Ozon (şirkət)

**Ozon** — Rusiyanın ilk e-ticarət şirkətlərindən biridir və bəzən “Rusiyanın Amazon-u” adlandırılır. 1998-ci ildə onlayn kitab mağazası kimi təsis edilən Ozon, 2019-cu ilə qədər ölkədəki ən böyük üç onlayn pərakəndə platformadan biri olmuşdur. 2020-ci ildə Forbes tərəfindən Rusiyanın ən qiymətli üçüncü internet şirkəti seçilmişdir.

Ozon həmçinin Ozon Group-un bir hissəsidir, hansı ki, Ozon Travel kimi onlayn səyahət bronlama platformasına və Rusiyanın ən böyük rəqəmsal kitab mağazası olan Litres-ə sahibdir. Ozon-un hazırkı baş icraçı direktoru Yandex-in keçmiş maliyyə direktoru və əməliyyatlar üzrə baş direktoru olan Aleksandr Şulgin-dir.

2020-ci ilin oktyabr ayında məlum oldu ki, Ozon ABŞ-da IPO keçirməyi planlaşdırır və bu, şirkəti 3-5 milyard dollar arasında dəyərləndirə bilər. 2020-ci ilin noyabr ayında Ozon Nasdaq birjasında IPO vasitəsilə ictimaiyyətə açıldı və şirkətin dəyəri 6,2 milyard dollar kimi qiymətləndirildi. Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündən sonra, Nasdaq Ozon-un qiymətli kağızlarının ticarətini dayandırdı və şirkət siyahıdan çıxmaq niyyətini bildirdi. Ozon iki dəfə uğursuz apellyasiya etdi və 2023-cü ilin oktyabrında könüllü siyahıdan çıxmaq barədə qərarını elan etdi.

## Tarix
Ozon.ru 1998-ci ildə Rusiyanın proqram təminatı şirkəti Reksoft tərəfindən onlayn kitab satıcısı kimi təsis edilmişdir. Şirkət tezliklə çeşidini genişləndirərək CD və DVD-lər satmağa başladı və daha sonra geyimdən elektronika qədər geniş bir məhsul çeşidi təklif etməyə başladı. 2012-ci ildə Sapato.ru ayaqqabı mağazasını aldı və 2015-ci ildə onu onlayn moda pərakəndəçisi KupiVIP-ə satdı. 2014-cü ildə Litres, Rusiyanın böyük elektron kitab bazarının səhmlərinin bir hissəsini əldə etdi.

### Rəhbərlik
Rusiyalı baş icraçı direktorların bir sıra təyinatlarından sonra, 2005-ci ildə Ozon şirkətinə Baring Vostok adından məsləhət verən Bernard Lukey baş icraçı direktor olaraq təyin edildi. 2011-ci ildə Maelle Gavet Ozon-un yeni baş icraçı direktoru oldu. Onun dövründə şirkət əsasən nağd pula əsaslanan Rusiya pərakəndə bazarında e-ticarətin populyarlaşdırılması üzərində çalışdı. Gavet 2015-ci ildə baş icraçı direktor vəzifəsindən istefa verdi və onun müavini Danny Perekalsky varisi kimi təyin olundu. 2017-ci ildən bəri baş icraçı direktor Aleksandr Şulgin olmuşdur. O, əvvəllər Rusiya texnologiya şirkəti Yandex-in maliyyə direktoru və əməliyyatlar üzrə baş direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2022-ci ilin aprelində Rus-Ukrayna müharibəsi zamanı tətbiq olunan beynəlxalq sanksiyalar səbəbindən Şulgin Ozon şirkətində baş icraçı direktor vəzifəsindən və idarə heyətindəki vəzifəsindən istefa verdi.

### Maliyyələşmə
1999-cu ildə Leonid Boquslavski tərəfindən yaradılmış ru-Net Holdings, Qərbin Baring Vostok Group, UFG və Rex Capital şirkətləri ilə birlikdə şirkətin nəzarət səhm paketini 3 milyon dollara satın aldı. 2000-ci ildə Baring Vostok şirkətə 3 milyon dollar sərmayə qoyduqdan sonra əsas səhmdar oldu. 2007-ci ildə Ozon, Cenevrədə yerləşən Index Ventures tərəfindən idarə olunan maliyyələşdirmə raundunda 18 milyon dollar topladı. 2011-ci ildə Ozon, Yaponiyanın e-ticarət şirkəti Rakuten, Boquslavskinin ru-Net və digər şirkətlərdən 100 milyon dollar sərmayə cəlb etdi və ardından 2014-cü ildə Rusiya holdinqi Sistema və Rusiya mobil operatoru MTS ilə daha bir 150 milyon dollarlıq maliyyə anlaşması əldə edildi. MTS və Baring Vostok 2018-ci ildə Ozon-a əlavə olaraq 92 milyon dollar sərmayə qoydu. 2019-cu ildə Boquslavski Ozon-dakı payını əsas səhmdarlar olan Baring Vostok və Sistema-ya 70 milyon dollara satdı.

2019-cu ildə Ozon ABŞ-ın risk kapitalı şirkəti Princeville Capital-in iştirakı ilə 150 milyon dollarlıq maliyyələşmə raundunu təmin etdi ki, bu da 2014-cü ildən bəri qərbli sərmayədarların iştirakı ilə Rusiyada həyata keçirilən ən böyük texnologiya sərmayə sazişlərindən biri kimi qiymətləndirildi.

### Maliyyə göstəriciləri
Ozon 2019-cu ildə satışlarının 93% artaraq 1.1 milyard dollara çatdığı və sifarişlərin həcminin iki dəfədən çox artaraq 32.2 milyon olduğu “hiperböyümə” mərhələsini bildirdi. Şirkətin ümumi məhsul dövriyyəsi 2020-ci ilin ikinci rübündə əvvəlki illə müqayisədə 188% artdı və 2020-ci ilin ilk yarısında 77.4 milyard rubla çatdı, bu isə əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 152% artım deməkdir. O zaman Ozon-un maliyyə direktoru olan Daniil Fedorov-a görə, koronavirus pandemiyası rus istehlakçıları arasında onlayn alış-verişin yeni bir vərdişini formalaşdırdı.

### 2022-ci ildə İstra (Moskva) sifariş yerinə yetirmə mərkəzində yanğın
2022-ci il avqustun 3-də böyük bir yanğın təxminən 50,000 kvadrat metr anbarı (binanın təxminən 1/3-ni) məhv etdi, bu da binanın daxili məzmununu, xarici divarlarını və damını əhatə etdi. Yanğında ən azı bir nəfər həyatını itirdi və 13 nəfər yaralandı. Fövqəladə hallar nazirliyi əvvəlcə yanğının 35,000 kvadrat metr əraziyə yayıldığını bildirsə də, sonradan bu rəqəmi təxminən 50,000 kvadrat metr olaraq yenilədi. Hadisə yerinə yanğın nasos stansiyası, bir Mi-8 helikopteri, iki Ka-32 helikopteri, 150 yanğınsöndürən və 40 digər avadanlıq cəlb edilmişdir.

## Məhsullar və xidmətlər
Ozon 20-dən çox məhsul kateqoriyasını əhatə edən, geyim, ərzaq məhsulları, ev əşyaları və elektronika daxil olmaqla, 9 milyondan çox məhsul təklif edir. Təklif olunan çeşidin böyük artımından sonra, 2019-cu ildə sifarişlərin həcmi iki dəfədən çox artaraq 32,2 milyon oldu.

2019-cu ilin əvvəlində şirkət Ozon.Invest adlı bir xidmət istifadəyə verdi, bu xidmət Ozon marketplace-də məhsullarını satan kiçik və orta bizneslərə kreditlər verir. Ozon həmçinin Rusiyada çox kateqoriyalı onlayn alış-verişlər üçün istehlak kreditləri təklif edən və cashback xüsusiyyəti ilə öz debit kartını istifadəyə verən ilk onlayn pərakəndə satıcı oldu.

2018-ci ildən bəri Ozon üçüncü tərəf satıcıları üçün marketplace platforması fəaliyyət göstərir. 2020-ci ilin iyun ayında bu platformada 13,000-dən çox satıcı fəaliyyət göstərirdi və onlar saytda mövcud məhsulların 85%-dən çoxunu təşkil edirdi.

2021-ci ilin noyabr ayında Ozon 2022-ci ilin əvvəlindən etibarən Rusiyanın kiçik şəhərlərində hər biri ən azı 15 kvadrat metr olan pilot təhvil məntəqələrini açacağını elan etdi.

2022-ci ilin avqust ayında Ozon Rostov vilayətində fərdi şəxslərin məhsullarını satması üçün reklam xidmətini istifadəyə verdiyini elan etdi.

## Təchizat zənciri və çatdırılma
Ozon Rusiyanın 11 saat qurşağında sifarişləri çatdırmaq üçün öz təhvil infrastrukturunu inkişaf etdirdi. 2018-ci ildə şirkət Moskva vilayəti, Sankt-Peterburq, Tver, Kazan, Yekaterinburq, Rostov-na-Donu və Novosibirskdə olmaqla yeddi sifariş yerinə yetirmə mərkəzinə sahib idi. 2019-cu ildə onun təhvil gücü iki dəfədən çox artaraq 200,000 kvadrat metrə yaxınlaşdı və son mil çatdırılma infrastrukturuna sərmayə qoyuldu.

Şirkət öz çatdırılma logistika platformasını idarə edir və bütün Rusiya ərazisində 16,000-dən çox təhvil məntəqəsinə, o cümlədən avtomatlaşdırılmış poçt qutularına malikdir. Müştərilərin sifarişlərini təhvil ala biləcəyi məntəqələrdən istifadə, Rusiyanın bir çox bölgəsində etibarlı üçüncü tərəf çatdırılma xidmətlərinin olmaması səbəbindən yaranmışdır. 2019-cu ildə Ozon Moskvada ekspress ərzaq çatdırılma xidmətini işə saldı və təmassız ev çatdırılma xidmətini genişləndirdi ki, bu da 2020-ci ilin yazında koronavirus pandemiyası zamanı populyar seçimə çevrildi.

2020-ci ilin martında Ozon potensial IPO öncəsi logistik genişlənmə üçün 300 milyon dollardan çox xərcləməyi planlaşdırdığını elan etdi.

2021-ci ilin oktyabrında Ozon Express markası Moskvada öz yeməyə hazır məhsul istehsalını işə saldı və 2021-ci ilin sonuna qədər bir saat ərzində 30-dək yemək çatdırmaq xidməti göstərdi. Ozon Express kulinariya istehsalının Rusiyanın digər bölgələrində də mövcud olması gözlənilir.

2021-ci ilin dekabrında Ozon 2021-ci ilin sonuna qədər Moskvadakı 30 bölgədə 15 dəqiqə ərzində ərzaq və yarı hazır yeməklərin çatdırılmasını təmin etməyə hazır olduğunu elan etdi.

## Covid-19 pandemiyası
Koronavirus pandemiyası zamanı Ozon rekord satış artımı bildirdi, çünki Rusiyadakı karantin tədbirləri daha çox insanı onlayn alış-veriş etməyə sövq etdi. Böhran dövründə şirkət marketplace satıcılarının qiymət manipulyasiyalarının qarşısını almaq üçün ən çox tələbat olan məhsullarda qiymətləri məhdudlaşdırdı və infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün təmassız ev çatdırılma xidmətini genişləndirdi. 2020-ci ilin iyul ayında Ozon və digər dörd rus pərakəndə satıcısı karantin zamanı işləməyə davam edən çatdırılma işçilərinə abidə qoydu.

## İstinadlar