Müqəddəs Xaç monastırı

**Müqəddəs Xağ monastırı** (, ) — Yerusəlimdə Şərqi Pravoslav monastırı. Xaç Vadisində, İsrail Muzeyi və Knessetin aşağısında yerləşir.

## Tarixi
Rəvayətə görə, monastır Adəmin başının dəfn yerində qurulmuşdur.

Ərazinin IV əsrdə Roma imperatoru Böyük Konstantinin göstərişi ilə müqəddəsləşdirildiyi güman edilir. Konstantin eramızın 327-ci ilində səltənətinin xristianlığa çevrilməsindən sonra ərazini Kartli kralı III Miriana verdi.

Monastır XI əsrdə gürcü Giorgi-Proxore tərəfindən Kral IV Baqratın hakimiyyəti dövründə inşa edilmişdir.

Sultan Baybarsın (1260–1277) dövründə rahiblər monqollar üçün casus olmaqda günahlandırıldıqdan sonra edam edildi. 1305-ci ildə Kral II Andronikos tərəfindən dəstəklənən Sultan Ən-Nasir Məhəmməd ibn Kalavun monastırın geri alınmasına nail oldu.

### Osmanlı dövrü
1600-cü illərin əvvəllərində Fransiskus Quaresmius buranı belə təsvir edir: "gözəl və geniş, mozaika işləri ilə döşənmiş və müxtəlif Yunan şəkilləri ilə bəzədilmiş. Üstəlik, monastır həqiqətən böyük və dayanıqlı bir sərvətdir; lakin xarabalıqlarında göründüyü kimi əvvəllər daha böyük olmuşdur. "

Monastır 1685-ci ildə böyük bir borc səbəbiylə gürcülər tərəfindən Yunan Pravoslav Patriarxı II Dosiseouya satıldı. Hal-hazırda Qüds Yunan Pravoslav Patriarxlığının rahibləri tərəfindən istifadə edilir.

1697-ci ildə Henri Maundrell qeyd edir: Müqəddəs Xaçdan adını almış bir Yunan monastırı. Bu tikilinin quruluşu çox səliqəlidir və mövqeyi cazibədardır. Lakin ən çox qeyd olunmağa layiq olan şey onun adının və təməlinin səbəbidir. Çünki bura kökü bəsləyən, ağacı yetişdirən, Xaç düzəltmək üçün taxta verən Yerdir. Yüksək qurbangahın altında ağacın kötüyünün dayandığı yerdə bir çuxur görə bilərsiniz, [..] Geri qayıtdıqdan sonra, ayağımızı yumaq üçün monastıra dəvət edildik. Hər Zəvvar üçün Ata Qəyyumunun özü tərəfindən bir mərasim təşkil edildi. Bütün cəmiyyət bəzi Latın Himnlərini oxuyanların ətrafında durur və bitdikdə hər bir Friar sıra ilə gələrək Zəvvarın ayaqlarını öpür: bütün bunlar böyük nizam və təntənə ilə edildi ".

Monastırının Səlib yürüşü dövrünə aid qalıqları əksəriyyəti bərpa edilmiş və yenidən qurulmuş cari kompleksin kiçik bir hissəsini təşkil edir. Səlib yürüşü bölməsində bir kilsə, o cümlədən bir yerə bir pəncərə, xaçın (çox hörmətli) böyüdüyü yerin görünməsinə imkan verir. IV əsrdən qalan qalıqlar dağınıqdır və bunlardan ən başlıcası mozaikanın parçalarıdır. Əsas kompleksdə yaşayış evləri, bir muzey və hədiyyə mağazası yerləşir. Monastır kitabxanasında bir çox gürcü əlyazması var.

### Müasir dövr
2004-cü ilin iyununda, Gürcüstan Prezidenti Mixail Saakaşvilinin İsrailə səfərindən bir müddət əvvəl, əfsanəvi gürcü şairi Şota Rustavelinin kilsədəki bir sütun üzərindəki freskası naməlum şəxslər tərəfindən pozuldu. Bu Rustavelinin yeganə mövcud olan orta əsr portretidir. Müşayiət olunan yazı və portretin üzü cızılmışdı. Hadisədən sonra Gürcüstan İsrailə rəsmi olaraq şikayət etdi. Freska, mövcud sənədlərə əsaslanaraq, İsrail mütəxəssisləri tərəfindən bərpa edilmişdir.

Oxşar hadisələr 1970–1980-ci illərdə monastırda baş vermiş, Gürcü yazıları boyanmış və yunan yazıları ilə əvəz edilmişdi. Bir çox yerlərdə (məs. Müqəddəs Luka və Müqəddəs Prokore rəqəmlərinin yaxınlığında) gürcü hərflərinin konturları yaxınlarda əlavə olunmuş yunan kitabələrinin altından aydın görünür.

## Həmçinin bax
* İsraildə din

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*  (s. )
* 
*  (s. 77-82)
* Khurtsilava, Besik 2019, On the history of creating the first basilica in the place of the Cross Monastery in Jerusalem "Pro_Georgia", #1,
* 
* 
* 
*  (s. )
*  (s. 33- 40)
* 
*  (s. , )
*  (s. 123)
* (s. 340)
*  (s. )