open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albaniya Demokratik Partiyası

**Albaniya Demokratik Partiyası** (, PD) — 1990-cı ildən bəri Albaniyanın sağçı siyasi partiyasıdır. Albaniya siyasi səhnəsindəki iki əsas partiyadan biridir. Albanların iki ən böyük etnik qrupundan biri olan qeqerlərin hakim olduğu Albaniyanın şimalında mövqeləri xüsusilə güclüdür.
## Tarix
Partiya Albaniyada kommunist rejiminin devrilməsində son dərəcə vacib rol oynamışdır. Albaniya Demokratik Partiyasının qurulması zamanı partiyanın lideri Sali Berişa olur. Təsisçiləri arasında Mesila Doda da iştirak edir. 1990-1991-ci illərdə partiya Gezim Şimanın başçılıq etdiyi müstəqil həmkarlar ittifaqı ilə birgə hərəkət edir. ADP-nın hakimiyyətə yüksəlməsi 1991-ci ilin mayında ümumi tətil ilə asanlaşdırıldı.

1992-ci ildən 1997-ci ilə qədər Sali Berişa və Aleksandr Mexinin rəhbərliyi ilə Demokratik Partiya hakimiyyətdə idi. Bu dövr təkcə demokratik dəyişikliklərlə deyil, həm də nəzərə çarpan avtoritar meyllərlə xarakterizə olunurdu. Partiya siyasətinin və şəxsən prezident Berişanın aləti DPA fəalı Başkim Qazidenin rəhbərlik etdiyi yeni Albaniya Mərkəzi İnformasiya Xidməti idi.
1997-ci ildə hökumət yaxınlaşan vətəndaş müharibəsi dövründə istefa verdi. Onların əsas rəqibləri olan Albaniya Sosialist Partiyası hakimiyyətə gəldi.

Partiya 2001-ci il parlament seçkilərində (parlamentdə 46 yer) 37.1% səs toplayan Qələbə naminə birlik (Başkimi për Fitoren) koalisiyasına daxil olur.

2005-ci ilin iyul seçkilərində Albaniya Demokratik Partiyası 140 yerdən 55-ni (müttəfiqləri olan 73) qazandı. Sali Berişa yenidən hökumətə rəhbərlik etməyə başlayır.

2009-cu ilin iyununda Demokratlar yenidən seçkidə qalib gəlir. İnteqrasiya üçün Sosialist hərəkatı ilə birlikdə koalisiya qurulur.

Sosialistlərin qazandığı 2013-cü il parlament seçkilərindən sonra partiya müxalifətə keçir.

Partiyanın lideri məşhur tarixçi Uran Butkadır.
2017-ci ilin ümumi seçkilərində Albaniya Demokratik Partiyası yalnız Albaniya Sosialist Partiyasından sonra ikinci yeri tutur. Müxalifətinin ən böyük partiyası olaraq parlamentdəki 140 yerdən 43-nü qazanır.

## Mənbə
* rəsmi veb-sayt 
## İstinadlar
Olqa Xarlan

**Olqa Qennadevna Xarlan** (; 4 sentyabr 1990, Nikolayev) — Ukrayna qılıncoynadanı, 2008-ci ilin Olimpiya çempionu, altı qat dünya çempionu və səkkiz qat Avropa çempionu. Avropa Oyunları çempionu, 2012-ci il Olimpiya oyunlarının bürünc mükafatçısı, Ukraynanın əməkdar idman ustası.

## Bioqrafiyası
Ukrayna milli komandasında 2004-cü ildən iştirak edir. Nikolayev bədən tərbiyəsi məktəbini bitirib. Artyom Skoroxod və Garnik Davidyanın rəhbərliyi altında məşq etmişdir.

2007-ci ildə yeniyetmələr arasında Dünya kubokunun qalibi olmuş. 2007 və 2008-ci illərdə yeniyetmələr arasında keçirilən dünya çempionatlarında 1-ci yeri tutub. 2007-ci ildə 17 yaşı bitdikdən bir neçə gün sonra, Sankt-Peterburqda  komanda çempionatında gümüş medal qazana bilmişdir.

2008-ci ildə Pekin Olimpiya Oyunlarında Çin idmançılarına qarşı Ukrayna komandası ilə çıxış edən 17 yaşlı Olqa Xarlan qarşılaşmada kəskin dönüş etdi. Ardıcıl olaraq səkkiz dəqiq zərbə vuraraq Olqa Xarlan Ukrayna komandasına Pekin Olimpiadasında ilk qızıl medalı qazandırmışdır.

2011-ci ildə Çinin Şençjen şəhərində keçirilən Yay Universiadasında fərdi çempionatda qızıl medal qazandı. 2012-ci ildə Londonda keçirilən Olimpiya Oyunlarının yarımfinalda Sofiya Aleksandrovnaya məğlub olsa da, amerikalı Mariel Zagunis ilə üçüncü yer uğrunda dueldə bürünc medal qazandı. 2014-cü ildə keçirilən qılıncoynatma üzrə Avropa çempionatında fərdi yarışlarda Avropa çempionu oldu.

20 fevral 2016-cı ildə Belçikada keçirilən Dünya Kubokunda qızıl medala sahib çıxmışdır. 2010-cu ildə gənc idmançı Regionlar Partiyasından Nikolaev Şəhər Şurasının deputatı seçildi. 2014-cü ilin martında Nikolaev Bələdiyyə Məclisinin Regionlar Partiyasının fraksiyasını tərk etdi.

## İstinadlar
Gender rolu

**Gender rolu**, insanların həqiqi və ya qəbul edilən cinsiyyətinə və ya cinsiyyətinə görə ümumiyyətlə qəbul edilmiş, uyğun və ya arzu olunan davranış növlərini zorla qəbul edən sosial normalar toplusudur. Gender rolları ümumiyyətlə dişilik və maskulanlıq anlayışları ətrafında formalaşsa da, istisnalar və dəyişikliklər də vardır. Cinslə əlaqəli gözləntilər mədəniyyətlər arasında çox fərqlənə bildiyi kimi onun bəzi xüsusiyyətləri də bir çox mədəniyyət üçün ümumidir. Bu gün gender rollarının və növlərinin bioloji cəhətdən müəyyən olub-olmaması və ya sosial quruluşun nəticəsi olub-olmaması barədə davam edən mübahisə mövcuddur.

Müxtəlif qruplar, xüsusən də feminist hərəkat, repressiv və qüsurlu olduqlarına inandıqları dominant gender rollarını dəyişdirmək üçün səy göstərmişdirlər.

Gender rolu termini ilk dəfə 1955-ci ildə John Money tərəfindən açıq şəkildə bioloji cinsiyyət təyin olunmadığı zaman interseks fərdlərinin araşdırılmasında kişi və ya qadın statuslarını necə göstərdiklərini izah etmək üçün istifadə edilmişdir.

## Həmçinin bax
*Cins və gender fərqi
Maskulanlıq

**Kişilik** və ya **maskulanlıq** — əsasən kişi olmaq ilə əlaqələndirilən bir sıra rollar, davranışlar və xüsusiyyətlərdir. Kişilik həm sosial, həm də bioloji aktiv amillərdən ibarətdir.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
### Müasir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** Also available as: 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Tarixi
* 
* 
* 
* , Historiography.
* 
* 
* 
* 
* 
## Xarici keçidlər

**Biblioqrafik**
* The Men's Bibliography, a comprehensive bibliography of writing on men, masculinities, gender and sexualities, listing over 16,700 works. (mainly from a constructionist perspective)
* Boyhood Studies, features a 2200+ bibliography of young masculinities.
**Digər**
* Men in America, series by National Public Radio
Heraldik zanbaq

link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Fleur_de_lys_(or).svg|thumb|185x185px|Fleur-de-lis
**Heraldik zanbaq** və ya ***Fleur-de-lis / fleur-de-lys*** (fransız dilində fleur "çiçək", lis isə "zanbaq" deməkdir.) — Avropada orta əsrlərdə geniş yayılmış heraldik simvol. Bəzəkli bir dizayn və ya simvol olaraq istifadə olunur.

Fransa tarixən katolik bir xalq olduğuna görə Herald zanbağı xüsusən də fransız heraldikasında eyni zamanda, dini, siyasi, sülalə, bədii, emblematik və simvolik oldu. Simvol fransız monarxlar və Fransanın katolik müqəddəslərini təmsil edərək tarix boyu istifadə edilmişdir. Xüsusilə Məryəm və Müqəddəs İosif Fleur-de-lis ilə təsvir edilmişdir.

Fleur-de-lis müxtəlifnövlü simvollar blokundakı U + 269C (⚜) Unicode ilə təmsil olunur.

## İstinadlar
Teist təkamül

Teist təkamül (Tanrıya bənzər təkamül, təkamül kreativizmi), klassik dini təlimlərdəki Tanrı və yaradılışı müasir elmi anlayışdakı bioloji təkamül nəzəriyyəsinə uyğun edən bir görüşdür. Teist təkamül elmi bir nəzəriyyə deyil, təkamül elmini və bəzi dini izahları əlaqələndirən bir görüşdür. Bu şəkildə teistik təkamül nəzəriyyəsinə baxanlar dinlə elm arasındakı qarşıdurmanı rədd edir və yaradılışın təkamül izahının dini baxımdan problemli olmadığını düşünürlər.
Mərziyə Xalitova

**Mərziyə Xalitova** () — Krımtatar mənşəli Sovet və Ukrayna bəstəkarı. SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1986), Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1993). Krım Muxtar Respublikasının Mükafatı laureatı (2000), N. V. Lusenko adına mükafat (2003), Boris adına mükafat.
## Bioqrafiyası
5 iyun 1956-cı ildə Yangiyul (Özbəkistan) şəhərində anadan olmuşdur. Anası məktəbdə coğrafiya fənni üzrə dərs deyirdi. Atası planlaşdırma iqtisadçısı olmuşdur. 1982-ci ildə Daşkənd Dövlət Konservatoriyasında Mirsadik Tacıyev və Qeroqi Muşelyanın kompozisiya sinfini bitirir. Sonda konservatoriyada xüsusi bir musiqi məktəbində kompozisiya tədris edir.

1993-cü ildə Xalitova Krıma köçür. Simferopol Musiqi Kollecində kompozisiyadan dərs deyir, Krım dövlət televiziyasında musiqi redaktoru olaraq çalışır. Xalq çalğı alətləri tarixi və Yaya Şerfedinov, İlyas Baxış, Eden Nalbandov kimi məşhur musiqi xadimlərinin yaradıcılığına dair bir sıra proqramlar hazırlayır.

İlk konsertini 1995-ci ildə Simferopolda verir. İkinci konserti 1999-cu ildə baş tutur. Bəstəkar bir çox beynəlxalq festivallarda iştirak etmişdir.
## Yaradıcılığı
Əsas işləri:
* Krımtatar xalqının görkəmli mütəfəkkiri və maarifçisi İsmayıl Qaspıralıya həsr olunmuş "İntibah" böyük simfonik orkestri üçün simfoniya;
* "Xatirə" simfonik poeması;
* "Arzu" balet dəsti, overture-fantaziya; 
* kamera orkestri üçün simfoniya
* "Epitafiya", M.Tacıyevin xatirəsinə violonçel və simli orkestr üçün əsər
* 4 hissədən ibarət "Krım şəhərlərinin boyunbağı" orkestri üçün konsert;
* skripka və fortepiano üçün yaddaş şeiri
* alto solo üçün sonata
* Fortepiano üçün fantaziya-sonata
* skripka və orkestr üçün konsert kapriccinosu
* Fleyta və fortepiano üçün "Qulaqsız peyzaj"
Ukrayna musiqi mədəniyyətinə verdiyi böyük töhfəyə görə Nikolay Lusenko mükafatına (2003) və Boris Luatoşinski mükafatına (2014) layiq görülüb.
## Mənbə
* Мамбетова Г. Крымскотатарская музыка // Музыкальная украинистика: современное измерение. — К.: ИИФЭ им. М. Т Рыльского, 2009. — Вып. 3.
* НСКУ МЕРЗИЕ ХАЛИТОВА ІБРАГИМІВНА
## İstinadlar
Yanov pendiri

**Yanov pendiri** () və ya **karavay pendiri** () — zirə bitkisi əlavə olunan turş südlü pendiri, Latviya mətbəxinin ənənəvi yeməyidir, Yanov günü üçün hazırlanır. Pendir, Aİ-nin coğrafi yerini göstərən milli məhsulların reyestrinə daxil edilmişdir.

Yanov pendiri ilk dəfə 1796-cı il tarixli yemək kitabında qeyd olunub: "Latviska pavāru grāmata; muižas pavāriem par mācību visādus kungu ēdienus gārdi vārīt un sataisīt". *Yanov pendiri* adı altında Latviyada yalnız altı şirkət pendir istehsal etmək hüququna (sertifikatlaşdırma) malikdir, onlar "Valmieras piens", "Dundagas pienotava", "Lazdonas piensaimnieks", "Rankas piens" və "Straupe" и "Jaunpils pienotava" şirkətləridir.

## Hazırlanması
Pendirin əsas maddələri kəsmik və təzə süddür, lakin digər məhsullar da əlavə oluna bilər. Ənənəvi olaraq, pendirə zirə bitkisi əlavə olunur.

Süd qaynadılır və ona hissələrə kəsmik əlavə edilir. Qarışıq süd pıhtılaşana və zərdab yaranana qədər qarışdırılır və qızdırılır. Zərdabı töküllər, pendir kütləsini isə sıxırlar. Əridilmiş kərə yağı, yumurta, xama, duz və zirə bitkisi isti kütləyə əlavə olunur və aşağı istilikdə qızdırılır. Kütlədə vahid qatılıq yaranana qədər onu daim qarışdırılar. Hazır kütlə formalşadırılır və soyudulur. Bir qayda olaraq, pendir bir neçə gün ərzində sərin yerdə yetişir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Linda Dumpe, Anna Šmite, Aija Golde (2004). Jāņu siers. Rīga: SO «Siera klubs». 204. lpp. ISBN 9984-976-20-3.

## Xarici keçidlər

* 
*
Yaradılış

**Yaradılış** bu mənaları ifadə edə bilər:

*Yaradılış dastanı — Altay-Yakut dövrünə aid türklərin bir dastanı.
*Yaradılış kitabı — Tövratın beş kitabdan ibarət ilk kitabı.
*Yaradılışçılıq — Hər şeyin əvvəlcədən qəbul edilmiş fövqəltəbii bir güc tərəfindən yoxdan var olduğuna inam.
Con Mani

John William Money (), Yeni Zelandiya psixoloqu, seksoloqu və cinsi identiklik və cinsiyyət fərqliliyi mövzusunda araşdırma aparan mütəxəssisdir. Əsərləri bir çox dillərə tərcümə edilib nəşr etdirən Money, ömrü boyu bir çox mükafat və elmi adlara layiq görülmüşdür. Son akademik araşdırmalarda *David Reimer*i intihara vadar edən gender təyinetmə təcrübəsi bir çox cəhətdən tənqid edilmişdi.

## İstinadlar
Tanju Çolak

**Tanju Çolak** (; anadan olub 10 noyabr 1963-cü il, Samsun, Türkiyə) — Türkiyə futbolçusu, hücumçu.Tanju Çolak türk futbol tarixinin 335 gol ilə ən qolçu futbolçusu hesab olunur. 39 qol ilə Super Ligdə bir mövsümdə ən çox gol atan futbolçusu və 6 qol ilə Super Ligdə bir oyunda ən çox qol atan futbolçusu rekorduna da malikdir. Avropanın Qızıl buts mükafatını alan tək türk futbolçusu. Tanju Çolak həm də Super Ligdə 240 qol atan 2 futbolçudan biridir. 

## Klub karyerası
Futbola 10 yaşında, Samsun Yolsporda başladı. Daha sonra Samsunspor transfer olmuşdur. Tanju Çolak, 2 dəfə 1. Liq,  5 dəfə isə ardıcıl Super Liqdə qol kralı olmuşdur.

Samsunsporda  4 dəfə qol kralı olmuşdur (1983-84, 1984-85, 1985-86, 1986-87). Bu uğurlardan sonra 1987-88 mövsümündə Galatasaray klubuna transfer olmuşdur. Galatasaray formasıyla ilk mövsümdə 39 qol ataraq  toplam 5-ci dəfə, Super Liqdə isə üçüncü dəfə qol kralı olmuşdur. Həm də Metin Oktaya aid bir mövsümdə ən çox qol atma rekordunu qırdı. Çolak eyni zamanda  Avropa liglərində o ill ən çox qol atan futbolçu ünvanını aldı. 1988-89 mövsümündə UEFA Çempionlar Liqası turnirində yarmfinal oynayan Qalatasarayın tərkibində oynayan Tanju Neuchâtel Xamax və Monaco FK atdığıı qolları ilə diqqəti cəlb etdi.  1989-cu ildə Zikonun yubiley maçında Tanju Çolak heyətə düşə bilmişdir. 1990-91-ci il mövsümündə dördüncü qol krallığına yetişdi.

## Milli yığma karyerası
55 dəfə milli yığmaya çağrılan Tanju Çolak 14 dəfə Türkiyə U-18, 10 dəfə Türkiyə U-21, 31 dəfə ilə Türkiyə millisinin formasını geymişdir ve toplam 12 qol vurmuşdur.

## İstinadlar
Malta dövləti

**Malta Dövləti** () — müasir Malta Respublikasının sələfi. 21 sentyabr 1964-cü ildən 13 dekabr 1974-cü ilədək mövcud olmuş dövlət. Dövlət rəsmən konstitusiyalı monarxiya olmuşdur.

## Tarix
Malta vəliəhd koloniyası Birləşmiş Krallıq Parlamentinin 1964-cü ildə qəbul etdiyi Malta Müstəqillik Qanununa əsasən müstəqil olur. Həmin ilin mayında referendumla təsdiqlənən Maltanın yeni Konstitusiyasına əsasən kraliça II Elizabet Maltanın Kraliçası elan olunur. Onun konstitusiyaya əsasən funksiyaları Malta general qubernatoruna verilir. Dövlətin mövcudluğu dövründə II Elizabet 1967-ci ilin noyabr ayında Maltaya bir dəfə gəlir. İngiltərə Parlamenti tərəfindən Malta Müstəqillik Qanununun qəbul edilməsindən və Malta Konstitusiyasının təsdiqlənməsindən sonra 1964-cü ilin mayında keçirilən referendumda seçicilərin 54.5% müstəqlliyə səs verir. 21 sentyabr 1964-cü ildə Malta dövləti reallığa çevrilir. Onun konstitusiyalı monarxiya rejimi Maltanın kraliçası II Elizabet olur. Bu tarix hələ də Maltanın müstəqilliyi günü olaraq qeyd olunur. 1 dekabr 1964-cü ildə Malta Birləşmiş Millətlər Təşkilatına qəbul edilir. Ölkə ərazisində Funt sterlinq və Malta lirəsi əsas pul vahidi olmuşdur. Ölkənin paytaxtı - Valletta.

## General-qubernatorları
General-qubernatorlar 1964-1974 illər arasında Maltada vəzifələrini icra etmişlər:

* Ser Moris Henri Dorman (21 sentyabr 1964 - 4 iyul 1971)
* Ser Entoni Mamo (4 iyul 1971 - 13 dekabr 1974)
## Baş nazirləri
Baş nazirlər 1964-1974 illər arasında Maltada vəzifələrini yerinə yetirmişlər:

* Corc Borq Oliver (21 sentyabr 1964 - 21 iyun 1971)
* Dom Mintoff Evi (21 iyun 1971 - 13 dekabr 1974)
## Respublikaya keçid

13 dekabr 1974-cü ildə Dom Mintoffun Leyborist Hökuməti tərəfindən konstitusiya dəyişiklikləri edildikdən sonra monarxiya ləğv edildi. Malta Birliyin içərisində bir respublika olur. Hakimiyyət parlament tərəfindən təyin olunan dövlət başçısı funksiyasını yerinə yetirən prezidentə həvalə edildi. Son qubernator general Ser Entoni Mamo Maltanın ilk prezidenti təyin edildi.
## Mənbə
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Hamza Yerlikaya

**Həmzə Yerliqaya** (); (3 iyun 1976-cı ildə, İstanbul, Türkiyə) — türk yunan-roma güləşçisi. İki qat Olimpiya çempionu, üçqat dünya çempionu, üçqat Dünya kubokunun sahibi, səkkiz qat Avropa çempionu. Yunan-roma güləşində dünyanın ən gənc çempionu. İdman karyerasını bitirdikdən sonra siyasi fəaliyyətlə məşğuldur. 2018-ci ildə idman naziri müavini təyin edilmişdir.

## Bioqrafiyası
Güləş ənənələri olan ailədə anadan olub: atası güləşlə məşğul olub, qardaşı beynəlxalq yarışlarda çıxış edib, kursantlar arasında dünya və Avropa çempionu olub. Həmzə özü isə güləşlə 11 yaşından məşğul olmağa başlamışdır.

Çox gənc yaşlarında ciddi nəticələr göstərməyə başladı. 1991-ci ildə, 15 yaşında yeniyetmələrin Dünya Çempionatında dördüncü oldu. 1992-ci ildə yeniyetmələrin Dünya Çempionatında ikinci olmuşdur. 1993-cü ildə, 17 yaşında, böyüklər arasında Avropa çempionatında "gümüş" qazandı; həmin il Aralıq dənizi Oyunlarının bürünc mükafatçısı oldu və Almaniya Qran Prisində səkkizinci yeri tutdu.

1996 Yay Olimpiya Oyunlarında Həmzə Yerliqaya orta çəkidə (82 kq) olimpiya çempionu oldu. Olimpiadadan sonra yarım ağır çəkiyə keçdi. 1997-ci ildə Dünya Kubokunu qazandı, Avropa çempionatını və Aralıq dənizi Oyunlarını qazandı və Dünya Çempionatında Sergey Sviruyaya uduzaraq ikinci oldu.

2000 Yay Olimpiya Oyunlarında 85 kq çəkidə ikinci dəfə olimpiya çempionu oldu. 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında isə ancaq dördüncü yerlə kifayətləndi. 2008-ci il Olimpiadasına intensiv hazırlaşan zaman məlum oldu ki, boynundakı əməliyyatdan sonra tam sağalma baş verməyib. 2008-ci ilin aprelində güləşçi karyerasını bitirdiyini elan etdi.

## İstinadlar
Tasi mədəniyyəti

**Tasi mədəniyyəti** - Yuxarı Misirdə aşkarlanmış ən qədim arxeoloji mədəniyyət olub, təxminən e.ə. 4500-cü ildə mövcud olub.

## Ümumi məlumat
Mədəniyyət öz adını dəfn artefaktlarının tapıldığı  Nilin şərq sahilində, Asut və Axmim şəhərləri arasındakı Deir-Tasa ərazisindən götürüb.

Tasi mədəniyyətinin əsas xarakterik xüsusiyyəti yuxarı hissəsi və içi qara rəngdə olan keramik qablardır. Ümumiyyətlə bu cür keramik qablar Qədim Misirdə sülalədən əvvəlki dövrün periodizasiyasını verməyə imkan verir.

Misiroloq Flinders Pitrinin yaratdığı xüsusi sistemlə sülalədən əvvəlki dövr aid istənilən keramikin təxmini tarixini vermək olar. Bu zaman artefaktın tutacaqlarına istinad edilir.

Arxeoloji qazıntılar nəticəsində bu mədəniyyətə aid məzarlıqlar tapılıb. Əldə edilən daşlaşmış skeletlər Merimde mədəniyyətinə aid skeletlərə oxşayır. Araşdırmalar göstərir ki, bu dövrün insanları dolixokefal, yəni uzunsov başlı, iri gövdəli olublar. Badari, Amrat və Natufi insanları daha cılız formalı idilər.

Tasi və Badari mədəniyyətlərinin keramikaları arasında nəzərə çarpan fərqlərin olmaması səbəbindən Tasi mədəniyyəti Flinders Pitrinin sistemində 21-29 aralığında Badari mədəniyyəti ilə üst-üstə düşür.

## İstinadlar
Kotorun təbii, mədəni və tarixi rayonu

**Kotorun təbii, mədəni və tarixi rayonu** () — Monteneqroda yerləşən və 1979-cu ildə YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilən obyekt. Bura köhnə Kotor şəhəri (), Kotorun müdafiəsi tikililəri və Kotor körfəzinin əhatə edən daxili şəhər ətrafı ərazilər daxildir.

YUNESKO-nun təsvirində qeyd olunduğu kimi, "Orta əsrlərdə, Monteneqronun Adriatik sahilindəki bu təbii liman məşhur bənnaların və ikon rəssamları məktəbləri olan əhəmiyyətli bir sənət və ticarət mərkəzi idi".
## Təsviri
### Köhnə şəhər

Köhnə şəhər Kotor divarları içərisində yerləşir. Yaxşı qorunur və görkəmli binalarla, o cümlədən Müqəddəs Trifon Katolik Katedralı (1166-cı ildə tikilmişdir) ilə bərpa edilmiş orta əsr şəhər mənzərəsinə malikdir.

### Kotor istehkamları

İstehkamlar orta əsrlər Kotor şəhərini qorumaq üçün müdafiə olunan hərbi qurğular sistemindən ibarətdir. Bunlara Müqəddəs Yəhya dağına qalxacaq qapıları və bünövrələri olan şəhər divarları, Müqəddəs Yoanna qalası (San Giovanni) və dəstəkləyici qurğular daxildir. Bəzi obyektlər Roma və Bizans dövrlərinə aid olsa da, istehkamların əksəriyyəti Venesiya Respublikası dövründə qurulmuşdur; sonralar bəzi dəyişikliklər Avstriyalılar tərəfindən edilmişdir. Qalalar Ümumdünya irsinin əhəmiyyətli bir aspektlərindəndir.
### Kotor rayonu
Ümumdünya irsi bölgəsinə ətraf dağlar ilə Kotorun (Veriqe boğazının yaxınlığı) daxili körfəzi, həmçinin Risan və Perast şəhərləri daxildir. YUNESKO-nun Ümumdünya irsinin bir hissəsi Müqəddəs Georq (Sveti Đorđe) və Qospa-od-Şrpela (Gospa od Škrpijela) adalarıdır.
## Qoruma
15 aprel 1979-cu ildə Monteneqroda baş verən zəlzələ zamanı Kotor çox böyük zərər görür. Bu, Kotorun təbii və mədəni-tarixi bölgəsinin 1979-cu ildə Təhlükədə olan Ümumdünya irsi siyahısına salınmasına səbəb olur. Şəhərin əhəmiyyətli dərəcədə bərpasından sonra obyekt 2003-cü ildə bu siyahıdan çıxarılır.

Bu Ümumdünya irsi müxtəlif çətinliklərlə üzləşir. Eroziya və zəlzələ kimi təbii təhlükələr onun üçün daimi təhlükə yaradır. Ancaq daha kəskin problem insan fəaliyyətinin təsiridir. YUNESKO-nun hesabatında şəhərsalma obyektin qorunması məqsədlərinə uyğun olmadığı qeyd edilir.
## Mənbə
* Kotorun təbii, mədəni və tarixi rayonu YUNESCO-nun saytında
## İstinadlar
Dırqoyu

**Dırqoyu** — iki hissəli yallı havası. 

Dırqoyu "qırqovul" sözünün təhrif olunmuş formasıdır. Burada qanadı qırılmış quşun obrazı əks olunduğundan rəqs süjetli yallılardan sayılır. İkinci adı "qaleyi" olan bu yallıya "siyaqutu" da deyirlər. Lakin "siyaqutu" rəqsin 2-ci hissəsinin adıdır. Bu hissə Şərurda ayrıca bir yallı kimi də (bir hissəli) ifa edilir. Yallının melodik dili də bu baxımdan fərqlidir. Belə ki, rəqsin 1-ci hissəsi "bayatı-qacar" muğamında, 2-ci hissəsi isə "şur" muğamında səslənir.

Rəqsin süjet xəttinə əsasən, quş qanadı sındığından uça bilmir, lakin buna baxmayaraq tez-tez onu qaldıraraq hərəkətə gətirmək istəyir. Quşun uçmaq istəyi, yaşamaq həvəsi rəqsin xoreoqrafik quruluşunda çox dolğun şəkildə öz əksini tapmışdır. "Dırqoyu"nun musiqi məzmunu, tempi, xüsusilə də ritmi rəqsin süjetini o qədər düzgün açıqlayır ki, yallını izləyən hər kəs istər-istəməz təsirlənərək quşun bu əlacsız vəziyyətinə acıyır. Rəqs həm kollektiv şəkildə "yallı" kimi, həm də "solo" ifadə süjetli oyun-tamaşa formasında ifa edilir. 

Tanınmış Azərbaycan rəqqasəsi Əminə Dilbazi bu rəqsdəki bəzi hərəkətləri sonradan "Turacı" rəqsində də istifadə etmişdir.
Baftalı

**Baftalı** — Azərbaycanın qədim xalq rəqslərindən biri.

Qədimdə saray xanımlarının geyindikləri bahalı parçalar, qadın geyimlərinin yaxalıqları, məhz, qızılı-ipək bafta ilə bəzədilərdi. Rəqsin melodiyasını Üzeyir Hacıbəyli özünün "Arşın mal alan" musiqili komediyasında istifadə etmişdir. Burada Əsgərin evlənmək istədiyini öyrənən Cahan xalanın;

Çadramı sallam başıma, üz-gözümü bəzərəm,
Gedib sənə qız axtarıb, hər tərəfi gəzərəm.
Bəyin, xanın və tacirin qızlarını düzərəm,
Çəməndəki o güllərin ən gözəlin üzərəm.

sözləri ilə oxuduğu mahnı bu rəqsin musiqisi ilə səsləndirilmişdir.
Alışdım-yandım

**Alışdım-yandım** — Azərbaycanın qədim xalq rəqslərindən biri. 

Rəqsin ilk adı "fason" olmuşdur. Bu söz "fors", "əda", "dəb" mənalarında işlədilmişdir. Rəqsə sonradan verilmiş "alışdım-yandım" adı isə o dövrdə tanınmış bahalı parça adından götürülmüşdür. Belə ki, hələ XVIII əsrdə Azərbaycan milli geyimlərində istifadə olunan bir çox parçalar xalq arasında "gecə-gündüz", "sürüşdüm-düşdüm", "küçə mənə dar gəlir", "indiko", "gendə dur", "alışdım-yandım" və s. adlanırdı.
Bakı (rəqs)

**Bakı** — Azərbaycan milli rəqslərindən biri.

Azərbaycanda "Bakı" adı ilə iki oyun havası mövcuddur. Onlardan biri Şur ladında səslənin, iti tempdə oynanılan kişi rəqsidir. 

Digəri isə kollektiv şəkildə ifa olunan yallı rəqsidir. Bu yallı iki hissəlidir. Birinci hissəsi ağır tempdə başlanan rəqs ikinci hissədə çox iti surətdə oynanılır. Rəqsin musiqisi Qılman Salahov tərəfindən Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs ansamblı üçün bəstələnib. Q.Salahov 1936-cı ildə Üzeyir Hacıbəyli tərəfindən yaradılmış bu kollektivin dirijoru, xormeysteri, daha sonra rəhbəri olmuşdur. İlk dəfə "Yallı" adı ilə yaradılan bu rəqsə Əlibaba Abdullayev quruluş vermişdir. 1959-cu ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun nəzdində qızlardan ibarət "Çinar" xalq rəqs ansamblı yaradıldıqdan sonra, bu kollektivə rəhbərlik edən Əminə Dilbazi rəqsə yeni quruluş verərək onu "Naxçıvan yallısı" adlandırmışdır. Lakin bu yallı Naxçıvanda ifa edilmirdi. Yalnız Bakıda oynanılan bu rəqs havası sonralar, elə Əminə xanımın özü tərəfindən "Bakı yallısı" kimi adlandırılmışdır.
Eskort

**Eskort** ( – müşayiət) — Mühafizə və ehtiram göstərmək məqsədilə fəxri qoruma üsulu və təhlükəsizliyi təmin etmək üçün müşayiət edən bir qrup hərbi gəmi, təyyarə, hərbçilər və ya döyüşçülər qrupunun həyata keçirdiyi müşayiət..

## İstinadlar
Mirsad Türkcan

**Mirsad Türkcan** (), ilkin adı **Mirsad Yahoviç** (; doğum tarixi 7 iyun 1976-cı il. Novi-Pazar, Raşka dairəsi, Yuqoslaviya) — Serb əsilli Türkiyə peşəkar basketbolçusu. Uzun hücumçu mövqeyində oynuyurdu.

## Bioqrafiyası
Mirsad Yahoviç Yuqoslaviyanın Novi Pazar şəhərində anadan olmuşdur və gənc yaşlarında Efes Pilsen məşqişilərinin dəvəti ilə Türkiyəyə köçmüş və adını Mirsad Türkcan olaraq dəyişdirmişdir. Professional basketbol karyerasına Türkiyənin Efes Pilsen klubunda başlamışdır. 1998-ci ildə Hyuston Rokets klubu tərəfindən *[[NBA seçmələri]]* üçün seçildi, daha sonra oyunçunun hüquqları Filadelfiya Seventi Siksers klubuna keçdi.  1999-cu ildə isə Nyu-York Niksiyə verildi. 1999/2000 mövsümündə Türkan, New York Niks və Miluoki Baksda 17 matçda qalib gələrək, Türkiyənin NBA-dakı ilk nümayəndəsi oldu.

2000-ci ildə Türkan Avropaya qayıtdı. Karyerası boyu o Fransanın Racing, Rusiyanın MOİK və Dinamo, İtalyanın Siena, Türkiyənin Ulker və Fənərbaxça Ulker komandalarında oynadı. Karyerası boyu İki dəfə 2003 və 2004-cü illərdə Avroliqanın Final Dördlüyündə oynadı. Mirsad Avro Liqa tarixində ən çox *rebound* edən (1287) basketbolçu statusuna malik idi. Bu rekord sonradan Felipe Reys tərəfindən qırıldı.

O, oyun karyerasını 2012-ci ilin sentyabrında başa vurdu. Fənərbaxça Ulker Klubu onun 6 nömrəli formasını əbədiləşdirdi..

Mirsadın bacısı Emine Yahoviç Serbiyada məşhur bir pop müğənnisidir. Türkiyədə Emin Sandal kimi tanınan, türkiyəli müğənni Mustafa Sandal ilə evlənib.

18 dekabr 2005-ci ildə Mirsad Miss Serbia və Monteneqro 2005 gözəllik müsabiqəsinin qalibi 18 yaşlı Dina Dzankoviç ilə evləndi. Üç övladı var: oğlu Nusret və qızları Naba və Kariya.

## İstinadlar
İrek Zinnurov

**İrek Haydaroviç Zinnurov** () — Rusiya idmançısı və siyasətçisi. Su polosu üzrə ikiqat Olimpiya medalçısı (2000, 2004). Dünya və Avropa çempionatlarının mükafatçısı. Rusiyanın əməkdar idman ustası. VII çağırış Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı. MDB üzrə komitənin üzvü. «Vahid Rusiya» fraksiyasının üzvü .

## Bioqrafiyası
8 nömrəli Kazan Uşaq-gənclər idman məktəbinin yetirməsidir. İrekin ilk məşqiçisi V. Qoryunov olmuşdur. Simferapol dövlət universitetini bitirmişdir (1992). 1994-cü ildən Volqoqrad şəhərinin  «Lukoy-Spartak» klubunda oynamağa başladı. Bu klubda İrek 4 dəfə Rusiya çempionu oldu (1997, 1999, 2003, 2004). Altı dəfə isə Rusiya Kubokunu əldə etdmişdir (1998, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004).

1995-ci ildən Rusiya millisində oynayıb. 2000 Sidney Olimpiadasının gümüş mükafatçısı (2000),  2004-cü ildə Afinada keçirilən  Olimpiada oyunlarının bürünc mükafatçısı (2004), 1998-ci il Xoşməramlı oyunların qalibi (Nyu-York), 2001-ci il dünya çempionatının (Fukuoka) bürünc mükafatçısı, 2002-ci il Dünya Liqasının qalibi (Yunanıstan), 2002 Dünya Kubokunun qalibi (Belqrad), 1997-ci il Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı (Sevilya).

2004-cü ildə «Sintez» komandasının (Kazan) kapitanı oldu. Bu komandanın tərkibində «Len Trophy» Kubokunu (2006-2007), Rusiya çempionatını (2007) və Rusiya kubokunu (2005) qazanmişdır.

2009-cu ildə bir idman karyerasının bitdiyini açıqladı. 2009-cu ildən 2010-cu ilə qədər «Оргсинтез» hovuzunun direktoru, 2010-cu ildən «Sintez» klubunun (Kazan) vitse-prezidenti, 2011-ci ilin yanvar ayından isə «Sintezin» baş məşqçisi olmuşdur.

2013-cü ildən - Tatarıstan Respublikası İctimai Palatasının üzvüdür. 2016-cı ildə Vahid Rusiya Partiyasından VII çağırış Dövlət Dumasının deputatı seçildi.

## İstinadlar
İnva Mula

**İnva Mula** (; doğum tarixi 27 iyun 1963,Tirana, Albaniya) — Alban opera müğənnisi (lirik soprano). Klassik "Lyuçiya di Lammermur", "Bohema", "Manon" və s. operalarının iştirakçısı. Kino sahəsində taninmış insan. Əsasən "Beşinci element" filmində Diva Plavalagunanın səsi ilə tanınmışdır.

## Bioqrafiyası
İnva Mula 27 iyun 1963-cü ildə Albaniyanın paytaxtı — Tirana şəhərində anadan olub. Sənətkarlar ailəsindən olan İnva opera karyerasına erkən yaşlarında başlamışdır. Atası *Avni Mula* Kosovonın Djakoviç şəhərində anadan olmuş məşhur alban müğənnisi və bəstəkardır. İnva adı atasının adını tərsinə oxumaqdan irəli gəlir. İnvanın anası Nina Aleksandrovna Mula (rus əsilli) da musiqiçi idi. Uzun illər Tirana Konservatoriyasında vokaldan dərs deyib. İnvanın valideynləri SSRİ-də Moskva Dövlət Konservatoriyasında oxuyanda tanış olublar. Məzun olduqdan sonra, 1950-ci illərin sonlarında Albaniyaya köçdülər.

Uşaqlıqdan İnva opera musiqisində karyera qurmağa qərar vermişdir. Əvvəlcə musiqi məktəbində, sonra anasının rəhbərliyi altında konservatoriyada vokal və fortepianoda oxudu. 1985-ci ildə İnva konservatoriyanı bitirib Albaniya Milli Opera və Balet Teatrında fəaliyyətə başladı.

İnva karyerasının ilk günlərindən bir çox opera müsabiqələrində və festivallarda iştirak etmişdir. 1987-ci ildə Tiranada keçirilən "Albaniya müğənnisi" müsabiqəsində (Cantante d'Albania), 1988-ci ildə isə Buxarestdə Corce Enesku Beynəlxalq Müsabiqəsində qalib gəlmişdir. 1990-cı ildə İnva Jorj Bizenin "Mirvari axtaranlar" operasında Leyla rolunu ifa edərək doğma Albaniyada ilk uğurunu qazandı.

## Şəxsi həyatı
Məşhur alban müğənnisi və bəstəkarı *Pirro Tchako* ilə ailə qurmuşdur. 90-cı illərin ortalarına qədər yoldaşının soyadını istifadə etdi, lakin sonra adını İnva Mula kimi təqdim etməyə başladı. 1997-ci ilə qədər Mula-Tchako cüt soyadı var idi.

## İstinadlar
Spaldinq Müharibə Memorialı

**Spaldinq Müharibə Memorialı** — İngiltərənin şərqində yerləşən Linkolnşir, Spaldinqdəki Ayskofi Zalında Birinci Dünya müharibəsi memorialıdır. Memar Ser Edvin Lütyens tərəfindən dizayn edilmişdir. Spaldinqdən müharibədə ölənlərin xatirəsinə memorial ucaldılması təklifini 1918-ci ilin yanvarında Barbara Maklaren etmişdir. Onun bölgə parlamentinin üzvü olan həyat yoldaşı da  müharibə zamanı hava qəzasında öldürülmüşdü. Barbara mövcud ailə əlaqələri vasitəsiylə Lütyenslə təmas qurdu və memar ortasında xaç olacaq, dairəvi hovuzla əhatələnən memorial monastır üçün layihə hazırladı.

Memorial yerli bölgə şurasının sahib olduğu rəsmi Akskofi bağçalarında inşa edilməli idi. Barbara bu təklifi şuraya bildirdiyi zaman icma daxilində ciddi müzakirələrə səbəb oldu və çoxlu sayda müxtəlif planlar təklid edildi. 1919-cu ildə reallaşan ictimai yığıncaqdan sonra Barbaranın təklifinin kiçildilmiş versiyası qəsəbənin taxıl mübadilə binasında bir saatla birlikdə üstün tutulan seçim kimi formalaşdı.

Memorialın hazırlanmasına ümumi 3.500£ lazım idi. Barbara və qayınatası bu məbləğın 1.000£-u qarşıladı, onun qayını isə bir cüt rənglənmiş daş bayraqlar bağışladı. Məbləğın yerdə qalanı isə könüllü iştirak ilə 1922-ci ilə qədər toplandı. Memorial bağçanın cənub qurtaracağında yerləşən kərpic pavilyondan və Xatirlama Daşından ibarətdir. Bunların hər ikisi də XVIII əsrdən kanalının qalıqlarını özündə cəmləşdirən uzun əks etdirici hovuzun başında yerləşir. Memorial 1922-ci ilin 9 iyununda mərasimlə istifadəyə verildi. Lütyens bir çox Qərb Cəbhəsi qəbiristanlığında sığınacaq binaları üçün olan pavilyon üslübundan istifadə etməyə davam etdi, lakin o digər işlərinin heç birində bu dizaynı izləmədi və memorial bir qədər qeyri-müəyyənləşdi. Lütyensin müharibə memoriallarının "milli kolleksiya" elan edilməsi və onun bütün işlərinin siyahılanmış bina statusu aldıqdan və ya statusları bərpa edildikdən sonra Spaldinq Müharibə Memorialı da I dərəcəli siyahılanmış bina olmuşdur.

## Arxa plan
Sulfoxloridlər

*Sulfoxloridlər* (sulfanilxloridlər, sulfo turşuların xloranhidridi)ümumi formulu: RSO2Cl Burada R-üzvi çıküntüdür. Maye və bərk halda olur, kəskin iylidir, suda çətin həll olur və ya heç olmur, lakindietil efiri, aseton, СНСl3, ССl4 spirt, benzolda həll olur. Sulfoxloridlər nəfəs yollarını və göz qişasını qıcıqlandırır.

## Alınması
Sənayedə sulfoxloridlər alifatik karbohidrogenlərin SO2Cl2 qaz və ya maye fazada işıq və ya radikal təsiri ilə alınır. Eləcə də tiolların, sulfidlərin, disulfidlərin oksidləşməsindən də alınır. Sulfoturşular və onların törəmələrinin(efir duzları, amid, hidrazidlər) РСl5, СОСl2, SOCl2, Cl2, ClSO2OH təsiri ilə sulfoxloridlərin oksidləşməsindən sintez edilir.

## Kimyəvi xassələri
Yuksək temperaturda(100oC-dən yüksək)qızdırdıqda sulfoxloridlər SO2 alınmaqla parçalanır, suda davamlıdırlar və asanlıqlasulfoturşulara qədər hidrolizə uğrayırlar. Üçlü aminlərin iştirakı ilə sulfenlər alınır.

Sulfoxloridlərin Cu duzları iştirakı ilə asetilenlə birləşməsi nəticəsində β-xlorsulfonlar alınır. Fridel-Qraft reaksiyasına əsasən- alkilləşmə nəticəsində davamlı quruluşa malik karbokation əmələ gəlir.

## Tətbiqi
Sulfoxloridlər yuyucu maddə kimi ionəvəzləyici qətranların stehsalatında, rəngləyici boyalar, dərman maddələri, sulfoturşuların efirlərinin sintezində istifadə edilir.

## Mənbə
# Джильберт Э. Е., Сульфирование органических соединений, пер. с англ., М., 1969;
# Общая органическая химия, пер. с англ., т. 5, М., 1983. с. 519–22;
# Houben-Weyl, Methoden der organischen Chemie, Bd 9, Stuttg., 1955;
# "Methodicum Chimicura", v. 7, pt B, Stuttg., 1977. Я. И. Крылов.
Jolanda Kodra

**Jolanda Kodra** (; 1910 — 1963) — Alban yazıçısı və tərcüməçisi. Alban dilində ilk yazan qadınlardan biri idi (Selfice Çiu, Musine Kokalari). Jolanda Kobra bir çox tanınmış alban yazıçılarının əsərlərini italyan dilinə tərcümə etmişdir.

## Bioqrafiyası
Jolanda 1910-cu ildə, Roma şəhərində, italyan ailəsində anadan olub. O, ssenarist və rejissor Enrico Guazzoninin qardaşı idi. Jolanda liseydə oxuduğu zamanı idman müəllimi Malo Kodra ilə tanış oldu.  Malo Kodra Girokastrodan (Albaniya) olan tələbə idi. Malo Kodra Jolandanı tezliklə Albaniyaya aparır. O qısa zamanda alban dilini öyrəndi və eyni zamanda məşhur alban jurnallarında (*Hylli i Dritës*, Përpjekja shqiptare, Fryma və s.) şeir və məqalələrini yazmağa başladı.

Daha sonra tanınmış alban yazıçıları Ndre Mieda, Migeni, Petro Marko, Stergo Spasse və s. əsərlərini tərcümə etməyə başladı. Kodra Miqeninin bütün əsərlərini italyan dilinə tərcümə etmişdir. Onun tərcümələri orijinala çox yaxın idi. Bu o dövrün tərcüməçiləri üçün çox vacib şərt idi. Çünki oxucular bütün bu duyğuları hiss edə biləməli idi. Yazıçıların ana dilində yazdıqları əsərləridəki  xüsusi məna ilə verilmiş bütün ifadələri oxucular başa düşməli idi.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra italyan dilinə tərcüməçi kimi işləməyə davam etdirmişdir. Eyni zamanda bir çox əsərləri rus dilinə tərcümə etməyə başladı. 1962-ci ilə qədər ona kommunist rejimini öyrənmək və vətəninə getmək qadağan edilmişdir.

Jolanda Kodra 1963-cü ildə, vətəninə qayıtdıqdan bir sonra vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Luiza Flek

**Luiza Flek,** həmçinin **Luiza Kolm** və ya **Luiza Kolm-Flek** kimi tanınır. Uşaqlıq adı **Luiza Velte** idi (; 1 avqust 1873, Vyana — 15 mart 1950, Vyana) — Avstriya kinorejissoru. Dünyanın ilk qadın-rejisorlarından biri hesab olunur (Alisa Qi-Blaşedən sonra).

## Bioqrafiyası
Luiza Vyanada anadan olub. Atası - Louis Velte, XIX əsrin əvvəllərində Avstriyada məskunlaşmış Lion şəhərindən olan panoptikan sahibi idi. Uşaq ikən atasına işində kömək edir, kassada işləyirdi.

1910-cu ilin yanvarında Luiza ilk əri Anton Kolm və operator Yakob Flek və qardaşı Claudius ilə birlikdə **Erste österreichische Kinofilms-Industrie** kino şirkətini qurdular. Bu şirkət Luizanın atası da daxil olmaqla bir sıra insanların maliyyə dəstəyi ilə Avstriyada yaradılan ilk kino şirkəti idi. Bir il sonra **Österreichisch-Ungarische Kinoindustrie GmbH** adlandırıldı. 1911-ci ilin sonunda böyük bir maliyyə dəyişikliklərindən sonra **Wiener Kunstfilm-Industrie** adlandırıldı.

Şirkətin əsas məhsulları Vyana və Avstriya-Macarıstan İmperiyasının digər yerlərində hazırlanmış qısa sənədli filmlər idi. Şirkət güclü rəqabətlə qarşılaşdı. Çünki Avstriya bazarında çox böyük fransız film şirkətİ fəaliyyət göstərirdi. Fransız şirkətləri Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcında Avstriyadan qovuldu, ancaq çox varlı Avstriya film şirkəti **Sascha-Filmin** gəlməsi ilə rəqabət zəifləmədi.

1918-ci ildə Avstriyanın siyasi süqutundan sonra Wiener Kunstfilm-Industrie şirkəti iflas etdi. Lakin 1919-cu ildə Luiza Flekin ilk əri **Vita-Film** adlı şirkəti yarada bildi. Dərhal yeni kinostudiyaların inşasına başlanıldı. 1922-ci ildə maliyyə havadarları ilə ciddi fikir ayrılıqları nəticəsində Anton, Luiza  və Yacob FleK Vita-Film ilə əlaqələrini kəsdilər. Anton həmin il öldü. Luiza və Flek 1924-cü ildə evləndilər və 1926-cı ildə Berlinə köçdülər.

## İstinadlar
İnsanın konstitusiya-hüquqi statusu

**İnsanın konstitusiya-hüquqi statusu** — konstitusiya ilə təmin edilmiş hüquq və azadlıqların, habelə müəyyən edilmiş öhdəliklərin məcmusu. Müasir demokratik ölkələrdə bir şəxsin konstitusiya vəziyyətinin əsas prinsipləri bunlardır: insan hüquq və azadlıqlarının toxunulmazlığı, insan hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsində azadlığı, təmin edilmiş hüquq və azadlıqları, bərabərlik, birlik və insan hüquqları, azadlıq və vəzifələrin qarşılıqlı əlaqəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Naxçıvan İncəsənət Kolleci

**"Naxçıvan İncəsənət Kolleci**— 1996-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasında yaranıb.

## Haqqında
Kollecdə fortepiano, simli alətlər, nəfəs və zərb alətləri, xalq çalğı alətləri, musiqi nəzəriyyəsi, nəqqaşlıq və heytəltaraşlıq şöbələri fəaliyyət göstərir. Kollec Naxçıvan Muxtar Respublikasının musiqi məktəbləri və mədəniyyət müəssisləri üçün musiqi kadrları, incəsənət işçiləri hazırlayır. Əyani və qiyabi şöbələri var.

## Mənbə
Lui Barri

**Lui Barri** ( 21 iyun 2003, Birminhem, İngiltərə) — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçilərindən olan "Aston Villa" klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar İngiltərə futbolçusu.

## Şəxsi həyatı
Barri Satton Koldfild bölgəsində anadan olmuşdur. Valideynləri isə İrlandiya vətəndaşlarıdır. 

## Klub karyerası
### Barselona
Barri on il "Vest Bromviç Albion" klubunda çıxış etdikdən sonra 2019-cu ilin iyul ayında "Barselona" ilə üç illik müqavilə imzalamışdır. Daha əvvəl oyunçu "Pari Sen-Jermen" klubunda çıxış etməyə yaxın olmuşdur. 

2019-cu ilin sentyabr ayında "Vest Bromviç Albion" klubu lazım olan təzminatı almadıqlarını iddia edərək, "Barselona" haqqında FİFA-ya müraciət edəcəyini açıqlamışdır. "Barselona" klubu isə buna etiraz etmiş, "Vest Bromviç Albion" ilə olan transfer anlaşmasında heç bir səhvin olmadığını bildirmiş və FİFA-nın qərarını gözləyəcələrini açıqlamışdır.

### Aston Villa
2020-ci ilin yanvar ayında Barri "Aston Villa" klubu ilə 880,000 avro qarşılığında müqavilə imzalamışdır. Midlands klubu tərəfindən transferi açıqlandıqdan bir müddət sonra 23 yanvar 2020-ci ildə oyunçu U-23 komandasında debüt etmişdir. O, *Kardiff* klubuna qarşı oyunda bərabərlik qolunu vurmuş və komandası rəqibinə 2-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Milli karyerası
Barri İngiltərənin U-15, U-16 və U-17 millilərində çıxış etmişdir. O, həmçinin İrlandiya millisini təmsil etmək hüququna malikdir. 

## Karyera statistikası
### Klub

## İstinadlar
Nəimi türbəsi

**Nəimi türbəsi** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonunun Xanağa kəndi yaxınlığında orta əsrlərə aid memarlıq abidəsi.

## Haqqında
Qırmızı kərpicdən inşa edilmiş türbənin üstündə bir böyük, altı kiçik günbəz var. 1339–1401-ci illərdə yaşayan, Hürufilik təriqətinin əsasını qoymuş məşhur mütəfəkkir və şair Fəzlullah Nəiminin məzarı üzərində yaradıldığı üçün Nəimi türbəsi adlandırılmışdır.

## Mənbə
*
Andreys Yuryans

**Andreys Yuryans** (; ) — Latviya bəstəkarı və folklorşünası, Latviya klassik musiqisinin banilərindən biri.

## Həyatı
1875-ci ildən Andreys Yuryans Sankt-Peterburq Konservatoriyasında təhsil almışdır, birinci Lui Homiliusun orqan sinifində, daha sonra Nikolay Rimski-Korsakovun kompozisiya sinfində oxumuşdur.

1877-ci ildə onun yazdığı ilk mahnısı çap olundu. 1882-1916-cı illərdə konservatoriyanı bitirəndə Xarkov Musiqi Məktəbi şəhərində müəllimlik edirdi, eyni zamanda milli musiqi folklorunun kolleksiyaçı, tədqiqatçı və aranjmançısı kimi Latviyanın musiqi həyatında fəal iştirak edirdi.

Dörd cildlik "Latviya Xalq musiqisinin materialları" adlı 2000-ə yaxın nəğməsi olan əsəri ilə Yuryans bu sahəyə aid bütün araşdırmaların əsasını qoydu.

Qardaşları ilə birlikdə mütəmadi olaraq Latviya mahnı festivallarında iştirak edirdi.

Yuryansın ölümündən sonra onun işi qardaşı Pavel tərəfindən tamamlandı (5-ci hissə əlavə olundu). Yuryansın öz əsərləri də əhəmiyyətli şəkildə folklor materialına əsaslanır.

Riqanın Meşə qəbirstanlığında dəfn olunub

## Əsərləri

* Kantatalar:

: "Vətənə" (; 1886);
: "Valtasarın ziyafəti";
: «Kurlyandiyanın Rusiyaya daxil olmasının yüzüncü ilinə» və s.

* "Latviya xalqının qurtuluşu" (; 1891) adlı simfonik təsviri
* Çoxsaylı xor və vokal əsərləri

## Ədəbiyyat

* *[[Nikolay Bernşteyn|Бернштейн Н. Д]].,.* Юрьян, Андрей Андреевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Monteneqro Sosial Demokrat Partiyası

**Monteneqro Sosial-Demokrat Partiyası** () — Monteneqrodakı siyasi partiyalardan biri.

Monteneqro Sosial-Demokrat Partiyası 1993-cü ildə təsis edilmişdir. Müharibə əleyhinə mövqeyi ilə seçilən partiya Slobodan Miloşeviç siyasətinə qarşı çıxması ilə seçilirdi. 1997-ci ildən Monteneqro Sosial-Demokrat Partiyası Monteneqro Sosialist-Demokrat Partiyasının müttəfiqi olur və qurulan bütün hökumətlərdə iştirak edir. Hər iki tərəf 2006-cı ildə keçirilən referendumda Monteneqronun müstəqilliyini dəstəkləmək, Kosovanın müstəqilliyini tanımaq və Monteneqronun Avropa Birliyi və Şimali Atlantika Müqaviləsinə qoşulma ehtiyacı da daxil olmaqla bir çox məsələlərdə razılığa gəlirlər.

2012-ci il parlament seçkilərində Monteneqro Sosial-Demokrat Partiyası, Baş nazir Milo Cukanoviçin başçılıq etdiyi Avropa Monteneqro Koalisiyasının tərkibində Sosialist-Demokratik Partiyası ilə ittifaqda iştirak etdi. Koalisiya Monteneqro Məclisindəki 81 yerdən 39-nu alır, onlardan 6 yer Sosial-Demokrat Partiyasına məxsus idi.
19 dekabr 2015-ci ildə Milo Cukanoviç deputatları 2016-cı ilin yanvarında hökumətə etimad səs verməsinə çağırdı. Hökümətə etimad səsverməsi, məclisindəki müzakirə 2016-cı il yanvarın 27-dək üç gün davam etdi. O gün bir səsvermə baş verdi. Bu müddət ərzində Cukanoviç hökuməti etimad səsini alır (42 deputat tərəfindən dəstəkləndi). Müzakirə zamanı keçmiş koalisiya tərəfdaşları bir-birini korrupsiya və seçki saxtakarlığında ittiham etdir. Ranko Krivokapiç Milo Cukanoviçin Sosial-Demokrat Partiyasından iki nazirə partiyaya xəyanət etməsi və Baş nazirin tərəfinə keçməsi üçün pul verdiyini bildirdi. Milo Cukanoviç bu ittihamları rədd edərək, partiyanın parçalanmasından sonra Krivokapiçin həddindən artıq emosionallığı ilə izah edir və Sosial-Demokrat Partiyasını hökumətdə olarkən verdiyi imtiyazlardan istifadə etməkdə ittiham etdi və müxalifətin bir hissəsinin Monteneqronun milli maraqlarına qarşı hərəkətlərini dəstəkləyən hökuməti tənqid etdi. Sosial-Demokrat Partiyasından olan dörd deputatın Cukanoviç hökumətinə qarşı səs verməsi, 18 il davam edən koalisiyasının sonunu demək idi.

2016-cı il parlament seçkilərində Monteneqro Sosial-Demokrat Partiyası ayrı-ayrılıqda seçkilərdə iştirak etdi və 5% -dən çox səs toplayaraq, parlamentdə 4 yer qazandı.
## İstinadlar
Mariya de Dominiçi

**Mariya de Dominiçi** ( ) — maltalı rəssam, heykəltaraş və Karmelitlər ordeninin rahibəsi.

## Bioqrafiyası

Mariya de Dominiçi Vittoriosa şəhərində (indiki Birqu) bir zərgər ailəsində anadan olub. Ailəsində bir çox sənətçi dünyaya gəlmişdir: qardaşları Raymondo və Fransesko məşhur rəssamlar idi. Raymondonun Bernardo adlı oğlu sənət tarixçisi və Malta sənətindən bəhs edən bir kitab müəllifidir. Covannantonio Çantaranın "Illustrated Malta" salnaməsində () nə edəcəyini bilən bir qadının şəkli var - söhbətimiz Mariya de Dominiçidir. Çantar "tipik qadın vəzifələrindən iyrəndiyini, buna görə valideynlərindən reaksiya gördüyünü və təsvir etmək istədiyi şeyləri göstərməklə məşğul olduğunu" yazırdı. Nəticədə valideynlər qızlarının istəkləri ilə barışdılar və sənət ustasını gələcək təhsilinə dəvət etməsi üçün dəvət etdilər.
Maria Valletta şəhərində Müqəddəs İohann Katedralini dizayn edən rəssam və heykəltaraş Mattiya Preti ilə birlikdə təhsil alır. Güman edilir ki, 1661-1666-cı illərdə Pretiyə kilsənin tağlarında təsvir olunan Vəftizçi İohannın həyatı və şəhidliyi haqqında freskaların təsvirində kömək etmişdir.
Mariya Karmelit ordeninin üzvü idi və buna görə monastırın divarlarından və ailə bağlarından kənarda yaşaya bilərdi. 1682-ci ildə o, Malta ordeninin Böyük qrosmeysterinin qardaşı oğlu və onun həyat yoldaşı İzabella d’Avalos d’Aquino d’Araqon ilə birlikdə Maltanı tərk edir. Romada Mariyanın öz atelyesi var idi. Burada heykəltaraşlıq və rəsm ilə məşğul olurdu. O, şəxsən qrosmeyster tərəfindən dəstəklənirdi. Mariyanın evi San Covanni dey Fiorentini kilsəsinin yaxınlığında idi.

Mariya 1703-cü ildə dünyasını dəyişir. O, Santa-Mariyain-Traspontina kilsəsində dəfn edilir.

## İşləri
Müqəddəs Yəhya Katedralinin divarlarını və tağlarını boyamaqla yanaşı, Maltada Maria, dini bayramlarda və küçə yürüşləri zamanı quraşdırılmış müqəddəslərin bir neçə heykəllərinin müəllifi kimi məşhur olur. Mariyanın ən məşhur sənət əsərləri: “Ziyarət” (Zebbuc kilsəsi), “Beato Franko” (Vallettadakı Karmelit Kilsəsi) və “Müjdə” (Vallettadakı Kafedral Muzeyi).
## İstinadlar
Bistrişko Branişte

**Bistrişko Branişte** () — Bolqarıstanda təbiət qoruğudur. Qoruğun sahəsi 1061.6 hektar, hündürlüyü isə 1430-2277 metr arasındadır.

Qoruq 1934-cü ildə, tərkibində olduğu Vitoşa Təbiət Parkı ilə birlikdə yaradılmışdır. 1977-ci ildən Bistrişko Branişte UNESCO-nun *İnsan və Biosfer (MAB)* Proqramı çərçivəsində TƏBİƏT qoruğu olmuşdur.

Ərazinin 50%-dən çoxu orta hesabla 100-120 yaşlı meşə (əsasən küknar) ilə örtülüdür. Qoruqda daha böyük heyvanlar arasına maral, qaban, canavar və ayı daxildir.

Bistrişko Branişte qoruğun şimal-qərb sərhəddində yerləşən qonşu Aleko ərazisindən çox sayda turisti cəlb edir. Ziyarətçilərin Aleko, Bistritsa kəndi, Çerni Vrah və Jeleznitsa kəndini birləşdirən bir neçə təyin olunmuş yoldan uzaqlaşmasına icazə verilmir.

## Mənbə

* BG Globe: Bistrishko Branishte
* Virgin Forests of Bulgaria
* Vitosha Nature Park. Website.
* Climbing Guide: Vitosha
* Vitosha Map.

### İstinadlar
Aqata Barbara

**Aqata Barbara** ( ) — Maltanın dövlət xadimi və siyasətçisi, 1982-1987-ci illərdə Malta prezidenti.

## Bioqrafiyası
Karyerasına məktəbdə müəllim kimi başlamışdır (1942-1947). 1946-cı ildən siyasətdə fəal iştirak edir və Leyborist Partiyasına qoşulur. 1947-ci ildə Malta Leyborist Partiyasının İcraiyyə Komitəsinin üzvü olur və Maltanın Nümayəndələr Palatasına seçilir. Ölkədə ilk qadın millət vəkili kimi tarixə düşür. Sonradan 1982-ci ildə deputatlıqdan könüllü istefaya qədər Malta Parlamentinin də istisnasız olaraq bütün seçkilərdə deputat seçilir. 1955-ci ildə təhsil və mədəniyyət nazirinin portfelini təhvil alır. Bununlada ilk Malta qadın naziri olur. Təhsilin geniş əhali üçün daha əlçatan olmasına yönəlmiş bir islahatı həyata keçirir. Maltanın müstəqilliyi uğrunda fəal mübarizə aparır. Bu fikri təbliğ edərək Qərbi Avropa və ABŞ-yə çoxsaylı səfərlər təşkil edir və bu məsələ ilə bağlı BMT-də dəfələrlə çıxışlar edir.

1958-ci ildə Leyboristlər hökuməti süquta uğrayır və Barbara vəzifəsini tərk edir. O, daha sonra Maltadakı İngilis hakimiyyətinə qarşı nümayişlərdə iştirak etdiyinə görə həbs cəzasına məhkum edilir.

1971-ci ildə Leyboristlər yenidən hakimiyyətə gəlir. Bu dəfə Barbara yenidən Təhsil və Mədəniyyət Nazirinin olur. Bu vəzifədə diqqətini ilk növbədə texniki təhsil sisteminin qurulmasına yönəlmiş islahatlara həsr edir.

1974-1981-ci illərdə Əmək, Məşğulluq və Sosial Təminat Naziri (1976-cı ildən - Əmək, Sosial Təminat və Mədəniyyət), Baş nazirin müavini vəzifəsini icra edir. İşçilər üçün sosial zəmanətlərin artırılması və işsizliyin azaldılması sahəsində nəzərəçarpan uğurlara imza atır. Maltada muzey biznesinin inkişafına mühüm töhfə verir. Sosialist partiyasının nümayəndəsi kimi, Maltanın mədəni həyatının dünyəviləşməsi üçün mübarizə aparır. Xeyriyyəçilik işlərinin təşkilində fəal iştirak edir.
1981-ci il seçkiləri konstitusiya böhranına səbəb olur. Çünki Milliyyətçi Partiya səs çoxluğunu qazansada parlamentdəki azlıq ola Leyborist Partiyası üçün 34-ə qarşı 31 olur. Milliyyətçi Partiyadan olan millət vəkilləri parlamenti boykot edir və etiraz nümayişləri başlayır. Beləliklə 15 fevral 1982-ci ildə Maltanın prezidentliyini gətirilən Barbaranın vəzifəsi Maltadakı iki əsas siyasi partiya arasındakı münaqişəni həll etmək olur. O, vəziyyətin pisləşməsinin qarşısını alaraq bunu bacarır.

1987-ci ildə onun prezidentlik müddəti başa çatdı və 2002-ci ildə öldüyü məmləkəti Zabbara qayıdır.

## Xatirəsi
* Aqata Barbaranın portreti 1986-cı ildə buraxılmış Malta əskinasların üzərində yerləşdirilmişdir..
* 23 aprel 2006-cı ildə Malta Prezidenti Edvard Fenek Adaminin sərəncamı ilə Zabbarda Barbaranın şərəfinə bir abidə qoyulur.

## İstinadlar