Abdullah Gül

**Abdullah Gül** (; ) — Türk siyasətçisi, iqtisadçısı və Türkiyə Respublikasının 11-ci prezidenti. Abdullah Gül 2007–2014-cü illərdə prezident vəzifəsində, 2002–2003-cü illər arasında 4 ay Türkiyənin Baş naziri vəzifəsində çalışıb. 2003–2007-ci illərdə isə Baş nazirin müavini və Xarici İşlər naziri vəzifələrində çalışıb.

Gül 1991, 1995, 1999, 2002 və 2007-ci illərdə Türkiyədə keçirilən ümumi seçkilərdə Kayseri millət vəkili olaraq parlamentə daxil olub. Öncədən Rifah Partiyasının üzvü olsa da, lakin 1998-ci ildə bu partiya dünyəvi respublika prinsipinə zidd hərəkətlərinə görə ləğv edildikdən sonra Fəzilət Partiyasına qoşulub. O, Fəzilət Partiyasının 1-ci növbədənkənar qurultayında sədrlik üçün Rəcai Kutanla yarışıb. O, 521 səslə 2-ci yeri tutub və sədr seçilə bilməyib. Gül 2001-ci ildə qurulan Ədalət və İnkişaf Partiyasının qurucu üzvü kimi Partiyanın yaranmasında mühüm rol oynayıb.

Abdullah Gül 2002-ci ildə Türkiyədə keçirilən ümumi seçkilərdə AK Partiya qalib gəldikdən sonra baş nazir oldu və 58-ci Türkiyə hökumətini qurdu. Gül hökuməti tərəfindən Rəcəb Tayyib Ərdoğana qoyulan siyasi qadağa aradan qaldırıldıqda, Ərdoğan 2003-cü ildə Türkiyə parlament seçkiləri ilə parlamentə daxil oldu və baş nazir olaraq 59-cu Türkiyə hökumətini qurdu. Ərdoğan hökuməti kabinetində Baş nazirin müavini və Xarici İşlər naziri vəzifələrində çalışan Gül 2007-ci ildə Türkiyədə keçirilən prezident seçkilərində prezident seçilərək, 2014-cü ilə qədər bu vəzifəni davam etdirib.

## Həyatı
### Təhsili və karyerası
Abdullah Gül 29 oktyabr 1950-ci ildə Bünyanda anadan olub. Atasının adı Əhməd Həmdi Gül, anasının adı isə Ədviyə Satoğludur. Ədviyə xanım ərəbəsillidir. İbtidai təhsilini Kayseri Qazi Paşa məktəbində, daha sonra Nəzmi Toker orta məktəbində təhsil almış, Kayseri liseyində bitirdikdən sonra isə İstanbul Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinə daxil olub. 1974-cü ildə təhsilini başa vurduqdan sonra həmin fakültədə başladığı doktorantura təhsili üçün iki il İngiltərədə yaşamış və 1983-cü ildə İstanbul Universitetindən "doktor" adını almışdı. O dövrdə İstanbul Texniki Universitetinin Sakarya Mühəndislik fakültəsinin Sənaye Mühəndisliyi şöbəsinin yaradılmasında (1992-ci ildə İTU-dən ayrılaraq Sakarya Universitetinə çevrildi) böyük rolu olmuş və həmin kafedrada iqtisadiyyatdan mühazirələr oxumuşdur. 1989-cu ildə beynəlxalq iqtisadiyyat sahəsindən dosent adını almışdır.

Tələbəlik illərində Gənclər Təşkilatı Milli Türk Tələbələr Birliyinin üzvü olub. O, Kayseridəki Nəcib Fazil Qısakürək məktəbinin Söğüt Fikir klubunda çalışıb və bu məktəbin öndə gedən simalarından olan Əli Biraderoğlunun ziyalı çevrəsində olub.

## Siyasi karyerası

1983–1991-ci illərdə İslam İnkişaf Bankında iqtisadçı olaraq çalışan Gül, 1991-ci ildə keçirilən seçkilərdə Rifah Partiyasından XIX dövr Türkiyə Böyük Millət Məclisinə Kayseri millət vəkili olaraq daxil olub. 1993-cü ildə Rifah Partiyasının sədr müavini təyin edilən Abdullah Gül, 1995-ci ildə keçirilən ümumi seçkilərdə ikinci dəfə Rifah Partiyasının XX dövr Kayseri Millət vəkili seçilib. 1993-cü ildə Rifah Partiyası sədrinin xarici əlaqələr üzrə müavini olub. Bu müddət ərzində o, Avropa və Amerikada bir çox təşkilatlarda etdiyi çıxışlarında partiyanın ideyalarını açıqlayıb.

TBMM Plan və Büdcə Komitəsi və Xarici Əlaqələr Komitəsinin üzvü kimi də fəaliyyət göstərən Abdullah Gül 28 iyun 1996-cı ildə qurulan Ərbakan və Rifahyolu koalisiya hökumətində dövlət naziri və hökumət sözçüsü vəzifələrində çalışıb.

16 yanvar 1998-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən Rifah Partiyası ləğv edilmədən əvvəl qurulan Fəzilət Partiyasına keçən Abdullah Gül, 18 aprel 1999-cu ildə keçirilən ümumi seçkilərdə Fəzilət Partiyasından XXI dövr Kayseri millət vəkili seçilərək, yenidən parlamentə daxil olub.

O, 1992-ci ildə Avropa Şurası Parlament Assambleyasının üzvü olub və Şuranın mədəniyyət, nizamnamə, siyasi və iqtisadi inkişaf komitələrində işləyib. 2001-ci ilə qədər Avropa Şurasında gördüyü işlərə görə o, "Pro merito" medalı ilə təltif edilib və Şuranın "Fəxri üzvü" adına layiq görülüb. O, həm də NATO Parlament Assambleyasının üzvü olub. 2000-ci il martın 8-də partiyada "yenilikçi qanad" adlandırılan deputatların dəstəyi ilə prezidentliyə namizədliyini irəli sürdü. Fəzilət Partiyasının 2000-ci il mayın 14-də keçirilən I növbədənkənar qurultayında 521 səs alaraq 633 səs toplayan Recai Kutandan geri qaldı. Qurultayın nəticələri siyasi dairələr tərəfindən "partiya bazası geniş şəkildə İnnovativ qanad adlanan qanadı dəstəkləyir, lakin partiya hələ rəhbərlik dəyişikliyinə hazır deyil" şəklində şərh olundu. Fəzilət Partiyası 22 iyun 2001-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən ləğv edildikdən sonra Gül bir müddət müstəqil qaldı və 14 avqust 2001-ci ildə qurulan Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AK Partiya) Qurucu Şurasının üzvü oldu, partiyalaşma prosesində fəal rolunu davam etdirdi, siyasi və hüquqi məsələlərə cavabdeh olan vitse-prezident vəzifəsində çalışdı. Ona qarşı itirilmiş trilyonluq iddiada hesabat hazırlandı. Deputat toxunulmazlığına görə cinayət məsuliyyətinə cəlb oluna bilmədi. Gülə qarşı olan bu məhkəmə işi 2010-cu ildə ləğv edildi.

AK Partiya Kayseri Millət vəkili və Siyasi və Hüquq məsələləri üzrə sədr müavini vəzifələrində çalışıb. Gül, 3 noyabr 2002-ci ildə keçirilən ümumi seçkilərdə yenidən Kayseri millət vəkili seçildi. AK Partiya sədri Rəcəb Tayyib Ərdoğanın siyasi qadağası ilə 16 noyabr 2002-ci ildə 58 hökuməti qurmaq ona həvalə edildi. Türkiyənin 58 hökuməti 18 noyabr 2002-ci ildə Baş nazir Abdullah Gül tərəfindən qurulub. Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 2003-cü il martın 9-da Siirt Millət vəkili yenilənməsi seçkisində parlamentə daxil olmasından sonra Abdullah Gülün başçılıq etdiyi 58 hökumət martın 11-də istefa verdi. Rəcəb Tayyib Ərdoğanın prezidentliyi ilə 14 mart 2003-cü ildə qurulan 59-cu hökumətdə (2-ci AK Partiya hökuməti) xarici işlər naziri və baş nazirin müavini vəzifələrində çalışıb. O, 2005-ci il oktyabrın 3-də başlayan Avropa İttifaqı danışıqları üçün bir çox səlahiyyətlərini Baş müzakirəçi Əli Babacana verdi.

### Prezident seçkisi
24 aprel 2007-ci ildə keçirilən AK Partiya Qrup toplantısında Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən prezidentliyə namizəd göstərildiyi açıqlandı. Aprelin 27-də keçirilən prezident seçkilərinin birinci turunda 357 müsbət səs alsa da, 367 səs sayına çatmadığından seçki ikinci tura buraxılıb; iclasın ləğvi üçün Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Konstitusiya Məhkəməsinə verdiyi iddianın nəticəsi olaraq, ilk iclasın açılması üçün Məclisdə 367 üzvün iştirak etməsi şərti ilə qanunun müvafiq müddəasına əsasən Konstitusiya, Məclisin bu ilk iclası Konstitusiya Məhkəməsinin 1 may 2007-ci il tarixli qərarı ilə ləğv edildi. 6 may 2007-ci ildə Assambleyada keçirilən iki sorğuda iclas üçün toplantı yetər sayının olmamasından 11-ci prezident seçilə bilmədi.

22 iyul 2007-ci il seçkilərindən sonra Gülün prezident seçilməməsində AK Partiyanın təkbaşına iqtidara gəlməsinin təsiri oldu. Bunun nəticəsi olaraq Abdullah Gülün "bu, prezidentliyə namizədliyi ilə bağlı açıq mesaj olduğu" şərhi qəbul edilib. Avqustun 13-də 11-ci prezidentliyə namizədlik yekunlaşdı. 2007-ci il avqustun 20-də keçirilən prezident seçkilərinin birinci mərhələsində 341 səs toplayan Gül, 2007-ci il avqustun 24-də keçirilən prezident seçkilərinin ikinci turunda 337 səs topladı.

Abdullah Gül 28 avqust 2007-ci ildə keçirilən prezident seçkilərinin üçüncü turunda 339 səs toplayaraq Türkiyə Respublikasının 11-ci prezidenti seçildi. Böylece Nisan 2007'de başlayan Türkiye'nin 11. Cumhurbaşkanını seçim süreci sona erdi. Beləliklə, 2007-ci ilin aprel ayından başlayan Türkiyənin 11 prezidentinin seçki prosesi başa çatdı.

## Prezidentliyi (2007–2014)

Abdullah Gül 2007-ci il avqustun 28-dən 2014-cü il avqustun 28-dək Türkiyənin prezidenti olub. 26.01.2012-ci il tarixli *Rəsmi Qəzetdə* dərc edilən 6271 saylı Prezident Seçki qanunu ilə səlahiyyət müddəti 7 il olaraq müəyyənləşdi. Konstitusiya Məhkəməsi onun ikinci dəfə namizəd olmasına mane olan qanun müddəasını ləğv etsə də, o, yenidən namizəd olmadı. O, vəzifəsini 28 avqust 2014-cü ildə Rəcəb Tayyib Ərdoğana təhvil verdi.

### Əfv etdiyi hökümlülər
2008-ci ilin avqustunda Nəcməddin Ərbakanın itirilmiş trilyon məhkəməsində "saxtakarlıq" səbəbiylə ev dustaqlığı cəzası "daimi xəstəlik" səbəbiylə Abdullah Gül tərəfindən əfv edidi. İtirilmiş trilyon məhkəməsinin müttəhimlərdən biri olan Gül, millət vəkili olduğu üçün mühakimə oluna bilməyib. Baş prokurorun qərarı ilə, cinayətin təqibsizliyinə qərar verilmişdir.

## Ailəsi
Abdullah Gül 29 oktyabr 1950-ci ildə Kayseridə anadan olub. Anası Ədəviyə xanım, atası Əhməd Həmdi Güldür.

21 avqust 1980-ci ildə Hayrünnisa Gül (Özyurt) ilə ailə həyatı qurub. Onların Əhməd Münir, Kübra və Mehmet Əmrə adlı üç övladı vardır. İngilis və ərəb dillərini bilən Gül, "Beşiktaş" futbol komandasına da azarkeşlik edir.

## Əsərləri
Abdullah Gülün nəşr olunan kitabları aşağıdakılardır.

* *Demokratiya və Hüquq yolunda*
* *Qlobal Perspektiv*
* *Gələcək Yaxındır*
* *Diplomaside Erdemli Güç*
* *Türkiyəni və dünyanı yenidən düşünmək*

## Mükafatları

## Qalereya

Şəkil:Chatham House Prize 2010 (5163375167).jpg|Abdullah Gül Kraliça II Yelizaveta ilə 2010 Chatham House mükafatlarında, London
Şəkil:Gul and Medvedev 2.jpeg|Abdullah Gül və Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedyev, Moskva, 8 sentyabr 2011-ci il
Şəkil:Dilma Rousseff and Abdullah Gül5.jpg|Abdullah Gül və Braziliya Prezidenti Dilma Rusef Çankaya köşkündə rəsmi mərasimlə qarşılandı, 7 noyabr 2011
Şəkil:Abdullah Gul and Bronislaw Komorowski 2.jpg|Gül və həmkarı, Polşa Prezidenti Bronislav Komorovski, Varşava, 6 iyun 2011-ci il
Şəkil:KOCIS President Lee Myung-bak and President Abdullah Gül of Turkey (4702791246).jpg|Gül və həyat yoldaşı Cənubi Koreya Prezidenti Li Myonq-bak və onun həyat yoldaşı ilə, Seul, 15 iyun 2010-cu il
Şəkil:Cristina Kirchner and Abdullah Gul in Turkey 6.jpg|Abdullah Gül, Argentina Prezidenti Kristina Fernandez de Kirişnerin şərəfinə verilən şam yeməyində, 20 yanvar 2011
Şəkil:President Gül and Napolitano.jpg|Abdullah Gül və İtaliya Prezidenti Corco Napolitano ilə Quirinal sarayında mətbuat konfransında, 29 yanvar 2014
Şəkil:Enrique Peña Nieto y Abdullah Gül. Turquía.jpg|Abdullah Gül Meksika Prezidenti Enrike Penya Nyeto və xanımını Çankaya köşkündə rəsmi mərasimlə qarşılayır, 17 dekabr 2013
Şəkil:Gül-Erdoğan cumhurbaşkanlığı devir teslim.jpg|Abdullah Gül Rəcəb Tayyib Ərdoğan ilə təhvil-təslim mərasimində, 28 avqust 2014


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Türkiyə Respublikası Prezidentliği rəsmi internet saytı 
* Abdulla Gül
* 
* 
*