open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cəfər Bünyadzadə

**Cəfər Xocabəy oğlu Bünyadzadə** () — Azərbaycan yazıçısı və şairi. O, dövrün Azərbaycan mətbuatında fəal iştirak etmiş, uşaq hekayələri və çoxlu satirik şeirlər yazmışdır. "Nəşri-maarif" və "Səfa" məktəblərində müəllim işləmiş, satirik "Tuti" jurnalının baş redaktoru olmuşdur. Dadaş Bünyadzadənin qardaşıdır.

## Həyatı
Cəfər Bünyadzadə "Səda", "Sədayi-Vətən" və başqa mətbuat orqanlarında müxtəlif imzalarda yazılar dərc etdirmiş, uşaqlar üçün hekayələr yazmışdır. Milli məktəblərdə istifadə üçün "Kəşkül" adlı nəğmələr məcmuəsi (notsuz) nəşr etdirmişdi (1915).

Cəfər Bünyadzadə 1918-ci ilin avqustunda ermənilərin törətdikləri vəhşiliyin qurbanı olmuşdur. C. Bünyadzanin qardaşı Dadaş Bünyadzadə ona başsağlığı verənlərə "Füqəra-kasibəsi" qəzetində etdiyi minnətdarlıq məktubunda bildirirdi:

## Əsərləri

* Mən məktəb istəyirəm. Uşaqlar üçün asan dil ilə yazılmış hekayələr. Bakı: [s.n.], 1910;
* İgid oğul və yaxud vətən məhəbbəti, 1912;
* Kəşkül və yaxud nəğmələr məcmuəsi. Bakı: [s.n.], 1913;
* Kəşkül və yaxud nəğmələr məcmuəsi. Bakı: [s.n.], 1914 (ikinci nəşri);
* Kəşkül və yaxud nəğmələr məcmuəsi. Bakı: [s.n. ], 1916 (üçüncü nəşri);
* Dağarcıq (milli nəğmələr). Bakı: [s.n.], 1917;
* Kəşküli-nəğəm. Rusiya inqilabi-kəbiri zamanında təb edilmişdir. Bakı: [s.n.], 1917;
* İgid oğul və yaxud vətən məhəbbəti. Bakı: Zərdabi, 2023.

## İstinadlar
İbrahim paşa

* Çandarlı I İbrahim Paşa (ö. 25 avqust 1429) — II Murad dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.
* Parqalı İbrahim Paşa (1493 — 15 mart 1536) — Sultan Süleyman Qanuni dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.
* Bayburtlu Qara İbrahim Paşa (1620/21 — iyun 1687) — IV Mehmed dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.
* Kürəkən İbrahim Paşa (ö. 10 iyul 1601) — III Mehmed dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.
* Nevşəhərli Kürəkən İbrahim Paşa (1662 — 1 oktyabr 1730) — III Əhməd dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.
* İbrahim paşa (ö. 1780) — Mesxetiyanın 15-ci paşası.

## Həmçinin bax
* İbrahim (ad)
* Paşa
Nevejis çayı

**Nevejis çayı** (, , ) — Litva ərazisində formalaşan və onun ərazisindən axaraq Neman çayına tökülən çay. Neman çayının sağ qolunu təşkil edir. Litvanın Şiauliai, Kaunas, Panevej qəzaları ərazisindən axır.

## Hidroqrafiya

Çayın uzunluğu 210&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 6140&nbsp;km², su sərfiyyatı 33,2 m³/s təşkil edir. Çay Orta Litva düzənliyindən axır. Noyabr ayından yanvara kimi tədricən donur. Fevraldan aprel ayına kimi isə tam donmuş vəziyyətdə olur. Qidalanmasında əsas yeri qar suları tutur. Çayın 70-ə yaxın qolu vardır.

Əsas qolları: Alanta, İuoda, Upite, Linkava, Obelis, Barupe, Qinya (sol), İuosta, Kirşinas, Liude, Kruostas, Dotnuvel, Smilqa, Şuşve, Aluona, Striuna (sağ).

## Kanallar
Nevejis çayı kanallar ilə digər iki böyük çay ilə əlaqələnir. Levuo çayındakı daşqınları azaltmaq məqsədilə 1930-cu ildə Sanjili kanalı qazılmışdır. Bu çayları birləşdirmək üçün ilk layihə hələ 1797-ci ildə hazırlanmışdı. Təxminən 9 min il əvvəl Nevejis Levuo çayının qolu idi. Çaylar arasında yeni kanalın əsası kimi xidmət edə biləcək kiçik Sanjile çayı var idi. 19-cu əsrdə Neman deltası Almanlara aid olduğundan ticarətdə bir maneə vardı. Rusiya imperiyası Nemandan gəmiləri Riqanın limanına yönəltmək yollarını axtarırdı. Plan kifayət qədər vəsait tələb edirdi. Bu layihə 1914-cü ildə təkrar müzakirəyə çıxarılır və tikintiyə hazırlıq başlanılır. Ancaq Birinci Dünya müharibəsi işi yarımçıq qoyur. Levuo çayında daşqın zamanı 20 kənd su altında qalır. Bundan sonra 8&nbsp;km uzunluğunda bir kanalın qazılmasına qərar verilir. 1961–63-cü illərdə Nevejisi Şventoji ilə birləşdirən 12&nbsp;km uzunluğunda başqa bir kanal qazılır. Kavarskas yaxınlığında kanalı su ilə təmin etmək üçün nasos stansiyası qurulub.

## Əhəmiyyəti
Çay əsasən balıqçılıq əhəmiyyətlidir. Üstəlik çayın axdığı ərazi boyunca Kedayni və Panevejis şəhərləri yerləşir.

## Maraqlı fakt
Çayın şərəfinə Kedayni şəhərində olan basketbol klublarından biri "Nevejis" olaraq adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Gallery of underwater pictures and video from Nevėžis
* Nevejis hövzəsinin xəritəsi
USS Liberty hadisəsi

**USS Liberty hadisəsi** — 1967-ci ildəki Ərəb-İsrail müharibəsini müşahidə etmək üçün  bölgəyə göndərilmiş yüngül silahlı (və tamamilə dinləmə-müşahidə cihazlarına sahib olduğu iddia edilən), Amerikan donanmasına aid USS Liberty zirehli gəmisinin 1967-ci il tarixində, beynəllxalq sularda, Sinay yarımadası yaxınlarında İsrail tərəfindən dənizdən və havadan hücuma məruz qalması hadisəsidir. Gəmi təxminən 75 dəqiqə boyunca atəş altında tutulmuşdur. Hadisə nəticəsində 34 nəfər ölmüş, 171 nəfər yaralanmışdır. İsrail səhvliklə vurduğunu iddia etmiş və üzr istəmişdir. ABŞ üzrü qəbul etmişdir. Həmçinin İsrail tərəfi ölən və yaralananların ailələrinə və gəmiyə dəyən ziyana görə ABŞ hökumətinə təzminat vermişdir.


Şəkil:06-10-07-USSLibertyatCongress.JPG|ABŞ konqresi önündə etirazçılar,*"USS Liberty qulluqçuları  [[İsrail]] tərəfindən öldürüldü və [[ABŞ]] tərəfindən aldadıldı"*
Şəkil:SH-3A Sea King hovers over the damaged USS Liberty (AGTR-5) on 8 June 1967 (USN 1123118).jpg|USS Liberty hücumdan bir gün sonra 
Şəkil:AGTR-5 torpedo damage 8Jun67.jpg|Gəminin torpedo mərmiləri nəticəsində yaranmış  vəziyyəti
Şəkil:Damage to USS Liberty, June 1967.jpg|Gəminin gövdəsi, göyərtəsi və bacası boyunca döyüş təyyarələrindən açılan atəş nəticəsində yaranan mərmi dəlikləri


## İstinadlar
Kemp-Devid müqaviləsi

**Kemp-Devid müqaviləsi**, Misir prezidenti Ənvər Sadat ilə, İsrail prezidenti Menaxem Begin arasında, 12 gün davam edən gizli danışıqların ardından Kemp-Deviddə 17 sentyabr, 1978-ci ildə imzalanan və ABŞ prezidenti Cimmi Karterin nəzarətində reallaşan bir müqavilədir. Bu müqavilə ilə ilk dəfə bir Ərəb ölkəsi İsraili rəsmən tanımış və ələ keçirdiyi torpaqlar üzərindəki varlığını qanuni olaraq qəbul etmişdir.
Müqavilə 6 ay sonra (26 mart, 1979) imzalanacaq sülh müqaviləsinin təməlini təşkil edirdi. Buna görə İsrail hərbi qüvvələrini Sinay yarımadasından çəkəcək və Misir ilə diplomatik əlaqələrini normallaşdıracaqdı. Diplomatik əlaqələr 1980-ci ildə normala döndü. İsrailin ümid etdiyindən az olsa da, ticari əlaqələr oldu. Mart, 1980-ci ildə havayolu ilə nəqliyyat əlaqələri başlandı. Misir İsrailə neft satmağa başladı. Bu müqavilə ilə İsrail tərəfindən Altı gün Müharibəsində ələ keçirilən Sinay yarımadası Misirə geri verildi. Sülh cəhdlərinin nəticəsi olaraq Menaxem Begin və Ənvər Sədat, 1978-ci il Nobel Sülh Mükafatını qazandılar.
[thumb|[Menaxem Begin və Zbiqnev Bjezinski Kemp-Deviddə şahmat oynarkən.]]

## Müqavilənin şərtləri
* İsrail Sinay yarımadasından çıxacaq, buna qarşılıq Misir İsraili rəsmən tanıyacaq və diplomatik əlaqələr saxlayacaqdı.
* Qəzzə və Qərbi Şəriada yaşayan Fələstinlilərə Misir və İordaniyanin müəyyən edəcəyi formada muxtariyyət veriləcək.
* 3 il sonra Misir-İordaniya-İsrail-Fələstin  arasında Qərbi Şəriə və Qəzzənin statusunu müəyyən etmək üçün təkrar görüşmə ediləcək.
* İsrail-İordaniya arasında sülh danışıqları başlayacaq.
* İsrail Fələstində əsgər sayını azaldacaq.

## ABŞ ilə bağlı olan maddələr
* ABŞ F-16 qırıcıları daxil olmaqla, İsrailin bütün hərbi ehtiyaclarını qarşılayacaqdı.
* 1975-ci il müqaviləsi ilə İsrail, Misirə buraxılan Əbu Rudeis və Ras Sudar neftlərindən hər il  4.5 milyon ton neft satın alacaqdı. Bu mövzuda bir yubanma olarsa, yəni Misir nefti satma məsələsində bir narazılıq edərsə, ABŞ İsrailin neft ehtiyacını qarşılamalı idi.
* Misir bu razılaşmaya uymayacaq olarsa və ya bu maddələrdən hər hansı bir formada yayınarsa, ABŞ edəcəyi tədbirlər mövzusunda İsraillə məsləhətləşəcəydi.
* ABŞ bundan sonra Misir ilə İsrail arasında ediləcək müqavilənin *Son Sülh Razılaşması* olması üçün əlindən gələni etməli idi.
* ABŞ Təhlükəsizlik Şurasında bu müqavilənin əleyhinə olan istənilən layihəni veto etməli idi.
## İstinadlar
Barbados Qırmızı Xaç Cəmiyyəti

**Barbados Qırmızı Xaç Cəmiyyəti** () — 1960-cı ildə Britaniya Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin bir hissəsi olaraq yaradılıb. Barbados Parlamenti 1966-cı ildə Barbados Qırmızı Xaç Cəmiyyəti Qanunu qəbul etdi, eyni zamanda Barbados Birləşmiş Krallıqdan müstəqil bir ölkə oldu.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

## Xarici keçidlər
* Barbados Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin rəsmi internet səhifəsinin ünvanı
* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətləri Federasiyası Karib bölgəsi
Adıgün

**Adıgün** — Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
Adıgün- Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında kənd adı. Gürcücə yazılış forması Adıqen. Mesxet türklərinin məskun olduqları kəndlərdən biri olmuşdur. Əhalisi İkinci Dünya müharibəsi illərində Orta Asiyaya sürgün edilmiş və yerində gürcülər yerləşdirilmişdir. Hazırda Gürcüstanın Adıgen rayonunun mərkəzidir. Qıpçaqların Eti tayfasının adından və türk dillərində kün "tayfa", "el" sözlərindəndir.

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
yasamal.cls.az 

## İstinad
İtirilmiş vaxt haqqında nağıl (film, 1964)

** İtirilmiş vaxt haqqında nağıl** () — rejissor Aleksandr Ptuşkonun 1964-cü ildə çəkdiyi sovet bədii filmi.

## Məzmunu
Filmin baş qəhrəmanı tənbəl üçüncü sinif şagirdi Petya Zubovdur (*Qriqori Plotkin*). Vaxtını boş işlərlə keçirən Petya Zubov və ona bənzər digər 3 şagirdin şər sehirbazlar tərəfindən "zamanı oğurlanır". Filmin əsas ideyası izləyicilərə vaxtı düzgün dəyərləndirmək və onu boş yerə sərf etmğməyi çatdırmaqdır.

## Rollarda
### Baş rollarda
*Qriqori Plotkin — *Petya Zubov, 3 "B" sinif şagirdi (səsləndirmə: Mariya Vinoqradova)*
*Vera Volkova — *Marusya Morozova*
*Lidiya Konstantinova — *Nadya*
*Mixail Kulayev — *Vasya*
*Oleq Anofriyev — *qoca Petya*
*Lüdmila Şaqalova — *qoca Marosiya*
*Rina Zelyonaya — *qoca Nadya*
*Saveli Kramarov — *qoca Vasya*

### Şər sehirbazlar
*Sergey Martinson — *Prokofi Prokofyeviç*
*Georgi Vitsin — *Andrey Andreeviç*
*İrina Murzaeva — *Anna İvanovna*
*Valentina Telegina — *Avdotya Petrovna*

### Rollarda
*Yuri Çekulaev — *yük maşınının sürücüsü*
*Vadim Qraçyov — *Maslyuçenko, polis serjantı*
*Yevgeni Morqunov — *"Moskviç"in sahibi*
*Qriqori Şpigel — *"Təcili yardım"ın həkimi*
*Yeva Sinelnikova — *ququ quşu* (səsləndirmə)
*Nina Qrebeşkova — *Mariya Sergeyevna, 3 "B" sinfinin müəlliməsi*
*Marqarita Jarova — *[[pirojna]] satan*
*Muza Krepkoqorskaya — *Petyanın anası*

## Xarici keçidlər
* 
* İtirilmiş vaxt haqqında nağıl filmi Azərbaycan dilində 
* İtirilmiş vaxt haqqında nağıl filmi Youtube saytında 

## İstinadlar
Ksavye de Planxol

**Ksavye de Planxol** (tam adı *Ksavye de Planxol*; ) — Fransız coğrafiyaşünası, elmlər doktoru, Paris-Sorbonna universitetində coğrafiya professoru və siyasi coğrafiya üzrə geniş tanınmış şəxs.

## Həyatı
Ksavye de Planxol 1926-cı ilin fevral ayının 3-də Fransada anadan olmuşdur. Elmlər doktoru Planxol milli şərq dilləri və sivilizasiyaları institutu Nensi və Parisin ali məktəblərində islam dünyasının coğrafiyasını 40 ildən artıq bir dövr ərzində tədris etməklə yanaşı, eləcə də Paris-Sorbonna universitetinin fəxri professoru idi. O İrana və İran mədəniyyətinə dərin maraq salmışdı. 2016-cı il may ayının 17-də vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
1958-ci ildən etibarən Azərbaycanda və ilk dəfə İranın Alborz vilayətində monoqrafiya və onun monumental, yüksək qiymətli "*Les Nations du Prophète*" (1993) və "*Minorités en Islam*" (1997) adlı monoqrafiyaları və məqalələri nəşr edilməyə başlayanda o İrana və İran mədəniyyətinə öz dərin marağını salmışdır. O "*Encyclopædia Iranica*"nın əməkdaşlarından biri idi və "*Abadan*", "*Sərhədlər*", "*Vəba*", "*Darya*", "*Zəlzələ*", "*Aclıq*" və gələcəkdə nəşr ediləcək "*Coğrafiya*" kimi müxtəlif mövzular haqqında məqalələr yazmışdı. Jean-Robert Pitte-nin (1995) "*Geographie Historique et Culturelle de l’Europe: Hommage au Professor Xavier de Planhol*" adlanmış əsərində profesor Daniel Balland`un tərəfindən 1995-ci ilə qədər olan Planholun geniş mövzularla bağlı əsərləri haqqında bir bioqrafiya hazırlanmış və nəşr edilmişdir. Elmi fəaliyyətini daxil olan əsas mövzular: İnsan və ətraf mühit arasındakı münasibət, maldarlıq, tarixi və mədəni coğrafiya, şəhər coğrafiyası, siyasi coğrafiya. Xüsusilə də Türkiyə-İran dünyası onun başlıca fəaliyyət sahəsi idi. O 1979-cu ildən etibarən uzun illər xaricdə Elmlər Akademiyasının prezidenti olmuşdur. Həmçinin 1990-cı ildən Avropa Akademiyasının üzvüdür. 2015-ci ildə Berlində "Prof. Dr. Frithjof Voss1" adlanan fond tərəfindən alman coğrafiyası üzrə "*Beynəlxalq Elmi Mükafatı*"na layiq görülmüş, həmçinin 2015-ci il oktyabrın 1-i tarixində Berlindəki Alman Coğrafiya Konqresində bütün həyatını elmi işinin tanınmasına həsr etməsi təsdiq edilmişdir.

## Mükafatları
* Coğrafi cəmiyyətinin böyük gümüş medalı, 1959
* CNRS Bürünc medal, 1960
* Şərəf Legionunun zabiti, 2007.
* Alman coğrafiyasının beynəlxalq Elmi Mükafatı, 2015

## Nəşrləri
* İslam Tarixinin Coğrafi Quruluşları, Flammarion, 1968 ()
* Fransanın tarixi coğrafiyası, Fayard, 1988 ()
* Peyğəmbərlərin xalqları, müsəlman siyasətinin coğrafi təlimatı, Fayard, 1994 ()
* Qar suyu. İsti və təzə. Taze içkilərin tarixi və coğrafiyası, Fayard, 1995 ()
* İslam və dəniz: məscid və dənizçi 20-ci əsr, Perrin, 2000 ()
* İslamda azlıqlar, siyasi və sosial coğrafiya, Flammarion, [1997] 2001 ()
* Heyvan Mənzərə: İnsan və Böyük Vəhşi Təbiət, tarixi zooqeoqrafiya, Fayard, Paris, 2004. (ISBN 2-213-60783-4) ()

## Həmçinin bax
* Afrodisiaslı Apolloni
* Feliks de Asara

## Xarici keçidlər
* In Memoriam: Xavier de Planhol (1926‒2016)
* La mort de Xavier de Planhol, géographe — Le Monde
* Xavier de Planhol

## İstinad
Üç üstəgəl iki (film, 1963)

**Üç üstəgəl iki** () — 1963-cü ildə görkəmli sovet yazıçısı Sergey Mixalkovun ssenarisi əsasında çəkilmiş sovet komediya filmi.

## Məzmunu
Üç yaxın dost — baytar Roman Lyubeşkin, diplomat Vadim və fizik Stepan Sundukov "Volqa" avtomobilində Qara dəniz sahillərinə məzuniyyətə yollanırlar. Burada təsadüfən iki rəfiqə — sirk aktisti Zoya Pavlovna və kinoaktrisa Nataşa onlarla rastlaşırlar. Oğlanlardan ikisi qızları sevirlər.

## Film haqqında
* Film Sergey Mixalkovun "Vəhşilər" () pyesi əsasında ekranlaşdırılıb.

## Rollarda
* Natalya Kustinskaya — *Nataşa, kinoaktrisa*
* Natalya Fateyeva — *Zoya Pavlovna, şir və pələng təlimçisi *
* Andrey Mironov — *Roman Lyubeşkin, həkim-baytar*
* Yevgeni Jarikov — *Vadim, [[diplomat]]*
* Gennadi Nilov — *Stepan İvanoviç Sundukov, [[elmlər doktoru|fizika-riyaziyyat elmləri doktoru]]*

## Xarici keçidlər
* 
* Üç üstəgəl iki filmi Azərbaycan dilində 
* Üç üstəgəl iki filmi Youtube saytında 
* Как снимали фильм "Три плюс два"  на "Мой Web" 
* Места съемок фильма на сайте "Кино, снятое в Крыму" 
* Места съемок фильма. Современное состояние 
* Пьеса Сергея Михалкова "Дикари" в Библиотека Максима Мошкова 
* Документальный фильм "Три плюс два". "Версия курортного романа" (2014, Первый канал)

## İstinadlar
Şərqi Avropada narıncı qar (2018)

**Şərqi Avropada narıncı qar** – 2018-ci ilin martında baş vermiş anomal fenomen.

Narıncı qar Rusiyanın şimali Qafqaz regionu və şərqi Avropanın bir çox ölkəsində yağıb. Narıncı qarın şəkilləri sosial şəbəkələrdə Rusiya, Bolqarıstan, Ukrayna, Rumıniya və Moldovadan paylaşılıb.

Narıncı qar Böyük Səhradan gələn qum fırtınasının yağış və qarla qarışmasından yaranıb. Bu cür hadisələr təxminən hər beş ildən bir baş versə də, bu dəfə qarla qarışan qumun miqdarı əvvəl müşahidə olunan normalardan daha yüksək olub.

Qumun ağızlarına düşməsindən şikayətlənənlər olub.

Narıncı qar Rusiyanın Soçi şəhərinə yaxınlıqdakı kurortlarda da müşahidə olunub.

## İstinadlar
Mister Rossi xoşbəxtlik axtarır (film, 1976)

**Mr.Rossi xoşbəxtlik axtarır** () —  1976-cı il istehsalı italyan bədii filmi. Rejissoru Bruno Bozzettodur. Film Mr.Rossi haqqında ilk bədii filmdir.
## Rollarda
* Karlo Romano — Mr. Rossi
* QianfranKo Mauri — Herold
* Grazia Pivetti — Pəri Sikuri
* Karlo Bonomi — bütün obrazlar

## Yayılma
Film çıxdıqdan sonra bütün Avropada yayılmışdır. Onun ən böyük uğuru isə filmin 1976-cı ildə Qərbi Almaniya və 1983-cü ildə İspaniyada yayımlanması olmuşdur.
Korqazak

**Korqazak** () — mirneral mənbə, bulaq, Yuryuzan çayının sağ qolu. Mənbə Karatau silsiləsindən başlayır. Başqırdıstan Respublikası, Salavat rayonu, «Yanqantau» istirahət düşərgəsindən 3&nbsp;km cənubda, Komsomol kəndi yaxınlığında yerləşir. Mənbə respublika əhəmiyyətli «Yanqantau» yasaqlığı ərazisindədir (1980). Mənbənin ətarf əraziləri Yanqantau kurortunun 1-ci sanitar zonasına daxil olan şam-ağcaqayın ağacları ilə örtülmüşdür.

## Adı
Adının mənası başqırd dilində *ҡор* (ədəbi dildə *ҡур*) — «güc», «qüvvət» və qədim başqırdca *ғаҙаҡ* — «çay». Digər fərziyəyə görə is *ҡор* (*ҡоро*) — «quru», «quruyan və  qədimbaşqırdca *ғаҙаҡ* — «çay» anlamını daşıyır

## Özəllikləri
Debit — 100—125 l/san. Bir neçə güclü qrifon şəklində yüksələn mənbə tektonik zəifləmiş zona boyunca 600-800 metr dərinlikdən yerin səthinə gəlir və əsas ion kompozisiyası "Naftusya" kimi sulara yaxındır. "Hidrokarbonat maqnezium-kalsium" suyuna daxildir. İstənilən vaxt suyunun temperatur sabit qalır (+ 16 ° ± 0,5&nbsp;°C).

## Kimyavi tərkib
Alkalin reaksiya — рН 7,3.

Minerallaşma — 0,6 q/l.

Su hidrokarbonatlı, maqnezium-kalsium, həmçinin aktiv trivalent arsenik turşulu tərkibə sahibdir (3,9 mq/l).

Suyun şəfaverici təsirini bioloji cəhətdən aktiv mikroelementlər və üzvi maddələr artırır: bitumlu maddələr — 1,5—4,5 mq/l, naften turşuları  — 0,1 mq/l. Mənbədən birbaşa alınan suda radonun tərkibi — 13,8—17,6.

## Terapevtik istifadə üçün göstərişlər
* xroniki qastrit
* mədə və onikibarmaq bağırsağın xora xəstəlikləri
* kolit və enterokolit
* qaraciyər və öd yolları xəstəlikləri
* pankeritlər
* maddələr mübadiləsi və d.

#### Şəkillər

Fayl:Кургазак, фото 1.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 2.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 3.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 5.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 6.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 7.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 8.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 9.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 10.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 11.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 12.JPG|
Fayl:Кургазак, фото 13.JPG|


## İstinadlar

## Mənbə
* Məqalə Başkordostan: Qısa ensiklopediya
* Справочная статья. Минеральный источник Кургазак. Сайт «Весь Южный Урал»
* Источник Кургазак на карте. Фотоотчет
Dafne Karuana Qalizia

**Dafne Anna Karuana Qalizia** (; ) — Malta jurnalisti, yazıçısı və anti-korrupsiya fəalı idi. 2017-ci ildə Qalizianın idarə etdiyi avtomobil Mosta yaxınlığındakı Bidnijada yerləşən evini tərk etdikdən bir müddət sonra partlayıb. Malta rəsmilərinin ehtimallarına əsasən araşdırmaçı jurnalist Qalizianın ölümünə səbəb olan partlayıcı qurğu məsafədən idarə olunub. Qalizia Malta rəsmiləri ilə Azərbaycan hökumətinin nümayəndələri arasında korrupsiyaəlaqələri haqqında araşdırma materialları ilə məşhurlaşmışdı. O, Maltanın Baş naziri Cozef Muskatı və onun həyat yoldaşını Azərbaycanın hakim ailəsindən olan ödənişləri gizlətmək üçün gizli offşor bank hesablarından istifadə etməsində günahlandırırdı.

## İstinadlar
Elqıqıtqın gölü

**Elqıqıtqın gölü** — Çukot Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşən vulkan gölü. Göl Anadır alçaqdağlığı, Anadır rayonu, Anadır şəhərindən 390&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

Gölün adı çukot dilindən tərcümədə *эльгыгытгын* — «ağ göl» mənasını verir.

## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
* Gölün diametri — 12 kilometr;
* mərkəzi hissədə dərinlik 169 m;
* maksimal dərinlik — 174 m;
* sahəsi — 119&nbsp;km²;
* həcmi — 14,1&nbsp;km³;
* su toplayıcı hövzəsinin sahəsi — 293&nbsp;km²;
* suyun orta temperaturu 3&nbsp;°C;
* dəniz səviyyəsindən hündürlüyü — 489 m.

İlin böyük qismi üzəri buzla örtülü olur. Bəzi illərdə hətta yayda belə tamami ilə buzdan azad ola bilmir. Sahilə yaxın ərazilərdə daimi buzlaqlar vardır. Onların qalınlığı 481 çatır. Gölə 50 qol axır. Göldən Enmıvaam çayı başlayır. O isə öz növbəsində Anadır çayı hövzəsinə aiddir.

Daimi yaşayış məntəqələrinə yaxın yerləşməməsi səbəbindən ora yol yoxdur.

## Formalaşması
Gölün yaranması haqqında iki fərziyyə vardır. Bəzi alimlər onun zərbə krateri digəri isə vulkan krateri olduğunu bildirirlər.

## Araşdırılma
Gölün ilk təsvirini Sergey Obruçev 1930-cu illərdə vermişdir. O gölün tətqiqatı işlərində onu Elqıdxın olaraq adlandırır.

1950-ci illərdə aparlan tətqiqatlar zamanı onun dərinliyi, suyunun temperaturu, suyunun tərkibi, suyunda planktonların olması və s. işlər aparılmışdır

1980-1990-cı illərdə aparılan tətqiqatlar zamanı bununla bağlı çoxlu sayda məqalə və kitablar dərc edilmişdir.

1998, 2000, 2003, 2008 və 2009-cu illərdə isə dünyanın bir çox ölkələ alimlərinin də iştirak etdiyi ekpedisiyalar təşkil olunmuşdur.

## Mənbə
* Американские геологи начнут бурение на Чукотке 
* Импактные структуры Земли. Эльгыгытгын 
* Представлены результаты изучения осадочных пород на дне чукотского озера Эльгыгытгын
* ''Haltia E. M.'', ''Nowaczyk N. R.'' Magnetostratigraphy of sediments from Lake El’gygytgyn ICDP Site 5011-1: paleomagnetic age constraints for the longest paleoclimate record from the continental Arctic, 2014.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Галанин А. В., Беликович А. В., Малков Е. Э. и др.* Особо охраняемая территория «Озеро Эльгыгытгын» (Анадырское плоскогорье) // Вестник ДВО РАН, 1994. № 4.
* Dietz, R.S. McHone, J.F. Jr. 1976 El’gygytgyn: Probably world’s largest meteorite crater. Geology, v. 4, pp.&nbsp;391–392.
Rusiyanın ucqar nöqtələri

**Rusiyanın ucqar nöqtələri** — Rusiyanın şimal və şərq hissələrinin ucqar nöqtələri Avrasiya materikinin bu istiqamətdəki ucqar nöqtələri ilə eynilik təşkil edir (istər materikdəki, istər adadakı).

Keçmiş SSRİ-nin ucqar nöqtələri Rusiya ilə eynilik təşkil etsə də, bircə cənub nöqtəsi Kuşka şəhəri hazırda Türkmənistan ərazisindədir. Sovetlərin ən hündür nöqtəsi olan Komunizm piki (7495 m) hazırda Tacikistan ərazisində yerləşir.

1841-ci ilə qədər isə Rusiya imperiyasının şərq ucqar nöqtəsi Şimali Amerikada, Fort-Ross şəhəri ərzisində yerləşirdi. Fort-Rossun 1867-ci ildə satılmasından sonra ucqar nöqtə Rus Amerikası və Britaniya Şimali Amerikası arasındakı sərhəd olmuşdur. Qərbdə isə ucqar nöqtəsi Polşa çarlığı ərazisində yerləşirdi. 1917-ci ildə isə artıq SSRİ bu nöqtəyə sahib deyildi.

## Ucqar nöqtələr

### Adalar və eksklavlar daxil olmaqla
* Şimal nöqtəsi — Fliqeli burnu, Frans-İosif Torpağı, Arxangelsk vilayəti
: 
* Cənub nöqtəsi — xəritədə adı olmayan 3500 hündürlüyə malik olan ərazi. Ərazi Raqdan dağından 2,2 km şərqdə Nesen (3,7 km) və Bazardüzüdən (7,3 km) cənub-qərbdə yerləşir, Dağıstan
: )
* Qərb nöqtəsi — Normeln sərhəd zastavası, Baltik dili, Kalininqrad vilayəti
: 
* Şərq nöqtəsi — Ratmanov adası, Çukot Muxtar Dairəsi
: 

### Materik ərazisi
* Şimal nöqtəsi — Çelyuskin burnu, Krasnoyarsk diyarı (77°43’N)
* Cənub nöqtəsi — xəritədə adı olmayan 3500 hündürlüyə malik olan ərazi. Ərazi Raqdan dağından 2,2 km şərqdə Nesen (3,7 km) və Bazardüzüdən (7,3 km) cənub-qərbdə yerləşir, Dağıstan (41°13’N)
* Qərb nöqtəsi — Normeln sərhəd zastavası, Baltik dili, Kalininqrad vilayəti (19°38’N.)
* Şərq nöqtəsi — Dejnyov burnu, Çukot Muxtar Dairəsi (169°40’W)

### Şəhərlər
* Şimal — Pevek, Çukotka Muxtar Dairəsi (69°42′N)
* Cənub — Dərbənd, dağıstan (42°04′N)
* Qərb — Baltiysk, Kalininqrad vilayəti (19°55′E)
* Şərq — Anadır, Çukot Muxtar Dairəsi (177°30′E)

### Daimi yaşayış məntəqələri
* Şimal — Dikson qəsəbəsi, Krasnoyarsk diyarı (73°30′N)
* Cənub — Kuruş, Dağıstan (41°16′N)
* Qərb — Baltiysk, Kalininqrad vilayəti (19°55′E)
* Şərq — Uelen, Çukot Muxtar Dairəsi (169°48′W)

### Xəritə

## Ucqar hündürlüklər

* Ən aşağı nöqtə — Xəzər dənizinin səviyyəsi (-28 m)
* Ən hündür nöqtə — Elbrus dağı (5642 m)

## Ədəbiyyat
* Раковская Э. М., Давыдова М. И. Географическое положение // Физическая география России: Учеб. для студ. пед. высш. учеб. заведений: В 2 ч. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС, 2001. — Ч. 1. — 288 с.: ил.

## İstinadlar
Mirzə Əbülhəsən Kamranzadə

**Mirzə Əbülhəsən Kamiranizadə** (Əbülhəsən Vaqif Kamranzadə) — Azərbaycan şairi
Vaqif Əbülhəsən Kamranzadə. Şeirlər. Tərtib edəni: Cənnət Nağıyeva. Bakı, 2000, 55 s
## İstinadlar
Həsən Əhmədov

**Həsən Əbdüləli oğlu Əhmədov** () - geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru (1956), AMEA-nın həqiqi üzvü (1967). 

## Həyatı
Həsən Əhmədov 15 dekabr 1906-cı ildə Zəngəzur qəzasının Sisyan rayonunun Aqudi kəndində anadan olmuşdur. O, 1933-cü ildə Dövlət Neft və Sənayə Universitetinin Geoloji-kəşfiyyat fakültəsini Mühəndis-geoloq ixtisası üzrə bitirmişdir. 

## Əmək fəaliyyəti
Həsən Əhmədov ali təhsilini başa vurduqdan sonra əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Belə ki o, "Azneft" Birliyində Çöl Partiyasının geoloqu kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1942-ci ildə "Azneftkəşfiyyat" trestinin geoloji-kəşfiyyat kontorunun direktoru vəzifəsini icra edən Əhmdəov burada struktur-xəritələmə, qazmanın analizi və nəticələrinin ümumiləşdirilməsi işi ilə məşğul olmuşdur. O, əvvəlcə 1949-cu ildə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Neft Geoloji Kəşfiyyat İdarəsinin elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsini icra etmiş, daha sonra 1951-ci ildə həmin idarənin direktoru olmuşdur.  

1955-1965-ci illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Neftçıxarma İnstitutunun direktoru olan Həsən Əhmədov 1965-1977-ci illərdə Ümumittifaq Elmi Tədqiqat Geofizika İnstitutunun Azərbaycan filialının direktoru olmuşdur. 1977-1981-ci illərdə yenə həmin filialda Geoloji-geofiziki tədqiqatlar laboratoriyasının müdiri vəzifəsini icra etmişdir. 

Həsən Əhmədov 1968-ci ildə Türkiyədə dörd ay müddətində rəsmi geoloji məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərmiş və Türkiyənin 7 illik geoloji planını hazırlamışdır. 

## Elmi fəaliyyəti
Həsən Əhmədovun fəaliyyətində Qobustan-Şamaxı neftli-qazlı rayonunun öyrənilməsinə əsas yer tutur. Onun tədqiqatlarının nəticələri "Qobustanın geologiyası və neft-qazlılığı" monoqrafiyasında əks olunmuşdur. Həsən Əhmədovun eləm verdiyi töhfələrdən biri də Azərbaycanın Mezozoy çöküntülərinin öyrənilməsi ilə bağlı olmuşdur. O, 1974-cü ildə "Azərbaycanın Mezozoy çöküntüləri və onların neftqazlılıq perspektivliyi" monoqrafiyasına görə akademik İ.M.Qubkin adına mükafata layiq görülmüşdür. 

Həsən Əhmədov 1947-ci ildə geologiya-mineralogiya üzrə fəlsəfə doktoru, 1956- cı ildə elmlər doktoru elmi dərəcələrini almışdır. 1964-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (AEA) müxbir üzvü, 1967-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir. 160 elmi əsərin, o cümlədən 12 monoqrafiyanın müəl­lifi­ olan Həsən Əhmədovun elmi rəhbərliyi altında 30-dan çox elmlər doktoru və fəlsəfə doktoru hazır­lanmışdır. Həmçinin alim Azər­baycan Neft və Qaz Sənayesi­nin Elmi-Texniki Cəmiy­yətinin sədri vəzifəsini icra etmişdir. 

## Ölümü
Həsən Əhmədov 9 iyul 1981-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. 

## Mükafatları
* "Əmək rəşadəti" medalı; 
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı; 
* Azərbaycan neft sənayesinin inkişafındakı xidmətlərinə görə iki dəfə "Şərəf" ordeni;
* Üç dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı;

## İstinadlar
İbrahimoğlu

**İbrahimoğlu** — Azərbaycan soyadı, təxəllüs.

* İlqar İbrahimoğlu (d. 1973) — Azərbaycan hacısı.
* Qalib İbrahimoğlu (d. 1972) — Azərbaycan jurnalisti.
* Salam İbrahimoğlu (d. 1951) — azərbaycanlı rəssam və şair.
* Vaqif İbrahimoğlu (1949–2011) — Azərbaycan novator teatr rejissoru.
* Xudu İbrahimoğlu (d. 1939) — azərbaycanlı jurnalist.
Kərbəlayi Vəli Mikayılov

**Kərbəlayi Vəli Əyyub oğlu Mikayılov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, şair, jurnalist və tərcüməçi. Müsavat Partiyasının ilk üzvlərindən biri. AXC dövründə Hökumət mətbəəsinin rəhbəri (1918–1920).

## Haqqında
Kərbəlayi Vəli Mikayılov 1877-ci ildə Bakıda doğulub. Kərbəlayi Vəlinin ulu babası "Topuz vuran" ləqəbli Eyvaz Bakının Bülbülə kəndindən olub. Vəli ev təhsili almışdır.

"Həyat", "İrşad", "Məlumat", "İqbal", "Açıq söz", "Molla Nəsrəddin", "Babayi-Əmir", "Şəhabi-saqib" qəzet və jurnallarda Kərbəlayi Vəli yaxından iştirak edir, "Kərbəlayi Vəli Cəbir Badükubeyi", "K. V. M", "Sabir Badükubə", "Mozalan", "Cırtdan" və s. gizli imzalarla dövrün əksər mətbu nəşrlərində məqalə və şeirlərini çap etdirib.

"Müsavat" partiyasının ilk üzvlərindən biri olmuşdur. Zaqafqaziya Seyminin və Azərbaycan Milli Şurasının üzvü, 1918–1920-ci illərdə Hökumət mətbəəsinin müdiri olmuşdur. Azərbaycanda "Türk ocaqları"nın açılmasında fəal iştirak edib.

Sovet hakimiyyəti zamanı Bakıda 42-ci məktəbdə müəllim, Maarif Komissarlığının nəşriyyat şöbəsində ticarət agenti işləyib.

Gizli Müsavat təşkilatıyla əlaqəsinə görə 1923-cü ildə həbs edilib, 25 aprel 1924-cü ildə 3 illiyə Yaroslavla sürgün edilib. 1928-ci ildə yenidən tutulub və buraxılıb. Güney Azərbaycana mühacirət edib və müharibə zamanı sovet qoşunları buraya girərəkən kommunistlər onu Zəncanda öldürüblər.

## Ədəbi fəaliyyəti
Kərbəlayi Vəli Mikayılov dövrün əksər mətbu nəşrlərində məqalə və şeirlərini çap etdirib. "Məlumat" qəzetinin bir neçə sayında Kərbəlayi Vəlinin "Sabir Badükubə" imzası ilə kiçik həcmli şeirləri çap olunub. Bu mətbu nəşrin 4 iyul 1911-ci il tarixli 3-cü sayında Kərbəlayi Vəlinin "Məktəb deyir" şeiri dərc olunub. Bu kiçik şeirdə inkişaf edən millətlər, xalqlar sırasında müsəlman xalqlarının elm, təhsil və inkişafda geriliyin səbəblərinin müqayisəsi aparılır. Tərəqqinin, inkişafın, yeniliyin yalnız təhsillə mümkünlüyünü dilə gətirən şair alloqorik tərzdə Məktəb obrazının dilindən xalqa çağırış edilir:

Hacı Zeynalabdin Marağayinin "İbrahim bəyin səyahətnaməsi"ni ilk dəfə Kərbəlayi Vəli Mikayılovun tərcüməsində 1911-ci ildə nəşr olunmuşdur. Şair Əliabbas Müznib ilə birlikdə "Molla Nəsrəddin" (1909) və "Bəhlul Danəndə" (1910) lətifələrini nəşr etdirmişdir.

## Ailəsi
Əmisi Yaqubun qızı ilə ailə quran Kərbəlayi Vəlinin bir-birinin arxasınca 3 övladı dünyaya gəlir. 1906-cı ildə doğulan ilk övladına atası Əyyubun adını qoyur. 1908-ci ildə bir qız doğulur, amma iki yaşına çatmamış dünyasını dəyişir. 1912-ci ildə ailəyə növbəti oğlan övladı bəxş olur, adını Məhəmməd qoyurlar. Çox keçmir ki, bu xoşbəxt ailə növbəti çətinliklə üz-üzə qalır, Məhəmməd iflic xəstəliyinə yoluxur. Kərbəlayi Vəli onu Bakının ən məşhur həkimlərinə və Xarkova müalicəyə aparsa da xəstəliyə əlac tapılmır və gənc dünyasını dəyişir.

Kərbəlayi Vəli sürgündən qaçıb İrana keçdikdən sonra Sovet hökuməti onun ailəsini Qazaxıstana sürgün edir. Ailə ancaq 1953-cü ildə Bakıya qayıda bilib.

## İstinadlar
Abid Alimov

**Abid Əhmədcan oğlu Alimov** () — Azərbaycan SSR-nin ilk səhiyyə komissarı (28 aprel 1920 – 5 iyun 1920). Türkoloq.

## Həyatı
XI ordunun tərkibində Azərbaycana gəlib. Azərbaycan SSR-in ilk səhiyyə komissarı (naziri) olub (28 aprel – 5 iyun 1920). Sonralar Leninqrada gedərək türkoloji tədqiqatlar aparıb. Professor olub.

## İstinadlar
Əliəşrəf Kərimov

**Əliəşrəf İsmayıl oğlu Kərimov**

Əliəşrəf İsmayıl oğlu Kərimov/İsmayılov (1888-1963)
Şəkinin Çayqırağı hissəsinin Gümburlar məhəlləsində
doğulub. Kommunist Ə.Kərimov/İsmayılov heç orta məktəbi
bitirməsə də Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulunca
fəallıq göstərib, çox mühüm vəzifələrdə işləyib: Şəki
İnqilab Komitəsinin üzvü, Şəki Qəza İnqilab Komitəsi
sədrinin müavini (1921-22-ci illər), Şəkidə Siyasi Büro
müavini (1922-23), Şəki Qəza İcraiyyə Komitəsi sədrinin
müavini və orada şöbə müdiri (1923-24), Şəkidə ipək üzrə
zavod idarəsinin direktoru (1924-25), Şəki Qəza İcraiyyə
Komitəsinin sədri (1925-28), Zaqatala Qəza İcraiyyə
Komitəsinin sədri (1928-29), Lənkəran Mahal İcraiyyə
Komitəsinin sədri (1929-30), Şəki Mahal İcraiyyə
Komitəsinin sədri (1930-31), Şəki Şəhər Sovetinin sədri
(1931-32), Azərbaycan İpəkçilik Trestinin direktoru (1932-
33), Şəki rayon zavod idarəsinin direktoru (1933), Şəki
МТS-inin52 direktoru (1933) və b

## İstinadlar
Kosovoda turizm

**[[Kosovo]] Respubliksında turizm** — Avropanın cənub-şərqində, Balkan yarımadasında, tarixi Kosovo vilayətində yerləşən, qisməm tanınmış dövlət. Serbiya kostutsiyasına görə Kosovo Respublikası onun tərkibinə daxil olan Kosovo və Mestixiya adlı muxtar vilayətdir. Amma Serbiyanın Kososovada hec bir hakimiyyəti yoxdur. Kosovoya gedən beynəlxalq turistlərin əksəriyyəti Albaniya, Almaniya, İtaliya, ABŞ, Böyük Britaniya, Xorvatiya və Avstriyadan gələnlərdir. Turizm hər il ölkəyə gələnlər hesabına artan bir sektordur.

Kosovoda turistik sahədə illiryalılar, dardanilər, romalılar, bizanslılar, serblər və osmanlılar dönəminə aid tarixi tikililər, alban mətbəxi, dini ənənələr, adətlər və təbiət mənzələrəri kimi üstünlüklərə sahibdir. Bölgənin bir çox tarixi tikililəri Kosovo müharibəsi zamanı dağıdılmışdır (1998–1999).

"New York Times" 2011-ci ildə Kosovonu ziyarət ediləsi 34 ölkə siyahısına daxil etmişdir. Elə həmin ildəcə Kosovo Skyscanner sistemində dünya turizminin inkişafı ilə əlaqədar 40-cı yerə qədər qalXmışdır.

## Statistika
Kosovo Respublikası statistika agentliyi ölkəni ziyatət etmiş turistlərin 2008-cildən siyahısını açıqlamışdır. Bura gələn turistlərin sayı: 2008-ci ildə 10 000–13 000, 2009-cu ildə 14 000–24 000, 2010-cu ildə 16 000–22 000 və 2011-ci ildə 11 000–22 000. 2016-cı ilin 3 rübünün göstəricilərinə görə otellərdə olan turistlərin sayı 36 872 nəfər təşkil etmişdir. Bunlardan 29,23 % yerli, 70,77 % isə xaricilər olmuşdur.

Aşağıdakı siyahıda isə 2011-ci ilə olan göstərici təsvir edilir:

## Problemlər
Serbiya Kosovonu öz ərazisi hesab dir. Bu səbəbdən Kosovoda olmuş turistlərin pasportlarında bu ölkənin möhürü olduğundan Serbiya onları ölkələrinə buraxmır.
Bununla belə keçmiş Yuqoslaviya Respublikalarının vətəndaşları sərhəd qəsəbələrində heç bir möhür vurdurmadan milli şəxsiyyət vəsiqəsindən istifadə edərək öləkəyə gələ bilirlər.

## İstinadlar
Belarus Qırmızı Xaç Cəmiyyəti

**Belarus Qırmızı Xaç Cəmiyyəti** (, , ) — Belaruslu humanitar təşkilatdır və Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatının üzvüdür. Onun məqsədi hər yerdə və hər zaman, könüllü və ayrı-seçkilik olmadan, insan əzabının qarşısını almaq və aradan qaldırmaqdır.

1872-ci ildə Rusiyanın Qırmızı Xaçının Minsk yerli şöbəsi kimi Belarus ərazisində fəaliyyət göstərən ilk fəaliyyət təşkilatı olsa da, təşkilat 1967-ci ildə təsis edilib. Belarusda 166 regional və yerli filialı fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Belarus Qırmız Xaç Cəmiyyətinin profili 
* Qırmızı Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətinin rəsmi internet səhifəsinin ünvanı
Çaplaxgöl

**Çaplaxgöl** — Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasında göl adı.

## Toponimkası
Çaplaxgöl- Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasında göl adı.Cavanşir qəzasında Çaplıgöl adlı bir göl vardı.

## Həmçinin bax
*Tiflis quberniyası

## İstinadlar

## Xarici kecid
*preslib.az
Arakici

**Arakici** — Tiflis quberniyasının Tianeti qəzasında (indi Oçamçiri rayonunda) kənd adı.

## Toponimkası
Göyçə gölü ilə Gədikçay arasında bir dağ və Göyçə gölünün cənub-qərb hövzəsində bir çay Araqi adlanır. Ehtimal ki, ya türk dillərində irək — "dağ belinin şaquli səthdə təkrarlanan dirsəkləri", ya da monqol dilində ereq — "sıldırım sahil", "yarğan" sözündəndir.

## İstinadlar
Liverpul FK-nun tarixi (1892-1959)

"Liverpul"un əsası "Everton"un prezidenti və "Enfild"in sahibi Con Houldinq arasında olan mübahisəsi nəticəsində yaranmışdı. 1891-ci ildə “Everton” İngiltərə çempionu olur. Həmin vaxt Con Holdinq sözügedən komandanın ev oyunlarını keçirdiyi “Enfild Roud” stadionuna sahib çıxır və arenanın icarə haqqını 2 dəfə artırır. “Everton” rəhbərliyi bu məbləği ödəməkdən boyun qaçırır və “Qudison Park”a köçür. Con Holdinq şəxsi klubunu yaratmaq qərarına gəlir. Beləliklə, 1892-ci ildə futbol dünyasında “Liverpul” adlı futbol klubu təşrif buyurur. Holdinq Şotlandiyaya gedərək, oradan 13 peşəkar futbolçunu komandasına gətirir.

"Liverpul" Lankaşır liqasında çıxış etməyə başladı. Artıq 2 il sonra, 1893/94 sezonunda, "Liverpul" 2-ci diviziona qalxaraq, İngiltərənin Futbol Liqasına daxil oldu.

İlk çempionluq titulunu 1900/01 sezonunda qazanan "Liverpul", 5 il sonra, 1905/06 sezonunda, eyni uğuru təkrarlaya bildi. Klubun ilk kubok finalı isə 1914-cü ilə təsadüf edib. İngiltərənin kubokunun finalında "Liverpul" "Bernli"yə 0:1 hesabı ilə məğlub oldu. Buna baxmayaraq 1921/22, 1922/23 sezonlarında "Liverpul" 2 dəfə çempionluq titulunu qazanmışdı. 1922/23 sezonundakı çempionluq 1947-ci ilə kimi "Liverpul"un son nailiyyəti idi. 1947-ci ilə kimi "Liverpul" 1 dənə də olsun kubok qazana bilməmişdi. 1946/47 sezonunda "Liverpul" 5-ci dəfə İngiltərə çempionu oldu. 1950-ci ildə isə "Liverpul" 2-ci dəfə İngiltərə Kubokunun finalında oynadı. 2-ci finalda da "Arsenal"a məğlub oldu - 0:2.
Liverpul FK-nun tarixi (1959-1985)

Pis göstəricilərə görə "Liverpul"a yeni məşqçi gəlir - Bill Şenkli. Şenklinin gəlişindən sonra, "Liverpul"un heyəti yeniləndi. Komandaya nə az, nə çox, düz 24 futbolçu cəlb olunmuşdu. Şenkli "Enfild"dəki zirzəmini yeniləyərək, məşqçilərin müzakirə otağı etmişdi - Buts otağı (Boot room).

"Liverpul" 1-ci diviziona 1961/62 sezonunda qalxa bildi. Şenklinin komandası 17 illik çempionsuzluğu son qoyaraq, 1963/64 sezonunda İngiltərə çempionu olmuşdu. 1965-ci ildə finalda "Lids Yunayted"i məğlub edən "Liverpul", tarixində ilk dəfə İngiltərə Kubokunu qazanmışdı. 1965/66 sezonunda "Liverpul" 7-ci dəfə İngiltərə çempionu olur. 1973-cü ildə, finalda "Borussiya Mönxenqladbax"ı məğlub edərən "Liverpul", UEFA Kubokunu qazanmışdı. Növbəti ildə isə "Liverpul" İngiltərə Kubokunu qazanmışdı. Bundan sonra Şenkli futbolu buraxdı, və öz işini köməkçisi olan, Bob Peysliyə təhvil verdi.

Bob Peyslinin dövründə "Liverpul" daha çox kubok qazandı. 1975/76 sezonunda "Liverpul" həm çempionatı, həm də UEFA Kubokunu qazana bilmişdi. Bob Peyslinin 9 illik başçılığı altında "Liverpul" 6 dəfə İngiltərə çempionu olmuşdu, 3 dəfə İngiltərə Liqa Kubokunu, 3 dəfə İngiltərə Superkubokunu, 3 dəfə Çempionlar Liqasını, 1 dəfə UEFA Kubokunu, 1 dəfə də UEFA Superkubokunu qazana bilmişdi. Bob Peysli 3 dəfə Çempionlar Liqasının qalibi olan yeganə baş məşqçidir. O, İngiltərə Futbol Tarixində olan ən yaxşı məşqçilərdən biri sayılır.

1983-cü ildə Bob Peysli "Liverpul"u tərk etdi. O da Bill Şenklini kimi, öz işini köməkçisinə təhvil verdi. "Liverpul"un yeni baş məşqçisi Co Feqan olur. Feqan ilk sezondaca "Liverpul"u çempion edə bilir. Həmin sezon "Liverpul" həm çempion olur, həm də İngiltərə Liqa Kubokunu və Çempionlar Liqasını qazana bilir. Elə həmin vaxtlar Mersisayd klubunda növbəti ulduz parlamağa başladı. Söhbət Yan Raşdan gedir.
Simens körpüləri

**Simens körpüləri** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunda 1879-cu ildə Cənubi Qafqazda ilk dəfə uzunluğu 28&nbsp;km olan Gədəbəy-Qalakənd arasında çəkilmiş dəmir yolu ilə bağlı salınmış körpülər.

## Sayı
Bu körpülərin sayı 7-dir. Onlardan bəziləri günümüzədək gəlib çatmış, bəziləri isə dağılmışdır. Salamat qalan körpülərdə isə, qismən dağılma müşahidə edilir.

## "Qanlı körpü"

Bu körpülərdən ən məşhur olanını yerli sakinlər "Qanlı körpü" adlandırıblar ki, onun da faciəli tarixçəsi var. Belə ki, mədəndə işləyən fəhlələri işdən evə daşıyan vaqon körpünün üstündən keçərkən körpü aşıb. Nəticədə vaqonda olan fəhlələrin hamısı həlak olub. O gündən sonra el arasında bu körpüyə "Qanlı körpü" adı verilib.

Yerli daşlardan, qövsvari formada inşa edilmiş bu viaduk nadir memarlıq nümunəsi hesab olunur. Abidə zaman-zaman həm insan, həm də təbiətin təsiri altında dağıntılara məruz qalır.

## İstinadlar
İsrail krallığı (birləşmiş monarxiya)

**İsrail Krallığı** Tanaxda yazılanlara görə, b.e.ə. təqribən 1050-ci ildən e.ə təxminən 930-cu ilə qədər Yaxın Şərqdə mövcud olmuş vahid teokratik monarxiya.

## İlkin məlumatlar
Tanaxa görə, İsrail övladları birləşmiş krallığın dövründən əvvəl konfederasiya kimi yaşamış on iki qəbilə idi. Təxminən b.e.ə. 1025-ci ildə onlar xarici təhdidlər səbəbindən İsrail krallığını yaratmışlar. Dövrün rəhbərlərindən biri olan Samuel e.ə 1020-ci ildə Bünyamin qəbiləsindən olan Şaul ben Kişi krallığın başına gətirdi. Onun ardınca gələn Kral David (Davud kimi tanınır) dövründə (e.ə 1006) krallıq ən güclü dövrünü yaşayıb.

Davud ölkənin ikinci padşahı oldu (Şauldan sonra gələn müvəqqəti kral İşboşet sayılmazsa) və Yerusəlimi paytaxtı elan etdi. Bundan əvvəl Şaulun dönəmində paytaxt Gibeah, İşboşetin dövründə isə paytaxt Mahanaim idi. Davudun krallığının ilk yeddi ilində Xevron (indiki Əl Xəlil) paytaxt idi.

Şauldan sonra Davud yenidən İsrail tayfalarını birləşdirməyə müvəffəq oldu. O, güclü hərbi birliklər qurub, bölgədəki Fələstin (Philistia) kimi düşmənlərini məğlub etdi və sərhədlərini qorudu. Davudun dövründə birləşmiş İsrail Krallığı hərbidə üstünlük qurub rifah içində yaşayırdı.

B.e.ə 930-cu ildə ölkə iki hissəyə bölünür: şimalda İsrail krallığı və cənubda Yerusəlimin də daxil olduğu Yəhuda krallığı.

## Tarix

### Monarxiya və tarixi xronologiya
Birləşmiş monarxiyanın dörd kralı var idi: Şaul ben Kiş, Şaul oğlu İşboşet , Yəhuda qəbiləsindən Davud və Davud oğlu Şelomo Süleyman.

Şaulun dövründə paytaxt Gibeah ikən ardınca gələn İşboşetin İsrailində paytaxt Mahanaim və Davudun dövründə isə paytaxt Xevrondu. Davud krallığı yenidən birləşdirəndə paytaxtı Yerusəlimə köçürdü. Tanaxda isə paytaxtın Şiloh olduğundan bəhs edir; arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində Şilohun dini paytaxt kimi götürülməsi ehtimalı vardır.

## Vətəndaş müharibəsi
Birinci Samuel kitabına əsasən, Tanrıya qarşı çıxdığına görə Şaulun səltənəti düşdü və səltənət başqa bir sülaləyə verildi. Bəzi sənədlərə görə, Şaul yalnız iki il hökm edir. Bəzi əlyazmalara görə isə qırx iki il hökm edir. Müqəddəs Kitaba əsasən, Şaul fələstinlilərlə döyüşdə həyatını itirir.

Davud və Şaul aralarında olan problemlərə görə düşmən oldular. Mənbələrə görə Şaulun oğlu Yonathan və Şaulun qızı Mihal, Davudun Şauldan qaçmasına kömək etdilər.

## Həmçinin bax
* Adoniram

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Serbiyada ermənilər

**Serbiyada ermənilər** — Serbiya ərazisində yaşayan erməni əsilli əhali. 2011-ci il siyahıya alınmasına görə Serbiyada 222 erməni yaşayır.

## Tarixi
Serbiya erməniləri haqqında ilk məlumat X əsrə aiddir. Artıq o dövrdə Bizans imperiyasının sərhədlərində, Makedoniya və Frakiyaya yaxın ərazilərdə ermənilərdən təşkil olunmuş ordulara aid yaşayış məskənləri vardı. Ermənilərin Serbiya ərazisində növbəti dəfə adları 1218-ci ildə Serbiya Provaslav kilsəsinin birinci arxiyepiskopu Müqəddəs Savanın erməniləri monastır tikintisinə dəvət etməsi ilə əlaqədardır. Savva erməni arxitekturası ilə tanış olmuş və heyranlığı səbəbindən məhs erməni ustalarını dəvət etmişdir. Ermənilər Vitovisa monastırını inşa etməli idilər. Bu gündə kilsənin kitabəsində erməni və serb dilində yazılar qorunur.

Osmanlıların avropa fəthləri zamanı türk ordusunun tərkibində erməni əsgərlər də olmuşdur. Ancaq ermənilər adətləri üzrə osmanlı ordusuna dönük çıxaraq serb tərəfə keçmişlər. Kosovo döyüşündən sonra Sokobanya dağlarına sığınmış ermənilər ermençiç kilsəsini qurmuşlar.

Tanınmış türk səyyahı olan Övliya Çələbi Serbiyada olarkən Ujise rayonujnda ermənilərin yaşadığını vurğulamışdır

Ermənilərə aid qəbrstanlıq Belqrad qalasında yerləşir. Burada yalnız bir neçə qəbr ideal şəkildə günümüzə gəlib çatmışdır.

1880-ci ildə Kemah şəhərindən olan tacir ermənilər Bolevoda məskən salmışlar. onlar arasında erməni terorçesu olan Soqomon Teyliryanın atasıda olmuşdur Bölgənin erməni əhalisi İkinci Dünya müharibəsi zamanı Şimali Amerika və Fransaya köç etmişdir.

1746-ci ildə Novi-Sad şəhərindəErməni Katolik kilsəsinə aid monastır inşa edilmişdir. Kilsə 1963-cü ildə sökülmüşdür.

Ermənistan və Serbiya arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ildə təşkil edilmişdir. Errmənistan Yunanıstandakı səfirliyi həm də  Serbiya dövlətində nümayəndə funksiyasını daşıyır. Serbiyada başda Qoar Arutunyan-Sekuliç olmaqla «Armenka» adlı iştimai təşkilat fəaliyyət göstərir.

28 iyul 2009-cu ildə Boris Tadiç Ermənistanda rəsmi səfərdə olmuşdur. Prezidentlər dini, mədəni və iqtisadi əlaqələri inkişaf etdirməyi qarşıya hədəf qoymuşlar. Ermənistan qismən tanınmış Kosovo Respublikasını tanımır və onu Serbiya ərazisi hesab edir
## Mənbə
* Pecat.co.rs, BABKEN SIMONJAN Jermeni i Srbi su braća po stradanju, avgust 26, 2010
* Serbiya ermənilər XIII-XX əsrlər
## İstinadlar
Djyakovisa Hava Limanı

**Djyakovisa Hava Limanı** — Kosovonun qərbində, Djyakovisa şəhəri yaxlığında yerləşən hava limanı. Düşünülür ki, gələcəkdə hava limanı mülki məqsədlər üçün istifadə ediləcək və kommersiya, yük daşımalarına xidmət edəcəkdir.

## Yerləşdiyi ərazi
Djyakovisa hava limanı eyniadlı şəhərin yaxınlığında, Radoniç gölündən 4 km cənubda yerləşir.

## Tarixi
Hava limanı KFOR tərəfindən Kosovo müharibəsindən sonra 1999-cu ildə istifadəyə verilmişdir. Hava limanı hazırda hərbi və humanitar məqsədlər üçün istifadə edilr. İtaliya məsuliyyət sahəsində yerləşir. Hava limanına enən ən böyük təyyarə Boeing 737 olmuşdur.
18 dekabr 2013-cü ildə hava limanı İtaliya hərbi-hava qüvvələrindən Kosovo hökumətinə təhvil verilmişdir. İtaliya idarəçiliyi dönəmində hava limanına 27000 təyyarə daxil olmuş, 220000 sərnişin və 40000 ton yük daşınmışdır.

Yerli və milli hökumət Djyakovisa hava limanını sərnişin və kommersiya məqsədli aeroport kimi istifadə etmək niyyətindədir. 2015-ci ilin dekabrına olan məlumata görə Kosovo hökuməti hava limanını bağlmışdır. Bu hava limanı güclü şəkildə yüklənmiş Priştinada yerləşən Sltaina hava limanına rəqib ola bilərdi. Djyakovisa hava limanının bir üstünlüyü ondadır ki, Priştinadakı limandan fərqli olaraq burada dumanlı hava olduqca az müşahidə olunur. Mülki hava limanı layihəsini gerçəkləşdirmək məqsədilə onun uçuş-eniş zolağı 1800 metrdən 2400 metrə, eni siə 30 metrdən 45 metrə qədər genişləndirilməlidir. Mülki hava limanına çevrildikdən sonra onun imkanları daha da arta bilər.

Ancaq 2015-ci ildən hava limanı işini dayandırmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Djyakovisa hava limanı 
* The Italian Air Force in Kosovo
İsrail övladları

**İsrail övladları** və ya **İsrail xalqı** — qədim ibrani dininin rəhbəri və atası olan Yaqubun on iki uşağının törəmələrinə verilmiş ad. İbrahimi dinlərdə tanrı tərəfindən Yaquba İsrail adının verildiyinə inanılır (Yaradılış 32:28). Yaqub islama görə peyğəmbərdir və "Quran"da İsrail adı Yaqub əvəzinə istifadə edilmişdir (əl-i İmran, 93). Yaqubun 12 uşağının nəslindən on iki israilli çıxmışdır.

İsrail sözü "Tanrı yolunda, doğru yolda"  və ya "Tanrıyla güləşən" deməkdir. İsra (ivritcə "güləşmək") və əl (sami dillərində tanrı) sözlərindən yaranmışdır. "Tanax"da Yaqubun tanrı ilə güləşindən bəhs edilir.

## Yaqubun uşaqları
Yaqubun həyat yoldaşları, əmisi Lavanın qızları Lea və Raheldir. Leadan altı oğlu bir qızı, Raheldən iki oğlu olmuşdur. Ayrıca Leanın cariyəsi   Zilpadan iki, Rahelin cariyəsi  Bilhadan  iki oğlu olmuşdur.
* Leadan oğulları: **Ruben**, **Şimon**, **Levi**, **Yahuda**, **İssakar** və **Zevulun**. Və tək qızı **Dina**.

* Raheldən oğulları: **Yusif** və **Bünyamin.**

* Zilpadan oğulları: **Gad** və **Aşer**

* Bilhadan oğulları: **Dan** və **Naftali**.

## İstinadlar
Optik materiallar

**Optik materiallar**
Optik materiallar təbii və sintetik materiallar, monokristallar, polikristallik (şəffaf keramik materiallar), şüşələr (optik şüşələr, fotositallar), polimer (üzvi şüşə) və bu və ya digər elektromaqnit dalğaların diapazonunda şəffaf olan materiallar. Onlardan spektrin ultrabənövşəyi, görünən, infraqırmızı oblastında işləyən optik elementlərin hazırlanmasında (istehsal üçün) istifadə olunur. Danışıq dilində və sənayedə bir çox hallarda bütün bərk optik materialları şüşə adlandırırlar. Bəzən optiki şüanı ötürən optiki mühit, bəzi polimerlər, lent, hava qaz, maye və başqa maddələr də optik material rolunu oynayır.

## Silikat şüşələr
Ən qədim və tanınmış optik material silisium dioksid və digər maddələrin qarışığından ibarət adi şüşədir. Texnologiyanın inkişafı və optik cihazların təkmilləşdirilməsi tələblərinin sərtləşdirilməsi texniki şüşələrin xüsusi bir sinfi optik şüşələrin yaradılmasına gətirib çıxartdı. Digər şüşələrdən yüksək şəffaflığı, saflığı rəngsizliyi, həmcinsliyi, ciddi sındırma və dispersiya qabiliyyəti ilə fərqlənir.

## Kvars şüşə
Təmiz silisium dioksidi (məsələn, dağ billurunu) əritməklə kvars şüşəsini əldə etmək olar. Digər silikat şüşələrdən kimyəvi davamlılığı, olduqca aşağı xətti genişlənmə əmsalı və nisbətən yüksək ərimə temperaturu (1713–17280C) ilə fərqlənir. Bunun sayəsində daha geniş temperatur diapazonunda və aqressiv mühitdə işləyə bilən optik sistem qurmaq mümkündür.
Bundan əlavə, kvars şüşə elektomaqnit dalğaların ultrabənövşəyi diapazonu üçün şəffafdır. Bu da materialı bu spektr sahəsində işləyən optik sistem üçün əvəzedilməz edir.

## Mənbə
# Винчелл А. Н., Винчелл Г., Оптические свойства искусственных минералов, пер. с англ., М., 1967
# Физико-химические основы производства оптического стекла, под ред. Н. И. Демкиной, Л., 1976;
# Леко В. К., Мазурин О. В., Свойства кварцевого стекла, Л., 1985;
ICloud

iCloud — iPhone, iPad, iPod touch, Mac, Apple Watch kimi texnologiyalarda yaradılmış iOS proqramı.

## Xarici keçidlər