open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saybalı tayı

**Saybalı tayı** — Ağcabədi rayonu Yuxarı Qiyaməddinli kəndi ərazisində alınmış oroqrafik obyektlərdən biri.

## Toponimikası
Qədim türk dillərində say sözü "daşlıq, düzənlik", "səhra" anlamındadır. Toponimin tərkibindəki balı sözü "sığınacaq", "qala" mənasındadır.saybalı tayı oronim relyef əsasında yaranan mürəkkəb toponimdir.
Saybalı şəxs adı da məlumdur. Tağıbəyli elinin saybalı adlı tirəsi də vardır.
Ağdam rayonunda Saybalı kəndi var. Vaxtilə Qərbi Azərbaycanda (Ermənistanda ) indiki Kamo rayonunda Saybalı adlı kənd olub. 1918-ci ildə azərbaycanlı əhali kənddən qovulmuş, orada Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.1946-cı ildə kənd Sarnakunk adlandırılıb.Gəncə quberniyasının (Yelizavetpol) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indiki Sisiyan) da Saybalı kəndi vardır. 1919-cu ildə kəndin əhalisini qovub, oraya gəlmə erməniləri yerləşdirmişlər. 1946-cı ildə ermənilər bu kəndi də Sarnakunk adlandırmışlar.
## Həmçinin bax
Rəncbərlər

Salmanbəyli

Kor qışlaq
## İstinadlar
Tapmaca gecələri

Zəngilan rayonunun bir çox kəndlərində payızdan başlayaraq yaza qədər evlərdə tapmaca gecələri təşkil olunurdu. Söyləyicilərin dediyinə görə, tapmaca gecələri olduqca maraqlı keçirdi. Kimsə tapmacanın cavabını tapa bilmirdisə, o, borclu qalırdı. Onda tap-macanı söyləyən deyirdi: “Satıram”. Yerdən biri deyirdi: “Alıram”. Soruşurdular: “Hansı cəzanı çəksin?” Tapmaca deyən dillənirdi: “Qab götürsün, getsin filan bulaqdan bir qab su gətirsin, camaat su içsin”. Tapmacanın cavabını tapa bilməyən gedib su gətirdikdə ona əziyyət vermək üçün deyirdilər ki, sənin şahidin yoxdu, bəlkə, suyu başqa yerdən doldurub gətirmisən. Onun yanına birini şahid qoşub təkrar su gətirməyə göndərirdilər. Tapmacanı tapmayan şəxsə digər cəzalar da verilirdi. Məsələn, səhərə qədər dik ayaq üstə durmaq və s. Bəzən tapmacanı deyən şəxs humanistlik göstərir, bir az ayaq üstə durduqdan sonra həmin şəxsi bağışlayırdı. Yun daramaq üçün təşkil edilən iməciliklərdə də qızlar iki dəstəyə bölünür və qarşı-qarşıya duraraq bir-birinə tapmacalar deyirdilər.
Devranlar

**Devran** (dövran) xalq arasında aşıq məclisinə verilən addır. Söyləyicilərin verdiyi məlumata görə, keçən əsrin 80-ci illərinə qədər kəndlərə aşıqlar gələr və devranlar keçirərdilər. Aşıq hər kəsin evinə deyil, kimin evi geniş idisə, ora düşərdi və kəndə xəbər yayılardı ki, axşam filankəsin evində devran keçiriləcək. Camaat axşam mal-qaranı tövləyə saldıqdan və yeməyini yedikdən sonra ora yığışardı. Damı işıqlandırmaq üçün sütunlardan çıraqlar asardılar. Aşıq devrana başlamazdan əvvəl bildiyi dastanları sayar və camaatdan hansı dastanı istədiklərini soruşardı. Camaat hansı dastanı desəydi, onu da danışardı. Belə məclislər gecəyarısına qədər davam edərdi, aşıq dastanı tamamlaya bilmədikə, onun davamını səhərə saxlayardı.

Aşıqların keçən əsrin səksəninci illərinə qədər kəndlərə gəlib devran keçirdiyini kənd sakinləri də vurğulayırlar. Məsələn, Bərdə rayonunun Seyid Yusifli kəndinə bərdəli Aşıq İsmayıl, Aşıq Zeynal gələrmiş. Həmin kəndin sakini Musa Qasımovun dediyinə görə, kəndin ağsaqqalları qabaqcadan öz aralarında razılaşıb evi geniş olan bir şəxsin evində toplaşardılar. Belə məclislərdə dastanlar danışılmış, aşıq sözlərinə yazılmış saz havaları ifa olunmuş, aşıq çay fasiləsinə çıxdığı zaman və ya dastan arasında isə qaravəllilər söylənilmişdi. Aşığın söhbəti o qədər şirin olardı ki, onun dastanı yarımçıq kəsməməsi üçün axşamdan ağsaqqallar sözləşib pəncərələri qapadardılar. Bir vaxtı qapını açanda məlum olardı ki, artıq gün günortadır.
Dikanka yaxınlığında xutor axşamları (film, 1961)

**[[Dikanka]] yaxınlığında xutor axşamları** () — rejissor Aleksandr Rounun 1961-cı ildə çəkdiyi sovet tammetrajlı və rəngli bədii filmi. Filmin SSRİ-də premyerası 8 yanvar 1962-ci ildə olub.

## Məzmunu
Film görkəmli rus yazıçısı Nikolay Qoqolun "Miladqabağı gecə" () povestinin "Dikanka yaxınlığında xutor axşamları" motivlərinin əsasında "kinonağıllar ustası" adlandırılan rejissor Aleksandr Rou tərəfindən ekranlaşdırılıb.
## Rollarda
* Aleksandr Xvılya — *[[kazak]] Çub*
* Lüdmila Mıznikova — *Oksana*
*Yuri Tavrov — *Vakula*
*Lüdmila Xityayeva — *Soloxa*
*Sergey Martinson — *Osip*
*Anatoli Kubatski — *Panas*
*Vera Altayskaya — *Panasın anası*
*Dmitri Kapka — *Şapuvalenko*
*Mikola Yakovçenko — *Patsyuk*
*Marina Sidorçuk — *Odarka*
*Aleksandr Radunski — *kəndin başçısı (kəndxuda)*
*Georgi Millyar — *[[şeytan]]*
*Aleksey Smirnov
*Mixail Troyanovski
*Aleksandr Demyanenko
## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
*
Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti

**Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti** — Pakistanlılar üçün təcili tibbi yardım və xilasetmə xidmətləri təmin edən bir təşkilat. Cəmiyyət 1947-ci ildə Pakistanın müstəqilliyindən sonra Saloni Malikin rəhbərliyi altında Pakistan Qırmızı Xaç Nizamnaməsi adı altında yaradılıb. Daha sonra adı Qırmızı Aypara Cəmiyyəti kimi dəyişdirildi. Onun mərkəzi İslamabaddadır.

## Fəaliyyətləri
Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti yemək, təmiz su və müalicə xidmətləri daxil olmaqla dəstək xidmətləri təmin etməklə milyonlarla pakistanlıya xəstəlik və fəlakətlərin aradan qaldırılmasında yardım edir.

2010-cu ildə Pakistan tarixində ən böyük daşqınların baş verdikdən sonra Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti yerli pakistanlıları su və ərzaqla təmin etdi. Onlar bu hadisə zamanı Qırmızı Xaç cəmiyyətləri ilə güclərini birləşdirərək daşqının səbəb olduğu fəlakətləri aradan qaldırmaq üçün 100 min dollar yardım göstərdilər.

2014-cü ildə Sind əyalətində Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti JDC Rifah Təşkilatı ilə birgə Karaçi şəhərində Aşura günü ilə əlaqəli iki gün davam edən tibbi düşərgə təşkil edərək həkimlər, paramedikal heyət və könüllülər təmin edərək 300-ə yaxın adamın tibbi yardım göstərdi.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

## İstinadlar
Mədinə xurması

**Xurma** latın dilindən tərcümədə xurma “allahın qidası” deməkdir. İqlimi tropikdir. Misir, Əlcəzair, Tunis, Səudi Ərəbistan, Suriya, İraq, Pakistan, İran kimi Şərq və Cənub Qərb ölkələrində bol miqdarda yetişdirilməkdədir. Tünd qəhvəyi çalarda xurmanın təzə halda rəngi (növündən asılı olaraq)  əsasən qırmızıdır. Xurma qlükoza, A və C vitaminləri, alma və limon turşusu, dəmir, kalsium, mis, maqnezium və digər vitaminlərlə də zəngindir.
## Sağlamlığa faydaları
*Beyni gücləndirir
Xurmanın insan orqanizminə böyük xeyri var. Xurmada olan fosfor, beynin ehtiyaclarını qarşılayır. Yorğunluğu aradan qaldırır.
Xurmanın təsirli olduğu bir başqa sahə də sinir sistemidir. Xurmanın sakitləşdirici bir xüsusiyyəti vardır. Xurmada eyni zamanda B1 və B2 vitaminləri var. Bunlar da zehini və sinir sistemini sakitləşdirir.
Xurmada insan bədənində hərarət enerjisi yaradan şəkər növü də var.Bu şəkər qan şəkərini yüksəldən qlükoza  yox,  meyvə şəkəri olan fruktozadır. Gün ərzində 15 ədəd xurma yeməklə həm bədənin dəmirə olan ehtiyacını təmin etmək, həm də bir sıra xəstəliklərdən xilas olmaq  mümkündür. Xurmanın tərkibində fosfor və kalsium bolluğu imkan verir ki, sümük zəifliyində və bu xəstəliklərin azalmasında ondan istifadə edilsin.
Xurma böyrəklərin yuyulmasına kömək edir, daha yaxşı işləməsini tənzimləyir. Xurma hətta böyrək iltihablarını da aradan qaldırır. 
Göz xəstəliklərində də xurmanın şəfaverici xüsusiyyəti var. Tərkibində A vitamini olduğuna görə xurma gözləri qüvvətləndirir. Xüsusi ilə də gecə korluğunun və digər xəstəliklərin qarşısını alır.
## İstinadlar
Litva 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Litva]] [[2018 Qış Olimpiya Oyunları]]nda**  3 idman növü üzrə 9 idmançı ilə təmsil olunmuşdur.
## Millinin tərkibi

#### Dağ xizəyi idmanı

Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən yarışmada iştirak edirlər. Bu yarışmada top-500 daxil olan və təsnifat xalını toplaya bilən idmançılar iştirak edə bilirlər. Top-500 daxil olmayan ölkələrin idmançıları «B» kateqoriyasında iştirak edirlər. Nəticələrə əsasən Estoniya «B» kateqoriyası üzrə 2 idmançı ilə təmsil olunacaqdır.
;Kişilər

;Qadınlar

#### Xizək yürüşü

Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən iştirak edə bilər. «A» kateqoriyası üzrə lisenziya qazanmaq üçün idmançı reytinq üzrə 100 xal qazanmalıdır. Bununla belə MOK-ləri «B» kteqoriyasını ödəyə biləcək 1 qadın və 1 kişi olmaqla iştirakçı ilə təmsil oluna bilər. Təsnifata əasən Estoniya 3 lisenziya əldə edə bilmişdir..
; Kişilər
;; Uzaq məsafəli yarış

;; Sprint

; Qadınlar
;; Uzaq məsafəli yarış

### Biatlon

Olimpiya Lisenziyalarının böyük qismi 2016/2017 Biatlon üzrə dünya kuboku əsasında müəyyən edilmişdir. Litvanın kişilərdən və qatınlardan ibarət yığması 22-ci yeri tutmuşdur. Bunun sayəsində ölkə 2 olimpiya lisenziyası qazanmışdır.

; Kişilər

;; qadınlar

; Qarışıq estafet

## İstinadlar

## Mənbə
* Laitva Milli Olimpiya komitəsi 
* millinin tərkibi
Bones (dəqiqləşdirmə)

**Bones**:

* Sümüklər () — ABŞ detektiv serialı.
*Bones — Yaponiya anime studiyası. 
*Skull & Bones () — Yel Universitetinin gizli tələbə cəmiyyəti. 
*Bones — Bolqarıstandan olan Equinox qrupunun mahnısı. 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ölkəni təmsil edirdi.
Aygün Kazımovanın ifaları

***Aygün Kazımovanın ifaları*** – Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımovanın albomu. Alboma 41 mahnı daxildir. Albom Xalq artisti, bəstəkar Eldar Mansurovun prodüserliyi ilə işıq üzü görmüşdür. Albomdakı Bir Payız Gecəsi mahnısını erməni müğənni Hayko (Spitakci) Ghevondyan "Erməni işıqları" adlı albomuna daxil etmişdir. Albomdakı Xatirə mahnısı Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuşdur.

## Hazırlanması
Alboma yalnız Eldar Mansurovun bəstələri daxildir. Albomda 1988-ci ildən 2016-cı ilə qədər Aygün Kazımovanın ifasında Eldar Mansurovun bəstələri yer almışdır. Albomda Vahid Əziz, Piruz Dilənçi, Bəxtiyar Vahabzadə, Baba Vəziroğlu, Xanım İsmayılqızı, Tufan Tərlanoğlu, İkram Əliyev, Münəvvər Mansurova, İsmayıl Dadaşov, Kəmalə Qasımova, Pənah Rüstəm, Natiq isalı, Elçin İmanov, Namiq Qaraçuxurlu kimi şairlərin şeirlərindən istifadə olunmuşdur. Pop Diva Aygün Kazımova albomdakı "Bu Sevgi", "Gecələr Keçir", "Mən Aydan Gəlmişəm", "Uzaqlıq", "Vokaliz", "Xatirə" mahnılarına klip çəkmişdir. Albomdakı "Bu sevgi" mahnısı ilə Aygün Kazımova 1989-cu ildə Latviyada keçirilən "Yurmala" mahnı müsabiqəsində çıxış etmişdir.

## Mahnıların Siyahısı

## Albomdan çıxan videolar
* Bu Sevgi
* Gecələr Keçir
* Mən Aydan Gəlmişəm
* Uzaqlıq
* Vokaliz
* Xatirə

## İstinadlar

## Mənbə
*Rəsmi YouTube Kanalı
*Rəsmi Facebook Səhifəsi
*Rəsmi İnstagram Səhifəsi

## Həmçinin bax
İrlandiya Qırmızı Xaç Cəmiyyəti

**İrlandiya Qırmızı Xaç Cəmiyyəti** () — 1939-ci il iyulun 1-də 1938-ci il Qırmızı Xaç Qanununun şərtləri ilə Dublin Şəhər Xəstəxanasının tibb bacısı Elizabet O Herrin tərəfindən təsis edilmişdir. Onun konstitusiyası 1949-cu il Cenevrə Konvensiyasına, 1977 və 2005-ci ildəki İrlandiyanin da bir hissəsi olduğu əlavə protokollara (Cenevrə Konvensiyaları), İrlandiya Parlamentinin aktlarına və Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatının müvafiq müddəalarına əsaslanır.

## Fəaliyyəti
Cəmiyyət İrlandiya Müdafiə Nazirliyi tərəfindən dəstəklənir və ümumi xərci 739.000 avroya başa gəlir. Bununla yanaşı Müdafiə Nazirliyi hər il Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinə 130 min avro verir. Son bir neçə il ərzində təşkilat əhəmiyyətli idarəetmə və struktur dəyişikliklərini həyata keçirmişdir. 2011-ci ildə yeni idarə heyəti ilə yeni baş katib təyin olundu.

Cəmiyyət könüllü olaraq təşkil edilir. İrlandiyada onların fəaliyyətlərinə dağ xilasetməsi, ictimaiyyətin ilk yardım təhsili, ictimai tədbirlərdə ilk yardım və təcili yardım xidmətlərinin təmin edilməsi, yaşlılar üçün müəyyən xidmətlər və qayğıya ehtiyacı olan digər xidmətlər daxildir. İrlandiyadan kənarda cəmiyyət təbii fəlakətlərə və münaqişə bölgələrinə reabilitasiya və humanitar xidmətlər göstərir.

İrlandiya Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin qərargahı Dublin şəhərindəki 16-cı Merrion meydanında yerləşir. Cəmiyyət Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətlər Federasiyasının üzvüdür.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İralndiya Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin rəsmi internet səhifəsinin ünvanı
Feliks Blox

**Feliks Blox** ( d. 23 oktyabr 1905, İsveçrə, Sürix; ö. 10 sentyabr 1983, İsveçrə, Sürix ) — amerikan fiziki. Nobel mükafatı laureatı (1952, E. Pörsellə birlikdə).

## Haqqında
Felixs Blox 1905-ci il oktyabrın 23-də İsveçrənin Sürix şəhərində anadan olub. Sürixdə Ali Texniki Məktəbdə, İsveçrə Texnologiya İnstitutunda sonra isə Leyptsiq Universitetində təhsil alıb. 1928-ci ildə doktor elmi dərəcəsi alıb. 1934-cü ildən ABŞ-də yaşamış və işləmişdir, Kaliforniyada Stanford Universitetinin professoru idi. O, ABŞ atom layihəsinin iştirakçısı, 1954-1955-ci illərdə isə Avropa Nüvə Tədqiqatları Mərkəzinin baş direktoru olub.

Feliks Blox bərk cism nəzəriyyəsinin əsasını qoymuşdur: metalların elektron keçiriciliyini, onun temperaturdan asılılığını tədqiq etmişdir, kristalların zona nəzəriyyəsini təkmilləşdirmiş, ifratkeçirici və aşağı temperaturlu ferromaqnetizm nəzəriyyəsini, yüklü zərrəciklərin maddədə tormozlanması nəzəriyyəsini zənginləşdirmişdir. Bərk cism fizikasının bir çox düsturları, teoremləri və başqa anlayışları Bloxun adını daşıyır. 1946-cı ildə (E. Pörseldən asılı olmayaraq) nüvə maqnit rezonansını kəşf etmiş, onun nəzəriyyəsi və tətbiq üsullarını işləyib hazırlamışdır. Spin dalğaları anlayışını elmə daxil etmişdir.

## Həmçinin bax
* Astrofizika
* Nəzəri fizika

## Xarici keçidlər
*Biography and Bibliographic Resources, from the Office of Scientific and Technical Information, United States Department of Energy
* Oral History interview transcript with Felix Bloch 14 May 1964, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 
* Oral History interview transcript with Felix Bloch 15 August 1968, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 
* Oral History interview transcript with Felix Bloch 15 December 1981, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 

## İstinadlar
Aradeti

**Aradeti** — Tiflis quberniyasının Qori qəzasında, indiki Kareli bələdiyyəsində kənd.

## Toponimkası
XIV əsr tarixçisi Rəşidəddin yazır ki, monqol işğallarında Oyrat adlı türk tayfası da iştirak etmişdir. Tədqiqat göstərmişdir ki, bu tayfanın adı Azərbaycanda Birinci Aratkənd və İkinci Aratkənd (Kürdəmir rayonu) kənd adlarında olduğu kimi. Gürcüstanda Aradeti kənd adında əksini tapmışdır ki, bu da Arad (əsli Oyrat) tayfasının adından və gürcücə yer bildirən "eti" şəkilçisindən ibarətdir. Bunu oyratların Olet (Elet) tayfası adının Gürcüstanda Aletkari toponimində qalması da göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* axc.preslib.az
Kollektivist milliyətçilik

**Kollektivist milliyyətçilik** — Risorcimento milliyyətçiliyinə qarşı bir milliyyətçilik tipidir. 
## Mahiyyəti
Hər nə qədər Risorgimento milliyyətçiliyi bir millətin liberal bir dövlət qurma cəhdlərinə (məsələn İtaliyada Risorgimento və XIX əsrdə Yunanıstan, Almaniya və Polşadakı oxşar hərəkatlar, liberal milliyyətçilikdə Amerika milliyyətçiliyi olduğu kimi)  qarşılıq gəlsə də kollevtivist milliyyətçilik bir millət müstəqillik qazandıqdan və dövlət qurduqdan sonra ortaya çıxır. Nasist Almaniyası və faşist İtaliyası, Alter və Brauna görə, kollektivist milliyyətçilik nümunələridir. Kollektivist milliyyətçilik xarakteri göstərən bəzi xüsusiyyətlər fərdiyyətçiliyə qarşı olması, dövlətçilik, radikal ektremizm və aqressif imperialist militarizmdır.

Kollektivist milliyyətçilik, müstəqillik mübarizəsi yolu ilə güclü hərbi dəyərlərin oturuşduğu və müstəqillik qazanıldıqdan sonra güclü hərbi sistemin yeni dövlətin təhlükəsizliyi və inkişafı üçün mütləq olduğu düşünülən ölkələrdə ortaya çıxır. Bundan başqa bu cür müstəqillik mübarizəsinin uğuru ifrat milliyyətçiliyə yol aça biləcək milli üstünlük hisslərinin yaranmasına təsir edə bilər.

Kollektivist milliyyətçi dövlət totalitardır və hökumət ya da dövlət çox zaman bütün tərəflərini təzyiq altında tutur. Mussolininin İtaliyası belə bir cəmiyyətin ilk nümunəsi hesab oluna bilər. Kollektivist milliyyətçiliyə daha çox faşizmin olduğu yerlərdə rast gəlinir.
## Kökü
Kollektivist milliyyətçilik fransız millətçisi və yazıçısı Şarl Maurrasın *"Gerçək bir millətçi öz ölkəsini hər şeydən üstün tutar"* sözü ilə ortaya atdığı inteqral milliyyətçiliyi () ifadəsindən gəlir.
## İstinadlar
İlmenit

**İlmenit** — mineral, FeTiO3, Mg, Mn qarışıqları olur. 

## Haqqında
İlmenit - triqonal. Kristalları lövhəvari. Rəngi qara. Parıltısı yarımmetallik. Sərtliyi 5-6. Xüsusi çəkisi 4,7. Qabbro, diabaz, piroksenit, siyenit peqmatitlərində və səpintilərdə tapılır. Növ müxtəlifliyi: pikroilmenit, manqanilmenit. Sinonim: *Kriçtonit, Titanlı dəmir daşı.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Banal milliyyətçilik

[thumb|1830-cu il [Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabına həsr olunmuş "Xalqa yol göstərən azadlıq" şəkli, rəssamı Ejen Delakrua, həmçinin millət vəkili də olmuşdur.]]

**Banal milliyyətçilik** və ya **banal millətçilik** — insanlar arasında milli aidiyyat hissini paylaşan millətin günlük təsvirləri.

## Mahiyyəti
Termin, Maykl Billiqin 1995-ci ildəki yayımlanan eyni adlı kitabından törədilmişdir və məqsəd tənqid olaraq qəbul edilməsi idi. Konsepsiya, xüsusilə siyasi coğrafiya nizamı daxilində, 1990-ci illərdə yayımlanmasında bu tərəfə elmi fikirlərin davam etməsi ilə son dərəcə təsir edici olmuşdur. Günümüzdə bu termin əvvəla kimlik formalaşması və geopolitik-akademik mübahsələrdə istifadə olunmaqdadır.
## Nümunələri
Banal milliyyətçilik nümunələri günlük həyatımızda bayraqlar, idman qarşılaşmaları, milli mahnılar, pul simvolları, populyar ifadələr və zərb-məsəllər, vətənpərvər klublar, milli mətbuatda söz vurulan birliklərin qurulması, yəni hava xəbərləri, qrup və  bölünmələr kimi hadisələrin "yerli" və "xarici" xəbərlər adı ilə verilməsi kimi hadisələrdə özünü göstərir. Bu simvolların çoxu davamlı təkrarlanan olduqları və demək olar ki, şüraltında yerləri olmadıqları üçün daha təsirlidirlər. Banal milliyyətçilik daha çox məktəblər kimi dövlət qurumları vasitəsilə yaradılmaqda və yayılmaqdadır.

## İstinadlar
İlvait

**İlvait** — mineral, CaFe22+Fe3+ [OHïOïSi2O7]. Fe2+ Mn-la əvəz olunur, MnO miqdarı 9%-dək. 

## Haqqında
İlvait - rombik. Habitus prizmatik. Ayrılması {010} və {001} üzrə orta. Aqreqat: dənəvər, şüalı-çubuqvari. Rəngi qara. Qeyri-şəffaf. Sərtliyi 5-6. Xüsusi çəkisi 4,1. Kövrəkdir. Skarnlarda tapılır.  Sinonim: *Liyevrit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Fateh-110

**Fateh-110** İranın Aviasiya Sənayesi Təşkilatı tərəfindən istehsal edilən "yer-yer" tipi qısa mənzilli ballistik raketdir. İran bu raketin yekun sınaq uçuşunu 2002-ci ilin sentyabr ayında həyata keçirmişdir. Bu sınaqdan bir neçə həftə sonra, sentyabr ayının ortalarında İran Aviasiya Sənayesi Təşkilatı Fateh-110 ballistik raketlərinin seriyalı istehsalını təşkil etmək məqsədilə yeni zavodun açılışını etmişdir. İlkin məlumatlarda raketin atəş məsafəsi 200 km olaraq göstərilsə də, 2004-cü ilin sentyabr ayında raketin hazırkı atəş mənzilinin 250 km olduğu və gələcəkdə ehtiyac yaranacağı təqdirdə bu məsafənin daha da artırılmasının mümkün olduğu qeyd edilib. 2012-ci ildə iranlı rəsmilər dördüncü nəsil Fateh-110 ballistik raketinin 300 km məsafədə yerləşən hədəfləri yüksək dəqiqliklə məhv etmək gücündə olduğunu açıqlamışdır.

## Tarixi
İran-İraq müharibəsi başa çatdıqdan sonra İran hökuməti qısa mənzilli və yüksək dəqiqliyə malik ballistik raketə ehtiyacın olduğunu nəzərə alaraq, bu məsələnin üzərində işləməyə başlamışdır. Beləliklə, 1989-cu ildə Çindən Sovet istehsalı S-75 raketlərinin oxşarı olan 200 ədəd CSS-8 qısa mənzilli raketləri satın alınmışdır. Lakin, bu raketlər də qısa atəş məsafəsinə, döyüş başlığının yüngül olmasına və çətin struktura sahib olmasına görə iranlıları qane etmədi. Son nəticədə, idarəolunan qısa mənzilli raketin istehsal olunması məsələsi "Shahid Bagheri Industries" şirkətinə həvalə olundu.

1995-ci ildə başladılan bu proqram üçün Zilzal-2 raketi əsas götürülmüşdür. Sonradan, bəzi mənbələr Suriyanın da bu raket proqramına qoşulduğunu bildirmişdir. 2006-cı ildə ABŞ Maliyyə Departamenti "Çin Aerokosmik Elm və Texnologiya Korporasiyası"nı yeni ballistik raket yaradılmasında İranın əsas tərəfdaşı olmaqda təqsirləndirmişdir. 2002-ci ildə baş tutmuş sınaq uçuşunu uğurla başa vuran Fateh-110 raketlərinin elə həmin ildən etibarən seriyalı istehsalına başlanmışdır.

2004-cü ildə 250 km mənzilə sahib olan yeni variant açıqlanmışdır. Bu variant ilk növbədə ixrac üçün nəzərdə tutulmuşdu.

2010-cu ildə İsrail mətbuatı Suriya hökumətinin yüzlərlə M-600 (Fateh-110 raketinin Suriyada istehsal olunan variantı) raketini Hizbullah təşkilatına verməsi barədə məlumat paylaşmışdır.

2010-cu ildə İran inkişaf etdirilmiş üçüncü nəsil Fateh-110 raketini sınaqdan keçirmişdir. İranın Müdafiə naziri Əhməd Vahidi bu raketin daha yüksək dəqiqliyə və artırılmış atəş məsafəsinə sahib olduğunu açıqlamışdır. Bir müddətdən sonra bu raketlər İran İnqilab Keşikçiləri Ordusunda silahlanmaya qəbul olunmuşdur. Bu raketin maksimum atəş məsafəsinin 300 km olduğu qeyd edilmişdir.

2017-ci ildə İran Ordusu Fateh-110-un başqa bir variantı olan **Hörmüz-2** radiasiya əleyhinə raketinin sınaq atışını həyata keçirmişdir. Bu zaman raket 250 km məsafədə yerləşdirilmiş hədəfi vurmağı bacarmışdır.

## İstifadəçilər
* 
*  Şimali Koreya
* 
* Hizbullah

## Həmçinin bax
* İranın müdafiə sənayesi
* İran Silahlı Qüvvələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* CSIS Missile Threat — Fateh 110
* Info Page on Fatah 110 by Israel Missile Defense Association 
* The Middle East Missile Monitor: FATEH-110
Həmidə kəhrizi

**Həmidə kəhrizi** — hidronimi Ağcabədi rayonunun Kəhrizli kəndi ərazisində qeydə alınıb.

## Tarixi
Həmidə kəhrizi hidronimi Ağcabədi rayonu Kəhrizli kəndi ərazisində qeydə alınıb. Bu kıhrizi dövrünün görkəmli ziyalısı, maarifçisi,xeyriyyəçi Həmidə xanım Cəlil Məmmədquluzadə (1873-1955) çəkdirdiyi üçün kəhriz də onun adı ilə adlandırılmışdır. Həmidə xanım görkəmli maarifçi, yazıçı, publisist Mirzə Cəlil Məmmədquluzadənin həyat yoldaşıdır.

## Həmçinin bax
Hüsülü (Ağcabədi)

Kor qışlaq  
## İstinadlar
Qızılkənd

* Qızılkənd (İmişli) — Azərbaycanın İmişli rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Qızıl Kənd
Elşad Nəsirov

* Elşad Nəsirov (siyasətçi) —  Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Sərmayələr və Marketinq üzrə vitse-prezidenti.
* Elşad Nəsirov (hüquqşünas) — Azərbaycan hüquqşünası.

## Həmçinin bax
* Elşad
* Nəsirov
Apaklu

**Apaklu** —Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanın Stepanovan rayonunda) dağ adı.

## Toponimkası
Apaklu- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanın Stepanovan rayonunda) dağ adı. XX — əsrin 30-cu illərində ermənicə Apakesar idi. Qazax qəzasında Apaqe-Kar dağ adı məlumdur (yenə orada). İrəvan əyalətinin Göyçə mahalında Apaxe adlı kənd vardı. Musa Kalankatlının "Alban tarixi" əsərində Albaniyada Apaxe məntəqə adı çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
elibrary.bsu.az
Flower of the Universe

***Flower of the Universe*** () — Böyük Britaniya bəstəkar-müğənnisi Şade Adu tərəfindən ifa edilmiş və *"[[Zamanın döngəsi (film, 2018)|Zamanın döngəsi]]"* filminin eyni adlı musiqi albomuna daxil olan sinqldır. Şade, Endryu Heyl və Ben Travers tərəfindən yazılmış və prodüserlik edilmiş mahnsı ifaçının yeddi illik fasilədən sonra ifa etdiyi ilk mahnıdır.

## Ərəfə

20 fevral 2018-ci ildə filmin rejissoru Ava Düverney Şadenin gif fotosunu tvit etməklə mahnını elan etmişdir.  *"Mən inanmırdım ki, o, hə deyər, amma soruşmaq qərarına gəldim. O, xoş razılıq verdi. İlahə. Biz birlikdə heç vaxt unuda bilməyəcəyim macəraya başladıq. Fəxrlə elan edirəm ki, Şade *"Zamanın döngəsi"* üçün orijinal mahnı yazacaq. Mahnı 'Flower of the Universe' adlanır. Və mənim arzum gerçəkləşdi."*

## Kompozisiya siyahısı

## Personal

Personal Tidal tərəfindən yayımlanın:

* Şade– musiqi, istehsal, vokal
* Endryu Heyl – musiqi, istehsal
* Ben Travers – musiqi, istehsal
* Mayls Şouell – mühəndis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qorqori

**Qorqori** — Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında çay.

## Toponimkası
İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında Qurqura-Naval, Şimali Qafqazda Xasavyurt dairəsində Qurqur-Kutan və Qurqur-Tubə (yenə orada) toponimləri ilə mənşəcə eynidir. XIX əsrdə Quba qəzasının cənub hissəsində də bir dağın adı Qurqur kimi qeyd olunmuşdur. Qədim türkmənşəli bolqarların Kuriqur tayfasının adını əks etdirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* preslib.az
Şahtəpə yaşayış yeri

**Şahtəpə** — Eneolit dövrünə aid Ağcabədi rayonunda, Qarqar çayından cənubda yerləşən yaşayış yeri.

## Tarixi
Şahtəpənin hündürlüyü 6 metrdir. Təpə dayaz xəndəklə əhatələnib. Arxeoloji axtarışlar zamanı Şahtəpədən dən daşları, gilinə saman qatılmış,səthi anqoblanmış qalın divarlı saxsı qab qırıqları(bəzək nazik divarlı gil qablar), dəvəgözü (obsidion) parçaları və s.tapılmışdır.Oradan tapılmış arxeoloji materiallar sübut edir ki, qədim Şahtəpə əhalisi əsasən, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmuşdur.

## Toponimikası
Şahtəpə oronimi şah və təpə sözlərindən ibarətdir. Toponimin tərkibindəki şah sözü "yüksək", "böyük" mənasındadır.Təpə coğrafi termini müsbət relyef forması ifadə edir. Adətən ətəyi ilə zirvəsi arasındakı nisbi hündürlüyü 200 mətrədək olan yüksəkliyə təpə deyilir. Azərbaycan oronimiyasında təpə termini ilə əlaqədar 4000-dən çox coğrafi ad qeydə alınıb. Şahtəpə toponimi "yüksək, böyük təpə" anlamındadır.  

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Saybalı tayı
* Üçtəpə (Ağcabədi)
Amuqo

**Amuqo** Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Amuqo- Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında dağ adı. İrəvan əyalətinin Amuqo kənd adı ilə (kənd isə oradakı həm də "Zəngəzur" adlanan "Amaqu dərəsi"nin adındandır) eynidir. Şimali Qafqazda Kuban əyalətinin Maykop dairəsində Amaqu və Dağıstan əyalətinin Qazıqumuq dairəsində Amoki kənd adları ilə eynidir.

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
preslib.az

## İstinad
Adam Faver

**Adam Fawer** () — Amerikalı roman yazıçısı. İlk romanı "Ehtimalsızlıq" on səkkiz dilə tərcümə edilmiş və "ən yaxşı roman" müsabiqəsində “2006 International Thriller Writers” mükafatını qazanmışdır. 2008-ci ilin aprel ayında da ikinci romanı olan "Empati" yayımlanmışdır. "Empati" 2008-ci ildə almanca, yaponca ve türkcə yayımlanmışdır. Türkiyədəki yayımcısının israrları nəticəsində tamamladığı üçüncü romanı "Oz", 2016-cı ildə yalnız türkcə olaraq yayımlanmış, ancaq mənfi tənqidlərə məruz qalmışdır.

Faver Pensilvaniya Universitetində diplom və magistr dərəcələrini tamamlamışdır. Stanford Graduate School of Business də MBAsini etmişdır. Karyerası zamanı Faver; Sony Music, J.P. Morqan və son olaraq da About.com kimi müxtəlif şirkətlər üçün işləmişdir.

## Əsərləri
* *[[Ehtimalsızlıq]]* 
* *[[Empati (kitab)|Empati]]*, ISBN 978-975-6006-23-8
* *Oz*, ISBN 978-605-5162-74-0

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Arxont

**Arxont** ( — başçı, rəis, hökmdar; başlanğıc, hakimiyyət mənalarını verən *ἄρχη* sözündən əmələ gəlib) — qədim yunan polislərində (şəhər-dövlət) ən yüksək vəzifəli şəxs. Bizans İmperiyasında bu titulu yüksək vəzifəli ağalar daşıyırdılar.

*Arxont* sözü çox hallarda slavyan sözü "knyaz" ilə eyni məna verirdi.

Konstantinopolun fəthindən sonra arxont titulu Konstantinopol patriarxı tərəfindən xüsusi xidmətlərə görə bəzi pravoslav şəxslərə verilirdi.

## Afina arxontları
Ən məşhur arxontlar Afinadandır, orada bu titul hələ Basilevsin dövründə yaranmışdır. Əfsanəyə görə, e.ə. XI əsrdə çar hakimiyyəti ləğv olundu və Kodridlər çar nəslinin nümayəndələri ömürlük arxont oldular. E.ə. VIII əsrin ortalarında Evpatridlər bu vəzifəyə təyin olunmağa başlandılar və arxontun hakimiyyət müddəti 10 ilə qədər azaldıldı, e.ə. VII əsrin birinci yarısından isə 1 ilə qədər.

Birinci arxont eponim (icra başçısı, illəri onun adı ilə adlandırırdılar), ikinci arxont Basilevs (pərəstişliyə nəzarət edirdi) və üçüncü arxont polemarxın (sərkərdə idi) vəzifələri ən qədimlərdən sayılırlar. E.ə. VII əsrin təxminən ortalarında fesmofet adlı məhkəmə funksiyalarını göstərən daha altı arxont vəzifələri əlavə edildi. Bütün doqquz arxontlar ali vəzifəli şəxs kollegiyayasını təşkil edirdilər. Solonun islahatlarından (e.ə. VI əsrdə) sonra arxont vəzifəsinə Pentakosiomedimnlər ali əmlak dərəcəli üzvləri təyin ola bilərdilər, daha sonra ikinci dərəcəli Hippeilər də icazə verildi, e.ə. 457/456-cı ildə üçüncü dərəcəli Zevgitlər də bu haqqı əldə etdilər. E.ə. V əsrdə arxontlar kollegiyası siyasi əhəmiyyətini itirdi və bu əsrin sonunadək ancaq dövlət vəzifələrini yerinə yetirən fəxri orqan statusunda qaldı.  Klassik dövrdə arxont seçkiləri püşkatma yolu ilə aparılırdı.

## İstinadlar
Dini milliyyətçilik

**Dini milliyyətçilik** və ya **dini millətçilik** — millətçiliyin müəyyən bir dini inanc və ya doğma ilə olan əlaqəsidir.

## Mahiyyəti
Bu əlaqə iki yerə ayırıla bilər:
* Din siyasəti
* Dinin siyasət üzərindəki təsiri
Paylaşılan bir din millətin vətəndaşları arasında ortaq bir əlaqə olan birlik duyğusuna əlavə dəyər yükləyir. Dinin digər bir siyasi tərəfi, bəzi hallarda paylaşılan etnik mənsubiyyət, dil və ya kültür kimi milli kimliyi dəstəkləməsidir.

## Xristianlıq və millətçilik
Xristian millətçilər xristianlıq qanunlarını keçərək, daxili siyasıtə daha çox diqqət ayırırlar. Birləşmiş Krallıqda Xristian millətçiliyi mühafizəkar olmağa daha meyillidirlər. XX əsrin ilk yarısındakı müharibələr dövründə xüsusi olaraq müxtəlif Avropa ölkələrində siyasi görüşlərin sağ cinahında dini millətçilik və ya din millətçiliyinin (klero-millətçilik və ya kretizm-millətçiliyi) müəyyən radikallaşmış formaları ortaya çıxırdı. Polşada millətçilik hər zaman Katolik kilsəsinə bağlı olmuşdur. Polşa Milli Dirilməsi kimi qruplar, Vielka Polska Katolicka (Böyük Katolik Polşa) kimi şüarlardan istifadə edirlər, cinsi azlıq evliliklərinin və abortun qanuniləşdirilməsinə şiddətlə qarşı çıxırlar. Radio Maryja ilə əlaqəli mühafizəkar dini qruplar, əsasən millətçi və anti-semit mövqelərinə görə günahlandırılırlar. Şərqi Ortodoks və milli Ortodoks Kilsələrinə ortaq olaraq bağlılıq ilə xarakterizə olunan dini millətçilik, bir çox Şərqi Avropa ölkəsində və Rusiya Federasiyasında var. Rus Milli Birliyi kimi bir çox neo-faşist və ne0-nasist qrup Rus Ortodoks Kilsəsinin hüquqlarının artırılmasını tələb etməkdədir.

## İslam və millətçilik
Pakistan millətçiliyi, iki millət nəzəriyyəsində formalaşdırılan müsəlman mirası ilə, İslam dini və pan-islamçılıqla yaxından əlaqəlidir. Eyni zamanda, burada milli özünüdərki formalaşdırmağa köməkçi olan ən böyük faktor din amilidir.
Başqa əhalisi müsəlman olan ölkələrin əksəriyyətində isə millətçiliklə İslam çox da yaxın deyillər.

## Yəhudilik və millətçilik
Dini Sionizm, sionizm və dindar yəhudiliyi birləşdirən ideologiyadır. İsrail dövlətinin qurulmasından əvvəl Dini Sionistlər İsrail torpaqlarında yəhudi dövlət qurma cəhdlərini dəstəkləyən yəhudilər idi. Dini Sionist hərəkat İsrail millətçiliyi ilə bütünləşdi və ideologiyası üç sütun formalaşan Neo-sionizm halına gəldi:
* *İsrail torpağı*
* *İsrail xalqı*
* *İsrail Tövratı*

## Hinduizm və millətçilik
Hind əhalisinin yüksək səviyyədə dil baxımından, dini və etnik müxtəlifliyi nəzərə alındığında, Hindistandakı millətçilik əsasən millətçilik olaraq dəyərləndirilə bilməz. Hind vətəndaşları mülki, kültürəl və ya III dünya millətçiliyini təşkil edirlər. Bəzi şərhçilər, Hindlərin çoxunun Hindu olmasına baxmayaraq modern Hindistanda müasir bir Hindu millətçiliyini yalnız iki partiyanın təmsil etdiyi bildirrilər.
* ''Hindu ya Bhareti Janata Partiyası''
* ''Rashtriya Svayamsevak Sangh Partiyası''

## İstinadlar
Avanisxevi

**Avanisxevi** — Tiflis quberniyasının Telavi qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
İrəvan xanlığında Avan və Avanik, Dağlıq Qarabağda Evan, Batum əyalətinin Artvin dairəsində Avana, Borçalı qəzasında Ovandərə, Şimali Qafqazın Ter əyalətinin Nazran dairəsində Oban, Şərqi Türkiyədə Avan, İranda Aban və b. toponimlərlə eynidir. Bizcə, etnotoponimdir.

## İstinadlar
Yastıtəpə yaşayış yeri (Ağcabədi)

**Yastıtəpə** — Ağcabədi rayonunun Hindarx kəndinin yaxınlığında Eneolit dövrünə aid arxeoloji abidə, yaşayış yeri.

## Tarixi
Ağcabədi rayonunun Hindarx kəndinin yaxınlığında Eneolit dövrünə aid arxeoloji abidə Yastıtəpə yaşayış yeri adıanır. Buradan qazıntılar zamanı müxtəlif dövrlərə aid maddi mədəniyyət nümunələri aşkara çıxmışdır.

## Toponimi
Yastıtəpə oronimi yastı və təpə sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib. Təpə-müsbət relyef forması bildirən coğrafi termindir. Ətəyi ilə zirvəsi 200 metrədək olan yüksəkliyə adətən, təpə deyirlər.Azərbaycanda tərkibində təpə sözü olan 4000-dən çox toponim qeydə alınıb.Toponimin tərkibindəki yastı sözü "batıq", "çökək" mənasındadır.Bu təpə konfiqurasiyasına (zirvəsi yastıdır) görə belə adlanmışdır.

## İstinadlar
Kenquru Beynəlxalq Riyaziyyat Müsabiqəsi

**Kenquru Beynəlxalq Riyaziyyat Müsabiqəsi** () — məktəblilər arasında riyaziyyat fənni üzrə keçirilən beynəlxalq müsabiqə.

## Tarixi
Kenquru Beynəlxalq Riyaziyyat Müsabiqəsi 1994-cü ildən, ildə bir dəfə olmaqla keçirilir.

## Məqsəd
Müsabiqənin keçirilməsində əsas məqsəd istedadlı şagirdlərin aşkar edilməsi, onların elmi potensiallarının inkişaf etdirilməsi və şagirdlərdə fənlərə olan marağın artırılmasına nail olmaqdan ibarətdir.

Dərsliklərdə verilmiş riyazi formulaların əzbərlənərək istifadə edilməsindən daha artığını, hər yaşa uyğun biliklərin məntiqi düşüncə sayəsində sınanması da qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdəndir. Yəni burada şagird hansısa əzbərlədiyi formulanı yada salmağa çalışmaqdan daha çox məsələyə fərqli yönlərdən baxmağa, beynini məşq etdirməyə, məntiqini işə salmağa məcburdur ki, sualları cavablasın.

Müsabiqə "Öyrənək, əylənək və həll edək!" şüarı ilə keçirilir.

## İştirakçıları
Bu müsabiqə müxtəlif səviyyələrdə riyazi biliyə malik olan 1-2-3-4-5-6-7-8

 sinif şagirdlərini əhatə edir və şagirdlərin iştirakı qeydiyyat haqqını ödəməklə könüllülük prinsipi daşıyır.

2024-cü ildə müsabiqədə dünyanın 80-dən çox ölkəsindən 6 milyondan çox şagird iştirak etmişdir.

1-ci yer :

-Məhəmməd Fətullayev Rafis Oğlu

-Maksimal bal=120

-Topladığı bal=30

## Təşkilatçılar
Müsabiqənin qurucu və idarəçilərindən bir neçəsi eyni zamanda Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadasının təşkilatçı və idarəçiləri arasında da təmsil olunurlar.

Azərbaycanda ilk dəfə keçirilməsi 18 mart 2018-ci ildə pilot layihə kimi nəzərdə tutulan bu müsabiqə Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun Təhsil Texnologiyaları Mərkəzinin təşəbbüsü və mərkəzi Fransada olan Sərhədsiz Kenquru Assosiasiyasının razılığı ilə həyata keçirilir.

## Format
Müsabiqənin idarə heyətinin müxtəlif ölkələrdən olan üzvləri ildə bir dəfə bir araya gələrək növbəti il üçün fərqli ölkələrdən təqdim edilən suallar arasından seçim edir və yekun sualları müəyyənləşdirirlər. Qaydalara əsasən tapşırıqlar 2, 3–4, 5–6, 7–8, 9–10-cu sinif şagirdləri üçün 5 fərqli kateqoriya üzrə qapalı test formatında və 3 səviyyədə — asan, orta, çətin olmaqla tərtib edilir. Müsabiqə dünyanın bütün ölkələrində mart ayının üçüncü həftəsi təşkil edilir.

Müsabiqədə verilən suallar məntiq əsaslıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Kenquru Beynəlxalq Riyaziyyat Müsabiqəsi
Məhəmməd Yaraqski

**Şeyx Məhəmməd Yarğuvi** () — ləzgi şeyx, Qafqazda müridizmin banisi, İmam Şamil Gimravinin, Qazı Məhəmməd Xuluxvinin və həmçinin bütün Dağıstan və Çeçenistanın imamlarının müəllimi.

## Həyatı
Şeyx Məhəmməd Yarğuvi 1771-ci ildə ləzgilərin yarğu sixilinə məxsus Yarğu kəndində (hal-hazırda Dağıstanın Suleyman-Stalski rayonu) anadan olmuşdur. 

### Təhsili
İlk islami təhsilini doğma kəndinin mədrəsəsində almışdır. Həmçinin onun müəllimləri arasında Dağıstanın tanınmış dini alimləri olan Said Xaçmazski, Said Şinazski, Həsən Kudalinski və Məhəmməd-əfənd Axıtınski yer alır. Məhəmməd Yaraqski Şeyx İbrahim əfəndi ilə birlikdə Şeyx Mövlanə Hacı İsmayıl Şirvanidən dərs almışdır.  

### Qazavat
İmam Məhəmməd, ilk dəfə 1823-cü ildə Yarağuda xalqa İslam dininin mahiyyəti və qanunlarını izah edən bir xütbə ilə çıxış etdi. İmam təliminin əsas prinsipləri aşağıdakılardan ibarət idi:

İmam bu sözləri, Ermolov Qafqaz dağlılara qarşı cəzalandırıcı ekspedisiyalarına başladığı dövrdə söylənilmişdi. Bu ekspedisiyalar yalnız maddi zərər və insanların ölümünə səbəb olmaqla qalmır, həm də dağlıların ticarət və dini azadlıqlarını məhdudlaşdırırdı.

1828-ci ilin sonunda Yarğuda bir iclas keçirildi, burada Şeyx Məhəmməd Yarğuvi, Qazi Məhəmmədi imam təyin edərək, Dağıstanda Çar Rusyası qüvvələrini devirmək üçün qazavat elan edilr. 

### '''Mühacirət dövrü'''
1825-ci ildə Şeyx Məhəmməd həbs edilərək Qurax qalasına aparıb orda saxladılar, onu gücləndirilmiş mühafizə ilə Tiflisə, Yermolovun yanına aparmalı idilər, lakin o, müridləri tərəfindən azad edildi.

### Ölümü
1838-ci ildə Soqratl kəndində (indiki Gunib rayonu) şeyx Rus Çar rejimi ilə döyüşdə həyatını itirir. 

## Məscid haqqında
Hadisənin şahidi rus rəssamı Qriqori Qaqarin Yarğudaki məscidini belə təsvir edir:

## Qeydlər

## İstinadlar
Nasist simvolikası

[180px|right|thumb|[Svastika Uzaq Şərq, Orta və Cənubi Amerika başqa olmaqla dünyada çox mədəniyyətə aid olan bir simvoldur. Azərbaycanda və Türkiyədə də izlərinə rast gəlinən bu simvolun Qərbdə tanınması Alman Nasional Sosialistlərinin adları ilə bağlıdır.]]
**Nasist simvolikası** — XX əsrin əvvəllərində Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası (NSDFP) qrafik simvolikadan çox istifadə etməklə diqqət çəkirdi. Xüsusilə əsas simvol olan **[[Svastika|Hakenkreuz]]** (svastika və ya qamalı xaç) partiyanın əsas simvolu olaraq istifadə edilir və Nasist Almaniyasının bayrağını təşkil edirdi.

İstifadə olunan digər Nasist simvolları:
* Qamalı xaç olan qartal motivi, Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının rəsmi simvolu
* Dəmir xaç
* Mühafizə dəstəsinin (SS) simvolu olan yan-yana gəlmiş "S" hərfi (runik "SS")
* Qara SS forması
* Qəhvə rəngi Hücum dəstəsi (SA) forması

## Nasist bayrağı
Nasistlərin əsas simvollarından birincisi üzərində qamalı xaç olan bayraq idi. Bayraq qara, ağ və qırmızı rənglərdən təşkil olunmuşdu. Bu rənglər Alman imperiyasını rəmzləri idi. Birinci Dünya müharibəsindən sonra qurulan Veymar Respublikasına qarşı olan alman millətçiləri tərəfindən bu 3 rəng istifadə olunurdu. Nasistlər hal-hazırda da istifadə olunan bayrağı qınamış və bir utanc mənbəyi olaraq qəbul edirdilər. Adolf Hitler, *[[Mənim mübarizəm]]* adlı əsərində Nasist bayrağının mənasını belə vermişdir:

## Runik hərflər
Runik əlifbanın hərfləri xüsusilə Sigel, Eihvaz, Tyr və Algiz runları nasistlərin alman adətləri ilə özlərini əlaqələndirmək üçün istifadə olunmuşdur.
Nasistlərin runları istifadə etmələrinin ardındakı reallıqlar, XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərində Alman mistikasının önəmli fiqurlarından olan Guido fon Listin əsərlərində tapıla bilər. Listin 1908-ci ildə yayımladığı *Das Geheimnis der Runen* (Runların sirrləri) adlı əsəri mövzuyla əlaqəli nümunələrdən biridir.
Nasist afişalarında, yazılarında istifadə olunan *S* runu Guido fon Listin "Sig" fiqurudur.
## Qalareya


File:Thule-Gesellschaft.svg|Okultik dərnək Tule tərəfindən istifadə olunmuş qamalı xaç 
File:Flag of the NSDAP (1920–1945).svg|NSAFP (1920-1945)
File:Parteiadler der Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (1933–1945) (andere).svg|NSAFPnın simvolu olan qartal motivi (*Parteiadler*)
File:Reichsadler der Deutsches Reich (1935–1945).svg|Nasist Almaniyasının rəsmi gerbi olan qartal motifi (*Reichsadler*) 
File:Insignias casco.svg|Vermaxtın rəsmi simvollarından olan qartal motivi vəqara-ağ-qırmızı rənglərdən ibarət emblem 
File:Flag Schutzstaffel.svg|"Sig runiki"  simvolundan yaranan SS bayrağı
File:SS Kragenspiegel rechts Mannschaften und Unterführer Totenkopfverbände02.jpg|SS sklet-baş simvolu (*Totenkopf*)
File:Wolfsangel.svg|II SS Panzer Tüməni "Das Reich" tərəfindən istifadə olunmuş Volfsangel simvolu
File:LSSS AH.svg|NSAFP mənsublarının yürüşlərdə daşıdıqları flama (Adolf Hitlerin şəxsi simvolu)           


## İstinadlar
Teoder Qorşelt

**Teoder Qorşelt** —Alman rəssam və batalist Teoder Qorşelt 1858-ci ildə Vrevskinin ekspedisiyası ilə Dağıstana yollanmış, daha sonra general Yermolovun Çeçenistana yürüşündə iştirak etmişdi.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Şimali Qafqaz imamlığı

**Şimali Qafqaz İmamlığı** — Şimali Qafqazda mövcud olmuş tarixi teokratik İslam dövləti. Dövlətə İmam rəhbərlik edirdi. Ən güclü dövrü İmam Şamilin rəhbərlik etdiyi illərə təsadüf edir.

## Tarixi
Rusiyanın Şimali Qafqaza marağı XVI əsrdə Kazan və Həştərxan xanlıqlarını işgal etməsindən sonra Terek çayına doğru irəliləyərək orada hərbi məntəqələr qurması ilə başlayıb. Ancaq bölgənin Rusiyanın bir hissəsinə çevrilməsi prosesində ilk mühüm addım 1722-ci ildə I Pyotrun əmri ilə rus ordusunun Çeçenistana müdaxiləsi ilə atılıb. XVIII əsrin sonunda yeni vüsət alan bu proses XIX əsrdə daha da genişlənib. XVIII əsrdə Şeyx Mənsurun rəhbərliyində Müridizm hərəkatı ilə rus işğalına müqavimət göstərən yerli xalqların müqavimətləri isə 1829–1859-cu illəri əhatə edən "İmamlar dövründə" yeni vüsət alıb. Sırası ilə Qazi Məhəmməd, Həmzət bəy və İmam Şamil liderliyində davam etdirilən müqavimətin uğursuzluğa düçar olmasından və 1877–1878-ci illərdəki Rusiya–Osmanlı müharibəsindən sonra bölgənin Rusiyanın tam nəzarətinə keçməsi isə yerli əhalinin mühüm bir hissəsinin Osmanlıya köçməsi ilə nəticələnib.

## İstinadlar
Özgə Gürəl

**Özgə Gürəl** () — Türk aktrisa

## Həyatı
Özgə Gürəl 5 fevral 1987-ci ildə İstanbulda anadan olub. Silivrili ailənin qızıdır. Ana tərəfi Selanik qaçqını, ata tərəfi isə çərkəzdir. Litseyi bitirənə qədər Silivridə yaşayıb. Bəykənd Universiteti Beynəlxalq ticarət fakültəsindəki təhsilini yarımçıq tamamlayıb aktrisalıq daha sonra isə aktrisalıq idarəsi təhsili alıb. *Qızım harada* adlı teleserialda Zeynəb rolu ilə film dünyasına girmişdir. Daha sonra *Rahat küçə* və *Möhtəşəm yüz il* adlı teleseriallarda rol almışdır. 2014-cü ildə *Mədcəzir* teleserialında Ada rolunu oynamışdır. Daha sonra yenə 2014-cü ildə *Gilas Mövsümü* teleserialında baş rol olan Öykü rolunu oynamışdır. 2017-ci ildə *Ulduzlar Şahidim* teleserialında baş rolda oynamışdır. Yenə 2017-ci ildə *Dolunay* teleserialında Nazlı rolunda olmuşdur.

2022-ci ildə "Gilas mövsümü" serialında tanış olduğu aktyor Serkan Çayoğlu ilə evlənmişdir.

## Filmoqrafiyası

## Mükafatları və namizədlikləri

## İstinadlar
Banqladeş hava yolları reys 211

**ABŞ-Banqla Hava Yollarının 211 saylı reysi** Banqladeşin Dəkkəsindən Nepalın Katmandu şəhərinə planlaşdırılmış beynəlxalq sərnişin reysi idi. 12 mart 2018-ci ildə eniş zamanı qəzaya uğrayan təyyarənin göyərtəsində olan 71 nəfərdən 51-i həyatını itirib. ABŞ-Banqla Hava Yolları tərəfindən idarə olunan 76 yerlik Bombardier Q400 qəzadan sonra alovlandı, qəza və yanğın nəticəsində sağ qalan 20 nəfər isə ağır yaralandı.

## İstinadlar
Güllü Eldar Tomarlı

**Güllü Eldar Tomarlı** (*Güllü Eldar qızı Alıyeva*; ) — Azərbaycan şairi, publisist. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü. "Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi" İctimai Birliyinin sədri, Aşıq Pəri Məclisinin sədr müavini (2015–2022).

## Həyatı
Güllü Eldar Tomarlı 13 iyul 1969-cu ildə Gürcüstanın Rustavi şəhərində anadan olub. Əslən Qazax rayonunun Kəmərli kəndindəndir. 1986-cı ildə Rustavidə 7 saylı orta məktəbi bitirmiş, Rustavi Politexnik Texnikomuna daxil olmuşdur. Təhsili bitirdikdən sonra, uzun müddət Rustavi şəhər nəşriyyatında çalışmışdır.

Rustavi Azərbaycanlılar Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyətinin üzvü və Qadınlar şurasının sədri olmuşdur. Güllü Eldar Tomarlı Gürcüstanda, Azərbaycanda çap olunan qəzetlərdə şeirləri, publisistik məqalələri dərc edilib və Tiflis radiosunda səsləndirilmişdir. Tiflisdə nəşr olunan "Gürcüstan" qəzetinin Azərbaycan Respublikası üzrə xüsusi müxbiri, "Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi" ictimai birliyinin sədridir. Şeirləri gürcü və özbək dillərinə tərcümə edilmişdir.

2015–2022-ci illərdə "Aşıq Pəri Məclisi"nin müavini və bədii rəhbəri olmuşdur.

## Ailəsi
Ailəlidir, dörd övladı var.

## Kitabları
* "Beləcə qal nolar, könlüm"
* "Bir az sazdan, bir az sözdən"
* "Aşıq Pəri İnciləri" və "Aşıq Pəri Məclisi" kitablarının tərtibadçısıdır

## İstinadlar
2018-ci il mart ayında vəfat edənlər

**2018-ci il mart ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

## 1 mart

## 2 mart

## 3 mart

## 4 mart

## 5 mart

## 6 mart

## 7 mart

## 8 mart

## 9 mart

## 10 mart

## 11 mart

## 12 mart

## 13 mart

## 14 mart

## 15 mart

## 16 mart

## 17 mart

## 18 mart

## 19 mart

## 20 mart

## 21 mart

## 22 mart

## 23 mart

## 24 mart

## 25 mart

## 26 mart

## 27 mart

## 28 mart

## 29 mart

## 30 mart

## 31 mart
Miltiad (böyük)

**Miltiad** (; ) — Frakiya Xersonesosun tiranı və eyniadlı şəhərin banisi.

## Həyatı
Miltiad Afinada ən nüfuzlu sülalələrindən biri Filaidlər sülaləsindən idi. Onun atası Kipsel idi. E.ə. 559-cu ildə Afinada Pisistratın tiranlığı başlayanda, o, Frakiya Xersonesosun sakinlərinin çağırışına cavab verdi və şimaldan hücum edən düşmənə qarşı müharibədə müdafiə komandanlığını ələ aldı. Həmçinin, Miltiad onun rəhbərliyi altında yürüşdə iştirak etmək istəyən bütün kolonistləri dəvət etdi. Belə təhlükəli adamdan və Afinada olan digər narazı elementlərdən canının qutarmasına sevinən Pisistrat nə ona maneə törətmirdi, nə də Attika icması kimi bu tədbirdə heç iştirak etmədi. Miltadın vətənini tərk etdikdən sonra Xersonesosda tiranın tapşırığı ilə hərəkət etməsinə və ya onunla təmasda olmasına belə dair heç bir sübut yoxdur; onun niyyətində şəxsi müstəqil idarə heyətini yaratmaq var idi. Herodota görə, ölkəni idarə etməyi qəbul etdi və yerli qəbilə doloplar tərəfindən "tiran" edildi, buna sübut onların nəsli onu öz başçısı sayması idi. O, ona göstərilən etimadı doğrultdu. Kardiyadan Paktiyaya qədər bərzəx vasitəsilə divar ucaldaraq o, düşmənin növbəti hücumlarına sipər yaratdı. Yunanların yaşamadığı Paktiya və Miletlilər və Klazomenlilərin çoxdan yaşadığı Kardiya yeni kolonistləri əldə etdi; yarımadanın cənub-qərbində yerləşən Krifot və Elay qəsəbələrinin sakinlərini Miltiad eyni şəkildə məskun etdi. Orta hissədə sonradan Xersonesos şəhərinin təməlini qoydu.

Miltiaddan sonra tiran titulu yarımadaya köçəndə onunla birgə gələn Stesaqora keçdi. Stesaqor Miltiadın ögey qardaşı Kimonun oğlu idi. Stesaqordan sonra hakimiyyət Kimonun başqa oğlu, məşhur sərkərdə kiçik Miltiadın əlinə keçdi.

## Ədəbiyyat
* Hammond, N.G.L., Scullard, H.H. eds. Oxford Classical Dictionary, Second Edition (Oxford University Press 1970) ()
Miltiad (dəqiqləşdirmə)

* Böyük Miltiad () — Frakiya Xersonesosun tiranı və eyniadlı şəhərin banisi.
* Kiçik Miltiad () — əvvəlkinin qohumu, e.ə. 490-cı ildə Marafon döyüşündə farsları məğlub edən Afinalı sərkərdə
* Miltiad (Roma papası) () — 311-ci il iyunun 2-dən 314-cü il 11 yanvar ayına qədər Roma papası olmuşdur.
Türkçülüyün əsasları (kitab)

**Türkçülüyün əsasları** — Ziya Gökalpın 1923-cü ildə çap elədiyi, Türk millətçiliyinin bütün fikir və təkliflərini bir sistem bütünlüyü içində ortaya qoyan, yazıçının müxtəlif zamanlarda yazmış olduğu, sınaqlardan keçirdiyi sosioloji kitabdır. Türk millətçiliyinin təməl əsərlərindən biri hesab olunur. Mustafa Kamal Atatürkün də güclü şəkildə təsirləndiyi, etdiyi inqilablarda və dəyişiklərdə rəhbər tutduğu əsərlərdən biridir.  Müxtəlif dövrlərdə rəsmi və özəl qurumlar tərəfindən nəşr edilmişdir. Bunların içində əsəri qismən sadələşdirənlər olduğu kimi, əsərin dil və üslubunu tamamən dəyişdirmiş olanlar da vardır.

## Kitabın hissələri
### I Bölüm: Türkçülüyün özü
* Türkçülüyün tarixi       
* Türkçülük nədir?
* Türkçülük və Turançılıq
* Mədəniyyət və Sivilizasiya
* Xalqa doğru     
* Qərbə doğru      
* Tarixi materializm və sosial idealizm          
* Milli vicdanı gücləndirmək      
* Milli birliyi gücləndirmək        
* Hars və Təhzib

### II Bölüm: Türkçülüyün proqramı
* Dildə türkçülük
* Estetik türkçülük
* Əxlaqi türkçülük
* Hüquqda türkçülük
* Dində türkçülük
* İqtisadiyyatda türkçülük
* Siyasətdə türkçülük
* Fəlsəfədə türkçülük

## İstinadlar