open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bərdə nahiyəsi

**Bərdə nahiyəsi** (Nâhiye-i Berde) - Qarabağda XIII əsr-1747 inzibati nahiyə.

1593 cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Bərdə sancağı inzibati–ərazi nahiyə

1593-cü ildə Osmanlı dövləti Bərdə nahiyyəsinin oba, kənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb. Həmin siyahıdan çıxarış belədir

Şah I. Abbas dönəmində Bərdə nahiyəsini İyirmidörd eli oymağı Otuziki eli oymağıidarə etmişdir.

## Kəndləri

1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində Bərdə livası inzibati–ərazi nahiyəsində ümumilikdə
44 Kənd mövcud olmuşdur ki, onlardan 7 kənd də boş olmuşdur. Vergi verən kəndlər aşağıdakılar idi:

*1 Bərdə şəhəri
*2 Bıçaqlı
*3 Tebellüğet
*4 Keranə
*5 Zeynəddin
*6 Həsənqaya (Bərdə)
*7 Xatunabad
*8 Mekke Mezrası
*9 Adəmabad
*10 Biran
*11 Nuri-zinet
*12 Qazyan (Qaziyan)
*13 Əbdülkərim
*14 Gücnü
*15 Quyualpağud Qaraca
*16 Mənlik
*17 Çurtək

## Həmçinin bax

* Bərdə rayonu
* Bərdə şəhəri
## İstinadlar
İrəvan tramvayı

**İrəvan tramvayı** () — Ermənistanın paytaxtı İrəvanda fəaliyyət göstərən tramvay sistemi. İrəvanın tramvay sistemi 29 sentyabr 1906-cı ildə biznesmen Mirzoyanın maliyyə dəstəyi ilə at-dəmir yolu şəklində açılır. XX əsrin ikinci yarısında tramvayda 12-yə qədər marşrut mövcud olur. Bunlara 2 tramvay deposu xidmət göstərir.

Tramvay xətti 21 yanvar 2004-cü ildə bağlanmışdır. İrəvanda tramvay sisteminin bağlanması zamanı bir marşrut fəaliyyət göstərirdi. Ermənistan ərazisində yalnız İrəvan şəhərində tramvay xətti mövcud olmuşdur.

## Tarixi
Ermənistanda tramvayın indiyə qədər mövcud olduğu yeganə şəhər İrəvan idi. 29 sentyabr 1906-cı ildə iş adamı Mirzoyan İrəvan şəhər at-dəmir yolu açdırı. Bu tip enli at qoşqulu tramvayı müharibə nəticəsində məhv edildiyi 1918-ci ilin avqust ayına qədər mövcud olur. 12 yanvar 1933-cü ildə tramvay elektrikləşdirilir. Tramvayda vaqonların sayı orta hesabla hər beş ildən bir 25% artır və 1933-cü ildə 16 olduğu halda, 1945-ci ildə artıq 77, 1965-ci ildə isə 222 ədəd hərəkətli vaqon olur. İrəvan tramvayında iki növ tramvaydan istifadə edilir — 71–605 və RVZ-6M2. Tramvayın maya dəyəri avtobuslarla müqayisədə 2,4 dəfə yüksək olması, bahalı elektrik enerjisi və İrəvanda Kiyev körpüsündən keçərkən yaranan problemlər səbəbindən 20 iyun 2003-cü il tarixdə 7 saylı maşrut bağlanılır. 21 yanvar 2004-cü ildə İrəvanda tramvay xətti rəsmi olaraq bağlanılır. Yolların əksəriyyəti sökülür, tramvaylar metal qırıntıları edilərək satılır, tramvay deposu müxtəlif özəl müəssisələr tərəfindən istifadə olunur və yarımstansiya trolleybuslara xidmət göstərir.

## Hərəkət heyəti
İrəvandakı tramvayın bağlanması zamanı hərəkət heyəti Riqa zavodunun (RVZ-6) və Ust-Katavskinin (KTM-5) vaqonlarından ibarət idi.

## Anbar
İrəvandakı tramvay xəttinə 2 depo xidmət göstərdi. 1 nömrəli anbar Arşakunyas prospektində yerləşirdi. 2 nömrəli anbar Leninqradyan küçəsində yerləşirdi. 2 nömrəli depo 2004-cü ildə fəaliyyətini dayandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
*
Türkiyə Ordusu Aviasiya Komandanlığı

Türkiyə Ordusu Aviasiya Komandanlığı 1948-ci ildə artilleriya məktəbi daxilində artilleriya aviasiyası adı altında qurulmuşdur. 1957-ci ildə artilleriya məktəbindən çıxarıldı və ordu aviasiyası adını aldı. 1968-ci ildən bəri, Türk Hava Qüvvələri inventarından alınan dönər qanadlı təyyarələr bölməyə qatılmışdır. 1974-cü ildə Kipr Əməliyyatı zamanı 2 Komando Briqadasını regiona daşımışdır. Missiyası quru qoşunlarına hava dəstəyi vermək və kəşfiyyat yolu ilə döyüşə dəstək olmaqdır. Alay komandiri polkovnik Özcan Bicanşendir. Türk ordusuna zabit və xırda zabit yetişdirən İspartadakı Türkiyə Ordu Aviasiya Məktəbinin inzibati mərkəzidir .

## Tarixi
1968-ci ildən bəri, Türk Hava Qüvvələri inventarından götürülmüş dönər qanadlı təyyarələr birliyə qatıldı. Missiyası Türk quru qoşunlarına hava dəstəyi vermək və nəqliyyat kəşfiyyatı edərək döyüşə dəstək olmaqdır.

15 i̇yul 2016-cı il çevriliş cəhdində bir qrup əsgər Briqadir rütbəsində Ordu Aviasiya Məktəbinin komandanı vəzifəsini yerinə yetirən Ünsal Coşkunun rəhbərliyi altında çevriliş cəhdi etdi. Keçmiş briqadir Coşkun özünü Aviasiya Komandiri elan etdi və çevrilişdə istifadə olunan bəzi helikopterləri Akıncı Hava Bazasına gedənə kimi idarə etdi.

## Komandirləri
* General-mayor Salih Ulusoy (2008–2012)
* General-mayor Hamza Koçyiğit (2012–2015)
* General-mayor Hakan Atınç (2015–2016)
* İdris Feyzi Okan (2016–2017) (işdən azad edildi, həmçinin bax: 2016-cı ildə Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhd)
* Briqadir Osman Dirmencioğlu (2017–2019)

## Bölmələri
* 1-ci Ordu Aviasiya Alayı (Güvercinlik Hava Bazası)
* 2-ci Ordu Aviasiya Alayı (Erhaç Hava limanı, Malatya)
* 3-cü Ordu Aviasiya Alayı (Gaziemir Hava Bazası, İzmir)
* 4-cü Ordu Aviasiya Alayı (Samandira Hava Bazası, İstanbul)
* 7-ci Quru Hava Qrup Komandirliyi (Diyarbakır Hava Bazası)

## Qaleriya

Fayl:BG12-1001 (14662033896).jpg|Ordu Aviasiyası birliklərində istifadə edilən T-129 ATAK hücum helikopteri
Fayl:CH-47 Chinook TurkishArmy Teknofest2019.jpg|Ordu Aviasiyası birliklərində istifadə edilən Boeing CH-47 Chinook nəqliyyat helikopteri
Fayl:Turkish ISAF UH-60 Black Hawk helicopter.JPEG|Ordu Aviasiyası birliklərində istifadə edilən Sikorski UH-60 çoxməqsədli helikopter
Fayl:BayraktarTB2 Teknofest2019 (1).jpg|Bayraktar TB2


## İstinadlar
Turboşaft

**Turboşaft**, jet itkisindən daha çox val gücü istehsal etmək üçün hazırlanmış bir qazturbin mühərriki növüdür.

Turboşaft mühərrikləri konsepsiya etibarilə turbojetlərə çox oxşayır və eqzosdan istilik enerjisi əldə etmək və çıxış yerində val gücünə çevirmək üçün əlavə turbin genişləndirməsini həyata keçirirlər. Bunlar turbo zondlara bənzəyirlər, lakin kiçik fərqləri mövcuddur və tək bir mühərrik əsasən hər iki formada satılır.

Turboşaft mühərrikləri helikopterlər, köməkçi enerji blokları, qayıqlar və gəmilər, tanklar, hoverkraftlar və stasionar avadanlıqlar kimi davamlı yüksək güc çıxışı, yüksək etibarlılıq, kiçik ölçülülük və yüngüllük tələb olunan tətbiqetmələrdə geniş istifadə olunur.

## Xarici keçidlər

*
Demokrat Partiya (Türkiyə, 2007)

**Demokrat Partiya** () — 27 may 2007-ci ildə Doğru Yol Partiyasının adını və loqosunu dəyişməsi nəticəsində qurulan türk siyasi partiyası.

## Tarixi

### Sələfi

Partiyanın kökləri 1946-cı ildə Cəlal Bayarın öndərliyi ilə yaradılan eyni adlı siyasi təşkilata dayanır. Bu partiaya 1950-ci il parlament seçkilərində qələbə qazanaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasından sonra Türkiyədə iqtidara gələn ilk partiya oldu. Demokrat Partiyadan Adnan Menderes baş nazir, Cəlal Bayar isə prezident seçildi. Demokrat Partiya iqtidarının hakimiyyətinə 1960-cı il 27 may çevrilişi ilə son qoyuldu.

Partiya ləğv olunsa da idealogiyası sonrakı illərdə başqa partiyalarda yaşadı. Bunlardan ən əsasları Ədalət Partiyası, Ana Vətən Partiyası və Doğru Yol Partiyası idi. Bu siyasi qurumlar 2000-ci illərə kimi Türkiyə siyasi həyatında böyük rol oynamış və bir neçə dəfə iqtidara gəlmişlər.

### Müasir dövr
27 may 2007-ci ildə Mehmed Ağarın rəhbərlik etdiyi Doğru Yol Partiyası adını və emblemini dəyişdirərək Demokrat Partiyaya çevrildi. Bu vaxt digər mərkəz sağ partiyası Ana Vətən Partiyasının (ANAP) da DP-yə birləşəcəyi gözlənsədə, yaranan mübahisələrə görə bu baş vermədi. DP qurulduğu il keçirilən parlament seçkilərində cəmi 5,4% səs topladı. Bundan sonra Mehmed Ağar istefa verdi.

2009-cu ilin oktyabrında ANAP-da demokratlarla birləşdi. Bu ildən Hüsaməddin Cindoruk partiyanın sədri seçildi.

DP 2010-cu ildə konstitusiyaya edilən dəyişiklikləri dəstəkləmədi.

2012-ci ildə Gültəkin Uysal partiya sədri seçildi və hazırda da bu vəzifəni icra edir.

2018-ci il parlament seçkilərində Afyonqarahisar seçki dairəsində qələbə qazanan DP məclisdə təmsil olunma hüququ qazandı.

2020-ci il 16 dekabr tarixində MHP-dən istefa edən Ordu millət vəkili Camal Enginyurt partiya sıralarına qatılmışdır.

## Seçkilərdə
2014-cü il prezident seçkilərində bitərəf Əkmələddin Ehsanoğlunu dəstəklədi. Ehsanoğlu seçkilərdə 38,44% səs toplayaraq ikinci oldu.

2018-ci il parlament seçkilərində CXP, İYİ və Səadət Partiyasının yaratdığı Millət İttifaqı koalisiyasına daxil oldu. Afyonqarahisar seçki dairəsində qələbə qazanan DP məclisdə 1 deputatla təmsil olunma hüququ qazandı.

## İstinadlar
Qırmızı jiletli oğlan

**"Qırmızı jiletli oğlan"** — Pol Sezanın 1889 və ya 1890-cı ildə yaratdığı yaradıcılığının yetkinlik dövrünə aid əsəridir. Sürixdə Emil Byurle fondunun kolleksiyasında saxlanılır.

Sezann bu italyan oğlanın qırmızı jiletdə dörd fərqli portretini çəkmiş, oğlan və mühit arasındakı əlaqələri araşdırmışdır. Portretlərin ən məşhuru, masa arxasında başını ovucuna söykəyərək melankolik pozada oturan uşağı təsvir edir.

Emil Byurle fondunun kolleksiyası, rəsmin "diqqətlə düşünülmüş kompozisiya ilə birbaşa bədii hissiyat arasındakı mükəmməl tarazlığı" yüksək mənalılığını qeyd edir. 1895-ci ildə tənqidçi Qustav Jeffrua, əsəri köhnə ustaların ən yaxşı əsərlərinə bərabər adlandırmışdı .

Rəsm zəngin, şən rənglərlə çəkilib. Kompozisiyanın üç əsas çarpazı var: oğlanın beli və başı boyu, arxasındakı tünd yaşıl pərdə boyu və sol aşağı küncdən qalxan stol və stulun xətti boyu. Bu diaqonallara kəsişən çarpazların möhkəm birləşmiş strukturunu yaradan oğlanın əl və ayaqlarının vəziyyəti qarşı qoyulub.

Əsər 1895-ci ildə sənət alverçisi Ambruaz Vollar tərəfindən Sezandan alınmışdı. 1909-cu ildə rəsmin sahibi Macar kolleksioneri Marsel Nemeşonun sahibi, 1913-cü ildə isə alman taciri Qottlib Riber oldu. Emil Qeorq Byurle, rəsm əsərini 1948-ci ildə Riberidən satın aldı. 1956-cı ildə Byurlenin ölümündən sonra, varisləri, əsəri Emil Byurle fonduna hədiyyə etdilər və əsər 1960-cı ildən bəri orada saxlanılır. Qırmızı jiletli oğlanın digər üç portreti isə ABŞ muzeylərində sərgilənir.

2008-ci ilin fevralında Emil Byurle fondunun kolleksiyasında ən dəyərli hesab edilən 91 milyon dollarlıq rəsm əsəri muzeyin binasından oğurlanmışdı. 2012-ci ilin aprelində rəsm, Serbiyada aşkar edildi və muzeyə qaytarıldı.

## Qeydlər
Türkiyə Ordu Aviasiya Məktəbi

Türkiyə Ordu Aviasiya Məktəbi, Təhsil və Doktrina Komandanlığına bağlıdır və mərkəzi İspartada yerləşir. Vəzifəsi pilot sinifində zabitləri və uçuş texnikləri sinifində kiçik zabitləri yetişdirməkdir.

## Tarixi

İlk dəfə 1948-ci ildə Artilleriya Məktəbində Artilleriya Aviasiyası üçün Hava Qrupu olaraq yaradılmışdır. 1958-ci ildə Polatlıdan Güvercinlikə köçürüldü, 2003-cü ildə Ordu Aviasiya Komandanlığı quruldu və Quru qoşunlarına tabe edildi. Məktəb isə Təhsil və Doktrina Komandanlığına tabe edilmişdir. 2018-ci ildə İspartaya köçürülmüşdür.
Şimali Yuan dövləti

**Şimali Yuan Dövləti** (;1368-1635) - Monqolustanda və Daxili Monqolustanda mövcud olmuş tarixi monqol dövləti. Yuan İmperiyasının Qırmızısarıqlılar üsyanı nəticəsində süquta uğramasında sonra yaranmışdır. İlk xanı Biliqtu xan Ayuşridara, son xanı isə Ecey xandır.

= Xanları =

## İstinadlar
APU

***Köməkçi Enerji Blokları*** (***KEB***), (İngilis dilində ***Auxiliary Power Unit***, qısacası ***APU***), ***Köməkçi Enerji Birliyi***, ***Köməkçi Enerji Qurğusu***, ***Köməkçi Enerji Cihazı***, ***Köməkçi Enerji Qovşağı***, ***Köməkçi Enerji Mexanizmi***, ***Köməkçi Enerji Aqreqatı*** kimi də tərcümə edilə bilər. Ümumiyyətlə təyyarələrdə mövcud olsa da, bəzi böyük quru nəqliyyat vasitələrində də mövcuddur və məqsədi avtomobilin əsas güc mənbələri sıradan çıxdıqdan sonra nəqliyyat vasitəsi üçün lazım olan enerjini təmin etməkdir.

[thumb|[Airbus A300 sərnişin təyyarəsində istifadə edilən TSCP700-5B tipli APU]]

## Təyyarələrdə KEB

Bugünkü təyyarələrdə Köməkçi Enerji Blokları, bəzi təyyarələrdə fərqlənə bilsə də, ümumiyyətlə quyruq hissəsində yerləşir. Bir növ kiçik qaz turbin mühərriki olan Köməkçi Enerji Blokları, təyyarənin mühərrikinin işləməsi üçün lazım olan sıxılmış havanın təmin edilməsi üçün istifadə olunurlar. Köməkçi Enerji Bloklarının təyyarələrdə istifadə məqsədləri aşağıdakı kimi göstərilə bilər:
;Elektrik
:*Təyyarənin motorunu işə salmaq üçün lazım olan ilk elektrik enerjisini təmin etmək.
:*Uçuş zamanı təyyarəyə elektrik enerjisi verən mühərriklərə qoşulmuş elektrik generatorlarının sıradan çıxması halında təyyarə üçün tələb olunan maksimum elektrik enerjisinin verilməsi.
;Hava
:*Reaktiv mühərriklərin işləməsi, daha doğrusu ilk hərəkəti əldə etməsi üçün sıxılmış hava axınına ehtiyacı vardır. Köməkçi Enerji Blokları bu sıxılmış havanı yaradır və təyyarə mühərrikinin işləməsini təmin edirlər. Köməkçi Enerji Blokları olmadığı və ya qüsurlu olduğu hallarda, reaktiv mühərriki işə salmaq üçün mütləq lazımi sıxılmış havanı təmin edəcək başqa bir vasitə əldə edilir və mühərrik bu vasitə ilə işə salınır.

## [[Zirehli maşın]]larda KEB

Bəzi inkişaf etdirilmiş və böyük model tanklarda bu növ ehtiyat enerjini təmin etmək üçün kiçik bir dizel mühərriki vardır.

## [[Qatar]]larda KEB

Bu gün KEB sistemi bəzi dizel mühərrikli lokomotivlərdə də istifadə olunur. Türkiyədəki dəmir yollarında istifadə edilən DE 22 000 və DE 33 000 tipli lokomotivlərə yeni KEB sistemi inteqrasiya edilmişdir. KEB sistemi sayəsində özüyeriyən mühərrik lokomotivlərin soyuq havalarda asanlıqla hərəkətə başlamasını təmin edir; Su, yağ və yanacaq istiliyini təmin edir.
Telemundo

**Telemundo** öz növbəsində Comcast-a məxsus olan NBCUniversal bir bölümü olan NBCUniversal Telemundo Enterprises şirkətinə məxsus bir Amerikan İspan dilində yerüstü televiziya şəbəkəsidir. Dünya çapında 100-dən çox ölkəyə 35-dən çox dildə yayımlanan proqramlaşdırma ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarının İspan dilində ən böyük məzmun tədarükçüsü, ardından Univision rəqibidir.

Kanal, ABŞ-də və dünyadakı Latın Amerikalı tamaşaçılara yönəlmiş telenovelas, idman, reallıq televiziyası, xəbər proqramları və ya xaricdən gətirilən və ya İspan dublyajlı filmlərdən ibarət proqramlar və orijinal məzmun yayımlayır. Bundan əlavə, Telemundo, gənc İspan dinləyicilərinə yönəlmiş ayrı bir kanal olan NBC Universo-nu da fəaliyyət göstərir; Orijinal proqramlaşdırma məzmununu kütləvi informasiya vasitələri, Telemundo və NBC Universo veb saytlarında yayan Telemundo Digital Media; Porto Riko, WKAQ-TV-nin pulsuz stansiyası; və beynəlxalq paylama qolu Telemundo Internacional.

Telemundo-nun baş ofisi Mayamidədir və Mayami ətrafındakı Beacon Lakes-də bir studiya və istehsalat müəssisəsi fəaliyyət göstərir və dünyada 1900 işçisi var. Telemundo proqramlarının əksəriyyəti 2011-ci ildə şəbəkənin telenovelaslarının 85% -nin çəkildiyi Mayamidə fəaliyyət göstərən bir studiya müəssisəsində çəkilir. Bir saatlıq ortalama primetime dramının çəkilməsi 70 min dollardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
David Matevosyan

**David Gevondoviç Matevosyan** () — İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Ermənistan parlamentinin deputatı.

## Həyatı
22 mart 1960-cı ildə Meğri rayonunda anadan olub.

David Matevosyan 1995–1999-cu illərdə Ermənistanda deputat olub. O, 2008-ci il prezident seçkilərində Levon Ter-Petrosyanın seçki kampaniyasına rəhbərlik edib.

David Matevosyan 23 oktyabr 2020-ci ildə Dağlıq Qarabağda əks-hücum əməliyyatları zamanı ölüb.

## İstinadlar
Vaaqn Asatryan

**Vaaqn Feliksoviç Asatryan** () — İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, hərbi hissə komandiri, polkovnik.

## Həyatı
Vaaqn Asatryan 1977-ci ildə doğulub.

13 oktyabr 2020-ci ildə Dağlıq Qarabağda gedən döyüşlər zamanı öldürülüb.

Vaaqn Asatryana ölümündən sonra Ermənistanın Milli Qəhrəmanı adı verilib.

## İstinadlar
Emil Byurle fondunun kolleksiyası

**Emile Byurle fondunun kolleksiyası** (  ) - Sürixdə yerləşən şəxsi incəsənət muzeyidir.

## Kolleksiya
Sürixli sənayeçi Emil Georq Byurlenin (1890-1956) geniş sənət əsərləri kolleksiyası, 1960-cı ildə fonda çevrilmişdi. Həmin andan bəri kolleksiya, Byurlenin Sürixdə, Tsollikerştrasse () küçəsindəki köhnə evinin yanında yerləşən villada sərgilənir. Sərgi çərşənbə axşamı, çərşənbə, cümə və bazar günləri saat 14.00-17.00 arasında ziyarətçilər üçün açıqdır.

Ekspozisiyaya aşağıdakılar daxildir:

* antik eksponatlar;
* orta əsrə aid heykəllər;
* qədim sənətkarların rəsmləri: Tintoretto, El Qreko, Rubens, Van Deyk, Rembrandt, Frans Hals, Tyepolo, Kanaletto, Qoyya, Enqr, Koro;
* impressionistlərin rəsmləri: Mane, Deqa, Renuar, Mone, Pissarro, Sisley, Tuluz-Lotrek, Syora, Sezan, Van Qoq, Qogen;
* modernistlərin rəsmləri: Bonnar, Vyuyar, Vlamink, Raul Dyufi, Modilyani, Utrillo, Şaqal, Korint, Matiss, Qris, Brak, Pikasso .

1941-ci ildən bu yana Byurle kolleksiyasında olan Klod Monenin *"Vetey yaxınlığında xaşxaş tarlası"*  tablosunun yayımlanmasından sonra onun əldə edilməsinin şəffaflığı ilə bağlı şübhələr ortaya çıxmışdı: 1940-1941-ci illərdə bu tablo, Emil Byurle ilə Cənubi Amerikaya mühacirət edən yəhudi tacir *Maks Emden* arasında şübhəli ticarətlə əlaqəli ola bilərdi.

## Oğurluq
10 Fevral 2008-ci il tarixində silahlı bir soyğun nəticəsində, ümumi dəyəri 180 milyon İsveçrə frankı olan dörd rəsm əsəri oğurlandı. Kurator Lukas Qloorun sözlərinə əsasən, söhbət Pol Sezanın *[[Qırmızı jiletli oğlan|"Qırmızı jiletli oğlan"]],* Klod Monenin "Vetey yaxınlığında xaşxaş tarlası", Vinsent Van Qoqun "Çiçəklənən şabalıd budaqları" və Edqar Deqanın "Qraf Lepikin qızları ilə portreti" əsərlərindən gedirdi. Cinayət baş verən zaman binada 15 nəfər var idi, heç kim zərər görməmişdi.

Van Qoq və Monenin əsərləri on gün sonra Sürixdə avtomobillərdən birində tapıldı və muzeyə qaytarıldı. Sezan və Deqaya aid digər iki rəsm isə 2012-ci ildə aparılan uzun axtarışlardan sonra tapılaraq muzeyə geri qaytarılmışdı.

## Qeydlər

## Linklər

* Rəsmi sayt
Türkiyə Artilleriya və Raket Məktəbi

Türkiyə Artilleriya və Raket Məktəbi, Ankaranın Polatlı səmtində yerləşən Təhsil və Doktrin Komandanlığına bağlı bir hərbi hissədir. Briqadir Sebahattin Türker məktəbin komandiridir. Türkiyə Quru Qoşunları üçün "artilleriya" sinfində zabitləri, kiçik zabitləri və mütəxəssis çavuşların yetişdirilməsindən məsuldur. Əvvəlcə məktəbdə nəzəri təhsil dərsləri alınır, coğrafi analiz sistemləri ilə ətraflı təhsil tətbiq olunur. Yüksək müşahidəçi simulyatoru ilə əraziyə çıxmazdan əvvəl məşqlər həyata keçirdilir, daha sonra Fırtına haubitsaları ilə müharibə ssenariləri tətbiq edilərək təyin edilmiş hədəflər vurulur. Qalan müddət ərzində çətin ərazi şərtlərinə alışmaq üçün idman fəaliyyətləri həyata keçirdilir.

## Tarixi
Artilleriya və Raket Məktəbinin təməli Osmanlı sultanı I Mahmudun dövründə Üsküdarda qurulan Qumbaraçı Ocağına əsaslanır. III Səlim tərəfindən əvvəlcə Eyüpdə Mühendishane-i Sultani adı ilə açılan və fəaliyyətinə davam edən məktəb, 1795-ci ildə Mühendishane-i Berr-i Hümâyun adı altında Halıcıoğluna köçürüldü. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı qısa bir müddət artilleriya zabitləri yetişdirmək üçün artilleriya təlimatçısı vəzifəsini Konyada davam etdirmişdir. 1923-cü ildə İstanbul Metrisdə Artilleriya Atıcılıq Məktəbi adı ilə fəaliyyətini davam etdirən məktəb, 1941-ci ildə Artilleriya və Artilleriya Atıcılıq Məktəbi adı altında Poladlıya köçürüldü. 1962-ci ildə isə indiki adını Artilleriya və Raket Məktəbi adını almışdır.

## Vahidlər
* İnönü kazarması
* Sakarya kazarması
* Təhsil şöbəsi
* Nümayiş və Təcrübə Alayı Komandanlığı
* Tələbə və Kurslar Tabur Komandirliyi
* Müharibə Laboratoriyası Dəstək Qrup Rəhbərliyi
* Logistik Dəstək Komandirliyi

## Komandanları
* General-mayor Ergüder Toptaş (2011–2013)
* General-mayor Avni Angun (2013–2015)
* General-mayor Osman Ünlü (2015–2016)
* General-mayor Hurşit Ağırcan (2016–2019)
* General-mayor Sebahhattin Türker (2019-)
Həkəri nahiyəsi

**Həkəri nahiyəsi** — 1593-cü ildə Osmanlı imperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Həkəri sancağında inzibati–ərazi, nahiyə.

1593-cü ildə Osmanlı dövləti Həkəri nahiyyəsinin oba, kənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb. Həmin siyahıdan çıxarış belədir.

## Kəndləri
28 kənd var və onlardan 24-ü boşdur.

## Mənbə

## Həmçinin bax

* Bərdə rayonu
Arazbar nahiyəsi

**Arasbar nahiyəsi** — XIV əsr-XIX əsrlər. İnzibati ərazi.

XIV əsr Elxanilər dövlətinin Arazbar tüməninin Arazbar nahiyəsi,
1593-cü ildə Osmanlı imperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Dizaq sancağı inzibati–ərazi nahiyəsi.

1593-cü ildə Osmanlı dövləti Arazbar nahiyyəsinin oba, kənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb. Həmin siyahıdan çıxarış belədir.

## Kəndləri
* Babı (Zaviyəyi-Babı)

Şah I Abbas dönəmində Arazbar nahiyəsini Bayburdlu oymağı idarə etmişdir.
 

1727-ci ildə Osmanlı imperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində Arazbar livası inzibati–ərazi nahiyəsi olub.

## Kəndləri

73 Kənd bulunmaqta 62 kənd boşdur və vergi verən

*1 Larican
*2.Riyan kəndi
*3.Nurpaşa kəndi
*4.Sultanlı kəndi
*5.Qızqələ kəndi
*6.Aşağı Bulğay kəndi
*7. Davudan kəndi
*8. Çaxırlı kəndi
*9. Babı kəndi
*10. Govşatlı kəndi
*11. Yuxarı Yalıncaq kəndi
*12. Aşağı Yalıncaq kəndi
*13.Balağay kəndi
*14. Xanarxı kəndi
*15.Seyidabad kəndi
*16.Taşqay kəndi
*17.Kələçi Keşli kəndi
*18.Köhərli kəndi
*19. Keyik kəndi
*20.Amadili kəndi (başqa adı Onaltı) nam-ı diğer Onaltı Hacı Elili cemaatı
*21.Arslandüz kəndi
*22.Qasımabad kəndi
*23.Qütuşan kəndi
*24.Qaraqovaq kəndi
*25. Alaqayıq kəndi
*26.Xatunabad kəndi
*27.Xəzalan Kəbirli kəndi
*28.Şəkərabad kəndi
*29.Ərisə kəndi
*30.Qazılı kəndi
*31.Yenili kəndi
*32.Yenicə kəndi
*33. Dərvişbulaq kəndi
*34.Dəlmə kəndi
*35.Çırğın və Cərkəlan kəndləri
*36. Mahmudabad kəndi
*37. Firovsabad kəndi
*38. Düvəxanlı kəndi
*39.Nehrabad kəndi
*40.Çatı kəndi
*41. Dəstəçi kəndi
*42.Tərkibal kəndi
*43.Ənhari Nəsriyyə kəndi (Nəsriyyə çayları)
*44. Kələdən kəndi
*45. Kərmədən kəndi
*46. Diri kəndi
*47. Yuxarı Yaylaq kəndi
*48. Nəsri Surxay (Qırmızı çay) kəndi
*49. Siyasi kəndi (Qarabaş)
*50. Abdulla kəndi
*51. Kavdar kəndi
*52.Cəcirli kəndi
*53. Arğalı kəndi
*54. Daniyal kəndi
*55. Balçaq Əmir seyid kəndi
*56. Kəlli Karalabsad kəndi
*57. Yuxarı Kələci kəndi
*58. Aşağı Kələci kəndi Dərbənd kəndi
*59.Fətəhsabad kəndi
*60.Aşağı Bala Nürkü kəndi
*61. Məmmədcəlil kəndi
*62.Əbülfətan kəndi
*63. Qaraxanlı kəndi başqa adı Çoban
*64. Mədətli kəndi
*65.Cünan kəndi
*66. Soyuqaş kəndi və Donqud çayı
*67.Sarıxan kəndi
*68.Cəyirli kəndi
*69.Qaşqa və İncili kəndləri
*70.Kələc və Çobanbəyi kəndləri
*71. Sarısu kəndi
*72.Yazılmərə kəndi
*73.Əmirməhəmməd qışlağı

## Mənbə

## Həmçinin bax

* Arazbar
Həkəri sancağı

**Dizaq sancağı**, **Həkəri sancağı** və ya **Həkəri Livası** () — Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Dizaq idi.

## Mənbə

* «Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»

## İstinadlar
Alpaut nahiyəsi

**Alpavut nahiyəsi** — 1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Həkəri sancağı inzibati–ərazi nahiyə.

1593-cü ildə Osmanlı dövləti Həkəri nahiyyəsinin oba, kənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb. Həmin siyahıdan çıxarış belədir
Alpavut oymağı — Qaraqoyunlu tayfa ittifaqına daxil olan qurumlardan biri.

Seyid Həsən xəlifə təxminən 1740-cı ildə Qarabağın Alpaut nahiyəsinin Seyidlər obasında

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Alpavut oymağı
Əhməd Akgündüz

**Əhməd Akgündüz** (; d.12 fevral 1955, Diyarbəkir. Malkaya, Çüngüş) —  Rotterdam İslam Universitetinin rektoru, Osmanlı Araşdırmalar Vəqfinin heyət sədri.

O, İmam-Hatip və Qaziantep orta məktəbinin bitirib. 1980-ci ildə Ərzurum Universitetinin İslam Elmləri fakültəsini, 1982-ci ildə İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. Dikle Universitetinin hüquq fakültəsinə hüquq tarixi üzrə elmi işçi kimi daxil olan Əhməd Akgünduz 1983-cü ildə aspiranturanı və 1986-cı ildə doktorluq dərəcəsini "İslam hüququ və Osmanlı təlimlərində vəqfin təsis edilməsi" tezisi ilə müdafiə edərək bitirmişdir.

1987-ci ildə Konya Səlçuk Universiteti Hüquq Fakültəsində "*Hüquq Tarixi və İslam Hüququ*" dosenti olaraq işə başladı. 1993-cü ilin sentyabr ayında Dumlupınar Universitetində professor adını qazanandan sonra həmin ilin oktyabr ayında eyni universitetin Biləcik İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsinin dekanı vəzifəsinə təyin olunmaqla yanaşı, eyni zamanda Osmanlı Araşdırma Vəqfinin heyətinin başçısı oldu.

1997-1998-ci illərdə Prinston Universitetində tədqiqatlarla məşğul olduğu zamanlar, öz həyatından bəhs edən sənədli filmdə o, bütövlükdə dilin inkişafına yönəldiyini və universitetdə alimlərlə sərt diskussiyalar aparıldığını açıqlamışdı. Ərəb, holland, ingilis və fars dillərini bilən Əhməd Akgündüz evlidir və iki övladı var.

## Əsərləri

* Üç Dövrdə Bir Məbəd, Ayasofya;
* Osmanlının bilinməyən tərəfi;
* Bədiüzzaman Səid Nursi və elmi şəxsiyyəti Arxiv Sənədləri Işığında;
* Osmanlıda hərəm;
* Kilsədən Muzeyə Ayasofya Məscidi;
* Silistreli Süleyman Hilmi Tunahan;
* Suallarla erməni məsələsi;
* Somunca Baba və Neseb-i Âlisi;
* Tabuların çöküşü;
* Arxiv Sənədinin İşığında Bab-ı Əlidən İstanbul Valiliyinə;
* Sənədlər gerçəkləri danışır;
* Cənub-Şərqi məsələsi və həlləri;
* Haqq alidir;
* İslam hüququ və Osmanlı praktikasında vəqf quruluşu;
* İslam Konstitusiyası;
* İslam hüququ və Osmanlı tədqiqatları;
* İslam və Osmanlı hüququ;
* İslamda insan haqları bəyannaməsi;
* Müqayisəli Mecelle-i Ahkam-ı Adliye;
* Osmanlı İmperiyasında qeyri-müsəlmanların idarə edilməsi;
* Osmanlı dövlətində bələdiyyə təşkilatı və bələdiyyə qanunları;
* Osmanlı qanunları və Hüquq təhlili (10 cild);
* Hesablama Məhkəməsi Osmanlıdan Cümhuriyyətə (Divan-ı Mühasebat);
* Türk hüquq tarixi
*"Yeni Dünya Nizamı Axtarışı və İslam Mədəniyyəti" 

## İstinadlar
Ardıc (dəqiqləşdirmə)

* Ardıc — sərvkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. 
* Ardıc — Gədəbəy rayonu ərazisində dağ; 
* Ardıc — Kəlbəcər rayonu ərazisində dağ; 
* Ardıc — Qubadlı rayonu ərazisində dağ; 
* Ardıc — Şərur rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 2032 m.
Harva kilsəsi

**Harva kilsəsi** — Ağdərə rayonunun Dovşanlı kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Abidə böyük qaya içində yonulmuş və hörgü ilə tamamlanmış iki zallı kilsədən ibarətdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Dovşanlı kəndinin cənub hissəsində, böyük qayalığın altında yerləşən Harva kilsəsi bir-biri ilə əlaqəli mağaradan ibarətdir. Uğurlu inşaat işi sayəsində qarşı tərəfdən onlar bir-birindən ayrı iki sovməə kimi görünürlər. Daxildən isə onlar bir-birinə bitişik yarımqaya zal təsiri bağışlayrlar.

Kilsə qarşısında qoyulmuş böyük hamar daş üzərində 1249-cu ilə aid yeddi sətirlik kitabə vardır. Kilsə monumental divar rəsmlərinə malikdir. Kilsənin apsidasında biri dairəvi digəri isə düzbucaqlı plana malik iki kilsə binası təsvir olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Beynəlxalq hava limanı

**Beynəlxalq hava limanı** — sərnişinlərin ölkələr arasında səyahət etməsinə imkan verən gömrük və sərhəd nəzarəti imkanları olan bir hava limanıdır. Beynəlxalq hava limanları tipik olaraq yerli hava limanlarından daha böyükdür və ümumiyyətlə beynəlxalq və qitələrarası səyahətlər üçün istifadə olunan daha ağır təyyarələri yerləşdirmək üçün daha uzun uçuş zolaqları və imkanlara malikdir. Beynəlxalq hava limanları tez-tez daxili uçuşlara da ev sahibliyi edir.

## İstinadlar
Yerli hava limanı

**Yerli hava limanı** yalnız daxili uçuşları həyata keçirən hava limanıdır - eyni ölkə daxilindəki uçuşlar. Yerli hava limanlarının gömrük və immiqrasiya imkanları yoxdur və bu səbəbdən xarici hava limanına gediş-qayıdış uçuşları həyata keçirə bilməzlər.

Bu hava limanlarında əsasən qısa və ya orta mənzilli təyyarələri və regional hava trafikini idarə etmək üçün kifayət edəcək qısa pistlər olur. Təhlükəsizlik yoxlaması/metal dedektorları əksər ölkələrdə istifadə olunur, lakin bir çox hallarda beynəlxalq uçuşlar üçün təhlükəsizlik yoxlamalarının adi hala çevrilməsindən on illər sonra quraşdırılmışdır.

Kanada və Amerika Birləşmiş Ştatlarının əksər bələdiyyə hava limanları bu təsnifata aiddir. Kanadadakı Beynəlxalq hava limanlarında, Kanada daxilində uçuşları həyata keçirən (bir Kanada şəhərindən digərinə uçan) daxili terminallar mövcuddur.

Əlavə olaraq, “beynəlxalq” adlandırılan bəzi hava limanları, beynəlxalq trafiklə nizamsız bir şəkildə məşğul olan yerli hava limanlarıdır. Bu hava limanlarının bir çoxu ABŞ-dədır.

İngiltərədə, yerli hava limanına nümunə olaraq, digər Şotlandiya hava limanlarına tez-tez uçuşlar həyata keçirən Wick Hava limanını göstərmək olar.

Bəzi kiçik ölkələrin və ya regionların böyüklüyünə və ya siyasi səbəblərinə görə, heç bir ictimai daxili hava limanı, hətta ümumi daxili uçuşları da yoxdur. Məsələn: Belçika, Küveyt, Macarıstan, Litva, Lüksemburq, Serbiya, Sinqapur, Slovakiya və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri.
Tbilisi funikulyoru

**Tiflis funikulyoru** () — Tiflisin mərkəzini Mtatsminda dağındakı yuxarı parkla birləşdirən funikulyar  xətt. Xəttin üç stansiyası var: Aşağı (Daniela Conkadze küçəsi), Panteon, Mtatsminda.

21 iyun 2000-ci ildə kabel qırıldıqdan sonra funikulyor uzun müddət yenidən qurulmaq üçün bağlanılır. Funikulyor 30 yanvar 2013-cü ildə yenidən sərnişinlərin istifadəsinə açılır.
## Tarix
1900-cü ildə şəhər bələdiyyəsi Tiflisdə kanatlı dəmiryolu tikintisi barədə müqavilə imzalayır və Belçikalı mühəndis Alfons Robinin layihəsini təsdiqləyir. Müqavilədə aşağıdakılar nəzərdə tutulur: Belçikanın anonim cəmiyyəti, funikulyoru 45 il müddətində istifadə etmək hüququ əldə edirdi. Sonradan şirkət bu hüququ şəhərə pulsuz olaraq verir. 5 yaşın altındakı uşaqlar, poçtalyonlar, polis məmurları və jandarmalar üçün funikulyordan istifadə pulsuz olur. Funikulyorun inşasına 1903-cü ildə başlanmış və tikinti işləri 1905-ci ildə başa çatmışdır. Tiflis funikulyoru dünyanın bu tip ən böyük və ən gözəl tikililərindən biridir.

Sovet hakimiyyəti illərində funikulyor əhəmiyyətli dərəcədə yenidən qurulur. Üst stansiya tamamilə sökülür və 1938-ci ildə neoklassik üslubda yenidən tikilir. Daha sonra İosif Stalinin adını daşıyan yaylada Mədəniyyət və İstirahət Parkı açılır. Daha sonra parkda qayalıqlara yaxın bir dönmə çarxı da daxil olmaqla bir sıra cazibə kompleksi inşa edilir. Yuxarı stansiya şəhərin əsas görməli yerlərindən birinə çevrilir Stansiyanın şəhərə açıq mənzərəsində yerləşən restoran Tiflis sakinləri və qonaqları üçün sevimli yerdir. Daha sonra 1968-69-cu illərdə alt stansiya da yenidən qurulur. Orijinal görünüşündən fərqli olaraq, yeni bina modernizmin nümunəsidir.

1958-ci ildə Rustaveli meydanından sərnişinlər götürərək Mtatsminda dağına aparan kanat yolu inşa edilir. 1 iyun 1990-cı ildə faciəli hadisədən sonra funikulyor işini dayandırır. Kanat kəndiri qırılır. Hər iki kabin aşağı yuvarlanır. Babinlərdən biri alt stansiyaya, ikincisi cırılmış dartma ipinə, daha sonra dirəyə çırpılır. 20 nəfər ölür, 45 nəfər ağır yaralanır.

21 iyun 2000-ci ildə funikulyorun özündə dartma kəndiri qırılır. Bundan sonra funikulyorun fəaliyyəti dayandıırılır. Qəza nəticəsində 20 xarici turistin həyatı təhlükə altında qalır. Xoşbəxtlikdən itki olmur.

2012-ci ilin oktyabr ayında Avstriya-İsveçrə şirkəti Doppelmayr Garaventanın iştirakı ilə həyata keçirilən modernləşmədən sonra funikulyor yenidən istifadəyə verilir.
## Xüsusiyyətlər
250px|thumb|Funikulyorun aşağı stansiyası

Şaquli eniş: 235 m. Yolun uzunluğu 491 m. Bir vaqonun tutumu 60 sərnişindir (18 oturacaqlı).

Funikulyorun müxtəlif istiqamətlərdə hərəkət edən 2 vaqonla bir yolu var. Marşrutun ortasında aralıq stansiya var. Relslər arasında məsafə 1000 mm-dir. Eniş 28 * 33 dərəcədir. Dəmir kanatın qalınlığı 33 mm-dir.

## Çağdaş vəziyyəti
Funikulyor həftənin yeddi günü, 4:00-dan səhər 9:00-dək fasilə ilə işləyir.

Gediş haqqı bir nəfər üçün 3 laridir. Üstəlik orta stansiyaya getmək üçün də 3 lari tələb olunur.
## İstinadlar

## Mənbə
* The Tbilisi Funicular
* Тифлис. Гора Мтацминда и тбилисский фуникулер.
İsfahan Beynəlxalq Hava Limanı

**İsfahan Beynəlxalq Hava Limanı** (IATA: IFN, ICAO: OIFM) (fa: فرودگاه اصفهان - Farūdegāh-e Eşfahān) İranın İsfahan şəhərinə xidmət göstərən beynəlxalq hava limanıdır.

## Haqqında

Hava limanı Şəhid Beheştinin şərəfinə adlandırılmışdır. İnzibati və siyahıyaalma məqsədləri üçün İranın İsfahan ostanının mərkəzi regionu və Qahab-e Shomali dehistanı bir kənd sayılır. Hava limanında biri daxili, digəri beynəlxalq uçuşlar üçün iki terminal var. Hava limanına bitişik 1970-ci illərdə İranın F-14 Tomcat donanmasına xidmət etmək üçün xüsusi olaraq inşa edilmiş Hatami Hərbi Hava Bazası yerləşir.

## İstinadlar
Tbilisi tramvayı

**Tiflis tramvayı** () — 1883-cü ildə (konka şəklində) meydana çıxan və 2006-cı ildə fəaliyyətini dayandıran nəqliyyat sistemi. Gürcüstanda yeganə tramvay sistemi idi. XX əsrin ikinci yarısında tramvayda ona qədər marşrut var idi. Lakin sonradan sistem sürətlə geriləmə baş verir.

## Tarix
Konka 3 aprel 1883-cü ildə Tiflisdə istifadəyə verilir. Orijinal yol göstəricisi 914 mm olur. Konkanın ilk xətti Mixaylovski (indiki David Aqmaşenebeli prospekti) prospekti ilə və Vorontsovskaya meydanı ilə dəmir yolu stansiyasını birləşdirirdi. Tezliklə marşrut İrəvan meydanına (indiki — Azadlıq meydanı) qədər uzanır və vaqonların sayı 556-ya (439 iki atlı və 117 tək atlı) çatır. 1904-cü ildə Kiroçnaya küçəsi (indi — Marcanişvili) boyunca bir xətt çəkilir

Bununla birlikdə XX əsrin əvvəllərində konkanın vaxtının keçdiyi artıq bəlli idi. Buna görə Belçikanın ""Helios" Elektrik Cəmiyyəti" tərəfindən elektrikli tramvayının qurulması üçün qərara alınır (bu şirkət daha əvvəl 1902-ci ildə Vladiqafqazda tramvayın qurulmasında iştirak edir). 25 dekabr 1904-cü ildə ilk elektrik tramvay xətti fəaliyyətə başlayır. Atlı sələfindən fərqli olaraq elektrik tramvayının yol eni 1000 mm olur. 1910-cu ildə 914 mm ölçülü konka fəaliyyətini dayandırır. Tiflis elektrikli tramvayın meydana çıxdığı Rusiya İmperiyasının 26-cı şəhəri olur.

1933-cü ildə tramvayın geniş bir yola (1524 mm) dəyişdirilməsi üzərində iş başlayır, ancaq əvvəlki ölçülü xətlər 1942-ci ilə qədər mövcud olur.

1965–1970-ci illərdə tramvay şəbəkəsinin uzunluğu 105 kilometrə, arsenalı isə 299 vaqona çatır. Bundan sonra şəhərdə tramvayın deqradasiyası başlayır və 2000-ci ilə qədər yalnız səkkiz marşrut qalır (11, 12, 3, 4, 1, 2, 6, 7). 2003-cü ilə qədər 4 marşrut varlığını qoruya bilir (11, 12, 1, 7). 2005-ci ilə qədər 12 tramvay mövcud olur ki, onlarda 2006-cı ilin sonuna qədər işləyir.

30 noyabr 2006-cı ildə Tiflis bələdiyyə başçısının müavini Qeorqi Meladze Tiflisdə elektrik nəqliyyatının ləğvi ilə bağlı yayılan xəbərləri təkzib edir, amma ertəsi gün tramvay və trolleybusun ləğvi qərarı verilir. 4 dekabr 2006-cı ildə Tiflis tramvayı (və trolleybus) fəaliyyətini dayandırır. Tiflisdə tramvay ləğv edildikdən sonra Gürcüstanda tramvay xətti də ləğv edilir.

## Hərəkət heyəti
Tiflisdəki tramvayın bağlanması zamanı hərəkət heyəti Riqa zavodunun (RVZ-6) və Ust-Katavskinin (KTM-5) vaqonlarından ibarət idi.
1960-cı ildə Tiflis tramvay və trolleybus idarəsi tək başına "Tiflis" adlı dörd qatar istehsal edir.

## İstinadlar
Əbuhəci İdrisov

**Əbuhəci İdrisov** ( , ; ) — İkinci Dünya müharibəsi dövründə Qırmızı Orduda xidmət edən çeçen snayper və pulemyotçu. Müharibə zamanı ümumilikdə 349 düşmən əsgərini öldürmüşdür. 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Lakin bu uğurlarına baxmayaraq etnik mənsubiyyətinə görə (çeçen olduğu üçün) Qazaxıstan SSR-yə sürgün edilmişdir. Nikita Xruşşov dövründə çeçenlərə geri dönmə hüququ verildikdən sonra, 1957-ci ildə Çeçenistandakı kəndlərinə qayıtdı.

## Həyatı
Əbuhəci İdrisov 17 may 1918-ci ildə Şimali Qafqaz Respublikasının Berdikel kəndində (indiki Komsomolskoye kəndi) kəndli ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai məktəbi bitirib "Sovetskaya Rossiya" kolxozunda çoban işləmişdir.

Əbuhəci İdrisov 1939-cu ilin oktyabrında Qırmızı Ordu sıralarına çağırıldı. O, pulemyotçu kimi hazırlıq keçmiş və Baltikyanı ölkələrdəki 125-ci piyada diviziyasına təyin edilmişdir. Əbuhəci İdrisov İkinci Dünya müharibəsinin ilk günündən etibarən Sovet ordusunun tərkibində Almaniyanın Barbarossa əməliyyatına qarşı mübarizə aparmışdır. 1941-ci ilin iyulunda diviziyası ilə İlmen gölü ilə Seliqer gölü arasındakı Pskov-Velikiye Luki xəttində müdafiə mövqeyi qurdu. Nəhayət oradakı Sovet qoşunları almanların Leninqrada doğru olan hücumlarını dəf etməyi bacardı. Əbuhəci İdrisov bu döyüşlərdə pulemyot ilə 22 alman əsgərini öldürdü və bundan sonra snayper olmaq üçün təlimə göndərildi. O, snayper təlimini başa vurduqdan sonra, 1942-ci ilin oktyabrında Şimal-Qərb cəbhəsinin bölmələrindən birindəki snayper qrupuna təyin edildi. Əbuhəci İdrisov on günlük gərgin döyüşlər zamanı snayper olaraq 100-ə yaxın düşmən piyadasını öldürməyi bacardı. 1943-cü ilin aprelində 370-ci piyada diviziyasının 1232-ci piyada alayında xidmət edərkən ümumilikdə 300-dən çox Alman əsgərini öldürdüyü divizyanın hesabatında təsdiqlənmişdir. Leninqradın mühasirəsinə qatıldıqdan sonra Pskov bölgəsinin və Baltikyanı ölkələrin geri alınması üçün aparılmıış hücum əməliyyatlarında da iştirak etmişdir. 1944-cü ilin mart ayında 349 düşmən əsgərini öldürmüş və Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına namizəd göstərilmişdir. Əbuhəci İdrisov minanın yanında partlaması səbəbindən yaralanmış və daha sonra isə tərxis edilmişdir. 3 iyun 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Hərbi sərgidə *"Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, çeçen xalqının şanlı oğlu Əbuhacı İdrisov üç yüzdən çox alman faşistini məhv etdi"* başlığı ilə silahı və müharibə dövrü fotoşəkilləri nümayiş etdirilmişdir.

Sonrakı dövrlərdə baş verən çeçenlərin və inquşların deportasiyası zamanı etnik mənsubiyyətinə görə Qazaxıstana sürgün edilmişdir. Sürgündə olarkən cənub-qərbi Qazaxıstanda yaşadı və fermada işlədi. Geri dönmə hüququ verildikdən dərhal sonra Çeçenistana qayıtdı və 1962-ci ildə Kommunist Partiyasının üzvü oldu. Ömrünün qalan hissəsini Çeçenistanda keçirdi və 22 oktyabr 1983-cü ildə Qroznıda vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Абухаджи Идрисов. Герой Советского Союза.
* Идрисов Абухажи, Герой Советского Союза.
Transformerlər: Sonuncu cəngavər

**Transformerlər: Sonuncu cəngavər** (**The Last Knight)**– rejissoru Maykl Bey olan, ssenarisi isə Art Merkum, Mett Hollouey və Ken Nolanın tərəfindən yazılan 2017-ci il Amerika-İngilis istehsalı elmi fantastika filmi. Bu film Transformers seryasının beşinci filmidir və baş rollarda Mark Uohlberq ilə Antoni Hopkinz oynamışdır.

## Mövzu
Son Cəngavər Transformers seriyasının mahiyyətindəki əfsanələri paramparça edir və qəhrəman olmağın mənasını yeninden tanımlayır. İnsanlar və Transformerlər döyüşdə, Optimus Praymla görüşə gedir. Gələcəyimizi xilas etməyin açarı keçmişin sirlərində və Transformerlərin dünyadakı gizli keçmişində gizlənib. Dünyamızı qurtarmaq Cade Yeager (Mark Wahlberg), Bumblebee, bir İngilis lordu (Sör Anthony Hopkins) və bir Oxford professorundan (Laura Haddock) yaranan gözlənilməz bir ittifaqa həvalə edilir. Hər kəsin öz hayatında fərq yaratmağı istənilən bir an gəlir. Transformers 5: Son Cəngavərdə ovlananlar qəhrəman olacaqlar. Qəhrəmanlar pislər olacaqlar. Yalnız bir dünya ayağda qalacaq: ya onlarınki, ya da bizimki…

## Süjet

## Aktyorlar və personajlar

### İnsanlar
* Mark Wahlberg rolu Cade Yeager.
* Stanley Tucci rolu Merlin
* Isabela Moner rolu Izabella
* Josh Duhamel rolu William Lennox.
* John Turturro rolu Seymour Simmons.
* Santiago Cabrera rolu Santos
* Laura Haddock rolu Vivian Wembley
* Anthony Hopkins rolu Sir Edmund Burton
* Liam Garrigan rolu Kral Arthur
* Jerrod Carmichael rolu Jimmy
*

### Avtobotlar
* Peter Cullen rolu Optimus Praym
* Bumblebee
* John Goodman rolu Hound
* Ken Watanabe rolu Drift
* John DiMaggio rolu Crosshairs
* Hot Rod
* Sqweeks
* Grimlock
* Cogman
* Canopy

### Deseptikonlar
* Megatron
* Barricade
* Onslaught
* Dreadbot
* Mohawk

## Davam Filmi
Transformers: Son Cəngavərdən sonra Bumblebee filmi 21 dekabr 2018 tarixində vizyona girdi. Bumblebee filmi daha az bir büdcəyə sahibdir. Bu filmin ssenarisi Kristina Hodson tərəfindən yazılıb və rejissoru isə Travis Knightdir.

## İstinadlar
Aşağı Zəyəm nahiyəsi

**Aşağı Zəyəm nahiyəsi** (Zegem-i Süflâ nahiyesi) — 1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Xılxına livasının nahiyəsi

## Tarixi

## Kəndləri

14 Kənd bulunmaqda 7 kənd boşdur sadəcə vergi verən :
* 1Kamandar  
* 2 Çardaxlı
* 3 Çakər
* 4 Qazançı
* 5 Zadə

## İstinadlar

«Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»
* http://dergipark.gov.tr/download/article-file/283460 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Tavus nahiyəsi

**Tavus nahiyəsi** —

1593 cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Gəncə sancağı inzibati–ərazi nahiyə

## Tarixi
1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Xılxına livasının nahiyəsi
## Kəndləri

27 kənd bulunmaqtadır , 15 kənd boşdur sadəcə vergi verən

* 1 Qacareli
* 2 Tovuz köyü
* 3 Əlibəyli (Tovuz)
* 4 Dürrehan
* 5 Musa Köyü
* 6 Qalatavus köyü
* 7 Ərəbli köyü
* 8 Qaraxanlı (Tovuz) köyü
* 9 Gülacı
* 10 Girzan
* 11 Söyəni mezrası
## İstinadlar

«Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»
* http://dergipark.gov.tr/download/article-file/283460 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Danqı nahiyəsi

**İncərud nahiyəsi** — XIV əsr-XIX əsrlər. İnzibati ərazi.

1593 cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Gəncə sancağı inzibati–ərazi nahiyə

1593-cü ildə Osmanlı dövləti Gəncə nahiyyəsinin oba, kənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb. Həmin siyahıdan çıxarış belədir

Şah II Abbas’ın 1650 tarixli fərmanı ilə Gəncə-Qarabağ bəylərbəyliğinə bağlı Danqı nahiyəsinin Şəki ölkəsinin idarəsinə geçici olaraq verildi.
## Kəndləri

17 kənd və məzra mövcud idi:

*1 Samux
*2 Seyfəli
*3 Əlikənd
*4 Hüzkar : nam-ı diğer Yellengücü
*5 Sahlamça
*6 Mürşidli
*7 Alpağud
*8 Laləli
*9 Mülayi
*10 Dərəştər
*11 Yoğunarx
*12 Məhəmmədəli

## Mənbə

## Həmçinin bax

* Bərdə rayonu

## İstinadlar
Caracol Televisión

**Caracol Televisión** — Grupo Valorem-ə məxsus Kolumbiyada yayımlanan pulsuz bir televiziya şəbəkəsidir. Canal RCN və Canal 1-in yanında Kolumbiyanın aparıcı özəl televiziya şəbəkələrindən biridir. Şəbəkə 5,000+ proqramı paylayır və istehsal edir və 80-dən çox ölkədə yayımlanıb

## Həmçinin bax
* Reys 1503 (serial, 2005)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Yəzd Beynəlxalq Hava Limanı

Yəzd-Şəhid Ayətullah Sadooghi adına Hava limanı (fa: فرودگاه شهید آيت‌اللّه قدوقی یزد) (IATA: AZD, ICAO: OIYY) İranın Yəzd şəhərindəki bir hava limanıdır. Hava limanı Yəzd şəhər mərkəzindən 10 kilometr uzaqlıqda yerləşir, ostana və ətrafdakı bütün şəhristanlara xidmət göstərir. Shahid Sadooghi Hava Limanı, eyni zamanda İran İslam Respublikası daxilində mühüm Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin bir hissəsi kimi xidmət edir. İnzibati və siyahıyaalma məqsədi ilə İranın Yəzd ostanının Yəzd şəhristanının mərkəzi bəxşindəki Fəcr kənd bölgəsində bir kənd kimi tanınır. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına görə, əhalisi 33 ailədə 127 nəfər idi.

Hava limanı 1970-ci ildə 575 hektar ərazidə qurulmuşdur. Hava limanının beynəlxalq statusu olmasa da, ara sıra çarter reysləri ilə yanaşı İraq və Suriya kimi qonşu ölkələrə planlı sərnişin xidmətləri də verilir. Bundan əlavə, hava limanı, hər il Həcc mövsümü üçün Səudiyyə Ərəbistanındakı Ciddə və Mədinəyə rutin beynəlxalq xidmət göstərir. 

40-50 % həcmində işləməsinə baxmayaraq, 2012-ci ildə ümumilikdə 431.500 sərnişin Şəhid Sadooghi hava limanından keçərək səyahət etmiş və bu da onu sərnişin axını və uçuş əməliyyatlarının sayına görə İranın ən işlək XI hava limanı halına gətirmişdir.

## İstinadlar
Əhvaz Beynəlxalq Hava Limanı

General-leytenant Qasim Süleymani adına Əhvaz Beynəlxalq Hava Limanı (əvvəllər Əhvaz Beynəlxalq Hava Limanı adlandırılmışdı) (IATA: AWZ, ICAO: OIAW) (fa: فرودگاه بین‌المللی اهواز) İranın Əhvaz şəhristanında fəaliyyət göstərən bir hava limanıdır. Yerli istiqamətlərə və Dubay, İstanbul və Küveyt kimi regional beynəlxalq istiqamətlərə uçuşlar təklif edir.

## Hava limanının yerinin dəyişdirilməsi və yenidən adlandırılması

2012-ci ilin dekabr ayında Agence France-Pressenin yaydığı məlumata görə Əhvaz hava limanının altından neft yataqları kəşf edildiyi üçün yerinin köçürüləcəyi bildirildi.
 

2017-ci ilin iyun ayında Əhvaz Hava limanı əvvəlki istilik rekordunu 127.4°F (53.0°C) qıraraq 129.2°F (54.0°C) səviyyəsinə çatdıqda yeni bir temperatur rekorduna imza atdı.

İranlı general-leytenant Qasım Süleymaninin 3 yanvar 2020-ci ildə ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Bağdad Beynəlxalq Hava limanına təşkil etdiyi hücum nəticəsində öldürülməsindən qısa müddət sonra Əhvaz şəhristanının səlahiyyətliləri bu Beynəlxalq hava limanının adını Qasim Süleymaninin şərəfinə dəyişdirərək Qasim Süleymani adına Beynəlxalq Hava Limanı qoydular.

## İstinadlar
Agence France-Presse

**Agence France-Presse** (*[[Abreviatura|Abr]]: AFP*) — mərkəzi Fransanın, Paris şəhərində olan beynəlxalq bir xəbər agentliyidir. 1835-ci ildə Havas olaraq qurulmuş, dünyanın ən qədim xəbər agentliyidir.

AFP-nin Lefkoşa, Montevideo, Hong Kong və Washingtonda regional mərkəzi, dünyanın 151 ölkəsində və 201 məntəqəsində xəbər büroları mövcuddur. AFP hekayələri, videoları, fotoları və qrafikləri fransız, ingilis, ərəb, portuqal, ispan və alman dillərində paylaşır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Yuxarı Zəyəm nahiyəsi

**Aşağı Zəyəm nahiyəsi** (Zegem-i Ulya nahiyesi) — 1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Xılxına livasının nahiyəsi

## Tarixi

## Kəndləri

Türkenler ve Yuxarı Zəyəm Nahiyələri 19 kənd bulunmaqda amma isimləri belirtilməmişdir
## İstinadlar

«Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»
* http://dergipark.gov.tr/download/article-file/283460 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Gəncə livası

**Gəncə sancağı** və ya Gəncə livası — 1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində inzibati–ərazi vahidi.  İnzibati mərkəzi Gəncə idi.

## Mənbə

## Həmçinin bax

* Gəncə nahiyəsi

## İstinadlar
Boğazlar haqqında London konvensiyası (1841)

**Boğazlar haqqında London konvensiyası (1841)** — Avstriya imperiyası, Fransa krallığı, İngiltərə, Prussiya, Rus imperiyası və Osmanlı imperiyası tərəfindən 13 iyul 1841-ci ildə Londonda imzalanan beynəlxalq konvensiya
Misir üsyanının sonunda Osmanlı imperiyasının çökməyə başlaması Boğazlar məsələsini əhəmiyyətli bir məsələ olaraq ön plana çıxardı. Çünkü, Aralıq dənizinin şərq qapıları olan Bosfor və Dardanel boğazları, dövlətlərarası münasibətlər və tarazlıqlar baxımından həyati əhəmiyyət daşıyırdı. Əslində, bu mərhələdə Boğazlar İngiltərənin və ya Rusiyanın nəzarətinə keçə bilərdi. Ancaq bu qüvvələr qarşıdurmadan çəkinərək və tarazlığı qorumaq üçün belə bir yanaşmaya cəhd göstərmədilər. 

## 1841-ci ilə qədər Boğazların statusu
* 1535-ci il kapitulyasiyaları ilə Fransa bayrağını daşıyan ticarət gəmilərinin bütün Türk limanlarına giriş-çıxmasına icazə verildi. Bu icazələr vaxtaşırı digər dövlətlərə də verilmişdir.
* 1774-cü il Kiçik Qaynarca müqaviləsi, Rus ticarət gəmilərinə boğazları sərbəst keçmək hüququ verdi.
* 1798 və 1805-ci illərdə Rusiya ilə bağlanan müttəfiqlik müqavilələrində, Rusiya hərbi gəmilərinin Boğazlardan keçməsinə dair hökmlər verildi. 1806-cı il iki dövlət arasında baş verən müharibə bu müqavilənin müddəalarını qüvvədən saldı.
* 1809-cu ildə İngiltərə ilə imzalanan Qaleyi Sultaniyyə müqaviləsində Boğazların bütün dövlətlərin döyüş gəmilərinə bağlı qalması prinsipi qəbul edildi.
* 1829-cu ildə Ədirnə müqaviləsində boğazların bütün dövlətlərin ticarət gəmilərinə açıq qalması şərt idi.
* 1833-cü il *Hünkar İskelesi müqaviləsinin* məxfi məqaləsində Osmanlı Dövlətinin Dardanel boğazını Rusiyanın xeyrinə bağlayacağı, yəni heç bir xarici hərbi gəminin Çanaqqaladan hər hansı bir səbəb və bəhanə ilə girişinə icazə verməyəcəyi bildirildi.
* Buradan başa düşmək olar ki, Osmanlı Dövləti bu dövrlərdə Boğazlar statusunun məsuliyyətini Avropanın böyük dövlətləri ilə bölüşmək iqtidarındadır.

Misir məsələsindən sonra Boğazlar Rusiyanın nəzarətindən alındı ​​və yenidən Avropanın böyük dövlətlərinə sadiq qaldılar.

## 1841-ci il Boğazlar konvensiyası

Bu müqavilə ilə boğazların sülh dövründə hərbi gəmilərlə məhdudlaşdırılması beynəlxalq öhdəlik altına alındı. Boğazların yalnız dinc dövr ilə məhdudlaşırdı. Osmanlı dövləti müharibəyə girərsə, Boğazlardan istədikləri kimi istifadə edə biləcəkdilər. Yəni istənilən dövlətin hərbi gəmilərinə aça biləcək. Necə ki, bu prinsip Krım müharibəsində tətbiq ediləcək, ingilis və fransız gəmilərinin Qara dənizdən keçməsinə icazə veriləcəkdir. 

Nəticə olaraq; 1841-ci ildə Rusiyanın Osmanlı imperiyasına təsiri və təzyiqi azaldı; Fransa Misir üzərindəki təsirini itirdi; *Hünkar İskelesi müqaviləsinin* müddəaları sona çatdırıldı; İngiltərə isə ən çox qazanc əldə etmiş ölkəyə çevrildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Bosfor boğazı
* Dardanel boğazı
* Neytral sular
## Mənbə
* *Дебидур А.* Дипломатическая история Европы Т. 1. Ростов-на-Дону: Феникс, 1995. ISBN 5-85880-088-2 Стр. 362—366
* Ункиар Искелесский договор России с Турцией и противоречия великих держав в восточном вопросе // *Потемкин В. П.* (ред.) История дипломатии