open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hacı Xəlil Paşa

**Hacı Xəlil Paşa** (d. 1655 - ö. 1733) — III Əhməd səltənətində 1 il 4 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı

## Mənbə

* Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekāyiât (nşr. Abdülkadir Özcan), Ankara 1995, giriş, s. XXVI, XXVII; 
* Silâhdar, Nusretnâme, s. 341, 346, 351, 355, 363, 364, 365, 369, 371, 409-410; 
* Şeyhî, Vekāyiu’l-fuzalâ, IV, 439, 694, 702, 704, 707, 717; 
* Râşid, Târih, IV, 181, 269 vd., 282, 286-287, 295-296, 304, 306, 317, 354, 355, 359-361, 362-364, 372; V, 274-275; 
* Dilâverzâde Ömer Efendi, Hadîkatü’l-vüzerâ Zeyli, Freiburg 19692, s. 24; 
* Çelebizâde Âsım Efendi, Târîh-i Râşid Zeyli, İstanbul 1282, s. 524, 545, 581;
* Şehrîzâde Mehmed Said, Gül-i Zîbâ, Süleymaniye Ktp., Lala İsmâil, nr. 338/4, vr. 134b-136b; 
* Subhî, Târih, vr. 54b; 
* Hammer, HEO, XIII, 316 vd., 326-331, 384-387; 
* Sicill-i Osmânî, II, 292-293; 
* Danişmend, Kronoloji, IV, 10-11, 474; 
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/1, s. 125-126, 131-136, 139, 148; IV/2, s. 306-308, 599; 
* J. H. Kramers – [A. H. de Groot], “Khalīl Pasha Ḥadjdjī Arnawud”, EI2 (Fr.), IV, 1001-1002.
Kəndxuda Həsən Paşa

**Kəndxuda Həsən Paşa** () — III Səlim səltənətlərində ümumilikdə 5 ay 16 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı

## Mənbə

* Enverî, Târih, İÜ Ktp., TY, nr. 5994, vr. 91b-92a.
* Hadîkatü’l-vüzerâ, s. 40-41.
* Edîb, Târih (“Teşrifâtî Naim Efendi Tarihi” adıyla nşr. A. Berker, TV, III/15 [1949] içinde), s. 231.
* Sefernâme-i Serdâr-ı Ekrem Yûsuf Paşa, İÜ Ktp., TY, nr. 3254, vr. 19a-b, 24a-b, 36b-37b, 38a-b, 57b vd.
* Abdullah Lebîbâ, Târîh-i Lebîbâ, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 2158, vr. 98a-b, 111a-b, 121a-b.
* Vâsıf, Târih, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 3383, vr. 14b-15a.
* Nûrî, Târih, İÜ Ktp., TY, nr. 5996, vr. 145b, 262b.
* Cevdet, Târih, IV, 33, 62-87, 306-307; V, 4-6, 273; VI, 330; VIII, 95-96.
* Sicill-i Osmânî, II, 164.
* Danişmend, Kronoloji, IV, 66, 68-69, 488.
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/1, s. 395, 530-531, 534, 549, 553, 557; IV/2, s. 444-446.
* E. Kuran, “Kaḥyā (Ketk̲h̲udā) or D̲j̲enāze Ḥasan Pas̲h̲a”, EI2 (İng.), IV, 455-456.
Quba mahalı

**Quba mahalı** — Quba xanlığında mahal. İndiki Quba, Xaçmaz və Qusar rayonlarının böyük hissəsini əhatə edirdi.

Xanlığın ən böyük mahalı Quba mahalı idi. Quba mahalı çox iri olduğuna görə iki naib tərəfindən idarə olunurdu. Sırt və Tip mahallarını əhatə edirdi. Quba mahalında dağlıq kəndlərin sakinləri torpaq əkinçilik üçün o qədər yararlı olmadığına görə arpadan savayı heç nə əkmirdilər. Bu kəndlərdə maldarlıq və arıçılıq əsas məşğuliyyət sahəsi idi. Quba mahalının düzənlik hissəsində taxılın bütün növləri əkilirdi. Digər mahallardan fərqli olaraq Quba mahalında əhalidən alınan vergilərdə güzəştlər tətbiq edilirdi.
## Kəndlər

## Tanınmışları

## İstinadlar
Mustafazadə Tofiq. Quba xanlığı. Bakı, Elm; 2005, 480 səh.. + 1 xəritə.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Demet Mutlu

**Demət Mutlu** (; d. ) — Trendyol alış-veriş saytının qurucusu və CEO-su olan Türkiyəli sahibkar.

## Həyatı
Demət Mutlu 22 avqust 1981-ci ildə ABŞ-də anadan olub. Demət Mutlu Nyu-York Universitetinin iqtisadiyyat faküktəsini bitirmişdir. 2008-ci ildə Harvard Business School-da biznesin idarə olunması üzrə magistr təhsili almışdır. 2009-cu ildə təhsilini yarımçıq buraxaraq Trendyolu qurdu.

## Təltifləri
Demət Mutlu Fortune-nin ən perspektivli qadın sahibkarları, Fortune 40 yaşın altındakı 40, Business of Fashion 500 Mükafatı, Texnologiyada ən çox ilham verən 50 qadın, Fortune ən güclü 50 qadın, Texnologiyada ilk 100 qadın, və Ekonomist jurnalı tərəfindən 2013-cü ilin sahibkarı seçildi. 2011-ci ildə Dünya İqtisadi Forumu tərəfindən Qlobal Şəkilləndirici seçildi, Türkiyədəki Qlobal Şəkilləndiricinin qurucu üzvlərindən biri oldu və 2012-ci ildə Davos-a qatıldı. 2016-cı ildə Dünya İqtisadi Forumu tərəfindən Gənc Qlobal Lider seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Homu (Kəleybər)

**Homu** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 226 nəfər yaşayır (38 ailə).
## İstinadlar
İbrahim Abdullayev

**İbrahim Habil oğlu Abdullayev** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Baş Qərargahının tabeliyində olan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin baş leytenantı; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
İbrahim Habil oğlu Abdullayev 1994-cü il, iyulun 20-də Bakı şəhərində anadan olub.

K. Kərimov adına 8 nömrəli tam orta məktəbdən məzun olub. 2011–2015-ci illərdə Xarkov Politexnik İnstitutunda təhsil alıb.

2016-cı ildə Nəsimi Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və 2016–2017-ci illərdə N saylı hərbi hissədə xidmət edib.

2017-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Ehtiyat zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənovun 30 may 2017-ci il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi, Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi, general-polkovnik Nəcməddin Sadıqovun 30 may 2020-ci il tarixli əmri ilə "baş leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 3 il ərzində dağ-atıcı taqımın komandiri, motoatıcı bölüyün (BMP-3) atəş dəstək taqımının komandiri, xüsusi təyinatlı taqım komandirinin müavini, xüsusi təyinatlı taqım komandiri vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmri ilə "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ zirvələri istiqamətində gedən xüsusi əməliyyata, həmçinin Cəbrayılın və Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 4-də Füzuli rayonu ərazisində xidməti vəzifəsinin icrası zamanı şəhid olub. 2 saylı Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Şücaətə görə", "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə", "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Subay idi.

## İstinadlar
Sətəm əs-Suqami

**Sətəm Məhəmməd Abdel Rəhman əs-Suqami** (; ) — Səudiyyə terrorçusu, təyyarə qaçıran, 11 sentyabr 2001-ci il terror aktını həyata keçirən 19 intiharçı-terrorçudan biri. Dünya Ticarət Mərkəzinin şimal qülləsinə koordinasiyalı hücum nəticəsində çırpılan American Airlines reys 11 təyyarəsini qaçıran beş nəfərdən biri.

Suqami Əl-Qaidə tərəfindən cəlb olunanda hüquq tələbəsi idi. O, başqa təyyarə qaçıran Məjed Moqed ilə birgə Əl-Qaidəyə qoşuldu və onunla Əfqanıstana getdi. Orada 11 sentyabr terror hücumlarına qatılmaq üçün seçildi. 2001-ci ilin aprelində ABŞ-yə gəldi.

## Öncəki həyatı və təhsili
Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyad anadan olan Suqami, Kral Səud Universitetinin hüquq fakültəsində oxuyurdu. Orada Əl-Qaidə tərəfindən ehtimal olunan keçmiş tələbə yataq otağı yoldaşı Məjed Moqed ilə birlikdə cəlb olundu. Onlar İbn əl-Şeyx əl-Libi tərəfindən təşkil edilən Kabil yaxınlığındakı böyük bir təhsil müəssisəsi olan Haldenə gəldilər. 2000-ci ilin noyabr ayında ikisi də Bəhreyndən İrana keçdilər.

## Hücumlar
10 sentyabr 2001-ci ildə Suqami Bostondakı Milner otelində Mərvan əl-Şəhhi, Fayez Bənihəmməd və Mohand əl-Şəhri ilə birgə ortaq otaq icarəyə götürdü.

Hücum günü Suqami 11-ci təyyarədə Səudiyyə Ərəbistanı pasportundan istifadə edərək uçuş üçün qeydiyyatdan keçdi. Loqan Beynəlxalq Hava Limanında, baqajının əlavə yoxlanmasını tələb edən və sərnişin təhlükəsizliyi məntəqəsində əlavə yoxlamadan azad edən CAPPS kompüter sistemi tərəfindən seçildi.

## İstinadlar
Quşçu (kənd, Daşkəsən)

**Quşçu** — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Quşçu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oykonim türkdilli quşçu tayfasının adı ilə bağlıdır. Tədqiqatçıların fikrincə, Azərbaycan ərazisində bu tayfanın məskunlaşması nəticəsində yaranmış bir sıra başqa toponimlər vardır: Quşçu dağı (Şamaxı və Daşkəsən rayonları), Quşçu yol ayrıcı (Laçın rayonu), Quşçu qalası dağı (Laçın rayonu), Quşçular dağı (Xocavənd rayonu, Dağdöşü kəndi), Quşçunun yalı (Gədəbəy rayonu, Göyəli kəndi). Eyni zamanda bu topokomponent Orta Asiya (xüsusilə Türkmənistan), Ermənistan, Gürcüstan, Şimali Qafqaz, Türkiyə və Cənubi Azərbaycan ərazisində də yayılmışdır. Ermənistan ərazisindəki quşçu etnonimi ilə bağlı yer adları (sonuncu 1946-cı ildə ləğv olunub) dəyişdirilmişdir. XIX əsrdə Qafqazda quş komponentli 38 toponim qeydə alınmışdır. Quşçu etnonimi ilə bağlı toponimlərin erkən orta əsrlərdə meydana çıxması güman edilir.

## Tarixi

21 dekabr 2012-ci il tarixli "Gəncə şəhərinin və Daşkəsən, Goranboy, Göygöl, Samux rayonlarının sərhədlərində qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu"na görə Quşçu kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Quşçu kəndinin ərazisindən 56,07 ha (bundan dövlət mülkiyyətində olan 2,5 ha, bələdiyyə mülkiyyətində olan 10,0 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 43,57 ha) torpaq sahəsi Gəncə şəhər Nizami rayonunun inzibati ərazisinə verilmişdir.

### Tarixi abidələri
Quşçu kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kiçik Qafqaz dağlarının yamacında yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir. Heyvanların cins tərkibinin yaxşılaşdırılması məqsədilə Quşçu kəndində süni mayalanma məntəqəsi fəaliyyət göstərir. Bundan başqa kənddə "Ağbaba" kəndli təsərrüfatı da fəaliyyətdədir.

## Mədəniyyəti
Kənddə 1 №-li və 2 №-li Quşçu kənd kitabxana filialları, Quşçu kənd Mədəniyyət Evi fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Kənddə Daşkəsən rayon Quşçu kənd Ə. İsmayılov adına tam orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə Quşçu kənd həkim məntəqəsi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Bretan yarımadası

**Bretan yarımadası** (, , ) — Fransanın şimal-qərbində, şimaldan La-Manş boğazı, cənubdan Atlantik okeanın Biskay körfəzinin suları ilə yuyulan yarımada. Yarımada eyniadlı tarixi bölgənin əsas hissəsidir. Yarımadanın kiçik bir hissəsi Luara və Aşağı Normandiya bölgələrinə aiddir.

Sahəsi təxminən 27 min km²-dir. Uzunluğu 200 km, eni 120 km-ə qədərdir. Bretan yarımadasında Fransanın materik hissəsinin ən qərb nöqtəsi olan Korsen burnu yerləşir.

Bretan yarımadasının əhəmiyyətli hissəsini Armorikan yaylası təşkil edir. Ən yüksək nöqtəsi 391 m-dir (Arre dağı). Bu massiv əsasən təbiət baxımından düzdür, dəniz səviyyəsindən orta hündürlüyü 104 metri keçmir. Yarımadanın sahili alçaq, qayalıq və körfəzlərlə əhatələnmişdir. Sahili boyunca dayaz adacıqlar var.

Burada enliyarpaqlı meşələrə də rastlanılır (palıd, vələs, fıstıq). Antropogen landşaft çoxsaylı təsərrüfatlar və kiçik kəndlər ilə xarakterizə olunur.

Yarımadanın iqlimi mülayim okeandır. Burada okeanın təsiri sayəsində nisbətən mülayim qışlar (Sen-Briyoda ildə 27 şaxtalı gün olur) və sərin yay olur. Yaz martın əvvəlindən başlayır, lakin istiləşmə yavaş baş verdiyindən çox uzun sürür. 1000 mm-dən çox olduğu yüksəkliklər istisna olmaqla, yağıntılar çox deyil. Yağıntılar əsasən əsasən soyuq mövsümdə düşür. Sahillərində şiddətli olan küləklər yarımadanın içərisində sürətlə yumşalır.

Yarımadada çox dərin, lakin qısa çaylar vardır (ən böyüyü Vilendir). Rans çayının mənsəbində dünyanın ən böyük qabarma və çəkilmə stansiyalarından biri olan La Rans təşkil edilmişdir.

Yarımadada südçülük, atçılıq, quşçuluq və balıqçılıq inkişaf etmişdir. Məhsullar arasında dənli bitkilər, kətan, qarabaşaq yarması, kartof, alma vardır.

Yarımadadakı ən böyük şəhər, liman və hərbi dəniz bazası Brestdir.

## İstinadlar
Korsen burnu

**Korsen burnu** (, ) — Fransanın Bretan yarımadasında yerləşən burun. Burun Fransanın materik hissəsinin ən qərb nöqtəsidir.

Korsen burnu inzibati cəhətdən Finister departamentinin Pluarzel kommunasının ərazisində yerləşir. Cənub-şərqdə Brest körfəzi, qərbdə Molen adaları və metropoliyanın ən qərb nöqtəsi Uessan adası yerləşir.

Burun Atlantik okeanının tez-tez İruaz dənizi adlanan bir hissəsinin sahilində, La-Manş boğazı ilə Biskay körfəzi arasında yerləşir.

Maraqlıdır ki, turistlər ölkənin ən qərb nöqtəsi olaraq cənubda, ancaq bir qədər şərqdə yerləşən Puent-dyo Raya tez-tez baş çəkirlər. Ziyarətçiləri orada daha mənzərəli çöl və hündürlüyü 70 m-ə qədər olan qayalar cəlb edir.

## İstinadlar
Xose İqlesias Fernandes

**Xose Fernandes İqlesias** (; ), **Xoseito** ləqəbi ilə tanınır ― yarımmüdafiəçi mövqeyində oynamış İspaniya oyunçusu və məşqçi.

Doqquz mövsüm ərzində La Liqada ümumlikdə 134 oyuna 54 qol vurmuşdur. O, ən çox 177 rəsmi oyuna 77 qol vurduğu və 10 böyük kubok qazandığı "Real Madrid" klubunun heyətində oyunu ilə tanınır.

## Klub karyerası
Kastiliya və Leon regionunun Samora şəhərində anadan olmuşdur. O, 1949-cu ildə "Rasinq Santander" klubuna keçməzdən əvvəl müxtəlif komandalarda çıxış etmişdir, onlar içərisində yerli "Ateltiko Samora" da var idi. 1949–50 təsadüf edən ilk mövsümündə o, kantabriyalılara La Liqaya yüksəlməyə kömək etdi. 1951-ci ilin yayında Xoseito "Real Madrid"ə transfer olundu (hər iki klubu təmsil etmiş başqa oyunçu Fransisko Xentodan iki il əvvəl) və təxminən 200 rəsmi oyuna çıxdığı növbəti 8 il ərzində burada oynadı. 1955–59 illəri ərzində o, ard-arda dörd Çempionlar Kubokuna yiyələndi, ümumlikdə o proses ərzində 11 oyuna 6 qol vurdu; buna baxmayaraq, Raymon Kopanın gəlişindən sonra, o, daha az meydana çıxırdı.

Xoseito 1961-ci ildə "Levante" və "Rayo Vallekano" ilə ikinci divizionda 2 il keçirəndən sonra təxminən 35 yaşında oyunçu karyerasını bitirdi. Növbəti onilliklərdə İspaniya futbolunun hər üç əsas liqa səviyyəsində bir çox klubda məşqçilik etdi, ən yüksək liqada "Valensiya" və "Qranada" (2 mövsüm) klublarını çalışdırmışdır.

## Milli karyerası
İspaniya milli futbol komandasının heyətində o, ilk və yeganə oyununu 28 dekabr 1952-ci ildə Madrid şəhərində keçirilən və 2-2 hesablı bərabərliklə bitən Qərbi Almaniyaya qarşı yoldaşlıq oyununda keçirmişdir.

## Ölümü
Xoseito son altı ildə ikinci dəfə insult keçirdikdən sonra 12 iyul 2007-ci ildə Əndəlusun Qranada şəhərində vəfat etdi. O, 80 yaşında idi.

## Nailiyyətləri
**Valyadolid**

* Tersera divizyonu: 1945–46, 1946–47

**Salamanka**

* Tersera divizyonu: 1947–48

**Rasinq Santander**

* Sequnda divizyonu: 1949–50

**Real Madrid**

* 4 La Liqa: 1953–54, 1954–55, 1956–57, 1957–58
* 4 Çempionlar Kuboku: 1955–56, 1956–57, 1957–58, 1958–59
* 2 Latın Kuboku: 1955, 1957

## İstinadlar
Maqomayev (teleserial, 2020)

**Maqomayev** *()* — Azərbaycan-sovet opera və estrada müğənnisi Müslüm Maqomayev haqqında ilk teleserial.

Serialın çəkilişi 6 ilə yekunlaşıb. Çəkilişləri Bakıda, Rusiyanın Moskva və Zelenoqrad şəhərlərində keçirilən serialın məsləhətçisi SSRİ Xalq artisti Tamara Sinyavskayadır. Rejissorlar Dmitri Tiurin və Roman Prıqunovun quruluş verdikləri ekran əsərində müğənnini serbiyalı aktyor Miloş Bikoviç, həyat yoldaşı – opera müğənnisi Tamara Sinyavskayanı isə rusiyalı aktrisa, "Miss Rusiya 2010" müsabiqəsinin qalibi İrina Antonenko canlandırır.

## Süjet

## İstinadlar
Şabran mahalı

**Şabran mahalı** — Quba xanlığında mahal. İndiki Şabran və Siyəzən rayonlarının müəyyən hissəsini əhatə edirdi.

Şabran mahalı Hüseynəli və Fətəli xanların dövründə Muğandan və Azərbaycanın digər bölgələrindən köçürülmüş sakinlər tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Mənbələrdə əhalinin şiə məzhəbli olduğu və qubalılar kimi türk dilində danışdığı barədə məlumatlar vardır. Mahalın əhalisi taxılçılq, maldarlıq və ipəkçilik ilə məşğul olurdu.
## Kəndlər
Mahalın ərazisində 81 kənd olmuşdur.
## Tanınmışları

## İstinadlar
Mustafazadə Tofiq. Quba xanlığı. Bakı, Elm; 2005, 480 səh.. + 1 xəritə.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Xalan (Kəleybər)

**Xalan** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 602 nəfər yaşayır (123 ailə).

## İstinadlar
Sədan mahalı

**Sədan mahalı** — Quba xanlığında mahal.

Hacı Səfərəli bəyin idarə etdiyi Sədan mahalı cəmi 5 kənddən ibarət idi. Bu kəndlər Ataçay və Gilgilçay arasında dağ yamacında yerləşirdi. Həm də kəndlərin ikisində — Calğan və Uqahda deyəsən o zaman daimi yaşayan əhali yox idi, çünki siyahıda bu kəndlərin qarşısında adam sayı sütunu boş idi. Ən böyük kəndlər 40 həyətdən ibarət Sədan və 30 həyətdən ibarət Dağ Quşçu kəndləri idi. Çıraqqala da bu mahalın tərkibində idi. Mənbənin verdiyi məlumata görə Fətəli xan sıldırım qayada yerləşən bu qalada özü üçün ev inşa etdirmişdir. Çıraqqala regionun mühüm istehkamlarından biri idi. Sədan mahalında maldarlıq və taxılçılıq inkişaf etmişdir.

## Kəndlər

## Tanınmışları

## İstinadlar
Mustafazadə Tofiq. Quba xanlığı. Bakı, Elm; 2005, 480 səh.. + 1 xəritə.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Rustov mahalı

**Rustov (Şeşpara) mahalı** — Quba xanlığında mahal. İndiki Quba və Şabran rayonlarının ərazisində yerləşirdi.

Rustov və ya Şeşpara mahalını Quba naibi Vəli bəyin qardaşı Yusif bəy idarə edirdi. Mahalın əhalisi maldarlıq və xalçaçılıq ilə məşğul olurdu. Xalçaçılıq xüsusilə Gəndov, Pirəbədil və Çiçi kəndlərində geniş yayılmışdır.

## Kəndlər
Mahalın ərazisində 22 (26) kənd var idi.

## Tanınmışları

## İstinadlar
Mustafazadə Tofiq. Quba xanlığı. Bakı, Elm; 2005, 480 səh.. + 1 xəritə.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Ayğırçəmən-i Süfla (Bostanabad)

**Ayğırçəmən-i Süfla** () və ya **Aşağı Ayğırçəmən** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 60 nəfər yaşayır (9 ailə).

## İstinadlar
İbrahim Mammeyev

**İbrahim Şakman oğlu Mammeyev** () — balkar dramaturq və şair. KBMSSR əməkdar artisti. SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü.

## Haqqında
Mammeyev İbrahim Şakman oğlu 1919-cu ildə Gündələn kəndində anadan olub. Ali təhsilini Rusiya Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunda alıb. 1939-cu ildən etibarən Balkar Dövlət Teatrında fəaliyyət göstərib. Daha sonra İkinci Dünya Müharibəsində, Berlinin və Polşanın alınmasında iştirak edib. Müharibə bitdikdən sonra 1946-cı ildə ailəsi bütün balkarlar kimi sürgün edildiyinə görə Qırğızıstana gəlir. Balkarlar bəraət qazandıqdan sonra 1956-cı ildə öz vətəninə geri dönüb. Əvvəlcə "Kommunizmge jol" (Kommunizmə gedən yol) qəzetinin redaksiyasında fəaliyyət göstərib balkar teatrı bərpa edildikdən sonra isə ömrünün axırına qədər burada fəaliyyət göstərir.

Hələ gənc ikən Mammeyev şeirlər və balladalar yazırdı. 1958-ci ildə onun "Kosa" adlı şeirlər toplusu nəşr edildi. Lakin ona məşhurluq gətirən dramaturgiya oldu. O, balkar teatrının milli repertuarını yaradanlardan biridir. Tarixdən süjetlər və balkar xalqının müasir dövrünə aid "Toydan sonra", "Şamay qəsri", "Feodal", "Görən sevgi" pyeslərini yazıb. Bundan başqa o bir çox klassiklərin əsərini balkar dilinə çevirib. İbrahim Mammeyev 17 oktyabr 2004-cü ildə vəfat edib.

## Mükafatları
*  — "Qırmızı Ulduz" ordeni
*  — 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni
*  — "Şərəf nişanı" ordeni
*  — "Döyüş xidmətlərinə görə" medalı
*  — "1941-1945-ci illər Ikinci Dünya Müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
*  — "Varşavanın azad edilməsinə görə" medalı
*  — "Berlinin alınmasına görə" medalı

## Xatirəsi
2013-cü ildə Nalçikdə yerləşən Quliyev küçəsində 21 nömrəli evin üzərində İbrahim Mammeyevə həsr edilmiş memorial lövhə quraşdırılıb.

## Həmçinin bax
* Balkarlar
* Mutay Ulbaşov

## İstinadlar
Tasman torpağı

**Tasman torpağı** () — Qərbi Avstraliyanın şimal hissəsindəki, Avstraliya materikinin çıxıntı hissəsidir.

Tasman torpağı Kinq və Kembric körfəzləri arasındakı Kimberli yaylaları, Antrim vulkanik yaylası və Fisroy çayı ovalığını özündə birləşdirən sahil zolağını əhatə edir.

Ərazi hollandiyalı tədqiqatçı Abel Tasmanın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Nuussuaq yarımadası

**Nuussuaq yarımadası** () — Qrenlandiyanın qərbində yerləşən yarımada. İnzibati olaraq Kaasuitsup kommunasına aiddir.

Yarımada Disko körfəzinin (Baffin dənizi) suları ilə yuyulur. Təxminən 180 kilometr körfəz içərisinə uzanır. Eni isə 48 kilometdir. Disko adası yarımadanın cənub-qərbində, Sullorsuaq boğazından təxminən 12 kilometr məsafədə yerləşir. Şimal-şərqdə Uummannak adasından eni 7 kilometr olan Sarkarput boğazı ilə ayrılır. Yarımadanın şimal-şərqi Uummannak fiordu adlı fiyordlar sistemidir.

Nuussuaq yarımadası dağlıqdır. Ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 2237 metr yüksəkdədir.

Kilakitsokun arxeoloji ərazisi yarımadanın cənub-qərb ucunda tapılmışdır. Qazıntılar nəticəsi insanların 2500–800-cü illərdə burada daimi yaşadıqları göstəririr. Bu mədəniyyət öz adını sakkak olaraq alır.

Bu gün yarımadada Kaarsut (196 nəfər (2010)), Nuussuaq (202 nəfər (2015)) Niakornat (58 nəfər (2010)), Sakkak (188 nəfər (2010)) yaşayış məntəqələri yerləşir. Yarımadadan cənubda Kekertak kəndi (130 nəfər (2010)) və yarımadadan şimal Uummannaq (1282 nəfər (2013)) kəndi adada yerləşir.

Nuussuaq-peninsula-from-uummannaq.jpg|
Nuussuaq-peninsula-sarqap-tassersuaq.jpg|
Nuussuaq-peninsula-chasm.jpg|
Nuussuaq-peninsula-moraines.jpg|


## Mənbə
*  на сайте *geus.dk
* *Джеймс А. Чалмерс, Т. Кристофер Р. Пулвертафт, Кристиан Маркассен, Асгер К. Педерсен.*  на сайте *geus.dk

## İstinadlar
Moroz yarımadası

**Moroz yarımadası** () — Kanadanın Saskaçevan əyalətindəki Uoşikamio gölündə, ölkənin mərkəzi hissəsində, paytaxt Ottavadan 2600&nbsp;km qərbdə yerləşən yarımada. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 439 metr.

Yarımadanın ərazisində demək olar ki, yaşayış yoxdur. 1 kvadrat kilometrə 2 nəfərdən az adam düşür. Yarımada Subarktika iqlimi zonasında yerləşir. Bu bölgədəki orta illik temperatur –2&nbsp;°C-dir. Ən isti ay iyul, ortalama temperatur isə 15&nbsp;°C olduğu zaman, ən soyuq ay fevral, ortalama temperatur isə -20&nbsp;°C-dir.
## İstinadlar
"Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı

**"Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı** məqaləsində Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılmış döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş və təltif edilmiş Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçuların adları yer alır.

## 29 dekabr 2020

## 24 iyun 2021

## 5 noyabr 2021
Bu tarixdə təltif edilən bütün hərbi qulluqçular, ölümündən sonra təltif ediliblər.

## Həmçinin bax
* "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı

## İstinadlar
Qaş

**Qaş** — gözün üstündə yerləşən sıx tük örtüyü.

## Qaşın funksiyası
Hər iki gözün üstündə yerləşən qaşlar tədricən üzün yanlarına doğru meyillənir. Alında yaranan tər damcıları qalın tük örtüyünü keçə bilmir və qaşlar vasitəsilə üzün yanlarına yönləndirilir. Beləliklə, gözlər şor tər damcılarından qorunmuş olur.

## Müxtəlif mədəniyyətlərdə qaşlar
Çin mədəniyyətində müdriklərin uzun ömrünü vurğulamaq üçün müdriklər çox uzun qaşlı təsvir olunur. Çox uzun qaşlar Çində uzunömürlülük, müdriklik rəmzi sayılır.Müasir dövrdə isə qaşlara forma vermək üçün pirsinqdən istifadə halları artır

## Həmçinin bax
* Kirpik
* Göz

## Xarici keçidlər
Şəmkir Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Şəmkir Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** 1971-ci ildə fəaliyyət göstərir. Muzey eksponatlarının ən qədimi e.ə. VII–V minilliyə aid olan kiçik daş çıraqdır. Burada həmçinin keramika və mis qab-qacaq, səhənglər, bəzək əşyaları, silah, naxışlar, arxeoloji artefaktlar, qəpik və kağız pullar, musiqi alətlərinin qədim nümunələri və s. görmək olar.

## Muzey binası
Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində əsaslı yenidənqurma və təmir işlərinə 2015-ci ilin aprelində başlanılıb. Bu işlər ötən ilin noyabrında başa çatdırılıb. Muzeydə ulu öndər Heydər Əliyevin və Prezident İlham Əliyevin Şəmkirə səfərlərini əks etdirən fotolar, rayonun tanınmış ziyalıları, qəhrəmanları barədə məlumatlar var. Muzeyin ümumi ərazisi 0,26 hektardır. İki mərtəbədən ibarət muzey binasının ümumi sahəsi isə 800 kvadratmetrdir. Muzeyin birinci mərtəbəsində iki bölmə yerləşir. Birinci bölmədə miniatür rəsm sərgisi və ekspozisiya zalı, ikinci bölmədə isə elektron informasiya lövhəsi və ekspozisiya zalı var. Muzeydə mövcud olan 6146 eksponatdan 350-si ekspozisiya zallarında sərgilənir. Bu eksponatlar əsasən qədim tunc dövrünə və XVIII–XIX əsrlərə aiddir. Qədim tarixi və geniş turizm potensialı olan Azərbaycanda belə muzeylərin yaradılması olduqca vacib məsələdir. Bu baxımdan Şəmkir Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin də böyük əhəmiyyəti var. Binanın həyətyanı sahəsində yaradılmış "Açıq muzey"də müxtəlif filmlərin personajlarının heykəlləri qoyulub. Həyətdə müasir işıqlandırma sistemi quraşdırılıb və yaşıllıq zolağı salınıb.

## Muzeyin eksponatları
Muzeydə Şəmkirin və tarixini əks etdirən eksponatlar var. Muzey bu bölgənin tarixinin müxtəlif dövrlərini araşdırmaq üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Muzeydəki eksponatlar:
* İbtidai dövr – 9
* Flora və fauna – 4
* Arxeologiya – 521
* Etnoqrafiya – 1457
* Orta əsr qadın bəzək əşyaları – 39
* Qədim döyüş silahları – 25
* Numizmatika – 327
* Yeni və müasir dövr – 4
* İdeoloji şöbə — 2
* Foto və tarixi sənədlər – 3758

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Həsən xan Qubalı

**Həsən xan** (1784, Quba şəhəri – 1803, Dərbənd) — Quba xanı Fətəli xanın kiçik oğlu, dövlət xadimi.

## Həyatı
1784-cü ildə Quba şəhərində anadan olmuşdur. O, Quba xanı Fətəli xanın İlisu sultanının qızı Gülpəri xanımdan olan kiçik oğludur.

## Hakimiyyəti

### Salyan naibi kimi fəaliyyəti
1791-ci ildə Əhməd xan Qubada vəfat etdi. Onun Salyan naibi olan 13 yaşlı qardaşı Şeyxəli Qubaya gəlib xan taxtına yiyələndi və öz yerinə yeddi yaşlı qardaşı Həsən ağanı təyin etdi. 1796-cı ilə qədər Salyan naibi olan Həsən ağa, sonralar Dərbəndin idarəçiliyi uğrunda mübarizə aparmışdır.

### Quba və Dərbənd ətrafında fəaliyyəti
1796-cı ildə Alpan və Quba ətrafında baş verən döyüşlərdən sonra Rusiya Həsən ağanı İlisudan çağıraraq Quba taxtına çıxardı. Noyabrın 3-də Həsən ağa Quba xanı elan edildi. Həsən xan azyaşlı olduğundan Baş komandanın müəyyənləşdirdiyi bir neçə ağsaqqal Quba xanlığının idarəsini həyata keçirməli idi. 1796–1797-ci illərdə Rusiyanın dəstəyi ilə Quba şəhərində hakimiyyəti əlinə alsa da, Şeyxəli xanın nüfuzunun çox olması ona bu ərazilərdə möhkəmlənməyə çətinlik yaratdı. Bulqakov 1797-ci il martın 12-də yazırdı ki, "*Həsən xan əhalinin Şeyxəli xana tərəfdar olduğunu görüb Qubadan Dərbəndə köçmüşdür. Şeyxəli xan əhaliyə məktublar göndərərək rus qoşunları xanlıq ərazisini tərk etməkdə olduğu üçün yenidən ona tabe olmalarını tələb edirdi.*"

Rus hökuməti 28 avqust 1801-ci il tarixli fərmanla Həsən xanı Dərbənd, Şeyxəli xanı isə Quba hakimi kimi tanıdı. Bir müddət sonra Şeyxəli xan Həsən xanın idarəçiliyində olan Ulus mahalına hücum edərək, bir neçə kəndin əhalisini Qubaya köçürdü. Beləliklə, Həsən xanın idarəçiliyində yalnız Dərbənd şəhəri qaldı. Rus çarının 28 avqust 1800-cü il tarixli buyruğunda bir çox Azərbaycan xanlarına və Dağıstan hakimlərinə, o cümlədən Şeyxəli xan və Həsən xana öz aralarında sülh münasibətləri yaratmaları buyrulmuşdu. Bu buyruğun müəyyən nəticəsi oldu. Şeyxəli xan və Həsən xan Samurçayın sahilində görüşüb barışdılar və onların hər biri öz torpaqlarına geri döndü.

## Ailəsi
Quba xanı Fətəli xanın böyük qızı, dövlət xadimi Pəricahan xanımın qardaşıdır. 

Məlum olduğu kimi, Həsən xan 1800-cü ildə Nurcahan xanım ilə evlənib.

## Ölümü
1803-cü ildə Həsən xan ağır xəstələnərək vəfat etdi. Şeyxəli xan Dərbəndə getdi, İmamqulu bəyi Dərbənd naibi təyin etdi və Həsən xanı hörmətlə, Dərbəndin Qırxlar qəbiristanlığında yerləşən Tuti Bikə məqbərəsində dəfn etdi. Sonralar, Həsən xanın qəbri sökülmüş və sümükləri Kərbəlaya aparılmışdır. Məqbərədə, sonralar xanın həyat yoldaşı Nurcahan xanım da dəfn edildi.

## Mənbə

### İstinad siyahısı

### Ədəbiyyat
* 
*
Novcadeh-i Sədət (Bostanabad)

**Novcadeh-i Sədət** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1.918 nəfər yaşayır (431 ailə).

## İstinadlar
Sultandağı

Sultandağı, Afyonqarahisar ilinin, mərkəzdən 68 kilometr şərqdə yerləşən bir ilçesidir.

Sultandağı, Egey regionu ilə Mərkəzi Anadolu regionunun birləşdiyi Afyon ilinin şərqində, Konya və Isparta illerinin sərhədində yerləşən bir mahal. Şimalda Bolvadin, cənubda Yalvaç, şərqdə Akşehir və qərbdə Çay ilə bitişikdir.

## Tarix
Sultandağı İlçesi, e.ə. Mis Çağında yerləşmiş köhnə bir keçmişi var. Bu dövrdən bəri coğrafi quruluşuna görə Romalılar, Bizanslılar, Səlcuqlular və Osmanlılar dövründə qərb-şərq istiqamətində əhəmiyyətli bir yol yolunda tapıldı. Orta əsrlərdən bəri ipək yolu üzərində yerləşdiyindən ticarət əhəmiyyəti qazandı.

Böyük Səlcuqlular dövründə İpək Yolu əhəmiyyət qazanaraq şimal-qərb-cənub-şərq istiqamətində bir yol marşrutu olduğu üçün dəvə karvanlarına ev sahibliyi etdi.http://www.sultandagi.bel.tr/sayfa-sultanda%C4%9F%C4%B1-tarihcesi-17-1.html 

## Ad Mənşəyi
1116-cı ildə Bizans və Səlcuqlular arasında baş verən Bolybotum Müharibəsinde Sultan Məlikşah ordusunu cənubdakı dağın, Emir Mengec isə şimaldakı dağın yamacında yerləşdirdi. Bu vəziyyətdə sultanın geri çəkildiyi dağa **Sultan Dağı**, Əmir Mengücəyin çəkildiyi dağa Əmir Dağı deyildi.

## İnzibati Status
Yakasenek, Sultandağı

Dereçine, Sultandağı

Yeşilçiftlik, Sultandağı

Doğancık, Sultandağı
Qurbanalı Alıyev

**Qurbanalı Vəlican oğlu Alıyev** () — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatı.

## Həyatı
Qurbanalı Alıyev 1924-cü il iyul ayının 14-də Şamaxı rayonu Ovçulu kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini bitirdikdən sonra 1942-ci ildə Şamaxı rayonu M. Əzizbəyov adına kolxozda əmək fəaliyyətinə başlamış bir müddət sonra isə təşkilatçılıq bacarığı ilə fərqləndiyi üçün həmin kolxozda briqadir olmuşdur. Özünün əməksevərliyi, təşəbbüskarlığı, təşkilatçılığı və bacarıqlı rəhbər keyfiyyətləri ilə seçldiyi üçün 1948-ci ildə Şamaxı rayon Bağırlı Kənd Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsinə seçilir. 1949-cu ildə Kommunist Partiyası sıralarına daxil olur. 1950-ci ildə Qurbanalı Alıyev M. Əzizbəyov adına kolxozun sərdi vəzifəsinə seçilir.

Qurbanalı Alıyev çalışdığı sahə üzrə təhsilini 1950-ci ildə Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərən rəhbər və idarəetmə sahəsi üzrə kadrlar hazırlayan mərkəzdə almışdır. 1960-cı ildə Şamaxı Zoobaytar Texnikumunu bitirmiş və Şamaxı rayonu Hacıqədirli kəndində yerləşən Həzi Aslanov adına kolxozda zootexnik işləmişdir. 1960-cı ildən 1966-cı ilə qədər uğurla Şamaxı rayonu Göylər Kənd Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. 1966-cı ildən ömrünün sonuna qədər Şamaxı rayon Bağırlı Kənd Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur.

1985-ci ildə Q. Alıyev Şamaxı rayon 413 nömrəli Göylər seçki dairəsi üzrə on birinci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

O, 1989-cu ilin fevral ayında Rusiyanın Moskva şəhərində qəflətən vəfat etmişdir. 1989-cu il fevral ayının 9-da Şamaxı rayonu Ovçulu kənd qəbirsanlğında dəfn edilmişdir.

## Təltifləri
Qurbanalı Alıyevin dövlət qulluqçusu kimi fədəkar əməyi həm Azərbaycan SSR, həm də SSRİ dövləti tərəfindən layiqincə qiymətləndirilmişdir. O, işlədiyi müddət ərzində aşağıdakı orden və medallarla təltif olunmuşdur.
* 1945-ci ildə, "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı;
* 1970-ci ildə, Rəşadətli əməyə görə "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı;
* 1985-ci ildə, "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 40 illiyi" yubiley medalı;
* 1971-ci ildə, SSRİ Ali Sovetinin fərmanı ilə "Şərəf nişanı" ordeni;
* 1981-ci ildə, SSRİ Ali Sovetinin fərmanı ilə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni;
* 1986-cı ildə, SSRİ Ali Sovetinin fərmanı ilə "Oktyabr inqilabı" ordeni;

## Ailəsi
Atası – Alıyev Vəlican Alı oğlu. Anası – Alıyeva Hacıxanım Xəlil qızı. Həyat yoldaşı – Alıyeva Əsiyə Alış qızı. Övladları: Alıyeva İzzət, Alıyeva Solmaz, Alıyev Elxan, Alıyeva Zümrüd, Alıyev Subhan, Alıyeva Kəmalə, Alıyev Ceyhun.

## İstinadlar
E.ə. 613

## Hadisələr
* Manna dövləti e.ə. 615-613-cü illər arasında Midiyaya birləşdirilmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Tovuz Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

## Muzeyin tarixi
Tovuz Tarix Diyarşünaslıq Muzeyi 1981-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən verilmiş sərəncama əsasən yaradılıb.1981-ci ildə yaradılan muzey müasir tələblərə cavab verməyən birmərtəbəli binada fəaliyyət göstərirdi

## Muzey binası
Tarix Diyarşünaslıq Muzeyinin yeni binasının inşasına 2017-ci ilin noyabr ayında başlanılıb və 2020-ci ilin martında tikinti işləri başa
çatdırılıb. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev martın 4-də Tovuz Tarix Diyarşünaslıq Muzeyinin yeni binasının açılışını edib.Binanın tikinti sahəsi 576 kvadratmetr,ümumi sahəsi 1,152 kvadratmetrdir.Muzeyin ikimərtəbəli binasında rayonun tarixini əks etdirən 3000 -nə yaxın eksponant mühafizə olunur. Binanın birinci mərtəbəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Tovuza etdiyi səfərlər barədə məlumatlar xüsusi dolğunluqla muzeydə işıqlandırılmışdır. Həmçinin birinci mərtəbədə muzey barədə ümumi məlumatla tanış olmaq
mümkündür.Muzeyin ikinci mərtəbəsində bölgənin xalq sənətkarlığı,xalçacılıq,yerli mətbəx,şifahi yaradıcılıq ənənələri XX- ci yüzülliyin əvvəllərində rayonda formalaşmış alman icması və alman irsi haqqında ,müstəqillik dönəminin kədərli və şad məqamları ,bölgədə son zamanlar aparılan hər tərəfli quruculuq işləri tam dolğunluğu ilə əks etdirilib. Həmçinin dünya miqyasında tanınan və Tovuz ərazisində qərarlaşan Göytəpə Neolit yaşayış məskəni, tunc dövrü və daha sonrakı dönəmlərə aid maddi mədəniyyət nümunələri, tariximizdə özünə məxsus yeri olan
Şəmşəddil Sultanlığı haqqında məlumat vardır.

## Həmçinin bax
* Tovuz
* Tovuz rayonu
* Tovuzçay
* Tovuz bələdiyyələri

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

## İstinadlar
Fəxriyyə

**Fəxriyyə** — qəsidənin bir növü. Bu janrda yazılmış əsərlərdə müəllif öz şairlik qüdrətindən fəxrlə söz açır. Fəxriyyədə məthiyyə kimi tez-tez mübaliğədən istifadə olunur. Türk ədəbiyyatında Orxon kitabələrindən başlayaraq "Dədə Qorqud" dastanı, Yunus Əmrə, Füzuli divanlarında və başqa bir çox yerdə fəxriyyə mahiyyəti daşıyan hissələr tapmaq mümkündür. 

## Ərəb ədəbiyyatında fəxriyyə
Klassik ərəb ədəbiyyatında fəxriyyə mövzusu ən çox yayılmış mövzulardan biridir. Bu şeirlərdə şairlər öz tayfaları ilə, əcdadları, özləri, qəhrəmanlıqları, igidləri ilə fəxr edirlər.

## Nümunələr
Nəfi yaradıcılığında tez-tez fəxriyyəyə müraciət edib. Belə ki, onun divanında yer alan 62 qəsidənin 54-də fəxriyyəyə rast gəlmək olar.

## İstinadlar
Təkrir

**Təkrir** — bədii əsərdə eyni sözün, söz qrupunun, ifadənin məqsədli şəkildə təkrar olunması. Təkririn iki növü var: anafora və epifora; anafora — misranın, cümlənin əvvəlində işlənən təkrirdir; epifora — misranın, cümlənin sonunda işlənən təkrirdir.

## İstinadlar
İradə İsgəndərova

**İradə Həbib qızı İsgəndərova** (7 iyun 1958-ci il, Bakı) - Hüquqşünas, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Səadət Sarayının - Bakı Nikah evinin müdiri (2020-ci ildən)

## Həyatı
İradə İsgəndərova 07 iyun 1958-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1965-ci ildə Bül-bül adına musiqi məktəbinə daxil olmuş, 1975-ci ildə 15 N-li orta məktəbi fərqlənmə ilə bitirmişdir. Həmin ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuş və 1980-ci ildə həmin universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1980-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə təyinatı üzrə işə məsləhətçi vəzifəsinə qəbul edilmişdir. 1983-cü ildən isə Ali Məhkəmənin Plenum və Prezidium Katibliyinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

1985-1990-cı illər Ali Məhkəmənin hakimi.

1990-cı ildə Bakı şəhər Məhkəməsində məsləhətçi, sonradan sədrin köməkçisi vəzifəsində işləmişdir.

1998-ci ildən 2003-cü ilədək Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsində şöbə müdiri vəzifəndə çalışmışdır.

2002-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının “Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi” fakültəsinə daxil olmuş və 2005-ci ildə həmin Akademiyanı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

2003-cü ildən Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində çalışır.  2003-cü ildən 2020-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Bakı şəhəri, Səbail rayon Qeydiyyat şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışmış, 2014-cü ildən 2020-ci ilədək Səadət Sarayının - Bakı Nikah evinin müdiri vəzifəsini icra etmişdir.

2020-ci ildən hal-hazıradək Səadət Sarayının Bakı Nikah evinin müdiri vəzifəsində çalışır.

Rus və alman dillərini bilir.

Ailəlidir, iki övladı var.

## Təltif və mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 noyabr 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 noyabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Tərəqqi” medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirinin 07 iyun 2018-ci il tarixli əmri ilə Ədliyyə Nazirliyinin “Döş Nişanı” ilə təltif edilmişdir.
Şove mağarası

Şove mağarası Cənubi Fransada yerləşir və təsadüfən 18 dekabr 1994-cü ildə kəşf edilmişdir. Karbon testləri nəticəsində məlum olmuşdur ki, dünyada tapılan ən qədim rəsmlər bu mağarada yerləşir. Mağarada mağara ayısı, mamont və tüklü kərgədan kimi nəsli kəsilmiş canlıların kəllə sümükləri tapılmışdır. 2014-cü ildə UNESCO tərəfindən Dünya Mirası Siyahısına daxil edilmişdir.

Fransanın cənubunda Ardeş çayının vadisində qayaüstü rəsmlərlə zəngin olan Şove mağarası yerləşir. Mağara 1994-cü ildə üç speleoloq tərəfindən kəşf edilib. Onlardan birinin soy adı məhz Şovedir. 2014-cü ildən ümumidünya irs siyahısına daxil edilmişdir. Mağarada yerləşən zalların və qalereyaların ümumi uzunluğu 800 metr, hündürlüyü isə 18 metr təşkil edir. Mağarada 435 müxtəlif heyvanların təsviri aşkar edilib. Mütəxəssislərin fikrincə ən qədim rəsmlərin yaşı təxminən 36 min ildir. Şove mağarısının buz dövründən bəri tədric olunması səbəbindən qayaüstü rəsmlər gözəl vəziyyətdə bu günə kimi saxlanılıb. 

Mağara ziyarət üçün bağlıdır. Bu abidənin qorunması üçün edilmişdir. 2015-ci ildən etibarən Şove mağarasının surəti fəaliyyətə başlamış və turistlər üçün açıq elan edilmişdir.

## Qalereya

Şəkil:Paintings from the Chauvet cave (museum replica).jpg|thumb|Şove Mağarasından rəsimlər
Şəkil:Romania stamp 2001 2400L Steppe Wisent Chauvet Cave.jpg|thumb|Rumıniyada 2001-ci ildə buraxılmış Şove mağarasını əks etdirən temalı pul


## İstinadlar
Əhmədabad (Bostanabad)

**Əhmədabad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 720 nəfər yaşayır (141 ailə).

## İstinadlar
Dünyamalı Məmmədov (əmək qəhrəmanı)

**Dünyamalı Əhməd oğlu Məmmədov** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Dünyamalı Məmmədov 1 iyul 1900-cü ildə Biləsuvar rayonununda doğulub.

1931–1968-ci illərdə — Həştərxan-Bazar rayonunun Xanaqya kənd Sovetinin, Puşkin rayonunun Xırmandalinski kənd Sovetinin sədri, Həştərxan-Bazar rayonunun Jdanov adına kolxozunun sədri, Andreevski pambıq qəbulu məntəqəsinin direktoru, pambıq qəbulu məntəqəsinin müdiri Quşçuluq fabriki, Həştərxan-Bazar rayonunun "Azərbaycan SSR-nin 40 illiyi" sovxozunun ustası. 1947-ci ildə kolxoz sədri kimi 64 hektar sahədən hər hektardan 30,23 sentner pambıq məhsulu almışdı.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1948-ci il 10 mart tarixli fərmanı ilə 1947-ci ildə yüksək buğda məhsulu əldə etdiyinə görə Dünyamalı Əhməd Əli oğlu Məmmədova Lenin və Oraq və Çəkic ordeni ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmişdir. qızıl medal.

1968-ci ildən ittifaq əhəmiyyətli təqaüdçü.

Azərbaycanın ictimai həyatında fəal iştirak etmişdir. 1931-ci ildən Sov.İKP üzvü.

12 iyun 1983-cü ildə Cəlilabad rayonunda vəfat edib və həmin rayonda da dəfn olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağaver (İğdır)

**Ağaver** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
20 avqust 1745-ci ildə Nadir Şah ilə Osmanlıların "Vağaver" adı verilən yerdə döyüşməsi qeyd edilmişdir. 1901 və 1928-ci illərdə aparılaq qeydlərə görə kəndin adı ermənicədə "duz hörən" anlamına gələn "Ağaver" şəklinde keçir. 1960-cı ildən sonra adı "Çavuşbaxça" olaraq dəyişdirilir. Uzun illər bu adla qeydlərə keçir. 2010-cu ildə təkrar "Ağaver" olaraq adlandırılır.
## Coğrafiya
Kənd İğdır il mərkəzindən 12&nbsp;km uzaqlıqdadır. Ağaver kəndinin şərqində Kadıqışlaq, cənub-şərqində Yüzbaşılar, güneyində Qazancı və Sarıçoban kəndlərinin əkin tarlaları, qərbində isə Hakmehmet kəndi yerləşir.

## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 241 nəfər azərbaycan türkü yaşayırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yerelnet
* Ağaver Mezarlığı - Iğdır Belediyesi
Yüzbaşılar (İğdır)

**Yüzbaşılar** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kəndin adı 1901-ci ildə Alıtlı, 1928-ci il qaynaqlarında isə Alut olaraq keçməkdədir.

## Coğrafiyası
İğdırdan mərkəzindən 11&nbsp;km uzaqlıqdadır.
## Əhalisi

## İstinadlar

## Mənbə
*  Yerelnet
Kadıqışlaq (İğdır)

**Kadıqışlaq** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kənd 1901-ci ildən bəri eyni adı daşıyır. 1919-cu ildə erməni daşnaq qüvvələrinin basqınına uğrayır və o zamanlar 70 evdən ibarət olan kənddə qətliyamdan sonra çox az müsəlman canını qurtara bilmişdir. Kənd Nəcəfalı kimi daşnaqlar tərəfindən yandırılmışdır.

## Coğrafiyası
İğdırdan 13&nbsp;km uzaqlıqdadır. Kəndin qüzeyində Ermənistan ilə sərhəd xəttini təşkil edən Araz çayı; güneyində Yüzbaşılar və Nəcəfali; qərbində Sarıçoban və Çavuşbağça; şərqində isə Mürşüdəli kəndləri yer alır.

## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 354 nəfər azərbaycan türkü və 293 erməni yaşayırdı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Ruslan İzzətli

**Ruslan Teymur oğlu İzzətli** () — azərbaycanlı siyasətçi. O, 2012–2013-cü illərdə Ümid Partiyasının sədr müavini, 2013-cü ildən 2021-ci ilə qədər isə "D18" Hərəkatının sədri olmuşdur.

## Həyatı
Ruslan İzzətli 1989-cu il aprelin 18-də anadan olub. 1993-cü ildə Ağdam rayonunun Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilməsindən sonra İzzətlilər ailəsi Bərdə rayonunda yaşamağa başladılar. 1996–2007-ci illərdə Bərdə rayonunun Mehdixanlı kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. 2008–2012-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində (ADMİU) "İncəsənət tarixi" üzrə ali təhsil alıb. Bahçeşehir Universitetində "Qlobal siyasət və beynəlxalq münasibətlər" üzrə magistr dərəcəsi alıb. 2011-ci ildə Fransanın Strasburq şəhərində Avropa Şurasının nəzdində Siyasi Biliklər Məktəbində təhsil alıb. Ailəlidir. Bir övladı var.

## Fəaliyyəti
Ruslan İzzətli 2009-cu ildə Bütöv Azərbaycan Gənclər Təşkilatının (BAGT) I Təsis Qurultayında sədr seçilib. 2012-ci ilə qədər BAGT sədri olub.

2012–2013-cü illərdə Ümid Partiyası İdarə Heyətinin üzvü və sədrin müavini olub. 2013-cü il Prezident seçimlərindən sonra partiya sıralarından istefa verib.

2013-cü il martın 18-dən "D18" Hərəkatının ilk sədri olmuşdur. 2015 və 2020-ci illərdə baş tutan Parlament seçimlərində 33 saylı Xətai Birinci dairəsindən namizəd olub.

7 dekabr 2023-cü il tarixində bir qrup siyasətçi və siyasi fəal ilə birlikdə "Üçüncü Respublika Platforması" Hərəkatının təsis olunduğunu elan edən videoçarx yayımlamışdır.

### Hərbi xidməti
2020-ci il mayın 25-də müddətli həqiqi hərbi xidmətə aparılıb. Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Ruslan İzzətli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 20 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ruslan İzzətli "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

## Təltifləri
*  (25.12.2020) — "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı

## İstinadlar
Panik (İğdır)

**Panik** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kənd 1901 və 1928-ci il qaynaqlarında Panik adını daşıyır. 1960-cı ildə kəndin adı **Özdəmir** olaraq dəyişdirilmişdir. Uzun illər bu adı daşıdıqdan sonra, 2014-cü ildə tekrar "Panik" olaraq adlandırılır.

## Coğrafiyası
İğdırdan 7&nbsp;km uzaqlıqdadır. 
## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 960 nəfər erməni yaşayırdı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
Haşımovun dörd mərtəbəli gəlir evi

**Haşımovun dörd mərtəbəli gəlir evi** — Əziz Əliyev küçəsi, 11 ünvanında yerləşən və azərbaycanlı milyonçu Hacı Hacıbaba Haşımovun dörd mərtəbəli gəlir evi.

## Haqqında

Hacı Hacıbaba Haşımovun dörd mərtəbəli gəlir evi 1908-ci ildə tikilib. Fasadı roman memarlığının üslub prinsipləri və sakit modernin böyük əlaməti üzərində inşa edilib. Fasad yarımdairəvi tağlarla tamamlanan şaquli detallarla ayrılıb. Bütöv bloklardan olan daşdan düzəldilmiş kronşteynlərin modernist formaları ilə roman motivləri gözəl uyğunlaşdırılıb. Modern üslubunda eyvanların metal məhəccərlərinin nəfisliyi və qabarıq detalların formalarının ciddiliyi geniş profilli eklektikanı təcəssüm etdirir.

## Şəkilləri


Əziz Əliyev 25-27.JPG|
Əziz Əliyev küçəsi, Bakı qalası və Aşurbəyovların evi.jpg|


## Həmçinin bax
* İsmailiyyə Sarayı
* Zeynal bəy Səlimxanovun evi
* Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin binası

## İstinadlar
Fin-uqor xalqları

**Fin-uqor xalqları** - Baltik regionu, Şimali Asiya və Ortadunay düzənliyində yaşayan fin-uqor dilli xalqlar. Bu xalq somoedlərdən fərqli olaraq Ural dillərində danışırlar. Fin-uqor xalqlarının çoxusu onlardan fərqli dil ailələrinə mənsub olan xalqlarla əhatələniblər. Fin-uqor konsepsiyası etnikdən daha çox, linqvistik məna daşısa da, fin-uqor dilli xalqlarda, xüsusilə də Baltik finləri arasındakı etnik qardaşlıq düşüncəsi 20-ci əsrdə inkişaf etmişdi.

Sayına görə 4 ən böyük fin-uqor xalqı macarlar (13–14 milyon), finlər (6–7 milyon), estonlar (1.1 milyon) və mordvalardır(744,000). İlk üç xalqın öz müstəqil dövləti olsa da (Macarıstan, Finlandiya və Estoniya), mordvalar Rusiya Federasiyası tərkibindəki Mordoviya muxtar respublikasında yaşayır.

RF içərisində muxtar respublikası olan digər fin-uqor xalqları: karellər (Kareliya Respublikası), komilər (Komi Respublikası), udmurtlar (Udmurtiya), marilər (Mari El) və mordvalar (mokşa və erzyanlar - Mordoviya). Xantılar və mansilər Xantı-Mansi muxtar dairəsində yaşayırlar. Komilərin subqrupu olan komi-permyaklar əvvəllər Komi-Permyak muxtar dairəsində yaşasalar da, bu gün bu ərazi Perm diyarının daxilində xüsusi statusu olan bir bölgədir.

Yerli saam xalqlarının ənənəvi yaşayış ərazisi Şimali Finno-Skandinaviya və Şimal-qərbi Rusiyadakı Kola yarımadasıdır və bu ərazilər ümumi şəkildə Laplandiya olaraq adlandırılır.

## Etnik qruplar

## İstinadlar

## Mənbə
* Mile Nedeljković, Leksikon naroda sveta, Beograd, 2001.
* People of Volga and Uralic regions. Komi-Zyrians. Komi-Permyaks. Mari. Mordvins. Udmurts. Moscow, 2000. ()
* *[[Vladimir Petrukhin|Petrukhin, Vladimir]]*. Myths of Finno-Ugric Peoples. Moscow, 2005. 463 p. ()
* World Outlook of Finno-Ugric People. Moscow, 1990. ()
*
"Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin 25 illiyi (1993–2018)" yubiley medalı

**"Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin 25 illiyi (1993–2018)"** — Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin 25 illik yubileyi münasibətilə təsis edilən medal.

## Təsis edilməsi

## Təsviri

## İstinadlar
Dəvə Göz

**Dəvə Göz** şimal-qərbi İranda, Xoy şəhərindən 15 km cənub-qərbdə və Dizaj Diz şəhərindən 1,5 km şimalda yerləşən qədim yaşayış yeridir.
## İstinadlar
Şəhidlərin Xatirəsi Muzeyi

**Şəhidlərin Xatirəsi Muzeyi** - Qarabağ uğrunda döyüşlərdə həlak olan şəhidlərin xatirəsini əbədiləşdirmək üçün yaradılmış muzey.

## Muzey haqqında
Muzey 20 yanvar 1997–ci il tarixində istifadəyə verilmişdir,  Şəhidlər xiyabanının ərazisində yerləşən sahəsi 105 m2  olan  Şəhidlərin Xatirə Muzeyi  Qarabağ uğrunda döyüşlərdə həlak olan şəhidlərin xatirəsini əbədiləşdirmək üçün yaradılmışdır. Muzeydə Şəhidlərin şəxsi əşyaları,  geyimləri, şəkilləri, sənədləri və digər tarixi məlumatları nümayiş olunur.

## Həmçinin bax
* Şəhidlər Xiyabanı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar (Bakı)
* Şəhidlər (mahnı)

## Xarici keçidlər
*  
*  

## İstinadlar