open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uvarovo

**Uvarovo** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tambov vilayətinə daxildir.

Uvarovo ( rus. Ува́рово ) — Rusiyanın Tambov vilayətində, Tambovdan 117 kilometr (73 mil) cənub-şərqdə, Vorona çayının (Don hövzəsi) sağ sahilində yerləşən şəhər. Əhali: 26,830 (2010-cu il siyahıyaalınması); 29,690 (2002-ci il siyahıyaalınması); 34.554 (1989-cu il sovet siyahıyaalınması).

## Tarixi

1699-cu ildə kazak qəsəbəsi kimi əsası qoyulmuş, 1702-ci ildə selo olmuşdur. 1770-ci ildə Uvarovodan keçərək Borisoglebsk və Kirsanovu birləşdirən poçt yolu çəkilmişdir. 19-cu əsrin ikinci yarısı - 20-ci əsrin əvvəllərində Uvarovo mühüm ticarət mərkəzinə çevrildi. 1960-cı ildə şəhər tipli qəsəbə, 1966-cı ildə isə şəhər statusu verilmişdir.

## İnzibati və Bələdiyyə Statusu

İnzibati bölgülər çərçivəsində Uvarovo, bir hissəsi olmasa da, Uvarovski rayonunun inzibati mərkəzi kimi xidmət edir. İnzibati bölgü kimi, ayrı-ayrılıqda Uvarovo vilayət əhəmiyyətli şəhər kimi birləşdirilmişdir - rayonların statusuna bərabər olan inzibati vahid. Bələdiyyə bölməsi olaraq Uvarovo vilayət əhəmiyyətli şəhər Uvarovo Şəhər Dairəsi kimi birləşdirilmişdir.

## Görkəmli İnsanlar

Andrey Streltsov (1984-cü il təvəllüdlü), futbolçu

## İstinadlar
Rasskazovo

**Rasskazovo** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Tambov vilayətinə daxildir

## İstinadlar
Tver

**Tver** (1931–1990-cı illərdə Kalinin) — Rusiya Federasiyasında şəhər, Tver vilayətininin və Kalinin rayonunun inzibati mərkəzi, Moskvadan 150 km aralıda, Tvertsa və Tmaka çaylarının Volqa çayına töküldüyü ərazizidə yerləşir.

## İstinadlar
Lobnya

**Lobnya** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Moskva vilayətinə daxildir.

## Məşhur insanlar
* Andronov, Vadim Vadimoviç
* Volkov, Gennadi Aleksandroviç
* Guryev, Andrey Grigorievich
* Egorov, Alexander Petrovich (şair)
* Zlobin, Nikolay Dmitrievich
* Korneev, Sergey Pavloviç
* Kotlyakov, Vladimir Mixayloviç
* Mişustin, Mixail Vladimiroviç
* Myasnikov, Valeri Vladimiroviç
* Saxnov, Vyaçeslav İvanoviç
* Slepova, Anna Aleksandrovna
* Samur, Lyubov Eduardovna
* Guryev, Andrey Andreevich

## İstinadlar
Boşboğaz (film, 1978)

**Boşboğaz** () — rejissor Vladimir Roqovoyun filmi.

## Məzmun
Kənd məktəbinin məzunu Pyotr Qoroxov yaşadığı Dyadkovo kəndindən Moskvaya – nüfuzlu iqtisadiyyat universitetinə daxil olmağa gəlir. Ali məktəbə daxil olmaq ona bir möcüzə sayəsində nəsib olur. Petyanı həmişə həyatda təsadüflər xilas edir. Əyalətdən olan oğlan digər tələbələrdən kəskin fərqlənir. Lakin buna baxmayaraq Pyotr digər tələbələrin əhatəsində qəbul olunur və qabaqcıllardan birinə çevrilir. Onun iki problemi olmasaydı, hər şey daha da yaxşı olardı – Nyu-Yorkdan olan gözələ olan cavabsız sevgisi və ingilis dilini bilməməsi...

## Film haqqında
* Bu ekran əsərində Maqsud adlı bir azərbaycanlı tələbə obrazı yaradılmışdır. Filmdə həmin obrazı tanınmış Azərbaycan aktyoru Ötkəm İsgəndərov ifa etmişdir. 
 
## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Sergey Bodrov
:**Quruluşçu rejissor:** Vladimir Roqovoy
:**Operator:** Vyaçeslav Yeqorov
:**Rəssam:** Mixail Fişqoyt
:**Bəstəkar:** David Aşkenazi

### Rollarda
:Vadim Andreyev — Pyotr Qoroxov
:Nataliya Kaznaçeyeva — Anya
:Nikolay Denisov — Sanya
:Vladimir Şixov — Oqorodnikov
:Valentina Klyagina — Katya
:Ötkəm İsgəndərov — Maqsud
:Noris Polastre — Noris
:Yevgeni Karelski — Serebryakov
:Larisa Blinova — Sinyakina
:Yevgeniya Simonova — Romaşova
:Vadim Zaxarçenko

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 355.
Mıtişi

**Mıtişi** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Moskva vilayətinə daxildir.

## Qardaş şəhərlər

*  Anqarsk 
*  Baranoviç ()
*  Borisov ()
*  Jodino () 
*  Smoleviç (), 
*  Qabrovo (), [
*  Lekko ()
*  Nimburq () 
*  Panevejis ()
*  Ploçk ()
*  Çerniqov ()

## İstinadlar
Şyolkovo

**Şyolkovo** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Moskva vilayətinə daxildir

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Şerbinka

**Şerbinka** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Moskva vilayətinə daxildir.

## İstinadlar
Ştutqart

**Ştutqart** ( , ) — Almaniyanın cənubunda şəhər. Baden-Vürtemberq əyalətinin paytaxtıdır. Təxminən 600.000 nəfər əhalisi olan Ştutqart Almaniyada 6-cı ən böyük şəhərdir. Metropoliya ərazisində əhalisinin sayı 5 milyona çatır. Ştutqart şəhəri özü 600.038 nəfər əhalisi ilə (dekabr 208-ci il üçün) Almaniyanın 5-ci ən böyük şəhəridir. Ştutqart şəhər ərazisi çoxlu sayda kiçik şəhərlərlə əhatə olunub.

Coğrafi olaraq Ştutqar müxtəlif hündürlüklərdə, parklarda, vadilərdə və təpəliklərdə yerləşir. Rottenburq-Ştutqart katolik yeparxiyasının mərkəzi də Ştutqart şəhərində yerləşir. Yaşayış keyfiyyətinin yüksəkliyinə görə Ştutqar Almaniyada 7-ci, dünyada isə 30-cu yeri tutur.

## Mədəniyyət və Təhsil
Ştutqartda iki universitet var.Ştutqart Universitetində mühəndislik,Hohenheim Universiteti isə kənd təsərrüfat fakultələrinə dəyər verir.Almaniyanın ən böyük Medya Universiteti  () Ştutqartın Vaihingen səmtindədir. Həmçinin Ştutqartda Würtemberq dövlət Kitabxanası yerləşir.

## Əhali

## İdman
Şəhərin VfB Ştutqart adında futbol klubu vardır.VfB Ştutqart öz yoldaşlıq oyunlarını Mercedes-Benz Arenada oynayır və şəhər 2006 FİFA Dünya Çempionatına ev sahibliyi edib.

## Şəkillər

Fayl:Stuttgart Rathaus01.JPG|Stuttgart-"Rathaus İcra Hakimiyyətinin binası"
Fayl:Stuttgart, Blickrichtung Nord von der Weinsteige aus, Innenstadt.jpg|Stuttgart Weinsteige yolundan mənzərə"
Fayl:Stuttgart SchlossSolitude.jpg|Stuttgart-"Solitut Qalası"
Fayl:Fernsehturm stuttgart.jpg|Televiziya qülləsi
Fayl:Schloß-Rosenstein.jpg|Stuttgart-"Rozenşteyn Qalası"
Fayl:Stuttgart Schlossplatz Nacht new.jpg|Stuttgart-"Neues Schloss Qalası"
Fayl:Stuttgart-Hegel-Birthplace-2006-04-09a.jpg|Stuttgart-Hegel evi
Fayl:Stuttgart hbf1.jpg|Stuttgart Hauptbahnhof – Dəmiryolu deposu


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Vilhelm Hauff

## Xarici keçidlər
Koquryo sərdabələri kompleksi

**Koquryo sərdabələri kompleksi** — Çinin dünya əhəmiyyətli tarixi abidələrindən biri.

## Tarixi
Koquryo hökmdarlığı e.ə. 37-ci ildə meydana gəlmiş və eramızın 668-ci ilinədək mövcud olmuşdur. Bir vaxtlar Koquryo çarlığı Dunbeyede – yəni Şimal-Şərqi Çində ən nüfuzlu qeyri-xan dövləti olmuşdur və Şimal-Şərqi Asiyanın tarixi inkişafı prosesində mühüm rol oynamışdır. Koquryonun mərkəzi Lyaonin əyalətinin indiki Xuanjen-mancur muxtar mahalının ərazisində yerləşirdi, eramızın 3-cü ilində saray Qoneyçenə (indiki – Tszilin əyalətinin Tszian şəhəri), 427-ci ildə isə Çanana (indiki – Koreya Xalq Demokratik Respublikasının Pxenyan şəhəri) köçmüşdür. Beləliklə, Xuanjen və Tszian 465 il ərzində Koquryonun siyasi mərkəzi olmuşlar. Bu rayonlar Koquryo mədəni irsi abidələrinin cəmləşdiyi yerdir.
XX əsrin 90-cı illərində arxeoloqlar burada bir sıra Koquryo əyanlarının qəbirlərini və tikinti qalıqları aşkar etmişlər. Qəbir konstruksiyalarının bərpasının həyata keçirilməsi nəticəsində bu gün Koquryoda qədim sivilizasiyanın konturları daha aydın üzə çıxmaqdadır.
2002-ci ildən Tszian şəhərində Koquryo nekropolu və saray tiklilərinin mühafizəsi Proqramı həyata keçirilir. Proqram iki paytaxt – Qoneyçen və Vanduşanya dövrünə aid olan 43 abidəni əhatə edir, bu 12 hökmdar məqbərəsi, 27 əyan qəbri və daha bir neçə obyektdir. Koquryo irsinin mühafizəsi – Tszilin əyalətinin Tszian şəhərində mühüm işlərdən biridir.
Ümumdünya irsləri Siyahısına Unyuyşan dağ şəhəri, Qonçeyçen şəhəri, Vandouşan şəhəri, 12 hökmdar məqbərəsi, 26 əyan qəbri, Xaotayvan daş plitəsi və sərkərdənin qəbrindən bəzi predmetlər daxildir. Bütün obyektlər Tszilin əyalətinin Tszian şəhərində və Lyaonin əyalətinin Xuanjen-mancur mahalında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Комплекс гробниц Когурё на сайте ЮНЕСКО 
* Спорные моменты истории Когурё
Aksay

**Aksay** () — Rusiya Federasiyasının Rostov vilayətində şəhər. Aksay rayonunun inzibati mərkəzidir. Rostov-Dondan 18 kilometr aralıda yerləşir. Konserv, şüşə, plastik kütlə, kərpic və s. zavodları var. 1957-ci ilə qədər Aksayskaya stansiyası adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Aksay (Burlin rayonu)
* Aksay körpüsü

## İstinadlar
Kamensk-Şaxtinski

**Kamensk-Şaxtinskiy** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Rostov vilayətinə daxildir.

## Həmçinin bax
* Bokovsk rayon diyarşünaslıq muzeyi

## İstinadlar
Novoçerkassk

**Novoçerkassk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Rostov vilayətinə daxildir.

## Həmçinin bax
* A. D. Neçaevin xəstəxanası (Novoçerkassk)

## İstinadlar
Beloretsk

**Beloretsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasına daxildir.

## Tanınmış şəxsləri
*Vəsilə Fəttahova — başqırd müğənni; Başqırdıstanın xalq artisti, Tatarıstanın əməkdar artisti.

## İstinadlar
Börü (Başqırdıstan)

**Börü** (başqurdca: *Börö*, ) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasına daxildir

## İstinadlar
Blaqoveşensk (Başqırdıstan)

**Blaqoveşensk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasının tərkibinə daxildir.

## İstinadlar
Dövləkən

**Davlekonovo** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Başqırdıstan Respublikasına daxildir.

## İstinadlar
Baymak

**Baymaq** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Başqırdıstan Respublikasınin tərkibinə daxildir.

## İstinadlar
Bələbəy

**Belebey** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasının tərkibinə daxildir.

## İstinadlar
Neftekamsk

**Neftekamsk** — Rusca: Нефтека́мск; Başqırdca: Нефтекама, Neftekama)Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasına daxildir Şəhər Kama çayının yaxınlığında yerləşir. Ərazisi 147,25&nbsp;km² olan şəhərin əhalisi 2010-cu ildə 121,733 nəfər olmuşdur. Neftekamsk respublikanın böyük bir sənaye və mədəniyyət mərkəzidir. Əhalisinin sayına və ərazisinə görə muxtar respublikanın Ufa, Serlitamak və Salavat şəhərlərindən sonra dördüncü böyük şəhəridir.

## Tarixi
Neftekamsk, 1957-ci ildə bölgədə neft yataqlarının tapılmasından sonra salınmışdır və 1963-cü ildə şəhər statusu almışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Neftekamsk respublikanın şimal-qərbində, paytaxt Ufa şəhərindən 200 kilometr məsafədə Kama çayı sahilində yerləşir. Şəhər Başqırdıstan respublikasının Krasnokamsk və Yanaul rayonları ilə həmsərhəddir.

## Əhalisi
Rusiya əhali siyahıyaalmalarına əsasən 2010-cu ildə şəhər əhalisinin 31,5 %- tatarlardan, 29,7 %-i ruslardan, 25,8 %-i başqırdlardan, 9,9 %- marilərdən, 3,1 %-i isə digər millətlərdən ibarət olmuşdur..

## İqtisadiyyatı
Rusiyanın ən böyük avtobus istehsalçılarından olan NEFAZ şirkəti şəhərdə yerləşən ən böyük sənaye müəssisəsidir.

## İstinadlar
Kərim Ənsarifərd

**Kərim Ənsarifərd** () — futbolçu.

## Həyatı
Kərim Ənsarifərid 3 aprel 1990-cı ildə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil şəhərində dünyaya gəlib. İran milli futbol komandasının Azərbaycan əsilli futbolçusudur. İranın milli futbol yığmasının tarixində qol vuran ən gənc oyunçudur.

## İstinadlar
Novıy Oskol

**Novıy Oskol** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Belqorod vilayətinə daxildir

## İstinadlar
Şebekino

**Şebekino** və ya **Şimyakino** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Belqorod vilayətinə daxildir

## İstinadlar
Tanaat məbədi

**Tanaat məbədi** — Zəngəzur mahalının Qarakilsə rayonu ərazisində Ərəfsə (3 iyul 1968-ci ildən **Arevis**) və Andranikin başçılığı ilə ermənilərin 1918-ci ildə əhalisini bütünlüklə qırıb, özünü dağıtdıqları Hortuyüz kəndi ilə Təzəkənd (3 iyul 1968-ci ildən **Tasik**) kəndləri arasında, yüksək dağlıq ərazidə yerləşən qədim monastır qalığı.

## Haqqında
Bölgədə xristianlığın ilk dövrlərinə (IV–V əsrlərə) aid olan məbəd yarımdağılmış vəziyyətdədir. Məbəd qırmızı daşdan inşa edildiyi üçün yerli azərbaycanlı əhali onu həm də Qızıl kilsə adlandırmışdır. Tədqiqatçıların fikrinə görə bölgədə xristianlığın yayılmasına qədər abidə atəşpərəstlik məbədi olmuşdur. "Sünik tarixi" əsərinin müəllifi Stepan Orbeliana (XIII yüzil) görə isə məbəd 491-ci ildə tikilmişdir. Məbədin ətrafında XIII–XVII əsrlərə aid xaçdaşlar, qəbiristanlıq, qala xarabalıqları və s. abidə qalıqları vardır.

## Tarixi
Tanaat məbədi Tatev monastırından sonra bölgədə ikinci ruhani mərkəzi olmuşdur. 1975-ci ildə məbəd ermənilər tərəfindən bərpa olunarkən köhnə məbəd xarabalıqları arasından Urartu çarı I Argiştiyə məxsus daş kitabənn tapılması haqqında xəbər yayılmışdır.
Məbədin ətrafında XIII–XVII əsrlərə aid xaçdaşlar, qəbiristanlıq, qala xarabalıqları və s. abidə qalıqları vardır. Məbədin yerləşdiyi ərazi qədimdən türk-oğuz boylarının vətəni olmuş, bura, bütövlükdə Zəngəzur mahalına ermənilərin ilk kütləvi axını XIX yüzilin əvvəllərində bölgənin Çar Rusiyası tərəfindən işğalından sonra başlamışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Stepan Orbelianın "Siyuni tarixi" kitabında məbədin Abaqa xanın padşahlığında, Gögobanm katolikosluğunda, Siyuni hakimi Proşun və onun övladları Papak, Qazan və gənc Atçının vaxtında tikildiyi göstərilmişdir. Məbədin divarları qaramtıl bazalt daşlardan hörüldüyündən camaat onu Qaravəng adlandırmışdır. Bütün tarixi mənbələrdə isə Tanaqatı, Tanaat kimi yazıya alınmışdır. Məbədin girəcəyinin üst hissəsində qartal fiquru, qartaldan bir metr yuxarıda isə at fiquru həkk olunmuşdur ki, bu da məbədin Tanaat adının yerli camaat arasında "Tənha at" kimi yozulmasına haqq verir. 1920-ci illərdə kənd ləğv olunana qədər burada ancaq Azərbaycan türkləri yaşamışlar.

## İstinadlar

## Mənbə
* Сисиан (справочник-путоводитель), Ереван, 1987, стр.113–114;
* Ə. Ələkbərli. Qədim Türk-Oğuz yurdu — "Ermənistan" В., 1994, səh. 77–82.
Aerologiya

**Aerologiya** () — atmosferin yuxarı qatlarında havanın vəziyyətini öyrənən elm. Atmosferin yuxarı qatları — təyyarə, şar, zond, raket, süni peyk, kosmik hava gəmisi vasitəsilə qaldırılan, özüyazan və göstəricilərini radio ilə yerə verən cihazlar vasitəsilə öyrənilir.

Geologiyada mədənlərin atmosferini, yeraltı boşluqlarda və yollarda havanın tərkibini və onun hərəkət xüsusiyyətlərini öyrənən elm sahəsidir.  

## Həmçinin bax
*Aerofagiya
*Aerogel
*Aerozol

## İstinadlar
Alaq

[thumb|Alaq otlarının ən çox yayılmış növü [Ayrıqotu]]
thumb
**Alaq** – becərilən bitkilər arasında özbaşına bitən bitki. 

Azərbaycanda pambıq tarlalarında 92, qarğıdalı və yonca sahələrində müvafiq olaraq 120 və 125, payızlıq taxıl zəmilərində 152, tərəvəz əkinlərində 25, üzüm bağlarında 148 növ alaq bitir. 

Alaq əkinçiliyə böyük zərər verir: becərilən bitkilərə lazım olan qida maddələrinin, suyun, işığın bir hissəsini alır; ziyanvericilərin, xəstəliklərin inkişafı üçün şərait yaradır; becərməni, məhsul yığımını çətinləşdirir; Alaqlı yerlərdə kənd təsərrüfatı bitkilərin məhsuldarlığı və məhsulun keyfiyyəti aşağı düşür. Alağa qarşı mübarizədə aqrotexniki tədbirlərlə yanaşı kimyəvi mübarizə əsas yer tutur.

## Mənbə
Xüsusi Hava Xidməti

**Special Air Service və ya SAS ([[Azərbaycan dili|Azərb.]] Xüsusi Hava Xidməti)** — Böyük Britaniya Silahlı Qüvvələrinin Xüsusi Təyinatlılar bölməsi.

## Yaranma Tarixi
SAS hərbi bölməsi 24 avqust 1941-ci ildə, İkinci Dünya müharibəsi zamanı leytenant Devid Sterlinq tərəfindən yaradılmışdır. Bölmə Hava-desant bölməsində xidmət edən könüllülərdən ibarət idi. Bölmənin əsas vəzifəsi Şimali Afrikada düşmənə qarşı reydlər keçirməkdən ibarət idi. 30 noyabr 1946-cı ildə bölmə dağıdılmışdır, ancaq 1947-ci ildə SAS hərbi bölməsi yenidən yaradılmışdır. SAS bugünəcən fəaliyyət göstərir.

## Vəzifəsi
SAS xüsusi təyinatlıların əsas vəzifəsi bulardır:
* Birləşmiş Krallıq hökumətinin siyasətinə dəstək
* Terrorçuluğa qarşı həm ölkə daxilində, həm də dünyada mübarizə
* Digər ölkələrdən əsgər yığımı və hazırlanması

## Qəbul, seçim və təlim

Birləşmiş Krallığın Xüsusi Təyinatlıları heç vaxt birbaşa ictimaiyyət arasından seçilmir. Silahlı Qüvvələrin bütün hazırkı üzvləri seçim mərhələsində iştirak edə bilər, lakin namizədlərin əksər hissəsi keçmişdə komando və ya desant olanlardır. Seçim mərhələsi ildə 2 dəfə, yayda və qışda olur. Bu mərhələ təqribən 200 nəfər namizədin iştirakı ilə 5 həftə davam edir. Namizədlər ilk növbədə Şəxsi Fitness Testi (PFT) və İllik Fitness Testini (AFT) tamamlamalıdır. Sonra onlar vaxta qarşı yarışırlar, hər növbəti gün qaçmalı olduğu məsafələr artırılır. Namizədlər dözümlülüyün yoxlanması zamanı tam təchizatla, 20 saat ərzində, 64 km yeriyərək Pen y Fan dağına qalxıb, enməlidirlər. Bu mərhələnin ardınca namizədlər 30 dəqiqəyə 6,4 km qaçmalı və 3,2 km məsafəni isə maksimum 90 dəqiqəyə üzərək keçməlidirlər.

Sonra namizədlər Beliz, Bruney və ya Malayziyada cəngəllik mərhələsindən keçməlidir. Bu mərhələdə onlar cəngəllikdə sağ qalma, istiqaməti müəyyən etmə kimi testlərdən keçirlər. Təlimi bitirdikdən sonra namizədlər döyüş təyyarələrində Hereford şəhərinə qayıdır. Sonuncu seçim testi və mübahisəli olaraq ən çətini hesab olunan Sorğuya müqavimət testi (RTI) isə 36 saat davam edir.

Adətən, namizədlərin yalnız 15–20%-i yüksəklik mərhələsini keçir. 200 namizədin əksəriyyəti təlimin elə ilk günlərindən keçə bilmir. Təlimin sonuna isə 30 nəfər qalır. Bütün seçim mərhələlərini uğurla tamamlayan namizədlər əməliyyat heyətinə qəbul edilir.

## Silahlanma
* Diemaco C7A1 növlü Avtomat
* Diemaco C8A1 Karabini
* Heckler & Koch MP5
* FN MİNİMİ pulemyotu
* M203 qranatamyotu
* Browing Hi-Power tapançası
* Sig Sauer P226 tapançası
* HK USP tapançası
* L96 A1 snayperi
* M18 A1 minaları

## Qalereya

Fayl:Special_Air_Service_in_North_Africa_E_21337.jpg| SAS döyüşçüləri Şimali Afrikada.
Fayl:21 SAS NIGHT DROP.jpg| 21 SAS bölməsinin əsgəri


## Mənbə
* Who Dares Wins — SAS Info website 
* A website dedicated to British elite units and special forces, including the renowned Special Air Service
* Video footage of the SAS in action at the Iranian Embassy Siege
* SAS
Algisidlər

**Algisidlər** — arzu olunmayan alqofloranı məhv etmək, həmçinin suyun "çiçəkləməsi" ilə mübarizə məqsədilə işlədilən kimyəvi maddələr.

Algisidlər kimi çox vaxt mis-sulfat, ammiakat-mis və istehsalat sidik cövhərindən (diuron, majuron və s.) istifadə edilir.

## Sintetik algisidlər
* benzalkonium xlorid
* betoksazin
* mis sulfat
* kibutrin
* diklon
* diklorofen
* diuron
* endotal
* fentin
* nəmlənmiş əhəng
* izoproturon
* metabenztiazuron
* nabam
* oksiflüorfen
* pentaklorofenil laurat
* quinoklamin
* kinonamid
* simazin
* terbutrin
* Tiodonium

## Mənbə
Demi Lovato

**Demi Lovato** (; ) — Amerikalı müğənni, aktrisa, bəstəkar və xeyriyyəçi.

"Disney" Camp Rock "və" Camp Rock 2 filmlərində Michie Torres rolu ilə şöhrət qazanmışdır. 2008-ci ildə **Hollywood Records** ilə müqavilə imzalayaraq **Don't Forget** adlı ilk studiya albomunu çıxardı.

O, həmçinin "Sanniyə imkan verin", "The Disney Kanal sıra mühüm rol oynayır. 2009-cu ildə Demi "Şahzadə mühafizə proqramı" filmində mühüm rol oynamışdır. Kiçik olanda "Barney və Dostları" serialində Angela adlı kiçik qız rolunda çıxış etmişdir..

## Həyatı və karyerası
20 avqust 1992-ci ildə `Albuquerque`da dünyaya gələn Demi Lovato qısa bir müddət sonra Dallasa köçür. Elə 7 yaşında rol aldığı *Barney & Friends* serialıyla sənət həyatına addım atır və elə 7 yaşında da gözəllik müsabiqəsində 1. seçilir. Pianino çalmağa da bu yaşda başlayır. 2007-ci ildə Just Jordan adlı seriallarda da rol alaraq aktrisalıq təcrübəsini artıran Demi, həmin ildə Disney Channelın *As The Bell Rings* serialında da yer aldı.Demi 2009-cu ildə "Rok düşərgəsı" filmində rol aldı. Get-gede məşhurlaşan Demi bu filmin ikinci hissesinde de rol aldi.Bu filmde Jonas qardaşları ile rol alan Demi qrupun ortancılı olan Joe Jonas ilə eşq yaşadı.Həmçinin onlarla bərabər tura çıxdı.Heyatında çöküşlər yaşayan Demi 2010 noyabrın 1-də "Bulimia ve Anoreksia" xəstəliklərinə görə reabilitasiyaya getdi.Burada 3 ay qalan Lovato 2011-ci il 28 yanvar tarixinde reabilitasiyadan çıxdı. Xəstəliklərindən qurtulan Demi yarim qoyduğu albom işlərinə davam etdi ve üçüncü albomu "Unbroken" albomunu çıxardı. Bu albomdan iki single olaraq "Give your heart a break" və "Skyscaper" mahnılarını seçdi. Hər iki klip Youtube-da 100.000.000 izlənməni keçib ve "Vevo Sertifikati" alib. O həmçinin "The X Factor (U.S. TV series)" musiqi yarışmasında juri olaraq iştirak edir.

2018-ci ilin İyul ayında yüksək dozada narkotik qəbulundan xəstəxanaya qaldırılıb və Avqust ayında yenidən rehabilitasiya mərkəzinə qayıtmağı gözlənilir.

## Musiqi karyerası
İyun və iyul 2008-ci ildə Lovato müxtəlif ev Blues çıxış edib.
Ilk albomu "Don't Forget 2008-ci ildə, ikinci albomu "Here We Go Again" 2009-cu ildə, üçüncü albomu "Unbroken" 2011-ci ildə ve son albumu olan və öz adını daşıyan "DEMI" albomu 2013-cü ildə çıxmışdır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Marka (dəqiqləşdirmə)

**[[Brend|Marka]]** — brend. **Marka** həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* Poçt markası
* Marka albomu
Apatitı

**Apatitı** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Murmansk vilayətinin tərkibinə daxildir.

## İstinadlar
Kökünün kəsilməsi təhlükəsi olan vəhşi fauna və yabanı flora növlərinin beynəlxalq ticarət konvensiyası

**Kökünün kəsilməsi təhlükəsi olan vəhşi fauna və yabanı flora növlərinin beynəlxalq ticarət konvensiyası** () — 2010 iyulun 2-ə qara kürü ixracçıları, emalçıları və qablaşdırıcılarının siyahısına 4 Azərbaycan şirkətinin adı daxil edib. Azərbaycanda qanuni olaraq nərə balıqlarının tutulması ilə üç şirkət – "Xəzərbalıq", "Lənkəran Balıq Kombinatı" və "Neftçala Balıq Kombinati" məşğul olur. Sonuncu iki şirkət "Caspian Fish Co. Azerbaijan"ın (Britaniya) nəzarəti altında işləyir. Qara kürünün emalı və ixracı hüququ "Caspian Fish Co. Azerbaijan"a məxsusdur. Siyahıya, həmçinin, "KASPI" və "AB Siyazan Fish" şirkətləri daxil edilib. Onlar, demək olar ki, qara kürü biznesindən kənarlaşıblar. Xəzər dənizinin bioloji su resursları üzrə komissiya iyunda nərə balıqlarının tutulması və onların kürüsünün yığılmasına kvota qoyub.

Azərbaycana 46 ton nərə balığı və 38 ton uzunburun balıq tutmağa icazə verilib. Nərə balığı kürüsünün ixrac kvotası 3360 kq, uzunburun kürüsünün ixrac kvotası isə 3000 kq. həddində müəyyən edilib. Komissiya qara kürünün ixrac kvotasını təsdiq edilməsi üçün CITES (tükənməkdə olan flora və fauna növlərinin beynəlxalq ticarəti üzrə konvensiya) Katibliyinə göndərib. 2008-ci ildə CITES tərəfindən Azərbaycan üçün qara kürünün ixrac kvotası 6660 kq həddində təsdiq edilmişdi. Xəzəryanı ölkələr nərə balığı və nərə məhsullarının tutulması və ixracı üzrə razılıq əldə etməyib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Kökünün kəsilməsi təhlükəsi olan vəhşi fauna və yabanı flora növlərinin beynəlxalq ticarətinin tənzimlənməsi Qaydaları"nın təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ NAZİRLƏR KABİNETİ QƏRARI Bakı şəhəri, 7 yanvar 2009-cu il № 2
Kovdor

**Kovdor** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Murmansk vilayətinə daxildir.

## İstinadlar
Kandalakşa

**Kandalakşa** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Murmansk vilayətinə daxildir

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## İstinadlar
Murmansk

**Murmansk** () və ya () — Rusiya Federasiyasının şimali-şərqində yerləşən şəhər, Murmansk vilayətinin inzibati mərkəzidir. 1916–1917-ci illərdə **Romanov-na-Murmane** adlanıb.

Murmansk dünyada Şimal Qütb dairəsindən şimalda yerləşən ən böyük şəhərdir. Murmansk Barentsev dənizinin Kola körfəzinin şərq qayalıq sahilində yerləşir. Rusiyanın ən böyük limanlarından biridir. İsti Şimal-Atlantik axını (Qolfsrimin şimal-şərq davamı) hesabına Murmanskın qışda buz bağlamayan limanı Rusiyanın başqa şimal və şimal-qərb limanları arasında əhəmiyyətli dərəcədə seçilir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Lend-Liz xətti ilə SSRİ-yə göndərilən yardımın (hərbi-sursat, qida, paltar, tibbi avadanlıq və dərman, texnika və avadanlıq, strateji xammal, neft məhsulları və s.) yariya qədərini məhz Murmansk limanı qəbul etmişdir. Bundan əlavə, Arktik Konvoy vasitəsilə Murmansk limanına Böyük Britaniya, Kanada, Norveç yardım göndərmişlər. Bu konvoyların hərəkəti Britaniya və alman donammalarının gərgin döyüşləri ilə müşahidə edilmişdir. Müharibə illərində yardımların qəbulunun təşkilinə və Almaniya ordusundan müdafiəsinə görə 6 may 1985-ci ildə Murmanska Qəhrəman-şəhər adı verilmişdir.

1 yanvar 2021-ci ildən Bələdiyyə quruluşu səviyyəsində qəhrəman-şəhər Murmansk şəhər dairəsi adını almışdır.

## Murmanskın Etimologiyası

## Şəhər tarixi

## Coğrafiyası

## Əhalisi

## Elm, Təhsil, Mədəniyyət, Səhiyyə, İdman, KİV
Şəhərdə 4 mədəniyyət sarayı, filarmoniya və 5 klub müəssisəsi yerləşir.

## Hakimiyyət və Siyasət

## İqtisadiyyatı

## Nəqliyyat

## Tarixi abidələri
Murmanskda, yaşına baxmayaraq, 30-a yaxın tarixi abidə və memorial lövhə vardır.

## Məşhur sakinləri
**Murmanskda anadan olmuşlar:**

* Nikita Alekseyev — peşəkar hokkeyçi;
* Vladimir Konstantinov — peşəkar hokkeyçi, 3-qat dünya çempionu, Stenli Kubokunun sahibi;
* Larisa Kruqlova — yüngül atlet, 2004-cü il Afina Olimpiadasının gümüş mükafatçısı;
* İrina Malgina — biatlonçu, Dünya çempionu;
* Zlata Oqneviç — 2013-cü il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinidə Ukrayna təmsilçısı;
* Sergey Rojkov — biatlonçu, çoxqat dünya, Avropa çempionu;
* Tatyana Pavlovskaya — Opera müğənnisi, Maryinski Teatrının solisti;
* Aleksandr Surikov — Rusiyanın Belarusdakı səfiri, 1996–2004-cü illərdə Altay diyarının qubernatoru.

**Müxtəlif illərdə Murmanskda yaşamışlar:**

* Natalya Varley -aktrisa;
* Vladimir Kamentsev — SSRİ balıq sənayesi naziri (1979–1986);
* Vladimir Kuzmin — musiqiçi;
* Mixail Puqovkin — kino və teatr aktyoru, SSRİ xalq artisti;
* Villi Tokarev — musiqiçi, bəstəkar, müğənni.

## Beynəlxalq əlaqələri
Murmanskda Finlandiya və Norveçin konsulluqları var. 2014-cü ildən Alanya (Türkiyə) ilə qardaşlaşmış şəhərdir.

## Şəkilləri

## Murmansk şəhəri haqqında

## Həmçinin bax
* "Kursk" atom sualtı qayığı qəzası

## İstinadlar
Severomorsk

**Severomorsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Murmansk vilayətinə daxildir. 2017-ci ilin siyahıya alınmasına görə şəhər əhalisi 51209 nəfərdir.

## İstinadlar
Veliki Novqorod

**Veliki Novqorod** və ya **Böyük Novqorod** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Novqorod vilayətinə daxildir. 1999-ci ilə qədər rəsmi adı Novqorod olub.

## Qalereya


Fayl:Velik Novg.jpg|Novqorod qalası və Volkov çayı
Fayl:Yaroslavovo Dvorische 01.jpg|Yaroslav məhkəməsi
Fayl:Vel Nov Volkhov.JPG|Volkov çayı



## İstinadlar
Staraya Russa

**Staraya Russa** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Novqorod vilayətinə daxildir.

## Coğrafiya
### İqlim



## Şəkilləri


Fayl:Колокольня, Воскресенский собор, Старая Русса,.jpg|Polist river in Staraya Russa
Fayl:Staraya Russa asv2018-07 various16 Polist River.jpg|Zivoi bridge across Polist river



## İstinadlar
Aznakay

**Aznaqay** () ya da **Aznakayevo** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Tatarıstan Respublikasına daxildir.

## Coğrafi mövqeyi
Şəhərin sahəsi 15 км² dir. Kama (tatarca '''Çulman''') çayı boyunda, **Estərle çayı** (Стәрле/Эстәрле (Stərle/Estərle) / Стярле/Стерли) sahilində yerləşir.

Qazana qədər məsafəsi 376 km-dir.

Aznaqay şəhərinin yanında Tatarıstanın ən hündür nöqtələrindən biri sayılan **Çadır dağı** (Чатыр-Тау (Çatır-Tau) / Шатёр-гора) yerləşir. Çadır dağının ətəyində qırmızı kitaba düşmüş nadir səhra bitkiləri yetişir.

## Əhali
Əhalinin sayı 2014-cü ildə 34 747 nəfər təşkil edib.

## İqtisadiyyat
* Sənaye üsulu ilə neft 1950-ci ildə əldə edilib. Planlaşdırılmış istehsal, 1951-ci il 20 noyabr tarixində başlamışdır. Elə həmin ildən Aznaqay rayonu sənayeləşdirməyə başladıldı.

## Mədəniyyət
* Uşaq yaradıclıq mərkəzi;
* Mədəniyyət sarayı;
* Kinoteatr "Восток" – Kinoteatrlar şəbəkəsi "Премьер-Зал";

## Şəhərin vacib yerləri
* Aznaqayda çoxlu sayda mədəniyyət abidələri var.
* Qələbə Meydanında "Əbədi məşəl"
* Qəhrəmanlar xiyabanı
* Repressiya qurbanlarına abidə
* İşkayeva R. K. adına park
* Tatarıstan meydanda İşıq və musiqili fəvvarə

## İdman və Konsert Kompleksi
* Buz idman Sarayı "Altın Alka"
* Su istirahət və sağlamlıq kompleksi "Delfin"

## Media

### Çap nəşrləri
* "Mayak" Qəzeti
* "Kuryer-Tatarıstan" Qəzeti

### Televiziya
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əlmət

**Əlmət** və ya **Almetyevsk** ( / *Əlmət*; ) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tatarıstan Respublikasına daxildir

## İstinadlar
Bavlı

**Baulı** və ya **Bavlı** (; ) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tatarıstan Respublikasına daxildir.

## Qardaş şəhərlər
* , Kütahya

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Arça

**Arça** və ya **Arsk** (; ) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tatarıstan Respublikasına daxildir.

## İstinadlar
Alabuqa

**Alabuğa** () ya da **Yelabuqa** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Tatarıstan Respublikasına daxildir.

Ala Buqa müasir Tatarıstanda Kama çayı üzərində şəhər. Vaxtilə Volqa-Kama Bulqarıstanının baş şəhərlərindən olmuşdur. Qədim bulqar şəhəri Ala Buqa (Radlov 1,362) müasir Elabuqadan azca aralı, Toyma çayı üzərində yerləşirdi. Qala X əsrdə bulqar xanları tərəfindən ucaldılmışdı. Ala Buqa qəsri vaxtilə möhtəşəm olan Volqa-Kama Bulqarıstanının xarakterik abidələrindəndir. Hazırda həmin yerdə əski şəhərin xarabalıqları – möhkəm qala divarları qalıqları, hətta bütöv bürclər durmaqdadır. O qədim mədəniyyət ocaqlarından olmuşdur; Ala Buqa yaxınlığında qədim məzarlıq (müasir adı Ananiyev deyilən ərazidə) aşkar edilmiş qədim qəbristan XIX əsrin ortalarında öyrənilmişdir. Abidələrin öyrənilməsi nəticəsində məlum olur ki, burada eramızdan əvvəl VII-III əsrlərdə yüksək mədəniyyətə sahib adamlar yaşamışlar. Tədqiqatçılar onları müasir udmurtların, komi-zıryanların ulu babası zənn etmişlər.1.` Müasir Elabuqa şəhər adı tarixi Ala Buqa  adının rus dilində təhrif olunmuş şəklidi. Qüdrətli Qızıl Orda xanı Məhəmməd Özbək xanın (1312-1342) titulu (və ya ləqəbi) Ala Buqa olmuşdur. Bir sıra rus salnamələrində də Özbək xanı belə adlandırırdılar .2. Baskakovda da buna aid işarələr vardır: Albuqa ~ Olbuqa şəxs adı; qadın xətti ilə rus knyazları ilə qohumluq münasibətində olan Poloves xanlarından birinə məxsusdur.

Lakin bununla yanaşı şəhərin adının mənası sadəcə tatarca balıq adı ("okun") və ya "pestrıy bık" olan "Alabuqa" şəxsiyyət adından yarandığını deyənlər vardır. (Fasmer M. 1,13) Həmçinin Qırğızıstanın yer adlarını tədqiq edərkən K. Konkobayev həmin ərazidəki Ala Buqa (Ala Buka) yer adının tərkibindəki buğa, buka sözünü "çöl, bozqır" deyə mənalandıraraq rus dilindəki türk mənşəli sözlərdən olan "buqor" türkizmini də həmin sözlə əlaqələndirir. 3. Türk əsilli rus soyadlarının tarixinə dair monoqrafik əsərində Baskakov qədim türklərdə Ala Buqa ləqəbinin əslində tatar və digər qıpçaq dillərində "qəhrəman, güclü buğa" (rus adaptasiyasında Ala Buqa ~Al Buqa) mənası daşıdığını göstərir.4. Təbii ki, qədim türklər , türk bəyləri, el başçıları öz güclərini (əlbəttə, eyni dərəcədə həm fiziki, həm də mənəvi) göstərmək məqsədilə güclu heyvanların adlarını mənimsəyirdilər. Tobol quberniyasında da (Kurqan qəzasında) vaxtı ilə iki Ala Buqa kəndi olmuşdur. Bejetsk yaxınlığındakı Alobuqino kəndinin, həmçinin Qazaxıstandakı Ala Buqa çay adı da bu ad və adın daşıdığı mənayla bağlıdır.

## Qardaş şəhərlər

* , Safranbolu

## Mənbə
* Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009, səh.27-29

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kazan

**Kazan** və ya **Qazan** () — Rusiya Federasiyasında şəhər, Tatarıstan Respublikasının paytaxtı, Volqa çayının sağ sahilində yerləşir. Rusiyanın iri iqtisadi, siyasi, elmi, mədəni və idman şəhərlərindən biridir. Şəhər Rusiyanın "üçüncü paytaxtı" hesab edilir. Qeyri-rəsmi şəkildə dünya tatarlarının paytaxtı da hesab edilir.

## Qardaş şəhərlər

## Həmçinin bax
* Kazan Dövlət Energetika Universiteti
* Kazan Dövlət Tibb Universiteti
* N.E.Bauman adına Kazan Dövlət Baytarlıq Tibb Akademiyası
* Volqa Bölgəsi İdman və Turizm Akademiyası
* Akkoş gölü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leninoqorsk

**Leninoqorsk** (; ) — Rusiya Federasiyasının subyekti olan Tatarıstan Respublikasında yerləşən qəsəbə. Qəsəbə Kazan şəhərindən 322 kilometr uzaqdadır.

## İstinadlar
Mendeleyevsk

**Mendeleyev** və ya **Mendeleyevsk** (; ) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Tatarıstan Respublikasına daxildir.

## İstinadlar
Çistay

**Çistay** və ya **Çistopol** (; ) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Tatarıstan Respublikasına daxildir. 1781-ci ildə qurulub

## İstinadlar
Nijnekamsk

**Tübən Kama** və ya **Nijnekamsk** (; ) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tatarıstan Respublikasına daxildir.

## İstinadlar
Yar Çallı

**Yar Çallı** (; ) — Tatarıstan Respublikasında yerləşən şəhər.

Respublikanın şimal-şərqində Nijnekamsk su anbarının və Kama çayının sol sahilində yerləşir. Nijnekamsk ərazi istehsalat kompleksinin və Yar Çallı aqlomerasiyasının əsas şəhəri olmaqla iri sənaye mərkəzidir. Əhalisinin sayına görə respublikanın ikinci, Rusiyanın 34-cü iri şəhəri hesab edilir. "KAMAZ" avtomobil zavodu bu şəhərdə yerləşdir.

## Etimologiyası
Şəhərin adı tatar (bulqar) dilində *Yar Çallı* sözündəndir. Tərcüməsi *qırmızı sahil* mənasını ifadə edir. 1982-ci ildə Leonid Brejnyev-in şərəfinə şəhərin adı dəyişdirilərək **Brejnyev** adlandırılmışdır. Bununla belə 1988-ci ildə şəhərin əvvəlki adı geri qaytarılmışdır.

## Coğrafiyası
Şəhər Tukayev və Yelabuğ rayonları ilə sərhəddir. Əsas çayları: Kama, Çallı, Şilnadır. Nijnekamska qədər olan məsafə 35 km, Kazana kimi olan məsafə 237 km-dır.

## İqlimi
İqlimi mülayim, mülayim-kontinentlar və kontinentaldır. İllik temperatur amplitudası yüksəkdir. Qışı uzun və sərt olmaqla 5 aya qədər davam edir. Noyabrdan martadək orta temperatur 0 dərəcədən aşağı olur. Yanvar ayı ən soyuq ay hesab edilir. Yayı isti olmaqla üç ay davam edir. Yayda orta temperatur +15 dərəcədən yuxarı olur. Ən isti ay iyuldur. Yağıntı il boyu bərabər paylanır. Bununla belə yayda və payızda yağıntılar qismən artır.

Nijnekamsk su anbarı şəhərin havasının daim rütubətli olmasını təmin edir. Yağıntıların orta illik miqdarı 652 mm-dır. Orta illik temperatur +4.0 °C, küləyin orta illik sürəti 4.6 m/s, havanın illik rütubətliliyi 79% təşkil edir.

## Əhalisi
Əhali sayı 508 700 nəfər (2009-cu il) Tatarıstan əhalisinin 13,5 % -ni təşkil edir, Rusiya şəhərləri arasında 31-ci yerdədir.

## Qardaş şəhərlər
* , Şandun (2009).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aegiphila

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Citharexylum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qulkeviçi

**Qulkeviçi** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Krasnodar diyarına daxildir.

## İstinadlar
Novokubansk

**Novokubansk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Krasnodar diyarına daxildir

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri

## İstinadlar
Novorossiysk

**Novorosiysk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Krasnodar diyarına daxildir.

## İstinadlar
Temrük

**Temrük** — Rusiya Federasiyasında şəhər, Krasnodar diyarının Temrük rayonunun inzibati mərkəzi.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## İstinadlar
Tuapse

**Tuapse** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Krasnodar diyarına daxildir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Qara dənizin şərq sahilindədir. Qafqaz Dağları ətəklərində  Pauk Çayı ilə Tuapse çayı nın  arasındadır. Böyük dəniz limanıdır. Şimali Qafqaz Dəmir Yolları nın mərkəzidir

Tuapse subtropik iqlim ə malikdir.
Şəhərdə qışda bəzən sərt soyuqlar yaşanmaqdadır. Məsələn 6 yanvar 2006 cı ildə gecə hava -16,8&nbsp;°C-yə düşmüş , sabahsı isə -9&nbsp;°C dən yuxarı çıxmamışdır

## Əhalisi
Şəhər əhalisinin cədvəli 

Əhalinin əksəriyyəti ruslar dan ( 76,7 % ) ibarətdir. Ermənilər ( 8,3 %) , ukraynalılar , şapsığlar və digər xalqlar da var.

## İqtisadiyyatı
thumb|right|160 px|Limanın nəzarət nöqtəsi
Şəhərin ən əhəmiyyətli iqtisadi sektorları bunlardır:
* Neft sektotu
* Nəqliyyat
* Qida sektoru .

Şəhərdə aşağıdakı sahələrdə çalışan şirkətlər vardır:
* " Transneft " şirkətinin " Zareçye " neft yük tankı .
* Tuapse neft rafinerisi
* " Rosneft " şirkətinin neft yük tankı
* Şimali Qafqaz Dəmir Yolları stansiyası
* Gəmi təmiri limanı
* Mühərrik fabriki (Artıq yox , yerinə kimya müəssisəsi inşa edilir. )
* Gəmi mexaniki limanı - Kiçik gəmilər çıxarırdı ( artıq yox , yerində gübrə müəssisəsi inşa edilir )
* Ət məhsulları çıxaran şirkətlər .
* Çörək fabriki

Əvvəllər şəhərdə bu sənaye müəssisələri vardı:
* Süd fabriki ( yerində inşaat malları ticarəti edilir)
* Balıq fabriki
* Lenin koxozu (Kara Dənizdən balıq avlanıyordu )
* Pivə fabriki
* Ayaqqabı fabriki
* Marn , əhəng daşı və qumdaşı istehsal fabriki

## Şəkilləri

## Mənbə
* Tuapse Bələdiyyəsi
* Tuapse Limanı
* Şəhər saytı 
* Şəhər saytı
* Şəhər saytı 
* Şəhər saytı
* Turizm saytı
## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Budyonnovsk

**Budyonnovsk** ya da **Qarabağlı** — Rusiya Federasiyasının Stavropol diyarında şəhər.

## Tarixi
Rus ensiklopediya lüğətinə görə bu şəhərin əsasını Xəzərlər qoyub; xaçpərəstlik dini yayılandan sonra xəzərlərin yerini Macarlar tutdu, və daha da sonra yerli Qıpçaqlar ("татары") şəhərdə çoxluqa döndü, bu tarixə kimi şəhərin adı **Macar** gedirdi, bu adla Dərbəndnamədə, İbn Bətutə tərəfindən və digər mənbələrdə qeyd olmuşdur; ruslar buranı **Starıye Macarı** (Köhnə Macarı) qeyd edirdilər. 1799-cu ildə rus çarı fərqli yerlərdən (İran, Dərbənd) erməniləri toplayaraq bu şəhərdə məskənləşdirdi və şəhərə 2 rəsmi ad qoyuldu: **Svyatoy Krest** ("Müqəddəs Xaç", Св. Крест, Святой Крест, Креста Святого) və **Qarabağlı** (Карабаглы). Başqa məlumata görə *yerli camaat* bu şəhəri Qarabağlı deyirdilər, ermənicə adı isə **Surb Xaç** olmuşdur. Daha sonra ermənilər əsksəriyyətə dönüb və onlara öz erməni məhkəmə sistemini istifadə etməyi icazəsi verilib.

Bu şəhərdə köhnə müsəlman tarixinə aid Kufi xətti ilə yazılan ərəb hərfli sikkələr tapılıb.

## Qardaş şəhərlər
* , Qızılyar (1992)
* , , Marşaltaun (1996)
* , Tver (2002)
* Kosovoda yerləşən serb anklavı Kosovska Mitrovits (2002)
* , Georgiyevsk.

## İstinadlar
Georgiyevsk

**Georqiyevsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Georgiyevsk rayonunun mərkəzi. Stavropol diyarına daxildir. 

Podkumok çayı sahilindədir. 1980-ci ildə 55 min əhalisi vardı. İri armatur, avtomobil təmiri, kərpic, biokimya, barama toxumu və dəri zavodları vardır. 1777-ci ildə qala kimi salınmışdır.

## İstinadlar
İpatovo

**İpatovo** (, köhnə adı **Çemrek**) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Stavropol diyarına daxildir

## İstinadlar
Kislovodsk

** Kislovodsk** (, , *Açısuw*) — Rusiya Federasiyasında yerləşən Stavropol diyarına daxildir.
RF-nin Soçidən sonra böyüklüyünə görə ikinci kurort şəhəridir. Kislovodsk Qara və Xəzər dənizləri arasında yerləşir. 

## Əhalisi

### Şəxsiyyətləri

* Konstantin Nazarov - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Qardaş şəhərlər
*, İnquşetiya, Nazran

## Həmçinin bax
* Kislovodsk Milli Parkı

## İstinadlar
Acanthomintha

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mixaylovsk (Stavropol diyarı)

**Mixaylovsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Stavropol diyarına daxildir.

## İstinadlar
Nevinnomıssk

**Nevinnomıssk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Stavropol diyarına daxildir. Rusiyanın Stavropol vilayətinin Monogorod Nevinnomyssk. Qabaqlayıcı sosial-iqtisadi inkişafın ərazisi.

14 dekabr 2019-cu il tarixində şəhər sakinləri tərəfindən körpünün üstündə "dünyada eyni vaxtda plankada duran ən çox insan"dünya rekordu qoyulmuşdur. Ərzində 1 dəqiqə ərzində Plank dəyər idi 4573 nəfər.

## İstinadlar
Neftekumsk

**Neftekumsk** (1958-ci ilə kimi **Qamış-Burun**)— Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Stavropol diyarına daxildir.

## İstinadlar
Ballota

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pyatiqorsk

**Pyatiqorsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Stavropol diyarına daxildir

## Tarixi
Müasir Pyatiqorsk Rusiyanın Stavropol diyarında məşhur kurort şəhəridir; Kuma çayınin qolları üzərində, Maşukun ətəklərində yerləşir. Şəhərin bugünkü adı Pyatiqorsk onun əsil adı olan Beş dağ toponiminin rus dilinə tərcüməsi ilə meydana gəlmişdir. Belə ki, məntəqənin öz adını götürdüyü Beştau (hünd. 1402 m.) dağ silsiləsi Maşuk, Keçəl dağ, Kızıl Kurqan, Yutsa və Beş tau dağlarından ibarətdir.
1334-cü ildə bu ərazilərdə olmuş ərəb səyyahı İbn Bəttutə "Biş daq" deyə müasir Pyatiqorsk yerləşən qədim məntəqədən bəhs edir. Rusların XVI əsrdə Qafqazla ilk tanışlığında Beş Daq onların da diqqətini cəlb etmişdir. Hələ 1627-ci ildə tərtib olunmuş Böyük Çertyoj kitabında Beş Dağ ərazilərində müalicəvi isti suların oldu]u göstərilir.1. Pyatiqorskın kurort şəhəri kimi tarixi isə 1803-cü ildə başlayır.
1773-cü ildə rus alimi Qoldenştedt "icti dağ" adlandırdığı Maşuk dağının yamaclarındakı müalicəvi isti kükürdlü suları tədqiq edir.
1774-cü ildə Küçük Qaynarca sülhü şərtlərinə görə Kabarda ölkəsi (Kabarday) Beş Dağ diyarı ilə birlikdə Rusiyaya verildi.2. Dərhal ruslar tərəfindən Suvorovun rəhbərliyi altında 1780-ci ildə Maşukun ətrafında hərbi qala tikildi. Bundan sonra Suvorov Kum (indi Podkumok) çayının üstündə Azov- Mozdok möhkəmlənmiş hərbi xəttində Konstantinoqor ("Konstantin dağı") qalasın; inşa edildi. Tezliklə burada hərbi qüvvələr yerləşdirilən əsgəri slaboda salındı.
1793-cü ildə məşhur səyyah Pallas bu yerləri ziyarət etdi; döyüşlərdə yaralanmış əsgərlərin Beş Dağ sularında çimib sağaldıqlarının şahidi oldu. XIX əsrin ilk çağlarından müalicə və istirahət üçün Rusiyadan axın-axın adamlar gəlməyə başlayır. Onlarla bir sırada buraya köçüb yerləşən ruslar evlər tikib həmişəlik bu cənnət diyarda məskunlaşır. Ruslar məntəqəni sadəcə Qoryaçavodsk "İsti Su" adlandırırdılar. 1822-ci ildə İtaliyadan memaların dəvət olunur və bununla gözəl və planlı bir kurort şəhərinin inkişafı başlanır.
Ədirnə sülhündən sonra (1829) baş komandan Paskeviç yeni şəhərin Pyatiqorsk adlandırılmasına əmr verir. 1875-ci ildə Rostov-Vladiqafqaz dəmiryolunun çəkilişi ilə əlaqədar adamların buraya axını daha da güclənir.
Pyatiqorsk dəbdə olan kurort şəhərlərindən olmuşdu; Puşkin, Lermontov, Qlinka, Bestujev-Marlinski, Tolstoy, Çexov bu yerlərdə dincəlmiş; Tolstoy bu yerlərin tarixi ilə səsləşən "Kazaklar" əsərini bu şəhərdə yazmışdır

## Qardaş şəhərlər
*  Dubuque, ABŞ
*  Kochi, Hindistan
*  Panagyurishte, Bolqarıstan
*  Trikala, Yunanıstan
*  Hévíz, Macarıstan
*  Schwerte, Almaniya

## İstinadlar
Stavropol

**Stavropol** () ya da **Şadqala** (, , ) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Stavropol diyarına daxildir.

## İstinadlar
Aleksandrovsk

**Aleksandrovsk** — Rusiya Federasiyasının Perm diyarında şəhər. İri maşınqayırma zavodu, divar materialları zavodu, Sverdlovsk maşınqayırma texnikumunun filialı var.

## İstinadlar
Berezniki

**Berezniki** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Perm diyarına daxildir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Cunila

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Krasnovişersk

**Krasnovişersk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Perm diyarına daxildir.

## İstinadlar
Perm

**Perm** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Perm diyarına daxildir

## Tarixi
Hazırda Perm (əski Bürüxan) Kama çayı üzərində iri sənaye şəhəridir. Kama çayına tatarlar "Ak İdil" deyirdilər. Rus salnamələrində Kama adına 1220-ci ildə rast gəlinir. Ruslar Kamaya (bu çay Volqanın əsas qoludur) yiyələnməkdə çətinlik çəkirdi. Noqaylar, kalmıklar, başqırdlar rusların aramsız hücumlarına mətanətlə sinə gərirdilər. Lakin ruslar irəlilədikcə hərb qalaları tikir və bu hərbi məskənlər "ostorojki",eləcə də "qorodki" (bu qədim rus sözləri "hasarlanmış, yonulmuş tirlərdən çəkilmiş qala" mənasını ifadə edirdi) adlanırdı və rusların dayaq məntəqələrinə çevrilirdi.

Tatarların ulu əcdadları hələ qədimdən Bürüxan, indiki Perm vilayətinin sakinləri olmuşlar. Bəzi mülahizələrə görə Bürüxan şəhərinin adı bürü~börü "qurd"+xan=Bürüxan şəxs adından yaranmışdır. O da qeyd olunmalıdır ki, Bürüxan Sibir xalqlarında həm də "tapınma büt, sənəm, ilahi, pir" adıdır. Bu heykəllər müqəddəs ruhların obrazları idi. Adətən misdən, gümüşdən tökülürdü.

Bürüxan (Perm) tatarları öz etnik mənşələri etibarı ilə Kunqur tatarlarıdır. Onlar Kazan tatarlarının etnik qolu sayılırlar. Kunqur tatarları indiki Perm, Yekaterinburq vilayətlərinin əsl yerli sakinləri olmuşlar. Həm də Orta Volqaboyunda tatarların bir hissəsi də zorla xristianlaşmadan qaçaraq XVI əsrdən başlayaraq buraya köçməyə məcbur olmuşlar.

1472-ci ildə Bürüxan-Perm fəth edildi, deyə Karamzin yazır. Çar İvan Qroznı bu yerləri istila etdikdən sonra varlı tacir Stroqanovlara Perm torpaqlarını bağışladı. Perm Sibirin bütövlükdə fəth edilməsi işində baza kimi xidmət edirdi. Stroqanovlar qiymətli filiz yataqlarının istismarına girişməklə Sibirin tam şəkildə istila olunmasında müstəsna rol oynamışlar. Onlar Xəzər dənizində quldurluq edən Yermakın başçılığı altında yolkəsən kazakları öz əmniyyətləri üçün muzdlu mühafizə işinə cəlb etdi. Bu bölük 1581-ci ildə Uralı keçərək İrtış vadisinə çıxdı və bu yerlərə rusların ayağını açdılar.

Kama çayı üstündə Bürüxan kəndi rusların bu yeni istila olunmuş yerlərə köçürülməsindən sonra 1568-ci ildə Bürüxanovo kimi tanınırdı.

1770-ci ildə möhkəmlənən və misəritmə zavodlarına görə sürətlə məskunlaşdırılan şəhər artıq 1780-cı ildə Perm adını alır. Perm katorqaya gedənlərin keçid qapısı idi.

## Əhalisi
Hazırda Perm vilayətində 150-dən artıq tatar yaşayış məskənləri qeydə alınmışdır. 25 məscid, 95 tatar məktəbi fəaliyyət göstərmiş (1996) xalq muzeyləri, tatar dilində radio-televiziya verlişləri təşkil edilmiş, tatar xalq teatrı, pedoqoji texnikum yaradılmış, tatar dilində qəzet çıxarılmaqdadır.

Penza vilayətində də (Lukin r.) Bürüxanovka adlı kənd (Indiki adı Rodniki) olmuşdur. Türk mənşəli rus familiyaları içərisində Bürüxanov soyadı da vardır. Bütün bunlar vilayətin əski adının köklü türk mədəniyyəti ilə bağlı olduğunu göstərməkdədir.

## Coğrafiyası və iqlimi

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri

## Mənbə
* Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Avstriya adaçayı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Yayılması və ekologiyası
Mərkəzi vəə Şərqi Avropada rast gəlinir. Çöllərdə, çəmənliklərdə, sahələrin kənarında bitir.

## Botaniki təsviri
Bitkinin boyu 30-50 sm, gövdəsi sadə, düz olur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Westringia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sortes (Qədim Roma)

**Sortes** () — Qədim romalılar arasında fal atmaqla gələcək hadisələr haqqında bilik əldə etmək üsulu. Qədim italyan məbədlərində bu eyni zamanda tanrılara müraciət üsulu idi.

Fallar ağac və ya digər materiallardan hazırlanaraq, boş və ya su ilə doldurulmuş qaba atılırdı. Fallar bəzən zər kimi də atılırmış.

Bu təcrübədən sonralar bir sıra dinlərdə kitab açmaq üsulunda istifadə edilirdi. Bu fəaliyyətlə məşğul olan kahinlər Sortigeli adlandırılmışlar..

## İstinadlar
Danişmənd qazi

**Danışmənd qazi** (1071–1104) — Səlcuqlu bəyi, Danişməndlilər sülaləsinin banisi.

## Həyatı
Lakin türk hökmdarlarmın humanist və ədalətli idarəçiliyinə baxmayaraq ermənilər zaman-zaman türklərə qarşı xəyanətdən və savaşmaqdan geri qalmamışlar. "Danişməndnamə", Niksan mühasirəyə alan türk əsgərlərinə qarşı vuruşan xristianlar arasında çoxlu sayda ermənilərin olduğunu yazır.
Anadolu bölgəsi xaçlılara məzar olduqdan sonra Gümüş Təgin Qazi Əhməd Danişmənd erməni hakimi Qabrielə mək-tub yazaraq Malatyanı təslim verməsini istədi. Lakin Qabriel bu təklifi rədd edərək Malatya qalasmı daha da möhkəmlən-dirdi. Qaladakı ermənilər və suriyalılar Qabrielin zülmündən cana doymuşdular. Malatya əhalisi istəyirdi ki, burada Bizansdan asılı olan Qabrielin idarəçiliyi əvəzinə türklərin ədalətli hakimiyyəti bərqərar olsun.

Erməni hakim Qabriel aclıq və qıtlığa çarə qılmaq əvə-zinə xalqa daha çox zülm edir, hətta keşişləri belə öldürür-dü. Bütün bunlarm nəticəsində Malatya əhalisi üsyan qaldı-raraq şəhərin qapılarmı səlcuq türklərinin üzünə açdılar.1101-ci ildə şəhərə daxil olan türk əsgərləri kimsənin malı-na əl vurmadılar. Danişmənd Əhməd Qazi dərhal başqa yer-lərdən taxıl gətirdib erməni və suriyalılara paylatdırdı. Belə-liklə, Malatya bu hökmdarm zamanmda rifah və dincliyə qovuşdu.

## Danişməndnamə
Danışmənd qazi bu türk eposunun qəhrəmanıdır.

## Həmçinin bax
* Danişməndlilər sülaləsi
* Danişməndli bəyliyi

## İstinadlar

## Mənbə
* Irene Melikoff (1960): **Danishmendname** *La Geste de Melik Danishmend*, translation and introduction to a Turkish epic of the 13th century

## Xarici keçidlər
* (limited preview)