Liman (Lənkəran)

**Liman** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində şəhər. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun Port İliç şəhər inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Port İliç şəhəri Liman şəhəri, Port İliç şəhər inzibati-ərazi vahidi Liman şəhər inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır.

## Tarixi
**Cümhuriyyət dövrü (1918–1920)**

1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulanda indiki Liman şəhəri Balıqçılar kəndinin bir hissəsi idi. Kənd Xəzər dənizi sahilində yerləşən balıqçılıq və duz istehsalı ilə məğul olan əhalisi ilə tanınırdı. Cümhuriyyət dövründə bölgə strateji cəhətdən əhəmiyyətli idi. Burada ilk illər dövlət hakimiyyəti tam oturuşmasa da, Azərbaycan milli ordusunun cənub əməliyyatı zamanı kənd Azərbaycan hökumətinin nəzarətinə keçmişdi. Lakin hələ də bölgədə Denikin qüvvələrinin və İran sərhədinə yaxınlığın təsiri də hiss olunurdu.

**Sovet dövrü (1920–1991)**

1920-ci ildə Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra 1921-ci ildə Liman Balıqçılar kəndindən ayrılaraq Port-İliç adlandırıldı və yeni yaşayış məntəqəsinə ayrıca kənd statusu verildi. 1930-cu illərdə burada kolxozlaşma həyata keçirildi. Əsasən kənd ərazisində balıqçılıq kolxozları yaradıldı. Böyük Vətən Müharibəsi dövründə (1941–1945) Port-İliç bölgəsinin balıqçılıq təsərrüfatları ordunun ərzaq təminatında mühüm rol oynadı. 1949-cu ildə isə Port-İliçə qəsəbə statusu verildi. 1950-1980-ci illərdə burada balıq emalı zavodu, balıq kombinatı və duz emalı müəssisələri fəaliyyətə başladı. Bu dövrdə Port-İliç Lənkəran rayonunun ən iri sənaye bölgələrindən birinə çevrildi.

**Respublika dövrü (1991–indiyədək)**

1991-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Limanda sovet dövrünün sənaye müəssisələrinin bir qismi fəaliyyətini dayandırdı, bir qismi isə xüsusi mülkiyyətə keçdi. 1999-cu ildə Port-İliç qəsəbəsinə şəhər statusu verildi və adı dəyişdirilərək Liman şəhəri adlandırıldı. 2000-ci illərdə regional inkişaf proqramları çərçivəsində şəhərin infrastrukturu təmir edildi və yenidən quruldu. 2020-ci illərdə Liman şəhəri balıqçılıq, kiçik sahibkarlıq   və kənd təsərrüfatı (çay, sitrus meyvələri) sahələrində fəaliyyətini davam etdirir.

## Yerli hökumət
**Liman şəhər İcra Nümayəndəliyi**

Liman şəhər İcra Nümayəndəliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təyin etdiyi Lənkəran şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının tabeliyində fəaliyyət göstərən yerli icra strukturlarından biridir. Bu nümayəndəlik Liman şəhərində dövlət siyasətinin yerinə yetirilməsinə nəzarət edən icraedici orqandır. Əsas vəzifələri prezident fərman və sərəncamlarının, Nazirlər Kabineti qərarlarının yerinə yetirilməsinə nəzarət, şəhərdə ictimai asayişin qorunması və hüquq-mühafizə orqanları ilə əlaqələndirmə, sosial problemlərin həlli (məsələn, su, qaz, elektrik təchizatı məsələləri), şikayət və müraciətlərin qəbulu, ictimai tədbirlərin təşkili və idarə olunması və icra hakimiyyətinin Lənkəran üzrə baş planlarına uyğun şəhərin idarəçiliyini təmin etməkdir. İcra nümayəndəsi Lənkəran şəhər İcra Hakimiyyəti başçısı tərəfindən təyin olunur. Adətən yerli əhali ilə daimi təmasda olur və rəsmi qəbul günləri var.

**Liman şəhər Bələdiyyəsi**

Liman şəhər Bələdiyyəsi isə birbaşa xalq tərəfindən seçilən nümayəndələrdən ibarət olan yerli özünüidarəetmə orqanıdır. Bələdiyyə müstəqil qərarvermə səlahiyyətinə malikdir, lakin qanunvericilik çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Əsas səlahiyyətləri yerli büdcənin hazırlanması və idarə olunması, yerli vergi və rüsumların (məsələn, torpaq vergisi) yığılması, torpaq sahələrinin və bələdiyyə əmlakının idarə olunması, şəhərin abadlaşdırılması və infrastruktur layihələrinin icrası, sosial yardım ilə yerli əhəmiyyət layihələrinin dəstəklənməsi və bələdiyyə aktlarının qəbul edilməsidir. Bələdiyyə üzvləri 5 ildən bir seçki yolu ilə formalaşır. Hər bir üzv şəhər əhalisinin nümayəndəsi sayılır və şəhərin idarə edilməsində iştirak edir. Bələdiyyə sədri üzvlər arasında keçirilən ilk iclasda seçilir.

## İnzibati bölgü
Liman şəhərinin inzibati bölgüsü əhalinin yerləşmə sıxlığına, coğrafi mövqeyə və tarixi əhəmiyyətə görə bir neçə əsas hissəyə ayrılır. Aşağıda Liman şəhərinin bəhs edilən hissələri və daxil olan ərazilər haqqında məlumat verilir:

**Liman:** Liman şəhərinin mərkəzində yerləşən eyniadlı əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə binalar və fərdi evlər üstünlük təşkil edir. Limanın əsas küçələri M.Ə.Rəsulzadə, Rəsul Rza və Babək küçələridir. Burada Liman şəhər Folklor Klubu, Cənub Regional Boks Mərkəzi, Ş.Axundov adına şəhər kitabxanası və s. kimi mühüm obyeklər yerləşir.

**Şirinsu:** Liman şəhərinin şimal şərqində yerləşən əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə fərdi evlər üstünlük təşkil edir. Şirinsunun əsas küçələri Əmrah Cəfərli, Mola Pənah Vaqif və Zəfər küçələridir. Burada 32 saylı kitabxana filialı, Şirinsu Tibb məntəqəsi və s. kimi mühüm obyeklər yerləşir.

**Qumbaşı:** Liman şəhərinin şimal sərhəddində yerləşən əsas yaşayış məntəqələrindən biridir. Ərazidə fərdi evlər üstünlük təşkil edir. Qumbaşının əsas küçələri İslam Həsənov, Hüseyn Bəşirzadə və Xəlil Rza Ulutürk küçələridir. Burada Günəş restoranı, Qumbaşı Tibb məntəqəsi, Heykəllər küçəsi və s. kimi mühüm obyektlər yerləşir.

## Memarlıq
Lənkəran rayonunun Xəzəryanı Liman şəhəri memarlıq baxımından həm sovet dövrünün planlı şəhərsalma izlərini, həm də 1990-cı illərdən sonra başlayan dini-mədəni dirçəlişi əks etdirir. Şəhərin ümumi memarlıq görünüşündə funksionallıq və sadəlik əsas yer tutur.

Limanın əsas dini tikililəri Cümə məscidi və Şəhər məscididir. Hər ikisi 1990-cı ildə inşa olunmuşdur. Bu məscidlər müstəqilliyin bərpası dövrünün başlanğıcında xalqın dini kimliyinə qayıdışını simvolizə edir. Onlar ənənəvi üslubda – kərpic divarlı, günbəzli və minarəli şəkildə tikilmişdir. Həm ibadətgah, həm də ictimai ünsiyyət məkanı funksiyasını daşıyır.

Sovet dövründə Liman strateji mövqeyinə görə hərbi obyektlərin və inzibati binaların inşası ilə inkişaf etdirilmişdir. Burada çoxmərtəbəli yaşayış binaları, məktəblər, mədəniyyət evləri və ticarət obyektləri inşa edilmişdir. Bu tikililər sadə formalar, simmetrik planlaşdırma və estetikadan uzaq funksional memarlıqla xarakterizə olunur.

Liman şəhərinin memarlığı həm sovet modernizmini, həm də milli-dini oyanış dövrünün izlərini daşıyır. Bu ikili memarlıq ruhu şəhərin bugünkü siluetində aydın şəkildə özünü göstərir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Liman şəhəri Lənkəran şəhərindən 12&nbsp;km şimalda, Xəzər dənizi sahilində yerləşir.

## Əhalisi
1989-cu ildə SSRİ-də həyata keçirilmiş siyahıyaalmanın nəticələrinə görə burada 14056 nəfər əhali yaşayırdı.

## Yolları
13 sentyabr 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə Liman-Nərimanabad-Balıqçılar avtomobil yolunun tikintisi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının 2013-cü il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinə ilkin olaraq 2 milyon manat ayrılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax