İkinci Dünya müharibəsi dövründə Subkarpat Rusiyası

**[[Zakarpartye|Subkarpat Rusiyası]]** (və ya Karpat-Ukrayna) İkinci Dünya müharibəsi dövründə Mərkəzi və Şərqi Avropada geosiyasi baxımdan əhəmiyyətli bir bölgə olmuşdur. Region hal-hazırda əsasən Ukraynanın Zakarpatye vilayətini əhatə edir, lakin müharibə illərində burada bir neçə dövlətin maraqları toqquşmuş və Subkarpat Rusiyası müxtəlif dövlətlərin nəzarətinə keçmişdir.

## Tarixi
1919-cu ildə Subkarpat Rusiyası Müqəddəs Roma imperiyasının süqutundan sonra Avstriya-Macarıstan imperiyasının bir hissəsi idi və Birinci Dünya müharibəsindən sonra Çexoslovakiya Respublikasının tərkibinə daxil edilmişdi. Çexoslovakiya dövründə regiona müəyyən muxtariyyət verilmiş, lakin bu muxtariyyət formal xarakter daşıyırdı. 1938-ci ildə Münhen sazişi və daha sonra Birinci Vyana arbitrajı nəticəsində Çexoslovakiya zəiflədildi və ölkədə daxili parçalanmalar başladı. Bu vəziyyətdən istifadə edən Subkarpat Rusiyası öz muxtariyyətini genişləndirmək və müstəqilliyə doğru addımlar atmaq üçün şərait əldə etmişdir. 1939-cu ilin martında, Çexoslovakiyanın süqutundan sonra, 1939-cu il martın 15-də Karpat-Ukrayna Respublikası müstəqil dövlət kimi elan edildi. Yeni dövlətin prezidenti Avqustin Voloşin, rəsmi dili isə ukrayna dili elan olundu. Dövlət çox qısa müddət mövcud oldu və beynəlxalq səviyyədə tanınmadı.

### Macarıstanın işğalı
Karpat-Ukraynanın elanından bir gün sonra, 1939-cu il martın 16-da, Macarıstan krallığı bölgəyə hücum etdi. Macarıstan ordusu sürətlə irəliləyərək Karpat-Ukrayna Respublikasını işğal etmişdir və bu əraziləri öz tərkibinə qatmışdır. Beləliklə, Subkarpat Rusiyası İkinci Dünya müharibəsi dövründə Macarıstanın nəzarəti altına keçmişdir. 1939–1944-cü illər arasında Subkarpat Rusiyası Macarıstan tərəfindən idarə olunurdu. Bu dövrdə bölgədə macarlaşdırma siyasəti aparılırdı, yerli rusin və ukraynalı əhaliyə qarşı etnik və siyasi təzyiqlər göstərilirdi. Eyni zamanda, yəhudi əhali də təqiblərə məruz qalmış, 1944-cü ildə bölgədən minlərlə yəhudi deportasiya edilərək Holokostun qurbanı olmuşdur. 

### SSRİ birləşmə
1944-cü ilin sonlarında Sovet ordusu bölgəyə daxil olmuşdur və Macarıstan qüvvələrini Subkarpat Rusiyasından sıxışdırdı. 1945-ci ildə region de-fakto Sovet İttifaqının nəzarətinə keçmiş və 1946-cı ildə rəsmi şəkildə Ukrayna SSR-in tərkibinə daxil edilmişdir. Bununla da Subkarpat Rusiyasının Çexoslovakiya ilə hüquqi bağları kəsilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Sportszálló, honvédségi Fiat 508 Balilla személygépkocsi. Fortepan 57463.jpg|1939-cu ildə Ujok aşırımında Fiat Balilla 508 avtomobilində macar əsgərləri
Fayl:A magyar-szovjet határ 1940-ben. Fortepan 31980.jpg|1940-cı ildə Ujok aşırımında Macar-Sovet sərhədi
Fayl:1939 uno agitation.jpg|Ukrayna Milli Assosiasiyasının təbliğat briqadası, 1939-cu ilin fevralı
Fayl:May 1944 - Jews from Carpathian Ruthenia arrive at Auschwitz-Birkenau.jpg|**Karpat Rusiyası yəhudiləri 1944-cü ilin mayında Auşvits–Birkenauya gətirilir.** Onlar düşərgə sistemində qeydiyyata alınmadan, əksəriyyəti gələndən bir neçə saat sonra qaz kameralarında öldürülmüşdü.
Fayl:Map of Ukraine political simple Oblast Transkarpatien.png|Ukraynanın Zakarpatya vilayətinin xəritəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A transport of Jews from Carpathian Ruthenia is taken off the trains and assembled on the ramp at Auschwitz-Birkenau
* Carpathian Ruthenia before World War II
* The Carpatho-Rusyn Knowledge Base
* The Tragic Tale of Sub-Carpathian Ruthenia (Podkarpatska Rus')