open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Appersepsiya

**Appersepsiya** daxili müşahidə yolu ilə şüur elementlərinin aydın və fərqləndiyi bir prosesdir.

Bu, insan psixikasının əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Bu xüsusiyyət insanın xarici aləmin cisim və hadisələrini bir-biri ilə sıx əlaqədə qavraması ilə ifadə olunur. İnsan xarici dünyanı necə qəbul etdiyini bilir. Bu qavrayış müəyyən bilik və təcrübədən, habelə şəxsin özəl psixi vəziyyətindən asılıdır. Xarici aləmin dərk edilməsi bütövlükdə psixi həyatın ümumi məzmununun xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.

Leybniz persepsiya terminini müəyyən bir hadisənin hisslərimizdə yaratdığı təəssürat kimi istifadə etdiyi halda (müasir psixologiyada persepsiya qavrayışla eyni olsa da), appersepsiya artıq şüur tərəfindən dərk edilmiş hiss deməkdir.

Appersepsiya məlum duyğu təəssüratının şüurlu qavranılmasıdır və təəssüratdan idraka keçiddir. Bu termin dar və geniş mənada işlənir. İlk növbədə, təəssüratlar mövzu haqqında bir ümumi fikrə endirilir və bu şəkildə təəssüratlardan əsas və ən sadə anlayışlar işlənir. Bu mənada Kant appersepsiyanın sintezindən danışır və sübut etməyə çalışır ki, bu sintezin formaları, təəssüratların birləşmə növləri, məkan və zaman anlayışları, kateqoriya anlayışlarının əsas formaları fitri xassəni təşkil edir. Bu sintezlə müqayisə yolu ilə yeni təəssürat, müqayisə və s. anlayışlar, müşahidələr dairəsinə daxil edilir, yaddaşda saxlanılır və onların arasında öz yerini alır.

İnsan şüurunu durmadan daha da zənginləşdirən anlayışların mənimsənilməsi və qaynaşması prosesi sözün geniş mənasında appersepsiyanı ifadə edir. Herbart bu prosesi qidanın mədədə həzm olunması ilə müqayisə edib.

## Mənbə

*
Apriori

**Apriori** ( ) – Təcrübədən asılı olmayan, amma təcrübəylə canlandırılabilən, şüuruna varıla bilən bilik. Apriori bilik təcrübəsindən kənarda qalan biliyin doğru qəbul edilməsidir. Hər cürə təcrübədən əvvəl, yalnız ağıla əsaslanaraq qəbul olunan, əvvəlcədən mənimsənilən, qanunlardan çıxarılan sırf teorik anlamda qəbul edilə bilən. İdealist fəlsəfədə termin, aposterioridən fərqli olaraq təcrübədən əvvəl və təcrübədən asılı olmadan əldə edilən və başlanğıc şüura xas biliyi ifadə edir.

## Mənbə
*Adilə Nəzərova, “Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti”
Ordino (Andorra)

**Ordino** — Andorrada yerləşən şəhərlərdən biridir. Şəhər əhalisi 2005-ci il hesablamalarına görə 3309 (üç min üç yüz doqquz) nəfərdir.

## İstinadlar
Temir Sariyev

**Temir Sarıyev** (Qırğızca: Темир Сариев; ) — 2015-ci ildən etibarən Qırğızıstan Baş Naziri olan qırğız türkü siyasətçi. 157,005 (6,74%) səs toplayaraq 2009-cu il seçkilərində prezident namizədi olmuşdu.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atribut

**Atribut** (lat. attribuo — vermək, kəsb etdirmək) — qalıcı, əsas xüsusiyyətlər, sifətlər. Söz latın mənşəlidir, hərfi mənada "verirəm", "bəxş edirəm" deməkdir. Müasir anlamda çox işlənir. Misal üçün, dövlətin atributları, təşkilatın atributları və s. Azərbaycan dövlətinin himninin atributlarını onun sözləri və musiqisi təşkil edir. Atributlar elə şeylərdir ki, onlarsız həmin varlıq, şey yaxud predmet nə düşüncədə nə də reallıqda mövcud ola bilməz.

Orta əsrlərdə sxolastika və metafizikada şeyin təbiətini təşkil edən, onun ayrılmaz subsitansional əlaməti. Qrammatikada və məntiqdə — şeyin ona mülahizədə verilən istənilən, o cümlədən aksidental əlaməti. Əgər sonuncu mənasında Atribut predikatın sinonimidirsə, birinci mənasında o, şeyi yalnız özlüyündə, başqa predmetlərə dəxli olmadan səciyyələndirən predikasiya növüdür. “Atribut” termini latınca yazılmış kargüzarlıq və inzibati sənədlərin dilindən götürülmüşdür. Siseronun ritorikasında o, bu və ya digər münasibətdə şeylərin təbiətinə xas olandır. Latın patristikasında və sxolastikasında Atribut, əsasən, Allah haqqında təlimlə bağlı işlədilir. İlahi Atributlar, yaxud adlarla Allaha xas olan kamilliklər — qadirlik, hər şeyi bilməklik, mərhəmətlilik adlanır. Allahın mahiyyəti sadə fikirləşdirildiyindən onun Atributları onun özü ilə və bir-birilə üst-üstə düşməlidir (Avqustinə görə, Allahda Onun özü ilə Onun malik olduğu arasında fərq ola bilməz). Yeni dövr fəlsəfəsində Atribut substansiyanın dəyişməz və ayrılmaz əlaməti (R. Dekartda maddi substansiya ölçüsü, mənəvi substansiya isə hərəkidir), onun vəziyyəti olan modusdan fərqli olaraq mahiyyəti (B. Spinoza) kimi başa düşülürdü. Sonralar bu terminin işlədilməsində şeyin Atributu ilə onun mahiyyət müəyyənliyi arasındakı fərq səciyyəvi olmuşdur.

Təsviri sənətdə Atribut hər hansı personajın, yaxud predmetin sabit fərqləndirici əlaməti, onun funksiyasının mahiyyətinin, məşğuliyyətinin işarəsidir (Afinanın Atributları bayquş və ilan, Amurun Atributları ox və kaman və s.). Atributlar tarixi, yaxud əsatiri (məs., Adonisin Atributu qaban), rəmzi (məhəbbət rəmzi olan ürək); bir çox personajlar üçün ümumi və fərdi olur.

İnformatikada Atribut — obyektin xarakteristikasını ifadə edən əlamət (adı, tipi, uz., miqdarı, təsvir forması və s.). Məs., faylın Atributu fayl sistemində fayldan istifadə üsullarını və ona müraciət hüququnu təyin edən əlamətdir. Faylların müxtəlif əməliyyat sistemlərində müxtəlif Atribut dəstləri olur. MSDOS-da fayl “arxiv”, “sistem”, “ancaq oxumaq üçün” və “gizli” elan edilə bilər.

## Mənbə
* Adilə Nəzərova, “Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti”
Averroizm

**Averroizm** – orta əsrlərdə Qərbdə ortaya çıxmış fəlsəfi təlim. Sözün kökündə dayanan Averroes müsəlman aləmində İbn Rüşd kimi tanınır. Orta əsr fəlsəfəsində İbn Rüşdün ideyalarını tədris edən və yayanlara averroistlər adını verirdilər. Qərbin ənənəvi kilsə fəlsəfəsi Orta əsrlər Avropa Universitetlərinə nüfuz edən və tədris edilən averroizmin qarşısını alır, bu təlimin ardıcılını isə lənətləyib yandırırdılar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Biologizm

**Biologizm** və ya **genetik determinizm** () — İnsan davranışının birbaşa bir şəxsin genləri və ya fiziologiyasının bəzi hissələri tərəfindən idarə olunduğunu iddia edən anlayış.

Amerikalı bioloq Vilson, heyvanların müşahidələrinə əsaslanan sosiobiologiya intizamını qurdu və mübahisəli şəkildə sosial davranış izahlarının insanlara şamil edilə biləcəyi fikrini sürmüşdür.

## İstinadlar
Gündüz Alp

**Gündüz Alp** və ya **Gündüzalp** — Osmanlı Bəyliyinin qurucusu olan Osman Qazinin atası Ərtoğrul Qazinin soyundan olub, müxtəlif mənbələrə görə Ərtoğrul Qazinin atası və ya oğludur. Ənvərinin "Düstürnaməyi-Ənvəri" adlı əsəri və Qaramanlı Mehmet Paşaya görə Ərtoğrul Qazinin atası. Həsən bin Məhmud əl-Bəyatinin "Cam-ı Cəm-Ayin" adlı əsəri, Aşıqpaşazadənin "Aşıqpaşazadə Tarixi" adlı əsəri və Nəşrinin "Kitabı-Cihannümə" adlı əsərinə görə isə Ərtoğrul Qazinin oğlu və Osman Qazinin qardaşıdır.
Alparslan Türkeş Stadionu

**Alparslan Türkeş Stadionu** — Kocaelinin Körfəz rayonunda yerləşən futbol stadionudur. "Kocaeli Birliy"in matçlarına ev sahibliyi edir. Stadion, tamamilə oturacaqlı olmaqla 1,790 (min yeddi yüz doxsan) nəfər tutuma malikdir.
Stadionda futbol matçlarından əlavə bayram şənlikləri də keçirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cövhər

**Сövhər** [alm. Substanz; fr.=ing. Substance; yun. Hypotasis, hypokeimenon – altda var olan; osm. tr. cevher; ər. جٛ شٌّ ] – yunan dilində ausia – öz mənasında istifadə olunur. Cövhər – dəyişən əşyada əbədi olan, hadisələr və sifətlər özünə yüklənən, bir başqa şeydə və ya bir başqa şeylə deyil də öz-özünə yer alan şeydir. Əsas mahiyyət, Kantın təlimində ―özündə şeylər‖ anlamına uyğun gəlir. Misal üçün stul bir formadır, lakin onun əsası taxtadır. Formalar və rənglər dəyişə bilər, lakin onun mahiyyəti olan taxta olması faktı əsla dəyişməz. Dəyişkən hallar və xüsusiyyətlərlə müqayisədə qalıcı olan, bir başqa şeylə yaxud da bir başqa şeydə deyil, öz-özülə var olan (fəlsəfi terminologiyaya aiddir). Cövhər kəlməsi ərəb mənşəlidir. Bu söz daha müasir variantda Qərb fəlsəfəsinə istinadla ―substansiya termini ilə ifadə olunur. Şeyin mahiyyəti, onun əsası demək olan cövhər bütün xarakter və xüsusiyyətlərdən uzaq təsəvvür olunur. Ona əlavə olunan forma, tip, xüsusiyyətlər onun təbiətinə bilavasitə aid olmadıqlarına görə onlara ərəz deyilir. Misal üçün taxta şeyin mahiyyəti kimi cövhər, sonradan ona əlavə olunan forma, rəng və s. isə ərəzdir. Digər bir mənada da hər hansı bir üzvi maddənin distillə və s.kimyəvi üsulla ayrılan yığcam məhlulu, şirəsinə də cövhər deyilir.

## Mənbə
Adilə Nəzərova, "Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti"
Haqq və Bərabərlik Partiyası

**Haqq və Bərabərlik Partiyası** (türk.: Hak ve Eşitlik Partisi) ya da rəsmi qısaltması ilə HEPAR, qurucusu əməkdar əsgər Osman Pamukoğlu olan və Türkiyədə fəaliyyət göstərən siyasi partiya. Partiyanın simvolu Anadolu qartalıdır.
2011 Türkiyə Parlament Seçkilərindən uğursuz nəticə ilə çıxan partiyanın başçısı Osman Pamukoğlu, 23 İyun 2011 tarixində partiyanı bağlama qərarı aldığını bildirmiş, ancaq 10 İyul 2011 günü baş tutan qurultayda partiyanın bağlanmaması qərara alınmış və partiya fəaliyyətinə davam etmişdir.

## Seçkilərdə
Partiya, 10% seçki sərhədi səbəbi ilə 2015-ci ildə seçkiyə müstəqil millət vəkili namizədləri ilə girib məclisdə qrup yaratmağı planlayırdı. Bu səbəbdən ötrü də partiyanın sədri Osman Pamukoğlu vəzifəsindən istefa verərək İstanbul 3-cü seçki bölgəsindən namizəd olaraq səs hədəfinin 400 min olduğunu söyləmişdi.

Lakin seçkilərdə heç bir partiya üzvü müvəffəqiyyət əldə edə bilmədi və Türkiyə Böyük Millət Məclisində yer ala bilmədilər.

## İstinadlar
Degenerasiya

**Degenerasiya** [alm. Entartung, degenartion; ; ing. Degeneration; lat. Degeneration; osm. tr. tereddi] — bir növün, daha az yetişkin bir vəziyyətə gəlməyə, pozulmağa, dağılmağa yol açacaq formada dəyişməsi. Həyat tərzi və fəaliyyətlərində geriləmək və durğunluq. Təbii artım funksiyasının itirilməsi yaxud bir orqanizmin ya da orqanın, nəslin təbii inkişafına təsir edəcək formada pozulması.

## Mənbə
*Adilə Nəzərova, “Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti”
Doqmatizm

**Doqmatizm** (; ; ; ) — ehkamlara, dəyişməz anlayışlara, dəqiq şərtləri nəzərə almayan düsturlara söykənən, həqiqətin konkretlilik prinsipini rədd edən idrak metodu. Doqmatizm hansısa düşüncə başlanğıclarını aksiom kimi danılmaz edib sonra, tutalım, dinlə, fəlsəfə ilə bağlı bütün doğruların yalnız onların üstündə durmasına inanmaqdır. Doqmalara (ehkamlara) əsaslanan qeyri-tənqidi təfəkkür; ehkamçılıq. Doqma [alm. Dogma; fr. Dogme; yun. Dogma; osm. tr. nass; ər. ضَ; yun.dogma – fikir, təlim, qərar] - ehkam, bir fəlsəfə məktəbində mənimsənilən, doğru ehtimalı ilə irəli sürülən ideya. Doğruluğu sınanmadan mənimsənilən təlim isə doqmatizm [yaxud ehkamçılıq] deyirlər.

## Mənbə
* Adilə Nəzərova, “Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti”
Dinamizm

**Dinamizm** (; ; ) — Materiyanın güc ya da qüvvətin bir təzahür forması olduğunu önə sürən fəlsəfə təlimi. Şeylərin mahiyyətinin qeyri-maddi qüvvələrdən ibarət, materiyanı isə şeylərin hərəkətinin təzahürü olan həmin qüvvələrdən törəmə hesab edən fəlsəfi təlimlər.

## İstinadlar
Distinksiya

**Distinksiya** [lat. distinctio – fərqləndirmə] – şüur aktı; predmetlər arasında və yaxud şüurun özünün ünsürləri arasında [duyğular, anlayışlar arasında və s.] olan obyektiv fərqi əks etdirir.

## İstinadlar
Dramatizm

**Dramatizm** [yun. Drama] – estetik kateqoriya; Yunan dilində drama – hərəkət deməkdir. İnsan həyatının ziddiyyətlərini və münaqişələrini, insanın onu əhatə edən ictimai və təbii mühitlə qarşılıqlı münasibətini əks etdirir və ümumiləşdirir.

## İstinadlar
Evdemonizm

**Evdemonizm** [yun. Eudaimonia – həzz, səadət, xoşbəxtlik] – etikanın hedonizmə yaxın olan metodoloji prinsipi. Xoşbəxtliyi, səadəti təmsil edir.

## Mənbə
* Adilə Nəzərova, “Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti”
Deontologiya

**Deontologiya** [yun. deon – borc logos – təlim, söz] — etik nəzəriyyənin bir sahəsi. Deontologiya, bir peşəni tətbiq edilməsi lazım olan əxlaqi dəyər və etik qaydaları araşdıran elm sahəsidir. İnsanın müəyyən tapşırıqları olduğunu fərz edən əxlaq təlimlərini əsas götürür və bu təlimlərdən qaynaqlanan vəzifə və qaydaların müxtəlif peşələrdəki konkret izlərini araşdırar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Osman Pamukoğlu

**Osman Pamukoğlu** (), Türk əməkdar general, yazıçı və siyasətçi. Haqq və Bərabərlik Partiyasının (HEPAR) qurucusu və ilk sədridir.

## Həyatı
Sinopun Gərzə rayonunda anadan olan Osman Pamukoğlu, 11 yaşından 55 yaşına qədər hərbi uniforma geyinmişdir. Səlimiyyə Hərbi Orta Məktəbi, Kuleli Hərbi Liseyi, Quru Hərb Məktəbi, Piyadə Məktəbi, Quru Hərb Akademiyası, Silahlı Qüvvətlər Akademiyası və Milli Təhlükəsizlik Akademiyasında təhsil almışdır. 10 il piyadə subayı, 16 il qurmay subay olaraq, qitə komandanlıqları və qərargah subaylığı vəzifələrində çalışmışdır. 1990-1992-ci illərdə Ədirnə-Uzunkörpüdə 42-ci Piyadə Alay Komandanlığı, 1993-1995-də Hakkaridə Dağ və Komanda Tuqayı və Təhlükəsizlik Komandanlığı, 1998-2000-ci illərdə Kiprdə 28-ci Mexaniki Piyadə Tümən Komandanlığı, 2000-2001-də İstanbulda Piyadə Məktəb Komandanlığında vəzifəsini yerinə yetirmişdir.

1993-cü ildə Tuğgenerallığa tərfi etmiş, 1997-ci ildə Tümgenerallığa yüksəlmişdir. 2002-ci ildə tümgenerallıqdan əməkli olan Pamukoğlu toplamda 43 il hərbi uniforma geyinmişdir. Osman Pamukoğlu, birinci dərəcədən “Altın Üstün Cəsarət və Fərəqət Medalı”, 2 dəfə “Üstün Cəsarət və Fərəqət Nişanı” və 5 dəfə “Üstün Birlik Yetişdirmə Nişanı” almışdır. Osman bəy Pamukoğlu, Türkiyə Ordusunda 5 ədəd “Üstün Birlik Yetişdirmə Nişanı”na sahib tək şəxsdir.

## Kitabları
* Unudulanlar Xaricində Yeni Bir Şey Yoxdur (2003)
* Ey Vətən, Dostlar Yuxulardan Oyansın! (2004)
* Qara Toxum (2005)
* Ayandon (2006)
* Yolçu Keçməsin Bu Ömür (2006)
* İnsan və Dövlət (2007)
* Anqut (2008)
* Qorxunun Uşaqları (2010)
* Ağıllı ol! (2012)
* Siyasətin Səfaləti (2013)
* Cəhənnəmdərə Kanyonu (2013)
* Müharibə Sənəti (2014)

## İstinadlar
Eqzoterik

**Eqzoterik** [alm. Exoterich; fr. Exoterique; ing. Exoteric; yun. Ekso = xaricdə, çöldə; osm. tr. harici] – xaricdə olan, çöldə olan, daxildə olmayan. Eqzoterik, etimoloji olaraq ―xaricə doğru, xarici mənasını verər. Bir təlimin ictimaiyyətə açıqlanan və bilməsinə icazə verilən qisimlərini ifadə edir. Ezoterik, etimoloji olaraq ―içə dönük, daxili mənasını verir. Bir təlimin, seçmə seqmenti xaric, ictimaiyyətə açıqlanmayan və bilməsinə icazə verilməyən sirli hissələrini ifadə edir.

## Mənbə
Adilə Nəzərova, “Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti”
Eqreqor

**Eqreqor** ( — «бодрствующий») — okkultizm və ezoterizmdə fiziki varlığı, qrup biosahəsini ifadə edən anlayış.

Ezoterik nəzəriyyələrin tərəfdarları, az-çox böyük insan icmalarının tək bir məqsədə səy göstərməyin təsiri altında öz enerji sahələrini inkişaf etdirə bildiklərini irəli sürürlər. İcma üzvləri mənsubiyyət hissini yaşaya və şəxsi enerji potensiallarını artıra bilərlər.

Tarixən bu anlayış Enok dini ənənələrində istifadə olunur, mələk varlıqlarına və ya müşahidəçilərinə aid edilirdi.

## İstinadlar
Ehtimal

**Ehtimal** (; ; ; ; osm. tr. probabilitas; osm. tr. ihtimaliyet; ər. إحر اًن دُّ ) – mümkün ola biləcək, baş verə biləcək hadisənin, vəziyyətin və s. həqiqiliyə, düzgünlüyə olan münasibət dərəcəsi. Bu mənada ortaya çıxması vacib olmayan bir hadisənin ortaya çıxma imkanının ən yüksək dərəcəsi. Bir şeyin ola bilməsi, baş verə bilməsi, mümkünlüyü.

**Ehtimal** – 1)təsadüfi hadisənin baş verməsinin mümkünlük dərəcəsinin ədədi xarakteristikası; 2)təkrar olunan bu və ya digər şəraitdə hadisələr silsiləsindəki hər hansı hadisənin baş vermə imkanının dərəcəsi. Elmi idrakın kateqoriyası kimi ehtimal kütləvi proseslər üçün xarakterik olan hadisələr arasındakı xüsusi əlaqələ-ri əks etdirir. Ehtimal, şəraitlə həmin şəraitdə baş verən hadisə arasında mövcud obyektiv əlaqəni xarakterizə edir. Gözlənilən hadisənin baş verəcəyi o zaman ehtimal edilir ki, hadisənin həmin şəraitdə obyektiv baş verməsi mümkün olsun. Bu zaman hadisənin nə vaxt həyata keçəcəyi bilinmir; 3)bir şeyin ola bilməsi, baş verə bilməsi, mümkünlüyü; 4)ara söz mənasında (çox vaxt, "ki" bağla-yıcısı ilə) ola bilsin ki, yəqin ki, mümkündür; 5)güman, təxmin, təsəvvür, fərziyyə.

## Mənbə
*Adilə Nəzərova. "Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti".
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Ezoterik

**Ezoterik** [alm. Esoterisch; fr. Èsoterique; yun. Esoterikos – daxildə içəridə; osm. tr. batin; ər. تاؽٍ ] Ezoterik termini ilə yalnız savadlılar üçün nəzərdə tutlmuş, yalnız mütəxəssislərin başa düşəcəyi ideyanı, nəzəriyyəni adlandırırlar. Müəyyən bir insan cəmiyyətinin xaricində heç kəsə bildirilməyən, ancaq məhdud sayda olan, dar bir çevrəyə xəbər verilən bilik, məlumat.

## Mənbə
* Adilə Nəzərova, "Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti"
Eksplikasiya

* **Eksplikasiya** [lat. explicatio – izahetmə, genişləndirmə] – bu və ya digər predmetin, hadisənin mahiyyətinin aşkara çıxarılmasından ibarət tədqiqat mərhələsi.
* **Eksplikasiya** [lat. explicatio – açma, izah etmə]
** 1)izah etmə, xüsusi plan, kart və s.-də işləmək, şərti işarələri şərh etmə;
** 2)məcazi mənada əfsanə, uydurma.

## Mənbə
* Adilə Nəzərova, "Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti"
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Estados adası

**Estados adası** (**Ştatlar Torpağı**, ) — Odlu Torpaq arxipelaqına daxil olan və əsas adadan şərqdə yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Argentinaya məxsusdur. Sahəsi 534 km² təşkil edir. Lemer boğazı ilə Odlu Torpaqdan ayrılır.

## Coğrafiya və iqlim
Dağlıq ərazilərdən ibarətdir. Sahilləri parçalıdır. Şərqdən qərbə uzunluğu 63 km, eni isə 4–8 km arasında dəyişir. Buzlaq məşəlli gölləri vardır.

Ada haqqında J. Qabriel "Dünyanın sonunda yerləşən mayaq" povest yazmışdır. O, adnın iqlimini dəqiq təsvir etməmişdir. Qışı rütubətli, qar örtüyü kövrək olur. Yay ayları ada bütünküklə yaşıla bürünür. Küləklərdən qorunan hissələrdə Notofaqus yayılmışdır. Qışda temoeratur 0°S, yayda isə (qündüz) — 12–15 °S olur.

## Tarix

Ada 25 dekabr 1615 ildə hollan dənizçiləri olan Yakob Lemer və Bill Kornelis Sxauten tərəfindən kəşf edilir. Onlar adanı Ştatlar Torpağı adlandırırlar. Onlar adanı Naməlum cənub torpağının şimal ərazisi hesab edirdilər.

## Mənbə
* Isla de los Estados — InterPatagonia.com
* Isla de los Estados reserve  (Spanish)
İkinci Fəllucə döyüşü

**II Fəlluca Döyüşü** və ya hərəkatın kod adı ilə “Fantom Furi” yaxud “Əl-Fəcr” hərəkatı, I Fəlluca Döyüşünün uğursuz olmasından sonra ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Birləşmiş Krallıq əsgərlərinin dəstəyi ilə Fəllucadakı İraq Müqavimətinə hücum etdikləri qarşıdurmadır. 8-16 Noyabr 2004 tarixləri arasındakı döyüş vaxtı ABŞ tərəfindən dəstəklənən İraq Müvəqqəti Hökuməti də müqavimətçilərə qarşı gerçəkləşdirilən hərəkatı təsdiqləmişdir. Döyüş 1968-ci ildə Vyetnam Müharibəsindəki Hue Döyüşündən sonra ABŞ Silahlı Qüvvələrinin daxil olduğu ən qanlı qarşıdurma olaraq bilinməkdədir.
Fəllucaya qarşı eyni ilin Aprel ayında gerçəkləşdirilən və I Fəlluca Döyüşü olaraq bilinən hərəkat “Skot Helvenston Hadisəsi”nin məsullarının tapılması üçün gerçəkləşdirilmiş, fəqət uğursuz olmuşdu. Bundan sonra şəhərdəki müqavimətçilər yaxınlaşan yeni hərəkat üçün hazırlıqlar etmiş və buna görə də şəhər güclü qarşıdurmalara səhnə olmuşdur.

## Nəticəsi
Döyüş Fəlluca şəhərini tamamilə məhv etmişdi. Binaların 65%-ı yıxılmış, geriyə qalanı isə istifadəyə yararsız vəziyyətdə idi. Şəhərdəki 120 məscidin yarısı ciddi şəkildə zərər görmüşdü. Şəhərin döyüşdən öncə 350 min nəfər olan əhalisi döyüşdən sonra 25-30 minə qədər düşmüşdü. Şəhərə qayıdan fəllucalılar girişdə ABŞ ordusu tərəfindən barmaq izi testlərinə məruz qalırdı. Şəhərdəki hər şey xarab olduğuna görə yerli əhali uzun bir müddət elektrik, qaz və təmiz su kimi əsas ehtiyaclarını tapa bilmirdi. Şəhərdə sağlam qalan tək xəstəxana isə xidmət göstərə bilmək üçün çox uzaqda idi. Əhalinin çoxu şəhərin kənar məhəllələrində qurulan çadırlarda həyatlarını davam etdirməyə çalışırdılar.
Döyüşlərin nəticəsində 1200-dən çox iraqlı müqavimətçi şəhid olmuş, 64 ABŞ əsgəri öldürülmüşdü.
1996 Yay Paralimpiya Oyunları

**1996 Yay Paralimpiya Oyunları** və ya rəsmi adı ilə **X Yay Paralimpiya Oyunları** — 1996-cı il avqustun 16-dan 25-nə qədər Birləşmiş Ştatların Atlatna şəhərində baş tutan Yay Paralimpiya Oyunları.

Atlanta Paralimpiadasının medal sıralanmasında birinci yeri, 47 qızıl, 46 gümüş və 66 bürünc medal qazanan Birləşmiş Ştatlar yığması tutdu.

## Medal sıralanması (top-10)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Birinci Fəllucə döyüşü

**I Fəlluca Döyüşü**, 2003-cü ildə İraqın işğalından sonra ABŞ Silahlı Qüvvələrinin 2004-cü ilin Aprel ayında İraq Müqavimətinin əlində tutulan Fəlluca şəhərini almağa çalışdığı uğursuz hərbi əməliyyatıdır.
Bölgəyə ABŞ hərbi hərəkatının gerçəkləşdirilməsinə səbəb olaraq 31 Mart günü bölgədə ABŞ ordusu üçün vəzifəsini yerinə yetirən silahlı xüsusi təhlükəsizlik şirkəti "Bləkvater" mənsubu 4 ABŞ vətəndaşının müqavimətçilər tərəfindən öldürülməsi göstərilir.
Döyüş vaxtı şiddətli qarşıdurmalar və ölü sayının artması, ABŞ-nin ölkəni ilk işğal etdiyi dövrdə işğalı müdafiə edən Səddam Hüseyn rejiminə müxalifləri belə ABŞ-yə qarşı müqavimətə qoşulmağa təhrik etdiyi deyilir.
Elton Quliyev

**Elton Rasim oğlu Quliyev** () — Azərbaycan hüquqşünası. 1996-cı ildən etibarən vəkil kimi fəaliyyət göstərmiş, çoxsaylı siyasi məhbusların və vicdan məhbusu hesab edilən şəxslərin hüquqlarını müdafiə etmişdir.

## Həyatı
Elton Quliyev 1956-cı il fevralın 28-də Ağdam şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olub. Atası Rasim Quliyev Şuşada papaqçı ailəsindən, anası Kübra xanım isə Şuşa bəylərinin nəslindən gəlirdi. Rasim Quliyev İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş və müharibədən sonra Ağdamda işləməyə başlamışdı. Elton Quliyev də bu şəhərdə dünyaya gəldi. O, 1962–63-cü illərdə Ağdam şəhər 1 saylı orta məktəbdə, 1963–1972-ci illərdə Bakı şəhərinin 190 saylı orta məktəbində təhsil alıb. 1972-ci ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin əyani şöbəsinə daxil oldu. Burada sonrakı həyatında yaxın dostuna çevrilən İsaxan Aşurovla tanış oldu. 1977-ci ildə həmin fakültəni bitirdikdən sonra təyinatla daxili işlər orqanlarına işə götürülmüşdür. 1977–1991-ci illərdə Bakı şəhər Daxili işlər idarəsində və Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyində müstəntiq, baş müstəntiq, İstintaq bölməsinin rəisi, istintaq idarəsinin rəis müavini vəzifələrində çalışmışdır.

1991-ci ildə öz istəyilə daxili işlər orqanlarından çıxıb öz ixtisası üzrə işləmişdir. Aydın Məmmədov və Dilarə Əliyevanın Zaqatala-Qax yolunda avtomobil qəzası nəticəsində həlak olduğu işin istintaqı Elton Quliyevin müstəntiq kimi son işi oldu. Məsələnin adi avtomobil qəzası yox, sui-qəsd olduğu düşünülsə də, Elton Quliyev hadisənin yol-nəqliyyat qəzası olduğuna qərar vermişdi. O, 1996-cı ildən Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvü idi.

O, 1979-cu ildə Mehbarə Quliyeva ilə evləndi. Quliyevlərin 2 övladı var.

Elton Quliyev bir sıra siyasi məhbusların hüquqlarını müdafiə etmişdir. Onların sırasında sabiq müdafiə naziri Rəhim Qazıyev; Qarabağ Azadlıq Təşkilatının sədri Akif Nağı da daxil olmaqla müharibə veteranları; "*Monitor*" jurnalının baş redaktoru, qətlə yetirilmiş jurnalist Elmar Hüseynov; bloger Emin Milli; aktivist Nigar Yaqublu; NİDA Vətəndaş Hərəkatının üzvləri; "*Azadlıq*" qəzetinin əməkdaşı jurnalist Seymur Həzi; hüquq müdafiəçisi İntiqam Əliyev; araşdırmaçı jurnalist Xədicə İsmayıl; həmçinin sabiq iqtisadi inkişaf naziri Fərhad Əliyev olmuşdur.

O, xərçəng xəstəliyi səbəbilə 16 dekabr 2015-ci ildə vəfat etmiş və həmin gün Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
* Bir xəyalın gerçəkləşməsi…(Elton Quliyev)
* Vəkil Elton Quliyevin həyat fəlsəfəsi — 28.10.2007
Yaramaz pişik Şərafəddin

**Yaramaz pişik Şərafəddin** () və ya qısa adı ilə **Şero** — 1996-ci ildə yaradılmış komiks personajı. 1996-cı ildə Bülənt Üstün ölən pişiyi Şərafəddinin xatirəsinə işlədiyi *"L-Manyak"* jurnalında personajı yaratmışdır. 2001-ci ildə komiksçi *"Lombak"* jurnalına keçmişdir.

Şeronu təsvir edərkən onun bu qədər məşhur olacağına ağlına gətirməyən Üstün personajın Türkiyə üçün nisbətən daha sərt olduğunu qeyd etmişdir.

## Hekayəsi
Şero İstanbul ilinin Cihangir səmtində yaşayan bəlalı bir pişikdir. Burada əsas personaj olan pişiklər danışmaq qabiliyyətinə malikdirlər. Yarı insan, yarı heyvan personaj olan Şərafəddin *Tonquç*un masturbasiya etdikdən sonra ətrafa tökülən spermasında oturan dişi bir pişikdən dünyaya gəlmişdir. Daha sonrakı zamanlarda 7 pişik tərəfindən təcavüzə uğramış dişi pişikdən *Tacəddin* adlı oğlunun olduğu məlum olmuşdur.

## Populyar mədəniyyətdə
Yaramaz pişik Şərafəddin xüsusilə Türkiyədəki gənclər arasında 1990-cı illərin sonlarında məşhurluq qazanmış və hekayələri paylaşılmışdır. *"Ekşi Sözlük"* kimi məşhur saytlarda tez-tez Qarfild və Hitkliff kimi uydurma pişiklərlə müqayisə olunmuşdur. Üzərində Şərafəddinin təsviri olan bir çox köynək satılmışdır. Bundan başqa onunla əlaqədar olan başqa məhsullar da çıxarılmışdır.

2002-ci ildən bu yana Şərafəddin haqqında 4 kitab albomu çıxmışdır.

Nil Karaibrahimgilin 2009-cu ildə çıxmış *"Nil Kıyısında"* adlı albomuna daxil olan *"Seviyorum sevmiyorum"* mahnısındakı *"Yok ki senin bir yedeğin, *'Kötü Kedi Şerafettin*'!, Söyle nasıl kıydın bana?, Hem canındım, hem ciğerin"* misralarında personajın adından istifadə olunmuşdur.

## Film

Yaramaz pişik Şərafəddin haqqında Mehmet Kurtuluş və Ayşe Ünalın rejissor olduğu "Yaramaz pişik Şərafəddin" animasiya filmi 5 fevral 2016-cı ildə ekranlara buraxılmışdır.

## İstinadlar
Mirzəxan

**Mirzəxan** — Kişi adı.

;Tanınmış şəxslər
* Mirzəxan Mənsimov — Coğrafiya elmləri namizədi.

;Yaşayış məntəqələri
* Mirzəxan Qaraqoyunlu — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Mirzəxan Qaraqoyunlu bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində bələdiyyə.

## Həmçinin bax
* Mirzəxanov
Montevideo Universiteti

**Montevideo Universiteti** () — Uruqvayın paytaxtı Montevideo şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1986-cı ildə qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Cekson Pollok

**Pol Cekson Pollok** (; 28 yanvar 1912 – 11 avqust 1956) — tanınmış amerikan rəssamı və abstrakt ekspressionizm cərəyanının ən görkəmli nümayəndəsi. Özünəməxsus drip-peyntinq rəssamlıq üslubu ilə məşhurdur.

Pollok həyatı boyu şöhrətə və mənfi reputasiyaya sahib olmaqla öz dövrünün əsas rəssamlarından biri olmuşdur. Özünə qapanıq və dəyişkən şəxsiyyətə malik olan rəssam ömrünün çox hissəsini alkoqolizmdən əziyyət çəkmişdir. 1945-ci ildə Pollok onun karyerasına və yaradıcılığına böyük təsir göstərən Li Krasnerlə ailə qurdu.

Pollok, 1956-cı ildə içkili vəziyyətdə idarə etdiyi avtomobillə düşdüyü qəzada, 44 yaşında vəfat etmişdir. Ölümündən bir neçə ay sonra, dekabr ayında, Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyində (MoMA) Pollokun xatirəsinə retrospektiv sərgi təşkil olunmuşdur. 1967-ci ildə burada onun əsərlərindən ibarət daha geniş sərgi təşkil edildi. 1998–1999-cu illərdə onun işlərindən ibarət geniş retrospektiv sərgilər həm Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyində, həm də Londonun Teyt muzeyində keçirilmişdir.

## İstinadlar
Maçka (İstanbul)

**Maçka** — Trabzonun fəthinin ardından (1461) Fatih Sultan Məmmədin İstanbula göndərdiyi Trabzon şəhər mərkəzi xalqı (ümumi əhalinin 1/3-ü) tərəfindən əsası qoyulmuşdur. İTİ Maçka Yerleşkesi, Maçka Parkı və Swissotel buradadır.
Matxaf: Ərəb Müasir İncəsənət Muzeyi

**Matxaf: Ərəb Müasir İncəsənət Muzeyi** () — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Doha şəhərində yerləşən müasir incəsənət muzeyi. Muzeyin sahəsi 5 500 kv. metrə yaxındır. Muzey Doha Təhsil şəhərinin tərkibində tikilmiş köhnə məktəb binasında yerləşir.

## Tarix
Matxaf: Ərəb Müasir İncəsənət Muzeyi 30 dekabr 2010-cu ildə Sacil (Sajjil) adı altında nümayiş etdirilən sərgi ilə açılmışdır. Ərəb dilində "qeydlər aktı" mənasını ifadə edən bu sərgidə son 100 ildə ərəb incəsənətinin məcmusu nümayiş etdirilmişdir. Muzeydə eyni zamanda 5 müasir aparıcı ərəb rəssamının: Dia Azzavinin, Farid Beikaxinin, Əhməd Navarın, İbrahim əl-Salahinin ə Hassan Şərifin yeni əsərlərindən ibarət Tədbir (Interventions) adlandırılan sərgi və 23 müasir ərəb rəssamının yeni əsərlərindən ibarət Told/Untold/Retold adlandırılan sərgi də nümayiş etdirilmişdir. Matxafda növbəti böyük sərgi (Cai Guo-Qiang: Saraab) 5 dekabr 2011-ci il tarixdən 26 may 2012-ci ilədək olan müddətdə təşkil olunmuşdur. Cai Guo-Qiang: Saraab sərgisində tanınmış Çin rəssamı Tsay Qotsyanın 17 yeni əsəri də daxil olmaqla 50-dən artıq əsəri nümayiş etdirilmişdir.

## Kolleksiyası
Muzeydə 1840-cı illərdən müasir dövrədək olan nadir və islam incəsənətinin inciləri sayıla biləcək əsərlər də daxil olmaqla müasir incəsənətə aid 6 000-dən çox eksponat vardır. Əvvəllər Qətərin Foundation fondunun rəhbəri şeyx Hassan bin Mohamed bin Ali AL-Taniyə hədiyyə edilmiş bu kolleksiya sonralar Qətərin Authority muzeyinə təhvil verilmişdir. Qətər əmirinin qızının sözləri ilə desək, "Matxaf: Ərəb Müasir İncəsənət Muzeyinin açılışı ilə biz Qətəri müasir dövrün və bizim öz dövrümüzün ərəb rəssamlarının yaradıcılığını görmək, öyrənmək və müzakirə etmək imkanı yaradılan bir məkana çevirdik"

## Qalereya

Image:Daoud Corm - Melons - Google Art Project.jpg|*Qovunlar*, Daud Korm, 1899
Image:Abdul Qadir al-Rassam - Portrait of Mohamed Darouich al Allousi - Google Art Project.jpg|*Mohamed Daruiş əl-Allusinin portreti*, Abdul Kadir əl--Rassam, 1924
Image:Steve Sabella Mathaf.jpg|Stiv Cabella, *Yaşayış məskəni - 6 İsrailli, 1 Fələstənli*, 2008-2010


## İstinadlar

## Xarici keçid
* Qatar Museums Authority 
* Art Daily
* Арабский музей современного искусства в Катаре 
* Статья на сайте economist.com
Sen-Pol adası

**Sen-Pol adası** () — Hind okeanında yerləşən, Fransanın Cənub və Antarktika ərazilərinə daxil olan ada. Amsterdam adasından 85&nbsp;km cənubda yerləşir və iki ada birlikdə Amsterdam arxipelaqını təşkil edir.
## Coğrafiya
Sen-Pol adası öz növbəsində vulkan məşəllidir. 12&nbsp;km diametrə malikdir. Ada ağac örtüyündən məhrumdur. Adanın mərkəzində kalderada vulkan məşəlli körfəz vardır.

Sen-Pol adasının qışda temperaturu 10-11 °S, yayda isə  17-17,5 °S təşkil edir. Adada pinqvinlər, Suiti və Dəniz quşlarına rast gəlinir.

## Vulkan
Stratovulkandır. Yaşı 1200 il olaraq qiymətləndirilir. İlk püskürməsi 1991 ildə müşahidə edilmişdir. Bundan 800 il əvvələ qədər vulkan aktiv olmamışdır. Vulkanın yerində nəhəng kaldera əmələ gəlmişdir. Son püskürmə 2009 ilə təsadüf edir.

## Əhalisi
Adanın daimi əhalisi yoxdur. Bununla belə elmi məqsədlər üçün insan tez-tez ziyarət edirlər.

## Mənbə
* Sen-Pol adasının foto şəkilləri 
* Sen-Pol adası haqqında sayt
Amsterdam adası

**Amsterdam** () — Hind okeanında yerləşən ada, Fransanın Cənub və Antarktika ərazilərinə daxildir.

Ada həm Antarktida, Avstraliya, həm də Afrikadan eyni məsafədə yerləşir.

Amsterdam adasından 85&nbsp;km cənubda Sen-Pol adası yerləşir. Bu iki ada birlikdə Amsterdam adasını əmələ gətirir.

## Coğrafiyası

Amsterdam adası vulkan məşəllidir. Vulkanın son püskürməsi 1792-ci ilə təsadüf edir. Sahəsi 58&nbsp;km² təşkil edir. Adanın ən hündür nöqtəsi 867 metrdir.

## İqlimi
Adanın ekvatora yaxın yerləşməsinə baxmayaraq Cənub qütbündən gələn soyuqlar səbəbindən subantartik adalara daxil edirlər.
Əslində isə adanın iqlimi subantarktik iqlimə uyğun gəlmir. Qışda +11°S, yaysa isə 17,5°S temperatura malikdir.

Adada çoxlu sayda ağac növləri olmasına baxmayaraq ağalar adaya insanlar yətəfindən gətirilmişdir. Kəşf olunarkən adada ancaq otlara və bir necə kol bilkilərinə rast gəlinirdi. Adaya insanlar tərəfindən İnək gətirilmişdir. Adada pinqvinlər, Suiti və Dəniz quşlarına rast gəlinir.

## Tarix
Ada ilk dəfə 18 mart 1522-ci ildə ispaniyalı kapitan Х. S. Elkano tərəfdən aşkarlansada ona ad verilmir. Adanı ilk dəfə Antoni van Dimen tərəfində 1633-cü ildə Yeni Amsterdam olaraq adlandırılır.

## Əhalisi
Amsterdam adası Fransanın Cənub və Antarktika ərazilərinin yeganə yayış məntəqəsi və daimi əhalisi olan adasıdır. Adada Marten-de-Vive adlı yaşayış məntəqəsində 40 nəfər yaşayır.

Mövsümdən asılı olaraq adada 100–300 insan yaşayır. Bu gəlmələr əsasən Meteorologiya stansiya əməkdaşları və digər elmi işçilərdir.

## İncəsənətdə
* Amsterdam adası 37°Cənub enliyində yerləşir. Bu ada Jül Vern "Kapitan Qrantın uşaqları (roman)" romanında öz əksini tapmışdır.

## Mənbə
* Amsterdam arxipelaqının şəkilləri 
* Amsterdam adasının şəkilləri
* Amsterdam adası
Marten-de-Vive

**Marten-de-Vive** () — Fransanın Cənub və Antarktika ərazilərinə daxil olan yeganə daimi yaşayış məntəqəsi. Hind okeanının sahilində, Amsterdam adasının şimalında yerləşir. Yaşayış məntəqəsi həm də inzibati vahidliyin mərkəzi rolunu oynayır.

Qəsəbdə daimi olaraq 20 - 40 nəfər daimi əhali yaşayır.  Koordinatları: .

## Mənbə
* Marten-de-Vivenin foto qalereyası
Düşünən adam

**Düşünən Adam** — Ogüst Roden tərəfindən yaradılan bədii əsər, heykəl. Parisdə yerləşən Rodin Muzeyində sərgilənən “Düşünən Adam” heykəli  bürünc və mərmər qarışığından hazırlanmış və fəlsəfi düşüncəni izah edən bir simvol olaraq istifadə edilməkdədir. Orijinal əsər 1,85 metr ölçüsündə çılpaq kişi modelidir, fəlsəfi yanaşmalara görə, oturan və dərin düşüncə halında görünən fiqurun eyni zamanda ruhi bir dinclik içində olduğu da qəbul edilir.

İlk dəfə kiçik ölçülü gips forması 1880-ci ildə hazırlanmışdır. Böyük ölçüdəki ilk halına bürünc tökmə olaraq, 1902-ci ildə başlayan Rodin bunu 1904-ci ildə tamamladı. İndiki halını 1906-cı ildə tapan “Düşünən Adam” heykəli 1922-ci ildə o dövrün Hoteli olan Rodin Muzeyinə köçürülüb.
 
Heykəlin yaradılma fikri isə bir komissiya tərəfindən Parisə yeni bir qapı təsvirinin hazırlanması istəyiylə doğulmuşdur. Rodin müasir Avropanın fikir atalarından sayılan Dantenin İlahi Komediya adlı əsərindəki Cəhənnəm və Cənnət hissələrindən xüsusilə, Cəhənnəm təsvirinin təsirində qalaraq və onlardan ilham alaraq işlərə başlamışdır. İlk olaraq, Cəhənnəm qapıları təsvirini ön planda tutan Rodin bu mərhələdə əvvəllər daha kiçik və fərqli heykəl fiqurları yaratmağı planlamışdır. Rodinin yaratdığı heykəlin çılpaq olması ciddi mənada müstəqillik göstərməsi, bəzi reaksiyalara səbəb olsa belə, heykəltəraşa olduqca məşhurluq qazandırmışdır.

## İstinadlar
Osman Əhmədoğlu

**Osman Əhmədoğlu** (digər adları: "Osman Keşəli", "Osman Əfəndi", "Dərviş Osman"; ) — Gürcüstanın şair-publisisti, ictimai xadimi, Gürcüstan Aşıqlar Birliyinin sədri.

## Həyatı
Osman Əhmədoğlu 1948-ci ildə Marneuli rayonunun Keşəli kəndində anadan olub. Doğma kəndində 8 illik, qonşu Kəpənəkçi kəndində orta məktəbi bitirib. 

Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1968-1973). 10 il doğma Keşəli kənd orta məktəbində müəllim işləmiş, Borçalı rayon mədəniyyət şöbəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Gürcüstan Aşıqlar Birliyinin sədridir. 

18 mart 2020-ci ildə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Bədii yaradıcılığa erkən başlamışdır. İlk şeri məktəbli ikən rayon qəzetində çıxmışdır. "Gürcüstan", "Azərbaycan gəncləri", "Şərq qapısı" və s. qəzetlərdə, "Çeşmə", "Dan ulduzu" almanaxlarında, "Azərbaycan" jurnalında şerləri və publisist yazıları dərc olunmuşdur. Onun şer, poema və məqalələri dövri mətbuatda "Osman Keşəli", "Osman Əfəndi", "Dərviş Osman" imzalan ilə verilmişdi. Son illər "Osman Əhmədoğlu" imzası ilə çıxış etmişdir. "Borçalıda yanan ocaq" adlı ilk şerlər kitabı 1989-cu ildə "Yazıçı" nəşriyyatında çıxmışdır.

## Kitabları
* “Borçalıda ocaq yanır” (şeirlər), Bakı, “Yazıçı” nəşriyyatı, 1989

## İstinadlar
Şeşgilan məhəlləsi

**Şeşgilan** — Təbrizin tarixi məhəllələrindən biri.

## Haqqında
Şeşgilan məhəlləsi Təbrizin tarixi məhəllələrindən biridir və şimaldan Sərxab məhəlləsi, cənubdan Xiyavan məhəlləsi və Meydançay çayı, şərqdən Daş Körpüsü və Selab məhəlləsi, qərbdən Sərxab və Hərəmxana məhəllələri ilə əhatələnib. Onun ərazisi Qarı körpüsündən Abbasi küçəsinə qədər uzanır.

Məhəllədə 6 tarixi məscid vardır. Bunlardan biri olan Əmir Vüzəra məscidi Şeşgilanın ən önəmli məscididir. Məhəllənin adı Rozat-e Canan və digər qədim qaynaqlarda Şeşgilan kimi yazılmışdır. Məhəllədə bir sıra tarixi evlər yerləşməkdədir. Bunlardan bəziləri Dərviş Lağərinin Təkiyəsi, Dar-e-Moalamin və Köhnə Dövlətxana binalarıdır. Bu məhəllə Elxanilər dövründə, yəni Təbriz paytaxt ikən Azərbaycan hakimliyinin mərkəzi hesab edilirdi. Qacar şahzadəsi və Azərbaycan hakimi olan Abbas Mirzə dövründə inşa edilən Əmir Nizam evi (Qacar Muzeyi) də bu məhəllədə yerləşməkdədir.

Tarixçi Nadir Mirzə bu məhəllə barədə bunu yazmışdır:

Bura kiçik məhəllədir, insanların çoxu əyanlar və tanınmış şəxslərdir. Məhəllə Bağmeşənin səmtlərindən biridir. Şeşgilanı "Dərb-e Rey" dəftərinə yazırlar.

Etemad əl-Səltənə bunları qeyd etmişdir:

Təbrizdə hökmdarlara məxsus olmayan tikililər arasında ən məşhurlarından biri, Şeşgilan məhəlləsində yerləşən əzizxan Sərdar Kəbirin sarayıdır ki, həqiqətən də gözəllik baxımından bu şəhərin birinci dərəcəli tikilisi sayılır.Bu məhəllənin sakinləri Bağmeşə, Qaraməlik, Sərxab və Dəvəçi məhəllələri ilə birlikdə Məşrutə hərəkatına qarşı fəaliyyət göstərmişdirlər. Bu prosesdə onların rəqibi Xiyavan və Əmirxiz məhəlləsi sakinləri idilər. Bu məhəllələrin sakinləri məşrutə hərəkatını dəstəkləməkdə idilər. Beləliklə, bu məhəllələr arasında məşrutə inqilabı dövründə vətəndaş müharibəsi yaşanmışdı.

## Qalereya

File:Poets tomb tabriz.jpg|Şüəra məqbərəsi
File:Amir Nezam Garosi By Mojtaba Pedram.jpg|Əmir Nizam evi.


## İstinadlar

## Mənbələr
* 
*
Vəftizçi İohann kafedralı (Komrat)

**Vəftizçi İohann kafedralı** — Qaqauziyanın Komrat şəhərində kilsə. Rus Pravoslav Kilsəsinin tərkib hissəsi olan Moldova Pravoslav Kilsəsinin Kaqul və Komrat yeparxiyasına daxildir.
No 1 (kral qırmızısı və mavi)

***No. 61 (pas və mavi)*** () — rus-amerikalı abstrakt ekspressionist rəssam Mark Rotko tərəfindən 1954-cü ildə çəkilmiş rəsm əsəri. Rəng sahəsi üslubu ilə çəkilmişdir. 2012-ci ilin noyabrında bu rəsm əsəri Sotbis hərracında 75,1 milyon ABŞ dolları qarşılığında satılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ən bahalı rəsm əsərlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
*Sotheby's presentation
Tbilisi Aviasiya Zavodu

**Tiflis Aviasiya Zavodu** — Gürcüstanın Tbilisi şəhərində yerləşən, təyyarə istehsalı və təmiri ilə məşğul olan sənaye təsisi. Onun tərkibində Tbilisi Beynəlxalq Hava Limanının uçuş-enmə zolağından bir neçə kilometr məsafədə yerləşən uçuş zolağı var.

## Tarixi

### 1941–1991 illər
Tbilisi təyyarə zavodunun tarixi Böyük Vətən müharibəsi başlandıqdan sonra sentyabr 1941-ci ildə başladı. Həmin vaxt Tbilisiyə 31 nömrəli aviasiya zavodu Taqanroqdan köçürüldü. Taqanroqdakı zavod 1934-cü ildə yaradılmışdır və hidroplanerlər istehsal istehsal edirdi. 1941-ci il Avqust-sentyabr aylarında, müharibənin başlanmasından sonra fabrik dizayn bürosu ilə birlikdə Tbilisiyə evakuasiya edilib. Müharibə illərində zavod Laqq-3 qırıcı təyyarələrinin müxtəlif inkişaf etdirilmiş seriyalarını istehsal etdi (1944-cü ilin ortalarına qədər). 1944-cü ildən zavod Yak-3 qırıcısını istehsal etməyə başlayır. 1946-cı ildən zavod Yak-15 (Yak-17UTI daxil olmaqla) reaktiv təyyarəsini, daha sonra Yak-17, Yak-23, MiQ-15 və MiQ-17 istehsal etdi. Bundan başqa radio idarə edən nəzarət hədəf (La-17, 886 ədəd buraxılıb) və təyyarə üçün gəmi əleyhinə raketlər (1669 ədəd R-10C.) istehsal edilmişdir. 1978-ci ildən sonra zavod kütləvi olaraq Su-25 (900 ədəd), o cümlədən (1987–1996-cı illərdə) Su-25T, Su-25BM və bir neçə Su-25U istehsal etmişdir. Bundan əlavə, 6 nəfərlik yüngül mülki təyyarə Yak-58 (6000 ədəd.) və "hava-hava" tipli idarəolunan raket P-60 (30,000-dən artıq) və P-73 (6000-dən çox ədəd) hazırlanmışdır. Raketlərin istehsal tempi ildə 6,000-ə çatdı. Zavod Buran kosmik gəmisi üçün hissələrinin istehsalı idi.

### 1991-ci il sonrası
31-ci zavodun bazasında Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra **Tbilisi Aircraft Manufacturing** (TAM) şirkəti quruldu. 2002 ildə isə onun özəlləşdirilməsi başladı, şirkət ASC TAM adlandırılmışdır. Işçilərin sayı — 1980-ci illərin sonunda 14.000 nəfər ilə müqayisədə 2000 nəfər oldu. Son illərdə təyyarə və vertolyotların təmiri və modernizasiyası, təyyarə üçün ehtiyat hissələrinin istehsalı, PUA və yüngül mülki təyyarələrinin inkişafı ilə məşğul olur. Şirkət aktiv şəkildə İsrail (TAA "Elba" və "ELGAD"), ABŞ (AIR Ascend — Aircraft Investor Resursları), Kanada (Kelowna Flightcraft) və İngilis (GML — artım Management Limited) firmaları ilə əməkdaşlıq edir. Həmçinin qeyri-aviasiya və hərbi məhsullar da istehsal edilir. avqust 10, 2008-də Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyi Rusiya təyyarələrinin "Tbilaviastroy" fabrikini bombaladığını iddia etdi. iyul 2010-cu ildə zavod Gürcüstan Müdafiə Nazirliyinin tabeliyinə köçürülüb
Selab məhəlləsi

**Seylab** — Təbrizin məhəllələrindən.

Selab məhəlləsi Təbrizin şimalındadır və Selab bazarçası və Quşxana Selabdan ibarətdir. Selab məhəlləsi Qacarlar zamanından işçi sınıf məhəlləsidir. 1960-cı ildən bəri, İranın ictimai və iqtisadi dəyişmələrindən sonra, Selab məhəlləsi-məxsusən Eynəli dağına yaxın yerləri - İran Azərbaycan kəndlərindən köçənlərə İmmiqrasiya məqsədi olumuşdur və bu günə qədər Təbrizin ən fəqir məhəllələrindəndir.

## İstinadlar
Canavarları çağırma (film, 1983)

**Canavarları çağırma** filmi 1983-cü ildə eyniadlı kitab əsasında Karroll Ballardın rejissorluğu ilə çəkilib, baş rolda Çarlz Martin Smit, Brayan Dennehi və Zakari İttimanqnaq oynayıb.

## Məzmun
Tayler (*Çarlz Martin Smit*) Kanada hökuməti tərəfindən şimal qütb qurdu və maralların sayı arasındakı əlaqəni araşdırmaq üçün göndərilir.

## İstinadlar
Qazıməmməd Ağasıyev

**Ağasıyev Qazıməmməd Ağası oğlu** () — fəhlə hərəkatı iştirakçısı. Azərbaycanda və Dağıstanda sovet hakimiyyətinin qurulması uğrunda mübarizə aparmışdır.

## Həyatı
Qazıməmməd Ağasıyev 1896-cı ildə Bakıya gəlmiş, Balaxanı, Bibiheybət neft mədənlərində işləmişdir. 1904-cü ildə RSDFP-yə daxil olmuşdur. 1905 ildə Bakı Fəhlə Deputatları Sovetinin üzvü seçilmişdir. Dağıstandan olan ləzgi fəhlə və kəndlilər arasında inqilabi iş aparan ―Faruq‖("Ədalət carçısı") sosial-demokrat qrupunun yaradıcılarından idi. 1908 ildə Neft Sənayesi Fəhlələri İttifaqının Bibiheybət şöbəsinin idarə heyətinə seçilmişdi. Həmin il Bakıdan sürgün edilmiş, Gəncədə inqilabi iş aparmış, həbs olunmuşdur. Həbsdən sonra Dağıstanda inqilabi işi davam etdirmişdi. 1910 ildə yenidən Bakıya qayıtmışdı. Birinci Dünya müharibəsi illərində (1914–1918) DFP Bakı Komitəsinın göstərişi ilə Dağıstanda müharibə əleyhinə təbliğat aparmışdı.1917 il Fevral inqilabından sonra Bakıda inqilabi işi genişləndirmiş, Bakı Sovetinin üzvü seçilmiş, Bakıda sovet hakimiyyətinin qələbəsində yaxından iştirak etmişdi. 1918 ilin martında erməni-bolşevik quldurları tərəfindən türk-müsəlman əhalisinə qarşı soyqırımı zamanı Bakı Sovetinin tərəfində vuruşmuşdu. Bakı Xalq komissarları Soveti tərəfindən Dərbəndə göndərilmiş, Dərbəndin və Cənubi Dağıstanın komissarı təyin olunmuşdu. Dərbənd Biçeraxovun qüvvələri tərəfindən işğal olunduqda Ağasiyev sovet hakimiyyəti uğrunda mübarizəni davam etdirmişdir. 1918 ilin mayında Şimali Qafqazın istiqlaliyyəti elan edilmiş, oktyabrın 13-də hökumət Dərbəndə köçmüşdü. Ağasiyev Milli Hökumətə qarşı mübarizə gedişində öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Abdulla Mustovfi

**Abdulla Mustovfi** () — İran tarixçisi.

## Həyatı
Abdulla Mustovfi 1877-ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Atası Hacı Mirzə Nəsrulla Mustovfi və anası Zibəndə xanım idi. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Sonra Tehran Darülfünununda siyasi elmlərə yiyələnmişdi. Müzəffərəddin şah Qacarın hakimiyyəti dönəmində diplomat kimi Sankt-Peterburqda olmuşdu.

Abdulla Mustovfi həm də gözəl ədib, kamil tarixçi kimi tanınmışdı. Onun bütün həyatı "Mənim həyat kitabım" ("Şərhi-zindəgiyi-mən") adlı avtobioqrafik əsərində öz əksini tapıb.

Abdulla Mustovfi 1950-ci ildə vəfat edib.

## Xarici keçidlər
* http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=934&articleID=212552

## İstinadlar
Qof

**Qof** () (**Qonsalo-Аlvares**) — ada vulkan məşəllidir. Atlantik okeanın cənubunda yerləşir. Tristan-da-Kunya arxipelanının tərkibinə daxildir (bəzi alimlər adanı müstəqil ada hesab edir). İnzibati cəhətdən Britaniya dəniz ərazilərinin Müqəddəs Yelena, Askenson və Tristan-da-Kunya adaları ərazisinə daxildir. Adada yaşayış yoxdur.

## Coğrafiya

Adanın sahəsi ətrafındakı kiçik adalar və qayalıqlar ilə birlikdə 68 km² təşkil edir. Ən hündür zirvəsi 900 metrdir. Adanın özü arxipelaqdan 350 km (cənub), Keyptaundan 2,7 min. km, Braziliyadan 3,2 min. km məsafədə yerləşir.

Qof adası UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. Adada 11 bitki və 3 növ quş endemikdir. Üstəlik adada *[[Diomedea dabbenena]]* və *[[Pterodroma incerta]]* albatros növlərinin böyük koloniyalarına rast gəlinir və onlar adada yuva qoyurlar.

Adanın əsas cətinliyi insanlar tərəfindən təsadüfən adaya gətirdikləri (XIX əsr) Ev siçanıdır. Bu yırtıcıların sayı 700 000 baş olaraq qiymətləndirilir. Onlar dəniz quşlarının yumurtaları ilə qidalanırlar.

### Adalar və qayalıqlar
Qof adasının ətrafında çoxlu sayda kiçik ada və qayalıqlar vardır:
* Cənub-Qərb adası (Southwest Island)
* Saddl adası (Saddle Island)
* Tristiana qayası (Tristiana Rock)
* İsolda qayası (Isolda Rock)
* Round adası (Round Island)
* Koun adası (Cone Island)
* Lots-Vaif qayası (Lot’s Wife)
* Çerç qayası (Church Rock)
* Pinqvin adası (Penguin Island)
* Admirals adası (The Admirals)

## İqlimi
İqlimi küləklidir və yağışlı keçir. Orta aylıq temperatur 9°S ; 14,5 °S, orta illik temperatur isə +11 °S təşkil edir. İllik yağıntı yağış halında düşür və 2500 mm təşkil edir.

Atlantik okeanın cənubunda yerləşən yerləşir. Rütubətli dəniz iqliminə malikdir.

## Tarixi
Belə ehtimal edilir ki, ada ilk dəfə 1731-ci ildə Çarlz Qof tərəfindən aşkarlanmışdır. O, ilk dəfə adanın təsvirini versə də, adaya ayaq basmamışdır.

Britaniya hökumətinin icazəsi ilə 1956-cı ildə CAR meteoroloji stansiya inşa etmişdir.

## Mənbə
* 
* South African weather station on Gough Island 
* Gough Island Wildlife Reserve
* UNESCO, Ümumdünya irsi 
* Qof adası 
* Ekoloji vəziyyət. 20.05.2008
Sırqın

**Sıqın** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 825 nəfər yaşayır (185 ailə).

## İstinadlar
Qarı körpüsü

**Qarı Körpüsü** — Təbriz şəhərində Quruçayın üzərində yerləşən, Qacarlar dövrünə aid daş körpü.

## Haqqında
Qarı körpüsü və ya çıraq körpüsü Təbriz şəhərində Quruçayın üzərində yerləşir. 8 aşırımlı olan körpü Qacarlar dövründə tikilib. Qoç şəkilli sütun başlıqları və lampaları da Qacarlar dövrünə aiddir. Deyilənə görə bu körpünün tikilməsinə yaşlı bir qadın kömək etdiyi üçün körpü Qarı körpüsü adlandırılıb. Körpü Siqqətül İslam küçəsində yerləşir və Təbriz bazarını Təbrizin şimal məhəllələrindən olan Şeşgilan və Dəvəçi məhəllələri ilə birləşdirir. Pəhləvilər dövründə körpünün qərbində daha kiçik piyada körpüsü də tikilib. Qarı körpüsü 2000-ci ildə milli abidə olaraq qeydiyyata alınıb.

## Şəkilləri

Qari Bridge.jpg|
قاری کورپوسی - panoramio.jpg|
Ghari Bridge 2.JPG|
پل عابر پیاده قاری1.jpg|


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qaflantı Qız körpüsü
* Meşkinşəhər asma körpüsü
İşxan Əbu Əbdülmalik

**İşxan Əbu Əbdülmalik** — Şəki hökmdarı. Mənbələrdə adı ilk dəfə  Х əsrin qırxıncı, sonuncu dəfə isə  941-957-cü illər arasında  baş vermiş hadisələrin təsvirində çəkilmişdir. Alban çarı Qriqor Hammamın nəvəsi, Şəki hökmdarı Atrnersehin və  hakimi, eristavlar-eristavı  qızı Dinarın oğlu idi.

## Həyatı və siyasi fəaliyyəti
X əsr erməni tarixçisi, katolikos  yazır ki,  Х əsrin 40-cı illərində Albaniyada

İşxanniki Stepannos Orbelean da “Albaniya hökmdarı” kimi tanıyır.

“Kartli salnaməsi”ə görə

İşxanın həm də “Əbu Əbdülmalik” adı ilə tanındlğını göstərən digər mənbədən isə məlum olur ki, o, 941-957-cü illər arasında Salarilər dövlətinə   ildə 1 milyon dirhəm bac verirmiş.

Bununla da tarixi mənbələrin İşxan Əbu Əbdülmalik haqqında qısa bir dövrə – X əsrin ortalarına təsadüf edən məlumatları bitir.

Müasir erməni tədqiqatşılardan Qriqor Qriqoryanın yazdığına görə 962-ci ildə yeni Albaniya katolikosunun seçilməsi münasibətibəti ilə təşkil olunmuş mərasimdə İşxan da iştirak etmiş və hətta provoslav məzhəbindən imtina etmişdir.

Mənbələrdə 1010-cu il üçün Şəki hökmdarı kimi çariça Dinarın adı çəkilir.

“Kartli salnaməsi”nə görə  gürcü çarı  (1008–1014/15) (abxaz çarı II Baqrat (975-1014/15)) atası Qurgenin ölümündən sonra (1008) Heretini tutmuş və bura Əbu Lalanı mtivar (knyaz) təyin etmişdir. Lakin Baqrat gedən kimi, heretililər Kaxeti xorepiskopu Davidin (976-1010) tərəfinə keçmiş və David Heretini tutmuşdur.
Kaxeti xorepiskopu Davidin ölümündən sonra (1010) III Baqrat yenidən Heretini tutmuş və çariçə Dinarı əsir götürmüşdür.

Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, çariça Dinar Atrnersehin arvadı və İşxan Əbu Əbdülmalikin anası idi və əsir götürüldüyü zaman onun 90-dan çox yaşı olmalı idi.

## Həmçinin, bax:
*Şəki dövləti

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
#
#
#
#
#