open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Medison skver

**Medison skver** () — Manhettenin Fletayron rayonunda ictimai park. Park Beşinci prospekt, Brodvey, Şərqi 23-cü küçə, Medison prospekti və 26-cı küçə ilə sərhədlənib.

1686-cı ildə Nyu-York Qubernatoru Tomas Donqan, parkın indi yerləşdiyi ərazilərin çoxunun bələdiyyə mülkiyyətinə verildiyi şəhər nizamnaməsini təsdiqlədi. 1794-cü ildə bu sahədə yoxsullar üçün qəbiristanlıq quruldu. Üç il sonra o, indiki Vaşinqton Skver Parka köçürüldü. XIX əsrin əvvəllərində parkın indi əhatə etdiyi ərazi 97 hektarlıq sahəyə daxil edildi, orada hərbi baraklar, arsenal və kasıblar üçün bir qəbiristanlıq yerləşirdi. 1814-cü ildə bu əraziyə ABŞ-nin dördüncü prezidenti Ceyms Medisonun adı verildi və 36 hektara qədər azaldıldı.

meydanın ətrafında tikilmiş malikanələrdə ABŞ-nin 26-cı prezidenti Teodor Ruzvelt, yazıçı Edit Varton və Vinston Çörçillin anası Cenni Çörçill kimi tanınmış şəxslər doğulmuşdular. 1857-ci ildə meydanın qərb hissəsində Meksika-ABŞ müharibəsində iştirak edən general Vilyam Uortun məzarı üzərində obelisk qoyuldu. İki il sonra skverin qarşısında, 1908-ci ildə sökülən nüfuzlu Beşinci Prospekt hoteli açıldı. 1870-ci ildə şəhər parkları və istirahət yerləri departamentinin təsis edilməsi ilə meydan əhəmiyyətli dərəcədə əsilləşdirilmişdir. Beləliklə, burada Vilyam Sivard, Roskou Konklinq, Çester Artur kimi siyasətçilər və admiral Devid Farraqutun heykəlləri ucaldıldı. İşlər İqnaz Pilatın rəhbərliyi altında aparılmışdır. 1876-cı ildə Medison skverdə ABŞ Konstitusiyasının imzalanmasının yüz illiyi qeyd edildi, 1889-cu ildə isə Corc Vaşinqtonun inaqurasiyasının yüz illiyi.

Meydanın şimal-şərqindəki Medison prospekti ilə 26-cı prospektin kəsişməsində müxtəlif vaxtlarda dəmir yolu deposu, cıdır meydanı, eləcə də Medison Skver Qardenin 1879 və 1890-cı illərdə tikilmiş ilk iki binası var idi.

20-ci əsrin əvvəllərində skverə bitişik rayonlarda sığorta şirkətləri və oyuncaqlar və farfor istehsal edən şirkətlər peydə oldu. Belə ki, 1928-ci ildə Medison prospekti 51 ünvanında Nyu-York Layf Bildinq inşa edildi, hansı ki bu günə qədər New York Life Insurance Company-nin baş ofisi. Fasadı skveri görən digər diqqətəlayiq bina 1902-ci ildə inşa edilmiş Fletayron binasıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
*
Çilli (İğdır)

**Çilli** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kənd 1901-ci ildəki qaynaqlarda Cilligöl ya da Cilligədik olaraq qeyd edilir. Kənd 1928-ci ilən bəri eyni adı daşımaqdadır. Aprel 1918-ci ildə Çillidə 30 müsləman erməni daşnaq qüvvələrinin qəltyamına məruz qalmışdır. 1920-ci ilin 11 noyabrdan 12-sinə keçən gecə 11-ci briqada komandanlığı ermənilərə qarşı hücuma keçmiş və elə həmin günün səhər saatlarında İğdır bələdiyyə binasına Türkiyə bayrağı sancılmışdır. Bu olaylardan sonra 14 noyabr 1920-ci il tarixində 15-ci korpus komandanı Kazım Qarabəkir Paşanın başçılığı altında Türkiyə ordusu erməniləri Araz çayının qüzeyinə qovmuşdur. 3 dekabr 1920-ci ildə imzalanan Gümrü müqaviləsi ilə İğdır və ətrafı Türkiyə torpağı olması təsdiqlənmişdir. 
## Coğrafiyası
İğdırdan 27&nbsp;km uzaqlıqdadır. Kəndə bağlı Vəzirxana ve Köprüköy adında iki oba vardır.

## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kəndə bağlı olan Vəzirxana obasında 35 nəfər kürd yaşayırdı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Reaktiv

*Kimyəvi reaktivlər
*Reaktiv mühərrik
*Reaktiv hərəkət
*Reaktiv yaylım atəş sistemi
*Reaktiv təyyarə — Jet motorları tərəfindən uçurulan təyyarələr
*Reaktiv artilleriya
Əhmədabad (Həştrud)

**Əhmədabad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 93 nəfər yaşayır (19 ailə).

## İstinadlar
Jül Borde

**Jül Borde ** ( ) – Belçikalı immunoloq və mikrobioloq. *[[Bordetella]] * bakteriya cinsi onun adını daşıyır. 1919-cu ildə "İmmunitetlə əlaqədar kəşflərinə görə" Fiziologiya və ya tibb üzrə Nobel mükafatını qazanmışdır.

## Həyatı
Jül Borde 1870-ci ildə Belçikanın Suan şəhərində anadan olmuşdur. 1892-ci ildə Brüssel Universitetini bitirmişdir. 1894–1901-ci illərdə Parisdəki Paster İnstitutunda işləyirdi. Burada bir neçə ilini İlya Meçnikovun laboratoriyasında keçirdi. 1900-cü ildə Belçikaya qayıtdı və Paster İnstitutuna rəhbərlik etdi. 1907–1935-ci illərdə Brüssel Universitetində Bakteriologiya və Parazitologiya şöbəsinə də rəhbərlik etmişdir; 1935-ci ildən həmin üniversitetin fəxri professoru olmuşdur. 1940-cı ildə İkinci Dünya müharibəsi dövründə Almaniyanın Belçikanı işğalı zamanı Borde Paster İnstitutunun rəhbərliyini oğluna təhvil verdi, özü isə fəxri direktoru oldu.

Fransada çalışdığı illər ərzində canlı orqanizmlərdəki bakteriyaların zərərsizləşdirilməsi mexanizmlərini, bioloji mayelərdə immunitet reaksiyalarını araşdırdı. 1895-ci ildə bir bakteriyanın hüceyrə divarının parçalanmasından (bakteriyoliz) məsul olan qan serumunun 2 komponentini kəşf etdi. 1898-ci ildə Borde bir heyvan növünün bədəninə daxil olan müxtəlif növlərdən olan qırmızı qan hüceyrələrinin (eritrositlər) bakterioloji mexanizmlə (hemoliz) öldürüldüyünü müəyyən etdi. Bu tapıntılar serologiya və immunologiyanın inkişafında böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Borde Belçikaya qayıtdıqdan sonra kürəkəni Oktav Jenqu ilə müxtəlif immun reaksiyalarını araşdırmağa davam etdi. 1900-cü ildə bakterial və viral xəstəliklərin serodiaqnozu üçün istifadə olunan tamamlayıcı fiksasiya reaksiyasını və 1906-cı ildə isə göy öskürəyin səbəbini (*[[Bordetella pertussis]]*) kəşf etdilər. Jül Borde 1919-cu ildə "İmmunitetlə əlaqədar kəşflərinə görə" Fiziologiya və ya tibb üzrə Nobel mükafatına layiq görüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Jules Bordet on Nobelprize.org 
* The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 
*  
*  a longer Biography page at Jules Bordet Institute 
* Jules Bordet Institute
Almagöl (İğdır)

**Almagöl** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kənd 1928-ci ildən bəri eyni adı daşıyır. Öncə Suveren kəndinə bağlı bir oba olan Almagöl, 1990-cı illərin sonlarında kənd statusu almışdır.

## Coğrafiyası
İğdırdan 15&nbsp;km uzaqlıqdadır.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Kimyəvi reaktivlər

Kimyada bir **reaktiv**, **regent**, **reaksiya** və ya **reaktant** müəyyən bir birləşmə ilə xarakterik bir reaksiyaya daxil ola bilən və beləliklə həmin birləşmənin varlığını və ya hətta miqdarını təyin edərək reaksiyadan bir məhsul istehsal edən bir qarışıqdır. Analitik reaktivlərin nümunələrinə Fehling reaktivi və Tollens reaktivi aiddir. Üzvi kimyada, reagentlər birləşmə və ya qarışıq ola bilərlər və bu da üzvi reaktivin dəyişməsinə səbəb olur. Üzvi reaktivlərə nümunə olaraq Collins reaktivini, Fenton reaktivini və Grignard reaktivini göstərmək olar, katalizatorlar isə reaktiv deyildirlər.
Schürzen

**Schürzen** () Nasist Almaniyası ordusu Wehrmacht tərəfindən İkinci Dünya müharibəsi dövründə Alman zirehli maşınlarına sonradan geyindirilmiş aralıqlı zirehlərə verilən addır.

Zirehli texnikaya dəyən mərmi nə qədər tez partlayardısa, bunun nəticəsində başlığının içərisində olan partlayıcı da o qədər tez hərəkətə gəlmiş olurdu. Nəticədə, əsas zirehə çatmazdan əvvəl bütün gücü meydana çıxan mərminin təsiri azalırdı. Buna görə, tank heyəti tərəfindən texnikaların üstünə tank tırtıllarının və ya ehtiyat hissələrinin yerləşdirilməsi olduqca məşhur idi.

Eyni şəkildə, Alman zirehli texnika qrupları da eyni üsullardan istifadə etmişdirlər. Bu zirehlər, xüsusən də ön cəbhədə mübarizə aparan tanklara və hücum toplarına əlavə edilirdi.

Bunu ilk dəfə standartlaşdıran almanlar idi. Schürzen adlandırdıqları bu zireh, nazik polad lövhələrdən və ya qalxanlardan ibarət idi. Vasitənin gövdə və qüllə hissəsinə aralarında müəyyən bir boşluq qalmaq şərti ilə əlavə edilirdi. Onların qalınlığı ümumiyyətlə 5&nbsp;mm idi və tank qülləsi hissəsi üçün 8&nbsp;mm-ə çatırdılar. Texnikanı yüksək partlayıcılı və ya sərt nüvəli başlığa malik mərmilərə qarşı çox yaxşı qoruyurdu.
Hücum silahı

Üstünə top və ya haubitsa yerləşdirilmiş bir motorlu nəqliyyat vasitəsinə bağlanmış və ya zirehli şassiyə **hücum topu** deyilir. Ən vacib vəzifəsi döyüş zamanı birbaşa düşmənlə vuruşaraq qarşıdakı piyada birliklərinə dəstək verməkdir.

Tarixdə əsasən, hücum topları tank şassisinə quraşdırılmış top və ya haubitsalardan ibarət olmuşdur. Buradakı ən vacib məqsəd ucuz olmaqla birlikdə daha az mexaniki problemlər yaratması idi. Ümumi zirehinin zəif olmasına görə bu silahların qabaq hissələrinə daha qalın ön müdafiə əlavə edilərək və daha güclü silahlarla təchiz olunmuşdurlar.

## Həmçinin bax
* Özüyeriyən artilleriya
* Özüyeriyən haubitsa
Müqəddəs İohann monastırı

Vəftizçi İohanna həsr olunan monastırlar:

* Müqəddəs İohann Biqorski monastırı - Şimali Makedoniya ərazisində yerləşən şərqi pravoslav monastırı.
* Müqəddəs İohann monastırı (Böyük Tağlar) - Xocavənd rayonunun Böyük Tağlar kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.
* Müqəddəs İohann monastırı (Keşikçidağ kompleksi) - Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir.
Dördyol

* Birinci Dördyol -Ağdam rayonunun Birinci Dördyol qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.
* İkinci Dördyol - Ağdam rayonunun İkinci Dördyol qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.
* Dördyol məhəlləsi - Gəncənin mühüm sənətkarlıq məhəllələrindən biri.
Suveren (İğdır)

**Suveren** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kənd 1928-ci il məlumatına görə Orkof olaraq adlandırılmışdır.  
## Coğrafiyası
İğdırdan 14&nbsp;km uzaqlıqdadır. İğdır Universiteti kəndin ərazisində qurulmuşdur.

## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 129 nəfər kürd yaşayırdı. Kənd digər kəndlərə nisbətdə iqtisadi olaraq daha inkişaf etdiyindən bura köç güclü olmuşdur. 1985-ci il siyahıya alınmasına görə kənddə 2.961 nəfər yaşamışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Ayaz (Həştrud)

**Ayaz** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 114 nəfər yaşayır (22 ailə).

## İstinadlar
Xəlfəli (İğdır)

**Xəlfəli** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan bir bələdiyyə. İğdır Şəhərr Stadionu burada yerləşir. Özvatan, Turqut Özal və Yunus Əmrə məhəllələrindən ibarətdir.

## Coğrafiyası
İğdır il mərkəzinə 7 km uzaqlıqdadır.
## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 892 erməni yaşayırdı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Halfeli Belediyesi
* Yerel-Net
* Beldenin koordinatları
Xanlıq Muxtar karvansarası

**Xanlıq Muxtar karvansarası** — Şuşa şəhəri M. F. Axundov küçəsi 29 ünvanında yerləşən, Şuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğuna aid ölkə əhəmiyyətli karvansara. Karvansara Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli tarix-mədəniyyət abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.

## Tarixi
Karvansara Şuşa şəhərində XVIII əsrdə Xanlıq Muxtar tərəfindən tikilmişdir. Xanlıq Muxtarla bağlı tarixdə yazılı çox məlumat olmasa da, Xan sarayında xidmət etmiş, şəhərin hörmətli şəxslərindən olduğu bilinir.

XIX əsrin sonlarına yaxın Şuşada fəaliyyət göstərən 10 karvansaradan biri də Xanlıq Muxtar karvansarası idi.

Şəhər 1992-ci ildə ermənilər tərəfindən işğal edildikdən sonra karvansaradakı İslam elementləri və ərəb dilindəki yazılar erməni xaçı və yazısı ilə əvəzlənmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

## İstinadlar
Peaky Blinders

**Peaky Blinders** — Birinci Dünya müharibəsindən sonra İngiltərənin Birminhem şəhərində fəaliyyət göstərən "Peaky Blinders" adlı dəstə haqqında cinayət-dram televiziya serialıdır. Ssenari rejissoru Stiven Nayt, prodüseri Kerin Mandabah və Tiger Aspect Prodakşındır. Serial əsasən dəstə lideri Tommi Şelbi ilə Killian Mörfinin canlandırdığı yeni təyin olunmuş detektiv arasındakı hadisələrə diqqət çəkir.

## İstinadlar
Harmandöven (İğdır)

**Harmandöven** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
kəndin adı 1918-ci il mənbələrində Harmaşen, 1928-ci il qaynaqlarında Germaşov və 1946-ci ildə isə Germeşof olaraq keçməkdədir. Kəndin öncəki adı çevrədə yetişən germeşof bitkisinin adından gəlməkdədir. 1960-cı ildə sonra "Harmandöven" adını almışdır.

## Coğrafiyası
İğdırdan 39&nbsp;km uzaqlıqdadır. Kəndin qüzeyində Karvansaray məhəlləsi və Nişanqaya; şərqində Mezraa; qərbində Asma; güneyində isə Şərqi Bəyazidin Qucaq kəndi yer alır.

## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 251 nəfər kürd yaşayırdı. Kəndin Karvansaray adlı məhəlləsində isə o dönəmdə 211 kürd yaşamışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Tommi Şelbi

**Tommy Shelby** və ya Thomas Shelby BBC-nin Peaky Blinders seriyasındakı qondarma obrazı. İrlandiyalı aktyor Cillian Murphy serialda rol alan Tommy Shelby obrazını canlandırır.

Rejissor Steven Knight, Tommy Shelby rolu üçün Murphy'yi seçdi. Xarakter Birminghamda yaşayan bir Roman ailəsindən olan Bir Dünya Müharibəsi qazisidir. 1919-cu ildə Shelby ilə tanış olduq və hekayə əsasən Qreys ilə romantikası və Müfəttiş Campbell ilə ziddiyyəti ətrafında cərəyan edir. Beş il sonra Grace ilə evlənir, lakin Qreys qısa müddət sonra toylarında öldürülür. Shelby'nin Alfie Solomons ilə münasibətləri Peaky Blinders-dəki bir çox hekayənin əsas elementlərindən biridir.

Serialın baş qəhrəmanıdır. Başlanğıcda, Peaky Blinders adlı dəstənin lideri, qrupun ən böyüyü və qardaşı Arthur Shelby, sonrakı hissələrdə zirvədəki blinderin lideri olur, thomas shelby və dəstəsi isə mərc işi ilə məşğul olan bir ailədir. ilk mövsümdə, dəstə sonrakı mövsümlərdə Thomas'ın təsirli hərəkətləri ilə nəhəng bir imperiya quracaq. Thomas çox siqaret çəkən bir obrazdır.

## İstinadlar
Zor (İğdır)

**Zor** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kəndin adı 1901-ci ildə Zor adı ilə qaynaqlarında keçsə də 1960-cı ilsə adı yılında Qaraçomaq olaraq dəyişdirilmişdir. Uzun illər bu ad ilə bilinsə də 2014-cü ildə təkrar "Zor" olaraq dəyişdirilmişdir.

## Coğrafiyası
İğdırdan mərkəzindən 39&nbsp;km uzaqlıqdadır.

## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 570 nəfər kürd yaşayırdı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Füzelyaj

**Təyyarə korpusu** və ya **fuzelyaj** (/ f ju z əl ɑː ʒ /;dan fransızca fuselé “mil şəklində”) təyyarənin əsas hissəsidir. Ekipaj, sərnişinlər və yüklər də daxil olmaqla karqolar ümumiyyətlə burada saxlanılır. Tək mühərrikli təyyarələrdə ümumiyyətlə bir mühərrik olur, lakin bəzi amfibiya təyyarələrdə tək mühərrik üzən korpus kimi istifadə edilən təyyarə korpusuna bağlanmış bir dirəyə quraşdırılır. Fuzelyaj ayrıca idarəetmə və sabitləşdirmə səthlərini təyyarələrin sabitliyi və manevr qabiliyyəti üçün lazım olan qaldırıcı səthlərlə xüsusi münasibətlərdə yerləşdirməyə xidmət edir.
Turbin mühərrik

**Turbin mühərrikləri** — porşenli mühərriklər kimi yanacaq və hava yandırır, ancaq porşeni yuxarı və aşağı hərəkət etdirmək əvəzinə, turbin adlanan bir qrup fan bıçağı yüksək sürətlə fırladır. Turbin mühərrikləri ilk dəfə İkinci Dünya müharibəsi dövründə təyyarələrdə istifadə edilmişdir. Bir çox növ turbin mühərriki mövcuddur. Ən geniş yayılmış növü turbofan mühərrikdir.

## Növləri
* Turbopərvanə
* Turbojet
* Turbofan
* Turboşaft
Sarı Aşığın xatirə muzeyi

**Sarı Aşığın xatirə muzeyi** və ya **Sarı Aşığın ev muzeyi** - Azərbaycan aşıqlarından olan Sarı Aşığın ölümündən sonra Laçın rayonu, Güləbird kəndində yaradılan xatirə muzeyi. Muzey Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli tarix-mədəniyyət abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.

## Sarı Aşıq

XVII əsr Azərbaycan aşıqlarından olan Sarı Aşığın doğum və ölüm tarixi dəqiq məlum deyil. Sarı Aşıq Laçın rayonunun Güləbird kəndinin yaxınlığında, Həkəri çayının sağ sahilində XVII-XIX əsrlərdə mövcud olan və hazırda xarabalıqları qalan Qaradağlı kəndində anadan olmuş, yaşamış və Qaradağlı kəndinin yaxınlığında, hazırkı Güləbird kəndinin ərazisində dəfn olunmuşdur. Arxeoloqlar 1927-ci ildə Sarı Aşığın məzarının yerləşdiyi Güləbird qəbristanlığında və türbədə araşdırmalar aparmış, belə qənaətə gəlmişlər ki, türbə XVII əsrə aiddir.

### İşğaldan əvvəl
Azərbaycan SSR-i dövründə 1989-cü ildə Laçın rayonu Güləbird kəndində Sarı Aşığın abidəsi üzərində dövlət səviyyəsində tanınmış dövlət və hökumət nümayəndələri, o cümlədən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının və rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri iştirakı ilə ev muzeyinin açılışı olmuşdur. Muzeyin yaradılmasında məqsəd Sarı Aşıq yaradıcılığının tanıdılması idi. Bu zaman həmin xatirə-muzeyinə Sarı Aşıqla bağlı 150 əşya bağışlanılmışdı. Muzeyin ətrafında abadlıq işləri aparılmış və Sarı Aşığın xatirəsinə həsr edilmiş abidəsi ucaldımışdı. Muzey 1989-cu ildən 1992-ci ilin may ayına kimi Laçın rayonu Güləbird kəndində 9 nəfər işçi ilə fəaliyyət göstərmişdir.

### İşğaldan sonra
Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Laçın rayonunun işğal edilməsi nəticəsində muzeyin binası və 200-ə  yaxın eksponatı məhv edilmiş və talan olunmuşdur. İşğaldan sonra muzey Abşeron rayonu Pirəkəşkül qəsəbəsinə köçürüldü. 9 nəfər işçi ilə fəaliyyət göstərən muzeyin direktoru Ramiz Qənimətoğludur.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Xatirə muzeyi Sarı Aşığın məzarı üzərində ucaldılan abidədən və aşığın bayatıları asılmış nəhəng lövhədən  ibarət olmuşdur.

## İstinadlar
Xarici ticarət siyasəti

**Xarici ticarət siyasəti** — xarici ticarətə iqtisadi və inzibati vergilər, subsidiyalar, idxal və ixracda birbaşa məhdudiyyətlər, borc vermək və s. təsir göstərməyi nəzərdə tutan dövlətin iqtisadi siyasətinin ayrılmaz hissəsidir.

Xarici ticarət siyasəti kontekstində dövlət qanunvericiliklə həm rezidentlərə (ixracatçılara və idxalçılara), həm də əlaqəli qeyri-rezident ortaqlara tabe olan müəyyən xarici ticarət qaydalarını müəyyənləşdirir.

## Haqqında
Tarixən xarici ticarət siyasətinin iki əks növü ayrılır: proteksionizm və sərbəst ticarət (sərbəst ticarət). "Təmiz formada" kiçik bir xarici ticarət dövriyyəsi və xarici iqtisadi əlaqələrin inkişafı ilə kapitalizmdən əvvəlki dövrlərdə şərti olaraq fərqlənə bilərlər. Müasir şəraitdə dövlətlərin xarici ticarət siyasəti, şəraitə görə optimallaşdırılmış hər iki əksin birləşməsidir.

## Ticarət siyasətinin növləri və aspektləri
### Regionalizm
Regionalizm və ya Regional Ticarət Sazişləri (Bölgələr) bölgədəki beynəlxalq ticarətin artırılması məqsədi ilə bir bölgədəki ölkələr tərəfindən hazırlanan ticarət siyasətləri və müqavilələridir. Tərəfdarları, RTA-nı nəhayət daha böyük ikitərəfli və ya çoxtərəfli ticarət sövdələşmələri ilə birləşmək məqsədi ilə sərbəst ticarətin genişləndirilməsi vasitəsi kimi təsvir edirlər. RTS-nin nisbətən lokallaşdırılmış ərazisi, digər ticarət müqavilələrində sıxlığa səbəb olmadan ticarət məsələlərinin həlli üçün də faydalıdır. RTA'ları tənqid edənlər ticarət danışıqlarına müdaxilə etdiklərini, çünki digər tərəflə müqayisədə bir tərəfə və ya haqsız olaraq faydalı ola biləcəyini, xüsusən iştirakçıların bəziləri hələ inkişaf mərhələsində olan ölkələr olduqlarını söyləyirlər. 

Çinin iqtisadi gücü və təsiri böyüdükcə, Avropa və ABŞ ilə oyunu bərabərləşdirmək üçün strateji bir metod olaraq regionalizmə müraciət etdilər. 2000-ci ildə Çin, bölgədəki tarifləri azaltmaq üçün Cənub-Şərqi Asiya Millətləri Birliyi (ASEAN) ilə Bangkok Sazişini imzaladı. Sazişin imzalanması, Çin ilə ASEAN arasında rəsmi sərbəst ticarət razılaşmasının başlanğıcı oldu. Bununla birlikdə, Çin ilə Yaponiya kimi digər Asiya ölkələri arasındakı gərgin münasibətlər, regional sərbəst ticarət müqavilələrinin Şimal-Şərqi Asiya ilə eyni səviyyədə qarşısını aldı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Политическая экономия современного монополистического капитализма. — в 2-х томах. — Гл. ред. Н.&nbsp;Н.&nbsp;Иноземцев. — М.: 1970.
* Политическая экономия государственно-монополистического капитализма. — Гл. ред. С.&nbsp;М.&nbsp;Меньшиков. — М.: 1971
Buxar qazanı

thumb|Əvvəlcə stasionar buxar mühərrikinə buxar ötürmək üçün istifadə olunan sənaye buxar qazanı
**Buxar qazanı** ― istilik enerjisini suya tətbiq edərək buxar yaratmaq üçün istifadə olunan cihaz.

Buxar qazanı buxar mənbəyi lazım olan istənilən yerdə istifadə olunur. Onun forma və ölçüsü tətbiqetmə sahəsindən asılıdır: paravoz, lokomobil və buxarla işləyən yol nəqliyyat vasitələri kimi mobil buxar mühərriklərində daha kiçik qazan istifadə olunur; stasionar buxar mühərrikləri, sənaye müəssisələri və elektrik stansiyaları adətən boru kəmərləri ilə istifadə nöqtəsinə birləşdirilmiş daha böyük və ayrı buxar generatoru dəstinə malikdir. Diqqətəlayiq istisna kimi odsuz buxar lokomotivini göstərmək olar, orada buxar lokomotivin qəbuledicisinə (çəninə) ötürülür.

## İlkin mühərrikin komponenti
Buxar qazanı əsas hərəkətverici mühərrik kimi baxıldıqda buxar maşınının ayrılmaz hissəsidir. Bununla birlikdə, o, ayrı-ayrılıqda nəzərdən keçirilməlidir, çünki müəyyən dərəcədə müxtəlif növ generatorlar fərqli mühərrik aqreqatlar ilə birləşdirilə bilər. Buxar qazanında yanacaq yandıran və istilik yaradan odluq və ya kürə olur. Yaranan istilik qaynama prosesi zamanı buxar yaratmaq üçün suya ötürülür. Beləcə, qaynar suyun üstündəki təzyiqdən asılı olaraq dəyişən sürətə malik dolğun buxar peydə olur. Qazanın istiliyi nə qədər yüksək olarsa, buxar daha sürətlə çıxar. Bu şəkildə əldə edilmiş dolğun buxar dərhal turbin və dəyişən cərəyan generatoru vasitəsilə enerji istehsalı üçün istifadə edilə bilər və ya daha yüksək temperaturadək əlavə olaraq qızdırıla bilər; bu, ölçülmüş su miqdarını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır və müəyyən buxar həcmini daha çox iş görməyə məcbur edir və daha böyük istilik qradiyentini yaradır, bu da kondensasiyanın peyda olma ehtimalını azaltmağa kömək edir. Tüstü qazında qalan istənilən istiliyi ya kənara çəkmək olar, yada ekonomayzerdən keçirmək olar, ekonomayzer bəsləyici suyu qazana düşməzdən əvvəl qızdırmaq üçün istifadə olunur.
Beynəlxalq Ticarət Məlumat və Əməkdaşlıq Agentliyi

**Beynəlxalq Ticarət Məlumat və Əməkdaşlıq Agentliyi**, qıs. **BTMƏA** ( — ) — məqsədi daha az üstünlük verilən ölkələrə texniki ticarət qaydalarını və ÜTT razılaşmalarını daha yaxşı başa düşmək üçün daha fəal ticarət diplomatiyası aparmaqda kömək etmək olan Cenevrədə yerləşən hökumətlərarası təşkilat. BTMƏA, yaxşı iqtisadi idarəetmə və ticarət və iqtisadi böyüməni təşviq etmək üçün ölkələrinin qloballaşmanın faydalarını qazanmasına imkan vermək üçün ÜTT ölkələrinin çoxtərəfli ticarət sistemindəki mövqeyinin yaxşılaşdırılmasına kömək edir.

IBE ölkələri ənənəvi olaraq çoxtərəfli ticarət sistemində fəal iştirak etməmiş və beynəlxalq ticarət məsələləri ilə əlaqəli struktur və institusional məhdudiyyətlərlə qarşılaşmışlar. Bu ölkələrin əksəriyyətinin Cenevrədəki beynəlxalq ticarət təşkilatlarının işini izləmək üçün kiçik missiyaları və qeyri-kafi mənbələri vardır. Bəziləri o qədər kasıb və ya kiçikdirlər ki, Cenevrədə daimi nümayəndəliyi belə yoxdur. Bu səbəbdən AMTIS ticarət danışıqlarında iştiraklarını və performanslarını yaxşılaşdırmaq üçün çalışır. BTMƏA "Qeyri-rezidentlər bölməsi" (OHA) sayəsində Cenevrədə olmayan ÜTT üzvlərinə və müşahidəçilərə ticarət hadisələri, Doha danışıqları, habelə maddi-texniki və digər maddi dəstəklə bağlı davamlı məlumat verir. BTMƏA, ÜTT-də Cenevrə həftələrində müntəzəm sessiyalar təşkil edir.

Bundan əlavə, BTMƏA, IBE ölkələrinin rəsmiləri üçün peşə təhsili verən Rəsmi Peşəkar İnkişaf Proqramını həyata keçirir. Agentliyin son potensial qurma proqramlarına Cenevrədə yerləşən nümayəndə heyəti üçün xidmətlər və kənd təsərrüfatı sahələri daxil edilmişdir. BTMƏA fəaliyyətinin əksəriyyəti (həmçinin öz veb səhifəsi) ÜTT-nin üç rəsmi dilində təqdim olunur. Nəhayət, IBE ölkələri "Qeyri-rezidentlər bölməsi" yə məhdudiyyətsiz giriş imkanı əldə edirlər.

BTMƏA İsveçrə federal orqanlarının təşəbbüsü ilə məhdud resursları olan inkişaf etməkdə olan və keçid iqtisadiyyatı olan ölkələrə kömək məqsədilə yaradılmışdır. Əvvəlcə İsveçrə özəl qanunlarına əsasən yaradılan BTMƏA, 2004-cü ildə hökumətlərarası bir təşkilata çevrildi və ilk beş illik büdcə dövründə yeddi sponsor üzv tərəfindən maliyyələşdirildi: (Danimarka, Finlandiya, İrlandiya, Hollandiya, İsveç, İsveçrə və İngiltərə).

## İstinadlar
Quru səhər yeməyi

[thumb|[Süd və moruq ilə qarışdırılaraq hazırlanmış quru səhər yeməyi, meyvə şirəsi və çay ilə stola verilir.]]

***Səhər yeməyində xırtıldayan qarğıdalı*** və ya ***xırtıldayan qarğıdalı*** taxıl, işlənmiş dənli bitkilərin dənindən hazırlanmış səhər yeməyi olub, əsasən Qərb dünyasında tez-tez səhər yeməyi üçün istifadə olunur. Ən çox südlə qarışdırılır, eyni zamanda qatıq və ya meyvə ilə də yeyilə bilər. Bəzi şirkətlər qarğıdalı unu və yulaf əsaslı və yüksək lifli taxıl yeməyinin sağlamlığa faydalarını vurğulayaraq məhsullarını reklam edirlər. ABŞ-də taxıllar tez-tez lazımi vitaminlərlə zənginləşdirilirlər, eyni zamanda sağlam səhər yeməyi üçün lazım olan vitaminlərin əksəriyyətindən məhrum da ola bilərlər. Külli miqdarda tərkibində şəkər olan taxılların çoxu istehsal olunur. Bir çox səhər yeməyi ekstruziya ilə istehsal olunur. Səhər yeməyində istifadə edilən taxıl sənayesinin ümumi mənfəət nisbəti 40-45 %, bəzi bazarlarda 90 %-ə kimi nüfuz etmiş və tarixi boyu davamlı olaraq böyümüşdür. ABŞ-də müxtəlif səhər yeməyi taxıllarının sayı 160-dan (1970) 340-a (1998) qədər artmışdır; 2012-ci il üçün proqnozlaşdırılan trend 4.945-dir. Bu yüksək rəqabətli bazarda, səhər yeməyində istifadə edilən taxılların istehsalı ilə məşğul olan şirkətlər getdikcə artan sayda müxtəlif ləzzətlərdə olan dənli bitkilər inkişaf etdirmişdirlər. Bir çox sadə buğda və ağ yulaf əsaslı dənlər mövcud olsa da, digər tatlar şirindir. Ən populyar markalardan bəzilərində lipofilizə edilmiş quru meyvələr vardır, bəziləri desert və ya şəkər kimi şirinləşdirilir. Qarabaşaq sıyığı, mannı kaşa, əkin qarabaşağı sıyığı kimi növləri mövcuddur.

Müsli, bişirilməmiş çərəz, meyvə və yulaf sıyığına əsaslanan səhər yeməyidir. İsveçrə həkimi Maximilian Bircher-Benner tərəfindən 1900-cü illərdə xəstəxana xəstələri üçün hazırlanmışdır. Alpen kimi quru şəkildə qəbul edilə bilər və ya təzə şəkildə qəbul edilə bilər.

Ən isti dənlər sıyıq kimi təsnif edilə bilər. Bunlar isti suda isladılmış, bişmiş və/və ya qaynamış və qaynadılmış hala gətirilmək üçün qaynadılmış taxıl dənlərindən ibarətdirlər. Qəhvəyi şəkər, bal və ya ağcaqayın siropu kimi şirinləşdiricilər istehsalçı tərəfindən əsasən bişirilmə zamanı və ya yeməkdən əvvəl əlavə olunur. Sıyıq xüsusilə Şotlandiya, Uels, İrlandiya və İngiltərədə populyardır. Dondurucu qışlarına görə Şotlandiyada sıyıq əhəmiyyət qazanmışdır. Şotlandlar sıyığın sadəcə su və duzla hazırlanmasını üstün tutarkən, digərləri daha çox qaymaqlı maddələr əlavə etməyi seçirlər. Galler, Welsh zonalarında sıyıq hazırlamaq üçün yulaf yetişdirmək üçün mükəmməl bir iqlim mövcuddur. İrlandiyada soyuğun dərmanı kimi sıyığı viski ilə qarışdırarkən, İngiltərə bu yeməyin kral ailəsinə və ənənələrinə mənsub olduğunu bildirir.
Qərb dünyası

**Qərb dünyası**, **Qərb sivilizasiyası** və ya sadəcə **Qərb** — dünyanın digər mədəniyyətlərinə nisbətən Avropa və Şimali Amerika, həmçinin də Avstraliya ilə Yeni Zelandiyanı göstərmək üçün istifadə olunan siyasi konsepsiya. Soyuq müharibə dövründə Qərb termini, Avropa və Şimali Amerikadakı kommunist olmayan ölkələri göstərmək üçün Qərb bloku olaraq istifadə edilmişdir.

## Tərifləri

Soyuq müharibə dövründə kommunist olmayan ölkələrdə kommunist ölkələrə nisbətən daha çox hüquq və azadlığın olduğu iddiası ilə yaradılan Azad dünya konsepsiyası zamanla xüsusi ilə, Qərb ölkələri tərəfindən Qərb dünyası mənasında istifadə olunur. Bununla birlikdə, azad dünya tərifi ümumiyyətlə Yaponiya kimi Avropalı olmayan, ancaq müttəfiq demokratik ölkələri də əhatə edirdi, lakin demokratik olmayan, lakin soyuq müharibə dövründə Qərblə müttəfiq olan, xüsusilə Cənubi Amerika, Asiya və Afrikadakı ölkələri əhatə etmirdi.

## Tarixçə

Bir çox tarixçilərə görə, Qərb sivilizasiyasının kökü Qədim Yunan və Roma mədəniyyətlərinə əsaslanır. Avropalıların Yeni dünyaya gəlişi ilə Avropa sivilizasiyası ABŞ və Kanada mədəniyyətlərinin də əsasını təşkil etdi.

## Din

Bu gün Qərb dünyasının əksəriyyəti xristian dininə və bu dindən gələn mədəniyyətə mənsubdur.

## Həmçinin bax
*Şərq dünyası

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* Bavaj, Riccardo: ''"The West": A Conceptual Exploration '', European History Online, Mainz: Institute of European History, 2011, retrieved: 28 November 2011.
* Conze, Vanessa, ''Abendland'', EGO – European History Online, Mainz: Institute of European History, 2017, retrieved: 8 March 2021 (pdf).
* Daly, Jonathan. "The Rise of Western Power: A Comparative History of Western Civilization " (London and New York: Bloomsbury, 2014). .
* Daly, Jonathan. "Historians Debate the Rise of the West" (London and New York: Routledge, 2015). .
* ''The Western Tradition'' homepage at Annenberg/CPB  – where you can watch each episode on demand for free (Pop-ups required). Videos are also available as a YouTube playlist.
* J. F. C. Fuller. A Military history of the Western World. Three Volumes. New York: Da capo Press, Inc., 1987 and 1988.
** V. 1. From the earliest times to the Battle of Lepanto; .
** V. 2. From qThe Defeat of the Spanish Armada to Battle of Waterloo; .
** V. 3. From the American Civil War to the end of World War II; .
* 
*
Azər Əliyev

* Azər Əliyev (futbolçu) — Azərbaycanlı futbolçu.
*Azər Əliyev (rəssam) — Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının dosenti.

## Həmçinin bax
* Azər
* Əliyev
Çərəz

thumb|right|200px|Çərəz vitrini

**Çərəz** — müxtəlif bitkilərin meyvələri və ya toxumlarının qurudulması və ya işlənməsi ilə istehsal olunan qəlyanaltı növüdür.

## İstehsalı

Çərəzlər meyvə və toxumların birbaşa günəş işığı altında qurudulması ilə və ya qovurma kimi istilik tələb edən metodlardan istifadə etmək yolu ilə və bəzən dadlı olması üçün duz və ya şəkər əlavə etməklə hazırlanır.

## Növləri
* Adi fındıq
* Günəbaxan toxumu
* Ətirli balqabaq
* Adi badam
* Qoz
* Fındıq
* Ləbləbi
* Kişmiş
* Yer fındığı
Əzizkəndi (Həştrud)

**Əzizkəndi** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 314 nəfər yaşayır (67 ailə).

## İstinadlar
Qarğıdalı unu

thumb|250px|sağ|Qarğıdalı ununun düzəldilməsi

**Qarğıdalı unu** — qarğıdalının üyüdülməsi nəticəsində əldə edilən incə toza verilən addır. Çörək və xəmir işləri başda olmaqla bir çox qidada istifadə olunur.
Müsli

***Müsli***, məşhur səhər yeməyində yeyilən dənli bitkilərdən hazırlanmış yeməkdir.

Adı İsveçrə Almancasında əzmə və ya sıyıq mənasını verən Mües sözündən yaranan Müsli, 1900-cü ildə həkim və diyetoloq Dr. Maksimilian Oskar Bircher-Benner tərəfindən aşkar edilmişdir. Bircher-Brenner, Sürixdəki xüsusi klinikasında xəstələr üçün hazırladığı qarışığı ***Apfeldiätspeise*** adlandırırdı, bu da alma pəhriz yeməyi deməkdir. Daha sonra İsveçrədə standart yemək halına gəldi və öz ixtiraçısının adının şərəfinə ***Birchermüesli*** adını aldı. 
Almaniyada ***Müsli***, ingilis dilli ölkələrdə ***Muesli*** olaraq tanındı. İsveçrədən dünyaya yayılan Muesli, bu ölkədə şam yeməyi olaraq da istehlak edilir. Bunun əksinə olaraq, Azərbaycanda süd istehlakının az olması kimi amillərə görə geniş yayılmamışdır.

*Bircher-Brenner*in orijinal alma pəhrizi resepti təzə turş alma, quru yulaf əzməsi, limon suyu ilə qarışdırılmış qatılaşdırılmış süd, fındıq və badamdan ibarətdir. Bu gün ticarət nöqteyi-nəzərindən qablaşdırılan və quru şəkildə satılan taxıl, qoz-fındıq, yer fıstığı və meyvə hissəciklərinin birləşməsindən meydana gələn müsli uzun müddət təzə saxlanıla bilər. Fərqli növləri bal, ədviyyat və şokolad tərkibi ehtiva edə bilər. Qlütenli və ya qlütensiz növləri mövcuddur.
Qiymə Nisar

**Qiymə Nisar** yalnız Qəzvin bölgəsinə aid olan yemək növüdür. Qiymə Nisar, Qiymədən fərqli olaraq sulu deyil.

## Lazım olan ərzaqlar
* 3 stəkan isladılmış düyü
* 350 qram qıyılmış ət
* 2 ədəd incə doğranmış soğan
* 1 yemək qaşığı portağal qabığı dilimləri
* Yarım stəkan yağ
* 2 yemək qaşığı tomat pastası
* 1 çay qaşığı qara ədviyyəsi
* 1 çay qaşığı plov ədviyyəsi
* Yarım fincan gülab
* 1 yemək qaşığı dəmlənmiş zəfəran
* Yarım stəkan qurudulmuş zirinc
* Lazım olan miqdarda limon tozu
* Lazım olan miqdarda duz
* 4 yemək qaşığı püstə və badam dilimləri

## Hazırlanma qaydası
İlk olaraq uyğun bir tava seçib, ocaq üstünə qoyub, içinə yağı töküb qızdırın. Sonra öncədən doğranmış soğanları töküb yaxşıcasına qızardın, belə ki soğanın rəngi qızıla çevirilsin.
Soğanı qovurduqdan sonra doğranmış əti yağın içinə töküb və qovurun. Qovurma zamanı ətə bir az sarıkök əlavə edib və ədviyyatın ətrini almaq üçün bir az qızardın. Ətin rəngi dəyişdikdə və pis qoxusunun aradan qaldırılmasından sonra daha yaxşı rəng almaq üçün tomat pastası əlavə edib qovurun . Bu addımdan sonra qaraya 3 stəkan su töküb, ət və ləpənin yaxşı bişməsi və suyunun çəkilməsi üçün qabın qapağını örtün. Son 2 dəqiqəlik bişmədə qaynadılması üçün içərisinə gül suyu və bir az zəfəran töküb, qabaqcadan isladılmış düyünü süzün. Öncədən nəzərdə tutulmuş qabın içinə bir az su və yağ töküb, qoyarıq qızsın. Sonra isə qaba süzülmüş düyünün bir qismini töküb, üzərinə limon tozu və plov ədviyyələri tökərik. Sonra düyü və ədviyyatlara bir qat qiymə töküb və bu addımı eyni şəkildə 2-3 yol təkrar edin. Qazanı azacıq odun üstünə qoyub və düyünün qaynadılmasına icazə verin. İndi isə dilimlənmiş badam və püstələri 15 dəqiqə gül suyunda qaynadın. Təzə portağal qabığından istifadə edirsinizsə, portağal qabığını yuyub incə dilimlərə kəsməlisiniz. Sonra portağal qabığını 3 dəfə qaynar suya qoyub və acılığını aradan qaldırmaq üçün bir neçə qaynadan sonra od üstündən götürün. Qurudulmuş zirincləri yuyub və 50 qram kərə yağı və bir çörək qaşığı şəkər ilə qovurma qabına qovurun. Sonra dilimlənmiş badam, püstə və portağalları zirincin üzərinə əlavə edib bir az qızardın. Bir yemək qaşığı zəfəran dəmləyib və dilimlərə əlavə edin və suyun çəkilməsinə icazə verin. Sonra od üstündən götürün. Düyü bişdikdən sonra düyüyə bir az isti yağ əlavə edin. Qaranı bəzəmək üçün qızardılmış zirinc, dilimlənmiş badam və dilimlənmiş püstə ilə bir az zəfəran düyünün üzərinə gəzdirin.

## İstinadlar
*Nəmnak
Mir Möhsün Nəvvabın qəbirüstü abidəsi

**Mir Möhsün Nəvvabın qəbirüstü abidəsi** - Şuşa şəhəri general Quliyev küçəsində yerləşən, Şuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğuna aid ölkə əhəmiyyətli monumental abidə. 1960-cı ildə UNESCO-nun xətti ilə Mir Möhsüm Nəvvabın qəbri üzərində qırmızı mərmərdən abidə-barelyef qoyulub. Abidə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli tarix-mədəniyyət abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır. 1992-ci ildə Şuşa ermənilər tərəfindən işğal edildikdən sonra abidə dağıdılıb.

## Tarixi
Şuşa şəhərində yaşayıb-yaratmış şair, rəssam, astronom, ədəbiyyatşünas, nəqqaş, tarixçi, xəttat və musiqişünas azərbaycanlı alim Mir Möhsün Nəvvab 1919-cu ildə vəfat etmişdir. Qəbrinin üzərində onun oğlu Mir İbrahim Ağamirzadə tərəfindən bunlar yazılmışdır:

1957-ci ildə Tokay Məmmədov Nəvvabın qəbirüstü abidəsini hazırlayıb. Abidənin memarı Rasim Əbdürrəhmanovdur. 1960-cı ildə UNESCO tərəfindən qəbirdə təmir işləri aparılıb. Ermənistan Silahlı Qüvvələri 1992-ci ilin 9 may tarixində Şuşanı işğal etdiyi zaman abidə ermənilər tərəfindən dağıdılıb.

7 noyabr 2020-ci ildə Şuşa Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edildikdən sonra abidənin qalıqları aşkar edilib.

## Həmçinin bax
* Mir Möhsün Nəvvab
* Mir Möhsün Nəvvabın ev-muzeyi

## İstinadlar
Ağdaş (Qaraqoyunlu)

**Ağdaş** — Türkiyənin İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kənd 1928-ci il məlumatına görə **Bəri** və ya **Bari** olaraq adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası
İğdır ilçə mərkəzinə 28&nbsp;km, Qaraqoyunlu ilçə mərkəzinə 13&nbsp;km uzaqlıqdadır.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Aşağı Əlican (Qaraqoyunlu)

**Aşağı Əlican** — Türkiyənin İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Əvvəllər Yuxarı Əlicana bağlı olan və 1990-cı illərdə ayrılan kənd. 1901-ci ildən bəri eyni adı daşımaqdadır. 2014-cü ildə ayrılmadan öncə Orta Əlicana bağlı bir yaşayış yeri olmuşdur.

## Coğrafiyası
İğdır ilçə mərkəzinə 26&nbsp;km, Qaraqoyunlu ilçə mərkəzinə 12&nbsp;km uzaqlıqdadır.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Orta Əlican (Qaraqoyunlu)

**Orta Əlican** — Türkiyənin İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
2014-cü ilə qədər Aşağı Əlicana bağlı bir yaşayış yeri olmuşdur. Qida, Kənd Təsərrüfatı və Heyvandarlıq Nazirliyinin 22.9.2014-cü il tarixli və 12795 nömrəli əmrinə əsasən, Suvarma Sahələrində Torpaqların Düzəldilməsi haqqında Kənd Təsərrüfatı İslahatı Qanununun 3083-cü maddəsinin 14-cü maddəsinə görə, Nazirlər Kabineti 30 sentyabr 2014-cü il tarixində Aşağı Əlican kəndindən ayrılmasına qərar verir. Yaşayış məntəqəsi Orta Əlican adı ilə ayrı bir kənd olur.

## Coğrafiyası
İğdır ilçə mərkəzinə 23&nbsp;km uzaqlıqdadır. Əlican sərhəd qapısı kəndin sərhədləri içərisində yerləşir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Zülfüqar Abbasov

**Zülfüqar Qulu oğlu Abbasov** () — Azərbaycan rejissoru, aktyor. Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2000).

## Həyatı
Zülfüqar Abbasov 1940-cı il may ayının 3-də Gürcüstan SSR-də Borçalı rayonunun Yuxarı Saral kəndində anadan olmuşdur. Əsli-kökü Qərbi Azərbaycanın Vedi və Dərələyəz mahalındandır. Ata babası Dinməz Abbas o mahallarda gedən mənfur erməni qiyamçılarının intiqamçısı olub. Sovetlərdən sonra həbs və sürgünlərdən canını qurtarmaq üçün Borçalıya köçüb. Orta məktəbi Borçalıda bitirib. İki dəfə ali təhsil alıb. 1962-ci ildə A. S. Puşkin adına Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutununun Azərbaycan bölməsini və 1966-cı ildə Bakı Teatr İnstitutunu (indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini) bitirib. Teatr institunda oxuduğu vaxt ona müəllimləri — böyük sənətkar Mehdi Məmmədov və Məlik Dadaşov bu sənətin sirlərini dərindən öyrədiblər. O, rejissor kimi əmək fəaliyyətinə İrəvan Dövlət Dram Teatrında başlayıb. Sonra Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı, Qazax teatrlarında-baş rejissor, direktor və bədii rəhbər kimi çalışıb.

Zülfüqar Abbasov 2022-ci il aprelin 1-də, 81 yaşında vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Z. Abbasov təhsil illərində Tbilisidə İ. İsfahanlının rəhbərlik etdiyi dram dərnəyində çıxış etmişdir. 1967–68-ci illər də C. Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında fəaliyyət göstərmiş, burada "Solğun çiçəklər" (C. Cabbarlı; eyni zamanda Bəhram rolunu oynamışdır), "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük" (N. Vəzirov) və s. pyesləri tamaşaya qoymuşdur. 1968-ci ildən (fasilələrlə) M. Davudova adına Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının rejissorudur (1992-ci ildən həmçinin direktoru, 1999-cu ildən baş rejissor). "Hacı Qara" (M. F. Axundzadə), "Eşq və intiqam" (S. S. Axundov), "Müfəttiş", "Evlənmə" (N. Qoqol), "Əliqulu evlənir" (S. Rəhman), "Cavanşir", "Şeyx Şamil" (M. Hüseyn), "Mahnı dağlarda qaldı", "Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı" (İ. Əfəndiyev), "Şeytan nəsli" (H. Muxtarov), "Dar ağacı" (B. Vahabzadə), "Ölülər" (C. Məmmədquluzadə), "Almaz", "Solğun çiçəklər" (C. Cabbarlı), "Vaqif" (S. Vurğun), "Ayrılmaq anı" (M. Baycıyev) və s. əsərləri tamaşaya qoymuş, aktyor kimi də çıxış etmişdir. Müxtəlif ədəbi mənbələr əsasında yazdığı, həmçinin orijinal süjetli pyeslər yazmışdır.

## Orijinal süjetli pyesləri
* "Nabat xalanın çörəyi" (Mingəçevir teatrı),
* "Vətən dərdi" (Mingəçevir teatrı),
* "Qisas günü" (Mingəçevir teatrı),
* "Kefdi, bu millət" (Mingəçevir teatrı),
* "Qəribə qonşular" (Qazax teatrı) — da oynanılmışdır.

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikasının xalq artisti — 2000

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zülfüqar Abbasov "Qəribə düşmənlər" (1 parça)
* "İnsanlar teatrlardan üz çeviriblər" – Zülfüqar Abbasov
* Ailəsini başsız qoyub, xoşbəxtliyini başqa qadınlarda axtarır
Faktura

**Faktura** () — beynəlxalq ticarət təcrübəsində satıcı tərəfindən alıcıya təqdim olunan və mal və xidmətlərin siyahısı, miqdarı və alıcıya təhvil verildiyi qiymət, malların formal xüsusiyyətləri (rəng, çəki və s.) olan sənəd, çatdırılma şərtləri və ya göndərən və alıcı haqqında məlumat.

## Fakturalar

**Tipik fakturada aşağıdakılar daxil ola bilər**:

* Faktura sözü (və ya vergi fakturası);
* Unikal istinad nömrəsi (hesabdakı yazışmalar üçün);
* Faktura tarixi;
* Kredit şərtləri;
* Mümkün olduqda vergi məbləğləri (GST və ya ƏDV kimi);
* Satıcının adı və əlaqə məlumatları;
* Satıcı şirkətinin vergi və ya qeydiyyat məlumatları, əgər varsa, Avstraliya müəssisələri üçün AŞN və ya AB müəssisələri üçün ƏDV nömrəsi;
* Alıcının adı və əlaqə məlumatları;
* Məhsul və ya xidmətin göndərildiyi və ya çatdırıldığı tarix;
* Satınalma sifariş nömrəsi (və ya alıcı tərəfindən fakturada görünməsi üçün tələb olunan oxşar izləmə nömrələri);
* Məhsul (lar)-ın təsviri;
* Mümkün olduqda məhsul (lar) vahid qiyməti;
* Valyuta ilə göstərilən ümumi məbləğ (simvol və ya qısaltma);
* Ödəniş şərtləri (bir və ya daha çox məqbul ödəniş üsulu, gözlənilən ödənişin son tarixi və gecikmiş ödənişlər üçün ödənişlərin təfərrüatları, yəni həmin tarixdən sonra edilən ödənişlər daxil olmaqla);

Pul köçürməsinin borcları ödəmək üçün üstünlük verildiyi ölkələrdə çap olunmuş hesab-fakturada kreditorun bank hesabı nömrəsi və ümumiyyətlə ödəyəni müəyyənləşdirən əməliyyatla birlikdə göndəriləcək bir istinad kodu olacaqdır.

ABŞ Müdafiə Logistika Agentliyi hesablarda işəgötürənin şəxsiyyət nömrəsini tələb edir. 

Avropa Birliyi rəsmi hesab-fakturalar üçün ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçmiş bütün müəssisələrin müştərilərinə təqdim etmələri üçün ƏDV (Əlavə Dəyər Vergisi) identifikasiya nömrəsi tələb edir. İngiltərədə rəqəm "bu ƏDV-nin fakturası deyil" sözlərini ehtiva etdikdə fakturalarda görünə bilməz. Belə bir hesab-fakturaya pro-faktura deyilir və ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçmiş müştərilər üçün tam hesab-fakturanın əvəzedicisi deyil. 

Kanadada, vergi güzəştinə layiq görülmək üçün qeydiyyatdan keçmiş təchizatçı tərəfindən istehsal olunan 30 ABŞ dollarından yuxarı göndərmələr üçün SATIŞ VERGİSİ qeyd nömrəsi verilməlidir .

Beynəlxalq ticarətdə istifadə olunan fakturalar üçün tövsiyələr, eyni zamanda, malların lojistik aspektinin daha ətraflı təsvirini özündə cəmləşdirən və bu səbəbdən beynəlxalq logistika və gömrük prosedurları üçün əlverişli ola biləcək BMTAİK Ticarət Komitəsi tərəfindən verilir.

## İstinadlar
Şəhriyar Quliyev

**Şəhriyar Nəsib oğlu Quliyev** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Baş Qərargahının tabeliyində olan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin giziri; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Şəhriyar Nəsib oğlu Quliyev 1990-cı il, mayın 25-də Ağdam rayonunun Xaçındərbətli kəndində anadan olub.

2008-ci ildə Sumqayıt şəhər M. Füzuli adına 15 nömrəli tam orta məktəbdən məzun olub.

2009-cu ildə Tovuz Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və 2009–2010-cu illərdə N saylı hərbi hissədə xidmət edib.

2010-cu ildə hərbi hissənin nəzdində "Gizir hazırlığı kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Səfər Əbiyevin 9 avqust 2010-cu il tarixli əmri ilə "K/gizir" hərbi rütbəsi, Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi, general-polkovnik Nəcməddin Sadıqovun 14 iyun 2019-cu il tarixli əmri ilə "gizir" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 10 il ərzində xüsusi əməliyyat taborunun xüsusi əməliyyat qrupunun kəşfiyyatçısı vəzifəsində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı, "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medalı, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Hadrutun və Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 21-də Füzuli rayonu ərazisində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Xocavəndin azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. Ramal və Camal adında 2 oğlu var.

## İstinadlar
Parovoz

[thumb|[Donkaster şəhərində istehsal olunan "LNER Class A4" növünə aid "4468 Mallard" rəsmi olaraq ən sürətli buxar lokomotividir. O, maksimal sürətinə (saatda 203 kilometr) 3 iyul 1938-ci ildə çatmışdır.]]
**Parovoz** və ya **buxar lokomotivi** ― çəkmə gücünü buxar mühərriki vasitəsilə istehsal edən dəmir yolu lokomotiv növü. Bu lokomotivlər qazanda buxar çıxarmaq üçün adətən kömür, odun və ya neft kimi yanacaq materiallarından istifadə edirlər. Buxar lokomotivin əsas təkərlərinə mexaniki olaraq qoşulan porşenləri hərəkətə gətirir. Həm yanacaq həm də su lokomotivlə birlikdə ya lokomotivin özündə, ya da arxasında çəkilən vaqonlarda (tenderlərdə) nəql olunur.

Buxar lokomotivləri ilk dəfə Birləşmiş Krallığda 19-cu əsrin əvvəllərində hazırlanmış və 20-ci əsrin ortalarına qədər dəmir yolu nəqliyyatında istifadə edilmişdir. İlk buxar lokomotivini Riçard Trevitik hazırlamışdır. Con Blenkinsopun müəllif olduğu ticari baxımından uğurlu olan ilk buxar lokomotivin adı Salamanka idi; Corc Stivenson və onun oğlu Robertin şirkəti "Robert Stephenson and Company"-nin istehsal etdiyi Locomotion № 1 1825-ci ildə Stokton — Darlinqton ictimai dəmir yolunda sərnişin daşıyan ilk buxar lokomotivi oldu. 1830-cu ildə Corc Stivenson Liverpul və Mançesteri birləşdirən ilk şəhərlərarası dəmir yolunu açdı. Buxarın dəmir yolları üçün istifadə olunmasının ilk onilliyində "Robert Stephenson and Company" Birləşmiş Krallıq, Amerika Birləşmiş Ştatları və Avropanın əksər hissəsində tanınmış buxar lokomotivi istehsalçısı idi.

20-ci əsrdə "London and North Eastern Railway" şirkətinin baş mühəndis mexaniki Naycel Qrezli bir neçə tanınmış lokomotivin layihəsini hazırladı, onlar içərisində sərnişin xidmətində rəsmi olaraq 100 mil / saat sürəti qət edən "Flying Scotsman" və hələ də dünyanın ən sürətli buxar lokomotivi (saatda 126 mil) olan "A LNER Class A4"-ə aid olan "4468 Mallard".

1900-cü illərin əvvəllərindən buxar lokomotivləri tədricən elektrik və dizel lokomotivləri ilə əvəz olundu,1930-cu illərin sonlarından başlayaraq isə  dəmir yolları tamamilə elektrik və dizel enerjisinə keçdi. Buxar lokomotivlərinin əksəriyyəti 1980-ci illərdə istismardan çıxarıldı, buna baxmayaraq bəziləri turizm və tarixi marşrutlar üçün istifadə edilməyə davam edir.

## İstinadlar
Məntiqi səfsətə

Fəlsəfədə **formal səfsətə**, **deduktiv səhv**, **məntiqi səfsətə** və ya **non sequitur**  ( Latınca "təqib etmir" mənasını verir ) məntiqi quruluşundakı bir qüsur ilə etibarsız göstərilən bir standartda səliqəli şəkildə ifadə edilə bilən düşüncə nümunəsidir. məntiq sistemi, məsələn təklifi məntiqi .  Belə arqument etibarsız olan deduktiv arqument kimi təyin olunur. Mübahisənin özü həqiqi əsaslara sahib ola bilər, lakin yenə də yalan bir nəticəyə malikdir .  Beləliklə, formal səfsətə deduksiyanın yanlış olduğu üçün məntiqi bir proses deyil. Bu, nəticənin həqiqətinə təsir göstərə bilməz, çünki rəsmi məntiqdə etibarlılıq və həqiqət ayrıdır.
14-cü küçə (Manhetten)

**14-cü küçə** () — Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunda yerləşən əsas küçələrdən biri. O, Manhettenin Vest Sayd hissəsinin On Birinci prospekti ilə Manhettenin İst Sayd hissəsinin C prospektinin arasından keçir. O, bir neçə rayonlar arasındakı sərhədi təşkil edir və bəzən Aşağı Manhetten ilə Midtaun Manhetten arasındakı sərhəd kimi qəbul edilir.

Brodvey tərəfdə 14-cü küçə Yunion skver meydanının cənub sərhədini təşkil edir. O, həmçinin Qrinviç Villic, Alfabet Siti və İst Villic rayonlarının şimal sərhədini və Çelsi, Fletayron və Qramersi rayonlarının cənub sərhədini təşkil edir. Üçüncü prospektdən qərbdə 14-cü küçə Manhettenin qərb şəbəkə sisteminin cənub ucunu ehtiva edir. 14-cü küçənin şimal hissəsində küçələr ədədi ardıcıllıqla təqib olunan mükəmməl şəbəkə ərsəyə gətirir.

Nyu-York şəhəri tarixinin əvvəlində, 14-cü küçə prestijli bir yer sayılırdı. Ancaq şəhər şimala doğru böyüdükcə o, cazibəsi və statusunu itirdi və müasir günümüzdə əsasən alış-veriş küçəsi olaraq bölgələrə ayrılıb. 2019-cu ilin oktyabr ayında Üçüncü və Doqquzuncu prospektlər arasında gün ərzində əksər nəqliyyat vasitələrinin hərəkətini qadağan edən avtobus məhdudiyyəti tətbiq edildi.

## İstinadlar