open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İskəndəriyyəli Menelay

**İskəndəriyyəli Menelay** () — Qədim Yunan riyaziyyatçısı və astronomu.

## Həyatı
70-ci ildə İsgəndəriyyədə doğulub.

Təqribən 140-cı ildə Romada vəfat edib.

## Fəaliyyəti
Sferik həndəsə və triqonometriyaya aid "Sferika" (3 kitabdan ibarət) əsərinin müəllifidir.

## Əsərləri haqqında
Nəsrəddin Tusinin müstəvi və sferik triqonometriyadan bəhs edən "Şəklül-qita" ("Tam dördtərəfli haqqında traktat") əsərində Menelay teoreminin, müasir triqonometriyanın əsas teorem və düsturları verilmiş, sferik üçbucağın üç bucağına görə tərəfləri təyin edilmiş, diskret və kəsilməz kəmiyyətlər anlayışına dialektik tərif verilmişdir. Nəsrəddin Tusi həmçinin "Menelayın "Sferika" əsəri" adlı əsərin müəllifidir.

## Həmçinin bax
* Menelay teoremi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Osnağakücə

**Osnağakücə** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Blaband kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 125 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonim talış dilindəki osnaqal, osnəğə (dəmirçi) və küçə (məhəllə, oba) sözlərindən düzəlib, “dəmirçilər məhəlləsi” mənasındadır.

## Həmçinin bax
* Nücü
* Orand
* Mistan

## İnfrastrukturu
Osnağakücə kəndinə yüksək keyfiyyətlə qaz xətti çəkilmişdir.

## İstinadlar
Karlıq

**Eşitmə itkisi** — eşitmə itkisi və ya karlıq , səsləri qəbul etmə qabiliyyətindəki tam ya da qismi bir azalmanı ifadə edir. Bir çox bioloji və ekoloji səbəblərə bağlı olaraq inkişaf edən eşitmə itkisi , səs qəbul etmə bacarığına sahib bütün canlılarda ortaya çıxa bilər.
Səslərin tezliyini ifadə etmək üçün Hertz vahidi istifadə edilir. Qüsursuz bir insan qulağı 20-20.000&nbsp;Hz arasındakı səsləri eşidir. Məsələn insan səsinin tezliyi 500–5000&nbsp;Hz arasındadır. 
Səslərin şiddəti isə desibel ilə göstərilir. 80&nbsp;dB üzərində ki səslərə uzun müddət məruz qalmaq eşitmə itkisinə səbəb ola bilər. 130&nbsp;dB və üzərindəki səslər qulaqlarda fiziki ziyana səbəb ola bilər. [1] 80&nbsp;dB'ye nümunə olaraq iş maşınlarının çıxardığı səs-küy , 130&nbsp;dB-ə nümunə olaraq reaktiv təyyarəsi mühərriki nümunə verilə bilər.

## Səbəbləri
İnsanlarda eşitmə itkisinin başlıca səbəbləri bunlardır : 
*Keçiricilik Qabiliyyəti problemləri
*Tıxanmış xarici qulaq kanalı (qulaq kiri vs. )
*Orta qulaqdakı maye və hava təzyiqi problemləri ( soyuq dəyməyə bağlı barotravma vs. )
*Sümük ( ossicle ) və oynaq problemləri

### Həssaslıq itkisi
*Qulaq salyangozundaki ( koklea ) tüklərin səs-küyə məruz qalma , irəli yaş və ya infeksiya səbəbiylə həssaslığını itirməsi .

## Presbikuzi
Presbikuzi ; yaşa bağlı olaraq reallaşan , xüsusilə yüksək tezliklərdəki eşitmə itkisidir. 60 yaşına qədər təxminən 5% , 70 yaşına qədər təxminən 10% itkin görülər.
Spirt və dərman
Həddindən artıq spirt və ya dərman istifadəsi

## İstinadlar
 

## Mənbə
*Godwin , Peter , David Robson . The Air Pilot 'S Manual 6: Human Factors & Pilot Performance. 3ncü təzyiq . Cranfield . Aviation Theory Centre , 2006.
Elxan Həsənov (general)

**Elxan Həsənov** () — Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin sabiq rəis müavini, polis general-mayoru.

## Həyatı
Həsənov Elxan İslam oğlu 1959-cu ildə Ermənistan SSR İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. 

1980-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu, 1997-ci ildə isə DİN-in Polis Akademiyasını bitirmişdir.

1980–1982-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrdə həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 

1986-cı ildə Azərbaycan SSR Daxili İşlər orqanlarında xidmətə başlamış və bu müddət ərzində müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışmışdır. Sonralar o, Daxili İşlər Nazirliyi Baş Cinayət Axtarış İdarəsinin şöbə rəisi, Nərimanov Rayon Polis İdarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

İctimai qaydanın qorunması, ictimai təhlükəsizliyin təmin edilməsi və xidməti vəzifəsinin yerinə yetirilməsində xidmətlərinə görə, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin  30 iyun 2002-ci il tarixli 725 nömrəli Fərmanı "İgidliyə görə" medalı ilə, 29 iyun 2018-ci il tarixli 263 nğmrəli Sərəncamı ilə “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif edilmiş, 

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 iyul 2009-cu il tarixli 363 nömrəli Sərəncamı ilə ona polis general-mayoru xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar
E.ə. 25

## Hadisələr

## Doğumlar
* Filon İsgəndəıriyyəli Filon (lat. Philos Alexandros) ya Yəhudi Filon e.ə. 25-e.50 ci illərində İsgəndəriyyə şəhərində doğulub yaşamış "ellinizmin" görkəmli nümayəndəsi, dini mütəfəkkir, ilahiyyatçi.

## Vəfatlar
Nosovyədi

**Nosovyədi** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Bürsülüm kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 56 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Noda
* Nücü
* Orand

## İstinadlar
Zeynəko

**Zeynəko** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Bürsülüm kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 165 nəfərdir.

## Toponimiyası
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə salınmışdır. Yerli məlumata görə, oykonim Zeynə (şəxs adı) və talış dilindəki ko (ev yeri) sözlərindən ibarət olub, “Zeynənin ev yeri” mənasındadır. Lakin güman etmək olar ki, kəndin adının əsli Zeyləku olub, zeyl (ər. “ətək”) və kıt (talış, “dağ”) komponentlərindən ibarətdir (-a mənsub, bildirir). Oykonimin “dağ ətəyi” mənası onun yerləşdiyi relyeflə bağlıdır. Kəndin adını bəzi tədqiqatçılar Jinəkon variantında “aşağı evlər” kimi izah edirlər.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Fərəh Əliyeva

**Fərəh Şirməmməd qızı Əliyeva** () — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının humanitar siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin sabiq rektoru (2014–2018), sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2017).

## Həyatı
Fərəh Şirməmməd qızı Əliyeva 7 sentyabr 1961-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirib. Həmin ildən bu ali məktəbdə çalışıb, dərs deyib, Bakı Musiqi Akademiyasının elmi katibi, ixtisasartırma fakültəsinin dekanı olub. 1986–1991-ci illərdə aspiranturada oxuyub. 1994-cü ildən 2006-cı ilə kimi Bakı Musiqi Akademiyasında Elmi katib vəzifəsində çalışıb.

1994-cü ildə "XX əsrin 60–70-ci illərin I yarısında Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığında bəzi üslub təmayülləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək, sənətşünaslıq namizədi elmi dərəcəsi alıb. 1995-ci ildən dosent, 2005-ci ildən professor adına layiq görülüb. 2008-ci ildə isə "XX əsrin birinci yarısının tarixi inkişaf kontekstində Azərbaycan musiqi mədəniyyəti" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi alıb. Fərəh Əliyeva həm də Təhsil Nazirliyinin Elmi-Metodik Şurasının musiqişünaslıq və incəsənət bölməsinin üzvü və elmi katibidir. Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvüdür.

"Azərbaycan musiqisində üslub axtarışları" elmi monoqrafiyasının, dərsliklərin ("Musiqi ədəbiyyatı", həmmüəllif A. Tağızadə, B., 1994; "Musiqi" həmmüəlliflər T. Babayeva, S. Qurbanəliyeva, B., 2001), çoxsaylı elmi məqalələrin müəllifidir. Tədqiqatçı kimi Fərəh Əliyeva XX əsr Azərbaycan musiqisi, bəstəkar yaradıcılığı, müasir musiqi problemlərində ixtisaslaşıb. Onun Ü. Hacıbəyli, A. Zeynallı, Q. Qarayev, F. Əmirov, A. Əlizadə, F. Qarayev, F. Əlizadə, R. Həsənova, S. Ələsgərov, C. Cahangirov, T. Quliyev, R. Behbudov və başqa bəstəkarlar, ifaçılar haqqında məqalələri işıq üzü görüb.

2 may 2014-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru təyin edilib. 3 mart 2017-ci ildə Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.
11 may 2018-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının humanitar siyasət məsələləri şöbəsinin müdiridir.

6 avqust 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə və dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə Fərəh Əliyeva "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub.

Professor Şirməmməd Hüseynovun qızıdır.

## Kitabları
* Fərəh Əliyeva. Azərbaycan musiqisində üslub axtarışları. Bakı, 1996.
* F. Əliyeva, A. Tağızadə. Musiqi ədəbiyyatı. Bakı, 1994.
* F. Əliyeva, T. Babayeva, S. Qurbanəliyeva. Musiqi. Bakı, 2001.

## İstinadlar
Bürsülüm

**Bürsülüm** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Bürsülüm kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 4089 nəfərdir.

## Toponimiyası
Limər çayının (Lənkəran çayının qolu) sağ sahilində, Peştəsər silsiləsinin yamacında yerləşən bu kənd XIX əsrin sonlarında Anzolu, Təngəbin və b. kəndlərdən çıxmış ailələrin onlara məxsus qışlaq yerində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim bür/bürmə (qalın kolluq) və sülüm (tikanlıq) sözlərindən düzəlib. Oykonim qışlaq yerinə xas olan "kollu, tikanlı sahə" deməkdir.

## İstinadlar
Pirzəkücə

**Pirzəkücə** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Cəngəmiran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 397 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonim Pirzə və küçə (məhəllə, kiçik kənd) komponentlərindən düzəlib. Ola bilər ki ona yaxın olan kəndlərdən birinin tərkibində kiçik məhhələ (kujə) şəklində olub sonra inkişaf edərək müstəqil kənd adını qazanıb. (burada-ə mənsubluq bildirir), “Pirzərin məhəlləsi, kəndi” mənasındadır.

## İstinadlar
Voleybol üzrə qadınlararası Avropa Liqası

**Voleybol üzrə qadınlararası Avropa Liqası** — 2009-cu ildən təşkil olunan, yalnız Avropadan 8 ölkənin qatıldığı qadın voleybol yarışlarıdır. Turnir 2009-cu ildən Avropa Voleybol Konfederasiyasının təşkiltaçılığı ilə keçirilməyə başlandı. Məqsəd yay fəslində Avropanın bir sıra nəhəng yığmalrını bir araya toplayıb azərkeşləri voleybol ziyafətinə boğmaqdır. Turnir daha böyük önəm kəsb etdikdən sonra  Dünya Qran Prisinə lisenziya verməyə başladı. Belə ki, turnirdə medal qazanmış hər bir ölkə bir sonrakı mövsümdə Dünya Qran Prisi yarışlarına vəsiqə əldə edir. Çox vaxt bu nominal xarakter daşıyır. Belə ki, Avropa Liqasında ilk üçlüyə düşmüş millilər əsasən güclü komandalar olur və onlar onsuzda başqa yarışlardan Qran Pri yarışlarına vəsiqə əldə edə bilirlər. Bu səbədən turnirə son vaxtlar bir qədər zəif milli komandaların da qatıldığı müşahidə etmək olur. Ancaq 2013-cü ildə böyük süprizlə ikinci yeri tutmuş Belçika millisi bu medalın sayəsində 2014-cü ildə tarixində ilk dəfə olaraq Dünya Qran Prisinə qatıla bilmişdi.

Turnirə bütün komandalar "CEV"in xüsusi dəvəti əsasında qatılır. Azərbaycan millisinin Avropa Liqasındakı debütü isə 2014-cü ilə təsadüf edir. Elə həmin ildən Avropa Liqasının formatında dəyişiklik edildi. Qərarə əsasən, artıq iki qrupada dörd komandanın iki dövrəli mübarizəsindən sonra yarımfinal yarışları olmayacaq idi. Birbaşa qrup liderləri turnirin finalında qarşılaşacaqlar.

## Turnirin arxivi

## Medal reytinqi




## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Saytı
Rumıniya qadın milli voleybol komandası

**Rumıniya qadın milli voleybol komandası** — son illərdə Avropa voleybolunda elə bir uğuru olmayan milli komandadır. Komandanı yalnız Avropa Liqasında tez-tez görmək olar. Mütəmadi olaraq  bu turnirə dəvət alan komanda 2014-cü ildə adı çəkilən yarışın yarımfinalına qədər irəliləyə bilmişdi.

## Tarixi
Rumıniya millisi XX əsrin 50-ci illərində dünya voleybolunda söz sahibi bir milli idi. Dünya çempionatında 1956-cı ildə yaşadığı final həyəcanı bunun bariz nümunəsi idi. Komanda yeddi il sonra Avropa çempionatında da bürünc qazanaraq Rumıniya qadın voleybol tarixinin ən böyük ikinci uğuruna imza atmışdı. Bir il sonra Yay Olimpiya Oyunlarında qazanılan dördüncülük isə digər adı çəkilən uğurlardan nəticəsinə görə aşağı olsa da günümüzdə də rumın voleybolunun ən yadda qalan uğuru sayılır.

Komanda 2014-cü ildə dünya çempionatının seçmə mərhələsində nı "3-2", i də "3-0" yenməsinə baxmayaraq, son matçında yə "3-0" uduzaraq qrupunda ikinci yeri tutmuşdu. Topladığı beş xalla ən yaxşı qrup ikinciləri mübarizəsində sonuncu yeri tutan milli komanda on iki il sonra dünya çempionatına çıxma şansını itirmişdi.

## Heyəti
*2013-cü il sonları üçün əsas heyəti*

## Əsas turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Yay Olimpiya Oyunlarında Voleybol|Olimpiya Oyunları]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı|Dünya Çempionatı]]

### [[Avropa qadınlar voleybol çempionatı|Avropa Çempionatı]]

## Digər turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Voleybol üzrə qadınlararası Avropa Liqası|Avropa Liqası]]

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rumıniya Voleybol Federasiyası Rəsmi Saytı
Hübi

**Hübi** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Tülüconu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 59 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonimin Hübeydə şəxs adının qısaldılmış şəkli olması güman edilir.

## İstinadlar
Qəvoy

**Qəvoy** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Tülüconu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Blekpul FK

**"Blekpul" FK** () — 1887-ci ildə Lancashirdə bir qəsəbə olan Blekpolda qurulan və İngiltərə'nin futbol komandalarından biridir. Narıncı-ağ rəngləri vardır. Komandanın ən əfsanəvi oyunçusu bu komandada tam 380 oyuna çıxan Sir Stanley Matthews'dir. Football League Championship də yer alır

## Tarixi
1887-ci ildə qurulan Blekpul FC, 1896–1897 sezonunda beynəlxalq liqalarda mübarizəyə başladı. Uzun illər Football League Second Division-da mübarizə edən Blekpul, ilk və tək çempionluğunu Football League First Division-a yüksəldiyi 1929-cu ilində yaşadı. ll dünya müharibəsinin sonlarına qədər orta bir performans göstərən komanda, 1948ilində FA Kuboku finalına qədər yüksəldi ancaq Mançester Yunayted FK a məğlub oldu. 1951 FA Kuboku finalında da Newcastle Unitedə məğlub olan Blekpul, 1953-cü ildə FA kuboku finalında bu şanssızlığını sona çatdırdı. Stanley Matthewsın əla performansı və Stan Mortensenin etdiyi heck-trick ilə Bolton Wanderersı 4–3-lə keçərək tarixindəki ilk və tək FA Kubok çempionluğunu qazandı. 1955–1956 sezonunda son illərin ən başarılı performansını sərgiləyib birinci diviziyada Manchester United-in sonrası 2-ci sırada başa vuran klub üçün işlər bir daha bu qədər yaxşı getmədi. 1967-ci ildə də ikinci diviziyaya düşən komanda, 1970 ilində təkrar yüksəlməyi bacarsa da, bir sezon sonra təkrar ikinci diviziyaya düşdü. 1978-ci ildə ilindən etibarən iki liqa daha düşən komanda, 1980-ci illərin ortalarında özünü toplamağa başladı və 1992 də play-off'lar nəticəsi Second Division'a çıxmayı bacardı. Simon Grayson məşqçilik etdiyi Blekpul, 2007-də bir dəfə daha play-off'lar nəticəsi Football League Championshipə yüksəldi. 21 May2009da baş məşqçi postuna Ian Hollowayı gətirən rəhbərlik, transfer üçün yüksək büccə ayıracağını dedi və Glasgow Rangers'dan sezon sonunda Championship'də ilin futbolçusu seçiləcək olan Charlie Adam transfer olundu. 22 may 2010-cu ildə Wembley də oynanan Championship Play-Off Finalında Cardiff City-ni 3–2 məğlub edən Blekpul, tarixində ilk dəfə Premiyer Liqada mübarizə etmək hüququnu qazandı.

## Komanda heyəti
;15 sentyabr 2012 etibarən

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* Blackpool F. C. Youth Department website 
* Blackpool F. C. Girls and Ladies website
Neskafe

**Nescafé**— dünyada hazır qəhvəni ilk olarak satışa çıxaran firmadır. Nestléyə aid olan bir hazır qəhvə markasıdır.

Hazırda dünyanın demək olar ki, hər yerində fərqli çeşidləri ilə tanınır və sevilərək içilir. Eyni zamanda qəhvəyə zamanla bir çox yeni dad qataraq qəhvə satışında çeşidli yeniliklər etmişdir. Son olaraq şəkər, krem və qəhvəni hazır olaraq birliktə istifadəçilərinə təqdim edən ilk markadır.

## [[Hazır qəhvə]] istehsalında işlədilən qəhvə çəyirdəkləri
Hazır qəhvə, ilıq və tropik iqlimlərdə yetişən dağ ətəklərində yetişdirilən Robusta çəyirdəklərindən istehsal edilir. Xoş qoxulu və aromatik bir dada sahib olan Arabica, Robustaya görə daha yumşaq bir dada sahibdir və daha yüksək temperaturda həll olur . Robusta çəyirdəkləri , Arabica'dan daha geniş bir coğrafyada yetişdiyi üçün hazır qəhvə istehsal edənlər tərəfindən ilk öncə seçilmiş hala gətirilmişdir.

## [[Hazır qəhvə]] istehsal müddəti
Qovrulduqdan sonra üyüdülən qəhvə çəyirdəkləri, böyük ölçüdə olan süzgəcli ibriklərə qoyulur. isti su ilə bişirildiyi üçün qəhvə özünün suya keçməsi üçün şərait yaradılır. Bunun sorasında, içindəki su buxarlaşdırılaraq saf qəhvənin özü əldə edilir. Bu qəhvə özü spreyləmə və donmuş qurutma texnikası ilə qurudularaq hazır qəhvə halına gətirilir. Bu proseslə suda 100% həll oluna bilən qəhvə əldə olunur.

## Məhsullar
Nestlé iddia edir ki, Dünyada hər saniyədə 3,000 fincan neskafe məhsulları içilir.

Neskafé məshullarına daxildır :

* Nescafé Original Blend
* Nescafé Classic
* Nescafé Clasico
* Nescafé Dolca
* Nescafé Gold Blend, (in Sweden called 'Lyx' as in 'Luxury')
* Nescafé Gold Blend Decaf, (in Sweden called 'Lyx' as in 'Luxury')
* Nescafé Gold Blend Half Caff
* Nescafé Black Gold
* Nescafé Spécial Filtre (in France)
* Nescafe Blend 43
* Nescafé Blend 37
* Nescafé Decaff
* Nescafé Half Caff
* Nescafé Fine Blend
* Nescafé Partners Blend (Fairtrade)
* Café Parisien (The Paris experience)
* Nescafé Suraya
* Nescafé Alta Rica
* Nescafé Alta Rica Decaff
* Nescafé Allen
* Nescafé Cap Colombie
* Nescafé Espresso
* Nescafé Red Cup (available in several European countries)
* Nescafé Green Blend (with more antioxidants, available in Sweden)
* Nescafé Azera (barista style instant coffee)
* Nescafé Café de Olla

## Həçinin bax
Nescafé Basement

## İstindalar

## Xarici keçidlər
* Nescafe Türkiyə Rəsmi Saytı
Piyəkücə

**Piyəkücə** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Çayrud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 102 nəfərdir.

## Toponimiyası
Yerli tələffüz forması Peyoküjədir. Oykonim talış dilindəki piə (yuxan) və küjə (məhəllə, kənd) komponentlərindən düzəlib, “yuxan məhəllə, yuxan kənd” mənasındadır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Bradi

**Bradi** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Dəstər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 443 nəfərdir.

## Toponimiyası
XIX əsrdə Bradi (indiki Yuxarı Bradi) kəndindən çıxmış bir qrup ailənin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Toponimin ikinci komponenti Talış dilində bur (hündür, yüksək) və di (kənd) sözlərindən ibarət olub (-a bitişdirici sait), "yüksəklikdə yerləşən kənd" deməkdir. Birinci komponent isə kəndin coğrafi mövqeyini göstərir. Oykonim "Bradi kəndinin aşağı hissəsi" deməkdir.

## Tarixi
29 mart 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Dəstər kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Aşağı Bradi kəndi Bradi kəndi adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Dızdipok

**Dızdipok** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Dəstər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 320 nəfərdir.

## Toponimiyası
Talış silsiləsinin yamacında yerləşən bu kəndin adı həmin ərazidəki Dızdılıq dağının adının təhrif olunmuş formasıdır.

## İstinadlar
Yaqnob dili

**Yaqnob dili** (йағнобӣ зивок) —  Tacikistanda  Yaqnob çayı ətrafında yaşayan yaqnobluların dili.

## Mənbə
* Ягнобская грамматика и ягнобско-русский словарь

## Xarici keçidlər
Xəlifəkənd (Lerik)

**Xəlifəkənd**, **Xəlfəlikənd** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Mistan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Xəlfəlikənd kəndi Peştəsər silsiləsinin yamacındadır. Oykonim xəlfəli (etn.) və kənd komponentlərindən düzəlib, "xəlfəlilərə məxsus kənd" deməkdir.

29 mart 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Mistan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Xəlfəlikənd Xəlifəkənd adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 33 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Rvarud
* Orand
* Nücü
* Təngəbin

## İstinadlar
Kinderdeyk

**Kinderdijk** () — Rotterdamın 15&nbsp;km şərqində, Cənubi Hollandiya əyalətində Molenvard bələdiyyəsinə aid olan kənddir. Kinderdijk Noord və Lek çaylarının birləşdiyi yerdə Alblasservaardda polderdə yerləşir. Buranın qurudulması üçün bölgədə 1747-ci ildən 19 yel dəyirmanı tikilmişdir. Bu qrup dəyirmanlar Hollandiyada köhnə yel dəyirmanlarının təmərküzləşdiyi ən böyük yerdir. Kinderdijkin külək dəyirmanları Hollandiyalı turistlərin ən məşhur yerlərindən biridir. Yel dəyirmanları 1997-ci ildən YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Adı

Kinderdijk Holland dilindən tərcümədə "uşaq səddi" mənasına gəlir.  1421-ci ildə baş verən Saint Elizabet daşqını zamanı Qrote Hollands Vaard su altında qalmış, ancaq Alblasservaard polderinə ziyan dəyməmişdir. Deyilənlərə görə, fırtına bitdikdən sonra bir nəfər , orada kimsənin sağ qalıb-qalmadığını öyrənmək üçün iki  ərazi arasındakı bəndə baxmağa getmişdir. Uzaqda suyun üzərində hərəkət edən bir beşik görmüşdür. Beşik adama yaxınlaşdıqca bir hərəkət görülmüş  və bir az daha yaxınlaşdıqdan sonra, onu su üzərində tarazlıqda saxlamaq üçün o tərəf bu tərəfə tullanan pişik görmüşdür. Beşik bəndə yaxınlaşdıqdan sonra sudan götürülmüş və həmin adam beşiyin içində sakitcə yatan körpə görmüşdü. Bu xalq nağılı və ya əfsanə İngilis dilində "Pişik və beşik"  adı altında nəşr olunub.

## Tarixi
Alblasserwaardda su XIII əsrdə  ən böyük problemlərdən biri olmuşdur. "Veteringen" adlanan böyük kanallar polderdə artıq sudan qurtulmaq üçün qazılmışdı. Buna baxmayaraq, zaman keçdikcə çay dibində yığılan qum suyun səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olmuşdur. Bir neçə əsr sonra polderləri qurutmaq üçün bir neçə yola əl atılmışdır və burada yel dəyirmanlarının tikilməsi qərara alınmışdır. İndiyə kimi bəzi yel dəyirmanları hələ də istifadə olunur.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Kinderdijk Foundation
* kinderdijk.nl
*  Kinderdijkin şəkilləri 
* Qürub Çağı Kinderdijkin  Mənzərəsi
Macarıstan qadın milli voleybol komandası

**Macarıstan qadın milli voleybol komandası** — dörd dəfə Avropa çempionatının medallarını qazanmış milli komandadır. Bu medallardan əyarına görə ən yaxşısı isə 1975-ci ildə qazanılan gümüş medaldır. Milli komandanın son illərdə elə də böyük bir uğuru yoxdur. Avropa voleybolunun yatmış divlərindəndir. Bu divin nə vaxt oyanacağı isə hələ ki, bilinmir. Belə ki, milli komandanın heyətində yalnız Horvatı fəqləndirmək mümkündür. Hansı ki, bu voleybolçu vaxtı ilə Rabitənin heyətində oynamışdı.

## Heyəti
*2013-cü il sonları üçün əsas heyəti*

## Əsas turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Yay Olimpiya Oyunlarında Voleybol|Olimpiya Oyunları]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı|Dünya Çempionatı]]

### [[Avropa qadınlar voleybol çempionatı|Avropa Çempionatı]]

### [[Voleybol Dünya Kuboku|Dünya Kuboku]]

## Digər turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Voleybol üzrə qadınlararası Avropa Liqası|Avropa Liqası]]

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Macarıstan Voleybol Federasiyası Rəsmi Saytı
Qaradağ Neft-Qaz və Kimya Kompleksi

**Qaradağ Neft və Qaz emalı zavodu** - Qaradağ və Abşeron rayonlarının həmsərhəd ərazisində, Səngəçal terminalının yaxınlığında Dövlət Neft Şirkətinin yeni inşa edəcəyiyeni neft-kimya kompleksidir. Zavodun tikilməsi üçün 4200 hektara yaxın torpaq sahəsi ayrılıb. Kompleksin tərkibinə Qaz Emalı Zavodu (ildə 10 mlrd. kubmetr istehsal gücü), Neft Emalı Zavodu (ildə 10 mln. ton istehsal gücü), Neft Kimya Zavodu (ildə 1,8 mln. ton hazır məhsul), Enerji Bloku və s. yardımçı infrastruktur daxil olacaq. Burada neft, qaz, neft-kimya, neft emalı və neft enerji mərkəzi fəaliyyət göstərəcək. Neft Qaz və Kimya Kompleksində “Avro-5-6” standartlarına uyğun yanacağın istehsalı nəzərdə tutulur. NEZ-də А-92, А-95, А-98 avtomobil benzini, reaktiv və dizel yanacağı istehsal ediləcək.

Yüksək əlavə dəyər yaradan neft-kimya məhsullarının böyük hissəsinin ixrac olunması planlaşdırılır. Kompleksin istismara verilməsi ilə Bakı və Sumqayıt şəhərlərində yerləşən qaz emalı, neft emalı və neft-kimya sahələri üzrə köhnə istehsal güclərinin istismardan çıxarılması və demontajı mümkün olacaq. Kompleksin tikintisi təxminən 17 milyard dollar vəsaitə başa gələcək. Yeni Neft-Qaz Emalı və Neft-Kimya Kompleksinin təxminən 2020-ci ildən sonra istismara verilməsi planlaşdırılır.

2016-cı ildə verilən xəbərə görə SOCAR (Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəri) Bakının Qaradağ rayonunda neft-qaz emalı və neft-kimya kompleksinin (OGPC) tikinti layihəsinin reallaşdırılmasına dair fəal fəaliyyətini müvəqqəti dayandırıb. Dünya bazarlarında neftin qiymətinin ucuzlaşması ilə əlaqədar bu qərar qəbul edilib. SOCAR H.Əliyev adına NEZ və “Azərikimya” İB-nin müəssisələrinin modernləşməsinə diqqət yönəldəcək.

## İstinadlar
İzabel Alyende

**İzabel Alyende Lyona** (; ) — Çilili yazıçı.

## Həyatı
Çilinin Perudakı səfirliyində ikinci katib işləyən atası Tomas Alyende və Fransiska Yona Barrosun evliliyindən doğulan İzabel Alyende 1942-ci ildə Limada anadan olmuşdur. Atası Tomas Alyende 1970–1973-cü illərdə Çili prezident olmuş Salvador Alyendenin əmisi oğlu olmuşdur. 1945-ci ildə valideynləri boşanmış və anası 1946-cı ildən 1953-cü ilə qədər üç uşağı ilə birgə Çili yaşamışdır. 1953-cü ildə anası diplomat Ramon Uidobro Dominqez ilə evlənmiş və atalığının işi ilə əlaqədar olaraq 1958-ci ilə qədər Boliviyada yaşamışdır. Burada o ABŞ məktəbində təhsil almışdır. Ramon Dominqezin Livana səfir göndərilməyindən sonra təhsilini həmin öldəkə özəl məktəbdə davam etdirmişdir. 1959-cu ildə, 17 yaşında ikən Çiliyə dönən İzabel burada 4 il sonra evlənəcəyi birinci əri Miqel Frias ilə tanış olur. 1987-ci ilə qədər davam edən bu evlilikdən, Paula (1963) və Nikolas (1967) adlı övladları dünyaya gəlmişdir.

Çilinin ilk sosialist prezidenti olmuş Salvador Alyende general Auqusto Pinoçetin başçılığındakı dövlət çevrilişi zamanı öldürüldükdən sonra, Alyende ailəsi ilə birlikdə ilk öncə Venesuelanın paytaxtı Karakasa, daha sonra isə ABŞ-nin San-Fransisko şəhərinə sürgün edilmişdir.

## Əsərləri
* Ruhlar evi (La casa de los espíritus, 1982)
* La gorda de porcelana (1984)
* Eşqdən və kölgədən (De amor y de sombra, 1984)
* Eva Luna (Eva Luna, 1987)
* Eva Luna başa salır (Cuentos de Eva Luna, 1989)
* Sonsuz tərtib (El plan infinito, 1991)
* Paula (Paula, 1995)
* Afrodita (Afrodita, 1998)
* Taleyin qızı (Hija de la fortuna, 1999)
* Solmuş bir şəkil (Retrato en sepia, 2000)
* Canavarlar kəndi (La ciudad de las bestias, 2002)
* Qəlbimdəki ölkəm (Mi país inventado, 2003)
* Qızıl əjdaha krallığı (El Reino del Dragón de Oro, 2003)
* Piqmenlər meşəsi (El bosque de los pigmeos, 2004)
* Zorro:Əfsanənin başlanğıcı (El Zorro: Comienza la Leyenda, 2005)
* Inés del alma mía (2006)
* La Suma de los Días (2007)
* Una Tribu de Novela (2007)
* Tributo al Libertador Pinochet (2007)

## İstinadlar
Şagird və kursant taboru

**Şagird və kursant taboru** - Silahlı qüvvələrin tabeçiliyində olan,zabit,gizir,müddətdən artıq və ya müddətli hərbi qulluqçuların təhsil aldığı məktəblərdir.Digər orqanların (DİN,DQ,DTX,MN,FHN vəs.) akademiyalarının şəxsi heyətidə kursant,şagird və ya müdavim adlandırılırlar.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Ali Hərbi Məktəbi
* Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbi
* Bakı Ali Hərbi Dəniz Məktəbi
* Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidməti Akademiyası
MN

* Müdafiə Nazirliyi (dəqiqləşdirmə)
** Müdafiə Nazirliyi (Azərbaycan)
** Müdafiə Nazirliyi (Ermənistan)
** Müdafiə Nazirliyi (Qazaxıstan)
** Müdafiə Nazirliyi (Rusiya)
** Müdafiə Nazirliyi (Səudiyyə Ərəbistanı)
** Müdafiə Nazirliyi (Türkmənistan)
KQSM taboru

**Kütləvi Qırğın Silahlarından Müdafiə Taboru** — əsasən hər hansı nüvə və atom silahlarının atılacağı ehtimalı ilə yaradılmış tabor. Bu taborun şəxsi heyəti xüsusi biliyə sahib qulluqçulardır, çünki kimyəvi silahların (atomların) atıldığı ərazilərdə radiasiya şüalanması və bir çox fəsadların aradan qaldırılması, yaralıların, meyitlərin daşınması, həmin ərazilərdə davranmaq üçün xüsusi biliyə sahib olmaq lazımdır.

## Həmçinin bax
* Naqasaki
* Hiroşima
Ermənistan qadın milli voleybol komandası

**Ermənistan qadın milli voleybol komandası** — Ermənistanı qadın voleybolunda yoldaşlıq görüşlərində və beyəlxalq turnirlərdə təmsil edən komandadır. Ancaq bu millinin hələ ki, heç bir beynəlxalq turnirdə çıxışı yoxdur. "FİVB"nın 131 milli komandadan ibarət reytinq siyahısına adı salınmaması buna bariz nümunədir. Bu ölkədə voleybola nəzarət isə Ermənistan Voleybol Federasiyasının (*FSRA*) əlindədir.

Ermənistanda Voleybol Federasiyası bu ölkədəki bir çox məşhur idman növləri kimi 1991-ci ildə yaradılmışdır. Əlbəttə ki, buna səbəb ölkənin SSRİ-nin tərkibində olması idi. Ümumiyyətlə, bu ölkədə voleybolun hələ uzun müddət maraqsız bir sahə kimi qalacağı gözlənilir. Belə ki, milli komanda "CEV"in üzvü olsa da hələ də Ermənistanın qadın voleybolçuları heç bir turnirə qatılmaq üçün cəhd göstərməmişlər.

## Əsas turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Avropa qadınlar voleybol çempionatı|Avropa Çempionatı]]

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Ermənistan Voleybol Federasiyası Rəsmi Saytı
Topçu taboru

**Topçu Taboru** — batareyalar və diviziyalardan ibarət hərbi birləşmədir.Düşmən üzərinə hücum və ya müdafiə zamanı artilleriya hücumlarını təmin edir.

Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin Artilleriyası:

### Özüyeriyən
* 2S9 "Nona-S" — 18 — ədəd 120mm-lik
* 2S31 "Vena" — 18 — ədəd 120mm-lik
* 2S1 "Qvozdika" — 46 — ədəd 122mm-lik
* 2S3 "Akasiya" — 6 — ədəd 152mm-lik
* 2S19 "Msta-S" — 18 -ədəd 152mm-lik
* 2S7 "Pion" — 12 — ədəd 203mm-lik
* SOLTAM "Atmos" — 155mm-lik
* SOLTAM "Semser" — 122mm-lik
* SOLTAM "Cardom" — 120mm-lik
* T-155 Fırtına — 36 — ədəd

### Daşınan
* D-30 — 1000 — ədəd 122mm-lik
* 2A36 Giasint B — 18 — ədəd 152mm-lik
* D-20 — 1002 — ədəd 152mm-lik
* M-46 — 36 — ədəd 130mm-lik

## Həmçinin bax
Azərbaycan Silahlı Qüvvələri
Metyu Fontey Mori

**Metyu Fontey Mori** () — okeanoqrafiyanın "atası" kimi tanınır. İlk Atlantik-transın qoyulmasında kömək edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.yeniheyat.com/v2/alimler.htm
Hərb

**Hərb** — mənası döyüş, savaş anlamına gəlir. Qədim dövrlərə gedib çatan bir tarixə malikdir. Hərbidə işləyən və ya xidmət edən şəxsə isə hərbçi deyilir.

Hərbçilərin mülki şəxslərdən fərqi odur ki, onlar nizamnamə çərçivəsində hərəkət edir, müəyyən hərbi və mülki biliyə sahib, ekstremal vəziyyətlərdən çıxış yolunu asanlıqla tapan, fiziki cəhətdən güclü və mənəvi cəhətdən iradəli olurlar.

İlk olaraq Qədim Misirdə tətbiq olunan məcburi hərbi xidmət hələ də dünyanın bir çox ölkəsində mövcuddur. Bəzi ölkələr isə peşəkar ordu ilə kifayətlənirlər. Məcburi hərbi xidmət tətbiq edilən ölkələrdə də xidmət müddəti müxtəlifdir. Bəzi ölkələrdə ordunun müxtəlif növlərində hətta 10 illik hərbi xidmət mövcuddur.
Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinin və inkişaf etməkdə olan ölkələrində hərbi xidmət 18 və ya 12 aydır. Azərbaycanda hərbi xidmət 18 ay müddətində olur. Xidməti bitmiş hərbi qulluqçu əlavə müqavilə imzalayaraq MAXE hərbi qulluqçu kimi işləyə bilər.

## Həmçinin bax
* Hərbi rütbə

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan - həm də onun zəngin hərbi tarixi ilə məşhurdur
* Azərbaycan hərbi portalı
Motoatıcı tabor

**Motoatıcı tabor** — birləşmiş hərbi qüvvələrdən ibarət tabor. Qərargah, kəşfiyyat taqımı, minaatan batareya taqımı, rabitə taqımı, maddi-texniki təminat taqımı, tibbi yardım taqımı, əlavə 3 bölükdən ibarət və onların tabeliyində olan tank və ya yüngül zirehli texnika taqımlarından ibarətdir.
SEO

**SEO** (; ) — axtarış sistemləri üzərindən vebsayta və ya veb səhifəyə yönlənmiş vebsayt trafikinin keyfiyyətinin və kəmiyyətinin bir sıra alqoritmlərlə yaxşılaşdırılması prosesi.

## İstinadlar
Avropa qadın milli voleybol komandaları

**Avropa qadın milli voleybol komandaları** — dünya voleybolunun bir çox nəhəng qadın milli voleybol komandalarının cəmləşdiyi regiondur.
Hilədərə

**Hilədərə** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Kələxan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 15 mart 2002-ci il tarixli 273-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lerik rayonunun Hilədərə kəndi Qosmalyan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Kələxan kəndi mərkəz olmaqla Kələxan kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 68 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çezare Borcia

**Çezare (Sezar) Borcia** (tam adı  — **Sezar de Borja-i-Katanei**, ispandilli yazılışda  — **Sesar Borxa**, italyan yazılışında  — **Çezare Borca**; ) — intibah dövrünün önəmli siyasətçilərindən biri, Papa VI Aleksandrın oğlu, kardinal. Nikolo Makiavellinin "Şahzadə" əsərində, "The Borgias" teleserialında, "Assassin`s Creed: Brotherhood" kompüter oyununda onun obrazına rast gələ bilərik. Bəzi mənbələrə görə, İsa Məsihin portretini çəkən rəssamlar məhz Çezare Borciyanın sifət cizgilərindən ilhamlanıblar.

## İstinadlar
Hacı Məmmədov

* Hacı Məmmədov (tarzən) — Azərbaycan tarzəni.
* Hacı Məmmədov (cinayətkar) — Azərbaycanda cinayətkar qrupun başçısı.

## Həmçinin bax
* Hacı 
* Hacı (ad) 
* Məmmədov
Avstriya qadın milli voleybol komandası

**Avstriya qadın milli voleybol komandası** — Avstriyanı qadın voleybolundakı beynəlxalq yarışlarda və yoldaşlıq görüşlərində təmsil edən komanda. Bu milli adı çəkilən ölkənin kişi voleybolçularından fərqli olaraq voleybolda bir qədər zəif gücə malikdir. Belə ki, Avstriyada qadın voleybolundan fərqli olaraq kişi voleyboluna çox böyük maraq vardır.

## Tarixi
Avstriya qadın millisi son illərdə Avropa voleybolunun zəiflər kateqoryiasına ayırd edilir. FİVB reytinqində yalnız 6 xala malik olması buna sübutdur. Milli komanda 2013 Avropa çempionatının seçmə mərhələsində ,  və  milliləri ilə bir qrupa düşmüşdü. Finlandiyada baş tutan birinci dövrənin oyunlarında hər üç komandaya 3–0 hesabı ilə məğlub olmuşdu. Azərbaycanda keçirilən ikinci dövrənin oyunlarında isə Azərbaycan və Belarusa 3–0 Finlandiyaya 3–2 məğlub olmuşlardı. Bu oyunlarda komandada ən çox fəqlənən oyunçu isə Markoviç olmuşdu.

Avstriya millisi 2014-cü il Voleybol üzrə Qadınlar Dünya Çempionatının seçmə mərhələsində ilk olaraq ə 3–0 daha sonra da a eyni hesabla məğlub olaraq növbəti tur şansını itirdi. Son oyunda da ya 3–2 uduzan milli komanda ilk roundda sonuncu yeri tutaraq son dərəcə rüsvayçı bir nəticəyə imza atdı.

## Heyəti
*2014-cü il üçün Avstriya Voleybol Federasiyasının açıqladığı əsas heyət*

## Əsas turnirlərdə qazandığı nəticələr

### [[Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı|Dünya Çempionatı]]

### [[Avropa qadınlar voleybol çempionatı|Avropa Çempionatı]]

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Avstriya Voleybol Federasiyası Rəsmi Saytı

## Həmçinin bax
ATSC Sparkasse Wildcats Klaqenfurt QVK
Özüllülük

thumb|Özlülüyün təyini: Maye (mavi) sükunətdə olan lövhə (aşağıda) və hərəkətli lövhə (yuxarıda) arasında kəsilir.

**Özüllülük** (viskozitet) axan maddələrin daxilində bir hissəciyin digərinə nisbətən hərəkətinə qarşı göstərdiyi müqavimət ilə səciyyələnən xassədir. O, həm də daxili sürtünmə üçün bir göstəricidir. Özlü axm mll 'km
ının əsas qanunauyğunluğu Nyuton tərəfindən qoyulmuşdur:
: F= \eta S \frac{\Delta v}{\Delta y}
burada: F maye və qazın  laylarının bir-birinə nəzərən sürüşməsini şərtləndirən toxunan qüvvə,  S-sürüşmə baş verən qatın sahəsi, Δv/Δy –axının sürət qradiyentidir.η-mütənasiblik əmsalı dinamiklik əmsalı adlanır. O mayenin sürüşməyə müqavimətini kəmiyyətcə ifadə edir. Onun əksi olan φ=1/ηaxıcılıq adlanır.

Maye şəklində olan metallarda da özlülük adi mayelərdə olan xassələrə malik olur. Xüsusi özlülük xassəsinə malik olan material kimi heliumu göstərmək olar. 2,172 K –də helium yüksək axıcılıq göstərərək onun özülülüyü sıfra bərabər olur. 

Özlülük materialların vacib fiziki-kimyəvi xassələrindəndir. Qaz və mayelərin boru ilə axması zamanı bu xassə xüsusi rol oynayır. Domna və martens sobalarında ərimiş şlakların özülülüyünü nəzərə almaq lazımdır. Maşınqayırmada tətbiq olunan yağların özlülüyü yağlama prosesinin gedişini təyin edir. Özlülük materialın strukturu ilə sıx əlaqəli olub onun texnoloji proses ərəfəsində alınan fiziki-kimyəvi xassəsini göstərir. Bir çox kimyəvi birləşmələrdə özlülük molekulyar kütlənin artması ilə qanunauyğun olaraq artır. Yağlarda özlülüyün yüksək olması onların tərkibində molekulyar tsikllər olması ilə izah olunur. Təmasda olduqda bir-biri ilə reaksiya verməyən mayeləri qarışdırdıqda o, orta özlülüyə malik olur. Əgər qarışdırmada yeni kimyəvi tərkibli maye alınarsa onda alınan maye 10 dəflərlə yüksək özülülüyə malik ola bilər.
Özlülyün vahidi, aralarındakı məsafə vahidə bərabər olan iki maye layına təsir edən toxunan qüvvələrin fərqi vahidə bərabər olan hal üçün Ns/m2 ilə ifadə olunur.

## Həmçinin bax

* Özüllülük indeksi

## Xarici keçidlər

* Maddələrin özlülükləri
Qara metallurgiya

**Qara metallurgiya** —  metallurgiya sənayesinin iki əsas sahəsindən biri olub,  qara və əlvan metallurgiya istiqamətlərinə bölünür. Bu sahədə əsas rolu qara metallurgiya oynayır. Qara metallurgiya material tutumlu sahə olduğundan, adətən xammal və yanacaq mənbələrinə yaxın ərazilərdə yerləşdirilir. 

Tam dövriyyəli qara metallurgiya sənayesində istehsal prosesi aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:

Dəmir filizinin çıxarılması → onun saflaşdırılması → çuqunun əldə edilməsi → poladın istehsalı → prokat məhsullarının hazırlanması. 

2013-cü ilin I rübündə Azərbaycanda metallurgiya sənayesinin istehsal həcmi 68 milyon manat təşkil etmiş, bu da əvvəlki dövrlə müqayisədə 1,3% artım deməkdir. Lakin hazır metal məmulatlarının istehsalında (18,1 milyon manat) 49,2% azalma qeydə alınmışdır. 

Ekspertlər hesab edirlər ki, Azərbaycanda qara metallurgiya məhsullarının istehsalında vergidən yayınma halları mövcuddur. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2013-cü ilin yanvar-mart aylarında ölkədə tikinti armaturlarının istehsal həcmi 57,6 min ton təşkil etmişdir ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 52,9% çoxdur.  

Bəzi iqtisadçılar hesab edirlər ki, qara metallurgiya gizli iqtisadiyyatın “qaranlıq” proseslərinin cərəyan etdiyi sahələrdən biridir. İqtisadçı-sahibkar Nazim Məmmədov "Turan" agentliyə verdiyi açıqlamada bildirmişdir ki, hesabatdan kənar məhsulların satış bazası əsasən Dərnəgül ərazisində cəmlənmişdir və bu məhsullar yalançı müəssisələrin adı altında satılır. Hazırda armatur bazarına əsas nəzarət “Baku Steel Company”şirkətinə məxsusdur. 

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, Azərbaycanda polad istehsalının ən yüksək göstəricisi 2007-ci ildə qeydə alınmış və bu göstərici 468 min ton olmuşdur. 2009-cu ildə bu rəqəm 150 min tonadək azalmış, 2010-cu ildə isə ikiqat artaraq, 2011-ci ildə 380 min tona çatmışdır. “Baku Steel Company” bildirir ki, illik istehsal gücü 770 min ton təşkil edir.  Şirkət praktik olaraq ölkədəki bütün qara metal qırıntılarını, batmış gəmiləri və sökülən sənaye müəssisələrini alaraq emal edir. 

Bundan başqa, 2012-ci ildə Gömrük Komitəsinin məlumatına əsasən, ölkəyə 100 min ton qara metal qırıntısı idxal edilmişdir. 2011-ci ildə 48,3 milyon ABŞ dolları dəyərində 149 min ton armatur alınmış, bu da 2010-cu il ilə müqayisədə dörd dəfə çox olmuşdur.

## İstinadlar
Akuşəpeştə

**Akuşəpeştə** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Siyov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Əhalisi 124 nəfərdir (2009).

## Din
Kənddə Akuşapeşta kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Babagil

**Babagil** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Noda kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 289 nəfərdir.

## Toponimiyası
Kəndin adı 1508-ci ilə aid edilən Babagil türbəsinin adındandır. Qədim adı Asnaqaran/Əsnəkəran (talış. "dəmirçilər") olmuşdur. Babagil türbəsi Səfəvilərin gilanlı müridlərindən birinə mənsub olmuş, sonralar zaviyəyə çevrilmişdir. Türbə sahibinin nəvəsi Babagilli Əmir Şahsevər Kəskəri Səfəvilərin tanınmış sərkərdələrindən olmuş, 1578-ci ildə talış hakimi Bayandır xanın fərmanı ilə Xorasanda baş verən iğtişaşı yatırarkən döyüş zamanı öldürülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Barzavu
* Bibiyani
* Biləvər

## İstinadlar
Entalpiya

**Entalpiya** — tam enerji sisteminin termodinamik funksiyasıdır. Bir çox hallarda P və PV parametrlərinin entalpiya adlanan ümumi kaloritik parametrdə birləşdirilməsi məqsədəuyğun hesab edilir:
::H = U + PV

O, daxili enerjinin U və xarici enerjinin PV, ətraf mühitin xarici təzyiqinin P olması şərtilə toplanır. Entalpiya da istilik, iş və daxili enerji vahidi kimi C/kq-la ölçülür.

## Həmçinin bax

* İzoentalpiya prosesi

## Xarici keçidlər

* Enthalpiya - Erik Veyşteyn Fizika Dünyası
* Enthalpiya - Corciya Dövlət Universiteti
* Enthalpiya nümunəvi hesablamalar  - Texas A&M Universititeti Kimya Şöbəsi
Babakücə (Lerik)

**Babakücə** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Veri kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Digov

**Digov** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Mistan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 18 nəfərdir.

## Toponimiyası
Peştəsər silsiləsinin ətəklərindədir. Oykonim Digah coğrafi adının yerli tələffüz forması olub, talışca "kənd yeri" mənasındadır.

## İstinadlar
Digovdərə

**Digovdərə** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Mistan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lerik rayonunun Mistan kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Digovdərə kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Əhalisi
Əhalisi 78 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Buruq

**Buruq** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Kirəvud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Ərazisi 5 km² (504 ha), əhalisi 368 nəfər (2016). Etnik tərkibi: 85 % azərbaycanlı və qarışıq, 15 % talış. Adının mənası qədim talış dilində "isti yer", "güney" deməkdir. Kənddə Alihəmdəm, Qulamlı, Məcidli, Dadi, Bağırlı, Ağayarlı–Ruhullahlı və Cəfərli tayfaları yaşayır. Ağayarlı tayfasının qədim İran–Parfiya sülaləsi Mehranilərdən gəldiyi güman olunur. Kənddə tayfa münasibətləri daim gərgin olmuşdur.

## Tarixi
Buruq kəndi XVIII əsrdən mövcud olsa da, onun ərazisində Paleolit və Tunc dövrü məskənləri aşkar edilmişdir. Belə ki, Gilgil, Xortaxaran, Haləsər, Kalannığıl, Sığəsər, Bicar və Loçığ kimi qədim yaşayış məskənlərinin tarixi min illərlə ölçülür. Kənd ərazisindəki toponimlərin əksəriyyəti talış dilindədir.

## Coğrafiyası
Talışın orta dağlıq hissəsində yerləşən Buruq kəndi əsasən Neogen çöküntülərindən ibarət yamaclarda yerləşir. Ən hündür nöqtəsi Qızqotəpə 957 m-dir. Ərazisinin 15 %-i qiymətli Hirkan meşələri ilə örtülüdür. İqlimi mülayim-isti, rütubətlidir (600–800 mm). Çay şəbəkəsi sıxdır. Viləşin ən böyük qolu Şərətük burdan axır. Burada kiçik və gözəl dağ göllərinə rast gəlinir. Meşələrdə canavar, yenot, çaqqal, donuz, oxlu kirpi, dovşan və s, yaşayır.

## Təsərrüfat
Qədimdən əkinçi–maldar olan Buruq əhalisi hazırda yalnız maldarlıq və qismən arıçılıqla məşğuldur. Maldarlıq əsas gəlir mənbəyidir. Sovet hakimiyyəti bitincə geniş ərazilərin üzüm plantasiyaları məhv edilmiş, təsərrüfat sıradan çıxmışdır. 1999-cu ilin torpaq islahatı yarımçıq aparılmışdır.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Xubəli Əzizov (1949–) — Professor.

## İstinadlar
Halabın

**Halabın** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Mistan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 33 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Geskon
* Dəstər
* Haftoni

## İstinadlar
Hovil

**Hovil** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Siyov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Hovil kəndi dəniz səviyyəsindən təxminən 1000 metrə 
yaxın hündürlüyündə yerləşir. 
Hovil kəndində 2500 il bundan əvvəl qalmış qəbiristanlığı var. Əhalisi 245 nəfərdən çoxdur.

## Əhalisi
Əhalisi 245nəfərdir.

## Toponimiyası
Kəndin ərazisində çoxlu bulaq yerləşdiyini görə . Oykonim mənası "ov bil" deməkdir. Ov -su ,bil-göl bataqlıq deməkdir.

## Həmçinin bax
* Hiveri
* Haftoni
* Hübi

## İstinadlar
Xəlifəhoni

**Xəlifəhoni** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Siyov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 78 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Rvarud
* Orand
* Nücü
* Təngəbin

## İstinadlar
Jindi

**Jindi** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Monidigah kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 278 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonim talış dilindəki jin (aşağı) və di (kənd) sözlərindən düzəlib, "aşağı kənd" mənasındadır.

## İstinadlar
Kekonu

**Kekonu** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Osyodərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 178 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonim kek/kök (Azərbaycan dilindəki göy sözü) və honi (talış dilindəki "bulaq" sözü) sözlərindən ibarət toponim kimi "göybulaq" mənasında izah olunur. Kəndin adını "birəli bulaq" kimi izah edənlər də var. Hər iki halda kənd ərazisindəki bulağın adı ilə adlandırılmışdır.
 
## Həmçinin bax
* Həzovi
* Dəstər
* Kıncıvo

## İstinadlar
Köhnə Orand

**Köhnə Orand** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Nuravud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 110 nəfərdir.

## Toponimiyası
Bu kəndin əsasında yaranmış yeni yaşayış məntəqəsi Orand adlandırıldığından keçmiş kənd Köhnə Orand adını almışdır.

## İstinadlar
Qələbin

**Qələbin** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Veri kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 334 nəfərdir.

## Toponimiyası
Toponim qələ (qala) və bin (alt, dib) sözlərindən ibarət olub, “qala altı, qalanın dibi” mənasındadır. Kəndin yerləşdiyi coğrafi mövqe də bunu təsdiq edir. Kənd qədim Zərnəqalanın ətəyində yerləşir. Yerli əhali arasında Qalaaltı da adlanır. Rayonun Mistan inzibati ərazi vahidində eyniadlı köçəbə də vardır.

## Həmçinin bax
* Monidigah
* Loda
* Mistan

## İstinadlar
Qələsər

**Qələsər** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Qosmalıan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 163 nəfərdir.

## Toponimiyası
Kəndin adı ədəbiyyatlarda Güləsər, Qələsər variantlarında da qeydə alınmışıdır. Kəndin yaxınlığında eyni adlı mineral bulaq da var. Tədqiqatçılar bu oykonimi "qalanın başı, yuxan hissəsi” və yaxud "qoyun sürüsünün başlanğıcı” kimi izah edirlər.

## Həmçinin bax
* Monidigah
* Loda
* Mistan

## İstinadlar
Qırxıncı

**Qırxıncı** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Lələdulan

**Lələdulan** —  Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Kirəvud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 226 nəfərdir.

## Toponimiyası
Tədqiqatçıların bir qismi oykonimi lələ (tərbiyəçi, dayə; yaşlı kişilərə hörmət mənasında müraciət forması) və dulan/dolan (monqol tayfalarından birinin adı) komponentlərinin birləşməsi hesab edərək, yaşayış məntəqəsinin Elxanilər dövründə (XIII–XIV əsrlər) Talış zonasına köçürülmüş monqol tayfalarının məskunlaşması nəticəsində yarandığını söyləyirlər. Bəzi tədqiqatçılar isə oykonimi Ləhdilon sözünün təhrif forması hesab edir və onu Lələ (ş.a.), di (kənd) və ion (yer) sözlərinin birləşməsi olaraq “Lələyə məxsus kənd yeri” kimi izah edirlər. Qeyd edək ki, lalə sözü talış dilində “ata” mənasında da işlənir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Lələhiran

**Lələhiran** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Qosmalıan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 115 nəfərdir.

## Toponimiyası
Lələhiran oykonimi “Lələnin zəmiləri” kimi izah olunur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Musavar

**Musavar** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Kirəvud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 38 nəfərdir.

## Toponimiyası
Yerli əhali kəndin adını Musavo kimi tələffüz edir və oykonimi Musa (ş.a.) və talış dilindəki vo (kənd, yer) sözlərindən ibarət “Musanın kəndi” kimi izah edirlər. Əslində Musavar “musalılar”, “Musanın nəsli” mənası bildirən etnonim mənşəli toponimdir.

## Coğrafiyası
Dağətəyində salınmış kənd Alaşa çayı ilə Şərətük çayı arasında çox gözəl mənzərəyə malikdir.

## İstinadlar
Nıso

**Nıso** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Tikəband kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 90 nəfərdir.

## Toponimiyası
Keçmişdə kəndi Milə də adlandırmışlar. Oykonim Nıso variantında da qeydə alınmışdır. Tədqiqatçılar bu oykonimi talış dilindəki nıso (gündüşməz, quzey) sözündən hesab edirlər.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Sipyəreqon

**Sipyəreqon** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Vizəzəmin kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 220 nəfərdir.

## Din
Kənddə Sipyəreqon kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Sorsçay

**Sorsçay**(talışca sorsərü) — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Nuravud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd əhalisinin əsas hissəsini Talışlar təşkil edir.

## Tarixi
Kəndin tarixi təqribən 75 il bundan öncəyə  təsadüf edir. Kəndin əsasını Qulu Tağıyev  qoyub. Həmin ərazidə ilk evi məhz o inşa edib. Həmin ev indi də qalır. Kəndin adı kəndin ortasından keçən çayla bağlıdı çay  həmin kənddən başladığna görə Kənd "Sosərü" adlanır, mənası  "başdan axan çay" deməkdir. Hal–hazırda kənddə 35 ev var.

## Əhalisi
Əhalisi 302 nəfərdir.

## İstinadlar