open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dövlət Aerogeodeziya Müəssisəsi

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18.04.2001-ci il tarixli, 460 saylı fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Geodeziya və Kartoqrafiya Komitəsi və Dövlət Torpaq Komitəsi ləğv edilmiş və iki komitənin əsasında Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi yaradılmışdır.

Dövlət Aerogeodeziya Müəssisəsi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 06.09.2001-ci iı tarixli, 576 saylı fərmanı ilə Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin tərkibinə daxil edilmişdir.

Dövlət Aerogeodeziya müəssisəsi SSRİ Nazirlər Soveti yanında fəaliyyət göstərən 16 saylı müəssisənin varisidir.

Dövlət Aerogeodeziya müəssisəsi öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, Azərbaycan Respublikasının Qanunlarına, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamlarına, Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarına, eləcə də Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin əmr, göstəriş, sərəncamlarına və bu Nizamnaməyə əsaslanır.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Dövlət Aerogeodeziya Müəssisəsi geodeziya, topoqrafiya, kartoqrafiya, aerofotoplanalma və dəniz geodeziyası işlərini Azərbaycan Respublikasının «Geodeziya və Kartoqrafiya haqqında» qanununa əsasən həyata keçirən baş podratçı təşkilatdır.

Dövlət Aerogeodeziya müəssisəsi Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin tabeçiliyində olmaqla, onun vahid sistemini təşkil edir və ona fəaliyyətinin nəticələri haqqında hesabat verir.

Dövlət Aerogeodeziya Müəssisəsi hüquqi şəxsdir.

Müəssisə aparatının və onun vahid sistemini təşkil edən şöbələrin saxlanılması və maddi-texniki təminat xərcləri Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin və digər sifarişçilərin vəsaiti və qanunvericiliyə zidd olmayan mənbələr hesabına maliyyələşdirilir.

**Müəssisənin ünvanı:** Bakı şəhəri, Atatürk pr.-70,
*tel: 461-71-17, 461-82-44
*faks: 461-84-00

## Mənbə

*AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI DÖVLƏT TORPAQ VƏ XƏRİTƏÇƏKMƏ KOMİTƏSİ
Kütüm küküsü

**Kütüm küküsü** — Azərbaycanın milli xörəklərindən biridir. Əsasən kütüm balığından hazırlanır. Abşeron və Azərbaycanın Lənkəran, Masallı, Səlyan, Neftçala rayonlarında daha çox bişirilir. Kütüm küküsü adətən sacda bişirilirdi. Texnologiyanın inkişafı ilə əlaqədar son illər daha çox qaz sobalarında, tavada da bişirilir.

Süfrətə narşərabla və ya limon suyu ilə verilir. Sumaq da istifadə etmək olar.

## Lazım olan ərzaqlar

* Hisə verilmiş kütüm – 200 q.
* Göy və ya baş soğan – 35 q.
* Keşniş – 15 q.
* Şüyüd – 10 q.
* Yumurta – 2 ədəd.
* Ağ çörək içi – 30 q.
* Ərinmiş yağ – 30 q.
* İstiot – zövqə görə.
* Duz – zövqə görə.

## İstinadlar

## Mənbə
*Salat və qəlyanaltılar 

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qibti dili

**Qibti dili** — Misir dilinin inkişafının axırıncı mərhələsi. Misir xristianlarının kilsələrində işlədilən dili. Beş əsas dialektə bölünür: *said*, *axim*, *subaxim*, *fayüm*, və *boxar*.

## Mənbə
* А.И.Еланская. Коптийский язык. М., 1964

## Həmçinin bax
* Qibtilər

## Xarici keçidlər
Kürü

**Kürü** — soyuq delikates qəlyanaltısı. Kürü həm konservləşdirilmiş, həm də təzə halda süfrəyə verilir.
Lobya fisincanı

**Lobya fisincanı** — Azərbaycan mətbəxinə aid qəlyanaltı

## Lazım olan ərzaqlar

*Qırmızı lobya – 100 q
*baş soğan – 30 q
*ərinmiş yağ – 20 q
*qoz ləpəsi – 30 q
*sirkə – 20 q və ya nar şirəsi – 15 q
*keşniş göyərtisi – 20 q
*istiot
*duz

## Hazırlanma qaydası

Lobya bişirilir, qızardılmış baş soğan və qoz ləpəsi ilə ətçəkən maşından keçirilir. İstiot, duz, sirkə və ya nar şirəsi əlavə edilib qarışdırılır. Fisincanın üstünə göyərti səpilir və halqavarı doğranmış baş soğanla bəzənir.

## Mənbə

*Salat və qəlyanaltılar
E.ə. 2198

## Hadisələr
* Kuti hökmdarı İnqequş hakimiyyətə gəlmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
E.ə. 2133

## Hadisələr
* Kuti hökmdarı Laharabın hakimiyyəti sona çatmışdır.
* Şumer canişini Qudea hakimiyyətə gəlmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
E.ə. 2112

## Hadisələr
* Kuti hökmdarı Sium hakimiyyətə gəlmişdir.
* Nammahani Şumer canişini vəzifəsini tutmuşdur.

## Doğumlar

## Vəfatlar
E.ə. 2117

## Hadisələr
* Şumer canişini Qudeanın hakimiyyəti sona çatmışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Qudea – Şumer canişini.
Azərbaycan Futbol Akademiyası

**Azərbaycan Futbol Akademiyası** — 2009-cu il fevralın 23-də açılış mərasimi keçirilən AFFA-nın «Futbol akademiyası».

2007-ci ildə açıqlanan uşaq futbol akademiyası 2009-da Bakıda tikilib.

Azərbaycanın ilk futbol akademiyasıdır.

Burada eyni vaxtda 48 nəfərdən ibarət komanda məskunlaşa bilər. Akademiyada 12 yataq otağı, müasir texniki avadanlıqlarla təchiz olunmuş konfrans zalı, sürətli İnternetə qoşulmağa imkan verən kompüterlərlə təchiz olunmuş kompüter otağı, həkim otağı, massaj otağı, fitness zalı, üzgüçülük hovuzu, sauna var. Burada təhsil alacaq uşaqların və təlim-məşq toplanışı keçirəcək yığma komandaların üzvlərinin fiziki hazırlığı üçün fitness zalında müasir trenajor alətləri quraşdırılıb.

## Açılış
2009-cu il fevralın 23-də UEFA və AFFA-nın maliyyə vəsaiti hesabına inşa olunmuş "Futbol akademiyası"nın açılış mərasimi keçirilib. Tədbirdə AFFA prezidenti Rövnəq Abdullayev, FİFA İcraiyyə Komitəsinin üzvü, UEFA-nın vitse-prezidenti Şenes Erzik, FİFA-nın texniki direktoru Jan Mişel Benezet, gənclər və idman nazirinin müavini İsmayıl İsmayılov, Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin vitse-prezidenti Çingiz Hüseynzadə, İcraiyyə Komitəsinin üzvləri, futbol veteranları və digər rəsmi şəxslər iştirak ediblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* AFFA-nın saytında Futbol Akademiyası
Əsgər Hacıyev

**Əsgər Hacıyev** () — istehsalat qabaqcılı. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1976).

## Həyatı
Hacıyev Əsgər Bayraməli oğlu Ordubad rayonunun Behrud kəndində anadan olub.

Əmək fəaliyyətinə 1955-ci ildə Sumqayıtdakı 1 saylı tikinti trestində başlamış, 1957 ildən Bakıda sənaye obyektlərinin tikintisində çalışmışdır.

1982-ci ildən orta texniki peşə məktəbində təlim ustası idi.

1981-ci ildə ona Gənclərin hami tərbiyəçisi fəxri adı verilmişdi.

AKP 30-cu qurultayında (1981) MK üzvü seçilmişdir.

İki dəfə Lenin ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

## Mənbə
*
Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı

**Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı**, **ATƏT** (ing. *Organization for Security and Co-operation in Europe*, *OSCE*) — dünyanın ən böyük təhlükəsizlik yönümlü hökumətlərarası təşkilatı.

## Tarixi
30 iyul — 1 avqust 1975-ci il tarixində yenidən Helsinkidə keçirilmiş müşavirədə Avropanın 33 dövlətinin, həmçinin ABŞ və Kanadanın dövlət və hökumət rəhbərləri Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Müşavirəsinin Yekun aktını (Helsinki müqaviləsi) imzalamışlar. Təşkilat 1995-ci il yanvarın 1-dək Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Müşavirəsi (ATƏM) adlanmışdır (ing. *Conference for Security and Cooperation in Europe — CSCE*). Hazırda 56 üzv və 11 tərəfdaş dövlətlə dünyanın ən böyük regional təşkilatıdır.

ATƏT "soyuq müharibə"nin qurtarmasından sonra ümumavropa təhlükəsizlik sistemini formalaşdıran, yeni Avropanın siyasi və iqtisadi həyatının sivil birgəyaşayış qaydalarını müəyyən edən, dövlətlərarası münasibətləri rəqiblik və münaqişə relsindən əməkdaşlıq və qarşılıqlı mənafe istiqamətlərinə yönəldən bir təşkilat funksiyasını icra edir.

ATƏT 1975-ci ildə yaradılandan bəri təşkilatın yüksək səviyyədə 6 sammiti keçirilib.  Təşkilatın son zirvə görüşüləri 1999-cu ildə İstanbulda, 2010-cu ilin dekabrın 1–2-də Astanada keçirilib. Astana sammitində təşkilata üzv olan 56 ölkənin, habelə qurumun tərəfdaşı olan 12 ölkənin dövlət və hökumət başçıları, o cümlədən 68 beynəlxalq təşkilatın rəhbərləri iştirak etmişdilər.

Azərbaycan 1992-ci ildən ATƏT-in üzvüdür. Həmin il martın 24-də Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə, danışıqlar vasitəsilə həlli üçün ATƏT-in Minsk qrupu yaradılmışdır.

## İştirakçı olan dövlətlər

### ATƏT-in iştirakçıları

### Əməkdaşlıq üzrə tərəfdaşlar

## Həmçinin bax
* ATƏT-in Parlament Assambleyası
* ATƏT-in Minsk qrupu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://www.osce.org/ru/ Rəsmi saytı
* OSCE The U.S. Mission to the OSCE
* OSCE The OSCE Mission to Bosnia and Herzegovina
* OSCE POLIS  Policing OnLine Information System
* 
* United States Institute of Peace online training course for OSCE required for U.S. citizens hired by the Organization. Provides a detailed outline of the OSCE, with additional modules on each major area that it is involved in. Website freely available, but tests only given to those who have submitted applications.
* Official OSCE account on :ru:Twitter
* Summer Academy on OSCE 
* Postage stamps of Moldova celebrating her admission to the OSCE
Olimpiya idman növləri

Müasir olimpiya oyunlarına idmanın 28 yay və 7 qış növü aiddir.

## Yay olimpiya idman növləri

*  Akademik avarçəkmə
*  Badminton
*  Basketbol
*  Boks
*  Güləş
** Yunan-Roma
** Sərbəst
*  Velosiped idmanı
**  Velotrek yarışması
**  Şosse velosiped yarışması
**  Dağ velosiped yarışması (Mauntinbayk)
**  Velosiped motokrosu

* İdmanın su növü
**  Su polosu
**  Üzgüçülük
**  Suya tullanma
**  Sinxron üzmə
*  Voleybol
** Voleybol
** Çimərlik voleybolu
*  Həndbol
*  Qolf
*  Baydarka və kanoedə avarçəkmə
** Baydarka və kanoedə avarçəkmə
** Maneləri dəf etməklə avarçəkmə (dəqiqləşdirmək ???)

* Gimnastika
**  İdman gimnastikası
**  Bədii gimnastika
**  Batut üzərindən tullanmaq
*  Cüdo
*Atçılıq idmanı
** Öyrətmə (????)
** Konkur (????)
** Üçnövçülük
*  Yüngül atletika
*  Stolüstü tennis
*  Yelkənli idman

*  Reqbi
*  Müasir beşnövçülük
*  Güllə atıcılığı
*  Oxatma
*  Tennis
*  Triatlon
*  Taekvondo
*  Ağır atletika
*  Qılıncoynatma
*  Futbol
*  Otüstü hokkey

## Qış olimpiya idman növləri

*  Biatlon
* Bobsley
**  Bobsley
**  Skeleton
*  Körlinq
* İdmanın konkisürmə növü
**  Konkisürmə idmanı
**  Fiqurlu konkisürmə
**  Şort-trek
* İdmanın xizək növü
**  Dağda xizəksürmə idmanı
**  İkinövlü xizəksürmə
**  Xizək yarışması
**  Tramplindən tullanma
**  Snovbordinq
**  Fristayl
*  Xizək idmanı
*  Hokkey
Karlovı Varı

**Karlovı Varı** - Çex Respublikasında yerləşən şəhər. Müalicəvi suları ilə dünyada məşhurdur.

2008-ci ilin statistik məlumatlarına görə şəhərin 53.708 nəfər əhalisi vardır. Paytaxt Praqadan təxminən 130&nbsp;km qərbdə, tarixi Bohemiya bölgəsinin qərbində yerləşən şəhər 1370-ci ildə İmperator IV Karl tərəfindən qurulmuş və adını da qurucusundan almışdır.

Şəhərdə çox sayda bulaq mövcuddur. Bunlardan ən istisi Termal Bulağıdır. Şəhərin ən böyük və ən məşhur tikilisi "Mill Kolonada"dır. Bulaqların əksəriyyəti bu kolonadada yerləşir.

Karlovı Varını dünyada tanıdan ikinci səbəb isə böyük əhəmiyyətli sosial və mədəni tədbir olan, hər ilin iyul ayında keçirilən Beynəlxalq Kinofestivalıdır.
Buraq

**Buraq** () — Məhəmməd peyğəmbəri Meraca aparan məxluq.

Buraq sözü ərəbcə "ildırım sürətli" deməkdir. Rəvayətə görə Buraq Məhəmməd peyğəmbəri bir göz qırpımında Məkkədən Qüdsdəki Əl-Əqsa məscidinə çatdırmış, sonra səmaya qalxmışdır. Rəvayətə görə Rəcəb ayının 27-si gecəsi Məscidül-Həramdan Əl-Əqsa məscidinə Buraq ilə aparıldı.

## Mənbə
* İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.36.
Corc Maykl

**Yorgos Kiriakos Panayotu** () və ya məşhurlaşdığı adı ilə **Corc Maykl** — iki Qremmi mükafatı sahibi yunan əsilli məşhur ingilis müğənnisi, vokalist və bəstəkar. Corc Maykl musiqi tarixindəki ən uğurlu müğənnilərdən biri hesab olunur.

## İstinadlar
Hüseyn Rzazadə

**Hüseyn Rzazadə** (fars. حسین رضازاده; d. 12 may 1978, Ərdəbil, İran) - İran idmançısı, ağırlıqqaldırma üzrə ikiqat olimpiya və  dörd dəfə dünya çempionu. Ərdəbildə anadan olmuşdur, əslən azərbaycanlıdır.

## Olimpiadalarda iştirakı
 
2000 və 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanmış və indiyədək dünyanın rəsmi rekordunu saxlamışdır.

2004 Yay Olimpiya Oyunlarında Türkiyə yığmasına dəvət edilsə də "Mən İranlıyam və öz vətənimi və xalqımı sevirəm" deyərək bu təklifdən imtina etmişdir .

Rzazadənin dünya rekordunu Səyid Əli Hüseyni adlı bir başqa gənc və Ərdəbilli idmançı, vurmuşdur və bu 19 yaşlı oğlana Super Rzazadə ləqəbi vermişlər.

Hazırda İran ağırlıqqaldırma federasiyasının sədridir.

Qeyd etmək lazımdır ki, keçən əsrin 50-ci illərində üç dəfəyə 500 kq. qaldırmış Paul Anersonu ABŞ-də, 60-cı illərdə isə bir dəfəyə 212 kq. ağırlıq qaldırmış Yuri Vlasovu SSRİ-də müvafiq olaraq,ən güclü amerikalı və ən güclü rus kimi təbliğ edilirdisə, Hüseyn Rzazadə dünyada ən güclü insan azərbaycanlıdır deyilərək, təbliğ olunmur.

## "[[Ginnesin rekordlar kitabı]]"nda

Hüseyn Rzazadə "Ginnesin Rekordlar Kitabına" planetimizin ən güclü pəhlivanı kimi daxil olub. 263 kiloqram ağırlığı başı üzərinə qaldıran Rzazadə 2004-cü ildə 263,5 kq ağırlıq qaldırmaqla özünün müəllifi olduğu dünya rekordunu təzələmişdir.

## Ailəsi

Məkkədə evlənmiş, Əbülfəzl adlı oğlu vardır.

## İstinadlar
IWRP - profile
Ferents Puşkaş

**Ferents Puşkaş** (, ilk adı **Ferents Purtselad** idi; ) ― Macar futbolçu və məşqçi.

O bütün zamanların ən yaxşı oyunçularından biri və beynəlxalq məşhurluq qazanan ilk idmançılardan biri hesab olunur. Məhsuldar hücumçu olan Puşkaş Macarıstan millisinin heyətində 85 matçda 84 qol vurmuş, İspaniya komandasında dörd beynəlxalq oyun keçirmiş və Macarıstan və İspaniya liqalarında 529 matçda 514 qol vurmuşdur. O, 1952-ci ildə Olimpiya çempionu oldu və ölkəsini 1954 Dünya Kubokunun finalına çıxardı. O, üç Çempionlar Kuboku (1959, 1960, 1966), 10 ölkə çempionatı (5 Macarıstan və 5 İspaniya Primera Divizyonu)) və 8 yüksək fərdi mükafat qazanmışdır. 1995-ci ildə IFFHS tərəfindən 20-ci əsrin ən böyük çempionat bombardiri elan etdi. Karyerası ərzində rəsmi oyunlarda vurduğu 808 qolla, o, bütün zamanların üçüncü ən yaxşı bombardiridir.

Onun atası Ferents Puşkaş böyük da futbolçu idi. Puşkaş karyerasına Macarıstanda, Honved klubunda başlamışdır. Dörd dəfə Macarıstan Liqasının bombardiri və 1948-ci ildə Avropanın ən yaxşı bombardiri olmuşdur. 1950-ci illərdə, "Qüdrətli macarlar" kimi tanınan Macarıstan millisinin həm görkəmli üzvü həm də kapitanı idi. Macar inqilabından iki il sonra 1958-ci ildə İspaniyaya mühacirət etdi və burada "Real Madrid"də oynamağa başladı. "Real Madrid" ilə Puşkaş dörd "Piçiçi" mükafatı qazandı və Çempionlar Kubokunun 2 finalında oynayaraq yeddi qol vurdu.

Futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra o, məşqçilik etməyə başladı. Məşqçi karyerasının ən diqqət çəkən məqamı 1971-ci ildə "Panatinaykos"u Çempionlar Kubokunun finalına çıxarması oldu, hansında ki yunan təmsilçisi "Ayaks"a 2:0 hesabı ilə məğlub olmuşdur. 1993-cü ildə Macarıstana qayıtdı və müvəqqəti olaraq Macarıstan milli komandasına başçılıq etdi. 1998-ci ildə ilk FIFA/SOS Xeyriyyə səfirlərindən biri oldu. 2002-ci ildə Budapeştdəki "Nepştadion" stadionu onun adını daşımağa başladı. Həmçinin o, 2003-cü ilin noyabrında UEFA Yubiley Mükafatları tədbirində Macarıstan Futbol Federasiyası tərəfindən son 50 ilin ən yaxşı macar oyunçusu elan edildi. 2009-cu ilin oktyabrında FIFA il ərzində "ən baxımlı qol" vuran oyunçuya təqdim olunan FIFA Puskaş mükafatını təsis etdi. Bundan başqa, Pele onu FİFA 100 siyahısına əlavə etmişdir.

## İstinadlar
Bakı (qəzet)

**Bakı** və **Baku (Баку)** – Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin (Sovet dövründə Bakı Şəhər Soveti) təsis etdiyi qəzetlər. 

Bakı qəzetinin ilk sayı 1958-cı il yanvarın 10-da axşam qəzeti kimi işıq üzü görmüşdür. Beş il sonra, 1963-cü il iyulun 1-də Baku (Баку) qəzeti də (rus dilində) şəhər qəzeti kimi fəaliyyətə başlamışdır. Bu qəzetlərin əsas vəzifəsi dövlətin, şəhər rəhbərliyinin apardığı siyasəti geniş ictimaiyyətə çatdırmaq olmuşdur. Qəzetlərin mövzu dairəsi paytaxtın iqtisadi, siyasi, mədəni və sosial həyatını əhatə edir.

Qəzetlərin yaradıcısı və ilk baş redaktoru Nəsir İmanquliyevin mühüm rolu olmuşdur. Bakı və Baku qəzetləri ötən əsrin 70-80-ci illərində jurnalist kadrlarının püxtələşməsində əsl məktəbə çevrilmişdir. Burada vaxtilə Azərbaycan incəsənətinin və mədəniyyətinin bütöv nəsli yetişmişdir. B.Vahabzadə, N.Xəzri, C.Novruz, G.Hüseynoğlu, N.Kəsəmənli və onlarca belə görkəmli şəxsiyyətlər bu sıradadırlar.

N.İmanquliyevdən sonra Bakı və Baku qəzetlərinə Şəmil Məmməd oğlu Şahməmmədov rəhbərlik etmişdir (1986-1990). 1990-cı ildən isə şəhər qəzetlərinin baş redaktoru vəzifəsində respublikanın əməkdar jurnalisti Ağahüseyn Abbasəli oğlu Hüseynov çalışıb.

2024-cü ildə "Bakı-baku.az" saytı “Bakı" və ”Baku” qəzetlərinin elektron versiyası kimi yenidən fəaliyyət başlayıb. Layihənin rəhbəri Deniz Məmmədli, baş redaktoru isə Şərəf Cəlilidir. Saytda gündəlik olaraq Azərbaycanın aktual ictimai-siyasi, iqtisadi və mədəni xəbərləri, xüsusilə Bakı şəhərinin siyasi, iqtisadi, mədəni və tarixi həyatına dair məqalələr dərc olunur. 

Bakı və Baku qəzetləri dəfələrlə keçmiş partiya və sovet orqanlarının, ictimai və yaradıcılıq təşkilatlarının mükafatlarına layiq görülüb.

## Mənbə

* 
* Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin saytında bu qəzetlər haqqında məlumat

## İstinad
Türkmənistan manatı

**Türkmənistan manatı** — Türkmənistanın pul vahidi. Dövriyyəyə 1 noyabr 1993-cü ildə buraxılıb. Yanvar 2009-cu ildə Türkmənistanda pul vahidinin devalvasiyası keçirildi: 5000 köhnə manat 1 yeni manatla əvəz edildi.
1 manat = 100 tenqe.

Hal-hazırda metal pul kimi 1, 2, 5, 10, 20, 50 tenqe və 1 və 2 manatlıq; 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500 manatlıq əskinazlar buraxılır.

## Maraqlı faktlar
1993-cü ildən 2005-ci ilədək buraxılan bütün əskinazlarda (1 və 5 manatlıqdan başqa) Saparmurad Niyazovun portreti verilirdi.

## Manatın denominasiyası
1 yanvar 2009-cu ildə dövriyyəyə denominasiya edilmiş metal pullar və əskinazlar buraxıldı. 5000 köhnə manat 1 yeni manatla əvəz edildi. Bununla da dövriyyədə olan ən yüksək nominallı 10 min köhnə manat 2 yeni manatla əvəz edildi. 2009-cu ildə hər iki əskinaz növü dövriyyədə idi. 2010-cu ildə isə köhnə manatları yenisinə dəyişmək olardı. Yeni manatlarda Türkmənistanın görkəmli şəxslərinin portretləri və memarlıq abidələri verilimişdir.

## Mənbə
* MDB və Baltika metal pulları
* türkmənistan metal pulları 
* terkmənistan mərkəzi Bankının saytı (türkmən dilində) 

## İstinadlar
Jurnal

**Jurnal** ( — gündəlik, gün qeyd etmək,  — *gün* sözündən) — kütləvi informasiya vasitəsi olub, çoxsəhifəli dövri nəşr, yüksək poliqrafik səviyyəsi ilə fərqlənən, mətbuatda reklam vasitələrindən biri. 
Jurnallar əsasən gündəlik baş verən və tez-tez dəyişən hadisələrin işaqılandırılması ilə məşğul olmurlar. Onlar həftə, ay kimi müəyyən bir dövrü əhatə edən zaman ərzində baş vermiş hadisələri dərindən təhlil edirlər. Jurnallar uzun müddətli istifadə üçün nəzərdə tutulur, bu səbəbdən də onlar daha qalın cildə malik olur və daha keyfiyyətli kağızda çap edilir.

Jurnallar təyinatına görə fərqlənirlər: elmi jurnallar və populyar jurnallar.

## Azərbaycanda jurnal növləri

### Elmi jurnal
Elmi-tədqiqat işlərinin nəticələrinin nəşr olunmasında və elmi ictimaiyyətə çatdırılmasında, eləcə də yeni metodikaların və pedaqoji texnologiyaların yayılmasında təhsil və elm sistemində fəaliyyət göstərən elmi və elmi-metodik nəşr.

Azərbaycanda elmi jurnallar Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Rəyasət Heyətinin qərarı ilə dərc olunur.

### Populyar jurnal

Bu gün (2008) Azərbaycanda 500-dən çox qəzet və bir neçə jurnal nəşr olunur və bu mətbuat orqanlarında çoxsaylı jurnalist ordusu fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi sistemində fəaliyyət göstərən və Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən tanınan dövri elmi nəşrlərin siyahısı 

## Həmçinin bax
*Dövri mətbuat
*Qəzet
* Jurnalistika
Qaxac

**Qaxac** — qida məhsulu. Qaxac duzlanmış və qurudulmuş ətdir.

Qaxac əsasən heyvanın bel hissəsindən hazırlanır. Bel hissənin əti dadlı olduğuna görə qurudulmaq üçün əsasən heyvanın bu hissəsindən istifadə olunur.

Ət uzunsov şəkildə şaqqalanır, bol duz, istiot, bol sül şüyüd toxumu ilə qarışdırıldıqdan sonra ya təndirdə, ya da sobanın üstündə asılaraq qurudulur. Azərbaycanda əsasən Şimal-Qərb rayonları ərazisində istifadə edilir. İlisu qaxacı olduqca məşhurdur.
E.ə. 202

## Hadisələr
* 22 oktyabr – Hannibalın rəhbərlik etdiyi Karfagen ordusu Zama döyüşündə Roma legionlarına məğlub olmuşdur.

## Doğumlar
* Polibi - Qədim yunan tarixçisi və mütəfəkkiri.

## Vəfatlar
Orqan

**Orqan** — [yun. organon – alət] 1)mətbəədə kütləvi informasiya vasitələri, dövri nəşrlər (qəzetlər, jurnallar); 2)ictimai həyatın bu və ya digər sahəsində müəyyən vəzifələri yerinə yetirən idarə; 3)özünün idarəetmə səlahiyyətlərinə malik olan hüquqi şəxsin struktur bölməsi.

* Orqan (insan)
* Orqan (heyvan)
* Orqan (bitki)
* Orqan (biologiya)
* Orqan (musiqi aləti)
* Dövlət orqanı

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Qəbələ (qəzet)

**"Qəbələ" qəzeti** – Qəbələdə nəşr olunan qəzet

Qəbələ Rayon İcra Hakimiyyəti və redaksiya kollektivinin təsisçiliyi ilə nəşr olunan "Qəbələ" qəzeti 15 oktyabr 1933-cü ildə "Bolşevik mübarizi" adı ilə işıq üzü görmüşdür. Sonralar "Mübariz", "Yeni həyat", "Qalibiyyət", "Qəbələ" adları ilə çap olunmuşdur.

Qəzet redaksiyasında çalışan redaktorlar: Nəriman Həsənov, Musa Nəcəfov, Umud Kərimov, Baba Qəhrəmanov, Canan Şirinov, Kərim Abdullayev, Ramazan İsmayılov, Əziz Əzizov, Tacəddin Şahdağlı, Nadir Rəsul oğlu Atakişiyev, Oqtay Məmmədov. Hazırda redaksiyaya Varis Yaqubov rəhbərlik edir.

Qəzetin 1 sentyabr 2008-ci ilə olan nömrələrinin sayı 6790-a çatmışdır. A-3 formatlı "Qəbələ" qəzetinin hər nömrəsi 8–16 səhifədən ibarətdir.

## Mənbə
* "Qəbələ" qəzeti
Səid Əlihüseyni

**Səid Əlihüseyni** (d. 1988, Ərdəbil, İran) - İran ağırlıqqaldıranı. O, Hüseyn Rzazadənin rekordunu təzələyəndən sonra "Super Rzazadə" ləqəbi alıb.

Səidin atası, Əli Hüseyni də tanınmış ağırlıqqaldıran olub, Asiyada uğurlar qazanıb. Səid 2006-cı ildə keçirilən gənclər arasında ağırlıqqaldırma yarışında 1-ci yerə çıxıb.
Andorra milli futbol komandası

**Andorra milli futbol komandası** Andorra knyazlığını futbol üzrə beynəlxalq yarışlarda təmsil edir. Andorra Futbol Federasiyası tərəfindən nəzarət edilir. 8 sentyabr 2011-ci il tarixinə FİFA reytinqində 203-cü yeri tutur.

## İstinadlar
Belarus milli futbol komandası

**Belarus milli futbol komandası** - Belarusu beynəlxalq futbol turnirlrində təmsil edən milli futbol komandası.
Aybaşı dövrü

**Aybaşı dövrü** və ya **menstruasiya dövrü** — hormon istehsalında və qadın reproduktiv sisteminin uşaqlıq və yumurtalıqların strukturlarında hamilə qalmağa imkan verən bir sıra təbii dəyişikliklər. Yumurtalıq dövrü yumurtaların istehsalını və buraxılmasını, həmçinin estrogen və progesteron hormonlarının dövri buraxılmasını idarə edir. Uterus dövrü, embrionun yerləşməsi üçün uşaqlığın (bətnin) divarının hazırlanmasını və saxlanmasını tənzimləyir. Bu dövrlər eyni vaxtda və əlaqəli şəkildə baş verir, normalda 21–35 gün davam edir, ortalama uzunluğu 28 gündür və təxminən 30–45 il davam edir.

Təbii olaraq meydana gələn hormonlar bu dövrləri idarə edir. Follikül stimullaşdırıcı hormonun (FSH) müntəzəm olaraq yüksəlməsi və azalması, yetişməmiş yumurta hüceyrələrinin (oositlərin) istehsalını və böyüməsini təmin edir. Estrogen hormonu, mayalanma baş verərsə, embrionu yerləşdirmək üçün uterus divarını qalınlaşdırır. Qatılaşmış divarın qan axını embrionu qida ilə təmin edir. Embrion implantasiya olunmazsa, bu divar parçalanır və qan xaric olur. Progesteron səviyyəsinin azalması ilə başlayan menstruasiya uterus divarının tsiklik tökülməsidir və hamiləliyin baş vermədiyini göstərir.

Hər bir dövr yumurtalıqda (yumurtalıq dövrü) və ya ana bətnində (uşaqlıq dövrü) baş verən hadisələrə əsaslanan mərhələlərdən keçir. Yumurtalıq dövrü follikulyar faza, ovulyasiya və luteal fazadan, uşaqlıq dövrü menstrual, proliferativ və ifrazat fazalarından ibarətdir. Menstruasiya dövrünün birinci günü, ümumiyyətlə beş gün davam edən dövrün başlanğıcıdır. Təxminən on dördüncü gündə yumurtalıq adətən bir yumurta buraxır. Menarş (ilk aybaşı dövrünün başlanğıcı) adətən 12 yaşlarında baş verir.

Menstruasiya dövrü bəzi qadınlarda ağrılı döş gilələri və yorğunluq kimi simptomlarla premenstrual sindrom yaşamasına səbəb ola bilər. Gündəlik həyata təsir edən daha şiddətli simptomlar menstruasiya əvvəli disforik pozğunluq kimi təsnif edilir və qadınların 3–8%-i tərəfindən yaşanır. Menstruasiyanın ilk bir neçə günündə bəzi qadınlar qarından arxa və yuxarı budlara yayıla bilən menstruasiya ağrıları yaşayırlar. Hormonal doğuşa nəzarət üsulları menstrual dövrü tənzimləyə və ya dəyişdirə bilər.

## Dövrlər və fazalar
Menstruasiya dövrü yumurtalıq və uşaqlıq dövrlərini əhatə edir. Yumurtalıq dövrü yumurtalığın follikullarında baş verən dəyişiklikləri, uşaqlıq dövrü isə uterusun endometrial qişasında baş verən dəyişiklikləri ehtiva edir. Hər iki dövr müəyyən fazalara bölünür. Yumurtalıq dövrü bir-birini əvəz edən follikulyar və luteal fazalardan, uşaqlıq dövrü isə menstruasiya, proliferativ faza və ifrazat fazasından ibarətdir.

## İstinadlar
Bosniya və Herseqovina milli futbol komandası

**Bosniya və Herseqovina milli futbol komandası** - Bosniya və Herseqovinanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası.
Estoniya milli futbol komandası

**Estoniya milli futbol komandası** — Estoniyanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası. transfermarkt.de saytının məlumatına görə Estoniya millisinin bütün oyunçularının ümumi bazar dəyəri 2012-ci ilin sentyabr ayına görə 12,75 milyon avro qiymətində dəyərləndirilmişdir.

## İstinadlar
Gürcüstan milli futbol komandası

**Gürcüstan milli futbol komandası** — Gürcüstanı beynəlxalq futbol turnirlrində təmsil edən milli futbol komandası. Gürcüstan Futbol Federasiyası tərəfindən rəhbərlik edilir. Gürcüstan milli komandası ilk oyununu 1990-cı ildə hələ SSRİ mövcud olarkən oynamışdı.

## Tarixi
Gürcüstan futbolçuları müstəqilliyə qədər bütün oyunlarda SSRİ yığmasının tərkibində iştirak edirdilər. Gürcüstan yığmasının keçirdiyi ilk oyun Gürcüstan hələ SSRİ-nin tərkibində olarkən keçirilib. 1990-cı il mayın 27-də keçirilən oyunda Gürcüstan yığması Litva yığma komandası ilə 2:2 heç-heçə oynayıb. Bu oyun Gürcüstanın yığmasının 9 aprel 1991-ci ildə elan olunmuş Gürcüstanın müstəqilliyinə qədər keçirdiyi yeganə oyun olub. Gürcüstan Futbol Federasiyası 1992-ci ildə UEFA və FİFA-nın üzvü olub.

## Məşqçilər
17 illik tarixində Gürcüstan milli komandasının 5 əcnəbi baş məşqçisi — hollandiyalı Yohan Boskamp (1998-ci il), xorvatiyalı İvo Şuşak (2003-cü il), fransalı Alan Jiress (2004–2005-ci illər), almaniyalı Klaus Topmöller (2006–2008), argentinalı Ektor Kuper (2008–2009) olub. Ancaq nə onlar, nə də yerli məşqçilər böyük potensiala malik yığmanı dünya və qitə çempionatlarının heç pley-off oyunlarına çıxara biliblər. 2009-cu ilin noyabr ayında komandanın baş məşqçisi vəzifəsinə Temuri Ketsbaya təyin olunub.

## İstinadlar
Lixtenşteyn milli futbol komandası

**Lixtenşteyn milli futbol komandası** — Lixtenşteyni beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası.

## Tarixi
Tarixində ilk görüşünü 1981-ci ildə Malayziyaya qarşı keçirən Lixtenşteyn 1:0, bir il sonra Çini 2:0 hesabı ilə məğlub edib. 1994-cü ilədək yalnız yoldaşlıq görüşlərində qüvvəsini sınayan komanda həmin il əvvəl seçmə mərhələyə qatılıb, lakin Çin üzərindəki zəfərdən sonra Lixtenşteyn 3 xala həsrət qalıb, amma 1998-ci ildə Azərbaycanla üz-üzə gələnədək. 16 il rəqiblərini yenə bilməyən yığma həm də seçmə mərhələdə ilk qələbəsini qazanıb.

2003-cü ildə Səudiyyə Ərəbistanı ilə qarşılaşan Lixtenşteyn yoldaşlıq matçlarında üçüncü qələbəsini qazanıb. Daha sonra 2006-cı ilin dünya və 2008-ci ilin Avropa çempionatının oyunlarında Lixtenşteyn komandası nəticələr əldə edib. Onlar hər iki mərhələdə iki qələbə qazanıb. Əvvəl Lüksemburq hər iki oyunda, özü də hər ikisində də böyük hesabla (3:0, 4:0), ötən tsikldə isə Latviya (1:0) və İslandiya (3:0) diz çökdürülüb.

## İstinadlar
Litva milli futbol komandası

**Litva milli futbol komandası** - Litvanı beynəlxalq futbol turnirlrində təmsil edən milli futbol komandası.
Malta milli futbol komandası

**Malta milli futbol komandası** — Maltanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası. Malta Futbol Assosiasiyası tərəfindən idarə olunur.

## Qalmaqallar
2 iyun 2007-ci ildə 2008-ci il Avropa Çempionatının seçmə mərhələsinin C qrupunda Malta ilə Norveç arasında keçirilən matçda razılaşdırılmış oyun halı müəyyən edilmişdir. Norveç burada 4–0 hesabı ilə qalib gəlmişdi, lakin matçın son 17 dəqiqəsində üç qol vurulmuşdu. 2012-ci ildə maltalı futbolçu Kevin Sammutun oyuna mərcləri qəbul edən və fasilədə meydanı tərk edən Xorvatiya bukmeker kontoru ilə sövdələşmədə iştirak etdiyi məlum olmuşdur. Buna görə də o, UEFA İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə ömürlük futboldan uzaqlaşdırılmışdır.

## İstinadlar
Moldova milli futbol komandası

**Moldova milli futbol komandası** — Moldovanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası.
İslandiya milli futbol komandası

**İslandiya milli futbol komandası** — İslandiyanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası.

## Tarixi
İslandiya millisi 1930-cu ildə yoldaşlıq oyunu çərçivəsində Farer adalarını 1–0 hesabı ilə məğlub edib. İlk rəsmi oyunlarında Danimarkaya 3 cavabsız qol vurublar. 1985-ci ildə Farer Adaları ilə oyunda ən böyük qələbələrini qazanıblar 9–0. Rəngləri göy ağ qırmızı.

Ölkə üzrə 5 rəsmi futbol çempionatı keçirilir. Ölkə Kuboku, əsas liqa, 1–2 və üçüncü dizionlar. Əsas liqa daxil olmaqla 1-ci 2-ci divizionda 12, 3-cü divizionda isə 10 klub çıxış edir. Ölkədə 73 futbol klubu var. İslandiyanın futbol üzrə milli komandası 2014-cü ildə Braziliyada keçirilən dünya çempionatına gedəcəkdi, amma qapııdan geri döndü. Pley-off mərhələsinə yüksəlsələr də güclü Xorvatiya millisi ilə qarşılaşmada məğlub oldu və çempionatdan kənar qaldı. İslandiya millisi Azərbaycan milli komandası ilə 1 oyun keçirib və bərabərə qalıb 1–1. Milli komandanın oyunçuları İtaliya, Rusiya, İsveç, BelÇika, Danimarka, İngiltərə, Uels, Fransa, Almaniya kimi ölkələrin klublarında oyayır. Hal-hazırda da davam edən Avro2016-nın seçmə mərhələsində A qrupunda Çexiya, Türkiyə, Hollandiya, Qazaxıstan və Latvia ilə birlikdə mübarizə aparırdı. Qrupu 20 xal ilə ikinci pillədə başa vurub final mərhələsinə yüksəldi. Final mərhələsində Macarıstan, Avstrya və Portuqaliya ilə eyni qrupda qərarlaşan İslandiya millisi 1 qələbə 2 heçheçə ilə səkkizdəbir finala vəsiqə qazandı. Bu mərhələdə İngiltərə millisi ilə qarşılaşacaq. Ölkə çempionatının dəyəri 44.7 milyon dollardır.

## Avro 2016
İslandiya milli komandası Fransada keçirilən final mərhələsinə təsnifat mərhələsi qrupunda ikinci yeri tutmaqla oynamaq haqqı qazandı. Bəziləri üçün islandların Hollandiya, Türkiyə, Çexiya kimi komandaların olduğu qrupdan çıxacağı o qədər də real görünmürdü, lakin İslandlar Türkiyə və Hollandiyanı qabaqlayaraq Çexiyadan sonra ikinci pilləni tutub Fransaya vəsiqə qazandı. Qrup mərhələsində Macarıstan, Portuqaliya və Avstrya ilə qərarlaşan İslandlar daha bir sensasiyaya imza atdılar. İlk oyunda Portuqaliya ilə 1–1 hesablı bərabərə qaldılar. İkinci görüşdə Macarıstanla qolsuz bərabərliyə qalan (1–1) milli, son görüşdə Avstryanı 2–1 hesabı ilə məğlub edərək 1/8 (səkkizdəbir) finalda iştirak hüququ qazandı. İslandlar yenə də real olmayanı bacardılar. səkkizdəbir finalda güclü İngiltərə millisini 2–1 hesabı ilə qarşılaşan İslandiya güclü-zəif sözlərinə əks gələrək İngiltərəni Fransadan geri qaytardı, lakin 1/4 finalda ev sahibi Fransa millisinə 5:4 hesabla uduzaraq çempionatı tərk etdi.

## Beynəlxalq yarışlarda çıxışların statistikası

### Dünya çempionatı

* * — pley-off oyunlarında məğlub olmuşdur.

## İstinadlar
San-Marino milli futbol komandası

## Son nəticələr və turnirlər

### 2018

### 2019

## San-Marino millisinin keçirdiyi bütün oyunlar

**Rəsmi oyunlar**




**Qeyri-rəsmi oyunlar**

## San-Marino millisinin uduzmadığı oyunların siyahısı

----

----

----

----

----

## Competitive record

### FIFA Dünya Kuboku

### UEFA Avropa Çempionatı

### Aralıq Dənizi Oyunlarında futbol

### 2018–19 UEFA Millətlər Liqası

## Baş məşqçilər
1986-cı ildə bu günə qədər:

## Oyunçular
### Hazırkı heyət
Bu, San-Marino millisinin UEFA Avro 2020 təsnifat mərhələsi çərçivəsində 2019-cu il 6 sentyabr tarixində Belçika millisinə və 2019-cü il 9 sentyabr tarixində Kipr millisinə qarşı oyunlarda meydana çıxan oyunçularıdır.
*Oyunlar və qolların statistikası 2019-cu il 9 sentyabrda Kipr millisinə qarşı keçirilən oyundan sonra yenilənib.*

### Son oyunlarda meydana çıxanlar
Bu oyunçular son 12 ayda komandanın heyətində meydana çıxmışlar.

## Məşqçilər heyəti

## Geyim təchizatçısı

## Rekordlar
2006-cı ilin yanvarında San-Marino Futbol Assosiasiyası Massimo Boninini ölkə futbolunda bütün zamanların ən böyük futbolçusu elan etdi. O, 3 dəfə İtaliya A Seriyasının çempionu olmuş, Avropa Çempionlar Kuboku və Qitələrarası Kubok da daxil olmaqla rəsmi beynəlxalq yarışlarda ən yüksək pilləyə yüksələ bilmiş yeganə San-Marino oyunçusu idi. Bonini 1980-ci illərin əvvəllərində 21 yaşlılardan ibarət İtaliya millisinin formasını geymiş və 1981-ci ildən 1988-ci ilə qədər Yuventus klubunun heyətində çıxış etmişdir. Amma San-Marino UEFA-nın tamhüquqlu üzvü olanda Bonini artıq otuz yaşında idi. Bununla belə o 1990-1995-ci illər arasında komandanın heyətində 19 oyun keçirmişdir. Peşəkar karyerasını bitirəndən sonra Bonini Ciorcio Leonini San-Marino millisinin baş məşqçisi vəzifəsində əvəz etdi. O, bu vəzifəsi 1998-ci ilə qədər icra etdi. Onu bu vəzifədə Campaolo Mazza əvəzlədi. Ancaq 2014 FIFA Dünya Kuboku təsnifat mərhələsindən sonra Mazza vəzifəsindən istefa verdi və bu posta U-21-in keçmiş patronu Pierancelo Manzaroli gətirildi.

San-Marino millisinin heyətində ən çox oyun keçirən oyunçu Andi Selvadır. O, millinin forması ilə 74 oyuna çıxmışdır. Andi Selva həm də komandanın bambardiridir. O, rəqiblərinin qapı torunu 8 dəfə havalandırıb.

San-Marinonun oyunçusu Davide Qualtiyeri FİFA oyunlarında vurulan ən sürətli ikinci qolun müəllifidir. İtaliyanın Bolonya şəhərində keçirilən oyunda San-Marino və İngiltərə milliləri arasındakı oyunda topu meydana San-Marino millisi daxil etdi, top sağ cinaha ötürüldü. İngiltərə millisinin müdafiəçisi Stüart Pirs topu ələ keçirib qapıçı Devid Simana geri ötürdü. Amma Qualtiyeri Pirsin ötürdüyü bu topa zərbə endirərək onu Simanın üzərindən qapıya göndərdi. Qol 8.3 saniyədə qeydə alındı. İngiltərə 20 dəqiqədə hesabı bərabərləşdirdi və nəticədə 7-1 hesabı ilə oyunu qazandı.

### Çox oyun keçirənlər

2019-cu il 9 sentyabra olan məlumatlara görə

### Bütün qolvuranlar
2019-cu il 9 sentyabr tarixinə olan məlumatlar

## Millinin forması

### Ev forması

### Səfər forması

## İstinadlar
Sloveniya milli futbol komandası

**Sloveniya milli futbol komandası** - Sloveniyanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası.

## Tarixi
Azərbaycan milli komandası kimi Avro-1996-dan etibarən beynəlxalq arenaya çıxan Sloveniya yığması keçirdiyi 8 seçmə mərhələnin 3-də uğur qazanıb. 2000-ci ildə qitə, iki il sonra dünya çempionatının final mərhələsinə yüksələn balkanlılar hər iki halda qrup səddini adlaya bilməyib. Həmin vaxtlar yığmaya Sreçko Katanets rəhbərlik edirdi. Tarixində üçüncü dəfə böyük yarışa yollanan sabiq yuqoslaviyalılar final mərhələlərindəki 6 matçında hələ də qələbə qazanmayıb. Düzdür, 10 il əvvəl Sloveniya – Yuqoslaviya matçının 65-ci dəqiqəsinədək hesab 3:0 idi. Lakin Sreçko Katanetsin yetirmələri üstünlüyü əldən verib, 1 xalla kifayətlənməli oldu – 3:3. Bu və daha bir heç-heçə hələlik ən böyük uğur sayılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şimali İrlandiya milli futbol komandası

**Şimali İrlandiya milli futbol komandası** - Şimali İrlandiyanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası.
Şotlandiya milli futbol komandası

**Şotlandiya milli futbol yığması** () — Şotlandiyanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol yığması.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı
BMT Uşaq Fondu

**UNICEF**, **BMT-nin Uşaq Fondu** ( — "Birləşmiş Millətlər Təşkilatın Uşaq Fondu") — 1954-cü ildə uşaq hüquqlarının qorunması üçün qurulmuş təşkilat.

## Haqqında

BMT-nin Uşaq Fondu uşaq və körpələrin problemlərini ön plana çəkən universal qurumlardan hesab olunur. Təşkilatın əsası 1946-cı il dekabrın 11-də qoyulmuş və ilk dövrlərdə Beynəlxalq Fövqəladə Uşaqlara Yardım Fondu (UNİCEF — United Nations International Children’s Emergency Fund) adlandırılmışdır.
BMT Baş Mərkəzi 1953-cü ilin aprelində Fondun fəaliyyətini müddətsiz elan etdi və adını müasir formaya saldı. 1959-cu ildə "Uşaq hüquqları" bəyannaməsi qəbul edildi.

Uşaq Fondunun yardımları aşağıdakı üç formada həyata keçirilir. Proseslər bunlardır:
: -Uşaqlara yardım proqram və planlarının hazırlanmasının dəstəklənməsi;
: -bu proqramların həyata keçirilməsi üçün material və avadanlıqların verilməsi;
: -İnkişaf etməkdə olan ölkələrin özündə Fond heyətinin hazırlanması üçün lazımi vəsait və kadrların ayrılması.

1965-ci ildə Uşaq Fondunun son dərəcə məhsuldar fəaliyyəti və yubileyi onun dünya Nobel mükafatına layiq görülməsi ilə nəticələndi. 1976-cı il dekabrın 21-də isə BMT 1979-cu ili Uşaq ili, habelə UNİCEF-i BMT sisteminin uşaq və körpələrlə bağlı başlıca orqanı elan etdi.

BMT Baş Məclisi 1989-cu ilin dekabrında "Ümumdünya Uşaq hüquqları haqqında" Konvensiyanı qəbul və təsdiq etdi. Bu məqsədlə 1990-cı ildə Ümumdünyagörüşü çağırıldı.

UNİCEF "Uşaq Hüquqları haqqında" Konvensiyanı həyata keçirmək üçün bütün dövlət və qeyri-dövlət təşkilatları ilə əməkdaşlıq edir, cari və perspektiv BMT proqramlarına uyğun olaraq fəaliyyət göstərir.

Fonda rəhbərliyi İcraiyyə Şurası həyata keçirir. Şura 36 üzvdən ibarətdir. UNİCEF-in 113 ölkədə və 242 məntəqədə 6200 əməkdaşı çalışır. Bunların 84% bilavasitə yerlərdə fəaliyyət göstərir. Uşaq Fondunun mənzil qərargahları Nyu-York, Kopenhagen və Florensiyada, regional şöbəsi isə Cenevrədə fəaliyyət göstərir.

UNİCEF tamamilə könüllü yardımlar hesabına fəaliyyət göstərir. Bütün yardımların 30%-dən çoxu uşaq sağlamlığının qorunmasına (vaksinlər, uşaq qidası, və s. alınmasına) sərf olunur.

Fondun başlıca mətbu orqanları "Dünyada uşaqların vəziyyəti" və "Millətin inkişafı" jurnallarıdır.

### Azərbaycanda
2025-ci ilin yayında UNICEF Azərbaycandakı nümayəndəliyinin fəaliyyəti dayandırılacağını açıqlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
WikiLeaks

**VikiLiks** () — dövlət, korporasiya və ya dinə məxsus olan sızdırılmış məxfi məlumat və sənədləri dərc edən beynəlxalq media təşkilatı və sosial internet layihə. Sayt kriptoqrafiyanın (şifrləmə) hərbi məqsədlər üçün istifadə edilən alqoritmlər vasitəsilə məlumatı sızdıranın kimliyini və yerini maksimal dərəcədə məxfi saxlayır. Saytın hostu İsveçdə yerləşən "yüksək dərəcədə etibarlı, məxfi və heç bir sual soruşmayan" PRQ İnternet provayderidir. Bununla yanaşı, VikiLiks öz serverlərini heç bir spesifik yerdə mənzilləmir.

## Senzura
VikiLiksi internetdən yığışdırmaq üçün edilmiş bütün cəhdlərin boşa çıxmasına baxmayaraq, sayt Çin və Avstraliyada müəyyən dərəcədə senzuraya məruz qalmışdır. Belə ki, Çində əsas axtarış sistemləri, Baidu və Yahoo! da daxil olmaqla, VikiLiksə olan bütün keçidləri qadağan etmişlər. Avstraliyada isə 16 mart 2009-cu ildə VikiLiksə linki olan bütün sayt URL-larının qara siyahısı hazırlanmışdır. Senzura tətbiq olunduğu halda, Avstraliyadan bu saytlara giriş mümkün olmayacaq.

Saytın rəhbəri Culian Assanc müsahibələrində dəfələrlə bildirmişdir ki, ABŞ hakimiyyəti onu cəzalandırmağa hazırlaşır. Bir neçə ay müddətinə saytda "Sığorta" adlı xüsusi məxfi fayl yerləşdirilmişdi. Bu faylı internetdən silmək mümkün olsa da, onu açmaq üçün xüsusi kod lazımdır. Ehtimal olunur ki, bu faylda yerləşdirilən kompromatlar ABŞ hakimiyyətini daha çox narahat edir və Assanca qarşı sui-qəsd olacağı halda oradakı məlumatlar yayımlanacaq.

Bu saytda Azərbaycana və birbaşa Azərbaycan hökumətinə aid sənədlər də dərc olunub. Azərbaycan Prezidentinin Mətbuat Xidməti isə bu materialları Azərbaycanın qonşu dövlətlərlə münasibətlərini korlamaq, ölkə başçıları arasında inamsızlıq və etimadsızlıq yaratmaq məqsədi daşıyan açıq təxribat adlandırmışdır.

## Xarici keçidlər
* Wikileaks.org
* "The Guardian" Vikiliks haqqında
* "The New York Times" Vikiliks haqqında

## Həmçinin bax
* ABŞ diplomatiyasının qara günü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ermənistan milli futbol komandası

**Ermənistan milli futbol komandası** - Ermənistanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası. Ermənistan Milli Yığması 14 oktyabr 1992 ci ildə SSRİ parçalandıqdan sonra yaranıb və İlk oyunu Moldova ilə olmuşdur.

## İstinadlar
Bert Trautmann

**Bernhard "Bert" Karl Trautmann** () — alman futbolçu.

Bert Trautmann 1949–1964-cü illərdə İngiltərənin Mançester Siti futbol klubunun qapısını qoruyub. Trautmann alman olsa da, Almaniya millisində heç vaxt oynamayıb. Amma Mançesterdə, o bu günə qədər ən populyar futbolçulardan sayılır.

Bert Trautmann 1923-cü il oktyabrın 22-də doğulub. 10 yaşından futbol oynamağa başlayıb. 18 yaşında Faşist Almaniyasında hərbi xidmətə yollanıb, paraşütçü olub. Əvvəl sovet, sonra isə ingilis əsgərləri tərəfindən həbs edilib. Azadlıqa çıxdıqdan sonra Trautmann Böyük Britaniyanı tərk etməyib və bu ölkədə qalaraq peşəkar futbolla məşğul olub.

Əvvəllər ingilis futbol azarkeşləri "nasist oğlana" nifrət edirdilər. Ancaq 1956-cı ildə İngiltərə Futbol Kubokunun finalından sonra azarkeşlərin Trautmanna olan münasibətləri dəyişdi. Bu oyunun 75-ci dəqiqəsində Birmingemin oyunçusu Trautmanna zərbə endirib onun boynunu qırdı. Ancaq Trautmann meydançanı tərk etmədi və oyunun sonuna qədər müydanda oynadı. Belə bir zədə alan Trautmannın ölmədiyi bu günə qədər tibbi möcüzə kimi tez-tez xatırlanır.

Həmin oyundan bir neçə gün sonra Trautmannın beş yaşlı oğlu avtomobil qəzasına düşüb vəfat etdi.

Trautmann iki dəfə ailə qurub (1950 və 1990-cı ildə). Böyük Britaniya kraliçası II Elizavetta 2004-cü ildə onu şərəf nişanı ilə təltif edib.

## İstinadlar
Atkins pəhrizi

**Atkins pəhrizi** — əsasən karbohidrata söykənən pəhriz.

Atkins pəhrizi beyni kiçildir. Bundan başqa, bu pəhrizə davam edənlərin alzheimer xəstəliyinə tutulma riskləri də artır. Nyu-Yorkda olan “Mount Sinas” tibb mərkəzində aparılan araşdırmaya görə, zəngin karbohidrat pəhrizi saxlayanların beynində digər pəhriz saxlayanlarla müqayisədə 5 faiz ətrafında daralma baş verir. Yüksək karbohidrat beynin yaddaş hissəsinin inkişafına mane olur. Bu daralmanın nəticəsində alzheimer kimi xəstəliklər baş qaldıra bilir.

## İstinadlar
Lev Yaşin

**Lev Yaşin** () — əfsanəvi sovet futbol qapıçısı, 5-qat SSRİ çempionu, "Qızıl top" mükafatını almış yeganə qapıçı.

## Həyatı
Sovet futbolunun görkəmli şəxsiyyətlərindən olan Lev İvanoviç Yaşin 22 oktyabr 1929-cu ildə Moskvada doğulub.

## Karyerası
O, futbolçu karyerası ərzində yalnız "Dinamo" (Moskva) klubunda çıxış edib. 1949-cu ildən "Dinamo" (Moskva) klubunda oynamağa başlayan qapıçı 5 il sonra SSRİ yığmasına cəlb olunub. O, 1956-cı il Melburn Yay Olimpiya Oyunlarında və 1960-cı il Avropa çempionatında qızıl medal qazanıb. 1954–1959-cu illərdə Dinamo Moskva klubunda azərbaycanlı futbolçulardan Ələkbər Məmmədovla, 1966-cı il dünya çempionatında isə yığmanın tərkibində Anatoli Banişevski ilə birgə çıxış edib.

1963-cü ildə ona Avropanın ən yaxşı futbolçusu üçün müəyyənləşdirilən "Qızıl top" mükafatı verilib. 1986-cı ildə olimpiya ordeninə və bundan 2 il sonra FİFA-nın qızıl ordeninə layiq görülüb.

1971-ci il mayın 27-də futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra o, bir müddət uşaq və yeniyetmələrdən ibarət komandalarda məşqçi kimi çalışıb. İntensiv siqaret çəkməsi ilə əlaqədar damarlarının tutulması üzündən 50 yaşından sonra onun sol ayağında qanqrena başlayıb. Buna görə də Yaşin 1984-cü ildə bir ayağından məhrum olub. Lakin o, yenə siqareti tərgitməyib. Nəticədə 20 mart 1990-cı ildə 61 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lev Yaşinin 80 yaşı tamam oldu
Əmrə Aydın

**Əmrə Aydın** () - Türkiyə müğənnisi

## Həyatı
Əmrə Aydın 2 fevral 1981-ci ildə anadan olmuşdur.

## Karyerası
Gənc ifaçı 15-ci MTV Avropa musiqi mükafatlandırma mərasimində “Avropanın ən yaxşı sənətçisi” adına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt 
* Əmrə Aydın Fan Forum (İngiliscə) 
* Official Emre Aydın Myspace
* Emre Aydin - ShowCaseYourMusic.com 
* Əmrə Aydın
* Əmrə Aydın İnternational
Qreqorio Alvares

**Qreqorio Alvares** () — Uruqvayın keçmiş prezidenti.

## Həyatı
General Qreqorio Alvares Uruqvayda hakimiyyəti ələ keçirən xuntaya rəhbərlik edib. 1981-ci ildə isə ölkənin faktiki prezidenti elan olunub. Onun başçılıq etdiyi rejim 1975-ci ildə Çili, Argentina, Uruqvay, Braziliya, Paraqvay və Boliviyanın diktator rejimlərinin tətbiq etdikləri "Kondor" planının reallaşdırılmasında aktiv iştirak edib.

Qreqorio Alvares 1973–1985-ci illərdə hakimiyyətdə olduğu dövrdə törətdiyi cinayətlərə görə 2009-cu ildə 25 il həbs cəzası alıb. Məhkəmə Alvaresi 37 nəfərin öldürülməsində, eləcə də bəşəriyyətə qarşı çoxsaylı cinayətlərdə günahkar bilib. 2007-ci ilin dekabrından həbsdə olan 83 yaşlı Alvares səhhətinə görə məhkəmədə iştirak edə bilməyib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Keçmiş diktator 25 il həbs cəzası aldı
Türkiyə 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

Türkiyəni 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində MaNga qrupu təmsil edəcək. Oxuyacaqları mahnı fevralda məlum olacaq.

## Seçim

Türkiyəni bu il Avroviziya mahnı yarışmasında məşhur müğənnilərin təmsil edəcəyi bildirilirdi. Onların arasında Tarkan, Nazan Sələf, Şəbnəm Fərah və Dəniz Arçakın adları var idi. Əmrə Aydının və Murat Bozun təmsil edəcəyi xəbərləri də yayılmışdı. Sonda MaNganın təmsil edəcəyi açıqlandı.
 
## Həmçinin bax

* 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar
Beynəlxalq Siyasi Məhbuslar Günü

**Beynəlxalq Siyasi Məhbuslar Günü** () — hər il Sovet İttifaqında siyasi repressiyaların qurbanı olan insanları yad edildiyi gün. 30 oktyabrda qeyd olunur.

Bu günün tarixi 1974-cü ildən SSRİ-də məhkum olunmuş iki siyasi məhbusun həbsxanada belə təşəbbüslə çıxış etməsindən başlayır.

## İstinadlar
Ölü dəniz

**Ölü dəniz** — () () Fələstin, İsrail və İordaniya arasında axarı olmayan duzlu göl.

İsrail və İordaniya, turizm baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edən məkanlarından olan Ölü dənizi itirmək təhlükəsi ilə üz-üzədir. Dənizin səviyyəsinin enməsi və suyunun azalması, əsas su mənbəyi olan İordan çayının suyunun azalması ilə əlaqələndirilir. Yəni çay daha geniş ərazilərdən fırlanaraq və əkin sahələrini suvararaq gəldiyi üçün əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha az su kütləsini buraya gətirir. Həmçinin, bu dənizdən qiymətli minerallar əldə olunur.

Ölü dəniz, dünyanın ən alçaq nöqtəsi kimi Yer planetində məşhurdur. Bununla yanaşı, dünyada duzlu göl kimi də tanınır. Bu dənizin suyu tamamilə müalicəvi və xeyirli minerallarla zəngindir, həmçinin kosmetika sənayesində də istifadə edilir. Öz müalicəvi təsirlərinə görə bu suyun ətrafında çoxsaylı kurortlar və spa mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Mineralların sudakı bolluğu dəri xəstəliklərinin və digər problemlərin müalicəsinə kömək edir.

## Ölü dənizin problemi
Lakin, əvvəlcədən yerli ekspertlər Ölü dənizin səviyyəsinin endiyini və müəyyən bir vaxtdan sonra tamamilə yox olacağını bildirirlər. Zaman keçdikdə dənizin səviyyəsinin düşdüyü hiss olunur, xüsusilə son illərdə bu proses daha da sürətlənib. İsrailin su problemlərinə cavabdeh qurumları, dənizin səviyyəsində keçən il 138 sm eniş müşahidə ediblər. Bu çox mühüm göstəricidir və 1998-ci ildən etibarən hər il dəniz suyunun 98 sm azaldığı bildirilir.

Ölü dəniz, qlobal iqlim dəyişikliyindən və ya ekoloji problemlərdən yox olmur; burada əsas problem insanlar tərəfindən yaradılır. Çünki Ölü Dənizin yeganə mənbəyi İordan çayıdır. Lakin, insanlar bu çayın suyundan hazırda əvvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha çox istifadə etməyə başlamışlar. Həmçinin, Ölü Dənizdən bir çox şirkətlər minerallar çıxarır.

Dəniz səviyyəsinin düşməsi, yollar, körpülər və digər infrastrukturlar üçün ciddi problemlər yaratmışdır. Əlbəttə, bura turizm problemləri də daxildir. Məsələn, bir neçə restoran, bir neçə il əvvəl Ölü Dənizin sahilində yerləşirdi, amma hazırda dənizdən təxminən 1 km uzaqlıqda yerləşirlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ölü dənizin səviyyəsi düşür

## Həmçinin bax
* Urmiya gölü

## Xarici keçidlər