open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qaymaq Mustafa Paşa

**Qaymaq Mustafa Paşa** (ö. 1 oktyabr 1730) — III Əhməd səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinmir. Atası IV Mehmedin sədrəzəmlərindən Bayburtlu İbrahim Paşa, anası isə yenə eyni dövrün sədrəzəmlərindən Mərzifonlu Mustafa Paşanın qızı Fatma xanım idi. Kiçik yaşlarından saraya alındı və burada Əndərunda təhsil aldı. Qapıçıbaşılığa qədər yüksəldi, ardından 1717-ci ilin fevralında ikinci miraxur, həmin ilin iyununda isə qapıçılar kəndxudası oldu. Bu dönəmdə sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşanın qızı Fatma xanımla (ö. 1765) evləndi və onun yaxın adamlarından biri halına gəldi.

1718-ci ilin mayında nişançı vəzir, 1721-ci ilin sentyabrında isə kaptan-ı dərya təyin edildi. Qətlinədək bu vəzifədə qalmışdır. Ancaq qaynatası Nevşəhərli İbrahim Paşa və onun digər qızı Hibətullah xanımın (ö. 1774) əri olan sədarət naibi Mehmed Paşa ilə münasibətləri pis idi və sırf onların vəzifədən alınması üçün tərtiblədiyi üsyan getdikcə böyüyərək qiyama çevrildi. Patrona Xəlilin rəhbərlik etdiyi üsyan, Lalə dövründən narazı olan əhalinin də qatılmasıyla geniş vüsət aldı. Üsyanın pərdə arxasında öz kürəkəni Mustafa Paşanın olduğunu anlayan sədrəzəm üsyanın altıncı günü onu vəzifədən aldı və kaptan-ı dəryalığa Sultan Əhmədin digər kürəkəni Abdi Paşa gətirildi. Buna baxmayaraq iğtişaşlar səngimədi və 29 sentyabr günü saraya edam edilməsi tələb edilən dövlət adamlarının siyahısı göndərildi. Siyahıda sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşa ilə birlikdə, kürəkəni Mehmed Paşanın da adı vardı. Qaymaq Mustafa Paşanın bu siyahıda adı olmasa da, üsyanın dəstəkçisi olduğu üçün Sultan Əhmədiin əmriylə 1 oktyabr 1730 gecəsi digərləriylə birlikdə edam edildi və cəsədləri həmin gecə öküz arabasıyla saraydan çıxarıldı. Üsyançılar cəsədləri təhqir edərək Ətmeydanına qədər sürüklədilər. Ardından Mustafa Paşanın cəsədindən qalan parçaları babası Mərzifonlu Mustafa Paşanın mədrəsəsinin həyətinə dəfn edildi.

Sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşanın qızıyla evlənən Mustafa Paşanın bu nigahdan Sultanzadə Yəhya bəy (ö. 1735) və Sultanzadə Mehmed Əsad bəy (ö. 1775) adlı 2 oğlunun olduğu məlumdur.

## Mənbə

* Songül Çolak, “Patrona Halil Ayaklanmasını Hazırlayan Şartlar ve İsyanın Payitahttaki Etkileri”, Türkler (nşr. Hasan Celal Güzel v.dğr.), Ankara 2002, XII, 525-529;
* 1730 Patrona İhtilâli Hakkında Bir Eser: Abdi Tarihi (nşr. Faik Reşit Unat), Ankara 1943

## İstinadlar
Xanyurdu

* Xanyurdu (Xocalı) — Azərbaycanın Xocalı rayonunun Ballıca kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Xanyurdu (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Oliver Birhoff

OliverBirhoff (; ) — Karyerasını bitirmiş Alman futbolçu. Hücumçu mövqeyində çıxış edib. Hal hazırda Almaniya milli komandasının meneceridir. 1996-cı ildə keçirilmiş Avropa çempionatında ulduzu parlayıb. Klub karyerasında daha çox İtaliyanın Udineze və Milan klubundakı çıxışları ilə tanınıb.

## Karyera Statistikası

### Klub

### Milli komanda

## İstinadlar
Ümumşəhər qəbiristanlığı

**Ümumşəhər qəbiristanlığı** (bəzən **"Qurd qapısı" qəbiristanlığı** kimi qeyd olunur) — Bakının Qaradağ rayonunda yerləşən məzarlıq.

## Coğrafiyası
Qəbiristanlıq Laçın massivinin yaxınlığında, Bakı dairəvi avtomobil yolunun alt hissəsində yerləşir. "Qurd qapısı" adlanan ərazi ilə Sədərək Ticarət Mərkəzi aralığındadır.

## Tarixi
Ümumşəhər qəbiristanlığının dəqiq tarixi məlum deyildir. 

## Dəfn
Məzarlıqda müxtəlif millətlərdən olan insanlar dəfn olunub. Burada azərbaycanlı, yəhudi, rus və erməni millətlərinin nümayəndələri dəfn edilmişdir.

2020-ci ilin 27 sentyabrında başlayan Vətən müharibəsində həlak olan 18 şəhid məzarlıqda dəfn olunmuşdur. Lakın bir müddət sonra şəhid ailələri müraciət edərək qəbirlərin Yasamal rayonundakı Şəhidlər xiyabanına köçürülməsini istəmişlər. 2021-ci il yanvarın 30-da isə rəsmi qurumların şəhid ailələri ilə bir daha görüşü keçirilib, onların qəbir yerlərinin dəyişdirilməsi ilə bağlı ümumi istəyi nəzərə alınıb və müvafiq qərar qəbul edilib. Bundan sonra ümumşəhər qəbirstanlığında dəfn olunmuş 18 Vətən müharibəsi şəhidinin məzarının Yasamal rayonundakı Şəhidlər Xiyabanına köçürülməsi qərara alınıb.

## Qalereya

Ümumşəhər qəbiristanlığı.jpg|Qəbiristanlığın Bakı dairəvi avtomobil yolundan görünüşü
Yusif Muxtarovun məzarı.jpg|Yusif Muxtarovun məzarı
Amaliya Pənahovanın məzarı.jpg|Amaliya Pənahovanın məzarı
Arif Quliyevin məzarı.jpg|Arif Quliyevin məzarı
Yaqub Zurufçunun məzarı.jpg|Yaqub Zurufçunun məzarı
Ramiz Novruzun məzarı.jpg|Ramiz Novruzun məzarı
Rəmişin məzarı.jpg|Rəmişin məzarı
Ağakişi Kazımovun məzarı.jpg|Ağakişi Kazımovun məzarı
Oqtay Əliyevin məzarı.jpg|Oqtay Əliyevin məzarı
İranə Tağızadənin məzarı.jpg|İranə Tağızadənin məzarı


## Həmçinin bax
* Məzarlıqda dəfn olunan məşhurların siyahısı

## İstinadlar
Film turizmi

**Film turizmi** — film, televiya verilişləri və ya başqa məqsədlərlə çəkiliş aparılan yerləri ziyarət etməyi hədəfləyən şəxslər üçün nəzərdə tutulan turizm növü. Film sektorunun inkişafı ilə birlikdə bu turizm sahəsi sürətlə inkişaf edir. Filmdə göstərilən tarixi yaxud ideoloji əhəmiyyəti böyük olan ərazilər tamaşaçılara tanıdılır və insanlar bu yolla göstərilən ərazilərə səfər etməyə həvəsləndirilir. Film turizmi üçün təşkil olunan turlarda əraziləri ziyarətdən başqa, filmdə istifadə olunan əşyaların geniş nümayişi də nəzərdə tutulur.

İngiltərədə Harri Potter filminin səhnələrinin çəkildiyi Alnvik qalasında ziyarətçi sayında 120% artım qeydə alınıb və bu artım əraziyə təxminən 9 milyon funt-sterlinq dəyərində turizm gəliri gətirib.

## İstinadlar
Cuzeppe Sinyori

**Cuzeppe Sinyori** (; )— İtaliyalı keçmiş futbolçu. Hücumçu mövqeyində oynayıb. İtaliya millisinin üzvü olub.

Sinyori, A Seriyasında ardıcıl 10 səfər oyununda qol vurmaqla rekorda sahibdir (1991–92-də "Focca" ilə bir oyun, 1992–93-də "Latsio" ilə 9 oyun).

## Karyera

### Klub
"İnter" klubunun uşaq futbol məktəbinin yetirməsi olan Cüzeppe Sinyori, ilk debütunu, 1984-cü ildə həvəskarlar çempionatında oynayan "Leffe" komandasında edib. Burada iki mövsüm çıxış edən futbolçu pozunu yaxşı tərəfdən göstərir və komandasının D Seriyasına yüksəlməsinə kömək edir.

Sinyori 1986-cı ildə C Seriyasında yarışan "Pyaçentsa" klubuna keçir. "Pyaçentsa"da 3 il oynadı, 46 matçda 7 qol vurur. 1987–88 mövsümunu icarə əsasında "Trento" klubunda keçirir.

1989-cu ildə "Focca" klubuna keçir. Burada baş məşqçi Zdenek Zeman, Sinyorini cinahdan çıxararaq hücumun mərkəzinə yerləşdirir. Sinyori, "Focca"da 105 oyunda meydana çıxır və 38 qol vurur. "Focca" klubu İtaliya A Seriyasına çıxır.

1992-ci ildə Sinyori, ilk mövsümdə 26 qolla İtaliya çempionatının bombardiri olduğu "Latsio"ya keçdi. O, həmçinin növbəti mövsümdə 23 görüşdə 23 qol vuraraq təkrar A Seriyasının bombardiri olur. 1995-ci ildə "A Seriyası"nda meydana çıxdığı 27 görüşdə 17 qol vurdu. Elə həmin il Cüzeppe Sinyori "Latsio"nun kapitanı təyin edilir. 11 iyun 1995-ci ildə Serxio Kraniotti Sinyorini çox əhəmiyyətli pul qarşılığında "Parma"ya buraxdığını açıqladı. Bu, "Latsio" azarkeşlərini qəzəbləndirir. Onlar, Karionttinin evinin yanına yığışaraq orda nümayiş keçirir. Tiffozi, evə pomidor, yumurta və sikkələr ataraq, və Kraniottidən Sinyorinini satmamasını tələb edir. "Latsio" rəhbərliyi açıq şəkildə bunu gözləmirdi: elə həmin gün Kraniotti danışıqları dayandırdığını açıqladı. 1996-cı ildə Sinyori 31 matçda 24 qol vuraraq üçüncü dəfə çempionatın bombardiri oldu, lakin Sakki onu, İtaliya milli komandasının Avro-96 üçun olan heyətinə dəvət etmir. Növbəti mövsüm Sinyori A Seriyasında 15 qol vurur. "Latsio"da Dino Zoff baş məşqçi postunu tərk edir və isveçli Sven-Qoran Eriksson "Latsio"nun baş məşqçisi təyin edilir. Futbolçunun yeni baş məşqçi ilə münasibətləri pozulur."Latsio" , Sinyorinin yoxluğunda İtaliya Kubokunu qazandıqda, Eriksson, oyunçuya mükafat verməkdən imtina edir. Mövsüm sonunda, Sinyori "Latsio"nu tərk etmək məcbüriyyətində qalır.

1998-ci ildə o "Sampdoriya"ya keçir və 17 matçda Sinyori cəmi 3 qol vurur.

Onurğa əməliyyatı keçirdikdən sonra 1998-ci ilin iyulunda "Bolonya"ya keçir və burada 5 ildə 67 qol vurdu.

Sonra Yunanıstanda "İraklis", Macarıstan klubu "Sopron" komandalarında oynayır və 2006-cı ildə karyerasını bitirir.

### Milli komanda
31 may 1992-ci ildə İtaliya Milli komandasının heyətində, Portuqaliya ilə matçda debüt edir.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İqor Protti

**İqor Protti** (; ) — İtaliyalı keçmiş peşəkar futbolçu. Hücumçu mövqeyində oynayıb.

## Karyerası
O, karyerasının çox hissəsini B Seriyası və C Seriyası klublarında keçirib.

İqor Protti karyerasına 1983-cü ildə "Rimini" komandasında başlayıb. 27 may 1984-cü ildə "Rimini" klubu ilə 16 yaşında C1 seriyasında peşəkar futbolçu kimi debüt etdi. Ancaq burada cəmi 7 oyunda meydana çıxır.

1985-ci ildə "Livorno" klubuna transfer edilir. 3 il "Livorno" klubunun formasını geyinən futbolçu, meydana çıxdığı 75 oyunda 12 dəfə fərqlənir.

1988-ci ildə "Virtus Bergamo Alzano" klubuna keçir və burada meydana çıxdığı 30 oyunda rəqib qapılarına 10 dəfə yol tapır.

1989-cu ildə futbolçunun 3 il çəkəcək "Messina" karyerası başlayır. "Messina" klubunda 105 oyunda meydana çıxır və çempionat oyunlarında 31 qol vurur.

1992-ci ildə "Bari" klubuna transfer olunur. 1994-cü ildə "Bari" klubu ilə karyerasında ilk dəfə A Seriyasında debüt edir. "Napoli" klubuna qarşı oyunda A Seriyasında ilk qolunu, "Latsio" klubuna qarşı oyunda isə ilk het-trikini edir. 1995–96 mövsümundə, Cüzeppe Sinyori ilə birlikdə İtaliya A Seriyasının bombardiri olur. "Bari" klubunda 112 çempionat oyununda meydana çıxır və 46 qol vurur.

1996-cı ildə "Latsio" klubuna keçir. "Latsio"da 27 çempionat oyununda meydana çıxır və 7 qol vurur.

1997-ci ildə "Napoli" klubuna keçir və meydana çıxdığı 27 oyunda 4 dəfə fərqlənir.

1998-ci ildə qısamüddətli qoşulduğu "Latsio" klubunda 2 oyun keçirdikdən sonra, B Seriyasında yarışan "Reccana" klubuna keçir. Burada meydana çıxdığı 24 oyunda 8 qol vurur.

1999-cu ildə, C1 Seriyasında yarışan "Livorno" klubuna keçir. Tezliklə o bu klubun tarixinə düşəcək oyunçuya çevrilir. Klubda ilk mövsümundə 11 qol vurur. Daha sonra "Livorno"nun kapitanı oldu. "Livorno" klubu C1 Seriyasının 2001–02 mövsümündə çempion olur və B Seriyasına yüksəlir. İqor Protti isə, C1 Seriyasında mövsümun bombardiri olur. Növbəti mövsüm İqor Protti B Seriyasının bombardiri olur. Daha sonra o, 2003–04 mövsümündə gözəl oyunu ilə, "Livorno"nun A Seriyasına yüksəlməsinə kömək edir. 2005-ci ildə futbolçu karyerasını "Livorno"da bitirir. İqor Protii "Livorno"ya ikinci gəlişində 192 çempionat oyununda meydana çıxır və 108 qol vurur.

## Uğurları

### Komanda
**Latsio**

* İtaliya Superkuboku: 1998

**Livorno**

* C1 seriyası: 2001–02

### Fərdi
* Serie A bombardiri: 1995–96 (24 qol, Cüzeppe Sinyori ilə birlikdə)

* B seriyasının bombardiri: 2002–03 (23 qol)

* C1 seriyasının bombardiri: 2000–01 (20 qol), 2001–02 (27 qol)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İdman turizmi

**İdman turizmi** - turistlərin idman yarışlarında və tədbirlərində iştirakçı, yaxud tamaşaçı kimi  (izləmək üçün) iştirakı nəzərdə tutan turizm növü. İdman turizmi sürətlə inkişaf edən turizm sahələrindən biridir. Olimpiya oyunları, Beynəlxalq Tennis turnirləri, “Formula 1” Qran-pri yarışı, FİFA Dünya Kuboku oyunları idman turizminin inkişafında böyük rol oynayır. İdman turizmi iki böyük qola ayrılır: yay idman oyunları turizmi və qış idman oyunları turizmi. Mövsümündən asılı olmayaraq idman turizmi nə qədər cəlbedici görünsə də, bu turizm sahəsində müəyyən təhlükələr (yaralanma, əlilqalma) mövcuddur.

İdman turizmi macəra turizmi ilə birlikdə ən çox stress atmağa kömək edən turizm sahəsi hesab olunur. Bununla belə, idman turizminin inkişafı üçün çox böyük investisiyalara ehtiyac duyulur (infrastruktrun qurulması, avadanlıqlarla təminolunma, lazım olduğu təqdirdə tibbi müalicə və s.).

Müxtəlif xalqların milli idman oyunlarının təbliğı, yəni idman turizmi multikultural dəyərlərin formalaşması üçün əhəmiyyət kəsb edir.

## Növləri
İdman turizmi çoxşaxəli olduğuna görə təsnifatlaşdırılaraq qruplar halında öyrənilməlidir:
* Su idman turizm növləri - üzgüçülük, avarçəkmə, dalğıclıq, qayıq yarışları
* Döyüş-özünümüdafiə idman turizm növləri - boks, kikboks, taekvondo, karate, güləş, cüdo
* Top ilə oynanılan idman turizm növləri - basketbol, həndbol, voleybol, beysbol
* Futbol - topu qapıdan keçirməklə qol atmağı (xal qazanmağı) hədəfləyən 2 rəqib komanda arasında oynanılan oyun.
* Tennis
* Amerikan futbolu
* Qolf
* Qılıncoynatma
* Alpinizm
*Oxatma
* Badminton
* Gimnastika
*Cipinq - yüksək keçicilik qabiliyyətli avtomobillərdə dərə-təpəlik yerlərdə səyahət;

## Azərbaycanda idman turizmi
## İstinadlar
Tavaq (Miyanə)

**Tavaq** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 2,026 nəfər yaşayır (415 ailə).

## İstinadlar
Tural Rəşidov

**Tural Fazil oğlu Rəşidov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Baş Qərargahının tabeliyində olan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin giziri; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Tural Fazil oğlu Rəşidov 1989-cu il, mayın 30-da Balakən rayonunun Tülü kəndində anadan olub.

2006-cı ildə Balakən rayon İ. Nəsimi 2 nömrəli tam orta məktəbdən məzun olub.

2007-ci ildə Balakən Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və 2007–2008-ci illərdə N saylı hərbi hissədə xidmət edib.

2009-cu ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "MAHHXHQ hazırlığı", 2018-ci ildə isə hərbi hissənin nəzdində "Təməl Xüsusi Təyinatlı" kurslarını bitirib.

Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi, general-polkovnik Nəcməddin Sadıqovun 6 aprel 2018-ci tarixli əmri ilə "K/gizir" hərbi rütbəsi, 28 aprel 2020-ci il tarixli əmri ilə "gizir" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 11 il ərzində motoatıcı manqa komandiri, mexanikləşdirilmiş taborun (BMP-3) kəşfiyyat taqımının kəşfiyyat manqasının komandiri, xüsusi təyinatlı dəstənin xüsusi təyinatlı komandasının kəşfiyyatçısı (atıcı), kəşfiyyat dəstəsinin çevik kəşfiyyat taqımının çevik kəşfiyyat qrupunun kəşfiyyatçısı (snayper), kəşfiyyat dəstəsinin çevik kəşfiyyat taqımının çevik kəşfiyyat qrupunun kəşfiyyatçısı (radiotelefonçu) vəzifəsində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmri ilə "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ zirvələri uğrunda gedən xüsusi əməliyyata, həmçinin Cəbrayılın və Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 15-də Füzuli rayonu ərazisində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Balakən Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Şücaətə görə", "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə", "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. Amin, Fərid və Fazil adında üç oğlu var.

## İstinadlar
Gənc Əli Paşa

**Gənc Əli Paşa** (ö. 1 oktyabr 1730) — III Əhməd səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinmir. Atası Lalə dövrünün sədrəzəmi Nevşəhərli İbrahim Paşanın qardaşı Xəlil ağadır. 1711-ci ildə atasının vəfatından sonra qardaşı Mustafa ağa ilə birlikdə əmisinin himayəsinə girdi. Saraya alınaraq Əndəruna təhsil aldı. Qapıçılar kəndxudası ikən 21 fevral 1724-cü ildə baş tutan mərasimlə Sultan Əhmədin qızlarından Ümmügülsüm Sultanla nişanlandı. Cütlüyün toy mərasimi isə bir neçə ay sonra baş tutdu. Bu nigahdan paşanın Mehmed (ö. 1763) və Mustafa bəy (ö. 1780) adlı 2 oğlu dünyaya gəldi. Mərasimin ardından vəzir ünvanı alan Əli Paşa əmisinin nüfusundan istifadə edərək sürətlə yüksəldi. 1727-ci ildə Qarahisar sancaqbəyi, 1728-ci ildə isə Hələb bəylərbəyi təyin edildi.

Ancaq 1730-cu ildə baş verən Patrona Xəlil üsyanı hər şeyi alt-üst etdi. Belə ki, üsyan əsnasında üsyançılar tərəfindən edamı tələb edilənlər arasında onun da adı vardı. Sultan Əhməd kürəkənini qorumaq üçün bütün vəzifələrindən azad edib paytaxtdan uzaqlaşdırmaq istədi. Ancaq üsyançılar bununla qane olmadı. Nəticədə Əli Paşa, əmisi Nevşəhərli İbrahim Paşa, onun kürəkənləri Mustafa Paşa, Mehmed Paşa və digər tələb edilənlərlə birlikdə edam edilərək üsyançılara təslim edildi. Təslim edilən digər cəsədlərlə birlikdə Əli Paşanın bədəni də şəhərin küçələrində gəzdirildi. Dəfn olunub-olunmadığı barədə dəqiq məlumat yoxdur.

Qardaşı Mustafa Paşa isə Sultan Əhmədin qızlarından Zeynəb Sultanla nigahlanmışdır.

## Mənbə

* Sicil-i Osmani I, s. 298.
* Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, Oğlak Yyaınları, 4. baskı, s. 311-313

## İstinadlar
Aldo Serena

**Aldo Serena** ( it. *Aldo SerenaAldo Serena* ; ) — İtaliyalı keçmiş peşəkar futbolçu. Karyerası boyunca bir neçə İtaliya klubunda çıxış edən oyunçu dörd A Seriyasl çempionlluğu titulunu qazanmışdır. O, əsasən liqa titulu və UEFA Kuboku da daxil olmaqla bir neçə kubok qazandığı "İnter"dəki çıxışı ilə xatırlanır. Milli komanda səviyyəsində, o, 1986 FIFA Dünya Kuboku və 1990 FIFA Dünya Kubokunda İtaliya milli komandasını təmsil edərək, komandanın sonuncu turnirdə üçüncü yeri tutmasına kömək etmişdir.

## Klub karyerası
Serena karyerası ərzində bir sıra İtaliya klublarında çıxış edib: "Montebelluna", "İnter", "Komo", "Bari", "Milan", "Yuventus" və "Torino". 

Treviso əyalətinin Montebelluna şəhərində anadan olan Serena gənclik illərini doğma şəhərinin gənclər akademiyasında oynayaraq keçirib. 1977-ci ildə D Seriasında çıxış edən "Montebelluna" komandasında peşəkar debüt etdikdən və debüt mövsümündə 29 oyunda 9 qol vurduqdan sonra Serena növbəti mövsümdə 1978-ci ildə ilk dəfə "İnter" klubuna qoşuldu; onun "Latsio" klubuna qarşı keçirilən Seria A-da ilk oyunu 4:0 qələbə hesabı ilə bitdi və qollardan birinin müəllifi özü oldu. O, klubda keçirdiyi ilk mövsümdə 1981-82 İtaliya Kubokunu qazansa da əsasən ehtiyat oyunçu sayılırdı və buna görə də bir neçə digər İtaliya kublarına icarəyə verilırdı; o, icarə əsasında "Komo", "Bari", derbi rəqibi "Milan"və "Torino" klublarında hərəsində bir mövsüm çıxış etmişdir. O, həmçinin 1985-1987-ci illər arasında rəqib "Yuventus"la uğurlu iki mövsüm keçirdi, A Seriyasında 51 oyuna 21 qol vurdu, həmçinin 1985-ci ildə Qitələrarası Kuboku və 1985-86 Seriya A çempionluğunu qazandı; Turin təmsilçisinin formasıyla o, bütün yarışlarda ümumilikdə 71 oyuna 36 qol vurmuşdur. Serenanın 1987-ci ildə "İnter"ə ikinci qayıdışı daha böyük uğur gətirdi. Onun Milan təmsilçisinin formasıyla keçirdiyi ən uğurlu mövsüm 1988-89-cu illərə təsadüf etdi, həmin dövrdə klubun baş məşqçisi Covanni Trapattoni idi və klub tarixində 13-cü dəfə 58 rekord xal sayı ilə Skudettonu qazandı, Serena isə 22 qolla mövsümum bombardiri oldu. Daha sonra klubla 1989 İtaliya Superkubokunu və 1990-91 UEFA Kubokunu qazandı.

Serena və Kristian Vyeri (2005-ci ildə) Turin və Milanın rəqib komandalarının hər ikisində oynamış yeganə futbolçulardır və Serena həm də üç klubla (Yuventus, İnter, Milan) Serie A titulunu qazanan altı futbolçudan biridir; bunu bacaran digər oyunçular Covanni Ferrari, Filippo Cavalli, Pyetro Fanna, Serjo Qori və Attilio Lombardodur.

## Uğurları və titulları

### Klub

#### İnter Milan
* İtaliya çempionu : 1989
* İtaliya Kubokunun qalibi : 1982
* Super Kubokun qalibi : 1989

#### Yuventus
İtaliya çempionu : 1986

#### Milan
İtaliya çempionu : 1992, 1993

### Şəxsi
İtaliya çempionatının bombardiri : 1989 (22 qol)

## İştirak statistikası

## İstinadlar
Enrike Mateos

**Enrike Mateos Mansebo** (; ) — hücumçu mövqeyində oynamış İspaniya futbolçusu.

O, La Liqada "Real Madrid", "Sevilya" və "Betis" kimi klubları təmsil edərək 123 oyuna 48 qol vura bilmişdir.

## Klub karyerası
Madriddə anadan olan Enrike təhsilini "Real Madrid" klubunun məktəbində bitirdi. O, klubda keçirdiyi 8 il ərzində əsasən ehtiyat oyunçu qismində çıxış edirdi və bu müddət ərzində 13 əsas titul qazanmışdır. Onun ən uğurlu La Liqa mövsümü 1956–57 təsadüf etdi, həmin çempionluq mövsümündə o, 21 oyuna 14 qol vurmağı (karyerasının ən yaxşı nəticəsi) bacarmışdır. O, Çempionlar Kubokunda keçirdiyi 16 oyuna 9 qol vurmuş və dörd dəfə turnirin qalibi olmuşdur.

Mateos "merinqlər"i 1961-ci ilin yayında tərk etdi və ümumlikdə 93 oyuna 50 qol vurmuşdur. Daha sonra o, ölkəsinin "Sevilya", "Rekreativo", "Real Betis" və "Ximnastika Torrelaveqa" klublarında çıxış etdi. "Sevilya"nın heyətində oynayarkən o, karyerası boyu sağalmayacağı zədə aldı. 37 yaşında karyerasını bitirənə qədər o, həmçinin Şimali Amerika Futbol Liqasının "Klivlend Stokers" klubunda və Cənubi Afrikanın "İst London Seltik" klubunda oynadı.

Sonradan Mateos təxminən iyirmi il məşqçi olaraq çalışdı. Peşəkar səviyyədə qazandığı ən böyük müvəffəqiyyət "Kadis" klubunu tarixində ilk dəfə üst liqaya çıxarması oldu, lakin növbəti mövsüm Andalusiyalılar geri aşağı divizyona qayıtdıqları üçün istefaya göndərildi.

## Milli komanda karyerası
Mateos 4 il ərzində İspaniya millisinin heyətində 8 oyunda iştirak etdi. O, 31 mart 1957-ci ildə Belçika millisinə qarşı ilk yoldaşlıq oyununda qol vurmağı bacardı, oyun 5–0 ispaniyalıların xeyrinə başa çatdı.

### Millidə qolları

## Ölümü
Mateos, 67 yaşı olmasından iki həftə əvvəl, 6 iyul 2001-ci ildə Seviliyada öldü.

## Nailiyyətləri
**Real Madrid**

* La Liqa: 1953–54, 1954–55, 1956–57, 1957–58, 1960–61
* Çempionlar Kuboku: 1955–56, 1956–57, 1957–58, 1958–59, 1959–60
* Qitələrarası kubok: 1960
* Latın Kuboku: 1955, 1957

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Enrike Mateos BDFutbol-da
* Enrike Mateos manager profile BDFutbol-da
* Enrike Mateos National-Football-Teams.com-da
* Eu-Football-da İspaniya heyətində statistikası
Alfred Kelbassa

**Alfred Kelbassa** () ― hücumçu mövqeyində oynamış Almaniya futbolçusu.

Karyerasının böyük hissəsini "Horst-Emşer" və "Borussiya Dortmund" klublarında keçirmişdir.

O, Qərbi Almaniya millisinin heyətində 6 oyuna 2 qol vurmağı bacarmışdır və 1958 FİFA Dünya Kubokunda iştirak etmişdir.

## Nailiyyətləri

### Klub
**[[Borussiya Dortmund FK|Borussiya Dortmund]]**

* Almaniya futbol çempionatı (3): 1956, 1957, 1963

## İstinadlar
Silahdar Mustafa Paşa

**Silahdar Mustafa Paşa** (ö. 1798) — I Əbdülhəmid və III Səlim səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi və əsli bilinmir. Əndərunda tərbiyə edildikdən sonra saraya alındı və silahdarlığa qədər yüksəldi. 1780-ci ilin oktyabrında vəzirlik rütbəsi alaraq öncə Salonikiyə, ardından Hələbə təyin olundu. 1784-cü ildə Karesi sancaqbəyi və ardından divan üzvü oldu. Həmin ilin mayında Sultan Mustafanın qızlarından Bəyxan Sultanla nigahlandı. Bu nigahdan övladı olmamışdır.

Sultan Əbdülhəmidin vəfatının ardından xanımı Bəyxan Sultanın qardaşı Sultan Səlimin taxta çıxması ilə divanda üstünlük əldə etdi. Belə ki, yeni sultan hər cümə salamlığının ardından bacısı Bəyxan Sultanı və Mustafa Paşanı ziyarət edirdi.

1789-cu ilin sentyabrında sədarət naibi təyin edilən Mustafa Paşa 1791-ci ildə ordunun paytaxta gəlişinədək bu vəzifədə qaldı. Ardından öncə Moreya, daha sonra 1794-cü ildə Əyriboz, 1795-ci ildə Saloniki, 1796-cı ildə Bosniya sancaqbəyliyinə gətirildi. Bu vəzifəsində ikən 1798-ci ildə vəfat etdi və burada dəfn olundu. İlk evliliyindən Əyyub Əhməd bəy (ö. 1813) adlı oğlu olduğu bilinir.

## Mənbə

* Sicil-i Osmani IV, s. 165.

## İstinadlar
Kiçik Hüseyn Paşa

**Kiçik Hüseyn Paşa** () — I Əbdülhəmid və III Səlim səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Əslən çərkəz olub, 1757-ci ildə dünaya gəlmişdir. Silahdar İbrahim Paşanın köləsi ikən 1767-ci ildə Şahzadə Mehmedin doğulması münasibətilə Sultan Mustafaya hədiyyə edildi. Ancaq şahzadənin 5 yaşında vəfat etməsiylə, sultanın digər oğlu Şahzadə Səlimin xidmətinə alındı. Uzun illər onun xidmətində qalan Hüseyn, şahzadənin taxta çıxmasıyla sürətlə yüksəldi. 1789-cu ilin oktyabrında baş çuxadar, 10 mart 1792-ci ildə isə kaptan-ı dərya oldu. Həmin il Sultan Əbdülhəmidin qızlarından Əsma Sultanla evləndirildi ancaq bu nigahdan paşanın övladı olmadı.

1797-ci ilin dekabrında Vidin sərdarı olaraq donanmayla səfərə yollandı. Səfərdən döndükdən sonra 8 dekabr 1803-cü ildə anidən vəfat etdi. Cənazəsi Əyyubsultandakı Mehrişah Validə Sultan türbəsinin həyətinə dəfn edildi.

## Mənbə
* Songül Çolak, "Patrona Halil Ayaklanmasını Hazırlayan Şartlar ve İsyanın Payitahttaki Etkileri", Türkler (nşr. Hasan Celal Güzel v.dğr.), Ankara 2002, XII, 525–529;
* 1730 Patrona İhtilâli Hakkında Bir Eser: Abdi Tarihi (nşr. Faik Reşit Unat), Ankara 1943

## İstinadlar
Seyid Mustafa Paşa

**Seyid Mustafa Paşa** () — I Əbdülhəmid və III Səlim səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinməsə də, indiki Nevşəhərdə doğulduğu məlumdur. Atası Seyid Əli bəy bölgənin məşhur din xadimlərindəndir. Qardaşı isə gələcəkdə sədarətə yüksələn Silahdar Mehmed Paşadır. 1747-ci ildə İstanbula gətirildi və saray aşçısı olan Süleyman ağanın yardımıyla saray mətbəxinə xidmətçi olaraq anıldı. O illərdə Şahzadə Əbdülhəmidlə yaxın münasibət qurdu və onun qəhvəçisi kimi xidmət göstərdi. Şahzadənin taxta çıxmasının ardından o da yüksəlməyə başladı. Öncə silahdar və baş qapıçı, ardından 1777-ci ilin mayında miraxur və qapıçılar kəndxudası təyin olundu. 1778-ci ilin sentyabrında vəzirliklə Raqqa sancaqbəyliyinə, daha sonra isə nişançı vəzirliyə yüksəldi.

6 noyabr 1778-ci ildə Sultan Mustafanın qızlarından Şah Sultanla evləndirildi. Sarayda keçirilən toy mərasiminin ardından Cağaloğlu səmtindəki sarayda yaşamağa başlayan cütlüyün yeganə övladı olan Şərifə Həvva xanım Sultan 1780-ci ildə dünyaya gəlmiş, 6 ay sonra vəfat edən qızcığaz babası Sultan Mustafanın türbəsinə dəfn edilmişdir.

Toy mərasiminin ardından Anadolu və Rumelinin müxtəlif əyalətlərinə təyin olundu. 1779-cu ilin martında Aydın, oktyabrında Bosniya, ardından Belqrad və Konya, 1780-ci ildə ikinci dəfə Aydın, 1782-ci ilin dekabrında Hələb və Karesi sancaqbəyliyinə gətirildi. Daha sonra Sivas sancaqbəyliyi ilə divan üzvlüyünə yüksəldi. Ancaq çox keçmədən 1784-cü ildə təqaüdə ayrıldı.

İllərcə dövlət vəzifələrindən uzaq qalan Mustafa Paşa Sultan Səlimin son illərində 1807-ci ildə sədarət naibi oldu. Ardından 4 avqust 1808-ci ildə vəzir rütbəsiylə Filibəyə göndərildi. Vəzifəsini tamamlamasının ardından İstanbula geri çağrıldı və paytaxtın yaxınlığındakı köşkündə yaşamağa məcbur edildi. 1813-cü ildə burada vəfat etdi. Məzarı xanımı Şah Sultanın Əyyubsultandakı türbəsinə (Şah Sultan külliyəsi) dəfn edildi.

## Mənbə

* Sicil-i Osmani IV, s. 180.
* Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, Oğlak Yyaınları, 4. baskı, s. 311-313

## İstinadlar
Hacı Əbdülfəttah Paşa

**Hacı Əbdülfəttah Paşa** (ö. 1702) — II Mustafa səltənətində kaptan-ı dərya olan Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Dərya bəylərindən olub, haqqında məlumat olduqca azdır. 1694-cü ildə İstanbul donanmasının rəisi oldu. 1701-ci ildə kaptan-ı dərya olsa da, bir il sonra səhhəti pisləşdi. Bu səbəblə  23 dekabr 1702-ci ildə vəzifədən alındı. Çox keçmədən Saaqız adası yaxınlığında vəfat etdi və orada dəfn olundu.

## İstinadlar
Seyid Əhməd Paşa

**Seyid Əhməd Paşa** (ö. 1799) — I Əbdülhəmid və III Səlim səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinməsə də, Ədirnədə dünyaya gəldiyi məlumdur. Atası Anadolu bəylərbəyliyinə qədər yüksələn Kürəkən Süleyman Paşadır. Atası ölümündən bir neçə ay öncə Sultan Əhmədin qızlarından Zübeydə Sultanla evlənmiş, bu səbəblə uşaqlığından bəri saraya yaxın olmuşdur. Əndərunda təhsil aldıqdan sonra saraya alındı və baş qapıçılığa qədər yüksəldi. Ardından 1780-ci ildə Bozox, 1781-ci ilin iyulunda Moreya, 1782-ci ilin sentyabrında isə vəzir rütbəsiylə Krit sancaqbəyliyinə təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 29 aprel 1784-cü ildə Sultan Mustafanın qızlarından Xədicə Sultanla nişanlandı və həmin ilin iyununda Anadolu bəylərbəyi oldu. Cütlüyün toy mərasimi isə 1787-ci ilin oktyabrında baş tutdu. Bu nikahdan paşanın övladı olmadı.

Toy mərasiminin ardından Sofiya mühafizəsi ilə vəzifələndirildi və Rumeli bəylərbəyi seçildi. 1798-ci ilədək Anadolu və Rumelinin müxtəlif əyalətlərində xidmət göstərdi. Ən son xidmət yeri olan Ərzurumda 1799-cu ildə vəfat etdi.

İlk evliliyindən dünyaya gələn böyük oğlu Ələddin Paşa özü kimi Anadolu bəylərbəyliyinə qədər yüksəlmiş, 1801-ci ildə Sultan Əbdülhəmidin qızlarından Hibətullah Sultanla evlənmişdir. 1813-cü ildə vəfat etmişdir. Digər oğlu Osman Paşa isə 1808-ci ildə Karesi sancaqbəyi olmuş, 1809-cu ildə bölgədəki iğtişaşlarda şəhid düşmüşdür.

## Mənbə
* Sicil-i Osmani I, s. 220.
* Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, Oğlak Yyaınları, 4. baskı, s. 311–313

## İstinadlar
Petro Paolo Virdis

**Antonio Petro Paolo Virdis** (; ) — İtaliyalı keçmiş futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub.

## Bioqrafiya
Futbolçu Sassaridə dünyaya gəlib. Hal-hazırda Milanda yaşayır, yemək və şərab satan kiçik bir "Virdisin dadı" adlı dükana sahibdir.

## Karyerası
Pietro Paolo Virdis "Juvenilia Sassari" klubunun gənclər komandasında futbol oynamağa başlayıb. 1971–1973-cü illərdə burada iki il keçirəndən sonra 16 yaşında D Seriyası klubu olan "Nuoreze"yə dəvət edilir. Virdis burada bir mövsümdə meydana çıxdığı 35 oyunda 11 qol vurur.

1974-cü ildə "Kalyari" klubu tərəfindən satın alınır. Onun İtaliya çempionatında debütu 6 oktyabr 1974-cü ildə "Udineze" ilə görüşdə təsadüf edri. Yeni komandadasında ilk ildə 19 matç keçirsədə fərqlənə bilmir. Sonrakı 1975/76 mövsümündə Virdis öz oyununu tapır və 23 matçda 6 qol vurdu. "Kalyari"də son mövsümundə klub mövsümü sonuncu olaraq başa vurur və B Seriyasına düşür. Həmin mövsüm Virdis 33 matç keçirərək 18 dəfə qol vurur.

Bundan sonra "Yuventus" klubunun prezidenti Campyero Boniperti şəxsən Petrodan Turin klubuna keçməsini istəyir. Futbolçu özu Kalyaridə qalaraq və klubun elitaya dönməsinə kömək etməsini istəməyinə baxmayaraq anasının məsləhəti ilə yenə "Yuventus"a keçir.

## Uğurları

### Yuventus
* İtaliya çempionu **(2)**: 1977/78, 1981/82
* İtaliya Kubokunun qalibi: 1978/79

### Milan
* İtaliya çempionu: 1987/88
* İtaliya Super Kubokunun qalibi: 1988
* Avropa kubokunun qalibi: 1988/89

### Fərdi
* İtaliya çempionatının bombardiri: 1986/87

## İştirak Statistikası

## İstinadlar
Markus Zöder

**Markus Zöder** ( )  — 2018-ci ildən Bavariyanın Baş naziri və 2019-cu ildən Bavariyadakı Xristian Sosial Birliyinin (CSU) sədri olan Alman siyasətçisidir.
## Həyatı
1986-cı ildə Gimnaziyanı bitirdikdən sonra 1986-1987-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdu. Sonra 1987-ci ildən Konrad Adenauer Fondunun təqaüdü ilə Erlangen-Nürnberg Universitetində hüquq təhsili almışdır. 1991-ci ildə ilk dövlət imtahanından keçmiş və eyni universitetin konstitusiya, inzibati və kilsə hüququ kafedrasında tədqiqatçı köməkçisi olmuşdur. 1998-ci ildə hüquq tarixində „Von altdeutschen Rechtstraditionen zu einem modernen Gemeindeedikt: Die Entwicklung der Kommunalgesetzgebung im rechtsrheinischen Bayern zwischen 1802 und 1818.“ adlı başlıqlı bir dissertasiya ilə hüquq doktoru dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 1992-1994-cü illərdə Münhendə Bavariya radiosunda praktikant, daha sonra redaktor vəzifəsində çalışıb. 1995- ci ildən Bavariya Parlamentinə seçilərək siyasətlə məşğuldur.

Zöder 1994-cü ildən Bavariya əyalət parlamenti olan Landtaqın üzvüdür. 2003-2007-ci illərdə CSU partiyasının baş katibi olub. O Bavariyanın Baş naziri və CSU partiya sədri Edmund Stoiber ilə yaxınlığı ilə tanınıb. Vəzifədə olduğu müddətdə, eyni zamanda, Kansler Angela Merkelin ilk hökumətinin qurulmasına yol açan 2005 federal seçkilərindən sonra bir koalisiya müqaviləsi ilə SPD ilə danışıqlarda CDU / CSU komandasının fəal bir üzvü olub  .

Zöder o vaxtdan bəri Beckştein, Zehofer I və II Dövləti İdarə etmə kabinetlərinin üzvüdür. 2007-2008-ci illərdə Bavariya Federal və Avropa İşləri üzrə Dövlət Naziri və 2008-2011-ci illərdə Ətraf və Sağlamlıq üzrə Dövlət Naziri vəzifələrində çalışıb.

Baş nazir Horst Zehoferin Dövlət İdarə etmə kabinetində maliyyə naziri olaraq işləmişdir.

2018-ci ilin mart ayında millət vəkilləri rəsmi olaraq Zöderi kansler Angela Merkelin yeni kabinetində Almaniyanın daxili işlər naziri olmuş Horst Zehoferin yerinə Bavariyanın Baş naziri seçdilər.

2019-cu ilin yanvar ayında CSU nümayəndə heyəti Zöderi bir partiya konfransında Zeehoferin yerinə yüzdə 87.4 səs çoxluğu ilə lider olaraq seçdi. Səsvermədə Zödər tək namizəd idi.

### Ailəsi

Zöder 1999-cu ildən Karin Baumüller ilə evlidir.  Baumüller, elektrik avtomatlaşdırılması və sürücülük sistemləri istehsalçısı Nürnberqdə yerləşən Baumüller Group'un sahiblərindən biridir. Cütlüyün üç övladı var. Bundan əlavə, Söderin daha əvvəlki evliliyindən bir qızı var.

Zöder Almaniyanın Evangelist Kilsəsinin üzvüdür. O, karnaval mövsümündə Şrek və Merilin Monro daxil olan ekstravaqant geyimləri ilə də tanınır.

## İstinadlar
Aşçı Mehmed Paşa

**Aşçı Mehmed Paşa** (ö. 1716) — II Mustafa və III Əhməd səltənətlərində kaptan-ı dərya olan Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Dərya bəylərindən olub, əslən abxazdır. 1703-cü ilin yanvarında kaptan-ı dərya olsa da, 5 mart 1704-cü ildə vəzifədən alınaraq sancaqbəyliyinə gətirildi. 1713-cü ilin oktyabrında ikinci dəfə bu vəzifəyə gətirilsə də, həmin ilin dekabrında vəzifədən alındı. 1714-cü ildə Trablusqərb sancaqbəyi oldu və 1716-cı ildə burada vəfat etdi.

## İstinadlar
Əbdürrəhman Paşa

**Əbdürrəhman Paşa** (ö. 13 yanvar 1706) — III Əhməd səltənətində kaptan-ı dərya olan Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Dərya bəylərindən olub, haqqında məlumat olduqca azdır. 25 dekabr 1704-cü ildə kaptan-ı dərya oldu. 13 yanvar 1706-cı ildə vəfat etdi. Cənazəsi Piyalə Paşa məscidinin həyətinə dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Paşazadə Mehmed Paşa

**Paşazadə Mehmed Paşa** (ö. 1718) — III Əhməd səltənətində kaptan-ı dərya olan Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Dərya bəylərindən olub, haqqında məlumat olduqca azdır. 1 noyabr 1709-cu ildə kaptan-ı dərya oldu. 21 dekabr 1711-ci ildə vəzifədən alındı. 1715-ci ildə İstanköy, 1717-ci ildə isə Saqqız adası sancağına təyin olundu. Ertəsi il vəfat etdi və orada dəfn olundu.

## İstinadlar
Kirli Əhməd Paşa

**Kirli Əhməd Paşa** (ö. 1715) — III Əhməd səltənətində kaptan-ı dərya olan Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Bostançı ocağında yetişmişdir. 1707-ci ilin yanvarında bostançıbaşı, 21 dekabr 1711-ci ildə isə vəzir rütbəsiylə kaptan-ı dərya təyin olundu. Ancaq yalnız bir ay sonra 31 yanvar 1712-ci ildə vəzifədən alındı və İstanbul naibliyinə gətirildi. Həmin ilin aprelində ikinci dəfə kaptan-ı dərya olsa da, 1713-cü ilin yanvarında vəzifədən alınaraq Mosulun mühafizəsi ilə vəzifələndirildi. 1715-ci ildə edam edildi.

## İstinadlar
Mandela effekti

**Mandela effekti** — yalnız bir və ya bir neçə nəfər deyil, bir çox insanın kollektivcə mövcud məlumatların (fakt, hadisə və ya detallar) tamamilə səhv xatırlaması halı.

## Tarixi
2009-cu ildə Fiona Brum keçmiş CAR prezidenti Nelson Mandelanın 1980-ci illərdə həbsxanadakı ölümünü necə xatırlaması haqqında bir konfransda danışırdı. Ancaq Mandela 1980-ci illərdə deyil, 2013-cü ildə vəfat etmişdir. Brum xatirələri haqqında başqalarıyla danışanda məlum oldu ki, Brum tək deyil. Digərlərinin iddialarına görə, Mandelanın 1980-ci illərdə ölüm xəbərini və dul arvadının ölümlə bağlı nitqini xatırlayırlar.

Brum belə əhəmiyyətli bir hadisənin bu qədər geniş auditoriya tərəfindən səhv xatırlanması və olmamış bir hadisə haqqında təfərrüatları ilə danışılmasından şok oldu. Sonralar "Mandela effekti" adını verdiyi bu fenomeni və buna oxşar hadisələri müzakirə etmək və araşdırmaq üçün bir sayt qurdu.

## Nümunələr
Ulduz döyüşlərində (*Star Wars: Episode V—The Empire Strikes Back* (1980)) "Yox, mən sənin atan deyiləm" sözü ümumi olaraq "Luyk, mən sənin atanam" kimi xatırlanır.

## Həmçinin bax
* Verter effekti
* Nova effekti
* Mörfi qanunları
* Barnum effekti

## İstinadlar
Gavanlı (Miyanə)

**Gavanlı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 539 nəfər yaşayır (118 ailə).

## İstinadlar
Qaracaqaya

* Qaracaqaya-i Pənahi (Həştrud)
* Qaracaqaya (Həştrud)
* Qaracaqaya (Miyanə)
* Qaracaqaya (Marağa)
* Qaracaqaya (Türkmənçay)
Porsuqlu

* Porsuqlu (Susuz) — Qars ilinin Susuz ilçəsinin Mərkəz bucağında kənd. 
* Porsuqlu (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Fərrux dağı

**Fərrux** və ya **Qaraqlux** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonununda dağ. Eyniadlı yaşayış yerinin yuxarısında yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fərrux yüksəkliyində itkin düşmüş hərbçilərimiz - ADLAR
Bosniyalı Xəlil Paşa

**Bosniyalı Xəlil Paşa** (ö. 23 dekabr 1603) — III Murad və III Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, kaptan-ı dəryası.

## Həyatı
Əslən boşnaq olub, Əndərunda yetişmişdir. Silahdarlığa qədər yüksəldikdən sonra 1591-ci ildə yeniçəri ağası olaraq saraydan ayrıldı. 1592-ci ilin martında Konya sancaqbəyi və 1593-cü ildə Anadolu bəylərbəyi təyin olundu. Bu vəzifədə ikən Sultan Muradın qızlarından Fatma Sultanla nikahlandı. Toy mərasimi Köhnə sarayda keçirildi. Tarixçi Mustafa Əfəndi və Xoca Sadəttin Əfəndinin qeydlərinə görə, 7 gün davam edən möhtəşəm toy mərasimində əhaliyə ovuc-ovuc qızıl paylandı. Qırmızı tül pərdəli kəcavəylə ərinin sarayına aparılan Fatma Sultana mehr olaraq 300 min qızıl pul hədiyyə verilmişdi. Toy mərasimi səbəbilə divan üzvlərinə 7 gün boyunca davam edən mükəmməl ziyafət verildi.

Ancaq çox keçmədən Sultan Murad vəfat etmiş və oğlu Sultan Mehmed taxta çıxmışdı. Taxta çıxan yeni sultan bütün vəzifələrdə dəyişiklik etmiş, bunlar arasında Fatma Sultanın əri Xəlil Paşa da vardı. Bu isə Fatma Sultanı və anası Safiyə Sultanı narahat edirdi. Çünki Fatma Sultan hamilə idi. Nəhayət, Safiyə Sultanın oğluna təlkinləri nəticəsində Xəlil Paşa kaptan-ı dəryalığa keçirilərək vəzifədə qaldı (1595). Həmin ilin sonunda Mahmud bəy adlı oğlu dünyaya gəlsə də, uşaq 2 yaşında vəbadan vəfat etdi.

1598-ci ildə vəzir rütbəsi verilərək sədarət naibliyinə gətirildi. Ertəsi il ordunun paytaxta dönməsinin ardından kaptan-ı dəryalıqdan azad edilərək divana ikinci vəzir təyin edildi. Sultan Mehmedin vəfatı və 13 yaşlı oğlu Sultan Əhmədin taxta çıxmasına şahid oldu. Yeni sultanın cülusundan 2 gün sonra 23 dekabr 1603-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi Atik Əli Paşa məscidinin həyətinə dəfn edildi.

## Mənbə
* Sicill-i Osmani II, səh. 247

## İstinadlar
Kürəkən Cəfər Paşa

**Kürəkən Cəfər Paşa** (ö. 1610) — III Murad, III Mehmed və I Əhməd səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi və əsli haqqında məlumat yoxdur. Kiçik yaşlarında Əndəruna alınaraq təhsil almış, ardından sarayda baş çuxadarlığa qədər yüksəlmişdir. 1586-cı ildə yeniçəri ağası, 1588-ci ildə isə Anadolu və 1590-cı ildə Rumeli bəylərbəyi təyin edilmişdir. 1594-cü ildə Sultan Murad tərəfindən divan vəzirliyinə yüksəlmişdir. 1598-ci ilin mayında Misir bəylərbəyliyinə gətirildi və 3 il burada fəaliyyət göstərdikdən sonra 1601-ci ilin iyulunda vəzifədən alınaraq divandakı vəzifəsinə davam etdi. Bu vəzifəsi davam edərkən Sultan Mehmed vəfat etmiş, yerinə 13 yaşlı oğlu Sultan Əhməd taxta çıxmışdır.

Məhz onun səltənətinin ilk ilində 1604-cü ilin dekabrında Sultan Muradın qızlarından Fatma Sultanla nigahlandı. Bu nigahdan övladı olmamışdır. Ardından Dunay mühafizəsi və sədarət naibliyi ilə vəzifələndirildi. Bu vəzifədə ikən 1610-cu ildə vəfat etdi. Cənazəsi Əyyubsultan məzarlığına dəfn edilmişdir.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani II, səh. 48
* Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, Oğlak Yayınları, 4. baskı, s. 217

## İstinadlar
Qalaktika topası

**Qalaktika topası** tipik kütləsi 1014–1015 günəş kütləsinə bərabər olan cazibə qüvvəsi ilə bir-birinə bağlı yüzdən minə qədər qalaktikadan ibarət bir strukturdur. Bunlar kainatdakı  cazibə qüvvəsi bağlı bilinən ən böyük quruluşlardır və supertopaların kəşf edildiyi 1980-ci illərədək kainatdakı bilinən ən böyük quruluşlar olduğuna inanılırdı. Qalaktika topalarının əsas xüsusiyyətlərindən biri interqalaktik mühitdir (ICM). İnterqalaktik mühiti qalaktikalar arasında qızdırılmış qazdan ibarətdir və topanın ümumi kütləsindən asılı olan 2-15 keV arasında pik temperaturu var. Qalaktika topaları qalaktikalar daxilindəki ulduz quruluşları olan ulduz topaları ilə qarışdırılmamalıdır. Kiçik qalaktikaların cəmi qalaktika topası deyil, qalaktika qrupları adlandırılır. Qalaktika topaları və qrupları yığışaraq supertopalar yarada bilirlər.

## Əsas xüsusiyyətlər

Qalaktika topaları aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:

* Qlaktika topalarının tərkibində 100-1000 qalaktika, isti rentgen şüası yayan qaz və çox miqdarda qaranlıq maddə var.
* Üç komponentin paylanması qalaktika topalarında təxminən eynidir eynidır.
* Kütlələri 1014 - 1015 günəş kütləsinə bərabərdir.
* Tipik olaraq 1-5 Mparsek diametrə sahibdirlər (məsafə müqayisəsi üçün bax 1023 m).
* İndividual qalaktikaların sürəti təqribən 800–1000&nbsp;km/san-dir.

## İstinadlar
Müsahib Mustafa Paşa

**Müsahib Mustafa Paşa** (ö. sentyabr 1686) — IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, kaptan-ı dəryası.

## Həyatı
Şair Süleyman ağanın oğludur. Əndəruna alınaraq burada tərbiyə edilmiş, ardından qapı ağası, 1663-cü ildə isə padşah müsahibliyinə gətirilmişdir. 1666-cı ilin avqustunda vəzir rütbəsi alaraq divanın ikinci vəziri oldu.

Bu vəzifədə ikən 1675-ci ildə Sultan Mehmedin qızlarından Xədicə Sultanla nigahlandı. Toy mərasimi kiçik qardaşı Şahzadə Əhmədin sünnət mərasimi ilə birlikdə keçirildi. Ədirnədə 14 gün boyunca davam edən bu toy mərasimi o qədər təntənəli keçmişdi ki, Xədicə Sultanın cehizi 86 qatırla daşınmışdı. 11 il davam edən bu evlilikdən Sultanzadə Mehmed Bəy, 7 yaşında vəfat edən Həsən Bəy və kiçik yaşlarında vəfat edən digər övladları dünyaya gəldi.

1683-cü ilin dekabrında padşah müsahibliyindən alınaraq kaptan-ı dərya təyin edildi. Bu vəzifəylə birlikdə 1684-cü ilin dekabrında Mora sərdarı, 1685-ci ilin dekabrında isə Boğazların mühafizəsi ilə vəzifələndirildi. 1686-cı ilin oktyabrında vəfat etdi. Böyük oğlu Sultanzadə Mehmed bəy də özü kimi Əndərunda tərbiyə almışdır.

## Mənbə

* Mustafa Çağatay Uluçay, *Padişahların kadınları ve kızları* (5 bas.), 2011 Ankara: Ötüken. .

## İstinadlar
Yosip Beluşiç

**Yosip Beluşiç** () — Xorvat ixtiraçısı. Sürətölçəni icad etməsi ilə məşhurdur.

Labin yaxınlığındakı Çupanići şəhərində anadan olub. Vyanada oxudu. Belušić, Koper və Triestdə bir professor idi. Sürətölçənini 1888-ci ildə patentləşdirdi və 1889-cu ildə Parisdəki Dünya Sərgisində təqdim etdi.

## İstinadlar

Kateqoriya :Avstriya fizikləri
Terra Nova Ekspedisiyası

**Terra Nova Ekpedisyası**, rəsmi olaraq Britaniya Antarktika Ekspedisyası, 1910–1913 arasında baş tutan Antarktidaya bir ekspedisiya idi. Kapitan Robert Falcon Scottun rəhbərliyi altında ekspedisiya müxtəlif elmi və coğrafi hədəflərə sahib idi. Scott, 1901–1904-cü illərdə Kəşf Ekspedisiyasına rəhbərlik edərkən başladığı elmi işi davam etdirmək istədi və coğrafi Cənubi Qütbə ilk çatmaq istədi. Dörd yoldaşı ilə birlikdə 17 yanvar 1912-ci ildə Roald Amundsen başçılıq etdiyi bir Norveç komandasının otuz dörd gün əvvəl onlardan əvvəl olduğunu gördülər. Scott'un beş nəfərlik bütün partiyası dirəkdən qayıdış yolunda öldü; bəzi cəsədləri, jurnalları və fotoşəkilləri səkkiz ay sonra axtarış qrupu tərəfindən tapıldı.

Təchizat gəmisinin adını daşıyan ekspedisiya, ictimai töhfələr və hökumət qrantı hesabına maliyyələşdirilən özəl bir iş idi. Təcrübəli dənizçiləri ekspedisiyaya göndərən Admiraltidən və Kral Coğrafiya Cəmiyyətindən (RGS) daha çox dəstək var idi. Ekspedisiyanın alimlər qrupu əhatəli bir elmi proqram həyata keçirdi, digər tərəflər isə Viktoriya Torpağı və Qərb Dağlarını araşdırdı. Kral VII Edvard Torpağının eniş və kəşfiyyatı uğursuz oldu. 1911-ci ilin iyun və iyul aylarında Crozier burnuna səyahət Antarktika qışının dərinliklərində ilk genişlənmiş xizək səyahətidir.

## İstinadlar
Linares turniri

**Linares Beynəlxalq Şahmat Turniri** (*İspan dilində: Torneo Internacional de Ajedrez Ciudad de Linares*) adətən Fevral ayının sonunda oynanan, illik adını İspaniyanın Andalusiya, Jaén əyalətinin Jaén əyalətindəki Linares şəhərindən alan bir şahmat turniriydi. keçirildi. Bəzən "Tata Steel" (Wijk aan Zee), Tal Memorial və Dortmund hadisələri ilə yanaşı, faktiki şahmat turunda keçirilən ən güclü illik turnirlərdən biri olan şahmatın Wimbledonu olaraq da xarakterizə olunur.

Linares turniri 1978-ci ildə başladı və 1988-dən 2010-a qədər (1996-cı il istisna olmaqla) hər il təşkil edildi. 2010-cu ildən bəri turnir maddi səbəblərdən keçirilmir.

## Tarixi
İspaniyalı iş adamı Luis Rentero tərəfindən maliyyələşdirilən tədbir ilk dəfə 1978-ci ildə keçirildi. O zaman elit bir hadisə deyildi və nisbi bilinməyən İsveçli Jaan Eslon [es] tərəfindən qazandı (Argentinalı Roberto Luisdən tay-brekdə) Debarnot). Növbəti ilki tədbirdən sonra 1987-ci ilə qədər heç bir turnirin keçirilmədiyi 1987-ci ilə qədər hər il keçirildi; Linaresin Namizədlər Finalına ev sahibliyi etdiyi il, Anparoli Karpov və Andrey Sokolovun iştirakı ilə Kasparovun dünya şampiyonluğu üçün bir rəqib müəyyənləşdirdi. Təxirə salınmış 1987-ci il hadisəsi 1988-ci ilə təxirə salındı ​​və turnir bu dövrdən etibarən Qadınlar arasında Dünya Şahmat Çempionatının keçirildiyi 1996-cı il istisna olmaqla illik bir tədbir oldu. Rentero şahmatda qısa çəkilişlərin güclü bir rəqibiydi, daha uzun oyun oynamağına görə pul mükafatları təklif etdi. Deyilənə görə bu "böyük usta çəkilişləri" nin iştirakçıları bəzən gələn il buraxılış üçün dəvətnamə ilə cəzalandırıldılar! 1994 turniri, o dövrdə ən yüksək olan 2685 orta Elo reytinqinə sahib idi. Sahə, son tamamlama qaydasında, Karpov, Kasparov, Shirov, Bareev, Kramnik, Lautier, Anand, Kamsky, Topalov, Ivanchuk, Gelfand, Illescas, Judit Polgár və Beliavski'dən ibarət idi.
Qılıccı (Miyanə)

**Qılıccı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 101 nəfər yaşayır (19 ailə).

## İstinadlar
Normativ aktların sistemləşdirilməsi

** Normativ aktların sistemləşdirilməsi** —  hüquq normalarının sadələşdirilməsinə və təkmilləşdirilməsinə yönəlmiş fəaliyyət.

## Növləri
Müasir hüquqşünaslığa əsasən sistemləşdirmənin üç növündən (metodundan) istifadə edir:

* təsis:
** rəsmi;
** qeyri-rəsmi;
* konsolidasiya;
* kodlaşdırma:
** universal;
** sənaye;
** sənaye daxili;
** kompleks / sahələrarası.
Həmçinin tənzimləyici aktların uçotu sistemləşdirmə yanaşmalarından bəhs olunur.

### Normativ aktlarının uçotu
Dövlət orqanları, müəssisələr, təşkilatlar və təşkilatlar tərəfindən saxlanılması məqsədi ilə müəyyən bir sxem üzrə işlənmə və tənzimləmə üçün mövcud qaydaların toplanması. Ən ümumi jurnal mühasibat və avtomatlaşdırılmış mühasibatdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
;Əlavə
* 
* 
* 
* 
* 
;Tarixi əsərlər
* 
* 
*
Pərdə sürəti

**Pərdə sürəti** ― fotoqrafiyada diafraqmadan keçən işığın nə qədər müddət senzorda qalacağını ifadə edən sistem. Başqa sözlə, pərdə sürəti şəkil çəkməyə sərf olunacaq vaxtı müəyyən edir.

Professional fotoaparatlarda pərdə sürəti aralığı genişdir. Həvəskar, yaxud ucuz kameralar daha az pərdə sürəti aralığına sahibdir.

## İstifadə formaları
Pərdə uzun müddət açıq qalarsa, hərəkət edən cisimlər fotoda bulanıq halda təsvir olunar. Bu isə hərəkət hissi verir. Məsələn, şəlalə, çay, hərəkətdə olan maşınlar və s. kimi obyektlər üçün istifadə olunur.

Qısamüddətli pərdə sürəti isə anlıq hadisələr üçün təsvir olunur. Quşun qanad çalmağı, delfinin suyun üstünə tullanması və s. Qısamüddətli pərdə sürəti fotonun bulanıqlaşmasına səbəb olan kamera sarsıntısı ehtimalını azaldır.

## Həmçinin bax
* Fotoqrafiya

## İstinadlar