open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin İden

**"Martin İden"** — Cek London tərəfindən dram janrında yazılmış roman. İlk dəfə 1908 və 1909-cu illərdə The Pacific Monthly jurnalında nəşr edilmiş və 1909-cu ildə Macmillan Company tərəfindən ayrıca kitab kimi nəşr edilmişdir  Martin İdenin Cek London kimi dənizçi olması, sosiolist ideyalara marağı, oxşar xarakterləri və digər bir çox elementlər yazıçının bu romanı yazarkən öz həyatından ilhamlandığını deməyə əsas verir.

## Məzmun
Roman 20-ci əsrin əvvəllərində ABŞ-ın Kaliforniya ştatının Oklend şəhərində cərəyan edir. Təxminən 21 yaşlı, təvazökar dənizçi Martin İden təsadüfən varlı bir ailədən olan Rut Morse ilə tanış olur. İlk baxışdan Ruta aşiq olan və yüksək cəmiyyətin təsiri altına düşən Martin,ona layiq olmaq üçün öz üzərində ciddi şəkildə çalışır. Martini "vəhşi" kimi görən Rut onun səylərinə köməklik edir. Martin jurnalların onlarda nəşr edən müəlliflərə yaxşı qonorar ödədiyini öyrənir və o, yazıçı kimi karyera qurmağa qərar verir. O, həmçinin ədəbi jurnallarda əsərləri dərc olunanlardan daha yaxşı yaza biləcəyinə əmindir. Martin özünü təkmilləşdirmə proqramı hazırlayır, dili və tələffüzü üzərində işləyir və çox oxuyur. Həyat təcrübələrindən istifadə edərək şeir və nəsr yazır və nəşrlərə paylayır. Möhkəm sağlamlığı və güclü iradəsi onu məqsədinə doğru aparır.

Kasıb təbəqənin nümayəndəsi olan 21 yaşlı Martin İden işçi, matros olur. O bir gün Artura sataşan avaralarla dalaşıb, onları yaxşıca əzişdirir. Bunun müqabilində, Artur ona təşəkkür etmək üçün evlərinə nahara çağırır. Artur Martinin yaşında olan yüksək təbəqənin, burjua ailəsinin üzvüdür.

Martin onlara qonaq gələrkən yüksək təbəqənin adamlarına, onların savadlarına heyran qalır. Elə burada da Arturun bacısı Rufu görür və onu sevir.

Ruf yarıtəhsilli Martinə ingilis dilində gözəl danışmağı öyrədir, onda ədəbiyyata maraq oyadır. Martin öyrənir ki, jurnallar yazıçılara onların əməyi müqabilində yaxşı qonorar verir. Ona görə də qəti qərara gəlir ki, yazıçı olsun və öz sevgilisinə layiq olan təbəqənin adamları sırasına qatılsın.

## Personajlar
* Martin İden
* Artur Morz
* Ruf Morz — Arturun bacısı
* Norman Morz — Arturun qardaşı
* Gertruda — Martinin bacısı
* Bernard Heqqinbotam — Gertrudanın əri, Martin İdenin kürəkəni
* Alfred — Gertruda ilə Bernard Heqqinbotamın oğlu
* Tom — Bernard Heqqinbatomun keçmiş işçisi
* Çilingər Cim — Bernard Heqqinbotamın evində kirayenişin
* Meriyen — Martinin bacısı
* Mister Çarlz Betler
* Marci — 15 yaşlı qız

## Həmçinin bax
* Cek London
* Martin İden sindromu
* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Oxumağa dəyər — Cek London. Martin İden
Nadir Vəlixanov

**Nadir Vəlixanov** - ədəbiyyatşünas, publisist, filologiya elmləri doktoru 

## Həyatı
Nadir İbrahim oğlu Vəlixanov 21 noyabr  1926-cı il  Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Süleyman Sani Axundovun nəslindəndir. Orta təhsilini 91 saylı Bakı şəhər məktəbində almışdır. 1943-cü ildə Birillik müəllimlər kursunu bitirmişdir. 1944-1949-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsilini davam etmişdir. 1950-ci ildə əmək fəaliyyətinə Sumqayıtdakı 25 saylı uşaq evində tərbiyəçi, tədris hissə müdiri kimi başlamışdır. 1951-1953-cü illərdə Bakıda 74 saylı fəhlə-gənclər məktəbində Azərbaycan dili müəllimi olmuşdur. 1953-1960-cı illərdə "Azərbaycan pioneri" qəzetində ədəbi işçi vəzifəsində işləmişdir.

Nadir Vəlixanov 1961-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının  Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda çalışmışdır. Burada kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi vəzifələrində çalışaraq,  Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsində aparıcı elmi işçi olmuşdur.

Nadir Vəlixanov 1995-ci il iyunun 27-də Bakıda vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Nadir Vəlixanovun ilk didaktik hekayələri ("Ulduz", "Sınmış budaq", "İlham" və s.) və felyetonları "Azərbaycan pioneri" qəzetində çap olunmuşdur. Dövri mətbuatda publisist məqalələrlə, hekayə və oçerklərlə vaxtaşırı çıxış etmişdir.

Alim 1966-cı ildə "Süleyman Sani Axundovun həyat və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı problemlərinin tədqiqi ilə məşğul olmuşdur. Bununla bağlı  elmi məqalələri qəzet və jurnallarda çapdan çıxmışdır. Süleyman Sani Axundovun "Əsərləri"nin ikicildliyini (1968), "Qara qız" (1976), "Hekayələr və pyeslər" (1976) kitablarını tərtib edib müqəddimə ilə nəşr etdirmişdir.

Nadir Vəlixanov 1994-cü ildə "Azərbaycan maarifçi-realist ədəbiyyatın inkişafı (1890-1920-ci illər)" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Alim "S.S.Axundovun elmi tərcümeyihalı"nı (1991) uğurla başa çatdırmışdır. Onun "S.S.Axundov" kitabçası və "Azərbaycan realist ədəbiyyatının inkişafı (1880-1917-ci illər)" monoqrafiyası kütləvi tirajla çap olunmuşdur.

## Ədəbiyyat
Kəbərlər

**Kəbərlər** — Xəzərlərin tərkibinə daxil olan türkdilli tayfalardan biri.

## Tarix
IX əsrdə indiki Ukraynanın Poltava çevrəsində yaşamışdılar. Həmin əsrdə Xəzər xaqanlığına üsyan edən 3 boydan biriydi.

Bizans imperatoru VII Konstantinin yazdığı *De Administrando Imperio* adlı kitaba görə, bu üsyanlar yetərince diqqətə dəyər üsyanlar olmuşlar və bunun nəticəsində Kəbərlər 854-cü ildə xaqanlıqdan qovuldular və əraziyə o dövrdə təzə-təzə köç edən macarların *Het-Magyar* (Yeddi Macar) boyuna sığındılar.

Macarıstana köçən Kəbərlər əvvəllər Xəzər dilində danışırdılar, sonralar isə tədricən assimilyasiya olunaraq macar dilini qəbul etdilər və macarların arasında əriyib getdilər. Kəbərlərin təsiri ilə macar dilinə xeyli türk sözü keçib.

### Azərbaycanda
Kəbərlər Azərbaycana erkən orta əsrlərdə gəlmiş, Mil və Qarabağ düzlərində məskunlaşmışlar, Kəbirli elinin əsasını qoymuşlar.

## Mənbə
* Q. A. Qeybullaev, Xazarskie etnonimı v Azerbaydjane. DAN Azerb. SSR, 1980, № 10, s. 95–96.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xəzərlər
* Kəbirli eli

## Xarici keçidlər
Dəfn

**Dəfn** — vəfat etmiş şəxsin torpağa basdırılma prosesi. Dəfn adətləri, xalqlara, mədəniyyətlərə və dövrlərə əsasən müxtəlif olmuşdur. Hər bir dövrün, xalqın özünə məxsus müxtəlif dəfn adətləri vardır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda dəfn adətləri
* Akvamasiya

## İstinadlar
Cənazə evi

**Cənazə evi** () — Vəfat etmiş şəxsin dəfn edilməzdən əvvəl saxlanılması üçün nəzərdə tutulmuş fərdi və inzibati evlər. Cənazə evləri XIX əsrdə Amerika Birləşmiş Ştatlarında geniş yayılmışdır. XIX əsrdə cənazə evləri ölüm elanlarının hazırlanması, vəfat etmiş şəxslərin saxanılması, onlara xüsusi tibb baxımın həyata keçirilməsi və vəfat etmiş şəxs barədə müxtəlif sənədləşmə işlərinin həyata keçilməsi kimi xidmətlər göstərirdilər. Müasir dövrdə də cənazə evlərinin xidmət sahələri arasında ciddi bir dəyişiklik olmamışdır.
Saspirlər

**Saspirlər** — Midiya və Kolxida arasında yaşamış qədim xalq.

## Tarixi
Azərbaycan ərazisinin ən qədim sakinlərindən biri də saspirlər olmuşdur. Herodot da bu soyların adını belə çəkmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Savromatlar

**Savromatlar** ()—Skiflərə yaxın köçəri xalq.

## Tarixi
Herodot göstərir ki, savromatlar skiflərlə amazonların qarışığından törəyiblər.

Antik dövrün tarixçiləri amazonları savromat tayfasının qadın nümayəndələri hesab edirdilər. Onlar istər təsərrüfat, istərsə də hərbi məsələlərdə qadınlar tərəfindən idarə olunurdular. Basqınları gözlənilməzliyi və qəddarlığı ilə seçilirdi. Qadına məxsus qədimi hiyləgərlikdən istifadə edərək, onlar heç vaxt açıq-aşkar hücum etmirdilər. Çöllərdəki yarıac həyat onları daş dövrünün qanunları ilə yaşamağa vadar edirdi. Amazonkaların məişət əşyaları antik şəhərlərdən qarət yolu ilə əldə etdiklərindən ibarət idi. Məqsədləri qazandıqları qənimətlə ərzaq ehtiyatını artırmaq idi.

Amma savromat qadınlarının döyüşkənliyinə baxmayaraq, qadın "zəifliyi" onlara yad deyildi: muncuqdan düzəlmiş bəzək əşyaları, qolbaqlar, amuletlər. Gündəlik geyimləri dəri şalvardan və köynəkdən ibarət idi. Yunan müdriklərindən birinin dediyi kimi: "Onlar qanunla tanış deyillər, heç bir hökmdarı saymırlar, ürəklərində ədəbsizlik, kobudluq və qəddlarlıqdan başqa bir şey yoxdur. Onlar nizə atmağı və rəqiblərini qısa xəncərlə öldürməyi yaxşı bacarırlar".

Savromatlar Don çayı və Azov dənizi sahilində məskunlaşmışdılar. Buradan onlar Kiçik Asiyaya hücumlar edirdilər. Uzun müddət amazonkalar Anadoluda yaşamış və hətta, Troya müharibəsində iştirak etmişlər.

Plini həm yunan, həm də Roma müəlliflərinin külli miqdar əsərlərindən istifadə etmişdir. Əsərdə albanların Kür ovalığında yaşaması, Alazan çayının albanlarla iberlərin sərhəddində yerləşməsi, Albaniyanın əsas şəhərinin Kabalaka olması barədə verilən məlumatlar misilsizdir. O, yazır ki, Kür çayından başlayaraq bütün düzənliklərdə alban tayfaları, onlardan sonra iberlər yaşayır…Albanların dəniz sahili və udin tayfaları yaşayan əyalətlərindən yuxarı sarmatlar, utidorlar və paxarlar, onların arxasında isə amazonkalar və savromatlar yerləşir.

Nikolay Dəməşqli qeyd edir ki,**"savromatlarda qız bir düşmən öldürməmiş ərə verilmir."**Qeyd edək ki, indiyə qədər iranşünasların heç biri bu adətin iran xalqlarında olması haqqında bircə dənə də olsun fakt göstərə bilməmişlər. Halbuki skiflərdə və saklarda, Qafqaz albanlarında, daha sonra isə hunlar və oğuzlarda bu adətin olması haqqında istənilən qədər tarixi mənbələrdə faktlar var.

Herodot (IV,117) yazır ki, savromatlar skif dilində danışırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sarmatlar
* Skiflər

## Xarici keçidlər
* СЛАВЯНЕ
* Савроматы исторические и археологические. — на сайте "Мировая археология"
* А. С. Скрипкин. Савроматы Геродота
* Научно-популярный фильм Сокровища сарматов
Bahəddin Ögəl

**Mehmet Bahəddin Ögəl**  (d. 21 aprel 1923, Elazıq - ö. 7 mart 1989) — Türkiyə tarixçisi, professor.

## Həyatı

21 aprel 1923-cü ildə Türkiyənin  Elazıq elinin Çarşı məhəlləsində doğulmuşdur. İlk və orta təhsilini Elazığ və Malatyada tamamlamış, 1940-1941-ci illərdə Ankara universiteti Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsinin Tarix ixtisasında təhsil almışdır. 

Şəmsəddin Günaltay və Afet İnanın oxutduqları Orta Asiya Türk Tarixini əsas alaraq bölümüne davam etmiş, 1944-1945-ci ildə  fakültədən məzun olmuşdur. Məzuniyətinden sonra MEB-ə başvurmuş, 30 iyun 1945-ci ildə Ərzurum Litseyi Tarix-Coğrafya müəllimliyinə təyin edilmiş və 31 oktyabr 1947-ci ilə qədər bu vəzifəni aparmışdır. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Yaşayan eski Türk inançları itibariyle 'Türk Mitolojisi' ve Prof. Dr.Bahaeddin Ögel-Yaşar Kalafat
* Bahaeddin Ögel’in “Harput Ağzı Fonetik ve Morfoloji” Adlı Eseri Üzerine Bir Değerlendirme-Ercan Alkaya
Taqar mədəniyyəti

**Taqar mədəniyyəti** — Tunc və Dəmir dövrünə aid mədəniyyət.

Altayda Yeniseyin orta axarı boyu yayılmış və yeddi əsrə qədər davam etmiş Taqar mədəniyyəti var. Onun xarakterik cəhəti kurqanların tikintisi və "skif heyvan üslubu"dur.

## Həmçinin bax
* Skiflər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Готлиб А. И., Зубков В. С., Поселянин А. И., Худяков Ю. С.* Археология Хакасско-Минусинского края. — Абакан: Изд-во ХГУ, 2003. — 224 с.
* *Киселев С. В.* Древняя история Южной Сибири [2 изд.]. — М., 1951.
* *Членова Н. Л.* Происхождение и ранняя история племен тагарской культуры. — М.-Л., 1967.
Qasımuşağı obası

**Qasımuşağı obası** — Zəngəzur mahalının Hacısamlı nahiyəsinin yaşayış məntəqələrindən biri.

## Tarixi

Qasımuşağı obasının ərazisi 1747-ci ildən sonra Qaraçorlu mahalının, 1840-cı ildən sonra Şuşa qəzasının Zəngəzur sahəsinin, 1867-ci ildə Zəngəzur qəzasının, 1930-cu ildən sonra Laçın rayonunun tərkibində olmuşdur. Laçın rayonunun tərkibində olduğu dövr ərzində Kürdhacı sovetliyi adlandırılan obanın tərkibində Ərikli, Yuxarı Qarasaqqal, Aşağı Qarasaqqal, Hacısamlı, Xaçınyalı kəndlərinin ərazisini əhatə etmişdir. 18 oktyabr 1991-ci il tarixindən Azərbaycan Respublikası öz müstəqilliyini qazandıqdan sonra isə Kürdhacı kənd inzibati ərazi dairəsi adı ilə adlandırılmışdır.

Coğrafi mövqeyinə görə Şəlvəçay, Piçənisçay, Muncuqluçay çaylarının axdığı dərin dərələr vasitəsilə dağ silsiləsi yaratmış Qarabağ silsiləsinin cənub-qərb yamacında yerləşən oba ərazidə ən yüksək dağ zirvəsi olan Qırxqız yaylaqlarının (2825 m) ətəyində yerləşmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Böyük səhnə (veriliş, 2013)

**“Böyük səhnə”** – Azərbaycan teleməkanında yeni beynəlxalq musiqi layihəsidir. Layihənin məqsədi yeni ulduzları kəşf etmək və onlara Avropada peşəkar təhsil almaq imkanı verməkdir. Şou 2013-cü ildə ATV kanalında yayımlanıb. 2014-cü ildə isə İctimai Televiziyada yayımlanır.

## Layihə
Layihənin məqsədi – ölkənin ən istedadlı vokal ifaçılarını tapmaq və onlara unikal bir imkan - Avropanın və dünyanın ən yaxşı şou-biznes mütəxəssisləri ilə işləmək, bütün mərhələlərdən keçərək beynəlxalq ulduzlardan ibarət münsiflər heyəti qarşısında möhtəşəm şouda çıxış etmək imkanı verməkdir.

Layihə Avropanın ən yaxşı musiqi prodüserlərini, musiqiçiləri, bəstəkarları, ulduzları, vokal, xareoqrafiya və aktyor sənəti təlimçilərini cəlb etməklə beynəlxalq komanda tərəfindən həyata keçirilir.

“Böyük səhnə” – sadəcə istetad-şousu deyil, bu çox qısa vaxt ərzində yetişmiş ifaçıya çevrilmək imkanıdır - individual tərzə, peşəkar mahnıya, quruluşa və klipə sahib olacaq ifaçıya.

## İştirakçıların seçimi
Azərbaycanın ən istedadlı vokalçılarını tapmaq məqsədi ilə dekabrın 24-dən başlayaraq "Böyük səhnə" şousunda iştirak üçün kastinqlərə qeydiyyat başlayıb. Kastinqlər Azərbaycanın dörd şəhərində - Lənkəran, Gəncə, Şəki və Bakıda keçirilib.

Kastinqdə iştirak üçün qeydiyyat boyuksehne.com  saytı vasitəsi ilə aparılırdı.

### Kastinqdə iştirak qaydaları
*Kastinqlərin keçirilmə tarixinə qədər 16 yaşına çatmış hər bir vokalçı və ya qrup kastinqdə iştirak edə bilər (qrup 6 nəfərdən çox olmamalıdır).
*Kastinq zamanı vokalçı/qrup iki mahnı ifa etməyə hazır olmalıdır: biri azərbaycan dilində və biri ingilis dilində.
*Vokalçı/qrup kastinqdə çıxışı üçün ifa edəcək mahnıların fonoqramlarını təqdim etməlidir, VOKALSIZ və BEK-VOKALSIZ (“minus”, üstündə heç bir növ yazılmış vokal ifası olmayan fonoqram). Həmçinin vokalçının öz istəyi ilə seçilmiş mahnıların akapello (fonoqramsız) ifası mümkündür.

## Müəlliflər
Layihənin ideyası və reallaşdırılması, Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinə və Euromedia şirkətinə məxsusdur. Şou isə ATV (Azad Azərbaycan) telekanalında yayımlanacaq.

Euromedia Company televiziya və konsert layihələrinin texniki reallaşdırılması, və həmçinin Avropa və MDB ölkələrində artistlərin menecmentı üzrə 10 ildən artıqdır ki xidmətlər göstərir.
Şirkətin portfoliosuna daxil olan layihələr: Azərbaycanın Eurovision Mahnı Müsabiqəsində debutu, iştirakı və qələbəsi (2008-2012), UEFA EURO 2012 ərəfəsində “Вболівай з найкращими” adlı ümumukrayna konsert turu, “EURO 2012 Final Party” gecəsinin texniki təminatı, "Məqsəd Tələbə" verilişinin reallaşdırılması.

Euromedia Company, “Краса по-українськи” (“1+1”), “Королева Балу 2012” (ТЕТ), “Що ти робив минулої п'ятниці?” (“1+1”), “Круг” (ICTV), şouların Final çəkilişlərinin texniki reallaşdırılmasını, və həmçinin “Qazaxıstan” telekanalında “100 ən yaxşı mahnı” adlı layihənin işləyib hazırlanması və müvəffəqiyətlə həyata keçirilməsini təmin edib.

Euromedia şirkətinin rəsmi saytı - euromediacompany.com 

## Xarici keçidlər
* Şounun rəsmi saytı 
* Böyük səhnə 2013
Təlhə ibn Ubeydullah

**Təlhə ibn Ubeydullah** ()  () — səhabə.

İslamın ilk səhabələrdəndir. Ömərin xilafət üçün təyin etdiyi altı namizəddən biridir. ” Məhəmmədin onun haqqında Cənnət müjdəsi verdiyi on nəfərdən biridir. 

İslamı ilk qəbul edənlərdəndir. Rəvayət edildiyinə görə ticarət üçün getdiyi Şamın Busra qəsəbəsində qarşılaşdığı bir rahibdən Məkkədən bir peyğəmbər çıxacağını eşitmişdir. Rahibin tərifindən o peyğəmbərin Məhəmməd olduğunu anlayar. Dərhal Məkkəyə geri qayıdan Təlhə Məhəmmədin peyğəmbərlik elan etdiyini eşitdiyində Əbu Bəkr vasitəsiylə Məhəmmədə beyət edərək müsəlman olmuşdur.

Təlhə bin Ubeydullah müsəlman olduqdan sonra məkkəli paqanlar tərəfindan işgəncələrə məruz qalır. Hətta bir dəfəsində Nofəl ibn Xuveylid ibn Ədəviyye adamlarıyla birliktə Əbu Bəkr və Təlhəni bir-birinə bağlayıb işgəncə etmişdir. Bu hadisədən ötrü onlara qarineyn (bitişiklər) deyilirdi.

Təlhə ibn Ubeydullah 622-ci ildə hicrətə qoşularaq Məkkədən Mədinəyə gəlmiş və  Uhud döyüşündə iştirak etmişdir. Savaşın son məqamlarında, iki atəş arasında qalan İslam Ordusu dağılanda, Məhəmmədi qorumaq üçün qalan çox az insanlardan biriydi. Bu savaşda səksənin üzərində yara aldığı ve bunlardan birinin qolunu əlil etdiyi rəvayət edilir.

Talhâ, cənnətlə müjdələnən on səhabədən biridir. 

*Hz.Muhammed onun üçün belə demiştir: "Səhabe-i Kiram'dan ayaqları üzərində gəzən bir şəhid görmek istəyirsinizsə, o Talha bin Ubeydullah'tır. (Buxarî, 2/107; 4/211-212)*

*"Əbu Bəkr cənnətliktir, Ömər cənnətliktir, Osman cənnətliktir, Əli cənnətliktir, Talha cənnətliktir, Zubeyr cənnətliktir, Sa'd Ibnu Malik cənnətliktir, Abdurrahman İbnu Avf cənnətliktir, Ebu Ubeyde Ibnu'l-Cerrah cənnətliktir." (Ebu Davud, Sunnet 9)*

Osman ibn Əffanın xəlifə seçilməsindən əvvəl öz haqqını ona vermiş, özünün seçilmə haqqından imtina etmişdir.

Ömər ibn Xəttab xəlifə olabiləcəklər arasında Təlhəni da saymış ancaq o, Osman ibn Əffanın lehinə çəkilmişdir. 

Osman ibn Əffanın xəlifəliyi sırasında ona muxalif olanlara qarşı mübarizə aparmışdır.

İslamda ilk bölünmə olaraq sayılan Cəməl döyüşündə Əliyə qarşı Aişənin yanında döyüşmüşdür. Bu savaşda Mərvan ibn Həkəm tərəfindən öldürülmüştür. Cənazə namazını şəxsən Əli tərəfindən qıldırıldığı rəvayət edilir.

## İstinadlar

## Mənbə

*(Buxarî, 2/107; 4/211-212)*

*(Ebu Davud, Sunnet 9)*

İbni Sa'd, Tabakât: 3/214-216;

İbn Hacer, İsâbe: 2/220-221

İbn Hişam, "es-Sîretü'n-Nebeviyye", I, 251, Mısır 1955; 

el-Askalânî, "el-İsâbe fî Temyîzi's-Sahâbe", III, 290;

İbnü'l-Esîr, "Üsdü'l-Ğâbe fî Ma'rifeti's-Sahâbe", III, 85 vd. 1970

## Xarici keçidlər
Barfi!

***Barfi!*** — 2012-ci ildə çəkilən, Romantik-Komediya janrında olan Bollywood filmi

## Məzmun
Merfi (***Barfi***) Conson, həm eşitmə, həm də nitq qüsurlu bir gəncdir. ***Şruti*** adında gənc bir qıza aşiqdir. Lakin Şrutinin ailəsi onun normal bir kişilə evlənib xoşbəxt həyat qurmasını istəyirdilər. Barfi isə bu ümidsiz eşqdən yorulmuş yeni bir həyata başlamışdır. Bu vaxt uşaqlıq dostu olan ***Cimil*** adında bir qızla sevgili olmuşdur. Eyni zamanda Barfi polis tərəfindən də axtarılmaqdadır. Atasının əməliyyatı üçün 7000 rupi tapmalıdır. Bunun üçün bankdan oğurluq etmək istəyir.

## Rollarda
* Ranbir Kapur — Merfi (Barfi) Conson
* Priyanka Çopra — Cimil Çatterci
* İleana D'Kruz — Şruti Senqupta
* Saurabh Şukla — Sudhanşu Dutta
* Akaş Xurana — Barfinin atası
* Rupa Qanquli — Şrutinin anası

## İstinadlar
Emarq

**Emarq** () – Fransanın ən iri dəniz limanı Gard departamentinin inzibati mərkəzi.

 

Fayl: Egliseaimargues.JPG|
Fayl: Château de Teillan.jpg|
Fayl: Etang de la Ginouze.jpg|
Dalan (film, 2012)

**Dalan** — Nəsimi Məmmədoğlunun rejisorluq etdiyi tammetrajlı bədii televiziya filmi.

## Məzmun

Varlı yataq xəstəsinə qulluq edən kasıb qız günlərin bir günündə sözün əsl mənasında şoka düşür. Kirayə qaldığı evin pulunu ödəməyə belə imkanı olmayan bu qıza həmin varlı xəstə bütün var-dövlətini vəsiyyət edir. Yataq xəstəsi ölmək bilmir. Qızın isə səbri tükənir. Bəs nə etməli? Sualın cavabı aydındır.

Filmdə insan münasibətləri və daxili aləmin ziddiyyətləri, tamahın törətdiyi fəsadlar, nəfsin nəticə etibarilə insana həyatı bahasına başa gəlməsi əksini tapıb.

## Film haqqında

:*Film Edqar Allan Ponun "Daxili ziddiyyət" hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** Edqar Allan Po
:**Ssenari müəllifi :** Nəsimi Məmmədoğlu
:**Quruluşçu rejissor :** Nəsimi Məmmədoğlu
:**Quruluşçu operator :** Ramil Cəbrayılov
:**Quruluşçu rəssam :** Rövşən Mehdiyev
:**Bəstəkar :** Faiq Sücəddinov
:**Rejissorlar :** Salam Məmmədəliyev, Zamiq Əlövsətoğlu
:**Xoreoqraf :** Nailə Məmmədzadə
:**Rəssam köməkçisi :** İlham Bağırzadə
:**Geyim üzrə rəssam :** Məlahət Qafarzadə
:**Kostyumer :** Gülxar Sadıqova
:**Rejissor assistentləri :** Araz Məmmədli, Günel Xəlilova
:**Operator assistenti :** Bədəl Bədəlov
:**Qrafika :** Ayaz Qasımbəyli
:**İşıqçılar :** Ramiz Cəfərov, Elçin İbadov, Vidadi Qəniyev
:**Səs rejissoru :** Natiq Hüseynov
:**Səs operatoru :** Mütəllim Nuriyev
:**Montaj :** İlham Məmmədov
:**Texniklər :** Cavid İsrafilov, Emin Talıbov
:**Qrim :** Eldar İsrafilov
:**İnzibatçı :** Vüqar Əliyev
:**Prodüser :** Faiq Güləhmədoğlu
:**Redaktor :** Rafiq Səməndər
:**Bədii rəhbər :** Natiq Abdullayev
:**Filmin direktoru :** Azad Məmmədov

### Rollarda

:Fizzə Nadirova – Səbinə
:Oleq Namazov (Əli Namaz kimi)– Zakir müəllim
:Müsəllim Həsənov – həkim
:Zemfira Əbdülsəmədova – qulluqçu
:Əlibəy Məmmədli (aktyor) – Kamran
:Aidə Cəbiyeva – qonşu
:Zilli Namazov – baba
:Sona Babayeva – nənə
:Nəzrin Əliyeva – Səbinənin uşaqlığı
:Yaqut Paşayeva – dekan
:Təvəkkül Əhmədov – müəllim
:Aynur Nəzərova – tələbə
:Türkan Cahangirova – tələbə
:Vaqif Cabbarlı – bağban
:Zülfiyyə Qurbanova – ev yiyəsi
:Rəşad Hətəmov – vəkil
:Zaur Məmmədov – vəkil
:Məmməd Nəcəfzadə – qonaq
:Orxan Hacıyev – köməkçi
:Məhəmməd Samiroğlu — uşaq

## Çəkilişə köməklik edən qurumlar

:Paşa Bank
:Bakı metropoliteni
:Respublika xəstəxanası
:"OFKO" göz klinikası
:"Xəzər" klinikası
:2 saylı Tibb Kolleci
:"Crystal Motors" şirkəti
:"East Legend Panarama" oteli

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə
Bir zamanlar Osmanlı

**Bir zamanlar Osmanlı** () — Türkiyənin TRT 1 telekanalında yayımlanan teleserial. Osmanlı İmperatorluğunda Patron Xəlil üsyanından bəhs edən tarixi serial.
Azər Qəribov

**Azər Qəribov** və ya **Azər Qərib** — Azərbaycan jurnalisti, blogger, səyyah.

## Həyatı
22 may 1961-ci il tarixində, Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1968-ci ildə Bakı şəhər 134 saylı orta məktəbində təhsilinə başlamış, 1978-ci ildə orta təhsilini başa vurmuşdur. Elə həmin il Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil olmuş və 1983-cü ildə ali təhsilini başa vurmuşdur. 1983–1986-cı illərdə "Azneft" şirkətinin xarici əlaqələr departamentində çalışmış, 1986–1988-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1988–1990-cı illərdə Daxili İşlər Nazirliyində işləmiş, lakin sovet ordusunun 20 yanvar təcavüzünə qarşı çıxdığına görə DİN-nin ovaxtkı rəhbərliyinin göstərişi ilə bu strukturdan xaric edilmişdir. 1990-cı ildən bizneslə məşğul olmuş, 1999–2003-cü illərdə Böyük Britaniyanın "Inter Logistic" şirkətinin Azərbaycan nümayəndəliyinin rəhbəri olmuşdur.

2003-cü ildə biznes sahəsini tərk etmiş və televiziya fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur.Azərbaycanın bir çox tanınmış telekanalları ilə əməkdaşlıq etmişdir. Onun hazırladığı "Qərib Azər" adlı səyahət verilişi ilk dəfə 9 mart 2003-cü ildə efirə çıxmış, bu gün isə "Oralar" adı ilə AzTV kanalında hər bazar günü yayımlanmaqdadır.

Azər Qəribov 2020-di ildən Azərbaycan Turizm Blogerləri Assosiasiyasının idarə heyətinin sədri, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvi, H. B. Zərdabı Mükafatının laureatıdır. İki oğlu və iki nəvəsi var.

## Səyahət etdiyi ölkələr
Dünyanın 107 ölkəsində olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Böyük bəy Mahmudbəyov

**Böyük bəy Mahmud bəy oğlu Mahmudbəyov** () — cərrah, tibb elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Böyük bəy Mahmud bəy oğlu Mahmudbəyov 27 sentyabr 1902-ci ildə Şamaxıda anadan olmuşdur. O, İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı, tibb xidməti polkovnikidir.

Böyük bəy Mahmudbəyov Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun (Azərbaycan Tibb Universiteti) Tibb cərrahlıq kafedrasında işləmiş, 1947-1958-ci illərdə professor, 1958-1977-ci illərdə kafedra müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1977-ci ildən həyatının sonuna kimi həmin kafedranın məsləhətçisi idi.

Böyük bəy Mahmudbəyov 1957-ci ildə Azərbaycanın əməkdar elm xadimi adını almışdır.

## Elmi fəaliyyəti
Böyük bəy Mahmudbəyov 1936-cı ildə namizədlik, 1939-cu ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. O, namizədlik dissertasiyasını akademik Mir Əsədulla Mirqasımovun rəhbərliyi altında müdafiə etmişdir.

Böyük bəy Mahmudbəyovun elmi fəaliyyəti əsasən irinli cərrahi xəstəliklərə, hərbi səhra cərrahlığına, qaraciyər və öd yolları patologiyasına aiddir.

O, Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, I dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

## Əsas elmi əsərləri
* Опыт консервативного лечения острых гнойных гонитов. Баку. Азернешр. 1938.
* Амебиаз печени. Баку. Азернешр. 1955. 
* Düz bağırsağın cərrahi xəstəlikləri. (İ.M.Məmmədov, H.A.Sultanovla birgə). Bakı, 1979

## Mənbə
* http://www.amu.edu.az/az/cafedra/2600  
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. VI cild, Bakı, 1982.
* Akademik Böyükkişi Ağayev. Azərbaycanda cərrahiyyənin inkişaf tarixi. "Azərbaycan" qəzeti, 20 avqust, 2010-cu il.
Yaroslav Haşek

**Yaroslav Haşek** (; ) —Çex yazıçısı.

## Həyatı
Məşhur çex yazıçısı Yaroslav Haşek (1883 – 1923) Praqada müəllim ailəsində dünyaya göz açıb. Nümayişdə iştirakına görə gimnaziyadan xaric olunan Haşek 18 yaşından çap olunmağa başlayır. Yazıçının dünyagörüşünün formalaşmasında onun Avstriya-Macarıstanın tərkibində olan Çexiya, Macarıstan, Qalitsiya kimi ölkələrə səfəri, həmçinin sonradan ayrıldığı anarxistlərlə görüşləri əsas rol oynamışdır.

Birinci Dünya müharibəsi onun həyatında kəskin dönüş yaradır. Rus ordusuna əsir düşən Haşek Rusiyada yaradılan Çexoslovakiya legionuna daxil olub, inqilabi hərəkata kömək etmək üçün partiya tərəfindən 1920-ci ildə Praqaya göndərilir, lakin o zaman inqilab dalğası artıq zəifləmişdi və burjua mətbuatının tənqidlərinə tuş gələn yazıçı Praqadan getməyə məcbur olub, Qavliçkov Brod şəhərində romanı üzərində işləməyə başlayır.

Haşekin ədəbi irsi satirik və yumoristik hekayələrdən ibarətdir. 1921–1923-cü ildə çap olunan "Cəsur əsgər Şveykin majəraları" romanı onun ən məşhur əsəri sayılır. Şveyk bu gün dünya ədəbiyyatı qəhrəmanları arasında özünəməxsus yer tutur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yaroslav Haşek. '''Seçilmiş əsərləri''' /Tərtib edən və ön sözün müəllifi Elçin Mehri.-B.: Şərq-Qərb, 2006.- 320 s.
* Русскоязычный сайт, посвящённый Ярославу Гашеку
* Ярослав Гашек — "Уши св. Мартина" 
* Ярослав Гашек — лучшие рассказы 
* Автограф Гашека на чешском и Швейк на украинском 
* Сочинения Гашека на сайте Lib.ru: Классика
* Вадим Татаринов. "Неисправимый анархист и народный затейник." Предисловие к роману "Похождения бравого солдата Швейка". — М. Эксмо, 2008. — 640 с. — (Зарубежная классика).
* Собственноручная анкета Ярослава Гашека 
* *В. Врангель*. Дуализм Ярослава Гашека: пером и штыком
Dino Bussati

**Dino Bussati** (, Dino Bursati Traverso; 16 oktyabr 1906, San-Pelleqrino di Belluno, Veneto — 28 yanvar 1972, Milan) — İtaliya yazıçısı, jurnalisti, rəssamı.

## Həyatı
Dino Butsati 1906-cı ildə Belluno kommunasının San-Pelleqrino məhəlləsində dünyaya gəlib. Milanda təhsil alıb hüquq diplomuna yiyələnir, 22 yaşında ən nüfuzlu İtalyan qəzetində — Milanın "Korryere della Sera" qəzetində işə düzəlir. 30-cu illərin əvvəllərində Butsatinin "kafkasayağı" tərzdə qələmə aldığı ilk romanları meydana gəlir. İkinci dünya müharibəsi illərində İtaliya Kral Hərbi Dəniz Qüvvələrinin tərkibində Afrikada jurnalist kimi fəaliyyət göstərir. 1943-cü ilin sentyabrında Milana qayıdır və qəzetdə redaktor işləyir.

Dino Butsatinin "Sevgi" romanı 1963-cü ildə işıq üzü görür. Daha çox romançı və dramaturq kimi nüfuz qazanmışdır. Butsati nəsri fantastikaya meyil edir, bu mənada onu çox zaman Edqar Allan Po və Frans Kafka ilə müqayisə edirlər. Onun yaradıcılığında praktik olaraq hər zaman fövqəltəbii nəsə mövcuddur. Məşhur romanlarından birində — "Tatar səhrası"nda (1940) – səhranın sərhədində hamı tərəfindən unudulmuş istehkamdan bəhs edilir. İstehkamda olanlar hər an səhradan hücum olacağını gözləyirlər və özlərini ölkənin xilaskarı hesab edirlər. Heç kim qalanı atıb gedə bilmir. Kitab əsasında Valerio Dzurlininin eyni adlı filmi çəkilmişdir (1976). "Kolombr", "Yeddi Çapar" hekayələrinin qəhrəmanları öz ideyalarının qulu və qurbanlarıdır.

Müəllif öz kitablarına illüstrasiyalar çəkmiş, teatrda işləmiş, bir neçə pyes və radio tamaşası yazmış, bunlarla yanaşı, libretto, şeir və hekayələr qələmə almışdır. Butsatinin sağlığında Milanda onun şəxsi sərgisi keçirilmişdir.

Dino Butsati "Altmış hekayə" kitabına görə Streqa mükafatçısıdır (1958). Bir çox əsərləri ekranlaşdırılmışdır. "Maraqlı olay" dramını (1953) Alber Kamyu 1956-cı ildə fransız dilinə tərcümə etmişdir. "Tatar səhrası" romanını Borhes öz şəxsi kitabxanasında saxlamışdır.

Dino Butsati 1972-ci ildə Milanda mədəaltı vəzin xərçəngindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
* 1. Yazar: Dino Buzzati http://www.idefix.com/Kitap/Tatar-Colu/Dino-Buzzati/Edebiyat/Roman/Dunya-Roman/urunno=0000000061527

## Həmçinin bax
* 1. Tatar Çölü Dino Buzzati https://www.kitapyurdu.com/kitap/tatar-colu/57988.html

## Xarici keçidlər
* Dikdaban — Oxumağa dəyər
I Fridrix Vilhelm

**I Fridrix Vilhelm** () — 1713-cü ildən 1740-cı ilə qədər Prussiyanın kralı olub.

## Hakimiyyəti
Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə "Mədəniyyət" adı verən şeydən onun zəhləsi gedirdi, baxmayaraq ki, onun atası, babası və böyük oğlu II Fridrix mədəniyyətə çox meyil edirdilər. O özü isə hər penni pulu xəsisliklə qoruyurdu ki, orduya xərcləsin. O, kral sarayının xərclərinin 75%-ə qədər azaltmışdı. Onun atasına 5 milyon talerə başa gəlmiş Köniqsberqdəki tacqoyma mərasiminə I Fridrix Vilhelm 2547 taler xərcləmişdi. O, ölkəyə bir ata kimi alman yolu ilə hökmranlıq edirdi, ona özəl mülk kimi nəzarət edirdi. Berlinin küçələrində köhnə nimdaş bir zabit paltarında dolaşırdı və qaydaya riayət etməyən vətəndaşları öz əl əsasının zərbələri ilə intizama gətirirdi. O özü daim işləyirdi, başqalarının da onun nümunəsinə əməl edəcəyini gözləyirdi. I Fridrix Vilhelm ordunu çox sevirdi, bütün siyasəti orduya xidmətə yönəlirdi. O, ilk Prussiya kralı idi ki, daim zabit paltarı geyinirdi. O, saray qaydalarını da pozmuşdu, ordu zabitlərini yuxarı qaldırır, mülki işçiləri aşağı salırdı. Onun hündürboylu əsgərlərə məhəbbəti xüsusi məşhur idi, bütün Avropadan boyu 1.80 sm və 2 metr arası olan əsgərlərdən düzəldilmiş xüsusi dəstə toplamışdı. Böyük Pyotr da ona Asiyadan da bir qədər adam göndərmişdi. O, intizamın və manevrin yeni metodlarının icad etmişdi, yunkerlərin oğlanlarına təlim keçmək üçün kadet korpusu yaratmışdı. Həmçinin əsgərlərin yığılması və yerləşdirilməsinin yeni sistemini icad etmişdi. Bu Avropada ən effektiv sayılan kanton sistemi idi. Bu sistemə görə hər bir alay xüsusi dairəyə və ya kantona malik idi ki, o da onun üçün əsgər mənbəyi rolunu oynayırdı. O, ordunun tərkibini özü hakimiyyətə gələrkən 40.000 nəfərdən, ölümü ərəfəsində 83.000 nəfərə çatdırmışdı. Onun hakimiyyəti illərində Berlin böyüyərək 100.000 nəfərlik şəhərə çevrilmişdi. Bunun 20 min nəfəri əsgərlər idi. O, həmçinin öz varisinə, praktiki olaraq heç bir müharibədə vuruşmadığından, 7 milyon talerlik hərbi büdcə qoyub getmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Henri Sen-Simon

**Henri Sen-Simon** (, ) — Fransa sosioloqu, utopik sosializm məktəbinin banisi.

## Təlimi
Son utopizmin nümayəndələri içərisində fransız sosialist-utopisti Sen-Simonun təlimi özünün təkamüllü və tarixi yanaşması ilə fərqlənir. Onun nəzəriyyəsinə görə bəşəriyyət öz inkişafında quldarlıq, feodal, kapitalizm və industrializm /sosializm/ epoxalarından keçir. Sosializmdə dövlət məhv olacaq, hamı işləməyə öhdəli məruz qalacaq, bölgü əməyə görə təyin ediləcək və "hər kəsin qabiliyyətinə, işinə görə" prinsipi cəmiyyətə hakim kəsiləcəkdir.

## İstinadlar
İcma

**İcma** (Ərəbcə: **إجماع**) — bir İslam hüququ termini.

## Ümumi məlumat

İcma – lüğətdə bir işə əzm etmək və bir mövzuda həmfikir olmaq mənasına gəlir. İslam hüquq terminalogiyasında isə Məhəmmədin ümmətindən olan müctəhidlərin Peyğəmbərin vəfatından sonrakı hər hansı bir dövrdə şəri-əməli bir hökm haqqında həmrəy olmalarıdır. Bu tərifə görə icmada aşağıdakı şərtlər olmalıdır:
Müctəhid olmayanların ittifaqı dini bir dəlil sayılmaz. Müctəhid dəlillərdən dini-əməli hökmlər çıxarma mövzusunda bilik və qabiliyyətə malik olan kəsdir.
Müctəhidlərin yekdilliyi, dini-əməli bir məsələnin hökmü üzərində ilk fikir birliyi meydana gələn zaman əsas alınır. Odur ki, daha sonra fikir dəyişdirməklə icma pozulmaz.
Dinə aid olmayan mövzularda fikir birliyi icma sayılmaz.

İcmanın bir dəlil olması Kitab və Sünnə dəlillərinə əsaslanır. Belə ki, Qurani-Kərimdə belə buyurulur: “Hər kəs özünə doğru yol aşkar olandan sonra Peyğəmbərdən üz döndərib möminlərdən qeyrisinin yoluna uyarsa, onun istədiyi (özünün yönəldiyi) yola yönəldər və Cəhənnəmə varid edərik. Ora necə də pis yerdir.” İcmanın dəlil olduğunu göstərən hədisi-şəriflər də vardır: “Müsəlmanların yaxşı hesab etdikləri şey Allah qatında da yaxşıdır.”  “Ümmətim zəlalət üzərində birləşməz.” hədisləri bunlardandır.

İcma sərih, sükuti və məsələnin müəyyən qismi üzərində eyni fikirləri səsləndirmək olmaqla üç qismə bölünür. Sərih icma; bir əsrdəki hər bir müctəhidin icma mövzusu olan məsələyə dair fikrini açıq-aşkar ifadə etdiyi icmadır. Sükuti icma; hər hansı bir əsrdə, ictihad etmə iqtidarına sahib olan kəs, müəyyən bir fikir ortaya qoyar, bu fikir digər müctəhid ya da müctəhidlərə çatar onlar da qəbul və ya rədd olmaqla hər hansı rəy bildirməsələr, o məsələdə “susma yolu ilə (sükuti) icma” meydana gəlmiş hesab olunur. Məsələnin bir hissəsində icmaya gəlincə, məsələn; ölənin qardaşları ilə birlikdə varis olan babanın (ata tərəfdən baba), qardaşları mirasdan məhrum edəcəyini iddia edən səhabələr olduğu kimi, babanın üçdə birdən az olmaqla varis olacağını iddia edən səhabələr də vardır. Odur ki, hər iki halda da miqdarı dəyişməklə birlikdə babanın varis olacağı mövzusunda həmfikirdirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Artur Miller

**Artur Miller** (; ) — ABŞ dramaturqu.

## Həyatı
Amerika, ümumilikdə dünya dramaturgiyasının klassiki və əfsanəsi Artur Miller 1915-ci ilin 17 oktyabrında Nyu-Yorkda anadan olub. Millerin 1943–1999-cu illər, yəni yarım əsrdən artıq bir müddəti əhatə edən pyes yaradıcılığı onun XX əsr dünya dramaturgiyasındakı yerini müəyyən etdi. Və şübhəsiz ki, onun yeri birincilər sırasındadı. Millerin dramları Amerikanın və Avropanın ən nüfuzlu teatrlarında oynanılıb, ədəbi tənqidçilər və teatrşünaslar indi bu əsərləri XX əsrin sənət hadisəsi adlandırırlar.

Teatr təbii ki, vizual sənətdi, amma Millerin pyesləri hardasa dramaturgiya ilə nəsrin vəhdətində, daha doğrusu, sərhədlərində yazılıb. Çünki dialoqlar obrazların daxili aləmin psixoloji vəziyyətini açmağa yönəlib. Artur Millerin pyesləri əsasən sosial yönümlü olsa da, ABŞ-dəki böyük depressiyadan bəhs etsə də, dramaturqun qəhrəmanları bu mövzunu bəşəri mövzu anlamı səviyyəsinə qaldıra bilirlər.

Məşhur dramaturqun 1968-ci ildə yazılmış "Qiymət" pyesi illüziyalar və gerçəklər, həqiqət və yalan, yaxın adamların bir-birinə doğmalığı və yadlığı haqqındadır.

Artur Miller 10 fevral 2005-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cəfər İbrahimov

**Cəfər Məmməd oğlu İbrahimov** () — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Cəfər İbrahimov 15 iyun 1904-cü ildə Gədəbəy rayonunun Kiçik Qaramurad kəndində anadan olmuşdur. O, 1939–1940 illərdə müəllim işləmiş, 1941–1943 illərdə Bakı şəhəri Çaparidze rayon partiya komitəsində şöbə müdiri, partiya komitəsinin katibi vəzifələrində çalışmışdır. Cəfər İbrahimov 1943–1977 illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Tarix fakültəsinin dekanı, SSRİ tarixi kafedrasının müdiri olmuşdur.

Cəfər İbrahimova 1972-ci ildə Azərbaycan SSR Əməkdar Elm Xadimi fəxri adı verilmişdir.

Cəfər İbrahimov 2 mart 1977-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Cəfər İbrahimov orta əsrlər dövrü tarixinin tədqiqatçılarından idi. O, Şirvanşahlar, Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular, Səfəvilər dövləti haqqında bir sıra qiymətli tədqiqat əsərlərinin müəllifidir.

## Əsas elmi əsərləri
* Qaraqoyunlu dövləti. Bakı, 1948 
* Azərbaycanın XV əsr tarixinə dair oçerklər. Bakı, 1958.
* Феодальные государства на территории Азербайджана XV века, Баку, 1962.

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. IV cild, Bakı, 1980

## İstinadlar
Dao

**Dao** (, hərfi mənası — *yol*) – şeylərin özünün təbii qanunudur. Həmin qanun Tsi (hava, efir) substansiyası ilə dünyanın əsasını təşkil edir. Lao– tszı ("qoca müəllim") belə he-sab edirdi ki, dünyada hər şey hərəkətdə və dəyişmədədir, hər şey mütəmadi olaraq dəyişir. Bu inkişafın necə getməsindən asılı olmayaraq ədalət təntənə çalır. Qanun belədir. İnsan şeylərin təbii gedişinə qarışmamalıdır. İşə qarışmamaq, yaxud "hərəkətsizlik" (uvey– gerçəkliyə seyrçi münasibət) dao– nun insana münasibətdə əsas tələblərindən biridir. Bu, "təbiiliyə əməl edilməsi" deməkdir. Bu, adamların həm sosial, həm də fərdi fəaliyyətinə, həm də onların idraki fəaliyyət sahəsinə də aid edilir.

* Lao– tszının ideyaları təxminən b.er.əv. IV– III əsrə aid edilən "Dao– de tszin" kitabında ifadə olunmuşdur. Kitabda aşağıdakı anlayışlar işlədilir:
* De– daonun insanların davranışının, həmçinin şeylərdə predmetləşmiş konkret təzahürüdür.
* Tsi– daonun predmetləşməsi nəticəsində yaranan xırda maddi hissəciklərdir. Yüngül, işıqlı tsi hissəcikləri kişi başlanğıcı– yan– ı yaradır, ağır, qaranlıq hissəciklər isə qadın başlanğıcı in– i yaradır. Bu iki başlanğıcın çulğalaşması nəticəsində daoistlərin fikrincə dünyada olan bütün şeylər yaranır. Öz inkişafında bir sıra tsiklləri keçən "hər bir şey öz kökünə qayıdır, yəni ilkin hissəciklərə bölünür".
* Jen– insansevərlik.
* Li– ritual.
Daoistlərə görə, adamların ilkin təbiətlə vəhdətinə qayıdışı, sənətdə və əkinçilikdə əmək alətlərindən imtina edilməsi, mürəkkəb ictimai təşkilatlardan– dövlətdən, siniflərə bölgüdən, alimlər təbəqəsinin müdrikliyindən imtina onlara sakit, xoşbəxt həyat keçirməyə imkan verər. Lao– tszı sosial gərginliyin səbəbkarı kimi hakimiyyət hərisləri olan eqoist müdrikləri sayırdı. Onları adamların arasında çaxnaşma salan adlandıraraq müdriklərə hörmət olunmasından imtina etməyi məsləhət görürdü. O, müdriklərə hörmət edilməməsini xalqın itaətə gətirilməsinin yeganə şərti hesab edirdi.
Ümumiyyətlə, daosizmdə dialektik ideyalar, idrak təlimi, etik və sosial– siyasi baxışlar mühüm yer tutmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Kataniya

**Kataniya** () — İtaliyanın Siciliya muxtar vilayətindəki eyniadlı Kataniya vilayətinin mərkəzidir. Bələdiyyə sərhədləri içindəki əhalisi (30.06.2010 etibarilə) 294.756 nəfər olub əhali baxımından Sicilyanın ikinci böyük bələdiyyəsi, İtaliyanın 10-cu böyük şəhəri və 10-cu sırada olmasına baxmayaraq, bir İtalyan inzibati region mərkəzi olmayan tək böyük əhalisi olan şəhəridir. Metropoliten Kataniya bölgəsi üçün əhali 752,895 nəfərdir.

İtaliyanın ada şəhərlərindən biri olan Kataniyanın Aralıq dənizinə sahilində yerləşir.

## Coğrafi mövqe
Kataniya şəhəri Siciliya adasının şərqində İyonyen dənizi sahillərində Messina ilə Sırakuza şəhərləri arasında və Etna Dağı vulkanı ətəklərində qurulmuşdur. Şəhərin dərhal ətraflarındakı dəniz sahilləri yanardağ lavalarından və qara bazalt kayalarından heyəti böyük yarları ibarətdir. Lakin şəhərin qurulduğu mövqeyi cənubunda "Simento Çayı" var və bu çay Siciliya adasının ən geniş (2000 hektarı aşan sahədə) mümbit düzənliklərində biri olan və Katanya şəhərinin əhəmiyyətli hissələrinin qurulmuş olduğu Katanya düzənliyində Katanya Körfəzinə yerləşir. Şəhərin limanı və ticarət və sənaye bölgələri bu düzənlikdə çayın ağızına doğru yerləşir.

## Tarixi
Kataniya şəhərini uzun və çox hadisələrə dolu bir tarixi vardır.

## Şəkillər

**<span style="color:white">Kataniya</span>**


Catania101.jpg|Təyyarədən görüntü
Cataniavistaarea.jpg|Havadan mənzərə
Catania BW 2012-10-06 11-32-08 2 fj.JPG|Katedral
Catane Via Crociferi.jpg|Barok üslubu kilsəsiylə Via Crociferi
Catania-notte.jpg|Vista notturna di un Palazzo barocco
Catania-via.jpg|Via Gemmellaro
Etnea Duomo.JPG|Etnada bayram kütləsi
Catania - Cortile - Gennaio 2006 - Foto di Giovanni Dall'Orto.jpg|Bir villanın həyəti
Catania - Balcone barocco con paramento per la festa di Sant'Agata - Foto di Giovanni Dall'Orto.JPG|Barok üslublu bir villa balkonu
Catania - Finestra barocca - Foto Giovanni Dall'Orto, gennaio 2006.jpg|Barok üslublu bir villa pəncərəsi
Catania BW 2012-10-06 09-52-47.JPG|Katedral meydanı
Catania - Piazza del Duomo di notte - Gennaio 2006 - Foto di Giovanni Dall'Orto.jpg|Katedral meydanı
Catania - Palazzo Biscari - Foto di Giovanni Dall'Orto.JPG |Biscari sarayı
Catania - Cortile della casa natale di Vincenzo Bellini. Foto Giovanni Dall'Orto.jpg|Opera bəstəkarı Vincenzo Müəyyəni evi
Catania BW 2012-10-06 11-55-16.jpg|Kaderaldə opera bəstəkarı Vincenzo Müəyyəni Lahti
Catania BW 2012-10-06 10-02-53.JPG|Kataniya balıq bazarı
CastelloUrsino1CT.JPG|Ursino Qalası
Catania Palazzo Chierici24235.jpg|Palazzo dei Chierici Sarayi və Uzeda limanı
Elefante, Catania.JPG|Kataniyanın simvolu *U Liotru*



## Həmçinin bax
*
Messina

**Messina** — İtaliyanın Siciliya muxtar vilayətində ən böyük üçüncü şəhər. 243.000 əhalisi var.

## İstinadlar
Padua

**Padua** () — İtaliyaın şimal-şərq seqmentində, Veneto Bölgəsinə bağlı Padova vilayətinin mərkəz şəhəri. Bacchiglione çayı sahilində yerləşir. 312 000 əhalisi var.

## Tarixi
Əfsanəyə görə Troyalı qəhrəman Antenor tərəfindən qurulan şəhər Roma dövründə Patavium adıyla adlandırıldı. Romalı tarixçi Liviusa görə adı qeydlərə ilk dəfə e.ə. 302də keçmişdi. Şair Dante bir müddət Padovada yaşamışdı. 1318də Karrara ailəsinin rəhbərliyinə girən şəhər 1405-1797 arasında Venesiya Respublikasının, 1815-1866 arasında da Avstriyanın suverenliyində qalmışdı. İtaliyanın müstəqilliyini məqsəd qoyan Risorgimento (Yenidən Yüksəliş) hərəkətində əhəmiyyətli rol oynadı. İkinci Dünya müharibəsi sırasındakı bombardmanları şəhərə böyük zərər verdi və Eremitani kilsəsindəki Andres Mantegna fresklerinin böyük hissəsinin yıxılmasına səbəb oldu.

## Şəkillər

07PadovaComune.jpg|Padua bələdiyyə Sarayi
Torre dell'Orologio Padova.jpg|Palazzo dell'Orologio Padova
Torre_dell_orologio.jpg|Padua Saat Qülləsi
Padova-Palazzo della Ragione.jpg|Padua Palazzo della Ragione
Loggia del Consiglio o Loggia della Gran Guardia (Padova).jpg|Padua Loggia del Consiglio
Gattamelata.jpg|Padua Donnatello'nun hazırladığı Gattamelata abidə
Caffè Pedrocchi.JPG|Padua Caffè Pedrocchi
Abbazia di Santa Giustina2.jpg|Padua Saniyə Justina Basilikasi
Sant'Antonio (Padua) - Facade.jpg|Padua Saniyə Antonios Basilikasi
Padova-channel.jpg|Paduada kanal
(Padua) Chiesa degli Eremitani - Facade.jpg|Padua Şəhər Muzeyi
OrtoBotPadova Incrocio viali.jpg|Padua Botanika Bahçesi.
PadovaStadioEuganeo.jpg|Padua FK Euganeo stadionu
Triest

**Triest** (; ) — İtaliyanın şimal şərqində Friuli-Venesiya-Culiya regionunda eyni adı daşıyan Triest vilayətinin mərkəzi olan bir bələdiyyə, şəhər və limandır.  Sloveniya sərhədi yaxınlığında yerləşən Triest Adriatik dənizindəki Triest körfəzinin yaxınlığında yerləşir.

Triest, 1867-1918-ci illər aralığında Avstriya-Macarıstan imperatorluğunun sərhədləri daxilində olmuşdur. Avstriya-Macarıstan imperatorluğunun süqutu və Birinci dünya müharibəsindən sonra Triestin İtaliyaya verilməsi, onun iqtisadi və mədəni əhəmiyyətinin azalmasına gətirib çıxardı. Bu gün Triest bir sərhəd şəhəridir. Xalqı qonşu regionların etnik qarışığıdır.

Şəhər mərkəzində polyak və italyan dillərində danışılır. İtalyan və sloven dilləri yerli dillər kimi qəbul edilir. Eyni zamanda, əhali arasında çox sayda almanca danışan vardır.

## Qardaş şəhərlər
*  Havr, Fransa
*  Beyrut, Livan (1956)
*  Duala, Kamerun (1971)
*  Qrats, Avstriya (1973)
*  Santos, Braziliya (1977)
*  Sauthempton, Böyük Britaniya (2002)
*  Nikolayev, Ukrayna (1996)

## Şəkillər

CastelloMiramare.jpg
San Giusto 09.jpg
Trieste Canal-Grande.jpg
PiazzaUnità 1.jpg
Stadtzentrum Triest.jpg


## Xarici keçidlər

* kitabçası Triest (italyan) (pdf)

## Həmçinin bax
Taranto

**Taranto** — İtaliyaın cənubunda Puglia regionundadə eyni adı daşıyan Taranto vilayəti mərkəzi və bir liman şəhəridir. Eyni zamanda Taranto rayonunun mərkəzi, əhəmiyyətli bir hərbi baza və əhəmiyyətli bir ticarət mərkəzidir. İtalyan filolarının yerləşdiyi və ordunun olduğu strateji bir mövqeyə sahib Tarantoda (31.6.2010 etibarilə) bələdiyyə sərhədləri içində 192.520 adam yaşayır.

Qədimdə **Tarent** () adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Breşia

**Breşia** () — İtaliyanın Lombardiya regionunda sənaye şəhəri. Şəhər Alp dağları ətəklərində yerləşir. Lombardiya region mərkəzi olan Milandan sonra, bölgənin ikinci böyük yaşayış mərkəzidir. Şəhər əhalisi (10.2010-cu ilə görə) 190.809 nəfərdir. Breşia vilayəti İtaliyada olan ən böyük vilayət olub əhalisi 1.2 milyondur.

Brescia tarixində ən mühüm və mühüm müasir rəssam Francesco Filippini fransız impressionizminə qarşı italyan impressionizmi hesab edilən "Filippinismo" bədii cərəyanının banisi olmuşdur.

## İstinadlar
Recco Kalabriya

**Recco Kalabriya** (; Kalabriya ləhcəsi: *Rìggiu*; Kalabriya yunancası: *Righi*; yunanca: Ῥήγιον) — İtaliyanın Kalabriya regionunda eyni adı daşıyan Recco Kalabriya vilayətinin mərkəzidir. Regionda olan ən böyük və ən qədim şəhər və İtaliyada ikinci köhnə şəhər olduğu qəbul edilir. Appenin yarımadasının cənubunun üçüncü böyük iqtisadi mərkəzi olması ilə yanaşı, həm də liman və universitet şəhəridir.

2010-cu ilin sonuna olan məlumata görə əhalisi 186 547 nəfər təşkil edən Recco Kalabriyanın sahəsi 236,02&nbsp;km²-dir.

## İstinadlar
Yusteyn Qorder

**Yusteyn Qorder** (8 avqust 1952) Norveçli ziyalı, bir neçə roman, hekayə və uşaq kitablarının müəllifi. Qorder, adətən, uşaqların gələcəyə baxışından, dünyanı qavramasından yazır. O, əsərlərində tez-tez hekayə içərisində hekayə üsulundan istifadə edir.
## Həyatı
Qorder pedaqoq ailəsində doğulmuşdur. Anası İnqer Marqarit Qorder müəllim idi və uşaq kitabları yazarı idi. Atası Knut Qorder Osloda kollec direktoru işləyirdi. 1971-ci ildə Oslo Kilsə Məktəbini bitirdi. 1974-cü ildə evləndi. 1976 və 1983-cü illərdə 2 oğlu dünyaya gəldi. 1976-cı ildə Oslo Universitetində Skandinaviya dilləri, fəlsəfə tarixi və din tarixi fakültələrini oxuyub.

Onun ən məşhur əsəri "Sofinin dünyası" (Fəlsəfə tarixi haqqında roman) romanıdır. Bu populyar roman 53 dilə tərcümə olunmuş, 3 milyondan çox tirajla çap olunmuşdur. 1997-ci ildə o, həyat yoldaşı Siri Dannviq ilə birlikdə "Sofi mükafatı"nın əsasını qoyur. Bu mükafat beynəlxalq mühiti əhatə edir və hər il təltif olunur (100.000 ABŞ dolları). Mükafat adını romandan götürmüşdür.

## Əsərləri
* "Diaqnozlar və başqa hekayələr" (Diagnosen og andre noveller) (1986)
* "Qurbağa qalası" (Froskeslottet) (1988)
* "Yalnızlığın sirri" (Kabalmysteriet) (1990) 
* "Sofinin dünyası" (Sofies verden) (1991) 
* "Milad sirri" (Julemysteriet) (1992)
* "Bibbi Bokkenin sehrli kitabxanası" (Bibbi Bokkens magiske bibliotek) (1993) 
* "Güzgünün içərisindən. Qaranlıq" (I et speil, i en gåte) (1993) 
* "Salam? Kimsə var?" (Hallo? Er det noen her?) (1996) 
* "Qısa həyat" (Vita Brevis) (1996) 
* "Qısa həyat: Müqəddəs Avqustinə məktub (Vita Brevis: A Letter to St Augustine) (1998) 
* "Maya" (Maya) (1999) 
* "Sirk müdirinin qızı" (Sirkusdirektørens datter) (2001) 
* "Portağal qız" (Appelsinpiken) (2004)
* "Şah və mat" (Sjakk Matt) (2006)
* "Sarı cırtdanlar" (De gule dvergene) (2006)
* "Pireneydə qəsr" (Slottet i Pyreneene) (2008)
## İstinadlar
Parma

**Parma** — İtaliyada Emilia-Romagna regionunda olan və eyni adı daşıyan Parma Rayonu mərkəzi olan bir şəhərdir. Parmanın Etrüsk mənşəli adı antik Romalılar tərəfindən də istifadə edilmiş və Roma ordularının istifadə etdiyi yumru qalxanlar da Parma olaraq anılmışlardır. Parma şəhərinin ortasında Parma Çayı adlı bir axar su keçir. Hal-hazırda Parma şəhəri jambonu (Prosciutto di Parma), xüsusi "Parmesan" pendiri (Parmıgiano-Reggiano), şəhərin çox gözəl və dəyişik arxitekturası və şəhərin ətrafındakı çöl sahənin gözəlliyi ilə tanınmışdır. Parmadan olan Parma Universiteti Avropanın ən köhnə universitetlərindən biridir.
Recco nel Emiliya

**Reggio nell'Emilia** — (bəzən Reggio Emilio və ya yalnız Reggio, Reggio ləhcəsi: rez o Res, Latınca: Regium Lepidi və Regium) şimal İtaliyanın Emilia-Romagna regionunun və eyni adlı Reggio Emilio vilayətinin mərkəzidir. Reggio nell'Emilio bələdiyyəsi sərhədləri içində (231.10.2010 etibarilə) əhali 169.554 adamdır.
Şəhərin ortasında olan köhnə məhəllə altıbucaqlı şəkilli çevrilidir, bu regiondakı binalar 16.-17. əsrlərdə inşaedilmişdir.

## İstinadlar