Karmaskalı rayonu

**Karmaskalı rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
Rayonun inzibati mərkəzi Karmaskalı kəndidir. Ufadan 50&nbsp;km cənubda yerləşir.
## Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın mərkəzi hissəsində, Ağidel çayının sahili boyunca sahildə yerləşir. Rayonun ərazisi 1751&nbsp;km² təşkil edir. Sərhədlərinin ümumi uzunluğu 903&nbsp;km-dir. İqlimi kontinental, bir az qurudur. r. Orta illik temperatur: +2,5&nbsp;°C, yanvar: -16&nbsp;°C, iyul: +19&nbsp;°C. Maksimal temperatur: +40&nbsp;°C, minimal: −48&nbsp;°C. Orta illik yağıntı 500&nbsp;mm., quraq illərdə 350&nbsp;mm. Ərazisindən Urşak, Aurqazı, Belıy KLuç, Uzen, Kuzelka çayları axır. Ərazisində əsasən boz meşə və qaraya bənzər torpaqlar geniş sahə tutur.

Meşələr 30,7 min hektar (rayon ərazisinin 17,5%) ərazini əhatə edir. Toplam oduncaq ehtiyatları 4 milyon m³ təşkil edir.
 
## Tarixi
Rayon 1930-ci ildə təşkil edilmişdir.  1956-ci ildə Buzovyazov rayonunun böyük qismi Karmaskalı rayonuna birləşdirilir (cəmi 8 kənd sovetliyi isə Aurqazin rayonu ərazisinə daxil edilir.).

## Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Karmaskalı rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 39,6 %, tatarlar — 31,9 %, ruslar — 16,5 %, çuvaşlar — 9,3 %, digər millər — 2,7 %.
1 yanvar 2015-ci il məlumatına görə rayon ərazisində 50174 nəfər yaşayır.

Əhalinin milli tərkibi

## İnzibati-ətazi vahidləri
Rayonda 16 kənd inzivati vahidliyinə 122 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İqtisadiyyat
Rayon əsasən sənaye-aqrar rayondu. Ərazisinin 120,8 min ha kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur. 27,1 min ərazi otlaq sahələridir. Kənd təsərrüfatının şəkər çuğunduru, taxılçılıq, kartoxçuluq, ətlik-südlük heyvandarlıq, atçılıq, arıçılıq və donuzçuluq inkişaf etmişdir. Burada meşə təsərrüfatı mövcuddur. Ərazisindən Ufa — Orenburq, Karlaman — Maqnitaqorsk dəmiryolu, Ufa — Orenburq, Ufa — Beloresk avtomobil yolu keçir.

## Sosial sfera
Rayon ərazisində 65 ümumtəhsil mərkəzi vardır ki bununda 31 orta məktəbdir. Burada Məhəmmədsəlim Umetbayev memorial muzeyi, Şərif Bikkulun ev muzeyi, bir rayon və 3 kənd xəstəxanası, 34 kütləvi kitabxana, 52 klub fəaliyyət göstərir. Tolbazında tarix diyarşunaslıq muzeyi vardır. Burada tatar və rus dillərində «Karmaskalinskaya nov» — «Uzen», başqırd dilində isə «Dairə» qəzeti buraxılır.

## Şəxsiyyətlər
* Həmzə Ris oğlu Əhmədov — rusiyalı dövlət və siyasi xadim.
* Qənzəfər Usayev — Yemelyan Puqaçova və Salavat Yulevnanın yoldaşı,
* Mirsəid Heydərəli oğlu Sultanəliyev — siyasi xadim,
* Miniəli Minhacuddin oğlu Şaymuradov — general-mayor.
* Aleksey Nesteroviç Kalqanov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı,
* İvan Aleksandroviç Polunin — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı,
* İvan Nikolayeviç Qraşev — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı,
* Qriqori Semönoviç Vasilyev — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı,
* Aleksey Födoroviç Nikiforov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı,
* Mustafa Şakir oğlu Qazizov — Şöhrət ordenli,
* Sabircan Abdulla oğlu Qunaqbayev — tanınmış bioloq, seleksiyaçı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı,
* Banat Xəyrulla qızı Batırova — Başqırd MSSR ilk qadın Sosialist Əməyi Qəhrəmanı,
* Rail İsmayıl oğlu Kamalov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı,
* Fərid Şəmsəddin oğlu Sadıqov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı,
* Məhəmmədsəlim Ümütbayev — ictimai xadim, başqırd araşdırmaçı,
* Fənil Əsənov — yazıçı,
* Robert Nurməhəmməd oğlu Bayımov — yazıçı, tənqitçı,
* Şərif Bekqul — şair,
* Fərid İsənğulov — yazıçı,
* İrek Lutfi oğlu Kencəbulatov — şair,
* Nəcib Şəngəray oğlu Həmidov (1898—1943) — sovet hərbi xadimi, Polkovnik (1940 il).
* Ğaysa Batırgəray oğlu Hüseyinov  — akademik, professor, yazıçı,
* Məhəmmədcan Hüseyinov — Rusiya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin ilk müftisi.

## Mənbə
* Rayon saytı
* Сайт села Кармаскалы и Кармаскалинского района
* ЖКХ района 
* Инстаграм Кармаскалинского района
## İstinadlar