open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Təslimə Nəsrin

**Təslimə Nəsrin** (, ) onun adı mətbuatda **Nasrin Cahan Taslima** kimi tez-tez hallanır. O, 25 avqust 1962-ci ildə anadan olmuş,Banqladeşin feminist yazıçılarındandır.1986-1994-cü illərdə həkim-terapev işləyib.

## Tərcümeyi-halı
O,"Kübar humanist" kimi əqidəsini təsvir edir.Hələ 1980-cı illərin sonlarında  bir yazıçı kimi,  ümumilikdə dinlərin xüsusilə də islamın öz radikal feminizm, tənqidi 10 ildən sonra ona dünya şöhrəti qazandırmışdır.Bunadan sonra onun üçün Banqladeş-ə qayıtmaq onun üçün mümkünsüz oldu.O bir müddət Hindistanda yaşadıqdan sonra Paris-ə ordanda  Stokholm şəhərinə getmişdir.2007-ci ildə sosial etirazlarala əlaqədar olaraq Hindistan hökuməti onu bir neçə ay gizlətdi,  bundan sonra o, İsveçə getdi, lakin Hindistana tezliklə yenidən qayıtdı.1 fevral 2009-cu ildən Nəsrin Parisdə yaşayır

2015-ci ildə "Məni müsəlman  çağırmayın mən ateistəm Mən induizmdə daxil olmaqla bütün dinləri tənqid edirəm.Mən də  müsəlmanların sıxışdırılması pisləyirəm.Mən Banqladeşdə induistlərin,  Almaniyada nasistlərin, Bosniya, Fələstində yəhudilərin zülm əleyhinə qarşı etiraz edirəm" deyə bəyan edib.».

## Əsərləri

### Poeziya

* *Shikore Bipul Khudha* (Hunger in the Roots), 1986
* *The Game in Reverse: Poems and Essays by Taslima Nasrin* 1995
* *Nirbashito Bahire Ontore* (Banished Without and Within), 1989
* *Amar Kichu Jay Ashe Ne* (I Couldn’t Care Less), 1990
* *Atole Ontorin* (Captive In the Abyss), 1991
* *Balikar Gollachut* (Game of the Girls), 1992
* *Behula Eka Bhashiyechilo Bhela* (Behula Floated the Raft Alone), 1993
* *Ay Kosto Jhepe, Jibon Debo Mepe* (Pain Come Roaring Down, I’ll Measure Out My Life for You), 1994
* *Nirbashito Narir Kobita* (Poems From Exile), 1996
* *Jolopodyo* (Waterlilies), 2000
* *Khali Khali Lage* (Feeling Empty), 2004
* *Kicchukhan Thako* (Stay For A While), 2005
* *Bhalobaso? Cchai baso* (It’s your love! or a heap of trash!), 2007
* *Bondini* (Prisoner), 2008

### Toplanmış esseleri

* *Nirbachito column* (Selected Columns), 1990
* *Jabo na Keno jabo* (I will not go; why should I?), 1991
* *Noshto meyer noshto goddo* (Corrupt prose of a corrupt girl), 1992
* *ChoTo choTo dukkho kotha* (Tale of trivial sorrows), 1994
* *Narir Kono Desh Nei* (Women have no country), 2007

### Romanlar
* *Oporpokkho* (The Opponent) 1992
* *Shodh* (Revenge), 1992 (ISBN 978-81-88575-05-3)
* *Nimontron* (Invitation) 1993
* *Phera* (Return) 1993
* *Bhromor Koio Gia* (Tell Him The Secret) 1994
* *Forashi Premik* (French Lover) 2002
* *Lajja* (Shame), 1993 (ISBN 978-0-14-024051-1)

### Tərcümeyi-hal
* *Amar Meyebela* (My Girlhood), 1999
* *Utal Hawa* (Wild Wind), 2002
* *Ka* (Speak Up), 2003
* *Dwikhondito* (Split-up in Two), 2003
* *Sei Sob Andhokar* (All those darkness), 2004
* *Meyebela, My Bengali Girlhood — A Memoir of Growing Up Female in a Muslim World*, 2002 (ISBN 1-58642-051-8)
* ''Ami Bhalo Nei, Tumi Bhalo Theko Priyo Desh (I am not okay, but you stay well my beloved homeland), 2006.

## İstinadlar
Çu çayı

**Çu çayı** (), **Şu** (Qazaxıstan ərazisində ()) — Ters Ala-Too buzlaqlarından başlanğıcını götürür. Coonarık və Koçkor çayları birləşdikdən sonra axır.

## Etimalogiyası
Belə ehtimal vardır ki, bu çin və ya tibet sözü olub mənası «su, çay» anlamında işlədilir. Е. Koyçubayev bu adın qədim türk etnislarından birinin adı olması fikirini irəli sürür. Çu, Çue, Şu və ya Şue adlarından törədiyini ehtimal efirdi

## Coğrafiyası
Çu Qırğızıstan ərazisindən axaraq Qazaxıstan ərazisinə irəliləyir. Uzunluğu 1067&nbsp;km təşkil edir. Çayın hövzəsinin sahəsi 67 500&nbsp;km²-dir. Əsas qolları (sağdan) Çon Kemin, Irqaytı, Kakpatas, (soldan) Alamedin, Aksu, Kuraqatı.

Çu çayı İsıkgöl gölü yaxınlığından keçir. Göldən cəmi 5–6&nbsp;km aralıdan keçir. Çay orta axarda Qazaxıstan və Qırğızıstan sərhəddindən keçir.  Aşağı axarlarda çay Qazaxıstan ərazisindən axır. Burada onun dərəsi 3–5&nbsp;km artır. Muyunqum səhrasında qumlar arasında süzülərək yoxa çıxır. O səhranın cənub sərhədini təşkil edir. Ançaq gur sulu dövrdə suyununduzlu Akjaykın gölünə çatfıra bilir 
Orta illik sərfiyyat 130 m³/s təşkil edir. 1958-ci ildə Qırğızıstan ərazisində Böyük Çuykoy kanalı inşa edilir. Bundan sonra Çuyky vilayəti yaşıllığa bürünsədə (əkinə cəlb edilməsi) çayın səviyəsi enmişdir.

## Suanbarları
Çay üzərində bir sıra suanbarları vardır: Orto-Tokoy (Qırğızıstan) və Tasotkel (Qazaxıstan). Çaydan çoxlu sayda kanallar çəkilmişdir. Tasotkel suanbarının üzərində 16 may 2013-ci ildə güçü 9,2 MVt olan SES quraşdırılır. SES il ərzində 45,6 milyon kVt⋅s enerji verir.

## Yaşayış məntəqələri

Koçkor, Kemin, Tokmak (Qırğızıstan) və Korday, Şu, Tolebi (Qazaxıstan).

## Разное
2000-ci ildə Qırğızıstanda paftinq məşhurlaşmışdır. Bu məqsədlə hətta turistik maşrutlar belə təşkil edilir.

Çaydan çəkilən kanallardan birinin üzərində kaskad SES-ları tikilmişdir (Alamedin və Bıstrov)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Чу. Словарь современных географических названий. — Екатеринбург: У-Фактория. Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. 2006
* Рукавишников Б. И. «Озеро Иссык-Куль и хребет Терскей-Алатау», 1970.
* Универсальная энциклопедия «Чуйская область». Главная редакция Кыргызской Энциклопедии. Бишкек. 1994.
Çuqoku regionu

və ya  — Yaponiyanın Honşu adasının ən qərbi hissəsində yerləşən region. O, beş prefekturadan ibarətdir: Okayama, Şimane, Tottori, Hiroşima və Yamaquçi.

## Adı
 sözü kancidə *[[Çin]]* sözü ilə eyni cür yazılır. Çincə bu *Orta Krallığ* deməkdir. Beləliklə, Çinlilər öz ölkəsini cənnət və cəhənnəm arasında olan bir krallığ kimi izah edirlər. Çuqoku regionu isə bu adını keçmiş paytaxt olan Kioto şəhərinə nisbən uzaq və ya yaxın olmadığına görə alıb.

## Coğrafiya
Çuqoku regionu şimalda Yapon dənizi ilə sulanır; cənubda onu Şikoku adasında yerləşən eyniadlı region ilə Daxili Yapon dənizi, qərbdə isə Kyuşu adasında yerləşən eyniadlı region ilə Kanmon boğazı ayırır; şərdə o, Kansai regionu ilə həmsərhəddir. Çuqoku dağları regionu iki hissəyə ayırır: Yapon dənizinin sahiləndə uzanan şimal *San-in* ərazisi və Daxili Yapon dənizinin sahilində uzanan cənub *San-yo* ərazisi. *San-in* "dağın kölgəli tərəfi", *San-yo* isə "dağın günəşli tərəfi" deməkdir.

## Əhali
*San-in* ərazisində əhali sayı *San-yo* ərazisindən azdır. *San-yo* ərazisində əhalinin əsas hissəsi yaşayır. Regionun ən böyük şəhəri, onun mərkəzi olan Hiroşimadır. O, Yaponiyanın onuncu ən böyük şəhəridir.

## Tarix
1945-ci ilin avqustun 6-da Hiroşima şəhərində dünya tarixində ilk dəfə atom bombalaması baş vermişdi. O vaxt, Hiroşima əhalisi 245 min adam idi. Partlayışın özünün üzündən ölənlərin dəqiq sayı naməlumdur, bəzilər onların 70-80 min adam arasında olduğunu hesab edirlər. 1945-ci ilin axırda radioaktiv zəhərlənməsindən 90-166 min arasında adam həlak olmuş. Radioaktiv elementlərin təsirinin altında olan insanlar daha sonra da xərçəng xəstəlikdən ölməyə davam edirdilər.

## İqtisadiyyat
*San-yo* ərazisində senayə və turizm *San-in* ərazisindən daha çox inkişaf etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qisas (teleserial, 2014)

***Qisas*** — Tahir Kazımovun eyni adlı romanı əsasında, rejissor Asif Abramovun çoxseriyalı televiziya filmi.

## Film haqqında
Bu serial "Azərbaycan Respublikasında milli televiziya filmlərinin istehsalına maliyyə yardımının göstərilməsi haqqında' Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 4 aprel 2013-cü tarixi Sərəncamına əsasən ayrılan maliyyə yardımı əsasında istehsal edilmişdir.

### Aktyorlar

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Taleyin qisməti beləymiş
* Əqrəb mövsümü
* Bu şəhərdə kimsə yoxdur

## Xarici keçidlər

* YouTube-da — izlə
Yusof bin İshak

**Yusof bin İshak** (d. 12.8.1910, Taypinq, Perak, Malay Federasiyası — ö. 23.11.1970, Sinqapur) — Sinqapur dövlət xadimi. Sinqapurun birinci prezidenti (1965-1970)

## Həyatı
12 avqust 1910-cu ildə Malay Federasiyasının Perak əyalətinin Taypinq rayonunun Teronq kəndində anadan olan Yusof, 1759-cu ildə Penanqa köçən Sumatranın Malay Datuk Jannatunun nəslindəndir. Onun atası Minanqkabau əsilli, anası isə İndonesiyanın Lanqkart regionundan Malay əsilli idi. Onun qardaşı Əziz bin İshak, Malayziyalı jurnalist və azadlıq mücahidi idi.

O, ilk təhsili Viktoriya məktəbində alır və daha sonra Raffles İnstitutunda təhsilini davam etdirir. Rafflesdə olduğu zaman Sinqapur Milli Kadet Korpusuna qoşulur. O, Korpusda ilk dəfə yeniyetmə zabit kimi işləyib.

## Karyerası
1929-cu ildə dostları ilə birlikdə "İdmançı" jurnalını təsis edir. 1932-ci ildən Malay dilindəki "Varta Melayu" qəzetində işləyir və tezlikdə baş redaktorun köməkçisi vəzifəsini tutur. 1938-ci ildə həmkarları ilə birgə "Utusan Malayziya" şirkətini təsis edir və həmçinin qəzetini nəşr etdirir. Yusof, qəzetin birinci redaktoru olur. 1942-1945-ci illər Yaponiya işğalı zamanı o, Malayziyada idi. 1945-ci ildə Yaponiyanın təslim olması ilə Sinqapura qayıdır və qəzetinin nəşrini davam etdirir. 1957-ci ildə Malay Federasiyası müstəqilliyini elan edir və bir il sonra Yusof Kuala-Lumpura köçür və qəzetini orda nəşr etdirir. Lakin yaranan münaqişə ilə Birləşmiş Malay Milli Təşkilatı ona şirkətinin səhmlərini satmağa vadar edir və o Sinqapura köçür.

O, 1959-1965-ci illərdə Sinqapurun general-qubernatoru olur. 1965-ci ildə Sinqapurun Malayziyadan ayrılmasından sonra ölkənin prezidenti olur. 1970-ci ilin 23 noyabrında vəfat edir.

## Mükafatları və fəxri adları
* 1963-cü ildə Sinqapurun dövlət mükafatlarından olan Birinci dərəcəli "Temasek" ordeni ilə təltif olundu. 
* "Malayziya krallığının müdafiəçisi" ordeni ilə təltif olunub
* Bruneyin "Kral ailəsi" ordeni ilə təltif olunub.

## Xarici keçidlər
* Encik Yusof bin İshak 

## Qeydləri

## İstinadlar
Bəndər

**Bəndər** — kişi adı.

;Bu adı olan tanınmış şəxslər
* Usta Bəndər — 1231-ci il Gəncə üsyanının rəhbəri.

;Yaşayış məntəqələri
* Bəndər (şəhər) — Moldovada Dnestrin sağ sahilində liman şəhəri.
* Bəndər Abbas — İranın Hörmüzgan ostanında şəhər.
* Bəndər Gəz — İranın Gülüstan ostanında şəhər.
* Bəndər Mahşəhr — İranın Xuzistan ostanında şəhər.
* Bəndər Siraf — İranın Buşehr ostanında şəhər. 
* Bəndər Dəyyer — İranın Buşehr ostanında şəhər. 
* Bəndər-Kong — İranın Hörmüzgan ostanında şəhər.
* Bəndər Genave — İranın Buşehr ostanında şəhər.
* Bəndər Deyləm — İranın Buşehr ostanında şəhər.
* Bəndər İmam Xomeyni — İranın Xuzistan ostanında şəhər.

;Digər
* Bəndər (coğrafiya)
Bill (qanun)

**Bill** (ing. "qanun") — Böyük Britaniya, ABŞ və bir sıra digər ölkələrin qanunverici orqanlarına hökumət və ya parlament üzvünün baxılmaq üçün təqdim etdiyi qanun layihəsi. Billin və ona edilən düzəlişlərin taleyi parlamentdə çoxluğa malik olan partiyaların mövqeyindən asılı olur. Parlament tərəfindən qəbul edilmiş və dövlət başçısı tərəfindən təsdiqlənmiş bill qanun qüvvəsinə malik olur.

## İstinadlar
Dünyadakı çayların uzunluğa görə sıralaması

**Çayların dünyada uzunluğuna görə sıralaması**

## Uzunluğu 1000 km uzun olan çayların siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dinməhəmməd Kunayev

**Dinməhəmməd Əhməd oğlı Qonayev** (; ; ) — Qazaxıstan SSR MK I katibi; Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Dinməhəmməd Qonayev 12 yanvar 1912-ci ildə Almatıda anadan olub. Ali məktəbi 1936-cı ildə Moskvada bitirib. 1942-ci ildə Qazaxıstanın Nazirlər Kabinetində əmək fəaliyyətinə başlayır. 1948-ci ildə texniki elmlər doktoru, 1952-ci ildə Qazaxıstan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü olur. Həmin ildən 1955-ci ilə qədər Elmlər Akademiyasına rəhbərlik etmişdi. 1960-cı ildə Qazaxıstan Kommunist Partiyasının Baş Katibi seçilir. Qısa fasilə ilə 1986-cı ilə qədər həmin vəzifəni icra etmişdi. Qazax xalqı və dövləti üçün gördüyü böyük işlərə görə çox böyük nüfuz sahibi olur.

Dinməhəmməd Qonayev 4-cü, 5-ci, 6-cı, 7-ci və 8-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinə deputat seçilmişdi.

D.Qonayev vəzifəsindən kənarlaşdırılandan sonra qazax xalqı, xüsusilə də gənclər küçələrə axışdı və onun vəzifədən azad edilməsi haqqında əmrin ləğv edilməsini tələb etdilər. 1986-cı ilin 17–18 dekabrında meydana çıxan etiraz dalğası Qazaxıstanın 6 ayrı-ayrı şəhərini əhatə etdi. Bu həm də qazax xalqının rus müstəmləkəçilik siyasətinə və qazax xalqının assimlyasiya edilməsi planlarına qarşı ilk böyük etiraz dalğası idi. Sovet imperiyasının rəhbərliyi təkcə 1930-cu ildən 1933-cü ilə qədər keçən 3 illik zaman kəsimində 2 milyondan artıq qazaxı məhv eləmişdi.

D. Qonayev 22 avqust 1993-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qədirli (Vedibasar)

**Qədirli** və ya **Qədili** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 22&nbsp;km cənub-şərqdə, Qədili kanalının yanında, Varsaq dağının ətəyində, Çapan çayının kənarında yerləşmişdir.

1590-cı ildə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə Qədli kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Qadılu fonetik formasında qeyd edilmişdir. Kəndin adı XVIII əsr mənbəyində Ağkilsə erməni mənbələrində Qədirli kimi də göstərilir.

Kəndin tarixi adı Qədili olsa da, Sovet hakimiyyəti illərində Qədirli kimi rəsmiləşdirilmişdir.

Toponim türk mənşəli qədili nəsil adı əsasında yaranmışdır. Qədili tayfası qaşqayların bir tirəsi
olmuşdur. Patronomik toponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.VII.1968-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Lancanist qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 45 nəfər, 1873-cü ildə 389 nəfər, 1886-cı ildə 497 nəfər, 1897-ci ildə 588
nəfər, 1904-cü ildə 827 nəfər, 1914 - cü ildə 839 nəfər, 1916-cı ildə 697 nəfər azərbaycanlı
yaşamışdır.

1918-1919-cu illərdə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. 1926-cı ildən burada ermənilər yaşamağa başlamışdır.

Qədirlidə 1919-cu ildə 900 nəfər əhalisi olmuşdur. Andranikin silahlı dəstələri kəndi yerlə-yeksan etmişdir. əhalisinin bir hissəsi qılıncdan keçirilmiş, işgəncələrlə öldürülmüşdür. Sag qalanlar qovulmuşlar. Kənd sonralar ermənilərin əlinə keçmişdir.

## İstinadlar
Mett Rivz

***Mett Rivz*** () - ABŞ rejissoru, prodüseri, ssenaristi.

## Erkən həyatı
Rivz Rokvill Sentr şəhərindən anadan olmuş və Los-Ancelesdə böyümüşdü. O ilk rejisorluq fəaliyyətinə yeddi yaşında olarkən dostları ilə başlamışdı. Rivz Cey Cey Abramsla ilk dəfə tanış olduqda onların hər ikisinin 13 yaşı vardı.

## Filmoqrafiya
**Future Shock* (1993) (*Mr. Petrified Forest* segment) (writer, director)
**[[Under Siege 2: Dark Territory]]* (with Richard Hatem) (1995) (co-writer) 
**[[The Pallbearer]]* (1996) (co-writer, with Jason Katims)
**[[Relativity (TV series)|Relativity]]* (1997) (TV)
*** (1997) (TV)
**[[Gideon's Crossing]]* (2000) (TV)
**[[Felisiti (teleserial, 1998)|Felisiti]]* (1998–2002) (co-creator, with J. J. Abrams) (TV)
**[[The Yards]]* (with James Gray) (2000) (co-writer)
**[[Miracles (TV series)|Miracles]]* (2006) (TV) 
**[[Conviction (2006 TV series)|Conviction]]* (2006) (TV)
**[[Cloverfield]]* (2008) 
**[[Let Me In (film)|Let Me In]]* (2010)
**[[Meymunlar planeti: İnqilab (film, 2014)|Meymunlar planeti: İnqilab]]* (2014)
**[[War for the Planet of the Apes]]* (2017) (director, co-writer)
Nino Konis Santana Milli Parkı

**Nino Konis Santana Milli Parkı** () — Şərqi Timorun ilk və yeganə milli parkı. Milli park 3 avqust 2007-ci ildə qurulmuşdur, 1236&nbsp;km2 sahəni əhatə edir. Milli parkda quşlar üçün əhəmiyyətli yerlər yerləşir: Lore, Paytçau dağı, İla Lalora gölü, Jaku adası. Milli parkın ərazisinin 556&nbsp;km2-lik hissəsini Mərcan üçbacağı əhatə edir. Milli parkın dəniz hissəsi mərcan rifləri ilə zəngindir. Burada nəsli təhlükədə olan sarı təpəli kakadu, endemik yaşıl Timor göyərçini, endemik Timor imperator göyərçini, Timor sərçəsi kimi nadir quş növləri qorunur.

Milli park Timor milli azadlıq hərakatının iştirakçılarından biri, milli qəhrəman, Azad Timor üçün İnqilab Cəbhəsinin keçmiş lideri, indiki milli park ərazisində anadan olmuş Nino Konis Santananın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Coğrafiya

Nino Konis Santana Milli Parkı Şərqi Timorun şərqində 126.600 hektar ərazini əhatə edir. Ərazisinin 68.000 hektarı qurudur, ovalıqlardan, tropik və musson meşələrindən ibarətdir. Qalan 55.600 hektar ərazisi Mərcan üçbucağının bir hissəsi olan dənizdir. Milli parkda Lore Əhəmiyyətli Quş Bölgəsi, İra Lalaro gölü və Jaku adası yerləşir və bu ərazilər ümumilikdə 25.000 hektar ərazi əhatə edir. 2002-ci ildə ölkə müstəqilliyini qazandıqdan sonra milli park ərazisində BirdLife International tərəfindən təşkil olunan tədqiqatlar dayandırılmışdır.

Milli parkda 5 böyük kənd vardır: Kom, Tutuala, Mehara, Maupitine və Malahara. Keçmiş yaşayış məntəqələrinə Mua Mimiraka, Lo Çami və Lori Lata aiddir. Divarla əhatə olunmuş yaşayış məskənləri Tutuala, Lori Lata, Lopomalay, İli Mimiraka, Mua Mimiraka və Tutundur. Lauten dairəsində İralaloro gölü yerləşir.

## Avifauna
Milli parkın quru hissəsində 200 quş növü yaşayır. Onlardan yaşıl göyərçin (*Treron psittaceus*) və sarı təpəli kakadunun (*Cacatua sulphurea*) nəsli ən təhlükədə olanlardır. Milli parkda 10 endemik quş növü aşkarlanmışdır. Təhlükədə olan növlər Bird Life International tərəfindən müəyyən olunmuşdur.

## Qalereya


Nino Konis Nationalpark.png|Milli parkın xəritəsi
Tutuala F-33.jpg|Tutuala yaxınlığında dağ
Lake Ira Lalaro floodplain and surrounding area.jpg|İra Lalaro gölü
Jaco Island.jpg|Jaku adası
As casas elevadas da Ponta Leste--3.jpg|İoro, Tutuala
Trimeresurus insularis.jpg|*Trimeresurus albolabris insularis*
Asian house gecko (Hemidactylus platyurus).jpg|Asiya ev gekkonu


## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*
*
Qarmo dağı

**Qarmo dağı** və ya **Qarmo zirvəsi** (, *Qullai Garmo*; , *pik Garmo*) — Tacikistanın Dağlıq Badaxşan muxtar dairəsində yerləşən, Pamir dağlarının bir hissəsi olan dağ. Dağın hündürlüyünün 6.595 və 6.602 metr arasında olduğu təxmin edilir.

Dağda bir neçə buzlaq yerləşir, ən böyük buzlağı Fedçenko buzlağıdır. Fedçenko buzlağı dünyada qütblərdəki buzlaqlar istisna edildikdə, ən uzun buzlaqdır. Bu buzlaq şərqə doğru axmaqdadır. Dağa ən yaxın yaşayış məskəni Poymazorda, dağın 50&nbsp;km cənubunda, dəniz səviyyəsindən 2.785 metr yüksəklikdədir. (38° 39' 10 Şm, 71° 58' 2 Ş)

Dağın dəqiq hündürlüyü məlum deyil. Qəbul edilmiş konsesusa əsasən dağın hündürlüyü 6.595 metr kimi qəbul olunur. 1973-cü ildə *"American Alpine Journal"* jurnalında dağın hündürlüyü 6.615 metr verilmişdir.

## Tarix

SSRİ dövründə Qarmo dağının Nauk Akademiya dağlarının (*"Elmlər Akademiyası dağları"*; ; ) dağ silsiləsinin bir hissəsi olduğu güman olunurdu. Bu dağ silsiləsi 1927-ci ildə səyyah Nikolay Leopoldoviç Korjenevskiy tərəfindən SSRİ Elmlər Akademiyasının şərəfinə adlandırılmışdır.

1928-ci ildə rus səyyahlar bu regiondakı Lenin zirvəsini fəth etmişlər və İsmoil Somoni dağının hündürlüyünü rəsmən ölçmüşlər. Ehtimal olunur ki, onların hündürlüyünü ölçdükləri dağ elə Qarmo dağı idi, baxmayaraq ki, indiki Qarmo dağının ərazisində 16&nbsp;km şimalında yerləşir.

1962-ci ilin iyulunda iki britaniyalı alpinist — Vilfrid Noys və gənc şotland Robin Smit dağa dırmaşarkən 1.200 metr hündürlükdə həlak olmuşdurlar. Onlar daha sonra Kommunizma dağı kimi tanınacaq İsmoil Somoni dağına ediləcək Britaniya-Sovet ekspedisiyasına hazırlaşırdılar.

Noys və Smitin ölümünə görə Britaniya alpinistləri ilə SSRİ alpinistləri arasında münaqişə yaranmış və Britaniya alpinistlərinin lideri Henri Con Böyük Britaniyaya qayıtmışdır. 1964-cü ildə Britaniya mətbuatı dağın hündürlüyünü 6.645 metr kimi göstərmişdir.

## Ad qarışıqlığı
1920-ci və 1930-cu illərdən başlayaraq Qarmo dağı İsmoil Somoni dağı ilə qarışdırılmağa başlamışdır. İsmoil Somoni dağı həm də Stalin dağı və Kommunizma dağı adları ilə tanınır.

## Ədəbiyyat
* Malkolm Slesser *Red Peak: A Personal Account of the British Soviet Expedition 1962* (London: Hodder & Stoughton, 1964)
* Sikouri, Paola, Kopilov, Vladimir, & Pierce, Riçard A., *Forbidden Mountains: The Most Beautiful Mountains in Russia and Central Asia* (Milan: Indutech, 1994; US: Menasha Ridge Press Inc., 1997). ISBN 978-1-871890-88-4)
* Cimmi Kruykşank *High Endeavours: The Life and Legend of Robin Smith* (Edinburgh: Canongate, 2005). ISBN 978-1-84195-658-9

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Panoramio.com saytında 
* Qarmo dağının yerləşməsi peakbagger.com saytında
* Qarmo dağı planeteye.com saytında  
* MSN xəritəsi
Orelia Buşez

**Orelia Buşez** — Fransa Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2015-ci ildən 2019-cu ilə qədər)

## İstinadlar
. president.az, 10.11.2015 )

## İstinadlar
Tərtər çayı üzərində qədim körpü

**Tərtər çayı üzərində qədim körpü** — Azərbaycanın Bərdə şəhəri ərazisində yerləşən VI–VII əsrlərə aid körpü.

## Tarixi
Tərtər çayının sağ sahilində yerləşən körpünün qədim zamanlarda uzunluğu 170 metr, eni isə 5 metr olmuşdur.

Tərtər çayı üzərində yerləşən körpü Azərbaycanda nadir tarixi abidələrdəndir ki, qalıqları bu günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Körpü, əsasən, çay daşlarından, üst hissəsi isə qırmızı kərpicdən hörülmüşdür. Özülü çox aşırımlı dayaqlar üzərində qurulub. Tarixi körpünün istiqamətindən də görünür ki, Tərtər çayı keçmişdə indiki yatağı ilə deyil, tamam fərqli məcrada axıb.

Bərdə şəhərinin qədim hissəsi orta əsrlərdə olduğu kimi, müdafiə məqsədi daşıyan qala divarları ilə əhatə olunmuşdur. Körpünün üzərindəki hərəkət istiqamətindən də görünür ki, şəhərin qala qapıları Şərqə doğru açılıb.

İndikindən fərqli olaraq keçmişdə Tərtər çayının suyu bol olmuşdur. Çayın yuxarı hissəsində Sərsəng Su Elektrik Stansiyası tikiləndən sonra çayın suyu bəndə yığıldığından və idarə edildiyindən suyun azalması baş verib. Hazırda Sərsəng SES ermənilərin nəzarətində olduğundan suyun aşağı buraxılmasını əngəlləməyə çalışırlar. Çay əvvəllər çox kükrəyir, dağlardan gələn dəhşətli sel suları olurdu. Körpü əsrlər boyu bu müqavimətə tab gətirərək müasir dövrümüzədək gəlib çatmışdır.

## Təmiri
Bərdə körpüsü tarixi abidə kimi qorunan maddi mədəniyyət nümunələri sırasındadır. 2015-ci ildə tarixi abidənin ərazisində abadlıq-quruculuq işləri aparılıb, park bulvar sistemi yaradılıb.

2018-ci ilin iyul ayında tikintisinə başlanılan körpüdə inşaat işləri dekabr ayında yekunlaşdı. Aparılan işlər çərçivəsində köhnə körpü qısa müddət ərzində sökülüb. Əvəzinə yeni körpünün özülünün və sütunlarının tikintisi aparılaraq başa çatdırılıb, dayaqlar üzərində aşırım tirləri quraşdırılıb. Körpünün layihəsi 8 bal seysmikliyi nəzərə alınmaqla yerinə yetirilib.

Dörd aşırımlı körpünün ümumi uzunluğu 126 metr, qabariti isə 11,5 metrdir. Vətəndaşların körpü ilə rahat və təhlükəsiz hərəkətini təmin etmək məqsədilə hər bir istiqamət üzrə 1,5 metr enində piyada səkilərinin də tikintisi həyata keçirilmişdir.

Körpünün inşası müasir tikinti norma və standartlarına uyğun olaraq həyata keçirilmişdir. Layihə çərçivəsində Tərtər çayında istinad divarları və sutənzimləyici qurğular inşa edilmişdir. Bundan başqa, körpüyə 150 metr uzunluğunda yanaşma yollarının da yenidən qurulması nəzərdə tutulub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qasım Hacıyev, "Bərdə şəhəri. Coğrafi, siyasi və mədəni tarixi", Bakı, "UniPrint", 2008. ISBN 978-9952-440-33-1
Qardaşlar (teleserial, 2015)

**Qardaşlar** — 2015–2018-ci illərdə ATV telekanalında yayımlanmış Azərbaycan serialı.

## Məzmun
Bir evdə yaşayan mehriban qardaşlar və onların arasında söz-söhbətə səbəb olan həyat yoldaşları serialın əsasını təşkil edir. Onların bacısı isə özünə ər tapa bilmir. 2-ci mövsümdə, nəhayət, o ərə gedir. Bayram varlanır və Cavanşir onun sürücüsü işləyir. Dəniz Novruzdan boşanır və Nəbinin 1-ci arvadı Nazlı Novruzla evlənmək istəyir.

## Serial haqqında
* Serialın ilk mövsümü 12 sentyabr 2015–28 iyul 2016-cı il tarixlərini əhatə etmişdir. Bu müddətdə 43 seriya yayımlanmışdır.

## Filmin heyəti

### 1 mövsüm rollarda

### 2 mövsüm rollarda

### 3 mövsüm rollarda

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Ailəm (film, 2006)
* Qonşular (film, 2006)
* Bacanaqlar (teleserial, 2009)

## Xarici keçid
Somapura Mahavihara

**Somapura Mahavihara** ( *Shompur Môhabihar*) — böyüklüyünə görə ən böyük Hind buddist vixarası Banqladeşin şimalında yerləşdirilmişdir. Buddist ənənəsində böyük vaiz Atişi adıyla bağlıdır. Somapura Mahavihara 1985-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.
Əjdaha rəqsi

**Əjdaha rəqsi**— ənənəvi çin rəqsi. Bu rəqs Şir rəqsdən kimi müxtəlif bayramlarda və festivallarda kifayət qədər tez-tez istifadə olunur.
Ənənəvi əjdaha Çində gücü və üstünlüyü simvollaşdırır, çinlilər özləri bəzən özünü "əjdahanın nəsili" adlandırırlar. Hesab edilir ki, əjdaha insanlara uğur gətirir. Əjdaha rəqsi — bütün dünyada Çin icmasıyla bayram edilən Çin Yeni ilinin vacib anıdır.

## İcrası
Nəticə ondan ibarətdir ki, insanların xüsusi komandası, hansı ki, bəzən 50 insana çatır, əjdahanın şüvüllərində saxlayaraq, hərəkət edir, beləliklə əjdaha dalğavarı hərəkətləri edir. Komandanın əsas məqsədi-cansız bədənli əjdahaya həyat verməkdir. İlanabənzər bədən seksiyalara bölünür, hansılardan ki, hər birinə şüvülləri bərkidilir, qabaqdan və dalından bədənlər dekorativ baş və quyruğu birləşdirirlər. Ənənəvi əjdahalar ağacdan və bambuk halqalardan hazırlanırlar, və sonra parçalarla örtülürlər. Müasir əjdahaların istehsalı üçün daha yüngül materiallardan istifadə olunur — plastik kütlə və alüminium..

Əjdahanı idarə etmək kifayət qədər çətindir, bu xüsusi bacarıq tələb edir. İştirakçılardan birinin istənilən səhvi bütün işi korlaya bilər. Uzunluğu təxminən 34 m bədən adətən 9 əsas seksiyaya bölünür, halqaların sayı bu halda 81-ə çatır, və halqaların arasında məsafələr — 35 santimetr olur. Əjdahanın başının çəkisi bəzən 14 kq-a çatır, bədənlə, quyruq vaxtında başla hərəkət etməlidir. Əjdahanın uzunluğu adətən 25–35 metr təşkil edir, amma ayrıca böyük festivallar üçün daha uzun modellərdən istifadə olunur. Miflərə əsasən, hesab edilir ki, əjdaha nə qədər uzun olsa, o qədər daha çox uğur gətirəcək.

## İstinadlar
İbn Fəqih

**Əbu Abdillah Əhməd ibn Məhəmməd ibn İshaq ibn İbrahim əl-Həmədani** (; ) — İran coğrafiyaşünası.

## Həyatı

İbn əl-Fəqihin nisbəsindən əlavə kitabında Həmədana dair ayrıntılı bilgi verməsi səbəbiylə də Həmədanda doğulduğu təxmin edilir. Doğum və ölüm tarixləri bilinməməkdə, ancaq ondan rəvayət etdiyi İbn Dizil əl-Həmədani (ö. 894), İbn Əyyub ər-Razi (ö. 907), İbn Abdus əl-Cəhşiyari (ö. 942/943) və İbn Lal əl-Həmədani (ö. 1007) kimi şəxsiyətlərlə görüşmüş olmasından yola çıxaraq 869-942-ci; və ya 845-930-cu; illər arasında həyatda olduğu düşünülür. Həyatına dair həmən həmən heç bilgi yoxdur. Həmədandan başqa Bağdadın topoqrafiyasını da çox yaxşı bilməsindən orada uzun müddət yaşadığı anlaşılır. Ailəsindən bir çox fəqih, mühəddis və ədib çıxdığı kimi atası və özü də hədis elmində şöhrət qazanmışdı .

## Əsərləri

IX əsr ərəb coğrafiyaşünası İbn əl-Fəqih əl-Həmədani özünün “Kitab əlbuldan” (“Ölkələrin kitabı”) əsərində Azərbaycanın sərhədləri, ərəblər tərəfindən işğalı, şəhərləri, kəndləri və Azərbaycan xalqının ərəb xilafətinə ödədiyi xəracın miqdarı haqqında məlumat verir. Ibn əl-Fəqih Azərbaycanın şimal hissəsində-Arranda 4000 kənd olduğunu yazır .

İbn əl-Fəqihin bir növ kompilyativ coğrafi müntəxəbat xarakterli əsəri demək olar ki, başdan-ayağa digər yazılı mənbələr (əl-Mədaini, əl-Bəlazuri, əl-Yəqubi, ibn Xordadbeh və başqaları) əsasında tərtib edilmişdir. Əl-Fəqihin verdiyi məlumat, qismən də şifahi rəvayətlərə 2 - hadisələrə, əfsanələrə və i.a. əsaslanır. Bu kitabın ancaq bəzi qisimləri günümüzə çatmışdır.

## Ədəbiyyat

* H. Massé, “Ibn al-Faķīh”, a.ə., III, 761-762; 
* İnayətullah Rıza, “İbn Faķīh”, DMBİ, IV, 408-412; 
* Anas B. Khalidov, “Ebn al-Faqīh”, EIr., VIII, 23-25.

## İstinadlar
Maratxlar

**Maratxlar** ( və ya  ) — Hindistanda xalq, Maxaraştra ştatının əsas əhalisi,

## Haqqında
Maxaraştra ştatına qonşu ştatlarda kiçik qruplar halında yaşayırlar, İsraildə və Mavrikidə disporaları mövcuddur. Maratxların sayı 1997-ci ilin məlumatlarına əsasən 68 milyon nəfər , 2007-ci ilin məlumatına görə isə 80 milyon nəfər olmuşdur. Maratx dilində danışırlar. Əksəriyyəti induizm, qalanları isə caynizm, islam, xristianlıq dinlərinə sitayiş edirlər. Əsas məşğuliyyətləri əkinçilikdir.
## Tarixi
Hindistanın bir çox xalqlarına nisbətən çoxsahəli kustar istehsalın mövcudluğu və qədim tarixə malik ənənəvi dəniz ticarəti maratxlarda daha əvvəl  kapitalizm münasibətlərinin inkişafına, fəhlə sinfinin və milli burjuaziyanın yaranmasına səbəb olmuşdur. XV əsrdə rus taciri və səyyahı Afanasi Nikitin maratxların qonağı olmuşdur. Onun hindlilərin məişəti, adət və ənənələri barədə qeydləri ilk növbədə bu xalqa aid olmuşdur. Bir neçə yüzilliklər ərzində maratxlar Böyük Moğol imperiyasına (məsələn, XVII əsrdə Şivacinin rəhbərliyi altında  ), portuqaliyalılara, daha sonralar isə ingilis müstəmləkəçilərinə qarşı gərgin mübarizə aparmışlar. İngilis-maratx müharibələri nəticəsində maratx əraziləri ingilislər tərəfindən işğal edilmişdir. Hindistan istiqlaliyyət qazandıqdan sonra (1947), 1960-cı ildə Maxaraştra milli ştatı təşkil olunmuşdur.

## Mənbə
* Народы Южной Азии, М., 1963;
* Enthoven R., The tribes and castes of Bombay, v. 1—3, Bombay, 1920—22:
* Sardesai G. S., New history of the Marathas, v. 1—3, Bombay, 1946—48;
* Кincaid С. A., Parasnis Rao Bahadur D. B., A history of the Maratha people, Delhi, [a. o.], 1968.

## İstinad
Şikoku (dəqiqləşdirmə)

* Şikoku (ada) — Yaponiya adası. 
* Şikoku — əsas hissəsi eyniadlı adada yerləşən Yaponiyanın ərazisinə və əhalisinə görə ən kiçik regionu.

## Həmçinin bax
İssık-Kul çökəkliyi

**İssık-Kul çökəkliyi**—Qırğızıstanda Tyan-Şan dağlarının şimalında çökəklik.

## Ümumi məlumat

İssık-Kul çökəkliyi ən böyük dağ arası çökəkliklərdəndir. O, Kunqey və Tersk-Alatau dağları arasında yerləşib, qərbdən- şərqə uzunluğu 240 km-ə, eni isə 75 km-ə çatır. İssık-Kul çökəkliyinin mərkəzi alçaq hissəsində eyni adlı göl yerləşir. Onun sahil xəttinin mütləq yüksəkliyi 1623 m- dir.

İssik-Kul çökəkliyinin göldən kənarda qalan sahəsinin sahəsinin relyefi üçün bir sıra çökəklik, daxili yüksəklikləri və maili düzənliklərin olması səciyyəvidir. Kunqey Tersi Alatau dağlarının ən dağ sahələri göl səviyyəsindən 700 m- ə qədər ucalır. İssık- Kul çökəkliyinin qərb davamını Koçkar çökəkliyi, Şərqi davamını Keqen və Tokes çökmə sahələri təşkil edir.

Tyan-Şanda torpağın üst qatında humusun miqdarı 12–15 % təşkil edir. 70 −85 sm dərinlikdə karbonatlı horizontn aydınseçilir. Bu torpaqlar Daxili Tyan-Şanın İssık — Kul çökəkliklərinin meşəli sahələri üçün xarakterikdir.

Öz bitki örtüyünə görə bu zona nisbətən müxtəlifdir, lakin burada daha çox yovşan, Şiyav, Şorangə bitkiləri yayılıb, bilavasitə Şimali və Daxili Tyan-Şan dağətəklərini və dağarası çökəkliklərini əhatə edir. Bu bitkilər Orta Narın və İssık -Kul çökəkliyində 1600 – 2100 m mütləq yüksəklikləri tutur.

Çökəkliyin şərqində kömür mədəni var, cənubi-şərqdə qaynar mineral bulaqlar və Jeti-Oğuz, Ak-Suu kurortları fəaliyyət göstərir.

İssık-Kul çökəkliyi Qırğızıstanın vacib taxıl məhsulları və heyvandarlıq bölgələrindəndir. Burda dərman bitkiləri və lalə yetişir.

Göstərilən sahələrdə həmçinin Qafqaz şiyavı, Tyan — Şan yovşanı; terespen, dovşantopalı və s. yayılmışdır. Səth bitki örtüyü ilə örtülmüşdür.

## Həmçinin bax
* İsıkgöl

## İstinadlar
Oktava

**Oktava** () — Qammanın səkkizinci pilləsi, habelə müxtəlif yüksəklikdə olan ən yaxın eyniadlı səslər arasındakı interval.

Sözün mənşəyi fransızca "səkkizlik" mənasını verən oktava sözündən götürülmüşdür. Fransız sözü "səkkizinci" mənasını verən latın octavus sözündəndir. Bu söz latın octo "səkkiz" sözündən götürülmüşdür. Oktava sözü səkkiz səsin birləşməsindən əmələ gələn səslər silsiləsi mənasını daşıyır.

## Xarici keçidlər
Üstyurd

**Üstyurd** — səhra eyni adlı platoda, Orta Asiyanın qərbində Qazaxıstanın cənubu, Türkmənistan və Özbəkistanın şimalında yerləşir. Şimaldan manqışlaq yarımadası, qərbdən Qaraboğazgöl körfəzi, şərqdə Aral dənizi və Amudərya çayı ilə əhatələnir.

Səhranın sahəsi 200 000&nbsp;km² təşkil edir. Səhranın səthinin əsas lanşaftı gilli, gilli şoranlıq]] suxurlardan ibarətdir. Cənub-şərqdə plato gilli-çınqıllı suxurlardan ibarətdir. Səhranın bir hissəsi otlarla örtülür. Bu zaman səhra iki hissəyə bölünür: yarımsəhra və səhra.

## İqlimi
Uzun sürən isti yaya mslikdir. İlul ayında orta aylıq temperatur 26-28°s təşkil edir. Bəzi illərdə səhrada hətta 40-60°s olması məlumdur. Orta illik yağıntının miqdarı 120&nbsp;mm-i keçmir. Yağıntı əsasən payız-qış dönəmində düşür. Psyız isti və aydın havalı olur. Bəzi illərdə isə şaxtalar müşahidə edilir. Qış qısa və isti olur. 
Qışın soyuqları əsasən Sibirdən gələn antisiklonun təsiri ilə yaranlr. Yanvar ayının orta aylıq temperaturu -2,5°-5°s təşkil edir. Sərt qış dekabrın sonları yanvarın əvvəllərinə təsadüf edir. Qar madir hallarda yağır. Bəzi illərdə -26° hətta -41° ola bilir. Bəzi yerlərdə -45° müşahidə edilmişdir. Qış ayla qum tufanları və güclü küləklər xarakterikdir.

Yaz nisbətən mülayim keçir. Artıq apreldən şaxtalar bitir. Quru isti havalar artıq mayın ikinci yarısından başlayır. Bundan sonra isə artıq çüçərmiş bitkilər tədricən quruyur və quru çör-çöpə çevrilir. Mövcud olan müvəqqəti çaylar əsassən qar suları ilə qidalanır.

## Səthi
Səthinə nəzər saldıqda əsasən boz-qonur, şoran torpaqlardan ibarət olduğunu görmək olar. Artıq yazın sonlarında gilli suxurlardan ibarət olan torpaq da takırlar yaranır.

Bozqır səhra bitkilərindən qumluqlarda saksaullara rast gəlinir. Güçlü buxarlanma sayəsində səthfə duz qalıqları yığılır. 0,3-0,7 m dərinlikdə acı-şor qrunt sularına rast gəlmək olar.

## Hərbi sınaqlar
1980-ci illərdə Üstyurdun cənub-şərqində Jaslıq qəsəbəsi yaxınlığında hərbi paliqon olmuşdur. Paliqonda kimyəvi silahların sınaqları və bu silahlardan qoronma sınaqları həyata keçirilirdi. Kimyavi silahların təlimini təşkil edən hərbi hissə Nukus şəhərində yerləşirdi. 1990-cı illərdə hərbi hissə bağlanılır və paliqon ləğv edilir.

Bundan əlavə plato ərazisində bir necə yeraltı atom bombası sınağı keçilirmişdir. Xüsusi ilə Qazaxıstanın Manqıstau ərazisində üç belə bomba sınaqdan çıxarılmıışdır.

## Asiya və Avropa arasında sərhəd
2010-cı ildə rus geoloqlarının apardığı araşdırmalar sayəsində o məlum olmuşdur ki, iki qitə arasında sərhəd heçdə Ural və ya Emba çaylarından deyil bir başa Ural dağlarının cənub ətəklərindən başlayaraq Qazaxısran ərazisindəki Muqocarı dağlarına qədər gəlir. Buradan isə Xəzər çökəkliyini əhatə edir. Milyon illər əvvəl Xəzərin ərazisi Üstyurdun qərb hissələrini belə əhatə edirdi. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, səhranın bir hissəsi avropada yerləşir. Bu fikir hələ təsdiqini tapmamışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Üstyurd 
* Araldan Xəzərədək.
* PaleoKazakhstan.info: Üstyurd
Suriya səhrası

**Suriya səhrası** (Suriya çölü; , *Eş-Şam*) — səhra Yaxın Şərqdə Suriya, İordaniya, İraq və Səudiyyə Ərəbistanı ərazisində yerləşir. Səhra çöllüklərdən və qumlu sahələrdən ibarətdir. Səhranın sahəsi 1 milyon km² təşkil edir.

## Tarixi
Suriya səhrası son 12 min il öncə meydana gəlmişdir. Uzun zaman səhrada həyat olmamışdır. Şərqdən xalqların köçü sayəsində  insanlar müasir Suriya ərazisinə köç etməli olmuşdur. İlk dəfə bura amoreylər sonradan arameylər onları əvəz edir. Ən sonda isə ərazi ərəblər tərəfindən məskunlaşılır). Səhranın əhalisi əsasən ərəb dialektində danışan beduinlərdir.

## Coğrafiyası
Bu səhra qərbdən Aralıq dənizi sahilləri, şimal və şərqdən Fərat çayı, cənubdan Nefud səhrası, cənub qərbdən isə Neqrv ilə əhatələnir.

Daşlı, qumlu ərazilərdən ibarətdir. Səhranın xüsusi ilə şimal, qərb hissələrdə vulkanik suxurlar üstünlük təşkil edir. Yüksəklik isə artır. Şimal-şərqə doğru Fərat çayına doğru isə yükdəklik azalır. İllik yağıntı 50–80&nbsp;mm arasında dəyişir. Şimal, şimal-qərb hissədə yağıntının miqdarı 200–300&nbsp;mm təşkil edir. Quraq ərazilərdə əsasən maldarlıq yayılmışdır.

## İqlimi
Subtropik iqlim qurşağında yerləşir. Yanvar ayında orta aylıq temperatur +7 °S, iyulda isə +29 °S təşkil edir. Şaxtalar hər il müşahidə edilir. Yağıntı olduqca az düşür.

## Flora
Səhranın səthi elə də zəngin bitki örtüyünə malik deyildir. Xüsusi ilə ot və kol bitkilərinə rast gəlinir. Burada Saksaul, Anabasis salsa, Yovşan kimi bitkilər yayılmışdır. Onların çoxu qış yağıntıları dövründə bitir.

## Fauna
XX əsrdə Suriya səhrasında Dəvəquşular, Birhürgüclü dəvələr), eşşəklər  yayılmışdı. Bu yaxınlara qədər burada Asiya şirlərini görmək olardı.
## Nəqliyyat əlaqələri
Hələ qədim zamanlardan səhra Mesopotomya ilə Aralıq dənizi arasında yerləşən yolların üzərində olmuşdur. Hazırda isə Dəməşq və Palmira arasında müasir avtomobil yolu fəaliyyət göstərir (2011-ci ildən başlanan vətəndaş müharibəsi vəziyyəti kəskin sürətdə dəyişmişdir). Mühüm nəqliyyat vastələrindən biridə boru nəqliyyatıdır. Hazırda istər Suriyanın daxili hasilatı və İran körfəzində yerləşən neft Aralıq dənizinə daşıyır.

## Mənbə
* Suriya səhrası
## İstinadlar
Khanran

**Khanran** () — kxmer kramasının təsiri ilə yaranan və Vyetnamda Mekonq Deltasında yayılmış geyim elementi.

Vyetnam müharibəsi zamanı Vyetkonq döyüşçüləri khanrandan uniformanın elementi kimi istifadə edirdilər.

## İstinadlar
Tripura Universiteti

**Tripura Universiteti** () — Hindistanın Tripura ştatının Suryamaninaqar şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1987-ci ildə qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ara (içki)

**Ara**, və ya **Arag**- Butanda istifadə olunan ənənəvi spirtli içki.Ara düyü, qarğıdalı, darı və ya buğdadan hazırlanır və ya fermentləşdirilmiş və ya möhkəm ola bilər. İçki, adətən, şəffaf, yaxud ağ rəngdədir.

## İstehsalat

Ara daha çox fərdi yaşayış evi və ya fermer təsərrüfatlarında düyü və ya qarğıdalıdan hazırlanır.Ara və ya fermentləşdirilmiş və ya möhkəm ola bilər və Butanda  qanuni özəl istehsal və istehlak olunur.Ara istehsalı hər iki metod və keyfiyyətinə görə tənzimlənir və onun Butanda satışı qadağandır.Əvvəllər fiziki şəxslərə icazə verilmədiyinə baxmayaraq, dükançılar vasitəsilə ara satılıb və hökumətin sərt repressiyaları  ilə üzləşiblər.Ancaq, bir halda ki, (çünki,) ara böyük gəlir gətirir, nə qədər qarğıdalıdan başqa məhsullardan istifadə edilir, fermerlər onun istehsalını və satışını leqallaşdırmağı tələb etməyə başladılar.Hökumət, bu arada , alkoqol istehlak spirtli içkilər və onların satışının tənzimlənməsi üçün vergilərin artırılması vasitəsilə mane olurdu. Правительство, тем временем, намерено препятствует чрезмерному потреблению алкоголя посредством увеличения налогов на спиртные напитки и регулирования их продажи.Ara həmçinin dini hədəflərdə , xüsusilə şərq Butanında,  Allahlara hədiyyə  edilir.Uşaqlar aranı şüşə butulkalrda tez-tez daşıyırlar, çünki Butanda hesab edirlər ki, bu içkinin qoxusu ilanları qaçıracaq.

## İstifadə

Aranı, bir qayda olaraq, ilıq içirlər. Onu yüngül qəlyanaltılarla (paşot yumurtası, kərə yağı, ) qarışıqsız verirlər.

## İstinadlar
Tezpur Universiteti

**Tezpur Universiteti** () — Hindistanın Assam ştatının Tezpur şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1994-cü ildə qoyulmuşdur.

## Xarici keçidlər

*
Mirzəçöl

**Mirzəçöl** (, , ) — Gilli-şoranlıq ərazilərdən ibarət olan səhra. Orta Asiya regionunda Qazaxıstanın cənubu və Özbəkistanın ərazilərini təşkil. Sırdərya çayı yaxınlığında, Fərqananə vadisinin çıxacağında yerləşir. Səhranın sahəsi 10 min km² təşkil edir.

## Adı

Region ölkələri arasında Mirzəçöl adlandırılsada bəzi mənbələrdə Açlıq çölü olaraq adı keçir. Türkistanda geniş çöllük ərazi həyat şəraitinin cətinlikləri səbəbindən bu çür adlandırılmışdır. Səhrada yalnız köçərilərə rast gəlinir.

## Relyef

Mirzəçöl əsasən düzənlik və Özbəkistanın Sırdərya vilayəti ərazisində Sırdəryanın sahillərində isə ovalıq ərazidən obarətdir. Səhra dəniz səviyəsindən 230–385 m yüksəklikdə yerləşir. Səhra Sırdəryanın üç terrasında yerləşir. Mirzəçöl əsasən alçaq daglarla əhatələnir. Cənubdan Türkistan silsiləsi onun ətraflarını əhatələyir. Şimal və şimal-qərbdən Qızılqum səhrası, cənub-qərbdə isə Sırdərya ilə əhatələnir. Sırdərya sahillərinə yaxın ərazilərdə 6-20 metr hündürlüyü olan kiçik təpəliklər vardır.

## İqlimi

Səhranın iqlimi olduqca kontinentaldır. İyul ayının orta aylıq temperaturu +27,9 °S, yanvarda isə 2,1 °S təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı şərqdə ən maksimal olaraq 240&nbsp;mm olur. Yağıntılar əsasən yaz ayları düşür.

## Hidroqrafiyası

Mirzəçöl səhrasına axan çayların böyük hissəsi Türkistan, Sanzar, Zaaminsu silsilələsindən başlanğıcını götürür. Yeraltı sular elə də dərində yerləşmir. Səhra əsasən açıq-boz, şoran, şorakət torpaqlardan ibarətdir. Bölgənin ən böyük çayı Sırdəryadır.

## Florası

Səhra əsasən efemerli, şoranlığa və susuzluğa davamlı bitkilərdən ibarətdir. Yaz ayları yağan yağışlar zamanı cil və başqa bitkilər bitsədə mayın sonuna quruyaraq çör-çöpə çevrilir. Ancaq dəvətikanı, yovşan və şorangə yayda belə rast gəlinir.

## Mənimsənilməsi
Səhradan yararlanmağa XIX əsrdən ərazinin Rusiya imperiyası tərəfindən işgal olunduqdan sonraya aiddir. Birinci Dünya müharibəsi dönəmində səhrada kanallar sistemi inşa edilməyə başlanılır.

Ərazinin geniş miqyasda kənd təsərrüfatına cəlb olunması Sovet hakimiyyəti illərinə təsadüf edir. Bu zaman səhrada bir çox hayihələr işlənib hazırlanır. 1920-ci ildə Şextel tərəfindən səhranın mənimsənilməsi məqsədilə tədbirlər görülür. Burada inzibati, ictimai binaların tikintisi planlaşdırılırdı. Bununla belə layihə reallaşmamış qalır. 1956-cı ildə Özbəkistan SSR-da pambıqçılığı inkişaf etdirmək məqsədi il ərazinin bir hissəsi Qazaxıstan SSR-dən alınaraq ona verilir. Kirov adına kanalın tikintisi 800,000 ha ərazini əkinə cəlb etməyə imkan vermişdir. Bundan sonra səhrada çoxlu sayda kolxozlar yaranmışdır. Burada Gülüstan, Yanqier şəhərləri salınır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Mirzəçöl  Fiziki xəritə, SSRİ. М., 1978.

## Həmçinin bax
Ən yaxşı animasiya filminə görə Saturn mükafatı

**Ən yaxşı animasiya filminə görə Saturn mükafatı** (()) — Elmi Fantastika, Fentezi və Qorxulu Filmlər Akademiyası () tərəfindən 1978-ci ildə təsis edilmiş, ilin ən yaxşı animasiya janrında olan filminə verilən mükafatdır.

## Həmçinin bax
Kormak-Leheyn təsnifat sistemi

**Kormak-Leheyn təsnifat sistemi** birbaşa larinqoskopiya zamanı görünən strukturlar əsasında, endotraxeal intubasiyanın icrasının mümkünlük dərəcəsini müəyyən etmək üçün tərtib edilmiş təsnifatdır.
Təsnifat 1984 cü ildə R.S. Kormak və C. Leheyn tərəfindən tərtib edilmişdir.  Gənc həkim anesteziyoloqların ixtisas hazırlıqlarında, çətin intubasiyaların icra vərdiş və texnikalarına yiyələnmələri üçün müxtəlif mümkün senarili modul vasitəsi kimi tətbiq edilməkdədir.

## Həmçinin bax
* Mallampati təsnifatı
* Sellik manevri
* Traxeyanın intubasiyası

## İstinadlar
Salyan Dövlət Kukla Teatrı

**Salyan Dövlət Kukla Teatrı** – 1973-cü ildə Salyanda yaradılmışdır.

## Tarixi

Salyan Dövlət Kukla Teatrı 1973-cü ildə yaradılıb. İlk illərdə bədii özfəaliyyət dərnəyi kimi fəaliyyət göstərən, sonralar hər yerdə tanınacaq bu kollektiv yaradıcılıq birliyi əslən Salyandan olan, Bakı Dövlət Kukla Teatrında aktyor işləmiş, mədəniyyət işçisi Cahangir Qaraşovun təşəbbüs və dəstəyi ilə yaradılıb. O, tez bir zamanda ətrafına istedadlı həvəskarları toplayaraq Əli Səmədlinin "Artıq tamah baş yarar" əsərini tamaşaya qoyub. İlk addımın uğurları davamlı olduğundan dərnək 1975-ci ildə " Xalq kollektivi " adına layiq görülüb. Teatrın kollektivi tezliklə festivallarda, müsabiqələrdə, şəhər və rayonlarda tamaşaçılar qarşısında layiqincə çıxış edərək müxtəlif mükafatlarla yanaşı geniş tamaşaçı auditoriyasının sevgisini də qazanıblar. Sənət aləmində özlərini kifayət qədər doğruldan kollektivə 1994-cü il iyulun 4 –də Dövlət Teatrı statusu verilib. Bu illər ərzində teatrın kollektivi Əli Səmədlinin "Artıq tamah baş yarar ", Mirmehdi Seyidzadənin "Ata məhəbbəti ", Rəhman Əlizadənin "Keçəlin toyu", Rafiq Savalanın "Qayğıkeş Nigar", "Tələ quran özü düşər ", Abdulla Şaiqin "Danışan Kukla", İsgəndər Coşqunun "Tülkü həccə gedir", Tofiq Kərimin "Quyruqlu ulağın sərgüzəştləri", Əli Əlizadənin "Keçəl Həmzənin hiyləsi", Həsənağa Hüseynovun "Ulamaqdan mələməyə", Firudin Ağayevin "Cırtdan və Sehrbaz", Rafiq Mirzənin "Yetim fatma", R. Kipinqin " Başlı başına gəzən pişik" və başqa 60 qədər əsərləri səhnələşdirərək tamaşaçıların zövqünü oxşayıblar. Bu tamaşalar təkcə Salyanda deyil, ətraf bütün rayonlarda nümayiş etdirilib. Teatr kollektivi rayonda keçirilən mədəni – kütləvi tədbirlərdə hər zaman yaxından iştirak edir. Teatrın kollektivi öz tamaşaları ilə uşaqların mənəvi tərbiyəsində, onların mədəni səviyyəsinin, dünya görüşlərini formalaşmasında böyük rol oynayırlar.

Ümumiyyətlə, Salyanda teatr ənənələri daha qədimdir. 1944–1949-cu illərdə Salyanda Dövlət Dram teatrı fəaliyyət göstərib. Müharibə dövründə açılan bu teatr dövrünün nümunəvi teatrlarından olub. Dram teatrı olmasına baxmayaraq yaradıcı heyətin güclü olması ilə əlaqədar səhnəyə opera və musiqili komediya tamaşaları da qoyulub. Bu gün hamının tanıdığı şəxsiyyətlərin bir qismi bu teatrın yetirmələridir. Onlardan Rübabə Muradova, Qulu Əsgərov, Sənan Ağabəyli, Muğbil Dadaşov, Əliağa Kürçaylı, Əflatun Ağayev, Rza Şıxov və başqalarını göstərmək olar. 1949-cu ildə bir sıra əyalət teatrları ilə yanaşı Salyan teatrı da öz fəaliyyətini dayandırmağa məcbur olub. Hazırda Salyan Dövlət Kukla teatrına Yaşar Muradov  rəhbərlik edir. Teatrın baş rejissoru isə Rafiq Mirzədir.

## İstinadlar
Amangəldi İmanov

**Amangəldi İmanov** (; d. 3 aprel 1873 – ö. 18 may 1919) — Qazaxıstanda qazax xalqının milli-azadlıq üsyanın təşkilatçısı və fəal iştirakçısı, kommunist, inqilabçı.

## Həyatı
1873-ci il aprelin 3-də Qazaxıstanda kasıb ailədə anadan olub.

1916-cı ildə Turqay vila­yətində Amangəldi İmanovun baçılıq etdiyi üsyan, xüsusilə, fərqləndi. Üsyanın yatırılması üçün cəbhə xəttindən də əsgəri birliklər gətirməyə məcbur olurlar. Düşmənlə savaş üçün hazırlanmış əsgəri birliklər çar hökuməti silahsız təbəələrinin üzərinə yeridir. Mərkəzi quberniyalardan Qazaxıstana köçürülmüş ruslarda əsgəri birliklərə kömək etdiyindən Türküstanda onminlərlə dinc sakin  öldürülür.

Amangəldi İma­nov 1918-ci ildə Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası sıralarına keçdiyindən Albi Jangildin­lə birlikdə Sovetlərin mövqeyini müdafiə etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.hrono.ru/biograf/imanov.html
* http://bibliotekar.kz/chitat-onlain-amangeldy-imanov-m-k-kozyb/amangeldy-imanov-kommunist-revolyucioner.html
* http://gold-collection.ucoz.kz/news/amangeldy/2010-11-15-2
* http://www.litmir.co/bd/?b=227248
* https://www.youtube.com/watch?v=GJ8q7cG2-ys
Şahablı

**Şahablı** - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Tarixi
Şahablı kəndi rayon mərkəzindən 13&nbsp;km cənub-şərqdə, Qırxbulaq çayının yanında yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Adın mənşəyi
Toponim Şahablı nəsil adı əsasında əmələ gəlmişdir. Patronomik oykonimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir ( (shahâb, meteor);   (šihāb, meteor))

Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 3 iyun 1968-ci il tarixlı fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilərək Şahap (Şaqap) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 437 nəfər, 1886-cı ildə 606 nəfər, 1897-ci ildə 853 nəfər, 1904-cü ildə 827 nəfər, 1914-cü ildə 910 nəfər, 1916-cı ildə 966 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qovulmuşlar. Türkiyənin Van və Şatax vilayətlərindən köçürülən ermənilər bu kəndə də yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişlər. Ermənilərlə yanaşı, burada 1922-ci ildə 64 nəfər, 1926-cı ildə 41 nəfər, 1931-ci ildə 79 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ hökumətinin xüsusi qərarı ilə kənddə yaşayan azərbaycanlılar 1948-1949-cu illərdə zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Mallampati təsnifatı

**Mallampati təsnifatı**, **Mallampati sınağı** birbaşa ağız boşluğunu obyektiv müayinə edərkən görünən strukturlar əsasında, endotraxeal intubasiyanın icrasının mümkünlük dərəcəsini müəyyən etmək üçün tərtib edilmiş təsnifatdır. Təsnifat 1985 ci ildə Seşakir Mallampati tərəfindən tərtib edildiyindən onun adını daşıyır.
Müayinə oturaq və ya ayaqüstü vəziyyətdə, normal baş duruşu, ağızın tam açılmış, dilin çıxarılmış halında aparılır.

### İlkin forma
* I: tam şəkildə  yumşaq və sərt damaq, dilçək və damaq qövsləri görünür. 
* II: yalnız damaq qövsü və damaq qövsləri görünür, amma dilçək dil kökünün arxasında gizlənmiş olur. 
* III: yalnız yumşaq damaq görünür.

İlkin təsnfat Samsun və Yanq tərəfindən bir qədə təkmilləşdirilərək indiki istifadə olunan formanı almışdır.
### Təkmill forma
* I: tam şəkildə  yumşaq və sərt damaq, dilçək və damaq qövsləri görünür. 
* II: yalnız damaq qövsü və qismən dilçək görünür (dilçək ucu görünmür). 
* III: yalnız sərt və qismən yumşaq damaq görünür.
* IV:  yalnız sərt damaq görünür.

## Həmçinin bax
* Kormak-Leheyn təsnifat sistemi
* Sellik manevri
* Traxeyanın intubasiyası

## İstinadlar