Ox (III mövsüm)

***“[[Ox (teleserial, 2012)|Ox]]”*** teleserialının üçüncü mövsümünün premyerası The CW telekanalında 8 oktyabr 2014-cü ildə baş tutmuş, final seriyası isə 13 may 2015-ci ildə yayımlanmışdır. Üçüncü mövsümə ümumilikdə 23 seriya daxildir. Üçüncü mövsümdə əsas diqqət Ox komandasının Qatillər Liqasının rəhbəri Ras al-Qulla mübarizəsinə yönəldilib. Fleşbeklərdə Oliverin Honkonqda yaşayışı, A.R.G.U.S.-la əməkdaşlığı göstərilmişdir. Üçüncü mövsümdə yeganə şouranner Mark Quqqenheym olmuşdur. 

Üçüncü mövsüm hər hədtənin çərşənbə günü saat 20:00-da The CW telekanalında yayımlanmış, hər seriya orta hesabla 3.52 milyon izləyici toplamış və tənqidçilərdən qarışıq rəylər almışdır. Süjetin romantik məzmunu, Betmenə edilən həddən artıq açıq istinadlar və Ras al-Qul personajının yetərincə bitkin yazılmaması xüsusilə tənqid mövzusuna çevrilmişdir. Mövsümün ən yaxşı seriyaları kimi “Ox” serialının spin-offu olan *“[[Fleş (teleserial, 2014)|Fleş]]”* serialı ilə illik krossoverin ikinci hissəsi olan *“[[Fleş Oxa qarşı|Cəsur və kobud]]”* və əsas qəhrəmanla antaqonistin ilk dəfə açıq döyüşdə qarşılaşdığı *“Qalxış”* seriyası qiymətləndirilmişdir. 

“Ox”un üçüncü mövsümü, ABŞ-la yanaşı digər ölkələrdə də yayımlanmışdır. Böyük Britaniyada mövsümü Sky1, Kanadada isə CTV telekanalları yayımlamışdır. Serial həmçinin Netflix və Rusiyada Sony Sci-Fi telekanalları tərəfindən yayımlanmışdır. Mövsüm ev üçün DVD formatında Region 1-də 22 sentyabr 2015-ci ildə, Region 2-də 28 sentyabr 2015-ci ildə, Region 4-də 23 sentyabr 2015-ci ildə yayımlanmışdır. Blu-ray formatda mövsüm Region A üçün 22 sentyabr 2015-ci ildə, Region B üçün isə 28 sentyabr 2015-ci ildə çıxarılmışdır. 
## Məzmunu

II mövsümün sonunda Detstrouku zərərsizləşdirən Ox komandası Starlinq-sitinin Amanda Uollerin göstərişi ilə dağıdılmasının qarşısını alır. Baş verən bu hadisələr Roy Harperin komanda ilə daha da yaxınlaşmasını və aktiv şəkildə döyüşlərdə iştirak etməsinə imkan verir. 

İkinci mövsümdə Nisə al-Qulla birlikdə Qatillər Liqasına qoşulub Starlinq-sitidən uzaqlaşan Sara naməlum səbəbdən yenidən şəhərə qayıdır. Şəhərdə naməlum oxçu tərəfindən vurulan Sara ölür. Nisə sevgilisinin qisasının alınması üçün liqa üzvləri ilə birlikdə şəhərə gəlir və qatilin qırx səkkiz saat ərzində tapılıb təhvil verilməyəcəyi təqdirdə sakinlərin qətlinə başlayacaqlarını bildirir. Oliver Saranın qatilinin çoxdan atası Malkolmla birlikdə şəhəri tərk etmiş bacısı Teya Kuin olduğunu öyrənir. Bacısını xilas etmək üçün Nisə ilə birlikdə Nanda Parbata gələn Oliver Ras al-Qulla görüşür. Ras onun bacısının əməlinin yalnız Oliverin Rasın varisliyini qəbul edəcəyi halda bağışlayacağını bildirir. Oliver imtina etdikdə Starlinqə gələn Ras Teyanı ölümcül yaralayır. Bacısının Lazar quyusu vasitəsiylə sağaldılması qarşılığında Oliver Rasın varisliyini qəbul etməli olur. 

Atasının Oliveri varis seçməsindən qəzəblənən Nisə Nanda Parbatı tərk edərək Starliq-sitiyə gəlir və burda Lorel Lenslə yaxınlaşır. Nisənin məşqləri nəticəsində döyüş sənətinə yiyələnən Lorel tezliklə yeni Qara bülbül kimi Ox komandasına qoşulur. Nanda Parbatda Əl-Səhim adı ilə İblisin varisi elan edilən Oliverin yaddaşını silməyə çalışırlar. Oliver özünü qaydalara uyğun apararaq xilas olmaq üçün məqam gözləyir. Rasın virus vasitəsiylə Starlinqi dağıtmaq planın öyrənən Oliver kömək üçün keçmiş dostları və Ox komandasına müraciət etməli olur. Komanda Rasa əsir düşdükdə isə Fleş köməyə yetişərək onları xilas edir. Ras al-Qul və Ox arasında Starlinq-sitidə baş tutan təkbətək döyüş birincinin öldürülməsi ilə başı çatır. Oliver Qatillər Liqasına rəhbərliyi Malkolm Merlinə həvalə edir.

## Rollarda

### Əsas heyət
* Stiven Amell - Oliver Kuin / Kapüşon
* Keti Kasidi - Lorel Lens
* Devid Ramsi - Con Diql
* Villa Holland - Teya Kuin
* Pol Blektron - Kventin Lens
* Emili Bett Rikards - Felisiti Smok
* Kolton Heyns - Roy Harper
* Con Barroumen - Malkolm Merlin

### İkinci heyət

* Kelli Hyu - Çay Na Vey / Çinli ağ
* Rocer R. Kross - Lukas Hilton
* Aleks Kinqston - Dayna Lens
* Edrian Holms  - Frenk Pik
* Keyti Lotz - Sara Lens/ Qara bülbül
* Sintiya Adday-Robinson - Amanda Uoller
* Beks Teylor-Klaus - Sin
* Odri Mari Anderson - Layla Maykls
* Karl Yune - Maseo Yamaşiro / Sarab
* Katrina Lou - Nisə al-Qul
* C.R. Ramirez - Ted Qrant / Vəhşi pişik
* Şarlotta Ross - Donna Smok
* Rila Fukuşima - Tatsu Yamaşiro
* Emi Qumenik - Kerri Katter / Kupidon
* Mett Neybl - Ras al-Qul
* Ostin Batler - Çeysi
* Mark Singer - General Metyu Şriv
* Kristina Koks -  Seliya Kasl

### Qonaq ulduzlar
* Kolin Donnell - Tommi Merlin
* Qrant Qastin - Barri Allen / Fleş
* Karlos Valdes - Sisko Ramon
* Danielle Panabaker - Keytlin Snou
* Brendon Rut - Rey Palmer / Atom
* Vinni Cons - Denni Brikuell / Kərpic

## Seriyalar



## İstehsal
### Aktyor seçimi

*“Ox”* serialının üçüncü mövsümünün çəkiləcəyi The CW tərəfindən 12 fevral 2014-cü ildə elan edilmişdir. Stiven Amell, Devid Remsi, Emili Bett Rikards, Keti Kessidi, Pola Blektorn, Kolton Heyns və Uilli Hollandın daxil olduğu əsas aktyor heyəti öz rollarına qayıtmışdır. İkinci mövsümün finalından sonra Manu Benntin canlandırdığı Sleyd Uilson/Detstrouk personajı A.R.G.U.S.-un superhəbsxanasına salındığına görə, o, əsas aktyor heyətini tərk etmiş, lakin, “Qayıdış” seriyasında qonaq aktyor kimi çıxış etmişdir. Manu Bennetdən başqa Tommi Merlin rolunu canlandıran aktyor Kolin Donnel də “Sara” seriyasında qonaq aktyor kimi qayıtmışdır. Keyti Lots üçüncü mövsümün üç seriyasında rol almış, onlardan birində onun personajının Qatillər Liqasına qoşulması və Nisə al-Qulla tanışlığı təsvir olunmuşdur. Bunlardan başqa üçüncü mövsümdə Sintiya Adday-Robinson, Odri Mari Anderson və Katrina Lo da mütəmmadi olaraq öz rollarına qayıtmışlar. Əvvəlki mövsümlərdə Şado rolunu canlandırmış aktrisa Selina Jade üçüncü mövsümdə onun əkiz bacısı Meyi canlandırmışdır.

Moyra Kuin obrazının ikinci mövsümün iyirminci seriyasında ölməsindən sonra həmin personajı canlandıran aktrisa Süzanna Tompson serialı tərk etmişdir. Personajın öldürülməsini serial yaradıcıları onun xarakteri ilə izah edirlər. Belə ki, Moyra sirlər saxlamağa meylli olduğuna görə onun digər personajlarla münasibəti küsmə və barışma ardıcıllığından ibarət idi ki, serial yaradıcıları da bunun ”Ox”u “sabun operasına çevirəcəyi”ndən çəkinirdilər. Aktrisa özü qeyd edir ki, *“ssenaristlər...çoxlu sayda kənar süjet xəttləri istəmirdilər...Moyranın əsas personaja çevrilməsi üçün onun ssenari xəttini əsaslı inkişaf etdirmək lazım idi. O, yalnız Oliverə görə narahat olmayacaq qədər kifayət qədər böyük fiqur idi.”* Oliverin Honkonqdan zəng edərkən eşitdiyi avtocavabı yazmaq üçün on üçüncü seriyanın çəkilişləri zamanı Süzanna Tompson  müvəqqəti seriala qaytmışdır. 

“Ağılasığmaz” seriyasının yayımlanmasından sonra 15 may 2014-cü ildə  Malkolm Merlin rolunu canlandıran aktyor Con Barroumenin əsas aktyor heyətinə qaldırılması elan edilmişdir. İkinci mövsümün finalında Teya Merlinlə birlikdə naməlum istiqamətə getdiyinə görə, bir çoxları onun üçüncü mövsümdəki rolunu Teyanın süjet xətti ilə əlaqələndirirdilər. Barroumenin sözlərinə görə o, *“Teyaya güclü və sinik insan olmağı öyrədəcək. O, artıq güclü şəxsiyyət olsa da, daha güclü olmağa ehtiyacı var.”* Aktyorun fikrincə Malkolm həm də *“itirdiyi ailəsini yenidən hiss etməyə ehtiyac duyur. O, nəzarətə öyrəşdiyindən daim nəzarət etməyə meyllidir...Malkolm eqoistdir. O, ideya uğrunda canından keçəcək biri deyil.”* İkinci mövsümün başlanğıcında Manu Bennetin əsas aktyor heyətinə qaldırılmasını əsas gətirən fanatlar, Malkolm Merlinin üçüncü mövsümdə əsas antaqonist olması ehtimalını da irəli sürmüşdülər. Həmin ideyanın xeyrinə olaraq qeyd edilirdi ki, Oliverin bütün səylərinə baxmayaraq, Qleydsi dağıdan və sağ qalmağı bacarmaqla Oliverə qalib gələn yeganə personaj Merlin olmuşdur.

Barroumenin əsas heyətə qatılmasından bir ay sonra The CW üçüncü mövsümdə təxmini Deniel, Set, Toşi və Akiko adlandırılan dörd yeni personajın təqdim ediləcəyini elan edir. Yaradıcıların planına görə, Deniel və Set Starlinq-sitidə müasir dövrdə, Toşi və Akiko isə fleşbeklərdə görünməli idi. Deniel, *“gələcəyin texnologiyalarını yaratmağa çalışan gənc və yaraşıqlı elm adamı”* kimi təsvir edilir. Məlumatda deyilir ki, ictimai obrazı ilə yanaşı onun faciəvi və gizli keçmişi də var ki, texnologiyaların tətbiqi sayəsində zamanla personajı gizli superqəhrəmana çevirməyə imkan verəcək. O, həm ictimai, həm də şəxsi həyatda Oliverin rəqibi olmalı idi ki , buna əsaslanaraq, həmin personajın da üçüncü mövsümün antaqonisti ola biləcəyi qeyd edilir. Əvvəlcə təsvir edilən personajın komikslərdə Mavi böcək kimi də tanınan superqəhrəman  Ted Kord olacağı düşünülsə də, sonradan “Deniel” adı ilə nəzərdə tutulan personajın Atom adı ilə tanınan Rey Palmer olması, peronajı *“[[Supermenin qayıdışı (film, 2006)|Supermenin qayıdışı]]”* filminən tanınan Brendon Rutun canlandıracağı məlum olmuşdur. 

Set haqqında məlum olan o idi ki, o, *“kimiya haqqında geniş məlumata malik yaxşı təhsil almış geniş ambisiyalı cinayətkar”*dır. O, *“düşmənlərinin iradəsini əlindən alan dərman tətbiq etməklə onları öz nəzarəti altna alır.”* İyulda məlum olur ki, bu ad altında Qraf Vertiqonun varisi olan Verner Zaytl nəzərdə tutulurmuş. Qrafın ölümündən sonra Zaytl Vertiqo istehsalını davam etdirir. Yeni Qraf Vertiqo rolunu aktyor Piter Stormare canlandırmışdır. Toşi və Akiko Honqkonqda Oliverə kömək edəcək evli cütlük kimi təsvir olunur. Onlar həm də A.R.G.U.S.-la əlaqəlidirlər və döyüş sənətinin incəliklərinə bələddirlər. Sonradan Akiko rolunu aktrisa Devon Aokinin canlandıracağı, personajın əsl adının isə Tatsu Yamaşiro/Katana olacağı elan edilir. Lakin,  naməlum səbəbdən avqustda Aokinin yerinə rol üçün *“[[Şimal porsuğu: Ölməzlik (film, 2013)|Rosomaxa: Ölməzlik]]”* filmindən tanınan aktrisa Ril Fukusima götürülmüşdür. Tatsunun həyat yoldaşını Karl Yun canlandırmışdır.

2014-cü il iyulun sonlarında üçüncü mövsümdə Oliverin əsas rəqibinin Ras al-Qul olacağı elan edilir. Bu haqqda məlumat 2014 San-Diyqeo Beynəlxalq Komik-Konunda *“[[2014 (teleserial, 2014)|Qotem]]”*, *“[[Fleş (teleserial, 2014)|Fleş]]”*, *“[[Konstantin (teleserial, 2014-2015)|Konstantin]]”* seriallarının pilot seriyasının və “Ox”un üçüncü mövsümünün premyera seriyasının vaxtından əvvəl göstərilməsindən sonra elan edilmişdir. Ordaca Stiven Amell üçüncü mövsümün genişləndirilmiş treylerini təqdim etmişdir. Treylerin sonunda zəngin bəzədilmiş uzun yaşıl plaşlı adam göstərilmiş, fonda isə müxtəlif personajlar Rasın həm şəxsən Oliver, həm də ümumilikdə Starlinq-siti üçün hansı təhlükəni təşkil edə biləcəyini izah etmişdilər. Treylerin yayımlandığı vaxt Ras rolu üçün aktyor hələ də seçilmədiyinə görə, personajın üzü göstərilməmişdi. Mark Quqqenheym personaj haqqında deyir: *"O, güclü personajdır, xüsusilə komikslərdə təsvir edildiyi anlamda. Biz onu yola vermək və ya xırda pul kimi istifadə etmək istəmirik. Biz yalnız Ras haqqında erkən təəssürat yaratmırıq, daima onu xatırladır və adını çəkirik.”* Sentyabrın əvvəlində Qatillər Liqasının rəhbərini aktyor Mett Neyblın canlandıracağı rəsmən elan edilir. 

Rasla birlikdə Stiven Amell daha bir personajı – Vəhşi pişik kimi tanınan Ted Qrantı da təqdim edir. Bildirilir ki, Qrant hansısa formada Lorel Lenslə əlaqələndiriləcək və hətta, ola bilsin ki, onlar arasında romantik münasibət olacaq. Bir neçə gün sonra Vəhşi pişiyi aktyor Cey Ramirezin canlandıracağı məlum olur. Aktyor qeyd edir ki, *“Komikslərdə Tedin zəngin keçmişi var. O, həyatın çox üzü ilə qarşılaşmış insandır. O bir çox qaranlıq və müharibələrdən keçmişdir...O, uşaqlara kömək etmək və onları küçələrdən yığmaq üçün idman zalı açır. Xarici görünüşü hər nə qədər sərt olsa da, o, çox xeyirxah adamdır.”* 2014-cü ilin avqustunda mövsümün aktyor heyətinə Felisitinin anası Donna Smoku canlandıracaq Şarlotta Ross, 2014-cü ilin oktyabrında isə Kərpic ləqəbi ilə tanınan cinayətkar Denni Brikuelli canlandıracaq Vinni Cons qoşulmuşdur.

### Yazılması

Üçüncü mövsümdə serialın yeganə şouranneri olan Mark Quqqenheym qeyd edir ki, ikinci mövsümün finalı ilə “Ox”un hekayəsinin bir fəsili tamamlanmışdır. Buna görə də, çəkiliş heyəti yeni mövsümü təkcə köhnə fanatları razı salmaq üçün yox, həm də yeni fanatlar cəlb etmək üçün işləmişdir. Atmosfer daha ciddiləşdirilmiş, eyni zamanda daha yüngül fikirli olmuşdur. Personajlar zarafatlaşmağa başlamış, eyni zamanda əvvəlcə tənqidi yanaşılan hissi səhnələrə yer verilmişdir. Lakin, mövsümün əsasında  öz müqəddəratını müəyyən etmə (əsas qəhrəman Oliver Kuin və ya Ox olmaq arasında seçim etmək şansı qazanır), həmçinin sadiqlik və loyallıq (ssenaristlər personajları kimin tərəfində olmağı seçməyə məcbur edirlər) mövzuları dayanır. Bu prosesin mənəvi və fəlsəfi baxımdan anlaşılmasının göstəricisi kimi, Ox komandasına daxil olmasına baxmayaraq, Royun gördükləri işin qanuniliyi haqqında düşünməsini nümunə göstərmək olar. Buna baxmayaraq mövsümdə serialın əvvəlki strukturu da saxlanır və hər seriyada fleşbeklər göstərilir. Fleşbeklərdə yeni süjet xətti inkişaf etdirilir və Oliverin Honkonqda yaşayaraq A.R.G.U.S.-la əlaqəli fəaliyyətindən bəhs edilir. 

Prodüserlərin mövsüm üçün dəqiq planı var idi: onlar birinci hissəni Sara Lensin qətli ilə başlamış və Oliverin məğlub olduğu Ras al-Qula qarşı döyüşlə bitirmişdilər. Saranı öldürməyə qərar verən prodüserlər, bu qətlin əksər personajlara təəsir edəcəyini, ən azı mövsümün birinci yarısı boyunca davam edəcək sirr yaradacağını, həmçinin *“Lorelin bu vaxta qədər getmədiyi yolla irəliləməsinə səbəb olacağı”*nı düşünürdülər. Həmçinin üçüncü mövsümdə Uilla Holland əsas aktyor heyətində saxlanılsa da, ilk bir neçə seriyada Teya Kuin ümumiyyətlə göstərilmir və bu da mövsümün əsas sirlərindən biri kimi istifadə olunur.

Rey Palmer personajının əlavə edilməsinin əsas səbəbi prodüserlərin serialı *“silkələmək”*, ona yumor payı əlavə etmək və Felisiti üçün partnyor yaratmaq (zarafat səhnələri üçün iki nəfərin olması tələb edilir) istəyi idi. Quqqenheym dərhal fanatlara bildirir ki, ən azı “Ox” da Palmerə  komikslərdə olduğu kimi kiçilmək bacarığı verilməyəcək. Malkolm Merlinin tipik canidən fərqləndirilməsinə qərar verilmişdir. Quqqenheymin sözlərinə görə, Malkolmun *“dəqiq müəyyən edilmiş şərəf kodeksi var”.* Bu həm də o anlama gəlir ki, o, Oxun sirrini Teyaya açmayacaq, çünki, bu, Oliverin sirridir. Bununla yanaşı yaradıcılar həm də, Moyra Kuinlə tətbiq edilmiş yanaşmanın – bir personaj Oliverin özünün də xəbəri olmadan onun sirrinə bələd olur – yenidən istifadə edilməsini də istəmirdilər. Royun orqanizmində mirakuru qalmasından şübhələndiyi seriya, Roy Harperin komikslərdə narkotik asılılığından əziyyət çəkməsinə istinadən yaradılmışdır. “Günahkar” seriyasında Ted Qrantla münaqişə, fanatlara gələcəkdə qəhrəmanın başına nəyin gələ biləcəyini göstərmək üçün əlavə edilmişdir. 

“Felisiti Smokun gizli mənşəyi” seriyasında Oliverin Honkonqdakı həyatı ilə bağlı fleşbeklər yerinə, Felisitinin keçmişini göstərən fleşbeklər təqdim edilir. Bunun edilməsinin səbəbi, izləyicilərin fleşbeklər vasitəsiylə Oliverin itkin hesab edildiyi beş ildə başına gələnləri fleşbeklərdən öyrəndikləri kimi, başqa personajların da keçmişinə bu yolla işıq tutulması istəyi olmuşdur. Bu cür fleşbeklər Merlin və Dedşotun keçmişini göstərmək üçün “Üsyan” və  “İntihar ənənəsi” seriyalarında da istifadə olunmuşdur.

Teyanın bitkinin təsiri ilə Saranı qətlə yetirdiyi süjet xətti ilk növbədə “Qalxış” seriyasındakı hadisələrə gətirib çıxaran əsas konfliktin tərkib hissəsi kimi yaradılmışdı. Həmin seriyada Ras və Oliver arasında döyüş əvvəlcədən planlaşdırılmışdı və Oliver məğlub olmalı olduğundan silah kimi qılınc seçilmişdi ki, həmin silahla Oliver Rasla müqayisədə daha pis davranır. Amellin sözlərinə görə, yaradıcılar Oliverin sağaldılması üçün Lazar quyusunun istifadə edilməsi ideyasından imtina edirlər. Həmçinin bildirilir ki, mövsümün ikinci yarımının ilk üç seriyası Oxun yoxluğunda Starlinq-sitinin nə hala qalacağını göstərmək üçün istifadə edilmişdir. 

Müqavilə müddəti başa düşmüş Kolton Heynsin layihədən uzaqlaşdırılması üçün onun personajı Ox kostyumu geyinərək polis qarşısına çıxır, həbs edildikdən sonra isə süni ölüm səhnəsi təşkil edərək şəhərdən uzaqlaşır. Yaradıcılar onun personajını öldürməyə tələsmirlər və gələcəkdə hansısa seriyalarda Roy Harperin qaytarılmasını planlaşdırırlar. Həmçinin belə addım Oliver və Lens arasındakı münasibətləri də kəskinləşdirir. Sonuncu hələ də Oliverin əsl Ox olduğunu düşündüyünə görə Royun saxtakarlıq etməsini sübut edəcəyinə and içir. Sonradan Roy yenidən seriala qaytarılır və beləcə Teya ilə onun arasında üç mövsüm boyunca davam edən romantik münasibət uğurla yekunlaşdırılır və  onlara vidalaşmaq şansı verilir. 

Diqlın toyu və atalığı ilə bağlı səhnələr seriala emosional məzmun yüklənməsi üçün əlavə edilmişdir. Mövsümdə həm də Felisitinin iştirakı ilə iki yataq səhnəsi çəkilmişdir. Onun Rey Palmerlə sevgi  münasibətini, personajın Oliveri gözləməsinin darıxdırıcı olduğunu düşünən prodüser Endryu Kraysberq təklif etmişdir. Amellin sözlərinə görə, *“Felisitinin Oliverə qarşı hələ də güclü hissləri olmasına baxmayaraq...o başqa variantlara da baxmalıdır.”* On doqquzuncu seriyadakı yataq səhnəsi mövsüm finalından əvvəl Felisiti və Oliver arasındakı  münasibəti göstərmək üçün əlavə edilmişdir.

Bundan əlavə yaradıcılar Oliverin yoxluğunda, lakin onun ölmüş olduğunu düşünmədən (həqiqətən və ya onuncu seriyada olduğu kimi səhvən) Ox komandasının özünü necə apardığına baxmaq istəyirdilər. Nəticədə Oliverin həftənin canisi elan edilməsi qərara alınır. Bununla yanaşı, yaradıcılar Starlinq-sitidə cinayətkarlığın səviyyəsinin qaldırılmasını da istəirdilər, çünki, bu yanaşma Brikvellə münaqişədə istifadə olunmuşdu. Bunun əvəzinə onlar, Lorel, Diql və Felisitidən ibarət yeni komanda yaradırlar və komanda üzvlərinin hər biri Oliverin başına nə gəldiyini özünəməxsus şəkildə qəbul edir. 

Final seriyasında bəzi suallara cavab vermək üçün Barri Allenin kiçik kameosundan istifadə edilmişdir. Quqqebheymin sözlərinə görə, bu, ilk növbədə Ox komandasının nəyə görə mürəkkəb anda kömək üçün Fleşə müraciət etmədiyinə cavab verməli idi. Həmçinin şouranner qeyd edir ki, final seriyasında əhəmiyyətli personajlardan birinin öldürülməsi nəzərdə tutulmuşdu. Sonradan məlum olur ki, ölməli olan personaj mövsümün əsas antaqonisti Ras al-Quldur. 

### Çəkilişlər

Bu mövsümdə əsas daimi rejissorlardan biri daha əvvəl yalnız xüsusi effektlərlə məşğul olan Qlen Uinter olmuşdur ki, şouranner Kraysberq onun stilini *“seriala yeni həyat bəxş edən”*, *“seriala yeni baxış”* və *“demək olar ki, nağılvari”* adlandırır. Mövsümün əsas çəkilişləri Vankuverdə və onun ətraflarında aparılmışdır. Çəkiliş prosesinə 9 iyulda start verilmişdir. 11 iyulda “Bi-Si Pleys”} stadionu qarşısında Starlinq-siti Polis Departamentinin mətbuat konfransı səhnəsi çəkilmiş, həmin gün axşam isə Xalq sarayı ətrafındakı bina damlarında çəkilişlər aparılmışdır. Çəkiliş məkanı kimmi tez-tez Buller Studio binası istifadə edilmişdir. 

Üçüncü mövsümdə fleşbek hadisələrinin baş verdiyi yer Lian Yu adasından Honkonqa keçirilmiş, buna baxmayaraq həmin səhnələr də Vankuverdə çəkilmişdir. Kraysberq qeyd edir ki, *“Xoşbəxtlikdən, Vankuver və Honkonq çoxlu ortaq xüsusiyyətlərə malikdir. Hər iki şəhər sahil xəttinə malikdir, buna görə də, bir neçə maraqlı optik fənd tətbiq edərək asanlıqla Honkonqu yarada bildik."* “Sakitçilik” seriyasında Oliverin Maseo Yamaşirodan qaçdığı səhnə, Terminal City Iron Works metallurgiya zavodu (zavod binası isə daha əvvəlki çəkilişlər zamanı Verdant klubunun fasadı kimi istifadə edilmişdir) döngəsində yaradılmışdır. “Oxunu kənara qoy” seriyasında Oliver və Tatsunun Maseo və Akikonu Honkonq limanında xilas etdikləri səhnə Rogers Sugar Mill muzeyi ərazisində çəkilmiş, Honkonq gəmi dokları isə Allied Shipbuilders gəmi inşa şirkəti ərazisində yaradılmışdır. Bundan başqa Honkonq səhnələri Fairmont Pacific Rim  otelində, Aura gecə klubunda, Doktor Sun Yat-Senin Çin bağında və başqa ərazilərdə də aparılmışdır.

Serialda Vəhşi pişik rolunu canlandıran aktyor Cey Ramirez bildirir ki, onun döyüş sənəti sahəsində artıq təcrübəsi var, o, vaxtilə karate və taekvondo, həmçinin məktəb illərində boksla məşğul olmuşdu. Rola hazır olmaq üçün çəkilişlərə başlamazdan əvvəl də aktyor dostu ilə birlikdə idman məşqləri etmişdir. Bir neçə seriyada Kupidon rolunu canlandıran aktrisa Emi Qamenikə oxatmanın öyrədilməsi üçün xüsusi mütəxəssis dəvət edilmişdi. Üçüncü mövsümdə Makolm Teyaya döyüş sənətinin əsaslarını öyrədir. Tryukların qurucusu olan Ceyms Bemford qeyd edir ki, Malkolm çox sərt müəllimdir və onun dərsləri *“hərbi hazırlıq məşqlərini”* xatırladır. Mövsümdə Teyanın məşqləri Malkolmun Korto Maltezedəki evində keçirilir və bu məkanın çəkilişləri üçün Vankuverdəki Kasa Miya maikanəsi istifadə edilmişdir.  

“Felisiti Smokun gizli mənşəyi” seriyasının çəkilişləri zamanı Qot-Felisiti obrazının yaradılması üçün aktrisa Emili Bett Rikards qara parikdən istifadə etmişdir. Aktrisa deyir ki, parik *“tikanlı, ağır, isti”* və *“dəhşətli dərəcədə narahat”* olmuşdur. Aktrisanın sözlərinə görə, həmin obraz onun adətən canlandırdığı Felisiti obrazından o qədər fərqlidir ki, daima bir yerdə çəkildiyi aktyorlar onu belə imiclə tanımamışdılar. “Qalxış” seriyasında Oliver və Ras al-Qulun döyüş səhnəsi Vankuver yaxınlığındakı Qraus-Mauntində mənfi hava tempraturunda çəkilmişdir. Hərəkətləri düzgün yerinə yetirmək üçün Stiven Amell iki həftəlik hazırlıq keçmiş, həmin müddətdə aktyor Neybl və Rasın dublyoru ilə məşqlər etmişdir. Bununla yanaşı Bemford da mütəmmadi olaraq Amell və Neybla (həmçinin onun dublyoruna) məsləhətlər vermişdir. 

Mövsümün sonuncu seriyasının çəkilişləri 8 – 18 apreldə baş tutmuş, Oliver və Rasın final qarşılaşması səhnəsi isə Klivlend dambasında çəkilmişdir. 

### Kostyum dizaynı

Üçüncü mövsümdə izləyicilərə kostyum dizayneri Maya Mani və rəssam Endi Pun tərəfindən dizayn edilmiş bir neçə yeni kostyum təqdim edilmişdir. Arsenal kostyumu da Ox kostyumu kimi dəridən hazırlanmış və rahat dartılan materiallar əlavə edilmiş, buna baxmayaraq, bəzi əsaslı fərqlərə malik olmuşdur: ilk növbədə çiyin və sinə hissəsinə rahat hərəkətə imkan verən kəndirlər əlavə olunmuş, ox qabı isə müvafiq qapaqla təmin edilmişdir. Mövsümün sonunda bu kostyumu Teya geyinir və buna görə də kostyumda bəzi dəyişikliklər edilərək o, aktrisa Uilla Hollandın incə bədəninə uyğunlaşdırılmışdır. 

Maya Maninin sözlərinə görə, Qara bülbül kostyumu daha əvvəl aktrisa Keyti Lotsun Bülbül kimi geyindiyi kostyumun dəyişdirilmiş formasıdır. Komiks kanonuna uyğun olaraq bu kostyuma torlu əlcəklər əlavə edilmiş, kostyum isə bir qədər sadələşdirilərək elə haa gətirilmişdir ki, *“əgər Lorel ənənəvi maskasını çıxarsa idi, küçədə gedən adi qızdan fərlənməzdi.”*  Atom kostyumu uzun müddət yalnız kosept-artlarda mövcud olmuş və komikslərdə görünən kostyumdan əsaslı şəkildə fərqlənmişdir. Rey Palmer gec-tez *“bacarıqları texnika vasitəsiylə təmin edilən”* superqəhrəmana çevriləcəyindən, onun kostyumunun oxşar xarakterli başqa bir komiks personajı – Dəmir adamın kostyumu ilə oxşar olması riski var idi.  Buna görə də kostyumun hazırlanması zamanı xüsusi ddımlar atılmış, kompüter qrafikası ilə yaradılmış Dəmir adam kostyumlarından fərqli olaraq, Atom kostyumu realda ən kiik detallarına kimi işlənərək hazırlanmışdır. Buna görə də, kostyumun hazırlanmasına uzun müddət sərf edilmiş və o, yalnız tamamlandıqdan sonra süjetin tərkib hissəsinə çevrilmişdir.

### Musiqi

Mövsümün film musiqisi albomu 13 sentyabr 2015-ci ildə WaterTower Music leyblı tərəfindən çıxarılmışdır. Üçüncü mövsümdə də bütün serialın bəstəkarı Bleyk Nili olmuşdur. Müsahibələrindən birində Nanda Parbat və Qatillər Liqası musiqi mövzularına nəyin təsir etməsi haqqında suala cavab verərkən bəstəkar deyir: *“Ras al-Qul mənim musiqi mövzusu bəstələdiyim personajlar arasında ən çox sevdiklərimdən biridir. Mən, Yaxın Şərq musiqisinin harmoniya və instrumentasiyasını araşdırdım. Onun iqamətgahı olan Nanda Parbat mistika ilə əhatə olunmuşdu və başqa aləm, başqa zaman kimi qəbul edilirdi. Onlar qəddər və zəhmlidirlər. Buna görə də, mən, palitranı genişləndirərək imkanından istifadə edərək musiqiyə qadın vokalı, düdük və şərq zərb alətləri əlavə etdim. Mən hesab etmirəm ki, hansısa konkret musiqinin təsiri altında olmuşam.”* 

## ''“[[Fleş (teleserial, 2014)|Fleş]]”''lə krossover

Gözlənilən krossoverin ilk əlamətləri “Ox”un ikinci mövsümündə sonradan *“[[Fleş (teleserial, 2014)|Fleş]]”* serialının əsas heyətini təşkil etmiş Barri Allen, Sisko Ramon və Keytlin Snounun təqdim edilməsi olmuşdur. 2014-cü ilin iyulunda isə “Fleş”in birinci, “Ox”un isə üçüncü mövsümünün səkkizinci seriyalarının iki saatlıq krossover olacağı elan edilir. “Ox”un üçüncü mövsümü çərçivəsində krossoverin *“Məğrur v kobud”* adlanan ikinci hissəsinin premyerası 3 dekabr 2014-cü ildə baş tutmuşdur. Seriyanın adı DC Comicsin uzun müddətli seriyasının adından götürülmüşdür. Krossover  seriyasında qonaq aktyor kimi “Fleş” seriyasından Qrant Qastin, Karlos Valdes və Daniella Panabeyker iştirak etmişlər. 2014-cü ilin sentyabrında məlum olur ki, krossoverdə əsas cani rolunu *“”* serialı ilə məşhur olan Nik Tarabey canlandıracaq. Bundan başqa həmin seriyada Sintiya Adday-Robinson və Odri Mari-Anderson da rol almışlar. 

Krossover seriyası “Ox” seriyaları arasında izləyici sayında görə, yalnız 10 oktyabr 2012-ci ildə çıxarılmış “Pilot” seriyasından geridə qalmış, lakin, 18-49 yaşlılar arasında reytinq göstəricisinə görə həmin seriyanı geridə qoymuşdur. “Oxunu kənara qoy” seriyası ilə müqayisədə teleauditoriya və 18-49 yaşlılar arasında reytinqin müvafiq olaraq 46 % və 56 % artması müşahidə olunmuşdur ki, bu da onun növbəti iki il ərazində The CW telekanalının ən məşhur şousuna çevirmişdir. Tənqidçilərin seriya haqqında rəyləri də müsbət olmuş, bəziləri isə krossover seriyasının üçüncü mövsümün ən yaxşı seriyası adlandırmışlar. Krossoverin əsas canisi Kapitan Bumeranq üçüncü mövsümün ən yaxşı canisi adlandırılmışdır.

## Yayımlanması və qəbulu

Üçüncü mövsüm 8 oktyabr 2014-cü ildən başlayaraq hər həftənin çərşənbə günü 20:00 pm-də The CW telekanalında yayımlanmış, final seriyası isə 13 may 2015-ci ildə efirə verilmişdir. Böyük Britaniyada mövsüm 30 oktyabr 2014-cü ildən Sky1 telekanalında, Kanadada isə CTV telekanalında yayımlanmışdır. Növbəti mövsümün premyerası günü üçüncü mövsüm həm də Netflix tərəfindən yayımlanmağa başlamışdır. Rusiyada mövsüm 31 may 2016-cı ildən Sony Sci-Fi telekanalı tərəfindən yayımlanmışdır. 

### Tənqidçilərin mövqeyi

“Rotten Tomatoes” rəy aqqreqatorunda “Ox”un üçüncü mövsümü 100 % təravətli 8,55/10 balla qiymətləndirilmişdir. Həmçinin tənqidçilər mövsümü müsbət qiymətləndirmişlər. “IGN”dən Cessi Şedin mövsümü 6.9/10 balla qiymətləndirərək deyir ki, *“bir necə güclü seriya”*, *“canilər və ikinci plan personajlarının daha uğurlu istifadəsi”* və *“heyrətləndirici xoreoqrafiya”*ya baxmayaraq mövsüm gözləntiləri doğrultmur və ilk iki ildə yaradılmış səviyyəni saxlaya bilmir. Şedinin fikrincə bu mövsümdə fleşbeklərdə təqdim edilən süjet xətti darıxdırıcıdır, final isə şablon xarakterlidir. Üçüncü mövsümün əsas problemləri kimi tənqidçi yaradıcıların süjet dönüşlərini uğurla istifadə etməməsi, həmçinin Ras al-Qul və Qatillər Liqasının mövsümün əsas canisi olmasının gec aydın olmasını göstərir. Tənqidçinin fikrincə üçüncü mövsümün ən yaxşı seriyaları *“Fleş”*lə krossover və mövsüm yarısının finalıdır. “Forbes” jurnalından Erik Keyn üçüncü mövsümün bir neçə ssenari qərarlarını tənqid edir. İlk növbədə bu Sara Lensin ölümü və onun təsir etdiyi hadisələrlə bağlıdır – Keynin fikrincə ssenaristlər ən yaxşı personajlardan birini öldürmüşlər və bunu çox erkən, həm də xüsusi tələb olmadan etmişlər. Bundan əlavə Keyn Saranın öldürülməsini Oliver və Felisitinin romantika xətti ilə də əlaqələndirir və onları aşiq cütlük kimi tənqid edərək deyir ki, Saranı bu süjet xətti üçün yer açmaq məqsədi ilə öldürdülər. Tənqidçinin fikrincə Sara və atasının Oxa qarşı münasibətinin qəfildən kəskin dəyişməsi kimi problemləri də nəzərə alsaq, bütün bu çatışmazlıqlar serialı “sabun operası”na çevirmişdir. *“Movie Pilot”* saytından Con Lalli romantika xətti ilə bağlı narahatlığını ifadə edərək, Starlinq-sitinin *“[[Douson buxtası (teleserial, 1998-2003)|Douson buxtası]]”*na çevrildiyini deyir.

“Den of Geek”dən Rob Lin də üçüncü mövsümün bir çox problemlərini sadalayır. Tənqidçi ilk növbədə həddən artıq çoxlu sayda canilərlə (o cümlədən daha əvvəl təqdim edilmiş və yenidən qaytarılmış) qarşılaşma və buna görə də əsas qəhrəmanın inkişaf etdirilməsinə az vaxt qalmasını qeyd edir. Lin həm də Felisiti obrazına həsr edilən ekran vaxtının böyük olmasını tənqid edərək deyir: *“Həmin qəhrəman fanatların sevgisini qazansa da, onun məşhurluğu o qədər böyükdür ki, bəzən əsas süjet xəttinin inkişafına mane olur. Bizə onun mənşəyi ilə bağlı bütöv bir seriya lazımdırmı? Sonda onsuz da Oliverlə birlikdə olacağı bəlli olduğu halda, Felisitinin Rey Palmerlə romantik əlaqələrinə bu qədər vaxt sərf edilməsinə dəyərdimi? Ehtimal ki, hər iki sualın cavabı “yox”dur.”* Tənqidçi üçüncü mövsümdə yeganə diqqət çəkən məqam kimi Ras və Oliverin qılıncla döyüşünü qeyd edir. *“ScreenCrush”*dan Kevin Fitzpatrik  Qatillər Liqası rəhbərinin motivinin pis müəyyənləşdirildiyini, onun  öz yerini Oliverə vermək istəməsinin Starlinq-sitini növbəti dəfə ekoloji təhlükə ilə üzbəüz qoyması ilə bağlı süjet dönüşünün isə layiqincə açılmadığını qeyd edir. 

*“TV Overmind”*dan Kris Kinq üçüncü mövsümün iki əsas problemini müəyyən edərək onları Ras al-Qul və Malkolm Merlinlə əlaqələndirir. İkinci halda tənqidçinin fikrincə, Rasın serialda göstərilən motivasiyası (o cümlədən Oliveri varisi etmək üçün çalışması) düşünülməmiş və inandırıcı olmayandır, aktyor isə mövsümün sonuna kimi *“ilk iki seriyada yaradılmış mistik atmosferi saxlaya bilməmişdir.”* Malkolm Merlinə gəlincə, onun Ox komandasının “dost-düşmən”i kimi təqdim edilməsi müsbət qiymətləndirilsə də, əsas qəhrəmanın mövsüm boyunca Malkolmun təsiri ilə şübhəli qərarlar qəbul etməsi vurğulanır. Tənqidçi yazır ki, personajın hər dəfə ekranda görünməsi, ssenaristlərin aktyor Con Barroumeni nəyin bahasına olursa olsun serialda saxlamaq cəhdi kimi tədir bağışlayır, bütün etdiklərinə, o cümlədən Teyaya təsir edərək onun Saranı qətlə yetirməsinə səbəb olmasına baxmayaraq Oliverin Malkolmu bağışlaması və hətta Qatillər Liqasının rəhbərliyinə gətirməsi isə qeyrii-səmimi və inandırıcı olmayandır. Yuxarıda sadalanan problemlərlə yanaşı əksər tənqidçilər Betmen hekayələri ilə bağlı çoxlu sayda oxşarlıqlar və plagiatları da qeyd edirlər. Xüsusilə Betmenin bir sıra düşmənlərinin mövsümdə istifadə edilməsi, Ras al-Qulun Brüs Ueynə etdiyi Qatillər Liqasına başçılıq etmək təklifini mövsümdə Oliver Kuinə qarşı təkrarlaması vurğulanmışdır. 

### Reytinqlər

### Mükafatlar

## Ev üçün buraxılış

“Ox”un üçüncü mövsümü ABŞ-da 22 sentyabr 2015-ci ildə - dördüncü mövsümün premyerasından on altı gün əvvəl baş tutmuş və mövsüm DVD formatda 5 diskli dəst şəklində təqdim edilmişdir. Tənqidi rəylərə baxmayaraq, buraxılış çıxarıldığı həftənin 30 ən çox satılan DVD-si sırasına daxil olaraq 16239 alıcı ilə XV yerdə qərarlaşmış və 633.000 dollar gəlir gətirmiş, bu göstərici ilə “Fleş”in birinci mövümündən cəmi iki pillə geridə qalmışdır. Buna baxmayaraq ikinci həftəsində DVD ən çox satılanlar siyahısını tərk etmişdir. Böyük Britaniyada mövsüm 22 sentyabr 2015-cii ildə, Avstraliyada isə 23 sentyabr 2015-ci ildə çıxarılmışdır. Blu-ray formatda üçüncü mövsüm Region A üçün 22 sentyabrda, Region B üçün isə 28 sentyabrda və Amazon Video servisləri vasitəsiylə yayımlanmışdır.

## İstinadlar