HESA Saeqeh

**HESA Saeqeh** ( ), həmçinin **Sa'eqeh**; **Saegheh**, və ya **Saeqeh-80**, adı ilə də tanınır. ABŞ istehsalı olan təkoturacaqlı Northrop F-5 reaktiv qırıcı hərbi təyyarəsinin İran versiyasıdır. Təyyarə İran İslam Respublikasının Hərbi Hava Qüvvələri və İran Müdafiə Nazirliyinin ortaq məhsulu olub, HESA Azarakhsh qırıcısının ikinci nəsilidir. Saeqeh 20 sentyabr 2007-ci ildə İranda uğurla sınaqdan keçirilmişdir.

## İnkişaf

Reaktiv təyyarənin ilk prototipinin sınaq uçuşunun görüntüləri 2004-cü ilin iyul ayında nümayiş etdirilmişdir. İran İslam Respublikasının Xəbərlər Şəbəkəsində verilmiş bir məlumatın mərkəzi Vaşinqton şəhərində yerləşən Yaxın Şərq üzrə Media Tədqiqatları Mərkəzinin etdiyi tərcüməyə görə, Saeqeh 6 sentyabr 2006-cı ildə İranda təşkil edilmiş olan “Zülfüqarın zərbəsi” adlı hərbi xarakterli oyunlarda iştirak edərkən fəaliyyətə başlamışdır. 19 avqust 2006-cı ildə başlayan bu təlimdə, yeni qırıcı “virtual düşmən hədəflərini bombalama missiyası” və “saxta bombalama missiyası” olaraq xarakterizə edilən vəzifələri həyata keçirmişdir. Daha əvvəl nümayiş etdirilənlərdən fərqli görünən iki prototip 20 sentyabr 2007-ci ildə Tehranın Mehrabad hava limanında uçuş keçirmişdir. Üç prototipi 22 sentyabr 2007-ci ildə təşkil edilmiş olan hərbi paradda iştirak etmişdir.

İran, silah sistemində, aerodinamikada və əməliyyat diapazonunda baş vermiş olan böyük dəyişikliklərə görə, keçmiş təyyarələrdən fərqlənən Saeqeh qırıcısının digər variantlarını yaxın vaxtlarda sınayacağını açıqladı.

2010-cu ilin sentyabr ayında İranın FARS Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, İran, Müqəddəs Müdafiə Həftəsinin əvvəlində, hərbi paradlar əsnasında nümayiş olunan Saeqeh döyüş təyyarələrinin ilk eskadronunu nümayiş etdirmişdir. 2012-ci ilin may ayında Müdafiə Naziri Əhməd Vahidi üç yeni nəsil Saeqeh döyüş təyyarəsinin istehsal edildiyini və Hərbi Hava Qüvvələrinə təhvil verildiyini bildirmişdir.

26 avqust 2012-ci ildə Müdafiə Nazirinin müavini Məhəmməd Eslami, Saeqeh qırıcısının təkmilləşdirilmiş bir versiyasının 2013-cü ilin sonuna qədər İran Hərbi Hava Qüvvələrinə təqdim olunacağını bildirdi.

## Dizayn

Saeqehin xüsusiyyətləri barədə az məlumat yayılmışdır. İran İslam Respublikası Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı, Briqada generalı Əhməd Mighani, Saeqeh qırıcısının aerodinamik tarazlıq baxımından, həmçinin raket və radar sistemlərinə sahib olması baxımından müasir olduğunu söyləmişdir. Silahlı Qüvvələrin Müdafiə və Logistika Nazirliyinin Aviasiya Təşkilatının İdarəedici direktoru Məcid Hedayat, Saeqeh qırıcısını yüksək manevr qabiliyyətinə və yaxın hədəfləri bombalamağa qadir olan bir logistik və döyüş təyyarəsi olaraq xarakterizə etmişdir. Qırıcının gövdəsi birinin əvəzinə iki şaquli stabilizatorla təchiz edilmiş Northrop F-5 qırıcısına bənzəyir .

2008-ci ildə İran təyyarənin 3000&nbsp;km-lik (1.864 mil) mənzilə malik olduğunu açıqlamışdır. Qırıcı-bombardmançı düşmənin təyyarələrini izləmək, döyüşlərə qatılmaq, yerdəki hədəfləri nişan almaq və çeşidli silah və sursat daşımaq qabiliyyətinə malikdir.

Saeqeh və orijinal Northrop F-5 E arasındakı vizual fərqlər bir dənə əlavə qanad qolu və dəyişdirilmiş reaktiv girişlər yerinə iki şaquli quyruq stabilizatoru ilə məhdudlaşır. Füzelaj (Gövdə), eniş qurğuları, mühərriklər, silah və pilot kabinəsi alətləri F-5E ilə eynidir, bu Saeqeh qırıcısının yeni qurulmuş reaktiv qırıcı olmadığını, mövcud Northrop F-5 qırıcılarının modifikasiyası olduğunu göstərir. Həmçinin Saeqeh qırıcısının təyyarə skeletinin (təyyarə qəfəsləri) əslində İran Hərbi Hava Qüvvələrinin arsenalındakı köhnə F-5-lərin uçuşa yaramayan vəziyyətdə olan böyük inventarlarından götürülməsi də mümkündür. Bu, indiyə qədər yalnız doqquz təyyarənin seriyalı istehsalının niyə müşahidə olunduğunu izah edəcəkdir.

### Saeqeh-2

2015-ci ildə 2 oturacaqlı, daha inkişaf etdirilmiş silah sistemləri, elektronika və avionika ilə təchiz edilmiş olan yeni bir versiya təqdim edildi. Bu model təlim məqsədləri üçün də istifadə edilə bilər. Bir İran hərbi mənbəyinə görə:

IRIAF-ın arsenalında Saeqeh-2 konfiqurasiyasına çevirməyə uyğun ola biləcək 17 ədəd Northrop F-5 F təyyarəsinin qaldığı güman edilir.

## İstifadəçilər

;
* İran Hərbi Hava Qüvvələri

## Xüsusiyyətləri

### Ümumi xüsusiyyətləri

*Ekipaj: 1
*Uzunluğu: 15.89 m (52 ​​ft 2 in)
*Qanadlar: 8.3 m (27&nbsp;ft 3 in)
*Boş çəkisi: 4,400 kq (9,700&nbsp;lb)
*Ümumi çəkisi: 9000 kq (19,842 funt)
*Mühərrik: 2 ədəd Ivchenko ai-322f afterburnerli turbojet mühərrikləri, 24&nbsp;kN (5.500&nbsp;lbf) afterburnersiz itələmə gücü, 44&nbsp;kN (9.900&nbsp;lbf) afterburnerlər yanandan sonra

### Performans

*Maksimum sürət: 1700&nbsp;km (1100 mil, 920 kn)
*Maksimum sürət: Mach 1.4+
*Mənzili: 3000&nbsp;km (1,900 mil, 1600 nmi)
*Xidmət tavanı: 16,000 m (52,000 fut)
*Qalxma sürəti: 175&nbsp;m/s (34,400 fut/dəq)

### Silahları

*Silahlar: 2 ədəd 20&nbsp;mm-lik (0.787&nbsp;in) M39A2 Burundakı revolver topları, 280 mərmi/silah
*Sərt nöqtələr: cəmi 7 ədəd: 2 ədəd qanadlı AAM buraxılış relsləri, 4 ədəd qanad altında və 1 ədəd 7000 funt (3200  kq ) tutumlu füzelajlı pilon stansiyası (gövdə altı pilon stansiyası)

## İstinadlar