open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şöhrətpərəstlik

**Şöhrətpərəstlik** insanın öz qabiliyyətlərinə və ya özünün başqaları üçün cəlbediciliyinə həddindən artıq inanmasıdır. XIV əsrə qədər o, belə narssistik çalarlara malik deyildi və sadəcə *mənasızlığı* nəzərdə tuturdu. Onunla əlaqədar **lovğalıq** termini ilkin olaraq *insanın öz imkanlarını nəzərə alması və Allahın köməyinə ehtiyac olmadığını*, yəni əsassız öyünməyi nəzərdə tuturdu; Baxmayaraq ki, hazırda *şöhrət* əsasən müsbət məna daşıyır. Latın sözündən yaranan *gloria* da təqribən *öyünmək* deməkdir və tez-tez mənfi tənqid kimi istifadə olunurdu.

## Din və fəlsəfə
Bir çox dinlərdə şöhrətpərəstlik müasir mənada bütpərəstliyin bir növü hesab olunur ki, bu zaman insanın öz surəti üçün özünü Tanrının böyüklüyünə bənzədir və bununla da zamanla İlahi lütfdən ayrılır. Xristian təlimlərində şöhrətpərəstlik qürur nümunəsidir, yeddi ölümcül günahdan biridir. Həmçinin, Bəhai dinində Bəhaullah “şöhrətpərəst təsəvvürlər” terminindən istifadə edir.

Fəlsəfi olaraq, şöhrətpərəstlik eqoizm və qürurun daha geniş bir forması sayılır. Fridrix Nitsşe yazırdı ki, "şöhrətpərəstlik orijinal görünmək qorxusudur: beləliklə, bu, qürurun olmamasıdır, lakin mütləq orijinallığın olmaması deyil". 

## İstinadlar
Varlıq və zaman

**Varlıq və zaman** () — alman filosof Martin Haydeggerin varlıq anlayışından bəhs etdiyi ən mühüm əsəri. “Varlıq və zaman” 1927-ci ildə nəşr olunduğu andan etibarən dünya miqyasında intellektual hadisəyə çevrilmiş və qitə fəlsəfəsində XX əsrin əlamətdar əsərlərindən biri kimi tanınmışdır. Kitab XX əsr fəlsəfəsinə, xüsusən də ekzistensializm, hermenevtika və dekonstruksiyaya əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.

“Varlıq və zaman”ın yazılmasına təsir edən səbəblər arasında Haydeggerin sələfi olan iki alman filosofunun əsərləri var idi. Birinci əsər Frans Brentano tərəfindən Aristotelə görə varlığın mənası, ikincisi isə Edmund Husserlin "Məntiqi araşdırmalar" əsəridir. Brentano əsəri Husserlin fəlsəfəsinə əhəmiyyətli təsir göstərmişdir, o da öz növbəsində Haydeggerin müəllimi olmuş və onun işi sonuncunun maqnum əsərinə ilham vermişdi. “Aristotelə görə varlığın mənası” Haydeggeri varlıq məsələsini öyrənməyə ruhlandırdı və yaradıcısı Edmund Husserl hesab edilən fenomenoloji metod, Haydeggerin varlıq məsələsini həll etməyə çalışdığı üsuldur.

## Məzmunu
Haydegger öz traktatının ilk fəsillərində Platonun varlığın mənası məsələsini yeniləmək lazım olduğu fikrini izləyir. O deyir ki, “varlıq” ən ümumi anlayışdır, lakin eyni zamanda insanlar üçün heç də başa düşülən deyil. İkincisi, “varlıq” anlayışını dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil, lakin biz onun mənası nədir sualına cavab verməkdən də imtina edə bilmərik. Üçüncüsü, insanlar ekzistensial məfhumlarla əhatə olunmasına baxmayaraq, bu, varlığın mənasının aydın olması anlamına gəlmir. Beləliklə, Haydegger iddia edir ki, varlıq və onun mənası məsələsinə yenidən nəzər salmaq lazımdır. Daha sonra filosof öz əsərində “Varlıq”, “Zaman”, “Dasein”, “Hermenevtika”, “Ekzistensializm” və s. kimi anlayışları təsvir edir.

Haydegger üçün varlıq məsələsi onun əsərinin əsasını təşkil edirdi. Onun fikrincə, varlıq məsələsinin inkişafı müəyyən bir mövcudatın onun varlığında işıqlandırılmasıdır. Mövcudatlar olmadan varlıq da ola bilməz, onlar bir-biri ilə sıx bağlıdır. Varlıq həmişə mövcudatların varlığıdır. Üstəlik, varlıq ancaq zamanın üfüqündə dərk edilə bilər. **Dasein** Haydeggerin yaradıcılığının əsas anlayışlarından biridir. Onun fikrincə, Dasein varlığı sorğulamaq qabiliyyətinə malik bir mövcudatdır. Bu anlayışın mənası müvəqqətilikdir. Yəni yalnız insan öz faniliyini, varlığın müvəqqətiliyini dərk edə bilər ki, öz varlığını da dərk edə bilsin. Dasein ekzistensiya ilə müəyyən edilir. Beləliklə, Haydeggerə görə, ekzistensiallıq mövcud olan varlıqların bir növ  quruluşudur.

## İstinadlar
Eqotizm

**Eqoizm** ( - özünəsevgi;  - mən sözündəndir) — geştaltpsixologiya termini olub, insanın özü haqqında şişirdilmiş fikrini, şəxsiyyətinin mənasını şişirdilmiş hissini ifadə edir.

## Xarakteristikası
Eqotizm özünün əlverişli görünüşünü saxlamaq və yaxşılaşdırmaq üsuludur və adətən insanın şəxsiyyət xüsusiyyətləri, özünə dəyər verməsi haqqında şişirdilmiş rəyi ehtiva edir. Eqotizm tez-tez insanın intellektual, fiziki və sosial qabiliyyətlərinə şişirdilmiş baxışı ehtiva edir.

İnsan adətən özünün əhəmiyyətini hədsiz dərəcədə hiss edir. Eqotizm insanın özünün müəyyən etdiyi şərtlərdən başqa hər hansı digər şəraitdə başqalarına, o cümlədən yaxınlarına və ya əzizlərinə əhəmiyyət vermədən, özünü dünyanın mərkəzində yerləşdirməyə meyli deməkdir.

Eqotizm “özünəməftunluq” və ya narsissizmlə sıx bağlıdır – həqiqətən də bəziləri eqotizmi sosial narsissizmlə müqayisə edirlər. Eqotistlər özləri haqqında özlərini tərif edən üslubda danışmağa güclü meyllidirlər və onlar həm də şişirdilmiş öz əhəmiyyəti hissi ilə təkəbbürlü və lovğa ola bilərlər.

Eqotist, başqalarına verdiyindən daha çox şey əldə etmək üçün hərəkət edən bir insandır. Eqotizm empatiyadan, irrasionallıqdan və ya başqalarının məlumatsızlığından istifadə etməklə, həmçinin məcburiyyət və/və ya saxtakarlıq yolu ilə həyata keçirilir.

Eqotizm həm altruizmdən - başqalarının maraqları üçün fədakar hərəkətdən, həm də eqoizmdən - yalnız şəxsi maraqlara uyğun hərəkətlərdən fərqlənir.

## Seksual tərəfi
Seks və eqotizm arasındakı əlaqə məsələsi həll edilməmiş qalır. Onlar sonda belə qənaətə gəliblər ki, sevgi eqotisti dəyişdirə, ona başqalarına qarşı yeni təvazökarlıq hissi bəxş edə bilər .

Amma eyni zamanda, eqotizmin cinsi münasibətlərdə asanlıqla özünü göstərə bilməsi ehtimalını da inkar etmək olmaz, həqiqətən də, bəlkə də bütün seksuallıq eqoist ehtiyaclar məqsədləri üçün fəaliyyət göstərə bilər.

## Geştalt-terapiyada eqotizm
Geştalt terapiyada eqotizm retrofleksiyanın xüsusi bir forması kimi başa düşülür. Eqotizmlə, subyekt ətraf mühitlə həddindən artıq keçilməz bir sərhəd saxlayır. Eqotizm inhibə yolu ilə, əksinin zəruri olduğu bir anda özünü saxlamaqla (məsələn, son əlaqəyə nail olmaq üçün) özünü göstərir. Eqotizmlə kortəbiiliyə nail olmaq mümkün deyil, çünki oriyentasiya və manipulyasiya işinin mənalı, ölçülü, "pedantik" təbiətindən imtina etmək mümkün deyil.

## İstinadlar
Qarşılıqlı asılılıq

Sosiologiya və psixologiyada **qarşılıqlı asılılıq** —  partnyorlardan birinin davranışı ilə digər şəxsin özünüdağıdıcı davranışına töhfə verdiyi disfunksional münasibətləri təsvir edən bir nəzəriyyə, məsələn:

* addiksiyanın inkişafı və kəskinləşməsi (o cümlədən alkoqolizm, narkomaniya, qumar asılılığı, fanatizm, işgüzarlıq, sevgi asılılığı və s.);
* şəxsiyyət pozğunluqlarının və psixoloji problemlərin inkişafı və kəskinləşməsi;
* yetişməmiş və uşaq davranışının inkişafı və kəskinləşməsi;
* məsuliyyətin azaldılması (şəxsi və sosial );
* cəmiyyətdə uğurun azalması.

Qarşılıqlı asılılığın ümumi qəbul edilmiş tərifi hələ mövcud deyil. Tipik olaraq, qarşılıqlı asılılığın tərifi başqalarının ehtiyaclarına öz zərərinə diqqət yetirməyi, fədakarlığı, öz duyğularını boğmağı və başqalarının problemlərini idarə etmək və ya həll etmək cəhdlərini vurğulayır. Qarşılıqlı asılılıq həm hisslərin, düşüncələrin və davranışların bağlılıq obyektindən asılılığını, həm də başqa bir insanı idarə etmək istəyini əhatə edir. Bir-birindən asılı olan insanlar aşağı özgüvən ilə xarakterizə olunur, lakin aşağı özünə hörmətin kooperativ asılılığın səbəbi və ya nəticəsi olduğu hələ müəyyən edilməmişdir. Həmkarlar, dostlar və ailə üzvləri də bir-birindən asılı ola bildiyinə görə, qarşılıqlı asılılıq yalnız ailə, tərəfdaş və ya romantik münasibətlərlə məhdudlaşmır.

## İstinadlar
Obsessiv sevgi

**Obsessiv [[sevgi]]** və ya **obsessiv sevgi pozğunluğu** bir insanın başqa bir insana sahib olmaq və onu qorumaq üçün həddindən artıq obsessiv istək hiss etdiyi vəziyyətdir. Simptomları odur ki, həmin insan sevdiyi insansız keçirdiyi hər hansı vaxta dözə bilmir, insanı əhatə edən obsessiv fantaziyalar və həmin şəxsin şəkillərini axtarmaq, yaratmaq və ya ona baxmaq üçün hədsiz çox vaxt sərf etmək daxildir.

## Xüsusiyyətləri
Obsessiv sevginin bəzən uşaqlıq travmalarından qaynaqlandığı və ilk baxışdan başlaya biləcəyi düşünülür; o, qeyri-müəyyən müddətə qədər davam edə bilər, bəzən psixoterapiya tələb olunur.

Obsessiv sevgi ilə ən çox əlaqəli pozğunluq sərhəd şəxsiyyət pozuqluğudur. Obsessiv sevgi ilə ən çox əlaqəli olan digər pozğunluqlara aldadıcılıq pozğunluğu, obsessiv-kompulsiv nevroz və digər şəxsiyyət pozğunluqları daxildir.

## Psixologiyada
Ziqmund Freyd hesab edirdi ki, obsessiv sevgi şüursuz bir nifrət hissi ilə əsaslandırıla bilər ki, bu da onu həddindən artıq kompensasiya edir - bununla da əziyyət çəkənin sevgi obyektini qorumaq ehtiyacı hissini izah edir. Sonrakı analitiklər obsessiv sevginin daha çox narsisistik ehtiyac, narahatlıq və depressiv hisslərə qarşı müdafiə təklif edən sevgi obyekti ilə məşğul olduğunu gördülər; Yunqçular isə bunu daxili mənliyin başqa bir insana proyeksiyasında kök salmasında görür.

## İstinadlar
Endrü Cons

**Andrey Cons** () — Birləşmiş Krallıqı təmsil edən triatlonçu.

## Karyerası
Andrey Cons Birləşmiş Krallıqı 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı nəticəsiz başa vurdu.

Daha sonra Andrey Cons Birləşmiş Krallıqı 2004-cü ildə Afina şəhərində (Yunanıstan) baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 16-cı pillədə başa vurdu.

## İstinadlar
Çayqovuşan (şəlalə)

**Çayqovuşan** – İsmayıllı rayonunun Çayqovuşan, İstisu və Qalacıq kəndlərinin yaxınlığında yerləşən şəlalə. Şəlalə birbaşa çaya tökülən kiçik və yüksəklikdə yerləşən nisbətən böyük olmaqla iki hissədən ibarətdir.

## İstinadlar
Piter Robertson

**Peter Robertson** () — Avstraliyanı təmsil edən triatlonçu.

## Karyerası
Peter Robertsonz Avstraliyanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 34-cü pillədə başa vurdu.

Daha sonra Peter Robertson Avstraliyanı 2004-cü ildə Afina şəhərində (Yunanıstan) baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 24-cü pillədə başa vurdu.

## İstinadlar
Hamiş Karter

**Hamiş Karter** () — Yeni Zelandiyanı təmsil edən triatlonçu.

## Karyerası
Hamiş Karter Yeni Zelandiyanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 26-cı pillədə başa vurdu.

Daha sonra Hamiş Karter Yeni Zelandiyanı 2004-cü ildə Afina şəhərində (Yunanıstan) baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı qızıl medalla başa vurdu.

## İstinadlar
Tako-no-yama

və ya **səkkizayaqlı sürüşkəni** – Yaponiyada geniş yayılmış, səkkizayaqlı görünüşündə olan uşaq sürüşkəni növü. 1960-cı illərdə *"Maeda"* şirkəti tərəfindən populyarlaşdırılmış tako-no-yamalar Tokiodan bütün Yaponiyaya yayılmış, hətta Kopenhagen şəhərində quraşdırılmışdır.

## Tarixi
İlk tako-no-yamanın hansı parkda quraşdırıldığı mübahisə mövzusu olsa da, ən populyar fikrə əsasən ilk tako-no-yama 1965-ci ildə Tokionun Adaçi rayonundakı Şin-Nişiaray parkında quraşdırılmışdır: park üzərində işləyən bir heykəltaraşın abstrakt oyun meydançası layihəsi şəhər şurası tərəfindən əvvəlcə rədd edilsə də, səkkizayaqlı mövzusunu əlavə etdikdən sonra qəbul edilmişdir. Şin-Nişiaray ölkədəki ən köhnə səkkizayaqlı sürüşkəni hesab olunur. Bu sürüşkən hazırda kosmos mövzusunda bəzədilmiş və bir dizayn müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.

Digər nəzəriyyəyə görə isə səkkizayaqlı sürüşkənləri Şin-Nişiaray parkında olan sürüşkən yox, Şinaqava rayonunda yerləşən Şinmey uşaq parkındakı sürüşkənlər sayəsində populyar olmuşdur. Bu sürüşkənlər də 1968-ci ildə *"Maeda"* tərəfindən quraşdırılmışdır. Bu parkdakı iki sürüşkəndən ancaq biri salamat qalmışdır və hazırda başqa parkda yerləşir.

2019-cu ildə *"Maeda"* şirkəti tako-no-yamaların müəllif hüquqlarının özlərinə aid olduğunu bildirirək iki tako-no-yama quraşdırmış *"Ans"* şirkətini məhkəməyə vermiş və 4,32 milyon yen məbləğində təzminat tələb etmişdir. 2022-ci ildə Ali Məhkəmə onların tələbini qəbul etməmişdir.

## Xüsusiyyətlər
İndiyə qədər *"Maeda"* şirkəti tərəfindən Yaponiyada 260-dan çox tako-no-yama quraşdırılmışdır. Tako-no-yamaların bir neçə növü mövcuddur. Məsələn, kiçikölçülü olan növü "minisəkkizayaqlı" adlanır.

## Qalereya

Superkilen - Japanese octopus.JPG|Kopenhagendə quraşdırılmış səkkizayaqlı sürüşkəni.
2016 0426 Minaminokuchi Park.jpg|Hyoqo prefekturasında tako-no-yama.
Tako-no-yama-MekariPark.JPG|Fukuoka prefekturasında yerləşən Mekari parkında tako-no-yama.
Fukushima 20201031 155259.jpg|Fukuşima prefekturasında yerləşən Şinobuyama parkında tako-no-yama.
Kokura 20210102 124032.jpg|Fukuoka prefekturasında yerləşən Katsuyama parkında tako-no-yama.
Anjo-Sports-Park-3.jpg|Ayçi prefekturasında yerləşən Anco idman parkında tako-no-yama.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yaponiyadakı tako-no-yamaların siyahısı
Pornhub

**Pornhub** pornoqrafik videolara baxmaq və video pornoqrafik videoları paylaşma saytıdır.   2007-ci ildə Monrealda yaradılmışdır.  Sonrakı illərdə San-Fransisko, Hyuston, Yeni Orlean və Londonda ofislərini açdı. Pornhub 2010-cu ilin martında bir çox pornoqrafik vebsaytlara sahib olan MindGeek (keçmiş Manwin) tərəfindən alındı. Sayt Müxtəlif məhsulları ilə yanaşı, virtual reallıq pornosu yaradır və hər il Pornhub Mükafatlarını təşkil edir. Sayta giriş bəzi ölkələrdə bloklanıb baxmayaraq beynəlxalq şəbəkələrə açıq olsa belə.

Pornhub saytında insanların razılığı olmadan paylaşılan pornoqrafik videoların olması ilə bağlı mətbuatda müxtəlif xəbərlər yer alıb. Bu cür videolara qarşı tədbir görülməsinin ləng və ya qeyri-kafi olması ilə bağlı şirkətə qarşı müxtəlif tənqidlər səsləndirilir. Bu tənqidlərdən bəziləri GirlsDoPorn-un Pornhub daxilində bir kanala malik olmasından irəli gəlirdi. GirlsDoPorn saytı seks alveri işində günahkar bilindikdən sonra 2020-ci ildə bağlandı.    

## Tarix
Pornhub veb tərtibatçısı Matt Keezer tərəfindən Interhub şirkətinin nəzdində bir veb sayt olaraq quruldu və 25 may 2007-ci ildə yayımlandı.  2010-cu ilin mart ayında şirkət Fabian Thylmann tərəfindən alındı və indi MindGeek kimi tanınan Manwin konqlomeratının bir hissəsi oldu.  Pornhub-dan başqa MindGeek-ə bağlı “Pornhub Network” çətiri altında YouPorn və RedTube kimi müxtəlif pornoqrafik saytlar var. Pornhub dünyanın ən çox baxılan porno saytlarından biridir. 

Veb sayt ziyarətçilərinə peşəkar və həvəskarlar da daxil olmaqla bir çox kateqoriyaya bölünən pornoqrafik videolara baxmağa imkan verir. İstifadəçilər sosial media saytlarında video paylaşa və məzmuna "bəyənmə" və ya "bəyənməmək" səsi verə bilərlər. İstifadəçilər istəyə görə pulsuz Pornhub hesabı yarada bilərlər. Hesab yaradan istifadəçilərə yazılara şərh yazmaq, video yükləmək, bəyənilən videoları sevimlilərə əlavə etmək və öz videolarını sayta yükləmək icazəsi verilir. Videolar vebsaytın xidmət siyasətini pozan məzmuna malik olduqda silinə bilər.

### Yanlış reklam təhlükəsi
2013-cü ildə tədqiqatçı Konrad Lonqmor bildirmişdi ki, saytda nümayiş olunan reklamlarda zərərli proqramlar var və klikləndikdə istifadəçinin icazəsi olmadan istifadəçilərin cihazlarına zərərli fayllar quraşdıra bilər. Lonqmor BBC-yə verdiyi müsahibədə Pornhub və XHamster-in pis reklamlar üçün "əsas təhlükə" olduğunu söylədi. 

## Həmçinin

* Ən populyar saytların siyahısı

## Mənbə
Onlayn və oflayn

Kompüter texnologiyası və telekommunikasiyada **onlayn** bağlantının vəziyyətini, **oflayn** isə bağlantının kəsilmiş olduğunu göstərir. Müasir terminologiyada bu adətən internet bağlantısını nəzərdə tutur, lakin daha böyük sistemə qoşulmuş hər hansı avadanlıq və ya funksional bölməyə də aid edilə bilər. Onlayn olmaq avadanlıq və ya alt sistem qoşulmuşdur və ya istifadəyə hazırdır deməkdir.

"Onlayn" yerinə yetirilən fəaliyyətləri və internetdə mövcud olan məlumatları təsvir etmək üçün istifadə olunur, məsələn: "onlayn şəxsiyyət", "onlayn yırtıcı", "onlayn qumar", "onlayn oyun", "onlayn alış-veriş", "onlayn bankçılıq", və "onlayn öyrənmə". Oxşar məna "kiberfəza", "kibercinayət", "e-poçt", "e-ticarət" sözlərində olduğu kimi "kiber" və "e" prefiksləri ilə də verilir. Bunun əksinə olaraq, "oflayn" ya internetdən ayrılmış halda yerinə yetirilən fəaliyyətlərə, ya da internet fəaliyyəti alternativlərinə aid ola bilər. "Oflayn" termini bəzən "real həyatda" mənasını verən "IRL" abreviaturu ilə əvəz olunur.
## Tarixi
XIX əsrdə onlayn (on-line) termini həm dəmiryolu, həm də teleqraf sənayesində geniş istifadə olunurdu. Dəmiryolları üçün siqnal qutusu teleqraf xətti (kabel) vasitəsilə xəttin (yolun) aşağısına yolun vəziyyəti, yəni xəttdə qatarın olub-olmaması barədə mesajlar göndərirdi. Teleqraf xətti işçiləri cərəyanı göndərməyə "xətt üzrə birbaşa" və ya "xətt üzrə batareya" deyirdilər. Həmçinin elektrik mənbəyi və ya son nöqtə avadanlığından fərqli olaraq dövrə ilə bağlı problemə "xəttdə" deyirdilər.

Ən azı 1950-ci ildən bəri hesablamada on-line və off-line terminləri maşınların, o cümlədən kompüterlərin və periferik cihazların qoşulub-qoşulmamasını bildirmək üçün istifadə edilmişdir.
## Həmçinin bax
* Kompüter şəbəkəsi
* Onlayn alqoritm
* Onlayn redaktə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Onlayn və virtual - Sözləri düzgün seçirik?
Onlayn alış-veriş

**Onlayn alış-veriş** — müştərilərə veb-brauzer və ya mobil proqramdan istifadə edərək internet üzərindən satıcıdan mal və ya xidmətləri birbaşa almağa imkan verən elektron ticarət forması. Müştərilər axtardıqları məhsulu birbaşa pərakəndə satıcının veb-saytına daxil olaraq və ya eyni məhsulun müxtəlif e-pərakəndə satış yerlərində mövcudluğunu və qiymətlərini göstərən alış-veriş axtarış sistemindən istifadə edərək alternativ satıcılar arasında axtarış edərək tapırlar. 2020-ci ildən etibarən müştərilər masaüstü kompüterlər, notbuklar, planşet kompüterlər və smartfonlar da daxil olmaqla bir sıra müxtəlif kompüter və cihazlardan istifadə edərək onlayn alış-veriş edə bilərlər.

Onlayn mağaza adi "brick-and-mortar" pərakəndə satış mərkəzində və ya ticarət mərkəzində məhsul və ya xidmətlərin alınmasının fiziki analogiyasını doğurur. Proses biznesdən istehlakçıya (B2C) onlayn alış-veriş adlanır. Müəssisələrə başqa müəssisələrdən alış-veriş etmək üçün onlayn mağaza qurulduqda, proses biznesdən biznesə (B2B) onlayn alış-veriş adlanır. Tipik bir onlayn mağaza müştəriyə firmanın məhsul və xidmətlərinin çeşidini nəzərdən keçirməyə, məhsulların fotoşəkillərinə baxmağa, həmçinin məhsulun spesifikasiyası, xüsusiyyətləri və qiymətləri haqqında məlumat əldə etməyə imkan verir.

Onlayn mağazalar adətən alıcılara xüsusi modelləri, markaları və ya əşyaları tapmaq üçün "axtarış" funksiyalarından istifadə etməyə imkan verir. Onlayn müştərilərin kredit kartı, Interac-a uyğun debet kartı və ya PayPal kimi əməliyyatı tamamlamaq üçün internetə çıxışı və etibarlı ödəniş üsulu olmalıdır. Fiziki məhsullar üçün elektron mağaza məhsulları müştəriyə göndərir. Mahnıların və ya proqram təminatı kimi rəqəmsal məhsulların rəqəmsal fayllarını e-satıcı adətən internet vasitəsilə müştəriyə göndərir. Bu onlayn pərakəndə satış korporasiyalarının ən böyüyü Alibaba, Amazon.com və eBay-dir.

## Terminologiya
Fəaliyyət üçün alternativ adlar elektron pərakəndənin qısaldılmış versiyası "e-pərakəndə" və ya elektron alış-verişin qısaldılmış versiyası "e-alış-veriş"dir. Onlayn mağaza e-veb-mağaza, e-mağaza, internet mağazası, veb-mağaza, onlayn mağaza və virtual mağaza da adlandırıla bilər. Mobil ticarət (və ya m-ticarət) onlayn pərakəndə satıcının mobil cihaz üçün optimallaşdırılmış veb-saytından və ya proqramından ("tətbiq") alış-verişi təsvir edir. Bu veb-saytlar və ya proqramlar müştərilərə planşet, kompüterlər və smartfonlarda şirkətin məhsul və xidmətlərini nəzərdən keçirmək imkanı vermək üçün nəzərdə tutulub.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Marketpleys

## Xarici keçidlər

* Niyə onlayn alış-verişə üstünlük verilir?
* Onlayn alış-veriş zamanı nəyə diqqət etmək lazımdır?
İqtisadiyyatın dövlət tərəfindən tənzimlənməsi

**İqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsi** — dövlət tərəfindən düzəlişlər etmək və əsas iqtisadi prosesləri qurmaq üçün istifadə olunan tədbirlər və tədbirlər məcmusudur.

## Tərifi
BRE-yə görə iqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsi milli maraqların həyata keçirilməsinə, cəmiyyətin sosial-iqtisadi hərəkatının istiqamət və mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsinə yönəlmiş iqtisadiyyatda dövlətin iştirakının formasıdır.

## Dövlət tənzimlənməsinin məqsədi
İqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsinin məqsədi — iqtisadi inkişafın təmin edilməsi və cəmiyyətin sabitliyinin qorunması üçün ən əlverişli şərait yaratmaqdır. Bəzi alimlər bu məqsədi ümumi milli məhsulun artım templərinin zəruri təmin edilməsi, işsizliyin azaldılması, qiymətlərin sabitləşdirilməsi və əlverişli xarici iqtisadi siyasətin davam etdirilməsi kimi vəzifələrlə tamamlayırlar.

Dövlət aşağıdakılara cavabdehdir:

* Fiskal siyasət (büdcə, vergilər);
* Pul siyasəti (nağd pul, kredit bazarının tənzimlənməsi);
* Xarici ticarətin tənzimlənməsi;
* Gəlir bölgüsünə nəzarət.

## İqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsi mexanizmləri
Büdcə və vergi (fiskal) siyasəti dövlətin vergitutma — dövlət xərclərinin və dövlət büdcəsinin tənzimlənməsi sahəsində fəaliyyətidir. Sabit iqtisadi inkişafın təmin edilməsinə, inflyasiyanın qarşısının alınmasına və əhalinin məşğulluğunun təmin edilməsinə yönəlib.
Pul siyasəti iqtisadiyyatda pul kütləsinə nəzarətdir. Onun məqsədi sabit iqtisadi inkişafı dəstəkləməkdir.

## İqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsi üsulları
Tənzimləmə üsulları bölünür:

* inzibati üsul: müəyyən fəaliyyət növlərinin lisenziyalaşdırılması, ixrac və idxal kvotalarının tətbiqi, iş yerləri üçün kvotalar, qiymətlərin dondurulması və s.;
* hüquqi üsul: norma və qaydalar sistemini müəyyən edən mülki və iqtisadi qanunvericilik;
* birbaşa üsul: pulsuz və güzəştli subsidiyalar, subvensiyalar, subsidiyalar, əlavə ödənişlər, vergi güzəştləri, güzəştli kreditlər və dövlət zəmanətləri;
* dolayı metod: pul siyasəti, vergi siyasəti, sosial siyasət, pul siyasəti, gömrük və tarif siyasəti.

## Tənzimləmə səbəbləri
* İstehsalın özəl və ictimai xarakterli olması;
* Bazar daxilində mənfi təsirlərin yaranması (yoxsulluq, cinayət, ekoloji problemlər və s.);
* Elmi-texniki tərəqqi;
* Monopoliyaya meyil;
* Beynəlxalq rəqabətin mövcudluğu.

## İstinadlar
Yumşaq bacarıqlar

**Çevik** və ya **yumşaq bacarıqlar** () — şəxsi keyfiyyətlərlə sıx əlaqəli olan ümumi bacarıqlar kompleksi olub hər bir peşədə bu və ya digər şəkildə vacibdir. Yumşaq bacarıqlar tənqidi düşüncə, problem həll etmə, ictimai nitq, işgüzar ünsiyyət, komanda işi, rəqəmsal ünsiyyət, fəaliyyətin təşkili kimi qəbul edilir ki, bunlara da liderlik keyfiyyətlərinin səviyyəsi, əmək etikası üzrə biliklər, nizam-intizam, məsuliyyət hissi təsir edir.

Hal-hazırda (2022-ci ilə qədər) gələcəyin dörd əsas yumşaq bacarığı (4K bacarıqları) ayırd edilir: yaradıcılıq, ünsiyyət, əməkdaşlıq, tənqidilik .

Yumşaq bacarıqlardan fərqli olaraq, yüksək ixtisaslaşdırılmış peşəkar biliklər () də mövcuddur ki, bunlar mənimsənilməsi daha çətindir və o qədər də geniş istifadə olunmur.

Yumşaq bacarıqların tərifinin xarakteri elədir ki, onları obyektiv şəkildə araşdırmaq mümkün deyil. Bir çox cəhətdən onlar müəyyən bir insanın şəxsi xüsusiyyətlərindən asılıdır: onun mentaliteti, düşüncə tərzi, digər insanlara münasibəti və ümumiyyətlə həyata baxışları . Bununla belə, müəyyən bir qrup bacarıqlar üçün bu gün onların inkişaf səviyyəsini qiymətləndirməyə kömək etmək üçün testlər və müsahibələr aparılır .

Bu termin inkişaf etmiş ölkələrdə 2000-ci illərdən sonra geniş istifadə olunmağa başladı. Onun mənşəyinin adətən 1959-1972-ci illərdə ABŞ Ordusunun kadr hazırlığı sistemində aparılan islahatlara aid edilməsinə baxmayaraq, bu termin sübut sayılan CON Reg 350-100-1 sənədində yoxdur.

## İstinadlar
Məsuliyyət

**Məsuliyyət** — öz hərəkətindən, işindən doğa biləcək hər hansı pis nəticəni nəzərə alıb ona cavabdeh olma, məsul olma; cavabdehlik.

Başqa bir insanın hərəkətlərinə görə məsuliyyət mümkün deyil, çünki siz heç bir şəxsi idarə edə və nəzarət edə bilməzsiniz.

Məsuliyyət yalnız tam nəzarət etdiyiniz, daha doğrusu tamamilə idarə etdiyiniz şey üçün mümkündür.

Vəziyyətə görə məsuliyyət şəxs tərəfindən peşə, razılaşmaya görə — ***vəzifə*** kimi tanınır.

## İstinadlar
Piter Mitçell

**Piter Mitçell** () — İngilis biokimyaçısı, "Xemiosmotik nəzəriyyəni yaratmaqla bioloji enerjinin ötürülməsi prosesini anlamaqda xidmətlərinə görə" kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1978 il), ideya müəllifi Q-dövrü adlı proton daşıma mexanizmi.
London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1974 il), ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1977 il) əcnəbi üzvü, Fransa Elmlər Akademiyasının (1989 il) .

## Bioqrafiyası
Piter Mitçell 29 sentyabr 1920-ci ildə Surrey ştatının Mitcham şəhərində anadan olub. Ata — Christopher Gibbs Mitchell, məmur, anası — Keyt Beatrise Doroti (əslən) Taplin. Piter Mitçel Kinq Kollecində (Taunton) və İsa Kollecində (Kembric Universiteti) təhsil alıb, burada biokimya üzrə ixtisasla təbiət elmləri üzrə təhsil alıb.
1942-ci ildə Kembric Universitetində biokimya şöbəsində tədqiqat işlərinə başladı. 1951-ci ilin əvvəlində o, penisilinin təsir mexanizmini öyrənmək üçün namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.1955-ci ildə professor Maykl Svonn tərəfindən Edinburq Universitetinin Zoologiya kafedrasında biokimyəvi tədqiqat bölməsi yaratmaq üçün dəvət edilmiş və 1961-ci ildə burada baş müəllim vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1963-cü ildə P. Mitçell səhhətinə görə istefa vermək məcburiyyətində qaldı.

## Elmi araşdırma
Elmi maraqlar müəyyən hüceyrədaxili işarələrə nisbətən kosmosda biokimyəvi reaksiyaların istiqamətinin öyrənilməsi ilə bağlıdır. Bioenergetikanın əsasını təşkil edən oksidləşdirici fosforlaşmanın xemiosmotik nəzəriyyəsinin müəllifidir.
1978-ci ildə Kimya üzrə Nobel Mükafatı "Xemiosmotik nəzəriyyənin formalaşdırılması yolu ilə bioloji enerji ötürülməsi prosesinin anlaşılmasına verdiyi töhfəyə görə" Piter Mitçellə verildi.

## Mükafatları
* Novartis Medalı və Mükafatı (1973 il)
* London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1974 il)
* ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1977il)
* Kopley Medalı
* Kimya üzrə Nobel Mükafatı (1978 il)
* Rosenstiel Mükafatı (1976 il)
* Feldberg Fondu (1976 il)
* Ser Hans Krebs Medalı (1978 il)
* Krunov Mühazirəsi (1987 il)
* Fransa Elmlər Akademiyasının (1989 il)

## İstinadlar
Pikok—Vayzmen hipotezi

200px|thumb|Pikok—Vayzmen hipotezi
**Pikok—Vayzmen hipotezi** (Pikok—Vaysmen hipotezi, Pikok—Vaysmen modeli, Pikok—Vayzmen nəzəriyyə, ) — özəl sektorun dövlət sektoru ilə əvəzlənməsinin təsiri ilk dəfə ingilis iqtisadçıları Alan Pikok və Cek Vayzmen tərəfindən 1961-ci ildə öz işlərində təqdim edilmişdir. Müəlliflər qeyd ediblər ki, böhran dövründə (müharibə illəri, aclıq, sosial kataklizmlər) ölkələr dövlət xərclərini artırır, dövlət xərcləri əhəmiyyətli həddə qədər artır, vergi dərəcələri artırmağa məcbur olur və müvafiq olaraq özəl xərclər azalır. Özəl xərclərin dövlət xərcləri ilə əvəzlənməsi effekti var.

## Tarixi
Bu fərziyyə ilk dəfə ingilis iqtisadçıları Alan Peacock və Jack Wiseman tərəfindən 1961-ci ildə “Birləşmiş Krallıqda dövlət xərclərinin yüksəlişi” adlı əsərində irəli sürülmüşdür. 

## Hipotezin mahiyyəti
Müəlliflər böhran dövründə (müharibə illəri, aclıq, sosial kataklizmlər) ölkələrin dövlət xərclərini artırdığını, dövlət xərclərinin əhəmiyyətli səviyyəyə yüksəldiyini, vergi dərəcələrinin artmağa məcbur edildiyini və müvafiq olaraq özəl xərclərin azaldığını qeyd etmişlər. Özəl xərclərin dövlət xərcləri ilə əvəzlənməsi effekti var

## Əvəz edilmə səbəbləri
A. Pikok və C. Vayzmenin işinə görə, böhran dövründən sonra daha yüksək dövlət xərclərinin dəstəklənməsinin səbəbləri:

* əvvəllər mövcud olmayan əhəmiyyətli iri layihələri maliyyələşdirmək imkanı;
* artıq başlanmış layihələrin dəstəklənməsi zərurəti, dövlətin üzərinə götürdüyü yeni öhdəliklər.

## İstinadlar
Tibu fərziyyəsi

**Tibu fərziyyəsi** (Tibu modeli) — 1956-cı ildə Çarlz Tibu tərəfindən irəli sürülən yerli hökumətdə pulsuz atlı probleminin siyasi olmayan həlli. Müəyyən sayda bölgələrin mövcudluğu və iqtisadi agentlərin mümkün miqrasiyası şəraitində fiskal mərkəzsizləşdirmə Pareto səmərəliliyinə kömək edir, yerli ictimai mallara dair üstünlüklərin optimal müəyyənləşdirilməsi və bu üstünlüklərin iqtisadi agentlər arasında ən tam şəkildə həyata keçirilməsi üçün ilkin şərtlər yaradır. Hər bir təsərrüfat subyekti yaşayış yerini dəyişərək, öz yerli ictimai əmtəələri (ictimai xidmətlər) və onların xərclərini yerli vergilər kimi seçir.

## Tarixi
Nobel mükafatı laureatı Pol Samuelson 1954-cü ildə yazdığı “Dövlət Xərclərinin Təmiz Nəzəriyyəsi” adlı əsərində qeyd edirdi ki, istehlakçılar öz üstünlüklərini açıqlamaqda maraqlı olmadığı üçün cəmiyyət ictimai malların səmərəli təchizatı probleminin həllini tapa bilmir. ictimai mallar və onları gizlətmək (free-rider effekti var). Beləliklə, faktiki tədarük səviyyəsi optimaldan xeyli aşağıdır. Bununla belə, amerikalı iqtisadçı Çarlz Tibu 1956-cı ildə yazdığı “Yerli xərclərin təmiz nəzəriyyəsi” əsərində ictimai mallara üstünlüklərin müəyyən edilməsi probleminin həllini təqdim etmişdir. İstehlakçılara üstünlükləri aşkar etmək mexanizmi — mobillik bəxş etdi.

## Tərifi
Müəyyən sayda bölgələrin mövcudluğu və fərdlərin mümkün miqrasiyası mövcud olduqda, fiskal mərkəzsizləşdirmə Pareto-nun təkmilləşdirilməsinə kömək edir, yerli ictimai mallara dair üstünlüklərin optimal müəyyənləşdirilməsi və bu üstünlüklərin fərdlər arasında ən tam şəkildə həyata keçirilməsi üçün ilkin şərtlər yaradır. Yaşayış yerini dəyişən hər bir fərd özünün yerli ictimai mallar (dövlət xidmətləri) toplusunu və onların xərclərini yerli vergilər kimi seçir.

## Model
Ayaqları ilə səs verən fərdlər — yerli ictimai əmtəələrin daha çox üstünlük təşkil etdiyi bölgəyə köçür, üstünlüklərini ortaya qoyur və kifayət qədər sayda müxtəlif bölgələrə malik olmaqla, müəyyən icmalara bölünərək, tələb əyrisi üzərində tapılır.

## Qadağanedici amillər
Tercihləri müəyyən etmək üçün bir sıra tənzimləyici amillər var:

* yaşayış yerini dəyişdirərkən xərclər;
* xarici təsirlər, yəni xərclər həmişə yaşayış yerini dəyişməyə qərar verənlərin üzərinə düşmür;
* ictimai sərvətdən səmərələrin lokallaşdırılması mütləq deyil, xarici təsirlər formalaşır;
* iqtisadi agentlərin tam məlumatı yoxdur;
* təsərrüfat subyekti üçün potensial yaşayış yerlərinin sayı məhdudiyyətsiz deyil;
* inzibati-ərazi bölgüsü və büdcə səlahiyyətləri yerli ictimai məhsul istehsalı üçün optimal şəraitə uyğun gəlmir.

## İstinadlar
Karaca Dağ

**Karaca dağ**— təqribən Cənub-Şərqi Anadolu bölgəsinin ortasında yerləşən, Diyarbəkir hövzəsi ilə Şanlıurfa yaylasını şimal-cənub istiqamətində ayıran sönmüş vulkandır.
Ən yüksək nöqtəsi 1952 m-dir. 
Karaca dağ vulkanı maye lavanın əmələ gətirdiyi qalxan vulkan quruluşuna malikdir.
Onun diametri 120 km, sahəsi 8000 km²-dir. 
Onun çox aşağı 2% maililiyi olan yamacı var.
Bazaltik lavadan ibarətdir. Püskürmələr üç fərqli dövrdə baş vermişdir.
Karaca dağ Diyarbəkir, Şanlıurfa və Mardin illərinin torpaqlarına yayılır.

Vulkan yuxarı miosendə fəaliyyətə başlamış və dövrümüzdən 100.000 il əvvələ qədər lava püskürmüşdür.
Karaca dağın yaranmasının əsas səbəbi Ərəbistan plitəsinin Anadolu plitəsi üzərindəki təzyiqidir.
Dağın Diyarbəkirə baxan hissəsi nazik torpaq olduğu üçün əkinçilik üçün əlverişli olduğu halda, digər ərazilər iri daşlı olduğu üçün əkinçilik üçün əlverişli deyil.
Dağdan əsasən heyvanların otarılması üçün istifadə olunur.

Karaca dağ ətrafında yarı quraq iqlimi üstünlük təşkil edir.
Yay isti və quraq keçir. Qışlar soyuq və yağışlı olur, ən çox yağıntı qışda düşür.
Ən çox yağışın qışda, ən az yağışın isə yayda düşdüyü Aralıq dənizi yağış rejimi hakimdir.
Son vaxtlara qədər onun üzərində daha çox meşə var idi, lakin bu gün yalnızgözdən uzaq ərazilərdə qalır.
Palıd, dağdağan, yemişan, terebint püstəsi, yabanı armud və göyrüş ərazidə görünən ağac növləridir.
1400 m yüksəklikdən sonra ağac növləri görünmür, gəvən və pişik gəvəni ətrafı əhatə edir.
Karaca dağın üstündə yazları quruyan dərələr yer alır.
## Həmçinin bax
Türkiyədəki dağların siyahısı
## İstinadlar
Yüksək texnologiya

**Yüksək texnologiya** — qabaqcıl olan, mövcud texnologiyanın ən yüksək forması olan texnologiya. Yüksək texnologiya hesablama texnikası və elektronika daxil olmaqla tətbiqi elm və texnika, geniş anlamda yüksək mürəkkəbliyə malik xüsusi texniki yeniliyə deyilir. O, bazarda ən mürəkkəb və ya ən yeni texnologiya kimi müəyyən edilə bilər. Yüksək texnologiyanın əksi sadə, çox vaxt ənənəvi və ya mexaniki texnologiya mənasını daşıyan aşağı texnologiyadır. Məsələn, loqarifmik xətkeş aşağı texnologiyalı hesablama alətidir. Yüksək texnologiya köhnələndə artıq aşağı texnologiyaya çevrilir. Bundan əlavə, yüksək texnologiya orta texnologiya anlayışı ilə bağlıdır, yəni aşağı texnologiyalı və yüksək texnologiyalı iki əks ekstremal keyfiyyət arasında tarazlıqdır. Orta texnologiya rəqəmsal/avtomatlaşdırılmış texnologiyanın səmərəliliyini və çoxyönlülüyünü aşağı texnologiyanın muxtariyyət və davamlılıq potensialı ilə birləşdirən inklüziv kimi başa düşülə bilər.

Yüksək texnologiyalar üzərində işləyən (və ya yeni yüksək texnologiyalar inkişaf etdirən) startaplara bəzən dərin texnologiya deyilir. Termin həm də pozucu yeniliklərə və ya elmi kəşflərə əsaslananlara da aid ola bilər.

Yüksək texnologiya insanların qarşılıqlı əlaqəsini tələb etməyən özünəxidmət təcrübələrinə istinad edə bilər.

## Tarixi
Bu ifadə 1958-ci ildə "The New York Times" qəzetində Avropa üçün "atom enerjisi"ni müdafiə edən xəbərdə istifadə edilmişdir: "… Sıx əhalisi və yüksək texnologiyası ilə Qərbi Avropa …" Robert Metz 1969-cu ildə maliyyə sütununda bu termindən istifadə edərək, Artur Kollinsin "müxtəlif sahələrdə yüksək texnologiyalı patentlərə nəzarət etdiyini" demişdi. 1971-ci ildəki məqaləsində qısaldılmış "high tech" formasından istifadə etmişdi.

2006-cı ildə İƏİT tərəfindən yüksək texnoloji istehsal sənayelərinin geniş istifadə olunan təsnifatı verilmişdir. İƏİT ölkələri daxilində bu sənayelərdə istifadə olunan tədqiqat və təkmilləşdirmə fəaliyyətlərinin intensivliyinə əsaslanır və nəticədə dörd fərqli kateqoriya əldə edilir.
## Yüksək texnologiya ixracına görə ölkələrin siyahısı
Aşağıda Dünya Bankının məlumatına görə, yüksək texnologiyalı məhsulların dəyərinə görə minlərlə ABŞ dolları ilə 15 ən böyük ixracatçı ölkənin siyahısı verilmişdir:

## İstinadlar
Dövlət iqtisadiyyatı

**Dövlət iqtisadiyyatı** — dövlətə məxsus bütün növ iqtisadi resursların, istehsal amillərinin, vəsaitlərin dövlət orqanlarının sərəncamında və nəzarətində olduğu iqtisadi sistem. Dövlət iqtisadiyyatı bazar iqtisadiyyatına qarşıdır.

## Məqsədləri
Dövlət iqtisadiyyatının fəaliyyətinin əsas məqsədi səmərəli və rəqabətqabiliyyətli iqtisadi sistemin yaradılmasıdır. Eyni zamanda, bu məqsədə çatmaq üçün mexanizm və üsullara mülkiyyət formasından asılı olmayaraq bütün təsərrüfat subyektlərinin təsərrüfat fəaliyyəti üçün əlverişli şərait yaratmağa imkan verən alətlər kompleksi daxildir.

Dövlət iqtisadiyyatı üçün digər məqsədlər qoyulur:

1. *Milli istehsal həcminin daimi yüksək artım templəri*. Bu, ani dəyişikliklər, tənəzzüllər və böhranlar olmadan müəyyən bir ölkədə məhsul və xidmətlərin istehsalında davamlı artım deməkdir.

2. *Qiymət sabitliyi*. Nəzərə almaq lazımdır ki, uzun müddət ərzində sabit qalan qiymətlər ÜDM-in artım tempini ləngidir və məşğulluğu azaldır. Aşağı qiymətlər istehlakçı üçün xeyirlidir, lakin istehsalçını stimuldan məhrum edir, yüksək qiymətlər isə əksinə, yaradıcılığa təkan verir, lakin əhalinin alıcılıq qabiliyyətini azaldır. Ona görə də müasir bazar iqtisadiyyatı şəraitində qiymət sabitliyinə nail olmaq onların uzun müddət “dondurulması” deyil, planlı, tənzimlənən dəyişiklik deməkdir.

3. *Xarici ticarət balansının saxlanması*. Praktikada bu, ixrac və idxal arasında nisbi tarazlığa, eləcə də dövlət valyutasının digər ölkələrin valyutalarına sabit məzənnəsinə nail olmaq deməkdir. Bir ölkəyə xaricə satılandan daha çox məhsul idxal edilərsə, mənfi ticarət balansı yaranır. Əgər ölkəyə daxil olandan çox məhsul ixrac edilirsə, o zaman müsbət saldo olduğunu deyirlər. Ticarət balansının vəziyyətinə mübadilə məzənnəsi əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir - bir ölkənin pul vahidinin digər ölkənin pul vahidində ifadə olunan dəyəri.

4. *[[Məşğulluğun, faizin və pulun ümumi nəzəriyyəsi|Məşğulluğ]]un yüksək səviyyəsi*. İş istəyən hər kəs iş tapsa, buna nail olur. Amma bu o demək deyil ki, tam məşğulluq ölkənin bütün işləyən əhalisini əhatə edir. İstənilən ölkədə istənilən vaxt iş yerini və ya yaşayış yerini dəyişdiyinə görə müvəqqəti işsiz qalan müəyyən sayda insan var. Bundan əlavə, yeni texnologiyaların tətbiqi ilə bağlı yeni iş yerlərinin strukturu ilə işçi qüvvəsinin mövcud strukturu arasındakı uyğunsuzluq və sonuncunun ixtisas tələbləri və yeni peşələr baxımından geri qalması səbəbindən həmişə struktur işsizlik mövcuddur.

## İstinadlar
Askro

**Askro** () —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti, Nitsa dairəsi, Vans kantonu . Mart 2015-ci ilə qədər kommun inzibati olaraq ləğv edilmiş Pyuje-Tenye kantonunun (Nitsa dairəsi) bir hissəsi idi.

Kommunanın sahəsi — 17,74 km², əhalisi — 153 nəfərdir  (2006) artım tendensiyası ilə: 169 nəfər  (2012), əhalinin sıxlığı 9,52 nəfər / km²-dir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı — 168 nəfər təşkil edirdi, 2012-ci ildə isə — 169 nəfər.

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:180
ScaleMajor = unit:year increment:60 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:15 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:155 width:15 text:155 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:143 width:15 text:143 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:120 width:15 text:120 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:132 width:15 text:132 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:123 width:15  text:123 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:145 width:15  text:145 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:153 width:15  text:153 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:169 width:15  text:169 textcolor:black  fontsize:8px


## İstinadlar
Aspremon (Dənizkənarı Alplar)

**Aspremon** () —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti, Nitsa dairəsi, Turret-Levans kantonu . Mart 2015-ci ilə qədər kommun inzibati olaraq ləğv edilmiş Levens kantonunun (Nitsa dairəsi) bir hissəsi idi.

Kommunanın sahəsi — 9,44 km², əhalisi — 2072 nəfərdir  (2006) artım tendensiyası ilə: 2179  nəfər  (2012), əhalinin sıxlığı  230,8 nəfər / km²-dir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı — 2195 nəfər təşkil edirdi, 2012-ci ildə isə — 2179 nəfər.

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2300
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:125 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:465 width:15 text:465 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:698 width:15 text:698 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:771 width:15 text:771 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:1150 width:15 text:1150 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:1496 width:15  text:1496 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:1853 width:15  text:1853 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:2072 width:15  text:2072 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:2179 width:15  text:2179 textcolor:black  fontsize:8px


## İstinadlar
Dövlət xərcləri

**Dövlət xərcləri** — dövlətin vəzifə və funksiyalarının maliyyə təminatı üçün ayrılan xərclər. Dövlət idarəçiliyi və fiskal siyasət çərçivəsində nəzərdən keçirilir.

## Tərifi
Lev Yakobsonun tərifinə görə dövlət xərcləri dövlətin qarşısında duran məqsədlərə nail olmaq üçün dövlət və özəl müəssisələrin istehsal etdiyi, dövlətin tələb etdiyi məhsul, iş və xidmət növlərinin maliyyələşdirilməsinə yönəlmiş xərclərdir .

Başqa sözlə, dövlət xərcləri geri qaytarılmayan və maliyyə tələbləri yaratmayan və ya təmin etməyən ödənişlərdir; öz funksiyalarını yerinə yetirən dövlətlə bağlı xərclər .

## Xərc strukturu
Hökumət xərclərinə daxildir:

* malların və xidmətlərin dövlət satınalmaları;
* dövlətdən özəl sektora pul əməliyyatları;
* dövlət qulluqçularının əməyinin ödənilməsi;
* sosial ödənişlər;
* dövlət borcuna xidmət;
* köçürmələr.

## İstinadlar
Sosial ödənişlər

**Sosial ödənişlər** (sosial müavinet) — işçiyə əməyin kəmiyyətindən və keyfiyyətindən asılı olmayan, həvəsləndirici və ya kompensasiya olmayan ödənişlər sosial paketə daxildir.

## Tərifi
Bir sıra ekspertlərin fikrincə, sosial ödənişlərə işçilərə sosial müavinət kimi (müalicə, istirahət, ezamiyyət, işlə təmin olunmaq üçün) göndərilən, stimullaşdırıcı və ya kompensasiya xarakteri daşımayan, işçilərin ixtisasından, mürəkkəbliyindən, keyfiyyətindən, kəmiyyətindən, şərtlərindən işin özünü həyata keçirməsi asılı olmayan vəsaitlər daxildir.  Sosial müavinətlər kollektiv müqavilə, əmək müqaviləsi və ya yerli qaydalarla təmin edilir.

## AB-də sosial müavinətlər
1995-ci ildə Aİ-yə üzv ölkələrdə aparılan araşdırmalara görə, ailələrin 2/3-i sosial müavinət alanlardır. Fransada ailələrin 75%-i, İspaniya, Yunanıstan və İtaliyada isə 50%-i sosial müavinət alır. Aztəminatlı ailələrin ümumi əhalidə xüsusi çəkisini azaltmaq üçün sosial transferlərə ehtiyac var. Aztəminatlı ailələr gəlir səviyyəsi orta milli gəlirin 50%-dən aşağı olan ailələrdir. Sosial müavinət alandan sonra Aİ-də yoxsul ailələrin sayı azalıb. Danimarkada bu göstərici 27%-dən 8%-ə düşüb. Hollandiyada 26%-dən 11%-ə endirildi.

Yunanıstanda sosial müavinətlərin 91%-ni pensiyalar, İtaliyada 87%-ni, Portuqaliya və Fransada müvafiq olaraq 73%-ni və 72%-ni təşkil edir.

İsveç, Danimarka və Finlandiyada sosial müavinət almaq hər bir vətəndaşın qanuni hüququ hesab olunur. Sosial müavinətlərin alınması işə qəbuldan və ya sığorta haqlarının ödənilməsindən asılı deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sosial müavinətlər haqqında Əsasnamə
Transfert

**Transfert** (,  — *köçürmək*, *köçürürəm*):

* bir ərazinin əhalisinin yaşadıqları ərazinin bir dövlətdən digərinə keçməsi ilə əlaqədar bir vətəndaşlıqdan digər vətəndaşlığa keçməsi. Məsələn, 1922-1923-cü illərdə Lozanna konfransı zamanı imzalanmış yekun sənədlərdən birinə əsasən Türkiyənin yunan təbəələrinin Yunanıstanın müsəlman təbəələri ilə qarşılıqlı mübadiləsi (bəzi istisnalarla);
* xarici valyutanın və ya qızılın bir ölkədən digərinə köçürülməsi;
* qanunvericiliyin sistemləşdirilməsi və kodlaşdırılması prosesində normanın bir qanundan (məcəllədən) digərinə tərcüməsi;
* adlı qiymətli kağızlara sahib olmaq hüququnun bir şəxs tərəfindən digər şəxsə verilməsi. Qiymətli kağızların mülkiyyətində dəyişiklik reyestrdə qeydlərin dəyişdirilməsi ilə rəsmiləşdirilir;
* digər vahidə mal, xidmət və ya aktiv (maliyyə və ya qeyri-maliyyə) təqdim edən institusional bölmənin müqabilində heç bir ödəniş (mal, xidmət və ya aktiv şəklində) almadığı əməliyyat;
* sosial ödənişlər. Daha yüksək səviyyəli büdcədən aşağı səviyyəyə maliyyə yardımı (büdcələrarası transfer). Məsələn, federal büdcədən regional büdcəyə və ya regional büdcəyə maliyyə yardımı ;
* təşkilatda daxili qiymət prosesi. Məsələn, banklarda kreditlər üzrə gəlirlər elə bölüşdürülür ki, həm krediti verən bölmə, həm də bu krediti maliyyələşdirən əmanət cəlb edən bölmələr üçün mənfəət təmin edilsin.

## İstinadlar
Hanter Kemper

**Hunter Kemper** () — Birləşmiş Ştatları təmsil edən triatlonçu.

## Karyerası
Hunter Kemper Birləşmiş Ştatları 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 17-ci pillədə başa vurdu.

Daha sonra Hunter Kemper Birləşmiş Ştatları 2004-cü ildə Afina şəhərində (Yunanıstan) baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 9-cu pillədə başa vurdu.

Növbəti dəfə Hunter Kemper Birləşmiş Ştatları 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 7-ci pillədə başa vurdu.

Dördüncü dəfə Hunter Kemper Birləşmiş Ştatları 2012-ci ildə London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 14-cü pillədə başa vurdu.

## İstinadlar
Brext qanunu

**Brext qanunu** () — adambaşına düşən dövlət xərclərinin artımının əhalinin sıxlığından asılılığı. Qanunu 1932-ci ildə alman iqtisadçısı Arnold Brext kəşf edib. Bu qanunda qeyd olunur ki, yerli özünüidarəetmə orqanlarının adambaşına düşən xərcləri əhalinin sayı artdıqca artır, bu isə o deməkdir ki, icma gəlirlərinə ehtiyac artır.

## Tarixi
Qanun 1932-ci ildə alman iqtisadçısı Arnold Brextin “Dövlət xərclərinin beynəlxalq müqayisəsi” əsərində təklif edilmişdir.

## Qanunun mahiyyəti
Brext qanununda göstərilir ki, adambaşına düşən dövlət xərclərinin artımı əhalinin sıxlığından asılı olacaq. Böyük bələdiyyələr əhaliyə nisbətən kiçik bələdiyyələrə nisbətən daha çox pul almalıdırlar. Əhali artdıqca yerli özünüidarəetmə orqanlarının adambaşına düşən xərcləri artdığından, icma gəlirlərinə ehtiyac da artır.

## Səbəblər
;Müsbət amillər 
Brext qanunu böyük şəhərlərin məhsuldarlıq səviyyəsinin kiçik şəhərlərdən daha çox olması ilə izah olunur. Urbanizasiya ilə bağlı yüksək xərclər də var (məsələn, cinayətlə mübarizə). Klub məhsullarında əhalinin sıxlığı artdıqca (məsələn, hovuz xidmətləri) həddindən artıq sıxlıq riski artır.

Böyük şəhərlərdə adambaşına xərclərin artmasının səbəbləri:

* müəyyən ictimai müavinətlər/xərclər ətraf ərazilərə nisbətən metropoliten ərazilərdə daha çox yayılmışdır (məsələn, sosial transfertlər);
* əhalinin məskunlaşdığı yerlərdə bəzi dövlət xərcləri daha keyfiyyətli və buna görə də daha bahadır (məsələn, böyük şəhərlərdə metrolar, böyük şəhərlərdə ictimai nəqliyyat qeyri-mütənasib şəkildə bahadır);
* sıx məskunlaşmış icmalar ətraf ərazilərdəki bələdiyyələrə mərkəzi xidmətlər göstərir;
* meqapolislərdə yerləşən torpaq sahələri adətən daha bahadır (zavodun genişləndirilməsi üçün abadlıq sahəsi bahadır).

;Mənfi amillər
Bununla belə, Brext qanununa zidd olan amillər də var, məsələn, əhalinin az məskunlaşdığı regionlarda infrastruktur üçün müəyyən sabit xərclər var və bu, regionda əhalinin sayı artdıqca adambaşına düşən xərcləri azaldır. Yolların, körpülərin və s.-nin sabit xərcləri daha çox sakinlərə yayılır və bununla da adambaşına düşən xərcləri azaldır.

## İstinadlar
Vaqner qanunu

right|400px|thumb|Dövlət xərclərinin ÜDM artımından asılılığı
**Vaqner qanunu** — iqtisadiyyatın dövlət sektorunda artım tendensiyası: dövlət xərcləri milli istehsalın artımından daha sürətlə artır. Qanun ilk dəfə 1892-ci ildə alman iqtisadçısı Adolf Vaqner tərəfindən təsvir edilmişdir.

## Tarixi
Alman iqtisadçısı Adolf Vaqner 1892-ci ildə "Siyasi İqtisadiyyatın Prinsipləri" adlı əsərini nəşr etdirmişdir. Əsərdə müəllif ilk olaraq statistik tendensiyaya diqqət çəkib ki, bunun nəticəsində dövlət xərcləri, dövlət sektorunun payı isə artır. 1958-ci ildə Riçard Musqreyv və Alan Pikokun “Dövlət maliyyəsi nəzəriyyəsinin klassikləri” əsərində müəlliflər bu tendensiyanın dövlət xərclərinin artması qanunu kimi müəyyən edirlər.

## Tərifi
C.R.Aronson və E.F.Ottun tərifinə görə, Vaqner qanunu — milli gəlirin artımına nisbətən dövlət xərclərinin artması tendensiyasıdır. Beləliklə, ümumi daxili məhsulun (ÜDM) artımı dövlət xərclərinin sürətlə artmasına səbəb olur

## Vaqnerin modeli
“Dövlət xərclərinin ÜDM artımından asılılığı” rəqəminə görə X — ÜDM-in həcmidir və G — dövlət xərclərinin məbləğidir, onda aşağıdakı güc asılılığı var :
: G=mX^\Theta,
burada m и \Theta —  m>0 və \Theta>1 parametrlərdir .

Vaqner qanununa görə, dövlət xərclərinin ÜDM-ə elastikliyi birdən böyükdür, yəni iqtisadi artım dövlət xərclərinin artımı üçün sürətləndirici rolunu oynayır. Bu baxımdan bəzi tədqiqatçılar bu qanunu ratchet effektinin xüsusi halı kimi şərh edirlər. Uzunmüddətli perspektivdə dövlətin rolu artır, dövlət sektorunun miqyası da artır.

## İstinadlar