open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rakoviçka üsyanı

**Rakoviçka üsyanı** (**xorv**. *Rakovička buna*) — 1871-ci ilin 8–11 oktyabrında Xorvat siyasətçi Eugen Kvaternikin rəhbərliyi alttında Xorvatiyanın cənub-şərqində yerləşən Rakoviçka adlanan ərazidə başlayan Avstriya-Macarıstan hakimiyyətinə qarşı üsyan, Xorvat dövlətçiliyini ilk elan etmə cəhdi.

## Haqqında
XIX əsrin II yarısında Xorvatiya da Avstriya Macarıstan imperiyasının bir hissəsi idi.

1871-ci ilin oktyabrının əvvəllərində Eugen Kvaternik və Xorvatiya partiyasının bir neçə üzvü həm dövlətin, həm də öz partiyalarının fəaliyyətindən narazı olduqlarına görə Vyanada Osmanlı imperiyası ilə sərhəddə hərbi məntəqələrdə yaşayan "qraniçarlar" — Vyanada xorvat və serb mənşəli avstriyalı sərhədçilər arasındakı dövlətin hərbi-inzibati siyasətinə qarşı narazılığından istifadə etməyə cəhd etdilər və üsyan başladı. Üsyançılar aşağıdakı məqsədlərini bəyan etdilərː

* Xorvatların Avstriya və Macar sıxışdırılmasından azad edilməsi;
* Müstəqil Xorvatiya dövlətinin elan edilməsi;
* Hər kəsin qanun qarşısında bərabərliyi;
* Bələdiyyə özünüidarəçiliyi;
* Hərbi sərhədlərin ləğvi və azad jupaniyaların (Xorvatiyanın əsas inzibati-ərazi vahidi) yaradılması;
* Bütün dinlərə qarşı hörmət;
Üsyan rəhbərləri bir neçə yüz "qraniçarı" silahlı mübarizəyə qaldırmağa nail oldular və Rakoviçkada Müvəqqəti Xorvat Xalq İdarəçiliyi (*Privremenа narodnа hrvatskа vladа*) formalaşdırdılar. Lakin Rakoviçkada qalxan üsyana qarşı Avstriya-Macarıstan hərbi hakimiyyətinin sürətli reaksiyası, nizamlı piyada alayı və jandarmeriyanın üsyanın yatırılmasına cəlb edilməsi Xorvat dövlətini yaratmaq istiqamətində edilən bu ilk cəhdi cəmi 4 günə yatırmağa imkan verdi. Eugen Kvaternik və bir neçə silahdaşı döyüş meydanında həlak oldu, üsyançıların bir çoxu ələ keçirilib hərbi məhkəmənin qərarı ilə güllələndi və ya uzunmüddətli həbs cəzasına məhkum edildi.

## Xatirəsi
Üsyan rəhbəri Kvaternikin Rakoviçkada 1933-cü ildə qoyulan abidəsi İkinci Dünya müharibəsi illərində kommunist hakimiyyət tərəfindən götürülsə də, yenidən yerinə qaytarılmışdır. Abidə Xorvatiyada müharibə vaxtı serb əsgərləri tərəfindən dağıntılara məruz qalıb və 1996-cı ildə yenidən bərpa edilib.

## Xarici keçidlər
* Banac, Ivo (1988). The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics. Cornell University Press. ISBN 0-8014-9493-1.

## İstinadlar
Torizm

**Torizm** () —  klassik mühafizəkarlığın ingilis versiyası olan siyasi fəlsəfə. Siyasi sahədə torizm, Üç Krallığın Müharibəsi dövründəki cəngavərlərin hərəkətindən qaynaqlanır. Bu siyasi fəlsəfə, İngiltərənin siyasi həyatında, eləcə də Birlik ölkələrinin, xüsusən də Kanadanın bəzi yerlərində görkəmli bir yerə sahibdir. Tarixən, Amerika İnqilab Müharibəsi zamanı on üç müstəmləkənin ayrılmasına qarşı çıxan İngilis Amerikasının sadiqləri də keçmiş Britaniya İmperiyası içərisində bu fəlsəfənin nümayəndələri idilər. Torizm, "Tanrı, Kral və Ölkə" sözləri ilə ifadə edildi . Torilər monarxizmin tərəfdarlarıdır, İngiltərə Kilsəsi ortodoksallığının dini irsinin daşıyıcılarıdır   və eyni zamanda viqlərin fraksiyasının liberalizminə qarşı çıxırlar. İdxal olunan taxıllara vəzifə qoyan Qarğıdalı Qanunları (1815-1846) sayəsində torilərin əksəriyyəti iqtisadi sabitliyi, özünütəmin etməyi və kənd təsərrüfatı işçiləri üçün daha yüksək maaşları təmin edən proteksionist aqrarizmi dəstəklədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tory Act Talsa Universiteti; Kontinental Konqresin Sərəncamı, Filadelfiya, 2 yanvar 1776
* The Elections in England—Tories and Whigs Marxists.org (Karl Marksın The New York Tribune qəzetdəki məqaləsi, 1852 il)
Kornelius Elvin Smit

**Kornelius Elvin Smit** (; ) — Baham adalarının general-qubernatoru (2019).

## Siyasi fəaliyyəti
Daha öncə 2008-ci ildən ABŞ-də səfir kimi fəaliyyət göstərmişdi. Həmin dönəm həm də Baham adalarının Nəqliyyat və Aviasiya Naziri olmuşdur. 2018-ci ildə general-qubernatorun köməkçisi olaraq and içib.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dəlicəsinə aşiq olan (film, 1981)

## Süjet xətti
Kiçik (uydurma) Saint Tulipe krallığının şahzadəsi Cristina, bütün kral ailəsi ilə birlikdə Romada dövlət səfərindədir. Onlar kral ailəsi olsalar da, bununla birlikdə onların pulu yoxdur və kiçik krallığın müstəqilliyini qurtarmaq üçün çox böyük – 50 milyard lirəyə ehtiyac vardır və onlar bu pulu əldə etməyə can atırlar. Məhz bu səbəbdən kralın qızı Cristina, səltənətin iflas etməməsi üçün zəngin bir milyarderlə (hərbi silah istehsalçısı) nişanlanır. Darıxmış və üsyankar bir vəziyyətdə, qaldığı villadan gizlincə qaçır və Romanı gəzməyə qərar verir. Başqaları kimi bir avtobusa minərkən həyatını dəyişdirəcək birisi ilə tanış olur: Barnaba Cecchini adlı çılğın və səmimi bir sürücü ilə.

İkincisi dərhal ona aşiq olur və qızı hər şeyə və hər kəsə qarşı qazanmaq üçün çox qərarlı olur. İkisi birlikdə çox əyləncəli macəralarla Barnabanın avtobusunda Roma ətrafında gəzintiyə çıxırlar. Bu vaxt, Şahzadə Kristinanın yoxa çıxdığını anladıqdan sonra, atası Gustavo, bu xəbərlərin mətbuatda yayılmasının və qalmaqalların qarşısını almaq üçün qızının itdiyi xəbərlərini sızdırmamağa çalışır və eyni zamanda onu tapmaq üçün xüsusi agentləri və polisləri onun dalınca yola salır.

Kristina əyləncədən sonra özü könüllü olaraq evə qayıtmağa qərar verir və Barnabanı ümidsiz vəziyyətdə qoyur. Tramvay sürücüsü qızı tapmaq üçün hər formada işləyir, bütün həmkarlarının müşayiəti ilə ona bir serenada da həsr edilir və hətta boşboğazlığı sayəsində siyasət və maliyyə mütəxəssisi olaraq dövlət naharına dəvət olunmağı belə bacarır. Barnaba qazandığı bütün şəhərin sevgisi sayəsində şahzadəni və valideynlərini fəth etməyi bacarır.

Şahzadə ilə tramvay sürücüsü arasındakı sevgi hekayəsi ictimailəşdikdən ​​və bütün Roma ikilinin evlənməsini xəyal etdiyi zaman, Barnabas televiziyada çarəsiz bir müraciət edir və hər Roma vətəndaşından toy üçün 10.000 lirə bağışlamasını xahiş edir. Bütün şəhər çağırışa cavab verir. Kral ailəsi ayrılmağa hazırlaşarkən, milyonlarla əskinazın atılması ilə qarşılanır və nəticədə Barnabas lazım olan 50 milyard lirəni yığmağı və şahzadənin əlini qazanmağı bacarır.

## İstinadlar
Enerji-Buran proqramı

Buran Kosmik Gəmi proqramı Sovet İttifaqının kosmik gəmi layihəsidir. Sınaq kosmik gəmiləri ilə birlikdə müxtəlif dövrlərdə ümumilikdə 10 kosmik gəmi inşa edilmişdir. Bunlardan ilk 5-i sınaq kosmik gəmiləri idi və hamısının inşası tamamlanmış və vəzifələrini uğurla yerinə yetirmişdirlər. OK-1.01 də adlandırılan model, kosmosa çıxan ilk model idi. İnşaatı 1986-cı ildə başlamış və 15 noyabr 1988-ci ildə kosmosa çıxmışdır. Bu model ilk dəfə Baykal adlandırılsa da, uçuşundan bir müddət əvvəl adı "Buran" olaraq dəyişdirilmişdir. Bu kosmik gəmi, Qazaxıstandakı Baikonur Kosmik Bazasının 112-ci anqarında 5 il saxlanılmışdır. Bərpa zamanı anqarın tavanı çökdü. Buran layihəsinin kosmosda olan yeganə modeli Buran 1.01 və Energiya raket komandası damın qalıqlarının altında qalaraq məhv olmuşdur. 7 bərpa işçisi də ölmüşdür.

Digər kosmik gəmilərdən biri olan OK-1.02-yə Buria (qeyri-rəsmi) adı verilmişdir. Bu kosmik gəminin inşasının 95–97% hissəsi başa çatdırılmışdı. Layihə  1993-cü ildə maliyyə səbəblərinə görə ləğv edildiyi zaman, OK-2.01-in 30–50% -i və OK-2.02-nin 10–20% -i başa çatdırılmış, OK-2.03-ün inşasına isə hələ yeni başlanılmışdır. Amerikadakı ekvivalenti kimi, Buran da uçuş-enmə zonasından buraxma kompleksinə reaktiv təyyarənin arxasında aparılırdı. Bu məqsədlə istehsal olunan Sovet Antonov An-225 təyyarəsi dünyanın ən böyük təyyarəsidir.
2.03 (Buran sinifli kosmik gəmi)

2.03 Sovetlər tərəfindən istehsal edilmiş təkrar istifadə edilə bilən kosmik gəmilərin beşincisi idi.

2.03, 2-ci seriyanın kosmik gəmilərindən biri idi. Beləliklə də, "2" rəqəmi ilə qeyd olunur. 1993-cü ildə Sovet kosmik gəmi proqramı dayandırılmazdan əvvəl 2.03-ün istehsalı demək olar ki, yeni başlanıldığı üçün kosmik gəminin çox az bir hissəsi hazır vəziyyətdə idi. Hazırlanan parçalar proqram dayandırıldıqdan qısa bir müddət sonra sökülmüşdür. 1995-ci ildə isə heç bir şey dəyişilməz qalmamışdı.

Çox az yaşadığı üçün 2.03 şəkilləri demək olar ki, mövcud deyildir. Ancaq görünüşü demək olar ki, ikinci seriyanın kosmik gəmilərinə bənzəyir. Və ilk seriyadakı nümunələrlə də oxşar cəhətləri mövcuddur. 2.02. və 2.03 heç vaxt adlandırılmamışdırlar.
Hubert Minnis

**Hubert Aleksandr Minnis** (; ) —  2017-ci ilin mayından Baham adalarının keçmiş Baş naziri.

2016-cı ilin dekabrında partiyasındakı liderlik vəzifəsindən azad edildi və partiyadakı daxili qarışıqlıqdan sonra 2017-ci ilin aprelində vəzifəsinə qaytarıldı. Partiyasının 10 may 2017-ci il tarixli ümumi seçkilərdə qazandığı zəfərdən sonra Baş nazir oldu.

## Həyatı
Minnis Baham adalarının paytaxtı Nassau şəhərində dünyaya gəlib. Nassaudakı Bizim Xanım İbtidai məktəbi, Qərbi Cunior və Müqəddəs Avqustin Kollecində ilk təhsilini almış, sonra isə Minnesota Universitetində davam etdirmişdir.

1985-ci ildə Londonda Qərbi Hindlər Universiteti və Kral Mamalıq və Ginekologiya Kollecində doktorluq dərəcəsi aldıqdan sonra Baham adalarına qayıtdı. Burada Şahzadə Marqaret Xəstəxanasında həkim olaraq çalışdı.

Minnis Baham Adaları Tibb Dərnəyinin Prezidenti, Tibb Şurasının üzvü, Baham Adaları Xəstəxanalar Korporasiyasının sədri və Qərbi Hindlər Universitetində Qadın Xəstəlikləri və Ginekologiya müəlliminin köməkçisi olub.

Minnis ilk dəfə 2007-ci ilin mayında parlamentə seçildi və Səhiyyə Naziri olaraq kabinetə təyin edildi.

Minnis Patrisiya Benebi ilə evlidir və üç övladı var. Oğlu Cəmil Minnis də həkim olaraq çalışır.

Açıqlanan maliyyə bəyannamələrinə görə, Hubert Minnisin 14.04 milyon ABŞ dolları var.

## Müxalifət fəaliyyəti
### Müxalifət liderliyi fəaliyyəti
Nümayəndəliyində yalnız doqquz nəfər var idi və Minnisi qarşıda tikanlı bir yol gözləyirdi. Rəhbərliyi zəif sayılırdı və bir neçə problemi vardı. 2016-cı ilin dekabr ayında səsvermədən sonra partiyasının indiki on üzvündən yeddisi onun partiya lideri olaraq qalmasını istəməsinə baxmayaraq Loretta Batler-Terner müxalifət lideri seçildi.

### 2017 ümumi seçkilər
Seçkilər yaxınlaşdıqca partiya üzvləri namizədliyini itirmiş müxaliflər arasında Minnisi dəstəklədi. Bu üzvlər ümumi seçkilərdə müstəqil namizəd olaraq iştirak etdilər və məğlub oldular. Minnis və AMH "Xalq üçün vaxt gəldi!" şüarı altında 10 may 2017-ci il tarixli ümumi seçkilərdə rəqib Proqressiv Liberal Partiyasını məğlub edərək 39 yerdən 35-i qazandı və Minnis Baş nazir oldu.

## Baş nazir fəaliyyəti
Minnis 12 may 2017-ci ildə Baş nazir olaraq and içdi və mayın 15-də kabinetini qurdu.

### Dorian qasırğası
Minnisin ən böyük sınağı isə 2019-cu ildə ən azı 70 nəfərin ölümünə və bir neçə adanın məhv olmasına səbəb olan Dorian qasırğası idi.

## Nişanları
### Milli nişanları
* "Xalq" ordeni (2018)

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
2.02 (Buran sinifli kosmik gəmi)

2.02 Sovetlər tərəfindən inşa edilmiş təkrar istifadə edilə bilən kosmik gəmilərin dördüncüsü idi.

1993-cü ildə Sovet Space Shuttle proqramı dayandırılmışdır, bu zaman 2.02 tikinti mərhələsinin hələ başlanğıc mərhələsində idi (10–20%). Natamam 2.02 sonradan istehsal binasında söküldü, bu və Moskva yaxınlığındakı Tushino Machine Buildin zavodundan çölə çıxarıldı.

Shutlee 2.02-nin bəzi hissələri internetdə onlayn olaraq hərraca çıxarılaraq satılmışdır.
Svetlana Makaroviç

**Svetlana Makaroviç** (; ) — Yuqoslav və sloven şair, yazıçı, publisist, aktrisa, öz mahnılarının ifaçısı. "Sloveniya Şeirinin birinci xanımı" olaraq tanınır. O, asi və müstəqil qadınların hekayələrini izah edərək Sloveniya folklorundan borc alması ilə də tanınır. 
## Bioqrafiyası
Svetlana Makaroviçin anası qatı katoliklər ailəsindən idi. Buna görə döyüşçü ateistlə evləndikdən sonra valideynləri onu bütün miraslarından məhrum etmişdir. Müharibədən sonrakı çətin şəraitdə oxuyarkən Svetlana rus dili və fortepiano dərsləri istisna olmaqla bir çox məktəb fənində müvəffəq ola bilmir. Yeniyetmə ikən incəsənət məktəbinə daxil olur, lakin qısa müddətdə akademik uğursuzluğa görə oradan qovulur. Daha sonra Lyublyanada tərbiyəçi kimi təhsil alır və zehni qüsurlu uşaqlar üçün internat məktəbinə göndərilir. Ancaq oradan qaçaraq belə qərara gəlir ki, onun heç öz həyatı olmayacaq.

Markoviç ilk şeirlərini on yeddi yaşında yazır. 18 yaşında psixologiya öyrənməyə başlayır, ancaq valideynləri boşandıqdan və kafelərdə, kurort otellərində çıxış edərək pul qazanmağa başladıqdan sonra bu sahəni tərk ediri. 20 yaşında nişanlanır, ancaq toydan bir az əvvəl qaçır. Bir müddət öz etirafı ilə "küçə pişiyi kimi" gəzərək yaşayır. 
1964-cü ildə Makaroviç ilk şeirlər toplusunu olan «Sumrak» nəşr etdirir. Bundan sonra Svetlana özündən 10 yaş böyük olan şair və dramaturq Qreqor Strnşey ilə fırtınalı bir romantikaya başlayır. Buna baxmayaraq olduqca acınacaqlı bir həyat tərzi sürməyə davam edir, Qreqorun gətirdiyi teatrın pərdə arxasında yaşayır, 1968-ci ildə tamaşada dram yazmasına kömək edir. Lakin tərəfsiz olduğundan Makaroviç aktyorluq istedadını göstərmək üçün daha çox şans qazanmır.

Svetlana Makaroviç bir müddət Avstriyanın Qrats şəhərində yaşayır. Burada tanış olduğu slavyan tədqiqatları professoru tərəfindən dəvət edilir. Orada öz mənzilinə pul qazanmağa çalışaraq, səyahət edənlərə sloven dilini öyrətdir. Tələbələrlə radio şouları verir, filmlərdə rol alır.
## İstinadlar
Mumiya (film, 2017)

**Mumiya** () — rejissoru Alex Kurtzman və ssenari müəllifləri Jon Spaihts və Christopher McQuarrienin Amerika filmidir. Mummy seriyasının yenidən başladılması və Universal Canavarların paylaşılan seriyanın ilk filmi olması planlaşdırılmışdır. Filmdə Tom Cruise, Sofia Boutella, Annabelle Wallis, Jake Johnson, Courtney B. Vance və Russell Crowe kimi aktyorlar yer alıb. Film 9 iyun 2017-ci il tarixində 3D, 2D və IMAX 3D formatında yayımlanmışdır.

## Süjet xətti
2000 il əvvəl Qədim Misir şahzadəsi Ahmanet (Sofia Boutella) atasını öldürür və qaranlıq magiya tətbiq etməyə başlayır. Canlı qumun altındakı bir məzarda canlı formada cəzalandırılır. Məzarı müasir dövrdə yenidən kəşf edildikdən və açıldıqdan sonra dirilir, min illərdir böyüyən və bütün bəşəriyyətə meydan oxuyan dəhşətli hadisələrlə dolu bir şər gətirir.

## Aktyorlar

## İstinadlar
Aleks Kurtzman

**Aleks Kurtzman** () — ABŞ televiziya və film rejissoru.

## Həyatı
Kurtzman Los Ancelesdə doğulmuş və orada da böyümüşdür. Kollecdə Roberto Orci ilə tanış olmuşdur. Wesleyan Universityi bitirmişdir.

## İstinadlar
## Xarici keçidlər
Uesleyan Universiteti

**Uesleyan Universiteti** () — ABŞ-ın Konnektikut ştatının Middletown şəhərində yerləşən özəl liberal incəsənət universitetidir. 1831-ci ildə yaradılmış universitet, ABŞ-ın ən nüfuzlu liberal incəsənət universitetlərindən biri kimi tanınır və tələbələrinə geniş humanitar və təbiət elmləri sahələrində təhsil imkanları təklif edir.

## Tarixi
Uesleyan Universiteti, 1831-ci ildə Metodist Episkopal Kilsəsi tərəfindən təsis edilmişdir. Universitet, adını Metodizm hərəkatının qurucusu olan Con Ueslidən almışdır. İlk illərində universitet, əsasən ilahiyyat və klassik təhsil verirdi. Ancaq 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində tədris proqramlarına təbiət elmləri, sosial elmlər və incəsənət sahələri də əlavə edildi.

Uesleyan Universiteti, ABŞ-də qadınların təhsil almasına imkan verən ilk universitetlərdən biri olmuşdur. 1872-ci ildə universitet, qadın tələbələri qəbul etməyə başlamış və bu, cəmiyyətdə qadınların təhsil almasına dair mövcud olan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılmasında mühüm rol oynamışdır.

20-ci əsrin ortalarında Uesleyan Universiteti, tədqiqat fəaliyyətlərini genişləndirmiş və beynəlxalq səviyyədə tanınan bir tədqiqat universiteti olma yolunda irəliləmişdir. Universitet, həmçinin sosial ədalət, vətəndaşlıq və ictimai məsuliyyət kimi dəyərlərə önəm verərək, tələbələrini cəmiyyətə töhfə verən liderlər kimi yetişdirməyi hədəfləmişdir

## Akademik profil
Uesleyan Universiteti, tələbələrinə geniş liberal incəsənət təhsili təklif edir. Universitetdə 45-dən çox akademik bölmə və proqram mövcuddur. Tələbələr, müxtəlif sahələrdə, o cümlədən incəsənət, humanitar elmlər, sosial elmlər və təbiət elmləri sahələrində təhsil ala bilərlər.

Uesleyan Universiteti, tələbə mərkəzli təhsil fəlsəfəsi ilə tanınır. Kiçik sinif ölçüləri, tələbələrlə professorlar arasında sıx əlaqə və fərdi yanaşma, tələbələrin akademik və şəxsi inkişafına dəstək olur. Universitet, həmçinin tələbələrə müstəqil tədqiqat, staj və xaricdə təhsil imkanları təklif edir.

Uesleyan Universiteti, tədqiqat fəaliyyətlərinə də böyük önəm verir. Universitetin tədqiqatçıları, müxtəlif sahələrdə, xüsusilə də təbiət elmləri, sosial elmlər və incəsənət sahələrində önəmli işlərə imza atırlar. Universitet, həmçinin tələbələrin tədqiqat fəaliyyətlərinə qatılmasını təşviq edir və onlara tədqiqat imkanları təqdim edir.

## Kampus həyatı
Uesleyan Universitetinin kampusu, tələbələrə canlı və dinamik bir təhsil mühiti təqdim edir. Kampusda tələbə yataqxanaları, kitabxanalar, idman mərkəzləri, teatrlar, muzeylər və digər sosial və mədəni obyektlər yerləşir. Tələbələr, həmçinin müxtəlif tələbə təşkilatları və klublarının fəaliyyətində iştirak edə bilərlər.

Uesleyan Universiteti, tələbələrin müxtəlifliyini dəstəkləyən və inklüziv bir mühit təqdim edir. Universitet, müxtəlif mənşəli, mədəniyyətli və inanclı tələbələri bir araya gətirərək, onların bir-birindən öyrənmələrinə və fərqli perspektivləri kəşf etmələrinə imkan yaradır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Athletics website
Murad Xaçayev

**Murad Şamil oğlu Xaçayev** (14 aprel, 1998, Luqansk, Ukrayna) - Azərbaycanlı futbolçu. Hazırda Azərbaycan Premyer Liqasıda iştirak edən Sumqayıt klubunda çıxış edir.

## Klub karyerası
Ukraynada doğulan Murad Xaçayev ilkin futbol təhsilini bu ölkənin Şaxtyor klubunda almışdır. Futbolçu peşəkar karyerasına isə Sumqayıt klubunda başlamışdır və hazırda da bu komandanın şərəfini qoruyur.

## Milli komanda karyerası
Ukraynalı oyunçu milli seçimini Azərbaycandan yana edib və bu ölkənin U-19 komandasına dəvət alıb. Ancaq hələ ki əsas millidə debüt etməyib.

## İstinadlar
Midlseks dairəsi (Konnektikut)

**Midlseks dairəsi** — ABŞ-nin Konnektikut ştatında yerləşən bir dairədir. Dairənin əhalisi 2010-cu ilin statistikasına görə 165.676 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar
Eyzenhauer matrisi

**Eyzenhuer matrisi** və ya **Eyzenhauer prinsipi** — 1953–1961-ci illərdə ABŞ-nin 34-cü prezidenti olmuş Duayt Devid Eyzenhauerin adını daşıyan vaxtın idarə olunması üsulu. Eyzenhauer prinsipi vəzifələrin aktuallığı əsasında prioritetləşdirmə metodudur. Bu metodla edilməli olan təcili və önəmli işləri asanlıqla müəyyənləşdirmək mümkündür.

## Matrisin kateqoriyaları
Eyzenhauer matrisi 4 kateqoriyaya ayrılır:

# Önəmli və təcilidir
# Önəmlidir, amma təcili deyil
# Önəmli deyil, amma təcilidir
# Nə önəmlidir, nə də təcilidir

* **Önəmli** **və təcili olan işlər kateqoriyası** ən vacib vəzifələrdən ibarətdir. Bu işlər ən qısa zamanda bitirilməlidir. Son tarixə yaxınlaşan və ya təxirə salına bilinməyən tapşırıqlar bu kateqoriyaya daxildir.
* **Önəmli, amma təcili olmayan işlər kateqoriyasına** daxil olan işlərə ancaq birinci kateqoriyanın işləri bitdikdən sonra başlamaq lazımdır.
* **Önəmli olmayan, ancaq təcili olan işlər kateqoriyasına** aid olan işlər digər şəxslərə ötürülə bilər ki, əsas işlər üçün vaxt qalsın.
* **Önəmli və təcili olmayan işlər kateqoriyasına** gündəlik, yaxud həftəlik planlardan çıxarılmalı olan işlər daxildir. Bu kateqoriyaya sosial mediada məqsədsiz şəkildə vaxt keçirmək, video oyunlar oynamaq və ya əsas fəaliyyətlərə mane olan bu tipli işlər daxildir.
Midltaun (Konnektikut)

**Midltaun** — ABŞ-nin Konnektikut ştatında yerləşən Middlesex dairəsindəki şəhər. Şəhərin əhalisi 2010-cu ilin statistikasına görə 47.468 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar
Şimali Osetiya Respublikasının dövlət başçılarının siyahısı

**Şimali Osetiya Respublikasının Dövlət Başçısı** (; ) — Rusiya Federsiyasına bağlı Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasında ən yüksək vəzifə. Hal-hazırda Şimali Osetiya-Alaniya Cümhuriyyətinin Dövlət Başçısı vəzifəsini Sergey Menyaylo icra edir.

## Siyahı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şimali Osetiya
Körpü pavilyonu

Körpü pavilyonu (isp: Pabellón Puente) İspaniyanın Zaragoza şəhərində yerləşən və şəhərin vacib simvollarından biri sayılan bir binadır. Expo 2008 üçün İraq mənşəli, lakin İngiltərə vətəndaşı və Pritzker Memarlıq Mükafatının sahibi olan Zaha Hadid tərəfindən dizayn edilmişdir.

270 metr uzunluğunda, örtülü və gladiola bənzər bu tikili Ebro çayı üzərində yerləşir və La Almozara istiqamətini sərgi sahəsi ilə birləşdirir. Bina bir körpü kimi fəaliyyət göstərsə də, çox məqsədli bir sərgi sahəsi kimi də fəaliyyət göstərir. Expo 2008 zamanı bu yarmarkanı ziyarət etmək üçün hər saatda təxminən 10.000 ziyarətçinin bu körpüdən keçdiyi güman edilir.

Zaha Hadid bu körpünün xarici örtüyü üçün şüşə yunla gücləndirilmiş dəmir-beton sistemindən istifadə etmişdir. Bu material ilə təxminən 29.000 fibreC adlandırılan, hər biri fərqli bir boz rəng çalarına malik olan üzlüklər ilə bu körpü örtülmüşdür.

Expo 2008 üçün dizayn və inşa edilmiş Körpü Pavilyonu, bu yarmarkadan sonra sərgilər üçün bir məkan olaraq istifadə edilmək üçün yerli bir bank tərəfindən satın alınmışdır.

## Həmçinin bax
Pavilyon (sərgi)
Lüdviq Mis Van der Roe

Ludwig Mies van der Rohe qısaca Ludwig Mies (), Alman memar və konstruktor.

## Həyatı

Daş ustası olan atası ilə hörgü emalatxanalarında işləmişdir. 13 yaşında Berlinə köçdü və burada art nouveau memarı və mebel dizayneri Bruno Paul üçün işləməyə başlamışdır. 1907-ci ildə ilk dizaynını etmişdir (filosof Alois Riehl üçün Riehl Evi). 1908-ci ildə Memar Peter Behrens ilə işləməyə başlamış və burada Karl Friedrich Schinkel və Frank Lloyd Wright haqqında tədqiqatlar aparmışdır. Mies 1913-cü ildə Berlinə köçdü və Ada Bruhn ilə evlənmişdir. Berlində öz memarlıq ofisini açmışdır.

Birinci Dünya müharibəsi dövründə Balkanlarda xidmət edib qayıtdıqdan sonra göydələnlər üzərində işləməyə başlamış və öz ofisində dizaynlar etmişdir.

1921-ci ildə Bruhnla evliliyinə son qoyan Mies, öz anasının evlilik öncəsi soyadını əlavə edərək adını Ludwig Mies van der Rohe olaraq dəyişdirmişdir.

1920-ci illərdə Berlin avanqard dərnəyində (Novembergruppe, Zehner Ring, G jurnalı) fəal iştirak etmiş və Hans Richter, El Lissitzky, Theo van Doesburg kimi müasir sənəti müdafiə etmişdir. O dövrdə *Mies*in də bir bloku olan müasir mənzillər və evlər yaradılmışdır.

1929-cu ildə Mies ən məşhur layihələrindən birini həyata keçirmişdir. Barselona Beynəlxalq sərgisindəki Alman Pavilyonu (Barselona Pavilyonu) 1938-ci ildə dağıdılmış və daha sonra 1986-cı ildə yenidən qurulmuşdur. Sütunlarla dəstəklənən düz bir damı olan pavilyonun daxili divarları şüşə və mərmərdən düzəldilmişdir və bu divarlar tikilini dəstəkləmədiyi üçün hərəkət edə bilirlər. *Mies*in digər dizaynlarında da müşahidə olunan “məkan, həcm, fəza” anlayışı bu pavilyonda da özünü göstərir.

1930-cu ildə Mies Berlin və Dessauda Bauhauzun başçısı olmuşdur. Lakin yeni seçilmiş Nasist hökumətinin təzyiqlərinə görə *Bauhaus*u bağlamalı olmuşdur. 1930-cu illərdəki iqtisadi və siyasi dəyişikliklərə görə *Mies*in layihəsini vermiş olduğu binalarının əksəriyyəti inşa edilə bilinməmişdir və Stanley Resorun dəvəti ilə 1938-ci ildə ABŞ-yə köçməyə qərar vermişdir.

Növbəti illərdə Zirehli Texnologiyalar İnstitutunun Memarlıq fakültəsinin direktoru ilə görüşlər həyata keçirmişdir (institut daha sonra İllinois Texnologiya İnstitutu adlandırılmışdır). 1938-1958-ci illər arasında Mies ITT Memarlıq Fakültəsinin direktoru olmuşdur. 1940-cı illərdə ondan kampusun yenidən dizayn edilməsi istənilmiş və o bu işi polad-şüşə üslubunda görməyə başlamışdır.

1944-cü ildə o dövrə qədər inşa edilmiş ən minimalist (less is more!) evi yaratmışdır (Farnsworth House, Chicago). Ev tamamilə şüşədən düzəldilmiş 8 dayaq üstündə duran, bölmələrə ayrılmış, tək bir otaqdan ibarət idi.

1950-ci illərdə dizaynlarına davam edərkən, Mies “şüşə göydələn” xəyalını reallaşdırdı və bunun üzərində işləməyə başladı. 1951-ci ildə Çikaqoda Twin Towers (əkiz qüllələr) inşa edildi. Daha sonra da oxşar binaların tikintisi davam etdirilmişdir. Seagram Building (New York) bu seriyanın ən vacib binası kimi qəbul edilə bilər.

1962-ci ildə, *Neue Nationalgalerie*nin dizaynının həyata keçirilməsi ondan istənildikdə o öz karyerasının zirvəsinə çatdı. Lakin, qalereyanın açılışını görmədən 17 avqust 1969-cu ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Barselona pavilyonu

Barselona pavilyonu və ya Alman pavilyonu (İspanca: Pavelló alemany; ispanca: Pabellón alemán) İspaniyanın Barselona şəhərində yerləşən bir sərgi binasıdır. Ludwig Mies van der Rohe və Lilly Reich tərəfindən dizayn edilmiş bu bina ilkin olaraq 1929-cu il Beynəlxalq Sərgisi üçün Alman Pavilyonu olaraq inşa edilmiş və sərginin Alman hissəsinin rəsmi açılışı üçün istifadə edilmişdir. Sadə forması və mərmər, qırmızı oniks və traverten kimi ekstravaqant materiallardan möhtəşəm istifadəsi ilə tanınan müasir memarlıq tarixində mühüm bir binadır. Minimalizm və möhtəşəmliyin eyni xüsusiyyətləri, ikonik Barselona stulu da daxil olmaqla bina üçün xüsusi olaraq hazırlanmış prestijli mebellər tətbiq edilmişdir. Pavilyon bir çox mühüm modernist binaya ilham vermişdir.

Pavilyon 1980-ci illərdə yenidən qurulmuş və mövcud quruluşunu əldə etmişdir.

## İstinadlar
Barselona stulu

**Barselona stulu** — Ludwig Mies van der Rohe və Lilly Reich tərəfindən hazırlanmış bir kreslodur. Stul 1929-cu ildə Barselonadakı Beynəlxalq Sərgidə Alman Pavilyonu üçün dizayn və istehsal edilmişdir.

Kreslo ilk dəfə Mies tərəfindən Brnodakı xüsusi dizayn edilmiş *[[Villa Tugendhat]]*da istifadə edilmişdir.
Villa Tugendhat

**Villa Tugendhat**, Çex Respublikasının Brno şəhərindəki Černá Pole regionunda yerləşən tarixi bir binadır. Avropadakı müasir memarlığın ilk prototiplərindən biridir və Alman memarı Ludwig Mies van der Rohe tərəfindən dizayn edilmişdir. 1928–1930-cu illər arasında Fritz Tugendhat və xanımı Greta üçün dəmir-beton konstruksiya formasında inşa edilmiş və modernizmin simvoluna çevrilmişdir.

## İstinadlar
Sərgi sahəsi

**Sərgi sahəsi**, **konqres mərkəzi**, **konfrans mərkəzi** və ya **sərgi salonu** — müəyyən bir mütəxəssislik sahəsində yığıncaqların və konqreslərin keçirilməsinə imkan verən böyük binalara verilən addır. Bu binalarda ümumiyyətlə minlərlə insana xidmət edə biləcək və bir neçə mərtəbəyə yayılmış xidmət vahidləri mövcuddur. Bu məkanlarda geniş ticarət sərgiləri və ya yarmarkalar da keçirilir. Bu strukturlarda auditoriya, konsert salonu, iclas otaqları, konfrans salonları kimi funksiyalar yer ala bilər. Bunlar bir çox böyük otellərin daxilində də yerləşdirilə bilər.
Rosenthal Müasir İncəsənət Mərkəzi

**Rosenthal Müasir İncəsənət Mərkəzi** və ya Lois və Richard Rosenthal Müasir İncəsənət Mərkəzi (İngilis dilində: Rosenthal Center for Contemporary Art və ya Lois and Richard Rosenthal Center for Contemporary Art), ABŞ-nin Ohio ştatının, Cincinnati şəhərində yerləşən bir incəsənət mərkəzidir.

Bu bina CAC (Contemporary Arts Center, Azərbaycan dilində: Müasir İncəsənət Mərkəzi) adlı sənət müəssisəsinin yeni mərkəzinin yerləşdiyi yerdir. Bu bina həmin sənət ocağının ən əhəmiyyətli maliyyə dəstəkçilərindən olan Lois Rosenthal və *Richard Rosenthal*a ithaf olunmuş İraqlı memar Zaha Hadid tərəfindən hazırlanan bu layihənin inşasına 2001-ci ilin may ayında başlanılmış və 2003-cü ilin yayında inşası başa çatdırılmışdır.

Rosenthal Müasir İncəsənət Mərkəzi, Zaha Hadidin ilk həyata keçirilmiş olan dizaynı olduğu üçün də çox vacibdir.

New York Times qəzetinin memarlıq tənqidçilərindən biri olan Herbert Muschamp, bu dizaynı “Soyuq müharibədən bu yana tamamlanan ən əhəmiyyətli Amerika tikilisi” adlandırmışdır.

## Tikili haqqında məlumatlar

*Binanın ümumi sahəsi: 1000 m²
*Ümumi sahəsi: 7.400 m²
*Mərtəbələrinin sayı: 7
*Layihənin dəyəri: 34 milyon ABŞ dolları
*Tikintinin başlama tarixi: May 2001
*İnşaatın bitmə tarixi: Yaz 2003

## Mükafatları

*2004 Britaniya Memarlar Krallıq İnstitutu (RIBA) Mükafatı
*2005 Amerika Memarlıq Mükafatı (Chicago Athenaeum tərəfindən)
Lumbarda psefizması

**Lumbarda Psefizması** *(Lumbardiya dekreti-psefizamı da adlanır) —* Xorvatiyanın ada şəhəri Korçulada qədim yunan məskənlərinin yaranmasından bəhs edən daş yazı abidəsi. 1877-ci ildə Bozo Krşiniç tərəfindən Korçulanın kiçik kəndi — Lumbardada aşkar edilmiş Psefizma. Lumbarda Psefizması Zaqrebdə Arxeologiya muzeyində qorunur.

## Haqqında
Daş yazı abidəsi e.ə. III–IV əsrlərdə yunan koloniyalarının yaradılması ilə bağlı razılaşmanın detallarını özündə əks etdirir. Mətndə bu gün Vis kimi tanınan İssa adasından olan yunanlar barədə məlumatlar var. Yunanlar yerli İlliriyalılarla — Pillos və onun oğlu Dazosla əldə olunan ilkin razılıq əsasında koloniya yaradıblar.

*"Hieromnemon Praksidamosun zamanında, Maxanemus ayında yaşayış məskəni yaradılması barədə İssadan olan insanlarla Pillos və onun oğlu Dazos arasında müqavilə imzalandı. Banilər razılaşdılar və [Issadan olanlar] belə qərara gəldilər ki, kim ilk olaraq torpaq ələ keçirib şəhərin ətrafına divarlar çəksə, möhkəmləndirilmiş şəhər daxilində tikinti üçün xüsusi məntəqə əldə edəcəkdir*… *və səlahiyyət sahibləri and içir ki, şəhər və ətrafındakı torpaqlar bir daha heç vaxt yenidən bölüşdürülməyəcək… "*

Lumbarda Psefizması Koludrt adlanan təpənin üzərində aşkar edilib. Aydın olur ki, bir vaxtlar məhz həmin ərazidə İssalıların şəhəri olmuşdur. Daş yazı abidəsi Yunan ailələrindən 200 nəfərin adı ilə başa çatır. Bu dəyərli sənəd Xorvatiya ərazisində aşkar edilmiş ən qədim tapıntıdır. Bu yazı ilə İlliriyalılar Korçula adasında məskunlaşır və yunanların bütün Dalmasiya boyunca koloniyalarının necə yaratmaları ilə bağlı təsəvvür formalaşdırır. Koloniyalar yunanların illiriyalılarla ticarət edə bilmələri üçün yaradılıb. Bu iki icmanın bir-biri ilə daha geniş miqyasda qarşılıqlı fəaliyyəti barədə hər hansı bir məlumat yoxdur. İlliriyalılar əsrlər boyu bu bölgədə öz qədim adətləri üzrə yaşayıb yunanların ellin həyat tərzindən şəhər mədəniyyətləri və sosial təşkilatları baxımdan kəskin şəkildə fərqlənirdilər. Bununla belə bu icmalar illiriyalıların romalılarla müharibəsinə qədər sülh şəraitində yaşayıblar.

## Yunan koloniyaları
Korçulada iki yunan koloniyasının yaradılması barədə tarixi faktlar var. Periegesis I əsrdə Qara Kerkiya (Korçula) adasında yunan knid koloniyasının yaradılmasını xatırlayır. Korkira (Korfu) adasından olan yunan kolonistləri e.ə. VI əsrdə adada kiçik koloniya yaratdılar. Həmin koloniyaya Qara Korfu (Korçula) adını öz vətənlərinin xatirəsinə görə verdilər. Qara sözünü isə bu ada Korçulada sıx meşliklərin olmasına görə əlavə etdilər. Bu ərazilərdə çoxlu sayda arxeoloji tapıntılar — saxsı qablar, yunan məskənlərinin bünövrələri, qəbir abidələri aşkarlanıb. Bu artefaktları Korçula adasındakı muzeydə görmək mümkündür.

## Həmçinin bax
* Xorvatiya
* Qədim Yunanıstan

## İstinadlar
Pavilyon (sərgi)

Pavilyon, Ümumdünya sərgisi kimi böyük beynəlxalq sərgilərdə tez-tez rast gəlinən bir bina növüdür. Tanınmış bir memar və ya dizayner tərəfindən iştirakçı ölkənin ən son texnologiyasını nümayiş etdirmək üçün dizayn edilə bilər və ya sərgiləyən ölkənin milli memarlıq üslubu kimi qəbul edilə bilər. Məsələn, 1929-cu il Barselona Beynəlxalq Sərgisinin Alman pavilyonu, tanınmış müasir Alman memarları Ludwig Mies van der Rohe və Lilly Reich tərəfindən dizayn edilmişdir.
Memarlıq tənqidi

**Memarlıq tənqidi** və ya memarlığın tənqidi, ümumiyyətlə bir bina haqqında onun tarixi prosesdəki əhəmiyyətini tədqiq edən və ya özünəməxsusluğunu vurğulayan və ya əhəmiyyətli bir sahədə və ya məqsədlə həyata keçirilməsinə dair bir yazı və ya fikirdir.

İnkişaf etmiş və ya inkişaf etməkdə olan ölkələrdə çıxan bir çox qəzetdə, incəsənət və memarlığın işıqlandırıldığı hissələrdə memarlıq tənqidinə də yer verilir. Bu, ümumiyyətlə qəzetlərin incəsənət hissəsində olsa da, bəzi hallarda əmlak hissələrində və ya digər hissələrində də ola bilər.

Ada Louise Huxtable qəzetlərdə memarlıq tənqidçisi kimi fəaliyyətə başlayan ilk şəxslərdən biri olmuşdur. 1963-cü ildən ABŞ-nin New York şəhərində çıxan beynəlxalq əhəmiyyətli bir qəzet olan New York Times üçün məqalələr yazmağa başlamışdır. 1930–1950-ci illər arasında Lewis Mumford, əsasən memarlıq tənqidi istiqamətindəki əsərlərini New Yorker jurnalında yazmışdır.

## Memarlıq tənqidində nəzərə alınan amillər
Bir bina ilə bağlı memarlıq tənqidi edilərkən nəzərə alınan bəzi məqamlar bunlardır:

*Estetika
*Funksiya
*Tikinti materialları
*Ətraf mühit faktorları
*Şərait
Təyyarə məktəbi

**Təyarrə məktəbi**  — 1912-ci ildə Osmanlı imperiyasında hərbi hava qüvvələri üçün pilot hazırlamaq məqsədilə Yaşılköydə qurulmuş təyyarə məktəbi. Təyyarə məktəbinin açılması qərarı Balkan müharibələrindən sonra verilmişdi.

## Tarixi
Osmanlı imperiyasının Balkan müharibələrində məğlubiyyəti orduda islahatların zəruri olmasını bir daha göstərdi. Xüsusilədə havada qüvvələri Osmanlı ordusunun ən zəif nöqtəsi sayıldı. Bu səbəbdən Ənvər Paşanın Hərbi Nazirliyi dövründə başlayan Hərbi Aviasiya sahəsini inkişaf etdirmək üçün Təyyarə məktəbi təşkil edildi. Məktəb 1912-ci ildə İstanbulun Yaşılköy səmtində açıldı (hazırda Atatürk Beynəlxalq Hava Limanı). Elə məktəbin adı da Yaşılgöy Təyyarə məktəbi adlandırıldı. Hərbi hava qüvvələrini yeniləmək və pilot yetişdirmək üçün Fransadan hava kapitanı Marki De Quuis De Mezeyrac müqavilə ilə Yeşilköy Təyyarə Məktəbinə gətirildi. Beləliklə, bu məktəbdə dərs deyən ilk müəllim fransız pilot Marki De Quuis De Mezeyrac olmuşdur.

Məktəb ayrıca şöbələrdən, müdirlikdən, zabit, mexanik və növbətçi idarələrdən ibarət idi. Bu şöbələrlə yanaşı onun kiçik bir xəstəxanası da fəaliyyət göstərirdi. Məktəb üçün təmir sexi, anbarlar, yeraltı qaz anbarları, anqarlar, avtomobil qarajları və heyvan tövlələri də tikilmişdi.

Təhsil müddəti 3 ay olan məktəbə hər il 3 dövr üçün şagird qəbulu və təlim keçmək planlaşdırılırdı. Hər dövrdə ümumilikdə 15 ilə 20 pilot arasında 45–60 pilot hazırlanması nəzərdə tutulmuşdu.

Məktəbdə pilotluqla yanaşı nəzəri mühərrik və təyyarə bilik dərsləri də verilirdi. Bu dövrdə təyyarəçi leytenant Midhət Nuri, 1914-cü ildə "Vasıtai Tayyare" adlı ilk türk texniki uçuş kitabını nəşr etdirmişdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Osmanlı Aviasiya bölükləri
* Vecihi Hürquş
* Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri
Çika

**Çika** (Zadar, XI əsrin I yarısında – 1095-ci ildən sonra Zadar; Latın: *Chicca*) – Xorvat mənşəli benedikt monax; Zadarda benedikt monastrı olan Müqəddəs Meri kilsəsinin banisi; Avropada şəxsi istifadə üçün olan ən qədim ibadət kitabı Çikanın dua kitabı adlanan əsərin müəllifi.

## Haqqında
O, Dujam və Vekeneqanın qızı, Andrijanın həyat yoldaşı, prior Madinin qohumu idi. Madi tanınmış zadəgan ailəsi idi. Ərinin ölümündən sonra 1096-cı ildə Zadarda ailəsinin köməyi ilə Müqəddəs Meri monastrının əsasını qoydu. Kral Petar (Pyotr) IV Kreşimir monastrı kral müdafiəsinə verdiyinə görə onu öz bacısı adlandırdı. Belə bir genealogiya müzakirə mövzusudur.

O Vekeneqanın anası idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jelka Sviyanoviç

**Jelka Sviyanoviç** () — Bosniya və Herseqovinanın serbəsilli siyasətçisi. 2022–2023-cü illərdə Bosniya və Herseqovinanın Rəyasət Heyətinin sədri, 2018–2022-ci illərdə Serb Respublikasının prezidenti, 2013–2018-ci illərdə Serb Republikasının Baş naziri olmuşdur.

## Təhsil
Sarayevo Universitetinin Fəlsəfə Fakültəsində və Banja Luka Universitetinin Hüquq Fakültəsində oxumuşdur.

İngilis dili və ədəbiyyatı professorudur. Diplomatiya və konsulluq hüququ üzrə magistr dərəcəsi almışdır.

## Kareyası
Jelka Sviyanoviç Bosniya və Herseqovinadakı AB Monitorinq Missiyasında İngilis dili müəllimi və baş tərcüməçi, köməkçi vəzifələrində çalışmışdır. Daha sonra Serb Respublikası Baş Naziri Milorad Dodikin Avropaya inteqrasiya və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq məsələləri üzrə müşaviri vəzifəsini icra edir. Üstəlik koordinasiya və Avropaya İnteqrasiya şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.

2010–2014 parlament seçkiləri zamanı Serb Republikası Milli Assambleyasının Avropaya İnteqrasiya və Regional Əməkdaşlıq Komitəsində xarici ekspert olur. 29 dekabr 2010-cu ildə Baş nazir Aleksandr Dzombiçin rəhbərlik etdiyi Serb Respublikası Hökumətində İqtisadiyyat və Regional Əməkdaşlıq Naziri vəzifəsini icra edir. 12 mart 2013-cü ildə Serb Republikasının Prezidenti Dodik tərəfindən bu dəfə Cümhuriyyətin yeni Baş Naziri olaraq təyin edilir. Respublikada bu vəzifəni icra edən ilk qadın olur.

2014-cü ildə Bosniyada keçirilən ümumi seçkilərdə Jelka Sviyanoviç hazırkı Müstəqil Sosial Demokratlar Birliyi-Demokratik Xalq İttifaqı-Sosial Partiya koalisiyasına Bosniya və Herseqovinanın Prezidiumuna serb üzvündən namizədliyini verir. Müxalifət namizədi Mladen İvaniçə məğlub olur və Serb Hökumətində Serb Republikasının Baş naziri vəzifəsinə yenidən təyin edilir.

2018-ci il ümumi seçkilərində Jelka Sviyanoviç Serb Republikasının Prezidenti seçilir və 19 noyabr 2018-ci ildə vəzifəsinin icrasına başlayır.

## Baxışları
Bosniya və Herseqovinadakı hər etnik qrup üçün xüsusi şəxsiyyət vəsiqələrinin istifadəsini dəstəkləyir.

Müharibə qurbanlarına simpatiya bəsləyir və Srebrenitsa üçün maddi köməyi dəstəkləyir.

## Şəxsi həyat
Jelka Sviyanoviç Aleksandr Sviyanoviçlə evlidir. Onların iki oğlu var. Atası Bosniya serbi, anası isə xorvat əslidir.

Jelka Sviyanoviç 2 aprel 2021-ci ildə Bosniya və Herseqovinada pandemiya dövründə ilk doza COVID-19 vaksinini vurdurmuşdur.

## İstinadlar
Rim Yaquzin

**Rim Yaquzin** (; ) — Sovet və rus etnoqrafı, başqırdların etnogenezi və etnik tarixi problemləri, eləcə də onların ənənəvi iqtisadiyyatı və sosial quruluşunun öyrənilməsi üzrə mütəxəssis. Tarix elmləri doktoru (1990), professor (1991). 
## Bioqrafiyası
5 noyabr 1941-ci ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Sterlitamak rayonunun Ayuçevo kəndində anadan olmuşdur.

İşimbay şəhərinin 3 nömrəli orta məktəbini (sonradan 2 saylı internat məktəbi), 1964-cü ildə isə Başqırdıstan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini qızıl medalla bitirmişdir. Moskva Dövlət Universitetinin Etnoqrafiya kafedrasında aspiranturada oxumuş və 1969-cu ildə tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.

1968-ci ildən Başqırd Dövlət Universitetində çalışmış, baş müəllim, dosent, professor və SSRİ tarixi kafedrasının müdiri, 1991-ci ildən Başqırdıstan tarixi və etnoqrafiya kafedrasının müdiri olmuşdur.

1989-cu ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində "18-19-cu əsrlərdə Başqırd xalqının iqtisadiyyatı və sosial quruluşu" mövzusunda tarix elmləri doktoru dərəcəsi üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.
Rim Yaquzin ictimai işlərdə çox iştirak edir. Kəndlərdə və qəsəbələrdə Başqırdların etnologiyasından mühazirələr oxuyur. Tez-tez qəzet və jurnallarda bu mühazirələri nəşr etdirilir.

Rim Yaquzin 11 noyabr 2007-ci ildə vəfat edir. Ufa şəhərində dəfn edilir.

## Elmi fəaliyyət
300-ə yaxın elmi məqalənin müəllifidir. Başqırd Dövlət Universitetindəki Etnoqrafiya Muzeyində bir kolleksiya yaratdıqları müddət ərzində toplanan materialları bir neçə etnoqrafik ekspedisiyanın rəhbəri və təşkilatçısı olmuşdur.

Əsas elmi fəaliyyət başqırdların etnogenezi və etnik tarixi problemlərinə, habelə onların ənənəvi iqtisadiyyatı və sosial quruluşunun öyrənilməsinə həsr edilmişdir. 
## Mükafatları
Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi (1993);

Rusiya Federasiyasının Ali Peşə Təhsilinin Fəxri İşçisi (1997);

Başqırd Dövlət Universitetinin fəxri professoru (2001);

Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi (2002).

## İstinadlar
Cesika Qədirova

**Cesika Qədirova** () — Azərbaycan əsilli Böyük Britaniya gimnastı. İkiqat Avropa çempionu. Əkiz bacısı Ceniferlə birlikdə 2019 Yeniyetmələrin Dünya Çempionatında iştirak edib.

## Həyatı
O, əkiz bacısı Ceniferlə İrlandiyanın Dublin şəhərində doğulub. Qədirova və bacısı gimnastikaya altı yaşında başlayıb.

## İstinadlar
Muxtar vilayət

**Muxtar vilayət** — SSRİ-də və bəzi digər əyalətlərdə dövlət muxtariyyətinin bir forması (məsələn, Qərbi Bosniya Muxtar Vilayəti, Kri Muxtar Vilayəti). Postsovet ölkələrindən muxtar vilayətlər hazırda Rusiyada (Yəhudi Muxtar Vilayəti) və Tacikistanda (Dağ-Badaxşan Muxtar Vilayət) mövcuddur. Muxtar vilayətlərə bəzən İspaniyanın muxtar regionları da deyilir.

## Tarixi
Muxtar vilayətlər RSFSR (və daha sonra - SSRİ) ərazisində Oktyabr inqilabından sonra əksəriyyəti rus olmayan əhalisi olan ərazilərdən (ittifaq respublikalarında - əsasən titul olmayan əhali ilə) meydana çıxmağa başladı. Əvvəlcə muxtar vilayətlər, bölgələr, respublikalar (ASSR) ilə birlikdə müstəqil subyektlər idilər, daha sonra əyalətlərlə birlikdə ərazilərə birləşdirilməyə başladılar. Sonradan, muxtar vilayətlərin çoxu respublikalara çevrildi və 1936-cı ilin dekabrında yenidən müstəqil subyektlər oldular.

## Sovet İttifaqında muxtar vilayətlərin siyahısı

## İstinadlar
Robert Marfeld

**Robert Marfeld** — rusiyalı memar, İmperator Sənət Akademiyasının akademiki, həqiqi dövlət müşaviri. Tikinti iqtisadiyyatı, qanunvericilik və kilsə tikintisi üzrə mütəxəssis.

## Həyatı
Robert Marfeld 1852-ci ildə alman əsilli dənizçi həkimin ailəsində anadan olub. Kronştadt gimnaziyasını bitirdikdən sonra 1871-1873-cü illərdə Sankt Peterburq Universitetinin hüquq fakultəsinə təhsil alıb. Sonradan təhsilini Karlsruedə yerləşən Politexnikumda və Vyanada yerləşən Tikinti Akademiyasında davam etdirib. Avropada təhsil aldıqdan sonra Peterburqa geri qayıdıb 1880-ci ildə İmperator Rəssamlıq Akademiyasının memarlıq kurslarına daxil olur. 1883-cü ildə buranı vaxtından əvvəl fərqlənmə ilə bitirib. İlk dəfə çertyojçəkən kimi fəaliyyət göstərməyə başlayan o, 1884-cü ildə Peterburqun məşhur "Krestı" həbsxanasının tikintisində memar köməkçisi kimi fəaliyyət göstərir. 1894-cü ildən Rəssamlıq Akademiyasının nəzdnində olan Yüksək Rəssamlıq Məktəbində, 1900-cü illərdən isə Mülki Mühəndislər İnstitutunda dərs deməyə başlayıb. 1883-cü ildən Rusiya Daxili İşlər Nazirliyinin Texniki-tikinti komitəsinin əməkdaşı, 1901-ci ildən üzvü olub. 1898-ci ildə yaradılmış Evsiz Uşaqlara Qayğı Dərnəyinin üzvü, 1905-ci ildən isə həqiqi dövlət müşaviri olub. "Memarlıq perspektivlərinin yaradılması" kitabının müəllifidir. 1913-cü ildə xaricdə müalicə olunmaq üçün uzun müddətli tətilə buraxılır. 1917-ci ildən sonra vəziyyəti ağırlaşır və maddi ehtiyacları yaranır. 1921-ci ildə Petroqradda dünyasını dəyişib.

## Əsərləri



Баку. Александро-Невский Собор 1.jpg|Bakıda yerləşən Aleksandr Nevski kafedralı
Главный корпус 2.JPG|Tomsk Texnologiya İnstitutunun binası
Храм Христа Спасителя (Борки).jpg|Xilaskar İsa Kafedralı (Borki)
Armenian church in Batumi, general view.jpg|Batumidə yerləşən Xilaskar İsa Kilsəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Архитекторы Томска прошлых веков / Ötən əsrlərin Tomsk memarları
* Sankt Peterburqda yerləşən və Robert Marfeldin memarı olduğu  binalar.
Sinti-metal

**Sinti-metal** () — heavy metal və elektronika elementləri özündə əks etdirir. Sinti popda əsas sintezator alətinin yüksək tembrdə səsləndirilməsinə yer verilir. Çünki sintezatorun səsi musiqini daha da mükəmməlləşdirir.

## Bu tərzə müraciət edən qruplar
* Amaranthe
* Arcadea
* Coal Chamber
* Coriolis
* Element a440
*Enter Shikari
* Fear, and Loathing in Las Vegas
* Fudge
* Genghis Tron
*Horse the Band
*Idiot Pilot
*Nevea Tears
* Running Bot
* Within Temptation

## İstinadlar
Arğalı

**Arğalı** — Arazbar qəzasında var olmuş kənd. Hal-hazırkı ərazidə Qazaxlar və Əhmədalılar kəndi yerləşir.

## Tarixi
Arğalı yurdu qədim-qayım Qarabağın Arazbar qəzasında yerləşirdi. Orta çağlarda ara savaşları zəminində əhalisi köçürülmüşdür. Hazırda kəndin yerində Qazaxlar və Əhmədalılar yaşayış məntəqələri bərqərardır. XIII yüzillikdə Arğalı kəndində Arğalı türbəsi inşa edilmişdir.

1727-ci ilə aid Osmanlı mənbəsində yazılır: "Arazbar qəzasına tabe olan Arğalı kəndi". Heç kimin yaşamadığı bu kənddə kənardan gələn rəiyyətlər çəltik əkib-becərirdilər.

Orta çağlarda Xudafərin körpüsündən Arğalıya qədər yol uzanırdı. Bu yol "Arğalı yolu" adlanırdı.

Kəndin adı Arğalı olduğundan hal-hazırda bu ərazidə yerləşən qəbiristanlığa "Arğalı" və ya "Arğalıq" deyilir.

## Həmçinin bax
* Lələ
* Arğalı türbəsi

## İstinadlar
Dağlıq Qarabağ (dəqiqləşdirmə)

* Dağlıq Qarabağ — Azərbaycan Respublikasının qərb bölgəsi.
* Dağlıq Qarabağ (film, 1948) — Azərbaycan filmi.
* Dağlıq Qarabağ (film, 1977) — Azərbaycan filmi.
Eder Militao

**Eder Qabriel Militao** () — İspaniyanın Real Madrid klubunda və Braziliya millisində çıxış edən braziliyalı peşəkar futbolçu. Əsasən mərkəz müdafiəçisi, sağ cinah müdafiəçisi bəzi hallarda isə müdafiəyə meyilli yarımmüdafiəçi kimi də oynaya bilir.

Militao karyerasına San-Pauluda başladı, Portuya transferindən əvvəl iki il ərzində 41 matç oynadı və 4 qol vurdu. 2019-cu ildə Portuqaliyadakı uğurlu bir mövsümdən sonra 50 milyon avroluq transfer qiyməti ilə dünya nəhəngi Real Madridə transfer oldu.

## Klub karyerası

### San-Paulu

### Portu

### Real Madrid

## Beynəlxalq karyerası

## Karyera statistikası

## Titulları
**Real Madrid**
* La Liqa: 2019–20 (Çempion)
* İspaniya Superkuboku: 2019–20 (Çempion)

**Braziliya millisi**
* Amerika Kuboku: 2019 (Çempion)

**Fərdi**
* Portuqaliya Premyer Liqasında ayın müdafiəçisi: sentyabr 2018, oktyabr/noyabr 2018, dekabr 2018, yanvar 2019
* Portuqaliya Premyer Liqasında ilin rəmzi komandası: 2018–19
* Portuqaliya Premyer Liqasında fair-pley mükafatı: 2018–19

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xalqların dostluğu

[right|thumb|[İvanovo şəhərində xalqlar dostluğunun şərəfinə abidə.]]
**Xalqların dostluğu** — sosialist inkişaf yoluna qədəm qoyan xalqların və millətlərin hərtərəfli qardaşlıq əməkdaşlığı və qarşılıqlı köməyi əsasında Sovet dövlətinin mövcudluğunun elan olunmuş prinsipini ifadə edən SSRİ-nin əsas ideoloji şərtlərindən biridir. XX əsrin çoxmillətli dövlətlərində, sosialist cəmiyyətlərin inkişafının elan edilmiş əsas prinsiplərindən biridir.

Prinsipin əhəmiyyəti SSRİ-də Xalqlar Dostluğu ordeninin təsis edilməsi və Xalqlar Dostluğu Universitetinin yaradılması ilə də vurğulandı. Daşkənddə konsert salonlarından biri "Xalqlar Dostluğu" adlanır; XX əsrdə Xalqlar Dostluğu Muzeyi də fəaliyyət göstərirdi.

## Həmçinin bax
* Multikulturalizm
* İnternasionalizm

## Ədəbiyyat

; rus dilində
*  
* Лурье С. В. «Дружба народов» в СССР: национальный проект или пример спонтанной межэтнической самоорганизации? //  Общественные науки и современность. 2011. № 4. С. 145—156.
* Дружба народов // Научный коммунизм: Словарь / Александров В. В., Амвросов А. А., Ануфриев Е. А. и др.; Под ред. А. М. Румянцева. — 4‑е изд., доп. — М.: Политиздат, 1983. — 352 с.

; digər dillərdə
* Tillett L. The Great Friendship: Soviet Historians on the Non-Russian Nationalities. Chapel Hill, NC: , 1969.
Beynəlmiləlçilik

**Beynəlmiləlçilik** və ya **İnternasionalizm** ( — "arasında" və*natio* — "millət") — millətlər arasında dostluq və əməkdaşlığı təbliğ edən ideologiya.

Beynəlmiləlçiliyin müxtəlif variantları var: xüsusən, marksizmdəki proleter beynəlmiləlçilik, müxtəlif ölkələrin proletarlarının istismarçılara qarşı mübarizədə həmrəyliyi deməkdir. Bizim dövrümüzdə bu termin də özünü qloballaşmanın alternativ bir versiyasını təqdim etməyə çalışan solçu ideologiya kimi təqdim edir. Konsepsiya millətçiliyin ziddinə istifadə olunur.

Sovet ideologiyasında proletar beynəlmiləlçilik, bir tərəfdən, milli müstəsnalıq və şovinizm ideologiyası kimi başa düşülən "burjua millətçiliyinə", digər tərəfdən isə hər hansı bir millətin inkar edilməsi kimi başa düşülən "burjua kosmopolitizmi" nə bərabər şəkildə qarşı çıxırdı.

## Marksizmdə internasionalizm
Marksizm ideologiyasında "proletar internasionalizm" anlayışı, imperialist dövlətlər və proletariat arasındakı ziddiyyətlərlə əlaqələndirilir. Kapitalizm altında beynəlmiləlçilik, zəhmətkeşlərin imperialistlərin apardığı müharibələrə, millətçilik və şovinizmə qarşı beynəlxalq həmrəyliyində və ümumbəşəri dəyərlərin müdafiəsində ifadə olunur. Sosialist inqilabının qələbəsindən sonra beynəlmiləlçilik kommunizmə aparan yeni cəmiyyətin ideologiyasının bir hissəsinə çevrilməlidir: sinifsiz bir cəmiyyət və (milli) dövlətin tükənməsi.

Bu məqsədlə, marksistlər 1914-cü ildən əvvəlki dövrdə sosialistlərin (sosial demokratların) iki beynəlxalq həmrəylik təşkilatı yaratdılar: Birinci İnternasiolist (1864–1876), sonra İkinci İnternasiolist (1889–1914).

## İnternasionalizm və qloballaşma
Müasir bazar qloballaşması, tənqidçilərinin iddia etdiyi kimi, yalnız iqtisadi inteqrasiya ilə əlaqəli olduğu və siyasi və sosial cəhətlər kölgədə qaldığı üçün beynəlmiləlçi bir fenomen deyil. Üstəlik, qloballaşma nəticəsində qurulan iqtisadi sistem beynəlmiləlçilərin idealından fərqlənir. Xüsusilə Ümumdünya Federalist Hərəkatı üzvləri tərəfindən tutumlarında beynəlmiləlçi olaraq ifadə edilən müasir sol qanadlı anti-qlobalizm, "sosial həmrəyliyin qloballaşmasını" təbliğ edir; "başqa bir qloballaşma" (alternativ qloballaşma) fikri tez-tez irəli sürülür.

## İstinadlar