open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cavid Təvəkkül

**Cavid Təvəkkül** — rejissor, ssenari müəllifi.

## Həyatı

* Aktyor Təvəkkül Əhmədovun oğludur.

## Mükafatları
7 may 2021-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
# Cavad xan. Filmin filmi (film, 2007)
# Azarkeş (film, 2008)
# 100000 AZN (film, 2009) (tammetrajlı bədii film) (İTV)
# Sovqat (film, 2009)
# Əzizim Fellini (film, 2010)
# Səhərə inan... (film, 2011)
# 50 ilin sahibi (film, 2012)
# Döngələr (teleserial, 2012)
# Qarabağnamə (çoxseriyalı bədii televiziya filmi 2012)
# Dərs (film, 2015)
# Qayınanamız (serial, 2015)
# Bir günəş altında (film, 2016)
# Hoqqa (film, 2017)

## İstinadlar
Jukov (soyad)

**Jukov** — Soyad.

* Georgi Jukov — Sovet İttifaqı Marşalı.
* Nikolay Jukov — SSRİ xalq rəssamı.

## Həmçinin bax
* Jukov (dəqiqləşdirmə)
AK-47

**Kalaşnikov avtomatı-AK-47** () — avtomatik rejimli döyüş silahı. Dünyada ən geniş yayılmış odlu silahdır. Həm tək, həm də avtomat rejimdə ardıcıl atəşaçma qabiliyyətinə malikdir. Yüksək etibarlığı və sadə qulluq olunması ilə fərqlənir.

## Tarixi haqqında
1943-cü ildə Elizarov və Seminanın işlədikləri 7,62mm patrona uyğun olaraq yeni silah hazırlanmağa başlanır. Pistolet-pulemyotları əvəz etmək üçün yeni fərdi avtomatik silaha ehtiyac var idi. Bu avtomat dəyişiləbilən daraq və rejimləri çevirən mexanzimə malik, karabin daraqlı, yəni özü gülləni verən, yüngül pulemyot xassələri özündə cəmləməli idi.

Avtomat üzərində ilk işi 1944-cü ildə bir çox orijinal konstruksiyalar layihələndirmiş Sudayev aparır. Sonralar bu avtomatın üzərində Kalaşnikov işləməyə başlayır. 1946-cı ildə o öz konstruksiyasını nümayiş etdirir. Bu avtomat sınaqlardan keçərək yaxşı nəticələr göstərir. 1947-ci ildə orduda tətbiqi təklif olunur. Nəticədə Kalaşnikovun avtomatı Deqtyarev, Simonov, Rukavişnikov, Barışev tərəfindən hazırlanmış bütün avtomatlardan üstün sayılır. Orduda sınaqdan keçdikdən sonra Kalaşnikov avtomatı 1948-ci ildə silahlı qüvvələrə götürülür.

## AK-46
Kalaşnikov avtomatının ilk prototipi AK-46 1946-cı ildə nümayiş etdirilsə də, o orduya qəbul edilmir. İlk nümunələrə AK-1 və AK-2 adı verilir. 1946-cı ildə bu avtomatlar sınaq zamanı yaxşı nəticə göstərirlər. Xarici görünüşünə görə AK-46 avtomatı alman avtomatı olan StG 44 dən fərqlənmirdi. Sonralar işlənmiş AK-47 avtomatı da alman avtomatı StG 44-də heç də çox fərqlənməmişdir. Sınaqdan sonra avtomat yenidən təkmilləşdirməyə göndərilir.

Kalaşnikov avtomatı və alman avtomatı StG 44 arasındakı oxşarlıq uzun müddət SSRİ və xarici ölkələr arasında olan mübahisəyə səbəb olmuşdur. Almanlar bunun StG 44-ün surəti olduğunu təkid etsələr də, ruslar bu fikri təkzib edirdilər. Əslində Kalaşnikov avtomatının hazırlanmasının əsasında məhz StG 44 silahının konstruksiyası durur və bunu adi gözlə də görmək olur.

İkinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra "StG 44" avtomatının istehsalı ilə məşğul olan Henel firmasının yerləşdiyi ərazi rusların nəzarətinə keçir. 1945-ci ildə Henel firması mülki malların istehsalı ilə məşğul olmasına baxmayaraq, onlar SSRİ-nin sifarişi əsasında 50 ədəd StG 44 avtomatını yığıb SSRİ-yə göndərirlər. Eyni zamanda 10785 vərəqdən ibarət hazırlama cizgisi də SSRİ-nin əlinə keçir.

## Xarici keçidlər
İvan Konev

**İvan Stepanoviç Konev** (, ) — Sovet İttifaqı Marşalı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İkinci dünya müharibəsi
*Böyük Vətən müharibəsi
*Sovet İttifaqı Marşalı
Aleksandr Vasilevski

**Aleksandr Mixayloviç Vasilevski** () — SSRİ hərbi xadimi, Sovet İttifaqı Marşalı. 2 dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
O əsgər kimi 1-ci Dünya Müharibəsində iştirak etmişdi və 1917-ci ildə
"Kapitan" rütbəsinə yüksəlmişdir. Rusiyada "İkinci Dünya müharibəsi" və "Polşa-Sovet" müharibəsinə qoşularaq "Qızıl Ordu"-ya qoşuldu. Müharibələrdən sonra tez bir zamanda rütbəsi yüksəldi. Bundan sonra o, əsgərləri müharibələrə hazırlamaq üçün çox çalışdı.

## İstinadlar
Kirill Meretskov

**Kirill Afanasyeviç Meretskov** () — Sovet İttifaqı marşalı (1944). Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1940).

## İstinadlar
İvan Baqramyan

**İvan (Hovannes) Baqramyan** (; ) — Sovet İttifaqı marşalı.

## Həyatı
Hovannes Baqramyan 2 dekabr 1897-ci ildə anadan olub.

## Xatirəsi
Baqramyan ikinci dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı olanda onun vətənində büstünün ucaldılması məsələsi ortaya çıxıb. O, Azərbaycanın Şəmkir rayonunun Çardaxlı (Çənlibel) dağ kəndində anadan olub. Bu kənd rayon mərkəzindən xeyli uzaqda yerləşir. Onun arzusu isə büstünü gənc yaşlarında təhsil aldığı Kirovabad (indiki Gəncə) şəhərində qoymaq imiş. MK-nın bürosunda məsləhətləşmələr olmuş və müəyyən edilmiş qaydalardan kənar olsa da, onun xahişini təmin etmək qərarına gəlinmişdir. Kirovabadda şəxsən Baqramyan özü böyük bağı olan ən gözəl bir sahə seçmiş və orada onun büstü qoyulmuşdur. Sonralar Baqramyan onun doğma kəndində döyüş şöhrəti muzeyi yaradılmasını da istəmişdir. Sov.İKP MK və SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə böyük muzey kompleksi tikilmişdir.

## İstinadlar
Rodion Malinovski

**Rodion Yakovleviç Malinovski** (, ) — Sovet İttifaqı Marşalı (1944), iki dəfə Sovet İtfaqı Qəhrəmanı (1945,1958), Yuqoslaviya Xalq Qəhrəmanı (1964),1926-cı ildən Sov. İKP üzvü. Sovet Ordusunda 1919-cu ildən xidmət etmişdir. M. V. Frunze ad. Hərbi Akademiyanı bitirmişdir (1930). Rusiyada Vətəndaş müharibəsinin və 1937–1938-ci illərdə İspaniyada Vətəndaş müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsində Yassı-Kişinyov əməliyyatı, Budapeşt əməliyyatı və s. əməliyyatlara rəhbərlik etmişdir. Müharibədən sonra bir sıra məsul hərbi vəzifələrdə işləmiş, SSRİ müdafiə nazirinin birinci müavini-quru qoşunlarının baş komandanı (1956–1957), SSRİ müdafiə naziri (1957-ci ildən ömrünün sonunadək) olmuşdur. 1952-ci ildən Sov. İKP MK üzvlüyünə namizəd, 1956-cı ildən Sov. İKP MK üzvü secilmişdir.

SSRİ Ali Sovetinin (2–7-ci cağırış) deputatı olmuşdur. 5 dəfə Lenin ordeni, "Qələbə" ordeni, 3 Qırmızı Bayraq ordeni, 2 dəfə 1-ci dərəcəli Suvorov ordeni, 1-ci dərəcəli Kutuzov ordeni, medallar və 16 xarici ordenlə təltif edilmişdir. Qızıl meydanda Kreml divarı yanında dəfn olunmuşdur. Zirehli Tank Qoşunları Hərbi Akademiyasına Malinovskinin adı verilmişdir.

## İstinadlar
Qoçulu

**Qoçulu** — təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış şəxslər**
*Ömər Qoçulu — Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı 

**Yaşayış məntəqələri**
*Qoçulu (Borçalı) — Gürcüstanın Borçalı bölgəsində kənd.
*Qoçulu (Kürdəmir) — Azərbaycanın Kürdəmir rayonunda kənd.

**Digər**
*Qoçulu dağı — Şərur rayonunda dağ.

## Həmçinin bax
Beovulf (film, 2007)

**"Beovulf"** — 2007-ci ildə ekranlara çıxmış Amerika filmi. Eyni adlı Anqlosaks dastanı əsasında çəkilmişdir.

* Təqdimat tarixi — 16 noyabr 2007; Azərbaycanda təqdimat tarixi — 22 noyabr 2007.
* Rejissor — Robert Zemekis, 
* Ssenari — Neil Qeyman, Rocer Avari, 
* Prodüser — Stiv Binq, Robert Zemekis, 
* Rollarda: Rey Vinston, Entoni Hopkins, Con Malkoviç, Ancelina Coli və s., 
* Musiqi — Alan Silvestri.

Film rəqəmsal qrafika ilə çəkilmiş, büdcəsi — 150 milyon dollar təşkil etmişdir. Distribütorlar: ABŞ-də — Paramount Pictures, dünyada — Warner Brothers.

## Xarici keçidlər
* Filmin rəsmi səhifəsi
Beovulf

**"Beovulf"** (*[[Qədim İngilis dili|qəd. ing.]]* Beowulf — hərfi tərcümədə "arı canavarı", yəni "ayı") — eramızın təxminən VIII–XI əsrlərinə aid olan qədim ingilis dilində yazılmış Anqlosaks qəhrəmanlıq dastanıdır. 3182 sətirlik bu dastan qədim ingilis dilində yazılmış ən böyük poemadır və anqlosaks ədəbiyyatına aid nümunələrin 10%-ni təşkil edir. Əlyazması Britaniya Muzeyində saxlanılır.

Dastanda Qeotlar qəbiləsinin qəhrəmanı Beovulf öz dəstəsi ilə Danların kralı Xrodqara kömək uçün onların torpaqlarına yola düşür. Hadisələr Skandinaviyada, indiki Danimarka və İsveç torpaqlarında baş verir. Dastanda Beovulfun nəhəng Qrendel, onun anası və əjdaha ilə mübarizəsi təsvir olunur. Son vuruşmada Beovulf ölümcül yaralanır.

Məşhur ingilis yazıçısı Con Ronald Ruel Tolkien bu dastanı tədqiq etmişdir.

2021-ci ilin fevralında Bakının "Elm və təhsil" nəşriyyatında anqlosakson dastanı "Beovulf"1 Azərbaycan dilində çapdan çıxmışdır. Poemanı qədim ingilis dilindən Rusiyada yaşayan şair və tərcüməçi Xeyrulla Xəyal 2018-ci ildə tərcümə etmişdir.

Poema onbirhecalı (6+5) ölçü ilə tərcümə edilmiş, orijinaldakı misralarn ümumi sayı (3182) saxlanılmışdır. Mümkün olduqca, tərcüməçi alliterativlik prinsipinə əməl etməyə çalışmışdır.

Qeyr etmək lazımdır ki, qədim ingilis eposunun bütünlüklə alliterativ şeirlə qoşulduğu və yazıya alındığı barədə indi hətta mütəxəssislər tərəfindən də təsdiqlənən iddia yalnız qismən doğrudur. Alliterativlik eposun ayrı-ayrı fraqmentlərində aydın görünsə də, bu element bütün poema üçün səciyyəvi deyil.

Poemanın finalından:

Xaraba saxlancdan çıxan nə varsa 3163

Toplayıb quryanda dəfn elədiər.

Qumlu torpaq aldı qəhrəmanların

İrsini, qızıllar yəqin indi də

Ordadır, onlardan qabaqkı kimi

Xeyir yox bir kəsə; on iki atlı 3168

Çapdı ətrafında təzə təpənin,

Əyan oğulları, cəsur igidlər,

Beləcə krala yas tutub onlar,

Onun həyatından danışırdılar,

Sayaraq möhtəşəm əməllərini, 3173

Tükənməz ehtiram ifadəsiylə.

Bu, qədim adətdir, əgər bir insan

Sayğılı olubsa rəhbərə sağkən,

Yola sala gərək sayğılı sözlə

Onu son mənzilə. Geat xalqı da 3178

Ötürdü rəhbəri belə şərəfli.

Dedilər layiqdi ən böyük ada,

Bütün krallardan ən əliaçıq,

Xalqına ən yaxşı qayğı göstərən. 3182

Nəşrin redaktoru və ön sözün müəllifi filologiya elmləri doktoru professor Həbib Zərbəliyevdir.2

## İstinadlar
Aşağı Qarabulaq

**Aşağı Qarabulaq** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli ölkəsinin''' Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Qarabulaq kənd inzibati-ərazi dairəsinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kənd rayonun inzibati mərkəzi olan Başkeçid şəhərindən 22&nbsp;km qərbdə, Qarabulaq çayının sahilində yerləşir. Qaraxaç silsiləsininnın şərq ətəklərində yerləşən kənd coğrafi cəhətdən rayonun Qızılhacılı, İpnari və Hüseynkənd kəndləri ilə qonşu, Yuxarı Qarabulaq kəndi ilə iç-içədir.

## Tarixi
Borçalı bölgəsində Qarabulağın adı 1701-ci il əhalisayımında çəkilib, Yuxarı Qarabulaqda 8
nəfər, Aşağı Qarabulaqda 7 nəfər əhali qeyd edilib.

## Əhali
Müxtəlif tarixlərdə keçirilmiş əhali sayımları zamanı kənd əhalisinə dair məlumatlar bəzən vahid Qarabulağ kəndi adı ilə ümumi, bəzən isə ayrı kəndlər olaraq aşağı və yuxarı Qarabulaq kəndləri adı ilə verilmişdir.

1886-cı ildə Böyük Qarabulaqda 32 ailədə 155 nəfər, İkiqapılı-Qarabulaqda 8 ailədə 37 nəfər, Bala Qarabulaqda 6 ailədə 45 nəfər, 1926-cı ildə ümumi Qarabulaq kəndində 110 ailədə 765 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı.

17-24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən kənddə yaşayan 333 nəfər əhalinin 100 %-i etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.

1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənddə 386 nəfər əhali yaşayır.

## Təhsil
Kənddə ilk dünyəvi məktəb 1921-ci ildə yaradılıb. 2006-cı ildə kənddə bir ibtidai məktəb fəaliyyət göstərirdi və məktəbdə 16 şagird təhsil alırdı. Hazırda bu məktəbin fəaliyyəti dayandırılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qoçulu (Borçalı)

**Qoçulu** — Gürcüstan Respublikasının Borçalı mahalı bölgəsində kənd. İnzibati cəhətdən Bolnisi rayonunun tabeçiliyindədir. 90-cı illərin əvvəllərində rayonun digər 32 azərbaycanlı kəndində olduğu kimi adı dəyişdirilərək Çapala halına salınmışdır. Faruq Sümərin məlumatına görə XVI əsrin sonu XVII əsrin əvvəllərində Qoçulu Ustaclı oymağının obalarından biri idi.

## Coğrafi mövqeyi
Qoçulu kəndi Maşavera çayının sağ sahilində dəniz səviyyəsindən 430–440 m. yüksəklikdə yerləşir. Ərazi baxımdan rayonun İmirhəsən, Daşlıqullar, Hasanxocalı, Cəfərli və Əsmələr kəndləri ilə qonşuluqdadır. Kənd rayon mərkəzindən 14&nbsp;km şərqdə yerləşir. Coğrafi koordinatları 41° 26' 14" şimal enliyi, 44° 37' 51" şərq uzunluğudur.Kənddə məktəb yerləşir. Kənddə xüsusi körpü vardır ki, deyilənlərə görə yumurta qabığından inşa edilib.

## Əhalisi
2002-ci il əhali siyahıyaalmasının nəticələrinə əsasən Qoçulu kəndində 1623 nəfər sakin (rayon əhalisinin 2,2%-i) yaşayır. Əhalinin 48,6%-i kişilər, 51,4%-i isə qadınlardır. Rəsmi statistikaya əsasən əhalisinin hamısı etnik azərbaycanlılardan ibarətdir. 2004-cü ildən etibarən Qoçulu Arıxlı kənd bələdiyyəsinin tərkibindədir.

### Şəxsiyyətləri
* Ömər Qoçulu -  Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı
* Məmməd Çıraqov - geologiya-mineralogiya elmləri doktoru
* Famil Çıraqov - 	kimya elmləri doktoru
* Dünyamalı Kərəm - Şair, Yazıçı
* Xoca Məhəmməd - Aşıq, Şair
* Qəhrəman Süleymanlı - Aşıq, Şair, Keçmiş Kantorun Baş Mühasibi

## Görüntülər

Eyri korpu Qochulu.jpg|Əyri körpü
Qoculu qalasi.jpg|Qoçulu (Çapala) qalası
Qoculu qaliqlari.jpg|Qalanın qalılqları
Quculu qalasi divarlari.jpg|Qalanın divarları


## Mənbə
# Ulu baban kim olub ? III kitab (Faxralı, Saraçlı, İmirhasan və Qoçulu kəndləri - XIX yüzilə aid kameral təsvirlər). Tərtib edənlər: V. Hacılar, F. Valehoğlu. Bakı: "Kooperasiya" nəşriyyatı, 2019, 64 s.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
*Gürcüstan Statistika Departamentinin rəsmi internet səhifəsi 
*Kvemo Kartli (Borçalı) mxaresinin rəsmi internet səhifəsi
*Borçalı haqqında çoxdilli sayt 
*Borçalı haqqında sayt
HTML

**HTML** () — brauzerin oxuya biləcəyi hər hansı sənədi və ya səhifəni yaratmaq üçün xüsusi hipermətn dilidir. HTML internetin fundamental baza texnologiyasıdır və veb-səhifənin növünü, funksiyasını təyin edən diskriptorlar əsasında yaradılmış dildir.

Bütün veb-qovşaqlarda toplanmış və internetə qoşulmuş kompüterlərin ekranlarında göstərilən sənədlər HTML proqram kodunda yazılırlar. HTML – səhifələrdə mətn bloklarının, təsvirlərin yerləşdirilməsinə, cədvəllərin qurulmasına, sənədin və sənəddəki mətnin rənglərinin seçilməsinə, multimediya elementlərinin əlavə edilməsinə, hiperistinadların və bütün bu elementlər arasında əlaqələrin yaradılmasına imkan verir.

Hipermətn koduna malik olan fayllar (.htm) və (.html) genişləndirməsi ilə göstərilir.

## İnkişaf tarixi
HTML dilinin inkişaf tarixi 1989-cu ildə Oksford Universitetinin tələbəsi Tim Berners-Li tərəfindən hipermətnli sənəd sisteminin çıxarılması təklifi ilə başladı. 1990-cı ildə isə o bunu World Wide Web (Ümumdünya hörümçək toru) adlandırdı. Sistemi təşkil edən hissələrdən biri hipermətnli nişan qoymaq idi. Onun əsası 1990-cı ildə Berners–Linin hipermətnli sənədlərə baxmağa icazə verən brauzeri yaratması ilə qoyuldu. Nəhayət, 1995-ci ildə dilin birinci versiyası – HTML 1.0 çıxdı. Yalnız 1995-ci ildə HTML 2.0 versiyasının işlənməsi başa çatdıqdan sonra, HTML dili standartlaşdı. O vaxta HTML dilinin yeni versiyasını çox brauzerlər dəstəkləyirdi.

1996-cı ildə artıq dilin HTML 3.2 (HTML 3.0 versiyasında cədvəllər əmələ gəlmişdi) versiyasını bütün brauzerlər dəstəkləyirdi. Bunun nəticəsində veb-dizayn yüksək səviyyəsinə yüksəldi. Veb-dizayn erasına başlanğıc verən yeni imkanlar ortaya çıxdı.

Dilin növbəti versiyası HTML 4.01 1999-cu ildə standartlaşdı. Bundan sonra dilin təkmilləşməsi dayandırıldı. Çünki, faktiki olaraq bundan başqa heç nə etmək olmurdu. Müasir internet istifadəçilərini daha da razı salan yeni texnologiyalar əmələ gəldi. Dinamik səhifələr yaratmağa və məlumat bazasına sorğu göndərməyə imkan verən müxtəlif proqramlaşdırma dilləri yarandı. Lakin 2004-cü ildə HTML-in yeni versiyası HTML5-in yaradılmasına başlandı və 2014-cü il 28 Oktyabrda tamamlandı və standardlaşdırıldı. Hazırda HTML dilinin davamçısı XHTML (eXtensible HyperText Markup Language – Hipermətn nişan qoyma genişlənməsi) sayılır.

## Nümunə

```html
<!DOCTYPE html>
<html>
  <head>
    <title>Səhifənizin adı</title>
  </head>

 <body>



 </body>

</html>
```


## Həmçinin bax
* XML
* XSLT
* DHTML

## İstinadlar

## Mənbə
* Osman Gündüz, Qorxmaz Əfəndiyev, Nazim Rüstəmov. Kompüter. "Multimediya" mərkəzi, Bakı, 2006.
* Jennifer Ackerman Kettell, Guy Hart-Davis, Curt Simmons "Microsoft Office 2003, The Complete Reference" McGraw-Hill Companies, 2005/
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Rene Dekart

**Rene Dekart ** ( ) — fransız filosofu və riyaziyyatçısı, fiziki və fizioloqu.

## Riyaziyyatçı və filosof

Bir çoxları tərəfindən "Müasir fəlsəfənin banisi" və ya "Müasir riyaziyyatın atası" kimi qəbul olunur. Özündən sonra Qərb fəlsəfə və elmində yazılanların əksəriyyəti onun əsərlərinə bir reaksiya olaraq yazılmışdır. Müasir həndəsə və cəbrdə istifadə olunan Kartezian koordinat sistemi onun adı ilə bağlıdır. Dekart Qərb elmi inqilabının ən nüfuzlu simalarından biridir.

Dekart XVII əsr rasionalizm fəlsəfi cərəyanın ilk və ən nüfuzlu nümayəndələrindən biridir. Sonralar Benedikt Spinoza və Qotfrid Leybnits kimi alim-filosoflarla güclənən bu cərəyan Tomas Hobbs, Con Lokk, Berkle və Hyumun tərəfdarı olduğu empirik fəlsəfi cərəyana qarşı idi. Qeyd etmək lazımdır ki, həm Spinoza, həm də Leybnits Dekart kimi həm də riyaziyyatçı idilər. Kartezian koordinat sistemini kəşf etməklə Dekart cəbr və həndəsə elmləri arasına körpü rolunu oynayacaq analitik həndəsə elminin əsasını qoymuş olur. Filosofun ən məşhur kəlamı **[[Cogito, ergo sum]]**, yəni *"*'Mən düşünürəmsə, deməli mövcudam*'"* kəlamıdır.

Dekartın fikrincə, insan yalnız zəkanın köməyi ilə zəruri bilik edə bilir. O, idrakda rasional əsasın əhəmiyyətini xüsusi qeyd edirdi.

Dekart həm də cəbr və həndəsəni birləşdirən analitik həndəsənin ixtiraçısıdır. Bununla həndəsi problemlərin riyazi həlli mümkün olmuşdur. Ancaq onun adı ilə bağlı olan düzbucaqlı koordinat sistemi onun işlərinin heç birində rast gəlinmir.

## Dekart teoreminin izahı
1640-cı ildə Dekart differensial tənliklərin toxunan problemləri həllini işləyir. Dekart o məsələnin həlli üçün əyriyə toxunan çevrə götürür. Bu çevrə əyrini iki nöqtədə kəsir və yaxud bir nöqtədə toxunur. Bununla ona xüsusi əyrilər üçün toxunan artımını təyin etmək nəsib olur. Bu üsul o dövr riyaziyyatçıları arasında böyük maraq doğursa da, məsələnin tam həllini mümkün etməmişdir.

İki teorem Dekartın adı ilə bağlıdır. İşarələmələrlə verilmiş polinomun yuxarı və aşağı hədlərini həqiqi ədədlərlə təyin etmək mümkündür. 1643-cü ildə dörd çevrə teoremi toxunan çevrələr problemini həll edir. Burada bir-birinə toxunan üç çevrəyə toxunan başqa birisi tapılır ki, hansı ki, daha başqa üçünə toxunur.

## Əsərləri

* *Musicae compendium* (1618)
* *Regulae ad directionem ingenii* (ca. 1628)
* *[[Discours de la méthode]] pour bien conduire sa raison et chercher la vérité dans les sciences*. 1637 (azərbaycanca: "Dərrakədən istifadə üsulu və həqiqəti tədqiqi haqqında")
** Əlavələr: Dioptrique ("Sınan işıqlar üsulu")
** Les Météores
** La Géométrie (Yeni həndəsənin yaradılması)
* *[[Meditationes de prima philosophia]]* (1641) ("Həndəsənin yaranması haqqında meditisiyalar" — Rationallaşdırma dövrünün əsas əsərlərindən biri.)
* *Principia philosophiae*. 1644 ("Fəlsəfənin prinsipləri")
* *Inquisitio veritatis per lumen naturale* (ca. 1647)
* *Les Passions de l'âme* (1649) ("Qəlbin hissləri")
* *[[De homine]]* (posth. 1662) ("Dahi insan")

## İstinadlar

## Mənbə
# "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.605
Qədir İnanır

**Kadir İnanır** (15 aprel 1949, Fatsa, Ordu, Türkiyə) — məşhur Türkiyə kino və televiziya aktyoru, rejissor, ssenari müəllifi, "Yeşilçam" kinostudiyasının ciddi və yaraşıqlı aktyorlarından biri. Bədii rəhbər, prodüser, layihə rəhbəri və aparıcı. 192 filmdə rol almışdır.

## Həyatı
Qadir İnanır, 15 aprel 1949-cu ildə Orduya bağlı Fatsa rayonunda Mehmet İnanır, Rukiye İnanır cütlüyünün oğlu olaraq doğulmuşdur. Kadir İnanır, böyük bir ailənin son uşağıdır. Onun özündən 14 nəfər böyük qardaş-bacısı var. O, müxtəlif məktəb yarışlarında da qabiliyyətlərini nümayiş etdirdi. Kadir İnanır, oxuduğu İstanbul Heydərpaşa Liseyini və Marmara Universitetinin, Ünsiyyət fakültəsi, Radio Televiziya hissəsini bitirdi. 1967-ci ildə Səs jurnalının təşkil etdiyi "Film Sənətçi Yarışı"nda finala qaldı. Bir sonrakı ildə (1968) təşkil edilən Gizlənpaç qəzetinin "Fotoroman Sənətçi Yarışı"nda da birinci oldu. Bir müddət fotoromanlarda oynadıqdan sonra Yeddi Addım Sonra (1968) adlı filmdəki kiçik bir rolla kinoya başladı. İlk dəfə baş rolda oynadığı 1970-ci il tarixli, Atıf Yılmazın rejissor olduğu Qara gözlüm filmində Türkan Şorayla baş rolları paylaşdı. Daha sonra Şorayla bir çox filmdə oynayaraq Türk kinosunun kişi aktyor ulduzlar arasına girdi.

Toplam 182 kino filmində və 7 televiziya serialında rol alan İnanırın ən uzun serialı Marziye adlı serial oldu. 5. Adana Qızıl Qoza Kino Festivalında Utanç (1973) adlı filmlə Ən yaxşı kişi aktyor seçilən Kadir İnanır, baş rollarını Fatma Girik, Serpil Çakmaklı, Nur Sürer, Erdal Özyağcılar ilə paylaşdığı 1985 istehsalı İlanların qisası adlı Şərif Görənin filmi ilə 23. Antaliya Film Festivalında ən yaxşı aktyor mükafatının sahibi oldu. Kadir İnanır, 1990-cı ildə Med Cezir mənzərələri adlı film ilə 3. Ankara Kino Festivalında ən yaxşı kişi aktyor mükafatın sahibi oldu.
1995–1996-cı illər arasında Kanal D'də nəşr olunan Belə Getməz adlı xəbər proqramında aparıcılıq etdi. Türk Kinosunda son dövr 2000 istehsalı Mayor Şekspir adlı filmdə iştirak edən məşhur aktyor, 24 il aradan sonra 2003-cü ildə Göndərilməyən məktublar adlı filmdə Türkan Şorayla yenidən bir filmdə oynadı. 2005-ci ildə Memduh Ün və Tunc Başaranın idarə etdiyi, Fatma Girik ilə birlikdə baş rollarını paylaşdığı filmdə oynadı.

## Mükafatları
Adana Qızıl Qoza Kino Festivalı (1973)Qızıl Portağal Film Festivalı (1986, 2000)**:** Ən yaxşı aktyorAnkara Kino və Teatr Festivalı (1990)**:**Ömür boyu şərəf mükafatıSiyad mükafatı (2009)Almaniya Kino mükafatı (2010)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəxsi vebsaytı

## Həmçinin bax
Filiz Akın

**Filiz Akın** () — Türkiyəli kinoaktrisa.

Türk kinosunun *nəcib, müasir, şəhərli və zərif* siması kimi kinosevərlərin rəğbətini qazanan Filiz Akın həm də Avropa siması, kollec qızı və böyük ekranın sarışın ulduzu kimi tanınır. O, kino aktyorları Türkan Şoray, Hülya Koçyiğit və Fatma Girik ilə yanaşı türk kinosunun bir dönəmində iz qoyan dörd önəmli aktrisadan biri hesab olunur.

Filiz Akın orta təhsilini başa vurduqdan sonra bir turizm şirkətinin Ankara agentliyində işləməyə başlayıb. Göndərdiyi fotoşəkillə 1962-ci ildə "Artist" jurnalının müsabiqəsinin qalibi olur. Memduh Ünün təkidi ilə "Akasyalar Açarken" filmi üçün kamera qarşısına keçməyə razılıq verir. Beləliklə, onun 13 il davam edəcək aktiv aktyorluq karyerası başlayır. 1964-cü ildə "Qadın bərbər" filminin çəkiliş meydanında tanış olduğu prodüser-rejissor Türker İnanoğlu ilə evlənir. 1965-ci ildə oğlu İlkər İnanoğlu dünyaya gəlir. 1974-cü ildə Türker İnanoğlu ilə boşanan Akın 1975-ci ildə "Ataların atası" filmi ilə kinoyla vidalaşır.

## İstinadlar
Müjdə Ar

**Kamile Suat Ebrem** () — Türkiyə kino aktrisası.

## Mənbə
* Posta Gazetesi mühabiri Seral Cumalının röportajı: Sinemada tabuları yıkan kadın (Haberin yayınlanma tarihi: 08 Aralık 2013)
* Milliyet Haber’de: Müjde Ar’ın ikinci baharı (Haberin yayınlanma tarihi: 22. oktyabr 2008)
* Nefes alırken nefes kesen bir kadın: Müjde Ar 
* Kadinlaricin.net sitesinde '''Müjde Ar Kimdir''' başlıklı sayfa 
* Güncel Haber Portalı — **SacitAslan.com**: Müjde Ar pes etmeyi düşünmüyor (Haberin yayınlanma tarihi: 22. may 2009)

## İstinadlar
Jeyan Mahfi Tözüm

**Jeyan Mahfi Ayral (Tözüm)** () — Türk kino aktrisası. Aktyor Necdet Mahfi Ayralın qızıdır.

## Çəkildiyi filmlər
# Allahın cenneti (1939)
# Gençlik günahi (1947)
# Efsuncu baba (1949)
# Uçuruma dogru (1949)
# Beklenen sarki (1953)
# Bozkurt obasi (1954)
# "Yadigar" (2004)
# "Sahra" (2004)
# "Hayat apartmani" (2007)

## Həmçinin bax
* Türkiyə kinosu

## Xarici keçidlər
* 

## İstinadlar
Sibel Kekilli

**Sibel Kekilli** () — türkəsilli Almaniya kinoaktrisası, keçmiş pornoaktrisa.

## Həyatı
Sibel Kekilli 1980-ci ildə Heilbron şəhərində, Almaniyada, bu ölkəyə 1977-ci ildə Türkiyənin Kayseri ilindən mühacirət etmiş türk kökənli ailədə anadan olmuşdur.

19 yaşındaykən Stefan adlı alman gəncə aşiq olmuş və onlar ailə qurmuşlar. Cütlük toy etmək və ev əşyaları almaq üçün Sibelin adına bankdan 15,000 avro kredit pul götürürlər. Sonradan məlum olurki, Stefanın adına onsuzda böyük miqdarda kredit borcu vardır. Bocları ödəmək üçün həm Stefan, həm də Sibel var gücləri ilə çalışırdılar. Sibel hətta bələdiyyədə təmizləyici, bazarda meyvə-tərəvəz alverçisi və sair işlərdə də çalışıb pul qazanmağa çalışırdı. Ancaq Stefanın böyük borcu bitəcək kimi deyildi. Bu maliyyə problemi cütlük arasında münaqişə yaradaraq onların ailə həyatına son qoydu. Bütün bunlara baxmayaraq Sibel hələ də banka 15,000 min avro və bu pulun faizini ödəməmişdi. Beləliklə çarəsiz qalan Sibel 2001–2002-ci illərdə 8 ay müddətində porno filmlərdə oynamalı oldu. Əldə etdiyi pulla borcunun böyük qismini ödədi. 2011-ci ildən "*[[Taxtların oyunu (teleserial, 2011)|Taxt-tac oyunları]]*" teleserialında canlandırdığı *Shae* obrazı məşhurlaşmasında başlıca amil olmuşdur.

## Filmləri

### +18 filmləri
Aktrisanın böyüklər üçün olan filmlərinin siyahısı:
*Lollipops 16 | 2002 | Dilara obrazı
*Tierisches Teenie-Reiten (Sürme Hayvan genç) | 2002 | Dilara obrazı
*Die verfickte Praxis (Lanet uygulama) | 2002 | Dilara obrazı
*Diva-Diva | 2002 | Dilara obrazı
*Teeny Exzesse 68 – Kesse Bienen | 2002 | Dilara obrazı
*Euro Madchen – Amateure intim 11 (Euro kızlar – amatör intim 11) | 2002| Dilara obrazı
*Süsse Teeny-Träume (Gençlerin tatlı rüyaları) | 2002 | Dilara obrazı
*Hotel Fickmichgut | 2002 | Dilara obrazı
*Sextrip – Heisses Pflaster Amsterdam | 2002 | Dilara obrazı
*Casa Rosso | 2002 | Dilara obrazı
*Auf frischer Tat ertappt! (Suçüstü yakalandı!) | 2002 | Kim obrazı
*Ein Sommertagstraum (Bir yaz günü rüyası)| 2002 | Sarah obrazı
*Die megageile Küken-Farm | 2002 | Delara obrazı
*2002 wilde Sex-Nächte | 2002 | Dilara obrazı
*Junge Debütantinnen 19: Deutsche Debütantinnen – Hart & herzlich | 2001 | Kim obrazı

## Mənbə
* Sibel Kekilli Fan Sitesi

## İstinadlar
Müqəddəs Pyotr

**Müqəddəs Pyotr** () — Xristianlıqda  İsa peyğəmbərin on iki həvarisindən biri. Həmçinin İsa peyğəmbərin digər bir həvarisi olan Andreasın qardaşı. Xristianlığın  katolik cərayanında ənənəvi olaraq ilk Roma Papası hesab edilir.

Xristianlıqda adının əvvəlinə "Müqəddəs" titulu gətirilir. Qalileyada, Fələstində anadan olmuşdur. Əsl peşəsi balıqçılıq idi. Katolik kilsəsinə görə ilk Papa və İsa peyğəmbərin varisidir. 29 iyun 67-ci ildə çarmıxa çəkilərək öldürüldüyünə inanılır. Xristian ənənəsinə görə, Pyotr Romada İmperator Neronun rəhbərliyi altında tərs formada çarmıxa çəkildi. Romanın ilk yepiskopu, başqa sözlə Papa olaraq qəbul edilir. Katolik inancına görə, Matta 16-da İsa peyğəmbər Pyotra kilsədə xüsusi bir vəzifə vəd etdi.

Əhdi-Cədiddə Pyotr, 4 İncilin hamısında və Elçilərin işlərində dəfələrlə gözə çarpan şəkildə görünür. Əhdi-Cədiddə ənənəvi olaraq ona ithaf edilən 2 ümumi məktub (Birinci Pyotr və İkinci Pyotr) var.

## Mənşə elmi
Pyotr, Xristianlığa görə İsa peyğəmbərin kilsəsinin üstündə qurmaq istədiyi *qayadır* (əsas şəxs). İsa peyğəmbərin ölümündən sonra Xristianlar onun ətrafında yığışdılar, Romalıların bütün hücumlarına qarşı inanclarını qorudular, bunda Pyotrun böyük töhfəsi vardı. Bir gün Həvari Pavel, Varnava ilə Pyotrun yanına gələrək Kilsəyə qoşulmaq istədiyini dedi. Nə qədər günahkar olsa da  qayıtdığını deyən şəxsə şans verməli olduğuna inanan Pyotr ona bu fürsəti verdi.

## Kilsənin ilk lideri
İncil və Elçilərin işləri, çarmıxa çəkmə hadisələri zamanı İsa peyğəmbəri 3 dəfə inkar etməsinə baxmayaraq, Pyotru ən öndə gedən həvari olaraq təsvir edir. Xristian ənənəsinə görə, Pyotr, İsa peyğəmbərin göründüyü ilk tələbə idi. İsa peyğəmbər Pyotrun inkarını tarazlaşdırdı və özünə inandırdı. Pyotr, kilsənin ilk lideri olaraq qəbul edilir.

## Həvarilər arasında yeri
Pyotr həmişə İncildə və Elçilərin işləri kitabında 12 Həvari arasında 1-ci yerdədir. Bundan əlavə, İncildə tez-tez Həvari Yaqub və Həvari Yuhənna ilə birlikdə 12 Həvarinin içində xüsusi qrup qurduğundan bəhs edilir.

Pyotr, İncildə tez-tez Həvarilərin sözçüsü kimi təsvir edilir. Katolik alimi Con Vidmar yazır: "Katolik alimlər, Pyotrun digər həvarilərin səlahiyyətlərinin yerinə keçən bir səlahiyyətə malik olduğu movzusunda həmfikirdirlər. Pyotr, müxtəlif  hadisələrdə onların sözçüsü olmuş, Matiasın seçimini idarə etmişdir. Yəhudi olmayanların din dəyişdirməsiylə əlaqədar mübahisədəki görüşü , əhəmiyyətli olaraq qiymətləndirilir."

Elçilərin işlərinin müəllifi, Pyotru, erkən Xristian icmasının mərkəzi fiquru kimi təsvir etmişdir.

## Həmçinin bax

* Müqəddəs Pyotr Bazilikası
* Müqəddəs Pyotrun məzarı
* Papaların siyahısı
* Papa
* Lin
* İsa peyğəmbər
* Həvarilər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qamze Özçelik

**Qamze Özçelik** (; d. 26 avqust 1982) — türk kino aktrisası, model və aparıcı.

## Həyatı
Gamze Özçelik tanınmış türk aktrisası, model və aparıcıdır.

Boyu 174 sm-dir.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Könül Yazar

**Könül Yazar** (; ) — Türkiyə kino aktrisası və musiqiçi.

## Xarici keçidlər
* Könül Yazarın rəsmi veb səhifəsi
Tamər Qaradağlı

**Tamər Qaradağlı** (; ) — türk teatr, kino və serial aktyoru.

## Həyatı
Tamər Qaradağlı kiçik yaşlarından ailəsi ilə birlikdə ABŞ-yə köçmüşdür. Lisey dövründən kino və teatrlara böyük maraq göstərmişdir. TED Ankara Kollecini və Çankaya Liseyindən sonra Bilkent Universitetinin musiqi və səhnə sənətləri fakültəsini bitirmiş, universitetin teatr dərnəyində Şekspirin "Quru gürültü" tamaşasında həm türkcə, həm də ingiliscə rol oynamışdır.

"Ferhunde Hanımlar" serialında rolu ilə məşhurluq qazandı. Qaradağlı Arzu Balkan ilə evli olmuşdur. Sənətçi ingilis dilinin 8 ləhcəsini bilməsi ilə məşhurdur.

### Rol aldığı filmlər
*2003: Bir az ədviyyat
*2005: Bəyzadənin Qadınları
*2005: Şans qapını qıranda}}
* 2007: Bayrampaşa: Mən çox qalmayacağam
* 2007: Həyat və Ölüm}
* 2009: Sulu boya
* 2010: Məmləkətdə Demokratiya var}
* 2012: Super Türk

## Həmçinin bax
Vildan Atasever

**Vildan Atasever** (d. 26 iyul 1981, Bursa) — türk kino aktrisası.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pərixan Savaş

**Pərixan Savaş** () — Türk kino aktrisası.

## Həyatı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Türkiyə kinosu

## Xarici keçidlər

*
Arzum Onan

**Arzum Onan** () — Türk kino aktrisası və model.

## Filmoqrafiya
* Yeni Bir Yıldız, (1997)
* Sıcak Saatler, (1998)
* Aşk ve Hüzün, (2000)
* Merdoğlu, (2000)
* Zeybek Ateşi, (2002)
* Sahra, (2004)
* Sessiz Fırtına, (2007)

## Xarici keçidlər
* 

## İstinadlar
Pınar Altuğ

**Pınar Altuğ Atacan** — Türk kino aktrisası. Tam adı Pınar Altuğ Atacandır.

## Həyatı
1973-cü il sentyabrın 2-də İstanbulda anadan olmuşdur. Saint Benoit Fransız Liseyində təhsil almışdır. Litseydə maneken

liyə başlamışdır. 1994-cü ildə Miss Turkey seçilən Altuğ 1997-ci ildə daxil olduğu İstanbul Universiteti İdarəetmə bölməsindəki təhsilini tamamlamamışdır.

1995-ci ildən televiziya həyatı başlamışdır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Rəşid Nəsiboğlu

**Rəşid Nəsib oğlu Əfəndiyev** – (22 may 1941 – 30 dekabr 1993) – Azərbaycan və sovet bəstəkarı, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü, Azərbaycanda ilk yaradılan "İRS" qədim Azərbaycan musiqi teatrının banisi və bədii rəhbəri.

## Həyatı

Rəşid Nəsiboğlu Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (Azərbaycanın xalq artisti, professor Cövdət Hacıyevin sinfində) bəstəkarlıq fakültəsində təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Komitəsində xaricə yayım musiqi redaksiyasında işləməyə başlayıb. Daha sonra Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında "Sevgilim" vokal-instrumental ansamblının bədii rəhbəri olub.

1981-ci ildə Rəşid Nəsiboğlunun təşəbbüsü ilə Azərbaycanda ilk dəfə olaraq "İRS" qədim Azərbaycan musiqisi teatrı yaradılıb. Azərbaycanın ən qədim musiqilərini bərpa edən, bu musiqinin yalnız şərq mədəniyyəti ilə deyil, bütövlükdə dünya mədəniyyəti ilə qarşılıqlı əlaqələrini üzə çıxaran bu qeyri-adi kollektivin çıxışları dərhal ölkənin mədəni ictimaiyyətinin diqqətini çəkir və o zaman üçün görünməz populyarlıq qazanır.

Teatrın təqdim etdiyi proqram həm ölkə daxilində, həm də Azərbaycanın hüdudlarından kənarda çoxsaylı mükafatlara layiq görülür. "İRS" teatrı Birinci Zaqafqaziya xalq musiqisi festivalının əsas ödülünü – Böyük mükafatı qazanır. Daha sonra Neapolda (İtaliya) San-Karlo teatrının Qızıl medalına, İran İslam Respublikasında keçirilən "Fəcr" beynəlxalq musiqi festivalının mükafatına layiq görülür. Moskvadakı Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinində ekspozisiyalardan biri "İRS" teatrına həsr olunur. Qısa zamanda teatrın fəaliyyəti sovet və xarici mətbuat səhifələrində işıqlandırılır. "İRS"in hazırladığı proqram respublika və mərkəzi televiziyada, həmçinin xarini telekanallarda nümayiş olunur.

Bəstəkar Rəşid Nəsiboğlu (Əfəndiyev) müxtəlif  janrlarda, o cümlədən simfonik janrda olan bir çox musiqi əsərlərinin, bir sıra televiziya filmlərinə, eləcə də "Qız qalası" cizgi filminə yazılmış musiqinin müəllifidir. Amma bəstəkara daha çox populyarlıq gətirən mahnı janrında yazdığı əsərlər olub. "Limanlar", "Şirin xəyal" ("Gecə yaman uzundur"), "Bəlkə də", "Odlar diyarı","Bəyaz gecələr", "Zarafat", "Görəsən", "Təbrizə yenə də yağışlar yağır", "Gecə durnalar uçar" kimi mahnılar günü bu gün də sevilə-sevilə dinlənilir.

Rəşid Nəsiboğlu (Əfəndiyev) yazıçı Nəsib Əfəndiyevin oğlu, türkoloq alim Vasif Nəsiboğlu və yazıçı Firuzə Əfəndiyevanın qardaşıdır. 

## Filmoqrafiya
# Günəş ardınca, sağlamlıq ardınca (film, 1971)
# Xınalıq etüdləri (film, 1974)
# İliç buxtası (film, 1974)
# İlk traktorçu haqqında hekayə (film, 1973)
# Qız qalası (film, 1984)
# Muğan qəhrəmanı (film, 1973)
# Mücrü (film, 1973)
# Ötən ömrün notları (film, 2003)
# Payız melodiyaları (film, 1974)
# Səhhət (film, 1976)
# Şamama (film, 1973)
Əbülfəz Quliyev

**Quliyev Əbülfəz Aman oğlu** () — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, filologiya elmləri doktoru, professor. AMEA-nın müxbir üzvü (2007).

## Həyatı
Əbülfəz Quliyev 27 mart 1950-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1966-cı ildə Naxçıvan şəhərindəki 7 saylı onillik orta məktəbi qurtarıb, həmin il Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin dil-ədəbiyyat ixtisasına qəbul olub, 1971-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirərək təyinat üzrə Naxçıvana gəlmişdir. Bir il şəhər 1 saylı orta məktəbdə müəllim işləmiş, 1972-ci ildə yeni yaradılan Naxçıvan Elm Mərkəzinə kiçik elmi işçi olaraq qəbul olunmuşdur.

## Əsas elmi nailiyyətləri
Qədim türk Orxon-Yenisey yazılı abidələrinin Azərbaycanda əsas tədqiqatçılarından biridir. Bu sahəyə aid onlarla monoqrafiyası nəşr olunmuşdur. Orta əsrlər ümumtürk ədəbiyyatının öyrənilməsinə aid, Naxçıvan dialekt və şivələrinin tədqiqinə aid sanballı əsərləri vardır.

## Əsas elmi əsərləri
* Orxon-Yenisey abidələrində felin təsriflənməyən formaları, Bakı: Elm, 1997, 165 s.
* Əski türk yazılı abidələri müntəxəbatı, Bakı: BDU nəşri, 1993, 290 s.
* Qədim türk abidələrinin sintaksisi, Bakı: ADPU nəşri, 1994, 92 s.
* Qədim türk onomastikasının leksik-semantik sistemi, I və II hissə. Bakı: Elm, 2001, 370 s.
* Qədim türk abidələrinə aid materiallar. Bakı, 1996, 86 s.
* Orxon-Yenisey abidələrində toponim və etnonimlər. Bakı: Nurlan, 2004, 148 s.
* Qədim türk onomastikası. Bakı: ADPU nəşri, 2007, 94 s.
* Nahçıvan ağzı, TDK yay. Ankara, 2009, 760 s.
* Nahçıvan ağızlarının söz varlığı, Ankara, 2010, 180 s.
* Tarihte ve günümüzde Nahçıvan (müştərək). Ankara,1998, 96 s.
* Qədim türk sözlüyü. Bakı, 1995, 210 s.
* Azerbaycan düğün türküleri. Ankara: Kültür ve turizm bakanlığı yay, 2011, 190 s.
* General Veysəl Ünüvar. Naxçıvan: təlatüm və burulğanlar (1920–1921), Naxçıvan, 2005
* Mövlana Cəlaləddin Rumi. Məsnəvi. Azərbaycan dilinə tərcümə Əbülfəz Quliyevindir. 3 cilddə, Naxçıvan: Əcəmi. 2013
* A. V. Borovkov. Orta Asyada bulunmuş Kuran tefsirinin (XII–XIII yy) söz varlığı (rus dilinden tercüme Ə. Quliyev), TDK yay. Ankara, 2002
* Qədim türk onomastik sözlüyü. Bakı, 2000
* Qədim uyğur türklərinin onomastikası. Bakı, 2014

## Pedaqoji fəaliyyəti
1971-ci ildən indiki Naxçıvan Dövlət Universitetində çalışır. Müəllim, baş müəllim, dosent və professor vəzifələrinədək yüksəlmişdir.1993-cü ildən 2003-cü ilə qədər universitetin "Azərbaycan dilçiliyi" kafedrasının müdiri olmuşdur. Haliyədə həmin kafedranın professorudur.

## Beynəlxalq elmi qurumlarda üzvlüyü
* Türk Dünyası elm və sənət adamları Birliy (İLESAM, Türkiyə)
* Beynəlxalq Türk Dünyası Akademiyası (Astana, Qazaxıstan)
* Avrasiya Yazarlar Birliyi (Türkiyə)

## Təltiflər və fəxri adları
* Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
* AMEA Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AMEA-nın müxbir üzvləri
Qısametrajlı film

**Qısametrajlı film** — Xronometrajı qısa olan filmlərdir. Dünya standartlarına görə 52 dəqiqədən az filmlər qısametrajlı sayılır. Qısametrajlı filmlər tammetrajlı filmlərdən struktur quruluşu, personajların sayının azlığı ilə yanaşı eyni zamanda maliyyə xərclərinin azlığı ilə də seçilir.

## Xarici keçidlər

*
*British Film Institute: "Writing Short Films" by Phil Parker screenonline, website of the British Film Institute
*Short of the Week | Curating the greatest short films for millions since 2007
Novruz Novruzlu

**Novruz Novruzlu** () — müğənni, aktyor, Savalan qrupunun bədii rəhbəri və Akademik Opera və Balet Teatrının solisti.

## Həyatı və fəaliyyəti
Novruz Novruzlu 12 may 1960-cı ildə Ordubad şəhərində anadan olub. 5 yaşında ikən atasını itirib. Orta məktəbdə oxuduğu müddətdə musiqi ilə bağlı bütün tədbirlərdə çıxış edib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra İncəsənət Universitetinin musiqili-komediya aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. Universitetdə oxuduğu illərdə bir çox müsabiqələrdə uğurlu çıxışları olub. Oxuduğu müddətdə "Ulduz" tamaşasında Zəfər, "Arşın mal alan"da Əsgər, "O olmasın, bu olsun" tamaşasında Sərvər rollarını ifa edib. Bir müddət "Şərq ansamblı"nda solist kimi fəaliyyət göstərib. Universiteti bitirdikdən sonra Firudun Mehdiyevin səhnələşdirdiyi "O olmasın, bu olsun" tamaşasında Əsgər rolunu ifa edib. Ömrünün sonunadək Akademik Opera və Balet Teatrında solist kimi fəaliyyət göstərib. 20 yanvar faciəsi baş verdikdən sonra dostları ilə birgə Savalan qrupunu yaradıb. Qrup olaraq daha çox dini mistik vətənpərvər musiqilər ifa ediblər.

## Qrupla bağlı fikirləri

## Ölümü
20 noyabr 2018-ci ildə ürək tutmasından vəfat edib. Xırdalan qəbiristanlığında dəfn olunub.

## Filmoqrafiya
* Qüdsi (film, 2007) — Aktyor

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Novruz Novruzlu ilə müsahibə
* Novruz Novruzlu haqqında sənədli film
Fuad Qasımzadə

**Fuad Feyzulla oğlu Qasımzadə** () — Azərbaycan filosofu, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki.

## Həyatı
Fuad Feyzulla oğlu Qasımzadə 1929-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1937-ci ildə Bakı şəhərinin 4 saylı məktəbinə daxil olmuş, 1947-ci ildə Bakının 1 saylı oğlan orta məktəbini bitirmişdir. O dövrdə məktəbi bitirənlər may-iyun ayında 40 gün ərzində 14 fəndən imtahan verirdilər. Gənc Fuad bütün fənlərdən əla qiymət almışdır.

1947-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin fəlsəfə şöbəsinə qəbul edilmiş və 1952-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Elə həmin il universitet Elmi Şurasının qərarı ilə fəlsəfə ixtisası üzrə aspiranturada saxlanılmışdır.

Aspirantlığının ikinci ilində dissertasiyasını müdafiəyə təqdim etmişdir. 60 il ərzində o Azərbaycan Dövlət Universitetində müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1966-cı ildə o "Füzulinin dünyagörüşü" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1968-ci ildə isə eyniadlı monoqrafiyası çap olunmuşdur.

1968-ci ildə "Qəm karvanı", yaxud "Zülmətdə nur" monoqrafiyası çap edilmişdir. Sonrakı illərdə onun Füzuli haqqında 20-dən çox elmi məqaləsi işıq üzü görmüşdür.

1970-ci ildə Fuad Qasımzadənin "İdman, gözəllik və estetika" adlı əsəri çap edilmişdir.

Fuad Qasımzadə 1989-cu ildə AMEA-nın müxbir üzvü və 2001-ci ildə həqiqi üzvü seçilmişdir. Akademik Fuad Qasımzadə uzun müddət Bakı Dövlət Universitetində müdafiə şuralarının üzvü və sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Çox sayda aspirant və dissertantların elmi rəhbəri kimi onların alimlik dərəcəsi almasına yardımçı olmuşdur. F. Qasımzadə BDU-nun texniki fakültələr üzrə fəlsəfə kafedrasının müdiri olmuşdur.

F. Qasımzadə elmi yaradıcılığı dövründə 30 kitabın və 500-dən çox elmi məqalə çap etdirmişdir. F. Qasımzadənin əsas tədqiqat sahəsi Azərbaycan fəlsəfə ictimai fikri, sosial fəlsəfə, ontologiya və idrak nəzəriyyəsi, estetika olmuşdur.

Fuad Qasımzadənin çoxillik elmi və pedaqoji fəaliyyəti daim yüksək qiymətləndirilmiş, müstəqil Azərbaycan Respublikasının ali mükafatları olan "Şöhrət" və "İstiqlal" ordenləri ilə təltif edilmişdir

3 avqust 2010-cu ildə Bakı şəhərində ağır xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir. Fuad Qasımzadə Bakıda II Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

* Feyzulla Qasımzadənin oğludur

## İstinadlar

## Mənbə
* "İdrakına, fəlsəfəsinə güvənən alim". Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. — səh. 39.
İsmayıl Məmmədov (telerejissor)

**İsmayıl Yaşar oğlu Məmmədov** - Azərbaycan kino rejissoru.

## Həyatı
İsmayıl Yaşar oğlu Məmmədov 29 avqust 1983-cü ildə Bakıda anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Ədəbi Yaradıcılıq və Ekran Dramaturgiyası ixtisası üzrə ali təhsil alıb (2001-2005). Hazırda Bakı Beynəlxalq Kino Məktəbinin rejissorluq ixtisası üzrə tələbəsidir.

"Azərbaycantelefilm" Yaradıcılıq Birliyində rejissor assistenti (2002-2003), ANS TV Müstəqil Yayım və Media şirkətində rejissor (2005-2006) kimi çalışıb. 2006-cı ildən SPACE Müstəqil Teleradio Şirkətinin rejıssorudur. Beynəlxalq Audiovizual Festivalın 2003-cü və 2004–cü illərdə təşkilində volantyor kimi çalışıb. 2003-cü ildə UNİCEF və Ümidli Gələcək Gənclər Təşkilatının birgə keçirdiyi "Gənclik və Sülh" layihəsi çərçivəsində "Sınmış dibçək" adlı 1 dəqiqəlik film çəkib. Həmin film 2003-cü ildə Xorvatiyada keçirilən "The One Minute Film Cup" festivalında qızıl medal və diploma layiq görülüb. Həmin il Bakıda keçirilən Səməd Mərdanov adına Tələbələrin I Film Festivalında (START Film Festivalı) ən yaxşı ssenari nominasiyasının qalibi olub. Bu film 2003-cü ildə UNİCEF tərəfindən ən yaxşı 10 filmdən biri kimi siyahıya salınıb.

2003-2004-cü illərdə "İnternyus Azərbaycan" təşkilatında sosial roliklərin çəkilişlərində iştirak edib. 2004-cü ildə Danimarkanın Xarici Əlaqələr departamentinin Cənubi Qafqazda Səndli Filmlərin istehsalı üzrə Bakıda təşkil etdiyi seminarlarda iştirak edib. 2005–ci ildə "Dəcəllər" sənədli filmini çəkib (2005). Bu müddət ərzində "Azərbaycanda Novruz Bayramı" adı altında 3 sənədli – etnoqrafik film çəkib.

## Filmoqrafiya
# Bir ovuc su (film, 2003)
# Həsən bəy Zərdabi (film, 2003)
# Lal (film, 2003)
# Sınmış dibçək (2003)
# İki xalqın oğlu (film, 2004)
# Azərbaycanda Novruz Bayramı
# Dəcəllər (film, 2005)
# Qocalar (film, 2008)
Arıxlı

**Arıxlı**, **Aran Arıxlı** — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Bolnisi rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Coğrafiyası və iqlimi
Arıxlı kəndi Anaxatır çayının sağ sahilində dəniz səviyyəsindən 410–470 m. yüksəklikdə yerləşir. Coğrafi baxımdan rayonun Kolagir, Hasanxocalı, Bala Muğanlı kəndləri və Tamarisi qəsəbəsi ilə qonşuluqdadır.

## Əhalisi
Gürcüstanda 2002-ci ildə keçirilmiş əhali siyahıyaalmasının yekunlarına əsasən Arıxlı kəndində 4876 nəfər sakin yaşayır. Əhalinin 49,4%-i kişilər, 50,6%-i qadınlardır. Kənd əhalisinin 99%-dən çoxu etnik azərbaycanlılardır. Arıxlı əhalisinin sayına görə rayonun təkcə Faxralı və Bolus Kəpənəkçisi kəndlərindən geri qalır.

## İqtisadiyyatı
Arıxlı kəndi mühüm kənd təsərrüfatı zonasıdır. Çaykənarı coğrafi mövqeyə malik olduğundan suvarma əkinçiliyi geniş yayılmışdır. Xram çayından mənbəyini götürən Xan və Xram arxları torpaqların su təchizatında əhəmiyyətli rol oynayır. Faraş kartofçuluq, taxılçılıq və tərəvəzçilik kifayət qədər inkişaf etmişdir. Kəndin Tiflis-İrəvan magistral avtomobil yolunun üzərində yerləşməsi təsərrüfatçılığın inkişafında mühüm rol oynayır.

## Xarici keçidlər
* 2002-ci ildə Gürcüstanda keçirilmiş əhali siyahıyaalmasının nəticələri 
* Gürcüstanda kənd əhalisinin statistik icmalı 

## Həmçinin bax
Lök dağı

**Lök** — Ağzıböyük silsiləsində dağ. Coğrafi baxımdan Gürcüstan Respublikasının Bolnisi və Ermənistan Respublikasının Taşır rayonlarının sərhədində yerləşir.

Dağın şimal ətəkləri meşələrlə, cənub yamacları subalp, zirvəsi isə alp çəmənlikləri ilə örtülüdür. Şimal ərazisi Borçalının Bolus Kəpənəkçisi kəndinin sakinləri tərəfindən tarixən yay otlaqları kimi istifadə edilmişdir. Zirvəsində tarixi əhəmiyyətli və keçmişi etnik mübahisə obyekti olan məbəd mövcuddur.

## İstinadlar
Səfərli (Tovuz)

**Səfərli** — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Böyük Qışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd *səfərli* nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1933-cü ildə Əli Bayramlı rayonunda da eyniadlı kənd qeydə alınmışdır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd düzənlikdə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə Səfərli kənd kitabxana filialı, Səfərli kənd klubu fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Kənddə Səfərli kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Hande Ataizi

**Hande Ataizi Harvey** () — Türk kino aktrisası. 2012-ci il sentyabr ayının 8-de Amerika Birləşmiş Ştatlarının tanınmış iş adamı Benjamin Harvey ilə ailə həyatı qurub.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
G.O.R.A.

**G. O. R. A** — 2004-cü ildə çəkilmiş Türkiyə filmi.

## Məzmun
Filmin qəhrəmanı Arifdir. O, səfeh turistlərə xalça satan köşkün sahibidir. Xalça satışından əlavə, boş vaxtlarında UNO və yadplanetlilərin saxta şəkillərinin istehsalı ilə məşğul olur. Bir dəfə isə onun köşkünün qabağında həqiqi yadplanetlilər peyda olur. Onlar Arifi öz doğma planetlərinə Q. O. R. A.-ya aparırlar. Özü kimi fırıldaqçılarla birlikdə Arif ən çirkin işləri yerinə yetirir. Amma ümumkainat şərindən planeti xilas etdikdən sonra yerli şahzadənin sevgilisini qazanır. Şahzadənin nişanlısı isə qəzəbli döyüşçü Arifi məhv etmək qərarına gəlir. Arif şahzadəni və onun robot nökərini aradan götürərək, dostları ilə qaçış planı hazırlayır.

## Rollarda
* Cem Yılmaz
* Rasim Öztəkin
* Özkan Uğur
* Şafak Sezər
* Özgə Özbərk
* Ozan Güvən
* Engin Günaydın

## İstinadlar
Dünyanı xilas edən adam (film, 1982)

**Dünyanı xilas edən adam** ()1982-ci il, türk filmi.

## Rollarda
*Cüneyt Arkın
*Aytəkin Akkaya
*Füsun Uçar