Meri Kassat

**Meri Stivinson Kassat** (; ) — amerikalı rəssam.

Meri Kassat Allegeni şəhərində (indi Pittsburqun Şimalının bir hissəsi), işində nailiyyətləri olan bir dəllalın — *Robert Kassat*ın və bankir olan *Ketrin Kelso Conston*ın qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. Anası oxunmuş və enerjili bir qadın idi. Onun gələcək rəssamın dünyagörüşünün formalaşmasında böyük rolu olmuşdur.

Fransız jurnalist Qustav Jefrua tərəfindən Mari Brakemon və Berta Marizo ilə yanaşı, Meri Kassat da impressionizmin "Üç əzəmətli xanımı"-ndan (les trois grandes dames) biri hesab edilmişdir. 1879-cu ildə Dieqo Martelli onu Deqasla müqayisə etdi, çünki hər ikisi ən müasir şəkildə hərəkət, işıq və dizaynı təsvir etməyə çalışırdılar.

## Erkən həyatı

Orta səviyyədən bir ailədə doğulmuşdur: Atası Robert Simpson Kassat dəllal və torpaq möhtəkiri idi. O, 1662-ci ildə Yeni Amsterdama gələn Fransız Hugenat Jak Kossartın nəslindən gəlir. Anası Ketrin Kelso Conston bankir ailəsindən idi. Təhsilli və yaxşı oxuyan Ketrin Kassat qızına dərin təsir bağışlamışdır. Buna görə də, Merinin ömür-gün yoldaşı Luizin Havemeyer öz xatirələrində yazırdı: "Meri Kassatın anasını tanımaq imtiyazına sahib olan hər kəs dərhal başa düşərdi ki, Meri öz bacarığını anasından miras almışdır ". Kassat yeddi uşaqdan biri idi, ikisi hələ körpə ikən ölmüşdü. Bir qardaşı, Aleksandr Conston Kassat, sonradan Pensilvaniya Dəmir Yolunun prezidenti oldu.

Ailəsi ölkənin şərq tərəflərinə, ilk olaraq Lankaster, Pensilvaniyaya, sonra isə Merinin 6 yaşında məktəbə başladığı Filadelfiya bölgəsinə köçdü.

Kassat, gəzintilərin təhsilin ayrılmaz hissəsi olaraq hesab edildiyi bir mühitdə böyüdü; beş ilini Avropada keçirdi, London, Paris və Berlin də daxil olmaqla bir çox paytaxtı ziyarət etdi. Xaricdə olarkən Alman və Fransız dillərini öyrəndi, rəsm və musiqi sahəsində ilk dərslərini aldı. Ehtimal olunur ki, onun fransız rəssamları Jan Ogüst Dominik Enqr, Ejen Delakrua, Kamil Koro və Qustav Kurbe ilə ilk tanışlığı 1855-ci ildə təşkil olunan Paris DÜnya Sərgisində olmuşdur. Həmçinin sərgidə Edqar Deqa və Kamil Pissarro da vardı və onlar sonradan həmkarları və məsləhətçiləti oldular.

Ailəsi onun professional rəssam olmaq arzusuna etiraz etsələr də, Kassat 15 yaşında Filadelfiyadaki Pensilvaniya İncəsənət Akademiyasında rəssamlıq oxumağa başladı. Ailəsinin bu barədə narahat olmalarının səbəblərindən biri də, qızlarının feminist fikirlərə məruz qalması və bəzi oğlan tələbələrin bohem davranışları ola bilər. Tələbələrin təxminən 20% -i qadın olsa da, bir çoxu incəsənətə sadəcə bir məşğuliyyət kimi baxırdılar; onlardan çox azı, incəsənəti Kassat kimi karyera qurmaq üçün nəzərdə tutmuşdu. Amerika Vətəndaş Müharibəsinin davam etdiyi 1861–1865-ci illərdə təhsilini davam etdirdi. Tomas İkins də tələbə dostları arasında idi; daha sonralar İkins Akademiyanın direktoru vəzifəsindən istefa verməyə məcbur oldu.

Təlimlərin yavaş tempi və kişi tələbə və müəllimlərin himayədarlıq münasibətindən səbirli olan o, köhnə rəssamların işlərindın öyrənməyə qərar verdi. Sonralar demişdir: "Akademiyada tədris yox idi". Qadın tələbələr bir qədər sonralara kimi canlı naturadan istifadə edə bilməzdilər və təlimin əsas hissəsi heykəl və qəliblərin rəsminin çəkilməsindən ibarət idi.

Cassatt təhsilini dayandırmaq qərarına gəldi: Ona heç bir təhsil statusu verilmədi. Atasının etirazlarına baxmayaraq, 1866-cı ildə anası və ailə dostları ilə birlikdə Parisə getdi. Parisdəki İncəsənət Məktəbi o vaxtlar hələ qızları tələbə olaraq götürmədiyindən, qatı neo-klassik tərzi ilə tanınan, məktəbin ən yaxşı müəllimlərindən biri olan Jan-Leon Jeromun yanında özəl rəsm dərsləri almağa başladı. Kassat Luvr muzeyində gündəlik kopyalar edərək özünü inkişaf etdirirdi.

1866-cı ilin sonlarına yaxın o, bir rəssam olan Çarlz Coşua Çaplinin müəllimlik etdiyi bir dərsə qatıldı. 1868-ci ildə Kasat, işlərinin mövzuları əsasən romantik və şəhər barəsində olan rəssam Tomas Kuturun dərslərində iştirak etdi. Çöl gəzintilərdə tələbələr həyatdanın özündən, xüsusən də gündəlik işlərini görən kəndlilərdən çəkirdilər. 1868-ci ildə, onun rəsmlərindən biri olan *Mandolinaçı* ilk dəfə Paris Salonunun münsiflər heyəti tərəfindən qəbul edildi. Əsəri həmin il münsiflər heyəti tərəfindən qəbul edilən Elizabet Ceyn Qardner ilə birlikdə, Kassat Salonda əsəri ilk sərgilənən iki amerikalı qadından biri idi. *Mandolinaçı* əsəri Romantik üslubdadır və bu gün rəssamın sənədləşdirilən karyerasının ilk on ilinin yalnız iki rəsmindən biridir.

Fransız incəsənəti dəyişiklik prosesində idi, çünki Qustav Kurbe və Eduard Mane kimi radikal sənətkarlar qəbul edilmiş akademik ənənələrdən uzaqlaşmağa çalışırdılar və impressionizm formalaşmağa başlamışdı. Kassatın rəfiqəsi Eliza Haldeman rəssamların "Akademik tərzdən ayrıldıqlarını və hər birinin yeni bir yol axtardığını, buna görə də indi hər şeyin Xaos olduğunu" yazırdı. Digər tərəfdən, Kassat, on ildən artıq müddətdə artan məyusluq hissi ilə işlərini ənənəvi qayda ilə işləyərək Salona təhvil verməyə davam edirdi.

Gec yayda Amerika Birləşmiş Ştatları dönən kimi 1870 — Fransa–Prussiya müharibəsi idi başlayan-Cassatt ailəsi ilə yaşadığı Altoona . Atası seçdiyi peşəyə müqavimət göstərməyə davam etdi və əsas ehtiyaclarını ödədi, ancaq sənət əşyaları deyil.  Cassatt iki rəsmini New York qalereyasına yerləşdirdi və çox sayda pərəstişkar tapdı, ancaq alıcı tapmadı. Yaz iqamətgahında olarkən oxumaq üçün rəsm əsərlərinin olmamasından da kədərləndi. Müstəqil yaşamaq qərarına gəldiyindən Cassatt sənətdən imtina etməyi belə düşündü. 1871-ci ilin iyul ayında yazdığı məktubda "Mən studiyamı tərk etdim və atamın portretini cırdım; altı həftə ərzində bir fırça toxunmadım və heç Avropaya qayıtmaq üçün bir ümid görməyəcəyəm. Mən çox istəyirəm. Növbəti payız qərbə çıxmaq və bir az işlə təmin olunmaq üçün təşəbbüs edirəm, amma hələ harada qərar vermədim. " 

Kassat bəxtini sınamaq üçün Çikaqoya getdi, lakin 1871-ci ilin Böyük Çikaqo Yanğınında ilk rəsmlərinin bir hissəsini itirdi. Bundan qısa müddət sonra, əsərləri Pittsburqlu Roma Katolik Yepiskopu Maykl Domenekin diqqətini çəkdi və ona İtaliyanın Parma şəhərində Korreco tərəfindən çəkilmiş şəkillərin iki rəsmin surətləri çəkməsini tapşırdı, səyahət və qalması üçün lazım olan xərclərin bir hissəsini ödəmək üçün kifayət qədər pul təklif etdi. Merri həyəcan içində yazırdı "İşə başlayacağım üçün nə qədər coşğunam, barmaqlarım qaşınır və yenidən gözəl bir şəkil görmək üçün gözlərim sulanır". Filadeyfiyanın tanınmış bir sənətkar ailəsindən olan rəssam Emili Sarten ilə Kassat yenidən Avropaya yola düşdülər.

## İmpressionizm

1871-ci ilin payızında Avropaya qayıtdıqdan bir neçə ay sonra Kassatın ümidləri daha da aydınlandı. *Karnaval zamanı çiçək atan qadın* əsəri 1872-ci ildə Salonda bəyənildi və satıldı. Parma şəhərində diqqət çəkdi və oradakı sənət ictimaiyyəti tərəfindən dəstəkləndi: "Bütün Parma Miss Kassatdan və onun rəsmlərindən bəhs edir və hamı onu tanımağa təşviq edir".

Yepiskopun sifarişini başa vurduqdan sonra, Kassat Madrid və Sevilya şəhərlərinə getdi, burada *Krujevalı Şal Salmış İspan Rəqqasəsi* (1873, Amerika Milli İncəsənət Muzeyi, Smitsonian İnstitutu) də daxil olmaqla bir qrup rəsm əsəri yaratdı. 1874-cü ildə Fransada məskunlaşma qərarı verdi. Onla bir mənzili bölüşən bacısı Lidiya ona qoşuldu. Kassat Parisdə özünə studiya açdı. Luiza Mey Alkottun bacısı olan Ebigeyl Mey Alkott, o zamanlar Parisdə rəssamlıq tələbəsi idi və Kassatı ziyarət etdi. Kassat Salonun siyasətini və orada hökm sürən şərti zövqü tənqid etməkdə davam edirdi. O, öz fikirlərini çox açıq şəkildə ifadə edirdi. Sarten onun haqqında yazırdı: "O, tamamilə çox qəddardır, müasir incəsənətə dəyər vermir, Salon rəssamları olan Kabanel, Bonna kimi qarşılarında baş əydiyimiz bir çox rəssama laqeyd yanaşır ".

Kassat, qadın sənətkarın münsiflər heyətində bir dostu və ya bir qoruyucusu olmadığı təqdirdə əsərlərinin tez-tez hörmətsizliklə rədd edildiyini görürdü, ancaq əsərlərinə dəyər verilməsi üçün münsiflərlə işvəkarlıq etmək fikri də yox idi. Münsiflərin abırsızlığına olan inancı 1875-ci ildə təqdim etdiyi iki şəkildən birinin münsiflər heyəti tərəfindən rədd edilməsi, onun arxa planını qaraltdıqdan sonra isə ertəsi il qəbul edilməsi ilə böyüdü. Kassat, onun çox açıq sözlü və xudbin olduğunu düşünən Sarten ilə mübahisələri oldu və nəticədə ayrıldılar. Sıxıntı və özünütənqiddən dolayı, Kassat daha dəbdə olan mövzularda işləməyə qərar verdsə də, ilk başlarda bu cəhdinin nəticəsini az gördü.

Deqanın, Kassat üzərində əhəmiyyətli dərəcədə təsiri oldu. Hər ikisi yeni materiallar üzərində işləməyə və təcrübə toplamağa hazır idilər.

## Feminist baxış nöqtələri və "Yeni qadın"

Kassat və müasirləri, 1840-cı illərdə meydana gələn, Oberlin və Miçiqan Universiteti kimi yeni qurulmuş kollec və universitet kimi təhsil müəssisələrinə qadınların da daxil olmasına imkan verən *feminizm* dalğasından həzz alırdılar. . Eyni şəkildə Vassar, Smit və Uelsli kimi qadınlar üçün olan kolleclər bu müddət ərzində qapılarını açırdı. Kassat, qadın-kişi bərabərliyi, qadınların səsvermə hüququ, qadın və kiçi tələbələrin bərabər gəzinti təqaüdü alması uğrunda dostları ilə birlikdə mübarizə aparan açıq sözlü bir müdafiəçi idi.

Mary Cassatt 19-cu əsrin qadınlarının gözündə "Yeni Qadın" obrazı idi. Ellen Dey Heyl, Elizabet Koffin, Elizabet Nors və Sisiliya Bo kimi Kassat da, heç vaxt evlənməyən, müvəffəqiyyətli, yüksək səviyyədə təhsil almış bir qadın sənətçi kimi "Yeni Qadın" olaraq xarakterizə edildi. O, qadınları bilikli və sosial olaraq yetişdirməyə inanan ağıllı və aktiv anası Ketrin Kassatın təsirindən qaynaqlanan "'Yeni Qadın" imicinin başlanğıcını verdi. O, özünü *'Le Figaro' nu oxumaq* (1878) adl əsərində təsvir edilmişdir.

Kassat əsərlərində açıq şəkildə qadın hüquqları ilə bağlı siyasi açıqlamalar verməsə də, qadınları bədii şəkildə təsvir etməsi daha dərin, mənalı bir daxili həyat təklifi ilə reallaşdırıldı. Kassat, "qadın sənətçi" kimi stereotip olmasına etiraz etdi, qadınların seçki hüququnu dəstəklədi və 1915-ci ildə sadiq və fəal feminist Luizin Havemeyer tərəfindən təşkil edilən hərəkatı dəstəkləyən bir sərgidə on səkkiz əsər nümayiş etdirdi. Sərgi onu seçki hüququnun əleyhinə olan və ümumiyyətlə Filadelfiya cəmiyyəti ilə birlikdə şounu boykot edən qardaşıarvadı Yejeni Karter Kassat ilə münaqişə vəziyyətinə gətirdi. Kassat, buna onun mirasçısı üçün nəzərdə tutulmuş olan əsərini sataraq cavab verdi. Xüsusilə Yejeninin qızı Ellen Merinin anadan olmasından ilhamlandığı düşünülən *Qayıq Əyləncəsi* əsəri Milli Qalereya tərəfindən satın alındı. 

## Qalereya

Fayl:Cassatt Mary Portrait of Madame Sisley 1873.jpg|*Madam Sisley'in portreti* (1873)
Fayl:Cassatt corner loge.jpg|*Qutuda* (1879)
Fayl:Cassatt Mary At the Theater 1879.jpg|*Lidiyada Lojada qollarına söykənib oturarkən* (1879)
Fayl:Miss Mary Ellison.JPG|Xanım Meri Ellison (1880)
Fayl:Mary Cassat - Lilacs in a Window - MMA 1997.207.jpg|*[[Lilacs in a Window|Pəncərədə yasəmənlər]]* (1879)
Fayl:Cassatt Mary Children on the Beach 1884 .jpg|*Çimərlikdəki uşaqlar* (1884)
Fayl:Young Girl at a Window.JPG|*Pəncərədə Gənc Qız* (1883–1884), Milli İncəsənət Qalereyası
Fayl:Lady at the Tea Table MET DT516.jpg|*[[Lady at the Tea Table|Çay süfrəsində xanım]]* (1883-1885), Metropoliten Muzeyi
Fayl:Child in a Straw Hat by Mary Cassatt c1886.jpg|*Saman papaqlı uşaq* (1886)
Fayl:Cassatt Mary Maternite 1890.jpg|*Analıq* (1890), pastel
Fayl:Cassatt Mary Nurse Reading to a Little Girl 1895.jpg|*Kiçik bir qıza oxuyan tibb bacısı* (1895), pastel
Fayl:Brooklyn Museum - Woman in a Red Bodice and Her Child - Mary Cassatt - overall.jpg|*Qırmızı Paltarlı Qadın və Uşağı* (1896), Bruklin Muzeyi
Fayl:Madame Gaillard and Her Daughter Marie-Thérèse 1899 Mary Cassatt.jpg|*Xanım Qayard və qızı Mariya Tereza* (1899), pastel, Reynolda Evi Amerika İncəsənət Muzeyi
Fayl:Cassatt Mary Jules Being Dried by His Mother 1900.jpg|*Anası Culsu Qurudur* (1900)
Fayl:Cassatt Mary Young Woman in Green, Outdoors in the Sun 1914.jpg|*Açıq Havada, Günəşdə Yaşıl Paltarlı Qadın* (1914)
Fayl:Brooklyn Museum - The Fitting - Mary Cassatt - overall.jpg|*Uyğunluq* (1890), Bruklin Muzeyi
Fayl:Young Mother Sewing MET DP139632.jpg|*Gənc Ana Tikiş Tikir* (1900), kətan yağlı boya, Metropoliten Muzeyi


## İstinadlar