Müşfiqə Qadınəfəndi

**Müşfiqə Qadınəfəndi** *(soyad qanunundan sonra *'Müşfiqə Qayı**)'' () — [[Osmanlı sultanlarının siyahısı|34-cü Osmanlı sultanı]] [[II Əbdülhəmid]]in səkkizinci xanımı və ''"Babam Sultan Abdülhamid"'' adlı xatiratıyla məşhurlaşan [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)|Aişə Sultan]]ın anası.

== Həyatı ==
Müşfiqə xanım [[10 dekabr]] [[1867]]-ci ildə Osmanlı tabeliyindəki Hopa şəhərində [[Abxazlar|abxaz]] ailəsində dünyaya gəldi. Əsl adı Ayşə Ağırba idi. Atası [[Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1877-1878)|1877–1878 Osmanlı-Rusiya müharibəsi]]nə könüllü qatılan və şəhid olan Mahmud bəy, anası isə Əminə xanım idi. Özündən 1 yaş kiçik Fatma adlı bacısı, 7 yaş böyük Şahin adlı bir qardaşı vardı. Müharibəyə getməzdən öncə atası Mahmud bəy ailəsini yaxın dostu Hüseyn Vasif Paşaya tapşırmışdı.

Hüseyn Vasif Paşanın xanımı Bəzminigar xanım Mahmud bəyin qohumu idi. Bu səbəblə Əminə xanımı razı salaraq 2 qızı Osmanlı sarayına təslim etməyə qərar verdi. Bəzminigar xanım evlənmədən öncə dövrün [[validə sultan]]ı [[Pərtəvniyal Sultan|Pərtəvniyal xanım]]ın xidmətində olmuşdu. Bu səbəblə qızları [[Pərtəvniyal Sultan|Pərtəvniyal xanım]]ın xidmətinə verməyi qərarlaşdırdı. [[Pərtəvniyal Sultan|Pərtəvniyal xanım]] o illərdə oğlu [[Əbdüləziz|Sultan Əbdüləziz]]in ölümündən təsirlənmiş, özünü ibadətə vermişdi. İki qızın adı dəyişdirildi və 2 yaşlı Fatmaya Dəstipəri, 3 yaşlı Ayşəyə isə Dəstizər adı verildi. Anası Əminə xanım və qardaşı Şahin bəy isə Bəzminigar xanımın yanında qaldılar. Ancaq sonrakı illərdə Mahmud bəyin müharibədə şəhid olması xəbəri eşidildi və ana-oğul yenidən vətənlərinə qayıtdılar. Onlardan bir daha xəbər alınmadı.

[[Pərtəvniyal Sultan|Pərtəvniyal xanım]]ın vəfatından sonra bütün xidmətçiləri [[Dolmabağça sarayı]]na köçürüldü. Aldığı saray tərbiyəsi və gözəlliyi ilə sarayda göz qamaşdıran Müşfiqə xanım [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmid]]in diqqətini cəlb etdi. Nəhayət, [[Yıldız sarayı|Ulduz sarayına]] aparılan Dəstizər xanım [[12 yanvar]] [[1886]]-cı ildə burada [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmid]]lə evləndi.

Nikah Seyid Əsad Əfəndi tərəfindən, Hacı Mahmud Əfəndi, Əli Əfəndi və Şərafəddin ağanın şahidliyində kəsildi. Toy hədiyəsi olaraq, [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmid]] xanımına mükəmməl bir [[Quran|Qurani Kərim]] hədiyyə etdi. [[Quran|Qurani Kərimi]] açarkən ilk gördüyü söz olan ''"müşfiqun"'' sözündən təsirlənərək ([[Ənbiya surəsi]], [[s:Quran (V.Məmmədəliyev və Z.Bünyadov tərcüməsi)/Əl-Ənbiya surəsi|28-ci ayə]]) Dəstizərin adını Müşfiqə qoydu. Sarayda qısa zamanda məşhurlaşdı. Çünki Müşfiqə xanım [[Əbdüləziz|Sultan Əbdüləziz]]in son günlərindən etibarən sarayda xidmət edirdi və saray ənənələrinə hakim idi. Bacısının da adı dəyişdirilərək Şükriyə qoyuldu. Şükriyə xanım daha sonra sarayın xəzinədarı oldu və [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmid]]in süd qardaşı İsmət bəyin ikinci oğlu Xalid Paşayla evləndirildi. Bu nikahdan Tofiq, Vədad, Rəfiq, Məbrurə və Hadiyə adlı 5 övladı dünyaya gəldi. [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmid]]in vəfatından 5 ay öncə [[Timus|tifus]] xəstəliyinə yaxlanaraq vəfat etmişdir.

[[1886]]-cı ilin oktyabrında yeganə övladı olan [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)|Aişə Həmidə Sultan]]ı dünyaya gətirdi. Xəbəri eşidən [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmid]] xəbəri verən Filurya kalfaya bahalı bir cəvahirat, doğuşda iştirak edən Əbəzadə Kamilə xanıma isə 300 lirə hədiyyə etdi.

[[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmid]]in [[1909]]-cu ildə devrilməsinin ardından onunla birlikdə [[Saloniki]]yə sürgünə getdi ancaq [[1912]]-ci ildə cütlük [[İstanbul]]a qaytarıldı. Ərinin vəfatı səbəbilə [[1924]]-cü ildə baş tutan sürgündə adı çəkilmədi və [[Türkiyə]]də qaldı. Qızı [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)|Aişə Sultan]] isə ölkəni tərk etməyə məcbur oldu. [[1934]]-cü ildə Müşfiqə xanım Qayı soyadını alaraq Türkiyə vətəndaşlığına keçdi. [[1952]]-ci ildə qızının vətənə dönüşündən sonra qızıyla birlikdə yaşamağa başladı. Müsahibəyə gələn jurnalistlərin qeydlərinə görə, saraya kəniz olaraq gələn Müşfiqə xanım, [[Osmanlı sultanlarının siyahısı|Osmanlı sultanı]]nın qızı olan doğma qızı otağa hər daxil olanda, saray ənənəsinə uyğun olaraq ayağa qalxırdı.

[[16 iyul]] [[1961]]-ci ildə Sərəncəbəydəki evində vəfat etdi. Məzarı Yəhya Əfəndi məzarlığına dəfn olundu.

== Övladları ==
* **Ayşə Həmidə Sultan*'

== Mənbə ==
* Yavuz Bahadıroğlu (2009). *Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları* (Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications). 15th Ed. ISBN 978-975-269-299-2
* M. Çağatay Uluçay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ötüken. pp. 248–49.
* Sâmiha Ayverdi (2007). *Ne idik ne olduk''. Kubbealti Publishing. pp. 47–8

## İstinadlar