open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cylindraspis

**Cylindraspis** — nəhəng quru tısbağalarına daxil olan, nəsli kəsilmiş heyan cinsi. Hamısı Hind okeanında yerləşən Maskaren adalarında yayılmışdır (Reyunyon, Mavriki və Rodriges). Balalarının və yumurtalarının ev donuzu və pişiklər tərəfindən yeyilməsi ilə nəsli tükənmişdir.

Qalıqlar üzərində aparılan müasir DNT analizləri bu cinsə daxil olan növlərin eyni əcdadının olmasını müəyyən etmişdir. Bu canlı 5 milyon il öncə Madaqarkardan Mavrikiyə gəlmişdir.

Bu cinsə daxil olan tısbağalar olduqca iri və ləng olduğundan insanların asan şikarına çevrilmişdir. XVIII–XIX əsrlərdə nəsilləri tamamən tükənmişdir.

## Növləri
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 

## İllüstrasiyalar

Cylindraspis indica 1792.png|*Cylindraspis indica*
Cylindraspis peltastes 1770.png|*Cylindraspis peltastes*
Cylindraspis vosmaeri 1792.png|*Cylindraspis vosmaeri*


## Ədəbiyyat
* Arnold, E. N. 1979. Indian Ocean giant tortoises: their systematics and island adaptations. PHILOSOPHICAL TRANSACTIONS OF THE ROYAL SOCIETY OF LONDON B BIOLOGICAL SCIENCES 286 (1011): 127–145
* Austin, J. J., Arnold, E. N. (2001). Ancient mitochondrial DNA and morphology elucidate an extinct island radiation of Indian Ocean giant tortoises (Cylindraspis). Proceedings: Biological Sciences, Volume 268, Number 1485, Pages: 2515–2523.
* Bour, R. 1980. Systematique des tortues terrestres des iles Mascareignes: genre Cylindraspis Fitzinger, 1835 (Reptilia, Chelonii). BULLETIN DU MUSEUM NATIONAL D’HISTOIRE NATURELLE SECTION A ZOOLOGIE BIOLOGIE ET ECOLOGIE ANIMALES 2 (3): 895–904
* Bour, R. 1984. Les tortues terrestres geantes des iles de l’ocean Indien occidental. Studia Geologica Salamanticensia 1; 17–76
* Cheke, A., Hume, J. (2008). Lost Land of the Dodo, An Ecological History of Mauritius, Réunion & Rordrigues. T & AD Poyser, London.
* Gerlach, J. 2004. Giant tortoises of the Indian Ocean. The genus Dipsochelys inhabiting the Seychelles Islands and the extinct giants of Madagascar and the Mascarenes. Edition Chimaira, Frankfurt, 208 pp.
* Gerlach, J. & Canning, K. L. 1997. Evolution and history of the giant tortoises of the Aldabra island group. Testudo 4(3); 33–40

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ukrayna Qırmızı Xaç Cəmiyyəti

**Ukrayna Qırmızı Xaç Cəmiyyəti** () — Ukraynanın qeyri-kommersiya və humanitar yardım təşkilatı. Təbii fəlakətlərin idarə edilməsi, səhiyyə, axtarış xidməti, gənclərin fəaliyyətləri / könüllülər, insan ləyaqətinin qorunması sahəsində fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Ukrayna Qırmızı Xaç Cəmiyyəti 1918-ci ilin 17-18 aprel tarixində Ukrayna Xalq Respublikasının müstəqil humanitar cəmiyyəti kimi yaradılmışdır. Onun ilkin vəzifələrinə qaçqınlara və müharibə məhkumlarına, əlillərə, yetim uşaqlara qayğı göstərmək, aclıq və epidemiyalara qarşı mübarizə, xəstəlik bölgələrinə, xəstəxanalara və ictimai yeməkxanalara kömək etmək daxil idi. 1920-ci illərdən Ukrayna ərazisi Sovet İttifaqının bir hissəsinə inteqrasiya olunduqdan sonra 1992-ci ilə qədər Ukrayna Qırmızı Xaçı Sovet Qırmızı Xaçının bir hissəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## İkinci Dünya müharibəsi zamanı fəaliyyəti
1943-cü ildə Ukrayna İnqilabçı Ordusunun strukturunun birləşdirilməsindən sonra Ukrayna Qırmızı Xaçı Sovet Qırmızı Xaçından ayrı bir təşkilat kimi yaradıldı. Təşkilat Ukrayna İnqilabçı Ordusunun xəstə və yaralı əsgərləri üçün yüksək səviyyəli həkimləri cəlb etmiş, tibbi təchizat hazırlamış, yerli xəstəxanalarla təchiz etmiş, eləcə də, UİO-nun yeni həkimləri və əsgərləri üçün təlim kursları keçirmiş və xüsusi tibbi təlimatlar hazırlamışdır. Həkimlər alman, sovet və polşa cəzaçəkmə qruplarının hücumlarından əziyyət çəkən yaralıları müalicə edən regional hərbi xəstəxanalarda çalışmışlar.

## Müasir dövrdəki fəaliyyəti

Qırmızı Xaç qanununu 1999-cu ildə Ukrayna Parlamenti tərəfindən qəbul edilmişdir. 2001-ci ildə Ukraynanın Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin tərkibində  6,3 milyondan çox tərəfdar və aktivist vardı. Təşkilatın tərkibində 3200 ixtisaslı tibb bacısı fəaliyyət göstərir. Təşkilat Ukraynanın 40-dan çox humanitar proqramında iştirak edir, əksər hallarda ictimai ianə və korporativ tərəfdaşlıqlarla maliyyələşdirilir.

Ukrayna Qırmızı Xaç Cəmiyyəti (1993-cü ildən) Beynəlxalq Qırmızı Xaç / Qırmızı Aypara Cəmiyyətlər Federasiyasının üzvüdür.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Ukrainian Red Cross Society
Matriks (geologiya)

**Matriks -** çökmə süxurların daha iri hissəçiklərini əhatə edən nisbətən narın dənəli material. Bəzən əsas kütlə terminin sinonimi kimi işlədilir. Lakin termindən istifadə olunduqda süxur genezisi nəzərə alınmır və ya terminin əsasən çökmə süxurlara şamil edildiyi nəzərdə tutulmur. Bəzi hallarda "sement" terminin sinonimi kimi başa düşülür.

## Həmçinin bax
* Çökmə süxurlar
* Termin
* Genezis

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Türkmənistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti

**Türkmənistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti** — 1926-cı ildə yaradılmışdır və baş qərargahı Türkmənistanın Aşqabad şəhərində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

## Xarici keçidlər
*Red Crescent Society of Turkmenistan profile 
*Official Red Cross Web Site
Con Vik (film)

**Con Vik** () — Çad Stahelskinin rejissorluğu ilə 2014-cü ildə çəkilmiş amerikan döyüş-triller filmi. Derek Kolstadın ssenari müəllifi olduğu filmdə Kianu Rivz baş rolda oynayır. Con Vik evləndikdən sonra təqaüdə çıxan muzdlu qatildir, o, antik avtomobilini oğurlayan və vəfat etmiş həyat yoldaşının hədiyyə etdiyi itini öldürən şəxslərdən qisas alacaqdır. Filmin üç davamı çəkilib: Con Vik 2, Con Vik 3, Con Vik 4.

## İstinadlar
Səd əl-Səltənə karvansarası

**Səd əl-Səltənə karvansarası** — Qəzvin şəhər bazarında yerləşən Qacarlar dövrünə aid karvansara. Karvansara onu tikdirən Səd əl-Səltənə İsfahaninin şərəfinə adlandırılıb. Bölgənin ən yaxşı qorunub saxlanılmış karvansaralarından biridir.

## Tarixi
Karvansara Nəsrəddin şah Qacarın dövründə keçmiş Səfəvi sarayının yerində tikilib. 2.6 hektar ərazidə tikilib. Bina dördkünc formada tikilib və daxili həyətə açılan 4 eyvanı var. Səkkiz künclü otaq cənub eyvanının arxasında yerləşir və böyük günbəzi var. Qonaqlar üçün nəzərdə tutulan hücrələr həyətdəki torpaq səviyyəsindən bir metr yuxarıda yerləşir. Bundan başqa karvansaranın şərqində və qərbində də iki kiçik həyət var. Yaxınlığında Əl-Nəbi məscidi və hamam yerləşir.

## Şəkillər

Caravanserai of Sa'd al-Saltaneh at night in Qazvin.jpg|
Caravanserai of Sa'd al-Saltaneh in Qazvin.jpg|
Karvansaraye saadosaltaneh1.jpg|
Karvansaraye saadosaltaneh2.jpg|
Karvansaraye saadosaltaneh3.jpg|
Sa'd al-Saltaneh Caravanserai in Qazvin.jpg|
سعدالسلطنه کاروانسرای زیبا قزوین.JPG|
کاروانسرای سعد السلطنه.jpg|
Sadosaltaneh.jpg|
قیصریه.JPG|
Saadosaltaneh.jpg|
سرای سعدالسلطنه قزوین.jpg|


## Həmçinin bax
* Ələmut
* Xərrəqan türbələri
* Çəhəl Sütun Sarayı

## Xarici keçidlər
* Səd əl-Səltənə karvansarası haqqında sənədli film
* Səd əl-Səltənə karvansarası haqqında sənədli film

## İstinadlar
Triumf Palas

**Triumf Palas** () — Moskvada yerləşən yaşayış binası. 

Triumf Palas, müxtəlif yüksəkliklərdən ibarət 9 kompleksdən ibarətdir. 

Ən hündür kompleksində antena 8 moduldan ibarətdir və hər birinin çəkisi 4-8 tondur. Onu yerləşdirmək üçün vertolyotdan istifadə edilərək 5-10 saat ərzində quraşdırılmışdır. 

Üstünlük xüsusiyyəti, tikilinin 53 metrlik antenası nəzərə alınmaqla 264.1 metr yüksəklikdə olan, 57 mərtəbəli tikili inşa edilmişdir.
## Həmçinin bax
* Avropanın ən hündür binalarının siyahısı
* Laxta-mərkəz
* Merkuri qülləsi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt .
* Видео: Трещины в фундаменте в ЖК Триумф-Палас, проблемы с УК
Alitus qəzası

**Alitus qəzası** — Litvanın 10 qəzasından biri.

## Ərazisi
Alitus qəzasının ərazisi 5 425&nbsp;km2-dır.

## Əhalisi

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mexaniki çökmə yataq

**Mexaniki çökmə yataq** — tərkibində faydalı qazıntılar olan süxurların mexaniki aşınması və hissəciklərin su axınları ilə daşınıb sonradan çökməsi nəticəsində əmələ gələn ilkin çökmə yataq. Daşınma prosesində hissəciklərin formasından, ölçüsündən, sıxlığından, davamlılığından və daşıyıcı mühitin sürətindən asılı olaraq mexaniki diferensiasiya baş verir. Mexaniki çökmə yataq tikinti materialları (çaqıl, qum, gil) yataqları, nəcib və nadir metal, almaz, qiymətli daşlar, səpinti yataqlar, habelə köklü yataqların yuyularaq yenidən çökməsi nəticəsində yaranan fosforit, kaolinit, dəmir, manqan və b. filiz yataqları aiddir.

## Həmçinin bax
* Çökmə yataqlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Şyaulyay qəzası

**Şyaulyay qəzası** — Litvada qəza. Ərazisi 8 540 km2-dır.

## Əhalisi

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tauraq qəzası

## Ərazisi
Tauraq qəzasının ərazisi 4 412&nbsp;km2-dır.

## Əhalisi

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağ çapaq

**Ağ çapaq** () — Çəkikimilər fəsiləsinə daxil olan balıq növü. *Blicca* sinsinə daxil olan yeganə növ.

Uzunluqları 35 sm, çəkiləri isə 1,3 kq qədər olan balıq. Adətən isə çəkiləri 100-200 q arasında dəyişir. Çapaqlar cinsinə daxil olan növlərə bənzərlikləri ilə seçilirlər. Əsasən sürü halında yaşayırlar. Gümüş gövdəsi, yan tərəfdən gənc bir çapağı xatırladır. Ağ çapaqlar çapaqlardan udma dişlərinin sayı baxımından fərqlənir. Belə ki, çapaqlardan fərqli olaraq ağ çapaqlarda yanlarda 5 əvəzinə 8 diş olur. Yetkinliyinə 3—4 yaşında çatırlar. Erkəklər dişilərdən 1-2 il öncə yetkinliyə çatırlar. 

Ağ çapaqlar Baltik, Qara və Xəzər dənizlərinin akvatoriyasında yayılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* balıq növləri: Ağ çapaq 
* Rusiyanın onurğalı heyvanları: Ağ çapaq
* Ağ çapaq, ağ çapaq ovu
Monastır (dəqiqləşdirmə)

* Monastır — rahibələrin dini icması. 
* Monastır (Şimali Makedoniya) — Şimali Makedoniyada şəhər.
* Monastır (Tunis) — Tunisdə şəhər.

## Həmçinin bax
* Monastir
Göy balıq

**Göy balıq** () — Şüaüzgəclilər yarımsinfinə, Çəkikimilər fəsiləsi daxil olan balıq növü.

## Təsviri
Bədən enlidir, yan tərəflərdən isə güclü sıxılmışdır. Bədəni boyunun üçdə biridir. Başı micvaridir. Başının yuxarı hissəsini tutan ağzı bir qədər yuxarı qalxır. Anusu nisbətən uzundur. Pulcuqları isə kiçik olur.

Göy balıq xarici görünüş baxımından Porulara () bəzəsələr də, ağız quruluşu və pulcuqlarının balaca olması seçilirlər. Balığın bel hissəsi tünd mavi, ətrafları və qarın nahiyəsi isə saımtıl və qırmızımtıl nöqtələrə sahib gümüşü ağ rəngdə olur. Sinə üzgəcləri sarımtıl, digərləei isə solğun boz rəngdə olur. 

Adətən yetkin fərdlər 50 sm uzunluğa və 600 q çəkiyə sahib olurlar. Ancaq Volqa və Ural çaylarında olan balıqların 1—1,2 kq çəkiyə malik olmaları müşahidə edilir. Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətində ayrı-ayrı nümunələrinin 1 metrə çatması qeyd olunur. Bu balıqların su anbarlarında çaylara nisbətdə daha tez böyüməlkəri bilinir.

Ölçü və yaşdan asılı olaraq məhsuldarlığı da bir o qədər yüksək olur. Kremençuk su anbarında 300 qramlıq balıq 24 min kürü, 600 q-lıq balıq bundan iki dəfə çox kürü verir. Kiyev su anbarında olan 4 illik balıq 25 min kürü, yaşca böyük olanlar isə 100 min kürü verə bilir

## Yayılması
Göl-çay balığı hesab edilir. Axarsız göllərdə və sürətlə axan dağ çaylarında müşahidə edilmirlər. Əsasən çayın lal axan hissələrində müşahidə edilirlər. Onların arealı çapaqlara nisbətdə daha kiçikdir. Onlara Mərkəzi və Şərqi Avropa, İsveçrə, Rusiyanın Qərb hissəsində (Ladoqa, Oneqa və Ağ dəniz və Şimal Buzlu okean hövzəsi istisna). Göy balıqlara Azov və Xəzər dənizinin şimal hövzələrində, Baltik dənizinin Riqa və Fin körfəzləri və Qara dənizinin Odessa körfəzi hövzələrində yayılmışdır. 1957-ci ildə Simferopol su anbarına buraxılmışdır.

## Ekologiya
Yetkin göy balıqlar zooplankton, böcəklər, qurdlar və bitkilərlə qidalanır. Volqada mart ayında Xəzər külməsinin ardınca, Mərkəzi Rusiyada   may və iyunun əvvəllərində kürü qoyur. Volqanın cənubuna və Ural çayına payızda ikinci girişi baş tutur.

## İstinadlar

## Mənbə
* «Rusiyanın onurğalı heyvanları»: Göy balıq
Mark Ruffalo

**Mark Ruffalo** (, 22 noyabr 1967, Kenoşa, Viskonsin, ABŞ) - Amerikalı aktyor. "Emmi" (2014) və "SGA Awards" (2015) mükafatlarının laureatı. "Oskar" (2011, 2015, 2016), BAFTA (2011, 2015, 2016) və "Qızıl qlobus" (2015 (2 dəfə), 2016) mükafatlarının nominantı. Əsas məşhurluğunu Zodiak (2007), Qisasçılar (2012), Yalan illüziyası (2013), Qisasçılar: Altron dövrü (2015),  (2017) filmləri ilə qazanmışdır.

## Həyatı və karyerası
Mark Ruffalo 1967-ci ildə Viskonsin ştatının Kenoşa şəhərində olub. Atası italyan olan aktyorun anası isə həm İtaliya, həm də Kanada kökənlidir. Ruffalo erkən yaşından aktyorluq sənətini seçir və teatrda çıxış etməyə başlayır. Ruffalo karyerasının əsas rollarını bu əsrin başlağıncından etibarən oynamağa başlayır. 2000-ci ildə Kennet Lonerqanın *"Mənə arxalana bilərsən"* dram filmində oyunu uğurlu alınır və film bir çox mükafatlar qazanır. Bu film aktyorun filmoqrafiyasında təkanverici rol oynayır. Daha sonrakı illərdə o *"XX/XY"* (2002) , *"Mənsiz həyatım"* (2003), *"Kəsikdə"*(2004), *"Biz artıq burda yaşamırıq"* (2004), *"30dan 13-ü"* (2004) və *"Səma və yer arasında"* (2005) kimi filmlərdə oynayır.

2007-ci ildə 60-cı illərin sonunda Kaliforniya ştatında tüğyan edən seriya qatillə bağlı ərsəyə gətirilmiş *"Zodiak"* filmində oynadığı Devid Toski rolu Ruffalonun karyerasında yeni səhifə açır.

2010-ci ildə aktyor *"Uşaqlar yaxşıdır"* filmində yer alır. Bu film ona ilk "Oskar" nominasiyasını gətirir (ən yaxşı ikinci plan kişi rolu).

Ruffalonun 2010-cu ildəki digər bir filmi Martin Skorsezenin *"Zidan adası"* filmi olur. Bu filmdə o Leonardo Di Kaprio, Ben Kinqsli ilə birlikdə əsas rollardan birini oynayır.

2011-ci ildən aktyor Marvel Kinematoqrafiya Kainatı filmlər seriyasında əsas komiks qəhrəmanlarından  "Halk"ı (Brüs Benneri) oynamağa başlayır. İlk belə film *"Qisasçılar"* (2012) filmi oldu. Ruffalo "yaşıl bədheybət" rolu ilə *"Dəmir adam 3"* (kameo) (2013), *"Qisasçılar: Altron dövrü"* (2015), *"Tor: Raqnarök"* (2017), *"Qisasçılar: Sonsuzluq müharibəsi"* (2018) filmlərində qayıtdı. 2019-cu ildə  *"Qisasçılar"* tetralogiyasından *"Qisasçılar: Final"* filmi işıq üzü görəcək.

2015-ci ildə *"Tülkü ovçusu"*, 2016-cı ildə isə *"Diqqət mərkəzində"* filmlərində oynadığı rollara görə "Oskar"a namizəd olsa da Ruffalo hər iki halda əsas film mükafatını qazana bilmədi.

## Şəxsi həyatı
Sanrayz Koini ilə evli olan Mark Ruffalonun 2 qız və 1 oğlan övladı var.

2001-ci ildə Aktyorun beynində şiş aşkarlanır. Şiş xoşxassəli olur və əməliyyatla götürülür. Ancaq xəstəliyin təsirindən onun üzün ifliclik yaranır. İfliclik müəyyən müddətdən sonra keçsədə sol qulaqdan kar olmuşdur.

2008-ci ildə Ruffalonun qardaşı Skott evində güllələnir və 1 həftə sonra həyatını itirir.

Ruffalo həmçinin siyasi fəaldır. Aktyor Cor Buşun dövründə İraqda gedən hərbi əməliyyatlara qarşı çıxıb. Bundan başqa o ABŞ-nin indiki prezidenti Donald Trampın əleyhdarıdır.

## Filmoqrafiyası

## İstinadlar
Evcil dovşan

**Oryctolagus cuniculus domesticus** və ya **evcil dovşan** — Avropa adadovşanının əhliləşdirilmiş formasını təmsil edən və dovşankimilər sinfinə aid bir dovşan növü. Dünyanın müxtəlif yerlərindən gələn yüzlərlə dovşan cinsi mövcuddur.

## Nəsil artımı və sağlamlıq

Ev dovşanları çox sayda bala doğur və bu, onların ildə bir neçə dəfə cütləşməsindən qaynaqlanır.

2017-ci ildə, dünyada 70 ölkədə ən az 305 ev dovşanı cinsi mövcud idi. "Amerika Dovşan Yetiştiriciləri Assosiasiyası" (ARBA) hazırda 52 dovşan cinsini tanıyır. "Britaniya Dovşan Şurası" (BRC) 106 cinsi qəbul edir.

## Həmçinin bax

* Çöl dovşanı
* Avropa adadovşanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Belfonten (Val-d'Uaz)

**Belfonten** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 29&nbsp;km şimalında, Serji belediyyənin 31&nbsp;km şərqdə məsafədə yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:265
  bar:1806 from:0 till:270
  bar:1821 from:0 till:237
  bar:1831 from:0 till:244
  bar:1841 from:0 till:226
  bar:1851 from:0 till:199
  bar:1861 from:0 till:258
  bar:1872 from:0 till:220
  bar:1881 from:0 till:208
  bar:1891 from:0 till:200
  bar:1901 from:0 till:195
  bar:1911 from:0 till:220
  bar:1921 from:0 till:184
  bar:1931 from:0 till:191
  bar:1946 from:0 till:285
  bar:1954 from:0 till:207
  bar:1968 from:0 till:300
  bar:1982 from:0 till:317
  bar:1990 from:0 till:474
  bar:1999 from:0 till:485


## Qalereya

Fayl:Bellefontaine-La Grande Rue.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Tritoniya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bu cinsin adı yunanca "triton" sözündən götürülmüşdür, mənası "flüger" deməkdir. O, çiçəklərinin dağınıq formasına görə belə adlandırılmışdır. Tritoniya cinsinin  50-yə yaxın növü məlumdur. Onlardan 6-sı gülçülükdə geniş istifadə olunur. Zəfərançiçəkli tritoniya  (bağ montbresiyası) (T.x. crocosmaeflora) mülayim iqlim zonalarında bitən soyuğa davanmsız, soğanaqlı ot bitkisidir. Çiçək qrupu qollu-budaqlıdır və üzərində çoxlu çiçəyi vardır. Narıncı-qırmızı çiçəyi mərkəzə yaxın sıxlaşır. Tritoniya istisevən bitki olduğundan hər il payızda onu çıxarıb sərin yerdə saxlamaq lazımdır. Mayda tritoniyanın soğanağını 5-7 sm dərinliyə əkirlər. Bitkilər arasındakı məsafə 15-18 sm olmalıdır. Tritoniya soğanaqlı yumrularının bölünməsi ilə çoxalır. 

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bağçasaray müqaviləsi

**Baxçasaray müqaviləsi** (, ) və ya **Çexrin müqaviləsi** () — 1676-1681 Osmanlı-Rusiya müharibəsinin sonunda Osmanlı İmperiyası, Krım xanlığı və Rusiya Çarlığı arasında Krımın Bağçasaray şəhərində 3 yanvar 1681-ci ildə imzalanmış sülh müqaviləsi. Eyni zamanda da Rusiya çarlığı ilə Osmanlı İmperiyası arasında imzalanmış ilk rəsmi müqavilədir.

## Mahiyyəti
Bu müqavilənin maddələrinə görə Osmanlı İmperiyası və Moskva mərkəzli Rusiya çarlığı arasında 20 il müddətinə sülh olmalı idi. İki dövlətin əsas sərhədi kimi isə Dnepr çayı nəzərdə tutulmuşdu. Hər iki tərəf də Dnepr çayı ilə cənubdakı Buq çayı arasında yaşayış məskəni salınmayacağını öhtəsinə götürürdü. Noqay köçərilərinin Ukraynanın cənub steplərində köçəriliklə məşğul olmaları qəbul edilirdi. Zaporojye Kazaklarının Dnepr çayı və onun qolları üzərində balıqçılıq etmə, cənubda duzlaq işlətmə, Dnepr çayı və Qara dənizdən istifadə haqları dəyişmədən qalırdı.

Sağsahil Ukrayna, yəni Ukraynada Dnepr çayının şərqi və  Zaporojye Kazaklarının bölgələrinin Rusiya çarlığının nəzarətində olduğunu Osmanlılar qəbul edirdi. Buna qarşılıq isə, Kiyev bölgəsinin cənubu (xüsusilə Çexrin), Bratislava bölgəsi və Podolye Osmanlı İmperiyasının nəzarətində qalırdı.

## Həmçinin bax

* Osmanlı İmperiyası
* Krım xanlığı
* Rusiya Çarlığı

## İstinadlar
Benimeli

**Benimeli** () — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Marina-Alta ərazisinin 3,5&nbsp;km² hissəsini əhatə edir. 

2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 413 nəfərə çatmışdır.

## Həmçinin bax
* Marina-Alta
* Denia
* Xavea
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Índice estadístico de Benimeli
* Datos y cifras de los municipios de la provincia de Alicante
* Federación Valenciana de Municipios y Provincias — Guía Turística
* http://es.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Autorizaci%C3%B3n_de_copia_de_web/Federaci%C3%B3n_Valenciana_de_Municipios_y_Provincias
1800-cü illər

**1800-cü illər** — Qriqori təqvimində 1800-cü il yanvarın 1-də başlayan və 1809-cü il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### Musiqi
 

## Siyasətçilər
 

## İstinadlar
Ovan gölü

**Ovan gölü** — Qəzvin ostanının Ələmut bölgəsində yerləşən kiçik dağ gölüdür. Göl Əlburz silsiləsində yerləşir. Gölə tökülən yeganə çay da, elə Ovan adlanır və şimal dağlarından axır. Gölün şimalı şərqdən qərbə doğru üç kəndlə əhatələnib. Bu kəndlər, Barbon, Ovan və Zərabad kəndləridir.

## Hidrologiyası
Göl dəniz səviyyəsindən 1800 metr yüksəklikdə yerləşir. Onun maksimum uzunluğu 325 metr maksimum dərinliyi isə 275 metrdir. Gölün ən dərin yeri 7.5 metrdir. Gölün suyu yağış sularının və yeraltı suların hesabına formalaşır. Suyu çox təmiz və şəffafdır. Gölün suyu artdıqda əlavə su kiçik çay yaradır və bu çaydan qonşu kəndlər kənd təsərrüfatında suvarma üçün istifadə edirlər. Qonşu kəndlərin sakinləri maldarlıq və təsərrüfatla məşğuldurlar. Ovan gölü balıqçılıq, üzgüçülük və qayıqla üzmək üçün uyğun göldür. Payız aylarında bura qu quşu, qaz və ördək kimi köçəri quşlar gəlirlər. Qışda gölün səthi buz bağladığına görə burda xizəklə sürüşmək mümkündür.

## Ekologiyası
70.000 kvadrat metr ərazini əhatə edən Ovan gölü Qəzvin ostanının ən böyük gölüdür. Burada həm də qızılbalıq, çəki, durnabalığı kimi balıqlar və ətraf ərazilərdə bitən qamış və həmişəyaşıl otlar var. Məhz bu təbiət gözəlliklərinə görə bura həm yerli həm də xarici turistlər xüsusən bayram günlərində və yay aylarında gəlirlər. Turistlərin və səyahətçilərin bura gəlməsi ətraf kəndlərin əhalisinin də vəziyyətinə müsbət təsir edib.

## Şəkillər

دریاچه اوان.jpg|
Evan Lake3.JPG|
Evan Lake4.jpg|
Ovan Lake Hadi Karimi.jpg|
Ovan Lake, by Landsat Satellite.jpg|
Ovan-lake.jpg|


## Həmçinin bax
* Xərrəqan türbələri
* Çəhəl Sütun Sarayı
* Səd əl-Səltənə karvansarası

## Xarici keçidlər
* Ovan gölü haqqında veriliş

## İstinadlar
Güləyən qağayı

**Güləyən qağayı** və ya **böyük qarabaş qağayı** – qağayıkimilər fəsiləsinə aid quş növüdür.

## Təsviri
Olduqca iri ölçülü qağayı növüdür. Uzunluğu 58–67 sm, qanad açıqlığı isə 146–162 sm olur. Qamışlıqlarda, göl adalarında, dəniz sahilində iri koloniyalar halında yerdə 2–4 yumurta qoyaraq yuvalayır.

## Ekologiyası
Bu quşlar balıqla, xərçəngkimilərlə, həşərat və hətta kiçik məməlilərlə qidalanır. Güləyən qağayı "Afrika-Avrasiya köçəri su quşunun qorunması haqqında saziş ("AEWA") tətbiq olunan növlərdən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lyuk Perri

**Lyuk Perri** () — ABŞ aktyoru. O, əsasən filmlər və televiziya seriyallarındakı rollar ifa etmişdir. Lyuk Perri *"Beverly Hills, 90210"* televiziya seriyalı ilə məşhurlaşmışdır. Bir çox filmlərdə əhəmiyyətli rollarda oynamışdır. 4 mart 2019 tarixində vəfat edib.

## İstinadlar
Kandık

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Eritronium yunancadan tərcümədə "qırmızı" deməkdir. "Kandık" isə soğanağının formasının it dişinə oxşadığına görə (lat. canis- it deməkdir) adlandırılmışdır. Bitkilər yabanı halda Cənubi Avropada, Qafqazda, Asiyada və Şimali Amerikanın mülayim iqlimli rayonlarında bitir. Onların gülçülükdə 15 növündən istifadə olunur və 2 növ bağ forması xüsusilə geniş yayılmışdır: Sibir eritroniumu (E. sibiricum) yarpaqlarında qırmızı-qonur xalları olan çoxillik bitkidir. Çiçəkləri sallaq, tək, bənövşəyi - çəhrayı, bəzən ağ rənglidir. Avropa eritroniumu (İt dişi) (E. denscanis) hündürlüyü 30 sm, çəhrayı gövdəli və yarpaqlarında al-qırmızı xalları olan bitkidir. Çiçəkləri çəhrayı, bənövşəyi, bəzən ağdır. Kandık yarımkölgəli, daşlıq yerlərdə yaxşı bitir. Yüngül, nəm torpaqlar yararlıdır. Bitkini əkməzdən əvvəl torpağa iri, dənəvər qum tökülməlidir. Bitkinin ətrafındakı torpağı vaxtaşırı yumşaltmaq və alaqlardan təmizləmək lazımdır.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Quşsüdü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Ornitoqalum cinsinin adı yunancadan tərcümədə "quşsüdü" deməkdir. Avropa, Asiya və Afrikanın mülayim iqlimli və subtropik zonalarında yayılmış bu bitkinin 150-yə yaxın növü məlumdur. Gülçülükdə 15 növündən geniş istifadə olunur. Gülçülükdə aşağıdakılar xüsusilə məşhurdur: Çətirli quşsüdü (O. umbellatum) — ağ çiçəkləri çətir çiçək qrupunda toplanmış çoxillik bitkidir. İri quşsüdü (O. magnum) ağ gülləri salxım çiçək qrupuna toplanmış bitkidir. Bəzi növlərin zərif olduğu üçün quşsüdünü qida elementləri ilə zəngin olmayan, qeyri — münbit torpaqlarda əkmək çətinlik yaradır. Onları otaq bitkiləri kimi yetişdirirlər. Quşsüdü bitkisinin soğanaqlarını yarımkölgəli yerdə, 6–10 sm dərinlikdə, avqustda ya da sentyabrda açıq torpağa əkirlər. Bitkilər arasındakı məsafə 10–15 sm olmalıdır. Quşsüdü bitkisi soğanaqların iki hissəyə bölünməsi yolu ilə çoxalır.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Puşkiniya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Cins rus təbiətşünası A. A. Musin - Puşkinin şərəfinə adlandırılmışdır. Bu cinsin 2 növü məlumdur. Onların vətəni Qafqaz, Kiçik və Ön Asiyadır. Zümrüdvari puşkiniya (P. scilloides) yumru soğanaqlı, ətli yarpaqlı və mavi çiçəkləri olan bitkidir. Çiçək saplağında salxım çiçək qrupuna toplanmış 18-ə qədər çiçəyi vardır. Puşkiniya drenajlı məhsuldar torpaqlarda yaxşı inkişaf edir. Soğanaqları 12 sm dərinliyə əkilir. Bitki bordürlərin qurulmasında, qazonların mərkəzi hissəsində digər bitkilərlə birlikdə əkildikdə gözəl görünür. Puşkiniyanı otaq şəraitində də yetişdirmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Redbric (London)

**Redbridge** () — rayon. Adını Roding çayı üzərindəki körpüdən alır. Köprü ağ daşdan hazırlanan ərazidə digər körpülərdən fərqli olaraq qırmızı kərpicdən hazırlanmışdır. Adı daha sonra 1965-ci ildə yaradılan daha geniş London şəhərinə tətbiq olundu. Körpü daha əvvəl *Hocklee's Bridge* kimi tanınırdı.

## İstinadlar
Phobaeticus chani

## Phobaeticus chani

Ən böyük növünü [Kalimantan] adasının ormanlarında [1989 ildə  yerli əhali tərəfindən aşkar edilmiş və  Chen Zhaolong tərəfindən tədqiq edilmişdir. 2008 tarixində [[Təbiət Elm Muzeyi (London)] London Təbiət Tarixi Muzeyi] işçilərinə verildi və Philip Bragg tərəfindən ( tərəfindən təsvir edildi.Bragg PE (2008): Hennemann & Conle'da.

## Biologiya

 Phobaeticus chani  adlı bu növün yalnız 3 növü məlumdu bizə. Amma digər növlərin həyat tərzi heç öyrənilməmişdir.

## Etimologiya

Phobaeticus Chani  yalnız Datuk Chen Zhaolong (Ch'an Ch'hu-liang) tərəfindən araşdırılıb və onun adına 2008-ci ildə təsnif edilib.

## Yayılımı

Malayziya (Kalimantan, Sabah, Penampang rayonu, Ulu Moyog).

 
## Xarici keçidlər

http://www.lenta.ru/news/2008/10/17/bug/
İlansoğanı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Arealı
Əsasən, Aralıq dənizi ölkələrində 60, keçmiş SSRİ-də 19, o cümlədən Azərbaycanda 9 növü yayılmışdır. Qrossheym ilansoğanı (), qəşəng ilansoğanı (), ağızcıqlı ilansoğanı () Azərbaycan florası üçün endemikdir. Çiçəklərindən efir yağı alınır və ətriyyat sənayesində işlədilir. Bəzi növləri dekorativ bitki kimi becərilir.

## Botaniki xarakteristikası
Çiçəkləri müşk ətri verdiyi üçün bitki muskari adlandırılmışdır. Cinsin 2 növü gülçülükdə geniş istifadə olunur. Salxımşəkilli ilansoğanı () hündürlüyü 20 sm-ə çatan çoxillik soğanaqlı bitkidir. Enli yarpaqları torpaqda topalarla yığılmışdır. Çiçəyi silindrik formalı, çiçəkləri göy ya da göyümtül-bənövşəyidir. Fırçaşəkilli ilansoğanı () çiçək yatağı uzunsovdur, çiçəkləri tünd-bənövşəyi, bəzən qara rəngə çalır. Bu bitkilər bala soğanaqlarla çoxaldılır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Reaktiv təyyarə

**Reaktiv təyyarə** — Reaktiv mühərriklər tərəfindən hərəkətə gətirilən təyyarələrdirlər. Reaktiv təyyarələr ümumi olaraq pər gücü ilə işləyən təyyarələrdən daha sürətli və daha çox hündürlüyə dırmana bilirlər — dırmanma hündürlüyü 10,000 ilə 15,000 metrə qədərdir (təxminən 33,000 ilə 49,000&nbsp;ft). Bu hündürlüklərdə reaktiv mühərriklər uzun məsafələrdə maksimum məhsuldarlıq verirlər. Pər gücü ilə işləyən mühərriklər isə maksimum məhsuldarlığı aşağı hündürlüklərdə verirlər. Reaktiv təyyarələr səsdən daha sürətli hərəkət edə bilirlər.

Ruminyalı mühəndis Henri Coandă, 1910-cu ildə Coanda-1910 adında ilk reaktiv təyyarəni yaratmışdır. Daha sonralar, iki mühəndis, Böyük Britaniyada Frank Whittle və Almaniyada Hans von Ohain, 1930-cu illərin sonlarına doğru ayrı-ayrılıqda bu anlayışı inkişaf etdirmişdirlər, buna baxmayaraq ilk model turboreaktiv Frank Vayta aiddir. Wittering Aviasiya Məktəbində Frank Whittle tərəfindən 1928-ci ilin avqustuna qədər bu anlayış nəzərdən keçirilmişdir, fəqət eyni zamanda Hans von Ohain 1936-cı ilin fevralında ilk reaktiv təyyarənin dizaynı və imkanları haqqında Ernst Heinkelə bir məktub yazmışdır. Ancaq 1926-cı ilin iyun ayında kompressor və turbinlərin üstündə RAE-də işlədiyi zaman bir hesabat yazan A. A. Griffith, bu məktubu ələ almışdır və eyni zamanda daha etibar edilən olmuşdur.

## Biblioqrafiya
*
* Lutz Warsitz: *The First Jet Pilot – The Story of German Test Pilot Erich Warsitz*, Pen and Sword Books Ltd., England, 2009, , English Edition
*

## Xarici keçidlər

* The official Erich Warsitz website (the world's first jet pilot), inclusive rare videos (Heinkel He 178) and audio commentaries
Kaylr Yanq

**Kaylr Yang** () — 30 mart 1934-də İranın Rəşt şəhərində anadan olub.
1963-cü ildə Toronto Universitetinin Yaxın Şərq Tədqiqatları üzrə Professoru və Royal Ontario Muzeyinin Yaxın Şərq və Asiya Mədəniyyətləri şöbəsinin müdiri olmuşdur. Uzun müddət ərzində İranda, İraqda və Türkiyədə arxeoloji qazıntılar aparmışdır. 1986-cı ildə o, Misir Qalereyasının dizaynı və yaradılmasına rəhbərlik etdiyi yeddi il müddətində  Royal Ontario Muzeyinin direktoru oldu. O, Pensilvaniya Universitetində təqaüdə qədər dərs deməyə davam etdi. 7 fevral 2006-cı ildə öldü .

## İstinadlar
Melilit

**Melilit qrupu** — minerallar

## Haqqında
Melilit qrupu - helenit-okermanit sülb məhlullar seriyasının aralıq üzvü. (Ca,Na)2 (Al, Mg) [(Si,Al)2O7]. Quruluşda [SiO4], [AlO4], [MgO4] tetraedrləri Ca-O ilə birləşən təbəqələr əmələ gətirir. Bəzən oksigen (OH)-la əvəz olunur. Sıranın son üzvlərinə aid olan minerallar nadir tapılır. Təbii melilit qrupu tərkibində, adətən, çoxlu dəmirli okermanit - Ca2Fe2+[Si2O7] olur. Tetraedr. Habitus lövhəvari, qısa sütunvari. İkiləşməsi {100} və {001} üzrə. Ayrılması {001} üzrə orta, {110} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqatı: dənəvər, şüalı. Rəngsiz, sarı, boz, yaşıl. Sərtliyi 5-6. Xüsusi çəkisi 2,98-3,3. Alneit, bazalt, olivinitlərdə tapılır; əhəngdaşılarının qabbro ilə və hiperbazitlərin qələvi süxurlarla kontaktında rast gəlir. Növ: hardistonit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Xəzər şamayısı

**Xəzər şamayısı**/**şəmaisi**/**gümüşcəsi** () — Çəkiyəbənzərlər dəstəsinin nümayəndəsidir. Avstriya, Bolqarıstan, Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya, Fransa, Almaniya, İtaliya, Macarıstan, Rumıniya, Rusiya, Serbiya, Sloveniya, Azərbaycan, Türkmənistan və Özbəkistan ərazilərində müşahidə edilir.

## Təsvir
Uzunluğu 40 santimetrə çata bilir, lakin daha çox 15–30 sm ölçülü balıqlara rast gəlinir. Bu balıq morfoloji cəhətdən olduqca dəyişkəndir. Bu da müxtəlif yaşayış mühitlərinə uyğunlaşmağa imkan verir.

## Yayılması
Qara, Xəzər və Aralıq dənizlərinin hövzələrində rast gəlinir. Su anbarlarında belə yaşaşa bilirlər. Sənaye əhəmiyyəti vardır və su anbarları və çayların dərin huissələrində qurulan vətəgələrdə yetişdirilir. Xəzər dənizində həddindən artıq çirklənməsi onların sayına təsir göstərsədə 2008-ci ildə Beynəlxalq Qırmızı kitabda "Az qayğı tələb edən" növlər siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Val-de-Ebo

**Val-de-Ebo** () — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Marina-Alta ərazisinin 32,40&nbsp;km² hissəsini əhatə edir.

2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 272 nəfərə çatmışdır.

Əyalət paytaxt şəhərindən 110&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.
 
## Həmçinin bax
* Marina-Alta
* Denia
* Xavea
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi səhifə
* Índice estadístico municipal de Vall de Ebo
* Datos y cifras de los municipios de la provincia de Alicante
* Federación Valenciana de Municipios y Provincias — Guía Turística
Adi şamayı

**Adi şamayı**, **gümüşcə** () — Çəkiyəbənzərlər dəstəsinə, Şamayılar cinsinə daxil olan növ.

## Təsviri

Qarışıq rəngə sahibdir — beli tünd, boz-mavidən zeytuni yaşıla qədər, qarnı və ətrafları gümüşü. Bel və quyruq üzgəcləri tünd, digərləri isə sarı və ya qırmızımtıl olur.

20 sm uzunluğa (ortalama 12–15 sm, ən böyüyü 25 sm) və 60 q çəkiyə sahib olur. Bununla belə 80–100 q çəkiyə sahib nümunələrinə də rast gəlinir.

Ən sevimli qidası milçək tırtıllarıdır.

## Yayılması
Adi şəmayılar Azov, Baltik, Qara, Xəzər (şimal hissəsinə aid hövzədə) və Ağ dəniz (qərb avkatoriyasında) sularında müşahidə edilirlər.

## Həyat tərzi
Çaylarda, göllərdə, su anbarlarında və nisbətən duzlu olan çay mənsəblərində yayılırlar. Sürü halında yaşayırlar və əsasən suyun üst hissələrini üstün tuturlar. Planktonlar və suya düşən həşəratlarla qidalanırlar.

Kürüləmə mayın sonlarında başlayır və iyulun əvvəlində bitir.

## Əhəmiyyəti və istifadəsi
Elə də böyük ov əhəmiyyəti kəsb etmir. Əgər heç bir canlı balıq yoxdursa, daha böyük yırtıcı balıq tutmaq üçün yem kimi də istifadə olunur. Kulinariyada istifadə edilir. Olduqca dadlı olması ilə seçilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* "Rusiyanın onurğalı heyvanları": Adi şəmayı
* Adi şəmayı
Allahverdi (ad)

**Allahverdi** — ad.

* Allahverdi Allahverdiyev
* Allahverdi Cəfərov
* **[[Allahverdi xan]]**
:* Allahverdi xan (gürcü)
:* Allahverdi xan (erməni)
* Allahverdi Hümbətov

;Toponim
* Allahverdi
* Allahverdi kəndi (Maku)
Alburnoides manyasensis

***Alburnoides manyasensis*** — Çəkiyəbənzərlər dəstəsinə, Alburnoides cinsinə daxil olan növ. Türkiyədə yerləşən Kuş gölündən axan Simav çayının endemik canlısıdır. Sürətli axan şəffaf sularda, mçay daşları ilə zəngin olan əraziləri sevirlər. Bədəninin uzunluğu 9,2 sm-dir.

## Növ
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Arif Qazıyev

* Arif Qazıyev (rəssam) — Azərbaycanın xalq rəssamı (02.01.1937-03.09.2021)
* Arif Qazıyev (rejissor) — Azərbaycan televiziya rejissoru, Ssenari müəllifi.

## Həmçinin bax
* Arif
* Qazıyev
Mixail Mixaylov

**Mixail Mixaylov** (; d. 6 iyul 1959, Alexovşina, Leninqrad vilayəti, RSFSR, SSRİ) — sovet futbolçusu, qapıçı. Beynəlxalq dərəcəli SSRİ idman ustası (1986). SSRİ əməkdar idman ustası (1986).

## Həyatı
Mixail Mixaylov "Zvezda" futbol məktəbinin yetirməsidir. İlk məşqçisi Viktor Tretyakov olub.

Karyerasının əvvəlində "Zvezda" (1977-1978) və "Dnepr" (1979-1980) klublarında çıxış edib.

1980-ci ilin iyulunda Kiyev "Dinamo"suna dəvət olunub. "Dinamo"nun əsas qapıçısı Viktor Çanovun zədələnməsindən sonra klubun heyətində yerini möhkəmlədib və komandanın əsas qapıçısına çevrilib. 1988-ci ildə Bakının "Neftçi" klubuna keçib.

1989-cu ildə bir mövsüm "Şaxtyor Donetsk" komandasında çıxış edib. Karyerasını 1993-cü ildə Yunanıstanın "Apollon Smirnis" klubunda başa vurub.

1993-cü ildən qapıçılarla işləyən məşqçidir.

## Nailiyyətləri
* UEFA Kuboklar Kuboku sahibi (1986).
* SSRİ çempionu (1981, 1985).
* SSRİ Kuboku sahibi (1985).
* SSRİ-də mövsümün ən yaxşı 33 oyunçusu siyahısında — 2-ci yer, 1985-ci ildə.
* ІІ dərəcəli "Xidmətlərə görə" ordeni (2016)
* ІІІ dərəcəli "Xidmətlərə görə" ordeni (2004)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''FootballFacts.ru'' saytında profili
*''Fcdynamo.kiev.ua'' saytında profili
E.ə. XIII əsr

## Hadisələr
* Tarixdə ilk yazılı müqavilə
E.ə XIII əsrin I yarısında Misir fironu II Ramzes Het tayfaları üzərinə yürüş edib Het tayfalarını məğlub edir. Tarixdə ilk müqavilə imzalanır. Bu müqavilədə Qədim Misir Fələstin,Finikiya və Suriyanın cənubunu yenidən Misirin hakimiyyəti altına keçirir.

## Şəxslər
* II Ramzes

### Doğulanlar
* III Xattusili
* IV Tudxaliya

## İstinadlar
Alburnoides rossicus

**Alburnoides rossicus** () — Çəkiyəbənzərlər dəstəsinə, Alburnoides cinsinə daxil olan növ Əvvəllər Alburnoides bipunctatusa aid bir yarımnöv olaraq hesab edilirdi.

Uzunluğu 13 sm, çəkisi 9,2 q olan balkıqdır. Bədəni enli, başı isə balacadır. Gümüşü rəngli, orta ölçülü, asanlıqla düşən pulcuqlara sahibdir.

İti axan çayları üstün tuturlar. Əsdasən suyun üzərində üzürlər. Həşəratlar, kiçik xərçəngkimilər, yosunlarla qidalanırlar.

## Ədəbiyyat
* Красная книга Краснодарского края (животные) / Адм. Краснодар. края: [науч. ред. А. С. Замотайлов]. — Изд. 2-е. — Краснодар: Центр развития ПТР Краснодар. края, 2007. — 504 с.: илл.
* Васильева Е. Д. Русская Быстрянка // Красная книга Российской Федерации (Животные). М.: АСТ, Астрель, 2001. С. 297–298.
* Вилер А. Определитель рыб морских и пресноводных вод Северо-Европейского бассейна. Пер. с англ. предисл. и коммент. В. П. Серебрякова. М.: Легкая и пищевая пром-ть, 1982. 432 с.
* Плотников Г. К. Фауна позвоночных Краснодарского края. Краснодар, 2000. 231 с.
* Плотников Г. К., Емтыль М. Х. Видовой состав рыб некоторых притоков реки Кубань // Актуальные вопросы изучения экосистемы бассейна Кубани. Краснодар, 1988. 1. С. 114–115.
* Решетников С. И., Плотников Г. К., Пашков А. Н. Сравнительная характеристика быстрянки южной и быстрянки кубанской по комплексу признаков // Актуальные вопросы экологии и охраны природы экосистем южных регионов России и сопредельных территорий: Сб. тез. межреспубл. научн.-практ. конф. Краснодар, 1998. С. 127–128.
* Рыбы Краснодарского края и Республики Адыгея: Справочное пособие / М. Х. Емтыль. Кубанский государственный университет, Краснодар, 1997. 157 с.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chroicocephalus ridibundus

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xüsusiyyətləri
Böyüklükləri 38–44&nbsp;sm, qanad açıqlıqları 94–105&nbsp;sm qədərdir. Yay fəslindəki yetkin quşların şokolad rəngli bir başı, açıq boz bədəni, qara uclu ilk qanad tükləri və qırmızı dimdik və ayaqları vardır. Yetkinliyə çatması 2 il çəkir. İlk il quşlarının quyruq ucunda qara zolaqlar və qanadlarda tünd sahələr görülür.

## Ekologiyası
Koloniyalar halında böyük qamış yataqları və ya bataqlıqlarda və adalarla göllərdə yaşayırlar, yerdə yuva qururlar. Açıq dəniz quşları deyillər.

## Qidalanma
Şəhərlərdə zibil qarışdırır və ya onurğasız heyvanları ovlayırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qıjovçular

**Qıjovçular** —  Çəkiyəbənzərlər dəstəsinə daxil olan balıq cinsi. Əsasən Avrasiyanın şirin sularında yayılmışdır: Alp dağlarının şimalından başlayaraq Qafqaza, Dəclə və Fərat çaylarında müşahidə edilirlər.

## Növləri
Cinsə 30 növ daxildir:
* *[[Alburnoides bipunctatus]]* (Bloch, 1782)
* *[[Alburnoides coadi]]* Mousavi-Sabet, Vatandoust & Doadrio, 2015 
* *[[Alburnoides damghani]]* Roudbar, Eagderi, Esmaeili, Coad & Bogutskaya, 2016
* *[[Alburnoides devolli]]* Bogutskaya], Zupančič & Naseka, 2010
* *[[Alburnoides diclensis]]* Turan, Bektaş, Kaya & Bayçelebi, 2016 
* *[[Alburnoides eichwaldii]]* (De Filippi, 1863)
* *[[Alburnoides emineae]]* Turan, Kaya, Ekmekçi & Doğan, 2014  
* *[[Alburnoides fangfangae]]* Bogutskaya, Zupančič & Naseka, 2010
* *[[Alburnoides fasciatus]]* (Nordmann, 1840)
* *[[Alburnoides gmelini]]* Bogutskaya & Coad, 2009
* *[[Alburnoides holciki]]* Coad & Bogutskaya, 2012 
* *[[Alburnoides idignensis]]* Bogutskaya & Coad, 2009
* *[[Alburnoides kubanicus]]* Bănărescu, 1964
* *[[Alburnoides maculatus]]* (Kessler, 1859)
* *[[Alburnoides manyasensis]]* Turan, Ekmekçi, Kaya & Güçlü, 2013  
* *[[Alburnoides namaki]]* Bogutskaya & Coad, 2009
* *[[Alburnoides nicolausi]]* Bogutskaya & Coad, 2009
* *[[Alburnoides oblongus]]* Bulgakov, 1923
* *[[Alburnoides ohridanus]]* (S. L. Karaman, 1928)
* *[[Alburnoides parhami]]* Mousavi-Sabet, Vatandoust & Doadrio, 2015  
* *[[Alburnoides petrubanarescui]]* Bogutskaya & Coad, 2009
* *[[Alburnoides prespensis]]* (S. L. Karaman, 1924)
* *[[Alburnoides qanati]]* Coad & Bogutskaya, 2009
* *[[Alburnoides recepi]]* Turan, Kaya, Ekmekçi & Doğan, 2014  
* *[[Alburnoides rossicus]]* L. S. Berg, 1924 
* *[[Alburnoides samiii]]* Mousavi-Sabet, Vatandoust & Doadrio, 2015 
* *[[Alburnoides tabarestanensis]]* Mousavi-Sabet, Anvarifar & Azizi, 2015 
* *[[Alburnoides taeniatus]]* (Kessler, 1874)
* *[[Alburnoides varentsovi]]* Bogutskaya & Coad, 2009
* *[[Alburnoides velioglui]]* Turan, Kaya, Ekmekçi & Doğan, 2014 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 112.
* Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı, 2007, s 235.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 154 s.

## Xarici keçidlər
* http://www.cnshb.ru/AKDiL/0023/base/k0280004.shtm

## Həmçinin bax
E.ə. XIV əsr

## Hadisələr
* Nefertitinin büstü

## Şəxslər
* Tiya

### Doğulanlar

### Vəfat edənlər
* II Eye
* Meritaton
* Yuya (XVIII sülalə)

## İstinadlar
Ağ qalınalın

**Ağ qalınalın**, () — sürü halında yaşayan epipelegial balıq.

Əsasən Amur çayı hövzəsində yayılmışdır. Sovetlər dönəmində Volqa, Dnepr, Don, Terek, Kuban çayaları, Aral dənizinə daxil olan çaylar üzərində yerləşən su anbarlarına buraxılmışdır. Bu əsasən həmin növün təbii arealında olan çaylar olmuşdur. Balxaş gölündə belə meşahidə edilirlər. Kürüləmə dövrü iri çaylarda suyun temperaturu 25&nbsp;°C (iyun-iyul) olduqda baş tutur. Kürünün inkişafı bir neçə gün davam edir. 100 sm uzunluğa və 40 kq çəyiyə sahib ola bilir. Qışı dərinliklərdə yataraq keçirir.

Ağ qayabalığı sürü halında şirin sularda yaşayan orta ölçülü balıq sayılır. Hündür olmaları və gümüşü parlaq pulcuqlara sahibliyi ilə seçilirlər. Mikroskopik yosunlar — fitoplanktonlarla qidalanırlar. Bu səbənbdən su tutarlarının melioratoru hesab edilir. Filtrə bənzər ağız aparatının köməyi ilə yeşil və bulanıq suyu filtrə edir. Bu səbəbdən bəzən onları su tutarlarına filtrləmək üçün buraxırlar. Kommersiya balıqçılığı kimi istifadə edilir.

Orta ölçülü balıq olduğundan onları elə də böyük olmayan su tutarlarında saxlamaq mümkündür.

## Həmçinin bax
* Əlvan qalınalın (*Hypophthalmichthys nobilis*) — Digər Uzaq Şərq regionunda yayılmış balıq növü. Avropa iqliminə uyğunlaşdırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ağ qayabalığı 
* "Толстолобики и белые амуры — кто они". Статья Александра Волошкевича, ихтиолога, кандидата биологических наук, директора Дунайского биосферного заповедника
Döyüş raketi

**Döyüş raketi** və **Həssas raket silahı** — məhvedici vasitənin lazımi məqsədə çatdırılması üçün tətbiq olunan silah növüdür. Reaktiv mühərriklə işləyən, yönəldici sistemə malik pilotsuz mərmilər, yerdə, göydə, dənizdə hədəfləri vurmaq üçün tətbiq edilən müxtəlif raket komplekslərinin toplusunu buna misal göstərmək olar.

Raket silahının tərkib hissələrinə aşağıdakılar daxildir:

* İdarəetmə sisteminə malik mərmilər üçün raket daşıyıcılar, 
* Buraxma qurğuları,
* Texniki təchizat vasitələri, nəqletmə və saxlama.

Daşıyıcı sistemlərinə görə bölünürlər:
* “Yer hədəfi əleyhinə”
** “Yer-yer”
** “Tank əleyhinə”
* “Hava hədəvi əleyhinə”
** “Yer-göy”
** “Göy-göy”
** “Raket əleyhinə”
* “Dəniz hədəfi əleyhinə”
* “Süni peyk əleyhinə” və s.

Kiçik ölçülü raketlər daşıyıcısız olub əsgərlər tərəfindən daşına bilirlər. Məsələn “Stinger” raketini əsgər boynunda oturtmaqla havada uçan təyyarəni vura bilmək imkanına malikdir.

Raket silahların hədəfi axtarma sisteminin təsir əhatəsi başqa uçan aparatlara nisbətən məhdud olduğundan, kombinasiya edilmiş sistemlərdən də istifadə edirlər. İlkin olaraq raket təxmini olaraq hədəf istiqamətində buraxılır və sonra havada onunla idarəetmə sistemi arasında informasiya əlaqəsi nəticəsində hərəkət trayektoriyası korreksiya edilir. Sonuncu mərhələdə raketin öz sisteminin köməyi ilə hədəf dəqiq nişanlanır.

İlk dəfə raket silahı Verner fon Braunun rəhbərliyi altında alman mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanıb V2 adı altında İkinci dünya müharibəsində tətbiq olunmuşdur
Batankənd yaşayış yeri

**Batankənd yaşayış yeri** — AR NMR Kəngərli rayonunun Xıncab kəndindən cənubda, düzənlik sahədə arxeoloji abidə.

Yaşayış yerinin ərazisi ətraf yerlərə nisbətən bir qədər çökəkdədir. Yaşayış yerində dördkünc formalı evlərin qalıqlarına rast gəlinir. Bəzi evlərin bünövrəsi daşdan, divarları isə çiy kərpicdən hörülmüşdür. Uzunsov möhrə bloklardan tikilən divar qalıqlarına da rast gəlinir. Lakin tikintilər təbii eroziya nəticəsində dağıntıya məruz qalmışdır. Yaşayış yerinin ərazisində inşaat işlərinin aparılması onun daha da dağılmasına səbəb olmuşdur. Aşkar olunan tapıntıların əksəriyyəti Antik və Orta əsrlər dövrünə aiddir. Keramika nümunələri başlıca olaraq çəhrayı rəngdə yaxşı bişirilmiş, xaricdən cilalanmışdır. Keramika nümunələri içərisində Orta Tunc dövrünə aid bir neçə boyalı qab parçalarına da rastlanmışdır. Onlar qırmızı rəng üzərindən qara rənglə naxışlanmışdır. Arxeoloji materiallara əsasən demək olar ki, yaşayış yerində həyat e.ə.2-ci minillikdən 14-17 əsrlərədək davam etmişdir.

## İstinadlar
Azad nekropolu

**Azad nekropolu** — Ordubad rayonundakı Azadkəndin şərqində, yüksək təpənin ətəyində arxeoloji abidə. 

## Haqqında
Qəbiristanlıqda orta əsrlərə aid bir neçə sənduqə və başdaşı tipli qəbirüstü xatirə abidəsi qalmışdır. Burada vaxtilə qırmızımtıl rəngli Darıdağ daşından hazırlanmış 3 ədəd daş qoç fiquru da olmuşdur. Sənduqələr düzbucaqlı prizma formasında boz və çəhrayı rəngli daşdan hazırlanmışdır. Bəzi sənduqələrin üzərində müxtəlif təsvirlər həkk edilmişdir. Sənduqələrin üzərindəki kitabələr ərəb dilində, abidənin səthində və yan tərəfində yazılmışdır. Kitabələrin çoxu aşınmaya məruz qalmışdır. Qəbiristanlıqda Dərviş bəy əl- Azadinin 1584-cü ildə vəfat etmiş qızı Zərifənin, yenə onun 1588-89-cu illərdə vəfat etmiş oğlu Əli Sultanın, Xacə bəy əl Azadinin 1588-89-cu ildə vəfat etmiş oğlu Dərviş bəyin xatirəsinə hazırlanmış sənduqə tipli qəbirüstü abidələr üzərindəki məzar kitabələri, kitabələrdə qeyd olunan əl-Azadi nisbəsi (Azadlı, mərhumun əslən Azad şəhərindən olmasını göstərən kəlmə) sübut edir ki, adı orta əsr qaynaqlarında xatırlanan Azad şəhəri bu ərazidə yerləşmişdir. Nekropolda ən geci 14-cü əsrdən dəfn mərasimləri keçirilməyə başlanmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Arras

**Arras**  , ,  ) — Fransanın departamenti olan Pa-de-Kalenin  əsas şəhəri  və keçmiş Artois əyaləti. Arras şəhəri O-de-Frans regionunda yerləşir.

Əhalisi (2014) — 40 970 nəfər.

## Coğrafiyası
Arras, Krenşon və Skarp çaylarının, Esko qolunun və burada yerləşən  Kale və Due gedən Şimali Dəmiryolunun birləşməsində Lill şəhərindən 160&nbsp;km və Paris şəhərindən isə 160&nbsp;km məsafədə yerləşir. A1 "Nor" və A26 "İngiltərə" avtomobil yolları şəhərdən 7&nbsp;km məsafədədir.

## Demoqrafiya
**Əhali dinamikası, nəf.**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize  = width:655 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:50000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1831 text:1831
  bar:1851 text:1851
  bar:1876 text:1876
  bar:1901 text:1901
  bar:1926 text:1926
  bar:1954 text:1954
  bar:1975 text:1975
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2014 text:2014

PlotData=
  color:barra width:30 align:left
  bar:1793 from:0 till:21019
  bar:1831 from:0 till:23419
  bar:1851 from:0 till:25271
  bar:1876 from:0 till:26764
  bar:1901 from:0 till:25813
  bar:1926 from:0 till:29718
  bar:1954 from:0 till:36242
  bar:1975 from:0 till:46483
  bar:1990 from:0 till:38983
  bar:1999 from:0 till:40535
  bar:2006 from:0 till:42015
  bar:2014 from:0 till:40970



## Qardaşlaşmış şəhərlər
* : İpsviç (İngiltərə)
* : Aundenarde
* : Xerten

## Qalereya

Fayl:Arras-place des héros.jpg|Qəhramanlar meydanı
Fayl:Arras gables.jpg|Bina. 1896 il
Fayl:Arras les places.jpg|Əsas meydanlar
Fayl:ArrasSainteChapelle.jpg|
Fayl:Arras cathedral.jpg|Kilsənin fasadı
Fayl:Arras, Abbaye Saint-Vaast PM 23788.jpg|Sen-Vaast abbadlığı


## İstinadlar