open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kürəkənzadə Feyzullah Əfəndi

**Kürəkənzadə Feyzullah Əfəndi** () — Osmanlı alimi, bəstəkarı və şeyxülislamı. Atası Sultan Osman və Sultan Mustafa səltənətlərinin şeyxülislamlarından Əhməd Əfəndidir.

## Həyatı
1700-cü ildə Bursada dünyaya gəldi. Atası o əsnada Bursa qazısı olan, Sultan Osman və Sultan Mustafa səltənətlərinin şeyxülislamlarından Əhməd Əfəndidir. Təhsilini tamamlayıb müdərris lik dərəcəsi ladı və müxtəlif mədrəsələrdə xidmət etdi. Ailəsinin nüfuzundan istifadə edərək sürətlə dərəcələri artdı və 1730-cu ildə öncə Qalata, ardından həmin il Bursa qazısı oldu. İstanbul qazılığına təyinatından bir neçə ay sonra 1739-cu ildə Anadolu qazəsgərliyinə gətirildi. Ancaq bu vəzifədə 9 ay qala bildi və azad edildikdən sonra 10 il boyunca dövlət vəzifələrindən uzaq qaldı. Bunda atasının vəfatı ilə nüfuzunun azalmasının rolu mühümdür. 1750-ci ildə və 1754-cü ildə 2 dəfə Rumeli qazəsgəri oldu. Ardından 8 iyun 1755-ci ildə Abdullah Vassaf Əfəndinin yerinə şeyxülislamlığa yüksəldi.

14 ay davam edən ilk şeyxülislamlığı 26 iyul 1756-cı ildə heç bir səbəb göstərilmədən sonlandı. Ancaq çox keçmədən 18 fevral 1757-ci ildə ikinci dəfə bu vəzifəyə gətirildi. Bu ərəfədə Sultan Osman vəfat etdi və yerinə əmisi oğlu Sultan Mustafa taxta çıxdı. Bir ilə yaxın qaldığı ikinci şeyxülislamlıq dövrü isə üləma və saray əyanlarının iş birliyi ilə 26 yanvar 1758-ci ildə sonlandı.

Vəzifədən azad edildikdən sonra Bəyoğlundakı köşkünə çəkilən Feyzullah Əfəndi 27 dekabr 1761-ci ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi eyni səmtdə yerləşən dərgahına dəfn edildi. Eyni zamanda bəstəkar da olan Feyzullah Əfəndinin əsərlərinin heç biri günümüzədək gəlib çıxmamışdır. Adı bilinən övladlarından oğlu Kürəkənzadə Murad Əfəndi Rumeli qazəsgərliyinə qədər yüksəlmişdir.

## Mənbə
* Subhî, Târih, vr. 172b.
* İzzî, Târih, İstanbul 1199, vr. 227a.
* Vâsıf, Târih, I, 31, 56, 91, 205.
* Devhatü’l-meşâyih, s. 99.
* Sicill-i Osmânî, IV, 36.
* İlmiyye Salnâmesi, s. 528.
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 484, 565.
* "Feyzullah Efendi", TA, XVI, 280–281.

## İstinadlar
Discoteque

**Discoteque** () — The Roop qrupu tərəfindən səsləndirilən, Litvanın 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

The Roop 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində yenidən qatılmaq üçün Litvanın *Pabandom iš Naujo! 2021* adlı milli seçim turuna qatılaraq Discoteque mahnısını səsləndirdi. İzləyicilər tərəfindən 74.000 səs yığaraq qalib oldular və Niderlandın Rotterdam şəhərində keçiriləcək 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Litvanı təmsil etmək hüququ əldə etdilər.

## Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

The Roop qrupu 18 Mayda keçiriləcək 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin 1-ci yarımfinalında 1-ci hissədə Litvanı təmsil edəcək.
Qalileyin nisbilik prinsipi

Qalileo Qaliley cisimlərin hərəkətinin öyrənilməsinə dair tədqiqatlarını ümumiləşdirərək 1636-cı ildə özünün nisbilik prinsipini formalaşdı: Mexanika qanunları bütün ətalət hesablama sistemlərində eynidir. Bu prinsip mexaniki hərəkət tənliklərinin quruluşuna müəyyən sərhəd qoydu: mexaniki hərəakəti ifadə edən tənliklər bütün ətalət hesablama sistemlərinda eyni şəkildədir.

Klassik adlandırılan bu təsəvvürlərə görə, mexaniki hərəkəti xarakterizə edən zaman mütləq hesab olundu - cismin xətti ölçüləri onun sükunətdə və ya hərəkətdə olmasından asılı deyildir, işıq sürəti isə sonsuz böyük qəbul olundu. Nyuton mexanikası bütövlükdə bu prinsip üzərində qurulmuşdur. Beləliklə, klassik mexanikada koordinat, zaman, uzunluq və sürətlərin müxtəlif ətalət hesablama sistemlərəin nəzərən əlaqələri yığcam formada "Qaliley çevrilmələri" adlanan və ondan çıxan nəticələrlə təsvir edildi). Lakin işıq sürətinə yaxın sürətlərdaaşus verən hadisələri, məsələn, elektromaqnit, qravitasiya, atomdaxili prosesləri klassik təsəvvürlər izah edə bilmədi

## İstinadlar
Abdullah Vassaf Əfəndi

**Abdullah Vassaf Əfəndi** () — Osmanlı alimi, xəttatı və şeyxülislamı. Oğlu Əsad Əfəndi də Sultan Əbdülhəmid səltənətində şeyxülislam olmuşdur.

## Həyatı
Doğulduğu tarix bilinmir. Bayramiyyə təriqətinin şeyxlərindən Akhisarlı İlyasın müridlərindən Mehmed Əfəndinin oğludur. İlk təhsilini ətrafındakı üləmalardan alan Abdullah Əfəndi daha sonra İstanbula gəldi və Anadolu qazəsgəri Qara Xəlil Əfəndidən dərslər aldı. Təhsilini tamamlamasının ardından 1699-cu ildə müdərrislik dərəcəsi qazandı. Ardından müəllimi olan Qara Xəlil Əfəndinin qızıyla evlənərək üləma zümrəsində tanınmağa başladı. 1724-cü ilədək müxtəlif mədrəsələrdə müdərris olaraq xidmət etdi. Daha sonra isə qazılığa yüksəldi və Salonikiyə təyin olundu. 31 iyul 1726-cı ildə bu vəzifəsindən azad edildi və ertəsi il Misir qazılığına gətirildi. 1728-ci ildə vəzifəsini tamamladı və İstanbula döndükdən sonra fətva əmini oldu.

Bu vəzifədə ikən, İranda hakimiyyəti ələ alan Nadir şah Əfşar cəfəriliyin məzhəb olaraq dəyərləndirilməsi məqsədilə Osmanlı dövlətindən bir elmi heyətin göndərilməsini istəmiş, Abdullah Əfəndi də Anadolu qazəsgərliyinə namizəd göstərilərək 1736-cı ildə kaptan-ı dərya Elçi Mustafa Paşanın rəhbərliyində toplanan heyətin içərisində isfahana göndərilmişdir. 2 il boyunca İsfahan, Qəndəhar və Səmərqənddə şiə alimləri ilə müzakirələr aparmış, burada qazandığı nüfuzla "İran qazəsgəri" ləqəbi qazanmışdır. İrandan döndükdən sonra 13 iyun 1741-ci ildə Anadolu qazəsgəri oldu. 1746-cı ilin dekabrında Rumeli qazəsgərliyinə namizəd seçildi və 20 iyun 1749-cu ildə bu vəzifəyə gətirildi. Bundan bir neçə ay sonra qaynı Mehmed Səid Əfəndi şeyxülislamlığa yüksəldi və bir illik vəzifə müddətini tamamlamasının ardından 15 iyun 1752-ci ildə ikinci dəfə Rumeli qazəsgəri oldu. Seyid Murtuz Əfəndinin vəzifədən alınmasının ardından 12 yanvar 1755-ci ildə şeyxülislamlığa yüksəldi.

Yaşlı olması səbəbilə dövlət işləriylə yaxından məşğul ola bilməmiş, tarixçi Şəmdanizadəyə görə, ətrafındakı insanların rüşvətxorluğu səbəbilə həmin il 8 iyunda vəzifədən alınmışdır. Ardından Bursada yaşamağa məcbur edilsə də, çox keçmədən Sarıyerdəki köşkündə yaşamağına icazə verildi. Özündən sonra bu köşkdə I Əbdülhəmid dönəmi şeyxülislamlarından olan oğlu Əsad Əfəndi yaşamış, ardından Sultan Əbdülhəmid dönəmində dövlət xəzinəsinə verilmişdir. Abdullah Əfəndi 1761-ci ilin iyununda burada vəfat etdi. Cənazəsi Əyyubsultanda Siyavuş Paşa türbəsinin yaxınlığına – müəllimi və qaynatası Qara Xəlil Əfəndinin yanına dəfn edildi.

## Mənbə
* İzzî, Târih, İstanbul 1199, s. 204a, 273a.
* Vâsıf, Târih, I, 46–47, 198–200.
* Devhatü’l-meşâyih, s. 98–99.
* Sicill-i Osmânî, III, 383.
* Osmanlı Müellifleri, II, 481–483.
* İlmiyye Salnâmesi, s. 527.
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, II, 481–484.
* Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 474.

## İstinadlar
Teploxod

**Teploxod** - daxili yanacaq mühərriki ilə hərəkətə gətirilən gəmi. Turizmdə geniş istifadə olunur.

## İstinadlar
Kağan (Özbəkistan)

**Kağan** () — Özbəkistanın Buxara vilayətində şəhər. 1989-cu ildə əhalisi 48.054 nəfər imiş. Kağan keçmişdə Yeni Buxara () kimi tanınarmış.

## Tarix
Rus imperatorluğu yeni torpaqları imperiyanın mərkəzi ilə sürətli bir şəkildə çağdaş ticarət yolları ilə birləşdirməyə çalışırdı. Bu problemin ən yaxşı həlli dəmir yollarının tikintisi idi.

Kağan dəmiryolu işçiləri üçün Rusiyanın Yeni Buxara kəndi kimi quruldu.

1888-ci ildə Transxəzər dəmir yolu xəttindəki stansiyalara və yollara qulluq göstərmək üçün Buxaradan 12 kilometr aralıda tikilən kənd, neçə ildən sonra bir növ səfirlik şəhərinə çevrildi.

O dönəmlərdə yaşayış binalarının tikintisi üçün torpaq sahələri Buxara hökumətindən hər kvadrat sazen üçün təxminən 50 qəpik (3 Buxara tengəsi) qiymətinə satılırdı.

Dəmiryol işçilərinin yaşayış binaları ilə yanaşı, Rusiya imperiyası ilə Buxara əmirliyi arasında diplomatik münasibətləri idarə edən özəl bir qurum da varidi.

1890-cı ildə artıq bir neçə nəqliyyat idarəsi, bir neçə mağaza və satış yeri, bir poçt və teleqraf bürosu var idi.

1892-ci ildə burada Pravoslav Kilsəsi tikilərək, kilsə məktəbi də açıldı və hakimlər məhkəməsi yaradıldı. 1894-cü ildə dövlət bankının bir şöbəsi, daha sonra isə bir gömrük idarəsi açıldı.

## Əhalisi
2010-cu ilin məlumatlarına görə Kağanda 87.612 nəfər əhali yaşamaqda imiş.
### Milli tərkibi
Şəhərin yerli və sayca ən böyük olan əhalisi Özbəklərdir (% 77,1), onların sayı 58,5 min nəfərdir. Burada habelə Ruslar (10,2%), Taciklər (4,5%), Ukraynalılar (0,5%), Azərbaycan türkləri (0,5%), Türkmənlər (0,5%), Qazaxlar (0,3%), Tatarlar (0,3%), Ermənilər (0,3%), Belaruslar (% 0,1), Yəhudilər (% 0,5) və başqa millətlərdən olanlar (% 5,6) da yaşayır.

## Təhsil
1902-ci ildə Yeni Buxarada (Kağanda) Orta Asiyada 1-ci Tatar məktəbi açıldı.
## Görməli yerlər

*Buxara Əmirlərinin Sarayı
* Müqəddəs Nikolas Kilsəsi

## Həmçinin bax
* Buxara vilayəti
## Xarici keçidlər
With the Beatles

**With The Beatles** — Böyük Britaniyanın "The Beatles" rok qrupunun ikinci  studiya albomu. 

## Albomdakı parçalar

### Epizod 1

# It Won't Be Long – 2:13 (Lennon, Makkartni)
# All I've Got to Do – 2:04 (Lennon, Makkartni)
# All My Loving – 2:09 (Lennon, Makkartni)
# Don't Bother Me – 2:29 (Harrison)
# Little Child – 1:48 (Lennon, Makkartni)
# Till There Was You – 2:16 (Willson)
# Please Mister Postman – 2:36 (Dobbins, Garrett, Gorman, Holland, Bateman)

### Epizod 2

# Roll Over Beethoven – 2:47 (Berri)
# Hold Me Tight – 2:32 (Lennon, Makkartni)
# You Really Got a Hold on Me – 3:02 (Robinson)
# I Wanna Be Your Man – 1:59 (Lennon, Makkartni)
# Devil in Her Heart – 2:27 (Drapkin)
# Not a Second Time – 2:08 (Lennon, Makkartni)
# Money (That's What I Want) – 2:47 (Bradford, Gorry)
Hellas Verona FK

**"Hellas Verona FK "** — İtaliyanın futbol klubu. Verona şəhərini təmsil edir. Klubun əsas rəngləri sarı və göydur. Hal hazırda peşəkar futbol klubu statusuna malikdir və İtaliyanın yüksək futbol liqası olan A Seriyasında iştirak edir.

Klubun ən böyük naliyyəti 1985-ci ildə İtaliya çempionu olmasıdır.

## Tarixi
Futbol klubu 1903-cü ildə İtaliyanın Verona şəhərində yerləşən litseyin tələbələri tərəfindən yaradılıb. Kluba ilk adı Hellas olub və bu adı kluba litseyin yunan dili müəllimi verib. Daha sonra, 1919-cu ildən başlayaraq klub "Hellas Verona" adlanmağabaşlayıb. Klub 1911-ci ildən başlayaraq əyalət çempionatında iştirak edib. Verona klubu 1929-cu ildə İtaliyanın "B Seriyası"nda debut edib. O ildə həmçinin Verona əyalətinin iki həvəskar klubuda "Hellas Verona" klubuna birləşdirilir. Klub 1956/1957 mövsumundə İtaliya "A seriyası"nda debut edir. Ən böyük uğurunu isə 1985-ci ildə çempion olmaqla qazanır.

### Klubun tarixi adları bu cür olub
* 1903–1915 — *Hellas*
* 1919–1928 — *Hellas Verona*
* 1928–1959 — *Associazione Calcio Verona*
* 1959–1991 — *Associazione Calcio Hellas Verona*
* 1991–1995 — *Verona Football Club*
* 1995 — *Hellas Verona Football Club*

## Stadion
Klub Verona şəhərindəki 39211 nəfərlik tutumu olan "Stadio Marcantonio Bentegodi" stadionunda çıxış edir.

## Nailiyyətləri
* İtaliya çempionatı (Seriya A)
** Çempion: 1984/85
* Seriya B
** Çempion(3): 1956/57, 1981/82, 1998/99
* Futbol üzrə İtaliya kuboku
** Finalçı (3): 1975/76, 1982/83, 1983/84

## Heyət
29 yanvar 2021-ci il tarixi üçun.

## Tanınmış Oyunçuları

## Rekordçuları

### Oyun sayına görə
* Luici Bernardi — 337.
* Emelano Masketti — 330.
* Roberto Triçella — 324.

## İstinadlar
İvan Kolev (futbolçu)

**İvan Kolev** (; ) ― hücumçu mövqeyində oynamış Bolqarıstan oyunçusu.

O, 1962 və 1966 FİFA Dünya Kubokunda Bolqarıstan milli futbol komandasını təmsil etmişdir. O, həmçinin Bolqarıstan Olimpiya komandasında da oynamış və 1956 Yay Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanmışdır.

O, "Sportist Sofiya", "VVS Sofiya", "MOİK Sofiya" və "Sliven". O, "Qızıl top"a namizəd olmuş ilk Bolqarıstan futbolçusu idi. O, Bolqarıstanın Əbədi Derbisində ən çox liqa oyunlarına (27) çıxmış oyunçudur.

## İstinadlar
Məngələnata əməliyyatı

**Məngələnata əməliyyatı** — 4 avqust 1993-cü il də Füzuli rayonu cəhbəsində keçirilən uğurlu əməliyyat.

Məngələnata yüksəkliyi Füzuli rayonu üçün çox əhəmiyyətli ərazi hesab olunur. Düşmən buranı tutub mövqelərini möhkəmləndirmişdi. Əməliyyatda 839 saylı batalyonun I, II rotalarından 42 nəfər iştirak edirdi. Əməliyyata 839 saylı kəşfiyyat batalyonunun II rota komandiri Kamil Abbasov başçılıq edirdi. Əməliyyatın birinci mərhələsində dəstə 2-2 qruplara bölünərək düşmən postlarını keçib arxada yüksəklikdə, Alban məbədində toplaşmalı idi. Bundan sonra düşmənə arxadan zərbə endirmək planlaşdırıldı.

Düşmənin ən yaxın postunda 8 nəfər vardı. Aşağıda isə 200–300 nəfər erməni vardı. Bundan sonra əsgərlərə bir-birini gözləmək şərti ilə “Ura" qışqıraraq hücuma keçmək əmr olunur. Postdakı 8 nəfər ermənidən 7-si birinci həmlədə məhv edilir. Bir nəfər səngərdəki düşmən pulemyotçusunu isə, Habil adında qranatamyotçumuz susdurur.

Nəticədə 8 nəfər düşmənin canlı qüvvəsi məhv edilir, silahlar ələ keçirilir və yüksəklik düşməndən geri alınır. Aşağıda qələbələrini bayram edən düşmənin 200–300 nəfərlik dəstəsi isə qaçır. Əmaliyyat uğurla başa çatır.
Əmirabad (Miyanə)

**Əmirabad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 127 nəfər yaşayır (35 ailə).

## İstinadlar
Məmməd Orucov (qoboyçalan)

**Məmməd Məmməd oğlu Orucov** (; ) — SSRİ, Rusiya və Azərbaycan qoboyçalanı və musiqi pedaqoqu, professor (1981). Rusiya Federasiyasının əməkdar incəsənət xadimi (1993), RSFSR əməkdar artisti (1976) Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1958).

## Həyatı
Məmməd Orucov 20 may 1920-ci ildə Bakı şəhərində müəllim ailəsində anadan olub. Musiqi təhsilini Azərbaycan musiqisinin banisi Üzeyir Hacıbəyovun rəhbərliyi altında tar ifaçısı kimi başlayıb. Daha sonra xüsusi fortepiano sinfinə "xüsusi istedadlı uşaqlar qrupu"na keçirilib.

1938–1940-cı illərdə Bakı konservatoriyasında V. A. Knyazkovun sinfində qoboy ifaçılığı üzrə təhsil alıb. Təhsil aldığı müddətdə ilk adlı təqaüdçülər arasında olub. 1940-cı ilin oktyabrında sovet ordusu sıralarına hərbi xidmətə çağırılıb. 1946-cı ilin iyul ayında hərbi xidmətini başa vurub.

1946-cı ilin sentyabrında Moskva konservatoriyasına daxil olmuş, 1949-cu ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir (N. N. Soloduyevin sinfi). Təhsilinin sonuncu ilində Budapeştdə demokratik gənclərin Ümumdünya festivalı müsabiqəsinin laureatı olub.

1945–1977-ci illərdə Böyük Teatr orkestrinin solisti olmuşdur.

9 iyul 1994-cü ildə Moskvada vəfat edib.

## Təltif və mükafatları
* "Rusiya Federasiyasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 22 may 1993
* "RSFSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1976
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 22 oktyabr 1958
* "Şərəf nişanı" ordeni — 27 may 1951
* "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı — 1944
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı

## İstinadlar
Xəlilzadə Mehmed Səid Əfəndi

**Xəlilzadə Mehmed Səid Əfəndi** () — Osmanlı alimi, xəttatı və şeyxülislamı.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinməsə də, İstanbulda dünyaya gəldiyi məlumdur. İki dəfə Anadolu qazəsgəri olan Qara Xəlil Əfəndinin oğludur. Bu səbəblə Xəlilzadə olaraq anılır. Mədrəsə təhsili ilə yanaşı atasının məclislərində də iştirak edərək özünü yetişdirən Səid Əfəndi təhsilini tamamlamasının ardından 1706-cı ildə müdərrislik dərəcəsi qazandı. Müxtəlif mədrəsələrdə xidmət etdikdən sonra 1728-ci ildə Bursa qazılığına təyin edilən Səid Əfəndi həmin il Məkkə qazılığı payəsini (namizədliyi) aldı. 1735-ci ildə təyin edildiyi İstanbul qazılığındakı fəaliyyəti bəyənilmiş, bu səbəblə 1739-cu ildə yenidən bu vəzifəyə gətirilərək 4 il bu vəzifədə qalmışdır. 11 fevral 1740-cı ildə Anadolu qazəsgəri oldu və 1741-ci ilin iyununadək bu vəzifədə qaldı. 1746-cı ilin noyabrında Rumeli qazəsgərliyi payəsi aldı və 28 mart 1748-ci ildə bu vəzifəyə gətirildi. Hər iki qazəsgərlik müddəti də 16 aydır.

Sultan Mahmud tərəfindən 13 avqust 1749-cu ildə şeyxülislamlığa gətirilən Mehmed Səid Əfəndinin həmin il Bahçekapı (Fateh) səmtindəki evində çıxan yanğında bütün mal-varlığı və məşhur kitabxanası məhv oldu. 2 iyun 1750-ci ildə Saloniki qazısı olan oğlu Əbdürrəhim Əfəndi ilə birlikdə vəzifəsindən alındı və oğluyla birlikdə Bursaya sürgün edildi. Mehmed Səid Əfəndinin bu şəkildə vəzifədən alınmasına səbəb isə üləma zümrəsi arasından himayə etdiyi bəzi şəxsləri ənənəyə zidd şəkildə yüksəltməsi və üləma zümrəsindəki nizam-intizamın pozulması idi. Bu səbəblə xələfi Seyid Murtuz Əfəndi vəzifəyə gətirildikdən dərhal sonra Sultan Mahmud tərəfindən məsələylə bağlı bir fərman aldı.

9 aydan bir az çox şeyxülislamlıq vəzifəsində xidmət edən Mehmed Səid Əfəndi vəzifədən alınmasının ardından qalan günlərini Bursada keçirdi və 12 mart 1755-ci ildə burada vəfat etdi. Məzarının Əmir Sultan türbəsi yaxınlığında olduğu deyilsə də, bəzi mənbələrdə Üftadə məscidinin məzarlıq bölümünə dəfn edildiyi yazılır. Ədalətli və işində dəqiq olan Mehmed Səid Əfəndi sərt xasiyyəti və kobudluğu ilə üləma zümrəsində sevilməmişdir.

3 oğlu olmuş, böyük oğulları Əbdürrəhim Əfəndi Saloniki qazısı olmuşdur. Əhməd Əfəndi (ö. 1780) 1772-ci ilin aprelində Mədinə qazısı olmuş, ardından İstanbul qazılığı payəsi qazanmışdır. Kiçik oğlu Mustafa Əfəndi isə müdərris ikən gənc yaşında 1760-cı ildə vəfat etmişdir.

## Mənbə
* Şeyhî, Vekāyiu’l-fuzalâ, IV, 514, 517, 518, 551, 585, 597, 660, 664, 668, 669;
* Sicill-i Osmânî, III, 28–29;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 525;
* Osmanlı Müellifleri, III, 70;
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/1, s. 153; IV/2, s. 479–480;
* Danişmend, Kronoloji2, V, 140–141;
* Babinger (Üçok), s. 286, 331;
* Kāmûsü’l-a‘lâm, III, 2056–2057;
* Th. Menzel, "Halîl Efendizâde", İA, V/1, s. 160;
* a.mlf., "Khalīl Efendizāde", EI2 (İng.), IV, 966.

## İstinadlar
Vilyam Rankine

**Vilyam Con Makkuorn Rankine** (), şotland fiziki, riyaziyyatçısı və mexanika mühəndisi. Temperaturun ölçülməsi üçün Rankine miqyası onun şərəfinə adlandırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İvan Kolev

* İvan Kolev (futbolçu)
* İvan Kolev (futbolçu, 1995)
* İvan Kolev (menecer)
* İvan Kolev (general)

## Həmçinin bax
* İvan
* Kolev
Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi (Zakirli)

**Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi** — Xocavənd rayonunun Zakirli kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən yerli əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır.

## Tarixi
Kilsə ərazisində ən qədim tarix xaçdaşlardan biri üzərində yazılmış və *"1198-ci ilin yayı"*na aiddir. Kilsə timpanndakı kitabədə XII əsrdə burada artıq monastırın fəaliyyət göstərdiyini deməyə əsas verir. Kitabədə qeyd edilir ki, vardapet Yakov 1682-ci ildə köhnə kilsəni bərpa etdirmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi Zakirli kəndinin mərkəzində, alma və armud bağlarının arasında yerləşir. Vaxtilə burada mövcud olmuş qədim monastır kompleksindən dövrümüzə yalnız əsas kilsə binası çatmışdır.

Kilsə xaricdən düzbucaqlı, daxildən isə günbəzli bazilikal formaya malikdir. Kilsə divarları daxildən əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Tağlar, nişlər və altar karnizlərinin inşasında yaxşı yonulmuş mavi tonlu daşlar, digər divar hörgüsündə isə kobud yonulmuş yerli daşlardan istifadə edilmişdir. Divarların qalınlığı bir metrdən artıqdır. Altar yanlarında yerləşən köməkçi otaqlar, altar və onun iki tərəfindən dama qalxan pilləkənlərin inşaat detalları Ktişvəng monastırının baş kilsəsinin analoji hissələrinin memarlıq detalları ilə oxşarlıq təşkil edir.

Kilsə memarlığının ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri sol tərəfdəki köməkçi otaöın tavanındakı ilan qabartmasıdır. Qabartmanın ilk günlərdən həmin yerdə olması şübhə doğurmur.

Fasadların səthi portal və pəncərə yerləri ilə bölünür. Kilsənin xarici görünüşü onun vaxtilə günbəzlə tamamlandığını deməyə imkan verir. İbadət zalının zal-günbəz kilsələri üçün xarakterik olan həcm-məkan həlli, həmçinin günbəzi saxlamaq üçün inşa edilən günbəzaltı kvadratın mövcudluğu da bu iddianı təsdiq edir. Kilsənin günbəzi ilə bağlı məlumatı təsdiq edən M. Barxudaryan yazır: *"Tağlardan yuxarıda günbəz yerləşirdi, dövrümüzdə həmin günbəz dağılmışdır. Ola bilsin ki, burada əvvəllər monastırın başkilsəsi olmuş, sonradan o, adi kilsəyə çevrilmişdir."*

Kilsənin ümumi memarlıq xüsusiyyətləri və onun portalının qabarıq dekorasiyası kontrast təşkil edir və ikincinin daha sonrakı dövrə aid olduğunu göstərir. Yarımdairəvi timpann mərkəzində kiçik xaçdaş yerləşdirilmiş, yanlarda isə kilsənin bərpası kitabələri yazılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Maraqların toqquşması

**Maraqların münaqişəsi** — insanın şəxsi marağının qərar qəbul etmə prosesinə təsir göstərə biləcəyi və beləliklə işçinin işəgötürən olduğu cəmiyyətin və ya şirkətin mənafelərinə zərər verə biləcəyi bir vəziyyət.

## Maraqların münaqişələrinin növləri

### Təşkilati
Bir təşkilatın Müştəriyə xidmət göstərməsi və digər fəaliyyət və ya əlaqələrə görə bu təşkilat tərəfsiz olaraq xidmət göstərə bilməməsi, ona həvalə edilmiş funksiyaların yerinə yetirilməsində obyektivliyinin pozulması və ya pozula bilməsi və ya təşkilati maraqlar toqquşması meydana çıxır. bu təşkilatın çox böyük rəqabət üstünlükləri vardır.

### Şəxsi
Şəxsi maraqlar toqquşması, bir insanın şəxsi maraqlarının — məsələn, xarici əlaqələr və ya şəxsi maliyyə varlıqları kimi — iş vəzifələrinin icrası ilə faktiki və ya qəbul edilən ziddiyyətlərlə qarşılaşdığı bir vəziyyətdir.

Maraqların münaqişəsi ilə necə davranmaq

### Profilaktik metod
Mənafelər toqquşmasının qarşısını almaq bu korrupsiya təzahürü ilə mübarizənin ən təsirli yoludur. Belə bir metodun nümunəsi təyin olunmuş dövlət qulluqçusunun şirkətin kapitalındakı paydan imtina etməsidir.

### Məlumatların açıqlanması
Dövlət qulluqçularının mütəmadi olaraq varlıqlarını və gəlirlərini bəyan etmələri tələb olunur. Bu, mənafelər toqquşmalarını müəyyənləşdirməyə və qarşısını almağa imkan verir. Bir çox ölkədə ictimai səhiyyə həkimlərindən əczaçılıq şirkətlərindən alınan vəsaitlər haqqında məlumatları açıqlamaq tələb olunur. Fransada xəstələrin təşkilatlarını tibb sənayesi tərəfindən maliyyələşdirməsinə dair məlumatlar açıqlanmağa tabedir. Belə bir tədbirin tətbiqi indi ABŞ-da müzakirə olunur.

## İstinadlar
Dəvədaşı

* Dəvədaşı — Azərbaycanın Ağdərə rayonunun Çıldıran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Dəvədaşı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Məmməd Orucov

* Məmməd Orucov (dövlət xadimi)
* Məmməd Orucov (qoboyçalan)

## Həmçinin bax
* Məmməd
* Orucov
Jeks

**Jeks** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Jeks kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Jeks.

## Coğrafiyası
Jeks, dəniz səviyyəsindən 600 m yüksəklikdə, Cenevrədən 16&nbsp;km şimal-qərbdə, Yura dağlarındakı Jurnan çayı vadisində yerləşir.

## İqtisadiyyat və sənaye
XX əsrin əvvəllərinə qədər Jeks, əsasən kənd təsərrüfatı və əl sənayesi ilə məşğul olan bir şəhər idi. Ötən əsrin 50-ci illərinin əvvəllərindən Jeks getdikcə Cenevrə ilə aqlomerasiyada sənaye şəhərinə çevrildi.

Jeksin yaxşı yol əlaqələri var. Cenevrədə yerləşən hava limanına da yaxındır.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Peykanlı əməliyyatı

**Peykanlı əməliyyatı** - 1992-ci ildə Füzuli cəbhəsində 839 saylı kəşfiyyat batalyonunun komandiri Səməd Alyanlı (Əbilov) tərəfindən başçılıq edilən uğurlu əməliyyat.

Bu əməliyyata qədər Peykanlıya üç dəfə böyük qüvvə ilə (üç batalyon) hücum olsa da, yüksəkliyi ala bilməmişdilər. Bu dəfə əməliyyatı Səməd Alyanlı öz üzərinə götürür. Hər batalyondan (839, 848, 814 və s.) 20 nəfər götürməklə 120 nəfərlik bir dəstə yaradır. Dəstənin hər bir üzvünə ayrı-ayrılıqda tapşırıq başa salınır. Dəstədə 120 nəfər canlı qüvvə, 2 ədəd BMP və 3 tank olur. Məxfiliyi saxlamaq üçün üç gün sonraya planlaşdırılan əməliyyatı Səməd Alyanlı həmin gecə reallaşdırır.

Əməliyyatın birinci mərhələsində üç hissəyə bölünmüş dəstə üç istiqamətdən düşmən səngərlərinə 50 metrədək səssizcə yaxınlaşmalı idilər. Bundan sonra erməniləri təşvişə salmaq üçün dərədə yerləşdirilən texnika işə salınır. Hücum əmri verilir. Düşmənin 128 nəfər canlı qüvvəsi məhv edilir. Dəstə 3 nəfər şəhid verir. Peykanlı alınır.
Gicduvan

**Gicduvan** () — Özbəkistanın Buxara vilayətində şəhər.

## Əhalisi
2010-cu ilin məlumatlarına görə Gicduvanda 44.289 nəfər yaşamaqda imiş.

### Milli tərkibi
Gicduvanda yerli Özbəklər üstünlük təşkil etsə də burada az sayda Taciklər və Ruslar da yaşayır.

## İqtisadiyyat

Gicduvan, Özbəkistanın Zərəfşan çayı çökəkliyi ilə Şimali kanalı arasında suvarılan pambıq əkin yerlərində yerləşir. Qəsəbədə bölgədəki əkinçilər tərəfindən yetişdirilən pambığı ixraca hazırlayan pambıq emalı zavodu var. Özbəkistan iqtisadiyyatında pambığın önəmi 1991-ci ildə müstəqillik qazandıqdan bəri davamlı olaraq azalmaqdadır, buna görə Gicduvan və bölgə iqtisadiyyatını şaxələndirir və kənd təsərrüfatı pambıqçılıqdan uzaqlaşaraq, tərəvəz və meyvə əkinçiliyinə çevrilir. İqtisadiyyatın nəqliyyat kimi bəzi sahələri də artmaqdadır. M34 magistral yolu Gicduvanı Buxara, Səmərqənd və Daşkəndi daxil olmaqla ölkənin ayrı bölgələrinə birləşdirir.

Tarixən Gicduvan başqa böyük ticarət mərkəzlərinə səyahət edən və yerli bazara müxtəlif mallar gətirən çalışqan tacirləri ilə tanınırdı. Görünür ki, bu nüfuzu bu günə kimi qoruyurlar. Yerli iş adamları Çin, Rusiya, Baltikyanı ölkələr, Türkiyə və İrana topdan mal almaq və Gicduvana gətirmək üçün səyahət edirlər. Bu günlərdə yaxın bölgələrdən alıcılar ərzaq məhsulları, müxtəlif növ ləvazimatlar, məişət texnikası və elektronika, avtomobil hissələri, geyim və s. daxil olmaqla hər cür alış-veriş üçün Gicduvana gəlirlər. Gicduvanın ətraf ərazilərdəki tacirlərin olduğu bütün satış bazarı var. Burada yerlilərin mal-qarasını ala və sata biləcəyi bir heyvançılıq bazarı da fəaliyyət göstərir.

Gicduvan sənətçiləri yerli iqtisadiyyatda önəmli rol oynayaraq, işləri isə turistlər üçün böyük bir cazibədir. Bura dulusçuluğa bənzərsiz bir firuzəyi-mavimsi boya tətbiq etməklə təyin olunan fərqli saxsı üslubuna malikdir. Şahzadə Çarles, Qaller Şahzadəsi və Hillari Klinton da daxil olmaqla bəzi tanınmışlar yerli sənətkarların işlərini görmək üçün Gicduvanda olmuşlar.

## Həmçinin bax
*Buxara vilayəti

## İstinadlar
Kristiano Lukarelli

**Kristiano Lukarelli** (; ) — İtaliyalı keçmiş futbolçu, məşqçi. Hücumçu mövqeyində oynayıb. "Livorno" futbol klubunda oynadığı zaman, 2004/05 mövsümundə, İtaliya "A Seriyası"nın bombardiri olub.

## Karyerası

## Karyera statistikası

## Əlaqəli keçidlər

İtaliya A Seriyası bombardirləri

## İstinadlar
Dolqışlağı (Miyanə)

**Dolqışlağı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə  nəfər yaşayır ( ailə).

## İstinadlar
Süleyman İsmayılbəyli

**Süleyman İsmayılbəyli** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti
## Həyatı

İsmayılbəyli Süleyman Nəbi oğlu 1977-ci il, noyabr ayının 6-da Yevlax şəhərində anadan olub. 1985-ci ildə Yevlax şəhəri, 5 saylı orta məktəbin 1-ci sinfinə daxil olub.1995-cı ildə Yevlax şəhərindəki Nizami adına 7 saylı orta məktəbi bitirib. Bakı Avrasiya Universitetinin jurnalistika fakultəsini bitirib. Ali təhsil aldığı ilk illərdən jurnalistika fəaliyyətinə marağı olub və 1997-ci ildən başlayaraq ölkədə işıq üzü görən bir sıra kütləvi informasiya vasitələri, “Neytral”, “Teleskop”, “Hürriyyət”, “Şans” qəzetləri ilə əməkdaşlıq edib.
### Ailəsi
Ailədir.İki övladı var.Nadir İsmayılovun qardaşıdır.

## Fəaliyyəti
### Mətbuat fəaliyyəti

1998-ci ilin yanvar ayından 2001-ci ilin dekabr ayına qədər “Gün” qəzetində müxbir vəzifəsində çalışıb. 2001-ci ilin yanvar ayının 6-dan dekabr ayının 26-dək “Diaspor” jurnalında müxbir vəzifəsində çalışıb. Bu illər ərzində həmçinin “Yeni Azərbaycan” qəzeti və “İki sahil” qəzetləri ilə əməkdaşlıq edib.
02.01.2003-cü il tarixindən bu günə qədər “OLAYLAR” qəzetində müxbir olaraq çalışır. Qəzetin Prezident Administrasiyasına akkreditə olunmuş jurnalisti kimi Ümummilli lider Heydər Əliyev və Prezident İlham Əliyevlə mətbuat nümayəndəsi kimi bir sıra ölkədaxili səfərlərdə iştirak edib.
Jurnalist kimi fəaliyyət göstərdiyi illər ərzində bir sıra müsabiqələrin qalibi olub, müxtəlif dövlət qurumları, nazirlik və komitələr tərəfindən ayrı-ayrı vaxtlarda təltif edilib. Azərbaycan diasporu, onun keçdiyi yol, ayrı-ayrı ölkələrdə fəaliyyət göstərən diaspor təşkilatlarının Azərbaycan adına gördükləri işlərin ictimaiyyətə doğru və düzgün çatdırılmasından dolayı bir sıra diaspor təşkilatları tərəfindən diplom və fəxri fərmanlarla təltif edilib. Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü, xalqımıza qarşı törədilən soyqırımlarla Yunanıstan, Misir, İordaniya, Əlcəzairin KİV-lərində müxtəlif vaxtlarda məqalələri dərc edilib.
Newscenter.az saytının redaktorudur.

## Təltifləri
* 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən jurnalistlər üçün tikilmiş binadan mənzillə təmin edilib.  
  
* Milli Mətbuatın 145 illiyi ərəfəsində, 2020-ci il, iyul ayının 22-də Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncam əsasında “Əməkdar jurnalist” fəxri adına layiq görülüb.

## Həmçinin bax
Səadət Məmmədova (jurnalist)

## İstinadlar
Yaponiya türkləri

– Yaponiya dövlətinin ərazisində yaşayan Türkiyə türkləri.

## Demoqrafiya
Türklərin Yaponiyaya miqrasiya dalğası 1990-cı illərdə başlayıb. Həmin dövrlərdə 20-30 yaşlı kişilər işləmək üçün təkbaşına Yaponiyaya miqrasiya edirdilər. 1990-cı ildə Yaponiyada yaşayan türklərin sayı 220 olduğu halda, 30 il sonra - 2010-cu ildə bu say 7,6 dəfə artaraq 1553-ə çatmışdır. Yaponiyaya gələn türk kişilərin çoxu burada yapon qadınlarla evlənərək ailə həyatı qurublar. 2000-ci illərdə isə öz icmalarını qurmağa başlayıblar. 2018-ci ilin məlumatına əsasən hazırda Yaponiyada 5393 türk yaşayır ki, onlardan 619-u Yaponiya vətəndaşı ilə evlənib və bu evliliklərdən 400-ə yaxın türk-yapon uşaq doğulub.

Yaponiyada doğulan türk uşaqların qarşılaşdıqları əsas problemlər İslam təhsilinin olmaması və türk dilində təhsil ala bilməmələridir.

Türklərin ən çox cəmləşdiyi prefektura Aiçi prefekturasıdır. Yaponiya türklərinin üçdə biri burada yaşayır. Daha sonra Tokio və Saytama prefekturaları da Yaponiya türklərinin ən çox yaşadığı ərazilərdir. 2018-ci il məlumatına görə Yaponiya türklərinin prefekturalara görə paylanması belədir: Aiçi (1616), Saytama (1555), Tokio (814), Kanaqava (264), Osaka (218), Qunma (195), Çiba (95), Qifu (76), Kioto (71) və Hyoqo (56).

2010-cu ilin statistikasına görə yaponlarla evlənən türk qadınların göstəricisi 2,1% olduğu halda, yaponlarla evlənən türk kişilərin göstəricisi 66,2% təşkil edir.

## İcmalaşma
Aiçi prefekturasında yaşayan türklər iki icma halında yaşayırlar ki, onlardan birincisi Ordu mənşəli icmadır. Bu icmadan olan türklər Türkiyənin Ordu vilayətindəndirlər. Çoxu xalçaçı, rəngsaz kimi işlərlər məşğul olan işçilərdir. İcmanın mərkəzi 2004-cü ildə açılmış K məscididir. İcmanın uşaqları Yaponiya məktəblərinə gedirlər. K məscidində isə Quran dərsləri keçirlər. Quran öyrətmə metodu isə 2006-cı ildə könüllü müəllim olmuş bir türk tərəfindən təklif olunub. Türkiyədə Quran dərsləri minimum 5-ci sinifdən başlasa da, Yaponiyada belə məhdudiyyət olmadığından uşaqlar lap balacalıqdan bu dərslərə qatıla bilirlər.

İkinci icma isə bir qeyri-kommersiya təşkilatı və Türk Beynəlxalq Məktəbi tərəfindən əsası qoyulan icmadır. Bu təşkilatın üzvləri yüksək təhsil alan və Türkiyənin digər bölgələrindən olan türklərdir. Onlar Yaponiyaya 2006-cı ildə gələrək icmalaşıblar. Bu icmanın üzvləri Gülən hərəkatının dəstəkçisidirlər. İcmanın uşaqları Türk Beynəlxalq Məktəbində təhsil alırlar və ordulu icmadan fərqli olaraq dini təhsilə diqqət yetirmirlər.

## Həmçinin bax
* Yaponiyada İslam

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Beynəlxalq Ahıllar Günü

**Beynəlxalq Ahıllar Günü (1992)** - BMT Baş Məclisinin 1992-ci ildə qəbul etdiyi “Ahılların müdafiəsi ilə bağlı Qətnamə”yə əsasən, 1 oktyabr Beynəlxalq Ahıllar Günüdür. 
## Haqqında
Azərbaycanda Beynəlxalq Ahıllar Günü 1993-cü ildən başlayaraq qeyd olunur. “Sosial xidmət haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən, 70 yaşına çatmış Azərbaycan vətəndaşları, habelə Azərbaycanda daimi yaşayan əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxslər ahıl hesab olunurlar.

## İstinadlar
Novruz (ad)

**Novruz** — Azərbaycan kişi adı və təxəllüs.

* Novruz Rizayev — Cənubi Qazaxıstan Vilayət Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, Azərbaycan SSR Dövlət Siyasi İdarəsinin sədri, Azərbaycan SSR xalq daxili işlər komissarı (22.05.1927 – 10.07.1929), Bakı Şəhər Soveti sədrinin müavini.
* Novruz Qurbanov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Novruz ağa Oyrot — Elxanlı sərkərdəsi.
* Novruz Qartal — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycanın əməkdar artisti (2013).
* Novruz Axundov — Azərbaycan aktyoru və rejissoru.
* Novruz Ağayev — biblioqraf, tədqiqatçı, şair.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış şəxslər**
* Cabir Novruz — Azərbaycanın xalq şairi, əməkdar incəsənət xadimi.
* Təhləli Novruz
## Həmçinin bax
* Novruz (dəqiqləşdirmə)
* Novruzlu
* Novruzov
Kolas Yakub

**Kolas Yakub** () — belarus yazıçısı, şair, dramaturq, tərcüməçi, siyasətçi, tənqidçi.

## Həyatı
Kolas Yakub 3 noyabr 1882-ci ildə Belarusiyanın Akinçitsı xutoru, indiki Minsk vilayətində meşəbəyi ailəsində anadan olmuşdur. O, Nesvijsk müəllimlər seminariyasını bitirmiş və 1915-ci ildə orduya çağırılmışdır.

## Əmək fəaliyyəti
Kolas Yakub 1928-ci ildən ömrünün sonuna qədər BSSR EA-nın prezident müavini vəzifəsində çalışmış, Sovet Sülhü Müdafiə Komitəsinin üzvü olmuşdur.

## Yaradıcılığı
Kolas Yakub 1906-cı ildən bədii yaradıcılıqla məşğul olmağa başlamış, müasir belorus ədəbiyyatının banilərindən biri kimi tanınmışdır. Ədib müasir belorus ədəbiyyatının yaranması, sosialist məzmunlu, milli formalı sovet belorus mədəniyyətinin inkişafı, ədəbi dilin çiçəklənməsi uğrunda böyük xidmət göstərmişdir. O, "Taras Quşça", "Tamaş Bulava", "Yakub Kolas" imzaları ilə əsərlər yazmış və bir şair, nasir, dramaturq, publisist kimi məşhurlaşmışdır. Yakub Kolasın 1910-cu ildə "Şikayət nəğmələri" adlı şeirlər məcmuəsi, 1912-ci ildə bədii nəsrini əhatə edən "Hekayələr" və 1914-cü ildə "Doğma surətlər" adlı kitabları işıq üzü görmüşdür.

Şairin bioqrafik xarakter daşıyan əsərləri 1907-ci ildə "Bunt", 1910-1923-cü illərdə "Yeni torpaq" poeması, 1923-cü ildə "Polesyenin ucqarlarında", 1927-ci ildə "Polesyenin dərinliklərində", 1954-cü ildə "Yol ayrıcında" adlı trilogiyasında öz əksini tapmışdır. Yazıçının "Yeni torpaq" poeması XIX əsr kəndli həyatının  ensiklopediyası adlandırılır. Yakub Kolas həmçinin geniş epik əsərlər müəllifi kimi şöhrət qazanmışdır. O, 1912-ci ildə yazmağa başladığı "Çalğıçı Simon" əsərini 1927-ci ildə tamamlamışdır. Həmin əsər sovet hakimiyyəti illərində məşhur olmuşdur.

Şairin "Bizim günlər" adlı şeirlər məcmuəsi 1937-ci ildə işıq üzü görmüşdür. Eyni zamanda ədibin Böyük Vətən müharibəsi dövründə bir sıra şeir kitabları çap olunmuşdur: "Seçilmiş şeirlər" (1942), "Torpağın səsi" (1943). Yakub Kolasın əsərləri Azərbaycan dili ilə yanaşı, SSRİ xalqları dillərinə və xarici dillərə tərcümə edilmişdir.

## Ölümü
Konstantin Mixayloviç Mitskeviç 13 avqust 1956-cı ildə Minsk vilayətində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* 1926-cı ildə Xalq şairi fəxri adına layiq görülmüşdür. 
* Beş dəfə "Lenin" ordeni, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və medallarla təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Düşmənlərə; İnanmayın; Biz qalib gələcəyik; Nəğməkara; Əmək olsun; Meşə; Balıqçının daxması; Yeni üfüqlərə doğru: (Şeirlər) /Yakub Kolas /Tərc. ed.: Ağacavad Əlizadə //Azərbaycan.-1972.-№4.-S.164-167. Xəlilov, Ə. Böyük xalq nəğməkarı: Yakub Kolas100 /Əmirxan Xəlilov //Kitablar aləmində.-1982.- №4.-S.24
* Xəlilov, P. Kolas Yaqub//Xəlilov P. SSRİ xalqları ədəbiyyatı: dərslik.- Bakı, 1968.- Kitab 2.- S.184-193.
* Колас, Я. Собрание сочинений: В 4-х т. Пер. с. белорус. /Якуб Колас; pедкол.: С.Баруздин и др.- М.: Худож. Лит., 1982.-T.1.-590 с.
I Şah Abbas türbəsi

**I Şah Abbas türbəsi** () — Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın dəfn edildiyi türbədir.

## I Şah Abbas
Səfəvilər dövlətin V hökmdarı olan I Şah Abbas 42 il Səfəvi dövlətini idarə etmişdir. Dövlətin özündən əvvəlki dövrlərdə itirmiş olduğu qüdrətini bərpa etmiş, Osmanlı imperiyasını, Şeybaniləri və Portuqaliyanı məğlub etmişdir. Avropada bəziləri onu "Böyük Abbas" adlandırırlar.

1587-ci ildən 1629-cu ilə qədər hakimiyyətdə olan I Şah Abbas 1629-cu ildə Mazandaranda Xəzər dənizi sahilində tikdirdiyi Fərahabad adlanan sarayında vəfat etmiş və Kaşana aparılaraq bu türbədə dəfn edilmişdir.

## Türbə
I Şah Abbas bu türbədə dəfn edilmişdir. Türbə İran İslam Respublikasının Kaşan şəhərində yerləşir. Türbənin mehrabındakı yazıya görə, türbə ilk dəfə XII əsrdə tikilmişdir. Lakin Səfəvi dövləti zamanında təmir edilmiş və genişləndirilmişdir. Cənub-qərb hissədəki portikdə düzbucaqlı daş vardır. Bu daş Qafqazda düzəldilmiş və bu türbəyə gətirilmişdir.

## Həmçinin bax
* I Şah Abbas

## İstinadlar
Başqırdlar (rəsm)

**Başqırdlar** (rusca:*Башкиры*) — rəssam Uilyam Allan tərəfindən 1814-cü ildə yağlı boya ilə çəkilən rəsm əsəridir. Rəsm əsəri hal-hazırda Rusiyanın Peterburq şəhərindəki Ermitaj Muzeyində saxlanılır.

## Çəkilişi
Rəsm 1814-cü ilin payızında Edinburqda Uilyam Allan tərəfindən şəkilmişdir. Rəsimdə Napoleon müharibələri zamanı Başqırd atlılarının geyimləri və silahları göstərilmişdir. Uilyam Allan qeyd edirdi:

1815-ci ildə Uilyam Allanın rəsmi xalqa ilk dəfə təqdim edildi. 1816-cı ilin dekabrında gələəkdəki rus imperatoru I Nikolay səyahəti zamanı Edinburqdakı Uilyam Allanın sexinə gəldi. Bu görüş yerli qəzetlərin birində belə təqdim edilmişdi:

Bu görüşdən sonra I Nikolay rssamın 3 rəsmini almışdır - "Başqırdlar", "Sərhəd mühafizəçisi" və "Aslan Gəray və Alkaziya Kuban çayını keçir". Birinci və ikinci əsər Ermitaj Muzeyində, üçüncü əsər isə Dağıstan İncəsənət Muzeyində sərgilənməkdədir. 

Əsər Rusiyaya gətirildikdən sonra Aniçkov Sarayında - I Nikolayın öz ofisində idi və "Üç kəndli ilə danışan iki başqır" adı altında siyahıya alındı. 1920-ci ildə rəsm əsəri Ermitaja göndərildi. 1929-cu ildə xaricə satılmalı idi, 1931-ci ildə muzeyə yenidən geri gəldi və "Başqırdlar" adı altında sərgiləndi. Hal-hazırda 301 nömrə ilə "Qış Sarayı"nda sərgilənməkdədir.

## İstinadlar
Banat Batırova

**Banat Hairullovna Batırova** () — Başqırdıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasında Sosialist Əməyi Qəhrəmanı ünvanını qazanan ilk qadın, Başqırdıstan Ali Sovetinin II, III və IV çağırış millət vəkili.

## Həyatı
Banat Batırova 16 dekabr 1904-cü ildə (bəzi mənbələrə görə 1902-ci ildə) Ufada böyük bir ailənin uşağı olaraq dünyaya gəlmişdir. Atasının erkən yaşda ölməsindən sonra Batırova 6 yaşında işləməyə başladı ana anasına kömək etdi. 1921-ci ildə evləndi və Utyaqanovoya köçdü.

1932-ci ildə kolxozun çuğundur istehsalçıları zəncirinin üzvü oldu. İkinci Dünya müharibəsi başladıqdan sonra kişilərin müharibəyə getməsindən sonra kolxoz istehsalatında qadınlar böyük payla işləməyə başladı. 1943-cü ildə Batırova həyat yoldaşını müharibədə itirdi. 1946-cı ildə Batırova 500-dən çox hektar ərazidən şəkər çuğunduru toxumları toplamağı bacardı. Çuğundur məhsul rekorduna görə 1948-ci ildə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verildi. Bundan əlavə, "Lenin" ordeni ilə də təltif edildi.

1960-cı ildə təqaüdə ayrıldı, lakin 19 iyul 1970-a, yəni vəfatına qədər öz kəndində yaşadı.

Banat Batırova Başqırdıstan Ali Sovetində II, III və IV (1947–1959) çağırış millət vəkili olmuşdur.

## Xatirəsi
Banat Batırovanın adı doğma bölgəsində küçəyə verilmişdir. Heykəltəraş Pavlovna Neçayeva "Başqırdıstan kolxozunun çuğundur yetişdiricisi" adı ilə onun heykəlini hazırlamışdır.

## Mükafatları
* "Lenin" ordeni (1948)
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şah Sultan (III Mustafanın qızı)

**Şah Sultan** () — 26. Osmanlı sultanı III Mustafanın qızı.

## Həyatı
20 aprel 1761-ci ildə Topqapı sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Mustafa, anası isə onun ikinci qadınəfəndisi Mehrişah Sultandır. Adından da göründüyü kimi Sultan Mustafanın Mehrişah adlı 2 xanımı vardı. Bunlardan baş qadınəfəndi olan Mihirşah Sultan Sultan Səlimin anası olub, validə sultanlığa qədər yüksəlmişdir. 1805-ci ildə vəfat etmiş və Əyyubsultanda öz adına inşa etdirdiyi türbəyə (Mehrişah Validə Sultan türbəsi) dəfn edilmişdir. Şah Sultan isə bunlardan ikinci qadınəfəndi olanın qızıdır. Bu səbəblə Sultan Səlimin ögey bacısı hesab olunur.

Şah Sultan hələ 3 yaşında ikən 24 aprel 1764-cü ildə atası tərəfindən sədrəzəm Bahir Mustafa Paşa ilə nişanlandırıldı. Ancaq Mustafa Paşa çox keçmədən gözdən düşdü və 1765-ci ilin martında öncə vəzifədən alınaraq sürgün edildi, həmin ilin may ayında isə edam edildi. Ardından 2 yanvar 1768-ci ildə hələ 7 yaşında ikən vəzirlərdən Mehmed Əmin Paşa ilə nişanlandırıldı. Nişan münasibətilə Mehmed Əmin Paşa saraya mükəmməl hədiyyələr təqdim etdi. Həmin ilin oktyabrında sədrəzəm elan edilən Mehmed Əmin Paşa Rusiya ilə davam edən müharibədə uğur qazana bilməməsinin ardından vəzifədən alındı və 1769-cu ilin sentyabrında Ədirnədə boğularaq edam edildi.

Atası Sultan Mustafa tərəfindən tərtib olunan iki uğursuz nişanın ardından, Şah Sultan taxta çıxan əmisi Sultan Əbdülhəmid tərəfindən 6 noyabr 1778-ci ildə sədrəzəm Silahdar Mehmed Paşanın qardaşı nişançı vəzir Seyid Mustafa Paşa ilə evləndirildi. Sarayda keçirilən toy mərasiminin ardından Cağaloğlu səmtindəki sarayda yaşamağa başlayan cütlüyün yeganə övladı olan Şərifə Həvva xanım Sultan 1780-ci ildə dünyaya gəlmiş, 6 ay sonra vəfat edən qızcığaz babası Sultan Mustafanın türbəsinə dəfn edilmişdir.

Daha sonra övladı olmayan Şah Sultan xeyriyyə işləriylə məşğul olmuşdur. 1792-ci ildə Qasım Gənani məscidi yaxınlığında bir çeşmə, 1800-cü ildə isə Zal Mahmud Paşa məscidi yaxınlığında öz adını daşıyan bir külliyə (Şah Sultan külliyəsi) inşa etdirmişdir. Şah Sultan ögey qardaşı Sultan Səlimin səltənətində 11 mart 1803-cü ildə vəfat etdi və daha öncə anasının da dəfn olunduğu öz adına inşa etdirdiyi türbəyə dəfn edildi.

## Mənbə

* İzzet Kumbaracılar, İstanbul Sebilleri, İstanbul 1938, s. 47.
* Mehmet Nermi Haskan, Eyüp Tarihi, İstanbul 1993, I, 265-268; II, 27, 144, 157, 216-217, 220-221, 236.
* Affan Egemen, İstanbul’un Çeşme ve Sebilleri, İstanbul 1993, s. 777-779.
* Fahrettin Bozdağ, “Sıbyan Mektebleri ve Eyüp’teki Sıbyan Mektebleri”, a.e., VIII: Tebliğler, İstanbul 2004, s. 132-133.
* Hale Tokay, “Şah Sultan Külliyesi”, *DBİst.A*, VII, 127.

## İstinadlar
Airexpo

**Airexpo** — 1987-ci ildən bəri hər il Tuluza bölgəsində, Muret-Lherm aerodromunda təşkil edilən Fransız hava nümayişi. Dünyada misilsiz bir hava şousudur, çünki tamamilə tələbələr tərəfindən təşkil edilən yeganə hava şousudur. Airexpo əslində ENAC (*École nationale de l'aviation civile*) və ISAE-SUPAERO (*Institut supérieur de l'aéronautique et de l'espace*) mühəndisliyi tələbələrinin birinci kursu əməkdaşlığı tərəfindən təşkil edilmişdir. Airexpo, Paris aviaşousu və La Ferté-Alais hava şousundan sonra Fransanın ən vacib 3-cü hava şousudur.

## İstinadlar
Abuqali Uzdenov

**Abuqali Uzdenov** (: ) ― qaraçay-balkar dastançısı, şairi, musiqiçisi.

## Haqqında
Abuqali Uzdenov 1897-ci ildə dağlı Jazlıq kəndində anadan olub. 30 il öz doğma kəndində yaşadıqdan sonra Sarrı düz kəndinə köçüb. Uzdenov qaraçay balkar əfsanələrinin ifaçısı və dastançı olub. Nart eposunun qaraçay-balkar nümunəsinin qorunmasında və unudulmamasında böyük rola malikdir. O, XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş qaraçay şairləri, Kasbot Koçkarov, Appı Canıbəyovun əsəri olan mahnıları ifa edib. Xalq mahnıları və dastanlarını ifa etməkdən əlavə o həm də öz bəstələrini də ifa edirdi. Onun əsərlərindən iyirmiyə yaxını günümüzə qədər gəlib çatıb.

## Həmçinin bax
* İssa Botaşlanı
* Mutay Ulbaşov
* İbrahim Mammeyev

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Узденов А. А. Слово — словно нить / Abuqali Uzdenov — Söz sap kimidir
Vabkənd

**Vabkənd** ()— Özbəkistanın Buxara vilayətində şəhər. Vabkənd Əlaəddin Təkiş dönəmində burada tikilən minarə ilə seçilir.

## Tarix

14-cü əsr sənədlərində Vabkənd öz hakiminin olduğu bir şəhər Vobkana olaraq adlandırılır. XVI əsrdən bəri Vabkəntd iki adla tanınmağa başladı - Vobkana və Komot. XVII əsr tarixçisi Mahmud ibn Vəlinin ("Bəhr əl-Əsrar"; 1634-41) kitabında Vabkənd mahalının adı Komot kimi keçmişdir. Mirzə Bədinin "Məcmə əl-Ərqam" (18-ci əsr) kitabında Vabkənd haqqında da məlumat var. 19-cu əsrin ikinci yarısının təməl sənədlərinə görə Komot (indiki Vabkənd bölgəsi) nin Narçok (Narşah) kəndində bir çox sənətkarlar var idi. Vabkənddə bu günədək qorunmayan Mədrəsə, hamam, bazar məscidi, Əski Vabkənd, Vabkənd qalası kimi dəyərli tarixi abidələr var. Eləcə Vabkenddə Əlaəddin Təkiş dönəmində tikilən bir minarə var ki 1196-1198-ci illərdə tikilmişdir. Vabkəndin çiçəklənməsi Qaraxanlılar dönəmindən başlamışdır.

## Coğrafiya
Vabkənd, Buxara vilayətində Səmərqənd ilə Daşkəndi  birləşdirən quru yolu üzərində yerləşir. Vabkəndin içindən, Zərəfşan çayının qolu olan Vabkənd çayı keçir. Vabkəndə ən yaxın dəmir yolu stansiyası Buxarada 28&nbsp;km buradan aralı yerləşir..
## Əhalisi
2010-cu ilin məlumatlarına görə Vabkənddə 18.006 nəfər yaşamaqda imiş.
### Milli tərkibi
Vabkənddə çoxluqda olan Özbəklərdən başqa, Ruslar, Azərbaycan türkləri, Tatarlar və Taciklərdə yaşamaqdadır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Buxara vilayəti

## Xarici keçidlər
Subatan yaylağı

**Subatan yaylağı** ()— Güney Azərbaycanın Talış dağlarında yerləşən ən tanınmış və gözəl yaylaqlarından biri.. Subatan yaylaqları Ərdəbil ostanının Hir bölümündəki, Nour gölündən 17 kilometr aralı, dəniz səviyyəsindən isə 1900-1970 metr yüksəklikdə yerləşir.

## Etimologiya
Subatan sözü iki türk (azərbaycan) sözündən ibarətdir Su+Batan. Subatan yaylaqlarında çoxlu bulaqlar olaraq, bu bulaqlar yer üzündə axdıqdan sonra yer içinə batırlar, elə buna görə də bura belə adlandırılmışdır.
## Görməli yerlər

* Batmanbulaq
* Gəncxana mağarası
* Varazan kəndindəki Varazan şəlaləsi
* Haçadaş
* Sarıdaş
* Məcmədaş
* Alçalıq ormanı və parkı
* Mahar kəndindəki Mahar şəlaləsi
* Subatan bazarı
* Sarıbulaq yurdundakı Dovşandaşı
* Subatan Köçəri Antropologiya Muzeyi
* Dovşandaşının yaxınlığındakı daş çuxurlar
* Köçərilərin qara çadırları
* Subatan qalası
* Qurudərə qəbristanlığı

## Əhalisi

Subatanın əhalisi Azərbaycan türkləridir və Azərbaycan türkcəsində danışırlar. Əhalinin çoxu köçəridir.
### Subatanın məhəllələri
***Qalabin yurdu**: Burada təxminən 70 ailə yaşamaqdadır.
***Meylə bulağı**: Bu məhəllədə daimi olaraq 50 ailə yaşasa da, onların sayı isə yayda çoxalır.
***Bazar**: Bazar yurdu Subatanın ən çox əhalisi olan məhəlləsi olaraq, onda 300 ailədən çox insan yaşayır.
***Kələmər**: Kələmər, Qalabin yurdunun aşağısında yerləşən bir kənddir ki onda 20 ailə yaşayır.

## Mətbəx
Subatanın ənənəvi yeməklərindən Saciçi, Qovurma, Qurtmac, Cızlıq, Sac çörəyi, Daş çörəyi, Kömbə, Bulama, Pendir qovurma və Qoyun ləvəngisinin adını çəkmək olar.

## Görüntülər

Subatan 2019-06-11 01.jpg|Subatan yaylağı yaz çağında
Subatan 2019-06-11 05.jpg|Subatanda davar sürüləri
Subatan 2019-06-11 09.jpg|Subatanda əski bir qəbir daşı
Subatan 2019-06-11 14.jpg|Subatanda atçılıq
Subatan 2019-06-11 20.jpg|Yaz və qışın birləşməsi
Subatan 2019-06-11 15.jpg|Sıx ağaclı ormanlarla dağların birləşdiyi yer
Moh.m (23).jpg|Subtandan bir görüntü
Subatan 2019-06-11 12.jpg
Subatan 2019-06-11 13.jpg


## Xarici keçidlər

*