open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
AccessBank (Azərbaycan)

**AccessBank** — QSC "Azərbaycan Bank Mikromaliyyə" təsis edilmiş və 29 oktyabr 2002-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır. 8 sentyabr 2008-ci ildə Bank, adını AccessBank olaraq dəyişdirdi. Hazırda bankın Bakı, Abşeron və Azərbaycanın digər bölgələrində 37 filialı var.

## Tarix
"Access Bank" QSC 29 oktyabr 2002-ci ildə Bakıda fəaliyyətə başlayıb. İlk illər Azərbaycan Mikromaliyyələşdirmə Bankı (AMMB) adı ilə tanınıb. 8 sentyabr 2008-ci il tarixindən "AccessBank" adı ilə fəaliyyət göstərir. Hazırda bankın Bakı şəhərində, Abşeronda və regionlarda 37 filialı var.

AccessBank-ın missiyası, Azərbaycanda mikro və kiçik sahibkarlara, eləcə də aşağı və orta gəlirli ailələrə maliyyə xidmətləri göstərməkdən ibarətdir. AccessBank beynəlxalq Fitch reytinq agentliyi tərəfindən Azərbaycan bankları arasında ən etibarlı bank adına layiq görülüb (sabit proqnozla "BB+" səviyyəsində), həmçinin Global Finance (2011) və Euromoney Nəşriyyat Qrupu (2010–2011) tərəfindən "Azərbaycanın ən yaxşı bankı" və The Banker nəşri tərəfindən isə "İlin bankı" adına layiq görülüb.

2005-ci ildən AccessBank öz xidmətlər sahəsinə əmanət hesablarını da daxil edib. 2006-cı ildən başlayaraq AccessBank öz müştərilərinə bankdaxili plastik kartlar, istehlak kreditləri və VİSA plastik kartlarını da təklif etdiyi məhsullar sırasına daxil edib. 2008-ci ilin sentyabr ayından etibarən Bankın xidmət çeşidlərinə, daxili çiplərlə təchiz edilmiş plastik kartlar əlavə olunmuşdur.

## Səhmdarlar
* Asiya İnkişaf Bankı (19.90%)
* Avropa İnvestisiya Bankı (17.39%)
* Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası (16.56%)

ResponsAbility tərəfindən idarə olunan investisiya fondları aşağıdakılardan ibarətdir:
* responsAbility SICAV (Lux) – 2,91%
* responsAbility Management Company S. A. – 7,11%
* FMO (9.41%)
* OeEB – Avstriya İnkişaf Bankı (9.17%)
* SIFEM AG (8.89%)
* EFSE (2.78%)
* Symbiotics (2.27%)
* Green for Growth Fund (GGF) — 1,77%
* LFS Advisory GmbH (1.27%)
* Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankı (0.58%)

## Xarici keçidlər
* AccessBank
* Tariximiz
İslahat

**İslahat** () — qanun səviyyəsində həyata keçirilən dəyişikliklər. İslahatlar zərurətdən yarandığına görə dövlət hakimiyyəti tərəfindən yuxarıdan başlanır. İslahatların məqsədi cəmiyyətdə qanunların səmərəli işləməsini və həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasını təmin etməkdir. İslahatlar gedişində siyasi sitemin əsasları dəyişilmədən bir hissəsi dəyişdirilir. Bununla belə islahatlar heç də həmişə deyilənlərin tezliklə baş verməsini təmin etmir.

## Sferalar üzrə

### İqtisadi islahat
Nicat Muradzadəyə görə iqtisadi islahat, "məhsuldarlıq və effektivlik nöqteyi-nəzərindən mövcud iqtisadi institutları təkmilləşdirmək, habelə zərurət halında yenilərini formalaşdırmaq məqsədilə bilavasitə iqtisadi aktorların davranışlarını istiqamətləndirməyə və zaman-zaman onları transformasiya etməyə hesablanmış uzunmüddətli və kompleks bir prosesdir."

### Sosial islahat

### Siyasi islahat

### Hüquqi islahat

## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat
* Siyasət
* Hüquq

## Mənbə
Sovremennik (jurnal)

***"Sovremennik"*** () — Aleksandr Puşkin tərəfindən yaradılan ictimai-siyasi və ədəbi jurnal.

"Sovremennik" 1836–1866-cı illərdə Peterburqda işıq üzü görmüşdür. 1843-cü ilə qədər ildə 4 dəfə, sonra isə hər ay çıxıb. Jurnalda şeir, nəsr, tənqidi məqalə, tarixi, etnoqrafik və s. dərc olunub.

## Tarixi
Jurnalın təsisçisi A. S. Puşkin olub. İşləmək üçün cəlb olunanlar arasında Qoqol, Vyazemski, Odoevski, Jukovski və başqa imzalar olub. Puşkinin vəfatından sonra jurnal tənəzzülə uğradı, 1838-ci ildən onu nəşr edən P. A. Pletnyov 1847-ci ildə "Sovremennik"i N. A. Nekrasov və İ. İ. Panevə verdi.

Nekrasov "Sovremennik"ə Turgenev, Qonçarov, Gertsen və Oqaryovu cəlb etməyi bacardı. Ç. Dikkensin, J. Sandın və başqa Avropa yazıçılarının tərcümələri jurnalda yer aldı. 1847–48-ci illərdə rəsmi redaktor A. V. Nikitenko, ideoloji rəhbər V. Q. Belinski oldu.

Jurnalın proqramını müəyyən edən məqalələr isə daha çox müasir realist tənqid, inqilabi-demokratik ideyaların təbliği, realist sənət uğrunda mübarizə idi. Jurnalın 1848-ci ildə tirajı 3.100 nüsxə idi.

Gertsenin mühacirəti, Belinskinin vəfatı, siyasi reaksiyalar və senzura 1848-ci ildən başlayaraq jurnalın nəşrini daha da ağırlaşdı.

Elə bu mərhələdə (1848–1855) "Sovremennik" ədəbiyyata daha çox üstünlük verir, Tolstoy, Turgenev, Nekrasov kimi yazıçıların əsərlərini, Qranovskinin, Solovyovun elmi yazılarını dərc edirdi.

"Sovremenniki"in ən işıqlı dövrü isə 1854–1862-ci illər arasında oldu. O zaman nəşrə Çernişevski və Dobrolyubov rəhbərlik edib. 1858-ci ildən jurnal mühafizəkar və liberallar arasında polemika yaradır, inqilabi demokratiyanın ideya mərkəzi olur. Bu illərdə onu siyasi jurnal kimi qəbul edirlər.

"Sovremennik" bu illərdəki təbliğatı ilə feodal sisteminin məhv olmasında müstəsna rol oynayıb.

1860-cı illərdə "Kolokol"la (Rusiyanın ilk inqilabi qəzeti) kəndli inqilabının gələcəkdə Rusiya demokratiyası üçün problemlər və müxtəlif anlayışlar gətirəcəyinə dair fikir ayrılığına düşdülər.

İnqilabi siyasət yürütmək redaksiyada siyasi bölünməyə səbəb oldu – liberal təmayüllü Tolstoy, Turgenev və Qriqoreviç jurnalı tərk etdilər. Elə həmin il tiraj 7.126 nüsxəyə qədər artır.

1859-cu ildə Dobrolyubov "Sovremennik"in tərkibində satirik əlavə olan "Svistok"u təsis edir. Lakin onun ölümü (1861) jurnalın 1862-ci ilin iyun ayına qədər, yəni 8 ay nəşr olunmamasına səbəb oldu. 1862-ci ildə Çernışevskinin həbsi isə jurnala ciddi zərbə oldu. 1863-cü ildə Nikolay Nekrasov jurnalı yenidən nəşr etdirməyə başlayır.

Redaksiya heyətinə cəlb etdiyi M. E. Saltıkov-Şedrin, M. A. Antonoviç, Q. Z. Elissev, A. N. Pıpin sayəsində jurnalın siyasətində dəyişiklik baş verdi və "Sovremennik" ən yaxşı demokratik jurnallardan birinə çevrilir. 1863–1866-cı illərdə bir çox tanınmış yazıçıların əsərləri jurnalda çap olundu.

1866-cı ildə isə "Sovremennik" jurnalı bağlandı.

## İstinadlar
Pyotr Vyazemski

**Pyotr Andreyeviç Vyazemski** (, (12 (23 iyul) 1792, Moskva — 10 (22 noyabr) 1878, Baden-Baden) — Rusiya şairi, ədəbiyyatşünası, tənqidçisi.

## Həyatı

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Сборник стихотворений на stroki.net
* Стихи в Антологии русской поэзии (stihi-rus.ru)
* Вяземский П. А. «Поздние стихотворения»
* Полное собрание сочинений князя П. А. Вяземского в 12 тт. СПб. 1878—1896 и литература о нем
* П. А. Вяземский в Остафьево
Monosaxarid

**Monosaxarid** — sadə karbohidratlara deyilir.

## Monosaxaridlərin cədvəli
Monosaxaridlərin cədvəli

Monnozun bütün nümayəndələri təbiətdə tapılmayıb:

## Mənbə
*^ Pigman, William Ward; Anet, E.F.L.J. (1972). "Chapter 4: Mutarotations and Actions of Acids and Bases". In Pigman and Horton. The Carbohydrates: Chemistry and Biochemistry Vol 1A (2nd ed.). San Diego: Academic Press. pp.&nbsp;165–194.  
*McMurry, John. Organic Chemistry. 7th ed. Belmont, CA: Thomson Brooks/Cole, 2008. Print.

## Xarici keçidlər
* Monosaxaridlər
Kollec

**Kollec** (, ) — orta ixtisas proqramları əsasında təhsil xidmətləri göstərən və subbakalavr peşə-ixtisas dərəcəsi vermək hüququ olan təhsil müəssisəsi.

İlk kolleclər Böyük Britaniyada XIII əsrdə, ABŞ-də XVII əsrdə yaranıb.

Böyük Britaniya, ABŞ və bəzi ölkələrdə kollec dedikdə orta təhsildən sonrakı üç təhsil forması nəzərdə tutulur:
# ali məktəb;
# orta ixtisas təhsili;
# orta təhsilin yuxarı səviyyəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vladimir Odoyevski

**Vladimir Fyodoroviç Odoyevski** (); () — Rusiya yazıçısı, tənqidçisi, teatrşünası, musiqişünası.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Страница Одоевского на сайте Российской национальной библиотеки 
* «Орлахская крестьянка»
* «Саламандра»
* «Косморама»
* «Музыкально-литературное наследие»
* Сакулин Павел Никитич «Из истории русского идеализма. Князь В. Ф. Одоевский. Том 1.1»
* Сакулин Павел Никитич «Из истории русского идеализма. Князь В. Ф. Одоевский. Том 1.2»
* Одоевский В. Ф. Заметки о Москве // Российский Архив: История Отечества в свидетельствах и документах XVIII—XX вв.: Альманах. — М.: Студия ТРИТЭ: Рос. Архив, 1994. — Т. V. — С. 103—106.
Pyotr Pletnyov

**Pyotr Aleksandroviç Pletnyov** (), ) — Rusiya tənqidçisi, publisisti. Sankt-Peterburq İmperator Universitetinin professor və rektoru.

## Həyatı

## İstinadlar
Vissarion Belinski

**Vissarion Qriqoryeviç Belinski** (, 11 iyun 1811–7 iyun 1848) – rus inqilabçı demokratı, ədəbi tənqidçi, publisist.

## Həyatı
Vissarion Qriqoryeviç Belinski 11 iyun 1811-ci ildə anadan olmuşdu.

Qərbə meyilli rus ədəbiyyat tənqidçisi olmuşdur. Aleksandr Herzen, Mixail Bakunin və digər intellektuallarla yaxından dost olmuşdur. Şair və naşir Nikolay Nekrasovun karyerasında və "Sovremennik" adlı populyar jurnalda əhəmiyyətli rol oynamışdır.

Vissarion Belinski 7 iyun 1848-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Биография В. Г. Белинского на сайте "Peoples.ru"
* Биография В. Г. Белинского на сайте "Foxdesign.ru"
* Фонд помощи В. Г. Белинскому.
* Белинский как "зеркало" революционной демократии
* Биография и произведения Белинского Виссариона Григорьевича 
* Электронное научное издание "В. Г. Белинский"
ABŞ Silahlı Qüvvələri

**ABŞ Silahlı Qüvvələri** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarını  qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Tarixi
ABŞ Ordusu ilk dəfə, yeni qurulan Amerika dövlətini Müstəqillik Müharibəsində Böyük Britaniyaya qarşı müdafiə etmək üçün 13 ştatın təşkil etdiyi Konqres rəhbərliyi tərəfindən 1775-ci ildə quruldu. ABŞ-nin qurulmasından qabaq və müstəqilliyin ilk illərində ordu üçün əsgərlər ştatlarda yaşayan təhsilsiz insanlar arasından təmin edilirdi. Ancaq qısa bir müddət sonra nizamlı bir quru ordusu və dəniz donanmasına ehtiyac olduğu meydana çıxdı. ABŞ Donanması 1794-cü ildə bir neçə dənə esmines alınmasıyla qurulmuş oldu və bu vaxt həm də nizamlı quru ordusu quruldu. Ancaq ordu yenə də çox kiçik və əsasən döyüş zamanı əyalətlərdəki silah istifadə edə bilən kəslərin qatqısına möhtac idi. Müstəqillikdən vətəndaş müharibəsinə qədər olan dövrdə Amerikan ordusu Osmanlı dövlətinə kağız üzərində bağlı olan Əlcəzairli Bərbər piratları ilə döyüşdü və qələbə qazandı. Bundan başqa 1812-ci ildə Böyük Britaniya ilə yeni savaşa girərək onu məğlub etdi və ABŞ-Meksika müharibəsində qalib gələrək Meksika ərazisinin yarıdan çoxunu işğal etdi.

## Orduda din xadimlərinin xidməti

ABŞ-də Müdafiə Nazirliyi nəzdində Silahlı Qüvvələrin Keşişlər İdarəsi tərəfindən təşkil edilir. Keşişlər orduda fəaliyyət göstərmək üçün ilahiyyat təhsili ilə yanaşı, hərbi akademiyanı da bitirməlidirlər. Orduda 1200 Keşiş zabit qismində fəaliyyət göstərir. Onlar həm də təlimlərdə iştirak edirlər. Bundan əlavə, müqavilə ilə işləyən keşişlər də vardır.

## Həmçinin bax
* ABŞ Ordusunun Xüsusi təyinatlı qüvvələri
* ABŞ dəniz piyadası korpusu
* ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri
* 4-cü piyada diviziyası (ABŞ)
* 5-ci piyada diviziyası (ABŞ)

## İstinadlar
Yunanıstan Silahlı Qüvvələri

**Yunanıstan Silahlı Qüvvələri** ( / Elinikes Enoples Dinamis) — Yunanıstanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Təşkilat
Yunanıstan Silahlı Qüvvələri :
* Yunanıstan Milli Müdafiə Nazirliyi Baş Qərargahı Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας ; ΓΕΕΘΑ
* Yunanıstan Quru Qoşunları Ελληνικός Στρατός Ξηράς / Ellenikόs Stratόs Ksirάs
* Yunanıstan Hərbi Dəniz Qüvvələri Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό ; ΠΝ / Ellenikόs Polemikó Naftikó ; PN
* Yunanıstan Hərbi Hava Qüvvələri Ελληνική Πολεμική Αεροπορία ; ΠΑ / Εllenikí polemiklere Aeroporía ; PA

dan meydana gələr .

Paramilitar quruluş olaraq Ticarət Dənizçilik və Ada Siyasəti Nazirliyinin səlahiyyəti altında olan:
* Yunanıstan Sahil Təhlükəsizliyi  Λιμενικό Σώμα / Limenikό Soma

Müharibə şəraitində Yunanıstan Hərbi Dəniz Qüvvələrinə kömək edər.

## Əsgərlik
Yunanıstanda bu an 18 yaşın üstündəki kişilərə 12 ay məcburi əsgərlik tətbiq olunmaqdadır. Qadınlar da Silahlı qüvvələrində xidmət edə bilər. Ancaq əsgərlik etmə zəruriliyi yoxdur.

## Beynəlxalq əlaqəsi
Yunanıstan AB və NATO-ya üzv ölkələrdəndir. Və ISAF (International Security Assistance Force, Əfqanıstan), EUFOR (European Union Stabilization Forces, Bosniya və Herseqovina) və Çad, KFOR (Kosovo Force, Kosovo) olmaq üzrə bir çox sülh qoruma gücünə qatılmışdır.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə
Yunan Ortodoks Kilsəsi tərəfindən təşkil edilir.

## Rütbələr

### Quru Qoşunları

### Hərbi Dəniz Qüvvələri

### Hərbi Hava Qüvvələri

ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində ABŞ Quru Qoşunları zabitlərindən ayırd etmək üçün bunlarla eyni terminlər istifadə edilməkdədir.

## Xarici keçidlər

* Hellenic Ministry of Defense — Rəsmi site 
* Hellenic National Defense General Staff — Rəsmi site
* Hellenic Army General Staff — Rəsmi site
* Hellenic Navy General Staff — Rəsmi site
* Hellenic Air Force General Staff — Rəsmi site
* Defence expenditures of NATO countries
İran Silahlı Qüvvələri

**İran Silahlı Qüvvələri** () — İranı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu. Hərbi vəsaiti 17 milyard ABŞ dolları olan İran ordusu dünyanın 12-ci böyük ordusudur. (08.01.2013) İran İslam ölkəsi olduğu üçün orduda dini qaydalara rəsmi formada əməl olunur.

### Quru Qoşunları

** Tank — 3895
** Zirehli Döyüş Nəqliyyat vasitəsi — 5537
** Özüyeriyən Artilleriya — 513
** Qoşqulu Artilleriya — 3368
** Reaktiv Yaylım Atəşi Sistemləri — 1235
** Minaatan — 8653
** AntiTank — 11435
** Lojistik Nəqliyyat Vasitəsi — 24650

### Hərbi Hava Qüvvələri

** Təyyarə — 980
** Helikopter — 875
** Aeroport — 576

### Hərbi Dəniz Qüvvələri

** Şəxsi heyəti — 50000
** Ümumi gücü — 908
** Freqatlar — 32
** Destroyerlər — 15
** Korvetlər −12
** Sualtı qayıq — 59
** Sahil nəzarət gəmiləri — 487
** Mina gəmisi — 16
** Desant Hücum Gəmiləri — 135

## Xarici keçidlər
Polşa Silahlı Qüvvələri

**Polşa Silahlı Qüvvələri** — Polşanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə

Roma Katolik Kilsəsi tərəfindən təşkil olunur. 1989-cu ildə qanuniləşdirilmişdir. Xidmət kilsə keşişləri və imamları tərəfindən aparılır.
Pakistan Silahlı Qüvvələri

**Pakistan Silahlı Qüvvələri** (urduca:پاک مُسَلّح افواج‎, Musallah Afwaj-e-Pakistan) — Pakistanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu. Aktiv şəxsi heyət sayına görə dünyada 6-cı, müsəlman ölkələri arasında 1-ci yerdədir. Silahlı Qüvvələr üç əsas hissəyə ayrılır- Quru Qoşunları, Hərbi Hava Qüvvələri, Hərbi Dəniz Qüvvələri.

1963-cü il Çin-Pakistan razılaşmasına əsasən, bu iki dövlət bir-biri ilə yaxın hərbi əlaqələrə malikdir. 2013-cü il hesablamalarına görə, Çin Pakistanı ən çox silah və texnika ilə təmin edən 2-ci ölkə hesab olunur. Hər iki ölkə həmçinin, bir-biri ilə nüvə enerjisi və aerokosmik texnologiyalar sahəsində də sıx əməkdaşlığa sahibdir. 2004-cü ildə Pakistana ABŞ-nin NATO-ya daxil olmayan ölkələr arasında əsas müttəfiqi statusu verilib. Pakistanı əsas hərbi məhsullarla təchiz edənlər də daxili təchizatçılardan sonra, Çin və ABŞ-dır.

## Yerləşməsi
### Pakistan ərazisində
Hesablamalara əsasən Pakistan Silahlı Qüvvələri şəxsi heyətinin 60-70%-i Hindistan-Pakistan sərhədi boyunca yerləşmişdir. ABŞ-nin Əfqanıstana müdaxiləsindən sonra 150,000 nəfər şəxsi heyət isə "Qəbilə əraziləri"ndə yerləşmişdir. Həmçinin, Pakistan Silahlı Qüvvələri 2004-cü ildən bəri Əl-Qaidə terror qruplaşmasına qarşı da mübarizə aparmaqdadır.

### Xaricdə
Pakistan Silahlı Qüvvələri həmçinin BMT-nin sülhməramlı əməliyyatlarında da iştirak edir. 2010-cu il hesablamalarına əsasən Silahlı Qüvvələrin 12,000 nəfər şəxsi heyəti bir sıra xarici ölkələrdə xidmətini davam etdirir.

## Raket inventarı
*Qəznəvi ballistik raketi. Döyüş başlıqlarını 290 kilometr məsafədəki hədəfə çatdırmağa qadirdir. 30 ədəd istehsal olunub.

## Orduda din xadimləri

Ölkədə rəsmi din İslam dini olduğundan dövlətlə məscidin qarşılıqlı fəaliyyəti nəticəsində təşkil olunur.

## Həmçinin bax
* Pakistan
* Kəşmir məsələsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İtaliya Silahlı Qüvvələri

**İtaliya Silahlı Qüvvələri** — İtaliyanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə

Dövlətin qanunları ilə tənzimlənməklə, Roma Katolik Kilsəsi tərəfindən təşkil olunur. General rütbəsinədək vəzifələr tutan 250 nəfər din xadimi vardır.

## İstinadlar
Belçika Silahlı Qüvvələri

**Belçika Silahlı Qüvvələri** — Belçikanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə

1952-ci ildə dövlət tərəfindən təşkil olunaraq, protestant və yəhudilərin də iştirakı ilə Roma Katolik Kilsəsi tərəfindən həyata keçirilir. 75 Roma-katolik, 9 protestant və 1 yəhudi təmsilçisi olmaqla generaladək müxtəlif rütbələr daşıyırlar.
İsveçrə Silahlı Qüvvələri

**İsveçrə Silahlı Qüvvələri** — İsveçrəni qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə

İslahatçı protestantlar və Roma Katolik Kilsəsi tərəfindən təşkil olunur. İsveçrə Konstitusiyasının 147-ci maddəsində hüquqi cəhətdən təsbit olunmuşdur. 512 keşişlə təmsil olunur.

## İstinadlar
Avstraliya Silahlı Qüvvələri

**Avstraliya Silahlı Qüvvələri** — Avstraliyanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə
Avstraliya ilə Roma Katolik Kilsəsi arasındakı 1981-ci razılaşmasına əsasən təşkil olunur. Havadan müdafiə və quru qoşunlarında kapitan rütbəsinədək irəliləyə bilirlər. Dəniz qoşunlarında isə hərbi kimlik daşımırlar. 24 mindən artıq olan quru qoşunlarında 49, 19 mindən artıq olan havadan müdafiə qüvvələrində 29, 12 minlik dəniz qoşunlarında isə 19 dini məmur fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Banqladeş Silahlı Qüvvələri

**Banqladeş Silahlı Qüvvələri** — Banqladeşi qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə
Hər bir hərbi hissədə ən azı bir məscid və dövlət tərəfindən təyin olunmuş üç imam mövcuddur. İbadətlərin təşkili ilə yanaşı, tədris də təşkil olunur.
Braziliya Silahlı Qüvvələri

**Braziliya Silahlı Qüvvələri** — Braziliyanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə
İkinci dünya müharibəsindən sonra yaradılmış, 1981-ci ildə qanuniləşdirilmişdir.

## İstinadlar
İngiltərə Silahlı Qüvvələri

**İngiltərə Silahlı Qüvvələri** — İngiltərəni qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə
İngiltərə Silahlı Qüvvələrində Roma-katolik, protestant və yəhudilərdən ibarət dini qurum tərəfindən təşkil edilir. Qurumun vasitəçiliyi olmadan İslam dininin nümayəndələri də təmsil olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qətər FİFA Klublararası Dünya Çempionatında

*Bu məqalə [[Qətər]] klublarının [[FİFA Klublararası Dünya Çempionatı]]ndakı iştirakı haqqındadır.*

## Qətər komandalarının "[[FİFA Klublararası Dünya Çempionatı]]"ndakı bütün oyunları

## İllər üzrə

## Komandaların nəticələri

## Rəqib ölkələr
Türkiyə qəzetlərinin siyahısı

## Gündəlik nəşr edilən və bütün ölkəyə yayılan qəzetlər
200px|thumb|Bəzi qəzetlər

## Əcnəbi dillərdə nəşr edilən qəzetlər

## Bölgə qəzetləri

## İnternet qəzetlər

* Aktif Haber
* Azg.am 
* En Son Haber
* Gazeteport.com
* Haber 3
* İnternet Haber
* HaberTepe 
* kirikhan.net 

## İstinadlar
Rigidlik

**Rigidlik** ya **rigidlilik** ( — sərt, bərk) — sərtlik, bərklik, elastik olmayan . Fiziologiyada — anatomik strukturların tonusunun kəskin artması və onların deformasiyaya qarşı müqavimməti. Psixologiyada — yeni şəraitin tələblərinə qarşı hərəkət proqramına mənfi münasibət. Koqnitiv, motivasion və affektiv regidlilik mövcuddur.

Rigidlik tibbdə toxumanın donuqluğuna, sərtliyinə işarədir. Xüsusən əzələlərin tonusunun artması, gərilməsinə əzələ rigidliyi deyilir. Opioid preparat fentanil vena daxilinə yeridildikdə döş qəfəsi əzələlərinin tonusu artması, epileptik tutmalarda əzələlərdə baş verən qıcolmaları — rigidliyə misal göstərmək olar.
Avropoid

**Avropa irqi** (**qafqazoid** və ya **qafqaz**  və ya **avropoid)** — Avropa, ön Asiya, Mərkəzi Asiya, Şimali Amerika və şimali Hindistanda Böyük coğrafi kəşflər dövrünə qədər yaşamış irq. Sonradan bu tip insanlar bütün qitələrə yayılmağa başladı. Onlar daha çox Şimali Amerika və Cənubi Amerika, Cənubi Afrika və Avstraliyada yayılmağa başladılar.

## Xarakterik cizgiləri
Üzləri horizontal müstəvidən xeyli qabağa çıxır. Saçları düz və ya dalğavarı, əsasən yumşaq (xüsusilə şimal qruplarda). Qaşlarının dairəsi böyük, göz kəsimləri böyük, burunları böyük və irəli çıxan, dodaq qalınlığı çox da böyük deyil və ya ortadır, saqqal və bığ çıxımı gurdur. Ayaq pəncəsi və əlləri genişdir. Dəri, piqment və göz rəngləri şimal qruplarındakı açıq rəngdən cənub qruplarında çox tünd rəngə qədər dəyişir. İlk dəfə 1780-ci illərdə Göttingen tarix məktəbinin üzvləri tərəfindən təqdim edilmiş bu termin bəşəriyyətin üç əsas irqindən birini (Qafqazoid, Monqoloid və Neqroid) ifadə edirdi. Bioloji antropologiyada Qafqazoid *sözü* dəri rəngindən asılı olmayaraq skelet anatomiyasına və xüsusilə kəllə morfologiyasına diqqət yetirməklə bu müxtəlif bölgələrdən olan fenotipik oxşar qruplar üçün ümumi termin kimi istifadə edilmişdir. Qədim və müasir "Qafqazoid" populyasiyaları yalnız "ağ" deyil, yəni dəri rəngi ağ dəridən tünd qəhvəyi rəngə qədər dəyişə bilər.

Birləşmiş Ştatlarda  — Qafqaz termini hələ də ağ və ya avropoid irqinin, Yaxın Şərq və ya Şimali Afrika əcdadının sinonimi kimi istifadə olunur. Lakin terminin bu cür istifadə edilməsinin tənqid edilən tərəfi də var.

## Yarımqrupları
Bir sıra təsnifatlara görə bu irq Nord, Aralıq dənizi, Dinar, Atlantid, Alp, Şərqi-baltik, Turan, Armenoid, İran, Ərəb, Hamitik və bir sıra digər yarımqruplara bölünür (təsnifat edən alimlərdən asılı olaraq).

Qədim dövrlərdə avropada digər yarımqrupların olduğu və sonradan assimilyasiya etdikləri güman edilir.

Qərbi Avropada, Mərkəzi Avropada, Cənubi Avropada və Şimali Amerikada aşağıdakı yarımqruplar vardır:

* Nord irqi
* Alp irqi
* Atlantid irqi
* Balkan-Qafqaz irqi
* Dinar irqi
* Aralıq dənizi irqi

Şərqi Avropa və Asiyada:
* Nord irqi
* Baltik irqi
* Şərqi-baltik irqi
* Balkanqafqaz irqi
* Kaspi yarımtipi
* Dinar irqi
* Armenoid irqi
* Alp irqi
* Pamir-fərqanə irqi
* Ural irqi

## İstinadlar
Qara Əli

**Qara Əli** () — Osmanlı İmperiyasında yaşamış ən məşhur cəllad.

Qara Əlinin yeniyetməlik və gənclik illəri haqqında məlumat yoxdur. XVII əsrin ortalarında yaşadığı və dövrünün ən məşhur cəlladı olduğu məlumdur. Qara Əli özündən əvvəl Osmanlı İmperiyasında cəlladbaşı olmuş cəllad Süleymanın yanında şagird vəzifəsində çalışmışdır. Həmin dövrdə yaşamış cəlladlar bir qayda olaraq qaraçılardan seçilirdi. Qara Əlinin də əslən qaraçı olduğu ehtimal edilir. Qara Əlinin görünüşü haqqında osmanlı mənbələridə bir sıra qeydlər vardır. Onun iri bədənli olduğu söylənilir. Edam zamanı istifadə etdiyi alətləri üstündə gəzirdiyi və Osmanlı sarayında xidmətçilərin görkəminə görə ondan qorxduqları qeyd edilmişdir. Qara Əli bir çox məşhur şəxsləri edam etmişdir. Ömər bəy Nəfini sarayın odunluğunda kəməndlə boğaraq öldürmüşdür. Bundan başqa Qara Əli I İbrahimi də boğaraq öldürmüşdür. Qara Əli 1664-cü ildə məlum olmayan səbəbdən ölmüşdür. Onu Osmanlı adətinə əsasən adsız məzarlıqda dəfn etmişdilər.

## İstinadlar
Cənubi Avropa

**Cənubi Avropa** — Avropa qitəsinin cənub hissəsi. Cənubi Avropaya bir qayda olaraq Aralıq dənizinin Pireney yarımadası ərtafındakı ölkələr (Portuqaliya, İspaniya, Andorra), Monako, Appenin yarımadasında yerləşən ölkələr (İtaliya, Vatikan, San-Marino), Yunanıstan, həmçinin ada dövlətləri olan Malta və Kipr aid edilir. Bəzən Cənubi Avropaya Xorvatiya, Monteneqro, Serbiya, Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Ukraynanın cənub hissəsi olan Odessa, vilayətlərini və Türkiyənin Avropa hissəsini aid edirlər.

Cənubi Avropa — Avropa qitəsinin cənub hissəsi. Cənubi Avropa ərazisinə Aralıq dənizi sahillərində yerləşən Pireney yarımadası olkələri — (Portuqaliya, İspaniya, Andorra), Monako, Appenin yarımadasında yerləşən ölkələr — (İtaliya, Vatikan, San-Marino), Yunanıstan, həmçinin ada dövlətləri olan Malta və Kipr daxildir. Bəzən Cənubi Avropanın tərkibinə Xorvatiya, Serbiya, Monteneqro, Albaniya, Bosniya və Herseqovina, həmçinin Türkiyənin Avropa hissəsi də daxil ediir.

## Ölkələr və paytaxtlar
* Bosniya və Hertseqovina — Sarayevo
* Albaniya — Tirana
* Kipr — Nikosiya
* Makedoniya — Skopye
* San-Marino — San-Marino
* Serbiya — Belqrad
* Sloveniya — Lyublyana
* Xorvatiya — Zaqreb
* Monteneqro — Podqoritsa
* Portuqaliya — Lissabon
* İspaniya — Madrid
* Andorra — Andorra-la-Velya
* Monako — Monako
* İtaliya — Roma
* Vatikan — Vatikan
* Yunanıstan — Afina
* Malta — Valletta
* Türkiyə — Ankara

## Əhalisi
Cənubi Avropada əhalinin sıxlığı yüksəkdir, hər km².-ə 100 və daha çox insan düşür, əhalinin dini etqdında xristianlıq (katolik) dini üstünlük təşkil edir.

Əhalini urbanizasiya səviyyəsi:
* Yunanıstan — 59 %
* İspaniya — 91 %
* İtaliya — 72 %
* Malta — 89 %
* Portuqaliya −48 %
* San-Marino — 48 %

Bu ölkələrdə əhalinin təbii artımı çox da yüksək deyildir:
* Yunanıstan — 0,1
* İspaniya — 0
* İtaliya — (-0,1)
* Malta — 0,4
* Portuqaliya — 0,1
* San-Marino — 0,4

## İstinadlar

## Mənbə
* Мурзаев Э. М. Где же проводить географическую границу Европы и Азии? Изв. АН СССР, сер. геогр., 4, 1963.

## Xarici keçid
* Евроатлас
* Европа как политическая идея
Alp (Türk mifologiyası)

**Alp** - türk və altay əfsanələrində və nağıllarında ümumi olaraq cəngavər mənasını verən söz. **Alıp** və ya **Alpagut (Alpavut)** da deyilir.

## Məna
Döyüşçü, igid adam, cəsur, cəsarətli, qorxmaz mənalarını saxlayar. Orduya lazım olduğunda qatılan yarı milisləri də ifadə edər. Xaqanın yanında olduqları yerə görə fərqli adlarla xatırlanarlar. Dağların çox yüksək yamaçlarıdan yetişən bir bitkiyə "Alp ulduzu" adı verilməsi təsadüf olmayıb, bu adın ucalıq ehtiva edən möhtərəmliyi ilə əlaqəlidir. Alplar, xaqanın yanında olduqları yerə görə fərqli adlarla xatırlanarlar.

#**Coro** (Sağ yanında olan)
#**Yoro** (Sol yanında olan)

Bundan başqa; **[[Alp Ərən|Alpəren]],** döyüşçü dərviş deməkdir. Tanrının əmrinə uyaraq onun uğrunda döyüşər. Döyüşlərdə dəqiqliklə uyğun gəldikləri insani qaydaları vardır. **Alpqız** isə döyüşçü qadın mənasını verər. Dədə Qorqud əhvalatlarında adları keçir. Anadoluda yaşamış Amazon adlı qadın döyüşçülər olduğunu iddia edilir.

## Etimologiya
(Al) kökündən törəmişdir. Almaq kökündən gəlir. "Alpımaq" felii hörmət etmək, hörmət etmək deməkdir. Alba sözcüyü monqolcada vəzifə mənasını verər və bu məna ilə də əlaqəli ola bilər. Köhnə türkcə Alp kökü döyüş, çətinlik, çətinlik kimi mənaları bünyəsində saxlayır.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Daxili keçidlər
* Alpawıt 

## Həmçinin baxın
* Alpamış
* Alp Ərən
Astral rəsmlər

**Astral rəsmlər** — göy cisimlərinin qədim sənət əsərləri üzərindəki təsvirləri. Astral rəsmlər qayaüstü təsvirlər arasında xüsusilə geniş yayılmışdır. Bu rəsmlər qədim inancları ilə bağlı olmuşdur. Qədim insanlar həyatdakı uğurlarını təmin etmək üçün Göy cisimlərinə sitsyiş etmişdir. Astral rəsmlər arasında Günəş və Ayla bağlı təsvirlər xüsusilə geniş yer tutur. Bəzən qədim qəbir abidələrinin konstruksiyasında astral simvolikaya rastlanır.

## Mənbə

* Vəli Baxşəliyev. Gəmiqaya təsvirləri, Bakı, 2003.
Cütçü

* **Cütçü** — Cütlə yer əkən şəxs.
* Cütçü (rəqs) — Azərbaycan rəqsi.
;Oxşar
* Cütcü — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Cüt
Xerson vilayəti

**Xerson vilayəti** ()  — Ukraynanın cənubunda yerləşən inzibati ərazi bölgüsü. 2022-ci il fevral ayının sonundan əksər hissəsi Rusiya tərəfindən işğal altındadır. 

Cənub-qərbində Qara dəniz, cənub-şərqində — Azov dənizi yerləşir. Regionun şimalında  Dnepropetrovsk vilayəti, şərqində — Zaporojye vilayəti, qərbində —  Nikolayev vilayəti, cənubunda —  Krım Muxtar Respublikasıdır.

## Mənbə
* Xerson vilayətinin avtomobil nömrələri
*xerson və Qomel vilayətləri əməkdaşlıq edəcəklər
İzzəddin Şirvani

**İzzəddin Şirvani** () – XII əsr Azərbaycan şairi, alimi.

## Həyatı
Öz əsrinin böyük fəzl və kamal sahiblərindən biridir. O, fazil kimsələrin hamisi və əhli-hal adamların mürəbbisi olub, Xaqani ilə müasir idi. Xaqani əsərlərində adı hörmətlə xatırlanan bu sənətkarın həyatı və şeirləri haqqında məlumat azdır. Şair Xaqani və Fələkinin müasiri olmuş, sənət adamlarına qayğı göstərmişdir. Əsərlərindən müxtəlif təzkirə və cünglərdə bir sıra nümunələr qalmışdır.İzəddin Şirvani səmimi və əlvan təbiət təsvirləri verməklə daha çox məşhurdur. O, saraylarda təşkil edilən məclislərin təsvirini məharətlə yaradır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Zülfüqar Şirvani

**Zülfüqar Şirvani** (1190-1291) — Azərbaycan şairi, alimi. Zülfüqar Şirvaninin fəaliyyəti XIII əsrə təsadüf edir. Bu Azərbaycan alimi, şir və mütəfəkkiri poetika, məntiq, fəlsəfə sahələrində məşhur idi. Zülfüqar Şirvaninin fəlsəfi görüşləri onun 10 min beytdən ibarət "Divan"ında əksini tapıb.

"Divan"dan məlum olur ki, Zülfüqar Şirvaninin dünyagörüşü gərgin panteist təlimləri təsiri altında formalaşmışdır.

## Həyatı
Adı Qivamüddin Hüseyn ibni-Sədrəddin Əlidir. Qiymətli bir alim və yüksək dərəcəli bir şair olmuşdur. Şirvanşahın vəziri sədr Səidülmastri haqqında uzun və mükəmməl bir qəsidə yazmışdır. Bunun müqabilində mükafat olaraq yeddi xalvar ipək almışdır. Axırda İraqa gedib, Sultan Məhəmməd Xarəzmşahın tarixini nəzmə çəkmiş və ondan iltifat götürüb, bir çox hədiyyə almışdır. Moğol dövləti zamanında da, Abaqa xanın vəziri atabək Yusif ona hədsiz iltifat göstərmişdir.

1291-ci ildə vəfat edib, Təbrizin Sürxab qəbristanında - Məqbərətül şüərada basdırılmışdır.

## Yaradıcılığı
Zülfüqar Şirvaninin yaradıcılığı və dünyagörüşü ziddiyyətlidir. Şair həm saray mühiti ilə bağlı olmuş, feodalları mədh etmiş, həm də istedadlı bir sənətkar kimi dövrün ictimai hadisələrindən kənarda qalmamışdır. Dini-idealist mahiyyətli dünyagörüşünə malik şairə sufizm ideyaları da ciddi təsir göstərmişdir.

Poliqlot şair kimi tanınmışdır. Özü qeyd etmişdir ki, 6 dildə lirik əsərlər yaratmışdır. Şairin yalnız qələmə aldığı farsca "Divan"ı bizə çatmışdır. İngiltərədə nəşr edilmiş bu "Divan"da məhəbbət lirikası üstünlük təşkil edirdi. Şairin yaradıcılığına daha çox dünyəvi məhəbbətin, real gözəlin tərənnümü üstünlük təşkil edirdi. Azərbaycanca qələmə aldığı ayrı-ayrı misra və beytlər də farsca "Divan"ının tərkibində bizə gəlib çatmışdır. 9000 beytdən ibarətdir.

Seyid Zülfüqar Şirvaninin qəsidə, qəzəl, qitə və rübailərdən ibarət olan böyük divanı (1345-ci il) Sankt-Peterburqda, M.E.Saltıkov-Şedrin adına Dövlət
Kütləvi Kitabxanasının əlyazmalar şöbəsində saxlanılmaqdadır.

## İstinadlar

## Mənbə
* A. Bakıxanovun "Gülüstan-i İrəm"
Məhəmməd əl-Alıcı

**Hacı Məhəmməd ibn İbrahim ibn əl-Hacı Çələbi əl-Alıcı əl-Qülhani** (; ) – Azərbaycan alimi və şairi.

## Həyatı

### Ailəsi
Nisbələri "Qülhani" və "Alıcı"dır. Alimin nəsəbi haqqında mənbələrdə məlumatlar mövcuddur. Bu məlumatlara görə, alimin atasının adı İbrahim Əfəndi, babasının adı isə Nemətullah Əfəndidir. Onun Hacı İbrahim Əfəndi, Hacı Seyfullah əfəndi və Hacı Əsədullah Əfəndi adlı oğlanları və bir qızı olmuşdur.

### Təhsili və fəaliyyəti
Nəzir əd-Durgəlinin veridiyi məlumata görə, Məhəmməd əl-Alıcı çoxsaylı səyahətlər etmiş (yeddi dəfə Məkkə ziyarətinə getmişdir.) və Əbdülkərim əd-Dağistaniyə tələbəlik etmişdir. Firudin bəy Köçərlinin bildirdiyinə görə, Məhəmməd əl-Alıcı Qübbə nahiyəsində öz əsrinin bilikli və gözü açıq alimlərindən hesab olunurmuş və o, həmçinin şəriət elmlərində əmsalı olmayan şəxs olub.

### Vəfatı
Hicri 1223-cü (1808) ildə vəfat etmişdir. Qubanın "Sultan Baba Rüstəm" qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. onun dəfni zamanı belə bir hadisə baş vermişdir: rus qoşunu ilə şirvanlı Mustafa xanın əsgərləri birlikdə Qudyal (Quba) şəhərindən, Quba əhalisi də xaricdən bir-birilə müharibə etməkdə idilər. Bu zaman əl-Alıcının cənazəsini qəbiristanlığa gətirdilər. Namaz üçün səlat çəkildikdə cənazəyə hörmət üçün hər iki tərəfin əsgərləri müharibəni dayandırıb, bir sırada durdular. Onun məzarı bu günə kimi mühafizə edilmişdir.

## Əsərləri
Məhəmməd əl-Alıcının bəzi əsərləri bunlardır:

* Tədvin əl-Alıcı. A. A. Bakıxanovun verdiyi məlumata görə, əsər Məhəmməd əl-Alıcıya məxsusdur.
* Təzkirat əl-ixvan. Şafii fiqhi haqqında əsər olub, əlyazma nüsxələri Əlyazmalar İnstitutunda mühafizə edilir.
* Müxtəsər fi əl-fiqh. Bu risalədə də Şafii fiqhinə aid fətvalar cəmlənmişdir.
* əl-Əcvabə əl-əsələt əl-müxalifət əş-Şəriyyət. Bu əsərdə nikah, talaq, nəfəqə və s. kimi mövzulara toxunulmuşdur.
* Fətəvi. Bu əsərdə İbn Həcər əl-Əsqəlanin əsərindən sual-cavab şəklində fətvalardan ibarətdir.
* Risalət əl-qüdüs. Ərəb dilində yazılmış, Şafii fiqhinə aid kiçik bir risalədir.
* Risalət əl-keyfiyyət. Şafii fiqhinə aid olan bu əsər, türkcə yazılmışdır.
* əl-İrşad əl-Ənam. Quranla bağlı qələmə alınmış əsər.
* Təcvid. Ərəb əlifbasındakı hərflərin xüsusiyyətlərindən bəhs edən əsər.
* Şərh qəsidət əd-Dimyatiyyə. Şəmsəddin Məhəmməd əd-Dimyatinin qəsidəsinin şərhidir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədəbiyyatı

## Ədəbiyyatlar
* *[[Abbasqulu ağa Bakıxanov|Bakıxanov, Abbasqulu ağa]].* Gülüstani-İrəm (az.). Bakı: "Xatun Plyus". 2010. səh. 249

## İstinadlar
Cahangir mirzə Qovanlı-Qacar

**Cahangir mirzə Abbas mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (d. 1810 - ö. 1853) — Qacar şahzadəsi, vali, tarixçi.

## Həyatı
Abbas Mirzənin üçüncü оğlu Cahangir mirzə 1810-cu ildə Təbriz şəhərində anadan оlmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. "Tarixi nоu" -yеni tarix adlı tarixi əsər (Cahangir mirzə, Tarixi nоu, Tehran, 1327, hicri-qəməri) yazmışdı.

Əminə Pakrəvan yazır: "Lakin sonralar Abbas mirzənin güvənini qazanan, gələcəyinə umud bağladığı Cahangir mirzə olmuşdur. Cahangir mirzənin isə ana tərəfindən soyu bəllidir. Cahangir mirzə ana tərəfindən böyük xanların birinə bağlı idi. Druvil onun özəl xüsusiyətləri haqda bunu da yazmaqdadır ki, güldüyü zaman çox içdən və qəhqəhə ilə gülürdü. Şahzadə, Təbrizin otuz ağaclığında olan Ucan qəsəbəsində özünə bir saray tikdirmişdi".
Qardaşı Məhəmməd mirzə şahlığa yiyələnəndə o, Qaimməqam Fərəhani tərəfindən tutulub zindan küncünə atılmışdı.
Cahangir mirzə Ərdəbil vilayətinin hakimi olmuşdu. 
Cahangir mirzə 1853-cü ildə vəfat edib. Qumda Məsumə türbəsi gorgahında dəfn edilib.

## Ailəsi
Cahangir mirzə Dilşad xanımla ailə qurmuşdu. Sultan Hüseyn mirzə, Sultan Fəthulla mirzə, Sultan Məsud mirzə, Sultan Səncər mirzə, Sultan Səlim mirzə adlı oğlanları vardı.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
*Abbas mirzə Qovanlı-Qacar

## Xarici keçidlər
İskəndər mirzə Qovanlı-Qacar

**İsgəndər mirzə Abbas mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (1811-1856) — Qacar şahzadəsi, vali.

## Həyatı
Abbas Mirzənin altıncı oğlu İsgəndər mirzə 1811-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl saray təhsili görmüşdü. Şeir və musiqini sevirdi. Məclisi şənlikli keçirdi. 1832-1834-cü illərdə Xoy və Salmasa hakimlik etmişdi. 1848-1852-ci illərdə Qəzvin vilayətinin valisi olmuşdu. 

İskəndər mirzə 1856-cı ildə vəfat edib. Təbrizdə dəfn edilib.

## Ailəsi
İsgəndər mirzənin törəməsi İskəndəri soyadını daşıyır. İsgəndər mirzənin Məhəmmədtahir Mirzə, Kamran mirzə adlı oğlanları vardı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
* Abbas mirzə Qovanlı-Qacar
* Süleyman mirzə İskəndəri
* Məhəmmədtahir Mirzə
Fonoqraf

**Fonoqraf** ( — səs və  — yazmaq sözlərindən əmələ gələn söz) — səsin yazılması və dinlənilməsi üçün ilk qurğu. Fonoqraf Tomas Alva Edison tərəfindən icad edilmiş və 1877-ci il noyabrın 21-də ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur. Bu, o dövrünün ən heyrətamiz icadlarından biri olmuşdur. Fonoqrafın inkişafı nəticəsində qramofon və patefon meydana gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Beynəlxalq Çay Günü

**Beynəlxalq Çay Günü** () — hər il dekabrın 15-də Təhsil və Ünsiyyət Mərkəzinin () təşəbbüsü ilə keçirilən qeyri-rəsmi bayram. Qeyri-iş günü deyil.

## Tarixi
"Beynəlxalq Çay Günü" yeni bayramlardan biridir. "Çay Günü"nü qeyd etmək uzun illər müzakirə mövzusu olsa da, bunu yalnız 2004-cü ildə Hindistanın Mumbay şəhərində və 2005-ci ildə Braziliyanın Portu-Aleqri şəhərində keçirilən ümumdünya ictimai forumlarından () sonra reallaşdırmaq mümkün olmuşdur.
Ezo Respublikası

right|thumb|290px|Ezo Respublikasının hökumət binası
**Ezo Respublikası** (, transkripsiyanın digər variantı **Etsu Respublikası**) — 1868–1869-cu illərdə Ezo adasında  mövcud olan dövlət. Tarixi mənbələrdə Asiyada yaranan ilk respublika kimi qeyd edilir.
Olonqo

**Olongo** - yakut ədəbiyyatında dastan, epik şeir. **Olonho** və ya **Olungu** olaraq da deyilir. Şeir  şəklindəki əfsanə.

## Tərif və xüsusiyyətlər
Bir çox cəmiyyətdə dastanlar tapılar və şeir şəklində olmaları səbəbiylə daha çox diqqəti cəlb edər və daha asan ezberlenir. "Ər Sogotoh", "Ürüng Uğolan", "Nurgun Boğotur", "Abahtay Bergen", "Qulun Qulustur" kimi olonqolar ən əhəmiyyətliləridir. Uzunluqları minlərlə hətta on minlərcə mısradan meydana gələ bilər.

Pekarsky hazırlamış olduğu yakutca-rusca lüğətdə, Olonqoyu belə təriflər: "Qəhrəmanlıq dastanı, batorların qəhrəmanlığını anan mahnı, qəhrəmanlıq şeiri, nağıl, uydurma hekayə, tarix, əfsanə."

Olonqo izahatı yaqut folklorunda mərkəzi bir yerə malikdir və buna istiqamətli Olonqo gecələri təşkil edilir. 20-ci əsrin əvvəlində belə hər yakut kəndində bir neçə Olonqo izahçısının olduğu müəyyən edilmişdir. Bu izahçılara **Olonqosut** və **Olonxosut** adı verilər. Yakut dilində dastan izah etmək isə Oloqolo- Olonxolo- feli ilə qarşılanır. İzahçıların bacarıqları, xüsusilə aktyorluq və natiqlik sənətinə dair olmalıdır. Olongo izahı musiqi ilə reallaşdırıla bilər. "Nuyurgun Boğotur" yaqut Olonqoları içində ən məşhur və uzun olandır, şeir 36 000 misradan ibarətdir. Olonqolar, 2005-ci ildə YUNESKO-nun "Bəşəriyyətin Şifahi və Mənəvi Mirasının Şahəsərləri" arasında olduğu qəbul edilmişdir.

Olongolorda izah edilən əhvalatlarda üç dünya iştirak edər: Üst, Orta və Aşağı dünyalar. Üst dünya tanrıların yurdudur, orta dünya isə insanların yaşadığı qisimdir. Aşağı dünya isə yeraltıdır. Kainatın ortasında "Aal Luuk Mas" vardır, kökləri Aşağı Dünyaya qədər uzanar. Budaqları isə göyə, tanrıların yurduna qədər yüksələr.

## Etimologiya
(Ol/Öl) kökündən törəmişdir. Olmaq feli ilə əlaqəlidir. Olanların, olmuşların əhvalatı deməkdir. Köhnə Türkcə "Ölön" sözcüyü də dastan deməkdir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 
* Olonkho Mətnlərinin Toplanması və Kəşfiyyatı, Fatih Kirişçioğlu  

## Xarici keçidlər
* Yakuts  
* Olonkho - The Yakut Heroic Epos 
* The Olonkho Nyurgun Bootur - The Rapid  (PDF)

## Həmçinin baxın
* Yomak
* Dastan
Dəyişən cərəyan

**Dəyişən cərəyan** – zamandan asılı olaraq naqildəki cərəyanın həm qiyməti, həm də istiqaməti periodik dəyişən cərəyan. Praktikada daha geniş istifadə olunan dəyişən cərəyanın alınması 1831-ci ildə ingilis alimi Maykl Faradeyin kəşf etdiyi elektromaqnit induksiya qanununa əsaslanır.

## Həmçinin bax
*Sabit cərəyan

## Ədəbiyyat
* A.Mehrabov. Fizika kursu. Bakı, Maarif, 1982.
* X.Şirinov. Fizika, Azərtədrisnəşr, 1964. 
* M.Murquzov. Fizika. IX sinif üçün dərslik.
* Myakişev G.Y. və b. Fizika. XI sinif üçün. Bakı, Maarif nəşriyyatı, 1992, səh39.
Seçki bloku

**Seçki bloku** — dövlət seçkili orqanlarına seçki dövründə bir neçə siyasi partiyaların ümumi proqramla vahid namizədlərin irəli sürülməsi üçün yaratdığı birlik.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda seçki blokları və siyasi birliklər
Rəhim Arazi

**Rəhim Arazi** (tam adı: *Nəcəfov Rəhim Cəfər oğlu*; ) — Dissident şair.

## Həyatı
Nəcəfov Rəhim Cəfər oğlu (Arazi) 1928-ci ildə Şərur rayonunun Alışar kəndində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun III kurs tələbəsi olarkən siyasi fəaliyyətinə görə ailəsi (anası, qardaşı və bacıları) ilə birlikdə Cənubi Azərbaycana mühacirət etmək cəhdinə görə həbs olunmuş, 25 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. 1957-ci ilə qədər Komi MSSR-da siyasi dustaqlar üçün həbs düşərgələrində saxlanılmışdır. Amnistiyaya görə həbsdən vaxtından əvvəl azad olunduqdan sonra ailəsini dolandırmaq üçün uzun müddət fəhlə, gözətçi, kankan işləmişdir.

1967-ci ildən ömrünün sonuna kimi müxtəlif məktəblərdə riyaziyyatdan dərs demişdir. 1982-ci ilin avqust ayının 19-da doğma kəndində vəfat etmişdir.

Siyasi və lirik şeirlərdən, kiçik poemalardan ibarət 4 dəftəri qalmışdır.

Oğlu Yusif Nəcəfov atasının məhbəs şeirlərini çap üçün hazırlasa da, onlardan yalnız bir neçəsi "Ulus" və "Hürriyyət" qəzetlərində işıq üzü görmüşdür.

Sabiq SSRİ-nin bir sıra dissidentləri ilə tanışlığı olan, Azərbaycan SSR məmurları tərəfindən təqib edilən, xalq tərəfindən həm anlaşılan, həm də anlaşılmayan Rəhim Arazi fərd kimi (əslində xalqı ilə birlikdə) faciəli bir ömür yaşamışdır. O, Azərbaycanda bu gün də mövcudluğunu davam etdirən saray psevdokulturasının (saxta mədəniyyətinin) kəskin və barışmaz əleyhdarı olmuşdur. Mahiyyəti nisbətən asan başa düşülən şeirlərini yeni nəsil oxucularının öhdəsinə buraxırıq. Qoy şeirləri müəllif haqqında danışsın.

## İstinadlar
Leyla Murad

**Leyla Murad** (); (17 fevral 1918 – 21 noyabr, 1995) — yəhudi mənşəli Misir müğənnisi və aktrisası, islam dinini qəbul edib.

## İstinadlar

## Mənbə
* ماهر حسن ، المصرى اليوم ، عدد 1987 ، 21 نوفمبر 2009.

## Xarici keçidlər
* Laila Mourad Video Music Clips
* زكى فطين عبد الوهاب يكشف أسرار ليلي مراد…
* .
Leyla

**Leyla **(**Ləyla**, **Leyli**) (; ) — bir çox xalqlarda qızlara verilən şəxsi ad. sami dillərində mənası "gecə" deməkdir və (L-Y-L لیل) kökündən irəli gəlir və zaman keçdikcə "qara saçlı gözəl" və ya "qaranlıq gözəli", "gecə anadan olmuş" deyiminə gətirib çıxarılıb. İvrit dilində ad "Lilit" kimi işlənir.

## Bu adı olan tanınmış insanlar
* Leyla Bədirbəyli: Azərbaycan SSR xalq artisti
* Leyla Şıxlinskaya: Azərbaycanlı aktrisa
* Leyla Əliyeva: Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin böyük qızı
* Leyla Səfərova: Azərbaycanlı rejissor, ssenari müəllifi.
* Leyla Vəkilova: İlk Azərbaycanlı balerina
* Leyla Murad: Misirli müğənni və aktrisa
* Leyla Yunus: Azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi
* Leyla Ceyd: İngilis modeli və pornoaktrisa.
* Leyla Quliyeva: Azərbaycanlı şərhçi
* Leyla Şahtaxtinskaya: Xaricdə təhsil almış ilk azərbaycanlı qadın
* Leyla Məmmədbəyova: Azərbaycanda, Qafqazda, həmçinin bütün Cənubi Avropada və Yaxın Şərqdə ilk qadın təyyarəçisi.
* Leyla Abaşidze: Gürcü aktrisa
* Leyla Pəhləvi: Sonuncu İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin kiçik övladı
* Leyla Əli: Məhəmməd Əli – əfsanəvi Amerikalı boksçusunun qızı və Amerikalı qadın boksçusu
* Leyla Əli Abdulla: Maldivin birinci xanımı
* Leyla Foruhər: İranlı müğənni və aktrisa
* Leyla Allahverdiyeva:
* Leyla Xalid:
* Leyla Axundzadə:
* Leyla Neyzi:
* Leyla Qamsız Sarptürk:
* Leyla Şahgəldiyeva:
* Leyla Abdullayeva — Azərbaycanın Fransadakı səfiri (2022–h.h).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Leyla (dəqiqləşdirmə)
* Lilit
Maqnit seli

**Maqnit seli** – maqnit induksiya vektorunun modulu, səthin sahəsi və maqnit induksiya vektoru ilə səthin normalı arasındakı bucağın kosinusu hasilinə bərabərdir.

Φ=BS.cosα. Əgər naqil çərçivə sabit ω bucaq sürəti ilə maqnit sahəsində fırlansa ondan keçən maqnit seli
t-zamanından asılı olaraq Φ=BScosωt kimi dəyişər. Naqil çərçivənin uclarında yaranan elektrik hərəkət qüvvəsi E. H. Q. ε=ωBSsinωt qanunu ilə dəyişər. Əgər sarğıların sayı N olarsa yaranan induksiya E. H. Q. N dəfə böyük olar. Azərbaycanda istifadə edilən dəyişən cərəyan qurğuları əsasən 50Hs dəyişən cərəyan üçün nəzərdə tutulmuşdur. Dəyişən cərəyan şəbəkəsindəki gərginlik transformatorların köməyi ilə asanlıqla lazım olan gərginliyə çevrilə bilər.

: \Phi_B = \iint\limits_S \mathbf{B}\cdot {\rm d}\mathbf{S}

**Elektromaqnit induksiya qanunu**: Qapalı keçirici konturda yaranan induksiya elektrik hərəkət qüvvəsi əks işarə ilə götürülmüş maqnit selinin dəyişmə sürətinə bərabərdir: ε=-ΔΦ/Δt və ε=-dΦ/dt. Maqnit sahəsi artdıqda, yəni ΔΦ/Δt>0 olduqda, e. h. q.-nin işarəsi mənfi olur. Bu zaman maqnit selinə əks təsir göstərən induksiya cərəyanı yaranır. Maqnit seli azaldıqda ΔΦ/Δt<0, e.h.q.müsbət olur və cərəyan, zəifləyən maqnit selini gücləndirməyə çalışır.

## Həmçinin bax
* Maqnetik dövrə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bator

**Batur** — türk, altay və monqol mifologiyasında, monqol/moğol mənşəli bator/baatar Türkcə "bat" sözünün kökündən gəlir, monqolcada olduğu kimi başqa Türk dillərində də dəyişik formaları var, əfsanələrdə, nağıllarda ümumi olaraq qəhrəman mənasında istifadə edilən söz. **Batır, Bağatur, Bogatur, Bagatır, Batar, Bağatar, Bahadır** olaraq da deyilir. Vuruşçu, igid adam. Monqolustanın Paytaxtı Ulan-Bator (Ulağan Bağatur)un adının mənası "Qırmızı Qəhrəman" deməkdir. Bu ad hər nə qədər sosialist dövlət tərəfindən qoyulmuş olsa da, monqol tarixi ilə də əlaqəlidir. Qəhrəmanlıq anlayışı bəşəriyyətin və insan olmağın ortaq nəticələrindən biridir.

## Etimologiya
Türkcə (Bat/Mat) kökündən törəmişdir. Yıxmaq mənası vardır. Böke köküylə də əlaqəlidir. Böke, daim qazanan deməkdir. Farscada Bahadır formasına çevrilmiş və Türkcəyə təkrar keçmişdir. Batırmaq feli ilə də əlaqəlidir. Monqol mənşəlidir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Yoxan

**Yo Xan** — türk, monqol və altay mifologiyasında yeraltı ilahı. *Yox Xan* da deyilir. Yeraltını qoruyar. Yox olmanı işarələr. Doqquz qat olan yeraltını (cəhənnəmi) idarə edər. Qaranlıqlar içindədir. Kimsəyə görünməz. Yaşadığı yer Uluqayının köklərinin altındadır. Oğlunun adı isə So Han'dır.

## Etimologiya
(Yo/Yox/Yoğ) kökündən törəmişdir. Yoxluğu xatırladar.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Leyla Əli

**Leyla Əli** () — təqaüdçü Amerikalı peşəkar boksçudur. O, Məhəmməd Əli, əfsanəvi Amerika boksçusunun üçüncü həyat yoldaşı Veronika Porş Əlidən qızıdır.

## Həyatı

## İstinadlar

## Qaynaqlar
* http://www.eastsideboxing.com/news.php?p=522&more=1
* http://forums.doghouseboxing.com/lofiversion/index.php/t112741.html 
* http://www.womenboxing.com/news062204commentsaliwolfe.htm 
* http://www.wban.org/biog/awolfe.htm 
* http://www.talkingboxing.com/interviews/2005/vondawardinterview.html
* http://www.imdb.com/name/nm0000738/bio
* http://www.netglimse.com/celebs/pages/laila_ali/index.shtml 
* http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_21_95/ai_54727854/ 
* http://proxy.mbc.edu:2380/hottopics/lnacademic/?
* http://proxy.mbc.edu:2572/entry/blackfirsts/boxing
* http://www.amazon.com/REACH-FINDING-STRENGTH-SPIRIT-PERSONAL/dp/0786887362
* NetGlimse.com (2009). *Laila Ali — Biography* . Retrieved October 8, 2010 from http://www.netglimse.com/celebs/pages/laila_ali/index.shtml 
* CBS Interactive (2010). *Laila Ali FOLLOWS BOXING CAREER OF LEGENDARY FATHER MUHAMMAD ALI*. Retrieved October 10, 2010 from http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_21_95/ai_54727854/ 
* Andrew Rooney. (2003). *Years of Minutes*. New York: Essay Productions. Retrieved from NetLibrary database.
* Boxing. (2003). In Black Firsts. Retrieved from http://www.credoreference.com/entry/blackfirsts/boxing.
* Lexis Nexis. (2009). *Laila Ali*. Retrieved from Lexis Nexis database.

## Xarici keçidlər
* Laila Ali's Official site
Leyla Əli Abdulla

**Leyla Əli Abdulla** () — 2-ci Maldiv respublikasının 3-cü prezidenti Məhəmməd Naşidin həyat yoldaşıdır. O, 2008-ci ilin 11 noyabrından Maldivin birinci xanımı olubdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leyla Füruhər

**Leyla Füruhər** () — İran müğənni və aktrisası. 

## Həyatı
1959-cü ilin 23 fevral tarixində İsfahanda anadan olubdur. O, İran inqilabından sonra Los-Ancelesə köçmüşdür. 2009-cu ildə Bakıda konserti olub və bu, İran müğənnisinin Azərbaycannda keçirilən ilk konserti idi.

## Qaynaqlar
*BBC

## Xarici keçidlər
*Ebi and Leila Forouhar Concert in Baku
*Ayrılıq mahnısının videosu,Leyla Foruhərin Bakı Konserti 
*Leila Forouhar's Official Website
*Leila Forouhar's Fan Club & News 
*Leila Forouhar's Official Fan page (Facebook)
*Leila Forouhar's Videos
Sünnə

**Sünnə** (; ) — müsəlman icmasında (ümmət) İslam peyğəmbəri Məhəmmədin həyatından nümunələr verən ənənə. Sünnə islam hüququnun (fiqh) Qurandan sonra ikinci mənbəyidir və onunla sıx bağlıdır. Ənənəçilər üçün Məhəmməd peyğəmbərin sünnəsinə əməl etmək müsəlmanın həyatının əsas məzmunudur. Müsəlmanların dini təhsilinin mühüm hissəsi sünnənin öyrədilməsidir. Heç bir islam hüquqşünası (fəqih) sünnədən kifayət qədər biliyə malik olmadıqda islam hüququ sahəsində nüfuz sahibi sayıla bilməz.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Пиотровский М. Б. ас-Сунна // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 214. — 315 с. — 50 000 экз. — .

## Xarici keçidlər
Şuşa (kənd)

**Şuşa** — Əfqanıstanda kənd

## Tarixi

Şuşa kəndi 1797-ci ildə Qacarın zülmündən baş götürüb, Əfqanıstana pənah aparan şuşalılar tərəfindən salınmışdır.

## Xarici keçidlər

*Seymur Verdizadə. Doğma dildə söyüş.