open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kobaninin mühasirəsi

**Kobaninin mühasirəsi** — Suriyanın Kobani şəhəri uğrunda 2014-cü ilin 16 sentyabr tarixindən başlayan və 2015-ci il 26 yanvar tarixində İŞİD-in məğlubiyyəti ilə başa çatan qanlı döyüşlər. Şəhər yenidən YPG güclərinin nəzarəti altına keçmişdir.

Eyn-əl-Ərəb şəhərində əsasən etnik kürdlər yaşayır və şəhər kürdlər tərəfindən () adlandırılır. Suriyanın əsasən mərkəzi hissələrində aparılan hərbi əməliyyatlarda iştirak edən İŞİD silahlıları sentyabr ayının ortalarından etibarən ölkənin şimal bölgələrinə doğru həmlələr etməyə başlamış və həmin ərazilərə gözlənilməz hücumlar təşkil etmişdir. Kürd birliklərini hazırlıqsız yaxalamağı bacaran İŞİD döyüşçüləri Eyn-əl-Ərəb əyalətində 2014-cü il 2 oktyabr tarixinə olan məlumata əsasən 350-dən çox kürd kəndini işğal etmişdir. Eyn-əl-Ərəbdə yaşayan 200 minə yaxın etnik kürd davam etməkdə olan qanlı döyüşlərdən xilas olmaq üçün Suriya-Türkiyə sərhədinə cəmləşmişdir.

Türkiyə hökumətinin icazəsindən sonra Eyn-əl-Ərəbdən gələn qaçqınların ölkəyə buraxılmasına başlanıb və onların təhlüksəziliyi təmin edilib. 5 oktyabr tarixinə olan məlumatlara əsasən Eyn-əl-Ərəb şəhərinin ətraf əraziləri və kəndləri tamamilə İraq Şam İslam Dövlətinin nəzarəti altındadır. YPG və PKK silahlıları isə Eyn-əl-Ərəb şəhər mərkəzinin müdafiəsini təmin edirlər. İŞİD ən qısa zamanda şəhəri tamamilə ələ keçirməyi hədəfləsə də ciddi müqavimətlə rastlaşmışdır.

134 gün davam edən silahlı toqquşma 2015-ci ilin 26 yanvar tarixində rəsmən yekunlaşmışdır. ABŞ və NATO birliklərinin hava dəstəyi ilə irəliləyən YPG gücləri şəhərin mühüm nöqtələrini ələ keçirməyi bacarıb. 24 yanvar tarixində şiddətlənən və 2 gün davam edən həlledici döyüşlərin ardından İŞİD silahlıları şəhərdən və ətraf ərazilərdən geri çəkilmək məcburiyyətində qalmışdılar.

## İstinadlar
Alan Mur

**Alan Mur** () – ingilis komiks yazıçısı. Frank Miller ilə komiks dünyasında əsaslı yeniliklər gətirmişdir. Onun əsərlərinin çoxu Hallivud tərəfindən filmə çəkilmişdir: "Cəhənnəmdən", "V - Vandetta deməkdir", "Watchman", "Liqa" və s.

## Karyerası

1979-cu ildə İngiltərənin "Sounds" qəzetində karikaturaçı kimi işləməyə başlayan Mur rəsm çəkməyin ondan uzaq olduğunu başa düşüncə yazıçılığa yönəldi. Lakin daha sonra karikaturaları ona şöhrət gətirdi. İngiltərənin "2000AD" jurnalında müxtəlif obrazlar yaradan Mur xüsusilə "Marvelman" seriyası tanındı və buna görə 1982 və 1983-cü illərdə Böyük Britaniyada Ən Yaxşı Karikaturaçı mükafatının sahibi oldu.

Alan Mur daha sonra ABŞ-nin "Swamp Thing" jurnalında işləməyə başladı.

1986-cı ildə yaratdığı Watchman superqəhrəmanı ilə komiks dünyasını sarsdı. O bununla superqəhrəman anlyışını siyasi cəhətdən tənqid edirdi.

## Bəzi əsərləri
* Vatçmen
* Betmen: Cokerin ölümü
* Cəhənnəmdən
* İtmiş qızlar
* Liqa
* Prometey
* Tom Stronq
* V - Vandetta deməkdir
* Top Ten

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bakuman

**Bakuman.** () — *[[Death Note]]* müəllifləri Tsuqumi Oba və Takeşi Obata tərəfindən yaradılmış manqa və eyni adlı anime serial.

## Məzmun
Rəsm bacarığı olan Maşiro Moritakaya onun sinif yoldaşı Taqaki Akito birlikdə Yaponiyanın ən böyük manqakaları olmağa təklif edir. Maşiro bu yoluynan öz sevdiyi qız — Miho Azukiya ilə evlənmək istəyir, Taqaki isə öz yazıçı istedadı ilə ona kömək etməyə çalışır.

## Media

### Manqa
Manqanın birinci fəsili *[[Weekly Shonen Jump]]* jurnalında 2008-ci ilin avqustun 11-də çıxıb. Serialın sonuncu fəsili həmin jurnalda 2012-ci ilin aprelın 23-də çıxıb. Beləliklə, üzə çıxmış 176 fəsil 2009-cu ilin yanvarın 5-i və 2012-ci ilin iyulun 4-ü arasında nəşr olunmuş 20 cild *tankobonlarda* toplanmışdılar. Serialın bir nəçə fəsili *Jumpland* rəsmi saytında yapon, ingilis, fransız və alman dillərində çıxdı; birinci fəsil 2008-ci ilin avqustun 19-da çıxdı. Bu *Shueisha* nəşriyyatın xaricdə çap olunmuşdan əvvəl müxtəlif dillərdə online-a yüklədiyi birinci manqasıdır. 2010-cu ilin avqustun 8-də *Weekly Shonen Jump* jurnalında *Bakuman* manqasının personajı, Kazuya Hiramaru tərəfindən yazılmış *Su samuru № 11* adlı manqasının 15 səhifəli one shot-u çıxdı. Avqustun 16-da isə həmin one shot *Shonen Jump Next* jurnalında çıxdı.

### Anime
Manqasının əsasında 25 seriyalı anime serialın hazırlanması *Weekly Shonen Jump* jurnalının 2010 ilin 2-ci nömrəsində elan olundu. *J. C. Staff* tərəfindən yaradılmış serial *[[NHK]]* kanalında 2010-cu ilin oktyabrın 2-dən, 2011-ci ilin aprelin 2-nə qədər yayımlamışdı. 2010-cu ildə *Weekly Shonen Jump* elan etdi ki, ikinci mövsüm 2011-ci ilin payızında efirə çıxacaq; o, 2011-ci ilin oktyabrın 1-dən, 2012-ci ilin martın 24-də kimi yayımlamışdı. Sonuncu olan üçüncü mövsüm *Weekly Shonen Jump* jurnalın 2012-ci ilin 3/4-cü birləşdirmiş nömrəsində elan olunmuş və həmin ilin oktyabrın 6-dan, 2013-cü ilin martın 30-na dək yayımlamışdı.

### Oyunlar
*Nintendo DS* üçün *Bakuman* videooyunu *Namco Bandai Games* tərəfindən nəşr olunmuşdu. Bu oyun Yaponiyada 2011-ci ilin dekabrın 15-də satışa çıxmış.

### Film
2014 ilin may ayında elan edilmişdir ki, *Bakuman* film adaptasiyası çıxacaq. Film 2015-ci ildə üzə çıxmalıdır, onun rejissoru Hitoşi One, Takeru Sato Moritaka Maşiro, Rünosuke Kamuki isə Akito Takaqi rolunda olacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Bakuman.'' animesi ''NHK'' rəsmi saytında
Fila (enmə aparatı)

**Fila** () — kometə endirilmək üçün nəzərdə tutulan aparat. Aparat Avropa Kosmik Agentliyi tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.

Fila "Rozetta" kosmik aparatında yerləşdirilmiş və 67P/Churyumov–Gerasimenko kometinin tədqiq edilməsi məqsədilə 2 mart 2004-cü ildə kosmosa buraxılmışdır.

## Eniş
"Fila"nın və "Rozetta"dan ayrılması 12 noyabr 2014-cü il, saat 09:35-də UTC baş verdi. Bundan sonra 7 saatlıq kometin səthinə enmə başladı. Enmə planlaşdırılmamış rejimdə oldu. 15:34-dən UTC 17:32-ə qədər UTC üç toxunma və onların arasında iki sırayış ilə baş verdi. Yerə bu haqda siqnal yarım saata çatdı. Bu tarixdə ilk kometə enmə hadisəsidir.

## Adın mənşəyi
Enmə aparatının adı Nil çayı üzərində yerləşən Fila adasında tapılmış və Qədim Misir yazılarının oxunmasında rolu olan obeliskə görə belə seçilib. Üzərində həm yunan, həm də Qədim Misir heroqlifləri ilə yazılar olan həmin obeliskdə Ptolemeylər sülaləsindən olan Misir hökmdarları VIII Ptolemey, II Kleopatra və III Kleopatranın adları xatırlanır.

## Elmi avadanlıq

Avadanlığın və aparatın yaradılmasında aşağıdakı ölkələr iştirak ediblər: 
*
*
*
*
*
*
*
*
*

Enmə aparatının çəkisi 100 kq-dır. Aparatın faydalı yükü 26,7 kq və 10 elmi cihazdan ibarətdir: 
* **APSX** (*Alpha Proton X-ray Spectrometer*) - alfa zərrəciklərin spektrometri və rentgen şüalandırması.
* **COSAC** (*COmetary SAmpling and Composition*) - kombinə edilmiş qaz xromotoqrafı və mass-spektrometri dağ süxurlarının analizi, həmçinin uçucu komponentlərin təyini üçün istifadə edilir.
* **Ptolemy** - kometin nüvəsindəki əsas uçucu komponentlərdə sabit izotopların nisbi payını ölçən cihaz.
* **ÇIVA** (*Comet Nucleus Infrared and Visible Analyzer*) - hər biri 1024×1024 pikselli matrisə malik və səthin panoram görüntüsünü çəkmək üçün nəzərdə tutulmuş 6 eyni mikrokamera.
* **ROLIS** (*Rosetta Lander Imaging System*) - enmə çəkilişini etmək üçün kamera, 1024×1024 piksellik.
* **CONSERT** (*COmet Nucleus Sounding Experiment by Radiowave Transmission*) - kometin nüvəsinin daxili quruluşunu öyrənmək məqsədilə, "Rozetta"nın yaydığı elektromaqnit dalğalarının kometin nüvəsində yayılmasının ölçülməsi yolu ilə onun tomoqrafiyasını çəkən radar..
* **MUPUS** (*MUlti-PUrpose Sensors for Surface and Sub-Surface Science*) - səthin temperaturunu, sıxlığını və mexaniki xüsusiyyətlərini ölçən sensorlar.
* **ROMAP** (*Rosetta Lander Magnetometer and Plasma Monitor*) - kometin nüvəsinin maqnit sahəsini və onun günəş küləyi ilə qarşılıqlı təsirini öyrənən maqnitometr və plazma detektoru.
* **SESAME** (*Surface Electric Sounding and Acoustic Monitoring Experiments*) - kometin səthinin xüsusiyyətlərini ölçən 3 cihaz.
::   **CASSE** (*Cometary Acoustic Sounding Surface Experiment*) - kometin səthində keçirilən akustik təcrübə.
::   **PP** (*Permittivity Probe*) - elektrik xassələrinin tədqiqatı.
::   **DIM** (*Dust Impact Monitor*) - səthdə tozun yatmasını ölçən cihaz.

## İstinadlar
Davam etməkdə olan hərbi münaqişələr

**Davam etməkdə olan hərbi münaqişələr** — Hal-hazırda davam etməkdə olan hərbi münaqişələri təsnif etmək istifadə edilən ifadə. Davam etməkdə olan hərbi münaqişələrə əsasən dövlətlər arasında olan mübahisəli torpaq əraziləri, dini, irqi zəmində baş verən toqquşmalar və qanunsuz silahlı qruplaşmalar ilə dövlət orqanları arasında baş verən qısa döyüşlər aid edilir. Siyahının daha da geniş olmaması üçün il ərzində 100 dən çox ölüm halının baş verdiyi münaqişələr siyahıya daxil edilmişdir.

## İl ərzində 10.000+ insan itkisi olan münaqişələr
Bu siyahıdakı qarşıdurmalar ən azı 10.000 insanın ölümünə səbəb olur.

## İl ərzində 1.000–9.999 arası insan itkisi olan münaqişələr

## İl ərzində 100–999 arası insan itkisi olan münaqişələr
} 574
|  280+
|-
| align=center | 1947
| Kəşmir problemi
| Asiya
| 
|  43,293–68,000
| 172
|  138
|-
| align=center | 1948
| Bəlucistan problemi
| Asiya
| 
|  3,679+
|  144+
|  339+
|-
| align=center | 1948
| Burma böhranı
| Asiya
|  Burma	
|  210,000	
|  240+
|  66+
|-
| align=center | 1964
| Şimali Hindistan münaqişəsi
| Asiya
| 
|  25,000+
|  252
|  334
|-	
| style="text-align:center;"| 1964
| Kolumbiya münaqişəsi	
| Cənubi Amerika
| 	
|  220,000–600,000
|  538+
|  461+
|-
| align=center | 1967
| Naxalit-Maoist münaqişəsi
| Asiya
| 
|  13,812+
|  421
|  271
|-
| align=center |1969
| Filippində Moro separatizmi
| Asiya
| 
|  120,000
|  287+
|  91
|-
| align=center | 1989
| Sintszyan-Uyğur münaqişəsi
| Asiya
| 
|  2,000–3,000
|  88
|  500+
|-
| align=center | 1998
| Əl-Qaidə-Yəmən münaqişəsi
| Asiya
| 
|  3,711+
|  133–150+
|  317+
|-
| align=center | 2003
| Darfur müharibəsi
| Afrika
| 
|  178,258–461,520
| 431
|  79
|-
| align=center | 2004
| Yəməndə Şiə münaqişəsi
| Asiya
| 
|  25,000+
|  100+
|  654+
|-
| align=center | 2004
| Niger Deltası münaqişəsi
| Afrika
| 
|  4,000–10,000
|  123
| 
|-
| align=center | 2004
| Cənubi Tayland münaqişəsi
| Asiya
| 
|  5,469+
|  180+
|  26+
|-
| align=center | 2007
| Konqo münaqişəsi
| Afrika
| 
|  300+
|  63+
|  348
|-
| align=center | 2011
| Livan münaqişəsi
| Asiya
| 
|  681+
|  274+
|  297+
|-
| align=center | 2012
| Şimali Mali münaqişəsi
| Afrika
| 
|  784–2,416+
|  9+
| 114+
|}

## İl ərzində 100 civarında insan itkisi olan münaqişələr

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
PEN

**PEN** (ing. *PEN İnternational*) - ingilis yazıçısı Katerina Ami Davson Skot və Con Qolsuorsi tərəfindən 5 oktyabr 1921-ci ildə yaradılan və bütün dünya yazıçılarını birləşdirən təşkilat. Mərkəzi London şəhərindədir.

## Adı

Təşkilatın adı olan PEN ingiliscə "playwrights" (Dramaturqlar),  "essayists" (Oçerk yazıçıları) və "novelists" (Roman yazıçıları) sözlərinin abreviaturasından əmələ gəlib. PEN həm də ingiliscə qələm deməkdir.

## Tarixi

PEN Birinci Dünya müharibəsindən sonra İngiltərədə bir neçə dost yazıçının görüşdüyü kiçik təşkilat idi. Amma daha sonra böyüdü.

Mərkəzi London şəhərində yerləşən təşkilatın əsas məqsədi siyasətdən uzaq olub ifadə və fikir azadlığının təmin olunması və yazıçıların haqqlarının qorunmasıdır.

1926-cı ildə PEN-ə cəmi 25 ölkə üzv idi. Hal-hazırda isə bu say 104-dür və 144 ofisi mövcuddur. Hər bir ölkənin PEN mərkəzi var və hər mərkəzin də öz qayda-qanunları var.

## Konqress və üzvlük

Beynəlxalq PEN Kongresi isə hər il müəyyən yerdə keçirilir. Konqresin keçirələcəyi ölkə insan haqqlarına hörmət edən demokratik rejimə sahib olmalıdır.

PEN konqreslərində əsas müzakirə obyekti yazıçılarən dövlətdən gördükləri münasibət və həbsdə olan yazıçılardır . Bu səbələ 1960-cı ildə "Writers in Prison Committee" (Həbsdə Olan Yazıçılar Komitəsi) yaradıldı. Xaricdə yaşayn və ölkələri haqqında yaza bilməyən yazıçılar isə 1990-cı illərin sonlarında "Writers in Exile Network"u (Sürgün Yazıçılar Şəbəkəsi) qurdular və bu qrupun əsas məqsədi ölkəsindən qovulan yazıçının hüquqlarını qorumaqdır.

Birliyə üzv olmaq şərtləri İngiltərədəki PEN klubunun şərtlərinə əsaslanır. İrqçi, millətçi, dinçi olmayan, insan hüquqlarına hörmət edən və ən az iki kitabı nəşr olunan istənilən yazıçı PEN üzvü ola bilər.

PEN-in indiki prezidenti Kanadalı yazıçı Con Ralston Saul və köməkçisi türk əsilli ingilis yazıçı Moris Farhidir.

## PEN prezidentləri

## Xarici keçidlər
* PEN Türkiyə
* Rəsmi sayt
Rod Serlinq

**Rod Sterlinq** (25 dekabr 1925, Sirakuz - 28 iyun 1975, Roçester) - ABŞ yazıçısı, senaristi, televizor proqramı aparıcısı. 1950-ci illərdə efirdə olan "The Twilight Zone" proqramı ilə tanınmışdır. Televizor sənayesinə də töhfələr vermişdir. Rod Serlinq tez-tez Hallivudda irqçilik, millətçilik ilə bağlı problemlər yaşamışdır.

## Yaradacılığı

### Filmləri
* *Patterns * (1955)
* *Requiem for a Heavyweight* (1956)
* *The Comedian* (1957)
* *A Town Has Turned to Dust* (1958)
* *The Velvet Alley* (1958)
* *The Twilight Zone* (1959–1964 serial)
* *Night Gallery* (1970–1973 serial)
* *Planet of the Apes * (1968)
* *The Loner* (serial)
* *Encounter with the Unknown* (1975) (təqdim edən)
* *The Undersea World of Jacques Cousteau* (təqdim edən)
.

### Qısa hekayələr
* Escape Clause (1960)		
* The Fever (1960)		
* The Mighty Casey (1960)		
* The Monsters Are Due on Maple Street (1960)		
* Walking Distance (1960)		
* Where is Everybody? (1960)		
* The Big, Tall Wish (1961)		
* Dust (1961)		
* The Lonely (1961)		
* Mr Dingle, the Strong (1961)		
* The Odyssey of Flight 33 (1961)		
* A Stop at Willoughby (1961)		
* A Thing About Machines (1961)		
* The Midnight Sun (1962)		
* The Night of the Meek (1962)		
* The Rip Van Winkle Caper (1962)		
* The Shelter (1962)		
* Showdown with Rance McGrew (1962)		
* The Whole Truth (1962)		
* The Riddle of the Crypt (1963)		
* The Escape Route (1967)		
* The Sole Survivor (1971)		
* Lindemann's Catch (1972)		
* Suggestion (1972)

## Xarici keçidlər
Tərkibbənd

**Tərkibbənd** (ərəbcə: *tərkib* və farsca: *bənd*) — Klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında şeir forması.

Şəkil baxımından dəyişən lirik şeir janrlarındandır. Məhəbbət, gözəllik, ictimai siyasi mövzularda yaradılan tərkibənd qafiyə sisteminə görə müxtəlif bəndlərdən ibarət olub hər bəndində 6-12-14-dək, bəzən də daha çox misra olur.

Tərkibbənd mövzu və vəzn etibarilə bir olub, müxtəlif qafiyə sisteminə malik klassik şeir formalarından biridir. Füzulinin "Mənəm ki qafiləsalarikarivani - qəməm" tərkibbəndi məşhurdur.

Ruhi Bağdadinin 17 bəndlik tərkibbəndi ona şöhrət qazandırıb. Bu tərkibbənd həcv olub, sosial məzmundadır.

Azər Bəydili də bu üslubdan istifadə etmişdir.

## Ədəbiyyat
* Şəmistan Mikayılov, Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. IX-XI siniflər üçün dərs vəsaiti. III nəşr. Bakı, "Maarif", 2002.

## İstinadlar
Maltusçular

**Maltusçular** — (yeni maltusçularda deyilir. Bunların opponentləri onları qara fikirli, pessimist adlandırırlar) belə fikirdədilər ki, əgər müasir ənənələr saxlanılarsa dünya əhalisi həddindən çox artacaq, dünya indikinə nəzərən daha çox çirklənəcək, bir çox ehtiyat növləri deqrodasiya olunacaq və yaxud tükənəcəkdir.

Onlar inanırlar ki, hazırkı vəziyyət ciddi siyasi və iqtisadi toqquşmalara (kolliziya) gətirib çıxaracaq, nə qədər ki, varlılar varlanacaq, kasıblar isə kasıblayacaq nüvə və adi silahlardan istifadə etməklə müharibə təhlükəsi artacaqdır.

Yeni maltusçular termini 1789-cu ildə ingilis ruhanisi və iqtisadçısı Tomas Robert Maltus (1766-1834) tərəfindən irəli sürülmüş hipotezanın müasir10 və genişləndirilmiş versiyasının tərəfdarlarına verilən ad əasasında yaranmışdır.

O hesab edirdi ki, əhalinin eksponensial qanunla artması, nəticədə məhdud ərzaq ehtiyatlarının qurtarması baş verəcək və bu zaman aclıqdan, xəstəliklərdən və müharibələrdən əhalinin sayı azalacaqdır.
Kornukopçular

**Kornukopçular** — bəşəriyyətin maddi ehtiyaclarının davamlı təminatının məhz texnologiyanın davamlı inkişafı ilə əldə edilə biləcəyinə inanan, əhali artımını rifaha səbəb olacağını müdafiə edən və praktiki olaraq məhdudiyyətsiz böyümə üçün kifayət qədər maddə və enerjinin mövcud olduğunu iddia edən insanlar qrupu. Kornukopçuların əksəriyyəti iqtisadçı və filosoflardır. Onlar inanırlar ki, müasir ənənələri saxlamaqla iqtisadi inkişaf və texnoloji nailiyyətlər daha az çirklənmiş və daha zəngin ehtiyatlara malik dünya cəmiyyətinin qurulmasını təmin edəcəkdir.

Nə qədər yaxşı səslənsə də, iqtisadi olaraq bir çox tənqidlərə məruz qalan kornukopçular tənqidçiləri tərəfindən “realist olmayan texnoloji optimistlər” adlandırılıblar. İbn Xaldun, Henri Corc, Culian Simon, Herman Hahn və başqalarının ideyalarında kormukopçu yanaşmalar aydın görünür.

## Nəzəriyyənin adlandırılması
Bu termin latınca “cornucopia” yəni bolluq buynuzu mənasına gələn zənginlik simvolundan götürülmüşdür.

## Nəzəriyyə
Kornukopçulara əhali artımını problem kimi görmür və əhalinin artımını yaradıcı qüvvələrin artımı kimi görərək artan insan kapitalının daha çox zənginlik yarada biləcəyi fikrini müdafiə edirlər.

## Əks görüşlər
Bir çox iqtisadçılar kornukopçuların inkişafın əsas təkanverici qüvvəsi kimi texnologiyaya fokuslanaraq digər vacib faktorları görməzdən gəldiklərini və bunun yanlış olduğunu düşünür.

## İstinadlar
Hərbi blokada

**Hərbi blokada** — hərbi əməliyyat, müəyyən obyektin, qoşun qrupunun, şəhərin və ya dövlətin təcrid olunması, mühasirəsi; qurudan, havadan və dənizdən onun ətraf aləmlə əlaqələrini kəsmək yolu ilə həyata keçirilir. Hərbi blokada blokadaya alınan qruplaşanı təslim olmağa vadar etmək, düşmən dövlətin hərbi-iqtisadi qüdrətini sarsıtmaq v s. məqsədlər daşıyır.
Aşağıdakılar hərbi blokada obyekti ola bilər:

* dövlətlər;
* şəhərlər, müdafiə olunan rayonlar, hərbi qarnizonlar üçün strateji və operativ əhəmiyyəti olan mövqelər;
* böyük ordu qruplaşmaları hərbi əməlliyyat teatrında və ya bütün hərbi qüvvələr;
* iqtisadi rayonlar;
* adalar;
* boğazlar, körfəzlər;
* hərbi-dəniz bazaları, limanlar.
Şəhərlərin, yaxud qalaların ələ keçirililəsi məqsədilə blokada edilməsi isə hərbi blokadanın mühasirə formasıdır.

## Həmçinin bax
* Kobani blokadası;
* Leninqradın mühasirəsi.

## Mənbələr
* 

## İstinadlar
Mühasirə

**Mühasirə** — uzun müddət davam edən hərbi əməliyyat; daha çox şəhər, yaxud qalaların hərbi blokada formasıdır. Mühasirə zamanı  mühasirə edilən obyekt mühasirə edənlər (silahlı qüvvələr, əsgərlər və s.) tərəfindən üzük qaşı kimi əhatəyə alınır. Azərbaycan ədəbiyyatında çox vaxt "mühasirə" sözü "hərbi blokada" ifadəsinin sinonimi kimi işlədilir. Məsələn, A.Çakovskinin Leninqradın blokadasından bəhs etdiyi məşhur  " romanı azərbaycan dilinə "Mühasirə" adı ilə tərcümə olunmuşdur.

*Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında mühasirə haqqında yalnız bunlar yazılmışdır:

*"Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti"ndə (1983) isə "mühasirə" sözü belə izah edilir:

## Həmçinin bax
* Hərbi blokada
* Kobani blokadası;
* Leninqradın mühasirəsi.

## İstinadlar
Uşaqlıq (əsər)

**Uşaqlıq** () – Lev Tolstoyun yazdığı ilk povest. İlk dəfə 1852-ci ildə Sovremennik jurnalının 9-cu sayısında nəşr olunmuşdur. Əsər bir çox oğlanın uşaqlıq dövründə yaşadığı utancaqlıq, ilk sevgi, ədalətsizlik kimi psixoloji təcrübələri əhatə edir.

Əsər Tolstoyun 23 yaşı olarkən yayımlanmış və tez zamanda uğur qazanmışdır. Tolstoy bu əsərinin davamı kimi Yeniyetməlik və Gənclik əsərlərini qələmə almışdır.

## Əlaqəli keçidlər
*Qumar oynayan, qadınlarla əylənən ədəbiyyat peyğəmbəri | Kulis.Az
*Lev Tolstoy - rus həyatının aynası
Marş (veriliş, 1997)

**"Marş"** — 1997-ci ildən 2016-cı ilə qədər Azərbaycanın ANS TV kanalında hər şənbə saat 15:20-də yayımlanan hərbi-vətənpərvərlik televerilişi. Verilişin layihə rəhbəri, müəllifi və aparıcısı Rahib Qəribdir.

## Verilişin rubrikaları
*"Arsenal" – Rubrikada Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi müəsisələrində istehsal olunan silahlarlardan, digər ölkələrdə istehsal olunan silah sursat və hərbi texnikaların döyüş və taktiki xüsusiyyətlərindən danışılır. 
*"Bilmək borcundur" — Rubrikada Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin xidmətə çağırış və xidmətkeçmə qaydaları, eləcə də hərbi fərqlənmə nişanları haqqında məlumat verilir. 
*"Gözlə məni" — Rubrikada əsgərlər öz doğmalarına salamlar yollayır; əsgərlərin doğmalarının onlara SMS vasitəsilə göndərdikləri məktublar studiyada aparıcı tərəfindən səsləndirilir.
*"Hərbi xəbər" — Azərbaycan və dünya ordularında həftə ərzində baş verən mühüm hadisələr.
*"Müharibə olduğu kimi" — Qarabağ müharibəsi və digər münaqişə ocaqlarından arxiv görüntülərinin şərhsiz verilməsi.
*"Tarixin döyüşləri, döyüşlərin tarixi" — Qədim dövrlərdən başlayaraq Azərbaycanın tarixində baş verən savaşlardakı döyüşlər haqqında. Bundan əlavə, həftə ərzində təqvimdə olan hərbi tarixi hadisə və şəxsiyyətlər haqda məlumat verilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Assuriya hökmdarları

## Qədim Assuriya

* I Erişum e.ə 1974-1935
* İkunum e.ə 1934-1921
* I Sarqon e.ə 1920-1881
* II Puzur-Aşur e.ə 1881-1873
* Naram-Suen e.ə 1872-1818

* II Erişum e.ə 1818-1809
* I Şamşi-Adad e.ə 1809-1782
* I Işme-Daqan e.ə 1782-1751
* Mut-Aşkur e.ə 1750-1740
* Rimuş e.ə 1739-1733

* Asinum e.ə 1732
* Aşur-duqul e.ə 1731-?
* Aşur-apla-idi
* Nasir-Sin
* Sin-namir

* Ipqi-Iştar
* Adad-salulu e.ə ?-1725
* Adasi e.ə 1725-1701
* Bel-bani e.ə 1700-1691
* Libaya e.ə 1690-1674
* I Şarma-Adad e.ə 1673-1662

* İptar-Sin e.ə 1661-1650
* Bazaya e.ə 1649-1622
* Lullaya e.ə 1621-1618
* Şu-Ninua e.ə 1615-1602
* II Şarma-Adad e.ə 1601-1599

* III Erişum e.ə 1598-1586
* II Şamşi-Adad e.ə 1585-1580
* II Işme-Daqan e.ə 1579-1562
* III Şamşi-Adad e.ə 1562-1548
* I Aşur-nirari e.ə 1547-1522
* III Puzur-Aşur e.ə 1521-1498
* I Enlil-nasir e.ə 1497-1484

* Nur-ili e.ə 1483-1471
* Aşur-şaduni e.ə 1471 (1 ay)
* I Aşur-rabi e.ə 1470-1451
* I Aşur-nadin-ahhe e.ə 1450-1431
* II Enlil-nasir e.ə 1430–1425
* II Aşur-nirari e.ə 1424–1418
* Aşur-bel-nişeşu e.ə 1417–1409
* Aşur-rim-nişeşu e.ə 1408–1401

* II Aşur-nadin-ahhe II e.ə 1400–1391

## Orta Assuriya

* I Eriba-Adad e.ə 1390–1364
* I Aşur-uballit e.ə 1363–1328
* Enlil-nirari e.ə 1327–1318
* Arik-den-ili e.ə 1317–1306
* I Adad-nirari e.ə 1305–1274
* I Salmanasar e.ə 1273–1244
* I Tukulti-Ninurta e.ə 1243–1207

* Aşur-nadin-apli e.ə 1206–1203
* III Aşur-nirari e.ə 1202–1197
* Enlil-kudurri-usur e.ə 1196–1192
* Ninurta-apal-Ekur e.ə 1191–1180
* I Aşur-Dan e.ə 1179–1133
* Ninurta-tukulti-Aşur e.ə 1133
* Mutakkil-nusku e.ə 1133
* I Aşur-reş-işi e.ə 1133–1115
* I Tiqlat-Palasar e.ə 1115–1076
* Aşarid-apal-Ekur e.ə 1076–1074
* Aşur-bel-kala e.ə 1074–1056
* II Eriba-Adad e.ə 1056–1054
* IV Şamşi-Adad e.ə 1054–1050
* I Aşur-nasir-pal e.ə 1050–1031
* II Salmanasar e.ə 1031–1019
* IV Aşur-nirari e.ə 1019–1013
* II Aşur-rabi e.ə 1013–972
* II Aşur-reş-işi e.ə 972–967
* II Tiqlat-Palasar e.ə 967–935
* II Aşur-Dan e.ə 935–912

## Yeni Assuriya

* II Adad-nirari e.ə 912–891
* II Tukulti-Ninurta e.ə 891–884
* II Aşur-nasir-pal e.ə 884–859
* III Salmanasar e.ə 859–824
* V Şamşi-Adad e.ə 824–811
* Şammu-ramat e.ə 811–808
* III Adad-nirari e.ə 808–783
* IV Salmanasar e.ə 783–773
* III Aşur-Dan e.ə 773–755
* V Aşur-nirari e.ə 755–745
* III Tiqlat-Palasar e.ə 745–727
* V Salmanasar e.ə 727–722
* II Sarqon e.ə 722–705
* Sennaxerib e.ə 705–681
* Esarhaddon e.ə 681–669
* Aşurbanipal e.ə 669–631
* Aşur-etil-ilani e.ə 631–627
* Sin-şumu-lişir e.ə 627-626
* Sin-şar-işkun e.ə 626–612
* II Aşur-uballit e.ə 612–605

## Həmçinin bax
* Assuriya
Daxili Monqolustan Muxtar Rayonu

**Daxili Monqolustan Muxtar Rayonu** () — Çin Xalq Respublikasında muxtar rayon. Ərazisi 1 milyon 183 min km², əhalisi 1 noyabr 2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən 24.706.291 nəfər, 31 dekabr 2012-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən isə 24.898.500 nəfər, inzibati mərkəzi Xux-Xoto şəhəridir.

## İstinadlar
Brokkoli

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Əsasən İngiltərədə, İspaniyada və İtaliyada becərilir.

Tərkibində qida lifləri, kalium, fosfor, kalsium, maqnezium, dəmir, sink, manqan, kükürd, C, B1, B2, B5, B6, PP, E, K vitaminləri və A pro-vitamini var.

Brokoli Brassica oleracea növünün Italica kultivar qrupunda təsnif edilir. Brokkolinin adətən açıq yaşıl rəngdə olan qalın sapından budaqlanan ağaca bənzər bir quruluşda düzülmüş böyük çiçək başları var, adətən tünd yaşıl. Çiçək başlarının kütləsi yarpaqlarla əhatə olunmuşdur. Brokoli eyni Brassica növünün fərqli, lakin yaxından əlaqəli kultivar qrupu olan gül kələminə bənzəyir.

Həm çiy, həm də bişmiş halda yeyilir. Brokoli xüsusilə zəngin C vitamini və K vitamini mənbəyidir. Onun xarakterik kükürd tərkibli qlükozinolat birləşmələrinin, izotiosiyanatların və sulforafanın tərkibi qaynadıqda azalır, lakin buxarda bişirildikdə, mikrodalğada sobada və ya qarışdıraraq daha yaxşı saxlanılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ninsya-Huey Muxtar Rayonu

**Ninsya-Huey Muxtar Rayonu** (; tələffüzü: **Ninsya Hueyzu Tsıciçü**) — Çin Xalq Respublikasında muxtar rayon. Ərazisi 66400.01&nbsp;km², əhalisi 1 noyabr 2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən 6.301.350 nəfər, 31 dekabr 2012-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən isə 6.471.900 nəfər, inzibati mərkəzi Yinçuan şəhəridir.

## İstinadlar
Baba Fiqani

**Baba Fiqani** (; ) — Fars ədəbiyatında "səbki-Hindi"nin qurucusu hesab olunan İran şairi.

## Həyatı
Baba Fiqani Şirazda dünyaya gəlmişdi. Hicri 925-ci (1519) ildə öldüyü sırada altmış yaşını keçmiş olduğuna görə hicri 860–865 (1456–1461) illər arasında doğulduğu söylənilə bilinir. Gəncliyində ata-baba məsləyi olan bıçaqçılıqla məşğul oldğundan bu sıralarda yazdığı şeirlərdə "bıçaqçı" anlamına gələn Səkkaki təxəllüsünü işlədirdi. Ancaq divanında bu təxəllüsü ilə yazılmış hər hansı bir şeirinə rast gəlinmədi. Fiqani otuz yaşına qədər Şirazda yaşadı, daha sonra Xorasana getdi. Bir müddət qaldığı Heratda başda Əbdürrəhman Cami olmaq üzərə bəzi şairlərlə görüşdüysə də onlardan gözlədiyi münasibəti görə bilmədi. Təbrizə gedərək burada tanış olduğu şairlər vasitəsiylə Ağqoyunlu hökmdarı Sultan Yaqub bəyin sarayına daxil oldu. Sultan Yaqub bəy ona "Babayi-şüəra" ləqəbini verdiyi üçün Fiqani nisbəsinin ara-sıra Baba ləqəbi ilə də anıldı. Sultan Yaqub bəyin ölümündən (896/ 1490) sonra sırasıyla onun oğlu Baysunqur mirzə ilə Rüstəm mirzə, Uğurlu Məhəmməd bəy oğlu Əhməd bəy və Əlvənd bəy kimi hökmdar və dövlət adamları haqqında mədhiyələr yazdı.

Baba Fiqani Təbrizdə bəzi qarışıqlıqların çıxmasına görə Şiraza qayıtdı; bir müddət burada qaldı, ancaq Şah İsmayılin ortaya çıxmasına görə təkrar Xorasana getdi. Bir müddət Əbivərddə iqamət etdikdən sonra Məşhədə keçdi və orada məskunlaşdı. Hicri 925-ci (1519) ildə burada öldü.

Baba Fiqani Möhtəşəm Kaşani, Ürfi Şirazi, Vəhşi Bəfeqi kimi tanınmış şairlər üzərində təsirli olmuşdur.

Təzkirə müəllifləri, çox gözəl şeirlər yazdığını bildirdikləri Fiqani Hafiz Şiraziyə bənzədərək ona Hafizi-Kiçik ləqəbini verirlər, fəqət çox şərab içdiyini, getdiyi meyxanalarda lağ mövzusu olduğunu, ömrünün sonlarına doğru isə içkini tərk etdiyini qeyd edirlər.

Fiqaninin divanı günümüzə çatmış olub qəsidə, tərkibibənd, tərciibənd və qəzəllərdən ibarətdir. Qəsidələrinin çoxu xüsusi ilə Əli, şiə imamları, Ağqoyunlu hökmdarları Sultan Yaqub bəy, Sultan Baysunqur bəy, Rüstəm mirzə ilə Şah İsmayıl haqqındadır. Divan Kamal Məthur Dəhləvi (Lahor, ts.) və Süheyli Xansari tərəfindən nəşr edilmişdir. Hüseyn Azad divandan seçdiyi bəzi şeirləri "Les peries de la couronne, choix de poesies de Baba Feghani" adıyla fransız dilinə tərcümə olunmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Əmin Əhməd-i Razi, Həft İqlim (nşr. Cəvad-i Fazıl], Tehran 1340 h.ş., 1, 219–220;
* Sam Mirzə. Töhfə-i Sami, Tehran 1314 h.ş., s. 101–103;
* Nurullah ət-Tüstəri, Məcalisül-miiminin, Tehran 1365 hş., II, 689–692;
* Lütfəli bəy Azər. Atəşkədə (nşr. Cafəri Şəhidi), Tehran 1337 hş., s. 168;
* Riəu, Catalogue oftfıə Persian Manuscripts, 11, 651; Browne. LHP, IV, 229–230;
* Səid Nəfisi, Tarih-i !Sazm u Nəşr, 1, 437–438; a.mlf.. "Fighani", Əl2 (İng.), 11, 884;
* Yan Ripka. HIL, s. 288–289;
* Şibli Numani. Şirül-Acəm, Tehran 1363 hş., 111, 22–25;
* Səfa, Ədəbiyyat, IV, 411–417; a.mlf.. "Baba Fiqanı", Ə/r., III, 291;
* Fəthullah-ı Müctəbai, "Baba Fiqani", Danişnamə-i Cihanı İslam, Tehran 1990, s. 53–55;
* Ənamülhaq Kövsər, "Baba Fiqani-yi Şirazi; Halat-ı Zindəgi", Daniş, sy. 19, İslamabad 1989, s. 185–240.

## Həmçinin bax
* Sultan Yaqub bəy

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sirakyus

**Sirakyus** () — ABŞ-nin Nyu-York ştatında yerləşən şəhər. Eyni zamanda Onondaqa Kaunti bölgəsinin mərkəzi şəhəridir. Əhalisinə görə Nyu-York ştatında 5-ci yerdədir. 2010-cu ilin əhali siyahıalmasına əsasən şəhər mərkəzində 145.170 nəfər yaşayır. Ətraf bölgələrlə bu rəqəm 662.577-dır. Adını İtaliyanın Siciliya adasının şərq sahilində yerləşən Sirakuz şəhərindən alıb.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Çiayi Siti
*  Fujoi
*  Taiz
*  Tampere

## Qalereya

Syrcityhall2.jpg  |Şəhər binası
Fayl:Onondaga County War Memorial side.jpg  |Salon
Armorysquaresyr.jpg|Armori meydanı
HannoverSquareSyracuse.jpg|Hannover meydanı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* DMOZ Open Directory layihəsi 
* Syracuse Central
* Bələdçi 
* Sirakuza incəsənəti
Deşil Hemmet

**Deşil Hemmet** () — ABŞ yazıçısı. Daha çox qısa hekayələrə və detektiv romanlara üstünlük vermişdir.

## Həyatı
Deşil Hemmet 27 may 1894-cü ildə Merilend ştatının Sent-Meri şəhərində anadan oldu. Gənc yaşlarında qəzet satdı və hamballıq etdi. Daha sonro 1915–1921-ci illərdə Pinkerton Dedektivlik Bürosunda detektivlik etdi, amma sonra bu işindən ayrıldı.

Bundan sonra müxtəlif qəzet və jurnallarda detektiv hekayələri yazmağa başlayan Hemmet ilk iki romanını 1929-cu ildə nəşr etdirdi. 1930-cu ildə "Malta şahini" (The Maltese Falcon) əsərini yazdı. Bu roman əsasında 1941-ci ildə Con Hyuston tərəfindən eyniadlı film çəkildi. Filmdə Sam Speyd rolunda Hamfri Boqart çıxış etdi.

1934-cü ildən etibarən siyasətlə məşğul olmaya başlayan Hemmet insan hüquqlarının qorunması üçün işlər apardı və könüllü olaraq ppİkinci dünya müharibəsi[nə qatıldı. Prezidenti olduğu Mədəni Hüquqlar Konqresinə maddi kömək edənlərin adını açıqlamağı rədd etdiyi üçün 1951-ci ildə 6 aylıq həbsə atıldı. MakArtinin "Qarı ovu" uyğulamaları zamanı ABŞ Kommunist partiyasına üzv olduğu üçün ABŞ-yə Qarşı Fəaliyyətlər Komitəsi tərəfindən 26 mart 1953-cü ildə sorğuya çəklidi. Komitə üçün işləməyi rədd edən Hemmet qara siyahıya alındı.

1961-ci ildə [Nyu York şəhərində ağciyər xərçəngindən vəfat etmişdir.

## Kriminal romanları
Hemmetə qədərki dövrdə ABŞ kriminal əsərləri İngiltərə kriminal əsərlərini təqlid edirdi. Hemmet kriminal romanlarda baş verən hadisələri malikanələrdən, kübar yerlərdən barlara, küçələrə daşıdı. İdeallıqdan uzaq, zorba, duyğusuz detektiv obrazları yaratdı. Əsərlərdə gündəlik danışıq sözləri əlavə edərək kriminal romanlara yenilik gətirdi.

"Time" jurnalının 1923–2005-ci illərdə yazılan ən yaxşı 100 roman siyahısına Hemmetin yazdığı "Qırmızı məhsul" romanı da daxil edildi.

## Ədəbiyyatda və filmlərdə
1975-ci ildə Con Qrosun "Hemmet" romanı çap olundu. Romana əsasən Uin Uinders tərəfindən "Hemmet" filmi çəkildi. Hammett rolunu Frederik Forest oynadı.

Lauiri Kinqin romanı "Bağlı otaqlar"da Hemmet roman qəhrəmanı olaraq Şerlok Holms və Meri Russelə Russelin uşaqlığı ilə bağlı sirri açmaqda kömək edir.

## Kitabları
* *Red Harvest* (1929)
* *The Dain Curse* (1929)
* *The Maltese Falcon* (1930)
* *The Glass Key* (1931)
* *The Thin Man* (1932)
* *Adventures of Sam Spade* (1944)
* *Continental Operator* (1945)
* *The Big Knockover* (1966)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çələbi

**Çələbi** — Bir çox mənalarda işlədilən ifadə, təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
* Əhməd Çələbi — siyasətçi
* Övliya Çələbi — səyyah, coğrafiyaşünas, tarixçi, etnoqraf, şair. 
* Hacı Çələbi xan — görkəmli siyasi xadim və istedadlı sərkərdə, müstəqil Şəki xanlığının yaradıcısı. 
* Musa Çələbi — Osmanlı şahzadəsi
* Süleyman Çələbi — Osmanlı şahzadəsi
* İsgəndər Çələbi — Osmanlı imperiyasının baş dəftərdarı. 
* Katib Çələbi — XVII əsr görkəmli osmanlı alimi, tarixçisi, yazıçısı və coğrafiyaşünası.
* Çələbi Lütfi Paşa — sədrəzəmlik etmiş Osmanlı dövlət adamı.
* İsa Çələbi — Osmanlı sultanı İldırım Bəyazid ilə Dövlət Xatunun oğlu
* Hacı Qaraman çələbi Əhmədli — övliya, XVI yüzilin sonu, XVII yüzilin əvvəli.
* Hezarfən Əhməd Çələbi — IV Sultan Muradın hakimiyyəti dövründə özü düzəltdiyi qanadlarla havaya qalxmağa cəhd etmiş türk alimi.

**Digər**
*Çələbi xalçaları və ya **Çələbirt xalçaları** — Qarabağ tipinə aid olan xovlu xalça. 

## Həmçinin bax
* Çələbilər
* Çələbilər bələdiyyəsi
Məhəmməd bəy Məzaqi

**Məhəmməd bəy Qaraca sultan oğlu Məzaqi** – azərbaycanlı şair.

## Həyatı

Məhəmməd bəy Qaraca sultan oğlu Məzaqi Təkəli tayfasının əmirlərindəndir.

## Yaradıcılığı

## Həmçinin bax

* Təkəli tayfası

## Xarici keçidlər
Boğaz (coğrafiya)

**Boğaz** – dünya okeanında hər hansı iki quru hissəni (materikləri, adaları, materiklə adanı) bir birindən ayıran və iki su hövzəsini bir-biri ilə birləşdirən, nisbətən ensiz su sahəsi. 

Boğazlar okeanları (Magellan boğazı, Dreyk boğazı), dənizləri (Bosfor, Dardanel), dənizlə okeanı (La-Manş, Cəbəllütariq boğazı), okean və dənizlərin ayrı-ayrı hissələrini (Mozambik boğazı, Kattegat) birləşdirir. Cəbəllütariq, Babülməndəb boğazı, Malakka boğazı, Sinqapur və s. boğazların böyük ticarət və strateji əhəmiyyəti var. 

İki göl, yaxud gölün ayrı-ayrı hissələri arasında da boğazlar olur (Böyük  Göllər sistemində Miçiqan və Huron gölləri arasında Makinak boğazı).

## Mənbələr

* ASE, II cild, 1978, səh. 216.
Rebirth

***Rebirth*** *(/riːˈbɜːθ/,* ''azərb''*. dirçəliş, yenidən canlanma)* azərbaycanlı repçi A4-ün sayca 2-ci albomu. Albom giriş və çıxışla birlikdə ümumilikdə 15 mahnıdan ibarətdir.
## Mahnı siyahısı

## Həmçinin bax
A4

## Xarici keçidlər
*İnformasiya dəstəyi
*Rebirth albomunu dinlə

## İstinadlar
Elvin Bruks Vayt

**Elvin Vayt** () — ABŞ yazıçısı. Onun 1952-ci ildə yazdığı "Şarlottanın sevgi toru" romanının 45 milyon nüsxəsi satılmışdı.

## Mükafatları
* ABŞ İncəsənət Akademiyasının Qızıl medalı −1960
* Azadlıq Prezident mükafatı — 1963
* Laura İnqals mükafatı — 1970
* Beynəlxalq Ədəbiyyat mükafatı — 1971
* İngiltərə PEN mükafatı — 1977
* Pulitzer mükafatı — 1978

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hərbi əməliyyat

**Hərbi əməliyyat** — silahlı qüvvələrin bir və ya bir neçə növünün endirdiyi zərbə və keçirdiyi döyüşlərin məcmusu. Quru, dəniz, hava. hava-desant, hücum və müdafiə, strateji, cəbhə (ordular qrupu), ordu-donanma əməliyyatları olur.

## İstinadlar
Mərsiyə

**Mərsiyə** — ərəbcə matəm şeiri deməkdir. Qəsidənin klassik ədəbiyyatında geniş yayılmış bu növündə daha çox görkəmli şəxsiyyətlərin - müqəddəslərin, hökmdarların, qəhrəmanların, sənətkarların ölümündən doğan qəm, kədər hisləri əks olunur.

Orta çağdan başlayan Azərbaycan əruz şerində İslama, məxsusən Həzrəti İmam Hüseynə (ə) olan sonsuz sevginin, məhəbbətin nəticəsindən əmələ gələn mərsiyə janrı  geniş miqyasda formalaşmağa başladı. Bu baxımdan o dövrün imanlı şairləri əsasən mərsiyə yazmağa üstünlük verirdilər. Bu cərəyan Əruz şairləri arasında o dərəcədə olmasa da, bu gün də var.
II Səadətəli xan

**II Səadətəli xan**(, , ) (doğ. 1752 — öl. 11 iyul 1814) — Aud nəvvabı.

## Həyatı
Səadətəli xan 1752-ci ildə doğulmuşdu. Cəlaləddin Mirzə Heydər xanın ikinci oğludur. 21 yanvar 1798-ci ildə tacgüzarlıq etmişdi.

Səadətəli xan 11 iyul 1814-cü ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Səadətəli xanın Heydər xan adlı oğlu vardı.
Edmon Rostan

**Edmon Rostan** (; ) — Fransa şairi və dramaturqu. Daha çox teatr tamaşaları üçün yazdığı əsərləri ilə tanınmışdır. Neo-romantizm cərəyanına bağlı olmuşdur. Ən tanınmış pyesi "Sirano de Berjerak"dır. Rostanın XIX əsrdəki romantizm teatr baxışı naturalist teatrdan xeyli fərqlənirdi.

## Həyatı

Edmon Rostan 1868-ci ildə Fransanın Marsel şəhərində provanslı bir ailənin oğlu kimi anadan oldu. Atası həm iqtisadçı, həm də Marsel Fransa İncəsənət Akademiyası və İnstitutunun üzvü olan şair idi. Rostan ədəbiyyatı, tarixi və fəlsəfəni Paris şəhərindəki Paris Stanislas Kollecində öyrəndi.

## Karyerası

İlk pyesi olan "Les romanesques" 21 may 1894-cü ildə Fransa teatrında göstərildi. İlk pyeslərindən biri olan "La Princesse Lointaine"də ozan Rudel ilə tripolili bir qadının hekayəsindən bəhs edirdi. Bu pyes isə İntibah teatrında nümayiş olundu. Pyesdə Melissand rolu, sonradan Rostanın samariyalı qadın haqda İncildəki rəvayətə əsaslanan "La Samaritaine" (İntibah teatrı, 14 aprel 1897) pyesində Fotini rolunu da oynayan, Sara Bernar tərəfindən canlandırıldı.

Ən məşhur pyesi "Sirano de Berjerak"ın (28 dekabr 1897, Sent Martin teatrı) nümayişi böyük uğur qazandı. Hüqonun "Hernani" pyesindən bəri heç bir tamaşa belə uğur qazanmamışdı. Pyes tezliklə ingilis, rus, alman və digər Avropa dillərinə tərcümə olundu. Əsərin qəhrəmanı XVII əsr Fransasını əks etdirirdi.

Rostan 1901-ci ildə Fransa Akademiyasına qəbul olunan ən gənc yazıçı oldu. Fevral 1910-cu ildə "Chantecler" pyesi çətinliklə də olsa, nümayiş olundu. Lüsyen Qurti baş rolda oynadı və Madmazel Simoneni canlandırdı. Quşlar və heyvanlar haqqında olan bu pyes kənd həyatından bəhs edirdi.

## Şəxsi həyatı

Edmon Rostan "Les Pipeaux" adlı şeirini 1890-cı ildə nəşr etdirən Rozemond Jerar ilə evli idi və onun Jan və Moris adında iki oğlu olmuşdu.

Rostan 1900-cü illərdə plevrit xəstəliyindən müalicə alarkən Fransanın şimalında bask Kambo-le-Bayns bölgəsindəki Arqana villasında yaşadı. Bu ev indi Bask incəsənəti, əl sənətləri muzeyi və Rostan muzeyidir. Rostan 1918-ci ildə ispan qripindən vəfat etdi.

## Əsərləri

* *Le Gant Rouge*, 1888
* *Les Musardises*, 1890
* *Les Deux Pierrots, Ou Le Souper Blanc*, 1891
* *Les Romanesques*, 1894 
* *La Princesse Lointaine*, 1895 
* *La Samaritaine*, 1897
* *Cyrano de Bergerac*, 1897
* *L'Aiglon: A Play in Six Acts*. 1900
* *Chantecler: A Play in Four Acts*, 1910
* *La Derniere Nuit de Don Juan*, 1921
* *Le Cantique de L'Aile*, 1922
* *Le Vol de la Marseillaise*, 1922
Vəzirəli xan

**Vəzirəli xan ibn Mirzə Yəhyaəli xan Baranlı** () — Aud nəvvabı.

## Həyatı

Vəzirəli xan 19 aprel, 1780-ci ildə Lakhnau şəhərində anadan olmuşdu.

Vəzirəli xan 15 may 1817-ci ildə vəfat edib.

## Həmçinin bax

* Aud
Şani Təkəli

**Şani Təkəli** (1546 - 1615) – azərbaycanlı şair.

## Həyatı

Şani Təkəli tayfasının əmirlərindəndir. I Şah Abbasın saray şairlərindən və şahın mülazimlərindən idi. 

Vəcdəddin Şani Təkəli Xorasanda dəfn edilib.
## Yaradıcılığı

Şani Təkəli şair Fəzliyə bir cavab yazmışdı.

## Həmçinin bax

* Təkəli tayfası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mir Babar Əli Ənis

**Mir Babar Əli Ənis** (1802–1874) — urdu şairi.

## Həyatı
Mir Babar Əli Ənis 1802-ci ildə Hindistanın Feyzabad şəhərində anadan olmuşdur. Ənis təxəllüsü ilə əsasən mərsiyələr yazmışdır. Mərsiyənin o dönəmdə geniş yayılmasının əsas səbəbi Aud nəvvablarının şiə olmaları idi. Məlum olduğu kimi, mərsiyə ölən adam, xüsusilə də Kərbəla şəhidləri üçün söylənən şeir növüdür. Ənis və Dəbir dönəmində isə bu cür savaş mənzərələri, təbiət mənzərələri, romantik və axlaqi mövzular və bənzəri o qədər çox mövzu əmələ gəlmişdir ki, mərsiyə urdu şeirində ayrı bir növ kimi formalaşmışdır.

Mir Babar Əli Ənis 1874-cü ildə vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
* Maqbara of Mir Anis
* The first ever website with the name of the legendary poet by Abu Talib Rizvi of India (A research on Mir Anis and His masterpiece)
Antiutopiya

**Antiutopiya** (*anti* və *[[utopiya]]*), həmçinin **distopiya** ( - *inkar* və  - *yer*) və ya **kakotopiya** ( və  yazılışında olur;  - *pis*) — müəllif tərəfindən xoşagəlməz və ya qorxulu sayılan bir icmanın və ya cəmiyyətin təsviri. Utopiyanın əksi və ya onun törəməsidir.

## Etimologiya

Mənfi utopiya terminalogiyası qərb dillərində XIX əsrdə formalaşmağa başlayıb. *Kakotopiya* ("təsəvvür olunan ən pis hökumət") ifadəsi ilk dəfə Ceremi Bentam tərəfindən onun 1818-ci ilin *Plan of Parlamentary Reform* pamfletində utopiyanın ("təsəvvür olunan ən yaxşı hökumət") əksi kimi təklif olunur. Lora Mensfild qeyd edir ki, bu söz *kakofoniya* sözünə oxşayır. XX əsrin ədəbiyyatından bu ifadəni iştədən Entoni Börcess idi (*1985* romanıda). İngilis dilində ən çox istifadə olunan *distopiya* ifadəsini ilk dəfə Con Stüart Mill tərəfindən 1868 ildə Böyük Britaniya İcmalar palatasında hökumətin İrlandiyadaki torpaq siyasəti ilə əlaqəli olaraq işlənilib. Ədəbi janr adı kimi isə distopiya sözü Glenn Neqli və Maks Patrikin 1952-ci ildə nəşr edilmiş *Utopiyanın axtarışında* () əsərində işlədilmişdir.

## İstinadlar
Mənsur şeir

**Mənsur şeir** - lirik və epik elementlərin müştərək xüsusiyyətləri zəminində yaranan yeni bədii formalardan biridir. Mənsur şeir janrında rus ədəbiyyatında İ.Turgenev, fransız ədəbiyyatında R.Rollan, hind ədəbiyyatında R.Taqor və başqaları bu formanın ən yaxşı nümunələrini yaratmışlar. 
Azərbaycanda mənsur şeirin ilk nümunələrini 1908-ci ildə Məhəmməd Hadi yaratmışdır.Ondan sonra Abdulla Sur bu janra müraciət etmişdir. 1920-ci illərdən sonra bu janr ədəbiyyatımızda getdikcə daha geniş yer tutmuş, bir çox yazıçılar dəyərli mənsur şeirlər yazmışlar.

## Mənbə
* Hüseyn Həşimli. Azərbaycan mənsur şeirinin təşəkkülü.Bakı:Nurlan,2006, 144 s.
* Hüseyin Haşimli.Azerbaycan mensur şiirinin tarihi. Ankara: Gündüz kitap evi, 2007, 112 s. 
* Гусейн Гашимли. Азербайджанское стихотворение в прозе. Москва: Спутник+, 2011, 70 с.
* Гусейн Гашимли.Пути развития азербайджанского  стихотворения в прозе . Севастополь: Дельта,  2011, 92 с.

* http://elibrary.bsu.az/kitablar/1049.pdf
Qırxlar dağı

**Qırxlar dağı** — Zəngəzur silsiləsində dağ.

Qırxlar dağı Zəngəzur mahalının Sisian rayonunda Ərəfsə kəndi ilə Naxçıvan MR Culfa rayonunun Ləkətağ kəndinin və Ordubadın torpaqları ilə həmsərhəddir. Qırxlar dağının dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 3089,2 metrdir. Zirvəsi ilin bütün aylarında qarla örtülü olur. Ətəkləri çox geniş alp çəmənləridir. Yay aylarında təkcə Ərəfsənin deyil, Qarabağdan yaylağa gəlmiş bir sıra rayonların qoyun sürülərinin yemlə təmin olunmasına kifayət edirdi.

Mənbəyini Qırxlar dağının ətəklərindən götürən çay Dəliçay adlanır və Ərəfsə kəndində Salvartıçay, Taxtakörpüçay və Xırdaçayla qovuşur, aşağı axarında isə Bazarçayla birləşib, Araza qovuşan Bərgüşad çayına tökülür.

Qırxlar dağının zirvəsində əfsanələrlə dolu eyniadlı ziyarətgah — pir vardır. Ətraf kəndlərin müsəlman əhalisi həm Sisian kəndlərindən, həm də Naxçıvan rayonlarının — Culfa və Ordubadın kəndlərindən Qırxlar pirinə ziyarətə gələrdi.

## İstinadlar
Akmeizm

**Akmeizm** ( — zirvə) — simvolizmə qarşı olaraq XX əsrin əvvəllərində Rusiyada təşəkkül tapan ədəbi cərəyan. Akmeistlər maddiliyi, mövzu və obrazların konkretliyini, sözlərin dəqiqliyini əsas sayırdılar. Akmeizm — konkretlik, obrazın "maddiliyi" kultu, "dəqiq yoxlanılmış və ölçüb-biçilmiş sözlər sənəti"dir. Cərəyanın proqramı ilk dəfə 1912-ci il dekabrın 19-da Sankt-Peterburqdakı "Sərsəri köpək" kabaresində ictimaiyyətə elan edilmişdir.

Yeni cərəyanın təşəkkülü "Şeir akademiyası"na müxalif olan "Şairlər sexi" birliyinin fəaliyyəti ilə sıx bağlıdır. Bu müxalif birliyin əsas simaları akmeizmin qurucuları olan Nikolay Qumilyov, "sexin" katibi vəzifəsini tutan Anna Axmatova və Sergey Qorodetski idi.

Müasirləri bu terminə başqa izahlar da vermişlər: Vladimir Piast onun köklərini Anna Axmatovanın latın dilində "akmatus" kimi səslənən təxəllüsündə görmüş, bəziləri terminin yunan dilindəki "akme" — "tiyə, uc" sözü ilə əlaqəsinə işarə etmişlər.

"Akmeizm" termini 1912-ci ildə Nikolay Qumilyov və Sergey Qorodetski tərəfindən təklif olunmuşdur: onların fikrincə, böhran keçirən simvolizmin yerini sələflərin təcrübəsini ümumiləşdirən və şairi yaradıcılıq uğurlarının yeni zirvələrinə aparan bir ədəbi cərəyan tuturdu.

Andrey Belıyə görə ədəbi cərəyanın adı mübahisələrin qızğın vaxtında seçilmişdir və bu səbəbdən də tam əsaslandırılmış deyildi: Vyaçeslav İvanov zarafatla "akmeizm" və "adamizm" haqqında nəsə demiş, Nikolay Qumilyov isə təsadüfən ortaya çıxan bu sözləri havada qamarlamış və özünə yaxın bir qrup şairi akmeist adlandırmağa başlamışdı.

## Akmeizmin xüsusiyyətləri
* Ayrı-ayrılıqda hər bir şeyin və hər bir həyat fenomeninin daxili dəyəri;
* Sənətin məqsədinin insan təbiətini nəcibləşdirmə olması;
* Qüsurlu həyat təzahürlərinin bədii dəyişməyə can atması;

## Yazıçıların əsərlərindəki akmeizm
Akmeizm Nikolay Qumilyovun ("Simvolizm irsi və akmeizm" məqaləsi, 1913), Sergey Qorodetskinin ("Müasir rus şeirinin bəzi cərəyanları", 1913), Osip Mandelştamın (1919-cu ildə nəşr olunan "Akmeizmin səhəri" məqaləsi), Anna Axmatovanın, Mixail Zenkeviçin, Georgi İvanovun, Yelizaveta Kuzmina-Karavayevanın nəzəri əsərlərində və bədii praktikasında öz təsdiqini tapmışdır.

1912-1913-cü illərdə "Şairlər sexi"nin "Hiperborey" () jurnalı nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* *Кихней Л. Г.* Акмеизм: Миропонимание и поэтика. — 2-е изд. — М.: Планета, 2005. — 184 с. — 5-88547-097-X
* 
* Əliquliyev R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.

## Xarici keçidlər
* Н. Гумилёв. «Наследие символизма и акмеизм» 
* Статья в энциклопедии «Кругосвет» 
* Статья в «Литературной энциклопедии» (1929) 
* ОМРИ РОНЕН. Акмеизм 
* Акмеизм — лучшие книги 
* Олег Лекманов. Концепция «Серебряного века» и акмеизма в записных книжках А. Ахматовой 

## Həmçinin bax
Bılina

**Bılina** () — rus xalq ədəbiyyatında folklor janrıdır. Əsasən rusların IX-XIII əsrlər həyatını əks etdirir.rus xalq ədəbiyyatı janrı, qəhrəmanlıq və sosial-məişət məzmunlu epik nəğmə. Bılinalar bahadırlar və xalq qəhrəmanlarının simasında tarixi hadisələri əks etdirən, nağıl şəklində yaradılmış mahnı-poemalardır. Əsasən, 9–13 əsrlərdə naməlum nəğməkar-nağılçılar tərəfindən qoşulan Bılinalar nəsildən-nəslə keçmişdir. Bılinada folklora xas mifoloji ənənələr geniş yer tutur. Burada təsvir olunan aləm real olsa da, fantastik səhnələr çoxdur: bahadırlar divlər və əjdahalarla vuruşur, fövqəltəbii rəşadət göstərirlər. Bılinanın səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də onun çoxqatlı olması, yəni müxtəlif dövr və yerlərlə bağlı ideya-mövzu əlamətlərinin və surətlərin üzvi surətdə birləşməsidir. Bılina, adətən, coşqun, təmtəraqlı əhvali-ruhiyyə ifadə edir. Təhkiyədə mübaliğə və təkrirə müraciət olunur.

## Mənbə
* Mənası 

## İstinadlar
Qədim Misir tanrılarının siyahısı

**[[Qədim Misir tanrıları]]nın siyahısı** — qədim misirlilərin ibadət etdiyi tanrıların, va fövqəltəbii mifik varlıqların siyahısıdır.

Misir inanclarında çoxlu tanrılar və fövqəltəbii mifik varlıqlar olmuşdur. Onların təsvir edərkən heyvan bədənlərinin müxtəlif hissələrindən (baş, bütöv bədən, ayaqlar və s.) istifadə edirdilər. Bu siyahıda onların bəziləri verilmişdir.

## Həm də bax

*Qədim Misir tanrıları
*Qədim Misir

## Mənbə
Əski Misir tanrıları // Fəlsəfə elmləri doktoru Aydın Əlizadənin səhifələri.

## Ədəbiyyat
Рак. И. В. Египетская мифология. Издание второе, переработанное и дополненное. СПб.: «Журнал “Нева”», «Летний сад», 2000.
Sketç

**Sketç** — estrada üçün yazılmış kiçik məzhəkə.

## Həmçinin bax
* Rayder (estrada)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* azerdict.com
Ekspozisiya (ədəbiyyat)

**Ekspozisiya** — Əsərdə danışılacaq hadisənin yaranması və inkişafı üçün lazımi hazırlıq məqsədi güdən hissə.

Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında ekspozisiya anlayışı bədii müqəddimə, bədii zəmin sözləri ilə ifadə olunur. Süjet xətinin yuxarıda verilən qrafik ifadəsindən göründüyü kimi, ekspozisiya hadisələrin başlanğıcı ilə əlaqədardır. Yazıçı əhvalatı danışmağa başlamazdan əvvəl həmin hadisənin başvermə şəraiti, mühiti haqqında bu və ya digər şəkildə məlumat verir və bununla da hadisələrin necə cərəyan edəcəyinə, sonrakı inkişafına işarə edir. Bu isə süjet xəttinin ekspozisiya mərhələsi adlanır.

Başqa sözlə, əsərdə danışılacaq hadisənin yaranması və inkişafı üçün lazımi hazırlıq məqsədi güdən hissəyə ekspozisiya deyilir.

Ekspozisiya müxtəlif əsərlərdə özünü müxtəlif şəkildə göstəririr. Bəzi əsərlərdə yazıçı ekspozisiyanı çox konkret, bir neçə əlaməti göstərməklə verir. Bəzən isə yazıçı ekspozisiya üzərində geniş dayanır, hadisənin yarandığı zəmini oxucuya ətraflı çatdırır. Hadisələrin geniş təsvirini verən irihəcmli əsərlərdə ekspozisiya daha aydın nəzərə çarpır.

## Həmçinin bax
* Süjet
* Zavyazka

## İstinadlar


## Ədəbiyyat
* Şəmistan Mikayılov, Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. IX-XI siniflər üçün dərs vəsaiti. III nəşr. Bakı, "Maarif", 2002. səh.138
Qissə

**Qissə** - rəvayət edilən doğru və ya uydurma hekayə, əhvalat; nağıl, hadisə, vaqiə, qəziyyə.

## Nümunələr
* Sorma bu gecə silsileyizülfi- siyahın; Tulani olan qissədi bu, müxtəsər olmaz. S.Ə.Şirvani. 
* Molla bu qissədən pərişanhal; Evinə döncək övrət etdi sual.. M.Ə.Sabir. 
* [Dəli Səməd] ..məzəli-məzəli qissələr nağıl eləyib eşidənləri də gülməyə vadar edirdi. Çəmənzəminli.

## Mənbə
*http://azerdict.com/izahli-luget/qiss%C9%99