open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İyirmi üçüncü sülalə (Misir)

**XXIII sülalə** - Qədim Misirdə hakimiyyətdə olmuş və üçüncü aralıq dövrə aid edilən sülalə. Liviyadan gəlmiş meşveş bərbərlərinin nəslindən idilər.

## Ümumi məlumat
Arxeoloji tapıntıların azlığından bu sülalə barədə geniş məlumat yoxdur. Güman edilir ki, onlar Yuxarı Misirdə hökmranlıq ediblər və hakimiyyətlərinin bir hissəsi XXII sülalə ilə üst-üstə düşüb.

Məlumdur ki, XXIII sülalə Aşağı Misirdəki Tanis şəhərindən olublar. Ancaq bu şəhər XXII sülalənin hakimiyyəti altında idi. Buna görə yeni xanədanlıq doğma şəhərlərini tərk edərək Leontopolisə gəlmişlər. Pianxinin stelasında firon II İtupun Leontopolisi paytaxt kimi istifadə etdiyi qeyd edilir.

Bu dövrdə Tebes kahinləri Yuxurı Misirdə təsirlərini saxlayırdılar. Kahinlər firon sülalələri ilə qohumluq əlaqələrinə malik idilər. Məsələn, firon II Takelot və baş kahin Nimlot ögey-qardaş idilər. Hətta Takelot Nimlotun qızı ilə evlənərək bu əlaqəni daha da gücləndirmişdi. Ancaq Nimlotun ölümündən sonra Tebeslə sülalə arasındakı münasibət pozuldu. Səbəb vəliəhdin kim olacağı ilə bağlı idi. Kahinlər sələfin II Takelotun Nimlotun qızından olan oğlu olmasını istəyirdilər. Takelot isə fərqli seçim edərək, digər oğlu Osorkonu vəliəhd seçmişdi. Tebeslilərin ilk üsyanı yatırılsa da, münaqişə bununla bitmədi. 4 il sonra yenidən üsyan qalxdı və bu dəfə müharibə on il davam etdi. On ildən sonra bağlanan sülh də uzun ömürlü olmadı. Cəmi 2 il sonra münaqişə yenə alovlandı. Bu vaxt II Takelot artıq ölmüşdü. Osorkon bu vaxt paytaxtdan uzaq olduğuna görə taxt-tacı Takelotun əmisi oğlu III Şoşenk ələ keçirdi. Tebes kahinləri Şoşenki yeni firon kimi qəbul etdilər. Ancaq bu dəfə sülalə daxilində mübarizə qızışdı. Pedubastis adlı şahzadə Leontopolisi əla keçirdi və özünü hökmdar elan etdi. Beləliklə ikihakimiyyətlik yarandı.

Alimlər arasında XXIII sülalənin hansı firondan başladığı barədə mübahisələr gedir. Bir qisim tədqiqatçı bu sülalənin II Takelotdan başladığını bildirirlər. Başqa bir qisim isə Leotopolisdə hakimiyyətə gələn I Pedubastisin bu xanədanlığın banisi olduğunu qeyd edirlər. Tanisdə fironluq edən III Şeşonk və onun nəsli XXII sülaləni davam etdirir.

III Şoşenk Osorkonu Baş kahin təyin edərək sülalədəki narazılığı bir qədər azaltdı. Osorkon Yuxarı Misirdə nüfuzunu qoruyub saxladı.  Leontopolisi isə Pedubastisin ölümündən sonra oğlu IV Şoşenk idarə edirdi. Ancaq daha sonra Osorkon Leontopolisi ələ keçirərək, özünü firon elan etdi. Şoşenkin ölümündən sonra Osorkon oğlu Takelotu baş kahin elan etdi. Osorkonun ölümündən sonra Takelot firon taxtına oturdu. III Takelot Bacısı II Şepenvepeti baş kahin təyin etdi. III Takelotdan sonra taxta qardaşı Rudamon çıxdı. Rudamonu isə İni əvəz etdi. XXIII sülalənin hakimiyyətinin son illərində Yuxarı Misirdə bölünmə gücləndi, ayrı-ayrı şəhərlərin hakimləri müstəqil siyasət yürüdürdülər.

## Fironlar

## İstinadlar
Ərzincan döyüşü (1916)

**Ərzincan döyüşü** (, ) — 1916-cı ilin iyulunda, Birinci Dünya müharibəsi zamanı Rusiya və Osmanlı imperiyalarında arasında Ərzincanda baş tutmuş döyüş.

1916-cı ilin fevralında Nikolay Yudeniç Ərzurum və Trabzon şəhərlərini ələ keçirmişdir. Trabzon rusları Qafqazda əlavə qüvvələr qəbul etmək üçün liman ilə təmin etmişdi. Ənvər Paşa Vehib paşanın olan 3-cü Orduya Trabzonu geri almağı əmr etmişdir. Vehibin hücumu uğursuz olmuş və general Yudeniç 2 iyuldaəks hücum keçmişdir. Rusların hücumu türklərin rabitə mərkəzi olan Ərzincanı hədəf almışdı. Vehib paşa qoşunlarını geri çəkilməyə məcbur qalmış və yarısı əsir kimi alınmaqla 34,000 əsgəri itirmişdir. Nəticədə, 3-cü Ordu ilin qalan hissəsi üçün təsirsiz hala gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hənif

**Hənif** () — İslamdan əvvəlki Ərəbistanda yaranmış dini monoteizm formalarından biri. Hənifilik həm yəhudilik, həm də xristianlıqdan təsirlənmişdir. Hənifilik ardıcıllarına həniflər deyilir.

## İbrahim
Quranda İbrahim peyğəmbərin adı Hənifdir. Mədinə surələrində hənif müsəlman termini ilə sinonimdir. İslam ehkamına görə, Məhəmməd peyğəmbər İbrahim peyğəmbərin həqiqi tövhidini dirçəltmişdir.

## Tarix
Quran insanlara çatmazdan əvvəl tövhidə inanan insanlara ərəbcə hənif deyilirdi. Bu insanların İbrahim peyğəmbərin yolu ilə getdiyinə inanılırdı. Həniflər tövhidi qəbul edir və ritual təmizliyə riayət edirdilər. Onlar nə xristianlığı, nə də yəhudiliyi tam qəbul etməmişlərdi. Onlar içki içmir, qəbilə bütlərini ləğv etməyə çağırır və Ərəbistan üçün nisbətən sadə, əlçatan bir dini sistem yaratmağa çalışırlar. Əbdülmüttalib, Abdullah və Əminə tarixdə məlum olan Həniflərdir. Məhəmməd peyğəmbər də peyğəmbərlik verilməmişdən öncə fəal Həniflər arasında idi.

VIII-IX əsrlərdə müsəlman ədəbiyyatında müsəlmanlar “hənif”, islam isə “hənif dini” sözü ilə ifadə olunmağa başlanılır. “Hənif” ifadəsini sufilər çox vaxt özlərinə aid etmək üçün işlədirlər. Xristian ərəb müəllifləri də müsəlmanları həniflər adlandırırdılar.

## Ədəbiyyat
* Беляев Е. А.,. Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье. — 2 изд. — М., 1966. — С. 103—108.;
* Браницкий А. Г., Корнилов А. А. Религии региона. — Н. Новгород: ННГУ имени Н. И. Лобачевского, 2013. — 305 с. Архивная копия от 28 июля 2014 
* Кашталева К. С. О термине «ханиф» в Коране. — ДАН-В, 1928. — С. 157—162.;
* Марр Н. Я. Арабский термин «ханиф» в палеонтологическом освещении. Предварительный набросок // Известия Академии наук СССР. VII серия, ОГН. — 1929. — № 2. — С. 85—95.
* Петрушевский И. П. Ислам в Иране в VII—XV веках. — Л., 1966. — С. 13—14.;
* Пиотровский М. Б. Ханиф // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 273. — 315 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-016941-2.
* Hənifizm — Böyük Sovet Ensiklopediyası. ;
* Ḥanīf // Encyclopaedia of Islam. 2nd ed : [англ.] : in 12 vol. / ed. by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs et al. — Leiden : E.J. Brill, 1960—2005.

## İstinadlar
Filippo Qalli

**Filippo Qalli** ( ) — İtaliyalı keçmiş futbolçu və məşqçi. Müdafiəçi kimi çıxış edib.

O, daha çox Milan klubu ilə uzun və uğurlu oyunu ilə yadda qalıb. Karyerasının böyük hissəsini keçirdiyi "Milan"da Barezi, Maldini, Kostakurta və Tassotti ilə birlikdə güclü müdafiə xətti formalaşdırıb. "The Immortals" və "The Invincibles" kimi tanınan "Milan"da məşqiçilər Arriqo Sakki və Fabio Kapello rəhbərliyi altında klubda keçirdiyi 15 mövsüm ərzində o, beş dəfə A Seriyası çempionluğu və üç dəfə UEFA Çempionlar Liqası titulunu qazanıb.

## Karyera
Filipponun ilk komandası "Milan" olub. 1981–1982-ci illərdə "Milan"ın gənclər komandasında oynayıb, sonra isə 1982/83 mövsümünü icarə əsasında Peskarada keçirib. 1983-cü ildə Qalli Milana qayıdır və 1996-cı ilə qədər orada oynayır. Rossoneri ilə o, bir çox titullar qazanıb, 325 oyun keçirib və 4 qol vurub. Qalli komandadan ayrıldıqdan sonra 2001-ci ilə qədər İtaliyanın "Regiana" və "Breşiya" klublarında çıxış edib.

2001/02 mövsümünü Filippo birinci divizionda çıxış edən İngiltərənin "Uotford" klubunda keçirib.

O, karyerasını 2004-cü ildə "Pro Sesto" klubunda başa vurub.

## Titulları

### Komanda

#### Milan
* A Seriyasının qalibi (5): 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96; İkinci (2): 1989–90, 1990–91.

* İtaliya Kubokunun ikincisi (2): 1984–85, 1989–90.

* Supercoppa Italiana Qalibi (4): 1988, 1992, 1993, 1994; İkinci (1): 1996.

* UEFA Çempionlar Liqasının qalibi (3): 1988–89, 1989–90, 1993–94; İkinci (2): 1992–93, 1994–95.

* UEFA Superkubokunun qalibi (3): 1989, 1990, 1994; İkinci (1): 1993.

* Qitələrarası kubokun qalibi (2): 1989, 1990; İkinci (2): 1993, 1994.

## İstinadlar
Liber Sereyni

**Liber Sereyni Moskera** (; ) — Uruqvay hərbi və ictimai xadimi, general. "Xalqlar arasında sülhü möhkəmlətməyə görə" beynəlxalq Lenin mükafatı laureatı (1983). Ölkədə bərqərar olmuş xalqa zidd rejimə etiraz əlaməti olaraq 1969-cu ildə istefa vermişdir. 1971-ci ildən Uruqvay Kommunist Partiyası və ölkənin digər mütərəqqi partiya və təşkilatlarını birləşdirən Geniş Cəbhənin İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur. Odur ki, bu təşkilat 1973-cü il mürtəce hərbi çevrilişindən sonra gizli fəaliyyət göstərmişdir. Sülh, demokratiya və Uruqvay xalqının sosial tərəqqisi uğrunda apardığı mubarizə ustundə dəfələrlə təqiblərə məruz qalmış, 1978-ci ildə isə hərbi tribunalın əsassız hökmü ilə 4 il həbs cəzasına məhkum edilmişdir. Ölkənin və dünyanın mütərəqqi qüvvələrinin tələbi ilə 1984-cü ilin martında azad olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Frente Amplio: Gral. Líber Seregni
* Vertiente Artiguista: El legado de Seregni
* Sitio de la Presidencia de la República con resúmenes de palabras de homenaje al cumplirse un año de su fallecimiento
Sesiyev qardaşları və K°

"**Sesiyev qardaşları və K°**" — Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş ticarət evi. 1896-cı ildə 250 min manat ilkin kapitalla yaradılmışdı. Cəmiyyətin Şamaxı qəzasında şərab-spirt müəssisələri, Ucarda və Mollaşıxalı kəndinndə şərab-spirt zavodları var idi. 1920-ci ildə Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra "Sesiyev qardaşları və K°" müəssisələri milliləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Setar

**Setar** (, ; üç + sim) — mizrabla çalınan qədim simli musiqi aləti. Setar üzü nazik taxta ilə örtülmüş armudabənzər çanaqdan, uzun qol və aypıqlar yerlətən kəllə issədən ibarətdir (ümumi uzunluğu 900–2,000 mm-dir). Qolun üzərinə, adətən bağırsaqdan 12–15 pərdə bağlanır. Simləri metaldandır. Əvvəlcə üç simli alət idi, dördüncü sim isə XIX əsrin ortalarında əlavə olunmuşdur. 

Setarın b.e. IX əsrində İranda meydana gəldiyi ehtimal edilir. Daha mühafizəkar hesablamalara görə, "XV əsrdə və ya daha əvvəl yaranmışdır". Orta əsrlərdə Azərbaycanda tənbur adı ilə geniş yayılmış, Nizami, Nəsimi, Füzulinin əsərlərində tərənnüm edilmişdir. Setar bir çox şərq xalqları, o cümlədən hindlilər arasında geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
Setor

**Setor** () — Tacikistanın şərq bölgələrində, Pamir mədəniyyəti daxilində çalınan simli musiqi aləti. Bu, İran setarından xeyli böyükdür, daha çox Özbəkistan tənburu və ya Hindistan sitarına bənzəyir. Setorun metal simləri var və barmaq mizrabı ilə çalınır.

Setorun gövdəsi dütar kimi hazırlanır, qabırğaları ayrıdır. Səs lövhəsi yumşaq ağacdan hazırlanmışdır, içərisinə səs dəlikləri qazılmışdır. Ümumiyyətlə 10 metal simi var. Lövhələr neylon və ya bağırsaqa sarılmışdır.

## İstinadlar
Sexanuv

**Sexanuv** (; ) — Polşanın Mazovets voyevodalığında şəhər. Yeyinti və mapınqayırma sənayesi müəssisələri var. 2021-ci ilin dekabr ayına olan məlumata görə, əhalisi 43,495 nəfərdir.

## Əhalisi
31 dekabr 2021-ci il tarixində əldə olunan məlumata görə, şəhər əhalisinin ətraflı məlumatları:

## Qalereya

Fayl:POL Ciechanów 1.JPG| 
Fayl:POL Ciechanów 3.jpg|
Fayl:POL Ciechanów 4.jpg| 
Fayl:Kamienica Brudnickich Ciechanow.jpg| 
Fayl:Kamienica Baranowskich Ciechanow.jpg| 
Fayl:POL Ciechanów 2.jpg| 
Fayl:Ciechanow sugar factory.jpg| 
Fayl:Ciechanow water tower.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальная страница города
* Wojciech Górczyk, Ciechanów — zarys dziejów do XV w., «„Kultura i Historia“» Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie, 19/2011, ISSN 1642-9826 http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/2280
* Wojciech Górczyk, Ciechanów- Lokacja i Geneza herbu, «In Tempore», Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, s.5 https://web.archive.org/web/20120123150139/http://www.intempore.umk.pl/intempore_artykuly/2010/In_Tempore_5_2010.pdf
Seçki dairəsi

**Seçki dairəsi** — dövlətin nümayəndəli orqanlarına seçkilər keçirmək üçün yaradılan ərazi vahidi. SSRİ-də seçki dairəsi bərabər sayda əhali hesabı ilə, yaxud eyni adlı milli dövlət-ərazi birlətmələri olan millətlərin və xalqların bərabər numayəndəlik prinsipi üzrə yaradılır. Hər dairədən 1 deputat seçilir. Bu prinsip bərabər seçki hüququnu, bütün seçicilərin seçkilərdə bərabər əsaslarla iştirakını təmin edir. SSRİ Ali Sovetinin Millətlər Sovetinə seckilərdə hər müttəfiq respublika əhalisinin sayından asılı olmayaraq 32 deputat irəli sürülürdü.

## İstinadlar
Sex

**Sex** (, dolayı yolla  sözündən, o da ; mənası – "eyni sinifdən olan şəxslərin birliyi") — feodalizm cəmiyyətində şəhərlərdə iqtisadi cəhətdən müstəqil olan xırda istehsalçıların – sənətkarların peşə təşkilatları.

## Tarixi
Sexlər XI–XII əsrlərdə Qərbi Avropa ölkələrindən Fransa, Almaniya və İngiltərədə (İtaliyada ola bilsin daha əvvəl) meydana gəlmiş, XIII–XIV əsrlərdə tam inkişaf etmişdir. Bu ölkələrin iri şəhərlərində müxtəlif ixtisaslı sənətkarlar sexlərdə birləşirdi (toxucular, çəkməcilər, yağçılar sexi və başqa sexlər əmələ gəlirdi). Şəhər əhalisinin digər təbəqələri də (məsəsələn, balıqçılar, musiqiçilər, həkimlər və b.) sexlər yaradırdılar. Sexlərin fəaliyyəti ilk növbədə şəhər sənətkarlarının istehsal mənafeyini güdürdü. Hər bir sexin əmək aləti təsvir olunmuş emblemi, sex möhürü, kassası olurdu. Sexlər şəhərdaxili sosial mübarizədə böyük rol oynamışlar. Sexlər xırda sənət istehsalını müdafiə və mühafizə etməklə sənayenin inkişafını ləngidir, yeni kapitalist təsərrüfat formalarının inkişaf edib artmasına maneçilik törədirdi. Buna görə də inkişaf etmiş kapitalist münasibətlərinin bərqərar olması sex sistemini dağıtmışdır. XVIII əsrin sonu XIX əsrin əvvəllərində inkişaf etmiiş kapitalist ölkələrində sexlər qanunvericiliklə ləğv olunmuşdur.

### Azərbaycanda
Azərbaycanda sənətkar birləşmələri hələ Sasanilər dövrundən mövcud olmuşdur. IX–XII əsrlərdə Gəncə, Şamaxı, Dərbənd və s. Azərbaycan şəhərlərində sənət sahələrinin xüsusi birləşmələri (sərrac, dabbaq, nəccar və s.) var idi. XIII–XVIII əsrlərdə sənətkar təşkilatları möhtərifə, ozan, əsnaf adlanırdı. XVII–XIX əsrlərdə sənətkarlar arasında dini-əxlaqi normalar xüsusi risalə və nizamnamələr (fütuvvətnamələr) əsasında təsbit edilirdi. Əsnaf daxilində inkişaf etmiş sosial iyerarxiya olmadığına görə sex inhisarı da mövcud deyildi. Ustalar istədiyi qədər şagird yetişdirə bilərdi. Ustalığa keçmə "qurşama" mərasimi ilə başa şatdırılırdı. Ustalığa keçənlər fərdi dükan-emalatxana acmaq ixtiyarına malik idi. Feodalların şəhərlərdə hakim olmaları əsnafların daxili özunuidarə hüququnu xeyli məhdudlaşdırırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Цехи / Е. Н. Кириллова // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
Seçki məntəqəsi

**Seçki məntəqəsi** — seçki dairəsinin bir hissəsi. Seçki məntəqəsi hərbi hissələrdə, sərnişin qatarlarında, səfərdə olan gəmilərdə, xəstəxanalarda, sanatoriyalarda, doğum evlərində də yaradılır.

SSRİ-də Xalq Deputatları Sovetlərinin və xalq hakimlərinin seçkisi zamanı seçki keçirilməsi, seçki bülletenlərinin verilməsi, qəbulu və səslərin hesablanması üçün yaradılır. Seçki məntəqəsini müvafiq Xalq Deputatları Sovetinin icraiyyə komitəsi ərazi prinsipi üzrə, yəni seçicilərin yaşayış yerləri üzrə (100–300 min nəfərə bir seçki məntəqəsi hesabı ilə) təşkil edir.

## İstinadlar
Seçki senzi

**Seçki senzi** — seçki hüququndan istifadə etmək üçün konstitusiya və ya seçki qanunu ilə müəyyən olunmuş şərtlər. Senzlər hələ XVIII–XIX əsrlərdə tətbiq edilmişdir. Ən çox yayılmış seçki senzi aşaqıdakılar idi:

* Əmlak senzi — seçici müəyyən əmlaka sahib olmalıdır.
* Təhsil senzi — seçkilərdə iştirak etmək üçün müəyyən təhsil tələb olunurdu.
* Oturaqlıq senzi — bir ölkədə, yaxud şəhərdə müəyyən müddət yaşamaq tələbi.
* Vətəndaşlıq senzi — seçki hüququ yalnız müəyyən müddət ərzində bir dövlətin vətəndaşı olan şəxslərə verilirdi.

Bir çox ölkədə cins senzi, yüksək yaş senzi və s. də tətbiq olunurdu. Zəhmətkeşlərin mübarizəsi nəticəsində müasir burjua dövlətlərində ümumi seçki huququ elan olunmuş, seçki senzinin çoxu ləğv edilmişdir. Buna baxmayaraq, seçkilərdə iştirak etmək üçün müxtəlif maneələr saxlanılmaqdadır.

## İstinadlar
Seçki hüququ

**Seçki hüququ** — iki əsas mənası olan hüquqi anlayış:

* Obyektiv seçki hüququ — vətəndaşlara seçkilərdə iştirak etmək hüququnun verilməsi qaydasını və seçkili hakimiyyət orqanlarının formalaşdırılmasını tənzimləyən hüquq normalarından, qanunla təsdiq edilmiş qaydalardan və praktikada müəyyən edilmiş adətlərdən ibarət konstitusiya hüququnun alt sahəsi. Buna yanaşmada əsas baxış bucağı onun konstitusiya hüququnun bir alt qolu kimi başa düşülməsidir.
* Subyektiv seçki hüququ — dövlət vətəndaşlarının seçmək (aktiv seçki hüququ) və seçilmək hüququ (passiv seçki hüququ).

Hüquqi şəxslərin idarəetmə və nəzarət-təftiş orqanlarının formalaşdırılması qaydası seçki hüququ normaları ilə tənzimlənmir, korporativ hüququn normativ aktlarına daxil edilir.

## İstinadlar
Seşin

**Seşin** (, ;  ; ; ) — Polşada şəhər. Olza çayı sahilindədir. Elektrotexnika, metal emalı, yeyinti, trikotaj sənayesi var. Dəri-qalantereya məmulatı istehsal olunur.

Şəhər kommunası statusuna malikdir. Sahəsi 28,61 km2, əhalisi 34,778 nəfərdir (2018). 1920-ci ilə qədər şəhərin Polşa və Çex hissələri birlikdə Teşin şəhərini təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

*
B major

**B major** **(və ya-''B açarı'') —** B-yə əsaslanan və imzasında beş kəskinliyin mövcud olduğu əsas miqyas. Haydnın 46 nömrəli simfoniyası B açar miqyaslıdır.

## Haqqında
D majordan beşdə bir dairədə olan məsafəsi və çoxsaylı iti səsi səbəbilə adətən uzaq açar hesab olunan B majorda, böyük musiqi əsərləri, ariyalar mövcuddur.

*B əsasının komponent meydançaları:*

**B, C,
**D
**E,** **F, G,** **A**

: 
: 
: *B əsas miqyası:*

* **Nisbi — ''G-kəskin minor***
* *'Paralel — *B minor***
* **Dominant — *F-kəskin major***
* **Subdominant — *E major***
* **Enharmonik — *C-yastı major*'''

## Xarici keçidlər
Zaljuljali smo svijet

**"Zaljuljali smo svijet"** () — Xorvatiyalı ifaçı-bəstəkar Nina Kralyiçin debüt studiya albomu ''Samoya'' daxil olan ilk mahnısı.

## Mahnı
Musiqi prodüseri Tihomir Preradoviç olan "Zaljuljali smo svijet" mahnısının sözləri və bəstəsi, İnes Prayo və Ariyana Kunstek tərəfindən ərsəyə gətirilmişdir. Xorvat dilində ifa edilən musiqi əsəri özündə xalq, etnik elementləri bürazə verən apokaliptik janrlı müasir balladadır.

## Buraxılış tarixi

## İstinadlar
Dıxtau

**Dıxtau** (,  – türkcə "dik dağ" sözündən götürülüb, kələ-kötür dağ deməkdir) — Rusiyada, Kabarda-Balkar Respublikasında, Böyük Qafqazın mәrkәzi hissәsindә yerləşən Elbrusdan sonra әn yüksәk zirvә. Hündürlüyü 5204 metrdir. Kristallik süxurlardan ibarәtdir. Şərq yamacından mürәkkәb Dıxsu dәrә buzlağı (sahәsinә görә Qafqazda Bezengi buzlağından sonra ikinci) enir.

## Dırmanış və fəth
Dıxtauya ən yaxşı şəkildə şimaldan (Rusiya) daxil olmaq olar. Bezingi alpinist düşərgəsi  hündürlükdə yerləşir. 

Zirvə ilk dəfə 1888-ci ildə Albert Mammeri və Henrix Zurfluh tərəfindən fəth edilmişdir. 

Kiril əlifbası ilə yazılmış müxtəlif sovet hərbi xəritələrini internetdə tapmaq olar və bu xəritələrdən ikisi Dıxtau ərazisini əhatə edir.

## İstinadlar
Antepin mühasirəsi

**Antepin mühasirəsi** (  ; ) — 1920–1921-ci illərdə, Türkiyənin İstiqlaliyyət müharibəsi əsnasında olan Fransa–Türkiyə müharibəsi zamanı Qüvayi-milliyə ilə Antep şəhərini (indiki Qaziantep) işğal edən ilə Fransanın Levant Ordusu arasında baş tutmuş hərbi əməliyyat.

Döyüşlər 1920-ci ilin aprelində fransız qüvvələrinin şəhəri atəşə tutması ilə başlamışdır. Bu, kamalçıların məğlubiyyəti və şəhərin 9 fevral 1921-ci ildə Fransa hərbi qüvvələrinə təslim olması ilə başa çatmışdır. .Bu qələbəyə baxmayaraq, fransızlar son nəticədə Ankara müqaviləsinə uyğun olaraq 20 oktyabr 1921-ci ildə şəhəri kamalçı qüvvələrin ixtiyarına buraxaraq geri çəkilməyə qərar vermişdilər. Müasir Qaziantepdə doğulmuş və Harvardın Yaxın Şərq Araşdırmaları Mərkəzinin akademiki Ümid Qurdun sözlərinə görə, müqavimət hərəkatı təkcə şəhərə nəzarəti bərpa etmək deyil, həm də qənimətləri ermənilərdən qorumaq məqsədini daşıyırdı.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Shepard, Dr. Lorin, " Aintab'da Türklərlə Mübarizə ", *Current History* 14/4 (iyul 1921).
Firudin Əliyev

**Firudin Əli oğlu Əliyev** () — Azərbaycan neft mühəndisi, dövlət xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi və büro üzvü (1983), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 9–10-cu çağırış deputatı.

## Həyatı
Firudin Əli oğlu Əliyev 1936-cı il fevralın 2-də Tovuz rayonunun Yanıqlı kəndində doğulmuşdur. 1953-cü ildə Tovuz şəhər orta məktəbini bitirərək Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, 1958-ci ildə institutu bitirdikdən sonra neft sənayesi sahəsində operator, quyuların yeraltı təmiri ustası, "Əzizbəyovneft" mədən idarəsinin şöbə rəisi, "Azneft" Birliyi Neftçıxarma İdarəsinin böyük mühəndisi vəzifələrində çalışmışdır.

1966-cı ildə Firudin Əliyev "Azərneftsənayemaş" Birliyi xüsusi konstruktor bürosunun baş mühəndisi təyin edilmiş, 1972–1975-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neft Maşınqayırma İnstitutunun direktoru vəzifəsində işləmişdir. 1975-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin kimya və neft sənayesi şöbəsinin müdiri təsdiq edilmişdir. 1983-cü ilin fevral ayında Azərbaycan KP MK bürosunun üzvü və MK katibi seçilmişdir.

Firudin Əliyev 1961-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvlüyünə qəbul edilmişdir. 9-cu və 10-cu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmiş və Azərbaycan SSR Ali Soveti sənaye komissiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan Kommunist Partiyasının 29 və 30-cu qurultaylarında Firudin Əliyev Azərbaycan KP MK tərkibinə seçilmişdir. O, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və SSRİ medalları ilə təltif edilmişdir.

Firudin Əliyev 11 sentyabr 1983-cü ildə vəfat etmişdir. Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ümid Qurd (tarixçi)

**Ümid Qurd** () — Türkiyə tarixçisi. O, müasir Yaxın Şərqi araşdırır. Onun bir çox nəşrləri erməni soyqırımından bəhs edir. 2016-cı ildə Klark Universitetində erməni soyqırımı üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. Qurd etnik olaraq kürd və ərəb mənşəlidir. O, Qaziantepdə doğulub boya-başa çatmışdır.

## Əsərləri

* 
* 
* 

## İstinadlar
Bəhmən Reyhani

**Bəhmən Reyhani** ( , ; ) — İran hərbçisi. 20 iyun 2014-cü ildə İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun o zamankı komandiri Məhəmməd Əli Cəfərinin əmri ilə qərargahı Kirmanşah ostanında yerləşən "SEPAH" tərkibində kürd qüvvələri olan Kirmanşah Nəbi Əkrəm Korpusunun komandiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Mərasimdə o vaxt İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu komandirinin müavini Hüseyn Səlami iştirak etmişdir. Reyhani 2018-ci ildə Sərpol Zəhab zəlzələsinin qurbanlarına kömək etməkdə həlledici rol oynamışdır. Bəhmən Reyhani İranda insan haqlarının kobud şəkildə pozulmasına görə 21 dekabr 2022-ci ildə Avropa İttifaqının sanksiya siyahısına daxil edilmişdir.

## Erkən illəri
Onun "SEPAH"da xidmətindən başqa, şəxsi həyatı haqqında çox şey məlum deyil. O, etnik kürddür və əslən Kirmanşahdır. 2008–2014-cü illərdə qərargahı Kirmanşah ostanında yerləşən Nəbi Əkrəm Korpusunun komandir müavini olmuş, sonradan komandir təyin edilmişdir. Bundan əvvəl o, həmçinin Kirmanşah ostanında Bəsic bölgə komandiri vəzifəsində çalışmışdır.

2019-cu ilin mart ayında İran İslam Respublikasının Ali Baş Komandanı Əli Xamenei Bəhmən Rəyhaniyə briqada generalı rütbəsi vermişdir.

## Sanksiyalar
İnsan hüquqlarının pozulması, o cümlədən İran İslam Respublikası məhkəmələrinin hökmü ilə ümummilli etirazlarda həbs olunan iki gəncin edam edilməsi səbəbiylə 21 dekabr 2022-ci ildə Reyhani, digər 19 fiziki şəxs və İran İslam Respublikası Yayım Təşkilatı Avropa İttifaqının sanksiya siyahısına əlavə edilmişdir.

## İstinadlar
Kürd milli geyimləri

**Kürd milli geyimləri** ( və ya **) — kürdlərin özlərinə xas olan tarixi və mədəni geyimləri. Hər halda, son vaxtlar kürd geyimləri dünyada tanınır və moda nümayişləri təşkil olunur.

Kürd kişiləri ənənəvi paltarlarını yalnız xüsusi günlərdə deyil, müntəzəm olaraq geyinirlər. Dəri çəkmələr, bəzən də sandal geyinirlər.

Kürd geyimlərinin çox fərqli üslubları var və son illərdə kürd və beynəlxalq tamaşaçılar üçün nümayiş etdirilən bir çox moda sərgiləri keçirilir. Kanadanın Vankuver şəhərində, Avstraliyanın Melburn şəhərində Kürd Qadınlar Cəmiyyətinin Kürd Filmləri Festivalında və Kürd Mədəni İrsi Layihəsinin bir hissəsi olaraq Hekni Muzeyində moda sərgiləri keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Shueisha

— Çiyoda, Tokyo mərkəzli bir yapon şirkəti. 1925-də yapon naşiri Şoqakukanın əyləncə nəşrləri diviziyası kimi yaranan kompaniya növbəti il müstəqil bir şirkətə çevrilmişdir.

Şueişa tərəfindən nəşr olunan manqa jurnallarına şonen jurnalları Weekly Shōnen Jump, Jump SQ və V Jump, seynen jurnalları Weekly Young Jump, Grand Jump və Ultra Jumpın da nəşr olunduğu Jump xətti daxildir. Bunlardan başqa, həmçinin Non-no kimi bir sıra digər jurnallar da Şueişa tərəfindən çap olunmaqdadır. Şoqakukan ilə birlikdə Şueişa Şimali Amerikada manqalar yayımlayan Viz Medianın sahibidir.

## Həmçinin bax
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gültan Kışanak

**Gültan Kışanak** () — kürd əsilli Türkiyə jurnalisti, yazıçısı və siyasətçisi. Ailəsi əslən Dərsimdəndir. O , Türkiyə Böyük Millət Məclisinin keçmiş deputatı və Diyarbəkir bələdiyyə sədridir. Kışanak 2016-cı ilin oktyabrından həbsdədir.

## Erkən illəri
Gültan Kışanak 15 iyun 1961-ci ildə Türkiyənin Elazığ şəhərində, əslən dərsimli olan bir kürd ailəsində anadan olmuşdur. O, 1978-ci ildə Dəclə Universitetinin Təhsil fakültəsində təhsil almağa başlamış, lakin 1980-ci ildə həbs olunmuş və iki il Diyarbəkir həbsxanasında saxlanılmışdır. Özünün dediyinə görə, o, onun yanında ayağa qalxmaqdan imtina etdiyi üçün iki ay həbsxana rəisinin it daxmasında saxlanılmışdır. Kışanak başqa bir çıxışında altı ay it daxmasında yatdığını söyləmişdir. 1986-cı ildə İzmirin Egey Universitetində jurnalistika təhsili almağa başlamışdır. 16 mart 1988-ci ildə Səddam Hüseynin Hələbcəyə hücumuna etiraz edərkən həbs edilmişdir. O, bir ildən sonra azadlığa buraxılmışdır. Azadlığa çıxandan sonra 1990-cı ildə məzun olmuşdur.

## Həbsi
Öz hesabına görə, Kışanak yenidən həbs olunmazdan əvvəl 4 il yarım həbsdə qalmışdır. Onun 2015-ci ilin oktyabrında yenidən həbsdə saxlanması "Kürdüstan Fəhlə Partiyası"nın (PKK) üzvü olmaq ittihamı ilə idi. İki bələdiyyə sədrinin həbsindən sonra Türkiyə hökuməti ümumi ölkədə internetin  kəsilməsinə göstəriş vermişdir. Buna baxmayaraq, 26 oktyabrda Diyarbəkir şəhər meriyasının qarşısında bir neçə min nümayişçi bələdiyyə sədrlərinin azad edilməsini tələb etmişdir. Noyabrda dövlət ittihamçıları Kışanak üçün 230 il həbs cəzası istəmişdi. O, 2019-cu ilin fevralında "terror təşkilatına üzv olmaq" və "terror təşkilatının təbliğatı" ittihamı ilə 14 il 3 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.

## Şəxsi həyatı
Kışanak ələvi dininə mənsub ailədə böyümüşdür. O, evlidir və bir qızı var.

## İstinadlar
Həsən Məzarcı

**Həsən Məzarcı** və ya **Həsən Məzarçı** (; ) — Türkiyə siyasətçisi və kult lideri. Keçmişdə islamçı fundamentalist fikirləri ilə tanınır.

## Həyatı
O, müfti olduğu İstanbulda Rifah Partiyası tərəfindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinə öz namizədliyi göstərmiş və deputat seçilmişdir. Məzarcı yaxın tarixlə bağlı mübahisəli məsələləri məclisin gündəminə gətirməsi, konfranslarda Atatürkü təhqir etməsi və laisizm əleyhinə çıxışları ilə diqqət çəkmiş və bu səbəbdən partiyasından xaric edilmişdir. Daha sonra Atatürkü təhqir etdiyinə görə Ankara 5-ci Cəza Məhkəməsi ona 1 il həbs cəzası vermişdir. 3 ilə yaxın yaşadığı Almaniyadan Türkiyəyə qayıdan Məzarcı cəzasını çəkmək üçün göndərildiyi Ədirnədəki İpsala qapalı həbsxanasında təxminən 3 ay qalmışdır. Bundan sonra o, "Cəzaların icrası haqqında" qanunun müddəalarına uyğun olaraq cəzasını çəkmiş və 6 may 2002-ci ildə azadlığa çıxmışdır.

Mezarcının həbsxana prosesindən başlayaraq özünə qapanma və təcrid dövrünə girdiyi müşahidə edilmişdir. O, 25 noyabr 2000-ci ildə verdiyi müsahibədə 3 il əvvəl həbsxanada İsa Məsih olduğunu Allah tərəfindən ona xəbər verildiyini bildirmiş və həvariləri ilə birlikdə vəzifəsini yerinə yetirəcəyini bildirmişdir. Onun həbsdə olarkən psixoloji və biokimyəvi işgəncələrə məruz qalaraq psixi sağlamlığını itirdiyi iddia edilmişdir. Məzarcı işgəncə ilə bağlı bütün iddiaları rədd etmişdir.

Məzarcı 11 yanvar 2012-ci ildə Türkiyənin o zamankı prezidenti Abdullah Gülə və Konstantinopol Pravoslav Kilsəsinin yepiskopu I Varfolomeyə, 24 yanvar 2012-ci ildə Türkiyənin o zamankı baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğana məktublar göndərmişdir.

Məzarcı Düzcənin Aydınpınar kəndində yaşayır. O, həvariləri olduğunu iddia etdiyi insanlarla öz internet saytı və sosial media hesabları vasitəsilə fəaliyyətini davam etdirir.

## Əsərləri

* *Kavgamın Perde Arkası*
* *Müjde - Meryemoğlu Mesih Îsâ Hâ-Mîm*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*
Ayla Akat Ata

**Ayla Akat Ata** () — Türkiyə siyasətçisi və hüquqşünası. O, Sülh və Demokratiya Partiyasından Batman vilayətini təmsil edərək Türkiyə Böyük Millət Məclisinin XXIII və XXIV çağırış deputatı olmuşdur.

## Həyatı
Dəclə Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. İnsan Haqları Dərnəyi, Cəmiyyət və Hüquq Araşdırmalar Vəqfi, Göç-Der və Diyarbakır Qadınlar Platformasının üzvü olmuşdur. O, 2007-ci il seçkilərində müstəqil namizəd kimi Batmandan millət vəkili seçilmişdir. Daha sonra parlamentdəki Demokratik Cəmiyyət Partiyası qrupuna daxil olmuşdur. O, 2009-cu ildə partiya buraxıldıqdan sonra Sülh və Demokratiya Partiyasına üzv olmuşdur. 4 fevral 2010-cu ildə Bengi Yıldız ilə birlikdə Türkiyə Böyük Millət Məclisində partiyanın qrup sədr müavini təyin edilmişdir. 2011-ci ildə yenidən müstəqil Batman millət vəkili seçilən Ata parlamentdəki BDP qrupuna daxil edilmişdir. 2013-cü ildə partiyanın qərarı ilə partiyaya çevrilən Xalqların Demokratik Partiyasında üzvlüyünü davam etdirmişdir. 2013-cü ildə PKK ilə sülh prosesinin ilk iclası üçün Əhməd Türk ilə İmralıya getmişdir. O, nümayəndə heyətinin tərkibində iştirak etmişdir. 2015-ci il seçkilərində partiya nizamnaməsinə görə partiyasından deputatlığa namizəd göstərilməyən Ata daha sonra Azad Qadınlar Konqresinin sözçüsü vəzifəsini öz üzərinə götürmüşdür. O, 26 oktyabr 2016-cı ildə Diyarbakır Böyükşəhər Bələdiyyəsinin sədri Gültan Kışanakın saxlanmasından sonra nümayiş zamanı saxlanılmışdır. Ata 30 oktyabrda terror təşkilatına üzv olmaq ittihamı ilə məhkəmə tərəfindən həbs edilmişdir.

## İstinadlar
Laisizm

**Laisizm** və ya **laiklik** ( sözündən) — dövlətin dininə və dilinə baxmayaraq ictimai sahədə hər kəsə eyni hüqüqların verilməsində daha fəal rol oynadığı siyasət və prinsiplər. 

## Türkiyədə

Türkiyə Respublikası milli dövlət kimi qurulmuşdur. Başqa sözlə, cəmiyyət öz müqəddəratını həll etmək səlahiyyətinə malikdir. Millətin tərifi nə irqdir, nə də ümmət. Millət öz hüquqlarını düşüncə əsasında nizamlayan cəmiyyətdir. Bu baxımdan millətin qeyd-şərtsiz suverenliyi dövlətin "laik" olması deməkdir. Bəzi dairələr Türkiyə qanunlarında sekulyarizmin heç bir tərifinin olmadığını iddia edirlər. Halbuki, Konstitusiyanın 24-cü maddəsində sekulyarizm rasionalist fəlsəfənin təhlilinə uyğun olaraq müəyyən edilmişdir.

## İstinadlar
Sədakilər

**Sədakilər** və ya **Sədakiyyə** (, ) — orta əsr kürd dövləti. 770–827-ci illərdə mövcud olmuşdur və mərkəzi Urmiyada yerləşirdi.

## Tarixi
Dövləti əsası Abbasilərə qarşı mübarizə aparan kürd lideri Sədakə İbn Əli tərəfindən qoyulmuşdur. Sədakə Mosuldan Urmiyaya qədər böyük bir ərazidə hökmranlıq etməyə nail olmuşdur. Bəlazuriyə görə, Sədakə Urmiya şəhərini fəth etdikdən sonra bir neçə qala tikdirmiş və onun ətrafında xəndəklər qazaraq möhkəmləndirmişdir.

Sədakə bundan sonra Salmas, Üşnəviyyə və Piranşəhri fəth etmişdir. Abbasi xəlifəsi Harun Rəşidin dövründə dövlətini genişləndirən Sədakə Təbrizi öz hakimiyyəti altına almışdılar. Sadakilərin uğurlu yürüşlərindən sonra Xazimə adlı sərkərdənin komandanlığında böyük bir Abbasi ordusu Marağa yaxınlığında Sədakilərə məğlub olmuşdular.

Sədəkədən sonra hakimiyyətə oğlu Əli gəlmişdir, lakin Abbasilərlə döyüşdə həlak olmuşdur. Ardınca taxta II Sədəkə keçmişdir. O, Abbasilərlə diplomatik münasibətləri yaxşılaşdırmış, Azərbaycan və Ərməniyyə üzərində hakimiyyət müqabilində Babək Xürrəmdinlə döyüşməyə hazır olduğunu bildirmişdir. Abbasi xəlifəsi Məmun müqaviləni qəbul etmiş, II Sədakə Xürrəmilərə qarşı səfərə çıxmışdır. O, beləliklə, vəd edilən Azərbaycan və Ərməniyyəni öz torpaqlarına qatmışdır.

## İstinadlar
Marko Roys

**Marko Roys** () — Almaniya Bundesliqasında çıxış edən Borussiya Dortmundun futbolçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleks Meret

**Aleks Meret** () — İtaliyalı peşəkar futbolçu, "Napoli" klubunun və İtaliya millisinin qapıçısı. Futbol üzrə 2020-ci il Avropa çempionatının qalibi.

## Karyerası

### Klub
Aleks "Udineze" klubunun yetirməsidir. O, 2012-ci ildə "Udineze" klubunun uşaq komandasının sıralarına qoşulur. 2015-ci ildə "Udineze"nin əsas komandasının məşqçilərinin diqqətini çəkir və əsas komanda dəvət edilir. Udine klubunun heyətində debütu, 2015-ci il fevralın 12-də Atalanta ilə ölkə kuboku oyununda baş tutur.

2016-cı ilin yayında Aleks, İtaliya B Seriyasına mübarizə aparan "SPAL" klubuna icarəyə verilir.

5 iyul 2018-ci ildə Aleks Meret 22 milyon avroya "Udineze"dən "Napoli"yə keçir. Futbolçunun "Napoli" klubu ilə bağladığı müqavilə beş illik olur.

### Milli komanda
2013-cü ildə İtaliyanın 17 yaşadək futbolçulardan ibarət komandasının tərkibində on üç oyun keçirərək debüt etdi. İtaliyanın 19 yaşadək gənclərdən ibarət komandasının tərkibində 2016-cı ildə Avropa Gənclər Çempionatında çıxış edib. Aleks italyanların əsas qapıçısı olub və milli komanda ilə yarışın finalına kimi yüksəlir.

2017-ci ilin martında Aleks İtaliyanın əsas millisinə ilk dəvətini alır.

## Karyera statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zic

**Zic** () — günəşin, ayın, ulduzların və planetlərin mövqelərinin astronomik hesablamaları üçün istifadə olunan parametrləri cədvəlləşdirən islam astronomik kitabı.

## Etimologiya
"Zic" adı Pəhləvi dilindəki "**'" terminindən götürülmüşdür. Bu terminin toxuculuqda sapların düzülüşünə aid olduğu güman edilir. Bu da cədvəlləşdirilmiş məlumatlarda sətirlərin və sütunların düzülüşünə köçürülmüşdür. Belə kitablardan bəziləri "**'" deyilir. Bu söz yunanca "**" sözündən əmələ gəlmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Islam, Quran and Science: A List of Islamic Astronomical Tables by Zakaria Virk
Zici-sultani

***Zici-sultani*** () və ya **Uluqbəy zici** — Teymuri hökmdarı və alimi Uluqbəy tərəfindən 1438–1439-cu illərdə nəşr olunmuş zic astronomik cədvəli və ulduz kataloqu. Səmərqənddə yerləşən Uluqbəy rəsədxanasında Uluqbəyin himayəsi altında çalışan bir qrup müsəlman astronomunun birgə işinin məhsuludur. Bu astronomlar arasında Qiyasəddin Cəmşid və Əli Quşçu da var idi.

Uluqbəy 1437-ci ildə ulduz ilini 365,2570370 gün (365 gün 6 saat 10 dəqiqə 8 saniyə) olaraq hesablamışdır. Bu hesablamada +58 saniyə xəta marjası var. Buna baxmayaraq, Uluqbəy daha sonra ulduz ilini 365 gün, 6 saat, 9 dəqiqə, 35 saniyə olaraq, cəmi 25 saniyəlik səhv fərqi ilə daha dəqiq ölçmüşdür. Bu, Kopernikin +30 saniyəlik səhvə yol verdiyi ölçmədən daha dəqiqdir.

## İstinadlar
Kim Min Ce (futbolçu)

**Kim Men-Ce** () — Cənubi Koreyalı futbolçu, "Napoli" klubunun və Koreya Respublikası millisinin mərkəz müdafiəçisi.

## Karyera
Kim karyerasına 2016-cı ildə Koreyanın "Kyoncu" klubunda başlayıb. O, altı ay klubda oynadıqdan sonra, Koreya Respublikasının əsas liqasında yarışan "Jeonbuk Hyundai Motors" klubuna keçib.

2019-cu ilin yanvar ayında Çinin "Beijing Guoan" klubuna keçib. Çin klubu müdafiəçi üçün 3,5 milyon funt sterlinq ödəyib.

Çin klubunda 2 il qaldıqdan sonra Kim Avropa klubuna keçmək qərarına gəlib. 2021-ci ilin yayında o, Türkiyənin o dövrün ən yaxşı klublarından biri olan "Fənərbaxça" ilə müqavilə imzaladı. 16 avqust 2021-ci ildə baş tutan transfer üçun "Fənərbaxça" 3 milyon avro ödəyir. İlk mövsümdə Türkiyə Superliqasında 30 matça çıxıb, 1 qol vuraraq klubun əsas mərkəz müdafiəçisi olub.

2022-ci ilin iyulunda o, 18 milyon avroya, klubdan ayrılan Kalid Kulibalini əvəz etmək üçün "Napoli"yə keçdi. 15 avqust 2022-ci ildə "Hellas Verona"ya qarşı oyunda "Napoli"də debüt etdi. İtaliya çempionatının ikinci turunun "Monza" ilə oyununda o, komandanın heyətində debüt qolunu vurub.

## Karyera Statistikası

: 

### Milli komanda
: 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dieqo Demme

**Dieqo Demme** () — Almaniyalı peşəkar futbolçu. Herta klubunun və Almaniya milli futbol komandasının müdafiəçisi.

## Həyatı
Almaniyanın Herford şəhərində anadan olan Demme italyan əsillidir. Onun atası italyan və anası isə almandır. Demmenin atası Dieqo Maradonanın böyük pərəstişkarı olduğu üçun oğluna onun adını qoyub. Amma Dieqo Demmanın uşaqlıqdan ən çox sevdiyi futbolçu Cennaro Qattuzodur. İtalyan atasına görə onun İtaliya pasportu var.

## Karyerası
Demme karyerasına Hiddenhauzendəki uşaq futbol məktəbində başlayıb. Gələcəkdə o, 2004-cü ildə "Arminia Bielefeld" klubunun futbol akademiyasına keçənə qədər daha bir neçə futbol bölməsini dəyişdi.

4 dekabr 2010-cu ildə Dieqo peşəkar səviyyədə ilk matçını ikinci Bundesliqada "Greuther" klubuna qarşı keçirdir. Ancaq sonrakı oyunlarda Demmeyə az oyun vaxtı ayrılır və növbəti mövsümdə komandada rotasiya oyunçusu kimi qalır. 2012-ci ilin qış transfer pəncərəsində o, "Paderborn 07" klubuna transfer edilir.

7 yanvar 2014-cü ildə Demmenin Almaniya üçuncu Liqa təmsilçisi "RB Leyspiq" ilə 2018-ci ilə qədər müqavilə imzaladığı açıqlanır. Demmenin bu transferi 350 min avroya başa gəlir. Demme "Leyspiq"in heyətində oynadığı müddətdə 214 oyunda meydana çıxır və 2 qol vurur.

11 yanvar 2020-ci ildə "RB Leyspiq", Demmenin İtaliya A Seriyası klubu "Napoli" ilə razılaşdığını açıqlayır.

6 iyul 2024-cü ildə Demme ALmaniyanın ikinci Bundesliqasında mübarizə aparan Herta klubu ilə iki illik müqavilə imzalayır.

## Karyera statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bitlis xanlığı

**Bitlis xanlığı** — Bitlisdə yaşayan 24 tayfanın birləşməsindən yaranan müsəlman kürd xanlığı.XVII əsrin ortalarında Abdalxan dövlətin xanı idi. Fransa səyyahı Jan Batist Tavernye onu ən güclü kürd hökmdarı hesab edirdi. Tavernyenin fikrincə, Abdalxan müstəqil idi, Səfəvi və Osmanlı dövlətlərinin nəzarətini qəbul etmirdi. Övliya Çələbi Abdalxanı intibah hökmdarı və sənət ustası kimi tərifləmişdir.

## İstinadlar
Flowers (Mayli Sayrus mahnısı)

***Flowers*** () — ABŞ müğənnisi Mayli Sayrus tərəfindən ifa edilmiş mahnı. Mahnının təqdimatı 12 yanvar 2023-cü ildə Columbia Records leyblı tərəfindən həyata keçirilmişdir. Mahnı, müğənninin səkkizinci studiya albomu olan *"[[Endless Summer Vacation]]"* (2023) albomunun lid-sinqlı kimi təqdim edilmişdir. Mahnı böyüq uğur qazanaraq, ilk yayım həftəsində Spotify yayım servisində 101 milyon dəfədən çox dinlənmiş, eyni zamanda, dünyanın müxtəlif ölkələrində hit paradların zirvəsinə yüksəlmişdir.
## İstinadlar
Qurdalan

**Qurdalan** () — Türkiyənin Siirt vilayətində şəhər və rayon.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsinin özünün nisbətən yeni olmasına baxmayaraq, rayonun ərazisində eradan əvvəlki dövrlərdən məskunlaşmış, bir neçə dəfə sahiblərini dəyişmişdir. XVI əsrdən Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olmuşdur. Hətta son iki əsrdə rayonun inzibati mərkəzi bir dəfədən çox dəyişmişdir. Qurdalan yalnız 1938-ci ildə rayonun mərkəzinə çevrilmişdir.

## Təhsil
Qurdalanda 69 ibtidai məktəb, 24 orta məktəb, 8 lisey, 4 uşaq bağçası, 1 müəllim evi və axşam incəsənət məktəbi, 1 xalq maarif ocağı və axşam incəsənət məktəbi olmaqla ümumilikdə 107 məktəb fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Qozluq

**Qozluq** () — Türkiyənin Batman vilayətində şəhər və rayon..Tarixi adı Hazodur ().

## Tarixi
Şəhərin adı "Hazo" kimi "*[[Şərəfnamə]]*" və "*[[Səyahətnamə (Övliya Çələbi)|Səyahətnamə]]*" əsərlərində çəkilir. "*Səyahətnamə*"də yazılana görə, Teymurləng Hazonu Ağqoyunlulardan ələ keçirmiş və məhv etmişdir, lakin sonradan şəhər yenidən dirçəlmişdir. 1502-ci ildə Şah İsmayıl tərəfindən ələ keçirilmişdir. 1514-cü ildəÇaldıran döyüşündən sonra Hazo Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olmuşdur. Türkiyə Respublikası qurulduqdan sonra Hazo 1 iyun 1938-ci ilə qədər Sason mahalının tərkibində olmuş, sonra Qozluq adlandırılmış və Siirt vilayətinin tərkibinə daxil edilmişdir. 18 may 1990-cı ildə Qozluq Batman vilayətinin tərkibinə daxil olmuşdur.

## İstinadlar
Buheyra

**Buheyra** (, ) — İslam mənbələrində görünən suriyalı nestorian rahib.

## Bioqrafiya
Dəməşqə və ya geriyə gedən Məkkə karvanları tez-tez Buheyranın evində dayanırdılar. Peyğəmbərin uşaqlığını təsvir edən İbn Hişam, İbn-Səd-əl-Bağdadi və İbn-Cərir-ət-Təbərinin dediyi kimi, İslamdan əvvəlki dövrdə rahib Buheyra Büsrada Məhəmməd peyğəmbər əmisi Əbu Talibin ticarət karvanı ilə birlikdə Cənubi Suriyaya ilk səfərini etmişdir.

Buheyra gənc Məhəmməddə bir peyğəmbər görür. Məhəmmədin kürəyindəki peyğəmbərlik möhürünə, başının üstündəki ağ buluda və digər əlamətlərə baxaraq onun “son peyğəmbər” olduğunu qiyamət edir və Əbu Talibə onun Şamda yəhudilər tərəfindən öldürülə biləcəyini söyləyir. Başqa bir versiyaya görə, Buheyra Məhəmmədi nestorianlığa çevirməyə çalışmışdır.

Bəhirənin söz və xəbərdarlıqları nəticəsində Əbu Talib Şama getmədi və mallarını Büsrədə sataraq oradan Məkkəyə qayıtmışdır. Xristian ilahiyyatçısı Dəməşqli İoannnın sözlərinə görə Buheyra öz səhv fikirləri ilə Qurana ilham verən azğın rahib adlandırmışdır.
## Qalereya

Fayl:Young Mohammed and the monk Bahira.jpg
Fayl:Bahira.jpg

## İstinadlar
Hace Musa Topbaş

**Hace Musa Topbaş** () — Müasir Türk-İslam mədəniyyətinin ən görkəmli simalarından biri, alim. O, bütün İslam coğrafiyasında daha çox "Sahibü'l-Vefa" adı ilə tanınmışdır.

## Həyatı
Hace Musa Topbaş Osmanlı imperatorluğunun son dönəmlərində dünyaya gəlmişdir. Atası Ahmed Hamdi Topbaş böyük İslam alimlərindən biri idi və Musa Topbaşı gənc yaşlarında ticarət sahəsinə yönləndirərək, İstanbulun Erenköy hissəsinə yerləşdirir. Musa Topbaş həzrətləri Erenköyde, məsnəvixan Tahiru'l Məvləvi, Elmalılı Məhəmməd Həmdi Yazır və digər çoxsaylı alimlərin müşayiətində zahiri təhsilini başa vurmuşdur. Xəttatlıq elmini məşhur türk xəttatı Hamit Aytaç, mənəvi tədrisini isə Mahmud Sami Ramazanoğlunun öndərliyi altında tamamlayır.

## Əsərləri
Sahibü'l-Vefa həzrətlərinə məxsus, ən böyük əsərlərinin siyahısı aşağıda göstərilmişdir:

* "***İslam kahramanları"***
* ***"Altınoluk sohbetleri"***
* ***"Sultanu'l-arifin eş-Şeyh Mahmud Sami Ramazanoğlu"***
* ***"Allah dostunun dünyasından"***
* ***"Ahiret hazırlığı"***

## İstinadlar

## Mənbə
* Abdullah Sert - "Sâhibü'l-Vefâ", səhifə 13-16
Makravəng

**Makravəng** — İrəvan xanlığının Dərəçiçək mahalında kənd adı. XIX əsrin ortalarından sonra kəndin adı mənbələrdə çəkilmir. Azərbaycanca "Maqaravəng" adının təhrifidir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türkiyə Əl-Qaidəsi

**Türkiyə Əl-Qaidəsi** və ya **Türk Əl-Qaidəsi** () — "Əl-Qaidə" təşkilatının adı altında Türkiyədə fəaliyyət göstərən qeyri-qanuni silahlı cihadçı sələfi təşkilat.

## Tarixi
11 sentyabr hadisələrindən əvvəl Əfqanıstana gedən və orada "Əl-Qaidə" ilə əlaqə saxlayan Həbib Aktaş hücumlardan sonra Türkiyəyə qayıtmışdır. O, burada "Əl-Qaidə" ilə bağlı təşkilatlanmaya başlamışdır.

Təşkilat 9 mart 2003-cü ildə İstanbulun Kartal səmtindəki Böyük Azad və Qəbul Masonlar Lojasının binasına intiharçı hücumu həyata keçirmişdir. Təşkilat üzvləri 15 noyabr 2003-cü ildə əvvəlcə İstanbulun Şişli rayonundakı "Bet-İsrael" sinaqoqunda, bir neçə dəqiqə sonra isə Beyoğlu rayonundakı Neve Şalom sinaqoqunda intihar hücumları həyata keçirib. 20 noyabr 2003-cü ildə Birləşmiş Krallığın Beyoğlu Baş Konsulluğuna və HSBC-nin Beşiktaşdakı baş qərargahına da oxşar hücumlar həyata keçirilmişdir. Hücumlarla bağlı açılan və 2007-ci ilin aprelində yekunlaşan işdə 48 nəfər həbs edilmişdir.

9 iyul 2008-ci ildə təşkilat üzvləri ABŞ-nin Sarıyerdə yerləşən İstanbul Baş Konsulluğuna silahlı hücum həyata keçirmişdir.

## İstinadlar
Dəmirören Xəbər Agentliyi

**Dəmirören Xəbər Agentliyi**, həmçinin **"Dəmirörən" Xəbər Agentliyi** və ya **"Demirören" İnformasiya Agentliyi** (, DHA) — Türkiyə informasiya agentliyi.

## Tarixi
1999-cu ildə "Hürriyyət" Xəbər Agentliyi ilə "Milliyyət" Xəbər Agentliyinin birləşməsi ilə "Doğan Xəbər Agentliyi" adı ilə qurulmuşdur. 2011-ci ildə Türkiyədə 41, xaricdə isə 26 ofisi olmuşdur. "DHA" Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğana tənqidi yanaşması ilə tanınırdı. Agentlik 2018-ci ilin martında "Doğan Holdinq" tərəfindən sahibi Ərdoğan hökumətinə yaxın olan "Dəmirören Holdinq"ə satılmışdır. Bundan sonra agentliyin adı "Demirören Xəbər Agentliyi" olaraq dəyişdirilmişdir.

## Məzmunu
Türkiyədə 34 ofisi olan DHA, müxtəlif yayım təşkilatlarına, xüsusən də "Dəmirören Media" qrupuna bağlı televiziya, radio və qəzetlərə xəbər və video xidmətləri göstərir. Burada ingilis, alman və Çin, eləcə də türk dillərində xəbərlər təqdim edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Demirbank

**Demirbank** — Türkiyədə bank.

## Tarixi
1926–1929-cu illərdə Türkiyədə bankların sayı sürətlə artmışdır, lakin bunlar əsasən yerli iş adamları tərəfindən qurulan yerli banklar idi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra kreditə tələbatın artması bəzi tacirlərin və kənd təsərrüfatı ixracatçılarının Türkiyə iqtisadiyyatında kredit imkanlarını artırmaq üçün banklar qurması ilə nəticələnmişdir. 1940-cı illərdə bankların əksəriyyəti dövlət bankları idi, lakin 1944–1960-cı illərdə özəl kommersiya banklarının sayında artım olmuşdur.

"Demirbank" 7 sentyabr 1953-cü ildə "Cıngıllı Holding" tərəfindən İstanbulda qurulmuşdur. 6 dekabr 2000-ci ildə "TMSF"-ə verilmişdir. Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi transfer qərarını ədalətsiz hesab etmişdir. 20 sentyabr 2001-ci ildə "HSBC" tərəfindən satın alınmış və 11 dekabr 2001-ci ildə "HSBC Bank A.Ş."yə ilə birləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Radikal (qəzet)

"***Radikal***" — Türkiyədə gündəlik qəzet. "Doğan Yayın Holding"ə məxsusdur. 1996-cı ildə nəşr olunmağa başlayan qəzetin çap nəşri 2014-cü ilin iyununda, rəqəmsal nəşri isə 2016-cı ilin martında başa çatmışdır.

## Tarixi
"*Radikal*" qəzeti 1996-cı ildə çap olunmağa başlayıb.  Bu, ABŞ-nin "*[[The New York Times]]*" və Britaniyanın "*[[The Guardian]]*" qəzetlərinin versiyasıdır. "*Radikal İki*", "*Radikal Kitap*" və "*Radikal Hayat*" adlı əlavə nəşrləri var idi. 17 oktyabr 2010-cu ildən tabloid ölçüsündə nəşr olunur.

"*Radikal*" 21 iyun 2014-cü il tarixində zərər etdiyinə əsaslanaraq nəşrini dayandırmış və rəqəmsal jurnalistikaya keçid etmişdir.

Qəzetin baş redaktoru olan Ezgi Başaran 2 dekabr 2015-ci ildə işini Cem Erciyesə təhvil vermişdir.

"*Radikal*"ın fəal köşə yazarları 4 aprel 2016-cı il tarixində qəzetin saytında öz "vəda" məqalələrini dərc etmişdilər.

## İstinadlar
Bet-İsrail sinaqoqu (İstanbul)

**"Bet-İsrail" sinaqoqu** () — Türkiyənin İstanbul şəhərində, Şişlidə yerləşən sinaqoq. Neve Şalom sinaqoqu kimi Bet-İsrail də Neve Şalom Fondu tərəfindən dəstəklənir və idarə olunur. Sinaqoq ilk olaraq 1920-ci illərdə tikilmişdir. 1950-ci illərin əvvəllərində yəhudi əhalisinin əksəriyyətinin həmin əraziyə köçməsi və nasistlərin işğal etdiyi ərazilərdən immiqrasiya etməsi səbəbindən indiki ölçüsünə qədər genişləndirilmişdir. İzmirdə eyniadlı başqa bir sinaqoq da var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Chief Rabbinate of Turkey
* Shalom Newspaper - The main Jewish newspaper in Turkey
Neve Şalom sinaqoqu

**Neve Şalom sinaqoqu** (,  ) — Türkiyənin İstanbul şəhərində, Beyoğlu rayonunun Karaköy məhəlləsində sinaqoq.

Sinaqoq 1930-cu illərin sonlarında köhnə Qalata məhəlləsində iudaist əhalisinin artması səbəbilə tikilmişdir. Bu məqsədlə 1949-cu ildə bir yəhudi ibtidai məktəbi sökülmüş və onun xarabalıqları üzərində sinaqoq tikilmişdir. Tikinti 1951-ci ildə tamamlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Chief Rabbinate of Turkey
* Neve Shalom Synagogue Official Website
* Shalom Newspaper - The main Jewish newspaper in Turkey
Türkiyə İqtisadi və Sosial Tədqiqatlar Fondu

**Türkiyə İqtisadi və Sosial Tədqiqatlar Fondu** ( , TESEV) — Türkiyədə araşdırma mərkəzi. Baş qərargahı İstanbulda yerləşir. TESEV Türkiyənin üzləşdiyi sosial, siyasi və iqtisadi siyasət məsələlərini təhlil edən müstəqil qeyri-hökumət araşdırma mərkəzidir. Dövlət müdaxiləsinə qarşı çıxan liberal iqtisadi baxışları ilə tanınır.

TESEV XXI əsrdə Türkiyənin və onun qonşuluğunun qarşısında duran ən aktual və vacib siyasət suallarına diqqət yetirir. Proqram sahələri üç başlıq altında qruplaşdırılmışdır: demokratikləşmə, xarici siyasət  və yaxşı idarəetmə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Arin, Kubilay Yado Turkish Think Tanks, the AKP’s Policy Network from Neo-Gramscian and Neo-Ottoman Angles Portland State University, Center for Turkish Studies, Occasional Paper Series, June 2015.
HSBC (Türkiyə)

**HSBC Bank A.Ş.** — Türkiyədə fəaliyyət göstərən bank. "The Hongkong and Shanghai Banking Corporation"ın Türkiyədəki törəmə şirkətidir və baş ofisi İstanbulda yerləşir.

## Tarixi
"HSBC" 1990-cı ildə "Midland Bank A.Ş." adı altında təsis edilmişdir. 2001-ci ildə "Demirbank" ilə birləşmiş və adı "HSBC" olaraq dəyişmişdir. 20 noyabr 2003-cü ildə İstanbuldakı qərargah binası bombalanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*