open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monqol ceyranı

**Monqol ceyranı**, və ya b**uxaqlı antilop** () — Cütdırnaqlılar dəstəsinə, Boşbuynuzlular fəsiləsinə aid ceyran növü. Orta ölçülü antilopdur. Onlar əsasən yarımsəhra, quru çöl ərazilərində yaşayırlar.

Erkəklər 24–39 kq, dişilər isə 20–28 kq çəkiyə malik olurlar. Erkəklərin uzunluğu 105–148 sm, dişilərin isə 110–121 sm-dir. Erkəklərin hündürlüyü 62–84 sm, dişilərdə 54–74 sm təşkil edir.

Erkəklərin buynuzları tünd-boz qara olub 18–28 sm-dir. Dişilərin isə buynuzu olmur. Xəzi yuxarı hissəsi sarı-qum, aşağı nahiyələri isə ağ rəngdə olur. Yayda onun kürkü parlaq ton, qış dövründə uzun olmaqla yanaşı rəngi yüngül qəhvəyi olur. Yüksək sürətə malik olmaqla yanaşı yaxşı üzgüçü olurlar. Yayda onlar əsasən günlük, qışda isə günün çıxan dövrləri fəal olurlar. Onlar çoxlu səyahət edirlər, miqrasiya yaz və payız ayları müşahidə edilir. Məsafə və istiqaməti hava şəraitindən və qida mövcudluğundan asılı olaraq dəyişir. Yay ayları 20–30 baş, qışda isə 100 başdan ibarət qruplara rast gəlinir. Bəzən isə hətta 5000 başdan ibarət olan qrupa rast gəlinmişdir. 2007-ci ildə Monqolustanda bir milyon monqol ceyranının bir yerə toplanması müşahidə edilmişdir. Sayları təxminən 1,5 milyon baş olması ehtimal edilir. Say baxımından bu canlılar dünyanın ən böyük sürüsünə sahib olan canlılarındandır. Hazırda saylarının artıb azalması haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Xəstəliklərin və ağır qış şəraitinin sürüdə əhəmiyyətli say dəyişikliklərinə səbəb olduğu bilinir. Cütləşmə payızın sonları və qışın əvvəllərinə təsadüf edir. Dişilərə sahiblənmə məqsədi ilə döyüşlər baş verir. Rəqabət güclü olsa da, döyüşlərdə nadir hallarda ölüm qeydə alınır. Balaların doğulması iyun və ya iyul aylarında baş verir. Boğazlıq 6 ay davam edir. Balalar doğulduqdan bir necə gün sonra anası ilə yola çıxa bilir.

## Yayılması

Monqol ceyranı əsasən Monqolustan və Çinin səhra və yarımsəhra bölgələrində yayılmışlar. Rusiyanın Tuva Respublukası, Altay respublikası və Çita ərazilərində yayılmışdır. Rusiya ərazisində sayları az olduğundan ölkənin Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Позвоночные животные России: Дзерен 
* Böyük sovet ensiklopediyası 
* Редкие и исчезающие животные России и зарубежья: Дзерен 

## Xarici keçidlər
Allahyar xan Çavuşlu

**Allahyar xan Süleyman xan Çavuşlu** (1850–1916) — Azərbaycan (türk) əsilli İran hərbçisi, briqada generalı. Qızılbaşlara aid ustaclu tayfasının Çavuşlu oymağındandır.

## Həyatı
Allahyar xan Süleyman xan oğlu 1850-ci ildə Xorasan əyalətinin Dərgəz vilayətində doğulmuşdu. Mükəmməl hərbi təhsil almışdı. Orduya qatılmışdı.

Allahyar xan Çavuşlu 1881-ci ildə polkovnik (sərhəng) rütbəsi almışdı. 1885-ci ildə briqada generalı rütbəsinə layiq görülmüşdü.

Allahyar xan Çavuşlu 1916-cı ildə vəfat edib.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün hərbçiləri, Bakı, "Mütərcim", 2013. 334 səh.

## Həmçinin bax
* Seydəli xan Dərgəzi
* Çavuşlu oymağı
Allahyar xan

* Allahyar xan Dəvəli-Qacar — İranın baş naziri
* Allahyar xan Qılıncçı — Qılıncçı tayfasının başçısı.
 
## Həmçinin bax
* Allahyar
Salman xan

* Salman xan Ustaclı — Qızılbaş əmiri, I Şah Təhmasib Səfəvinin nəvəsi, vali.
* Salman Xan — məşhur Hindistan aktyoru və teleaparıcısı.
* Sal Xan — Khan Academynin qurucusu.

## Həmçinin bax
* Salman
Qorqud

**Qorqud** — Azərbaycan kişi adı və təxəllüs.

*Qorqud Özal — Türk siyasətçi və mühəndis.

;Bu təxəllüsü olan tanınmışlar
*Hacı Loğman Qorqud — Azərbaycan şairi.

;Digər
* Qorqud Partiyası — Azərbaycanda siyasi partiya.
*Qorqud (HHM) – Türkiyə istehsalı olan özüyeriyən lüləli aşağı hündürlükdə uçan hədəflərə qarşı hava hücumundan müdafiə sistemi

## Həmçinin bax
*Dədə Qorqud (dəqiqləşdirmə)
Soroki qalası

**Soroki qalası** () — Moldovanın Soroki şəhərində yerləşən tarixi qala.

## Tarix

Soroki qalası 1499-cu ildə Moldova şahzadəsi III Stefan tərəfindən tikdirilmişdir.

Dnestr çayı () üzərindəki çay keçidini müdafiə edən orijinal taxta qala Dnestr üzərindəki 4 qaladan (məsələn, Akkerman və Xotin), Danube çayı üzərindəki 2 qaladan və orta Moldovanın şimal sərhədində yerləşən 3 qaladan ibarət istehkam zəncirinin ən əhəmiyyətli həlqəsi təşkil edirdi. 1543–1546-cı illərdə Pyotr Rareş qalanı daşdan yenidən tikdirmişdir və qalaya bərabər məsafələrdə yerləşən 5 bürc əlavə etmişdir.

Böyük Türk müharibəsində III Sobeski qalanı osmanlılara qarşı uğurla müdafiə etmişdir. Qala I Pyotrun 1711-ci ildəki Prut yürüşündə böyük hərbi əhəmiyyətə malik idi. Rusiya-Osmanlı müharibəsi dövründə (1735–1739) istehkam ruslar tərəfindən talan edilmişdir.

Soroki qalası Soroki şəhərinin görməli yerlərindən biri hesab olunur.

## Memarlıq
Qalanın hazırkı vəziyyəti özündə orta əsrlər istehkamlarının ən təkmilləşmiş xarakteristikalarını əks etdirir. Belə bir fərziyyə var ki, istehkamı tikdirən mütəxəssis Qərbi Avropanı gəzərək regionun memarlıq ideyalarını Moldovaya gətirmişdir:
* Divarlar dik tikilməmişdir, amma əyri forma ilə atıcılara qarşı dirənmək daha asandır. Buna görə qalanın 4 çıxış qülləsi var.
* Qüllələr dairəvi formadadır. Bunun sayəsində qalanı müdafiə edən müxtəlif bucaqlar altından atəş aça və qala divarlarının bünövrəsini qoruya bilərlər. Bütün tikilinin diametri 30 metr, qüllələrin diametri 4 metrdir. Hər qüllə 4 mərtəbəlidir. Daha alçaq olan ilk iki mərtəbə artilleriya üçün istifadə olunmuşdur. Divarların qalınlığı 3 metrdir və əvvəllər burada qazılmış xəndəyə dair izlər var. Əsas qüllənin 3 qapısı var. Bu qapıların arasında döyüşlər zamanı bağlı olan qala darvazası var. Qaladakı kiçik kapelladan qarnizon istifadə edə bilərdi.

Bütün bunlara baxmayaraq barıtın geniş istifadə edilməsinə görə qala yararsız hala gəlmişdir.

## Qalereya

Fuerte de Soroca, Soroca, Moldavia, 2023-11-01, DD 05.jpg
Soroca Fort, Inside in Renovation, The Court (n°2).JPG
Soroca Fort, Main Tower, from the inside (n°2).JPG
Soroca 1.50.JPG|1941-ci ilin poçt markası
The Soroca fortress.jpg
Stamp of Moldova 175.gif|1995-ci ilin poçt markası
Tower with gate of the fortress.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Molddata.md: Cetatea Soroca  
* Soroki qalası 
* Сорокская крепость  
* Cetatea Soroca
Mehdiqulu xan

* Mehdiqulu xan Cavanşir — Qarabağın sonuncu xanı.
* Mehdiqulu xan Hidayət — Üç dəfə İranın baş naziri
* Mehdiqulu xan Vəfa — azərbaycanlı hərbçi, çar ordusunun podpolkovniki.
* Mehdiqulu xan Tacbəxş — İran jandarmasının komandanı.
* Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar — 

## Həmçinin bax
* Mehdi
* Mehdiqulu
Tallin Universiteti

**Tallin Universiteti** ( – **TLÜ**) — Estoniyanın paytaxtı Tallin şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin üç ən qabaqcıl ali təhsil ocaqlarından biridir.

## Tarixi
Tallin Universiteti 18 mart 2005-ci ildə bir sıra ali məktəb və araşdırma institutunun birləşməsi nəticəsində yaradılmışdır. Həmin qurumlar bunlar idi:
*Estoniya Akademik Kitabxanası (1946);
*Baltik Film və Media Məktəbi (1992/1997);
*Estoniya Humanitar İnstitutu (1988);
*Tarix İnstitutu (1946);
*Tallin Pedaqoji Universiteti (1919/1952/1992).

Hazırda ölkənin ən sürətli böyüyən universiteti olmaqla sosial elmlər və bəşəri elmlərdə yüksək, fənn və təbiət elmlərində isə sürətlə inkişaf edən ali məktəbdir.

## Strukturu
### Məktəblər
*Baltik Film, Media, İncəsənət və Kommunikasiya Məktəbi
*Rəqəmsal Texnologiyalar Məktəbi
*Təhsil Elmləri Məktəbi
*İdarəetmə, Hüquq və Cəmiyyət Məktəbi
*Humanitar Məktəb
*Təbii Elmləri və Səhiyyə Məktəbi

### Kolleclər
* Haapsalu Kolleci
* Rakvere Kolleci

## Kitabxanası
Universitetin zəngin kitabxana fondu var. Əsas kitabxanası 1946-cı ilin aprel ayında Estoniya SSR Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Kitabxanası kimi fəaliyyətə başlamışdır. 2003-cü ildən milli kitabxana statusu daşımışdır. Əsas kitabxanası 2005-ci ildən – Tallin Universitetinin yaradılmasından sonra belə adlanır: Tallin Universitetinin Akademik Kitabxanası.

Kitabxana fondu 2,5 milyon nüsxədən ibarətdir. Ən qədim kolleksiyası XVI əsrə aiddir.

## Kampusları
Tallin Universitetinin əsas kampus binalarına latınca adlar verilmişdir:
*Terra ();
*Nova ();
*Mare ();
*Astra ();
*Silva ();
*Ursa ().

## Rəhbərlik
Universitetin ilk rektoru Mati Heydmets olmuşdur. 2011-ci ilin fevral ayında bu vəzifəyə Tiyt Land seçilmişdir.

## Şəkilləri

TLU Academic Library.jpg|Akademik kitabxanası
Rüütli street 10.JPG|
Akadeemilise raamatukogu uus fassaad 2012.JPG|


## Həmçinin bax

*Estoniyada ali təhsil

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*
Aranas

**Aranas**() — İspaniyanın Navarra əyalətində bələdiyyə.

## Tarixi

## Coğrafiyası

## Əhalisi
2005-ci ilin məlumatına görə bu bələdiyyənin əhalisi 625 nəfərdir.

## Xarici keçidlər
* Instituto de estadística de Navarra
* Infraestuctura de Datos Espaciales de Navarra
Say Yay!

**Say Yay!** () — İspaniyanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Barei "Say Yay!" mahnısı ilə İspaniyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı ifaçının özü və eyni zamanda Ruben Viyanueva və Viktor Pua Vivo tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Abarsusa

**Abarsusa**() — İspaniyanın Navarra əyalətində bələdiyyə.

## Tarixi

## Coğrafiyası

## Əhalisi

2010-cu ilin məlumatına görə bu bələdiyyənin əhalisi 577 nəfərdir.

## Xarici keçidlər
* ABARZUZA in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)
Kastos

**Kastos** (Yunanca: Καστός)- Yunanıstanda yerləşən adadır. Ada Lefkada və İon adasından şərqdə yerləşmişdir. 2011-ci ildən yerli idarətmə islahatlarından sonra adanın bələdiyyəsi Lefkada bələdiyyəsinin tabeliyinə keçib. Ada Lefkada prefekturasına daxil olmazdan əvvəl, yəni 1974-cü ilə qədər Çefaloniya prefekturasının tabeliyində olub. Adaya ən yaxın ada Kalamos adasıdır. Ada təxminən Aetoliya- Akarnaniya regionundan 5 km şimalda yerləşmişdir.

## Coğrafiyası
Adanın yalnız bir kəndi Kastos adasının şərq sahilində yerləşmişdir. Əsasən balıqçılıq və turizm xidmətləri ilə məşğul olan adanın 80 nəfər əhalisi var. Adada Kastrioti diasporu yay ərzində mövsümi xarakter daşıyan, yaxta ilə gələn qonaqlar üçün bayramlar təşkil edirlər. Adanın şimaldan cənuba doğru uzunluğu 7 km, eni isə 800 m-dir. Sahəsi 5,901 kvadrat kilometr, ən yüksək nöqtəsi isə Aralıq dənizi səviyyəsindən 142 m hündürlükdədir. Kastos adasından iki kilsə yerləşir. *Agios İoannis Prodromos* kilsəsi kəndin mərkəzində, *Agios Emilianos* kilsəsi isə kənddən 4 km şimalda yerləşmişdir. Agios İoannis kilsəsinin divarları görkəmli rəssam Spiridon Gizasın rəsmləri ilə bəzədilib. Həmçinin adada iki yel dəyirmanı və üç zeytun fabriki fəaliiyyət göstərirdi. Lakin onların heç biri hal-hazırda fəaliyyət göstərmir..

## Əhalisi

## İqtisadiyyat
Ada əsasən kənd təsərrüfatı və balıqçılıq, taxıl və üzümün yetişdirilməsi, eləcə də şərab istehsalı ilə məşğul olur. Bu da əhəmiyyətli turizm potensialıdır. Adanın şərq sahilində, dənizə yaxın ərazidə liman fəaliyyət göstərir..

## Flora və fauna
Adada ən geniş yayılmış ağac növü zeytun ağacıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kastos (island) information
* Kastos (village) information
Fransua Enqler

**Fransua Baron Enqler** (6 noyabr, 1932, Brüssel) Nobel mükafatı (2013-cü ildə Piter Hiqqs ilə birlikdə) almış fizikdir. Enqler, Kaliforniyadakı "Çepmen Universiteti"ndə "Kvant İşləri İnstitu"nun da üzvüdür. Statistika fizikası sahəsində bir çox əməkləri vardır. Fransua Enqlerə 2013-cü ildə "*Hiqqs Mexanizmi*" kəşfinə görə Piter Hiqqslə birlikdə Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı

## İstinadlar
Mikkel muzeyi

**Mikkel muzeyi** (Eston dili: Mikkeli muuseum) - Estoniyada yerləşən incəsənət muzeylərindən biridir. Tallində Kadriorq parkının yaxınlığında yerləşir. Muzey 1994-cü il iyunun 25-də incəsənət kollekioneri Yohannes Mikkel tərəfindən qurulmuşdur. Yohannes Mikkel muzeyə Qərb incəsənəti və Çin çini toplusu nümunəklərini hədiyyə etmişdir.

## Tarixi
Muzey incəsənət kolleksioneri Yohannes Mikkel tərəfindən qurulmuşdur. Yohannes Mikkel muzeyə Qərb incəsənəti və Çin çini toplusu nümunələrini hədiyyə etmişdir. Yohannes Mikkel (1907-2006) cənubi Estoniyada anadan olmuşdur. Tartu Universitetində müxtəlif fənlər üzrə dərs demiş, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra isə antik mağazada menecer kimi işləmişdir. O, internet vasitəsilə indiki muzeyin kolleksiyasını toplamağı bacardı. 1996-cı ildə Kadriorq sarayının köhnə mətbəxinin yerində muzeyin yeni binası inşa edildi.

## Kolleksiya
Muzeydə təxminən 600 eksponat var. Eksponatların əsas hissəsini 16-cı əsrdən 19-cu əsrə qədər Hollandiya rəssamlarının qızıl dövrünə aid rəsm nümunələri təşkil edir. Buraya Albrext Dürer, Lukas Kranax (böyük), Rembrandt, Klaude Lorreyn, Adrian van Ostade, Yakob van Ruisdal, Felisyan Ropsun əsərləri daxildir. Kolleksiyanın əhəmiyyətli hissəsi təxminən eyni vaxt müddətində çəkilmişdir; Rəssam Melçinor d'Hondekoter və Jin François de Troy tərəfindən çəkilmiş bir şəkli və Antoni van Dayk tərəfindən çəkilən bir portreti misal göstərmək olar.

Rəsm əsərlərindən başqa muzeydə Avropa keramika və Çin saxsı qabları nümunələri nümayiş olunur. Mikkelin kolleksiyası bir neçə əsri əhatə edən, Avropa keramika kolleksiyasını nümayiş etdirən yeganə Estoniya muzeyidir. Çini qabların kolleksiyasına Meissen çini qabları, Sevres çini qabları, Royal Kopenhagen çini qabları və Rusiya çini qabları daxildir. Çin çini kolleksiyası ağ-göy çinilərdən təşkil olunub.

## Muzeyin qalereyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official homepage of the museum
2039

## Hadisələr
* Guilty Crown — Tabutçular terrorist qruplaşması GHQ-ni məğlub edərək Yaponiyanı azad edir və Dördüncü Qiyamət virusu epidemiyasının qarşısını alır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Musine Kokalari

**Musine Kokalari** (; ) — Alban yazıçı.

Albaniyada kitabı çap edilən ilk qadın yazardır. Gənclik illərində üç əhvalat kitabı çap olunan Kokalari, İkinci Dünya müharibəsindən sonra *"xalq düşməni"* kimi günahlandırılaraq həbs olunmuşdur. 18 ilini həbsxanada, 19 ilini isə konslagerdə keçirmişdir. Ömrü boyu bir daha yazı yazmasına icazə verilməmişdir.

## Həyatı
10 fevral 1917-ci ildə Adanada dünyaya gəlmişdir. Əslən Ergirili olan ailəsi ilə birlikdə 1920-ci ildə Albaniyaya köçmüşdür. Ədəbiyyat təhsili almaq üçün 1938-ci ildə Roma Sapienza Universitetinə daxil olmuş və 1941-ci ildə Osmanlı dövründə yaradıb-yaratmış alban şairi və yazıçısı olan Naim Fraşeri barəsində doktorluq dissertasiyası yazaraq təhsilini tamamlamış və ölkəsinə geri dönmüşdür.

Albaniyaya döndükdən sonra xalq mədəniyyətindən ilhamlanan hekayələrini kitab halında çap etdirmişdir. Bu əsər, Albaniyada bir qadının yazarın çap olunan ilk kitabı olaraq qəbul edilir. Bundan sonra 1940-cı illərin əvvəllərində iki qısa hekayələr kitabı çap olunmuşdur.

17 yanvar 1946-cı ildə *"xalqın düşməni"* ittihamı ilə günahlandırılaraq həbs olundu. Həbs olunmasından əvvəl Tiranadaki müttəfiq qüvvələrə məktub göndərərək azad seçki və ifadə azadlığı tələbini çatdırmışdı. Buna görə də iyirmi il həbs cəzası aldı. Mat vilayətindəki Burrel həbsxanasında 18 il yatdıqdan sonra 1961-ci ildə azad edildi. Amma bu tam azadlıq deyildi. Belə ki, o, ömrünün qalan 19 ilini Mirdite vilayətindəki Rreşen şəhərində olan bir konslagerdə işlədilərək keçirmişdir.

Ona xərçəng diaqnozu qoyulduğundan xəstəxanada müalicə almaq üçün Tiranaya getmək imkanı tapmışdır.

14 avqust 1983-cü ildə vəfat etmişdir.

## Xatirəsi
Ölümündən sonra Albaniya Dövlət Başçısı tərəfindən *"demokratiya şəhidi"* elan edilmişdir. Adı Tiranadakı məktəblərdən birinə verilmişdir. Əsərləri qadağan və ya yox edilmiş olduğundan günümüzə gəlib çatmamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Musine Kokalari: How the Social Democratic Party was created  
* Bermude të Gjirokastrës: Musine, Ismail, Enver nga Shpend Sollaku – Noé  
* Musine Kokalarit, përkujtohet 30 vjetori i ndarjes nga jeta
Böyük Arktik qoruğu

** ""Böyük Arktik" dövlət təbiət qoruğu"** — federal əhəmiyyətli elmi-araşdırma, təbiəti qoruma, ekoloji xüsisiyyətləri özündə birləşdirən qoruqdur. Qoruğun yaradılmasına səbəb təbii şəraitdə ətraf mühütin sərbəst inkişaf xüsusiyyətlərini araşdırmaq, bu zaman ardıcıl baş verən proseləri dəqiq müşahidə etmək və canlılar aləminin mühafizəsini təşkil etmək olmuşdur.
Qoruq sahəsinə görə Avrasiyanın ən böyük qoruğudur.

## Tarixi
"Böyük Arktik" qoruğu Rusiya Federasiyası hökumətinin Nazirlər Sovetinin 11 may 1993 il № 431 əmri ilə yaradılmışdır. Qoruq Dikson rayonunun qərbində 4 169 222 ha ərazidə təşkil edilir. Üstəlik Qoruğun sərhədləri xaricində muxtar dairənin ərazisindən Böyük Arktik qoruğu üçün 2 007 069 ha ərazi ayrılır.
20 mart 2013 il tarixində qoruq "Taymır qoruqları" qrupuna daxil edilmişdir. Bununla da qoruq müstəqil qoruq olmasını hüququnu itirmişdir. Taymır və Putoranski qoruqları ilə birlikdə vahid qoruqda birləşdirilmişdir.

## Qoruğun ərazisi
"Böyük Arktik" qoruğu 7 sahədən ibarətdir:
* Diksoon-Sibiryakov
* "Kara dənizinin adaları"
* Piyasinski
* "Middendorf körfəzi"
* "Nordenşeld arxipelaqı"
* "Aşağı Taymır"
* "Çelyuskin yarımadası"

## Ərazisinin təbii xüsusiyyətləri
Qoruğun ərasinə nəzər saldıqda əsasən Artik tundra və Arktik səhralardan ibarətlərdən ibarətdir. Qoruq bütünlüklə çoxillik qrunt buzlağı ərazisidir. Çoxillik qrunt buzlaqlarının orta dərinliyi 500–700 m, dərələrdə 200–300 metr, Qərbi Taymır ərazilərində isə 700–900 metr təşkil edir. Qrunt buzlaqlarında temperatur −7°, −9 °C, dağlıq ərazilərdə isə −11°, −13 °С arasında dəyişir.

Qar artıq sentyabr ayından yerə oturur. Bölgədə qarsız günlərin sayına görə Dikson adası seçilir (103–110 gün). Ən çox qar örtüyünün qaldığı ərazi isə Çelyuskin burnudur (300 дней). Ərazinin qardan tam azad olması iyunun sonu iyulun əvvələrinə təsadüf edir.

## Flora və fauna
Qoruq ərazisində ümumilikdə 162 növ bitki yayılmışdır. Onlar ümumilikdə 28 fəsilədə birləşir.

**Faunası**: burada 124 növ quş yaşayır. Bunlardan 55 növü ərazidə yumurta qoyur. Qoruq ərazisində cəmi 18 növ məməli yaşayır. Balıq növlərinin sayı isə 29-dur.

**Məməliləri**: Ağ ayı, Şimal maralı, Tülkü, Müşk öküzü, Lemminq, Morj, Ağ balina və Nerpa.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Бартновский В. "На Севере дальнем" //газета "Наш край". Красноярск — 2001. — № 48.
* Гаврилов А. "Заповедные уголки Хатангской тундры". — Красноярск, 2002. — 60 с.
* Прудников С. "Затерянный мир под Полярной звездой" // Имена и лица. — 2008. — № 5.
* Тушева Л. "Самый большой в мире" //газета "Красноярский рабочий". Красноярск — 1997. — 15 ноября.

## Mənbə
*  Государственный природный заповедник "Большой Арктический"\\
* Заповедник "Большой Арктический"
Çarentsavan

**Çarentsavan** və ya əvvəlki adı ilə **Lusavan** — Ermənistan Respublikası ərazisində yerləşən şəhər. Fəhlə qəsəbəsi kimi yaradılmışdır. Adı sonradan Ermənistan şairi Yegişe Çarensin şərəfinə dəyişdirilmişdir.

## İstinadlar
Meqan Treynor

**Meqan Treynor** (d. 22 dekabr, Massaçusets) – Amerika Birləşmiş Ştatları pop musiqiçisi.

Meqanın anası Kelli Treynor, atası Qeri Treynor və iki qardaşı vardır. O, 11 yaşında ailəsinin musiqi ilə bağlılığı olması ilə əlaqədar mahnı sözləri yazmağa başlamışdır.

Meqan 4 il ərzində *Island Fusion* adlı qrup ilə işləmişdir. 2011-ci ildə öz yazdığı mahnılardan ibarət *I'll Sing With You* adlı albomu çıxartmışdır.

## Diskoqrafiya
Albomlar
* Meghan Trainor (2009)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Meghan_Trainor_(Album)
* I'll Sing with You (2011)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/I%27ll_Sing_With_You_(Album)
* Only 17 (2011)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Only_17_(Album)
* Title (2015)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Title_(Album)
* Thank You (2016)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Thank_You_(Album)

Sinqllar
* All About That Bass (2014)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/All_About_That_Bass_(Song)
* Lips Are Movin’ (2014)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Lips_Are_Movin_(Song)
* Dear Future Husband (2015)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Dear_Future_Husband_(Song)
* Like I'm Gonna Lose You (2015)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Like_I%27m_Gonna_Lose_You_(Song)
* Better When I'm Dancin' (2015)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Better_When_I%27m_Dancin%27
* No (2016)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/NO
* Me Too (2016)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Me_Too
* Better (2016)http://meghantrainor.wikia.com/wiki/Better
* I'm a Lady (2017)

## İstinadlar
Pyaozero gölü

**Pyaozero gölü** (*Puvоzero*) () — Kareliya Respublikasının Louxski rayonu ərazisində yerləşən iri şirinsulu göl.

Kum suanbarının bir hissəsini təşkil edir. Hazırkı gölün ərazisi 1966-cı ildə Kum çayının qaşısına atılan bənd sayəsində formalaşmışdır. Bənd sayəsində suyun səviyyəsi 9 metrə çatır. Suanbarının inşası zamanı bor necə kəndin əhalisi köçürümüşdür.

## Coğrafiyası
Topozero gölünə nisbətdə gölün orta dərinliyi çoxdur. Suyu yay ayları istidir. Dibi olduqca mürəkkəbdir. Əsasən lil suxurundan təşkil olunmuşdur. Sahilləri hündür olsa da əsasən daş və qumdan ibarətdir. Sahilləri əsasən meşələrlə örtülüdür. Cənubda sahil alçaq olub bataqlaşmış ərazilərdən ibarətdir. 
Göldə ümumilikdə 66 ada vardır. Onların ümumi sahəsi 96,1&nbsp;km² təşkil edir. Ən iri adalarında (Voçkala, Maloşuari, Laydomuari, Talvişuari, Mayyaşuari, Lupçanqa) balıqçı dümərgələri vardır. Adaların əsas gəlir mənbəyi balıq məhsullarıdır. Bununla belə insanlar adalardan (Buoşkaloşuari) giləmeyvə tədarük edirlər.
Gölün uzunluğu 77&nbsp;km, eni 30&nbsp;km, dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 109 metrdir. Sahəsi 659&nbsp;km², sahil xəttinin uzunluğu 256&nbsp;km təşkil edir. Gölün maksimal dərinliyi 49 metr, orta dərinliyi 15,4 metr, suyun şəffaflığı 4 meyrdir. 
## Canlılar aləmi
Göldə Siq, Forel, Leş, Nalim kimi balıqlar yaşayır. Ən geniş yayılmış bitki qamışdır. Demək olar ki, bütün dayazlıqlar qamışlıqlarla örtülüdür.

## Adı
Toponim fin məşəllidir. *Pyaayarvi* iki sözün birləşməsindən meydana gəlmişdir. *Pyaa* () — *baş* və *yarvi* () — *göl* mənasını verir. Bu termin məna baxınından Karel dialekti ilə eynilik təşkil edir. Bunulada *Pyaayarvi*, *Pyozero* baş göl və ya əsas göl mənasını verir.

## İstinadlar
 

## Ədəbiyyat
* Озёра Карелии / Александров Б. М., Зыцарь Н. А., Новиков П. И., Покровский В. В., Правдин И. Ф. — Петрозаводск: Госиздат Карельской АССР, 1959. — С. 550—573. — 618 с. — 3000 экз.
* Григорьев С. В., Грицевская Г. Л. Каталог озёр Карелии. — Москва: АН СССР [Ленингр. отделение], 1959. — 239 с.
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 457—464 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)

## Mənbə
* Pyaozero gölü (Louxski rayonu, Kareliya Respublikası). Fiziki-coğrafi xüsusiyyətlər. Gölün xəritəsi 
* Pyaozero gölü
Kirov (Vedibasar)

**Kirov**, **Taperakan** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Tarixi

## Əhalisi
 
## İstinadlar
Metsamor

**Metsamor** — Ermənistanda şəhər.

## Tarixi
 
## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Metsamor AES
* Qəmərli (Üçkilsə) (Metsamor)
Nigar Xatun

**Nigar Xatun** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin xanımlarından.

## Həyatı
Doğum tarixi dəqiq olmasa da, ilk övladı Ayşə Sultanın doğum tarixinə əsasən, 1450-ci ildə dünyaya gəldiyi ehtimal olunur. II Bəyazidin Amasya sancaqbəyi olduğu illərdə Amasya sarayına alındığı və bütün övladlarını burada dünyaya gətirdiyi bilinir. Saraya necə alındığı bilinməsə də, vəqf sənədlərində *"Abdullah qızı"* olaraq anılır və bu səbəblə saraya cariyə olaraq anıldığı anlaşılır. 1465-ci ildə Ayşə Sultanı, 1467-ci ildə Şahzadə Qorqudu, 1468-ci ildə isə Fatma Sultanı dünyaya gətirdi.1480-ci ildə oğlu Şahzadə Qorqud qardaşlarıyla birlikdə babası Fateh Sultan Mehmedin yanına İstanbula göndərildi və burada möhtəşəm mərasimlə sünnət edildi. Ertəsi il padşahın vəfatının ardından əri II Bəyazid dərhal İstanbula yola düşdü və bu əsnada oğlu Şahzadə Qorqud atasının yerinə səltənət naibi olaraq taxta çıxarıldı.
Əri II Bəyazidin taxta çıxmasından bir müddət sonra Nigar Xatun, sultanın digər ailə üzvləriylə birlikdə Amasya sarayından İstanbula köçürüldü. Burada şahzadə anası olaraq nüfuz sahibi olan Nigar Xatun günlük 50 axca maaş alırdı. Çox keçmədən 1483-cü ilin dekabrında oğlu Şahzadə Qorqud Manisa sancaqbəyi təyin edildi və Nigar Xatun da oğluyla birlikdə Manisaya yollandı. 1502-ci ilədək burada oğluyla birlikdə qalan Nigar Xatun onun Antalyaya təyinin ardından onunla birlikdə Manisanı tərk etdi. Bu əsnada paytaxta - Sultan Bəyazidə yazdığı və oğlunun taxt sancağı sayılan Manisadan sürgün edilməsindən şikayətləndiyi məktubları günümüzədək gəlib çatmışdır.

Ancaq oğlunun Antalyaya təyin edilişindən bir il sonra - 1503-cü ilin martında burada vəfat etdi. Cənazəsi Yivli minarə məscidinin həyətində öz adına inşa etdirdiyi türbəyə dəfn olundu. Türbəsi 1961-ci ildə restavrasiya edildi. Vəfatından sonra oğlu Şahzadə Qorqud Antalyada anasının adına bir çox xeyriyyə işləri gördü.

## Övladları

* Ayşə Sultan
* Şahzadə Qorqud
* Fatma Sultan

## Mənbə

* Uluçay, Mustafa Çağatay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ankara: Ötüken. ISBN 978-9-754-37840-5
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6
* Al-Tikriti, Nabil Sirri (2004). *Şehzade Korkud (ca. 1468-1513) and the Articulation of Early 16th Century Ottoman Religious Identity*

## İstinadlar
Metsamor (dəqiqləşdirmə)

* Metsamor — Ermənistanda şəhər.
* Metsamor — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonunda kənd.
* Metsamor çayı — Ermənistanda çay.
* Metsamor AES — Ermənistanın paytaxtı İrəvanını 36 km qərbində yerləşən Metsamor şəhərində yerləşən AES.

## Həmçinin bax
Yuri Xaçaturov

**Yuri Xaçaturov**  (, ) — Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin baş qərargah rəisi, general polkovnik, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Xocalı soyqırımını törədənlərdən biri.

## Həyatı
Yuri Xaçaturov 1952-ci ildə Gürcüstanda, Borçalının Ağbulaq (indiki adı *Tetritskaro*) şəhərində anadan olub. 1969-cu ildə Ağbulaq orta məktəbini bitirdikdən sonra Tbilisi Artilleriya məktəbinə daxil olub. Yuri bu məktəbi fəxri diplomla 1974-cü ildə bitirib. Məzun olduqdan sonra Yuri Xaçaturov Uzaq Şərqdə yerləşən artilleriya alay vzvodunun komandiri təyin edildi. 1976-dan 1982-ci ilədək Yuri Xaçaturov Uzaq Şərqdə artilleriya batareyasının komandiri, qərargah rəisi, tank əleyhinə artilleriya batalyonunun komandir müavini kimi vəzifələrdə xidmət edib.

## Hərbi xidməti
### Sovet ordusu
Y.Xaçaturov 1982-dən 1985-ə kimi Leninqraddakı Kalinin Hərbi Artilleriya Akademiyasında təhsil alır. Bundan sonra o, Belarus Hərbi Dairəsinin Raket Qoşunlarının və Artilleriya Tank Diviziyasının qərargah rəisi təyin edilir. Daha sonra Xaçaturov 1987-ci ildən 1989-cu ilin fevralına kimi Əfqanıstandakı 40-cı Ordunun Raket Qoşunlarının və Artilleriya Diviziyasının qərargah rəhbəri təyin edilir. Əfqanıstan müharibəsindəki xidmətlərinə görə Xaçaturov Vətən Qarşındakı Xidmətlərinə görə Ordeni, iki dəfə Qızıl Ulduz Ordeni və Əfqan Ulduz Ordeni ilə təltif olunur.

### Ermənistan ordusu
Əfqanıstanda xidmət etdikdən sonra Xaçaturov Belorus Hərbi Dairəsinin tank ordusunda artilleriya briqadasının rəhbəri təyin edildi. Sovet Birliyinin dağılmasından sonra Belarus Müdafiə Nazirliyinin xüsusi sərəncamı ilə Yuri Xaçaturov Ermənistan Müdafiə Nazirliyinə təyinatlandırıldı və orada 1992-ci ilin aprelində ikinci piyada alayının rəhbəri təyin edildi. Onun rəhbərlik etdiyi qoşunlar Birinci Qarabağ müharibəsində aktiv olaraq iştirak edirdi.

1992-ci ilin sentyabrında Xaçaturov Ermənistan Silahlı Qüvvələri Sərhəd Qoşunlarının rəhbər müavini təyin edildi. O, Gorus Piyada Alayının, Tavuş Motoatıcı Briqadasının, birinci və dördüncü ordu korpuslarının və onların hərbi birləşmələrinin qurulmasının təşəbbüskarı olub. Xaçaturov həmçinin Ermənistan Ordusu Baş Qərargah rəisinin müavini vəzifəsini də icra edib.

1995-ci ildə Ermənistan prezidenti Levon Ter-Petrosyanın sərəncamı ilə Yuri Xaçaturova general mayor rütbəsi verildi. Sonra 2000-ci ildə General leytenant və 2008-ci il 15 apreldə General Polkovnik rütbəsinə qaldırıldı. 21 mart 2000-ci ildə Ermənistan Müdafiə Nazirinin müavini təyin edilib. 2008-ci il 15 apreldə Yuri Xaçaturov Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin baş qərargah rəisi təyin edildi. 2013-cü ildə Yuri Xaçaturovun vəzifə müddəti daha 4 il, 1 may 2017-ci ilə qədər uzadıldı.

## Şəxsi həyatı
Evlidir, üç oğlu var.

## Korrupsiya ittihamı
2016-cı ildə Ermənistan mətbuatında Yuri Xaçaturova aid olduğu iddia edilən villanın şəkilləri paylaşılıb. İddiaya görə rəsmi illik gəliri 24 min ABŞ dolları olan baş qərargah rəisinin belə bir malikanəsinin olması onun dövlət vəsaitlərini qanunsuz olaraq mənimsəməsini sübut edir.

## İstinadlar
Metsamor çayı

**Qaranqu**, **Sevcur**, **Qarasu**, **Metsamor** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda çay.

## Haqqında
Ağin (Ani) rayonundakı Molla Gökçə (Maralik) kəndinin ərazisindən axır. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 

Uzunluğu 38 km-dir. Mənbəyini Alagöz dağındakı Qaragöldən və bulaqlardan alıb Arpaçaya tökülür. Hidronim M.Kaşğarinin «Divanü-lüğət-it türk» əsərində «tutqun, çirkin, şübhəli» mənasında işlənən qaranqu sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Sadə quruluşlu hidronimdir.

Çayın adı dəyişdirilib Sevcur (Qarasu) və Metsamor qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Şirin Xatun

**Şirin Xatun** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin xanımlarından.

## Həyatı
Doğum tarixi dəqiq olmasa da, ilk övladı Şahzadə Abdullahın doğum tarixinə əsasən, 1450-ci ildə dünyaya gəldiyi ehtimal olunur. II Bəyazidin Amasya sancaqbəyi olduğu illərdə Amasya sarayına alındığı və bütün övladlarını burada dünyaya gətirdiyi bilinir. Saraya necə alındığı bilinməsə də, vəqf sənədlərində *"Abdullah qızı"* olaraq anılır və bu səbəblə saraya cariyə olaraq anıldığı anlaşılır. 1464-cü ildə Şahzadə Abdullahı, 1475-ci ildə isə Eynişah Sultanı dünyaya gətirdi.

1480-ci ildə oğlu Şahzadə Abdullah qardaşlarıyla birlikdə babası Fateh Sultan Mehmedin yanına İstanbula göndərildi və burada möhtəşəm mərasimlə sünnət edildi. Mərasimin ardından Trabzon sancaqbəyi təyin edilən oğlu və qızı Eynişah Sultanla birlikdə Trabzona yola düşdü. Cəmi bir il sonra Fateh Sultan Mehmedin vəfatıyla əri II Bəyazid dərhal İstanbula yola düşdü və qardaşı Şahzadə Cemlə girişdiyi taxt mübarizəsinin ardından taxta çıxdı.

Atasının taxta çıxmasından bir müddət sonra oğlunun vəzifə yeri dəyişdirildi və ana-oğul Qaraman əyalətinə yollandı. Oğlunun ölümünədək əyalətin mərkəzi hesab edilən Konyada qalan Şirin Xatun oğlunun vəzifə yerlərində müxtəlif xeyriyyə işləriylə məşğul olmuşdur. Bursada, Trabzonda məktəb və məscid inşa etdirmiş, bunlara yüksək gəlirli mülklər vəqf etmişdir.

Oğlu Şahzadə Abdullahın gənc yaşda vəfatının ardından qalan ömrünü qızı Eynişah Sultanla birlikdə Bursada keçirən Şirin Xatun qızının 1489-cu ildə evlənməsinin ardından tək qaldı. Bursa Muradiyə külliyəsində dəfn olunan oğlunun məzarı üzərində türbə inşa etdirən Şirin Xatun da məhz burada dəfn edilmişdir. Ölüm tarixi məlum olmasa da, 1500-cü illərin əvvəllərində vəfat etdiyi ehtimal olunur.

## Övladları

* Şahzadə Abdullah
* Eynişah Sultan

## Mənbə

* Uluçay, Mustafa Çağatay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ankara: Ötüken. ISBN 978-9-754-37840-5
* Argit, Betül Ipsirli (October 29, 2020). *Life after the Harem: Female Palace Slaves, Patronage and the Imperial Ottoman Court*. Cambridge University Press. p.&nbsp;66. ISBN 978-1-108-48836-5
* Hızlı, Mefail (1999). *Mahkeme sicillerine göre Osmanlı klasik döneminde ilköğretim ve Bursa sıbyan mektepleri*. Uludağ Üniversitesi Basımevi. p.&nbsp;169. ISBN 978-9-756-95817-9
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar
Gülrux Xatun

**Gülruh Xatun** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin xanımlarından.

## Həyatı
1454-cü ildə dünyaya gəldi. II Bəyazidin Amasya sancaqbəyi olduğu illərdə Amasya sarayına alındığı və bütün övladlarını burada dünyaya gətirdiyi bilinir. Saraya necə alındığı bilinməsə də, vəqf sənədlərində *"Əbdülhay qızı"* olaraq anılır və bu səbəblə saraya cariyə olaraq anıldığı anlaşılır. 1476-ci ildə Qəmərşah Sultanı, 1477-ci ildə isə Şahzadə Aləmşahı dünyaya gətirdi.

Oğlunun 1490-cı ildə Mentəşə sancaqbəyi təyin edilməsinin ardından, onunla birlikdə Mentəşəyə, 1502-ci ildə Manisaya təyin edilməsiylə isə Manisaya yollandı. Oğlunun Manisa sancaqbəyliyi dönəmində əri Sultan Bəyazidə ünvanladığı məktublar günümüzədək gəlib çatmışdır. Bu məktublarda oğluna artıq nəzarət edə bilməməsindən şikayətlənən Gülruh Xatun, oğlunun həddindən artıq alkoqollu içki içdiyini, yalnız paytaxtdan göndəriləcək bir lələnin şahzadəni nizam-intizama sala biləcəyini bildirir. Yenə Gülruh Xatunun Sultan Bəyazidə ünvanladığı 1510 tarixli məktubda oğlunun gənc yaşda vəfat etməsinin səbəbi olaraq onun içki aludəçiliyini göstərilir.

Oğlu Şahzadə Aləmşah 1503-cü ildə anidən vəfat etdi. Cənazəsi Bursadakı Muradiyə külliyəsinə gətirilərək Cem Sultan türbəsinə, əmiləri Şahzadə Mustafa və Cem Sultanın yanında dəfn edildi. Gülruh Sultan qalan ömrünü Bursada yaşadı və 1528-ci ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi Muradiyə külliyəsində öz adına inşa etdirdiyi türbəyə - qızının yanına dəfn edildi.

## Övladları

* Şahzadə Aləmşah
* Qəmərşah Sultan

## Mənbə

* Uluçay, Mustafa Çağatay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ankara: Ötüken. ISBN 978-9-754-37840-5
* Argit, Betül Ipsirli (October 29, 2020). *Life after the Harem: Female Palace Slaves, Patronage and the Imperial Ottoman Court*. Cambridge University Press. p.&nbsp;66. ISBN 978-1-108-48836-5
* Hızlı, Mefail (1999). *Mahkeme sicillerine göre Osmanlı klasik döneminde ilköğretim ve Bursa sıbyan mektepleri*. Uludağ Üniversitesi Basımevi. p.&nbsp;169. ISBN 978-9-756-95817-9
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar
Ayğırgöl

**Ayğırgöl** — İrəvan quberniyasmda Eçmiədzin qəzasında, indi Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonu rayonunda
kənd.

## Tarixi

Ayğırgöl kəndi Üçkilsə (Eçmiədzin) — Sərdarabad (Oktemberyan) yolunun üstündə, Ayğırgölün yanında yerləşir. Kəndin adı Ayğırgölün adından götürülmüşdür. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25.1.1978-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Aknaliç qoyulmuşdur.

Ayğırgöl kəndi Ermənistanda yeganə yezidi məbədinin yerləşdiyi məntəqədir. Kuba mere divane kimi tanınan məbəd 2019-cu ilin sentyabrında açılmışdır. Bu, dünyanın ən böyük yezidi məbədi hesab edilir. 25 metr hündürlüyü olan məbəd Rusiyada yaşayan yezidi biznesmen Mirzə Sloyan tərəfindən maliyyələşdirilmişdir.

## Toponimi
1918–1919-cu ildə əhalisi qovulmuş və xaricdən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1978-ci ildə kənd ermənicə  Aknaliç adlandırılmışdır. Ayqırgölün adındandır. Türk dillərində ayqır otunun adından və göl sözündən ibarətdir. "Ətrafında ayqır otu bitən göl" mə'nasındadır. Qazaxıstanda Ayqırbulaq və Ayqırgöltoponimləri ilə mə'naca eynidir.

## İstinadlar
Eynişah Sultan

**Eynişah Sultan** () — 8-ci Osmanlı sultanı II Bəyazidin qızı.

## Həyatı
Eynişah Sultan 1475-ci ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun kənizlərindən Şirin Xatundur. Uşaqlıq illəri Amasyada keçən Eynişah Sultan və anası 1480-ci ildə Trabzon sancaqbəyi təyin edilən qardaşı Şahzadə Abdullahla birlikdə Trabzona, ertəsi il isə Konyaya yollandı. Qardaşının ölümünədək burada qalan Eynişah Sultan və anası daha sonra Bursaya getdi.

1489-cu ildə Eynişah Sultan atasının istəyilə, Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsən Osmanlılara sığınan oğlu Uğurlu Məhəmmədlə bibisi Gövhər Sultanın oğlu Gödək Əhməd bəylə nikahlandı. Bir neçə il sonra Şərqi Anadoluda başlayan taxt mübarizəsinə qatılan Gödək Əhməd qısa müddət hakimiyyətdə qaldıqdan sonra 1497-ci ildə qətlə yetirildi. Bu müddət ərzində İstanbulda qalan Eynişah Sultan müxtəlif xeyriyyə işləriylə məşğul oldu. 1506-cı ildə Fatehdə sübyan məktəbi inşa etdirdi və vəfatından sonra vəsiyyətinə əsasən, bu məktəbin həyətinə dəfn edildi. Anası Şirin Xatunun Muradiyə külliyəsindəki türbəsində dəfn olunan Eynişah Sultan isə qardaşı Şahzadə Abdullahın qızıdır.

Qardaşları və atası arasında başlayan taxt mübarizəsində vasitəçilik etməyəçalışan Eynişah Sultan taxta çıxan ögey qardaşı Yavuz Sultan Səlimə məktub yazaraq onu təbrik etdi. 26 sentyabr 1535-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

## Övladları

* **Nəslixan xanım Sultan** — dayısı Şahzadə Əhmədin oğlu Ələddin Əliylə evlənmişdir.
** *Xundi Sultan — [[Kastamonu ili|Kastamonu sancaqbəyi]] Sunullah bəylə evlənmişdir.*
* **Xanzadə xanım Sultan** — 1508-ci ildə Malqoçoğlu Yəhya Paşanın oğlu Bali bəylə evləndi.
** *Dərviş bəy*
* **[[Zeynalabidin bəy Bayandur|Sultanzadə Zeynəlabdin bəy]]**

## Mənbə

* Türe, Fatma; Keşoğlu, Birsen Talay (July 12, 2011). *Women's Memory: The Problem of Sources*. Cambridge Scholars Publishing. p.&nbsp;63. ISBN 978-1-443-83265-6
* Majer, Hans Georg (2002). *Frauen, Bilder und Gelehrte: Studien zu Gesellschaft und Künsten im Osmanischen Reich, Volume 1*. Simurg. p.&nbsp;105. ISBN 978-9-757-17263-5
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar
Agar.io

***Agar.io*** — veb skaner və mobil platformalar üzərindən oynanılan 2 ölçülü onlayn oyundur. Oyunun məqsədi ətrafda tapılan yemləri və digər oyunçuların hüceyrələrini yeməkdir. Oyunun Android və İOS versiyası mövcuddur. Oyunun sağ üst hissəsində ən yüksək 10 bal yığan oyunçular göstərilir və Facebook ilə əlaqələndirildiyində səviyyə qaldığı yerdən davam edir. Oyun Türkiyə, Cənubi və Şimali Amerika, Avropa, Rusiya, Şərqi Asiya, Çin və Okeaniya kimi istənilən bölgələrin serverində oynanıla bilər.

## Xarici keçidlər

* Agario
If Love Was a Crime

**If Love Was a Crime** () — Bolqarıstanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Poli Genova "If Love Was a Crime" mahnısı ilə Bolqarıstanı İsveçin paytaxtı Stokholm şəhərində keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı Borislav Milanov, Sebastian Arman, Yoakim Persson, Conni Palmer və Poli Genova tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Kəmrəz

**Kəmrəz** — İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Ellər (Kotayk, Abovyan) rayonunda kənd.

## Tarixi
**KƏMRƏZ** — İrəvan xanlığının Qırxbulaq nahiyəsində, sonra İrəvanquberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı. 1590-cı ilə aid türkcə mənbədə və 1728-ci ilə aid mənbədə Kəmris kimidir. XIX əsrin sonlarına aid mənbədə Qəmriz kimidir. 1978-ci ildə kənd ermənicə  Kamaras adlandırılmışdır. XVII əsrə aid ermənicə  mənbədə isə Qəmrəs yazılmışdır. Yerli əhali içərisində tələffüz forması Kəmrizdir. Lakin XIX əsrin sonlarına aid ədəbiyyatda da kənd Qəmriz yazılmışdır.

## Toponimi
Türk dillərində *qəm, kəm*, "çay", "dərə" və *arıs* "tayfanın hissəsi" sözlərindəndir. Toponimin tərkib hissəsini təşkil edən kəm sözü XIX əsrdə Stavropol quberniyasının  Açi-Kulak dairəsində Kəm-Tübə (dağ adı), Ter əyalətinin Nalçik dairəsində Kəm (kənd adı), İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında Kəm dərəsi (dərə adı), Zəngəzur qəzasında Kəm-Bil, Kəmdağı toponimlərində də vardır.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Avak Petrosyan — Azərbaycan SSR xalq artisti (1962).

## İstinadlar
Eranos

**Eranos**, **Yeranos** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Eranos kəndi rayon mərkəzindən 16 km məsafədə, Göyçə gölünün yaxınlığında yerləşir. Erməni mənbələrində kəndin adı həm də Yaranos formasında qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim aran (eran) etnoniminə -os şəkilçisinin artırılması əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.1728-ci ilə aid mənbədə Qarni nahiyəsində kənd adı kimi göstərilmişdir. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağıdılmışdır. Azərbaycan xalqının atnogenezində mühüm rol oynamış qədim türk mənşəli Aran tayfasının adını əks etdirir. Kəndin adı Aran tayfasının adından və yunan mənşəli "os" şəkilçisindən ibarətdir. Azərbaycanın qədim tarixində üç mə'nada "Aran" sözü iştirak edir.
# Eranın İlk əsrlərindən başlayaraq türkmənşəli Aran tayfasının adı.
# Eranın əsrinin 60-cı illərində Alban çarı Aran (yaxud Ərən-"döyüşçü", "igid" və s.).
# Aran "qışlaq", "isti yer". XII əsrdə Albaniyada Aranrot, Mets-Arank, Arandjnak, XII əsrdə Dağlıq Qarabağda Aran, Yazı-Aran, Daş Aran, XIX əsrdə Gürcüstanda Aranisi, Ermənistanda Hran (Eran adının təhrifi) toponimlərlə mənşəcə eynidir

## İstinadlar
Səbinə Kərimova

**Səbinə Kərimova** (qızlıq soyadı: **Mikina**; ) — Azərbaycanı təmsil edən qılıncoynadan.

## Həyatı
Səbinə Kərimova 1987-ci il oktyabrın 24-də anadan olub. 2005-ci ildən idmanla məşğul olur. Ailəlidir. Bir oğlu var.

## Karyerası
Səbinə Mikina birinci uğurlarına FIE Qran-Pri turnirinin Azərbaycan mərhələlərində imza atdı. 2009-cu ildə turnirin qalibi olan Səbinə Mikina 2010-cu ildə turniri gümüş medalla başa vurdu.

Səbinə Mikina Azərbaycanı 2012-ci ilin avqustunda Birləşmiş Krallıqın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Avqustun 1-də qadınların sablya turnirində çıxış edən Səbinə Mikina olimpiadanın 1/16 final mərhələsində Almaniya nümayəndəsi Alexandra Bujdoso ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Səbinə Mikina rəqibi üzərində 15:14 hesabı ilə qələbə qazandı və turnirin 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Dünya və Avropa Çempionatlarının qalibi, son olimpiya çempionu Ukrayna nümayəndəsi Olqa Xarlan oldu. Həmin görüşdə Səbinə Mikina təcrübəli və titullu rəqibinə 10:15 hesabı ilə məğlub oldu və olimpiadanı doqquzuncu pillədə başa vurdu.

Daha sonra Səbinə Mikina 2014-cü ildə Bursa şəhərində Qran-Prinin gümüş, 2015-ci ildə İstanbul şəhərində baş tutan Qran-Prinin qızıl, Boston şəhərində baş tutan Qran-Prinin isə bürünc medallarına sahib olub.

Səbinə Mikina 2015-ci ilin 12–28 iyununda baş tutan I Avropa Oyunlarında mübarizə apardı. Qrup mərhələsində beş görüşün beşində də qalib gələn Səbinə Mikina "E" qrupunu birinci sırada başa vurdu. Pley-off mərhələsində isə Səbinə Mikina 1/8 final mərhələsində Rusiya nümayəndəsi Yana Obivintsevaya 14:15 hesabı ilə məğlub oldu və turnirdə mübarizəsini dayandırdı.

Səbinə Mikina 2016-cı ilin aprelində Çexiyanın Praqa şəhərində baş tutan FIE Qran-Pri turnirinin qalibi oldu və olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

Daha sonra Səbinə Mikina Azərbaycanı 2016-cı ilin avqustunda Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Avqustun 8-də qadınların sablya turnirində çıxış edən Səbinə Mikina 1/16 final mərhələsində Tunis nümayəndəsi Azza Besbes ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Səbinə Mikina rəqibi üzərində 12:15 hesabı ilə hesabı ilə məğlub oldu və olimpiadanı 17-ci pillədə başa vurdu.

Olimpiadadan sonra evlənən, 2018-ci ildə isə ana olan Səbinə Kərimova bir müddət idmandan uzaqlaşdıqdan sonra idman formasını bərpa etdi. 2018-ci ildə Səbinə Kərimova Antalya şəhərində FIE Qran-Prisinin bürünc medalına sahib oldu.

Səbinə Kərimova 2021-ci ilin sentyabrında Bolqarıstanın Plovdiv şəhərində baş tutan FIE Qran-Pri turnirinin bürünc medalına sahib oldu. 2022-ci ilin avqustunda isə o, Konya şəhərində baş tutan V İslam Həmrəyliyi Oyunlarında mübarizə apardı. Komanda turnirində qızıl medalına sahib olan Səbinə Kərimova fərdi turniri bürünc medalla başa vurdu.

## İstinadlar
Yanıx

**Yanıx**, **Nşxark** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 13&nbsp;km şimal-şərqdə, Göyçə gölünün sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik
xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim Azərbaycan dilində «yanmış, susuz, quru yer» mənasında işlənən yanıx sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 194 nəfər, 1886-cı ildə 245 nəfər, 1897-ci ildə 303 nəfər, 1908-ci ildən
360 nəfər, 1914 - cü ildə 730 nəfər, 1916-cı ildə 423 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1919 - cu ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda
Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə dönə bilmişdir.
1922-ci ildə burada 66 nəfər azərbaycanlı, 1926-cı ildə 37 nəfər azərbaycanlı, 163 erməni yaşamışdır.

Göründüyü kimi, ermənilər buraya 1922-ci ildən sonra, 1923-1925-cı illərdə
köçürülmüşdür.

1929-30 - cu illərdə azərbaycanlılar deportasiya olunmuş və burada yalnız ermənilər qalmışdır.

## İstinadlar
Yamno gölü

**Yamno gölü** (Polyak dili Jamno)- Baltik dənizi sahilində yerləşən Polşa gölüdür. Qərbi Pomor voyevodalığının Koşalinskom povyatesində yerləşmişdir. Baltik dənizindən qumlu sahillər ilə ayrılmışdır.

Müxtəlif məlumatlara görə gölün sahəsi 2205,2 ha-dan 2239,6 hektara qədər təşkil edir. Göl sahəsinə görə 9-cu yeri, regionda isə 3-cü yeri tutur. Yamnskim dənizi ilə kanallarla bağlanmışdır.

## Yerləşməsi
Göl Melno Koşalinskoqo qminasından 8&nbsp;km şimalda Koşalin şəhərinin ərazisində yerləşmişdir. Gölün orta dərinliyi 1,4 m, maksimal dərinliyi isə 3,9 m-dir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 0,1 m-dir. Gölün forması qeyri-müntəzəmdir. Qərb hissəsi basıq, şərqi isə enlidir. Göl körfəzin dəniz sahilində yaradılmışdır.

## Təsviri
Gölün su hövzəsinin ümumi sahəsi 502,8&nbsp;km² təşkil edir. Göllə iki çay- Dzerjensinka və Uness çayları birləşir. Göl Yaminskiy kanalı ilə Baltik dənizi ilə bağlanmışdır. Bu kanal da Unesse qəsəbəsindən 2&nbsp;km məsafədə yerləşmişdir. Fırtınalar zamanı kanalın ağzı tez-tez yandırılır.

## Sanitar vəziyyəti
Tədqiqatlara əsasən 2006-cı ildə gölün suyu üçüncü sinfə daxil edilmişdir. Bu da 1996-cı il göstəriciləri ilə müqayisədə yaxşılaşmanı göstərir.

## Təbiəti
Göldə balıqlardan çapaq, xanı balığı, Avropa angvillası üstünlük təşkil edir. Həmçinin göldə durna balığı, lin, daban balığı, çömçə balığı, qustera, xanı balığı və dəniz foreli yaşayır. Burada çay ilanbalığına da rast gəlmək mümkündür. Bu növ Polşada ciddi qorunan növlərin sırasına daxil edilib.

## Tarixi
1313-cü ildə göl *Ştaqnum-Yamundenze* adını daşıyırdı. 1353-cü ildə göl *Ştaqnum diktum Vusseken* adlandırıldı- şərq sahilindəki Vusseken kəndinin şərəfinə adlandırılmışdır. O zamnlar göl dənizlə birləşmişdi və Koşalin şəhərinin təbii limanını təşkil edirdi. Cənub sahilində yerləşən Qollenberq dağı 173 m hündürlüklə liman üçün naviqasiya nişanı kimi xidmət edirdi. XVII əsrdə qumlu meşə zolağı dənizlə gölü ayırdı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Johannes Hinz: Pommern. Wegweiser durch ein unvergessenes Land. Bechtermünz, Augsburg 1996, ISBN 3-86047-181-3.
Kərimkənd

**Kərimkənd**, **Zaxkaşen** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Kəvər (Kamo) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir.

Toponim Kərim şəxs adına kənd coğrafi nomenin qoşulması əsasında əmələ gəlmişdir.

Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 2. III. 1940-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdiridib Zaxkaşen qoyulmuşdur.
 
## İstinadlar
Kosaməmməd

**Kosaməmməd**, **Kənizək**, **Batikyan**, **Aşağı Qanzak** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Kəvər (Kamo) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 8&nbsp;km cənub-şərqdə Kəvər çayının sahilində yerləşir. Qafqazın 5
verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Kəndin digər adı Aşağı Qanzak olmuşdur.

«İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə kəndin adı Kənizək formasında qeyd edilmişdir.

Toponim ləqəb bildirən kosa sözü ilə Məmməd şəxs adı əsasında əmələ gəlib. Antropotoponimdir.
Quruluşca sadə toponimdir.

Kəndin adı 1924-cü ildə dəyişdirilib Batikyan qoyulmuşdur.
 
## Əhalisi
1897-ci ildə burada ermənilərlə yanaşı 16 azərbaycanlı yaşamışdır.

XX əsrin əvəllərində, 1905-1906-cı illərdə azərbaycanlılar deportasiya edilmişdir. İndi yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar