open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qalateya (Neptunun peyki)

thumb|left|250px|Qalateya solğun halqa əyrisinin içində Neptunun yaxınlığında

**Qalateya** () və ya **Neptun VI** — Neptunun dördüncü ən yaxın daxili peykidir. Bu peykə yunan mifoloji personajları olan nereidalardan birinin  - siklop Polifemə vurulmuş nereida Qaleteyanın adı verilmişdir.

Qalateya 1989-cu il İyul ayının sonlarında Voyacer 2 zondu tərəfindən çəkilmiş şəkillər əsasında kəşf edilmişdir.O müvəqqəti olaraq **S/1989 N 4** adlandırılmışdır.Kəşf 1989-cu il Avqustun 2-də açıqlanmışdır.Adı isə 16 sentyabr 1991-ci ildə verilmişdir.

Qalateya düzənsiz formalaşır və hər hansı geoloji dəyişikliklərin əlamətinin olmadığını göstərir.Çox güman ki, bu peyk, Neptunun orijinal peyklərinin hissələrinin yenidən biləşərək əmələ gətirdikləri dağıntılardan ibarət bir yığndır.

Onun radiusu Neptunun sinxron orbital radiusundan aşağıda olduğundan,o nəhəg yavaşlama ilə içəriyə doğru spiralvari dolanır və ola bilsin ki sonda Neptunun atmosferinə təsir göstərsin.

Qalateya öz orbitindən 1000&nbsp;km kənarda olan Adams halqası üçün çoban ay olaraq görünür.42:43 nisbətində olan rezonans hadisələri Qalateyada mövcud olan halqanın unikal halqa əyriləri ilə məhdudlaşdırılması üçün ən çox ehtimal olunan mexanizm hesab olunur.Qaleteyanın kütləsi onu halqada qalmağa məcbur edən radial təlatümlər əsasında qiymətləndirilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Galatea Profile by  NASA's Solar System Exploration 
*Neptune's Known Satellites  by ( Scott S. Sheppard)
Bipaşa Basu

**Bipaşa Basu** (, , ) — hind aktrisası və modeli.

## Həyatı
7 yanvar 1979-cu ildə Dehli şəhərində anadan olmuşdur. Bipaşha hind, ingilis, benqal dillərində sərbəst danışır. Bipaşhanın iki bacısı var. Uşaqlıqda dərisinin qara rənginə görə onu "çirkin" deyə çağırıblar. Məktəbdə oxuyanda basketbol oynamağı sevərmiş. Ən böyük arzusu həkim olmaq idi. 17 yaşında beynəlxalq model müsabiqəsində iştirak etmiş, üçüncü yerə çıxmışdır. Subaydır.
Suşmita Sen

**Suşmita Sen** (, , ) — hind aktrisası və modeli.

## Həyatı
19 noyabr 1975-ci ildə Heydərabadda anadan olmuşdur. 1994-cü ildə dünya gözəli seçilmişdir. Himayəyə iki qız götürüb. Subaydır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mahima Çaudxari

**Mahima Çaudxari** (; d. 13 sentyabr 1973) — hind aktrisası və modeli.

## Həyatı
13 sentyabr 1973-cü ildə Kanadanın Kelouna şəhərində anadan olmuşdur. İnternat məktəbində təhsil almışdır. Əsl adı Rita Çaudxaridir. Kinoya çəkilməmişdən qabaq model işləmişdir. Ailəlidir, iki övladı var.

## Filmoqrafiya
*"Aldanmış ümidlər"
Aland konvensiyası

Aland konvensiyası - Aland adalarının statusunun müəyyən edilməsi ilə bağlı 1921-ci ildə onlarla dövlət tərəfindən qəbul edilmiş və Millətlər Cəmiyyəti tərəfindən təsdiq edilmiş müqavilə.
## Tarixi
Aland konvensiyasının şərtlərinə uyğun olaraq Aland adaları tamamilə silahsızlaşdırılmış zona elan olunurdu: onun ərazisində heç bir hərbi birləşmə saxlanıla və heç bir hərbi istinadgahlar inşa edilə bilməzdi. İsveç dilinin və mədəniyyətinin saxlanması haqqında Əsasnaməyə əsasən Aland adalarında yaşayan gənclər hərni xidmətə cəlb edilə bilməzlər.

1939-1940-cı illərdə baş vermiş Sovet-fin müharibəsinin başa çatması ilə bağlı SSRİ ilə Finlandiya arasında Aland adaları haqqında razılaşmaya dair müqavilədə Aland konvensiyasının bir çox şərtləri təkrar olunurdu. Lakin demilitarizasiya haqqında yeni müqavilə az sonra SSRİ ilə Finlandiya arasında başlanmış müharibə nəticəsində pozuldu.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Aland adalarının demilitarizasiyası ilə bağlı statusu 1947-ci il Paris sülh müqavilələri ilə təsdiq olundu və bu günədək qüvvədədir.

## Mənbə
## Həmçinin bax
Aland adaları

## Xarici keçid
 
* Об Аландских островах на официальном портале МИД Финляндии 
* Официальный сайт правительства Аландских островов 
* Official Tourist Gateway — Аландских островов
* Ålands radio/tv — телерадиокомпания Аландских островов 

*http://enc-dic.com/enc_sovet/Alandskie-ostrova-67775.html
Can Yanyan

**Can Yanyan** () — Çinin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2011-ci ilə qədər)

## Həmçinin bax
* Çcan Xayçcou

## İstinadlar
Nikolae Ureke

**Nikolae Ureke** — Rumıniyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2011-ci ilə qədər)

## Mükafatları
*26.07.2011 —  "Dostluq" ordeni.

## İstinadlar
Ayeşa Takia

**Ayeşa Takia** (d. 10 aprel 1986) — hind aktrisası və modeli.

## Həyatı
10 aprel 1986-cı ildə Mumbay şəhərində anadan olmuşdur. İlk filmə 2004-cü ildə çəkilib. Bir bacısı var. Ayeşa Takia müqəddəs Antoni  Cembur məktəbində təhsil alıb. Atası milliyyətcə qucaratlıdır. Anasının yarı tərəfi ingilis, yarı tərəfi marathalıdır. Ailəlidir.

## Filmoqrafiya
* "Salam, məhəbbət"
Paula Antonio Pereire Pinto

**Paula Antonio Pereire Pinto** () — Braziliyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2009-2011)

## İstinadlar
Karolin Braun

**Karolin Braun** (; ) — Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Azərbaycandakı (2007–2011) və Qazaxıstandakı (2013-cü ildən) fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UK in Azerbaijan at Flickr
Sıravi Əhməd (mahnı)

**Sıravi Əhməd** — Xədicə Abbasovanın albomundan olan mahnı. Mahnının musiqisi Emin Sabitoğluna, sözləri isə Rüfət Əhmədzadəyə aiddir. Mahnı Vəfa Quluzadənin sifarişi ilə yazılmışdır.

## Siyahı
* *"Sıravi Əhməd"* (albom versiya) - 5:05

## Həmçinin bax
*Cənab Leytenant

## İstinadlar
Larissa (Neptunun peyki)

**Larissa** () və ya **Neptun VII** — Neptunun beşinci ən yaxın daxili peyki. Bu peykə Yunan mifologiyasında Poseydonun sevgilisinin və Yunanıstanda Fessaliyada eyniadlı nimfa şəhərinin adı verilib.

## Kəşf
Peyk ilk dəfə təsadüfən yerüstü ulduz tutulması müşahidələri əsasında Harold C. Reitsema, Vilyam B. Habbard və Larri A. Lebofskay tərəfindən 24 May 1981-ci ildə kəşf edilmiş və müvəqqəti olaraq **S/1981 N 1** adlandırılmışdır.Kəşf 29 May 1981-ci ildə açıqlanmışdır.

## Xarakteristika
Neptunun dördüncü ən böyük peyki olan Larissa düzənsiz formadadır və heç bir geoloji dəyişmə əlaməti görünmür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yever

**Yever** () — Almaniyada Aşağı Saksoniya torpaqlarında yerləşən şəhər, rayon mərkəzi. Yever şəhəri Friziya rayonunun tərkibinə daxildir. Əhalusu 13 932 nəhərdir (31 dekabr 2010-cu il tarixinə).  Sahəsi 42,13 kv. km.-dir. Rəsmi kodu - 03 4 55 007

## Tarixi
XVI əsrə kimi Yever şəhəri frizlərin tayfa mülkü olmuşdur. Yerli əhali feodalizmin nə olduğunu bilmirdi və orta əsrlərdə Baltik və Şimal dənizlərində fəaliyyət göstərən dəni quldurlarından ibarət "Vitali qardaşları"na həvəslə daxil olurdular. Sonuncu yerli hakimlərindən biri ölümündən bir qədər əvvəl, 1511-ci ildə Yever şəhərini bu şərtlə Şərqi friz hakimi Edzarda vəsiyyət etdi ki, o, öz oğlunu onun qızı ilə evləndirsin. Edzardın ölümündən sonra onun oğlu Mariya Yeverski ilə evlənməkdən imtina etdiyinə görə şəhər əhalisi onun nümayəndələrini şəhərdən qovdular. 1575-ci ildə Mariya Yeverski vəfat etdi və şəhər əhalisi Edzardın sələflərinin fitnələrindən qorunmaq üçün onun ölümünü gizli saxladılar.

Eyni zamanda Oldenburq sülaləsi elan etdi ki, Mariya Yeverskinin vəsiyyətinə əsasən şəhərin idarəçiliyi məhz onlara keçir.

Oldenburqlardan sonra Yever şəhərinin idarəçiliyi qadın xətti ilə Almaniyanın Anxalt əyalətinin Tserbst şəhərinin hakimləri olan Askaniyalıların əlinə keçdi. Tserbstin sonuncu şahzadəsi Anqalt 1793-cü ildə vəfat etdi və Yever şəhərinin idarəçiliyi şahzadənin yeganə bacısı, Rusiya hökmdarı II Yekaterinanın ixtiyarına keçdi. Şəhər Rusiya taxt-tacının udelinə çevrildi. Şəhəri II Yekaterinanın adından onun qardaşı arvadı Sofiya idarə edirdi.

1807-ci ildə Yever şəhəri Napoleon Bonapart tərəfindən işğal olunsa da, 1813-cü ildə şəhər yenidən Rusiya çarının əlinə keçdi. Beş il sonra Rusiya imperatoru Yever şəhərinin idarəçiliyini öz qohumları olan Oldenburq hersoquna güzəştə getdi

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Rəsmi səhifə
Kerol Barts

**Kerol Barts** (; d. 28 avqust 1948, Uinone, Minnesota, ABŞ) — dünyada müasir informasiya texnologiyaları sektorunun görkəmli nümayəndələrindən biri; "Yahoo!"nun icraçı direktoru (2009–2011).

## Həyatı
Kerol Barts 1948-ci ilin avqust ayının 28-də ABŞ-nin Minnesota ştatının Uinone şəhərində anadan olmuşdur.

Onun 8 yaşı olarkən anası vəfat etmişdir. Bundan sonra Kerol və kiçik qardaşı Viskonsin ştatının Elma şəhərinə gələrək baba və nənəsinin himayəsi altında yaşayırlar.

Kerol orta məktəbi və kolleci bitirdikdən sonra Viskonsin Universitetinə daxil olur və uşaqlıqdan çox sevdiyi riyaziyyat ixtisas istiqaməti üzrə təhsil alır. 1971-ci ildə universiteti bitirərək kompüter elmləri sahəsində bakalavr pilləsinə yiyələnir.

## Fəaliyyəti
Hələ kollecdə oxuyarkən maddi imkansızlıq səbəbindən ofisiant işləmişdir.

Kerol Barts müxtəlif dövrlərdə "3M" holdinqində, "Digital Equipment Corporation" və "Sun Microsystems" şirkətlərində fəaliyyət göstərmiş, "Cisco Systems" və "İntel" Direktorlar Şurasının üzvü olmuşdur.

## "[[Autodesk]]"
O, 1992-ci ildən 2006-cı ilədək — 14 il ərzində "Autodesk" şirkətinin Direktorlar Şurasının sədri, şirkətin icraçı direktoru və prezidenti kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Həmin dövrdə "Autodesk" fantastik nəticələrə nail olmuş və İT sahəsinin liderləri sırasında qərar tutmuşdur. 1992-ci ildə 285 milyon dollar gəliri olan şirkət 2006-cı ili 1,523 milyard gəlirlə başa vurmuşdur.

## "[[Yahoo!]]"

2009-cu ilin 13 yanvarında "Yahoo!"nun icraçı direktoru təyin olunandan sonra şirkət internetdə axtarış sahəsində "Microsoft" ilə uzunmüddətli əməkdaşlıq barədə anlaşma sazişi imzalamağa müvəffəq olub. Saziş çərçivəsində "Microsoft" 10 il müddətinə "Yahoo!"nun bütün axtarış texnologiyalarına eksklüziv lisenziya əldə edib. "Microsoft"un yeni axtarış servisi olan "Bing" isə "Yahoo!"nun bütün saytlarında istifadə olunur. Bu zaman "Yahoo!" bunun əvəzinə hər iki şirkətin resurslarında əsas reklam verənlərə axtarış reklamı satmaq imkanı əldə edir.

Bu sazişin bağlanmasına baxmayaraq "Yahoo!" əvvəlki mövqeyini bərpa edə bilmədi. Şirkət həm təklif olunan xidmətlərdə, həm də keyfiyyətli və operativ fəaliyyətinə görə "Google" şirkətinə uduzub. Şirkətin fəaliyyətində kəskin şəkildə geriləmə müşahidə olunduğuna görə Barts 2011-ci ildə vəzifəsindən kənarlaşdırılır. Həmin vaxt Kerol Barts yaranmış vəziyyətin səbəbini şirkətin reklamlarına olan tələbatın azalmasında görərək bildirmişdi:

*"Biz gəlirin azalması ilə rastlaşdıq.*

*Söhbət 2011-ci ilin ikinci rübündəki göstəricilərdən gedir. Bu vəziyyət bizim şirkətimizin strukturunun yenidən təşkil edilməsinə səbəb oldu, amma bu, reklam biznesinin kəskin artmasına gətirib çıxaracaq".*

Lakin vəziyyət Bartsın istədiyi kimi müsbət istiqamətə dəyişmədi. Bu da onun "Yahoo!"dan uzaqlaşdırılması ilə nəticələndi.

## Uğurları

Barts Nyu-Cersi Texniki İnstitutunun, Vuster Politexnik İnstitutunun və Uilyam Vuds Universitetinin fəxri doktoru seçilib.

"Fortune" jurnalının tərtib etdiyi "biznesin 50 ən nüfuzlu qadını" siyahısında yer alıb.

## Mənbə
* KEROL BARTS – SƏRİŞTƏSİZ LİDER. ictnews.az, 13.09.2011 

## Xarici keçidlər
Manometr

**Manometr** ( — *seyrəlmə* +  — *ölçmə, ölçü cihazı*) — maye və ya qazların təzyiqini ölçən cihaz.

Konstruksiyadan asılı olaraq, elementlərinin həssaslığına uyğun olaraq maye, ağır porşenli deformasiya (boruşəkilli yayla və ya membranla) manometrləri mövcuddur.
Manometrlər dəqiqliyinə görə siniflərə bölünür: 0,15; 0,25; 0,4; 0,6; 1,0; 1,5; 2,5; 4,0 (ədədin kiçikliyi, cihazın yüksək dəqiqliyini göstərir).
MESUR

**MESUR (Mars Environmental Survey)** — Mars planetində həyat izlərinin tapılması məqsədilə NASA tərəfindən hazırlanan tədqiqat proqramı.

## Tarix
MESUR, Marsda planetlərarası bir şəbəkə quracaq və *Mars Observer* ilə birlikdə işləyəcək planlaşdırılmış 16 yerüstü missiyadan ibarət bir komplekt idi. Original plan *NASA Ames* tərəfindən təklif edilsə də, təklifi bir fikir olaraq rəqabətçi *JPL (*) irəli sürdü. Bu, Marsın risk dözümü haqqında araşdırmanın aşağı qiymətli bir metodu kimi nəzərdə tutulmuşdu, çünki nisbətən ucuz kosmik zond olduğuna görə, bir kosmik gəminin itirilməsi proqram üçün labüd deyildi.

Çeviricilər və qurucular yerüstü süxurları araşdırmaq, su axtarmaq, seysmoqraf rolunu oynamaq və meteorologiyanı müşahidə etmək üçün alətlər və kameralara sahib olacaqdı. Seysmoloji təcrübələr Marsın daxili quruluşunu müəyyənləşdirməyə kömək edəcəkdi.

26 İyun 1992-ci ildə NASA, ABŞ-nin aya ilk enişinin 25-ci ildönümündə, *Mars Pathfinder* kosmik gəmisi üçün, *Rocky IV* prototipini təqdim etdi.

*Mars Observer* itirdikdən sonra MESUR proqramı ortadan götürüldü və *Pathfinder* NASA Kəşf Proqramının bir hissəsi oldu.     

## İstinadlar
Küri (krater)

**Kuri krateri** — Mars planetində yerləşən 29,1° şimal və 4,8° qərb koordinatlarında yerləşən kosmik obyektdir. Onun diametri 144.1 kilometrdir və adı fransız fizik-kimyaçı Pyer Kürinin şərəfinə qoyulub.
Cozef Norman Loker

**Ser Cozef Norman Loker** (, ) — Britaniya alimi və astronomu. 1868-ci ildə Günəşin atmosferində də rast gəlinən heliumu kəşf etmişdir.

## Həyatı
**Cozef Norman Loker** () 17 May 1836-cı ildə İngiltərənin Uorikşir () əyalətinin **Reqbi** şəhərində doğulmuşdur.
1870-ci ildə krallığın elmi irəliləyişlər komissiyasına sədr təyin olunana qədər, 1857-ci ildən başlayaraq müharibə ofisində çalışıb. Komissiyanın iş müddəti 1875-ci ildə bitəndə hal-hazırda London İmperial Kollecinin bir hissəsi olan krallığın elm akademiyasına cəlb olunmuşdur. 1885-ci ildə Astronomiya sahəsində Dünyada ilk dəfə professor adına layiq görülən alim olmuşdur. Özü üçün günəş rəsədxanası inşa etdirmiş və 1902-ci ilə qədər bu rəsədxananı idarə etmişdir. 1920-ci ildə 84 yaşında olanda  ölmüşdür.
## Elmə töhfələri

Etdiyi spektral müşahidələr nəticəsində Günəş atmosferinin tərkibini müşahidə etmiş, Yer üzündə kəşf edilməsindən düz 27 il əvvəl  Helium elementinin Günəş atmosferində olduğunu müəyyən etmişdir. Loker günəşin səth temperaturunu hesablamışdır. 1870 və 1905-ci illər arasında 8 dəfə Günəş tutulmasını araşdırmaq məqsədilə elmi səfərlər etmişdir.
 
Loker Günəşdə baş verən dinamik hərəkətlərin Dünyanın iqlimi və hava şəraitinə təsir etdiyini iddia etmişdir. Fəaliyyətinin böyük bir hissəsini 1860-cı illərin sonlarında həyata keçirib.

Norman Loker həmçinin 1869-cu ildə "Nature" akademik jurnalını qurmuş təxminən 50 il ərzində bu jurnalın naşiri olmuşdur.

## İstinadlar
Frizlər

**Frizlər** (qərbi friz dilində - Friezen, şərqi friz dilində - Fräisen) - qədim alman tayfası, hazırda milli azlıqlar kimi Niderlandın Frislandiya və Qroninqen əyalətlərində və Almaniyada (Aşağı Saksoniyada və Şlezviq-Qolşteyndə) yaşayan, alman dilli inqevon qrupuna daxil olan azsaylı xalq.
## Tarixi
III əsrdən başlayaraq, xüsusilə, V əsrin ortalarında - xalqların böyük köçü zamanı friz tayfaları qonşu alman tayfaları olan anqlar, sakslar, yutlar və danlarla birlikdə Roma tərəfindən xristianlaşdırılmış kelt tayfalarından olan brittlərin, həmçinin skottların və piktlərin üstünlük təşkil etdiyi Britaniyaya köç etdilər.

Orta əsrlərdə frizlər ən hündürboylu avropalılar hesab olunurdular.

1864-cü ilədək frizlərin müasir torpaqlarının bir hissəsi Danimarkaya məxsus olmuşdur. Onların məskunlaşdıqları tarixi ərazilər Friziya adlandırılmışdır. Bu qədim xalq zəngin tarixə və xalq yaradıcılığı ənənələrinə malikdir. 
 
Frizlərin sayı təxminən 410 min nəfərdir (1992-ci il). Friz dilləri qrupu Hind-Avropa dil ailəsinə aid olan alman dil qrupuna aiddir. Friz dili ənənəvi olaraq qərbi friz, şimali friz və şərqi friz dillərinə bölünür.

Dini etiqadlarına əsasən frizlərin əksəriyyəti kalvinistlər və lüteranlardır, onların arasında katolik dininə ediqad edənlər də vardır.

## Mənbə
*  Шор Т. У. Фризы: их племена и союзники. Лондон,1906

## Xarici keçidlər
Yutlar

**Yutlar** — Eramızın əvvəllərində, sonralar onların şərəfinə adlandırılmış Yutlandiya (Latın dilində: Cimbria, Iutia, Iutlandia) yarımadasında məskunlaşmış qədim alman tayfası..b'

## Tarixi
Eramızın V əsrində Yutlandiya yarımadası danlar tərəfindən işğal edildikdən sonra yutların bir hissəsi qədim Danimarka xalqları ilə qaynayıb qarışdılar, bir hissəsi anqlar və frizlərlə birlikdə Britaniyaya köç etdilər və Kentdə, Xempşirin cənubunda və Vayt adasında məskunlaşdılar.

Yutlar IX əsrdə xristianlığı qəbul etmişlər. Yutlar qədim ingilis dilinə də böyük töhfələr vermişlər, onlar ingilis dilinin kent dialektində danışırlar.

## Mənbə
* Шор Т. У. Глава IV. Юты, готы и норманны // Происхождение англо-саксонской расы = Origin of the Anglo-Saxon Race: A Study of the Settlement of England and the Tribal Origin of the Old English People. — Лондон, 1906. — С. 49–65.
* Юты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.

## Xarici keçid
* https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%AE%D1%82%D1%8B Юты.
Rusiya Federal Kosmik Agentliyi

**Rusiya Federal Kosmik Agentliyi**, **Roskosmos** — kosmik fəaliyyət sahəsində federal icra hakimiyyəti orqanıdır. Rəhbərliyi Federal kosmik agentliyin fəaliyyətiylə Rusiya Federasiyasının Hökuməti həyata keçirir.

2015-ci ilin yanvarında "Roskosmos-da" agentliyin dəyişikliyi haqqında qərar qəbul edilmişdir, Kosmik agentliyin rəhbəri İqor Kamarov təyin edilmişdir.

## Roskosmosun Funksiyası

Roskosmos kosmik sahədə dövlət siyasətinin reallaşdırılmasının, kosmik fəaliyyət sahəsində dövlət əmlakını idarə etmə təminatı üzrə funksiyaları həyata keçirir.
*"Baykonur"* kosmodromunda aparılan işlər də Roskosmosun əsas funksiyalarından biridir. Bundan başqa, Roskosmosun rəhbərliyi altında hal-hazırda yeni Rusiya kosmodromu "Восточный" (Şərq) tikilir və yaxın gələcəkdə istifadəyə veriləcək.

## İstinadlar
Qardaşxan

**Qardaşxan** — Azərbaycan kişi adı.

* Qardaşxan Əzizxanlı — Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Qardaşxan Hüseynov — Füzuli rayonunun Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948-ci il)
* Aşıq Qardaşxan Mehdiyev (1935–2015) — Azərbaycan aşığı.

## Həmçinin bax
* Qardaşxanlı
Şamil Cəfərov

**Cəfərov Şamil Talıb oğlu** () — Azərbaycan SSR-nın əməkdar mühəndisi, neftçi, konstruktor, neft quyularının ayrılıq istismarının təsisçisi və banisi, neft sənayesində 45-dən artıq ixtiranın müəllif və həmmüəllifi, "Soyuzneftemash" Ümumittifaq Sənaye Birliyinın baş direktoru, "Neftmaş" Xüsusi Konstruktor Bürosunun yaradıcısı və daimi rəhbəri.

## Həyatı
Cəfərov Şamil Talıb oğlu 1929-cu il 10 aprel tarixində Gəncədə sadə zəhmətkeş kəndli ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini 1937-ci ildə Bakıdakı 32 saylı məktəbdə almış, 1941-ci ildən isə Gəncə şəhərinin 7 saylı məktəbində davam etdirmişdir. 1944-cü ildə Bakı Enerji Maşınqayırma Texnikumunun maşınqayırma bölməsinə daxil olub oranı 1948-ci ildə bitirmişdir. Həmin il maşınqayırma texnologiyası ixtisası üzrə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (hazırda Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) neft-mexanikası fakültəsində təhsil almışdır.

1950-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutuna köçürüləndən bir il sonra neft hasilatı üzrə Azərbaycan elmi-tədqiqat institutunda mühəndis kimi işləməyə başlamışdır. 1953-cü ildə institutu bitirərək Cəfərov həyatını Azərbaycanın neft mühəndisliyinə həsr edir.

1951–1955-ci illərdə Cəfərov Azərbaycan Neft Sənayesi Elmi-Tədqiqat və Layihə İnstitutunda işləmişdir.

1952–1957-ci illərdə təhsillə işi birləşdirərək, Azərbaycan Neft Hasilatı Elmi-Tədqiqat İnstitutuna Firudin Axundovun ("Azərbaycanlı Edison") təkliflərini həyata keçirən laboratoriyaya işə qəbul edilmişdir.

1955–1966-cı illər ərzində Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neft Maşınqayırma İnstitutunda sıravi mühəndis kimi işə başlayıb institutun elmi işlər üzrə direktorun müavini vəzifəsinə yüksəlmişdir. Bu dövrdə ərzində Cəfərovun bilavasitə rəhbərliyi altında Respublikamızın neft mədənlərində geniş istifadə edilən borusuz dərinlik nasos qurğuları, müxtəlif istismar pakerləri və neft quyuları üçün yüksək texniki-iqtisadi göstəricilərə malik olan yeni avadanlıq dəstləri ixtira olunub. Bu avadanlıq təkcə Azərbaycanda deyil, SSRİ-nin bütün neft mədənlərində geniş tətbiq olunurdu və bu gün də istifadə olunur.

Cəfərovun çoxsaylı mühəndis ixtiraları, yorulmaz səylə və təşəbbüsü sayəsində 1966-cı ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin sərəncəmı ilə Bakıda "Ayrılıq istismar üzrə Xüsusi Konstruktor Bürosu" yaradılır. Şamil Cəfərovun 20 ildən artıq rəhbərlik etdiyi bu büro neft hasil edən maşın və avadanlıqların layihələndirilməsini həyata keçirirdi.

1966–1974-cü illəri əhatə edən dövr ərzində yeni yaradılmış Xüsusi Konstruktor Bürosunda layihələndirilən, yüksək texniki səviyyəsi ilə fərqlənən müxtəlif tipli quyu avadanlıqları, o cümlədən

20 yanvar 1990-cı ildə baş verən Qanlı Yanvar hadisələri Cəfərovu çox sarsıtmışdı. Şamil Talıb oğlu Cəfərov şəhidlərin dəfn mərasimində iştirak edərək evinə qayıdandan sonra ürəyi dözməyib geniş infarkt keçirərək 23 yanvar tarixində vəfat edib. Şamil Cəfərov Xırdalan qəbiristanlığında dəfn edildi.

## İstinadlar
Rocer Teylor

**Rocer Teylor** () — Məşhur Rok qrupu Queen in üzvü İngiltərədə dünyaya gəlmişdir. Qrupun albomlarında ən əvvəldən bəri iştirak etmişdir və bəstələrin bir çoxunu özü səsləndirmişdir.

Musiqi həyatına 8 yaşında başlamışdır. Musiqini çox sevsə də, peşəkar həyatına diş həkimi olaraq davam etmək istəmiş və 1967-ci ildə Londona köçərək London Hospital Medical School" da oxumağa başlamışdır. Lakin qısa vaxt ərzində buradan ayrılmış və "London Polytechnic" məktəbində biologiya öyrənməyə başlamışdır.

1968-ci ildə Brayan Mey və Tim Stafel ilə birlikdə Smile qrupunu qurmuş, lakin Stafelin qrupdan ayrılmasından sonra Freddi Merkyuri və Con Dikonla birlikdə Queen qrupunu qurmuşdur.

## İstinadlar
Con Dikon

**Con Riçard Dikon** () — Rok qrupu Queenin üzvü.

Con Dikon dərsləri ilə maraqlanmasına baxmayaraq musiqini də çox sevirdi. On dörd yaşında ilk qrupu olan Opposition'da iştirak etmişdir. 1971-ci ilin fevralında Freddi Merkyuri, Brayan Mey və Rocer Teylor ilə birlikdə Queen qrupunu qurmuşdur.

## İstinadlar
Yaşıl İspaniya

**Yaşıl İspaniya** (ispan dilində: España Verde və ya Cornisa Cantábrica, qalisiya dilində: Cornixa cantábrica, bask dilində: Kantauriar eskualdea) — İspaniyanın şimalında, Qalisiya və Biskay körfəzi boyunca Fransa sərhədlərindən Portuqaliyaya qədər olan ərazi.

## Haqqında
Yaşıl İspaniya ölkənin digər ərazilərindən qərbdə Kantabriya dağları, Syerra-de-Ankares massivindən şərqdə bask dağları ilə ayrılır. Quru iqlimə malik Meseta ovalığından fərqli olaraq Yaşıl İspaniya rütubətli dəniz iğliminə malikdir. İllik orta yağıntının miqdarı 1000–1200 mm, dəniz sahillərində 1700–1900 mm.-ə qədərdir. Yağışlı günlərin sayı il ərzində 150–200 gün təşkil edir. Yaşıl İspaniyada illik orta temperatur +13°С (dağlıq ərazilərdə daha aşağıdır), ən isti ayla (avqust) ən soyuq aylar (yanvar-fevral) arasında fərq 12°С-yə yaxındır.

Yüksək dağlıq ərazilər istisna olmaqla, Yaşıl İspaniya ölkədə ən soyuq iqlimə malikdir. Lakin buna baxmayaraq yağıntının kifayət qədər olması bitki örtüyünün inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Bəzi mənbələrdə Biskay körfəsini Yaşıl sahil (Kosta-Verde), onun şərqindən keçən ərazini isə Kosta-Bask (basklar sahili) adlandırırlar. Sahilboyu ərazilər və Kantabriya dağlarının şimal yamacları meşələrlə (şabalıd, palıd, şam ağacları) əhatə olunmuşdur. Dağların yuxarı hissələrində milli parklar və qoruqlar yaradılmışdır. Bu milli park və qoruqlarda İspaniyanın fauna və florasının əsas sərvətləri, o cümlədən, iberiya canavarları, ispan keçiləri, kantabriya ayıları xüsusilə mühafizə olunur

Məğlubedilməz mavrlar Pireney yarımadasını işğal etdikdən sonra Yaşıl İspaniya ərazisində tarixi Asturiya krallığını yaratmışdılar.

## Qalereya

Image:Somiedo.jpg|Asturiya.
Image:Playa de Berria.JPG|Kantabriya.
Image:San Sebastian from Igeldo.jpg|Qipuskao.
Image:Chuvia en Muxia.jpg|Qalisiya.


## Xarici keçid
* https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BB%D1%91%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F#/media/File:Spain-climate.png. İspaniyanın xəritəsində Yaşıl İspaniyanın mövqeyi.

## İstinad
Ladoqa nerpası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü. Ladoqa gölündə yaşayır.

Baltik halqaşəkilli suiti 10750 əvvəl Ladoqa gölünə keçmiş və 10200–10000 əvvəl yarımnöv yaranmağa başlamışdır. Genetik baxımından Sayma nerpası ilə qohumluq əlaqəsi vardır. Bunun səbəbi Sayma gölü ilə Ladoqa gölü arasında olan Vuoksa çayı ilə birləşməsidir.

Kiçik dəstələr əmələ gətirirki oradada 7–15 baş arası fərd olur.

Yayda onlar gölün az məskunlaşmış şimal sahillərinə, kiçik adalarına, qayalıqları və burunlar üzərində dinçəlməyi xoşlayırlar. Qışda isə cənub və cənub şərq sahillərini üstün bilirlər. Əsasən göldə olan balıqlarla qidalanırlar. Əsas düşmənləri canavar və tülkülərdir.

## Xariçi görünüş
Onların uzunluği 135 sm, çəkisi — 47 kq təşkil edir. Yenidoğulan balaların uzunluğu 50 sm, çəkiləri isə 4–4,5 kq təşkil edir. Dörd cür xəzə malikdirlər.

## Çoxalması
Bu növün fərdləri yetkinlik yaşına 5–7 yaşında çatır. Çütləşmə mart-may ayları baş verir. Hamiləlik dövrü isə 11 ay sürür.

Bir bala verir və bu fevral-aprel aylarına təsadüf edir. 1–1,5 aydan sonra çütləşmə bövrü başlayır. Onlar 30–35 il çəkir.

## Qoruma
1900-cü illiədə bu növün sayı 20 mini keçirdi. 2000-ci illərdə isə sayı 3 min başı keçmirdi. Onların sayının azalmasının səbəbi qanunsuz ovdur. 1980-ci ildə bu növün ovlanmasına qadağa qoyulmuşdur. Hazırda onlar üçün əsas təhlükə balıqçı torları və gəmilərdi.

Ladoqa neprası Rusiyanın qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İrrasional insan (film, 2015)

**İrrasional insan** () — Rejissor Vudi Allenin öz ssenarisi əsasinda 2015-ci ildə çəkdiyi amerikan mistik film-dramı. Əsas rollarda — Xoakin Feniks, Emma Stoun, Pouzi Parker, Ceymi Blekli.
Hoşimin Texnologiya Universiteti

**Hoşimin Texnologiya Universiteti** () — Vyetnamın Hoşimin şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Xarici əlaqələri
Liman Şəhərlərinin Universitet Liqasının üzvüdür.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*
Yaşıl küçə (film, 2005)

**Yaşıl küçə** İngiltərədə baş verən futbol xuliqanizmi ilə əlaqədar 2005-ci il filmi.  Rejissoru Leksi Aleksandr olan filmin baş rollarında Eliya Vud və Çarli Hunam iştirak edir. Film Avstraliya, Amerika Birləşmiş Ştatları və Cənubi Afrikada, həmçinin Azərbaycanda "Yaşıl Küçə Xuliqanları" kimi adlandırılır. Digər ölkələrdə isə "*Futbol Xuliqanları"*  və ya sadəcə "*Xuliqanlar"* kimi adlandırılır.

Filmin mövzusu bir oğlanın Harvard Universitetindən qovulması ilə başlayır. O, daha sonra İngiltərəyə, bacısının yanına gəlir və kürəkəninin qardaşı ilə tanış olduqdan sonra özünü futbol xuliqanizminin içində görür.
Torn

**Torn** () — Niderlandın Limburq əyalətində, Maasqouv bələdiyyəsində şəhər. Myoz və Vitbik çaylarının sahilində yerləşir. Şəhərin mərkəzindəki ağ fasadlı evlərində görə Torn "ağ şəhər" adı ilə tanınır.

## Tarixi

İlk əvvəllər Torn ərazisi Maastrix və Neymegen arasındakı Roma yolunun yaxınlığında yerləşən bataqlıq idi. Amma təxminən 975-ci ildə yepiskop Utrextli Ansfrid burada Benedektin monastırının əsasını qoymuşdur. XII əsrdən etibarən monastır qadın monastırına çevrilməyə başlanmışdır. Monastırı idarə edən abbat idi. Monastır ziyalı ailəsindən çıxmış qadınlar tərəfindən dəstəklənilirdi.

## Xarici keçidlər

*Rəsmi saytı
*Torn bloq
Amrita Rao

**Amrita Rao** (; d. 7 iyun 1981) — hind aktrisası və modeli.

## Həyatı
Əsl adı Amrita Dipak Raodur. 7 iyun 1981-ci ildə Chitrapurda anadan olmuşdur. Atasının adı Dipak Raodur. Sənətə model kimi gəlib. İlk  filmə 2002-ci ildə çəkilib. Amrita Rao istedadlı aktrisadır. Həmçinin bir neçə il klassik hind musiqisi ilə də məşğul olub. Subaydır.

## Filmoqrafiya
* Saccanpura xoş gəldiniz
Tanişa Mukherci

**Tanişa Mukherci** (1 yanvar 1978)— hind aktrisası və modeli.

## Həyatı

Aktrisa, produserdir. 1 yanvar 1978-ci ildə Mumbay şəhərində anadan olmuşdur. Bacısı tanınmış aktrisa Kacol Mukhercidir. Tanişa– hind kanallarının birində televiziya proqramının aparıcısıdır. Subaydır.

## Filmoqrafiya
Barbara Palvin

**Barbara Pavlin** (; d. 8 oktyabr 1993) — Macarıstan modeli.

## Həyatı
8 oktyabr 1993-cü ildə Macarıstanda Budapeşt şəhərində anadan olub. Erkən yaşlarından musiqi və futbol hobbisinə çevrilib. Aqnes və Bens Pavlini ailəsində doğulub. Özündən böyük bacısı da var.

Barbara Palvini 13 yaşında Budapeşt küçələrində anası ilə gəzərkən bir model şirkətinin nümayəndəsi cənab Blajeli kəşf etdi. Hazırda da onun meneceridir. Blajeli Barbara Palvini test çəkilişlərə dəvət etdi. 2006-cı ildən Palvin Asiyada işlədi və yapon jurnalı Spur üçün foto çəkilişlərə qatıldı.

2009-cu ildən beynəlxalq model agentliyi İMG ilə əməkdaşlığa başladı və bu onun karyerasında dönüş nöqtəsi oldu. Həmin il Palvin Jalousi jurnalının aprel ayına fotolar çəkdirdi, italyan jurnalı Vogue üçün fotosessiya etdirdi, fransız jurnalə LOfficiel üçün qapaq fotosu təqdim etdi.

Ancaq Barbaranın əsas çıxışı 2010/2011 Milanada keçirilən payız-qış kolleksiyasına həsr edilmiş Prada moda şousu oldu. Bu hadisəni onun karyerasının zirvəsi hesab etmək olar. Nəticə olaraq Barbara Miu Miu, Nina Ricci, Giles, Louis Vuitton kimi moda evlərinə dəvət edilməyə başladı. 2010-cu il Paris moda həftəsi zamanı Vivienne Westwood, Chanel təqdimatına qatıldı.

2013-cü ildə Barbara Palvin model saytlarından birinin keçdirdiyi "The Money Girls" reytinqinə görə 23-cü yeri tutdu.
Şimal dəniz pişiyi

**Şimal dəniz pişiyi**() — Qulaqlı suitilər fəsiləsinə aid növ. Bu növ ilk dəfə Karl Linnem tərəfindən ətraflı məlumat verilmişdir. Onlara il dəfə 1742-ci ildə Berinq adasında rast gəlinmişdir.

## Görünüşü
Erkəklər dişilərə nisbətən iri olurlar. Erkəklərin uzunluğu 2,2 metr, çəkisi isə 330 kq olur. Dişilərin isə çəkisi 70 kq, uzunluğu isə 1,4 metr olur.

Xəzinin rəngi onun yaşından asılı olaraq fərqlənir. Körpələrin rəngi nisbətən tünd olur. Albinod balalalara rast gəlinir ki, onlar faktiki kor olurlar. Demək olar ki yaşlı albinostlara rast gəlinmir. Səbəb onların həyat qabiliyyətli olmamasıdır. Erkəklər açıq rəngə malik olurlar, bu səbəbdən onların xəzləri qiymətli sayılırdı. Dişilər isə gümüşü rəngdə olur.

## İllik həyat dövrü
İllik dövr ərzində onların təyatını 5 dövrə bölmək olar:
* Qış dövrü (dekabr aprel): fərdlər əsasən açıq dənizdə olurlar, sahildə tək-tük dəniz pişiklərinə rast gəlinir. olur.
* Çütləşmədən əvvəlki dövr (may — iyun): Çütləşməyə hazırlıq dövrü olur. Bu zaman erkəklər sahil ərazilərinə sahib olurlar.
* Çütləşmə dövrü (iyun-iyul): bu zaman sahildə çoxlu boğaz dişilər olur. Bu ərəfələrdə balalar doğulur. Çütləşmə dövrü başlayır.
* Çütləşmədən sonra ki dövr (avqust): Bu ərəfələrdə artıq hormonal güçünü itirən fərdlər sahiləri tərk edirlər.
* Payız dövrü (sentyabr-noyabr): Dişilər balalarını süddən kəsirlər. Fərdlər arasında ikinci ehtiras dövrü başlayır. Yenidən hərəmxanalar təşkil edilir. Bir müddət sonra isə onlar tədricən cənuba gedirlər.

### Çoxalması
Yetkinlik yaşına erkəklər 7–8 yaşında çatır. Çoxalma zamanı onlar sahillər yerləşmə yeri müəyyən edirlər. Erkəklər hərəmxanaya sahib olurlar. Dişilərə sahib olmaq üçün döyüşürlər baş verir. Bu döyüşlər bəzən ölümlə bitir. Dişilər öz balalarına bir necə qayğılarına qalır. Maksimal 4–5 ay, ortalama isə 3–4 ay müddətində qayğı göstərir.

## Populyasiyanın hazırkı vəziyyəti
2014-cü ilə olan məlumata görə, onların sayı 1,29 milyon başdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rusiyanın onurğalı heyvanları. Dəniz pişikləri.
Aqnes Mariya Klerk

**Aqnes Mariya Klerk** (, ) — astronom, astronomiya aid kitabların müəllifi.

## Həyatı
Aqnes Mariya Klerk 10 fevral 1842-ci ildə İrlandiyada Skibberendə anadan olub. Elmi müzakirələrin getdiyi bir evdə böyüyən Aqnes Mariya kiçik yaşlarından etibarən riyaziyyat və astonomiya elmlərinə böyük maraq göstərmişdi. Atası Con Villis Klerk həvəskar bir elm coşqusu ilə hər üç övladını aktiv olaraq oxumağa yönləndirmişdi. Evindəki laboratoriyada kimya təcrübələri aparan Con Villis Klerk həyət bağçasında bir teleskop da qurmuşdu.

Klerkin bütün övladları evdə təhsil aldılar, latın, yunan dillərini öyrəndilər, riyaziyyat və astronomiya biliklərini mənimsədilər. Astronomiya Mariya Klekin daha çox diqqətini çəkmişdi və hələ 15 yaşında ikən bir astronomiya tarixi yazmağa başlamışdı.

1867-ci ildən etibarən Aqnes Mariya anası və bacısı Ellen ilə qış aylarını İtalyanın Florensiya şəhərində keçirməyə başladılar. Aqnes Mariya burda zamanının çox hissəsini kitabxanalarda keçirir və elmi biliklərə olan aclığını doyurmağa çalışırdı.

Klerk ailəsinin Londona yerləşdiyi 1877-ci ilində Aqnes Mariya ilk əhəmiyyətli məqaləsini yayımladı. Edinburq Reviev jurnalında yayımlanan bu məqalənin başlığı "İtaliyadakı Kopernik" idi. Aqnes Mariyanın mütəmadi olaraq iştirak etdiyi bu jurnalda həyatı boyunca 55 məqaləsi dərc edildi. Astronomiyaya böyük həvəslə bağlı olduğu halda Aqnes Mariya heç bir zaman müstəqil müşahidələr aparmadı, bütün zamanını başqalarının astronomiyaya aid müşahidələrinin, araşdırmalarının nəticəsini xülasəyə çevirmək, qarşılaşdırmaq, şərh etmək və bunlara əsasən məqalələr yazmağa sərf etdi. Tamamilə nəzəri çalışmalar görməsinə baxmayaraq, Aqnes Mariya həmin dövrün qabaqcıl astronomları ilə məktublaşır və onlardan çox böyük hörmət görürdü.

"19-cu yüzilliyin astronomiyanın populyar bir tarixi" başlıqlı ilk kitabı 1885-ci ildə nəşr edildi. Bu kitab xalq üçün hazırlanmış ümumi bir kitab olmaqla yanaşı, astronomiya ilə məşğul olan insanların da diqqətini çəkdi və Aqnes Mariya böyük şöhrət qazandı. Həmin kitab günümzdə də standart mənbə kimi istifadə ediləcək qədər dəyərlidir. Aqnes Mariya 1888-ci ilin üç ayını şotlandiyalı astronom David Qill və yoldaşının qonağı kimi Cənubi Afrikada keçirdi. Orada ilk dəfə olaraq özünə təsir edən ulduzların spektrlərini görmək üçün rəsədxanada müşahidə apardı.

Aqnes Mariya Klerk 1907-ci ildə vəfat edib. Buna qədər astronomiyaya aid yazılarını davam etdirib. Daha sonrakı kitabları "Ulduzlar sistemi" (1890) , "Astrofizika problemləri" (1903), "Modern kosmoqoniya" (1905) adlı kitabları idi.

Aqnes Mariya kitablarına və jurnallardakı məqalələrinə əlavə olaraq Britaniya Ensiklopediyasının 11-ci nəşrində 30 astronomun bioqrafiyası ilə birlikdə əsas astronomiya məqaləsini də hazırlayaraq astronomiya tarixinə böyük töhfə vermişdi.

Aqnes Mariya Klerk astronomiya sahəsindəki kitabları ilə müxtəlif müzakirəli məsələləri ortaya qoyub, müşahidə edən astronomlar üçün parlaq bir mənbə təqdim edib. 1893-cü ildəki elmi yazılarına görə Astronomiya Kral Dərnəyi 1903-cü ildə Aqnes Mariyanı fəxri üzvlüyə qəbul edib. Aydakı bir kraterə də Aqnes Mariya Klerkin adı verilib.

## İstinadlar
Ramiz Zeynalov

**Ramiz Zeynalov** () — Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin rəisi, polis general-mayoru.

## Həyatı
Zeynalov Ramiz Məhəmmədəli oğlu 1951-ci il fevralın 19-da Tovuz rayonunun Qovlar qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1968-ci ildə Qovlar qəsəbəsi orta məktəbini, 1973-cü ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu (indiki ADİU), 1985-ci ildə isə SSRİ Daxili İşlər Nazirliyi Polis Akademiyasının Rostov filialını bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1973-cü ildə Dövlət Plan Komitəsinin Elmi-Tədqiqat İqtisad İnstitutunda elmi işçi kimi başlamışdır. 1974–1975-ci illərdə sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur. 1975-ci ildən yenidən həmin institutda fəaliyyətini davam etdirmişdir.

1976-cı ildə daxili işlər orqanlarında işə qəbul edilmişdir. 1976-cı ildən Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyində inspektor, Cinayət Axtarışı İdarəsində əməliyyat müvəkkili, baş əməliyyat müvəkkili, bölmə rəisi, şöbə rəisi, Baş Nəqliyyat Polis İdarəsi rəisinin əməliyyat üzrə müavini, həmin idarənin rəisi, 1994-cü ildə isə Azərbaycan Respublikası DİN Xüsusi İnspeksiyasının rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 1994-cü ilin avqust ayından Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin rəisidir.

### Ailəsi
Ailəlidir, 1 övladı, 3 nəvəsi var. Tovuz Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı Tofiq Zeynalovun qardaşıdır.

## Təltifləri
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyun 2003-cü il tarixli Fərmanı ilə "polis general-mayoru" rütbəsi verilmişdir. 1995-ci ildə "İgidliyə görə" medalı, 2006-cı ildə isə "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Nikşiç

**Nikşiç** () — Monteneqroda şəhər. Nikşiç vadisində, Trebyesa dağının ətəyində yerləşir. Nikşiç paytaxt Podqoritsadan sonra Monteneqronun ikinci ən böyük şəhəri və vacib sənaye mərkəzidir. Sahəsi 2.065 km² olan Nikşiç bələdiyyəsinin mərkəzidir.

## Ad

Klassik antik dövrdə Nikşiç ərazisi Endirudininin İlliriya qəbiləsinin məskunlaşdığı yer idi və mənbələrdə Anderba və ya Enderon kimi tanınırdı. Roma imperiyası eramızın IV əsrində hərbi düşərgə (*castrum Anderba*) tikmişdir, hansı ki ostroqotların *Anaqastum* qalası kimi tanınırdı (eramızın 459-cu ilindən sonra). Bölgədə slavyanların məskunlaşmasından sonra Anaqastum slavyan *Onoqoşt* adlandırıldı, hansı ki, orta əsrlərdə qəsəbənin və *jupa* (*župa***,** qraflıq) adı idi. Onoqoşt XV əsrin ortalarında Monteneqro tayfası olan Nikşiçiyə əsasən Nikşiç adlandırıldı.
## Tarixi

## Əhali

## İqtisadiyyat

## İstinadlar
Plyevlya

**Plyevlya** () - Monteneqroda şəhər. Eyniadlı bələdiyyənin mərkəzidir. Əhalisi 30.786 nəfərdir.

## Tarixi

## Əhali

## İqtisadiyyat

## İstinadlar
Qalaktik il

**Qalaktik il** və ya **kosmik il** — Günəş sisteminin Süd yolu ətrafında tam bir dövrə vurması üçün lazım olan vaxt. Bir Qalaktik il təxminən 225–250 milyon Yer ilinə bərabərdir. Günəş sistemi Süd yolu qalaktikası ətrafında 828.000 km/saat sürətlə hərəkət edir.

Qalaktik il kosmik və geoloji zaman dövrlərinin başa düşülən olması üçün istifadə olur. Geoloji hadisələr arasındakı zaman fərqinin başa düşülməsində milyard il şkalası mane olur.

## Əhəmiyyətli hadisələr Gİ ilə
**Qeyd:** Aşağıda Gİ 225 milyon il olaraq götürülmüşdür.

### Keçmiş

### Gələcək
* **1 Gİ sonra:** Superqitənin yaranması
* **2–3 Gİ sonra:** Ayın Yerdən uzaqlaşması, Günəş tutulmasının baş verməməsi.
* **6 Gİ sonra:** Günəşin istiliyinin artmağa başlaması.
* **22 Gİ sonra:** Andromeda ilə Süd yolu qalaktikalarının toqquşması.
* **25 Gİ sonra:** Günəşin partlaması.
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hippokamp

**Hippokamp** — Neptunun kiçik peyklərindən biridir.Diametri təxminən 18&nbsp;km-dir. 1 iyul 2013-cü ildə Hippokamp peykinin kəşfi ilə Neptunun bilinən peyklərinin sayı artaraq on dördə çatdı. Peyk o qədər qaranlıq idi ki,1989-cu ildə Voyacer 2 kosmik zondunun uçuşu zamanı müşahidə olunmamışdır. Onu SETI inistitundan olan Mark R. Şovalter 2004-2009-cu illərdə Habbl kosmik teleskopu vasitəsilə çəkilmiş arxiv fotoşəkillərinin analizi nəticəsində tapmışdır.

## Kəşf
Mark Hippokamp peykini 1 İyul 2013-cü ildə Habbl kosmik teleskopunun 2009-cu ildə çəkdiyi Neptunun halqasının qövslərinin şəkillərini araşdırarkən kəşf etmişdir. O orbital hərəkətləri öyrəmək üçün panoramlama üsuluna bənzər üsuldan istifadə etmişdir.

Hippokamp Neptunun bilinən on dördüncü peykidir və ilk dəfə 1 iyul 2013-cü ildə kəşf edilmişdir.

## Mənşə
Neptunun ən böyük peyki olan Triton retroqrad (tərs dönən) və maili orbitə malikdir. Bir fərziyyəyə görə Neptun bu peyki orijinal peykləri formalaşandan sonra Koyper qurşağından tutmuşdur.Bu hadisə səbəbindən bəzi artıq mövcud olan peyklərin orbitləri yerlərini dəyişdi,nəticədə bəzi peyklərin atılmasına gətirib çıxartdı və toqquşaraq məhv olmasına səbəb oldu. Hesab edilir ki, Neptunun hazırkı daxili peykləri Tritonun orbiti nəhəng yavaşlama ilə dairəvi şəkil alandan sonra dağıntılardan əmələ gəlmişlər.

## Xarici keçidlər
*Günəş sisteminin tədqiqi 
*Neptunun yeni peykinin kəşfi 
*S/2004 N 1 Neptunun peyki
Hidra (əfsanəvi varlıq)

**Hidra**, Yunan mifologiyasında izah edilən çox başlı bir məxluq.

Argolis antik şəhərində, Lerna bataqlıqlarında yaşayan çox başlı bir canavarın adıdır. Hydranın nəfəsi bir insanı öldürəcək qədər zəhərliydi. Bu canavarın öldürülməsi Heraklın on iki vəzifə arasında 2-ci sırada yer alan vəzifədir. Atası Typhon və anası əjdahaların ilahəsi Ehidna (bəzi mənbələrdə anası Stiks (okeanida)) olan Hidra Lerna gölündəki yuvası, ölümdən sonrakı dünya ilə insanların dünyası arasındakı qapının ağzında yer almaqda olub, Hidra isə bu qapının nəzarətçi vəzifəsini yerinə yetirirdi. Hidra öldürülməsinin çox çətin olmasının səbəbi kəsilən hər bir başın əvəzinə iki dənəsinin çıxması idi.

Herakl bu əjdaha ilə qarşılaşmadan əvvəl bataqlıq içərisində zəhərli qaz və dumanlarla örtülü Hidra yuvasının girəcəyində, ağzını və üzünü bir örtük ilə örtərək özünü qorumuştur.Canavar ilə qarşılaşıb vuruşmağa başlayan Herakl bir müddət sonra, kəsdiyi başların yerinə davamlı yenilərinin çıxdığını görəndə əslində boşuna döyüşüb yorulduğunu hiss etmiş və tam ümidsizliyə qapılmağa başladığı. Anda köməyinə İolaus (Heraklın qardaşı oğlu) yetişir.

Güman edildiyinə görə, o anda Afina (mifologiya)da köməyi ilə canavarın kəsilən başlarının bir daha yaranmaması üçün boyunlarının məşəl ilə yandırılmasını fikirləşər və dərhal orada yandırdığı məşəli Herakla verər. Bu məşəl sayəsində kəsdiyi başların yerini dağlayaraq əjdaha öldürməyi bacaran Herakl, Hidra kəsdiyi başlarından birini bir kisədə saxlayaraq, onun zəhərli qanını daha sonrakı vəzifələrində ox istifadə etmiş beləcə, bu oxların vurduğu yaraların sağalmaz bir hala gəlməsini təmin etmişdir

## İstinadlar
Medhi Benatia

**Medhi Əmin Əl-Müttəqi Benatia** () — Bundesliqa təmsilçisi Bavariya FK-da çıxış edən mərkəz yarımmüdafiəçisi.

## Həyatı
Medhi Benatia 1987-ci il aprelin 17-də dünyaya göz açmışdır.

## Karyerası
Öz karyerasına Fransanın Olimpik Marsel FK-da başlamışdır. Cəmi iki il sonra İtaliyanın Udineze FK-a transfer olunmuş, burada 3 mövsüm keçirdikdən sonra Roma FKnın heyətinə cəlb olunmuşdur. Sonradan **İtaliya A Seriyası**nda diqqətləri özünə yönəltməyi bacaran futbolçu 26 milyon avro qarşılığında Bavariya FK-a keçmiş və elə ilk mövsümdəcə çempionluq sevinci yaşamışdır.

## İstinadlar
Udineze FK

**Udineze Futbol Klubu** İtaliyanın eyniadlı şəhərini təmsil edən bir komandadır. Hazırda Seria A-da mübarizə aparır.1896-cı ildə təsis olunan klub hazırda yüksək dəstədə çıxış edən ikinci ən köklü klub sayılır. Ev oyunlarını 41 min tamaşaçı tutumuna malik **Stadio Friuli** arenasında keçirir. Ağ-qara formada çıxış edir.
Təkmilətül-əxbar

**Təkmilətül–əxbar**, **Təkmilət əl–əxbar** () — Xacə Zeynalabidin Əli Əbdi bəy Şirazi tərəfindən 1570–ci ildə Ərdəbildə fars dilində qələmə alınmış, Adəm peyğəmbərin zamanından miladi 1570–ci ilədək olan hadisələrdən bəhs edən ümumi tarix əsəri.

## Mənbə
# II. История. — A. Всеобщая история, стр. 405–406. // Ч. А. Стори. — Персидская литература. Био-библиографический обзор. В трех частях. Перевел с английского, переработал и дополнил Ю. Э. Брегель. Часть I. Кораническая литература, всеобщая история, история пророков и ранний ислам. Ответственный редактор Ю.Э. Борщевский. Москва: Главная редакция восточной литературы, 1972, 699 стр. (от 1 до 698)
# В. История Ирана: (11) Сефевиды, стр. 857. // Ч. А. Стори. — Персидская литература. Био-библиографический обзор. В трех частях. Перевел с английского, переработал и дополнил Ю. Э. Брегель. Часть II. История Ирана, Курдистана, Средней Азии, Афганистана, Турции, Кавказа, Арабских стран, Европы и Америки, Китая и Японии. Ответственный редактор Ю.Э. Борщевский. Москва: Главная редакция восточной литературы, 1972, 616 стр. (от 699 до 1314)
# Takmilat al-akhbār: tārīkh-i Ṣafavīyah az āghāz tā 978 Hijrī-i Qamarī. Taṣnīf-i ʻAbdī Bayg Shīrāzī (Navīdī) ; bā muqaddamah, taṣḥīḥ va taʻlīqāt-i ʻAbd al-Ḥusayn Navāyī. Chāp-i 1. Tihrān: Nashr-i Nay, 1369 [1990 AD], 275 s.
# Xacə Zeynalabidin Əli Əbdi bəy Şirazi. Təkmilətül–əxbar (Səfəvi dövrü — Şah İsmayıl və Şah Təhmasib dövrlərinin tarixi). Fars dilindən tərcümə, müqəddimə və şərhlərin müəllifi: Əbülfəz Haşım oğlu Rəhimli. Elmi redaktor: Vaqif Piriyev. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 1996, 200 səhifə. ISBN 5806604365

## Qeydlər




## İstinadlar
Sayma nerpası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü. Vaxtı ilə Ansilovo gölü Baltik dənizi ilə əlaqə itmişdir. Bu səbəbdən 9000–8000 il əvvəl yarımnövə çevrilmişdir.

## Yayılması və sayı
Bu yarımnöv Finlandiya ərazisində yaşayan yeganə emdemin məməli növüdür. 2014-cü ildə onların sayı 310 baş təşkil etmişdir. Əz az say göstəricisi 1990-cı ildə müəyyən edilmişdir. Cəmi 180 baş. Müəyyən edilmişdir ki onlar arasında cəmi 90 başı çütləşmə üçün yararlıdır. 2024-cü ildə dövlət proqramına əsasən onların sayını 400 başa çatdırmaq planlaşdırılır.

## Bioloji xüsusiyyətləri
Bu növə daxil olan fərdlərin uzunluğu — 130–145 sm, çəkisi isə 50–90 kq olur. Bununla belə daha irilərinə də rast gəlinir. 2006-cı ildə uzunluğu 154 sm, çəkisi 124 kq olan suiti aşkarlanmışdır.

Xəzi əsasən tünd boz olur. Bəzi hallarda qaralarına rast gəlinir. Bu yagımnövün kəllə qurulumu fərqlənir. Belə ki kəllələri enli, çənələri isə qısadır. Beynləri nisbətən iridir.

## Çoxalması
Onlar yetkinlik yaşına 4–5 ilində çatırlar. Üç il ərzində dişilər iki dəfə bala verir. Balalar fevralın sonunda doğulur. Yeni doğulan körpənin çəkisi 5 kq təşkil edir.

## Həyat tərzi
Sayma nerpası ömrünün 65–85% suda keçirirlər. Onlar suyun altında 20 dəqiqə qala bilirlər. Burada onlar qısa müddətli yuxuya gedirlər. Orta ömür müddətləri 20 il, bəziləri isə 30 il yaşaya bilir.

Sayma nerpası əsasən balıqlarla qidalanır. Gün ərzində bir necə kq təşkil edir. İllik qida rasionu 1000 kq-dır. Göldə onları qida ilə təmin etmək üçün torla ov qadağan edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Spirkin Oseredok

**Spirkin Oseredok** — Xəzər dənizində yerləşən ada.

Ada Volqa çayının deltasında yerləşir. Qazaxıstan sahillərindən 700 metr aralıda yerləşir. Adanın uzunluğu 5,2 km, maksimal eni 3,9 km təşkil edir. Ada inzibati cəhətdən Qazaxıstanın Atıraus vilayətinə daxildir.

## Mənbə
* Kazakhstan — Islands
* GeoNames
Tecen çayı

**Tecen çayı**( qədim İran dilində tačani- «axan qol», **Herirud**un orta və yuxarı axarı,  [harɛrʊd])— İran, Əfqanıstan və Türkmənistan ərazisindən axan çay. Uzunluğu — 1150&nbsp;km.

## Hidroqrafiyası

## Xarici keçidlər
Atner Xuzanqay

**Atner Petroviç Xuzanqay** (doğ. 8 oktyabr 1948)—çuvaş filoloqu, ədəbiyyat tənqidçisi, publisist, çuvaş milli hərəkatının nümayəndəsi.

## Həyatı
Çuvaşıstanın Xalq şairi Pyotr Xuzanqay və SSRİ Xalq artisti Vera Kuzminanın ailəsində anadan olub. Sankt-Peterburq Dövlət Universitetini bitirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Çuvaşlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycanın birinci xanımı

**Azərbaycanın birinci xanımı** — Azərbaycan Prezidentinin həyat yoldaşı. Birinci xanımlıq rəsmi post deyil, yaxud da vəzifəyə təyin edilmir. Birinci xanım, adətən, prezidentin həyat yoldaşı olur. Birinci xanım prezidentlə birlikdə, yaxud təkbaşına bir sıra rəsmi tədbirlərdə iştirak edir, həmçinin prezidenti təmsil də edir.

## Birinci xanımların siyahısı

## Qeydlər

## Həmçinin bax
* Azərbaycan dövlət başçılarının siyahısı

## İstinadlar
Gre-No-Li

**Gre-No-Li** — Isveçdən olan üç futbolçunun ləqəbi, onların soy adlarının ilk hərflərindən düzəldilibː Qunnar '''Gre'''n, Qunnar '''No'''rdal və Nils '''Li'''dholm. Onları 1950-ci illərdə İsveç milli futbol komandası və İtaliyanın Milan klubunda çıxış edərkən belə adlandırırdılar.

## Tarixi
Üçlük Londonda keçirilən 1948 Yay Olimpiya Oyunlarında İsveçə qızıl medal qazandırmışdır. Bu uğurdan sonra oyunçuların üçü də Milan komandasına transfer olmuşdur və 1949-50 mövsümdə Milan komandası 38 oyuna 71 qol vura bilmişdir (Qren və Lidholm 18, Nordal isə 16 qol vurmuşdular). 1950-1951 sezonu bu oyunçuların ən uğurlu mövsümü sayılır, çünki onlar Skudettonu qazanmışdılar. Lidholm və Nordal bu titulu həmçinin 1955 ildə də qazana bilmişdilər, Lidholm, Qren və Nordal klubu tərk etdikdən sonra daha iki dəfə İtaliya çempionatının qalibi olmuşdular. Nordal üçün İtaliya xüsusilə uğurlu oldu, çünki o, 1949-1955-ci illərdə keçirilən altı mövsümün beşində ən yaxşı bombardiri olmuşdur.

Gre-No-Li 1953-cü ildə Qunnar Qrenin Fiorentinaya keçidindən sonra dağılmışdır.

## İstinadlar
Bık (Samara çayının qolu)

**Bık** — Ukraynada çay, Samara çayının sol qolu  
## Haqqında
Bık çayı - Donetsk vilayərinin şimal-qərbindən və Dnepropetrovsk vilayətinin şərqindən axır. Bık çayı şəhər tipli  qəsəbə olan Petpopavlovka yaxınlığında Samara çayına tökülür. Çayın uzunluğu 108&nbsp;km, hövzəsi 1430 kv. km.-dir. Bık çayı Samara-Dnepr-Qara dəniz su sisteminə daxildir. Çayın cənubunda və onun yuxarı hissəsində Dobropolye şəhəri yerləşir.

Şəhər tipli qəsəbələr olan Svyatoqorovka, Petropavlovka qəsəbələri, Qanevka, Krivorojye, Slavyanka, Troitsa kəndləri Bık çayının sahillərində yerləşir.

## İstinadlar
Durnev

**Durnev** — Xəzər dənizində yerləşən ada.

Ada Xəzərdə yerləşən Myortvıy Kultuk körfəzindən qərbdə yerləşir. İnzibati cəhətdən Manqistau vilayəti ərazisinə daxildir.

## Kartoqrafiya
Durneva, ehtimal ki, Xəzər dənizinin ilkin xəritələrində İle des Cygnes (Qu adası) kimi görünən adadır. Adanın ilk dəqiq xəritəsini 1719-cu ildən 1727-ci ilədək Xəzər dənizini tədqiq edən Fyodor İvanoviç Soymonov 1719-cu il Xəzər ekspedisiyası zamanı çəkib.

## Mənbə
* Durnev Araldary, Kazakhstan
* GeoNames

## İstinadlar