open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leybnits kalkulyatoru

**Leybnits kalkulyatoru** — 1674-cü ildə alman riyaziyyatçısı Qotfrid Vilhelm Leybnits (Gottfried Wilhelm Leibniz) tərəfindən yaradılmışdır. Bir çox ədəbiyyatda "Stepped Reckoner" (Pilləli hesablayıcı) adı ilə verilir. Maşın dörd hesab əməli ilə yanaşı kvadrat kökü də hesablayır.

1674-cü ildə dahi alman riyaziyyatçısı Qotfrid Vilhelm Leybnits (Gottfried Wilhelm Leibniz) "Stepped Reckoner" (Pilləli hesablayıcı) adlı hesab maşınını yaratmışdır. Maşın dörd hesab əməli ilə yanaşı kvadrat kökü də hesablayırdı.

## İstinadlar
Azərbaycan–Ermənistan arasında toqquşma (2014)

**2014-cü il avqust döyüşləri** — Azərbaycan və Ermənistan arasında 2014-cü ildə baş vermişdir. İtkilərin sayına görə 1994-cü il Atəşkəs müqaviləsindən sonra ən diqqət çəkənlərdən biridir.

## Reaksiyalar
* 
Ermənistanın baş naziri Hovik Abrahamyan bildirdi ki, Serj Sarkisyan yaxında  İlham Əliyevlə  Soçidə vəziyyəti sakitləşdirmək üçün görüşəcək. 
* 
**Qənirə Paşayeva beynəlxalq təşkilatları Azərbaycan və Ermənistan arasında baş verən son hadisələrdə laqeydliklərinə görə tənqid etdi.
**Qarabağ FK komandasının oyunçuları Rəşad Sadıqov, Ansi Aqolli, Reynaldo, Qara Qarayev, keçmiş türk futbolçu Hakan Şükür, Fənərbaxça PFK komandasının azarkeşləri, Azərbaycan qadın milli voleybol komandasıın oyunçuları Oksana Parxomenko, Valeriya Korotenko, Kseniya Kovalenko, Ayşən Əbdülməzimova və baş məşqçi Onat Kurt, Türkiyəli müğənni Sibel Can ölən insanların ailələrinə öz baş sağlıqlarını ifadə etdilər.
**Rusiyalı Serebro qrupu hadisələrdən əziyyət çəkən ailələrə hörmət əlaməti olaraq Bakıdakı konsertlərini təxirə saldı.
**Azərbaycanlı futbolçu Rauf Əliyev Futbol üzrə Azərbaycan çempionatı 2014/2015də ilk qolunu müharibənin qurbanlarına təzim edərək qeyd etdi.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

* Aprel döyüşləri
* Tovuz döyüşləri

## Xarici keçidlər

* Yenidən şiddətli atışma başlandı
Onon çayı

**Onо́n** (, )- Monqolustanın şimal şərqində, Rusiyanın isə Zabaykal diyarında axan çaydı

## Çoğrafiya
Çayın uzunluğu 1031&nbsp;km (298&nbsp;km Monqolustan ərazisində yerləşir). Çayın mənbəyi Monqolsutanın Xentey dağlığının şərq tərəfində, Xan-Xentey-Nuruu milli parkın ərazisində, Xenteyn-Nuruu və İx-Xenetey silsiləsinin birləşdiyi yerdədi. Çay Xenetey-Çikoy dağlığına axaraq, Moqoytuy və Borşov silsilələrin arasına axır. İnqoda çayı ilə birləşərək, Şilka çayını əmələ gətirir.

Çayın əsas qolları: soldan - Aqutsa, Kıra, İlya, Aqa; sağdan - Xurax-Qol, Borzya, Unda

## Tarixdə

Yuxarı Onon Çingiz Xanın doğulduğu və böyüdüyü yer olduğu iddia edilir.

"Monqolların gizli tarixi" belə başlayır: "Orada "Borte Chono" (göyümtül rəngdə canavar) dünyaya gəldi, onun talehi Göylərin iradəsi ilə yazılmışdı. Onun həyat yoldaşı "Gua Maral" (gözəl bərə maralı) idi. Onlar daxili dəniz üzərindən səyahət edirdilər, sonra isə onlar Onon dənizində, "Burkhan Khaldun" mənzərəsi tərəfdə düşərgə salanda, onların ilk oğlu dünyaya göz açdı, onun adını Bat Tsagaan qoydular."

## Hidroloqiya
Qidalanma əsasən qarlıdı. Bir birinin ardından gələn daşqınlar yay selini yaradırlar. Mənsəbdən 12&nbsp;km uzaqdan sayaraq, orta illik su sərfi 191 m³/s bərabərdi, ən çox- 2810 m³/s, ən az isə -1,22 m³/s. Noyabrda donur, aprel və mayda isə buzu əriyir. Sənayə su təchizatı və suvarma üçün istifadə edilir.

## Mənbələr
http://tarix.info/serkerdeler/784-199ingiz-xan-v601-monqolustan305n-birl601351dirilm601si.html
Space Radio

**Space Radio** — 12 oktyabr 2001-ci ildə Azərbaycanda fəaliyyətə başlamış özəl radio kanalı. 104.0 MHz dalğasında yayımlanır. Yayım 24 saatdır. Space 104 FM dalğasında hər saat xəbərlər informasiya buraxılışı yayımlanır. Space Radiosu dəfələrlə beynəlxalq tenderlər qalibi olub. Həmçinin beynəlxalq Avrasiya fondunun tenderi də bu siyahıdadır.

## İstinadlar
Larnaka

**Larnaka** (;) -  Kipr Respublikasının şəhərlərindən biri. 
**Limasol** () - Kipr Respublikasının şəhərlərindən biri. Kipr Respublikasında paytaxt Nikosiya şəhərindən sonra ən əhəmiyyətli iki şəhərdən biri hesab olunur (digəri Limasol). Şəhərdə Osmanlı və Xilafət dönəmlərinə aid bir sıra mühüm tarixi abidələr mövcuddur. Bunlardan ən tanınmışı Hala Sultan Xanəgahıdır. Eyni zamanda Kipr adasının ən böyük hava limanı olan Larnaka beynəlxalq hava limanı bu şəhərdə yerləşir.

## Tarixi

Larnaka şəhəri eramızdan əvvəl XIV əsrdə Qədim Yunanıstanda yaşayan yunanlar tərəfindən *Kition* adı ilə salınmışdır. Həmin tarixdən bəri şəhər və ətrafında yaşayış mövcuddur. Müxtəlif zamanlarda baş verən zəlzələlər zamanı dağılan və sonralar yenidən inşa edilən şəhərin liman hissəsi Orta əsrlər zamanı zədələnmiş və nəticədə palçıqla dolmuşdur. Bundan sonra şəhərin cənub tərəfində qalan sahil hissəsində də şəhər salma işlərinlə başlanılmışdır. Günümzdə Larnakanın antik limanının və məşhur qalasının izləri itmişdir. 1426-1489-cu illər aralığında Məmlüklər tərəfindən idarə edilən şəhər, 1489-cu ildə Venesiya Respublikasının nəzarəti altına keçmişdir.

Kipr adasının Osmanlı İmperiyası tərəfindən fərh edilməsi zamanı Lefkoşa şəhərinin ələ keçirilməsindən sonra Larnaka şəhəridə təslim olaraq Osmanlı nəzarəti altına keçmişdir. Şəhər XIX əsrdə adanın ən böyük və ən önəmli liman şəhəri hesab olunurdu. 1894-cü ildə aparılan arexoloji qazınatılar zamanı *Kition* şəhərinin qalıqlarında rastlanılmışdır.

## Mədəniyyət

## Gündəlik yaşam

## Turizm

## Qalereya



Fayl:Aspect of the old town3.JPG|Köhnə şəhər
Fayl:Aspect of the old town2.JPG|Köhnə şəhərdə suvinir dükkanları
Fayl:Larnaca 01-2017 img02 StLazarus Church.jpg|Müqəddəs Lazarus kilsəsi
Fayl:Europe square.JPG|Avropa prospekti
Fayl:Larnaca 01-2017 img30 Salt Lake.jpg|Hala Sultan Xanəgahı
Fayl:Larnaca 01-2017 img05 Kyriazis Medical Museum.jpg|Larnakada yerləşən mavi evlər
Fayl:Promenade of Larnaca city of Cyprus next to Phinikoudes avenue.jpg|Şəhər sahili
Fayl:Larnaca 01-2017 img01 Larnaca Fort.jpg|Larnaka qalasının dənizdən görünüşü



## Həmçinin bax
* Tsada
## Xarici keçidlər
Pafos

**Pafos** (yun. Πάφος türk. Baf) — Kipr adasının cənub-qərb hissəsində yerləşən bir şəhər. Şəhər eyniadlı inzibati rayon mərkəzidir. (Kipr Respublikasının 6 rayonlarından biri).

Mifologiyaya görə, Pafos yunan sevgi tanrısı Afroditanın vətənidir.51 ildə(e.ə)şəhərdə Kiprin məşhur natiqi Mark Tulliy Çiçero yaşayırdı. Pafos UNESCO Ümumdünya mədəni və təbii irs siyahısına əlavə edilir. Şəhərin yaxınlığında Beynəlxalq hava limanı yerləşir.

## İqlimi
Pafos şəhəri noyabr və mart aylarında yüksək yağıntı ilə müşahidə olunan, Aralıq dənizi iqliminə malikdir. Yayda, xüsusilə iyul və avqust aylarında yağış yağmır. Orta rütubət 85%-dir.

Təxminən hər 10 ildə bir qar yağır. Qar tez əriyir. Sonuncu dəfə güclü qar yağıntısı şəhərin mərkəzində 2001-ci ilin qışında müşahidə olunub.

Maksimum temperatur göstəricisi 35 °C-dir.

## Şəhər quruluşu
Şəhər iki hissəyə bölünür:da Nea-Pafos(Yeni Pafos) və ya Kato-Pafos (Aşağı Pafos) və Pano-Pafos (Yuxarı Pafos) və ya Ktima. Ktimada bir çox şəhər inzibati binalar yerləşir. Kato Pafos sahil kənarında yerləşdiyinə görə burada çoxlu otellər, suvenir mağazaları, bar, restoran və diskotekalar var.

## İstinadlar
Mayduquri

**Mayduquri** və ya yerli xalq tərəfindən çağırılan adı ilə **Yerva** – Nigeriyanın Borno əyalətinin ən böyük şəhəri və paytaxtı. Ləqəbi "Sülh evi"dir. Şəhər Çad gölü ətrafındakı ərazilərdə Firki bataqlığı içində itən mövsümi Nqadda çayı üzərində yerləşir.

## Tarixi
Mayduquri ingilislər tərəfindən hərbi düşərgə kimi 1907-ci ildə qurulmuşdur. O zamandan bəri sürətlə böyüyən şəhər 2007-ci ildən etibarən 1 milyondan çox əhaliyə malikdir.

## İstinadlar
Ağıllı lövhə

**Ağıllı lövhə** — informasiyanın eşidilmə və göstərilmə cəhətindən daha yaxşı başa düşülməsi üçün hazırlanmış interaktiv ağ lövhələrdir.

## İstinadlar
Ballata

**Ballata** (, *ballere* sözündən əmələ gəlir, tərcümədə "rəqs etmək" deməkdi) — XIII–XV əsrlərdə yaranan İtaliyada poeziya və musiqi forması,Ars Nova dövrünə aid olan lirik məzmunlu səciyyəvi janrlarından biri.

XIII əsrdə və XIV əsrin birinci yarısında təksəsli, amma XIV əsrin ikinci yarısında isə (italyan Ars Nova dövründə) çoxsəsli rəqsli mahnıya çönür. Ən mühüm ballata musiqi nümunələrini italiyalı bəstəkar Françesko Landini yaradıb. Digər müəlliflər isə Landininin davamçıları sayılır:Nikkolo Perudjiyskiy, Bartolino Paduanskiy, Andrea Florentinskiy.

Poeziya forması:ripresa (nəqərat)+stanza (oxumağın başlığı)+ripresanın təkrarı. Stanza isə öz növbəsində iki piedaya (duru) və volta (dönüş) bölünür. Ripresanın və voltun qurum uzunluğu eynidi, piedin qurumu isə ayrıdı. Ripresada və voltda şeir sayı birdən dördə qədər ola bilər (çox vaxt 3 dənə olur), piedalarda yalnız 2 dənə ola bilər. Bir sətirli ripresiya müasir mənbələrdə * ballata minima* adlanır, iki sətirli-*ballata minore*, üç sətirli-*ballata mezzana*, dörd sətirli isə *ballata grande*. Həm də bir neçə stanzalı ballatalarda olur, onların çox vaxt sxemi bundan ibarətdir:ripresa+birinci stanza+ripresa+ikinci stanza+ripresa.

Musiqi forması:iki hissədən ibarətdir, və bir qayda kimi olaraq, ikinci hissədə musiqi sonluğlar birləşir (birləşməssiz çox az vaxt olur), və açığ və bağlı kandensiyalar itifadə olunur bu formada.

Məsələn,3 səsli * Non avrà ma' pietà* adlı olan ballatanın musiqili və mətinli forması belədi:

*Cədvəllə aid qeydlər*:Kiçik latın həriflər qafiyəni göstərir, onların yanında olan eynən rəqəmlər isə şeirdə heca miqdarını göstərir. Latın baş hərfləri isə musiqi bölmələrini qeyd edir. B1 və B2 başında olan sətirüstü rəqəmlər musiqi "polustorofların" ayrı sonluğuna işarə edir.

Əgər ballatada bir neçe "metastrof" (stanza+ripresa), o zaman bütün musiqinin və mətnin qurumunun bütün ardıcılığı (uzunluğu və qafiyələnməsi) növbəti "metastroflarda" təkrarlarnır.

XV əsrdə ballata musiqidə istifadədən çıxır, amma hələ də şairanəlikdə geniş yayılır. Uzun müddətdən sonra yaddan çıxan bədii ballata, yalnız XIX əsirdə D`Annuntsio və Cozue Karduççi əsərlərində canlanır.

## Ədəbiyyatda
* *Suchla B. R.* Studien zur Provenienz der Trecento-Ballata. Göttingen, 1976
* *Baumann D.* Die dreistimmige italienische Lied-Satztechnik im Trecento. Baden-Baden, 1979
* *Gallo F. A.* Ballata (Trecento) // Handwörterbuch der musikalischen Terminologie (1980)
Bloop

**Bloop** — 1997-ci ildə ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası tərəfindən okean suyunun altında aşkar edilmiş səs (uğultu).

Səs çox böyük olan aysberqlərin birqə yerləşdiyi yerlərdən gəlirdi.

Alimlər okeanın hər tərəfinə yayılan bu qəribə səsi ilk dəfə 1991-ci ildə aşkar etmişdilər. 1944-cü ildə də bu səslər eşidilmişdi. 1944-cü ildə aşkar edilən səslər sonradan yavaş-yavaş azalmağa başlamışdı. Səslər kifayət qədər uzun, dar dalğalı bir xüsusiyyət daşıyır. Səs dalğalarının hər biri təxminən bir neçə saniyə davam edir.

### Analiz
Səsin mənbəyi 50 °C 100°Q kordinatlarında təxmini (kobud) üçbucaqlara ayırıldı: 50 °C 100°Q (Cənubi Amerikanın cənubi ucluğunun cənubi Sakit okean qərbində uzaq nöqtə) və səs Ekvatorial Sakit Okean muxtar silsiləsində hidrofon ilə bir neçə dəfə aşkar edildi.

Bu sistem müəyyən hadisəyə nəzarət etmək üçün istənilən okeanoqrafiya regionda açılına bilən muxtar silsiləsi kimi hidrofon istifadə edildi. Bundan əvvəl sualtı seysmikliyə nəzarət etmək üçün istifadə edilir, buz səsli və dəniz məməli canlılarını izləmək üçün istifadə edilir. Bu Sovet sualtı gəmilərini aşkar etmək mənşəcə işləyib hazırlanan təchizat olan ABŞ Dəniz Səs Müşahidə Sisteminin istifadəsi artırmaq üçün ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası Sakit okean Dəniz Ekoloji Laboratoriyası tərəfindən işləyib hazırlanan və tikilən avtonom sistemdir.

Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası yoxlamaları zamanı 5 000 kmdən çox (3106.86 mil) dərinlikdə yüksək ampulidudaya malik səslər eşidildi. Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası əməkdaşı doktor Kristofer Foks bir neçə səslərlə (bomba, sualtı gəmi, vulkan, zəlzələ və s.) uyğunlaşdırsa da bir nəticəsi olmadı. Əsas oxşarlıq göy balinanın ulamasına oxşarlığı olsa da həmin bu uğultunun çox böyük ampilitudada səsləndiyini aşkar etdi.

## İstinadlar
Limasol

**Limasol** və ya **Leymosun** () — Kipr Respublikasında şəhər. Kipr Respublikasında paytaxt Lefkoşa şəhərindən sonra ən əhəmiyyətli iki şəhərdən biri hesab olunur (digəri Larnakadır). Limasol şəhəri bir liman şəhəri olmasına baxmayaraq, ərazinə görə böyükdür. Kipr adasınını əhalisinə görə ikinci böyük şəhəridir. Yay aylarında şəhərdə turistlərin kütləvi axını yaşanır. Adanın cənub hissəsində yerləşən şəhər, adının verildiyi körfəzin sahilində salınmışdır.

## İstinadlar
Kipr erməniləri

**Kipr erməniləri** — Kipr adasında yaşayan etnik erməni toplumuna verilən ümumi ad. Kipr adasında 2012-ci ilə olan əhalinin siyahıya alınmasına əsasən 3.500 civarında erməni yaşamaqdadır. Ermənilərin böyük əksəriyyəti adanın yunan tərəfindən idarə edilən hissəsində yaşayır. Ermənilərin ada da yaşadıqları əsas yer Nikosiya şəhəridir. Nikosiyanın ardından siyahını Limasol və Larnaka şəhərləri izləyir.

## Tarixi
Ermənilərin Kipr adası ilə təması Kilikiya erməni çarlığının 1078-ci ildə adanın şimal hissələrini işğal etməsi ilə başlamışdır. Çarlığın varlığına Səlcuqlar tərəfindən son qoyulmasından sonra ada da yaşayan az saylı erməni toplumu qorunmaq üçün Bizans İmperiyasının ada da yerləşən hakimiyyətinə sığınmaq qərarı verir. Kilikiya erməni çarlığı ilə Kipr adasında yaşayan etnik ermənilər arasında münasibətlər Səlib yürüşləri zamanı sürətlə inkişa etməyə başlayır. Erməni çarı II Leo, Kipr Krallığını idarə edən Luziyanlar sülaləsinə məsub bir qadınla evlənməsi münasibətləri daha da dərinləşdirir.

Orta Əsrlərdə Kipr adasında iki erməni dini mərkəzi yerləşirdi. Həmin dini mərkəzlərin Nikosiya və Famaqusta şəhərlərində fəaliyyət göstərmələri məlumdur. Nikosiya şəhərində XV-XVI əsrlərdə *Surp Kevork kilsəsi* və *Surp Bedros kilsəsi* adlı iki kilsəsinin mövcud olmuşdur *Surp Kevork kilsəsinin* 1567-ci ildə Venesiyalılar tərəfindən bağlanılmışdır.

## Yaxın tarix

## Təhsil
Kipr erməni icması Kipr adasında yaşayan ermənilərin təhsil alması məsələsini hər zaman ölkə gündəmində saxlamağa çalışmışdır.

Kiprdə erməni dilli ilk məktəb din xadimi Vartan Mamiqonyan tərəfindən Nikosiya şəhərində 1870-ci ildə açılmışdır. Uzun müddət fəaliyyət göstərməyən bu məktəbin ardından 1909-cu ildə Larnaka şəhərində, 1927-ci ildə Famaqustada da və 1928-ci ildə Limasol şəhərlərində erməni dilli məktəblər açıldı. Bununla yanaşı Nikosiya şəhərində XIX əsrin sonlarına yaxın erməni yetim uşaqları üçün internat məktəbi də fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar
Sezar Romero

**Sesar Xulio Romero** (; 15 fevral 1907, Nyu-York, Nyu-York ştatı, ABŞ - 1 yanvar 1994, Santa Monika, Kaliforniya, ABŞ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Leprekon

**Leprekon** () — ənənəvi olaraq çox balaca kök adam kimi təsvir edilən irland folklor personajı. Leprekonun paltarının rəngi onun hansı yerdən olmasından asılıdır. XX əsrdə kütləvi mədəniyyətdə leprekonları adətən bütünlüklə yaşıl rəngli paltarda təsvir etmişlər. Digər varlıqları kimi onlar da ilahə Danu tayfaları ilə əlaqələndirilir. Çox ehtimal ki, irland *leipreachán*undan (*luchrupán*, *luchorpán*) adını götürmüşdür. Bu sözün tələffüz formalarından biri olan *leithbrágan* sözünün *"sol çəkmə"* sözündən yarandığını bildirilir. Belə ki, leprekonları adətən öz çəkmələrindən birini təmir edərkən göstərirlər. Onlar qızıl küpədə gizlətdikləri pullarını göy qurşağının sonunda saxlayırlar. Əgər insan tərəfindən tutulardılarsa, o insanın 3 arzusunu yerinə yetirə biləcək magik qüvvəyə malik idi. Leprekonlar çox balaca boya malik, saqqallı, başında şlyapalı idilər.

Leprekonlar haqda ilk qeydlərə "Letinin oğlu Ferqusun səyahəti"ndə rast gəlinir. Belə ki, burada dənizin sahilində yatan, lakin onu 3 leprekonun daşımasından oyanan Olster kralı Ferqusun başına gələnlərdən danışılır. O, onların üçünü də tutur və onlar öz azadlıqları üçün onun 3 arzusunu yerinə yetirməyə hazır olduqlarını bildirərək canlarını qurtara bilmişdilər.

Uilyam Batler Yeytsə inansaq, leprekonların zənginliyi qədim müharibələr dövründən qalmışdır. Makanelliyə görə, leprekonlar pəri və qəddar ruhdan doğulan, öz-özünə nə zalım, nə də mehriban olan bir varlıqdır.
[180px|thumbnail|right|Leprekon. [1900-cü il qravürası.]]
İrlandiyada leprekon obrazı ölkə turizminin zərifliyini nümayiş etdirmək üçün istifadə edilir. Leprekonların və Müqəddəs Patrik gününün şərəfinə Oreqon ştatının Portlend şəhərində dünyada ən balaca park sayılan Mill Ends Parkı açılmışdır.

2006-cı ildə Alabama ştatının Krayton şəhərciyində real olaraq leprekonun müşahidə olunması xəbəri haqda şayiələr yayılmışdır.

2010-cu ildə Dublində Leprekonlar Milli Muzeyi açılmışdır.

## Leprekonlar mədəniyyətdə
Leprekonlar "Harri Potter və Alov Kuboku" əsərində kviddiç oyunu üzrə İrlandiya yığmasının talismanı sayılırlar.

"Çip və Deyl köməyə tələsir" multiserialının sovet versiyasında leprekon elflə əvəz edilmişdir. Çünki leprekon sözü tamaşaçılar üçün anlaşılmaz idi.

Amerika basketbol klubu olan "Boston Seltiks" klubunun talismanı "Leprekon Lucky" () hesab edilir. Bu talismanın olmasının səbəbi komandanın irland irsinə gedib çıxması və həmçinin Bostonda xeyli sayda irlandın yaşaması ilə əlaqədardır.

Leprekonlar irland yazıçısı Yon Kolferin "Artemis Faul" kitablar seriyasında da xatırlanır.

"Cənubi Park" multiserialının seriyalarından birində leprekonların peyda olması süjetin zavyazkası hesab edilir.
## İstinadlar
Frank Qorşin

**Frank Qorşin** (; doğum 5 aprel 1933, Pitsburq, Pensilvaniya, ABŞ – ölüm 17 may 2005, Berbank, Kaliforniya, ABŞ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Erta Kit

**Erta Mae Kit** (; ) — ABŞ müğənnisi və aktrisası.

## Həyatı
17 yanvar 1927-ci ildə Nortda doğulub.

25 dekabr 2008-ci ildə Vestonda vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nuhbala Quliyev

**Nuhbala Nəcəfqulu oğlu Quliyev** (23 oktyabr 1927, Bakı şəhəri, Zirə qəsəbəsi - 14 iyun 1998, Bakı şəhəri, Zirə qəsəbəsi) —  yazıçı-jurnalist, SSRİ jurnalistlər ittifaqının üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı, bir sıra filmlərin ssenari müəllifi, baş redaktor, Azərbaycan Teleradio Verilişləri QSC-nin Gənclər redaksiyasında raqdiojurnalist. "Ağ çiçəklər diyarında" , "Xəzəri fəth edənlər" oçerklərinin müəllifidir.

1967-ci ildə Azərbaycan Televiziyasında efirə çıxan "Günün ekranı" xəbərlər proqramının ideya müəllifi və baş redaktoru olub.

## Ssenari müəllifi olduğu filmlər
*Ən dərin (film, 1965)
*Veteran neftçi (film, 1971) 
*Mənim həyatım (film, 1971)
*Şəki heyvandarlıq kompleksi (film, 1975)
*Vahid bayraq altında (film, 1978)
*Zirvəyə yol (film, 1980)
*Abşeron rəngləri (film, 1983)
 
## İstinadlar
2. "Ağ çiçəklər diyarında" rus dilində
Bördcess Meredit

**Oliver Bördcess Meredit** (; doğum 16 noyabr 1907, Klivlend, Ohayu, ABŞ – ölüm 9 sentyabr 1994, Malibu, Kaliforniya, ABŞ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Karlson (personaj)

**Karlson** () — İsveç yazıçısı Astrid Lindqren tərəfindən yaradılmış ədəbi personaj. Karlson Stokholmda Vasastan ərazisində Astrid Lindqrenin vaxtilə özünün yaşadığı çoxmənzilli evin damındakı kiçik evcikdə yaşayır. Onun ən yaxşı dostu Svantessonlar ailəsinin kiçik uşaqları olan 7 yaşlı və "Balaca" (orijinalda *Lillebror* - *balaca qardaş*) ləqəbli Svante idi.

Trilogiyada təsvir edilmişdir:
*"Balaca və damda yaşayan Karlson". (1955)
*"Damda yaşayan Karlson yenə uçub gəldi". (1962)
*"Damda yaşayan Karlson yenə nadinclik edir". (1968)

Karlson haqqında olan bu trilogiyanı eston əsilli isveç qadən rəssamı İlon Vikland illustrasiya etmişdir. Məhz onun illüstrasiyaları dünyada yetərincə məşhurdur.

Rusiyada isə rəssam və multiplikator Anatoli Savçenkonun illüstrasiyaları geniş yayılmışdır.

## Personaj
İsveçdə Karlson soyadı ən geniş yayılmış üçüncü soyaddır. 2008-ci ildə İsveçdə bu soyadı 201 681 nəfərin daşıması qeydiyyata alınmışdır. Hər üç kitabda Karlsonun adı çəkilmir, o, sadəcə özünü Karlson adlandırır.

Karlson balaca, özünəgüvənən kök birisi kimi təsvir olunur. Karlson uçmağı bacarır:
*O, yalnız qarnındakı düyməni basmaqla onun belindəki hiyləgər motor işləməyə başlayır. Propeller tam fırlanmayana qədər Karlson hərəkətsiz dayanır, lakin artıq işə düşdüyüni bilən kimi Karlson yuxarı qalxaraq uçmağa başlayır. Özünü hansısa direktor kimi özündən razı şəkildə aparır.*
İdarə etmək üçün hər hansı bir vasitəsi olmamasına baxmayaraq, Karlson havada rahat şəkildə istiqamətini və yerini dəyişə bilir. Kütləvi informasiya vasitələrində Karlson intriqalı fenomen olduğuna görə ona *"uçan çəllək"* adını vermişdilər. Maraqlıdır ki, 1950-1965-ci illərdə İsveç Silahlı Hava Qüvvələrində SAAB-29 adlı reaktiv qırıcısı "uçan çəllək" adlanırdı.

Karlson damda tüstü bacasının arxasında yerləşən balaca evcikdə yaşayır. Karlson müştük çəkir.

Karlson kabus kimi uçduğu zaman səs salmamaq üçün öz motorunda olan səsboğucunu işə salır. İkinci kitabda bildirilir ki, Karlsonun motorunun adi vaxtlarda olan səsi vertolyot səsini xatırladır.

Karlson nəsə sındırdığı zaman ən çox sevdiyi deyimlər *"Sakitlik, ancaq sakitlik"* və *"Boş şeydir"*.

Onun vətəni olan İsveçdə onu "eqoist, yalançı,lovğa" hesab etdiklərindən, onu heç kim sevmir.

Karlson sindromu - 3-7 yaş arasında olan uşaqların xəyali dosta ehtiyac duyduqları psixoloji xüsusiyyətdir.

Sovet cizgi filmlərindən fərqli olaraq, kitabların heç birində Karlsonun sevimli yeməyinin mürəbbə olduğu göstərilməmişdir. Kitabda onun sevimli yeməkləri isveç küftələri və qaymaqlı tortdur.
## Həmçinin bax
*Uzuncorab Peppi
İnayət Xan

**Həzrət İnayət Xan** () — hind musiqiçi və filosof. Qərbdə sufiliyi tanıtması ilə məşhurdur, kitabları bir çox dillərə tərcümə edilmişdir.

## Həyatı və təhsili
Ulu babası, babası və atası musiqiçi olan İnayət Xan Hindistanın Baroda şəhərində anadan olub. Uşaq yaşlarından musiqi və poeziya mühitində böyüyən İnayət Xan, daha sonra fəlsəfə və dinlə maraqlanıb. Hindistan boyu səfərlər etdiyi zaman sufilər, buddistlər və s. dərviş mistiklərlə görüşmüşdür. Onu ən çox sufilik maraqlandırmışdır. Daha sonra Heydərobadda şeyx Mədəninin müridi olmuşdur.

## Sufi çağırışı
Sufilik yolunda uğurlu addımlar atan İnayət Xan, Çişti, Sühreverdi, Nəqşbəndi kimi təriqətlərdə olmuşdur. Bir müddət sonra şeyx Mədəni İnayət Xana "Sufi çağırışını" Qərbdə yaymağı tapşırır. O, İnayət Xana "Get, oğlum, Şərqi və Qərbi öz musiqinin harmoniyasında birləşdir, sufiliyin müdrikliyini yay, sənə Rəhman və Rəhim olan Allah tərəfindən istedad verilib". 1910-cu ildən etibarən o, Amerikada və Avropada konsertlər və mühazirələr təşkil edir, bu müddət ərzində Rusiyada da olur. 1912-ci ildə Amerikalı Ore Rey Bekerlə ailə həyatı qurur, 4 övladı olur.

1926-cı ildə İnayət Xan Hindistana qayıdır və bir ildən sonra dünyadan köçür. O, özündən sonra 14 tomluq irs qoyur. Bura pyesalar, şerlər, fəlsəfi, dini və mistik yazılar daxil olur. Həzrət İnayət Xan bütün dinləri həqiqət hesab edirdi.

## İstinadlar
Kaspi Global

**Kaspi Global** — 2011-ci ildə yaradılan istehsalçı Azərbaycan şirkəti.

## Tarixi
Kaspi Global şirkəti 2011-ci ilin mart ayında yaradılıb. Şirkət əsas reklam, televiziya proqramları, film, serial çəkilişləri üzrə ixtisaslaşıb. Qısa müddət ərzində "Son hədd", "Çaqqal nəfəsi", "Aydın" adlı seriallar istehsal edib. Hər üç serialda çalışan yaradıcı heyət, dünyanın müxtəlif ölkərindən dəvət edilmiş peşəkar komandalardan ibarətdir. "Son hədd" serialı Azərbaycan, "Çaqqal nəfəsi" İran, "Aydın" serial isə alman və gürcü kino əməkdaşlarından təşkil edilib.

Şirkətdə çəkiliş və istehsal üçün yalnız müasir, yüksək səviyyəli texniki avadanlıqdan istifadə edilir. Çəkilən məhsulların montaj prosesi, qrafika işləri və səs efektləri “Adobe Premiere”, “Avid”, ”Final Cut Pro X”, “3Ds Max”, “Adobe After Effects”, “DaVinci Resolve”, “Pro Tools HD” proqramlarında aparılır.

Bundan başqa şirkətin 626 kv/m² və 825kv/m² sahəli studiyalar var. Ayrıca 33 kv/m², 63 kv/m² sahəli pavilyonlar, 6 studiya, 1 xromokey otağı, qrim və kostyum otaqlarıda şirkətin nəzdindədir.

## Filmoqrafiya
# Son hədd (film, 2012) 
# Çaqqal nəfəsi (film, 2012) 
# Aydın (film, 2012)

## İstinadlar
QGIS

**QGIS (Quantum GIS)** — azad çarpaz platformalı Coğrafi informasiya sistemi. Sistem üzərində iş 2002-ci ildə başlamışdır.Sistemin yaradılma məqsədi Coğrafi informasiya sistemlərinin daha rahat və başa düşülən edilməsi idi, bu məqsədə nail olundu: Sistemin xarici görünüşü digərlərinə nisbətən həvəskarlar üçün daha sadə və başadüşülən alınmışdır. Proqramın interface-i Qt vasitəsilə yaradılmışdır.

## Xüsusiyətlər
Başqa sistemlərdən fərqli olaraq QuantumGİS istifadəçiləri xəritə yarada və bir neçə xəritəni bir araya gətirə bilərlər. İstifadəçilər yeni məlumatlar yarada, məlumatları redakte edə və ya ixrac edə bilərlər. Həmçinin istifadəçilər faylları internetdə paylaşa bilər, bunun üçün xüsusi olaraq yaradılan [Veb serverlər|veb-server] Mapserverdən yararlanırlar. Bundan əlavə QGİS WMS/WFS klienti kimi və WMS serveri kimi istifadə oluna bilər.

## İstinadlar
Məşhurların şəkillərinin sızması (2014)

**Məşhurların şəkillərinin sızması** və ya **"Feppeninq"** — 2014-cü il avqustun 31-də baş vermişdir. Əksəriyyəti qadınlara məxsus lüt şəkilləri Apple şirkətinə məxsus iCloud bulud sisteminə hakerlərin hücumu nəticəsində əldə olunub. Məşhurların sırasında Kirsten Danst, Keyt Apton, Cennifer Lourens, Meri Elizabet Uinsted və s. qadınlar olub (güman edilir ki, onların arasında Kim Kardaşyan da var). Cəmi yüzdən artıq məşhurun çılpaq şəkillərini yayılıb. Məşhurların əldə edilmiş faylları arasında bir neçə video da var. Məşhurların özəl fayllarını yaymış haker "TehSemyonov" internet ləqəbi ilə tanılır. Müğənnilərdən Viktoriya Castiz və Ariana Qrande kimi bəzi məşhurlar bəyan ediblər ki, əldə edilmiş şəkillər onlara aid deyil. Sentyabrın 2-də "Apple" bildirib ki, bəzi məşhurların internet hesabları, istifadəçi adı, parolu və təhlükəsizlik sualları hücüma məruz qalmışdır.

Şəkillər əvvəlcə anon-ib, Reddit və and 4chan internet saytlarında yerləşmişdi. Şəkillərin çoxu Pirate Bay torrent saytına da yüklənilib.

## İstinadlar
Peter Vessel Zapffe

**Peter Vessel Zapffe** ()  — Norveçli filosof, yazıçı və alpinist. Pessimizm cərəyanının önəmli simalarındandır, həmçinin antinalizmin müdafiəçisi kimi tanınır. Tanınmış qütb səyyahı Fritz Zapffenin oğludur. İnsan həyatı haqqında fikirlərini "Son Məsih" adlı essesində irəli sürmüşdür. Bu esse onun "*Tragediya haqqında*" adlı əsərinin qısa versiyasıdır.

## Həyatı
O fəlsəfəyə başlamazdan əvvəl yumoristik yazı müəllifi kimi və təbiətsevər alpinist kimi tanınırdı. 1923-cü ildə Oslo Universitetindən hüquq diplomu əldə etmişdir. Daha sonra isə fəlsəfə doktoranturası təhsili almışdır. Zapffe iki dəfə evlənmiş və  öz seçimi ilə övlad sahibi olmamışdır. 1990-cı ildə vəfat etmişdir.

## Fəlsəfəsi
Zapffenin nəzəriyyəsinə əsasən insanın inkişafı (şüur, özünütəhsil və s.) onu təbiətə uyğunsuz edir. İnsanın istəklərinə təbiət heç vaxt etməyəcək. İnsanlar bütün zamanları insanlıqdan çıxmağa israf edirlər. Buna görə də insan bir paradoksdur. Son Məsih əsərində bu paradoksdan qaçmaq üçün 4 fərqli yolun istifadəsi göstərilir: 
# İzolyasiya - vicdan və şüurdan qaçıb, hər şeyin yaxşı keçdiyinə özünü inandırmaq.
# Fokuslanma - insanın özünü daha üstün bir fikrə həsr etməsi - Allah, dövlət, vətən, din, əxlaq, gələcək.
# Fikir yayındırmaq - insanın özündən başqa hər bir şey haqda düşünməsi, fikrini yayındırması. 
# Subliminasiya - insanın daim neqativlikdən nələrsə istehsal edib pozitivliyə çevirməsi - yazı yazması, incəsənətlə məşğul olması.

## Əsərləri
* Tragediya haqqında - *Om det tragiske.* *Fəlsəfə dissertasiyası* (Oslo 1941)
* Ümumi düşüncə - Vet og uvett(həmmüəllif Einar K. Aas) (F. Bruns Bokhandel, Trondheim 1942)
* İtmiş oğul - Den fortapte sønn, en dramatisk gjænfortelling (Oslo 1951)
* Ədəbi drama giriş - Indføring i litterær dramaturgi (1961)
* Qum qutusu məntiqi (Oslo 1966)
* Esselər və epistllər (1967)
* Ağır xoşbəxtliklər (1969)
* Lyksalig pinsefest, roman (1972)
* Həkim Vangel (1974) (Ib Henriksen psevdonimi ilə)
* Zarafat və ciddi (1977)
* Sirli krallıq (Oslo 1985)
* Necə bu qədər yaxşı oldum? (1986)

## İstinadlar
Astek Üçlər ittifaqı

**Astek Üçlər İttifaqı** — 1428-1521-ci illər aralığında indiki Meksika ərazisində asteklərin üç ən böyük şəhər-dövlətlərinin (Tenoçtitlan, Teskoko, Tlakopan)  birliyindən yaranmış ittifaq.

İmperiyanın yarandığı 1428-ci ilə kimi bu üç şəhər-dövlət ayrılıqda mövcud olmuşdular. Lakin, 1428-ci ildə Tenoçtitlan hökmdarı İskoatl tərəfindən ittifaq quruldu. İttifaq kimi qəbul olunsa da daha çox bu şəhər dövlətlərdən ən böyüyü olan Tenoktitlan dövlətinin başçıları ittifaqı idarə edirdi. İttifaq 1521-ci ilə kimi fəaliyyət göstərdi. İspan Ernan Kortesin rəhbərliyi altındakı 500 nəfərlik silahlı dəstə bu ərazilərə gəldikdə bu imperiya haqqında çox eşitmişdi. Deyilənləri yerindəcə görmək istəyən Ernan Kortes İttifaqın paytaxtı olan Tenoçtitlan şəhərinə getmək qərarına gəldi. Tenoçtitlana gəldikdə Astek imperatoru  Montezuma ilə görüşdülər. Bu vaxt burda olan var dövləti görən Kortes və adamları buranı ələ keçirmək fikrinə gəldilər. Ernan Kortes belə fikirləşirdi ki, imperator Montezumanı əsir götürərsə asteklər ona tabe olacaq. Lakin onun düşündüyü kimi olmadı. Əhali əsir düşmüş imperator Montezumanın Ernan Kortesə şəhəri talan etməsinə icazə verdiyinə görə üsyana qalxdılar. Həyatının təhlükədə olduğunu görən Kortes Montezumanı əhali ilə danışıq aparmağa göndərir. Lakin əhali Montezumanı daş-qalaq edərək öldürür. Bundan sonra asteklərlə Ernan Kortesin ordusu arasında döyüşlər başlayır.Odlu silahlarla silahlanmış ispanlar qarşısında müqavimət göstərə bilməyən Tenoçtitlan şəhəri Kortesə təslim olur. Bəzi tarixi mənbələrdə Astek İmperiyasının ən böyük rəqibi olan Tlaskala dövlətinin də bu döyüşlərdə ispanlara yaxından kömək etdiyi qeyd olunur. İspanlar qızılla zəngin Astek şəhərlərini bir neçə gün yağmalayırlar. Bununla da yüz ilə yaxın yaşı olan Astek imperiyası süquta uğrayır.

## İstinadlar
Çingiz Əmirov

**Çingiz Cəmşid oğlu Əmirov** () — ədliyyə polkovniki, Azərbaycan Respublikası ədliyyə nazirinin müavini — Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsinin (hazırkı Penitensiar xidmətin) rəisi (1993–1996).

## Həyatı
Çingiz İldırım adına AzPİ (1971), Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetində (1991) təhsil alıb.

Ədliyyə polkovniki, 13 noyabr 1993-cü ildən 27 iyul 1996-cı ilədək Ədliyyə Nazirinin müavini, MQİBİ-nin (Penitensiar Xidmətin) rəisi olmuşdur.

1994-cü ildə çəkilən "Qara "Volqa"" filmində məsləhətçi olmuşdur. 27 iyul 1996-cı ildə xidmət zamanı vəfat etmişdir.

Yazıçı Rövşən Yerfinin "Üzdəniraq ada" romanı Çingiz Əmirovun xatirəsinə ithaf olunmuşdur.

## Ailəsi
Yazıçı Cəmşid Əmirovun oğludur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Qara Volqa"nın müəllifi nədən qorxmuşdu?!
Hala Sultan xanəgahı

**Hala Sultan xanəgahı** () — Kipr Respublikasının ərazisində yerləşən xilafət dönəmindən qalma xanəgah. Hala Sultan Xanəgahı Kipr adasında yerləşən ən məşhur müsəlman din mərkəzlərindən biri hesab olunur. Dini tikili Larnaka şəhərində yerləşən *Duz gölünün* yaxınlığında inşa edilmişdir. VII-X əsrlərdə Ərəb Xilafətinin Kipr adasına səfərləri başlanır. Səfərlər əsnasında Məhəmməd Peyğəmbərin qohumu olduğununa inanılan *Hala Sultanın* (Ümmü Haram) Larnaka şəhərində vəfat edir və onun vəfat etdiyi yerin üzərində 647-649-ci il tarixləri ərzində xanəgah inşa edilir. Yeddi əsrə yaxın adanın müsəlman əhalisinə xidmət edən xanəgah XVIII əsrdə Osmanlı İmperiyasının nəzarəti altına keçir və Osmanlı dönəmində Hala Sultan Xanəgahı yenidən restavriasiya edilir.
İstəxr

**İstəhr** (fars استخر‎), ilk adı Stəhr — İranda Əhəmənilərin paytaxtı Persepolisdən Pasargada gedən yolun 5 kilometrində  qədim şəhər. Fars ostanının Mərvdəşt şəhristanına daxildir.

## Tarixi
İstəhr zərdüştiliyin mərkəzlərindən biri olub. Makedoniyalı İskəndər tərəfindən onun İrana yürüşü vaxtı yandırılıb. Xeyli sonra, Ərdəşirin dövründə Sasanilər dövlətinin paytaxtı olur, lakin sonra paytaxt Bişapura və Mədainə köçürülür. Ərəb istilaları vaxtı İstəhr ərəblərə ən inadlı müqavimət göstərən İran şəhərlərindən biri idi, və ancaq şiddətli mühasirədən və döyüşdən sonra yenildi. Şəhərin alınmasından sonra o öz əhəmiyətini itirir. Ticarətin mərkəzi isə Şiraza köçür.

## Arxeoloji qazıntılar
Hal hazırda - İstəhr arxeoloji qazıntılar mərkəzidir. Yerin səthi o qədər də zəngin deyil. Yaxınlığında, üzərində məşhur barelyeflər və şah qəbirləri olan  Nəqşi-Rəcəb və Nəqşi-Rüstəm qayaları yerləşir.
## Məşhur sakinləri
*İstəxri

## Mənbə
*-İstəhr şəhərinin görməli yerləri
Azəristiliktəchizat

**Azəristiliktəchizat Açıq Səhmdar Cəmiyyəti** və ya qısaca **Azəristiliktəchizat ASC** — İstilik təchizatı sahəsində Azərbaycanın vahid texniki iqtisadi siyasətini həyata keçirən və mərkəzləşdirilmiş istilik və isti su xidmətləri göstərən və səhmlərinin 100 faiz paketi dövlətə məxsus şirkətdir.
## Məzmun
"Azəristiliktəchizat" ASC "Azərbaycan Respublikasında istilik təchizatı sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 08 iyun 2005-ci il tarixli 847 saylı sərəncamına əsasən yaradılmışdır və əsas məqsədi  Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən yaşayış evləri və binalarına, sosial obyektlərə, mülkiyyət formasından asılı olmayaraq digər müəssisə, idarə və təşkilatlara istilik və isti su təchizatı xidmətlərini göstərməkdən, istehlakçıların istilik enerjisinə olan tələbatının etibarlı və keyfiyyətli təminatını təşkil etməkdən ibarətdir.

Prezident **[[İlham Əliyev|İlham Əliyevin]]** sərəncamı ilə İlham Mirzəliyev "Azəristiliktəchizat" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilib.

## İstinadlar
Perqament

**Perqament** (, , Perqamon) — heyvan dərilərindən hazırlanmış və yazı yazmaq üçün nəzərdə tutulmuş material.

E.ə. II əsrdə istifadə olunmağa başlanmışdır. Materialın adı onun ilk dəfə hazırlandığı Perqam şəhərinin adından götürülmüşdür. Perqament aşılanmamış qoyun, dana, balıq, ceyran, bəbir və ya keçi dərisindən hazırlanırdı. Papirusdan fərqli olaraq perqamentdən geniş istifadə olunmasının səbəbi onun üzərində suda həll oluna bilən mürəkkəblə yazılmış yazını silib, yenisini yazmaq imkanının olması idi. Bundan başqa, perqamentin hər iki üzünə yazı yazmaq mümkün idi. 

## İstinadlar
Futbol klubu

**Futbol klubu** — futbol komandalarının fəaliyyətinin təşkili üçün nəzərdə tutulan idman klubu. Futbol klubu müstəqil və ya daha böyük idman təşkilatının nəzdində fəaliyyət göstərən klub kimi mövcud ola bilər. Futbol klubları klublar üçün nəzərdə tutulmuş liqa və kubok kimi turnirlərdə çıxış edə bilərlər.

## Xüsusiyyətlər
Futbol klublarının qatıldığı yarışlar klubarası turnirlər adlanır. Klubların çox böyük əksəriyyəti liqa sistemində yarışır. Klublar həvəskar, yarıpeşəkar və peşəkar ola bilərlər. Bəzi klublar üzvlər tərəfindən idarə olunur, bəzi klublar isə şirkətlər tərəfindən yaradılır. Klubların lisenziyalaşdırılması FİFA qaydaları əsasında aparılır.

## Tarixi
Futbol klublarının tarixi 1850-ci illərə qədər uzanır. 1857-ci ildə yaradılmış "Şeffild" dünyanın ən qədim futbol klubu hesab olunur. 1859-cu ildə yaradılmış "Vonderers" klubu 1887-ci ildə bağlanmışdır.

## İstinadlar
Yeni Dehli

**Yeni Dehli** (, , , , ) — Hindistanın rəsmi paytaxtı, Dehli şəhərinin rayonu. 42,7 km² ərazisi var, Hindistan hökuməti və Dehli şəhər hökumətinin rezidensiyası burada yerləşir.

## Qalereya

Fayl:Pandal in Chitterjan Park.png
Fayl:Jawaharlal Nehru Stadium.jpg
Fayl:House of President.jpg
Fayl:Library at Gandhi Museum.jpg
Fayl:Incrediable India.jpg
Fayl:Lotus Temple in New Delhi.jpg


## İstinadlar
Pamukkale Universiteti

**Pamukkale Universiteti** — 1992-ci ildə Türkiyənin Dənizli şəhərində qurulmuş dövlət universiteti. Dənizli vilayəti sənayesinə və inkişafına görə Egey regionunda İzmirdən sonra gələn 2-ci vilayətdir. Buna əsasən 1992-ci ildə qurulan universitet sürətlə inkişaf etməkdədir. Universitetin 47806 (oktyabr 2023 statistikasına görə) tələbəsi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Malavi Gölü Milli Parkı

**Malavi Gölü Milli Parkı** — Afrikanın Malavi Respublikasında yerləşən və UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilən milli park.

## Tarix
Malavi Gölü Milli Parkı 1980-ci ilin noyabr ayında qurulub.

## Haqqında

12 adanı əhatə edən milli parkda Nyasa gölündə olan 1000-ə yaxın balıq növünün demək olaraq ki, yarısı yaşayır. Bu balıqların böyük hissəsi buraya xas növlərdir. Göl, Malavini kəsən Nəhəng Rift Vadisinin əmələ gətirdiyi böyük vadidə yerləşir. Balıqlar xaricində parkda yaşayan məməli növləri də olduqca çoxdur: begemot, babon, vervet meymunu, Afrika fili və s. Milli parkda yerləşən Mumbo və Boadzulu adaları xüsusilə Ağ boğazlı qarabattaqın balalama yerlərindən biridir. Boadzulu adası timsahlar və digər sürünənlərə də ev sahibliyi etməkdədir.

## İstinadlar
Ludçular

**Ludçular** — XIX əsrdə toxuculuq maşınlarını məhv edən radikal fraksiya yaradan, İngiltərə toxuculuq işçilərinin anda əsaslanan gizli təşkilatı. Qrupun adının Lester yaxınlığındakı Ansteydən olan əfsanəvi toxucu Ned Ludddan götürüldüyü güman edilir. Onlar standart əmək təcrübəsini əvəz etmək üçün maşınlardan "fırıldaqçı və aldadıcı şəkildə" istifadə edən istehsalçılara etiraz edirdilər. Ludçular, onların sənayedəki rollarını maşınların alacağını bildikləri üçün bacarıqlarını öyrənməyə sərf olunan vaxtın boşa gedəcəyindən narahat idilər.

Bir çox Ludçu fabriklər oxşar məhsulları daha ucuz satdığı üçün bağlanmış emalatxanaların sahibləri idi. Həmin emalatxana sahibləri üçün bir fabrikdə iş tapmaq çox çətin idi, çünki fabriklərdə əşyaların istehsalı emalatxanada eyni şeyi istehsal etməkdən daha az işçi tələb edirdi. Bu, bir çox insanı işsiz və qəzəbli etdi.

Ludçular hərəkatı İngiltərənin Nottingem şəhərində başladı və 1811-ci ildən 1816-cı ilə qədər davam edən bütün regionda üsyanla yekunlaşdı. Dəyirman və fabrik sahibləri etirazçıları güllələməyə başladılar və nəticədə hərəkat, təqsirləndirilən və məhkum edilmiş Ludditlərin edamı və cəza daşınmasını ehtiva edən qanuni və hərbi güclə yatırıldı.

Zaman keçdikcə bu termin sənayeləşməyə, avtomatlaşdırmaya, kompüterləşdirməyə və ya ümumiyyətlə yeni texnologiyalara qarşı çıxanları ifadə etmək üçün istifadə edildi.
## İstinadlar
Aygün Attar

**Aygün Attar** () — professor, Türkiyənin Giresun Universitetinin rektoru (2012–2016).

## Həyatı
Aygün Attar 1962-ci ildə Qubadlıda anadan olub.

1986-cı ildə Bakı Dövlət Universitetini bitirmiş, 1993-cü ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının Tarix şöbəsində doktorluq müdafiəsi etmişdir.

Aygün Attar 1990-cı illərin ortalarından Türkiyədə yaşayır və Türkiyə vətəndaşıdır.

2012–2016-cı illərdə Türkiyənin Giresun Universitetinin rektoru olmuşdur.

## Mükafatları
Aygün Attar Xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsi və Azərbaycan diasporunun inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə görə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.
Aygün Attar 2014-cü ildə Oksford Universitetinin Sokrat mükafatına mükafatına layiq görülüb.

15 aprel 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin inkişafında xüsusi xidmətlərinə görə "Dostluq" ordeni ilə təltif edilib

## Elmi fəaliyyəti
Azərbaycan tarixi və mədəniyyətinin təbliği istiqamətində fəaliyyət göstərən professor ermənilərin Azərbaycan və Anadolu türklərinə qarşı törətdiyi soyqırımlara həsr olunmuş bir çox məqalənin müəllifidir.

"METAFİZİKA" beynəlxalq fəlsəfi və fənlərarası araşdırmalar jurnalının 5-ci sayından jurnalın "Tarix, Arxeologiya və Antropologiya" üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.

### Kitabları
* Aygün Attar (Haşimzade). İran'ın etnik yapısı: yakındönem ve günümüzde. Ankara: Divan Yayıncılık, 2006, 388 sayfa. ISBN 9750107403

## İstinadlar
Veqa arxipelaqı

**Veqa arxipelaqı** — Norveçin Nordland bölgəsinə aid və YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına salınan arxipelaq.

## Coğrafiya
Arxipelaq şimal qütb dairəsinin altında yerləşir. Arxipelaqın özü baş ada olan Veqa adasından və ətrafındaki təqribən 6.500 kiçik adadan ibarətdir. Sahil dağlarının mənzərəsinə malik Veqa arxipelaqda demək olar ki, ağac yoxdur və adaların ümumi sahəsi 7000 hektardır. Adalardan 50-sində mövsümi həyat izləri var və ən böyük ada olan Veqa adası qitədən 10&nbsp;km uzaqlıqdadır.

## Məskunlaşma
Buradakı iqlimin son dərəcə sərt olmasına baxmayaraq adalarda insan yaşayışı olmuşdur. Daş dövründən bugünə qədər davam edən yaşayış izləri, xüsusilə balıqçıların 1500 ildən çox nə kimi işlərlə məşğul olduğu və həyat yoldaşlarının da əkinçilik və quşların əhliləşdirilməsidə oynadıqları rollar haqqında məlumatlar verməkdədir.

Balıqçı kəndləri,  anbarlar, quşlar üçün düzəldilmiş qəfəslər, əkin yerləri və istiqamət tapmağa kömək göstərən dəniz fənəri Veqa arxipelaqında önə çıxan əsərlərdir. Qədim insanlar burada ovçuluq və balıqçılıq ilə birlikdə əkinçilik ilə də məşğul olurdular. Bölgənin geoloji quruluşu qədim insanların burada məskunlaşmasında vacib rol oynamışdır. 2004-cü ildə Veqa arxipelaqı YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına salınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kyarnave

**Kyarnave** () – Litvada yerləşən və 10000 il əvvələ aid insan izləri aşkarlanan YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına daxil olan arxeoloji bölgə, qədim şəhər.

## Tarixi

### Roma İmperiyası dövründə
Şimalı Litvada paytaxt Vilnüsdən 35 km məsafədə yerləşən Kyarnave arkeoloji bölgəsi 194,4 hektarlıq böyüklüyü ilə bu bölgədə insan məskunlaşmasının 10.000 illik tarixinə şahidlik etmiş bir bölgədir. Bəzı arxeoloqlar tərəfindən *Litvanın Troyası* olaraq adlandırılan bölgə Xristianlıq dövrü əvvəli haqqında vacib məlumatlar verməkdədir.
Burada ilk yaşayış izləri e.ə IX əsrdə Payauta vadisindəki Neris çayı sahilində tapılmışdır. Xristianlığın ilk dövrlərində Baltik bölgəsi insanları üçün qızıl dövr olaraq xatırlanmaqdadır. Bataqlıqdan çıxarılan dəmir, əkin və heyvandarlığın inkişafı əhalinin də artmasına səbəb olmuş, IV əsrə qədər Payauta vadisindəki yaşayış yerlərinin sayı daima artmıştır. Roma dövrünün sonunda baş verən böyük köçlə birlikdə Aukuro Kalnasdaki yaşayış yerləri köçənlər tərəfindən yandırılmış və Payauta vadisi tərk edilmişdir. İqlimin sərtləşməsi ilə bərabər yeraltı sularının da ortaya çıxması bölgədə yaşayışı imkansız hala gətirmişdir.

### Orta əsrlərdə
XIII əsrdə feodal bəylərin bölgədə qalalar qurması ilə bir zamanlar tərk edilmiş olan Payauta vadisi yenidən hərəkətlənməyə başladı. Sənətkarların da yerləşməsi ilə bölgə yenidən canlandı. Orta əsrlərin Kyarnavesi XIII əsrin sonu ilə XIV əsrlərin ortaları arasında ən parlaq dönəmini yaşadı və Litvanın o dövrdəki ən böyük şəhərlərindən birisi oldu. 1365-ci ildə Toton Cəngavərlərinin hücumu ilə talan edilən qala və şəhər, bundan sonra bir daha heç bir zaman bərpa edilmədi. Daha sonrakı illərdə, şəhər allivüal təbəqəsi ilə örtülmüş və nəmli bir turbaya (Səthləri bataqlıq bitkiləriylə örtülmüş, dərin olmayan su gölməçələrinin diblərində bitki qalıqlarından əmələ gələn kömür topraq) çevrildi. Bunun nəticəsində qalalar, yıxılmış yaşayış nöqtələri və məzarlıq yerləri, tarixi və mədəni əsərlər və daha çox arxeoloji əşya olduqca yaxşı qorunmuşdur.

Kyarnave arxeoloji bölgəsi 2004-cü ildə YUNESKO-nun Dünya irsi siyahisına düşmüşdür.

## İstinadlar
Şondonq mağarası

**Şondonq mağarası** () — Vyetnamda yerləşən və dünyanın ən böyük mağarası.

## Kəşf olunması
Mağara Vyetnamın mərkəzində, Hanoy şəhərindən 500&nbsp;km cənubda, Donqxoya əyalətinin 40&nbsp;km-də yerləşir. Mağara Foqniya-Kebanq milli parkının ərazisində yerləşir. Yerli əhaliyə 1991-ci ildən məlum olmasına baxmayaraq mağaranın rəsmi kəşf tarixi 2009-cu ildir. 2009-cu ilin yazında bir qrup ingilis speleoloqları mağaranın ancaq 4&nbsp;km-lik hissəsini öyrənə bilmişlər.

## Ümumi məlumat
Mağaranın tədqiqi nəticəsində hündürlüyünün 240 metr, eninin isə 90 metrə çatdığı müəyyən olunub. Buraya 40 mərtəbəli bina asanlıqla yerləşə bilər. Mağaranın ümumi ölçüsü təxminən 38,5 mln. m³-dir.

Girişi çox böyük olmadığından (hündürlüyü 10 m, eni 30 m) burda güclü hava axını müşahidə olunur. Mağarada axan çayında güclü səsi girişdə eşidildiyindən yerli əhalinin mağaraya qorxudan daxil ola bilməməsinə səbəb olmuşdur. İlin yağıntılı dövründə isə mağara büsbütün su ilə dolur.

Mağara yetərincə qədimdir. Bunu mağarada formalaşan 70 metrlik stalaqmitlər sübut edir. Belə stalaqmitlərin çox olduğu ərazi "Stalaqmit bağı" adlanır. Mağarada yetərincə bitki örtüyü formalaşıb. Bu səbəbdən də mağaraya həşərat və ilanlardan əlavə quşlar və meymunlarda enir.

## Turist marşurutları
2013-cü ildən başlayaraq adam başına 3000 $ olmaqla bir qrup turist tərəfindən tədqiq olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* cameralabs.org
* http://terraoko.com/?p=12605
Nəhənglər keçidi

**Kozvey-Kost** () və ya **Nəhənglər keçidi** — İrlandiyanın şimalında Antrim qraflığında, Başmills qəsəbəsindən təqribən 3 km şimalda yerləşən və İrlandiyanın şimal-şərqi sahili boyunca yayılmış olan vulkanik mənşəli bazalt geoloji quruluş.

## Haqqında
Vulkanik püskürmələr nəticəsində yaranmış olan, bir-birinə bağlı 40.000 bazalt sütununun yan-yana düzüldüyü bir yerdir. Bölgənin ən xarakteristik xüsusuyyəti olan bazalt sütunlar, 50–60 milyon il əvvəlki vulkanik fəaliyyətlərin nəticəsidir. Antrim tavası, təxminən 3800 km²-lik sahəsi ilə Avropanın ən böyük lava tavasıdır.

Dənizdən yüksəkliyi orta hesabla 100 metr olan bu qayalıq bölgə, geoloji dönəmdən qalma bir neçə lava hərəkəti səbəbi ilə pilləkənli bir görünüşə sahibdir. Bazalt sütunlardan ən yüksəyi 12 metrdir. Sütunların üst hissəsi pilləkən şəklində olarkən, alt hissəsi isə dənizin altına enməkdədir. Böyük hissəsi altıbucaqlı şəklində olsa da bəzıları yeddi ya da səkkiz bucaqlıdır. Lavalar 28 metr qalınlığa çata bilməkdədir.

1986-cı ildə Kozuay sahili 369-cu üzv kimi YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına salınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* National Trust profili
Üç yoldaş (roman)

**Üç yoldaş** () — Erix Mariya Remark tərəfindən 1937-ci ildə yazılmış roman.

## Süjet
Hadisələr təqribən 1928-ci ildə Almaniya cərəyan edir. Üç yoldaş Robert Lokamp (Robbi), Otto Kester və Qottfild Lens kiçik avtotəmir emalatxanasına malikdirlər. Baş qəhrəman - avtomobil mexaniki olan Robbi, Patrisiya Holman (Pat.) adlı gözəl bir qızla tanış olur. Müxtəlif zümrələrin nümayəndələri və müxtəlif talelərə malik olmalarına barxamayraq, Robbi və Pat bir-birinə aşıq olurlar. Romanda onların məhəbbətinin inkişafı, həmin illərin böhranının fonunda təsvir edilir.

## Problematika
"Üç yoldaş" romanı "itirilmiş nəsil" mövzusunun davamıdır. Müharibənin dəhşətlərini görmüş insanlar, heç cürə keçmişin qarabasmalarından azad ola bilmirlər. Hərbi xatirələr daim baş qəhrəmana əzab verir. Uşaqlıq illəri aclıq dövrünə təsadüf etmiş və o öz sevimlisini itirmişdir. Məhz hərbi keçmiş bu üç dostu sıx birləşdirmişdi. Onlar dostluq xatirinə hər bir addıma hazır idilər.

## Əsərin qəhrəmanları

### Baş qəhrəmanlar
* Robert Lokamp (Robbi) — əsərin baş qəhrəmanı, 30 yaşında.  Patrisiya Holmanı (Pat.) sevir. Dostları Otto Kester və Qottfild Lens . Birinci dünya mühabirəsinin iştirakçısı.
* Otto Kester - baş qəhrəmanlardan biri. Təxminən 30 yaşı var. Müharibədə pitol olmuşdur, romanda isə avto təmir emalatxanasının sahibidir. Həmçinin həvəskar avtomobil yarışlarının iştirakçısı və "Karl" adlı avtomobili ilə bir-neçə dəfə yarışlarda qalib olmuşdur. Boksla maraqlanır.
* Qottfild Lens — baş qəhrəmanlardan biridir. Dostları ilə həmyaşıddır. Orduda xidmət etmiş, xeyli səyahət etmiş və poçe markaları ilə maraqlanırdı. O da avto təmir emalatxanasında çalışır. Çox pozivit insan olmaqla, kollektivin "ürəyi" hesab edilirdi.Dostları onu, "kağız üzərində romantik" adlandırırlar.
* Patrisiya Holman (Pat.) — Robbinin sevgilisi. Onların məhəbbət tarixçəsi əsərin əsas süjetini təşkil edir.

### Digər qəhrəmanlar
* *Alfons — *Lensin dostu və restoranda ofisiant. Döyüşməyi sevir.
* Valentin Hauzer — Robbinin hərbi dostu. Müharibədə sağ qaldığı üçün çox sevinir.
* Həkim Jaffe — Patı müalicə edən həkim
* *Matilda — avtoemalatxanada xadimə, içkini sevir*
* *Roza — yerli fahişə, balaca qız övladı var.*
* *Hasselər (ər-arvad) — *daima pulsuzluq ucbatından mübahisə edirlər. Sonra ər özünə qəsd edir.
* Ferdinand Qrau — rəssam. Fəlsəfə həvəskarı.
* frau Zalevski — Robertin yaşadığı pansionatın sahibi.
* Yupp — avtoemalatxanada şagird. Avtomobil yarışları həvəskarı.
* Erna Berniq — katibə. Zalevskinin pansionunda yaşayır.
* Georq Blok — kasıb tələbə

## İstinadlar
Qərb cəbhəsində yenilik yoxdur

**Qərb cəbhəsində yenilik yoxdur** () — Erix Mariya Remark tərəfindən 1929-cu ildə yazılmış roman.

2022-ci ildə bu roman əsasında eyniadlı film çəkilmişdir.

## Haqqında
Burada Birinci Dünya müharibəsi tarixindən, gənc əsgərin düşüncələrindən bəhs olunur. 19 yaşlı Paul Boymer özü də bilmədən məktəbdən birbaşa cəbhəyə gəlir. O, cəbhədə gözlədiyi müharibə həyəcanı və macəraları əvəzinə qırğının amansızlığını və dostlarının dəhşətli ağrılarının şahidi olur.

İllər boyudur müxtəlif satış rekordları vuran bu kitabda Remark Birinci Dünya müharibəsinin dəhşətlərini canlı və hər kəs üçün anlaşıqlı dillə təsvir edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*