open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Struktur dilçilik

**Struktur dilçilik** — dilin sistemli şəkildə öyrənilməsini və dilin ayrı-ayrı elementlərinin bir-biri ilə əlaqəsini araşdıran dilçilik istiqamətidir. Bu yanaşma dilin quruluşuna diqqət yetirir və dil vahidlərinin bir-biri ilə təşkil etdiyi əlaqələri araşdırır.
Struktur dilçilik XIX əsrin sonunda və XX əsrin əvvəllərində formalaşmışdır. Struktur dilçiliyin əsasını İsveçrə dilçisi Ferdinand de Sössür qoymuşdur. O, dilin sinxron şəkildə öyrənilməsini təklif edərək dilin sistematik xarakterə malik olduğunu vurğulamışdır.

## Əsas xüsusiyyətləri
 
* Dilin sistem kimi öyrənilməsi: Struktur dilçilik, dili bir sistem olaraq qəbul edir və onun elementləri arasındakı əlaqələri araşdırır. Bu yanaşma, dilin müxtəlif səviyyələrindəki elementlərin bir-biri ilə necə əlaqəli olduğunu anlamağa çalışır.
* Sinxron təhlil: Dilin müəyyən bir zaman kəsiyindəki vəziyyətini öyrənir, yəni dilin tarixi inkişafından çox, onun cari strukturuna diqqət yetirir.
*  Deskriptiv yanaşma: Dilin qaydalarını və quruluşunu təsvir edir, normativ qaydalardan çox, faktiki istifadəni araşdırır.
 
## Tarixi inkişafı
Struktur dilçilik, XX əsrin əvvəllərində Ferdinand de Sössürün "Ümumi Dilçilik Kursu" əsəri ilə əsaslandırılmışdır. Daha sonra, Praqa funksional dilçilik məktəbi, Amerika deskriptivizmi və Kopenhagen qlossematikası kimi müxtəlif struktur dilçilik məktəbləri formalaşmışdır.
Struktur dilçiliyin məktəbləri:
* Praqa Məktəbi: Fonoloji təhlilə və dilin funksional aspektlərinə diqqət yetirir. 
* Amerika Deskriptivizmi: Dilin təsviri təhlilinə yönəlmiş və deskriptiv dilçilik adlanır.  
* Kopenhagen Qlossematikası: Dilin formal strukturlarını və məna əlaqələrini araşdırır.

## Struktur dilçiliyin tətbiqi
Struktur dilçilik, dilin öyrənilməsi və tədrisində, dilin kompüter modelləşdirilməsində və təbii dilin işlənməsində geniş tətbiq olunur. Bu yanaşma, dilin müxtəlif səviyyələrindəki strukturların və qaydaların müəyyənləşdirilməsinə kömək edir.
Struktur dilçilik, dilin sistemli və strukturlaşdırılmış bir quruluş olduğunu qəbul edərək, onun elementləri arasındakı əlaqələri və funksiyalarını öyrənir. Bu yanaşma, dilin müxtəlif səviyyələrindəki strukturların və qaydaların müəyyənləşdirilməsinə və dilin daha dərindən anlaşılmasına imkan verir.
## Həmçinin bax
* Ferdinand de Sossür
* Ümumi dilçilik kursu (əsər)
## İstinadlar
Boy diskriminasiyası

**Boy diskriminasiyası** () —  insanların boylarına görə ayrı-seçkiliyə və ya mənfi münasibətə məruz qalması deməkdir. Bu cür diskriminasiya cəmiyyətdə əsasən standart gözəllik və fiziki görünüş ideallarından qaynaqlanır. Daha uzun boylu insanlar çox vaxt cəmiyyətdə daha cazibədar, güclü və lider kimi qəbul edildiyi halda, qısa boylu insanlar müəyyən stereotiplərlə qarşılaşa bilər və onların bacarıqları, liderlik qabiliyyətləri və ya peşəkar uğurları haqqında yanlış təsəvvürlər formalaşa bilər.

## Haqqında
Boy diskriminasiyası xüsusilə iş yerlərində və sosial münasibətlərdə özünü göstərir. Tədqiqatlar göstərir ki, uzun boylu insanlar daha tez-tez yüksək vəzifələrə təyin edilir və daha çox maaş ala bilirlər. Bu, işəgötürənlərin uzun boylu şəxsləri daha lider xarakterli və etibarlı hesab etmələri ilə əlaqədardır. Eyni zamanda, qısa boylu şəxslər liderlik mövqeləri və ictimai təsir imkanları üçün kifayət qədər ciddiyə alınmaya bilər. Bundan əlavə, boy diskriminasiyası sosial münasibətlərdə, məsələn, şəxsi münasibətlərin qurulmasında da təsir göstərə bilər, çünki bir çox insanlar potensial partnyorların boyuna dair müəyyən gözləntilərə sahibdirlər.

Boy diskriminasiyasını azaltmaq üçün stereotiplərlə mübarizə aparmaq və hər kəsin qabiliyyətlərini obyektiv qiymətləndirmək vacibdir. Təhsil, media və işə qəbul siyasətləri bu problemin həllində mühüm rol oynaya bilər. Məsələn, işəgötürənlərin işçi seçimində şəxsi keyfiyyətlərə və peşəkar bacarıqlara əsaslanmaları, boyla bağlı mövcud stereotipləri aradan qaldıra bilər. Cəmiyyətin boy fərqliliyinə daha tolerant yanaşması isə insanların özünə inamını artıraraq daha inklüziv bir sosial mühitin yaranmasına kömək edər.

## Hüquq
Boy diskriminasiyası bir çox ölkələrdə hüquqi çərçivədə açıq şəkildə qorunan ayrı-seçkilik növlərindən biri kimi tanınmır. Əksər qanunvericiliklərdə cinsiyyət, irqi mənsubiyyət, yaş, əlillik və dini inanc kimi xüsusiyyətlər ayrı-seçkiliyə qarşı müdafiə olunur, lakin boy faktoruna xüsusi diqqət yetirilmir. Bununla belə, bəzi ölkələr və bölgələr boy diskriminasiyasını iş yerində və digər sahələrdə hüquqi müdafiəyə daxil etməyə çalışır.

Məsələn, ABŞ-ın Miçiqan ştatında *Elliott-Larsen Civil Rights Act* qanununa əsasən boy və çəki diskriminasiyası qadağan edilmişdir. Bu qanun işə qəbulda, iş yerində yüksəlişdə və digər peşə fəaliyyətlərində boy və ya çəkiyə əsaslanan ayrı-seçkiliyi qanunsuz hesab edir. Ancaq ABŞ-ın digər ştatlarında bu cür müdafiə təmin olunmur və qlobal miqyasda da boy diskriminasiyasına dair qanunvericilik çox nadirdir.

Boy diskriminasiyası ilə mübarizə hüquq çərçivəsində daha geniş müzakirə edilməlidir. Beynəlxalq insan hüquqları prinsiplərinə əsaslanaraq hər kəsin fiziki xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq bərabər imkanlara malik olması təmin edilməlidir. Bu istiqamətdə hüquqi tənzimləmələr, eyni zamanda maarifləndirmə kampaniyaları və işə qəbul siyasətlərində obyektiv meyarların tətbiqi boy diskriminasiyasını azaltmaq və daha ədalətli cəmiyyət qurmaq üçün vacib addımlardır.

## İstinadlar
Dialekt diskriminasiyası

**Dialekt diskriminasiyası** () — bir dilin müxtəlif dialektlərini danışan insanlara qarşı ayrı-seçkilik və ya mənfi münasibət göstərilməsi deməkdir. Bu, cəmiyyətdə dilin standart forması qəbul edilən variantını danışanların üstünlük təşkil etməsindən və digər dialektlərin az təhsilli, qeyri-mədəni və ya aşağı səviyyəli kimi qiymətləndirilməsindən qaynaqlanır. Belə yanaşmalar dialektlərin təbii və zəngin dil müxtəlifliyinin bir hissəsi olduğunu nəzərə almır və bu, dil və mədəniyyətin zənginliyini azaltmaq təhlükəsi yaradır.

Dialekt diskriminasiyası, əsasən, təhsil, iş yerləri və ictimai münasibətlərdə özünü göstərir. Məsələn, bəzi insanlara danışdıqları dialektə görə iş müsahibəsində mənfi yanaşıla bilər. Təhsil sistemində də bu problem rast gəlinir: bəzi müəllimlər standart dildə yazmaq və danışmaq bacarığını yüksək qiymətləndirir, dialektlə danışan şagirdlərin isə qabiliyyətlərini yanlış qiymətləndirirlər. Bu, həmin şagirdlərin özünə inamını azaldır və onların inkişafına mane olur.

Bu cür ayrı-seçkilik, həmçinin mədəni kimliyin zəifləməsinə səbəb ola bilər. Dialektlər bir xalqın və ya regionun tarixini, mədəniyyətini və həyat tərzini əks etdirir. Dialektə mənfi münasibət göstərmək, həmin bölgənin mədəniyyətini və tarixini gözardı etmək anlamına gəlir. İnsanlar bu mənfi yanaşmadan qorunmaq üçün öz dialektlərini tərk etməyə və standart dili öyrənməyə məcbur qalırlar ki, bu da mədəni müxtəlifliyin itirilməsinə gətirib çıxarır.

Dialekt diskriminasiyasının aradan qaldırılması üçün cəmiyyətin maarifləndirilməsi vacibdir. İnsanlara dil müxtəlifliyinin təbii və dəyərli olduğunu anlatmaq lazımdır. Təhsil və media bu işdə böyük rol oynaya bilər. Məktəblərdə şagirdlərə müxtəlif dialektlərin zənginliyi haqqında məlumat vermək, media vasitəsilə isə bu dialektləri daha çox təbliğ etmək mümkündür. Belə addımlar həm fərdlərin öz dialektlərinə olan hörmətini artırar, həm də cəmiyyətdə tolerantlıq mühitinin yaranmasına kömək edər. 
 
Sonda qeyd etmək lazımdır ki, dialektlər bir xalqın mədəni sərvətidir və onların qorunması üçün hər kəs məsuliyyət daşıyır. Dialekt diskriminasiyasını aradan qaldırmaq, yalnız dil müxtəlifliyinə hörmət deyil, həm də insanların hüquqlarını qorumaq anlamına gəlir. Bu, cəmiyyətin daha ədalətli və müxtəlifliyə açıq olmasına töhfə verər.

## Həmçinin bax
* Sinif diskriminasiyası

## İstinadlar
Nquqi Va Thionqo

**Nquqi Va Thionqo** (kikuyu dilində: *Ngũgĩ wa Thiong'o*, tələffüz: ; ) — keniyalı yazıçı, şair və ictimai xadim. Nquqi  ədəbiyyatını çox vaxt postkolonial təcrübələr, mədəniyyətin qorunması və dil məsələləri ilə əlaqələndirir. Onun əsərləri, kolonializm və onun təsirlərinin Afrika cəmiyyətinə necə zərər verdiyini,eyni zamanda dil və identifikasiyanın rolunu dərindən araşdırır. Ən çox tanınan əsərlərindən biri olan *Weep Not*, *Child* (1964) və *A Grain of Wheat* (1967) ilə beynəlxalq şöhrət qazandı. Bu əsərlərdə o, Koloniya dövrünün şiddətini, xalqın mübarizəsini və millətçiliyi təsvir edir.

Nquqi Va Thionqonun əsərləri, həmçinin dil məsələlərinə xüsusi diqqət yetirir. Onun fikrincə, Afrikalıların öz dilində yazması, onların öz mədəniyyətlərini və kimliklərini bərpa etmələri üçün vacibdir.O, özünün yazdığı əsərlərdə ingilis dilindən deyil, ana dili olan Kikuyu dilindən istifadə etməyə qərar verdi. Bu qərar, onun mədəni müstəqillik və dilin kolonializmin təsirindən azad olmasınaolan inancını əks etdirir. Nquqinin *Decolonising the Mind* (1986) adlı əsəri, dil imperializminə qarşı mübarizə üçün bir çağırış olaraq, Afrika cəmiyyətlərinin öz dillərini yaşatmalarını və təbliğ etmələrini təşviq edir.

Nquqi Va Thionqonun fəaliyyətləri yalnız ədəbiyyatla məhdudlaşmır.O, həm də Keniyada insan haqları və azadlıq uğrunda mübarizə aparmış, xüsusilə hakimiyyətin repressiv siyasətlərinə qarşı çıxmışdır.1977-ci ildə *Petals of Blood* adlı əsəri səbəbindən Keniyada həbs edilən və bir müddət sürgün həyatı yaşayan Nquqi, öz yazılarına və siyasi fəallığına görə bir çox mükafata layiq görülüb. O, həmçinin dünya miqyasında ən nüfuzlu intellektual figurlardan biri sayılır və Afrika ədəbiyyatının inkişafına böyük töhfələr vermişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Toh, Zorobi Philippe. "Linguistic Mystifications in Discourse: Case of Proverbs in Ngugi wa Thiong'o's Matigari". *Imaginaire et représentations socioculturelles dans les proverbes africains*, edited by Lèfara Silué and Paul Samsia, Paris: L'Harmattan, 2020, pp.&nbsp;63–71.
*Wise, Christopher. 1997. "Resurrecting the Devil: Notes on Ngũgĩ's Theory of the Oral-Aural African Novel." *Research in African Literatures* 28.1:134–140.

## Xarici keçidlər
*
*Leonard Lopate, "Writing in Exile", 12 September 2006. Interview with Ngũgĩ wa Thiongo on  The Leonard Lopate Show ,  WNYC , New York public radio, following publication of *Wizard of the Crow*.
*Ngũgĩ wa Thiong'o – An Overview
*Ngugi wa Thiong'o biography and booklist
*The Language of Scholarship in Africa, 2012 lecture by Ngũgĩ wa Thiong'o, published in Leeds *African Studies Bulletin* 74 (December 2012), pp.&nbsp;42–47. 
*James Currey, "Publishing Ngũgĩ", *Leeds African Studies Bulletin* 68 (May 2006), pp.&nbsp;26–54.
*Carey Baraka, "Ngũgĩ wa Thiong'o: three days with a giant of African literature", *[[The Guardian]]*, 13 June 2023.
Diş ağrısı

**Diş ağrısı** heyvan və ya insan dişində baş verən ağrıdır. Bunun səbəbi diş patologiyası, diş əti, damaq və ya digər xəstəliklər ola bilər. Şiddətli olduqda, yuxuya, yemək yeməyə və digər gündəlik fəaliyyətlərə mane ola bilər. Ümumi səbəblərə pulpit, karies, diş travması, ağrılı dentin sindromu, apikal periodontit, diş irini, alveolyar osteit, fusospirochete stomatit və temporomandibular oynaq disfunksiyası daxildir. Diş ağrısının müalicəsi üçün dərman bitkiləri, diş çəkimi, kanal müalicəsi, dişlərin təmizlənməsi və diş əməliyyatı tətbiq oluna bilər.

## İstinadlar
Çor-Bəkr

**Çor-Bəkr** (; ) — Özbəkistanın Buxara şəhərindən beş kilometr aralıda, Sumitan kəndində yerləşən nekropol. Əvvəllər kənd, hakimiyyətdə dayaq rolunu oynayan xocaqonların dərviş dəstəsinin sığınacağı olub. Çor-Bəkr Mərkəzi Asiyanın ən böyük nekropolu hesab olunur.

Çor-Bəkrdə Coybar Seyidləri nəslindən olan şeyxlərin də məzarları var. Nekropol UNESCO-nun kataloqunda yer alan böyük memarlıq kompleksidir. Nekropolun adı fars dilindən tərcümədə "Dörd Bəkr" deməkdir. *Əbu Bəkr* adlı dörd şeyxin (Əbu Bəkr Səad, Əbu Bəkr Fəzl, Əbu Bəkr Məhəmməd və Əbu Bəkr Tərxan) adını daşıyır. Xaricdə nekropol daha çox "Ölülər şəhəri" kimi tanınır.
## Tarixi
thumb|left|200px|Həzrət İşan İmlonun məzarı
Sumitan qəbiristanlığı kimi tanınan Çor-Bəkr Xatirə Kompleksi 1559-cu ildə Şeybani hökmdarı II Əbdüllahan tərəfindən yaradılmış, məqbərə, məscid, mədrəsə və hündür divarlarla əhatə olunmuş geniş həyətdən ibarətdir. Növbəti əsrlərdə əlavə tikililər tikilərək, ətrafdakı ərazilər kompleksə daxil edilərək genişləndirildi. II Əbdüllahan bu abidə kompleksinin tikintisi üçün 70 min qızıl pul ayırmışdı. Kompleksin mərkəzi binası dörd tərəfdən qapıları olan məqbərədir. Məqbərə iki otaqlı və yuxarısında günbəzli kameradan ibarət ikimərtəbəli konstruksiyaya malikdir. Mehrab (namaz yeri) məqbərənin qiblə tərəfində yerləşir. Məqbərənin günbəzi Düzi tağı üslubunda hazırlanıb. Məqbərənin ön divarında "Bəqərə" surəsinin 61 və 62-ci ayələri həkk olunub. Həyətinin uzunluğu 20 metr, ön girişin eni isə 12 metrdir.

Çor-Bəkr abidə kompleksindəki mədrəsələr 1950, 1971 və 1999-cu illərdə bərpa edilmişdir.  Kompleksdə nəfis tərtibatla hazırlanan məscidin ön hissəsində otaqları da vardır. Məscidin ön hissəsində İsra surəsi oyulmuşdur. Məscidin qapıları Buxarada bitən şam ağacından hazırlanmışdır. Kompleksdəki minarə 1890-cı ildə Mirzə Xoca Coybori tərəfindən tikilib və əvvəlki minarənin bünövrəsi üzərində ucaldılıb. Kompleksin sahəsi 40 hektar, qəbiristanlığın sahəsi isə 12 hektardır.  Çor-Bəkr abidə kompleksində mərkəzi məqbərənin cənubunda yerləşən Səadullah Xoca məqbərəsi də vardır. Məqbərənin şərq tərəfində üç otaq yerləşir. Məqbərənin içərisində də otaqlar və qəbirlər vardır. Bundan əlavə, kompleksdə Akobir Xoca, Nəsriddin Xoca, Əbdüəziz Xoca, Ətullah Xoca, Zeynəb Sulton Xoca, Obid Xoca, Poşşuim Xoca, Səadullah Xoca və başqa xocaların da (dini liderlərin) məqbərələri vardır.

## Abidənin təsviri və vəziyyəti
Çor-Bəkr nekropolu bir növ "ölülər şəhəri"dir: onun küçələri, həyətləri, darvazaları, lakin hər yerdə evlərin əvəzinə ailə daxmaları, qəbir daşları vardır. Nekropolun mərkəzində üç əsas bina: məscid, xanəkə və mədrəsə yerləşir. Məscidin və xanəgahın ön fasadları tağlı portal formasında, yan fasadları isə iki yarusda yerləşən lojika formasında hazırlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Фотографии некрополя Чор-Бакр
Persi Cekson və Olimplilər

**Persi Cekson və Olimplilər** () — Rick Riordan tərəfindən qələmə alınmış bu seriya, Yunan tanrılarının müasir dünyadakı təsirini göstərən 5 kitabdan ibarət bir dastandır. Əsas qəhrəman Persi Cekson, bir yarı tanrı olaraq, Titanların lideri Kronosun yaratdığı təhlükəni önləmək üçün səy göstərir.

## Persi Cekson və Olimplilər

***Şimşək Oğrusu***

Persi Cekson üçün həyat bir andaca dəyişir: O, Poseydonun oğlu olduğunu öyrənir və Zevsin şimşəyini oğurlamaqda günahlandırılır. Bu günə qədər hazırlanmış ən güclü silahın taleyi Persinin əlinə keçib və onun hərəkətləri tanrılar arasındakı müharibənin qarşısını almaq üçün həlledici olacaq. Anabeth və satir dostu Qrover ilə birlikdə Persi, böyük təhlükələrlə dolu bir səfərə çıxır.

***Əcinələr Dənizi***
 
Mələz Düşərgəsi artıq təhlükəsiz deyil. Sehrli sərhədlər zəiflədiyi üçün düşərgə məhv olmaq üzrədir. Persi və dostları bu təhlükəni aradan qaldırmaq üçün sirli Əcinələr Dənizinə yollanır. Yolda onları yalnız təhlükələr deyil, həm də ailə sirrləri gözləyir.

***Titanın Lənəti***

Yunan tanrılarının və yarı tanrıların dünyası böyük bir müharibə ərəfəsindədir. Titanların lideri Kronos, hər kəs üçün tələ qurub. Persi, bu təhlükənin qarşısını almaq üçün yalnız güclü dostlarına güvənə bilər. Lakin hər şey göründüyü qədər sadə deyil: Titanın qorxunc lənəti onların hər birini təhdid edir.

***Labirint Döyüşü***

Persinin bu dəfəki tapşırığı daha çətindir. O və dostları sirli bir labirintdən keçərək Titan ordusunun hücumunu dayandırmağa çalışmalıdırlar. Bu labirint hər an dəyişir və onlara yalnız ağılları və cəsarətləri kömək edə bilər.

***Son Olimpli***

Mələzlər bütün bir il boyunca Titanlara qarşı baş verəcək böyük müharibəyə hazırlaşırdılar. Lakin, onların uğur şansı demək olar ki, yox idi. Kronosun ordusu əvvəlkindən daha güclüdür və onun tərəfinə keçən hər yeni tanrı və yarı tanrı ilə bu güc daha da artır. Olimp tanrıları Tayfun adlı qorxunc fəlakətlə mübarizə apararkən, Kronos New York şəhərinə doğru irəliləyir və demək olar ki, müdafiəsiz qalmış Olimpi hədəfə alır.

Bu hekayənin kulminasiya nöqtəsində Percinin çoxdan gözlənilən 16-cı yaş kəhanəti gün işığına çıxır. Lakin, Perci yalnız düşmənlərlə deyil, həm də öz taleyi ilə üz-üzə gəlir.

## Mənbə

*https://rickriordan.com/series/percy-jackson-and-the-olympians/
*https://www.readriordan.com/series/percy-jackson-and-the-olympians/
Kod dəyişdirmə

thumb|Sarah Geronimo və müsahibə verən ingilis və Filipino dili arasında kod keçidi
start=43|end=52|thumb|Maya Diab İngilis və Livan Ərəbcə arasında cümlənin ortasında kod keçidləri

**Kod dəyişdirmə** — çoxdilli danışanların ünsiyyət zamanı bir dildən digərinə keçid etməsi prosesidir. Bu fenomen, eyni söhbət və ya cümlə daxilində iki və ya daha çox dilin istifadəsini əhatə edir. Kod dəyişdirmə, xüsusilə çoxdilli icmalarda geniş yayılmışdır və dilçilik, sosiolinqvistika və psixolinqvistika sahələrində əhəmiyyətli tədqiqat mövzusu olmuşdur.

## Növləri
Kod dəyişdirmənin növlərinə intrasintaktik keçid, cümlələrarası keçid, etiket dəyişdirmə daxildir. İntrasintaktik keçid dedikdə eyni cümlə və ya ifadə daxilində dillər arasında keçid nəzərdə tutulur. Bu növ kod dəyişdirmə, danışanın hər iki dildə yüksək səviyyədə səlisliyini göstərir.
Cümlələrarası keçid bir cümlədən digərinə keçərkən dil dəyişdirilir. Məsələn, bir cümlə Azərbaycan dilində, növbəti isə ingilis dilində ifadə edilə bilər. 
Etiket dəyişdirmədə isə bir dilin cümləsinə digər dildən qısa ifadə və ya etiket əlavə edilir. Məsələn, "Bu gün hava çox gözəldir, isn't it?"

## Səbəbləri
Danışanlar, müəyyən bir sosial qrupa aid olduqlarını göstərmək və ya müəyyən bir şəxsiyyəti vurğulamaq üçün kod dəyişdirmədən istifadə edə bilərlər. Müəyyən mövzuların müzakirəsi zamanı, xüsusilə texniki və ya spesifik sahələrdə, danışanlar daha uyğun terminologiyaya malik olan dilə keçə bilərlər. Bəzi ifadələrin bir dildə daha asan və ya qısa olması səbəbindən kod dəyişdirmə ünsiyyəti sürətləndirə bilər.
Müəyyən hiss və ya emosiyaları daha güclü ifadə etmək üçün danışanlar digər dilə keçə bilərlər.
Azərbaycan, zəngin dil və mədəni müxtəlifliyə malik bir ölkədir. Burada Azərbaycan dili ilə yanaşı, rus və ingilis dilləri də geniş istifadə olunur. Xüsusilə gənclər arasında gündəlik ünsiyyətdə kod dəyişdirmə halları müşahidə edilir. Məsələn, bir şəxs Azərbaycan dilində danışarkən, müəyyən ifadələri rus və ya ingilis dilində istifadə edə bilər.

## Tədqiqi
Kod dəyişdirmə, dilçilik tədqiqatlarında mühüm yer tutur. Onun öyrənilməsi, dilin sosial funksiyaları, ikidillilik və çoxdillilik haqqında dəyərli məlumatlar verir. Məsələn, kod dəyişdirmənin sosial şəxsiyyətin qurulmasında, güc dinamikasında və mədəni mənsubiyyətin ifadəsindəki rolu tədqiqatçılar tərəfindən araşdırılmışdır.
Kod dəyişdirmə, çoxdilli cəmiyyətlərdə təbii və geniş yayılmış bir ünsiyyət vasitəsidir. Bu, danışanların dil bacarıqlarını, sosial şəxsiyyətlərini və ünsiyyət strategiyalarını əks etdirir. Kod dəyişdirmənin tədqiqi, dilin sosial və psixoloji aspektlərini anlamağa kömək edir və dilçilik elminə mühüm töhfələr verir.

## Həmçinin bax
* Qarışıq dil

## İstinadlar
Hatəm ağa Cağarvi

**Hatəm Cağarvi** və ya **Cağarlı Hatəm ağa Sərkərov** (; v. 1922) — ləzgi abrek, polkovniklikdən imtina edərək Mushabəli Kuzunvinin elan etdiyi qazavata qoşularaq erməni daşnaklarla və bolşeviklərə qarşı döyüşmüş müqavimət hərəkatının liderlərindən və Azərbaycan milli istiqlal hərəkatının fəal üzvlərindən biri. O, Qanlı dərədə erməni silahlı dəstələrinin darmadağın edilməsində iştirak etmişdir.

## Həyatı və Fəaliyyyəti
Hatəm ağa Qusarın Cağar kəndində anadan olmuşdur. Hatəm ağa Çağarvi haqqında 1871-ci ilin avqustun 20-də general-mayor Komarovun tərtib etdiyi Küre və Samur dairələri siyahısında məlumat verilmişdir. Rusiyada hərbi təhsil almış və polkovnik rütbəsinə kimi yüksəlmiş Hatəm Sərkərov 1918-ci ildə Möhübəli Kuzunvi ilə birlikdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisinin bərpa edilməsi uğrunda qırmızı qvardiyaçılara qarşı döyüşmüşdü. Hatəm ağa həmçinin Möhübəli Kuzunvinin və Əli bəy Zizikskinin dəstələri ilə birlikdə dəfələrlə bolşevik adı ilə Bakı quberniyasının qəzalarında yerli əhaliyə müsibətlər yaşadan erməni daşnaklarına qarşı vuruşmuşdur. Onlar 1918-ci ilin may ayında Quba rayonunun Digah kəndindəki Qanlı dərədə Amazaspın silahlı erməni qoşununu darmadağın etmişdi. Hatəm ağa Sovet hakimiyyəti qalib gəldikdən sonra da bolşeviklərə qarşı mübarizəni davam etmişdir. Hatəm ağa, Əli bəy Zizikski və Möhübəli Kuzunvi ilə birlikdə Həsənqala döyüşündə də iştirak etmiş, ağır döyüşlərdə ermənilərin qarşısını kəsərək və onların irəliləməsinə icazə verməmişdir.

## Ölümü
1921-ci ilin sentyabrın 8-də Azərbaycan KP Quba qəzasında "əksinqilabi hərəkatı" ləğv etməklə bağlı xüsusi qərar qəbul etdi və Hatəm ağanı ələ keçirmək üçün Qusara iki polk göndərmişdir. Lakin qırmızılar Hatəm ağanın rəhbərlik etdiyi 300 döyüşçü ilə bacarmamışlar. Belə olduqda, Sovet hökuməti Hatəm ağanı Quba qəzasında milis idarəsinin rəisi təyin etmişdir. Amma yeni quruluşun haqsızlıqlarını görən Hatəm ağa 1922-ci ildə həmin vəzifədən imtina edərək, yenidən bolşeviklərə qarşı mübarizəyə qalxmışdır. O, 3 minlik sovet ordusuna qarşı 2 ay döyüşmüş və qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Möhübəli Kuzunvi
* Həmdulla əfəndi Əfəndizadə
* Əli bəy Zizikski
Dil sosiologiyası

[alt=The EU has 24 languages it translates and operates within. The image shows MEPs adopting their position on the 2020 EU budget through translator communication. |thumb|350x350px|[Avropa İttifaqı|Aİ 24 dilə tərcümə edir və onun daxilində fəaliyyət göstərir. Şəkildə Avropa Parlamentinin deputatları tərcüməçi ünsiyyəti vasitəsilə 2020-ci il Aİ büdcəsi ilə bağlı mövqelərini qəbul etdiklərini göstərir. ]]
**Dil sosiologiyası** — dilin cəmiyyətdəki rolunu, sosial quruluşlarla qarşılıqlı əlaqəsini və dilin sosial funksiyalarını öyrənən elmi sahədir. Bu sahə, dilin sosial təbəqələşmə, mədəniyyət, etnik qruplar və sosial institutlarla necə əlaqəli olduğunu araşdırır. Sosiolinqvistika ilə bağlı sahədir.

## Əsas tədqiqat sahələri

* Dil və cəmiyyət: Dil sosiologiyası, dilin cəmiyyətdə necə formalaşdığını və cəmiyyətin dilə necə təsir etdiyini öyrənir. Bu, dilin sosial dəyişikliklərə necə uyğunlaşdığını və cəmiyyətin dil vasitəsilə necə təşkil olunduğunu araşdırır.
* Dil və sosial təbəqələşmə: Fərqli sosial siniflər, yaş qrupları, cinsiyyət və etnik qruplar arasında dil istifadəsindəki fərqləri tədqiq edir. Bu, müxtəlif sosial qrupların dil vasitəsilə necə fərqləndiyini və özlərini ifadə etdiyini anlamağa kömək edir.
* Dil və mədəniyyət: Dil sosiologiyası, dilin mədəniyyətin formalaşmasında və ötürülməsindəki rolunu araşdırır. Bu, dilin mədəni dəyərləri, inancları və ənənələri necə əks etdirdiyini və qoruduğunu öyrənir.
* Dil siyasəti və planlaşdırması: Dilin rəsmi statusu, dil siyasətləri və dilin standartlaşdırılması kimi mövzuları əhatə edir. Bu, dövlətlərin və cəmiyyətlərin dilə dair siyasətlərinin necə formalaşdığını və tətbiq edildiyini araşdırır.

## Metodologiya

Dil sosiologiyası, sosioloji və dilçilik metodlarından istifadə edərək, dilin sosial aspektlərini tədqiq edir. Bu, sahə tədqiqatları, sorğular, müsahibələr və mətn təhlili kimi metodları əhatə edir.
Dil sosiologiyası, dilin cəmiyyətdəki funksiyalarını və sosial strukturlarla qarşılıqlı əlaqəsini anlamağa kömək edir. Bu, dilin sosial identiklik, güc münasibətləri və mədəniyyətin formalaşmasındakı rolunu dərk etmək üçün vacibdir.
Bu sahə, həmçinin dil siyasətləri və təhsil proqramlarının hazırlanmasında, çoxdilli cəmiyyətlərdə dilin idarə olunmasında və dilin sosial ədalət məsələlərində əhəmiyyətli rol oynayır.

## Həmçinin bax

* Antropoloji linqvistika
* Linqvistik antropologiya

## İstinadlar
ESOMAR

**ESOMAR** (tam adı: *Avropa Rəy və Bazar Tədqiqatı Cəmiyyəti*) — Data araşdırma və rəy tədqiqatları sferasında qlobal platforma

## Tarixi
Avropa Rəy və Bazar Tədqiqatı Cəmiyyəti tədqiqatlar sferasında 1947-ci ildən fəaliyyət həyata keçirməklə, 130-dan çox ölkədən data və rəyaraşdırma mərkəzlərini peşəkar standartlar çətirində birləşdirən, eyni zamanda, beynəlxalq sektorda tanınma və qəbuledilmə imkanı formalaşdıran (xüsusən layihələr zamanı da əlverişlilik yaradır) və digər çoxsaylı müsbət imkanlar təmin edən mühüm assosiasiyadır. Qlobal platformanın fərdi və təşkilati üzvləri yüksək keyfiyyətli, etik tədqiqat praktikasına zəmanət yaradan Bazar Araşdırmaları və Sosial Tədqiqatlar üzrə ICC/ESOMAR Beynəlxalq Kodeksinə qoşulmaqla imzalanmış müqavilə əsasında Kodeksə riayət edilməsinə razılıq ifadə etməklə beynəlxalq mühitdə peşəkar kimi qəbul olunmaqla bağlı ciddi imkana malik olurlar.

Dünya miqyasında rəy analitikası işini təşviq və inkişaf etdirmək üzrə əsas təşkilat kimi ESOMAR-da fərdi müraciətlər əsasında üzvlüklərdən fərqli olaraq, korporativ üzvlük qurumun əməkdaşlarına təşkilati qaydada ESOMAR imkanlarına əhatəli çıxış təşkil edir.

## İstinadlar
Narqız

**“Narqız**” — Azərbaycanın animasiya rejissoru Məsud Pənahinin qısametrajlı animasiya filmi.

“Narqız” filmi Azərbaycan Respublikası Kino Agentliyinin (ARKA) maliyyə dəstəyi ilə “PERİ FİLM” MMC (ANİMAFİLM Studio) tərəfindən istehsal olunub. Filmin premyerası 2025-ci il yanvarın 17-də Nizami Kino Mərkəzində baş tutacaq. Filmin treyleri 17 dekabr 2024-cü ildə yayımlanıb.

Qısametrajlı animasiya filmi ARKA tərəfindən 2023-cü ilin iyulun 18-də elan edilən film layihələri müsabiqəsinin qalibi olub və istehsalına dəstək göstərilməsi təsdiq edilib.

“Narqız” layihəsinin kraudfandinq kampaniyası 2023-cü ilin iyul ayında uğurla başa çatıb (layihənin adı “Nərgiz” idi).

## Məzmun

İşğaldan azad olunmuş Qarabağ torpağında həyat yenidən çiçəklənir. Balaca Narqız göyə çərpələng uçurur və dünyada hər şeyi unudaraq onun dalınca qaçır. Sevinc içərisində olan qız torpaq altında olan və öz saatını gözləyən təhlükənin fərqində deyil. Bu minadır.

“NARQIZ” qısametrajlı animasiya filmi ilk növbədə uşaqlar üçün nəzərdə tutulub. Filmin əsas məqsədi uşaqların diqqətini mina təhlükəsinə cəlb etmək, eləcə də işğaldan azad edilmiş ərazilərdə minatəmizləmə işləri haqqında məlumatları dünya ictimaiyyətinə çatdırmaqdır.

Maarifləndirici səciyyə daşıyan film insanlar üçün dinc dövrdə  ən böyük təhlükə olan minalar, onlardan qorunmaq, ehtiyatlı davranmaq qaydalarını və təcrübələrini paylaşmağın vacibliyini vurğulayır. Bütün bunlar audiovizual vasitələr, milli mədəni irsin inciləri, təsviri tamaşaçıya daha aydın çatdıran musiqi və qrafika vasitəsilə təqdim olunmaqla, XXI əsrin müasir və gerçək vaqeəsini nəql edir.

## Heyəti

Filmin quruluşçu rejissoru Məsud Pənahi, prodüseri Rəşid Ağamalıyev, ideya müəllifi Bəhruz Pənahi, ssenari müəllifləri Məsud Pənahi, İsmayıl İman, bəstəkar Azər Hacıəsgərli, səs rejissoru Nadir Mahmudov, aparıcı animatoru Firəngiz Bağırova, kompozitinq rəssamı Emil Şiran, storyboard rəssamı Kübra Binnətova, animatik rəssamı Rüstəm Bəşirov, rəssam Elçin Hami Axundov, səsləndirmə rejissoru Qurban Məsimov, redaktorlar Rafiq Məmmədli və Gülşən Hüseynovadır.

## Tənqidi

Azərbaycan Animasiya Assosiasiyasının üzvü Gülşən Hüseynova “Nar ağacı, nar çiçəyi və Narqız” adlı yazısında animasiya filminin *Azərbaycan tarixinin son 35 ilini bizə nümayiş etdirdiyini* bildirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nargiz (2024) | Official trailer
Quercus undulata

*  — Quercus benthamii bitki növünün sinonimi.
*  — Quercus sinuata var. sinuata bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Quercus pubescens subsp. pubescens bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Quercus lusitanica bitki növünün sinonimi.

## Həmçinin bax
* Quercus × undulata
Quercus echinata

*  — Quercus coccifera bitki növünün sinonimi.
*  — Notholithocarpus densiflorus var. densiflorus bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Quercus cerris bitki növünün sinonimi.
*  — Quercus ithaburensis subsp. macrolepis bitki yarımnövünün sinonimi.
Quercus crispa

*  — Quercus cerris bitki növünün sinonimi.
*  — Quercus robur subsp. robur bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Quercus ilex bitki növünün sinonimi.
Quercus rigida

*  — Quercus coccifera bitki növünün sinonimi.
*  — Quercus lusitanica bitki növünün sinonimi.
Quercus obtusifolia

*  — Quercus semecarpifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Quercus gambelii bitki növünün sinonimi.
Rankizm

**Rankizm** () — bir fərdin və ya qrupun öz mövqeyindən, statusundan və ya rütbəsindən istifadə edərək digər insanlara qarşı üstünlük nümayiş etdirməsi və ya onları kiçiltməsi. Bu fenomen cəmiyyətdə, iş yerlərində, təhsil müəssisələrində və digər sosial mühitlərdə rast gəlinə bilər. Rankizm, adətən, güc asimmetriyasından qaynaqlanır və daha yüksək mövqedə olanların aşağı mövqedə olanlara qarşı hörmətsiz və ya istismarçı davranışları ilə özünü göstərir.

## Rankizmlə mübarizə yolları
Rankizmin qarşısını almaq üçün fərdlər və təşkilatlar bərabərlik və hörmət mədəniyyətini təşviq etməlidirlər. Bu, açıq ünsiyyət, etik davranış qaydalarının müəyyən edilməsi və güc mövqeyində olanların məsuliyyətli davranışı ilə mümkündür. Təhsil və maarifləndirmə də rankizmə qarşı mühüm addımlardır. İnsanların hüquqlarını qorumaq və onların dəyərini tanımaq, cəmiyyətin daha sağlam və ədalətli olmasına şərait yarada bilər.

## Nəticələri
Rankizm cəmiyyətin fərqli təbəqələrində ciddi neqativ təsirlərə səbəb ola bilər. Bu, insanın özünəinamını azalda, psixoloji travmalara gətirib çıxara və kollektivdə zəhərli mühit yarada bilər. İş yerlərində rankizm əməkdaşların motivasiyasını aşağı sala, məhsuldarlığı azalda və yaradıcılığı məhdudlaşdıra bilər. Eyni zamanda, bu fenomen sosial ədalətsizliklərə yol açaraq, cəmiyyətin ümumi inkişafını yavaşlada bilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Academe Online – Anonymous, (September/October 2006) "Class Issues Outside the Classroom"
* Brazen Careerist – Penelope Trunk, (August 27, 2006) "Battle Cry Against Power Tripping" interview with Robert Fuller, at Brazen Careerist
* Breaking Ranks – Bibliography on Fuller's website
* Breaking Ranks – Other articles by Fuller
* Canadian Living – Diana Fisher, "Rankism: Bullying someone of a lower rank at work"
* Human Dignity and Humiliation Studies – an organization composed of over one thousand academics and practitioners from around the globe dedicated to confronting humiliation
* Dignity – SpiritualWiki article
* Right-Rank.com  – Right-rank is the use of communication skills by anyone within a hierarchy to promote respect for the dignity of everyone regardless of position.
* SomebodyBook.com – *I Feel Like Nobody When… I Feel Like a Somebody When…* (children's book that introduces issues related to rankism), Stephanie Heuer (2005)
* YubaNet.com – '"Executive" monkeys influenced by other executives, not subordinates', Duke University Medical Center (March 22, 2006)
Beynəlxalq hüquqi sanksiya

**Beynəlxalq hüquqi [[sanksiya]]lar** dövlətlər və ya beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən beynəlxalq hüququ pozmuş dövlətə qarşı tətbiq edilən kollektiv və ya birtərəfli məcburetmə tədbirləridir.

## Sanksiya növləri
İqtisadi sanksiyalardan, o cümlədən kredit sanksiyalarından geniş istifadə olunur (bax: kredit).

BMT Nizamnaməsinə BMT-nin digər sanksiyaları (sözdə “məcburetmə tədbirləri”) ilə yanaşı, hərbi məcburetmə daxildir.

## "Sanksiyalar" və "əks tədbirlər"
Yerli və xarici alimlərin əksəriyyəti “sanksiya” ifadəsini məcburedici tədbirləri ifadə etmək üçün istifadə edirlər. Eyni zamanda, bəzi alimlər sanksiyaları həm beynəlxalq təşkilatların icbari tədbirləri, həm də dövlətlərin özünə kömək formasında həyata keçirdiyi tədbirlər adlandırırlar.

Lakin elmi ictimaiyyətdə bu mövqe getdikcə daha çox tənqid olunur. Bu, rəsmi sənədlərdə “sanksiya” ifadəsini yalnız BMT Nizamnaməsinin VII Bölməsi əsasında BMT Təhlükəsizlik Şurasının gördüyü tədbirlərə münasibətdə istifadə edən BMT-nin əsas orqanlarının aydın mövqeyi ilə bağlıdır. Ayrı-ayrı dövlətlərin birtərəfli məcburetmə tədbirləri üçün “sanksiyalar” terminindən istifadə etməsi onların qanuniliyi prezumpsiyasını ifadə edər və onların həyata keçirilməsi üçün beynəlxalq hüquqi məsuliyyət məsələsini istisna edərdi. Getdikcə daha çox “sanksiya” ifadəsini yalnız beynəlxalq hökumətlərarası təşkilatların məcburi tədbirləri üçün saxlayan alimlərin mövqeyini eşidir. Eyni zamanda, dövlətlər tərəfindən birtərəfli qaydada həyata keçirilən tədbirlər “ qarşılıqlı tədbirlər ” və ya “cavab tədbirləri” adlandırılmalıdır.

## İstinadlar
Afrika-Madaqaskar İttifaqı

**Afrika-Madaqaskar İttifaqı** () — 1961-ci ildə Afrikanın müstəqil dövlətləri tərəfindən yaradılmış siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq təşkilatı. Bu ittifaqın əsas məqsədi Afrika ölkələrinin müstəqilliyini gücləndirmək, qitədəki birliyi təmin etmək və iqtisadi inkişafı dəstəkləmək idi. O dövrdə Afrikada müstəmləkəçilikdən yeni azad olan ölkələr arasında həmrəyliyin artırılması zəruri sayılırdı və AMİ bu ehtiyacdan doğmuşdu.

## Fəaliyyəti və rolu
Afrika-Madaqaskar İttifaqı qitədə siyasi inteqrasiyanın və əməkdaşlığın təməlini qoymağa çalışırdı. İttifaq, üzv dövlətlər arasında münaqişələrin həllinə, iqtisadi əməkdaşlıq layihələrinin həyata keçirilməsinə və beynəlxalq arenada Afrikanın bir səs kimi çıxış etməsinə yönəlmişdi. Bununla yanaşı, AMİ, müstəmləkəçiliklə mübarizə və müstəqilliyini hələ qazanmayan Afrika ölkələrinə dəstək kimi məqsədlər güdürdü.

## Afrika İttifaqının yaranmasına keçid
Afrika-Madaqaskar İttifaqı qısa müddətli bir qurum olsa da, qitədə inteqrasiya proseslərinin başlanğıcını təşkil etdi. 1963-cü ildə onun yerinə daha genişmiqyaslı bir qurum olan Afrika Birliyi Təşkilatı (OAU) yaradıldı. Bu təşkilat daha çox ölkəni əhatə edir və qitənin siyasi, iqtisadi və sosial inkişafını gücləndirmək üçün fəaliyyət göstərirdi. Beləliklə, AMİ Afrika İttifaqının yaranması yolunda mühüm mərhələ kimi tarixdə iz buraxdı.

## Üzv dövlətlər
Maliyyələşdirən üzvlər:
*  (1974 geri çəkildi)
*  (1974 geri çəkildi)
*  (1973 geri çəkildi)
*  (1977)
*  (1965 geri çəkildi)
* 
*  (1974 geri çəkildi)
* 
* 

1965-ci ilin fevralında qoşulub:
* 

1965-ci ilin mayında qoşulub:
* 
* 

1970-ci ildə qoşulub:
* 

## İstinadlar
Dil variantı

**Dil variantı** ( — dialekt, sosiolekt və s. sözlərində kimi) — müəyyən kontekstdə (ünsiyyət vəziyyətində, sosial qrupda və ya ərazidə və s.) mövcud olan bir dilin forması. 

Bir şəxs danışdığı zamanı kontekstə aslı olaraq uyğun dil variantı seçir.

## Nümunələr

* dillər
** picinlər
** kreol dilləri
*** yerliləşdirilmiş variantlar
* ləhcələr
** bölgə ləhcələri
** azlıq ləhcələri
* registerlər
* üslublar
* ədəbi dillər

## Həmçinin bax
* Dilçilik

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kənd Təsərrüfatı Bazarı İnformasiya Sistemi

**Kənd Təsərrüfatı Bazarı İnformasiya Sistemi** () — 2011-ci ildə Qida Təhlükəsizliyi üzrə G20 Təşəbbüsü çərçivəsində yaradılmış qlobal platformadır. AMIS-in əsas məqsədi qlobal kənd təsərrüfatı bazarlarına dair məlumat mübadiləsini təşviq etmək, ərzaq təhlükəsizliyinə təsir göstərə biləcək qeyri-müəyyənlikləri azaltmaq və beynəlxalq səviyyədə kənd təsərrüfatı bazarlarında sabitliyi təmin etməkdir. Təşkilatın yaradılması 2007-2008-ci illərdə baş verən ərzaq böhranından sonra, qlobal ərzaq təhlükəsizliyinin qorunması üçün daha effektiv koordinasiya zərurəti nəticəsində gündəmə gəldi.

## Fəaliyyəti və strukturu
AMIS-in əsas fəaliyyəti dünya miqyasında əsas kənd təsərrüfatı məhsulları – buğda, qarğıdalı, düyü və soya fasulyəsi üzrə istehsal, ticarət və ehtiyatlar haqqında məlumat toplamaq və təhlil etməkdir. Bu məlumatlar üzv ölkələr arasında şəffaflığı artırır və qlobal bazarların vəziyyətinə dair dəqiq təsəvvür yaradır. AMIS-in katibliyi FAO (BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı) tərəfindən idarə olunur və Dünya Bankı, OECD, WFP (Dünya Ərzaq Proqramı), Beynəlxalq Taxıl Şurası kimi təşkilatların dəstəyilə fəaliyyət göstərir.

## Rolu və əhəmiyyəti
AMIS qlobal ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Təşkilat, qlobal bazarlardakı qiymət dəyişiklikləri və qeyri-müəyyənliklərə qarşı erkən xəbərdarlıq sistemləri qurmaqla, ərzaq çatışmazlığı risklərinin azaldılmasına yardım edir. Bundan əlavə, AMIS-in təhlilləri və proqnozları siyasətçilərə daha yaxşı qərarlar qəbul etməyə imkan yaradır.  Təşkilatın fəaliyyəti, xüsusilə qlobal ərzaq ticarətinin dayanıqlığının artırılması və ərzaq böhranlarının qarşısının alınmasında strateji əhəmiyyət daşıyır.

## İştirakçı ölkələr

AMIS iştirakçılarına G20 ölkələri, həmçinin İspaniya və digər səkkiz əsas AMIS məhsul ixrac edən və idxal edən ölkələr daxildir. Bunlar: Banqladeş, Misir, Qazaxıstan, Nigeriya, Filippin, Tailand, Ukrayna və Vyetnamdır. G20-nin üzvləri Argentina, Avstraliya, Braziliya, Kanada, Çin, Avropa İttifaqı, Fransa, Almaniya, Hindistan, İndoneziya, İtaliya, Koreya, Yaponiya, Meksika, Rusiya Federasiyası, Səudiyyə Ərəbistanı, Cənubi Afrika Respublikası, Türkiyə, Birləşmiş Krallıqdır. Krallıq və Amerika Birləşmiş Ştatları.

## Həmçinin bax
* Kənd təsərrüfatı marketinqi

## İstinadlar
Beynəlxalq Riyaziyyatçılar Konqresi

**Beynəlxalq Riyaziyyatçılar Konqresi** — dünyanın aparıcı riyaziyyatçılarının ən nüfuzlu və böyük konfransı. Konqres iştirakçıları hər 4 ildən bir Beynəlxalq Riyaziyyat İttifaqının himayəsi altında toplanırlar. Hər konqresdən əvvəl Beynəlxalq Riyaziyyat İttifaqı Assambleyası təşkilat məsələlərini həll edir.
Məruzələrin və müzakirələrin məzmunu konqresin materiallarında dərc olunur.

Açılış mərasimində riyaziyyat üzrə nailiyyətlərə görə dörd mükafatın qaliblərinin adları açıqlanır:

* Filds medalı — 1936-cı ildən 
* Abakus medalı 
* Gauss mükafatı — 2006-cı ildən 
* Çerna mükafatı — 2010-cu ildən verilir

Hər bir konqres ümumi maraq kəsb edən aktual mövzulara aid olmaq üçün dəvət olunmuş danışıqlara əsaslanan akademik sənədləri qeyd edən çap olunmuş proseslər toplusu ilə xatırlanır. Konqresdə danışmağa dəvət olunmaq "şöhrət zalına girişin ekvivalenti" adlandır.

## Tarixi
1890-cı illərdə Alman riyaziyyatçıları Feliks Klein və Georg Kantor riyaziyyatçıların beynəlxalq konqresi ideyasını irəli sürmüşdülər.

1892-ci ildə açılmış Çikaqo Universiteti 1893-cü ildə Çikaqo Ümumdünya Sərgisində Beynəlxalq Riyaziyyat Konqresi təşkil etdi və burada Feliks Klein Almaniyanın rəsmi nümayəndəsi kimi iştirak etdi.

Riyaziyyatçıların ilk rəsmi Beynəlxalq Konqresi 1897-ci ilin avqustunda Sürixdə keçirildi. Konqresdə 16 ölkədən 208 riyaziyyatçı iştirak etmişdir.

## Konqreslərin ümumi siyahısı

# 1897: Sürix, , İsveçrə
# 1900: Paris, , Fransa
# 1904: Heydelberq, , Almaniya
# 1908: Roma, , İtaliya
# 1912: Kembric, , Birləşmiş Krallıq
# 1920: Strasburq, , Fransa
# 1924: Toronto, , Kanada
# 1928: Bolonya, , İtaliya
# 1932: Sürix, , İsveçrə
# 1936: Oslo, , Norveç
# 1950: Kembric (Massaçusets), , ABŞ
# 1954: Amsterdam, , Niderland
# 1958: Edinburq, , Birləşmiş Krallıq
# 1962: Stokholm, , İsveç
# 1966: Moskva, , SSRİ
# 1970: Nitsa, , Fransa
# 1974: Vankuver, , Kanada
# 1978: Helsinki, , Finlandiya
# 1982  Varşava, , Polşa
# 1986: Berkli (Kaliforniya), , ABŞ
# 1990: Kioto, , Yaponiya
# 1994: Sürix, , İsveçrə
# 1998: Berlin, , Almaniya
# 2002: Pekin, , Çin
# 2006: Madrid, , İspaniya
# 2010: Heydərabad (Hindistan), , Hindistan
# 2014: Seul, , Cənubi Koreya
# 2018: Rio-de-Janeyro, , Braziliya
# 2022: Helsinki, , Finlandiya
# 2026: Filadelfiya, , ABŞ

## İstinadlar

## Ədəbiyyatı
*Guillermo Curbera. ''Mathematicians of the World, Unite!: The International Congress of Mathematicians: A Human Endeavor'' AK Peters,  2009. 
*Olli Lehto.  ''Mathematics without borders: a history of the International Mathematical Union'' Springer-Verlag, 1998. 
*Donald J. Albers, Gerald L. Alexanderson, Constance Reid. *International Mathematical Congresses: An Illustrated History, 1893–1986*, Springer-Verlag, 1986. 
*Yousef Alavi, Peter Hilton and Jean Pedersen. "Let's Meet at the Congress" *American Mathematical Monthly*, Vol. 93, No. 1 (Jan., 1986), pp.&nbsp;3–8

## Xarici keçidlər
* ''International Mathematical Congress
* International Mathematical Union: Proceedings 1893–2014
* ICM 1998 Berlin 
* ICM 2002 Beijing 
* ICM 2006 Madrid 
* ICM 2010 Berlin 
* ICM 2014 Seoul
* ICM 2018 Rio de Janeiro
* ICM 2022 Virtual and Helsinki
Kənd təsərrüfatı marketinqi

**Kənd təsərrüfatı marketinqi** () —  kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıdan istehlakçıya çatdırılması prosesində həyata keçirilən bütün fəaliyyətləri əhatə edir. Bu prosesə məhsulun yığımı, emalı, qablaşdırılması, saxlanması, daşınması və satışa çıxarılması daxildir. Kənd təsərrüfatı marketinqinin əsas məqsədi fermerlərin məhsullarını daha effektiv şəkildə bazara çıxarmaq, istehlakçılara isə keyfiyyətli və təzə məhsullar təqdim etməkdir.

## Marketinqin vacibliyi və funksiyaları
Kənd təsərrüfatı marketinqi yalnız məhsulların satışı ilə məhdudlaşmır, həm də qiymətlərin müəyyənləşdirilməsi, bazar tələbinin analizi və məhsulların dəyərinin artırılması ilə məşğul olur. Bu sahə fermerlərin gəlirlərinin artırılmasına, istehlakçıların isə daha əlverişli qiymətlərlə məhsullara çıxış əldə etməsinə kömək edir. Kənd təsərrüfatı marketinqinin düzgün təşkil edilməsi kənd təsərrüfatı məhsullarının israfını azaldır və ərzaq təhlükəsizliyinə töhfə verir.

## Rolu və problemləri
Kənd təsərrüfatı marketinqi iqtisadiyyatın dayanıqlılığında mühüm rol oynayır, lakin bu sahə müxtəlif problemlərlə də üzləşir. İnfrastruktur çatışmazlığı,  saxlama və daşınma imkanlarının məhdudluğu, bazar məlumatlarının qeyri-şəffaflığı kimi çətinliklər fermerlər üçün ciddi maneə yaradır. Bununla belə, müasir texnologiyalar və rəqəmsal platformalar kənd təsərrüfatı marketinqinin inkişafına yeni imkanlar yaradır. Fermerlər indi məhsullarını birbaşa istehlakçılara sataraq vasitəçilərdən asılılığı azalda və gəlirlərini artıra bilərlər.

## Həmçinin bax
* Kənd təsərrüfatının dəyər zənciri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Esoko (TradeNet) market information service for West Africa
*Regional Agricultural Trade Intelligence Network for East Africa
*Agricultural and Food Marketing Association of Asia and the Pacific (AFMA)
*Rural Finance Investment and Learning Centre
*Marketing, Alternative Farming Systems Information Center, National Agricultural Library (NAL)
Makaron dili

[thumb|Doktor Şnabelin mis oyma [yəni. Dr. Beak] (17-ci əsrdə Romada [taun həkimi) satirik makaron şeiri ilə ("*Vos Creditis, als eine Fabel,* / *quod scribitur vom Doctor Schnabel*")]]
**Makaron dili**, **makaronizm** və ya **makaronik dil** — bir dildə danışarkən və ya yazarkən digər dillərin söz və ifadələrinin qarışdırılması. Makaronizm, xüsusilə Latın və yerli dillərin qarışdırıldığı 15-16-cı əsr Avropa ədəbiyyatında geniş yayılmışdır.

Dil qarışıqlığı: Makaronik mətnlərdə bir neçə dilin elementləri bir araya gətirilir. Məsələn, Latın və İtalyan dillərinin qarışığı ilə yazılmış şeirlər mövcuddur.
Satirik və ya yumoristik məqsəd: Makaronik dil tez-tez satira və ya yumor yaratmaq üçün istifadə olunur. Müxtəlif dillərin qarışdırılması ilə müəlliflər oxucuların diqqətini cəlb edir və müəyyən mövzuları tənqid edirlər.
Mədəniyyətlərarası əlaqə: Makaronik dil, fərqli mədəniyyətlər və dillər arasında əlaqə qurmaq və ya bu əlaqələri vurğulamaq üçün istifadə edilə bilər.
## Tarixi Kontekst
Makaronik ədəbiyyat, xüsusilə İntibah dövründə populyar idi. Bu dövrdə yazıçılar və şairlər Latın dilini yerli dillərlə qarışdıraraq əsərlər yaradırdılar. Bu cür yazılar, həmçinin təhsil səviyyəsini və dil biliklərini nümayiş etdirmək üçün də istifadə olunurdu.

## Müasir istifadə
Bu gün makaronik dil, xüsusilə çoxdilli cəmiyyətlərdə və ya dillərin qarışdığı mühitlərdə rast gəlinir. Məsələn, bəzi musiqi əsərlərində və ya ədəbi nümunələrdə müxtəlif dillərin qarışığı istifadə olunur.
Nümunə: Bir makaronik şeir nümunəsi olaraq, Latın və İtalyan dillərinin qarışığı ilə yazılmış bir beyt təqdim edilə bilər:
"In taberna quando sumus, non curamus quid sit humus."
Bu beyt, Latın və İtalyan dillərinin qarışığı ilə yazılmışdır və makaronik ədəbiyyatın tipik bir nümunəsidir.
Makaronik dil, dillərin qarışdırılması ilə yaranan maraqlı və zəngin bir ədəbi ənənəni təmsil edir. Bu cür əsərlər, dilin elastikliyini və mədəniyyətlərarası əlaqələri vurğulayır.

## İstinadlar
Asiya-Afrika İnkişaf Dəhlizi

**Asiya-Afrika İnkişaf Dəhlizi** () — Asiya və Afrika regionları arasında iqtisadi, sosial və siyasi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi məqsədi ilə yaradılmış təşkilat. Bu dəhliz, əsasən, infrastrukturun inkişafı, ticarət yollarının genişləndirilməsi və əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi kimi sahələri əhatə edir.  AAİD vasitəsilə inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadi potensialından səmərəli şəkildə istifadə etmək və bu regionların qlobal iqtisadiyyatda rolunu artırmaq hədəflənir.

## Haqqında
AAİD çərçivəsində əsas diqqət nəqliyyat, enerji və informasiya texnologiyaları infrastrukturunun inkişafına yönəlib. Bu layihə həm də kənd təsərrüfatı, turizm və sənaye sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün imkanlar yaradır. Belə yanaşma, həm Asiya, həm də Afrika ölkələrinin resurslarını birləşdirərək, regionlar arasında qarşılıqlı faydalı münasibətlərin qurulmasına töhfə verir. Bununla yanaşı, AAİD çərçivəsində insan kapitalının inkişafına və innovasiyaların təşviqinə də xüsusi əhəmiyyət verilir.

Dəhlizin uzunmüddətli hədəfləri arasında yoxsulluğun azaldılması, davamlı iqtisadi artımın təmin edilməsi və regionlar arasında mədəni və sosial əlaqələrin gücləndirilməsi dayanır. AAİD yalnız iqtisadiyyat sahəsində deyil, həm də regionların siyasi və diplomatik əlaqələrini inkişaf etdirmək üçün bir platforma kimi çıxış edir. Bu təşəbbüs, Asiya və Afrikanın qlobal arenada bir-birinə daha yaxınlaşmasına şərait yaradaraq, inkişafın daha inklüziv və dayanıqlı olmasına xidmət edir.

## İstinadlar
BCIM İqtisadi Dəhlizi

**BCIM İqtisadi Dəhlizi** () — Asiyanın ən mühüm iqtisadi əməkdaşlıq təşəbbüslərindən biridir. Bu dəhliz, dörd ölkəni birləşdirən geniş iqtisadi zonadır və regional iqtisadi inkişafı gücləndirmək məqsədi daşıyır. BCIM İqtisadi Dəhlizi Asiyanın cənub və şərq bölgələrində ticarət və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, regional inteqrasiyanın təşviqi və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın qurulması üçün platforma yaradır.

Bu layihənin əsas məqsədlərindən biri dörd ölkə arasında ticarət maneələrini azaltmaq, sərhəd keçid prosedurlarını asanlaşdırmaq və ticarət yollarını daha effektiv etməkdir. Layihə  çərçivəsində dəmir yolları, magistrallar, limanlar və enerji xətləri kimi əsas infrastrukturların inkişafı nəzərdə tutulur. Xüsusilə, BCIM Dəhlizi vasitəsilə ticarət və logistik xərclərin azaldılması və regionun ümumi iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin artırılması hədəflənir.

BCIM Dəhlizi yalnız iqtisadi əlaqələri deyil, həm də mədəni və sosial əlaqələri gücləndirmək məqsədi daşıyır. Regionda yaşayan   əhalinin bir-birinə daha yaxınlaşması, mədəni mübadilələrin artırılması və turizmin inkişafı dəhlizin mühüm sosial təsirlərindən biridir. Bundan əlavə, layihə çərçivəsində davamlı inkişaf prinsiplərinə uyğun olaraq ekoloji tarazlığın qorunmasına və resursların səmərəli istifadəsinə də diqqət yetirilir.

Uzunmüddətli perspektivdə BCIM İqtisadi Dəhlizi Asiyanın cənub-şərq bölgəsinin qlobal iqtisadiyyata inteqrasiyasını gücləndirəcək.  Layihə  dörd ölkə arasında qarşılıqlı asılılıq yaratmaqla, regionda sabitlik və sülhün təmin olunmasına da töhfə verə bilər. Eyni zamanda, bu təşəbbüs inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadi potensialını üzə çıxarmaq üçün mühüm vasitə olaraq, qlobal miqyasda diqqət çəkir və strateji əhəmiyyət daşıyır.

## İqtisadi faydalar
BCIM ticarət dəhlizinin iqtisadi faydaları əhəmiyyətlidir, o cümlədən Cənub-Şərqi Asiyada çoxsaylı bazarlara çıxış, təkmilləşdirilmiş nəqliyyat infrastrukturu və sənaye zonalarının yaradılması.

Sənaye zonalarının tikintisi ikiqat fayda verəcək. Birincisi, emal, istehsal və ticarət logistikası kimi sənaye sahələrinin inkişafına təkan verəcək. İkincisi, Çində əmək xərcləri artdıqca, toxuculuq və kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı kimi əmək tutumlu sənayelər sonda Çindən kənara çıxacaq. Bu sənayelər daha az əmək xərcləri olan yeni bölgələrə köçürülməlidir. Çində fəaliyyət göstərən şirkətlər, qurulmuş infrastrukturu, təkmilləşdirilmiş logistikanı və giriş asanlığını nəzərə alaraq, ticarət dəhlizinə üstünlük verəcəklər.

Hindistanın təcrid olunmuş şərq və şimal-şərq əyalətləri də Çin və Asiyanın qalan hissəsi ilə daha yüksək ticarət və əlaqədən faydalanacaqlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BCIM Forum
* BCIM Business Council
* Tenth Meeting of BCIM Forum, Kolkata