ḳurṭuba ḥâḍıratü’l-ḫilâfe fi’l-Endelüs, İskenderiye 1984, s. 338, 346.
* Ziriklî, *el-Aʿlâm* (Fethullah), II, 267.
* E. Lévi-Provençal, España Musulmana, Madrid 1987, IV, 369-397.
* M. Schmitz, “Hakem”, *İA*, V/1, s. 100.
* A. Huici Miranda, “al-Ḥakam II”, *EI2* (İng.), III, 74-75.

## İstinadlar
II Hişam

**II Hişam** və ya **Hişam ibn Hakəm** (; ) — 3. Kordova xəlifəsi.

## Həyatı

## Mənbə

* Humeydî, Ceẕvetü’l-muḳtebis, Kahire 1386/1966, s. 17.
* İbn Bessâm eş-Şenterînî, *eẕ-Ẕaḫîre*, VII, 55-60, 65, 70, 72, 73, 75, 78, 82, 83, 190.
* Dabbî, Buġyetü’l-mültemis, Kahire 1967, s. 21.
* İbnü’l-Esîr, *el-Kâmil*, bk. İndeks.
* İbnü’l-Kerdebûs, Târîḫu’l-Endelüs (nşr. Ahmed Muhtâr el-Abbâdî), Madrid 1971, s. 62.
* İbn Saîd el-Mağribî, *el-Muġrib*, I, 155-157, 181, 193-201, 210, 216.
* İbn İzârî, *el-Beyânü’l-muġrib*, II, 253-301; III, 3 vd., 38-46, 50-60, 90-91, 100-122, ayrıca bk. İndeks.
* Nüveyrî, Nihâyetü’l-ereb (nşr. M. Ebû Dîf), Fas, ts., s. 120-127.
* İbnü’l-Hatîb, Aʿmâlü’l-aʿlâm (nşr. E. Lévi-Provençal), Beyrut 1956, s. 58-92.
* İbn Haldûn, *el-ʿİber*, IV, 151.
* Ẕikru bilâdi’l-Endelüs (nşr. Luis Molina), Madrid 1983, s. 173-195.
* R. Dozy, Historia de los musulmanes de España, Madrid 1984, III, 108 vd.
* M. Abdullah İnân, Devletü’l-İslâm fi’l-Endelüs, Kahire 1969, I/2, s. 517 vd.
* A. Chejne, Historia de España musulmana, Madrid 1980, s. 44 vd.
* S. M. Imaduddin, Muslim Spain, Leiden 1981, s. 31, 37, 60-61, 112, 146, 168, 171-172, 180, 193, 221.
* Ziriklî, *el-Aʿlâm* (Fethullah), VIII, 85.
* E. Lévi-Provençal, España musulmana, Madrid 1987, IV, 397 vd.
* a.mlf., “Mansur”, *İA*, VII, 302-304.
* a.mlf., “Mehdî”, *a.e.*, VII, 482-483.
* D. M. Dunlop, “His̲h̲ām II”, *EI2* (İng.), III, 495-496.

## İstinadlar
Azərbaycan SSR hökuməti (1959–1963)

**1959–1963-cü illər Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının hökuməti** — Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Azərbaycan SSR Ali Sovetinin V çağırışının birinci sessiyasından sonra formalaşdırılmış tərkibi. 26 mart 1959-cu ildən Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VI çağırışına, yəni 30 mart 1963-cü ilədək fəaliyyət göstərmişdir.

## Hökumətin tərkibi
### Nazirlər Sovetinin sədri və onun müavinləri

### Azərbaycan SSR nazirləri

### Komissiya və komitə sədrləri

### Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin sədri

## Qeydlər

## İstinadlar
Sezai Aydın

**Sezai Aydın** () — türk teatr, kino, serial aktyoru və səs aktyoru. O, daha çox Con Rembo, Rokki Balboa, Bill Kosbi və Fred Flintston obrazlarını səsləndirməsi ilə tanınır. Sezai Aydın 1952-ci il fevralın 15-də Ankarada anadan olub. Ankara Universiteti İqtisadiyyat və Ticarət Elmləri Akademiyasının məzunu olan Aydın şəhər teatrı sənətçisidir və bu günə qədər bir çox tamaşada çalışıb. Keçiören Bələdiyyəsində bir müddət "Şənbə şənbəsi" adlı uşaq əyləncə proqramına rəhbərlik edən, eyni zamanda kamera qarşısına keçərək film və seriallarda rol alan Aydın illərdir bir çox yerli və xarici obrazları səsləndirib. Başkent Rabitə Elmləri Akademiyasında səs və aktyorluq təhsili də verib. Aydın 20 dekabr 2021-ci ildə İstanbulun Ümraniye rayonunda şəkərli diabetlə bağlı ürək çatışmazlığından vəfat edib. 22 dekabr 2021-ci ildə Şakirin məscidində qılınan cənazə namazından sonra Qaracaəhməd qəbiristanlığında dəfn edilib. Oğlu Arda Aydın atasının ölümündən 8 ay əvvəl şəkər xəstəliyinə bağlı səbəblərə görə sağ ayağının amputasiya edildiyini bildirib.

## Filmoqrafiya
* Aləmin Kralı (teleserial, 2011)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səsli Artist Sezai Aydın
* IMDb-də 
* **Sinematurk.com**: Sezai Aydın
* Türk Kino Araşdırmaları səhifəsi
Moskva danışıqları (1939)

**Moskva danışıqları** — SSRİ, Böyük Britaniya və Fransa arasında qarşılıqlı yardım haqqında müqavilə bağlamaq barədə danışıqlar; Münhen sazişindən (1938) sonra dünya müharibəsi təhlükəsinin artması şəraitində aparılmışdır (aprel-avqust).

Sovet hökuməti hələ 1939-cu il martın 18-də — gələcəkdə faşist təcavüzünün qarşısını almaq tədbirlərini nəzərdən keçirmək məqsədi ilə SSRİ, Böyük Britaniya, Fransa, Polşa, Rumıniya və Türkiyə nümayəndələrinin konfransını çağırmaq təklifini irəli sürmüşdü. Lakin İngiltərə bu əməli çağırışı rədd edərək aprelin 14-də Sovet hökumətinə təklif etdi ki, Şərqi Avropanın onunla qonşu dövlətlərinə hücum etməmək barədə birtərəfli qaydada təminat versin. Aprelin 17-də Sovet hökuməti İngiltərə, Fransa və SSRİ arasında qarşılıqlı yardım barədə müqavilə (Sovet hökuməti müqavilənin layihəsini iyunun 2-də təqdim etdi) və hərbi konvensiya bağlanmasını nəzərdə tutan yeni təklif irəli sürdü. Sovet təklifinin həyata keçirilməsi faşist Almaniyasının təcavüzü qarşısında möhkəm sədd yaradılmasına imkan verərdi. İngiltərə-Fransa tərəfinin mövqeyi üzündən uzun sürən siyasi danışıqlar konkret nəticə vermədi. Sovet tərəfi danışıqlara işgüzar xarakter vermək arzusu ilə, iyulun 23-də siyasi danışıqların başa çatmasını gözləmədən hərbi konvensiya bağlamaq məqsədi ilə üç dövlət arasında danışıqlara başlamağı təklif etdi. Lakin İngiltərə və Fransanın avqustun 11-də Moskvaya gəlmiş və ikinci dərəcəli şəxslərdən ibarət hərbi nümayəndəlikləri faşist təcavüzünə qarşı birgə mübarizə tədbirlərinə dair Sovet hökumətinin əməli təkliflərini cavabsız qoydu. Polşa, Latviya, Litva, Estoniya və Finlandiyanın mürtəce hökumətləri də Almaniya ilə hərbi münaqişə baş verəcəyi təqdirdə SSRİ ilə əməkdaşlıq etməkdən imtina etdilər. Moskva danışıqları ilə yanaşı, İngiltərə hakim dairələri xəyanətkar yol tutaraq SSRİ-yə qarşı sazişə gəlmək məqsədi güdərək Hitler Almaniyası ilə gizli danışıqlar aparırdı (bax: London danışıqları (1939)). Belə bir şəraitdə Sovet hökuməti 1939-cu il avqustun 23-də Almaniya ilə hücum etməmək barədə müqavilə imzalamağa məcbur oldu. İngiltərə və Fransanın Moskva danışıqlarını pozması faşist Almaniyasının qəsbkar niyyətlərinə qol-qanad verdi və İkinci Dünya müharibəsinin başlanmasını sürətləndirdi.

## Ədəbiyyat
* Овсянный И.Д. Тайна, в которой война рождалась. 2-ое изд., М.: 1975.

## Mənbə
*
Sit döyüşü

**Sita döyüşü** — 4 mart 1238-ci ildə Vladimir knyazı Yuri Vsevolodoviçin ordusu ilə monqol korpusu arasında baş vermiş döyüşdür. Monqolların Qərb (qıpçaq) yürüşünün (1236-1242) və monqolların Rusiyaya hücumunun (1237-1240) əsas hadisələrindən, xüsusən də Şimal-Şərqi Rusiyaya qarşı monqol yürüşünün əsas döyüşlərindən biri ( 1237-1238).
Abdullah ibn Məhəmməd

**Abdullah ibn Məhəmməd əl-Qureyşi** (, ) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin birinci həyat yoldaşı Xədicədən olan oğlu.
## Bioqrafiyası
Abdullah Məhəmmədin peyğəmbərlik missiyasının başlanmasından sonra Məkkədə anadan olub. O, atasının peyğəmbərliyi başlayandan sonra doğulduğu üçün ət-Tahir (“təmiz”) və ət-Tayyib (“mehriban”, “yaxşı”) adlarını almışdır.

Məhəmməd peyğəmbər ona atasının adını verir. Abdullah 615-ci ildə Məkkədə uşaq ikən vəfat etmişdir.

Təfsirlərə görə, Abdullahın vəfatından sonra Məhəmməd peyğəmbərin müasirlərindən və əleyhdarlarından olan əl-As ibn Vail onun haqqında onun sonsuz olduğunu demişdir. Cavabında Kovsər surəsi nazil oldu: 

Əs-Suddi demişdir: “İnsanların övladları ölən zaman insanlar (ərəblər) belə deyirdilər: “O, itirdi (məhrum oldu). Məhəmməd itirdi (məhrum oldu) ” Sonra Allah nazil etdi: “Həqiqətən, sənin düşmənin sonsuzdur”.  
## İstinadlar
Qasım ibn Məhəmməd

**Qasım ibn Məhəmməd** (, ) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin birinci həyat yoldaşı Xədicədən olan oğlu. O, 601-ci ildə (atasının peyğəmbərliyi başlamazdan əvvəl), doğumundan üç il sonra vəfat edir. Məkkə şəhərində, Cənnətul-Mualla qəbiristanlığında dəfn edilir.

## İstinadlar
Georq fon Küxler

**Georq Karl Fridrix Vilhelm fon Küxler** () — alman hərbi xadimi, feldmarşal (1942), İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı. Polşa kampaniyası və Fransa kampaniyasında iştirak etmiş, 17 yanvar 1942-ci ildən "Şimal" Ordu Qrupuna və Leninqradın mühasirəsinə rəhbərlik etmişdir; hərbi cinayətkar kimi məhkum edilmişdir.
## Həyatı
Küxler Filipsrue qəsrində (Hessen-Nassau, Hanau yaxınlığında) köhnə Prussiya kadet ailəsində anadan olub və kadet korpusunda təhsil alıb. 1900-cü ilin martında Küxler Fanen Junker (zabit namizədi) rütbəsi ilə İmperator Ordusunun 25-ci Sahə Artilleriya Alayına qatıldı. 1901-ci ilin avqustunda ona leytenant rütbəsi verilir. 1907-ci ilə qədər alayda xidmət etdi, sonra Hannoverdəki süvari məktəbinə köçürüldü. 1910-1913-cü illərdə baş leytenant Küxler Baş Qərargah Akademiyasında təhsil almışdır. Akademiyanı bitirdikdən sonra Baş Qərargahın topoqrafik şöbəsində xidmət edib.

## Karyerası
Polşa kampaniyası başladıqdan sonra Küxlerin komandanlığı altında olan qoşunlar 3-cü orduya (8 diviziya, o cümlədən 1 motorlu SS diviziyası) yığıldı. Şərqi Prussiyada yerləşən orduya Narev-Qərbi Buq sektorunda müdafiəni yarmaq və Varşavaya doğru irəliləmək tapşırıldı, bundan sonra 10-cu ordu ilə birlikdə şimal-qərbdə yerləşən Polşa birləşmələrini mühasirəyə aldı. Plana əsasən, sentyabrın 3-də Mlava döyüşündə 3-cü ordu briqada generalı Emil Krukoviç-Prjemirskinin komandanlığı altında Polşanın “Modlin” ordusunu məğlub etdi. Narevi keçən 3-cü ordu Varşavaya getdi, şərqdən yan keçərək mühasirə halqasını bağladı. Varşavanın süqutundan sonra 3-cü ordunun tərkibində olan 10-cu Panzer diviziyası şərqə doğru hərəkət etdi və burada Brest şəhərinin işğalında iştirak etdi və bu, məhz sovet qoşunlarının digər tərəfdən ona yaxınlaşdığı günə düşdü.

Polşa kampaniyasına görə Küxler Dəmir xaç ordeni (yenidən mükafatlandırma) və Cəngavər xaçı ilə təltif edildi.

Polşa yürüşü başa çatdıqdan sonra Küxlerin qoşunları qərbə göndərildi. Onun 18-ci ordusu B ordu qrupunun (Fyodor fon Bokun komandanlığı altında) bir hissəsi idi və bir tank, bir motorlu və SS Adolf Hitler alayı daxil olmaqla 7 diviziyadan ibarət idi və aviasiya ilə havadan dəstəklənirdi. "B" ordu qrupunun missiyası neytral Belçika və Hollandiyanı işğal etmək idi. Sərhədi 10 may 1940-cı ildə keçərək 15 may tarixinə qədər 18-ci ordu Rotterdam və Haaqanı işğal etdi. Beləliklə, Hollandiya beş günə işğal olundu. Bundan sonra Küxlerin 18-ci ordusu Belçikaya köçürüldü, burada Gerd fon Rundştedtin komandanlığı altında bir ordu qrupu artıq döyüşürdü. Mayın 18-də Küxler Antverpeni aldı. Sonra alman ordusunun əsas qüvvələri cənuba doğru irəliləyərkən o, Şimali Fransada fransız və ingilis qüvvələrini mühasirəyə almaq əməliyyatını (Dünkerkə hücum) tamamladı. İngilis qoşunları təxliyə edildikdən sonra 18-ci ordu cənuba Parisə doğru yerləşdirildi. Fransızlar şəhəri tərk etdikdən sonra 1940-cı il iyunun 14-də 18-ci ordu döyüşsüz paytaxta daxil olur. Buna görə də, Küxlerin özünü bəzən “Paris fatehi” adlandırırlar.

Polşa və Fransadakı kampaniyalar nəticəsində Küxler 1940-cı ilin iyulunda general-polkovnik (Alman Generaloberst) rütbəsinə yüksəldi.

## İstinadlar
Misir piramidalarının siyahısı

Bu siyahı xronoloji ardıcıllıqla sadalanan piramidalar üçün həyati statistik məlumatları təqdim edir.

## Həmçinin bax
* Misir piramidaları
* Gizanın böyük Sfenksi
* Lepsius piramidalarının siyahısı
* Dünyanın ən qədim tikililərinin siyahısı
* Ümmü Əl-Kəb

## İstinadlar
Müstəqil Ruh mükafatı

**Müstəqil Ruh mükafatı** () — ilk növbədə müstəqil Amerika kinosuna yönəlmiş Amerika film mükafatıdır. 1984-cü ildən mövcuddur və başlanğıcda FINDIE Awards (Friends of Independents – müstəqillərin dostları (rejissorların)) adlanırdı. İndiki adını 1986-cı ildən bəri daşıyır. 2006-cı ildən mükafat dirəkdə oturan quş formasında metal heykəlcik şəklindədir.

Müstəqil ruh qeyri-kommersiya təşkilatı - "Film Independent" tərəfindən mükafatlandırılır.

Mükafatların təqdimetmə mərasimi Kaliforniyanın Santa Monika şəhərində Oskar təqdimatı ərəfəsində (1999-cu ilə qədər - Oskar təqdimatından əvvəlki son şənbə) keçirilir. Beləliklə, “Müstəqil ruh” sanki kinoakademiyanın mükafatlarına qarşı qoyulur.

## Mükafatlandırma mərasimləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт премии Независимый дух
* Официальный сайт некоммерческой организации «Film Independent»