İlluminati

**İlluminati** (Lat:  ,   ) və ya tarixdə **Bavariya İlluminati**, mövhumata, xurafatlara, dinin sosial həyata təsirinə, hakimiyyətdən sui-istifadəyə qarşı 1776-cı il mayın 1-də Maarifçilik dövründə yaradılmış və 1785-ci ildə dağılmış gizli ziyalılar cəmiyyətidir. .

Tez-tez Bavariya İlluminati ilə qarışdırılan Müasir İlluminati isə nəzarət tətbiq edərək Yeni Dünya Nizamını qurmağı, hökumətləri və qurumları ələ keçirməyi, monarxiyaları dağıtmağı, dini inancları məhv etməyi, milli dövlətlərə və vətənpərvərliyə son qoyaraq ictimai quruluşu alt-üst etməyi hədəflədiyi iddia edilən bir quruluşdur, ancaq varlığı və ya effektivliyi sübut edilməmişdir. 

## Tarixi

Hərəkat 1776-cı il mayın 1-də İnqolştadtda (Yuxarı Bavariya) beş nəfərlə İnqolştadt Universitetinin kanon hüququ professorlarından biri Adam Weishaupt tərəfindən yaradılmışdır.  Maarifçilik dövrünün bir qolu kimi onların birliyi masonluqdan sonra modelləşdi. İlluminati üzvləri öz rəhbərlərinə itaət edəcəklərinə dair gizli and içdikləri iddia olunur. Üzvlər hər biri müxtəlif dərəcələrə malik üç əsas sinfə bölünürdülər və bir çox İlluminati qrupları mövcud mason lojası üzvlüklərini ləğv edirdilər.

Onların ideologiyası "İlluminizm" adlanırdı. Brunsvik hersoqu Ferdinand və diplomat Frans Xaver fon Zvak kimi bir çox mühüm şəxsiyyətlər, ziyalılar və siyasətçilər cəmiyyətin üzvü hesab olunurdular. Cəmiyyətin bir çox Avropa ölkələrində filialları açılmış və 1784-cü ildə 2000-ə yaxın üzvü olmuşdur. Qrup həmçinin ədəbi dünyadan Yohann Volfqanq fon Hötenin, İohann Qotfrid Herderin, eləcə də Qota və Veymar hersoqlarının da diqqətini çəkib.

Bu erkən dövrdə sektanın üç dərəcəsi var idi: Naşı, Minerval və Maarifləndirilmiş Minerval, onlardan yalnız Minerval dərəcəsi mürəkkəb ritualı ehtiva edirdi. Bu mərasimdə gizli işarələr və kod verilirdi. Cəmiyyətin sevimliləri hakim şuranın və ya Areopaqın üzvləri idi. Bəzi işə götürənlərə təşəbbüskar kimi üzv olmağa icazə verilirdi. Yaxşı xasiyyətli xristianlar fəal şəkildə axtarılır, yəhudilər və bütpərəstlər, qadınlar, rahiblər və digər cəmiyyətlərin üzvləri qəbul edilmirdi. Varlı, itaətkar, öyrənməyə həvəsli və 18-30 yaşlarında olan namizədlərə üstünlük verilirdi.  

### Keçid prosesi
Bəzi üzvlərini masonlara qoşulmaqdan çəkindirmək üçün Weishaupt material əldə etmək üçün köhnə nizama qoşulmağa qərar verdi. 1777-ci il fevralın əvvəlində o, Rite of Strict Watch-un "Prudence" lojasına qəbul edildi. Onun üç dərəcə "mavi qutu" masonluğu ilə irəliləməsi ona istismar etmək istədiyi daha yüksək dərəcələr haqqında heç nə öyrətmədi, lakin növbəti il Abbe Marotti adlı bir keşiş Zvaka məlumat verdi ki, bu daxili sirlər qədim dini və ibtidai kilsə biliklərinə əsaslanır. Zvak Weishauptu inandırdı ki, onun təriqətləri masonluqla dostluq əlaqələri qurmalı və öz lojalarını yaratmaq üçün icazə almalıdırlar. Bu mərhələdə (dekabr 1778), masonluğun ilk üç dərəcəsinin əlavə edilməsi ikinci dərəcəli bir layihə olaraq nəzərdən keçirildi.

Bavariya hersoqu Çarlz Teodora xoş görünmək üçün yeni loja Teodorun adı ilə bağlı oldu. Loja 21 mart 1779-cu ildə Münhendə quruldu və tezliklə İlluminati ilə doldu. Radl adlı ilk ustad Badendəki evinə qayıtmalı oldu və iyul ayına qədər Weishaupt lojaya hakim oldu.

Növbəti addım onların Böyük Lojasından müstəqil olmaq idi. İngilis Böyük Lojasına bağlı olan Frankfurtdakı Birlik lojası ilə masonluq əlaqələri quran Teodor lojası müstəqilliyini elan edə bildi. O, yeni usta lojası olaraq indi öz lojalarını yarada bilərdi.

Təşvişə düşən Çarlz Teodor və hökuməti İlluminati də daxil olmaqla bütün gizli cəmiyyətləri qadağan etdi. 2 mart 1785-ci il tarixli hökumət fərmanı Bavariyadakı İlluminatilərə ölümcül zərbə vurmuş oldu. Weishaupt qaçdı və 1786 və 1787-ci illərdə ələ keçirilən sənədlər və daxili qeydlər daha sonra 1787-ci ildə hökumət tərəfindən nəşr olundu. Von Zvakın evində axtarış aparıldı və qrupun ədəbiyyatının çox hissəsi ifşa olundu.

## Barruel və Robinson
1797-1798-ci illər arasında Avqustin Barruelin *Yakobinizm Tarixini İllüstrasiya edən Xatirələri* və Con Robisonun *Sui-qəsdin sübutları* illuminatinin mövcud olduğu və davam edən beynəlxalq sui-qəsdi təmsil etdiyi nəzəriyyəsini üzə çıxardı. Bu, Fransa İnqilabının arxasında İlluminatinin olması iddiasını da əhatə edirdi. Hər iki kitab çox populyar olub və başqaları tərəfindən yenidən çap olunub və şərh edilib. Bunun ən yaxşı nümunəsi Möhtərəm Set Paysonun 1802-ci ildə nəşr olunan Real Varlığın sübutları və İllüminizmin Təhlükəli Meyilləri kitabıdır. 

Robison və Barruelin işi ABŞ və Yeni İngiltərəyə qədər yayıldı. Pravoslav Konqreqasiya pastoru və coğrafiyaşünası Rev. Jedidiah Morse İlluminati əleyhinə təbliğ edənlər arasında idi. Əslində, İlluminati haqqında ABŞ-da çap edilən ilk rəvayətlərdən biri Morsenin 9 May 1798-ci il tarixli Oruc Günü xütbəsidir. Morze Edinburq keşişinə Robisonun sui-qəsd sübutlarının Avropada nəşr olunacağını söylədi. Timothy Dwight kimi digər anti-İlluminati yazıçıları sui-qəsdçilər qrupunu pisləməyə başladılar.

## Müasir İlluminati
Yaxın keçmişdə və bu gün bir çox qardaş təşkilatlar orijinal Bavariya İlluminatidən törədiyini iddia edir və açıq şəkildə "İlluminati" adını istifadə edirlər. Ancaq indiki bu qrupların tarixi məzhəblə real əlaqəsi olduğuna dair heç bir dəlil yoxdur. Onlar əhəmiyyətli siyasi güc və ya təsir əldə etməyiblər və bir çoxları gizli qalmağa çalışmaq əvəzinə, üzvləri cəlb etmək vasitəsi kimi Bavariya İlluminati ilə əsassız əlaqələri vurğulayırlar.
 

## Müasir mədəniyyətdə
Bu gün İlluminati ilə əlaqəli bir çox simvolun Hollivud kinosunda və Amerika musiqisində istifadə edildiyi görünür. Stenli Kubrik -in *[[Geniş bağlanmış gözlərlə (film, 1999)|"Geniş bağlanmış gözlərlə" əsəri]]* İlluminati haqqında indiyə qədər edilən ən əhatəli təhlil hesab olunur. Məlumdur ki, filmdə çoxlu istinadlar var ki, onları ancaq qurumun ayinlərini, semiotikasını yaxşı bilən adamlar başa düşə bilər.

Pop musiqidə Lady Gaga, Rihanna, Katy Perry, Jay Z və Kanye Vest kimi müğənnilər kliplərində İlluminati simvollarından istifadə ediblər. Ən çox istifadə edilən simvollar ilkin təşkilatla heç bir əlaqəsi olmayan piramida, Horun gözü, üçbucaq və günəşdir.

## Həmçinin bax

* Sion Prioratı
* Tampliyerlər
* Masonluq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər