open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seyidov

**Seyidov** — Azərbaycanlı soyadı.

* Mirəsgər Seyidov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı. Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı.
* Məhərrəm Seyidov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı.
* **[[Həsən Seyidov]]**
:* Həsən Seyidov (siyasətçi) — Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 9-cu sədri.
:* Həsən Seyidov (hüquqşünas) — Naxçıvan MR Ali Məhkəməsinin sədri.

## Həmçinin bax
* Seyid (dəqiqləşdirmə)
Pioner evi (Taqanroq)

**Pioner evi** — Taqanroq şəhərində mövcud olmuş və 1991-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir.

## Tarixi
Taqanroqda pioner təşkilatı 9 aprel 1923-cü ildə 10 nömrəli məktəbdə təşkil edilmişdir.

Pionerlərin sarayı isə təntənəli şəkildə Taqanroqda 24 yanvar 1936-cı ildə açılışı gerçəkləşmişdir. Bu isə Azov-Qara dəniz diyarı ərazisində ilk pioner sarayı olmuşdur. Bütün SSRİ ərazisində isə dördüncü olmuşdur. Pioner evinin direktoru M. M. Podolski olmuşdur. 17 oktyabr 1941-ci ilə qədər Pioner sarayı və şagirdlər Şəhər idarə binasında cəmləşmişdi. Burada yeniyetmələrin fəaliyyəti üçün hər cür şərait olmuşdur.
1988-ci ildə Pioner evi Petrovskaya küçəsi 72 ünvanında yerləşirdi. 1999-cu ildə Məktəbdən kənar işlər üzrə uşaq mərkəzinə çevrilmişdir.  
## Pioner evinin direktorları
* 1974 - 1986 — Tatyana Semenovna Bequn
* 1946 - 1974 — Antonina Petrovna Brinseva 
* 1943 - 1946 — Т. М. Ulyanox
* 1938 - 1941 — Е. İ. Akulenko
* 1936 - 1938 — M. A. Podolski

## Tanınmış əməkdaşlları və Pioner evinin dairəçiləri
*  **Nina Mixaylovna Bekker** (1890—1938) — dairəçi.
* **Antonina Petrovna Brinseva** (1912—1998) — Pioner evinin direktoru.
* **Nikolay Yakovkeviç But** (1928—1989) — dairəçi, RSFSR rəssamı
* **Sergey Akeksandroviç Bays** (1923—1943) — aviamodel dairəsinin rəhbəri 
* **Vakentina Yakovlevna Qriqorevna]]** (1904—2000) — izostudiya rəhbəri.
* **İvan Qriqoreviç Derebeya** (1923) — dairəçi, rus rəssamı.
* **Olqa Kupriyanovna Drozdova** (1944) — dairəçi, RF fəxri müəllimi, «Mariinskaya» müəllimlər qimnaziyasının direktoru
* **Viktor Aleksandroviç Malinka** (1935) — dairəçi, rus-ukrayna rəssamı.
* **Semyon Qriqoreviç Morozov** (1914—1943) — bəstəkar, Sovet İttifaqı qəhrəmanı
* **Oleq Yolieviç Skaraynis** (1923) — dairəçi, sovet heykəltaraşı.
* *'Gennadi Anatoleviç Suxoruçenko* (1934—2000) — dairəçi, sovet şairi.

## İstinadlar
Qülləli bina (Novoçerkassk)

**Qülləli bina** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində yeləşən bina. Novoçekassk şəhəri Krasnı spusk küçəsi, ev 17 ünvanında yerləşir. Bina ampir stilində inşa edilmişdir. XIX əsrin ortalarında inşa edilmişdir. Arxitektur abidə 17 dekabr 1992-ci ildə Rostov vilayətinin məclisinin 325 saylı qərarı ilə regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.
## Tarixi
«Qülləli bina» özlüyündə bir villa olmuşdur. Bina Novoçerkassk şəhəri Krasnı spusk küçəsi, ev 17 ünvanında yerləşir. Üstəlik küçənin künçündə mövqe tutur. Təxmini olaraq XIX əsrin ortalarında inşa edilməsi ehtimal edilir. Bina ampir stilinə sahibdir. Fasadı Qafqaz küçəsinə baxır. Bina XIX əsrin ikinci yarısında dağ mühəndisi, şəhərdə ilk mövcud olan çuqun zavodunun sahibi A. V minenkova mənsub olmuşdur. Zavod 1880-ci ildə alman fabrikaçısı Qersberq tərəfindən təsis edilmişdir. Burada müxtəlif növ dəmir məmulatları hazırlanırdı. Burada hazırlanam məmulatlar şəhərin bir çox tikililərində istifadə edilordi. Məsələn bunlardan Ermak meydanında yerləşən on XIX və XX əsrlərə aid stildə inşa edilən Novoçerkassk Voneseniya kilsəsini göstərmək olar. Bu tikili yeni bizans stilində 1891-1904-cü illər ərzində inşa edilmişdir. Onun müəllifi arxitektorlar Aleksandr Aleksandriviç Yaşenko və Vladimir Akeksadroviç Beklemişev olmuşdur. Mühəndis Minenkov tez-rez xaricdə olur (İspaniya, Fransa) istehsal sənayesi haqqında məlumat toplayırdı. Belə bir məlumat vardır ki, Dmitri İvanoviç Mendeleyev Novoçerkasska gələrkən Menenkovun evində qalırdı. Onlar tanış idilər.

## Həmçinin bax

* Keçekyanın villası
* Qavalanın binası
* Dukmasovanın binası
* Kondratiya Bulavinin binası (Staroçerkassk)

## İstinadlar
İnerka gölü

**İnerka** — Mordoviya Respublikası ərazisində yerləşən böyük göl. Göl Sura çayı vadisində,  Böyük Berezniki kəndindən 17&nbsp;km-lik məsafədə yerləşir. Erzyan dilində İnerka böyük göl deməkdir ( "ine" - böyük, "erke" - göl). İnerka gölü respublikanın turizm potensialı olan bölgələrindən biridir.

Gölün uzunluğu 3 kilometr, maksimal eni 215 metrdir. Maksimal dərinlik - 12 metr (orta dərinlik - 7 m), sahəsi isə 0,437&nbsp;km²-dir (təxminən 44,2 hektar).
Uzunsov formada olan İnerka axmaz göl hesab olunur. O Sura çayının qədim yatağında su-erozion proseslər nəticəsində meydana gəlmiş meandrın axmaza çevrilməsi nəticəsində formalaşmışdır. Göl şirin suludur və şəffaflığı 2 metr dərinliyə qədər saxlanılır.

İnerka gölü müxtəlif növ balıqlar, sahildə su quşları ilə zəngindir. Göl ətrafını enliyarpaqlı və iynəyarpaqlı meşə zolağ əhatə edir. 1983-cü il 6 mart tarixində Mordoviya ASSR-nin Nazirlər Sovetinin qərarı ilə gölə respublika əhəmiyyətli təbiət abidəsi statusu verilmişdir..

1990-cı illərdə mütəxəssislərin müşahidələri nəticəsində məlum olmuşdur ki, İnerka gölü ilə Sura çayı arasındakı kiçik bərzəx ərazinin ölçüsü ildən ilə azalır (1991-ci ildə bu məsafə 50-60 metr olub). Nəzərə alsaq ki, gölün səviyyəsi Sura çayından nisbətən yüksəkdə yerləşir və gölün çayla birləşməsi zamanı gölün suyu çay yatağına axacaq. Sonda göl bataqlığa çevriləcək. Bunları nəzərə alaraq çay yatağı bu ərazidən 350 metr uzaqlaşdırılmış və göl xilas edilmişdir.

## Maraqlıdır
Hər il oktyabrın sonunda göl ətrafında avtomobillərin trofi-reyd "İnerka" yarışması keçirilir. Qış aylarında isə "Buz dövrü", "Ulduzlar buz üzərində" teleşounun çəkilişləri aparılır, eləcə də müxtəlif idman yarışları, konsertlər və rəqs meydançaları təşkil olunur.

## İstinadlar
Krım Mühəndis-Pedaqoji Universiteti

**Krım Mühəndis-Pedaqoji Universiteti** (, ) təhsil mərkəzi 1993-cü ildə deportasiyadan qauıdan xalqların ehtiyacını nəzərə alaraq təsis edilmişdir. Universitetin mütəxəsislərinin böyük qismi IV dərəcəyə sahibdirlər.

Əvvəlki adları: Krım Dövlət Mühəndis-Pedaqoji Universiteti, Krım Dövlət İndestrial-Pedaqoji Universiteti.

Universitetdə yeddi fakültədə 10000 tələbə oxuyur ki, onlarda 23 ixtisas üzrə təhsil alırlar. 32 kafedra, 500-dən çox müəllim çalışır. 43 doktor, 266 elmlər namizədi və dosentdir.

Universitetin Cankoy, Kerç və Evporiyada filialları fəaliyyət göstərir.

Universitetdə Krımtatar dilinin elmi-araşdırma və ədəbiyyatı mərkəzi fəaliyyət göstərir. Mərkəzin direktoru İsmail Asanoviç Kərimovdur. 
Krımın işğalından sonra Krımın digər universitetləri kimi Krın Dövlət Universitetinə birləşdirilməmişdir.

## Rəhbərləri
* Rektor — Çingiz Fevzieviç Yaqubov, dosent.
* Birinci prorektor — İskəndər Məcidoviç Lyomanov, dosent.
* Elmi işlər üzrə prorektor — Natalya Viktorovna Kropotva, dosent.

## Məşhur məzunları
* Rolan Səlimov (Dj Bebek)
* Elnarə Küçük (müğənni)
* Edio Asanov (bəstəkar)
* Alim Əliyev («Dastan» qrupunun salisti)
* Dəmirəl  Abdullayev (müğənni)

## Hazırlıq istiqaməti

### İnformatika fakültəsi

* İnformatika

### İqtisadiyyat fakültəsi

* Təşkilati və turizm menecmenti 
* Beynəlxalq iqtisadiyyat
* Maliyyə və audit mütəxəsisi:
** Bank üzrə maliyyə və audit 
** İstehsal üzrə maliyyə və audit
** Kənd təsərrüfatı müəssisələri üzrə maliyyə və audit
** Büccə və maliyyə üzrə maliyyə və audit

### Psixoloji-pedaqoji fakültə
* Praktiki psixologiya
* Xüsusi təhsil 
* Məktəbəqədərki təhsil
* İbtidai təhsil

### Krımtatar fakültəsi və terk filologiyası

* Krımtatar dili və ədəbiyyatı, ingilis dili
** Krımtatar dili və ədəbiyyatı, ukrayn dili və ədəbiyyatı
** Krımtatar dili və ədəbiyyatı, rus dili və ədəbiyyatı
** Krımtatar dili və ədəbiyyatı, türk dili və ədəbiyyatı
** Jurnalistika

### İncəsənət fakültəsi

* Təsvir incəsənəti
* Xalq-mahnıları incəsənəti
* Xalq-çalğı incəsənəti
* Estrada

### Filologiya fakültələri

* Ukrayn dili və ədəbiyyatı, İngilis dili və ədəbiyyatı
* İngilis dili və ədəbiyyatı, Ukrayn dili və ədəbiyyatı (Türk dili və ədəbiyyatı)
* Alman dili və ədəbiyyatı, İngilis dili
* Rus dili və ədəbiyyatı, İngilis dili

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Kral Artur

**Kral Artur** — orta əsr tarixşünaslığına və romanslarına görə V əsrin sonu — VI əsrin əvvəllərində sakson işğalçılarına qarşı Britaniyanın müdafiəsini təşkil etmiş əfsanəvi britaniyalı lider. Arturun hekayəsinin çox hissəsi "folklor və ədəbiyyat ixtirasından" ibarətdir, Arturun tarixən mövcud olub-olmaması şübhəli məsələdir və müasir dövr tarixçiləri üçün müzakirə mənbəyidir. Artur hekayəsi müxtəlif mənbələrdən — ,  və britaniyalı keşiş  yazılarından toplanmışdır. Arturun adı həmçinin  kimi erkən dövr bədii mənbələrdə çəkilir, .

## Həmçinin bax
* Aqraveyn
* Kral Arturun tarixiliyi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Higham, N. J. (2002), King Arthur, Myth-Making and History, London: Routledge, ISBN 978-0-415-21305-9.
* Charles-Edwards, Thomas M. (1991), "The Arthur of History", in Bromwich, Rachel; Jarman, A. O. H.; Roberts, Brynley F., The Arthur of the Welsh, Cardiff: University of Wales Press, pp. 15–32, ISBN 978-0-7083-1107-3.
* Sims-Williams, Patrick (1991), "The Early Welsh Arthurian Poems", in Bromwich, Rachel; Jarman, A. O. H.; Roberts, Brynley F., The Arthur of the Welsh, Cardiff: University of Wales Press, pp. 33–71, ISBN 978-0-7083-1107-3.
* Neubecker, Ottfried (1998–2002), Wappenkunde (in German), Munich: Orbis Verlag, p. 170, ISBN 3-572-01336-4.
Resen (qəsəbə)

**Resen** (, , , , ) — cənub-qərbi Makedoniyadakı 9 min əhaliyə sahib bir qəsəbə. Resen Bitola və Oxrid arasında təxminən olaraq bərabər məsafədədir. Qəsəbə dəniz səviyyəsindən 880 metr yüksəkdə və Prespa gölü yaxınlığında yerləşir. Resen eyni zamanda Prespa gölündəki tək şəhərdir və Resen Bələdiyyəsinin mərkəzidir.

## Tarixi

Köhnə İliryalı Damastiyon şəhəri Resen'n yaxınlığında ola bilər. Resen'in tarixi, məşhur Via Egnatia yolunun Romalılar tərəfindən inşa edildiyi zamana qədər gedib çatır. Bu yol Resen'dən keçirdi.

Orta Əsrlərdə Prespa bölgəsi Samuilə aid Birinci Bolqar Dölətinin bir parçası idi. Klediyon döyüşündən sonra bir gözü kor olan Samuil əsgərlərinin bəzilərini Prespa Gölü sahilindəki bir kəndə yerləşdirmişdir. Bizanslılar bu kəndi Asamati kəndi adlandırdı. Bu sözün Bizans dilindəki mənası *Birgözlü insanların yaşayış məntəqəsi*-dir. O tarixdən etibarən Resen Bizans suverenliyinə girdi.

Daha sonra Resen, İkinci Bolqar Dövlətinin, Serb İmperiyasının və Osmanlı İmperiyasının bir suverenliyinə girmişdir. Resen bir alban soylu ailəsindən və ərazidə, 1908-ci ildə baş verən Gənc Türklər inqilabının liderlərindən biri olan Əhməd Niyazi bəyin doğum yeridir. Resen, XIX əsrin sonunda və XX əsrin əvvəllərində Osmanlı İmperiyasının Manastır vilayətinin bir hissəsi olmuşdur.

1929-cu ildən 1941-ci ildə qədər Resen, Yuqoslaviya Krallığının Vardar Banovina rayonunun bir hissəsi idi.

## Demoqrafiya
2002 siyahıyaalma əvvəlində, **Resen** qəsəbəsində 8.748 insan yaşayırdı və etnik quruluşu belə idi:

Qəsəbənin ana dillinin quruluşu bu belə idi:

Qəsəbənin dini tərkibi belə idi:

## İqlimi

Resen, soyuq qışa və isti yaya malik olan bir iqlimə malikdir və bu xüsusilə yay aylarında qəsəbəni, turistik bir attraksion mərkəzi halına gətirir. Prespa regionu üçün iqlim və torpaq keyfiyyəti, uzun bir əkinçilik ənənəsinə sahib olmaq üçün əsas amillərdən biridir. Bu gün Resenin ən əhəmiyyətli simvolik tikintilərindən biri alma bağlarıdır. Resen**,** keyfiyyətli və ləzzətli almaları ilə məşhurdur.

## İstinadlar
Avstriya ədəbiyyatı

**Avstriya ədəbiyyatı** — Avstriyalı şair və yazıçıların Avstriya mədəniyyətinə, eləcə də dünya mədəniyyətinə bəxş etdikləri ədəbi-mədəni fikrin ən yaxşı nümunələri.

## Tarixi
Avstriya ədəbiyyatının tarixini iki əsas dövrə ayırmaq olar: Biri XX əsrə qədər olan dövr; digəri isə ondan sonrakı dövr, hansı ki, həmin vaxt artıq Avstriya-Macarıstan və Almaniya imperiyaları artıq süqut etmişdir. Nəticədə Avstriya Avropanın böyük dövlətindən kiçik bir dövlətə çevrilmişdir. Bundan əlavə Avstriya ədəbiyyatına bir çox ədəbi nümunələr də aid edilir ki, hansı ki, onlar bu ölkənin ərazisində yazılmamışdır.

## Tanınmışlar
Rəssamlar torpağı statusuna malik olsa da, Avstriya hər zaman böyük yazıçılar, şairlər və novellaçıların vətəni olmuşdur. Avstriya Artur Şniçler, Stefan Sveyq, Tomas Bernxard, Robert Müzil, Georg Trakl, Frans Verfel, Frans Qrillpartser, Rayner Mariya Rilke, Adalbert Ştifter kimi yazıçılar və şairlər, həmçinin məşhur müasir dramaturq və yazıçılardan olan Elfrida Elinek və Peter Handkenin vətənidir.

## Mühacir ədəbiyyatı
Avstriya mühacir ədəbiyyatının əsas simalarına misal olaraq, E. Vays, F. Verfel və Ş. Tsveyqin adlarını çəkmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Austrian Studies Association, ASA
* eLibrary Austria Project (eLib Austria etxt in German) 
* IG Autoren (interest group of all Austrian writers and professional associations of writers)
* Österreichischer Schriftstellerverband (writers' association)
* P. E. N.-Club (writers' association)
* Grazer Autorenversammlung (writers' association)
* Österreichische Gesellschaft für Literatur (Austrian Society for Literature)
Kollontaev körpüsü

**Azovka çayı üzərində avtomobil körpüsü** — Rostov-na-Donu şəhəri rekreasiya zonası ilə birləşdirir. Rekreasiya zonası çayın sağ sahilində yerləşir. Burada Azov şəhər çimərliyi, Azov Avtomobil çimərliyi, Monastr, Dini-vətənpərvər kazak güşərgəsi, yaxt-klub, "Şer-Xov-Azov" restoran-otel, uşaq-idman bazası yerləşir. Bura Kollontaevsi xiyabanının davamını təşkil edir.

## Əhəmiyyəti
Azov şəhərində rekreasiya zonası daim yenilənir. Bu yaxınlara qədər qamış basmış və boş ərazilərdə hazırda istirahət obtektləri yerləşir. Bunlar arasında "Şer-Xov-Azov" restoran-oteli və yaxt-klubu göstərmək olar. Çayın sağ tərəfində Məbəd mövcuddur. Bir qədər aralıda isə Dini-vətənpərvər kazak güşərgəsi qərarlaşır. Burada uşaqlar kazak həyatı, dini görüşlərlə tanış ola bilərlər. Körpüdən sağda Azov şəhır çimərliyi yerləşir ki, oradada uşaq-idman bazası Fəaliyyət göstərir.

Azovka çayınln sağ sahilinə ancaq iki körpü ilə keçmək mümkündür. Kollontaev körpüsünündən əlavə burada Azov asma körpüsü qırarlaşır. Azov asma körpüsündə təmir zamanın Kollontaev körpüsünün yükü artmışdır. Şəhər rəhbərliyi Azov şəhər çimərliyinə gedişi təmin etmək məqsədilə 1 saat intervalı olan 9 nömrəli maşrut xətti açmışdır.

## Prespektivi
Bölgənin inkişaf etdirilməsi ilə əlaqədar Azov asma körpüsü və Kollontaev körpüsünün əhəmiyyyəti artmışdır. Ancaq layihənin gerçəkləşdirilməsi məqsədilə çoxlu sayda maliyyə tələb olunur. Sncaq hələ ki investor tapılmamışdır.

## Qalereya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* В Азове откроется «Предтеченский городок»
* Частная пивоварня 
* Новый мост открыт
* СДЮШОР №9
Antuan Burdel

**Emil Antuan Burdel** (30.10.1861, Montoban – 1.10.1929, Le Vezine) — fransız heykəltəraşı.

## Həyatı
Tuluzada (1876–84), Parisdəki zərif sənətlər məktəbində (1884–86) oxumuşdur; 1893–1908-ci illərdə O, Rodenin emalatxanasında assistent işləmişdir. 1884-cü ildən Paris salonu sərgilərinin iştirakçısı olmuşdur. Roden impressionizmini qəbul etməyən Burdel monumentallığa və incəsənətin sintezinə can atmış, antik klassikaya və arxaikaya əsaslanaraq relyef sənətini dirçəltmişdir.

## Fəaliyyəti
“Ox atan Herakl” (tunc, 1909, Müasir Milli İncəsənət Muzeyi, Paris), gen. K.M. Alvearın tunc abidəsi (1913–23, Buenos-Ayres), “Fransa” heykəli (tunc, 1925, Paris), A. Mitskeviçin abidə si (tunc, 1909 –29, Paris), “Avtoportret” (maska, 1925), “Safo” (1924 –25; hər ikisi Burdel muzeyi, Paris) və s. əsərlərin müəllifidir. Görkəmli ictimai xadimlərin çoxsaylı portretlərini (100-ə yaxın) yaratmışdır: Lüdviq van Bethoven (tunc, 1887– 1929; 21 variant), A. Frans (tunc, 1919; hər ikisi Burdel muzeyi) və s. Arxaikləşən neoklassisizm ruhunda Yelisey Çölü Teatrının barelyeflərini hazırlamışdır (gips, 1912). Burdel həmçinin monumental rəngkar (Yelisey Çölü Teatrının freskaları, 1910–12) və qrafik (J. Klemanso və Q. Floberin kitablarına illüstrasiyalar) kimi də işləmişdir. Sənətkarın neoidelaizm və modern üslublarına yaxın yaradıcılığında neoromantik və neoklassik tendensiyalar birləşmişdir. 19-cu əsrin sonu–20-ci əsrin əvvəllərinin ən görkəmli heykəltəraşı olan Burdelin yaradıcılığı heykəltəraşlığın sonrakı inkişafına mühüm təsir göstərmişdir. Parisdə Qran-Şomyer studiyasında dərs demişdir (1909–1929). A. Cakometti, V.İ. Muxina, İ.D. Şadr Burdelin tələbələri, A. Avqustinçiç, Y.V. Vuçetiç, A. Breker, İ. Meştroviç onun davamçıları olmuşlar.

## Qalereyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Works by or about Antoine Bourdelle at Internet Archive
* Musée Bourdelle (fransız dilində)
* Portrait of Rodin from Antoine Bourdelle,  Musée Rodinin rəsmi vebsaytında
* National Art Gallery and Alexander Soutzos Museum, Bourdelle Emile-Antoine, Biography (ingilis.) 
* Antoine Bourdelle in American public collections, on the French Sculpture Census website Edit this at Wikidata
Anşlaq

**Anşlaq** (alm. Anschlag – afişa, elan) – teatr, kino, sirk tamaşalarına, konsertə və s. biletlərin satılıb qurtardığını bildirən elan. Anşlaq adətən, kassanın önündən asılır. 

## İstinadlar
Emil Frantişek Burian

**Emil Frantişek Burian** (11.6.1904, Plzen – 9.8.1959, Praqa) — rejissor, bəstəkar, yazıçı, dramaturq.

## Həyatı
Çexoslovakiyanın xalq artisti (1954). Ən görkəmli çex rejissorlarından biridir. 1926–29-cu illərdə bir çox avanqardist teatr truppalarında (o cümlədən Y. Honzl və Y. Freykanın yanında) aktyor, musiqiçi və bəstəkar kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1927-ci ildə Praqa konservatoriyası nəzdində kompozisiya sinfi üzrə emalatxananı bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Operaların, baletin, simfoniyaların, kinofilmlərə musiqinin, kamera-instrumental və s. əsərlərin müəllifidir. 1929-cu ildə dram teatrında rejissorluq fəaliyyətinə başlamışdır. 1933-cü ildə Praqada "D-34" teatrını yaratmış, orada rejissor, bəstəkar, dramaturq və səhnələşdirmələr müəllifi kimi çıxış etmişdir. Səhnənin arxasında və səhnə boyu çəkilmiş şəffaf parça üzərində diapozitivlərin və kinoplyonkaların eyni vaxtda, yaxud ardıcıl nümayişini təmin edən teatroqrafı icad etmişdir.

Burielın quruluş verdiyi tamaşalar arasında M. Qorkinin "Yeqor Bulıçov və başqaları" (1934), N.F. Poqodinin "Aristokratlar" (1935), P. Bomarşenin "Sevilya bərbəri" (1936) və s. var. Buriel "Müharibə" (1935), "Xalq süitası" (1938) və s. pyeslərin müəllifi və rejissoru olmuşdur. Faşist işğalı illərində həbs düşərgəsinə salınmışdır (1941–45). Azad edildikdən sonra öz teatrının fəaliyyətini bərpa etmişdir ("Həyatın  dibində", M. Qorki, 1951; "Taxtabiti", V.V. Mayakovski, 1956; Y. Qaşek, B. Brext və b. əsərləri). "Vera Lukaşova" (1939), "Həyat təşnəsi" (1950) və s. kinofilmlərin rejissoru olmuşdur. Teatr və musiqiyə dair məqalələrin müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* English info
* Encyclopedia.com article
Turpəng

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Əhəmiyyəti
Turpəng toxumlarında 33-42% yarımquruyan yağ (yod ədədi 110-111) vardır. Bu yağ xüsusiyyətlərinə görə raps yağına yaxındır. Amma tərkibindəki eruk turşusu onun qidalılıq dəyərini azaldır. Qida məqsədilə saflaşdırılmış yağı və ya tərkibində eruk turşusu az olan sortlardan alınan yağlar istifadə edilir. Belə yağlar yüksək dad keyfiyyətinə malik olurlar. Turpəng yağı sənayenin müxtəlif sahələrində texniki məqsədlər üçün istifadə edilir. Ondan sabunbişirmədə, lak - boyaq sahəsində metallurgiyada və başqa sahələrdə istifadə olunur.

Jmıxın tərkibində 40 % -ə qədər tam keyfiyyətli zülal vardır ki, bu da heyvandarlıqda yaxşı konsentrat yem kimi istifadə olunur. Bujmıxla heyvanları kiçik dozalarda yemləyirlər. Çünki, onun tərkibində heyvan orqanizmi üçün zərərli olan qlükozidlər vardır. Yem məqsədilə turpəngin yaşıl kütləsi istifadə edilir. Yaxşı balverən bitkidir. Toxumu asan töküldüyünə görə tarlada çoxlu cücərtilər əmələ gətirir. Ona görə də yaxşı sələf bitkisi hesab olunur. Lakin alaqlara qarşı yüksək və müasir aqrotexniki qaydalarla mübarizə aparılarsa turpəng yazlıq tarla bitkiləri üçün sələf ola bilər.

## Tarixi, yayılması, məhsuldarlığı
Turpəng bütün yer kürəsində yayılmış alaq bitkisi formasından mədəni hala keçirilmişdir. Turpəng Əfqanıstanda, Pakistanda, qərbi Çində, İranda və Türkiyədə qədimdən məlum idi. Rusiyada turpəngi XIX əsrdə səpməyə başlamışlar. Hazırda onu Ukraynada, Zaqafqaziyada və bir neçə başqa regionlarda becərirlər.

Onu Sibirdə,Qazaxıstanda, Belorusda və Rusiyanın Şimal hissəsində də becərmək olar. Turpəngin orta toxum məhsuldarlığı 1,2-1,8 ton/ha, toxumçuluq təsərrüfatlarında isə 2,0-2,5 ton/ha-dır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yağçiçəyi

**Yağçiçəyi**  () —  fəsiləsinin ot cinsinə aid bitki növü.

## Əhəmiyyəti

Yağçiçəyindən alınan yağ texniki məqsədlər üçün istifadə edilir. Sənayenin lak-boya, sabunbişirmə və s. sahələrində istifadə edilir. Onun qidalılıq dəyəri o qədər də yüksək deyildir. Lakin, bəzi yerlərdə əhali yağçiçəyi yağını yüksək qiymətləndirərək istifadə edir. Yağçiçəyindən alınan jmıx qüvvəli yem kimi istifadə olunur. Yağçiçəyindən əldə olunan jmıxın 100 kq-da 115 yem vahidi vardır. Jmıxın 1 kq-da 270 qr. həzm olunan protein vardır. Vegetasiya müddəti qısa olduğu üçün şaxta vurmuş payızlıq bitkilərin yerində təkrar səpin aparmaq, seyrəkliyi aradan qaldırmaq üçün, bəzi rayonlarda isə kövşənlik əkinlərdə istifadə oluna bilər.

## Botaniki xüsusiyyətləri

Mədəni şəkildə yağçiçəyinin iki növünə rast gəlinir: 1) Yazlıq yağçiçəyi (Camelina sativa Crantz), 2) Payızlıq yağçiçəyi (Camelina silvestris Waller). Yazlıq yağçiçəyi daha geniş yayılmışdır. Hündürlüyü 80 sm-ə qədər olan birillik bitkidir. Gövdəsi nazik, budaqlanandır. Yarpaqları lansetşəkilli, gödək saplaqlı demək olar ki, oturaq, kənarları zəif dişlidir. Çiçək qrupu salxım, çiçəkləri xırda, sarımtıl rənglidir. Meyvəsi armudşəkilli, qınlı qutucuqdur. Yetişdikdə iki hissəyə ayrılır. Toxumları xırdadır. Uzadılmış ovalşəkilli, qəhvəyi-qırmızı rənglidir. 1000 toxumunun kütləsi 1,0-1,5 qr-dır (rəngli şəkil 19). Toxumunun tərkibində 26-46%-ə qədər yağ olur.

## Yayılması

Yazlıq yağçiçəyi əsasən qərbi və şərqi Sibirdə, Bolqarıstanda, Volqaboyunda və Qazaxıstanda geniş yayılmışdır. Payızlıq yağçiçəyi də Volqaboyunda az miqdarda becərilir ki, onun məhsuldarlığı yazlıq yağçiçəyindən yüksək olur. Yağçiçəyi hektardan 6-8 sent, yüksək aqrotexniki şəraitdə isə 10-12 sent toxum məhsulu verir.

## İstinadlar
İvan Boqdanov

**İvan Vasili oğlu Boqdanov** () — İşçi-kəndli Qırmızı ordunun baş çavuşu, Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı, Sovet İttifaqı qəhrəmanı (1944).

## Bioqrafiyası
İvan Boqdanov 2 may 1924-cü ildə Gədəbəy rayonu Novosaratovka kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Natamam orta təhsil aldıqdan sonra Türkmənistan SSR-nin Aşqabad vilayətindəki kolxozda traktorçu işləmişdir. 1942-ci ildə işçi-kəndli Qırmızı Orduya hərbi xidmətə çağırılmışdır. 1943-cü ilin may ayından Böyük Vətən Müharibəsində ön cəbhədə xidmətə başlamışdır. Belorusiya SSR-nin azad olunmasında igidliyi ilə seçilmişdir.

28 iyun 1944-cü ildə döyüşdə ağır yaralanmışdır, amma döyüş ərazisini tərk etməmişdir.

SSRİ Ali Sovetinin rəyasət heyətinin 18 noyabr 1944-cü il qərarına əsasən ona Sovet ittifaqı qəhrəmanı, Lenin orderni və Qızıl ulduz medalı verilmişdir.

Ağır yaralandıqdan sonra Boqdanov ordudan tərxis edilmişdir. Aşqabad şəhərində yaşamışdır.

10 noyabr 2002-ci ildə vəfat etmişdir.
Enya

**Enya** (; ) — İrland müğənni, mahnı yazarı və prodüser. 1961-ci ilin 17 may tarixində İrlandiyanın Doneqal knyazlığında anadan olmuşdur. Ailə qrupu ilə bir müğənni idi Clannad.

## İstinadlar
Gemile

**Gemile** () — Türkiyənin sahilində, Fəthiyə şəhəri yaxınlığında yerləşən adadır. Adada IV və VI əsrlər arasında tikilmiş kilsələrin və tikililərin bir neçə xarabalığı yerləşir. Arxeoloqlar güman edirlər ki, ada müqəddəs Nikolay Çudotvoreçin ilkin basdırılma yeri ola bilər.

## Coğrafiyası
Kiçik ada təxminən Fəthiyə şəhərindən 9 kilometr cənubda yerləşmişdir. Türkiyə sahilindən 200 metr məsafədə yerləşir. Gemile adası insan yaşamayan qayalıq adadır. Adanın şimal sahili boyunca kiçik liman yerləşir. Qalan sahil xətti qayalıqdır və sıldırımlıdır.

## Görməli yerləri
Adada IV və VI əsrlər aralığında Bizans İmperiyası dövründə tikilmiş beş kilsənin xarabalıqları yerləşir. 350 metrlik marşrutla kilsələr bir-biri ilə əlaqələnib. Adada kilsələrdən başqa həmçinin 40 tikilinin və 50 xristian qəbrinin xarabalıqları yerləşir. Kilsələrdən biri adanın ən yüksək nöqtəsində, qayanın üzərində tikilmişdir. Kilsənin üzəri freskalarla və kilsə mozaikaları işlənib hazırlanmışdır.

Arxeoloqlar güman edirlər ki, ada Müqəddəs Nikolayın ilkin basdırıldığı yer ola bilər. Adanın türk dilində adı *Gemiler adası*dır. Tərcümədə "dənizçilərin adası" mənasını bildirir. Dənizçilərin himayəçisi hesab edilən Müqəddəs Nikolay da buraya gəlmişdir. Artıq orta əsrlərdə bu ada *Müqəddəs Nikolayın adası* kimi dəniz səyyahlarının arasında məşhur idi. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Nikolay kilsənin yerləşdiyi qayalıqda dəfn olunmuşdur. Onun adına məbədin divarlarında dəfələrlə rast gəlinir. Müqəddəsin məzarı təxminən 650-ci illərə qədər adadakı kilsədə olmuşdur. Ərəb flotlarının hücumları zamanı isə məzar 25 kilometr şərqdə yerləşən Mira şəhərinə köçürülmüşdür.

## Turizm
Adaya hər il çoxlu turist səyahət edir. Turistlər Ölü dəniz vasitəsilə adaya gələ bilərlər. Adadakı limanda həmçinin şəxsi yaxtalar saxlanıla bilər. Adada yayda turistlərə xidmət edən kiçik restoranlar fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Father Christmas’ Mediterranian Island Escape,, BBC
Alban xalq poeziyası

Ənənəvi **alban poeziyasına** aid olan xalq şeirləri və mahnıları alban mədəniyyətinin bir hissəsidir.

## Tarixi
1830-cu ildə serbiyalı filoloq Vuk Karaciç Jurakovats kəndində (Peç şəhərin yaxınlığında) yaşayan Dovika Obadoviçdən 12 alban mahnısı və bir tapmaca yazmışdı.

Alban renessansı (*Rilindiya*) zamanı şifahi ədəbiyyat, zəngin mədəni dəyərlər ölkənin identikliyinin formalaşmasında istifadə olunub. "*Albanische Studien"* adlı alban şifahi ədəbiyyatının ilk toplusunu Avstriya konsulu və "alban elminin atası" Con Han tərtib etmişdir. Alban epik şeirlərin içində ən çox nəzərə çarpanı "The Highland Lute" (Azərbaycanca "Haylend Udu") əsəridi, onun müəllifi alban katolik rahibi Gerc Fiştadı.

1905–08-ci illərdə Nikolla bey İvanay "*Shpnesa e Shqypnisë"* (tələffüzü: Şpnesa e Şkipinize) əsərini dərc etdi, bununla o, alban qəhrəman xalq mahnılarının ilk naşiri oldu.

## Dil
Serb sözləri şimali Albaniyanın (Geg dialekti) xalq mahnılarında geniş yer alıblar, cənubi Albaniyada (Tosk dialekti) isə slavyan sözləri alban formasını alaraq yayılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Cornis-Pope, Marcel; Neubauer, John (2007). *[https://books.google.az/books?id=taw6AAAAQBAJ&redir_esc=y History of the Literary Cultures of East-Central Europe: Junctures and disjunctures in the 19th and 20th centuries. Volume III: The making and remaking of literary institutions]*. John Benjamins Publishing Company. ISBN 978-90-272-9235-3.
* Robert Elsie; Janice Mathie-Heck (January 2004). *[https://books.google.az/books?id=5xgxBY81S7IC&redir_esc=y Songs of the Frontier Warriors]*. Bolchazy-Carducci Publishers. ISBN 978-0-86516-412-3.
* Pyrrhus J. Ruches (1967). *[https://books.google.az/books?id=Zql8YgEACAAJ&redir_esc=y Albanian Historical Folksongs 1716–1943. A Survey of Oral Epic Poetry from Southern Albania with Orig. Texts Coll. and Transl.]* Argonaut.
* Vuk Stefanović Karadžić (1989). *[https://books.google.com/books?id=j2hLAQAAIAAJ Srpske i albanske narodne pesme sa Kosova u zapisima Vuka Karadžića]*. Jedinstvo.

## Linklər
* Sivački Ana V. (2013). "Specific initial (introductory) formulas in Albanian (decasyllabic) songs of the frontier warriors". *Balcanica*. **44**: 113–138
Proşek

**Proşek** () — şirin desert şərabı. Şərab Xorvatiyada və ölkənin cənub hissəsindəki Dalmasiya regionunda ənənəvi olaraq istehsal edilir.

Adının mənşəyi tam məlum deyilş Amma güman olunur ki, ad xorvat sözü olan *prošli* (*son*) sözündən götürülmüşdür. Bu adın qoyulmasına səbəb şərab üçün istifadə edilən üzümün çox gec qıcqırmasıdır.

## Təsviri
Şərab üzüm giləmeyvələrinin kollarından *passito* (həsir şərabı) üsulu ilə qıcqırmasından alınır və istehsal edilir. Proşek çox keyfiyyətli şərab hesab olunur. Ona görə də, digər şərablara nisbətən daha bahalıdır. Buna səbəb onun istehsalına orta hesabla digər şərablardan yeddi dəfə daha çox üzüm tələb olunmasıdır.

İstehsalçılar şərab istehsalı zamanı spirtin yüksək həddindən istifadə edirlər. Proşekin sertifikatlaşdırmaq üçün onun tərkibində ən azı 15% spirt olmalıdır.

Şərab istehsal edən zaman istehsalçılar üzümün qədim regional ağ növlərindən olan Boqdanuşa (), Maraştina (, İtaliyanın malvaziya növü ilə genetik yaxın olan), Vuqava (, Fransanın Vione növünün yabanı forması), ən yüksək keyfiyyətli şərab növləri sayılan ağ Blendom və qırmızı Plavak Mali (, qırmızı rəngli regional xorvat növü) növlərindən istifadə edirlər.

## Başqa şərablarla oxşarlığı
Bəzi fərziyyələrə görə, proşek İtaliyanın köpüklənən şərab növü olan *prosekko* şərabı ilə qohumdur. Lakin onların nə istehsal prosesində, nə növündə (birincisi — desert, ikincisi - köpüklənən), nə üzümün istifadə edilən növlərində, həmçinin qohumluqlarında və iki adın mənşəyində oxşarlıqları yoxdur.

Buna baxmayaraq, adların səslənməsinin oxşarlığına görə İtaliyanın şikayətinə əsasən 2013-cü ilin 1 iyulundan Avropa İttifaqı bütün üzv ölkələr üçün "proşek" adından istifadəni qadağan etdi. Xorvatiya isə rəsmi şikayət etdi. Çünki "proşek" adı ən azı 2000 il idi ki, istifadə olunurdu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Stephen Brook: *Liquid Gold: Dessert Wines of the World*. Constable 1987, ISBN 978-0-09-466920-8.
* Horst Dippel (Hrsg.): *Das Weinlexikon*. Fischer-Taschenbuch-Verl., Frankfurt am Main 1989, ISBN 3-596-24501-X.
Jan Buridan

**Jan Buridan** (təqr. 1295, Fransa, Betün, – təqr. 1358, Paris) — orta əsrlər məntiqçisi və filosofu.

## Həyatı
Paris Universitetində dərs demiş, 1328 və 1340-cı illərdə onun rektoru olmuşdur. Aristotelin əsərlərinə şərhlərin və “suallar”ın, həmçinin məntiqə dair traktatların müəllifidir. Məntiqi tədqiqatlarda və naturfəlsəfədə U. Okkamın məntiq və idrak nəzəriyyəsi prinsiplərinə əsaslanmışdır. Buridan elmi bilik anlayışının elə geniş tərifini vermişdir ki, təcrübi təbiətşünaslıq da buraya daxil olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Elmin Aristotel tərəfindən aydın, zəruri və isbat olunmayan mühakimələr əsasında əldə edilmiş bilik kimi tərifini qəbul edərək, Buridan məntiqi cəhətdən zəruri olan mühakimələri təcrübi müddəalara əsaslanan və şərti mənada zəruri mühakimələrdən fərqləndirmişdir. Bunun la o, sxolastikada qəbul olunmuş fizika prinsiplərinin metafizika ilə müəyyənləşdirilməsi müddəasından imtina etmişdir. İnsan davranışlarında iradə və zəkanın əlaqəsinə dair Buridan təlimi mötədil əxlaqi determinizmlə səciyyələnir. İnsan öz ağlının ən üstün bildiyi neməti istəyir. Bir -birinə bərabər nemətlər arasında seçim mümkün deyil: məşhur “Buridan uzun qulağı” iki eyni ot tayası arasında qalıb ölür, çünki seçim üçün heç bir əsas yoxdur. Aristotelin  İmpetus () nəzəriyyəsi kimi məlum olan hərəkət haqqında təliminin orta əsr modifikasiyası Buridana məxsusdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zupko, Jack. "John Buridan". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
* Bibliography by Fabienne Pironet (up to 2001)
* Buridan's Logic and Metaphysics: an annotated bibliography
* Buridan's Logical Works. I. An Overview of the Summulae de dialectica
* Buridan's Logical Works. II. The Treatise on Consequences and other writings a summary of the other logical writings
* Buridan: Editions, Translations and Studies on the Manuscript Tradition Complete bibliography of the logical and metaphysical works
Dərviş təkkəsi (Evpatoriya)

**Dərviş təkkəsi** () — Krım ərazisində dərviş təriqətinə aid yeganə islam məbədi (təkyə)dir. XV—XVI əsrlərə aid arxitektur abidə əhəmiyyətli tikili. Evpatoriya şəhərində yerləşir. Məbəd İnternasional və Karaev küçələrinin birləşdiyi ərazidə yerləşir. Bu tip binalardan Krım ərazisində ideal vəziyyətdə ancaq bu tikili qalmışdır. Ukraynanın daşınmaz əmlak abidələri siyahısına daxil edilmişdir (№ 01-109-9001)..

Tarixi abidə üç tikilidən ibarətdir: ictimai təkkə, məscid və mədrəsə. Bu tip tikililər özünün monumentallığı ilə seçilir. Buranın nə fasadı, nə də daxilində bir dənə də bəzək elementi olmur. Tikili kvadrat formaya malikdir. Burada yerləşən gümbəzin diametri 9,5 metrdir. Tikilinin hündürlüyü 20 metrdir. Tikilinin daxili qaranlıq və boğanaqdır. Döşəməsi torpaqdandır. Buradan taxta qapı ilə zala çıxış vardır. Birinin isə bir başa bayıra çıxışı vardır. Böyük ehtimal ki, bu təkkə şeyxinin otağı olmuşdur. Tikili bütünlüklə gümbəzvaridir. Üzəri kirəmitlə örtülüdür.

Təkkənin qərbində XVIII əsrdə elə də böyük olmayan məscid inşa edilmişdir. "Şükural Əfəndi" məscidi adlanır. Şərqində minarə vardır. Mədrəsə və təkkə günümüzə qədər qalsa da məscid haqqında bunu demək olmaz. Burada müəyyən dağıntılar var. Binanın zalı düzbucaqlı formaya malikdir. Məscidin yaxınlığında mədrəsə yerləşir. Restavrasiyadan sonra mədrəsə binasında Krım tatarlarının mədəniyyət muzeyi yerləşir. 300 il fəaliyyətdən sonra 1930-cu ildə bağlanmışdır. Son zamanlara qədər Qara dəniz donanmasının anbarı olub. Hazırda isə müəyyən təmir işləri aparılmışdır.

## Qalereya


Fayl:Tekiye in Yevpatoria.JPG|
Fayl:Внутреннее помещение текие дервишей в Евпатории.JPG|
Fayl:Часть купола и свода текие.JPG|
Fayl:Tekkedervishej3.jpg|
Fayl:Shukurla-Efendi Mosque.jpg



## İstinadlar

## Mənbə
* Текие дервишей в Евпатории. История Евпатории 
* Виртуальная экскурсия 
* Информация на Крымском архитектурном
Koralpe

**Koralpe** (**Koralp**, **Koralm**; , ) — Cənubi Avstriyada yerləşən dağ silsiləsi. Dağ silsiləsi cənubi Ştiriya ilə şərqi Karintiyanı bir-birindən ayırır. Dağ silsiləsinin cənub hissəsi Sloveniyaya qədər davam edir. Silsilə şimaldan cənuba doğru uzanır. Qərbdə Lavant çayıyla, şərqdə isə Zyulm çayıyla məhdudlaşmışdır. Cənubda, Sloveniya ərazisində Koralpe Kozyak dağ silsiləsiylə həmsərhəddir. Koralpe dağ silsiləsinin şərq yamaclarında Zekar-Berental təbiət qoruğu ərazisi yerləşmişdir.

## Zirvələri
Dağ silsiləsinin ən yüksək nöqtəsi — *Qroser-Şpaykkoqel* (2140 m) dağıdır. Dağ piyada turizm üçün məşhur yerdir. Dağda həmçinin radio-antena, həmçinin Avstriya ordusunun radarı yerləşmişdir. Dağ silsiləsinin şimal-şərq hissəsində *Raynişkoqel* (1463 m) zirvəsi yerləşmişdir. Zirvə Qrats sakinlərinin arasında məşhur turizm obyektidir.

## Geologiya
Koralpe dağları əsasən metamorfik quruluşa malik dağlardandır. Bu tip dağlar bəzi geoloqlar və daş yığan kolleksiyaçılar üçün əhəmiyyətli marağa səbəb olur. Dağın orta qatlarında və Vayneben (məşhur rekreasiya və turizm zonası) ətrafında peqmatit qatlar yerləşir. *Spodumen*in əhəmiyyətli yataqları bu qatda yerləşir. Dağ silsiləsi Avropada ən məşhur litium yataqlarının yerləşdiyi yer hesab olunur. Kvarsın və çöl şpatının mədənləri yerləşən sıx meşələr keçmişdə şüşənin, keramikanın, farforun və təcrid edilmiş materialların sənaye istehsalatı üçün əsas məkan olmuşdur.

## Dəmiryol nəqliyyatı

Koralm dəmir yolu tikintisi mərhələsindədir. Tunel 2022-ci ildə Koralpe dağ silsiləsinin altında Koralm baza tuneli vasitəsilə Klaqеnfurt və Qrats əyalət paytaxtlarını bir-biri ilə birləşdirəcək. Tunelin layihə uzunluğu 32,9 kilometr təşkil edir. Tikintisi başa çatdıqdan sonra o dünyada ən uzun tunellərdən biri olacaq.

## İstinadlar
Burj

**Burj** (, ) — Fransanın mərkəzi hissəsində şəhər.
Şerdeptinin inzibati mərkəzi.

## Əhalisi
Əhalisi  66,4 min (2010).
## Coğrafiyası
Oron və Eren çaylarının qovuşduğu yerdə yerləşir. Berri kanalında (Luara çayı ilə əlaqələnir) gəmi dayanacağı.
## Tarixi
E.ə. 7-ci əsrdə indiki Burjun yerində kelt yaşayış məskəni yerləşirdi; eramızın 1-ci əsrində Avarik (*Avaricum*) adı ilə tanınan bu məskən qall tayfası bituriqlərin mərkəzi olmuş, 52 -ci ildə Yuli Sezar tərəfindən işğal edilmişdir. 297-ci ildən Birinci Akvitaniya əyalətinin mərkəzi idi. Orta əsrlərdə Berri hersoqluğunun əsas şəhəri olmuşdur. 14–15-ci əsrlərdə Baş ştatlar dəflərlə burada toplanmışdı. Şəhərin mərkəzi qall-Roma məskəninin (4-cü əsrə aid divar qalıqları) müntəzəm planlı quruluşunu saxlayır. 
## Memarlığı
Sent-Etyenn kilsəsi (*[[1198]] – təqr. [[1280]]; möhtəşəm 5-nefli transeptsiz bazilika; 13-cü əsrin əvvəllərinə aid klipta; qərb fasadının Məhşər günü və müq. Etyennin həyatından səhnələri əks etdirən 5 portalı, [[1230]]–80; xor
və deambulatorinin vitrajları, 13-cü əsr*) Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. 13–16-cı əsrlərə aid kilsələr də var. Mülki memarlıq abidələri: alovlanan qotika üslubunda fasadı olan tacir Jak Körün evi, 1443–51; Pelvuazen sarayı (15 əsr); Ağ kraliçanın evi (16 əsr) və s. Mare bağları (19 əsr) və Pre-Fişo (1920–30) ardeko üslubunda bağ-parksalma sənətinin
nadir nümunəsidir. Beynəlxalq Musiqi Elektroakustikası Akademiyası (1970), Orlean Universitetinin Texnologiya institutu; Berri (1892-ci ildə yaradılmışdır; 16-cı əsrə aid binada yerləşir; qall-Roma dövrünün, orta əsrlərin artefaktları, xalq sənəti), təbiyyat tarixi (1927), dekorativ sənət (1951-ci ildə yaradılmışdır; Lalman hotelinin binasında yerləşir, 16-cı
əsrin əvvəlləri; 15–18-ci əsrlərə aid mebel, xalçalar, boyakarlıq əsərləri) muzeyləri. 20-ci əsr rəssamı M.Estevin muzeyi (15-ci əsrin sonu, 17-ci əsr ratuşa binasında), sənətlər
muzeyi (arxiyepiskop sarayının binasında, 1680) və s.; “Jak Kör” teatrı fəaliyyət göstərir. Avia və raketqayırma, hərbi, şin (“Mişlen” şirkətinin zavoddu), ağac emalı, yeyinti sənayesi müəssisələri var.

## Həmçinin bax
* Bulon-Sür-Mer
* Bulon-Biyankur
* Bürk-an-Bres

## Xarici keçidlər
* Rəsmi vebsaytı
* Bourges, the departement of Cher
## İstinadlar
Nikolay Anserov

**Nikolay İvanoviç Anserov** – rus antropoloqu, anatomu və morfoloqu.
 
## Haqqında
 
N. Anserov Moskva Universitetinin tibb fakültəsini bitirmişdir (1916). Perm Universitetində (1923–26), Azərbaycan Dövlət Universitetində (1927–30), Azərbaycan Tibb İnistitutunda (1930–36), eyni zamanda Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnistitutunda (1931–37), 3-cü Moskva Tibb İnistitutunda (1937–41), Moskva Birləşmiş Tibb İnistitutunda (1941–44) kafedra müdiri işləmişdir. Tədqiqatları insanın həzm orqanlarının ontogenezinin və insan skeletinin qan təchizatının öyrənilməsinə həsr edilmişdir. O, uşaqlarda qarışıq qidalanmaya keçdikdən sonrakı və pubertat dövrlərdə bağırsaqların böyüməsini müəyyən etmişdir (1922). Azərbaycan xalqının antropoloji xüsusiyyətlərinin öyrənilməsində xidmətləri olmuşdur. 

## İstinadlar
Xan-Şeyxun

**Xan-Şeyxun** () - Suriyanın İdlib mühafazasına daxil olan şəhər. 2011-ci ilin məlumatlarına əsasən 552,972 nəfər əhalisi var.

Suriya müharibəsi dövründə şəhər 2011-ci ildən Azad Suriya Ordusunun nəzarəti altında qalmış, 2014-cü ildə isə Nusra Cəbhəsinin nəzarəti altına keçmişdir.

İddialara görə, 2017-ci ilin 4 aprel tarixində Xan-Şeyxun yaxınlığında kimyəvi silahdan istifadə edilməsi nəticəsində 100-dən çox şəxsin həlak olub.

## İstinadlar
Qazaxıstanda aclıq (1932–1933)

1932–1933 illərin arasında baş vermiş **Qazaxıstanda aclıq** () Robert Konkvest tərəfindən **qazax fəlakəti** () adlandırılıb, Qazaxıstanda isə orda sovetləşmə siyasətini aparan Filipp Qoloşyokinə görə **Qoloşyokin soyqırımı** () kimi bilinir. O, Sovet İttifaqının müxtəlif bölgələrdə baş vermiş aclığının hissəsi idi.

## Səbəbləri
Acalığın sabəbəbləri "qolçomaqların bir sinif kimi yox edilməsi" siyasəti, kollektivləşmə, mərkəzi hakimiyyətin tərəfindən qida hazırlamasının planın böyütməsi və qazaxların heyvandarlığının müsadirəsi idi. Bu siyasəti 1925–1927 illər arasında Qazaxıstanda bolşevik Filipp Qoloşökin, *Kiçik Oktyabr* () adı altında aparırdı.

## Nəticələri

Sovet İttifaqının xalqların arasında, qazaxların ən böyük faizi (təxminən 38%) həlak olmuş. Ümumiyyətlə 1,5 million (və ya 2,0–2,3 million) aclıqdan həyatını itirib, onların 1,3 millionu milliyətcə qazax idi.

1919–1922 illərin qazax aclığı ilə saysaq, alınır ki, 10–15 il ərzində qazax torpaqları Sovet hökumətinə görə əhalisinin yarısından çoxu itirmiş.

Qazaxlar öz sayını 1926-cı ilin səviyyəsinə ancaq 1970-ci ildə geri çatdıra bildilər. Beləliklə, qazaxlar öz Respublikasında azlığa çevirmişlər və 1990-cı illərə qədər Qazaxıstanda çoxluğu təşkil etmirdilər. Aclıqdan öncə, Respublikanın əhalisinin 60%-i qazax idi, ondan sonra isə onların faizi təhminən 38 idi.

## Xatirəsi

### Abidələr
* Astana. Holodomor qurbanların abidəsi. 2012-ci ildə Respublika və Abay prospektlərinin yol ayırımısında qoyulub.
* Pavlodar. Holodomor qurbanların abidəsi. 2012-ci ildə əski müsəlman qəbiristanlığının girişində qoyulub. Orada aclıqdan həlak olanların kütləvi dəfnləri aparılırdı.

## İstinadlar
Grab the Moment

**Grab the Moment** () — Norveçin 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Norveçli duet JOWST və Aleksandar Valmann "Grab the Moment" mahnısı ilə Norveçi Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Mahnının musiqisi və sözləri Yoakim Uid Stin (JOWST) və Conas MakDonnell tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
X adamlar: Gələcəyin keçmiş günləri

**İks-adamlar: Gələcəyin keçmiş günləri** () — Marvel Comics tərəfindən yaradılmış eyni adlı komandasından bəhs edən və 2014-cü ildə çəkilən 20th Century Fox istehsalı super qəhrəman filmi,fantastika və döyüş filmi. Film "İks-adamlar" seriyasının 7-cidi, rejissoru isə Brayan Singerdi. Filmin çəkilişləri 2013-cü ilin aprelində, Kanadanın Kvebek əyalətinin Monreal şəhərində başlanılıb. "İks-adamlar: Gələcəyin keçmiş günləri" filminin premyerası 2014-cü ilin 10 mayda Amerikanın Nyu-York şəhərində baş tutub. 23 mayda 2014-cü ildə isə kinoteatrlarda film göstərilməyə başlayıb.
## İstinadlar
Yetimyedizdirən ev (Novoçerkassk)

**Yetimyedizdirən ev** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində yeləşən xeyriyyə məqsədli istifadə edilən bina. İlk əvvəllər müəssisə kazak Tambovsevin binasında yerləşirdi. Sonradan Platovski prospekti, ev 28 ünvanında yerləşən binaya köçürülmüşdür.

## Tarixi

22 fevral 1842-ci ildə Novoçerkaskda yetimlər evi açılmışdır. Bu körpə yetimlər və yeniyetmələrə, onlara baxmağa heç kimin olmadığı şəxslərə yardım etmək məqsədilə təşkil edilmişdir. Bu bütün Rusiya ərszisində bu tip üçüncü müəssusə idi. Müəssisənin ehtiyaclarını ödəmək məqsədilə kazak Tambovsevin evi kirayələnmişdi. Buraya gətirilən uşaqların böyük qismi Rostov-na-Donu, Naxçıvan-na-Donu, Taqanroq və Don vilayətindən gətirilmişdi. Burada müəssisəyə gətirilmiş uşaqların sayına heç bir məhdudiyyat qoyulmamışdı.

Körpələr burada baxıçılar tərəfindən yedizdirilirdi. Üç yaşında isə onları tərbiyəçilərə verirdilər.   ilk əvvəl uşaqları Novoçerkessk şəhərinə gətirməli və yetimlər evinə göstərməli idilər. Uşaqların yedistirilməsi üçün hər ay 4 rubl tələb edilirdi. Elə uşaqlar vardı ki, onlar heç zaman yetimxananı tərk etmirdilər. Səbəb isə onların heç kəs tərəfindən ziyarət edilmirdi. Belə düşünülürdü ki, uşaqlar 10 yaşına çatdıqda uşaqlar artıq özünə iş tapmalı və özlərini müstəqil idarə etməli idilər.

1869-cu ilin mayında yetimlər evinin idarəçisi Olqa İvanova Çerkova olmuşdur. 1860-1870-ci illərdə burada 700-1000 arası uşaq tərbiyələndirilmişdir. 1880-ci illərdə müəssisənin əhalisi artdıqca Platovski prospekti, ev 28 ünvanında yerləşən binaya köçürülmüşdür.

1899-cu ildə müəsdisənin rəhbəri Mariya Nikolayevna Maksimoviç olmuşdur.

## İstinadlar
Firuddin Məmmədov

**Firuddin Məmmədov** (*Məmmədov Firuddin İbrahim oğlu*; ) — texnika elmləri doktoru (1993), professor (1995), AMEA-nın müxbir üzvü (2001).
## Həyatı
Firuddin Məmmədov 1 iyul 1936-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şahtaxtı kəndində anadan olub. 1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Energetika fakültəsini, sonra "Neftkimyaavtomatika" Elmi-Tədqiqat Layihə İnstitutunun (Sumqayıt) aspiranturasını bitirmişdir. O, 1958-1968-ci illərdə "Neftkimyaavtomatika" ETLİ-də laborant, texnik, mühəndis, baş mü­həndis, baş elmi işçi kimi çalışmışdır. 1968-1993-cü illərdə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun Sumqayıt filialında baş müəllim, dosent, dekan, kafedra müdiri vəzifələrini icra etmişdir. 1993-cü ildən isə Sumqayıt Dövlət Universitetinin kafedra müdiri olmuşdur.

Firuddin Məmmədovun elmi tədqiqatlarını əsasən informatikanın texniki vasi­tələ­ri­nin yaradılmasına həsr etmişdir. Onun elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətini müxtəlif texnoloji proseslərdə məlumat-ölçmə sistemləri, çoxölçülü vericilərin öyrənilməsi təşkil etmişdir. Alim elektromaqnit tipli vericilərin nəzəri əsaslarını işləmiş­dir. İnformasiya nəzəriyyəsinə, idarəetmə sistemlərinin hesablama və məlumat-ölçü texnikasının ilkin vericilərinin nəzəriyyəsi, işlənilməsi və tətbiqinə, neftçıxarma dərinlik nasosları üçün elektromaqnit vericilərlə işləyən tezlik teleölçü nəzəriyyəsinə dair tədqiqatlar aparmışdır.

Firuddin Məmmədov 1967-ci ildə tex­nika üzrə fəlsəfə doktoru, 1993-cü ildə isə tex­nika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır. O, 1995-ci ildə pro­fessor elmi adını almış, 2001-ci ildə AMEA-nın müx­bir üzvi seçilmişdir. Onun rəhbərliyi ilə 1 elmlər dok­toru, 15 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır. Eyni zamanda 34 ixtiranın, 10-dək dərs vəsaiti və monoqrafiyanın, 254 elmi əsərin müəllifidir.

## Ölümü
Firuddin Məmmədov 8 iyun 2017-ci ildə vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi” döş nişanı ilə təltif olun­muş­dur.
* 2007-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar elm xadimidir" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Elmi əsərləri
1. К исследованию индуктивных преобразователей угловых перемещений со сплошным магнитопроводом с распределенными параметрами. Мамедов Ф.И., Набиев М.А. Электричество, 1982

2. Исследование канала связи информационно-измерительной системы управления телединамометрирования. М. Приборы и системы управления. 1995. №2,  Алиев Т.М., Мамедов Ф.И., Дадашева Р.Б.

3. Новый принцип создания датчиков механических величин. Ф.И.Мамедов, Р.Б.Дадашева. Азербайджанское нефтяное хозяйство. Баку, №10, 2001

4. Аналитическое определение параметров индуктивного датчика линейных и угловых перемещений. Электротехника, Москва, 2002, №11, стр.53-58

## İstinadlar
Estoniyanın iqlimi

[350px|thumb|right|Estoniya səmalarında [qütb parıltısı]]
Estoniyada mülayim-dəniz iqlimindən mülayim-kontinentala keçid tipi hakimdir. Ölkə ərazisində qış mülayim, yay isə sərin keçir.
## Ümumi məlumat

Ölkə ümumən mülayim qurşaqda yerləşir. Şimaldan və qərbdən Baltik dənizinin suları ilə əhatə olunusada, ərazidə iqlimin formalaşmasında atlantik okeanından gələn siklonlar əsas rol oynayır. Dənizə yaxınlığı rütubətlənmə əmsalını yüksək edir. Estoniyada qiş Qolfstrim cərəyanının hesabına daha mülayim keçir, nəyin ki, Avrasiya materikinin daxili rayonlarında. İlin ən isti ayı - iyul, soyuq ay isə - fevraldır. Buludlu və və dumanlı günlər üstünlük təşkil edir.
### Havanın temperaturu
1961-1990-cı illər ərzində aparılmış müşahidələrə əsasən Estoniya ərazisində havanın orta illik temperaturu +4,1&nbsp;°C-dən +6,3&nbsp;°C, 1981—2010-cu illər ərzində isə +4,9&nbsp;°C-dən +7,1&nbsp;°C olmuşdur. Ən yüksək orta illik temperatura  Saaremaa və Hiyumaa (+6...+7), ən  aşağı göstərici isə - Lyaene-Virumaa və Yıgevamaa (+4,9...+5,3&nbsp;°C) rayonları ərazisində qeydə alınmış. Ən soyuq ay olan fevralda orta sutkalıq temperatur − adalarda 1,8&nbsp;°C; materikdə isə −6,0&nbsp;°C olur. İyul ayının orta sutkalıq temperaturu +16,9&nbsp;°C-dən +18,0&nbsp;°C arasında dəyişir (1981-2010-cu illərin məlumatı). Fevral və iyul ayları arasında orta sutkalıq temperaturunun cüzi amplitudası mülayim estoniya iqlimini çox gözəl xarakterizə edir.

Rekord isti ay 2010-cu ilin iyun ayı olmuş: +23,4&nbsp;°C. Ən soyuq ay isə yanvar(1987). Narva-Yıesuu şəhərində yanvar ayının orta temperaturu −18,0&nbsp;°C olmuşdur

Estoniya üzrə mütləq maksimum temperatur +35,6&nbsp;°C-dir. Bu göstərici Vıru meteostansiyasında, 14 avqust 1992-ci ildə qeydə alınıb. 7 avqustda 2010-cu ildə isə  Narva-Yıesuuda +35,4&nbsp;°C olmuş.

Mütləq minimum temperatur isə Estoniyada −43,5&nbsp;°C-dir. 17 yanvar 1940-cı ildə Yıgeva şəhərində müşahidə olunub..

### Yağıntılar, nisbi rütubət və buludluluq
Orta illik yağıntı - 535&nbsp;mm-lə Kihnu adası 727&nbsp;mm arasında dəyişir. Havanın nisbi rütubəti yüksəkdir və illik bu göstərici 79 % -dən 84 % (adalarda) arasında dəyişir.. Yağıntılı günlərin miqdarı Kihnu adasında 102 gün, materikdə isə 127 günə çatır.Buludluluq  4,8...5,7 baldır.
### Külək
Küləyin orta sürrəti  materik hissədə 2,7&nbsp;m/s, adalarda isə 6,6&nbsp;m/s-dir..

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Estoniya coğrafiyası