open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dərya Dadvar

**Dərya Dadvar** () — Fransada yaşayan İranlı soprano solisti və bəstəkardır. Dərya Dadvar ənənəvi İran musiqisi ilə klassik Avropa musiqisi birləşdirərək iki mədəniyyət arasında körpü rolunu oyanyır.

## Təhsili
Dərya əslən Rəştdən olsa da, Tehranda böyüyüb. 1992-ci ildə İranı tərk etdi və təhsillə bağlı Fransaya getdi. 1999-cu ildə vokal dərsərini bitirib "Musiqi tədqiqatları (Qızıl medal)" aldı. Bir ildən sonra Dərya Tuluzada yerləşən Milli Konservatoriyanı bitirdi. Daha sonra Tuluza təsviri incəsənət məktəbində (École des Beaux-Arts de Toulouse) magistr təhsili aldı.

## İstinadlar
Səlvər Aslanov

**Səlvər Rza oğlu Aslanov** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (20. dekabr 1991), Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurasının üzvü (26. noyabr 1991), 8 nömrəli Nizami seçki dairəsindən deputat, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru, АМЕА-nın üzvü (1989), Azərbaycanlı tarixçi, tarix elmləri doktoru (1965), Professor(1967).

## Həyatı
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Səlvər Rza oğlu Aslanov 1930-cu il oktyabrın 11-də Bakıda anadan olmuşdur. 1954-cü ildə M. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini bitirmişdir. O, Moskva Dövlət Universitetində dissertasiya müdafiə edərək 1960-cı ildə fəlsəfə doktoru, 1965-ci ildə elmlər doktoru, 1966-cı ildə professor elmi adını almışdır. 1989-cu ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilmişdir. S. Aslanov 2000-ci il 3 avqust tarixində Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
S. Aslanov 1955–1956-cı illərdə respublika və ittifaq miqyasında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. O, 1966–1973-cü illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun (hazırda Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti) rektoru olmuşdur. 1973–1998-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (hazırda Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) əvvəlcə professoru, kafedra müdiri vəzifələrində çalışmış, daha sonra həmin institutun rektoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. S. Aslanov 1998–2000-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Milli Münasibətlər İnstitutunun baş elmi işçisi olmuşdur.

S. Aslanov Sovet dönəmində Azərbaycanda sənayesinin inkişaf problemlərini, milli respublikalarda sənayeləşmənin sosial nəticələrini və bütünlükdə qeyd olunan dövrdə sənayenin inkişaf tarixini geniş və hərtərəfli tədqiq etmişdir. Azərbaycanda sənayenin inkişafına həsr olunmuş çoxsaylı və sanballı elmi tədqiqat işləri nəşr olunmuşdur. Onun rəhbərliyi altında onlarla elmlər namizədi və elmlər doktorluğu üzrə dissertasiyalar müdafiə olunmuşdur. S. Aslanov Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda tarix ixtisası üzrə İxtisaslaşmış Müdafiə Şurasının sədri, Azərbaycan Dövlət Universitetində (hazırda Bakı Dövlət Universiteti) isə tarix ixtisası üzrə İxtisaslaşmış Müdafiə Şurasının üzvü olmuşdur. S. Aslanov həmçinin, SSRİ Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyində Tədris-metodiki şuranın, Sovet Sosioloqlar Assosiasiyasının və SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü olmuşdur. S. Aslanov 1963–1967-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və 1991–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olmuşdur.

### Əsərləri
* ХХ əsrin siyasi tarixi B., 1991;
* Азербайджан в составе многонационального государства: успехи и деформации, борьба за суверенитет. Б., 1999.

## Mükafatları
Y. Məmmədəliyev adına mükafatın laureatı olmuş S. Aslanov "Şərəf nişanı" ordeni, eləcə də bir sıra orden və medallarla təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Rus İncəsənəti Muzeyi (Nyu-Cersi)

**Nyu-Cersi rus incəsənəti muzeyi** / MoRA (ingilis dilində:Museum of Russian Art — MoRA) — 1980-cı ildə ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının Cersi-Siti (ingilis dilində:Paulus Hook, Jersey City) şəhərində açılmış müasir rus incəsənəti muzeyi.

Muzeyin yerləşdiyi tarixi bina bərpa və yenidənqurma işləri aparıldıqdan sonra 2010-cu ildə yenidən tamaşaçıların istifadəsinə verilmişdir .
## Tarixi
Nyu-Cersi rus incəsənəti muzeyi 1980-cı ildə Committee for the Absorption of Soviet Emigres tərəfindən sovet mühacirlərinin əsərlərinin toplanılması məqsədilə təşkil olunmuşdur .

Muzeydə rus incəsənətinə və mədəniyyətinə (xüsusilə, XX və XXI əsrlər) böyük diqqət yetilmişdir .

## Xarici keçid
*Вебсайт MoRA 
*Вебсайт выставок MoRA
*Two Different but Complementary Painting Styles Featured in Museum of Russian Art’s Current Exhibition 

## İstinadlar
Lorinq Hərbi Hava Qüvvələri Bazası

**Lorinq Hərbi Hava Qüvvələri Bazası**— Arustuk qraflığında Laymstoun və Karibu yaxınlığında Men ştatının şimal-şərqində ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus tikilidir. Fəaliyyəti dövründə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin *Strateji Aviasiya Komandanlığının* ən böyük bazalarından biri olub. Bu baza 1992-ci ildə yeni yaradılmış *Hava Döyüş Komandanlığına* köçürülüb.

Bazanın yaradılması *ABŞ-nin Ordu Mühəndislər Korpusunun* Yeni İngiltərə bölməsi tərəfindən aerodromun tikilməsi üçün verilmiş tapşırığa əsasən 1947-ci ildə başladı. Baza ilkin olaraq,  **Laymstoun Hərbi Hava Meydanı** () adlandırıldı və 1947-ci ildə Hərbi Hava Qüvvələrinin yaradılmasının ardınca Laymstoun Hərbi Hava Qüvvələri Bazası () olaraq, yenidən adlandırıldı. 1954-cü ildə baza Koreya müharibəsi zamanı Fəxri Medal ilə təltif edilən mayor Çarlz Cozef Lorinqin şərəfinə adlandırılıb.

1991-ci ildə *Baza Yenidən Qurma və Bağlama Komissiyası* () Lorinq bazasının bağlanmasını və bazanın aviasiyası və missiyasının ölkədəki digər bazalarla bölüşdürülməsini məsləhət görüb. Qırx illik fəaliyyətdən sonra baza 1994-cü ilin sentyabrında bağlanıb. Baza Lorinq Ticarət Mərkəzi () kimi Lorinq İnkişaf Orqanı () tərəfindən yenidən tikilib. Aerodrom isə Loring Beynəlxalq Aeroportu () kimi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Lorinq Ticarət Mərkəzi
*LoringAirForceBase.com
*Loring Hərbi İrs Mərkəzi
Praski Vitti

**Praski Vitti** (Vitalij Petrovič Petrov; ), ) — Sovet və Rusiya rəssamı.

O həmçinin şair Andrey Voznesenskinin şeirləri üçün şəkillər çəkir .

## İstinadlar
Böyük Britaniyanın Antarktika əraziləri

**Böyük Britaniyanın Antarktika əraziləri** () — Antarktika ərazisində yerləşən və sahəsi 1,709 milyon km² əraziyə malik bölgəni əhatə edir. Bu əraziyə Britaniya iddia edir. 20° — 80° qərb uzunluqları arasında və 60°Cənub enliyindən Cənub qütbünə qədər olan əraziləri nəzərdə tutur.

Britaniya 1908-ci ildə əraziyə iddia qaldırmışdır. İlk əvvəllər Folklend adaları asılı əraziləri adlı ərazinin tərkibinə daxil idi. Hazırda isə asılı əraziyə Cənubi Şetlend adaları, Cənubi Orkney adaları, Antarktik yarımadası, Ueddell dənizi sahilləridə daxil olmaqla Cənub qütbünə qədər uzanır.

1 dekabr 1959-cu il Vaşınqtonda imzalanmış və 1961 ilin 23 iyunda qüvvəyə minən Antarktika haqqında konvensiyaya görə 60°Cənub enliyindən cənubda yerləşən ərazilərə olan ərazi iddiaları dondurulur. Bölgə silahsız zona elan edilir. Burada faydalı qazıntəların istifadəsi qadağan edilir. Elmi məqsədlər üçün isə açıq elan edilir.

IV bəndə əsasən Britaniya bölgəyə olan iddiası qorunur. Bununla belə bu ərazilər Çili və Argentinanın iddia əraziləri ilə kəsişir.

Antarktik yarımadası və yaxınlığında yerləşən adalar insanların yaşayışı üçün əlverişlidir. Burada qütb stansiyaları fəaliyyət göstərir. Dekabrdan fevrala qədər yarımada və ətraf adalarda 3 min insan yaşayır. Onların böyük hissəsi Böyük Britaniya vətandaşlarıdır. Qışda isə 500–700 nəfər elmi işçi stansiyalarda yaşayır. Daimi əhalisi yoxdur. Turizm ancaq yay ayları mümkün olur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Böyük Britaniyanın Antarktika əraziləri
Karlo Bilotti muzeyi

**Karlo Bilotti muzeyi** () — İtaliya-Amerika kolleksiyaçısı (1934-2006) Karlo Bilottinin topladığı rəssamlıq və heykəltaraşlıq əsərlərindən ibarət müasir incəsənət muzeyi. Muzey Roma şəhərində Villa Borqeze parkında yerləşir.
## Muzeyin binası
Muzeyin yerləşdiyi şəhərkənarı ev əvvəllər varlı Çeuli ailəsinə məxsus olmuş, XVII əsrin əvvəllərində kardinal Şipione bu binanı və ona bitişik ərazini böyük Villa Borqeze parkını salmaq üçün aldıqdan sonra həmin bina Borqeze nəslinin ixtiyarına keçmişdir. XVIII əsrin son rübündə knyaz Markantonio Borqezenin (1730-1809) sifarişi ilə binada yenidənqurma işləri arapılmış, onun ətarfında isə heykəllər, fontanlar, müxtəlif bəzək ağacları ilə əhatə olunmuş park salınmışdır . Yenidənqurma iki mərhələdə həyata keçirilmişdir. 1775-1779-cu illərdə həmin dövrün tanınmış rəssamlarının iştirakı ilə binanın daxili arxitektura quruluşu dəyişdirilmiş, evin divarlarında T.Kuntsenin, D.Kadesin, K.Unterpercerin rəsmləri çəkilmişdir. Sonralar, 1790-1793-cü illərdə orkestr üçün bina da tikilmişdir.

XIX əsrin ortalarına kimi burada çoxsaylı bayramlar, dünyəvi əyləncələr təşkil olunurdu. 1849-cu ildə Papa vilayətində baş vermiş burjua-demokratik inqilabı yatırılarkən bina fransız artilleriyasının atəşi nəticəsində dağıdılmış, binanın daxili bölmələri məhv olmuşdur. Sonralar ev daha primitiv formada bərpa olunmuş, sitrus və bəzək bitkilərinin saxlandığı oranjeriyaya çevrilmişdir.

1903-cü ildə Villa Borqeze parkı şəhərin mülkiyyətinə keçdikdən sonra burada müxtəlif binalar tikilmiş, bir müddət burada dini institut fəaliyyət göstərmişdir. 1982-ci ildən şəhər idarəçiliyinin idarəsi də burada yerləşir. 
## Tarixi
Parfümeriya və kosmetika istehsalı ilə məşğul olan sahibkar, kolleksiyaşı və xeyriyyəçi  binada yenidənqurma işləri apardıqdan sonraburada 2006-cı ildə muzey yaratdı.

## Muzeyin kolleksiyası
Muzeydə Karlo Bilottinin kolleksiyasından 22 əsər nümayiş etdirilir, onlardan 18-i Corco de Kirikonun əsəsridir. Muzeyin bir neşə zalı müasir rəssamların əsərlərindən ibarət sərgilərin təşkili üçün nəzərdə tutulmuşdur .
## Xarici keçid

*сайт музея }}

## İstinadlar
Ubuntu Touch

**Ubuntu Touch** – (**Ubuntu Phone** olaraq da tanınır) Canonical Ltd.. və Ubuntu cəmiyyəti tərəfindən inkişaf etdirilən mobil əməliyyat sistemidir. Əməliyyat sistemi Ubuntunun mobil versiyasıdır. Əməliyyat sistemi sensor ekranlı telefon və planşetlər üçün nəzərdə tutulub.

## Sistem tələbləri

## Ubuntu Touch ilə işləyən telefonlar
* BQ Aquaris E4.5 Ubuntu Edition
* Aquaris E5 Ubuntu Edition
* Meizu MX4 Ubuntu Edition

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
http://www.ubuntu.com/phone
Cənubi Şetland adaları

**Cənubi Şetlend adaları** () — Atlantik okeanda Antarktik yarımadasıının şimalında yerləşir. 
## Coğrafiya

Arxipelaq cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru uzanır. Antarktik yarımadasından Bransfild boğazı ilə ayrılır. Cənubi Amerikadan Dreyk boğazı ilə ayrılır. Arxipelaqda çoxlu sayda xırda adalar vardır. Ümumi sahəsi 3687&nbsp;km² təşkil edir.

### Adaları

}
|-
| 2 || Bricman || Bridgeman Island ||  || 240 || 
|-
| 3 || Votçkiper || The Watchkeeper ||   ||   || 
|-
| 4 || Qibbs || Gibbs Island || 22 || 520 || 
|-
| 5 || Qrinviç || Greenwich Island || 174 || 625 || 
|-
| 6 || Desepşen || Deception Island || 137 || 576 || 
|-
| 7 || Desoleyşen || Desolation Island || 3,12 ||   || 
|-
| 8 || İdi || Eadie Island ||   ||   || 
|-
| 9 || Kinq-Corc adası || King George Island || 1384 || 655 || 
|-
| 10 || Kornuells adası || Cornwallis Island ||  ||  || 
|-
| 11 || Livinqston || Livingston Island || 974 || 1700 || 
|-
| 12 || Lou || Low Island || 181 ||  || 
|-
| 13 || Fil adası || Elephant Island || 558 || 853 || 
|-
| 14 || Nelson adası || Nelson Island || 192 ||  || 
|-
| 15 || Pinqvin || Penguin Island ||  || 180 || 
|-
| 16 || Aypara adası || Half Moon Island || 0,51 || 101 || 
|-
| 17 || Robert adası || Robert Island || 186 ||  || 
|-
| 18 || Роуэтт || Rowett Island ||  ||  || 
|-
| 19 || Ruqqed adası || Rugged Island || 10,4 || 256 || 
|-
| 20 || Şmit adası || Smith Island || 206 || 2105 || 
|-
| 21 || Snou || Snow Island || 154 ||  || 
|-
| 22 || Teybl adası || Table Island || 1,12 || 150 || 
|-
| 23 || Suiti adası (Sil) || Seal Islands ||  ||  || 
|-
| 24 || Klarens adası || Clarence Island || 162 || 1924 || 
|}

## Tarixi

Cənubi Şetland adaları 19 fevral 1819 ildə britaniyalı dənizçi Vilyam Smit () tərəfindən *«Williams»*  gəmisində aşkarlanır. O, Montevideodan Valparaisoya gedərkən aşkarlayır. 16 oktyabr 1819 ildə Kinq-Corc adasına enir. Bununla da Antarktika ərazisinə ilk ayaq basan insan olur. Adalar ilk dəfə 1920-ci ilin yanvar-fevral ayları Eduard Bransfild tərəfindən araşdırılır və xəritəyə salınır. Sonradan 1921-ci ilin yanvarında Faddey Bellinshauzenin rəhbərlik etdiyi I Rus Antarkrik ekspedisiyası tərəfindən araşdırılmışdır.

Arxipelaqa verilən ad Britaniyaya məxsus olan Şetland adalarının şərəfinə adlandırılmışdır. 1908-ci ildən Folklend adaları asılı ərazilərinə daxil edilir. 1962-ci ildən Böyük Britaniyanın Antarktika ərazilərinə daxil edilmişdir.

1940 və 1943 illərdə adalara Çili və Argentina iddia qaldırır. Bu iddialar Antarktika haqqında konvensiyaya əsasən dondurulmuşdur.

## Əhalisi

Arxipelaqda ondan çox qütb stansiyası fəaliyyət göstərir. Üstəlik Kinq-Corc adasında rusların Vellinshauzen stansiyası fəaliyyət göstərir.
## İstinadlar

## Xəritələr
* Л. Иванов. Антарктика: Остров Ливингстон и острова Гринвич, Роберт, Сноу и Смит. Топографическая карта в масштабе 1:120000. Троян: Фонд Манфреда Вернера, 2009. ISBN 978-954-92032-4-0
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4
Umeo rəsm muzeyi

**Umeo rəsm muzeyi** (isveş dilində:Bildmuseet) — İsveçin şimalında yerləşən Umeo şəhərində müasir incəsənət muzeyi. 2013-cü ildə muzeyi 81 267 nəfər ziyarət etmişdir .  
## Tarix
Muzey 1981-ci ildə Umeo universitetində təşkil olunmuşdur. Muzeyin kolleksiyasına beynəlxalq və İsveç müasir uncəsənətinin nümunələri, vizual mədəniyyət, dizayn və arxitektura əsərləri daxildir . Umeo rəsm muzeyində həmçinin sərgilər, mühazirələr, konsertlər, tamaşalar və digər mədəni-kütləvi tədbirlər keçirilir.

2012-ci ildə muzey İncəsənət kampusunda yerləşən yeni binaya köçürüldü və öz qapılarını tamaşaçılar üçün 19 may 2012-ci ildə açdı. Yeni rəsm muzeyi Henning Larsen Architects  firması tərəfindən inşa edilmiş yeddi mərtəbəli binada yerləşir.

Muzey binasının çöl tərəfində pəncərələr nizamsız şəkildə yerləşdirilmişdir. Binanın Ure çayına baxan pəncərələri isə ağ güllərlə bəzədilmişdir .

## İstinadlar
İrakli Qaribaşvili

**İrakli Qaribaşvili** (; ) — 20 noyabr 2013-cü ildən 23 dekabr 2015-ci ilə kimi və 22 fevral 2021-ci ildən 29 yanvar 2024-cü ilə kimi Gürcüstan Respublikasının Baş Naziri olmuşdur. Qaribaşvili “Gürcü arzusu” partiyasının üzvüdür. O, siyasətə 2012-ci ilin oktyabrında uzun müddət əməkdaşlıq etdiyi Bidzina İvanişvili ilə birlikdə daxil olub. O, 2019-2021-ci illərdə baş nazir Giorgi Qaxariyanın kabinetində Gürcüstanın müdafiə naziri, ondan əvvəl isə 2012-2013-cü illərdə Bidzina İvanişvilinin kabinetində daxili işlər naziri vəzifəsində çalışıb.
## İstinadlar
Angry Birds kinoda

**Angry Birds kinoda** () — 2016-cı il istehsalı kompüter animasiyalı ABŞ-Finlandiya filmi. Animasiya filmi Rovio Entertainment istehsalı *"[[Angry Birds]]"* videooyunu əsasında çəkilmişdir. Filmin rejissorları Kley Keytis və Ferqal Reyli, prodüserləri Con Koen və Katrin Uinder, ssenaristi Con Vittidir. Filmin istehsalında Sony Pictures Imageworks də iştirak etmişdir. Filmdəki əsas rolları Ceyson Sudeykis, Coş Qed, Denni Makbrayd, Mayya Rudolf, Keyt Makkinnon, Toni Heyl, Kiqan-Maykl Key, Bill Heyder, Piter Dinkleyc eləcə də Youtube-də uğur qazanmış *Smosh* səsləndirir.

## Məzmun

Dörd Qəzəbli quş (Red, Çak, Bomb və Matilda) kiçik bir cənnətdə yaşayırlar. Lakin bir gün yaşadıqları yerə Donuzların gəldiyini öyrənirlər. Buna görə də Donuzların məkrli planlarını öyrənmək üçün birlikdə işə başlayırlar.

## Rollarda

## İstehsal
Finlandiya videooyun istehsalçısı Rovio Entertainment Vankuverdə Sony Pictures Imageworks ilə Angry Birds haqqında tammetrajlı animasiya filmi hazırlayacağını açıqlamışdır. Rovio bunun üçün "Dəmir adam" və *"Tor"* filmlərində prodüser kimi işlər görən Devid Mayseli işə cəlb etmişdir. 29 sentyabr 2014-cü ildə studiyalar film üçün *UnlocktheFlock.com* ünvanı ilə rəsmi sayt açmışdır. 1 oktyabr 2014-cü ildə filmdən ilk görüntü yayımlanmışdır. Bu görüntüdə Ceyson Sudeykis quşların lideri Red kimi, Coş Qed sürətli Çak kimi, Denni Makbrayd Bomb kimi, Bill Heyder donuzların məkrli lideri Leonard kimi, Mayya Rudolf Matilda kimi, Peter Dinkleyc isə Qüdrətli qartal kimi görünmüşdür. Filmin digər rollarına isə Keyt Makkinnon, Toni Heyl, Kiqan-Maykl Key, Hannibal Bures, Ayk Barinholts, Cillian Bel, Kristela Alonso, Daniel Bruks, Romeo Santos, Antoni Padilya və İen Hikoks təyin olunmuşdur.

Filmin büdcəsi təxminən 80 milyon ABŞ dollarıdır (75 milyon avro). Bundan əlavə, Rovio və Sony Entertainment filmin marketinqi və distributisiyası üçün təxminən 100 milyon € xərcləyəcək. Dəqiq bölüşdürmə açıqlanmayıb, lakin Rovio bunun üçün 100 milyon € xərcləyə bilər. Bu isə filmi Finlandiya film sənayesində ən böyük büdcəli filmə çevirə bilər. Hazırda bu rekord 2014-cü il istehsalı *"Böyük oyun"* filminə məxsusdur (cəmi 8,5 milyon €).

## Çıxış
15 may 2013-cü ildə Sony Pictures Entertainment Rovio Entertainment ilə birlikdə filmin distributisiyası üçün əməkdaşlıq edəcəyini açıqlamışdır. Filmin çıxış tarixi kimi ilk öncə 1 iyun 2016-cı il tarixi müəyyənləşdirilmiş, amma 2014-cü ilin dekabrında bu tarix 20 may 2016-cı il tarixinə dəyişdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Azərbaycan Paralimpiya Oyunlarında

## Tarixi
### 1996—2000-ci illər: Paralimpiadada debüt
### 2004—2008-ci illər: Paralimpiadada birinci uğurlar
### 2012—2016-cı illər: Paralimpiadada tərəqqi dövrü
### 2020-2022-ci illər: Paralimpiadada tarixi nəticə

## Nəticələri

## İdmançılar üzrə göstəricilər
### Medalların əyarına görə idmançıların göstəriciləri

2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan Paralimpiya Oyunlarında qadın güllə atıcısı Yelena Taranova gümüş medala sahib oldu. Bu Azərbaycanın Paralimpiadalarda qazandığı birinci medal oldu. 2004-cü il Afina Paralimpiadasında isə Azərbaycan idmançıları Paralimpiadalarda birinci qızıl medallara sahib oldu. Əvvəl yüngül atlet Oleq Panyutin, sonra isə cüdoçu İlham Zəkiyev turnirin qalibi oldu. Dörd il sonra baş tutan turnirdə də cüdoçu İlham Zəkiyev 2-ci dəfə Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu və bu uğura imza atan birinci idmançı oldu. Amma onun bu uğurunu 2012-ci ildə London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan Paralimpiada da yüngül atlet Oleq Panyutin yenilədi. Turnirdə bir qızıl və bir bürünc medala sahib olmaqla Oleq Panyutin, Paralimpiadalarda qazandığı medalların sayını dördə (2 qızıl və 2 bürünc) qaldırdı. 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasında heç bir idmançı onun bu nailiyyətini yeniləyə bilmədi.

2021-ci ildə Yaponiyada baş tutan Paralimpiya Oyunlarında üzgüçü Roman Saleh üç qızıl medala sahib olmaqla həm Oleq Panyutinin nailiyyətini yenilədi, həm də üç dəfə Paralimpiadanın qalibi olmağı bacaran birinci idmançı oldu.

2021-ci il avqustun 31-dən üzgüçü Roman Saleh Paralimpiya Oyunlarında qazanılan medalların əyarına görə ən yaxşı idmançıdır.

### Medalların sayına görə idmançıların göstəriciləri

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Adam içində

**Adam içində** — ANS TV-də yayımlanmış veriliş.

## Verliş haqqında
Verilişin ilk qonaqları bəstəkarlar Nailə Mirməmmədli, Elçin İmanov, bəstəkar-müğənni Elza Seyidcahan və cazmen Cavan Zeynallı olub. 2 saat davam edən proqramın ilk mövzusu "müğənnilik sənəti" olub. 2 saat ərzində övladlarını müğənni görmək istəyən analar və müğənnilik arzusu ilə yaşayan gənclər müzakirə olunub.

"Adam içində" proqramı həftəiçi hər gün 2 saat, 17:00–19:00 arası birbaşa efirdə olub. Verilişin prodüserləri telejurnalist Afət Rahilqızı və teleprodüser Şahin Əhədovdur.

"Adam içində" verilişi sosial tok-şou xarakterlidir. Verilişdə əsasən sosial, ailə münaqişələri, şou-biznes, mistik və gündəmdə olan məsələlər, fövqəladə hadisələr müzakirə edilir. "Adam içində" hər mövzuya uyğun tanınmış qonaqlar və ekspertlər də dəvət olunur. Prodüseri Şahin Əhədov olan, sözügedən verilişin aparıcısı isə Elgiz Əkbərdir. Digər köməkçi aparıcı isə Afət Rahilqızıdır. Afət Rahilqızı əsasən sosial şəbəkələrdə ən çox müzakirə olunan hadisələri və son məlumatları tamaçaşılara təqdim edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Elgiz Əkbər
Göyçək Fatimə (film)

## Film haqqında
Daxili yoxsa xarici gözəllik? Kimlər cəmiyyət üçün daha maraqlıdır? Zahirən çirkin, qəlbən isə təmiz və bilikli xanımlar, yoxsa qlamur həyat tərzi ilə kişilərin ağlını başından alan, daxilən kasıb və kütbeyin olan qızlar?

Tanınmış Şirkətlərdən birinin rəhbəri Nadir Musayev, oğlu, eyni zamanda Şirkətin vitse-prezidenti Anarın etinasız, əyləncə dolu həyatından narahatlıq nümayiş etdirərək, ona yeni katibə axtarır. Və katibə xarici görkəminə görə oğlanları maraqlandırmayan Fatimə olur. Təhsili, ağlı və hazırcavablığı ilə Fatimə Anarın ən yaxşı köməkçisinə çevrilir. Lakin Anar Fatimədən savayı məcburən ikinci xanımı – Gülyanı da katibə kimi yanında işə götürməli olur...
Kütbeyin Gülya Anarın nişanlısı Aykanın yaxın rəfiqəsidir. Evlilik ərəfəsində olan Anar isə, köhnə əməllərindən qalmır. Şirkətin jurnalı üçün qondarma fotosessiyalar keçirərək, xanımlarla məhz bu üsulla ünsiyyət qurur.  Fatimə Anarın əyləncə dolu həyatını ailəsi və xüsusilə nişanlısı Aykadan gizlətmək üçün, müxtəlif üsullara, bəhanələrə əl atır...  Fatimənin ağlı və bacarığı Anarı ən çətin vəziyyətlərdən çıxarmaq gücünə malikdir... Amma Fatimə bunu təkcə sədaqətli işçi adını qazanmaq naminə etmir, onun öz arzuları və məqsədləri var...

Uzun illər Musayevlər ailəsi ilə şərik qismində çıxış edən Valehsə, tələ qurur.  Anarın əyləncə dolu həyatı bundan sonra mürəkkəbləşir. Məhz bu anda Anar yalnız bir insanın köməyinə üz tuta bilər...

## Filmin heyəti

## Film üzərində işləyənlər
:**Layihənin rəhbərləri:**  Vahid Mustafayev, Vaqif Əsədullayev, Mir Şahin Ağayev
:**Ssenari müəllifləri:** Səbinə Hüseynli, Kamran Qasımov
:**Rejissorlar:** Yeganə Əbdülməmmədova, Elşad Rəhimov, Cahanbəxş İmani,
:**Redaktor:** Aytən İsgəndərova

## Rollarda
:Nəzakət Məmmədli — Fatimə
:Qorqud Cəfərli — Anar
:Cəmilə Tağıyeva — Ayka
:Müdhəd Aydın — Dəmir Gözəlov
:Əjdər Zeynalov — Nadir Musayev
:Nəcibə Hüseynova — Bikə xala
:Şahanə Yusifova — Qulya

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
* Anons  
* ANS TV-nin rəsmi saytında — Göyçək Fatimə
Cənubi Orkney adaları

**Cənubi Orkney adaları** () — Atlantik okeanın cənubunda (Cənub okeanı) yerləşən arxipelaq.

## Coğrafiya və iqlim

Adalar 60°30' və 60°83' c. e., 44°25' və 46°25' q. u. yerləşir.

Arxipelaq dörd əsas iri adadn ibarətdir. Koroneyşen ən iri adasıdır. Adanın ən hündür zirvəsi Niveya (Mount Nivea) dağı 1266 metrdir. Ən ucqar şərqdə yerləşən ada Loridir (Laurie Island). Pauell (Powell Island) və Siqni (Signy Island) adalarından əlavə bir necə adada vardır. Adaların ümumi sahəsi 622&nbsp;km² təşkil edir. Böyük hissəsi buzla örtülüdür.

Əlçatmaz adaları arxipelaqdan 15 dəniz mili qərbdə yerləşir. Bəzən onları Cənubi Orkney adalarına daxil edilir.

### Adalar

### İqlimi
İqlimi soyuq, rütubətli və küləklidir. Qışda orta aylıq temperatur (iyulda) −10°S, yayda isə 0°S təşkil edir. Minimum −44°S, maksimum isə +12°S olur.

## Tarix

Cənubi Orkney adaları 1821-ci ildə iki suiti ovçuları olan Nataniel Palmer və Corc Pauell tərəfindən aşkarlanmışdır. İlk əvvəllər adalar Pauell qrupu adlanırdı. Böyük ada isə Koronasii adlanır. Səbəb isə bu ərəfələrdə IV Qeorqun tac qoyma mərasimi keçirilmişdir. 1823-ci ildə adaları Ceyms Ueddell ayaq basır və adaların müasir adını verir. Bu Şotlandiyaya məxsus olan Orkney adaları ilə enyi enlikdə yerləşməsi ilə əlaqədar verilmişdir (fərq onların müxtəlik müxtəlif qütblərdə olmasıdır)

Adaları çox vaxt suiti və balina ovçuları ziyarət edirdilər. Vilyam Bryus 1903-ci ildə adalara gəlir və Kori adasında qışlayır. Bryus burada meteoloji stansiya inşa edir. O, Argentinaya getdikdən sonra stansiya 1904-ci ildə argentinalı meteoroloqlarına verilir. Hazırda bu qütb stansiyası fəaliyyətini davam etdirir.

1908-ci ildə Britaniya bütün Subantarktik qurşaqda yerlışən adalara iddia edir. Adalar sonradan Folklend adaları asılı ərazilərinə daxil edilir. Siqni adasında bioloji elmi stansiya yaradılır.

Adalara Argentina iddia edirdi. 1959-ci ildə imzalanmış Antarktika haqqında konvensiyaya görə bütün mübahisəli ərazilərə iddialar dondurulur. Bu müqaviləyə qoşulan bütün dövlətlər elmi məqsədlər üçün bölgədən istifadə edə bilər. 1962-ci ildən ərazi Böyük Britaniyanın Antarktika ərazilərinə daxil edilmişdir. Argentina bununla razı deyildir və adaları Argentina Antarktikasının ərazisi hesab edir. Adalarda həm Britaniyanın həm də Argentinanın qütb stansiyaları vardır.

## İstinadlar
Corc Porter

**Corc Porter** (; ) — ingilis kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1960).

## Həyatı

İngilis fiziki kimyaçısı Corc Porter 1920-ci ilin dekabrın 6-da Steynfortda (Yorkşirdə) anadan olmuşdur. 1938-1941-ci illərdə Lidsk və Kembric Universitetlərində oxumuşdur. 1945-1954-cü illərdə Kembric və 1955-1963-cü ilərdə Şeffild Universitetlərində işləmişdir. 1963-cü ildən Böyük Britaniyanın Kral İnstitutunun professoru, 1966-1985-ci illərdə direktoru olmuşdur.

Əsas elmi işləri olduqca sürətli kimyəvi reaksiyaları impuls üsulu ilə tədqiq etmək
olmuşdur. 1950-ci ildə R.C. Norriş ilə birlikdə impuls fotolizi üçün ilk qurğu yaratmışdır. O, ilk dəfə olaraq çoxlu sayda bəsit sərbəst radikalların udulma spektrlərini almış, onların çevrilmə mexanizmlərini öyrənmiş, sürətli rekombinasiya proseslərinin mövcud olduğunu göstərmişdir. O, işıq impulsu ilə insiatorlaşdırılan oksigen ilə reaksiyasının inkişafının spektral mənzərəsini qeydə ala bilmişdir. Kondensləşmiş fazada sürətli reaksiyaları tədqiq etmişdir. Triplet vəziyyətlərin mütləq kvant çıxışını müəyyən etmək üsulunu təklif etmişdir. Triplet molekulların enerjisinin deqradasiyasını öyrənmək üçün işləyib hazırladığı üsullar fotohəyacanlanmadan sonra gələn sürətli proseslərin hərtərəfli mənzərəsini təsvir etməyə imkan yaratdı. Elektron və hidrogen atomları keçidləri reaksiyalarının əsas kimyəvi qanunauyğunluqlarını müəyyən etmişdir. Aromatik molekullar üçün sinqlet və triplet vəziyyətlər üçün turşu - əsas tarazlıq sabitlərini müəyyən etmişdir; reaksiyaların sürət sabitləri və həyacanlanmış vəziyyətlərin təbiəti arasında əlaqəni tapmışdır. Model fotosintez sistemlərində ilkin fotokimyəvi reaksiyaların mexanizmini tədqiq etmişdir. İmpulsiv lazer qurğularını ilk yaradanlardan biri olmuşdur. 1968-1972-ci illərdə fotobiologiya üzrə Beynəlxalq komitənin, 1970-1971-ci illərdə London kimya cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Müasir dini incəsənət muzeyi

**Müasir dini incəsənət muzeyi** (italyan dilində:Collezione d'arte religiosa moderna) — 1973-cü ildə Vatikanda açılmış müasir dini incəsənət muzeyi.
Muzeyin kolleksiyasının toplanmasına papa VI Pavelin əmri ilə başlanılmışdır. İlk 30 rəsm əsəri (1956–1957-ci illərdə) Corcia və Vatikan muzeylərindən biri olan Vatikan pinakotekində yerləşirdi. Sonralar bu kolleksiyanın bir hissəsi Borcio və Salette Borgia departamentlərində yerləşdirilmişdir.

Muzeyin 55 zalında ayrı-ayrı rəssamlar və kolleksiyaçılar tərəfindən Vatikana hədiyyə edilmiş müasir incəsənət əsərləri: rəsmlər, heykəllər, tətbiqi incəsənət, qrafika, əsərləri nümayiş etdirilir. İlk kolleksiyada El Qrekonun, Simone Martininin, Tosinin, Mançininin və başqalarının əsərləri var idi.

Muzeyin kolleksiya fonduna bütün dünyanın rəssamlarının 800-ə yaxın rəssamının əsəri saxlanılır. Onların arasında Oqust Poden, Anri Matiss, Vinsent Van Qoq, Moris Deni, Salvador Dali, Paul Klee, Ernst Barlax, Maks Bekman, Mark Şaqal, Otto Disk, Oskar Kokoşka, Pablo Pikasso, Xose David Sikeyros, Odilon Redon, Moris Utrillo, Vasili Kandiyski, Jorj Brak, Amadeo Modilyani, Renato Quttuzo, Cakomo Balla, Bernar Byuffe, Corco de Kiriko, Corcio Morandi, Jorj Ruo, Eduardo Çilida, Frensis Bekon, Alfred Manesye və digər rəssamların əsərləri vardır.

## Mənbə
* Pomella, Andrea. Vatikanische Museen. — Vatikan: Italia Editrice, 2007. — ISBN 978-3-7954-1947-9.
* Ralf van Bühren: Kunst und Kirche im 20. Jahrhundert. Die Rezeption des Zweiten Vatikanischen Konzils, Paderborn: Ferdinand Schöningh 2008, ISBN 978-3-506-76388-4
* Francesco Buranelli: Art and Faith in the Vatican Museums. The artistic Collections of the Popes, spiritual Treasure of Mankind, in: "Images of Salvation", Pomezia 2002, pp. 63–71
* Mario Ferrazza (Ed.): Collezione d'Arte Religiosa Moderna, presentazione di Francesco Buranelli, Città del Vaticano 2000.
Derek Barton

**Derek Barton**(; 8 avqust 1918, Qreyvsend, Kent — 16 mart 1998, Kollec-Steyşen, Texas) — ingilis kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1969).

## Həyatı
İngilis kimyaçısı Derek Barton 1918-ci ilin avqustun 8-də Qreyvzenddə anadan olmuşdur. 1940-cı ildə Londonda Kral kimya kollecini bitirmişdir. Orada da işləmişdir, 1942–1945-ci illərdə hərbi idarələrdə, 1945–1946-cı illərdə və 1957-ci ildən Londonun Kral kollecində işləmişdir. 1946–1949-cu illərdə "Si-Ay" firmasının laboratoriyasında çalışır. 1950–1955-ci illərdə və 1957–1978-ci illərdə London universitetində dərs demişdir (1953-cü ildən professor). 1955–1957-ci illərdə Qlazqoda universitetdə işləmişdir.

Derek Barton 1978-ci ildən Fransada Jif-sür İvetdə təbii maddələr institutunda direktor işləmişdir. Konformasiya analizinin yaradıcılarından biridir. Həmçinin təbii birləşmələr kimyası sahəsində də çalışmışdır. 1950-ci ildə steroidləri və terpenləri tədqiq edərək eyni əhatədə olan eyni əvəzləyicilərin reaksiya qabiliyyətinin fərqli olmasını onların müxtəlif konformasiya vəziyyətində olması ilə izah etmişdir. Optiki fırlanma dispersiyasını və İQ-və NMR-spektrlərin adsorbsiya qabiliyyətlərini izah etmək üçün konformasiya analizi ideyasını istifadə etmişdir.

Derek Barton 1953-cü ildə əvəzləyicili sikloheksanonlarda reduksiya şəraitlərinin əmələ gələn spirtdə hidroksil qrupunun konfiqurasiyası və konforması ilə əlaqəsini müəyyən edən qayda
təklif etmişdir (Barton qaydası). 1960-cı ildə nitritlərin nitrobirləşmələrə
daha sonra oksimlərə fotokimyəvi pereqruplaşmasını kəşf etmişdir (Barton reaksiyasıdır). Bu da aldosteronun sadə sintez üsulunu yaratmağa imkan verdi.

Derek Barton 1960-cı ildə arenlərin həlqələrinin fotokimyəvi parçalanmasını müşahidə etdi.
Tetrasiklinin mikroorqanizmlərlə istehsalını imitasiya edən sintez üsulunu təklif etdi. 1942–1952-ci illərdə xlorüzvi birləşmələrin pirolizini tədqiq etmişdir. 1960-cı ildə karbonionların avtooksidləşməsini öyrənmişdi. Biosintez proseslərində fermentlərin rolunu və onların biogenezi yolunu öyrənmişdir.

Derek Barton 1969-cu ildə "Konformasiya analizinin tədqiqi və onun kimyada tətbiqinə görə"
kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Rafael Urdaneta Universiteti

**Rafael Urdaneta Universiteti** () — Venesuelanın Marakaybo şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 24 oktyabr 1973-cü ildə qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
IV İsgəndər

**IV İsgəndər** (; ) — Makedoniyalı İsgəndər və Roksananın yeganə oğlu.

## Doğumu
Atasının vaxtsız ölümündən sonra Perdikkasın qəyyumluğu ilə hələ ana bətnində hakimiyyəti qəbul olunmuşdu. *E.ə. 323-cü* ildə doğulması və cinsiyyətinin kişi olduğunun məlum olmasından sonra hakimiyyəti rəsmən tanındı.

## Hakimiyyəti
Pardikkasın 3 il sonra öldürülməsindən sonra yeni qəyyum kimi Antipater seçildi. Antipater Asiya və İranı Selevkə, Misiri isə Ptolomeyə satraplıq kimi verdi. Lakin sonrakı il özü də öldü və oğlu Kassandrın yerinə Poliperxonu qəyyum kimi vəsiyyət etdi.

## Daxili münaqişələr
Poliperxonun qəyyum təyin olunması Kassandrı məmnun etmədi və o, Ptolomey, Antiqon və Evridika ilə ittifaq quraraq qəyyumluğa qarşı müharibəyə başladı. Poliperxon isə Makedoniyalı İsgəndərin anası Olimpiada və Yumenis ilə ittifaqa girmişdi. Bu ittifaqa daha sonra Olimpiadanın əmisioğlu, Epir çarı Eakid də qoşuldu. Evridikanın qəyyumluq tərəfinə keçməsi ilə Kassandr ilk məğlubiyyətini aldı. 25 dekabr, e.ə. 317-ci ildə Evridika və Filip Arridey edam olundular. Beləliklə Olimpiada yeganə qəyyuma çevrildi. Lakin e.ə. 316-cı ildə Kassandr geri döndü və İsgəndərlə anasını ələ keçirdi. Olimpiada edam olundu.

## Ölümü
E.ə. 309-cu ildə, İsgəndərin artıq 14 yaşı vardı. Kassandr öz hakimiyyətini əldən verməmək üçün İsgəndər və anasını həmin il gizlincə zəhərləyərək öldürtdü.

## İstinadlar
Riddarholm kilsəsi

**Riddarholm kilsəsi** () — İsveç krallarının basdırıldığı kilsə. Stokholm şəhərinin bir hissəsi olan Riddarholm adasında yerləşir. 1807-ci ildən bəri ibadətə bağlı olub təkcə dəfn və mərasimlər üçün istifadə olunur. II Qustav Adolfdan (ö. 1632) V Qustava qədər bir çox İsveç hökmdarları burada basdırılıb. III Maqnus və VIII Karl kimi erkən hökmdarlar da burada basdırılıb.

## Tarixi
XIII əsrdə fransiskan ordeni tərəfindən monastır kimi ucaldılmış, reformasiya dövründə protestant kilsəsinə çevrilmişdir.

## İstinadlar
III Filip (çar)

**Filip Arridey** — Makedoniya çarlığının şəriki, II Filipin oğlu, Makedoniyalı İsgəndərin böyük ögey qardaşı.

## Həyatı
Əsl adı Arrideydir. Makedoniyalı İsgəndər ilə eyni ildə doğulmuş, lakin fərqli anaları olmuşdur. İlk dövrlərinə aid məlumat yoxdur. Qardaşının ölümü zamanı Babildə idi. Perdikkas İsgəndərin oğlunun doğumunu gözləməyi təklif edərkən digər sərkərdə Meleaqr hakimiyyətə Arrideyin gəlməsini dəstəkləyirdi. Meleaqr öldürülsə də uzlaşma olaraq Arridey, **III Filip** adı ilə şərik hökmdar elan olundu.

## Hakimiyyəti
Arrideyin şərik-hökmdar olması xəbərini eşidən bacısı Kinana öz qızı Evridikanı ona vermək üçün Babilə tələsdi. Perdikkas bunun olmasına icazə verə bilməzdi, bunun üçün də öz qardaşı Alkedası Kinananı öldürmək üçün göndərdi. Lakin bu qətl orduda narahatlıq yaratdı və Perdikkas bu evliliyə icazə verməli oldu. Antipaterin qəyyum seçilməsindən sonra yeni çar Makedoniyaya qayıtmalı oldu. Filip bundan sonra həyat yoldaşının təsiri ilə qərar verməyə başladı.

## Daxili münaqişələr
Antipaterin oğlu Kassandr və Poliperxon arasındakı münaqişədə əvvəlcə birinci, daha sonra sonuncunun tərəfini tutan Evridika Makedoniyalı İsgəndərin anası tərəfindən həbs olundular. E.ə. 317-ci ilin 25 dekabrında Filip ögey anası Olimpiada tərəfindən edam olundu.

## İstinadlar
Pontekorvo knyazlığı

**Pontekorvo knyazlığı** — 1805-ci ildə Napoleon Bonapart tərəfindən öz generalı Jan Baptist Bernadot üçün yaratdığı kiçik dövlət. Paytaxtı İtaliyanın Pontekorvo kommunası idi.

## Knyazları

### Jan Baptist
1805-ci ildə Austerlits döyüşündə göstərdiyi şücaətə görə 26 avqust 1806-cı ildə Jan Baptist Bernadot üçün yaradılmışdı. 1810-cu ildə Jan Baptist İsveç vəliəhdi seçiləndən sonra titulundan da imtina etmişdi. Titulun geri verilməsi müqabilində Napoleondan 1 milyon frank əldə etmişdi.

### Lüsien Mürat
5 dekabr 1812-ci ildə atası Yoahim Mürat tərəfindən imperial əmr ilə bu titul verilmişdi. Lakin Müratın edamından sonra bu titul da ləğv olundu.

## Ləğvi
1815-ci ildə Vyana konqresinin qərarına əsasən ləğv olundu və ərazisi Papa dövlətinə verildi.

## İstinadlar
Vyaynyö Aaltonena muzeyi

**Vyaynyö Aaltonena muzeyi** (fin dilində: Wäinö Aaltosen museo) — Finlandiya heykəltaraşı Vyaynyö Aaltonenanın əsərlərindən və müasir incəsənət eksponatlarından ibarət muzey. Muzey Finlandiyanın Turku şəhərində, Ayrayoki çayının sahillərində yerləşir. 
## Tarixi
1964-cü ilin martında Turku şəhər şurası öz kolleksiyasının bir hissəsini şəhər şurasına hədiyyə etmiş heykəltaraş Vyaynyö Aaltonenanun razılığı əsasında şəhərdə müasir incəsənət muzeyinin yaradılması haqqında qərar qəbul etdi.

1965-ci ilin oktyabr ayında Vyaynyö Aaltonenanın oğlu Matti Aaltonenanın və onun arvadı İrma Aaltonenanın layihəsi əsasında muzey üçün yeni müasir binanın tikintisinə başlanıldı. Heykəltəraş özü də binanın daxili quruluşunun layihələndirilməsində iştirak etmişdir.

17 sentyabr 1967-ci ildə muzeyin rəsmi açılışı oldu, onun fonduna Vyaynyö Aaltonenanın kolleksiyasına daxil olan heykəllər və rəsm əsərləri, həmçinin fin və xarici sənətkarların təsviri sənət, qrafika, heykəltaraşlıq əsərləri daxildir.    
 
## Xarici keçid
* 
* Muzeyin rəsmi saytı
No. 61 (pas və mavi)

***No. 61 (pas və mavi)*** () — rus-amerikalı abstrakt ekspressionist rəssam Mark Rotko tərəfindən 1953-cü ildə çəkilmiş rəsm əsəri. Rəsm əsəri ilk dəfə 1961-ci ildə Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyində sərgilənmişdir. Mark Rotkonun bu dövrdə aid olan digər əsərlərində olduğu kimi, rəssam bu əsərində də ahəngsiz, tutqun rəg tonlarından istifadə etmişdir.

## Sərgilənməsi

## İstinadlar
 

## Ədəbiyyat
*Yakob Baal-Teşuva. *Rotko*. Berlin: Taschen, 2003. ISBN 3-8228-1820-8

## Xarici keçidlər
* Los-Anceles Müasir İncəsənət Muzeyinin rəsmi saytı
Koroneyşen

**Koroneyşen** () — Cənubi Orkney adalarının ən böyük adasıdır. Ada şərqdən qərbə uzunluğu 50 km, eni 5–15 m arasında dəyişir. Adanın ən hündür nöqtəsi 1265 m olan Nivea dağıdır (). Koroneyşen ən yaxın iri ada Siqni (cənub) və Pauell (şərqdə) adalarıdır.

## Tarixi

Ada 6 dekabr 1821-ci ildə Britaniyalı dənizçi Corc Pauel və amerikalı Nataniel Palmer tərəfindən aşkarlanmışdır. Ada kəşf IV Qeorqun and içmə dövrünə düşdüyündən koroneyşen adlandırılmışdır. 28 yanvar 1874 ildə balina ovçusu Eduard Dollmann arxipelaqda ilk dəfə olaraq Dəniz pişiyi aşkarlayır.

1912–1913 illərdə norveç balina ovçuları Petter Serli () və Hans Borqe () adalarda olmuşlar. 1945-ci ildə Sandeford körfəsində düşərgə salırlar. Bu düşərgə 1956-cı ildə fırtına nəticəsində dağılır.

Adanın topoqrafik şəklinin tamamlanması 1957 ildə tamamlanır. İlk dəfə 11 sentyabr 1956 ildə Alan Qrant () və Lens Tikell () Nivea dağına çıxmışlar.

## İqlimi
Yayda orta aylıq temperatur (noyabr — mart) −2°S, + 3° S, maksimal temperatur isə + 19,8° S, qışda isə orta aylıq temperatur −2° S, −17° S, minimum temperatur isə −39,3° S təşkil edir.

## İstinadlar
Clermont

**Clermont** — ABŞ-li mühəndis Robert Fulton və Charles Brovn tərəfindən 1807-ci ildə qurulan buxarlı sərnişin gəmisidir. 7 avqust Hudson və Nyu-York arasında 240 km yolu qət etmək üçün yola çıxır. Orta sürəti 8 km/saat olmuşdur.

Clermontun *uzunluğu 41 metr, eni 5 metr, draftı isə 2 metr idi*. Gəminin iki yanına yerləşdirilən çarxlar ise Buolton ile Vattın buxar maşınlarıyla işləyirdi.

## İstinadlar
Qızılı beş

***Qızılı beş*** () və ya ***Qızılı beş gördüm*** () — ABŞ rəssamı Çarlz Demut tərəfindən 1928-ci ildə çəkilmiş rəsm əsəri. Rəsm əsəri çəkilərkən kubizm və presizionizmdən təsirlənmişdir. Çarlz Demut rəsm əsərini dostu Vilyam Karlos Vilyamsa hörmət əlaməti olaraq çəkmişdir. Rəsm əsəri Vilyam Karlos Vilyamsın *"Böyük rəqəm"* şeirinə istinad edir. Bu şeirdə yağışlı gecədə şəhərin küçələri boyunca (güman ki, Nyu York şəhərində) bir yerə tələsən yanğınsöndürmə maşını təsvir edilmişdi. Rəsm əsəri adını bu şeirdə işlədilmiş bir ifadədən almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*ABŞ Metropoliten muzeyinin katoloqunda rəsm əsəri.
Abstrakt

* **Abstrakt** ( – mücərrəd; ) – tamın bir tərəfi, birtərəfli, sadə, inkişaf etməmiş olan hissəsi. Azərbaycan dilində işlək ifadə kimi, ərəbcədən keçmə mücərrəd ifadəsi istifadə olunur.
* Abstraktlaşdırma (lat. abstractio — ayırma, təcridetmə) — elmi-tədqiqat metodu.
* Abstraksionizm
## İstinadlar
XII David

**David Baqrationi** (), yaxud **Regent David** (; ) — Kartli-Kaxetiyanın regenti. XII Georginin böyük oğlu.

## Həyatı
1767-ci ildə Tiflisdə doğulan David Kartli-Kaxetiya çarı XII Georginin böyük oğludur. Rusiyada böyüyüb təhsil almış, 1799-cu ildə vəliəhd elan olunmuşdu. Atasının ölümündən sonra regent olmuş, lakin 1801-ci ildə I Pavelin Kartli-Kaxetiyanı ilhaq etməsi ilə onun taxt-tacı ələ almasının qarşısı alınmışdı. Fransa maarifçiliyi ideyalarından təsirlənən David, Volteri gürcü dilinə tərcümə etmişdir.

XII David 13 may 1819-cu ildə Sankt-Peterburqda vəfat etmiş və Aleksandr Nevski monastırında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Qambiyada islam

**Qambiyada islam** () — islam dini Qambiya ərazisində.

## Müsəlmanların sayı
Qambiya əhalisinin sayı təxminən 1,5 milyondur ki, onun da təxminən 90%-i müsəlmandır.

## Tarixi
### İslam dövləti
Qambiyanın prezidenti Yəhya Camme 2015-ci ildə Qambiyanı İslam Respublikası elan etmişdir. Bununla da Qambiya İran, Pakistan, Əfqanıstan və Mavritaniyadan sonra 5-ci İslam Respublikası olmuşdur.

## İstinadlar
Con Kornfort

**Con Kornfort**(; ) — Avstraliya kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1975).

## Həyatı
Con Kornfort 1917-ci ilin sentyabrın 7-də Avstraliyada Sidney şəhərində anadan olmuşdur. Sidney və Oksford (1939-cu ildən) universitetlərində oxumuşdur. İkinci Dünya müharibəsi zamanı R. Robinsonun rəhbərliyi ilə penisillinin quruluşunu aydınlaşdırmaq üzrə İngilis-Amerika proqramında iştirak etmişdir. 1946–1962-ci illərdə tibbi tədqiqatlar üzrə şurada (Böyük Britaniya) işləmiş, 1962–1975-ci illərdə "Şell" firmasının kimyəvi enzimologiya laboratoriyasının direktoru, 1975-ci ildən Sussek Universitetinin professoru olmuşdur. Əsas elmi işləri stereokimya və bioüzvi kimyaya aiddir. 1951-ci ildə qeyri aromatik steroidin ilk total sintezini həyata keçirmişdir. Xoles terinin biosintezinin mexanizmini aydın laşdırmışdır. Bu işin gedişində "nişanlanmış sələf" üsulunun inkişafına fundamental xidmət göstərmişdir.

Con Kornfort 1959-cu ildə uyğun xlorhidrinlərdən sis və ya trans olefinlərin stereospesifik sintezini kəşf etmişdir. Bu sintezdə xlorhidrinlər epoksidlərə çevrilir, epoksid hidrogen yodid ilə parçalanır və alınan yodhidrinlər piridində fosforoksixlorid və qalay xloridin qarışığı ilə reduksiya olunur.

Kornfort ilk dəfə olaraq N-asetilneyramin turşusunu, o-oksazolu sintez etmişdir. 1975-ci ildə "Fermentativ kataliz reaksiyalarının stereokimyası üzrə işlərinə görə" kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
Herbert Braun

**Herbert Braun**(; ) — amerikalı kimyaçı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1979).

## Həyatı
Amerika kimyaçısı Herbert Çarlz Braun 1912-ci ilin mayın 22-də Londonda anadan olmuşdur. 1938-ci ildə Çikaqo universitetini bitirərək fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1943-cü ilə qədər orada, 1943–1947-ci illərdə Uens universitetində (Detroytda) işləmişdir. 1947-ci ildən İndiana ştatında Pradyu universitetində professor işləmişdir. Əsas tədqiqat sahəsi bor kimyası olmuşdur.

Herbert Braun Diboranın sintezinin sadə üsullarını işləyib hazırlamışdır. 1959-cu ildə doymamış üzvi birləşmələrin hidroborlaşması reaksiyasını kəşf etmişdir. Bu reaksiya kompleks borhidridlərin və ya diboranın B-H əlaqəsinin qırılması ilə ikiqat əlaqə yerindən (C=C, C=O, C≡C, C=N, C≡N) birləşməsindən ibarətdir. Bu reaksiyanın stereospesifik hidrogenləşmə üçün istifadə yolunu göstərmişdir. Etilen əlaqəsi üzrə birləşmə reaksiyasını tədqiq edərək müəyyən etmişdir ki, onlarda tetraedrik əlaqəli atomlar iştirak etdikdə keçid kompleksləri δ-elektronlar hesabına yaranır.

Herbert Braun 1953-cü ildə Luisə görə reagentin turşuluğundan asılı olaraq aromatik birləşmələrdə hidrogenin selektiv əvəzolunma qaydasını təklif etmişdir (Braunun selektivlik qaydası).

Braun 1979-cu ildə alman alimi Georq Vittiq ilə birlikdə "Mürəkkəb bor və fosfora malik
üzvi birləşmələrin yeni sintez üsullarını işləyib hazırladığına görə" kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Arken muzeyi

**Arken muzeyi** (danimarka dilində:Arken) — Danimarkanın paytaxtı Kopenhagendən 20 km cənubda İsxoy kommunasında yerləşən müasir incəsənət muzeyi

## Tarix
Arken muzeyi 15 mart 1996-cı ildə açılmışdır. Muzeyin binası Danimarka arxitektoru Seren Robert Lunn tərəfindən layihələşdirilmişdir. Muzeydə müasir Danimarka, Skandinaviya və zarici sənətkarların əsərləri nümayiş etdirilir. Onların arasında Asqer Yorn, Jan Arp, Tal R, Per Kirkenyu, Damien Xirst və digər rəssamların əsərləri mühüm yer tutur. 2008-ci ildə muzeyin binası xeyli genişləndirilmişdir.

## Xarici keçid
* Muzeyin saytı
Real vaxt

**Real vaxt** — Hansisa bir informasiyanin dəqiq vaxtinda catdirilmasidir. Real vaxt termini informasiyanin işlənməsi sistemde o vaxt tətbiq olur ki, sistem təminatli vaxt reaksiyasina malik olsun yəni müəyyən olunmuş vaxti aşmamalidir.

Real vaxt olan əməliyyat sistemləri müəyyən vaxt ərzində sistemin reaksiyasina təminat verir. Bu vaxt milli saniyələrlə ölcülür.

Real vaxt olan əməliyyat sistemləri əsasən neft və qaz çixarilmasi, nəqilyatin avtomatlaşdirilmasi kimyəvi proseslərin, maşinqayirma və metalligiya proseslərində, bank və energetikada və.s tətbiq olunur.

**Real vaxt iki yerə bölünür**

**1) Mütləq vaxt:**

**2) Nisbi vaxt:**

**Mütləq vaxt** Qoyulan vaxt intervalinda cavab verilməlidir.
Məsələn : yanğin zamani yanğin sistemlərinə cavab reaksiyasi .

**Nisbi vaxt** Qoyulan vaxt ərzində ortalama cavab verir.
Məsələn : printerə iki fayl çapi göndərsək hansi tez zamanda çixarmasidir.

**Real vaxt olan əməliyyat sistemlərinin sürətli işləməsi üçün iki metod var.**

*1) Prieritet*

*2) Vaxt bölgüsü*

*Prieritet* proseslərin öncəliyi gözlənilir. ən çox bu metotdan istifadə edilir.

*Vaxt bölgüsü* hər bir informasiyanin emalini vaxtla təyin edir.
Pauell adası

**Pauell adası** () — Cənubi Orkney adalarına daxil olan kiçik ada. Adanın ən hündür nöqtəsi 594 m təşkil edir. Pauell adası Koroneyşen və Lori adaları arasında yerləşir. Adalardan Lyotveyt və Vaşinqton boğazı vastəsi ilə ayrılır. Adanın cənubunda Miçelsen, Fredriksen və Qrey adaları yerləşir. Daimi əhalisi yoxdur.

## Tarix
Ada 1821-ci ilin dekabrında britaniyalı Corc Pauel və amerikalı Nataniel Palmer tərəfindən aşkarlanır.

İlk araşdırmalar 1933 ildə aparılmışdır. 1957 və 1964-65 illərdə geoloji, topoqrafik araşdırmalar A. Hoskins () və K. Holms () tərəfindən aparılır.

## Lanşaft
Adanın lanşaftı təpəlikdir. Şimaldan cənuba doğru hündürlük azalır. Adanın böyük qismi buzlaqlarla örtülüdür. Hündürlüyü 90–120 m olan təpəliklər müşahidə edilir.

## İstinadlar
 

## Mənbə
*
Vaşinqton boğazı

**Vaşinqton boğazı** () — boğazın eni 3 mil (4.8 km) təşkil edir. Fredriksen və Pauell adası adaları ilə Lori adaları arasında yerləşir. Boğaz Cənubi Orkney adaları arasında yerləşir. Boğaz 1821-ci ilin dekabrında Corc Pauell və Palmer tərəfindən aşkarlanmışdır. Ehtimal ki, boğaz Corc Vaşinqtonun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Zurab Karumidze

**Zurab Karumidze** (; ) — gürcü yazıçı.

## Həyatı
Zurab Karumidze Tbilisi Dövlət Universitetində "İngilis dili və ədəbiyyatı" təhsili alıb. 1984-cü ildə Con Don ilə bağlı dissertasiya müdafiə edib. Uzun müddət Tbilisidəki XX əsr Ədəbiyyatı İnstitutunda çalışıb.

## Əsərləri
* Opera qısa hekayələr toplusu (ოპერა,1988)
* Şərab Qaranlıq Dəniz (ღვინომუქი ზღვა, 2000), roman
* Keçi və Qiqo (თხა და გიგო, 2003), roman
* Dagny və ya Sevgi Bayramı (Dagny or a Love Feast, 2006), roman (İngiliscə)
* Cazın tarixi (ჯაზის ცხოვრება, 2009), araşdırma
* Tülkü-rəqsi (მელია-ტულეფია Fox-Trot, 2011)
* Caz çiçəklənməsi (ჯაზის ყვავილობა, 2014), roman

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cənubi Sendviç adaları

**Cənubi Sendviç adaları** () — Subantarktika qurşağında, Atlantik okeanın cənubunda yerləşən arxipelaq. Cənubi Georgiya adasından 570 km cənub-şərqdə yerləşir. Arxipelaq 11 vulkan məşəlli kiçik ada, çoxlu sayda adacıqlar və qayalıqlardan ibarətdir. Arxipelaq rayonunu bəzən Cənub okeanına aid edirlər. Skotia dənizinin şərq sərhəddi hesab edilir.

İnzibati cəhətdən Britaniya dəniz ərazilərinin Cənubi Georgiya və Cənubi Sendviç adaları ərazisinə daxil edilir. Folklend adaları və Cənubi Georgiya ilə birlikdə Argentina tərəfdən ərazi iddiası qaldırılmışdır. Argentina bölgəni öz ərazisi hesab edir.

## Ümumi məlumat
Arxipelaq 310 km² sahəyə malikdir. Çoxu vulkan məşəllidir. Monteqyo adası arxipelaqın ən böyük adasıdır. Adada arxipelaqın ən hündür nöqtəsi olan Belinda dağı (1372 m) yerləşir. Adalar dağlıqdır və il boyu buzlaqlarla örtülü olur (bir qismi). Arxipelaqın yazınlığından Cənubi Sandviç novu keçir. Arxipelaqın özü isə Cənubi Antil silsiləsinin bir hissəsidir.

Subntarktik qurşaqda yerləşir. Küləklər il boyu müşahidə edilir. Temperatur il boyu 0°-dən aşağı olur. Çiçəkli bitkilərə rast gəlinmir. Burada ancaq Mamır və Şibyələrə rast gəlinir. Daimi sakinləri quşlar (pinqvin) və suitilərdir.

Arxipelaqa daxil adaların siyahısı:

## Tarixi
Arxipelaqın ilk dəfə kim tərəfindən kəşf olunması məlum deyildir. Arxipelaq haqqında ilk məlumatı Ceyms Kukun ekspedisiyası vermişdir. Onlar arxipelaqı Sandviç adlandırmışlar. 1819-cu ildə adalar Mixail Petroviç Lazarev və Faddey Bellinshauzenin ekspedisiyası tərəfindən araşdırılır.

## Əhalisi
Daimi əhalisi yoxdur, yalnız yay ayları elmi məqsədlər üçün adada olurlar.

## Maraqlı fakt
* Tule adası geoloji cəhətdən Antarktidaya aid edilsədə bəzən Cənubi Amerikaya daxil edilir. Beləliklə ada öz bölgəsinin ən ucqar cənub nöqtəsini təşkil edir.

## İstinadlar