open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cessna 150

**Cessna 150** yüngül təyyarə. Cessna şirkəti tərəfindən istehsal olunmuşdur. 1957-ci ildən 1977-ci ilədək 23949 ədəd istehsal olunub. Cessna 150 sadə və etibarlı təyyarə hesab olunur.
Bu xüsusiyyətinə görə yeni başlayan pilotların öyrədilməsində ən çox istifadə olunan təyyarələrdən biridir.

## Taktiki-texniki xüsusiyyətləri
* **Ekipaj:** 1 nəfər
* **Sərnişin** 1 nəfər
* **Uzunluğu:** 7,3m
* **[[Qanad uzunluğu|Qanad genişliyi]]:** 10,2 m
* **Hündürlüyü:** 2,6m
* **Boş çəki:** 509 kq
* **Yüklü çəki:** 711 kq
* **Maksimum qalxma ağırlığı:** 730 kq
* **Güc təminatçısı:** 1xContinental O-200-A
* **Yanacaq çəni:** 85 l
* **Yanacaq sərfiyyatı:** 23 l/saat
* **Maksimum sürət:** 259&nbsp;km/saat
* **[[Kreyser sürəti]]** 198&nbsp;km/saat
* **Məsafə:** 678&nbsp;km
* **Uçuş tavanı:** 4300 m
* **Yüksəkliyə qalxma sürəti:** 3,4&nbsp;m/s
Veys

* Veys (Xuzistan) — İranın Xuzistan ostanının Bavi şəhristanının Veys bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 
* Veys Morid (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd. 
* ‎Azad Veys-i Ülya (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Çəngalmas

* Ağbulaq-Çəngalmas (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
* Ağbulaq-Çəngalmas (Həmədan) — İranın Həmədan ostanında kənd.
Ağca

* Ağca Qonbad (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.  
* Ağca Qala (Urmiya) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
* Ağca xan — türk mifologiyasında əfsanəvi xaqan.  
* Mehmet Əli Ağca — türk cinayətkar. 
## Həmçinin bax
* Ağcakənd
Hüseynxan

* Hüseynxan (Bicar)
* Qışlaq-i Hüseynxan (Biləsuvar) — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Baranlıq-i Hüseynxan (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Ağbulaq-i Hüseynxan (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Hüseynxanlı
Gecə klubu

**Gecə klubu** — hamının üzünə açıq olan musiqili, içkili musiqi məkanı və əyləncə məkanı, insanların əylənmək məqsədi ilə getdikləri, musiqi sədaları altında rəqs edilən, spirtli içkilər qəbul edilən və ümumiyyətlə gecədən səhərə qədər açıq qalan musiqi məkanlarıdırlar. Gecə klubu adətən rəqs meydançası, lazer işıq şousu və disk jokey (DJ) üçün səhnədən ibarət əyləncə məkanıdır. “Gecə klubu”nun adı zamanla dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Əvvəlcə disko və ya diskoteka adlandırılan bu yerlər hal-hazırda gecə klubları və ya sadəcə olaraq klub adlandırılırlar.

Gecə klubu işlətmək istəyən, bu sahədə fəaliyyət göstərmək istəyən, tütün məmulatlarının, alkoqollu içkilərin və spirtli içkilərin satışı ilə məşğul olmaq istəyən şəxslər və təşkilatlar müəssisənin yerləşdiyi yerin mərkəzi rəhbərliyindən icazə şəhadətnaməsi almalı və lazımi auditorlar tərəfindən biznesin yoxlanılmasına və bu sahədə fəaliyyət göstərmək üçün icazə alınmasına hüquqi baxımdan əsas verən hüquqi sənədlər əldə etməlidirlər. Bu qanunun tətbiq olunduğu ölkələrdən biri olan Türkiyədə də TAPDK-nın icazəsi olmadan alkoqol və tütün məmulatlarının satıldığı yerlərə fəaliyyət göstərmək hüququ verilmir.

İlk gecə klubları 1840-1850-ci illərdə Nyu Yorkda yaradılmışdır. Onlar canlı musiqi, rəqs və vodevil çıxışları ilə milli şöhrətə malik idilər.
Lazer işıq şousu

**Lazer işıqlandırma ekranı** və ya **lazer işıq şousu** — məşhur olan səhnə işıqlandırma növlərindən biridir. Bu, tamaşaçıları əyləndirmək üçün lazer işığından istifadəni nəzərdə tutur. Lazer işıq şousu yalnız musiqi ilə tənzimlənərək  proqnozlaşdırılıb əks etdirilən lazer şüalarından ibarət ola bilər və ya sadəcə olaraq musiqi performansları kimi əyləncə formalarını müşayiət edir. Bununla bərabər eyni teatr tüstüsü və duman da istifadə edilə bilər.

## İstinadlar
Qasımabad

* Qasımabad (Mahnişan)
* Qasımabad (Qürvə)
* Qasımabad (Xürrəmdəşt)
* Qasımabad (Xaf) — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Xaf şəhristanının Colgə Zozan bəxşində şəhər.
* Qasımabad-e Veynəsar (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Qasım
Qou-Qou

Qou-Qou, gecə klubunda insanları əyləndirmək üçün qou-qou rəqqasları tərəfindən həyata keçirilən bir erotik rəqs növüdür.

## Etimologiyası

Go-go termini adını Parisin *Whiskey à Gogo* rəqs kafesinin adından götürmüşdür. Bu kafe də öz növbəsində adını fransızca *à gogo* (ifrat, bolluq) ifadəsindən almışdır. Fransızca olan bu kəlmə isə qədim fransız dilindəki *la gogue* (sevinc, xoşbəxtlik) sözündən əmələ gəlmişdir.

## İstinadlar
İşıq şüası

*Lazer şüası* və ya *işıq şüası* — işığın nazik bir şüa formasında bir mənbədən çıxaraq şüalanmasına verilən addır. Buna misal olaraq günəş işığının ona maneə törədən hər hansısa obyektin (məsələn, bulud) ortasındakı dəlikdən nazik şüa şəklində parlamasını göstərmək mümkündür. İşıq şüasını süni şəkildə istehsal etmək üçün lampa və parabolik reflektordan istifadə olunur. Bu texnologiya LED-lər, işıqforlar kimi bir çox cihazlarda istifadə olunur. Lazerlər şüanın mümkün qədər az əyilməsini təmin edirlər və beləliklə də, demək olar ki, paralel şüalar əldə edilir.
Ağcagünbəd

* Ağcagünbəd (Zəncan) — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanına daxil olan kənd.
* Ağcagünbəd (Kürdüstan) — İranın Kürdüstan ostanında kənd.

## Həmçinin bax
* Ağca
Cessna 182

**Cessna 182** "Skayleyn" ümumi təyinatlı yüngül amerikan təyyarəsidir. "Skylane" əlavəsi, ilk dəfə 182A modifikasıyasının adında, onun daha təkminləşdirilmiş model olduğunu ifadə etmək üçün istifadə olunmuşdur. Cessna Aircraft Company tərəfindən hazırlanmışdır. Bu təyyarə aviasiya tarixində ən çox istehsal olunmuş təyyarələrdən biridir. 1956-cı ildən başlayaraq 15 modifikasiya üzrə 25000-dən çox təyyarə istehsal olunmuşdur. 

### Taktiki-texniki xüsusiyyətləri

* **Ekipaj:** 1 nəfər
* **Sərnişin** 3 nəfər
* **Uzunluğu:** 8,8m
* **[[Qanad uzunluğu|Qanad genişliyi]]:** 11,0 m
* **Hündürlüyü:** 2,8 m
* **Boş çəki:** 894 kq
* **Yüklü çəki:** 1400 kq
* **Maksimum qalxma ağırlığı:** 1406 kq
* **Güc təminatçısı:** 1xLycoming10-540-AB1A5 mühərriki
* **Yanacaq çəni:** 
* **Yanacaq sərfiyyatı:** 
* **Maksimum sürət:** 278 km/saat
* **[[Kreyser sürəti]]** 269 km/saat
* **Məsafə:** 1722 km
* **Uçuş tavanı:** 5517 m
* **Yüksəkliyə qalxma sürəti:**
Veliko Tırnovo

**Veliko Tırnovo** ( bolqar. Велико Търново,Veliko Tırnovo "Böyük Tırnovo") — Bolqarıstanda şəhər. 1187-1393-cü illər arasında İkinci Bolqarıstan İmperatorluğunun paytaxtı olduğu üçün Bolqarıstan tarixində əhəmiyyətli bir şəhər olan Tarnovaya 1965-ci ildə böyük və uca mənasını verən "veliko" adı verilmişdir. 2022-ci ildən etibarən Azərbaycanın Şuşa şəhəri ilə qardaşlaşmışdır.
## İstinadlar
İmperatriça Qenmey

– Yaponiyanın 43-cü monarxı. Asuka dövründə hakimiyyətdə olmuşdur.

## Həyatı
O, İmperator Tencinin qızı olmuş və İmperator Tenmunun oğlu olan Şahzadə Kusakabe ilə evlənmişdir. Lakin Kusakabe 689-cu ildə ölmüşdür. İmperatriça Cito 697-ci ildə taxtdan imtina etdikdən sonra Qenmeyin oğlu İmperator Monmu taxta çıxmışdır. Monmunun 707-ci ildəki ölümündən sonra Qenmey imperatriça olmuşdur.

İmperatriça Qenmeyin hakimiyyəti dövründə 708-ci ildə ilk dəfə Yaponiyada mis hasil edilmiş və Yaponiyanın ilk sikkəsi olan vadokayçin tədavülə buraxılmışdır. 710-cu ildə paytaxtı müasir Nara şəhərinin yerləşdiyi Heyco şəhərinə köçürmüş və 794-cü ildə paytaxtın Kiotoya köçürülməsinə qədər davam edən Nara dövrünü başlatmışdır. Yaponiya mifologiyası və tarixi haqqında ilk əsər olan *"[[Kociki]]"* (712) onun hakimiyyəti dövründə tamamlanaraq ona təqdim olunmuşdur. 713-cü ildə əyalətlərin fudokilər tərtib etməsi barədə əmr vermişdir. 715-ci ildə taxtı qızı İmperatriça Qenşoya ötürmüşdür.

Qenmey ölümünə qədər aktiv siyasi həyatını davam etdirmiş və ritsuryo sisteminin saxlanılması üçün çalışmışdır.

## Hakimiyyət eraları
* *[[Keyun]]* (704–708)
* *[[Vado (era)|Vado]]* (708–715)
* *[[Reyki (era)|Reyki]]* (715–717)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Pavel Setin

**Pavel Vitalyeviç Setin** (17 sentyabr 1988) — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet. 2012-ci ildə baş tutan XIV Yay Paralimpiya Oyunlarında bürünc medala sahib olub.

## Həyatı
Pavel Setin 1988-ci il sentyabrın 17-də anadan olub.

## Karyerası
2012-ci ilin avqust ayında Pavel Setin Birləşmiş Krallıqın London şəhərində baş tutan XIV Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Elçin Muradovun bələdçisi olan Pavel Setin 100 və 200 metr məsafələrə qaçış turnirlərində final mərhələsinə vəsiqə qazana bilməsə də, 4x100 metr məsafəyə estafet turnirində 42.92 saniyə nəticə ilə bürünc medala sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14 sentyabr 2012-ci il tarixli Sərəncamına əsasən XIV Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Pavel Vitalyeviç Setin "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Babaxan (Bicar)

**Babaxan** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 84 nəfər yaşayır (16 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.

## İstinadlar
Rəsulova

**Rəsulova** — Azərbaycan soyadı.

* Lidiya Rəsulova (1941–2012) — Azərbaycanın dövlət xadimi.
* Oksana Rəsulova (d. 1982) — Hind rəqslərinin mahir ifaçısı, aktrisa, ginekoloq və dəri zöhrəvi həkimi.

## Həmçinin bax
* Rəsulov
Rəsulov

**Rəsulov** — Azərbaycan soyadı.

### A
* Abuzər Rəsulov (1907–2001) — Optika və molekulyar fizika kafedrasının professoru.

### Ç
* Çingiz Rəsulov (d. 1949) — Azərbaycan alimi.

### E
* Eldəniz Rəsulov (d. 1952) — Azərbaycanın kino və dublyaj aktyoru.
* Elxan Rəsulov (d. 1960) — keçmiş Azərbaycanlı qapıçı.

### Ə
* Əsgər Rəsulov (d. 1954) — Azərbaycanlı alim, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor.

### F
* Firudin Rəsulov (d. 1938) — Azərbaycanlı jurnalist.

### M
* Məcid Rəsulov (1916–1993) — Azərbaycan alimi, akademik.

### N
* Natiq Rəsulov (d. 1958) — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi I çağırış deputatı.
* Nəriman Rəsulov (d. 1947) — azərbaycanlı professor.

### Q
* Qeybulla Rəsulov (1922–1988) — azərbaycanlı dramaturq.

### R
* Rafiq Rəsulov (gitaraçı) (1949–2016) — Azərbaycan gitaraçısı.
* Rizvan Rəsulov (1949–2016) — Azərbaycan Respublikası Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman işçisi.

### S
* Sakit Rəsulov (d. 1956) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi.

### T
* Tofiq Rəsulov (1930–2012) — Fəlsəfə elmləri namizədi, professor, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi.

## Həmçinin bax
* Rəsulova
Aninin mühasirəsi (1064)

**Aninin mühasirəsi (1064)** — Alp Arslanın komandanlığı altında türk ordusunun Ani şəhərini mühasirəyə alması nəzərdə tutulur. 
## Tarixi
XI əsrin ortalarından Səlcuqluların komandanlığı altında türk orduları Cənubi Qafqaza və ətrafına müdaxilələr etməyə başladılar. Mühüm qələbələrdən sonra bu bölgə ələ keçirildi. Bu prosesin bir parçası kimi 1064-cü ildə Ani şəhərindəki Bizans qüvvələri türk ordusu tərəfindən mühasirəyə alındı. Ani bu dövrdə möhkəm qala divarlarına sahib və əhalisi çox olan  bir şəhər idi. Şəhəri əhatə edən müdafiə divarları çpx möhkəm olduğuna görə mühasirə döyüşləri ilə qalanın ələ keçirilməsi çətin hesab edilirdi. Lakin mancanaqlardan istifadə edən türk ordusu Alp Arslanın əmri ilə qalanın bəzi divarlarını dağıtmağı bacardılar və hücum edərək şəhəri ələ keçirdilər. Şəhərdəki Bizans ordusu öldürüldü və qaladakı Bizans döyüşçülərinin çox az bir hissəsi qaçıb canını qurtara bildi. Öldürülənlərin sayı o qədər çox idi ki, dövrün mənbələrinin qyd etdiyinə görə şəhərə cəsədlərin çoxluğuna görə girmək mümkün deyildi. Səlcuqlu rdusu öldürülənlərin sayından da çox əsirlər əldə etdilər. Ani şəhərinin ələ keçirilməsi ilə gələcək qələbələrə gedən yolda mühüm strateji mövqe qazanıldı. Bundan qısa müddət sonra daha da irəliləyən türk orduları tədricən Kiçik Asiya bölgəsini də ələ keçirdilər. 

## Həmçinin bax
* Kapetron döyüşü
* Malazgird döyüşü

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
*
Gəncə döyüşü (1046)

**Gəncə döyüşü (1046)** — Bizans imperiyası ilə Böyük Səlcuq imperiyası arasında baş vermiş döyüş nəzərdə tutulur.
## Tarixi
Gəncə döyüşü 1046-cı ildə baş vermişdir. Bu ildə imperator IX Konstantin Kldekari knyazı Liparitin komandanlığı altında Bizans ordusunu Qafqazı ələ keçirməyə göndərir. Gəncədə Bizans ordusunu qarşılayan Səlcuqlu ordusuna isə Qutalmış komandanlıq etməkdə idi. 

Bizans imperatoru IX Konstantinin Bizans ordusunu gürcü əsilzadəsi Kldekarili IV Liparitin komandanlığı altında Qafqaza göndərməsinin məqsədi regiona yürüşlər təşkil edən Səlcuqlu ordusunun qarşısını almaq idi. Buna cavab olaraq, Səlcuqlu sultanı Toğrul Qutalmışın komandanlığı altında bölgəyə türk ordusu göndərir. 

Dvinə doğru hücum edən Bizans ordusu Gəncədə türk ordusu ilə qarşı-qarşıya gəlir.  Gəncə şəhərinin qala divarları yaxınlığında baş vermiş döyüşdə Qutalmış Bizans ordusunu darmadağın edir. 

Bizans ordusunun sağ qalmağı bacarmış azsaylı hissəsi geri çəkilməyə məcbur olur. Cənubi Qafqaz bölgəsindəki türk hakimiyyəti daha da möhkəmlənir.
## Həmçinin bax
* Kapetron döyüşü
* Malazgird döyüşü 
## İstinadlar
Səlcuq Sultan (II Bəyazidin qızı)

**Səlcuq Sultan** — 8-ci Osmanlı sultanı II Bəyazidin qızı.
1463-cü ildə anadan olub. Anasının kim olduğu bilinmir; bəzi mənbələrdə onun Hüməşah Xanım Sultanın bibisi, yəni Xundi Sultaniyyənin qızı, bəzilərində isə onun Xədicə Sultannin bacısı olması onun Bülbül-Xatunun qızı ola biləcəyini ifadə edir.
Əvvəlcə o, Ser qubernatoru, Trebinye hersoqu Radivoyun qardaşı Ferhat bəylə evləndi:

* Qazi Xosrov bəy (1480-1541)
* Nəslişah xanım Sultan (1486–1550): 1510-cu ildə Xəlil Paşa ilə evlənmiş (1540-cı ildə edam edilmişdir).

Ferhat Paşa 1485-ci ildə Adanada vəfat etdi. Bir il sonra Gedik Əhməd Paşanın oğlu Mehmed bəylə evləndi. Onun yeni əri Serresin yeni qubernatoru təyin olundu və burada 1492-93-cü illərdə mərhum atasının şərəfinə məscid tikdirdi. Onun yanında üç qızı var idi:

* Xanzadə xanım Sultan - İlaldi Sultaniyyənin oğlu ilə evlənmiş;
* Xədicə xanım Sultan - 1510-cu ildə Xəlil paşanın oğlu ilə evlənən;
* Əslixan xanım Sultan - ilk dəfə 1502/1505-ci ildə vəzir Yunis Paşa ilə evlənmişdir. Yunis Paşa 1517-ci ildə edam edildikdən sonra 1518-ci ildə Misir valisi, daha sonra isə Şam valisi Mehmed Çələbi ilə evləndi. 1529-cu il fevralın 21-də onun bu evlilikdən Səlçuk adlı bir qızı olduğu yazılıb.

## Mənbə
Yunanıstan–Bolqarıstan qaz interkonnektoru

**Yunanıstan–Bolqarıstan Qaz İnterkonnektoru** () — Yunanıstanın şimal-şərqindəki  və Bolqarıstanın cənubundakı Stara Zaqora regionundakı milli təbii qaz ötürmə sistemləri arasında birbaşa əlaqə yaradan boru kəməri. Ümumi uzunluğu 182 km-dir. Dəyəri — 240 milyon avrodur. Planlaşdırılan layihə gücü ildə 3 milyard m3 təbii qazdır

## Tarixi

Qaz kəmərinin tikintisi 2017-ci ilə nəzərdə tutulmuşdu. 22 may 2019-cu il tarixində Kirkovo rayonunda interkonnektorun əməlqoyma mərasimi baş tutmuşdur. Boru kəməri onun operatoru olan "ICGB AD" tərəfindən tikilir. Tikintidə Bolqarıstanın "Bulgarian Energy Holding"i, Yunanıstanın "DEPA" və İtaliyanın "" şirkətləri iştirak emişlər.

25 mart 2022-ci ildə boru kəməri Trans Adriatik Boru Xəttinə qoşulmuşdur. Tikinti 2022-ci ilin iyulunda başa çatmışdır. Rəsmi açılış mərasimi 8 iyul 2022-ci ildə baş tutmuşdur. 2022-ci ilin iyununda Azərbaycan qazının boru xəttinə vurulması prosesinə başlanılmışdır. İlkin olaraq ildə 1 milyard m3 qazın verilməsi, sonra isə həcmin ildə 3 milyard m3-dək artırılması nəzərdə tutulur. Boru kəməri 75 bara qədər maksimum təzyiqdə işləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1 oktyabr 2022-ci ildə Sofiyada Yunanıstan–Bolqarıstan Qaz İnterkonnektoru rəsmi olaraq istifadəyə verilmişdir.

## İstinadlar
Həmid Heydəri

**Həmid Məhərrəməli oğlu Heydəri** (26 mart 1991; Şahrud, İran) — Azərbaycanı, əvvəl isə İranı təmsil edən yüngül atlet. 2020-ci ildə baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.

## Həyatı
Həmdi Heydəri 1991-ci il martın 26-da Şahrud şəhərində anadan olub. Milliyyətcə azərbaycanlıdır.

## Karyerası
Həmdi Heydəri İranı 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində (Braziliya) baş tutan XIV Yay Paralimpiya Oyunlarında təmsil etdi və gümüş medalın sahibi oldu.

2017-ci ilin iyul ayında o, Birləşmiş Krallıqda baş tutan Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Həmdi Heydəri 2020-ci ildə Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etdi.

2021-ci ilin iyun ayında Həmdi Heydəri Polşada baş tutan Avropa Çempionatında 42.48 metr nəticə ilə turnirin gümüş medalına sahib oldu.

2021-ci ilin avqust ayında isə Həmdi Heydəri Yaponiyada baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Nizə atma turnirində Həmdi Heydəri 50.42 metr nəticə ilə qızıl medala sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən  XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Həmdi Məhərrəməli oğlu Heydəri "Şöhrət" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Elvin Astanov

**Elvin Əmrah oğlu Astanov** (5 iyul 1979; Qafan rayonu, Ermənistan SSR) — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet. 2020-ci ildə baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.

## Həyatı
Elvin Astanov 1979-cu il iyulun 5-də Qafan rayonunda anadan olub. 2007-ci ildə Xızı rayonu ərazisində yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində onurğa sütunu sındı.

## Karyerası
2021-ci ilin iyun ayında Elvin Astanov Polşada baş tutan Dünya Çempionatında 8.22 metr nəticə ilə turnirin qalibi oldu.

2021-ci ilin avqust ayında isə Elvin Astanov Yaponiyada baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Nüvə itələmə turnirində Elvin Astanov 8.77 metr nəticə ilə qızıl medala sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Elvin Əmrah oğlu Astanov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Fokus Pokus (film, 1993)

***Fokus Pokus*** (orijinalda ) — 1993-cü ildə çıxarılmış ABŞ fentezi komediya filmi. Film, Massaçusetsstatının Salem şəhərində bakir yeniyetmə oğlan (Omri Katz) tərəfindən Hellouin gecəsi təsadüfən həyata qaytarılmış üç qəddar cadugərdən (Bett Midler, Sara Cessika Parker, Keti Nacimi) bəhs edir. Film, Mik Qarris və Neyl Katbert tərəfindən yazılmış ssenari əsasında Kenni Orteqanın rejissorluğu ilə çəkilmişdir.

Film ABŞ-da 16 iyul 1993-cü ildə Walt Disney Pictures tərəfindən çıxarılmışdır. Çıxarıldığı il film, tənqidçilər tərəfindən əsasən mənfi qarşılanmış, neqativ və ya qarışıq rəylər almış, həmçinin kassa uğuru əldə edə bilməmişdir. Eyni zamanda, ehtimal ki, filmin kinoteatr yayımı zamanı Disney təxminən $16.5 milyon ziyana uğramışdır. Lakin, Disney Channel və Freeform (keçmiş ABC Family) telekanallarında hər il oktyabr ayında təkrar göstərilməsi izləyicilərin filmi yenidən kəşf etmələrinə imkan yaratmış, beləcə ilbəil Hellouin ərəfəsində filmin ev nümyişi üçün satışları artmışdır. Film Hellouinlə əlaqəli kult filmi statusu qazanmışdır.

Filmin sikveli olan Fokus Pokus 2 30 sentyabr 2022-ci ildə Disney+ striminq xidmətində debüt etmişdir. 
## İstinadlar
Orxan Aslanov

**Orxan Əlövsət oğlu Aslanov** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet. Paralimpiya oyunlarında T13 kateqoriyası üzrə uzunluğa tullanma yarışlarında mübarizə aparır. O, 2 dəfə, 2020 Yay Paralimpiya Oyunlarında və 2024 Yay Paralimpiya Oyunlarında qızıl medalın sahibi olub.

## Həyatı
Orxan Aslanov 1995-ci il martın 24-də anadan olub.

## Karyerası

### 2021
2021-ci ilin avqust ayında Orxan Aslanov Yaponiyada baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Uzunluğa tullanma turnirində Orxan Aslanov 7.36 metr nəticə ilə qızıl medala sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Orxan Əlövsət oğlu Aslanov 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

### 2024
Aslanov 2024-cü ilin sentyabrında Parisdə təşkil olunan 2024 Yay Paralimpiya Oyunlarında T13 kateqoriyası üzrə uzunluğa tullanma turnirində mübarizə aparmış, 7,29 metr nəticə ilə çempion olmuşdur.

Prezident İlham Əliyevin 10 sentyabr 2024-cü il tarixli sərəncamı ilə Orxan Aslanova XVII Yay Paralimpiya Oyunlarında birinci yeri tutduğuna görə 200 000 manat, məşqçisinə isə 100 000 manat pul mükafatı verilmişdir. Prezidentin eyni tarixli digər sərəncamı ilə o, həmçinin "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Günbəzli (Bicar)

**Günbəzli** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 95 nəfər yaşayır (22 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
Ərdavirafnamə

***Ərdavirafnamə*** (, "*Dürüst Virazın kitabı*") — pəhləvi dilində yazılmış zərdüşti mətni. Təxminən 8,800 sözdən ibarətdir. Bu, dindar bir zərdüşt olan Virafın axirət dünyasına yuxudakı səyahətini təsvir edir. Mətn IX–X əsrlərdə bir sıra redaktələrdən sonra qəti formasını almışdır. Alimlər güman edirlər ki, hekayə IX–X əsrlərdə indiki Fars ostanı ərazisində formalaşmışdır.

## Adı
"*Ardā*" ("''əşə''" sözündən, sanskrit dilindəki "''rta''" sözü ilə qohumdur) Virafın epitetidir və təxminən "doğru, saleh, ədalətli" kimi tərcümə edilir. Alimlər ehtimal edirlər ki, "*Viraf*" adı proto-Hind-Avropa dilində "adam" mənasını verən "**wiHro-*-" sözündən gəlmişdir, Avesta dilindəki "*vīra*" ilə əlaqəlidir. Müəyyən samitlərin tələffüzündə Pəhləvi yazılarına xas olan qeyri-müəyyənliyi nəzərə aldıqda, baş qəhrəmanın "*Viraf*"ın adı "*Viraz*" kimi transliterasiya edilə bilər, lakin adın Avesta dilində olan forması aydın şəkildə "*Viraza*" kimi verilmişdir. Bu, adın düzgün oxunuşunun "*z*" ilə olduğunu göstərir. "*Nāmag*" sözü "kitab" deməkdir.

## Tarixi
Kitabın tarixi məlum deyil, həmçinin professor Çarlz Horn hekayə üçün qəti bir tarix vermir. Müasir alimlərin əksəriyyəti sadəcə olaraq mətnin "*terminus ad quem*" X və ya XI əsrə aid olduğunu bildirirlər.

Mətnin tərcüməçisi Firidün Vəhmana görə, hekayənin mənşəyi çox güman ki, IX–X əsrlərə gedib çıxır və buradakı hadisələr indiki Fars ostanında cərəyan edir. "*[[Encyclopædia Iranica|İranika]]* *[[Encyclopædia Iranica|Ensiklopediyası]]*"na görə, hekayənin qəti forması IX–X əsrlərə aiddir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Kassock, Zeke, (2012), *The Book Of Arda Viraf: A Pahlavi Student's 2012 Rendition, Transcription And Translation* , 

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Kömür qazı

## Giriş
**Kömür qazı** kömürün qızdırılması və ya pirolizi nəticəsində əldə edilən qaz qarışığıdır. Bu qaz tarixi olaraq şəhərlərin işıqlandırılması və istilik təmin etmək üçün istifadə edilirdi. Kömür qazı, hidrogen, metan, karbonmonoksid, karbondioksid və azot kimi müxtəlif qazlardan ibarətdir. Zəhərli olması səbəbindən təhlükəli bir maddədir və onun istifadəsi zamanla təbii qaz və elektrik enerjisi ilə əvəz olunmuşdur.

## Tarixçə

### İstifadə tarixi
Kömür qazı ilk dəfə 18-ci əsrin sonlarında Böyük Britaniyada istehsal edilmişdir. William Murdoch, kömür qazını işıqlandırma məqsədilə istifadə edən ilk şəxslərdən biri olmuşdur. 19-cu əsrdə kömür qazı Avropada və Şimali Amerikada geniş yayılmışdır.

### İstehsal prosesləri
Kömür qazı istehsalı kömürün havasız şəraitdə yüksək temperaturda qızdırılması ilə əldə edilir. Bu prosesdə kömür piroliz olunur və müxtəlif qazlar, qatran və kok kömürü əmələ gəlir.

## Kimyəvi Tərkibi və Xüsusiyyətləri
Kömür qazı müxtəlif kimyəvi maddələrdən ibarətdir. Onun tərkibi aşağıdakı kimidir:
* Hidrogen (H₂) — %50
* Metan (CH₄) — %35
* Karbonmonoksid (CO) — %10
* Karbondioksid (CO₂) — %3
* Azot (N₂) — %2

## Tətbiqlər

### İşıqlandırma
Kömür qazı 19-cu əsrdə şəhərlərin küçə işıqlarında geniş istifadə olunurdu. Qaz lampaları şəhərləri işıqlandırmaq üçün əsas mənbə idi.

### İstilik təminatı
Kömür qazı həmçinin evlərin və sənaye obyektlərinin istilik təminatı üçün istifadə edilirdi. Qaz sobaları və qaz qızdırıcıları bu məqsədlə geniş yayılmışdı.

## Müasir Dövrdə Əvəzolunma və Təhlükəsizlik
Kömür qazının zəhərli olması və təbii qazın daha təhlükəsiz və ucuz olması səbəbindən kömür qazı istifadəsi azalmışdır. Müasir dövrdə kömür qazı əsasən sənaye məqsədləri üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Vyana qazometri

**Vyana qazometrləri** — 1896-cı ildə Vyananın Simmering rayonunda tikilmiş qazometr binalarıdır.

Dörd oxşar strukturdan ibarət olan Vyana qazometrləri ölçülərinə və uzaqdan görünməsinə görə Simmerlinqin simvoludurlar. 1970-1978-ci illərdə Vyana qaz ehtiyacını təbii qazdan qarşılamağa başlayanda tərk edilmiş qazometrlər, 1999-cu ildən 2001-ci ilə qədər davam edən kompleks tikinti layihəsi ilə əyləncə mərkəzi, yaşayış kompleksi, tələbə yataqxanası və təşkilat-tərtib salonuna çevrilmişdir. Yenidən qurulma ilə Vyana qazometrləri dünyanın hər yerindən turistlərin və memarlıq mütəxəssislərinin ziyarət etdiyi bir turistik məkana çevrilmişdir. Klassik dizaynı ilə qazometrlər tarixi abidə kimi mühafizə olunurlar.

## Xüsusiyyətləri

Bu, hər birinin həcmi 90.000 m³ olan, xarici fasadı kərpiclə örtülmüş olan 4 silindr teleskop formasında qaz çənidir. Qazometrin hündürlüyü yol səviyyəsindən ən son nöqtəsinə qədər 70 metr, diametri isə təxminən 60 metrdir. Onların fasadları qırmızı kirəmitlərlə örtülmüşdür.

1984-cü ildə qaz anbarı funksiyasını itirdikdən sonra, binalar 1995-ci ilə qədər şəhərin mərkəzində fəaliyyətsiz qalmışdırlar. Konstruktorların qazometrlərin transformasiyası üçün təqdim etdiyi layihələr arasından seçilənlər 1999-2001-ci illər arasında həyata keçirilmişdir.

Hər bir blokun üst mərtəbəsində yaşayış yerləri, mərkəzində iş yerləri, aşağısında isə alış-veriş yerləri daxil olmaqla layihələr hazırlanmışdır; alış-veriş mərtəbələri bir-biri ilə strukturlararası körpülərlə bağlıdır.

### Blok A

Yenidən işlənmə layihəsi fransız memar Jan Nouvel tərəfindən hazırlanmışdır. Əsas giriş qapısı bu blokdadır.

### Blok B

Onun yenidən funksionallaşdırılmış variantı memarlar Wolf D. Prix və Helmut Swiczinsky tərəfindən həyata keçirilmişdir. Ümumi istifadə sahəsi 5.850 m²-dir. Bu binada 1400 m² sahəyə malik 4200 nəfərlik iclas zalı və 199 ədəd bir nəfərlik və 24 ədəd iki nəfərlik otaqları olan tələbə yataqxanası yerləşir.

### Blok C

92 rezidensiyadan ibarət, bol yaşıllıq sahəsi olan bu blok memar Manfred Wehdorn tərəfindən dizayn edilmiş və indiki formasını almışdır.

### Blok D

Memar Vilhelm Holzbauer tərəfindən tikilən əlavə binada 119 mənzilin digər bloklarda olduğu kimi bir-birini görməməsinə xüsusi diqqət yetirilmişdir.

## Qalereya


Fayl:Gasometer-a-by viennaphoto at.jpg|Blok A, interyer 
Fayl:Gasometer-b-by_viennaphoto_at.jpg|Blok B, eksteryer 
Fayl:Gasometer c-inside-by viennaphoto at.jpg|Blok C, interyer 
Fayl:Gasometer-d-by_viennaphoto_at.jpg|Blok D, interyer
Qazqolder

**Qazqolderlər** və ya **Qazometrlər** — hava qazı, təbii qaz, mayeləşdirilmiş qaz və bioqaz kimi yanan qazları atmosfer təzyiqində və ətraf mühitin temperaturunda saxlamaq üçün istifadə edilən tikililərdirlər.

XIX əsrdə dünyanın bir çox yerlərində kömür qazı ilə işıqlandırma və isitmə xidmətlərini təmin etmək üçün qazometrlər tikilmişdir. Qazometrlərə yerüstü qaz konteynerləri, yeraltı saxlama çənləri və yeraltı mağaralar daxildir. Onlar ümumiyyətlə poladdan tikilmiş, ətraf mühitə vizual təsir göstərən böyük həcmli tikililərdirlər. Çox istifadə olunanların həcmi ümumiyyətlə bir neçə kubmetrdən başlayır və 350.000 kubmetrə qədər çatır. Böyük qazometrlər diametri təxminən 60 metr və həcmi 50.000 km³-ə qədər olan tikililərdirlər.

## Tarixi

İlk dəfə müasir kimyanın banisi Antuan Lavuazye 1789-cu ildə öz təcrübələrində qazı saxlamaq və qaz axını təmin etmək üçün qazometr adlı qab hazırlamışdır. Lavuazye qazometri kimi tanınan ilk istehsal qurğusunda saxlama sistemi yox idi. Qaz işıqlandırmasının ixtiraçısı Şotland mühəndisi Uilyam Merdok bu sistemi işləyib hazırlayıb. 1798-ci ildə ilk qazometr Birmingemdəki Soho fabrikinin kiçik qaz zavodunda quraşdırılmışdır.

1825-ci ildə alman sahibkar Fridrix Avqust Neuman Almaniyada Britaniya qaz şirkəti Imperial Continental Gas Association üçün ilk qazometrləri tikdirmişdir. Eyni şirkət 1863-cü ilə qədər Avropada yetmiş səkkiz qazometr quraşdırmışdır. Vyana qazometri və 200.000 m³ həcmi ilə öz dövrünün Avropasındakı ən böyük qazometri olan Grasbrook qazometri də tikilmiş qazometrlər arasında idi. İstanbulda kömür qazı istehsalı üçün Dolmabahçe, Kuzguncuk, Yedikule və Hasanpaşa Qazxanalarının bir hissəsi olaraq dörd qazometr tikilmişdir.

İşıqlandırma texnologiyasının dəyişməsi və enerji alternativlərinin inkişafı nəticəsində bütün dünyada Kömür Qazı Zavodlarının istehsalı və funksiyaları XX əsrin ikinci yarısından etibarən dayandırılmış; qazometrlərin istifadəsinə son verilmişdir.
Karbon monoksid

**Karbon monoksid** və ya **dəm qazı** bir karbon və bir oksigen atomundan ibarət qeyri-üzvi molekulun adıdır. Karbon oksidində karbon və oksigen arasında üçqat rabitə var. Molekulyar formulu: CO. Molekulyar çəkisi: M: 28,01 q/mol.

Rəngsiz, qoxusuz, dadsız qazdır. Bəzən göründüyü kimi sobalarda mavi alovla yanır. Çox güclü zəhərdir. Nəfəs alınan havada onun konsentrasiyası artarsa, qana keçir və O2 ilə müqayisədə oksigenin daşındığı hemoqlobinə daha asan bağlanır. Başqa sözlə, bütün karbon monoksidlər tükənmədən O2 bağlana bilməz. Bu baxımdan oksihemoqlobin əmələ gələ bilmir və qanda karboksihemoqlobin artır, oksigen toxumalara daşına bilmir və hüceyrə ölümü baş verir. Karbon monoksid qan hemoqlobininin mərkəzi atomu olan dəmirə bağlanaraq ölümə səbəb olur. İntoksikasiyaya, yəni zəhərlənmə ehtimallarına baş ağrısı, görmə pozğunluğu, yuxululuq, zehni çaşqınlıq və koma daxildir. Mühakimə qabiliyyəti pozulur və intuisiya itir. Nəticədə daimi beyin zədələnməsi baş verə bilər. Həmçinin nevrasteniya və depressiya müşahidə edilə bilər. Əhəmiyyətli sağalma prosesi, oksigen çatışmazlığından sonra ikinci sırada gələn ensefalopatiya ilə müşayiət oluna bilər. Üzvi psixozlar aylarla davam edə bilər, lakin onların sonu nisbətən yaxşı başa çatır. Onun müalicəsi təzyiq altında oksigen tənəffüsü olan hiperbarik oksigen terapiyasıdır. Sənayedə generator qazı, su qazı, qüvvətləndirmə qazı və kömür qazında da istifadə olunur. Yanacaq növü kimi də istifadə olunur. Həmçinin ona siqaretlərində tərkibində rast gəlinir.
## Molekul quruluşu
CO molekulu azot molekulu N2 kimi üçlü bağa malikdir. Bu molekullar quruluşca oxşar olduğundan (izoelektronik, diatomik, yaxın molyar kütləyə malikdir), xassələri də oxşardır - çox aşağı ərimə və qaynama temperaturları, standart entropiyanın yaxın qiymətləri və s.

Valentlik əlaqələri metodu çərçivəsində CO molekulunun quruluşunu :C≡O: düsturu ilə təsvir etmək olar.

## İstinadlar
Qaynama nöqtəsi

**Qaynama nöqtəsi** — buxar təzyiqi xarici təzyiqə bərabər olduqda mayenin əldə etdiyi temperatur. Yüksək buxar təzyiqi olan mayelər uçucudur və aşağı qaynama nöqtələrinə malikdir. Yüksək qaynama nöqtələri olan mayelərin, vakuum prosesi ilə buxar təzyiqini artıraraq otaq temperaturunda qaynadılması mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Təzyiqdən asılı olaraq suyun qaynama nöqtəsi
Nüsrət Məmmədov

**Nüsrət Xudu oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan-sovet taxılçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966).

## Həyatı
Nüsrət Xudu oğlu Məmmədov 1927-ci il dekabrın 19-da Lənkəran qəzasının (hazırda Cəlilabad rayonunun) Privolnoye kəndində anadan olmuşdur.

1940–1954-cü illərdə çoban, traktorçu, 1954-cü ildən Astraxanbazar rayonunun "Qırmızı partizan" kolxozunun traktor briqadasının briqadiri olmuşdur. 1970-ci ildən kəmin kolxozun şöbə müdiri, aqronomu, 1978-ci ildən isə yenidən traktor briqadasının briqadiri olmuşdur. Yüksək taxıl məhsulu əldə edilməsində yeddiillik planın tapşırıqlarını yerinə yetirməkdə fərqlənmişdir. 1973–1980-ci illərdə Ümumittifaq Sosialist Yarışının qalibi olmuşdur.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 23 iyun 1966-cı il tarixli Fərmanı ilə taxıl məhsuldarlığının artırılması və istehsalının artırılması sahəsində qazandığı uğurlara görə Məmmədov Nüsrət Xudi oğlu "Lenin" ordeni və "Oraq və çəkic" qızıl medalı təqdim edilməklə "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. 3 may 1980-ci ildə "Xalqlar dostluğu" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Nüsrət Məmmədov Azərbaycanın ictimai həyatında fəal iştirak etmişdir. O, 1957-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, 6-cı çağırış SSRİ Ali Sovetinin (1962–1966) deputatı, Azərbaycan Kommunist Partiyası Cəlilabad Rayon Komitəsi bürosunun üzvü olmuş, rayon sovetinin deputatı seçilmişdir.

2002-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü idi.

Nüsrət Məmmədov 2016-cı il oktyabrın 25-də Privolnoye kəndində vəfat etmişdir. Sərdar Əliyevin "Muğam qəhrəmanı" kitabı (1973) Nüsrət Məmmədova həsr edilmişdir.

## İstinadlar
Uysal

**Uysal** — Türkiyə soyadı.

* Nəcip Uysal (1991) — Türk futbolçu.
* Oya Uysal (1952) — Türkiyə şairi.

## İstinadlar
Vaqner

**Vaqner** — Almaniya soyadı.

* İohannes Rudolf Vaqner (1822–1880) —  Alman kimyaçısı
* Rene Vaqner (üzgüçü) (1938) — Lüksemburqlu keçmiş üzgüçü
* Rişar Vaqner (1957) —  Kanadalı hüquqşünas
* Rixard Vaqner (1813–1883) — Alman bəstəkarı, dirijor, teatr xadimi, publisist, musiqi nəzəriyyəçisi, esseisti
* Yanoş Vaqner (1870–1955) — Macarıstan botaniki
Müller

**Müller** — Almaniya soyadı.

* Ferdinand Müller (1825–1896) — Kanadalı hüquqşünas
* Filipp Lüdviq Statius Müller (1725–1776) — Alman teoloqu və zooloqu
* Gerd Müller (1945–2021) — Alman təbiətşünası, botaniki, coğrafiyaşünası
* Henrix Müller (1900) — Nasist Almaniyasında siyasi polis idarəsi Gestapo rəisi və Holokost edamlarının məsulu
* Herta Müller (1953) — Alman şairə və yazıçı, ictimai xadim, rəssam
* Nikola Müller (1994) — Almaniyanı təmsil edən bədii gimnast
* Robert Müller (1944) — Federal Təhqiqat Bürosunun rəhbəri
* Tomas Müller (1989) — Almaniyalı yarımmüdafiəçi və hücumçu
* Yohannes Müller (1828–1896) — İsveçrə botaniki və mikoloqu
Şmidt

**Şmidt** — Almaniya soyadı.

* Alfred Şmidt (1898–1972) —  Estoniyalı ağır atlet
* Brayan Şmidt (1967) — ABŞ-nin astronomiya və astrofizika sahəsində tədqiqatları ilə tanınan alim.
* Erik Şmidt (1955) — ABŞ-nin proqram mühəndisi
* Georq Fridrix Şmidt (1712–1775) — Alman qravürçü və dizayner
* Helmut Şmidt (1918–2015) — Alman dövlət xadimi
* Jan Şmidt (1951) — ABŞ siyasətçisi
* Kristian Şmidt (1957) — Xristian Sosial Birliyindən olan alman siyasətçi
* Qustav Fridrix Şmidt (1877–1945) — Qafqaz dilləri üzrə mütəxəssis
* Pyotr Şmidt (1869–1938) — şərqşünas, etnoqraf
* Rəhim Şmidt (1959) — Azərbaycan əsilli həkim və alim, alman siyasətçi
* Vilhelm Şmidt (1868–1954) — Alman etnoqrafı
Qiyas (ad)

**Qiyas** — ad.

* Qiyas bəy Şıxlinski — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin pristavı 
* Qiyas Sadıqov — Azərbaycan Xalq Partiyasının sabiq sədr əvəzi 
* Mirzə Qiyas bəy — Böyük Moğol imperiyasının baş vəziri. 
* Qiyas xan Şahsevən — Şahsevən elinə mənsub olan Cavad xanlığının qurucusu, ilk xanı, sərkərdə.  
* Qiyas Məcidov — Ləzgi yazıçı və dramaturqu. 
* Qiyas Quliyev — Azərbaycan alimi, biologia elmləri doktoru.
;Təxəllüs
* Əyyub Qiyas — nasir, tərcüməçi, dramaturq, şair 
;Digər
* Qiyas — Bir şeyi başqa bir şeyə bənzədərək və ya onunla müqayisə edərək hökm vermə, mühakimə yeritmə.  
* Xoca Qiyas (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Dərə Qiyas (Bicar)
Atkinson indeksi

**Atkinson indeksi** — sosial bərabərsizliyin göstəricilərindən biridir. 1970-ci ildə Entoni Atkinson tərəfindən təklif edilmişdir. 

## Xüsusiyyətləri
İndeksin fərqli bir xüsusiyyəti, müxtəlif gəlirləri olan seqmentlər arasında gəlir bölgüsündə qərəzliliyi ölçmək qabiliyyətidir. İndeks, gəlirin ölçülməsi üçün ε əmsalı tətbiq etməklə normativ göstəriciyə çevrilə bilər ki, bu da 0-dan \infty-ə qədər olan dəyərləri qəbul edə bilər. Gəlir bölgüsünün müəyyən hissəsində qərəzliliyə daha çox çəki vermək olar, müvafiq ε, “bərabərsizlikdən çəkinmə” () səviyyəsini seçməklə. Atkinson indeksi, ε yüksəldikcə, gəlir bölgüsü altındakı qərəzlərə daha həssas olur. Əksinə, bərabərsizliyi bəyənmə səviyyəsi azaldıqca (yəni ε 0-a yaxınlaşır), Atkinson indeksi gəlir bölgüsündə yuxarıdakı qərəzlərə qarşı daha həssas olur.

## Hesablama
Atkinson indeksi aşağıdakı kimi müəyyən edilirLambert, P. (2002). *Distribution and redistribution of income*. 3rd edition, Manchester Univ Press, .:

: A= 
\begin{cases} 
1-\frac{1}{\mu}\left(\frac{1}{N}\sum_{i=1}^{N}y_{i}^{1-\varepsilon}\right)^{1/(1-\varepsilon)} 
& \varepsilon \in \left[0,1\right) \\ 
1-\frac{1}{\mu}\left(\prod_{i=1}^{N}y_{i}\right)^{1/N} 
& \varepsilon=1, 
\end{cases} 


burada y_{i} — fərdin və ya qrupun gəlir səviyyəsi *i* (*i* = 1, 2, …, *N*), μ — arifmetik ortası:

: \mu= 
\frac{1}{N}\sum_{i=1}^{N}y_{i} 
.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Paul D. Allison, *Measures of Inequality*, American Sociological Review, 43 (December 1978), pp. 865—880, presents a technical discussion of the Atkinson measure’s properties.
* Amartya Sen, James E. Foster: *On Economic Inequality*, Oxford University Press, 1996 (Python script for a selection of formulas in the book)
* Income Inequality, 1947—1998, from the United States Census Office.
* Программное обеспечение:
* Калькулятор межрегионального неравенства информационно-аналитической системы позволяет получить M-файлы для MatLab, позволяющие рассчитать коэффициент Джини, индекс Аткинсона и индекс Тейла.
* (англ.) Бесплатный калькулятор в сети рассчитывает индекс Джини, чертит кривую Лоренца и рассчитывает другие показатели сосредоточенности для любых наборов данных.
Henriyə gəlincə (film, 1991)

**Henriyə gəlincə** - 1991-ci ildə Mayk Nikolsun rejissoru olduğu filmdir.

## Süjet xətti

Nyu-Yorkun bacarıqlı hüquqşünası olan Henri Turner özünü tamamilə işinə həsr etmiş və ailəsinə ayırmağa vaxtı olmamışdır. Bir axşam siqaret almağa çıxır. Bu əsnada mağaza qarət edilir və Henri güllələnir. Nəticədə Henrinin beyni ciddi zədələnir. O, yaddaşını itirir və danışmağı və yeriməyi yenidən öyrənməyə məcbur olur. Xoşbəxtlikdən, Henrinin mehriban ailəsi vardır: arvadı Sara və qızı Reyçel. Onların qayğısı sayəsində Henri həyata qayıdır və öz həyat dəyərlərinə tamamilə yenidən baxır.

## İstinadlar
11:14 (film, 2003)

**11:14** — Greg Marksın çəkdiyi qara komediya filmidir. Filmin adı filmdəki bütün personajların taleyinin birləşdiyi vaxtı göstərir.

## Süjet xətti

Ekran əsərində hadisələr Middlton adlı kiçik əyalət şəhərində cərəyan edir. Gecə vaxtı qaranlıq trasda yüksək sürətlə avtomobil hərəkət edir. İçkili vəziyyətdə olan sürücü telefonda danışdığı əsnada qəflətən kimisə maşınla vurur. Saatı 11:14-ü göstərir. Sürücü təlaş içində avtomobildən düşür və yolda naməlum kişi meyiti aşkarlayır. Törətdiyi hadisəni ört-basdır etmək məqsədilə meyiti avtomobilin baqajına yükləyir. Məhz həmin insidentdən sonra şəhər sakinlərinin başına qəribə hadisələr gəlməyə başlayır. Bu hadisələrin məntiqi izahını tapmaq və ya nə ilə nəticələnəcəyini qabaqcadan bilmək çox müşkül məsələdir...

## İstinadlar
Mirək (Bicar)

**Mirək** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 64 nəfər yaşayır (16 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
Dəhşət evi (film, 2010)

**Dəhşət Evi** və ya ispan dilindəki adı ilə **Secuestrados**, 2010-cu ildə çəkilmiş İspan triller filmi. Filmin rejissoru Miguel Ángel Vivas, ssenari müəllifləri isə Xavyer Qarsia ilə Migel Angel Vivas olmuşdur. Filmin baş rollarında Manuela Vellés, Dritan Biba və Ana Vagener oynamışdır. Film yeni evlərinə köçən bir ailənin yeni evlərindəki ilk günlərinin axşamında evlərinə zorla girmiş üç nəfərdən sonra başlarına gələn hadisələrdən bəhs edir.

## Aktyorlar və rolları

## İstinadlar
Alov (film, 1999)

Alov (hind: **Daag**: **The Fire** (ingiliscə: **Stain**) (Az: **Ləkə**)) baş rollarda Sanjay Dutt, Chandrachur Singh və Mahima Chaudhry adlı aktyorların oynadığı, Rac Kanvarın ssenarisini yazdığı, prodüseri və rejissoru olduğu  1999-cu ildə çəkilmiş olan hind döyüş trilleri filmidir. Film qarışıq rəylər almış, lakin kinoteatr nümayişlərinin sonunda Superhit statusu qazanmışdır. Ən sərt tənqidlərdən biri o idi ki, filmin başlığına baxmayaraq, filmdə nə ləkə, nə də yanğın var idi. Rac Kanvar iddia etmişdir ki, başlıq Yin və Yang kimi təbiətə xas olan dualizmə istinad edir. Ancaq bu iddia, tamaşaçıların gözündən yayınmışdır. Filmin süjet xətti 1991-ci ildə çəkilmiş Henri ilə bağlı filmindən oğurlanmışdır

## İstinadlar
Qızıl (dəqiqləşdirmə)

**[[Qızıl]]** — təbiətdə saf şəkildə rast gəlinən metal. Həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* ‎Qızıl Əli (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Qız (dəqiqləşdirmə)
Zoomorfizm

[thumb|250px|Gecənin (solda) və sübhün (sağda) mühafizəçiləri. Seramik plitələr üzərində rəsm, [Han sülaləsi.]]
thumb|250px|Almaniyadan balıq formalı qapı tutacağı, zoomorfik sənət nümunəsi.
**Zoomorfizm** — insanlara heyvan xüsusiyyətlərini aid etməkdir.
Çox tez-tez heyvan obrazında tanrıların təsəvvürlərini ifadə etmək üçün, müqəddəs heyvanlar isə - tanrıların mahiyyətinin təcəssümü kimi istifadə olunur.
Bu, bir çox qədim politeist dinlərin (məsələn, qədim Misir) və bəzi müasir dinlərin (məsələn, Hinduizm) vacib elementidir.

Zoomorfizm qədim skiflərin, sarmatların, meotların mədəniyyətində mövcud idi, sonrakı arxeoloji mədəniyyətlərin böyük əksəriyyətində rast gəlinir və onların hamısında zoomorfizm "heyvan üslubu" - ən zərif zərgərlik və metallurgiya sənəti şəklində təqdim olunur.

İngilis dilli psixoloji ədəbiyyatda zoomorfizm antropomorfizmdən daha az nəzərə alınır.
2008-ci ilə kimi, Amerika Psixoloji Assosiasiyasının PsycINFO elmi bazasında antropomorfizmlə bağlı 186 nəşr olduğu halda, zoomorfizmlə bağlı yalnız dörd nəşr var idi.
K.Gerbasi bunun antroposentrizmlə izah oluna biləcəyini təklif edir.
## Həmçinin bax
* Antropomorfizm
* Totemizm
* Skif incəsənəti
* Saklar
Nigaristan

*Nigaristan (Vərzəqan) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
*Nigaristan (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Həsənxan

* Həsənxan (Aralıq) —
* Həsənxan (Qürvə)
* Zaviyehe Həsənxan (Xoy) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Qışlaq-i Həsənxan (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
* Həsənxan qalası — Qax rayonunun Qaxbaş kəndinin yaxınlığında Kürmükçay yatağının sağında yerləşir.

## Həmçinin bax
* Həsənxanlı
Heyvan üslubu

**Heyvan üslubu** — Avrasiyanın Aşağı Dunaydan, Şimali Qara dəniz bölgəsindən və Xəzərönü çöllərindən Cənubi Ural, Sibir və Çinin şimal-qərb hissəsinə qədər geniş ərazilərində e.ə VII–IV əsrlərdə inkişaf etmiş tarixi bədii üslubdur.

Fərqli ifadədə: "Qədim incəsənətdə geniş yayılmış üslubun şərti adıdır. Ayrı-ayrı heyvanların, onların bədən hissələrinin, habelə bir neçə heyvanın mürəkkəb kompozisiyalarının təsvir əsas fərqləndirici xüsusiyyətidir. Tunc dövründə bir sıra xalqlar arasında yaranmış, xüsusilə dəmir dövründə geniş yayılmışdır.

Heyvan üslubu zaman və məkanda qeyri-adi geniş yayılmasına və müxtəlif etnik mədəniyyətlərin ənənələrinin mənimsənilməsinə görə müxtəlifdir.

Bununla belə, onun ümumi, qabarıq görünən xüsusiyyətləri vardır ki, bu da qədim sənətin bu tarixi-mədəni hadisəsini ayrıca bədii üslub kimi ayırmağa əsas verir.

Heyvan üslubunun tarixi-regional müxtəlifliyi "Skif-Sibir dünyası" üçün xarakterik olan "Skif-Sibir heyvan üslubu" adlanan üslubdur.

O heyvanların xüsusi təsvir tərzi ilə seçilir.

Avrasiya çöllərinin, o cümlədən Cənubi Sibir ərazisinin Son Tunc və Erkən Dəmir dövrlərinin mədəniyyətlərində geniş şəkildə təmsil olunur.

Erkən Dəmir dövrü dövründə köçəri maldar xalqları arasında "bir çox ortaq xüsusiyyətlərə malik mədəniyyətlər yaranırdı.

Köçərilərin köçəri həyat tərzi bu əlamətlərin yayılmasına kömək edirdi… Deməli, İskif-Sibir mədəniyyəti Altay və müasir Tuva ərazilərində skif, saklar, frakiya və sarmatlar, taqar mədəniyyətlərindən formalaşmışdır.

## Yayılma coğrafiyası və xronologiyası
* Misir və Mesopotamiya. Eramızdan əvvəl V minillik e.
* 
* Ön Asiya ölkələri, Hindistan və Çin. Eramızdan əvvəl IV minillik.
* 
* Müasir Rusiyanın ərazisi (Maykop mədəniyyəti). Eramızdan əvvəl IV minillik.

## Qalereya

Fayl:00DacainSolvarartefactsMNIRIMG 6120.JPG|Metal geyim sancağı. Laten mədəniyyəti. E.ə. V—I. Qızıl, Arxeologiya Muzeyi, Buxarest
Fayl:Protom d'un grifó, bronze, segona meitat del segle VII aC. Museu Arqueològic, Olímpia-2.jpg|Qazanın qrif şəklindəki protomu. E.ə. VII əsr. O. Samos, Yunanıstan. Tunc. Arxeologiya Muzeyi, Olimpiya
Fayl:Pazyryk felt carpet.jpg|Pazırıq qazıntılarından, Altay. Oturtma tikməli xalça. E.ə. 1-ci minillik. Keçə. Dövlət Ermitaj Muzeyi, Sankt-Peterburq.
Fayl:UrnesChurchRelief.jpg| Abstrakt heyvan ornamenti. Norveçin Urnes şəhərindəki kilsənin şimal portalının relyefi. Taxta
Fayl:Kilpeck Details of Door Arch.jpg|Oroboros. Kilpek, Herfordşire, İngiltərədəki Müqəddəs Məryəm və David Kilsəsinin giriş portalının arxivoltunun daş üzərində oyma detalı. XII əsrin ortaları.
Fayl:Church of the Intercession of the Holy Virgin on Nerl River Sculptures39.JPG|«Терзающие хищники». Рельеф закомары Храма Покрова на Нерли. Боголюбово. Середина XII в. Камень
Fayl:Bracelet Razan.jpg|Браслет из Старой Рязани. Вторая половина XII в. Серебро
Yupşara

**Yuşpara** — Abxaziyanın şimal hissəsində yerləşən çay.

## Ümumi məlumat
Ritsa gölündə birləşib və Geqa çayına tökülür. Qara dənizə tökülən Bzıb çayının hövzəsinə aiddir. Çayın ümumi uzunluğu 12,6 km, kanalın orta mailliyi 48,7 m/km-dir. Çay hövzəsinin sahəsi 170 km²-dir. Yupşara çayına ən çox axıntı may ayında (su axını — 29,6 m³/s), ən az dolu fevralda olur (0,94 m³/s).

Çay boyunca Ritsa gölünə avtomobil yolu keçir. Turistlərə çox marağlı idi tez-tez səyahət edirdilər. Çayın yeraltı kanalı var, ona görə də isti mövsümdə yerüstü kanal bir neçə kilometr quru qalır.

Yupşara üzərində 11 körpü tikilib. Çay sürətli axınlarla doludur, dar və dərin dərədən keçir.
İdman ərintisi üçün istifadə olunur. İdman rafting hissəsinin uzunluğu 9,1 km, bu hissənin orta enişi 1 km-ə 30,5 metrdir.

## Yupşar dərəsi
Ritsa gölünə gedən yolda, Geqski şəlaləsi ilə Ritsa gölünə dönmənin təxminən yarısında Abxaziyanın görməli yerlərindən biri olan — Yupşarskaya dərəsi var. Turistlər bu dərəyə "Daş torba" adlandırırlar. Koordinatları: 43°25′33″ s. ş. 40°31′08″ E d. Dərənin uzunluğu 8 km-dir.

## İstinadlar
Vüqar Şirinli

**Vüqar Tofiq oğlu Şirinli** (14 sentyabr 1992) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2020-ci ildə XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.

## Həyatı
Vüqar Şirinli 1992-ci il sentyabrın 14-də anadan olub.

## Karyerası
Vüqar Şirinli 2016-cı ildə Kazan şəhərində (Rusiya) baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı və bürünc medala sahib oldu. 2018-ci ildə gözündə olan problemlərə görə Vüqar Şirinli paracüdo üzrə turnirlərdə mübarizə aparmağa başladı.

Vüqar Şirinli 2018-ci ildə Portuqaliyada baş tutan Dünya Çempionatını bürünc medalla başa vurdu. Komanda turnirində də o, bürünc medalın sahibi oldu.

2019-cu ilin may ayında Qran-Pridə qalibi olan Vüqar Şirinli, 2021-ci ilin may ayında həmin turnirin bürünc medalına sahib oldu və il ərzində beynəlxalq turnirlərdə topladığı reytinq xalları hesabına Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazandı.

2021-ci ilin avqust ayında Vüqar Şirinli Yaponiyada baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Vüqar Şirinli Paralimpiadanın 1/4 final mərhələsi çərçivəsində Türkiyə nümayəndəsi Rəcəb Çiftçi ilə üz-üzə gəldi. Son Dünya Çempionatının finalçısı olan Rəcəb Çiftçi ilə görüşdə Vüqar Şirinli rəqibinə ipponla qalib gəldi və Paralimpadanın yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının bürünc medalına sahib olan Rumıniya təmsilçisi Alex Bologa ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Vüqar Şirinli rəqibinə vaza-ari ilə qalib gəldi və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Qazaxıstan nümayəndəsi Anuar Sarıyev oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşün sonuna 20 saniyə qala Vüqar Şirinli rəqibinə ipponla qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu. Vüqar Şirinli final görüşündən sonra müsahibəsində bunları bildirdi: *"çempion olduğum üçün çox şadam. Bu mənim məqsədim idi. Yaponiyada bayrağımızı dalğalandıra bildiyim üçün şadam."*.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Vüqar Tofiq oğlu Şirinli 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
İydəli

* İydəli (Sərdarabad) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda kənd.
* İydəli (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.