open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sadullah Sədi Əfəndi

**Sadullah Sədi Əfəndi** () — Osmanlı alimi, müdərrisi və şeyxülislamı.

## Həyatı
Kastamonuda dünyaya gəlmişdir. Kiçik yaşlarında atası İsa Çələbi ilə İstanbula gəlmiş, atası Murad Paşa məscidində molla olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Atasından və bəzi alimlərdən dərslər aldıqdan sonra mədrəsə təhsili almışdır. Mədrəsə təhsilinin ardından əvvəlcə Başçı İbrahim mədrəsəsinə, daha sonra Ədirnədə, İstanbulda, Bursada müxtəlif mədrəsələrdə müdərris olmuşdur. Daha sonra qazılığa gətirildi və 1524-cü ildə İstanbul qazısı seçildi. 10 il bu vəzifədə qalmış, ardından 1533-cü ildə təqüdə çıxarılaraq Sahn-ı səman mədrəsəsinə müdərris təyin olunmuşdur.

İbn-i Kamal Əfəndinin vəfatının səhəri günü 17 aprel 1534 tarixində Sədrəzəm İbrahim Paşanın da dəstəyi ilə şeyxülislamlığa gətirildi. Bu illərdə güclü mövqeyi ilə dini məsələlərdəki tarazlığı qorumuşdur. Eyni zamanda şair olan Sədi Əfəndi 1538-ci ildə evinin yaxınlığında Memar Sinana bir darül-kurra (Quran oxunan yer) inşa etdirmişdir. Sadullah Sədi Əfəndi 21 fevral 1539 tarixində vəfat etmişdir. Məzarı Əyyub Sultan məscidi yaxınlığındadır.

## İstinadlar
Emmerson Mnanqaqva

**Emmerson Dambudzo Mnanqaqva** (; 15 sentyabr 1942-ci il, Zvişavane, Zimbabve) — Zimbabve dövlət xadimi, siyasətçi. 24 noyabr 2017-ci ildən Zimbabvenin prezidenti.
19 noyabr 2017-ci ildən ZANU partiyasının sədri..

## İstinadlar
Nizami Cəfərov (dəqiqləşdirmə)

* Nizami Cəfərov (deputat) — Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin direktoru.
* Nizami Cəfərov (geoloq) — Geologiya‑mineralogiya elmləri doktoru. 

## Həmçinin bax
* Nizami (ad)
* Cəfərov
Çində turizm

right|thumb|Böyük Çin səddi.
**Çin**  XXI əsrdə dünyada ən yüksək artım tempinə malik iri turizm xidməti bazarına çevrilmişdir. Çin ölkəyə gələn xarici turistlərin sayına görə (56 mln., 2015; 22,2 mln., 2006; 10,2 mln., 2000) dünyada 4-cü (Fransa, İspaniya və ABŞ-dən sonra) yeri tutur. Koreya Respublikasından (3,9 mln.), Yaponiya (3,8 mln.), Rusiya (2,4 mln.), ABŞ (1,7 mln.), Malayziya (0,9 mln.) və Sinqapurdan (0,8 mln.) gələnlərin sayı daha çoxdur. Çinə səfərlərin  60 %-ni işgüzar məqsədlərlə turizm təşkil edir. Çin statistikası Syanqan və Aomın xüsusi inzibati rayonlarından ölkənin kontinental hissəsinə səfər edən həmvətənlərini (98,3 mln., 2006), həmçinin Tayvan əyalətindən (4,4 mln. insan) olan müsafirləri də xarici turistlərə aid edir. 2010-cu ildə xarici turizmdən (Syanqan, Aomın və Tayvan sakinlərinin səfərləri də daxil olmaqla) əldə olunan gəlir təqribən 45 mlrd. dollar təşkil etmişdir (16,2 mlrd. dollar, 2000; 2,2 mlrd. dollar, 1990). Xaricə (Syanqan, Aomın və Tayvana səfərlər daxil olmaqla) gedən Çin vətəndaşlarının sayı daim artmaqdadır (34,5 mln. 2006 ildə; onların 73%-i Syanqan və Aomına səfər etmişdir)..

## Daxili turizm
Daxili turistlərin sayı 2006-cı ildə 1394 milyon olmuşdur (744 mln., 2000). Kənd sakinlərindən ibarət turistlərin üstünlük təşkil etməsi (415 mln., 2000; 818 mln., 2006) Çin üçün səciyyəvidir. 2006-cı ildə daxili turizmdən əldə olunan gəlir 623 milyard yuan və ya təqribən 83 mlrd. dollar idi (2000-ci ildə 317,5 mlrd. yuan).

## Turizm şirkətləri
[left|thumb|Turistlərin sevimli məkanı - Bunda ([Şanxay)]]

Cində 18,5 min turizm agentliyi fəaliyyət göstərir (293,3 min işçi çalışır, 2006); 16,8 min agentlik daxili, 1,7 mini isə beynəlxalq və daxili turizmlə məşğuldur. Ümumilikdə 22,5 mindən çox mehmanxana və mehmanxana kompleksi (o cümlədən 10,2 min korporativ və 12,3 min fərdi mülkiyyətdə) var (2006). Mehmanxana xidməti sahəsində 1,6 milyondan çox insan çalışır (2006). Çində turizmin (o cümlədən turizm infrastrukturunun) inkişafında əsas rol dövlətə məxsusdur. Beynəlxalq və daxili turizmin inkişafına ÇXR Dövlət şurası nəzdindəki Turizm İşləri üzrə Dövlət İdarəsi (*State Bureau of Tourism*) nəzarət edir; İdarənin filialları ölkənin bütün regionlarında fəaliyyət göstərir, nümayəndəlikləri isə Tokioda (Yaponiya), Nyu-Yorkda (ABŞ), Parisdə (Fransa), Londonda (B.Britaniya), Frankfurt-Maynda (Almaniya), həmçinin Syanqanda yerləşir. Xarici turistlərin qəbulu ilə baş ofisi Pekində, filialları isə bütün əyalətlərin və muxtar rayonların mərkəzində, mərkəz tabeliyində olan şəhərlərdə, eləcə də səfər üçün açıq bəzi dəniz yanı rayonlarda yerləşən Çin Beynəlxalq Turizm Bürosu (*China International Travel Service, CITS*) məşğul olur. Xarici və təndaşların qəbulunu həmçinin Çin Gənclər Turizmi Bürosu, Çin İdman Turizmi Beynəlxalq Şirkəti, Çin Mədəni Turizm Cəmiyyəti və s. dövlət və qeyri-hökumət təşkilatları həyata keçirir.

## Mənbə

## İstinadlar
Nikola Ritsoli

**Nikola Ritsoli,** ( 5 oktyabr 1971) İtalyan keçmiş futbol hakimi. 25 may 2013-cü ildə Uembley stadionunda baş tutmuş Barusiya Dortmunt və Bayern Münhen arasındakı Çempionlar Liqası final qarşılaşmasını idarə etmişdir. Həmin oyunda bir penaltı qərarı vermiş, oyunçulara 3 sarı vərəqə göstərmişdi.

## İstinadlar
İoşima

**İoşima** (, ) — vulkan məşəlli ada. Kazan adalarına qrupuna daxildir. Bəzən Bonin adalarına daxil edirlər. Tokiodan 1200&nbsp;km cənubda yerləşir. Ada şimaldan cənuba 8&nbsp;km, şərqdən qərbə 4&nbsp;km məsafədə uzanır. Sahil xəttinin uzunluğu 22&nbsp;km-dir. Ən hündür nöqtəsi Suribati dağıdır (169 m). Dağ sönmüş vulkandır. Adada daimi əhali yoxdur ancaq burada Yaponiyaya məxsus olan dəniz müdafiə qüvvələri yerləşir.

Ada İvoşima döyüşü ayəsində dünyada məşhurdur. Döyüş Yponiya ilə ABŞ arasında 1945-ci ilin fevral-mart aylarında baş vermişdir.

## Adanın adı
İoşima adası əvvəllər İvo olaraq adlanırdı. 1946-cı il islahatlarına qədər ada İvoşima olaraq xəritələrdə göstərilirdi
Adada müdafiəni təşkil etməyə gəlmiş yapon zabitləri adanı səhvən "İvoşima" adlandırırlar. Bununlada bu ad İkinci Dünya müharibəsi sonrası bu ad rəsmiləşir. Ancaq bu adla bağlı adanın keçmiş sakitləri dövlətə öz etirazlarını bildirir. Məsələ Yaponiya Coğrafiya İnstutu tərəfindən müşafirə edilir. 8 iyun 2007-ci ildə adanın adı rəsmi olaraq *Iōtō*..

## Coğrafiya
Adanın koordinatları . Adanın sahəsi təqribi olaraq 21&nbsp;km²-dir. Ən hündür nöqtəsi *[[Surubati]]* dağıdır. Zirvə adanın cənub qutaracağında yerləşir. Hündürlüyü 169 metrdir. İoşima vulkanik ada üçün olduqca hamardır. İoşima Bonin adaları qrupuna daxildir. Adadan cənubda Marian adaları yerləşir.

## Tarixi
Ada 1945-ci ilə qədər Tokio prefekturafına daxil idi. 1943-cü ilin iyun ayında aparılan siyahırya alınmaya görə adada 1018 nəfər (533 kiçi və 485 qadın) yaşayır. Əhali 6 yaşayış məntəqəsində, 192 təsərrüfatda yaşayırdı. Adanın əsas gəliri kükürd, şəkər qamışı yetişdirilməsi və balıqçılıqdan əldə olunurdu.İkinci Dünya müharibəsinin əvvəllərində adanın cənubuna yapon qüvvələri yerləşdirilir. 1944-cü ildə adada ABŞ qüvvələrindən müdafiə məqsədi ilə tədbirlər görülməyə başlanılmışdır. Həmin ilin iyulunda adanın mülki əhalisi köçürülmüşdür. Bundan sonra heç vaxt daimi əhaliyə malik olmamışdır.
ABŞ qüvvələri adanı ələ keçirkəm məqsədi ilə 1945-ci ilin 19 fevralından 26 marta qədər adada əməliyyat keçirmişdir.

Image:Reunion_of_Honor_memorial_on_Iwo_Jima.jpg|
Image:60th Anniversary reunion at Iwo Jima.jpg|


## Hərbi baza
Adada Yaponiya özünümüdafiə qüvvələrinə məxsus olan aerodrom vardır. Uçuş-eniş zolağı 2650 metr uzunluğa və 60 metr enə malikdir.
Bu hava limanı vastəsi ilə təyyarələr burada eniş edir, yanacaq doldurur və ya təmirə dayanır. Adadan Yaponiya hərbi dəniz qüvvələri hərbi baza kimi istifadə edir. Adada 400 nəfərlik yapon əsgəri yerləşdirilmişdir. İki uçuş-eniş zolağı isə istifadəsizdir. Onlar adanın cənubunda yerləşir. Mülki şəxslərin adaya girişi qadağandır. Adada rəsmi olaraq yerli əhali yoxdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт села Огасавара с информацией об острове Ио 
* Видео, снятое при облете острова на вертолете 8 марта 2006 года
* İoşima adasının topoqrsafik xəritəsi 
* İoşima yapon asosasiyası 
* Джордж В. Гаранд, Труман Р. Стробридж. История операций Корпуса морской пехоты США во Второй мировой войне. Том IV: Операции на западе Тихого океана
Əfqanıstan milli futbol komandası

**Əfqanıstan milli futbol komandası** () — Əfqanıstanı beynəlxalq futbol arenasında təmsil edən və Əfqanıstan Futbol Federasiyası tərəfindən idarə olunan milli komanda. Hazırda baş məşqçisi alman mütəxəssis olan Otto Pfisterdir.

## Tarixi
[thumbnail|left|Əfqanıstan milli futbol komandası, 1920-ci illər, [Kabil, Əfqanıstan]]
Tarixi qədim olsa da Əfqanıstan milli futbol komandası bir çox illər ərzində fəaliyyətsiz olmuş
thumb|280px|Əfqanıstan milli futbol komandası (qırmızı formalı).
Əfqanıstan milli futbol komandası hələ 1922-ci ildən mövcud olmuşdur. Lakin ölkənin futbol federasiyası yalnız 1948-ci ildə FİFA-ya üzv ola bilib. 1954-cü ildə isə qurucu üzvlərdən biri kimi Asiya Futbol Konfederasiyasına qatılıb.

1996-2001-ci illərdə ölkədə hakim olan "Taliban" rejiminin təzyiqlərinə məruz qalan milli komanda rəsmi oyunlara çıxmayıb. Nəhayət, 2002-ci ildə Cənubi Koreyada keçirilən Asiya Oyunlarında iştirak edən milli komanda ilk matçında meydan sahibinə 0:2 hesabı ilə məğlub olub. Hazırda bosniya və herseqovinalı baş məşqçi Slaven Slekedziçin çalışdırdığı milli komanda FİFA-nın reytinq cədvəlində 134-cü pillədə yer alıb (2015 sentyabr). Bu siyahıda milli komandanın tarixində ən yüksək göstəricisi 2014-cü ilin aprel ayında qeydə alınmış 122-ci pillədir.
[thumb|Baş məşqçi [Otto Pfister]]
Əfqanıstan millisinin ən böyük uğuru 2013-cü ildə keçirilən Cənubi Asiya Kubokundakı çempionluqdur və bu, həddindən artıq çətin vəziyyətdə olan ölkə üçün dünya çempionluğuna bərabər nailiyyət hesab olunur. Elə həmin il 2013-cü ilin "Qızıl Top" mükafatının təqdimetmə mərasimində Əfqanıstan Futbol Federasiyasının təmsilçisinə FİFA-nın "feyr-pley" mükafatı verilmişdi.

## Stadionu
thumbnail|"Qazi" stadionu
Əfqanıstan milli futbol komandasının ev oyunlarını keçirdiyi əsas stadion "Qazi" stadionudur. Ölkədəki 2-3 beynəlxalq stadiondan biri olan "Qazi" stadionu hazırda azarkeş tutumuna görə (30000 nəfər) ölkənin ən böyük stadionudur. Burada ilk matç 1 yanvar 1941-ci il tarixində Əfqanıstan və İran milli komandaları arasında keçirilmiş və qarşılaşma 0:0 hesabı ilə başa çatmışdır.

2011-ci ildə meydança bərpa edilib - təbii ot örtüyü süni ot örtüyü ilə dəyişdirilib. Bunda əsas səbəb yay aylarında Əfqanıstanda havaların çox isti keçməsi, eləcə də içməli su problemi idi. 15 dekabr 2011-ci ildə isə Əfqanıstan Milli Olimpiya Komitəsi stadionda açılış mərasimi təşkil etdi. Sözügedən mərasimdə ABŞ-nin bu ölkədəki elçisi Ryan Kroker və Əfqanıstan Milli Olimpiya Komitəsinin prezidenti Məhəmməd Zahir Əkbər kimi şəxslər vardı.

Stadiondan hazırda milli komanda ilə yanaşı, qonşu əyalət və ölkələrin qarşılaşmaları üçün də istifadə olunur.

## Həmçinin bax
*Əfqanıstanda futbol
*Əfqan Premyer Liqası
*Əfqanıstan Futbol Federasiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Əfqanıstan Futbol Federasiyasının rəsmi saytı 
*Official website 
*ELORATINGS
Sevil Hacıyeva

**Sevil Hacıyeva** () — Azərbaycan müğənnisi, Karvan və "Qaya" vokal kvartetinin solisti.

## Həyatı
Sevil Hacıyeva 3 oktyabr 1968-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano şöbəsində təhsil almışdır. Gənc yaşlarından etibarən musiqi fəaliyyətinə başlayan Sevilin qısa zaman ərzində istedadı kəşf edilmiş və müxtəlif musiqi tədbirlərində çıxış etməyə başlamışdır. 

90-cı illərin əvvəllərində Sevil Hacıyeva dövrün ağır şərtlərindən təsirlənərək səhnələrdən uzaq düşür. Ağır xəstəlik və ailəsi ilə problemlər yaşayan musiqiçi təsadüfən tanış olduğu ABŞ vətəndaşının köməyi ilə Los-Ancelesə köçür. 8 Sentyabr 1996-cı ildə Ian Mussman adlı biri ilə evlənir. ABŞ-da Sevil Hacıyeva vərəm xəstəliyindən müalicə olunaraq sağalır və Los-Ancelesdə konservatoriyada təhsil almağa başlayır. Təhsil aldığı müddətdə səhnədə çıxış edib pul qazanmaq üçün şəhərin prestijli klublarının birində işə düzəlir. Belə ki, Sevil Hacıyeva rəsmi olaraq məhdud iş imkanı üçün icazə verilən xarici tələbə statusunda olmuşdur.

Müğənni 12 oktyabr 2000-ci ildə tanışı ilə Qərbi Hollivudda yerləşən Şimali Robertson Bulvarının 470-ci məhəlləsində gəzərkən soyğunçu onların qarşısını kəsərək pul tələb edir və müğənninin pul kisəsini oğurlamağa çalışır. Oğrudan qaçarkən 31 yaşlı Sevil Hacıyeva arxadan güllələnərək qətlə yetirilir. Müğənninin yanındakı şəxs isə oğru ilə mübarizə aparan zaman sifətindən bir güllə ilə yaralanır. Sevil Hacıyeva Hollivud-Hills (Forest-Loun) qəbiristanlığında dəfn olunmşdur.

## Yaradıcılığı
Sevil Hacıyeva 1980-ci illərin sonunda Azərbaycanın ən məşhur səslərindən biri hesab edilirdi. O, "Yanğı", "Köhnə tramvay", "De, kim eşitsin" kimi mahnıların ifaçısı olub. Onun ən çox duet ifa etdiyi müğənnilərdən biri Samir Bağırov idi. 

"Bakı Payızı-88", "Yurmala-89" mahnı müsabiqələrinin laureatlarından olmuşdu. Yurmalada gənc musiqiçilərin yarışında iştirak edən Sevil Hacıyeva hətta Aygün Kazımovanı da geridə qoyaraq müsabiqənin finalına çıxmışdı. Daha sonra "Qaya" qrupunun bədii rəhbəri Teymur Mirzəyevin təklifi ilə qrupda çıxış etməyə başladı. Eyni zamanda bəstəkar Eldar Mansurovla çalışıb və onun yazdığı mahnıları ifa edib. Sevil Hacıyevanın solist kimi əsas fəaliyyəti 1980-ci illərin əfsanəvi qruplarından olan Karvan ilə bağlıdır. 1993-cü ildə Karvan qrupunu dağıldıqdan sonra Sevil Hacıyeva bir də Bakı səhnələrində görünmür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sevil Hacıyevanın haqqında yanlış bilinən məlumatlar
* ABŞ-də öldürülən azərbaycanlı müğənni — Sevil Hacıyeva (Belə Belə İşlər)
* Eldar Mansurovun Sevil Hacıyeva haqqında fikirləri
* Севиль Гаджиева — Старый трамвай (1989)
* Sevil Hacıyeva — Yanğı
* Музыкальный фильм "Группа "Карван" 1990 г.
* "Karvan" qrupu: Türkiyədəki ilk konsertlərə baxış və AzTV-də qrupla ilk tanışlıq. 1989
Azərbaycan rəngkarlığının kraliçası (film, 2009)

***Azərbaycan rəngkarlığının kraliçası*** filmi rejissor Nicat Feyzullayev tərəfindən 2009-cu ildə çəkilmişdir. "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsal edilmişdir. Film  Azərbaycanın ilk peşəkar qadın rəngkarı Vəcihə Səmədovaya həsr olunub.

## Məzmun
Film ötən əsrin ortalarında yaşayıb- yaratmış görkəmli Azərbaycan rəssamı, Azərbaycanın ilk peşəkar qadın rəngkarı, Əməkdar İncəsənət Xadimi Vəcihə Səmədovaya həsr olunub.

Filmdə rəssamın müasirləri — Tahir Salahov, Ömər Eldarov, Tokay Məmmədov, Həyat Abdullayeva, həmçinin bəstəkar Xəyyam Mirzəzadə danışır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Aqşin Mirfeyzullazadə, Nicat Feyzullayev
Rejissor: Nicat Feyzullayev
Operator: Nizami Abbas
Prodüser: Cavid İmamverdiyev

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2009-cu ilin Azərbaycan filmləri
2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Yad əl sindromu

**Yad əl sindromu** () — *alien əl sindromu* olaraqda adlandırılan xəstəlik əllərdən birinin nəzarətdən kənar hərəkətlər etməsi kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Kənardan baxıldığında bu hərəkətləri xəstənin etdiyini düşünmək olur, ancaq həmin hərəkətlər xəstənin istəyindən kənar edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jan Leon Jerom Ferris

**Jan Leon Jerom Ferris** (18 avqust 1863 &ndash; 18 mart 1930) - amerikalı rəssam. ABŞ tarixi haqqında 78 səhnədən ibarət bir rəssam tərəfindən çəkilmiş ABŞ tarixi rəsmləri seriyası olan *Bir millətin təqdimatı* () ilə tanınır.

## Həyat və karyerası
O, Jan-Leon Jeromun (onun adı verilib) tərəfdarı və Maria Fortuninin pərəstişkarı olan portret rəssamı Stefen Ceyms Ferrisin ailəsində Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində anadan olmuşdu. O incəsənətin ətrafında böyümüşdü, atası ona təhsil verib və iki məşhur rəssam Eduard Moran və Tomas Moran onun dayıları idi.

Ferris 1879-cu ildə Pensilvaniya İncəsənət Akademiyasında təhsil almış və 1883-cü ildə Jülian Akademiyasında Vilyam Buqronun rəhbərliyində təhsilini davam etdirmişdi. O, həmçinin özünün Amerika tarixindən səhnələr çəkmək qərarını böyük təsir göstərən adını daşıdığı Jan-Leon Jerom ilə tanış olmuşdu.

## İstinadlar
II Tumanbəy

**II Tuman bəy** () kimi tanınan **Əl-Əşrəf Əbu Əl-Nəsir Tuman bəy**  1517-ci ildə ölkənin Osmanlı İmperiyası tərəfindən fəth edilməsindən əvvəl Misirin sonuncu sultanı.  Misirdə Məmlük hökmranlığının son dövründə sələfi Sultan Əl-Əşrəf Qansu əl-Ğavrinin 1516-cı ildə Mərcidabık döyüşündə Osmanlı sultanı I Səlim tərəfindən məğlub edildikdən sonra sultan taxtına çıxdı.   397 il sonra, 1914-cü ildə Hüseyn Kamilin hakimiyyəti altında yenidən qurulmasından əvvəl Misir sultanı tituluna sahib olan son adam idi.

## Həyatı

## İstinadlar
Zənbilli Əli Əfəndi

**Zənbilli Əli Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Həyatı
Karaman, Konya, İstanbul və Bursada oxudu. 1503-cü ildə şeyx oldu. Beyazıt mədrəsəsinə müəllim təyin edildi. Qanuni dövrdə xidmət etdi. Rodosun fəthində iştirak etdi. 1526-cı ildə İstanbulda vəfat etdi. Türbəsi Zeyrək yamacındadır.

Süleyman Qanuni dövründə Rodos adasını fəth etdi və məscidə çevrilən Müqəddəs Yuhənna Başkilsəsində ilk cümə namazını qıldı. Mənbələrdə elmi mövzularda sədaqət göstərmədiyi və hətta sərt xasiyyəti olan Yavuz Sultan Səlimə qarşı çıxdığı izah edilir. [2]

Ona Zənbilli Əli Əfəndi adını verdi, çünki ona təqdim olunmuş sual kağızlarını zenbillə (kəndirlə uzanan bir çanta) götürdü və yenidən zenbil ilə cavab verdi. Fiqh sahəsində Muhtaratü'l Feteva adlı bir əsər yazdı.

## İstinadlar
Sinay hücumu (2017)

**Sinay hücumu** - 2017-ci ilin 24 noyabr tarixində Sinay yarımadasının Bir al-Abd şəhərində yerləşən Al-Ravda məscidində cümə ibadəti zamanı gercəkləşdirilmiş bombalı və silahlı hücum. Hadisə nəticəsində azı 310 nəfər həlak olub, 128 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alıb. Sinay terror hücumu modern Misir tarixində baş verən ən böyük terror hücumlarından biridir.

## İstinadlar
Quş şəlaləsi

Quş () — Rusiyanın Saxalin vilayətində, Kunaşir adasında yerləşən şəlalə. **Quş şəlaləsi** Kusirodan 254,5&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Şəlalə Kuril qoruğunun əsas görməli yerlərindən biri hesab olunur. Şəlalə Quş (Ptiçaya) çayının Oxot dənizinə töküldüyü yerdə formalaşmış. Şəlalə Kunaşir adasının ən böyük və ən enli şəlaləsidir: Hündürlüyü 12 metr, eni isə 20 metr olan şəlalə yağışlı mövsümdə ən enli səviyyəsinə çatır. Şəlalədən yuxarıda bir çox mineral bulaqlar yerləşir. Bulaqların suyu çayın rəngini parlaq mavi rəngdən şəffaf rəngə qədər dəyişir.

## Ümumi məlumat
Şəlalə və çay öz adını yaz aylarında ərazidə çoxlu quşların toplanmasına görə almış. Quş çayı yetərincə bol suludur (Kunaşir adasında ikinci böyük çay). Gur suyun töküldüyü yer qızılbalıqlararın kürüləmə yeridir.  Kürüləmə zamanı balıqlar suda yetərincə çoxalır və quşların əraziyə toplaşmasına səbəb olur. Kunaşir adasında bu ərazi turistlərin sevimli məkanıdır. Şəlaləyə getmək yetərincə çətindir. Cənubi Kurildən əraziyə avtomobillə və ya su vasitəsilə gəlmək mümkündür. Korsakov şəhərindən (Saxalin) şəlaləyə paroxod üzür.

## Kuril qoruğu
Quruq daxilində Kiçik Kuril yasaqlığı yaradılmı. Kuril dövlət təbiət qoruğu nadir heyvanat və bitki növləri ilə diqqəti cəlb edir. Bir çox növlər Qırmızı kitaba düşmüş. Yapon ağcaqayını, Maksimoviç cökəsi və Maksimoviç tozağacı nadir növlərdən hesab olunur. Belə fərqli və zəngin fauna və floraya malik olmasının səbəbi Kamçatka yarımadasının, Saxalin və Hokaydo adalarının təsiridir. Maksimoviç tozağacı əsasən Yaponiya ərazisində üstünlük təşkil edir. Kök sistemi və oduncağı çox mğhkəm olur. Maksimoviç cökəsini dekorativ bitki kimi istifadə edirlər. Yapon inanclarına görə Budda bu ağacın altında peyğımbərliyə yüksəlmiş. Yapon ağcaqayınıda dekorativ bitkidir və çox ləng inkişaf edir. Yaz vaxtı qeyri-adi çiçəkləri ilə maraq doğurur. Kuril qoruğunda məməlilərin 80 növü, quşların 260 növü və balıqların 22 növü məskunlaşıb. Qoruq ərazisində yerləşən Tyatya vulkanı, Stolbçatıy burnu maraqlı təbiət abidələri hesab olunur. Ərazidə altmışa yaxın arxeoloji və etnoqrafik abidələr aşkar olunmuş. Burada xeyli qədim yapon tikililəri və yaşayaş məntəqələri mövcuddur.

## Maraqlı faktlar

Balıqların kürüləmə dövründə şəlalə ətrafına tez-tez ayılar gəlir. Şəlalə Rusiyanın nadir geoloji abidələr sırasına daxildir. Quş şəlaləsi "Rusiya 10" müsabiqəsində iştirak etmiş.

## İstinadlar
Monqolustan əhalisi

**Monqolustan əhalisi** — Monqolustan əhalisinin demoqrafik xüsusiyyətləri. 2016-cı ilə olan məlumata görə Monqolustan əhalisinin sayı 3,081,677 nəfərdir.

Sahəsinə görə dünyanın ən böyük 18-ci dövləti olmasına baxmayaraq, Monqolustan ərazinin məskunlaşma baxımından çox əlverişsiz olması səbəbilə əhalisinin sayına görə 134-cü pillədədir.

## Statistika
thumb|Monqollar milli bayram vaxtı
Ölkə əhalisinin 51,2 faizi şəhərlərdə yaşayır, əhalisinin 95 faizi oxuyub-yazmağı bacarır. Əhali ilə bağlı Monqolustanın ən böyük problemi kişilərin sayının az olmasıdır. Sovetlər dönəmində Rusiyanın təsir dairəsində olan Monqolustanda kişilərinin böyük qismi spirtli içkilərə aludə olublar. Kişilərin sayının azaldığı Monqolustanda hazırda 6 qadına 1 kişi düşür. Kişilərin sayı az olduğu üçün bu ölkədə qızlar deyil, evlənəcək kişilər üçün başlıq pulu istənilir. 45 milyon mal-qaranın olduğu Monqolustanda başlıq üçün də elə mal-qara verilir.

## Siyahıyaalınma
2010-cu ildəki əhali siyahıyaalınmasına əsasən Monqolustan əhalisinin sayı 2.754.685 nəfər olmuşdur. Onlardan 2.647.545 nəfəri Monqolustan vətəndaşları, 107.140 nəfəri isə xarici ölkələrin vətəndaşlarıdır.

## Artım tempi
Monqolustan əhalisinin artım tempi müxtəlif illərdə ardıcıllıqla aşağıdakı kimi olmuşdur:
* 1918 - 647,5 min;
* 1935 - 738,2 min;
* 1944 - 759,1 min;
* 1956 - 845,5 min;
* 1963 - 1071,1 min;
* 1969 - 1197,6 min;
* 1979 - 1595,0 min;
* 1989 - 2044,0 min;
* 2000 - 2373,5 min;
* 2011 - 2811,6 min 
* 2015 - 3057,8 min

## Etnik tərkibi
Ölkə əhalisinin əksər hissəsi etnik monqollardan ibarətdir, lakin qazaxlar və tuvalar da xüsusilə ölkənin qərbində etnik azlıq təşkil edirlər.

Monqolustanda türk toplumunu qazaxlar, tuvalılar (onların etnik qrupu olan urianxaylarla birlikdə), uyğurlar (uyğur dilinin hotən dialektində danışanlar) və özbəklər əmələ gətirir. Ümumilikdə isə Monqolustan əhalisini təşkil edən əsas 24 tayfadan dördü türk tayfasıdır ki, bunlar da Kazak, Hoton, Tıva və Duhadır.

## Dini etiqad
Dini baxımdan əhalinin əksəriyyəti buddistdir. Heç bir dinə etiqad etməyənlər ikinci ən böyük qrupdur. İslam dini etnik qazaxlar arasında geniş yayılmışdır. Duhalar kimi türk toplumlarında isə şamanizm yayılmışdır.

15 yaşdan yuxarı yaşda olan Monqolustan vətəndaşlarının dini etiqadları aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:

## Məşğulluq problemləri
2016-cı ildə BMT özünün Fövqəladə vəziyyətlərə reaksiya Mərkəzi Fondundan Monqolustanda humanitar layihələrin maliyyələşdiriməsinə 2,4 milyon dollar vəsait ayırmışdır. Bu qərar Monqolustanın üzləşdiyi "dzud" adı ilə tanınan quraqlıq və təbii fəlakətlə bağlı idi. Belə ki, 2015-ci ildə quraq yay sərt qışla əvəz olunmuş, dekabr ayından isə "dzud" Monqolustan əhalisi üçün əsl fəlakətə çevrilmiş, o ölkə ərazisinin 60 faizini əhatə etmişdir. Nəticədə ölkənin əksər hissələrində mal-qara üçün normal otlaq qalmamışdır.

## Ədəbiyyat
* Брук С. И. «Население мира. Этнодемографический справочник», — Москва 1986 
* «Der Fischer Weltalmanach 2007. Zahlen. Fakten. Daten». 
* Потёмкина И. И. «Монголия», — Москва, "Мысль", 1988 — 142 с. 

## İstinadlar
Azərbaycanda müsəlmanların həyat tərzi haqqında (film, 1987)

***Azərbaycanda müsəlmanların həyat tərzi haqqında*** filmi rejissorlar Yalçın Əfəndiyev və Zaur Məhərrəmov tərəfindən 1987-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə Azərbaycanda yaşayan müsəlmanların həyat tərzi, gördükləri işlər, öz dinlərini azad şəkildə yaşamaları əks etdirilir.

## Məzmun
Filmdə Azərbaycanda yaşayan müsəlmanların həyat tərzi, gördükləri işlər, öz dinlərini azad şəkildə yaşamaları əks etdirilir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Nüsrət Kəsəmənli
Rejissor: Yalçın Əfəndiyev, Zaur Məhərrəmov
Operator: Nizami Abbas

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1987-ci ilin Azərbaycan filmləri
1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Mererin gündəliyi

**Mererin gündəliyi** — Böyük Xeops ehramının tikintisində iştirak edən işçilərin gündəlik həyatını təsvir edən 4500 il əvvəl yazılan mətndir. 2013-cü ildə Əl-Cərf Vadisi mağarasında papirus üzərində yazılmış halda aşkar edilmişdir. Bu papirus tapılan ən qədim papirusdur. Mererin gündəliyi Firon Xeopsun hakimiyyətinin 27-ci ilinə təsadüf edir. Burdakı yazılar 3 ay ərzində əhəng daşlarının Toradan Cizəyə daşınmasını təsvir edir.

## İstinadlar
Nyufaundlend (ada)

**Nyufaundlend** ( — «*yeni tapılmış torpaq*» http://inogolo.com/query.php?qstr=Newfoundland&search=Search+Names, BFƏ: ) — Şimali Amerikanın şimal-şərq sahillərində, Kanadanın Nyufaundlend və Labrador əyalətinin bir hissəsi olan ada.

## Həmçinin bax

*Nyufaundlend
*Nyufaundlend və Labrador

## İstinadlar
Azərbaycanın melodiya və ritmləri (film)

***Azərbaycanın melodiya və ritmləri*** sənədli filmi "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanın melodiya və ritm zənginliyindən, kökləri əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxan Azərbaycan musiqisindən bəhs edir.

## Məzmun
Film Azərbaycanın melodiya və ritm zənginliyindən, kökləri əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxan Azərbaycan musiqisindən bəhs edir. Filmdə Polad Bülbüloğlunun, tarzən Həmid Vəkilovun, kamança ustası Habil Əliyevin ifaları da yer almışdır.

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Ay Molla əmi

**Ay Molla əmi** — Qacar hökumətində bilavasitə mürtəce və Məhəmmədəli Mirzənin sarayına bağlı qüvvələrin orqanı sayılan, 1908-ci ildə Təbrizin Dəvəçilər məhəlləsində İslamiyyə cəmiyyətinin vasitəçiliyilə nəşr edilən qəzet.

## Qəzetin nəşri
XXI əsrin sonlarından İranda Qacar hökuməti əleyhinə kortəbii sıçrayışlar şəklində təzahür edən xalq nümayişləri artıq 1905-ci ilin sonunda şüurlu, nizamlı formalar almağa başladı. Hökumətə qarşı olan bu kütləvi hərəkatlar, inqilabla nəticələndi və tarixə Məşrutə inqilabı (1906-1911) adı ilə daxil oldu. XX əsrin əvvəllərində  Azərbaycanın Güneyində yaşayan türklərdə «Hümmətçilikdən millətçiliyə» keçmə meylləri yaranırdı. Tədrisin türk dilində aparıldığı məktəblər qurulur, türkcə mətbuat yaranırdı.  Belə bir dövrdə çap edilən Azərbaycan türkcəsində dərc edilən mətbu orqanlarından biri də «Ay Molla əmi» adlanan qəzet olmuşdur. Bu qəzet Təbrizin Dəvəçilər məhəlləsində İslamiyyə cəmiyyətinin vasitəçiliyilə nəşr edilirdi. Dövrün mürtəce qəzetlərindən olan əyləncəli «Ay Molla əmi» İslamiyyə cəmiyyəti tərəfindən 1908-ci ildə (h.q.1326) həm fars, həm də Azərbaycan dillərində çap olunurdu. Azərbaycan türkcəsində olan «Ay Molla əmi» qəzeti qəbul olunmuş qaydada əsasən kiçik həcmdə Bəsirət məktəbinin müdiri, eyni zamanda «Üxüvvət», «İttihad» və «İslamiyyə»nin qəzetlərinin rəhbəri olan Mirzə Əhməd tərəfindən Təbrizdə çap olunurdu. «Ay Molla Əmi», başqa bir mənbəyə istinadən, Mirzə Həsən və Səidüssoltanın rəhbərliyi altında nəşr olunurdu.

## Çap olunmasında məqsəd
Qəzet həmin cəmiyyətin başçılarının irticaçı niyyət və istəklərinin təbliğinə xidmət edirdi. Hicri qəməri təqvimi ilə 1326-cı, miladi təqvimi ilə 1908-ci ildə qəzet çap edlməyə başlayanda da irticaçılar və Təbrizin Dəvəçilər məhəlləsi İslamiyyə cəmiyyətinin üzvləri tərəfindən xalqın məşrutə əleyhinə təhrik edilməsi məqsədilə buraxılırdı.

## Qəzetin adının tarixçəsi
Bu qəzet haqqında İran tarixçisi, publisisti və hüquqşünası Əhməd Kəsrəvi məşrutə tarixinə həsr etdiyi əsərində bir sıra məlumatlar verir. Belə ki, qəzet islamiyyəçilərin, ələxüsus Mirhaşim Dəvəçinin mətbu orqanı olmuşdur. Əhməd Kəsrəvi qəzetin adının tarixçəsi ilə bağlı belə yazır:Təbriz türklərinin ləhcəsində yazılan bu qəzetdə Mirhaşimin cəmiyyət nümayəndəliyinə seçilməməsindən doğan inciklik cəmiyyətə başqalarından daha çox vaxt sərf edib məşğul olduğu fikri aşılanır və bu kimi məsələlər yer alırdı. Qəzetdə dərc olunan yazılarda daha çox mücahidlərin başçılarına və hərəkat rəhbərlərinə qarşı hücuma keçilirdi. Belə şəxslərdən biri heç bir zəif nöqtəsini tapa bilmədikləri gizli Təbriz mərkəzinin rəhbəri Əli Müsyo idi. Axırda Müsyo ləqəbini əsas tutaraq onun məzhəbsiz olduğunu, bu səbəbdən də, belə bir ləqəb götürdüyünü bildirirlər.

## Həmçinin bax
* Əxtər qəzeti
* Cənubi Azərbaycan mətbuatı
* Şəbnamə
* Əkinçi qəzeti

## Xarici keçidlər
* Pərvanə Məmmədli: İranın dövlət siyasəti Azərbaycan milli mətbuatının qarşısına sədd çəkib
* Güney Azərbaycan mətbuatı

## İstinadlar
Duha dili

**Duha dili** — Monqolustanın şimalında yaşayan Monqolustan əhalisini təşkil edən 24 tayfadan biri olan duhaların danışdığı ana dildir. Duha tayfası həm də Monqolustandakı dörd türk tayfasından biridir. 2010-cu ilin məlumatlarına əsasən bu dilin əsas daşıyıcısı olan duhaların sayı cəmi 282 nəfər idi. Amma bu dildə danışanlarının sayının təxminən 500 nəfər olduğu ehtimal edilir.

## Mənsubluğu
thumb|Dilin daşıyıcılarının yayıldıqları ərazi
Duha dili türk dillərinin Sibir qolunun Sayan qrupuna aid olan tayqa altqrupuna mənsubdur.

## Sözləri
Duha dilində əsas sözlərin əksəriyyəti türk kökənlidir. Məsələn, "gis" - "qız", "hün" - "gün", "utə-" - "uyu-", "per-" - "ver" və sair.

Duha dilində əsas saylar da türk kökənlidir və bunlardır: "pir" və ya "piree" - "bir", "ixə" - "iki", "üş" və ya "üüş" - "üç", "tört" və ya "töört" - "dört", "peş" və ya "peeş" - "beş", "altə" - "altı", "jetə" və ya "jeetə" - "yeddi", "ses" - "səkkiz", "tos" - "doqquz", "on" - "on", "jeer" və ya "jeersə" - "iyirmi", "üjon" və ya "üjön" və ya "üjen" - "otuz", "törton" və ya "törtön" və ya "törten" - "qırx", "pejon" və ya "pejön" və ya "pejen" - "əlli", "alton" və ya "altan" - "altmış", "jeton" və ya "jetön" və ya "jeten" - "yetmiş", "seson" və ya "sesen" - "səksən", "toson" və ya "tosan" - "doxsan", "jüs" - "yüz", "min" - "min", "saya" - "on min".

Duha dilinə monqol dilindən də çox sayda alınma söz toplanıb.

## Yox olma təhlükəsi
XX əsrin ikinci yarısından etibarən duha dilinə monqol dilinin təsiri daha aydın şəkildə görünməkdədir. Bunun da əsas səbəbi duhalı uşaqların monqol məktəblərində və monqol dilində tədris almasıdır. Demək olar ki, hazırda uşaqlar və gənc nəsil duha dilini bilmir. Duhalar yeni nəsillərin duha dili bilməməklərini məktəbdə monqol dilində təhsil almaqları ilə əsaslandırırlar.

Duha dilində indi yalnız yaşlı adamlar öz aralarında danışırlar və bu da yaşlı nəsil dünyanı tərk etdikdən sonra bu dili də öləcəyi ehtimalını və təhlükəsini yaradır. Ona görə də duha dili YUNESKO-nun yayımladığı təhlükə altında olan dillər atlasında *"ciddi şəkildə təhlükə altında olan dil"* kimi göstərilmişdir.

## İnanc sisteminə təsiri
Duhalar şamanizmə tapınırlar. Duha mədəniyyətində şamanizm duha dili ilə sıx surətdə bağlıdır. Duha şamanları ruhlarla duha dilində danışırlar. Onlar belə hesab edirlər ki, çağırdıqlar qüvvələr, ruhlar başqa dilləri bilmirlər. Ona görə də yeni nəsil duha dilini bilmədiyi üçün şamanlıq edə, ruhlarla anlaşa bilməzlər. Həm də hesab olunur ki, gənc nəsil dili bilmədikcə, öyrənmədikcə ayinlərdə deyilən dualar, xüsusi sözlər də işlədilmədiyi üçün unudulacaq.

## Həmçinin bax
*Duhalar

## İstinadlar
Haiti adası

**Haiti** (, , ) — Karib dənizində ada. Vest-Hinddəki Böyük Antil adaları qrupunda böyüklüyünə görə ikincidir. Ada ərazisində iki dövlət — Haiti və Dominikan respublikaları yerləşir.Tropik qurşaqda yerləşir.

## İstinadlar
Azərifrog

**"Azərifrog"** — Qurbağa və qurbağa məhsullarının Azərbaycanda ilk ixracatçısı olan şirkət.

## Tarixi
Şirkət **"Azərifrog" MMC** adı ilə 2015-ci ildə yaradılıb, 2016-cı ilin yayından fəaliyyətə başlayıb.

## Rəhbəri
Şirkətin rəhbəri Fransada təhsil almış və xarici bazara qurbağa məhsulu çıxaran ilk azərbaycanlı olan Rauf Hüseynzadədir.

## Ferması
Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun Şorsulu kəndində şirkətin qurbağa ferması yerləşir. Bu fermaya yetişdirilmək üçün qidaya yararlı qurbağalar Braziliyadan gətirilmişdir.

Hal-hazırda fermada 100 nəfərdən artıq işçi çalışır.

Şirkət həm yerli, həm də xarici bazarı qurbağa əti ilə təmin edir; müqavilə əsasında Fransa, Çin və İspaniya şirkətləri ilə əməkdaşlıq edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Vankuver (ada)

**Vankuver adası** () — Kanadanın cənub-qərb sahillərində ada. İnzibati cəhətdən Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətinin ərazisidir.

## İstinadlar
Pod Qoritsom stadionu

**Pod Qoritsom stadionu** () — Monteneqronun paytaxtı Podqoritsa şəhərində yerləşən çoxfunksiyalı stadion. Ölkədəki ən böyük futbol stadionudur. Tamaşaçı tutumu 15.230 nəfərdir. Stadion Monteneqro milli futbol komandasının əsas meydançası olmaqla yanaşı, həm də "Buduçnost Podqoritsa" futbol klubunun ev stadionu sayılır. Açılışı 1945-ci ildə olmuşdur.

## İstinadlar
Azərbaycanın milli qəhrəmanları (film, 2012)

***Azərbaycanın milli qəhrəmanları*** sənədli serialı 2012-ci ildən başlayaraq "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsal edilir. Serial canlarını vətən uğrunda qurban verərək Azərbaycan Milli Qəhrəmanı adına yüksələn igid Azərbaycan oğullarından bəhs edir.

## Filmlər

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 2012-ci ilin Azərbaycan filmləri
* 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Hamar-Daban

**Hamar-Daban** () — Şərqi Sibirin cənubunda, Pribaykalın da cənubunda yerləşən dağlıq ölkə. Ərazisinin böyük qismi Rusiya Federasiyası Buryatiya Respublikası ərazisində yerləşir.

## Coğrafi xüsusiyyətləri
Hamar-Daban — erkıən protrezoy dövrünə aid silsilələr kompleksidir. Onun uzunluğu q.rbdən şərqə 350&nbsp;km, eni isə 50–60&nbsp;km təşkil edir. Baykal gölünün cənubunda yerləşir. Silsilə qərbdə Zun-Suren çayının aşağı qolları ətrafından başlayaraq cənub-şərqdə Xanqarul və Snejnaya çaylarının yuxarı axarlarına qədər uzanır. Ondan şərqdə Xanqaril silsiləsi yerləşir. Buradan Snejnoy çayı sahili boyunca şimal-şərq istiqamətində uzanır.

Hamar-Daban İrkutsk vilayətinin Slyudan rayonu və Buryatiyanın altı rayonunu özündə birləşdirir. Su ayrıcı silsilə bu rayonlar arasında təbii sərhəd rolunu oynayır. Silsilənin şimalı ilə Transsibir magistralı və Baykal avtomagistralı keçir.

Baykal gölünün cənub-qərb sahilləri Pribaykalın ən rütübətli sahəsidir. Bura il ərzində 1200&nbsp;mm yağıntı düşür. Bu baxımdanda zəngin bitki örtüyü ilə seçilir. Burada əsasən dağ tundra bitkiləri yayılmışdır. Meşələri əsasən enliyarpaqlıdır — adi şam, Larix decidua, Sibir şamı, ağ şam. Üstəlik burada Qovaq və tozağacı meşələri belə vardır. Alp zolağında isə Alçaqboylu sidr şamı, cırtdan tozağacı kimi bitkilərtə sahibdir.

## Qorunan ərazilər
Hamar-Daban silsiləsinin mərkəzində Bykal qoruğu yerləşir. Ondan qərbdə, Buryatiyanın Zakamen rayonu ərazisində isə Snejinski botanik yasaqlığı yerləşir (sahəsi — 238,48 min ha). Hamar-Dabanın qərbində, Tunkinski rayonu ərazisində Tunkinski Milli parkı qərarlaşır. 
## Funa
Əsas sakinləri:

*quruda* — qonur ayı, maral, sığın, izübr, müşk maralı, canavar, tülkü, dələ, dovşan, burunduk, turac, Nucifraga caryocatactes, əlvan ağacdələn, adi bonazi tetrası

*çaylarda* — Xarius, Brachymystax, adi taynen, Rutilus.

## Zirvələri
Hamar-Daban silsiləsinin ən hündür zirvəsi Xan-Ula (2371 m) dağıdır. Ancaq Ululik çayının yuxarı axarlarında hündürlüyü 2396 m olan Subutuy dağə yerləşir. Ən məşhur zirvə isə Çerski pikidir (2090 m). Hər il onu minlərlə turist ziyarət edir. Mərkəzi hissədə, Baykal qoruğu ərazisində şahid dağ olan Soxor yerləşir (2316 m).

## Göl və çayları
Hamar-Daban silsiləsi ərazisində müxtəlif göllərə rastlamaq mümkündür. Onlar arasında ən böyüyü və məşhuru Sobolin gölüdür. Digə gölləri — Patovoe gölü, Serdçe gölü, Çyornaya gölü.

Su turizmi üçün əlverişli çayları:Utulık, Snejnaya, Temnik, Xara-Murin.

## İncəsənətdə
Hamar-Daban silsiləsinə 1962-ci ildə Yuri İosiofoviç Vızbor eyni adlı mahnı yazmışdır.

## Qalereya

Şəkil:KhamarDabanPlane.jpg|
Şəkil:Khamar-Daban-KamenskBuryatia.jpg|
Şəkil:Gusinoozersk. Khamar-daban.jpg|


## Mənbə
* Baykalın təbiəti. Hamar-Daban
* Baykalın təbiəti. Hamar-Daban rayonunun sxemi
Van əyaləti

**Van əyaləti** — Osmanlı imperiyasının əyalətlərindən biri.

Van əyaləti sancaqlara bölünür

* Van sancağı
* Bitlis sancağı
* Xizan sancağı
* Müküs sancağı
* Xoy sancağı
* Səlmas sancağı

 
## Bəylərbəyləri

* 1548-1551 Çərkəz İsgəndər Paşa
* Cəfər Paşa
* Xosrov Paşa
## İstinadlar
Böyük Britaniya Silahlı Qüvvələri

**Böyük Britaniya Silahlı Qüvvələri** (*rəsmi adı ilə* **Əlahəzrətlərinin Silahlı Qüvvələri**, *digər adı* **Kral Silahlı Qüvvələri**). — Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığını kənardan gələ biləcək təhlükələrdən qorumaqla vəzifəli silahlı qüvvələrdir. Silahlı qüvvələr donanma, Quru Qüvvələri və hava qüvvələrindən ibarətdir. Bu hər üç orqan peşəkar əsgərlərdən təşkil olunub.

Mövcud baş komandan kral ailəsi təmsilçisi kimi kraliça II Yelizavetadır. Bu kral üzvləri tərəfindən də qəbul edilməkdədir. İngilis konstitusiya hüququnda silahlı qüvvələr birbaşa krala tabedir. Silahlı qüvvələrin büdcəsi parlamentin razılığı ilə formalaşdırılır. 1689-cu ildə qəbul edilən qanuna görə, silahlı qüvvələrə müharibə etmək səlahiyyətini ancaq məclis verə bilər. Kral bunu təkbaşına edə bilməz. Uzun müddətdir qüvvədə olan konstitusiya qanununa görə baş nazir faktiki olaraq silahlı qüvvələrin fəaliyyəti ilə bağlı qəti səlahiyyət sahibidir.

Silahlı qüvvələr, Müdafiə Şurası, Müdafiə Nazirliyi və Müdafiədən Cavabdeh Dövlət Naziri tərəfindən müştərək şəkildə idarə edilir. Silahlı qüvvələrin əsas vəzifəsi İngilis ana vətənini qorumaqla birlikdə krallığa bağlı xarici torpaqlarda da təhlükəsizliyi təmin etmək və beynəlxalq sülhü qoruma səylərini dəstəkləməklə də vəzifəlidir. Silahlı qüvvələrə bağlı birliklər, NATO və digər koalisiya əməliyyatlarında fəal və müntəzəm şəkildə çıxış edir.

Silahlı qüvvələr Birinci Dünya müharibəsi, İkinci Dünya müharibəsi, Koreya müharibəsi, Kosovo müharibəsi və Folklend müharibəsində aktiv iştirak etmiş və bu müharibələrin nəticələrində mühüm rol oynamışdır.

Silahlı qüvvələr 2000-ci ildən sonra ABŞ-nin müttəfiqi olaraq Əfqanıstan müharibəsi və İraq müharibəsində iştirak etdi. Həmçinin silahlı qüvvələrin İngiltərə xaricində, Merac adaları, Beliz, Bruney, Kanada, Dieqo Garcia, Folklend adaları, Almaniya, Cəbəli-Tariq, Keniya, Qətər və Kiprdə hərbi bazaları yerləşir.

Böyük Britaniya 1952-ci ildə yerin altında ilk nüvə silahı sınağı olan Qasırğa əməliyyatı ilə ABŞ və SSRİ-dən sonra Dünyada nüvə gücünü əldə edən üçüncü ölkə oldu. Bu gün Birləşmiş Krallıq dünyada nüvə silahına malik 9 ölkədən biri olmaqla cəmi 215 ədəd nüvə döyüş başlığına malikdir. Bunlardan 120-si fəal olaraq müəyyən bölgələrə yerləşdirilmişdir. Bundan başqa, donanmanın əlində nüvə başlıqlı sualtı gəmi raketi var. Bu baxımdan Böyük Britaniya Silahlı Qüvvələri ABŞ Dəniz Qüvvələrindən sonra 2-ci yerdədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Krallıq donanması
* Kral Hərbi Hava Qüvvələri
* İngiltərə Silahlı Qüvvələri
Middendorf körfəzi

**Middendorf körfəzi** ()  —  Kara dənizində, Taymır yarımadasının şimal-qərb sahilində yerləşən körfəz. Körfəz fiord formasına malikdir. Körfəz Zarya yarımadasının daxilinə uzanır. Qərbdən aşıq dənizə çıxışı vardır. Burada çoxlu sayda adalar vardır. Körfəzin akvatoriyasında çoxlu sayda ada vardır. Onlar arasında Rıkaçev adası ən irisidir. Körfəzə Tolevaya çayı tökülür. İqlimi olduqca sərtdir. İlin doqquz ayı buzla örtülü olur. Bəzi illərdə hətta buzdan heç tamam azad ola bilmir. Körfəzin sahilləri tundra ilə örtülüdür. Böyük Arktik qoruğunun xüsusi hissəsini təşkil edir. 
## Coğrafiyası
Körfəz qərbdən şərqə doğru uzanır. Şərq istiqamətdə eni azalır. Qriqorev və Semyonov boğazları ilə Kara dənizi ilə əlaqələnir. Körfəzdə yerləşən adalar:Vild, Şren, Yarjinski, Povorotıy, Rıkaçyov. Yarjınski, Suiti qayası və Rıkaçyov adaları onun açıq dənizə birləşdiyi hissədə yerləşir. Körfəzin ən iri adası Rıkaçyovdur. Körfəzdə yerləşən Burunlar:Adams, Pestik, Qornostayev, Opasnıy, Klin. Körfəzin şimal-qərbində Zuyev yarımadası yerləşir. Yarımada şimadan materikə ensiz bərzəxlə birləşir.
## Araşdırılma tarixi
İlk dəfə Middendorf körfəzinin sahillərini Xariton Laptev 1741-ci ilin mayında Böyük Şimal ekspedisiyası zamanı araşdırmışdır. 12 iyun 1741-ci ildə onun dəstəsi ilə Sümün İvanoviş Çelyuskinin qrupu görüşmüşdür. Leman burnunda qədim ocaq yeri aşkar edilmişdir. Araşdırmalar onu göstərir ki bölgəni Dmitri Laptevin dəstəsindən öncədə ziyarət etmişlər. Böyük ehtimalla bura gələnlər XVII əsr rus səyyahları olmuşlar. Bununla belə Laptev körfəzə ad qoymamışdır.
1900-ci ildə Üduard Tolun ekspedisiyası «Zarya» gəmisində körfəzdə araşdırma işləri aparmışdır. Məhz Eduard Toll körfəzi öz qohumunun şərəfinə adlandırmışdır. Tarımada məşhur alin və Ta\ymırın araşdırmaşısı olan Aleksandr Fedoroviç Middendorfun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Eduard Tollun xəzinəsi
Eduard Toll körfəz sahilindsə olarkən burada ərzaq saxlanılan saxlancın hazırlanmasına göstəriş vermişdir. Bu Taymırın sahillərinə gələn səyyahlar üçün biravantaj idi. Ancaq Üsuard Toll ondan heç zaman istifadə etməmişdir.
1973-cü ildə Komsomolskaya Pravda ekspedisiyası Eduard Tollun xəzinəsini aşkarlayaraq çıxarırlar. Burada qalan ərzaqlar xarab olmamışdı. Bu tapıntılar onu göstərmişdir ki, şimal zonasında ərzaqları yük illiklər belə saxlamaq mümkündür.  
Bu hadisə SSRi Ət və Süd sənayesi Nazirliyinin marağıana gəlmişdir. Bu məqsədlə 1974 və 1980-ci illərdə iki ekspedisiya təşkil edillmişdir. Analojio ekspedisiyalar 2004 və 2010-cu illərdədə təşkil olunmuşdur.

## İstinadlar
Şova Memorial Parkı

– Yaponiyanın Akişima və Taçikava şəhərlərində yerləşən milli hökumət parkı. Parka giriş pulludur (böyüklər üçün 410 yen).

## Haqqında
Ərazi əvvəlcə Yaponiya hökuməti tərəfindən aviabaza (Taçikava aerodromu) kimi istifadə olunub, İkinci dünya müharibəsindən sonra ABŞ ordusunun nəzarəti altına keçib. 1977-ci ildə Yaponiya hökumətinə qaytarılıb. Ərazinin bir hissəsi hələ də Yaponiya Quru Özünümüdafiə Qüvvələri tərəfindən istifadə olunur, bir hissəsi isə 1983-cü ildə imperatorun qızıl yubileyi münasibətilə xatirə parkına çevrilmişdir. Burada İmperator Şovaya həsr olunmuş kiçik muzey var.

Parkda velosiped kirayələmək mümkündür və istifadə olan velosiped zolağının uzunluğu 11&nbsp;km təşkil edir. Parkda barbekyu bölgəsi də mövcuddur.

Dekabr ayında Miladla əlaqədar olaraq park xüsusi işıqlandırmaya keçir.

Parka Ome xətti üzərində yerləşən Nişi-Taçikava stansiyası vasitəsilə və ya Taçikava stansiyası ilə Musaşi-Sunaqava stansiyalarında düşüb 15-20 dəqiqə piyada getməklə çatmaq mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Suriya–Türkiyə münasibətləri

**Suriya–Türkiyə münasibətləri** — Suriya Ərəb Respublikası və Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər.

Suriyanın Ankara şəhərində səfirliyi, İstanbul və Qaziantep şəhərlərində konsulluğu, Türkiyənin isə Dəməşq şəhərində səfirliyi, Hələb şəhərində isə konsulluğu vardır. Lakin, Suriyada vətəndaş müharibəsinin başlamasından sonra Türkiyə Suriyadakı səfirini geri çağırmış, ölkədəki diplomatik fəaliyyətlərini təxirə salmışdır. Hələbdə yerləşən konsulluq isə Suriyadakı Türkiyə vətəndaşlarına kömək etmək məqsədilə hələ də fəaliyyətini davam etdirir. 30 may 2012-ci il tarixində Türkiyə hökuməti suriyalı diplomatları ölkədən qovmuşdur.

911 kilometr uzunluğunda quru sərhədinə malik olan bu iki ölkə arasındakı münasibətlər tarix boyu gərginliyi ilə seçilmişdir. Türkiyə tərəfinin fikrinə əsasən Suriya terrora dəstək verən, su mənbələrinin paylanmasında problem yaradan və coğrafi olaraq Türkiyənin ərazi bütövlüyünə müdaxilə edən ölkədir. 1998-ci ildə Adana müqaviləsinin imzalanmasından sonra müsbət mənada inkişaf edən əlaqələr 2011-ci ildə Suriya vətəndaş müharibəsinin başlanması ilə yenidən gərginləşmişdir.

1930-cu illərdə Türkiyə və Fransa müstəmləkəsi olan Suriya arasındakı sərhəddə yerləşən Hatay üzərində haqq iddia etməsi ilə başlayan gərginlik Cənub-Şərqi Anadolu layihəsinin qüvvəyə minməsi nəticəsində ortaya çıxan "su anlaşılmazlıqları" ilə daha da artmış, Suriya hökumətinin PKK və ASALA kimi terrorçu qruplaşmalara dəstək verməsi ilə pik həddə çatmışdır. 1998-ci ilin oktyabr ayında Suriya hökumətinin PKK lideri Abdullah Öcalanı deportasiya etməsindən sonra əlaqələr nisbətən yaxşılaşmışdır. Lakin, Suriya vətəndaş müharibəsi ərzində Türkiyənin Azad Suriya Ordusuna dəstək verməsi səbəbilə iki ölkə arasındakı münasibətlər yenidən gərginləşmiş və diplomatik əlaqələr dayandırılmışdır. 2012-ci ilin iyun ayında Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus F-4 döyüş təyyarəsinin Suriya tərəfindən vurulmasından sonra Türkiyə hökuməti NATO-ya təcili toplanma çağırışı etmişdir. 2012-ci ilin oktyabrında Suriyadan Türkiyə ərazisinə top mərmisi atılmasından sonra Türkiyə tərəfi Suriya ilə sərhəd boyunca MIM-104 Patriot hava hücumundan müdafiə sistemlərini yerləşdirmişdir. 2013-cü ilin sentyabr ayında isə Suriya Silahlı Qüvvələrinə məxsus bir ədəd Mi-17 helikopteri sərhədi keçdiyinə görə türk qırıcıları tərəfindən vurulmuşdur.

Hər iki ölkə Aralıq dənizi üçün Birlik təşkilatının tam hüquqlu üzvüdür. Həmçinin Suriyanın 14 avqust 2012-ci il tarixində İslam Əməkdaşlıq Təşkilatındakı üzvlüyünün ləğv olunmasına qədər hər iki ölkə də bu təşkilatın üzvü olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Türkiyə
* Suriya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Embassy of Turkey in Damascus 
* Embassy of Syria in Ankara
* Turkish Ministry of Foreign Affairs about relations with Syria
Tahirə Cəfərova

**Tahirə Ənvər qızı Cəfərova** () — fin ədəbiyyatı tərcüməçisi, yazıçı.

## Həyatı
Tahirə Ənvər qızı Cəfərova 1940-cı il aprelin 19-da Bakıda anadan olub. 1957-ci ildə 124 nömrəli məktəbi qızıl medalla bitirib. Eyni dərəcədə həm riyazi, həm də ədəbi bacarığa malik olaraq və o zaman "fiziklər və liriklər haqqında" aparılan debatları nəzərə alaraq sənət seçimində fizikaya üstünlük verib — S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) fizika fakültəsinə qəbul olunub, 1962-ci ildə oranı "nəzəri fizika" ixtisası üzrə qırmızı diplomla bitirib.

T. Cəfərova 1962–1964-cü illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Fizika İnstitutunda kiçik elmi işçi işləyib. Sonra 1965–1968-ci illərdə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin məqsədli aspiranturasında yarımkeçiricilər kafedrasında professor V. L. Bonç-Bruyeviçin rəhbərliyi altında təhsil alıb, aspiranturanı qurtarandan Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda (EAFİ) işləyib. Həmin vaxt onun taleyində köklü dəyişiklik baş verib, o, sənətini dəyişmək qərarına gəlib, çünki ədəbiyyat və xarici dillər onu uşaq vaxtından cəlb edirdi.

T. Cəfərova 1970-ci ildə Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dillər Universiteti) ingilis dili fakültəsinin qiyabi bölməsinə, 1972-ci ildə isə Moskvada M. Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna qəbul olunub. Bu iki ali məktəbdə sessiyalar müxtəlif vaxtda keçirildiyi üçün o, iki təhsil müəssisəsini asanlıqla qurtarıb. 1970–1972-ci illərdə Morneftdə neft hasilatı platformasında ingilis dili tərcüməçisi işləyib.

T. Cəfərova 1973-cü ildə Moskvada SSRİ İnturisti yanında ali ingilis dili kursunu bitirib. Lakin şəxsi həyatındakı dəyişikliklə əlaqədar olaraq tezliklə peşə seçimində yenə də dönüş yaranıb. T. Cəfərova Ədəbiyyat İnstitutunda oxuyaraq özünün əsas nəsr seminarından başqa, V. Boqaçevin rəhbərliyi altında fin dilindən ədəbi tərcümə seminarına da gedib. Fin dilini öyrənərək 1981–1985-ci illərdə SSRİ Yazıçılar İttifaqının Xarici Komissiyasında tərcüməçi işləyib.

Finlandiyanın Tampere Universitetində dərs deyib. Yazıları "Literaturnıy Azerbaydjan" və "Azərbaycan" jurnallarında dərc olunub.

Avropa Ədəbi Tərcüməçilər İttifaqının (SİETL), Finlandiya və Azərbaycan Yazıçılar birliklərinin üzvü, Azərbaycan-Finlandiya Dostluq Cəmiyyətinin fəxri üzvüdür.

## Ailəsi
1984-cü ildə Reyno Viitala adlı o vaxt SSRİ-Finlandiya Dostluq Cəmiyyətinin sədri vəzifəsində çalışan fin əsilli şəxslə ailə həyatı qurub.

## Təltifləri
2017-ci ildə Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar