open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laçın ərazi özünümüdafiə batalyonu

**Laçın ərazi özünümüdafiə batalyonu** (kiril qraf. Лачын әрази өзүнүмүдафиә баталјону) və ya qısaca **Laçın batalyonu** — Qarabağ müharibəsində Laçın rayonu ərazisində təşkil olunmuş yerli ərazi özünümüdafiə batalyonu.

De-yure 1 oktyabr 1991-ci il tarixindən 27 mart 1992-ci il tarixinə kimi mövcud olmuş batalyonun komandiri Arif Paşa, qərargah rəisi Rafiq Nağıyev olub.

27 mart 1992-ci il tarixində Laçın ərazi özünümüdafiə batalyonunun bazasında birbaşa Müdafiə Nazirliyinə tabe olan 811 saylı Laçın əlahiddə dağ-atıcı alayı yaradılıb.

## Yaranması
1980-ci illərin sonlarından başlayaraq ermənilər Laçının kəndlərinə xırda hücumlar edib, yollara primitiv üsullarla hazırlanmış minalar basdırırdılar. Həmin vaxtlar rayon ərazisinin mühafizəsini təşkil edən Laçın rayon polisinin sayı yetərli olmadığından rayon rəhbərliyi *Müdafiə Komitəsi* yaradır. *Müdafiə Komitəsi*nə rayon rəhbərliyinin göstərişi ilə inzibati bina, nəqliyyat və telefon vasitələri verilir. Beləliklə ilk Laçın könüllüləri polislə birgə sərhəd kəndlərdə yerləşən məntəqələrdə keşik çəkməyə başlayırlar.

1991-ci ilin sentyabr ayının sonlarında milli ordunun yaranacağı ilə bağlı söz-söhbətlərin ardınca Bakıdan cəbhə zonasında yerləşən rayonlardan bir neçə nəfərin seçilib Bakıya göndərilməsi göstərişi gəlir. Bakıda hərbi şəxslər tərəfindən o şəxslərin arasından rayonlarda yaranacaq özünümüdafiə batalyonlarına komandirlər müəyyənləşdirilir. Laçın rayonundan Bakıya getmiş *Laçın rayon partiya komitəsi*nin katibi Aydın Abbasovla Arif Paşayevin arasından isə Arif Paşayev *Laçın özünümüdafiə batalyonu*nun komandiri seçilir. Arif Paşayev 1989-cu ilin sonlarından Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Laçın rayon şöbəsinin sədri olub.

Arif Paşayev rayona qayıtdıqdan sonra *İcraiyyə Komitəsi*nin sessiyası keçirilir. Arif Paşayev *İcraiyyə Komitəsi*nin sessiyasında da Laçında yaranacaq *Ərazi Müdafiə batalyonu*nun komandiri vəzifəsinə təsdiqlənir. Sessiyada qrafik əsasında oktyabr ayının 1-dən 4-nə zabit kontingenti formalaşması, 4-dən 8-nə kimi əsgərlərin toplanması və müəyyən təlimlərin keçirilməsi, oktyabr ayının 9-da isə *Laçın ərazi özünümüdafiə batalyonu*nun yaranması barədə raport verilməsi tövsiyə olunur. 28 sentyabr 1991-ci il tarixində Laçın rayonunda səfərbərlik elan olunur. Tövsiyəyə uyğun olaraq oktyabr ayının 1-i 4-ü arası zabit heyəti təyin olunur. Arif Paşayevin 1 saylı əmri ilə Rafiq Nağıyev qərargah rəisi təyin olunur.

## Şəxsi heyətin sayı
İlk vaxtlar 250 nəfərdən ibarət olan batalyonun şəxsi heyətinin sayı 1991-ci ilin dekabr ayında 800 nəfərə çatmış, 1992-ci ilin mart ayında isə 1000 nəfərdən çox olmuşdur. Batalyon komandiri Arif Paşanın bildirdiyinə görə Laçın rayonunda 28 sentyabr 1991-ci il tarixində səfərbərlik elan olunandan sonra 10 oktyabr 1991-ci il tarixində 500 nəfər sırada olub. 15 oktyabr 1991-ci il 560 nəfərlik andiçmə mərasimi keçirilib.

## Həmçinin bax
* 811 saylı Laçın dağ-atıcı alayı - batalyonun bazasında yaradılmış hərbi hissə
* Arif Paşa - batalyon komandiri
* Rafiq Nağıyev - batalyonun qərargah rəisi

## İstinadlar
Seyfulqabit Məcidov

Seyfulqabit Məcidov (1869–1938) – XX əsr Qaraqalpaq ədəbiyyatının yaradıcılarından biri. Qaraqalpaq poeziyasının ən tanınmış təbliğatçılarından biri. Qaraqalpaq milli məktəbləri üçün ilk dərsliklərin müəllifi.   

## Həyatı
Seyfulqabit Məcidov 1869-cu ildə Kazan quberniyasında anadan olmuşdur. Öz valideynlərilə gənclik dövründə gəzdiyi Qaraqalpaqstan isə onun ikinci vətəninə çevrilmişdir. Tezliklə qaraqalpaq dilini mükəmməl öyrənən S.Məcidov bütün istedad və bacarığını qaraqalpaq ədəbiyyatının yaranmasına və maarifçiliyin inkişafına həsr etmişdir.

O, 1920-ci ildə Kunqrad Rayon İcraiyyə Komitəsində katib, 1921-ci ildə isə Kunqrad rayon Xalq Maarif Şöbəsinin rəhbəri olmuşdur. 1924-cü ildə Xarəzm Sovet Xalq Respublikası tərəfindən Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif edilmişdir. 1931-ci ildə Yerkin Qaraqalpaq" qəzetinin məsul katibi, 1934-cü ildə isə Turtkulda diyarşünaslıq muzeyinin bələdçisi işləmişdir. 

Seyfulqabit Məcidov 1938-ci ildə vəfat etmişdir.    

## Yaradılığı
Seyfulqabit Məcidov qaraqalpaq milli məktəbləri üçün ilk dərsliklərin müəllifi kimi geniş fəaliyyət göstərmişdir. Əksər şeirlərində gəncləri biliklərə yiyələnməyə çağırmışdır. Məcidovun ədəbi yaradıcılığında dram janrı son dərəcə böyük rol oynamışdır. Onun «Bağdagül», «Təzəgül», «Yernəzər Alagöz» kimi pyesləri müxtəlif illərdə qaraqalpaq teatrının səhnəsində müvəffəqiyyətlə tamaşaya qoyulmuşdur. Təsadüfi deyildir ki, S.Məcidovu K.Auezov və A.Ötepov ilə birlikdə qaraqalpaq dramaturgiyasının əsasını qoyanlardan hesab edilməkdədir. «Qaraqalpaq şairləri» kitabına ədibin «Azadlıq ulduzu», «Qaraqalpaq», «Gəlinlərə və təzə gəlin gedənlərə», «Əlçək», «Atalarımız», «Qızlara», «Yorulma Dixayle» və başqa bu kimi əsərləri rus dilinə S.Severtsev tərəfindən tərcümə olunmuşdur. S.Severtsev S.Məcidovun və ümumi qaraqalpaq poeziyasının ən tanınmış təbliğatçılarından biridir. Adlarını çəkdiyimiz və digər şeirlərində o, xalq həyatının gerçək obrazını yaratmağa müvəffəq olmuşdur:S.Məcidov iki bir-birindən fərqli dövrün müasiridir. Onun məktəblərin yaradılması ilə bağlı təşkilatçılıq fəaliyyəti, ilk qaraqalpaq qəzetinə redaktorluğu və çoxsaylı şeirləri, pyesləri, nağılları, təmsilləri XX əsr qaraqalpaq ədəbiyyatının ilk nümunələri hesab olunmaqdadır. S.Məcidovun ən çox sevdiyi mövzulardan biri təhsil mövzusu idi. Onun bu tipli şeirləri sırasında xüsusən «Get öyrən», «Təzə arna», «Qızgetgen» və başqa əsərləri maraqlıdır. Seyfülqabit Məcidov həm də klassik tatar poeziyasının görkəmli nümayəndəsi, böyük Sabirin müasiri, Azərbaycan oxucularına yaxşı tanış olan Q.Tukayın əsərl ərinin qaraqalpaq dilinə tərcüməçisidir. 

## Həmçinin bax
* Bərdax
* Qaraqalpaqlar

## Xarici keçidlər
Сейфулгабит Маджитов (1869–1938)

## İstinadlar
Abbas Dabılov

**Abbas Dabılov** () — XX əsr Özbəkistanın və Qaraqalpaqstanın xalq şairi və qissəxan.

## Həyatı
Abbas Dabılov 1898-ci ildə Taxtakupır rayonunda anadan olub. O, yaradıcılığında qaraqalpaq klassik poeziyasının ən yetərli ənənələri əksini tapmış və o, XX əsrdə bu ədəbiyyatın ənənələrini özünəməxsus şəkildə davam və inkişaf etdirmişdir. A. Dabılovun uşaqlığı böyük ehtiyac içərisində keçmiş, gənclik dövründə o, Ural ətrafı qazaxların içində olmuşdur. Eyni zamanda o, qissəxanlıq sənətinə yiyənlənməklə istedadlı qiraət ustası kimi tanınmışdı. Abbas Dabılov qədim xalq dastanlarını çox böyük məharətlə ifa etmiş və nəticədə onun yaradıcılığı həm də ona uzun illər ərzində "Bahadır" (1945-1966) poema-dastanını yazmağa təsir etmişdir. Bu, elə bir epik əsərdir ki, burada doğma xalqın milli xüsusiyyətləri və Qaraqalpaqstanın XIX əsrdəki həyatının realist hadisələri əks olunmuşdur. Abbas Dabılovun "Bahadır" poema-dastanı qaraqalpaq ədəbiyyatının özünəməxsus hadisəsi hesab olunur. Yüksək poetik ənənələrə söykənən bu əsərə görə Abbas Dabılov Berdax adına Qaraqalpaqstan Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. O, Özbəkistanın və Qaraqalpaqstanın xalq şairi olmuşdur. A. Dabılovun ehtiyac içində keçirdiyi illər onun "Arzu" şeirində öz realist təsvirini tapmışdır. A. Dabılovun XX əsrin 30-cu illərində qələmə aldığı "Yoldaşlar", "Artellərdə birləşin" şeirləri də mövzu və məzmun baxımdan maraq kəsb edir. Bu nümunələrdə qaraqalpaq xalqının yeni təfəkkür tərzi öz əksini tapmışdır. Burada Qaraqalpaqstanda gedən yeniliklər qələmə alınır, kollektivləşmə təqdir edilir. Həmin dövrdə hətta Abbas Dabılovun kolxoz sədri də işləmişdir.

Böyük Vətən müharibəsi illərində Abbas Dabılov vətənpərvərlik pafosu ilə fərqlənən şeirlər yazmışdır. Bu baxımdan onun "Qorxaq cigit nəyə lazımdır?" şeiri səciyyəvidir. Xalq arasında A. Dabılovun "Berdağa", "Bizim Nökis", "Yaz", "Öyrən", "Bibis ənəm" kimi şeirləri daha populyar olmuşdur. Xalq nəğmələrinin və dastan ənənələrinin, yazılı ədəbiyyatın – Nəvai və Məhdumqulu, Berdax və Haciniyaz ənənələrinin davamçısı olan A. Dabılov şeirlərində qaraqalpaq dilinin bütün zəngin obrazlı xüsusiyyətlərindən yetərincə istifadə etməyə çalışırdı. A. Dabılovun əsərlərinin əksər hissəsi özbək, qazax, rus və digər dillərə tərcümə olunmuşdur. Rus dilinə tərcümə olunan əsərlərin mütərcimlərı sırasında A. Qolemba, S. Severtsev, A. Xaustov, P. Kobrakov və digərlərinin adlarını çəkmək olar.

Abbas Dabılov 1970-ci ildə vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Seyfulqabit Məcidov
* Ayapbergen Musayev

## Xarici keçidlər
* Дабылов Аббаз — Большой Советской Энциклопедии

## İstinadlar
Cəəd İbn Dirhəm

**Cəəd İbn Dirhəm**, **Əl Cəəd İbn Dirhəm** (الجعد بن درهم) () — VIII əsr mütəkəllimi. İslamda *Cəbriti* cərayanının ilk nümayəndəsi. Cəhm ibn Səfvanın müəllimi. Məhs Cəhm ibn Səfvan sonradan *Cehmiliyin* əsasənı qoymuş. Doğulduğu yer (Hərran, yaxud Xorasan). Uzun müddət Dəməşqdə yaşamışdır.

## Bioqrafiyası
Xorasanda anadan olan Cəəd İbn Dirhəm Banu Mərvan nəslindən idi. Sonradan Dəməşqə köçmüş. İbn Asakir və başqa tarixçilərin fikirlərinə görə Cəəd İbn Dirhəmin dünya görşünün formalaşmasında Bayan İbn Samaanın rolu böyük olmuş. İbn Samaan isə Talutun tələbəsi olmuş.

Dəmşqə gəldikdən sonra Cəəd İbn Dirhəm ilk dəfə olaraq Quranın əzəli olmaması ilə bağlı eretik fikirlərini bəyan etməyə başlamış. Əməvilərin təziqindən qorxaraq o məcburən Nəcəfə gəlmiş. Cəəd İbn Dirhəm gəncliyində Vəhb ibn Münəbbihdən dərs almış, sonuncu Əməvi xəlifəsi Mərvan ibn Məhəmmədin tərbiyəçisi və müəllimi olmuşdur. Bəsrə, Kufə və başqa şəhərləri gəzərək fikirlərini yaymışdır. Kufədə Cəhm ibn Səfvanla görüşmüş, onun formalaşmasına ciddi təsir göstərmişdir. Kufədə (Nəcəf) o çox sərbəst qala bilmədi. Hakim ideologiya ilə uzlaşmayan fikirlərinə görə bir müddət həbsdə olmuşdur. 724-cü ildə, Qurban Bayramı günü məscid minbərinin dibində xəlifə Hişam ibn Əbdülməlikin göstərişi ilə edam edilmişdir. Edamda Əməvilərin İraqda nümayəndəsi olan Xalid Əl Kəsri belə bir nitq söyləmiş:

## Görüşləri
Cəəd İbn Dirhəmin görüşlərini dörd müddəa səciyyələndirir: 1) kainat  “cövhərlər” (substansiyalar) və “ərəzlər”dən (aksidensiyalardan) ibarətdir. Bunlar “hadis” (sonradan yaradılmış) olduğundan kainat bütövlükdə hadisdir; 2) Allahın öz “zat”ından (substansiyasından) başqa heç bir “qədim” (yaradılmamış, əzəli) “sifəti” (atributu) yoxdur; 3) Quran əzəli deyil, sonradan yaradılmışdır; 4) insan öz hərəkətlərində tam iradə azadlığına malikdir. Cəəd İbn Dirhəm islam dünyasında qədəriyyə (qədərilər) haqqında fikir yürütmüş ilk mütəkəllimlərdən biridir. Mötəzilə bir sıra məsələlərdə Cəəd İbn Dirhəmin fikirlərinin davamı hesab olunur.  

## Mənbə
* Ибн Касир. Начало и конец (البداية والنهاية) Биография аль-Джаада ибн Дирхама.
* 

## İstinadlar
Sadıq Nurumbetov

**Sadıq Nurumbetov** (1900–1972) – Özbəkistanın və Qaraqalpaqstanın xalq şairi, Berdax adına Dövlət mükafatı laureatı, qaraqalpaq poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən biri.

## Həyatı
Sadıq Nurumbetov 1900-cü ildə Kegeyli rayonunda dünyaya göz açmışdır. Şair ilk şeirləri yumoristik və satirik formada qələmə almışdır. Bu əsərlərdə Sadıq Nurumbetov insanlardakı zəif cəhətləri və eybəcərlikləri qeydə almışdır. 

Abbas Dabılovdan fərqli olaraq psixoloji lirika ustası olan Sadıq Nurumbetov şeirlərində vətəndaş lirikasına daha çox yer verirdi. Onun xalqlar dostluğu haqqında şeirləri yüksək bədii keyfiyyətləri ilə seçilirdi. Şairin satirik və yumoristik şeirləri «Şamanlar», «Tənbəllər» və başqaları qrotesklə dolu və gülüş doğuran əsərlərdən ibarət idi. Bu əsərlər məhz onu yumor ustası kimi tanınmasına səbəb olmuşdur. «Qardaşlar» poema-dastanında isə müəllif Xarəzm ərazisində yaşayan xalqların dostluğunu vəsf etməklə, həm də onların yeni dövr və cəmiyyətin qurulmasında iştirakını tərənnüm edirdi. 

Abbas Dabılov kimi Nurumbetov da şifahi epik yaradıcılığın ənənələrini uğurla davam etdirirdi. Xüsusən onun xalq «Berdağ», «İpəkçi», «Janıl», «Qəmərilər» epik dastanlarında və digər əsərlərində bu cəhət özünü daha parlaq şəkildə əks etdirir. Otuzuncu illərdə Nurumbetov dəsti-xətti özünü daha yaxşı təzahür etdirirdi. Müharibə dövründə Nurumbetov bir sıra vətənpərvərlik ruhlu şeirlər yazıb-yaratmışdır ki, bunların sırasında «Vətən uğrunda», «Mənim oğlum», «Yenilməz əsgərlər» və s. kimi şeirlər daha üstün mövqedə dayanır. Müharibədən sonrakı dövrlərdə Nurumbetovun yaradıcılıq axtarışları daha da intensivləşir. XX əsrin 50–70-ci illərin əvvəllərində şairin onlarla şeirlər məcmuəsi nəşr olunur. Bu baxımdan onun «Yaz», «Amud ərya», «Davudgöl», «Till əxan» və başqa əsərləri daha səciyyəvidir. Nurumbetovun poetik yaradıcılığında yer alan «Berdağ» epik poeması, «Aral dənizində», «İpəkçi», «Janıl» və “Bəxtiyar” lirik-epik dastanları XX əsr qaraqalpaq ədəbiyyatının mühüm səhifəsini təşkil edir. 

S.Nurumbetovun «Bəxtiyar» və «Dənizdə», «Nəvai» və «Berdağ» kimi dastan – poemalarının mühüm cəhətləri, onlarda əksini tapmış vətəndaşlıq kredosu, vətənpərvərlik baxışları, bədii ifadəlilik, lakoniklik, lirik-epik poeziyanın özünəməxsusluğu, strukturu və kompozisiyası detalları ilə araşdırılmışdır.  Sadıq Nurumbetovun əsərləri xəlqiliyi, özünəməxsus xarakterik cizgiləri, yüksək bədii ideyalılığı və məziyyətləri ilə seçilir. 

Qaraqalpaqstanın xalq şairi Sadıq Nurumbetov Ayapbergeni çox hörmətli müəllimlərindən biri hesab edirdi.

Sadıq Nurumbetov 1972-ci ildə vəfat etmişdir. 

## Həmçinin bax
* Seyfulqabit Məcidov
* Abbas Dabılov
* Ayapbergen Musayev

## Xarici keçidlər
Садык Нурумбетов (1900–1972) – Ziyouz.uz

## İstinadlar
Sergey Markelov

**Sergey Mustafa Levent oğlu Markelov** (;  24.05.1994, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan futbolçusu, "Çinar-Zəngilan(region liqası)" futbol klubunun hücumçusu.

## Həyatı

Sergey Markelov 1994-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. Milliyətcə türkdür, müsəlmandır (atası türk, anası rusdur). Boyu 180 sm, çəkisi 78&nbsp;kg-dır. Bakı şəhəri 9 saylı orta məktəbi bitirib. Ali təhsilini Ukraynanın Karazin adına İqtisad Universitetinin maliyyə və kredit fakültəsində alıb. Futbol oynamağa 8 yaşında "Xudafərin" uşaq futbol klubunda başlayıb. İlk məşqçisi Elbrus Rzayev olub. 12 yaşına qədər bu məşqçinin rəhbərliyi altında futbolun sirrlərini öyrənib.Futboldan başqa MMA döyüşü və karate ilə məşğul olub. Karate üzrə sarı kəmər sahibidir.   Ailəlidir, bir qız övladı var. Azərbaycan dilindən başqa rus, türk və ingilis dillərini bilir.

## Klub karyerası
Futbolda ilk addımlarını "Qarabağ"da atıb.2006-2007-ci illərdə ağdamlıların uşaq yaş qrupunda oynayıb.2007-2009-cu illərdə "Bakı" klubunun, 2009-2012-ci illərdə isə "İnter" klubunun aşağı yaş qruplarında çıxış edib.

2012-2013-cü illərdə Birinci Divizionun "Muğan" klubunun əvəzedici heyətində oynayıb.

2013-2014-cü illər arası 1 il 4 ay ərzində Xarkovun "Metalist" klubunda legioner həyatı yaşayıb.  2015-ci ildə Bakıya qayıdaraq, yarım mövsüm "Bakılı" klubunun şərəfini qoruyub.Daha sonra altı ay "Qaradağ Lökbatan" klubunun formasını geyinib.

2017-ci ilin yayından etibarən Birinci Divizionun "Xəzər" klubunun futbolçusudur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*S.Markelov - Soccerway.com
*Sergey Markelov - Transfermarkt.de
*Sergey Markelov - footballdatabase.eu
Ağalar Hacıqasımov

**Ağalar Hacıqasımov** (tam adı: *Hacıqasımov Ağalar Sultan oğlu;* d. 5 mart, 1935-ci il) — geologiya‑mineralogiya elmləri doktoru, professor. İ. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universitetinin neft və qazın axtarış və kəşfiyyatının nəzəri əsasları kafedrasının əməkdaşı.

## Həyatı
Hacıqasımov Ağalar Sultan oğlu 1935-ci il martın 5-də Bakı şəhərində anadan olub. 1957-ci ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) geoloji kəşfiyyat fakültəsini "Neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı" ixtisası üzrə bitirib. A. Hacıqasımov əmək bioqrafiyasına "Azdənizneftkəşfiyyat" trestində 3 nömrəli buruq kontorunda məhlulölçən kimi başlayıb, sonradan "Leninneft" trestində geoloq, baş geoloq, 11 nömrəli neft mədəni müdirinin müavini işləyib. 1963-cü ildə doğma universitetin aspiranturasında təhsilini başa vurduqdan və namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı kafedrasında geologiya-geofizika problem laboratoriyasının mühəndisi, elmi-tədqiqat işləri sektorunun rəhbəri, böyük elmi işçi, dosent, professor (1969), kafedra müdiri vəzifələrində fəaliyyət göstərib. 1968-ci ildən tədris işləri üzrə prorektor işləyib. 1981-ci ildə A. Hacıqasımov İ. M. Qubkin adına Moskva Neft-Kimya və Qaz Sənayesi İnstitutunun neft və qaz axtarışı və kəşfiyyatının nəzəri əsasları kafedrasına dəvət edilib və orada professor vəzifəsində işləyib, kafedra müdirinin müavini olub. 1992-ci ildə "buruq qazmasının texnikası və təşkili" Elmi İstehsalat Kompaniyası" (TOBUS EİK) Səhmdar Cəmiyyətinə baş geoloq vəzifəsinə keçib, sonradan baş direktorun müavini, vitse-prezident təyin olunub. 1998-ci ildə "Nefteotdaça" Rusiya sahələrarası elmi-texniki kompleks" ASC-nin Xarici İqtisadi Əlaqələr Mərkəzinə başçılıq edib. 2001-ci ildən bu kompaniyanın vitse-prezidentidir. 2012-ci ildə pensiyaya çıxaraq müəllimlik fəaliyyətində 20 illik fasilədən (1992-ci ildən 2011-ci ilə qədər) sonra yenidən kafedraya qayıdıb. Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor A. Hacıqasımov dərc edilmiş 179 elmi işin, o cümlədən 13 monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitinin müəllifidir. Alim 15 elmlər namizədi, o cümlədən Vyetnam, Suriya, Kuba, Yəmən və Sudandan olan mütəxəssislər hazırlayıb.

## Təltif və mükafatları
Bu sahədə çalışdığı müddət ərzində Xalqlar dostluğu ordeni, "Şərəfli əməyə görə. V. İ. Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" medalı, kadr hazırlığında xidmətlərinə görə ADR-in nişanı, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı, "Neft sənayesi əlaçısı", "Yer təkinin kəşfiyyatı əlaçısı", "Ali məktəb əlaçısı", "Fəxri neftçi" nişanları ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Hindistanın inzibati-ərazi bölgüsü

Hindistan Konstitusiyasına əsasən inzibati cəhətdən Hindistan Respublikası 29 ştat və 7 ittifaq bölgəsindən ibarətdir. İttifaq bölgələri bunlardır: Andaman və Nikobar adaları, Çandiqarx, Dadra və Naqar Haveli, Daman və Diu, Dehli, Lakşadvip, Pondiçeri.

## Ştatların təsnifatlaşdırılması
Hindistan ştatları А, B, C kimi üç böyük qrupda təsnifatlandırılmışdır.

A tipli ştatlar (Assam, Qərbi Benqal, Bihar, Bombey, Madhya Pradeş, Madras, Orissa, Pəncab və Uttar-Pradeş) öz seçkili parlamentləri və müstəqil formalaşmış idarəetmə orqanları fəaliyyət göstərir.

B tipli ştatları (Haydarabad, Sauraştra, Maysur, Travankar-Koçin, Madhya-Bharat, Vindhya-Pradeş, Patiali və Şərqi Pəncab ittifaq ştatları, eləcə də Racəstan) nominal monarx sayılan racapramukhamilər idarə edir.

C tipli ştatları (Dehli, Kuth, Himaçal-Pradeş, Bilaspur, Kurq, Bhopal, Manipur, Acmer və Tripura) idarə etmək üçün mərkəzi hökumət tərəfindən komissarlar təyin olunur. Cammu və Kəşmir isə xüsusi ərazilər elan olunmuşdur.

## Ştatların səlahiyyətləri
Müasir dövrdə Hindistanda 29 ştat və 7 ərazi (6 ittifaq ərazisi, 1 paytaxt dairəsi) mövcuddur. Hər bir ştat dairələrə ayrılır. Bu ölkədə 642 inzibati dairə vardır. Hər bir ştatın özünün qanunverici və icraedici orqanı vardır. Ştatın qubernatorunu prezident təyin edir. Qubernator ştatın hökumətini formalaşdırır, baş naziri yerli seçkilərdə qalib gəlmiş partiya üzvündən təyin edir. Ştatlarda bir və ikipalatalı parlament vardır. Ştatın aşağı palatası "vidhan sabha" adlandırılır, qanunvericiliyə uyğun olaraq aşağı palatada 60–500 üzvü olur.

Parlament 5 ildən bir seçilir. Parlamentin yuxarı palatası "vidhan parişad" adlandırılır, deputatlar 6 il müddətinə seçilir, hər 2 ildən bir yuxarı palatanın müəyyən hissəsi yenidən seçilir. Ştat parlamentləri Hindistan İttifaq parlamentinin səlahiyyətinə daxil olan xarici siyasət, müdafiə, vətəndaşlıq məsələlərindən başqa, bütün məsələlərlə bağlı müzakirələr apara, qanun qəbul edə bilər. İttifaq ərazilərini və milli paytaxt dairəsini Hindistan hökumətini təmsil edən komissarlar idarə edirlər. İttifaq ərazilərində federal qanunlar qüvvədədir.

Dünyada ən sıx məskunlaşmış 10 administrativ vahiddən 5-i Hindistan ştatlarıdır. Uttar Pradeş 180 milyon əhali ilə dünyada birinci yerdə, Maharaştra ikinci, Bihar altıncı, Qərbi Benqal səkkizinci, Andhra-Pradeş onuncu yerdə durur. Bəzi ştatlar məsələn, Racəstan ştatı ərazisinə görə Avropanın iri ölkələrindən olan Polşadan böyükdür. Ölkə üzrə əhalinin orta sıxlığı bir kv.km-ə 368,07 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Hindistanın ştatları və ittifaq əraziləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Article on sub-national governance in India
* Interactive Map of India
Maldiv coğrafiyası

Maldiv adaları (ދިވެހިރާއްޖެ, Dhivehi Raa’je), rəsmi adı Maldiv Respublikası (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ) — Hind okeanının ekvatorial sularında, Şri-Lanka adasından təxminən 700 km cənub-qərbdə yerləşir. Hindistan yarımadası Maldiv adalarının 340 km-dədir. Ölkənin ümumi uzunluğu 750 km, eni isə 120 km-dir. Ölkə 1196 mərcan adalarından ibarətdir. 26 atooldan ibarət iki adalar qrupu formalaşmış. Maldiv adalarının ən böyük adası Qan adasıdır. Əksər adaları məskunlaşmayıb. Ölkə adalarının cəmi 200-də məskunlaşma var. Əhalisi təxminən 395 min nəfərdir. Ən yüksək sıxlıq Male şəhərindədir.

## Təbiəti

### Coğrafi mövqeyi və geoloji quruluşu
Adalar nisbətən okean səviyyəsindən yüksəkdədir. Orta hündürlük 1 və 1,5 metr arasında dəyişir. Maldiv adalarında təpələr yoxdur, ancaq bəzi adalarda dyunlərə rast gəlinir. Məhs arxipelaqın ən yüksək zirvəsi cənubda yerləşən Addu (Sienu) atoolundakı dyundür — 2,4 metr. Adaların tutduğu ümumi sahə — 90 min km², quru sahəsi isə 300 km²-dir. Sahil xətlərinin uzunluğu 644 km-dir. Əksər adalar kənardan mərcan tipli sahillərlə əhatə olunub. Ölkədə olan yeğanə şəhər paytaxt Maledir və eyni adlı atoolda yerləşir. Maledə ölkənin yeganə limanı yerləşir.

## İqlimi

Ölkə subekvatorial musson iqlimə məxsusdur. Noyabr-mart ayları şimal-şərq mussonlarının təsiri ilə iqlim quraq, iyun-avqust ayları isə cənub-qərb mussonlarının təsiri ilə rütubətli keçir. İl boyu isti hava olur. Havanın formalaşmasında hər gün təkrarlanan dəniz brizləri böyük rol oynayır. Havanın temperaturu 24–30 °C arasında dəyişir. Ölkə ərazisində havanın temperaturu yanvar-fevral ayları boyu heç vaxt +17 °C-dən aşağı düşmür. Aprel-may aylarında isə +37 °C -dən yuxarıya qalxmır. İllik orta yağıntıların miqdarı şimal adalarında 2540 mm, cənub adalarında isə 3810 mm-dir.

Maldiv adalarının iqliminə şimalda yerləşən böyük quru ərazisi — Cənubi Asiya təsir edir. Fərqli səthlərin olması, fərqli qızma hadisəsi, eləcə də şimalda yerləşən Himalay dağları regionda böyük atmosfer sirkulyasiyasının meydana gəlməsinə səbəb olur. Aprel- oktyabr aylarında güclü küləklərin meydana gəlməsi fərqli səthlərin fərqli qızması nəticəsində baş verir. Böyük hava axınları meydana gəlir. 1991-ci ilin may ayında güclü musson küləkləri dənizdə böyük dalğaların meydana gəlməsinə səbəb olmuş və nəticədə sahildə olan yüzlərcə evlər, meyvə bağları ziyan görmüşdür. Zərərin dəyəri 30 milyon dollar olmuşdur.

## Daxili suları
Ölkədə daima axarı çaylar yoxdur. Mövsümlə əlaqədar bəzən kiçik göllər və bataqlıqlar meydana gəlir.

## İstinadlar
Çində su təchizatı və sanitariya

thumb|Şanxaydakı çayın görüntüsü
**Çində su təchizatı və sanitariya** — Çin Xalq Respublikasının su ehtiyatlarının idarə olunması. Çində su çatışmazlığı və çirklənmə böyük çətinliklər yaradır.

## Su ehtiyatları
Çinin çay axarlarının ümumi ehtiyatları il ərzində 2800&nbsp;km3 təşkil edir. Bu ölçüyə görə, Çin Braziliya, Rusiya, Kanada və ABŞ-dən sonra dünya üzrə beşinci yeri tutur. Lakin adambaşına cəmi ildə 2200 m3 düşür ki, bu da orta dünya göstəricinin cəmi 1/4 hissəsini təşkil edir. Bu səbəbdən də Çin 149 ölkə arasında 109-cu yerdə qərarlaşmışdır. Ehtimal edilir ki, 2030-cu ilə Çinin əhalisi 1,6 milyard nəfərə çatarsa adambaşına su təminatı ilə 1760&nbsp;km3 qədər azalacaq.

Müxtəlif rayonlarda yerüstü və yeraltı axınların paylanması arasında çox böyük qeyri-bərabərlik vardır ki, bu da vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Çünki bərpa olunan su ehtiyatlarının Çinin regionları üzrə paylanması heç də bərabər göstəricilərə malik deyildir.

Xuanxe, Xuayxe və Xayxe çayları hövzələrinin, eləcə də becərilən kənd təsərrüfatı torpaqlarının 45%-nin yerləşdiyi və Çin əhalisinin 36%-inin yaşadığı ölkə ərazisinin yarısını tutan axarı olmayan şimal-qərb vilayətlərinin payına su resurslarının cəmi 12 %-inin düşməsi faktı da su ehtiyatlarının paylanmasında disproporsiyanı əks etdirir.

Yaranmış uğursuz situasiyaya bu və ya başqa dərəcədə bol suvarılma tələb edən bitkilərin (düyü, qarğıdalı, buğda) əkilməsinin genişləndirilməsi, Çin sənayesində suyun yenidən istifadəsinin aşağı əmsalı səbəb olur. Bu əmsal hal-hazırda 30 %-i keçmir, hansı ki, inkişaf etmiş ölkələrdə bu kəmiyyət 75 % təşkil edir.

Sudan istifadənin strukturu hal-hazırda bu şəkildədir: bütün suyun 66 %-i süni suvarma ehtiyaclarına xərclənir. 1990-cı illərdə bu məqsədlə suyun 82 %-i istifadə olunurdu. 23% sənaye ehtiyaclarına gedir. Ölkədəki islahatların başlanğıcında 10,3 % idi. 7%-i kənd əhalisi işlədir və bütün su ehtiyatlarının təxminən 4%-dən şəhərdə yaşayanlar istifadə edir.

Su təminatı probleminin əhəmiyyətini Çində yaxşı başa düşürlər və onun həlli üşün ciddi səy göstərirlər. Yaxın zamanlarda ölkənin bütün su resurslarının əsaslı təftişinin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Əvvəllər bu cür tədqiqatlar 1940-cı, 1950-ci və 1997-1998-ci illərdə həyata keçirilmişdir. Növbəti təftiş üç illik nəzərdə tutulur və daha əhatəli və səhih olmağı vəd edir.

## İstinadlar
Nepal coğrafiyası

**Nepal** — Cənub-Şərqi Asiyada yerləşən dağlıq ölkə. Ölkə ərazisinin 6/7 hissəsini Himalay dağları silsiləsi tutur. Nepal ərazisində dünyanın ən yüksək zirvələri, Everest və Annapurna yerləşir. Ərazisində olan səkkiz zirvənin hündürlüyü 8000 metrdən yüksəkdir (dünyada belə zirvələrin sayı 14 -dür). Nepalın cənub sərhədləri hündürlüyü 200 −250 metr olan ensiz düzənlikdən keçir. Bu ərazi qumlu-gilicəli olub Hind-Qanq ovalığının simal sərhədi hesab olunur. Bu ərazilər nisbətən bataqlaşmışdır. Yay aylarında musson yağışları zamanı tez-tez daşqınlar meydana gəlir.

## Geoloji quruluşu və relyefi
Düzən əraziləri şimaldan Sivalik adlı təpəli tirə əhatə edir. Bu tirə Himalay silsiləsinin dağ ətəyi hesab olunur. Hündürlüyü 500–700 metr arasında dəyişir. Himalay dağların ən alçaq hissəsidir. Relyef bu bölgədə kəskin formalara malik deyil. Alçaq dağlar yastıdır və çaylarla kəskin parçalanmış. Sivalik tirəsinin şimal yamacı əkinçilik üçün süni terraslarla parçalanmış.

Sivalik tirəsindən şimalda ensiz təpəli depresiya zonası uzanır. Bu bölgə nepalca — Bhitri-Madeş adlanır. Depresiya zonasından sonra Himalayın orta qurşağı — *Mahabharat* dağ silsiləsi gəlir. Hündürlüyü 3000 metr olan bu silsilənin eni 16 km-dir. Silsilə bərk süxurlardan təşkil olunduğuna görə az parçalanmış və yamacları dik, zirvələri isə diş formasındadır. Məhs bu ərazidən indiyə kimi mövcud olan yeganə Hindistan-Katmandu yolu keçirdi.

Mahabharat silsiləsi ilə Baş Himalay dağları arasında dərin sinklez — daxili orta zona yerləşir (Midlend və ya Pahar-Khanda). Eni təxminən 25 km, hündürlüyü isə 600–2000 metr arasında dəyişir. Bu bölgədə Himalaydan gələn çaylar birləşir. Daxili zonada kənd təsərrüfatı üçün ən əlverişli olan və ölkənin ən çox məskunlaşmış bölgəsi — Katmadu vadisi yerləşir (600 км²).

Midlenddən şimalda Baş Himalay və ya Böyük Himalay silsiləsi yerləşir. Orta hündürlüyü — 6000 metrdir. Nepalca Himalay "qarlar məskəni" demıkdir. Ölkə ərazisindəki 1300 dağ zirvəsi qarla örtülüdür. Bu zirvələri ortasında dünyanın ən hündür zirvəsi — Everest və ya Comolunqma (neplaca — Saqarmatha) yerləşir (8848 m). Baş silsilə dik yamacları, şiş zirvələri və dərin dərələri ilə diqqəti çəkir. Nepalın şərq hissəsi, uzunluğu 10 km-dən çox Himalay qrabeni Çinlə olan sərhəddə yerləşir.

## Həmçinin bax
# Nepal

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Brief and Concise Geography of Nepal
Cedi Osman

**Cedi Osman**, ( 8 aprel, 1995, Oxrid, Makedoniya), NBA müntəzəm çempionatının Şərq Konfransında mübarizə aparan Klivlend Kavalers forması geyən türk peşəkar basketbolçu. Boyu 2.03 m olan basketbolçu əsasən yaxın hücumçu mövqeyində oynayır. 2015-ci ildə NBA seçmələrində Minnesota Timbervulvz tərəfindən 2-ci mərhələdə, birinci sırada seçildi. Daha sonra seçmələrin gerçəkləşdiyi 25 iyun günü, eyni gecə baş tutan mübadilə ilə Klivlend Kavalers komandasına keçdi.

## Həyatı
Atası türk, anası bosniyalı olan Cedi, 1995-ci ildə Makedoniyanın Oxrid şəhərində dünyaya gəldi. 1999-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Bosniya və Herseqovinanın Sarayevo şəhərinə köçdü. Hərəkətli və hiperaktiv bir uşaq olan Cedini ailəsi altı yaşındaykən "KK Bosniya" klubuna yazdı. Sarayevoda bir gün klubda basketbol oynarkən, Avroliqa komandası Anadolu Efesinin skoutları tərəfindən seyr edilərək kəşf edildi və 13 yaşındaykən ailəsi ilə birlikdə İstanbula gətirildi. Türkiyəyə köçən və Türkiyə vətəndaşı olan Cedi, 2007-ci ildən etibarən Anadolu Efesin alt yaş qrupunda forma geyməyə başladı. Anadolu Efesin alt yaş qrupunda ilk dəfə kiçik komandada oynamağa başladı və sonda ulduz və gənc komandalarında forma geydi. 2010-cu ildə, Ulduz komandası ilə Kişilər arasında Türkiyə Ulduz Basketbol Çempionatının qalibi oldu. Cedi, 2011-ci ildə "Jordan Brand Classic" beynəlxalq matçında oynaması üçün dəvət edildi və Mario Hezonca ilə Andryu Vigginsin oynadığı Dünya komandasında 27 dəqiqə meydanda olub 14 xal, 5 ribaund, 3 asist və 6 top oğurlama ilə oyunu tamamlandı.

## Peşəkar karyerası

## İstinadlar
İndoneziya coğrafiyası

'''İndoneziya'''  —  dünyada böyük arxipelaq dövlətidir. Arxipelaq qərbdən şərqə doğru — 5120 км, şimaldan cənuba doğru isə  — 1760 км uzanır. Arxipelaq daxilindən Hind və Sakit okeanı birləşdirən əsas boğazlar və dəniz yolları yerləşir. Rəsmi olaraq İndoneziya 17 804 adadan ibarətdir; onlardan 6000 məskunlaşmış, 7870 adlandırılmış və 9634 ada  adsızdır. Ölkə ərazisinən əsas hissəsini 7 böyük ada və 30 arxipelaq təşkilı edir.  Ən böyük adaları  — Yeni Qvineya, Kalimantan (Boreneo), Sumatra, Sulavesi və Yavadır. Digər adalar yetərincə kiçik ölçüyə malikdir. Arxipelaq Sakit və Hind okeanını ayırır. Coğrafi baxımdan İndoneziya ekvatorun hər iki tərəfində yerləşmiş.

Ümumi məlumat:

Ümumi sahə — 1 904 569 км²;quru — 1 811 569 км²;daxili sular — 93 000 км². Quru sərhədlərinin ümumi uzunluğu 2830 км, Malaziya ilə — 1782 км, Papua və Yeni Qvineya ilə — 820 км, Şərqi Timor ilə — 228 км sərhəddə malikdir. Sahil xətlərinin uzunluğu - 54 716 км. Ən hündür zirvəsi — Caya dağı (4884 м).

## Geologiyası
Sumatra, Yava, Madura və Kalimantan Zond şelf zonasında yerləşir. Coğrafiyada onları Böyük Zonda adalarında qruplaşdırırlar. İndoneziyanın şərq qurtaracağı — Yeni Qvineyanın qərbi hissəsi hesab olunur. Bu zona Saxul şelf zonasında yerləşir. Zond və Saxul şelf zonalarında dərinlik 200 metr və daha azdır. Bu iki şelf zonası arasında Sulavesi, Kiçik Zond və Molukk adaları yerləşir. Bu bölgədə dərinlik 4500 metrə çatır. 

## Relyefi
Relyef demək olar ki bütün adalarda  — qırışıq-qayma dağlardan ibarətdir. Ərazi tektonik və eroziya proseslərinə məruz qalmış. Nəticədə ərazidə parçalanmış müstəqil massivlər meydana gəlmiş. Bu massivlərdə fəaliyyətdə olan başı qarlı vulkanlar, eləcə də cavan düzənliklər meydana gəlmiş. Sumatra adasının cənub kənarı yayla və dağ silsiləsindən ibarətdir. Paleozoyun kristallik süxurlarından təşkil olunmuş və üzəri neogenin vulkan püskürmə məhsulları ilə örtülmüş. Sahildə qərbdə bataqlaşmış düzənlik yerləşir. Cənub Şərqi Asiyanın ən böyük bataqlığı burada yerləşir. Bəzi yerlərdə eni 250 km çatır. 

Malay arxipelaqının ən böyük adası  — Kalimantanı qayma dağlar mərkəzdən kəsib keçir. Ən yüksək zirvə — Kinabaludur (4101 м) Sahil boyu geniş allüvial düzənliklər uzanır. Kalimantan adasında vulkan yoxdur.

## İqlimi
Ekvator boyu uzanan adalarda iqlim il boyu eynidir. İndoneziyada iki fərqli mövsüm müşahidə olunur - rütubətli və quru. Adaların çoxunda yağıntı əsasən oktyabr və aprel ayları arasında düşür. Quraq mövsüm isə may-sentyabrda qeydə alınır.

## Mənbə
* Индонезия // Большая советская энциклопедия. — М., 1972. — Т. 10. — С. 539—556.

## İstinadlar
Caya dağı

**Caya** () — Yeni Qvineya adasının qərbində, Maoke massivində dağ zirvəsi. İndoneziyaya aid olan bu zirvə ölkənin Papua vilayətində yerləşir. Caya - Okeaniyanın ən yüksək zirvəsi, eləcə də dünyda adada yerləşən ən hündür dağdır. Bəzi mənbələr dağın 5029 və ya 5030 metr hündürlyə malik olduğunu göstərir. Avropalılar ilk dəfə zirvəni 1623-cü ildə gürmüş. Holladiyalı tədqiqatçı Yan Karstens uzaqdan, açıq havada başı qarlı dağ görmüşdür. Məhs bu onun təəcüblənməsinə səbəb olmuş: düz ekvatorun mərkəzində buzlaq

Dağ ilk öncə Yan Karstensin şərəfinə adlandırılmış, sonra 1965-ci ildə İndoneziya prezidentinin şərəfinə Sukarno adlandırmışlar. 1969-cu ildən dağ Caya adlandırldı İndoneziya dilində Caya qələbə deməkdir. Dağ zirvəsinin ilk fəthi 1962-ci ildə baş vermiş. Zirvəyə ilk dəfə olaraq dörd avstriya alpinisti qalxmış. Dəstəyə Henri Xarrer rəhbərlik edirdi().

Dağın yaxınlığında dünyanın ən böyük karyeri- Qrasberq yerləşir. Karyerdə qızıl, gümüş və mis çıxarılır.

## Geologiyası
Caya dağı miosenin sonunda, Melaneziya dağəmələ gəlməsində formalaşmış. Avstraliya və Sakit okean piltələrinin toqquşma zonası məhs bu bölgədən keçir.

## Buzlaqları
Caya dağının zirvəsi daima buzlaqdan azaddır. Ancaq yamaclarda bir neçə buzlaq mövcuddur: Karstens buzlağı, Qərbi Nortull Firn, Şərqi Firn və son zamanlarda ərimiş Meren buzlağı. Meren buzlağı Meren vadisində yerləşirdi. Ərazidə temperatur  0,5&nbsp;°C olduğundan buzlağın ölçüləri zamanla dəyişə bilir. Esablamalara görə 1850-ci illərdə buzlağın sahəsi nisbətən kişilmiş və bu 1972-ci ilə qədər davam etmişdir.

Punkake Trikore buzlağı 1939-1962-ci illər dövründə tamamilə əriyib yox olmuş, Punsak-Caya buzlağı isə 1970-ci ildə sputnikdən çəkilmiş şəkillərə əsasən tədricən əriyir. Meren buzlağı isə hardasa 1994-2000-ci illər arasında ərimiş. Əraziyə təşkil olunmuş xüsusi ekspedisiya nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, buzlaqlar orta hesabla ildə 7 metr sürrətlə əriyirlər.

## Turizm
Dağa səfərlər üçün xüsusi icazə tələb edir. 1995-2005-ci illər arasında Caya dağına turistlərin və alpinistlərin səfərinə icazər verilmir. 2006-cı ildə bu qadağa götürldü və müxtəlif turist agentlər dağa fərqli marşurutdan səfərlər təşkil edir.

Caya zirvəsi dünyada çətin fəth edilən zirvələrdən biri hesab olunur. Baxmayaraq ki, hündürlüyü azdır ancaq dağa çıxmaq üçün xüsusi texniki hazırlıq tələb edir.



Puncak Jaya (NASA astronaut photograph).jpg
Puncak Jaya icecap 1936.jpg
Puncak Jaya icecap 1972.jpg


## Həmçinin bax
* Yeni Qvineya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Peakware.com 
* Summitpost.org
Stalik Xankişiyev

**Stalik (Stanislav) Hüseyn oğlu Xankişiyev** (; d. 2 fevral 1962, Fərqanə, Özbəkistan SSR, SSRİ) — kulinar, yazıçı və fotoqraf. Əsasən şərq mətbəxinə həsr olunan kulinariya kitablarının müəllifidir.

Atası azərbaycanlı, anası isə almandır. Atası Fərqanə Politexnik İnstitutunda müəllim idi. Stalik kitab yazmağa başlayana qədər Özbəkistanda sahibkarlıqla məşğul olub.

Stalik Xankişiyev Rusiya televiziyalarında müxtəlif verilişlər hazırlayıb. O, bloq yazıları da yazır.

## Kitabları və bəzi mükafatları
Stalik Xankişiyev peşəkar aşpaz olmasa da kitabları Rusiyada çox məşhurdur. O, bir sıra telekanallarla əməkdaşlıq çərçivəsində, müəllifi olduğu kitablarda, televiziya verilişlərində Azərbaycan milli mətbəxinə geniş yer ayırır. Xankişiyev bu haqda danışarkən bunları deyib:

"Böyük İpək Yolu" mükafatını qazanan Stalik Xankişiyevin müəllifi olduğu "Bazar, qazan və dəstərxan" kitabı "İyirmi ildə milli mətbəx haqqında ən yaxşı kitab" nominasiyası üzrə qalib olub. Onun "Qazan, kulinariya dərsliyi" kitabı 2015-ci ildə "Qurman" kulinariya kitabları beynəlxalq müsabiqəsində birinci yeri tutub. "Plov, kulinar tədqiq" kitabı isə 2016-cı ildə həmin müsabiqənin "Milli mətbəx haqqında ən yaxşı" nominasiyasında qalib gəlib.

### Kitablarının siyahısı
Mənbə:
* Qazan, manqal və kişilərə ləzzət verən başqa ləvazimatlar. — Moskva.: KoLibri, 2006 (təkrar nəşr: KoLibri, 2009, ISBN 978-5-98720-026-1; Astrel, 2010, ISBN 978-5-271-24819-1, ISBN 978-5-271-25399-7).
* Qazan, qoyun və dəstərxan. — Moskva.: Korpus, Astrel, 2010. — ISBN 978-5-271-27222-6.
* Bazar, qazan və dəstərxan. — Moskva.: Astrel, 2012. — ISBN 978-5-271-39108-8.
* Manqal. — Moskva,: Astrel, 2013. — ISBN 978-5-17-077687-0.
* Qazan, kulinariya dərsliyi. — Moskva.: AST, 2014. — ISBN 978-5-17-080127-5.
* Plov, kulinar tədqiq. — Moskva.: AST, 2015. — ISBN 978-5-17-080126-8.
* Kabab. Sukeçirməyən kitab. — Moskva,: AST, 2017. — ISBN 978-5-17-103313-2.
## Ailəsi
* Atası — azərbaycanlıdır və Fərqanə Politexnik İnstitutunda riyaziyyat müəllimi olub.
* Anası — əslən Krasnodar bölgəsindən olan alman idi və məktəbdə işləyirdi. Lakin onun atası (Stalikin babası) Böyük Vətən müharibəsində Qırmızı Ordu sıralarında döyüşərək həlak olub.
* Ailəlidir, dörd övladı var.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* [Stalik Xankişiyev kanalı — [YouTube]]
*
2017-ci il dekabr ayında vəfat edənlər

**2017-ci il dekabr ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

## 1 dekabr

## 2 dekabr

## 3 dekabr

## 4 dekabr

## 5 dekabr

## 6 dekabr

## 7 dekabr

## 8 dekabr

## 9 dekabr

## 10 dekabr

## 11 dekabr

## 12 dekabr

## 13 dekabr

## 14 dekabr

## 15 dekabr

## 16 dekabr

## 17 dekabr

## 18 dekabr
Müslim (Bakalı)

**Müslim** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Yeni Ursay kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Bakalı): 40&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Yeni Ursay): 20&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 82&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar  (100 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ceyms Vebb teleskopu

**Ceyms Vebb kosmik teleskopu (JWST)** — NASA-nın "Növbəti Nəsil Kosmik Teleskop" proqramı çərşivəsində Avropa kosmik Agentliyi və Kanada Kosmik Agentliyi ilə birlikdə yaratdığı kosmik teleskopu. c kosmosa buraxılması və onun Yer-Günəş sisteminin <math>L_2</math> Laqranj nöqtəsi ətrafında halo orbitində hərəkət etməsi planlaşdırılır. Teleskop (narıncıdan qırmızya qədər) vizual oblastdan orta-infraqırmızı (0,6–27 mkm) oblasta qədər geniş dalğa uzunluğunda misligörülməmiş ayırdetmə və həssaslığa malik olacaq. Teleskop 25 dekabr 2021-ci ildə kosmosa uçuşu başladı. Teleskop Yerdən 1.5 milyon kilometr uzağa göndərilməyi hədəflənir, hədəflənən məsafayə çatması üçün təxmin edilən vaxt 27 gündür.

## İmkanları
JWST teleskopunun imkanları astronomiya və kosmologiya sahələrində geniş müşahidələrə şərait yaradacaq. "James Webb" teleskopunun əsas məqsədləri Böyük Partlayışdan (Big Bang) sonra yaranmış ilkin qalaktika və ulduzların işıqlarının alınması, onların formalaşması və inkişafı, planet sistemlərinin yaranması və həyatın mənşəyinin öyrənilməsidir. JWST teleskopu kainatın yaranmasından sonra ilk formalaşmış ulduzların işıqlarının tapılması üçün kifayət qədər həssaslığa malik olacaq. Onun vasitəsi ilə astronomlar həm də digər ulduz orbitlərində ekzoplanetlərin kimyəvi tərkibini təyin edə biləcəklər.
NASA mühəndisləri "Hubble" kosmik teleskopunu əvəz edəcək NASA-nın 2-ci rəhbərinin (1961–1968) adını daşıyan JWST nəhəng kosmik teleskopunun yığılmasını tamamlamışdır.

## Xüsusiyyətləri
Avropa Kosmik İttifaqına məxsus olan "Ariane-5" daşıyıcı raketin köməyi ilə Fransız Qvianasının kosmodromundan buraxılışı nəzərdə tutulan "James Webb" teleskopunun əsas xüsusiyyəti onun güzgüsünün seqmentlərdən ibarət olmasıdır.

Teleskopun diametri 6,5 metrə bərabər olan əsas güzgüsü 18 bölmədən ibarətdir və əsas güzgünün sahəsi "Hubble" teleskopuna nisbətdə yeddi dəfə böyükdür. Bu layihə ilə əlaqədar çəkilən xərclər 10 milyard dolları əhatə edəcək.

## Tərkib hissələri
JWST teleskopunun tərkibində aşağıdakı cihazlar var:
# Yaxın infraqırmızı diapazonuna məxsus kamera. JWST-dəki əsas təsvir quran blokdur, işçi diapazonu 0.6–5 mkm-dir.
# Yaxın infraqırmızı diapazonun oblastında işləyən spektroqraf. Obyektlərin fiziki və kimyəvi xassələrinin öyrənilməsinə imkan verir, işçi diapazonu 0.6–5 mkm-dir.
# Orta infraqırmızı diapazonda işləyən cihaz. İşçi diapazonu 1024×1024 piksel aidetməli sensorlu kameradan və yüksək aidetmə spektroqrafdan ibarətdir.
# FGS/ NIRISS. FGS -Yaxın infraqırmızı diapazonda dəqiq yönəltmə sensoruna dəqiq təsvir qurma qurğusu. NIRISS -Yarıqsız spektroqraf. İşçi diapazonu 0,8–5,0 Mkm-dir.

## İstinadlar
Ağ Xaçlar

**Ağ Xaçlar** () — soyuq müharibə dövründə Berlin divarında həlak olmuş şəxslərin xatirəsinə həsr edilmiş abidədir. Abidə Berlində Şpree çayı sahilində, Almaniya parlamentinin yerləşdiyi Bundestaq binası yaxınlığındadır. Buranın əsası 1971-ci ildə Berlin divarının tikilməsinin 10-cu ildönümü zamanı *Berliner Bürger-Verein* adlı özəl qrup tərəfindən qoyulmuşdur. İlk dəfə Bundestaqın şərq hissəsində, Berlin divarının yanında salınmışdır. Lakin 1990-cı ildə Almaniyanın yenidən bir1əşməsi zamanı burada yeni hökumət binalarının tikintisi səbəbindən yeri dəyişdirilmiş və Bundestaqın cənubundakı Tirqarten parkının yanına köçürülmüşdür.

1953-cü il Şərqi Almaniya üsyanının 50-ci ildönümündə çayın sahilində ikinci bir xaç qrupu qurulmuşdur ki, bu da orijinal yerin bir qədər şimal-qərbindədir. Açılış nitqini o zamankı Bundestaq sədri Volfqanq Tiers etmişdir.

## Qurbanların adları
13 qurbanın adı hər iki tərəfdə 7 ədəd xaçın üzərinə həkk edilmişdir. 1 xaç isə kimliyi məlum olmayan qurbana həsr edilmişdir. Düzülüşün seçimi atəş nəticəsində öldürülmüş birinci qurbandan sonuncuyadək ardıcıllıqla edilmişdir. Qurbanların çoxu 1961 və 1965-ci illər aralığında öldürülmüşdür.

;quruda
* Günter Litfin, 24 Avqust, 1961
* Udo Düllik, 5 Oktyabr, 1961
* Hans Rawel, 1 Yanvar, 1963
* Klaus Şröter, 4 Noyabr, 1963
* Haynz Sokolovski, 25 Noyabr, 1965
* Marienetta Jirkovski, 22 Noyabr, 1980
* "den unbekannten Opfern an der Mauer" (*Divarın naməlum qurbanları xatirəsinə*)

;çay sahilində
* Verner Probst, 14 Oktyabr, 1961
* İnqo Krüqer, 10 Dekabr, 1961
* Filip Held, 11 Aprel, 1962
* Aksel Hanneman, 5 İyun, 1962
* Lutz Haberlandt, 27 İyun, 1962
* Volf-Olaf Muszinski, Mart 1963
* Kris Qeffroy, 5 Fevral, 1989

## İstinadlar
Dializ (geoloji termin)

**Dializ** — kolloid məhlulları həqiqi məhlul halında olan maddə qarışıqlardan təmizləmək üçün diffuziya qanunlarına əsaslanmış üsul. Molekulyar-həll olmuş maddələri (elektrolit) keçirən, lakin kolloid hissəcikləri buraxmayan məsaməli membranadan istifadə edilir. Gillərin tədqiqində, əsasən, davamlı suspenziyalar almaq məqsədilə həll olan duzların su suspenziyalarını kənar etmək üçün tətbiq edilir. Dializ sabit elektrik cərəyanı sahəsində daha da tezləşir və bu halda elektrodializ adlanır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı:  679.
Diamaqnetizm

**Diamaqnetizm** — bəzi materialların (diamaqnetiklər) maqnitləşdirici sahəyə qarşı maqnitləşmə xassəsi. Diamaqnetiklərə inert qazlar, bir sıra metal (bismut, qallium, mis) və bir çox üzvi birləşmələr aiddir. Minerallardan kvars, daş duz, çöl şpatı, qrafit və b. diamaqnit xassəlidir.

## Həmçinin bax
* Metal

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Tobizin burnu

**Tobizin burnu** — Rusiyanın Primorsk diyarı, Ruskiy adasının cənubunda yerləşən burun.

Burun rus generalı İvan Romanoviç Tobizinin şərəfinə adlandırılmışdır (1808—1878).

Burun 30-50 metr hündürlüyə malikdir. Burunda mayak vardır.

## Mənbə
Tobizin burnu

Tobizin burnu
Şiriya burnu

**Şiriya burnu** () — Yaponiyaya məxsus olan Honşu adasının şimal-şərq nöqtəsini təşkil edir. Şimokita yarımadasında, Hisaqidori və Aomori şəhərləri arasındakı sərhəddə yerləşir. Şimokito-Hanto parkı ərazisinə daxildir.

Yapon dənizi ilə Sakit okean arasında sərhəd Honşü adasında yerləşən Şiriya və Hokkaydo adasında olan Esan burunlarından keçir. Kandaçime atlarının vətənidir.

## İstinadlar
Reyhan Camalova

**Reyhan Rauf qızı Camalova** () — Azərbaycanlı ixtiraçı.

O, 2017-ci ildə qurulan Reynerci () startapının təsisçisidir. Yağış suyundan enerji istehsalını nəzərdə tutan bu qurğunun prototipi hazırda 22 led lampanı işıqlandırır və 22 vatt enerji yaradır. 2018-ci ildə 15 yaşlı Reyhan Camalova "Rainergy" adlı layihəsi ilə Forbes jurnalının 30 yaşdan aşağı 30 asiyalı siyahısına düşüb.

## Həyatı
Reyhan Rauf qızı Camalova 17 noyabr 2002-ci ildə Quba şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 2009-cu ildə Quba şəhərində A. Məmmədov adına 2 saylı təbiət-təmayüllü məktəb-liseyə qəbul olub. 2015-ci ildə İstək liseylərinə keçirilən qəbul imtahanında Quba-Xaçmaz iqtisadi rayonu üzrə ən yüksək nəticə göstərib. Əldə etdiyi nəticəyə görə 100% təqaüdlə İSTƏK liseyində təhsil almaq hüququ qazanıb. Reyhan Camalova Gənclik İSTƏK liseyinin şagirdi olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Reyhan Camalova 2017-ci ildə "Social Innovation Lab"ın rəsmi təşkilatçılığı ilə keçirilən "ClimateLaunchpad" startap akselerator proqramının məzunudur və məhz "ClimateLaunchpad" proqramı çərçivəsində öz "Rainergy" layihəsinə start verərək proqramın dəstəyi ilə öz layihəsini inkişaf etdirmişdir. 2017-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə keçirilən "ClimateLaunchpad" startap akselerasiya proqramına öz "Rainergy" layihəsi ilə qatılıb. Yağış suyundan enerji istehsalını nəzərdə tutan bu qurğunun prototipi hazırda 22 led lampanı işıqlandırıb, 22 vatt enerji yaradır. "Rainergy" layihəsi "ClimateLaunchpad" 2017 proqramının Azərbaycan finalında ən yaxşı 3 startap arasına girə bilməsə də, "Auditoriyanın Favorit Startapı" mükafatını qazanıb. Eyni zamanda o, layihə çərçivəsində keçirilən "Yeni Fikir" müsabiqəsinin finalında iştirak edib.

Reyhan Camalova ABŞ və Hindistanın birgə təşkilatçılığı ilə Hindistanda təşkil olunan "Qlobal Sahibkarlıq Sammiti 2017" "Rainergy" layihəsi ilə Azərbaycanı təmsil edib. ABŞ Prezidentinin baş müşaviri və dövlət başçısının qızı İvanka Tramp Reyhanın fəaliyyətini yüksək qiymətləndirib. Reyhan Camalova həmçinin bildirib ki, "Rainergy" qurğusunun tətbiqi üçün artıq sponsor təklifi alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Prezidentin qızını heyran edən Reyhan kimdir?
* Birinci vitse-prezident gənc ixtiraçılarla görüşdü
Lqotnıy burnu

**Lqotnıy burnu** () — Rusiyanın Xabarovsk diyarı ərazisində yerləşən burun. Sahillərini Oxot dənizinin suları yuyur. Yaxınlığında yerləşən şəhərlər: Maqadan, Asaxikava, Sayari. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Журнал Огонёк, выпуск от апреля 1954, К ВЕРШИНАМ, Записки начальника геодезической экспедиции