Lənkəran

**Lənkəran** — Azərbaycan Respublikasının ən böyük və qədim şəhərlərindən biri, cənub bölgəsinin ən böyük şəhəridir. 28 iyul 1971-ci ildən respublika tabeli şəhərdir. Azərbaycanın qədim şəhərlərindən olan Lənkəran şəhəri 38 şimal, 40 şərq en dairəsinin kəsişdiyi, Xəzər dənizinin cənub-qərb sahilində, Lənkərançayın Xəzər dənizinə töküldüyü yerdə yerləşir. Rütubətli subtorpik iqlim, qışın sərt keçməməsi, quru və qızmar yay günləri, yağışlı payız fəsli bu regionun zəngin flora və faunasını şərtləndirmişdir. Lənkərançay, Veravul, Qumbaşı, Boladi, çayları yazda və payızda əsasən yağış suları hesabına daşır, yayda isə sakitləşir və nəzərə çarpacaq dərəcədə dayazlaşırlar. Buna görə də bu ərazidə kənd təsərrüfatı bitkilərinin suvarılması məqsədilə Xanbulançay su anbarı yaradılmışdır.

Ərazisinin sahəsi 21.435 hektar olan Hirkan qoruğu da bu rayonda yerləşir. 2004-cü ildə həmin qoruq Hirkan Milli Parkina çevrilmişdir. Milli park Astara və Lənkəran rayonlarının ərazisinin bir hissəsini tutur. Kiçik Qızılağac yasaqlığı (sahəsi 10,7 min hektar) 1978-ci ildə kiçik Qızılağac körfəzində qışlayan, köçəri su, bataqlıq və suətrafı sahədə yaşayan, o cümlədən nadir və məhv olmaq həddində olan quşların mühafizə edilməsi və onların baş sayının bərpa olunması məqsədilə yaradılmışdır. Bu yasaqlıq bilavasitə Qızılağac qoruğu ilə həmsərhəddir. Lənkəran rayonunun inzibati mərkəzi Lənkəran şəhəridir. Əhalinin sayı 193.700 nəfər, Bakıdan məsafsi 268&nbsp;km-dir. Şəhərin ilkin adı "Ləngərkünan" olmuşdur. Bu sözün mənası lövbərli dayanacaq, yəni liman deməkdir. Lənkərandakı tarixi memarlıq abidələrindən indiyədək salamat qalanlar orijinal fasad naxışları ilə diqqəti cəlb edən Xan evi, Kiçik qala məscidi, Güldəstə minarəsi və qədim Hacı Mirzə hamamıdır. Şəhərdəki tarix muzeyinə baş çəksəniz bu diyarın tarixi ilə tanış ola bilərsiniz. Muzeyin özünün binası da memarlıq baxımından çox maraqlıdır. Şəhərdə dekorativ-tətbiqi sənət emalatxanaları çoxdur. Orada çalışanlar ağac, daş və metal üzərində oyma sənəti ilə məşğul olur. Lənkəranın ətrafındakı memarlıq və tarix abidələrindən bir qismi zəmanəmizə qədər salamat qalmışdır: Yuxarı Nüvədi kəndindəki Əbirlər qülləsi, Şıxakaran kəndindəki Şeyx Zahid qülləsi, Lənkərandan bir qədər qərb tərəfdə isə qədim Balabur qalasının xarabaları qalmışdır. Bu qalanın tikintisində inşaat materiallarının çox maraqlı bir qarışığından – bişmiş qırmızı kərpicdən və çay daşından istifadə edilmişdir. Xalq arasında Boz qala deyilən bu qalada keramikadan hazırlanmış su kəməri boruları hələ də salamat qalmışdır.  Lənkəran turizm üçün çox əlverişli zonalardan olub, il ərzində ölkəyə gələn turistlərin marağını cəlb etməkdədir..

## Etimologiyası

Lənkəran toponiminin haradan götürülməsi, onun mənası indiyə qədər mübahisəli olaraq qalır. Lənkəran və onun ətraf ərazilərinin qədimliyinə nişan verən sənədlərdən ən məşhuru yunan tarixçisi Herodotun məlumatıdır. O, göstərirdi ki, indiki Masallıya yaxın yerlərdə Dubil adlı bir kənd varmış. Strabon öz əsərində Boladi, Məcül, Büstər və Talışkəran kəndlərinin yaşıllıq və otlaq olması haqqında məlumat vermişdir.

Lənkəran sözünün mənşəyini araşdırmaq məqsədilə ilk dəfə bu adın işlədildiyi tarixə nəzər salmaq lazımdır. 1409-cu ildə ərəb dilində yazılmış "Fərruxnameyi-cəmali" əsərinin müəllifi təbib Ramazan ibn Şeyxəli Lənkərani və həmin kitabı 1594-cü ildə fars dilinə tərcümə edən Möhübəli ibn Əhmədi Lənkərkünani ləqəbinə təsadüf edirik.

Lənkəran adının mənşəyinə iki çür yanaşmaq lazımdır: birincisi fars dilindən, ikincisi talış dilindən keçmə mənasında. XV əsrdən əvvəl deyilən Ləngərkünan, Ləngəran, Lənkgəran, Lanqaran, Lyanqaran sözləri bugünkü Lənkəran sözünün ilkin formaları olmuşlar. Bunlardan Ləngərkünan – Ləngər və künan – yer, məskən deməkdir. Deməli, birinci ad lövbər salınan yer mənasını verir. Bu adın yaranmasına səbəb dünyanın müxtəlif yerlərindən İrana ticarətə, səfərə, təhsilə, ziyarətə, diplomatik işlərə gedən və İrandan gələn gəmilərin burada lövbər salıb dayanmalarıdır.

Ləngkəran farsca – ləng, ləngimək, kəran – yer (məskən) deməkdir. Deməli, ikinci ad "ləngiyən yer" mənasını verir. Adın yaranmasına səbəb yağışların çox olması üzündən buraya gələnlərin ləngiməsidir.

Lənkon talışca leynə, len – qamış, kon – (kəon) evlər deməkdir. Həm də bu ətraf rayonlarda sonu talışca "kon" azərbaycanca "kəran"la bitən yer adları çoxdur. Beləliklə, üçüncü ad "qamış evlər" mənasını verir. Bu ad Almaniyanın Hamburq səfarətxanasında saxlanılan hesabatlarda da vardır. Belə ki, bu söz 1603-cü ildə adı çəkilən, o dövrdə Lənkərandan bir az aralı yerləşən almanca yazılmış Lankon sözüdür. İndiki Lənkəran böyüdükcə həmin kənd şəhərə qarışmış və adı Lənkəranla eyniləşmişdir. O dövrdə, hətta XX əsrin əvvələrinə kimi buradakı evlərin üstü, çəpəri, bəzən divarları da qamışdan olduğu üçün qamış evlər adlanmışdır.

Lənkəran toponiminin orta əsr mənbəələrində keçməsi, bu toponimin islamdan sonra yaranmasını istisna etmir. "Lənkər" ərəbcədən "inkar etmək", "an" farscadan cəm şəkilçisidir: beləliklə, islamı gec qəbul etdikləri üçün və ya qəbul etməyib ayrı bir zehniyyətlə çıxış etdiklərinə görə burada yaşayan toplum "Lənkəran" yəni "inkarçılar" adlana bilərdi. Olsun ki, bu bir ehtimaldır, amma ehtimal olsa da, yağışların çox yağması üzündən limanda ilişib qalan tacirlərin gecikmələri ilə əlaqələndirilən ehtimal qədər güclüdür.

## Gerb

Lənkəran şəhərinin gerbi 21 may 1843-cü ildə təsdiq olunmuşdur.

Gerbin ikiyə bölünmüş qalxanvari lövhəsinin yarıdan yuxarı hissəsi Kaspivilayətinin gerbindəki təsvirlərin eynidir: 1-ci hissədə pələng, ikinci hissədə yerdən çıxıb alovlanan qaz dilimləri təsvir olunmuşdur. Aşağıdakı üçüncü yaşıl sahəsində təsvir olunan gümüş sandıq bolluq-bərəkət rəmzidir. Sandığın hər iki tərəfində qıvrılan ilan rəsmi Muğan düzündə ilanların çox olmasından xəbər verirdi.

## Tarixi
Lənkəranın tarixi çox qədimdir. Onun bir kilometrliyində Digah kəndində aşkar olunan Divə – lona qəbiristanlığının e.ə. daha qədim əsrə aid edilməsi buna sübutdur. Bundan əlavə 1869-cu ildə Səid Əli ibn Kazım Bəy tərəfindən qələmə alınmış "Cavahirnameyi – Lənkəran" kitabında vaxtilə IX əsrdə Lənkəranın Bəlləbur qalasında yerləşdiyi ehtimal edilir.

Görkəmli yazıçı və tarixçimiz Abbasqulu ağa Bakıxanov "Gülüstani İrəm" (1841), Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi oğlu 1882-ci ildə qələmə aldığı "Əxbərnamə" kitablarında Lənkəranı "Ləngərkünan" adlandırmışlar.

XVI əsr İngiltərə-Moskva ticarət kompaniyasının müvəkkili Çepmen öz səyahəti zamanı Layqon şəhərində olmasını bildirir. Alman imperatoru Rudolf Habsburqun I Şah Abbasa göndərdiyi səfir Stefan Kakaş və onun katibi Tektanderin Almaniya səftərxanasında saxlanılan hesabatında Lənkəranın və ondan bir az aralı olan Lankon kəndinin adı çəkilir. XVII əsr alman alimi Adam Oleari isə bu şəhəri Lengerkuman adlandırmışdır.

27 sentyabr 1614-cü ildə rus səyyahı və diplomatı Brexov hesabatında I Şah Abbasla Qızılağacdan Lyanqarana gəldiyini göstərir. 1638-ci idə rus səyyahı və diplomatı A. Suxanov, 1670-ci ildə Hollandiya dənizçisi Yan Streis müxtəlif müzeylərə və səfirlikələrə verdikləri hesabatlarda, habelə gündəliklərində Lənkəranın adını dönə-dönə çəkmişlər. Rusiyada həkim işləyən diplomat, şotlandiyalı Bel 1717-ci ildə Lanqarana, oradan da Qızılağaca gəldiyini bildirir.

Lənkəran şəhərinin inşası tarixi hələlik dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir. Bu da burada kifayət qədər arxeoloji qazıntıların aparılmaması ilə əlaqədardır. Lənkəran şəhərinin adına ilk dəfə biz səyyah Larens Çepmenin xatirələrində rast gəlirik. Onun xatirələrindən məlum olur ki, səyyah Lənkəranda 1568–1569-cu illərdə olmuşdur, lakin bu illəri Lənkəran şəhərinin salınma tarixi kimi gəbul etmək düzgün deyil.

Lənkəran da bütün Azərbaycan kimi, Səlcuqlar, Hülakilər və Teymurilərin hakimiyyəti altında olmuşdur. Həmdullah Qəzvininin verdiyi məlumata görə, XV əsrin 60-cı illərində Lənkəran(talış) əyaləti Azərbaycan Ağqoyunlu dövlətinin əyalətlərindən biri idi. XVI əsrin əvvəllərində Azərbaycan tarixində çox əhəmiyyətli bir hadisə baş verdi. Görkəmli siyasi xadim Şah İsmayıl Xətai Səfəvi dövlətini yaratdı. Lənkəran bu dövləti təşkil edən ərazilərdən biri idi. Lənkəran feodalları şahı həmişə müdafiə edirdilər, məhz bu da onların Səfəvi sarayındə yüksək nüfüz sahibi olmasına səbəb olmuşdu. Əyaləti həmin dövrdə şahın təsdiq etdiyi yerli hakimlər idarə edirdilər. Səfəvilər dövlətinin mövcud olduğu dövrdə Lənkəran Azərbaycanın digər vilayətləri kimi həm iqtisadiyyat, həm də mədəniyyət sahəsində yüksək inkişaf dövrü keçmişdi, lakin mərkəzdən uzaq yerləşdiyi üçün sonrakı dövrlərdə şah hökuməti Lənkəranı Gilan vilayətinin tərkibinə daxil etdi.

Bu dövrdə ərazini idarə edən Əmir Həmzəni sıxışdırmaq üçün şah hökuməti Lənkərana sərkərdə Sarı xanı göndərdi. O, əyalətdə bütün narazılıqların qarşısını alandan sonra şah əyaləti ona tiyul verdi. Sarı xan Astarada yaşasa da onun oğlanları Lənkəranda yaşamış və buradan ölkəni XVIII əsrin 20-ci illərinə kimi idarə etmişdilər.

XVIII əsrin 20-ci illərində Azərbaycanın Xəzərsahili vilayətləri, o cümlədən də Lənkəran Rusiya işğalına məruz qaldı. 1726-cı ildə çarizm müdafiə məqsədilə burada hərbi istehkam tikdirdi, lakin ruslar burada çox qala bilmədilər. Rəşt müqaviləsinə görə Lənkəran yenidən Nadir şahın hakimiyyəti altına keçdi. 1747-ci il may ayının 9-da Nadir şah öldürüldükdən sonra Azərbaycanda xanlıqlar yaranmağa başladı

### Lənkəran XIX əsrdə

XIX əsrin başlanğıcında Lənkəran şəhəri üç hissədən ibarət idi və şəhərin mərkəzi sayılan Qala divarlarına söykənirdi. Qalada Rusiya işğalından sonra hərbi qarnizon yerləşdirildi, bir sıra binalar kazarmalara, lazaretə və qaubaxta çevrilmişdi. XIX əsrin 30-cu illərində şəhərdə 441 ev və 440-a qədər təsərrüfat tikilisi vardı. XIX əsrin 50-ci illərində isə şəhərdə yaşayış evlərinin sayı 833-ə çatmışdı.

XIX əsrin sonlarında Lənkəranda küçələr neft çıraqları ilə işıqlandırılırdı. İçməli su ilə şəhər quyular və Lənkərançay hesabına təchiz edilirdi. Şəhərə su kəməri yalnız 1913-cü ildə çəkilmişdi.

Bu dövrdə əhalinin sayı da artmaqda idi. Lənkəranda bütün dövrlərdə kişilər qadınlardan 7–10% çox olmuşdur. 1897-ci il məlumatına görə şəhər əhalisinin sayı 8733 nəfər idi. Burada yerli əhali ilə yanaşı ruslar, polyaklar, yəhudilər və başqa millətlərin nümayəndələri də yaşayırdılar.

1828-ci ildə Lənkəranda hərbi qarnizon rəisi başda olmaqla, iki zabit, çar hökumətinin rəğbətini qazanmış yerli bəylərdən iki nümayəndədən ibarət komendant üsul-idarəsi quruldu. 1840-cı il yanvarın 1-də xüsusi şəhər polis idarəsi yaradıldı. 1840-cı il aprelin 10-da komendant üsul idarəsi ləğv edildi. Lənkəran 1846-cı ildə bir qəza kimi əvvəlcə Şamaxı quberniyasına, 1859-da isə Bakı quberniyasına daxil edildi.

XIX əsrin son rübü XX əsrin əvvəllərində Lənkəranda şəhər bələdiyyə idarəsi (Duması) yaradıldı.

Bu dövrdə şəhər iqtisadiyyatının əsas sahələrindən biri sənətkarlıq idi. Təbii xammal olan meşə materiallarının bolluğu burada bəzi sənət və peşələrin xeyli əvvəllər meydana gəlib inkişaf etməsinə səbəb olmuşdu. 1877-ci ildə Lənkəranda 17 dərzi, 22 papaqçı, 9 çəkməçi, 13 dəmirçi, 3 sərrac, 25 çilingər, 26 kənd təsərrüfatı və məişət alətləri hazırlayan, 2 misgər , 5 bənna fəaliyyət göstərirdi. XIX əsrin 80-ci illərindən etibarən şəhərin iqtisadiyyatında balıqçılıq və meşə materialları istehsalı daha çox sənaye xarakteri alırdı.

Həmçinin 1856-cı ildə Lənkəranda şəhər məktəbi açıldı. Bu məktəb indiki 1 nömrəli məktəbdir.

Kənd təsərrüfatı məşğuliyyətləri içərisində çəltikçilik üstünlük təşkil eidrdi. Bununla yanaşı taxılçılq da inkişaf etməkdə idi. XIX əsrdə Lənkəranda şəhərsalmanın planlaşdırılması işinə başlanılmışdı. 1833-cü ildə tərtib və təsdiq olunmuş Lənkəran qalası istehkamlarının baş planı bu işdə mühüm mərhələ idi. Şəhər mərkəzinda planlaşmanın təşkiledici elementi kimi məscid və 117 dükanlı iki bazar yerləşirdi.

Lənkəran şəhəri İnzibati ərazi vahidi kimi 8 avqust 1930-cu ildə Azərbaycan SSR tərəfindən yaradılmışdır.

### Lənkəran XX və XXI əsrlərdə
XX əsrlərin əvvəllərində Qala xiyabanı ərazisinin mənimsənilməsi sayəsində cənub və şimal bayır şəhərləri müəyyən qədər bütöv olub, müxtəlif planlaşma quruluşu olan dörd tarixi bölgü yaranır. Bunlar Qala xiyabanı, Böyük bazar, Kiçik Bazar və Sütəmurdov kəndi idi. Qala xiyabanı indiki B. Abbasov, Mir Mustafa xan və Lənkəran çayı sahili küçələri sərhəddində yerləşmişdi.

Böyük bazar indiki B. Abbasov küçəsi və cənub-qərbdən Qalayçılar məhəlləsi ilə hüdudlanırdı. Böyük bazar öz növbəsində peşəsinə görə bir neçə kiçik məhəllədən ibarətdi: Çarıqçılar, Əhəngçilər, Tacirlər, Ağalar, Təndirçilər və s.

Kiçik bazar dəniz sahili boyu indiki Tofiq İsmayılov və Səttərxan küçələri arasında yerləşirdi. Bura Qala xiyabanı və ona bitişik sərbəst planlı kvartalların şimal bayır şəhəri daxil idi. Burada aşağıdakı məhəllələr var idi: Daş Körpü, Kərəcivanlar, İpəkçilər və Forştat (almanca şəhərdən kənar deməkdir).

Sütəmurdov dəniz sahili boyunca əhatə edirdi. Burada əsasən gəlmə, vəzifəli ruslar və azərbaycanlılar yaşayırdı. Lənkəran XX əsrin əvvəllərində Şuşa, Şəki və Quba ilə müqayisədə həm inkişaf etmiş şəhər təsərrüfatına, həm də xüsusi abadlığa görə seçilirdi. Lənkəranda memarlıq baxımından çoxlu maraqlı yaşayış evləri və dini tikililər inşa edilməsinə baxmayaraq, Bakı quberniyasının ştatlı şəhəri sayılırdı.

Lənkəran şəhəri XXI əsrdə dinamik inkişaf etməkdədir. Bu dövrdə şəhərin infrastrukturu, sosial və mədəni həyatı dəyişkənləşmişdir. Əhalinin rifahı artıb, mədəniyyət sahəsində tədbirlər və festivallar daha çox təşkil olunur. Şəhərin təbii gözəllikləri və tarixi abidələri də daimi turist axınına səbəb olur. Lənkəran XXI əsrdə Azərbaycanın mühüm mədəni mərkəzlərindən biri kimi öz yerini möhkəmləndirməkdədir.

## Yerli hökumət
Lənkəran şəhərində yerli hökumət iki əsas qurum vasitəsilə fəaliyyət göstərir: Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti və Lənkəran Şəhər Bələdiyyəsi. Bu qurumlar yerli idarəetmə funksiyalarını həyata keçirərək şəhərin sosial-iqtisadi inkişafına, infrastrukturun yenilənməsinə və yerli əhalinin maraqlarının müdafiəsinə yönəlmiş fəaliyyətləri yerinə yetirirlər.

**Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti**

Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti (LŞİH) Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə tabe olan icraedici orqandır. Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinin başlıca vəzifəsi şəhərdə dövlət siyasətini həyata keçirmək, mərkəzi hakimiyyət orqanlarının qərarlarını yerli səviyyədə icra etmək və əhalinin sosial rifahını təmin etməkdir. Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən təyin olunur və onun sərəncamları əsasında fəaliyyət göstərir. Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti həmçinin şəhərin iqtisadi və sosial inkişafını təmin etmək üçün müxtəlif layihələr hazırlayır və həyata keçirir. Bu layihələrə yerli infrastrukturun təkmilləşdirilməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması, təhsil və səhiyyə sistemlərinin inkişaf etdirilməsi daxildir. Bundan əlavə, Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti şəhərin təhlükəsizliyini və ictimai asayişi təmin etmək üçün hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlıq edir.

**Lənkəran Şəhər Bələdiyyəsi**

Lənkəran Şəhər Bələdiyyəsi (LŞB) yerli özünüidarəetmə orqanıdır və şəhər əhalisinin maraqlarını təmsil etmək üçün müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərir. Lənkəran Şəhər Bələdiyyəsi seçkili orqandır və üzvləri müəyyən müddət üçün seçilir. Bu qurum əsasən şəhərin sosial-iqtisadi inkişafına yönəlmiş tədbirlərin həyata keçirilməsində, yerli vergi və rüsumların toplanmasında, abadlıq və infrastruktur layihələrinin idarə olunmasında iştirak edir. Lənkəran Şəhər Bələdiyyəsinin fəaliyyət sahələri arasında şəhər təsərrüfatının idarə edilməsi, əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, təhsil, mədəniyyət və idman sahələrinin dəstəklənməsi, ekologiya və ətraf mühitin qorunması kimi məsələlər yer alır. Bundan əlavə, bələdiyyə yerli əhalinin maraqlarını qorumaq və onların ehtiyaclarını qarşılamaq üçün müxtəlif xidmətlər təklif edir.

## İnzibati bölgü
Lənkəran şəhərinin inzibati bölgüsü əhalinin yerləşmə sıxlığına, coğrafi mövqeyə və tarixi əhəmiyyətə görə bir neçə əsas hissəyə ayrılır. Aşağıda Lənkəran şəhərinin bəhs edilən hissələri və daxil olan ərazilər haqqında məlumat verilir:

**1-ci Mikrorayon:** Lənkəran şəhərinin şimalında yerləşən əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə 5 mərtəbəli binalar və fərdi evlər üstünlük təşkil edir. Mikrorayonun əsas küçələri Zərifə Əliyeva, Nizami Gəncəvi və H.Z.Tağıyev küçələridir. Burada Kiçik Bazar Qəbirstanlığı, Şəhidlər Xiyabanı, MİDA yaşayış kompleksi və s. kimi mühüm obyeklər yerləşir.

**2-ci Mikrorayon:** Lənkəran şəhərinin şərqində yerləşən əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə 3-5 mərtəbəli binalar və fərdi evlər üstünlük təşkil edir. Mikrorayonun əsas küçələri Heydər Əliyev, Cəfər Cabbarlı və Koroğlu küçələridir. Burada Kiçik Bazar məscidi, Mayak Otel və s. kimi mühüm obyeklər yerləşir.

**3-cü Mikrorayon:** Lənkəran şəhərinin qərbində yerləşən əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə fərdi evlər üstünlük təşkil edir. Mikrorayonun əsas küçələri Şah İsmayıl Xətai, Səttar xan və Mirhaşim Ağayev küçələridir. Burada Lənkəran şəhər Mədəniyyət Mərkəzi, Cənub Turizm MMC və s. kimi mühüm obyeklər yerləşir.

**Qala:** Lənkəran şəhərinin şərq sərhəddində yerləşən əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə 5-9 mərtəbəli binalar və fərdi evlər üstünlük təşkil edir. Qalanın əsas küçələri Həzi Aslanov, Paşa Təhməzov və M.Ə.Rəsulzadə küçələridir. Burada Lənkəran Dəmiryol Vağzalı, Cənub televiziyası, Lənkəran Ticarət Mərkəzi və s. kimi mühüm obyeklər yerləşir.

**Mərkəz:** Lənkəran şəhərinin mərkəzində yerləşən əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə 5-9 mərtəbəli binalar və həyət evləri üstünlük təşkil edir. Mərkəzin əsas küçələri İskəndər Səmədzadə, Şirəli Axundov, Fikrət Məmmədov və Müzəffər Nəsirli küçələridir. Burada Lənkəran Xan Sarayı, Heydər Əliyev Mərkəzi, Dosa Mall Ticarət Mərkəzi və s. kimi mühüm obyeklər yerləşir.

**Sütəmurdov:** Lənkərançayın sağ sahilində yerləşən əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə həyət evləri üstünlük təşkil edir. Sütəmurdovun əsas küçələri Rəşid Məmmədov, Molla Vəli Vidadi və Ziya Bünyadov küçələridir. Burada Lənkəran Olimpiya-İdman Kompleksi, Xəzər Lənkəran Mərkəzi Stadionu, Palıdlı Sahil istirahət mərkəzi və s. kimi mühüm obyeklər yerləşir.

**Digah:** Lənkəran şəhərinin şimal-qərbində yerləşən əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə həyət evləri üstünlük təşkil edir. Digahın əsas küçələri Ruslan Rəcəbov, İlkin Məmmədli və Hikmət Qafarzadə küçələridir. Burada FHN-nin Cənub Regional Mərkəzi, Xan Lənkəran Oteli və s. kimi mühüm obyeklər yerləşir.

Gələcəkdə Velədi və Şiləvar kəndlərinində Lənkəran şəhərinin inzibati ərazi vahidinə birləşdirilməsi planlaşdırılır.
## Memarlıq
Lənkəran şəhəri, Azərbaycanın cənubunda, Xəzər dənizinin sahilində yerləşən qədim və zəngin tarixi olan bir şəhərdir. Şəhərin memarlığı, onun çoxəsrlik tarixi və mədəniyyətinin təsiri altında formalaşıb və Azərbaycan memarlığının xüsusiyyətlərini əks etdirir.

Lənkəran şəhərində ən diqqətçəkən tarixi memarlıq abidələrindən biri Lənkəran Qalasının qalıqlarıdır. XVIII əsrdə tikilən bu qala, şəhərin strateji əhəmiyyətini qorumaq məqsədilə inşa edilmişdir. Qalanın divarları möhkəm daşlardan tikilib və bu gün də şəhərin tarixi simvollarından biri hesab olunur. Bu qala, Lənkəranın keçmişini və onun müdafiə sisteminin möhkəmliyini əks etdirən mühüm bir abidədir.

Şəhərin digər məşhur tarixi abidələrindən biri Lənkəran Xan Sarayıdır. Bu saray XVIII əsrin sonlarında tikilib və o dövrün memarlıq üslubunun gözəl nümunəsidir. Saray, həmçinin şəhərin siyasi və mədəni mərkəzi olmuşdur. Sarayın içərisində və ətrafında yerləşən tikililər, şəhərin zəngin tarixini və qədim dövrlərdəki əzəmətini göz önünə gətirir. Bu kompleks, Lənkəranın tarixini və mədəniyyətini yaşadan əsas obyektlərdən biridir.

Lənkəranda həmçinin bir neçə qədim məscid və dini abidələr də mövcuddur. Ən məşhurlarından biri Böyük Bazar Məscididir. Bu məscid XIX əsrdə tikilib və onun memarlıq üslubu İslam memarlığının ənənələrini əks etdirir. Məscid, həmçinin şəhərin dini və mədəni həyatının mərkəzi olmuşdur. Böyük Bazar Məscidi, həm tarixi memarlıq abidəsi, həm də dini məkan olaraq şəhərin mədəniyyətində və cəmiyyətində böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Lənkəranın müasir memarlığı da şəhərin inkişafı ilə paralel olaraq dəyişir. Şəhərdə son illərdə tikilən müasir binalar, parklar və ictimai obyektlər, həm yerli, həm də beynəlxalq memarlıq üslublarını bir araya gətirir. Bu binalar, şəhərin qədim və müasir hissələrinin harmoniyasını qorumağa çalışır. Məsələn, Lənkəran Dövlət Universitetinin binası, şəhərin təhsil ocaqlarından biri olaraq, müasir memarlıq üslubunda tikilib və tələbələrə geniş imkanlar yaradır. Şəhərdə yeni tikilən otellər və istirahət kompleksləri də müasir memarlığın parlaq nümunələrindəndir. Bu obyektlər, Lənkəranın turizm potensialını artırmaq və şəhərə daha çox turist cəlb etmək məqsədilə inşa olunub.

Lənkəran şəhərinin memarlığı, onun zəngin tarixi, mədəniyyəti və coğrafi mövqeyi ilə sıx bağlıdır. Şəhərdə həm qədim, həm də müasir memarlıq üslublarının harmonik birləşməsi müşahidə olunur. Bu da Lənkəranı Azərbaycanın ən maraqlı və zəngin memarlıq irsinə malik şəhərlərindən biri edir. Lənkəran, tarixlə müasirliyin bir arada olduğu, milli və beynəlxalq memarlıq ənənələrinin harmoniya təşkil etdiyi bir məkandır. Şəhərin memarlığı, onun tarixini və mədəniyyətini yaşadan bir güzgü kimi çıxış edir, həmçinin gələcək nəsillərə zəngin mədəni irsin qorunub saxlanmasına dair bir mesaj verir.

## Mədəniyyət
Lənkəran şəhəri Azərbaycanın cənubunda yerləşən, zəngin tarixi və mədəni irsi ilə tanınan bir şəhərdir. Bu şəhər, əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərin kəsişmə nöqtəsi olub, buna görə də onun mədəniyyəti çoxşaxəli və rəngarəngdir. Lənkəranın mədəni həyatı, yerli adət-ənənələr, musiqi, folklor və incəsənətlə zənginləşmişdir.

**Musiqi və Folklor**

Lənkəran musiqi və folklor sahəsində özünəməxsus yerə malikdir. Şəhər Azərbaycanın muğam mədəniyyətinin inkişafında mühüm rol oynamışdır. Lənkəran muğam ustaları, xüsusilə də xanəndələr, Azərbaycanın musiqi irsində dərin iz buraxıblar. Şəhərin folkloru da onun mədəniyyətinin vacib hissəsidir. Burada keçirilən xalq festivalları və bayramlar, Lənkəranın qədim ənənələrinin yaşadılmasına və qorunmasına xidmət edir. Novruz bayramı, Lənkəranda xüsusi coşqu ilə qeyd edilir və bu bayramın keçirilmə ənənələri şəhərin mədəniyyətində dərin köklərə malikdir.

**İncəsənət**

Lənkəran şəhərində incəsənət də yüksək inkişaf edib. Şəhərdə fəaliyyət göstərən rəssamlar, heykəltəraşlar və digər sənətkarlar, Azərbaycan mədəniyyətinə böyük töhfələr verirlər. Şəhərin teatr və kino sənayesi də inkişaf edir, bu sahədə yaradıcı şəxslər, Lənkəranın mədəni irsini dünyaya tanıtmaq üçün çalışırlar.

**Lənkəran 2024-cü ildə Türk Dünyasının və Azərbaycanın Gənclər Paytaxtı**

2024-cü il Lənkəran şəhəri üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb etmişdir. Şəhər, həm Türk Dünyasının, həm də Azərbaycanın Gənclər Paytaxtı seçilmişdir. Bu status, Lənkəranın mədəniyyətini və gənclik enerjisini təcəssüm etdirirdi. 2024-cü il ərzində Lənkəranda bir çox mədəni, idman və təhsil tədbirləri keçirilmiş, şəhərin həm yerli, həm də beynəlxalq səviyyədə tanınmasına böyük töhfə vermişdir. Bu tədbirlər, həmçinin Lənkəranın gənc nəslinin potensialını və şəhərin gələcək üçün açıq olduğunu nümayiş etdirmişdir.

## Təhsil
Lənkəran şəhəri Azərbaycanın cənub bölgəsində yerləşir və ölkənin təhsil, mədəniyyət və iqtisadi həyatında mühüm rol oynayır. Şəhər əhalisinin təhsil səviyyəsi yüksəkdir və burada müxtəlif səviyyələrdə təhsil almaq üçün geniş imkanlar mövcuddur. Lənkəranda təhsil sistemi uşaq bağçalarından başlayaraq ali təhsilə qədər müxtəlif mərhələləri əhatə edir.

**Ümumi Təhsil**

Lənkəranda ümumi təhsil sistemi Azərbaycanın milli təhsil proqramı əsasında təşkil olunub. Burada Üsuli-Cədid, Mədrəsə kimi təhsil ocaqları, sonralar isə bir neçə özəl oğlan və qız məktəbləri olmuşdur. Amma, bu məktəblər 1 müəllim tərəfindən qurulub idarə olunduğu üçün təhsil planı yox idi, dövlət səviyyəsində məktəb üçün şəhər ağsaqqalları dövlətə müraciət etdi. Bunun nəticəsində ilk məktəb Lənkəranda 1856-cı ildə açılan 1 nömrəli məktəb oldu. Şəhərdə fəaliyyət göstərən orta məktəblər üç əsas mərhələdən ibarətdir: ibtidai təhsil (1-4 siniflər), ümumi orta təhsil (5-9 siniflər) və tam orta təhsil (10-11 siniflər).Lənkəranda ümumi təhsilin keyfiyyətini artırmaq məqsədilə müxtəlif layihələr həyata keçirilir. Məktəblər müasir texnologiyalarla təchiz edilir, müəllimlər üçün təlimlər və ixtisasartırma proqramları təşkil olunur. Şəhərdə həmçinin Lənkəran şəhər 6№li texniki fənlər təmayüllü lisey və Lənkəran şəhər 4№li tam orta məktəb-lisey kimi liseylərdə fəaliyyət göstərir. Bundan əlavə, şəhərdə şagirdlərin asudə vaxtlarının səmərəli keçirilməsi üçün müxtəlif dərnəklər və əlavə dərslər mövcuddur.

**Orta İxtisas Təhsili**

Orta ixtisas təhsili sahəsində Lənkəranda bir çox kollec fəaliyyət göstərir. Bunlardan ən məşhuru Lənkəran Humanitar Kollecidir. Bu kollecdə humanitar sahələr üzrə ixtisaslar təklif edilir. Orta ixtisas təhsili ali təhsilə keçid mərhələsi kimi də mühüm rol oynayır, çünki bir çox məzunlar təhsillərini ali məktəblərdə davam etdirir.

**Peşə Təhsili**

Lənkəranda peşə təhsili sistemi də inkişaf etdirilib. Şəhərdə yerləşən Lənkəran Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzi regionda müxtəlif peşə sahələri üzrə kadrların hazırlanmasını təmin edir. Peşə təhsilinin məqsədi yerli əhalinin əmək bazarına uyğun ixtisaslar üzrə bilik və bacarıqlar əldə etməsini təmin etməkdir. Mərkəz müxtəlif sahələrdə (tikinti, kənd təsərrüfatı, avtomobil təmiri, xidmət sahələri və s.) təlim proqramları təklif edir.

**Ali Təhsil**

Lənkəran Dövlət Universiteti (LDU) şəhərin və ətraf bölgələrin ilk ali təhsil ocağıdır. 1991-ci ildə təsis edilmiş bu universitet regionda təhsil və elmin inkişafında mühüm rol oynayır. LDU-da bakalavr, magistr və doktorantura səviyyələrində müxtəlif ixtisaslar üzrə təhsil verilir. Universitetin fakültələri arasında iqtisadiyyat, pedaqogika, hüquq, mühəndislik və digər sahələr üzrə proqramlar mövcuddur.Lənkəran Dövlət Universiteti eyni zamanda regionda elmi tədqiqatların aparılmasında önəmli mərkəzlərdən biridir. Burada yerli problemlər və beynəlxalq tələblərə uyğun olaraq müxtəlif elmi layihələr həyata keçirilir.

**Məktəbəqədər Təhsil**

Lənkəran şəhərində məktəbəqədər təhsil də mühüm rol oynayır. Şəhərdə bir çox uşaq bağçaları fəaliyyət göstərir və burada uşaqların erkən yaşlardan təhsil və tərbiyə almaları təmin edilir. Məktəbəqədər təhsil müəssisələri müasir tədris metodları və proqramları əsasında fəaliyyət göstərir, uşaqların sosial, emosional və intellektual inkişafı üçün zəruri şərait yaradır.

**Təhsil və Cəmiyyət**

Lənkəranda təhsil sistemi şəhərin sosial və mədəni inkişafına mühüm töhfə verir. Təhsil sahəsində həyata keçirilən islahatlar və yeniliklər Lənkəranın ümumi təhsil səviyyəsinin yüksəlməsinə, həmçinin əhalinin əmək bazarına daha yaxşı inteqrasiya olunmasına şərait yaradır. Lənkəran şəhərinin 2024-cü ildə Azərbaycanın və Türk Dünyasının Gənclər Paytaxtı elan edilməsi təhsil sahəsində də bir çox yeni layihələrin həyata keçirilməsinə təkan verir.

**Beynəlxalq Əlaqələr və Layihələr**

Lənkəran təhsil müəssisələri, xüsusilə Lənkəran Dövlət Universiteti, beynəlxalq əməkdaşlığa böyük önəm verir. Universitet beynəlxalq təhsil və tədqiqat proqramlarında iştirak edir, müxtəlif xarici ali təhsil müəssisələri ilə əməkdaşlıq müqavilələri imzalayır. Bu əməkdaşlıqlar tələbə və müəllim mübadiləsi, ortaq elmi tədqiqatlar və konfransların keçirilməsini əhatə edir.

## İdman
Lənkəran şəhəri Azərbaycanın cənub bölgəsində yerləşməklə təkcə zəngin tarixi və mədəniyyəti ilə deyil, eyni zamanda idman sahəsindəki nailiyyətləri və geniş infrastruktur imkanları ilə də seçilir. Şəhərdə idmanın müxtəlif növlərinin inkişafına geniş şərait yaradılıb və bu sahəyə daim diqqət göstərilir.

Lənkəranda fəaliyyət göstərən Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi bölgədə gənc nəslin idmana marağını artırmaq və onların potensialını üzə çıxarmaq baxımından mühüm rol oynayır. Bu məktəbdə müxtəlif idman növləri üzrə bölmələr fəaliyyət göstərir və yüzlərlə şagird burada peşəkar məşqçilər tərəfindən yetişdirilir.

Şəhərdə müasir tələblərə cavab verən idman zalları və oyun meydançaları sakinlərin və idmansevərlərin ixtiyarına verilib. Məhəllə və mikrorayonlarda salınan bu meydançalar əhali arasında kütləvi idmanın inkişafına şərait yaradır.

2006-cı ildə istifadəyə verilmiş Lənkəran Olimpiya İdman Kompleksi isə şəhərin ən mühüm idman obyektlərindən biridir. Burada üzgüçülük hovuzu, basketbol və voleybol zalları, trenajor avadanlıqları və geniş stadion mövcuddur. Kompleks həm yerli idman tədbirlərinin, həm də regional yarışların keçirilməsində mühüm məkandır.

Şəhərdə yerləşən Raypo İdman Kompleksi də bölgədə idmanın kütləviliyinin təmin olunmasına, xüsusən də yeniyetmələr və gənclər arasında sağlam həyat tərzinin təbliğinə xidmət edir.

Lənkəranın məşhur küçələrindən birində salınmış S.Mehmandarov adına İdman Parkı isə açıq havada idmanla məşğul olmaq istəyənlər üçün gözəl şərait yaradır. Burada qaçış zolaqları, trenajorlar və idman meydançaları sakinlərin istifadəsindədir.

Lənkəran şəhər stadionu uzun illərdir ki, futbol üzrə əsas yarışların keçirildiyi mərkəzi arenadır. Stadion həm məşhur komandaların oyunlarına ev sahibliyi etmiş, həm də yerli azarkeşlərin sevimli məkani olmuşdur.

Lənkəran şəhərində bir vaxtlar Azərbaycan futbolunun tanınmış klublarından olan Xəzər Lənkəran FK fəaliyyət göstərib. Klub ölkə çempionatında və beynəlxalq turnirlərdə iştirak etmiş, bir çox uğura imza atmışdır. Onun azarkeşləri və uğurları hələ də bölgədə futbolun ruhunu yaşadır. Bundan başqa, Lənkəran Basketbol Klubu da basketbol idman növünün inkişafında mühüm rol oynayır.

Lənkəran bir sıra tanınmış idmançıların vətənidir. Bu şəhərdən çıxmış məşhur idmançılar arasında Mirzağa Məmmədli, Murad Orucov, Dəniz Cabbarlı, Rahilə Hüseynzadə, Elşan Məmmədov və s. kimi adlar xüsusilə seçilir. Onların uğurları gənc nəslə nümunə olmaqla yanaşı, bölgədə idmanın inkişafına da təkan verir.

Lənkəranda idmana olan maraq və mövcud imkanlar bu şəhəri ölkənin aparıcı idman mərkəzlərindən birinə çevirib. Dövlətin, yerli icra orqanlarının və ictimaiyyətin birgə səyləri nəticəsində Lənkəranda sağlam gələcək nəsillər yetişir və idmanın hərtərəfli inkişafı təmin olunur.

## Nəqliyyat
Lənkəran şəhərində nəqliyyat sistemi, şəhər sakinlərinin və turistlərin rahat hərəkətini təmin edən əsas vasitələrdən ibarətdir. Bu sistem aşağıdakı nəqliyyat növlərini əhatə edir:

**Şəhərdaxili nəqliyyat**

*Avtobuslar və mikroavtobuslar:* Şəhərin müxtəlif əraziləri arasında sərnişin daşımalarını təmin edir. Qiymətlər əlverişli, marşrutlar isə şəhərin əsas hissələrini əhatə edir.

*Taksilər:* Şəhərdə həm ənənəvi taksilər, həm də mobil tətbiqlərlə çağırıla bilən taksi xidmətləri mövcuddur. Bu, fərdi və rahat nəqliyyat variantı olaraq geniş istifadə olunur.

*Velosiped və ya piyadalar üçün yollar:* Lənkəranın təbii gözəllikləri və nisbətən sakit şəhər mühiti sakinləri və turistləri velosipedlərdən və piyada yollarından istifadə etməyə təşviq edir.

**Şəhərlərarası nəqliyyat**

*Avtobuslar:* Lənkərandan Bakı, Astara və digər iri şəhərlərə müntəzəm avtobus marşrutları fəaliyyət göstərir. Şəhərlərarası avtobuslar şəhərin mərkəzi avtovağzalından hərəkət edir.

*Dəmir yolu:* Lənkəran dəmir yolu stansiyasına malikdir və şəhər Bakı ilə dəmir yolu vasitəsilə birləşdirilib. Qatarlar sərnişinlərin daha uzun məsafələri rahat keçməsinə imkan yaradır.

*Hava nəqliyyatı:* Lənkəran Beynəlxalq Hava Limanı bölgədə mühüm rol oynayır, həm daxili, həm də xarici reyslər üçün imkan yaradır. Hava limanı vasitəsilə Bakı və digər yerlərə uçuşlar həyata keçirilir.

## Coğrafiyası və iqlimi

### Lənkəranda atmosfer yağıntıları
Yağıntıların və sellərin paylanmasında təbii zonaların hündürlükdən asılı olaraq növbələşməsində özünəməxsusluğu ilə seçilən, əhalinin sıxlığının durmadan artdığı, sosial problemlərin çoxaldığı, lakin güclü inkişaf üçün böyük təbii ehtiyatlara malik olan Lənkəran vilayətində atmosfer yağıntılarının illik gedişində 2 maksimum və 1 minimum meşahidə edilir. Birinci zəif ifadə olunmuş maksimum yaz aylarında müşahidə edilir. Mart ayından sonra yağıntıların kəmiyyəti tədricən azalır və iyul ayında bütün meteoroloji məntəqələrdə illik minimum müşahidə edilir. Bu aydan sonra yağıntılar nəzərə çarpacaq dərəcədə çoxalır və payız aylarında aydın ifadə olunmuş ikinci-əsas maksimum yaranır.

## Əhali
İlkin məlumatlara görə şəhər üzrə əhalinin sayı il ərzində 520 nəfər və ya 0,2 faiz artaraq 2020-ci il yanvar  ayının 1-i vəziyyətinə 52.952 nəfərə çatmışdır. Əhalinin 50.4 faizini kişilər, 49.6  faizini isə qadınlar təşkil edir. 

## Tanınmış sakinləri
* Cahan Talışinskaya — Azərbaycan xanəndəsi.
* Adil Zeynalov — Azərbaycan rejissoru.
* Ağaddin Babayev — Azərbaycan jurnalisti.
* Şərif Əsədullayev — Azərbaycan generalı.
* Niftulla Əsgərov — Azərbaycanın Əməkdar artisti.
* Səməd bəy Mehmandarov — Rusiya İmperator ordusunun artilleriya generalı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hərb naziri.
* Mixail Pavlov — Rusiya metallurqu.
* Əbdül Qasımov — Tanınmış hidrobioloq, akademik.
* Mirzə Səlim Axundzadə — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi.
* Məryəm Bayraməlibəyova — Azərbaycan pedaqoqu və xeyriyyəçi.
* Ağarza Quliyev — Azərbaycan rejissoru.
* Hacıməmməd Qafqazlı — Azərbaycan teatr və kino aktyoru.
* Məmməd Ələkbərli — Azərbaycan siyasi xadimi.
* Həqiqət Rzayeva — Azərbaycan müğənnisi.
* Fateh Fətullayev — Azərbaycan teatr və kino aktyoru.
* Həzi Aslanov — 2 dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı olmuş yeganə azərbaycanlı, general-mayor.
* Münəvvər Kələntərli — Azərbaycan aktrisası.
* Nüsrət Fətullayev — Azərbaycan rəssamı.
* Vaqif Nağıyev – Azərbaycan alimi.
* Baloğlan Abbasov — Sovet snayperçisi.
* Gülağa Məmmədov — Azərbaycan müğənnisi.
* Yusif Kərimov — Azərbaycan elektrik mühəndisi.
* Mirməmməd Cavadzadə — Azərbaycan uroloqu.
* Güləhməd Talıbov — Kimya elmləri doktoru, professor.
* Kamil Nəcəfzadə — Azərbaycan rəssamı.
* Şəkər Aslan — Azərbaycan şairi.
* Sabir Qarayev — Azərbaycan pedaqoqu, hüquqşünası, hakim və ictimai xadimi.
* Dilruba Camalova — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi.
* İlhamə Quliyeva — Azərbaycan müğənnisi.
* Yaşar Rzayev — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, yazıçı-alim.
* Yalçın Rzazadə — Azərbaycan müğənnisi.
* Nazir Əliyev — Azərbaycan aktyoru.
* Paşa Təhməzov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Soltanağa Bayramov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Əsgər Əliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Eldəniz Quliyev — Azərbaycan ssenaristi və kinodramaturqu.
* Ruhəngiz Allahverdiyeva — Azərbaycan müğənnisi.
* Etibar Əliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Əyyub Qiyas — Azərbaycan nasiri, tərcüməçi, dramaturq və şairi.
* İlhamə Qasımova — Azərbaycan müğənnisi.
* Müşfiq Şahverdiyev — Azərbaycan aktyoru.
* Cavad Rəcəbov — Azərbaycan müğənnisi.
* Fikrət Məmmədov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin General mayoru.
* Cavid Həsənov — Azərbaycanın tanınmış memarı.
* Məhərrəm Quliyev — Goranboy İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Rüfət Quliyev — III, IV, V və VI çağırış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı.
* Fərman Quliyev — Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor, AMEA-nın Lənkəran Regional Elmi Mərkəzinin direktoru, Beynəlxalq Qafqaz və Azərbaycan Çay Assosiasiyaları İB-nin prezidenti və Azərbaycan Ekologiya və Ətraf Mühitə Nəzarət Mərkəzi İB-nin Lənkəran Cənub Regional departamentinin sədri.
* Xəzər İbrahim — Azərbaycan Respublikasının Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.
* Tərlan Əbilov — Ülvü Bünyadzadə adına “Uğur” mükafatı laureatı, Azərbaycan Respublikası Prezident mükafatçısı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, şair.
* Mir İbrahim bəy Talışinski — Azərbaycan hərbçisi, general-mayor.
* Mir Həsən xan Talışlı — 1812–1826-cı illərdə hakimiyyətdə olmuş Talış xanı.
* Mir Mustafa xan Talışlı — 1786–1814-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Talış xanı.
* Cəlaləddin Mirzə Qara xan — Talış xanlığının banisi və ilk müstəqil xanı.
* Mir Hüseyn Xan Talışinski — Talış poruçik.
* Hacı Mir Abbas bəy Talışinski — Çar ordusunun hərbiçisi.
* Mir Əsgər xan Talışinski — Görkəmli ictimai xadim, Talışxanovlar nəslinin parlaq nümayəndəsi, hüquqşünas, xeyriyyəçi.
* Ağaxan Talışinski — Azərbaycanda travmatologiya elminin banisi, tibb elmləri doktoru, professor, Kiyev Dövlət İnstitutunun tibb fakültəsinin məzunu.
* Məmmədhəsən bəy Talışxanov — Talış generalı.
* Ömər Əliyev — Azərbaycan uzunömürlüsü, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı, xeyriyyəçi.
* Ağadadaş Səmədov — Azərbaycan uzunömürlüsü, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı.
* Canəli Əkbərov — Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, xanəndə.

## Mətbəx

Lənkəran mətbəxi Azərbaycanın ən tanınmış mətbəxlərindən biri olmaqla, çox zəngindir. Burada hazırlanan ənənəvi plovlardan Daşma plov, Süzmə plov, Mərci plov, Qara plov, Döşəmə plov, Paxla plov, Boranı plov, Lərgə plov, Kartof plov, Çəngüru, Çölmək plov və Kəlləpaça plovun adını çəkmək olar. Balıq yeməklərindən Girdəbic balıq, Balıq sırdağı, Qovurma balıq, Şor balıq, Balıq ləvəngisi, Kükülərdən Qozlu kükü, Balıqlı kükü, Səbzi kükü, Kartof küküsü, Badımcan kükü, Ət küküsü. Ləvəngilərdən isə balıq, toyuq və badımcan ləvəngisi, Şirniyyatlardan isə Şorçörək, Bişi, Ziren çörək, Məcüm halvası, Lənkəran külçəsi, Qəndi külçə və Lənkəran çörəyini örnək göstərmək olar. Ayrıca Taskababı, Murkutuş (Turş toyuq), Fisincan, Mütəlcəm, Turşu kabab, Qiyməqatıq, Çölmək kababı, Badımcan sırdağı, Yelpənək dolması və Mərci bozbaş Lənkəranın ən sevimli yerli yeməkləridir.

## Qoruqlar
Rayonda Hirkan milli parkı və Qızılağac dövlət təbiət qoruğu var. Hirkan milli parkında təbiətin ən qədim və nadir bitki və ağac növləri bitir. Hirkan dövlət qoruğu 1936-cı ildə yaradılmış, 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə milli park elan olunmuşdur. Hirkan milli parkında cüyür, qaban, xallı maral və başqa meşə heyvanları yaşayır. Park relikt və endemik bitkilərlə zəngindir.

## Gəzməli və görməli yerlər

Lənkəran şəhərində gəzməli və görməli bir çox yer vardır. Lakin turistlərin və yerli əhalinin ən çox ziyarət ediyi yerlər bunlardır:

**Tarixi abidələr və memarlıq nümunələri**

● Lənkəran qalası – Şəhərin ən qədim tarixi  tikililərindən biridir.

● Dairəvi qala (Zindan qalası) – XVIII əsrdə inşa edilmiş bu qala sonralar həbsxana kimi istifadə olunmuş və hazırda tarixi abidə kimi qorunur.

● Lənkəran mayakı – XIX əsrdə tikilmiş bu mayak şəhərin simvollarından biridir.

**Parklar və bağlar**

● Həzi Aslanov parkı – Şəhərin mərkəzinin yaxınlığında yerləşən bu park sakinlərin əsas istirahət məkanlarındandır. 

● Heydər Əliyev parkı – Müasir memarlıq üslubunda salınmış bu park şəhərin mərkəzində yerləşir.

● Qala xiyabanı – Şəhərin yaşıl zonalarından biri olan bu xiyaban yerli sakinlər və turistlər üçün istirahət məkanıdır.

● Əsgər Əliyev adına Dostluq parkı – Şəhərin tarixi parklarından biri kimi turistlərin tez-tez ziyarət etdiyi bir məkandır.

● Sahil Bulvarı – Dənizkənarı ərazidə yerləşən bulvar şəhər sakinlərinin əsas istirahət məkanlarındandır.

**Muzeylər və qalereyalar**

● Həzi Aslanovun ev-muzeyi – İkinci Dünya Müharibəsi qəhrəmanı Həzi Aslanovun həyat və fəaliyyətini əks etdirən muzeydir.

● Xan sarayı (Lənkəran Tarix və Diyarşünaslıq Muzeyi) – XIX əsrdə tikilmiş bu bina Lənkəran xanlığının tarixini əks etdirən muzey kimi fəaliyyət göstərir.

**Dini məkanlar**

● Böyük Bazar məscidi – 1864-cü ildə tikilmiş bu məscid Lənkəranın ən qədim ibadətgahlarından biridir.

● Kiçik Bazar məscidi – 1904-cü ildə inşa edilmiş bu məscid şəhərin mərkəzində yerləşir və tarixi əhəmiyyətə malikdir .

● Tanrıdoğuranın Himayədarlıq kilsəsi – Şəhərin yegan xristian məbədi olan bu kilsə tarixi əhəmiyyətə malikdir.

**Təbiət mənzərələri və qoruqlar**

● Hirkan Milli Parkı – UNESCO-nun Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş bu park nadir flora və faunası ilə tanınır.

● Xanbulan gölü – Təbiət qoynunda yerləşən bu göl piknik və istirahət üçün ideal məkandır.

● İstisu Termal bulaqları – Şəfa verici xüsusiyyətləri ilə tanınan bu termal sular sağlamlıq turizmi üçün əhəmiyyətlidir.

**Ticarət və əyləncə mərkəzləri**

● Dosa Mall – Şəhərin mərkəzində müasir alış-veriş və əyləncə mərkəzidir.

● Lənkəran Mərkəzi Univermağı – Şəhərin əsas ticarət obyektlərindən biridir.

**İdman və sağlamlıq obyektləri**

● Xəzər Lənkəran Mərkəzi Stadionu – Şəhərin əsas futbol stadionudur və müxtəlif idman tədbirlərinə ev sahibliyi edir.

● Olimpiya - İdman Kompleksi — Şəhərin ən böyük idman və sağlamlıq kompleksidir.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* , İskəndərun
* , Kaliforniya, Monterrey
* , Çerveteri
*  Özbəkistan, Buxara

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Lənkəran qəzası