Valter Skott

Ser **Valter Skott** (; ) — şotland mənşəli vəkil, şair, yazıçı, tarixçi, tarixi roman janrının banisi.

## Həyatı
Valter Skott Edinburqda imkanlı şotland hüquqşünası Valter Conun (1729–1799) və Edinburq universitetinin tibb professorunun qızı Anna Rezerfordun (1739–1819) ailəsində anadan olmuşdur. O, ailədə 9-cu uşaq idi, bu ailədə böyüyən 13 uşaqdan yalnız 6-sı salamat qalmışdır.
1772-ci ilin yanvarında uşaq iflici xəstəliyinə tutulan Valter Skotun sağ ayağı hərəkət qabiliyyətini itirmiş və o, ömrü boyu şikəst qalmışdır.

Uşaqlıq illərini Sendinoyda babasının fermasında və dayısının Kelso yaxınlığında yerləşən evində keçirən Valter Skott Şotlandiyanın sərhəd əyalətləri ilə sıx əlaqəli olmuşdur. Fiziki qüsurlarına baxmayaraq hələ yeniyetmə yaşlarında o, ətrafındakıları iti ağlı və fenomal yaddaşı ilə heyrətləndirirdi.

Valter Skott 1778-ci ildə Edinburqa qayıtmışdır. 1779-cu ildən Edinburq məktəblərində təhsil alan Valter Skott 1785-ci ildə Edinburq kollecinə daxil olmuşdur. Kollecdə təhsil alarkən o, alpinizmə dərin maraq göstərmiş, fiziki cəhətdən möhkəmlənmiş, yaşıdları arasında natiqlik qabiliyyəti ilə fərqlənmişdir.

Atasının istəyi ilə 1792-ci ildə Edinburq universitetinin hüquq fakültəsini bitirən Valter Skott əyalətlərin birində fəaliyyətə başlayır.

Valter Skott 1791-ci ildə öz ilk məhəbbəti ilə — Edinburq vəkilinin qızı Vilyamina Belşes ilə tanış olmuşdur. O, beş il bu qızla ailə qurmağa cəhd göstərdi, lakin Vilyamina, nəhayət, imkanlı bankirin oğlu Vilyam Forbsu ondan üstün tutdu və 1796-cı ildə Vilyam Forbsa ərə getdi. Bu uğursuz məhəbbət Valter Skott üçün ağır zərbə oldu və sonralar Vilyamina surəti yazıçının romanlarının qəhrəmanları arasında xüsusi yer tutmuşdur.

Valter Skott 1797-ci ildə Şarlotta Karpenter (Şarlotta Şarpantye) (1770–1826) ilə evlənmişdir.

Valter Skott 21 sentyabr 1832-ci ildə infaktdan vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Valter Skott dünya ədəbiyyatşünaslığında tarixi roman janrının banisi və ustad sənətkarlarından biri hesab edilir. O gördüyü abidələri, ya da dinlədiyi hekayələri təsvir etdiyi əhvalatın mərkəzində yerləşdirərək onları təsiredici və inandırıcı hadisələr zənciri kimi təsvir edir. Əsərləri avtobioqrafik xüsusiyyətlər daşıyarkən belə, universallığını qoruyub saxlayır. V. Skotta yüksək qiymət verən V. Q.Belinski yazırdı: "Bu adam Avropanın ən yeni sənətinə tarixi və ictimai istiqamət vermişdir. V. Q.Belinskinin çox doğru və son dərəcə dürüst ifadəsinə görə, V. Skott öz romanlarında "tarixin yaylarını açıb göstərir".

V. Skott tarixi mövzularda romanlar yazmamışdan əvvəl bu sahədə ətraflı tədqiqatlar aparmışdır. Belə ki, V. Skott bir neçə il ərzində Şotlandiyanın ucqar yerlərini gəzərək üç cilddən ibarət topladığı xalq nəğmələrinin "Şotlandiyanın sərhəd nəğmələri" adlı nəğmələr kitabının iki cildini 1800-cü ildə, üçüncü cildini isə 1803-cü ildə çap etdirir. Bu topluya daxil edilmiş xalq şeirinin əsl nümunələrində Şotlandiya tarixinə aid çox zəngin material vardı.

Bu nəğmələr toplusundan sonra yazıçı bir-birinin ardınca "Sonuncu menestrelin mahnısı", "Marmion", "Göl qızı", "Rokbi" adlı romantik poemalarını yazır. Xüsusən, "Sonuncu menestrelin mahnısı" (1805) əsəri müəllifə, qədim Şotlandiyanı çox gözəl təsvir etdiyinə görə böyük şöhrət qazandırdı. Yazıçı "Marmion" əsərində şotlandiyalıların ingilislər əleyhinə apardıqları mübarizəni, "Göl qızı" əsərində kralın feodallarla mübarizəsini, "Rokbi"də XVII əsrdə İngiltərədə baş verən inqilabı təsvir etmişdir. Bütün bunların təsviri, poemanın şifahi xalq ədəbiyyatı ilə bağlı olması, Orta əsrlərə böyük maraq V. Skottun poemalarının gələcəkdə onun geniş lövhələri əhatə edən tarixi romanlar yazması üçün bir növ hazırlıq idi.

Valter Skott tarixi sənədlərə, tarixi məna və məzmun daşıyan faktlara, tarixçilərin keçmişi tədqiq etmək baxımından əldə etdiyi materiallara rəngarəng don geyindirərək, quru və cansıxıcı görünən bu məlumatları maraqlı və cazibədar etmişdir.

İlk romanı "Ueverli"ni 1814-cü ildə nəşr etdirən V. Skott 28 roman, bir neçə povest və hekayə yazmışdır. Yazıçının romanları mövzusuna görə, 3 qrupa bölünür. Bu romanların bir hissəsi doğma vətəni Şotlandiyanın tarixi keçmişinə həsr edilmişdir. "Şotlandiya romanları" ədəbi silsiləsinə daxil olan "Ueverli, yaxud altmış il əvvəl", (1814), "Qay Mannerinq" (1815), "Antikvar" (1816), "Puritanlar" (1816), "Rob Roy" (1817) və başqalarının adlarını çəkmək olar.

V. Skottun digər romanlarında isə İngiltərənin keçmişi təsvir edilir. Bu qismə "Ayvenqo" (1819), "Monastır" (1820), "Rahib" (1820), "Kenilvort" (1820), "Vudstok" (1826) əsərlərini aid etmək olar.

V. Skottun romanlarının bir qismi də digər ölkələrin tarixinə həsr edilmişdir. Belə əsərlərə "Kventin Dorvard" və "Talisman" romanları aiddir.

## Nəsr əsərləri
* Ueverli, yaxud altmış il əvvəl (1814)
* Qay Mannerinq və ya Astroloq (1815)
* Antikvar (1816)
* Puritanlar (1816)
* Rob Roy (1817)
* Rahib (1820)
* Monastır (1820)
* Kenilvort (1821)
* Kventin Dorvard (1823)
* Talisman (1825)
* Maltanın mühasirəsi (1832)

## Nəzm əsərləri
* Şotlandiyanın sərhəd nəğmələri (1800–1803)
* Marmion (1808)
* Göl qızı (1810)
* Rokbi (1813)
* Vaterloo tarlası (1815)

## İstinadlar

## Mənbə
* Kolesnikov B. İ. və Mixalskaya N. P. XIX əsr xarici ədəbiyyat tarixi, tərcümə edən İ. Şıxlı. Bakı: Azərbaycan dövlət tədris-pedaqoji ədəbiyyatı nəşriyyatı, 1964.
* Belinski V. Q. Məqalələr. Bakı: Azərbaycan dövlət nəşriyyatı, 1961.
* Oрлов С.А. Исторический роман Вальтера Скотта. М.: Худож. лит., 1965.
* Реизов Б.Г. Творчество Вальтера Скотта. М.-Л.: Худ. литература, 1965.

## Xarici keçid

* Биография Вальтера Скотта
* Квентин Дорвард — текст романа на русском и английском языках
* http://www.walterscott.lib.ed.ac.uk/ — сайт библиотеки Эдинбургского Университета посвященный Вальтеру Скотту (на англ.)
* Walter Scott Digital Archive at the University of Edinburgh.
* Sir Walter Scott, biography by Richard H. Hutton, 1878, from Project Gutenberg.
* The Edinburgh Sir Walter Scott Club
* Millgate Union Catalogue of Walter Scott Correspondence 
* Correspondence of Sir Walter Scott, with related papers, ca. 1807–1929