open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xarke–Bera testi

Statistikada **Xarke–Bera testi** nümunə məlumatlarının normal paylanmaya uyğun olaraq əyilmə və kurtoza malik olub olmadığını göstərən uyğunluq testidir.

Test statistik JB kimi müəyyən edilir:


    \mathit{JB} = \frac{n}{6} \left( S^2 + \frac14 (K-3)^2 \right)
  

burada n — müşahidələrin sayı (və ya ümumiyyətlə sərbəstlik dərəcələri); S nümunə əyriliyi (*Skewness*) , K nümunə kurtozudur (*Kurtosis*):


     S = \frac{ \hat{\mu}_3 }{ \hat{\sigma}^3 }
        = \frac{\frac1n \sum_{i=1}^n (x_i-\bar{x})^3} {\left(\frac1n \sum_{i=1}^n (x_i-\bar{x})^2 \right)^{3/2}} ,



 K = \frac{ \hat{\mu}_4 }{ \hat{\sigma}^4 }
    = \frac{\frac1n \sum_{i=1}^n (x_i-\bar{x})^4} {\left(\frac1n \sum_{i=1}^n (x_i-\bar{x})^2 \right)^{2}} ,
Troya unsiyası

**Troya unsiyası** () — 31,1034768 qrama bərabər olan kütlə vahidi.

## Əsas məlumat
İngilis dilindəki ,  terminləri ehtimal ki, Fransadakı Trua şəhərinin () adından götürülüb. Orta əsrlərdə Trua mühüm beynəlxalq ticarət mərkəzi və məşhur şampan yarmarkalarına ev sahibliyi edən şəhərlərdən biri olub və orada məhz həmin miqdarda unsiyanın tətbiq olunduğu güman edilir.

Müasir dünyada bir troya unsiyası bank işində, qiymətli metalların kütləsini ifadə etmək üçün zərgərlikdə, eləcə də bəzi digər sahələrdə, məsələn, kosmetikada xüsusilə qiymətli maddələrin kütləsini ifadə etmək üçün geniş istifadə olunur.

Qızıl, gümüş, platin və palladiumun troya unsiyası ilə beynəlxalq ifadəsi, müvafiq olaraq XAU, XAG, XPT və XPD-dir.

İnvestisiya sikkələrinin kütləsi çox vaxt bir troya unsiyasının hissələri ilə göstərilir.

## Troya kütlə sistemi
İngilis qızıl funtu (və ya troya funtu, ) 12 troya unsiyasına və ya 373,2417216 qrama bərabərdir. Hal-hazırda, kütləni ifadə etmək üçün praktiki olaraq istifadə edilmir. Onu "adi" ingilis funtundan fərqləndirmək lazımdır ().

Kütləsi aptek və ticarət qranının kütləsi ilə üst-üstə düşən Troya qranı troya unsiyasının kütləsinin 1/480-ni təşkil edir.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Fuad Qəhrəmanlı

**Fuad Qəhrəmanlı** () — Azərbaycan siyasətçisi. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədr müavini (?–2019; 2023-cü ildən).

## Həyatı
1975-ci ildə doğulub. Əslən Naxçıvanlıdır.

## Siyasi fəaliyyəti
O, hazırda Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədr müavinidir. 20 sentyabr 2019-cu ildə bu vəzifəsindən istefa verib. 2 sentyabr 2023-cü ildə partiya sədri Əli Kərimli tərəfindən yenidən sədr müavini təyin olunmuşdur. O, hazırda həmçinin, partiyanın Reyasət Heyətinin üzvüdür.

## Şəxsi həyatı
Zümrüd Yağmur ilə evli olub. Onlar 2020-ci ildə ayrılıblar. 2 qızı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1992/1993 Türkiyə 1-ci Futbol Liqası

**Türkiyə 1.** **Futbol Liqası 1992–1993 Mövsümü** , Türkiyə 1-ci Futbol Liqasının 35-ci mövsümüdür. 23 avqust 1992-ci ildə oynanılan ilk həftə matçları ilə başlayan liqa, 30 may 1993-cü ildə keçirilən 30-cu həftə matçları ilə tamamlandı. Mövsümün sonunda 66 xal toplayan Qalatasaray orta liqa ilə çempion olarkən, liqanı son üç pillədə tamamlayan Bakırköyspor, Aydınspor və Konyaspor aşağı liqaya düşdü.

Qapıçılara komanda yoldaşları tərəfindən verilən ötürmələri tutmaq qadağandır. "Geri keçid qadağası" kimi tanınan qayda bu mövsümdən bəri ilk dəfə tətbiq edilir.

## Turnir Cədvəli

## İstinadlar
Damilola Adeqbayt

**Damilola Adeqbayt** (; ) — Nigeriya aktrisası, modeli və televiziya şəxsiyyəti.

## Həyatı
Damilola Adeqbayt 18 may 1985-ci ildə Nigeriyanın Laqos ştatının Surulere şəhərində anadan olmuşdur. O, Kvins Kollecini bitirmiş və Bouen Universitetində biznes idarəçiliyi üzrə təhsil almışdır.

## Karyera
Damilola Adeqbayt "*Parıltı*" (2008–2012) sabun operasında Telema Dyuk rolu ilə aktyorluq sahəsində debütünü etmişdi. Buna baxmayaraq, o, həm də reklamlarda işə düzəlmiş və televiziya proqramlarına aparıcılıq etmişdir. Adeqbayt "Çiçək qız" filmindəki Kemi Vilyams rolu ilə də tanınır. 2011-ci ildə Nigeriya Əyləncə Mükafatlarını Ən Yaxşı Qadın Aktyor mükafatını qazanmışdır.

## İstinadlar
Eternal Fire

***Eternal Fire*** – 2021-ci ildə Furkan Güven tərəfindən yaradılmış Türkiyə kiberidman klubu. Klubun "League of Legends", "Counter-Strike: Global Offensive" və "Valorant" bölmələri fəaliyyət göstərir.

## ''League of Legends''
2023-cü ildə *"[[5 Ronin]]"* klubunun Türkiyə Çempionluq Liqasından kənarlaşdırılmasının ardından *"Eternal Fire"* öz komandasını yaradacağını və yay splitinə qatılacağını açıqlamışdır. Komandanın heyəti hələ ki, məlum deyil.

### Heyət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Çöl canavarı

**Çöl canavarı**, və ya **səhra canavarı** () — canavarın Orta Asiyanın çöl və səhralarında yaşayan yarımnövü. Qısa, sərt, solğun boz, tünd rəngli sıçramalara malikdir. Ümumiyyətlə, meşə canavarından bir qədər kiçik, seyrək və daha qaba tüklüdürlər. Onun ərazisinə Qazaxıstanın və Rusiyanın cənubundakı çöllər, o cümlədən Önqafqaz, Xəzər, Ural və Aşağı Volqa bölgələri daxildir. Zəif öyrənilmişdir. Müəyyən xüsusiyyətlər sistemi işlənib hazırlanmamışdır. Xüsusilə qərb arealında sayı azdır.

Adətən bir sürüdə dişi tək sayda bala gətirir: 3, 5, 7 (nadir hallarda 9, çox nadir hallarda 11 və ya 13). Dişi özü zəifləri məhv edir. O, südün miqdarını hesablayır ki, daha kiçik bir miqdarda belə balalar sağ qalsın. Bütün yaz və yay aylarında dişi canavar balalarına ov etməyi öyrədir, onları ərazi ilə tanış edir.
## Görünüş
Orta ölçülüdürlər, çəkisi 35-40 kq olur. Avrasiya canavarından bir qədər kiçik və kürkü daha seyrək, daha qaba və daha qısadır. Yan tərəflər açıq boz, arxa hissəsi isə qara tüklərin güclü qarışığı ilə paslı boz və ya qəhvəyi rəngdədir. Quru yerlərdə qoruyucu tüklər ümumiyyətlə 70–75&nbsp;mm-dən çox deyil. Orta Asiya və Qazaxıstanda çöl canavarlarının tükləri daha çox qırmızımtıl rənglərə malikdir. Quyruğu zəif tüklüdür. Kəllə sümüyünün uzunluğu 224–272&nbsp;mm, eni 128–152&nbsp;mm-dir.

Çöl canavarları bəzən Xəzər suitilərini öldürürlər.
## İstinadlar
Mehmet Şimşək

**Mehmet Şimşək** (həmçinin **Mehmet Şimşək**; ; ) — Türkiyə siyasətçisi və iqtisadçısı. O, 3 iyun 2023-cü ildən Türkiyə Xəzinə və Maliyyə naziri vəzifəsində çalışır. Şimşək 24 noyabr 2015-ci il tarixindən 9 iyul 2018-ci ildə bu vəzifə ləğv edilənə qədər Türkiyə Baş nazirinin müavini olmuşdur. O, daha əvvəl 2009–2015-ci illərdə baş nazirlər Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Əhməd Davudoğlunun hökumətlərində maliyyə naziri vəzifəsində çalışmışdır. Şimşək Ədalət və İnkişaf Partiyasının üzvü olaraq 2007-ci ildə keçirilən ümumi seçkidə Qaziantepdən, 2011-ci ildə isə Batmandan millət vəkili seçilmişdir.

## Həyatı
Mehmet Şimşək 1 yanvar 1967-ci ildə Türkiyənin Batman vilayətinin Gərcüş rayonunun Arıca kəndində anadan olmuşdur. Kürd əsillidir. Şimşək səkkiz uşaqlı ailənin ən kiçiyi idi. Anası o, dörd yaşında olarkən vəfat etmişdir. Şimşək  Batman, Bəşiri və Gərcüşdə məktəbə getmişdir. O, orta məktəbi bitirdikdən sonra bir müddət mağaza açmış və daha sonra Ankarada Qazi Universitetində iqtisad fakültəsində təhsil almağa başlamış, ardınca siyasətə keçmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
1994/1995 Azərbaycan Kuboku

**1994-95 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun dördüncü mövsümüdür.

1994-95 mövsümündə 28 komanda mükafat üçün mübarizəyə aparmışdır.

## 1/4 final

## Yarımfinal

## Final




## İstinadlar
1993/1994 Azərbaycan Kuboku

**1993-94 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun üçüncü mövsümüdür.

1993-94 mövsümündə 45 komanda mükafat üçün mübarizəyə aparmışdır ki, bu göstərici kubokun bütün tarixi üçün rekorddur.

## 1/4 final

## Yarımfinal

## Final




## İstinadlar
Sərdabə

**Sərdabə** — farsca *sərdab* – zirzəmi, yeraltı otaq deməkdir. Daxilində bir və ya bir neçə məzarın olduğu memarlıq abidəsi, tikilidir. Belə sərdabələrdə əsasən yüksək rütbəli şəxslər və onların ailə üzvüləri dəfn olunurdu.

## Həmçinin bax
Türbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şi Şi şi şi şi

**Şi Şi şi şi şi** () — XX əsr məşhur Çin-amerikan linqvisti Çjao Yuanjen (赵元任 Zhào Yuánrèn) tərəfindən klassik Çin dilində zarafatla yazılmış şeir. Şeir 4 müxtəlif tonda tələffüz edilən və 94 dəfə təkrarlanan "şi" hecasından ibarətdir.

Klassik Çin dilində yazılmış şeirin mətni əksər savadlı çinlilərə aydın olsa da, bu, tələffüz zamanı deyil, yalnız heroqlifik yazı versiyasında mümkündür. Çin dilinin 2500 illik inkişaf tarixi ərzində klassik Çin dilində formalaşan omofoniya səbəbindən Pekin dialektində tələffüz edildikdə və ya fonetik sistemdə yazıldıqda şeirin mətni tamamilə anlaşılmaz hala düşür.

## Şeirin mətni

;Çin heroqlifləri ilə yazılışı:


;Pinyin:
Shíshì shīshì Shī Shì, shì shī, shì shí shí shī.
Shì shíshí shì shì shì shī.
Shí shí, shì shí shī shì shì.
Shì shí, shì Shī Shì shì shì.
Shì shì shì shí shī, shì shǐ shì, shǐ shì shí shī shìshì.
Shì shí shì shí shī shī, shì shíshì.
Shíshì shī, Shì shǐ shì shì shíshì.
Shíshì shì, Shì shǐ shì shí shì shí shī.
Shí shí, shǐ shí shì shí shī, shí shí shí shī shī.
Shì shì shì shì.

;Təxmini tərcüməsi:
Daş kahada şair cənab Şi Şi yaşayırdı, o şirləri yeməyi sevirdi və on şiri bir oturumda yeməyə and içmişdi.
O həmişə bazara gedib satış üçün şir gətirilməyini yoxlayırdı.
Bir dəfə səhər saat onda bazara on şir gətirdilər.
Həmin vaxt Şi Şi də bazara gəldi.
O həmin on şiri görüb onları oxla öldürdü.
O, on şirin cəsədini daş kahaya gətirdi.
Daş kahada nəmişlik idi. O, nökərlərə yır-yığış eləməyi tapşırdı.
Daş kaha yığışdırılandan sonra o, yeməyə başladı.
Və o yeməyə başlayanda aşkar oldu ki, bu on şir daş şir imiş.
Gəl indi bunu başa düş!

;Kanton oxunuşu (yutphin sistemi):

sek6 sat1 si1 si6 ji6 si6 si3 si1 sai6 ji6 sap6 si1
si6 si4 si4 sik1 si5 si6 si1
sap6 si4 sik1 sap6 si1 sik1 si5
si6 si4 sik1 ji6 si6 sik1 si5
si6 si6 si6 sap6 si1 ci5 ci2 sai3 sai2 si6 sap6 si1 sai6 sai3
si6 sap6 si6 sap6 si1 si1 sik1 sek6 sat1
sek6 sat1 sap1 si6 sai2 si6 sik1 sek6 sat1
sek6 sat1 sik1 si6 ci2 si3 ji6 si6 sap6 si1
ji6 si4 ci2 sik1 si6 sap6 si1 sat6 sap6 sek6 si1 si1
si3 sik1 si6 si6

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Şeirin audioyazısı
* Şeirin etnik çinli tərəfindən oxunuşu
Həsənkənd körpüsü

**Həsənkənd körpüsü** — Dərələyəz mahalının Keşişkənd (06.12.1957-ci ildən — Yeğeqnadzor) rayonunun Həsənkənd (03.01.1935-ci ildən — Şatin) kəndində, Səlim çayının üstündə yerləşən birtağlı daş körpüdür.

## Haqqında
Tarixi abidə sayılan bu körpü su səviyyəsindən 3,5 m yüksəklikdə yerləşir. Eni 2,67 m olan körpünün ümumi uzunluğu 12 m-dir. Körpü XIV yüzildə türksoylu hesab olunan Çesar Orbelian tərəfindən inşa edilmiş, XVII yüzildə bütünlüklə yenidən bərpa olunmuşdur. Həsənkənd kəndi qədimdən Türk-Oğuz boylarının yurdu olmuş, bura 1828–1829-cu illərdə İrandan ermənilər (17 ailədə 92 nəfər) köçürülüb gətirilmişlər.

## Tarixi
Körpü kəndin adı ilə tanınır və qədim zamanlardan bu günə qədər mövcuddur. Körpü, illər ərzində təbii və insan amilləri nəticəsində zərər görmüş və XIX əsrdə erməni ustalar tərəfindən bərpa edilmişdir. Bu bərpa işlərindən sonra körpü erməni abidəsi kimi təqdim edilməyə başlanmışdır. Bununla belə, tarixi sənədlər və mənbələr sübut edir ki, 1828-ci ildə bu əraziyə yalnız 17 erməni ailəsi İrandan köçürülüb. Bu da göstərir ki, körpünün erməni mədəniyyətinə aid edilməsi əsassızdır və o, əslində yerli Azərbaycan memarlıq abidəsidir.

## Həmçinin bax
* Dədəli körpüsü
* Sənain körpüsü
* Alıxan pəyəsi körpüsü
* Arzuman körpüsü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Çamunda

**Çamunda** — Hinduizmdə ilahi ana olan Durqanın nəhəng forması. Çamunda, Bana Qanqa sahilindəki Çamunda Devi məbədinin baş tanrısıdır. O, ziyarətgahları Şivalik dağ silsiləsi boyunca səpələnmiş doqquz ilahədən biridir. İlahələrin hər birinin fərdiliyi olsa da, hamısı birlikdə eyni ilahə Durqanın təzahürləri hesab olunur. Çamunda haqqında kollektiv mif Durqanın bir neçə formasını təsvir edən Sanskrit mətni olan Devi Mahatmyadan qaynaqlanır. Mətn şaktizmin ən erkən və ən mühüm ədəbi mənbəyi hesab olunur.
Çamunda təsvirləri müxtəlifdir. O, adətən tünd rəngli arıq bədəni və qorxunc gülən üzü ilə təsvir olunur. Onun batıq sinəsindən kəllə çələngləri asılır. Onun yeganə geyimi pələng dərisidir. Onun təsvirində dörddən on əl var. Çamunda tez-tez üç kəllə oturacağında lotus mövqeyində və ayaq altlığı kimi insan cəsədi ilə təsvir olunur. Eyni zamanda, matrikalar və yoginilər arasında o, müstəqil ilahə hesab olunur. Çamunda simvolik olaraq insanın aldanmalarının, mənəvi cəhalətinin və mənfi meyllərinin məhv edilməsini təcəssüm etdirir.

## İstinadlar
Varaha

**Varaha** — Vişnunun donuz şəklində üçüncü avatarıdır. Rəvayətə görə, Yeri götürüb kosmik okeanın dibinə aparan Rakşasa (cin) Hiranyakşaya qalib gəlmək üçün ortaya çıxdı. İlahi Varaha ilə sonda qalib gələn Hiranyakşa arasındakı müharibənin min il davam etdiyi güman edilir. Onu uzun dişləri arasında aparan Varaha Yeri okeandan çıxarır və onu kainatdakı yerinə qaytarır. Bu avatarda olarkən Vişnu Prithvi (Bhudevi) ilə evləndi. Rəsmlərində Varaha ya sırf heyvan kimi, ya da insan bədənində donuz başı ilə təsvir edilmişdir. Onun insan bədəni formasında dörd qolu var, bir əlində təkər, digərində dişli, digər iki əlində gürz, qılınc, lotus tutur və ya xeyir-dua (mudra) jesti edir. Dünya donuzun uzun dişləri arasında dayanır. Bu avatar Yerin daşqından xilas olmasını və yeni kosmik dövrün başlanğıcını təmsil edir.

## Etimologiyası

Sanskrit dilindən tərcümədə Varaha (Skt. वराह, IAST: Varāha) hərfi mənada "vəhşi donuz" deməkdir. Bu, "qaban" kimi tərcümə olunan proto-hind-iran "uarāĵʰá" sözündən gəlir. Bu terminin Avestada varaza, kürdcədə beraz və yeni farscada gorāz (گراز) ilə yaxından əlaqəli olduğu güman edilir.
Varahanın əkinçilikdə əsas rol oynayan yağışla əlaqələndirilməsi ona gətirib çıxarmışdır ki, sonralar o, "yaxşılıq gətirən" mənasını verən "Vara-aharta" adlanır.

## İstinadlar
Tenqu

**Tenqu** — Yaponiya inanclarından olan məxluq. Yapon inanclarında tenqu teratoloji varlıqdır; qırmızı üzlü, uzun burunlu, bəzən qanadlı nəhəng bir insan şəklində görünür.

## Tarixi
. Yapon folklorunun bir çox digər personajları kimi, Tenqu da Çindən gəlir. Çində bu canlılar ağ başlı tülkülər kimi təsvir edilmişdir. Onlar çətinliklərin qarşısını almaq, eləcə də hürərək quldurları qorxutmaq qabiliyyətinə sahib idilər. Bu həm də ayda yaşayan pis bir tanrının adı idi. Nəhayət, eyni söz, şaqqıltı və parıltı ilə düşən xüsusi ulduzları nəzərdə tuturdu. Tezliklə tülkü itinin siması tenqunun uçma qabiliyyətinin təsiri ilə dəyişməyə başladı. XII əsrdə meydana çıxan "Qədim hekayələr toplusu"nda tenqu qoca ağacların taclarında yaşayan şahin şəklində peyda olmuşdur. O, cazibədarlığı ilə insanları hər cür utandırmaq qabiliyyətinə sahib idi. Eyni əsərdə Buddist rahiblərin tenqunun gücündən öz məqsədləri üçün istifadə etməyə çalışdıqlarına dair çoxlu əlamətlərə rast gəlmək olar. Onlardan biri hətta imperatoru sağalda bildi, lakin onun tenqu ilə əlaqəsi üzə çıxanda qovuldu. Hesab olunurdu ki, tenqu kifayət qədər gücə malik olsa da, onların sehrinin gətirdiyi faydalar, şübhəsiz ki, gələcəkdə bəlaya çevriləcək. Buna görə də Buddanın köməyinə müraciət etmək icazəlidir, lakin tenqu kimi qaranlıq qüvvələrlə təmasdan çəkinmək lazımdır. Üstəlik, qaranlıq qüvvələrin özlərinə dəstək verən rahiblər insan şəklini almış tenqu sayılmağa başladılar.
Tenqunun rahiblərlə eyniləşdirilməsi tipik tenqunun imicinə təsir göstərmişdir. Təxminən 12-ci əsrdən etibarən o, xarakterik papaqlı, arxasında qanadları, əlində əsa və ya qılınc olan, xarakterik sifətli yamabuşi şəklini almışdır. XII əsrdən etibarən görünüşün təkamülü ilə bərabər, tenqunun müsbət rolu artmağa başladı. Onların Yaponiyada ən yaxşı döyüşçülərin müəllimi olduqlarına dair çoxsaylı əfsanələr var idi. Belə bir müəllimin sayəsində döyüşçülər sadə ölümcülləri asanlıqla məğlub etdilər. Tədricən, tenqu, bəzən Buddist təlimlərinin əleyhdarları kimi çıxış edən kami dağlarının təcəssümü hesab olunmağa başladı. Zamanla bu düşmənçilik yox oldu və tenqu hər hansı bir ziyarətgahın, ilk növbədə dağların qoruyucularına çevrildi. Bununla belə, onlar hələ də kiçik uşaqları qorxudurlar.

## Ümumi təsviri
Tenqu təmizliyi sevir, insanların yaxınlığına dözmür, dağlarda səyahət edənləri, odunçuları aldadır, gurultulu gülüşlə onları qorxudur. Məşhur inanca görə, ölümdən sonra qəzəbli və ya qürurlu insan tenquya çevrilə bilər. Tenqu fövqəladə fiziki qabiliyyətlərə sahibdir. Ara-sıra layiq bildikləri insanlara, döyüş sənətində və strategiyada mentorlara xidmət edirlər. Həm də nəcib tenqu müqəddəs insanların və məbədlərin qoruyucusu kimi çıxış edir. Bununla belə, daha tez-tez tenqu pis, istehza edən, hər fürsətdə insanlara zərər verməyə çalışan canlılardır. Bunlar qəddar fırıldaqçılardır, yanğın törədənlər, müharibələri qızışdırırlar. Tenqu təkəbbürə, qərəzliliyə və boşluğa nifrət edir, xüsusən də söhbət Buddist keşişlərdən və samuraylardan gedirsə. Beləliklə, Kamakura dövrünün sonunda tenqu ruhanilərin günahkarlığını tənqid etmək və ifşa etmək üçün əsas ədəbi vasitəyə çevrilir.

## İstinadlar
Mahinur Özdəmir Göktaş

**Mahinur Özdəmir Göktaş** () — Türkiyə–Belçika siyasətçisi, diplomat. Brüssel Regional Məclisinin üzvü və 2020–2023 illər arasında Türkiyənin Əl-Cəzayirdəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri kimi vəzifələrdə çalışmışdır. Həmçinin o, parlamentin ən gənc və ilk hicablı qadın üzvü olub. 3 iyun 2023-cü ildən Ailə və Sosial Xidmətlər naziridir.

## Erkən illəri
7 noyabr 1982-ci ildə Brüksel şəhərinə aid 19 bələdiyyədən biri olan Sxarbek-də doğuldu.

Fransız, niderland, ingilis, türk və ispan dillərində danışa bilir.

## Siyasi fəaliyyəti
29 may 2015-ci ildə Erməni soyqırımını tanımadığını bildirdiyi üçün partiyasından atıldı və siyasətə bitərəf davam etdi.

Rəcəb Tayyib Ərdoğan yenidən prezident seçildikdən sonra iyun 2023-cü ildə Ailə və Sosial Xidmətlər naziri təyin edildi.

## Şəxsi həyatı
2010-cu ildə AKP siyasətçisi Rəhmi Göktaşla evləndi. 2 uşağı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
Kola dərin quyusu

**Kola dərin quyusu** () —  dünyada ən dərin quyu olub elmi əhəmiyyət kəsb edir. SSRİ-də son dərəcə dərin quyular sisteminin bir hissəsi olmuşdur. Nikel qəsəbəsindən 15 km şərqdə və Zapolyarnıy şəhərindən 12 km qərbdə yerləşir.

1997-ci ildə o, Ginnesin Rekordlar Kitabına yer qabığına ən dərin insan nüfuzetməsi kimi daxil edilmişdir və bu günə qədər də bu rekord qalmaqdadır. O, həmçinin Maersk Oil BD-04A neft quyusunun (12 290 m, Qətər) qazıldığı 2008-ci ilə qədər dünyanın ən uzun quyusu olmuşdur. Hazırda isə, ən uzun quyu Saxalin şelfində neft hasilatı üçün qazılan Z-44 Çayvodur (Rusiya) - 15 km (rekord 2017-ci ildə müəyyən edilib).

1970-ci ildən 1991-ci ilə qədər fasilələrlə aparılan qazma işləri nəticəsində Kola quyusunun dərinliyi 12 262 metrə çatmışdır. Onun yuxarı hissəsinin diametri 92 sm, aşağı hissəsinin diametri 21,5 sm-dir. 1994-cü ildə bir sıra qəzalardan sonra quyu bağlanmışdır. 2020-ci ilin yazında Murmansk hakimiyyəti Kola dərin quyusunu turistik məkana çevirmək planlarını açıqlamışdır.

## İstinadlar
Çarlston (Qərbi Virciniya)

**Çarlston** () — ABŞ-ın Qərbi Virciniya ştatının və Kanova qraflığının paytaxtı və ştatın ən sıx əhalisi olan şəhəri. 2010-cu ildə şəhərin əhalisi 51,4 min nəfər, şəhərətrafı qəsəbələrlə birlikdə 304,2 min nəfər olub.

## Əhalisi
2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 51400 nəfərdir.

Əhalinin irqi tərkibi:

*ağlar - 78,4%
*afroamerikalılar - 15,5%
*asiyalılar - 2,3%
*latın amerikalıları - 1,4%
Şəhər əhalisinin təxminən 1/10-u alman, ingilis və ya irland mənşəli amerikalılardır.

Adambaşına düşən orta illik gəlir 26,017 dollar təşkil etmişdir (2000-ci ilin məlumatı). Vətəndaşların orta yaşı 41,7-dir. Cinayət nisbəti yüksəkdir, Amerikadakı orta göstəricidən 2,8 dəfə və əyalətdəki orta göstəricidən 3 dəfə çoxdur.

Aşağıda şəhər əhalisinin dinamikası verilmişdir.

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:730 height:380
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:87000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:c
BarData=
 bar:1850 text:1850
 bar:1860 text:1860
 bar:1870 text:1870
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1940 text:1940
 bar:1950 text:1950
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1980 text:1980
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
PlotData=
 color:d width:20 align:left
 bar:1850 from:0 till: 1050
 bar:1860 from:0 till: 1520
 bar:1870 from:0 till: 3162
 bar:1880 from:0 till: 4192
 bar:1890 from:0 till: 6742
 bar:1900 from:0 till: 11099
 bar:1910 from:0 till: 22996
 bar:1920 from:0 till: 39608
 bar:1930 from:0 till: 60408
 bar:1940 from:0 till: 67914
 bar:1950 from:0 till: 73501
 bar:1960 from:0 till: 85796
 bar:1970 from:0 till: 71505
 bar:1980 from:0 till: 63968
 bar:1990 from:0 till: 57287
 bar:2000 from:0 till: 53421
 bar:2010 from:0 till: 51400
PlotData=
 bar:1850 at: 1050 fontsize:S text: 1050 shift:(-10,5)
 bar:1860 at: 1520 fontsize:S text: 1520 shift:(-10,5)
 bar:1870 at: 3162 fontsize:S text: 3162 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 4192 fontsize:S text: 4192 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 6742 fontsize:S text: 6742 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 11099 fontsize:S text: 11099 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 22996 fontsize:S text: 22996 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 39608 fontsize:S text: 39608 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 60408 fontsize:S text: 60408 shift:(-10,5)
 bar:1940 at: 67914 fontsize:S text: 67914 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 73501 fontsize:S text: 73501 shift:(-10,5)
 bar:1960 at: 85796 fontsize:S text: 85796 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 71505 fontsize:S text: 71505 shift:(-10,5)
 bar:1980 at: 63968 fontsize:S text: 63968 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 57287 fontsize:S text: 57287 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 53421 fontsize:S text: 53421 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 51400 fontsize:S text: 51400 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Çarlston əhalisinin dinamikası


## İstinadlar
Çarlston (Cənubi Karolina)

**Çarlston** () — ABŞ-nin Cənubi Karolina ştatının ən qədim və ən böyük şəhəri, eyniadlı dairənin inzibati mərkəzi  və Çarlston, Şimali Çarlston və Summervil şəhər aqlomerasiyasının mərkəzi. Şəhər Cənubi Karolinanın okean sahilinin mərkəzi nöqtəsindən bir qədər cənubda, Eşli, Vando və Kuper çaylarının (Santi çayının cənub qolu) qovuşmasından əmələ gələn, bu günə qədər şəhərin Atlantik sahillərində əsas liman kimi tarixi rola malik Çarlston körfəzində yerləşir. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun hesablamalarına görə, 2017-ci ildə şəhərin əhalisi 134,875 nəfər, Çarlston metropoliteninin (Berkli, Çarlston və Dorçester qraflıqları) əhalisi isə 775,831 nəfər olub. 2017-ci ilə görə, bu, onu ABŞ-də 74-cü ən sıx məhəllə ərazisi edir və o, Cənubi Karolinada üçüncü ən böyük şəhərdir.

## Qardaşlaşmış şəhərlər

* Spoleto, 
* Savanna, 
* Berlin, 

## İstinadlar
Çarlston (İllinoys)

**Çarlston** () — ABŞ-ın İllinoys ştatının Kols dairəsində şəhər, Kols dairəsinin inzibati mərkəzi. İllinoys ştatının şərqində, Embarras çayının qərb sahilində yerləşir. 23 km² əraziyə malikdir. Ən yaxın şəhər - İllinoys ştatının paytaxtı Sprinqfilddir ki, bu da 151 km şimal-qərbdə yerləşir. Çikaqo 298 km şimal-şərqdə, İndiana ştatının paytaxtı İndianapolis şərqdə 194 km, Sent-Luis, Missuri 223 km cənub-qərbdə yerləşir.

## İstinadlar
Yəfuriyyə

**Yəfuriyyə** — İslamda mövcud olmuş tarixi məzhəb. Onlar şiə olaraq təsnif edilir. Onlar Muəmmar əl-Kufi adlı bir insanın ruhun təkrar qayıdışına və ilahiliyinə inanırdılar.
## İnancları
Onlar inanırdılar ki:

* Məhəmməddən sonra gələn imamlar (xronoloji ardıcıllıqla): Əli, Həsən, Hüseyn, Zeynülabidin, Məhəmməd Baqirdir ki, onlardan bir neçəsi istisna olmaqla, sonrakı imamların adlarını bilinmir.
* Dünyanın həmişə bir imamı var. Onlardan heç olmasa birini inkar edən və qəbul etməyən kafir sayılır, kim onları qəbul edir və adını bilirsə o insanlar mömin, adlarını bilməyənlər isə nə kafir nə də mömindirlər.
* Yəfuriyyə firqəsinə görə Muammar əl-Kufi bir tanrı idi. Səhər-axşam ona dua edirdilər və ölümündən sonra xristianların İsa haqqında söylədiklərini onun haqqında deyirdilər.
* Ruhun təkrar qayıdışına etiqad edirdilər. Onlar inanırdılar ki, dünya əbədidir, cənnət və cəhənnəm insanın bu dünyada özü üçün arzuolunan (və ya əksinə) hesab etdiyi şeylərdən ibarətdir.
* Şərab, əyləncə, zina və İslamda haram olan başqa şeylərə icazə verilir. Onların Məhəmməd tərəfindən qadağan edilməsini yafurilər müsəlmanların daha çox xeyirxah işlər görməsi və mənfi reinkarnasiyalardan (sürünənlərə, həşəratlara və s.) qorunmaq üçün qayğı ilə izah edirdilər.

## Kitab
* An Ismaili heresiography: the "Bāb al-shayṭān" from Abū Tammām's Kitāb al ..., By Wilferd Madelung, Paul Ernest Walker, pgg.104-105
Cəmmiyyə

**Cəmmiyyə**   —  İslamda tarixi şiə məzhəbi. 800-ci illər ətrafında aktiv olmuşlar. Cəmmilər Əlinin tanrı, Məhəmmədin isə onun elçisi olduğuna inanırdılar. Qrupun adı ərəbcə "dhamm" felindən gəlir, onu "qınamaq, mühakimə etmək" kimi tərcümə etmək olunur. Ehtimal olunurdu ki, Məhəmmədi Əliyə deyil, insanları ona tabe olmağa çağırmağa başladığına görə qınayırlar.
## İnancları
inancları:

* Əlinin ilahiliyinə.
* Əlinin Məhəmmədi özünə peyğəmbər təyin etməsnə.
* Məhəmmədin insanları Əliyə yox, ona tabe olmağa çağırmağa başlaması. Bunun üçün Cəmmilər Məhəmmədi (s.a.v) şiddətlə tənqid etdilər.
* Cəmmilərdən bəziləri Əli deyil, Məhəmmədin Allah olduğuna inanırdılar. Bəziləri Əlini, bəziləri Məhəmmədi önə qoyurdular.
* Məhəmmədi də, Əlini də tanrı hesab edənlər də var idi, onları bərabər hesab edirdilər.
* Cəmmilərin bir hissəsi peyğəmbər ailəsinin, yəni Məhəmməd, Əli, Fatimə, Həsən və Hüseynin bir şəxs olduğuna və ya ruhun eyni vaxtda onun bir neçə üzvünə (o cümlədən Fatimə də daxil olmaqla) nazil olduğuna inanırdılar.) və o, əslində qadın deyil, kişi idi.

## Mənbə
Madmazel

**Madmazel** (, ) — fransız dilində kübar qızlara və ya subay qadınlara müraciət forması, eləcə də hörmət əlaməti kimi istifadə edilən ifadə. Bu, hörmət əlaməti kimi qeyd olunduqda şəxsin adının və ya soyadının önünə əlavə edilir. Azərbaycan dilində bu söz "xanım", ingilis dilində "" sözünə uyğun gəlir. Bu söz 1917-ci il inqilabından qabaq Rusiya imperiyasında, o cümlədən Azərbaycanda istifadə edilirdi.

Təxminən 1970-ci ildən etibarən Fransada "madmazel" titulundan istifadəyə etiraz edilməyə başlanılmışdır, xüsusən də onun qadağan edilməsini istəyən feminist qruplar tərəfindən. O vaxt baş nazir olan Fransua Fiyonun 21 fevral 2012-ci il tarixli sirkulyarında bütün rəsmi sənədlərdə "madmazel" sözünün silinməsi tələb olunurdu. 26 dekabr 2012-ci ildə Dövlət Şurası bunu təsdiqləmişdir.

## İstinadlar
Axtar və məhv et

**Axtar və məhv et** ( və ya **) — 1960-cı illərin ortalarında, Vyetnam müharibəsinin əvvəlində Amerika qüvvələrinin baş komandanı Vilyam Vestmorlend tərəfindən hazırlanmış hücum strategiyası.

Strategiyanın mahiyyəti ondan ibarət idi ki, Amerika ordusuna tabe dəstə düşmənin nəzarətində olan əraziyə getməli və böyük düşmən qüvvələrinin yerini müəyyən etməli idi. İlk atəş təmasından sonra düşmənin mümkün geri çəkilmə yollarının qarşısını almaq üçün əraziyə əlavə bölmələr yeridilir, aşkar edilmiş qüvvələr aviasiya və artilleriyadan istifadə etməklə məhv edilir. Bir çox hallarda ilkin axtarış bölməsi (adətən taqım və ya bölük) düşməni yalnız onun pusqusuna düşəndən və itki verdikdən sonra tapırdı. Hətta adətən atəş təması baş verdi, çünki axtarış ərazisində düşmən qüvvələri olmurdu.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Starry, Donn A. GEN. *Mounted Combat In Vietnam*; Vietnam Studies. Department of the Army, 1978.
*  (), e.g., pages 3–17.
* George C. Herring, *American Strategy in Vietnam: The Postwar Debate*.
*
Qurtuluş döyüşçüləri

**Qurtuluş döyüşçüləri** () — Əlcəzair İstiqlaliyyət müharibəsinin başlamasından sonra yaradılmış Əlcəzair Kommunist Partiyasının silahlı qanadı, gerilla qruplaşması. Həm əlcəzairlilər, həm də Fransa və müstəmləkələrin avropalıları "Qurtuluş döyüşçüləri"nin sıralarında vuruşurdular. 1 iyul 1956-cı ildə ƏKP ilə birlikdə Milli Qurtuluş Cəbhəsi sıralarına daxil olmuşdular.

## İstinadlar
Əminə

**Əminə** () — qadınlara verilmiş bir ərəbcə addır.

* Əminə Ağazadə
* Əminə Babayeva
* Əminə Dilbazi
* Əminə Ərdoğan
* Əminə Nağıyeva
* Əminə Salamova
* Əminə Yusifqızı
* Əminə Seyid-Rzayeva

## Həmçinin bax
* Əminə burnu
100 Türkiyə ədəbiyyatçısının siyahısı (Türkiyə Milli Təhsil Nazirliyi)

**100 türk ədəbiyyatçısı siyahısı** — Türkiyə Cümhuriyyətinin 59-cu Hökuməti dövründə Milli Təhsil Nazirliyinin tərtib etdiyi türk yazarlarının siyahısıdır.
Siyahı ibtidai və orta ümumtəhsil məktəblərində oxuyan tələbələrə Türk Dili və Ədəbiyyatı kursunun tədris proqramı ilə əlaqələndirərək oxutdurmaq və asudə vaxtlarını kitab oxuyaraq dəyərləndirən tələbələrə ilk istinad edə biləcəkləri müəlliflərin tövsiyə məqsədilə tərtib edilmişdir.

## Ədəbiyyatçılar

# Abbas Sayar
# Abdülhak Şinasi Hisar
# Əbdülhaq Hamid Tərxan
# Əhməd Həmdi Tanpınar
# Əhməd Haşım
# Əhməd Hikmət Müftüoğlu
# Əhməd Qüdsi Tecer
# Əhməd Midhət
# Əhməd Mühib Dıranas
# Əhməd Rasim
# Əhməd Vəfik paşa
# Arif Nihat Asya
# Aşıq Veysəl
# Giritli Əli Əziz Əfəndi
# Əziz Nesin
# Baki
# Bayburtlu Zihni
# Behçet Necatigil
# Bilge Karasu
# Cahit Külebi
# Cahit Öztelli
# Cahid Sidqi Tarançı
# Camal Sürəya
# Cemil Meriç
# Cövdət Qüdrət Solok
# Ceyhun Atuf Kansu
# Dadaloğlu
# Dədə Qorqud
# Dertli
# Edip Cansever
# Eflatun Cem Güney
# Ənis Behiç Koryürək
# Ərzurumlu Əmrah
# Övliya Çələbi
# Faik Baysal
# Fəqir Bayqurt
# Falih Rıfkı Atay
# Faruq Nafiz Çamlıbel
# Gülten Dayıoğlu
# Haldun Taner
# Xalidə Ədib Adıvar
# Halikarnas Balıqçısı
# Xalid Ziya Uşaklıgil
# Hüseyn Rəhmi Gurpınar
# Qaracaoğlan
# Mahmud Kaşğari
# Katib Çələbi
# Kemal Bilbaşar
# Kemal Tahir
# Koroğlu
# Mehmet Akif Ərsoy
# Memet Baydur
# Mehmed Əmin Yurdaqul
# Mehmed Fuad Köprülü
# Mehmet Kaplan
# Mehmet Rauf
# Melih Cevdet Anday
# Məmduh Şövkət Esendal
# Mövlana Cəlaləddin Rumi
# Mithəd Camal Küntay
# Nahid Sırrı Örik
# Naîmâ
# Namiq Kamal
# Molla Nəsrəddin
# Nazim Hikmət
# Necati Cumalı
# Nəcib Fazil Qısakürək
# Nihad Sâmi Banarlı
# Oğuz Atay
# Oktay Rifat
# Orxan Kamal
# Orxan Şaiq Gökyay
# Orxan Vəli Qanıq
# Ömər Bədrəddin Uşaqlı
# Ömər Seyfəddin
# Özdəmir Asəf
# Peyami Safa
# Pir Sultan Abdal
# Refik Halit Karay
# Reşad Ekrem Koçu
# Rəşad Nuri Güntəkin
# Ruşen Eşref Ünaydın
# Sabahattin Kudret Aksal
# Səid Faiq Abasıyanıq
# Salah Birsel
# Səmiha Ayverdi
# Sami Paşazadə Səzai
# Səbahəddin Əli
# Seydi Əli Rəis
# Şeyx Qalib
# Tarık Buğra
# Tofiq Fikrət
# Turqut Uyar
# Yəhya Kamal Bəyatlı
# Yaqub Qədri Qaraosmanoğlu
# Yunus Əmrə
# Yusif Balasaqunlu
# Zəkəriyazadə Yəhya Əfəndi
# Zeki Ömer Defne
# Ziya Osman Saba
III Dövlət Gəray

**III Dövlət Gəray** və ya **Qara Dövlət Gəray** () — Krım xanı.

Krım xanı I Səlamət Gərayın oğlu və nurəddin Adil Gərayın oğludur. Krım xanı Səfa Gərayın səltənəti dönəmində birinci varisi elan edilərək kalqay ünvanı aldı. Uzun illərdir Krım taxtı I Səlim Gərayın övladlarının əlində idi. Bu isə Osmanlı sultanlarını narahat edirdi. Bu səbəblə ilk fürsətdə ailənin digər bir qolundan olan nümayəndəsini taxta çıxarmağı istəyirdilər.

I Qaplan Gərayın vəzifədən alınmasının ardından 1716-cı ildə III Dövlət Gəray Krım xanı elan edildi. Səfa Gərayın oğlu Bahadur Gəray birinci (kalqay), öz oğlu Maqsud Gəray isə ikinci (nurəddin) varis təyin edildi. Təyinatın ardından dərhal Avstriya cəbhəsinə göndərilsə də, ordu toplanması səbəbilə Bucaq bölgəsində gözlədi. Ancaq Krımda vəziyyət fərqli idi. Yerli əyanlar və əhali bəzilərindən narazı olsa da, I Səlim Gərayın oğullarının taxtda haqq sahibi olduğuna inanırdılar. Bu səbəblə qısa zamanda Krımda ayaqlanma başladı. İstanbula göndərilən nümayəndə heyəti vasitəsilə sultana narazılıq bildirildi. Beləcə, III Dövlət Gəray Krıma gedib çatamadan vəzifədən alındı və yerinə I Səlim Gərayın oğlu IV Səadət Gəray Krım xanı elan olundu.

Rumelində yaşamasına icazə verilən Dövlət Gəray həmin il bölgədə yayılan epidemiya səbəbilə vəfat etdi və cənazəsi Yanbolu məscidinin həyətinə dəfn olundu.

## Mənbə

*Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, Part 2, page 565
* Desaive Dilek, « Le khanat de Crimée dans les archives ottomanes », dans *Cahiers du monde russe et soviétique*, 1972, cilt 13, n° 13-4, s. 560-583

## İstinadlar
III Qazi Gəray

**III Qazi Gəray** () — Krım xanı.

Krım xanı I Səlim Gərayın oğludur. 1674-cü ildə anadan olmuşdur. 1699-cu ildə qardaşı II Dövlət Gərayın taxta çıxmasıyla taxtın ikinci varisi elan edilərək nurəddin ünvanı aldı. Çərkəz bölgəsinin idarəsinə təyin edilsə də, buna qarşı çıxdı. Noqaylarla ittifaq quraraq qardaşına qarşı ayaqlansa da, məğlub oldu və bağışlandı. Rumelidə yaşamasına icazə verilsə də, Ədirnəyə çağırıldı və Osmanlı sultanı II Mustafa tərəfindən həbs olundu. 18 günlük həbsin ardından Rodos aadasına sürgün edildi.

Atasının dördüncü xanlığı dönəmində taxtın birinci varisi elan edilərək kalqay ünvanı aldı. Atasının vəfatının ardından 1704-cü ildə Krım xanlığına gətirildi. Böyük qardaşı Qaplan Gəray birinci (kalqay), digər qardaşı Məngli Gəray isə ikinci (nurəddin) varis təyin edildi. Osmanlı-Rusiya münasibətlərinin normal olduğu illərdə hakimiyyətdə olan III Qazi Gəray İstanbuldan icazə almadan Rusiya və tabeliyindəki bəzi bölgələrə hücumlar tərtibləməyə başladı. Rusların İstanbula elçi göndərərək xanı şikayət etməsinin ardından III Qazi Gəray 1707-ci ildə vəzifədən alındı və Rumelində yaşamasına icazə verildi. Yerinə isə qardaşı Qaplan Gəray xan elan olundu.

Cəmi bir il sonra 1708-ci ilin iyulunda 36 yaşında vəbadan vəfat etdi. Cənazəsi Yanbolu məscidinin həyətinə dəfn edildi. Abid və Əzəmət adlı 2 oğlu olduğu bilinir.

## Mənbə

* Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, Part 2, page 565
* Desaive Dilek, « Le khanat de Crimée dans les archives ottomanes », dans *Cahiers du monde russe et soviétique*, 1972, cilt 13, n° 13-4, s. 560-583

## İstinadlar
ATA İttifaqı

**ATA İttifaqı** və ya **Ata İttifaqı** — 11 mart 2023-cü ildə Zəfər Partiyası, Ədalət Partiyası, Ölkəm Partiyası, Türkiyə İttifaqı Partiyası tərəfindən qurulmuş seçki ittifaqı. İttifaq 2023 Türkiyə prezident seçkilərində sabiq Milliyətçi Hərəkat Partiyası millət vəkili Sinan Oğanı namizəd göstərmişdir. İttifaqı təşkil edən partiyalardan sadəcə Zəfər Partiyası və Ədalət Partiyasının 14 may 2023-cü ildə keçirilən parlament seçkilərində iştirak etmək hüququ var idi.

## Zəmin

İyun 2022-ci ildə Zəfər Partiyasının da içində olduğu beş partiyadan ibarət yeni bir ittifaqın qurulacağı iddia edildi. Partiya sədri Ümid Özdağ bu iddiaları təkzib etdi. İrəlləyən vaxtlarda Məmləkət Partiyası sədri Məhərrəm İncə Zəfər Partiyası sədri Ümid Özdağ, Ədalət Partiyası (Türkiyə, 2015) sədri Vecdət Öz və Doğru Yol Partiyası sədri Rüfət Sərdaroğlu seçki ittifaqı ilə bağlı danışıqlar apardıqlarını bildirdi. Jurnalist Fatih Altaylı Ümid Özdağ ilə görüşdüyünü və prezident namizədlərinin Məhərrəm İncə olduğunu, əgər Mansur Yavaş namizəd olar isə də onu dəstəkləyəcəklərini qeyd etdi. Məhərrəm İncə "Mən heç kimin ehtiyat namizədi deyiləm." bəyanatını verdi. 4 mart 2023-cü ildə Ümid Özdağ 24 saat əvvəl Məhərrəm İncənin ittifaq danışığı keçirdiyi WhatsApp qrupuna "Mən bu ittifaqı tərk edirəm, haqqınızı halal edin." yazdığını dedi.

### Doğru Partiyanın tərk etməsi
Doğru Partiya prezident namizədinin irəli sürülməsi ilə bağlı razılıq əldə olunmadığından ittifaqı elan vaxtından az əvvəl tərk etdiyini açıqladı. Partiya sədri Rüfat Sərdaroğlu "Üçüncü bir şəxsin prezidentliyə namizəd göstərilməsinin Cümhur İttifaqına xidmət edəcəyinə inanırıq." dedi.

### Elan edilməsi
Zəfər Partiyası, Ədalət Partiyası, Ölkəm Partiyası və Türkiyə İttifaqı Partiyasından ibarət ATA İttifaqının elanı 11 mart 2023-cü ildə baş tutdu və 2023-cü il Türkiyə prezident seçkiləri üçün seçdikləri namizədin köhnə Milliyətçi Hərəkat Partiyası millət vəkili Sinan Oğan olduğu açıqlandı.

Ana Vətən Partiyası, Etibar, Ədalət və Aydınlıq Partiyası və Vətən və Hürriyyət Partiyası ATA İttifaqına kənardan dəstək verdiklərini bəyan etdilər.

## Dağılması

## Üzvləri

## Seçkilərdə
### Parlament seçkilərində

### Prezident seçkilərində

## İstinadlar
Başlıq

**Başlıq** — ərə verilən qızın ata-anasına tədarük və cehiz düzəltmək üçün oğlan tərəfindən verilən mal və ya pula deyilir. Başlıq bir çox mədəniyyətin ortaq xüsusiyyətidir. Bir çox Asiya ölkəsində geniş tətbiq olunur.

Adətlərimizə görə başlıq ana südünün halallığı, qızı böyüdüb ərsəyə çatdırmasının haqqı kimi oğlan evinin qız anasına verdiyi puldur. Onun məbləğini toy ərəfəsində oğlan tərəf özü müəyyən edir və o, heç bir halda geri qaytarılmır.

El içində bu pula "südhaqqı" və "halallıq" da deyirlər. Tovuzda ona "süd nəməri", Qubada "xərc", başqa yerlərdə "qızpulu", "yolpulu", cənub bölgəsində isə "şirbəha" və s. deyirlər.
Milli Qurtuluş Ordusu (Əlcəzair)

**Milli Qurtuluş Ordusu** (**MQO**; ; ) — Əlcəzair müharibəsi zamanı milliyətçi Əlcəzair Milli Qurtuluş Cəbhəsinin silahlı qanadı. 1962-ci ildə Əlcəzair Fransadan müstəqilliyini qazandıqdan sonra MAQ müntəzəm Əlcəzair Xalq Milli Silahlı Qüvvələrinə çevrilmişdir. Qruplaşma 1957-ci ildə təxminən 40,000 nəfərlik olmuş, Fransa isə cavab olaraq 1956-cı ildən başlayaraq regiona 400,000 əsgər göndərmişdi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat

*
İslam Dövləti – Əlcəzair vilayəti

**İslam Dövləti – Əlcəzair vilayəti** (**İD-ƏV**; , *ad-Dawlah al-Islāmiyah – Wilayah al-Jazā’ir*) — silahlı İslam Dövləti (İD) qruplaşmasının Əlcəzairdə fəaliyyət göstərən qolu. Qrup əvvəllər "Cund əl-Xilafa fi Ərd əl-Cəzair" (; mənası – "*Əlcəzairdə xilafət əsgərləri*") kimi tanınırdı.

2014-cü ildə onlar 55 yaşlı fransız alpinist Erve Qurdeli qaçırmışdılar. Qrup 22 sentyabr 2014-cü il tarixli videoda qeyd etmişdir ki, onlar bunu İD sözçüsü Ədnaninin ABŞ ilə birlikdə İD-yə qarşı döyüşən ölkələrin vətəndaşlarına hücum etmək əmrinin bir hissəsidir. 24 sentyabr 2014-cü ildə "Əlcəzair vilayəti" Erve Qurdelin başını kəsdiyini iddia etmişdir.

## İstinadlar
Messali Hacı

**Əhməd ibn Messali Hacı** (; ; ) — Əlcəzair milliyətçi siyasətçisi, Əlcəzairin müstəqilliyi uğrunda hərəkatların tərəfdarı. O, adətən Əlcəzair milliyətçiliyinin "atası" adlanır. Türk əsillidir. O, 1954-cü ildə müstəqillik uğrunda silahlı mübarizədən uzaqlaşmadan əvvəl Şimali Afrika Ulduzu (ŞAU), Əlcəzair Xalq Partiyası (PPA) və Demokratik Azadlıqların Zəfəri Hərəkatının həmtəsisçisi olmuşdur. Messali həmçinin, Milli Qurtuluş Cəbhəsinin (MQC) davam edən səylərinə qarşı çıxmaq üçün Əlcəzair Milli Hərəkatını (ƏMH) qurmuşdu.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* Goebel, Michael. *Anti-Imperial Metropolis: Interwar Paris and the Seeds of Third World Nationalism* (Cambridge University Press, 2015) excerpts
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 

## Xarici keçidlər

* The Messali Hadj Archive - from www.marxists.org
Azərbaycan Milli Məclisi sədrliyinə seçki (2020)

**Azərbaycan Milli Məclisi sədrliyinə seçki (2020)** — 10 mart 2020-ci il tarixində VI çağırış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sədrinin seçilməsi üçün keçirilmiş seçki. Seçkidə bir namizəd — Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi Sahibə Qafarova iştirak etmiş və birinci turda 116 lehinə səslə sədr seçilmişdir.

## Seçki qaydası
*Milli Məclisin Sədri Milli Məclisin deputatları sırasından gizli (elektron sistemindən istifadə etməklə) səsvermə yolu ilə seçilir. Elektron sistemindən istifadə zamanı nasazlıq yarandıqda gizli səsvermə bülletenlər vasitəsilə keçirilir.
*Milli Məclisin Sədri vəzifəsinə namizədliyi Milli Məclisin deputatları irəli sürə bilərlər. Hər deputat yalnız bir namizəd göstərə bilər.
*Öz namizədliyinə etiraz müzakirəsiz və səsvermə keçirilmədən qəbul edilir.
*Səsverməyə azı 10 deputatın tərəfdar çıxdığı namizədlər buraxılır. Namizədlər çıxış edə və deputatların suallarına cavab verə bilərlər. Namizədlər üzrə müzakirələr keçirilir. Milli Məclisin sədrliyinə hər namizəd Hesablayıcı komissiyanın tərkibinə əlavə bir deputat daxil edə bilər.
*Gizli səsvermə nəticəsində azı 63 deputatın səsini almış namizəd Milli Məclisin Sədri seçilir.
*Namizədlərin heç biri azı 63 səs almadıqda, bu Daxili Nizamnamənin 27-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada səsvermənin ikinci dövrəsi keçirilir. İkinci dövrədə heç bir namizəd 63 səs ala bilməzsə, Milli Məclisin Sədrinin birinci müavininin seçkiləri keçirilir.
*Milli Məclisin Sədrinin seçilməsi Milli Məclisin qərarı ilə rəsmiləşdirilir. Bu qərarı Milli Məclisin iclasına sədrlik edən imzalayır.

## Nəticələr

## Qeydlər

## İstinadlar
Bağramyan rayonu

**Bağramyan rayonu** — Ermənistan SSR və Ermənistan tərkibində 1983–1995-ci illərdə mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. Mərkəzi Bağramyan kəndi idi.

## Tarixi
Bağramyan rayonu 1983-cü ildə Qurduqulu (Oktemberyan) rayonunun iki yerə bölünməsi ilə yaradılmışdır.

Rayon 1995-ci ildə Ermənistanın yeni inzibati-ərazi bölgüsünə keçidi zamanı ləğv edilib və onun ərazisi Armavir mərzinin tərkibinə daxil edilib.

## İstinadlar
İslam Silahlı Hərəkatı

**İslam Silahlı Hərəkatı**, həmçinin **Əlcəzair İslam Silahlı Hərəkatı** və ya **Silahlı İslam Hərəkatı** (; , **) — 1980–1990-cı illərdə Əlcəzairin şimalında fəaliyyət göstərmiş islamçı gerilla qrup və terror təşkilatı. Qrup Əlcəzairdə 1980-ci illərin ən böyük və ən geniş əsaslı islamçı ekstremist təşkilatı idi. Qruplaşma 1981-ci ildə, 1982-ci ilin aprelində və ya 1982-ci ilin iyulunda təhlükəsizlik xidmətləri ilə qarşıdurmadan sonra Mustafa Buyalı tərəfindən yaradılmışdır. Lərba rayonunda hökumətə qarşı hücumlar həyata keçirən qruplaşma kiçik qrupların ittifaqı kimi çıxış etmiş, Buyali isə özünü əmir elan etmişdi. Onlar İkinci Dünya müharibəsinin makilərinə bənzər gerilla müharibəsi ilə məşğul idi və ekstremist qruplar üçün ideal ərazini təmin etdiyinə görə Atlas dağları və Blida vilayətinin şəhərətrafı sahəsində yerləşirdi.

## İstinadlar
Şaumburq qraflığı

**Şaumburq qraflığı** () — Müqəddəs Roma imperiyasında feod. İndiki Aşağı Saksoniya ərazisində yerləşir, ərazisi qismən Şaumburq rayonuna uyğundur.

Şaumburq XII əsrin əvvəllərində qurulmuş bir orta əsr qraflığı kimi yaranmışdır. Adını Vezer çayı üzərindəki Rinteln şəhəri yaxınlığında yerləşən Şauenburq qalasının şərəfinə almışdır. I Adolf 1106-cı ildə Şauenburqun ilk qrafı olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Matthias Blazek: *Die Grafschaft Schaumburg 1647–1977*. ibidem, Stuttgart 2011 
* Walter Maack: *Die Geschichte der Grafschaft Schaumburg*, 3. Aufl., Rinteln 1986

## Xarici keçidlər

* 
* Map of the counties of Schaumburg and Schaumburg-Lippe in 1789
Axeya

**Axeya** və ya **Axayya** (, ; , ; ) — Balkan yarımadasının cənub hissəsində, Yunanıstanda tarixi-coğrafi ərazi, həmçinin Qərbi Yunanıstan periferiyasında, Peloponnesin şimal-qərbində yerləşən nom. Axeya adını e.ə. XII əsrdə Mikena şəhərlərinin son fəthləri zamanı dorilər tərəfindən Arqolidadakı torpaqlarından qovulduqdan sonra burada məskunlaşan axeylərin şərəfinə almışdır. Axeyanın inzibati mərkəzi Patrasdır, adını axeylərin lideri Patreyadan almışdır. 2011-ci il siyahıyaalınmasına görə 309,694 nəfər yaşayır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
Filipomen

**Filipomen** ( *Philopoímēn*; ) — Qədim Yunanıstan siyasi xadimi və sərkərdəsi. Əsas hərbi-siyasi fəaliyyəti Axayya ittifaqı ilə bağlı idi. E.ə. 207-ci ildən başlayaraq müxtəlif vaxtlarda 8 dəfə strateq (e.ə. 200-cü ilədək 3 dəfə, e.ə. 193-cü ildən sonra 5 dəfə) seçilmişdir. Bir sıra hərbi islahatlar keçirmiş Filipomen, demək olar ki, bütün Peloponnesi, e.ə. 192 ildə isə Spartanı Axayya ittifaqına birləşdirmişdi. Yunanıstanın müstəqilliyi uğrunda Romaya qarşı inadlı mübarizə apardığına görə "Sonuncu ellin" ləqəbini almışdır. Axayya ittifaqından ayrılmış messenalılarla müharibədə yaralanmış Filipomen əsir götürülərək edam edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Polybius' Histories (x–xxiii) is the chief authority on the life of Philopoemen. These and a special treatise on Philopoemen (now lost) were used by Plutarch "Philopoemen", Pausanias (viii. 49SI), Livy (xxxi–xxxviii), and indirectly by Justin (xxx–xxxiv).
* Plutarch, 
* Polybius, The Histories of Polybius, Books X–XXXIII
* Junianus Justinus, Marcus Junianus Justinus, Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus, Books XXX–XXXIV
* The Oxford Classical Dictionary (1964)
* The Oxford History of the Classical World (1995)
* The Oxford Who's Who in the Classical World (2000)

## Xarici keçidlər

* Tarantine Cavalry
*
Tit Kvinksi Flaminin

**Tit Kvinksi Flaminin** (; ) — Qədim Roma siyasi xadimi və sərkərdəsi. İkinci Pun müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur E.ə. 205–204-cü illərdə imperiya propretoru səlahiyyətləri ilə Tarentin komendantı olmuşdur. E.ə. 198 ildə konsul (pretor vəzifəsini icra etmədən), e.ə. 197–194-cü illərdə prokonsul idi. E.ə. 197-ci ildə yunan müttəfiqləri ilə birlikdə Kinoskefala yaxınlığında Makedoniyalı V Filippin ordusunu məğlubiyyətə uğratmış və onunla sülh müqaviləsi bağlamışdır. Özünün filellin olduğunu bildirərək Yunanıstanda müxtəlif qüvvələr arasında manevretmə siyasəti yürütmüşdür. E.ə. 196-cı ildə İstmiya oyunları zamanı Elladanın “azad olunmasını” elan etmişdir. E.ə. 195-ci ildə Axayya ittifaqının xahişi ilə Sparta tiranı Nabis üzərinə hücum etmiş, onu məğlubiyyətə uğradaraq Arqosdan çıxarmışdır. E.ə. 194-cü ildə qoşunlarını Elladadan çıxarsa da, onun əsas məntəqələrində (Korinf, Xalkida və Demetriada) qarnizonlar saxlamışdı. E.ə. 189-cu ildə senzor olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Livy, *[[:en:Ab_Urbe_Condita_Libri_(Livy)|Ab Urbe Condita]]* ( by Rev. Canon Roberts on Wikisource).
* Plutarch, *[[:en:Parallel_Lives|Parallel lives]]*.
* Polybius, *[[:en:The_Histories_(Polybius)|The Histories]]* (English translation by William Roger Paton on LacusCurtius).
* Ernst Badian, "The Family and Early Career of T. Quinctius Flamininus", *[[:en:Society_for_the_Promotion_of_Roman_Studies|The Journal of Roman Studies]]*, Vol. 61 (1971), pp.&nbsp;102–111.
* T. Robert S. Broughton, *The Magistrates of the Roman Republic*, American Philological Association, 1951–1952.
* Michael Crawford, *Roman Republican Coinage*, Cambridge University Press (1974, 2001).
* Friedrich Münzer, *Roman Aristocratic Parties and Families*, translated by Thérèse Ridley, Johns Hopkins University Press, 1999 (originally published in 1920).
* Rene Pfeilschifter, *Titus Quinctius Flamininus, Untersuchungen zur römischen Griechenlandpolitik*, Göttingen, Vandenhoeck & Ruprecht, 2005.
* Jörg Rüpke, Anne Glock, David Richardson (translator), *Fasti Sacerdotum: A Prosopography of Pagan, Jewish, and Christian Religious Officials in the City of Rome, 300 BC to AD 499*, Oxford University Press, 2008.
* Francis X. Ryan, *Rank and Participation in the Republican Senate*, Stuttgart, Franz Steiner Verlag, 1998.

## Xarici keçidlər

* Plutarch's parallel lives – Flamininus – Loeb edn. at Bill Thayer's website (accessed 13 July 2009)
* Livy's History of Rome
Afina hersoqluğu

**Afina hersoqluğu** (Greek: Δουκᾶτον Ἀθηνῶν, *Doukaton Athinon*; Catalan: *Ducat d'Atenes*) — indiki Yunanıstan ərazisində yaradılmış səlibçi dövlət. 1202–1204-cü illərdə baş tutan Dördüncü Səlib yürüşünün bitməsindən bir il sonra, frankokratiya dövründə yaranmışdır.

Yarandığı andan Fessaloniki krallığının vassalı sayılırdı və 1224-cü ildə süqut etdikdən sonra Afina hersoqu cənub qonşusu Axeya knyazlığının üstünlüyünü tanımışdı. Afina bu dövrdə Konstantinopol patriarxatının tərkibindəki bir metropolit arxeparxlığının iqamətgahı idi. Bununla belə, taxt Bizans imperiyasında iyirmi səkkizinci yeri tutduğu üçün əhəmiyyət kəsb etmirdi. 1261-ci ildə VIII Mixail Paleoloqun qoşunları Konstantinopolu ələ keçirmiş, bu iki dövlət Bizans torpaqlarında səlibçilərin yeganə dövləti olaraq qalmışdır.

1318-ci ildə Kataloniya şirkəti ölkəni ələ keçirmiş və daha sonra hersoqluq Araqon taxt-tacının, Venesiya və Moreya despotluğunun vassalı olmuşdur. 1456-cı ildə Afina Osmanlı imperiyasının hakimiyyətini tanımış, iki ildən sonra həmin dövlət Afina hersoqluğunun qalan torpaqlarını öz mülklərinə birləşdirmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* Fine, John V. A. Jr. (1994) [1987]. The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. .
* Miller, William (1908). The Latins in the Levant: A History of Frankish Greece (1204–1566). London: John Murray. OCLC 563022439.
* Setton, Kenneth M. (1975). "The Catalans in Greece, 1311–1388". In Setton, Kenneth M.; Hazard, Harry W. (eds.). A History of the Crusades, Volume III: The Fourteenth and Fifteenth Centuries. Madison and London: University of Wisconsin Press. pp. 167–224. .
* Setton, Kenneth M. (1975). "The Catalans and Florentines in Greece, 1311–1462". In Setton, Kenneth M.; Hazard, Harry W. (eds.). A History of the Crusades, Volume III: The Fourteenth and Fifteenth Centuries. Madison and London: University of Wisconsin Press. pp. 225–277. .