open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cavahirli

**Cavahirli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Göytəpə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kiçik Qafqaz dağlarının ətəyində yerləşir. Kənd 1994-cü il aprelin 25-də Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. Kənd 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Toponomiyası
Yaşayış məntəqəsinin adı Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın arvadı Cavahir xanımın adı ilə bağlıdır. "Cavahirli kəndinin əhalisi hələ xanlıqlar dövründə Cəfərbəy adlı birisinə mənsub olmuşdur. Qarabağ xanlığı Rusiyaya birləşdiriləndən sonra çar hökuməti orqanları həmin ailələri Qarabağ xanı İbrahim xanın arvadı Cavahir xanıma bağışlamış və bundan sonra onlar "Cavahirxanımlı – tərəkəmə" adlanmışlar. Sonralar həmin maldar (tərəkəmə) ailələr məskunlaşaraq daimi yaşayış məntəqəsi yaratdıqda kənd sadəcə olaraq Cavahirli adlanmışdır.
T. Əhmədov Cavahirli toponimini bəy, xan və mülkədar adlarından yaranmış və sonralar etnonim səciyyə kəsb etmiş adlar qrupuna daxil edir: "…Zərdab rayonundakı Əlibəyli kəndinin XIX əsrin ortalarında 11 evdən ibarət sahibkar
kəndi kimi qeyd olunması, Ağdamdakı Cavahirli (keçmiş Cavahir Xanımlı (Üçüncü Tərəkəmə) kəndinin Azərbaycanın Rusiyaya ilhaq edilməsindən sonra Qarabağ xanı İbrahim xanın arvadı Cavahir xanıma bağışlanması kimi faktlar göstərir ki, bu qrupa daxil olan adlar bəy, xan və mülkədar adlarından yaranmış və sonralar etnonim səciyyə kəsb etmişlər". Cavahir (Cəvahir kimi də yazırlar) ərəb mənşəli sözdür. Ərəbcə "cohər sözünün cəmi cəvahir – "qiymətli
daşlar (almaz, yaqut və s.)" deməkdir. Ərəbcə cohər sözünün əsli farsca "qouhər"dir

## Tarixi
Cavahirli kəndi Kicik Qafqaz dağlarının ətəyindədir. Qarabağ xanı İbrahim Xəlil xanın arvadı Cavahir xanıma bağıŞlanmış (1828) mülklərdən olan bu kəndin adı "Cavahir xanıma məxsus" mənasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://nona.net/features/map/placedetail.1643866/Cavahirli/
*
Metaməlumatlar

**Metaməlumatlar** və ya **Metaverilənlər** () — verilənlər haqqında verilənlər. Metaməlumatlar verilənlərin strukturunu və onların emalı metodlarını təsvir edir. Verilənlərin repozitariyalarında/lüğətlərdə saxlanılır.

Metaməlumatlarla idarəetmə sisteminin işlənib hazırlanması paylanmış tranzaksiya sisteminin işlənib hazırlanması ilə oxşardır:
* yaranma proseslərinin analizi, dəyişməsi və metaverilənlərin istifadəsi;
* metaverilənlərin saxlanma sturukturlarının layihələndirilməsi (məsələn, RVB-nın tərkibində);
* metaverilənlərə giriş hüquqlarının təşkili;
* metaverilənlərdən birgə istifadə zamanı mübahisələrin təcrid edilməsi və həlli;
* Verilənlər köşkü arasında metaverilənlərin bölünməsi;
* Verilənlər xəzinəsinin metaverilənlərinin, xəzinənin layihələndirilməsi və işlənib hazırlanmasında tətbiq olunan repozitarilərin CASE-vasitəsilə uyğunlaşdırılması;
* istifadəçi interfeysin repozitari ilə reallaşdırılması.

Metaverilənlərlə idarəetmə sisteminin reallaşdırılması təcrübəsi göstərir ki, əsas çətinlik proqramın istismarında deyil, konkret metaverilənlərin məzmununun təyinində və repozitarinin praktik tətbiqində onlarla iş metodikasındadır. Bundan başqa, layihələndirməyə iterasiyalı yanaşılarsa, işlənib hazırlanmadan başlayaraq müvafiq kağız formalarına və metaverilənlərin CASE modelinin yaranması metodikasına, mərkəzləşdirilmiş paylanmış modellərə qədər ardıcıl keçərək, metaverilənlərin saxlanması üçün sistemdən istifadə edərək, məsələni əhəmiyyətli dərəcədə sadələşdirmək olar.

CASE-vasitələrin böyük əksəriyyəti metaverilənlərin müxtəlif formatlarından istifadə edir. Metaverilənlərlə idarəetmə sistemlərinin təchizatçıları, VX əsasında QQDS də CASE-vasitələrində inteqrasiyaların mümkünlüyünü təmin edən MDIS mübadiləsinin standartını işləmişlər. Lakin, bu gün MDB bazarında məhsullar bu standartlara uyğun gəlmir, ona görə də metaverilənlərin formatının dəyişdirilməsi çox çətin prosesdir. Onu asanlaşdırmaq üçün xüsusi proqram məhsullarından, məsələn, Evolutionary Technologies International və ya Prism Solutions (Data Warehourse Directory) firmalarının vasitələrindən istifadə olunur. Metaverilənlərin sturukturunun işlənib hazırlanmasında və idarəetmə sisteminin layihələndirilməsində verilənlərin toplanması və VX-də yeniləşməsi məsələsi həll olunur.

## Həmçinin bax
* Verilənlər bazası
* Ekspert sistemi
* İnternet

## Mənbə
* Codd E. F., Codd S. B., Salley C. T. Providing OLAP (On-Line Analytical Processing) to User-Analysts: An IT Mandate. – E. F. Codd & Associates, 1993.
* Demarest M. Building the Data Mart // DBMS. – 1994. – № 7. – P. 44–50.
* Gray J., Chaudhuri S., Bosworth A., etc. Data Cube: A Relational Aggregation Operator Generalizing Group-By, Cross-Tab, and Sub-Totals // Data Mining and Knowledge Discovery. – 1997. – № 1. – P. 29–53.
* Han J. OLAP Mining: An Integration of OLAP with Data Mining. – IFIP, 1997. – 18 p.

## Xarici keçidlər
Veb-komiks

**Veb-komiks** və ya **onlayn-komikslər** () – İnternetdə yayımlanan komikslərdir. Bir çox veb-komikslər yalnız onlayn rejimində çap olunurlar, kommersiya və ya bədii istifadə üçün şəbəkə arxivinə malikdirlər.

Praktiki olaraq hər kəs şəxsi veb-komiksini yaradaraq İnternetdə çap edə bilər. Hal-hazırda İnternetdə minlərlə komikslər mövcuddur.

## Həmçinin bax
* Komiks
* İnternet
* Qrafik redaktorlar
* Veb-texnologiyası
* Kompüter animasiyası
Yapışdırma

**Yapışdırma** — ərinti ilə birləşdirmə emal növünə aid olub, metal və qeyri metal hissələrin yapıqanın köməyi ilə birləşdirilməsi üsuludur. Yapışqan birləşən səthlərlə reaksiyaya girərək fiziki təsir yaradır. Bu fenomen həm də adheziya (ilişmə) adlanır. Qaynaq və lehimləmədən fərqli olaraq yapışdırma istilik enerjisi tətbiq olunmadan aparılır. Eyni zamanda hissələr və əlavə maddə (yapışqan) arasında heç bir diffuziya prosesi baş vermir. Digər tərəfdən, bu üsulla əldə edilən birləşmələrin möhkəmliyi aşağı olur. Ancaq bu yapışqan sahəsini artırmaqla kompensasiya edilə bilər.

Yapışdırma üsulunun inkişafı sayəsində o maşınqayırmada, boruçəkmədə, avtomobqayırmada və cihazqayırmada geniş tətbiq olunur.

Yapışqan birləşməsi birləşən hissələrdən və onların arasına çəkilmiş yapışqan qatından ibarətdir. Sərhəd səthləridnə fiziki və kimyəvi təsirlər baş verir və adhezion nəticəsində mexaniki birləşmə yaranır. Optimal səthi ilişmə üçün yapışqann maye halında olması əlverişlidir. Öz daxili möhkəmliyini o fiziki və ya kimyəvi proses nəticəsində alır.

Yapışdırmanın aşağıdakı üstün cəhətləri vardır:

* Lehimləmə və qaynaqetməyə nisbətən asan başa gəlir,
* Qüvvə ötürmədə bərabər gərginlik paylanmasını təmin edir,
* Başqa üsullara nsibətən prosesin soyuq halda aparılması materialda heç bir struktur dəyişikliyi yaratmır,
* Çəkiyə qənaət məqsədilə qalınlığı kiçik olan (0.5&nbsp;mm-ə qədər) yüngül hissələrin hazırlanmasında uğurla tətbiq olunur. Bu isiliyin təsiri ilə işləyən üsullarda mümkün deyil.
*  Birləşmə zamanı yapıqandan həm də kipölışdirici material kimi istifadə etmək olar. O su, qaz ötürən hissələrdə tətbiq oluna bilər.  
*Müxtəlif tərkibli materiallar birləşdirilə bilərlər.

Çatışmayan cəhətləri:

* Mürəkkəb yerinə yetirilməsidir. Yaxşı yapışdırma əldə etmək üçün səthi hazırlamaq lazımdır. Yarana biləcək yükləmə əvvəlcədən məlum olmalıdır. 
* Köhnəlmə. Hər bir üzvi maddə kimi yapışqan da köhnəlir və öz keyfiyyətini itirir.

## Mənbə

* Gerd Habenicht. *Kleben. Grundlagen, Technologie, Anwendungen*. Springer, Heidelberg 2005,
Müasir Müsavat Partiyası

**Müasir Müsavat Partiyası** — Azərbaycanda mərkəz sol siyasi partiya.

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2023-cü ilə aid hesabatına əsasən Müasir Müsavat Partiyasının üzvlərinin 67%-i kişi, 33%-i isə qadın olmuşdur.

## Seçkilərdə

### Bələdiyyə seçkiləri

## Partiya qərargahı
20 otaqlı qərargah bir müddət əvvəl Müasir Müsavat Partiyasının əlindən alındı. Əvəzində partiyaya Azadlıq prospekti, 189 ünvanında yerləşən binada qərargah verildi. Əvvəlki ilə müqayisədə geri qalsa da, qərargahı normal hesab etmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası

**Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası** — Azərbaycanda 1999–2023-cü illərdə mövcud olmuş siyasi partiya.

## Tarixi
Partiyanın ilk sədri Zakir Məmmədov Azərbaycan Liberal Partiyasının üzvü və sədr müavini olmuşdur, lakin 1998-ci ildə sədr Lalə Şövkətin apardığı siyasətə etiraz etmiş və partiyadan istefa vermişdir.

1999-cu ilin yanvar ayının 30-da sabiq ALP-lilər tərəfindən Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası qurulmuşdur. Partiya həmin ilin iyul ayının 9-da dövlət qeydiyyatından keçmişdir.

22 noyabr 2000-ci ildə ANS TV-yə verilən müsahibədə partiyanın ALP-dən bölündüyü və partiyanın ilk sədrinin Zakir Məmmədovun seçildiyi söylənmişdir.

Partiyanın sədr müavini Fuad Əliyev 2000-ci ildə 6 partiyadaşı ilə bərabər ALDP-dən istefa verərək Milli Barış Partiyasını yaratmışdır. O, partiyanın yaranma səbəbini ALDP sədrinin qeyri qənaətbəxş fəaliyyətinin nəticəsi olduğunu söyləmişdir. Zakir Məmmədov isə bunun siyasətdə başverəbilən normal hadisə olaraq qiymətləndirdi. (22 noyabr 2000-ci il)

Zakir Məmmədov ALDP-nin ofisinin olduğu binanın 2000-ci ildəki zəlzələdə çökməsi nəticəsində ağır yaralandı və 15 dekabr 2000-ci ildə vəfat etdi. Zakir Məmmədovun vəfatından sonra Fuad Əliyevin sədrlik etdiyi Milli Barış Partiyası ALDP-yə birləşdi və 15 sentyabr 2001-ci ildə keçirilən qurultayda Fuad Əliyev partiyanın sədri seçildi.

Bu birləşməyə baxmayaraq partiyada Fuad Əliyevin əleyhdarları Valeh İbadovun rəhbərliyində Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası adına iddalar səsləndirmişdir. Lakin Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi 2004-cü ildə Fuad Əliyevin rəhbərlik etdiyi partiyanı Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası olaraq qeydə almışdır. Bir müddət sonra isə Valeh İbadov partiyasının adını Millətçi (Milliyətçi) Hərəkat Partiyası olaraq dəyişdirmişdir.

"Siyasi partiyalar haqqında" yeni qanunun qəbulundan sonra, 1 aprel 2023-cü ildə partiya fəaliyyətini dayandırdı.

## İdeologiyası
Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının ideologiyasının əsasında liberal demokratik dəyərlər dururdu. ALDP proqramının əsas hədəfi liberal demokratik cəmiyyətin qurulmasıdır. Siyasi sistemdə mərkəzçi mövqe tuturdu.

## Seçkilərdə

### Parlament seçkiləri

### Ara parlament seçkiləri

### Bələdiyyə seçkiləri

## Maddi-texniki bazası
Partiya 56 regional təşkilat vasitəsilə siyasi sistemdə təmsil olunurdu. Partiyada seçkili orqanlar Rəyasət Heyəti, sədr, şəhər və rayon təşkilatlarının sədrləri idi.

## Rəhbərləri
* Zakir Məmmədov (9 iyul 1999 – 15 dekabr 2000)
* Fuad Əliyev (15 fevral 2001 – 1 aprel 2023)

## Qeydlər

## İstinadlar

## Mənbə
* Tahirə Allahyarova, Fərhad Məmmədov. Azərbaycanda siyasi partiyalar: seçkidən seçkiyə. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzi. Bakı: 2010, səh. 122–123.

## Xarici keçidlər
Demokratik İslahatlar Partiyası

**Demokratik İslahatlar Partiyası** və ya qısaca **DİP** — Asim Mollazadə tərəfindən qurulan və 2005-ci il avqustun 12-də dövlət qeydiyyatına alınan siyasi partiya. 2005–2019-cu illərdə **Azərbaycan Demokratik İslahatlar Siyasi Partiyası (ADİSP)** adlanmışdır. DİP 2005-ci ildən Milli Məclisdə təmsil olunur.

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2023-cü ilə aid hesabatına əsasən Demokratik İslahatlar Partiyasının üzvlərinin 68%-i kişi, 32%-i isə qadın olmuşdur.

## Tarixi
2000–2005-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasını (AXCP) Milli Məclisdə təmsil edən, 1995-ci ildən isə AXCP sədrinin müavini olan Asim Mollazadənin 2005-ci ildə AXCP-dən istefa verməsindən sonra o, 2005-ci il iyunun 5-də Azərbaycan Demokratik İslahatlar Partiyasının (ADİSP) qurduğunu bildirdi. Həmin gün baş tutan I Qurultayda Asim Mollazadə ADİSP sədri seçildi. Keçmiş AXCP üzvləri tərəfindən qurulan ADİSP 2005-ci il avqustun 12-də Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatına alındı.

ADİSP 2005-ci il noyabrın 7-də baş tutan parlament seçkilərində on dörd namizədlə mübarizə apardı. Nəticədə 22 saylı Nəsimi 2-ci dairəsindən namizədliyini irəli sürən ADİSP sədri Asim Mollazadə qalib gəldi və Milli Məclisə seçildi.

ADİSP 2010-cu il noyabrın 6-da baş tutan parlament seçkilərində dörd namizədlə mübarizə apardı. Nəticədə 22 saylı Nəsimi 2-ci dairəsindən namizədliyini irəli sürən ADİSP sədri Asim Mollazadə qalib gəldi və növbəti dəfə Milli Məclisə seçildi. ADİSP həmin seçkilərdə 5 555 səs (0.24%) topladı.

ADİSP 2015-ci il noyabrın 1-də baş tutan Parlament seçkilərində on üç namizədlə mübarizə apardı. Nəticədə 22 saylı Nəsimi 2-ci dairəsindən namizədliyini irəli sürən ADİSP sədri Asim Mollazadə qalib gəldi və üçüncü dəfə Milli Məclisə seçildi. ADİSP həmin seçimlərdə 21 044 səs (0.74 %) topladı.

2019-cu il noyabrın 10-də ADİSP VI Qurultayı baş tutdu. Qurultayda partiyanın adı Demokratik İslahatlar Partiyası olaraq dəyişdirildi. Qurultayda Asim Mollazadə altıncı dəfə üç il müddətinə DİP sədri seçildi.

DİP 2020-ci il fevralın 9-da baş tutan parlament seçkilərində üç namizədlə mübarizə apardı. Nəticədə 22 saylı Nəsimi 2-ci dairəsindən namizədliyini irəli sürən ADİSP sədri Asim Mollazadə qalib gəldi və dördüncü dəfə Milli Məclisə seçildi. DİP həmin seçkilərdə 5 533 səs topladı.

## Rəhbərlik
Demokratik İslahatlar Partiyasının (DİP) sədrdən və 8 nəfər üzvdən ibarət olan Siyasi Şurası mövcuddur.

## Qurultaylar

## Seçkilərdə

### Parlament seçkiləri

### Bələdiyyə seçkiləri

### Ara bələdiyyə seçkiləri

## Maddi-texniki baza
Demokratik İslahatlar Partiyasının qərargahı Yasamal rayonu Ə. Hüseynzadə 64/1 ünvanında yerləşir.

## Həmçinin bax

* Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyası
* Azərbaycan Sosial Rifah Partiyası

## İstinadlar
Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyası

**Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyası** və ya qısaca **ADMP** — Məmmədhənifə Musayev tərəfindən qurulan və 1995-ci il avqustun 4-də dövlət qeydiyyatına alınan siyasi partiya. ADMP 1995–2000-ci illərdə və 2015-ci ildən Milli Məclisdə təmsil olunur. ADMP sədri 1995–2004-cü illərdə Məmmədhənifə Musayev olub, 2004-cü ildən isə sədr onun oğlu Elşən Musayevdir.

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2023-cü ilə aid hesabatına əsasən Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyasının üzvlərinin 85%-i kişi, 15%-i isə qadın olmuşdur.

## Tarixi
Məmmədhənifə Musayevin qurucusu olduğu Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyası (ADMP) 1995-ci il avqustun 4-də Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatına alındı.

Yeni qurulan ADMP üç ay sonra, 1995-ci ildə baş tutan parlament seçkilərində mübarizə apardı. Bu seçkilərdə qalib olmayan partiya 4 fevral 1996-cı il tarixli təkrar seçkilərə qatıldı. Nəticədə ADMP üzvü və partiya katibi Babaxan Muradov qalib gəldi və Milli Məclisin deputatı seçildi.

Daha sonra ADMP 2000-ci il noyabrın 11-də baş tutan parlament seçkilərində mübarizə apardı, amma Milli Məclisdə təmsil olunmaq hüququ qazana bilmədi.

ADMP sədri Məmmədhənifə Musayevin 2004-cü ildə vəfat etməsindən sonra onun oğlu, Elşən Musayev ADMP sədri oldu.

ADMP 2005-ci il noyabrın 6-da baş tutan parlament seçkilərində mübarizə apardı, amma növbəti dəfə Milli Məclisdə təmsil olunmaq hüququ qazana bilmədi.

Daha sonra ADMP 2010-cu il noyabrın 7-də baş tutan parlament seçkilərində də mübarizə apardı. 17 saylı Yasamal üçüncü dairəsində namizədliyini irəli sürən AMDP sədri Elşən Musayev, 55 səslə 13-cü pillədə qərarlaşdı.

ADMP sədri Elşən Musayev növbəti illərdə də, 2015-ci il noyabrın 1-də baş tutan və 2020-ci il fevralın 9-da baş tutan parlament seçkilərində də mübarizə apardı. Elşən Musayev 2015-ci ildə 110 saylı Zaqatala dairəsindən 13 280 səslə, 2020-ci ildə isə həmin dairədən 9 004 səslə qalib gəldi.

## Rəhbərlik

## Nəticələri

### Parlament seçkiləri

## Qərargah
Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyasının qərargahı Xətai rayonunda Q. Məmmədov Küç. 3/20 ünvanında yerləşir.

## Həmçinin bax

* Demokratik İslahatlar Partiyası
* Azərbaycan Sosial Rifah Partiyası

## İstinadlar
Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası

**Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası** — Azərbaycanda mövcud olmuş siyasi partiyalardan biri.

## Tarixi
Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası 1989-cu ildə təsis edilmiş, 27 iyul 1990-cı ildə dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Partiyanın ideologiyasının əsasında sosial-demokratik dəyərlərin cəmiyyətdə bərqərar olması durur. Partiya siyasi sistemdə solçuluq mövqeyini müdafiə edir. Partiyada könüllü üzvlük haqqı sistemi mövcuddur.

ASDP-də seçkili orqanlar sədr və sədr müavinləridir. Partiyanın ictimaiyyətlə əlaqə vasitələri yoxdur.

Partiyanın iqtidar-müxalifət dialoquna münasibəti yalnız o halda müsbətdir ki, bu addım Prezident tərəfindən atılmış olsun. Mövcud resursları baxımından partiyanın maddi-texniki imkanları zəifdir. Partiya siyasi sistemin optimallaşdırılmasını, partiyaların dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməsini, siyasi partiyalar haqqında yeni qanunun qəbul edilməsini, proporsional seçki sisteminin bərpasını dəstəkləyir.

Azərbaycanda "Siyasi partiyalar haqqında" yeni qanunun qəbulundan və partiya sədri Araz Əlizadənin ölümündən sonra, 4 aprel 2023-cü ildə partiya bəyanat yayaraq özünü buraxdığını elan etmişdir.

## Seçkilərdə
2008-ci ilin prezident seçkilərində partiya seçkilərə qatılmayıb. 2005-ci ilin parlament seçkilərində 9 nəfərin namizədliyi verilsə də, heç bir namizəd seçilməyib. 2009-cu ilin bələdiyyə seçkilərində iştirak edən 2 namizəddən də heç biri seçilməyib.

### Parlament

## Bayrağı və emblemi
ASDP-nin simvolunun müəllifi partiyanın sədri Araz Əlizadədir. Simvol aypara, 8 guşəli ulduz və gül tutmuş əldən ibarətdir. A. Əlizadə deyir ki, aypara və 8 guşəli ulduz Azərbaycanın rəmzidir. Əldə tutulan gül isə bütün dünyanın sosialistlərinin – Sosinterinin əsas rəmzidir. Bunun da mənası insana məhəbbət deməkdir.

ASDP-nin bayrağı göy rəngdədir və üzərində qeyd edilən simvol öz əksini tapıb. A. Əlizadə bildirir ki, bəzən Azərbaycanda göy rəngi düzgün təsvir etmirlər: "Bizim bayraq mavi deyil, göy rəngdədir. Çünki Azərbaycanın bayrağı göy qırmızı və yaşıldır, amma bir sıra hallarda bu göy mavi rənglə əvəz olur. Bu bayrağa hörmətsizlikdir".

## Qərargahı
Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası da bir neçə dəfə yer dəyişən partiyalardandır. Əvvəl şəhərin mərkəzində 28 may küçəsində yerləşən partiya sonradan bir müddət Binəqədi rayonu ərazisində İ. Dadaşov 60 ünvanında fəaliyyət göstərdi. Hazırda isə partiya yenə də Binəqədi rayonunda bu dəfə Azadlıq prospekti, 200-də yerləşən yeni qərargahda fəaliyyət göstərir. Partiyanın qərargahı 4 otaqdan ibarətdir. Qərargah partiyaya müvafiq dövlət qurumu tərəfindən ayrılıb.

## İstinadlar

## Mənbə
* Tahirə Allahyarova, Fərhad Məmmədov. Azərbaycanda siyasi partiyalar: seçkidən seçkiyə. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzi. Bakı: 2010, səh. 126–127.
Haynz Fişer

**Haynz Fişer** () — Avstriya Respublikasının prezidenti. Vyana Universitetində hüquq təhsili alıb. Avstriya Sosial Demokrat Partiyasına qatılıb. 1993-cü ildə Innsbruckta hüquq professoru, 2004-cü ildə prezident olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tansu Çillər

**Tansu Pənbə Çillər** (; ) — Türkiyə siyasətçisi, Türkiyənin və türk dünyasının ilk qadın baş naziri (1993–1996). Müxtəlif dövrlərdə İstanbul millət vəkili olan xanım Çillər, 28 iyun 1996 – 30 iyun 1997-ci illər tarixləri arasında Türkiyə Respublikasının xarici işlər naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## Həyatı
1944-cü ildə İstanbulda doğulmuşdur. Robert Kollecini bitirdikdən sonra təhsilini Konnektikut Universitetində davam etdirmişdir. İqtisadiyyat üzrə ali təhsil aldıqdan sonra, doktorantura təhsilini ABŞ-nin Yel Universitetində alır və 1983-cü ildə professor olur.

1990-cı ildə Doğru Yol Partiyasına qoşulur. 1 il sonra isə İstanbuldan millət vəkili seçilmişdir. Eyni zamanda koalisiya hökumətində iqtisadiyyatdan cavabdeh dövlət naziri işləmişdir.

1993-cü ildə Süleyman Dəmirəl Türkiyə prezidenti seçildikdən sonra DYP-nin növbədənkənar qurultayında böyük səslə partiya sədri və yeni hökumətin başçısı seçilir. 25 iyun 1993-cü ildən 6 mart 1996-cı ilə qədər 50, 51 və 52-ci Türkiyə hökumətlərinin başçısı olmuşdur.

İngilis və alman dillərini bilir. Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tux

**Tux** (Tuks) — Linuks Əməliyat Sisteminin rəsmi talismanıdır. 1996-cı Larri Yuinq tərəfindən yaradılmışdır. Ceyms Hyuqs(James Hughes) bu pinqvini TUX (**T**orvald's **U**ni**X**) adlandıran ilk şəxs olub. Linuxun simvolunun pinqvin olması ideyası Linus Torvalds tərəfindən irəli sürülmüşdü.

Bu gün bu pinqvin dünyada nəinki Linux, həm də ümumiyyətlə Açıq kodun simvolu sayılır.

Tux həm də Tux Racer və Pingus oyununlarının əsas qəhrəmanıdır. TuxPaint — uşaqlar üçün rəsm proqramında da bu personaja rast gəlirik.
Gmail

**Gmail** (*tələffüz:* ci-meyl) — Google şirkətinə məxsus e-poçt xidməti. POP3S interfeysi ilə işləyir. 2008-ci ildə hər istifadəçiyə, öz məktublarını saxlamaq üçün, **10 GB** yaddaş verilib və bu rəqəm 1 aprel 2005-ci ildən bəri artmaqdadır.

Gmail 2004-ci il 1 aprel tarixində fəaliyətə başlayıb. Əvəlcə Gmail-i istifadə etmək üçün xüsusi dəvətnamə almaq lazım idi. Amma indi hər kəs Gmail xidmətindən faydalana bilər.

* Gmail xüsusi web interfeysə sahibdir və bu onun istifadəsini xeyli asandlaşdırır.
* Gmail istifadəçiləri Gtalk Instant Messenging servisindən də faydalana bilər.
* Gmail-in istifadəçi interfeysi Azərbaycan dilinə tərcümə olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qordon Braun

**Ceyms Qordon Braun** qısaca **Qordon Braun** () — Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının baş naziri və İşçi Partiyasının ümumi başçısıdır. 1997 ilə 2007 illəri arasında Toni Bleyerin hökumətində Maliyyə Nazirliyi etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Encyclopaedia Britannicadaki Gordon Brown biyoqrafiyası
MSN

**MSN** (**Microsoft Network** deməkdir) — Microsoft tərəfindən yaradılmış və Windows 95-in buraxılışı ilə yanaşı, 24 avqust 1995-ci ildə istifadəyə verilmiş veb portalı və Windows və mobil cihazlar üçün internet xidmətləri və proqramlarının müvafiq kolleksiyası.

Microsoft Network əvvəlcə abunə əsaslı kommutasiyalı onlayn xidmət idi və sonra "MSN Dial-up" adlı internet xidmət provayderinə çevrildi. Eyni zamanda, şirkət "Microsoft Internet Start" adlı yeni veb portalını işə saldı və onu Internet Explorer-in ilk defolt ana səhifəsi kimi təyin etdi. 1998-ci ildə Microsoft veb-portalın adını dəyişdi və *www.msn.com* domen adına köçürdü.

Orijinal MSN Dial-up xidmətinə əlavə olaraq, Microsoft illər ərzində xüsusilə "Hotmail" (sonradan Outlook.com), "Messenger" (bir vaxtlar "MSN" ilə sinonim idi, indi Skype ilə əvəz olunub), "Bing" və bir sıra digər rebrendinq edilmiş və dayandırılmış xidmətlər üçün "MSN" brend adından istifadə etmişdir.

MSN tərəfindən təklif olunan cari vebsayt və proqramlar dəsti ilk dəfə 2014-cü ildə Microsoft tərəfindən yeni dizayn və buraxılışın bir hissəsi kimi təqdim edilib. MSN ABŞ-də yerləşir və dünyanın onlarla ölkəsi üçün öz portalının beynəlxalq versiyalarını təklif edir.

## Tarixi
### Microsoft Internet Start
1995-ci ildən 1998-ci ilə qədər MSN.com domeni Microsoft tərəfindən ilk növbədə MSN-i onlayn xidmət və internet xidmət provayderi kimi tanıtmaq üçün istifadə edilmişdi. O zaman MSN.com həmçinin fərdi başlanğıc səhifəsi və internet təlimatı təklif edirdi, lakin Microsoft-un əsas veb portalı "Microsoft Internet Start" kimi tanınırdı və  ünvanında yerləşirdi.

"Internet Start" Internet Explorer üçün standart əsas səhifə idi və xəbərlər, hava, idman, səhmlər, əyləncə, internetdəki digər vebsaytlara keçidlər, Microsoft əməkdaşlarının məqalələri və Windows üçün proqram yeniləmələri kimi əsas məlumatları təklif edirdi. Microsoft-un 1996-cı ildə istifadəyə verilmiş orijinal xəbər saytı  (indiki ) da Internet Start portalı ilə sıx əlaqədə idi.

## Həmçinin bax
* MSN Dial-up
* MSN xidmətlərinin siyahısı
* Microsoft

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* MSN Worldwide
Dunay

**Dunay çayı** () — Avropada Volqadan sonra ikinci ən uzun çay.

Dunay çayı Almaniyanın cənubunda Şvartsvald (*Schwarzwald*) bölgəsində Breq və Briqax dağ çaylarının 678 m yüksəklikdəki Donaueşingendə (*Donau-Eschingen*) birləşməsi ilə meydana gəlir. Donaueşingen qəsəbəsindən başlayaraq kiçik bir kanal sayəsində Briqax çayına töküldüyü nöqtədən etibarən çay Dunay adlanmağa başlayır.

Donaueşingendən Qara dənizə töküldüyü Sulina limanına qədər uzunluğu 2779,0&nbsp;km-dir. Bunun 2415,0&nbsp;km-i gəmiçilik üçün yararlıdır. Dunay çayı coğrafi baxımdan üç yerə bölünür: mənbəyindən Genü yaşayış məntəqəsinə qədər Yuxarı Dunay (988&nbsp;km), Genüdən Turnu-Severin şəhərinədək Orta Dunay (860&nbsp;km), buradan mənsəbinədək Aşağı Dunay (931&nbsp;km). Mənbəyindən dənizə töküldüyü nöqtəyə qədər Almaniya, Avstriya, Slovakiya, Macarıstan, Xorvatiya, Serbiya, Bolqarıstan, Rumıniya, Moldova və Ukrayna daxil olmaqla cəmi 10 ölkənin torpaqlarından keçir.

Dunay çayı hövzəsinin sahəsi 817 000&nbsp;km², uzunluğu 1690&nbsp;km, eni isə 820&nbsp;m-dir. Bu hidroqrafik hövzədə yerləşən müxtəlif uzunluqda 120-yə qədər çay Dunay çayına tökülür. Bunlar arasında 500&nbsp;km-dən daha uzun olanlar İnn (505&nbsp;km), Drava (894&nbsp;km), Tisza (966&nbsp;km), Sova (861&nbsp;km), Morava (563&nbsp;km), Olt (542&nbsp;km), Siret (726&nbsp;km) və Prut (950&nbsp;km) çaylarıdır.

## Dunay şəkillərdə

Budapest at night.jpg|Dunay Budapeştdə (gecə çəkilmiş görüntü)
Vena 06.jpg|Dunay Vyanada
Ulm2-midsize.jpg|Ulm şəhəri
MariaValeriaBridge.jpg|Esterqom və Şturovo, Macarıstan-Slovakiya sərhədi
Bratislavaminorflood.jpg|Dunay Bratislavada
Tuna

**Tuna** — **Thunnini** tribasına aid olan duzlu su balığıdır və Scombridae (Skumbriyalar) fəsiləsinin bir alt qrupunu təşkil edir. Thunnini tribası beş cinsdə 15 növdən ibarətdir.

Auxis rochei (Kiçik bullet tuna) (maksimum uzunluq: 50 sm, çəki: 1.8 kq)

Thunnus thynnus (Nəhəng Atlantik göyüzgəc tunası) (maksimum uzunluq: 4.6 m, çəki: 684 kq) , 50 ilə qədər yaşaya biləcəyi güman edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ayvalık

**Ayvalık** (; ) Türkiyənın Mərmərə bölgəsinə bağlı Balıkəsir ilinin Egey bölgəsində qalan bir ilçəsi. Egey dənizi sahilindəki ilçə Türkiyənin əhəmiyyətli turizm mərkəzlərindən biridir.Ayvalık, Türkiyə Respublikası tərəfindən Qara dəniz, Aralıq dənizi və Egeydə elan edilmiş dəniz yurisdiksiyası ərazilərini (ərazi suları, kontinental şelf və müstəsna iqtisadi zona) əhatə edən milli doktrina olan Mavi Vətənin Paytaxtıdır.

## Şəkillər

Şəkil:Ayvalık01.JPG|Ayvalıktan Ayvalık Adaları görüntüsü
Şəkil:Ayvalık1.JPG|Alibey Adası
Şəkil:Ayvalık2.JPG|Alibey Adası
Şəkil:Islands near Ayvalik.jpg|Ayvalık Adaları


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Ayvalık Belediyesi
* Ayvalık Kaymakamlığı
*  T.C. Kültür Bakanlığı Ayvalık Tanıtımı.

## Həmçinin bax
İdentifikasiya (biologiya)

**İdentifikasiya** () - istifadəçiyə (şəxsə) (və ya müəyyən istifadəçinin (şəxsin) adından fəaliyyət göstərən prosesə) özünü adlandırmağa (öz adını bildirməyə) imkan verir.

## Həmçinin bax
* İdentifikasiya (psixologiya)
* İdentifikasiya (kimya)
* Kompüter proqramları
**
Autentifikasiya

**Autentifikasiya** (yun. αὐθεντικός, ing. səs *authentikos*, "əsl, orijinal") hansısa varlığın (qurum, şəxs və ya sistemin) doğruladığı bir məlumat parçasının doğruluğunun təsdiq edilməsidir. Autentifikasiya vasitəsilə ikinci tərəf əmin olur ki, subyekt, doğrudan da, özünü qələmə vermiş şəxsdir. Autentifikasiya sözünün sinonimi kimi çox vaxt "həqiqiliyin yoxlanması" işlədilir.

Subyekt aşağıdakı mənbələrdən ən azı birini təqdim etməklə özünün həqiqiliyini təsdiq edə bilər:
* bildiyi nəyi isə (parolu, şəxsi identifikasiya nömrəsi, kriptoqrafik açar);
* sahib olduğu nəyi isə (şəxsi kart və ya digər təyinatlı analoji qurğu);
* özünün tərkib hissəsi olan nəyi isə (səs, barmaq izləri və s., yəni özünün biometrik xarakteristikalarını).

## Həmçinin bax
* İnformatika
* İdentifikasiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Password Management Best Practices.
* Password Policy Guidelines.
* General Information on Enterprise Authentication .
* Advanced Authentication Solutions as an alternative
Parol

**Parol** (fr. parole, en. password) — rəqəm, söz, işarələrin gizli kombinasiyası olub, şəxslərin bir-birlərini tanıması üçün və ya informasiya təhlükəsizliyində istifadə edilir. Parol subyektin identifikatorudur. Autentikasiyanın ən geniş yayılmış növüdür.

Daxil edilmiş parol və istifadəçi üçün əvvəlcədən verilmiş parol müqayisə edilir. Onlar üst-üstə düşdükdə istifadəçinin həqiqiliyi təsdiqlənmiş sayılır.

Parolların ən başlıca nöqsanı onların elektron ələ keçirilməsidir. Praktik olaraq yeganə çıxış yolu rabitə xətləri ilə ötürülməzdən əvvəl parolların kriptoqrafik şifrələnməsidir. Aşağıdakı tədbirlər parol mühafizəsinin etibarını artırmağa xeyli imkan verir:
* texniki məhdudiyyətlər qoyulması (parol çox qısa olmamalıdır, parolda hərf, rəqəm, durğu işarələri olmalıdır və s.)
* parolun fəaliyyət müddətinin idarə olunması, onların vaxtaşırı dəyişdirilməsi;
* parollar faylına icazənin məhdudlaşdırılması;
* sistemə uğursuz daxilolma cəhdlərinin məhdudlaşdırılması;
* istifadəçilərin təlimatlandırılması;
* parol generasiya edən proqramların istifadəsi.

Sadalanan tədbirləri həmişə, hətta parolla yanaşı digər autentikasiya metodları istifadə olunduğu halda da tətbiq etmək məqsədə uyğundur. Biometrik xarakteristikalara nəzarət qurğuları mürəkkəb və bahadırlar, buna görə də yalnız təhlükəsizliyə yüksək tələblər olan təşkilatlarda istifadə olunurlar.

## Həmçinin bax
* İnformatika
* İnformasiya

## Xarici keçidlər
* Qrafik parollar
* PassClicks
Haşim Taçi

**Haşim Taçi** (24 aprel 1968) — Kosovo Respublikasının baş naziri. Kosovo Demokratik Partiyasının prezidenti. Priştina Universitetində tarix üzrə oxuyub.

## İstinadlar
Avar

* Avar dili — Qafqazda yaşayan xalqlardan biri olan **avar** xalqının dili.
* Avarlar (qafqazdilli) — Dağıstan Respublikasında ən böyük, Azərbaycanda sayca altıncı böyük etnik qrup.
* Avarlar — Avar xaqanlığını quran türk xalqı.
* Avar xaqanlığı — bugünkü Macarıstan, Slovakiya, Rumıniya və Serbiya torpaqlarında 562-823-cü illər arasında hökm sürən Türk dövləti. 
* Ağ Hunlar — Hunların qərb qolu. 
* Jujan xaqanlığı — Şimali Çin çöllərində türk dövləti.

**Digər**
* Avar — kompüter termini
* Avarin (İran) — 
* Avar (Qəzvin) — 
* Avar (Rəzəvi Xorasan) — 
* Avar (Tehran) —

## Həmçinin bax
* Avarlar
* Avarlar (dəqiqləşdirmə)
İki Kamal türbəsi

** İki Kamal türbəsi** və ya **İki Kamal məzarı** — Təbrizdə Abbasi və Beylankı küçələrində yerləşir. Abidə təsadüfən tapılıb və restavrasiya olunaraq ətrafında park salınıb. Türbədə Kamal adlı 2 şəxsiyyətin şair Kamal Xocəndi və miniatürist Kəmaləddin Behzadın yanbayan məzarı var. Məzarlar zirzəmidə yerləşir onları görmək üçün 10 pillə aşağı enmək lazımdır. Türbənin ətrafındakı parkda bu 2 şəxsiyyətin heykəlləri də qoyulub. Türbə Təbrizin şərqində yerləşən Beylankı məhəlləsində yerləşməkdədir.

Türbə 1963-cü ildə Əziz Dövlətabadinin səyləri və müvafiq mənbələrin araşdırılması çəticəsində üzə çıxarılmışdır. Təqdim edilən sənədlər əsasında 20 iyul 1998-ci ildə 2056 nömrəsi ilə İranın Milli Abidələr Siyahısına salınmışdır. Bu türbənin bərpasına İranın Əsərlər və Mədəni İrslər Cəmiyyəti tərəfindən başlanmış və həmin məkanda xatirə lövhəsi quraşdırılmışdır.

## Şəkilləri

Fayl:TwoKamal_1.jpg|2 Kamalların məzarı
Fayl:TwoKamal_3.jpeg|
Fayl:TwoKamal_4.jpg|Kamal Xocəndinin heykəli
Fayl:TwoKamal_5.jpg|Kəmaləddin Behzadın heykəli
Fayl:TwoKamal_6.jpg|Kamal Xocəndinin heykəli


## Həmçinin bax
* Möminə Xatun türbəsi
* Qırmızı Günbəz türbəsi
* Üç Günbəz türbəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Türbə haqqında hazırlanmış sənədli film.
Məktəb

**Məktəb** — şagirdlərə təhsil xidməti göstərən müəssisə. Məktəblərdə təhsil və tərbiyə cəmiyyətin iqtisadi və mədəni inkişafından asılıdır. Məktəblərdə mövcud olan problemlər islahatlarla həll olunur. Məktəbdə nizam-intizam, qayda-qanun və tərbiyə əsas amillərdəndir.

## Qiymətləndirmə
Məktəblərdə uşaqların təhsildə davamiyyəti və səviyyəsi 5 ballıq sistemlə qiymətləndirilir. Qeyri qənaətbəxş 1 və 2 ilə qiymətləndirilirlər. Qənaətbəxş 3 qiymətinə uyğun gəlir. Bu ən aşağı qanedici qiymətdir. 4 qiyməti yaxşı oxuyanlara verilir və orta qiymət sayılır. 5 əla qiymət olub ən yaxşı imkan verir.

## Xarici keçidlər
Çivi

thumb|right|200px|Çivi nümunələri
**Çivi** — maşın hissələrini birləşdirmək üçün tətbiq olunan hissədir. Onlar ən qədim və sadə maşın hissələrindəndir.

Çivilər silindrik və konusformalı olurlar. Çivi ilə birləşən hissələr bir-birinə nəzərən həm hərkətli, həm də sərt bərkidilə bilərlər. Onlar qüvvə ötürmə qabiliyyətinə malikdirlər.

Çivilərin ölçüləri onlara düşən yükdən asılı olaraq kəsilməyə, əyilməyə aparılan hesabatlar nəticəsində tapılır. Bu ölçülər standartlaşdırlmışdır.
Hüygens-Frenel prinsipi

**Hüygens-Frenel prinsipi** – dalğanın, əsasən də işığın yayılma mexanizmini təsvir və izah edən əsas dalğa nəzəriyyəsi postulatı.

Hüygens-Frenel prinsipi 1678-ci ildə Xristian Hüygens tərəfindən irəli sürülən prinsipin bir qədər də təkmilləşdirilmiş formasıdır. Hüygensə görə işıq dalğasının düşdüyü mühit səthi yeni işıq dalğasının ikinci(dərəcəli) mənbəyidir. Hüygens prinsipi həndəsi optika qanunlarına tabe olan dalğaların yayılmasını izah edir, lakin difraksiya hadisəsini izah edə bilmir. Oqüsten Jan Frenel 1815-ci ildə elementar dalğaların koherentlik və interferensiyası anlayışlarını daxil etməklə və Hüygens prinsipini tamamlayır və beləliklə Hüygens-Frenel prinsipi əsasında difraksiya hadisəsini izah etmək mümkün olur. 

Hüygens-Frenel prinsipini belə ifadə etmək olar. Dalğa cəbhəsinin hər bir elementinə ikinci (dərəcəli) sferik dalğalar əmələ gətirən ikinci(dərəcəli) həyəcanlanma mənbəyi kimi baxmaq olar. Hər bir nöqtədə əmələ gələn işıq sahəsi isə bu dalğaların interferensiyası ilə təyin olunacaqdır. 

Bir anlıq təsəvvür edək ki, iki qonşu otaq bir qapı arakəsməsi ilə ayrılır. Otaqlardan birinin uzaq küncündən səs buraxılır. O biri otaqdakı şəxs səsi eşitdikdə ona gələcəkdir ki səs qapı arakəsməsində yaranır. İkinci, yəni əslində səsin yarandığı  otağa gəldikdə isə qapı arakəsməsində vibrasiya olunan hava səsin mənbəyi kimi çıxış edir.
 
Q. Kristof özünün İnteqral Teoremi ilə Hüygens-Frenel prinsipinə ciddi riyazi təsvir verməklə müəyyən etdiyi metodun nəzəriyyəyə çox yaxın forma kimi təqdim edir.
Tatar

**Kəndlər**
*Tatar (Cəbrayıl) — Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunda kənd.
*Tatar (Qubadlı) — Azərbaycanın Qubadlı rayonunda kənd.
*Tatar (Zəngilan) — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda kənd.

**Digər**
*Tatarlar — Tatarıstanda yaşayan türk xalqı.
*Tatar dili — tatarların milli dili, Rusiyada yayılmasına görə rus dilindən sonra ikinci dil.
*Krım tatarları - Kramda yaşayan türk xalqı.
*Kırımtatar dili — Kırım tatarlarının ana dili.
*Tatar (Kəbirli) — Qarabağ xanlığının Kəbirli mahalında oba.
Kamal Xocəndi

**Kamaləddin Məsud Xocəndi** və ya **Kamal Xocəndi** () () — tacik şair.

## Həyatı

Kamal Xocəndi 1321-ci ildə Xocənddə anadan olub. 1385-ci ildə Məkkəyə həccə gedib, həmin il Toxtamış tərəfindən əsir götürülüb, Saraya aparılıb. 5 il sonra vəfat edib, Təbrizdə basdırılıb.

## Məzarı
Şairin məzarı Təbrizdə, Abbasi və Beylankı küçələrində yerləşən 2-Kamal məzarlığında (Kamal parkında) Kəmaləddin Behzadın məzarının yanındadır. Məzarın üstünə 1996-cı ildə Kamal Xocəndinin heykəli də ucaldılıb.

## Üslubu
14000 beytdən ibarət divanı qalmışdır. Divanın orijinal və köçürmə nüsxələri Bakıda, Daşkənddə, Düşənbədə, Sankt Peterburqda və Londonda saxlanılır. Fars və dari dillərində yazmışdır. Sufi ideyalarından təsirlənmiş, qəzəllər yazmışdır. 
## Şəkillər


Fayl:TwoKamal_1.jpg|2 Kamal məzarı
Fayl:TwoKamal_2.jpg|
Fayl:TwoKamal_3.jpeg|
Fayl:TwoKamal_6.jpg|Kamal Xocəndinin heykəli


## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Bolt birləşməsi

**Bolt birləşməsi** — iki və daha artıq maşın hissələrinin bərkidilməsinə xidmət edir (Birləşmədə tətbiq olunan boltun əsas hissəsi üzərində müxtəlif yiv profilləri olan silindrik gövdədən və başlıqdan ibarətdir. Yiv hissəsi qaykanı bağlamaq üçün, başlıq isə birləşmə zamanı dayaq rolunu oynayır və açar tutmağa xidmət edir.

Boltların konstruktiv parametrləri standartlaşdırılmışdır. Ən geniş yayılmışı 6 tilli boltlardır. Birləşməni həyata keçirmək üçün hisssələrdə deşik açılır. Bu zaman boltla hissə arasında boşluq nəzərdə tutulur. Bu boşluğun qiyməti birləşmənin dəqiqliyindən asılı olaraq təyin edilir.

Birləşməni həyata keçirmək üçün boltun uc hissəsinə qayka bağlanır.Qayka orta hissəsində yivli deşik olan bərkidici elementdir. Onlar müxtəlif formalar malikdirlər. Ən geniş yayılmış forması 6 tillidir. Birləşməyə düşən yükün bir hissəsini qayka daşıyır. Burada onun hündürlüyü əsas rol oynayır. Qaykanın hündürlüyü (m) yivin xarici diamterindən (d) təcrübələr əsasında müəyyən olunmuş asılılıqla hesablanır: m=0,8 d.

Birləşmədə hissələrin deformasiyasının və öz-özünə açılmanın qarşısını almaq üçün həlqələrdən istifadə olunur.

Birləşmədə tətbiq olunan hissələr - bolt, qayka və həlqənin materialları tətbiq sahəsindən asılı olaraq legilrli və legirsiz poladlardan hazırlanır (ISO 898/1-78).

İş zamanı ətraf mühitin təsirindən baş verə biləcək aşınmanın qarşısını almaq üçün bolt birləşməsinin hissələrinə əlvan metal qarışıqlarından ibarət (mis, nikel, xrom və s.) üz çəkilir.
Valyuta bazarı

**Valyuta bazarı** ("Beynəlxalq Valyuta Dəyişdirmə Bazarı", "Foreks"; ) — dövlətlərarası valyuta dəyişdirmə bazarı. Fərqli ölkələrin valyutalarının alınıb-satıldığı qlobal bir maliyyə bazarıdır.  Bu bazar dünyada ən böyük və ən likvid maliyyə bazarıdır, gündəlik ticarət həcmi trilyonlarla dolları keçir.Valyuta bazarı həm fiziki, həm də virtual şəkildə fəaliyyət göstərir və əsasən valyutaların məzənnələrindən qazanc əldə etməyə yönəlib.

Valyuta bazarı beynəlxalq maliyyə sistemində mühüm yer tutur və həm iqtisadi sabitlik, həm də spekulyativ qazanc üçün geniş imkanlar təqdim edir. Bu bazar, ticarət və investisiya ilə məşğul olanlar üçün çox vacib bir platformadır.

## Xüsusiyyətləri
Valyuta bazarı dünyanın hər yerində fəaliyyət göstərir və ticarət 24 saat davam edir (bazarda fasiləsiz əməliyyat ABŞ, Avropa və Asiya bazarları arasında baş verir). Yüksək likvidlik sayəsində böyük məbləğlərdə əməliyyatlar sürətli şəkildə həyata keçirilə bilər. Valyuta bazarı mərkəzləşdirilmiş bir yer deyil; əməliyyatlar elektron platformalar vasitəsilə qlobal şəbəkədə baş verir.Mərkəzi banklar, kommersiya bankları, investisiya fondları, korporasiyalar və fərdi treyderlər valyuta bazarının əsas iştirakçılarıdır.

## Elementləri
Valyuta bazarında əməliyyatlar həmişə bir valyutanın digərinə nisbətində aparılır. Məsələn, EUR/USD (Avro/ABŞ dolları) və ya USD/JPY (ABŞ dolları/Yapon yeni). Birinci valyutaya "əsas valyuta", ikincisinə isə "kotirovka valyutası" deyilir. *Spread (mərz)* — alış və satış qiymətləri arasındakı fərq. Bu fərq brokerlər üçün qazanc mənbəyidir.Leviric — treyderlərə daha az kapital ilə böyük əməliyyatlar aparmağa imkan verir. Məsələn, 1:100 kaldıraç ilə 1.000 dollarlıq depozitlə 100.000 dollarlıq əməliyyat etmək mümkündür.Spot bazarı —valyutaların cari məzənnə ilə dərhal ticarəti. Forvard bazarı — gələcək tarixdə müəyyən edilmiş məzənnə ilə ticarət müqavilələri.

## İştirakçıları
* Mərkəzi Banklar — milli valyutanın dəyərini sabit saxlamaq və iqtisadiyyata dəstək olmaq üçün əməliyyatlar aparırlar.
* Ticarət Bankları və İnvestisiya Fondları — böyük miqyaslı əməliyyatlar həyata keçirir və müştərilərinin maraqlarını qoruyur.
* Hökumətlər və Korporasiyalar — beynəlxalq ticarət və borc ödənişləri üçün valyuta mübadiləsi edirlər. 
* Fərdi Treyderlər — treyderlər valyutaların qiymət dəyişikliklərindən qazanc əldə etməyə çalışır.

## Məqsədi
Beynəlxalq ticarət və investisiyalar üçün lazımlı valyutaları əldə etmək.Valyutaların ədalətli və sabit qiymətlərinin formalaşdırılması.Qiymət dəyişikliklərindən qazanc əldə etmək məqsədilə ticarət aparmaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* fatwaonline.net 
* London Foreign Exchange Committee with links (on right) to committees in NY, Tokyo, Canada, Australia, HK, Singapore on the website of  Bank of England  
* Daily update of exchange rates published by US Federal Reserve
* Historical (10-year) currency converter and data download provided by  Bank of Canada 
* OECD Exchange rate statistics (monthly averages) published by OECD.org
* boursecollege finance helper فارکس
Fabrik

[thumb|260px|[Gəncədə Azəralüminium fabriki, 2006]]
**Fabrik** (latınca mənası *istehsal sahəsi*) — emalatxanalardan fərqli olaraq çox sayda işçi qüvvəsi və mexanizmi özündə birləşdirən, sifarişlə deyil, şablonla məhsul istehsal edən iri sənaye müəssisəsi.

XIX əsrdə müəssisənin fabrik hesab edilməsi üçün Fransada, Avstriyada, Saksoniyada 21, Rusiyada 17 işçisi olmalı idi.

Fabrik ilə manufaktura arasındakı fərq ondan ibarətdir ki, manufakturada məhsul istehsalı yalnız bir maşında cəmləşir və onun tətbiqi az baş verir, eyni zamanda işin çoxu əl ilə görülür. Bundan əlavə, manufakturada çalışanlar evdə də iş görə bilirdilər. Fabrikdə isə bunun əksinə olaraq istehsal prosesində bir çox maşınlar tətbiq edilir ki, bu da məhsuldarlığın artmasına gətirib çıxarmışdır. Fabriklərin yaranması və inkişafı əsasən sənaye inqilabından sonraya təsadüf edir.
Hendrik Lorens

**Hendrik Anton Lorentz** (*[[Niderland dili|nider]]. Hendrik Antoon Lorentz*, ) — görkəmli niderland fiziki, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı.

## Fəaliyyəti

1902-ci ildə Piter Zimanla birgə Ziman effektinin kəşfi və nəzəri izahına görə fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Lorentz həmçinin Eynşteynin fikrincə məkan və zamanın əsl təbiətini təsvir edən Lorentz transformasiyalarını da işləmişdir.

Leyden universitetində təhsil almış, 1878-ci ildə isə bu universitetin riyazi fizika üzrə professoru adını almışdır. O işığın elektromaqnit nəzəriyyəsi və materiyanın elektron nəzəriyyələrini inkişaf etdirmiş, həmçinin bir-birini tamamlayan elektrik, maqnit və işıq hadisələri nəzəriyyəsini işləmişdir. Orta məktəb dərsliklərində tədris olunan Lorentz qüvvələri anlayışı da bu alimin adı ilə bağlıdır. Lorentz qüvvəsi maqnit sahəsində hərəkət edən yükə təsir edən qüvvədir. İrəliləmə hərəkətində cismin uzunluğunun azlamasını təsvir edən Lorentz –Fitsjerald azalması adlanan hadisənin nəticələrindən biri olan hərəkət edən cisimlərin vəziyyətinin çevrilmələri nəzəriyyəsini işləyib hazırlamışdır. Bu nəzəriyyə çərçivəsində alınmış Lorents çevrilmələri nisbilik nəzəriyyəsin verilmiş ən byük töhfələrdən biri sayılır.

Ziman effektinin izahına görə 1902-ci ildə digər niderland fiziki Piter Zimanla birgə fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Nurəddin İbrahimov

**Nurəddin İslam oğlu İbrahimov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
İbrahimov Nurəddin İslam oğlu 1951-ci il mart ayının 16-da Bakı şəhərində doğulmuşdur. 1969-cu ildə burada 125 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1970-ci ildə ordu sıralarına çağırılmışdır. 1978-ci ildə Rusiyanın İrkutsk şəhərinin milis idarəsində işə qəbul olunmuşdur. 1988-ci ildə burada İrkutsk şəhər cinayət axtarış şöbəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. Azərbaycanda baş verən hadisələrə biganə qalmayan Nurəddin 1990-cı ildə Bakıya gəlmiş, sonra isə Laçın rayon milis idarəsində sahə müvəkkili işləməyə başlamışdır.

## Döyüşlərdə iştirakı
O, Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə fəal iştirak etmiş, bu döyüşlərin birində ağır yaralanmışdır. Müalicə olunandan sonra Bakının Əzizbəyov rayonunun polis idarəsində işini davam etdirmişdir. Buna baxmayaraq o, yenə də tez-tez cəbhəyə yollanmış, qızğın döyüşlərə girmişdir. 1993-cü ildə Kosalar kəndi və Cəbrayıl rayonları uğrunda gedən döyüşlərdə əsl qəhrəmanlıq göstərmiş və mayor rütbəsi almışdır. Nurəddin 10 fevral 1995-ci il Binə qəsəbəsindəki cinayətkar dəstənin zərərsizləşdirilməsi zamanı xüsusi fərqlənmiş və qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

## Ailəsi
Aliləli idi, bir övladı var.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 26 dekabr 1995-ci il tarixli 424 saylı fərmanı ilə ölümündən sonra "Azərbaycan Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakı şəhərinin Buzovna qəsəbəsinin qəbristanlığında dəfn edilmişdir. Buzovna qəsəbəsində onun adına küçə var. Buradakı Mədəniyyət evi də onun adını daşıyır. Qəsəbədə büstü qoyulub.

## İstinadlar

## Mənbə
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 136.

## Həmçinin bax
* Birinci Qarabağ müharibəsi
* Erməni terrorizmi

## Xarici keçidlər
* Vətən uğrunda
* http://vetenimazerbaycan.com 
* http://vetenimazerbaycan.com/ibrahimov_nureddin.asp
İmamqulubəyli (Bərdə)

**İmamqulubəyli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Zümürxan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kənd Sovetinin İmamqulubəyli kəndi Zümürxaç kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir. 

## Toponimikası
XIX əsrin əvvəllərində 104 ailədən ibarət olan qaradolaq tayfasına mənsub ailələr indiki Ağdam rayonu ərazisində məskunlaşmışdı. Çar hökuməti həmin ailələrin idarəsini 5 il ərzində İmamqulu bəyə vermişdi. Bundan sonra İmamqulubəyli adlanan həmin qaradolaq ailələri sonralar müxtəlif yerlərdə məskunlaşaraq bir neçə eyniadlı kənd yaratmışdılar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Manufaktura

**Manufaktura** (latınca manus - əl, factura - hazırlamaq, düzəltmək) — əl işindən maşın istehsalına keçid arasında baş vermiş istehsal üsuludur.

Manufaktura şəxsi və ya dövlət xətti ilə baş vermir, əsasən aşağıda qeyd olunduğu kimi baş verir:

1. Müxtəlif peşəkarların bir evdə iş münasibətinə girməsi. Əvvəllər ayrı-ayrılıqda çalışan işçilər indi bir mərkəzdən idarə olunurlar. Məsələn, tornaçılar, çilingərlər, zərgərlər.

2. Hər hansı bir peşənin şaxələnməsi. Bu zaman əvvəllər bir işçinin gördüyü iş bir neçə yüksək ixtisaslı işçilər tərəfindən ayrı-ayrılıqda yerinə yetirilə bilir. Məsələn dərziçilikdə.

## İstinadlar
Meynfreym

**Meynfreym** – ümumi məqsədli yüksək məhsuldarlığa malik universal elektron hesablama maşınlarıdır (EHM). Bu kompüterlərdən müdafiə, maliyyə və sənaye sahələrində geniş istifadə olunur. Meynfreym kompüterləri böyük, mürəkkəb hesablamalar aparmaqla yanaşı özünə çoxlu sayda terminal birləşdirir. Təyyarə və qatarlara sərnişin biletlərinin satışını mərkəzləşdirilmiş qayda ilə həyata keçirən hesablama sistemlərində meynfreymlərdən istifadə olunur. Meynfreym kompüterlərin istehsalı ilə IBM kimi nəhəng şirkətlər məşğul olur. Bu cür kompüterlərin qiyməti 1 milyon dollar dəyərində və daha baha olur.

## Həmçinin bax
* kompüter
* İnformatika
* IBM

## Xarici keçidlər
* Mainframe servers: zSeries
* System/390 Compatible — Fujitsu Computer Systems 
* HITACHI : Computer & Network Systems Servers