open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Duvan rayonu

**Duvan rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
Rayonun inzibati mərkəzi Mesyaqutovo kəndidir. Ufa şəhəhərindən 233&nbsp;km məsafədə yerləşir.
## Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın şimal-qərbində yerləşir. Rayonun ərazisi 3243&nbsp;km² təşkil edir. Rayonun qərb və mərkəzi hissəsini Ufa platosu tutur. Burada hündürlük 517 metrə çatır. Ətəklər iynəyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Rayonun şərq hissəsində isə ağcaqayın meşələri yayılmışdır. İqlimi müelayim kontinental və sərindir. Yanvar ayının orta temperaturu −15,5&nbsp;°C, iyul ayının isə: +17,7&nbsp;°C təşkil edir. İl ərazində əraziyə 437&nbsp;mm yağıntı düşür. Kənd təsərrüfatına daxil olan torpaqlar qara və tünd boz meşə torpaqlarıdır. Təbii ehtiyatları: təbii qaz, tikinti daşı, kirəçdaşı, kərpic xammalı, qum və çınqıl qarışığı və qum, agro-filiz.

## Tarix
Duvan rayonu 30 avqust 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Rayon mərkəzi Duvan kəndi olmuşdur.

## Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Duvan rayonu ərazisin milli tərkibi: ruslar — 63,9 %, başqırdlar — 20,4 %, tatarlar — 12,8 %, mordvalılar, digər millər — 1,1 %.

## İnzibati-ətazi vahidləri
13 kənd inzibati vahidliyinə 47 yaşayış məntəqəsi daxildir
## İqtisadiyyat
Rayon əsasən maldarlıq-taxılşılıq üzrə ixtisaslaşmışdır. Ərazisinin 125,5 min ha (rayon ərazisinin 38,6 %) kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur. 23,6 min ərazi otlaq sahələridir. Kənd təsərrüfatının iri buynuzlu maldarlıq, donuzçuluq, kartofçuluq sahələri inkişaf etmişdir. Ərazisinin 188,3 min hektarını (rayon ərazisinin 58 %) meşə sahələri tutur. Oduncaq ehtiyatı 25,9 mln.m³-dir.

## Nəqliyyat
Ərazisindən Mesyaqutovo — Satka avtomagistralı keçir. Mesyaqutovo kəndini Krasnoufa, Ufa ilə isə Maloyaz kəndi ilə birləşdirən yol vardır.

## Sosial sfera
Rayon ərazisində 21 ümumtəhsil mərkəzi, 13 orta məktəb, Duvan Çoxşaxəli Kolleci, Mezyagutov Pedaqoji Kolleci, Yaroslavka kəndində Duvan çoxşaxəlir kollecinin şöbəsi, 23 kütləvi kitabxana, 30 klub, mərkəzi və 3 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Burada rus dilində «Duvan xəbərləri» qəzet buraxılır.

## Tanınmış şəxsləri
* Əhməd Fazıloviç Yerikeyev — tatar şairi

## Mənbə
* Duvan rayonu administrasiyası

## İstinadlar
Astlablur

**Astlablur** - Arsakın Mes-Kuenk mahalında (Tərtər cayının sahilində) ziyarətgah təpə adı (*[[Alban]]iya tarixi*). *Ulduztəpə* adının ermənicə tərcüməsidir. Ağdam rayonu ərazisində Ulduztəpə adı vardır. Alban gözəli Taquhinin ermənicə yazılışı (*Albaniya tarixi*).

## Həmçinin bax
* Üzərliktəpə
## Xarici keçidlər
* təpə
## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın izahlı coğrafi adlar luğəti. Bakı, 1960.
* Azərbaycan SSR-in qısa toponimlər lüğəti. Bakı, 1986.
Bələbəy rayonu

**Bələbəy rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
Rayonun inzibati mərkəzi Bələbəy kəndidir. 
## Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın qərbində yerləşir. Rayonun ərazisi 1869&nbsp;km² təşkil edir. Ufa şəhərindən 180&nbsp;km aralıda yerləşir.

Ərazisindən Neft (Bələbəy, Aksakov, Usen-Ivanovo, Ilkinskoye, Elizavetinskoy yataqları), əhəngdaşı (Krasno-Zarnitskoe, Mezhgunornoe), qum (Alekseevskoe, Sysoyevskoe, Bələbəy), qum-çınqıl qarışığı (Tuzlukuşevskoye ), kərpic xammalları (Bələbəy) çıxarılır. Ərazisindən İk və onun qolları axır. Boz, tünd boz meşə və qara torpaqlar yayılmışdır. Ərazisinin 39 % meşələr tutur. palıd, qayın, aspen və fərdi adacıklar .ayonun qərb və mərkəzi hissəsini Ufa platosu tutur. Burada hündürlük 517 metrə çatır. Ətəklər iynəyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Rayonun şərq hissəsində isə ağcaqayın meşələri yayılmışdır. İqlimi mülayim kontinental və sərindir. Yanvar ayının orta temperaturu −15,5&nbsp;°C, iyul ayının isə: +17,7&nbsp;°C təşkil edir. İl ərazində əraziyə 437&nbsp;mm yağıntı düşür. Kənd təsərrüfatına daxil olan torpaqlar qara və tünd boz meşə torpaqlarıdır. Təbii ehtiyatları: təbii qaz, tikinti daşı, kirəçdaşı, kərpic xammalı, qum və çınqıl qarışığı və qum, agro-filiz.

## Tarix
Bələbəy rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir.
## Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Duvan rayonu ərazisin milli tərkibi: ruslar — 45,6 %, tatarlar — 22,9 %, çuvaşlar — 13,5 %, başqırdlar — 12 %, ukraynlar — 1,7 %, mordvalılar — 1,6 %, digər millər — 2,7 %.

## İnzibati-ətazi vahidləri
15 kənd inzibati vahidliyinə 90 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat

Rayon əsasən kənd təsərrüfatı üzrə ixtisaslaşmışdır. Ətlik-südlük maldarlıq, donuzçuluq, taxılçılıq, quşçuluq inkişaf etmişdir. Sənaye əsasən Bələbəydə cəmlənmişdir.

## Nəqliyyat
Ərazisindən Moskva — Samara — Ufa — Çelyabinsk dəmir yolu və Aksaksobo — Tuymazı avtomobil yolu.

## Sosial sfera
Rayon ərazisində 36 ümumtəhsil mərkəzi, 15 orta məktəb, 24 kütləvi kitabxana, 42 klub, 3 xəstəxana fəaliyyət göstərir.

## Mənbə
* Bələbəy rayonu administrasiyası

## İstinadlar
Sanzigen

– kompüter animasiyası sahəsində ixtisaslaşmış Yaponiya anime studiyası. Studiyanın əsası əslində 2003-cü ildə qoyulmuş, lakin 2006-cı ildə *[[Gonzo (şirkət)|Gonzo]]* studiyasının keçmiş əməkdaşları tərəfindən tam formalaşdırılmışdır. 2011-ci ildə *[[Trigger (şirkət)|Trigger]]*, *[[Ordet (şirkət)|Ordet]]* və *[[Liden Films]]* studiyaları ilə birlikdə *[[Ultra Super Pictures]]* şirkətini formalaşdırmışdır. Studiyanın adı yapon dilində "üçölçülü" mənasını verən  sözündən qaynaqlanır.

## Əsas işləri
**[[009 Re:Cyborg]]*
**[[Arpeggio of Blue Steel]]*
**[[BanG Dream!]]*
**[[BanG Dream!|BanG Dream! It's MyGO!!!!!]]*
**[[Black Rock Shooter]]*
**[[Bubuki Buranki]]*
**[[D4DJ|D4DJ All Mix]]*
**[[D4DJ|D4DJ First Mix]]*
**[[From Argonavis]]*
**[[ID-0]]*
**[[Ishura]]*
**[[Miss Monochrome]]*
**[[Monster Strike]]*
**[[New Initial D (anime filmi)]]*
**[[Sakura Wars: The Animation]]*
**[[The Heroic Legend of Arslan]]*
**[[Wooser's Hand-to-Mouth Life]]*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı. 
*Sanzigen Twitter-də.
*
Arxacdərəsi

**Arxacdərəsi** - Cəbrayıl rayonunda dərə adı. Türk dillərində arkac(Azərbaycan dilində arxac) *dağın gün düşməyən tərəfi*, *dağın arxa hissəsi, quzeyi*və dərə sözlərindən ibarətdir. XIX əsrdə Gəncə quberniyasının Zəngəzur qəzasında Arxactəpə, Oğuz rayonunda Qaynarxac və Yuxari Qarabağda Qızıl, İrəvan quberniyasının Ecmiədzin qəzasında Xan-Arxac və s. adlarla mənaca eynidir. Arxac dağ yamacında qoyun sürüsünün saxlandığı yerdir. 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Həmçinin bax
* Cəbrayıl rayonu
* Zəngəzur qəzası

## Ədəbiyyat
* Bəndəliyev N.S. Dağlıq Şirvan oronimlərində bəzi etnonimlərin izləri. “Azərbaycan SSR EA Xəbərləri” (Yer elmləri seriyası), 1959, № 3.
* Azərbaycan SSR-in qısa toponimlər lüğəti. Bakı, 1986.
Əbdüləziz (dəqiqləşdirmə)

* Əbdüləziz (sultan) — 32-ci Osmanlı sultanı və 111-ci İslam xəlifəsi.
* Əbdüləziz bin Fəhd əs-Səud — Səudiyyə Ərəbistanı şahzadəsi, Kral Fəhdin oğlu.
* Əbdüləziz bin Osman əl-Tüveycri – İSESKO-nun baş direktoru.
* Əbdüləziz Buteflika — Ərəb siyasi və dövlət xadimi, Əlcəzair prezidenti (1999–2019).
* Əbdüləziz əs-Səud — Səudiyyə Ərəbistanının qurucusu və ilk kralı.
* Əbdüləziz xan (1614 - 1683) — Buxara xanlığının hökmdarı.
* Əbdüləziz Fərmanfərmaiyan — İranlı memar, Tehran Universitetinin professoru və İranın müasir mühəndislik qurucularından biri.
Atom və molekulyar modellər

**Atom və molekulyar modellər** — izolə olunmuş atom və molekullarda atom və ya hibrid orbitallarının quruluşundakı xüsusiyyətləri nümayiş etdirmək üçündür.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Konstantin Samuel Rafinski

**Konstantin Samuel Rafinski**, (, )19-cu əsrdə Fransada özünü yetişdirmiş  polimat. Gəncliyində ABŞ-yə səyahət etdikdən sonra 1815-ci ildə Ohayoda məskunlaşmış və botanika, zoologiya və ŞimaliAmerikada tarixdən əvvəl yaşamış sivilizasiyalar haqqında elmi sahədə töhfələri olmuşdur. 
## Əsas işləri

* *[https://archive.org/stream/caratteridialcu00rafigoog#page/n7/mode/2up Caratteri di Alcuni Nuovi Generi e Nuove Specie di Animali e Piante della Sicilia]*, Palermo 1810
* *Specchio delle Scienze*, PAlermo, 1814
* *Précis des Découvertes et Travaux Somiologiques*, Palermo, 1814
* *Principes Fondamentaux de Somiologie*, Palermo, 1814
* *Analyse de la Nature ou tableau de l’univers et des corps organisés*, Palermo, 223 pp., 1815
* *Florula Ludoviciana*, Nyu-York, 1817
* *Ichthyologia Ohiensis*, Leksinqton 1820
* *Ancient History, or Annals of Kentucky*, Frankfurt, 1824
* *Neogenyton*, Leksinqton,1825
* *Flora of Louisiana*, Nyu-York, 1827
* *Medical Flora, a Manual of the Medical Botany of the United States of North America* (2 cild, 10 cədvəllə), Filadelfiya, 1828, 1830
* *Atlantic Journal and Friend of Knowledge* (8 buraxılış), Filadelfiya, 1832—1833
* *Herbarium Rafinesquianum*, Philadelphia 1833
* *[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k980671/f1.table A Life of Travels and Researches in North America and the South of Europe, From 1802 till 1835]*, Filadelfiya, 1836
* *[https://archive.org/stream/floratelluriana00rafi#page/n13/mode/2up Flora Telluriana]* (4 hissə), Filadelfiya, 1836
* *The American Nations* (2 cild), Filadelfiya, 1836
* *New Flora and Botany of North America* (4 hissə), Filadelfiya, 1836—1838
* *Genius and Spirit of the Hebrew Bible*, Filadelfiya, 1838
* *Alsographia Americana*, Filadelfiya, 1838
* *Sylva Telluriana*, Filadelfiya, 1838
* *[https://archive.org/stream/autikonbotanikon00rafi#page/n3/mode/2up Autikon Botanikon]*, Filadelfiya, 1840
* *The Good Book* (Amenities of Nature), Filadelfiya, 1840
* *[https://archive.org/stream/pleasuresdutieso00rafirich#page/n5/mode/2up The pleasures and duties of wealth]*, Filadelfiya, 1840

## İstinadlar
Markiz adası

**Markiz adası** () — Kuybışev su anbarında balaca bir ada. Ərazisi 2013- cü ildən Kazan şəhərinin Vaxitov əyalətinə (əvvəllər Tatarıstan Respublikasına) daxildir. Volqa çayının sağ tərəfində Kazan şəhərinin limanının sahilində yerləşir. Ada bütünlükdə meşə ilə örtülmüşdür. Sahilyanı ərazilərin bir hissəsi qumla, qalan ərazilər isə bataqlıqlarla örtülmüşdür. Ada da demək olar ki heç bir tikinti işləri aparılmır. Yalnız 2003-cü ildən adada həlak olmuş yatçıların şərəfinə qoyulmuş heykəl durur.

## Tarixi
1956-1958-ci illərdə Markiz adası altında su anbarının doldurulmasına qədər ada daha geniş ərazini əhatə edirdi.

İlk vaxtlardan mövcud olan Markiz adası demək olar ki, tamamiylə su altında qalmışdır. Xan dövründən bəri Kazan şəhəri ilə üzbəüz adaların mövcudluğu salnamələrdə öz əksini tapmışdır. Həmçinin bu adalarda iri yarmarkalar təşkil edilirdi. Tarixən Volqa çayının da öz yerini dəyişməsi ilə adanın sahəsi də dəyişmişdir. Ada tarixən müxtəlif adlarda adlandırılmışdır ki, bunlardan Qumlu adını da göstərə bilərik.

## Adının tarixi
Adadın adının tarixi ilə bağlı müxtəlif fərziyyələr mövcuddur. Belə ki, Böyük Yekatirina Tver qalireyasına səfəri zamanı Kazan şəhəri ətrafındakı bir çox torpaqları Markiz Pauluççiyə hədiyyə etmişdir. Belə ki, Pauluççi nəsli Yekatirinadan sonra mövcud olmağa başlamışdır. 1880-ci illərdən Kazan yaxınlığında onun nümayəndələri tərəfindən torpaqların əldə edilməsi məlumdur. 1911-ci ilin məlumatlarına əsasən ada Markiz Pauluççiyə məxsusdur. Baxmayaraq ki, sonralar ada ticarətçi Musinə məxsus olmuşdur, onun adı Markiz olaraq qalırdı. 1930-cu ildə Qırmızı Tatariya qəzetinin məqaləsində Markiz adası Pauluççi adası kimi adlandırılmışdır.

## Turizm və rekreasiya potensialı
XX əsrin ortalarından Markiz adası çimərlikləri, meşələri, çəmənlikləri, qayalıqları ilə məşhur olub, kazanlıların istirahət mərkəzi olmuşdur. Adada istirahət üçün evlər və müxtəlif əyləncə məkanları mövcud idi. Adada müxtəlif ailə istirahət mərkəzləri və idmanla məşğul olmaq istəyənlər üçün şəraitlər mövcud idi. Müharibə dövründə adada olan göllərdən əhali balıq tuturdu. Kuybaşev su anbarının tikilməsi ilə adadakı istirahət mərkəzi fəaliyyətini dayandırdı, və əraziyə təşkil edilən turlar demək olar ki, kəsildi. Adada macəra axtaranlar üçün "vəhşi istirahət" təşkil edilirdi. Həmçinin burada müxtəlif festival və diskotekalarda keçirilirdi.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Başkortostan

**"Başkortostan"** () — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı olan Ufa şəhərində başqırd dilində dərc olunan gündəlik ictimai-siyasi qəzet.

## Tarixi
Qəzet 1917-ci ilin iyun ayında Orenburqda **"Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире"** () adı ilə fəaliyyətə başlamışdır. Bundan sonra adı bir neçə dəfə dəyişilmişdir. İlk dəyişiklik cəmi bir ay sonra olmuşdur. Belə ki, elə həmin ilin iyul ayında adı dəyişdirilərək **"Башҡорт"** () olmuşdur.

1924-cü ildən etibarən redaksiya heyətinin bölməsi birdilli bölməyə çevrilmişdir. 1929-cu ildən indiyə qədər gündəlik nəşr olunur.

1937-ci ildən **"Qьđьl Başqortostan"** (), 1951-ci ildən isə **"Совет Башҡортостаны"** () adlanmışdır.

1990-cı ildən indiki **"Башҡортостан"** () adını daşıyır.

2001-ci ildən 2007-ci ilədək ayda bir dəfə olmaqla başqırd dilində **"Нефтекама яңылыҡтары"** () adlı əlavəsi çap edilmişdir.

## Tirajı

## Baş redaktorları
* Qismət Kulmuxametov (1945-ci ildən 1950-ci ilədək)
* Vali Nafikov (1958-ci ildən)
* Abdulla İsmayılov (1966-cı ildən)
* Mansur Ayupov (1986-cı ildən)
* Talqat Saqitov (1990-cı ildən)
* Ralif Kinzyabaev (1999-cu ildən)
* Niyazbəy Səlimov (2011-ci ildən)

## Mükafatları
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1968).

## Həmçinin bax
*Başqırdıstan kütləvi informasiya vasitələri

## Ədəbiyyat
*Кузбеков Ф. Т. Башкирская журналистика: история и современность. — Уфа: БГУ, 1998.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bizant (mifologiya)

**Bizant** — yunan mifologiyasında Bizans şəhərinin banisi və tanrısı. Poseydon ilə Keroessanın oğlu. Apollon və Poseydon şəhərin möhkəmləndirilməsində Bizanta yardım göstərmişlər. Bizant Frakiya çarı Hemosun Bizansa hücumunun qarşısını almış və düşməni Frakiyanın uzaq rayonlarınadək qovmuşdur. Bizant şəhərdə olmadığı zaman skif hökmdarı Odris Bizansa basqın etmişdir. Bizantın arvadı Fidaleya və digər qadınlar şəhəri mühasirəyə alan skiflərin düşərgələrinə zəhərli ilanlar ataraq şəhəri xilas etmişlər.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV cild. Bakı,2013, səh.183.
Blenda

**Blenda** (almanca: Blende) — kinoçəkiliş aparatının və ya fotoaparatların obyektivinin ön hissəsinə birləşdirilən silindr və ya kəsik piramida şəklində quruluş; adətən rezin və ya plastik materialdan hazırlanır.

Blenda obyektivi yan tərəfdən düşən işıq şüalarından qoruyur; bu şüalar neqativ materialda işıq ləkələrinin əmələ gəlməsinə və təsvirin tutqun alınmasına səbəb olur. Blendanın iki əsas funksiyası var:

1. Blenda linzaları mexaniki təsirlərdən qoruyur.
2. Blenda linzaların üstünə işiğı düşməyə qoymur, işiğı qabağdan ötürür.

## İstinadlar
İglin rayonu

**İglin rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
Rayonun inzibati mərkəzi İglin kəndidir. Ufa şəhərindən 20&nbsp;km şərqdə yerləşir. 
## Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın Ufa şəhər ətrafı zonasaında yerləşir. Rayonun ərazisi 24541&nbsp;km² təşkil edir. Ərazisində Neft, manqan filizi, genişlənmiş gil, kərpic xammalı, gips, qum və çınqıl materialı və qum, tikinti daşı, agronom filizləri çıxarılır. Rayondan Ağidel, Ufa, Sim çayları axır. Ərazisinin 43,2 % meşələr tutur. Kənd təsərrüfatı ərazilərinin boz meşə və açıq boz torpaqlar təşkil edir.

Rayon ərazisindən Moskva — Çelyabinsk dəmir yolu, federal əhəmiyyətli m-5 «Ural» avtomagistralı keçir.
 
## Tarixi
Başqırd MSSR-in Mərkəzi İcra Komitəsinin Rəyasət Heyətinin qərarı ilə 31 yanvar 1935-ci ildə formalaşmışdır.

Şipovo kəndi yaxınlığında Başqırd arxeoloqları erkən dəmir dövrünə aid bir gəlinlikdə gənc qızın nadir qəbirini tapdılar.

4 iyun 1989-cu ildə Kazak kəndində Rusiya tarixində ən böyük dəmiryol qəzası baş vermişdir. Nəticədə 575 nəfər (digər mənbələrə görə 645 nəfər) həyatını itirdir.

## Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Karmaskalı rayonu ərazisin milli tərkibi: ruslar — 38,3 %, başqırdlar — 32 %, tatarlar — 12,4 %, belaruslar — 8,3 %, çuvaşlar — 4,5 %, ukraynlar — 1,3 %, digər millər — 3,2 %.

## İnzibati-ətazi vahidləri
Rayonda 19 kənd inzivati vahidliyinə 128 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İqtisadiyyat
Rayon əsasən aqrar-sənaye rayonudur. Ərazisinin 106,7 min ha kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur (rayon ərazisinin 43,5 %). 27,2 min ərazi otlaq sahələridir.
## Nəqliyyat
Rayon ərazisindən Moskva — Çelyabinsk dəmiryolu və Ural M-5 avtomagistralı keçir.

## Sosial sfera
Rayon ərazisində 32 ümumtəhsil mərkəzi, 21 orta məktəb, 31 kütləvi kitabxana, 45 klub, bir rayon xəstəxanası və 2 poliklinika fəaliyyət göstərir. Burada «İglin xəbərləri» adlı qəzet buraxılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Rayon saytı
Bohol

**Bohol** — Filippin arxipilaqının Visayan qrupunda ada. Adanın sahəsi təqribən 3.9 min km².-dir. Səthi hündürlüyü 800 metrədək olan yayladan ibarətdir. Sahilləri mərcan rifləridir. İqlimi ekvatorialdır. Rütubətli ekvatorial meşələr, tropik bitki əkinçiliyi yayılmışdır. Əsas şəhəri Taqbilaran portudur.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV cild, Bakı,2012, səh,222
Voroniy Kust adası

Voroniy Kust adası- Kuybıçev su anbarında kiçik bir ada. Tatarıstan Respublikasının Kazan şəhərinin Vaxitovsk rayonuna daxildir. Həmçinin Markiz adasının qarşısında yerləşir. Ada bütünlüklə meşə ilə örtülmüşdür. Çox hissəsi isə bataqlıqlaşmışdır. Kommunikasiya şəbəkəri ölkədə qalmaqdadır. Belə ki, 2012-ci ilə qədər su anbarı doldurulana qədər ərazi qum ilə örtülü olmuşdur. Həmçinin ada quru ilə əlaqəyə malik idi.

## Tarixi
XX əsrin əvvəllərində şəhərin mərkəzinə uğursuz naviqasiya kanalının çəkilməsi üçün dəmir yolu və şose yolu çəkilmişdir.
Kaban gölü

**Kaban gölü (**) — Kazan şəhərində göllər sistemi. Bu göllər sistemi 3 hissədən ibarətdir. Yaxın (Aşağı) Kaban (ən şimal), Uzaq (Orta) Kaban, Yuxarı (Boriskovski) Kaban olub Tatarıstanda ən iri göllər sistemi hesab olunur.

## Əsas xüsusiyyətləri

Göllər Volqa çayının köhnə əyilmələri sahəsində karst prosesləri nəticəsində yaranmışdır. Göllər Volqanın terrası boyu şimala və cənuba doğru uzanır. Otarı kəndi yaxınlığında kanal bir dam ilə bloklanır, bunun vasitəsilə Kuybişev su anbarından suy nasosla buraya vurulur. Yuxarı Kaban qapalı anbar şəklində olub, digər göllər sistemi ilə əlaqəyə malik deyil. Burada suyun səviyyəsi Yaxın (Aşağı) və Uzaq (Orta) Kaban göllərindən 2 m yüksəkdədir. Göllər sisteminin ümumi sahəsi-186 ha-dır. Yaxın (Aşağı) Kaban və Uzaq (Orta) Kabanın uzunluğu 5575 m, Yuxarı Kabanın isə 1030 m-dir. Gölün orta dərinliyi −25 m, suyunun həcmi isə 11,8 mln kub m-dir. Kuybışev su anbarı tikilənə qədər göllərin Kazanka və Volqa çayları ilə əlaqəsi vardır. Göllərdə suyun səviyyəsinin qalxmaması üçün kanallar bloklanmışdır. Hal-hazırda Kaban gölü tənzimlənmiş su obyekti hessab edilir. Burada artıq sular nasoslar vasitəsiylə Volqa çayına vurulur.

## Ekoloji vəziyyəti
Minillərdi göl öz təbii görünüşünü saxlamaqdadır. XVI əsrdə artıq şəhər tikintisi işləri Aşağı (Yaxın) Kaban gölünə yaxınlaşmışdır. XVIII əsrin ortalarında artıq gölün ətrafında yaşayış məntəqələrinin sayı çoxalmışdır. XIX əsrin ortalarında artıq göl ətrafı ərazilərdə sənaye müəssisələrinin sayı da artmaqda idi. Beləliklə sənaye tullantılarının gölə axıdılması başladıkı, bununla da gölün suyu içmək üçün yararsız hala düşmüşdür. 1970-ci illərin ortalarından başlayaraq demək olar ki, göldə balıq və digər canlılar artıq qalmamışdır. 1980-cı illərin ortalarından başlayaraq isə göldə aparılan bərpa işləri nəticəsində canlı aləm az da olsa canlanmış, tullantıların miqdarı aşağı düşmüş, balıqların sayı artmışdır. Hal-hazırda göldə müxtəlif su quşları və ördəklər yaşayırlar.

## Həmçinin bax
* Kuybışev su anbarı
* Volqa çayı
* Tatarıstan

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Oygen Lommel

**Oygen Korneli Yozef fon Lommel** () — Alman fiziki. O Lommel çoxhədlisi, Lommel funksiyası, Lommel-veber Funksiyası və Lommel difereniyal tənlilinə görə diqqətəlayiqdir. O həmçinin Nobel mükafatını qazanan Yohannes Ştarkın doktoral məsləhətçisi olmağı ilə də diqqətəlayiqdir.

## Həyatı
Lommel Edenkobendə Palatintda Bavyera krallığında doğuldu. O Münhen Lüdviq-Maksimilian Universitetində riyaziyyat və fizika bölümlərində oxudu (1854-cü və 1858-ci illər).1860-cı ildən 1865-ci ilə kimi Şuiz (Schwyz) əyalət məktəbində fizika və kimya müəllimi olaraq işlədi.1865-ci ildən 1867-ci ilə kimi Sürix ortaməktəbində dərs dedi eyni zamanda,İsveçrə Federal Texnologiya İnstitutunda privatdozent idi həmçinin politexnik məktəbində də.1867-ci ildən 1868-ci ilə qədər,Hohenheim universitetinin professoru təyin edildi. Nəhayət 1868-ci ildə Erlangen universitetinin kafedrasında eksperimental fizikaçı təyin edildi.1886-cı ildə Münhen Lüdviq-Maksimilian Universitetinə qayıtdı.1899-cu ildə vəfat etdi.

## Lommelin çalışmaları
* *Studien über die Besselschen Funktionen,* (Leipzig 1868)
* *Wind und Wetter,* München (1873)
* *Das Wesen des Lichts,* Leipzig (1874)
* *Über die Interferenz des gebeugten Lichts,* Erlangen (1874–76)
* *Lexikon der Physik und Meteorologie,* Leipzig (1882)
* *Die Beugungserscheinungen geradlinig begrenzter Schirme,* München (1886)
* *Die Beugungsrescheinungen einer kreisrunden Öffnung,* München (1884)
* *Lehrbuch der Experimentalphysik,* Leipzig (8. A. 1902)

## Xarici keçidlər
*  Lommel haqqında ədəbiyyat Almaniya Milli Kitabxanasıdan

## İstinadlar
* Robert Knott: Lommel, Eugen. In: *Allgemeine Deutsche Biographie (ADB).* Band 52, Duncker & Humblot, Leipzig 1906, S. 62–65.
C'est la vie

**C'est la vie,** Fransızcada *həyat budur, əsl həyat, ya da həyat belədir!* kimi bir məna daşıyan sözdür. Çox tez-tez istifadə edilən, birinin başına gəlmiş bir hadisə üzərinə söylənən və hadisəyə açıqlama gətirən qısa və aydın bir sözdür. Bu söz insanlara, başına gələnlərin bir tale olduğunu, əldən başqa birşey gəlmədiyini və hər kəsin başına gələ biləcəyini qısaca anlatmaq və təsəlli vermək məqsədilə deyilir.

Həmçinin aşağıdakı mənalarda istifadə edilir:
* C'est la Vie, Kanada radio proqramı.
* C'est la Vie, Jennifer Babcockun cizgi serialı.
* C'est la Vie (Paryż z pocztówki)", 1987-ci ilə aid Andrzej Zaucha-nın bir mahnısı.
* C'est la Vie, Greg Lake-nin 1977-ci ildə çıxan albomu Works Volume I da bir mahnı.
* C'est la Vie, Beau Williams-ın Bodacious! Adlı albomundan 1984-cü ildə çıxan single.
* C'est la Vie, 1986-cı ildə Beau Williams-ın yenidən açıqlama gətirdiyi Robbie Nevil mahnısı.
* C'est la Vie, 2002-ci ilə aid Shania Twain-in Up! Adlı albomundan bir mahnı.
* C'est la Vie, 1989-cu ilə aid Marc Lavoine-in bir mahnısı.
* C'est la Vie, 1997-ci il çıxışlı Alex Fox instrumental albomu.
* C'est la Vieǃ (B*Witched song), B*Witched'in bir mahnısı.
* C'est la Vie (Always 21), Ace of Base qrupunun 1999-cu il çıxışlı *Singles of the 90s* albomundan bir mahnı.
* C'est la Vie (Khaled mahnısı), 2012 çıxışlı Cheb Khaled mahnısı.
Lommel çoxhədlisi

**Lommel polinomu** *R**m*,ν(*z*), Oygen Lommel tərəfindən açıqlanıb, içində 1/*z *olan polinom qayıdış əlaqəsi verir.
: \displaystyle J_{m+\nu}(z) = J_\nu(z)R_{m,\nu}(z) - J_{\nu-1}(z)R_{m-1,\nu+1}(z) 
burada *J*ν(*z*) birinci növ Bessel funksiyasıdır.
: R_{m,\nu} = \sum_{n=0}^{[m/2]}\frac{(-1)^m(m-n)!\Gamma(\nu+m-n)}{n!(m-2n)!\Gamma(\nu+n)}(z/2)^{2n-m}.

## Həmçinin bax
* Lommel funksiyası
Tikrit

** Tikrit** () — İraqda Bağdadın 140 km şimal-qərbində Dəclə çayı sahilində qurulmuş bir qəsəbədir. Səlahəddin valiliyinin paytaxtı olan qəsəbənin təxmini əhalisi 160 mindir (2012-ci ilin siyahıyaalması).

## Tarixi
Qəsəbədə yaşayışın mövcudluğu Assuriya dövrünə qədər gedib çıxır. Mənbələrdə şəhərin adı ilk dəfə Babil hökmdarı Nabolpolassarın Assur şəhərinə hücumu dövrü ilə əlaqədar çəkilir. Təxmini 1000 il əvvəl Tikritdə bir qala və böyük xristian monastrının olması haqqında orta əsr müəlliflərinin kitablarında məlumatlar vardır. Orta əsrlərdə qəsəbə tekstil malları istehsal edirdi.

Şəhər böyük tarixi əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycan dövlətlərindən Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular, Səfəvilər və Əfşarlar İraqı elə keçirərkən Bağdad ətrafındakı bu qəsəbəni də öz hakimiyyətlərinin altına salıblar.

Tarixi şəxsiyyətlərdən Səlahəddin Əyyubi və keçmiş İraq prezidenti Səddam Hüseyn də bu şəhərdə doğulmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İraq
* İŞİD
* Səddam Hüseyn
Boliviya inqilabı (1952)

**Boliviya inqilabı** — Boliviyada xalq demokratik inqilabı.

## Tarixi
1952-ci il aprelin 9-da polis tərəfindən dəstəklənən Millətçi İnqilabi Hərəkat (MİH) partiyasının dövlət çevrilişi etməsi ilə başlamışdır. Həmin gün La-Pasda başlamış xalq üsyanında 3 günlük döyüşlərdən sonra ordu darmadağın edildi, onun funksiyalarını fəhlələrdən ibarət könüllü dəstələr öz üzərinə götürdü. Millətçi İnqilabi Hərəkatın lideri V.Pas Estensoro ölkənin prezidenti oldu. Aprelin 17-də X.Leçin Okendonun başçılığı ilə hakimiyyəti Millətçi İnqilabi Hərəkat ilə bölüşən Boliviya Fəhlə Mərkəzi yaradıldı (fəhlə həmkarlar ittifaqlarının nümayəndələrinə 4 nazir vəzifəsi verilmişdir).

1952-ci il iyulun 21-də ümumi seçki hüququ tətbiq olundu; oktyabrın 31-də mədən-filiz sənayesi milliləşdirildi; yeni yaradılan mədən-filiz dövlət şirkətində veto hüququna malik fəhlə nəzarəti qoyuldu.

1952-ci ilin noyabrında başlamış ümumkəndli üsyanı mülkədar torpaq sahibliyinin ləğvi və torpaqların kəndlilər arasında bölüşdürülməsi ilə nəticələndi; bunu 2 avqust 1953-cü il aqrar islahatı qanuniləşdirdi. 1953-cü ilin yanvarında əks-inqilabi çevriliş cəhdi fəhlə və kəndlilərdən ibarət könüllü dəstələr tərəfindən yatırıldı.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. IV cild. Bakı,2013. səh.251.

## İstinadlar
Boransız-Cülgə

**Boransız-Cülgə** - Azərbaycan Respublikasında Qobustan rayonu ərazisində palçıq vulkanı. Boyanata dağından şərqdə yerləşir. Sopka və qrifonlarının paylaşmasına görə beş məntəqədə qruplaşır. Sopka breksiyası əsasən gil və az miqdarda mergel, qumdaşı, əhəngdaşı və dolomitlərdən ibarətdir. Sopkalar Qovundağ və Maykop dəstələrinin suxurları üzərində yerləşir, Boransız-Cülgə antiklinal qırışığına uyğun gəlir. Vulkan qırışıqdakı pozulmalarla əlaqədardır. Sopka və qrifonlardan qaz,, bulanıq su, palçıq və neft çıxır.
## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. IV cild, Bakı,2013. səh.299.
## İstinadlar
İskubaş çayı

**İkubaş çayı** — Tatarıstanın Kukmor və Mamadış rayonları ərazisindən axan çay. Şiya çayının sol qolunu təşkil edir. Uzunluğu — 23&nbsp;km-dir.
## Coğrafiyası
Çay Yuxarı İskubaş kəndinin şimal-qərbindən meşəlik sahəsindən başlayır. Çayın axarı boyunca Yuxarı İskubaş, Bitlyanqur, Aşağı İskubaş, Aqlaevo, Keşemkul, Bolçie Uski kimi yaşayış məntəqələri yerləşir. Yuxarı İskubaş və Bitlyanqur istisna olmaq şərti ilə digər yaşayış məntəqələri çayın sağ sahilində yerləşir. Kama çayı hövzəsinə aiddir
## İstinadlar
Kimyəvi formul

**Kimyəvi formul** — kimyəvi birləşmələrin kəmiyyət və keyfiyyət tərkibini bildirmək üçün istifadə olunan kimyəvi işarə və indeks toplusudur.

İndeks-elementin işarəsinin sağ tərəfində aşağıda yazılan və atomların sayını göstərən ədədə deyilir.

## Həmçinin bax
* 2-Aminotiazol

## İstinadlar
Ölümcül pinq hücumu

**Ölümcül pinq hücumu** — 1990-cı illərdə Unix, Linux, Mac, Windows, şəbəkə printerləriu və marşrutizatorlar daxil olmaqla müxtəlif əməliyyat sistemlərində və şəbəkə qurğularında yayılmış DoS hücum növüdür, hazırda əksər sistemlərdə bu problem aradan qaldırılıb. 

Uzunluğu 65 535 baytdan böyük ICMP-paketin göndərilməsi kompüterin şəbəkə stekini dolduraraq kompüteri çökdürmək mümkündür. Bu uzunluqda paketi şəbəkədə bir dəfəyə göndərmək olmur, ona görə onu hissələrə (fraqmentlərə) bölüb göndərirlər. Windows-da olan pinq proqramı paketləri asanlıqla fraqmentləşdirdiyi üçün bu hücum növü belə adlandırılmışdı.

## IPv6-da ölümcül pinq hücumu
2013-cü ildə Microsoft Windows-da ölümcül pinq hücumunun IPv6 versiyası aşkar edilmişdir. Bu boşluq 2013-cü ilin avqust ayında MS13-065 səviyyəsində müəyyən edilmişdir. CVE-ID bu boşluq üçün CVE-2013-3183-dur.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.
Əhəd Kərimov

**Əhəd Əli oğlu Kərimov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi və partiya xadimi, Azərbaycan SSR Ali Soveti sədrinin müavini, Azərbaycan Kommunist Partiyası Şuşa (1975–1980), Laçın Rayon (1980–1981), Ucar Rayon (1981–1985) və Bərdə Rayon (1985–1990) komitələrinin birinci katibi, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin X və XI çağırış deputatı.

## Həyatı
Əhəd Əli oğlu Kərimov 1940-cı ildə indiki Ağdərə rayonunun Umudlu kəndində anadan olmuşdur. Çapar kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 3 il kolxozda işləmiş, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsinə qəbul olunmuşdur. Burada ikinci kursda oxuyarkən oxuduğu orta məktəbin Azərbaycan bölməsində müəllim işləmiş, bir ildən sonra əyani təhsilə keçərək əvvəlcə fakültə, sonuncu kursda isə universitetin komsomol təşkilatının katibi olmuşdur. Təyinatla Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Mexanika-Riyaziyyat İnstitutuna göndərilmiş, öz istəyi ilə Mərdəkandakı çətin tərbiyə olunan uşaqlar üçün açılmış xüsusi internat-məktəbdə bir il tərbiyəçi, üç il yarım isə direktorun tərbiyə işlər üzrə müavini işləmişdir.

Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Xankəndidə filialı açılan zaman burada müəllim ştatı üçün keçirilən müsabiqədə iştirak etmiş və 1970-ci ildə institutun komsomol təşkilatının katibi seçilmişdir. 1971-ci il noyabrayında Azərbaycan LKGİ Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayət Komitəsinin ikinci katibi seçilmiş, 1975-ci ilin iyununda Şuşa Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, həmin ilin dekabr ayında isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Şuşa Rayon Komitəsinin birinci katibi vəzifələrinə irəli çəkilmişdir.

1980-ci ilin yanvar ayında Əhəd Kərimov Azərbaycan KP Laçın Rayon Komitəsinin, 1981-ci ilin oktyabr ayında Ucar Rayon Komitəsinin, 1985-ci ilin dekabr ayında isə Bərdə Rayon Komitəsinin birinci katibi işləmişdir. Paralel olaraq 1987-ci ilin noyabr ayında Azərbaycan SSR Ali Soveti sədrinin müavini seçilmişdir.

Əhəd Kərimov 1960-cı ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. X və XI çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmiş, Ali Sovetin Xalq maarifi və elm komissiyasının üzvü olmuşdur.

Əhəd Kərimov 67 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Hacı Əmrulla hamamı

**Hacı Əmrulla hamamı** — günbəzli hamam olub, Sumqayıt şəhərinin Corat qəsəbəsi mərkəzindən keçən Sülh küçəsində, Corat cümə məscidinin qarşı tərəfində yerləşir. Günbəzşəkilli olan bu hamam dövlət tərəfindən mühafizə edilir.

## Tarixi
Corat sakini Hacı Əmrulla bəyin sifarişi ilə XVII əsrdə tikilməsi qeyd olunur. Qəsəbə sakinləri arasında təzə hamam olaraq tanınır. Corat qəsəbəsində mövcud olmuş iki hamamdan biridir.
## Həmçinin bax
*Hacı Məcid hamamı

## İstinadlar
Ramiz Əhmədov

**Ramiz Əhmədov** () — azərbaycanlı jurnalist və siyasətçi; Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 1-ci sədri; Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I çağırış deputatı, Yevlax Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı, Kirovabad şəhər Gəncə rayon, Qutqaşen rayon partiya təşkilatlarının birinci katibi, "Kommunist" qəzetinin baş redaktoru.

## Həyatı
Ramiz Haşım oğlu Əhmədov 1939-cu il martın 6-da Quba rayonunun Zizik kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini və Moskva İctimai Elmlər Akademiyasını bitirmişdir. Fəlsəfə elmləri namizədi olmuşdur.

Ramiz Əhmədov 10 sentyabr 2007-ci il tarixində vəfat edib.

Evli idi, 3 övladı var.

## Siyasi-ictimai fəaliyyəti
"Kommunist" qəzetinin baş redaktoru, Kirovabad və Qutqaşen rayonlarının partiya komitələrinin katibi, Yevlax rayonunun icra başçısı olub.

1980-ci ildə o, Heydər Əliyevin göstərişi ilə yeni yaradılan Kirovabad şəhər, rayon partiya təşkilatının birinci katibi təyin olunmuşdur.

1988-ci ildə o, Əbdürrəhman Vəzirov tərəfindən Qutqaşen rayon partiya təşkilatının birinci katibi təyin olunmuşdur.

Ramiz Əhmədov Azərbaycan Kommunist Partiyası XXXII Qurultayında Mərkəzi Nəzarət-Təftiş Komissiyasının sədri seçilmişdir.

7 fevral 1991-ci il tarixində Dövlət idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına (Əsas Qanununa) dəyişikliklər və əlavələr haqqında Qanun layihəsinin işlənib tamamlanması üzrə Redaksiya komissiyasının üzvü seçilmişdir.

1993-cü ildə Ramiz Əhmədov Azərbaycan Kommunist Partiyasını bərpa edərək onun sədri seçilib. Azərbaycan Kommunist Partiyasının ilk sədri olmuşdur. 2000-ci il noyabrın 5-də Azərbaycan Kommunist Partiyasının siyahısı üzrə deputat seçilmişdir. Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu məsələləri daimi komissiyasının üzvü olmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ramiz Əhmədov — 80 yaş

## Xarici keçidlər
* Ramiz Əhmədovun dünyası — Asif Quliyev yazır
Başqırdıstanda aclıq (1921–1922)

1921-1922 illərin arasında baş vermiş **Başqırdıstanda aclıq**, müasir Başqırdıstan ərazisində Rusiya vətəndaş müharibəsi vaxtı baş vermiş.

## Səbəbləri

Uzun müddət ərzində, vətəndaş müharibəsinin cəbhəsi Başqırdıstan ərazisində keçirdi. Cəbhənin hər iki tərəfi ölüsoyanlıq, oğurlama və dinc əhalinə qarşı başqa cinayyətlər törədirdi. Misal üçün, hökumət komissiyasının hesabatına görə, ancaq üç kantonda (Tamyan-Qatay, Böryən-Tüngəüer və Qıpçaq-Ete ırıu) 100 həyət zərər çəkmiş, 5377 ev sahibliyi yox edilmiş, 2826 yaşayış yeri tamamilə dağıdılmış və 50 min adamın çöreyi yox idi. Müharibə ərzində mal qaranın böyük hissəsi ya müsadirə olunub ya quru 1920-ci ildə acından ölüb. 1918 ildə aparılmış meşələrin millətləşdirilməsi isə sənayenə zərər vurub. Kənd təsərrüfatının sənaye güvvətləri məhv edilib.

1918-1920 illərin arasında aparılan prodrazvörstkanın nəticəsində, Başqırdıstandan faktiki olaraq qida resursları alınırdı, özəlliklə əhalinin əksəriyyəti *əksinqilabi* elan olunan başqırdlar olduğu rayonlardan. 1920-ci ilin yayında Başqırd MSSR-də hökumətə gələnlər ölkənin başqa hissələrindən idilər. Onlar apardığı prodrazvörstka vaxtı bütün biçin və hətta toxumlar alınırdı. 1921-ci ilin fevralına dək Ufa quberniyasında 13 mln. pud toxum və yem, 12 min pud kərə yağı və 12 mln. ədəd yumurta, Kiçik Başqırdıstanda isə 2,2 mln. pud toxum, 6,2 min pud kərə yağı, 39 min ədəd iribuynuzlu mal-qara, 82 min ədəd qısabuynuzlu mal-qara və 2,2 min pud bal alınmış.

## Nəticələri

Aclıq dövründə Başqırdınstan əhalisi 650 min adama, yəni 22%-ə azalıb.

1921-1922 illərin arasında 82,9 min kənd ev sahibliyi yox olub, işləyən atların sayı 53%, iribuynuzlu mal-qaranın sayı 37,7%, qoyunların sayı 59,5%-ə azalıb, əkim sahəsi isə 51,6%-ə azalıb.

## İstinadlar
Fabri

**Fabrizio Aqusto Ramires** () - Türkiyə Super Liqası təmsilçilərindən olan Beşiktaş klubunda çıxış edən əslən Uruqvay’lı, ispan futbolçu.

## Həyatı
31 dekabr 1987-ci ildə Las-Palmas-de-Qran-Kanariyada anadan olub.

## Karyerası
Fabri qapıçı mövqeyində çıxış edir. 33 yaşlı futbolçu peşəkar karyerasına İspaniyanın "Deportivo La-Korunya" klubunda başlayıb, daha sonra "Real Vayadolid", "Rekreativo" və "Real Betis" kimi klublarında çıxış edib. 2016-cı ilin yayında isə futbolçu "Beşiktaş" klubuna transfer olunub.

## Uğurları
;Beşiktaş
***[[Türkiyə Super Liqası]] (1)**: 2016-2017

## İstinadlar
Kiri Buba

**Kiri "Buba" Abdulla** (; ) – Çar rejiminə və həmçinin yerli zülmkarlara qarşı mübarizə aparmış məşhur abrek, ləzgilərin xalq qəhramanı. Ruslar ona təslim olmağı təklif edəndə, onun son sözləri *<span lang="lez" dir="ltr">"Namus xurxa hur qwan - xura çk'ul huray"</span>*  oldu yani ***"Namusum palçığda olana qədər - sinəmdə xəncəl olsun"***.

## Həyatı
Buba ləqəbi ilə tanınan Əbdurəhman oğlu Abdulla Dağıstan vilayəti Kürə dairəsinin Kiri kəndində anadan olmuşdur. Kiri Bubanın doğum tarixi haqqında dəqiq məlumatlar yoxdur. Ehtimal olunur ki, o, XIX əsrin 70-ci ilərin sonunda anadan olub. Kiri Buba Rusiya imperiyasının çar hakimiyyətinə qarşı mübarizə aparıb, xalqı açıq-aşkar çar hakimiyyətinə qarşı müharibəyə çağırırdı.

1905–1913 illərdə, qaçaq Buba 20 nəfərdən artıq dəstəsi ilə Bakıdan Mahaçqalaya kimi ərazini terror altında saxlayırdı. Varlıların mülklərin dağıdaraq, o aldığını kasıb camaata paylayardı. Xalq ona "Buba" yəni "böyüklük edən" adını verib.

### Ölümü
Abrek Abdulla 1913-cü ildə iki ləzgi dostu ilə 40 rus kazakla qeyri-bərabər döyüşdə yaralanır, sonra isə Rus Çarlığı məhkəməsinin qərarı ilə xalqın göz onündə abrek və iki dostu edam edilir. Abrek Abdullanın başı üçün ruslar qızıl ilə 10 min rubl mükafat təyin edirdi. SSRİ dövründə Abrek Abdullanın nəyinki obrazları və əməllərı, onun haqqında danışmağ belə qadağan olunmuşdu, lakin buna baxmayaraq ki, Ləzgi xalqı ona çoxsaylı dördlüklər həsr edirdi. Bu dördlüklərdən yüzdən çoxu K. Kaziev və E. Navrubekov tərəfindən toplanmışdır, onlardan birinin bir hissəsi:

## İstinadlar
Hacı Məcid hamamı

**Hacı Məcid hamamı** —  Sumqayıt şəhərinin Corat qəsəbəsində, Səməd Vurğun küçəsindən 60-70 metr aralıda, qəsəbənin daxilinə uzanan küçənin sağ tərəfində yerləşir. Corat qəsəbəsində mövcud olmuş iki hamamdan biridir. Qəsəbə sakinləri arasında köhnə hamam olaraq tanınır.

## Tikili
Yerin altında yerləşən hamam bayır hissədən 1,50 sm hündürlüyə malikdir. Təxmini olaraq iki metrə yaxın hissəsi isə yerin altında yerləşir. Hamamın kanalizasiya boruları saxsıdan olmuşdur. Suyu isə müalicəvi əhəmiyyətə malik olan sirin və kükürdlü Nəbi bulağından təmin edilirdi. Əsas giriş şərq, Qazanxanaya isə giriş cənub-qərb hissədəndir. Əsas hissənin divarları yarıya qədər kafel, tavan hissə isə balıqqulağı ilə işlənmişdir. Qapılarının üzəri, hücrələrə keçidlər və daxili hücrə tağ şəkillidir.

## Tarixi
Hamamın XVI əsrdə tikilməsi qeyd olunur. Sonuncu dəfə 1985-ci ildə təmir olunub. 1988-ci ilə qədər istifadə olunan hamam hazırda istifadəsiz və baxımsız vəziyyətdədir.

## Şəkilləri

Hacı Məcid hamamı 1.jpg|
Hacı Məcid hamamı 2.jpg|
Hacı Məcid hamamı 3.jpg|
Hacı Məcid hamamı 6.jpg|
Hacı Məcid hamamı 4.jpg|
Hacı Məcid hamamı 5.jpg|


## Həmçinin bax
*Hacı Əmrulla hamamı

## İstinadlar
Ağababa Rzayev (hüquqşünas)

** Rzayev, Ağababa Qasım oğlu**(12.2.1923, Bakı – 25.12.2003 Bakı) – Azərbaycan hüquqşünası, hüquq elmləri doktoru (1968), professor (1971).

Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir. İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısıdır. 1948-51 illərdə Azərbaycan komsomolu MK-nın təlimatçısı, Bakı şəhəri Voroşilov Rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi olmuşdur.

1951-56 illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetində müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışmış, 1956-59 illərdə Azərbaycan SSR Ədliyyə Nazirinin müavini, 1959-65 illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sovet orqanları şöbəsinin müdiri, 1965-70 illərdə Azərbaycan SSR Daxili İşlər nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. Daxili işlər polkovnikidir. 1959-65 illərdə dörd çağırış Bakı şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Geniş elmi-tədqiqat işləri ilə də məşğul olmuşdur. Əsas tədqiqat sahəsi Azərbaycanda siyasi-hüquqi təlimlərin tarixi olmuşdur.

## Əsərləri

# Dərbənddən başlanan əzablı yol 1
# Nəsirəddin Tusi: həyatı, elmi, dünyagörüşü  2
# “Mirzə Kazım bəy” sənədli filmi
# Политические взгляды М. Ф. Ахундова
# Очерки история политико-правовых учений Азербайджана
# История политических и правовых учений в Азербайджане: от истоков до ХХ века, Баку: Элм, 2000.

## İstinadlar

## Keçidlər

# Azərbaycan dilində kitabları
# Rus dilində kitabları
İleş rayonu

**İleş rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
Rayonun inzibati mərkəzi Verneyarkevo kəndidir.
## Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın şimal-qərbində yerləşir. Rayonun ərazisi 1 985&nbsp;km² təşkil edir. Ərazisindən Ağidel Syun və Baza çayları axır. Əsasən boz meşə və qara torpaqlar yayılmışdır. İqlimi mülayim, isti və bir az quraqdır. Ərazisinin 15,4 % meşələr tutur. Rayon ərazisindən neft, gil və qum-çınqıl qarışığı çıxır.

## Tarix
İleş rayonu 31 yanvar 1935-ci ildə təşkil edilmişdir.

## Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası İleş rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 78,8 %, tatarlar — 15,3 %, marilər — 2,6 %, ruslar — 1,9 %, digər millər — 1,4 %.
Siyahıya alınmağa görə əhalinin milli tərkibi:

## İnzibati-ətazi vahidləri

22 kənd inzivati vahidliyinə 87 yaşayış məntəqəsi daxildir
## İqtisadiyyat
İleş rayonu əsasən aqrar rayondur. Ərazisinin 141,7 min ha kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur (rayon ərazisinin 71,5 %). 29,7 min ərazi otlaq sahələridir. Kənd təsərrüfatının taxılçılıq, ətlik-südlük maldarlıq və donuzçuluq sahələri inkişaf etmişdir.
Ərazisindən M-7 "Volqa" və Neftekamsk — Tuymazı mağıstralı keçir.
## Sosial sfera
Rayon ərazisində 72 ümumtəhsil mərkəzi, 25 orta məktəb, 35 kütləvi kitabxana, 69 klub, mərkəzi rayon və 3 digər xəstəxana fəaliyyət göstərir. Burada əsasən tatar dilində «Mayak» qəzeti və onun rus və başqırd dillərində dublyajı buraxılır. 
## Tanınmış şəxsləri
* Musa Qareyev  — iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Ənvər Abdillin — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Robert Munnullin — Tatarıstan xalq şairi, Başqırdıstan Respublikası Əməkdar Mədəniyyət Xadimi.
* Rinat Xayri — Başqırd şair və yazıçı.
* İldus Timerxanov — uşaq yazıçısı.
*Sufiyan Povarisov — Başqırdıstanın xalq yazıçısı, filologiya elmləri doktoru, Başqırdıq Dövlət Universitetinin professoru

## Mənbə
* İleş rayonu administrasiyası 

## İstinadlar
Rafiq Masallınski

**Rafiq Yavər oğlu Eyvazov** — Azərbaycanlı qanuni oğru

## Həyatı
1982-ci ildə Masallı şəhərində
doğulmuşdur. İlk məhkumluqu cinayət 
məcəlləsinin naddəsi ilə qəsdən çox saylı
adam yaralaması ilə cinayət işi açılmışdır. Həbsalan Eyvazov Rafiq Yavər oğlu azadlıqdan cıxdıqdan sonra Kirminal aləmə qoşulur. 2005-ci ildə Çingiz Lənkaranski 
tanınan kirminal avtoritet ilə əlaqə qurur. 2008-ci ildə Çingiz Lənkəranski evinin 
qarşısında güllələnir ve Eyvazov Rafiq dünya 
oğruların xaç atası (TARO) ləqəbli Krminal 
Avtoritet ile əlaqə qurur. 2013-ci ildə TARO 
yəni Tariyel Qoca Yasamallı 21-ci rus qanuni oğru 3-cü gürcü qanuni oğru Rafiq Eyvazova qanuni oğru adı verilir krişkası olaraq Masallınski verilir. Rafiq 
Eyvazov Sankt-Peterburq və Rusiyanın digər bazalarina baxır Rafiq Masallinskiy zəmanə üzrə ən hörmətli əsil qanuni oğrudur. Azərbaycan kaloniyalarinda 2 qanuni oğru 
qəbul olunursa biridə Rafiq Eyvazovdur.

Rafiq Eyvazov gecə radələrində Gürcüstanlı avtoritet Kamo nu güllələmişdir. Rafiq Eyvazov Yavər oğlu 27 mart 2013-cü ildə cinayət məcəlləsindən Polis Əməkdaşları Tərəfindən 6-il həbs cəzası alıb.
Avtoritet Elşən Məmmədov tərəfindən Rafiq Eyvazovun qulağı kəsilmişdir. 11 sentyabr, 2017-ci ildə Elşən Məmmədov maşına minərkən güllələnib. Onun ölümündə Rafiq Masallınski nin əli olduğu bilinir.

## Həmçinin Bax
Nadir Səlifov
Rövşən Lənkəranski
## İstinadlar
Eşli Yanq

**Eşli Saymon Yanq** (d. 9 iyul 1985; Hartfordşir, İngiltərə) İngiltərə Premyer Liqasının Mançester Yunayted klubunda və İngiltərə milli yığmasının heyətində yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən ingilis futbolçu.

İngiltərənin Hartfordşir bölgəsində anadan olan və burada böyüyən Yanq peşəkar futbolçu karyerasına Uotford klubunda başlamış, baş məşqçi Rey Levinqtonun başçılığı altında 2003-cü ildə debüt oyununa çıxmışdır. 2004-cü ildən etibarən Uotfordun heyətində əsas oyunçulardan birinə çevrilmişdir. Yaxşı çıxışı ilə diqqətləri özünə cəlb etməyi bacaran Yanq 2007-ci ilin yanvarında 8 milyon funt-sterlinq qarşılığında digər Premyer Liqa təmsilçisi olan Aston Villa klubuna transfer olur. Kluba gəldiyi ilk günlərdən əsas heyət üzvünə çevrilmiş, stabil çıxışı sayəsində 2009-cu ildə Premyer Liqada ilin gənc futbolçusu mükafatına layiq görülmüşdür. 23 iyun 2011-ci ildə açıqlanmayan məbləğ qarşılığında Mançester Yunaytedə transfer olmuş və burada klubla birlikdə bir çox turnirin qalibi olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub
Son yenilənmə: 24 may 2017

### Milli komanda
Son yenilənmə: 24 may 2017

### Milli komandada qollar
Son yenilənmə: 24 may 2017

## Uğurları

### Klub
**Uotford**
* Çempionşip pley-off: 2006

**Mançester Yunayted**
* Premyer Liqa: 2012-13
* FA Kuboku: 2015-16
* Liqa Kuboku: 2016-17
* İngiltərə Superkuboku: 2011
* UEFA Avropa Liqası: 2016-17

### Şəxsi
* Uotfordda "İlin ən yaxşı gənc futbolçusu": 2004-05
* İlin heyəti (Çempionşip): 2005-06
* İlin heyəti (Premyer Liqa): 2007-08, 2008-09
* Premyer Liqada ilin gənc futbolçusu: 2008-09
* Premyer Liqada ayın futbolçusu: Aprel 2008, sentyabr 2008, aprel 2009

## Həmçinin bax
* Mançester Yunayted
* İngiltərə milli futbol komandası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Ashley Young profile Mançester Yunayted FK-nın rəsmi saytında
*Ashley Young profile FA-nın rəsmi saytında
*
Yefim Qurviç

**Yefim Qriqoryeviç Qurviç** () — Azəybaycan-sovet jurnalisti və ictimai-siyasi xadimi, "Azərinform"un direktoru (1942–1958, 1962–1986).

## Həyatı
Yefim Qriqoryeviç Qurviç 1917-ci ildə Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Orta təhsilini burada almış və 1932-ci ildə əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Bir neçə il həmkarlar ittifaqı təşkilatlarında — Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasında, Kooperativ və Dövlət Ticarəti İşçiləri Həmkarlar İttifaqının Respublika Komitəsində, Dənizçilərin Həmkarlar İttifaqının Hövzə Komitəsində müxtəlif texniki işlərdə çalışmışdır.

1935-ci ildə komsomol üzvlüyünə qəbul edilmiş, 1936-cı ilin sentyabr ayında "Molodyoj Azerbaydjana" komsomol qəzetinin redaksiyasına işə girmişdir. O, əvvəlcə burada ədəbi işçi, ardınca məsul katib olmuş, bir müddət sonra isə "Vışka" qəzeti redaksiyasında işləmişdir. 1939-cu ilin mart ayından Azərbaycan Teleqraf Agentliyində (Azərinform) ədəbi işçi, şöbə müdiri, direktor müavini, sonra isə direktor vəzifəsində çalışmışdır.

Yefim Qurviç 1941-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, yeddi çağırış (4-cü, 6–11-ci çağırışlar) Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur. "Azərbaycan SSR əməkdar jurnalisti" və "Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.

Yefim Qurviç 12 fevral 1987-ci ildə vəfat etmiş, II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
İslam məscidi

**İslam məscidi** — Tatarıstanın Kazan şəhərində məhəllə məscidlərindən biri. 
## Tarixi
1996-ci ildə ərazinin müsəlman əhalisi mühəndis R. N. Bilyalovun layihəsi əsasında məscid inşa etdirmişlər. İki zaldan ibarət olan məscidin minarəsi də vardır. Bir mərtəbəli binanın zirzəmisidə vardır. Bina «Н»-varı formada inşa edilmişdir.

Damın mərkəzində aşağı əsasda dörddəbir iki yaruslu minarə var. Zalin biri şimal digəri isə cənub hissədə yerləşir. Minarədə azan vermək üçün eyvan vardır. Otaqlarının ümumi tərkibinə malik müasir bir müsəlman din binasıdır. 

## Mənbə
*  İslam məscidi
Başqırdıstan məscidlərinin siyahısı

**Başqırdıstan məscidlərinin siyahısı** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasınında yerləşən məscidlər.

İlkin mənbələrdə ilk məscidlərin XVI-XVII əsrlərə aid olduğu qeyd edilir. Bu günə qədər fəaliyyət göstərən ilk məscidlərdən biri Baltaçevsk rayonunun Staroyakşeyevo kənddəki məsciddir. Həmin məscid 1738-ci ildə tikilmişdir. 2013-cü ilə qədər Başqırdıstanda mindən çox məscid qeydə alınmışdır.

## Məscidlər

## Ədəbiyyat
* *Васильева О. В., Латыпова В. В. и др.* Дорога к храму: история религиозных учреждений г. Уфы. Уфа, 1993.
* *Кутушев Р. Н.*, *Юнусова А. Б.* Мечети.// Башкортостан: краткая энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — С. 398—399. — 672 с. — ISBN 5-88185-001-7.
* *Юнусова А. Б.* Мечети// Статья в Башкирской энциклопедии 

## İstinadlar