open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İlanlı (Amasiya)

**İlanlı**, **Çaybasar** — Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 17 km şimal-şərqdə, Arpaçayın sağ sahilində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim ilanlı etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26. IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Çaybasar, Ermənistan
prezidentinin 19. IV. 1991-ci il fərmanı ilə yenidən adı dəyişdirilərək Aravet qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəndin köklü sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Erməni mənbələrində kəndin sakinləri kimi
qarapapaqlar göstərilir və onlar xalq kimi qeyd edilir. Amasiya rayonunda yaşayan qarapapaqlar azərbaycanlıların bir qrupu olmaqla azərbaycanlı xalqını ifadə etmişdir.

Kənddə 1886-cı ildə 137 nəfər, 1897-ci ildə 206 nəfər, 1908-ci ildə 240 nəfər, 1914-cü ildə
276 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1916–1918-ci illərdə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş azərbaycanlılardan sağ qalanlar ata-baba yurdlarına qayıda bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 146 nəfər, 1926-cı ildə 159 nəfər, 1931-ci ildə 201 nəfər, 1970-ci ildə 501 nəfər, 1987-ci ildə 505 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin axırlarında və 1989-cu ilin əvvəllərində Ermənistan dövləti kəndin sakinlərini — azərbaycanlıları tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya etmişdir. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
İlli Qarakilsə

**İlli Qarakilsə** - Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonunda kənd.

## Tarixi
«Şirak dağlarının şimal tərəfində Elli dərə adlanan dərədə yerləşir». Erməni mənbələrində və rəsmi sənədlərdə İlli Qarakilsə, Qarakilsə İlli kimi yazılır.

Toponim - li şəkilçisi qəbul etmiş «bəyə tabe olan el, ərazi» mənasında işlənən il sözü ilə Qarakilsə toponiminin birləşməsindən əmələ gəlib «Qarakilsə kəndində yaşayan el» mənasını ifadə edir. İl sözü qədim türk dilində el sözünün sinonimi kimi işlənmişdir.

Ümumiyyətlə, bu toponim üç komponentdən ibarətdir: il (el) +qara+kilsə. Quruluşca mürəkkəb
toponimdir.

1920-ci illərdə kənd İlli adlandırılmış və Ermənistan SSR AS RH-nin 25.01.1978-ci il tarixli fərmanı
ilə yenidən kəndin adı dəyişdirilib Hoğmik qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə XIX əsrin 30 - cu illərinə qədər azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828-30 - cu illərdə azərbaycanlılar qırğınlarla qovulmuş və İrandan, Türkiyədən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Baytar (Amasiya)

**Baytar**, **Hovtun** — Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 3&nbsp;km şimal-şərqdə, Arpaçayın sol sahilində yerləşir.

Toponim baytar (baydar) türk tayfasının adı əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə Kəndin adı dəyişdirilib Hovtun qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 27, 1873 - cü ildə 231, 1886-cı ildə 167, 1897-ci ildə 188, 1914 - cü ildə
363 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Azərbaycanlılar 1915-cı ildə erməni daşnakları tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. Ermənilər buraya 1918-ci ildə Türkiyənin Qars vilayətinin Quleyban kəndindən köçürülüb yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Seldağılan

**Seldağılan** — Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km şimal-qərbdə, Ağbaba dağının ətəyində yerləşir. Kəndin sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur.

Toponim "su daşqını" mənasında işlənən sel sözü ilə dağılan feli sifətinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. "Böyük Ağbaba və Kiçik Ağbaba dağlarından axıb gələn güclü sel suları göstərilən kəndin yanında müxtəlif tərəflərə dağılıb selovlarla axdığı üçün seldağılan demişlər.Kəndin digər adı Seyidoğlan olmuşdur.".

Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Erməni mənbələrində kəndin sakinləri kimi qarapapaqlar göstərilir və onlar müstəqil bir xalq kimi təqdim edilir.

Burada yaşayan qarapapaqlar müstəqil xalq yox, azərbaycanlılarn etnoqrafik qruplarından biridir. Kənddə 1886-cı ildə 231 nəfər, 1887-cı ildə 360 nəfər, 1908-ci ildə 359 nəfər, 1914-cü ildə 414 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1916-cı ildə azərbaycanlılar öz doğma torpaqlarından qovulmuşlar.

## İstinadlar
Musluqlu (Amasiya)

**Musluqlu** — XIX əsrin II yarısında Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 17 km şimal-qərbdə yerləşmişdir.1919–1920-ci illərdə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır.

## Toponimi
Toponim türk dilində "kran, kiçik turba kranı" (кран трубочка) mənasında işlənən musluk sözünə -lu şəkilçisinin qoşulması əsasında düzəlmişdir. Ağbaba mahalında "daşdan düzəldilən su qabı" mənasında "mustuq" sözü işlədilir. Mustuq musluq sözünün (Azərbaycan dilində l~t səsəvəzlənməsi qanunaıuyğun haldır) fonetik variantıdır. Relyef əsasında yaranan düzəltmə toponimdir. 1947-ci ildə kənd ermənicə Lancik adlandırılmışdır. Musluqlu toponiminin danışıqda tələffüz formasıdır. XIX əsrdə Qars əyalətinin Qars dairəsində Musluqlu dağı və kəndi, Dağıstan əyalətinin Samur dairəsində Muslyaq kəndi, Cənubi Sibirdə Abakan dağ belində Mustaq dağ adı [126] və b. toponimlərlə eynidir. Mə'nası mə'lum deyil.

## Əhalisi
Erməni mənbələrində kəndin sakinlərinin qarapapaqlar olduğu göstərilir və onlar xalq kimi təqdim edilir. Qarapapaqlar əslində azərbaycanlıların etnoqrafik qrupudur və türk tayfalarından biridir. Kənddə 1886-cı ildə 150 nəfər, 1897-ci ildə 199 nəfər, 1908-ci ildə 223 nəfər, 1914-cü ildə 317 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1916-cı ildə kəndin sakinləri qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılardan sağ qalanları öz doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. Kənddə 1922-ci ildə 57 nəfər,~1926-cı ildə 82 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. XX əsrin 30-cu illərində ermənilər məskunlaşmışlar. Kənd 1930-cu illərdə ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar
Xəlil Paşa (rəssam)

**Xəlil Paşa** (; ) — Türkiyə rəssaml.

## Həyatı

Xəlil Paşa 1857-ci ildə İstanbulda Bəylərbəyində ,Rodos əsilli bir ailədə dünyaya göz açmışdır.  Atası Səlim Paşa Məktəb-i Hərbiyənin əsasını qoyan hərbiçilərdən biri olmuşdur. Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûnu (bugünkü İstanbul Texnik Universiteti) bitirdi. Məzun olar-olmaz saraya dəvət edildi və liseylərdə rəsm müəllimi kimi fəaliyyətə başladı. Uzun müddət davam edən təkid və xahişlərdən sonra atası onu rəsm təhsili almaq üçün Parisə göndərdi. Səkkiz il qaldığı Parisdə məşhur  rəssam Jean-Léon Gérômenin  emalatxanasında çalışdı. 1889-cu ildə Paris Beynəlxalq sərgisində sərgilənən bir rəsmi ilə medal qazandı. Vətənə geri döndükdən sonra məktəblərdə rəsm müəllimi olaraq çalışdı. 1906-cı ildə Hərbiyyə məktəbinə rəsm müəllimi təyin olundu və "Paşa " adını aldı. Lakin iki il sonra Məşrutənin elanı ilə çıxarılan bir qanuna görə rütbəsi endirilidi və bundan sonra o ordudan ayrılaraq tamamən rəsmə yönəldi. Sənətə həvəsi olan tələbələrə rəsm dərsi verən Xəlil Paşanın tələbələri arasında Müfidə Kadri də var. Hansı ki, tarixədə ilk qadın  rəsm müəllimi kimi tanınır. Ölkənin ilk gözəl məktəbi olan Senayi-i Nefise Məktəb-i Alisində müəllimlik edən Xəlil Paşa, 1917-1918-ci illərdə məktəbin rəhbərliyini öz üzərinə götürmüşdür.Təhsil üçün getdikləri Fransadan Birinci Dünya müharibəsi səbəbi ilə geri dönən 1914-cü ilin gənc rəssamları ilə yeni-yeni rəsmlərin  yaradılması təmin etdilər.Həyatının son illərində Misirdə hidiv ailəsinin bir fərdi olan Abbas Həlim Paşanın qonağı oldu. Son illərini rəsmlər yaradaraq keçirən Xəlil Paşa "Misir sarayına rəsmi gətirən sənətkar" olaraq tanındı.

1939-cu ildə İstanbulda Bəylərbəyində vəfat etmişdir.

## Uşaqları
Xəlil Paşanın üç oğlu vardır. Böyük oğlu Səlim Misir kralı Fuadın keçmiş həyat yoldaşı şahzadə Şivəkar ilə evlənmiş, Fransada ticarətlə məşğul olmuşdur.Ortancıl oğlu Həlim bəy isə gənc yaşda vəfat etmişdir. Kişik oğlu Əli isə Parisdə rəsm təhsili aldıqdan sonra rəsm müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Yaradıcılığ

Xəlil Paşanın əsərləri iki hissəyə ayrılaraq təhlil oluna bilər:

Parisdəki təhsil dönəmi, klassik və realist üslubun təsirindəki əsərləri və vətənə qayıtdıqdan sonra impressionizmin təsirindəki əsərləri. Sənətçi yaradıcılığının ilk dövrünə aid olan "Əlcəkli qadın (MadamX)" portreti ilə Parisdə bürünc medal qazanmışdır. Vətənə döndükdən sonra sə boğaz sahillərini, sahilə vuran yalı, qayıq kölgələrini impressionist biçimdə rəsm etmişdir. Xəlil Paşa türk rəsmində işıq problemi ilə məşğul olan ilk sənətçidir.

## Bəzi tabloları
"Sahildə Paşa və ailəsi" (1892)

"Madam X"(1899)

"Göksu dərəsiə baxış"(1902)

"Göysu dərəsi" (1903)

"Boğazdan Rumeli Hisarına baxış"(1903)

"Karvansarayda xalçaçılar"(1908)

"Baxcada qadınlar" (1917)

## İstinadlar
Sint-Estatius

**Sint-Estatius** () — Karib Niderlandındakı 3 özəl bələdiyyədən biri. Rəsmi dili Niderland dilidir. Ərazisi 21 km² olan bu adada 3,877 nəfər yaşayır. Paytaxtı Oranyestad şəhəridir.

## Həmçinin bax
*Boneyr
*Saba
Qvatemala Prezidenti

**Qvatemala Prezidenti** () — Qvatemala Respublikasının dövlət başçısı.

## Qvatemala prezidentlərinin siyahısı

### 1839–1847-ci illər

### 1847–1944-cü illər

### 1993 — indi

## Həmçinin bax
Müəllimlər binası (Taqanroq)

**Müəllimlər binası** — Taqanroq şəhərinin mərkəzində, XIX əsrin əvvəllərində inşa edilən bina. Müəllimlər binası Taqanroq şəhəri Petrovski küçəsi, ev 82 ünvanında yerləşir. Bina 1912-ci ildə modern stilində inşa edilmişdir. Müəllimlər binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
Bir mərtəbəli, yarımzirzəmili bina Petrovskaya küçəsi, ev 89 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Mənbələrdə iqtisad məhkəmədinin binası kimi olaraq göstərilir.

Bina 1863-cü il xəritəsində Xüsusi mülkiyyət binasında İqtisadi məhkəmə olaraq göstərilir. 1912-ci ildən isə burada şəxsi uçiliş fəaliyyət göstərmişdir. Burada bir illik tədrisin qiyməti 120 rubldır
3 dekabr 1943-cü ildə burada Rioner evi açılmışdışdır. Pioner evi 1944-cü ilin fevralına qədər fəaliyyət göstərmişdir. Bundan sonra isə bina müəllimlər binası kimi məşhurlaşmışdır.

## Müəllimlər binasında işləyən və çıxış edən şəxslər
* Mixail Mixayloviç Basov (1977) — rus sənədli film rejissoru;
* Vladislav Vladimiroviç Vetrov (1964) — sovet, rus kino və teatr aktyoru, rejissor, senarist və Rusiyanın əməkdar artisti.
* Seqey Fyodroviç (1956) — rusiya müsiqiçisi, saksafonçu, imrovizator.
* Anna Mixaylova Pokrovskaya (1904–2001) — sovet pedaqoqu.
* Vladimir Dmitriyeviç Poqulçenko (1950) — rus teatr rejissoru, aktyor, RF əməkdar artisti.
* Roman Solomonoviç Stolyar (1967) — rus bəstəkarı.
* İvan Fedoroviç Çanqli-Çaykin — rus pedaqoqu, pianoçu.
* Yuri Leonidoviç Şabelnikov (1959) — rus rəssamı.

## Mənbə
* Виртуальный тур по Молодёжному центру 

## İstinadlar
Vitali Çurkin

**Vitali Çurkin** (tam adı: *Vitali İvanoviç Çurkin*, ; ) — SSRİ və Rusiya siyasətçisi, diplomatı.

## Həyatı
21 fevral 1952-ci ildə Moskva şəhərində anadan olmuşdur.

Çurkin diplomatik xidmətinə 1974-cü ildə başlamışdır.

1992-ci ildə Rusiya Federasiyasının xarici işlər nazirinin müavini işləmişdir.

1994–1998-ci illərdə Rusiyanın Belçikada səfiri, NATO-nun daimi nümayəndəsi, daha sonra Rusiyanın Kanadada səfiri, 2006-cı ildən ömrünün sonunə qədər isə Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

20 fevral 2017-ci ildə təxminən saat 17:30-da Nyu-York şəhərində səfirlikdə iş başında olarkən infarkt nəticəsində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Türkan Məmmədyarova

**Türkan Həmid qızı Məmmədyarova** () — azərbaycanlı şahmatçı, qadınlar arasında beynəlxalq qrosmeyster (2007).

## Şahmat karyerası
### Şəxsi
2002-ci ildə İspaniyanın Peniskola şəhərində keçirilmiş 14 yaşadək qızlar arasında Avropa çempionatında birinci yerə çıxıb.

2003-cü ildə Yunanıstanın Xalkis şəhərində keçirilmiş 14 yaşlı qızlar arasında dünya birinciliyində liderdən yarım xal az toplayaraq 8,5 xalla gümüş medala layiq görülüb.

2011 və 2012-ci illərdə qadınlar arasında şahmat üzrə Azərbaycan çempionu olub.

### Komanda
Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli komandasının heyətində 2002-ci ildə Sloveniyanın Bled, 2008-ci ildə Almaniyanın Drezden, 2010-cu ildə Rusiyanın Xantı-Mansi, 2012-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərlərində keçirilmiş Ümumdünya Şahmat Olimpiadalarında, və 2003-cü ildə Bolqarıstanın Plovdiv, 2007-ci ildə Yunanıstanın İraklion, 2009-cu ildə Serbiyanın Novi Sad, 2011-ci ildə Yunanıstanın Porto Karras, 2013-cü ildə Polşanın Varşava şəhərlərində keçirilmiş komandalar arasında Avropa çempionatlarında çıxış etmişdir.

2016-cı ildə Bakıda keçirilmiş 42-ci Ümumdünya Şahmat Olimpiadasında Azərbaycanın ikinci komandasının heyətində birinci lövhədə mübarizə aparmışdır.

## Reytinqi
FİDE-nin rəsmi saytında dərc olunmuş 2017-ci ilin fevral ayına olan məlumata görə Türkan 2307 xalla Azərbaycan qadın şahmatçıları arasında 6-cı, "Top 100 Women February 2017" reytinq cədvəlində isə 182-ci yerdə qərarlaşıb.

## Şəxsi həyatı
Türkanın qardaşı Şəhriyar və böyük bacısı Zeynəb də beynəlxalq şahmat aləmində qrosmeyster kimi tanınırlar. Məmmədyarovlar ailəsi Azərbaycanda üç beynəlxalq qrosmeyster yetişdirmiş yeganə şahmat ailəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*FIDE Chess profili
*Turkan Mamedjarova. Chess-DB.com  
*Turkan Mamedjarova. Chessgames.com 
*Turkan Mamedjarova. 365Chess.com
Areal dilçilik

** Areal dilçilik ** (və ya dilçilik coğrafiyası) – dil hadisələrinin yayılma məkanını öyrənən dilçilik sahəsi. XIX əsrdə meydana gəlmişdir. Areal dilçiliyin yaranması, əsasən, alman alimi İ.Şmidtin adı ilə bağlıdır. J.Jilyeron, M.Bartoli, C.Bon Fante, K.Yaberq, Y.Yud və başqalarının da bu sahədə sanballı tədqiqatları var. Areal dilçilik nümayəndələrinin fikrincə, dildə hər cür yeniliyin meydana gəlməsi dillərin qarşılaşmasının nəticəsidir və buna əsasən dünyanın dilçilik xəritəsini tərtib etmək, dillərin yayılma coğrafiyasını müəyyənləşdirmək mümkündür. Areal dilçilik daha çox dialektləri və şivələri öyrənir. 

## İstinadlar
Bustamit

**Bustamit** – mineral (Mn, Ca)3[Si3O9].

## Haqqında
Yohansenitin yüksək tempraturlu triklinik polimorf modifikasiyasıdır. Dənəvər və radial aqreqatları var. Rəngi çəhrayıdan qırmızı ya dəkvəbozdur. Sərtliyi 5,5–6,5, sıxlığı 3400 kq/m³. Təmas-metasomatik və mineralın metamorfizmə uğramış çökmə yataqlarında, bəzən hidrotermal yataqlarda rast gəlinir.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Minerallar
* Bustamit // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 120.
Qəzənfər

**Qəzənfər** — Kişi adı. "Qəzənfər" ərəb dilinə məxsus bir söz olub, mənası aslan, şir, igid, şücaətli şəxs mənalarını verməkdədir. Şərq xalqları arasında bu söz İmam Əlinin (ə) mübarək ləqəblərindən biri kimi məşhurdur.

* Qəzənfər Xalıqov — Azərbaycan SSR Xalq Rəssamı (12.10.1973)
* Qəzənfər Talib —
* Qəzənfər Vəliyev —
* Qəzənfər Musabəyov — SSRİ, ZSFSR və Azərbaycan SSR-nin dövlət xadimi.
* **[[Qəzənfər Əliyev]]**
:* Qəzənfər Əliyev (şərqşünas) — filologiya elmləri doktoru, professor.
:* Qəzənfər Əliyev (dəmiryolçu) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1980).

;Digər
* Qəzənfər (Abaran) — Abaran rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Qəzənfərli
* Qəzənfərov
Buşveld kompleksi

**Buşveld kompleksi** (Bushveld) – CAR-da dünyanın ən böyük filizli intruziv massivi.

## Mənşəyi
Mpumalanqa, Şimal və Şimal-Qərb əyalətləri ərazisindədir. Massivdə platin, xrom və s. metalların iri yataqları var. 1919 ildən istismar olunur. Kəşf olunmuş platin qrupu metallarının ehtiyatı 49,9 min *t* (filizdəki orta miqdarı 5,7 *q/t*), xromitlər 1,78 mlrd. *t* (Cr2O3 37%), vanadium 3 mln. *t* (V2O5 1,4–1,9%), nikel 3,7 mln. *t* (Ni 0,15–0,34%), mis 2,7 mln. *t* (Cu 0,1–0,25%), qızıl 2–2,5 *t* (Au 0,3 q/t), qalay təqr. 30 min *t*, flüorit 4,3 mln. *t*-dur (CaF2 40%-dən çox).

Buşveld kompleksi Afrika platformasının Kaapval kratonunda yerləşir; Proterozoy yaşlı təbəqələşmiş nəlbəkivarı kütlədən (*lopolitdən*) ibarətdir; qalınlığı təqr., 10 *km*, enlik istiqamətində uz. 430 *km*, meridian istiqamətində 260 *km*-dir. Kompleksin yer səthinə çıxan hissəsi (ümumi sahəsinin 42%-i) 67 min *km<sup>2</sup>*-dir.

## Xüsusiyyətləri
Buşveld kompleksi bir neçə maqmatik fazada (andezit, felzit, ultraəsasi) təbəqələşmiş süxurlar seriyası ilə əmələ gəlmişdir. Ən qalın təbəqə əsasi və ultraəsasi tərkiblidir; əsas filiz ehtiyatları kəsilişdə 5 zonadan ibarət bu təbəqə ilə əlaqədardır.

Təbəqənin özülündə Marginal zona (noritlər və piroksenitlər, qalınlığı 800 *m*-ədək), on dan yuxarıda Alt zona (bronzitlər, hars burgitlər və dunitlər, qalınlığı 800–1300 *m*), Böhran zonası (piroksenit və anor to zit ara qatları ilə noritlər, qalınlığı 1300–1800 *m*), Baş zona (qabbro və noritlər, qalınlığı 3000–3400*m*) və Üst zona (ferroqabbro və ferrodioritlər, qalınlığı 2000–2800 *m*) yerləşir. Platin qrupu və xrom metallarının maqmatik mənşəli filiz yataqları Böhran zonası süxurlarında cəmlənmişdir. Yataqlar, əsasən, yeraltı üsulla istismar olunur. 2002 ildə 239,8 *t* platin qrupu metalları, 42,1 min *t* nikel, 7,41 mln. *t* xromit, 15 min *t* vanadium (V2O5) hasil edilmişdir. 

## Xarici keçidlər
* Buşveld filiz kompleksi

## İstinadlar
* **Buşveld kopleksi** // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 122.
Kralendeyk

**Kralendeyk** () — Boneyrin paytaxtı, ən böyük şəhəri və əsas limanıdır. 2017-ci ilə əsasən şəhərin əhalisi 10,620 nəfərdir. Şəhərdə danışılan dil Papiamentu dilidir. 2017-ci ilə qədər şəhərin 10,620 əhalisi var idi. Kralendeyk sahillərində dayvinq və şnorkel ilə seçilən Kleyn Boneyr adası yerləşir.

## Məsafələr
Kralendeykdən Amsterdama məsafə 7.806 km-dir.

Kralendeykdən Karib Niderlandındakı digər şəhərlərə – Oranyestada məsafə 814 km, Bottoma isə 816 km-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Bonaire Reporter — local newspaper
*A guide to over 75 restaurants in Bonaire
Oranyestad (Sint-Estatius)

**Oranyestad** () — Sint-Estatiusun paytaxtı və ən böyük şəhəri.

## Məsafələr
Oranyestaddan Amsterdama məsafə 6.998 km-dir.

Oranyestaddan Karib Niderlandındakı digər şəhərlərə – Bottoma məsafə 32 km, Kralendeykə isə 814 km-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* St. Eustatius Historical Foundation Museum 
* St. Eustatius: weather forecast
Bottom

**Bottom** () — Sabanın paytaxtı və ən böyük şəhəri.

## Məsafələr
Bottomdan Amsterdama məsafə 6.993 km-dir.

Bottomdan Karib Niderlandındakı digər şəhərlərə – Oranyestada məsafə 32 km, Kralendeykə isə 816 km-dir.

## Şəkilləri

The mayor of Saba.jpg|Saba Hökumət Evi
The Bottom Central Park with Fire Department (6549994025).jpg|Bottom Mərkəzi Parkı
The Bottom, Saba's Capital (6549984361).jpg|"The Bottom" tablosu


## İstinadlar
Butare

**Butare**-(1962 ilədək Astrida) – Ruandanın cənubunda şəhər. Butare prefekturasının inzibati mərkəzi.

## Əhalisi
Əh. 103,3 min (Kiqalidən sonra ölkənin ikinci şəhəri; 2009). Avtomobil yolları qovşağı.

## Tarixi
1920 ildə salınmışdır.

## Mədəniyyəti
Ruandanın elm, mədəniyyət və ticarət mərkəzidir. Ruandanın Aqronomiya Elmləri İnstitutu (1962), Elmi və Texnoloji Tədqiqatlar İnstitutu (1989), Milli Universitet (1963); Universitet kitabxanası, Milli muzey (1989;etnoqrafik kolleksiya) burada yerləşir.  

## İstinadlar
* **Butare** // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 130.
Klaudia Faniello

**Klaudia Faniello** (; ) — Malta müğənnisi. O, Maltanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı
Klaudia Faniello 25 fevral 1988-ci ildə Maltanın Kaura şəhərində anadan olmuş və orada qardaşı Fabritsio və bacısı Miriana lə birlikdə böyümüşdür. Onun atası italyandır.

## Musiqi karyerası
Klaudia Faniello 12 yaşından bir çox televiziya şoularında çıxış etmiş və müxtəlif festivallarda iştirak edərək, yüksək nəticələr əldə etmişdir. O 2001-ci ildə Maltada keçirilən *Talentissimi Juniors* yarışmasında qələbə qazanmışdır. Bir il sonra Klaudia Malta milli orkestrinin müşayiəti ilə Malta universitetində kimsəsiz uşaqlar üçün keçirilən konsertdə çıxış etmişdir. 2003-cü ildə müğənni qardaşı Fabritsio Faniello ilə birlikdə Aralıq dənizi festivalında çıxış etmişdir. Klaudia 2006-cı ildə "Ma Nafx" mahnısı ilə Maltanın *Kanzunetta Indipendenza* festivalında qələbə qazanmışdır. Müğənni daha sonra 2006-cı ildən 2014-cü ilədək hər il Maltanın PBS telekanalının Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak etmiş, lakin Klaudianın heç bir cəhdi ona həvəsində olduğu uğuru qazandıra bilməmişdir. Müğənni müxtəlif illərdə seçim turuna hətta iki mahnı ilə də qatılmışdır. Ən yaxşı nəticəsi 2008 və 2012-ci illərdə qazandığı 2-ci yer olmuşdur.

Üç illik fasilədən sonra Klaudia Faniello 2017-ci ildə yenidən Maltanın Avroviziya üçün milli seçim turuna qatılmışdır. Müğənni seçim turunda ifa etdiyi "Breathlessly" mahnısı ilə qalibiyyət əldə edərək, həmin mahnı ilə ölkəsini Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır. Klaudia 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin ikinci yarımfinal mərhələsində 4-cü səhnə almışdır. Nəticədə isə o yarımfinalda 55 xalla 16-cı yeri tutaraq, finala adlaya bilməmişdir.

;Klaudia Faniellonun Maltanın Avroviziya üçün Milli seçim turundakı iştirakı:

## İstinadlar
Breathlessly

**Breathlessly** () — Maltanın 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Klaudia Faniello "Breathlessly" mahnısı ilə Maltanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Mahnı Filip Vella, Şon Vella və Gerard Ceyms Borq tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Buyer

**Buyer** () – 1) buz üzərində hərəkət etmək üçün xüsusi xizəklər və ya təkərlər üzərində qurulan yelkənli yüngül konstruksiya (kirşə, kabinə, platforma). Yaxşı küləkli havada Buyerin sürəti 120 *km/saata* çatır.

2) Birdorlu, yastıdibli yelkənli yük gəmisi; uzzunluğu 20 metrədək olurdu. XVI-XVII əsrlərdə göllərdə, dənizin sahilə yaxın yerlərində üzmək üçün istifadə edilirdi.  

## Mənbə
* **Buyer** // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 135.
Qayrabetovun binası

**Qayrabetovun binası** — Taqanroq şəhərinin mərkəzində, XIX əsrin ortalarından bir qədər sonra inşa edilən üçmərtəbəli bina. Qayrabetovun binası Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi, ev 66 ünvanında yerləşir. Bina 1861-ci ildə klassizm stilində inşa edilmişdir. Qayrabetovun binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
1861-ci ildə naxçıvanlı (Naxçıvan-na-Donu) tacir Karp Markoviç Qayrabetov Petrovski küçəsində özünə məxsus iki mərtəbəli binanın inşasını qərara alır. Binanın tikintisi Taqanroq şəhərinin memarı Mixail Prokofeviç Petrova həvalə edilir. Birinci mərtəbəsində relyef elementəri işlənmişdir. Binanın Qayrabetovun mülkiyyəti olmamışdan öncə birinci mərtəbədə bütün Taqanroqda məşhur olan "Trattoriya" adlı kafe yerləşirdi. 1860-cı ildən binada ticari qurultay klubu yerləşirdi. Bəzi bölmələrində ayaqqabı mağazası (sahibi T. İ. İlenko), kişi baş geyimləri dükanı (sahibi İ. Lev) və tikiş maşınları mağazası vardı. Burada həm də "Tabak" və "Çay mağazası" mövcud idi.

İnqilabdan sonra binada muzey və klub mövcud olmuşdur. İkinci dünya müharibəsindən sonra binada Qida texnikumu fəaliyyət göstərirdi. 1955-ci ildən isə burada Pedoqoji institutu işləyir.

## Xüsusiyyətləri
Bina öz görünüşünü 1861-ci ildə aparılan təmirdən sonra almışdır. Fasadında Səkkiz kolonn quraşfırılmışdır. Binanın mərkəzi hissəsi üç mərtəbəuə qədər artırılmışdır. Küçə istiqamətində binanın bir neçə girişi vardır.

## Müasir vəziyyəti
Hazırda binada Çexov adına pedaqoji institutunun xarici dillər fakültəsi yerləşir.

## Mənbə
* Петровская улица, д. 68 
* Qayrabetovun binası 

## İstinadlar
Arbitraj-prosessual hüququ

**Arbitraj-prosessual hüququ**– arbitraj məhkəməsində konkret hüquqi mübahisənin baxılması və həlli ilə bağlı meydana gəlmiş ictimai münasibətlər kompleksini nizamlayan hüquq sahəsi; arbitraj məhkəməsinin, həmçinin iqtisadiyyat sahəsində meydana gəlmiş mübahisələrin baxılması və həlli prosesi iştirakçılarının fəaliyyətini nizamlayan hüquqi normalar məcmusu. Arbitraj prosesində məhkəmə müdafiəsinin predmeti sahibkarlıq, yaxud digər iqtisadi fəaliyyət sahəsindəki müxtəlif hüquqi münasibətlərdən (vətəndaşlıq, maliyyə, vergi, torpaq və s.) irəli gələn qanuni maraqlar və subyektiv hüquqlardır. Hüquqi münasibətlərdə tərəflər kimi iqtisadi bazarın peşəkar iştirakçıları olan hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar çıxış edirlər. Bu sahədə mövcud münasibətlərin nizamlanma keyfiyyəti meydana çıxan mübahisələrin baxılması və həll olunması qaydasına əhəmiyyətli təsir göstərir.

## Həmçinin bax
* Arbitraj
* Arbitraj komitəsi
* Arbitraj sövdələşməsi

## İstinad
Chrome OS

**Chrome OS** — Google tərəfindən inkişaf etdirilən Linux əsaslı, açıq qaynaq, veb tətbiqləri ilə çalışan bir əməliyyat sistemidir. 7 iyul 2009-cu il tarixində elan edilən Chrome OS 15 iyun 2011-ci il tarixində Chromebook ilə bazara çıxmışdır.

## İstinadlar
Əbdüləziz Buteflika

**Əbdüləziz Buteflika** () – Əlcəzair siyasi və dövlət xadimi, Əlcəzair prezidenti (28 aprel 1999 – 2 aprel 2019).

## Həyatı
1956-cı ildən Əlcəzair Milli Azadlıq Cəbhəsinin (1964–1981 və 1989-cu il-dən onun Mərkəzi komitəsinin üzvü) fəal iştirakçısı idi. Müstəqil Əlcəzairin ilk hökumətində turizm və idman naziri, (1962–1963), xarici işlər naziri (1963–79), Əlcəzair prezidenti H. Bumedyenin ardıcıl tərəfdarı, BMT Baş Assambleyası sessiyasının sədri (1974–1975) olmuşdur.Qoşulmamaq hərəkatında Asiya və Afrikanın ən radikal əhvali-ruhiyyəli xadimlərindən biri kimi nüfuza malik olan Buteflika sənaye cəhətdən inkişaf etmiş dövlətlər və "üçüncü dünya" ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin yenidən qurulmasının tərəfdarı idi. 1980-ci ildə siyasi fəaliyyətdən uzaqlaşmış və ona qarşı irəli sürülən korrupsiya ittihamları ilə əlaqədar olaraq mühacirət etmişdir (BƏƏ, Fransa və İsveçrədə yaşamışdır). Əlcəzairə qayıtdıqdan (1989) sonra bəraət almışdır.

## Fəaliyyəti
1994-cü ildə vətəndaş müharibəsinin qızğın vaxtında hərbi dairələrin seçkilərə getmədən dövlətə başçılıq etmək təklifini rədd etmişdir. 1999-cu ilin aprel ayında Əlcəzair prezidenti seçilmişdir. Əlcəzairdə vətəndaş müharibəsinin faktiki dayandırılmasına nail olmuşdur. 2004-cü ilin aprelində yenidən prezident seçilmişdir.2009-cu ilin sentyabrında keçirilən prezident seçkilərində seçicilərin 90,2%-inin səsini toplayaraq növbəti 5 il müddətinə Əlcəzairin prezidenti olmuşdur. 2014-cü ilin fevralında yenidən namizədliyini irəli sürmüş və aprel ayında keçirilən seçkilər də ilk turda 81,5% səs toplayaraq dördüncü dəfə prezident seçilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Düzxaraba

**Düzxaraba**, **Qayqulu Düzkənd** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Qızıl Qoç (Qukasyan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Qızılqoç (Qukasyan) rayonu yaradılana kimi — 31 dekabr 1937-ci ilə kimi Ağbaba rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil olmuşdur. Kəndin adı ermənilər bura köçürüləndən sonra dəyişdirilib Düzxaraba edilmişdir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Düzxaraba kimi qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim oğuzların qədim tayfalarından olan qayı etnonimi ilə Qulu şəxs adından, relyef bildirən düz və kənd sözlərindən əmələ gəlib "qayı tayfasından olan Qulunun düzdə saldığı kənd" mənasını bildirir. Etnotoponimdir. Kənd XIX əsrin ortalarında qışlaq əsasında yaranmışdır. Qışlaq isə yaxındaki "Düz xaraba" adlı kənd xarabalağının adındandır. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 12. XI.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Artaşen qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1918-ci ildə əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gürcüeli

**Gürcüeli**, **Gürcüyol** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Qızıl Qoç (Qukasyan) rayonunda kənd..

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 17 km məsafədə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Ağbaba rayonunun tabeliyinidə olmuşdur. Erməni mənbələrində Gürcüyel, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Gürcüel formasında qeyd edilmişdir.

Toponim gürcü etnonimi ilə türk dilində "tayfa, xalq" mənasında işlənən el sözündən əmələ gəlmişdir və "gürcü tayfasından olan el, xalq, nəslə mənsub kənd" mənasını bildirir. S. Ataniyazov türkmənlərin anaveli, salır tayfasına mənsub etnonimlərdən birinin gürcü (qurji) adlarıdığını qeyd edir.

Eyni zamanda qaşqay türk tayfasından olan Səfixan tayfasına mənsub tirənin (nəslin) birinin adı gürcülü olmuşdur. Buradan belə bir qənaətə gəlirik ki, gürcü etnonimi türk mənşəli tayfalardan biridir.

Kəndin adı 1924-cü ildə dəyişdirilib Torosgyuğ (Toroskənd) qoyulmuşdur.

## Toponimi
XIX əsrdə Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Mozdok dairəsində Kurçi-Tubə dağ adı, Azərbaycanda Oğuz (keçmiş Vartaşen rayonunda) Gürcədağ (əsli Gürçədağ), Qars əyalətinin Ərdahan dairəsində Qurcibək kəndi adı ilə mə’naca eynidir. XIX əsrdə Qars əyalətinin Qars dairəsində Kurci xaraba kənd və Zəngəzur qəzasında Gurcilu kənd adlarıda bu sıraya daxildir. P. N. Yaqodınski XIX əsrin ortalarında Quba qəzasında bir yaylağın adını Sənqələ-Gürcü kimi yazılmışdır. Gürcü etnonim ilə bağlı deyildir. Türk dillərində qurç-"möhkəm", "qüvvətli", yaxud qorçi, qurçi- "sultan qvardiyasının əsgəri" sözündəndir. Azərbaycanda Səfəvilər sülaləsi vaxtında qvardiya döyüşçüsü qurçi (farsca tələffüz forması qorçi) adlanırdı. Qurçi qırmızı rəngli papax qoymalı və uzun bığ saxlamalı idi. Qurçilərə hərbi xidmətlərinə görə torpaq sahələri verilirdi İranın toponimiyasında "qorci"formasında bu sözdən yaranmış 8 kənd adı vardır. V. I. Savina səhv olaraq bu adları "gürcü " etnonimi ilə əlaqələndirmişdir. Azərbaycanda Ağsu r-nunda Hacıman və Diliman kəndləri sərhəddində "Gürcübulağı", Abovyan rayonundanunda Ellər kəndinin qərbində Gürcü arxacıbulağının adındakı "gürcü" sözü ilə eynidir.

## Əhalisi
XIX əsrin 70-ci illərində kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir. 1886-cı ilə aid mə'lumata görə kəndin əhalisi erməni idi.

## İstinadlar
Qarnıyarıq (Dərəçiçək)

**Qarnıyarıq** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Axta (Razdan) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Razdan şəhərinin şimal-qərbində yerləşirdi. "İrəvan əyalətini icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kəndin digər adı Karvansara olmuşdur. Köhnə Karvansaranın divarları indi də durur. Razdan şəhərinin genişləndirilməsi nəticəsində kənd şəhərə birləşdirilərək 1960-cı ildə ləğv edilmişdir.

## Toponimi
Toponim Azərbaycan dilində "kiçik arx, su yolu" mənasında işlənən qarnı (< qarnım) sözü ilə
 türk dilində "yer səthində olan çay", "yarılmış yer", "dərə" mənasında işlənən yarıq sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir. 1728-ci ilə aid mənbədə "el məşhur Karniyaruq" kimidir Digər adı Karvansara olmuşdur. Qarnıyarıq dağının adındandır. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3. I.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Atarbekyan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə tarixən yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. Türkmənçay müqaviləsindən sonra 1828–29-cu illərdə buraya İran və Türkiyədən ermənilər köçürülüb yerləşdirilmişdir. XIX əsrin ortalarında Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdmişdir. 1886-cı ilə aid mə'lumata görə kəndin əhalisi erməni idi [*136*]. Ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə kənddə 50 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. XX əsrin əvəllərində, 1905–1906-cı ildə baş verən erməni azərbaycanlı müharibəsi nəticəsində azərbaycanlılar qırğınlarla tarixi torpaqlarından qovulmuşdur.

## İstinadlar
Misxana

**Misxana** (*Hankavan*) — İrəvan xanlığı, Dərəçiçək mahalı, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasıda, indiki Axta (Razdan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 35 km məsafədə yerləşir. Toponim kənddə çıxan mineral su adını əks etdirir. Mis və xana sözlərindən əmələ gəlmişdir.

Ermənistan SSR AS RH-nin 1. XII. 1949-cu il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Hankavan qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Eyad Hammoud

**Eyad Hammoud** (Bolqarca: Ияд Хамуд; 24 iyul 2001-ci ildə anadan olub) — Çempionşip təmsilçilərindən olan *Şeffild Uensdey* komandasında hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Bolqarıstan — Livan futbolçusu.

## Karyerası

### Lokomotiv Plovdiv
Hammoud öz peşəkar karyerasında debütünü Lokomotiv Plovdiv klubu ilə 20 noyabr 2016-cı ildə yerli derbilərdən sayılan Botev Plovdiv klubu ilə oyunda etmişdir. Meydana 15 yaş 3 ay 26 günlüyündə çıxan Hammoud Bolqarıstan Milli Futbol Çempionatında oyuna çıxan ən gənc ikinci futbolçu hesab edilir. Həmin görüşdə Lokomotiv 2-0 hesabı ilə qələbə qazandı və Hammoud birinci qol vurularkən qol ötürməsi ilə yadda qaldı.

### Şeffild Uensdey
2017-ci ilin əvvəllərində Hammoud *Şeffild Uensdey* klubunda baxışdan keçmişdir. O, yayda klub ilə müqavilə imzalamaq üçün Lokomotiv klubuna geri dönmüşdür. 27 iyun 2017-ci ildə Hammoud icazə əldə edənə qədər klubun U-18 millisi ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

## Milli karyerası

### Gənclər
Hammoud 23 may 2017-ci ildə Bolqarıstan U-16 millisi ilə Kipr U-16 millisinə qarşı oyunda iştirak etmiş və görüş 1-1 hesabı ilə başa çatmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

## Şəxsi həyatı
Hammoud Livanda anadan olmuşdur. Onun atası Omar Hammoud Livanlı, anası Mariya isə Bolqarıstanın Burqas şəhərindəndir. 2009-cu ildə Hammoudun 8 yaşı olarkən ailəsi Bolqarıstanın Plovdiv şəhərinə köçmüşdür. O, həm Bolqarıstan, həm də Livan vətəndaşıdır.

## Uğurları

### Fərdi
* Bolqarıstan Birinci Liqası İlin debütü (1): 2016*
(*Kristian Dobrev ilə birlikdə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kristian Dobrev

**Kristian Dobrev** (; 27 aprel 2001-ci ildə anadan olub) — Botev Plovdiv PFK komandasında hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Bolqarıstan futbolçusu.

## Karyerası
Kristian öz peşəkar karyerasına yerli komandalardan olan *Neftoximik Burqas* klubunun gənclər komandasında start vermişdir. 2014-cü ilin may ayında isə Botev Plovdiv PFK klubunun akademiyasına qəbul olmuşdur. Dobrev öz peşəkar karyerasında debütünü Botev Plovdiv klubu ilə 26 noyabr 2016-cı ildə *Ludoqorets Razqrad* klubu ilə oyunda etmişdir. O, Omar Kossokonu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Botev Ludoqoretsə evdə 1-3 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Tayçarıq

**Tayçarıq** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Axta (Razdan) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 18&nbsp;km məsafədə, Misxana çayının yaxınlığında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik
xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim türk dilində «təpə» mənasında işlənən tay (tey) sözü ilə oğuzların çarık etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Türkmənlərin tayfalarından birinin də adı «çank» adlanır.

Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR AS RH-nin 31. V. 1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Meğnadzor (Ballıdərə) qoyumuşdur.

## Əhalisi
Kənddə tarixən azərbaycanlılar yaşamışdır. Zaman-zaman azərbaycanlılar qovulmuş, kənddə 1828-1829-cu illərdə Türkiyədən köçürülən ermənilər məskunlaşdırılmışdır.

1926-cı ildə burada ermənilərdən başqa, iki nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1930 - cu illərdə onlar da qovulmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Təkəli (Dərəçiçək)

**Təkəli** — İrəvan əyalətinin, Dərəçiçək nahiyəsində, İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, Ermənistan SSR, Razdan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd
.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 20&nbsp;km şimal-qərbdə, Misxana çayının sol axarında, Maymaq dağının ətəyində
yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində Təkərli kimi də göstərilir.

Toponim qızılbaşlar türk tayfasına mənsub olan təkəli etnonimi əsasında
yaranmışdır. Tayfanın adı təkə formasında da qeyd edilir.

Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dyişdirilib Artavaz
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 41 nəfər, 1873 - cü ildə 335 nəfər, 1886-cı ildə 469 nəfər, 1897-ci ildə 543
nəfər, 1908-ci ildə 641 nəfər, 1914 - cü ildə 807 nəfər, 1916-cı ildə 730 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər.

1922-ci ildə kənddə 248 nəfər, 1926-cı ildə 302 nəfər, 1931-ci ildə 416 nəfər, 1987-ci ildə 1000 nəfərə qədər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ildə azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən zorla və qırğınlarla tarixi torpaqlarından qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

Təkəlidə 1918-ci ildə 1100 nəfər yaşamışdır. Erməni silahlıları Təkəlini oda qalamış, əhalisini güllədən və qılıncdan keçirmişlər. Həmin soyqırımında təkəlilər 370 nəfər itirmişlər.

## İstinadlar
Məhəmməd Diarra

**Məhəmməd Lamine Diarra** () — əslən qvineyalı olan və Qazaxıstan futbol çempionatında mübarizə aparan Taraz klubunun müdafiəçisi olan peşəkar futbolçu.
Fərməz Mustafayev

**Fərməz Əli oğlu Mustafayev** () — Azərbaycan SSR-in əməkdar nəqliyyat işçisi.

## Həyatı
Fərməz Mustafayev 50 ildən artıq bir müddətdə Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi sistemində işləmiş, yunqalıqdan başlayaraq "Xəzər Dəniz Layihələşdirmə" ETİ-nin direktoru  vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. O, bu vəzifədə 1980-1999-cu illərdə işləmişdir.

## Mükafatları
* "Lenin" ordeni (1963)
* "Şanlı əməyə görə. V.İ.Leninin anadan olmasının 100 illik yubileyi münasibətilə" yubiley medalı (1970)
* Azərbaycan SSR-in əməkdar nəqliyyat işçisi (1982).

## İstinadlar
Papkovun binası

**Papkovun binası** - Taqanroq şəhərinin mərkəzində, XIX əsrin əvvəllərindı inşa edilən bina. Papkovun binası Taqanroq şəhəri Şmidt küçəsi, ev 17 ünvanında yerləşir. Bina klassizm stilində inşa edilmişdir.

## Təsviri
Binanın kompazisiyası olduqca sadədir. Fasadı simmetrikdir, altı hamar kolonna ilə bəzədilmişdir. Kolonnalar aşağıdan balistrlərlə birləşir. Birinci mərtəbədə pəncərələr kvadrat formadadır. İkinci və üçüncü mərtəbələrin pəncərələri düzbucaqlıdır.

## Tarixi
Bina 1808-ci ildə rus vilayətlərinə xas klassizm stilində inşa edilmişdir. Bina Taqanroq şəhər rəhbəri Pyotr Afanaseviç Papkovun xüsusi mülkiyyəti olmuşdur. Papkovun Taqanroqu tərk etdikdən sonra bina gəlirli bina kimi istifadə olunmağa başlanmışdır. 1847 - 1856-ci illərdə burada qızları ilə birlikdə Y. Q. Morozovun qul arvadı yaşayırdı. Burada yaşayan qızlardan biri Anton Pavloviç Çexovun anası olmuşdur.

Papkovdan sonra bina vərəsə olaraq baronnese Fitinqofa keçmişdir. Sonradan isə bimanın sahibi general-mayor Aleksandr Qavriloviç Remi olur. 1840-41 illərdə Remini bu binada Mixail Yurieviç Lermontov ziyarət etmişdir. 1890-cı illərdə binanın sahibi Reminin həyat yoldaşı Yekaterina olur. Sonradan isə mülkiyyət Yekaterinanın qardaşı Nikolay Aleksadroviçin əlinə keçir. O, oktyabr inüilabından bir qədər əvvəl mülkiyyətə sahiblənir.

1900-cü illərdə Reminin vərəsələri binanı dövlət və şəhər müəsdisələrinə icarəyə verirlər. İlk əvvəllər burada hərbi idarə yerləşirdi. Burada dairə tipoqrafiyası daha sonra isə Taqanroq dairə rəyisi yerləşirdi. 1914-cü ildə Birinci dünya müharibəsinin başlaması ilə bina sanitar məqsədlərlə inşa edilməyə başlanılır. Sovet dönəmində binada kommunal mənzillər qəralaşırdı. 1976-ci ildən bina yerli əhəmiyyətli mədəniyyət irs obyekti elan edilmişdir.

## İstinadlar
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti

**Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti** — Azərbaycan Respublikasının ən ali ikinci dövlət vəzifəsi. Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Prezidentdən sonra dövlətin başçısı hesab olunur. Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti vəzifəyə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə təyin edilir.

2017-ci il fevralın 21-dən Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidentinin səlahiyyətlərini Prezident İlham Əliyevin həyat yoldaşı Mehriban Əliyeva icra edir.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 18 iyul 2016-cı il tarixli nömrəli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dəyişikliklər edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Referendum Aktı verildi.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 21 fevral 2017-ci il tarixli 2684 nömrəli Sərəncamı ilə Mehriban Arif qızı Əliyeva Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti təyin edildi.

## Birinci vitse-prezidentlərin siyahısı
} — Yeni Azərbaycan Partiyası
}}
|}

## Qeydlər

## İstinadlar
Xaşuri bələdiyyəsi

**Xaşuri bələdiyyəsi** () — Gürcüstanda, Şida Kartli diyarının tərkibində inzibati-ərazi vahidi. 1917-ci ilə qədər, Xaşuri bələdiyyəsi, Tiflis quberniyasının Qori qəzası vilayətinə daxildi. 1921-ci il inzibati-ərazi bölgüsünə görə, yenə Qori qəzasına daxil edilmiştir, 1930-cu ildə müstəqil rayon olmuştur. Hal-hazırda bələdiyyədir.

Şimal və şərqdən Kareli bələdiyyəsi, şimaldan Saçxere bələdiyyəsi, cənub və qərbdən Borjomi bələdiyyəsi və cənubdan Xaragauli bələdiyyəsi həmsərhəddir. Sahəsi — 585.2&nbsp;km².

## İstinadlar
Nikolskaya yarmarkası

**Nikolskaya yarmarkası** — il ərzində bir dəfə baş vermiş satış. Yarmarka Rusiyanın Taqanroq şəhərində XIX əsrdə hər il yaz aylarında keçirilirdi.

## Tarixi
XIX əsrortalarında Nikolayevskaya yarmarkası istər Taqanroqun ticarət həyatı, istərsə də şəhər həyatında mühüm yer tuturdu. Yarmarka hər il 9 may tarixində keçirilirdi. Yarmarkanın ənənəvi olaraq yerləşdiyi ərazi hazırkı şəhər stadionu və Privoğzal meydanının yerləşdiyi ərazini əhatə edirdi. Vaxtı ilə Privoğzal meydanı Yarmaroçnaya adlandırılırdı, səbəb isə burada keçirilmiş tarixi yarmarkalar olmuşdur. Yarmaroçnaya meydanı XIX əsrin əvvəllərində Nikolayevsk, Uspenski  (onun açılışı 15 avqustda baş verirdi) və Mixaylovski yarmarkalarının ərazisində formalaşmışdı. Şəhərin 1834-cü il planına əsasən ticarət meydanı onun daxilində olmalı idi. Onlar ticarətin Çexov küçəsində cəmləşməsini istəyirdilər. Bu ərazi əsas yolların üzərində yerləşirdi. Belə ki, bura istər Rusiyanın şimal şəhərləri, istərsə də limandan gələn əlverişli yol keçirdi.
Nikolayevskaya yarmarkası ticarət əməliyyatlarının xalq gəzintilərinin mərkəzi idi. Hətta oda məlu idi ki, 1854-cü ildə Nikolayevskaya yarmarkasına 334,000 rubl dəyərində mal çıxarılmışdı. Yarmarkanın keçirildiyi müddətdə burada yelləncəklər və müxtəlif atraksionlar quraşdırılırdı. Xüsusi orkestrlər musiqi çalırdı. Bu isə xalq gəzintilərinə rəng qatırdı. Şəhər əhalisi üçün yarmarka ticarət tələbatını ödəmək, əylənmək baxımından bir vasitə yolunu oynayırdı. Bu səbəbdən ildə bir dəfə keçirilən yarmarka, təbii ki, şəhər sakinləri tərəfindən daima həvəslə gözlənilən hadisə idi. Lakin zamanla yarmar öz əhəmiyyətini itirdiyindən sonra onun keçirilməsi dayandırılmışdır. 
## İstinadlar
Pavlovski qalası

**Pavlovski qalası** — Rusiya imperiyası ərazisində inşa edilmiş unikal müdafiə tikilisi. Qalanın tikintisinı 1701-ci ildə başlanılmışdır. Qala Mius limanının yuxarı hissəsində qərarlaşırdı. Müdafiə tikilisi hazırkı, Taqanroq şəhərindən 2&nbsp;km aralıda yerləşir.

## Tarixi
Pavlov qalasının təməlləri hələ 1697-ci ildə Azov dənizi sahillərində yerləşən Petruşin dili ərazisində qoyulmuşdu. Tikinti işləri avstriyalı mühəndis Antoni Yakovleviç Lavala həvalə edilmişdi. 1698-ci ilin martında tikinti işləri tamamən dayandırılmışdır. 1701-ci ildə isə tikinti işləri bərpa edilir. Ancaq qala əvvəlki ərazidə inşa edilmir. Onun tikinti yeri Miusski dilini limanının hissəsinə köçürülür. Qalanın yaxınlığında Qaevka adlı yaşayış məntəqəsi yerləşirdi.

Bu tikili Rusiyada dəqiq mühəndis-riyazi metodlardan istifadə edilərək layihələndirilmişdir. Tikili dörd künclü formaya malik olaraq 237-nin 80 olmuşdur. Bir meddət sonra bu tip qalalar Rusiyanın digər ərazilərində belə inşa edilmişdir. Bunlara misal kimi Sankt-Peterburqda Petrovavlovski qalası, Staroçekasskidə Anna qalası və Rostov-na-Donu şəhərində isə Müqəddəs Dmitri Rostovski qalasını göstərmək olar.

Pavlovski qalası Petovski retranşmentinin qərb qutaracağını təşkil edirdi. Qalaya 500 nəfərlik qarnizon sərbəst şəkildə yerləşə bilirdi. Troyskaya qalasının ikinci müdafiə xəttini təşkil edirdi. Ərazini çöl sahəsi hissədən qoruyurdu. Qalanin bir hissəsi 1711-ci ildə Osmanlı imperiyası ilə Rusiya imperiyası arasında imzalanmış Prut sülh müqaviləsinə əsasən dağıdılmışdır.

1736-cı ildə Pavlovski qalasında Pyotr Petroviç Lassinin qoşunları yerləşdirilmişdi.

Qalanın qalıqlarını bu günümüzdə belə Qaevka kəndi yaxınlığında müşahidə etmək mümkündür.

## İstinadlar

## Mənbə
* Павловская крепость на сайте «Донские зори»
* Павловская крепость на сайте «Ростовский берег»
* Современные фотографии Павловской крепости в презентации Антона Карсакова
* Павловская крепость на Викимапии
Lusakert

**Lusakert**, **Argel** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda kənd.

## Tarixi

## Əhalisi

## İstinadlar
Arden atı

**Arden atı** – ağır yük atı cinsi. Belçikanın Arden yüksəkliyi r-nunda yetişdirilmişdir. Arden atı möhkəm konstitusiyalı, çox qüvvətli və dözümlüdür, ayaqları qısa və yoğundur. Rəngi kəhər, çal və kürən olur. Belçika, Avstriya, Macarıstan və Argentinada yetişdirilir.

## İstinadlar
Georgi Arbatov

**Arbatov Georgi Arkadyeviç** (d.19.5.1923, Xerson) – rus iqtisadçı, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki (1974). Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu bitirmişdir (1949). Tədqiqatları beynəlxalq iqtisadi münasibətlər, Rusiya–Amerika əlaqələri və hərbi-siyasi problemlərə aiddir. SSRİ EA ABŞ və Kanada İnstitutunun banisi və direktoru (1967–1995). 1995-ci ildən REA ABŞ və Kanada İnstitutunun fəxri direktorudur.

## Xarici keçidlər
* Biography (Russion Language) from ISKRAN 
* page from Glory.rin.ru (Russion Language)
* C-SPAN video archive, April 1, 1996, Arbatov speaks about Soviet-American relations during the Cold War

## İstinadlar
Byorn Deli

**Byorn Deli** (d.19.6.1967, Elverum) –Norveç idmançısı. 1992-1999-cu illər ərzində Byorn Deli 6 dəfə Norveç Dünya Kubokunu qazanmışdır. İkincisini 1994-1998-ci illər ərzində əldə etmişdir. Deli 1991 və 1999-cu illər ərzində Olimpiya və Dünya Çempionatlarının tam 29 medalını qazanmışdır. Bu hadis Delinin həyatında karyerası ərzində ölkəsindən kənarda qazandığı ən böyük nailiyyətidir.

## Həyatı
1967-ci ildə Norveçdə Elverum bölgəsində anadan olmuşdur. Deli daha sonralar Nannestad şəhərinə köçmüşdür. Delinin qazandığı müvəffəqiyyətlərdə özünün ovçuluq, balıqçılıq, haykinq, dağadırmanma, futbol və xizəksürmə kimi müxtəlif idman növləri ilə məşğul olmasının böyük tohfələri olduğunu qeyd edir. Uşaqlıqda Deli daha çox futbol ilə maraqlanırdı və peşəkar futbolçu olmaq istəyirdi. Lakin məşqçisiin təkidindən sonra o xizəksürmə üzrə fəaliyyət göstərməyə başladı. Deli ilk fəaliyyətində dərhal uğur qazana bilmədi, lakin zaman keçdikcə o, öz səylərini artırdı və getdikcə daha çox inkişafa nail oldu. Və nəhayət, sonda Beynəlxalq Xizəksürmə Federasiyasının Dünya Kuboku yarışlarında idmançı kimi iştirak etməyə başladı.

## Fəaliyyəti
Xizəksürmə idmanı üzrə 16-cı (1992, Albervil; 15 *km* təqib etmə, 50 *km* sərbəst, 4x10 *km* rele), 17-ci (1994, Lillehammer; 10 *km* klassik, 15 *km* qunderson) və 18- ci (1998, Naqano; 10 *km* klassik, 50 *km* sərbəst, 40x10 *km* rele) Qış Olimpiya Oyunlarının, dəfələrlə dünya (1991, 1993, 1995, 1997 çempionu olmuş, Dünya kuboku yarışlarında (1992, 1993, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999) qalib gəlmişdir.

## Xarici keçidlər
* Beynəlxalq xizəksürmə Federasiyasında Byorn Delinin məlumatları

## İstinadlar
Andreev buxtası

**Andreev buxtası** — Azov dənizi ərazisində, Taqanroq burnundan bir qədər aralıda, şəhərin ətrafında, Taqanroq metallurgiya zavodu yaxınlığında yerləşən buxta. 
## Tarixi
Taqanroq metallurgiya zavodunun buxtası, hazırda isə Andreev buxtssı kimi tanınan buxta Bolşaya Çerepaxa çayının Taqanroq körfəzinə tökdüyü  lilin hesabına XIX və XX əsr də meydana gəlmişdir. Əvvəllər bura Taqanroq metallurgiya zavodundan dəmir yolu gəlirdi. Havanda yüklərin yüklənməsi və boşaldılması ilə əlaqədar taxta və dəmir konstruksiyalar mövcud olmuşdur. Buxtaya iri gəmilər yan ala bilirdi. Bura əsasən Kerç dəmir yatağı və Ukrayna ərazisindən dəmir filizi gətirilir.

2015-ci ilin aprelində Andreev buxtasının adı mətbuat səhifələrinə çıxmışdır. Belə ki tikintidə kran suya aşmışdır. Kranı idarə edən işçi buxtaya düşmüşdür. Ancaq xoşbəxtlikdən işçilərin elə özləri onu fxilas edərək xəstəxanaya gönrmişlər. İşçi açıq kəllə-beyin travması almışdır.

Buxtanın adı Taqanroq metallurgiya zavodunun adı ilə bağlıdır. 1930-cu illərdə zavod Andreev adına Taqanroq Dövlət metallurgiya zavodu adlanırdı. Andrev Andreeviç Andrey görkəmli partiya və dövlət xadimi olmuşdur.

## Coğrafiyası
Andreev buxtası Taqanroq burnunun şimalında, şəhərin ətrafında, Taqanroq metallurgiya zavodu yaxınlığında yerləşir. Buxtanın sahilində Sosialist küçəsi və Admiral Kreys küçələrinin birləşir.
## İstinadlar