open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
FİFA Klublararası Dünya Çempionatı 2000

**2000 FİFA Klublararası Dünya Çempionatı** —kişilər arasında futbol klubların yarışdığı ilk FİFA dünya çempionatı. Turnir 2000-ci il yanvarın 5-dən 14-dək Braziliyada baş tutdu. Futbolun beynəlxalq idarəedici orqanı kimi FIFA 8 iyun 1999-cu ildə dörd namizəd arasında Braziliyanı ev sahibi ölkəsi kimi seçdi. Püşkatma 14 oktyabr 1999-cu ildə Rio-de-Janeyrodakı Kopakabana Peles məkanında keçirildi. Bütün matçlar ya Rio-de-Janeyronun Marakana, ya da San Paulonun Morumbi stadionlarında keçirilirdi.

## İştirak edən komandalar
Turnirdə iştirak edən komandaların siyahısı:

## Yerlər
Aşağıdakı yerlər turnir üçün istifadə olunmuşdur:
* Marakana stadionu, Rio de Janeyro
* Morumbi stadionu, San Paulo

## Heyətləri
FİFA Klublararası Dünya Çempionatı 2000 turnirində iştirak edən komandalın heyətləri *[[FİFA Klublararası Dünya Çempionatı heyəti 2000]]* səhifəsində qeyd olunub.

## Hakimlər

;Afrika
*  Daouda N'Doye
*  Ali Tomusangue

;Asiya
*  Saad Mane
*  Serguey Ufimtsev

;North, Central America and Caribbean
*  William Mattus
*  Haseeb Mohammed

;Okeaniya
*  Derek Rugg
*  Lavetala Siuamoa

;Cənubi Amerika
*  Horacio Elizondo
*  Óscar Ruiz
*  Miguel Giacomuzzi
*  Fernando Cresci

;Avropa
*  Stefano Braschi
*  Dick Jol
*  Jens Larsen
*  Frederic Arnault
*  Vincent Texier
*  Jacek Pociegiel

## Qrup mərhələsi

### A qrupu




### B qrupu




## Bütün oyunlar




## İstinadlar
Plüralizm (fəlsəfə)

**Plüralizm** — materialist monizmə zidd olaraq, kainatın və onun hadisələrinin əsasını bir çox müstəqil mənəvi əsaslar təşkil etdiyini iddia edən idealist fəlsəfi cərəyanı.

## Həmiçinin bax
* Plüralizm

## İstinadlar
Pəktiya vilayəti

**Pəktiya vilayəti** () — Əfqanıstanın 34 vilayətindən biri.

Vilayətin sahəsi 6.432&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 499.2 min nəfər, inzibati mərkəzi Gərdiz şəhəridir. Əhalisinin 91%-ni puştunlar, 9%-ni taciklər təşkil edir. Vilayət inzibati cəhətdən Zədra, Gərdiz, Cani Xel, Seyid Qara, Şvaq, Dənd və Patan, Çamqani, Caci, Licə Məngəl, Əhmədabad və Zarmat rayonlarına bölünür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaytaq rayonu

**Qaytaq rayonu** – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasında inzibati ərazi vahidi.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 699&nbsp;km², inzibati mərkəzi Məcəlis kəndidir.

## Əhalisi
2002-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayonun 26.870 nəfər əhali yaşayır. Bu siyahıya almaya əsasən əhalisinin sayına görə rayonun ən iri yaşayış məntəqəsi Macalis kəndidir (5.766 nəfər).

1989–cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayon əhalisinin 75%-ni darginlər, 9%-ni qumuqlar, 16%-ni isə digər xalqlar təşkil edir.

## Kəndləri
Rayonda 46 yaşayış məntəqəsi var və onların hamısı kənd tipli yaşayış məntəqəsidir. Kəndlər :

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
FİFA Klublararası Dünya Kuboku 2009

Klublararası VI Dünya Çempionatı

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri - 2009

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində təşkil olunmuş yarış dekabrın 9-dan 19-dək Abu Dabi də baş tutmuşdur. Yarışda 7 komanda mübarizə aparmışdır. Bunlar 6 qitənin ən güclü klubu və meydan sahibi idi.

Püşkatmada Avropa Çempionlar Liqasının qalibi "Barselona" ilə Libertadores kubokunun son sahibi Argentinanın "Estudiantes" klubu səpələnmiş kimi güzəşt əldə etmişdir.

## Bütün oyunlar





## Statistika

## Nəticələr

## Mənbə
*Dünya çempionatının püşkü atıldı
Futbol yay Olimpiya oyunlarında

Milli futbol yığma komandalarının Yay Olimpiya Oyunlarında qarşılaşdığı turnir.

## Tarixi
Antik dövrün tərəfdarları uzun müddət futbolu yaxına buraxmamış və onu olimpiada proqramına daxil etməmişlər. Guya qədim yunanlar komanda yarışlarına yox, şəxsi yarışlara üstünlük verirlərmiş. Lakin ictimaiyyətin təzyiqi nəticəsində 1900-cü il Parisdə II Olimpiya oyunlarına həm basketbol, həm reqbi, nəhayət futbol da daxil edilmişdi. Lakin 1908-ci ilədək Olimpiya futbolu turnir xarakteri daşımışdır. Bunun da əsas səbəbi olimpiadada iştirak edən komandaların sayının az olmasında idi. 1932-ci il Los-Anceles olimpiadasında futbol proqrama daxil edilməmişdir. Amerikalılar Avropa futbolunun ABŞ-də populyar olmadığını bəhanə gətirərək idmanın bu növündə turniri ləğv etmişdilər.

## Yay Olimpiya Oyunlarında Kişi Futbolu

### Yekun nəticələr

S
**O**
ev sahibi
**İl**
Final
Medal qarşılaşması
Çempion
İkinci
Hesab
Üçüncü
Dördüncü
Hesab
1
II
Paris
1900
Böyük Britaniya(1)
Fransa
4:0
-

2
III
Sent-Luis
1904
Kanada(1)
ABŞ
4:0
-

3
NK
Afina
1906
Danimarka(1)
Afina (üç yunan şəhəri)
9:0
-

4
IV
London
1908
Böyük Britaniya
Danimarka
2:0
Hollandiya
İsveç
2:1
5
V
Stokholm
1912
Böyük Britaniya
Danimarka
4:2
Hollandiya
Finlandiya
9:0
6
VII
Antverpen
1920
Belçika
İspaniya
(2)
Hollandiya
(2)

7
VIII
Paris
1924
Uruqvay
İsveçrə
3:0
İsveç
Hollandiya
3:1
8
IX
Amsterdam
1928
Uruqvay
Argentina
1:1; 2:1
İtaliya
Misir
11:3
9
XI
Berlin
1936
İtaliya
Avstriya
2:1
Norveç
Polşa
3:2
10
XIV
London
1948
İsveç
Yuqoslaviya
3:1
Danimarka
İngiltərə
5:3
11
XV
Helsinki
1952
Macarıstan
Yuqoslaviya
2:0
İsveç
Qərbi Almaniya
2:0
12
XVI
Melburn
1956
SSRİ
Yuqoslaviya
1:0
Bolqarıstan
Hindistan
3:0
13
XVII
Roma
1960
Yuqoslaviya
Danimarka
3:1
Macarıstan
İtaliya
2:1
14
XVIII
Tokio
1964
Macarıstan
Çexoslovakiya
2:1
Şərqi Almaniya
MƏR
3:1
15
XIX
Mexiko
1968
Macarıstan
Bolqarıstan
4:1
Yaponiya
Meksika
2:0
16
XX
Münhen
1972
Polşa
Macarıstan
2:1
Şərqi Almaniya / SSRİ
2:2(3)
17
XXI
Monreal
1976
Şərqi Almaniya
Polşa
3:1
SSRİ
Braziliya
2:0
18
XXII
Moskva
1980
Çexoslovakiya
Şərqi Almaniya
1:0
SSRİ
Yuqoslaviya
2:0
19
XXIII
Los-Anceles
1984
Fransa
Braziliya
2:0
Yuqoslaviya
İtaliya
2:1
20
XXIV
Seul
1988
SSRİ
Braziliya
2:1
Qərbi Almaniya
İtaliya
3:0
21
XXV
Barselona
1992
İspaniya
Polşa
3:2
Qana
Avstraliya
1:0
22
XXVI
Atlanta
1996
Nigeriya
Argentina
3:2
Braziliya
Portuqaliya
5:0
23
XXVII
Sidney
2000
Kamerun
İspaniya
2:2 p. 5:3
Çili
ABŞ
2:0
24
XXVIII
Afina
2004
Argentina
1:0
Paraqvay
İtaliya
İraq
1:0
25
XIX
Pekin
2008
Argentina
Nigeriya
1:0
Braziliya
Belçika
3:0
26
XXX
London
2012
Meksika
Braziliya
2:1
Cənubi Koreya
Yaponiya
2:0
***Qeyd:<BR>***
(1)1896, 1900, 1904-cü illərdə qeyri-rəsmi turnir olub.
(2)1920-ci il finalında Belçika-Çexoslovakiya oyununda hesab
2:0 olarkən, çexoslovaklar etiraz əlaməti kimi meydanı tərk etdikləri üçün
Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi onları turnirdən kənarlaşdırıb. Ona görə də
ikinci yer Hollandiyanı 3:0 hesabı ilə udmuş İspaniya komandasına verildi.
Hollandiya isə bürünc medallara layiq görüldü.
**<sup>(3)</sup>**Turnirin əsasnaməsinə görə heç-heçə,
komandaların ikisinə də bürünc medalların verilməsini təmin edirdi.
Noqay rayonu (Dağıstan)

**Noqay rayonu** — Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri .

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 8.838&nbsp;km² , inzibati mərkəzi Terekli-Məktəb kəndidir .

## Əhalisi
2002-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən raonun 21.685 nəfər əhalisi var . Bu siyahıya almaya əsasən rayonun əhalisinin sayına görə ən böyük yaşayış mərkəzləri Cənubi Suxokumsk şəhəri (9.777 nəfər) və Terekli-Məktəb kəndidir (7.285 nəfər) .

1989 - cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayonun əhalisinin 85,7%-ni noqaylar , 8.2%-ni darginlər , 1.5%-ni çeçenlər , 1.2%-ni ruslar , 1.1%-ni isə qumuqlar təşkil edir .

## Kəndləri
Rayonun 20 yaşayış məntəqəsi var . Onlardan 1-i şəhər , 19-u isə kənd tipli yaşayış məntəqəsidir . Kəndlər :
* 1-ci Ferma 
* 2-ci Ferma 
* 3-cü Ferma 
* Batır-Mirzə
* Borançı 
* Каlininaul
* Qaraqas 
* Qarasu 
* Qumlu 
* Günbatar 
* Leninaul
* Nəriman
* Оrtatübə
* Sulutübə 
* Тerekli-Məktəb 
* Uy-Salğan 
* Çervlennıye Burunı 
* Şumlu-Olıq
* Ediğə

## Şəhərləri
* Cənubi Suxokumsk

## İstinadlar
Namiq Əliyev (səfir)

**Namiq Əliyev** (*Namiq Həsən oğlu Əliyev*; ) — Azərbaycanın Gürcüstanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı
Namiq Həsən oğlu Əliyev 1956-cı il mayın 19-da Bakı şəhərində anadan olub. Valideynləri Tiflis şəhərindəndir. 1963–1973-cü illərdə Bakıdakı 160 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildə Azərbaycan nəqliyyat prokurorluğunun müstəntiqi kimi başlayıb. 1989-cu ildə aspirantura yolu ilə Moskvada dissertasiya müdafiə edib, hüquq elmləri namizədi elmi dərəcəsi alıb.

1979–1991-ci illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbində kiçik elmi işçi, müəllim, baş müəllim, dosent, dekan, dövlət quruculuğu və hüquq kafedrasının müdiri, 1992-ci il yanvarın 10-dan Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Katibliyinin hüquq-mühafizə orqanları və müdafiə məsələləri şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb.

1993-cü il dekabrın 1-də Milli Məclis Katibliyinin Konstitusiya qanunvericiliyi şöbəsinin, 1996-cı il fevralın 27-də isə Milli Məclis Aparatının dövlət quruculuğu üzrə qanunvericilik şöbəsinin müdiri vəzifələrinə təyin olunub.

2000-ci il dekabrın 20-dən bir müddət Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb.

2002–2003-cü illərdə Ədliyyə Nazirliyinin Bələdiyyələrlə İş Mərkəzinin rəisi vəzifəsində çalışıb. Sonralar Milli Məclis aparatının beynəlxalq münasibətlər şöbəsinin müdiri olub və Gürcüstana səfir təyin edilənədək bu vəzifədə işləyib.

1996-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Fəxri ovçusu adına layiq görülüb.

1999-cu ildə ABŞ-nin Nebraska və Linkoln ştatlarının fəxri vətəndaşı seçilib.

2006-cı ildə Azərbaycanın Gürcüstanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunub.

"METAFİZİKA" beynəlxalq fəlsəfi və fənlərarası araşdırmalar jurnalının 17-ci sayından jurnalın "Hüquq və Siyasi elmlər" üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.

## İstinadlar
Doğan Babacan

**Doğan Babacan** (d. 30 Kasım 1929, İstanbul, ö. 18 Mayıs 2018) Türkiyə futbolçusu və hakimi.

1930-cu ildə anadan olan Doğan Babacan FİFA Dünya Kubokunda oyun idarə edən yeganə Türkiyəli hakimdir. O, 1974-cü il mundialında Almaniya – Çili (1:0) matçının baş hakimi olub. Həmin oyunda Çilili futbolçuya göstərdiyi qırmızı kartla FİFA Dünya Kuboku tarixində ilk qırmızı kart göstərən hakim olmuşdur.

## İstinadlar
Maksi Rodriges

25 yaşlı yarımmüdafiəçi 2002-ci ildən İspaniya çempionatında çıxış etsə də, DÇ-2006-dək Argentina millisində cəmi 13 oyun keçirmişdi və adıçəkilən ölkələrdən kənarda yaxşı tanınmırdı.

Avropadakı karyerasına 2002-ci ildə «Saraqosa»da başlasa da, elə həmin il «Espanyol»a keçib və 2005-ci ilə kimi burada oynayıb. Həmin dövrdə klubda beş məşqçi dəyişsə də, onun əsas heyətdəki yeri toxunulmaz qalıb.

2004/05 mövsümündə «Espanyol»un heyətində İspaniya primerosunda 15 qol vuraraq ölkənin aparıcı klublarının diqqətini cəlb edib və ötən ilin yayında Madrid «Atletiko»suna keçib. Yeni komandasında isə ötən çempionatda 10 dəfə fərqlənib.

O, 2005-ci ildə Argentina yığmasının heyətində Konfederasiyalar kubokunda hücumçu kimi yer alıb (2 oyun keçirib). DÇ-2006-da isə hücuma meyilli yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etməyinə baxmayaraq, məhsuldar oyun nümayiş etdirir. O, ilk 4 oyunda 3 qol vuraraq yarışın bombardirləri arasında qərarlaşıb. Bundan başqa, 1/8 finalda Argentina – Meksika (2:1) matçının ən yaxşı oyunçusu seçilib.

25 yaşlı futbolçu meydanda etibarlı oyunu ilə seçilir və məşqçinin tapşırıqlarını dəqiq yerinə yetirməyə çalışır. Düzdür, əvvəllər onu həddən artıq fərdi oyuna meyil etməkdə günahlandırırdılarsa, indi o, açıq-aşkar komanda oyunçusu kimi tanınır.

2001-ci ildə gənclər arasında dünya çempionu olub. Həmin turnirdə 4 qol vurub, o cümlədən final matçında bir dəfə fərqlənib. 2004-cü ildə Olimpiya çempionu olmuş Argentina yığmasının heyətindən son anda çıxarılmasını karyerasının ən üzücü hadisələrdən biri sayır.

Maraqlıdır ki, anası əslən italiyalı olduğundan, o, 2004-cü ilin avqustunda İtaliya vətəndaşlığını da qəbul edib.
Ernani Pereyra

## Karekanın oynadığı klubun formasını geyinib
Ernani Pereyra 1978-ci il yanvarın 22-də Braziliyanın cənub-şərqindəki Belu-Orizonti (Minas-Jerays ştatı) şəhərində anadan olub. Vətənində o, əsasən, ortabab klublarda oynayıb. Məsələn, Ernani "Quarani"nin (Kampinas) şərəfini qoruyub. Bu komanda yalnız 1978-ci ildə Braziliya çempionu olması ilə öyünə bilər. Hazırda Braziliya çempionatının B seriyasında yarışan "Quarani"ni azərbaycanlı futbolsevərlərə daha yaxından tanıtmaq üçün vaxtilə bu klubda Kareka, Calminya, Sonni Andersson, Aylton, Elano və s. futbolçuların oynadığını qeyd etmək olar.

## Superliqanın debütantına keçdi
Ernani 2003-cü ilin yayında Avropaya – Türkiyəyə üz tutdu. Onda "Konyaspor" Superliqaya yeni vəsiqə qazanmışdı. Heyətini Zafer Biryol, Cenk İşler və məşhur Ogün Temizkanoğlu kimi futbolçularla gücləndirən Konya təmsilçisinin transferləri arasında Ernani də vardı. 2003/04 mövsümündə braziliyalı müdafiəçi cəmi 10 oyunda komandanın formasını geyinsə də, "Konyaspor" Superliqada yerini qorudu (11-ci yer).

## Meydanı ağlayaraq tərk etdi…
Türkiyə çempionatı-2004/05-in 12-ci turu çərçivəsində "Beşiktaş"la qarşılaşmanı Ernaninin Türkiyə karyerasında ən uğursuz oyun kimi dəyərləndirmək olar. Həmin matçın artıq 23-cü dəqiqəsində qonaqların rumın yarımmüdafiəçisi Daniel Pankunun sağ ayağına zərbə endirib ona ciddi zədələyən braziliyalı müdafiəçi ikinci sarı vərəqə ilə cəzalandırıldı. Etdiyi hərəkətdən peşman olan Ernani meydanı ağlayaraq tərk etdi və hətta "Beşiktaş"lı Con Karyunun təsəllisi də onu sakitləşdirmədi. Panku isə meydanı xərəkdə tərk etdi və onun əvəzinə oyuna Sərgən Yalçın daxil oldu. Maraqlıdır ki, azlıqda qalmasına və o an hesabda geridə olmasına (0:1) baxmayaraq, "Konyaspor" çətin rəqiblə heç-heçə oynadı – 2:2.

## "Sakaryaspor"u məyus edib
2005-ci il aprelin 16-da Türkiyə çempionatının 28-ci turu çərçivəsində "Sakaryaspor"la oyun isə Ernaninin qol vurması ilə əlamətdar oldu. 67-ci dəqiqədə meydana çıxan müdafiəçi matçın başa çatmasına üç dəqiqə qalmış Məhəmməd Akagündüzün (indi "Kayserispor"un şərəfini qoruyur) ötürməsini dəyərləndirərək ikinci topu rəqib qapısından keçirdi – 2:0.

Ümumiyyətlə, 2004/05 mövsümündə 12 oyunda forma geyinən Ernani 1 qola və 1 məhsuldar ötürməyə imza atdı. "Konyaspor" isə Türkiyə çempionatını 8-ci yerdə başa vurdu.

## Fuad Yaman getsə də, Ernani qaldı
2005-ci ilin yayında "Karvan"ın baş məşqçisi təyin olunan Fuad Yaman braziliyalı müdafiəçini də özü ilə Yevlax klubuna gətirdi. Türk mütəxəssis Azərbaycan birinciliyindəki uğursuz startdan sonra vəzifəsindən getsə də, Ernani komandada möhkəmlənib çempionatın bütün 26 görüşündə iştirak etdi. Bundan başqa, 28 yaşlı müdafiəçi Azərbaycan birinciliyinin gümüş medalını qazandı və ölkə kubokunun finalçısı oldu. Özü də "Karvan"da daha intizamlı oyun nümayiş etdirən Ernani mövsümboyu cəmi iki sarı vərəqə ilə cəzalandırıldı ki, bu da müdafiəçi üçün çox müsbət göstəricidir.

2006-cı ildə Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul edən Ernani Pereyra, daha sonra "milli komandanın oyunçusu" statusuna yiyələnib.
Ulises de la Kruz

**Ulises De La Kruz** () — Ekvador futbolçusu

## Həyatı
2001-ci ildən Avropada çıxış edir. Əvvəlcə Şotlandiya "Haybernian"ının (32 oyun, 2 qol), 2002-ci ildən isə İngiltərə "Aston Villa"sının şərəfini qoruyur. Sonuncunun heyətində Premyer-Liqada 85 oyun keçirərək, 1 qol vurub.

Ekvador yığmasının debüt etdiyi DÇ-2002-də qrupda hər üç matçda oynasa da, komanda növbəti mərhələyə çıxa bilməyib və o da diqqətdən kənar qalıb.

Amma DÇ-2006-da gözlənilmədən 1/8 finala yüksələn Ekvador komandasını onsuz təsəvvür etmək mümkün deyil. Fəallığı ilə seçilən bu sağ cinah müdafiəçisi daim hücumlara qoşulur və onun oyundaşlarına ötürmələri həmişə rəqib komanda üçün təhlükə yaradır. Yaşının 32 olmasına baxmayaraq, dözüm və sürət kimi keyfyyətlərini itirməyib.

O, qolf fanatı kimi də tanınır. Maraqlıdır ki, Ekvadorun ən kasıb bölgələrindən birində anadan olub və öz keçmişini unutmur: vətənində fond yaradaraq bir çox layihələri maliyyələşdirir. Doğma kəndində su zavodı, sağlamlıq mərkəzi, idman meydançası və sair tikdirib.

## İstinadlar
Vərdək vilayəti

**Vərdək vilayəti**, **Vərdəg** və ya **Məydən-Vərdək** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Coğrafiyası
Vilayətin sahəsi 8.938&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 540.1 min nəfər, inzibati mərkəzi Meydanşəhr şəhəridir.

## Əhalisi
Əhalisinin 70%-ni puştunlar, 20%-ni həzaralar və 10%-ni digər xalqların nümayəndələri (kuçilər, taciklər, qızılbaşlar və s.) təşkil edir.

Vilayətdə puştunların böyük Vardak tayfası məskunlaşıb. Bu tayfa Mayar, Mirxel (və ya Mirel) və Nuri qəbilələrindən ibarətdir. Bu tayfaya mənsub insanlar Hisai-Əvvəli Behsud və Mərkəzi Behsud rayonlarında əhalinin əksəriyyətini təşkil etməklə yanaşı digər rayonlarda da yaşayırlar. Həmçinin vilayətdə puştunlarına Qılzay (Xəlci) İttifaqına daxil olan Hotak və Xaroti tayfaları da yaşayırlar.

Qızılbaşlar Əfqanıstana Səfəvilər və Əfşarlar imperiyası zamanı Azərbaycandan köçürülmüşlər. Yüksək savadlılığı ilə seçilir və dövlət idarəsi orqanlarında çalışırlar. Dinləri islam (şiə qolu) dinidir. Etnik kökən baxımından əsasən afşar türklərindən ibarətdirlər. Kompakt şəkildə vilayətin Hisai-Əvvəli Behsud və Dəy-Mirdad rayonlarında yaşayırlar.

Taciklər viləyətin mərkəzi Maydanşəhr şəhəri ətrafında və Hisai-Əvvəli Behsud rayonunda yaşayırlar.

Həzaralər şiə-islam etiqadlı türk-monqol kökənli xalqdır. Vilayətin əsasən Mərkəzi Behsud, Cağatu, Nirx və Day Mirdad rayonlarında məskunlaşıblar.

Kuçilər az sayda olmaqla vilayətin Cəlriz, Hisai-Əvvəli Behsud, Mərkəzi Behsud, Nirx və Dəy-Mirdad rayonlarında yaşayırlar.

## İnzibati quruluşu
Vilayət inzibati cəhətdən Meydanşəhr, Cəlriz, Hisai-Əvvəli Behsud, Mərkəzi Behsud, Dəy-Mirdad, Çəki Vərdək, Seydabad, Nirx və Cağatu rayonlarına bölünür.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Mixail Ulyanov

**Mixail Aleksandroviç Ulyanov** () — görkəmli rus teatr və kino aktyoru, SSRİ xalq artisti, SSRİ Dövlət mükafatları laureatı.

## Həyatı
M.Ulyanov 1927-ci ildə noyabrın 20-də anadan olub. O, "Özəl həyat", "Qaçış", "Sədr", "Karamazov qardaşları", "Böyük sərkərdə Georgi Jukov", "Antikiller", "Voroşilov atıcısı" və s. filmlərdə oynayıb. M.Ulyanovun yaratdığı ən yadda qalan obraz isə 3 dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, marşal Georgi Konstantinoviç Jukovun obrazıdır.

D.Ulyanovun 4 kitabı da çapdan çıxıb: "Mənim peşəm", "Aktyor işləyirəm", "Öz-özümə qayıdıram" və "Ovsunlu içki".

M.Ulyanov 2007-ci il martın 22-də xəstəxanaya aparılıb. Aktyor Parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkirmiş. M.Ulyanovu əməliyyat etmək istəsələr də, aktyor əməliyyatdan imtina edib. Həkimlər aktyora dərman müalicəsi yazıblar, lakin onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb.
2007-ci il martın 26-da vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* Karamazov qardaşları (film, 1968)

## İstinadlar
Asamoa Qyan

**Asamoa Qyan** () — son klubu "Leqon Sitis" olan Kamerun futbolçusu, hücumçu mövqeyində çıxış edir. O, Qana milli futbol komandasının keçmiş kapitanı olmuşdur

## İstinadlar
Suharto

**Suxarto** (, ; d. 8 iyun 1921, Kemusuk – ö. 27 yanvar 2008, Cakarta, İndoneziya) — İndoneziyanın keçmiş prezidenti

## Həyatı
Məhəmməd Suxarto 1921-ci il iyunun 8-də Cakarta sultanlığında kiçik məmur ailəsində anadan olub. Bankda kontor xidmətçisi işləyib. 1940-1942-ci illərdə Hollandiya müstəmləkə ordusuna hərbi xidmətə qəbul olunaraq çavuş rütbəsi alıb. 1943-1945-ci illərdə yaponların yaratdığı orduda rota komandiri olub. 1945-1949-cu illərdə Hollandiya hökmranlığından xilas olmaq üçün aparılan müharibə zamanı batalyona komandirlik edib. 1950-ci ilin sonunda diviziya, 1960-cı ildə briqada komandirilyinə yüksəlib. Dörd il sonra isə ona general-mayor rütbəsi verilib. Sukarnonun prezidentliyi dövrünün (1963-1965) son illərində Suxartoya İndoneziya ordusunun strateji komandirliyi tapşırılıb.

1966-cı ilin mart ayında tələbələrin Kommunist Partiyası əleyhinə keçirdiyi nümayişlərdən istifadə edən Suxarto hakimiyyətə rəhbərliyi üzərinə götürüb.

1967-ci ilin mart ayında prezident səlahiyyətlərini icra etməyə başlayıb, bir il sonra mart ayında prezident seçilib. Bundan sonra 1973, 1978, 1983, 1988, 1993 və 1998-ci illərdə həmin vəzifəyə seçilib. Onun prezidentliyi illərində İndoneziyada avtoritar bir rejim yaradılıb.

1998-ci ildə Cənub-Şərqi Asiyada, o cümlədən İndoneziyada kəskin maliyyə böhranı yaranandan sonra Cakartada və ölkənin digər şəhərlərində hakimiyyət əleyhinə nümayişlər başlayıb. Suxarto məhz bu aksiyalar nəticəsində həmin ilin mayında istefa verməyə məcbur olub.

## Xarici keçidlər
*http://www.mediaforum.az/articles.php?article_id=20080111080301319&page=02&lang=az&eu=0
Koç Universiteti

**Qoç Universiteti** — 1993-cü ildə İstanbulda təhsilə başlamış olan vəqf universiteti. İlk başlarda İstinyedə təhsil verən məktəb, 2000-ci ildə, Rumeli fənəri yolu üzərindəki qalıcı kampusuna daşınmışdır və fəaliyyətlərinə 265 təhsil işçisi və 3.691 şagirdlə burada davam etməkdədir.

## Tarixçə
Təhsilə 1993—1994 tədris ilində İstinyedəki keçici təsislərdə 200 şagird ilə başlamışdır. İlk məzunlarını da İyun 1995 te vermişdir. 2000—2001 təhsil və tədris ilində Qoç Universiteti, Sarıyerdə Rumeli Qovağı kürəklərindəki davamlı kampusuna daşınmışdır. 2008-ci ildə İstinye Kampusu yüksək lisans təhsili vermək üzrə yenilənib təkrar açılmışdır. Ayrıca burada Amerikan Xəstəxanası ilə əməkdaşlıq içində bir tibb fakültəsi qurulacağı Rəhmi Qoç tərəfindən eşitdirilmişdir. 2008-ci ildə ELC (İngiliscə Hazırlıq Sinifi) təhsilinin veriləcəyi və içində yurd saxlayacaq Rumeli fənəri Yolu Saytlar Mövqesindəki yeni kampusun istehsalına da başlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Künər vilayəti

**Künər vilayəti** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Coğrafiyası
Künər vilayətin sahəsi 4.942&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 407.8 min nəfər, inzibati mərkəzi Əsədabad şəhəridir. Vilayətin Pakistanla 175&nbsp;km-lik sərhəddi var.

## Əhalisinin etnik tərkibi
Əhalisinin 95%-ni puştunlar, 5%-ni nuristanilər və digər xalqların nümayəndələri təşkil edir.

## İnzibati quruluşu
Vilayət inzibati cəhətdən Əsədabad, Mərəvara, Bar Künər, Danqam, Nari, Qaziabad, Şaygal və Şiltan, Vata Pur, Çapa Dara, Dara-i-Peç, Nərəng, Çavkay, Nurgal, Xas Künər və Sirkanay rayonlarına bölünür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarabağ vulusvalisi (Kabil)

**Qarabağ vulusvalisi** — Əfqanıstan İslam Respublikasının Kabil vilayətində inzibati-ərazi vahidi. Bagram aviabazasının 20 km cənub şərqində yerləşən bir rayondur.

## Coğrafiyası
Qarabağ rayonu həm Qəznə həm də Kabil vilayətində vardır. Kabil vilayətindəki Qarabağ rayonu 12992.97 hektar ərazini əhatə edir.

## Əhalisi
Əfqanıstan Mərkəzi Statistika Təşkilatının 21 mart 2015-ci ilə olan məlumatına əsasən Qarabağ vulusvalisinin oturaq əhalisinin sayı 78.004 nəfərdir (38.282 nəfəri kişilər, 39.722 nəfəri qadınlar) və tamamiylə kənd yerlərində yaşayır. 2002-ci ilin statistikasına əsasən rayonun əhalisinin 60%-ini Azərbaycan türkləri olan qızılbaşlar təşkil edir, qalan 40 %-i isə Puştun xalqlarından ibarətdir. Bəzi tarixi mənbələr Qızılbaşların Səfəvilər İmperiyası dağıldıqdan sonra bura köç etdiklərini qeyd etmişlər. Bir çox məlumatlarda bu əraziləri Hazaristan olaraq da adlandırırlar.

## Təsərrüfatı
Bu ərazilər kişmiş istehsalına görə Əfqanıstanda ən önəmli yerlərdən hesab olunur.

## Hazırkı vəziyyəti
Əfqanıstan İslam Respublikasında baş vermiş müharibələr nəticəsində demək olar ki, tamamilə dağıdılan ərazilərdən biri də Qarabağ bölgəsi olmuşdur. Belə ki, bütün təhsil və sağlıq müəssisələri dağıdılmış, kənd təsərrüfatı yararsız hala salınmış və bütünlüklə infrastruktur yerlə yeksan edilmişdir.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 2002-ci ildə bu ərazilər haqqında xüsusi sənəd hazırlamış və dünyada ən çox yardım edilməsi lazim olan ərazilərin siyahısına əlavə etmişdir.

## Qeydlər




## İstinadlar
Kapisa vilayəti

**Kapisa vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Coğrafiyası
Vilayətin sahəsi 1.842&nbsp;km²-dir. 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 399.5 min nəfər, inzibati mərkəzi Mahmud-e-İraqi şəhəridir.

## Əhalisi
Əhalinin 30%-i dəricə, 27%-i puştuca, 17%-i isə paşayi dilində danışır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nimruz vilayəti

**Nimruz vilayəti** (; ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Etimologiya
Vilayətin adı dəri və bəluc dillərində günün yarısı və ya ortası deməkdir, nim(نيم,yarı) və roz(روز,gün) sözlərinin birləşməsidir.
## Coğrafiyası
Vilayətin sahəsi 41.005&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 148.5 min nəfər, inzibati mərkəzi Zərənc şəhəridir.

## Əhalisinin etnik tərkibi
Əhalisi əsasən bəluclardan, qismən puştunlardan, az sayda tacik və özbəklərdən ibarətdir. Vilayətdə əhalinin 61%-i bəluc dilində, 27%-i (39 kəndin əhalisi) puştu dilində, 10%-i dəricə və özbəkcə danışır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xost vilayəti

**Xost vilayəti** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri. Mərkəzi Xost şəhəridir.

## Coğrafiyası
Vilayətin sahəsi 4.152&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 520.2 min nəfər, inzibati mərkəzi Xost şəhəridir.

## Əhalisinin etnik tərkibi
Əhalisinin əksəriyyətini puştunlar təşkil edir. Vilayət əhalisinin 99%-i puştun dilində, vilayətin 2 kəndində təxminən 1000 nəfər əhali dəricə danışır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pəncşir vilayəti

**Pəncşir vilayəti** (, hərfi "beş aslan") — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Coğrafiyası
Vilayətin ərazisi 3.610&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 139.1 min nəfər, inzibati mərkəzi Bazarək şəhəridir. Pəncşir vilayəti Əfqanıstanın 34-cü vilayəti olaraq 13 aprel 2004-cü ildə yaradılmışdır. Pəncşir vilayəti Əfqanıstanın şərqində, Əfqanıstan-Pakistan sərhəddi yaxınlığında yerləşir. Vilayət Bəğlan və Təxar vilayətləri ilə, cənubda Lağman və Kapisa vilayətləri ilə, şərqdə Bədəxşan və Nuristan vilayətləri ilə, qərbdə isə Pərvan vilayəti ilə həmsərhəddir.

## Əhalisinin etnik tərkibi
Əhalisi əsasən taciklərdən, həzaralardan, paşayilərdən, nuristanilərdən, Qılzay İttifaqına daxil olan puştunlardan və az sayda digər xalqların nümayəndələrindən ibarətdir.

Taciklər sünni-islam etiqadlı farsdilli xalqdır. Əsasən dari (digər adı farsi - kabulidir) dilində danışırlar. Vilayətin Saləng rayonunda əhalinin çoxluğunu təşkil etməklə yanaşı digər rayonlarında da yaşayırlar.

Həzaralar şiə-islam etiqadlı qədim türk (faktlara əsasən qədim Dəri dilində danışırlar) kökənli xalqdır. Əsasən kompakt şəkildə vilayətin Hisa-i-Avali Pəncşir və Hisa-i-Duvumi Pəncşir rayonlarında taciklərlə qarışıq halda yaşayırlar.

Nuristanilər vilayətdə kata tayfası ilə təmsil olunmuşlar. Bu tayfa Hisa-i-Avali Pəncşir rayonunun cənub-şərqində yaşayır.

Paşayilər dravid dil ailəsinə aid bir dildə danışırlar. Onlar vilayətin Hisa-i-Duvumi Pəncşir rayonunun cənub-şərqində məskunlaşıblar.

## Rayonlar
Pəncşir vilayəti inzibati cəhətdən Salang, Pəncşir, Hisa-i-Duvumi Pəncşir və Hisa-i-Avali Pəncşir rayonlarına bölünür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pəktika vilayəti

**Pəktika vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Pəktika vilayəti ölkənin cənub-şərqində yerləşir. Vilayətin sahəsi 19 482 km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 393.8 min nəfərdir. İnzibati mərkəzi Şaran şəhəridir.

## Rayonlar

Vilayət 15 rayona bölünür:
* Bərməl
* Dilə
* Gayan
* Göməl
* Mətaxan
* Nikə
* Omnə
* Örgün
* Sərhövzə
* Sərubi
* Şərənə
* Vazəxva
* Vürməmey
* Yəhyaxil
* Yusufxil
* Zirük

## Əhalisi
Əhalisinin mütləq əksəriyyəti puştun dilində, 5 kəndin əhalisi (15 min nəfər) özbəkcə və 4 kəndin əhalisi (5 min nəfər) digər dillərdə danışır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lövgər vilayəti

**Lövgər vilayəti** () və ya **Lögər vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Coğrafiyası
Vilayətin ərazisi 3.880&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 354.9 min nəfər, inzibati mərkəzi Pul-i-Aləm şəhəridir. Əhalisinin 60%-i puştun dilində, 40%-i isə dari dilində danışır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nəngərhar vilayəti

**Nəngərhar vilayəti** (, ), **Nəngrəhar** və ya **Ningrəhar** — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Coğrafiyası
Vilayətin sahəsi 7.727&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 1358.4 min nəfər, inzibati mərkəzi Cəlalabad şəhəridir.

## Əhalisinin etnik tərkibi
Əhalisinin 90%-ni puştunlar, 7%-ni paşayilər, 3%-ni isə taciklər və qucarlar təşkil edir. Vilayət əhalisinin 8%-i (60 kəndin əhalisi) paşayi dilində, 36 kəndin əhalisi dəricə, bütün vilayətin kənd əhalisinin 92.1%-i puştu dilində danışır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Franklin Pirs

**Franklin Pirs** (, ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 14-cü prezidenti (1853–1857). XIX əsrdə doğulmuş ilk prezident. Onun prezidentliyi müharibənin qaçılmazlığını göstərən ictimai gərginlik və dəyişikliklər dövrünə təsadüf edir.

## Erkən həyatı
ABŞ-nin 14-cü prezidenti Franklin Pirs 23 noyabr 1804-cü ildə Nyu-Hempşir ştatının Hillsboro şəhərində anadan olmuşdur. Atası bencamin Pirs inqilab generalı və ştatın qubernatoru olmuşdu. Çox da varlı olmayan Pirslər ailəsi övladlarının yaxşı təhsil almasına çalışmışlar. Franklin Pirs ilk təhsilini məşhur Bouduin kollecində almışdı.. Kolleci birirən Franklin üç il ərzində hüquq elmlərini öyrənir və 22 yaşında özəl vəkil kontorunu açır.

Franklin Pirs 9 noyabr 1834-cü ildə Bouduin kollecinin keçmiş prezidentinin qızı Ceyn Minz Epltonla ailə həyatı qurur. Epltonlarla qohumluğu Franklin Pirsin gələcək karyerasına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Cəmi iki il vəkillik fəaliyyəti göstərən Franklin siyasətlə məşğul olmağı qərara alır və 25 yaşında Nyu-Hempşir ştatının qanunverici orqanına seçilir və tezliklə bu orqanın spikeri olur. 25 yaşlı Pirs əvvəl doğma ştatın qanunverici orqanına (tezliklə spikeri olmuşdur) seçilir. Dörd il burada göstərdiyi uğurlu fəaliyyəti onun Vaşinqtonda Nümayəndələr Palatasına seçilməsi ilə nəticələnir. 1837-ci ildə isə ştatın senatdakı iki təmsilçisindən biri olur.

Amerika tarixçiləri onu "ABŞ tarixinin ən pis prezidentləri" sırasına daxil edirlər. 1864-cü ildə qara ciyər sirrozundan vəfat etmişdir.

## Mənbə
* Американские президенты: 41 исторический портрет от Джорджа Вашингтона до Билла Клинтона, feniks, 1997, səh.210–219
* Nathaniel Hawthorne. Life of Franklin Pierce. — 1852.
* Wilfred J. Bisson. Franklin Pierce: A Bibliography. — 1993.

## İstinadlar
Sığorta müqaviləsi (1887)

**Sığorta müqaviləsi** () — müqavilə və protokol Pavel Şuvalov və Otto fon Bismark tərəfindən 1887, iyunun 18-də imzalanmışdı.

## Tarixi

Məlum Olduğu Kimi, Bismarkın başlıca məqsədlərindən biri Rusiya ilə ikitərəfli müqavilə imzalamaq, gələcəkdə Almaniya və Fransa arasında olacaq müharibədə Rusiyanın bitərəfliyinə nail olmaq idi. Lakin onun bir neçə dəfə bu istiqamətdə etdiyi təşəbbüslər uğur qazanmamışdı. 3 imperator ittifaqının müddətinin qurtarmasından istifadə edərək Bismark bu istiqamətdə yeni təşəbbüslə çıxış etdi. Çar 1887, apreldə danışıqlara razılıq verdi. Berlində Bismarkla Pavel Şuvalov arasında bağlanılacaq müqavilənin layihəsini Bismarka verdi.

Layihənin birinci maddəsi qızğın müharibəyə səbəb oldu. Bu maddədə göstərilirdi ki, razılığa gəlmiş yüksək tərəflərdən biri III bir böyük dövlətlə müharibə vəziyyətində olarsa, digər təfər ona qarşı xeyirxah bitərəflik saxlayır. Bismark hər vasitə ilə çalışırdı ki, bu Avstriyaya yox, təkcə Fransaya aid edilisin. Bismark bunu əsaslandırmaq üçün 1879 cu ildə imzalanmış Almaniya-Avstriya müqaviləsini əsas gətirdi və göstərdi ki, o dövrdə mövcud olmuş vəziyyət bu müqaviləni imzalamağa onu məcbur etmişdi. Indi Bismark müqaviləni bağladı və ona əməl etməyə borcludur.

Iki gündən sonra mayın 17-də danışıqlar bərpa edildi. Nə Bismark, nə də Şuvalov öz məqsədlərindən dönmürdülər. Şuvalov kanslerə təklif etdi ki, "Rusiya-Avstriya müharibəsi şəraitində Almaniyanın vəzifələrinin məhdudlaşdırılması" sətirlərinə bunlar əlavə edilsin: "Almaniya-Fransa müharibəsi baş verərsə, bu istisnalar Rusiyaya da aiddir". Bu əlavə çox aydın və sadə idi. Bu, belə idi: Siz (Almaniya) Avstriyanın əzilməsini istəmirsinizsə, biz Fransanın əzilməsini istəmirik.

Nəhayət, gərgin və qızğın mübahisələrdən sonra bitərəfliyin həm Fransa, həm də Avstriyaya qarşı olan müharibəyə aid olunması haqda razılığa gəlindi. Müqavilənin II maddəsi Balkan yarımadasında Rusiyanın qazanmış olduğu hüquqlarının, xüsusilə, Bolqarıstanda və Şərqi Rumelidə onun üstünlüyünün və həlledici təsirinin qanunauyğunluğunun tanınmasına, III maddə isə boğazlar məsələsinə həsr edilmişdi.

Müqaviləyə xüsusi protokol da əlavə edilmişdi. Bu protokola əsasən, "Əgər Rusiya imperatoru "öz imperiyasının açarını saxlamaq" məqsədilə Qara dənizə çıxışın müdafiəsini öz üzərinə götürərsə, Almaniya Rusiya diplomatiyasına dəstək verməyi öhdəsinə götürürdü. Həmçinin, Almaniya Bolqar taxt-tacına şahzadə Vattenberqin yenidən gətirilməsinə razı olmayacağına söz verdi.

Müqavilə və protokol Şuvalov və Bismark tərəfindən 1887, iyunun 18-də imzalandı. O, sığorta müqaviləsi adı ilə tarixə daxil oldu. Rusiya və Fransaya qarşı İtaliya və Avstriya-Macarıstanla müqavilələrlə sığortalanan Bismark sanki müqavilənin nəticəsi ilə də sığortalanırdı.
Böyük dəyənək siyasəti

**Böyük dəyənək siyasəti** — Ruzvelt hökumətinin Latın Amerikasındakı kursu.

## Böyük dəyənək siyasətinin məqsədi

Böyük dəyənək siyasətinin 2 məqsədi var idi:
*Amerika qitəsini Avropanın inkşaf etmiş ölkələrinin üzünə bağlamaq 
*Latın Amerikasının ABŞ-nin maraq dairəsinə daxil olmasını təmin etmək.

Ruzvelt Monro doktrinasına yeni məzmun verməklə göstərirdi ki, ABŞda da qaydasızlıq, istehsal böhranları xroniki hal alıb, bu isə sivilizasiyanın mövcudluğu üçün təhlükə yaradır. Ruzveltin bu siyasi kursunda Panama kanalının çəkilməsi və Venesuela təcrübəsi mühüm rol oynadı. Məlum olduğu kimi, hələ 16-cı əsrdən etibarən 2 Amerika arasında su yolunun çəkilməsi məsələsi çox ciddi problemə çevrilmişd Lakin, yalnız 1903-cü ilin 18 oktyabrda Panama kanalının çəkilməsinə start verildi. 1902-ci ildə isə İngiltərə, Almaniya və İtaliya Venesuelaya ultimatum verdiyi zaman prezident arbitr rolunu öz üzərinə götürdü. Teodor Ruzveltin "Böyük dəyənək" siyasətinin praktiki olaraq reallaşması ABŞ-Kuba münasibətləri ilə bağlı idi. ABŞ Panama kanalı ilə yanaşı Kubanı da ələ keçirmək istəyirdi. 1901-ci ilin fevralında Kubada konstitusiya layihəsi hazırlandı və ABŞ konqresi ona "Platda düzəlişi" etdi. Bu düzəlişə əsasən Kubanın suverenliyi məhdudlaşdırılır və ABŞ Kubaya müdaxilə hüququ əldə edirdi. İspan zülmündən təzəcə qurtulmuş Kubada ABŞ-in kapital qoyuluşu 30 milyarddan 200 milyard dollaradək artdı. 1906-1908-ci illərdə Kuba ABŞ-nin protektoratlığına keçdi. 1907-ci ildə isə ABŞ Dominikan Respublikası üzərində protektoratlığını elan etdi. Böyük dəyənək siyasətini növbəti uğuru 1909-cu ildə Nikaraquada da ABŞ protektoratlığının tanınması oldu.

Beləliklə, özünü Qərbdən təcrid etmiş ABŞ qitədə baş verən qeyri-stabil halların aradan qaldırılması üçün öz üzərinə polis rolunu gotürməli oldu və bu funksiyanı zorakılıqdan az istifadə etməklə reallaşdıracağını bildirdi. Bu yolla o, xalqın gözündə reformator kimi qaldı və öz sələfi üçün artıq onun öhdəsinə düşməyən liberal islahatlar proqramını qoyub hakimiyyətdən getdi.

## Həmçinin bax
*Kuba
Dollar diplomatiyası

Vilyam Horvard Taftın 1908-ci ilin sonlarında hakimiyyətə gəlişindən sonra ABŞ-nin təcavüzkar siyasəti daha da gücləndi. Taftın prezidentliyi dövründə ABŞ-in Kubaya olan münasibəti qismən dəyişdi. Bu siyasət iki xüsusiyyətlə – prezident Taft və dövlət katibi Filander Noksun siyasəti üçün xarakterik olan yeni **önləyici siyasət** və yaxud **[[ABŞ dolları|dollar]] diplomatiyası**nın yürüdülməsi ilə səciyyələnirdi.

Vilyam Taft tərəfindən işlənib hazırlanmış "önləyici siyasət' Kuba, Karib hövzəsi və Mərkəzi Amerikanın digər ölkələrinə müdaxilə etməkdə ABŞ hüququnun yeni interpretasiyası ilə bağlı idi. Məlum olduğu kimi, maarifçilik ideyalarının intişarı genişləndikcə özünü qərb demokratiyasının ən gənc vətəni hesab edən ABŞ-ni də yeni formaların axtarışına vadar edirdi ki, bunların içində ən sivilizasiyalı metod Taftın "dollar diplomatiyası" idi.

İlk növbədə amerikan təcrübəsinin ümumiləşdirilməsi Tafta belə nəticəyə gəlməyə imkan verdi. Çünki heç də bütün hallarda "böyük dəyənək" siyasəti ABŞ-yə müsbət imic qazandırmamışdı. Dövlət müstəqilliyi yolunda olan ölkələr bəzən bu siyasəti qəbul etmir, Kolumbiya ilə olduğu kimi hərbi-siyasi qarşıdurma bəzən silahlı mübarizə həddinə çatır və böyük vəsaitlər hesabına başa gəlirdi.

1911-1912-ci illərdə çox ağır şərtlərlə Nikaraquaya verilən müxtəlif borclar, Milli bankın bütün səhmlərinin 51 faizi üzərində Amerika bankirlərinin nəzarəti, maliyyəçilər tərəfindən dəmiryol səhmlərinin satın alınması, gömrük rüsumlarının baş yığıcısının xüsusi rolu, eləcə də, Amerika piyadalarının ölkədəki mövcudiyyəti – bütün bunlar ölkəni ABŞ-dən asılı vəziyyətə salır və Amerika sənayeçiləri və maliyyəçiləri üçün onun sərvətlərini ələ keçirmələrində əlverişli şərait yaradırdı.

"Dollar diplomatiyası" çox ağır şərtlərlə borc əməliyyatları, ölkənin daxili işlərinə açıq müdaxilə və qeyri-bərabər müqavilələr ABŞ tərəfindən təkcə Panama, Santo-Dominqo və Nikaraquaya deyil, həm də Hondurasa və digər Latın Amerikası ölkələrinə qəbul etdirilirdi. Belə ki, Hondurasın xarici borcları 27 milyon dollar təşkil edirdi və ABŞ Hondurasa "kömək" göstərməyə həvəslə razılıq verdi. Borclar haqqında konvensiya tezliklə imzalandı. Dövlət katibi Noks iddia edirdi ki, ABŞ Avropa ölkələrinin müdaxiləsinə imkan verməməlidir, yalnız ABŞ borcların ləğv edilməsi və respublikada maliyyə sabitliyinin bərqərar olması üçün Hondurasa borc təşkil edə bilər və etməlidir.

ABŞ-nin bu siyasəti digər dövlətlərin ona qarşı nifrətini artırmaya bilməzdi. Belə ki, ABŞ dövlət katibi Noks Latın Amerikası ölkələrinə səfərə çıxmağa, gərgin vəziyyətin heç olmasa bir qədər yumşaldılmasına nail olmağa qərər vedi və Panama, Kosta-Rika, Nikaraqua, Honduras, Salvador, Qvatemala, Dominikan Respublikası, Haiti və Kubada oldu. Lakin onu bu ölkələrdə soyuq qarşıladılar, çünki ABŞ-yə olan etmadsızlıq get-gedə güclənməkdə idi. Beləliklə, "Dollar diplomatiyası" yeni əsrin əvvəllərindən başlayaraq panamerikanizm ideologiyası ilə birləşərək ABŞ-nin siyasi təsirini çox uzaqlara yaymışdı.
Uzun gecə (film, 1978)

## Filmin məzmunu
Babək (*Səid Kəngərani*) adında sadə bir oğlan Pərvanə (*Ququş*) adlı məşhur müğənniyə aşiq olur. Sonradan Babəki sevən müğənni uzun müddət onun xəstə olduğunu bilmir. O, sevdiyi oğlanın ağır sağalmaz qan xəstəliyindən əziyyət çəkdiyini bildikdə hər şey dəyişir. Pərvanə getdikcə bütün həyatının qaranlıq və mənasız olduğunu dərk edir. Artıq səhnələrdə ifa etmək qüdrətini özündə hiss etmədikdə qərara alır ki, həyatını sevdiyi insana həsr etsin. Ümidlə Babəki Fransaya müayinəyə aparmaq istəyir. Təyyarə havaya qalxmağa başladıqda Babəkin getdikcə ağırlaşan səhhəti tab gətirmir. Pərvanə sevgilisinin əllərinin soyuduğunu hiss etdikdə Babəkin öldüyünü anlayır. Lakin Babəkdən ayrılmaq istəməyən Pərvanə ona yaxınlaşanlara hər şeyin yaxşı olduğunu söyləyir. Fransaya qədər başı çiyinlərində olan Babəkin əllərini ovuclarında tutub heç nə baş verməmiş kimi yoluna davam edir.

## Xarici keçidlər
* Filmin IMDb səhifəsi
*  astaneh.com
*  googoosh.TV 
* Filmdən musiqi parçaları
* Filmdən musiqi parçaları

## Həmçinin bax
* Ququş
Meksika dalğası

1986-cı ildə Meksikada futbol üzrə dünya çempionatı keçiriləndə meksikalı azarkeşlər çiyin-çiyinə verərək stadionda möhtəşəm bir dalğa yaratmışdılar ki, bu terminin yaranması da onunla bağlıdır.
Sığorta müqaviləsi

**Sığorta müqaviləsi** —  bir tərəfin (sığortalının) müəyyən bir riskdən qorunmaq üçün digər tərəfə (sığortaçıya) müəyyən məbləğdə sığorta haqqı ödəməsi və sığortaçının bu risk baş verdikdə müəyyən kompensasiya və ya xidmət göstərmək öhdəliyini qəbul etməsidir. Sığorta müqaviləsi adətən yazılı formada bağlanır və sığorta polisi ilə təsdiqlənir. Bu sənəd hüquqi qüvvəyə malikdir və tərəflər arasında yaranan mübahisələrin həlli üçün əsas rol oynayır.

Sığorta siyasəti sığortaçı ilə sığortalı arasında bağlanan müqavilədir (adətən standart müqavilədir) və sığortaçının qanuni olaraq ödəməyə borclu olduğu iddiaları müəyyən edir. Mükafat kimi tanınan ilkin ödəniş müqabilində sığortaçı siyasət dili ilə əhatə olunan təhlükələrdən dəyən zərərləri ödəyəcəyini vəd edir.

Sığorta müqavilələri xüsusi ehtiyacları ödəmək üçün nəzərdə tutulmuşdur və beləliklə, bir çox digər müqavilə növlərində olmayan bir çox xüsusiyyətlərə malikdir. Sığorta polisləri standart formalar olduğundan, onlar sığorta polislərinin bir çox müxtəlif növlərində oxşar olan dilləri ehtiva edir.

Sığorta müqaviləsini bağlayarkən şərtləri diqqətlə oxumaq və risklərə görə uyğun təminatın olub-olmadığını yoxlamaq vacibdir. 

Sığorta müqaviləsi aşağıdakı əsas elementlərdən ibarətdir:

# Tərəflər
#* Sığortalı: Sığortalanmaq istəyən şəxs və ya təşkilat.
#* Sığortaçı: Sığorta xidməti göstərən təşkilat (adətən sığorta şirkəti).
#Müqavilə predmeti: Sığorta ilə qorunan obyekt (məsələn, həyat, sağlamlıq, əmlak və s.).
#Risklər: Hansı hadisələrə görə sığorta təminatı veriləcəyi göstərilir. Məsələn, yanğın, qəza, xəstəlik, təbii fəlakətlər və s.
#Sığorta haqqı (premiya): Sığortalı tərəfindən ödənilən məbləğ.
#Sığorta məbləği: Hadisə baş verdiyi halda sığortaçı tərəfindən ödəniləcək kompensasiya məbləği.
#Müddət: Müqavilənin qüvvədə olduğu zaman çərçivəsi.
#Tərəflərin hüquq və öhdəlikləri: Hər iki tərəfin müqavilə əsasında hüquqları və məsuliyyətləri göstərilir.

## İstinadlar
Beufort qasırğası

**Beufort qasırğası** — Dünyada böyük diametrli və şiddətli qasırğa.

Ölçüsünə görə saatda 75 mildən çox sürətlə dönərək əsir. Şərqi Sakit okean və Cənubi Atlantik okeanı xaric subtropik və tropik iqlim qurşağındakı bütün isti dənizlərdə sıx-sıx meydana gəlir. Avqust-sentyabr aylarında Antil adalarında daha çox özünü göstərir.

## İstinadlar
Tayfun qasırğası

thumb|265px|1980-2005-ci illərdə Sakit okean tayfunlarının marşrutlarının məlumat sxemləri

**Tayfun** (, , *taifeng* — böyük külək) — Sakit okeanın qərbində (Ekvatordan şimalda) yaranan (əsasən, yayda və payızda) tropik siklonlarının yerli adı. Hind-Çin, Çin, Koreya sahillərinə çatır, bəzi hallarda Rusiyanın Uzaq Şərqinin hava şəraitinə təsir edir. Orta hesabla ildə təqribən 30 dəfə təkrar olunur. Sürəti saatda 30–50&nbsp;km, bəzən 100&nbsp;km-dən çox olur. Tayfun dağıntılara, daşqınlara, böyük dəniz dalğalarının yaranmasına və s. səbəb olur.
Raciv Motvani

**Raciv Motvani** (ing. Rajeev Motwani) - Google veb axtarış sisteminin yaradıcılarından biri, professor.

## Həyatı

Raciv Motvani 1962-ci il martın 26-da Hindistanın Yeni Dehli şəhərində anadan olub.
Larri Peyc və Sergey Brinlə birlikdə dünyanın ən nəhəng internet axtarış sistemi olan Google veb axtarış sistemini yaradıb.

O, 5 iyun 2009-cu ildə hovuzda boğularaq ölüb. 

## Ölümü

Stenford Universitetinin professoru olan Raciv Motvani üzməyi bacarmırmış. Yaxınlarının sözlərinə görə, o üzgüçülük kursuna getməyi planlaşdırırmış. Professor gecə saatlarında hovuza yıxılıb. Xidmətçisi səhər işə gələrkən Kaliforniyadakı evində, bağçadakı hovuzda Motvaninin cəsədini tapıb. 

## Mənbə
* Google yaradıcılarından birini itirdi
Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyası

**İFFHS** () — Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyası.

1888-ci ildən başlayaraq, bütün ölkələrdə və bütün illərdə keçirilən milli çempionatların tarixini araşdırır.
İran universitetlərinin siyahısı

## İran universitetlərinin  siyahısı
İranın paytaxtı Tehran — Orta Asiyada əsas elm-təhsil mərkəzi sayılır. Tehranda ilk ali təhsil müəssisəsi — Darülfünun 1851-ci ildə yaranıb. Tehran Universitetinin əsası isə 1933-cü ildə qoyulub. Bu, İranın ilk dövlət universiteti və ölkədə ən böyük universitetdir. Bütün İranda olduğu kimi, Tehran universitetləri də dövlət nəzarəti altındadır. Buna baxmayaraq, məhz tələbələr müxalifətin əsas hərəkətverici qüvvəsidir. Belə ki, 1979-cu il inqilabının ən fəal iştirakçıları tələbələr idi. Həmçinin, 1999-cu ilin yayında Tehran Universitetinin tələbələri iğtişaş törətmiş və 6 gündən sonra bu qarışıqlıq yatırılmışdır. Sadəcə Tehran şəhərdə rəsmi olaraq 50-yə yaxın ali təhsil müəssisəsi var.

Ali distansiyalı təhsil institutu "Fərabi", Nəzəri fizika və riyaziyyat institutu, Energetika institutu, İran polimerlər və neft məhsullarının tədqiqatı institutu, İran telekommunikasiya universiteti, Neft tədqiqatı institutu, Kərəc müstəqil islam universiteti, "Bəkiyətulla" tibb universiteti, Polis universiteti, Rey müstəqil islam universiteti, Rudəhən müstəqil islam universiteti, Tehran beynəlxalq universiteti, Tehran müstəqil islam universiteti – Birinci şöbə, Tehran müstəqil islam universiteti – Mərkəzi şöbə, Tehran müstəqil islam universiteti – Şimal şöbəsi, Tehran müstəqil islam universiteti – Cənub şöbəsi, Tehran müstəqil islam universiteti – Tibb institutu, Tehran tibb elmləri universiteti, Tehran tətbiqi elm və texnologiyalar universiteti, "Xədit" Tehran universiteti, Tehran ekologiya universiteti, "Tusi" texnologiya universiteti, Aerodinamika universiteti, "Bagir Əlolum" universiteti, Yüksək texnologiyalar universiteti, Təsviri incəsənət universiteti, İmam Hüseyn universiteti, İmam Səccad universiteti, İmam Rza universiteti, "Bəxəsti" tibb elmləri universiteti, "Şaxəd" tibb elmləri universiteti, Elm və texnologiyalar universiteti, Sosial müdafiə universiteti, "Təribat Müəllim" universiteti, "Məlik Əştər" texnologiyalar universiteti, "Şaxəd" universiteti, Şahid Bəxəsti universiteti, Beynəlxalq əlaqələr məktəbi, İqtisadi elmlər məktəbi

## Həmçinin bax

* Türkiyə universitetlərinin siyahısı
* İsrail universitetlərinin siyahısı
* Birləşmiş Krallıq universitetlərinin siyahısı
Aslan Qaraşarov

**Aslan Qaraşarov** (1919–1943) — Böyük Vətən müharibəsi qəhrəmanı, baş serjant.

## Həyatı
Aslan Məmməd oğlu 19 noyabr 1919-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Azərbaycan Sənaye İnstitutunda oxumuş, Azərbaycan Radio Verilişləri Komitəsinin orkestrində işləmişdir.1939-cu uldə institutda oxuyarkən Sovet ordusu sıralarına çağrılmışdır.Böyük vətən müharibəsində 271-ci Azərbaycan milli diviziyasında artilleriya batereyasının komandiri olmuş, Şimali Qafqazın azad edilməsində igidlik göstərmişdir. Zaqafqaziya Cəbhəsi Şimal Qrupu qoşunlarının tərkibində Mozdokdan Azov dənizi sahillərinə kimi döyüş yolu keçmişdir.Aslan Qaraşarov Semernikovonun (indiki Rostov vilayəti) müdafiəsində düşmənin səkkiz tankını məhv etmiş və özü də həlak olmuşdur.

## Mükafatları
O, "Qırmızı Bayraq" ordeni və müxtəlif medallarla təltif edilmişdir. Rostov şəhərindəki xatirə lövhəsində Aslan Qaraşarovun da adı var. Şuşada adına küçə var.

## Həmçinin bax
* Qaraşarlılar

## İstinadlar
Teymur bəy Sabir

**Teymur bəy Sabir** () — şair.

## Həyatı
Ədəbi ictimaiyyətimizə o qədər də bəlli olmayan şairlərdən biri də Teymur bəy Sabirdir. Teymur bəy Əliş bəy oğlu Nəsirbəyov 1871-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almış, sonra şəhər rus-tatar məktəbində oxumuş, Şuşa Real məktəbində təhsilini davam etdirmişdi.

Teymur bəy şair idi. "Sabir" təxəllüsü ilə şirindilli şeirlər yazırdı. Zəngin kitabxanaya malik idi.

Atası Əliş bəy Əsəd bəy oğlu Nəsirbəyov (1832-?) Qarabağın savadlı, ziyalı adamlardan sayılırdı. Qəza idarəsində işləyirdi. Dəftərxana xidmətçisi və titulyar müşavir mülki çinləri vardı. Şair təbiətli adam idi. Ara-sıra şerlət yazırdı. Teymur bəyin əmisi Mirzə Kərim bəy Nəsirbəyov (1828–1890) da şair idi. Məşhəd şəhərində rus hökumətinin konsulu olmuşdu. Qardaşı oğlanları Cavad bəy və Kərbəlayı Rüstəm bəyin günahları ucbatından işdən çıxarılmış, onlarla birlikdə Sibirə sürgün edilmişdi. Nəsirbəyovlara Şuşada yaşamağa icazə verməmişdilər. Ona görə də onlar ailəlikcə Zəngəzur qəzasının paytaxtı Gorus qəsəbəsinə köçmüşdülər.

Teymur bəyin gənclik illəri Gorusda keçmişdi. Ucqarda yaşasa da, yaradıcılığından qalmırdı. Boş vaxtlarında dövrünün və keçmişin şairlərinin şeirlərindən ibarət cünk hazırlayırdı. Onun Azərbbaycan, fars və ərəb dillərində yazdığı şeirlərindən ibarət cüngü (B-196913680) əlyazmalar institunda saxlanılır. Həmin cüngdə öz şeirləri də var.

Onun qardaşları Şamil bəy (1873-?), Əmir bəy (1883-?) də söz-sənət sahibləri olmuşlar.
Teymur bəy Sabirin soy-sonu olan Nəsirbəyovlar hazırda Bakı, Aşqabad, Daşkənd, Məşhəd və digər şəhərlərdə yaşayırlar.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Nəsirbəyovlar. "Soy" dərgisi, 7 (27), Bakı, 2009. səh.3–15.