open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bavasan Abiduyev

**Bavasan Dorjiyeviç Abiduyev** (, ; ) — buryat əsilli sovet şairi. O, Buryatiyanın İvolginski rayonunun Yanqajin kəndində anadan olub. O, qısa həyatı və karyerası ərzində çox əhəmiyyətli töhfələr vermiş buryat uşaq ədəbiyyatının banilərindən biri kimi tanınır. O, 1930-cu ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olub.

Onun Buryat mədəni, təhsil, sosial və siyasi tədbirlərdə iştirakı yeniyetməlik illərində başlayıb. 1934-cü ilin yazında o, yeni yaradılmış Buryatiya Yazıçılar Birliyinin üzvü olub. O, "Buriaad-Mongoloy Onen" qəzetində jurnalist işləyib. Onun 19 yaşında yazdığı "Təyyarə" şeiri Buryatiyanın ədəbi həyatında bir hadisəyə çevrilib. 1931-ci ildə onun ilk şeirlər kitabı olan "Naranai tuyaa" (Günəşin şüası) nəşr olunub. İkinci şeirlər toplusu "Bayar" (Sevinc) 1938-ci ildə nəşr edilmişdir.

Abiduyevin ədəbi hədiyyələri ən çox uşaqlar üçün yazılmış əsərlərdə özünü göstərdi. O, nağılların müəllifi idi - "Şaalai Şaanai xoyor" (Şalai və Şanai) (1938), "Tekhe babanın toxe" (Babanın igid keçisi) (1938), "Ereen g թ ջe emeelegshe" (Pələngə minmək) (1938), (""Reshm" (1938), ""Reşm" Bat) (1939) və s. Bunlar Ulan-Udedə bir neçə tirajla nəşr edilmişdir. Nağılları rus dilinə də V.Zamyatin, A.Şçitov, N.Dəmdinov və b.

Abiduev həm də buryat dilinə gözəl tərcüməçi hesab olunurdu. Onun tərcümə etdiyi diqqətəlayiq əsərlər Nikolay Ostrovskinin "Polad necə bərkidi" və "Fırtınadan doğuldu" əsərləri və Vladimir Mayakovskinin şeirləri idi.

O, cəmi 31 yaşında ağır xəstəlikdən vəfat etdi. Kiçik qardaşı Dılık Böyük Vətən Müharibəsinin qəhrəmanı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Türk Hava Yollarının 981 nömrəli reysi

**"Türk Hava Yolları"nın 981 nömrəli reysi —** 3 mart 1974-cü ildə Parisdən Londona gedərkən qəzaya uğrayan və göyərtəsində 13 ekipaj üzvü və 333 sərnişin də daxil olmaqla 346 nəfərin ölümünə səbəb olan "Türk Hava Yolları"na məxsus Makdonnel Doqlas DC-10 sərnişin təyyarəsi idi.

## Qəza
Təyyarə Parisin şimalındakı Ermenonville meşəsində aşağı təzyiqdən qaynaqlanan yük qapısının partlaması nəticəsində qəzaya uğramışdı. Bu hadisə tarixdə dördüncü ən çox can itkisi olan təyyarə qəzasıdır.

İstintaq qəzanın təyyarənin arxa baqaj qapısındakı istehsal qüsurundan qaynaqlandığını müəyyən etdi. Təyyarənin istehsalçısı olan Amerika şirkəti Doqlas qüsuru etiraf etdi və bütün DC-10 tipli təyyarələrini yoxlama altına aldı.

Bu qəzadan iki il əvvəl, ABŞ-ın Vindzor şəhərində American Airlines təyyarəsi eyni səbəbdən böyük bir fəlakətdən çətinliklə qurtulmuşdu. Həmin vaxt Amerika uçuş təhlükəsizliyi orqanları DC-10 təyyarəsinin yük qapısında problem aşkar etmişdi və bu barədə müvafiq orqanlara məlumat vermişdi.

Lakin aviaşirkət "Türk Hava Yolları"na məxsus DC-10 təyyarəsinin yük qapısını dəyişdirməyib. Qurbanların qohumları bu faciədə Amerikanın Doqlas şirkətini günahlandırıblar.

## Qaleriya

Fayl:Stèle_du_crash_aérien_de_1974_(parcelle_144).jpg|link=Dosya:Stèle_du_crash_aérien_de_1974_(parcelle_144).jpg|alt=Kaza kurbanlarının anısına yapılan anıt - Ermenonville Ormanı| Qəza qurbanlarının xatirəsinə abidə - Ermenonville meşəsi
Fayl:1974_Uçak_Kazasında_ölenlerin_mezarı.jpg|link=Dosya:1974_Uçak_Kazasında_ölenlerin_mezarı.jpg|alt=Paşaköprü Mezarlığı'nda kazada ölen iki kişiye ait kabir| Qəzada ölən iki nəfərin məzarı Paşaköprü qəbiristanlığındadır.
Fayl:Grave_of_Rona_Altınay.jpg|link=Dosya:Grave_of_Rona_Altınay.jpg|alt=Kazada ölen hostes Rona Altınay'ın Aşiyan Mezarlığı'ndaki mezarı| Qəzada həlak olan stüardessa Rona Altınayın məzarı Aşiyan qəbiristanlığındadır .


## Həmçinin bax
* Türk Hava Yolları reys 278

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Kazanın son raporu(31 Mayıs 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.) — French Secretariat of State for Transport (*Secrétariat d'État aux Transports*)
*  Kazanın son raporu(2 Aralık 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.) — French Secretariat of State for Transport (*Secrétariat d'État aux Transports*) — Raporun Fransızca çevirileri
Kris Avellon

**Kris Avellon** (; ) — amerikalı video oyun dizayneri və komiks kitabı yazıçısıdır. O, əsasən rol oyunları kimi çox sayda video oyunundakı rolları ilə tanınır və otuz illik karyerası boyunca yazılarına görə təriflənir.

Avellon 1995-ci ildə Interplay-ə qoşuldu və Fallout 2 (1998) oyununun dizaynerlərindən biri və Planescape: Torment (1999) oyununun baş dizayneri idi. Sonuncu oyun "indiyə qədər yaradılmış ən yaxşı yazılmış və ən təxəyyüllü video oyunlardan biri" kimi qəbul edilmişdir. 2003-cü ildə Interplay-dən ayrıldıqdan sonra o, Obsidian Entertainment-in həmtəsisçilərindən və baş kreativ direktorundan biri oldu, burada Star Wars Knights of the Old Republic II: The Sith Lords (2004) oyununun aparıcı dizayneri və  (2010) oyununun baş dizayneri oldu. 2012-ci ildən etibarən o, Kickstarter-də ən uğurlu kütləvi maliyyələşdirmə kampaniyalarından bəzilərində iştirak etdi və "insanların hədəfi" kimi tanındı.

Avellone 2015-ci ildə Obsidian şirkətindən ayrıldı və o vaxtdan bəri "Prey" (2017), "Divinity: Original Sin II" (2017), "Pathfinder: Kingmaker" (2018), "Star Wars Jedi: Fallen Order" (2019) və "Pathfinder: Wrath of the Righteous" (2021) kimi oyunlar üzrə müxtəlif şirkətlərdə frilanser kimi çalışmışdır.

2009-cu ildə o, IGN tərəfindən bütün dövrlərin ən yaxşı 100 oyun yaradıcısından biri və "Gamasutra" tərəfindən ən yaxşı 20 oyun yazıçısından biri seçildi. 2017-ci ildə GamesTM tərəfindən o dövrdə oyun sənayesində ən nüfuzlu 50 şəxsdən biri seçildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* The Guardian interview with Chris Avellone
*Chris Avellone Interview with Scripts & Scribes.
Riçard Bartl

**Riçard Allan Bartl** (; ) — kütləvi şəkildə çoxoyunçulu onlayn oyun sənayesində çalışan Britaniyalı yazıçı, professor və oyun tədqiqatçısıdır. O, 1978-ci ildə MUD1-i (ilk MUD) birgə yaratmış və 2003-cü ildə nəşr olunan "Virtual Dünyaların Dizaynı" kitabının müəllifidir.

## Həyatı və karyerası

1988-ci ildə Bartl Esseks Universitetində süni intellekt üzrə doktorluq dərəcəsi almış, orada bakalavr təhsili aldığı müddətdə 1978-ci ildə Roy Trubşav ilə birlikdə MUD1 yaratmışdır.

O, 1987-ci ilə qədər Esseksdə mühazirələr oxumuş, sonra isə MUD (indiki versiyasında MUD2 kimi tanınır) üzərində tam ştat işləmək üçün ayrılmışdır. Bir neçə il sonra o, universitetə kompüter oyunlarının hazırlanması üzrə kafedranın dərəcə kursunun bir hissəsi olaraq kompüter oyunlarının dizaynı üzrə kurslara rəhbərlik edərək, Hesablama və Elektron Sistemlər kafedrasında yarımştat professor və baş müəllim kimi qayıtmışdır. O, 2025-ci ilin aprel ayının sonunda müəllimlikdən təqaüdə çıxmış və hazırda Fəxri Professordur.

O, Kral İncəsənət Cəmiyyətinin üzvüdür.

2003-cü ildə o, kütləvi çoxoyunçulu oyunların tarixi, etikası, quruluşu və texnologiyası haqqında "Virtual Dünyaların Dizaynı" kitabını yazmışdır.

Bartle həmçinin virtual dünya məsələləri ilə məşğul olan əməkdaşlıq bloqu olan "Terra Nova"-nın redaktorudur.

Bartle MUD-larda oyunçuların zövq növləri üzərində araşdırma aparmışdır. Bartle-ın təhlilinə görə, MUD oyunçuları dörd arxetipə bölünə bilər: nailiyyət qazananlar, tədqiqatçılar, sosiallaşdırıcılar və qatillər. Bu fikir, ümumiyyətlə Bartle Testi adlanan onlayn testə uyğunlaşdırılmışdır, bu test olduqca populyardır və ballar tez-tez kütləvi çoxoyunçulu onlayn oyun forumlarında və şəbəkə saytlarında mübadilə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Richard Bartle's blog
* MUD history page
* Terra Nova collaborative blog
* Sci-Tech Today, 4 January 2006, "Inside the Underground Economy of Computer Gaming" (see page 4)
* GameSpy interview, 27 October 2003
* GameZombie.tv, Videotaped Discussion of Hero's Journey with Lee Sheldon
* ''IN<sup>sight</sup><sub>flames</sub>'' HTML and PDF versions of the book, and link to the 2-volume print version at Cafe Press
*Interview with Dr. Richard Bartle at GDC Online 2010
* Richard A. Bartle papers housed at Stanford University Libraries
* Freeware software helper with Spellbinder rules in 3 languages
Kim Svift

**Kimberli Svift** (; ) — "Valve"-də "*[[Portal (videooyun)|Portal]]*" və "*[[Left 4 Dead]]*" kimi oyunlarla bağlı işləri ilə tanınan amerikalı video oyun dizayneridir. Svift "*[[Fortune (jurnal)|Fortune]]*" tərəfindən video oyun sənayesində "30 Under 30" nüfuzlu şəxslərdən biri kimi təqdim edilmişdir. O, "Mental Floss"-da sənayenin ən tanınmış qadınlarından biri, "Wired" tərəfindən isə "mediumu irəli aparacaq bir sənətkar" kimi təsvir edilmişdir.

## Karyerası

"DigiPen"-in məzunu Kim Svift və bir qrup məzun yoldaşı, daha sonra Valve-yə təqdim edilən portal əsaslı oyun olan "*[[Narbacular Drop]]*"-u hazırladılar və bu, Geyb Nyuellin tənqidçilər tərəfindən bəyənilən "Portal" oyununu yaratmaq üçün onları şəxsən işə götürməyi təklif etməsinə səbəb oldu. Kim Svift "Portal" komandasının lideri və səviyyəli dizayner idi. O, Portal-ın Oyun Yaradıcılarının Seçimi Mükafatlarında yazıçı Erik Volpau ilə birlikdə dizayn, innovasiya və ilin oyunu nominasiyalarına görə qeyd edildi.

Portaldan başqa, Svift digər Valve layihələrində, xüsusən də "*[[Left 4 Dead]]*" və onun davamı olan "*[[Left 4 Dead 2]]*" layihələrində iştirak edib və burada da inkişafda aparıcı rol oynayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Valerio Evangelisti

**Valerio Evangelisti** () — elmi fantastika, fentezi, tarixi romanlar və qorxu janrlarında yazan italyan yazıçısı. O, əsasən inkvizitor Nikolas Eymerikin iştirak etdiyi romanlar seriyası və bir çox dilə tərcümə olunmuş Nostradamus trilogiyası ilə tanınır. Onun bəzi kitabları Yeni İtalyan Dastanı kimi tanınan ədəbi əsərlər toplusunun bir hissəsi kimi qəbul edilir.

## Bioqrafiyası
Evangelisti 1976-cı ildə tarixi-siyasi dissertasiya ilə siyasi elmlər üzrə dərəcə almışdır. O, Bolonyada anadan olub və orda yaşayıb; hər il bir müddət Meksikanın Oaxaka ştatındakı Puerto-Eskondidoda yaşayıb və orada bir evə sahib olub.

1990-cı ilə qədər karyerası əsasən akademik olub. O, həmçinin İtaliya Ministero delle Finanze (Xəzinədarlıq Departamenti) üçün çalışıb. Onun ilk yazılı əsərləri beş kitab və qırx məqalə daxil olmaqla tarixi esselər olub. 1993-cü ildə onun "Nikolas Eymerich, inquisitore" romanı İtaliyanın əsas elmi fantastika jurnalı olan Urania tərəfindən sahədə yeni istedadları kəşf etmək məqsədilə təsis edilən Urania mükafatına layiq görülmüşdür. Urania sonrakı illərdə seriyanın digər romanlarını da nəşr etdirmişdir: "Le catene di Eymerich" ("Eymerich's Chains", 1995), "Il corpo e il sangue di Eymerich" ("Eymerich's Body and Blood", 1996), "Il mistero dell'inquisitore Eymerich" ("Eymerich's Mystery", 1996), "Cherudek" (1997), "Picatrix, la scala per l'inferno" ("Picatrix, the Stairway to Heaven", 1998), "Il castello di Eymerich" ("Eymerich's Castle", 2001), "Mater terribilis" (2002). Lakin sonuncuların əksəriyyəti əvvəlcə sərt cildli olaraq nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
* Carmilla, the magazine directed by Evangelisti
Mişel Ansel

**Mişel Ansel** (; ) — təqaüdçü Monegasque-Fransız video oyun dizayneridir. O, ən çox "Rayman" franşizasını yaratması ilə tanınır və "Rayman Origins" (2011) və onun davamı "Rayman Legends" (2013) də daxil olmaqla bir neçə oyunun baş dizayneri və ya rejissoru olub. O, həmçinin tənqidçilər tərəfindən bəyənilən "Beyond Good & Evil" video oyunu, eləcə də Peter Ceksonun 2005-ci ildə çəkilmiş eyniadlı filmi əsasında çəkilmiş "King Kong" ilə tanınır. 2017-ci ildə o, "Beyond Good and Evil 2" üzərində işləməyə başladı, baxmayaraq ki, 2020-ci ildə layihədən ayrıldı.

## Erkən həyatı

1972-ci ildə Monakoda anadan olan Mişel Ansel atasının hərbi karyerası səbəbindən ilk illərini dünyanın hər yerinə səyahət etməklə keçirdi. İlk dəfə Tunisdə videooyun konsolunu kəşf etdi. O vaxtdan bəri Ansel kompüterində proqramlaşdırma öyrənərkən oyun konsepsiyaları hazırlayırdı. 16 yaşında "Lankhor" üçün qrafik dizayner kimi karyerasını davam etdirmək üçün orta məktəbi tərk etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*Michel Ancel profile at MobyGames
Forsythia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bakı Beynəlxalq Film Festivalı

**Bakı Beynəlxalq Film Festivalı** — 2004-cü ildən etibarən Bakı şəhərində keçirilən beynəlxalq film festivalı. Azərbaycanın ən uzun müddət davam edən film festivalıdır.  

Festivalın filmləri 4 fərqli müsabiqədə dəyərləndirilir. Əsas mükafatı "Qızıl nar mükafatı"dır.  

## Tarixi
Festival 2004-cü ildə Bakı şəhərində Gənc Kinematoqrafçılar Mərkəzi tərəfindən təsis olunub. Festival Müxtəlif illərdə START və  BQFF adı ilə fəaliyyət göstərib. 2024-cü ildən Bakı Beynəlxalq Film Festivalı adlanır. Festivalın əsas mükafatı "Qızıl nar mükafatı"dır.

## Proqramı
Bakı Beynəlxalq Film Festivalı 2024-cü ilə qədər filmləri əsasən 3 müsabiqə ilə dəyərləndirib. Bunlar "Beynəlxalq Qısametrajlı Film Müsabiqəsi", "Asiya İstedadları Qısametrajlı Film Müsabiqəsi" və "Yerli Qısametrajlı Film Müsabiqəsi" idi. 2024-cü ildən etibarən isə festivalda "Beynəlxalq Debüt Tammetrajlı Bədii Film Müsabiqəsi" də keçirilməyə başlanıb. 

Bundan başqa festivalın müsabiqədənkənar bölmələri mövcuddur. "Dili bizim" bölməsində dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların Azərbaycan dilində çəkdikləri filmlər nümayiş olunur. Son illər festivalda "British Council"lə əməkdaşlığın nəticəsində Britaniya Kino və Televiziya Sənətləri Akademiyası tərəfindən verilən BAFTA mükafatına namizədlərin xüsusi nümayişi də keçirilir.

## Mükafatları
Festivalın qalibləri "Qızıl nar mükafatı", xüsusi mükafat və diplomla mükafatlandırılırlar. "Qızıl nar mükafatı" ilə "Beynəlxalq Debüt Tammetrajlı Bədii Film Müsabiqəsi"ndə "Ən yaxşı tammetrajlı film", "Ən yaxşı rejissor", "Ən yaxşı ssenari" nominasiyalarında və "Beynəlxalq Qısametrajlı Film Müsabiqəsi" və "Yerli Qısametrajlı Film Müsabiqəsi"ndə isə "Ən yaxşı bədii film" nominasiyası üzrə qalib gələnlər mükfatlandırılırlar.

## Həmçinin bax
* XIII Bakı Beynəlxalq Film Festivalı
* XIV Bakı Beynəlxalq Film Festivalı
* XV Bakı Beynəlxalq Film Festivalı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük fleyta

**Böyük fleyta** — müasir fleytadan bir oktava aşağı olan fleyta ailəsinə aid nəfəsli musiqi aləti. Böyük fleytanın gövdəsinin uzunluğu iki dəfə uzundur - 146 sm, bu da ifaçının əli çatana qədər boşluq dəliyini təmin etmək üçün J formalı baş birləşməsini tələb edir. Adına baxmayaraq, ən aşağı C3 və ya B2 notu ən aşağı oktavasını yalnız tenor diapazonunda yerləşdirir. Yumşaq dinamik diapazonu o deməkdir ki, böyük ansambllarda gücləndirilmədikcə və ya yüngül notasiya edilmədikcə asanlıqla gizlənir. Lakin aşağı registrdəki unikal tembri, xüsusən də solo əsərlərdə, kiçik ansambllarda və fleyta xorlarında çox effektli ola bilər. "Kotato & Fukushima" şirkəti tərəfindən istehsal edilən "Fa-dakı bas fleytası" kontra-alt fleytasıdır.

XX əsrin ortalarına qədər "Böyük fleyta" termini bəzən, xüsusən də Britaniyada, alto fleytasına aid etmək üçün istifadə olunurdu. Məsələn, Qustav Holstun "Planetlər" əsərindəki və Brittenin bir çox əsərlərində "so major bas fleytası" partiyasında bu addan istifadə edilib. 1910-cu ildə Abelardo Albizi, Pyetro Maskanyi və Zandonai, eləcə də XX əsrin birinci yarısında digər bəstəkarların partituralarında istifadə edilən albisifon kimi tanınan Böyük fleytanı icad etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://Lowflutes.com
* https://kingmaflutes.com/wpfk/bass-flutes/
* https://web.archive.org/web/20101104012435/http://www.hogenhuis-flutes.com/pages/bassflute.html Bassflute Jelle Hogenhuis
Sistrum

**Sistrum** — müəyyən səs tembrinə malik olmayan qədim zərb musiqi aləti.

Sistrum uzunsov nal və ya mötərizə formasında olan metal lövhədən ibarətdir və daha dar ucuna tutacağı bərkidilir. Müxtəlif ölçülü metal çubuqlar nalın yanlarındakı kiçik dəliklərdən keçirilir və ucları qarmaqlara bükülür. Metal çubuqların qarmaqlarına yerləşdirilmiş zillər və ya zənglər silkələndikdə cingiltili və ya cingiltili səs çıxarır.

Klassik musiqidə digər çınqıltılarla birlikdə bəzən istifadə olunur (məsələn, "Sevilya bərbəri" operasında). Jorj Bizenin "Karmen" operasında "Les tringles des sisstres" patriyasında bu formada səsləndirilib.

Qədim Misirdə sistrum dini yürüşlərdə və əsasən Hathor bütünə həsr olunmuş digər mərasimlərdə istifadə olunurdu. Bu, Yuxarı Misirin 7-ci nomunun simvolu idi və bu noma "Sistrum diyarı" da deyilirdi. Tanrı heykəlləri qarşısında sistrumları silkələyən qadın musiqiçilər sekhemyt adlanırdı. Bu titulu Mut və Nebet-Hetepet ilahələrinin şərəfinə keçirilən mərasimlərdə iştirak edən firon I Setinin həyat yoldaşı Tuya daşıyırdı. Sistrumlardan kahinlər də istifadə edə bilərdilər. Sistrumların dayaqları adətən insan üzlü pişik təsviri ilə bəzədilirdi, tutacaqlarında isə Hathor və pişik ilahəsi Bastın üzləri təsvir olunurdu. Hathorun əsas ziyarətgahında - Denderadakı məbədində nəhəng qızıl sistrum dayanırdı.

Qədim Misirdən sistrum Şumerə, Qədim Yunanıstana və daha sonra Qədim Romaya yayılıb. Plutarx ("İsis və Osiris haqqında") sistrumun sehrli bir rol oynadığını iddia edirdi. O, ölüm tanrısı Seti qorxutmaq və qovmaq üçün istifadə olunurdu.

XX əsrin əvvəllərinə qədər Misirdə və Həbəşistanda rast gəlinirdi.

İsgəndəriyyə və Efiopiya kilsələrinin ayinlərində büt aləti olaraq qalır.
## Qalereya

As-Hadrian-Aegyptus-RIC 0839,As.jpg
Relief Princesses with Sistra.jpg|
Abu Simbel Nefartari Sistrum-2.jpg|
Louvres-antiquites-egyptiennes-p1010937.jpg|
Sistrum, late period.jpg|
Sistrum c 350 BC Berlin.jpg|
Sistre copte 1.jpg|

## İstinadlar
Şekere

**Şekere** — İdiofon zərb musiqi aləti. Afrika musiqisində istifadə edilən bu alət, Karib musiqisində də məşhurdur. Alətin gövdəsi qurudulmuş adi su qabağından, müasir istehsalçılar isə şüşə lifdən hazırlayırlar. Alətin xarici hissəsi fərqli bir səs verən muncuqlar və ya toxumlar olan torla örtülmüşdür.

Musiqiçi aləti əyilmiş qolları ilə qarşısında, böyük hissəsini sağ əlində (sağ əlli ifaçılar üçün), sol əlini isə dar ucunda saxlayır. Şeker müxtəlif yollarla ifa edilə bilər, vurmaq, silkələmək və fırlatmaq. Onun musiqi imkanları oxşar marakaların imkanlarından daha genişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Video of this instrument being played
Pipa

**Pipa** — Çin dördsimli uda bənzər musiqi aləti. O, ən geniş yayılmış və tanınmış Çin musiqi alətlərindən biridir. Pipaya ilk ədəbi istinadlar III əsrə, ilk təsvirlər isə V əsrə aiddir. Lakin pipanın prototipləri artıq eramızdan əvvəl III əsrin sonlarında Çində istifadə olunurdu. "Pipa" adı alətin ifa tərzindən irəli gəlir, "pi" barmaqların simlər üzərindən aşağıya doğru hərəkətini, "pa" isə yuxarıya doğru hərəkətini bildirir.

Pipa səs dəlikləri olmayan armud formalı taxta gövdəyə və yapışqanlı dırnaqlı barmaq lövhəsi olan qısa qola malikdir. Barmaq lövhəsinin dırnaq lövhələrinin kənarları ilk dörd sabit pərdəni təşkil edir; dar taxta zolaqlar şəklində qalan 13-14 pərdə isə düz üst hissədə yerləşir. Simlər ipəkdən (və ya daha az yayılmış metaldan) ibarətdir və kökləmə sancaqları və quyruq hissəsi ilə bərkidilir. Alət adətən təxminən 100 sm uzunluqda və 30-35 sm enində olur.

Kökləmə əsasən A-d-e-a, dörd oktava diapazonlu və tam xromatik qamma ilə aparılır.

Pipa oturmuş vəziyyətdə çalınır, gövdənin alt hissəsi dizdə, boyun isə sol çiyində yerləşir. Alət şaquli şəkildə tutulur. Lakin qədim freskalarda gitara kimi ifaçı pipanı üfüqi şəkildə tutan təsvir olunur. Səs plectrum ilə, lakin bəzən xüsusi formalı dırnaqla çıxarılır.

Pipa solo, ansambl və ya orkestr aləti kimi, eləcə də müşayiətçi oxuma və deklamasiya üçün istifadə olunur. Əsasən ənənəvi musiqi ansambllarında istifadə olunur.

Pipa Mərkəzi və Cənubi Çində geniş yayılmışdır. VIII əsrdən bəri Yaponiyada biva kimi də tanınır. Bivalar müxtəlif ölçülərdə hazırlanır.

Oxşar alət Koreyada da tanbipha adı altında geniş yayılmışdır. Vyetnam versiyası teba adlanır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* The Pipa on the Heilbrunn Timeline of Art History, :en:The Metropolitan Museum of Art
Do tenor saksafonu

**Do tenor saksafonu** və ya **Do melodiyalı saksafon** — Belçika mənşəli saksofon ailəsinə daxil nəfəsli musiqi aləti. Do tonunda adi B-bənzər tenor saksofonundan bir tam tondan yuxarı səslənən saksafondur. Do melodiyası alətin ixtiraçısı Adolf Saks tərəfindən orkestr istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş Do və Fa səslənən saksafonlar seriyasının bir hissəsi idi. Alət 1900-cü illərin əvvəllərində populyarlıq qazanmışdı və bəlkə də ən çox Rudi Viedoeft və Franki Trumbauer tərəfindən istifadə olunurdu, lakin indi nadir hallarda istifadə edilir. 

Do tenor saksafonu alto saksafondan daha böyük və tenor saksafondan daha kiçikdir. Əksər modellərin dəlik diametri və konusvariliyi tenordan daha çox dartılmış altoya bənzəyir. Profil baxımından, forması tenor saksafonuna bir qədər bənzəyir, baxmayaraq ki, daha kiçikdir və zəng daha uzun görünür. Əksər Do melodiya saksafonlarının əyri boyunları var (forma baxımından tenor saksafonuna bənzəyir), baxmayaraq ki, "C.G.Conn" şirkəti düz boyunlu (daha çox altoya bənzər) Do-melodiya alətləri istehsal etmişdir. Do melodiya saksafonları adətən seriya nömrəsinin üstündə və ya altında "C" hərfi ilə işarələnir.

1930-cu ildən bəri yalnız B-bem və E-bem klavişlərindəki saksafonlar (əvvəlcə Adolf Saks tərəfindən hərbi orkestrlərdə və nəfəsli ansambllarda istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdu) geniş miqyasda istehsal edilmişdir. Lakin XIX əsrin əvvəllərində Çində "Aquilasax" şirkəti üçün yeni Do melodiyalı saksafonların kiçik miqyaslı istehsalına başlandı, baxmayaraq ki, istehsal 2015-ci ilə qədər dayandırıldı. Həvəskarlar üçün Do melodiya alətləri 2023-cü ildən bəri "Thomann" (Almaniya) və "Sakkusu" (Böyük Britaniya) şirkətlərindən əldə edilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "A View of the C.: The Fall and Rise of the C-melody Saxophone"  by John Robert Brown
* Article about C melody saxophones by Malcolm Dickinson
* Saxophone buyers guide, including specific C Melody Information
Tenor saksofonu

**Tenor saksofonu** — Belçika mənşəli saksofon ailəsinə daxil nəfəsli musiqi aləti. Tenor saksofonu alto saksafonu və bariton saksafonu arasında aralıq mövqe tutan musiqi alətidir. Altodan sonra ikinci ən populyar saksafondur. Caz, nəfəsli orkestrlər, hərbi orkestrlər və pop musiqisində geniş istifadə olunur.

Soprano saksafonundan bir oktava aşağı səslənir. Skripka açarında transpozisiya edən alət kimi yazılır və B-bemto səsinə köklənir.

Tenor saksafonu alto saksafonundan bir qədər böyük ağızlıq, qamış və ligatura istifadə edir və ağızlığın önündəki boyun əyriliyi ilə altdan asanlıqla fərqlənir.

Tenor saksafonu 1840-cı illərdə Adolf Saks tərəfindən yaradılmışdır. O, saksafon ailəsinin orta ölçülü üzvlərindən biri hesab olunur və zaman keçdikcə musiqinin bir çox janrında mühüm yer tutmuşdur. XX əsrin əvvəllərində tenor saksafon caz musiqisində populyarlıq qazandı. 1940-1950-ci illərdə Rok-n-roll və "rhythm and blues" janrlarında geniş istifadə edilməyə başlandı. Müasir dövrdə isə pop, funk və hətta elektron musiqidə də istifadə olunur. Bu alətin xüsusilə caz musiqisində məşhur olması Con Koltran, Sonni Rollins, Dekster Gordon kimi musiqiçilərin ifaları ilə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tenor Saxophone Index
Soprano saksafonu

**Soprano saksafonu** — Belçika mənşəli saksofon ailəsinə daxil nəfəsli musiqi aləti. Soprano saksafonu 1840-cı illərdə Belçikalı alət ustası Adolf Saks tərəfindən icad edilən ağac nəfəsli alətlər ailəsinin kiçik, yüksək səsli üzvüdür. Tenor saksafonundan bir oktava yuxarıda (və ya nadir hallarda, Do-da bir qədər kiçik) olan B♭-də qurulmuş soprano, ümumi istifadədə olan dörd saksafonun ən kiçiyidir (digərləri alto, tenor və baritondur), baxmayaraq ki, soprillo və sopranino kimi daha kiçik nadir alətlər də mövcuddur.

Saksafon ailəsinin digər üzvləri ilə müqayisədə, soprano saksafon ən kiçik ölçüyə malikdir. Boyu təxminən 70-80 sm-dir və buna görə də daha yüksək səs çıxarır. İlk dəfə istehsal ediləndə orqanik forması və keyfiyyəti ilə çox bəyənilmədi, lakin 1900-cü illərin əvvəllərində saksafonun təkamülü və saksafonçuların inkişafı ilə bu alət daha populyar oldu. Caz və klassik musiqidəki rolunun artması, soprano saksafonun geniş yayılmasına səbəb oldu.
## Qalereya

CurvedSopranoAltoTenorSaxophoneComparison.jpg | 
SopraninoSax2.jpg | 
SopraninoSax.jpg | 
TenorSopranoSax.JPG|
Jan_Garbarek_Operaen_Oslo_Jazzfestival_(185843).jpg|

## İstinadlar
Böyük saksafon

**Böyük saksafon** və ya **Bass saksafonu** — Fransa mənşəli saksofon ailəsinə daxil nəfəsli musiqi aləti. O, saksafon ailəsinin üçüncü ən aşağı səsli üzvüdür. Daha çox yayılmış bariton saksafonundan daha böyük və daha alçaqdır. İlk dəfə 1842-ci ildə Hektor Berlioz tərəfindən müşahidə edildiyi kimi, bu, ehtimal ki, Adolf Saks tərəfindən qurulmuş ilk saksafon növü idi. Bu Tenor saksofonundan bir oktava aşağıda, bariton saksafonundan isə mükəmməl kvarta aşağıda yerləşən, si♭ səsində transpozisiya edən alətdir. Orkestr istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş Do səsində  Böyük saksafonu Adolf Saksın patentinə daxil edilmişdi, lakin məlum nümunələr az idi. Böyük saksafon geniş istifadə edilən bir alət deyil, lakin 1920-ci illərin bəzi caz yazılarında, sərbəst cazda, saksafon xorlarında və sekstetlərində, bəzən isə konsert qruplarında və rok musiqisində eşidilir.

Böyük saksafon üçün musiqi, digər saksafonlarda olduğu kimi, yüksək not açarı ilə yazılır, səslər iki oktava və yazılandan bir böyük saniyə aşağı səslənir. Saksafon ailəsinin əksər digər üzvləri kimi, ən aşağı yazılı not dayağın altındakı B♭-dür - basda isə konsert A♭1 kimi səslənir. 

Böyük saksafon Saksın 1846-cı il patentindən əvvəl tamamlanmış yalnız iki işləyən prototipdən biri idi, digəri isə "E♭ tenor" (indiki bariton) idi. O, əldə edildiyi ophicleide-i əvəz etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu və oxşar dik formaya malik idi. Bas daha sonra Saks tərəfindən hazırkı S-formalı formasına gətirilmiş və ilk dəfə 1850-ci ildə satış broşüründə görünmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
**
**
**
**
**
**
**
**
Tubaks

**Tubaks** — Almaniya mənşəli saksofon ailəsinə daxil nəfəsli musiqi aləti. Tubaks 1999-cu ildə Almaniya musiqi aləti istehsalçısı Benedikt Eppelşeym tərəfindən hazırlanmış modifikasiya edilmiş kontrabas saksafonudur. O, ən aşağı səsli saksafonlardan biridir. Kontrabas və subkontrabas saksafonlarının müasir alternativi sayılır. Adı “Tuba” və “Saksafon” sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. O, aşağı səsli saksafonlara daha portativ alternativ kimi təqdim edilib.

Benedikt Eppelşeym ilk dəfə tubax konsepsiyasını 1992 və ya 1993-cü illərdə Bavariya musiqi alətləri istehsalçısı "Münchner Blech"də işləyərkən irəli sürmüşdür. Bundan əvvəl Münxendəki Frans Trautun emalatxanasında işləyərkən, o, bokallarla təcrübələr aparmaq və saksafonları təmir etmək üçün çox vaxt sərf etmiş və iki eksperimental alət hazırlamışdı. "Münchner Blech"də o, kontrabas və bas saksafonları, eləcə də sarrusofonlar üzərində işləyə bilmişdir. Müasir istehsalda kontrabas saksafonlarının olmadığını qeyd edərək, onun ağlına sarrusofonu və ya Adolf Saksın orijinal patent rəsmindəki saksafon burdonunu xatırladan bir formada birini qurmaq ideyası gəlmişdir. O, kontrabas saksafona nisbətən daha kiçik və daşıması rahatdır.
## İstinadlar
Nəşə Ərdok

**Nəşə Ərdok** (; ) — Türkiyə rəssamı və müəllimi. 
## Həyatı
Nəşə Ərdok 26 avqust 1940-cı ildə İstanbulun Üsküdar bölgəsində əslən Skopyedən olan mühacir ailəsində anadan olub. Atası hərbçi olduğundan ailə tez-tez yaşayış yerini dəyişməli olub. Nəşə Ərdok Üsküdar, Ankara və Ərzincanda məktəblərdə oxuyub. O, həmçinin bir il Almaniyada təhsil alıb.

Nəşə Ərdok rəsm studiyası müəllimi və rəssamdır. İstanbul Dövlət İncəsənət Akademiyasının Rəsm şöbəsinin Neşet Günal emalatxanasını bitirib. 1965-66-cı illərdə Madriddəki "İdromas və Diplomética Escuela"da ispan dili, ədəbiyyatı, sivilizasiyası və incəsənət tarixi üzrə təhsil alıb. Milli Təhsil Nazirliyinin adından Dövlət İncəsənət Akademiyasında müəllim kimi təhsil almaq üçün Fransaya göndərilib. 1967-1972-ci illərdə Parisdə "Ecole Nationale Supérieure des Beaux-Arts"da professor Midi və professor Pierre Mattey de Etanqdan rəssamlıq dərsləri alıb. Fransadan qayıtdıqdan sonra İncəsənət Akademiyasında dərs demişdir. 1977-ci ildə doktorluq dərəcəsinə yiyələnib. Nəşə Ərdok 1981-ci ildə professor elmi adını alıb.

Rəsmləri Türkiyədə və xaricdə müxtəlif muzeylərdə və şəxsi kolleksiyalarda, o cümlədən Memar Sinan İncəsənət Universitetinin İstanbul Dövlət Rəsm və Heykəl Muzeyində, İstanbul Müasir İncəsənət Muzeyində və Norton Simon Muzeyində yer alan rəssam bu günə qədər 100-dən çox fərdi qrup sərgisində iştirak edib.

## Mükafatları
* 2017 Aydın Doğan Mükafatı;
* 2006 16-cı Rəssam İstanbul İncəsənət Sərgisi, Fəxri Mükafat;
* 1986 Sedat Simavi Fondunun Təsviri Sənətlər Mükafatı (Füreya Koral ilə birlikdə);
* 1981 "Yurdda Sülh, Dünyada Sülh 1981", Vakko Rəsm Müsabiqəsinin Böyük Mükafatı;
* 1980 14-cü DYO Rəsm Sərgisi, Fəxri Mükafat;
* 1979 "Yeni Trendlər Sərgisi", Nailiyyət Mükafatı I.D.G.S.A. Osman Hamdi Zalı;

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Neş'e Erdok'un beni cezbeden insanları'' - Doğan Hızlan
* ''Erdok'un sergisine dikkat etme zamanı'' - Adalet Cingöz
* ''Resim sahtekârlığına dava''
* ''Neş'e Erdok Sineması'' - Fatih Özgüven Radikal Gazetesi, 18 Nisan 2013
Gülsüm Cingiz

**Gülsüm Cingiz** (; ) — Türkiyə şair və yazıçısı. 
## Həyatı
Gülsüm Cingiz 12 iyul 1948-ci ildə İsparta ilinin Sütçülər kəndində anadan olub. İstanbul İbtidai Müəllimlər Məktəbini bitirdikdən sonra müəllimlik karyerasına 1966-cı ildə Balıkəsir şəhərinin mərkəzindəki bir kənddə başlayıb və İstanbulda davam etdirib. 1980-ci ildə vəzifəsindən ayrılıb.

Müxtəlif nəşriyyatlarda redaktor, korrektor, uşaq nəşrləri direktoru və köşə yazarı kimi çalışıb. Radio və televiziya proqramları hazırlayıb təqdim edib. İstanbul Texniki Universitetində (İTU) Türk dili müəllimi kimi çalışıb.

Əskişəhər Osmangazi Universitetinin İncəsənət və Elmlər Fakültəsinin Müqayisəli Ədəbiyyat kafedrasında müəllim kimi fəaliyyətini davam etdirən Gülsüm Cingiz, həmçinin Hayat TV-də "Həyatda Addım-addım" adlı təhsil və mədəniyyət proqramı hazırlayıb təqdim edir və müntəzəm olaraq "Evrensel" qəzetində yazılar yazır.

Gülsüm Cingiz ədəbi dünyaya şeirlə daxil olub, ilk şeirləri "Varlık" jurnalında dərc olunub. O, pyeslər yazıb. Bir çox uşaq və gənclər əsərlərinin müəllifidir.

Gülsüm Çingizin əsərləri və onun bir yazıçı kimi kimliyi haqqında bir neçə tezis və dosye yazılıb. Əskişəhər Osmanqazi Universitetinin İncəsənət və Elmlər Fakültəsinin Müqayisəli Ədəbiyyat Bölümü və Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümü 28-30 aprel 2010-cu il tarixlərində Gülsüm Çingiz Uşaq və Gənclər Ədəbiyyatı Simpoziumunu təşkil edib. Simpozium materialları "Poeziya Küləyində, Nağıl Quşunun Qanadlarında" adlı kitab kimi nəşr olunub. Türkiyənin məşhur rəssamları Zəhra Say və Emel Say ilə dost olublar.

Əsərləri alman, ingilis, rus, azərbaycan və ərəb dillərinə tərcümə olunan müəllif çoxsaylı mükafatlara layiq görülüb.
## İstinadlar
Gela Vasadze

**Gela Vasadze** (; 27 sentyabr 1968, Odessa) — Gürcüstanlı politoloq, publisist, "Qafqaz xəbərləri" () YouTube kanalının müəllifi və aparıcısı.

## Həyatı və fəaliyyəti
27 sentyabr 1968-ci ildə Odessada doğulmuşdu, gürcüdür.

Kazan Dövlət Universitetində təhsil almışdı, sosial-siyasi elmləri magistri dərəcəsi almışdı.

Gürcüstanda Qızılgül inqilabının fəal iştirakçısı idi. Qeyri-hökümət və kommersiya sektoru strukturlarında, icra hakimiyyəti sistemində çalışmışdı. 2004-2005 illərdə Batuminin Vitse-meri olmuşdu.

Hal hazırda Tbilisidə yaşayır. "Qafqaz xəbərləri" () YouTube kanalının müəllifi və aparıcısıdır. Bu kanalda Fərhad Məmmədov, Rizvan Hüseynov, Rasim Musabəyov, Eldar Namazov, Tofiq Zülfüqarov, Heydər Mirzə, Ramiz Yunus çıxış ediblər.

Birinci, İkinci və Üçüncü Şuşa Qlobal Media Forumlarının iştirakçısıdır.

## İstinadlar
Tomas Şefer (diplomat)

**Tomas Şefer** (; ) — təqaüdə çıxmış alman diplomat. O, 2007-ci ildən 2010-cu ilə qədər və 2013-cü ildən 2018-ci ilə qədər Almaniyanın Şimali Koreyadakı səfiri olub. Ölkəyə şəxsən heyran olduğu üçün ikinci müddətə könüllü olaraq xidmət edib. Handelsblatt tərəfindən Pxenyandakı ən təcrübəli Qərb diplomatlarından biri kimi təsvir edilib. Şefer "Kim Çen İrdən Kim Çen İnə: Sərt xətt tərəfdarları necə üstünlük təşkil etdi: Şimali Koreyanın siyasi tarixi haqqında" (2007-2020) kitabının müəllifidir. O, 1985-ci ildə Kil Universitetində Almaniya tarixi üzrə doktorluq dərəcəsi alıb. Tarix təhsili aldıqdan sonra ilk vəzifəsi onu 1980-ci illərdə Pekinə aparıb. Oradakı Çin bürokratiyası haqqında məlumat əldə etməsi ona Şimali Koreyanı anlamağa kömək edib. O vaxtdan bəri, o, Latın Amerikası ilə Asiya arasında səyahət edərək El Salvador, Honkonq və Venesuelada vəzifələr tutub. Şimali Koreyaya qayıtmazdan əvvəl, Şefer 2010-cu ildə həyat yoldaşının vətəni Qvatemalada Almaniyanın səfiri oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Articles of Thomas Schäfer at NK News 
*How the Hardliners Prevailed in North Korea: A Book Talk with Amb. Thomas Schäfer
Məsnəvi (Mövlanə)

**Məsnəvi** () — özündə Mövlanənin təsəvvüf anlayışını ehtiva edən əsər.

## Əsər
Əsər altı cilddən (dəftər) və 25700-ə yaxın beytdən ibarətdir. "*Kəşşafül-Quran*", "*Fiqhi-Əkbər*", "*Səykəlül-ərvah*" və "*Xüsaminamə*" Mövlanə tərəfindən əsərə verilən digər adlardır.

Əsər əruzun rəməl bəhrində (failətün failətün failün) qələmə alınmış olub, hər cildin əvvəldə dibacələr vardır. Bunlarda əsərin ümumi mövzusunu və möhtəviyyatını nümayiş etdirirlər.

Əsərdəki bəzi hekayələr XIII əsrin mədəniyyətini əks etdirən yumor və ya həzəliyyat (istehza ilə tənqid) növündən nəqllərdir. Bunlardan biri də qabaq hekayətində şəhvətə düşkünlük və təqlidi biliyin zərərlərinə toxunulmuşdur.

Əsərdə anlaşılması çətin sözlər və terminlər vardır. Bunlarında anlaşılması üçün xüsusi lüğətlər hazırlanmışdır. Bu lüğətlərdən biri Əbdülməcid Sivasi tərəfindən hazırlanmışdır. "Məyadinül-fursan" adlı bu kitab özündə 1070 feilin mənasını və Farsca qrammatik məlumatları ehtiva edir (Süleymaniyya kitabxanası, Əşir Əfəndi, № 3935/1).

"Məsnəvi"ni Qərb dünyasına tanıdanlardan biri Sir Cons Uilyam olmuşdur. S.C. Uilyam "Məsnəvi"nin ilk on səkkiz beytini ingilis dilinə tərcümə etmiş və beləliklə əsəri Qərb dillərindən birinə tərcümə edən ilk şəxs olmuşdur.

Əsərin dünyanın müxtəlif kitabxanalarında əlyazma nüsxələri mövcuddur.

"Məsnəvi" müxtəlif tarix (1819, 1892, 2001 və s.) və yerlərdə (Bulaq, Mumbay, Təbriz və s.) dəfələrlə nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Ədudəddin əl-İci

**Əbül-Fəzl Ədudəddin Əbdürrəhman ibn Əhməd ibn Əbdilqaffar əl-İci** (; ) — kəlamçı, mühəqqiq, üsulçu və dilçi alim.

## Həyatı

### Mənşəyi
Hicri 680-ci (1281) ildə Şiraz yaxınlığındakı İcdə anadan olmuşdur. Əbu Bəkrin nəslindən olduğu deyilən varlı bir ailəyə mənsubdur. Atası Şiraz qazı olmuşdur.

### Fəaliyyəti
Təhsilini tamamladıqdan sonra Elxanilərin paytaxtı Sultaniyyəyə gedən əl-İci, burada Elxanilərin vəziri Rəşidəddin Fəzlullaha xidmət etməyə başlamışdır.

Əl-İci Olcaytu xan dövründə Sultaniyyə qazısı olmuş, onunla birlikdə hərbi yürüşlərdə iştirak etmiş və səyyar mədrəsələrdə müəllimlik etmişdir. Əbu Səid Bahadır xan dövründə isə qazil-məmalik işləmişdir. Rəşidəddindən sonra vəzir olan oğlu Qiyasəddin Məhəmmədin istəyi ilə 1327-ci ildə Şiraza qayıdaraq qazı işləməyə başlamış və "Fəvəidül-Qiyasiyyə" ilə "Şərhül-Müxtəsər" adlı əsərlərini ona ithaf etmişdir. Onun Şirazda nə qədər qaldığı məlum deyildir. Mənbələrdə bir müddətdən sonra Şirazdan (ehtimal ki,) Şəbənkərə getdiyi və həyatının bir hissəsini bura keçirdiyi bildirilmişdir.

Hicri 736-cı (1335–1336) ildə Elxanilərin çökməsindən sonra yenidən Şiraza qayıdan əl-İci, burada qazıl-quzat işləməyə başlamış və burada Hafiz əş-Şirazi ilə də görüşmüşdür. Hafiz onu fars bölgəsini abadlaşdıran beş mühüm şəxsiyyətdən biri və "elm ölkəsinin hökmdarlar hökmdarı" adlandırmışdır.

### Ölümü
Şirazın Mübarizəddin Məhəmməd ibn Müzəffər tərəfindən mühasirəyə alınmasından sonra 1353-cü ildə gizlində İcə qaçmış və bir il sonra məlum olmayan səbəbdən Kirman valisi tərəfindən həbs edilmişdir. Dirəymiyan həbsxana həyatı yaşayan əl-İci oradada vəfat etmişdir.

## Əsərləri
Əl-İcinin müəllifi olduğu əsərlərdən bəziləri bunlardır:

* Əl-Məvaqif fi elmil-kəlam. Kəlamla bağlı görüşləri sistematik şəkildə ifadə edən əsər.
* Cəvahirül-kəlam. "Əl-Məvaqif fi elmil-kəlam"in müxtəsəri və ya ilkin forması.
* Əqidətül-Ədudiyyə. Əl-İci bu əsəri vəfatından 12 gün əvvəl yazıb bitirmişdir. Əsər bir çox alim tərəfindən şərh edilmişdir.
* Risalə (əl-Məqalətül-mükərrəra) fi təhqiqil-kəlamin-nəfsi (Risalə fi kəlamillah). Əsəri Kamalpaşazadə tərəfindən şərh edilmişdir.
* Şərhu Müxtəsəril-Müntəha. Əsər alimlərin diqqətini cəlb etmiş və haqqında çoxsaylı haşiyələr qələmə alınmışdır.
* Haşiyətül-Kəşşaf. Zəmaxşərinin "Kəşşaf"ına yazılmış haşiyə.
* Əl-Əxlaqul-Ədudiyyə. Taşköprüzadəyə görə bu əsər siyasət sahəsinə aid olan ən mühüm əsərdir.
* Ər-Risalətül-vəziyyə (Risalə fil-vəz). İki-üç səhifəlik risalə. Bu risaləyə Əli Quşçu, Məhəmməd ibn Əhməd əd-Dəsuqi, Hifni və başqa alimlər tərəfindən şərh və haşiyələr yazılmışdır.

## İstinadlar
Mixael Ende

**Mixael Andreas Helmut Ende** (; ) — alman fantastika və uşaq fantastikası yazıçısı. O, epik fantastikası olan "Sonsuz Hekayə" (1980-ci illərdə çəkilmiş film adaptasiyası və 1995-ci ildə çəkilmiş animasiya televiziya adaptasiyası ilə) ilə tanınır; digər tanınmış əsərlərinə "Momo" və Jim Button və Luke the Maşın Sürücüsü daxildir. Əsərləri 40-dan çox dilə tərcümə edilmiş və 35 milyondan çox nüsxə satılmışdır.

## Erkən həyatı

Ende 12 noyabr 1929-cu ildə Bavariyanın Qarmiş şəhərində sürrealist rəssam Edqar Ende və fizioterapevt Luise Bartholomä Endenin yeganə övladı olaraq anadan olmuşdur. 1935-ci ildə, Michael altı yaşında ikən Ende ailəsi Münhendəki (Haase) "Şvabinqin rəssamlar məhəlləsi"nə köçdü. Bu zəngin bədii və ədəbi mühitdə böyümək Endenin sonrakı yazılarına təsir etdi.

1936-cı ildə atasının işi "degenerativ incəsənət" elan edildi və Nasist Partiyası tərəfindən qadağan edildi, buna görə də Edqar Ende gizlicə rəsm çəkməyə məcbur oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  with extensive biographical information and photos 
* Michael Ende at the Encyclopedia of Fantasy
* Multi-lingual bibliography of Michael Ende
* Michael Ende's Last Words to the Japanese
*
Savo Kostadinovski

**Savo Kostadinovski** (makedonca: *Саво Костадиновски*; ) — makedon-alman yazıçısı və tərcüməçisidir.

## Həyatı və karyerası

Savo Kostadinovski indiki Şimali Makedoniyada yerləşən Makedonski Brod bələdiyyəsi olan Qorno Botušjedə anadan olub. İbtidai məktəbi Qorno Botušje və Qostivarda oxuyub, təhsilini isə Belqrad və Kölndə davam etdirib. 1971-ci ildən Almaniyada yaşayır.

O, uşaqlar və böyüklər üçün şeirlərin, qısa hekayələrin, esselərin, tərcümələrin və jurnalist mətnlərinin müəllifidir. Əsərləri Şimali Makedoniyada antologiyalara və məktəb dərsliklərinə daxil edilib. Onlar alman, makedon, serb və rumın dillərində nəşr olunur. O, 1993-cü ildə Struga Poeziya Axşamlarında "Iselenička Gramota" mükafatına layiq görülüb.

O, Makedoniya Yazıçılar Assosiasiyasının, Alman Yazıçılar Assosiasiyasının, Makedoniya Ədəbi Tərcüməçilər Assosiasiyasının və Makedoniya Jurnalistlər Assosiasiyasının üzvüdür.

O, salnaməçi İvan Kalauzoviç İvanus tərəfindən redaktə edilmiş Milli Diaspor Ensiklopediyasına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Works by Savo Kostadinovski, WorldCat
* Works by Savo Kostadinovski, Deutsche Digitale Bibliothek
Hans-Yürgen Kral

**Hans-Yürgen Kral** (; ) — Qərbi Almaniya fəlsəfə tələbəsi və siyasi fəal. Pərəstişkarlarının nəzərində aparıcı ideoloq olan Kral 1968-ci il Tələbə Etiraz hərəkatının iştirakçısı kimi daha geniş şöhrət qazanmışdı.

O, qarışıq Sosialist Alman Tələbələr Liqasının aparıcı üzvü idi. 1960-cı illərin ortalarında Krahl polimath-filosof Teodor Adornonun ulduz tələbəsi və doktorantı oldu. 1969-cu ilin əvvəllərində, Krahlın Adornoya akademik mentor kimi yanaşdığı dörd ildən sonra, iki kişi arasında mübahisə yarandı. Bu, Kralın da iştirak etdiyi Frankfurt Universiteti Sosial Tədqiqatlar İnstitutunda tələbə vəzifəsi kontekstində yarandı. Adorno, institutun direktoru olaraq, 7 yanvar 1969-cu ildə "qaçış" edən tələbələri qovmaq üçün polisi çağırdı. Adorno həmin ilin sonlarında, institutdakı hadisələrdən sonra məhkəmə prosesinin bitməsindən on bir gün sonra qəfildən vəfat etdi.

Kralın özü, Adornonun ölümündən cəmi altı ay sonra, Marburqun şimalındakı buzlu bir yolda baş verən avtomobil qəzasında ön oturacaqda oturan sərnişin kimi həlak olanda cəmi 27 yaşında idi. Onun Avropanın 1968-ci il hərəkatının böyük nəzəriyyəçisi, yetkin kapitalizmin həm ideoloji, həm də iqtisadi mexanizmləri ilə mübarizə aparmağa qadir və həvəsli olan nüfuzu siyasi solçu alimlər arasında qorunub saxlanılır. Kralın yazılı əsərlərinin çoxu, şifahi şəkildə çatdırılan - mükəmməl formalaşmış nəsr strukturlarında olsa da - və o dövrdə qeydə alınıb, yalnız daha sonra kağıza köçürülmək üçün ölümündən sonra nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Frits Erpenbek

**Frits Erpenbek** (; doğum adı: *Friedrich Johann Lambert Erpenbeck*: ) — alman yazıçısı, rejissoru və aktyoru.

## Bioqrafiyası

Erpenbek saat ustası və mühəndis ailəsində anadan olub. Osnabrükdə çilingər kimi təhsil alıb və orada aktyorluq dərsləri alıb. Birinci Dünya müharibəsi zamanı orduda könüllü olaraq xidmət edib və qayıtdıqdan sonra çilingər kimi işləməyə davam edib. Erpenbek müxtəlif vəzifələrdə, o cümlədən Berlindəki Lessingtheater və Piscator səhnəsində çalışıb və orada rejissor və dramaturq kimi də çalışıb.

1927-ci ildə Lvovda yəhudi əsilli yazıçı Hedda Zinnerlə evlənib. 1927-ci ildən Almaniya Kommunist Partiyasının (KPD) üzvü olub. 1929-cu ildən jurnalist kimi də çalışıb; 1931-ci ildən 1933-cü ilə qədər "Roter Pfeffer" satirik jurnalının baş redaktoru olub.

1933-cü ildə o, Praqaya, 1935-ci ildə isə həyat yoldaşı ilə birlikdə Sovet İttifaqına mühacirət etmişdir. Orada müxtəlif jurnallarda redaktor işləmiş və Azad Almaniya Milli Komitəsinin (NKFD) üzvü olmuşdur. NKFD-dəki işinin bir hissəsi olaraq, NKFD yayımçısı Freies Deutschland-ın baş redaktor müavini olmuşdur. Bu funksiyasına görə o, Ulbricht qrupuna seçilmişdir.

30 aprel 1945-ci ildə, müharibənin bitməsindən əvvəl Erpenbek və Hedda Zinner Almaniyaya qayıtdılar və 1946-cı ildə Sosialist Birlik Partiyasına (SED) qoşuldular. O, Bruno Henşel ilə birlikdə Henşelverlag-ı qurmuş və 1946-cı ildən 1958-ci ilə qədər hər ikisi Henşelverlag tərəfindən nəşr olunan Theater der Zeit və Theaterdienst jurnallarının baş redaktoru olmuşdur. 1951-ci ildən ADR Nazirlər Şurasında ifaçılıq sənəti və musiqi üzrə baş şöbənin müdiri olmuşdur.

1959-cu ildən 1962-ci ilə qədər Şərqi Berlin Folksbünedə baş dramaturq vəzifəsində çalışmış, daha sonra isə sərbəst yazıçı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1956-cı ildə Erpenbek ADR-in Lessing mükafatını, 1957-ci ildə Ernst Moritz Arndt medalını və 1972-ci ildə Vətənpərvərlik Ordeninin fəxri təltifini almışdır.

Erpenbek 7 yanvar 1975-ci ildə Şərqi Berlində vəfat etmiş və Dorotheenstadt qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. Berlin-Pankowdakı bir küçə onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Marko Santaqata

**Marko Santaqata** (; ) — italyan akademiki, yazıçısı və ədəbiyyatşünası.

## Bioqrafiyası

Santaqata Piza Universitetində və 1970-ci ildə məzun olduğu Scuola Normale Superiore di Pisa Universitetində klassik ədəbiyyat üzrə təhsil almışdır. O, 1984-cü ildə filologiya, ədəbiyyat və dilçilik professoru kimi öz təhsil aldığı Piza Universitetinə qayıtmazdan əvvəl Venesiyadakı Ca' Foscari Universitetində ədəbiyyat professoru olmuşdur. O, Dante Aliqyeri, Covanni Bokkaçço və Petrarkanın ən vacib italyan mütəxəssislərindən biri idi.

Marko Santaqata İtaliyada davam edən pandemiya dövründə COVID-19-a yoluxduqdan sonra 9 noyabr 2020-ci ildə 73 yaşında Pizada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mino Milani

**Mino Milani** () — italyan yazıçısı, karikaturaçı, jurnalist və tarixçi. Karyerası ərzində o, həmçinin Stelio Martelli, Evgenio Ventura, Piero Selva, Munqo Qraham Alçesti və T. Maggio da daxil olmaqla bir neçə təxəllüsdən istifadə etmişdir.

## Həyatı və karyerası

Paviya şəhərində anadan olan Milani yazıçı kimi ilk dəfə 1952-ci ildə fəaliyyətə başlayıb və uşaq və böyüklər üçün romanlar, qısa hekayələr toplusu, tərcümeyi-hal və tarixi kitabları əhatə edən iki yüzdən çox kitab yazıb. Onun ən məşhur əsərləri arasında polis komissarı Melkiorre Ferrarinin yer aldığı giallo-cinayət romanları silsiləsi, "Tommy River" adlı qərb romanları seriyası və Dino Rizi tərəfindən eyni adlı filmə uyğunlaşdırılmış, Marçello Mastroyanni və Romi Şnayderin rol aldığı "Fantasma d'amore" romanı var. Milani həmçinin komiks yazıçısı kimi də tanınırdı, əsasən Corriere dei Piccoli və Corriere dei Ragazzi üçün fəal idi, onların əməkdaşlıqları arasında Uqo Pratt, Milo Manara, Sergio Toppi, Dino Battaglia, Aldo Di Gennaro [it], Arturo del Castillo, Mario Uggeri, Grazia Nidasio və Attilia Midasio idi.

Jurnalist kimi Milano Corriere della Sera və La Domenica del Corriere kimi mühüm nəşrlərdə çalışıb və gündəlik La Provincia Pavese qəzetinin baş redaktoru olub. 10 fevral 2022-ci ildə 94 yaşında Pavia şəhərində vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mino Milani at Goodreads
* Mino Milani at Open Library
*
Luici Lunari

**Luici Lunari** (; ) — italyan dramaturqu, tərcüməçi, esseist və ssenarist.

## Bioqrafiyası

1939-cu ildə faşist məktəbinin təlqinindən yayınmaq üçün atası tərəfindən Milandakı "Müqəddəs Xanımımızın Bacıları İcması" tərəfindən idarə olunan Deutsche Schule-yə qəbul edildi və bu, heç bir nasist ideologiyasından uzaq idi. 1942-ci ildən 1946-cı ilə qədər atasının doğulduğu yerdə (Arzinyano, Viçentsa) köçkünlük dövrünü yaşadı. 1946-cı ildə Gonzaga dei Salesiani İnstitutunda orta məktəb və gimnaziyada, sinif yoldaşı Bettino Kraksinin olduğu Karduççi liseyində klassik orta məktəbdə oxumaq üçün Milana qayıtdı. Milan Universitetinin Hüquq fakültəsinə daxil oldu və 1956-cı ildə məzun oldu. O, həmçinin Parmanın Arrigo Boito Konservatoriyasında da oxudu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Valter Veltroni

**Valter Veltroni** ( [ˈvalter velˈtroːni]; ) — italyan yazıçısı, kinorejissoru, jurnalist və siyasətçidir. O, 17 fevral 2009-cu ildə istefa verənə qədər İtaliya mərkəz-sol müxalifətində Demokrat Partiyasının ilk lideri vəzifəsində çalışmışdır. O, həmçinin 2001-ci ilin iyunundan 2008-ci ilin fevralına qədər Roma meri vəzifəsində çalışmışdır.

## Erkən həyatı və ailəsi

Veltroni Romada anadan olub. Atası, 1950-ci illərdə görkəmli RAİ meneceri olan Vittorio Veltroni, doğulduqdan bir il sonra vəfat etmişdir. Anası İvanka Kotnik, 1943-cü ildən sonra çoxsaylı yəhudilərə və antifaşistlərə nasist təqiblərindən qaçmağa kömək edən Müqəddəs Taxt-Tacdakı sloveniyalı diplomat Siril Kotnikin qızı idi.

## Siyasi karyerası

Veltroni 15 yaşında İtaliya Kommunist Gənclər Federasiyasına (FGCI) qoşulub və 1976-cı ildə İtaliya Kommunist Partiyasının (PCI) üzvü olaraq Roma şəhər şurasının üzvü seçilib və 1981-ci ilə qədər vəzifə yerinə yetirib. Daha sonra 1987-ci ildə Deputatlar Palatasına seçilib. 1988-ci ildə PCI-nin milli katibliyinin üzvü kimi o, sosial-demokratik partiyaya çevrilməsində aparıcı rol oynayıb.

Peşəkar jurnalist olan Veltroni 1992-ci ildən 1996-cı ilə qədər Sol Demokratik Partiyasının (PDS) qəzeti olan L'Unità-nın baş redaktoru olub. Daha sonra 1996-cı ildə İtaliyada keçirilən ümumi seçkilərdə Zeytun Ağacı koalisiyasının aparıcı üzvlərindən biri kimi namizədliyini irəli sürüb. "Zeytun Ağacı"nın qələbəsindən sonra o, 1996-cı ildən 1998-ci ilə qədər İtaliya Baş nazirinin müavini və Mədəni Sərvətlər və Fəaliyyətlər naziri vəzifələrində çalışmış və 1947-ci ildən bəri hökumətdə iştirak edən ilk keçmiş PCI üzvü olan kabinetdəki 25 digər PDS üzvünə qoşulmuşdur. Həmçinin 1996-cı ildə Bilderberq klubuna qatılmışdır. 1998-ci ildə Sol Demokratların (DS) Milli Katibi seçildikdən sonra istefa vermişdir. Jurnalist kimi təcrübəsinə baxmayaraq, o, ifadə azadlığı ilə bağlı mübahisəli epizodlarda iştirak etmişdir. Məsələn, 2001-ci ildə, gecə saatlarında "Satyricon" verilişində sağçı liderlə mafiya arasındakı əlaqələrə dair ittihamları müzakirə edən bir müsahibə yayımlandıqdan sonra Marko Travaglio Veltroninin verilişin bağlanması ilə hədələyən bir elçi göndərdiyini bildirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''The Independent'', article critics about Veltroni ''La dolce vita revisited: Rome's new emperor''
*  Repubblica.it: A brief portrait of Veltroni
* BBC News profile
* CityMayors profile
* World Mayors: Walter Veltroni
* Article about Walter Veltroni from ''Time'' magazine