open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Natəvan Qasımova

**Natəvan Qasımova** () — Azərbaycanı təmsil edən voleybolçu. Natəvan Qasımova, Azərbaycan yığmasının heyətində 2006-cı ildə baş tutan Dünya Çempionatında 13-cü yeri, 2014-cü ildə baş tutan Dünya Çempionatına isə 15-ci yeri tutub.

## Həyatı
Natəvan Qasımova 8 iyul 1985-ci ildə Azərbaycanın Naxçıvan şəhərində anadan olub.

## Karyerası
Natəvan Qasımova, 2005-ci ildə Azərbaycan yığması ilə birgə Xorvatiyada baş tutan Avropa Çempionatına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Azərbaycan yığması, Rusiya yığmasına 0:3 hesabı ilə məğlub oldu və Avropa Çempionatını 4-cü yerdə başa vurdu.

Natəvan Qasımova daha sonra, 2006-cı ildə Yaponiyada baş tutan Dünya Çempionatına qatıldı. Yarışlarda, 4 dəfə qalib gələn, 5 dəfə isə məğlub olan Azərbaycan yığması, Dünya Çempionatını 24 yığma sırasında 13-cü yerdə başa vurdu.

Natəvan Qasımova bir ildən sonra, 2007-ci ildə Belçika və Lüksemburqda baş tutan Avropa Çempionatına qatıldı. Yarışlarda, 1 dəfə qalib gələn, 7 dəfə isə məğlub olan Azərbaycan yığması, Avropa Çempionatını 16 yığma sırasında 12-ci yerdə başa vurdu.

Natəvan Qasımova üçüncü dəfə Avropa Çempionatına, 2009-cu ildə Polşada baş tutan yarışda qatıldı. Yarışlarda, 1 dəfə qalib gələn, 7 dəfə isə məğlub olan Azərbaycan yığması, Avropa Çempionatını 16 yığma sırasında 12-ci yerdə başa vurdu.

Natəvan Qasımova dördüncü dəfə Avropa Çempionatına, 2011-ci ildə İtaliya və Serbiyada baş tutan yarışda qatıldı. Yarışların pley-off mərhələsində Azərbaycan yığması, Niderland yığmasına 1:3 hesabı ilə məğlub oldu və Avropa Çempionatını 16 yığma sırasında 9-cu yerdə başa vurdu.

Natəvan Qasımova sonuncu, beşinci dəfə Avropa Çempionatına, 2013-cü ildə Almaniya və İsveçrədə baş tutan yarışda qatıldı. Yarışlarda, bütün 3 oyunda məğlub olan Azərbaycan yığması, Avropa Çempionatını 16 yığma sırasında 15-ci yerdə başa vurdu.

Natəvan Qasımova daha sonra, 2014-cü ildə İtaliyada baş tutan Dünya Çempionatına qatıldı. Yarışlarda, 4 dəfə qalib gələn, 5 dəfə isə məğlub olan Azərbaycan yığması, Dünya Çempionatını 24 yığma sırasında 15-ci yerdə başa vurdu.

## Uğurları
*  **CEV Çelenc Kuboku**
** **Gümüş medal (1)** — 2012
* **Azərbaycan Çempionatı**
** **Qızıl medal (4)** — 2005, 2006, 2007, 2008
** **Gümüş medal (3)** — 2009, 2011, 2014
** **Bürünc medal (1)** — 2012

## Həmçinin bax
* Azərbaycan 2015 Avropa Oyunlarında

## İstinadlar
Kiçik su pərisi

**Kiçik su pərisi** — ilk dəfə 1837-ci ildə alman Hans Xristian Andersen tərəfindən toplanmış və çap edilmiş olan bir xalq nağılıdır.

## Mövzusu

## İstinadlar
Aleksandr Xalifman

Aleksandr Valeyreviç Xalifman 1966-cı il 18 yanvar doğumlu, rusiyalı qrosmeysterdir. O 1999-cu il FIDE Dünya Şahmat Çempionu adını qazanmışdır.

## Erkən həyatı
Xalifman yəhudi əsillidir. O, 6 yaşında ikən atası ona şahmat oynamağı öyrətmişdir.

## Turnir karyerası
Xalifman 1982 və 1984-cü ildə SSRİ Yeniyetmələr arası Çempionatın qalibi, 1985-ci ildə Qroningen şəhərində keçirilmiş 20 yaşlılar arası Avropa Çempionatının qalibi, 1985 və 1987-ci illərdə Moskva çempionu, 1990-cı il Qroningen, 1993-cü il Ter Arpel, 1994-cü il Eupen Open turnirinin, 1995-ci ildə Sankt Peterburq Open turnirinin, 1996-cı ildə Rusiya çempionu, 1996 və 1997-ci illərdə Sankt Peterburq Çempionatının qalibi, 1997-ci il Sankt Peterburq Qrosmeyster Turnirinin qalibi, 1997-ci ildə Orhus, 1997 və 1998-ci illərdə Bad Visze , 2000-ci ildə isə Hoqeven turnirini qazanmağa müvəffəq olmuşdur.

O, 1992, 2000 və 2002-ci illərdə Şahmat Olimpiyadasının qalibi olmuş Rusiya yığmasının üzvü idi. Həmçinin millinin tərkibində 1997-ci ildə komandalararası Dünya Çempionatının qalibi olmuşdur.

O, qrosmeyster titulunu 1990-cı ildə Nyu-Yorkda təşkil olunmuş və bir çox yerli qrosmeysterlərin mübarizə apardığı turnirdə birinci yeri tutmaqla əldə etmişdir. Onun ən yüksək nailiyyəti isə 1999-cu ildə FİDE Dünya Çempionatında qalib olması olmuşdur. O finalda erməni qrosmeyster Vladimir Akopyana 3,5 - 2,5 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Növbəti il isə o finala çıxa bilmədi. 2000-ci ildə Xalifman Linayres şahmat turnirində yarışdı və yekunda dördüncü yeri tutdu.

## Məşqçi
1998-ci ildə o məşqçisi olmuş Gennadi Nesis ilə birlikdə Sankt-Peterburq şəhərində şahmat akademiyası açdılar. Həmçinin Xalifman 2013-cü ildən Şahmat üzrə Azərbaycan yığmasında məşqçilik etmiş həm də komandanın kapitanı olmuşdur.

## İstinadlar
Fikrət Əliyev (riyaziyyatçı)

**Fikrət Əhmədəli oğlu Əliyev** () — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, Professor, akademik (2000).

## Həyatı
13 avqust 1949-cu ildə Mehri rayonunun Nüvədi kəndində anadan olub.. F. Ə. Əliyev 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Unversitetinin (indiki BDU) mexanika -riyaziyyat fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirərək aspiranturaya daxil olmuş, 1975-ci ildə Ukrayna EA-nın Riyaziyyat İnstitutunda (Kiyev) namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş, 1990-cı ildə SSRİ EA-nın Ümumittifaq Sistem Analizi İnstitutunda (Moskva) fizika-riyaziyyat elmləri doktoru dərəcəsini almaq üçün doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2000-ci ildən isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür. F. Ə. Əliyev 2007-ci ildən Türk Dünyası Riyaziyyat Cəmiyyətinin Vitse-Prezidentidir.

"History of Science" beynəlxalq elmi-nəzəri araşdırmalar jurnalının 3-cü sayından jurnalın "Fizika-riyaziyyat və texnika elmləri" üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.

## Elmi fəaliyyəti
F. Ə. Əliyev 1975-ci ildən 1992-ci ilədək Azərbaycan EA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda kiçik, baş elmi işçi, 1992–1993-cü illərdə İstanbul Texniki Universitetinin (Türkiyə) professoru olmuş, 1993-cü ildən indiyədək
Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində Tətbiqi Riyaziyyat ETİnin direktoru vəzifəsində calışır.

Türk Dünyası Riyaziyyat Cəmiyyətinin vitse prezidenti

F. Ə. Əliyev 1993-cü ildə Amerika Riyaziyyat Cəmiyyətinin, 1996-cı ildən Ümumdünya Kompüter Assosiasiyasının üzvüdür.

Applied and Computational Mathematics beynəlxalq jurnalın həm baş redaktoru

TWMS Journal Pure and Applied Mathematics beynəlxalq jurnalın baş redaktoru

Proceedings of Institute of Applied Mathematics jurnalın baş redaktoru

## Təltif və mükafatları
* F. Ə. Əliyev Azərbaycan elminin təbliğindəki xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.
* Rumıniya Respublikasının Riyaziyyat Cəmiyyətinin 100 illiyinə həsr olunmuş xatirə medalı ilə təltif olunub.
* Qazaxstan Respublikasının Əl-Fərabi adına Milli Universitetin Yubiley medalı.

## İstinadlar
Fikrət Əliyev

* Fikrət Əliyev (rejissor) — Azərbaycan kinorejissoru, ssenari müəllifi.
* Fikrət Əliyev (riyaziyyatçı) — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru. Akademik.

## Həmçinin bax
* Fikrət
* Əliyev
Məmmədyarov

* Şəhriyar Məmmədyarov — Azərbaycan qrossmeysteri.
* Elmar Məmmədyarov — Azərbaycan siyasətçisi.
* Məhərrəm Məmmədyarov — Azərbaycan alimi.
* Məmməd Məmmədyarov – dövlət xadimi, inqilabçı. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurmaq uğrunda fəal mübariz

## Həmçinin bax
* Məmmədyar
* Məmmədyarlı
Ramin Həsənov

**Həsənov Ramin Müzəffər oğlu** () — Azərbaycan diplomatı, Azərbaycan Respublikasının Cənubi Koreyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı
Ramin Həsənov 7 noyabr 1977-ci ildə doğulmuşdur. 1994-cü ildə orta məktəbi bitirmişdir. 1994—1998-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq hüquq fakültəsində bakalavr pilləsində təhsil almışdır. 1998—2000-ci illərdə eyni fakültənin magistratrura pilləsində təhsilini davam etdirmiş və 2000-ci ildə beynəlxalq hüquq üzrə magistr dərəcəsini almışdır. 1999-cu ildə Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinin xarici diplomatlar üçün kursunda iştirak etmişdir.

Azərbaycan, alman, ingilis, rus və türk dilləri bilir.

Evlidir, iki övladı var.
 
## Diplomatik karyerası
Ramin Həsənov diplomatik xidmətə 1999-cu ildə başlamışdır.
1999—2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Avropa və Kanada idarəsində referent və attaşe vəzifələrində çalışmışdır. 
2000—2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Almaniyadakı Səfirliyinin attaşesi və üçüncü katibi vəzifələrində işləmişdir. 
2003—2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Birinci Qərb İdarəsinin üçüncü katibi və ikinci katibi olmuşdur. 
2004—2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Hüquq və Müqavilələr idarəsində ikinci katib vəzifəsində çalışmışdır. 
2005—2009-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının İsveçrə Konfederasiyasındakı Səfirliyin ikinci katibi, birinci katibi və müşaviri vəzifələrində işləmişdir. 
2009—2010-cu illərdə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Hüquq və Müqavilələr idarəsində şöbə müdiri, 2010—2013-cü illərdə idarə rəisinin müavini olmuşdur. 
2013-cü ildə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Hüquq və Müqavilələr idarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuş və 2016-cı ilə qədər bu vəzifədə fəaliyyət göstərmişdir.

24 iyul 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının diplomatik xidmət orqanlarının 90 illiyi yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 7 iyul 2012-ci il tarixli 2340 nömrəli sərəncamı ilə “Diplomatik xidmətdə fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunmuşdur.

Ramin Həsənov Azərbaycan Respublikasının rəsmi nümayəndə heyətlərinin tərkibində Azərbaycanı çoxsaylı ikitərəfli və çoxtərəfli tədbirlərdə təmsil etmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Almaniyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2016—2022).

19 avqust 2022-cı ildən Azərbaycanın Cənubi Koreyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 9 iyul 2019-ci il tarixli 1320 nömrəli sərəncamı ilə Ramin Həsənova fövqəladə və səlahiyyətli səfir diplomatik rütbəsi verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ramin Həsənov (Arxivləşdirilib)
Koişiro Matsuura

**Koişiro Matsuura** (; ) — YUNESKO-nun baş direktoru, AMEA-nın Xarici üzvü (2008), Rusiya İncəsənət Akademiyasının Xarici fəxri üzvü.

## Həyatı
Koişiro Matsuura 29 sentyabr 1937-ci ildə Tokioda anadan olub.

1959-cu ildə Tokio Universitetinin hüquq fakültəsini, 1961-ci ildə isə ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının Heyverford kollecinin iqtisadiyyat fakültəsini bitirib. Diplomat kimi fəaliyyət göstərən Koişiro Matsuura 1992–1994-cü illərdə Yaponiyanın Xarici işlər nazirinin müavini vəzifəsində çalışıb.

O, 20 oktyabr 1999-cu ildə YUNESKO-nun baş direktoru vəzifəsinə təyin olunub. Təşkilatın sayca doqquzuncu rəhbəri olan cənab K. Matsuura bu vəzifəyə təyin olunan Asiya ölkələrinin ilk nümayəndəsidir. K. Matsuura 12 oktyabr 2005-ci il tarixində 4 il müddətinə YUNESKO-nun baş direktoru vəzifəsinə yenidən seçilmişdir.

K. Matsuura beynəlxalq əməkdaşlıq və əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfələrə görə 10 iyun 2008-ci ildə Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetinin Fəxri doktoru seçilmişdir.

K. Matsuura səmərəli fəaliyyətinə görə 23 aprel 2001-ci ildə Böyük Litva knyazı Qyadiminas ordeninin "Böyük xaç kavaleri" dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

2003-cü ildən M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Fəxri doktorudur.

19 iyul 2006-cı ildə "Qütb Ulduzu" ordeni ilə təltif olunub. 2002-ci ildə "Sivilizasiyalar dialoqu" beynəlxalq mükafatına layiq görülüb.

Rusiya İncəsənət Akademiyasının Xarici fəxri üzvüdür.

K. Matsuura 12 may 2008-ci ildə AMEA-nın Xarici üzvü seçilmişdir.

2011-ci ildə "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Frunze küçəsi (Taqanroq)

**Frunze küçəsi** () — Taqanroq şəhərində yerləşən küçə. Şəhərin qədim hissəsində yerləşir.

## Coğrafiyası
Frunze küçəsində Ukrayna xiyabanından başlayır və 1-ci Bulvarnı xiyabanına qədər uzanır. Küçə 3590 metr məsafədə uzanır. Nömrələnmə Ukrayna xiyabanından başlayır. Tramvay xətti Vostaniya meydanından Turqenevski xiyabanına qədər uzanır.

## Tarix
1866-cı ildə küçə Katoliçeskaya adlanırdı. Bu isə 1810-cu ildə inşa edilən katolik kilsə ilə əlaqədar olmuşdur. 1866–1923-cü illər ərzində küçə Nikolsyevsk adlandırılırdı. Nilolay Aleksandroviç 1863-cü ilin avqustunda ölümünə 1 yaş yarım qalmış Taqanroqda olmuşdur. 1923-cü ildə küçə inüilabçı Davidov Troskinin şərəfinə adlandırılmışdır. 1927-ci ildə o, xalq düşməni elan edildiyindən Mixail Vasileviç Frunzenin adı ilə adlandırılmışdır.

## Küçədə yerləşir

* Faina Qeorqievna Ranevskayanın qaldığı bina — Frunze küçəsi, 10 (Nikolayevsksaya, 12);
* Taqanroq idarəetmə və iqtisadiyyat institutu (Ter-Arutyunov binası) — Frunze küçəsi, 16;
* Karaspasovun binası (Arxitektur abidə) — Frunze küçəsi, 18;
* Rafailoviç binası (Arxitektur abidə) — Frunze küçəsi, 20;
* Drossinin binası (Arxitektur abidə) — Frunze küçəsi, 22;
* Dreviskinin binası (Arxitektur abidə) — Frunze küçəsi, 23. **'2002-ci ildə dağılmışdır**';
* Rabinoviçin binası (Arxitektur abidə) — Frunze küçəsi, 24.
* Apostolopulo (Arxitektur abidə) — Frunze küçəsi, 26.
* Şimanovskinin binası — Arxitektur abidə, 31.
* Fizioterapiya xəstəxanası — ул. Frunze küçəsi;
* Taqanroq poçtamtı — Frunze küçəsi, 38;
* № 10 məktəb — Frunze küçəsi, 40;
* Taqanroq tarix-diyarşunaslıq muzeyi — Frunze küçəsi, 41;
* «Gənc müttəxəsislər» evi — Frunze küçəsi, 43;
* Aktyor binası — Frunze küçəsi, 55;
* Qorski adına mərkəzi kitabxana — Frunze küçəsi, 58;

## Abidələri
* Faine Ranevski abidəsi — Frunze küçəsi, 10 (əvvəllər Nikolayevski küçəsi, 12);
* "Merkuri" abidələr kompazisiyası — "Raduqa" bazarına çıxışın mərkəzində.

## Maraqlı fakt
* Bu bu küçə "Kolaevaya" mahnısında vurğulanır: "Adətdir, adətdir atam "Prima" çəkir, yay / Frunze, 48 — hardasa, / Orada, elə bil, qış olmur…". Frunze küçəsində yerləşən binaların birində "Zveri" qrupunun üzvlərindən biri Roman Bilık yaşamışdır.

## İstinadlar
Qreçeskaya küçəsi (Taqanroq)

**Qreçeskaya küçəsi** () — Taqanroq şəhərində yerləşən küçə. Şəhərin qədim hissəsində yerləşir.
Küçə Komsomolski bulvarı və Malosadovı xiyabanına qədər uzanır. Küçənin uzunluğu 2165 metr təşkil edir. Nömrələnmə Komsomolskaya bulvarından başlayır.

1923-cü ildə Qreçeskaya küçəsi III internasional küçəsi adlandırılmışdır. 70 il sonra adı yenidən bərpa edilmişdir.

## Küçədə yerləşir
* Çernoyarovun binası — Qreçeskaya küçəsi, 30.
* Lobanovun binası — Qreçeskaya küçəsi, 32.
* Davidovun binası — Qreçeskaya küçəsi, 34.
* Janjonkovun binası — Qreçeskaya küçəsi, 36.
* Frankın binası — Qreçeskaya küçəsi, 38.
* Şəhər şaxmat klubu "Dosuq" — Qreçeskaya küçəsi, 37.
* Laskinin binası — Qreçeskaya küçəsi, 39.
* Şəhərin rəislərin binası, bu binada I Aleksandr vəfat etmişdir — Qreçeskaya küçəsi, 40.
* Suçuların xəstəxanası — Qreçeskaya küçəsi, 41, 43.
* Lakierovun binası — Qreçeskaya küçəsi, 42.
* Lakieronların ikinci binası — Qreçeskaya küçəsi, 44.
* Yordanovun binası — Qreçeskaya küçəsi, 46.
* Demiko-Koçaninin binası — Qreçeskaya küçəsi, 47.
* Sərqi zalı — Qreçeskaya küçəsi, 48.
* Averinonun binası — Qreçeskaya küçəsi, 50.
* Nomikosun binası — Qreçeskaya küçəsi, 53.
* Müqəddəs Konstantin və Yelena kilsəsi (dağıdılmışdır, hazırda çox mənzilli bina) — Qreçeskaya küçəsi, 54.
* Sısarenkonun binası — Qreçeskaya küçəsi, 55.
* Çaykovskinin binası — Qreçeskaya küçəsi, 56.
* Notnaya kitabxanası — Qreçeskaya küçəsi, 56.
* Daş pilləkən, Puşkinskaya sahilinə eniş.
* Günəş saatı.
* Xabilovun binası — Qreçeskaya küçəsi, 58.
* Palasovun binası — Qreçeskaya küçəsi, 61.
* Perelşinin binası — Qreçeskaya küçəsi, 63.
* Perestiani binası — Qreçeskaya küçəsi, 64.
* Fistinin binası — Qreçeskaya küçəsi, 65.
* Çebanenkonun binası — 69
* Çebonenko binası — Qreçeskaya küçəsi, 71.
* Filevskinin binası — Qreçeskaya küçəsi, 78.
* Poqanatın binası — Qreçeskaya küçəsi, 83.
* Sinodi-Popov binası — Qreçeskaya küçəsi, 84.
* Taqanroq dəftərxana binası — Qreçeskaya küçəsi, 86.
* Poçtmeysterin binası — 87
* "Taqanroqskaya pravda" — Qreçeskaya küçəsi, 90.
* Ruokkonun binası — Qreçeskaya küçəsi, 100.
* Mavrokordatonun binası — Qreçeskaya küçəsi, 101.
* Kamburovun binası — Qreçeskaya küçəsi, 102.
* Rusiya Federasiyasının təhlükəsizlik xidmətinin Rostov vilayəti, Taqanroq şəhəri bölməsi — Qreçeskaya küçəsi, 103/3.
* Alafuzov binası — Qreçeskaya küçəsi, 104.
* Taqanroq Qırmızı Xaç cəmiyyətinin binası — 104

## Mənbə
* *Маргарита Сергеевна Киричек* По ладоням твоих площадей. — Таганрог: Лукоморье, 2007. — 166 с. — ISBN 978-5-902450-13-9.
* Энциклопедия Таганрога. Таганрог: Антон, 1998. — 624 с. — ISBN 5-88040-017-4.

## İstinadlar
Azərbaycan Qran-prisi

**Azərbaycan Qran Prisi** — İlk dəfə 2017-ci ildə Bakı Şəhər Halqasında keçirilmiş Formula 1 avtomobil yarışıdır.

## Qaliblər

### Konstruktorlar
* Komandalar * qalın hərflərlə '' 'bu mövsüm Formula-1 çempionatda yarışır.' '

### İlə görə

## İstinadlar
David Brüster

**David Brüster** (11.12.1781, Roksbro qraflığı, Cedboro – 10.2.1868, Melroz yaxınlığında Allerbi) — ingilis fiziki, London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1815), Peterburq Elmlər Akademiyasının əcnəbi fəxri üzvü

## Həyatı
Edinburq Universitetində oxumuşdur. 1838– 59-cu illərdə Sent-Andrusda kolleclərin rəhbəri və universitetin professoru, sonra Edinburqda universitet professoru olmuşdur. 1849-cu ildən Britaniya elmlərin inkişafı assosiasiyasının prezidenti idi.

## Fəaliyyəti
Əsas elmi əsərləri fiziki və tətbiqi optikaya, elmin tarixinə həsr olunmuşdur. Biroxlu və ikioxlu kristallarda işığın xromatik polyarlaşmasının təsvirini vermişdir (1813– 14). 1815-ci ildə dairəvi pol yarlaşmanı kəşf etmiş və əks olunma (qayıtma) zamanı işığın polyarlaşmasını tədqiq edərək, Brüster qanununu müəyyən etmişdir. Süni anizotrop mühitlərdə şüanın ikiqat sınması hadisəsini kəşf etmişdir. Mayaklar üçün linzalar quraşdırmış, kaleydoskop ixtira etmiş (1816) və stereoskopu təkmilləşdirmişdir. İ. Nyutonun bioqrafiyasının müəllifidir.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Brewster Kaleidoscope Society
* Works by David Brewster at Project Gutenberg
* Works by or about David Brewster at Internet Archive
* Brewster's (1834) "On the colours of natural bodies," Transactions of the Royal Society of Edinburgh, vol. 12, p. 538-545. - Linda Hall Library
Albert Tavxelidze

**Tavxelidze Albert Nikiforoviç** () — Sovet və Gürcüstan fiziki, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1990), Gürcüstan Elmlər Akademiyasının prezidenti (1986–2005).

## Həyatı
Albert Nikiforoviç Tavxelidze 16 dekabr 1932-ci ildə Tbilisi şəhərində anadan olmuşdur.

1948-ci ildə Tbilisidə orta məktəbi, 1953-cü ildə isə Tbilisi Dövlət Universitetini "Nəzəri fizika" ixtisası üzrə bitirmişdir.

1956-cı ildən A. N. Tavxelidze N. N. Boqolyubov və A. A. Loqunovun dəvəti ilə öz elmi fəaliyyətinə Nüvə Tədqiqatları Birləşmiş İnstitutunun (NTBİ) nəzəri fizika laboratoriyasında (NFL) başlamışdır.

A. N. Tavxelidze 1956–1970-ci illərdə Dubnada (Rusiya) işləmiş və elmi işçidən nəzəri fizika laboratoriyasının direktor müavini vəzifəsinə qədər bir yol keçmişdir. 1963-cü ildə A. N. Tavxelidze NTBİ-nin NFL-inin elmi şurasında fizika-riyaziyyat elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. 1956-cı ildə ona professor rütbəsi verilmişdir. 1986-cı ildə A. N. Tavxelidzenin Gürcüstan Elmlər Akademiyasının prezidenti seçildiyi vaxtda, institutda, demək olar ki, bütün ilkin işlər başa çatdırılmış, İtaliyanın, Amerikanın və başqa ölkələrin elmi mərkəzlərilə beynəlxalq əməkdaşlıq əlaqələri genişlənmiş, ilk eksperimentlər başlanmışdı. Bu institutun əməkdaşlarının nəzəri və eksperimental tədqiqatları geniş elmi ictimaiyyətə artıq yaxşı məlum idi.

Nüvə Tədqiqatlari İnstitutunda (NTİ) A. N. Tavxelidze bu günə qədər məhsuldar işini davam etdirir, nəzəri fizika şöbəsinin müdiri — NTİ-nin elmi rəhbəridir.

1970–1986-cı illərdə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin professoru olan A. N. Tavxelidzenin REA NTİ-nin elm aləmində geniş tanınmış nəzəri fizika şöbəsinin formalaşmasında əhəmiyyətli rolu olmuşdur.

1967-ci ildə A. N. Tavxelidze Gürcüstan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1974-cü ildə həqiqi üzvü seçilmişdir.

1986-cı ildə Gürcüstan hökumətinin tövsiyəsi və SSRİ Elmlər Akademiyasının dəstəyi ilə A. N. Tavxelidze Gürcüstan Elmlər Akademiyasının prezidenti seçilmişdir. 1993 və 1998-ci illərdə Gürcüstan Elmlər Akademiyasının ümumi yığıncağı onun prezidentlik səlahiyyətlərini yenidən təsdiqləmişdir.

1986-cı ildən A. N. Tavxelidze "Gürcüstan Elmlər Akademiyasının xəbərləri" jurnalının baş redaktoru olmuşdur.

A. N. Tavxelidze 200-dən çox elmi-publisistik əsərin müəllifidir. Bu gün onun həmmüəllifləri dünyada tanınmış alimlər, elmi təşkilatçılarıdır.

Elmdə mühüm xidmətlərinə görə A. N. Tavxelidze 1984-cü ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1990-cı ildə həqiqi üzvü seçilmişdir.

2002-ci ildə akademik A. N. Tavxelidze Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fəxri üzvü seçilmişdir.

## İstinadlar
Adil Bağırov

* Adil Bağırov (tarzən) — tarzən.
* Adil Bağırov (alim) — "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuş alim, ABŞ Azərbaycanlıları Şəbəkəsinin (USAN) baş direktoru.
* Adil Bağırov (filoloq) — AMEA-nın müxbir üzvü (2014).

## Həmçinin bax
* Adil
* Bağırov
Adil Bağırov (filoloq)

**Adil Nəsib oğlu Bağırov** () — filologiya üzrə elmlər doktoru, dosent, AMEA-nın müxbir üzvü (2014).

## Həyatı
Adil Bağırov 28 iyul 1947-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Nursu kəndində anadan olub. Ali təhsilini 1965-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində alıb.

## Əmək fəaliyyəti
Adil Bağırov əmək fəaliyyətinə 1966-cı ildə başlayıb. 1966–1973-cü illərdə Naxçıvan MR Şahbuz rayon Mahmudoba kənd səkkizillik, 38 №-li Culfa şəhəri və 39 №-li Naxçıvan şəhəri dəmiryol məktəblərində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi olaraq işləyib. Naxçıvan Müəllimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda kabinet müdiri olmuşdur. Naxçıvan MR Xalq Təhsili Nazirliyində məktəb inspektoru, daha sonra Naxçıvan Özəl Universitetində Azərbaycan dilçiliyi kafedrasının müdiri olmuşdur. Adil Bağırov 2007-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Naxçıvan Bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda Onomastika şöbəsinin müdiri vəzifəsini icra edib.

## Elmi fəaliyyəti
Adil Bağırov 1981-ci ildə "Türk dillərində yarımçıq feillər (Oğuz qrupu türk dillərinin materialları əsasında)" mövzusunda namizədlik, 2005-ci ildə "Naxçıvan Muxtar Respublikası onomastik vahidlərinin tarixi-linqvistik təhlili (toponimlər və hidronimlər)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 2010-cu ildə dosent elmi adını alıb. Adil Bağırov 2014-cü ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilib.

Adil Bağırov 6 monoqrafiyanın, 5 kitabın, 2 dərs vəsaiti, 2 tədris proqramı və 120-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.

### Elmi əsərləri
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## Ölümü
Adil Bağırov 21 aprel 2016-cı ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dilçi alim vəfat etdi.
* Ömürlərə paylanmış ömür.
* AMEA-nın müxbir üzvü vəfat etdi.
* Naxçıvanın urbanonimləri.
Vayt Volker

**Vayt Volker** () — amerikan yazıçısı Corc R. R. Martinin "Buz və odun nəğməsi" romanı və romandan adaptasiya olunmuş "Taxtların oyunu" serialında insanabənzər varlıq. Vayt Volkerlər "Buz və odun nəğməsi"nin "Taxtların oyunu" adlı ilk kitabında (1996) Vesteros (ing. Westeros) krallığının Şimal ərazisində yerləşən Divarın şimalında yaşayırlar. Romanda onlar **the Others**, yəni **Başqaları** olaraq adlandırılır. Roman oxuyucuları "Buz və odun nəğməsi"nin altıncı və yeddinci kitabında Vayt Volkerlər haqqında daha çox öyrənmək istəyirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yordanovun binası (Taqanroq)

**Yordanovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 42 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Binanın hazırkı, vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
İki mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreceskaya küçəsi ev 42 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Şəhərin məşhur şəxsləri binaya XIX əsrin ikinci yarısına qədər sahib olmuşlar. 1870-ci illərdə binanı III gildiya taciri Fedor Petroviç Yordanov satın almışdır. O, Taqanroqda 1820-ci ildən yaşayır. Taqanroqda iki makaron fabrikinə sahib idi. 1843-cü ildə 36 yaşlı tacir 17 yaşlı varlı tacir ızı Anastasiya Lisina ilə evlənmişdir. 1850-ci ildə Sofiya vəfat etmişdir. Taqanroq provaslav qəbrstanlığında onun xatirəsinə qranit blok qoyulmuşdur. Abidə qara daş üzərində qoyulmuşdur. Tacirin ikinci həyat yoldaşı Olqa Pavlovnadan isə onun beş uşağı olmuşdur: Sofiya (1853), Petra (1855), Mariya (1856), Pavla (1858) və Pantelemeynova (1862). Bir zamanlar o, Taqanroq limanının komisiyasına daxil edilmişdi. Onun oğlu Pavel nazir və gizli məsləhətçi idi. Fedor Petroviç 64 yaşında 1872 yaşında vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra bina vəsiyyətnamə ilə ikinci arvadına keçmişdir. 1925-ci ilə qədər onun övladları binaya sahib idi. 1890–1891-ci illərdə binada N. K. Çubenkonun makaron fabriki yerləşirdi.

Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir. 1918-ci ildə binada dənizçilər klubu yerləşirdi. Hazırda isə yaşayış binası kimi istifadə edilir.

## Təsviri
Yordanovun binası Qreçeskaya küçəsində yerləşir. İki mərtəbədən ibarət olan binanın fasadı qara suvaqla üzlənmişdir. Fasadında yeddi pəncərə vardır. Əsas girişi binanın solunda yerləşir. Binanın birinci mərtəbəsində yerləşən pəncərələrinin kənarları qəsr daşları ilə işlənmişdir. Mərtəbələr arasında karniz vardır. Bina sarı rəngə boyanmışdır. Elementlər isə ağ rəngdədir. ие bina. Bina XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

## Mənbə
* Дом Йорданова
Əliəddin Abbasov

**Əliəddin Abbasov** (*Abbasov Əliəddin Dəyyan oğlu*; ) — Kimya elmləri doktoru, Dosent, AMEA-nın müxbir üzvü (2014).

## Həyatı
Əliəddin Abbasov 1 avqust 1952-ci ildə Naxçıvan MSSR-in Culfa rayonunun Bənəniyar kəndində anadan olub.

## Elmi əsərləri
1. Xrom (VI) ionlarının anionitlərlə sorbsiyasına bir sıra amillərin təsiri /AMEA-nın Məruzələri, 2010, c.66, № 2, s 66–72

2. Cu2+, Zn2+, Co2+ və Ni2+ ionlarının Daueks M-4195 ioniti ilə sorbsiyasının termodinamikası – XVII Beynəlxalq kimyəvi termodinamika konfransı, Samara, 2011, s. 5–8

3. Seçici konsentrat almaq məqsədilə qurğuşun- sink filizinin flotasiyası/ Avropa elm və texnologiyası, Vaysbaden, Almaniya, 2012, s. 62–66

## İstinadlar
Rauf Hüseynov

* Rauf Hüseynov (aktyor) — Azərbaycan aktyoru.
* Rauf Hüseynov (fizik) (Rüstəm oğlu) — Azərbaycan fiziki, AMEA-nın müxbir üzvü (2014).
* Rauf Hüseynov (riyaziyyatçı) (Vəli oğlu) — Azərbaycan riyaziyyatçısı, AMEA-nın müxbir üzvü (2007).

## Həmçinin bax
* Rauf
* Hüseynov
Çebanenkonun binası (Taqanroq)

**Yordanovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 69 ünvanında yerləşən bina. Bina 1869-cu ildə inşa edilmişdir. Binanın hazırkı, vəziyyəti idealdır. 
## Tarixi
Bir mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 69 ünvanında yerləşir. Bina 1869-cu ildə tacir İvan Çebanenkonun vəsaiti ilə inşa edilmişdir. Çebanenko II gildiya tacirləri qrupuna daxil idi. 1872-ci ildı 27 yaşlı Karl İvanoviç Oremin qızı evlənmişdir. Bu evlilikdən onlsrın çoxku sayda övladları olmuşdur. Çebanenkonun qardaşları çəlləklərdə yağ satırdı. Üstəlik makaron fabrikinə belə sahib idi.

1870-ci illərdə binanı kollec assesoru Petr Dmitroviç Dmitrov əldə edir. O, binanı 1910-cu illərdə satmışdır. Bu zaman binanı tacir Qeorqi Xristoforoviç Mardirosov alır. O, tütün ticarəti ilə məşğul olurdu. Mardirosov mağazası «London» mehmanxanasının birinci mərtəbəsində yerləşirdi. O, ticari satışlarını sovet dönəmində belə aparmışdır. XX əsrin əvvəllərində Şəhər duması mağazaya ayrıca poçt ünvanı vermişdi. Bununla belə Qeorqi Xristoforoviç dəfələrlə qaydaları pozurdu. Üstəlik bir dəfə həbsə alınmışdı.

Qeorqi Xristoforoviç binadakı mənzillərdən birini Yakov Vladimiroviç Feldmana kirayəyə vermişdir. Sovet hakimiyyəti illərində bins milliləşdirilmişdir. Hazırda yaşayış binası kimi istifadə edilir.

## Təsviri
Bir mərtəbəli bina kənpiçdən inşa edilmişdir. Fasdında yetti pəncərə vardır. Beş yan pəncərənin kənarl müxtəlif elemenlərlə işlənmişdir. Fasadı sarı rəngə boyanmışdır. Kiçik dekorlar isə ağ rəngdədir. Binanın bir hissəsi Turqenev xiyabanına baxır.

## Ədəbiyyat
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.
## Mənbə
* Дом Чебаненко
Bəxtiyar Məmmədov

* Bəxtiyar Məmmədov (jurnalist) — jurnalist. 
* Bəxtiyar Məmmədov (neftçi) — neftçi.
* Bəxtiyar Məmmədov (kimyaçı) — akademik.

## Həmçinin bax
* Bəxtiyar
* Məmmədov
Albert von Le Coq

**Albert Avqust von Le Coq** (1860–1930)— alman arxeloq və türkoloqu.

## Həyatı
Albert Avqust von Le Coq 1860-cı ildə Berlində doğulmuşdu. Din savaşları (1562–1568) sırasında Fransanı tərk etmək məcburiyyətində qalan bir Fransız protestanı (huquqnot) ailəsinə mənsub tacir bir atanın oğludur. Berlindəki Fransız litsryini bitirdikdən sonra Çinlə ticarət edən atasının yanında çalışmağa başladı. 1881-ci ildə Londonda firmalarının təmsilçiliyini etdi; ardından Amerika Birləşmiş Ştatlarına gedərək ticarətlə məşğul olmaqla yanaşı tibb fakültəsində oxudu və təhsilini 1887-ci ildə tamamlayıb üç il sonra Berlinə döndü. Fəqət həkimliyini daima ikinci planda tutdu və bir yandan "Museum für Völkərkunde"də könüllü olaraq çalışırkən, bir yandan da "Seminar für Oriəntalische Sprachenə davam etdi. Almanların 1901-ci ildə Osmanlı dövlətinin Zəncirli höyüyündə (Qaziantəp) apardıqları qazıntılara qatıldı. Burada olduğu dörd ay içində Türkcəsini irəlilətdi və nümunələr topladı. İskəndərun, Beyrut vəSuriyaya keçərək koleksiyasını genişlətdi. Bu səyahətin nəticəsində hazırladığı "Kurdische Texte" başlıqlı kitabı dolayısıyla ona Kiel Universitetindən fəlsəfə doktoru ünvanı verildi. Daha sonra almanların Orta Asiyaya hazırladıqları araşdırma gəzintilərinə və arxeoloji qazıntılarına qatıldı. Dörd dönəm halında Turfan vahəsində yoğunlaşdırılan bu araşdırma gəzintilərindən (1902–1914) ikincisini (sentyabr 1904 — dekabr 1905) və dördüncüsünü (yanvar 1913 — fevral 1914) idarə etdi. Son səyahətindən döndükdən sonra "Museum für Völkerkunde"nin Asiya bölümü başçılığına gətirildi. I Dünya Müharibəsinin çətin şərtləri altında araşdırma gəzintilərində əldə edilən tapıntıların bu muzeydə sərgilənməsi üçün çalışdı. 1925-ci ildə muzeyin müdirü oldu.

Albert Avqust von Le Coq 21 aprel 1930-cu ildə Berlində vəfat etdi.

## Xarici keçidlər
Demina-Koçani binası (Taqanroq)

**Demina-Koçani binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 47 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin 60-cı illərində inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Binanı adı onun iki məşhur bina sahiblərinin soy adı ilə əlaqədardır: Marqarita Koçani və Aleksandra Demina.

## Tarixi
İki mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreceskaya küçəsi ev 47 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 60-cı illərərində inşa edilmişdir. Bina kərpiç stilinə malikdir. Binanın ilk sahibi Marqarita Kaçioni olmuşdur. O, Osmalı ilə müharibənin Qara dəniz donanmasının qəhrəmanının dul qadını idi. Onun əri Aleksandr Likurqoviç Koçani Lambros Koçaninin nəvəsi idi. 1906-ci ildə binanın sahibi saray işçisinin həyat yoldaşı Leksandra Vasilevna Demina olmuşdur. O, binaya 1915-ci ilə qədər sahiblınmişdir. 1926-ci ildə binada Taqanroqa gəlmiş polyaklar üçün məktəb fəaliyyət göstərirdi. Burada təhsil 27 sentyabrdan başlayırdı. 1992-ci ildə bina tarixi abidə elan edilmiş və qoruma altına alınmışdır..

## Təsviri
Qreçeskaya küçəsində iki binaya gözəl mənzərə açılır. Onların ikisi də eyni ünvanda yerləşir. Onlardan biri iki mərtəbəli bina olub tarixi və mədəni abidə elan edilmişdir. Onun fasadı müxtəlif elementlərlə işlənmişdir. Burada qəsr daşları ilə üzlənmiş hissə belə vardır. İkincisi bir mərtəbəli binadır. Bu bina XIX əsrin ortalarına aid tipik binadır. Bu binanında fasadı müxtlik dekor elementləri ilə işlənmişdir.


File:Таганрог греческая 47 фото 009.jpg
File:Таганрог Греческая 47 фото 012.jpg

## İstinadlar
Leşukovnanın binası (Taqanroq)

**Leşukovnanın** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Komsomolsk xiyabanı ev 37 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrdə inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bina Aleksandr Andreyeviç Kuzminovun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Rus vilayət klassizmi stilində inşa edilmişdir.

## Tarixi
Bir mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Komsomolsk xiyabanı ev 37 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 60-cı illərərində baron Karl Reykinqin mülkiyyəti olmuşdur. Sonrakı sahib isə omalı Petr de Rossi olmuşdur. O, həyat yoldaşı Tereza Nikolayevna ilə Mariya adlı bir qızlarını böyüdürdülər. O, 1873-cü il doğumlu olmuşdur.

Rossi ailəsi tacir Baklajoq və onun ailəsi ilə birlikdə dostluq edirdi. Üstəlik onlar Nikolay vəMariyanın xaç valideyləri idi. Petr Yakovleviç Rossinin atası Yakov Petroviç Rossi İtaliyanın Rusiyadakı vitse-konsulu olmuşdur. Onun qardaşı Viktor Yakovleviç de Rossi 1872-ci ildə azovlu Ulyan Andreyeviç Andropovna ilə evlənmişdir.

1873–1880-ci illərdə bina Konstantin Kuzminə məxsus olmuşdur. 1880-ci illərdə binanın sahibi Vera Soltanovanaya məxsus olmuşdur. 1898-ci ildən 1906-ci ilə qədər binanın sahibi Aleksandra İvanoviç Korobin olur. 1915-ci ildə binanın sahibəsi Leşukovnaya məxsus olmuşdur.

## Təsviri
Bina bir mərtəbədən ibarətdir. Bina Rus vilayət klassizmi stilində inşa edilmişdir. Fasadı qara suvaqla üzlənmişdir. Aşağı mərtəbədə 4 öpəncərə vardır. Fasadı müxtəlif elementlərlə işlənmişdir. .

## İstinadlar
Kontrabas

* Kontrabas (pyes) — alman yazıçısı Patrik Züskind tərəfindən yazılan mono pyes.
* Kontrabas (musiqi aləti) — musiqi aləti.
T-84

**T-84** — Ukrayna istehsalı olan əsas döyüş tankı. Sovet istehsalı T-80 tankının daha inkişaf etdirilmiş variantdır. Tank ilk dəfə 1994-cü ildə hazırlanıb və 1999-cu ildən Ukrayna Silahlı Qüvvələrində silahlanmaya qəbul olunub. Yüksək performanslı mühərriki onu dünyanın ən sürətli tanklarından biri edir. Güc-çəki nisbəti hər tona 26 at gücü düşür (19&nbsp;kW/t). Ən qabaqcıl versiyası olan Oplot tankından 2001-ci ildə Ukrayna ordusuna 10 ədəd qəbul olunub. T-84-120 Yatagan isə tankın ixrac versiyasının prototipidir. Bu versiyanın üzərində quraşdırılmış 120&nbsp;mm-lik top standart NATO sursatı ilə yanaşı həm də, idarəolunan mərmilərdən atəş açmaq qabiliyyətinə malikdir.

Ukrayna istehsalı tank "T-84" Oplot tankı 46 ton ağırlığındadır və saatda 65&nbsp;km sürətlə hərəkət edir. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Ukrayna T-80 tankını modernləşdirmək qərarına gəldi.  Oplot-M bu yenilənmənin məhsuludur.  Oplot-M-də yeni növ reaktiv zirehdən istifadə olunur. T-90-da olduğu kimi bu tankda da sursat əsas kabinədə yerləşir. Ukrayna tankı Qərb modelləri kimi sərrast deyil, amma düşmənin tanklarını effektiv vura bilər. Əksər cizgiləri T-90 tankına oxşardır.

## Satışı

### Ukrayna
Tankın ilk prototipi 1994-cü ildə hazırlanıb və elə həmin il daha bir neçə ədəd istehsal etmək qərara alınıb. 90-cı illərin sonunda sınaq proqramını uğurla keçməsindən sonra, bu tanklar 1999-cu ildə Ukrayna ordusuna qəbul olunub.

### Tailand
2011-ci ilin sentyabrında Xarkovda yerləşən Malişev zavodu ilin sonuna qədər bu tankların ilk partiyasının Tailanda təhvil veriləcəyini bildirdi. 200 milyon USD dəyərində olan müqaviləyə əsasən Ukrayna şirkəti Tailandı 49 ədəd T-84 “Oplot-M” tankı ilə təchiz etməli idi.

## Modelləri
* T-84U
* T-84 Oplot (Оплот)
* T-84 Oplot-M (Modernizasiya edilmiş model)
* BREM-84 (БРЕМ-84, Zirehli transportyor)
* BMU-84 (БМУ-84, Körpü tankı)
* BTMP-84 (БЕМП-84, Piyadanın döyüş maşını)

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* T-90
Kontrabas (musiqi aləti)

**Kontrabas** () — musiqi aləti.

Bu alət Kontrabas Violone adı verilən Renesans musiqi alətindən törəmişdir. 16-cı əsrdən 18-ci əsrə qədər dəyişim dövrü keçmişdir. 18-ci əsrin ikinci yarısında bugünkü halını almışdır. Hündürlüyü 1.80 eni 60 sm olan kontrabas bu ölçüləri səbəbindən ayaqda yaxud hündür stula əyləşərək çalınır.

Kontrabas simli kaman alətləri arasında öz ölçüsünə görə ən böyük və ən bəm səslənən alətdir. Zahirən o, violonçelə bənzəyir. Texniki cəhətdən kontrabas orkestrin digər simli kaman alətlərinə nisbətən xeyli ağırdır. Həm də onun qalın simlərinin səslənməsi violino, viola və violonçelə nisbətən daha az ahəngdardır. Buna görə də kontrabasda müstəqil solo partiyalar nisbətən az çalınır. Lakin simli alətlər qrupunun və ümumiyyətlə bütün orkestrin bünövrəsi, əsası kimi kontrabasların əhəmiyyəti çox böyükdür.

Öz qohum alətlərindən fərqli olaraq, kontrabasın simləri kvinta intervalı üzrə deyil, kvarta intervalı üzrə köklənir: böyük oktavanın "sol", "re" və kontroktavanın "lya", "mi" səslərində. Onun diapazonu kontroktavanın "mi" səsindən birinci oktavanın " sol" səsinə kimidir.

Bəzən ənənəvi kontrabaslarla yanaşı, 5-simli kontrabasdan da istifadə edilir. Onun 5-ci simi kontroktavanın "do"  ( və ya subkontroktavavnın "si") səsində köklənir  və buna görə də alətin diapazonu həmin səsə qədər genişlənir.

Kontrabas transpozisiyalı alətdir və not yazılışına nisbətən bir oktava bəm səslənir (çox vaxt kontrabas və violonçel partiyaları birləşdirilir, yəni unison yazılır, lakin bayaq qeyd etdiyimiz cəhətə görə kontrabaslar violonçellərə nisbətən bir oktava aşağı səslənir).

Kontrabas üçün təbii ki, bas açarı istifadə olunur, lakin nadir hallarda digər açarlardan da istifadə oluna bilər.

## İstinadlar.
Buben

**Buben** — zərb musiqi aləti.

Buben (rusca Бубен, ukraynca Бубон, slovencə boben, çexcə buben, polyakca bęben) qavala bənzər musiqi alətidir. Buben taxta və ya dəmir halqadan ibarətdir ki bununda tərəflərindən birinin üzərinə sıx şəkildə dəri çəkilmiş olur. (bəzən heç bir dəri olmur). Adətən əldə tutulur və digər ələ vuraraq və ya aləti sarsaraq səs çıxarılır. Bu alətdən adətən xalq musiqisində, orkestrlarda istifadə olunur. Səlib yürüşlərindən bəri Cənubi Avropa musiqisində və XX əsrdən Qərb simfonik və mis musiqisində istifadə edilən qaval Yaxın Şərqdə və Yunan-Roma antik çağında yayılmış qədim zərb alətindən sonra modelləşdirilmişdir (bax: timpan). Toxmaq ilə döyülən oxşar dizaynlı qaval Sibir və Hindistan şamanlarının sehrli aləti kimi xidmət edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* *[[:ru:Вертков, Константин Александрович|Вертков К. А.]]* Бу́бен // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 1: А — Гонг. — 1973. — Стб. 591—592. — 1072 стб., илл. — 102 000 экз.
* Бу́бен // Музыкальный энциклопедический словарь / гл. ред. Г. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 84—85. — 672 с. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-033-9.
* Бу́бен // Энциклопедический музыкальный словарь / Гл. ред. Г. В. Келдыш. Сост. Б. С. Штейнпресс, И. М. Ямпольский. — М.: Большая Советская Энциклопедия, редакция музыки, театра и кино, 1959. — С. 30—31. — 328 с. — 63 000 экз.

## Xarici keçidlər

*
2017 Cənubi Sudan Antonov An-26 qəzası

**2017 Cənubi Sudan Antonov An-26 qəzası,** Cənubi Sudanda baş vermiş aviasiya olayı. 20 mart, 2017-ci il tarixində Cənubi Suprem Hava yollarına məxsus Antonov An-26 tipli təyyarə Yuba Beynəlxalq Havalimanından, Vau Havalimanına daxili uçuş həyata keçirərkən qəzaya uğrayıb. Təyyarə Vau Havalimanına endikdən sonra alışmağa başlayıb.

## Təyyarə
Qəzaya uğramış təyyarənin növü Antonov An-26.

## İstinadlar
Sivaş körfəzi

**Sivaş körfəzi** və ya **Çürük dəniz** (, ) — körfəz Azov dənizinin qərbində yerləşir. Krım yarımadasını materikdən ayırır. Buradan Krım Muxtar Respublikasını Xerson vilayətindən ayırır. Sivaş sözü krımtatar dilindən tərcümədə () "kir" mənasını verir.

## Coğrafiyası

Azov dənizindən körfəzi Arabat əqrəbi ayırır. Dəniz ilə isə ensiz Qeniçeski və Romoima boğazları ilə ayrılır. Qara dənizdən Perekop bərzəxi ilə ayrılır. Ensiz Çonqar boğazı Sivaş körfəzini şərqi və qərbi olmaqla iki yerə bölür.

Sivaş körfəzinin sahəsi 2560 km² təşkil edir. Maksimal dərinliyi 3 metr, orta dərinlik 1 metr təşkil edir. Bəzi hissələrdə dərinlik hətta 0,50 metrə çatır. Yay ayları suyu çürük qoxusu verir. Bu səbəbdən *Çürük dəniz* adlandırılmışdır. Güçlü buxarlanma səbəbindən güclü şəkildə minerallaşmaya məruz qalmışdır. 11 düzlu və olduqca duzlu körfəzlərdən ibarətdir.

Uzunluğu 200 km. Eni — 2–35 km.

Su hövzəsinin sahəsi 2500 km², adalarının sahəsi isə 560 km² təşkil edir.

Azov dənizinin suları ilə qidalanır.

Sahilləri olduqca dayazdır. Hətta yayda ərazini duzlaq basır.

Sivaş körfəzinin dibi 5 metr dərinliyində lillə örtülmüşdür. Duzluluq şimalda 22 ‰, cənubda isə 87 ‰ təşkil edir. Suyunun tərkibi: xlorid, kaliyum, maqnezium, brom, sulfat duzları.

## Duz hasilatı
Sivaş körfəzinin duz ehtiyatı 200 mln t-dur
Sivaş körfəzinin sahilində yerləşən zavodlar: Perekop brom zavodu, Krım titanı, Krım soda zavodu.

## İstinadlar

## Mənbə
* Sivaş — milli parkı
* Sivaş və Gil dənizi
* Sivaş gölü. Sivaşın keçmişi və gələcəyi.
Kolkasraqs burnu

**Kolkasraqs** () — burun, Kurzem yarımadasının şimal qutaracağında, Kurzem tarixi-coğrafi vilayəti ərazisində yerləşir. Hazırda isə Latviyanın Dundaq diyarı ərazisində yerləşir. Baltik dənizinin Riqa körfəzinin girəcəyində strateji mövqeyə malikdir. Saaremaa adasındakı (Estoniya) burundan İrbe boğazı ilə ayrılır. Lattış dilində mənası "iti künc" mənasını verir.

## Coğrafiyası

Burunun uzunluğu təqribi olaraq 6,5&nbsp;km, hündürlüuü isə 2 metr təşkil edir. Burunun uerləşdiui regionda iqlim mülauimdir. Rusiya imperiyası dönəmində burun Kurlyadskaya quberniyasının Vindavski qəzasına daxil idi. Buradan keçənngüçlü axınlar səbəbindən burada qum rifi əmələ gəlmişdir. Bu səbəbfən burada 1875-ci ildə mayak inşa edilmişdir. Üçüncüsü isə rifin sonunda yerləşən üzən mayak idi.

## Etnoqrafiya
Mühüm coğrari mövqeyi ilə yanaşı Domesnes həm də fin-uqor xalqlarının assimiliasiya olnduğu bölgədir. Belə ki, VI–VIII əsrdə butalara gəlmiş baltik tayfaları fin-iqorlarla qarışaraq latışları əmələ gətirmişdir. Burun ərazisində livovlara məxsus kənd olmuşdur. İlk əvvəllər burada cəmi 150 nəfər yaşayırdı. Hazırda isə 50 nəfər yaşayır. Burundan bir qədər aralıda Kolka kəndində provaslav kilsəsi və lüteran kirxası yerləşir.

1991–1992-ci illərdə Latviya hökuməti Livlərin yaşadığı bölgəni Liv sahili adlı etno-mədəni qoruq vilayət elat etmişdir. Hədəf xalqın kökünün qorunması olmuşdur. Bura Vayde, Saunaqs, Pitraqs, Koşraqs və Sikraqs. Qədim taxta evləri bağ istirahəti məqsədi ilə istifadə edirlər.
Livlərin ənənəvi məşğuliyyəti balıqçılıqdır.

## Maraqlı hadisələr
* Rus qoşunları A. Kolçakın rəhbərliyi altında alman ordusunu qarşı zərbələr endirmişlər. 1915-ci ilin payızında Slava direhli gəmisində Riqa körfəzinin sahilində yerləşən qoşunlara 1-ci ranq kapitan V. V. Kovalevskinin rəhbərliyi altında zərbələr etdirilmişdir. Bunun nəticəsi olaraq ruslar 22 oktyabrda buruna desant çıxarmışlar.
*1917-ci ildə almanların Kurlyand sahilini tutması ilə əlaqədar ruslar Domesnes burnuna çoxlu sayda mina yerləşdirmişdilər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Мыс Колка
* Колка
Lisinanın binası (Taqanroq)

**Lisinanın binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Lermontov xiyabanı ev 10 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 70-ci illərində inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bina Nikolay Dmitriyeviç Alferakinin vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Bir mərtəbədən ibarət olaraq müxtəlif dekor elementləri ilə işlənmişdir.

## Tarixi
Bir mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Lermontov xiyabanı ev 10 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 70-cı illərində Nikolay Dmitriyeviç Alferakinin ailəsinə malik olmuşdur. 1873-cü ildə binanı diş həkimi Qriqoriya Valtera satın almışdır. 1880-ci ildə 1906-ci ilə qədər binanın sahibi Aleksandra Dmitrievna Lisinaya məxsus olmuşdur. Onun əri Nikolay Anastasyeviç Lisin ilk əvvəllər həkim olmuşdur. Sonradan isə iqtisadi sahələrdə çalışmışdır. O, Xeyriyyə cəmiyyatının təşkilatçılarından biri, Şəhər Dumasının üzvü olmuşdur. 1897 - 1901-ci illərdə və 1901 - 1905-ci illərdə Nikolay Lisin şəhər rəhbəri olmuşdur.

1915-ci ildə binanın mülkiyyət hüququ Aleksndra və Nikolay Lisinin övladlarına keçmişdir: Aleksey, Mixail, Qriqori və Boris. Bu zaman binanın qiyməti 15200 rubl olaraq qiymətləndirilirdi. Lisinlərin övladları haqqında az məlumat vardır. Aleksey Nikolayeviç Taqanroq İqtisadi uçilişində dərs deyirdi. Qardaşlar binaya 1925-ci ilə qədər sahib idilər.

## Təsviri
Bina bir mərtəbədən ibarətdir. Yarım zirzəmi mərtəbəsinə də sahibdir. Fasadı müxtəlif elementlərlə işlənmişdir. Burada lepka elementləri vardır. Üstəlik Alferaki ailəsinin gerbi bu gündə fasadda qorunub saxlanmışdır.

## İstinadlar
Jan Batist de Lamaz

**Jan Batist de Lamaz** () — Fransız yezuit din xadimi, İsfahanda və Şamaxıda fəaliyyətdə olmuşdur.

## Həyatı
21 fevral 1624-cü ildə Fransanın Paris şəhərində doğulmuşdur. 16 yaşında yezuit ordeninə daxil olub, 8 dekabr 1658-ci ildə dini and içmişdi. 1652-ci ildən bəri Fransada qrammatika, fəlsəfə və humanitar elmlər dərsi dedikdən sonra 1662-ci ildə Şərqə doğru katolik təriqətini yaymağa gəlmişdi. 2 il Suriyada qaldıqdan sonra, 1664-cü ildə Səfəvilər dövlətinə gəlmişdi.

## Fəaliyyəti
1664-cü ildə Klod İqnat Mersier ilə İsfahandakı Yeni Culfa məhəlləsinə gəlmişdi. 1674-cü ildə Mersierin ölümündən sonra 1676-cı ildə Yezuit missiyasınn rəhbəri təyin olunmuşdu. Onun burdakı əsas işi qriqorian erməniləri katolik məzhəbinə gətirməkdən ibarət idi. Farsca, türkcə və ermənicə bilirdi.

1688-ci ildə Şamaxıya Şah Süleyman Səfəvinin icazəsi ilə gəlmiş və fəaliyyətinə burda davam etmişdir. Öz xatiratında Şirvan regionu haqda məlumatlar vermiş, Şamaxıda yəhudilərin, ermənilərin, rusların və hətta 200 nəfərdən ibarət və şəhərin ən varlıları olan hindu tacirlərinin öz məbədlərinin olduğunu qeyd etmişdi. Şamaxıdakı 22 illik fəaliyyəti dövründə kilsədəki ayinlərini Azərbaycan türkcəsində aparırdı. Çox keçmədən Şamaxıya daha iki yezuit keşiş gəldi - həkim Fransisk Savier Şampion və Jak Vilyotte. 1693-1694-cü illərdə yazdığı məktublarda qeyd etdiyinə görə Gəncə və İrəvandakı missiyalarla sıx əlaqədə idi. Keşişlərin ən böyük problemi tək olmaqları idi. Yerevandakı keşişlərin tək vəfat etməyindən təsirlənən Lamaz da xəstələnib vəsiyyətini çatdırmadan öləcəyindən qorxurdu. 1698-ci ildə Zubarek adlı bir erməni ilə Polşaya səyahət etmişdi.

## Ölümü
4 mart 1709-cu ildə Şamaxıda vəfat etmişdi. Yerinə başqa bir fransız — Fransisk Savier Şampion təyin edilmişdi. Xatiratında Bakıdakı zəfəran və neft sənayesindən, əhalinin rüşvətxor məmurlar tərəfindən zülmə uğramasından, çətin iqtisadi vəziyyətdən bəhs etmişdi.

## İstinadlar
Petrovun binası (Taqanroq)

**Petrovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi ev 36 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 50-ci illərinin sonlarında inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bir mərtəbədən ibarət olaraq müxtəlif dekor elementləri ilə işlənmişdir.

## Tarixi
Bir mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi ev 36 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 50-cı illərində Mixail Prokofeviç Petrov və həyat yoldaşı olan Yelenaya məxsus olmuşdur. Bina elə məhz Yelennın şərəfinə adlandırılmışdır. Mixail Petrov türmələr üzrə sahədə çalışırdı. 1861-ci ildə  Firsov və Trusov ilə birlikdə şəhər arxitektoru olmuşdur. 1964-cü ildə o, Mitrofaniev kilsəsinin tikintisində baş mühəndis olmuşdur. O, artıq gəlirli binaları belə layihələndirirdi. Petrovskaya küçəsi, ev 42 ünvanında yerləşın binanıda layihələndirmişdi. Sonradan binada Pedaqoji instutun filialı yerləşirdi. 1873-cü ildə yenə də binanın sahibi Mixail Petrov olsa da, artıq kollec asessoru rütbəsini daşıyırdı.

1880-ci ildə mülk kollec registratorunun həyat yoldaşı Sofi Talalaevnaya mənsub olmuşdur. Onun əri Nikolay Aleksandroviç quberniya katibi olmuşdur. Onun mülkiyyətində Petrovskaya küçəsi və Nekrasov xiyabanında çoxlu sayda ev vardı. Talalaevlərin dörd övladı vardı: Aleksandr, Dmitri, Fedor və Vera. В 1910-cu ildə binanı Aleksey Andreyeviç İaqosan icarəyə götürmüşdür. 1915-ci ildən Sofya Talalaeva binanın sahibəsi olmaqdan çıxmışdır. 1917-1925-ci illərdə bina E. L. Serqienkonun mülkiyyətinə çevrilmişdir. 
## Təsviri
Petrovskaya küçəsi ev 36 ünvanında yerləşən bir mərtəbəli bina. Sənıdlərdə o göstərilir ki, bu binanın yerindı taxta ev olmuşdur. Binanın sağında abir əlavə korpus vardır..

## İstinadlar