open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tarakanlar (Yu Nesbö romanı)

** Tarakanlar ** () Norveçli yazıçı Yu Nesbönun Harri Hole haqqında romanlar seriyasının ikinci əsəridir. Yarasa romanının nəşrindən əldə etdiyi uğurdan sonra Nesbö işdən çıxır və Taylanda növbəti kitab üçün ilham axtarmağa gedir. Burda qaldığı müddətdə o növbəti "Tarakanlar" əsərini yazır. Bu dəfə də əsərdə Harri Hole adlı polis əməkdaşının başına gələn macəralardan bəhs olunur, lakin bu dəfə hadisələr Taylandda cərəyan edir.

## Süjet xətti

Norveç səfiri Taylandda Banqkok ətrafı ərazidə yerləşən fahişəxanaların birində ölü vəziyyətdə tapılır. Taylanddakı səfirin ölüm işinin təhqiqatını Norveç polisi olan Harri Hole aparır. Oslo polisinin Kriminalistika şöbəsinin əməkdaşı olaraq, Harri Hole Banqkokun qaranlıq rayonlarının cinayətkarları ilə qarışır və nəhayətində bu işdə vacib adamların əli olduğunu başa düşür. Harri həm də öz ailəsi - dul qalmış atası və Harrinin Taylanda getməsindən bir neçə ay əvvəl zorlanmaya məruz qalan bacısı üçün narahat olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tunxa

**Tunxa** ( ) — Kolumbiyanın qərbində yerləşən bir şəhərlərdən biri, 1539-cu ildə əsası qoyulmuşdur.

## Coğrafiyası
Tunxa, ölkənin ortasında 2800 m yüksəklikdə Rio Çiçamoçanın Rio-Cordan çaylarının birləşdiyi yerdə, ekvator yaxınlığında  yerləşir. Bu yüksəklikdə yerləşməsinə baxmayaraq Tunxada hər il mülayim bir iqlim şəraiti hökm sürür.
Ən yüksək temperatur günorta 20&nbsp;°C, ən aşağı temperatur gecə 3&nbsp;°C çatır. Orta temperatur 14&nbsp;°C səviyyəsindədir. Şəhərdə yalnız iki növ hava vardır: quru və nəmli. Quru (iyun-sentyabr)yay mövsümü, nəmli (oktyabr-may) isə qış mövsümüdür.
## İqlimi
Tunxanın iqlimi onun yeri və hündürlüyüdən təsirlənir. Demək olar ki, 3000 m məsafədə olan, Kolumbiyanın yüksək şəhərlərdən biridir. Nəticədə, şəhərdə il ərzində temperaturun az dəyişməsinə baxmayaraq, dekabrdan fevral ayına qədər fərqli bir dəniz iqlimi, quraq mövsüm höküm sürür.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* : San-Paulu
* : Guayaquil
* : Yüvyaskulya
* : Dublin
* : Kataniya
* : Potenza (2009)
* : Tapachula
* : Juliaca
* : Kadis
* : Malaqa (2013)
* : Sevilya
* : Toledo (2013)
* : Pamplona (2012)
* : Popayan (2012)
* : San Juan de Pasto
* : Valledupar

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida
* San Xose del Quavyare

## İstinadlar
Mikale döyüşü

**Mikale döyüşü** — e.ə. 479-cu ildə baş Priena şəhəri yaxınlığındakı Mikale burnunda baş verən Yunan-İran müharibələrinin döyüşlərindən biri.

Mikale döyüşündə, fars ordusu sarsıdıcı məğlubiyyətə uğradı. Spartalı kralı II Leotxid və afinalı Ksantippin rəhbərliyi altında düşmən ordusu tamamilə məhv edildi.

## Ədəbiyyat

* *Баррон Дж. П.* Освобождение Греции // Кембриджская история древнего мира. — М., 2011. — Т. IV: Персия, Греция и Западное Средиземноморье ок. 525—479 гг. до н. э. — С. 705—740.
* *Курциус Э.* История Древней Греции. — Мн.: Харвест, 2002. — Т. 2. — 416 с. — (Классическая мысль). — 3000 экз. — ISBN 985-13-1119-7.
* *Сергеев В. С.* Глава IX. Греко-персидские войны // История Древней Греции. — М.: АСТ, 2008. — 926 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-17-052484-6.
* *Ставнюк В. В.* Социально-политическая деятельность Фемистокла. — М.: Автореферат на соискание учёной степени кандидата исторических наук, 1988.
* *Строгецкий В. М.* Введение к «Исторической библиотеке» Диодора Сицилийского и его историко-философское содержание // Вестник древней истории. — 1986. — № 2.
* *Суриков И. Е.* Глава II. Аристид: политик вне группировок // Античная Греция: политики в контексте эпохи. — М.: Наука, 2008. — 383 с. — ISBN 978-5-02-036984-9.
* *Суриков И. Е.* Глава IV. Кимон: аристократ, но не олигарх // Античная Греция: политики в контексте эпохи. — М.: Наука, 2008. — 383 с. — ISBN 978-5-02-036984-9.
* *Цыбенко О. П.* Историзированная мифология в «Исторической библиотеке» // Диодор Сицилийский. Греческая мифология (Историческая библиотека). — М.: Лабиринт, 2000. — С. 5—16. — («Античное наследие»). — ISBN 5-87604-091-6.
* *Штенцель А.* Глава II. Морское могущество Афин. Расцвет Афинского морского союза // История войн на море. В 2-х т. — Изографус, ЭКСМО-Пресс, 2002. — Т. 1. — С. 125—160. — 704 с. — 5000 экз. — ISBN 5-94661-036-8.
* *Holland T.* Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West. — New York: Doubleday, 2005. — ISBN 0385513119.
* *Lazenby J. F.* The Defence of Greece 490–479 BC. — Warminster: Aris & Phillips Ltd, 1993. — ISBN 0-85668-591-7.

## Həmçinin bax
*Plateya döyüşü
## İstinadlar
Sahib Əkbərov

**Sahib İsmayıl oğlu Əkbərov** () — Kəlbəcər rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı (1991–1992).

## Həyatı
Əkbərov Sahib İsmayıl oğlu 1951-ci il iyul ayının 27-də Kəlbəcər rayonunun Otaqlı kəndində Kalxozçu ailəsində anadan olmuşdur.1968-ci ildə Kəlbəcər rayonunda 1 №-li orta məktəbi,1978-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitunu,1986-cı ildə Bakı Ali Partiya Məktəbini ,2001-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetini bitirməklə inşşat mühəndisi, politoloq, iqtisadçı ixtisaları üzrə ali təhsil almışdır.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1968-ci ilin iyun ayında başlamışdır. Kəlbəcər rayonu "Kalinin" adına kolxozda sahə gözətçisi işləmişdir.1970–1972-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Ehtiyatda olan zabitdir.193-vcü ildə "Kalinin" adına kolxozda köməkçi mühasib işləmişdir.

1978-ci ilin oktyabr ayından 1979-cu ilin sentyabr ayına kimi Bərdə Kolxozlararası Tikinti İdarəsində quraşdırıcı, iş ustası,1979-cu ilin sentyabr ayından 1980-ci ilin may ayına kimi Azərbaycan SSR Kənd Sənayesi Tikintisi Nazirliyinin 4 №-li trestində mühəndis, texniki şöbənin baş mühəndisi vəzifələrində işləmişdir. 1980-ci ilin may ayından 1982-ci ilin iyul ayına kimi Kəlbəcər rayon XDS baş memarı vəzifələrində işləmişdir, həmin vaxtlar 1984-cü ilin sentyabr ayından 1986-cı ilin iyul ayına kimi Bakı Ali Partiya Məktəbinin Dinləyicisi olmuşdur.

1986-cı ilin iyul ayından 1989-cu ilin aprel ayına kimi Azərbaycan KP Kəlbəcər Rayon Komitəsində təlimatçı, K/T şöbəsinin müdiri, təşkilatı Partiya Şöbəsinin müdir müavini işləmişdir. 1989-cu ilin aprel ayından 1991-ci ilin sentyabr ayına kimi Kəlbəcər Rayon XDS İK sədri, 1991-ci ilin sntyabr ayından 1991-ci ilin oktyabr ayına kimi Kəlbəcər Rayon XDS sədri, həmin vaxtdan may 1992-ci ilə kimi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı işləmişdir.

Dəfələrlə Kəlbəcər Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı,1991-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Deputatı olmuşdur.

1992-ci ilin avqust ayından 1992-ci ilin noyabr ayına kimi "Azərborukəmərtikinti" trestində təhlükəsizlik üzrə mühəndis,1992-ci ilin noyabr ayından 1996-cı ilin fevral ayına kimi "Azəriqaz" DŞ-də işlər idarəsinin rəisi,1996-cı ilin fevralından həmin lin martına kimi Azəriqaz Təhcizatı İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədri işləmişdir.1996-cı ilin mart ayından 2006-cı ilin sentyabr ayına kimi Kəlbəcər rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı işləmişdir. yanvar 2007-ci ildən fevral 2008-ci ilə kimi Binəqədi Qaz İstismar idarəsində rəis müavini işəmişdir.

Ailəlidir. 2 övladı var.

## İstinadlar
Demokrat Leonov

**Demokrat Vladimir Leonov** () — SSRİ sərhədçisi, polkovnik, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. Damanskiy adasında Çinlə sərhəd münaqişəsinin iştirakçısı.

## Tərcümeyi-hal
Demokrat Leonov 1 aprel 1926-cı il sərhədçi Vladimir Porfiri Leonovun ailəsində Bakı şəhərində anadan olub
1943-cü ildə Bakıda orta məktəbin 9-cu sinfi bitirdikdən sonra sərhəd qoşunlarında xidmətə başlamışdır. 1947-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına daxil olmuşdur. 1954-cü ildə Daxili İşlər Nazirliyinin Hərbi institutunu bitirdikdən sonra Zaqafqaziyaya təyinat almış və dörd il sonra Transqafqaz Sərhəd Dairəsinin sərhəd dəstəsinin qərargahının müdiri olmuşdur. 1968-ci ildə Leonov İman ( 1972-ci ildən — Dalnereçensk) şəhərinə köçürülmüş və burada 57-ci sərhəd dəstəsinin rəisi vəzifəsini almışdır.

## Damanskiy adasında sərhəd münaqişəsi
15 mart 1969-cu ildə D. Leonov Yanşina qrupunun dəstəyi üçün 135-ci motoatıcı diviziyanın T-62 tank qrupuna başçılıq edirdi. Damanskda döyüş əməliyyatlarında iştirak etdi.Çin qumbaraatanları tərəfindən vurulmuş tankı tərk edən zaman ürəyindən aldığı snayper atəşindən həlak oldu. Dalnereçenskdə (1972-ci ilə qədər — şəhər İman adlanırdı) hərbi qaydalarla dəfn edilmişdir.

## Yaddaş
Vladivostokda Demokrat Leonovun adına küçə var.

Dondurucu balıq ovu balıq gəmisi "Demokrat Leonov"un adını daşıyır, Petropavlovsk-Kamçatkada liman onun adınadır.

Sovet vaxtına Demokrat Leonovun adı Maqadan şəhərində 14 №-li orta məktəbin pioner dəstəsi də onun adını daşıyırdı.

Demokrat Leonovun adı Arxangelsk şəhərinin 52№-li Solombalısı orta məktəbin yaddaş lövhəsində yazılmışdır.

1980-ci ildə SSRİ Rabitə Nazirliyi tərəfindən D. V. Leonova portretinə bədii damğalanmış zərf buraxılmışdır.

## Mükafatlar
21 mart 1969-cu ildən SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanıyla polkovnik Demokrat Leonova Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir( olümündən sonra).
21 mart 1969-cu ildə ona "Lenin ordeni"nə layiq görülmüşdür (ölümündən sonra).

## İstinadlar
Spartak Əliyev

**Spartak Əliyev**(tam adı: *Spartak Əsgər oğlu Əliyev*; d. 14 may 1930, Türkmənistan SSR, Bayraməli şəh.) — aqrar elmlər üzrə elmlər doktoru.

## Həyatı
Spartak Əliyev 1930-cu il may ayının 14-də Türkmənistan SSR-nin Bayraməli şəhərində anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Spartak Əliyev 1954-cü ildə K. A. Timiryazev adına Lenin ordenli Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını bitirmişdir. Alimin torpaqşünaslıq, torpaq biologiyası və torpağın üzvü hissəsinin öyrənilməsində xidmətləri olmuşdur. S. Ə. Əliyev 1964-cü ildə kənd təsərrüfatı elmləri doktoru (aqrar elmlər üzrə elmlər doktoru) elmi dərəcəsi almışdır. 1976-cı ildə isə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir. 1967-ci ildə Azərbaycan SSR EA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda Torpağın biokimyası və humus əmələgəlmənin ekologiyası laboratoriyasının müdiri olmuş, daha sonra 1979-cu ildən 1983-cü ilə kimi həmin institutun direktoru vəzifəsində işləmişdir.

Əsas tədqiqatları torpaqda üzvi maddələrin ekologiyası, energetikası, torpağın paramaqnit xassələri, torpağın münbitliyinin və kənd təsərrüfatı bitkilərinin məhsuldarlığının artırılmasında bunlardan səmərəli istifadə yolları, torpaqda fermentativ proseslərin termodinamikasının öyrənilməsinə həsr olunmuşdur. Torpaqşünasların Adelaidada (1968) və Moskvada (1974) keçirilən Beynəlxalq konqreslərində məruzələrlə çıxış etmişdir.

## Monoqrafiyaları və kitabları
S. Ə. Əliyev elmi fəaliyyətini SSRİ EA-nın Sibir Şöbəsində Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda davam etdirmişdir. Elmi tədqiqat işlərinin nəticəsi olaraq onun bir sıra monoqrafiyaları — "Азотофикация и физиологическая активность органического вещества почв", (Новосибирск, Из-во "Наука". Сибирское отделение АН CCP Новосибирск-1988), "Торф и его использование в с/х западной Сибири" (из-во с/х Институт. Новосибирск, 1986) və "Azərbaycan torpaqlarının üzvi maddələri və münbitliyi" (Bakı, 1964), "Условия накопления и природа органического вещества почв (Баку, 1966) "Экология и энергетика биохимических процессов превращения органического вещества почв" (Баку, 1978) kitabları nəşr olunmuşdur.

## Mükafatları
S. Ə. Əliyev akademik V. R. Volobuyevlə birlikdə (1974,1978,1980) torpaqşünaslıqda yeni istiqamət — torpaqəmələgəlmənin energetikasının elmi əsaslarının işlənməsinə görə 1980-ci ildə isə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Endr və Luara

**Endr və Luara** ()  — Fransada yerləşən, Mərkəz - Luara vadisi regionun departametlərindən biri. Sıra nömrəsi — 37. İnzibati mərkəzi — Tur . Əhalisi — 605 819 nəfər (2010).

## Coğrafiyası
Sahəsi — 6127&nbsp;km². Departamentə 3 rayon, 37 kanton və 277 kommun daxildir.

## Tarixi
Departamentin adı 2 çaydan adlandırılır Luara və Endr.

Endr və Luara — 1790-ci ilin martında Böyük Fransa İnqilabı zamanı yaradılan 83 departamentlərindən biri. Keçmiş Turen vilayətinin ərazisində yerləşir.

## Qalereya

Fayl:Tours - cathédrale Saint-Gatien - nef.jpg|
Fayl:Château Chinon.JPG|
Fayl:Chateau de Chenonceau 2008E.jpg|
Fayl:Chateau-Azay-le-Rudeau-1.jpg|
Fayl:ChateaudAmboiseSW.jpg|
Fayl:Montresor02.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Prefecture website
*  General Council website

*  Official tourist website of Touraine Loire Valley
Mingəçevir arxeoloji kompleksi

**Mingəçevir arxeoloji kompleksi** — ilkin bürünc (e. ə. III minillik) - son orta əsrlərə (XVII əsr) aid olan Bozdağ silsiləsinin cənub ətəklərində Kür çayının hər iki sahilində yerləşən arxeoloji abidə. Cənubi Qafqazın ən iri arxeoloji abidələrindən biri. Dörd yaşayış yerindən və dörd iri qəbiristanlıqdan ibarətdir.

İlk dəfə burada 1871-ci ildə həvəskar arxeoloq Fridrix Bayern tərəfindən səthi tədqiqat işləri aparılmışdır. Bayern Mingəçeviri dirəklər üzərində qurulmuş şəhər kimi təsvir etmişdir. Bundan sonra Mingəçevir uzun illər arxeloqların diqqət mərkəzində olmamışdır. Yalnız 1935-ci ildə professor Yevgeni Paxomovun rəhbərliyi altında qazıntılara başlanmış, iki qədim yaşayış məskəni və müxtəlif qəbir növləri aşkar edilmişdir.

Mingəçevir ərazisinin sistemli və planlı tədqiqi Böyük Vətən Müharibəsindən sonra burada Su-elektrik stansiyasının tikintisi ilə əlaqədar Respublika EA-nın Rəyasət Heyətinin qərarı ilə 1946-53-cü illərdə mərhum tarixçi-alim Saleh Qazıyevin rəhbərliyi altında Bozdağ silsiləsinin cənubunda, Kür çayının hər iki sahilində aparılmış və daha 2 yaşayış yeri və 4 böyük qəbristanlıq aşkar edilmişdir. Arxeoloji qazıntılar zamanı eneolit dövründən başlayaraq (b.e.ə. III minillikdən XVII əsrədək) ayrı-ayrı tarixi dövrləri özündə ardıcıl əks etdirən 20 mindən artıq, (bəzi mənbələrdə 40 min) maddi-mədəniyyət nümunələri tapılmışdır. Bunların arasında torpaq, kurqan, katakomba və küp qəbirləri, istehsal vasitələri, məişət və bəzək əşyaları, pul sikkələri, tuncdan düzəldilmiş müxtəlif silah növləri, ticarət mübadiləsi yolu ilə uzaq ölkələrdən gətirilmiş məmulatlar və s. olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Mingəçevir yazıları
* Mingəçevir kilsə kompleksi
* Mingəçevir 1 nömrəli yaşayış yeri
* Mingəçevir yaşayış yeri

## İstinadlar
İzer (departament)

**İzer** (, ) — Fransa cənub-şərqində yerləşən, Overn-Rona-Alp regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 38. İnzibati mərkəzi — Qrenobl . Əhalisi — 1,233,759 nəfər (departamentlər arasında 15-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Sahəsi — 7431 km². Departamentə 3 rayon, 29 kanton və 532 kommun daxildir.

## Tarixi
İzer — 1790-cı ilin martında Böyük Fransa İnqilabı zamanı yaradılan 83 departamentdən biri. Keçmiş Dofine əyalətinin ərazisində yerləşir.

XIII əsrdə Izer departamentinin şimal və mərkəzi hissələrinin sakinləri, Dofinias adlı Franko-Provoslav dilinin dialektini danışdılar. XX əsrə kimi İzer departamentinin kommunlarında davam etdi.

## Qalereya

Fayl:Fontaine trois ordres - Grenoble.JPG|
Fayl:La Grande Chartreuse.JPG|
Fayl:Vercors 001.jpg|
Fayl:Dent de Crolles.jpg|
Fayl:Tour Du Queyras 03.jpg|
Fayl:Lac de Monteynard 3.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Conseil Général website 
* Prefecture website 
* Département de l’Isère : Les Comptes des Communes et des groupements à fiscalité propre , sur le site alize2.finances.gouv.fr
* Le web magazine du Conseil Général de l'Isère
Kaldas

**Kaldas** () — Kolumbiyanın 32 departamentindən biri, departamentin adı kolumbiyalı vətənpərvər Fransisko Xose de Kaldasın adına nəzərən adlandırılmışdır. İnzibati mərkəzi - Manisales şəhəridir.
## İnzibati bölgüsü
Kaldas departamenti 6 bölgə və 27 bələdiyyədən ibarətdir:

### Bələdiyyələr

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Bolivar (departament)
* Arauka (departament)
* Boyaka
* Kaketa (departament)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Gobernación de Caldas 
* Biblioteca Luis Ángel Arango/Caldas 
* El mapa ornitológico de Caldas
* Fotos de Manizales
* Himno de Caldas en Enciclopedia Colombiana
* Guía turística de Caldas (Colombia)
Adil Aşırım

**Adil Aşırım** () — XX çağırış Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Iğdırdan deputatı, elektrik mühəndisi.

## Həyatı
1964-cü ildə İğdırda anadan olan Adil Aşırım, orta məktəbi Ədirnənin Uzunkörpü ilçəsində tamamlamışdır. 1983-cü ildə daxil olduğu Orta Şərq Texniki Universiteti Elektrik və Elektronika mühəndisliyi fakültəsindən 1987-ci ildə məzun olduqdan sonra 1988–1990-cı illərdə İstanbul Texniki Universitetində magistr təhsili almışdır. 5 il telekomunikasiya sahəsində araşdırma və layihə mühəndisliyi edən Aşırım, müxtəlif şirkətlərdə elektrik-elektronik sənayesində rəhbər kimi çalışmışdır.

## Ailəsi
Ailəldir, 2 övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti

### Demokratik Sol Partiyada
Adil Aşırım ilə qatıldığı 1995-ci il tarixli Türkiyədə parlament seçkilərində Demokratik Sol Partiya namizədi kimi seçkilərə qatılmış 14 faizlə seçkiləri 4. sırada tamamlasa da, səs faizi daha çox olan 3 namizəddən ikisi partiyalarının (Xalqın Demokratik Partiyası və Milliyətçi Hərəkat Partiyası seçim limitinin altında qalması səbəbi ilə millət vəkiçi seçilmişdir.

Adil Aşırım 1996-cı ilin yanvarında özəl televiziyalardan birinə siyasi partiya mənsubiyyəti haqqında açıqlama vermişdir:

Bu açıqlamadan sonra Demokratik Sol Partiya Adil Aşırımın partiyadan ixrac edilməsi tələbini partiyanın Mərkəzi Nəzarət Təşkilatına göndərdi. Adil Aşırım daxili prosesi gözləməyərək 11 yanvar 1996-cı ildə Demokratik Sol Partiyadan istefa edərək Ana Vətən Partiyadına üzv oldu.

### Ana Vətən Partiyasında
Adil Aşırım 2002-ci ilə qədər Ana Vətən Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur. O, həmçinin, 1996–2001-ci illərdə Məsud Yılmazın müşaviri və 2001–2003-cü illərdə isə Ana Vətən Partiyasının xarici əlaqələr katibi vəzifəsində çalışmışdır. Daha sonra isə Adil Aşırım Ana Vətən Partiyasından istefa verərək Milliyətçi Hərəkat Partiyasına üzv olmuşdur.

## İstinadlar
İbtidai təhsil

**İbtidai təhsil** — uşaqların ümumi təhsilinin birinci mərhələsidir. İbtidai təhsil alan uşaqlar ətraf mühit haqqında ilkin biliklər əldə edirlər, ünsiyyət və tətbiqi məsələləri həll etmək bacarıqlarına yiyələnirlər. Bu mərhələdə uşağın şəxsiyyəti formalaşmağa və inkişaf etməyə başlayır ki, bu da ibtidai təhsilin cəmiyyət və ölkə üçün əhəmiyyətinə sübutdur.İbtidai təhsilin məqsədi uşaqlarda oxu, yazı və hesablama vədişləri yaratmaq və möhkəmləndirmək, uşaqlara insan, cəmiyyət, təbiət və onlar arasındakı qanunauyğunluqlar haqqında ilkin həyati biliklərin verilməsini təmin etmək, uşaqlarda məntiqi və yaradıcı təfəkkür elementlərini formalaşdırmaq, istedadlı uşaqların erkən yaşdan üzə çıxarılmasını və inkişafını təmin etmək, uşaqlara həssaslıq, estetik və bədii zövq, əxlaqi-mənəvi keyfiyyətlər, fiziki mədəniyyət və özünəxidmət bacarıqları aşılamaqdır. 

Azərbaycanda və əksər dünya ölkələrində ibtidai təhsil icbaridir. İbtidai təhsilə başlama yaşı adətən 5 yaşdan aşağı və 7 yaşdan yuxarı deyil. Azərbaycanda ibtidai təhsil 6 yaşdan başlanır. İbtidai təhsil pilləsini uğurla başa vuran şagirdlər ümumi orta təhsil pilləsinə adlayırlar.

Azərbaycanda qəbul edilmiş ümumi təhsil konsepsiyasına görə ibtidai təhsili başa vuran şagird aşağıdakıları bacarmalıdır:
* zəruri riyazi bilikləri həyatda tətbiq etməyi və sadə alqoritmləri yerinə yetirməyi, kompüter texnikasından istifadə etməyi;
* müşahidə etdiyi obyekt və hadisələri təsvir etməyi, onları səciyyəvi əlamətlərinə görə fərqləndirməyi;
* müstəqil və məntiqi düşünməyi, münasibət bildirməyi;
* ünsiyyət qurmağı, əməkdaşlıq etməyi, fikirlərini aydın ifadə etməyi;
* mədəni davranış, şəxsi gigiyena və müvafiq təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməyi; 
* tapşırılan işi, habelə yaradıcılıq tələb edən işləri müstəqil yerinə yetirməyi, sadə əmək vərdişlərini tətbiq etməyi; 
* öz vəzifələrini yerinə yetirməyi, özünün və digərlərinin hüquqlarına hörmət etməyi; 
* Azərbaycan xalqının dili, əxlaqi-mənəvi dəyərləri, milli adət-ənənələri, tarixi, mədəniyyəti, incəsənəti haqqında qazandığı ilkin bilikləri sadə formada təqdim etməyi; 
* yaşına uyğun bədii, elmi-kütləvi və məlumat xarakterli mətnləri oxumağı, mətndəki əsas məzmunu ayırmağı və ona öz fikrini bildirməyi, lüğətlərdən, məlumat xarakterli kitablardan istifadə etməyi;
* insanlara, təbiətə, əməyə, şəxsi və dövlət əmlakına ədalətli, qayğıkeş və tolerant münasibət bəsləməyi, gerçəkliyi estetik qavramağı.

## Xarici keçidlər

* İbtidai təhsil BMT-nin "Minilliyin məqsədi" kimi
* YUNESKO-nun dünyada ibtidai təhsil barədə məlumatları
* YUNESKO-nun Beynəlxalq Təhsil Standartı Təsnifatı
* Azərbaycan Respublikasında ümumi təhsilin Konsepsiyası
Manisales

**Manisales** () — Kolumbiyada yerləşən şəhər, Kaldas departamentinin paytaxtı. Manisales, ən əhəmiyyətli artan qəhvə istehsal mərkəzi hesab edilir.

## Coğrafiyası
Manisales, Kolumbiyanın ən kiçik departamentlərindən birinin paytaxt şəhəridir. Şəhər, "kəskin reylefə" malik kimi təsvir edilir və Kolumbiyanın mərkəzi dağ silsiləsində (ən uzun dağ silsiləsinin  olan And dağlarının bir hissəsi) yerləşir. Hətta Manisales çox çətin relyefə malik olsa da, onun münbit torpaqlarında bir çox qəhvə plantasiyaları mövcuddur. Şəhər Kolumbiyanın qəhvə mədəniyyəti landşaftı, şimal hissəsində 5,321 metr (17,457.3 m) hündürlüyü olan Ruis vulkanının yaxınlığında yerləşir.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Rosario, Argentina
*  Monreal, Kanada
*  Lissabon, Portuqaliya
*  Oksford, İngiltərə
*  Barselona, İspaniya
*  Valensiya, İspaniya
*  Bayamon, Puerto-Riko

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida
* San Xose del Quavyare

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Manisales şəhəri haqqında
* Şəkillər  
* Comunidad de Manizales 
* Yerli nəşr
Ziya Kutnak

**Ziya Kutnak** — () Osmanlı generalı.

## Həyatı
Hicaz qubernatoru olan Çürüksulu Osman Nuri Paşanın oğlu idi. 1870-ci ildə İstanbulda anadan olub. 1891-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. 1895-ci ildə mayor, 1897-ci ildə qubernator, 1902-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. Fransada hərbi təlimlərdə iştirak etmişdi. Fransadan qayıtdıqdan sonra Aydın və Ədirnədə jandarma komandiri vəzifəsində çalışdı. 1907-ci ildə General-mayor rütbəsinə yüksəldi.

## Hərbi fəaliyyəti
1908-ci ildə Rusiyada hərbi təlimlərdə iştirak etmişdir. 1911-ci ildə V Mehmed Rəşad ilə birlikdə Rumeliyə səfər etmişdir. O, İngiltərə Kralının taxta çıxması münasibətilə Türkiyə nümayəndəsi kimi oraya göndərilmişdi. 1912-ci ildə Paşa rütbəsini almış, daha sonra isə Balkan müharibələrinə qatılmışdır. Müdafiə Nazirliyinin mərkəzi dairəsində ikinci rəhbərlik və onuncu korpusun komandiri vəzifəsində çalışmışdır. 1914-cü ildə təqaüdə çıxmışdır.

1920-ci ildən 1922-ci ilə qədər Müdafiə naziri olmuşdur. Müdafiə naziri olduğu vaxtlarda Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etmişdir. O, Osmanlı İmperiyasının sonuncu Müdafiə naziri idi. 1940-cı il yanvar ayının birində vəfat etmişdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Murat Kasap, Osmanlı Gürcüleri, İstanbul 2010, s.101.
Bravi

**Bravi** (təkdə: *bravo*; bəzən *bravolar* kimi də tərcümə olunur) — XVI–XVII əsrlərdə şimali İtaliyanın kəndli lordları və ya donları tərəfindən öz maraqlarını qorumaq üçün muzdla tutduqları qatillər və ya kobud əsgərlər. Bu söz, güman ki, latın dilindəki *pravus* (pis, yaman, bəla deməkdir) və ispanca *bravo* (zorakılıq, aqressiv, qəddar, impulsiv mənasında) sözlərindən götürülmüşdür.

Bravilərin zorba insanlar üzərindəki hökmranlığı və insanları qorxutmaları onlara şöhrət və nüfuz gətirmişdir. Bu barədə Alesandro Manzoninin "Nişanlılar" (1827) adlı tarixi romanında xüsusi qeyd olunmuşdur. Həmin əsər XIX əsr italyan ədəbiyyatının ən məşhur əsərlərindən biri hesab olunur. Yerli tarixə dair araşdırmaları nəticəsində bravilərə qarşı müxtəlif xəbərdarlıqların dərc edildiyi vaxtları aşkar etməsi, Manzoniyə, bravilərin İtaliyada ən azından 1583-cü ildən 1632-ci ilə qədər mövcud olduğunu müəyyən eləməyə imkan verirdi.

## "Nişanlılar" əsərindəki bravilər
Əsərdə Don Rodriqo tərəfindən saxlanılmış bravilərə Qriqnapoko, Qriso, Montanarolo, Sfreciato, Squinternotto, Tanabuso və Tira-dritto daxil idi. Biondino və Karlottonun silahlı və ya silahsız olması aydın deyildi.

l'Innominato üçün işləyən Nibbionun əmri altında çox sayda bravi olsa da, onların çoxunun adı bizə məlum deyil.

## İstinadlar
Yura (departament)

**Yura** () — Fransa şərqində yerləşən, Burqundiya - Franş-Konte regionun departamentlərindən  biri. Sıra nömrəsi — 39. İnzibati mərkəzi — Lon-le-Sonye, ən böyük şəhəri Dole. Əhalisi - 271 973 nəfər (departamentlər arasında 79-cu yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Sahəsi — 4999&nbsp;km². Departamentə 3 rayon, 34 kanton və 545 kommun daxildir.

## İqlimi
Yuranın iqlimi çoxdan ərazi hündürlüyünə asılıdır. Beləliklə, düzlüklər Qərbi Avropanın bu hissəsinin mülayim hava şəraitinə malikdir, lakin dağlarda sərt  soyuq qış (xüsusilə Yura departamentində Fransa ölkəsinin temperaturunda rekord mənfi 47&nbsp;°C) müəyyən edilir.

## Tarixi
Yura — 1790-ci ilin martında Böyük Fransa İnqilabı zamanı yaradılan 83 departamentdən biri.. Keçmi Franş-Konte əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Yura dağ massivindən gəlir.

Yura departamentinin ərazisində Müqəddəs Klodun qədim monastırı yerləşir, Müqəddəs Yevqed (V-VI əsr) və Müqəddəs Ribariy (VIII əsr) müxtəlif zamanlarda monastırın abbotları idilər.

## İqtisadiyyatı
Yura  şərabçılıq edən bir bölgədir. Yura departamentin  şərabları çox fərqli və qeyri-adi şərablardır, məsələn vin-jaune kimi, xam maye altında inkişaf etmək üçün oxşar bir proses ilə , yerli Savanyen üzüm növündən hazırlanır. Digər üzüm növləri Poulsard, Bastardo və Şardone daxildir.

## Qalereya

Fayl:Dole quartier des tanneurs.jpg|
Fayl:L'abbaye de Baume-les-Messieurs.jpg|
Fayl:Poligny - Jura - France.JPG|
Fayl:Château-Chalon - site.JPG|
Fayl:Lac de Vouglans(2).JPG|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Prefecture website 
*  General council website
*  Tourism website
*  Tourism Information
Maqnetik təzyiq

**Maqnetik təzyiq** — bir maqnit sahəsi ilə əlaqəli enerji sıxlığıdır. Hər hansı bir maqnit sahəsi sahədəki sərhəd şəraiti ilə əlaqəli bir maqnit təzyiqinə malikdir. Bu qaz molekullarının kinetik enerjisi ilə (bir qaz halında) eyni olmayıb, bir maqnit sahəsi ilə daşımaq istisna olmaqla, hər hansı digər fiziki təzyiq ilə eynidir. Qüvvə sahəsindəki qradient, maqnit qüvvəsi adlanan maqnit təzyiq qradienti səbəbindən bir qüvvəyə səbəb olur.

Maqnetik təzyiq qüvvəsi dayaqsız bir naqilin ilməsində asanlıqla müşahidə olunur. Əgər elektrik cərəyanı ilmədən keçirsə, naqil elektromaqnit kimi xidmət edir, beləliklə, ilmənin daxilindəki maqnit sahəsi ilmənin xarici maqnit sahəsinin gücündən daha böyükdür. Sahənin gücündəki bu qradient təzyiqin maqnit qüvvəsini yaradır, bu da birbaşa naqilin uzanmasına səbəb olur. Teldən kifayət qədər cərəyan keçərsə, naqilin ilməsi dairə formasında olur. Daha yüksək cərəyanlarda, maqnetik təzyiq naqilin elastiklik qabiliyyətini aşan bir zərbəyə səbəb ola bilər ki, bu da onun məhvinə və ya partlayışa gətirib çıxarır. Beləliklə, maqnetik təzyiqin idarə edilməsi, ultragüclü elektromaqnitlərin dizaynında ciddi problemdir.
F qüvvəsini onun öz cərəyanı tərəfindən toplasaq:
: 
 \mathbf{F} =\dfrac{I^2}{c^2R} \left[\ln\left(\dfrac{8R}{a}\right) - 1 + Y\right]


Harada ki, Y sarğının daxili induktivliyidir və cərəyanın paylanması ilə təyin olunur. Yüksək tezlikli cərəyanlar üçün Y — 0, yüksək tezlikli cərəyanların əksərən konduktorun xarici səthi ilə daşınan və 0.25 dəyişən cərəyanın demək olar ki, konduktorun hər tərəfində paylanmasına bərabərdir.

## İstinadlar
Protoulduz

**Protoulduz** — ulduzlar arasında nəhəng molekulyar qazların sıxlaşması nəticəsində meydana gələn bir kütlədir.

## Yaranması
Protoulduz ulduz təkamül prosesində erkən mərhələdir. Günəş kütləsi ulduzu üçün bu formalaşma təxminən 10,000,000 il çəkir. Molekulyar bulud öz çəkisi qüvvəsi altında çökəndə proses başlayır. Yüksək səsli günəş külək forması - T Tauri küləyi, yüksələn ulduz kütləsinin radiasiya enerjisinə çevrilməsini göstərir, ulduzun meydana gələcəyini göstərir.

## Ulduzların təkamülündə rolu
Ulduz formasiyası nəhəng bir molekulyar buludda başlayır. Bu buludlar əvvəlcə kütləvi çəkisi qüvvələr və ulduzun çökməsi qarşısını alan təzyiq qüvvələri ilə balansdadırlar. Bu qüvvələrin tarazlığı pozulduqda, supernova şok dalğaları səbəbiylə ulduz çökməyə başlayır və tədricən kiçik parçalara bölünür. Bu parçaların ən kiçik hissəsi ulduzun azalması və formalaşmasında müvəffəq olur.

Buludlar küçülməyə davam edərkən, temperatur yüksəlməyə başlayır. İstilik artımının səbəbi, qravitasiya enerjisinin istilik kinetik enerjisinə çevrilməsidir. Bir hissəcik (molekul və ya atom) mərkəzdə azalma hissəsinə doğru düşdükdə, cazibə enerjisi azalır. Zərərin ümumi enerjisi sabit qalmaqdan ötəri, yerçəkən enerjisində azalma kinetik enerjinin artmasına səbəb olur. Bir qrup hissəciklərin kinetik enerjisi istilik kinetik enerjisi və ya temperaturu. Bulud daha çox azalır, temperatur daha yüksəkdir.

Ön ulduzunun temperaturu (10-20 Kelvin) əksər radiasiya mikrodalğada və ya infraqırmızı dalğa spektri aralığındadır. Ulduzun formalaşmasının bu erkən mərhələsində buludda ani temperaturun yüksəlməsinin qarşısını almaqla radiasiyanın əksəriyyəti qaçır. Pre-ulduz təkamülünün bu mərhələsi də izotermal faz kimi tanınır.

Buludların müqaviləsi kimi, molekulların sıxlığı artdıqca və qəbul edilən radiasiyanın qaçışını daha da çətinləşdirir. Nəticədə qaz radiasiyaya davamlı olur və buludun temperaturu daha da artmağa başlayır. Bu mərhələdə hələ çox qaz olan qaz buludlarına bulut Class 0 grade malikdirlər. Sistem inkişaf etdikcə, ulduzdan daha çox emissiya ətrafdakı qaz və toz buludlarından daha aydın olur. I sinifdə ulduz ətrafdakılarla eyni kütləyə malikdir.

Ulduzun təkamülünün növbəti mərhələsi iki günəş kütləsindən daha az kütləli ulduzlara, klassik T Tauri ulduzuna (II sinif) aiddir. Bu mərhələdə temperatur əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir və disk sancardan daha kiçik olur. Ulduzun təkamülünün son mərhələsində temperatur yüksəlir və ətraf mühitə aid olan material ölçüsü daha kiçik olur, III sinif birinci olur. 2 və 8 günəş kütlələri arasında kütlələri olan pre-ulduzlar üçün növbəti mərhələ TTauri ulduzunun əvəzinə Herbig Ae / Be ulduzu olur. 8 günəş kütləsinin üstündən əvvəl ata-baba ulduzları üçün bir pre-ulduz müşahidə edilmir. Çünki ətraf mühitini bir qara buludsuzluğa çevirmədən əvvəl artıq əsas ardıcıllıq mərhələsinə çatmışlar. 2MASS və WISE astronomik araşdırmaları tərəfindən qəbul edilən infraqırmızı ölçülər bir çox ön-ulduz və ulduz çoxluğunun ortaya çıxmasında çox təsirli olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* NGC 7538
* Hipernova

## Xarici keçidlər
Kaketa (departament)

**Kaketa** () — Kolumbiyanın departamentlərindən biri, inzibati mərkəzi - Florensiya şəhəri, departamenti 1982-ci ildə prezident Xulio Sezar Turbay Ayalo tərəfindən yaradılmışdır.
## İnzibati bölgüsü

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Antokiya
* Boyaka
* Kaldas
* Bolivar (departament)
* Amasonas (Kolumbiya)
* Arauka (departament)
* Atlantiko

## İstinadlar
Blanko burnu (ABŞ)

**Blanko burnu** () — Sakit okeanın Amerika sahillərində yerləşən burun. İnzibati baxımından Oreqon ştatının Karri dairəsinə daxildir. Alava burnu ilə eyni meridian  üzərində yerləşir. Ancaq Alava burnu sahillərinin güclü şəkildə erroziyaya məruz qalmasına görə Blanko burnu ABŞ-nin materik hissəsi ən ucqar qərb nöqrəsi hesab edilir. For-Orford şəhərindən 8&nbsp;km şimaldadır. Eyni adlı şəhər parkı ərazisinə daxildir. Burunda Blanko mayakı fəaliyyət göstərir. Onun haqqında ilk məlumat 1870-ci ilə aiddir.

Burunun adı Jül Vernin «Beş yüz milyon Bequn» romanınsa xatırladılır.

## Mənbə

* Cape Blanco Lighthouse  
* Oregon State Parks: Cape Blanco State Park
* CapeBlanco.org: Cape Blanco Light
Mey burnu

**Mey burnu** () — Atlantik okeanın Amerika sahillərində yerləşən burun.

Burun Olimpik yarımadasında yerləşir. Üstəlik Olimpik Milli parkı ərazisinə daxildir. Nyu-Cersi ştatının ən cənub nöqtəsini təşkil edir. Burun Delaver körfəzini Atlantik okeandan ayıran təbii sərhəd rolunu oynayır. Holland dənizçisi Kornelius Meyin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Mənbə
*Cape May history
*Cape May Lighthouse 
*Cape May Chamber of Commerce
*Cape May city website
*Historic Cold Spring Village
Homogen sistem

**Homogen** - yunan sözü olan "qomos"dan götürülmüşdü ki, o da, "eyni" mənasını verir. Sistemin daxilində fiziki halına və ya kimyəvi xassələrinə görə fərqlənən sistem hissəciklərini bir-birindən ayıran səth bölgüsü olmursa, belə sistem "homogen" sistem adlanır.

## Nümunələr
Homogen sistemlərə misal qazlar qarışığı, birincili maye məhlul, individual kristal maddə.

## Komponent
Sistemin asılı olmayan tərkib hissəsini təşkil edən individual maddələrə komponent deyilir. Komponent sistemdən ayrıla bilir və təcrid olunmuş halda mövcud olur. Məsələn, NaCl-in suda məhlulunda komponentlər H2O və NaCl-dir. Lakin həmin məhlulda sərbəst hissəciklər şəklində olan, məhluldan kənarda isə mövcud ola bilməyən Na+ və Cl- ionları komponent sayıla bilməz. Sistemin termodinamik xassələri onun komponentlərinin sayı ilə müəyyən edilir. Sistemin komponentlərinin sayı müəyyən edilərkən aşağıdakı qayda əsas götürülür: kimyəvi reaksiya getməyən sistemlərdə komponentlərin sayı tərkib hissələrinin sayına bərabər olur. Kimyəvi reaksiya gedən sistemləedə isə komponentlərin sayı, tərkib hissələrinin sayı ilə onların arasında mövcud olan kimyəvi reaksiyaların sayı fərqinə bərabər olur.
## Sistemin növləri
Komponentlərin sayına görə sistemlər:
* Birkomponentli
* İkikomponentli
* Üçkomponentli
olurlar.

## Fiziki-kimyəvi analiz
Sistem əsasən fiziki-kimyəvi analiz metodları ilə tədqiq olunur. Bu metodlar termik, mikroquruluş, rentgenoqrafik və s.-dir.
Fiziki-kimyəvi analiz kimyanın bir sıra sahəsi olmaqla, müvazinətdə olan sistemdə gedən çevrilmələri fiziki və həndəsi metodların birgə tətbiqi vasitəsi ilə öyrənir. Başqa sözlə, fiziki-kimyəvi analiz sistemdə təzyiq, temperatur, həcm və komponentlərin miqdarının dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq, fiziki-kimyəvi xassələrinin dəyişmə xarakterini həndəsəni tətbiq etməklə müəyyənləşdirir. Buradan alınan rəqəmlərə əsasən verilmiş müəyyən sistem üçün hal dioqramı qurulur ki, bu vaxt absis oxu üzərində tərkib, ordinat oxu üzərində isə onların xassələrini xarakterizə edən rəqəmlər verilir. "Tərkib-xassə" diaqramı sistemin komponentlərinin qarşılıqlı kimyəvi təsirinin xarakterini və bunun komponentlərin miqdarı nisbətlərindən asılılığını, ayrı-ayrı ərintilərin tərkibini və s. müəyyən etməyə imkan verir.
## Həmçinin bax
* Heterogen sistem

## Mənbə
* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.
* Карякин Н. И., Быстров К. Н., Киреев П. С. Краткий справочник по физике / ответственный = под ред. Г. Е Петровской; ответственный = худ. ред. И. Ф. Муликова; ответственный = тех. ред. Р. К. Воронина; ответственный = кор. Н. В. Кулиева. — 2-е изд. — Москва: Высшая школа, 1964. — С. 143. — 576 с.
* Ахметов Н. С. Раздел III, Агрегатное состояние. Растворы // Общая и неорганическая химия.
Luar və Şer

**Luar və Şer** () — Fransa qərbində yerləşən, Mərkəz - Luara vadisi regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 41. İnzibati mərkəzi — Blua.

## Coğrafiyası
Sahəsi — 6343 km². (Fransada 31-ci yer)

Departamentə 3 rayon, 30 kanton və 291 kommun daxildir və həmçinin Er və Luar, Luar, Şer, Endr, Endr və Luara və Sarta departamentləri ilə sərhəddir. Departamentdə Luar və Şer çayları axır.

## Tarixi
Luaravə Şer — 1790-cı ilin martında Fransız İnqilabı dövründə yaradılan ilk 83 departamentən biridir. Keçmiş Orleane və Turen əyalətlərinin ərazisində yerləşir. Adı Luar və Şer çaylarından gəlir.

Luar və Şer departamentini əhatə edən ərazilər episkos dövrlərdə yerləşdirilib, lakin orta əsrlər əvvəlində Normanlar, Burqundiyalılar, İngilislər və s. xalqlarını tez-tez işğallarına qarşı qəsrlər və qalalar tikiblər.

Siyasi cəhətdən departament qonşu kantonlar və kommunlar arasında bölünmüşdür. 1397-ci ildə Blua əyaləti Orleanın mülkünə daxil oldu. 1498-ci ildə Luis Orleanın Fransa taxtını yüksəldərək XII Luis adı altında, Blua və onun ətrafındakı Fransız siyasətinin inkişafı üçün başlanğıc nöqtəsi idi.

IX Çarlza əsasən, dini narahatlıqlar Blua ərazisində qəddarlıqla inkişaf edir.

1576 və 1588-ci illərdə Blua şəhərində Dövlət Başçıları toplandı.

## Demoqrafiyası
Əhalisi 1990-cı ilə nisbətdə 340 729 nəfər (vahidlər arasında 71-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları), əhalinin sayı 3,6% artmışdır.

Yerli əhalinin yaş kateqoriyası Fransada orta hesabla daha yaşlıdır:

Luar və Şer — 60 və daha çox: əhalisinin 25,2% -i, Fransa — 60 və daha çox: əhalinin 20,3% -i

60 yaşdan yuxarı olan kateqoriya digər yaş qruplarından daha sürətli böyüyür. Doğum səviyyəsi (15–49 yaş arası 1000 qadın başına 48,5 doğum) milli ortalamadan 1 bal azdır.

Luar və Şer şəhərlərində əhalinin sıxlığı km2
-ə 53,72 nəfərdir. Bu km²-ə milli səviyyədə 107 nəfərdən daha aşağı düşür. Şəhər quruluşu üç şəhərə əsaslanır: Blois, 52,500 əhali, Vendôme, 17,705 əhali və Romorantin-Lanteni, 18,350 nəfər.

## Kənd təsərrüfatı
Ənənəvi olaraq, Luar və Şer dörd kənd təsərrüfatı sahəsinə bölünür:  (Luar şimal),  (Luar şimal), böyük  (Luar cənub) və şərab Sologne (Luar cənub).

Luar və Şer departamentinin əsas kənd təsərrüfatı məhsulları aşağıdakılardır: Luar şəhərinin şimalında bitkilər (dənli bitkilər və yağlı bitkilər); şərab istehsalı; şöbəyə xüsusi məhsullar: qumqara, çiyələk; mal-qara və donuzlar; meşə təsərrüfatı, 200 min ha məhsuldar meşələr.

## Qalereya

Fayl:Blois Église Saint-Nicolas.jpg|Blua
Fayl:Vendôme (Loir-et-Cher).jpg|
Fayl:Arrière du Château de Chambord (41).JPG|
Fayl:ChaumontRundgang05.jpg|
Fayl:Troussay01.jpg|



## Xarici keçidlər
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* http://www.ville-blois.fr/
Florensiya (Kaketa)

**Florensiya** () — Kaketa departamentinin inzibati mərkəzi, Kolumbiyanın cənub-qərbində yerləşən, şəhər və bələdiyyədir.

## Tarixi
Şəhər 25 dekabr 1902-ci ildə Doroteo de Pupiales tərəfindən qurulmuşdur. 1912-ci ildə Florensiyaya bələdiyyə statusu verildi və eyni ildə şəhər şurasına ilk seçkilər keçirildi. 1950-ci il martın 14-də Florensiya, Kaketa departamentinin inzibati mərkəzi seçildi.

## Coğrafi mövqeyi
Şəhər departamentin şimali-qərb hissəsində yerləşir, Aça çayının sol sahilində, şərq Kordilyer sıra dağlarının ətəklərində yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 561 metr yüksəklikdədir.

## Əhalisi
2012-ci ildə siyahıyaalınma zamanı şəhər əhalisinin sayı 163 323 nəfər idi.
Şəhər əhalisinin illər üzrə say artımı:

Ağ və metislər irq olaraq şəhər əhalisinin 95,9%-ni, zəncilər 3,3%-ni, hindular isə 0,8%-ni təşkil edir. 5 il ərzində əhalinin arasında savadlılıq səviyyəsi 91,3%-ni təşkil etmişdir.
2005-ci il məlumatlarına görə, Florensiyanın əhalisi yaşlarına görə bölünmüşdü: 44,87%-i 20 yaşdan aşağı sakinlər, 30,96%-i 20 və 39 yaş arası, 17,07%-i 40 ildən 59 yaşa qədər olanlar və 7,11%-i 60 yaşdan yuxarı olanlar.

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Manisales
* İnirida
* San Xose del Quavyare

## İstinadlar
Məhlulun qatılığının ifadə üsulları

**Məhlulun qatılığı** - onun komponentləri arasındakı miqdarı nisbətlə xarakterizə olunur. Məhlulun qatılığının, yəni həll olan maddənin həllediciyə nisbətən miqdarının müxtəlif ifadə üsulları vardır.

## Faizli məhlul
Məhlulda həll olan maddənin həllediciyə nisbətən miqdarı faizlə göstərilərsə belə məhlul faizli məhlul adlanır. Faizli məhlulun bir neçə xüsusi halı vardır:
* Çəki faizi - Bu halda qatılıq həll olan maddənin məhlulun 100 çəki hissəsindəki çəki hissələrinin sayı ilə ifadə edilir. Məsələn, xörək duzunun 10 faizli məhlulu o deməkdir ki, məhlulun hər 100q-nın 10q-ı NaCl və 90q-ı H2O-dan ibarətdir.
* Molekulyar faiz - Qatılıq həll olan maddənin məhlulun 100&nbsp;mol hissəsindəki qram-molekul sayı ilə ifadə edilir. 
* Atom faizi - Komponentləri elementlərdən ibarət olan bərk məhlullarda qatılığın atom faizləri ilə ifadə edilməsi daha münasibdir. Belə halda qatılıq komponentin sistemin 100q- atomundakı qram-atomlarının sayı ilə müəyyən edilir.
## Molyar və molyar məhlulun qatılığı
Bu halda məhlulun qatılığı, onda həll olan maddənin qram-molekul (molların) sayı ilə ifadə edilir.
Həll olan maddə miqdarının qram molekullarla ifadəsində onun ya məhlulun bir litrinə və ya həlledicinin 1kq-na olan nisbəti müəyyən edilir. Buna əsasən belə məhlulun molyar və ya molyal olmaqla iki xüsusi halı meydana çıxır. Molyar məhlulda qatılıq həll olan maddənin məhlulun 1l-də olan qram-molekullar sayı ilə müəyyən edilir.Məsələn, 1 molyar məhlul elə məhlula deyilir ki, onun 1 litrində həll olmuş maddə 1 qram molekul təşkil etsin.
Molyal məhlulda isə qatılıq, həll olan maddənin həlledicinin 1kq-dakı qram-molekul maddə həll olursa, həmin məhlul 1 molyal məhlul adlanır.
Qatılığın ifadəsində bəzən "solvat ədədindən" istifadə edilir. Məsələn, kristalhidratlarda qatılıq həll olan maddənin 1 molekulunun payına düşən həlledici molekullarının sayı ilə müəyyən olunur. Sulu məhlullar üçün bu ədəd hidrat ədədi adlanır.

## Normal məhlul
Belə halda məhlulun qatılığı həll olan maddənin 1 litr məhluldakı qram-ekvivalentlərinin (q-ekv) sayı ilə müəyyən edilir. Bir normal məhlul elə məhluldur ki, onun 1 litrində 1q-ekv maddə həll olmuşdur. Müxtəlif maddələrin qram-ekvivalentləri müxtəlif yolla təyin edilir.
Turşuların qram-ekvivalenti, onların qram-molekul çəkilərinin əsaslılığına bölünməsi ilə tapılır.Məsələn, H2SO4-ün qram-ekvivalenti 98:2=49q və ya CH3COOH-ın qram ekvivalenti 60:1=60q-a bərabərdir.
Əsasların qram-ekvivalenti onların qram-molekul çəkisinin metalın ümumi valentlik sayına bölünməsi ilə tapılır. Məsələn, NaOH və Ca(OH)2-in qram-ekvivalenti müvafiq olaraq 40:1=40q, 74:2=37q-a bərabərdir.
Duzların qram-ekvivalenti onların qram-molekul çəkisinin, həmçinin, metalın ümumi valentliyinin sayına (metalın valentliyi vurulsun atomların sayına) bölünməsi ilə tapılır. Məsələn, NaCl-in qram-ekvivalenti 58,5:1=58,5 q və ya Al2(SO4)3 qram-ekvivalenti 342:6(3·2)=57q-a bərabərdir.

## Mənbə
* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya" , Maarif-1975
Qırmızı nəhəng

**Qırmızı nəhəng** — ulduz təkamülünün son mərhələsində olan kütləsi (təxminən 0,3–8 Günəş kütləsi) intervalında olan parlaq nəhəng ulduzdur. Xarici atmosfer genişlənmiş və zəifləmiş, radiusu böyükdür və səth temperaturu 5000 K (4,700 °C, 8,500 °F) və daha aşağıdır. Qırmızı nəhənglər görünüşü sarı-narıncıdan qırmızıya doğrudur, spektral sinfi adətən K və M-dir, həmçinin sinif S spektral sinifə də aid ola bilən ulduzlarıdır və daha çox karbon ulduzlarıdır. Ən çox yayılmış qırmızı nəhənglər qırmızı nəhənglər qolunda olan ulduzlardır ki, onların nüvəsi cırlaşmış heliumdan ibarətdir.

## Xüsusiyyətləri
Qırmızı nəhənglərin daxili quruluşu olduqca mürəkkəbdir. Bu ulduzların mərkəzində radiusu 10−3 ulduz radiusuna, kütləsi 0,25 Günəş kütləsinə bərabər olan izotermik nüvə vardır. Bu nüvə cırlaşmış helium qazından ibarətdir. Nüvənin cırlaşmasına səbəb sıxlığı çox böyük olmasıdır. Məsələn, kütləsi 1,3 Günəş kütləsi olan qırmızı nəhəngin helium nüvəsində sıxlıq 350 kq/sm3 -dır, belə ulduzun nüvəsində temperatur 40*106 K-dir. İzotermik nüvə qalınlığı 10−3 ulduz radiusu qədər olan nazik halqa ilə əhatə olunmuşdur. Ulduzun daxili enerji mənbəyi də məhz əsasən hidrogendən ibarət olan bu nazik halqada hidrogenin "yanması" ilə bağlı istilik nüvə reaksiyalarıdır; bu ulduzun heliumdan ibarət nüvəsində istilik nüvə reaksiyası gedə bilməz, çünki bunun üçün temperatur 108 K olmalıdır, burada isə 40*106 -dır. Qırmızı nəhəngin 9/10 ulduz radiusu qədər çox geniş üst örtüyü güclü konvektiv zonanı təşkil edir. Ulduzun kütləsinin 70%- i bu zonadadır.

## Təkamül
Qırmızı nəhənglər kütləsi təxminən 0,3 Mʘ-dən 8 Mʘ olan baş ardıcıllıq ulduzlardan təkamül edirlər. Bu elementlər bütün ulduz boyunca vahid şəkildə qarışdırılır. Onun baş ardıcıllığı boyunca ulduz yavaş-yavaş özündə hidrogenin heliuma çevrilməsini təmin edir və hidrostatik tarazlıq yaranır. Artıq baş ardıcıllıq dövründə, ulduzun nüvəsində hidrogen yavaş-yavaş heliuma çevrilir; baş ardıllıgın sonunda nüvədə hidrogen demək olar ki, cırlaşmış olur. Günəş üçün baş ardıcıllıqda yaşama ömrü təxminən 10 milyard ildir. Daha çox massiv ulduzlar nisbətən daha sürətli yandırırlar və massiv ulduzlardan daha az yaşama ömrü var.

Nüvə reaktoru öz içərisində hidrogen yanacağı tükəndikdən sonra, nüvə reaksiyaları artıq davam edə bilmir və beləliklə, nüvə öz cazibəsi ilə əlaqələnir.

Nüvə ətrafındakı qabıqda hardaki temperatur və təzyiqin kifayət qədər olduğu hissədə cırlaşmasnın baş verməsi üçün əlavə hidrogen gətirilir. Sonra ulduzun xarici təbəqələri çox genişlənir və ulduzun həyatının qırmızı-nəhəng mərhələsinə başlayır. Ulduzun genişləndiyi kimi, ulduzun yanan qabığında çıxarılan enerji daha çox bir səth sahəsi üzərində yayılır və nəticədə aşağı səth temperaturu və ulduzun görünən işığında qırmızıya doğru dəyişiklik olur — bu səbəbdən qırmızı nəhəng olur. Hal-hazırda, ulduzun Hersşenpurq — Ressel (H-R) diaqramının qırmızı-nəhəng qolundan yuxarı qalxdığı deyilir.

Qırmızı nəhəng qolu boyunca hərəkət edən ulduzun təkamül yolu, ulduzun kütləsindən asılı olaraq nüvənin tam dağılması ilə başa çatır. Günəş və təxminən 2 Mʘ az olan ulduzlar üçün kollaps baş verir.

## İstinadlar
Luara (departament)

**Luara** (, ) — Fransa şərqində yerləşən, Overn-Rona-Alp regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 42. İnzibati mərkəzi — Sent-Etyen.  Əhalisi — 766 729 nəfər (departamentlər arasında 28-ci yer, 2010-ci ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi  -  4781&nbsp;km².  Departament keçmiş  Luar vadisində yerləşir.

Departamentə 3 rayon, 40 kanton və 327 kommun daxildir.

## Tarixi
Luara departamenti 1793-cü il martın 4-dən etibarən mövcud olan Rona-Luara departamentinin bölünməsi nəticəsində 1993-cü il noyabrın 19-da yaradılmışdır .

## Qalereya

Fayl:Tour de la Droguerie1.jpg|Sent-Etyen
Fayl:Chateau La Roche St Priest.jpg|
Fayl:Chateau de Grangent.jpg|
Fayl:Champdieu prieure.jpg|
Fayl:Ste Croix en Jarez-1a Façade Sud.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Site de la Préfecture (Fr)
* Site du Conseil Général (Fr)
Yuxarı Luara

**Yuxarı Luara** (, ) — Fransa cənubunda yerləşən, Overn-Rona-Alp regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 43. İnzibati mərkəzi — Le-Püi-an-Vele. Əhali — 231 877 nəfər (departamentlər arasında 86-ci yer, 2010-ci ilin məlumatları).
## Coğrafiyası
Ərazisi — 4977&nbsp;km². Departamentin ərazisində Luara çayı axır.

Departamente 3 rayon, 35 kanton və 260 kommun daxildir.

## Tarixi
Yuxarı Luara — 1790-cı ilin martında Böyük Fransız İnqilabı zamanı yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Lionne, Overn və Lagedok əyalətlərinin ərazisində yerləşir . Adı Luara çayından gəlir.

## Qalereya

Fayl:Le Puy-en-Velay, Église Saint-Laurent et Aiguilhe PM 48569.jpg|
Fayl:Lavaudieu - Vieux pont -1.jpg|
Fayl:Brioude - Basilique St-Julien - JPG1.jpg|
Fayl:France Lavoute Chilhac 01.jpg|
Fayl:Polignac - Château -1.jpg|


## Xarici keçidlər
* Préfecture
* Официальный сайт Генерального Совета
* Département de la Haute-Loire : Les Comptes des Communes et des groupements à fiscalité propre : Données Individuelles Budget principal seul - Données consolidées "Budget principal et budgets annexes"
* Observatoire de Haute-Loire. Portail cartographique du département avec accès à des dossiers thématiques sur toutes les communes de Haute-Loire. Consulté le 01/08/2013.
* Photos et Histoire de Cronce. Monographie. Un exemple de petit village de la Haute-Loire.
*  Tourist website 
*  The Haut-Allier  Website concerned with the western half of the Haute Loire which follows the relatively unknown Allier valley and gorges
*   Regordane Info Independent portal for the Regordane Way or St Gilles Trail. (The Regordane Way crosses The Haute-Loire, commencing from Le Puy southwards)
Eurocopter EC725

**Eurocopter EC725 Caracal/Super Cougar** və ya **Airbus Helicopters H225M** — Airbus Helicopters şirkəti tərəfindən istehsal edilən taktiki nəqliyyat helikopteri. Eurocopter AS532 helikopterlərinin üzərindən təkmilləşdirilmişdir və helikopter hərbi birləşmələrin bir yerdən digər yerə daşınması, təxliyə və müharibə zamanlarında axtarma-qurtarma vəzifələrinin icrası üçün istifadə edilir. İlk uçuşu 27 noyabr 2000-ci ildə olub.

## Texniki xüsusiyyətləri
* Ekipajı: 1 və ya 2 nəfər
* Daşıma qabilliyyəti: 28 əsgər və ya 5670 kq yük
* Uzunluğu: 19.5 metr
* Pərinin (vintinin) uzunluğu: 16.20 metr
* Hündürlüyü: 4.6 metr
* Pərinin sahəsi: 216.1 m²
* Boş çəkisi: 5330 kq
* Maksimal yükqaldırma qabiliyyəti: 5500 kq
* Motor: 2 x Turboméca Makila 2A1 qazturbin mühərriki

## İstifadəçilər
* Braziliya
* İndoneziya
* Fransa
* Qazaxıstan
* Küveyt
* Malayziya
* Meksika
* Sinqapur
* Tayland

## İstinadlar