open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hüsaməddin Laçın

**Laçın əl-Mansuri** ya da tam adı **Məlik əl-Mənsur Hüsaməddin Laçın el-Mansuri** (; )- Misir və Suriyada 1296–1299-cu illərdə hökm sürmüş on birinci Məmluk Sultandır.

## Həyatı
Laçın, Sultan Mənsur Əlinin məmlüklü köləsi idi. Sarışın olduğu üçün Avropalılar onun German əsilli olduğunu iddia etsələr də Qafqazlı sarışın bir Çərkəz olması daha mümkündür.

1259-cu ildə bu Sultan Mənsur Əlinin taxtan endirilməsi ilə Kalavun tərəfindən satın alındı və onun yanında yetişib bacarıqlı olduğuna görə Əmir adını aldı.

1280-ci ildə Kalavun tərəfindən Dəməşq qalasının mühafizə komandanlığına gətirildi. Bu da əvvəl komandan olmuş Sunqur al-Askarın Dəməşqdə üsyan etməsinə və özünü sultan elan etməsinə səbəb oldu. Bu üsyanın yatırılması üçün Kahoredən qoşunlar gətirildi və bu qoşuna komandanlığı da Laçın edərək üsyan yatırtdı. Bu uğuru münasibətilə iyun 1280-ci ildə Laçın Suriya əyaləti valisi təyin edildi.

1295-ci ildə Laçın Məmlük Sultanı Kitbuganın naibi olmuşdur. Misir o il bir böyük quraqlıq keçirməkdə idi və əhali aclıq təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qalmışdı. Xalqa Sultan Kitboğanın dəstək verməməsi ilə sultana qarşı narazı oldular və Misir və Qahirədə asayiş durumu çox ciddiləşdi.

Laçın Çərkəz əsilli Məmlüklü əmirlərin də dəstəyini alaraq sentyabr 1296-cı ildə Sultan Kitbogayı taxtdan saldı və özü Məmlük sultanı olaraq taxta çıxdı. Kitboga Suriyaya qaçdı və Hamada valilik edərkən öldü, lakin quraqlıq, qıtlıq və aclıq problemləri həll edilməmişdir. Beləliklə, Laçın da xalqın dəstəyini qazanmadı. Daha uzun dövrlü bir islahat apararaq Misirdə torpaq sahibliyi probleminə əl atdı və kadastr islahatı aparmağa qərar verdi, amma bu qısa müddətli problemi həll etmədiyi kimi böyük torpaq sahiblərini də narazı etdi. İri torpaq sahiblərinin bu siyasətə qarşı çıxamaları qıtlıq və aclıq problemlərini daha da dərinləşdirdi. Seyfəddin Kirci adlı bir Məmlük əmirinin ətrafına toplaşan Məmlüklü əmrlər bir çözüm olaraq Laçın əleyhinə bir sui-qəsd hazırlayıb tətbiq etdilər. yanvar 1299-cu ildə bu sui-qəsdə nəticəsində Laçın və müavini Mengü Teymuru öldürdülər.

Bundan sonra bir müşavirə edən Məmlüklü əmrlər taxta 1295-ci ildə Sultan Kitboga tərəfindən taxtan endirilib Karak qalasına sürgünə göndərilmiş və o zaman hələ 14 yaşında olan Nasir Məhəmmədi ikinci dəfə Məmlük sultanı olaraq taxta keçirməyə qərar verdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uludağ Milli Parkı

**Uludağ milli parkı** — 1961-ci ildə Milli park elan edildi. 1961-ci ildə qoruma altına alınan sahə 12 762 hektardır.daha sonra milli park sahəsi 27,300 hektara çatdırılmışdır. Milli parkda nəqliyyat avtomobil yolu, teleferik və oturacaq qaldırıcı ilə həyata keçirilir. Dağın şimal və cənub yamaclarında çox sayda cığır ilə dərələr, təpələr arasında əlaqə mümkündür.
 
Milli parkın yol və teleferik ilə əldə edilən sahələri ümumi sahəsinin çox kiçik bir hissəsidir. Həmçinin ikinci otellər zonasından Volfram yatağına uzanan yamaclardan sonrakı hissə "Toxunulmaz təbiət sahəsi kimi" qəbul edilir.
 
1963-cü ildən 1972-ci ilə qədər Uludağ milli parkı Meşə bölgə idarəsi olaraq 1500 metr hündürlükdəki Kirazlıyayladan idarə edilib. Yüksək meşə mühəndisi Orxan Şüşəçi milli parkın qurucu region müdiri olaraq 1972-ci ilə qədər infrastrukturun inkişaf etdirilməsi işlərinə rəhbərlik etmişdir. Bu dövrdə tamamlanan layihələr arasında Kirazlıyayla idarəetmə mərkəzinin inkişaf etdirilməsi, Sarıalan yolunun açılması, Birinci otellər bölgəsinin inkişaf etdirilməsi, Karabelen milli park giriş sahəsinin tənzimlənməsi, onlarca çesmənin tikintisi, Sarıalan düşərgə sahəsinin inşası və Çobanqaya düşərgə sahələrinin düzəldilməsidir. Orxan Şüşəçi milli park ərazisində verdiyi ən mühüm töhfələrdən biri də o dövrdə park idarə mərkəzi və təbiət tarixi muzeyi olaraq 1900 metr otellər bölgəsində keçirilən idarəetmə mərkəzi olmuşdur. O dövr də Etibankın işləndiyi Volfram mədəninə elektrik enerjisinin çəkililməsi, mədən yolunun park standardlarına uyğun olaraq açılması, xizək sahələrinin düzəldilib inkişaf etdirilməsi və Yeşiltarladakı bir çox sahəsinin inkişaf etdirilməsi və düşərgə sahələrində yol işarələri və lövhələrin müəyyən bir milli park standartına uyğun təşkil edilməsi də diqqətəlayiq iş hesab edilir. 1972-ci ildə ərazinin idarə etmə sistemi Milli park meşə Əməliyyat idarəsi halına gətirilmişdir.
 
Nazirlər Kabineti 13 Fevral 2006-cı ildə verdiyi qərarla, ümumilikdə 1.600 ha sahə Milli park sahəsi xaricinə çıxarıb. Bu qərar ilə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Uludağ milli parkının böyük bir təbiət möcüzəsi olan hissəsini müdafiəsiz qoyub.

## İstinadlar

## Mənbə

* Uludağ Milli Parkı
Çon Hye Yon

**Jung Hye-young** () — Cənubi Koreya aktrisası.

## Filmoqrafiyasi
# Televiziya drama.
# Dinozavrlari Muellim (1993)
# Bizim Üzüm (1995)
# Kka Chi (1995)
# Siz Çox Xeyirxahsiz (1995)
# Caz (1995)
# Xosbext Baslayir (1997)
# Miledi (1997)
# Qəhrəmanlarin Əfsanəsi (1997)
# Cənab Hüququ (1998)
# Sevgi Üçün (1998)
# Ürəyimdə Zərgərlik Qutusu (2001)
# Sevgililər (2002)
# Sizinlə Olsun (2002)
# Qu Gölü (2003)
# Baldız (2003)
# Phoenix (2004)
# Hüquqşünaslar (2005)
# 90 gün, Sevmək dəfə (2006)
# Goong S (2007)
# Diqqət Mərkəzindədir (2008)
# East of Eden (2008)
# The return of lljimae (2009)
# Oynaq Öpücük (2010)
# Qu aile kitabi (2013)

### Film
# Man on the Edge (2013)

#### Kitab
# Bugun mən səni daha sevirəm (2008)
# Bu gun xosbəxt (2014)

## İstinadlar
Müqəddəs Vatslav üzümlüyü

**Müqəddəs Vatslav üzümlüyü** ()— Çexiyanın ən qədim üzüm bağlarından biridir. O Praqa qəsrinin şərq hissəsində, Aşağı darvazanın altında və Na Opişi bağı ilə Köhnə qəsr pilləkənləri arasında yerləşir. Bağın bu cür adlandırılmasının əsas səbəbi, müqəddəs Vatslav barədə uydurulan müxtəlif əfsanə və nağıllar ilə bağlıdır. Rəvayətə görə müqəddəs şərabın istehsalı üçün yığılan üzümləri bir zamanlar məhz o bu torpaqda əkmişdi. Burada ənənəyə uyğun olaraq, üzümün Reyn rislingi və Pino Nuar növləri əkilir. 
## Tarix
Üzüm bağının əsası müqəddəs Varslav tərəfindən X əsrdə qoyulmuşdu. Bağın salınmasının əsas səbəbi, xristian kilsələri üçün müqəddəs şərabın istehsalı idi. IV Karlın hakimiyyəti dövründə bağın ətrafında qala divarları inşa olunmuşdu. XIX əsrin 30-cu illərində bağın yanında həmçinin memar Emanuel Rixterin layihəsinə uyğun olaraq neoklassik üslubda villa tikilmişdi - onu inşa edən memarın şərəfinə, villa "Rixteruv" adlandırılmışdı. 2008-ci ildə isə üzümlük tarixində ilk dəfə aparılan çoxsaylı bərpa işlərindən sonra ictimaiyyət üçün açılmışdır. 
## Təsvir
Yay mövsümündə üzümlüyün yuxarı hissəsində restoranlar fəaliyyət göstərir; restoranların birində fəvvarə ilə kiçik bir daş hovuz var və burada istirahət edən əcnəbilərə Praqa körpüləri də daxil olmaqla, Vltava çayının sahilində yerləşən Köhnə şəhərə açılan mənzərəni seyr etmək imkanı yaranır. Aşağı cığır Rixter villasına və daha 2 kiçik restorana aparır. 
## Müqəddəs Varvara heykəli
Vatslav üzümlüyünün girişi qarşısında, yəni bir zamanlar cəngavər və zadəganların saxlanıldığı Daliborka qülləsi ilə Na Opişi parkının arasında müqəddəs Varvaranın heykəli yerləşir. XVII əsrin ortalarında quraşdırılmış heykəlin müəllifi məlum deyil. Müqəddəs Varvara III əsrdə Helipolis şəhərində yaşamışdı. Onun atası Dioskur (Dioskor) bütpərəst idi və imperator Maksimilian dövründə Kiçik Asiyada yaşayan aristokrat sülaləsinin bir nümayəndəsi idi. Öz gözəlliyi ilə seçilən Varvara atası tərəfindən qüllədə gizlədilirdi. Varvara nəhayət azadlığa buraxılanda, o şəhərdə yaşayan xristian icmasına qoşulur. Ata qızının başqa dinə itaət etdiyini bilən zaman, onu işgəncə ilə vəhşicəsinə öldürür.

Müqəddəs Varvara üzüm bağının yerləşdiyi təpənin himayədarı sayılır. Baxımsızlıqdan bərbad vəziyyətə düşən heykəl, 1986-cı ildə Yan Brand və Yirji Novotnı tərəfindən bərpa edilmişdi. Heykəlin başı itirildiyindən keçmişdə sürətlə əvəz edilmişdi, məhz bərpaçıların aparıldığı arxeoloji tətqiqatlar nəticəsində heykəlin orijinal başı bağın ərazisində aşkar edilmişdi. Həmçinin heykəlin gipsdən hazırlanmış kiçik ölçülü modeli Qəsrin depozitarisində saxlanılır. 
## Xarici keçidlər

*Stručná historie na stránkách firmy, která má areál pronajatý a obnovovala jej
*Informace na stranách pražského hradu
Tomas Bartolin

**Tomas Bartolin (Böyük)** (; 20 oktyabr 1616, Kopenhagen — 4 dekabr 1680, Kopenhagen) — danimarkalı həkim-anatomu və riyaziyyatçı alimi. O, insanın limfa sisteminin kəşfindən sonra məşhurlaşmışdır. Donma zamanı keyləşmənin ilk elmi izahını Tomas Bartolin vermişdir.
Bartolin vəziləri

**Bartolin vəziləri** () uşaqlıq yolu dəhlizində yerləşən nisbətən iri cüt vəzilərdir.

## İstinadlar
Tariq ibn Ziyad

**Tariq ibn Ziyad** (; ) — Əməvilərin Əlcəzair bərbər mənşəli müsəlman sərkərdəsi. 711–718-ci illərdə İspaniyada vesqotlara qarşı mübarizə aparmış və İspaniyanı fəth etmişdir.

## Bioqrafiyası
Bərbər mənşəli Nəfzavə və ya Zənatə qəbiləsinə mənsubdur. Məğrib yürüşləri vaxtı əsir düşmüşdür. Həmədan (İran) mənşəli olub, Şimali Afrikaya köçmüş bir qəbiləyə mənsub olduğu yaxud da ərəb olduğu haqqında fikirlər mövcuddur. Şimali Afrikanı fəthi sırasında Musa İbn Nusayrın ordusunda idi. Xəlifə 711-ci ildə Tariq İbn Ziyad Mardanşahı 7000 nəfərlik ordu ilə İspaniyanı fəth üçün göndərir. Müsəlmanlar İspaniya sahillərinə çıxan kimi Tariq İbn Ziyadın əmriylə bütün gəmilər yandırılır. Tezliklə Tariq Vestqot hökmdarı Roderikin böyük ordusunu Quadalete ətrafında darmadağın edir.

## İstinadlar
Flandriya

**Flandriya** () və ya **Flandr** **vilayəti**. Şimal dənizi sahilində yerləşən və tarixi Flandriya qraflığının ərazisini əhatə edən bölgə. Müasir Fransa, Belçika və Hollandiya ərazilərini əhatə etmişdir.

## Mənşəyi
Franklar tərəfindən "sel altında qalmış" mənasında Polderler bölgəsinin sonradan yaranmış adı olduğu hesab edilir.

## Tarixi
Flandriya qraflığı 843-cü ildə Verden müqaviləsi ilə Orta Frank krallığına, 870-ci ildə isə Meyersen müqaviləsi ilə Qərbi Frank krallığına verilmişdir. Formal olaraq Qərbi Frank kralı Daz Karldan (II Karl) asılı olan Flandriya qraflığının ilk qrafı Qraf Baodin olmuşdur.

1056-cı ildə V Baodinin dövründə Müqəddəs Roma imperiyası tərəfindən Ambaxten əyaləti və Aalst bölgələri feod olaraq alınır.

## Xarici keçidlər
Ken Vatanabe

**Ken Vatanabe** (; ) — məşhur yapon aktyoru, döyüş ustası və prodüseri. 1959-cu ildə Yaponiyanın Niiqata prefekturasının Koide qəsəbəsində anadan olub, atası kalliqrafiyaçı olmuşdur. Ken 1978-ci ildə Musaşino musiqi akademiyasını bitirmişdir.

O, aktrisa Yuki Vatanabenin qardaşıdır. Model Anna Vatanabenin atasıdır.

## Filmoqrafiya

* 1985 - 9 Ölümcül Nindza
* 1985 - Tayna Kekon Anaya
* 1986 - Tampopo
* 1987 - Karate Döyüşü 1
* 1988 - Karate Döyüşü 2
* 1989 - Viloet ərazi
* 2003 - Sonuncu Samuray
* 2007 - Dünya
* 2009 - Bir vampirin tarixçəsi
* 2010 - Şanxay
* 2014 - Qodzilla
## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Anna Vatanabe

**Anna Vatanabe** () — yapon model, aktrisa və müğənni.

1986-cı ildə Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərində məşhur yapon aktyoru Ken Vatanabenin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Anna Kenin birinci yoldaşı Yumiko Vatanabedən olan yeganə qızıdır.

2006-cı ildə yay fəsli üçün keçirilən model yarışmasında ilk dəfə olaraq iştirak etmişdir. Anna 2010-cu ildə peşəkar karyeraya başlamış və "Anna Sui", "Tommy Hilfiger", "Vivienne Tam", "Diane von Furstenberg" şirkətlərinin təşkil etdiyi podiumlarda iştirak edərək bir sıra kosmetika şirkətlərinin simvoluna çevrilmişdir.

## Xarici keçidlər
Mest

**Mest** (Farsca: مست) erkək fillərdə görülən ve həddindən artıq təcavüzkar davranışlar ilə birlikdə testosteron hormonunun yayılmasında artım görünən periodik dövrdür. Testosteron normalın 60 qatı qədər arta bilər. Ancaq bu hormon artmasının mest dövrünün tək səbəbi olduğu ya da yalnızca faktorlardan biri olduğu tam olarak müəyyən edilə bilmir. Ən itaətli fillərin belə mest dövründə insanlara və digər fillərə qarşı həddindən artıq təcavüzkar olması bu vəziyyətdən çıxana qədər ayrılmalarını və izolə edilmələrini tələb etdiyi üçün elmi araşdırma etmək çətinləşir. Dişi fillər mest dövrünü keçirmirlər.
Model-View-Controller

**Model-View-Controller** (**MVC**, «model-görünüş-müfəttiş») — istifadəçi interfeysi qurmaq üçün proqram təminatının arxitekturasıdır. 
## Tarixi
İlk dəfə 1979-ci ildə bu arxitekturanı Trygve Reenskaug "Smalltalk-76"-da Xerox PARC ziyarət edəndə təqdim etmişdi. 1980-ci ildə, Cim Althof və başqaları MVC üçün Smalltalk-80 sinif kitabxanasını həyata keçirdilər.
## Komponentlər
MVC modelinin əsas komponenti ***model*** - proqramın problemli hissəsini əhatə edir, istifadəçi interfeysindən asılı olmayaraq. ***Model*** qeyd-şərtsiz məlumatları, mənitiqi və tətbiq qaydalarını idarə edir. ***View*** - informasiyanın göstərilməsinə cavabdehdi. Çox vaxt pəncərə interfeysindən istifadə edilir. ***Controller*** - model və view arasınd əlaqəni təmin edir.
## İstinadlar
Fariz Əmirov

**Əmirov Fariz Əli oğlu** (d. 6 yanvar 1971, Biləv, Ordubad rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru, professor, əməkdar müəllim.

## Həyatı
Fariz Əli oğlu Əmirov 6 yanvar 1971-ci ildə  Naxçıvan MR, Ordubad rayonunun Biləv kəndində anadan olmuşdur. 1978-1988-ci illərdə Ordubad rayonu, Biləv kənd orta məktəbini fərqlənmə ilə bitirmiş və həmin ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna daxil olmuşdur. 1994-cü ildə ADNA-nı (Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) bitirmişdir. 1994–1999-cu illər arası müxtəlif sahələrdə çalışmış və ölkəmizin inşaat sektorunda fəaliyyət göstərən bir neçə inşaat şirkətlərinin yaranması və uğurlu fəaliyyət göstərməsində öz köməyini əsirgəməmişdir.

1999-cu ildə ADNA-nın aspiranturasına qəbul olmuş, 2007-ci ildə texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adını almışdır. 2014-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək, texnika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi adı almışdır. Bu illər ərzində o, Moskva, Sankt-Peterburq, Kazan, Ankara, İstanbul, Alma-Ata, Riqa və Ərzurum universitetlərində elmi konfranslarda iştirak və çıxış etmişdir. Bir neçə qrant və elmi layihələrin qalibi olmuşdur. 2006-2016-cı illər arası ADNA-da fəaliyyət göstərən, Rusiyanın              "  LUKOİL "   Neft şirkəti tərəfindən yaradılmış  " Fiziki-kimyəvi analiz metodları "  - mərkəzləşdirilmiş laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 2016-cı il fevral ayının 3-dən ADNSU-nun "Üzvi maddələr və yüksəkmolekullu birləşmələrin texnologiyası" - kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır. Eyni zamanda  Sabah qruplarında tədris aparır.

2010-cu ildə ADNA-nın 90 illik yubileyi ilə əlaqədar ölkə prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" - medalı ilə mükafatlandırılmışdır. 205-dən çox elmi əsər, məqalə, kitab və patentlərin müəllifidir.

31.12.2020 ci il tarixdə  Azərbaycan Respublikasının  Prezidenti  Cənab İlham Əliyevin  sərəncamına əsasən Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin 100 illiyi münasibətilə  "Əməkdar Müəllim"  fəxri adına layiq görülmüşdür. 08.05.2021 ci ildə "Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin 100 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikasının Yubiley medalı" ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Topxana saat qülləsi

**Topxana saat qülləsi** — Digər tanınan adıyla Nusrətiyə saat qülləsi, İstanbulun Topxana səmtində Nusrətiyə Məscidinin yanında yer alan saat qülləsi. XIX əsrin ikinci yarısında, 1848-ci ildə Sultan Əbdülməcid tərəfindən tikdirilən saat qülləsi yuxarı doğru mərhələli olaraq daralan, saatlı hissəylə birlikdə dörd mərtəbəli bir binadır.

Dörd səmti bir-birinə bənzər olaraq hazırlanan tikilinin dənizə baxan hissəsinin qapısının üstündə Əbdül Məcidə məxsus Tuğranın üz tərəfi yerləşdirilib.

## Mənbə
*  Tophane Saat Kulesi 

## Qalereya

Nusretiye mosque 8490.jpg|Topxana saat qülləsi
İstanbul, Nusretiye Camii, Tophane (Nusretiye) Saat Kulesi 21 May 1862.jpg|İstanbul, Nusrətiyə saat qülləsi, 21 may 1862
Tophane (Nusretiye) Saat Kulesi - Nisan 2013 - p10.JPG|Topxana (Nusrətiyə )saat qülləsi, Aprel 2013
Tophane (Nusretiye) Saat Kulesi - Nisan 2013 - p1.JPG|Topxana (Nusrətiyə )saat qülləsi, Aprel 2013



## Xarici keçidlər

* Topxana saat qülləsi restavrasiya olunur.
Dolmabağça saat qülləsi

**Dolmabağça saat qülləsi** — Bəzmi Aləm Validə Sultan Məscidi ilə Dolmabağça sarayının Səltənət qapısı arasında yerləşən saat qülləsi. 1890-1895-ci illər arasında Sultan II Əbdülhəmid tərəfindən tikdirilmişdir.
## Memarlıq

Saray memarı Sarkis Balyan tərəfindən Neobarok və Ampir üslubunda tikilib. 27 metr hündürlüyündə və 4 mərtəbəli olan qüllənin 94 pilləsi var. Pilləkən dəhlizlərinin fonu rəngli daşlarla, həndəsi şəkillər verilərək düzəldilmişdir. 12 x 12 m ölçülərdə mərmər platformaya, qüllə sütunları ilə 8,50 x 8,50 mt abadan quruluşdadı. Qüllənin hər kənarında altı pilləli pilləkən və tinlərdə iki mərtəbəli bir fəvvarə yerləşir.
 
Birinci mərtəbənin 3 hissəsində pəncərə, digərində isə qapı var və hər səmtdə tağ qövs daxilində barometr var. Qapı və pəncərələrin iki yanında cüt sütunlar bu mərtəbəni bəzəyir.

7,40 x 7,40 m ölçülü birinci mərtəbənin səmtləri çox bəzəklidir. Saat qülləsinin dəniz və quru tərəfindəki səmtlərində Sultan II Əbdülhəmidin Tuğrasının üz tərəfi yerləşir.

İkinci mərtəbə (6,00 x 5,00 m) birinci mərtəbəyə nisbətən daha sadədir. Üçüncü mərtəbəyə şəbəkəli eyvanla keçid təmin olunmuşdur.
Hər bir səmtində saat yerləşir. Saatlar Fransız istehsalıdır. Dəniz tərəfindəki saat ayrı qurularkən, digər üç saat isə eynidir. Saatçı İohann Mayer tərəfindən taxılan Paul Garnier markalı saat 1979-cu ildə qismən elektron sistemə çevrilmişdir və işlək vəziyyətdədir.

## İstinadlar
*  Dolmabahçe Saat Kulesi

## Xarici keçidlər
III Xentakaves

**III Xentakaves** və ya **III Xentkaus**  Beşinci sülalə dövründə yaşamış qədim Misir kraliçasıdır. Onun firon Neferefranın arvadı və firon Menkauhorun anası olduğu ehtimal edilir.

4 yanvar 2015-ci ildə Misir hökuməti çex arxeoloqlar tərəfindən onun sərdabəsinin aşkar edilməsini elan etdi. Misirin Qədim Əsərlər Naziri Məmduh Eldamatiyə görə sərdabənin aşkar edilməsinə qədər III Xentakavesin müvcudluğu bilinmirdi. Bundan əvvəl eyni ada sahib iki kraliça təyin edilmişdi.

## Sərdabəsi
III Xentakavesin sərdabəsi (AC 30 olaraq işarə edilib) Neferefranın da daxil olduğu Beşinci sülalənin fironlarına həsr olunmuş bir çox piramidaların daxil olduğu yerdə - Abusirdə tapılıb. Sərdabə Neferefranın məzar kompleksinin yaxınlığında Praqanın Çarlz Universitetindən Miroslav Bartanın rəhbərlik etdiyi çex arxeoloqları tərəfindən misirlilərlə əməkdaşlıq edilərək tapılıb.

Xentakavesin adı və titulu böyük ehtimalla sərdabəni tikənlər tərəfindən sərdabənin daxili divarlarında qeyd edilib. Onun dəfn yeri mastabadır. Çünki aradakı şaquli sütundan keçməklə yerın altındakı dəfn otağına keçmək mümkündür.  Buradakı işarələr onu həm "hökmdarın arvadı", həm də "hökmdarın anası" olaraq göstərir və bu da onun oğlunun taxta çıxdığına dəlalət edir.  4 mis əşya ilə yanaşı heykəlciklər və 24 əhəngdaşından olan əşyalar da (dəfndə istifadə edilən əşyaların bir hissəsi) sərdabədə tapılıb.  Sərdabə Beşinci Sülalənin dövrünün ortalarına aid edilir.

Sərdabəni aşkar edən arxeoloqlar sərdabənin Neferefranın kompleksinə yaxın yerdə - onun cənub-şərqindəki qəbiristanlıqda olmasına əsaslanaraq onun Neferefranın arvadı olduğuna inanırlar. Eldamati qeyd edib: "Bu kəşf bizə Dördüncü Sülalə ilə birlikdə ilk piramidlərin qurulmasına şahidlik edən Beşinci Sülalənin bəzi bilinməyən cəhətlərinə işıq tutulmasında kömək edəcək."

## İstinadlar
Yağış adam (film, 1988)

**"Yağış adam"** — rejissor Barri Levinsonun filmi. 1989-cu ildə 4 kateqoriya üzrə Oskar, "Qızıl qlobus" və Berlin kinofestivalının "Qızıl ayı" mükafatlarına layiq görülmüşdür. Baş rollarda Tom Kruz ve Dastin Hoffman iştirak edir. Film savantizmdən əziyyət çəkən Reymond və onun qardaşı Çarlz Bebbit haqdadır. Filmin distribütoru "United Artists" kompaniyasıdır.

## İstinadlar
Fridrix Karl

**Fridrix Karl Lüdviq Konstantin von Hesse** () — Finlandiyanın son kralı, Hesse landqrafı.
## Həyatı

1868-ci ildə Hesse landqrafı II Fridrix Vilhelmin və Prussiya şahzadəsi Anna Hohenzollernin 3-cü oğlu olaraq dünyaya gəlmişdi. Atası 1875-ci ildə Danimarkadan Almaniyaya köçmüşdü. 1884-cü ildə atası vəfat etdikdən sonra, ailənin başına böyük qardaşı III Fridrix Vilhelm keçmişdi.

## Finlandiya taxtı

9 oktyabr 1918-ci ildə Finlandiya parlamenti tərəfindən Finlandiya və Kareliya kralı taxtına seçilmiş və **Fredrik Kaarle**  adı ilə kral elan olunmuşdu. Lakin Birinci Dünya müharibəsində II Vilhelmin taxtdan əl çəkməsindən sonra 14 dekabr 1918-ci ildə taxtdan əl çəkmişdir.

## Sonrakı həyatı
16 mart 1925-ci ildə Hesse sülaləsinin ailə başçısı olmuşdur.

## İstinadlar
Meklenburq sülaləsi

**Meklenburq sülaləsi** — Avropanın ən uzun hökm sürən sülalələrindən biri. Obodrit konfederasiyasının rəhbəri Niklot bu sülalənin banisidir. Sülalə adını Miklaburq qəsrindən alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
"Jurnalistlərin dostu" mükafatı

**"Jurnalistlərin dostu" mükafatı** — "RUH" Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi tərəfindən dövlət məmurlarına, ictimai-siyasi təşkilatların tanınmış nümayəndələrinə verilən mükafat.

## Tarixi
"Jurnalistlərin dostu" mükafatını "RUH" Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi tərəfindən 1997-ci ildə təsis edilmişdir.

## Məqsədi
Mükafatın verilməsində məqsəd cəmiyyətdə söz və mətbuat azadlığı prinsiplərini təbliğ və inkişaf etdirmək, bu məqsədlə dövlət məmurlarımızın, ictimai-siyasi təşkilatların tanınmış nümayəndələrinin kütləvi informasiya vasitələri ilə əlaqələrinin möhkəmlənməsinə nail olmaq, bununla da mediaya qayğı ənənələrini stimullaşdırmaqdır.

## Laureatları

* 1998: Nazim İmanov
* 1999: Sirus Təbrizli
* 2000: Əli Kərimli
* 2001: *[[İsa Qəmbər]]*
* 2002: Heydər Əliyev
* 2003–2009: *verilməyib*
* 2010: İlham Əliyev
* 2013: İlham Əliyev
* 2017: İlham Əliyev

## Qeydlər




## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi
Vladimir Voronov

**Vladimir Mixayloviç Voronov** () — sambo və cüdo üzrə beynəlxalq dərəcəli müəllim.

## Həyatı
Vladimir Voronov 20 may 1965-ci ildə Abakanda doğulub.

Rusiyalı məşhur MMA döyüşçüləri Yemelyanenko qardaşlarınında üzvü olduğu Qırmızı Şeytan İdman Klubunun peşəkar müəllimlərindən biri.

29 avqust 2020-ci ildə Abakanda COVID-dən vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bursa saat qülləsi

**Bursa saat qülləsi** () və ya **Topxana saat qülləsi** () — Bursa şəhərindəki Osmanqazi və Orhanqazi türbələrinin yaxınlığındakı Topxana parkı içərisində yerləşən saat qülləsi.

## Tarixi

İlk olaraq Sultan Əbdüləziz dövründə tikilmiş ancaq 1900-cü illərə qədər, məlum olmayan bir tarixdə dağıdılmışdır. Bu qüllə kvadrat planlı və dörd mərtəbəlidi. Kəsmə daşdan düzəldilən qüllənin ikinci və üçüncü mərtəbələrində bir eyvan var. 2 avqust 1904-cü ildə tikintisinə yenidən başlanmış, 31 avqust 1905-ci ildə tamamlanaraq II Əbdülhəmidin taxta çıxması şərəfinə, 31 avqust 1906-cı ildə Vali Rəşid Mümtaz Paşa tərəfindən mərasimlə istifadəyə verilmişdir.

## Quruluşu

Qüllə 6 mərtəbəli olub 65 metr uzunluğunda və 4,65 metr enindədir. Təpəsində dörd bir tərəfə baxacaq şəkildə 4 ədəd saat olacaq şəkildə planlanmıştır. 
Qülləyə dörd pilləli yuvarlaq kəmərli qapıdan girilir. Qüllənin içərisində 89 pilləli taxta bir pilləkən var. Qüllənin kvadrat gövdəsini beş profilli saçaq altı hissəyə bölür. Hər qatın bölməsində yuvarlaq kəmərli, düzbucaqlı bir pəncərə var. Ən üst mərtəbənin hər bir üzünə də girdə dəstəkli bir saat yerləşdirilmişdir. Ağırlıqlarla çalışan bu saatın zənginin diametri 90 sm. 
Günümüzdə bir elektron saata malikdir və Bursa Bələdiyyə yanğın müşahidə məqsədilə də istifadə edilir.

## Mənbə
[ '''Bursa Saat Kulesi'''](http://www.lifeinbursa.com/tarihx/387/20/bursa_saat_kulesi_(osmangazi).htm)
Şahzadə Mustafa türbəsi

**Şahzadə Mustafa türbəsi** —  Bursanın Muradiyə külliyəsində, Sultan II Murad və Şahzadə Ələddin türbələrinin cənub-qərbində yerləşir. Qanuni Sultan Süleymanın Konya düzündə boğdurduğu oğlu Şahzadə Mustafaya (1515-1553) məxsus olan türbənin qapısı üzərindəki kitabədə, Qanuni Sultan Süleymanın oğlu Sultan II Səlim tərəfindən 1555-ci ildə tikildiyi yazılmışdır.
 
Türbə səkkiz guşəli plana malik olub, üzəri səkkizbucaqlı təbilə oturan bir qübbə ilə örtülüdür. Divarları üç cərgə kərpic, bir cərgə kəsmə daşdan hörülmüşdür. İçərisi son dərəcə gözəl çinilərlə bəzənmişdir. Yaşıl, qırmızı, göy rənglərdə sünbül, lalə, qərənfil motivlərini ehtiva edən saxsılar buranı sanki çiçək bağçasına çevirmişdir. Həmçinin bunların üzərində də lacivərd zəminə ağ, süls yazı ilə bir yazı işi hər tərəfdən dolaşır. Çinilərin üzərində qalan hissələr, günbəz və mehrab da zəngin əl işləri ilə bəzək edilmişdir.
 
Türbə içərisində Şahzadə Mustafadan başqa Qanuni Sultan Süleymanın oğlu Şahzadə Orxan (1558-1562), Qanuni Sultan Süleymanın həyat yoldaşı, Şahzadə Mustafanın anası Mahi Dövran Xatun (ölm.1580) və kimə aid olduğu bilinməyən bir uşaq məzarı yerləşir.

## Mənbə

* http://www.sabah.com.tr/marmara/2014/02/16/sehzade-mustafanin-turbesi-yenileniyor
* http://www.lifeinbursa.com/tarihx/439/25
Abram Dastakyan

**Abram Mkrtçyeviç Dastakyan** yaxud **Abram Nikitiç Dastakov** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti səhiyyə naziri, Daşnaksutyun Partiyası Bakı bürosunun sədri, Bakı Şəhər Duması və Bakı Şəhər İctimai Özünüidarəsi üzvü.

## Həyatı
1864-cü ildə tacir ailəsində anadan olmuşdur. Əsl adı Abram Mkrtiçyeviç Dastakyandır. Peterburq Universitetində oxuyarkən "Narodnaya Volya" təşkilatına qoşulmuşdu. Bu təşkilat daha sonra II Aleksandrı öldürən təşkilat olacaqdı. Daha sonra 1884-cü ildə "Gənclər birliyi" () təşkilatını yaratdı. Bu təşkilat sayəsində 1907–1908-ci illərdə Bakıda fəaliyyətə olmuş bolşevik Mixail Stepanoviç Olminski ilə tanış oldu. "Narodnaya Volya" təşkilatının üzvü olduğu üçün Zaqatala şəhərində 3 il çar polisindən gizləndi.

Vəzifədən gedəndən sonra bir müddət Ermənistan Səhiyyə Naziri kimi işləmiş, daha sonra 1920-ci ildə Tbilisiyə köçmüşdü. Gürcüstanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra Fransaya mühacirət etmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
1890-cı ildə Aleksandr Xatisyanla birlikdə Daşnaksutyun Partiyasının qurulması mərasimində iştirak etdi və onun proqramının müəlliflərindən biri oldu. 1896-cı ildən 1917-ci ilədək Bakı Şəhər Dumasında neft işləri üzrə komitənin sədri olmuşdur.

1918-ci ildə Bakı Şəhər Dumasının 36 üzvü tərəfindən Duma əvəzinə işə düşəcək Bakı Şəhər İctimai Özünüidarəsinin 46 yeni üzvü seçilmiş bütün 80 üzvün siyahısı 22 sentyabr 1918-ci ildə hökumət tərəfindən təsdiqlənmişdi. Yeni seçilən üzvlər arasında Abram Dastakyan da var idi.

### Hökumətdə
Nazirlik vəzifəsinə gəlmədən öncə Daşnaksutyun Partiyasının Bakı bürosunun sədri idi. 7 fevral 1919-cu ildə ingilis komandanlığından Bakıdakı erməni qaçqınlar üçün 50.000 rubl qrant istəmişdi. 21 fevral 1919-cu ildə Bakı Erməni Xeyriyyə Cəmiyyətinin sədri və eyni zamanda Bakı Hüquqşünas Həmkarları Birliyinin üzvü olan Mixail Papacanyanın Ermənistan Demokratik Respublikası Xarici İşlər naziri Sirakan Tiqranyana göndərdiyi məxfi məktubda dediyinə görə Dastakov General Tomsonun təkidi ilə Daşnaksutyun Partiyasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinə seçkilərdə iştirak etməsi qərarını vermişdi. 14 mart 1919-cu ildə II Yusifbəyli hökumətində səhiyyə naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Bakıdakı Erməni məlumat bürosunun 22 may 1919-cu il raportunda Nəsib bəy Yusifbəylinin bu addımını Azərbaycandakı ermənilərin vəziyyətinin yaxşılaşdırılması barədə müsbət addım kimi mərkəzə bildirilmişdi. 24 dekabr 1919-cu ildə V hökumət kabinetinin üzvü olan Musa bəy Rəfiyev ilə əvəz olunmuşdur.

## Ailəsi
Aşxen Dastakyanla evlənmiş, üç övladı olmuşdu: Karen, Nina və Anna. Nəvəsi Anna Dastakyan Fransa vətəndaşıdır və ermənicə bilmir.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 

### İstinadlar
Zaltsburq qalası

**Zaltsburq qalası** () — Avstriyanın, Almaniya sərhədinə yaxın Zalsburq şəhərində yerləşən qala. 250 metr uzunluq və 150 metr eni ilə Avropanın bu günə qədər gəlmiş ən böyük orta əsr qalalarından biridir.

Tikintinin başlanğıc tarixi 1077-ci ilə qədər uzanır. Qoruyucu ətraf divarları 1462-ci ildə əlavə edilmişdir. 1515-ci ildə ilk funikulyor çıxışı edilmişdir və hazırda qalaya çıxmaq üçün hələ də bu dünyanın ən qədim funikulyor xətti istifadə edilməkdədir.

1525-ci ildə, otuz il müharibələri səbəbi ilə Zaltsburq şəhərinin qorunması məqsədilə qala da gücləndirilmiş, qapılar və top atəş nöqtələri əlavə edilmişdir.

Birinci Dünya müharibəsində İtaliya məhkumları üçün və 1930-cu ildə də Nasistlər tərəfindən həbsxana kimi istifadə edilmişdir.

Günümüzdə Zalsburq şəhərinin mühüm turist məntəqələrindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Salzburg Kalesi (Hohensalzburg)- AVUSTURYA Salzburg 
*  Avstriya
Rokkı Linç

**Rokki Mark Linç** -(ing. *Rocky Mark Lynch*; doğum 1 noyabr 1994 Littleton, Kolorado). R5 qruppunun bir üzvüdür.Amerikan mügənnisi, söz yazarı və gitaristi. Rokki gitara'da oynamaqa özü öyrənib  sonra Rossa və Rikera  öyrətdi.
Azərbaycan Birinci Divizionu 2014/2015

Azərbaycan Birinci Divizionunun 2014-2015 mövsümü 6 sentyabr 2014 tarixindən başlamışdır. 16 komanda çıxış edir. Son çempion Araz-Naxçıvan olmuşdur.

## Cədvəl
Mənbə:

## Bombardirlər
Mənbə:

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Birinci Liqası
* Azərbaycan Premyer Liqası
* Azərbaycan Çempionatının Həvəskarlar Liqası
* Azərbaycanda futbol

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* PFL.az
* AFFA
Praqa qəsri

**Praqa Qradı (Praqa kremli)** — (Çex dilində - Pražský hrad) Çexiyanın paytaxtı Praqada yerləşən qala. 
 
Dünyanın ən böyük qalalarından biri olan Praqa qalası, Ginnesin Rekordlar Kitabına görə, dünyanın ən böyük antik qəsridir.

## Tarixi
Qalanın ilk hissələrinin yaradılması IX əsrə qədər gedir. İlk inşa edilən hissəsi kilsə binası olmuşdur. Georgios Bazilikası və Vitus Bazilikası X əsrdə inşa edilmişdir. Bohemya dövründə bir monastır Georgios Bazilikasının yanına əlavə edilmişdir.
 
Romanesk memarlıq üslubundakı bir saray da XII əsrdə əlavə olunmuş, XIV əsrdə də saray qotik üslub ilə yenidən inşa edilmiş, qalada gücləndirmə işləri aparılmışdır. Həmçinin Vitus Bazilikaya aid hissəsinin tikintisi ancaq altı əsr sonra tamamlanmışdır. Qala Bohemya müharibələri və sonrakı dövrlərdə, 1485-ci ilə qədər istifadə edilməmişdir. 1485-ci ildə kral Ladislaus II Jagello qalanın inşasını davam etdirmişdir. Benedikt Rejt tərəfindən hazırlanan olduqca geniş Vladislav dəhlizi, kral sarayına bu dövrdə əlavə edilmişdir. 1541-ci ildə böyük bir yanğın nəticəsində qalanın böyük bir hissəsi dağılmışdır.
 
Habsburg dövründə Renessans stilində bəzi yeni tikililər əlavə edilmişdir. Kral I Ferdinand xanımı üçün Belveder yay iqamətgahını inşa etdirmişdir. Kral II Rudolf bu məkanı davamlı olaraq istifadə etmişdir. 1600-cü  illərdən etibarən baş verən müharibələr və xalq üsyanları nəticəsində qala ziyan görmüşdür. Məsələn, 1648-ci ildə sarayı qarət edən isveçlilər II Rudolfa məxsus kolleksiyanı da aparmışlar. Sarayda ən son yeni tikinti işi XVIII əsrin ikinci yarısında aparılşmışdır.
 
1918-ci ildə qala yeni yaradılan Çexoslovakiya Respublikasının prezident sarayı olmuşdur. Kral Sarayı və bağçalar sloveniyalı memar Joze Plecnikin layihəsi ilə bərpa edilməyə başlanmış, 1936-cı ildən etibarən bu vəzifəni Pavel Janak öz üzərinə götürmüşdür.
 
İkinci Dünya müharibəsi zamanı Almaniya Çexoslovakiyanı işğal edəndən sonra qala işğal qüvvələri komandanı Reinhard Heydrichin qərargahına çevirilib. Müharibədən bina Soyuq müharibə boyu kommunist hakimiyyətinin idarələri kimi istifadə edilmişdir. Çexoslovakiyanın dağılmasından sonra Praqa qəsri Çexiyanın hökumət sarayı kimi istifadə edilməyə başlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  İnternet səhifəsi 
* http://tr.holiguide.com/prag-prag-kalesi-prazsky-hrad/ 
* http://yazarkafe.hurriyet.com.tr/Detail/620652/prag-kalesi-hakkinda-bilgi 
* http://blog.prontotour.com/avrupanin-ziyaretci-akinina-ugrayan-5-kalesi/ 
* http://neokur.tumblr.com/post/70492996536/prag-kalesi-kutuphanesi
* http://pragagid.ru/dostoprimechatelnosti/prazsky-hrad
* http://tisamsebegid.ru/praha/krepost-prazhskiy-grad
*  Пражский Град
*  Пражский Град 
*  Пражский Град - Одно из самых прекрасных мест Праги 
*  ПРАЖСКИЙ ГРАД, экспликация к плану
*  Пражский Град ожидает капитальный ремонт
*  Старый королевский дворец в Праге 
* http://old.hrad.cz/index_uk.html
*  Prague Castle (Pražský hrad)
Heysəm ibn Məhəmməd (Tabasaran əmiri)

**Heysəm ibn Məhəmməd** () — Məzyədilər sülaləsindən Tabasaran və Dərbənd əmiri.

## Dərbənd əmirliyi
Haqqında çox məlumat yoxdur. Hələ babası Əbu Tahir Yezid ibn Məhəmməd vaxtında 930-cu ilin oktyabrında Heysəmin atası Məhəmməd Dərbənd əmiri  Əbdülmalik ibn Haşim ilə təkbətək vuruşmuş və qalib gələ bilməmişdi. Əbdülmalik ibn Haşim 24 fevral 939-cu ildə gözlənilmədən vəfat etmişdi. Taxta onun 3 yaşlı oğlu Əhməd ibn Əbdülmalik gətirilmişdi və bundan düz 5 ay sonra rəislər Əhmədi devirmişdilər. İyun ayında Heysəmi taxta dəvət edən rəislər onu Dərbənd əmiri kimi tanıdılar. Lakin 941-ci ilin mayı Haşimilər sülaləsinə sadiq rəislər yenidən Əhmədi taxta gətirdilər. Lakin 6 ay sonra, 941-ci ilin dekabrın Əhməd ibn Əbdülmalik yenə devrildi və taxta yenidən Heysəm gəldi. Bu dəfə onun hakimiyyəti 942-ci ilin mayına qədər çəkdi və yerinə Xəşrəm Əhməd adlı ləzgi rəis əmir elan olundu. Elə həmin ay içində o da devrilərək, Heysəmin qardaşı, gələcək şirvanşah Əhməd) əmirlik taxtına gətirildi.

## Tabasaran əmirliyi
948-ci ilin sentyabr ayında atası Şirvan taxtına çıxdıqdan sonra qardaşı Əhməd Layzan əmirliyini, Heysəm isə Tabasaran əmirliyini atasından aldı.4 iyun 956-cı ildə atasını ölüm ayağında ziyarət etmişsə də Şirvan əyanlarının dəstəyini almamışdı. Buna görə də qardaşından qorxan Heysəm əvvəl Dağıstanın ucqar nöqtələrinə, 968-ci ildə də oradan tərk edərək Salar İbrahim ibn Mərzbanın yanında sığınacaq tapdı, onunla birlikdə yürüş edib Şirvan torpağına girdi. Salar ölkəni və Dərbəndin ətrafını qarət etdi. Şirvan hakimi Əhməd onunla sülh sazişi bağladı və ona xərac verdi. Salar Şirvanı tərk etdi və Heysəmi də özü ilə aparmaq istədi. Lakin Heysəm əl-Məsqətə qaçdı və ona siyasi sığınacaq verən, ehtiram və rəğbət göstərən Əhməd ibn Əbdülmalik Heysəmin adından Şirvan hakimi ilə danışığa girərək, Şirvanın bir hissəsinin ona güzəştə gedilməsini tələb etdi. Lakin Şirvanşah bu tələbi rədd etdi və hədə–qorxu gəldi. Dərbənd əmiri əsasən Sərir vilayətindən qoşun toplayaraq Şirvana soxuldu. Şabran şəhərini hücumla alıb, yandırdı, talan edib böyük qənimət götürdü. Geri qayıdarkən sərirli döyüşçülər Dərbəndə əmirdən bir gün əvvəl daxil oldular. Lakin şəhərdə iğtişaş və qarışıqlıq başlandı. Yerli əhali yüz sərirli hərbi rəisi öldürüb onların Şirvanda ələ keçirdikləri qəniməti çapıb taladılar.

## Ölümü
1025-ci ildə Tabasaranda, öz "Məhəmməd mülkü" adlanan evində vəfat etdi.

## Mənbə
* V.Minorski - Şirvan və Dərbəndin tarixi
Hörmüz ibn Mənuçöhr

**Hörmüz ibn Mənuçöhr** () — Şirvanşah şahzadəsi, Tabasaran əmiri.

## Həyatı
Haqqında çox məlumat yoxdur. Mənbələrdə onun Tabasaran əmiri olduğu və 9 aprel 1065-ci ildə, Tabasarandakı irsi mülkündə öldüyü, dayılarının yanında basdırıldığı qeyd olunur.

## İstinadlar
Stefan Şarbonye

**Stefan Şarbonye** (; ) — fransız karikaturist və jurnalist. "Charlie Hebdo" jurnalının əməkdaşı. 2015-ci il 7 yanvar tarixində "Charlie Hebdo" dərgisinə edilən silahlı hücum zamanı öldürülüb.

## Həmçinin bax
*Charlie Hebdo qətliamı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qu adası

**Qu adası** — Abşeron yarımadasından şərqdə yerləşən Azərbaycana məxsus ada. Bu ada Abşeron arxipelaqına daxil olan kiçik adalardan biridir. Gürgan limanından 8&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Abşeron körfəzi akvatoriyasına aiddir.

## Maraqlı fakt
**Qu** Azərbaycan ərazisində yeganə iki hərfli toponim adıdır.

## İstinadlar
Devis Quggenhaym

**Filip Devis Quggenhaym** (; ) — ABŞ rejissoru və prodüseri, Oskar mükafatı laureatı.

## Həyatı
Tam adı Filip Devis Quggenhaymdır. 1963-cü ildə Missuri ştatının Sent-Luis şəhərində anadan olmuşdur. 1986-cı ildə Braun Universitetindən məzun olmuşdur. ABŞ aktrisası Elizabet Şue ilə evlidir.

Yaratdığı filmlər və seriallar arasında ən tanınmışları "Məşq günü", "Qalxan", "NYPD Göy", "ER", "5-in şənliyi", "Didvuud"dur. Həmçinin "İlk il" və "Öyrət" adlı sənədli filmlərinin rejissorluğunu etmişdir. Ən yaxşı sənədli filmə görə onun "Əlverişsiz həqiqət" adlı sənədli filmi Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Ən son filmi "Qrasiya"dır.

Quggenhaym Barak Obamanın həyatından bəhs edən, Milli Demokratik Konqresində göstərilən və 2008-ci ildə televizorda göstərilən sənədli filmin rejissoru olmuşdur.

2009-cu ildə "Melrouz yeri" serialını bir müddət idarə etmişdir.

İlk dəfə 2008-ci ildə Sandans Festivalında göstərilən və 2009-cu ildə ticari efirə verilən "Hazırlaşın, səs küy olacaq" sənədli filmində Cimmi Peyc, Edge, Cek Vayt kimi gitaristlər çəkilmişdirlər. Bu sənədli film 2010-cu ildə "Gurultu ustaları" adı ilə İstanbul Beynəlxalq Film Festivalında da göstərilmişdir. Gaqqenhaymın 2010 Sandans Festivalında ən yaxşı sənədli film seçilən "Supermen üçün gözləmək" ABŞ təhsilinin nöqsanlarından bəhs edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* IMDb
Charlie Hebdo

***Charlie Hebdo*** – Paris şəhərində nəşr edilən karikatura dərgisi. Qəzet 1969–1982-ci illərdə yayımlanmış, 1992-ci ildə isə dayandırılmış fəaliyyətini yenidən bərpa etmişdir. *Charlie Hebdo* həftəlik olaraq nəşr edilir. Çərşənbə günləri işıq üzü görən qəzet sol-anarxist görüşü ilə tanınır. 2009-cu ildən etibarən Charlie Hebdonun redaktorluğunu Stefan Şarbonye həyata keçirdirdi. Şarbonyeyə qədər isə *Fransua Kavanna* (1969–1981) və Fİlip Val (1992–2009) baş redaktor vəzifəsini yerinə yetirmişdir. 45.000 tirajla nəşr edilən Charlie Hebdo nəşr etdiyi qalmaqallı karikaturaları ilə məşhurdur.

## Tarixi

Charlie Hebdo qəzetinin əsası Parisdə nəşr edilən bir digər karikatura dərgisi olan *Hara-Kirinin* fəaliyyəti ilə bağlıdır. 1960-cı illərdə nəşr edilən *Hara-Kiri* General Şarl de Qoll barəsində çıxardığı karikaturalar səbəbindən fəaliyyətini dayandırmaq məcburiyyətində qalır. Karikaturistlər bağlanan karikatura dərgisinin əvəzinə Charlie Hebdo adlı qəzet ilə yola davam etməyə qərar verirlər. Charlie Hebdonun ilk sayı 1970-ci ildə nəşr edilir və qəzetin ilk baş redaktoru *Fransua Kavanna* seçilir. Fəaliyyəti ərzində əsasən dini məzmunlu karikaturalar yayımlayan qəzet Xristian, İslam və Yəhudilik kimi səmavi dinlər başda olmaqla bir çox dinin müqəddəs hesab edilən inancları ilə bağlı silsilə karikaturalar yayımlamağa başalyır. Yayımladığı karikaturalar ilə tez-tez qalmallar yaşayan qəzet bu səbəbdən bir necə dəfə məhkəməyə verilmişdir. Charlie Hebdo mətbuat orqanının ən çox məhkməyə verənlərdən biri isə Katolik kilsəsi olmuşdur. Belə ki, Vatikan və İsa Məsih barədə müxtəlif məzmunlu karikaturaları ilə qəzet xristian dünyasının böyük etirazına səbəb olmuşdur. Charlie Hebdo sözü fransız dilindən tərcümədə *Həftəlik Şəriət* anlamını daşıyır.

## Charlie Hebdo qətliamı

2015-ci ilin 7 yanvar tarixində saat 11:00 radələrində *Charlie Hebdo* dərgisinin Paris şəhərində yerləşən baş ofisinə naməlum 2 silahlı şəxsin etdiyi silahlı basqın zamanı dərginin 12 nəfər əməkdaşı qətlə yetirilmişdir. Öldürülənlər arasında Charlie Hebdonun hal-hazırkı baş redaktoru və tanınmış fransız karikaturist Stefan Şarbonye də vardır. Jan Kabu, Bernar Verlak və Jorj Volinski kimi tanınmış karikaturist və jurnalistlərdə silahlı basqın nəticəsində öldürülmüşdür. Qətliamla bağlı dünya mətbuatında maraqlı faktlar var. Əslində Məhəmməd peyğəmbərin karikaturası 4 il əvvəl çəkilmişdi. 4 il əvvəl çəkilən karikaturaya görə hücumun indi baş verməsi şübhə doğurur. Bundan başqa jurnal 5 il əvvəl bir karikaturisti anti-seminist karikatura çəkdiyinə görə işindən azad etmişdi.

## İstinadlar
Ramil Babayev

**Ramil Babayev** () — aktyor.

## Həyatı

## Fəaliyyəti
Ramil Babayev hərbi xidmətdən qayıdanda artıq qardaşı Emin Hadıyev ATV kanalında, radioda işləyirdi. Emin onu 2001-ci ildə ATV kanalına gətirdi. Sonra radioda "İnternet klub" verilişində işləyib. Daha sonra efir rejissorluğunu, sonra montajı öyrənib. ATV kanalinda Reklam direktoru vəzifəsində çalışıb. Bir neçə layihənin Rəhbəridir və Hal hazırda Azad Azərbaycan kanalında çalışır.

### Bildiyi dillər
Ramil Babayev Azərbaycan dili ilə yanaşı 6 dil bilir: Azərbaycan dili, türk dili, rus dili, hind dili, ingilis dili, fransız dili. Sitat:
 Mənim bu dilləri öyrənməyim özü bir tarixdir. Bazarda çalışdığım dönəmlərdə bir müştərim var idi, pakistanlı. O gəlirdi, ingliscə danışırdı. Mənə maraqlı gəldi ki, onunla ingiliscə danışım. Bir dəfə kitab satandan bir lüğət aldım və ingilis dilini öyrənməyə başladım. Həmin o pakistanlı müştəri gələndə ona ingiliscə cavab verirdim. O məni başa düşəndə mənə ləzzət edirdi. Yənə belə kitabları aldım və ingilis dilini öyrəndim. Daha sonra hind restoranında işə düzəldim. O vaxtlar səfirlər, xarici iş adamları gəlib orada nahar edirdilər. Bir gün BMT-nin Baş katibi gəldi restorana. Onunla əlaqə qurdum və dostlaşdım. O məni BMT-yə işə düzəltdi və mən orada digər dilləri öyrəndim. 2 il orada işlədim.

## Filmoqrafiya
# Bozbash Pictures
# Ay brilliant (film, 2015)
# Axırıncı yol (film, 2016)
# Stalinin başı (film, 2016)
# Palata 106 (film, 2016)
# Bir Xalanın Sirri (film 2017)
# Bombaltı (film 2018)
# Komando (veriliş)

## İstinadlar
Cəlaləddin Sultanşah

**Cəlaləddin Sultanşah** — I Güştaspın kiçik oğlu.
## Həyatı
Nə vaxt anadan olduğu bilinmir. III Fəribürzdən kiçik idi. 1222-ci ildə atası tərəfindən Gürcüstana yollanmışdı. Çar IV Georgi ilə bağlanmış müqaviləyə əsasən Cəlaləddin Rusudan ilə evlənəcəkdi. O burada xristian olmuş və xristian adətləri ilə böyüməyə başlamışdı. 1226-cı ildə Cəlaləddin Mənguberdinin Tiflisi tutmasından sonra azad olundu və sünnət edilərək müsəlman oldu. Bu hadisə mənbələrdə belə təsvir olunur: *Sultan gürcülərin ölkəsini tutanda yetimi əsarət məngənəsindən azad etdi... Şirvanşahın oğluna gəlincə, o, sanki gözəl bir halə arasındakı parlaq mirvari dənəsi idi. Sultan ona ən yüksək səviyyədə tərbiyə verdi, hökmdar övladı kimi sünnət etdirdi. Sonra onu atasından qalan mirasın bir hissəsinin – Güştəsfinin (indiki [[Beyləqan]] və [[Cəlilabad]]) hakimi təyin etdi...* Mənbələrdə onun haqqında başqa məlumat yoxdur.

## İstinadlar
Rəşid ibn Fərruxzad

**Rəşid ibn Fərruxzad** — Dərbənd əmiri, I Fərruxzadın oğlu, I Güştaspın qardaşı.

## Həyatı
Həyatı çox işıqlandırılmamışdır. Adı ilk dəfə Monqol işğalı ərəfəsində keçir.

### Monqol işğalı

Cəbə və Sabutayın orduları 1221-ci ilin qışında Dərbənd qapılarına çatdılar. Sabutayın uzun mühasirə fikri yox idi və Rəşidlə razılığa gəldilər ki, şəhərə toxunmasınlar, qarşılığında isə Rəşid onlara keçid üçün imkan yaratsın və bələdçilər təyin etsin. Rəşid gizlincə bələdçilərə monqol ordusunu ən çətin yollardan keçirməyini tapşırmışdı. Nəticədə Monqol ordusu yarıyadək azaldı və soyuqda donaraq öldü. Həmçinin Rəşid digər dağlı tayfalarına monqolların gəlişi barədə xəbər yolladı.

### Qıpçaq işğalı

Monqollar Şirvandan gedəndən sonra darmadağın edilmiş qıpçaqlar bir yerə toplaşaraq Dərbəndə yollandılar. Bu vaxt oranın hakimi İbn əl-Əsirin Şirvanşah adlandırdığı Rəşid idi. Yaqut Həməvinin verdiyi məlumata görə Şirvanın paytaxtı Şamaxının hakimi *"Dərbənd əmirinin qardaşı – Şirvanşah"* idi. Qıpçaqlar ona aşağıdakı sözlərlə müraciət etdilər: *"Tatarlar ölkəmizi tutub, əmlakımızı qarət etmişlər. Biz sənin ölkəndə yaşamağa gəlmişik. Biz sənin qulunuq, sənin üçün vilayətlər fəth edəcəyik və sən bizim sultanımızsan".* Lakin Rəşid razılıq vermədi və onların xahişini rədd etdi. Qıpçaqlar həmin xahişlə yenidən onun yanına elçi göndərdilər. Onların müsəlman olan başçılarından biri tərəfindən Dərbəndi hiylə yolu ilə tutmaq niyyətində olan qıpçaqların məkrindən xəbərdar edilən Rəşid həmin başçıya qoşun və silah verməyə razı oldu. Bu başçı qıpçaqların üzərinə yeridi, bir neçə dəfə hücum edərək onların bir hissəsini qırdı və qarət etdi. Lakin qıpçaqlar hiylə ilə Rəşidi aldadıb Dərbəndə girdilər, onu həbs edib bütün ölkəni ələ keçirmək istədilər. Lakin Rəşid qalanın gizli qapısından Şirvana qaçdı. Qıpçaqlar qaladakı bütün silahları və Rəşidin əmlakını götürüb Dərbəndi tərk etdilər, sonra isə vaxtilə gürcülərin əlində olan Qəbələyə tərəf yönəldilər və onu mühasirəyə aldılar. Bundan xəbər tutan Rəşid Dərbəndə qayıtdı, qalanı ələ keçirərək orada qalmış bütün qıpçaqları qırdı. Bütün Qəbələ vilayətini qarət edən qıpçaqlar Gəncəyə doğru hərəkət edərək orda yerləşdilər.

## İstinadlar
Uşaq-gənclər idman məktəbi

**Uşaq-gənclər idman məktəbi** (*UGİM*) — öz fəaliyyətini uşaq, yeniyetmə və gənclərin bədən tərbiyəsi və idman vasitəsilə sağlamlığının və fiziki hazırlığının möhkəmləndirilməsinə, yerləşdiyi ərazidə ümumtəhsil məktəbləri ilə fiziki tərbiyə işində istiqamətləndirici rol oynamağa və yüksək səviyyəli idmançıların hazırlanmasının baslanğıc və orta mərhələlərinin əhatə edilməsinə yönəldən məktəbdənkənar, sosial yönlü müəssisə.

Azərbaycan Respublikasında UGİM-in açılması bu aşağıdakı şərtlərlə həyata keçirilir:
#təlim-məşq prosesinin təşkili üçün özünün və yaxud icarəyə götürülmüş idman bazasının olması;
#bir idman növü üzrə minimum 14 qrupun fəaliyyətini təmin etmək üçün maliyyə vəsaitinin olması;
#açılması nəzərdə tutulmuş idman növü üzrə ixtisaslı məşqçi-müəllim kadrlarının olması.

## İstinadlar
Sinan Çalışqanoğlu

## Həyatı
Sinan Çalışqanoğlu 1978-ci il, yanvar ayının 26-da Türkiyənin İstanbul şəhərində anadan olub. Akademiya İstanbul teatr fakültəsini bitirmişdir. 2007-ci ilin sentyabr ayında, Yeşim Cərən Bozoğlu ilə evlənmiş, 2010-cu ildə isə boşanmışdır. 2013-cü ildə Tuğba Sarıünal ilə evlənmişdir.

## Filmoqrafiyası
### Rol Aldığı Teatr səhnələri

### Dövlət Teatrları Baş İdarəsi
* Rüzgarla Yarışan Tay
* Qisasa qisas

#### Teatr
* Bir Təbəssüm

#### Teatr Oyun evi
* Dönə Dönə

### Teatr Kılçık
* Ayşəgül Hindisdanda
* Ayşəgül Çətinlikdə
* Terapi
* Cin Əli Aşiq

### Oynadığı reklamlar
* Garanti Bankası
* Ülkər
* Opet
* Ace
* Biskrem
* Turkcell Tosun ilə Yabancı Damat

### Canlandırdığı seriallar
* Ən Son Atalar eşidər (Köməkçi aktyor, Ev kirəliyən) 2004
* Sırlar Dünyası 2002
* Bir İstanbul Nağılı (Köməkçi aktyor) 2003
* Həyat Bilgisi (Atacan) 2003
* Görünməz Adam (Qul Haqqı) 2004
* Tərs Köşe 2005
* Dəvətsiz Müsafir (Megapiksel Yüksel) 2005
* Selena (Hades) 2006 - 2009
* Türk Malı (Yarcan) 2010
* Yahşi Cazibe-Ejder Taşkın 2011
* Şanslı Masa - Moderatör (2011 - 2012 - 2013)
* Türk'ün Uzayla İmtihanı - Lazer Topçu Subayı Volkan (2012)
* Bir Yastıkta - (2013)
* Kapış Kapış - Sunucu (2013)
*Gurbette Aşk (2013)
*Bir Yastıkta (Gurbette Aşk Dizisinin Devamı) (2013)
* İşler Güçler - (Konuk Oyuncu) (Murat'ın Lise Arkadaşı Serkan)
* Kertenkele - (Komiser yardımcısı Levent) 2014 - 2016
*Elin Oğlu - (Sunucu) 2015-2016
* Klavye Delikanlı'ları - 2017
* İlk Buluşma - 2017-

### Oynadığı filmler
* Beyza'nın Kadınları 2005
* Polis (Haluk) 2006
* Kirpi (Polis Memuru) 2008
* Osmanlı Cumhuriyeti (Piştici 1) 2008
* İncir Reçeli (Erol) 2010
* Sabit Kanca (Bilgin) 2013
* İncir Reçeli 2 (Erol) 2014

## Xarici keçidlər
* Selena serialının Hadesi Sinan çalışqanoğlu əsgərə gedir.