open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lycaena phlaeas

**Lycaena phlaeas** — Göycələr fəsiləsinə aid kəpənək növü.
## Ümumi məlumat
Lycaena phlaeas kiçik ölçüsü və parlaq rəngləri ilə diqqət çəkir. Lycaena phlaeas həmçinin çəmənliklərdə, çiçəkli ərazilərdə və təbii mühitlərdə çox rast gəlinən bir növdür.

Lycaena phlaeas kəpənəyinin qanad genişliyi təxminən 22-28 mm arasında olur. Erkək kəpənəklərin üst qanadları parlaq mis-qırmızı rəngdə olub, qaranlıq zolaqlar və ağ nöqtələrlə bəzədilib. Dişi kəpənəklər isə daha çox boz və qəhvəyi rənglərə malikdirlər. Onların alt qanadları ağ, qəhvəyi və narıncı rənglərdə olur və ağ nöqtələr ilə bəzədilir. Bu kəpənəyin çox sayda kiçik nöqtələri və işıqlı rəngləri onu təbiətdə müəyyən etməyi asanlaşdırır.

Lycaena phlaeas Avropada, Asiyada, xüsusilə Şimali Amerikada yayılıb və təbii mühitlərdə çəmənliklər, açıq sahələr və çiçəkli bağlar kimi yerlərdə yaşayır. O, həmçinin meşə kənarlarında, yol kənarlarında və yerli bitkilərlə zəngin ərazilərdə də rast gəlinə bilər. İsti və mülayim iqlimlərdə çox rastlanan bu kəpənək növü, adətən günəşli günlərdə aktiv olur və çiçəklərdən nektar alır.

## Ekologiyası
Lycaena phlaeas günəşli vaxtlarda aktiv olur və xüsusilə çiçəklərdə nektar qidalanır. O, təbii mühitdə yavaş və dayaqsız uçar. Rəngləri və alt qanadlarındakı nöqtələr sayəsində, bu kəpənək, təbii yırtıcılardan kamuflyaj edərək qorunmağa çalışır. Onun kiçik ölçüsü və parlaq rəngləri, onun gözə çarpmadan ətraf mühitlə uyğunlaşmasına kömək edir.

Lycaena phlaeas əsasən çiçəklərin nektarı ilə qidalanır. Xüsusilə qızılgüllər, lavanda və digər çiçəkli bitkilər ona qida mənbəyi təmin edir. Kəpənəyin sürfələri isə gövdə bitkilərinin yarpaqları ilə qidalanır və əsasən narıncı çiçəklər ilə bəslənirlər.

Dişi kəpənəklər yumurtalarını bitki yarpaqlarına qoyurlar. Yumurtalar adətən ağ və kiçik olur və bir neçə gün sonra sürfələrdən çıxır. Sürfələr yaşıl və narıncı rəngdə olur və bitki yarpaqları ilə qidalanırlar. Sürfələr pupaya çevrilir və qəhvəyi rəngdə olur. Kəpənəklər yay və payızda aktiv olur və iki nəsil verir. Bu dövr onun çoxalma mövsümüdür.
## Qalereya

Image:Lycaena phlaeas daimio1.jpg|
Image:Kl feuerfalter1.jpg|
Image:Kl feuerfalter2.jpg|
Image:Common Copper (Lycaena phlaeas) I2 IMG 3282.jpg|
Image:Lycaenidae - Lycaena phlaeas-1.JPG|
Image:Lycaenidae - Lycaena phlaeas.JPG|
Image:Lycaena phlaeas-01 (xndr).jpg|
File: Small Copper Butterfly (Lycaena phlaeas).webm|


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Asher, Jim, Martin Warren, Richard Fox, Paul Harding, Gaile Jeffcoate & Stephen Jeffcoate (Eds) (2001) *The Millennium Atlas of Butterflies in Britain and Ireland.* Oxford University Press.
*
* Dempster, J.P. & A.M. Emmet (1990) Lycaena phlaeas (Linnaeus). Pp.&nbsp;134–139 in A. Maitland Emmet, John Heath *et al.* The Butterflies of Great Britain and Ireland. *The Moths and Butterflies of Great Britain and Ireland* vol. 7, part 1. Harley Books, Colchester, UK.
* 
*  
* 
* Guppy, C.S. and Shepard, J. (2001) *Butterflies of British Columbia* British Columbia Museum, Canada.
* 
* 
* Tomlinson, David & Rob Still (2002) *Britain's Butterflies*. WildGuides, Old Basing, UK.
* 
* 

## Xarici keçidlər

* ''Lycaena'' at Markku Savela's website on Lepidoptera
Samir Əsədov

**Samir Fəxrəddin oğlu Əsədov** (11 oktyabr 1987, Ağstafa) — Azərbaycan violin ifaçısı və dirijoru,

## Erkən həyatı
Samir 11 oktyabr 1987-ci ildə Ağstafa şəhərində anadan olub. O, 1995–2005-ci illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində, 2005–2009-cu illərdə Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında professor Hökümə Əliyeva və xalq artisti, professor Azər Rzayevin sinfində violin ixtisası üzrə təhsil almışdır.

## Karyerası
2007–2013-cü illərdə "Con tempo" müasir musiqi ansamblının konsertmeysteri olmuşdur. 2008–2012-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrında Orkestr artisti, 2012–2017-ci illərdə Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin artisti vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan, İran, Türkiyə, Rusiya, Gürcüstan, Ukrayna, Yunanıstan, Fransa, Almaniya, Avstriya, Küveyt və s. ölkələrdə keçirilən beynəlxalq festivalların, dövlət tədbirlərinin iştirakçısı olmuş və xüsusi diplomlara layiq görülmüşdür. 2014–2017-ci illərdə "Baku-Simfonietta" orkestrin direktoru və konsertmeysteri olmuşdur. Həmin illərdə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının "Oazis" simli kvartetinin üzvü olmuşdur. Yüzə yaxın əsərin ilk ifaçısı və redaktoru olmuşdur. Əllidən çox film və tamaşaların musiqisini ifa etmiş və xeyli sayda əsərləri kamera, simfonik, estrada, xalq çalğı alətləri orkestri və müxtəlif tərkibli ansambllar üçün işləmişdir. 2015-ci ildəki uğurlu və səmərəli fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikası İdman və Gənclər Nazirliyinin təsis etdiyi "Gənclər Mükafatı"na layiq görülüb. 2016-cı ildə "CadeNZa" ansamblını yaratmışdır. 2017–2019-cu illərdə Çin Xalq Respublikasının Kunming Beynəlxalq Filarmonik Orkestrinin konsertmeyster köməkçisi vəzifəsində çalışıb. Kunming Filarmoniyasının simli kvartetinin və Kamera orkestrinin üzvü olmuşdur. 2018-ci ilin iyununda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması və dahi Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayevin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar Kunming Beynəlxalq Filarmoniyası və Azərbaycanın Çin Xalq Respublikasındakı səfirliyi ilə birgə Azərbaycan və Çin bəstəkarlarının əsərlərindən ibarət konsertin təşkilatçılarından olmuş və həmin konsertdə simfonik orkestrin müşayiəti ilə solo ifa etmişdir. 2018-ci ilin noyabrında Kunming İncəsənət Universitetinin Kamera Musiqisi zalında "Cadenza" ansamblı ilə müasir Çin bəstəkarlarının əsərlərindən ibarət konsert proqramı ilə çıxış etmişdir. Həmin ildə "Kunming International Music Festival"da 4 gün ardıcıl müxtəlif proqramla Filarmonik Kamera orkestrinin müşayiəti ilə solo çıxış etmişdir. Samir Əsədov 2019-cu ildə Pekin şəhərində Xocalı Soyqırımının 27-ci ildönümü ilə əlaqədar anım tədbirini təşkil etmiş və yaratdığı "CadeNZa" ansamblı ilə çıxış etmişdir. 2020–2021-ci illərdə müxtəlif beynəlxalq onlayn layihələrin iştirakçısı olmuşdur. 2024-cü ilin iyulunda Qarabağ Univeristetinin İncəsənət fakültəsinin Laboratoriya müdiri vəzifəsinə təyin olunub. Hal-hazırda "Bakı Müasir Musiqi Günləri festivalı"nın təşkilat komitəsinin üzvü, 2021-ci ildən orkestr kimi fəaliyyətini davam etdirən "CadeNZa" orkestrinin dirijorudur.

## İstinadlar
Alternativ təhsil

**Alternativ təhsil** və ya **qeyri-ənənəvi təhsil** — pedaqogika və təhsilin bir növü. Öz-özünə təhsil, evdə təhsil, dini təhsil və xüsusi təhsil alternativ təhsil növləri hesab olunur.

Tədrisə ənənəvi dövlət və ya xüsusi məktəblərdəki təhsildən fərqli bir yanaşmanı təsvir etmək üçün istifadə olunan bir ifadədir.  Bu yanaşmalar körpəlikdən yetkinliyə qədər təhsilin bütün mərhələlərində olan insanlar üçün keçərlidir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* Churchill, Christian J. and Gerald E. Levy. (2012) *[https://web.archive.org/web/20170502035400/http://www.temple.edu/tempress/titles/2177_reg.html The Enigmatic Academy: Class, Bureaucracy, and Religion in American Education]*, Philadelphia, PA: Temple University Press.

## Xarici keçidlər

* Map of alternative education schools and projects by REEVO, Alternative Education Network
* Alternative Education Resource Organization (AERO)
* International Association for Learning Alternatives
* Informal Education
* Special Education in Alternative Education Programs (ERIC Digest E585) 
* National Coalition of Alternative Community Schools
* National Association for the Legal Support of Alternative Schools
* Reggio Children Foundation
* Eklavya (Indian educational NGO)
* Iowa Association of Alternative Education
* Oklahoma Technical Assistance Center 
* Learning for a Cause (in Japanese)
Polyommatus icarus

**Polyommatus icarus** — Göycələr fəsiləsinə aid kəpənək növü.
## Ümumi məlumat
Polyommatus icarus adını gözəl mavi rənglərdən alır və xüsusilə çiçəkli çəmənliklərdə, bağlarda və açıq sahələrdə yayılır. Adi mavi kəpənək, çox geniş yayılma sahəsi ilə diqqət çəkir və dünyanın bir çox yerində asanlıqla rast gəlinə bilər.

Polyommatus icarusun qanad genişliyi 25-30 mm arasında dəyişir. Erkəklərin qanadları parlaq mavi rəngdə olub, arxa tərəflərində qara konturlar və ağ rəngli nöqtələr var. Dişilər isə daha solğun mavi və bəzən qəhvəyi rəngdə olurlar. Dişi kəpənəklərin qanadlarının alt tərəfi göy-qəhvəyi rəngdə və üst hissəsindəki qara nöqtələrlə daha az parlaqdır. Bu növün qanadları kiçik və oval formadadır. 

Polyommatus icarus əsasən çiçəkli çəmənliklərdə, bağlarda və meşə kənarlarında rast gəlinir. O, həmçinin açıq sahələrdə və dağlıq ərazilərdə də yayılır. Bu kəpənəyin yayılma sahəsi çox genişdir və Avropada, Asiyada və Şimali Afrikada yayılma sahəsinə malikdir. İqlimə uyğunlaşma qabiliyyəti sayəsində, soyuq bölgələrdən isti sahələrə qədər müxtəlif mühitlərdə yaşaya bilir.

## Ekologiyası
Polyommatus icarus günəşli havalarda aktiv olur və günorta saatlarında uçuşa keçir. Onlar çiçəklərdən nektar alır və bəzən yerdə də təmizlənmə və istilənmə üçün qalırlar. Bu kəpənəklərin gözəl mavi rəngi onların yırtıcılardan qorunmasına kömək edir. Lakin onlar çox vaxt qəhvəyi və yaşıl çiçəklərin arasında yaxşı gizlənirlər və nəfis rənglərə baxmayaraq, yırtıcılara qarşı kamuflyaj təmin edirlər.

Polyommatus icarus yetkin mərhələdə əsasən çiçək nektarı ilə qidalanırlar. Onlar xüsusilə yoxlama və yonca kimi bitkilərin çiçəklərindən nektar alırlar. Sürfələr isə adətən yüksek otların və bitkilərin yarpaqları ilə qidalanır. Çoxalmanın erkən mərhələlərində sürfələr bitki örtüyü ilə qidalanaraq böyüyürlər.

Dişi kəpənəklər bitki yarpaqlarına yumurtalarını qoyurlar. Yumurtalar kiçik və sarı rəngdə olur. Yumurtadan çıxan sürfələr yaşıl və tünd qəhvəyi rəngdə olur və ağac yarpaqları ilə qidalanırlar. Sürfələr pupa mərhələsinə keçdikdən sonra, kiçik yaşıl pupa formasına çevrilir. Kəpənəklər yay aylarında aktiv olur və iki nəsil verir.

Polyommatus icarusun əsas düşmənləri quşlar, parazitlər və digər yırtıcı həşəratlardır. Lakin onun böyük yayılma sahəsi və kamuflyaj xüsusiyyəti sayəsində təbii düşmənlərə qarşı müəyyən qədər qorunma təmin edir. Təbii mühitdə bitki örtüyünün azalması və ekosistemlərdəki dəyişikliklər bu növün populyasiyasını təhdid edə bilər.
## Qalereya

File:Hauhechel-Bläuling, Polyommatus icarus Paarung 1.JPG|Polyommatus icarus
File:Polyommatus icarus egg 2.jpg|Yumurtaları
File:Polyommatus icarus (female) - Kulna.jpg|Dişi
File:Polyommatus icarus (male) - Niitvälja.jpg|Erkək
File:Common blue (Polyommatus icarus) female ab. Grisescens Albania.jpg|Dişi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Исследование филогенеза подрода Polyommatus (s.str) с использованием маркеров мтДНК
* О статусе двух южнорусских таксонов из группы Polyommatus icarus (Rottemburg, 1775)
Atla Gel Şaban

**Atla Gel Şaban** — 1984-cü ildə Natuk Baytan tərəfindən çəkilmiş türk komediya filmidir. Filmdə baş rolları Kamal Sunal, Nevra Serezli və Dinçer Çekmez canlandırıb.

## Film haqqında
Baş rolda adı "Niyazi" olan şəxs şirniyyat firmasında işləyir. Onun müdiri onsuz da cüzi olan maaşını qaldırmaqdan hər dəfə imtina edir. Niyazi ailəsi ilə çətinliklə dolanır, borclarına görə məhəllə dükanlarından borc alır və borcları maaşından çox olduğuna görə əksəriyyət vaxtda borc aldıqları mağazalardan gizlənirdi. Bir gün o, bütün məhəlləni əhatə edən at yarışı oyununa maraq göstərir və işə getmək üçün mindiyi mikroavtobusda bu oyuna mərc edir. Etdiyi mərcdə at yarışında qalib gəlir, lakin mərcə balans yatırmadığı üçün mükafatı qazanmır. Niyazi hər gün mikroavtobusa mərc edərək özünü sınayır.  At yarışlarını idarə edən mafiya başçısı Kazımın adamı Davud Niyazinin qalibləri proqnozlaşdırdığına şahid olur və Kazıma xəbər verir. Kazım Niyazidən onun üçün at yarışlarına mərc etməsini tələb edir və bununla da onsuz da var olan sərvətini artırmağa çaılışır. Kazım Niyazini evində saxlayır və ona mərc etməsini deyir, lakin mərclər istədiyi kimi alınmır. O, Niyazinin at yarışı kuponlarının daim mikroavtobusda olmasından gileylənir və ondan içəridəki ab-havanı yenidən yaratmağı xahiş edir. Niyazinin at yarışında qalib gəlməyə getdikcə yaxınlaşdığını anlayan Kazım  Niyazi üçün hər cür şərait yaradır. Nəhayət, Niyazi onlardan əsl mikroavtobus və mikroavtobusda səslənən “Şiki Şiki Baba” mahnısını tapmalarını xahiş edir və arzusu yerinə yetirilir. Niyazi nəhayət at yarışlarında qalib gəlməyə başlayır. İndi özünə arxayın olan Kazım bütün pulunu Niyazinin etdiyi kupona qoyur. Lakin Niyazi Kazımın pulu qədər pul qazanmaq üçün atı səhv yazıb yerinə öz düzgün atını yazır və bütün pulları udaraq evinə geri dönür.

## Aktyorlar

* Kemal Sunal - Niyazi
* Nevra Serezli - Zehra
* Dinçer Çekmez - Kazım
* Turqut Ozatay - Davut
* Reha Yurdakul - Halim bəy
* Nezahət Tanyeri - Niyazinin qayınanası
* Zihni Göktay - Halil
* Yüksel Gözen - Kazımın Adamı
* Metin Çekmez - Kazımın Adamı
* Erdoğan Dikmen - Kazımın Adamı
* Mustafa Dik - Kazımın Adamı
* Ehat Alınçe - Kazımın Adamı
* Renan Fosforoğlu - Kənan
* Nermin Denizci - Katib
* Hayri Caner - Tipster Hayri
* Zafer Önən - Məhəllə sakini
* Ekrem Dümer - Məhəllə sakini
* Əli Berge - Kazımın Adamı
* Mehmet Özekit - Kazımın Adamı
* Yavuz Şeker - Mikroavtobus köməkçisi
* Səlahəddin Fırat - Səlahəddin
* Nizam Ergüden - Racing Fan
* Ajlan Aktuğ - Yarış həvəskarı
* Oktay Güzeloğlu - Kazımın Adamı
* Ünal Gürel - Qəssab
* Ahmet Turgutlu - Tərəvəzçi
* Yaşar Güner - Baqqal
* Tuncer Sevi - Odunçu
* Ekrem Gökkaya - Kasetçalı
* Cengiz Öktem - Davud tərəfindən döyülən məhəllə sakini
* Barış Altay - Niyazinin oğlu
* Mürüvvət İşsevər - Xəlilin Həyat yoldaşı
* Ahmet Açan - At Sahibi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abdulla Sofiyev

**Abdulla Heydər oğlu Sofiyev (Avey)** (d. 1961, Daş Salahlı, Qazax rayonu, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı alim, Türkiyə Respublikasının İstanbul Ticarət Universitetinin professoru, Türkiyə Milli Nəzəri və Tətbiqi Mexanika Komitəsinin sədr müavini. Tətbiqi mexanika, kompozit materiallar, nanomateriallar və tətbiqi riyaziyyat sahəsində elmi araşdırmalar aparır. 2019-2024-cü illərdə Stanford Universitetinin tərtib etdiyi “Dünyanın ən nüfuzlu alimləri” siyahısına daxil edilib.

## Həyatı
Abdulla Sofiyev 1961-ci ildə Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndində anadan olub. Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun “Riyaziyyat” fakültəsini bitirib. 1985–1996-cı illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinin “Nəzəri mexanika” kafedrasında aspirant, assistent, baş müəllim və dosent vəzifələrində çalışıb.

1996–2001-ci illərdə Türkiyənin Ondokuz Mayıs Universitetində, 2001–2005-ci illərdə isə Süleyman Dəmirəl Universitetində inşaat mühəndisliyi bölümü, mexanika kafedrasında dosent vəzifəsində işləyib.

## Elmi faəliyyəti
Abdulla Sofiyev 2019–2024-cü illərdə Stanford Universitetinin tərtib etdiyi “Dünyanın ən nüfuzlu alimləri” siyahısına daxil edilib. Elsevier nəşriyyatının dəstəyi ilə aparılan bu araşdırmalarda o, həm “Karyeraya təsir”, həm də “İllik təsir” kateqoriyalarında dünyanın 2 faizlik ən nüfuzlu alimləri sırasında göstərilib.

O, 300-dən artıq fundamental elmi məqalənin müəllifidir. Məqalələrinin 200-ə qədəri beynəlxalq nüfuzlu (SCI) jurnallarda dərc olunub. Araşdırmaları mühəndislik, nanomateriallar, kompozitlər, tətbiqi riyaziyyat və fizika sahələrini əhatə edir.

O, həmçinin bir sıra mötəbər elmi jurnalların, o cümlədən *Tətbiqi mexanika* və *Kompozit strukturlar* jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. 16 magistr və 5 elmlər doktoru yetişdirib.

Abdulla Sofiyev Türkiyənin müxtəlif universitetlərində, Almaniyanın Karlsruhe Universitetinin Texniki Mexanika İnstitutunun layihələrində, həmçinin TUBİTAK və NATO dəstəkli elmi proqramlarda iştirak edib.

## Mükafat və nailiyyətləri
"Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu”undan 100 dan çox &nbsp;mükafat almışdır. 2009 vǝ 2014-cü illǝrdǝ Süleyman Dǝmirǝl Universitetindǝ Texnika sahǝsindǝ “Bilim Texnologiya” Birinci Mükafatlarına layiq görülmüştür.

2014-cü ildǝ mötǝbǝr Beynǝlxalg Jurnalların (SCI) ǝn yaxşı 10 openenti arasında yer almışdır.

## İstinadlar
Şölə İsmayılova

**Şölə İsmayılova** (1933, Qazax – 27 oktyabr 2023, Bakı) — Azərbaycan alimi, mamalıq və ginekologiya üzrə mütəxəssis, tibb elmləri namizədi, dosent, Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi.

## Həyatı
Şölə İsmayılova 1933-cü ildə Qazax şəhərində anadan olmuşdur. 1941–1951-ci illərdə Qazax şəhər 1 saylı orta məktəbində təhsil almış və oranı qızıl medalla bitirmişdir.

1951-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olmuş, 1957-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə məzun olmuşdur. Təhsilini başa vurduqdan sonra Bakıda doğum evində həkim kimi fəaliyyətə başlamışdır.

O, 27 oktyabr 2023-cü ildə, 91 yaşında Bakıda vəfat etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
1970-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda assistent seçilmişdir. 1978-ci ildə Kazan şəhərində dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

1981-ci ildən etibarən Azərbaycan Tibb Universitetinin mamalıq-ginekologiya kafedrasında dosent kimi fəaliyyət göstərmişdir. Eyni zamanda doğum evində praktik həkim kimi işləməyə davam etmişdir.

Onlarla elmi məqalənin və səmərələşdirici təklifin müəllifidir.

## Fəxri adları
* 1961 — Ali dərəcəli həkim
* 2008 — Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi

## Mənbələr
* Şölə İsmayılova vəfat etdi
* Şölə İsmayılova vəfat etdi
* Şölə İsmayılova vəfat etdi
Dərnəgül deposu metrostansiyası

**Dərnəgül deposu metrostansiyası** (*şərti ad*) — Bakı metrosunun 2027-ci ildə istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulan yerüstü stansiyası. Stansiya 7–ci mikrorayonun ərazisində yerləşir.  

## Tarixi
Stansiya metronun "Dərnəgül" elektrik deposunun ərazisində inşa ediləcək və "Yaşıl xətt"ə aid olacaq. Stansiya xüsusi qrafiklə işləyəcək. Onun şərti adı "Dərnəgül deposu"dur və 2027-ci ilin sonuna qədər istifadəyə veriləcək.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
The Life of a Showgirl

**The Life of a Showgirl** () — ABŞ müğənnisi və musiqi müəllifi Teylor Sviftin on ikinci musiqi albomu. Albom, 3 oktyabr 2025-ci ildə Republic Records leyblı tərəfindən yayımlanmışdır. Teylor, albomu, "The Eras" turunun 2024-cü ildə baş tutan Avropa hissəsində, artist həyatından ilhamlanaraq yaratmışdır. Müğənni, bu albomu, daha əvvəlki albomu olan *"[[The Tortured Poets Department]]"*in qaranlıq lirikasından uzaqlaşan parlaq və canlı layihə adlandırır. 

2017-ci ildə çıxarılmış *"[[Reputation ]]"* albomundan sonra, Svift ilk dəfə bu albomu prodüsserlər Maks Martin və Shellback ilə birlikdə İsveçdə yazmışdır. Alboma, onunla eyni vaxtda çıxarılmış əsas sinql - *"[[The Fate of Ophelia]]"* da daxil olmaqla, 12 mahnı daxildir. Alboma daxil olan və onunla eyni adı daşıyan mahnını Teylor Svift, Sabrina Karpenterlə duet şəklində ifa etmişdir. Albom üçün Mert və Markus fotodueti tərəfindən çəkilən Svift, şougörllərin həyatından ilhamlanan provokativ mövzu seçmişdir və bu çəkiliş müxbirlər tərəfindən onun yaradıcılığının ən qlamur və parlaq vizual estetikası kimi qiymətləndirilmişdir. 

*"The Life of a Showgirl"* albomu, 13 avqust 2025-ci ildə partnyoru Trevis Kelsi ilə birlikdə *"New Heights"* podkastında elan edilmişdir. Albomun təqdimatı və ona həsr edilmiş *"The Official Release Party of a Showgirl"* filminin 100-dən artıq ölkədə limitli çıxışı 3 oktyabr 2025-ci ildə baş tutmuşdur.
Şougörl

**Şougörl** () — teatr musiqi icmalında çıxış edən, ekzotik dəri və lələkli açıq-saçıq paltar geyinən, bəzi şoularda isə yarıçılpaq çıxış edən aktrisa. Şougörllər adətən rəqqasə olmaqla, əksər hallarda xor sırası rəqsi, burlesk rəqsi və ya yelpənək rəqsi ifa edirlər, bir çoxları isə klassik balet təhsilinə malik olurlar. 

Fransızlar şougörl terminini amerikan idomatik ifadəsi hesab edirlər. Bəzi strip-klublar və striptizçilər öz işlərini ifadə etmək üçün şougörl termini istifadə edirlər. 
## İstinadlar
Arko qalası

Arko qalası ( ital. Castello di Arco ) — İtaliyanın şimalında, Trentino-Alto Adige Trento əyalətində, Arko  şəhərinin üstündəki yüksək qayalıq üzərində qurulmuş, dağ başında qalan orta əsrlərə aid  qaladır.

## Tarixi
Qarda gölünün şimalındakı yüksək dağda ilk istehkamlar təxminən 1000-ci ildə meydana çıxdı. Onlara sahib olan zadəganlar Arko Qrafları kimi tanındılar. Qala dəfələrlə mühasirəyə alınıb, lakin heç vaxt ələ keçirilməyib. Nəticədə qala alınmaz qala kimi şöhrət qazandı.
Arko ətrafındakı ərazidə artıq orta əsrlərdən əvvəl məskunlaşmışdı, qalanın vətəndaşlar tərəfindən tikildiyi və yalnız sonradan yerli zadəganların mülkiyyətinə çevrildiyi deyilir.
Arko qrafları 1349-cu ildə Trent şahzadə-yepiskopları tərəfindən qovuldu, bundan sonra qala Skaliqerin Verones nəcib evinə keçdi.
1495-ci ildə qala rəssam Albrext Dürer tərəfindən məşhur akvarellərdən birində təsvir edilmişdir.

## XVI-cı əsrdən sonra

1542-ci ildə böyük yanğın əsas binalara ciddi ziyan vurdu. 
Arko qalası 1579-cu ildə tutuldu və qraflar 1614-cü ildə Habsburqlara tabe olmalı oldular. Onların mülkləri 1680-ci ildə İmperator I Leopold tərəfindən rəsmi olaraq ələ keçirildi.
Diqqətli bir bərpa 1986-cı ildə başladı və digərlərindən sonra daha sonrakı illərdə bərpa işləri orta əsrlərin cəngavərləri və saray xanımlarını təsvir edən bir sıra freskalar tapılmışdır.

## Qalereya

File:Hauptturm burg arco.jpg|Qalanın əsas qülləsi
File:Eingang felsenverlies burg arco.jpg|Zindana giriş
File:Burgmauer arco.jpg|Qala divarı
File:Zisterne burg arco.JPG|Su anbarı
File:Rengheraturm burg arco.jpg|Renger qalası
File:Turm laghel burg arco.JPG|Gözətçi qülləsi


## İstinadlar
Andrea Qez

**Andrea Qez** (; ) — Amerikalı astronom, müşahidə astrofizikası üzrə mütəxəssis.

## Həyatı
Andrea Qez uşaqlığını Çikaqoda keçirib. O, əvvəlcə riyaziyyat üzrə ixtisaslaşsa da, sonradan fizikaya olan marağı onu bu elmə keçirtdi. O, 1987-ci ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda fizika üzrə bakalavr dərəcəsi alıb. 1992-ci ildə Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda fəlsəfə doktoru dərəcəsi alıb. Andrea Qez 1994-cü ildən Los-Ancelesdəki Kaliforniya Universitetinin Fizika və Astronomiya Departamentinin professorudur və hal-hazırdada burada fəaliyyət göstərir. O, Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının və Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (2012il) üzvüdür.
1998-ci ildən başlayaraq, Reynhard Qenzel və Andrea Qezin başçılıq etdiyi iki astrofizik qrupu, Yer atmosferinin yaratdığı təhrifləri aradan qaldıran texnologiyalardan istifadə edərək, müstəqil araşdırmalar apardılar və qalaktikamızın mərkəzində, Günəşdən 4 milyon dəfə böyük olan superkütləvi qara dəliyə malik olduğuna dair sübutlar əldə etdilər. Andrea Qez Havaydakı Kek Rəsədxanasında, Reynhard Qenzel isə Avropa Cənub Rəsədxanasında (ESO) və Çilidəki La Sillada müşahidələr aparıb. Bu tədqiqatların nəticələrinə görə o, 2020-ci ildə Reynhard Qenzel və Rocer Penrouz ilə birlikdə Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görüldü.

Andrea Tom LaTourrette ilə evlidir və iki oğlu var. Andrea Qez 2UCLA Masters Swim Club"da fəal üzgüçüdür.

## Mükafatları
* 1994-cü ildə — Enni Kennon Mükafatı
* 1996-cı ildə — Pakkard Təqaüdü
* 1996-cı ildə — Sloun Təqaüdü
* 1998-ci ildə — Nyuton Leysi Pirs Mükafatı
* 1999-cu ildə — Mariya Göppert-Mayer Mükafatı
* 2000-ci ildə — "Discover" jurnalının izləməli olduğu 20 Gənc Alimdən biri seçildi
* 2004-cü ildə — Sekler Mükafatı
* 2008-ci ildə — Makartur Təqaüdü
* 2012-ci ildə — Kraford Mükafatı
* 2020-ci ildə — Nobel Mükafatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UCLA Faculty Research Lecture: Unveiling a Black Hole at the Center of the Milky Way
* 
*
Mərkəzi Ordu İdman Klubu (Bakı)

**Mərkəzi Ordu İdman Klubu** və ya qısaca **MOİK** — Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən idman klubudur. Azərbaycanın hərbi-idman sahəsində aparıcı klub kimi fəaliyyət göstərir.

## Tarixi və fəaliyyəti
1961-ci ildə təsis edilən klub, ölkədə idmanın inkişafında və peşəkar idmançıların yetişdirilməsində mühüm rol oynayır. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra MOİK Müdafiə Nazirliyinin nəzdinə verilib.

MOİK-in əsas məqsədlərindən biri Azərbaycan Ordusunu beynəlxalq və respublika səviyyəli yarışlarda layiqincə təmsil etmək, həmçinin gənclərdə vətənpərvərlik və fiziki hazırlıq ruhunu gücləndirməkdir. Klubun idmançıları olimpiya oyunları, dünya və Avropa çempionatlarında uğurla çıxış edərək çoxsaylı medallar qazanıblar.

### CISM-də
1995-ci ildən MOİK Beynəlxalq Hərbi İdman Şurasının (CISM) üzvüdür. Klub bu təşkilat çərçivəsində keçirilən yarışlarda 33 qızıl, 42 gümüş və 58 bürünc medal qazanıb. MOİK 2013-cü ildə futbol üzrə hərbçilər arasında ilk Dünya Kubokuna ev sahibliyi edib və 2015-ci ildə Koreyada keçirilən Ümumdünya Hərbi Oyunlarında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 30 idmançısı ilə təmsil olunmasında fəal iştirak edib.

## Bölmələri
### Futbol

MOİK həm də Azərbaycan futbolunda təmsil olunur. Klubun eyniadlı komandası 2019/2020 mövsümündə I Divizionda inamlı çıxış edərək Premyer Liqaya vəsiqə qazanıb. “MOİK” komandası mövsüm ərzində ardıcıl qələbələrlə yadda qalıb və azarkeşlərin dəstəyini qazanıb.

### Güləş
Klubun güləş üzrə nümayəndələri də beynəlxalq arenalarda uğurlar əldə edirlər. 2025-ci ildə Buxarestdə keçirilən Avropa çempionatında MOİK təmsilçisi Ağahüseyn Mustafayev sərbəst güləşdə gümüş medal qazanıb. Həmçinin, Orxan Nuriyev və digər idmançılar da çempionatda güclü çıxışlar sərgiləyiblər.

Portuqaliyada keçirilən çimərlik güləşi üzrə Dünya Seriyası turnirində MOİK-in əsgər-idmançısı Pənah İlyaslı gümüş medal qazanıb. Ümumilikdə Azərbaycan yığması bu turnirdə 1 qızıl və 2 gümüş medal əldə edərək komanda hesabında birinci yeri tutub.

## Həmçinin bax
*MOİK Bakı FK

## Mənbə
*
Argynnis paphia

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Ümumi məlumat
Argynnis paphia adını arxa qanadlarının alt hissəsindəki parlaq gümüşü ləkələrdən almışdır. Onun geniş yayılması və xarakterik görünüşü onu təbiətdə ən asan tanınan kəpənəklərdən birinə çevirir.

Argynnis paphianın qanad genişliyi 55-65 mm arasında dəyişir. Erkəklər parlaq narıncı rəngə malikdir və qanadlarında qara dalğavari zolaqlar olur. Dişilər isə yaşıl-qəhvəyi və ya boz çalarlarda daha mat rənglərə sahibdir. Bu növün ən diqqətçəkən xüsusiyyəti arxa qanadlarının alt tərəfindəki gümüşü parlayan zolaqlar və ləkələrdir.

Argynnis paphia Avropa, Şimali Afrika və Asiyanın mülayim bölgələrində yayılıb. O, əsasən meşə kənarlarında, açıq çəmənliklərdə, park və bağlarda rast gəlinir. Xüsusilə lavanda və digər çiçəklərin olduğu yerlərdə müşahidə olunur.

Bu kəpənəklər çox aktiv uçur və sürətli hərəkət edirlər. Kamuflyaj qabiliyyəti yüksəkdir, xüsusilə dişilər yarpaqlara bənzər rəngdə olduğu üçün asanlıqla gizlənə bilirlər. Argynnis paphia günəşli havaları sevir və əsasən gün ərzində aktiv olur.

Yetkin Argynnis paphia əsasən çiçək nektarı ilə qidalanır. Onun sevimli bitkiləri arasında lavanda, tikanlı bitkilər, yonca və zanbaq çiçəkləri var. Sürfə mərhələsində isə bənövşə bitkilərinin yarpaqları ilə qidalanır.

Dişi kəpənəklər yumurtalarını ağac gövdələrinin yarıqlarına və ya bənövşə yarpaqlarına qoyur. Yumurtalar bir neçə həftə ərzində açılır və sürfələr qış boyunca diapauza vəziyyətində qalır. Yazda sürfələr aktivləşir və 3-4 həftə ərzində pupaya çevrilir. İyul və avqust aylarında yetkin kəpənəklər çıxır və təxminən 2 ay yaşayırlar.

## Qalereya

Centaurea phrygia - Argynnis paphia female - Keila.jpg|Dişi fərd
Silver-washed fritillary butterfly (Argynnis paphia) male 3.jpg|Erkək fərd
Silver-washed fritillary butterfly (Argynnis paphia) male underside 2.jpg|Erkək qanadı açıq
Silver-washed fritillary (Argynnis paphia) female underside 2.jpg|Dişi qanadı açıq
Image:Butterfly Silver-washed Fritillary - Argynnis paphia.jpg|Erkək
Silver-washed fritillaries (Argynnis paphia) mating.jpg|Argynnis paphia
Silver-washed fritillary (Argynnis paphia) female Valesina.jpg|Dişi Argynnis paphia


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Tom Tolman and Richard Lewington, 2009  *Collins Butterfly Guide:The Most Complete Field Guide to the Butterflies of Britain and Europe* HarperCollins.  .
* Crory, Andrew. 2016. Fritillary Butterflies.  *The Irish Hare*. Ulster Wildlife Membership Magazine.  Issue 113 p.&nbsp;4

## Xarici keçidlər
* Перламутровка большая лесная, или перламутровка Пафия Argynnis paphia (Linnaeus, 1758)
* Русская природа. Перламутровка большая лесная&nbsp;— Argynnis paphia 
* BioLib Profil taxonu druh perleťovec stříbropásek *Argynnis paphia* (Linnaeus, 1758)

## Həmçinin bax
Vanessa cardui

**Vanessa cardui** — Nimfalidlər fəsiləsinə aid kəpənək növü.
## Ümumi məlumat
Vanessa cardui dünyanın ən geniş yayılmış kəpənəklərindən biri hesab edilir və bütün qitələrdə (Antarktida istisna olmaqla) müşahidə olunur. Xüsusilə uzun məsafəli miqrasiya qabiliyyəti və gözəl narıncı-qəhvəyi qanad naxışları ilə tanınır. 

Vanessa carduinin qanad genişliyi 50-60 mm arasında dəyişir. Qanadları parlaq narıncı, qəhvəyi və qara rənglərin qarışığından ibarətdir. Ön qanadlarında qara fonda ağ ləkələr, arxa qanadlarında isə dalğavari qəhvəyi naxışlar olur.

Vanessa cardui dünyanın Afrika, Asiya, Avropa, Şimali Amerika və Cənubi Amerika, Avstraliya və hətta bəzi okean adalarında rast gəlinir. Səhra, çəmənliklər, meşələr, bağlar və şəhər parkları kimi müxtəlif yaşayış mühitlərində yaşaya bilir. 

Bu kəpənək uzun məsafələrə miqrasiya edə bilən nadir növlərdən biridir. Hər il Avropadan Afrikaya, Şimali Amerikadan isə Meksikaya və Cənubi Amerikaya doğru köç edirlər. Onların qanadlarının rəngi yırtıcılardan qorunmaq üçün kamuflyaj effekti yaradır.

## Ekologiyası
Vanessa cardui əsasən çiçəklərin nektarı, çürümüş meyvələr və ağac şirəsi ilə qidalanır. Onların sevimli nektar mənbələri arasında boyaqçiçəyi (Centaurea), lavanda, zanbaq, yonca və südotu var. Sürfələri isə gicitkən, südqalxan və günəbaxan bitkilərinin yarpaqları ilə qidalanır.

Dişi kəpənəklər yumurtalarını bitkilərin üzərinə tək-tək qoyurlar. Yumurtalar 5-7 gün sonra açılır. Sürfələr tüklü və tikanlı qara bədənə malik olur və 20-25 gün ərzində inkişaf edirlər. Yetkinləşən sürfələr pup halına keçir və 2 həftə ərzində tam böyüyərək kəpənəyə çevrilir. İqlimə bağlı olaraq, kəpənəklər ilin iki və ya üç nəslini verə bilər.

Bu kəpənəklərin əsas düşmənləri quşlar, hörümçəklər və parazit həşəratlardır. Həmçinin iqlim dəyişikliyi və kənd təsərrüfatı pestisidləri onların populyasiyasına təsir göstərə bilər.
## Qalereya

File:Vanessa cardui MHNT CUT 2013 3 14 Pontfaverger-Moronvilliers Dos.jpg|Arxa tərəfi
File:Vanessa cardui MHNT CUT 2013 3 14 Pontfaverger-Moronvilliers Ventre.jpg|Üz tərəfi
File:Vanessa cardui - egg 02 (HS).jpg|Yumurtası
File:Vanessa cardui - caterpillar 07 (HS).jpg|Tırtılı
File:Vanessa cardui - pupa 03 (HS).jpg|Pupu
File:Painted Lady Chrysalis micro CT.jpg|Pupu
File:Vanessa cardui - chrysalis and emergence.jpg|Vanessa cardui 


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* Bolotov I.N. 2012. The Fauna and Ecology of Butterflies (Lepidoptera, Rhopalocera) of the Kanin Peninsula and Kolguev Island. - *Entomological Review* 92(3): 296–304. 
* Bolotov I.N. 2004. Long-Term Changes in the Fauna of Diurnal Lepidopterans (Lepidoptera, Diurna) in the Northern Taiga Subzone of the Western Russian Plain. *Russian Journal of Ecology* 35(2): 117–123. 

## Xarici keçidlər

* Painted Lady Butterfly ''Vanessa cardui'': large format reference quality photographs
* On the fly - research into butterfly migration proves rewarding
* HD video of ''Vanessa'' butterflies
* Observations of ''Vanessa cardui'' in the Libyan Desert (Eastern Sahara)
* http://faune-flore-languedocienne.alwaysdata.net/garrigue/Papillons_garrigue_Nymphalinae.html#Cynthia_Vanessa_cardui_
Colias hyperborea

**Colias hyperborea** — Ağ kəpənəklər fəsiləsinin Sarıcalar cinsinə aid kəpənək növü. 
## Ümumi məlumat
Colias hyperborea soyuq iqlimlərdə yaşayan nadir kəpənək növlərindən biridir. Bu növ əsasən Sibir, Arktik bölgələr və Rusiyanın şimal hissələrində yayılmışdır. Soyuq iqlimlərə uyğunlaşan Colias hyperborea ekstremal şəraitlərdə yaşama qabiliyyəti ilə seçilir. O, temperaturun çox aşağı olduğu bölgələrdə belə aktiv qalaraq öz həyat dövrünü davam etdirə bilir.

Mavi sarı kəpənək kimi digər Colias növləri ilə bəzi oxşarlıqlara malik olsa da, onun unikal xüsusiyyətləri var:
* Erkəklər – Parlaq sarı və ya narıncımtıl qanadlara sahibdir, qara sərhədlərlə əhatələnmişdir.
* Dişilər – Solğun sarı və ya yaşıl çalarlı olur, qanadlarının kənarları daha açıq rənglidir.
* Qanad genişliyi – 40-55 mm arasında dəyişir.
* Alt qanadlar – Diqqətlə baxıldıqda, nazik qəhvəyi damarlar və açıq ləkələr müşahidə edilə bilər.
* Xüsusi uyğunlaşma – Onun bədəni digər Colias növlərinə nisbətən daha tüklüdür ki, bu da onu soyuq havalardan qoruyur.

## Ekologiyası
Bu kəpənəyin həyat dövrü digər növlərə nisbətən daha uzun müddət çəkə bilər, çünki Arktik bölgələrin hava şəraiti inkişafı yavaşladır.

Yumurtalar soyuğa davamlıdır və əsasən bitkilərin yarpaqlarına və ya yer səthinə qoyulur. Yumurtaların inkubasiya dövrü daha uzun çəkir, çünki soyuq iqlimlərdə inkişaf yavaşdır. Tırtıllar əsasən yaşıl rəngdə olub, nazik tüklərlə örtülüdür. Onlar arktik bitkilərlə, xüsusilə Vaccinium (qaragilə) və digər alp bitkilərinin yarpaqları ilə qidalanır. Tırtıllar bəzən bir neçə ay yarımaktiv vəziyyətdə qala bilər.

Bu kəpənək əsasən soyuğa davamlı alp və arktik bitkilərin nektarı ilə qidalanır:

Əsasən Arktik bölgələrdə yayılıb və Sibir, Uzaq Şərq və Skandinaviya dağlıq ərazilərində müşahidə olunur. Soyuq iqlimlərə uyğunlaşdığı üçün geniş miqrasiya etmir. Çox məhdud bir arealda yayıldığı üçün nadir növlərdən hesab olunur.
## Növləri
**C. h. hyperborea* Çukot yarımadası
**C. h. kurnakovi* Kurentzov, 1970 Maqadan
**C. h. tunkuna* Austaut, 1912 Sayan
**C. h. puella* Churkin & Grieshuber, 2001 Çukot yarımadası
**C. h. paradoxa* Churkin & Grieshuber, 2001 Putorana
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rusinsects
* State Darwin Museum images type specimen images of *Colias hyperborea paradoxa* Churkin et Greishuber, 2001 and *Colias hyperborea puella* Churkin and Greishuber, 2001; Churkin, Greishuber, Bogdanov, and Zamolodchikov, 2001 at the Darwin Museum
Matyaş kilsəsi (Budapeşt)

**Matyaş kilsəsi** (macarca: *Mátyás-templom*) — nadir hallarda "Buda Tacqoyma Kilsəsi" kimi tanınan, Macarıstanın Budapeşt şəhərində, Buda Qəsəbəsinin mərkəzində, Müqəddəs Üçlük Meydanında (Szentháromság tér) yerləşən katolik kilsəsi. Balıqçı Qalasının qarşısında yerləşən bu kilsə, tarixi əhəmiyyəti ilə seçilir.

## Tarix

Kilsə yerindəki ilk tikili Macarıstanın ilk kralı I İştvan tərəfindən 1015-ci ildə inşa edilmişdir. Bu, 1690-cı ildə kilsənin içərisində yerləşdirilmiş və 1748-ci ildə yanmış bir yazıya əsaslanır. Lakin I İştvan tərəfindən tikintisi barədə dəqiq sübut yoxdur. Bu bina 1241-ci ildə monqollar tərəfindən dağıdılmışdır; hazırkı bina isə 13-cü əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Əvvəlcə Məryəm Ana adını daşıyan kilsə, 19-cu əsrdən etibarən Kral Matyaşın adı ilə tanınmağa başlamışdır. Kral Matyaş, kilsənin cənub qülləsinin yenidən qurulmasını əmr etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Official site
* Accommodation next to Church
Dimitri

**Dimitri** — ad.

* Dimitri Jeltov — partiya işçisi.
* Dimitri Kodzokov — Kabardalı ictimai xadimi.
* Dimitri Ovçarov — Almaniyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

## İstinadlar
Böyük İvan Zəng qülləsi

**Böyük İvan Zəng qülləsi** (rusca: *Колокольня Иван Великий*, translit. Kolokol'nya Ivan Velikiy) — Moskva Kreml kompleksi içində bir kilsə qülləsi. Ümumi hündürlüyü 81 metr (266 fut) olan bu qüllə, Kremlinin ən hündür qülləsi və quruluşudur.

## Tarix

Bu kilsə Böyük Dük İvan Kalita tərəfindən inşa edilmişdir və Moskvada ağacdan deyil, daşdan inşa edilən ilk kilsələrdən biri idi. Böyük Dük III İvanın Kreml üzərindəki əsaslı təmir işləri zamanı, bu kilsəni əvəz etmək üçün italyan bir memar işə götürdü. Tikinti İvanın ölüm ili olan 1505-ci ildə başlanmış və oğlu Vasili III-ün dövründə üç il sonra tamamlanmışdır. Vasili də atasının şərəfinə bir abidə olaraq köhnə qüllənin təməlləri üzərində yeni və misilsiz dərəcədə böyük bir qüllənin ucaldılmasını əmr etdi.

## Memarlıq

Böyük İvan Zəng qülləsi üç komponentli bir ansambldır. Bütün binalar kərpicdən hazırlanmışdır və Katedral Meydanının qonşu binalarına uyğun olaraq ağ rəngə boyanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Official Home Page
*Ivan the Great Bell Tower Complex – muzeyin saytı
Parides tros

**Parides tros** — Yelkənqanadlılar fəsiləsinə aid kəpənək növü. 
## Ümumi məlumat
Parides tros kəpənəyi unikal görünüşü ilə diqqət çəkir:
* Qanadlarının üst hissəsi əsasən qara və dərin mavi çalarlara malikdir.
* Qanadlarının alt hissəsində qırmızı və ya çəhrayı ləkələr olur.
* Orta ölçülü bir kəpənəkdir, qanad açıqlığı təxminən 8-10 sm arasında dəyişir.
* Erkək və dişi fərdlər arasında rəng fərqləri mövcuddur, dişilər adətən daha açıq rəng çalarlarına sahib olur.

Parides tros əsasən Cənubi Amerikanın Amazon yağış meşələrində və And dağlarının ətəklərində yayılıb. Onlar isti və rütubətli iqlim şəraitində daha çox yaşayırlar. Bu kəpənəklər sıx meşə örtüyündə və çiçəklərlə zəngin ərazilərdə rast gəlinir.

Qidalanma vərdişləri
Yetkin Parides tros fərdləri əsasən çiçək nektarı ilə qidalanırlar. Onlar xüsusilə maracuya və digər sarmaşıq bitkilərinin çiçəklərinə üstünlük verirlər. Tırtıl mərhələsində isə əsas qida mənbəyi Aristolochia (ilanqovucu) bitkisinin yarpaqlarıdır. Bu bitki onların toksik xüsusiyyətlər qazanmasına və yırtıcılardan qorunmasına kömək edir.

Parides tros kəpənəkləri yırtıcılardan qorunmaq üçün müxtəlif müdafiə strategiyalarına malikdir:)
* Qanadlarındakı parlaq qırmızı və çəhrayı ləkələr yırtıcılara toksik olduqları barədə siqnal verir.
* Tırtıl mərhələsində Aristolochia bitkisi ilə qidalandıqları üçün bədənlərində toksin toplayırlar, bu da onları quşlar və digər yırtıcılar üçün az cəlbedici edir.
* Yetkin fərdlər yüksək manevr qabiliyyətinə malikdir və sürətli uçuşları ilə təhlükədən uzaqlaşa bilirlər.

Parides tros kəpənəklərinin həyat dövrü dörd əsas mərhələdən ibarətdir:
* Yumurta – Dişi fərd yumurtalarını ev bitkilərinin yarpaqlarına qoyur.
* Tırtıl – Yumurtadan çıxan tırtıllar Aristolochia bitkisi ilə qidalanaraq sürətlə böyüyürlər.
* Pup (Puppa) – Bu mərhələdə tırtıl metamorfoz keçirərək yetkin fərd formasına düşür.
* Yetkin fərd – Pup mərhələsini tamamlayan kəpənək qanadlarını açaraq yeni həyatına başlayır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Charaxinae

**Charaxinae** — Nimfalidlər fəsiləsinə aid yarımfəsilə. 
## Ümumi məlumat
Charaxinaelərin yarpağa bənzər qanad quruluşu onları düşmənlərindən qoruyur və ətraf mühitə mükəmməl uyğunlaşmalarına kömək edir. Bu kəpənəklər əsasən tropik meşələrdə rast gəlinir və kamuflyaj bacarığı sayəsində yırtıcılardan qorunurlar.

Charaxinae adını qanadlarının quruluşuna görə alıb. Onların qanadlarının alt hissəsi qurumuş yarpağa bənzəyir, üst hissəsi isə parlaq rənglərlə bəzədilmiş olur. Bu kəpənəklər əsasən tropik və subtropik bölgələrdə, xüsusilə Cənubi və Mərkəzi Amerikada yayılıb. Bəzi növləri Asiyada da tapıla bilər.

Charaxinaelərin əsas xüsusiyyətləri bunlardır:
* Qanadlarının alt hissəsi quru yarpağa bənzəyərək kamuflyaj effekti yaradır.
* Qanadlarının üst hissəsi isə müxtəlif rənglərlə (narıncı, qəhvəyi, mavi və ya qırmızı) diqqət çəkir.
* Orta ölçülü kəpənəklər olub, qanad açıqlığı təxminən 5-10 sm arasındadır.
* Erkək və dişi fərdlər arasında rəng fərqləri ola bilər.
* Uçuşları sürətli və manevr qabiliyyəti yüksəkdir.

Charaxinae əsasən tropik meşələrdə, çay kənarlarında və yaşıl ərazilərdə yaşayır. Onların ən çox yayılmış növləri Amazon meşələrində və Meksikada tapılır. Bu kəpənəklər əsasən ağacların budaqlarında və yarpaqlar arasında gizlənərək düşmənlərindən qorunurlar. Onların kamuflyaj xüsusiyyəti xüsusilə payız aylarında daha təsirli olur, çünki qurumuş yarpaqlara bənzəyərək asanlıqla ətraf mühitə uyğunlaşırlar.

Charaxinae əsasən çiçək nektarı, meyvə şirəsi və bəzən ağac şirələri ilə qidalanırlar. Onların sevimli qidaları arasında çürüyən meyvələr də var, bu da onları digər kəpənəklərdən fərqləndirən xüsusiyyətlərdən biridir. Bəzi növlər mineral və duz ehtiyaclarını qarşılamaq üçün nəm torpaq və ya su mənbələrindən qidalanırlar. Bu davranış onlara əlavə enerji və canlılıq qazandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Checklist of North American Nymphalidae
Mayns kafedralı

**Mayns kafedralı** və ya **Müqəddəs Martin kafedralı** (almanca: *Mainzer Dom*, *Martinsdom* və ya rəsmi olaraq *Der Hohe Dom zu Mainz*) — Almaniyanın Mayns şəhərinin tarixi mərkəzinin yaxınlığında və piyadalar üçün nəzərdə tutulmuş bazar meydanında yerləşir. Bu 1000 illik Roma-Katolik kafedralı, Mayns Yepiskopunun yepiskopluq mərkəzidir. Mayns kafedralı əsasən Roman üslubunda olsa da, sonrakı əsrlərdə edilən xarici əlavələr müxtəlif memarlıq təsirlərinin görünüşünə səbəb olmuşdur. Kafedral üç nefdən ibarətdir və Müqəddəs Martin Turun himayəsi altındadır. Şərq xor Müqəddəs Stefana həsr edilmişdir.

Kafedralın daxili, keçmiş güclü Seçki-Prins-Arxiyepiskopların (Kürfürst-Erzbischöfe) məzarları və abidələrini, həmçinin minilliklər boyu dini sənət əsərlərini özündə birləşdirir. Kafedralın həmçinin mərkəzi həyəti və ərazisində Müqəddəs Bonifas və Məryəm Ana heykəlləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eurytides marcellus

**Eurytides marcellus** — Protographium fəsiləsinə aid kəpənək növü. 
## Ümumi məlumat
Eurytides marcellus öz unikal görünüşü ilə seçilir. Qanadlarının əsas rəngi ağ və qara zolaqlardan ibarətdir, bu da ona zebra görüntüsü qazandırır. Qanadlarının uc hissələrində uzun və incə "quyruq" strukturu var ki, bu da ona "qaranquşquyruq" adını qazandırır. Alt qanadlarında qırmızı və mavi nöqtələrə rast gəlinir. Yetkin fərdlərin qanad açıqlığı təxminən 6,5-11 sm arasında dəyişir.

Bu kəpənəklər əsasən Şimali Amerikanın şərq hissəsində, xüsusən də ABŞ-ın cənub-şərq bölgələrində rast gəlinir. Onlar əsasən açıq meşələrdə, çay sahillərində və bataqlıq ərazilərdə yayılmışdır. Eurytides marcellus isti və mülayim iqlim şəraitinə üstünlük verirlər.

Yetkin fərdlər əsasən çiçək nektarı ilə qidalanırlar. Onlar xüsusilə lilac, verbena, qızılçiçək və südlətkən çiçəklərinə üstünlük verirlər. Tırtılları isə yalnız Üçpər azimina bitkisinin yarpaqları ilə qidalanır. Bu bitkidən aldıqları toksinlər onları yırtıcılardan qoruyur. 

Eurytides marcellus müxtəlif müdafiə strategiyalarına malikdir. Tırtılları Üçpər azimina bitkisindən toksinlər alaraq yırtıcılara qarşı zəhərli olur. Yetkin fərdlər zebra zolaqlı qanad naxışları ilə ətraf mühitdə kamuflyaj olunur. Sürətli və qeyri-müntəzəm uçuşları ilə yırtıcılardan yayınırlar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Edwin Möhn, 2002 *Schmetterlinge der Erde, Butterflies of the world* Part XIIII (14), Papilionidae VIII: Baronia, Euryades, Protographium, Neographium, Eurytides. Edited by Erich Bauer and Thomas Frankenbach Keltern: Goecke & Evers; Canterbury: Hillside Books.  All species and subspecies are included, also most of the forms. Several females are shown the first time in colour.

## Xarici keçidlər

* Zebra swallowtail on the :en:University of Florida/IFAS Featured Creatures Web site
Macroglossum stellatarum

**Macroglossum stellatarum** — Sphingidae fəsiləsinə aid kəpənək növü. 
## Ümumi məlumat
Macroglossum stellatarum öz adını uçuş tərzi və çiçəklərdən nektar toplama üsulunun kolibri quşuna bənzəməsindən almışdır. Uçuş zamanı qanadlarını sürətlə çırpır və havada dayanıqlı şəkildə qala bilir ki, bu da onu unikal edən xüsusiyyətlərdən biridir.

Qanad genişliyi 40-50 mm arasında dəyişir. Ön qanadları qəhvəyi-boz, arxa qanadları isə parlaq narıncıdır. Qısa və güclü bədən quruluşuna malikdir, quyruq hissəsində xarakterik tüklər var.

Macroglossum stellatarum Avropa, Şimali Afrika və Asiyada geniş yayılmışdır. Daha çox açıq sahələrdə, çiçəkli ərazilərdə, bağlarda, çəmənliklərdə və meşə kənarlarında müşahidə edilir. Yay aylarında daha soyuq bölgələrə miqrasiya edir və qışda isti iqlim zonalarına geri dönür. 
Tırtıllar əsasən qızılgül bitkiləri (Galium), lavanda (Lavandula), yonca (Trifolium) və digər çiçəkli bitkilərlə qidalanır. Yetkin Macroglossum stellatarum xüsusi uzun hortumu vasitəsilə çiçəklərdən nektar toplayır. 

Macroglossum stellatarum ildə 2-3 nəsil verə bilər. Çoxalma prosesi aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir: Dişi kəpənək yumurtalarını bitkilərin yarpaqlarına qoyur. Tırtıllar 10-14 gün ərzində çıxaraq qidalanmağa başlayır. Tırtıllar 3-4 həftə ərzində böyüyür və pupiya formasına keçir. 2-3 həftə ərzində yetkin kəpənək çıxış edir. Bəzi nəsillər payızda pup formasında qalaraq qış yuxusuna girir və yazda süfrə formasına çevrilir.

## Qalereya

File:Macroglossum stellatarum - Schönbrunn.jpg|
File:Macrogl Stellat.jpg
File:Hummingbird hawk-moth straw streched.JPG|
File:Macroglossum stellatarum01(js).jpg|
File:Hummingbird Moth feeding at 25% speed.webm|
File:Taubenschwaenzchen Zeitlupe - Hummingbird Hawk-Moth Slow Motion.ogv|


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*

## Xarici keçidlər

* "69.010 BF1984 Hummingbird Hawk-moth ''Macroglossum stellatarum'' (Linnaeus, 1758)". *UKMoths*. Retrieved December 12, 2018.
* *[https://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MacroStellat.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa]*
* 
* *[https://lepiforum.org/wiki/page/Macroglossum_Stellatarum Lepiforum e. V.]*
* ''Hummingbird Moth - Species info & Facts''
Əhləm Müstəqanami

**Əhləm Müstəqanami** ()&nbsp;— Əlcəzair yazıçısı və şairi. O, "Ərəb roman müəllifləri arasında ən məşhuru" adlandırılır. Əhləm Tunisdə siyasi və inqilabçı xadim Məhəmməd Şərifin ailəsində anadan olub, əsərləri ingilis dilinə tərcümə edilən ilk Əlcəzair yazıçısı olub. O, dörd roman və altı şeir kitabı nəşr etdirmişdir və ən çox tanınan əsəri 1993-cü ildə nəşr olunan "Bədənin hafizəsi" (Zakirat el Jassad) adlı romanıdır. 2007 və 2008-ci illərdə o, "Arabian Business" jurnalının sıralamasına görə müvafiq olaraq 96-cı və 58-ci sırada yerləşmişdir. UNESCO Sülh Artisti adına malikdir (2016). 
## Həyatı

Əhləm Müstəqanaminin ailəsi əslən Əlcəzairin Konstantin şəhərindəndir. Onun atası 1945-ci ildəki Setif və Gelma qətliamından sonra həbs edilmiş Əlcəzair millətçisi olub. 1947-ci ildə azad edilən atası, Əlcəzair müstəqillik qazandıqdan sonra, Əhməd Bin Bellanın hökumətində mühüm vəzifələr tutmuşdur. 1965-ci ildəki Boumedin çevrilişi nəticəsində Bin Bella hakimiyyətdən salındıqdan sonra, atası ruhi sarsıntı yaşamış və Əlcəzair şəhərinə göndərilmişdir. Onun ruhi sarsıntıları və Əlcəzairdəki davam edən siyasi qarışıqlıqlar onu küskün, çaşqın və ümidsiz etmişdir.

Atasının olmaması ilə Əhləm Müstəqanami böyük bacı olaraq ailəsinə baxmışdır və radio aparıcısı kimi işləyib. 17 yaşında Əlcəzairdə "Pıçıldama" (Hammassat) adlı şeirli günlük proqramı ilə məşhurlaşmışdır. 1973-cü ildə ərəb dilində şeir nəşr edən ilk qadın yazıçı olaraq "Günün Limanı" (Ala Marfa al Ayam) adlı şeir kitabını çap etdirmişdir. 1976-cı ildə isə "Yalnızlıq Anında Yazı" (Al Kitaba fi Lahdat Ouray) adlı ikinci şeir kitabını nəşr etdirmişdir. Əhləm Müstəqanami Əlcəzairdə ərəb dilində yazıb oxuyan ilk nəsil arasında yer alır, çünki fransızlar tərəfindən bir əsrdən artıq ərəb dilinin istifadəsi qadağan olunmuşdu.

## Yaradıcılığı
Əhləm Müstəqanami Parisdə on beş il ərzində müxtəlif jurnallar üçün yazmışdır. Bu illər ərzində yazdığı romanın parçaları da daxil olmaqla şeir üzərindən nəsrə keçmiş və "Sevgi itirildikdə şeir yazılır, vətən itirildikdə isə roman yazılır" demişdir. O, Əlcəzairi heç vaxt ağlından çıxarmadığını bildirmişdir: "*Bəzi ölkələrdə yaşayırıq, bəziləri isə bizdə yaşayır*". 
1993-cü ildə Əhləm Müstəqanami Livanda yerləşərək ilk romanı "Bədənin hafizəsi"bi (Zakirat el Jassad) nəşr etdirdi. "Dar Al Adab" nəşriyyatının redaktoru, romanı siyasi cəsarətlə yazılmış poeziya xarakterində bir sevgi hekayəsi olaraq təsvir etmiş və onun ərəb dünyasında böyük bir uğur qazanacağını proqnozlaşdırmışdır. Müasir ərəb şairi Nəcib Məhfuz yazıçının ünvanına yazdığı məktubunda "*Bu roman mənə başgicəlləndirici bir hiss verdi*" demişdir.

"Bədənin hafizəsi" (Zakirat el Jassad) əsəri ilə Müstəqanami 1998-ci ildə "Naguib Mahfouz" Mükafatını qazandı. Bu mükafat Fransız "Goncourt" mükafatına bərabərdir və ərəb dilindəki ən yüksək ədəbiyyat mükafatı sayılır. 

Hazırda Əhləm Müstəqanami həyat yoldaşı və üç uşağı ilə birlikdə Beyrutda yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ahlam Mosteghanemi website
* Ahlam Mosteghanemi Arab author
* A Review of ''Memory And Desire'' by :en:Ferial Ghazoul, *Al-ahram Weekly*