open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daunton Abbatlığı

***Daunton Abbatlığı*** () — iyirminci əsrin əvvəllərini mövzu alan Böyük Britaniya tarixi dram serialı. Serialın arxasında Culiyan Fellouz durur.  
  
"ITV" kanalı serialı 2010-cu il sentyabrın 26-da Britaniya tamaşaçılarına çatdırır. Eyni serialı "PBS" kanalı 2011-ci il yanvarın 9-da amerikalılara təqdim edir və "Masterpiece Classic" proqramı çərçivəsində maliyyə dəstəyi verir. Altı mövsüm ərzində yayımlanan serial cəmi əlli iki epizoddan ibarətdir. Bu epizodların beşi Milad xüsusi buraxılışı kimi hazırlanıb.  
  
"Daunton Abbatlığı" ekranlara gəldiyi gündən bəri tənqidçilərin diqqət mərkəzindədir. Serial bir sıra mötəbər mükafatlara sahib çıxıb. Bunların arasında "Qızıl Qlobus" və "Praymtaym Emmi" mükafatları xüsusilə önə çıxır. "Ginnesin Rekordlar Kitabı" isə onu 2011-ci ildə ingilisdilli seriallar arasında tənqidçilərin ən yüksək qiymət verdiyi əsər kimi rəsmi şəkildə tanıyıb. İlk iki mövsümün ardından serialın hesabına 27 "Praymtaym Emmi" nominasiyası yazılıb. Bu göstərici xarici seriallar üçün mükafat tarixində heç bir serialın keçə bilmədiyi bir həddir. Üstəlik serial həm "ITV", həm də "PBS"in ən çox izlənilən layihəsinə çevrilib və 1981-ci ildəki "Braydshedə qayıdış"dan () sonra Britaniya tarixi dramının ən parlaq nümunəsi kimi yadda qalıb.
  
Serialın yayımı 2015-ci ildə dayandırılıb. Hərçənd ki, üç hissəlik film silsiləsi hekayəni yaşatmağa davam edir. Serialın adını götürən ilk film 2019-cu ildə izləyicilərin qarşısına çıxıb. 2022-ci ildə "Yeni çağ" gəlir. 2025-ci ildə isə "Böyük final" nöqtəni qoyur.
  
## Təsvir
Britaniya televiziyasının ən uğurlu layihələrindən biri olan "Daunton Abbatlığı" serialı, Yorkşir qraflığındakı geniş bir zadəgan mülkündə keçən həyatı ekrana gətirir. 1912-ci ildən 1925-ci ilədək uzanan zaman kəsiyini əhatə edən serial, bir tərəfdən Krouli ailəsinin cah-cəlalını, digər tərəfdən isə o dövrün siyasi və ictimai sarsıntılarını göstərir.  
  
Serialın ilk mövsümü "Titanik" faciəsinin xəbəriylə açılır. Bundan sonrakı mövsümlərdə Birinci Dünya müharibəsi, ispan qripi, İrlandiyanın müstəqillik döyüşü və bir sıra böyük siyasi qalmaqallar hadisələrin gedişinə təsir edir. Bütün bu tarixi fonun üzərindəki əsas sual isə sadədir: varlılar da, kasıblar da eyni dam altında yaşayanda həyat necə görünür?

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Burbonlu Adelayd (1732-1800)

**Burbonlu Adelayd** (; ) — Fransa kralı XV Lüdovikin qızı.

23 mart 1732-ci ildə Versal sarayında dünyaya gəldi. Atası Fransa kralı XV Lüdovik, anası isə Reç Pospolita kralı Stanislav Leşşinskinin qızı Mariya Leşşinskidir. Kralın qanuni nigahından doğulan dördüncü qızı idi və sarayda *Madame Royale,* *Madame Quatrième* olaraq tanınırdı.

Gözəlliyinə baxmayaraq evliliyi ilə heç bir ciddi müzakirə aparılmadı. Bunun yerinə sarayda atasına yaxın bir pozisiya qazandı və onun, eləcə də, qardaşı dofen Lüdovik və qardaşı oğlu kiçik Lüdovikin üzərində nüfuz sahibi oldu. Atasının 1774-cü ildəki ölümünün ardından taxta qardaşı oğlu XVI Lüdovik çıxarıldı. Yeni yaradılan hökumət kabineti şəxsən Madam Adelaydın tövsiyəsilə quruldu. Ancaq onun dövlət idarəsinə müdaxiləsi bir çox siyasi xadim və saray nədimləri tərəfindən xoş qarşılanmadı və nəticədə XVI Lüdovik sevimli bibisini dövlət idarəsindən uzaqlaşdırmalı oldu. 1777-ci ildən etibarən Versal sarayından uzaqlaşdı və Belvyu sarayında məskunlaşdı. Tez-tez cənubi Fransa sahillərinə istirahətə yollandı və uzaqlaşmasına baxmayaraq XVI Lüdovikin ən yaxın sirdaşlarından biri oldu.

Fransız inqilabı nın başlanğıcı hesab edilən Versal sarayına edilən hücum əsnasında sarayda idi və monarx ailəsiylə birlikdə Versaldan Parisə göndərildi. Ancaq yolda ikən onlardan ayrıldı və rəsmi iqamətgahı olan Belvyu sarayına sığındı. 20 fevral 1791-ci ildə Romadakı Müqəddəs Pyotr Kafedralına həcc ziyarəti edəcəyini bəhanə edərək böyük bir heyətlə İtaliyaya qaçdı. Turində qardaşı qızı Sardiniya kraliçası Klotild tərəfindən qarşılandı. 16 aprel 1791-ci ildə Romaya çatdılar və papa VI Piy tərəfindən rəsmi mərasimlə qarşılandılar. 5 il boyunca burada yaşadı və papanın qoruması altına alındı.

Fransız inqilabının ardından dikator rejimi tərəfindən İtaliyanın işğalı səbəbilə Madam Adelayd qardaşı gəlini Mariya Antuanettanın bacısı Mariya Karolinanın kraliçası olduğu Neapola qaçdı və burada Kazerta sarayında məskunlaşdı. Ancaq bura da fransızlar tərəfindən işağl edildi və Madam Adelayd öncə Korfuya, ardından Triestə qaçmalı oldu. 27 fevral 1800-cü ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi Burbonların səltənəti bərpa etməsinin ardından qardaşı oğlu XVIII Lüdovik tərəfindən Parisə gətirildi və Sen-Deni bazilikasına dəfn edildi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Fraser, Antonia (2002). *Marie Antoinette: The Journey*. Knopf Doubleday Publishing Group. p. 65. ISBN 9781400033287
* Cangioli, Paolo (1989). *Versailles*. Manfred Pawlak. p. 12. ISBN 9780948248764

### İstinadlar
Modi (yazı sistemi)

**Modi** () — əvvəllər hind marathi dili üçün istifadə olunan yazı sistemidir. O, daha mürəkkəb devanagari ilə müqayisədə daha sürətli yazı məqsədilə yaradılmışdır. Bu, bəzi hərflərin parçalanması və sadələşdirilməsi ilə əldə edilmişdir; nəticədə hərflər daha yumru formaya düşmüş və qələmi kağızdan qaldırmadan yazmaq mümkün olmuşdur. Bu baxımdan Modi marathi dili üçün bir növ sürətli yazı (stenoqrafiya) kimi qiymətləndirilə bilər. Bu yazı sistemi saitlərin uzunluğunu göstərmir və devanagari və bəzi digər hind yazılarında olduğu kimi samit birləşmələrini qeyd etmir.

Modi yazısı inzibati məqsədlər və biznes sahəsində istifadə olunmuş, bəzi hallarda isə bu gün də istifadə edilir. Marathi ədəbiyyatı üçün yazı sistemi isə həmişə devanagari olmuşdur və bu gün dilin bütün sahələrində məhz o tətbiq edilir. Modi ilə yazılmış bütün çap mətnləri əslində əlyazma şəklindədir. Modi yazısının Unicode sisteminə daxil edilməsi ilə bağlı təkliflər mövcuddur; hesab olunur ki, bu, yazının yenidən dirçəlməsinə və daha geniş yayılmasına kömək edə bilər...
## İstinadlar
Cipers Kripers

***Cipers Kripers*** () — 2001-ci il istehsalı olan qorxu filmi. Kamera arxasında da, ssenari masasında da eyni adam oturub: Viktor Salva.

Cina Filips və Castin Lonq qardaş-bacı rolunda ekrana gəlir.  
  
Ev lap yaxındadır, amma ora çatmaq o qədər də asan olmayacaq... Conatan Brekin canlandırdığı yük maşını sürücüsü filmin ən qaranlıq simasıdır.  
  
Film ABŞ və Almaniyanın ortaq işidir, maliyyə yükünü isə "United Artists American Zoetrope" ilə bölür.  
  
C. Filips və C. Lonqu filmə cəlb etmək asan olmur. V. Salva studiyalarla çox danışmaq məcburiyyətində qalır, bu döyüşdə ona icraçı prodüser Frensis Ford Kopola arxadan itələyir. F. F. Kopolanın adı V. Salva üçün yad deyil, rejissor kimi ilk addımını atdığı "Məsxərəbazlar evi" () (1989) filminin arxasında da məhz o dayanmışdı. Çəkilişlər 2000-ci ilin avqustunda başlayır və Floridanın bir neçə şəhərini əhatə edir. Lakin büdcə gözlənilmədən azalınca V. Salva üçüncü aktı yenidən masaya yatırıb çəkiliş prosesinin ortasında yenidən yazır.  
  
"United Artists" və "Metro-Goldwyn-Mayer" tərəfindən kinoteatrlara gətirilən film cəmi 10 milyon dollarlıq büdcə ilə çəkilsə də, 59 milyon dollar qazanmağı bacarır. Tənqidçilərin münasibəti isə ikili xarakter daşıyır. Bir çoxu filmin ikinci hissəsini birincisi qədər uğurlu saymır. Buna baxmayaraq, film iki davamı və bir yenidən çəkilişi olan geniş bir seriyaya çevrilir.  
  
## Təsvir
Bahar tətili qurtarır, Darri və Patrisiya Cenner isə evə doğru yol alırlar. Hər şey sakit və adi görünür, ta ki yolun kənarında nəsə onların diqqətini çəkənə qədər. Biri var, tələsik hərəkət edir və əlindəki şeyi tunelə tullaraq gözdən itir. İki qardaş bacı bir-birinə baxır. Keçib gedə bilmirlər. Darri tunelə girir. Az sonra anlayır ki, buraya girmək böyük səhv idi. Qarşısındakı mənzərə onu donduraraq yerə mıxlayır. O yer adi bir tunel deyil, nəyinsə ya da kiminsə gizli sığınacağıdır. İçərisi dəyişdirilmiş bədənlərlə doludur, görüntülər insanın ağlını başından alır. Özlərini toplayıb oradan çıxırlar, kömək axtarmağa qaçırlar. Amma çox şeydən xəbərsizdirlər. O varlıq onları çoxdan görüb. Kimliklərini bilir. Və indi onların dalınca düşüb. Düşündükləri kimi bu, adi bir cinayətkar deyil. Arxalarınca gələn şeyin nə olduğunu başa düşdükdə daxilləri soyuyur. Ən pisi isə odur ki, bu varlığın onlar üçün nələr planladığını hələ təsəvvür belə edə bilmirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Oleq Mudrak

**Oleq Alekseyeviç Mudrak** (; ) — Rusiya linqvistiki, filologiya elmləri doktoru, Altay və paleoasiya linqvistikası sahəsindəki əsərlərin müəllifi. O, Sibir, Uzaq Şərq və Şimali Amerika xalqlarının müqayisəli-tarixi dilçiliyi üzrə mütəxəssisdir. 1995-ci ildən Rusiya Dövlət Humanitar Universitetinin (RDHU) Şərq Mədəniyyətləri İnstitutunun Komparativistika Mərkəzinin aparıcı elmi işçisi və RDHU-nun professorudur. O, Moskva komparativistika məktəbinin nümayəndəsi hesab olunur.

## Həyatı
Oleq Mudrak 1983-cü ildə Moskva Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Nəzəri və tətbiqi dilçilik şöbəsini bitirmişdir. Onun 1994-cü ildə müdafiə etdiyi "*Təcrid olunmuş dil və protodil bərpası problemi (Tarixi fonetika, morfonologiya və interpretasiya)*" mövzusundakı doktorluq dissertasiyası çuvaş dilinin türk dilləri arasındakı mövqeyinə həsr olunmuşdur. O, 2003-cü ildə nəşr edilmiş fundamental "*Altay dillərinin etimoloji lüğəti*"nin müəlliflərindən biridir. Eyni zamanda, 1995-ci ildə "*[[Yeqor Nikonov|Yeqor i bombometateli]]*" layihəsinin "*Mudrak*" mahnılar silsiləsi üçün əsas götürülmüş şeirlərin müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Лекция «История языков» (2005)
* Лекция «Язык во времени» (2009) 
* «Лингвистическая экспедиция&nbsp;— 2009»
Burbonlu Sofiya (1734-1782)

**Burbonlu Sofiya** (; ) — Fransa kralı XV Lüdovikin qızı.

27 iyul 1734-cü ildə Versal sarayında dünyaya gəldi. Atası Fransa kralı XV Lüdovik, anası isə Reç Pospolita kralı Stanislav Leşşinskinin qızı Mariya Leşşinskidir. Kralın böyük qızlarından fərqli olaraq bacıları Madam Viktoriya və Madam Luiza ilə birlikdə Versal sarayında böyümədilər. Atasının baş nazirinin verdiyi tövsiyə ilə, şahzadələrin saray xərcləri çox olduğundan Sofiya və bacıları 1738-ci ildə Fontevro monastırına göndərildilər. Burada dini və dünyəvi təhsil aldılar. 16 yaşına qədər burada yaşayan Madam Sofiya 1750-ci ildə Versala qayıda bildi.

Gözəlliyinə baxmayaraq evliliyi barədə heç bir ciddi müzakirə aparılmadı. Sarayda nüfuz qazanmasa da, böyük bacısı Madam Adelaydın təsiri altında qaldı və onun saray siyasətini dəstəklədi. 2 mart 1782-ci ildə Versal sarayında ödəm səbəbilə vəfat etdi. Cənazəsi Fransız inqilabı əsnasında dağıdılan Sen-Deni bazilikasına dəfn edildi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Campan, Jeanne Louise Henriette (2009). *Memoirs of the Court of Marie Antoinette: Queen of France*. The Floating Press. p. 67. ISBN 9781775411581
* Algrant, Christine Pevitt (2002). *Madame de Pompadour: Mistress of France*. Grove Press. p. 107. ISBN 978-0802140357
* Cangioli, Paolo (1989). *Versailles*. Manfred Pawlak. p. 12. ISBN 9780948248764
* Joan Haslip (1991). Marie Antoinette. Stockholm: Norstedts Förlag AB. ISBN 91-1-893802-7
* Fraser, Antonia (2002). *Marie Antoinette: The Journey*. Knopf Doubleday Publishing Group. p. 65. ISBN 9781400033287

### İstinadlar
Burbonlu Luiza (1737-1787)

**Burbonlu Luiza** (; ) — Fransa kralı XV Lüdovikin qızı. 1770-ci ildə **Sen-Auqustinli Tereza** () adını alaraq Karmelit təriqətinə qoşuldu. 1773-1779 və 1785-1787-ci illərdə təriqətin baş rahibəsi kimi xidmət etdi. 1997-ci ildə papa II İohann Pavel tərəfindən müqəddəs elan olundu.

15 iyul 1737-ci ildə Versal sarayında dünyaya gəldi. Atası Fransa kralı XV Lüdovik, anası isə Reç Pospolita kralı Stanislav Leşşinskinin qızı Mariya Leşşinskidir. Kralın böyük qızlarından fərqli olaraq bacıları Madam Viktoriya və Madam Sofiya ilə birlikdə Versal sarayında böyümədilər. Atasının baş nazirinin verdiyi tövsiyə ilə, şahzadələrin saray xərcləri çox olduğundan Luiza və bacıları 1738-ci ildə Fontevro monastırına göndərildilər. Burada dini və dünyəvi təhsil aldılar. 16 yaşına qədər burada yaşayan Madam Luiza 1750-ci ildə Versala qayıda bildi. Ancaq saray həyatına öyrəşə bilmədi və atasının verdiyi xüsusi icazəylə 16 fevral 1770-ci ildə Karmelit təriqətinə qoşuldu. *Sen-Auqustinli Tereza* () adını aldı və qalan həyatını rahibə kimi yaşadı.

23 dekabr 1787-ci ildə vəfat etdi. Cənazəsi Fransız inqilabı əsnasında dağıdılan Sen-Deni bazilikasına dəfn edildi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Vincent, Bernard, *Louis XVI*, Folio, coll. "Folio biographies", February 2006, 368 p. ISBN 978-2070307494, p. 23
* Algrant, Christine Pevitt (2002). *Madame de Pompadour: Mistress of France*. Grove Press. p. 74. ISBN 978-0802140357

### İstinadlar
Kris

**Kris** — ad.

* Kris Cenner — Amerikan iş qadınıdır.
* Kris Braun — amerikan müğənni, reper, bəstəkar, rəqqas və aktyor. 
* Kris Kasamasa — Amerikalı aktyor və döyüş sənətləri ustasıdır.
* Kris Benql — Amerikalı avtomobil dizayneri.
* Kris Kristofferson — amerikalı müğənni, bəstəkar
* Kris Prett
* Kris Sfiris — amerikalı bəstəkar
* Kris Hemsvort — Avstraliya aktyoru.
* Kris Payn — Amerikalı aktyor.
* Kris Smollinq — ingilis futbolçu.
* Kris Kayl — ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri snayperi.
* Kris Ri — britaniyalı müğənni.
* Kris Boninqton
* Kris Heister
* Kris Yanq
* Kris Vud (aktyor) — Amerikalı aktyor.
Ağacəfər Əbdürrəhmanlı

**Ağacəfər Əbdürrəhmanlı,** **Cəfər Əbdürrəhmanov** və ya **Cafer Abdurahmanlı** () — azərbaycanlı kimyaçı alim, Cümhuriyyət tələbəsi.**

Ağacəfər bəy Şamaxı Real Məktəbində təhsil alıb. Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib.Berlin Politexnik İnstitutunun kimya fakültəsində təhsil alıb*.*

Təhsilini bitirdikdən sonra Türkiyəyə köçüb. Burada əczaçılıq sahəsində fəaliyyət göstərib və əczaçılıq fabrikinin sahibi olub.

## Həyatı

### İlk illəri
Ağacəfər Məşədi Səftər oğlu Əbdürrəhmanlı 1896-cı il iyulun 30-da Şamaxıda anadan olub. 1908-ci il sentyabrın 1-dən 1918-ci il martın 13-ə qədər Şamaxı Real Məktəbində təhsil alıb. Şamaxı Soyqırımında bütün əmlaklarını itiriblər. Anası və kiçik qardaşı ilə birlikdə Gəncəyə köçüb.1918-ci il 28 may tarixində Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulub. Bu dövrdə Ağacəfər bəy Gəncə xəzinədarlığında 2-ci dərəcəli mühasib vəzifəsində işləyib. Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919–1920-ci tədris ilində 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul edib. Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrılıb. Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən olunub.

Ağacəfər bəy də ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmək üçün seçilmiş tələbələrdən biri olub. Xaricə göndərilən tələbələrin ilk hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalından yola salınıblar. Fevralın 11-də Parisə çatan tələbələri Paris Sülh Konfransında iştirak edən Əlimərdan bəy Topçubaşının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb. Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.

Bir neçə müddət Parisdə qaldıqdan sonra tələbələr təhsil almaq üçün Avropanın müxtəlif şəhərlərinə yola salınıblar. Ağacəfər bəy də Berlinə köçüb və orada Berlin Politexnik İnstitutunun kimya fakültəsində təhsil alıb. Azərbaycanda sovet işğalından sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–1925-ci illər üçün olan hesabatında Ağacəfər bəyin təhsilinin bitməsinə 1 il qaldığı göstərilib.

### Türkiyədə
Ağacəfər bəy təhsilini bitirdikdən sonra Azərbaycan Cümhuriyyəti işğal olunduğu üçün geri qayıtmayıb və Türkiyəyə köçüb. Burada *"Cafer Abdurahmanlı"* kimi tanınıb. Türkiyədə yeni dərman preparatları yaradıb və əczaçılıq fabrikinin sahibi olub. 1974-cü ildə İstanbulda vəfat edib.

## Ailəsi
Ağacəfər bəy Şamaxı sakinləri Məşədi Səftər Hacı Cəfər oğlu Əbdürrəhmanovun və Şirinbikə Məşədi Məhəmmədbağır qızının ailəsində anadan olub.

Ağacəfər bəy İstanbulda yaşayan şamaxılı tacir Baba Qurbangilin qızı ilə ailə qurub. Övladları olmayıb.

## Həmçinin bax
* Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Sloven toları

Sloveniya toları sloven dili: tolar (SIT), 8 oktyabr 1991-ci ildən 1 yanvar 2007-ci ilə qədər Sloveniyanın rəsmi pul vahidi olub. Müstəqillik qazandıqdan sonra Yuqoslaviya dinarını əvəz edən bu valyuta, 2007-ci ildə Sloveniyanın Avrozonaya daxil olması ilə Avro (EUR) tərəfindən əvəz edilib.
Çoxtərəfli sərbəst ticarət sahəsi

**Çoxtərəfli sərbəst ticarət sahəsi** (və ya zonası) — üç və ya daha çox ölkənin öz aralarında ticarət maneələrini (gömrük rüsumları, kvotalar və s.) tamamilə ləğv etmək və ya minimuma endirmək barədə razılığa gəldiyi iqtisadi inteqrasiya formasıdır. Bu format ikitərəfli sazişlərdən fərqli olaraq daha geniş coğrafi ərazini və daha mürəkkəb iqtisadi münasibətləri əhatə edir.
Elsevər

**Elsevər** — Azərbaycanlı kişi adı.

* Elsevər Bəkirzadə — Azərbaycanlı peşəkar futbolçu.
* Elsevər Ağayev — Azərbaycan səhiyyə nazirinin müavini
* Elsevər Rüstəmli (mühəndis) — azərbaycanlı mühəndis və dövlət qulluqçusu.
* Elsevər Paşayev —
;Təxəllüs
* Mintac Elsevər — Azərbaycanlı jurnalist.
* Elman Elsevər — SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü (1980).
* Əzizağa Elsevər
Burbonlu Kristina Mariya (Savoyya hersoginyası)

**Burbonlu Kristina Mariya** (; ) — Fransa kralı IV Henrinin qızı, Savoyya hersoginyası.

10 fevral 1606-cı ildə Parisdəki Luvr sarayında dünyaya gəldi. Atası Fransa kralı IV Henri, anası isə onun ikinci xanımı və Böyük Toskana hersoqu I Françesko Mediçinin qızı Mariya Mediçidir. Hələ 4 yaşında ikən atası vəfat etdi və böyük qardaşı XIII Lüdovik taxta çıxdı. Böyük bacısı Madam İzabellanın İspaniya kralı IV Filiplə evləndiyi 1621-ci ildən etibarən sarayda ən yüksək ünvanlı xanım oldu.

10 fevral 1619-cu ildə doğulduğu Luvr sarayında Savoyya hersoqu I Karl Emmanuilin oğlu Pyemont şahzadəsi Viktor Amadeylə evləndi. Ərinin taxta çıxdığı 1630-cu ilədək Pyemont şahzadəsi ünvanını daşıdı. Yeni köçdüyü Turin sarayına fransız mədəniyyətini tanıtdı. Cütlüyün bu nigahdan yetkinlik yaşına çatan 4 övladı doğuldu.

* *Ölü doğulan oğlan uşağı ([[1621]])*
* Lüdovik Amadey (1622-1628)
* Luiza Kristina (1629-1692)
* Fransisk
* II Karl Emmanuil
* Marqarita Yolanda, Parma hersoginyası
* Henretta Adelayd, Bavariya kürfürstü
* Yekaterina Beatris (1636-1637)

Qaynatasının 26 iyul 1630-cu ildə ölümündən sonra əri I Viktor Amadey taxta çıxdı və Kristina Mariya Savoyya hersoginyası ünvanı aldı. Ancaq ərinin səltənəti qısa oldu. 1637-ci ildə onun ani ölümüylə böyük oğlu olan 5 yaşlı Fransisk taxta çıxarıldı. Oğlunun taxt naibəsi olaraq vəzifələndirilən Kristina Mariya ertəsi il oğlunun qızdırmalı xəstəlikdən vəfat etməsiylə yas saxladı. Taxt isə digər oğlu Karl Emmanuilə qaldı. Kristina Mariya isə taxt naibəliyini qorudu. Ərinin mənsub olduğu Savoyya ailəsi isə Kristina Mariya və fransızların hakimiyyətdə söz sahibi olmasından narazı idi. Beləcə, başlayan vətəndaş müharibəsi 4 il davam etdi və qardaşı XIII Lüdovikin hərbi dəstəyilə Kristina Mariya qələbə qazandı. Rəsmi naibəlik dövrü 1648-ci ilədək davam etsə də, sonrakı illərdə oğlunun ən yaxın sirdaşı və məsləhətçisi oldu.

27 dekabr 1663-cü ildə Turindəki Madama Palazzo sarayında vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Oresko, Robert (2004). "Maria Giovanna Battista of Savoy-Nemours (1644–1724): daughter, consort, and Regent of Savoy". In Campbell Orr, Clarissa (ed.). *Queenship in Europe 1660–1815: The Role of the Consort*. Cambridge University Press. pp. 16–55. ISBN 0-521-81422-7
* Parrott, David (1997). "The Mantuan Succession, 1627–31: A Sovereignty Dispute in Early Modern Europe". *The English Historical Review*. CXII, Issue 445, February (445). Oxford Academic: 20–65

### İstinadlar
Sent-Esprit kilsəsi

**Sent-Esprit kilsəsi** və ya **Müqqəddəs Esprit kilsəsi** () — Parisin XII arondismanında yerləşən katolik kilsəsi.

## Tarixi
Parisin XII arondismanının sakinlərinin sayı 1860-cı ildən başlayaraq artmaqda idi. Bu da böyük bir kilsəyə ehtiyac yaradırdı. Kilsənin hazırda yerləşdiyi, Daumesnil prospekti və "rue Claude Decaen" arasındakı üçbucaq formalı torpaq sahəsi 1927-ci ildə Arxiyepiskop Kardinal Dubois və onun köməkçisi Meqr Krepin tərəfindən satın alındı.

Müqqəddəs Esprit kilsəsi 1928-1935-ci illər arasında inşa edilmişdir. Kilsə kripti 1929-cu ildə təqdis edildi və kilsənin yuxarı hissəsi inşa edilərkən ibadət üçün istifadə edildi. Maliyyə çatışmazlığı səbəbindən işlər ləng gedirdi. Kardinal Dubois 1929-cu ildə vəfat etdikdən sonra onun yerinə Bişop Verdier gəldi və tikinti işləri 1932-ci ildə yenidən başladı. Onun büstü əsas qapının üzərində yerləşir. Kilsənin daxili dekoru 17 avqust 1979-cu ildə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən "tarixi abidə" kimi qorunma altına alınıb. Bütün bina 1992-ci ildə tarixi abidə elan edilib.

## Memarlığı
Kilsənin memarlığı Bizans təsiri və dəmir-betonun birləşməsi ilə tamamlanıb. Memar Pol Tournon kilsəni İstanbuldakı Ayasofiyanın planından ilhamlanaraq layihələndirib. 

Kilsənin diametri 22 metr və zirvəsi yer səviyyəsindən 33 metr hündürlükdə olan böyük bir günbəzi var. Dəmir-betonun şaquli dayaqlar və günbəz üçün istifadəsi, tikinti zamanı böyük bir texniki uğur idi. Günbəz işığın əsasında yerləşən açılışlardan daxil olması üçün layihə edilib. Buna baxmayaraq, bəzi mütəxəssislər daxili mühitin qaranlığının zəngin daxili dekorun qiymətləndirilməsinə mane olduğunu iddia edirlər. Xarici dəmir-betonun üzəri Burqundiyadan gətirilmiş qırmızı kərpiclərlə örtülmüşdür.

Daxili hissə Müqəddəs Sənət Emalatxanaları () adlı Katolik sənətçilər birliyi tərəfindən (freskalar, mozaikalar, heykəllər və vitraj pəncərələrlə) zəngin şəkildə bəzədilmişdir. Bu birlik Tanrıya xidmət edən sənət əsərləri yaratmağa həsr olunmuşdur. Daxili mühit ümumiyyətlə qaranlıqdır və bu, kilsəyə unikal bir atmosfer verir. Dekorasiya, Müqəddəs Ruhun insan tarixinə təsirini əsas mövzu kimi təqdim edərək, Müqəddəs Ruh günündən (Pentecost) XX əsrə qədər olan "mübarizə edən kilsə" və "zəfər çalan kilsə" tarixini təsvir edir.

## Qalereya

File:Église du Saint-Esprit en construction (1928).JPG|1928-ci ildə tikilməkdə olan kilsə
File:Jean Verdier, Église du Saint-Esprit, 1932.jpg|1935-ci ildə Kardinal Jan Verdier tərəfindən təqdis olunması
File:Paris - Église du Saint-Esprit (29785108385).jpg|Qurbangah və böyük zal
File:Église du Saint-Esprit (Paris) 1.jpg|Kilsənin qülləsinin Feliks Ebue meydanından görünüşü
File:Paris - Église du Saint-Esprit (29157222394).jpg|Günbəz
File:Paris - Église du Saint-Esprit (29159554033).jpg|İnteryer
File:Paris - Église du Saint-Esprit (29785111365).jpg|İnteryer
File:Paris - Église du Saint-Esprit (29785109635).jpg|Dekarsiya
File:Paris - Église du Saint-Esprit 41.jpg|Beton fonunda qızılı minbər
File:Paris - Église du Saint-Esprit (29492702340).jpg|Ruhun 3 qabiliyyətini təsvir edən freskanın detalı: düşüncə, hiss və istək


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Köhnə radio (film, 2022)

“Köhnə radio” sənədli filmi qocaman Şəki sakini, dərzi Rasim Məmmədovun bir gününü əhatə edir.

## Məzmun
Qəhrəmanın həyat hekayəsindən fraqmentlər onun öz təqdimatında kadr arxasından səslənir. Tamaşaçı onunla səhərdən gecəyədək bir yerdə olur, onun bir iş gününü müşahidə edir.

## Həmçinin bax
# "Köhnə radio" sənədli filminin təqdimatı olub https://azertag.az/xeber/Kohne_radio_senedli_filminin_teqdimati_olub-2331905
Terror planeti

***Terror planeti*** () — ekşn və zombi-komediya elementləri olan 2007-ci ilə aid ABŞ filmi. Ssenari də, rejissorluq da Robert Rodrigesin əlindən çıxıb.  
  
Texas ştatında biokimyəvi virusun yaydığı vəhşət hər yanı əhatə edir. Zombiyəbənzər varlıqlar ətrafı sarıyıb, qanun tanımayan hərbi qrup isə ayrı bir baş ağrısıdır. Sağ qalanların çıxış yolu getdikcə daralır.
  
"Terror planeti" 2007-ci ilin aprelin 6-da "Dimension Films" tərəfindən kinoteatrlara salınıb. Film Kventin Tarantinonun "Ölümdən sığortalı"sı () ilə birgə "Ucuz kino" () adı altında ikiqat proqram şəklində ekranlara gəlib. Yerli kassada istənilən nəticəni verməyən bu layihədən sonra "Terror planeti" xarici ölkələrdə və ev mediasında tək başına yayımlanıb. Tənqidçilərin əksəriyyəti filmə müsbət rəy yazıb, bir çoxu onu "Ucuz kino"nun o biri tayından daha keyfiyyətlisi hesab edib. Ancaq gəlir rəqəmləri heç də ürəkaçan olmayıb. Büdcəsi 23 milyon dollar olan film tamaşaçılardan cəmi 11,4 milyon dollar yığa bilib.  
  
## Təsvir
Texasın heç kimin ayaq basmadığı bir hərbi bazasında qəzayla havaya qarışan eksperimental biokimyəvi qaz gecəni anidən qana boyayır. Bu qazı udanlar özlərini itirərək canlı insan əti didən, baxdıqca tanınmaz hala gələn bir şeyə dönürlər. Bir ayağı olmayan striptizçi Çerri, keçmişi ləkəli mexanik eks-sevgilisi Vrey, sözünü heç kəsdən əsirgəməyən bir həkim, şəhər şerifi və aralarında heç bir əlaqə olmayan bir dəstə insan bu dəhşətin ortasında qalmamaq üçün düşmənçiliklərini unudub eyni cəbhəyə keçməli olur. Özlərini "xəstələr" adlandırdığımız bu varlıqlar isə yalnız bir gecəlik qonaq deyil, şəhəri də dünyanı da udmağa gəliblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Proqnatizm

Habsburq sülaləsinin üzvləri arasında geniş yayıldığına görə **Habsburq çənəsi**  **proqnatizm**, alt çənə sümüyünün və ya yuxarı çənə sümüyünün  normadan artıq öndə olmasına verilən addır.   stomatologiyada, ağız və üz-çənə cərrahiyyəsində və ortodontiyada bu vəziyyət klinik və ya radioloji (sefalometrik) olaraq qiymətləndirilir. *"Proqnatizm"* sözü yunanca πρό ( *pro*, 'irəli') və γνάθος ( *gnáthos*, 'çənə') sözlərindən yaranb. Proqnatizm malokklüziyaya(dişlərin və ya çənələrin səhv düzülüşü (qeyri-düzgün dişləmə) olub, üst və alt dişlərin bir-biri ilə düzgün təmas etməməsi halıdır) səbəb ola bilər.

## İstinadlar
Malocclusion

Ortodontiyada **malokklüziya**, çənələr bağlandıqda yuxarı və aşağı diş qövslərinin dişləri bir-birinə yaxınlaşdıqda onların arasında səhv düzülüş və ya səhv sıradır. İngilis dilindəki termin 1864-cü ildən gəlir;  Edward Angle (1855 – 1930), "müasir ortodontiyanın atası",  məşhurlaşdırdı. Bu söz iki sözün birləşməsindən əmələ gəlib.Buradakı mal(səhv deməkdir).Occlusion isə(əks dişlərin qarşılaşması) deməkdir 

Malokklüziya təsnifatı, yuxarı çənənin birinci azı dişinin meziobukkal qabarcığı ilə aşağı çənənin birinci azı dişinin yanaq yivinin əlaqəsinə əsaslanır.

## İstinadlar
Sarışın

**Sarışın** saç rəngi az miqdarda tünd eumelanin piqmentindən ibarət saça sahib olan bir insandır. Nəticədə görünən rəng müxtəlif amillərdən asılıdır; lakin, ümumiyyətlə sarımtıl bir rəng çaları olur. Rəngi çox solğun sarıdan (piqmentin seyrək və qeyri-bərabər olması səbəbindən) qırmızımtıl "çiyələk" sarısına və ya qızılı-qəhvəyi ("qum rəngli") sarıya (sonuncu daha çox eumelanin ehtiva edir) qədər dəyişə bilər. Fişer-Saller şkalasında sarışın rəngi A-dan J-yə qədər sıralanır 

2002-2006-cı illər arasında təbii sarışınların yox olacağını proqnozlaşdıran elmi bir araşdırmaya əsaslanaraq sarışın geninin yox olacağı iddia edilən bir saxtakarlıq dərc edildi.

## İstinadlar
Şəhərsalma və Memarlıq İli

**Şəhərsalma və Memarlıq İli** — Azərbaycanda 2026-cı ilin elan olunmuş adı. 2026-cı ildə Azərbaycanda BMT-nin XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu keçiriləcək.

## Arxa plan

### Hüquqi baza

22 dekabr 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikasında 2026-cı ilin "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı imzalanmışdır. Sərəncamda Azərbaycanın İpək Yolunda yerləşməsi, dünya əhəmiyyətli tarix və mədəniyyəti abidələri, Dünya irsi, Əcəmi Naxçıvani, Böyük Qayıdış çərçivəsində görülən quruculuq işləri, Azərbaycanda 2026-cı ildə Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun keçirilməsi kimi faktlara istinad edilmişdir. Beləliklə, "*Azərbaycanın çoxəsrlik tarixə malik şəhərsalma və memarlıq mədəniyyəti ənənələrinin yaşadılması, eləcə də ölkədə bu sahədə yeni çağırışlara cavab verən mütərəqqi yanaşmaların təşviqi və tətbiqinin genişləndirilməsi*" məqsədilə qərar verilmişdir ki, 2026-cı il Azərbaycanda "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan edilsin.

30 yanvar 2026-cı ildə təsdiq edilmişdir ki, bu ildə keçiriləcək tədbirlər planına XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun, “Bakı şəhərsalma həftəsi” çərçivəsində, həmçinin “Ümumdünya Məskunlaşma Günü” və “Ümumdünya Şəhərlər Günü”nün qeyd edilməsi, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında keçirilən Böyük Qayıdış çərçivəsində həyata keçirilən quruculuq işləri və abidələrin bərpasının ictimaiyyətə təqdim edilməsi, "qardaşlaşmış şəhərlər" layihəsinin Bakı və digər Azərbaycan şəhərləri üçün tətbiq edilməsi, bu ilə həsr olunmuş poçt markalarının, zərflərin və poçt kartlarının buraxılması, UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmiş Azərbaycan daşınmaz mədəni irs nümunələrinin gümüş xatirə sikkələrinin buraxılması və s. daxildir.

## Tədbirlər

### Ümumdünya Şəhərsalma Forumu

XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu 2026-cı ilin 17–22 may tarixlərində, Azərbaycanın paytaxt Bakı şəhərində keçiriləcək. Forumun mövzusu "*Hər kəs üçün yaşayış yerləri: təhlükəsiz, dayanıqlı şəhərlər və yaşayış məskənləri*"dir. Dövlət rəsmiləri, beynəlxalq təşkilatların üzvləri və memarlıq və şəhərsalma üzrə ekspertlər bu forumda iştirak edəcəklər. İlk dəfə olaraq, Ümumdünya Şəhərsalma Forumu Liderlər Sammiti formatında keçiriləcək. Forum Bakıda təşkil edilsə də, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarına forum iştirakçılarının səfərləri təşkil ediləcək. Çünki Azərbaycan Böyük Qayıdış çərçivəsində gördüyü işləri forum iştirakçıları ilə bölüşmək istəyir.

30 yanvar 2026-cı ildə təsdiq edilmiş fəaliyyət planına görə, "Şəhərsalma və Memarlıq İli" və XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu ilə bağlı tədbirlərin həyata keçirilməsində əlaqələndirilmə təmin edilməlidir.

### Digər fəaliyyət
10 fevral 2026-cı ildə Ağdam "İmarət" Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi və "Şuşa Şəhər Dövlət Qoruğu" ICESCO-nun İslam Dünyası İrs Siyahısına daxil edilmişdir. 12 fevralda isə Ordubad şəhəri ICESCO-nun İslam Dünyası İrsinin İlkin Siyahısına daxil edilmişdir. Ordubadın bu siyahıya əlavə edilməsi "Şəhərsalma və Memarlıq İli"nə böyük töhfə kimi qiymətləndirilmişdir.

## İstinadlar
Arakel Mxitaryan

**Arabo** (əsl adı **Arakel Mxitaryan**; 1863, Bitlis – 1893, Hınıs) — 19-cu əsrin sonlarında Osmanlı İmperiyasının şərq vilayətlərində fəaliyyət göstərmiş erməni silahlı dəstə rəhbərlərindən biri olmuşdur. O, əsasən Daşnaksütyun təşkilatı ilə əlaqələndirilir və Erməni milli hərəkatı çərçivəsində tanınmış fiqurlardan hesab olunur.

## Həyatı
Arakel Mxitaryan 1863-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Bitlis bölgəsində anadan olmuşdur. Onun erkən həyatı haqqında məlumatlar məhduddur. Müxtəlif mənbələrə görə, o, gənc yaşlarından etibarən bölgədəki siyasi proseslərlə maraqlanmış və sonradan silahlı fəaliyyətə qoşulmuşdur.

## Fəaliyyəti
Arabo 1880-ci illərdə erməni silahlı dəstələrinə qoşulmuşdur. Qısa müddət ərzində o, bu dəstələr arasında tanınaraq rəhbərlərdən birinə çevrilmişdir. Onun fəaliyyəti əsasən Osmanlı İmperiyasının şərq bölgələrində — xüsusilə Bitlis və ətraf ərazilərdə cəmlənmişdir.

Tarixi mənbələrdə Arabo erməni milli hərəkatının erkən dövr iştirakçılarından biri kimi qeyd olunur. Onun fəaliyyəti həmin dövrdə bölgədə baş verən siyasi və etnik qarşıdurmalar kontekstində qiymətləndirilir.

## Ölümü
Arabo 1893-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Hınıs bölgəsində həlak olmuşdur. Onun ölümü ilə bağlı detallı məlumatlar müxtəlif mənbələrdə fərqli şəkildə təqdim olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://en.wikipedia.org/wiki/Arabo
* https://ru.wikipedia.org/wiki/Арабо
Badam Çiçəkləri

" Badam ***çiçəkləri"*** Vinsent van Qoq tərəfindən 1888, və 1890-ci illərdə Fransanın cənubundakı Arl və Sen-Remidə çəkilmiş bir neçə rəsm əsərindən ibarətdir. Çiçəkli ağaclar Vinsent Van Qoq üçün xüsusi idi. Onlar oyanış və ümidi simvolizə edirdi. O, onlardan estetik zövq almış,və çiçəkli ağacları çəkməkdə maraq tapmışdır. Əsərlər impressionizm, divizionizm və Yapon ağac oyma sənətinin təsirini əks etdirir. *Badam Blossom*, qardaşı oğlu və adaşı, qardaşı Teo və baldızı Conun doğumunu qeyd etmək üçün hazırlanmışdı.
Julie Manet

**Julie Manet** () — fransız rəssam, model idi və rəsm əsərlərinin kolleksiyası ilə məşğul idi.

## İstinadlar
Oskar mükafatı (2025)

**98-ci [[Oskar]] mükafatı** — Kinematoqrafiya incəsənət və elm akademiyası (AMPAS) tərəfindən 2025-ci ilin ən yaxşı filmlərini qeyd etmək üçün təşkil edilən mükafatlandırma mərasimidir. Mərasim, Kino Sənəti və Elmləri Akademiyası tərəfindən təşkil olunaraq, 15 mart 2026-cı ildə ABŞ-nin Los-Anceles şəhərinin Hollivud bölgəsində yerləşən Dolbi Teatrında keçirilmişdir. Gecə ərzində AMPAS tərəfindən 2025-ci ildə nümayiş olunmuş filmləri mükafatlandırmaq məqsədilə 24 kateqoriya üzrə Akademiya Mükafatları (Oskar mükafatı) təqdim edilmişdir. Mərasim ABŞ-də ABC televiziya kanalı vasitəsilə yayımlanmış, eyni zamanda Hulu platformasında onlayn şəkildə təqdim olunmuşdur.

Komediya ustası Konan O'Brayen, əvvəlki ildəki uğurlu çıxışından sonra ikinci dəfə ardıcıl olaraq mərasimin aparıcısı olmuşdur. Rac Kapur və Keti Mullan üçüncü dəfə ardıcıl olaraq icraçı prodüser qismində geri dönmüş, Hemiş Hemilton isə yenidən rejissor kimi layihədə iştirak etmişdir.

## Mükafatlar

Qaliblər sıralamada birinci göstərilərək, **qalın şriftlə** qeyd ediləcək və qoşa xəncər simvolu ilə vurğulanmışdır (‡).

## İstinadlar
Nikola Lui de Lakayl

**Nikola Lui de Lakayl** (; ) — fransız astronomu və riyaziyyatçısı. O, cənub yarımkürəsinin ulduzlu göy üzünü sistemli şəkildə tədqiq edən ilk alimlərdən biri kimi tanınır.

## Elmi fəaliyyəti
Lakayl 1750–1754-cü illərdə Ümid burnuna (Cənubi Afrika) elmi ekspedisiyaya rəhbərlik etmişdir. Bu müddət ərzində o, cənub yarımkürəsində yerləşən 10,000-ə yaxın ulduzu müşahidə etmiş və onların kataloqunu hazırlamışdır.

## Kəşf etdiyi bürclər
Lakayl cənub səmasında cəmi 14 yeni bürc müəyyən etmiş və onları dövrünün elmi nailiyyətlərinin şərəfinə adlandırmışdır:

## Əsas əsərləri
Lakayl sağlığında və vəfatından sonra çap olunan bir neçə mühüm elmi dərsliyin və kataloqun müəllifidir:
* **"Astronomiae Fundamenta"** (1757) — 400 parlaq ulduzun dəqiq mövqelərini ehtiva edən ulduz kataloqu.
* **"Coelum Australe Stelliferum"** (1763) — Cənub göy üzünün 10.000 ulduzunu əhatə edən, ölümündən sonra nəşr olunan fundamental əsəri.
* **"Leçons élémentaires de Mathématiques"** (1741) — Dövrünün ən populyar riyaziyyat dərsliklərindən biri.
* **"Leçons élémentaires d'Astronomie"** (1746) — Astronomiyanın əsaslarını izah edən elmi vəsait.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Nicolas-Louis de Lacaille - "Britannica" ensiklopediyasında məqalə.
* Nicolas-Louis de Lacaille və Ümid burnu - Tarixi araşdırma.
Meşədəki daxma

***Meşədəki daxma*** () — 2011-ci ilin elmi-fantastik qorxu filmi. Film eyni zamanda komediya elementləri də daşıyır. Rejissorluğu Drü Qoddard üstlənib.
  
Meşəyə getmək həmişə pis fikirdir. Bunu hər kəs bilir. Filmdəki tələbələr isə bilmir.  
  
"Vampir qatili Baffi" və "Angel" seriallarından tanış olan üzlər D. Qoddard və  C. Vidon bu dəfə sleşer janrını yenidən ayağa qaldırmaq üçün qələm götürür. Ssenari üç günlük işin məhsuludur. Müəlliflər bunu eyni zamanda işgəncə pornosuna açıq bir cavab kimi dəyərləndirir. Xüsusi effektlər, monstr kostyumları, qrim və protez işləri "AFX Studio"ya həvalə edilir. Çəkilişlər üçün seçilən məkan 2009-cu ilin martından mayına qədər Kanadanın Vankuver şəhəridir. Filmin büdcəsi 30 milyon dollar həcmindədir.  
  
Filmin ilk nümayişi 23 oktyabr 2009-cu il tarixinə bağlanmışdı. Lakin "Metro-Goldwyn-Mayer" və "United Artists" bu tarixi 5 fevral 2010-cu ilə yenidən müəyyənləşdirib, maliyyə böhranı isə filmi müddətsiz gözləməyə məcbur edib. 2011-ci ildə "Lionsgate Films" paylanma hüquqlarını alaraq işə qarışıb. Film o ilin dekabrında Texas ştatının Ostin şəhərindəki "Butt-Numb-A-Thon" festivalında pərdəarası çıxışını edib. ABŞ-də geniş buraxılış isə 13 aprel 2012-ci ildə baş tutub. Nəticə həm kassada, həm də tənqidçilər arasında uğurlu olub. Dünya üzrə 66,5 milyon dollar yığan film ssenarisi, havası və aktyorların ifasına görə alqışlanıb.  
  
## Təsvir
Hekayə belədir: bir dəstə tələbə şəhərdən uzaqlaşıb meşənin içindəki köhnə bir daxmaya gedir. Oradan isə sağ çıxmaq o qədər də asan olmur. Müxtəlif monstrlar onları hər tərəfdən sıxışdırır. Amma filmin əsl sualı başqadır: bütün bunların arxasında kim dayanır və nə üçün? Cavab yeraltındadır. Orada bir qrup texnik var və onlar hər şeyi öz əlləri ilə idarə edir. Məqsədləri isə düşündüyünüzdən qat-qat böyükdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Xalapeno

**Jalapeño** (tələffüzü **Halapenyo**, *[[İspan dili|ispanca]] : Chile Jalapeño* ) — *[[Saplaqlı bibər|Capsicum annuum]]* cinsinə aid çili bibəri növü . Meksika mənşəyidir Yetişmiş jalapeño 5-9 sm uzunluğundadır.&nbsp; (2-3,5 düym). Yetişdikdə nadir hallarda qırmızı, yaşıl rəngdə satılan jalapeño, adını ənənəvi olaraq yetişdirildiyi Meksikanın Veracruz şəhərindəki Jalapadan almışdır. Meksikada təxminən 160 kvadrat kilometr ərazidə, Verakruzun şimalında yerləşən Papaloapan çayı hövzəsində və bibər becərilməsi üçün nəzərdə tutulmuş Çihuahua ştatının Delicias bölgəsində yetişdirilir. Xalapenyolar lazımi ölçülərdə Xalisko, Nayarit, Sonora, Sinaloa və Çiapasda becərilir.

Orta acılı jalapeno souslarının Scoville acılıq *vahidi (SHU)* reytinqi 2500 ilə 8000 arasındadır.

Acılı, lakin yandırmayan dadı və digər bibərlərlə müqayisədə daha kəskin dadı ilə tanınan "Halapeno" ət yeməkləri, salatlar, souslar, bulqur, düyü və makaronla yanaşı, digər qəlyanaltılar və qəlyanaltılarla da yeyilir.Populyar mədəniyyətin təsiri sayəsində bütün dünyada geniş yayılmışdır.
Daniel Kaluuya

**Daniel Kaluuya** (24 fevral 1989 London) Uqanda əsilli Britaniya aktyoru və yazıçısıdır . O, 2017-ci ildə çəkilmiş " *[[Rədd ol (film, 2017)|Get]] Out"* qorxu filmindəki performansı ilə beynəlxalq səviyyədə tanınmağa nail olub. və çoxlu təriflər aldı.

## İstinadlar
Təraş maşını

**Elektrikli təraş maşını** (həmçinin quru ülgüc, elektrikli ülgüc və ya sadəcə təraş maşını kimi tanınır) elektriklə işləyən və ya salınan bıçağı olan ülgücdür. Elektrikli təraş maşını adətən quru təraşdır. Təraş kremi, sabun və ya suyun istifadəsini tələb etmir. Ülgüc kiçik bir elektrik mühərriki ilə təchiz oluna bilər, bu mühərrik ya elektrik batareyası, ya da elektrik şəbəkəsindən işləyir. Bir çox müasir növündə təkrar doldurulan batareyalardan istifadə olunur. Alternativ olaraq, alternativ cərəyanla təchiz edilmiş solenoid tərəfindən idarə olunan elektromexaniki osilator istifadə edilə bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Bərbər
Mileva Mariç

**Mileva Mariç** (; ) — serb fizik və riyaziyyatçısı. O, Sürix Politexnik İnstitutunun riyaziyyat və fizika şöbəsində təhsil alan ilk qadınlardan biri olmuşdur. Mileva Mariç həm də məşhur fizik Albert Eynşteynin həmkarı və ilk həyat yoldaşıdır. Bir çox elm tarixçisi onun Eynşteynin erkən dövr elmi nailiyyətlərində, xüsusilə Nisbilik nəzəriyyəsinin riyazi əsaslandırılmasında mühüm rol oynadığını iddia edir.

## Təhsili və elmi fəaliyyəti
Mileva Mariç gənc yaşlarından riyaziyyat və fizikaya olan qeyri-adi marağı ilə seçilmişdir. O dövrdə qadınların ali təhsil alması məhdud olsa da, o, 1896-cı ildə Sürix Politexnik İnstitutuna qəbul olmağı bacarmışdır. Burada o, Albert Eynşteyn ilə tanış olmuş və onlar birgə elmi araşdırmalar aparmağa başlamışdırlar.

Eynşteynin öz dostlarına yazdığı məktublarda "bizim işimiz", "bizim nəzəriyyəmiz" kimi ifadələr işlətməsi, Milevanın elmi proseslərdə aktiv iştirakını sübut edən mühüm faktlardandır. Xüsusilə Fotoeffekt və Braun hərəkəti mövzusundakı mürəkkəb riyazi hesablamaların Mileva tərəfindən yerinə yetirildiyi ehtimal olunur.

## Şəxsi həyatı və mirası
1903-cü ildə Albert Eynşteyn ilə ailə quran Milevanın bu izdivacdan üç övladı dünyaya gəlmişdir. Lakin elmi karyerası, ailə qayğıları və dövrün qadın alimlərə qarşı olan qərəzli münasibəti səbəbindən o, rəsmi olaraq elmi nəşrlərdə adını qeyd etdirə bilməmişdir. 1919-cu ildə boşandıqdan sonra, Eynşteyn 1921-ci ildə aldığı Nobel Fizika Mükafatının pul mükafatını tamamilə Milevaya vermişdir ki, bu da onun elmi əməyinin gizli bir etirafı kimi qəbul edilir.

## İstinadlar
Yönləndirilmiş enerji silahı

**Yönləndirilmiş enerji silahları** — İstiqamətləndirilmiş enerji silahı, lazerlər, mikrodalğalı sobalar və hissəcik şüaları da daxil olmaqla, hədəfinə yüksək fokuslanmış enerji ilə zərər verən uzun mənzilli bir silahdır. Bu texnologiyanın potensial tətbiqlərinə personalı, raketləri, nəqliyyat vasitələrini və optik cihazları hədəf alan silahlar daxildir.

İstiqamətləndirilmiş enerji silahlarının ABŞ, Rusiya, Çin, Hindistan və Böyük Britaniya kimi ölkələr tərəfindən inkişaf etdirildiyi məlumdur. Onilliklər davam edən tədqiqat və inkişafdan sonra, istiqamətləndirilmiş enerji silahları hələ də eksperimental mərhələdədir və onların praktik, yüksək performanslı hərbi silahlar kimi istifadə edilib-edilməyəcəyi və ya nə vaxt istifadə ediləcəyi hələ dəqiq məlum deyil.

## Həmçinin bax
* Raketdən müdafiə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Elgün Tağızadə*. QISA MƏNZİLLİ PİLOTSUZ UÇUŞ APARATLARINA QARŞI YÖNLƏNDİRİLMİŞ ENERJİ SİLAHLARI: MÜHARİBƏ DİNAMİKASININ VƏ BEYNƏLXALQ TƏHLÜKƏSİZLİYİN DƏYİŞƏN PARADİQMASI. Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2026, Cild 7, Say 1, Sıra 24. ss.314-363
Fuşa-Arraz

**Fuşa-Arraz** () — Albaniyanın şimalında, Şkoder vilayətində yerləşən şəhər və bələdiyyə mərkəzi. Şəhərin adı alban dilindən tərcümədə "kiçik qozlar çölü" və ya "qozcuqlar çölü" mənasını verir (*fushë* — çöl, *arrëz* — kiçik qoz).

## Yerləşməsi
Fuşa-Arraz Albaniyanın şimalında kəskin dağlıq zonada yerləşir. İnzibati cəhətdən Şkoder vilayətinə daxildir. 2015-ci ildə Albaniyada həyata keçirilən yerli idarəetmə islahatlarına əsasən, Fuşa-Arraz bələdiyyəsi keçmiş Fierzə, Blerim, Qafə-Mali, İballa və Fuşa-Arraz bələdiyyələrinin birləşdirilməsi nəticəsində yenidən formalaşdırılmışdır. Hazırda bələdiyyənin mərkəzi Fuşa-Arraz şəhəridir.

## Əhalisi
2011-ci ilin milli siyahıyaalınmasına əsasən, genişləndirilmiş Fuşa-Arraz bələdiyyəsinin ümumi əhalisi 7,405 nəfər olmuşdur. Köhnə inzibati bölgüyə əsasən, yalnız Fuşa-Arraz şəhərini əhatə edən mərkəzi ərazinin əhalisi isə 2,513 nəfər təşkil etmişdir. Miqrasiya və digər demoqrafik amillər səbəbindən son illərdə əhalinin sayında dəyişikliklər müşahidə edilir.

## Tarixi
Fuşa-Arraz tarixi Mirdita bölgəsinin bir hissəsi kimi dəyərləndirilir və bu bölgənin ənənəvi mədəniyyətini özündə daşıyır. Şəhərin intensiv inkişafı və sənayeləşməsi əsasən İkinci Dünya Müharibəsindən sonra, kommunist rejimi dövrünə təsadüf edir. Həmin dövrdə şəhər əhəmiyyətli bir sənaye mərkəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 

## Coğrafiyası
Bələdiyyənin ümumi sahəsi 540.42 kvadrat kilometrdir. Bölgə sıx meşələri, dərin vadiləri və dağlıq relyefi ilə seçilir. Ərazi dəniz səviyyəsindən yüksəkdə yerləşdiyinə görə, qış aylarında bol qar yağır və sərt iqlim hökm sürür, yay ayları isə nisbətən qısa və mülayim keçir.

## İqtisadiyyatı
Kommunizm dövründə Fuşa-Arraz Albaniyanın ən mühüm mis hasilatı və emalı mərkəzlərindən biri olmuşdur. Uzun illər ərzində mis mədənləri, zənginləşdirmə fabrikləri və meşə sənayesi bölgənin əsas gəlir mənbəyini təşkil etmişdir. Lakin 1990-cı illərdən sonra başlayan keçid dövrü sənayenin zəifləməsinə səbəb olmuşdur. Hazırda yerli əhalinin əsas məşğuliyyət sahələri kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq və meşəçilikdir.

## Görməli yerləri
Bölgənin füsunkar dağlıq mənzərələri, İballa vadisi və Qafə-Mali kimi ərazilər təbiət sevərlər və dağ turizmi ilə maraqlananlar üçün potensial təşkil edir. Ərazidəki çaylar və sıx meşələr gəzinti və ekoturizm üçün əlverişlidir.

## İdman
Şəhərin idman həyatı əsasən həvəskar səviyyədə inkişaf etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Fuşa-Arraz bələdiyyəsinin rəsmi saytı
Taker və Deyl şərə qarşı

***Taker və Deyl şərə qarşı*** () 
— 2010-cu ildə çəkilmiş komediya-qorxu filmi. Rejissor İlay Kreyq filmi Morqan Yurqensonla birlikdə ssenari yazaraq ərsəyə gətirib.  
  
Tayler Lebin və Alan Tüdik heç kimə pisliyi toxunmayan iki kəndlini oynayır. Bu iki adamı isə bir qrup ağılsız tələbə qatil zənn edir. 
  
"Taker və Deyl şərə qarşı" Sandens Film Festivalında 2010-cu ildə pərdəni açdıqdan sonra ABŞ-də məhdud sayda kinoteatrda tamaşaçı qarşısına çıxır.  
  
## Təsvir
Taker və Deyl nəhayət arzuladıqları tətilə çıxıblar. Köhnə bir daxma, soyuq pivə, sakit bir göl, balıq ovu. Başqa nə lazımdır ki? Amma yaxınlıqda peyda olan bir dəstə kollec uşağı bu iki sadəlövh kəndliyə baxanda özlərindən qorxub qaçırlar. Güman edirlər ki, qarşılarındakılar meşədən çıxmış, motopila gəzdirən qatillərdir. Elə bu yanlış fikirdən sonra tətil elə bir istiqamətə dönür ki, hər addımda ya qəhqəhə qoparırsan, ya da üzünü tutub bağırırsan.  
  
## İstinadlar
  
  
## Xarici keçidlər
*
Jeti Qazına

**Jeti Qazına** (qazax. *Жеті қазына) —* yeddi xəzinə mənasını verən, qazax xalqının ənənəvi dünyagörüşündə insan həyatının bütövlüyü, rifahı və xoşbəxtliyi üçün vacib hesab olunan yeddi fundamental ünsürü birləşdirən mənəvi-məişət anlayışı. Köçəri mədəniyyətində bu yeddi xəzinəyə sahib olmaq bir insanın cəmiyyətdəki ləyaqətinin və tamlığının əsas simvolu hesab edilirdi.

## Yeddi xəzinənin tərkibi
Qazax etnoqrafik mənbələrinə və şifahi xalq ədəbiyyatına əsasən Jeti Qazına aşağıdakı yeddi ünsürdən ibarətdir:

# **Er jigit** (Mərd igid) — Xəzinənin mərkəzi və sahibi. O, cəsarəti, dözümlülüyü və xalqa sadiqliyi ilə digər xəzinələri bir arada tutan əsas gücdür.
# **Sulu əyel** (Ağıllı qadın) — Ailənin bərəkəti və ocağın qoruyucusu. O, müdrikliyi ilə həm ailəyə istiqamət verir, həm də nəslin tərbiyəçisi hesab olunur.
# **Aqıl-bilim** (Ağıl və bilik) — İnsanı digər canlılardan fərqləndirən əsas mənəvi xəzinə. Ağıl olmadan digər xəzinələri (atı, silahı, ailəni) düzgün idarə etmək mümkün deyil.
# **Jüyrik at** (Sürətli at) — "İgidin qanadı" hesab olunur. Köçəri həyatında sürət, güc və azadlığın əsas simvoludur.
# **Qıran bürküt** (Qartal) — Səmanın hakimi və ailənin ruzisini təmin edən "canlı silah". O, qürur və yüksək hədəfləri təmsil edir.
# **Beren miltiq** (Keyfiyyətli silah) — İnsanın öz azadlığını, torpağını və namusunu qorumaq üçün silah.
# **Qumay tazı** (Sadiq ov iti) — Sadiqlik rəmzi. Qazax mədəniyyətində Tazı "təmiz" heyvan sayılır və evə daxil olmasına icazə verilən yeganə canlıdır.

## İstinadlar
Bahar tətilçiləri

***Bahar tətilçiləri*** () — 2012-ci ilin cinayət filmi. Rejissoru və ssenari müəllifi Harmoni Korindir.

"Bahar tətilçiləri" ABŞ ekranlarına "A24" şirkətinin dəstəyi ilə çıxıb. Büdcəsi cəmi 5 milyon dollar olan film dünyada 21 milyon dollar gəlir gətirib və illər keçdikcə kult film statusu qazanıb. Film 69-cu Venesiya Beynəlxalq Kino Festivalında "Qızıl Şir" uğrunda yarışıb. Filmin davamının hazırlandığı da bildirilir.

## Təsvir
Filmdə dörd tələbə qız yazlıq tətillərini ən yaxşı şəkildə keçirmək xülyası ilə Floridanın Sent-Pitersberq şəhərinə gəlib çıxırlar. Günəş, dəniz və əyləncədən ibarət olacağını düşündükləri bu tətil ekssentrik narkotik satıcısı ilə tanışlıqdan sonra tamamilə başqa bir məcraya düşür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mouthwashing

***Mouthwashing*** — 2024-cü ildə çıxan qorxu-macəra oyunu. İsveç studiyası "Wrong Organ"ın üzərində çalışdığı oyunu Kipr mərkəzli Rusiya şirkəti "Critical Reflex" yayımlayıb.

Oyun buraxılandan bəri hekayə quruluşu və vizual estetikası ilə xüsusi diqqət çəkib.

## Təsvir
Hekayə yük gəmisi Tulparda cərəyan edir. Baş verən sirli qəzadan sonra ekipaj açıq kosmosda tərpənə bilməz hala düşür. Vəziyyəti daha da ağırlaşdıran odur ki, kapitan diri qalsa da, nə danışa, nə hərəkət edə bilir. Ekipaj buna baxmayaraq onu qəzanın arxasında durmaqda ittiham edir.

## İstinadlar
The Walking Dead: Michonne

**The Walking Dead: Michonne** — 2016-cı ildə "Telltale Games" tərəfindən istehsal olunmuş, eyniadlı komiks seriyasına əsaslanan epizodik qrafik macəra videooyunu.  Oyunun hadisələri komiks seriyasının 126-cı və 139-cu sayları arasında cərəyan edir, Mişonnun zombi apokalipsisinin ortasında Rik Qraymsın rəhbərlik etdiyi qrupdan müvəqqəti ayrılması zamanı nələrlə məşğul olduğunu göstərir. Samira Vayli oyunda Mişonnu səsləndirilmişdir. Üç epizoddan ibarət seriya 2016-cı ilin fevral və aprel ayları arasında "Windows" fərdi kompüterləri, "PlayStation 3", "PlayStation 4", "Xbox 360" və "Xbox One" konsolları, həmçinin mobil cihazlar üçün satışa çıxarılmışdır.

## İstehsalı
### Saundtrek
29 avqust 2019-cu il tarixində Cered Emerson-Consonun B.A.F.T.A. mükafatına namizəd göstərilmiş bəstələrindən ibarət rəsmi saundtrek albomu rəqəmsal yükləmə və striminq xidmətləri üçün yayımlanmışdır. Bundan qısa müddət sonra isə vinil vallardan ibarət xüsusi nəşr dəsti satışa çıxarılmışdır.

## İstinadlar