Viktor Petrov

**Viktor Platonoviç Petrov** (; təxəllüsləri **V. Domontoviç** () və **Viktor Ber** ();  —Ukrayna və SSRİ yazıçısı, filosofu, sosial antropoloqu, ədəbiyyatşünası, arxeoloqu, filoloqu, etnoqrafı, tarixçisi və kulturoloqu. O, Valerian Pidmogilnı ilə birlikdə Ukrayna intellektual roman janrının, eləcə də romanlaşdırılmış bioqrafiyanın yaradıcılarından biri hesab olunur. Petrov indiki dövrdə yazıçı kimi xatırlansa da, sağlığında o, ilk növbədə alim olmuşdur. O, arxeologiya, antropologiya, tarix, fəlsəfə və ədəbiyyat üzrə məqalələr yazmışdır. Petrov eyni zamanda, 1930-cu illərin sonlarından sovet kəşfiyyatçısı olmuşdur.

## Həyatı
Viktor Platonoviç Petrov 10 oktyabr 1894-cü ildə Rusiya imperiyasının Yekaterinoslav şəhərində (indiki Ukraynanın Dnepr şəhəri) kahin ailəsində anadan olmuşdur. Onun uşaqlığı Odessada keçmişdir. Petrov 1913-cü ildə Xolm kişi gimnaziyasını, 1918-ci ildə isə Kiyev Universitetinin tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdir. Müəllimlərindən biri olan Vladimir Perets Petrova əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmişdir. Petrov "*[[Nikolay Yazıkov|N. M. Yazıkov]], Puşkin qalaktikasının şairi. Həyat və incəsənət*" adlı diplom işinə görə gümüş medal almışdır. O, 1917–1920-ci illərdə universitetdə professor təqaüdündə qalmışdır. Petrov sonradan Ukrayna Elmlər Akademiyasının Etnoqrafiya Komissiyasında işləmiş, 1927–1930-cu illərdə oranın sədri olmuşdur. O, 1925–1929-cu illərdə Andrey Loboda ilə birlikdə "*Etnoqrafiçeski vestnik*"in redaktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Petrov  1930-cu ildə "*[[Panteleymon Kuliş]] əllinci illərdə. Həyat. İdeologiya. Yaradıcılıq*" adlı tədqiqat işinə görə doktorluq dərəcəsi almışdır. Elə həmin il o, Ukraynanın Azadlığı Uğrunda İttifaq işində görünmüş, nəticədə elmi işçi rütbəsi aşağı salımışdır. Petrov 1941-ci ildə qısa müddət ərzində Ukrayna Folklor İnstitutunun direktoru olmuşdur.

Petrov 1941-ci ildə nasist qüvvələr tərəfindən işğal olunmuş Xarkovda idi. O, 1942–1943-cü illərdə "*Ukrainskiy zasiv*" ədəbi jurnalını nəşr etdirmişdir. Jurnalın buraxılışı "*Ştafel*" informasiya xidmətinin dəstəyi ilə həyata keçirilmişdir. Hitlerin təbliğatı alman xalqının tarixi rolunu və Ukrayna ərazisində olmaq hüququnu əsaslandıran elmi araşdırmaları təşviq edirdi. Bu məqsədlə Petrov Kiyevdə Qədim Tarix Muzeyinin açılışında iştirak etmişdir. Bu dövrdə o, almanların kəraimlərin məhv edilməsi məsələsi ilə bağlı təşkil etdiyi konfransda iştirak etmişdir. Bu konfransda Petrov arqument irəli sürmüşdür ki, kəraimlərin aristokratiyası olduğu üçün onları yəhudi hesab etmək olmaz. Bu, kəraim xalqını məhv olmaqdan xilas etməyə kömək etmişdir.

Petrov 1942-ci ildən işğal olunmuş bir çox şəhərlərdə – Sevastopolda, Kiyevdə, Kremençuqda və s. olmuşdur. O, Kiyevdə atası onun tanışı A. Oles olan, Petrovun ədəbi və elmi istedadını yüksək qiymətləndirən Oleq Oljiçlə əməkdaşlıq etmişdir. Petrov 1943-cü ildə Lvovda Ukrayna Elmi İnstitutunun Etnoqrafiya şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. O, 1944–1945-ci illərdə Berlində yerləşən Ukrayna Elmi İnstitutunun əməkdaşı olmuş, Ukrayna İncəsənət Hərəkatının yaradıcılarından biri olmuşdur. Ulas Samçuk yazmışdır ki, Berlində Petrov alman zabitinin formasını geyinirdi. Sonradan məlum olmuşdur ki, o, 1930-cu illərdən NKVD-nin tərkibində olmuş və cəbhə xətti arxasında kəşfiyyat missiyasını yerinə yetirmişdir. Petrov buna görə 1965-ci ildə 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Petrov müharibədən sonra 1949-cu ilə qədər Münhendə yaşamış, burada ədəbiyyat, incəsənət və tənqid mövzularına toxunan aylıq "*Arka*" jurnalının redaktoru olmuşdur. O, 1947–1949-cu illərdə Münhendə Ukrayna Azad Universitetinin fəlsəfə fakültəsində professor kimi etnoqrafiyadan dərs demişdir, Ukrayna Avtokefal Pravoslav Kilsəsinin İlahiyyat Akademiyasında müəllimlik etmişdir.

18 aprel 1949-cu ildə Petrov Münhendə itkin düşmüşdür. Bu, onun qətli ilə bağlı müxtəlif versiyaların yaranmasına səbəb olmuşdur. Bandera və sovet təhlükəsizlik orqanları onun oğurlanmasında ittiham olunmuşdular, lakin tezliklə məlum olmuşdur ki, SSRİ-də onun adı adətən defektorlarda olduğu kimi kitabxanalardan silinməmişdir. Buna əlavə olaraq, sovet arxeoloqu Aleksandr Monqayt ona istinad etmişdi. Bir müddət sonra Petrov özü ortaya çıxmışdır. Bu fakt mühacir ictimaiyyətinə məlum olana qədər bir çox tanınmış mühacir xadimlər Petrovu sovet kəşfiyyatı ilə əməkdaşlıq ittihamlarına qarşı müdafiə edirdilər. Onlar Petrovun antisovet hərəkatındakı böyük xidmətlərini – xüsusən də Petrovun mühacir mətbuatında Ukraynanın mədəniyyət xadimlərinə qarşı bolşevik repressiyaları haqqında çox müfəssəl məlumatlar dərc etməsini qeyd etmişdilər. Odur ki, ukraynalı tarixçi A. V. Portnov yazmışdır ki, Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti arxivində Petrovun kəşfiyyat fəaliyyətini inandırıcı şəkildə sübut edəcək heç bir sənədli sübut tapılmamışdır.

Petrov Moskvada Material Tarixi İnstitutunda, 1956-cı ildən isə Kiyevdə Arxeologiya İnstitutunda işləmişdir. O, müharibə zamanı sənədlərini itirmişdi deyə 1966-cı ildə yenidən namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmək məcburiyyətində qalmışdır. Petrov arxeologiyada bir tərəfdən Ukrayna ərazisində bir sıra maddi mədəniyyət ənənələrinin davamlılığına işarə edirdi, digər tərəfdən isə antropoloji tip və maddi mədəniyyət fərqlərinə işarə etmişdir ki, bu da Tripolye mədəniyyətini "protoslavyanlar"la əlaqələndirməyə imkan verməmişdir. Müharibədən sonra Petrov Ukraynada elmi yox, ədəbi nəşr ilə məşğul olmuşdur. O, qeydlərin müəllifi olduğu Nikolay Zerovun seçilmiş əsərlərini nəşr etmişdir. Petrov 1957-ci ildə, "sınağı" başa çatdıqda hələ 1920-ci illərdə münasibətə başladığı Zerovun dul arvadı Sofiya Fedorovna Zerova ilə evlənmişdir. O, 1969-cu ildə öz iş masasında vəfat etmişdir. Petrovun nəşi Lukyanovka hərbi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. 1988–1989-cu illərdə Nyu-Yorkda Petrovun üç cildlik əsərlər toplusu nəşr edilmişdir. 2000-ci illərdən Petrovun "Doktor Serafik" romanı Ukrayna ədəbiyyatı fənnində 11-ci sinfin məktəb proqramına daxil edilmişdir.

## Təxəllüslər
Viktor Petrov bədii əsərlərində "V. Domontoviç" adından istifadə etmişdir. Özünü etirafına görə, o, "bu adı Litva dövrünün Ukrayna sənədlərində tapmışdır". Litva dilində "daumantas" "çox səs-küy salan" deməkdir. Petrov fəlsəfi əsərlərini "Viktor Ber" adı altında imzalanmışdır. Bu təxəllüs rentgen şüalarının bioloji ekvivalentini ifadə edir.

## Əsərləri

; Romanlar
* Дівчина з ведмедиком (1928, Київ: Сяйво)
* Доктор Серафікус (написаний в 1928—1929 роках, виданий 1947 року, Мюнхен: Українська трибуна)
* Без ґрунту (написаний в 1942—1943 роках, виданий в 1948 року, Рогенсбурґ: Видання Михайла Борецького)

; Romanlaşdırılmış bioqrafiyalar
* Аліна й Костомаров (1929, Харків: Рух)
* Романи Куліша (1930, Харків: Рух)
* Мовчуще божество (*не завершений*, Ню-Йорк: 1988)
* Напередодні (Гракх Бабеф)

; Müxtəlif
* Ой поїхав Ревуха та по морю гуляти»
* Апостоли
* Без назви
* Болотяна Лукроза
* Болотяна Лукроза (частина друга)
* Емальована миска
* Зоряні мандрівники
* Князі
* Мої Великодні
* Передвеликоднє
* Письменник і генерал
* Помста
* Походження українського народу
* Приборканий гайдамака
* Професор висловлює свої міркування
* Професор і Іван Закутній діють

; Fəlsəfə və ədəbiyyatşünaslıq
* Пантелеймон Куліш у п'ятдесяті роки (т. 1, 1929)
* Провідні етапи сучасного шевченкознавства (1946)
* Бер В. Наш час, як він є// Рідне слово.&nbsp;— 1946.&nbsp;— Ч. 8
* Бер В. Засади поетики (Від «Ars poetica» Є. Маланюка до «Ars poetica» доби розкладеного атома)// МУР.&nbsp;— Збірник 1.&nbsp;— Мюнхен; Карльсфельд, 1946
* Бер В. Екскурси в мистецтво// Рідне слово.&nbsp;— Мюнхен.&nbsp;— 1946.- Ч. 12
* Петров В. Історіософічні етюди.&nbsp;— МУР. Збірник 2
* Петров В. Проблеми літературознавства за останнє 25-ліття (1920—1945)// Світання: Науково-літературознавчий збірник.&nbsp;— 1946.&nbsp;— Ч. 2
* Петров В. Християнство і сучасність// Орлик.&nbsp;— 1947.&nbsp;— Ч. 2
* Петров В. До дискусії про Сковороду// Життя і революція.&nbsp;— 1926.&nbsp;— №&nbsp;8.
* Петров В. Естетична доктрина Шевченка. До поставлення проблеми// Арка.&nbsp;— 1948.&nbsp;— №&nbsp;3-4.
* Петров В. Микола Зеров та Іван Франко// Рідне слово.&nbsp;— Мюнхен; Карльсфельд, 1949.&nbsp;— Ч. 6.
* Петров В. Особа Сковороди// Філософська і соціологічна думка.&nbsp;— 1995.&nbsp;— №&nbsp;1-2.

; Tarix, arxeologiya, etnoqrafiya
* Петров В. Українські культурні діячі&nbsp;— жертви більшовицького терору (1944)
* Походження українського народу (1947)
* Зарубинецький могильник (1957)
* Петров В. П., Макаревич М. Л. Скифская генеалогическая легенда // Сов. археология. – 1963. – № 1. – С. 20-31.
* Історична географія та проблеми слов'янського етногенезу на матеріалах гідронімії (1966)
* Петров В. П. Скіфи : Мова і етнос. – К. : Вид-во АН УРСР, 1968. – 149 с.
* Подсечное земледелие (1968)
* Етногенез слов'ян (1972)
* Раскопки в Нижнем Поднепровье
* Віктор Петров. Розвідки. У 3-х томах. Київ: Темпора, 2013.: Том 1, Том 2, Том 3.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Ясь О. В.* Вступна стаття до розвідки В. П. Петрова «Наш час як він є (З приводу статті Нормана Казнса „Несучасність сучасної людини“)» // Український історичний журнал.  — 2015. — № 3.
* Андрєєв В. М. Віктор Петров. Нариси інтелектуальної біографії вченого. — Дніпропетровськ: Герда, 2012. — 476 с. 
* Брайчевський М. «В. П. Петров — учений-універсал»// Слово і час. — 2002. — № 10.
* М. Гірняк, Таємниця роздвоєного обличчя. Авторська свідомість в інтелектуальній прозі Віктора Петрова-Домонтовича (Львів, 2008).
* Павлычко, Соломия Дмитриевна. «Теорія літератури», К.: Основи 2002.
* Портнов, Андрей Владимирович. Історії iсториків. Обличчя й образи української iсториографїї ХХ століття. Київ: Критика, 2011, с.143-181.
* Фізер І. «Український Фуко чи французький Петров? Разюча схожість двох історіософів»// Наукові записки Національного університету «Києво-Могилянська Академія». — Т. 17: Філологія. — К.: Видавничий дім «Києво-Могилянська Академія», 1999.

## Xarici keçidlər
* Марко Роберт Стех, «Очима культури» №&nbsp;10. Віктор Петров / В. Домонтович / Віктор Бер
* Марко Роберт Стех, «Очима культури» №&nbsp;15. Віктор Петров про походження українців
* Сергій Білокінь Довкола таємниці
* В. Кравченко Український Севастопіль три обличчя таємничої постаті
* Віктор Петров. ''Без ґрунту'', ''Доктор Серафікус'', ''Походження українського народу''
* Віктор Петров. ''Расова теорія на слугах германського фашизму'' (1934)
* Viktor Petrov in the Encyclopedia of Ukraine
* Володимир Шелухін. Примусове задоволення. Три кити для гуманітаріїв від Віктора Петрова
* Таємні життя Віктора Петрова