open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meqan Foks

**Meqan Deniz Foks** (; 16 may 1986, Oak-Ric, Tennessi, ABŞ) — ABŞ aktrisası və manekeni. Ən məşhur çəkildiyi filmləri - "*[[Transformerlər]]*" (2007), *"[[Transformerlər: Məğlubların qisası (film, 2009)|Transformerlər: Məğlubların qisası]]"* (2009) və *"Cenniferin bədəni"* (2009).

## Həyatı

Deniz Meqan Foks 16 may 1986-cı ildə Amerikanın Tennessi ştatında anadan olub. Artıq beş yaşında Meqan teatr və rəqs dərsləri almağa başlayıb. On yaşı olanda ailəsi Floridaya köçüb. 13 yaşında rəqs sahəsində qazandığı uğurlar Meqan Foksa həyatının seçimini etmək imkanı verdi.

## Karyerası

1999-cu ildə ABŞ-nin Cənubi Karolina ştatında keçirilən "American Modeling and Talent Convention in Hilton Head" rəqs şousunda Meqan bir neçə mükafat qazanıb. Bundan sonra o, aktrisa karyerası etmək ümidilə Los-Ancelesə köçüb. Onun debütü 2001-ci ildə çəkilmiş "Günəşdə istirahət" filmində baş tutub. Sonra "Sənin nəyini sevirəm" serialındakı epizodik rol gəldi. 2004-cü ildə Meqan Foks Hollivudda ikinci dərəcəli rollara çəkildi. O, əvvəlcə Lindsi Lohanla birlikdə "Etiraf" filmində, sonra isə yeniyetmələr üçün nəzərdə tutulan "TV kraliçası" dramı və "Modanın cinayətləri" filmində rol aldı. 2005-ci ildə aktrisa "FHM" dərgisinin üz qabığına çıxdı, növbəti ildə isə jurnalın versiyası ilə 2006-cı ilin 100 ən seksual qadını arasında 68-ci yeri tutdu. 2007-ci ildə çəkilişlər yenidən başladı. "Transformerlər" filmidə canlandırdığı Mikaela obrazı ona əsl şöhrət gətirdi. Həmin ilin iyul ayında "Maxim" dərgisinə verdiyi müsahibədə bəzi narkotik maddə növlərini qəbul etdiyini etiraf edən aktrisa, onlardan xoşlanmadığını bildirib. O, bütün Hollivudun narkotiklərə qurşandığını, özünün isə marixuananın leqallaşdırılmasının tərəfdarı olduğunu vurğulayıb. 2007-ci ildə "FHM" dərgisinin versiyası ilə Ancelina Coli, Steysi Fergüson (Ferci) və Skarlett Yohansson kimi rəqibləri qabaqlayan Meqan Foks dünyanın ən seksual qadını elan edilib. 2008-ci ildə isə "Maxim" jurnalı onu bu şərəfə layiq görüb. 2010-cu ildə "Love The Way Lie" klipində çəkilmişdir. Meqan Foks tatuajı çox sevir. Bakirəliyi ilə 15 yaşında vidalaşan Meqan çılğın seks yaşadığı dostu Brayanın adını qarnının aşağı hissəsinin sağ tərəfinə döydürüb.

## Filmoqrafiya
* Günəşli tətillər (2001)
* Ouşen küçəsi (2002–2003)
* Pis oğlanlar-2 (2003)
* Səhnənin ulduzları (2004)
* Modanın cinayəti (2004)
* İki yarım insan (2004)
* Transformerlər (film, 2007)
* Transformerlər: Məğlub olanların intiqamı (2009)
* Cenniferin bədəni (2009)
* Cona Heks (2010)
* Ehtiras oyunları (2010)
* Nindza Tısbağalar (2014)
* Hope və Faith (film)

## Şəkilləri


Fayl:Megan Fox.jpg
Fayl:Megan Fox at Scream Awards.jpg
Fayl:Megan Fox back.jpg
Fayl:Megan Fox on Army Today 2009-07-15.jpg
Fayl:Megan Fox at Jennifer's Body TIFF.jpg
Fayl:Megan Fox Jennifers Body TIFF09 cropped.jpg
Fayl:Megan Fox promoting Transformers in Paris 2.jpg
Fayl:Megan Fox 7.jpg


## İstinadlar
İlhan Səlcuq

**İlhan Səlcuq** () — Türkiyə jurnalisti.

1925-ci ildə doğulan İlhan Səlcuq 1950-ci ildə İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. 50 il köşə yazarlığı edən İlhan Səlcuq 2001-ci ildən "Cümhuriyyət"in baş redaktoru idi. Son zamanlar qəzetdə "Pəncərə" adlı rubrikada köşə yazıları ilə çıxış edirdi.

Məşhur jurnalist 1971-ci ildə hərbi çevrilişindən sonra həbsdə yatıb. 2008-ci il martın 21-də "Ergenekon" işinə görə tutulmuş, iki gün sonra sərbəst buraxılmışdı.

21 iyun 2010-cu ildə İstanbul xəstəxanalarının birində vəfat edib.

## İstinadlar

## Mənbə
* "CÜMHURİYYƏT"in BAŞ REDAKTORU VƏFAT EDİB
Tat dili

**Tat dili** — həmçinin **Qafqaz** **Farsçası,** **Tat/Tati** **Farsçası**, vəya **Qafqaz Tat dili**, Fars dilinə yaxın cənub-qərbi İran dilidir  və Azərbaycan və Rusiyada tatlar tərəfindən danışılır.

Tat dili Xəzəryanı ərazilərdə – İranda, Azərbaycanın şimal-şərq rayonlarında, Abşeron yarımadasında, Dağıstanın cənub-şərqində, Dərbənd və Mahaçqala şəhərlərində, Azərbaycanda isə İsmayıllı, Xızı, Şamaxı, Quba, Şabran və Abşeron ərazilərində danışılır. Azərbaycanda yaşayan tatların dili Azərbaycan dili ilə daimi qarşılıqlı əlaqədədir. Quba ləhcəsi tat dilinin Azərbaycanda ən geniş yayılmış ləhcəsidir.

Tat dilində 33 səs vardır.

Tat dili sait səsləri haqqında fikirlər müxtəlifdir. Məsələn: V.S. Sokolova görə Qonaqkənd, Dəvəçi və Suraxanı ləhcələri üçün vokalizm 8 fonemdən ibarətdir. Bunlar: i, e, a, u, ü, ey, oy, öü. Tədqiqatçı burada nədənsə ə, o, ö, və ı müstəqil fonemlərinin varlığını qəbul etmir.  Maqsud Hacıyev öz kitabında bunun tamamilə səhv qərar olduğunu və tat dili vokalizminin 13 fonemdən ibarət olduğunu qeyd edir. Əlavə də edir ki, onlardan 9-u monoftonq , 4-ü isə diftonqdur. 

## Mənşəyi
İran alimlərinin bir qismi hesab edir ki, tat dili fars dilinə yaxın olan bir ləhcədir. Bu alimlərin bir qismi düşünür ki, Abşeron tatlarının dili gilan və mazandaran dilləri ilə Mərkəzi İran dialektləri arasında qərarlaşıb. Başqa sözlə, tat dilinin gilan, mazandaran, talış dilləri ilə yaxınlığı mövcuddur. Aleksandr Qrünberq hesab edir ki, tat dilinin tacik dilinə də genetik bağlılığı var.

Tat dilinin mənsub olduğu Hind-İran kök dili e.ə. II minillikdə Hind-Avropa dil ailəsində təcrid olunmuşdur. Həmin minilliyin sonunda isə İran və hind dil qollarına parçalanmışdır. E.ə. I minilliyin birinci yarısında qədim irandilli tayfalar İran yaylasının mərkəzində və cənubunda məskunlaşmışdırlar.

## Ləhcələr
Tat dili ləhcələri aralarındakı müxtəlifliyə görə üç böyük qrupa bölünür:

1. Tat dilinin Şimal ləhcələri: buraya Quba, Dəvəçi, Qonaqkənd və Qızıl Qazma ləhcələri (Xızı rayonu);

2. Tat dilinin Mərkəzi: Ərüsküş-Daqquşçu, yaxud Xızı ləhcəsi  (Xızı rayonu);

3. Tat dilinin Cənub ləhcələri: buraya da, əsasən, Abşeron,Balaxanı, Suraxanı, Lahıc və Məlhəm (Şamaxı) ləhcələri daxildir.  

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Hafiz Baxış

**Hafiz Baxış**  (tam adı:**Baxışov Hafiz Həbib oğlu**), (1932–1989) – Azərbaycan şairi.

## Həyatı

Hafiz Baxış 1932-ci il oktyabrın 15-də Zəngəzur mahalı Qafan bölgəsinin Yuxarı Girətağ kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi 1950-ci ildə Qafan bölgəsinin Şəhərcik kəndində bitirmişdir.

1950–1952-ci illərdə Qovşud kəndində ibtidai sinif müəllimi işləmiş, 1952 – 1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun teatr və kino aktyorluğu fakultəsində təhsil almışdır. Tələbə ikən 1954-cü ildə Azərbaycan diviziyasında bədii özfəaliyyət dərnəyinin rəhbəri olmuşdur. 1956–1961-ci illərdə Sumqayıt şəhərində tərbiyəçi, pionerlər evinin və mədəniyyat sarayının direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya verilişləri Komitəsində rejissor köməkçisi, rejissor, yüksək dərəcəli rejissor vəzifələrində fəaliyyət göstərmişdir. İlk şeirləri "Sosialist Sumqayıtı" qəzetində dərc olunmuşdur, "Samur – Dəvəçi kanalı" adlı ilk şeiri də həmin qəzetin 1957-ci il 9 fevral tarixli sayında , "Zirvə" adlı ilk poeması isə "Azərbaycan" jurnalının 1968-ci il 2-ci sayında çap olunmuşdur. Bundan sonra o altı poema qələmə alsa da lirik şair kimi tanınmışdır. İyirmidən çox şeirinə musiqi bəstələnmişdir.

1989-cu il sentyabrın 7-də vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# "Azərbaycan oğluyam". B.: , 1980.-  s., nüs.
# "Sona bülbüllər". B.: , 1983.-  s., nüs.
# "Eşqimi sönməyə qoymaram". B.: , 1989.-  s., nüs.
# "Dağlar üçün darıxmışam". B.: , 2001.-  s., nüs.
# "Bu torpağa bağlıyam". (nəğmələr, şeirlər və poemalar) B.: İqtisad Universiteti, 2002.- 218 s.,500 nüs.
# "Ömür bir yarpaq imiş". B.: Şirvannəşr, 2002.- 100 s., 300 nüs.
# "Ana layla deyir", Bakı: "Zərdabi LTD" MMC, 2012. - 296 s., 1000 nüs.

## İstinadlar

* Tamxil Ziyəddinoğlu, "Hafiz Baxış-80". Bütöv Azərbaycan qəzeti, №36(168), 17-23 oktyabr 2012-ci il.
Pompey

**Qədim Pompey** (, ) — Qədim Roma şəhəri. Neapol şəhərinin yaxınlığında yerləşir.

Eramızın 79-cu ilində Vezuvinin güclü püskürməsi nəticəsində Pompey şəhəri sakinləri ilə birlikdə vulkan külünün və lavanın altında qalıb məhv olmuşdur. 1713-cü ildə təsadüfən bu şəhərin qalıqları aşkar edilmiş və arxeoloqlar tərəfindən şəhər, demək olar ki, qalın vulkan külündən tamamilə təmizlənmişdir. Zəhərli qaz və isti külün təsiri ilə məhv olmuş canlıların qalıqları indiyədək qalmaqdadır. Hazırda Pompey şəhəri açıq hava altında qədim dövrün muzeyinə çevrilmişdir.

Ölkənin cənub hissəsində yerləşən qədim Pompey şəhəri İtaliyanın ən çox turist qəbul edən üçüncü, dünyanın isə 48-ci şəhəridir. Buraya ildə 2,5 milyondan çox insan baş çəkir.

## Tarixi
Son qazıntılar göstərmişdir ki, eramızdan əvvəl VII əsrdə müasir Nola şəhərinin yaxınlığında yaşayış məntəqəsi olub. Yeni yaşayış məntəqəsi olan Pompey eramızdan əvvəl 6-cı əsrdə oskanlar tərəfindən salınıb.

Şəhərin erkən tarixi az məlumdur. Salamat qalan mənbələr yunanlar və etrusklar arasında toqquşmalardan bəhs edir. Roma ilə İtaliyanın cənubunu birləşdirən ticarət yolunda bu şəhər mühüm yer tuturdu. Bir çox zadəgan romalıların Pompeydə villaları var idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Pompeyin son gecəsi

## Xarici keçidlər
*Pompey haqqında qısa sənədli film
2013 FİFA Konfederasiyalar Kuboku

**FİFA Konfederasiyalar Kuboku 2013** — 2013-cü ildə Braziliyada keçirilmiş yarış

Kubok 15–30 iyun tarixlərində keçirilib. 2013-cü ilin futbol üzrə əsas yarışıdır. Turnir 2014-cü il dünya çempionatının keçiriləcəyi Braziliyada təşkil olunub. Qələbə uğrunda 8 milli komanda mübarizə apardı. Bunlar meydan sahibi Braziliya, dünya və Avropa çempionu İspaniya, AVRO-2012-nin finalçısı İtaliya, həmçinin Yaponiya, Meksika, Uruqvay, Taiti və Afrika Millətlər Kuboku-2013-ün qalibi olacaq komandadır.

## Qrup Mərhələsi

### A Qrupu

### B Qrupu

## Xarici keçidlər
Manute Bol

**Manute Bol** () — Sudan basketbolçusu.

## Həyatı və karyerası

Manute Bol 1962-ci ildə Sudanın cənubunda anadan olub.

Manute Bol 1985–1994-cü illərdə NBA-da çıxış edib. George Mureşan gələnədək, o, NBA tarixinin ən ucaboy basketbolçusu sayılıb. Rumıniyalı George Mureşan kimi, 231 sm boya malik Manute Bol 10 mövsüm ərzində "Vaşinqton Bullits", "Qolden Steyt Uorriors", "Filadelfiya 76" və "Mayami Hit" klublarında çıxış edib. Oyunçu karyerasını başa vurduqdan sonra isə o, Sudanın xeyriyyə və hüquq – müdafiə təşkilatında çalışıb.

Manute Bol böyrək xəstəliyindən müalicə olunmaq üçün 2010-cu ilin may ayında Sudandan ABŞ-yə qayıdıb. Lakin sabiq basketbolçunun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. 2010-cu ilin iyun ayında  Kanzas ştatının Şarlottsvill şəhər xəstəxanasında 48 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Mehrab

**Mehrab** — məscidlərin qiblə tərəfindəki divarında namaz qılarkən pişnamazın və onun ardınca başqa namaz qılanların üzlərini çevirdikləri oyuq yer.

## İstinadlar
Minarə

**Minarə** () vəya **Güldəstə** () — Azan vermək üçün məscidlərin yanında və ya üstündə ucalan qüllə.

## İstinadlar
Minbər

**Minbər** () — məscidlərdə vaizin, xətibin çıxıb vəz, xütbə oxuduğu pilləli kürsü.

Memarlıq cəhətdən məscidin içərisində mehrabın sağ tərəfinədə inşa edilir. İmamın camaata yüksək bir yerdən xitab etməsi üçün pilləli şəkildə hazırlanmış məscid daxili tamamlama işini görən quruluşdur. Minbər- taxta, mərmər, kərpic kimi materiallardan düzəldilə bilər.

İmam xütbəni pilləkənin pillələri üzərində oxuyur. Pilləkənli quruluşu imamın səsini camaata çatdırmaq üçün nəzərdə tutulub. İmamın minbərdən camaata o günə dair olaraq xitab etməsinə xütbə deyilir. Xütbə (ərəbcə: خطبة), İslam dinində cuma və bayram namazlarında minbərdə imam tərəfinfən oxunan dua və verilən nəsihətdir.

Bəzi məscidlərdə minbərin qarşısında bərabər gələcək şəkildə və ya pəncərənin sol hissəsində yerləşəcək şəkildə müəzzin mahfili (məscid içindəki müəzzinlərə aid məkan) var.

## İstinadlar
İslamda bidət

**Bidət** — dində olmayan şeyi qanun kimi dinə daxil etmək - İslam dinində böyük günahlardan biri sayılır. Bu işə İslam dinindəki qanunlara təcavüz kimi baxılır.

Müqəddəs İslam dinində qanuna ehtiram göstərmək ən mühüm məsələlərdən biridir. Hər bir kəs qanuna etinasızlıqdan və yaxud qanuna əl gəzdirib onu dəyişdirməkdən ciddi surətdə çəkinməlidir. Bu məsələ İslam dinində o qədər əhəmiyyətlidir ki, bu dində ilahi qanunu dəyişdirən şəxs üçün edam hökmü təyin olunmuşdur. Qanunu dəyişdirmək o deməkdir ki, bir şəxs İslam dinində olan ilahi qanunlardan hər hansı birini azaltsın və yaxud özündən ona bir şey artırsın, yaxud dində halal olan bir şeyi haram və ya haram bir şeyi halal etsin.

Bu barədə   Əli(ə) buyurub: "Allah dərgahında insanların ən pisi, özü əyri yolda olub, camaatı da bu yola çəkən və xalqın qəbul etdiyi adət-ənənələri götürüb, yerinə yabançı adət-ənənələri gətirən dövlət rəhbəridir".

Vəhhabilik və təkfirçilər şiələri bidətçi hesab edirlər.

## Bidətlə mübarizə
Peyğəmbərdən (s) nəql olunan hədisdən məlum olur ki, insanlar arasında bidət hökm sürəndə alimlərin ilk növbədə vəzifəsi onları islah etməkdir: "Ümmətimin arasında bidətlərin çoxaldığı zaman din alimlərinin vəzifəsidir ki, öz elmlərini camaata aşkar etsinlər (bidət qoyan adamların əleyhinə mübarizə aparsınlar). Onlar bunu etməsələr, onda Allahın lənəti onlara olsun".

İslam peyğəmbəri: "Şeytan bidətə əməl edən şəxsi ibadətlə tək qoyar və ona itaətkarlıq hissi və göz yaşları verər."

Məhəmməd Baqir Məclisi bidət tərifində buyurur:Peyğəmbərdən sonra dini bir etiqad və ya təcrübə olaraq təqdim edilən şey, bununla bağlı konkret bir açıqlama verilməsə də, ümumi bir qayda nümunəsi olaraq qəbul edilməsə və ya tətbiq edilməsi açıq şəkildə qadağan olunsa.Bu tərif, bidətin bidət sayılması üçün yeniliyin din adına edilməli olduğu mənasına gəlir.

## İstinadlar
Kupidon (Buqro)

**"Kupidon"** () — Vilyam Buqronun 1891-ci ildə yağlı boya ilə kətan üzərində çəkdiyi rəsm əsəri.

Əsər 1891-ci ildə Paris şəhərində tamamanmışdır. Əsərdə mifik qəhrəman olan Kupidon təsvir edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* Vilyam Adolf Buqronun əsərləri
Yuxarı Oruzman

**Yuxarı Oruzman** — Dumanis (Başkeçid) rayonunun böyük və qədim kəndlərindən biri. 

Hazırda kənddə 205 ailə yaşayır və kəndin 1100 nəfər sakini var. Kənddəki orta məktəb 200-ə qədər şagird və 20 müəllim heyətinin istifadəsindədir.

## İstinadlar
Qeybət

**Qeybət** () — İslamda dedi-qodu kimi başa düşülür, böyük günah sayılır və Quranda "ölü qardaşının ətini yemək kimi iyrənc bir əməl"ə bənzədilir.

İslamda qeybət müsəlman qardaşının haqqında Allahın gizli saxladığı eybini faş etmək hesab olunur, qeybət etmək və müsəlmanların eybini onların ardınca danışmaq böyük günahlardan sayılır.

Qurani-Kərim qeybət etməyi müsəlman qardaşının ətini yeməyə bərabər hesab edir: "Ey iman gətirənlər! Çox zənnə-gümana qapılmaqdan çəkinin. Şübhəsiz ki, zənnin bəzisi (heç bir əsası olmayan zənn) günahdır. (Bir-birinizin eyibini, sirrini) arayıb axtarmayın, bir-birinizin qeybətini qırmayın! Sizdən biriniz ölmüş qardaşının ətini yeməyə razı olarmı?! Bu sizdə ikrah hissi oyadar (qeybət də belədir). Allahdan qorxun."

Qeybət etməyin pislənməsinə aid hədis və rəvayətlər çoxdur.

Məhəmməd peyğəmbər (s.a.v.) buyurur: "Müsəlmanın dininin məhvində qeybətin təsiri xora xəstəliyinin insan bədənindəki təsirindən çoxdur".

Rəvayət olunur ki, Allah Musa peyğəmbərə belə vəhy etdi:

"Qeybət etməkdən tövbə edib dünyasını dəyişən şəxs hamıdan axırda behiştə daxil olacaq. Qeybətlə məşğul olduğu halda dünyasını dəyişən şəxs isə hamıdan birinci cəhənnəmə daxil olacaq".

Tənbihul-xəvatir kitabında qeyd olunan hədisdən də aydın olur ki, hətta ölmüş mömin qardaşın qeybətini etmək onun ətini yeməkdən də pisdir: "*Allahın peyğəmbəri (s) bir zinakar kişini daşqalaq etdi. Bir nəfər öz dostuna dedi: "O, it kimi öldü." Allahın Peyğəmbəri (s) həmin bu iki nəfərlə murdar bir leşin yanından keçəndə onlara buyurdu: "Dişlərinizlə bu leşdən bir tikə qoparın." Ərz etdilər: "Ey Allahın Rəsulu! Allahın salamı olsun sənə, leşi dişimizə götürək?" Buyurdu: "Qardaşınızdan qopardığınız tikə bu leşdən daha üfunətlidir.*"

## Qeybətin icazə verildiyi yerlər
Müsəlmanın qeybətini etməkdən məqsəd düzgün və mühüm hədəf olarsa, belə ki, bu mühüm hədəfə qeybətdən savayı heç bir şeylə nail olmaq mümkün olmazsa, bu vaxt qeybət etmək günah deyil. Deməli, qeybətdəki istisnaların sayı qeyri-məhduddur. İstisnalardan bir neçəsi aşağıdakılardır:
# Aşkarda günah edən şəxsin etdiyi günahlar haqqında qeybətini etmək.
# Zalım şəxsin qeybətini etmək.
# Bir kəsə məsləhət verən zaman qeybət etmək.
# Günahdan çəkindirmək üçün bir şəxsin qeybətini etmək.
# Mühüm və böyük bir fəsadın qarşısını almaq üçün qeybət etmək. Misal üçün bidət edənin qeybəti.
# Məhkəmə zamanı şahidlərin qeybətini qazinin hüzurunda etmək.
# Bir şəxsi ziyandan qorumaq üçün onun qeybətini etmək.
# Bir şəxsi elə bir eybli adla yad edəsən ki, təkcə o adla tanınır. Misal üçün kar, kor, şil, keçəl və s..
# Yanlış fikirli bir kitabı və yaxud məqaləni tənqid edərkən qeybət etmək.

Eləcə də bir şəxs ailə həyatı qurmaq məqsədilə gələcək həyat yoldaşı haqqında onu tanıyanlardan soruşduğu təqdirdə həmin adam bildikləri doğruları söyləməlidir. Əgər onun söylədiyi həqiqətlər içərisində normalda qeybət hesab olunan varsa da, bu, günah hesab olunmur.

## İstinadlar
Nimfalar və Satir

**Nimfalar və Satir** () — tanınmış rəssam Vilyam Buqro tərəfindən 1873-cü ildə yağlı boya ilə kətan üzərində çəkilmiş rəsm əsəri.

Əsər 1873-cü ildə Parisdə tamamlanmışdır. Bir il sonra impressionistlər Buqronun stilindən tamamilə fərqlənən əsərlərdən ibarət sərgi təşkil etdilər.

Əsər on doqquzuncu əsrin sonlarında Sterling Klark tərəfindən Nyu-York şəhərində, "Hoffman House Hotel"in barında aşkarlanmışdır. Klark yenidən kəşf etdiyi bu əsəri 1930-cu ildən 1943-cü ilə kimi özündə saxlamışdır. Əsər hazırda Massaçusets ştatının Vilyamstaun şəhərində Klark Mədəniyyət İnstitutunun muzeyində sərgilənir.

Əsərdə gölməçədə çimən dörd nimfa və onları xəlvətcə güdən bir satir təsvir edilmişdir. Şəkildə, nimfalardan üçünün satiri gölməçəyə doğru çəkdiyi, digər birinin isə başqa nimfaları da onlarla birgə əylənçməyə çağırdığı görünür.

## Həmçinin bax

*  Vilyam Adolf Buqro əsərləri

## Xarici keçidlər
* Klark İncəsənət İnstitutu: Nimfalar və Satir 
* Vilyam Adolf Buqro veb muzeyi
Baharın dönüşü (Buqro)

**"Baharın dönüşü"** (, ) — Vilyam Buqronun ən məşhur əsərlərindən biri. 1886-cı ildə tamamlanmş əsər hal-hazırda Coslin Mədəniyyət Muzeyində sərgilənməkdədir. Əsər iki dəfə — 1890-cı ildə və təkrarən 1976-cı ildə açıq-saçıqlığına görə hücuma məruz qalıb və təhqir edilib.

"Baharın Dönüşü" adlı başqa bir əsər də mövcuddur. Həmin əsərin müəllifi isə tanınmış fransız rəssamı Pyer Avquste Kotdur.
Birinci yas (rəsm əsəri)

**İlk Sabah** (, ) — Vilyam Buqro tərəfindən 1888-ci ildə yağlı boya ilə kətan üzərində çəkilmiş rəsm əsəri. Əsər 79 7/8 × 99 1/8 (203 × 252 sm) ölçüyə malikdir. "Birinci Yas" əsəri hal — hazırda Argentinanın Buenos Ayres şəhərində, Milli İncəsənət Muzeyində sərgilənməkdədir.

Əsərdə Adəm və Həvva, qardaşı Qabil tərəfindən öldürülmüş Habilin cəsədini tapmış halda təsvir edilmişdir. Dini kitablara (Tövrat, Bibliya, Quran) görə bu ilk qətl hadisəsi olmuşdur.

Vilyam Buqro bu əsəri tamamladıqdan qısa zaman sonra ikinci oğlunu itirərək böyük acı yaşamışdır.

İngilis rəssamı Ceyms Krips 2009-cu ildə bu əsərin abstrakt versiyasını çəkmişdir.

## İstinadlar
Kupidon və Psixeya uşaq ikən

**Kupidon və Psixeya uşaq ikən** (, ) — Vilyam Buqronun ən məşhur əsərlərindən biri. Əsər 1999 – cu ildə isə Nyu-Yorkda, Kristi auksionunda $1,760,000 – a satılmışdır.

Əsər 1890-cı ildə Fransanın Salon şəhərində tamamlanmışdır. Bəzən əsər yanlış olaraq "*İlk Öpüş*" (ing: *The First Kiss*, fr: *Le Premier Baiser*) də adlandırılır.

Kətan üzərində yağlı boya ilə çəkilmiş şəkil 119.5 x 71&nbsp;mm (47 x 27 7/8) ölçüyə malikdir və hal – hazırda şəxsi kolleksiyada saxlanılır. Şəklin mövzusu qədim Roma şairi Apuleyin "Qızıl arxa" əsərindəki "Kupidon və Psixeya" hekayəsindən götürülmüşdür.

## Yanlış adlandırma

İnternetdə ilk virtual muzeylərdən biri olan "Web Museum"də əsər yalnız olaraq "*L'Amour et Psyche, enfants*" adıyla deyil *"The Firs Kiss"* (İlk öpüş) adıyla yerləşdirilmiş, sayt hələ də bu yanlışını aradan qaldırmamışdır.

## Buqronun Kupidon və Psixeya təsvir edilmiş digər əsərləri

Buqro müxtəlif zamanlarda Kupidon və Psixeya təsvir edilmiş başqa əsərlər də yaratmışdır:
# *Psyché et l'Amour* (Psixeya və Kupidon, Salon, 1889, No. 260; Exposition Universelle of 1900, No. 242)
# *Psyché* (Psixeya) (1892)
# *Le ravissement de Psyché* (Psixeyanın oğurlanması, Salon, 1895, No. 258)



Fayl:Psyche_et_LAmour.jpg|Psixeya və Kupidon (1889)
Fayl:Bouguereau-Psyche.jpg|Psixeya (1892)
Fayl:William-Adolphe Bouguereau - The abduction of Psyche, 1895.jpg| Psixeyanın oğurlanması(1895)



## İstinadlar
Axşam ovqatı (Buqro)

**Axşam Ovqatı**  (, ) — Vilyam Buqro tərəfindən 1882-ci ildə çəkilmiş alleqorik rəsm əsəri.

Əsər hazırda Kubada, Havanna İncəsənət Muzeyində sərgilənir.
Nimfalar (Buqro)

**Nimfalar** () — Vilyam Buqronun çəkdiyi rəsm əsəri. Yağlı boya ilə kətan üzərində işlənmiş əsər 1878-ci ildə Parisdə tamamlanmşdır.

Əsərdə gölməçədə çimən və əylənən mifik qəhrəmanlar — nimfalar təsvir edilmişdir. Buqro digər oxşar mövzulu əsərlərindən fərqli olaraq bu əsərdə tünd rəngli boyalara üstünlük vermişdir.
İtirilmiş Pleyada

**İtirilmiş Pleyada** (, ) — Vilyam Buqronun çəkdiyi rəsm əsəri. əsər 1884-cü ildə tamamlanmışdır. Tablo 195,5 × 95 sm ölçüyə malikdir.

Əsərdə yunan mifologiyasında Artemidanın rəfiqələri olmuş və sonradan hər biri ulduza dönərək göyə qalxmış yeddi bacılardan — Pleyadalardan biri təsvir edilmişdir. Əsər hazırda şəxsi kolleksiyada saxlanılır.
Psixeyanın oğurlanması

**Psixeyanın oğurlanması** (, ) — Vilyam Buqro tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri. Əsər 1895-ci ildə Parisdə tamamlanmşdır və hazırda şəxsi kolleksiyada saxlanılır.

Əsərdə yunan mifologiyasının qəhrəmanlarından biri olan Psixeya və onu qaçıran məhəbbət tanrısı Erot təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Dante və Vergili Cəhənnəmdə

**Dante və Vergili Cəhənnəmdə** (, ) — Vilyam Buqro ən məşhur əsərlərindən biri. Əsər 1850-ci ildə Parisdə tamamlanmışdır. Əsərdə tanınmış şairlər Dante Aligyeri və Vergili Cəhənnəmdə baş verən hadisələri heyrətlə seyr edərkən təsvir edilmişdir. Tablonun mərkəzində vampirizm - bir oğlanın qanını soran başqa bir oğlan təsvir edilmişdir. Arxada isə odda yanan müxtəlif insanlar və onları izləyən qanadlı eybəcər məxluq göstərilmişdir.

Əsər 2005-ci ildə rejissor Yuv Bollun çəkdiyi fantastik qorxu filmi BladReynin preambulasında istifadə edilmişdir.

## Sərgilərdə
* Salon, Paris, Fransa, 1850
* Vilyam Buqro: 1825 - 1925, Paris Fransa, 1984
* Vilyam Buqro: 1825 - 1925, Monreal, Kanada, 1984
* Vilyam Buqro: 1825 - 1925, Hardford, ABŞ, 1984

## Ədəbiyyat
* Crespelle Jean-Paul, Les Maîtres de la belle époque, Paris, 1966
* Adhémar Hélène [sous la direction de], Chronologie Impressionniste : 1803—1905, Paris, 1981
* Gaudieri Alexander V. J. — Burollet Thérèse — Atkinson Tracy, William Bouguereau 1825—1905 [cat. exp.], Paris, 1984
* Compin Isabelle — Roquebert Anne, Catalogue sommaire illustré des peintures du musée du Louvre et du musée d’Orsay, Paris, 1986
* Compin Isabelle — Lacambre Geneviève — Roquebert Anne, Musée d’Orsay. Catalogue sommaire illustré des peintures, Paris, 1990
* Lobstein, Dominique, Les Salons au XIXe siècle. Paris, capitale des arts, Paris, 2006

## Xarici keçidlər
* Dante və Vergili cəhənnəmdə əsəri Orse muzeyinin saytında
Attaşe

**Attaşe** (, hərfi mənası — təhkim edilmiş) — ilk diplomatik rütbə, aşağı diplomatik vəzifə. Azərbaycanda birinci diplomatik ranq. Attaşe diplomatik nümayəndəliyin tərkibində müəyyən ixtisaslaşmış sahə üzrə akkreditiv dövləti təmsil edir, həmin sahə ilə bağlı məlumat toplayır. Onun bu fəaliyyəti bəzən qanuni casusluq kimi qiymətləndirilir.

## Ümumi məlumat
Bütün dövlətlərin qanunvericiliyinə əsasən xarici işlər nazirinin əmri ilə diplomatik nümayəndəliklərin və xarici işlər idarələrinin 2-3 illik iş təcrübəsi olan əməkdaşlarına verilir.

Hərbi, hərbidə niz, hərbi-hava Attaşeləri — diplomatik nümayəndəliyin vəzifəli şəxsləri; olduqları dövlətin hərbi qüvvələri qarşısında öz ölkələrinin müvafiq qoşun növlərini təmsil edir və diplomatik nümayəndəyə bütün hərbi məsələlər üzrə kömək göstərirlər.

Kommersiya (ticarət), maliyyə, kənd təsərrüfatı, elm və texnika, balıqçılıq üzrə Attaşelər — diplomatik nümayəndəliyin diplomatik heyəti üzvləri; xarici əlaqələrin müəyyən sahəsində xüsusi funksiyaları həyata keçirirlər.

Mədəniyyət məsələləri üzrə Attaşe — diplomatik nümayəndəliyin diplomatik heyəti üzvü; olduğu ölkə ilə mədəni əlaqələrin inkişafı məsələlərinə baxır.

Mətbuat Attaşesi (press-attaşe) — diplomatik nümayəndəlikdə mətbuat məsələlərinə baxan vəzifəli şəxs.

Anlayış feil olan fransız sözündən əmələ gəlib.*Bağlamaq* mənasını verir. Tarixən diplomatik nümayəndəyə təhkim edilməsi situasiyasından yaranıb. Hal-hazırda daha çox hərbi, ticarət və digər məsələlər üzrə attaşelər nəzərdə tutulur.
Cihad

**Cihad** yəni Allah yolunda savaşmaq — İslamda dinin vacib əməllərindən biridir. Bu savaşda məqsəd haqq ayinlərin kafirlərə qəbul etdirilməsi, İslam hakimiyyətinin bərpasıdır. Quran bir çox ayələrdə cihadı ən həyati bir prinsip kimi önə çəkir. Belə ki, Quranda cihadın fitnə aradan qalxıb, İslam hakimiyyəti bərpa olanadək davam etdirilməsinin zəruri olduğu qeyd olunur.: "(Yer üzündə) fitnə (şirk) qalmayıb, bütün din (ibadət) yalnız Allaha məxsus olanadək onlarla vuruşun. Əgər (Allaha şərik qoşmağa) son qoysalar (bilsinlər ki), Allah onların nə etdiklərini görəndir (bunun əvəzində mükafatlarını verəcəkdir)."

Cihadı 5 qismə bölmək olar:

# Kafirlərə tövhidi qəbul etdirmək üçün ibtidai cihad (allahpərəstliyin, ədalətli ictimai quruluşun bərqərarı, İslamın bərqərarı, məzlumlar və məhrumların zülm-sitəmdən qurtuluşu, fitnə-fəsadın aradan qaldırılması, haqpərəstlik)
# Zamənə imamının icazəsi ilə şərtlənmiş cihad (şiə məzhəbində — zamanə imamı qeybə olduğundan bu cihad hazırda mümkünsüzdür);
# Müsəlmanları öldürmək və ya qarət etmək məqsədilə hücum edən kafirlərlə savaş; onların məqsədi İslamın kökünü kəsmək olur;
# Müsəlmanları öldürmək, onların malını qarət etmək üçün hücum edən kafirlərlə cihad; bu cihadda kafirlərin İslamı məhv etmək məqsədi olmur;
# Canın, malın və namusun müdafiəsi üçün savaş; bu savaşda məqsəd İslam torpaqlarını, müsəlmanların can və malını düşməndən qorumaqdır. Bu savaş yalnız düşmənin hücumundan sonra baş verir və siz malınızı, canınızı, namusunuzu, şərəfinizi qorumaq üçün düşmənlə savaşa qalxmalısınız.

## İstinadlar
Biblida (Buqro)

**Biblida** () — Vilyam Buqro tərəfindən şəklimiş rəsm əsəri. Əsər 1884-cü ildə Parisdə tamamlanmışdır. Əsərdə yunan mifologiyasının qəhrəmanlarından olan Biblida təsvir edilmişdir. "Biblida" əsəri hal — hazırda şəxsi kolleksiyada saxlanılmaqdadır.
Seçki

**Seçki** — dövlət hakimiyyəti nümayəndələrinin, həmçinin ictimai təşkilatların rəhbər orqanlarının seçilməsi üsulu. Seçkilər qanunda nəzərdə tutulan seçki reqlamentinə uyğun olaraq gizli və açıq keçirilir.

Müasir demokratiyanın bərqərar olmasının təsirli mexanizmləri sırasında seçkilər həlledici rol oynayır. Xalq hakimiyyətinin həyata keçirilməsinin təmin edilməsi seçkilər nəticəsində meydana çıxır. Seçkilər hakimiyyətin xalq etimadını və müdafiəsinin əldə etməsinin ən təsirli və sınanmış vasitəsidir. Bu mühüm vasitə cəmiyyəti ədalətsizlikdən və diktatura təhlükəsindən qoruyur.

Dünya təcrübəsində seçki sisteminin iki əsas tipi – **[[majoritar seçki sistemi]]** və **[[proporsional seçki sistemi]]** mövcuddur. Bunlardan əlavə bir sıra ölkələrdə hər iki sistemin ayrı-ayrı ünsürlərini özündə əks etdirən **qarışıq** seçki sistemi adlanan formada tətbiq edilir.

Estoniyada seçki yaşına çatmamış şəxslərin e-seçki barəsində məlumatlandırılması və vərdişlərinin artırılması üçün "kölgə səsverməsi" həyata keçirilir.

## Azərbaycan Respublikasında seçki hüququ

Seçki hüququ Azərbaycan Respublikasında seçkili dövlət orqanlarının təşkili qaydalarını nizamlayan hüquq normalarının sistemidir.
Seçki hüququ ölkənin Konstitusiyası ilə müəyyən edilir. Konstitusiyanın "Əsas insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları" adlı III fəslində təsbit edilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının dövlət orqanlarma seçmək və seçilmək, habelə referendumda iştirak etmək hüququ vardır.
Seçki hüququ sahəsində yaranan münasibətlər Seçki Məcəlləsi ilə tənzimlənir.

Vətəndaşlarm seçmək və seçilmək hüququ Azərbaycan Respublikasında dövlət işlərinin və ictimai işlərin idarə olunmasında onların iştirakı haqqında Konstitusiya ilə verilmiş hüquqlarıın ən mühüm hüquqi təminatıdır. Respublikanın vətəndaşları seçki qanunları ilə müəyyən edilmiş qaydada ümumi, bərabər, birbaşa seçki hüququ əsasmda sərbəst, şəxsi və gizli səsvermə yolu ilə seçib-seçilirlər.

Seçkilər günü 18 yaşı tamam olan və ya yaşı 18-dən çox olan bütün Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının seçmək hüququ vardır. 18 yaşına çatmış və fəaliyyət qabiliyyəti olan vətəndaşların hamısı seçki hüququna malikdirlər.

Mənşəyinə, siyasi baxışlarma, sosial və əmlak vəziyyətinə, irqi və milli mənsubiyyətinə, cinsinə, təhsilinə, dilinə, dinə münasibətinə, məşğuliyyət növünə və xarakterinə görə Azərbaycan Respublikası vətəndaşlannm seçki hüquqlarının birbaşa, dolayısı ilə və ya başqa şəkildə məhdudlaşdırılması qadağandır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası seçki dairələri
* Mərkəzi Seçki Komissiyası (Azərbaycan)
* Aktiv seçki hüququ
* Seçki sistemi
* Seçki hüququ
* Seçki vərəqəsi
* Seçki məntəqəsi
* Seçki senzi
* Seçki dairəsi
* Seçki bloku
* Dövlət
* Demokratiya
* Parlament
* Elektron seçki
* Seçicilər kollegiyası

## İstinadlar
Bugatti Veyron

**Bugatti Veyron** — Bugatti firmasının, Bugatti Veyron adlanan,Veyron 16.4 modeli. Dünyanın ən yüksək üçüncü sürətinə (1. SSC Aeron-412&nbsp;km/sa, 2. 9ff 409&nbsp;km/sa) çata bilən (407&nbsp;km/sa.), ən çox ikinci mühərrik gücünə sahib (1001 bg) və ən bahalı (1.5 milyon Avro) ardıcıl istehsal halındakı avtomobili. Veyron adını, Bugatti yarış pilotu və 24 saatlıq Le Mans Yarışını 1939-cu ildə qazanan Pierre Veyrondan alıb.

Ferdinand Porschenin nəvəsi dövrün Volkswagen Ümumi Müdiri Ferdinand Piechin 2001 Cenevre Avtomobil Sərgisində dünyanın ən sürətli, ən güclü və ən bahalı avtomobilini çıxarmaq üzrə söz verməsiylə başlayan Bugatti Veyron proyekti, 2003-cü ildə istehsala hazır hala gəldi.

Eyni il, dünyanın ən çətin yarışlarından biri Laguna Secada edilən test sürüşləri əsnasında vasitənin yoldan çıxması səbəbiylə istehsalın dayandırılmasına qərar verildi.

Ferdinand Piechin 2003-cü ildə təqaüdə çıxmasının ardından, yeni Müdir Köməkçisi Bernd Pischetsrieder proyektin başına Tomas Bscheri gətirdi. Bscher, təxminən bir il içində performansı bir az daha aşağı amma testlərdə aşmayan bir Bugatti Veyron inkişaf etdirdi. 2003 və 2005 model Bugatti Veyronlar 0'dan 100 kilometrə 2,5 saniyədə çıxa bilməkdədirlər. Bugatti Veyron iqtisadi olaraq Volkswagenə böyük zərər təşkil etməkdədir.

Veyronun qiyməti 1.5 milyon Avro kimi yüksək bir məbləğ olsa da, cəmi istehsal xərci təxminən 2-3 milyon Avrodur.

İstehsal halındakı Bugatti Veyron ilk olaraq 19 Oktyabr 2005-ci ildə Tokio Avtomobil Sərgisində göstərildi.

2005-ci ildəki Barjasın Avtomobil Sərgisində, nümayiş edilən Veyron daxil 6 ədəd satılması və 45 ədəd Veyronun da Fevral ayına sifariş verilməsiylə Bugatti Veyron proyektinin axışı tamamilə dəyişdi. 5 ildə 300 ədəd çıxarılması nəzərdə tutulan Bugatti Veyronun istehsal müddəti 8 ilə yüksəldilmişdir, bu müddət içində çıxarılacaq Bugatti Veyron sayının minə yaxın olması gözlənilməkdədir.

Bugatti Veyron Amerikada ilk dəfə 2006-cı ildəki Los-Anceles Beynəlxalq Avtomobil Sərgisində sərgiləndi.

Bugatti Veyron ilə edilən ən yüksək sürəti (407&nbsp;km/sa.), Car and Driver jurnalının redaktoru Csaba Csere, Volkswagenin Ehra-Liessen test yolunda idində reallaşdırdı.

7 çarxı olan Bugatti Veyronun 0dan 321,9&nbsp;km/sa. sürətə çıxışı; McLaren F1in 193,1&nbsp;km/sa.dan 321,9&nbsp;km/sa. sürətə çıxışından daha sürətlidir. Vasitənin Benzin anbarı 100 Litrlikdir. Normal istifadədə 100 Kmdə yanacaq istehlakı 20 Litrdir. Ancaq avtomobil tam güc ilə sürüldüyündə 100 Kmdə 100 Litr Benzin istehlak etməkdədir, buda 12 dəqiqədə anbarın boşalacağı mənasını verməkdədir.
Bugatti Veyron, fabrik xaricində dünyada 20 Bentley dilerində satılır. Göstəriş və təmiri də bu dilerlərdə etdirilə bilər.'''

## Mənbə
* http://www.pyronet.tk
Oliver Tvist (dəqiqləşdirmə)

* Oliver Tvistin macəraları - Çarliz Dikkensin ikinci romanı.
* Oliver! (film) - musiqili film (1968).
* Oliver Tvist (film) - Roman Polinskinin filmi (2005). 
* Oliver Tvist (multfilm) - multiplikasiya filmi (1982).
Aytəkin Məmmədov

**Aytəkin Məmmədov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
29 may 1967-ci ildə Gədəbəy rayonunun Göyəlli kəndində anadan olmuşdur. 1974–1984-cü illərdə burada məktəbdə oxumuşdur. 1985-ci ildə hərbi xidmətə çağırılımışıdır. 1987-ci ildə ordudan tərxis edilmişdir.

## Döyüşlərdə iştirakı
1991-ci ildə DİN-nin Xüsusi Təyinatlı Polis dəstəsinə daxil olur. 1991-ci il Xanlar rayonu erməni işğalçıları tərəfindən hücuma məruz qalanda Aytəkin döyüşə atılır erməni yaraqlılarını məhv edən cəsur döyüşçü qəhrəmancasına həlak olur.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə Məmmədov Aytəkin İsrayıl oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Göyəlli kənd qəbristanlığında dəfn edilmişdir.

## Xatirəsi
* Bakı şəhəri 38 nömrəli tam orta məktəb və Gədəbəy rayon Göyəli kənd orta məktəbi onun adını daşıyır. 38 nömrəli məktəbdə böyük portireti, Göyəli  məktəbində isə büstü qoyulmuşdur.
* 2013-cü ildə onunla yanaşı Gədəbəy rayonundan olan digər üç Milli Qəhrəman — İsgəndər Aznaurov, İlham Əliyev və Məzahir Rüstəmovun həyat və döyüş yollarından bəhs edən "Alınmaz qalanın qəhrəmanları" sənədli-bədii filmi çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 192.

## Xarici keçidlər
*  Məmmədov Aytəkin
Fəxrəddin Musayev

**Fəxrəddin Musa oğlu Musayev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
30 iyul 1957-ci ildə Türkmənistan Respublikasının Bayramalı şəhərində anadan olmuşdur. 1964–1974-cü illərdə burada təhsil almışdır. 1975-ci ildə hərbi xidmətə çağırılmış, Çexoslovakiyada, sonra isə Orenburq vilayətində xidmət etmişdir. 1979-cu ildə Mülki Aviasiya Məktəbinə daxil olmuşdur. 1982-ci il bu məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

## Döyüşlərdə iştirakı
Milli Ordu yaranandan sonra o, Vətənə dönür və Qarabağda aparılan hərbi əməliyyatlarda iştirak edir. Fəxrəddin sərrast raket zərbələri ilə erməni quldurlarının xeyli canlı qüvvəsini və zirehli texnikasını məhv etmişdi. 1992-ci il 11 aprel baş leytenant Fəxrəddin Füzuli rayonunda düşmənə raket zərbələri endirərkən faciəli surətdə həlak olmuşdur.

## Ailəsi

Ailəli idi, bir oğlu yadigar qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 7 iyun 1992-ci il tarixli 833 saylı fərmanı ilə Musayev Fəxrəddin Musa oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Qusar rayonunun mərkəzi küçələrindən biri qəhrəmanımızın adını daşıyır.

Yaşadığı binanın önünə barelyefi vurulub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 218.
Sergey Murtuzəliyev

**Sergey Murtuzəliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
1963-cü il 17 noyabr Bakının Pirallahı qəsəbəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra təyyarəçilər məktəbinə daxil olur. Daha sonra Yeysk Ali Hərbi Aviasiya Məktəbində təhsil alır. Sergey polkovnik–leytenant rütbəsi də almışdır.

## Döyüşlərdə iştirakı
Qəlbi hər an Vətən eşqi ilə döyünən Sergey Qarabağa ilk uçuş edənlərdən biri oldu. O, dəfələrlə döyüş zonasına uçuşlar etmiş, silah-sursat, ərzaq və dinc sakinlərin daşınmasında rəşadət göstərmişdi. Sergey onlarla erməni faşistini məhv etmiş və zirehli texnikasını sıradan çıxarmışdı. Vətən övladının adı dilləri gəzirdi, əfsanəyə çevirilmişdi Sergey. O, havaya qalxanda əvvəlcə təyyarəsini havada oynadar sonra istiqamət alardı hamı onun Segey olduğunu bilərdi. 30 avqust 1993-cü il təlim uçuşu zamanı kursantlara təyyarənin sirlərini öyrədərkən qəzaya uğradılar faciədən xilas olmaq mümkün olmadı…

## Ailəsi
Evli idi, iki övladı yadigar qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 16 sentyabr 1994-cü il tarixli 202 saylı fərmanı ilə Murtuzəliyev Sergey Murtuzəli oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Sergey Stal Suleyman rayonun Darğuş kəndində dəfn edilmişdir.

"N" saylı Hərbi Aviasiya alayında qəhrəmanımızın büstü qoyulub.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 216.

## İstinadlar
Qara kəmər əməliyyatı

**"Qara kəmər" əməliyyatı** — Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin həyata keçirdiyi əməliyyat.

Əməliyyat 2005-ci il martın 10-da həyata keçirilib və 11 mart 2005-ci il tarixdə Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi və Baş Prokurorluq uzun müddət ölkədə adam oğurluğu və digər ağır cinayətlər törətmiş kriminal dəstənin ifşa olunması barədə məlumat yayıb.

"Qara kəmər" əməliyyatı nəticəsində cinayətkar dəstənin başçısı, DİN-in Cinayət Axtarış Baş İdarəsinin baş əməliyyat müvəkkili, polis polkovnik-leytenantı Hacı Məmmədov və dəstənin üzvləri həbs olunub.

"Qara kəmər" əməliyyatı uzun müddət bağlı qalmış bir sıra ağır cinayətlərin açılmasına kömək etdi.

Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə mütəşəkkil cinayətkar dəstənin zərərsizləşdirilməsində peşəkarlıq göstərdiklərinə görə MTN-in bir qrup əməkdaşı dövlət təltiflərinə layiq görüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Kriminal – "Qara kəmər" əməliyyatı (1-ci hissə), (2-ci hissə), (3-cü hissə)
Şamaxı qırğını

**Şamaxı qırğını** — 18 mart 1918-ci ildə Erməni quldur dəstələrinin Şamaxıda azərbaycanlı əhaliyə qarşı kütləvi qırğını.

Öldürülənlər arasında Rusiya I Dövlət Dumasının (1906-1907) deputatı Məmmədtağı Əliyev də vardı. Bir neçə gündən sonra azərbaycanlı əhaliyə qarşı qətliamlar İrəvandan Bakıyadək əksər bölgələri əhatə etdi

## İstinadlar
Günbəz

**Günbəz** — dairəvi, çoxbucaqlı və ellipsvarı bina və qurğuların üstünü örtmək için istifadə edilən yarım kürə şəklindəki memarlıq və mühəndislik elementi. Günbəz vasitəsilə əlavə dayaqlar qoymadan çəx böyük sahənin üstünü örtmək mümkündür. Vertikal düşən yükdən günbəz konstruksiyalarda sıxılma gərginliyi yaranır və ağırlıq kənar dayaqlara düşür.

Günbəzlərin qurulması ta qədim zamanlardan məlum idi. Ancaq böyük və mürəkkəb günbəzlər Qədim Roma dövründə məbədlərin və böyük ictimai binaların tikintisi zamanı geniş tətbiq edilirdi.


Şəkil:Shah Abdol Azim6.jpg|
Şəkil:Shah Abdol Azim1.jpg|
Şəkil:آرامگاه خواجه ربیع (2).jpg|
Şəkil:Sun Palace کاخ خورشید - panoramio.jpg|
Şəkil:Lotfollah-Mosque-Isfahan مسجد شیخ لطف الله اصفهان 09.jpg|
Şəkil:عکس از مدرسه علمیه معصومیه شهر قم.jpg|


## Həmçinin bax
* İslam
* Məscid
* Mühəndislik
* Memar
Mari Kiviniyemi

**Mari Kiviniyemi** — Finlandiyanın baş naziri

## Həyatı

Mari Kiviniyemi 1968-ci ildə doğulub. Fermer qızı olan Kiviniyemi ixtisasca politoloqdur. 1995-ci ildən o, Finlandiya Mərkəzi Partiyasından ölkə parlamentinin üzvüdür.

2010-cu ilin 22 iyun tarixində 115 deputatın dəstəyini alan Mari Kiviniyemi Finlandiya hökumətinin başçısı postuna təsdiqlənib. Kiviniyemi Finlandiyanın tarixində ikinci qadın baş nazirdir. 

## Mənbə

*Finlandiyanın baş naziri qadın oldu
Kacol

**Kacol Mukherci** (ing. *Kajol*; ) — Hindistan aktrisası.

## Həyatı
Kacol – Hindistanın böyük kino sənayesinin ən parlaq ulduzlarından biridir. Kacol mediada tez-tez "Bollivudun kraliçasi" kimi tanınır. Onun anası Tanuca da vaxtilə aktrisa olmuşdur. Bacısı Tanişa – hind kanallarının birində televiziya proqramının aparıcısıdır. Atası Şomu isə prodüserdir. Nənəsi Şobhana Samarth isə qızı kimi Bollivudun tanınan aktrisalarından olmuşdur.

Kacol kinoda debütünü 1992-ci ildə "Bekhudi" filmilə etmişdir. Ona ən böyük uğur isə Hindistan kinosunun kralı Şahrux Xanla birgə çəkildiyi "Cəsur ürək gəlini alar" filmindən sonra gəlir. Kacol yeganə aktrisadır ki, Raciv Rayın "Gupt" filmindəki obrazına görə ən yaxşı mənfi rol nominasiyasında mükafat qazanmışdır.

"Ailə və qanun" müştərək filminin çəkilişləri zamanı Kacol, aktyor Acay Devqanla tanış olur. Bundan sonra düz 4 il müddətində aktyorlar görüşməyə başlayırlar və 24 fevral 1999-cu ildə ailə həyatı qururlar.

2002-ci ildə Kacolun yeganə istəyi və bütün dualarının səbəbkarı qızı Nisa dünyaya gəlir. Qızının anadan olmasından sonra Kacolun karyerasında qısa bir durğunluq yaranır. Lakin bu kiçik durğunluq tezliklə aradan qalxır. 2006-cı ildə o, Kunal Kohlinin "Kor məhəbbət" filmində aktyor Əmir Xanla birgə çəkilmişdir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Vaiz

**Vaiz** — minbərdən vəz (moizə) söyləyən şəxs.
İslamla bağlı danışılan hər hansı bir hadisə və ya İslamdan bəhs edən söhbət vaiz adlanır. Vaiz ərəb sözü olub "vəz və nəsihət edən, moizə edən" mənasını verir.
"Vaiz olaraq ölüm kifayətdir" yəni, nəsihət olaraq ölüm kifayətdir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Francis, Keith A., Gibson, William, et al., *The Oxford Handbook of the British Sermon 1689-1901*, 2012 OUP, ISBN 0199583595, 9780199583591, google books
Reqlament

**Reqlament** ():
* toplantı, iclas, sessiya və qurultayların zamanla aparılma qaydası.
* Bəzi beynəlxalq konqres və konfransların qərarlarının adı (məsələn, 1815- ci il Vyana reqlamenti) .
* biznes - layihə üzvünün layihədə nəzərdə tutulan işlərin yerinə yetirilməsi üçün etməli olduğu fəaliyyət ardıcıllığı .	

## Həmçinin bax
* Hüquq
* Standart
Kateqoriya

**Kateqoriya** () — fikir, təyin etmə, mülahizə, ittiham, əlamət – müəyyən etmə

1)obyektiv varlığın (filologiyada dilin) ən mühüm hadisələrini ifadə edən elmi məfhum;

2)dərəcə, qrup;

3)fəlsəfədə maddi aləmin ümumi və mühüm xassələrini əks etdirən anlayış;

4)dilçilikdə yekcins qrammatik mənaların məcmusu;

5)işçilərin peşəkarlıq səviyyəsini, yaxud əmtəələrin keyfiyyətini müəyyən edən dərəcə, sıra yeri;

6)fəlsəfədə gerçəklik hadisələrin, idrakın ümumi və mühüm xassələrini, tərəflərini, münasibətlərini əks etdirən əsas anlayışlar;

7)reallıq hadisələrinin ən ümumi xassələrini və əlaqələrini ifadə edən elmi anlayış; 8)hadisələrin, əşyaların, şəxslərin hər hansı bir əlamətə görə birləşdirilmiş qrupu, dərəcəsi.

* Fəlsəfədə:
** Kateqoriya ( fəlsəfə) — obyektiv fikir bildirmə prinsipləri; reallıq və təfəkkür məsələlərinə dair ümumi və əsas anlayışlar ;
* Riyaziyyatda:
** Ber kateqoriyası;
** Lyusternik - Şnirelman kateqoriyası;
** kateqoriyalar nəzəriyyəsi;
* Pedaqogikada :
** Pedaqogika kateqoriyaları — pedaqoji elmin əsasını təşkil edən əsas prinsiplər
* Linqvistikada :
** terminal kateqoriya, leksik kateqoriya — ingiliscə (lexical category) — nitq hissəsi kimi ;
** söz kateqoriyası — terminal kateqoriya ilə tipi ilə ayrılan tərkib hissə ;
** qrammatil kateqoruiya — qrammatik mənaların əksliklərinin qapalı sistemi ;
* "qrup", "dərəcə", "çoxluq", "cəm", "koqorta", "seçim" mənalarında :
** Nəqliyyat vasitələrinin kateqoriyaları;
** həkim kateqoriyası;
** insan kateqoriyaları;
* Vikipediya kateqoriyaları — Vikipediya internet ensiklopediyasında məqalələrin hansısa əlamətlər üzrə sistemləşdirilməsi və qruplaşdırılması mexanizmi.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Təhlükəsizlik Şurası (Azərbaycan)

**Azərbaycan Respublikasının Təhlükəsizlik Şurası** — 1991-ci il mayın 14-də Azərbaycanın 1-ci Prezidenti Ayaz Mütəllibov tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Milli Təhlükəsizlik Şurası adı ilə yaradılıb.

## Haqqında
Azərbaycan Respublikasının Təhlükəsizlik Şurası milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 27-ci bəndinə əsasən yaradılan məşvərətçi orqandır.

Təhlükəsizlik Şurası milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi sahəsində dövlət siyasətinin formalaşdırılması və həyata keçirilməsi, dövlətin xarici və daxili təhlükəsizliyinin əsas istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı təkliflər verir, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi, habelə dövlətin konstitusiya quruluşunun, suverenliyinin, müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması, ölkədə daxili təhlükəsizliyin və ictimai-siyasi sabitliyin vəziyyəti ilə bağlı məsələlərə baxır və səlahiyyətlərinə aid edilmiş digər funksiyaları yerinə yetirir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Təhlükəsizlik Şurasının sədridir.

Təhlükəsizlik Şurasının üzvlərini, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 27-ci bəndinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti təyin və azad edir.  

Təhlükəsizlik Şurası öz işini iclaslar vasitəsilə həyata keçirir.

Təhlükəsizlik Şurasının iclaslarının gündəliyini Təhlükəsizlik Şurasının sədri müəyyən edir.

Təhlükəsizlik Şurasının iclaslarının təşkilini Təhlükəsizlik Şurasının katibi təmin edir.

Təhlükəsizlik Şurasının katibi Təhlükəsizlik Şurasının funksiyalarının həyata keçirilməsini təmin edən vəzifəli şəxsdir.

Təhlükəsizlik Şurasının katibi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən vəzifəyə təyin edilir və vəzifədən azad edilir.

## Üzvləri

## Həmçinin bax

* Azərbaycan Respublikası Müdafiə Şurası

## İstinadlar

## Mənbə
* Təhlükəsizlik Şurasının tərkibi

## Xarici keçidlər
Muğan Sovet Respublikası

**Muğan Sovet Respublikası** — Muğan Müvəqqəti Hərbi Diktaturasının devrilməsindən sonra Lənkəran ərazisində mövcud olmuş dövlət qurumu.

## Quruluşu
1919-cu ilin martında silahlı üsyana artıq hazırlıqlar başlamış, apreldə baş vermiş bu üsyanda Lənkəran qırmızı qvardiyaçıları, Zuvandlı Balaməmmədin süvari partizan dəstələri, Pigəli Ələkbər Məmmədovun partizan dəstəsi, Boçarnikovun rəhbərlik etdiyi Privolnı kənd partizanları, Sarı adasındakı hidrolokasiya dəstəsi iştirak edirdi. 2 may 1919-cu ildə Muğan istisna olmaqla, Lənkəran və ətrafında bolşevik hakimiyyəti yaradıldı, 13 gün sonra isə Muğan Sovet Respublikası elan olundu. Respublikanın sədrliyinə D.D.Çirkin, onun müaviyinlinə Şirəli Axundov, inqilabi hərbi komitənin başçılığına isə Timofey Ulyantsev gətirildi, rəsmi qəzet çap olunmağa başlandı. 1919-cu il 15 may tarixindən 18 maya qədər Lənkəran şəhər məktəbində (indiki 1 nömrəli məktəbdə) Muğan Sovet Respublikasının qurultayı oldu. Anastas Mikoyanın Leninə yazdığı məktubda azərbaycanlı kəndlilərin bu prosesdə fəal iştirak etdikləri və Bakını ələ keçirməyə hazırlaşdıqlarını vurğulayırdı.Həştərxandan 200 Qızıl ordu əsgəri də köməyə göndərilmişdi.

## Hərbi gücü
Azərbaycan Demokratik Respublikası Hərbiyyə Nazirliyinin Baş Qərargahının operativ kəşfiyyat idarəsinin rəsmi raportlarında Sovet Respublikasının çoxu rus və ermənilərdən ibarət 1200-1500 nəfər əsgərə sahib olduğu, Lənkəranda 4 topun olduğu, hərbi intizamın zəifliyi qeyd olunurdu. Muğandakı bolşeviklərin isə 12 topu olduğu qeyd olunur. Biləsuvarda 3 top, Sarı adasında isə hidroplanlar mövcud idi.

## Süqutu
24 iyul 1919-cu ildə Muğan Müvəqqəti Hərbi Diktaturasının qalıqları Lənkəranı yenidən ələ keçirdi. 28 iyul 1919-cu ildə hərbi komitə başçısı Timofey Ulyantsev də öldürüldü. Avqustun 9-u isə şəhər Azərbaycan Demokratik Respublikasına təhvil verildi. Muğan Sovet Respublikası hökuməti Sarı adasına çəkildi. Burada da müdafiənin mümkünsüzlüyünü gördükdə bölünərək adanı 3 istiqamətdə tərk etmişdilər. Bunlardan 200 nəfərlik döyüşçü Türküstan Qızıl Ordusuna qoşulmaq məqsədiylə Krasnovodska, 300 nəfər isə əsasən qadın və uşaqlar "Milyutin" paroxoduyla Bakıya doğru üzdülər. Gəmi heyəti Bakıya çatan kimi həbs olundu. Üçüncü dəstə isə İran sahilindəki Aşur adaya çəkilir. Onlar 1919-cu il avqustun 8-də ingilislər, ağqvardiyaçılar və İran kazakları tərəfindən mühasirəyə alınaraq həbs edilirlər. Onların bir hissəsi Aşur adada ingilislər tərəfindən güllələnir, sağ qalanlar isə denikinçilərin mərkəzi olan Petrovski şəhərinə aparıldı.

## Yaddaşlarda
Muğan Sovet Respublikası haqqında 1978-ci ildə "Od içində" filmi çəkilmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Muğan hadisələri