open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ədəbi portretlər (kitab, 2013)

**Ədəbi portretlər** — marksist jurnalist-yazar Məmməd Süleymanovun ikinci kitabıdır.

## Haqqında
Fransız yazıçısı Andre Moruanın (1885-1967) əsərinin adına müvafiq adlandırılan “Ədəbi portretlər” kitabında müxtəlif dövrlərdə yaşamış yazıçı və şairlərin bioqrafiyasının konkret dövründən və ya ayrıca götürülmüş əsərindən bəhs olunur. Kitab 19 əsr əvvəl yaşamış filosof-imperator Mark Avrelinin “Düşüncələr” əsəri ilə başlayır və müasir yazıçı Ameli Notombun “Sulfat turşusu” romanı haqqında qeydlərlə tamamlanır. Bəzi müəlliflər (Qabriele D`Annuntsio, Karl Kraus, Kurtsio Malaparte, Ernesto Kardenal
və b.) barədə Azərbaycan dilində ilk dəfə bu kitabda yazılmışdır.

## İstinadlar
Zeyvə bələdiyyəsi

* Zeyvə bələdiyyəsi (Goranboy) — Goranboy rayonunda bələdiyyə.
* Zeyvə bələdiyyəsi (İsmayıllı) — İsmayıllı rayonunda bələdiyyə.
Mehdili bələdiyyəsi

* Mehdili bələdiyyəsi (Bərdə) — Bərdə rayonunda bələdiyyə.
* Mehdili bələdiyyəsi (Kürdəmir) — Kürdəmir rayonunda bələdiyyə.

## Həmçinin bax
*Mehdili
İmoko Volley Konegliano QVK

**İmoko Volley Konegliano** — 2012-ci ildə yaradılmış İtaliya qadın voleybol klubudur. Yarandığı ildən etibarən ölkəsinin yüksək liqasında çıxış edən komanda ilk mövsümdəcə Seriya A1-in finalına qədər çıxa bilmişdir.

## Heyəti
*2013-14 mövsümü üçün*
{| bgcolor="#ffffff"; cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border:#abd5f5 solid 1px; border-collapse: collapse;"
* 3.  Carli Lloyd
* 5.  Aleksandra Klineman
* 6.  Valentina Fiorin
* 7.  Karlotta Daminato (L)
* 8.  Berit Kauffeldt
* 9.  Melissa Dona
* 10. Monica De Cennaro (L)
* 13. Raffaella Salloni 
* 14. EmiliYa NikoLova
* 15. Marta Bechis
* 16. Kristina Barcellini
* 17. Valentina Tirozzi
* 18. Cenni Barazza

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt 
*The-sports.org Profili
Elabad

* Elabad (Ağsu) — Ağsu rayonunda kənd.
* Elabad (İsmayıllı) — İsmayıllı rayonunda kənd.
Çəmənli (İsmayıllı)

**Çəmənli** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Qalacıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 30 iyun 2009-cu il tarixli 851-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə İsmayıllı rayonunun Qalacıq kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibində mövcud olan yaşayış məntəqəsi Çəmənli kəndi adlandırılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## Əhalisi
Əhalisi 290 nəfərdir ki onunda 143 nəfəri kişi, 147 nəfəri qadındır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarasu (Kürdəmir)

**Qarasu** — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun Qarasu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 26 dekabr 2006-cı il tarixli 217-IIIQ saylı qərarı ilə Şilyan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Şilyan kəndinin bir hissəsi Qarasu kəndi adlandırılmış və rayonun ərazi vahidləri siyahısına daxil edilmişdir.

## Toponimikası

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 3888 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Din
Kənddə Qarasu kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Düzqışlaq (Şəmkir)

**Düzqışlaq** – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 26 dekabr 2006-cı il tarixli 217-IIIQ saylı qərarı ilə Təzəkənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Təzəkənd kəndinin bir hissəsi Düzqışlaq kəndi adlandırılmış və rayonun ərazi vahidləri siyahısına daxil edilmişdir.

## Əhalisi
Kənd əhalisi 2093 nəfərdir ki, onunda 1016 nəfəri kişi, 1077 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.

## İstinadlar
Yenikənd bələdiyyəsi

* Yenikənd bələdiyyəsi (Neftçala) — Neftçala rayonunda bələdiyyə.
* Yenikənd bələdiyyəsi (Kürdəmir) — Kürdəmir rayonunda bələdiyyə.
* Yenikənd bələdiyyəsi (Qəbələ) — Qəbələ rayonunda bələdiyyə.
* Yenikənd bələdiyyəsi (Salyan) — Salyan rayonunda bələdiyyə.
* Yenikənd bələdiyyəsi (Samux) — Samux rayonunda bələdiyyə.
* Yenikənd bələdiyyəsi (Siyəzən) — Siyəzən rayonunda bələdiyyə.
Xostan Vəliyev

**Xostan Vəliyev** (tam adı: *Xostan Ələsgər oğlu Vəliyev*; ) — coğrafiya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Xostan Ələsgər oğlu Vəliyev 1932-ci ildə Zəngilan rayonunun Baharlı kəndində anadan olmuşdur. O, Bakı Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda oxuduqdan (1947–1950) sonra Zəngilan su təsərrüfatı idarəsində texnik-topoqraf (1950–1951) işləmişdir.

Xostan Vəliyev 1951–1956 illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Geologiya-Coğrafiya fakültəsində ali təhsil almışdır.

Xostan Vəliyev Azərbaycan hidrometeroloji xidmət idarəsinin neft daşları abservatoriyasında mühəndis, Səngi-Muğan meteoroloji stansiyasında rəis (1956–1963), Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) dosenti (1963–1968), Moskva Dövlət Universitetində baş elmi işçi (1969–1970) vəzifələrində çalışmışdır. Xostan Vəliyev 1970-ci idən ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin professoru işləmişdir. O, 1992–1996 illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Coğrafiya fakültəsinin dekanı olmuşdur.

Xostan Vəliyev 2008-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Xostan Vəliyev 1959-cu ildə AEA (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutu) Coğrafiya institutunun aspiranturasına qəbul olunmuş, 1963-cü ildə "Xəzərin Azərbaycan sahillərinin geomorfologiyası və dinamikası (şah dilindən Bəndovan burnunadək) mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək coğrafiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. O, 1986-cı ildə Azərbaycan EA (indiki AMEA akademik Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu) Coğrafiya institutunun ixtisaslaşmış elmi şurasında "Xəzərin Azərbaycan sahillərinin geomorfologiyası və dinamikası" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək coğrafiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. Xostan Vəliyev 1987-ci ildə professor elmi adını almışdır.

Xostan Vəliyev Moskva, Tallin, Kiyev, Vladi-Vostok, Novosibirsk və s. şəhərlərdə keçirilmiş beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda çıxış etmişdir.

Xostan Vəliyev 150-dən artıq elmi məqanin "Azərbaycan Respublikasının neft-qaz akvatoriyaları sahillərinin dinamikası və geomorfologiyası" əsərinin müəllifidir.

Xostan Vəliyev AMEA-nın akademik Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunda ixtisaslaşmış elmi müdafiə şurasının üzvü olmuşdur. O, 1981-ci ildə "Dünya okeanının qorunması və səmərəli istifadə edilməsi" Beynəlxalq komissiyasının üzvü seçilmişdir.

## Mənbə
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Şərq tarixi: Baharlılar. (I kitab, Bakı, 2013)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Şərq tarixi: Baharlılar (Ensiklopedik məlumat kitabı). (II kitab, Bakı, 2013)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Mirzə Vəli bəy ocağı (sələfləri, xələfləri). Bakı, 2015
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Xanlar xanı Bayram xan (sələfləri, xələfləri). Bakı, 2015
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Əlişəkər bəy nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Mirzə Vəli bəy və onun nəslinin tanınmış övladları. "Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri" (Doqquzuncu buraxılış). Bakı, 2014

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Vəliyevlər
* Baharlı oymağı
Cansu Tosun

**Cansu Tosun** () — Türk aktrisası, fotomodel.

## Həyatı
1988-ci ildə Almaniyanın Nürnberq şəhərində doğuldu. Orada peşəkar fotomodel kimi çalışdı. Televiziyada ilk rolu 2011–2012-ci illərdə yayımlanan "Küçük Hanımefendi" serialında Neriman oldu. 2012–2013-cü illərdə "Kayıp Şehir" serialında Zəhra rolunda çəkildi. 2013–2014-cü illərdə "Bugünün Saraylısı" serialında Ayşən rolunu ifa etdi.

## Filmoqrafiya
* *Küçük Hanımefendi* serialı (2011–2012)
* *Kayıp Şehir* serialı (2012–2013)
* *Bugünün Saraylısı* serialı (2013–2014)
* *İksir* filmi (2013)
* *Göç Zamanı* serialı (2016)
* *Familya* serialı (2016)
* *Bir Deli Sevda* serialı (2017)
* *Mehmetçik Kut'ül Amare* serialı (2018–2019)
* *I am you* filmi (2019)

## İstinadlar
Lüdviq Tik

**Lüdviq Yohan Tik** (; 31.5.1773, Berlin — 28.4.1853, Berlin) — alman romantizminin banilərindən hesab olunan şair, yazıçı, dramaturq, tərcüməçi və tənqidçi. Yena dərnəyinin əsas üzvlərindən biri.

## Həyatı
Lüdviq Tik 1773-cü ildə Berlin şəhərində sənətkar ailəsində anadan olmuşdur.

## Əsərləri
* Vilyam Lovell
* Dahi fermer
* Ehtiraslı Ulrix

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Lüdviq Tik — Qutenberq layihəsində
Yozef fon Eyxendorf

Baron **Yozef Karl Benedikt fon Eyxendorf** (; 10.3.1788, Lubovitz qəsri, Ratibor, Yuxarı Sileziya, Prusiya — 26.11.1857, Naysse, Yuxarı Sileziya, Prusiya) — Alman romantizmi dövrünün şair və yazıçısı.

Eyxendorf alman romantizminin ən dəyərli nümayəndələrindən biri hesab edilir və onun yaradıcılığı Almaniyada indiyədək öz populyarlığını qoruyur.

Yozef fon Eyxendorf Almaniyanın Halle-Vittenberq və Heydelberq universitetlərində təhsil almışdır.

## Əsərləri

### Nəsr
*"Payız sehri" (*Die Zauberei im Herbst*) (1808)
*"Hissiyyat və bu gün" (*Ahnung und Gegenwart*) (1815)
*"Mərmər heykəl" (*Das Marmorbild*) (1819)
*"Bir avaranın həyatından" (*Aus dem Leben eines Taugenichts*) (1826)
*"Heç nədən hay-küy" (*Viel Lärmen um nichts*) (1833)
*"Şairlər və onların dostları" (*Dichter und ihre Gesellen*) (1834)
*"Dürande qəsri" (*Das Schloß Dürande*) (1836)
*"Bəxtsiz ulduz" (*Unstern*) (1839)
*"Qaçırılma" (*Die Entführung*) (1839)
*"Dəniz səyahəti" (*Eine Meerfahrt*) (1841)
*"Bəxt cəngavərləri" (*Die Glücksritter*) (1841)

### Epos
*"Yulian" (*Julian*) (1853)
*"Lüsius" (*Lucius*) (1857)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eichendorff texts Qutenberq layihəsində 
* Joseph von Eichendorff Chronology — Göte İnstitutu
* 'Aus dem Leben eines Taugenichts' və 'Das Marmorbild' 
* ''Mondnacht'' (''Night of the Moon'')  
* "Mondnacht"ın təhlili 
* Eyxendorf: Bütün poemaları
FİFA Qızıl topu

**FİFA Qızıl topu** () — hər il əvvəlki sezonda liqalar və qitə kuboklarında ən yaxşı nəticələr göstərən futbolçuya verilən mükafat.

Mükafat 2010-cu ildə Qızıl top və FİFA İlin futbolçusu mükafatlarının birləşdirilməsi ilə yaranmışdır.

## Statistika

### Mükafatçılar

### Klublara görə mükafatçılar

## İstinadlar
Yunanıstan əhalisi

Bu məqalə Yunanıstan əhalisinin demoqrafik xüsusiyyətləri haqqındadır.

## Əhali sayının dinamikası və gender strukturu
[450px|thumb|right|[BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının 2005-ci ildə yayımladığı məlumatlar əsasında 1961-2008-cü illərdə Yunanıstanda əhali sayının dinamikası]]

MKİ-nin 2014-cü ilə olan təxminlərinə əsasən Yunanıstan Republikası əhalisinin sayına görə dünyada 240 ölkə arasında 81-ci yerdə dayanmaqdadır. Yunanıstan Milli Statistika Xidmətinin 1 yanvar 2013-cü il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Yunanıstan əhalisi 11.062.508 nəfərdir.

### Yaş strukturu
[450px|thumb|right|[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT-nin məlumatları əsasında 2005-ci ildə Yunanıstan əhalisinin yaş və cinsi strukturunu əks etdirən piramida]]

### Təbii artım

### Vətəndaşlıq üzrə
#### 2001-ci il siyahıyaalınmasına əsasən
450px|thumb|right|Vətəndaşı olduqları ölkələrə görə Yunanıstandakı əcnəbilər, 1998-ci il

#### 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən

## Etnik tərkib, dil və etiqad

300px|thumb|right|Yunanıstandakı linqvistiq azlıqların ənənəvi olaraq əhəmiyyətli dərəcədə olduqları ərazilər
Yunanıstan çoxdinli və çoxmillətli dövlətdir. 2011-ci ildə gerçəkləşmiş son rəsmi siyahıyaalınmaya əsasən ölkədə rəsmən qeydə alınmış əhalinin 8.43%-ni xarici ölkələrin vətəndaşları təşkil edir. Yunanıstan vətəndaşlarının əksəriyyəti etnik yunanlardan ibarətdir. Yunanlardan başqa bu ölkə vətəndaşları əsasən etnik türklərdən, slavyanlardan, arumınlardan və albanlardan, qismən isə ermənilərdən və qaraçılardan, az sayda isə digər etnik qruplardan ibarətdir.

1961–ci ildə 8 milyon 387 min nəfər olan Yunanıstan əhalisinin 7 milyon 960 min nəfərini və ya təqribən 95%–ni yunanlar, təqribən 150 min nəfərini slavyan–makedonlar, 115 min nəfərini türklər, 10 min nəfərə qədərini albanlar təşkil edirdi.

## Qeydlər




## İstinadlar
Azərbaycan qoruqlarının siyahısı

Azərbaycanda 10 milli park, 10 dövlət təbiət qoruğu, 2 qeydiyyatda olmayan qoruq,24 dövlət təbiət yasaqlığı, yaşı 100-dən yuxarı 2083 ağac, 37 geoloji və paleontoloji obyektlər və 15 min hektar endemik və qiymətli meşə növü sahələri vardır.

Respublikada xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin sahəsi 594939,1 hektardır və ümumi ərazinin 7%-ni təşkil edir.

Bununla yanaşı bir Qobustan Dövlət Tarixi-Bədii Qoruğu və Bakı Dənizkənarı Milli Park (ərazisi 80 hektar) fəaliyyət göstərirlər.

Respublika rəhbərliyinin Azərbaycanın təbii sərvətlərinin mühafizəsinə və inkişafına dair tələblərin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri şəbəkəsinin və həmin ərazidəki bioloji müxtəlifliyin qorunması sahəsində ardıcıl, məqsədyönlü və intensiv iş aparılır.

Artıq Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin müvafiq sərəncamları ilə Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğu, Pirqulu Dövlət Təbiət Qoruğu, İsmayıllı Dövlət Təbiət Qoruğu, Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruğu və İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu əraziləri 36,6 min ha. genişləndirilmiş və həmin qoruqların ümumi sahəsi 70,7 min ha çatdırılmışdır, Naxçıvan MR-da Ordubad Milli Parkı (12131 ha.) və Şahbuz Dövlət Təbiət Qoruğu (3139 ha.), Şirvan Milli Parkı (54374 ha.), Ağ-göl Milli Parkı (17924 ha.), Hirkan Milli Parkı (21435 ha.), Altıağac Milli Parkı (11035 ha.), Abşeron Milli Parkı (784 ha.), Eldar Şamı Dövlət Təbiət Qoruğu (1686 ha.), Qax rayonunda Qax Dövlət Təbiət Yasaqlığı (36836 ha.) yaradılmışdır.

{|class="wide" style="text-align: center"
|-style="background:#A8BDEC;"
| **Şəkil**
| **Qoruğun adı**
| **Yerləşdiyi rayon**
| **Sahəsi (ha)**
| **Yaradılma tarixi**
|-
| 150px
| Göygöl
| Göygöl 
| 6739
| 1925
|-
| 
| Qızılağac
| Lənkəran
| 88 400
| 1929
|-
| 
| Zaqatala
| Zaqatala
| 23 800
| 1929
|-
| 
| Türyançay
| Şəki 
| 22 500
| 1958
|-
| 
| Pirqulu
| Şamaxı
| 4274
| 1968
|-
| 150px
| Şirvan
| Şirvan
| 6232
| 1969
|-
| 
| Qarayazı
| Ağstafa
| 9568
| 1978
|-
| 
| Bəsitçay
| Zəngilan
| 107
| 1974
|-
| 150px
| İsmayıllı
| İsmayıllı
| 5778
| 1981
|-
| 
| Qaragöl
| Laçın
| 240 
| 1987
|-
| 
| İlisu
| Qax 
| 17 381
| 1987
|-
| 
| Şahbuz
| Şahbuz
| 3139
| 2003
|-
| 
| Eldar Şamı
| Samux
| 392
| 2004
|-
| 
| Korçay
| Goranboy
| 4833,6
| 2008
|-
İrgiz çayı

**İrgiz çayı** — Qazaxıstanın Aktübinsk vilayətində çay.

## Ümumi məlumat

İrgiz Turqay çayının sağ qoludur. Uzunluğu 593 km-dir.Muqocar dağlarının şimal yamaclarından öz mənbəyini götürür. Əsasən qar suyu ilə qidalanır. 

## İstinadlar
İstriya

**İstriya** (, , ) — Adriatik dənizində yarımada. Xorvatiyanın şimal-qərb hissəsində yerləşir. Yarımadanın az bir hissəsi Sloveniyaya və İtaliyaya məxsusdur.

## Ümumi məlumat
Adriatik dənizinin ən böyük yarımadalarından biridir. Yarımadanın şimal-qərbində Triest körfəzi, şərqində isə Kvarner körfəzi yerləşir.

Sahillərində olan iri xorvat şəhərləri: Pula — 57 460 nəfər (2011), Rovin — 13 647, Poreç — 10 448, Labin — 7 904, Opatiya — 7 850, Umaq — 7 769, Oazin — 4 986.
Adriatik sahillərində yarımadaya yaxın ərazidə Xorvatiyanın üçüncü ən böyük şəhəri olan Rieka yerləşir.

Sahillərində olan iri sloven şəhərləri: Koper — 23 726 nəf (2002), İzola — 10 381, Piran — 4 143 və Portoroj — 2 849.

Yarımada görməli yerləri, gözəl çimərlikləri və Venesiya stilli tikililəri ilə insanı özünə cəlb edir.

## Təbiəti

## Tarixi

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Туристический сайт об Истрии
* Официальный сайт Истрии
* Подробное описание Истрии и её городов
* Портал ИстрияНет
* Путеводитель по словенской части Истрии
Aleksandr Neydqardt

**Aleksandr İvanoviç Neydqardt ** (; 1784–1845) — Rusiya hərbçisi, Qafqaz canişini.

## Həyatı
Aleksandr İvanoviç Neydqardt 25 oktyabr 1784–cü ildə anadan olmuşdu.

Aleksandr Neydqardt 1842–1844-cü illərdə Qafqazın sərdarı olub. Onun vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasından sonra canişinlik təsis edilmişdir.1 yanvar 1845-ci ildə Hərbi Şuranın üzvü seçilmişdi.

Aleksandr Neydqardt 27 avqust 1845-ci ildə Moskva şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qafqaz canişinliyi

## Xarici keçidlər
Aud (Hindistan)

**Aud**(Avadh, Audh; , Awadh, Oudh) — Hindistanın şimalında tarixi əyalət.

## Tarixi
Bu əyalət öz adını qədim Koşala dövlətinin paytaxtı Ayodhyadan alıb.

Böyük Moğol İmperiyası dönəmində Aud bir söbə idi. I Səadətəli xan Audun müstəqilliyini elan edib, Aud nəvvablığını yaratdı. Bu nəvvablıq XVIII-XIX əsrlərdə iqtidarda oldu.

## Coğrafiyası
Bu tarixi əyalət Hindistanın şimalında qərar tutan müasir Uttar Pradeş ştatında yerləşirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sipahilər üsyanı (1857-1859)
* Cəlaləddin Mirzə Heydər xan

## Xarici keçidlər
Dövlətçilik

**Etatizm** ( – dövlət) —  fransızca "eta" sözündən yaranan dövlət mənasını ifadə edən anlayış siyasi-iqtisadi müstəvidə "dövlətçilik" anlamı.

## Ümumi məlumat
Fransızca "eta" sözündən yaranan, "etatizm" dövlət mənasını ifadə etməklə siyasi-iqtisadi müstəvidə "dövlətçilik" anlamı kimi, tətbiqini tapır. Termin olaraq XIX əsrin sonunda isveç burjua liberalı Nyuma Dro tərəfindən ədəbiyyata gətirilmişdir. İlk başlanğıcda dövlət mərkəziyyətçiliyi prinsipi mənasında, sonradan, imperializm dövründə burjua dövlətinin iqtisadi funksiyalarının güclənməsi ilə əlaqədar olaraq kapitalist ölkələrinin təsərrüfatının inkişafında dövlətin iqtisadi siyasətinin rolunu səciyyələndirən istilah kimi istifadə olunmuşdur.

## Mənbə
*Исмаилов Б.И., Газиев К.Ж. Политико – правовые доктрины эпохи глобализации: Монография. — Т.: ТГЮИ. — 2013. −213 с.
Tim Konuey

**Tim Konuey** (; 15 dekabr 1933 – 14 may 2019) — ABŞ aktyoru, "Oskar" mükafatı laureatı.

## Xarici keçidlər

*
Personaj

**Personaj** (,  — şəxsiyyət, üz) — tamaşanın, kinofilmin, kitabın, oyunun və s. xəyali , gerçək həyatda olmayan, yaşamayan  və ya yaşamamış;  gerçək həyatdakı bənzərini dəyişik xüsusiyyətlər saxlayan xəyali mübtəda.

Kitablarda yazarların yaratdığı xarakterlər, film qəhrəmanları, seriallardakı xarakterlər bu tip xəyali personajlardır. Bədii xarakterlərə nümunə olaraq, Indiana Cons, Lara Kroft, Hörümçək adam, Supermen, Dirk Pitt, Betmen, Tom və Cerri, Tviti və Silvester göstərilə bilər.

Araşdırmaçı yazar Blakey Vermulenın araşdırmasına görə, ədəbi xarakterlərə əhəmiyyət vermənin, əslində digər insanlara, xüsusilə də xaricilərə əhəmiyyət verməkdən çox fərqli olmadığı ortaya qoyulur.

## Ədəbiyyat
•  Dramatica: A New Theory of Story by Fourth Edition, Screenplay Systems, 2001; Tenth Anniversary Edition, Write Brothers, 2004, ISBN 0-918973-04-X
Feyzabad (Hindistan)

**Feyzabad**(, , ) —  Hindistanın Uttar Pradeş ştatında şəhər. Eyni adlı dairənin mərkəzi.

**Fayzabad** (hind dilində:फ़ैज़ाबाद, urdu dilində:فیض آباد, ingilis dilində:Faizabad) — Hindistanın Uttar-Pradeş ştatının şimal-şərqində şəhər. Eyni adlı dairənin inzibati mərkəzi.

## Coğrafiya və iqlimi
Fayzabad şəhəri Laknaudan 128&nbsp;km şərqdə, Allahabaddan 165&nbsp;km şimalda, Varanasidən 200&nbsp;km şimal-qərbdə, Qxaqxra şayının sahilində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 96 metr yüksəklikdə yerləşir..

Ən isti ayları - aprel ayından iyun ayınadək olan dövrdür (orta aylıq və maksimum temperatur 36&nbsp;°C -dən 42&nbsp;°C - yədəkdir.  Ən soyuq ayları dekabr və yanvar aylarıdır (orta və minimum temperatur 6&nbsp;°C -dən 7&nbsp;°C - yədəkdir. Yağıntı mövsümü iyul ayından sentyabr ayınadək davam edir. Yağıntının orta illik norması 880&nbsp;mm-dir.

## Tarixi

## Əhalisi

## Qalereya

Fayl:Faizabad.jpg|Şəhərin mərkəzi
Fayl:Avadh university faizabad.jpg|Avadh University
Fayl:Fzdrly stn.jpg|Feyzabad dəmiryol stansiyası


## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Xosep Bartomeu

**Xosep Mariya Bartomeu Floreta** () — biznesmen, tacir, sahibkar. 

## Həyatı
6 fevral 1963-cü ildə Barselonada doğulub.

## İstinadlar
Tengiz Abuladze

**Tengiz Yevgeniyeviç Abuladze**(; ) — sovet kinorejissoru, pedaqoqu. SSRİ xalq artisti (1980).

## Həyatı

Tengiz Yevgeniyeviç Abuladze 31 yanvar 1924-cü ildə Gürcüstanın Kutaisi şəhərində anadan olmuşdu. Şota Rustaveli adına Tbilisi Teatr İnstitutunda oxumuşdu.

Tengiz Abuladze Giorgi Leonidzenin eyni adlı hekayələr toplusu üzrə “Arzu ağacı” bədii filmini çəkmişdir. Yazıçı burada uşaqlıq dövrünün əhvalatlarını xatırlayır, böyüdüyü mühiti təsvir edir, özünə yaxın olan adamları hekayələrinin personajlarına çevirir.

Tengiz Abuladze müxtəlif hekayələrinin (“Pupala”, “Tsitsikore”, “Marita” və s.) qəhrəmanlarının əhvalatlarını ümumiləşdirir, yeni personajlar daxil edir, bir çox epizodları dəyişdirir. Məsələn hekayədə kənddən didərgin düşmüş Marita dərd çəkməkdən ölür, filmdə isə rəhmsiz avam camaat onunla haqq-hesab çəkir. Lakin filmdə Leonidzenin əsərinin əsas fikir xətti
saxlanmışdır.

### Gəncliyi və ilk filmləri

1955-ci ildə Tengiz Abuladze və Rezo Çxeidze debüt filmləri «Maqdanın eşşəyi» ilə gürcü kinematoqrafiyasında yeni mərhələnin açılışını etdilər. Həmin dövrdə çəkilən filmlər neorealizm estetikasının prinsipləri əsasında qurulurdu. Rejissor R.Çxeidzenin müharibə mövzusunda çəkdiyi «Əsgər atası» filmini postsovet məkanında görməyən yoxdur. Bu filmdə aktyor Serqo Zakariadze oynadığı rolla tipik gürcü obrazını yaratmışdı. (Zakariadze bu roluna görə Kann festivalında «ən yaxşı kişi rolu» nominasiyasının qalibi olub). Uzun illər Zakariadzenin qəhrəmanı bütün sovet kinosunda gürcü mənşəli personajlar üçün etalona çevrilmişdi. Hətta müasir dövrümüzdə də rus kinosu bu etalondan istifadə etməkdədir.

Tengiz Abuladze və Otar İoselianinin filmləri isə gürcü kinematoqrafiyasını dünya kino arenasına çıxartdı. İoselianinin, demək olar ki, bütün filmləri tamaşaçılar və kino tənqidçiləri tərəfindən alqışlandı.

1972-ci ildə Rustaveli adına Tbilisi Teatr İnstitutunda kino fakültəsi açılır. Bir müddət sonra isə teatr institutunun adı dəyişdirilib Tbilisi Teatr və Kino İnstitutu adlandırılır.

## İstinadlar
Qaradeyin bələdiyyəsi

* Qaradeyin bələdiyyəsi (Ağdaş) — Ağdaş rayonunda bələdiyyə.
* Qaradeyin bələdiyyəsi (Qəbələ) — Ağdaş rayonunda bələdiyyə.
Hacıalılı bələdiyyəsi

* Hacıalılı bələdiyyəsi (Qəbələ) — Qəbələ rayonunda bələdiyyə.
* Hacıalılı bələdiyyəsi (Samux) — Samux rayonunda bələdiyyə.
* Hacıalılı bələdiyyəsi (Tovuz) — Tovuz rayonunda bələdiyyə.

## Oxşar

* Hacallı bələdiyyəsi (Bərdə) — Bərdə rayonunda bələdiyyə.
Canal+

**Canal +**, 1984-cü ildə qurulan və proqramları əsasən idman və kino tərzi olan Fransanın ilk şifrəli kanalıdır.
## Canal+ da çalışan aparıcılar

* Mouloud Achour
* Kamel Boutayeb
* Valérie Amarou
* Jean-Michel Aphatie
* Thierry Ardisson
* Élé Asu
* Ali Baddou
* Yann Barthès
* Elie Baup
* Éric Bayle 
* Messaoud Benterki
* Maïtena Biraben
* Patrick Bruel
* Tania Bruna-Rosso
* Diego Buñuel 
* Daphné Bürki
* Élise Chassaing
* Frédéric Chesneau
* Pascale Clark
* Marie Colmant
* Florence Dauchez
* Michel Denisot
* Raynald Denoueix
* Marcel Desailly
* Nicolas Domenach 
* Christophe Dugarry
* George Eddy
* Chris Esquerre
* Guillaume Gallienne
* Stéphane Guillon
* Nathalie Iannetta
* Aimé Jacquet
* Christophe Josse
* Anne-Sophie Lapix
* Pauline Lefèvre
* Charlotte le Grix de la Salle
* Anne-Élisabeth Lemoine
* Ariane Massenet
* Grégoire Margotton
* Charlie Mars
* Hervé Mathoux
* Isabelle Moreau
* Pierre Ménès
* Fred Moulin
* Jules-Édouard Moustic
* Omar ve Fred
* Laurent Paganelli
* Victor Robert
* Daphné Roulier
* Olivier Rouyer
* Willy Sagnol
* Philippe Sella
* Bruce Toussaint
* François Trillo
* Darren Tulett
* Laurent Weil
* Ariel Wizman
* Zinedine Zidane

## Xarici keçidlər
* *[http://www.canalplus.fr Canalplus.fr]*
Kutlu Savaş

**Kutlu Savaş** () - Radio Televiziya Üst Qurumunun sabiq başçısı.

## Həyatı
1942-ci ildə Manisada doğulmuşdur. 1967-ci ildə Ankara İctimai Xidmətlər Akademiyasından məzun olmuşdur. 1998 və 2000-ci illər arasında Radio Televiziya Üst Qurumunun başçılığı vəzifəsində çalışmışdır. Radio Televiziya Üst Qurumunun başçılığı vəzifəsinə gətirilmiş olan beşinci adamdır. Daha öncə Baş Nazirlik Təftiş Təşkilatına başçılıq (1986-1992/1997-1998) etmişdir. Susurluq qəzası və Milli Kəşfiyyat Təşkilatı hesabatlarını hazırlamışdır. Əvvəlində Türkiyə Kömür İşlətmələri Ümumi Müdirliyi İdarə Heyəti üzvlüyü, İş və İctimai Təhlükəsizlik Nazirliyi katibi (1984-1986), Dövlət Planlama Təşkilatı katib köməkçiliyi vəzifələrində təyin olunmuşdur. 1987-1991 illəri arasında Nazirlər Kabineti kontingentindən Ali Təhsil Şurası üzvlüyü etmişdir.

## Xarici keçidlər
* Sususrluq raportu 2 
* Sususrluq raportu 2
Sümüksüz İvar

**Sümüksüz İvar** (*Ívarr hinn beinlausi*; ) — Tarixi vikinq döyüşçüsü və berserk. Raqnar Lodbrokun ən kiçik və ən qəzəbli oğludur.

## Həyatı
Saqalara görə İvar Raqnar Lodbrok və Aslauqun ilk övladıdır.*Háttalykill inn forni* saqasına görə doğularkən onun heç bir sümüyü yox idi. Buna görə ona *sümüksüz* ləqəbi verilmişdir. Raqnar Lodbrokun Nortumbriya krallığındakı ölümü üzərinə qardaşları ilə birgə İngiltərəni işğala qoşulmuşdur.
### Böyük vikinq işğalı
865-ci ildə qardaşı Halfdan Hvitserk ilə Şərqi Anqliya torpaqlarını işğala başlamışdır. 867-ci ildə isə York şəhərini işğal etmişdir. II Aelladan atasının intiqamını almış, qardaşları ilə birgə onu qan qartalı edam şəkli ilə öldürmüşdür.
869-cu ildə Şərqi Anqliya kralı Müqəddəs Edmundu edam edib ölkəsini ələ keçirmişdir. Bu ildən sonra ordusunun bir hissəsini götürərək Dublini işğala getmişdir və orada Dublin krallığı və Adalar krallığının əsasını qoymuşdur. Onun nəsli Ui İmair sülaləsi olaraq tanınır.

## Ölümü
İvar 873-cü ildə bilinməyən bir xəstəlik səbəbindən vəfat etmişdir. 1686-cı ildə İngiltərənin Repton kəndində qəbrinin tapıldığı iddia olunur. Raqnar Lodbrok saqasında isə İvar ölümdən əvvəl sahildə basdırılmasını vəsiyyət edir və öz cəsədini ovsunlatdırır. Beləliklə onun ölümündən sonra İngiltərəni heç kim sahildən gəlib işğal edə bilməyəcəkdi. İngiltərənin gələcək kralı, Normandiya hersoqu I Vilyam isə ölkəni işğal edə bilmək üçün onun qəbrini qazır. Lakin görür ki, bədəni çürüməyib. Buna görə də Vilyam onu yandırır və beləliklə ölkəni işğal edir.

## Mediada
İvar rolu bəzi tarixi filmlərdə işlənmişdir. 1958-ci ildə The Vikings filmində Sümüksüz İvar rolu Kirk Duqlas tərəfindən ifa edilib.

## İstinadlar
Nil xanısı

**Nil xanısı**, ( Latinca: Lates niloticus) Xanıkimilər dəstəsinin Latidae fəsiləsinə aid balıq növü. Xüsusilə Nil çayı və Nil hövzəsindəki göllərdə, həmçinin Volta çayı, Seneqal çayı, Çad gölü və Viktoriya gölü kimi digər Afrika çay və göllərində yayılmışdır. Nil xanısının orta ölçüləri — uzunluğu 45-65 sm, çəkisi 10-20 kq-dır. Maksimum uzunluğu 200 sm, çəkisi isə 200 kq ola bilir. Bədəninin rəngi adətən gümüşü boz olur və beli uzunu gümüşü mavi rəngli zolaqlar keçir. Yırtıcı balıq olan Nil xanısı, kiçik balıqlar və xərçəngkimilərlə qidalanır. Yetkin Nil xanıları suyun dərinliklərində üzməyi seçdikləri halda, balacalar daha çox suyun dayaz yerlərində üzürlər. Bəzi xanıkimilərdə olduğu kimi Nil xanısının da qəlsəmə qapağında iti bir sümük çıxıntısı var. Həmçinin bu çıxıntılara gözləri və qəlsəmələri arasında da rast gəlmək olar. Onlar kiçik və tikan şəklindədirlər. 1950-1960-cı illərdə azalmaları müşahidə olunan Nil xanıları, çox aqressiv və təcavüzkar balıqlardır. Beləki, onlar yayıldıqları bölgələrdə 200-ə yaxın endemik növün nəslinin azalmasına səbəb olmuşdur. Məhz, bu xüsusiyyətinə görə Dünya Təbiəti Qoruma Təşkilatı (IUCN) "Təbiətə ən çox ziyan vuran 100 canlı növü"nün siyahısını tərtib edərkən, həmin siyahıda ilk yeri Nil xanısına vermişdilər.

## Mənbə
*https://www.facebook.com/pages/Dünyanı-öyrənək/353192218051182?fref=ts
Azaliya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* Azalea alabamensis

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hulusi Sayın

**Hulusi Sayın** () — Türk generalı.

## Həyatı
Maltəpə Hərbi Liseyindən 1945, Quru Qoşunlarının Hərb Məktəbindən 1948, Jandarma Zabit Məktəbi 1952-ci il, Hərb Akademiyasından 1964-cü ildə məzun oldu. 1974-cü ildə General-mayor, 1978-də Tümgeneral və 1983-də General-leytenant oldu. Fövqəladə Hal Bölgəsində yaradılan Asayiş Birlikləri Korpusu Komandirliyindən 1 sentyabr 1989 tarixində təqaüdə çıxmışdır. Baş nazirlik baş müşavir vəzifəsini icra edərkən 30 yanvar 1991-ci il tarixində Ankarada evinin qarşısında uğradığı silahlı hücum nəticəsində öldürülmüşdür. Qəzetləri axtaran bir adam hərəkəti qeyri-qanuni nəhəng-Sol Silahlı İnqilab Birlikləri Təşkilatı adına boynuna götürərkən, Təhlükəsizlik Ümumi Müdiri Nəcati Bilican isə hadisə yerində Kürdüstan Milli Qurtuluş təşkilatının bir məlumatının tapıldığını açıqlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Hulusi Sayın 
* Hulusi Sayın sui-qəsdi
Sərdar Mehdiyev

**Sərdar Dadaş oğlu Mehdiyev** — jurnalist.

## Həyatı
Sərdar Mehdiyev 22 aprel 1933-cü ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. O, 1953-cü ildə Ağdam şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirmiş, 1953-1958 illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsində ali təhsil almışdır. Sərdar Mehdiyev 1967-1969 illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbində oxumuşdur.

Sərdar Mehdiyev 2002-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Jurnalistlik fəaliyyəti
Sərdar Mehdiyev uzun illər müxtəlif rayon qəzetlərində jurnalist işləmişdir. O, "Qırmizi bayraq" (Zaqatala) qəzetinin məsul katibi (1958-1962), "Sürət" (Ağcəbədi) qəzetinin redaktoru (1962-1966), "Lenin yolu" (Ağdam) qəzetinin məsul katibi (1970-1989), "Qarabağ" qəzetinin məsul katibi (1989-1991), "Xocalının səsi" qəzetinin redaktoru (1991-2001) işləmişdir.

Sərdar Mehdiyev "Həsən bəy Zərdabi" və "Qızıl qələm" mükafatları laureatı olmuşdur.

## Mənbə
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Cabbar bəy Vəlibəyov və davamçıları. (Bakı, 2014).
Tank taboru

Bir tank batalyonunda 3 tank bölüyü və bir qərargah bölüyü olmaq üzrə 4 bölük vardır. Hər bir tank bölüyündə təxminən 13 tank olur. Tank Batalyonu, bir polkovnik-leytenant ya da mayorun rəhbərlik etdiyi, bölükdən böyük, alaydan kiçik əsgəri taktika birlikdir. Hazırkı ordularda silahlarına görə tank batalyonu, piyada batalyonu, topçu batalyonu kimi batalyon sinifləri var. Hava qüvvələrində batalyon, ümumiyyətlə flot olaraq adlandırılar.
Korpus (hərbi)

**Korpus** — 3–4 diviziyadan ibarət olan hərbi vahiddir. Korpuslar birləşərək ordunu yaradırlar və general-leytenant və Vitse-admiral tərəfindən idarə olunurlar. Tabeliyində ən az 40.000 əsgər saxlayar. Bölgəni müdafiə etməsində təsirlidir, korpus olaraq çox seyrək əməliyyat edərlər. Ümumiyyətlə ordu qərargahından gələn əmrlə diviziyaları vəzifə yerinə yetirər.
## İstinadlar
Baçata (rəqs)

**Baçata** — Dominikan Respublikasında yaranan, bütün dünyada məşhurlaşan və sevilən rəqs.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İllüstrativ videolarla əsas baçata rəqs addımları
* [http://www.festivalsero.com/style/bachata-2/ Dünya üzrə Latın rəqsi və baçata rəqs festivallarının siyahısı
MP5

**Heckler & Koch MP5** - Alman Heckler & Koch firmasının 1964-də istehsala başladığı yüngül maşınlı silahdır. 1966-da istifadəyə girən MP5-lər geniş istifadə variantları, xüsusi əməliyyatlar üçün bir çox əlavə təchizata və fərqli növlərə ayırmalara sahib olmasından ötəri xüsusi qüvvələr, təhlükəsizlik gücləri, kəşfiyyat işçiləri tərəfindən geniş şəkildə istifadə edilməkdədir.
MP5-lər az haradasa dünyadakı bütün xüsusi qüvvələr tərəfindən istifadə edilməkdədir. Silah xüsusilə ən az 200 m məsafə içərisində olduqca məqsədəuyğundur. Təkli atış və 3-lü atış rejimlərində olduqca məqsədəuyğun olduğu deyilə bilər. MP5-lərdən Azərbaycanda Silahlı Qüvvələrdə,Daxili Qoşunların və bir sıra xüsusi xidmət orqanlarının xüsusi təyinatlıları istifadə edirlər.

## İstifadəçilər
* Argentina
* Albaniya
* Avstriya
* Azərbaycan
* Banqladeş
* Belçika
* ABŞ
* Birləşmiş Ərəb Əmrlikləri
* Braziliya
* Bolqarıstan
* Türkiyə
* Kanada
* Kürdüstan Bölgəsi 
* Monteneqro
* Yamayka
* Yaponiya
Levkipp

**Levkipp, Leukippus** (, ) — qədim yunan filosofu.

## Həyatı
Qədim yunan filosoflarından olan, Atomçuluq məktəbin nümayəndəsi Levkipp Miletdə doğulub. Bəziləri belə hesab edir ki, o, Abderdə və ya Eleada dünyaya gəlib. Epikür isə deyirdi ki, yunan fəlsəfi fikir tarixində Levkipp adında filosof olmamışdır. Belə fikir də vardır ki, Levkipp gənc Demokritin təxəllüsüdür, lakin son illərin tədqiqatları və xüsusən keçən əsrdə Dilsin, Zellerin, görkəmli fılosof və tarixçi Makovelskinin araşdırmaları sübut edir ki, Levkippin fılosof kimi mövcudluğu tarixi həqiqətdir. O, Miletdə yaşayıb, sonra Elea şəhərinə köçüb, orada Parmenidin, Ksenofanın və Zenonun tələbəsi olub. Dils Levkippin iki kitabını müəyyən edib. Onun başqa əsərləri və fikirləri haqqında məlumatı müxtəlif mənbələrdən almaq mümkündür.

## Atomlar haqqında fikirləri
Levkipp belə hesab edirdi ki, gerçəkliyin əsasında atomlar və boşluq durur. "Atomlar boşluqda hərəkət edən varlıqdır". O, boşluğu varlıq saymır, lakin qeyd edirdi ki, boşluq heç də varlıqdan kiçik bir şey deyildir. Atom haqqında təlimi birinci dəfə Levkipp irəli sürmüşdür. O göstərirdi ki, "vahid mövcud olan atomlar boşluqdur". Levkipp atomları öz böyüklüyü, forması, düzülüşü və vəziyyəti ilə xarakterizə edirdi. O sübuta çalışırdı ki, hadisələr səbəbiyyət əlaqələri ilə bağlıdır. Atomlar şeylərin səbəbidir, onların birləşməsi və ayrılması nəticəsində şeylər yaranır və məhv olur. Levkipp bu barədə "Əql haqqında" əsərində yazırdı: "Heç bir şey səbəbsiz meydana gəlmir, ancaq hər şey bir əsas üzərində zərurətdən yaranır". Levkippin bir xidməti də ondan ibarətdir ki, o, eleylilərin "dəyişməz varlığı" ilə Heraklitin "daim dəyişən" varlığını dialektikcəsinə birləşdirdi.

## Mənbə
* 

## Ədəbiyyat
* 
* Маковельский А. О. *[http://naturalhistory.narod.ru/Person/Lib/Atomist/Index.htm Древнегреческие атомисты]* Баку, 1946.

## İstinad

## Həmçinin bax
Bettles

**Bettles**  - Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında yerləşən və 12 nəfər (2010-ci ilə olan məlumat) əhalisi olan şəhər.
Bərdə xalçaları

**Bərdə xalçaları** — Qarabağ xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.

## Ümumi məlumat
Orta əsrlərdən məşhur olan Qarabağ xalçaları öz şöhrətini günümüzədək saxlamışdır. Qarabağ xalçaları qrupuna aid olan xalçalar adları və naxışları ilə seçilir. Qarabağ xalçaları Bərdə, Ağcabədi xalçaları olub birinci qrupa, Şuşa xalçaları adı altında ikinci qrupa, Cəbrayıl xalçaları adı altında üçüncü qrupa ayrılır.

## Həmçinin bax

* Qarabağ xalçaları
* Qasımuşağı xalçaları
* Qoca xalçaları
* Qubadlı xalçaları

## İstinadlar
Qədim Minarə xalçaları

**Qədim Minarə xalçaları** — Quba xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.

## Təsnifatı
Əsasən Quba şəhərində istehsal edilir. Bəzi xalçaçılar onu sadəcə "Darayı" və ya "Salyan xiləsi" adlandırırlar.

## Bədii xüsusiyyətləri
Xalçanın mərkəzi hissəsinin kompozisiyası digər Azərbaycan xalçalarından kəskin fərqlənir. Mərkəzdə soldan və sağdan mərkəzə doğru istiqamətlənmiş darağvari zəncir yeni dördbucaqlılar yaradır onlar isə öz növbələrində şəbəkəvari tor əmələ gətirirlər. Bir çox hallardan onların daxili hissələri xaç tipli elementlərlə, xarici hissələri isə qarmaqvari xətlərlə bəzədilir. Bu xalçalarda mərkəzi sahəni əhatələyən "zəncirə" elementi kufi xəttlə yazılmış "Allah" sözüdür. Ancaq vaxt keçdikcə bu öz mənasını itirib və sadəcə dekor elementi olaraq qalıb. Mərkəzi sahənin künclərinə üçbucaqlı "Yelpik" elementi əlavə edilir.

"Qədim minarə" xalçları sakit tonlarda toxunur. Mərkəzi sahənin fonu daha çox tünd-göy və ya qırmızı olur. Bundan başqa mərkəzi hissə fonun rəngi ilə birgə haşiyənin rəngi ilə uyğunlaşmalıdır.

## Texniki xüsusiyyətləri
Qədim minarə xalçaları Quba-Şirvan xalçaçılıq məktəbinin əla keyfiyyətli nümunələrindəndir.

Belə xalçaların ölçüsü 120х400 sm-dən başlayır. Xalçaların bir kvadrat metrində 145.000-dən 200.000-ə qədər, ilmələrin hündürlüyü isə 5–7 mm olur.

## İstinadlar
Alpan xalçaları

**Alpan xalçaları** — Quba xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.

## Təsnifatı
Bu xalça kompozisiyası Quba rayonunun Alpan, Susay və Səbət kəndlərində yayılmışdır.

## Bədii xüsusiyyətləri

### Birinci nümunə
Alpan xalçalarının ara sahəsinin kompozisiyası kvadrat şəbəkə prinsipi əsasında qurulub. Kompozisiyanın əsas elementlərindən biri olan kiçik və orta çoxbucaqlı göllər rapport oxlarının təpələri boyunca keçən künc nöqtələrini təşkil edir. "Xərçəng" adlanan element göllərin ətrafında diaqonal xətt boyunca yerləşərək xalçanın kompozisiya əsasını təşkil edir. "Alpan" qrupundan olan bütün xalçaların bütövlükdə köbəsi və ayrılıqda hər bir zolağı Azərbaycanın digər xalçalarının köbə zolaqları ilə oxşardır. Birinci variantda olan "Alpan" xalçalarının ara sahəsi əksər hallarda göy və ya mavi olur. Bəzən qırmızı və ya açıq – şabalıdı fonlu xalçalara da rast gəlinir. Köbə zolaqlarının rəngi ara sahənin rənginə uyğunlaşdırılmışdır.

### İkinci nümunə
"Alpan" xalçasının ikinci variantının kompozisiyası birinci variantın kompozisiyasından tamamilə fərqlənir. İkinci variantın kompozisiyası rombşəkilli şəbəkə təşkil edir. Bu şəbəkə kiçik məsafələrlə, üfiqi istiqamətdə simmetrik və şaquli istiqamətdə asimmetrik yerləşmiş bir neçə rapportdan ibarətdir. Burada qırıq xətlərlə yerinə yetirilmiş bitki elementləri rapport ox boyunca yerləşdirilmişdir. Bu variantda olan xalçaların fonu əksər hallarda ağ, nadir hallarda göy olur.

## Texniki xüsusiyyətləri
Alpan xalçaları Quba-Şirvan xalçaçılıq məktəbinin orta keyfiyyətli nümunələrindəndir.

"Alpan" xalçalarının ölçüsü 100x150sm-dən 125x180sm-ə qədər olur. Nadir hallarda birinci variantdan olan xalçaların böyük ölçüsünə rast gəlmək olur (iki göllü). İlmələrin sıxlığı 38×38-dən 45×45-ə qədərdir (bir kvadrat metrdə 145000 ilmədən 200000 ilməyə qədərdir, bir kvadrat metrində 250000 ilmə olan xalçalara da rast gəlinir). Xovun hündürlüyü 5–7mm-dir.

## İstinadlar
Yerfi xalçaları

**Yerfi xalçaları** — Quba xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.

Yerfi xalçaları dünyada çoxdan məşhurdur. Bura gələnlər, xüsusilə də əcnəbi qonaqlar yerli xalçaçı ustalar tərəfindən əllə toxunmuş xalçaları həvəslə alırlar. Xalçalar dünyanın bir çox muzeylərinin və şəxsi kolleksiyaların bəzəyidir.

## Xarici keçidlər
* Yerfi xalçaları (kiçik esse) - Rövşən Yerfi

## İstinadlar
Əlixanlı xalçaları

**Əlixanlı xalçaları** — Quba xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.

## İstinadlar
Qollu-çiçi xalçaları

**Qollu-çiçi** və ya **Qollu** xalçaları — Quba xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.

## Təsnifatı
Bu xalçalar ilk dəfə Qarabağda toxunub. Sonradan Qobustanın Nabur və Qubanın Dərəçiçi kəndlərində də bu tip xalçaları toxumağa başlayıblar. Bu xalçaların toxunması buradan da Qubanın digər bölgələrinə yayılıb. Hazırda Azərbaycandan başqa bu xalçalar Dağıstanda və Türkmənistanda da toxunur. Bu kompozisiya rəngarəngliyi və gözəlliyi ilə Yaxın və Orta Şərqdə, sonralar isə daha geniş miqyasda şöhrət qazanıb. Bəzi sənətşünaslar bu xalçaları "Şirvani" və "Dağıstan" adlandırırlar. Bu xalçaya Qarabağdan olan ustalar "Maşın", Şirvanda olanlar isə "Qollu" və ya "Qollu göl" adı veriblər. Çiçidən olan xalça toxucuları isə bu xalçalara "Qollu çiçi" və ya "İsbigülçiçi" deyirlər.

## Bədii xüsusiyyətləri
1775–1800-cü illərdə Azərbaycan xalçaçılıq məktəbində yaranan bu kompozisiya konstruksiya və bəzək elementləri ilə seçilir. İki yüz il ərzində bu kompozisiya müxtəlif adlar altında və müxtəlif formalarda mövcud olub. Bu xalça növü xalçaçılıqda əlaqəli yox Rusiyada inkişaf etmiş qalın parça istehsalı ilə bağlıdır. XX əsrin əvvəllərində Nijeqorod yarmarkasında və İstanbul bazarında böyük qalın toxunuşlu böyük Qarabağ xalçalarına tələb aşağı düşür. Burada artıq daha yumşaq toxunuşlu nisbətən kiçik Quba xalçası olan "Qollu çiçi" xalçalarına tələb artır.

"Qollu Çiçi" xalçalarının kompozisiyasını, xalçanın orta sahəsində bir neçə gülün biri-biri ilə bağlı formada olması təşkil edir. Onlar diaqonal boyunca uzanan və çarpazlaşan 4 qol vasitəsilə düzəlirlər. Xalçanın adı da məhz burdan gəlir. Xalçaların haşiyələrində eyni qrup xalçaların müxtəlif haşiyə zolaqlarından istifadə olunur. "Dolanqaç" və ya "çaxmaq" adlı haşiyələrdən geniş istifadə olunur. "Dolanqaç" kimi haşiyənin "Qollu çiçi" xalçasına uyğun gəlməməyinə baxmayaraq S hərfini xatırladan və haşiyənin bir hissəsi olan "su" elementindən ibarət bu haşiyə xalçalarda geniş istifadə olunur.

## Texniki xüsusiyyətləri
"Qollu Çiçi" xalçaları əsasən 120x180 sm-dən 135x210 sm-ə qədər olur. Bəzən daha böyük ölçülərə də təsadüf olunur. İlmələrin sıxlığı 40–50-dən 50–60-a qədər dəyişilir, hündürlüyü isə 4–6 mm olur. "Qollu Çiçi" xalçalarına şöhrət gətirən ən böyük amil onların ağ fonda görünüşü olmuşdur.

## İstinadlar
Xırdagülçiçi xalçaları

**Xırdagülçiçi xalçaları** — Quba xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.

## Ümumumi məlumat
Xalçaçılıq sənəti sahəsində Quba rayonunun ərazisində yerləşən Çiçi kəndinin xalça sənətkarları hələ orta əsrlər dövründən özünə layiqli yer tuta bilib. Çiçi kəndində əsasən dörd çeşiddə xalça toxunmuşdur. Bunlardan biri "Xırdagülçiçi" xalçasıdır ki, bunları Quba rayonunun Dərə Çiçi kəndində toxuyublar. Bu adı sənətkarlar özləri xalçaya vermişdilər. "Xırdagülçiçi" xalçaların ümumi kompozisiyasını onun səthində üfüqi və şaquli istiqamətdə biri-birini tamamlayan xırda güllərin olması təşkil edir. "Xırdagilçiçi" xalçaları özündə ən çoxu orta əsrlər rəsm elementlərini qoruyub saxlamışdır.

## Həmçinin bax
* Qımıl xalçaları
* Qırız xalçaları
* Qollu-çiçi xalçaları
* Qonaqkənd xalçaları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şirvan-samaxi-xalcalari
Qaçağan xalçaları

**Qaçağan xalçaları** — Qazax xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları

## Ümumi məlumat
Xalçanın adı Qazaxdan 50 km şimal-qərbdə müasir Gürcüstan ərazisində yerləşən Qaçağan yaşayış məntəqəsinin adından götürülmüşdür. Bu ərazidə etnik azərbaycanlılar məskunlaşmışdır. "Qaçağan" xalçaları "Borçalı" altqrupuna daxil olub Qazax rayonunda və ondan qərbdə yerləşən xalçaçılıq məntəqələrində eyni ad altında istehsal olunur. Əvvəllər burada hazırlanan xalçalar Qaçağan kəndindən 10km şərqdə yerləşən kəndin adı ilə "Muğanlı" adlanırdı.

## Bədii analiz
"Qaçağan" xalçalarının ara sahəsinin kompozisiyası bir-birilə nazik boğazlıqla birləşmiş romb şəkilli göllərdən ibarətdir. Bu göllərin daxilində analoji formada kiçik ölçülü göllər yerləşir. Onların konturu boyunca bir sıra ilə xırda qarmaqlar keçir. Beləliklə, kiçik ölçülü göl sanki iri formaya qarışır. "Qaçağan" xalçalarının köbə zolaqları forma etibarilə Qazax xalçalarının köbəsi ilə üst-üstə düşür.

## Texniki xüsusiyyətlər
"Qaçağan" xalçalarının ölçüsü, adətən, böyük olmur. Uzunsov formatlı və böyük ölçülü "Qaçağan" xalçalarına nadir hallarda rast gəlinir.

İlmələrin sıxlığı: hər kvadrat desimetrdə 30x30 ilmədən 35x35 ilməyə qədər yerləşir (hər bir kvadrat metrdə 90 min ilmədən 120 min ilməyə qədər).

"Qaçağan" xalçalarının xovu Qazax xalçalarının xovundan 6–8mm qısadır.

## İstinadlar
Dağkəsəmən xalçaları

**Dağkəsəmən xalçaları** — Qazax xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.

## Ümumi məlumat
Bu xalçaların adı Qazaxdan 2 km məsafədə yerləşən Dağkəsəmən kəndi ilə bağlıdır. Onlar təkcə Dağkəsəməndə yox, Qarapapaq, Tatlı, Ağstafa, Qıraq Kəsəmən, Ağköynək kəndlərində, Qazax xalçaçılıq məktəbinin bütün xalçaçılıq məntəqələrində, o cümlədən Ermənistanda Sevan gölünün şimalında və şərqində 1989-cu ilə qədər etnik azərbaycanlıların məskunlaşdığı ərazilərdəki xalçaçılıq məntəqələrində də istehsal olunurdu və hal — hazırda istehsal olunur. XX əsrin ikinci rübündən başlayaraq bu xalça əvvəllər Karavansaray adlanan İncivanda (Ermənistan) istehsal olunur. Ona görə də bəzi sənətşünaslar və xalçaçılar onu "Karavansaray" və ya "İncivan" adlandırırlar.

## Bədii analiz
"Dağkəsəmən" xalçalarının kompozisiyası əsas etibarilə, bir halda Təbriz qrupundan "Ləçəkturunc" elementlərini, digər halda isə Qarabağın "Açma-yumma" xalça kompozisiyasını xatırladan elementlərdən ibarətdir. Bu xalçalar əsasən iki üsulla toxunmuşdur:

### ''I üsul''
Birinci üsul "Açma-yumma" tipli xalçalarla təmsil olunur. Bu variantlı xalçaların kompozisiyası üçün iri, bir-birinə keçən rombşəkilli göllər xarakterikdir. Bu rombların konturu tonuna görə bir — birindən fərqlənən bir neçə rəngli zolaqdan ibarətdir. Zolaqların kənarları dişlidir, ona görə yaranan daxili sahədə iri bir mərkəzi medalyon və onun yuxarı, aşağı cinahında simmetrik duran bir neçə kvadrat element yerləşir. Bütün bu formalar daxili sahədə sərbəst yerləşərək kompozisiyaya sabitlik və tarazlıq gətirir.

### ''II üsul''
Bu üsulla toxunmuş xalçaların quruluşu sadə, fonu eyni rəngli, ara sahəsi naxışsızdır. Mürəkkəb kompozisiyalı xalçalarda isə ara sahə naxışlı olur. Həm sadə, həm də mürəkkəb formalı kompozisiyada yerləşmiş uzunsov formalar və göl quruluş etibarilə daha çox "Balıq" xalçasının elementləri ilə oxşardır. Sadə kompozisiyalı xalçaların küncləri (ara sahənin ön planı) və mürəkkəb kompozisiyalı xalçaların əsas sahəsi xırda simmetrik şəbəkədən ibarətdir.

## Texniki xüsusiyyətlər
"Dağkəsəmən xalçaları" müxtəlif keyfiyyətdə, müxtəlif növdə toxunduğundan bu xalçaların ölçüləri, hər kvadrat desimetrdə və eləcə də hər kvadrat metrdə vurulan ilmələrin sıxlığı, həmçinin bu xalçaların xovunun uzunluğu müxtəlif ölçülərdədir.

## Mənbə

## Xarici keçidlər
Dəmirçilər xalçaları

**Dəmirçilər xalçaları** – Gəncə xalçaçılıq məktəbinin Qazax qrupuna daxil olan xovlu Azərbaycan xalçalarıdır. Xalçalar adını Azərbaycanın Qazax şəhərindən 9 km qərbdə yerləşən Dəmirçilər kəndinin adından almışdır. Bəzi xalçaçılar bu xalçanı *"Dəmirçi Həsən"* adlandırırlar. Dəmirçilər xalçaları həmçinin, Qazax rayonunun Daş Salahlı, Kosalar və Ürkməzli kəndlərində də istehsal edilirdi. Dəmirçilər xalçaları Qazax xalçalarının yüksək keyfiyyətli xalçalar kateqoriyasına aiddir.

## Bədii analiz

"Dəmirçilər" adı ilə tanınan bu xalçalar müxtəlif quruluşda olur. Əsas halda onlar üs üsulda təqdim edilir.

### ''I üsul''
Birinci üsulla toxunmuş xalçaların ara sahəsinin kompozisiyası səkkizbucaqlı göllərdən ibarətdir. Göllərin içindəki qarmaqşəkilli elementlər daxili kvadratın ətrafında simmetrik yerləşmişdir. Ara sahədəki göllərin sayı xalçanın uzunluğu ilə təyin olunur. Böyük olmayan xalçalarda 2–3 göl, uzunsov gəbələrdə isə daha çox göl yerləşir. *"Sürmədən"* adlanan orta haşiyə "Dəmirçilər xalçaları" üçün xarakterikdir.

### ''II üsul''
İkinci üsul xalçaşünasların "Dəmirçi Həsən" adlandırdıqları xalçalarla təmsil olunur. Onlar tağlı və ya mehrablı namazlıq xalçalardan ibarətdir.

Əgər əvvəllər bu tip xalçalar üzərində namaz qılınması üçün toxunurdusa, zamanla öz dini əhəmiyyətini itirərək yalnız dekorativ-məişət xarakteri almışdır. Dəmirçilər namazlıq xalçalarının kompozisiyası orijinallığı ilə digər namazlıq xalçalarından fərqlənir. Xalçanın yuxarı hissəsində "*möhür*" daşı üçün həndəsi formalı tağ yerləşir. Ara sahəni dövrələyən nazik haşiyə — mədahil xalçanın yuxarı hissəsində tağ əmələ gətirərək ara sahənin aşağı hissəsində kvadrata birləşir. Bu kvadrat isə namaz qılan şəxsin ayağının altı üçün nəzərdə tutulmuşdur. Yaranmış sahənin mərkəzində medalyon yerləşir. Medalyonun üzləri iri pəncə formasında yerinə yetirilmişdir. Hər bir pəncənin küncündə daxilə əyilən qarmaq şəkilli kəsik var.

Bu cür xalçaların toxunması zamanı dəqiq riyazi hesablama nəticələrinə əməl edilməli idi ki, namaz qılan şəxs səcdəyə getdiyi zaman alnını tağda yerləşdirilmiş möhürə qoya bilsin.

### ''III üsul''
Üçüncü üsula aid edilən "Dəmirçilər xalçası" *"Mehrabsız"* adlanan xalçalardan ibarətdir. Bu xalçalar üçün xarakterik olan kətəbə şəkilli göllər bir–birinin ardınca şaquli xətt üzərində yerləşir. Onların daxilində iri dördbucaqlılar olur. Son dövrlər böyük ölçülü xalçalar istehsal olunur və onların ara sahəsinin mərkəzində bir göl yerləşdirilir.

## Texniki xüsusiyyətlər
"Dəmirçilər xalçaları" çox vaxt böyük olmayan ölçüdə hazırlanır. Bəzən böyük formatlı, nadir hallarda uzunsov formalı xalçalara rast gəlinir. İlmələrin sıxlığı: hər kvadrat desimetrdə 26x26 ilmədən 30x30 ilməyə qədər yerləşir (hər bir kvadrat metrdə 60 min ilmədən 90 min ilməyə qədər). Xovun hündürlüyü 8–12mm-dir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xalçaları