open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BioShock

***BioShock*** — "2K Boston" və "2K Australia" tərəfindən hazırlanmış və "2K" tərəfindən paylanmış birinci şəxs atıcı videooyunu. "*BioShock*" ilk dəfə 2007-ci ilin avqustunda Microsoft Windows və Xbox 360 üçün satışa çıxarılmışdır. Oyun bir il sonra 2008-ci ilin oktyabrında PlayStation 3 üçün buraxılmışdır. 

1960-cı ildə keçən bu oyunda oyunçular Cek adlı bir personaj kimi oynayırlar. Cek varlı iş adamı Endrü Rayan tərəfindən suyun altında salınmış şəhər olan Rapture-ni kəşf edir. Bu şəhər insanlara super güclər bəxş edən xüsusi bir genetik material "*ADAM*"ın tapılması nəticəsində süquta uğramışdır. Oyunda Cek bu şəhərdən qurtulmağa çalışır. O, cəhdində "*ADAM*" adlı maddəyə köklənmiş düşmənlərlə mübarizə aparmalı olur. Oyunda o, hələ də ağlı başında olan bir neçə adamla rastlaşır və onlardan Rapture-nin tarixi haqqında məlumat əldə edir. Cek oyunda silahlar, plazmidlər və müxtəlif üsullarla düşmənləri məğlub edə bilir. 

"*BioShock*"un konsepsiyası Ken Levin tərəfindən yaradılmışdır. O, distopik və utopik cəmiyyətlər haqqında yazan yazıçıların və tarixi şəxsiyyətlərin fikirlərindən ilhamlanmışdır. Oyun oyunçulara düşmənlərlə döyüşərkən hiyləgərlik () etməyə və müəyyən personajları xilas etmək və ya öldürmək barədə qərar qəbul etməyə imkan verir. Oyun survival horror janrından, xüsusən də "*[[Resident Evil (oyun seriyası)|Resident Evil]]*" seriyasından ideya və xüsusiyyətləri daşıyır. Oyun "*System Shock*" seriyasının davamı olaraq görülür. "*BioShock*" üzərində işləmiş insanlar, Levin daxil çoxusu əvvəllər "*System Shock*" oyunlarında da birlikdə işləmişdilər, ona görə də "*BioShock*" çox vaxt həmin seriyanın davamı və ya mənəvi varisi hesab edilir. 

"*BioShock*" hekayəsi, mövzuları, qrafikası və oyun mexanikasına görə tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Çoxları oyunu ən yaxşı video oyunlarından biri hesab edir və onun incəsənət növü sayılmalı olduğuna inanırlar. Onlar oyunun video oyunların sənət forması ola biləcəyinə dair yaxşı bir nümunə olduğunu düşünürlər. "*BioShock*"un "*[[BioShock 2]]*" və "*[[BioShock Infinite]]*" adlı iki davamı var idi. Oyun həmçinin konsol versiyalarından sonra macOS və mobil cihazlar üçün də buraxılmışdır. "*BioShock*" oyunlarının bir hissəsi kimi kompüterlər və oyun konsolları üçün oyunun yeni və təkmilləşdirilmiş versiyası yayımlanmışdır.

## İstinadlar
Hetum Patmiç

**Hetum Patmiç** (, ) və ya **Korikoslu Hayton** () — erməni dövlət xadimi və tarixçisi. O, qədim fransız və latın dillərində yazılmış "Şərq torpaqlarının tarixlərinin gülüstanı" essesinin müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Türkiyədə vətəndaşlıq qanunu

**Türkiyədə vətəndaşlıq qanunu** — ilk növbədə "*[[jus sanguinis]]*" prinsipinə əsaslanır. Türkiyəli anadan və ya türkiyəli atadan (nikahda və ya nikahdan kənar) doğulan uşaqlar doğuşdan Türkiyə vətəndaşıdır. Türkiyə vətəndaşlığından çıxmaq (və ya başqa dövlətin vətəndaşlığını əldə etmək) niyyəti Türkiyədə müvafiq şəxsin yaşadığı yerdəki ən yüksək inzibati vəzifəli şəxsə, xaricdə isə Türkiyə konsulluğuna ərizə ilə verilir. Bu orqanlar tərəfindən işlənmiş sənədlər müvafiq tədbir görülməsi üçün Daxili İşlər Nazirliyinə göndərilir.

## Vətəndaşlığın tərifi
Türkiyə Konstitusiyasının 66-cı maddəsində vətəndaşlıq belə tərif edilir:

## Övladlığa götürmə
Türkiyə vətəndaşı tərəfindən övladlığa götürülən uşaq övladlığa götürmə üçün ərizə verildiyi tarixdə 18 yaşından kiçik olarsa, avtomatik olaraq Türkiyə vətəndaşı olur. Bəzi hallarda (lazım olmasa da) xarici ad daşıyan və Türkiyə vətəndaşlığı üçün müraciət edənlər adlarını türkcə adlara dəyişirlər. Bunu edənlərə misal olaraq futbolçular Kolin Kazım-Riçards və Mehmet Aurelio daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Badlands

***Badlands*** — amerikalı müğənni Holzinin debüt studiya albomu. 28 avqust 2015-ci ildə "Astralwerks" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
İctihad

**İctihad** () — Quranda və ya hədisdə haram-halal vəziyyəti qeyd olunmayan bir suala cavab tapmaq üçün bir fəqih və ya İslam hüququ mütəxəssisi tərəfindən mülahizələrdən istifadə etməkdir. İctihad Ərəb dili, kəlam, nazil olan mətnlər və usul-ul-fiqh,

Həm sünnilər, həm də şiələr ictihad edirlər. İctihad, onu yerinə yetirmək qabiliyyətinə malik olanlar üçün dini bir vəzifə sayılır. İctihad etmək qabiliyyətinə malik olan İslam alimi "müctəhid" adlanır. Əxbarilər ictihadı rədd edirlər, çünki yalnız 14 məsumun qərəzsiz hökm verə biləcəyinə inanırlar. Əxbarilər bir şeyin haram və ya halal olduğuna əmin deyillərsə, onu haram hesab edirlər.

## Həmçinin bax
* Fiqh
* Üsulilik
* Əxbarilər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Dekster

**Dekster** () — ABŞ cinayət-drama teleserialı. Serial 2006-cı ildən 2013-cü ilə qədər Showtime kanalında yayımlanmışdır. Serial Mayami polis şöbəsində qan ləkəsi üzrə kriminalistika eksperti kimi çalışan, eyni zamanda seriyalı qatil kimi gizli həyat sürən Dekster Morqandan (Maykl Si Holl) bəhs edir. Deksterin qurbanları yalnız ədalətdən yayınan qatillərdir. Serialın ilk mövsümü Ceff Lindzinin müəllifi olduğu "*[[Deksterin qaranlıq yuxuları]]*" adlı roman əsasında çəkilmişdir. Roman Ceyms Manos Cr. tərəfindən ekranlaşdırılıb. Serialın sonrakı mövsümləri Lindzinin kitablarına əsaslanmır. 

Serialda rol alan aktyorlar Maykl Si Holl və Con Litqou göstərdiyi performanslarına görə "Qızıl Qlobus" da daxil olmaqla bir sıra mükafatlara layiq görülmüşdür. Serialın 13 dekabr 2009-cu ildə yayımlanan dördüncü mövsümünün final epizodu nə az nə çox düz 2,6 milyon insan tərəfindən izlənmişdir. Bu o dövrdə Showtime şəbəkəsi üçün rekord say idi. 

Showtime 2013-cü ilin aprelində "*Dekster*" serialının səkkizinci mövsümlə yekunlaşacağını bildirdi. "*Dekster*"in final epizodu 22 sentyabr 2013-cü ildə efirə çıxdı. 

Showtime yeddi ildən sonra 2020-ci ilin oktyabr ayında "*Dekster*" serialının "*Dexter: New Blood*" adlı yeni məhdud seriya ilə geri dönəcəyini açıqladı. Bu yeni serialda Maykl Si Hollun öz rolunu yenidən ifa edəcəyi də məlum oldu. Klayd Fillips tərəfindən yaradılan bu serial 7 noyabr 2021-ci ildən 9 yanvar 2022-ci ilə qədər davam etmişdir. Yaradıcılar həmçinin gələcəkdə serialın daha bir sezonunun olacağını dedilər. 2023-cü ilin yanvarında "*Dexter: Origins*" adlı yeni serialın çəkildiyi elan edildi. Bu serial Mayami polis şöbəsində yenicə işləməyə başlamış Deksterin daha gənc versiyasından bəhs edəcək. 

## Süjet
Üç yaşında anasının ölümünə şahid olub sahibsiz qalan Dekster, Harri Morqan adlı polis əməkdaşı tərəfindən övladlığa götürülmüşdür. Harri Deksterin böyüdükcə normal uşaq olmadığını və onun aldığı ağır travma səbəbindən psixopatlaşdığını görməyə başlamışdı. Dekster lap kiçik yaşlarından qan tökməyə və can almağa heyran idi. Harri ona doğru tərbiyə verərək, onu yalnız qanundan yayınan qatilləri öldürməyə təşviq etmişdir. Dekster böyüyəndə Mayami Metro Polis Departamentində qan ləkəsi analitiki kimi işə düzəlir. O, cinayət əməllərini həyata keçirərkən heç bir sübut buraxmamaq üçün xüsusi ehtiyat tədbirləri görür. O, hədəf aldığı qurbanları plastiklə bürünmüş otaqlarda öldürür. Dekster cəsədlərdən qurtulmaq üçün onları doğrayır, zibil torbalarına yerləşdirdirir və aparıb Atlantik okeanın ortasına tullayır. Dekster serial boyunca əsl üzünü gizli saxlayır və kənardan normal insan kimi görünməyə çalışır. 

## İstinadlar
Kiçik Qeybəsı

**Kiçik Qeybəsı** (, **'), **İlk Qeybəsı** (, **') də tanınır, On ikinci Şiə İslamında Gizli İmam Məhəmməd əl-Mehdinin gizləndiyi və ardıcıl dörd agent vasitəsilə ardıcılları ilə müntəzəm əlaqə saxladığı təxminən yetmiş il (miladi 874-941, hicri 260-329) bir dövrə işarə edir. onlara göndərdiyi mesajlar. Bu dövrün ardınca Böyük Qeybəsı (941-indiki) gəldi, burada Gizli İmamın heç bir agenti yoxdur, onun zühuru On İkilər tərəfindən axır zamanda yer üzünü ədalət və sülhlə dolduracaq.

## İstinadlar
Böyük Qeybəsı

**Böyük Qeybəsı** (, 329-cu hicri-indiki, 941-ci ili-indiki) Gizli İmam Məhəmməd əl-Mehdinin yer üzündə sülh və ədaləti bərqərar etmək üçün qiyamətə qayıdana qədər davam edəcəyi gözlənilən ikinci qeybətdir. Böyük qeyb hicri 329-cu ildə (miladi 941-ci il) Gizli imamın dördüncü agenti Əbu əl-Həsən əs-Səmərrinin vəfatı ilə başladı və Kiçik Qeybəsı (260-329, miladi 874-941) başa çatdı. On iki mənbəyə görə, əs-Samarri ölümündən bir müddət əvvəl Gizli İmamdan onun qaçılmaz ölümünü proqnozlaşdıran, ona canişin təyin etməməyi əmr edən və “tam qeyb”in başladığını bildirən məktub aldı. On ikilər inanırlar ki, o, qeyb zamanı insanların işlərinə və onların daxili mənəvi rəhbərliyinə cavabdeh olaraq qalır.

## İstinadlar
Yalama Aqropark

**Yalama Aqropark** Azərbaycan Respublikasının  Prezidenti İlham Əliyevin tapşırığna əsasən 07.09.2016 tarixində  Xaçmaz rayonuun Yalama qəsəbəsində 523 ha torpaq sahəsində "Yalama Aqropark" yaradılmışdır. Aqropark daxilində cins heyvandarlıq kompleksinin, qarışıq yem istehsalı təsərrüfatları yaradılmışdır.Aqroparkın istehsal və emal müəssisələrinin yaradılmasında ABŞ, İsveç, Almaniya, Türkiyə və İtaliya istehsalı olan texnika və avadanlıqlarından istifadə olunub. Layihənin birinci mərhələsi üzrə 385 ha sahədə müasir suvarma sistemlərinin (pivotlar) tətbiqi ilə növbəlilik nəzərə alınmaqla ikili əkin aparılır. Layihənin icrası nəticəsində 200-dən artıq iş yeri yaradılmışdır. Yalama Aqropark Azərbaycanda ilk Ən böyük Aqroparkdır.
Məhəmməd Ştaye

**Məhəmməd İbrahim Ştaye** (; ) — fələstinli siyasətçi, akademik və iqtisadçı, 2019-cu ilin mart ayından Fələstin Dövlətinin baş naziri.

## Həyatı
1958-ci ildə Nablus ştatının Tell şəhərində anadan olan Ştaye 1981-ci ildə Birzeit Universitetini biznesin idarə edilməsi və iqtisadiyyat üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirib. Daha sonra o, 1989-cu ildə Böyük Britaniyanın Brayton şəhərindəki Sasseks Universitetinin İnkişaf Araşdırmaları İnstitutunda iştirak edərək iqtisadi inkişaf üzrə doktorluq dərəcəsi alıb.

Məhəmməd Ştaye 1989-1991-ci illərdə Birzeit Universitetində iqtisadi inkişaf fənni üzrə professor vəzifəsində, 1993-cü ilə qədər isə tələbə işləri dekanı vəzifəsində çalışıb.

## İstinadlar
Cəbəl Amil

**Cəbəl Amil** — () 1920-ci ildə müasir Livanın yaradılmasından əvvəl Livanın cənubundakı dağlıq bölgənin tarixi adı. Adı 6-cı əsrdə Marib bəndinin dağıdılmasından sonra Yəməndən Livana köçən Amil bin Səbaanın adından gəlir.

## Haqqında
Cəbəl Əməl Livanın cənubunda bir bölgədir. Bu bölgə keçmişdə Suriyanın on iki imamçı bölgəsi kimi çox əhəmiyyətli olub.

## Cağrafiyası
Cəbəl Amil Cənubi Livanın sahil və dağlıq ərazilərini əhatə edir. Cəbəl Amilin sərhədləri dəqiq məlum deyil. Bu ərazi təxminən şimaldan Sidonun şimalında Əvəli çayına (köhnə adı: Faradis), cənubdan Nəhariyyə şəhərinin şimalında Qarn çayına (köhnə adı: Əbu Fətras və ya Nəhr Fitrə) qədərdir. Şərqdən Fələstinlə, Hovla gölünə (Kiçik İordaniya kimi tanınır) və Hasbia çayına qədər və qərbdən Aralıq dənizi ilə həmsərhəddir.

## Məşhurları

* Mühəqqiq Kərəki
* Həsən Canini
* Şeyx Bəhai
* Həsən Kamil Səbbah
* Həsən Nəsrullah
* Şərəfuddin Amili

## Həmçinin bax

* Livan
* Beyrut
* Bəəlbək
* Cizzin

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Basdırılmış (film)

**Basdırılmış** () — Rodriqo Kortesin rejissorluğu ilə çəkilmiş 2010-cu ilin həyatda qalma, triller filmi. İspaniya istehsalı olan filmin ssenari müəllifi Kris Sparlinqdir. Filmin baş rolunda Kanada və ABŞ aktyoru olan Rayan Reynolds çıxış edir. Film İraq şəhərində terroristlər tərəfindən girov götürülüb tabutla birlikdə torpağa basdırılan amerikalı tır sürücüsünün sağ çıxma cəhdindən bəhs edir. 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Nelli Furtado

**Nelli Furtado** (; ) — Portuqal əsilli Kanada müğənnisi və bəstəkarı. Dünya üzrə 45 milyondan çox albom satışı əldə etmiş müğənni tənqidçilər tərəfindən müxtəlif janrlarda çox yünlü ifa bacarıqlarını qabardıblar.

Furtado trip-hop janrdan ilhamlanaraq yaradılmış və 2000-ci ildə yayımlanan *Whoa, Nelly* albomu ilə tanınmışdır. Sözügedən alboma daxil olan iki sinql; *I'm Like a Bird* və *Turn Off the Light* uzun müddət ABŞ-da ən məşhur və nüfuzlu musiqi hit-paradı sayılan Billboard Hot 100-də təmsil olunmuşdur. *I'm Like a Bird* mahnısına görə 2005-ci ildə "Qremmi" mükafatının *Ən Yaxşı Qadın Pop Vokal Performansı* nominasiyası üzrə qalibi olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Viktoriya (dəqiqləşdirmə)

**Mifologiyada**
* Viktoriya — Qədim Roma mifologiyasında qələbə ilahəsi.

**Coğrafiyada**
* Viktoriya — Afrikada, Zambezi çayı üzərində şəlalə.
* Viktoriya — Afrikanın ən böyük gölü.
* Viktoriya — Avstraliyada əyalət.
* Viktoriya — Seyşel adalarının paytaxtı.
* Viktoriya (boğaz) — 
* Viktoriya (Kanada) — Britaniya Kolumbiyasının paytaxtıdır. 
* Böyük Viktoriya səhrası — Avstraliyanın Qərbi Astraliya və Cənubi Avstraliya ştatları ərazılərində yerləşən qumlu-şoran səhra

**Digər**
* Viktoriya və Albert muzeyi — Londonda muzey.
* Viktoriya memorialı (London) — İngiltərənin paytaxtı London şəhərində yerləşən abidə və ya heykəl.

## Həmçinin bax
* Viktoriya
Ellen Deceneres

**Ellen Deceneres** — Amerikalı komediya ustası, televiziya aparıcısı, aktrisa və yazıçıdır. O, 1994-cü ildən 1998-ci ilə qədər Ellen adlı sitkomda rol alıb. Serialın *The Puppy Episode* bölümü üçün Primetime Emmy Mükafatını qazandırıb. O, həmçinin 2003-cü ildən 2022-ci ilə qədər Ellen Deceneres şousu adlı televiziya tok-şousuna rəhbərlik və aparıcılıq edib. Həmin tok-şouya görə 33 dəfə Daytime Emmy Awardsın qalibi seçilib.

Sənətçinin ayaqüstü komediya karyerası 1980-ci illərin əvvəllərində başlamış və 1986-cı ildə The Tonight Show Starring Johnny Carson adlı tok-şoudakı performansı ilə tanınmağa başlamışdır. Kino aktriası kimi Deceneres *Mr. Wrong* (1996), *EDtv* (1999) və *The Love Letter* (1999) kimi filmlərdə rol alıb və Disney tərəfindən istehsal edilmiş cizgi filmlərdən müxtəlif personajları səsləndirmişdir.

4 noyabr 2001-ci ildə Ellen Deceneres Emmi mükafatının təqdimetmə mərasiminin canlı yayımının aparıcısı kimi səhnəyə çıxdı. 11 sentyabr hadisələrindən sonra matəm səbəbindən iki dəfə təxirə salınan mərasimin tonu kifayət qədər tutqun olub. Amma insanların diqqətini müvəqqəti olaraq faciədən yayındırmaq üçün bu baş verməli idi.

Mərasim zamanı tamaşaçılar Elleni bir neçə dəfə ayaq üstə alqışladılar, o cümlədən bu zarafatından sonra: "Ərəbləri kişi kostyumunda və hətta yəhudilərin əhatəsində olan lezbiyandan daha çox nə qəzəbləndirə bilərdi?"

2005-ci ilin avqustunda Ellen Katrina qasırğasından üç həftə sonra keçirilən Emmi mükafatının təqdimetmə mərasiminə aparıcılıq etdi. Bu, Deceneresin ABŞ üçün milli faciə hesab olunan hadisələrdən sonrakı Emmi mükafatının təqdimetmə mərasimində ikinci aparıcılığı idi. Ellen, həmçinin, 1995 və 1996-cı illərdə "Qremmi" mükafatının təqdimetmə mərasimlərinin aparıcısı olub.

"Nemonun axtarışında" filminə görə o, *Ən Yaxşı İkinci Plan Aktrisasına görə Saturn Mükafatına* layiq görüldü, aktrisa ilk dəfə səs performansına görə Saturn mükafatını qazanmışdı. 2010-cu ildə *American Idol* serialının doqquzuncu mövsümündə münsif kimi ekranlara çıxmışdır.

## İstinadlar
Dead by Daylight

**Dead by Daylight** — Kanada oyun studiyası "*[[Behaviour Interactive]]*" tərəfindən hazırlanmış onlayn survival horror videooyunu. Oyunda beş oyunçu iştirak edir, dörd oyunçu sağ qalanlar rolunu, bir oyunçu isə qatil rolunu öz üzərinə götürür. Sağ qalanlar generatorları təmir edərək qatil tərəfindən yaxalanmadan çıxış qapılarından qaçmaq üçün birlikdə işləyirlər. Qatil onları tutub başqa bir aləmin varlığına qurban verməyə çalışır. 

Oyun ilk dəfə 2016-cı ildə Windows üçün buraxılmışdır. Bundan bir il sonra 2017-ci ildə PlayStation 4 və Xbox One üçün yayımlanıb. Oyun Nintendo Switch üçün 2019-cu ildə, Android, iOS, PlayStation 5, Stadia və Xbox Series X/S üçün isə 2020-ci ildə buraxılmışdır. Oyunun Steam Deck üçün versiyası 2023-cü ildə işıq üzü görüb. Oyun bu günə kimi 50 milyondan çox oyunçu yığmağı bacarmışdır. Hazırda Blumhouse Productions və Atomic Monster tərəfindən "*Dead by Daylight*" əsasında filmin çəkilməsi planlaşdırılır. 

## İstinadlar
Məhəmməd Baqir Sədr

**Məhəmməd Baqir Sədr** (); (tam adı:*Seyid Məhəmməd Baqir Sədr*); () — Ayətullah əl-üzma, filosof, üsuli, nəzəriyyəçi, İraq mübarizlərinin lideri. O "**Şəhidi-Xamis**" (beşinci şəhid) kimi də xatırlanır.

## Həyatı
Seyid Məhəmməd Baqir Sədr 1353-cü ilin zil-qədə ayının 25-də Kazimeyn şəhərində dünyaya gəlib. Atası Seyid Heydər Sədr Amili, anası isə Şeyx Əbdülhüseyn Əl-Yasinin qızı olmuşdur. Sədr 3 yaşında atasını itirmiş, anası və qardaşı Seyid İsmayıl Sədrin nəzarətinə verilmişdir.

Hicri Qəməri tarixi ilə 1365-ci ildə on iki yaşında ikən qardaşı Seyid İsmayıl ilə birlikdə seminariyanın professorlarından dərs almaq üçün Nəcəf şəhərinə getdi. İlkin dərslərin bir hissəsini qardaşından öyrənib. O, Seyid Əbülqasim Xoyi, Seyid Məhəmməd Ruhani və Şeyx Məhəmməd Rza Əl-Yassinin yanında yüksək fiqh və üsul kursu keçmişdir.

Molla Sədra fəlsəfəsini Badkubeidən öyrənmiş və bununla yanaşı Qərb fəlsəfəsində qeyri-müsəlman filosofların fikirlərini də Məhəmməd Tağı Cəfəridən öyrənmişdir.

## Yaradıcılığı
* Fəlsəfətuna (Bizim fəlsəfəmiz)
* İqtisaduna (Bizim iqtisadıyyatımız)

## Şəhid edilməsi
Nəhayət, 1359-cu il aprelin 16-da (19 Cümədiül-əvvəl 1400) Seyid Məhəmməd Baqir Sədr həbs edilərək Bağdada aparıldı. Həbs olunarkən ondan aşağıdakıları etiraf etməsi istənilib:

Onun Bəəs partiyasına üzvlüyünün qadağan edilməsinə dair fətvasının geri qaytarması və buna icazə verməsi;

Onun Hizb-ül-Dəvətdən bəraət verməsi haqqında fətva verməsi;

İran inqilabını bəyənməməsini bildirməsi;

Seyid Məhəmməd Baqir Sədr bunları qəbul etmədi və nəhayət, hökumət ondan həbsdən çıxıb normal həyat sürmək üçün birinci və ya ikinci şərtlərdən birini qəbul etməsini istədi, lakin bu şərt də qəbul olunmadı. Nəhayət, Səddam Hüseynin göstərişi ilə o və bacısı Bint əl-Hüda Sədr öldürüldü.

## Həmçinin bax
* Sədrlər
* Livan
* İraq
* Müqtəda əs-Sədr
* Məhəmməd Tağı Cəfəri
* Musa Sədr
* İsmayıl Sədr
* Əminə Sədr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kaiyodo Kappa Muzeyi

– Yaponiyanın Koçi prefekturasının Şimanto qəsəbəsində yerləşən muzey. Yapon folklorunda olan əfsanəvi varlıqlar olan kappalara həsr olunmuşdur. Muzey oyuncaq istehsalı ilə məşğul olan *"[[Kaiyodo]]"* şirkəti tərəfindən yaradılmışdır.

## Tarixi
Kaiyodo Kappa Muzeyi 7 iyul 2012-ci ildə Kaiyodo Hobbi Muzeyinin filialı kimi yaradılmışdır. Hər iki muzey bir-birinə yaxın yerləşir.

## Xüsusiyyətlər
İkimərtəbəli muzey binasının ətrafında bir çox kappa heykəlciyi yerləşdirilib: muzeyin qarşısındakı körpüdə, muzey həyətində, avtomobil dayanacağında, hətta skamyaların altında kappa heykəlləri yerləşir. Muzeydə kappa incəsənət müsabiqəsinin qalibi olmuş işlər sərgilənir. Burada kiçik pazl hissələrindən, metaldan, plastik butulkalardan, parçadan hazırlanmış müxtəlif kappa heykəlcikləri nümayiş etdirilir. Ümumilikdə, muzeyin kolleksiyasına 1300-dən çox kappa heykəli daxildir.

Muzeyin mağazasında kappalara aid suvenirlər satılır. Muzey binasının arxasında kappalara həsr olunmuş şinto məbədi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
French Exit

***French Exit*** — amerikan indi-pop qrupu TV Girl-in ilk studiya albomu. 5 iyun 2014-cü ildə "qrupun özü" tərəfindən buraxılıb. Qrupun dediyinə görə albomda yer alan mahnılar "cazibəni itirmək, sevgidən sıxılmış hiss etmək və münasibətlərdə kifayət qədər sevgi əldə etməməkdən" bəhs edir.

## Fon
"French Exit" üçün səsyazma seansları zamanı yazılan bəzi mahnılar yekun albomun trek siyahısında yer almayıb. Bu çıxarılan mahnılar daha sonra "The Night in Question: French Exit Outtakes" adlı minialboma daxil edilib. Albom TikTok-da, xüsusən Spotify-da 537 milyon dəfədən çox yayımlanan "Lovers Rock" mahnısı ilə böyük populyarlıq qazandı. 

Albomun üz qabığında Meri Li Qoulandın 1969-cu ildə nəşr olunmuş Tender Bough adlı poeziya toplusundan götürülmüş redaktə edilmiş fotoşəkil var. Şəkil Merinin atası Piter Qould tərəfindən çəkilib. Albomun layner qeydlərində fotonun Merinin icazəsi ilə albomun üz qabığı kimi istifadə edildiyi qeyd edilir.

## Trek siyahısı

**Sample credits**
* "Birds Don't Sing" contains samples of "Seven Minutes in Heaven", performed by the Poni-Tails.
* "Lovers Rock" contains samples of "The Dance is Over", performed by The Shirelles.

## İstinadlar
Who Really Cares

***Who Really Cares*** — amerikan indi-pop qrupu TV Girl-in ikinci studiya albomu. 26 fevral 2016-cı ildə qrupun özü tərəfindən buraxılıb.

## Qəbul
"Who Really Cares" Bandwagon Magazine tərəfindən "çox sayda insanın anlaya biləcəyi və empatiya qura biləcəyi bir şey" kimi təsvir edilmişdir.

## Trek siyahısı

**Sample credits**
* "Cigarettes out the Window" and "For You" contains samples of "Love Song to Jom's Girlfriend" and "You Are", performed by Frankie Cosmos.
* "Not Allowed" contains samples of "You Suck", "Not Allowed", "Fuck Yourself", and "Sue Your Friends", performed by the Yeastie Girlz.
* "For You" contains elements of "Dating Courtesy", by the Shangri-Las from their Good Taste Tips.

## İstinadlar
T90M

**T90M "Prorıv" (Obyekt 188M "Prorıv-3") –** T-90 tankının modernləşdirilmiş növü. Rusiya Silahlı Qüvvələrinə 2020-ci ildə qəbul edilmişdir.
Oleq Nərimanbəyov

**Oleq Ayaz oğlu Nərimanbəyov** ― kimya elmləri doktoru (1985), professor (1988), AMEA-nın müxbir üzvü (1989).

## Həyatı
Oleq Nərimanbəyov 22 sentyabr 1938-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində alıb. O, universiteti 1960-cı ildə Neft və qazın texnologiyası ixtisası üzrə bitirib. 

## Əmək fəaliyyəti
Oleq Nərimanbəyov 1973-1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Sumqayıt filialında kafedra müdiri, 1979-1986-cı ildə AMEA Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunda laboratoriya müdiri, 1986-1992-ci illərdə şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.

## Elmi fəaliyyəti
Oleq Nərimanbəyov 1964-cü ildə kimya üzrə fəlsəfə doktoru, 1985-ci ildə kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini, 1988-ci ildə professor elmi adını alıb. O, 1989-cu ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilib. Onun rəhbərliyi ilə 11 fəlsəfə doktoru hazırlanıb. Alim 200-dən çox elmi əsərin müəllifidir. 

Oleq Nərimnabəyov yeni elmi istiqaməti - katalizator olmaqla bioüzvi sistem­lə­rin iştirakı ilə yavaş kimyəvi çevrilmələrin getməsini inkişaf etdir­ib. Onun rəhbərliyi altında Penisillium-rubrum ştammla­rı­nın iş­ti­rakı ilə neft-kimya sintezi məhsulları əsasında fenisinin biosintezinin texno­loji əsasları işlənilib. Alimin elmi əsərləri kimyəvi kinetika və kataliz sahəsin­də praktik və nəzəri tədqiqatlara, qeyri-üzvi və bio-üzvi katalizatorların proq­nozlaşdırılması və tədqiqatların xüsusiyyətinə, homogen və heterogen katali­zatorların iştirakı ilə əsas kataliz reaksiyalarının mexanizmləri və ge­netik qanunauyğunluqlarının öyrənilməsinə, ferment və poliferment sistem­lə­rin iştirakı ilə funksional üzvi birləşmələrin elmi əsaslarının işlənməsinə həsr olunub.

## Mükafatları
Oleq Nərimanbəyov Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub. 

## Ölümü
Oleq Nərimanbəyov 2002-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Egişhorn

**Egişhorn** — Bern Alp dağlarının cənub-şərq hissəsində, İsveçrənin Valais kantonunun şimalında yerləşən dağ. Kanat yolu stansiyasından 500 m. cənubda, Fişerhorlinin ikinci dərəcəli zirvəsində (2893 m) yerləşir.

Egishorn, 2001-ci ildə YUNESKO tərəfindən Ümumdünya İrsi siyahısına daxil olunmuşdur. 
## Coğrafiyası

Şimal yamacında Aletş buzlağı yerləşir. Yuxarıdan Lepontin və Pennine Alplarını (Dom, Matterhorn, Veisshorn) görmək olur.

Fiesşerhorli və Bettmerhorn ilə birlikdə Egishorn, şimal-şimal-şərqdən cənub-cənub-qərbə doğru uzanan, hər iki tərəfdə sıldırım yamacları olan, qərbdə Aletş buzlağına və şərqdə Rona vadisinin üstündəki Fişeralpe dağ yaylasına baxan bir silsilə əmələ gətirir.
## Şəkillər


Image:Aletch glacier view from Eggishorn observation point.jpg
Image:Eggishorn summit.jpg|Eggishorn Terminus 
Image:Eggishorn 83.JPG|Fieş Egishornda kanat yolu (FE)
Image:Eggishorn, Schuttfeld unterr dem Gipfel.jpg|

## Həmçinin bax

* Alp dağları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Eggishorn on Summitpost
*Eggishorn on Hikr
*Eggishorn, the mountain of views
Varyaqlardan yunanlara yol

**"Varyaqlardan yunanlara" yol** (həmçinin **Varyaq yolu** və ya **Şərq yolu**) — Baltik dənizindən Şərqi Avropa vasitəsilə Bizansa gedən su (dəniz və çay) yolu

X əvvəllərindən XIII əsrin ortalarına qədər varyaqların yaşayış yerindən (Baltik dənizinin sahili) cənubdan Cənub-Şərqi Avropaya və Kiçik Asiyaya genişlənməsinin su yollarından biri olmuşdur. Akademik D. S. Lixaçyovun yazdığı kimi, bu ticarət yolu "Avropada cənubla şimal arasında ticarətin qərbə doğru hərəkət etdiyi XII əsrə qədər Avropada ən mühüm yol idi".

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *Еремеев И. И., Дзюба О. Ф.* Очерки исторической географии лесной части пути «Из варяг в греки». Археологические и палеогеографические исследования между Западной Двиной и озером Ильмень. — СПб: Нестор-История, 2010. — 669 с.
* 
*
Proniya

**Proniya** ( – qayğı) — XI–XV əsrlərdə Bizansda feodal institutu, xidmətə görə mükafat olaraq dünyəvi şəxsə və ya monastıra müəyyən ərazini idarə etmək və ondan vergi toplamaq hüququ ilə ömürlük (bəzən irsi) imperiya qrantı. Ən böyük inkişaf XII əsrin ikinci yarısında, torpaq mülkiyyətinin xidmət, əsasən hərbi xidmət şərtləri ilə verildiyi vaxt baş vermişdir. Zamanla proniya irsi mülkiyyətə çevrilmişdir. Tipoloji cəhətdən Qərbi Avropada benefisiyaya yaxındır.

## Zəmin
XI əsrə qədər artıq əhəmiyyətli gücə malik olmayan Bizans aristokratları hakim imperatoru dəstəkləmək üçün aldıqları fəxri adlardan və titullardan yapışmışdılar. IX Konstantinin dövründə aristokratiya imperiyanın müxtəlif yerlərində öz suverenliyini açıq şəkildə bəyan etməyə, öz məqsədləri üçün yerli əhalidən vergi yığmağa və tez-tez bu vəsaitləri mərkəzi hakimiyyətə qarşı üsyanlar hazırlamaq üçün istifadə etməyə başlamışdı.

XI əsrin sonlarında I Aleksey Komnin zadəganları Bizans ərazisində yaymaq qərarına gələrək aristokratiyanı dəyişdirməyə çalışmışdı. Bu, hərbi xidmət şərtləri altında torpaq qrantı yolu ilə edilmişdir. Beləliklə, imperatora meydan oxumaq arzusunda olan mümkün rəqiblərini Konstantinopoldan uzaqlaşdırmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* "Economics in Late Byzantine World, " from Foundation of the Hellenic World http://www1.fhw.gr/chronos/10/en/o/oa/oa3.html
* Treadgold Warren T. A History of the Byzantine State and Society (англ.) / American Council of Learned Societies. — Stanford: Stanford University Press, 1997. — XXIV, 1019 p. — (History e-book project). — .
* Frederick Lauritzen, Leichoudes' pronoia of the Mangana, Zbornik Radova Vizantinoloskog Instituta 55 (2018) 81-96 https://www.academia.edu/38142736/Leichoudes_pronoia_of_the_Mangana
Argiropratlar

**Argiropratlar** () — Bizansın sənətkarlıq və ticarət sinfinin nümayəndələri. İlk dəfə V əsrdə Kilsə Ataları Nil Postnik və İsgəndəriyyəli Kirillin yazılarında ortaya çıxan "argiroprat" termininin mənası tədqiqatçılar tərəfindən fərqli şəkildə başa düşülür. Bəziləri hesab edir ki, bunlar zərgərlər, pul dəyişdirənlər və borc verənlər idi, bəziləri isə bu anlayışı yalnız pul dəyişdirənlərə və borc verənlərə aid edir. Bu söz çox güman ki, yunanlaşmış "argentarius" sözündəndir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* The Oxford Dictionary of Byzantium : [англ.] : in 3 vol. / ed. by Dr. Alexander Kazhdan. — N. Y. ; Oxf. : Oxford University Press, 1991. — P. 165. — .
Yeparx kitabı

**Yeparx kitabı** (, **') — yeparxın yurisdiksiyasında olan [[Konstantinopol]] sənətkarlıq və ticarət korporasiyalarının nizamnamələrinin rəsmi toplusu. Qaydalar [[X əsr]]də kodlaşdırılmışdır.

== Məzmunu ==
Yeparx kitabı [[Qədim Roma]] dövründən bəri [[Yunanıstan]]da mövcud olan kollegiyalar və sənaye gildiyaları ilə bağlı qaydalar toplusudur. Bütün əməliyyatlar dövlət nəzarətində olduğundan kitab bütün sənətkarlıq sahələrinin fəaliyyətini tənzimləmirdi. Əvəzində, sənəd cəmiyyətin və sahibkarın maraqlarının ən sıx bağlı olduğu və [[qara bazar]]ın yaranması ehtimalının yüksək olduğu sahə ilə məhdudlaşırdı.

== İstinadlar ==


== Əlavə ədəbiyyat ==
* A. E. R. Boak, "The Book of the Prefect, " ''Journal of Economic and Business History'', **I** (1929), 597—619, and E. H. Freshfield, ''Roman Law in the Later Roman Empire'' (Cambridge: Bowes & Bowes, 1932).
* Lopez, Robert S. and Raymond, Irving W. (1951). ''Medieval Trade in the Mediterranean World''. New York: Columbia University Press. <small>LCC 54-11542.</small>
* [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/eparx.htm][[:ru:Сюзюмов, Михаил Яковлевич|Сюзюмов М. Я.]] Византийская книга эпарха. — М., 1962. 
* Maniatis, G. C. (2001). "The Domain of the Private Guilds in the Byzantine Economy, Tenth to Fifteenth Centuries, " ''DOP'', **55''', pp.&nbsp;339–69
Qradonaçalnik

**Qradonaçalnik** () — XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasında qubernator hüquqlarına malik olan məmur. Onlar quberniya bölgüsündən asılı olmayaraq, əhəmiyyəti və ya coğrafi mövqeyinə görə öz inzibati vahidinə malik qradonaçalstvoya (bitişik ərazisi olan şəhərə) nəzarət edirdi. Bu şəhərlər Sankt-Peterburq, Moskva, Odessa, Sevastopol, Kyaxta, Feodosiya, İzmail, Dərbənd, Rostov-na-Donu, Dalnıy, Bakı, Taqanroq, Yalta, Kerç-Yeni Qala və Nikolayev idi.

Qradonaçalnik ya şəxsən imperator tərəfindən, ya da Daxili İşlər Nazirliyinin təqdimatı ilə təyin edilirdi. Qubernatorlara tabe olan şəhərlərlə müqayisədə qradonaçalniki şəhərin özünüidarəsinə (şəhər polisi idarəsi, ticarət, poçt, gəmiçilik və ictimai, təhkimçi və liman binalarına nəzarət) tam hüquqlardan istifadə edirdi. Qradonaçalnik paytaxtda təsərrüfat sərəncamları ilə bağlı işlərə baxarkən xüsusi şəhər işlərinə və vilayət inzibati komitəsinə rəhbərlik edirdi.

1917-ci il Fevral inqilabı qradonaçalnik vəzifəsini ləğv etmiş və onu Müvəqqəti Hökumətin komissarları ilə əvəz etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Erqastiri

**Erqastiri** və ya **erqasteri** ( ,  – ) — Bizans imperiyasında atelye və ya ticarət dükanı.

Yustinian kodeksində erqastiridə işləyən və ya başqa iş fəaliyyəti ilə məşğul olan tacirlər illüstrilərdən fərqləndirilir. Bu termini müşayiət edən ümumi təyinatlar "*εργαστηριακός*" (erqastiri işçisi) və "*εργαστηριάρχης*" (erqastiri başçısı) hətta əvvəlki Roma dövrdə də mövcud idi. Konstantinopolda nə qədər erqastirinin olduğu dəqiq məlum deyil, lakin bu barədə bəzi fikirlər dəfn mərasimindən azad edilən 1,100 emalatxanadan bəhs edən I Justinianın 49 və 53-cü novellaları ilə verilə bilər. Bundan əlavə, Konstantinopolun ticarət və sənaye korporasiyalarından şəhəri yanğınlardan qorumaq üçün ayrılmış kollegiya adlanan şəxslər vergidən azad edilmişdir. Yustinian dövründə onların sayı 553 idi. Beləliklə, təkcə vergilərdən azad edilən 1,663 erqastiri var idi və onların ümumi sayı daha çox idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* The Oxford Dictionary of Byzantium : [англ.] : in 3 vol. / ed. by Dr. Alexander Kazhdan. — N. Y. ; Oxf. : Oxford University Press, 1991. — P. 726—727. — .
* 
*
Böyük Saray Mozaika Muzeyi

**Böyük Saray Mozaika Muzeyi** (tür. Büyük Saray Mozaikleri Müzesi) — Türkiyənin İstanbul şəhərində, Sultanəhməd meydanında yerləşən mozaika muzeyi. Muzeydə Böyük Konstantinopol Sarayının yerindən tapılmış Bizans dövrünə aid mozaikalar nümaiş olunur.
## Tarixi

Böyük Saray Mozaika Muzeyi 1953-cü ildə İstanbul Arxeologiya Muzeyində, 1979-cu ildə isə Ayasofya Muzeyinin nərzində açılmışdır.

Muzey 1982-ci ildə Türkiyə Abidələr və Muzeylər Baş İdarəsi ilə Avstriya Elmlər Akademiyası arasında bağlanmış müqavilə əsasında aparılan bərpa işlərinin 1987-ci ildə başa çatdığından sonra indiki formasını almışdır.

## Təsviri

1872 m2 səth sahəsi ilə bu mozaika son antik dövrdən günümüzə qədər gəlib çatmış ən böyük və ən müxtəlif mənzərə təsvirlərindən biridir. 

Mozaika parçaları 150 insan və heyvan fiqurundan istifadə edərək təsvir edilmiş 90 fərqli mövzudan ibarətdir. Təbiət yönümlü rəsmlər, açıq havada çoban həyatı, işlə məşğul olan kəndlilər və ovçuların cəsarəti kimi mövzulardan bəhs edir. Təbiətdə və ya çəmənlikdə oynayan və otlayan heyvanlarla yanaşı, mifoloji heyvan hekayələrindən və ya nağıllardan gələn xəyali varlıqlar da mozaikalarda təsvir edilir.

Muzeydə peristil sarayının səkisini bəzəmək üçün istifadə edilən mozaikalar var. Bu mozaika, ehtimal ki, Bizans imperatoru I Yustinianın (527-565) hakimiyyəti dövrünə aiddir. Lakin daha yeni təhlillər I İraklinin hakimiyyəti dövrünə, yəni  daha sonrakı bir tarixə aid olduğunu göstərir. 1935-1938 və 1951-1954-cü illərdə Sultan Əhməd meydanındakı Arasta bazarında aparılan geniş qazıntılar zamanı Şotlandiyanın Sent-Endryus Universitetinin britaniyalı arxeoloqları tərəfindən aşkar edilmişdir.

Mozaikaların üzərində olan mövzular həm insan, həm də heyvan döyüşçülərinin iştirak etdiyi müxtəlif döyüş səhnələrinə qədər dəyişir. Həmçinin müxtəlif heyvanlar, o cümlədən aslanlar, qartallar, ilanlar və hətta qrifonların bir neçə versiyası daxildir.

## Qalereya


Image:Byzantinischer Mosaizist des 5. Jahrhunderts 001.jpg|Küp daşıyan qadını təsvir edən döşəmə mozaikası (eramızın V-ci əsri)
Image:Byzantinischer Mosaizist des 5. Jahrhunderts 002.jpg|Uşaq və uzunqulağı təsvir edən döşəmə mozaikası (eramızın V-ci əsri)
File:Istanbul Mosaic Museum Sector E Milking a goat in 2003 06 1208.jpg|Çobanlar və heyvanlar
File:Istanbul Mosaic Museum Sector D Elephant with rider's hand in 2003 04 1210.jpg|Fil
File:Istanbul Mosaic Museum dec 2016 1517.jpg|Birhürgüclü dəvənin üstündə gəzinti
File:Istanbul Mosaic Museum Bear attacking a lamb mosaic in 2016 02 1550.jpg|Ayı
File:Istanbul Mosaic Museum dec 2016 1608.jpg|Oğlan və it
File:Istanbul Mosaic Museum dec 2016 1630.jpg|Ov səhnəsi
File:Istanbul Mosaic Museum dec 2016 1681.jpg|Ornament
File:Istanbul Mosaic Museum dec 2016 1684.jpg|Qrifonun hücumu
File:Istanbul Mosaic Museum Sector E Children trundling hoops middle side in 2016 01 Panorama.jpg|Arena yarışları


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Byzantium 1200 | Mosaic Peristyle
*Istanbul Mosaic Museum Photos
*Some 220 pictures, so most of the scenes
Terminator BMPT

**"Terminator"** – düşmənin tank əleyhinə silahlarını məhv etmək üçün tank birləşmələrinin bir hissəsi kimi fəaliyyət göstərmək üçün nəzərdə tutulmuş Rusiyanın tanka dəstək döyüş maşınıdır (TDDM). Qumbaraatan, tank əleyhinə sistemlər və atıcı silahlarla təchiz edilmiş düşmən şəxsi heyətini effektiv şəkildə məhv etmək, hərəkətdə və yerindən tankı, PDMı, yüksək mühafizə olunan hədəfləri vurmaq da mümkündür.

## Həmçinin bax
* 2S25 Sprut SD

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eqnati yolu

**Eqnati yolu** və ya **Via Egnasiya** () — Yunanıstanın Roma tərəfindən zəbt edilməsindən (e.ə. 146) qısa müddət sonra Balkanlardan keçən və Adriatik sahilindəki Dirraxi və Apolloniya ilə Egey sahilindəki Salonikanı birləşdirən Roma yolu. Sonradan Konstantinopola qədər uzanmış, Roma imperiyasının köhnə və yeni iki paytaxtı arasında əsas əlaqə yolu, həmçinin Qədim Romada mühüm iqtisadi marşrut kimi xidmət etmişdir. Yolun tikintisinə e.ə. 145-ci ildə başlanmış və 44 il davam etmişdir.

## İndiki dövrdə
Qədim yolun hissələri Albaniya, Yunanıstan, Şimali Makedoniya və Türkiyə dövlətlərində bu günə qədər gəlib çatmışdır. Qədim hərbi ticarət yolunun marşrutu ümumi mənada müasir "Eqnatiya" magistralına bənzəyir. Onun sələfinin ümumi uzunluğu 746 mil (təqribən 1120 km), standart eni 6 metr idi. Qədim yolun marşrutu arxeoloqlar tərəfindən onun kənarlarına qoyulmuş ikidilli dirəklərdən istifadə etməklə yenidən qurulur.

## İstinadlar
Metox

**Metox** ( ) — Bizansda və Balkanlarda daha böyük bir monastıra tabe olan və bu monastırın iqtisadiyyatını təmsil edən kiçik monastır (və ya kilsə). Metox həm şəhərdə, həm də kənd yerlərində yerləşə bilər.

Bir qayda olaraq, metoxun ayrı-ayrı sahələrdən, üzüm bağlarından və dəyirmanlardan ibarət kiçik təsərrüfatı var idi. Buna baxmayaraq daha böyük metoxlar da məlumdur ki, onların asılı əhalisi olan kəndləri (pariklər) olmuşdur.

Dünyəvi insanlara məxsus metoxlar da var idi. Bir qayda olaraq, bunlar aristokratiya, varlı şəhər əhalisi və ya kəndlilərin nümayəndələridir. Başqa sözlə, monastır və ya kilsə dünyəvi şəxsin şəxsi mülkiyyətində idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* ''Еп. Порфирий (Успенский)''. Восток христианский. Афон. Ч. 3: Афон монашеский. Отд. 2. с. 185—188.
* ''Д. Ангелов'' Рост и структура крупного монастырского землевладения в северной и средней Македонии в XIV в.//Византийский временник т. 11.
* *Медведев И. П.* Мистра. Очерки истории и культуры поздневизантийского города. Глава IV. Монастыри и монастырское землевладение в Мистре.
Adelfat

**Adelfat** () — monastır və adelfotariya arasındakı müqaviləyə əsasən monastıra əhəmiyyətli töhfə üçün alınan monastır əmlakını idarə etmək və monastır gəlirlərinə sərəncam vermək hüququ. Əsasən Bizansda geniş yayılmışdır.

Adelfat hüququ həm də qrant, ianə və ya satış predmetinə çevrilə bilər. Feodor Prodrom Manqan monastırında verilən adelfata görə imperator I Manuilə təşəkkür etdiyi bütün poetik dövrü həsr etmişdir.

Monastır əmlakına sərəncam verməklə adelfotari monastırın daxili həyatına müdaxilə etmək imkanı əldə etmişdir. Onların fəaliyyəti monastıra itkilər gətirə bilərdi. Buna görə də, bir sıra monastır tipikonları bu cür əlaqələri qadağan edir. Kanonist Feodor Balsamon adelfatı tamamilə məqbul hesab edirdi.

## İstinadlar
Vilyam Hovard Stayn

**Uilyam Hovard Stayn** (ing. William Howard Stein; ) – Amerika biokimyaçısı. ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1960il) və Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü.

## Bioqrafiyası
Harvard Universitetini (1933il) bitirmiş və Kolumbiya Universitetinin Tibb və Cərrahlar Kollecində (1938il) PhD dərəcəsi almışdır. 1938-ci ildən Rokfeller Universitetində (Nyu-York) işləyir, 1955-ci ildən isə biokimya professorudur. 1968–1971-ci illərdə Biological Chemistry jurnalının redaktoru olub.

## Əsas işləri
Uilyam Hovard Staynın əsas işləri zülalların və fermentlərin analitik kimyası üzrə olmuşdur. O, ilk dəfə olaraq (başqaları ilə birlikdə) ribonukleaza fermentinin ilkin strukturunu təyin edərək, ion mübadilə xromatoqrafiyası əsasında amin turşularının kəmiyyət üsulunu işləyib hazırlamış, fermentlərin aktiv mərkəzlərinin strukturunu tədqiq etmişdir.

## Nobel mükafatı
Kimya üzrə Nobel mükafatını 1972-ci ildə Stanford Mur və Kristian Anfinsen ilə birgə "Ribonukleaza molekulunun aktiv mərkəzinin katalitik təsiri və kimyəvi strukturu arasındakı əlaqənin aydınlaşmasındakı xidmətlərinə görə" almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vaşinqtonun Baş Qərargahı (Velli-Forc)

**Vaşinqtonun Valley Forgedəki Baş Qərargahı**, həmçinin **İsaak Potts Evi** — ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı general Corc Vaşinqtonun Velli-Forcda qərargahı kimi xidmət edən tarixi ev. Cənub-Şərqi Pensilvaniyadakı Velli-Forc Milli Tarix Parkının mərkəzlərindən biridir.

Ev təxminən 1773-cü ildə tikilmiş və Vaşinqton onu 1777-ci ilin dekabrından 1778-ci ilin iyununa qədər Kontinental Ordunun düşərgəsi zamanı qərargahına çevirmişdir. Bərpa edilmiş bina ictimaiyyət üçün açıqdır. 1972-ci ildə Milli Tarixi İşarə olaraq təyin edilmişdir.

Ev Apper-Merion Taunşipdə yerləşir.

## İstinadlar
Velli-Forc

**Velli-Forc** () — ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı Corc Vaşinqtonun komandanlığındakı Kontinental Ordunun səkkiz qış düşərgəsindən üçüncüsü. 1777-ci ilin payızında Britaniya ordusu Brendivayn döyüşündə amerikalıları məğlub etmiş və Filadelfiyanı işğal etmişdir. 12,000 nəfərlik Kontinental Ordu Filadelfiyadan təxminən 29 kilometr aralıda yerləşən Velli-Forcdakı qış məhəllələrinə çəkilmişdir. Ordu 1777-ci ilin dekabrından 1778-ci ilin iyununa kimi 6 ay bu düşərgədə qalmışdır. Zəif təchizat və çətin qışlama şəraitinə baxmayaraq, Vaşinqton bu müddət ərzində ordusunu yenidən təşkil etməyə və təlim keçməyə nail olmuşdur. İngilislər Filadelfiyadan geri çəkildikcə Kontinental Ordu düşərgəni tərk etmiş və Monmut döyüşünə səbəb olan təqiblərə başlamışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Qəsr Əl-Vətən

**Qəsr Əl-Vətən** (; Vətən sarayı, və yaxud Millət sarayı) — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində prezident sarayı paytaxt Əbu-Dabidə yerləşir.

## Tarixi
Qəsr Əl-Vətən sarayının tikintisi 2017-ci ildə başa çatdırılmışdır.

Şeyx Xəlifə bin Zayed Əl Nəhayan (Əbu-Dabinin əmiri və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin prezidenti) və Məhəmməd bin Zayed Əl Nəhayan (Əbu-Dabinin vəliəhdi və BƏƏ Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanının müavini) 2019-cu ildə sarayı ictimaiyyətin üzünə açdılar. Bua qədər saray yalnız rəsmi məqsədlər üçün, əsasən xarici dövlət rəhbərlərinin yerləşdirilməsi və ölkənin ali şurasının iclasları üçün istifadə olunurdu. Geniş ictimaiyyətin üzünə açıldıqdan sonra saray müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunmağa davam edir.

Açılış mərasimi 11 mart 2019-cu il tarixində baş tutdu. Açılış mərasimi Məhəmməd ibn Zayed və Məhəmməd ibn Rəşid əl-Məktum (BƏƏ-nin vitse-prezidenti və baş naziri və Dubay əmiri) tərəfindən təşkil edilmişdi. Avqust ayında səyahət və turizm saytı "*Hotel and Rest*" sarayı dünyanın ən yaxşı 20 incəsənət və mədəniyyət abidəsindən biri adlandırdı. 2020-ci ildə Qəsr Əl-Vətən Prezident Sarayı Yaxın Şərqdə aparıcı mədəni turistik məkan olaraq "*World Travel Awards*" mükafatına namizəd göstərilmişdi.

## Memarlığı
Binanın fasadı ağ qranit və əhəng daşı ilə üzlənmişdir. Bu səbəbdən saray əsasən ağdır və mürəkkəb dizayn və zəngin şəkildə bəzədilmişdir. Saray 37 m (121 fut) diametrli günbəzə malikdir. Bundan əlavə daxilində 350.000 kristal çilçıraq və bir neçə bölmə vardır. Günbəz şərqdən və qərbdən iki qanadla əhatə olunan "Böyük Zal" kimi tanınan mərkəzi kameranın üstündə durur.

### Şərq qanadı
Şərq qanadında bir sıra artefaktların, hədiyyələrin saxlanıldığı "Bilik Evi" yerləşir. Saxlanılan əşyalar arasında başqa ölkələrdən gələn rəsmilər tərəfindən verilən hədiyyələr də daxildir.
"Bilik Evi"ndə həmçinin Müqəddəs kitabdan 2 dini mətn: Quran (Birmingem əlyazmasının surəti daxil olmaqla) və İncil (Davudun Zəburu da daxil olmaqla) daxildir. Burda ölkənin mədəni, sosial və siyasi tarixini sənədləşdirən 50.000-dən çox kitaba malik kitabxana da var.

### Qərb qanadı
Qərb qanadında BƏƏ Nazirlər Kabinetinin iclaslarının və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Ərəb Dövlətləri Liqası və Körfəz Əməkdaşlıq Şurası kimi beynəlxalq təşkilatların sammitlərinin keçirildiyi "Əməkdaşlıq Ruhu otağı" kimi tanınan otaq var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Abu Dabi Prezident Sarayının içərisində (Gulf News на YouTube)
Şeyx Rəşid ibn Səid Əl-Məktum

**Şeyx Rəşid ibn Səid Əl-Məktum** (; ) — Şeyx (1958-ci ildən) və Əl-Məktum sülaləsindən Dubayın ilk əmiri (1971-ci ildən). Səid Əl-Məktum Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin birinci vitse-prezidenti və ikinci baş naziri idi. O, həmçinin Dubayın əmiri olub. 1958-ci ildən 1990-cı ildə ölümünə qədər 32 il Dubayı idarə edib. O, BƏƏ-nin yaranmasından ölümünə qədər vitse-prezident olub. Səid Əl-Məktum 30 aprel 1979-cu ildə baş nazir olanda eyni vaxtda baş nazir vəzifəsini icra edən ilk vitse-prezident idi. Ondan sonrakı hər baş nazir faktiki olaraq həm də vitse-prezident olub.

## Həyatı

Mənbələr onun doğum ili ilə bağlı müxtəlif məlumat verir. Lakin çox güman ki, o, 1912-ci ildə anadan olub. Dubay Şeyxi Səid bin Məktumun böyük oğlu idi. O, Şindağa bölgəsində böyüyüb. Artıq gənclik illərində siyasi və iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olmağa başlayıb. Dubayın nəhəng iqtisadi potensialını erkən dərk edərək, onun çiçəklənməsinə hər cür töhfə verib. Şeyx Rəşid ibn Səid 1939-cu ildən vəliəhd şahzadə titulunu daşıyıb. 1958-ci ildən isə Dubay Şeyxi olub.

Şeyx Rəşid Dubayın Dubay körfəzi yaxınlığındakı kiçik yaşayış məntəqələrindən müasir liman şəhəri və ticarət mərkəzinə çevrilməsinə cavabdeh idi.

Şeyx Rəşidə aid edilən bir sitat onun 1966-cı ildə kəşf edilən və 1969-cu ildə hasilata başlanan Dubay neftinin bir neçə nəsil ərzində tükənəcəyindən narahatlığını əks etdirirdi:

Şeyx Rəşid ibn Səid rahat naviqasiya yollarının salınması üçün Dubayın sahil sularının təmizlənməsinin təşkilində iştirak edib. Onun rəhbərliyi ilə Dubayda ilk müasir avtomobil yolu, Əl-Məktum körpüsü (1963), Port Rəşid dərin su limanı (1967–1972), Jebel Əlidəki ikinci liman (dünyanın ən böyük süni limanı) və Dubayda Dünya Ticarət Mərkəzi tikilmişdir. 1985-ci ildə limanın ətrafında Gömrük Azad Zonası Cebel Əli Azad Zonası (JAFZ) yaradıldı. 1990-cı illərin sonunda JAFZ kommersiya azad zonasına çevrildi. Şeyx Rəşid Cebel Əlidə azad ticarət zonasının yaradıcısıdır. 1963-cü ildə o, xarici bankların monopoliyasına son qoyaraq, kapitalı bir milyon funt sterlinq olan ilk milli bank olan National Bank of Dubai Limitedin yaradılması haqqında fərman vermişdir.

1968-ci il fevralın 18-də səhrada xüsusi olaraq qurulmuş çadır şəhərciyində Şeyx Rəşid ibn Səid Əbu-Dabi əmiri Şeyx Zeyd ibn Sultan Əl-Nəhayan ilə görüşmüşdür. Bu görüşdə Əbu-Dabi federasiyasının yaradılması haqqında prinsipial razılığa gəlindi. BƏƏ-nin yaradılması üçün təməl daşı olan Dubay ("Birlik Sazişi") müqaviləsi imzalandı. Şeyx Rəşid ibn Səid Əl-Məktumun Dubaydakı sarayında 2 dekabr 1971-ci ildə Əbu-Dabi, Dubay, Şarja, Əcmən, Əl-Füceyrə əmirləri və Umm əl-Kvayn vəliəhd şahzadəsi Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin müvəqqəti konstitusiyasını imzalamaq üçün görüşdülər. İki əmirlik (Əbu Dabi və Dubay) arasındakı kifayət qədər gərgin münasibətlərə baxmayaraq, Şeyx Rəşid 1971-ci ildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini yaratmaq üçün Dubayı Abu Dabi və digər şimal əmirliklərinə birləşdirdi. 1973-cü ildə Dubay vahid valyuta olan BƏƏ dirhəmini qəbul etmək üçün digər əmirliklərə qoşuldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şeyx Məhəmməd: Dünya liderləri üçün nümunə
İzrael Patnem

**İzrael Patnem** (; ) — ABŞ ordusu generalı, ABŞ İstiqlal müharibəsi (1775–1783) zamanı Bunker-Hill döyüşündə (1775) fərqlənmişdir. O, əvvəllər Fransa–hindi müharibəsi zamanı Rocers reyncerləri tərkibində mohok hindiləri tərəfindən əsir götürülmüş və ritual yandırmaqdan çətinliklə xilas olmuşdur. Patnem 1775-ci ildə Kontinental Ordunun ilk dörd böyük generalından biri olmuşdur. Patnemin şücaətinin hekayələri koloniyalarda geniş yayılmış və Amerika folklorunun bir hissəsi olmuşdur.

## Mədəniyyətdə
Putnam "Assassin's Creed III"də görünür və personajlardan biridir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

* https://web.archive.org/web/20130303200117/http://www.israelputnam.com/
* Патнэм Израиль - ОКСФОРДСКАЯ  ИЛЛЮСТРИРОВАННАЯ  ЭНЦИКЛОПЕДИЯ
* Connecticut Society of the Sons of the American Revolution
* The Massachusetts Historical Society
* Israel Putnam from u-s-history.com
* Israel Putnam at Curbstone
* Quotes from the American Revolution
* Putnam Cottage Historic House Museum
Ceyms Barrett (polkovnik)

**Ceyms Barrett** (; ) — ABŞ hərbçisi, ABŞ İstiqlal müharibəsini başladan Leksinqton və Konkord döyüşləri milis polkovniki. Gizli Britaniya kəşfiyyatına görə onun ferması Konkord şəhərinin bütün milis barıtlarının, silahlarının və iki cüt qiymətli bürünc topların saxlandığı yer idi.

19 aprel 1775-ci ildə, səhər saatlarında Britaniya nizamlı  qüvvələri general Tomas Geyc tərəfindən Bostondan təxminən 20 mil içəridə yerləşən Konkord şəhərinə doğru yürüş etmək, topu ələ keçirmək və vilayət fermasında arsenala basqın etmək əmri almışdır. Britaniyalılar həm Leksinqtonda, həm də Konkordda müqavimətlə qarşılaşmışdılar. Britaniyalılar gəlib axtarış aparmazdan əvvəl mağazalar yaxınlıqdakı tarlada gizlədilmiş və britaniyalılar onları heç vaxt tapa bilməmişdilər.

## İstinadlar
Frontirçilər

**Frontirçilər** (, ) — məskunlaşmış və məskunlaşmamış torpaqlar arasındakı frontirdə yaşayan insanlar. Burada frontir sivilizasiya ilə naməlum çöllük arasında bir yer hesab olunurdu. Frontirçilər tez-tez torpağı təmizləyir, sığınacaqlar tikir, uşaq böyüdür, məhsul yetişdirirdilər. Ovçuluq və heyvanların tutulması ətin əsas mənbələri idi. Heyvanların xəzlərindən və dərilərindən paltar hazırlanırdı. Tanınmış Amerika frontirçiləri arasında Devi Krokett, Deniel Bun və Kit Karson var. ABŞ, Kanada və Avstraliya çoxlu sayda frontirçilərin tapıldığı ölkələrdir.

## İstinadlar
Con Parker (minitmen)

**Con Parker** (; ) — ABŞ müstəmləkə fermeri, əsgəri və daha sonra zabiti. O, 19 aprel 1775-ci ildə Leksinqton döyüşündə Amerika milislərinə komandanlıq etmişdir.

## Ailəsi
Con və həyat yoldaşı Lidiya Parkerin 7 övladı var idi: Lidiya, Anna, Con, İsaak, Rut, Rebekka və Robert. Onun bağ evi Leksinqtondakı Sprinq-stritdə idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
Con Pitkern

**Con Pitkern** *(*; ) — Britaniya hərbi mayoru. O, 19 aprel 1775-ci ildə Leksinqton və Konkord döyüşləri zamanı Britaniya yüngül piyada dəstəsinin komandiri kimi tanınır. Bunker-Hill döyüşündə öldürülmüşdür.

## Populyar mədəniyyətdə
Con Pitkern "Assassin's Creed III" videooyununda Tampliyerlər ordeninin üzvü və əsas antaqonistlərdən biri kimi görünür. Pitkernin obrazı yaradılna zaman onun real bioqrafiyasından bir sıra faktlardan istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* Galvin, John R. The Minute Men. The First Fight: Myths and Realities of the American Revolution. Potomac Books, 2006.