open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolloid stabilliyinin təyini

**Kolloid stabilliyinin təyini** — sürtkü yağlarının kolloid stabilliyi dörd üsul ilə təyin edilir.

## Üsullar
**I üsul** — sürtkü yağlarında çöküntünün miqdarının təyini.
20 ml yağı benzinlə qarışdırıb 30–60dəq. sentrafuqada fırladmaqla çöküntü təyin edilir. Çöküntü müşahidə edilmədikdə yağ kolloid stabilli hesab edilir.

**II üsul** — müəyyən müddət saxlanılan yağda çöküntünün olub olmamağı gözlə təyin edilir.

Yağ 90 sutka ərzində saxladıqdan sonra onun xarici görünüşü(şəffaflığı, bulantılığı), qələvi ədədinin(əvvəl və sonra) dəyişilməsi müşahidə edilmədikdə bu yağ kolloid stabilhesab edilir.

**III üsul** — yağda hidrolitik üsulla çöküntünün təyini.

Yağı 1,0% distillə suyu ilə qatışdırıb, 30 sutka saxladıqdan sonra çöküntünün olub olmamağı gözlə təyin edilir. Qələvi ədədinin(əvvəl və sonra), sink və kalsiumun(əvvəl və sonra) dəyişilməsi ilə təyin edilir.

**IV üsul** — müxtəlif temperaturun təsiri ilə (müsbət, mənfi) çöküntünün təyini(A və B metodları).

*Metod A* — yağ 24 saat ərzində müsbət 75–800C temperaturda saxlanılıb, sonra sentrafuqada fırladmaqla, çöküntünün olub olmaması müşahidə edilir. Həmçinin yağı mənfi temperaturda saxlayıb sentrafuqada fırladçaqla çöküntünün olub olmamasını müşahidə edilir.

*Metod B* — yağ 24 saat ərzində 75–800C-də 10 sutka saxlanılır, sonra çöküntünün əmələ gəlməyi müşahidə edilir və 60 dəq. sentrafuqada fırladaraq, çöküntünün olub olmaması müşahidə edilir.

## Mənbə
* Əhmədov E. İ., Məmmədov S. F., Rzayeva N, A."Fiziki kimya" Bakı.2009.,
* http://unec.edu.az
Saxaroza

**Saxaroza** (C12H22O11), disaxaridlərin ən mühüm və ən çox yayılmış nümayəndəsi olub əsasən, şəkər çuğundurunun (12–20%) və şəkər qamışının (14–26%) tərkibində olur. Ona görə də onu şəkər çuğundururu və ya qamış şəkəri adlandırırlar. Saxaroza, həmçinin, bir çox meyvə və tərəvəzlərin tərkibinə daxildir. Saxarozanın molekulu α-qlükoza və β-fruktozanın qalıqlarından ibarətdir. Saxarozanın əmələ gəlməsində hər iki monosaxaridin qlikozid-OH qrupları iştirak edir və nəticədə qlükoza və fruktoza bir molekul su ayıraraq bir-birilə oksigen atomu vasitəsilə birləşir.

## Alınması
Sənayedə saxaroza şəkər qamışından və şəkər çuğundurundan ayrılır. Bunun üçün çuğundur xüsusi maşında xırda doğranılır və üzərinə qaynar su əlavə edilib qarışdırılır. Bu zaman çuğundurun tərkibindəki saxaroza həll olaraq məhlula keçir. Kənar qatışıqları çökdürmək üçün məhlul əhəng südü ilə işlənilir. Bu prosesdə saxaraza kalsium — hidroksidlə C12H22O11•CaO•2H2O tərkibli kalsium-saxarat əmələ gətirir. Məhluldakı kalsium-hidroksidin artığını və kalsium-saxaratın tərkibindəki kalsiumu çökdürmək üçün məhlula karbon dioksid buraxılır.

## Fiziki xassələri
Saxaroza rəngsiz monoklinik kristaldır. Əridilmiş saxarozadan soyudulduqda amorf rəngsiz kristal – karamel alınır. Saxaroza yüksək həllolma qabiliyyətinə malikdir. Həllolma (qramlarla 100 qram həlledicidə): suda 179 (00C) və 487 (1000C), etanolda 0,9 (200C). Metanolda isə az həll olur. Dietil efirində həll olmur. Sıxlığı 1,587q/sm3, ərimə temperaturu 1860C –dir.

## Kimyəvi xassələri
Saxaroza (adi şəkər) — qlükozadan çox şirin və suda çox yaxşı həll olan ağ kristal maddədir. Saxaroza H+ ionunun iştirakı ilə qızdırıldıqda hidrolizə uğrayır. Bu zaman qlükoza və fruktoza əmələ gəlir.

C12H22O11 + H2O → C6H12O6 + C6H12O6

Saxaroza çoxatomlu spirt kimi fəal metallarla, metal hidroksidləri [(Ca(OH)2, Cu(OH)2 ilə suda həll olan saxaratlar əmələ gətirir, mis(II)hidroksidlə mis(II)saxaratın parlaq göy rəngli məhlulunu əmələ gətirir. Molekulunda aldehid qrupu olmadığından saxaroza "gümüş-güzgü" reaksiyası üzrə və mis(II)hidroksidlə oksidləşmir. Yandırıldıqda saxaroza karbon-dioksid və suya oksidləşir.

Fayl:Saccharose_9488.JPG|Saxaroza molekullarının 3D görünüşü
Fayl:Sa brownsugar.jpg|Şəkərin qəhvəyi kristalları


Saxarozanın özündən başqa 2 izomeri vardır: *maltoza* və*laktoza*. Maltoza səməninin təsiri ilə nişastadan alınır. Ona *səməni şəkəri*də deyilir. hidrolizə uğradıqda qlükoza çevrilir:

C12H22O11 + H2O → 2C6H12O6

Laktoza (süd şəkəri) süddə olur. Hidrolizə uğradıqda qlükoza və onun izomeri olan qalaktozaya parçalanır:

C12H22O11 + H2O → C6H12O6 + C6H12O6

## Mənbə
# http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0574.html
# ↑ Инструкция по медицинскому применению препарата Глюкобай
Etibar Etibarlı

**Etibar Etibarlı** (2 aprel 1951— 7 may 2019, Bakı)  şair-publisist, jurnalist, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin üzvü, Rəsul Rza adına ədəbi mükafatın laureatı, Prezident təqaüdçüsü.

## Həyat və fəaliyyəti
Etibar Etibarlı 2 aprel 1951-ci  ildə Şamaxı rayonunun Kürdəmic kəndində (indiki Əhmədli) anadan olmuşdur. 1968-ci ildə S. M. Qənizadə adına Şamaxı şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirmişdir. Bir müddət "Yeni Şirvan" rayon qəzetində işləmiş , sonra isə AzTV-nin "Gənclik" redaksiyasının "Yekun" jurnalında ştatdankənar kiçik redaktor kimi fəaliyyət göstərmişdir. Uşaq yaşlarından şeirə həvəs göstərmişdir. 1974-cü ildə M. F. Axundov adına Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunu (indiki Slavyan Universiteti) bitirib, rayonda müəllim işləmişdir.

### Bədii fəaliyyəti
İlk şeirləri hələ məktəbliykən "Göyərçin" jurnalında və rayon qəzetində dərc olunmuşdur. "Ulduz" jurnalının 1969-cu il 10-cu nömrəsində şair Nəbi Xəzri onun haqqında "Uğurlu yol" məqaləsi yazmış, onu ümidverən bir gənc şair kimi ədəbi aləmə təqdim etmiş: 

Etibar Etibarlının isə həmin nömrədə iki səhifə həcmində şeirləri çap olunmuşdur. 1975-ci ildə "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetinin Şamaxı və Ağsu rayonları üzrə ştatdankənar müxbiri olmuşdur. Sonrakı uzun illər ərzində isə jurnalist kimi rəsmi mətbuat orqanlarında, o cümlədən dəvət aldığı keçmiş "Kommunist" qəzetində, daha sonra "Xalq qəzeti", "Mülkiyyət", "Respublika" kimi rəsmi qəzetlərdə, həmçinin AzərTAc-da (Dövlət İnormasiya Agentliyində) işləmişdir. Bu illər ərzində o, müxtəlif mövzularda müxtəlif səpgili yüzlərlə məqalə, oçerk və felyeton yazmış və yazıçı-publisist kimi də tanınmışdır.

Etibar Etibarlı yüzlərlə şeirin, bir çox poemaların, M. Müşfiq haqqında "Gözdən yaş çıxarmı ürək yanmasa?" pyesinin, həmçinin şeir kitablarının müəllifidir. O, həm də epik-lirik poemalar müəllifi kimi tanınır "Nisgil", "Taleyimdən keçənlər (irihəcmli), "Bir gecənin poeması", "Ağdama gedən yol","Dan üzü ağaranda" (Çanqqala döyüşünün 100 illiyinə həsr olunmuş), "Dünya dağılacaq" (Dialoq-poema) və s. kimi poemaları oxuculara bəllidir. Etibarlı mediada, qəzet və jurnallarda həm də bir şair-tənqidçi kimi mütəmadi olaraq, kəskin ədəbi-tənqidi məqalər yazmış, ədəbi prosesə öz münasibətini bildirmişdir. O, 1-ci qrup əlil idi , buna baxmayaraq fəaliyyətini davam etdirirdi.

### Ölümü
Ağır xəstəliklə əlaqədar səkkiz dəfə cərrahi əməliyyata məruz qalsa da, yeddi il çarpayı dustağı olsa da ədəbi yaradıcılığını davam etdirən şair 7 may 2019-cu ildə Bakıda  vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* Rəsul Rza adına ədəbi mükafatın laureatı
* 2017 — Prezident təqaüdçüsüdür.

## İstinadlar
Qanadlı zantoksilum

## Ümumi yayılması
Qanadlı zantoksilum Himalay dağlarında, Çin, Koreya və Yaponiyada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
2–4 m hündürlükdə,yarpağını tökən və ya həmişəyaşıl, budaqları çılpaq,qırmızımtıl-palıdı rəngdə olan ağac və ya koldur. 2 sm uzunluqda cüttikanlıdır; gövdəsinin üzərindəki mərcilər хırda olub, açıq rəngdədir. Yarpaqları təklələkli, 6-20 sm uzunluqda olub, 6-11 ellipsvarı, lansetvarı, 3-12 sm uzunluqda yarpaqcığa malikdir. Yarpaqcıqlarının ucu iti, kənarı хırdadişli və ya tamdır, üstdən tünd yaşıl, altdan bir qədər açıq rəngdə olub, əsas damarları qəhvəyi tükcüklərlə örtülüdür. Yarpağının saplağı enli qanadlı və tikanlıdır. Çiçəkləri yaşıl rəngdə olub, хırda, bircinslidir. 2-5 sm uzunluqda süpürgələrə toplanmışdır. Qutucuğu 5&nbsp;mm diametrdə olub, qırmızı və хallıdır. Toхumları qara və parlaqdır. İyunda çiçəkləyir, meyvəsi sentyabrda yetişir.  
## Ekologiyası
Quraqlığa davamlı, işıqsevəndir, 15-16 dərəcə şaхtaya dözür.
## Azərbaycanda yayılması
Qanadlı zantoksilum Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Meyvələrin yetişməsi dövründə daha da bəzəkli olur. Azərbaycanda düzən rayonlarda canlı çəpərlər salmaq, eləcə də park və bağlarda əkmək üçün istifadə oluna bilər.  
## İstinadlar
*Tofiq Məmmədov, “Azərbaycan dendroflorasi” V cild, Baki, “Elm”, 2019, 370 səh.
Amerika zantoksilumu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şimali Amerikada Kvebekdən Nebraska və Virciniyaya qədər yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
8-12 m hündürlükdə yarpağını tökən, çoх iri olmayan ağac, bəzən koldur. Gövdəsinin qabığı açıq boz rəngdə olub, üzəri şişə oхşar çıхıntılarla örtülüdür. Cavan budaqları palıdı rəngdə olub, tükcüklərlə və 1-1,5 sm-ə qədər uzunluqda tikanlarla örtülüdür. Yarpaqları təklələkvari, 12-25 sm uzunluqdadır. Hər yarpaq tamkənarlı və dişli, 3-6 sm uzunluqda, 5-11 ədəd yumurtavarı və ya enli ellips formalı yarpaqcıqdan ibarətdir. Yarpaqcıqlar üstdən tünd yaşıl, altdan bir qədər açıq rəngli, tükcüklüdür. Tükcüklər əksərən damarların üzərindədir. Çiçəkləri bircinsli, хırda, yaşılımtıl-sarı rəngdə olub, keçən ilki budaqlarda yarpaqların qoltuğunda yerləşmişdir. Yarpaqlamadan qabaq çiçəkləyir. Qutucuq qaramtıl rəngdə olub, 5 mm diametrindədir. Toхumları qaradır. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, meyvəsi avqust-sentyabrda yetişir. 

## Ekologiyası
Azərbaycanın düzən və dağətəyi zonalarında 2-3 m-ə qədər hündürlüyə qalхaraq sıх tikanlı kollar əmələ gətirir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada canlı çəpərlərin salınmasında istifadə oluna bilər.  

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xorvatiya Elm və İncəsənət Akademiyası

**Xorvatiya Elm və İncəsənət Akademiyası** (; HAZU), əvvəllər **Yuqoslaviya Elm və İncəsənət Akademiyası** (; JAZU) — Yuqoslaviyanın süqutundan sonra müstəqil Xorvatiyanın ali elmi müəssisəsi. Baş qərargah Zaqreb şəhərində yerləşir. Akademiyanın hazırkı prezidenti — Velimir Neydhardtdır (2019-cu ildən).

## Tarixi

Akademiyanın yaradılması ideyası 1848-ci ildə Yosip Yuray Ştrosmayerin təşəbbüsü ilə irəli sürülmüşdü. 4 mart 1866-cı ildə Zaqrebdə Yuqoslav Akademiyası təsis edilmişdir. 1945-1990-cı illərdə Xorvatiya Akademiyası Yuqoslaviya Elmlər Akademiyasının tərkib hissəsi idi. 1990-cı ildən - Xorvatiya Konstitusiyası ilə təsbit edilmiş müstəqil elmi müəssisədir.

## Struktur
Xorvatiya Elm və İncəsənət Akademiyası 9 şöbədən ibarətdir:

* Təbiət elmləri bölməsi  
* Təsviri incəsənət bölməsi
* Ədəbiyyat bölməsi 
* Riyazi, Fiziki və Kimya Elmlər bölməsi
* Tibb elmləri bölməsi 
* Musiqi və musiqişünaslıq bölməsi 
* Sosial elmlər bölməsi
* Texniki elmlər bölməsi 
* Filoloji elmlər bölməsi

## Sədrlər

## Xarici keçidlər

*   
* Zakon o Hrvatskoj akademiji znanosti i umjetnosti 
* 
* Intelektualna krema pred vratima HAZU-a  
* VIJENAC 80 - Svjeza krv u Akademiji 
*
## İstinadlar
Nifaq alması

**Nifaq alması** — qədim yunan miflərində qızılı alma, Peley və Fetidanın nikahı zamanı Erida tərəfindən masaya atılmış və üzərində "ən gözəl" (), yazılmışdır.

Əfsanəyə görə, bu mübahisə səbəbidir — Hera, Afina və Afrodita. Gənc Paris hakim qarşısına çağırıldı. Üç qadın onu öz tərəflərinə çəkərək, onu ən güclü hökmdar (Hera), ən cəsur qəhrəman (Afina) və ya ən gözəl qadının sahibi (Afrodita) olacağını vəd etmişdilər. Paris spartanın kralı olan Menelayın həyat yoldaşını qaçırmağına köməklik etdiyinə görə almanı Afroditaya verdi. Bu hadisə Troya müharibəsinin başlamağına səbəb olmuşdur.

İlk dəfə olaraq "nifaq alması" termini II əsrdə romalı tarixçi Yustin Handaribadakan tərəfindən işlədilmişdir.

## İstinadlar
Mirça Eliade

**Mirça Eliadi** () — din tarixçisi və filosof.
## Həyatı
Mirça Eliadi 13 mart 1907-ci ildə Rumıniyanın paytaxtı Buxarestdə doğuldu. Uşaqlıq və gənclik illərində biologiya, xüsusilə botanika və entomologiya ilə maraqlanırdı, lakin illər keçdikcə marağı ictimai elmlərə keçdi və beləliklə filologiya və fəlsəfəyə maraq göstərdi. Buna görə də, fəlsəfə təhsili aldı. 1928-ci ildə Buxarest Universitetində fəlsəfə fakültəsini bitirdi. Tezisinin mövzusu İtaliya Renesans filosofları idi. Eyni ildə Sanskrit və Hind fəlsəfəsi öyrənmək üçün Kəlkətə getdi. Eliadi müəllimi Surendranath Dasguptadan təsirləndi. Himalayda Rişikeş Aşramda altı ay yaşadı. Dörd il sonra, 1932-ci ildə təhsilini bitirdikdən sonra Buxarestə qayıtdı döndü. 1933-cü ildə daha sonra Fransız dilində () yayımlanacaq dissertasiya işini yazdı. Adından da göründüyü kimi, doktorluq dissertasiyası yoqanın müxtəlif perspektivlərdən təhlili haqda idi. 1933-cü ildən 1939-cu ilə qədər Buxarest Universitetində fəlsəfə və din tarixi mövzuları başda olmaq üzrə, bir çox fərqli mövzuda dərs dedi.

Müharibə illərində İngiltərədə idi və döyüş sonunda Rumıniya Sovet idarəsinə keçdiyi zaman Rumıniyaya qayıdışı imkansızlaşdı. 1945-ci ildə Parisə getdi, qonaq professor olaraq *[[Praktik Ali Elmlər Məktəbi|École des Hautes Études]]-*də çalışdı. 1951-ci ildə ən məşhur əsərlərindən biri olan "*Şamanizm"* dərc edildi. 1956-cı ildə Parisdən Amerikaya köçdü və Çikaqo Universitetində dərs dedi. Daha sonra, 1958-ci ildə Çikaqo Universitetində Dinlər Tarixi kürsüsünün başçılığına keçdi. 1961-ci ildə "*Dinlərin tarixi*" jurnalını təsis etdi. 1986-cı il aprelin 22-dən ölümünə qədər Çikaqo Universitetində işləməyə davam etdi və bir çox mühüm əsər yazdı.

Bu gün əsərləri bir-birindən fərqli dillərə tərcümə edilmiş Mirça Eliadi dinlərin tarixində ən vacib alimlərdən birinə çevrildi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Buxarest Universiteti

Buxarest Universiteti () Rumıniyanın paytaxtı Buxarestdə yerləşir. Universitetdə 34 min tələbə təhsil alır. Universitetin tarixi 1864-cü ilə Saint Sava Akademiyasına qədər gedir.
Universitetdə 1989-ci ildə bir çox dəfə təhlükəsizlik işçiləri ilə şagirdlər arasında qarşıdurmalar yaşanmışdır. 1990-cı ilin aprel-iyun aylarında Universitet anti-kommunist nümayişlərin mərkəzinə çevrilmişdi.
Bükreş Universiteti Rumıniyada və ingilis dilində təhsil proqramları təklif edir və Təhsil Nazirliyi tərəfindən qabaqcıl bir tədqiqat və təhsil universiteti olaraq təsnif edilir . QS Dünya Universitetinin 2012-ci ilin reytinqində dünyanın ən yaxşı 700 universiteti, Rumıniyanın digər üç ali məktəbi də daxil edilmişdir.
## Universitetdəki fakültələr
* Fizika fakültəsi
* Kimya fakültəsi
* Biologiya fakültəsi
* Hüquq fakültəsi
* Fəlsəfə fakültəsi
* Yer Elmləri Fakültəsi
* Jurnalistika fakültəsi
* Xarici Dillər Fakültəsi
* Siyasi Elmlər Fakültəsi
* Sosiologiya fakültəsi
* Tarix fakültəsi
* Psixologiya və Təhsil Elmləri Fakültəsi
* Ortodoks Teologiyası Fakültəsi
* Roma katolik ilahiyyat fakültəsi
## İstinadlar
Barbur qraflığı (Alabama)

**Barbur dairəsi** () — ABŞ-nin Alabama ştatının cənub-şərq hissəsində qraflıq. 2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması məlumatına görə əhalisi 27.457 nəfər olmuşdur. Qraflıq mərkəzi Kleyton şəhəridir. Virciniya qubernatoru olmuş Ceyms Barburun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Penn Muzeyi

thumb|right|300px|Penn Muzeyində Etrusklara aid qızıl boyunbağı e.ə.4-5 əsrlər.
**Pensilvaniya Universitetinin Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi** (  , qısaldılmış Penn Museum ) 1887-ci ildə Filadelfiya Universitetində yaradılıb . 20-ci əsrin əvvəllərində muzey Misir, Mesopotamiya, Afrika, Şərqi Asiya və Latın Amerikasına bir sıra mühüm arxeoloji və antropoloji ekspedisiyaları təşkil etmişdir. 
## İstinadlar
TR-85

**TR-85** (Tanc Romanesc 85), T-55 tanklarının konstruksiyalarının bazası əsasında inkişaf etdirilmiş olan birinci nəsil əsas döyüş tankıdır. Bu tankların üzərlərində bəzi konstruksiya dəyişiklikləri həyata keçirilmişdir.

Bunlar;
* Tank qülləsinə əlavə edilmiş olan əlavə zirehli plitələr 
* Lazerlə hədəflərin avtomatik olaraq tapılması və məsafənin hesablanması

Burulma çubuğuna əsaslanan dayandırılma sisteminə malikdir. Maksimum sürəti saatda 60&nbsp;km olan bu tankların hərəkət məsafəsi (yeriş ehtiyatı) 400&nbsp;km təşkil edir.

## Dizayn xüsusiyyətləri

### Motoru
Motoru Almaniya istehsalı olan Leopard 1 tanklarının motoruna oxşar şəkildə dizayn edilmiş olan T tipli dizel bir motor blokudur, 800 at gücünə malikdir.

### Əsas silahı və silah təchizatları
* Əsas silahı yivli 100&nbsp;mm-lik tank topudur.
* Yerli istehsal olan külək sensoru və atəşə nəzarət sistemi ilə təchiz edilmişdir.
* Tankın tırtıl bölməsi polad plitələr ilə əhatə edilərək qorunur.   
* 1985-ci ildə kütləvi istehsala buraxılmışdır və müasir dövrə kimi bu tanklardan 400 ədəd buraxılmışdır.

## Variantları
* TR-85
* TR-85M
* TR-85M1 Bizonul
* TR-85M2 yoxlama mərhələsindədir

## İstifadə edildiyi müharibələr
* 1989-cu ildə baş vermiş olan Rumıniya inqilabı.

## İstifadəçilər
*  Quru qoşunları
* 259 ədəd TR-85 
* 56 ədəd TR-85M1

## Qaleriya

Fayl:TR-580 FerdinandMuseum.jpg|TR-85M1A (TR-85M1 tanklarının birinci versiyası) tankı Rumıniyanın paytaxtı olan Buxarestdə yerləşən Milli Hərb Muzeyinin ekspozisiyasında.
Fayl:Romanian tank.jpg
Fayl:BSDA 2007 04 27 TR-85 M1 04.jpg|TR-85M1 yandan  görünüş 
Fayl:Expomil 2005 01 TR-85M1 01.jpg|TR-85
Fayl:Expomil 2005 01 TR-85M1 02 Mitraliera PKT.jpg|12,7&nbsp;mm-lik DShK pulemyotu
Fayl:BSDA 2007 04 27 TR-85 M1 02 Turela.jpg
Fayl:TR-85s.jpg
Şəkilçi

**[[Şəkilçi]]** — lüğəvi mənası olmayan, sözün ayrılıqda işlənə bilməyən və kökə qoşulduqdan sonra leksik və ya qrammatik məna yaradan hissəsidir. Azərbaycan dilində, bir qayda olaraq, əvvəl kök, sonra isə şəkilçi gəlir, lakin bəzi şəkilçilər sözün kökündən əvvələ də qoşula bilir.

Məsələn: comərd, nakişi.

Şəkilçilər 2 cür olur: leksik şəkilçilər və qrammatik şəkilçilər.

## Leksik şəkilçilər
İkinci adı sözdüzəldici şəkilçilərdir. Azərbaycan dili qrammatikasında leksik şəkilçilər ∧ işarəsi ilə göstərilir.

Bu şəkilçilər sözlərin kökünə yaxud başlanğıc formasına qoşularaq yeni mənalı söz yaradır. Yeni yaranan sözlə kök arasında məna yaxınlığı olur.

Leksik şəkilçilər həm milli, həm də alınma ola bilər. Alınma leksik şəkilçilər, əsasən, isim, sifət və zərflərin yaranmasında istifadə olunur.

Azərbaycan dilində leksik şəkilçilər əsasən sözün sonuna artırılır. Sözlərin önünə artırılan şəkilçilər alınma şəkilçilərdir. Məsələn, na- (nakişi), la- (laməkan), ba- (baməzə), bi- (binamus) və s. Söz önünə artırılan şəkilçilər əsasən inkarlıq, əks məna yaratmaq üçün istifadə olunur və əksər hallarda *-sız* mili şəkilçisi ilə əvəzlənə bilir.

Leksik şəkilçilər qrammatik şəkilçilərdən əvvəl işlənir. Ancaq bəzi leksik şəkilçilər var ki, qrammatik şəkilçidən sonra işlənə bilir: -kı, -sız, -gil, -dakı. Bu hal Azərbaycan dilinin iltisaqiliyini pozur. Həmçinin, leksik şəkilçilər ahəng qanununa uyğun olaraq, əsasən, iki və dörd cür yazılır, lakin belə şəkilçilər sırasında bir cür yazılanları da var.

* -daş, -kar, -keş, -dar.

* Hesabdar, bayraqdar, vətəndaş, zəhmətkeş, sənətkar.

* Vətən-daş, tələb-kar, zəhmət-keş, anbar-dar.

## Qrammatik
İkinci adı sözdəyişdirici şəkilçilərdir. Qrammatik şəkilçilər Azərbaycan dili qrammatikasında *∩* işarəsi ilə göstərilir. Ahəng qanununa uyğun olaraq həmişə iki və dörd cür yazılır.

Bu şəkilçilər sözün kökünə qoşularaq yalnız sözün formasını dəyişir, heç bir məna fərqliliyi yaratmır (yeni söz yaratmır). Qrammatik şəkilçilər söz birləşmələri və cümlələrdə sözlər arasında qrammatik əlaqə yaradır. Onlar əsasən lar lər şəkilçiləri ilə bilinir Qramatik şəkilçilər sözün leksik mənasını dəyişmir, Sözlər arasında əlaqə yaratmağa xidmət edir məsələn :Bakının küçələri

## İstinadlar
2005 İslam Həmrəyliyi Oyunları

**2005 İslam Həmrəyliyi Oyunları** və ya **I İslam Həmrəyliyi Oyunları** — Səudiyyə Ərəbistanının Məkkə şəhərində baş tutmuş olan idman oyunlarıdır. 8-20 aprel tarixləri ​​arasında baş tutmuş olan oyunlarda 6000-ə idmançı iştirak etmişdir. 55 dövlətin iştirakı ilə bu oyunlar baş tutmuşdur.  Əbdülməcid bin Əbdüləziz tərəfindən rəsmi açılışı edilib. Oyunlar Kral Əbdüləziz Stadionunda baş tutmuşdur.

## Medal sıralaması

## İstinadlar
Kati Kovaç

**Kati Kovaç** (tam adı: *Kati Kovaç*, ; ) — Macarıstan pop-rok müğənnisi, söz yazıçısı və aktrisa, Ferens List və Koşut mükafatları laureatı.

Macarıstanın ən populyar müğənnisi olan Kovaç musiqi albomları, mükafatları və ölkə daxili və xaricində təqdimatları, beynəlxalq səviyyədə tanınması ilə bərabər bu günə qədər çox aktiv bir karyeraya malikdir.

Kovaç macar musiqi tənqidçiləri tərəfindən təriflənən çox güclü mezzo-soprano səsi ilə tanınır: tənqidçilər onu "Macarıstanın ən yaxşı qadın səsi" adlandırırlar. O, opera, rok, caz, pop, rəqs, blüz və rok-n-roll janrlarında ifa edə bilir.

## Fəaliyyəti

Kovaç səhnəyə ilk dəfə 1962-ci ildə çıxmışdır. O, milli səviyyədə ilk dəfə 1965-ci ildə Macarıstanın *"Ki mit tud?"* adlı seminal televiziya istedad şousunda qələbə qazandığı zaman məşhur olmuşdur. Bir il sonra, 1966-cı ildə Macarıstanda keçirilən televiziya rəqs musiqi festivalını qazanan *"Sənin oyuncağın olmayacağam"* *()* mahnısı ilə bir az daha böyük uğurlara imza atdı.

1968-ci ildə bəzi filmlərdə, məsələn, *"[https://www.imdb.com/title/tt0062931/ Gün keçdi]" ()* filmində baş rolu ifa etmişdir.

Psixedelik ruhlu *"Rəbbim, bizə yağış göndər!" ()* mahnısı 1972-ci ildə Macar Rəqs-musiqi Festivalında və Almaniya Mahnı Müsabiqəsində ona qələbə qazandırmışdır.

Üç albomu (*Kovács Kati & Locomotiv GT*, *Közel a naphoz* və *Kati*) və bir kompilyasiya albomunun (*Rock and Roller*) üzərində macar rok qrupu Locomotiv GT ilə birlikdə işləmişdir.

1974-cü ildə *"Güllər qırmızı, bənövşələr mavidir"* (**) mahnısı ilə İrlandiyada Kaslbar Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmışdır.

O, Marta Mesaroşun rejissoru olduğu 1977-ci il *"Onların ikisi" ()* macar filmində ifaçı kimi çıxış etmişdir.

1979-cu ildən etibarən Donna Sammer, Barbra Streyzand, Lora Breniqan, Madonna, Tanita Tikaram, Sem Braun, Anastacia və digərlərinin ifasında bir neçə diskoteka və hit mahnıların kaver versiyasını Macarıstanda ifa etmişdir.

İfaçı olmaqla bərabər, Kati Kovaç həm də söz yazıçısıdır. Ən tanınmış əsərlərindən biri Vangelisin bəstəsi olan və Kovaçın özünün də ifa etdiyi *"1492: Cənnətin kəşfi"*nə yazdığı sözlərdir.

23 oktyabr 2009-cu ildən psixedelik psixedelik soul-bit janrında ifa edən The Qualitons orkestri ilə işləməyə başlamışdı. Onlar Budapeştdə çox uğurlu konsert vermiş və Kovaç burada nadir hallarda müraciət etdiyi bit və fank janrlarında mahnılar ifa etmişdi. Bu konsertlə Kati möhtəşəm qayıdışa imza atmışdı. 2010-cu ildə isə orkestr ilə ölkə turuna çıxmışdılar. Yeni albom planlasalar da, sonradan əlaqələri itmişdi.

Kristina Agileranın 2010-cu il sinqlı *"[[Woohoo]]"* mahnısında *Add már, uram, az esőt!* mahnısından bir hissə də var.

## Mükafatları
* İlin musiqi həftəsi ulduzu mükafatı (İngiltərə, 1974)
* List mükafatı (1986)
* Ləyaqət ordeni - Cəngavər xaçı (Macarıstan, 1994)
* Ləyaqət ordeni - Zabit xaçı (Macarıstan, 2011)
* Budapeştin fəxri vətəndaşı (2011)
* Koşut mükafatı (2014)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Monsu

**Monsu** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Viarm. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (2006). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 24 km şimalda, Serji belediyyənin 19 km şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2003 text:2003
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:209
  bar:1806 from:0 till:245
  bar:1821 from:0 till:283
  bar:1831 from:0 till:299
  bar:1841 from:0 till:380
  bar:1851 from:0 till:419
  bar:1861 from:0 till:609
  bar:1872 from:0 till:652
  bar:1881 from:0 till:726
  bar:1891 from:0 till:803
  bar:1901 from:0 till:883
  bar:1911 from:0 till:860
  bar:1921 from:0 till:874
  bar:1931 from:0 till:1157
  bar:1946 from:0 till:1064
  bar:1954 from:0 till:1398
  bar:1968 from:0 till:1759
  bar:1982 from:0 till:2205
  bar:1990 from:0 till:2505
  bar:1999 from:0 till:2427
  bar:2003 from:0 till:2553

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Montiyi-le-Kormey

**Montiyi-le-Kormey** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Arjantey, kanton — Kormey-an-Parizi. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 19 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 11 km cənub-şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:18000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:280
  bar:1806 from:0 till:347
  bar:1821 from:0 till:376
  bar:1831 from:0 till:464
  bar:1841 from:0 till:472
  bar:1851 from:0 till:538
  bar:1861 from:0 till:526
  bar:1872 from:0 till:577
  bar:1881 from:0 till:781
  bar:1891 from:0 till:705
  bar:1901 from:0 till:791
  bar:1911 from:0 till:1059
  bar:1921 from:0 till:1456
  bar:1931 from:0 till:2852
  bar:1946 from:0 till:3166
  bar:1954 from:0 till:4158
  bar:1968 from:0 till:7022
  bar:1982 from:0 till:13644
  bar:1990 from:0 till:17012
  bar:1999 from:0 till:17183

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Montröy-sür-Ept

**Montröy-sür-Ept** () — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Manö-an-Veksen. Əhalisi —  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 65 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 33 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:400
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:298
  bar:1806 from:0 till:326
  bar:1821 from:0 till:362
  bar:1831 from:0 till:355
  bar:1841 from:0 till:364
  bar:1851 from:0 till:380
  bar:1861 from:0 till:366
  bar:1872 from:0 till:317
  bar:1881 from:0 till:320
  bar:1891 from:0 till:305
  bar:1901 from:0 till:286
  bar:1911 from:0 till:257
  bar:1921 from:0 till:219
  bar:1931 from:0 till:209
  bar:1946 from:0 till:211
  bar:1954 from:0 till:230
  bar:1968 from:0 till:231
  bar:1982 from:0 till:202
  bar:1990 from:0 till:299
  bar:1999 from:0 till:350


## İstinadlar
Karl Robert

**Karl Robert** və ya **I Karl** (, , , ) — 1308–1342-ci illərdə Macarıstan və Xorvatiyanın kralı, Anju sülaləsinin üzvü, macar kralı Karl Martelin tək oğlu.

## Həyatı
Karl Robert Kral Martel və xanımı Avstriyalı Klemensin tək oğlu idi. O 1288-ci ildə anadan olmuşdur. Doğum yeri haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Atasının 1295-ci ildə vaftından sonra 7 yaşlı Robert taxta oturur.

## Hakimiyyəti
1300-cü ildə Karl nüfuzlu xorvat lord Pol Şubiçin dəvəti ilə Macarıstan krallığına gəldi. O taxta çıxsa da Karlın başına müvəqqəti tac qoyuldu. Buna səbəb macar əsilzadələrin ona tabe olmaması, müstəqil siyasət yeritməsi idi. Əsilzadələr Bohemiya kralı Venseslası dəstəkləyirdilər. Papa VIII Bonifas onu kral elan etsə də, bu onun əsilzadələr arasındakı nüfuzuna təsir etmədi. Mərkəzləşmiş dövlət olmadığından Macarıstan krallığı bir neçə əyalətlərə parçalanmışdı. Bu əyalətlərin idarəçilərindən biri III Ladislav Kan 1307-ci ildə hücum edərək Bavariyanı ələ keçirdi. Bu hadisədən bir il sonra 1308-ci ilin 28 noyabr tarixində Karl Peştdə kral elan edildi, lakin onun hakimiyyəti nominal olaraq qaldı. Kral olduqdan sonra Karl nadir hallarda ərazi bağışlamışdır. Bunun əvəzinə o **"vassalıq ofisi"** adlı sistem yaratmış və sadəcə krallığa öz bağlılığını sübut edən şəxslərə torpaqlar paylamışdır. Hakimiyyətinin ikinci dövründə o dietləri ləğv etdi və mütləq hakimiyyəti öz əlinə aldı. Karl Robert cəngavərlərin ilk dünyəvi ordenini yaratmışdır. Onun hakimiyyəti illərində Macarıstan Avropanın ən böyük qızıl istehsalçısı idi. Hətta ilk qızıl pul vahidlərini də məhz Karl istifadəyə buraxdırmışdır. 1335-ci ildə Vişeqrad Konqresi zamanı Karl iki dövlət: Polşa və Bohemiya arasında vasitəçilik etdi. Bu konfransda bağlanan sazişə əsasən Macarıstanı bütün Avropa ilə birləşdirən yollar açıldı. Karlın iqtisadi və inzibati islahatları Macarıstanın birləşdirilməsində mühüm rola malik idi. Karl ilk zəfərini 1312-ci ildə iyun ayının 15-də Razqoni döyüşündə əldə etmişdir. 1312-ci ildə onun ordusu Aba ailəsinin ən güclü qəsrlərini tutdu. Növbəti on illikdə kiçik feodalların köməyi ilə öz hakimiyyətini krallığın ucqar ərazilərində belə bərpa etməyə nail oldu. Böyük oliqarx Matyu Çakın vəfatından sonra 1321-ci ildə Karl Xorvatiya istisna olmaqla bütüm krallığda hakimiyyəti öz əlinə aldı. 1330-cu ildəki Poşada döyüşündə aldığı məğlubiyyət nəticəsində o, Valaxiyanın yüksəlişinin qarşısını ala bilmədi. Dönəmin tarixçiləsin onun bu məğlubiyyətini "Tanrının inqitamı" adlandırmışdılar.

## İstinadlar
Esterqom

**Esterqom** (,  , )—Macarıstanın şimalında, Budapeşt şəhərinin 50&nbsp;km şimal-qərbində, Komarom-Esterqom əyalətində yerləşən şəhər.

## Tarixi
Esterqom Macarıstanın qədim şəhərlərindən biridir. 10-ci əsrdən 13-ci əsrin ortasına qədər, Arpad sülaləsindən Kral IV. Bela dövründə Macarıstanın paytaxtı idi.  Şəhər 1529-ci ildə Sultan Süleymanın  həyata keçirdiyi I Vyana səfəri zamanı müvəqqəti olaraq, 1543-ci ildə həyata keçirilən blokada nəticəsində isə qəti olaraq osmanlı suverenliyinə geçmişdir. İşğaldan sonra Osmanlı imperiyasının şimal-qərb sərhədindəki mövqeyi etibarilə əhəmiyyətli sancaq mərkəzlərindən biri olmuşdur. 1595-ci ildə almanlar tərəfindən işğal edilən şəhər, Sokolluzade Lələ Mehmet Paşa tərəfindən yenidən Osmanlı torpaqlarına qatılmış və 1683-ci ildə alman işğalına qədər Osmanlı ərazisi olaraq qalmışdır.
Hal-hazırda Macarıstandakı Roma Katolik Kilsəsinin baş yepiskopunun taxtı burada yerləşir.

## Demoqrafiyası

## Qalereya


Sotetkapu.JPG|Qaranlıq qapısı
Esztergom.StAnna.Church.JPG|Kilsə
St. Stephen, Esztergom.jpg|Seçeni meydanında yerləşən İştvan heykəli
Megyeszékhely - Komárom-Esztergom megye - Esztergom.jpg|Esterqom şəhərinin görünüşü
A_török_kori_Esztergom_látképe._Vízfestmény,_1664.jpg|Esterqom, Osmanlı imperiyasının tərkibində olarkən,1664

## İstinadlar
Taliya Flora-Karaviya

**Taliya Flora-Karaviya**, () — yunan sənətçisi və Münhen Məktəbinin üzvü idi. Döyüş əsgərlərinin ən yaxşı eskizləri ilə tanındı. O, çox sayda rəsm və akvarelin müəllifidir.
## Həyatı
1871-ci ildə Siatista şəhərində, Qərbi Makedoniyanın Osmanlı  bölgəsində, rahib ailəsində anadan olub. 1874-cü ildə atası ailəsini Konstantinopola köçürdü. 1883-1888-ci illərdə Zappeion Qızlar Məktəbində təqaüdlə təhsil almışdır. Burda təhsilini bitirdikdən sonra o, bir il müəllim işləmişdir. Afina İncəsənət Məktəbində rəssamlıq şöbəsinə yazılmağa çalışdı, lakin  qadın olduğu üçün qəbul edilmədi. 1895-ci ildə rəssamlıq oxumaq üçün Münhenə  köçdü və orada Georgios Jakobides (1853–1932) və Nikolaos Gyzis (1842–1901) ilə birlikdə çalışdı. Daha sonra təhsilini Parisdə davam etdirmiŞdi.
O, bu sənəti professional şəkildə tətbiq etmək üçün Konstontinopola geri dönür. 1907-ci ildə Misirin İsgəndəriyyə şəhərinə köçdü və orada 30 il yaşadı. Burada Yunanıstanın "Efimeris" qəzetinin naşiri Nikos Karavyasla evləndi. İskəndəriyədə, şəhərin Yunan koloniyasında əhəmiyyətli dərəcədə tanınmış rəssamlıq məktəbini yaratmış və idarə etmişdir.
1912-13-ci illərdə Balkan müharibələri zamanı Yunanıstan qoşunlarını ərinin idarə etdiyi "Alexandrian" qəzetinin müxbiri kimi izləməyə qərar verdi.
Onun təsvirləri qoşunların, qaçqınların və zərərçəkmişlərin həyatını , impressionist tərzdə qeyd etmişdir. 1939-cu ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə Yunanıstana döndü. 1940-cı ildə Yunanıstan-İtaliya müharibəsinin başlanğıcı ilə yenidən döyüşə getdi və bu döyüşün səhnələrini çəkdi. Talia Flora-Karavia 1960-cı ildə Afinada vəfat etmişdir.
## Karyera
Taliya Flora 1898-ci ildə əsərlərini nümayiş etdirməyə başladı və 1905-ci ildə Yunanıstanda və digər ölkələrdəki solo və qrup sərgilərində, 1900-cu ildə Parisdə "Parnassus", 1901 və 1902-ci illərdə İstanbulda, 1903-cü ildə Afinada sərgilərdə nümayiş edildi. Thalia Flora-Karavia'nın əsərləri portretlər, landşaftlar, xalça lifləri, səhnə janrları və kitab şəkilləri daxil olmaqla müxtəlif mövzulardan ibarətdir.
Afina Müharibə Müzeyində, Taliya Floranın sulu boya və pastellərlə təsvir etdiyi, Balkan müharibəsi və 1921-ci il Yunan müharibəsinə həsr olunmuş əsərləri saxlanılır.
1957-ci ildə onun müharibə eskizləri 70-dən çox sənətçidən satın alınmış və İoanninin Bələdiyyə Sənət Qalereyasına təqdim edilmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Thalia Flora-Karavia 1871–1960
Oxşar zantoksilum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Ümumi yayılması
Şimali və Mərkəzi Çində rast gəlinir.

## Botaniki təsviri
7 m-ə qədər hündürlükdə ağac və ya koldur. Cavan zoğları tüklüdür, tikanları 6–20 mm uzunluqda olub, oturacaqdan 1,5 sm-ə qədər enində yastıdır. Yarpaqları təklələkvari olub, 1,5-5 sm uzunluqda 7-11 yumurtavari və ya uzunsov yumurtavari, dişli yarpaqcığa malikdir. Yarpağın saplağı və yarpaqcıqların orta damarı altdan tikanlıdır. Çiçəkləri 4-6 sm enində qısa salхımlara toplanaraq, qırmızımtıl rəngdədir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, meyvəsi sentyabr-oktyabr aylarında yetişir.  

## Ekologiyası
Düzən və dağətəyi zonalarda əkilib becərilir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda rast gəlinir. 1869-cı ildən introduksiya edilmişdir.

## İstifadəsi
Düzən və dağətəyi ərazilərinyaşıllaşdırilmasında geniş istifadə oluna bilər.  

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Muassel

**Muassel** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Domon. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 22 km şimalda, Serji belediyyənin 20 km şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:345
  bar:1806 from:0 till:332
  bar:1821 from:0 till:330
  bar:1831 from:0 till:311
  bar:1841 from:0 till:334
  bar:1851 from:0 till:235
  bar:1861 from:0 till:263
  bar:1872 from:0 till:365
  bar:1881 from:0 till:468
  bar:1891 from:0 till:234
  bar:1901 from:0 till:301
  bar:1911 from:0 till:689
  bar:1921 from:0 till:766
  bar:1931 from:0 till:845
  bar:1946 from:0 till:727
  bar:1954 from:0 till:828
  bar:1968 from:0 till:980
  bar:1982 from:0 till:910
  bar:1990 from:0 till:816
  bar:1999 from:0 till:962
  bar:2006 from:0 till:1096


## İstinadlar
Mur (Val-d'Uaz)

**Mur** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Bomon-syur-Uaz. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 32 km şimalda, Serji belediyyənin 19 km şimal-şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1600
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:89
  bar:1806 from:0 till:58
  bar:1821 from:0 till:69
  bar:1831 from:0 till:83
  bar:1841 from:0 till:90
  bar:1851 from:0 till:110
  bar:1861 from:0 till:146
  bar:1872 from:0 till:120
  bar:1881 from:0 till:137
  bar:1891 from:0 till:185
  bar:1901 from:0 till:213
  bar:1911 from:0 till:268
  bar:1921 from:0 till:265
  bar:1931 from:0 till:338
  bar:1946 from:0 till:270
  bar:1954 from:0 till:293
  bar:1968 from:0 till:299
  bar:1982 from:0 till:1479
  bar:1990 from:0 till:1542
  bar:1999 from:0 till:1475

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Mussi (Val-d'Uaz)

**Mussi** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Marin. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 45 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 16 km şimal-qərbdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:150
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2005 text:2005
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:97
  bar:1806 from:0 till:95
  bar:1821 from:0 till:96
  bar:1831 from:0 till:106
  bar:1841 from:0 till:117
  bar:1851 from:0 till:96
  bar:1861 from:0 till:96
  bar:1872 from:0 till:116
  bar:1881 from:0 till:98
  bar:1891 from:0 till:96
  bar:1901 from:0 till:81
  bar:1911 from:0 till:84
  bar:1921 from:0 till:75
  bar:1931 from:0 till:63
  bar:1946 from:0 till:56
  bar:1954 from:0 till:50
  bar:1968 from:0 till:58
  bar:1982 from:0 till:98
  bar:1990 from:0 till:102
  bar:1999 from:0 till:113
  bar:2005 from:0 till:146

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Mussi
Spa konfransı

**Spa konfransı** — Ali Müharibə Şurası ilə Almaniya arasında Belçikanın Spa şəhərində 1920-ci ilin 5-16 iyul tarixlərində keçirilmiş konfrans. Əsas müzakirə mövzusu Almaniyanın hərbsizləşdirilməsi, müttəfiqlərə kömür göndərilməsi və Almaniyanın qalib dövlətlərə ödəməli olduğu təzminat məsələsi olmuşdur.

## İştirakçılar
Spa konfransı Almaniyanın müharibədən sonra dəvət edildiyi ilk beynəlxalq konfrans idi. Müttəfiqlər düşünürdü ki, mübahisəli məsələlərdə məktublar və digər diplomatik vasitələrlə həll yolu tapmaqdansa, görüşüb müzakirə aparmaq daha məhsuldar olar. Buna görə konfransa Almaniya da dəvət edilmişdi. Konfransa İngiltərənin baş naziri David Lloyd Corc, Fransanın baş naziri Aleksandr Milyeran, Almaniyanı kansleri Konstantin Feyrenbax, həmçinin Britaniyanın və Fransanın Almaniyadakı səfirləri də qatılmışdı. Səfirlərə Berlində yerləşən Təzminat Komissiyası işlərinə nəzarət etmək tapşırılmışdı.

## Danışıqlar
Versal sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra Avropada dövlətlərarası münasibətlərdə başlıca  məsələ Almaniyanın tərksilah edilməsi və təzminat alınması idi. Spa konfransı da bu məqsədlə çağırılmışdı. Müttəfiqlər Almaniyadan Versal sülh müqaviləsinin şərtlərini yerinə yetirməyi tələb edərək onun qarşısında aşağıdakı şərtləri irəli sürürdülər:

* Könüllü hərbi dəstləri tərksilah etmək,
* Ayrı-ayrı adamlardan silahları yığmaq, 
* Ordunu könüllülük prinsipi əsasında qurmaq, 
* Hərbi əmlakı təhvil vermək,
* Müqavilənin digər şərtlərinə əməl etmək.
## Razılaşma
### Ordu məsələsi
Almaniya bu şərtləri qəbul etsəydi, onda 1920-ci ilin oktyabr ayının 1-dək 150 min ordu saxlaya bilərdi. 1921-ci ilin yanvar ayını 1-dən isə ordu 100 min nəfər olmalı idi. Almaniya bu şərtləri yerinə yetirmədikdə isə müttəfiqlər Almaniyanın yeni ərazilərini işğal edə bilərdilər. Almaniya şərtləri qəbul edərək 1920-ci ilin iyul ayının 9-da müvafiq protokolu imzaladı.

### Təzminat məsələsi
Konfransda təzminat məsələsi də müzakirə olundu. Lakin kəskin ixtilaflar ucbatından iştirakçı dövlətlər alınacaq təzminatın ümumi məbləği barədə yekdil rəyə gələ bilmədilər. Bununla belə, təzminatı alacaq dövlətlərin payı aşağıdakı kimi müəyyənləşdi: Fransa 52 faiz, İngiltərə 22 faiz, İtaliya 10 faiz, Belçika 8 faiz, Yunanıstan, Rumıniya, Yuqoslaviya 6,5 faiz, Yaponiya, Portuqaliya 0,75 faiz. Həmçinin, ABŞ-nin da təzminat almaq hüququ saxlanıldı. Lakin ABŞ senatı Versal sülh müqaviləsini təsdiq etmədi və ABŞ hökuməti də təzminatı almaqdan imtina etdi. ABŞ təzminat məsələsində Almaniyanın çətinliyə salınmasının Almaniyada qısasçılıq hisslərini artıracağından narahat idi.

## Azərbaycan nümayəndə heyəti konfransda
Konfransda artıq bolşevik işğalı nəticəsində süqut etmiş və mühacirətdə qalmış  Ə.M.Topçubaşov başda olmaqla AXC-nin nümayəndə heyəti də iştirak edirdi. Nümayəndə heyəti müharibədə vurulan ziyana görə Azərbaycana təzminat verilməsi və bolşevik işğalına son verilməsi ilə bağlı məsələ qaldırsa da, istəyinə çata bilmədi.

## Həmçinin bax
* Versal sülh müqaviləsi 
## Ədəbiyyat
* 
* 

## İstinadlar
Vilma Huqonnay

Kontes **Vilma Huqonnay** (tam adı: *Vilma Huqonnay*, ; ) — Macarıstanın ilk qadın həkimi.

## Həyatı
Kontes Vilma Huqonnay, Kont Kalman Huqonnay və Pansey Rizanın beşinci övladıdır. O, Sürixdə tibb üzrə təhsilini 1879-cu ildə başa vurmuşdur. Vilma Macarıstana qayıdanda Macarıstanın rəhbərliyi cinsiyyətinə görə onun ixtisasını tanımaqdan imtina etdiyi üçün həkim kimi fəaliyyətinə başlaya bilmədi. 1897-ci ilədək mamaça işləmişdir. Sonradan macar rəhbərliyi onun elmi dərəcəsini qəbul etmiş və beləcə öz tibbi fəaliyyətinə başlaya bilmişdir. Macarıstanda bu ixtisasa yiyələnən ilk qadın 1900-cü ildə Şarolta Ştaynberger olmuşdur. Onlardan heç biri 1913-cü ilə qədər kişi həkimin nəzarəti olmadan fəaliyyət göstərə bilməmişdilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Erzsébet Kertész: Vilma doktorasszony. Az első magyar orvosnő életregénye. Budapest 1965, 1998.
* Iván Völgyes, Nancy Völgyes: The liberated female. Life, work, and sex in socialist Hungary. Westview Press 1977. S. 9.
Qriqori Yeqorov

**Qriqori Yeqorov** (tam adı: *Qriqori Antonoviç Yeqorov*, , ; ) — erzyan əsilli SSRİ yazıçısı, jurnalist, Mordoviya milli nəşriyyat təşkilatçılarından biri.
## Biorqrafiyası
Qriqori Yeqorov 26 noyabr 1889-ci ildə Rusiya imperiyası, Saratov quberniyası, Kamaevka kəndində (indiki Lopatinski rayonu, Pemza vilayəti) anadan olmuşdur. Jurnalist, mordoviya milli nəşriyyatının təşkilatçılarından biri olmuşdur. 1910-cu ildə imtahan verərək müəllim adını almışdır. Bundan sonra kənd məktəbində fəaliyyət göstərir. Birinci dünya və Vətəndaş müharibələrinin iştirakçısıdır. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasında 1923-27-ci illərdə Petrov və Kuznets qəzalarında çalışmışdır. erzyan dilində qəza qəzetinin təşkilatşılarəından biridir. 1927-ci ildən etibarən «Yakstere Teste» ("Qırmızı ulduz") qəzetində fəaliyyət göstərmişdir. N. V. Qoqol, A. M. Qorskinin əsəsrlərini mordva-erzyan dilinə tərcümə etmişdir. 24 iyun 1963-cü ildə SSRİ, Moldova Sovet Sosialist Respublikası, Traspol rayonu, Traspol şəhərində vəfat etmişdir.

## Ədəbiyyat
* История Мордовии в лицах: Биограф. сб. Саранск, 1994.  
* Дёмин, Василий Иванович. Эрзянь журналистиканть эрямопингезэ: монография: кавто пельксстэ = История эрзянской журналистики: монография: в 2 ч. / Василий Дёмин. – Саранск: Лит. фонд России, 2013. – Васенце пельксэсъ = Ч. 1. – 404 с. – Мордов.-эрзя яз. 
* Савин О.М. Егоров Григорий Антонович / Пензенская энциклопедия. М.: Научное издательство «Большая Российская энциклопедия», 2001, с. 173
## İstinadlar