open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ateni Sioni kilsəsi

**Ateni Sioni kilsəsi** (*[[Gürcü dili|gürcü]]: ატენის სიონი*) VII əsrin əvvəllərində tikilmiş olan gürcü pravoslav kilsəsidir. Qori şəhərindən 10 km cənubda, tarixi Ateni şəhərinin də yerləşdiyi yer olan Tana çayının vadisində yerləşir. Kilsəyə adı verilmiş olan "Sioni" sözü Yerusəlimdəki Sion dağından götürülmüşdür.

## Memarlığı

Sioni dörd nişli və apsisli kilsələrin ilk nümunələrindən biri hesab olunur. Dörd apsisin arasında üç ədəd də dörddə bir niş vardır. Bu nişlər mərkəzi sahəyə açıqdır. Kilsənin xaç şəkilli interyerinin ölçüləri 24 x 19,22 metrdir, kilsənin fasadları yaşılımtıl və düzbucaqlı oyulmuş boz daşlarla üzlənmişdir. Kilsənin fasadı zəngin bəzəklərlə və obrazlı relyeflərlə bəzədilmişdir. Kilsənin dəqiq tarixi məlum deyildir, lakin onun dizaynı Mesxetidəki Cvari monastırına çox oxşayır. Ümumiyyətlə Cvari kilsəsinin daha qədim bir kilsə nümunəsi olduğu iddia edilir. Buna görə də bəzi sənət tarixçiləri bu kilsə tipini “Cvari tipli” kilsə adlandırırlar. Kilsənin cənub fasadındakı kitabədə yazılmış “Mən bu müqəddəs kilsənin yaradıcısı Todosak” yazısındakı adı qeyd olunan Todosak orijinal kilsənin erməni memarı hesab olunur. Başqa bir ehtimala görə isə Todosak X əsrdən sonra kilsəni təmir etdirən şəxsdir.

## Freskalar

Kilsənin divarlarında gürcü əlifbasının ilk variantlarından biri hesab olunan Nuşuri və ya "Nuşa-Hutsuri"nin 835-ci ilə aid ilk məlum nümunələri vardır. Müasir dövrdə istifadə edilən gürcü əlifbasının Mhedruli versiyasının ilk nümunələri də yenə Ateni Sioni kilsəsindən tapılmışdır və 980-ci illərdə yazıldığı güman edilir. Kilsədəki yazılmış olan yazılardan biri I Aşotun atası, ilk sənədləşdirilmiş gürcü Baqratid zadəganı və Gürcüstanın yeni kral nəslinin ilk zadəganı olan I Adarnasenin xatirəsinə ithaf edilmişdir.

Kilsənin yanında orta əsrlərə aid qalalı Ateni şəhərinin (müasir Didi Ateni və Patara Ateni kəndləri) xarabalıqları yerləşir.

## İstinadlar
Ateni (Gürcüstan)

Ateni (*[[Gürcü dili|gürcücə]]: ატენი*) — Gürcüstanda, Tana çayının vadisində, çayın hər iki sahilində yerləşən orta əsr şəhəri olmuşdur. Ateni XI əsrdə gürcü kralı IV Baqrat tərəfindən yaradılmışdır. Şəhər ətrafındakı üç qala ilə mühafizə edilirdi. Bu qalalar Ateni qalası, Vere qalası və Dektsihe qalası adlanırdı. Ateni, XIII-XVII əsrlər boyu ölkədə mühüm ərazi sayılırdı. Lakin XVIII əsrdən etibarən onun əhəmiyyəti azalmağa başlamış və şəhər tədricən kəndə çevrilmişdir.

Bu gün Ateni regionunda iki gürcü kəndi yerləşir: Didi Ateni və Patara Ateni. Orta əsrlərə məxsus olan Ateni Sioni kilsəsi Qori şəhərindən 7 kilometr cənubda, Didi Ateni kəndinin ərazisində yerləşir.

## İstinadlar
General-leytenant (Azərbaycan)

**General-leytenant** — Azərbaycan hərbi birləşmələrində və dövlət orqanlarında verilən ali rütbə. Hərbi və xüsusi rütbə olmaqla iki əsas qrupa bölünür. General-leytenant rütbəsi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən, əsasən, hərbi birləşmə və dövlət orqanı rəhbərlərinin müavinlərinə verilir.

## Tarixi
SSRİ dövründə general-leytenant rütbəsi 7 may 1940-cı ildə təsis edilmiş və Fəhlə-Kəndli Qırmızı Ordusunun ali zabit heyətinə verilmişdir. Böyük Vətən müharibəsində və sonrakı illərdə bu rütbə müxtəlif kateqoriyalara bölünərək ittifaq respublikalarındakı, habelə Azərbaycan SSR-dəki şəxslərə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə verilmişdir.

Azərbaycan 1991-ci ildə SSRİ-nin tərkibindən çıxaraq müstəqillik əldə etdikdən sonra general-leytenant rütbəsinin verilməsini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti həyata keçirmişdir.

## Təsnifatı
"Xüsusi, hərbi və diplomatik rütbələrin ixtisas dərəcələri ilə qarşılıqlı uyğunlaşdırılması Qaydası"na əsasən general-leytenant rütbəsi hərbi dəniz donanmasındakı vitse-admiral ali hərbi rütbəsinə, prokurorluq və ədliyyə orqanlarındakı II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri, miqrasiya orqanlarındakı II dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri, vergi orqanlarındakı 2-ci dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri ali xüsusi rütbələrinə, birinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi diplomatik rütbəsinə, eləcə də dövlət qulluğundakı 2-ci dərəcə dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsinə uyğundur.

Azərbaycanda hərbi birləşmələr və dövlət orqanlarında general-leytenant rütbəsi aşağıdakı kimi təsnifatlaşdırılır:

* Azərbaycan Ordusu və digər silahlı birləşmələrdə — general-leytenant ali hərbi rütbəsi;
* Silahlı birləşmələrdə və dövlət orqanlarında — tibb xidməti general-leytenantı ali hərbi və ali xüsusi rütbələri;
* Ədliyyə və prokurorluq orqanlarında — ədliyyə general-leytenantı ali hərbi və ali xüsusi rütbələri;
* Gömrük orqanlarında — gömrük xidməti general-leytenantı ali xüsusi rütbəsi;
* Daxili işlər orqanlarında — polis general-leytenantı ali xüsusi rütbəsi;
* Fövqəladə hallar orqanlarında — daxili xidmət general-leytenantı ali xüsusi rütbəsi;
* Feldyeger rabitəsi orqanlarında — feldyeger xidməti general-leytenantı ali xüsusi rütbəsi.

## Fərqlənmə nişanları

### Poqonlar

Rəhbər vəzifədə çalışan şəxslərin poqonları sünbül təsviri ilə haşiyələnir. Mərasim geyimlərində isə poqonların üzərinə qızılı rəngdə naxışlı örtük çəkilir.

## Həmçinin bax
* General-polkovnik
* General-mayor
* Azərbaycan generallarının siyahısı

## İstinadlar
Con Maddoks

**Ser Con Royden Maddoks** () — İngilis kimyaçı, fizik və elm yazıçısı. 1966–1973 və 1980–1995-ci illər olmaqla toplamda 22 il "Nature" jurnalının redaktoru olmuşdur.

## İstinadlar
Qabriella d'Estre

**Qabriella d'Estre**'(, ) — Fransa kralı IV Henrixin məşuqəsi, sirdaşı və müşaviri. Fransanın 30 ildən çox davam edən dini vətəndaş müharibələrinə son qoyulmasında əvəzsiz rolu vardır.

## İstinadlar
Makintoş

**Makintoş** () — Kanadanın milli alması hesab edilən alma sortu. Meyvəsinin qabığı qırmızı və yaşıl rəngdə, içi şirəli, dadı isə turş olur. Sentyabrın sonlarında yetişmiş vəziyyətə gəlir. 20-ci əsrdə bu alma Şərqi Kanada və Yeni İngiltərədə ən yaxşı seçim olmuşdur. Çox yönlü olması ilə bilinir, həm bişirmək, həm də çiy yemək üçün istifadə edilə bilər. Apple şirkətinin əməkdaşı Cef Raskin Mac kompüter ailəsini bu alma növünə görə adlandırıb.

1811-ci ildə Con Makintoş adlı bir fermer Yuxarı Kanadadakı fermasında böyüyən kiçik bir alma ağacı kəşf etmişdi. O, həyat yoldaşı ilə birlikdə bu alma ağacına qulluq edir, budaqlar yapışdıraraq daha çox ağac yetişdirirdi. 1835-ci ildə yetişdirdikləri almaları satmağa başlamışdılar. 1870-ci ildə digər insanlar da Makintoş almalarını satıb qazanc əldə etmək niyyəti ilə satırdılar. 1900-cü illərdə bu almalar çox populyarlaşır və Şimali Amerikanın şimal-şərqində tapılması asan olur. Alma 21-ci əsrin əvvəllərində populyarlığını itirir, yeni növ olan Qala almaları yeni favorit kimi qəbul edilir. ABŞ Alma Assosiasiyasının veb saytına görə, Makintoş ABŞ-də ən çox sevilən on beş alma növündən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük Konpira teatrı

və ya digər adı ilə  – Yaponiyanın Kaqava prefekturasının Kotohira qəsəbəsində yerləşən kabuki teatrı. 1835-ci ildə tikilmişdir və Yaponiyadakı ən qədim kabuki teatrıdır.

## Tarixi

### Edo və Meyci dövrləri
Teatrın yerləşdiyi ərazi XIX əsrin əvvəllərində no aktyorları tərəfindən, eləcə də, kabuki aktyorları tərəfindən müvəqqəti teatr məkanı kimi istifadə olunurdu. Burada *[[tomiquşi]]* adlı lotereya növü keçirilirdi.

Teatr öz adını yaxınlıqda yerləşən və hinduizm/buddizm ilahı olan Kumphiraya həsr olunmuş Konpira məbədinin adından götürmüşdür. Konpira teatrı ərazini idarə edən Takamatsu klanına xidmət göstərən məbəd rəsmilərindən icazə almış yerli xalçaçı tərəfindən 1835-ci ildə tikdirilmişdir. O, teatrın dizaynı üçün Osakada yerləşən üç əsas teatrından biri olan Naniva teatrına əsaslanmış, Osakaya səyahət edərək həmin teatrın planını əldə etmişdir. Teatrın tikintisi 1000 ryoya başa gəlmişdir. Layihənin ərsəyə gəlməsi üçün lazım olan məbləği yerli geyşalar toplamışdırlar. Onlar müştərilərdən daha tez pul toplamaq üçün işlətdikləri buxur çubuqlarını qısaltmışdılar. Belə ki, geyşaların müştərilərlə keçirdikləri vaxt yandırdıqları buxur çubuqları ilə ölçülürdü.

Teatr Meyci dövrünə qədər yerli Kanemitsu məbədinin nəzarətində olmuşdur. 1877-ci ildə teatr Kyoho adlı bir şəxsin nəzarətinə keçmişdir. "İppo qumi" adlı yerli qruplaşmanın üzvü olan Kyoho qəsəbənin yanğınsöndürən briqadasının qurucusu olmuşdur. O, teatrın sahibi olduqdan sonra qarşısında yanğın siqnalı quraşdırmış və yanğından mühafizə etməsi üçün *[[haori]]* geyinən adamlar qoymuşdur. O, həmçinin teatrın adını **İnari teatrı** olaraq dəyişdirmişdir. 1897-ci ildə teatr Kavazoe Sadaci tərəfindən satın alındıqdan sonra adı  olmuşdur. O, məbədin ön fasadını Osakada yerləşən Kado teatrına oxşatmaq üçün dəyişdirmişdir. Teatrdan çox gəlir əldə edə bilmədiyi üçün onu 1900-cü ildə 4.500 yen qarşılığında Kanamaru Qenciroya satmışdır. Teatrın adı onun şərəfinə indiki adını – Kanamaru adını almışdır.

### Müasir dövr

Teatr uzun müddət istifadəsiz vəziyyətdə qalmışdır. Teatr 1953-cü ildə Kaqava prefekturası tərəfindən prefektural əhəmiyyətli mədəni mülk, 1970-ci ildə isə milli əhəmiyyətli mədəni mülk statusu almışdır. Teatrı bərpa etmək üçün 1972-ci ildə kampaniya başladılmış və dörd il ərzində 2 milyon dollar məbləğində vəsait toplanmışdır. 1976-cı ilin aprelində teatrın Edo dövründəki görkəmi bərpa olunmuşdur.

1985-ci ildən etibarən hər il teatrda kabuki tamaşaları keçirilir. Hadisələri 1790-cı illərdə cərəyan edən "Şaraku" filminin bir çox səhnəsi bu teatrda çəkilmişdir.

## Memarlığı
Teatr binasının ön fasadı 24,4 metr (13 ken, 2 şaku) ölçüsündədir. Damın qıraqlarından asılmış şaquli lövhələrdə teatrda son olaraq çıxış etmiş aktyorların adları qeyd olunur. Teatrın üç girişi mövcuddur. Sağ və sol girişlər normal ölçüdədir, orta giriş isə dardır və "siçan girişi" adlanır. Biletsiz içəri keçmək istəyənlərin qabağını almaq məqsədi daşıyan bu girişdən yalnızca çömələrək keçmək mümkündür.

## Qeydlər

## İstinadlar
Stenfordda John S. Knight Jurnalistika Təqaüdləri

**Stenfordda John S. Knight Jurnalistika Təqaüdləri** — haqqında məlumatlar.

## Stenfordda John S. Knight Jurnalistika Təqaüdləri
Stenford Universitetində ödənişli 9 aylıq jurnalistika təqaüdüdür.
ABŞ-də işləyən jurnalistlər üçün mövcud olan 20 belə proqramdan biridir.
Hər il beş illik təcrübəyə malik 20-yə qədər jurnalistə verilən təqaüddür.
Qəbul abituriyentlərin "həll etmək istədikləri jurnalistika problemini müəyyən etmək və ifadə etmək" bacarığına əsaslanır.

## Tarixi
1966-cı ildə Stanford Universitetində Peşəkar Jurnalistika Təqaüd Proqramı açılmlşdı.
1984-cü ildə Amerikalı qəzet naşiri və redaktoru Con S. Naytın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Madatapa gölü

**Madatapa** () — Gürcüstanın cənubunda göl. Madatapa gölü Samtsxe-Cavaxeti diyarının Ninotsmind bələdiyyəsinin ərazisində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 2108 metr olan göl Cavaxetiya silsiləsinin cənub-şərq hisəsindədir

## Ümumi məlumat
Göl səthinin ümumi sahəsi 8,78 km², orta dərinliyi — 1,5 metr, maksimal dərinliyi isə 1,7 metrdir. Göl suyunun həcmi — 9,66 milyon m³-dir. Göl yeraltı, qar və yağış suları ilə qidalanır. Göl çuxuru lava axınlarının çay dərəsinin qarşısını kəsməsi nəticəsində yaranıb. Ətraf ərazilər əsasən vulkanik süxurlardan təşkil olunub. Ərazidə qara və dağ-çəmən torpaqları üstünlük təşkil edir.

Madatapa gölünə Küryançay tökülür. Çay öz başlanğıcını Cavaxetiya silsiləsindən götürür. Çayın su toplayıcı sahəsi — 136 km²-dir. Madatapa gölünün su səviyyəsi yaz aylarında maksimum olur. Ən aşağı səviyyə isə qışda müşahidə olunur. Şirinsulu olan göldən Koçki çayı çıxır. Koçki çayı ilə yanaşı göldən yeraltı sular da çıxır. O üzdən gölün səviyyəsi kəskin dəyişir.

Yay aylarında göl suyunun temperaturu 17–18 °C arasında olur. Qışda göl suyu tam olaraq donur. Gölün suyu az minerallaşıb. Göl sahilləri hündür olmayıb əsasən su bitkiləri ilə örtülüb.

Gölün demək olar ki, heç bir təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur. Göldə balıq yoxdur. Yayda göl su quşlarının sığınacaq yerinə çevrilir. Göl sahilində Efremovka, Jdanovakani və Sameba kəndləri var. Madatapa gölü Madatapa qoruğunun bir hissəsidir. Qoruğun ümumi sahəsi 320 hektardır.

8 iyul 2020-ci ildə Madatapa gölü Ramsar konvensiyasının su-bataqlıq əraziləri siyahısına əlavə olunub.

## İstinadlar
Bavariyalı İzabel

**Bavariyalı İzabel** () — 1385–1422-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Fransa kraliçası. Fransa kralı VI Karlın arvadı.
Vittelsbax sülaləsində Bavariya-İnqolştad hersoqu III Stefan və Milanlı Taddea Viskontin yeganə qızı olaraq anadan olmuşdur. İzabel, 15 və ya 16 yaşında olarkən gənc kral VI Karlla evlənmək üçün Fransaya göndərildi, cütlük ilk görüşlərindən üç gün sonra evləndilər.

## İstinadlar
III Stefan (Bavariya hersoqu)

**III Stefan** () — Bavariya-İnqolştadt hersoqudur. O, II Stiven və Siciliyalı Elizabetin böyük oğludur.

## Mənbə
* 
* 

## İstinadlar
Quruluş Osman (IV mövsüm)

***Quruluş Osman (IV mövsüm)*** Quruluş Osman teleserialının IV mövsümüdür. Mövsüm 99-cu seriya ilə 5 oktyabr 2022-ci ildə yayımlanmağa başlanmış 14 iyun 2023-cü ildə yayımlanmış olan 130-cu seriya ilə başa çatmışdır. Bu mövsüm, ümumilikdə 32 seriyadan ibarət olmuşdur. Bu mövsümün yeni aktyor heyətinə Hakan Yılmaz (Kantakuzenos rolu ilə), Nihat Altınkaya (Olof rolu ilə) və İpek Karapınar (Frigg rolu ilə) daxil olmuşdurlar.

## Qısa süjet xətti
Yenişəhrin alınmasından təxmini olaraq 1 il zaman keçmişdir. Osman bəy ailəsi ilə obadan Yenişəhrə köçmüşdür. Türkmənlər dəstə-dəstə Yenişəhər və ətrafına köç edirlər. Osman bəy oba ağalarını dəvət edir birinci məclisi açır. Daha sonra məclisdə Osman bəyin əmri ilə Qaracahisar qalası Orxan bəyə verilir. Əlaəddin bəy təhsilini Yenişəhərə qazi təyin edilən Dursun Fəqihin yanında davam etdirir. Osman bəyin əmri ilə Aktemur bəyə Yenişəhərin subaşısı vəzifəsi verilir. Daha sonra Konstantinopolda xidmətdə olan Konur Alpın göndərdiyi kompasla Osman bəy, Turqut bəy və alpları imperatoru xilas etmək üçün Konstantinopola gedirlər.

Sonra Osman bəy Şahzadə Kantakuzenos və Olofun qurduqları tələni dağıdıb alpları ilə Mərmərəcik qalasını ələ keçirdir. Qala alındıqdan sonra Ali-Səlcuqun Validə Sultanı İsmixan Sultan uclara gəlir. Validə İsmixan Sultan Osman bəyə qarşılıq olaraq şahzadə Kantakuzenosla ittifaq yaradır. Osman bəy keçmiş sultan Məsutun həyatını xilas etmək üçün Konyaya gedir. Daha sonra Validə İsmixan Sultan və Sultan Əlaəddin Mərmərəcikdə Osman bəylə Bala Xatunu həbs edərək zindana atırlar. Osman bəy zindandan azad edildikdən sonra şahzadə Kantakuzenosu tutaraq edam edir. Validə İsmixan Sultan isə yaxınlaşan monqol sərkərdəsi Nayman və ordusunun qarşısını almaq üçün türkmən bəylərini şuraya yığır. Olof isə bu zaman əsgərləri ilə İnəgöl qalasına sızaraq qalanı alır. Sonra monqol komandiri Nayman uclara gələrək əsgərləri ilə birlikdə Validə İsmixan Sultanın türkmən bəyləri ilə birlikdə hazırlamış olduğu döyüş planını alt-üst edir. Osman bəy bəylərini bir yerə yığaraq İnəgöl qalasına yürüş edir və qalanı yenidən ələ keçirir. Qala alındığı zaman komandir Nayman da Mərmərəcik qalasını alaraq Öktəm bəyi əsir götürür. İnəgöl qalasının Osman tərəfindən geri alınmasından sonra Osman bəyin Olofun başını üzməsinə cavab olaraq Komandir Nayman da Karqın tayfasının və Mərmərəcik qalasının bəyi olan Öktəm bəyi öldürür. Osman bəy isə komandir Naymanın yaratdığı ittifaqları darmadağın edir. Komandir Nayman Osman bəyə qarşı Bursa valisi Valenslə ittifaq yaradır. Sonra Osman bəylə keçmiş sultan Məsud Sultan Əlaəddini taxtdan salmaq üçün bərabər Konyaya gedirlər və orada Naymanın köməyi ilə Sultan Əlaəddin tərəfindən zindana atılırlar. Daha sonra Qazan xanın göndərdiyi dəstəklə Osman bəy və Sultan Məsud xilas edilir və Sultan Məsud yenidən taxta çıxır. Osman bəy hazırladığı planla Köprühisar qalasını tutur. Mövsüm finalında Osman bəy Qoyunhisar düzənliyində Təkfur Valens kimi tanınan Komandir Muzalon və onun komandanlığı altında olan ordusunu məğlub edərək Qoyunhisar qalasını ələ keçirir. Sonra Osman bəyin adından xütbə oxutdurulur və Osmanlı Bəyliyinin yaradıldığı rəsmən elan edilir.
Quruluş Osman (V mövsüm)

***Quruluş Osman (V mövsüm)*** — Quruluş Osman teleserialının V mövsümüdür. Bu mövsüm 131-ci seriya ilə 4 oktyabr 2023-cü ildə yayımlanmağa başlamışdır. Serialın yeni mövsümünün yeni aktyor heyətinə Emrə bəy (Orxan bəy) daxil edilmişdir.

## Qısa süjet xətti
Bafey qələbəsinin üstündən illər keçmişdir. Osman bəyin övladları böyüyüb bəy olmuşdurlar. Bu dövr ərzində həmçinin də Osman bəy bəyliyinin sərhədlərini genişləndirmiş və ordusunu gücləndirmişdir. Osman bəyin Bursanın alınmasına gedən yoldakı birinci hədəfi Kestel qalası olur. Bu qalanın alınması üçün hazırlıq işləri görülərkən Konyadan Sultan Məsudun zəhərlənməsi xəbəri gəlir. Bu xəbərdən sonra Germiyanoğlu Yaqub bəy Anadolu bəyliklərini arxasına alaraq türklərin yeni sultanı olmaq istədiyini açıq bir formada bəyan edir.

## İstinadlar
Skopye zooparkı

**Skopye zooparkı** (; ) – Şimali Makedoniyanın paytaxtı Skopye şəhərində yerləşən zoopark. Şəhər parkının yaxınlığında yerləşir və 12 hektar sahəni əhatə edir. Zooparkda 85 növə mənsub olan 500-dən çox heyvan qorunur.

## Tarixi
Skopyke zooparkının əsası 1926-cı ildə üç nəfərdən ibarət olan, Stanko Karamanın rəhbərlik etdiyi komissiya tərəfindən qoyulmuşdur. Zoopark açılanda cəmi 4 hektar sahəni əhatə edirdi və burada sadəcə hədiyyə kimi təqdim olunmuş bir neçə heyvan sərgilənirdi. 1965-ci ildə Skopye şəhər şurasının qərarından və 1966-cı ildə şəhər ərazisinin genişləndirilməsindən sonra Skopye zooparkının sahəsi indiki vəziyyətə çatmışdır.

Skopye zooparkı uzun illər burada saxlanılan heyvanlar üçün mövcud olan pis şəraitə görə tənqid olunmuşdur. Zooparkda saxlanılmış yeganə fil Belqrad zooparkından transfer edildikdən bir il sonra 23 yaşında ölmüşdür. Zooparkın sakini olmuş və xroniki depresiyada olan Koko adlı şimpanze 2009-cu ildə başqa bir yerə transfer olunmuşdur.

Lakin 2008-ci ildə Skopye şəhər şurası zooparkı inkişaf etdirmək və heyvanların şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün 42 milyon dinar məbləğində büdcə ayırmış, zooparkı müasir standartlara çatdırmaq üçün Avropa Zooparklar və Akvariumlar Assosiasiyası ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. 2010-cu ilə qədər Skopye zooparkında 18 yeni bağlı sahə inşa edilmiş, zooparkdakı köhnə sərgilərin 85%-i yenilənmiş və zoopark Avropa Zooparklar və Akvariumlar Assosiasiyasının üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

## Gələcək
Zooparkın 2011-ci ilə aid gələcək planlarına fillər və zürafələr üçün yeni bölgələr inşa etmək, şimpanze Kokonu zooparka qaytarmaq daxil idi.

## Qalereya

Skopje Zoo 2.jpg|Begemot
Skopje Zoo 3.jpg|Qarlı bayquş
Skopje Zoo 4.jpg|Dəvə
Skopje Zoo 5.jpg|Uzunqulaq
Skopje Zoo 6.jpg|Zebra


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Hüseyn Hüseynov (səfir)

**Hüseyn Cəlal oğlu Hüseynov** () — Azərbaycan Respublikasının Bolqarıstan Respublikasındakı sabiq fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2021—2025).

## Həyatı
Hüseyn Cəlal oğlu Hüseynov 1977-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1998-ci ildə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu "beynəlxalq münasibətlər" ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının "Siyasi idarəetmə" fakültəsinin magistratura şöbəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2000–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının aspiranturasında təhsil alıb, 2007-ci ildə siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 aprel 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Bolqarıstan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsinə təyin edilib. 4 sentyabr 2025-ci ildə bu vəzifədən azad edilib. Buna səbəbin katibəsindən qeyri-qanuni uşağının olması iddia olunur.

## Ailəsi
Leyla Abdullayeva ilə evlidir və iki övladı var. Həyat yoldaşı Leyla Abdullayeva Azərbaycanın Fransadakı səfiri vəzifəsini tutur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tərcümeyi-halı (Arxivləşdirilib)
Əfqanıstanın Baş naziri

**Əfqanıstanın baş naziri**, rəsmi olaraq **Əfqanıstan İslam Əmirliyinin baş naziri** Əfqanıstan hökumətinin başçısıdır. Baş nazir hökumətin başçısı olaraq ölkənin icraedici işlərinə rəhbərlik edir və əsas siyasi qərarların verilməsində əsas fiqur hesab olunur. Lakin Taliban hökumətində əsas səlahiyyətlər Taliban lideri və Ali Şura tərəfindən idarə olunur. Buna görə də baş nazirin rolu daha çox koordinasiya xarakteri daşıyır.

## Tarixi
Taliban 1996-2001-ci illərdə hakimiyyətdə olduğu zaman faktiki olaraq bu vəzifə mövcud deyildi və bütün icraedici səlahiyyətlər Taliban lideri Molla Ömərin əlində cəmlənmişdi.

2021-ci ilin avqust ayında Talibanın yenidən hakimiyyəti ələ keçirməsindən sonra ölkənin idarəçiliyində yeni strukturlar formalaşdırıldı və nəticədə Əfqanıstan İslam Əmirliyinin Baş Naziri vəzifəsi təsis olundu. İlk baş nazir olaraq Molla Məhəmməd Həsən Axund təyin edildi.

## Səlahiyyətlər
Baş nazir hökumətin başçısı olaraq ölkənin icraedici işlərinə rəhbərlik edir və əsas siyasi qərarların verilməsində əsas fiqur hesab olunur. Lakin Taliban hökumətində əsas səlahiyyətlər Taliban lideri və Ali Şura tərəfindən idarə olunur. Buna görə də baş nazirin rolu daha çox koordinasiya xarakteri daşıyır.

### Mövcud Baş Nazir
Hal-hazırda Əfqanıstan İslam Əmirliyinin Baş Naziri Molla Məhəmməd Həsən Axunddur. O, Talibanın qurucu üzvlərindən biri olmaqla yanaşı, 1996-2001-ci illərdə Taliban hökumətində xarici işlər naziri və baş nazir müavini vəzifələrində çalışmışdır.

Baş nazirin işini iki müavin dəstəkləyir:

* **Molla Əbdülqəni Bəradər** – Birinci müavin
* **Molla Əbdüs Salam Hənəfi** – İkinci müavin

## Həmçinin baxın

* Əfqanıstan prezidenti
* Əfqanıstan İslam Əmirliyinin rəhbəri
* Baş icraçı direktor (Əfqanıstan)

## Qeydlər
Pertexnetat

**Pertexnetat turşusu** (HTcO4) — texnesium(VII) oksidin (Tc2O7) su və ya nitrat turşusu, konsentratlaşdırılmış sulfat turşusu və ya Kral suyu kimi güclü oksidləşdirici turşularla reaksiyaya girməsi nəticəsində yaranan texnesiumun birləşməsidir. Pertexnetat turşusu, tünd qırmızı rəngli güclü turşudur, p''K''<sub>a</sub>-sı 0.32 dir, ona görə də sulu məhlulunda demək olar ki, pertexnetat ionu kimi mövcuddur. Məhluldakı qırmızı rəngin polioksometallatın əmələ gəlməsi ilə əlaqədar olduğu düşünülür..

Kifayət qədər güclü turşu məhlulunun, məsələn, konsentratlaşdırılmış sulfat turşusunun istifadəsi protonlanmış formanı yarada bilər ki, bu da daha sonra oktahedral TcO3(OH) (H2O)2dihidrat kompleksi kimi mövcud olur.

## İstinadlar
Albaniyanın Baş naziri

**Albaniyanın Baş naziri**, rəsmi şəkildə **Albaniya Respublikasının Baş naziri** — Albaniya hökumətinin başçısıdır.

## İstinadlar
Nazir Larbavi

**Nazir Larbavi** () — Əlcəzair siyasətçisi, vəkili və diplomatı. 2023-cü ilin noyabrından Əlcəzairin Baş naziri kimi xidmət edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Her Loss

***Her Loss*** — Dreyk və 21 Savage tərəfindən birlikdə hazırlanmış studiya albomu. 4 noyabr 2022-ci ildə "OVO Sound" və "Republic Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı
* 01. Rich Flex
* 02. Major Distribution
* 03. On BS4
* 04. BackOutsideBoyz (performed by Drake)
* 05. Privileged Rappers
* 06. Spin Bout U
* 07. Hours in Silence
* 08. Treacherous Twins
* 09. Circo Loco
* 10. Pussy & Millions (featuring Trevis Skott)
* 11. Broke Boys
* 12. Middle of the Ocean (performed by Drake)
* 13. Jumbotron Shit Poppin (performed by Drake)
* 14. More M's
* 15. 3AM on Glenwood (performed by 21 Savage)
* 16. I Guess It’s Fuck Me (performed by Drake)
For All the Dogs

***For All the Dogs*** — kanadalı repçi-müğənni Dreykin səkkizinci studiya albomu. 6 oktyabr 2023-cü ildə OVO Sound və Republic Records tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı
* 01. Virginia Beach
* 02. Amen (featuring Teezo Touchdown)
* 03. Calling for You (featuring 21 Savage)
* 04. Fear of Heights
* 05. Daylight
* 06. First Person Shooter (featuring J. Cole)
* 07. IDGAF (featuring Yeat)
* 08. 7969 Santa
* 09. Slime You Out (featuring SZA)
* 10. Bahamas Promises
* 11. Tried Our Best
* 12. Screw the World (Interlude)
* 13. Drew a Picasso
* 14. Members Only (featuring PartyNextDoor)
* 15. What Would Pluto Do
* 16. All the Parties (featuring Chief Keef)
* 17. 8AM in Charlotte
* 18. BBL Love (Interlude)
* 19. Gently (featuring Bad Bunny)
* 20. Rich Baby Daddy (featuring Sexyy Red and SZA)
* 21. Another Late Night (featuring Lil Yachty)
* 22. Away From Home
* 23. Polar Opposites
Views

***Views*** — kanadalı repçi-müğənni Dreykin dördüncü studiya albomu. 29 aprel 2016-cı ildə Cash Money Records, Republic Records və Young Money Entertainment tərəfindən buraxılıb. Albomdan beş sinql hit olub: "Hotline Bling", "Pop Style", "Controlla" və "Too Good".

## Trek siyahısı
* 01. Keep the Family Close
* 02. 9
* 03. U With Me?
* 04. Feel No Ways
* 05. Hype
* 06. Weston Road Flows
* 07. Redemption
* 08. With You (featuring PartyNextDoor)
* 09. Faithful (featuring Pimp C and Dvsn)
* 10. Still Here
* 11. Controlla
* 12. One Dance (featuring Wizkid & Kyla)
* 13. Grammys (featuring Future)
* 14. Childs Play
* 15. Pop Style
* 16. Too Good (featuring Rihanna)
* 17. Summers Over Interlude
* 18. Fire & Desire
* 19. Views
* 20. Hotline Bling (bonus track)
Honestly, Nevermind

***Honestly, Nevermind*** — kanadalı repçi-müğənni Dreykin yeddinci studiya albomu. 17 iyun 2022-ci ildə OVO Sound və Republic Records tərəfindən sürpriz şəkildə buraxılıb.

## Trek siyahısı
* 01. Intro
* 02. Falling Back
* 03. Texts Go Green
* 04. Currents
* 05. A Keeper
* 06. Calling My Name
* 07. Sticky
* 08. Massive
* 09. Flight’s Booked
* 10. Overdrive
* 11. Down Hill
* 12. Tie That Binds
* 13. Liability
* 14. Jimmy Cooks (featuring 21 Savage)

## İstinadlar
Sendi-Sprinqs

**Sendi-Sprinqs** () — ABŞ-nin Corciya ştatının Fulton dairəsində yerləşən şəhər. 

## İstinadlar
Certified Lover Boy

***Certified Lover Boy*** — kanadalı repçi-müğənni Dreykin altıncı studiya albomu. 3 sentyabr 2021-ci ildə "OVO Sound və Republic Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı
* 01. Champagne Poetry
* 02. Papi's Home
* 03. Girls Want Girls (featuring Lil Baby)
* 04. In the Bible (featuring Lil Durk and Giveon)
* 05. Love All (featuring Jay-Z)
* 06. Fair Trade (featuring Travis Scott)
* 07. Way 2 Sexy (featuring Future and Young Thug)
* 08. TSU
* 09. N 2 Deep (featuring Future)
* 10. Pipe Down
* 11. Yebba's Heartbreak (with Yebba)
* 12. No Friends in the Industry
* 13. Knife Talk (featuring 21 Savage and Project Pat)
* 14. 7AM on Bridle Path
* 15. Race My Mind
* 16. Fountains (featuring Tems)
* 17. Get Along Better (featuring Ty Dolla Sign)
* 18. You Only Live Twice (featuring Lil Wayne and Rick Ross)
* 19. IMY2 (featuring Kid Cudi)
* 20. Fucking Fans
* 21. The Remorse
Scorpion

***Scorpion*** — kanadalı repçi-müğənni Dreykin beşinci studiya albomu. 29 iyun 2018-ci ildə "Cash Money Records", "Republic Records" və "Young Money Entertainment" tərəfindən buraxılıb. "Scorpion" 25 trekdən təşkil olunmuş dabl albomdur. Albom iki hissəyə bölünüb – birinci disk əsasən hip-hop musiqisindən, ikinci disk isə R&B və pop janrlarında olan mahnılardan ibarətdir. Albom Dreykin yaxın tərəfdaşları 40 və Oliver El-Xatibin köməyi ilə hazırlanıb. Alboma daxil olan və hitə çevrilən sinqllar bunlardır: "God's Plan", "Nice for What" və "In My Feelings"

## Trek siyahısı
MDB Oyunları

**MDB Oyunları** () — Müstəqil Dövlətlər Birliyi ölkələrinin idmançıları arasında keçirilən idman yarışıdır. Yarış ilk dəfə 2021-ci ildə Rusiyanın Kazan şəhərində keçirilib. İkinci dəfə Belarusun paytaxtı Minskdə keçirilmiş yarışda MDB ölkələrindən əlavə olaraq başqa ölkələr də dəvət edilib. Üçüncü MDB Oyunlarının 2025-ci ildə Azərbaycanın Gəncə şəhərində keçirilməsi planlaşdırılır.

## Oyunlar

## İştirak üçün şərt
Oyunlarda yaşı 23-dən az olan idmançılar iştirak edə bilərlər, Olimpiya və dünya çempionları da bu şərti ödəyirsə yarışlarda mübarizə apara bilərlər.

## Medal cədvəli

## İstinadlar
2025 MDB Oyunları

**2025 MDB Oyunları** — 2025-ci ildə Azərbaycanın Gəncə və digər 6 şəhərində keçirilən sayca III MDB Oyunları. Oyunların açılış və bağlanış mərasimi və 8 idman növü üzrə yarışlar Gəncədə keçirilib. Yarış 2025-ci ilin sentyabrın 28-də start götürüb və oktyabrın 8-də yekunlaşıb. Yarışda 8 ölkədən 1846 idmançı iştirak etmişdir.

## Hazırlıq
2024-cü ilin aprel ayında Gəncə İdman Sarayının açılışı olub.

Azərbaycan Baş nazirin müavini Samir Şərifov III MDB Oyunlarının Təşkilat Komitəsinin sədri, gənclər və idman naziri Fərid Qayıbov isə sədr müavini təyin olunub.

III MDB Oyunları 2025-ci ildə "Müstəqil Dövlətlər Birliyinin idman paytaxtı" elan edilən Gəncə şəhərində və ölkənin daha 6 şəhərində keçiriləcək. Sentyabrın 28-dən oktyabrın 8-dək davam edəcək yarışlar 23 idman növünü əhatə etmişdir. Gəncədə 8, Mingəçevirdə 4, Qəbələdə 4, Şəkidə 3, Göygöldə 2, Yevlaxda 1 və Xankəndidə 1 idman növü üzrə yarışlar təşkil edilmişdir. Oyunlarda MDB ölkələrinin idman heyətləri ilə yanaşı, Azərbaycan Hökumətinin dəvəti əsasında bir sıra digər ölkələrin idmançıları da iştirak etmişdir.

III MDB Oyunlarının maskotları və şüarı bəlli olub — maskotlar "Bəbir" və "Leyla"dır, yarış isə "Hər qəlbdə bir qələbə" şüarı altında keçirilmişdir.

## Medal sıralaması

## Qalereya

Игры стран СНГ 2025 Открытие.jpg|Açılış mərasimi
Игры стран СНГ 2025 Открытие 2.jpg|Açılış mərasimi
Игры стран СНГ 2025 Открытие 3.jpg|Açılış mərasimi
Игры стран СНГ 2025 Открытие 4.jpg|Açılış mərasimi
Игры стран СНГ 2025 Открытие 5.jpg|Açılış mərasimi
Игры стран СНГ 2025 Открытие 6.jpg|Açılış mərasimi


## İstinadlar
Bilal Çompuzov

**Bilal İsmayıl oğlu Çompuzov** — (23 sentyabr 1975 ,Balakən rayonu) — Vətən müharibəsi iştirakçısı.Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru, 3-cü Ordu Korpusunun Komandiri

## Hərbi xidməti
Kapitan Bilal Çompuzov Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin Sərəncamına əsasən 24 iyun 2003-cü ildə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilib.

Bilal Çompuzov 27 sentyabr 2020-ci ildə başlanan və altı həftə davam edən Qarabağ müharibəsi zamanı Füzuli, Cəbrayıl, Xocavənd və Qubadlı istiqamətlərində gedən hərbi əməliyyatlarda olub. O döyüşlərin gedişində yaralansa da, sonadək vuruşub.

Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması və ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə görə Bilal İsmayıl oğlu Çompuzov Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamlarına əsasən "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə, "Vətən uğrunda" medalı ilə, "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə, "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə və "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 25 iyun 2023-cü il tarixli 3947 nömrəli Sərəncamı ilə Bilal Çompuzova "general-mayor" ali hərbi rütbəsi verildi.

Bilal Çompuzov 19 sentyabr 2023-cü ildə başlanan və 24 saat davam edən anti-terror tədbirləri zamanı Birinci Ordu Korpusunun Qərargah rəisi olub. Hərbi əməliyyatlardan dərhal sonra Birinci Ordu Korpusu Komandirinin vəzifələrini müvəqqəti icra edib.

Azərbaycan Prezidentinin 7 noyabr 2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edilib.

8 noyabr 2023-cü ildə Vətən müharibəsində əldə edilən zəfərin üçüncü ildönümünə həsr olunan hərbi parad zamanı 1-ci Ordu Korpusunun heyətinə başçılıq edib.

## İstinadlar
Koreya Respublikası Müvəqqəti Hökuməti

**Koreya Müvəqqəti Hökuməti (KMH)**, rəsmi adı ilə **Koreya Respublikası Müvəqqəti Hökuməti** (*) —* Koreyanın Yaponiya işğalı zamanı Çində yerləşən sürgündə olan Koreya hökuməti.

## İstinadlar
Beş Şimali Koreya Vilayəti Komitəsi

**Beş Şimali Koreya Vilayəti Komitəsi** () *—* Daxili İşlər və Təhlükəsizlik Nazirliyi yanında fəaliyyət göstərən Cənubi Koreyanın hökumət orqanı.

## İstinadlar
Çin Respublikası (1912–1949)

**Çin Respublikası** və ya sadəcə **Çin** — hökumətin hal-hazırda da yerləşdiyi Tayvana köçürülməsindən əvvəl 1912—1949-cu illərdə Çin ərazisində mövcud olmuş suveren dövlət.
## İstinadlar
Ayşə Şekibe İnsel

**Ayşə Şekibe İnsel** () — türk fermer və siyasətçi, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin ilk 18 qadın millət vəkilindən (deputat) biri. O, TBMM-nin 5-ci çağırışında Bursa seçki dairəsinin millət vəkili kimi fəaliyyət göstərib.

## Şəxsi həyatı
Ayşə Şekibe İnsel 1886-cı ildə İstanbulda, Şekib bəy ilə Fatma Şefika xanımın ailəsində anadan olub. O, gənclik illərini İstanbulda keçirib, İstanbul qız peşə məktəbində və İstanbul alman liseyində oxuyub.

İnsel 1905-ci ildə Mehmet Kəmaləttin bəylə evlənmiş və bu evlilikdən bir oğlu olmuşdur. Onun evlilik soyadı Akkavuk olduğu üçün mənbələrdə ona bu soyad ilə də istinad edilir. Şekibe orta təhsilinə görə və oğlunun təhsili ilə əlaqədar bir müddət Almaniyada qaldığı üçün alman dilini bilirdi. 1932-ci ildə İnselin əri vəfat etmiş və o, bir müddət Bursa ilinin İnegöl ilçəsinin İsaören kəndində məskunlaşaraq burada ailələsinə məxsus fermanı idarə etmişdir. 

Ayşə Şekibe İnsel 29 mart 1970-ci ildə vəfat etmişdir.

## Siyasi karyerası
1934-cü ildə qəbul edilmiş qanunla Türkiyədə qadınların seçki hüququ tanınmış və bununla da türk qadınlarına parlamentə seçmək və seçilmək hüququ verilmişdir. Bu qanunun qəbulundan sonra, 8 fevral 1935-ci ildə keçirilmiş parlament seçkilərində Ayşe Şekibe Cümhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) tərəfindən namizəd göstərilmiş və 1 051 səs ilə Türkiyə Böyük Millət Məclisinə deputat seçilmişdir. Bununla da o, Türkiyə tarixində ilk dəfə parlamentə daxil olan 18 qadın siyasətçidən biri olub.

Şekibe İnsel 5-ci parlamentdə Bursa seçki dairəsinin deputatı kimi fəaliyyət göstərib. O, TBMM-nin Kənd Təsərrüfatı Əncümənində ( ) fəaliyyət göstərirdi və fermer kimi iyirmi ildən artıq təcrübəyə malik olduğu üçün işlərini kənd təsərrüfatı və fermaçılıq siyasətinə yönəltmişdi. O 1935-ci ildə təqdim etdiyi hesabatda İznikin (tarixi Nikeya) turizm üçün tarixi əhəmiyyətini vurğulayıb. Ayşe Şekibe parlamentdə 1939-cu il aprelin 3-dək xidmət etmişdir. 

## İstinadlar
Art-rok

**Art-rok** () — 1960-cı illərdə Böyük Britaniyada yaranmış rok musiqi janrıdır. Art Rok roka avanqard yanaşmanı əks etdirən, modernist, eksperimental və qeyri-ənənəvi elementlərdən istifadə edən rok musiqisinin alt janrıdır. Bu janr rok musiqisini incəsənətlə əlaqələndirməyə çalışaraq musiqiyə daha eksperimental və konseptual baxış sərgiləyir. Klassik musiqi, avanqard musiqi, folk musiqi, psixodelik rok, caz kimi musiqi janrlarından təsirlənir. Art-rok janrında musiqi rəqs etməkdən daha çox dinləmək və düşünmək niyəti ilə bəstələnir. Janrın populyarlığı, əsasən, Britaniyalı sənətçilər vasitəsilə 1970-ci illərin əvvəllərində idi. Musiqi və bu musiqi ilə uyğunlaşmış tamaşalar öz teatral xarakteri və lirik mürəkkəbliyi ilə bədii təmayüllü gəncləri və incəsənət sevərləri cəlb edə bilirdi. Art rok 1966–1967-ci illərdə başlayan və 1970-ci illərin ortalarında pank rokun yaranması ilə bitən müəyyən rok musiqi dövrü ilə əlaqələndirilir. Daha sonralar isə art-rok 1970–90-cı illərdə populyar olan musiqi janrları ilə birləşərək təkamülünü və varlığını davam etdirir.

## Xüsusiyyətlər
Tənqidçi Con Rokvell deyirdi ki, art rok özünün açıq yaradıcılıq hissi, klassik musiqi iddiaları, eksperimental/avanqard meylləri ilə rokun ən eklektik növlərindən biridir.
Art-rok art-popun təcəssüm etdirdiyi birdəfəlik estetikadan fərqli olaraq romantik və avtonom ənənələri vurğulayır. Larri Starr və Kristofer Uoterman ingilis rok qrupları King Crimson, Emerson, Lake & Palmer və Pink Floydu misal gətirərək art-roku "rok və Avropa klassik musiqisinin elementlərini birləşdirən rok musiqi forması" kimi adlandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Laelatu meşə-çölü

**Laelatu** () — Estoniyanın qərbində meşə-çöl. Şimali Avropada qorunub saxlanılan ən böyük meşə-çöllərdən biri. Estoniyanın, eləcə də Şimali Avropanın ən zəngin fitosenoz ərazisi hesab olunur..

## Coğrafiyası
Meşə-çöl Pyarnumaa vilayətində, Virtsu qəsəbəsindən 3 km şimal-şərqdə yerləşir. Qərbdən Rame və Mıyza körfəzləri ilə, şərqdən isə Kasselaxt və Xeynlaxt gölləri ilə əhatələnib. Meşə-çöl Puhtu-Laelatu Milli Parkının tərkibinə daxildir və parkın şimal hissəsində yerləşir. Əraziyə 1931–1968-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş dəmiryolu yolu ilə gəlmək mümkündür. Laelatu meşə-çölünün ekosistemini öyrənmək üçün ərazidə Laelatu bioloji stansiyası fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
XX əsrin birinci yarısında meşə-çöl Qərbi Estoniyanın vizit kartı idi. XX əsrin ikinci yarısında isə kənd təsərrüfatının intensiv inkişafı ilə əlaqədar meşə-çöl ərazisinin sahəsi azalmağa başlamışdır.

1961–1981-ci illərdə meşə-çöl ərazisində sovet botaniki Kalo Pork tədqiqat işləri aparmışdır. Eyni zamanda ərazidə bioloji stansiyanın binasının inşasına başlanılmışdır. Binanı yerli meşəçi Elmar Vesker inşa etmişdir. Stansiya 1985-ci ildə fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

2 oktyabr 2015-ci ildə 2007-ci ildə yanmış stansiyanın yerində yenisi istifadəyə verilmişdir. 2007–2015-ci illər aralığında isə meşə-çöl ərazisində ancaq çöl tədqiqat işləri aparılmışdır.

## Xarakteriskası
Laelatu meşə-çölündə 546 ali bitki və 30-dan çox mamır növünə rast gəlinir. Meşə-çöl ərazisinin hər kvadrat km-nə 76 növ bitki düşür. Bu göstəricəyə görə o Argentinadakı dağ otlaq sahəsindən sonra dünyada ikincidir (89 növ). Bu ərazidə Estoniyanın orxideya növlərinin 2/3 bitir.

Son illərin araşdırmalarına görə meşə-çöl ərazisinin biomüxtəlifliyi azalır.

## İstinadlar
Carden-Loyd Mk VI

Carden-Loyd Mk VI tanketkası, Vickers-Armstronq şirkəti tərəfindən hazırlanmış Böyük Britaniya istehsalı olan tanketkadır. Tanketka dünya miqyasında klassik tanketka dizaynına çevrilmiş, bir neçə ölkə tərəfindən lisenziya əsasında istehsal edilmiş və bir neçə fərqli ölkədə istehsal olunmuş olan bir neçə fərqli dizaynın əsasını təşkil etmişdir. Transmissiya sistemi T modelli iki irəli transmissiyası, asqı sistemi Boji sistemi, əməliyyat mənzili 160 km, maksimum sürəti isə 48 km təşkil etmişdir.

## İstifadəçilər

* 
*  Çin Respublikası
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Erik Reissner

**Erik Reissner** () — Alman əsilli, Amerikalı inşaat mühəndisi və riyaziyyatçı. 1964-cü ildə Teodor fon Karman və 1988-ci ildə ASME medalları ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eric Reissner, Memorial Tributes: National Academy of Engineering
Elçin Məmmədov (general)

**Elçin Əli oğlu Məmmədov** — Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının Hərbi İnstitutunun Rektoru.

## Hərbi xidməti
Elçin Məmmədov Azərbaycan Prezidentinin sərəncamına əsasən 11 mart 2023-cü ildə "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilib.

Daxili Qoşunların Qəbələ rayonu ərazisində yerləşən "N" saylı hərbi hissəsinin komandiri olub.

30 avqust 2023-cü ildə Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının Ali Hərbi Məktəbinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 mart 2024-cü il tarixli sərəncamı ilə Elçin Məmmədova general-mayor ali hərbi rütbəsi verilib.

11 iyun 2024-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Daxili Qoşunlarının Hərbi İnstitutunun rektoru təyin edilib.

## İstinadlar
Derek Şovin

**Derek Mişel Şovin** () — Minnesota ştatının Minneapolis şəhərində 46 yaşlı afro-amerikalı Corc Floydu öldürən keçmiş polis məmuru. Şovin 26 mayda Minneapolis Polis Departamenti (MPD) tərəfindən vəzifədən kənarlaşdırıldı və 29 mayda həbs edildi. 

## İstinadlar
Sakit Okean Adaları Qəyyum Ərazisi

**Sakit Okean Adaları Qəyyum Ərazisi (SOAQƏ)** ( *(TTPI)*) — 1947—1994-cü illərdə ABŞ tərəfindən idarə edilən Mikroneziyada yerləşən BMT-nin qəyyum ərazisi. Yaponiya imperiyasının Cənubi Sakit okean mandatı Sakit okean müharibəsində ABŞ tərəfindən tutulmuşdu, çünki Yaponiya Millətlər Cəmiyyətinin I Dünya müharibəsindən sonra Yaponiyaya ərazi üzərində səlahiyyət verməsindən bəri bu ərazini idarə edirdi. Lakin Yaponiya 1930-cu illərdə Millətlər Cəmiyyətindən ayrıldı və ardınca əlavə ərazilər işğal etdi. II Dünya müharibəsində adaların hərbi nəzarəti mübahisəli məsələ idi, lakin müharibənin sonunda adaların Müttəfiqlərin nəzarəti altında idi. Sakit Okean Qəyyum Ərazisi BMT-nin himayədarlığında idi, adalar isə ABŞ-nin bir hissəsi kimi idarə etmək məqsədi ilə yaradıldı. Ərazidəki ada qruplarının çoxu ABŞ ilə əlaqələri davam etdirərək müstəqil dövlətlərə çevrildi. Belə ki, Mikroneziya Federativ Ştatları, Marşall adaları və Palau hazırda ABŞ ilə Azad birlik sazişi (COFA) daxilində müstəqil dövlətdir. Lakin Şimali Marian adaları isə qeyri-korporativ ərazi və birlik kimi ABŞ-nin yurisdiksiyasında qalır. 

## İstinadlar
BMT-nin qəyyum ərazisi

**BMT-nin etimad ərazisi** — Millətlər Cəmiyyəti mandatlarının xələfidir. Etimad əraziləri Millətlər Cəmiyyəti 1946-cı ildə ləğv olduqdan sonra yaranmışdır. Bütün etimad ərazilərinə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qəyyumluq Şurası nəzarət edir.
Yunanıstan Qadın Hüquqları Liqası

**Yunanıstan Qadın Hüquqları Liqası** () 1920-ci ildə Afinada qadınların siyasi hüquqlarını, o cümlədən seçki hüquqlarını tanımaq üçün yaradılmış Yunanıstan feminist təşkilatıdır. Beynəlxalq Qadınlar Alyansına bağlı təşkilat bu gün də fəaliyyətini davam etdirir.

## Zəmin
Yunanıstan 1828-ci ildə müstəqillik əldə etdikdən sonra qadınlara dəstək üçün bir sıra təşəbbüslər irəli sürülüb, təhsil sahəsində qadınlara dəstək xüsusilə seçilirdi. 1872-ci ildə Kalliopi Kehajia (1839–1905) Qadın Təhsilinin Təşviqi Cəmiyyətini qurdu. Kalliroi Parren (1861–1940) 1894-cü ildə Qadınların Azadlığı İttifaqını və 1896-cı ildə isə Yunan Qadınlar Birliyini qurdu.

1911-ci ildə Yunan Qadınlarının Milli Şurası yaradılmışdır. Afina Universitetinə qadınların qəbulu və 1911-ci ildə Yunan Qadınları Liseyinin yaradılması ilə təhsil sahəsində böyük irəliləyişlər əldə edildi.

Nəhayət 1920-ci ildə Avra Teodoropulu ən əsas siyasi hüquqlar və seçki hüququ ilə bağlı irəliləyişlər tələb edən Qadın Hüquqları üzrə Yunan Liqasını qurdu.

## Tarix
Liqa 1920-ci, 1930-cu və 1950-ci illərdə xüsusilə fəal idi və qadın hüquqlarında ayrı-seçkilik edən qanunların ləğv edilməsinə və ailə hüququnda irəliləyişlər əldə edilməsinə nail oldu.

Feminist jurnalı *Qadın Mübarizəsi* təşkilat tərəfindən Təşkilat Beynəlxalq Qadınlar Alyansına üzv olduğu 1923-cü ildən etibarən həm də "Qadın Mübarizəsi" adlı feminist jurnalını nəşr etməyə başladı.

Liqa 1982-ci ildə Qadın Problemlərinin Sənədləşdirilməsi və Öyrənilməsi Mərkəzinin yaradılmasına da nail oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Liqanın saytı (yunan dilində)
Sabunçuoğlu Şərafəddin

**Şərafəddin Sabunçuoğlu** (; ) — orta əsr Osmanlı cərrahı və həkimi. O, 17 yaşından tibblə maraqlanmağa başlayıb və ölümünə qədər 14 il rəhbərlik etdiyi Amasya Darüşşifa xəstəxanasında tibb və tibbi tədqiqatlar ilə məşğul olub. İlk türk cərrahiyyə əsərinin müəllifidir.

## Həyatı
Sabunçuoğlu Şərafəddin 1385-ci ildə Amasyada anadan olub. Babası Sabunçuoğlu Hacı İlyas Çələbi və atası Əli Çələbi o dövrün xəstəxanalarından biri olan Amasya Bimarhanesinin baş həkimi olan məşhur həkimlər idi. O, çox gənc yaşlarından ustad-şagird münasibəti formasında həkimliyi öyrənməyə başlayıb. Təməl tibb təhsilini Amasya xəstəxanasında (Amasya Darüşşifâsı) həkim Burhanəddin Əhməddən alıb. O, hələ 17 yaşında ikən tibb ilə məşğul olmağa başlayıb və o vaxtdan ömrünü mütaliəyə, araşdırmalara və təcrübələrə həsr edib. O, ölümünə qədər Amasya xəstəxanasında çalışmış və 14 ilə yaxın müddətdə həmin xəstəxananın baş həkimi olub.

O dövrdə həkimlər cərrahiyyə ilə çox maraqlanmırdılar və hətta cərrahi müalicənin zəruri olduğu hallarda belə, israrla dərmana üstünlük verirdilər. Buna səbəb cərrahi müdaxilələr üçün arayış kitablarının azlığı və xəstələrin həyati təhlükəsi və əlillik riskinin yüksək olması idi. Buna baxmayaraq, Şərafəddin Sabunçuoğlu bir çox həkimdən fərqli olaraq cərrahiyyə ilə xüsusilə maraqlanırdı.

Amasyada işlədiyi Darüşşifa binası onun xatirəsinə muzey kimi təşkil edilib və onun adına xəstəxana da mövcuddur.

## Əsərləri
Onun *Akrabadin Tercümesi, Cerrahiyyeti'l-İlhaniyye* (İmperial Cərrahiyyə) və *Mücerrebnâme* olmaqla 3 əsas əsəri var. İlk dəfə 1920-ci ildə Dr. Hakkı Uzel tərəfindən nəşr olunan məqalə ilə elm aləminə tanıdılan Sabunçuoğlunun əsərləri bugünkü dilə İlter Uzel tərəfindən tərcümə edilib.

### Akrabadin Tercümesi
II Bayezid şahzadə ikən Sabunçuoğludan Zeynəddin əl-Cürcaninin *Zahire-i Harzemşâhî* kimi tanınan əsərini tərcümə etməsini istədi. O, bu çox əhatəli əsərin yalnız farmakologiya ilə bağlı hissəsini tərcümə etdi. O, həmçinin kitabın sonuna yeni məlumatların yer aldığı daha iki fəsil əlavə etdi.

## İstinadlar
Olimpiya

**Olimpiya** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Olimpiya oyunları
* Yay Olimpiya Oyunları
* Qış Olimpiya Oyunları
* Qədim Olimpiya oyunları
* Olimpiya (Qədim Yunanıstan)
* ''Olimpiya'' (Mane)
Kükrəyən iyirmilər

**Kükrəyən iyirmincilər** () — Qərb dünyası və Qərb mədəniyyətində olduğu kimi musiqi və dəbdə 1920-ci illərin on illiyini ifadə edir. ABŞ və Avropada, xüsusilə də Berlin, Buenos-Ayres, Çikaqo, London, Los-Anceles, Mexiko, Nyu-York, Paris və Sidney kimi böyük şəhərlərdə üstün mədəniyyətə malik iqtisadi tərəqqi dövrü idi. Bu on illik Fransada dövrün sosial, incəsənət və mədəni dinamikasını vurğulayan *"çılğın illər"* () kimi tanınır. Caz çiçəklənmiş, flepper ingilis və amerikalı qadınlarının müasir görünüşünü yenidən təyin etmiş və ar-deko zirvəyə çatmışdı. 
## İstinadlar
Jozefina Beyker

**Frida Jozefina Beyker** (), qızlıq soyadı **Makdonald** () () — ABŞ-də doğulmuş Fransa rəqqasəsi, müğənnisi və aktrisası. Karyerası əsasən Avropada, xüsusilə də Fransada olub.

## İstinadlar
Qiyas Məmmədov

**Məmmədov Qiyas İsmayıl oğlu** () — fəaliyyəti Mərkəzi Asiya ölkələrində səhiyyə sisteminin inkişafına yönəlmiş həkim və səhiyyə təşkilatçısı, Özbəkistan SSR-nin əməkdar həkimi.

## Həyatı
Qiyas Məmmədov 1916-cı il mayın 1-də Göyçay rayonunun Potu kəndində anadan olub.
Magical Mystery Tour

***Magical Mystery Tour*** — Böyük Britaniyanın "The Beatles" rok qrupunun studiya albomu.

## Mahnı siyahısı

### Birinci tərəf
# "Magical Mystery Tour" — 2:50
# "The Fool on the Hill" — 2:59
# "Flying" — 2:15
# "Blue Jay Way" — 3:55
# "Your Mother Should Know" — 2:28
# "I Am the Walrus" — 4:35

### İkinci tərəf
# "Hello Goodbye" — 3:28
# "Strawberry Fields Forever" — 4:07
# "Penny Lane" — 3:00
# "Baby You're a Rich Man" — 3:01
# "All You Need Is Love" — 3:50

## İstinadlar
Roberto Kavalli

**Roberto Kavalli** (; ) — məşhur İtaliya modelyeri və ixtiraçısı. O, ekzotik printlər və qumlu görünüşlü cins şalvarların yaradıcısı kimi tanınırdı. Onun "Roberto Cavalli" moda evi dəbdəbəli geyim, ətir və dəri aksesuarları satır.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Unisfera

**Unisfera** () — ABŞ-nin Nyu-York şəhərinin Kuins rayonunda yerləşən tarixi abidə. Abidəni Qilmor Klerk 1964-cü il Nyu-York ümumdünya sərgisi üçün hazırlamışdır.
## İstinadlar
Aşağı Manhetten

**Aşağı Manhetten** (), həmçinin **Aşağı Nyu-York** () kimi də tanınır — Manhettenin ən cənub hissəsi. Ərazi 2010–2020-ci illərdə Nyu-Yorkun ən sürətlə inkişaf edən yeri olmuşdur.

## İstinadlar
Dünya Ticarət Mərkəzi 1

**Dünya Ticarət Mərkəzi 1** (), həmçinin **Dünya Ticarət 1** (), qısaca **DTM 1** (), keçmiş adı ilə **Azadlıq qülləsi** () — Nyu-Yorkun Aşağı Manhetten ərazisində yenidən tikilən Dünya Ticarət Mərkəzi kompleksinin əsas binası. Bina ABŞ-nin və Qərb dünyasının ən hündür binası, dünyanın isə 7-ci ən hündür binasıdır. 

## İstinadlar
Dövlət təkyəsi

**Dövlət təkyəsi** vəya **Təkyeyi-dövlət** (farsca: تَکْیهٔ دَوْلَت *takye-ye dowlat*) Tehranda yerləşən İran təkyələrindən biri idi. 1873-cü ildə Nasirəddin şah Qacar tərəfindən tikilmişdir. 1873-cü ildə tikilən və 1946-cı ildə məhv edilən bu təkyə vaxtilə İranın ən böyük təkyəsi olmuşdur. Təkyənin memarı Hüseynəli Mehrin idi. 1946-cı ildə hökumət təkyəni sökmək qərarına gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər