open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Həmədan əməliyyatı

**Həmədan əməliyyatı** — rus qoşunlarının İranda Birinci Dünya müharibəsi zamanı 1915-ci ilin 17 (30) oktyabr — 3 (16) dekabrında keçirdiyi hücum əməliyyatı. Əməliyyatın keçirilməsinə səbəb İranda və Əfqanıstanda fəallaşan alman-osmanlı casus şəbəkəsi, məqsəd isə onun neytrallaşdırılması idi. Rusların iddiasına görə alman-osmanlı casuslarının fəaliyyəti nəticəsində İran vətəndaş müharibəsi həddində idi. Eyni zamanda Əfqanıstanın da Rusiya və İngiltərəyə qarşı çıxmaq ehtimalları artırdı. Bu şəraitdə rus Qafqaz ordusunun komandanlığı İrana Bakı və Xəzər dənizi vasitəsi ilə, N.N.Baratovun komandanlığı altında 3 tabor, 39 yüzlük, 5 batareya — cəmi 8 min adam və 20 top göndərdi. 17 (30) oktyabr korpus Ənzəli limanında yerə endi, 29 oktyabrda (11 noyabr) isə, əvvəl rus qoşunlarının olduğu Qəzvində cəmləşdilər. Sonra iki sütunla, iddialarına görə 8 minlik alman-osmanlı agenturasının mərkəzi olan Həmədan və Qum, bir kolonla isə Tehran üzərinə hərəkətə başladılar. 3 (16) dekabrda rus qoşunları Həmədanı tutdu, sonra Bürucərd, Dövlətabad, cənub-qərbi Laləkan və Qum rayonlarında alman-osmanlı diversantlarını darmadağın etdilər. Sonuncusu 9 (22) dekabrda alındı. Bu vaxta qədər korpusun qoşunları qüvvələrin bir hissəsi ilə Tehranın şimal-qərb, sonra isə cənub civarına çıxdılar. Türküstan hərbi dairəsindən irəli çəkilən rus Xorasan dəstəsi (1000 nəfər və 4 top) İranın cənubu ilə İran-Əfqanıstan sərhəddinə tərəf hərəkət edən alman-osmanlı qrupunu zərərsizləşdirdi. Sistanda olan ingilislərlə birgə rus Xorasan dəstəsi Bircənd, Sistan və Oman körfəzi xəttində, alman-osmanlı dəstələrinin Əfqanıstana daxil olmasının qarşısını almaq üçün, çevik sərhəd müdafiə sistemi yaratdılar. Bunun nəticəsində rus Xorasan dəstəsi, ingilislərlə birgə, rus Qafqaz ordusunun sol cinahdan alman-osmanlı dəstələrinin müdaxiləsinin qarşısını kəsmiş oldular.

## Mənbə
* Советская военная энциклопедия. Москва: 1980. Военное издательство министерства обороны СССР T.8 стр. 354
Tam ədəd ardıcıllıqlarının ensiklopediyası

**Tam ədəd ardıcıllıqlarının ensiklopediyası** (, *OEIS*) — tam saylı ardıcıllıqları özündə saxlayan internet-ensiklopediyadır. Müəllif və başqa hüquqları — Sloan Neyliyə aiddir. 2012-ci ilin yanvar ayında 200 mindən çox ardıcıllığı özündə saxlayırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  '''Tam ədəd ardıcıllıqlarının ensiklopediyası'''  
*Türkcə əsas səhifə
Gilyotin

**Gilyotin** — bir sıra Avropa ölkələrində barəsində ölüm hökmü çıxarılmış məhkumun boyun nahiyəsindən üzülməsi ilə icra olunmuş edam üsulunda istifadə edilən alətə verilən ad.

Müəssislər məclisinin deputatı Jozef İqnas Gilyoten adı ilə adlandırılmışdır. Konstruksiyasını isə cərrah Antuan Lui işləyib hazırlamışdır. Alətin adı əvvəllər "luizetta" olub. 1792-ci il martın 20-ndə Qanunverici məclis tərəfindən ölüm hökmlərinin həyata keçirilməsi vasitəsi kimi qəbul edilmişdir. Fransada 1792-ci il aprelin 25-dən edam hökmünün ləğv edilməsinədək tətbiq olunmuşdur. Sonuncu dəfə 1977-ci il sentyabrın 10-da tətbiq edilmişdir. Yaxın tarixdə digər ölkələrdə də, o cümlədən nasist Almaniyasında tətbiq edilirdi.

## İstinadlar
Beşinci hakimiyyət (film)

**"Beşinci hakimiyyət"** — "WikiLeaks" saytının rəhbəri Culian Assanj haqqında 2013-cü ildə çəkilmiş film.

Film dünya kino prokatına 2013-cü il sentyabrın 5-də verilmişdir.

## Məzmun
Film Culian Assanjın gizli yazışmalarını öz saytında necə dərc etmək fikrinə gəldiyi və ABŞ hökumətinin buna necə reaksiya verməsindən bəhs edir. Filmin əsas epizodlarında Culian Assanjın tərəfdarı olan Daniyel Damşayt-Berqlə gizli materialları nə vaxt və necə dərc edilməsi barəsində mübahisələri yer almışdır.

## Reaksiyalar
Filmdə Culian Assanjla bağlı bəzi gizli məqamların açıqlanması ajiotaja səbəb olmuşdur. Culian Assanjın özü isə filmin çəkilməsinə qarşı çıxmışdır. O, filmdə öz obrazının təkəbbürlü verildiyini bildirmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
*Qalmaqallı "Wikileaks" qəhrəmanı filmdə 
*Film haqqında ANS TV-nin reportajı 

## Xarici keçidlər
* Film haqqında IMDb səhifəsi
Miomir Muqoşa

**Miomir Muqoşa** (23 iyul 1950, Çetinye, Monteneqro, Yuqoslaviya) — Monteneqronun paytaxtı Podqoritsa şəhərinin meri (2000-ci ildən).

## Həyatı
23 iyul 1950-ci ildə Çetinye şəhərində anadan olmuşdur.

İbtidai və orta təhsilini Podqoritsa şəhərində almışdır. Belqrad Universitetinin tibb fakültəsini bitirmişdir.

2000-ci ildən Monteneqronun paytaxtı Podqoritsa şəhərinin meridir.

## İstinadlar
Reqqi

**Reqqi** — Yamaykaya məxsus musiqi janrıdır. 1960-cı illərin sonlarında Yamaykada ska və rocksteady janrları əsasında təşəkkül tapmışdır. Lakin reqqi onlara nisbətən yavaşdır. Yamayka üslublu rok musiqisi də deyilir. Mənşəyi calypso, rock'n roll, hətta R&B-yə söykənir. Xüsusi bir növü olan "roots reqqi" rastafari hərəkatı ilə çox yaxındır.

Sevgi, sülh, bərabərsizlik, yoxsulluq kimi mövzularda olur. 1970-ci illərdən sonra məşhurlaşmışdır. Əfsanəvi ifaçı Bob Marli reqqinin dünyada məşhurlaşmasına səbəb olmuşdur.

Reqqi musiqi janrında basslar böyük əhəmiyyət daşıyır. Əsas alətlərdən biri olan barabanın ritmləri Afrika mənşəlidir və ən məşhuru Nayahbingi ritmidir.

1960-cı illərin sonlarında "Toots and Maystals" qrupunun "Do The Reggay" mahnısı ilk reqqi nümunəsi hesab olunur.
Molekulyar bulud

**Molekulyar bulud** — bəzən, bir ulduz yuvası olaraq adlandırılan, sıxlığı və ölçüsü xüsusilə molekulyar hidrogen (H2) olmaq üzrə, molekulların meydana gəlməsinə imkan verən bir növ ulduzlararası buluddur.

## Xarici keçidlər
*Molekulyar bulud Britannika Ensiklopediyası
Və dağlardan səda gəldi

thumbnail|Xalid Hüseyni (2007-ci il)
**Və dağlardan səda gəldi** *(ing. And the Mountains Echoed)* — əfqan əsilli amerikalı yazıçı Xalid Hüseyninin 2013-cü ildə çapdan çıxmış üçüncü romanı.

## Süjet

Abdulla və bacısı Pəri 1952-ci ilin Əfqanıstanının Şadbag adlı kiçik bir kəndində ataları və ögey analarıyla birlikdə yaşayırlar. Ataları Sabur davamlı iş axtarmaqda, yoxsulluq və çətin qış şərtlərilə mübarizə aparmaqdadır.

Adı kimi gözəl və yaxşı xasiyyəti olan Pəri, qardaşı Abdullanın hər şeyidir. Bacısına qardaşdan çox valideyn olan Abdulla onun uğrunda, hətta qurban getməyə hazırdır. Onun üçün etməyəcəyi heç bir şey yoxdur. Hətta qardaşı, Pərinin kolleksiyasına əlavə etmək istədiyi ən dəyərli lələyi əldə etmək üçün yeganə ayaqqabılarından da keçməyə razıdır. Və gecələr bir tək çarpayını paylaşmaq məcburiyyətindədirlər.

Pəri və Abdulla, atalarıyla Kabil çölünə tərəf yola çıxanda onları gözləyən, həyatlarını bir-birindən qoparacaq taledən xəbərsizdirlər: Bəzən bir əli qurtarmaq üçün bir barmağından keçməlisən.

Nəsillərdən və qitələrdən keçərək bizi Kabildən başlayıb Paris, San-Fransisko və Tinosun Yunan adalarına tərəf səfərə çıxaran Xalid Hüseyni yeni romanında, həyatımız boyunca etdiyimiz seçimləri, ən yaxınlarımız tərəfindən məruz qaldığımız ümidsizlikləri, bizi təsvir edən və həyatımızı şəkilləndirən ölçüləri sonsuz müdriklik, mərhəmət hissi və həvəslə izah edir.

**Xəbərdarlığın sonu**

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Xalid Hüseyni

## Xarici keçidlər

*
Samba

**Samba** — canlı, ritmik Braziliya rəqsidir. Braziliyalılar samba musiqisinin ritmləri altında 19-cu əsrin sonlarından bəri rəqs etməyə başlayıblar. Sambanı sadə bir  rəqs növündən daha çocx rəqslər toplusu adlandırmaq olar. Çünki hanısa bri rəqsin “original” samba olduğunu iddia etmək  mümkün deyil.
Brazilya Samba üslubu  ilə yanaşı digər böyük samba üslubu Ballroom Sambasıdır. Bu üslubda da Brazliya üslubu kimi rəqs partnyorunu qucaqlayaraq və ya açıq pozisiyada rəqs etmək olar. Lakin bu üslub əl-ələ tutmaq və ya yanbayan dayanmaq kimi pozisiyalarla məhdudlaşdırılmır.

## Samba no pé
*Samba no pé* samba musiqisi ifa olunan zaman ekspromt olaraq edilən solo rəqsdir. Əsas elementlər isə bədənin dik tutulması və vaxtında dizlərdən birinin bükülməsidir.  Ayaqlar çox asta hərəkət etməlidir. Hər ölçü üçün 3 addım olmaqla 2/4 ritmi ilə rəqs edilir. Bu, belə təsvir oluna bilər: və-bir, və-iki, sonra geriyə və bir. Digər tərəfdə də əsas hərəkat eyni formadadır. Bir ayaq kənara atılır,birinci ritmdən əvvəl  yuxarı qaldırılır ( məsələn: sağ ayağınızı sağ tərəfə hərəkət etdirirsiniz), və ayaq düz saxlanılır. Digər ayaq astaca ön tərəfə  hərəkət etdirilir və birinci ayağa yaxınlaşdırılır. Ikinci ayaq yüngülcə dizdən elə bükülür ki, ombanın sol tərəfi aşağıya enir və sağ tərəf daha yuxarıya qalxmış olur. Bədən bu daxilə əyilmiş ayağa tərəf hərəkət etdirilir azacıq “və bir” və sonar  kənardakı ayağa tərəf hərəkət etdirilir “və iki” və yenidən ilk hərəkətlər təkrarlanmağa başlayır.

## Samba de Gafieira
Samba de Gafieira Samba de Gafieira  Ballroom Sambadan kəskin şəkildə fərqlənən partnyorlu rəqsdir. Samba de Gafieira  1940-cı illərdə yaranmış və adını Rio de Janeyrodakı məşhur gecə klubunun adından götürüb.

## Samba Pagode
Samba Pagode partnyorla oynanılan digər Samba növüdür və Samba de Gafieiraya bənzəyir. Lakin daha az akrobatik və nisbətən çox intim elementləri özündə əks etdirir. Rəqs ilk olaraq Sao Paulo şəhərində yaranıb.

## Samba Reggae
Bahiada yaranmış və reggae ilə Samba barabanı ritmlərinin qarışığından ibarətdir. Daniel Merkurinin "Sol da Liberdade" "O Reggae E O Mar" and "Perola Negra” kimi mahnıları sayəsində bu ritm bütün dünyada məşhurlaşmışdı.

## Samba-rok
Samba rok sambanın oynaq formasıdır və Sao Pauloda yaranıb. Bu, latın gecə klubu rəqsidir. 
Samba-rok az da olsa gafieira sambasına bənzəyir.

## Xarici keçidlər
*  Origins & History of Samba
Cem Adrian

**Cem Adrian** () — Türkiyə ifaçısı, bəstəkar, söz yazarı, prodüser and rejissoru. Bassdan sopranaya qədər bütün səs temberlərində ifa edə bilir. 7 oktavalıq səsinin 4.5–5 oktavasından istifadə edə bilir. onun səs telləri normal insanın səs tellərindən üç dəfə uzundur.

## Həyatı
Adrian 1980-ci il 30 noyabrda Türkiyənin, Ədirnə şəhərində doğulub. Əsl adı Cem Filizdir. Əslən bosniyalı, eləcə də türkdür. Hələ orta məktəbdə oxuyarkən musiqi təhsili almağa başlamış, elə ilk səs yazması da bu zaman işıq üzü görmüşdür.

## Karyerası
Adrian karyerasına on səkkiz yaşı olarkən radioda başlayıb və altı il burada işləyib. Eyni zamanda, teatr və fotoqrafçılıq ixtisası üzrə təhsil alırdı. Elə həmin vaxt işlədiyi radio stansiyanın studiyalarında özünün bəstələdiyi 250 mahnı yazdırıb.

2003-cü ildə etnik qrup "Mystica" qrupunda solist və rəqqas kimi fəaliyyətə başlayır. 2004-cü ilin payızında Bilkənt universitetində "xüsusi tələbə" kimi Musiqi və İncəsənət fakültəsində təhsil alamağa başlayıb.

2005-ci ilin fevral ayında Cem Adrianın ilk albomu işıq üzü görür. Albom *[[Ben Bu Şarkıyı Sana Yazdım]]* adlanırdı. Bu alboma Adrianın 1997–2003-cü illər ərzində özünün studioda yazdığı mahnılar daxil idi. bu demo albom 16 000 nüsxə ilə satıldı.

2005-ci ildə İstanbulda "Babylon" ilə başlayaraq silsilə konsert proqramları ilə çıxış etmişdi. Eləcə də, Hamburq Bremen Caz Festivalında iştirak etmişdi.
2006-cı ildə ikinci albomu üzərində işləməyə başlayır və həmin ilin noyabrında ikinci albomu *[[Aşk Bu Gece Şehri Terk Etti]]*işıq üzü görür.

2008-ci ildə iki albom çıxarır *Essentials / Seçkiler* və *Emir* və Abdullah Oğuzun filmi *Sıcak* üçün musiqilər hazırlayır. Məhz həmin filmdə Cem Adrian gənc imam rolunu ifa etmişdi.

## Xarici keçidlər
* http://www.cemadrian.com/cemadrian/ 
* http://kayipcocukmasallari.com 
* Showcase profile
Dominia

**Dominia** — Rusiya metal musiqi qrupu. 

## Haqqında
Qrupun qurucusu vokalist Anton Rosa 1999-cı ildə gitarsit Denis Suxarov ilə simfonik black metal janrda olan "Tentamentum" qrupunu yaratdılar. Daha sonra qrupa yeni üzvlər gələrək 2000-ci ildə adlarını "Dominia"ya dəyişdirərək dark və simfonik metal janrda çıxış etdilər. 2001-ci ildə isə ilk demo mahnılarını - "Dancing with Marie Jane" yazdılar.

## Qrup üzvləri
*Anton "Tony" Rosa - vokal, gitara 
*Dmitri "Casper" Rişko - skripka, sintezator, gitar
*İlya Kononov - bas gitara
*Denis Suxarev - bas gitara
*Pavel Mosin - baraban

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları
*2006 – Divine Revolution
*2008 – Judgement of Tormented Souls
*TBA – Theophany

### Sinqllar
*2001 – Dancing With Marie Jane (demo)
*2002 – Cover Single (sinql)
*2003 – Demo (demo)
*2003 – God's Depression (demo)
*2003 – Melancholy (demo)
*2004 – Demo 2 (demo)
*2005 – Runaway (sinql)
*2005 – Divine Revolution (demo)
*2006 – The Darkness Of Bright Life (sinql)
*2008 – Exodus (sinql)
*2011 – Promo Pack (demo)
Opus

**Opus** — ayrı-ayrı musiqi əsərinin işarə olunması. Bununla bəstəkarlar yaratdıqları hər bir əsəri ardıcıllıqla nömrələyirlər.

## İstinadlar
Ornamentika (musiqi)

**Ornamentika** (lat. ornamentum – bəzək, zinət) - əsas melodik xətti bəzəyən nisbətən kiçik uzunluqlu səslər.

## Növləri
# Passajlar 
# Fiqurasiyalar
# Fiorituralar 
# Tremolo 
# Vibrato və s.

## İstinadlar
Melodik det metal

**Melodik det metal** ("Melodet" və "MDM" olaraq da adlanır) — det metal janrının melodik xüsusiyyətindən yaranmış musiqi janrı.

## Tarixi
Melodik det metal sürətli və ağır "metal" janrıdır. Digər janrlardan fərqli olaraq bu janrın ifası zamanı sərt rifli gitaradan və sərt barabandan istifadə olunur. Bu janrın dünyada ən məşhur nümayəndələri Kalmah, Amon Amarth, Insomnium və In Flames, ən məşhur qrupları isə Skandinaviya yarımadasından olan qruplardır. At The Gates-in (Slaughter of the Soul), In Flames-in (The Jester Race) və Dark Tranquillity-nin (The Gallery) albomları melodik det metalın ən önəmli və böyük albomlarından hesab edilir. 

Melodik det metal janrının modern ("modern melodik det metal") tərzi İsveç musiqi qrupları In Flames və Soilwork tərəfindən yaradılmışdır. Azərbaycanda melodik det metalın nümayəndəsi Death Is Just The Beginning qrupu, modern melodik det metalın təmsilçisi isə Silence Lies Fear qrupudur.
Mangistau yarımadası

**Mangistau yarımadası** (**Manqışlaq**, ) — Xəzər dənizinin şərq sahilində Qazaxıstana aid yarımada. Eyni adlı platosu, Üstyurt platosundan şərqdə yerləşir. Şimalda yerləşən Bozaşı yarımadası yerləşir. Onun sahillərini Kaydak körfəzi və Qazax körfəzinin suları ilə yuyur.

SSRİ dönəmində bu region *Manqışlaq* adını daşıyırdı. Qazaxıstan müstəqillik əldə etdikdən sonra, 1990-cı ildən *Mangistau* adlandırılır.

## Həmçinin bax
* Nedirbay Aytakov

## İstinadlar

## Mənbə
* Mangistaunun təbiəti
* Растительный и животный мир Мангышлака 
* Mangistau vilayətinin xəritəsi
* PaleoKazakhstan.info: Мангышлак
Qərbi Qazaxıstan vilayəti

**Qərbi Qazaxıstan vilayəti** () — Qazaxıstanda ucqar qərbində vilayət. Mərkəzi Oral şəhəridir. Rusiya ilə sərhəd mövcuddur. Ural dağlarının yaxınlığında yerləşir. Mənbəyini Ural dağlarından (Rusiya) götürən Ural çayı vilayətin ərazisindən axaraq  Xəzər dənizinə tökülür. Qərbi Qazaxıstanın bir hissəsi Avropanın  bir hissəsi də Asiyanın payına düşür.

Qazaıstanın iki və Rusiyanın beş vilayətləri ilə həmsərhəddir:

* şimalda - Rusiyanın Orenburq vilayəti ilə;
* şərqdə - Qazaxıstanın Aqtöbe vilayəti ilə;
* cənubda - Qazaxıstanın Atırau və Rusiyanın Həştərxan vilayəti ilə;
* qərbdə - Rusiyanın Volqoqrad və Saratov vilayətləri ilə;
* şimal-qərbdə - Rusiyanın Samara vilayəti ilə.

## İnzibati bölgüsü

* 12 rayon
** Tasqala rayonu
** Zelenov rayonu
** Terekti rayonu
** Börili rayonu
** Şınğırlau rayonu
** Jənibek rayonu
** Kaztalovka rayonu
** Aqjayık rayonu
** Sırım rayonu
** Qaratöbe rayonu
** Bökey Orda rayonu
** Janaqala rayonu

## Xarici keçidlər
* Qərbi Qazaxıstan vilayətinin internet ünvanı
Qızılorda vilayəti

**Qızılorda vilayəti** (keçmiş adı:Qızılorda bölgəsi ()   — Qazaxıstanın tərkibində vilayət. 15 yanvarda 1938 ildə yaradılmışdır. Respublikanın cənub hissəsində yerləşmişdir. İnzibati mərkəzi  — Qızılorda şəhəridir.

Vilayət 1938-ci ildə Cənubi Qazaxıstan vilayətinin bir hissəsində yaradılmışdır. Qazaxıstan Prezidentinin əmri ilə 17 iyun 1997-ci ildə vilayətin adının qazax dilinə translitasiyası aparılmışdır..
vilayət şərqdən Cənubi Qazaxıstan vilayəti, qərbdən Aqtöbe vilayəti, cənubdan Özbəkistan, şimalda Karağandı vilayəti ilə həmsərhəddir

## İnzibati bölgüsü

* 7 rayon
# Aral rayonu
# Qazalı rayonu
# Qarmaqşı rayonu
# Jalağaş rayonu
# Sırdariya rayonu
# Şiyeli rayonu
# Janaqorğan rayonu

Qarmaqşı rayonun ərazisi Baykonur şəhərini qomarlayır, lakin o rəsmi olaraq Qızılorda vilayətin və o cümlədə Qarmaqşı rayonun hissəsi kimi sayılmır.

## Mənbə
Şərqi Qazaxıstan vilayəti

**Şərqi Qazaxıstan vilayəti** () — Qazaxıstanın şərq hissəsində Rusiya və Çinlə sərhəd əyalət.

## Coğrafiya
Rusiya Federasiyasının iki, ÇXR-in bir və Qazaxıstanın üç əyaləti ilə həmsərhəddir:
*  şimalda — Altay diyarı və Altay Respublikası;
*  şərqdə — Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu;
*  cənubda — Almati Qazaxıstan əyaləti;
*  qərbdə — Qazaxıstanın Qaraqanda əyaləti;
*  cənub qərbdə — Qazaxıstanın Pavlodar vilayəti.

### Hidroqrafiya
Qazaxıstanın bütün su ehtiyatlarının 40 %-i Şərqi Qazaxıstan əyalətində cəmlənmişdir. Əyalətin ərazisindən axan 885 çayın uzunluğu 10&nbsp;km-dən artıqdır.

## İnzibati bölgüsü

* 15 rayon
#Abay rayonu
#Ayagöz rayonu
#Besqarağay rayonu
#Borodulixa rayonu
#Qlubokoye rayonu
#Jarma rayonu
#Zaysan rayonu
#Zıryan rayonu
#Qatonqarağay rayonu
#Kökpekti rayonu
#Kurşim rayonu
#Tarbağatay rayonu
#Ulan rayonu
#Urjar rayonu
#Şemonaixa rayonu
* 4 şəhər
** Kurçatov
** Ridder
** Semey
** Öskemen
Zəhra Kərimova

**Zəhra Adıgözəl qızı Kərimova** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ictimai təminat komissarı (1942–1946) və naziri (1946–1952), Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının sədri (1952–1954), Azərbaycan Kommunist Partiyası Kirov Rayon Komitəsinin birinci katibi (1938–1942).

## Həyatı
Zəhra Adıgözəl qızı Kərimova 1909-cu ildə Zəngəzur qəzasının (hazırda Qubadlı rayonunun) Eyvazlı kəndində anadan olub. 1918-ci ildə erməni daşnaklarının azğınlığı nəticəsində Ağdama köçürlər. Əmək fəaliyyətinə 1920-ci ildə corab artelində başlayır. Gündüzlər işləyib, gecələr oxuyur. Komsomola keçir və 1928-ci ildə Bakıya partiya məktəbində oxumağa gəlir. 1930-cu ildə partiyaya keçir və rayonlara işləməyə göndərilir. Masallı RPŞ-də təşviqatçı, Gəncə RPŞ-də partiya kadrlar şöbəsinin müdiri, 1934-cü ildə Ağcabədi MTS siyasi şöbəsinin müavini işləmişdir.

Zəhra Kərimova 1938-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Kirov Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilir, 1939–1940-cı illərdə Moskva Ali Partiya Məktəbində oxuyaraq XVIII qurultaya nümayəndə olur. 1942-ci ilin yanvar ayında Azərbaycan SSR xalq ictimai təminat komissarı təyin olunur. 10 ildən artıq nazir olduqdan sonra 1952-ci ildə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının sədri sədri seçilir.

Zəhra Kərimova nazir işləyə-işləyə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə sənəd verərək oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1954-cü ildə Nazirlər Sovetinə şöbə müdiri təyin edilmişdir. 1942-ci ildə "Lenin" ordeni, 1945-ci ildə isə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

1959-cu ildən İttifaq əhəmiyyətli təqaüdçü olmuşdur. 1990-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Mürvət Kərimov

**Kərimov Mürvət Yusif oğlu** () — Texnika elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Kərimov Mürvət Yusif oğlu 1953-cü ildə Qubadlı rayonunun Altınca (indiki Qiyaslı) kəndində anadan olmuşdur. Hal kənd orta məktəbini bitirərək 1968-ci ildə 15 yaşında Azərbaycan Neft və kimya İnstitutunun neft mexanika fakültəsinə qəbul olmuşdur. İnstitutu bitirdikdən sonra burada işləməyə başlamışdır.

1980-ci ildə Neft Akademiyasının aspiranturasına daxil olub. 1984-cü ildən assistent, 1987-ci ildən dosent, 2009-cu ildən isə professor vəzifəsindədir.

1986-cı ildə namizədlik, 2007-ci ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

200-dən artıq ixtira və elmi məqalənin müəllifidir.

Hazırda Azərbaycan Neft Akademiyasında, “Neft –qaz istehsalı və emalı texnikası” kafedrasında işləyir.

## İstinadlar
Reader's Digest

***Reader's Digest*** (Riderz Daycest;Oxucu seçimi, oxucu xülasəsi) Amerika da ümumi maraq kəsb edən ailə jurnalıdır ki, aybaay nəşr olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ərminavan

**Ərminavan** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Haqqında
Ərminavan kəndi Xankəndi və Şuşa şəhərlərinin arasında yerləşir. Şuşadan 2&nbsp;km, Xankəndidən 560 metr aralıda yerləşirdi. Kərkicahan qəsəbəsi, Daşkənd kəndi ilə də həmsərhədd idi.

## Tarixi
Kənd haqqındakı ən qədim məlumatlar XII–XIII əsrlərə aiddir. Deyilənlərə görə Bərdə, Nuxa və digər böyük şəhərlərdən Qarabağ və Naxçıvana gedən tacirlər bu yerlərdə düşərgələr qurardılar, karvanlarını saxlardılar. "Ərmin" sözü qədim azəri dilində karvan(lar) mənasını, "avan" isə abad mənasını verir. Abad dedikdə yurd, məskən anlayışı başa düşülür. Daha sonralar ermənilər bu yerləri "Armenakan" kimi adlandırmışdır.

19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dəniz səviyyəsindən 1500 metr hündürlükdədir.

## Əhalisi
2008-ci ildə kənd əhalisinin sayı 1400 nəfərdən çox olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Kəndin yaxınlığından təbaşir, gil çıxdığı üçün burada zavodlar var idi.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Tutunamayanlar

**Tutunamayanlar** — Oğuz Atayın ilk əsəridir. 1970-ci ildə TRT Roman mükafatını almışdır.

Əksər yazıçı və oxucuya görə çağdaş Türkiyə ədəbiyatının ən önəmli əsərlərindən biridir. Bu əsər yazıçının istifadə etdiyi dil və üslub etibarilə ədəbiyyatda inqilab hesab olunur. Kiçik burjua həyatını tənqid hədəfinə çevirən bu əsər Türkiyə ədəbiyyatında postmodernizm cərəyanının ilk örnəklərindən biri sayılır.

## Mövzusu
Səlim İşığın intihar etdiyini öyrənən yaxın dostu Turqut Özmən, dostu ilə yetəri qədər maraqlanmadığını anlayaraq onun keçmişi ilə səyahətə çıxar, Səlimin tanıdığı insanlar vasitəsilə onu tanımağa çalışar. Hər insana fərqli bir yönünü göstərən Səlimin görüntüsü, Turqutun bu insanlarla tanışması nəticəsində tamlıq qazanacaqdır. Səlim İşıq "düşünən və sorğulayan" insanın simvoludur və buna görə də o "tutunamayanlar"dandır.

## İstinad
Nail Mərdanov

**Mərdanov Nail Teyyub oğlu** — texnika elmləri namizədi, "Rabitə ustası"

## Həyatı
Nail Mərdanov 8 iyul 1971-ci ildə anadan olmuşdur. O, 1993-cü ildə Azərbaycan Texniki Universitetini bitirib.

1993-2003-cü illərdə həmin universitetdə elmi-pedaqoji fəaliyyətdə olub, texnika elmləri namizədidir.

1997-ci ildən 2000-ci ilədək Bakı Telefon Rabitəsi İstehsalat Birliyinin Nizami avtomatik telefon stansiyasının mühəndis-proqramçı, avtomatik nəzarət sistemi şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.

O, 2001-ci 25 iyuldan Avtomatik Hesablama Mərkəzində, 7 aprel 2004-ci ildən Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin Məlumat Hesablama Mərkəzinin direktoru işləmişdir.

2007-ci ildə "Rabitə ustası" fəxri adı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Turan ovalığı

**Turan ovalığı** və ya **Turan düzənliyi** — Mərkəzi Asiyanın və Cənubi Qazaxıstanın düzənlik hissəsidir.

## Ümumi informasiya
Turan ovalığı Qazaxıstanın, Özbəkistanın(şimal sərhədlərində) və Türkmənistanın ərazisində yerləşmişdir. Düzənliyinin uzunluğu təxminən 2000 km-dir. Turan ovalığı Qərbi Sibir ovalığı ilə Turqay dərəsi ilə birləşir. Qazaxıstanın daxilində Sırdərya çayı Turan ovalığını iki hissəyə bölür. Ovalığın çox hissəsi Qaraqum  Qızılqum, Muyunkum və başqa səhralarla əhatə olunur; bu yerdə hündürlük 922 metrə qədər təşkil edir.

Süni suvarma şəraitində əkinçilik inkişaf etmişdir; həmçinin ovalıqdan otlaq kimi istifadə olunur. Neft və təbii qaz (Mangistau neft-qaz rayonu) yataqları tapılmışdır.

Kəskin kontinental, yarımsəhra quru-çöl iqliminə malikdir. Cənub hissəsi subtropik iqlimdir.
Qozbel dağ (hekayə)

**Qozbel dağ** () — amerikan yazıçısı Enni Pru tərəfindən yazılmış və ilk dəfə 1997-ci ildə The New Yorker tərəfindən nəşr edilmiş hekayə. Ssenari müəllifləri Larri Mak Mörtri və Diana Ossana hekayənin məzmununu adaptə edərək 2005-ci ildə eyniadlı filmin çəkilişlərinə başlamışdılar. Hekayə həmçinin kitab formasında da satışa buraxılmışdı.

## Məzmun
Vayominq, 1960-cı illər. Gənc oğlanlar Ennis Del Mar və Cek Tvist ştatın ayrı-ayrı uzaq yerlərində, kasıb rançoda böyüyüblər və mövsümi iş üçün müraciət edərkən tanış olurlar. Onları yaşayış evlərindən uzaqda yerləşən Qozbel dağ ətrafında, yay otlaqlarında qoyunları otarmaq üçün işə dəvət edirlər. Bir gün axşam, xeyli viski içib bir az sərxoş olduqdan sonra, onlar soyuq havadan qorunmaq üçün palatkada birgə gecələməyə qərar verirlər. Gecə onlar cinsi əlaqəyə girirlər və bununla onların romantik əlaqələri başlayır.

## Ədəbi forma
Qozbel dağ hekayəsi "hər bir şey bilən" yazıçı tərəfindən yazılıb. Hekayə realistik tonlarda, tez-tez baş qəhrəmanlar tərəfindən istifadə edilən metafor, dərin emosiya hissləri ilə birgə dialoqla səciyyələnir.

## Həmçinin bax
* Qozbel dağ (film, 2005)
* Brokeback Mountain: Original Motion Picture Soundtrack

## İstinadlar
İngiltərə–İran müharibəsi

**İngiltərə-İran müharibəsi (1856–1857)** — İngilislərin Orta Şərqi və Mərkəzi Asiyanı işğal etmək məqsədi ilə apardığı müharibə.
 
Onun başlamasına, İranda hakimiyyətdə olan Qacarlar sülaləsinin vassalı olan Herat xanlığının İrana birləşdirilməsi cəhdi bəhanə oldu. Herat, Hindistandan, İrandan, Xivədən, Buxaradan və Kokanddan gələn yolların qovşağında olduğundan, ingilis müstəmləkə planlarında çox vacib yer tuturdu. Eyni zamanda, Herat kəskin iran-əfqan qarşıdurmasının mövzusu idi.

1 noyabr 1856-cı ildə İrana müharibə elan edərək, İngiltərə Fars körfəzinə 45 gəmidə 10 min əsgər göndərdi. 4 dekabrda ingilislər Harq adasını zəbt etdi; ingilis qoşunlarının Xəlili buxtasına desantı başladı; dekabrın 10-da bu qoşunlar qurudan hücum etdilər və gəmi artilleriyasının dəstəyi ilə Buşehri aldılar. İngilislərin Şiraza nümayişkaranə yürüşü İran ordusu tərəfindən 1857-ci ilin fevralında, Huşab yanında dayandırıldı. Lakin ingilis baş komandanlığı əsas qüvvələrin Mühəmmərdən (Xürrəmşəhr) Şüştərə və Tehrana hərəkətini nəzərdə tutmuşdu. Martda ingilislər Mühəmməri, aprelin 1-də isə Əhvazı aldılar.

İngilis qoşunlarının Tiryək müharibələri ilə əlaqədar Çinə göndərilməsi, Hindistanda başlayan Sipahilər üsyanı, İranın Fransa və Rusiya tərəfindən diplomatik dəstək alması İngiltərəni hələ 1857-ci il martın 4-də, müharibənin qızğın çağında sülh sazişi bağlamağa məcbur etdi. İngilis — İran sazişi barədə xəbər Parisdən aprelin əvvəlində çatdı. Bu müharibədə İran öz hərbi və iqtisadi geriliyinə görə məğlub oldu.

## Mənbə
* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T. 1 səh.180
Sırdərya

**Sırdərya** (, , , , *Якса́ртес*) — Mərkəzi Asiyada uzunluğuna və bol sululuğuna görə ikinci çay (Amudəryadan sonra).

## Təsvir
Sırdərya çayı Fərqanə vadisinin şərq hissəsində Narın çayının və Qaradərya çayının qovuşmasıyla yaranır. Sırdərya çayının mənbəyi dağlıq hissədə formalaşır. Əsasən qar suları ilə, qismən də yağış, yeraltı sular ilə qidalanır.

Çay Fərqanə vadisindən və Fərhad dağlarından (dib eroziya) keçdikdən sonra enli (düzənliklərdə yan eroziya üstün olduğu üçün) axır. Ac çöl sahəsində 14.7 km eninə genişlənir.

Sırdərya çayı aşağı axarlarda — Qızılqum səhrasında şərq və şimal kənarları üzrə axır; çay yatağı burada əyri-üyrü və daimi olmayandır, qış və yaz aylarında tez-tez daşqınlar olur. Türküstan şəhərindən keçən hissəsində çayın aşağılarında Josalı rayon mərkəzinə qədər geniş subasar sahə (10–50 km eniylə, uzunluq təxminən 400 kilometr) var, Bu çay kənd təsərrüfatı üçün olduqca əlverişlidir. Belə ki, Sırdərya çayından çəkilmiş kanallar, süni suvarma şəraitində olan yerlərdə, kənd təsərrüfatını inkişaf etdirməyə kömək edir. Bu yerlərdə xüsusilə çəltikçilik, bostançılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq inkişaf edib. Bəzi yerlərdə çay dərəsi boyunca uzanan tuqay meşələrinə rast gəlinir.

Sırdərya əvvəllər Aral dənizinə tökülürdü. Hal-hazırda, dənizin səviyyəsinin faciəli azalmasına və dənizin iki hissəyə (1989-cu ildə) parçalanmasına görə, çay dənizin ("Kiçik dəniz" hissəsinə) şimal hissəsinə düşür.

## Tarix
Yunan tarixçilərinin əlyazmalarında çayın orta axını "Tanais" adını daşıyırdı. Bu ad skiflərin ərazisindən axan Don-Tanaisa çayından götürülmüşdür. Orta Asiya və Avropada iki Tanaisanın mövcudluğu e.ə II əsirdə qeyd edilmişdi. Yunan yazıçısı Arriananın sözlərinə görə, Sırdərya həmçinin "Yaksart" adını daşıyırdı — bu qədim yerli ad ehtimal edilir ki, yerli saksoniya tayfalarının arasında yayılmışdı.

## Qalereya

Aral map.png
Syr Darya River Floodplain, Kazakhstan, Central Asia.JPG|Sırdərya çayının peykdən görünüşü
Syr29.jpg|Sırdəryada. Baykonur şəhəri
E.ə. 753

## Hadisələr
* Appenin yarımadasında Tibr çayı sahillərində Roma şəhərinin əsasının qoyulması.
* Rem və Romul e.ə. 753–e.ə. 716-ci illərdə Roma çarı olmuşdur.

## Doğumlar
* Numa Pompili — Romuldan sonra Roma çarı.

## Vəfatlar
Cəlaloğlu çayı

**Cəlaloğlu çayı** () — Ermənistanda, hazırkı Loru vilayətində () çay, Tona çayının ( (*Debed qeti*), ( (*Debeda*)) sol qolu.

## İstinadlar
İqtisadi coğrafiya

M. V. Lomonosov iqtisadi coğrafiya terminini ilk dəfə olaraq elmə gətirmişdir.

## Yaranması
XVIII əsrdə Rusiyada coğrafiyanın inkişafında alimlərin xüsusi əməyi olmuşdur. Əldə edilmiş məlumatların təhlili, xəritələrin ümumiləşdirilməsi, ərazilərin mənimsənilməsi vacib vəzifə idi. Rus alimi M. V. Lomonosov (1711–1765) "Coğrafiya" sahəsində xüsusi əhəmiyyəti olan işlər görmüşdür. 1739-cu ildə Rusiya Elmlər Akademiyasında yaradılmış "Coğrafiya" departamenti 1745-ci ildə "Rusiya Atlası"nı hazırladı. Lomonosov quberniyalar haqqında məlumat toplamaq və Atlası yenidən nəşr etmək üçün 1758-ci ildə onlara xüsusi sorğu sualları göndərdi. Burada iqtisadi məlumatların da olması, onların təhlillərinin aparılması "iqtisadi coğrafiya" sözünün yaranmasına səbbəb oldu. Bu termini ilk dəfə Lomonosov işlətmışdir. O, həmçinin Şimal dəniz yolunun, Şimal Buzlu okeanının, onun iqlimi və buz örtüyü, su axınlarının, atmosferin öyrənilməsi üçün böyük əmək sərf etmışdir.

İqtisadi coğrafiynın yaranması Lomonosovun adı iə bağlıdır. M. V. Lomonosov bu elmin inkişafının zəruriliyini göstərmiş və onun əsas istiqamətlərini vermişdir. Rusiyada iqtisadi coğrafiyanın yarandığı gündən təsərrüfatın ixtisaslaşmasının, coğrafi bölgələşmənin, ərazi əmək bölgüsüsnün tədqiqinə daha böyük yer verilmişdir.

## İnkişafı
XX əsrin 20-ci illərindən başlayaraq keçmiş SSRİ-də, o cümlədən Azərbaycanda iqtisadi və sosial coğrafiyanın inkişafında N. N. Baranski (1881–1963), M. N. Vəliyev (1896–1943), İ. A. Vitver (1891–1966), İ. M. Mayerqoyz (1908–1975), H. B. Əliyev (1900–1982), Ə. M. Hacızadə (1920–1991), V. P. Maksakovski və başqalarının böyük xidmətləri olmuşdur.

Müasir iqtisadi və sosial coğrafiya ətraf mühitin cəmiyyətlə qarşılıqlı əlaqəsi, cəmiyyətin ərazi təşkili barədə elmdir. Bu elm həm ətraf mühiti, həm də onunla qarşılıqlı əlaqədə olan cəmiyyət problemlərini birlikdə tədqiq edir.

## Mənbə
AMEA, akademik H. Ə. Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun aparıcı elmi işcisi, i.e.n.- **Eminov Z. N.** , Bakı şəhəri, H. Əliyev adına liseyin coğrafiya müəllimi, c.e.n.- **Səmədov Q. M.**, **"COĞRAFİYA ENSİKLOPEDİYASI"**, 2012-ci il.
Kim Hyun Conq

**Kim Hyun Conq** () — Koreyalı müğənni, aktyor.

## Həyatı
*Kim Hyun Conq* 김현중 / Kim Hyun Joong (Gim Hyeon Jung)  1986-cı ilin iyununun 6-da Cənubi Koreya-nın paytaxtı Seul-da anadan olmuşdur. Ailəsi-valideynləri ve böyük qardaşından ibarətdir.Məktəbdə təhsil aldığı illər ərzində orkestrda baş gitarist kimi ifa etmiş,lakin sonralar müğənni olmaq qərarına gəlmişdir.

O, məktəbi 2006-cı ildə bitirir və 2011-ci ildə Kim Chungwoon Universitetinə daxil olaraq istehsalın idarə edilməsi ixtisasını öyrənir. Daha sonra isə 2012-ci ilin fevralında Kongju Rabitə İncəsənət Universitetində musiqi üzrə təhsil alır.

*Kim Hyun Conq* Cənubi Koreya-nın en sevilen musiqi qruplarından biri olan SS501-nin lideridir.

Kim aktyorluğa 2005-də Nonsstop filminin 5. sezonu ilə başlamışdır.Ona şöhrət qazandıran isə 2009-cu il istehsalı olan Boys Over Flower filmində canlandırdığı *Yoon Ji Hoo* obrazıdır. 2010-cu ildə isə başrolda oynadığı Mischievous Kiss (Playful Kiss) filmi ilə daha da məşhurlaşdı.

## Xarici keçidlər
*Resmi saytı
Aqrokimya

**Aqrokimya** ( – tarla) – bitkilərdə və torpaqda baş verən kimyəvi və biokimyəvi proseslərin təsiri üsullarını öyrənən elm. Aqrokimya bitkilərin qidalanmasından başlamış gübrələrin torpağa təsiri, eləcə də bitkilərin kimyəvi üsullarla qorunmasınadək geniş suallar dairəsini öyrənir. Aqrokimyəvi tədqiqatların əksəriyyətinin son məqsədi kənd təsərrüfatlarında məhsuldarlğıın artırılmasıdır.

## Tarixi
Qədim zamanlardan insanlar tarladan əksər qida məhsullarını almışlar. XIX əsrdə insanların torpaq üzərində fəaliyyətləri nəticəsində maddələrin dövranı tam öyrənildikdən sonra aqrokimya kimya elminin sərbəst şaxəsi kimi inkişaf etməyə başladı. 1840-cı ildə alman kimyaçısı Y. Libix ilk dəfə olaraq sübut etdi ki, bitkilərin qidalanması üçün tərkibində azot, fosfor, kalium və bir çox digər elementlər olan mineral duzlar lazımdır. O, bitkilərin qidalanmasının yeni nəzəriyyəsini işlədi. Azot və kaliumla yanaşı, fosfor da bitkilər üçün əsas qida elementidir. Aqrokimya sahəsində çalışan alimlər tərkibində mikroelementlər – bor, mis, manqan, molibden, kobalt, sink və s. olan gübrələrin tədqiqatı ilə məşğul olurlar.

## İstinadlar
Rouz Birn

**Rouz Birn** () — Avstraliyalı, Qızıl Qlobus Mükafatına namizəd göstərilmiş aktrisa.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Delain

**Delain** — 2002-ci ildə Within Temptation qrupunun keçmiş sintezatorçusu **Martijn Westerholt** tərəfindən qurulmuşdur. Həmin ildə qrup vokalist ***Anne Invernizzi*** ilə "Amenity (2002) (demo)" albom çıxartdılar. Anne-nin ayrılışı ilə qrupa Charlotte Wessels gəldikdən sonra qrup artıq məşhurlaşmağa başladı. "Roadrunner" albom şikəti ilə April Rain (2009) albomlarını çıxartdıqdan sonra qrup daha da məşhurlaşaraq fanatlarını sayını artırdılar. Albomdakı "Frozen", "See Me In Shadow", "The Gathering" mahnılarını Within Temptation qrupunun vokalisti Sharon den Adel və digər məşhurlar ilə duet oxumuşdular.

## Üzvlər
* Martijn Westerholt – Sintezator
* Charlotte Wessels – Vokal
* Sander Zoer – Baraban
* Otto Schimmelpenninck van der Oije – Bass gitara
* Timo Somers – Gitara

## Diskoqrafiya
** studio albomları**
* 2006 — Lucidity
* 2009 — April Rain
* 2012 — We Are the Others
* 2013 — Interlude
* 2014 — *[[The Human Contradiction]]*
* 2016 — *[[Moonbathers]]*
**demo albomlar**
* 2002 — Amenity
**sinqllar**
* 2006 — "Frozen"
* 2007 — "See Me In Shadow"
* 2008 — "The Gathering"
* 2009 — "April Rain"
* 2009 — "Stay Forever"
* 2010 — "Smalltown Boy"
* 2010 — "Nothing Left"
* 2012 — "Get the Devil Out of Me"
* 2012 — "We Are The Others"
Smoq

**Smoq** (*ingliscə smoke-tüstü, foq-duman*) — havanın Yer səthinə yaxın hissəsinin tüstü və his qarışığı olan qatı duman ilə çirklənməsidir.

İri şəhərlərdə və sənaye rayonlarında kimya, metallurgiya müəssisələrindən, avtomobillərdən Smoq sakit havada və ya az küləkli vəziyyətdə yaşayış məntəqələrində uzun müddət qala bilir. Smoq çox vaxt tüstü ilə duman qarışığından yaranır. Bu halda su buxarının kondesasiyası tüstünün havada asılı vəziyyətdə olan bərk hissəcikləri ətrafında gedir, havada istehsalın qaz halında olan qarışıqları da iştirak edir(Buna London tipli smoq deyilir).

Bəzən günəş şüalarının təsiri ilə qaz tullantılarında kimyəvi reaksiya zamanı əmələ gələn qazlardan ibarət davamlı göy tüstü müşahidə olunur, duman olmur (buna Los-Anceles tipli smoq deyilir). Alçaq temperaturda istilik-qızdırma sisteminin su buxarı ilə məişət qaz tullantıları birləşərək buzdan smoq əmələ gətirir.

Smoq insan orqanizminə mənfi təsir göstərir, nəfəs orqanlarında xroniki xəstəliklərin yaranmasına, gözlərin xəstələnməsinə, bir çox hallarda çox saylı insan ölümünə səbəb olur, bitkilərə ziyan vurur.

## Mənbə
* AMEA, akademik H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun aparıcı elmi işcisi, i.e.n.- Eminov Z.N., Bakı şəhəri, H.Əliyev adına liseyin coğrafiya müəllimi, c.e.n.- Səmədov Q.M., "COĞRAFİYA ENSİKLOPEDİYASI", 2012-ci il.
Within Temptation

**Within Temptation** — Hollandiyalı Simfonik metal-rok qrupudur.1996-cı ildə vokalist Sharon den Adel və gitarist Robert Westerholt tərəfindən yaradılmışdır. Qrupu üslubunu media və dinləyici kütləsi simfonik metal, gotik metal adlandırsalar da, Sharon den Adel bir müsahibəsində musiqilərini simfonik rok olduğunu söyləmişdi. İlk albomları Enter (1997) olsa da, qrup "Mother Earth" albomu və "Ice Queen" sinqlləri çıxdıqdan sonra tanınmışdır.

## Qrup üzvləri
* Şaron den Adel – vokal (1996)
* Robert Vesterholt – gitara (1996)
* Jeron van Veen – bas gitara (1996)
* Ruud Jolie – gitara (2001)
* Martijn Spiyrenburq – sintezator (2001)
* Mike Coolen – baraban (2011)
* Stefan Helleblad — ritm gitara (2011) (ancaq konsertlər də)
**keçmiş üzvlər**
* Mikiel Papenhove – gitara (1996–2001)
* Martijn Vesterholt – sintezator (1996–2001)
* Dennis Leeflanq – baraban (1996)
* Riçard Villemse – baraban (1996)
* Ivar de Qraaf – baraban (1996–1998, 1999–2001)
* Marius van Pireen – baraban(1998)
* Ciro Palma – baraban (1998–1999)
* Jelle Bakker – gitara (2001)
* Stefen van Hastreqt – baraban (2002–2010)

## Diskoqrafiya
**studio albomları**
* Enter (1997)
* The Dance (1997)
* Mother Earth (2000)
* The Silent Force (2004)
* The Heart of Everything (2007)
* The Unforgiving (2011)
* Hydra (2014)
* Resist (2019)
Amon Amarth

**Amon Amarth** — 1992-ci ildə İsveçdə yaradılmışdır. Qrup Melodik death metal olsa da "Viking metal" da deyilir. Çünki mahnılarının sözlərin də viking dünyası və temalarından bəhs edilir. Qrup öz adlarını J. R. R-dən əldə etdi. Tolkien-in Üzüklərin Rəbbi üçlük. Qrupun sözləri Viking folklorunu və tarixini parçalayır və eyni zamanda xarici görünüşdə müasir Norveç tanrıları kimi görünürlər. Qrupun ilk debut demo aılbomu "Thor Arise (1993)" olmuşdur. Daha sonra qrup **Pulverised Records** şirkəti ilə 1996-cı ildə mini CD "Sorrow Throughout the Nine Worlds" albomundan sonra qrup məşhurlaşmağa başladı. **Amon Amarth** dünyanın ən məşhur albom şirkətlərindən olan "Metal Blade Records" birlikdə 1998-ci ildə ilk keyfiyyətli "Once Sent from the Golden Hall" albomlarını çıxartdılar. Bu albomda qrup üzvləri Yohan Heqq (vokalda) Martin Lopez (barabanda) Olavi Mikkonen (gitarada) Anders Hansson (gitarada) və Ted Lundström (bass gitarada) olmuşdur.

## Qrup üzvləri
* Yohan Heqq − vokal
* Olavi Mikkonen − gitara
* Ted Lundström − bass gitara
* Yohan Söderberq − gitara
* Cok Vollqrin − baraban

## Diskoqrafiya

### Demo albomları
* Thor Arise (1993)
* The Arrival Of The Fimbul Winter (1994)

### Studiya albomları
* *[[Once Sent from the Golden Hall]]* (1998)
* *[[The Avenger]]* (1999)
* *[[The Crusher]]* (2001)
* *[[Versus the World]]* (2002)
* *[[Fate of Norns]]* (2004)
* *[[With Oden on Our Side]]* (2006)
* *[[Twilight of the Thunder God]]* (2008)
* *[[Hymns To The Rising Sun]]* (2010)
* *[[Surtur Rising]]* (2011)
* *[[Deceiver of the Gods]]* (2013)
* *[[Jomsviking]]* (2016)
Aral gölü

**Aral dənizi** və ya **Aral gölü** (, , ) — Mərkəzi Asiyada, Qazaxıstan və Özbəkistan sərhədində, Turan ovalığında axarsız şor göl. XX əsrin 60-cı illərindən dənizin əsas qida mənbəyi Amudərya və Sırdərya çayları suyunun kənd təsərrüfatı ehtiyaclarına daha çox işlədilməsi nəticəsində Aral dənizinin səviyyəsi intensiv surətdə aşağı düşməyə başlamışdır. Artıq 200 ilədək səviyyə 19 m aşağı düşmüş, səthinin sah. 24,4 min km2
-ə, həcmi 175 km3-ə, duzluluğu 46–59%-ə çatmış, sahil xətti onlarla km geriyə çəkilmişdir. Amudərya və Sırdərya çaylarının suyu bəzi illərdə Aral dənizinə gəlib çatmır. 1989-cu ildə dəniz iki hissəyə parçalandı — Şimali (Kiçik), Cənubi (Böyük) Aral dənizi. Aral dənizinin şimal sahilləri bəzi yerlərdə hündür, bəzi yerlərdə alçaq, şərq sahilləri qumluqdur; cənub sahilini, əsasən, Amudəryanın deltası, qərb sahilini Üstyurd platosunun uçurumu (hünd. 250 m-dək) tutur. Aral dənizində çoxlu sayda ada var. Ən böyükləri Kokaral, Barsakelmes və Vozrojdeniyedir. İqlimi kontinentaldır. Havanın orta temperaturu yayda 24–26 °C, qışda–7-dən –13,5-°C-yə qədərdir. Suyun səthində temperatur yayda 28–30 °C, qışda 0°C-dən aşağıdır. İllik yağıntı 110–150 mm-dir. Axınlar saat əqrəbi istiqamətindədir. Aral dənizi balıqçılıq təsərrüfatını və nəqliyyat əhəmiyyətini itirmiş, ekoloji fəlakət zonasına çevrilmişdir. Dənizin qurumasının qarşısını almaq, fauna və florasını bərpa etmək üçün elmi cəhətdən əsaslandırılmış yollar axtarılır.

## Həmçinin bax

* Urmiya gölü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İrland dənizi

**İrland dənizi** (,,,)   — Atlantik okeanın ucqar dənizi. Şərqdə Böyük Britaniya və qərbdə İrlandiya adalarının arasında yerləşmişdir (51° 40' — 54° 30' ş.e ; 3° — 6° q.u).  Şimalda Şotlandiyanın qərb sahillərini — İrlandiya Respublikasını və Şimali İrlandiyanı əhatə edir. Dənizdən cənuba  Uels krallığı yerləşmişdir. Cənub-qərbdə Müqəddəs George boğazı, şimalda — Şimal boğazı ilə və  Kelt dənizi vasitəsilə okeanla birləşir. Sahəsi təxminən 100 min km², ən böyük dərinliyi 175 metrdir.

Antik dövrlərdə İrlandiya dənizi İberiya okeanı adlandırılırdı. ().
## Mənbə
Melike İpek Yalova

**Melike İpek Yalova** () — Türkiyə aktrisası.

## Filmoqrafiya
* Möhtəşəm Yüz İl (teleserial, 2011) 
* Bir zamanlar Çukurova
* Karadayı

## İstinadlar
Stara Lyubovnya

**Stara Lyubovnya** (, , , , ) — Slovakiyanın şərqində şəhər. Poprad çayının hər iki sahilində, yerləşir. Əhalisi 15 minə yaxındır. 
## Tarix
Stara Lyubovnyanın adı ilk dəfə 1292-ci ildə Libenlərin şəhəri kimi qeyd olunub. 1364-cü ildə macar kralı Böyük Lüdovik Stara Lyubovnaya kral şəhəri hüquqları verdi. 1412-ci ildə Polşaya borcun ödənilməsi üçün S.L. daxil olmaqla 16 Spiş şəhəri Polşanın tərkibinə daxil edildi. 16 Spiş şəhəri içərisində Stara Lyubovnyadan başqa:

1772-ci ildə Polşanın bölümündən sonra, Stara Lyubovnya yenidən Macar Krallığının tərkibinə daxil olur. 
### Şəhər adları
* 1311 castrum Liblou
* 1312 castrum de Lyblio, de Lublow
* 1314 castrum Lyblyo
* 1322 arx Lublow

## Əhali
**Əhalinin etnik mənsubiyyətinə görə**Slovaklar – 89,15 %Qaraçılar – 5,97 %Rusinlər – 1,48 %Ukraynalılar – 1,00 %Çexlər – 0,64 %Polyaklar – 0,14 %Macarlar – 0,13 %

**Əhalinin dini mənsubiyyətinə görə**roma-katolikləri – 67,65 %yunan-katolikləri – 22,20 %ateistlər – 5,01 %pravoslavlar – 1,61 %yevangelik kilsəsi v.d. – 0,81 %digərləri

### Partnyor şəhərlər
*  Vsetín
*  Novı Sonç
*  Połaniec
*  Krynica-Zdrój
*  Muszyna
*  Svalyava
*  Balçik
## Qalereya

Olublocivertanlegi1.jpg
Olublocivertanlegi2.jpg
Olublocivertanlegi3.jpg
Olublocivertanlegi4.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official website 
*Museum of Stará Ľubovňa
Yuxarı Güləver

**Yuxarı Güləver** və ya **Çipori** — Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunda kənd.

## Tarixi

## Mədəniyyəti
Yuxarı Güləverdə ilk məktəb 1930-cu ildə yaradılıb. Hazırda Yuxarı Güləverdə bir baza məktəbi, Aşağı Güləverdə bir orta məktəb var.

## Coğrafiyası və iqlimi
Güləver kəndi Gədi çayının sol sahilində, rayon mərkəzindən 17 km qərbdə, dəniz səviyyəsindən 810 m hündürlükdə yerləşir.

Bulqarların Qıpçaq tirəsi Kollarla, Alban tayfası Kellərlə, Qıpçaq-Qarapapaqlar içindəki Kul tayfası ilə bağlılığını düşünmək mümkündür. Kənd iki yerə bölünür: Yuxarı Güləver (Cipor) və Aşağı Güləver (Gədi-Qeta).

## Əhalisi
1870-ci ildə Yuxarı Güləverdə 7 ailədə 47 nəfər, Aşağı Güləverdə 7 ailədə 47 nəfər, 1918-ci ildə Yuxarı Güləverdə 155 nəfər, Aşağı Güləverdə 218 nəfər, 1926-cı ildə Yuxarı Güləverdə 39 ailədə 231 nəfər, Aşağı Güləverdə 28 ailədə 153 nəfər, 2002-ci ildə Yuxarı Güləverdə 117 ailədə 522 nəfər, Aşağı Güləverdə 173 ailədə 698 nəfər, 2006-cı ildə Yuxarı Güləverdə 117 ailədə 500 nəfər, Aşağı Güləverdə 150 ailədə 781 nəfər.

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri

## Xarici keçidlər

## Mənbə
* www.borchali.net 

## Həmçinin bax
QX (jurnal)

**QX** — İsveç və digər Skandinav homoseksual auditoriyasına yönəlmiş populyar jurnal. 1995-ci ildə təsis olunmuşdu. Ay ərzində jurnalın tirajı 32 000 nüsxə təşkil etmişdi, bu da onu regionda ən populyar və çox alınan dərgiyə çevirmişdi. 
## Nəşr və məzmun
Stokholm şəhərində yerləşən nəşriyyat evi 1995-ci ildə təsis edilmişdi. 2008-ci ildə kompaniyanın işçi sayı 20 nəfər, aylıq gəliri isə 20 mln isveç kronu təşkil etmişdi. QX jurnalından başqa, nəşriyyat evi həmçinin QX GayMap dərgisi və Qruiser web səhifəsini də buraxmışdılar.

QX jurnalının may buraxılışının üz qabığını İsveçli futbolçu və açıq homoseksual Anton Haysen bəzəmişdi.

## Yayım
Jurnal əsasən pulsuz olaraq Stokholm, Göteborq, Malmö/Lund, Uppsala və Kopenhagen şəhərlərində yayılır. Jurnalın ildə 12 nömrəsi çap edilir.

### Baş redaktorlar
* Jon Voss 1995-1999
* Anders Öhrman 1999-

## İstinadlar
Termenvoks

**Termenvoks** ( və ya *thereminvox*) — 1918-ci ildə rus ixtiraçısı Lev Termen tərəfindən yaradılmış elektromusiqi aləti. Alətin ən məşhur xüsusiyyəti onu çalarkən ifaçının alətlə təmasına ehtiyac olmamasıdır.

1928-ci ildə ixtiraçısı tərəfindən patentləşdirilmişdir. Orijinal adı termenvoks və ya ezerfondur. İfa iki metal anten sayəsində təmin edilir. Bu antenlər aləti çalan adamın əllərinin mövqeyinə görə səs çıxarırlar. Bir əl ilə titrəyiş dalğaları göndərilir, digər əl ilə isə səsin şiddəti müəyyən edilir. Elektrik siqnalları termenvoks üzərində yaradılır və səs dinamiklərinə göndərilir.

## Xarici keçidlər

* ThereminWorld.com
* ThereminTimes.ru
Çənə

**Çənə** — ağız ətrafında yerləşən, çeynəmə funksiyasını yerinə yetirən sümükdür. Çənə termini eyni zamanda ağız boşluğunu təşkil edən və onu açıb-bağlamağa xidmət edən bütün strukturlara geniş şəkildə tətbiq edilir.

Çənə iki hissədən ibarətdir: alt çənə və üst çənə. Üst çənə (*lat. maxilla*) kəllə beyinə birləşir. Alt çənə isə çənə qovşağı vasitəsilə kəllə beyinə bağlıdır. Çənə qovşağı insan orqanizmində iki tərəfli hərəkət edən yeganə birləşmədir.

Məməlilərdə çənə, həm aşağı-yuxarı, həm də sağa-sola hərəkət edir. Çənənin bağlanmasını yerinə yetirən əzələlər olduqca möhkəmdir. Bununla yanaşı çənəni açan əzələlər olduqca zəifdirlər. İnsanda və bir çox heyvanlarda çənənin açılmasına Yerin cazibə qüvvəsi kömək edir. Bəzi ilanlarda böyük ovu udarkən alt çənə yerindən ayrılaraq aşağı enə bilir.

## Həmçinin bax
* Robinov sindromu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bolero

**Bolero** Moris Ravelin orkestr ifası üçün yazdığı ən məşhur musiqi kompozisiyasıdır. Bolerodan əvvəl Ravel bir sıra baletlər, suitalar bəstələmişdir.

Bolero Ravelin rəqs hərəkətlərinə musiqi olaraq yeni bir yanaşması idi.

Əsər orekstrada iki nəfərin ifası ilə başlayır, bütün orkestrın ifası ilə tamamlanır.

## Musiqisi
* Bolero böyük bir orkestranın ifası üçün bəstələnmişdir. Orkestrada olan alətlər:
* kiçik fleyta, 2 fleyta, 2 qaboy, cor anglais, 2 klarnet, bass klarnet, 2 saksofon, 2 faqot, kontrfaqot
* 4 şeypur, kiçik fleyta truba, 3 truba, 3 trombon, bass tuba
* litavra, 2 kiçik baraban, böyük baraban, bir cüt sinc, qonq, çelesta
* arfa
* simli orkestr

## Saundtrek olduğu filmlər
* *Rashomon* Akira Kurosava
* *Les Uns et les Autres* Klod Leluş
* Başlanğıc (film, 1982) Vaqif Behbudov
* Köpək Tofiq Tağızadə
Pavlodar vilayəti

**Pavlodar vilayəti** () — Qazaxıstanın ən böyük çayı İrtış çayının sahilində vilayət. 1938-ci ilin yanvarında yaradılmışdır. vilayətin mərkəzi — Pavlodar şəhəridir.

Vilayət Qazaxıstan Respublikasının şimal-şərqində yerləşir.  Şimalda  — Omskla, şimal-qərbdə  — Novosibirsklə, cənubda — Şərqi Qazaxıstan və Qaraqanda vilayətlərilə, şərqdə —  Altay Respublikası, qərbdə —Qazaxıstan Respublikasının Akmol və Şimali Qazaxıstan vilayətləri ilə həmsərhəddir..

## İnzibati bölgüsü

## Mənbə