Çoxölçülü Yoxsulluq İndeksi

**Çoxölçülü Yoxsulluq İndeksi**, *ÇYİ*, ) – BMT-nin İnkişaf proqramı çərçivəsində dünya ölkələrində yoxsulluğun səviyyəsini müəyyən etmək üçün  2010-cu ildə Oksford Yoxsulluq və İnsan İnkişafı Təşəbbüsü mərkəzi tərəfindən  hazırlanmış göstərici.

Bu, indeksin əsas məqsədi fərdin təkcə maddi-iqtisadi cəhətcə  deyil, digər göstəricilər üzrə  yoxsul olmasını göstərməkdir. Onun İnsan İnkişafı İndeksindən (İİİ) əsas fərqi ondan ibarətdir ki, **İİİ** fərdin nələrə malik olduğunu, **ÇYİ** isə fərdin nələrdən məhrum olduğunu göstərir.

## Tarixi
ÇYİ BMT-nin İnkişaf Proqramının İnsan İnkişafı İndeksinin nəşr olunmasının 20 illiyinə həsr olunaraq yaradılmış, yoxsulluğun ənənəvi gəlirə əsaslan ölçü metodologiyasından fərqli bir metodologiya ilə yoxsulluğu ölçmək üçün bu proqrama daxil edilmişdir.

Yaradıcısı Oksford Universitetinin professoru Ceyms Foster hesab olunur.

## İstifadə olunan göstəricilər
ÇYİ 3 ölçü istiqaməti (dimensions) və 10 göstəriciyə əsasən hesablanır:

* **Təhsil** (hər bir göstərici 1/6 nisbətdə götürülür)
** **Təhsil alma illəri**: ev təsərrüfatı üzvlərindən heç biri məktəbdə 5 il oxumayıbsa, məhrum olmuş hesab olnurlar.
** **Uşaqların cəlb olunması**: məktəb yaşına çatmış hər-hansısa bir uşaq 1-8-ci siniflərdə məktəbə getmirsə, məhrum olmuş hesab olunurlar.
* **Sağlamlıq** (hər bir göstərici 1/6 nisbətdə götürülür)
** **Uşaq ölümü**: uşaqlardan biri belə ölərsə, məhrum olmuş hesab olunurlar.
** **Qidalanma**: hər hansısa bir böyüyün və ya uşağın zəif qidalanması haqqında məlumat varsa, məhrum olmuş hesab olunurlar.
* **Yaşam Şəraiti** (hər bir göstərici 1/18 nisbətdə götürülür)
** **Elektrik**: hər hansısa bir ev təsərüfatı elektriklə təchiz edilməyibsə, məhrum olmuş hesab olunurlar.
** **Sanitar qovşaqlar**: ev təsərrüfatının keyfiyyətli tualeti yoxdursa və ya onlar tualeti digərləri ilə paylaşırlarsa, məhrum olmuş hesab olunurlar.
** **İçməli su**: ev təsərrüfatının təmiz suya çıxış imkanı yoxdursa və ya təmiz su evdən 30 dəqiqəlik məsafədə yerləşirsə, məhrum olmuş hesab olunurlar.
** **Döşəmə**: ev təsərrüfatının təmiz olmayan, qumdan və ya ekskrementdən düzəldilmiş göşəməsi varsa, məhrum olmuş hesab olunurlar.
** **Bişirmək üçün yanacaq**: ev təsərrüfatı öz qidasını bişirmək üçün ağacdan, ağac kömründən və ya təzəkdən (ekskrementlərdən) istifadə edirsə, məhrum olmuş hesab olunur. 
** **Avadanlıqlar**: ev təsərrüfatı radio, TV, telefon, velosiped və ya motorlu velosipedlərdən birdən azına sahibdirsə, məhrum olmuş hesab olunur.

## Metodologiyası və məlumat bazası
ÇYİ hazırlanarkən əksər inkişaf etməkdə olan ölkələrdə olan vəziyyəti özündə əks etdirən, ictimaiyyət üçün açıq olan 3 mənbədən istifadə olunur:
* Demoqrafik və Sağlamlıq Sorğusu ()
* Qrupların (Klasterlərin) Çoxsaylı Göstəriciləri Sorğusu ()
* Dünya Sağlamlıq Sorğusu ().

### Hesablanması
ÇYİ aşağıdakı kimi hesablanır:

CYI = H \times A

* H: ÇYİ kasıb olan insanların faizi (yoxsullar hissəsi) 
* A: Kasıblar içərisində ÇYİ yoxsul olanların orta sıxlığı (%)

## ÇYİ bəzi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə

## Mənbə

*  Alkire, Sabina and Maria Emma Santos. 2010. Multidimensional Poverty Index: 2010 Data. Oxford Poverty and Human Development Initiative.

## Xarici keçidlər
* İnsan İnkişafı Hesabatları-ÇYİ 
* [www.ophi.org.uk/policy/multidimensional-poverty-index/ ophi.org.uk/policy/multidimensional-poverty]

## İstinadlar