XX əsrin ortalarında bebi bum

XX əsrin ortaları, xüsusilə Qərb ölkələrində, doğum səviyyəsinin əhəmiyyətli və davamlı artımı ilə xarakterizə olunur. *Baby boom* termini məhz bu dövrdəki artımı təsvir etmək üçün istifadə olunur və ümumiyyətlə, İkinci Dünya Müharibəsindən dərhal sonra başladığı qəbul edilir. Bununla belə, bəzi demoqraflar bu prosesi daha erkən və ya müharibə dövründə baş vermiş hesab edirlər. Bu dövrdə doğulan insanlar beybi bum () nəsli adlandırılır.

Doğum artımı nikah partlayışı ilə də üst-üstə düşmüşdür. Doğum səviyyəsində artım əsasən uşaqsızlığın azalması və ikinci uşağa keçidin artması ilə izah edilir. Qərb ölkələrinin çoxunda üçüncü və daha çox uşağa keçid azalırdı. Lakin birinci və ikinci uşağa keçidin artması nəticəsində ailə ölçülərində daha çox homogenlik (eyniləşmə) yaranmışdı. *Beybi bum* əsasən təhsilli və iqtisadi baxımdan aktiv qadınlar arasında daha çox müşahidə olunurdu.

1960-1970-ci illərdə doğum səviyyəsində kəskin azalma baş verdi və bu dövr *doğumun çöküşü* () adlandırıldı.

## Səbəblər
İqtisadçı və demoqraf Riçard İsterlin 2000-ci ildə yazdığı "*İyirminci əsr Amerika əhalisinin artımı*" adlı əsərində ABŞ-də əhalinin artım modelini araşdırmış və doğum səviyyəsinin dəyişməsi ilə ölüm səviyyəsinin azalması arasında əlaqəni izah etməyə çalışmışdır. O, bebi bum və bebi bast hadisələrini "nisbi gəlir" nəzəriyyəsi ilə izah etməyə cəhd etmişdir.

"Nisbi gəlir" nəzəriyyəsinə görə, cütlüklər potensial gəlirləri və maddi nemətlər əldə etmə arzuları arasındakı nisbətə əsaslanaraq uşağa sahib olmağa qərar verirlər. 1940-cı illərin sonları və 1950-ci illərdə, Böyük Depressiya və İkinci Dünya Müharibəsi insanların maddi nemətlərə olan istəklərini azaltdı, eyni zamanda iş imkanları artdı. Bu iki amil nisbi gəliri yüksəltdi və nəticədə doğum səviyyəsi artdı. Sonrakı nəsil daha çox maddi nemət əldə etmək istəyirdi, lakin ABŞ-də iqtisadi durğunluq iş tapmağı çətinləşdirdi. Nəticədə doğum səviyyəsi azaldı və beybi bast baş verdi.

### Nikah partlayışı
Yan Van Bavel və Devid S. Reher iddia edirlər ki, nikah səviyyəsinin artması (nikah partlayışı) və kontrasepsiyanın (hamiləliyin qarşısının alınması) zəif olması *beybi bumun* əsas səbəbi idi. Onlar İsterlinin iqtisadi rifahın artmasının əsas səbəb olması fikri ilə razılaşmırdılar, çünki ÜDM-in (Ümumi Daxili Məhsul) artımı ilə doğum səviyyəsinin dəyişməsi arasında ardıcıl bir əlaqə yox idi. ÜDM artımı 1945-ci ildən əvvəl doğum səviyyəsi ilə müsbət, 1945-ci ildən sonra isə mənfi əlaqədə idi.

Tədqiqatlar göstərir ki, yalnız bir neçə ölkədə nikahdan sonrakı doğum səviyyəsi əhəmiyyətli və davamlı şəkildə artmışdı. Bu da *beybi bumun* əsas səbəbinin nikah səviyyəsinin artması olduğunu göstərir. Yona Şellekens hesab edir ki, 1930-cu illərin sonlarında kişilərin gəlirlərinin artması nikah səviyyəsinin yüksəlməsinin əsas səbəbi idi. O, İsterlinin azsaylı doğum nəsli iş bazarına daxil olduğu üçün nikah səviyyəsinin artması fikrini rədd edir, çünki ABŞ məlumatları ilə bu nəzəriyyə uyğun gəlmir.

### Qadınların iş bazarında sıxışdırılması
Matias Dyopke, Moşe Həzan və Yişay Maoz *beybi bumun* əsas səbəbinin 1940-cı illərdə işə başlayan qadınların, 1950-ci illərdə yetkinliyə çatan qadınların iş bazarına daxil olmasına mane olması olduğunu iddia edirlər. Andriana Bellu və Emanuelə Kardia oxşar bir nəzəriyyəni irəli sürərək, Böyük Depressiya dövründə işə başlayan qadınların bebi bum dövründə iş bazarına daxil olan qadınları sıxışdırdığını bildirirlər. Qlenn Sandstryom isə bu izahla razılaşmır və İsveçdə doğum səviyyəsinin artmasının əsasən iqtisadi aktiv qadınlarla məhdudlaşdığını göstərən məlumatlara əsaslanır. İsveç hökuməti 1939-cu ildə qadınların evləndikdə işdən çıxarılmasını qadağan edən qanun qəbul etmişdi. Qrinvud, Seşadri və Vandenbruk beybi bumun əsas səbəbini məişət texnologiyalarının yayılması və uşaq böyütməyin daha ucuzlaşması ilə izah edirlər.

Lakin Marta C. Beyli və Vilyam C. Kollins bu nəzəriyyəni tənqid edirlər:

# Məişət texnologiyalarının inkişafı *beybi bumdan* əvvəl başlamışdır.
# Məişət texnologiyalarına sahib olma və elektrikləşmə ilə doğum səviyyəsi arasında mənfi əlaqə var idi.
# Amiş icması da, müasir texnologiyalardan istifadə etmədiklərinə baxmsyaraq *beybi bum* yaşamışdır.

## İstinadlar