open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiçik güllücə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Türkiyədən İrana qədər ərazilərdə yayılmışdır.

## Qısa morfoloji təsviri
Gövdəsi düz və ya qalxan, ilişən, əsasından budaqlanmış, şırımlı, 2 enli yaşıl qanadları olan çoxillik çılpaq ot bitkisidir. Yalançı zoğları yarımoxşəkillidir, uzunsovneştərvari və yaxud neştərvaridir, qısa sivriləşmişdir, saplaqdan 2-3 dəfə qısadır, bəzən isə ona bərabər olur. Saplaq ensiz qanadlı olub, uzunluğu 3 (4) sm-ə qədərdir, sonu sadə və ya budaqlanmış bığcıqlarla qurtarır. Yarpaqları bir cütdür; yarpaqcıqlarının uzunluğu 3-6 (7) sm, eni (1,5) 2-3 (4) sm-dir, düzgün ellipsvaridir, təpə hissəsinə və qaidə hissəsinə doğru bir ölçüdə daralandır, təpə hissədə dəyirmi, küt və ya sivridir, qısa sonluqludur, nadir hallarda uzunsov-ellipsvaridir, uzunluğu enini 2-3 dəfə üstələyir, yumurtavari, enli yumurtavari və ya əksinəyumurtaşəkillidir. Salxımlar birtərəflidir. Çiçək saplağı yarpaqlardan bir az və yaxud iki dəfə uzundur, 3-10 ədəd çiçəyi vardır. Tacın uzunluğu 15–20&nbsp;mm, çəhrayıdır; yelkən köndələn dəyirmi-ovaldır, təpə hissədə girintili-çıxıntılıdır, qanadlardan qısadır; qanadlar qayıqcıqdan uzundur. Paxlameyvələr xətvaridir, düz, sıxılmış və çılpaqdır, uzununa torvari-damarvaridir, qəhvəyi rəngdədir, uzunluğu 5-7 sm, eni 6-9 (10) mm-dir. Toxumlar 8-10 ədəddir, dəyirmitillidir, tünd qonur rəngli və az qabarıqdır, uzunluğu 4–5&nbsp;mm-dir. May-iyul aylarında çiçəkləyir, (iyul)-avqust aylarında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın meşəli rayonlarının hər yerində. Aşağı və əsasən orta dağ qurşağında (1800 m-ə qədər d.s.y.- də), bəzən ovalıqlarda.

## Yaşayış mühiti
Meşələrdə, kolluqlarda, meşənin kənarlarında, talalarda, dağ çəmənlərində çınqıl çaqıl daşlı çayların yataqlarında əkin sahələrində, dincə qoyulmuş torpaqlarda alaq kimi rast gəlinir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Yem bitkisidir, yarpaqlarında 131,9 mq % C vitamini vardır, balverən bitkidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarabədən böcəklər

**Qarabədən böcəklər** () —

## Biologiyası
Ağac qabığı altında və quru oduncaqda yaşayan meşə növlərinə də təsadüf edilir. Qarabədən böcəklərin bitki ilə qidalanan növlərilə yanaşı, sinantrop növləri də vardır. Belə növlərdən ərzaq məhsulları (un, dən və s.) ilə qidalanan iri və kiçik un böcəyini götərmək olar. Qarabədən böcəklərin növ tərkibinin çox olmasına baxmayaraq, kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün təhlükəli növləri azdır. Qarabədən böcəklərin sürfələri xarici görünüşcə məftil qurdlarına çox oxşadığına görə bunlara "yalançı məftil qurdlar" deyilir. Ancaq bunlar məftil qurdlarından başlarının dəyirmi olması və birinci cüt ön ayaqların daha yaxşı inkişaf etməsi ilə fərqlənir. Qarabədən böcəklərin inkişafı şıqqıldaq böcəklərindən fərqlənir. Bunun sürfələrinin inkişafı nisbətən tez başa çatır. Böcəklər bir neçə il yaşaya bilir. Bu böcəklərin sürfə və yetkinləri zərər verir. Böcəklər uça bilmir və olduqca zəif hərəkət edir.

## Yayılması
Qafqazda yayılmış 200 növ qarabədən böcəyin 175 növünə Azərbaycanda rast gəlinir. Qarabədən böcəklər quraq səhra yerlərdə yaşayır.

## Ədəbiyyat
# S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986
# S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov Meyvə və subtropik bitkilərin zərərvericiləri 1974
# N. H. Səmədov Taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, 1964

## İstinadlar
Tufan Kərim

**Tufan Kərim** () — Azərbaycan Milli Demokrat Partiyasının (Bozqurd Partiyası) sədri, hüquqşünas, vəkil, "Millətçilik" qəzetinin təsisçisi.

## Həyatı
Tufan Kərim 1957-ci il avqustun 2-də Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunda dunyaya gəlib. Orta təhsilini orada bitirdikdən sonra bir il tikintidə fəhlə kimi çalışıb.

1984-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Buna qədər isə musiqi, hərbi və siyasi təhsil alıb.

1983-cü ildən 1991-ci ilədək hüquq məsləhətçisi işləyib. Bir neçə il Hərbi Tribunalda çalışıb.

1995-ci ildən hal-hazıradək Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının uzvü kimi vəkillik fəaliyyəti ilə məşgul olur.

1975–1977-ci illərdə sovet ordu sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçib.

1977-ci ildə daimi yaşamaq üçün Bakı şəhərinə köçüb. Bakıda bir müddət yükvuran fəhlə kimi çalışıb.

1979–1983 illərdə xüsusi təyinatlı hərbi hissədə siyasi işçi kimi hərbi xidmət keçib.

Evlidir, bir oglu, iki nəvəsi var.

## Siyasi fəaliyyəti
Ordu sıralarında Sov. İKP üzvlüyünə qəbul olunub. 1989-cu ildə könüllü olaraq Sov. İKP sıralarını tərk edib. Milli-azadlıq hərəkatının iştirakçısı olub.

2004-cü ildən Azərbaycan Milli Demokrat Partiyasının üzvü olmuşdur. O, 2004-2008-ci illərdə partiyanın Böyük Məclisinin sədri olmuşdur. Tufan Kərim 2008-ci ildə növbədənkənar qurultayda Azərbaycan Milli Demokrat Partiyasının sədri seçilmişdir. 2011-ci ildə isə partiyanın növbəti qurultayında təkrarən partiyanın sədri seçilmişdir. Azərbaycan Milli Demokrat Partiyası 14 aprel 2023-cü il tarixində özünü buraxdığı ilə bağlı bəyanat yaymışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tufan Kərim: İranda hazırda Konfliktdə olan qüvvələrin heç biri Güney Azərbaycan türklərinin maraqlarını əks etdirmir (MÜSAHİBƏ) 29 Yanvar 
* Tufan Kərimin "İctimai palata" ilə bağlı açıqlaması
Xalkozin

**Xalkozin – Cu<sub>2</sub>S** — *Psevdorombik sinqoniya – aşağıtemperaturlu (103°C-dən aşağı) modifikasiya – a-Cu<sub>2</sub>S; heksaqonal sinqoniya – yüksəktemperaturlu (103°C-dən yuxarı) modifikasiya – b-Cu<sub>2</sub>S.* Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

## Xassələri
Rəng – təzə, dəyişilməmiş səthdə qurğuşunu-boz, köhnə səthdə – qara; Mineralın cizgisinin rəngi – tünd-boz; Parıltı – metal, tutqun; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 5,5–5,8; Sərtlik – 2,5–3; zəif döyüləndir; Ayrılma – {110} üzrə qeyri-mükəmməl; Bölünmə – qabıqvari; Başqa xassələr – yaxşı elektrik keçiricisidir; Morfologiya – kristallar: nadir rast gəlir; lövhəvari, qısasütunvari; İkiləşmə: tez-tez müşahidə olunur; bitişmə və qarşılıqlı nüfuzetmə; Mineral aqreqatları: sıx kütlələr, püruzlar, qabıqlar, qaysaqlar, torpaqvari əmələgəlmələr, bornit, xalkopirit, hərdənbir sfalerit, kovellin, həmçinin bitki qalıqları üzrə psevdomorfozalar.

## Mənşəyi və yayılması
Həm hipogen, həm də hipergen şəraitdə əmələ gəlir. Hidrotermal yataqlarda rast gəlir. Misli qumdaşları və misli gil şistləri içərisində yerləşən stratiform tipli yataqların əsas filiz əmələ gətirən minerallarından biridir. Xalkopiritin, bornitin və başqa missaxlayan mineralların oksidləşməsi ilə əlaqədar olaraq yaranan xalkozinin əhəmiyyətli yığınları mis filizi yataqlarının sementləşmə zonasında qeyd olunur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: xalkopirit, bornit, tetraedrit, enargit, lyutssonit, kovellin, digenit, malaxit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kennikot, Byutt, Bisbi, Bristol (ABŞ); Çukikamata (Çili); Redrut (İngiltərə); Mansfeld (Almaniya); Kounrad, Cezkazqan (Qazaxıstan); Almalıq (Özbəkistan) və b. Azərbaycanda xalkozinin əsas hissəsi kolçedan, mis- və molibden-porfir, qızıl yataqlarının (Gədəbəy, Bittibulaq, Qızılbulaq, Qoşa, Paraqaçay, Urumıs, Misdağ, Katsdağ, Cixix-Saqator və b.) törəmə sulfidlərlə zənginləşmə zonasında yerləşir.

## Tətbiqi
Sənayenin müxtəlif sahələrində geniş istifadə edilən misin ən zəngin filizidir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004

## Xarici keçidlər
* Chalcosine
İlqaz dağları

**Ilqaz dağları** () — Anadolunun şimal-qərbində yerləşən silsilə.

## Coğrafiyası
Qara dənizin cənub sahillərinə yaxın ona paralel olaraq uxanır. Bu ərazi boyunca üç silsilə vardır. Ilqaz dağları bu silsilələrin şərq qolunu təşkil edir. Dağın şimal yamacları Kastamon, cənub yamacları isə Çankır illərə ərazisində yerləşir. Dağ sisteminin şərqdən qərbə uzunluğu 150&nbsp;km, eni isə 30&nbsp;km təşkil edir.

Silsilənin ən hündür zirvəsi 2587 metr yüksəkliyə sahib olan Nasəttəpə dağıdır. Zirvənin 10&nbsp;km yaxınlığından Türkiyənin Qara dəniz sahili ilə birləşdirən D-765 magistralı keçir. Ən hündür aşırım,1850 metr yüksəklikdə yerləşir.

## Milli park
Ilqaz Milli Parkı () 2 iyun 1976-cı ildə Kadtamonu və Çankır inzibati vilayətlərinin ərazisində eyni adlı dağ silsiləsi ərazisində təşkil edilmişdir. Milli park 742,38 ha ərazini əhatə edir.

### Geologiya
Ilqaz dağlarının yerləşdiyi ərazi Şimali və Mərkəzi Anadolu arasında keçid varakteri daşıyan ərzidə yerləşir. Geoloji baxımdan vulkanik suxurlardan təşkil olunmuşdur. Burada Türkiyə ən uzun və ən aktiv geoloji çatı yerləşir (Şimali Anadolu çatı).

### İqlimi
Parkda orta illik temperatur 9,8&nbsp;°C təşkil edir. Ən soyuq ay yanvardır. Bu ayda orta temperatur -0,8&nbsp;°C olur. Ən isti ay isə iyul (20&nbsp;°C) və avqustdur (19,7&nbsp;°C). Parkda orta illik yağıntının miqdarı 486&nbsp;mm (19,1 dyum) olur. Vadilərdə yağıntının miqdarı 400&nbsp;mm, dağlarda isə 1200&nbsp;mm təşkil edir. Yağıntının böyük qismi ysy aylsrı düşür.

### Turizm
Milli park öz növbəsində bir istirahət bölgəsi sayılır. İnsanlar burada 15 iyundan 15 sentyabra qədər insanlar Qarasu çayında balıq ovu ilə məşğul ola bilərlır. Bundan əlavə bölgə qış turizmi üçündə açılmışdır. İstanbul və Ankaradan çoxlu turist qəbul edir. Ankaraya ən yaxın dağ xizək eniş zolağı «Ankara Qonağı» («Ankara Lodge») adlanır.

## Ekologiya
Milli parkın yerləşməsinə uyğun olaraq flora və fauna baxımından zəngin ekosistemə sahibdir. Ərazisinin böyük hissəsini meşələr təşkil edir. Burada əsasən meşəlik ərazilərdə qaban, nəcib maral, qonur ayı, boz canavar. Avropa çaqqalı və tülküyə rast gəlmək mümkündür. Burada ümumilikdə 30 yaxın məməli yaşayır. 1996-cı ildə burada yeni növ həşərat aşkarlanmışdır. 2010-cu ildə yeni aşkarlanan növə yayıldığı yerin adına müvafiq olaraq Merodon Ilgazense adı verilmişdir.

## İstinadlar
Əmir bəy Nərimanbəyov

**Əmir bəy Nərimanbəyov** () — Bakı quberniyasının qubernatoru, Araz Türk Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının sədri.

## Həyatı
Əmir bəy Nərimanbəyov 1871-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur. Xarkov Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Əmir bəy Nərimanbəyov 3 noyabr 1918-ci il tarixindən 1919-cu ilin yaz fəslinədək Araz Türk Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının sədri olmuşdur. Bəzi mənbələrdə Araz Türk Cümhuriyyəti Nazirlər Şurası sədrinin adl Əmir bəy Nərimanbəyov kimi göstərilmiş, bəzilərində isə onun soyadı Vəzirov, Zamanbəyov və Ələkbərov kimi müxtəlif formalarda işlənmişdir. Lakin, Mirzə Bağır Əliyev xatirələrində müstəqillik aktında bu postun hərbi diktator adlandırdıldığını qeyd edib. Həmçinin hərbi diktator postunun da Əmir bəy Nərimanbəyov tərəfindən tutulduğunu yazmışdır.

Azərbaycan hökumətinin 25 avqust 1919-cu il tarixli qərarına əsasən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Dövlət Müdafiə Komitəsinin işlər idarəsinin rəisi Əmir bəy Nərimanbəyov Bakı qubernatoru təyin olunmuşdur.

## Ailəsi

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 

### İstinadlar
Rəşid bəy Axundzadə

**Rəşid bəy Axundzadə** (tam adı: *Rəşid bəy Axund Əbdüssəlam oğlu Axundzadə*; ) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, Bakı qubernatoru, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Nazirlər Şurası İşlər İdarəsinin müdiri.

## Həyatı

### Çarlıq dövrü
Rəşid bəy Axundzadə 1880-ci il martın 28-də Salyanda nüfuzlu ruhani, sonralar (1894-cü ildən) Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin rəisi – şeyxülislam olmuş Əbdüssəlam Axundzadənin ailəsində doğulmuşdu. Anası Salyanın məşhur Muradxanovlar ailəsindən olan Ummu Salama Muradxanova idi. 4 il Tiflis Real Məktəbində təhsil almış və sonrakı 4 illik təhsilini Tiflisin III gimnaziyasında davam etdirmişdir. O, burada bir əlavə təhsil almış, 1905-ci ilin 20 noyabrında VIII sinfi bitirmişdir. 1910-cu ildə Kiyev Müqəddəs Vladimir Universitetində hüquq fakültəsinə daxil olub. Burada hüquq təhsili aldıqdan sonra Tiflisdə hüquq sahəsində işləməyə başlamışdır. Bakıya köçdükdən sonra vəkil olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

1917-ci ildə o, Bakı qəzasının hüquq sistemində Məmməd Yusif Cəfərov, Rüstəm xan Xoyski, Əli xan Qandəmirov, Qasım Qasımov, Əbumüslim bəy İsrafilov və Həmid bəy Şahtaxtınski ilə birlikdə hüquqşünas kimi fəaliyyət göstərmişdir.

### AXC dövrü
1918-ci ildə keçmiş Cavad qəzasından Salyan nümayəndəsi kimi Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin parlamentinə millət vəkili seçilmişdir. Texniki mühəndis Baxış bəy Rüstəmbəyov Salyan şəhərindən parlamentə millət vəkili seçilmiş ikən, Rəşid bəy Axundzadə qəza nümayəndəsi kimi millət vəkili seçilmişdi. O, 1919-cu il yanvarın 1-dən fevralın 5-dək Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin işlər idarəsinin müdiri olmuşdur.

Fətəli xan Xoyski ilə olan yaxşı münasibətlərinə görə o, daha sonra 5 fevral 1919 tarixində Bakı qubernatoru təyin edildi. Onun sonradan sələfi olacaq Müseyib Əxicanov onun müavini təyin edilir. Lakin onun bu vəzifədəki fəaliyyəti qısa müddət davam edir və o, 17 avqust 1919 tarixində özünün istefa ərizəsini yazır, 25 avqust 1919-cu ildə isə başqası ilə əvəz edilir.

### Aprel işğalından sonra
1920-ci ilin aprel ayının 28-də AXC Bolşevik Rusiyası tərəfindən işğal edildi. Bu işğaldan sonra o, işlərindən ayrılmağa məcbur oldu. 1923-cü ildə Rəşid bəy Azərbaycan Hüquq Bürosuna üzv oldu və bu sahədə fəaliyyət göstərdi. Lakin Böyük Təmizləmə zamanə həbs edildi və Kirov oblastına sürgün edildi. Çətin şəraitdə elə sürgündə 1940-cı ilin aprel ayında vəfat etdi.

## Ailəsi
Rəşid bəy Axundzadə Sara Vəzirova (1898–1962) ilə ailə həyatı qurmuşdur. Məşhur dramaturq Nəcəf bəy Vəzirovun qızı olan Sara xanım ilə Rəşid bəyin 3 qızı olmuşdur:

* Gülnar Behbudova (1914–1996)
* Leyla Axundova (1919–2003)
* Validə Vəzirova (1920–2012) — Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasınnı bir zamanlar neft naziri olmuş Süleyman Vəzirovla (1910–1973) evlənmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Mustafa bəy Qabulov

**Mustafa bəy Qabul oğlu Qabulov** — Bakı şəhərinin polismeystri.

## Həyatı
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə o, 1919-cu ildə Cavanşir qəzasının rəisi təyin edilmiş və bu vəzifədə 1920-ci ilin yanvarınadək fəaliyyət göstərmişdi. Daxili işlər naziri Mustafa bəy Vəkilovun 24 yanvar 1920-ci il tarixli 805 nomrəli əmri ilə Mustafa bəy Qabulov tutduğu vəzifəsindən azad olunaraq xidmətdə irəli çəkilmiş və Balaxanı-Sabunçu polismeysteri təyin olunmuşdu. O, 1-ci dərəcə üzrə ayda 3.600 manat məvaciblə bu vəzifədə 1920-ci il aprelin 10-dək işləmişdi. Bakı Möhkəmləndirilmiş rayonun general-qubernatoru, general-mayor Murad Gəray bəy Tlexasın 7 aprel 1920-ci il tarixli 6966 nömrəli əmri ilə Bakı polismeysteri Rüstəm bəy Mirzəyev tutduğu vəzifəsindən azad olunmuşdu. Daxili işlər naziri Mustafa bəy Vəkilovun 10 aprel 1920-ci il tarixli əmri ilə daha məsul vəzifəyə — Bakı şəhərinin polismeysteri vəzifəsinə təyin edilmiş, bu vəzifədə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutunadək bu vəzifədə çalışmışdır.

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Rüstəm bəy Mirzəyev bir qrup keçmiş Azərbaycan Cümhuriyyəti DİN-in məmuru sırasında "Müsavat hökumətinə" xidmət etdiyi üçün həbs olunub, bolşevik Əli Bayramovun "işi" üzrə mühakimə olunaraq Azərbaycan SSR Ali inqilabi Tribunalın hökmü ilə 1920-ci il mayın 29-da gecə saat 2-də güllələnmişdi

O sonralar bu haqda belə demişdir:

## Həmçinin bax
* Rüstəm bəy Mirzəyev

## İstinadlar
Adil bəy Kəngərlinski

**Adil bəy Kəngərlinski** — müvəqqəti olaraq Balaxanı Sabunçu polismeysteri, Lənkəran qəzasının rəisi.

## Haqqında
Azərbaycan Cümhuriyyəti DİN-in Lənkəran Qəzasında Səlahiyyətli müvəkkili Bəhram xan Naxçıvanskinin 21 aprel 1920-ci il tarixli 70 nömrəli əmri ilə onun böyük köməkçisi Adil bəy Kəngərlinski müvəqqəti olaraq Balaxanı Sabunçu polismeysteri vəzifəsinə irəli çəkilmiş Rüstəm bəy Kərimbəyovun yerinə Lənkəran qəzasının rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdu.

## İstinadlar
UEFA Kuboku 2008/2009

**UEFA Kuboku 2008/2009** — UEFA Kuboku futbol turnirinin 38-ci mövsümü idi. Final 20 may 2009-cu ildə İstanbulun Şükrü Saracoğlu stadionunda Fənərbaxçanın öz meydanında keçirilib. Bu mövsüm finalında UEFA Kubokunun formatı dəyişərək 2009-ci ildən, tədbirdə UEFA Avropa Liqası kimi tanınındı.

mərhələdə Udineze ilə oyunda uduzdu.

## Assosiasiya komanda ayrılması

UEFA Kuboku 2008/2009 futbol turnirin 53 assosiasiyadan  ümumilikdə 157 komanda iştirak edib.2002/03və2006/07 mövsüm avrokuboklarının son vəziyyətinə görə UEFA-nın əmsallar cədvəlində yerə uyğun olaraq yarışda hər assosiasiyadan komandaların müəyyən miqdarı iştirak edir..

UEFA Kuboku 2008/2009-un  təsnifat sxemi:
* Assosiasiyanın 1-dən 6-dək (İspaniya, İngiltərə, İtaliya, Fransa, Almaniya və Portuqaliya) yer tutan: 3 komanda
*  Assosiasiyanın 7-dən 8-dək (Rumıniya və Hollandiya) yer tutan: 4 komanda
*  Assosiasiyanın 9-dən 15-dək (Rusiya, Şotlandiya, Ukrayna, Belçika, Çexiya, Türkiyə və Yunanıstan) yer tutan: 2 komanda
*  Assosiasiyanın 16-dən 21-dək (Bolqarıstan, İsveçrə, Norveç, İsrail, Serbiya və Danimarka) yer tutan: 3 komanda
*  Assosiasiyanın 22-dən 53-dək (29 assosiasiya, Lixtenşteyn, Andorra və San-Marino istisna olmaqla) yer tutan: 2 komanda
*  Lixtenşteyn, Andorra və San-Marino: 1 komandaAssosiasiyanın 1-dən 6-a kimi  yer tutan: 3 komanda
Onlardan başqa toyunda iştirak edir:
 
* Fair Play reytinqində yüksək yerləri tutan ölkələrdən 3 klub
* İntertoto Kubokunun üçüncü mərhələsinin 11 qalibi
* Çempionlar Liqasının üçüncü təsnifat mərhələsində uduzan 16
* Çempionlar Liqasının qrup mərhələsində üçüncü yeri tutan 8 komanda

## Assosaiyanın reytinqi

;Qeydlər
*(FP): Əlavə fair play yanalma (Danimarka, İngiltərə, Almaniya)
*(UCL): Əlavə komandalar UEFA Çempionlar Liqasından köçürülüb

### Bölünmə
UEFA Kuboku 2007/2008-in mükafatcısı Zenit Sankt-Peterburq UEFA Çempionlar Liqası 2008/2009-da növbəti mərhələyə vəsiqə qazanıb.Nəticədə defolt bölüşdürülməsi sistemində aşağıdakı dəyişikliklərlə kompensasiya edilib.

*Assosiasiyaların 14-cü yer (Türkiyə) daxili kubok qalibləri play-off turunda ikinci təsnifat mərhələsindən yüksəlmişdir.
*Assosiasiyaların 19 və 20-ci yer sahibləri (İsrail və Serbiya) ilk dəfə UEFA Kubokunda  ikinci təsnifat mərhələsinin ilk təsnifat mərhələsindən irəli keçdi.

## İstinadlar
Əsl bal arıları

**Əsl bal arıları** () — Əsl arılar fəsiləsinə mənsub cins.

## Təsnifatı
* Yarımcins 
** 
** 

* Yarımcins 
** 
 
* Yarımcins 
** 
** 
** 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Осычнюк А. З., Панфилов Д. В., Пономарева А. А. *Надсемейство Apoidea.* // Определитель насекомых европейской части СССР. Л., 1978. Т. 3, ч. 1: Перепончатокрылые. С. 279—518.

## Xarici keçidlər
* Apis 

## Həmçinin bax
Əmiraslan xan Xoyski

**Əmiraslan xan Cahangir xan oğlu Xoyski** () — Azərbaycan dövlət xadimi. Qubada və Bakıda qubernator müavini, Qazax qəzasının müvəqqəti general-qubernatoru.

Əmiraslan xan Xoyski 1888-ci ildə Gəncədə doğulmuşdu. O, Fətəli xan Xoyskinin böyük qardaşı Cahangir xanın oğluydu. Ali təhsilini Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsində almışdı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Əmiraslan xan Xoyski Bakı qubernatorunun böyük köməkçisi vəzifəsində (1-ci müavini-vitse-qubernator), aylıq məvacibi 2700 manat idi. O, bu vəzifəyə Azərbaycan Cümhuriyyəti daxili işlər nazirinin əvəzi, general-mayor M. S. Ağabəyzadənin 25 sentyabr 1919-cu il tarixli əmri ilə qubernator Əmir bəy Nərimanbəyovla bir gündə təyin edilmişdi. Daha sonra Gəncə qəzasının rəisi işləmişdi. Ə. Xoyski 1919-cu il oktyabrın 13-də Azərbaycan hökumətinin qərarı və Daxili İşlər Nazirliyinin müvafiq əmri ilə Qazax qəzasının qubernatoru olmuş, 1920-ci ilin əvvəllərindən isə Qazax qəzasında DİN-in Xüsusi Səlahiyyətli müvəkkili təyin edilmişdi. Bu vəzifə general-qubernator vəzifəsinə bərabər idi və Ə. Xoyskiyə müstəsna hüquqlar vermişdi. 11-ci ordunun Bakını 1920-ci ilin 27 aprel işğalı ərəfəsində Ə. Xoyski Quba qəzasının rəisi vəzifəsində idi. Ə. Xoyski sovet hakimiyyətinə qarşı 1920-ci il mayın 24 — iyunun 4-də Gəncədə baş vermiş üsyanda fəal iştirak etmişdi.

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Əmiraslan xan Xoyski həbs və təqibdən yaxa qurtarmaq üçün Türkiyəyə mühacirət edərək İstanbulda yaşayıb. Siyasətlə məşğul olub. İstanbuldakı Azərbaycan Məlumat Bürosunun katibi Əhməd Cəfəroğlu 17 sentyabr 1921-ci ildə Parisdəki Sülh Nümayəndə Heyətinə göndərdiyi məktubda Büronun bu şəxslərdən ibarət olduğunu yazıb: sədr həkim Musa bəy Rəfiyev, katib Əhməd Cəfəroğlu, üzvlər Şəfi bəy Rüstəmbəyli, Əmir(aslan) xan Xoyski, Həmdi bəy Qaraağazadə, Əşrəf bəy Tağıyev və Məhəmməd bəy Ağaoğlu.

Əmiraslan xan Xoyski 1954-cü ildə Ankarada (ya da 1966-cı ildə İstanbulda) vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Əmiraslan xanın həyat yoldaşı Əfşan xanım Azərbaycanda qalmışdı. O, Cənubi Azərbaycandakı Maku xanlarının nəslindən olan Cəfər xanın qızı idi. Əfşan xanım ərinin qaçmasından bir neçə ay sonra vəfat edir. Əmiraslan xan Xoyskinin 10 yaşlı oğlu Cəfər və 12 yaşlı qızı Bəyim xanım atasız və anasız qalaraq qohumlarının himayəsində yaşayırlar. Bu zavallılar da böyüyəndə bütün Xoyskilər nəsli kimi təqiblərə və sürgünlərə məruz qalıblar. Öz soyadlarını da dəyişib Cahangirli soyadını daşımağa məcbur olmuşdular.

## Mənbə

* 
* 

## İstinadlar
220 №-li otaq

***220 №-li otaq*** qısametrajlı bədii televiziya filmi rejissor Ruslan Hüseyni tərəfindən 2010-cu ildə ekranlaşdırılmışdır. Film İctimai televiziyada istehsal edilmişdir. Filmdə əsas rolları Amid Qasımov, Oktay Mehdiyev, Cəlal Qurbanoğlu və Aynur Abbasova ifa edirlər.

## Məzmun
Tələbə Yusif (Amid Qasımov) Moskvada institutu bitirib vətənə qayıtmaq üzrədir. O, vidalaşmaq üçün 220 №-li otağa, köhnət tanışlarının yanına gəlir. Burada onlar arasında qəribə dialoq baş verir. Dialoqun əsas mövzusu vətəndən uzaq düşən bəzi azərbaycanlıların öz doğulub boya-başa çatdıqları yerləri bəyənməmələri, oraya yuxarıdan aşağı baxmalarıdır. Burada Yusifin timsalında heç də hamının belə olmadığı göstərilir. Və nəticədə Yusif Azərbaycan haqqında artıq-əskik danışan həmyerlilərinə tüpürüb otaqdan çıxır.

Film tamaşaçını harada yaşayırsa yaşasın öz vətəni barədə düşünməyə, onu unutmamağa səsləyir. Film bu ifadələrlə bitir: Onlar Moskvada, 220 №-li otaqda yaşayırlar! Tapın onları! Qorxmayın, tüpürün onların üzünə!

## Film haqqında
*Film Yusif Səmədoğlunun "220 №-li otaq" hekayəsinin motivləri əsasında çəkilib.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: H. V. İsmayıl
Rejissor: Ruslan Hüseyni
Operator: Faiq Əliyev
Prodüser: Pərviz Eldaroğlu
Bəstəkar: Rəşad Həmidov

## Rollarda
Amid Qasımov — Yusif
Oktay Mehdiyev
Cəlal Qurbanoğlu
Aynur Abbasova
Ceyhun Cümşüdov — qatardakı həmyerli
Əlisurət Məmmədzadə
Gülsabah Quliyeva
Sona Babayeva
Asif Rəhimov
Firuzə Balayeva

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2010-cu ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Nərminə Səmədova

**Nərminə Səmədova** () — Azərbaycanı təmsil edən bədii gimnast.

## Karyerası
Karyerasının birinci uğurlarına Nərminə Səmədova 2014-cü ildə Qazaxıstanda "ZHULDYZ-CUP" və 2015-ci ildə Macarıstanda "Kupa Tavaszi" beynəlxalq turnirlərində ümumi olaraq beş medala sahib olmaqla imza atdı. Daha sonra Nərminə Səmədova 2016-cı ildə Azərbaycan Çempionatının gümüş medalına sahib oldu. Həmin il Nərminə Səmədova həm də Polşada "Baltic" Cup, Estoniyada isə "Miss Valentine" beynəlxalq turnirlərini gümüş medallarla başa vurdu.

2018-ci ildə Nərminə Səmədova İspaniyanın Qvadalaxara şəhərində gənclər arasında Avropa Çempionatında halqa ilə proqramı beşinci pillədə başa vurdu. Həmin il Polşada "Irina Cup" və Azərbaycanda "AGF Junior Trophy" beynəlxalq turnirində gümüş medallara sahib olan Nərminə Səmədova 2019-cu ildə Rusiyada baş tutan gənclər arasında Dünya Çempionatında lentlə proqramı beşinci pillədə başa vurdu. Nərminə Səmədova həm də həmin il bir sıra beynəlxalq turnirlərdə medallara sahib oldu.

Nərminə Səmədova Azərbaycanı 2021-ci ildə Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. İyulun 8-də bədii gimnastlardan ibarət Azərbaycan yığmasının məşqçiləri tərəfindən 15 gün sonra baş tutacaq XXII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə aparacaq heyəti açıqlandı və heyətə Darya Sorokina, Ləman Əlimuradova, Nərminə Səmədova, Yelizaveta Luzan və Zeynəb Hümmətova daxil edildi.

Olimpiadadan əvvəl Darya Sorokina, Ləman Əlimuradova, Nərminə Səmədova, Yelizaveta Luzan və Zeynəb Hümmətova ibarət qrup İsrailin Təl-Əviv şəhərində baş tutan FIG Qran-Pri turnirində mübarizə apardı. Komanda turnirində bürünc medala sahib olan Azərbaycan qrupu ümumi turnirdə, 5 topla turnirdə və 3 halqa / 2 gürz turnirində də bürünc medalların sahibi oldu.

COVID-19 pandemiyası səbəbilə təxirə salınan XXXII Yay Olimpiya Oyunları 22 iyul-8 avqustda Yaponiyada baş tutdu. Azərbaycan sonuncu dəfə bədii gimnastların qrup turnirində 12 il əvvəl təmsil olunmuşdu. Darya Sorokina, Ləman Əlimuradova, Nərminə Səmədova, Yelizaveta Luzan və Zeynəb Hümmətova ibarət qrup iyulun 7-də mübarizə apardı. Təsnifat mərhələsində qrup əvvəlcə 5 topla proqramı icra etdi. Nəticədə qrupun çıxışı referilər tərəfindən 36.700 balla qiymətləndirildi. Bu nəticəyə əsasən qrup beş topla turnirdən sonra 14 qrup sırasında 10-cu pillədə qərarlaşdı. Daha sonra gimnastlar 3 halqa / 2 gürz turnirində mübarizə apardı. Bu səfər qrupun çıxışı referilər tərəfindən 37.650 balla qiymətləndirildi. Nəticədə qrup onuncu pillədə qərarlaşdı. Ümumi nəticələrə əsasən isə Darya Sorokina, Ləman Əlimuradova, Nərminə Səmədova, Yelizaveta Luzan və Zeynəb Hümmətova ibarət qrup təsnifat mərhələsini 74.350 balla onuncu pillədə başa vurdu və olimpiadanın final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi.

Olimpiadadan sonra Nərminə Səmədova idmanla vidalaşdı.

## İstinadlar
Qazaxıstanda turizm

**Qazaxıstanda turizm** — 2014-cü il məlumatına görə turizm sahəsi Ümumi Daxili Məhsulun 0,3 % təşkil etmişdir. 2020-ci ildə Qazaxıstan hökuməti bu rəqəmi 3 % artırmağı planlaşdırır. 2000-cu il məlumatına görə ölkəyə 1,47 mln xarici turist gəlmişdir. Bu rəqəm 2012-ci ildə 4,81 milyona çatdırılmışdır. Bu isə ölkəni bu göstəricilərlə 51-ci yerə çıxartmışdır. Beynəlxalq mətbuatda Qazaxıstanda turizm elə də yaxşı inkişaf etməmiş olaraq göstərilir. Burada pis xidmət və loqistika çətinlikləri vardır.

2013-cü ildən Qazaxıstanda turizm konsepsiyası qəbul edilmişdir. Konsepsiya 2020-ci ilə qədər turizmin inkişaf etdirilməsi planlaşdırılır. Proqramın hədəfi beş turistik klasterin meydana gətirilməsidir: Astana, Almatı, Şərqi Qazaxıstan, Cənubi Qazaxıstan və Qərbi Qazaxıstan. Burada hədəf 2020-ci ilə qədər 250 min yeni iş yerinin açılmasıdır. İşlərin görülməsinə ümumilikdə 4 mld dollar sərf edilməlidir.

## Viza siyasəti
Qazaxıstan Ermənistan, Belarus, Gürcüstan, Qırğızıstan, Moldova, Monqolustan, Rusiya və Ukrayna vətandaşları üçün 90, Argentina, Azərbaycan, Serbiya, Koreya, Tacikistan, Türkiyə və Özbəkistana 30 günlük vizasız rejim tətbiq edir.

2014-cü ildən dövlət 15 günlük vizasız rejimin təşkili qərara almışdır. Bu sistemə Böyük Britaniya, Almaniya, İtaliya, Malaziya, Niderland, ABŞ, Fransa və Yaponiya kimi dövlətlər daxildir. 2015-ci ildən bu sistemə daxil ölkələrin sayı artaraq 19 olmuşdur: Avstriya, Belçika, Macarıstan, İspaniya, Monako, Norveç, BƏƏ, Sinqapur, İsveç, İsveçrə və Finlandiya.

## Görməli yerləri
2015-ci il məlumatına görə Qazaxıstanda YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına dörd obyekt daxil edilmişdir. Bunlardan üçü mədəni, biri isə təbiət əhəmiyyətlidir. Üstəlik 13 obyekt isə siyahıya namizəd olaraq göstərilir.

## İstinadlar
Müqəddəs İohann kilsəsi (Kaneo)

**Müqəddəs Ruhani İohann kilsəsi** () və ya sadəcə **Müqəddəs İohann kilsəsi** () — Makedoniya Respublikasının Oxrid bələdiyyəsinin Kaneo sahilindəki dik qayalıq üzərində, Oxrid gölünə yaxın bir ərazidə yerləşən Makedon Şərqi-Pravoslav kilsəsi. Müqəddəs və Həvari İohanna  həsr olunan kilsənin tikdirildiyi tarix barədə heç bir məlumat yoxdur, kilsə əsərlərinin yazıldığı tarix barədə araşdırma nəticəsində 1447-ci ilin əvvəllərində tikilmiş ola biləcəyi qənaətinə gəlinir. Arxeoloqlar kilsənin Osmanlı İmperiyasının yüksəliş dövründən qısa bir vaxt əvvəl (XIII əsr) inşa edilmiş ola biləcəyini də düşünürlər. 1964-ci ildə həyata keçirilən bərpa işləri zamanı qübbəsində yerləşən bəzi fresklər kəşf edilmişdir.

## Tarixi
Çarpaz-qübbəli-kilsə sxeminə malik olan kilsə, xaçvari bir formaya malikdir. Tikilinin memarı bilinmir. XX əsrdə taxta bir ikonostasis əlavə edilən kilsənin apsisi yenə eyni əsrdə 20 ayrı Müqəddəs ruhun təsvirlərini nümayiş etdirən bir şəkil cədvəli ilə bəzədilmişdir. Apsisin mərkəzində Bakirə Məryəmin təsviri var. Tikilinin qübbəsinə isə şərqi-pravoslav kilsələrində tez-tez təsvir edilən Məsih Pantokrator təsvir edilmişdir. Kilsədə həmçinin Oxridli Müqəddəs ruhların və dini xadimlərin (Məsələn: *Müqəddəs Klement* ; *Müqəddəs Erasmus* və dini xadim olan *Konstantin Kabasilas*) təsvirləri də mövcuddur.

## Qalereya

Şəkil:St. John Kaneo, Ohrid, Macedonia (13).JPG|Müqəddəs İohann kilsəsinin görünüşü
Şəkil:The entrance of St. John Kaneo, Ohrid, Macedonia.JPG|Kilsənin bağının girişi
Şəkil:St. John at Kaneo evening.jpg|Axşam vaxtı kilsə
Şəkil:St. John Kaneo, Ohrid, Macedonia (9).JPG|Kilsənin qəbiristanlıqdan görünüşü
Şəkil:Tomb at Kaneo.JPG|Kilsənin qəbiristanlığında yerləşən bir başdaşı
Şəkil:Ohrid Lake.jpg|Müqəddəs İohann kilsəsi və Oxrid gölü
Şəkil:Sveti Jovan Kaneo na razglednica.jpg|Üstündə Müqəddəs İohann kilsəsi və Oxrid gölü olan bir poçt kartoçkası


## İstinadlar


## Ədəbiyyat
* Latouret, Kennet Skot, 1975. *A History of Christianity* (), I Cild, "Beginnings to 1500" (). Yenidən işlənmiş buraxılış. (San Fransisko: Harper Kollins)
* Kristofer Şönbörn, Lothar Kraux, 1994. *God's Human Face: The Christ Icon* (). İlk olaraq *Icôn du Christ: Fondements théologiques élaborés entre le Ie et IIe Conciles de Nicée* () (Friburq) 1976

## Mədəniyyətdə
* Kilsə və zəngin interyeri 1994-cü ilin əvvəllərində Venesiya Film Festivalında Qızıl Aslan ilə mükafatlanan Before the Rain () adlı filmdə geniş şəkildə yerləşdirilmişdir.

## Xarici keçidlər
* Teoloq Müqəddəs Con kilsəsi — Kaneo **()**
Təbii dilin emalı

**Təbii dilin emalı** **(Natural Language Processing (NLP))** – süni intellekt və riyazi dilçiliyin ümumi istiqaməti; danışıq, yaxud mətn şəklində təqdim olunan təbii dillərin kompüterin köməyilə analiz və sintezi problemlərini öyrənir. Analiz dedikdə dilin başa düşülməsi, sintez dedikdə isə savadlı mətnin generasiyası nəzərdə tutulur. Bu problemlərin həlli kompüter və insan arasında qarşılıqlı təsirin daha əlverişli formasının yaradıldığını bildirəcək.

## Proqram təminatları
* AlchemyAPI
* Expert System S.p.A.
* General Architecture for Text Engineering
* Modular Audio Recognition Framework
* MontyLingua
* Natural Language Toolkit)

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## İstinadlar
Şəbəkə etiketi

**Şəbəkə etiketi** (network etiquette) – elektron yazışmalarda, şəbəkə konfranslarında, İnternetdə və texnika ilə iş zamanı (yazılmamış) davranış qaydaları. Hər bir şəbəkə ünsiyyəti üsulunun öz qaydaları vardır. Gənclər arasında çox geniş yayılmış gap (CHAT) xidməti ən demokratik şəbəkə ünsiyyət üsulu olsa da, orada da müəyyən qaydalara əməl etmək məsləhətdir:
* İştirakçıların əksəriyyətinin ünsiyyətdə olduğu dildən istifadə edin. Bu, həm xarici dillərə, həm də slenqə aiddir.
* Özünüzü ağıllı göstərməyə çalışmayan. Bu, həmsöhbətinizi sizin əleyhinizə çevirə bilər. Sadə və aydın məlumatlar göndərin.
* Hər hansı səbəbdən həmsöhbətləriniz sizi qane etmirsə, gapdan uzaqlaşmağınız daha yaxşı olar.
* Müəyyən mövzu üzrə ixtisaslaşan gap-serverdəsinizsə, söhbətin mövzusundan kənara çıxmayın. Sözün həqiqi mənasında gap etmək istəyənlər üçün xüsusi serverlər mövcuddur.
* Qeyri-normativ leksikadan istifadə etməyin. Gapların əksəriyyəti izlənilir və xuliqanlar, "ağzıyavalar" serverdən uzaqlaşdırılır.
* Qondarma addan (NICKNAME) istifadə edin, çünki gaplar qeyri-rəsmi ünsiyyət üçündür.
* Bu növ ünsiyyətdən tez-tez istifadə edirsinizsə, qondarma adınızı dəyişməyin.
* Gapa daxil olanda salamlaşın.
* Replikanıza cavab verilmirsə, onu bir neçə dəfə təkrarlamayın, çünki haqqınızda hövsələsiz, yaxud zəhlətökən təəssüratı yarana bilər. Ola bilsin, cavab bir az gec verilsin.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* RFC1855 The historical 1995 document at IETF, listing Netiquette guidelines.
* ToastMasters on Social Media Etiquette
Netscape Navigator

**Netscape Navigator** – Netscape Communications, Inc. şirkətinin işləyib hazırladığı tanınmış veb-brauzer. İlk versiyası 1994-cü ildə buraxılıb. Havayı yayılan bu proqram Netscape şirkətinə ucuz başa gəlməsə də, burada əsas məqsəd Internet provayderlərinin diqqətini Netscape Web Server proqram təminatına cəlb etmək idi. 1998-ci ildə Netscape Navigator brauzerlər savaşında Microsoft Explorer brauzerinə uduzduqdan sonra AOL şirkətinə satılıb. 2008-ci ildə AOL bu brauzerin dəstəklənməsini dayandırıb.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
## Xarici keçidlər
Nikolay Dubrovin

**Nikolay Dubrovin** (tam adı: *Nikolay Fyodoroviç Dubrovin*, ; ) — Rusiya tarixçisi, akademiki, general-leytenantı.

## Bioqrafiya

 (1853) və  (1856) təhsil almışdır.  bitirdikdən sonra  – I artilleriya briqadasında, daha sonra qvardiya korpusunun artilleriya qərargahında və Peterburq dairə artilleriya idarəsində xidmət etmişdir. 1869-cu ildə hərbi-tarixi mövzular üzərində işləməsi üçün  ezam olunur. 1878-ci ildə general-mayor rütbəsi alır, 1882-ci ildə Baş qərargah yanında hərbi təhsil komitəsinə üzv təyin edilir.  1888-ci ildə rütbəsi artırılır – general-leytenant olur.

1886-cl ildən — Peterburq Elmlər Akademiyasının üzvü,  1893-cü ildən —  idi.

Nikolay Dubrovin hərbi-ədəbi fəaliyyətə 1859-cu ildən –  dərj olunmuş məqalələri ilə və "Rassvet" jurnalında dərv olunmuş “Dünya üçün ağıl” () adlı povesti ilə başlamışdır. Daha sonra o, başlıca olaraq, rus hərb tarixini tədqiq etməyə çalışmış,   (), Qafqaz müharibəsini və Krım müharibəsini ilk olaraq arxiv materialları əsasında işıqlandırmışdır.

Tanınmış hərb tarixçisi  görə,

## Hərbi-tarixi mövzuda əsas əsərlərinin siyahısı
* «Закавказье от 1803 по 1806 г.» СПб., 1866
* «Георгий XII, последний царь Грузии, и присоединение её к России»
* «История войны и владычества русских на Кавказе», 1871 г.
* «Присоединение Крыма к России», 1885 г.
* «А.B. Суворов среди преобразователей екатерининской армии», 1886 г.
* «Отечественная война в письмах современников»
* «История крымской войны и обороны Севастополя», 1900 г.

## İstinadlar
 

## Ədəbiyyat

* *А. Куник*. Записка об ученых трудах Н. Ф. Дубровина. СПб., 1890.
* *В. Е. Рудаков*. Учёно-литературная деятельность Н. Ф. Дубровина «Исторический Вестник», 1904, № 9.
* *В. Н. Строев*. Воспоминания, «Русская старина», 1904.
* Перечень некрологов — в № 7, «Исторического Вестника» за 1904 г.
* Дубровин Николай Фёдорович // Энциклопедия Санкт-Петербурга.
* 
* *Л. Г. Бескровный*. Очерки военной историографии России*. М., 1962.

== Xarici linklər ==

* 
* [http://hrono.ru/biograf/bio_d/dubrovin_nf.php Хронос. Николай Фёдорович Дубровин]
* [http://www.runivers.ru/lib/authors/author3136/ Дубровин Николай Фёдорович. *На сайте «Руниверс»''.]
* Профиль Николая Фёдоровича Дубровина на официальном сайте РАН.
Müqəddəs İohann kilsəsi

*Müqəddəs İohann kilsəsi (Gəncə)  
*Müqəddəs İohann kilsəsi (Göygöl)
*Müqəddəs İohann kilsəsi (Kaneo)
*Müqəddəs İohann kilsəsi (Şuşa)
*Müqəddəs İohann kilsəsi (İrəvan)

## Həmçinin bax
*İohann
Tank əleyhinə idarəolunan raket

**Tank əleyhinə idarəolunan raket** (**TƏİR**) (ingiliscə: **anti-tank guided missile** (**ATGM**), və ya **anti-tank guided weapon** (**ATGW**)) tankların məhv edilməsi məqsədilə hazırlanmış silahdır. Bu raketlərin əsas vəzifəsi tank və ya digər zirehli döyüş maşınlarını vurmaq və məhv etməkdir.

TƏİR-lər əsasən atəş məsafələrinə görə bir nəfər tərəfindən çiyindən, və ya bir birlik tərəfindən qurulan üçayaqlı qurğulardan, həmçinin helikopterlərdən də atıla bilir.

**Birinci nəsil** TƏİR-lər hədəfi tapmaq üçün komanda qolu kimi bir alətlə operator vasitəsilə hədəfi tapa bilirdi. Ancaq, bu iş üçün operatorun yaxşı təcrübəsinin olması və raketin uçuşu zamanı hərəkətsiz qalması lazım gəlirdi.

**İkinci nəsil** TƏİR-lərdə isə hədəf vurulana qədər operatorun nişangahı hədəfdən ayırmaması lazım idi. Bu sistemlərdə raketi idarə etmək üçün kabel, radio siqnalı, lazer işarələnməsi və ya raketə yerləşdirilən TV kamerasından istifadə olunurdu. Bu raketlərə ABŞ istehsalı TOW raketləri misal ola bilər. Ancaq, bu nəsil silahlarda da operatorun sabit qalması lazım gəlirdi.

Çox inkişaf etmiş **üçüncü nəsil** TƏİR-lər isə lazer, elektronik görüş sistemlərindən istifadə olunur. Raket hədəfə kilidləndikdən sonra onu idarə etməyə ehtiyac qalmır (Bu cür raketlər "Atəş aç, unut" prinsipi ilə işləyir). Raket hədəfə kilidləndikdən sonra operator öz yerini tərk edə bilər. Bu sistemlərə İsrail istehsalı olan Spayk, ABŞ istehsalı olan Javelin aiddir.

## İstinadlar
Serxio Ramos

**Serxio Ramos** () — Meksikanın "Monterrey" klubunun müdafiəçisi.

## Uğurları
### Klub
 Real Madrid 
* İspaniya La Liqası
** Qalib (5): 2006/07, 2007/08, 2011/12, 2016/17 
* İspaniya Superkuboku 
** Qalib (4): 2008/09, 2012/13, 2017/18, 2019/20
* İspaniya Kral Kuboku 
** Qalib (2): 2010/11,2013/14
* Çempionlar Liqası 
** Qalib (4): 2013/14,2015/16,2016/17,2017/18
* Klublararası Dünya Çempionatı 
** Qalib (4): 2014, 2016, 2017, 2018
* UEFA Superkuboku
** Qalib (3): 2014/15, 2016/17, 2017/18
 PSJ
* Fransa Liqa 1
** Qalib (1): 2021/22
* Fransa Superkuboku 
** Qalib (1): 2022/23
### Şəxsi
### Milli
 İspaniya U-19
* **U-19 Avropa Çempionatı**
** Qalib (1): 2004
 İspaniya
* Avropa Çempionatı
** Qalib (2): 2008, 2012
* Dünya Çempionatı
** Qalib (1): 2010

## Karyerası

### Seviliya
Karyerasına Sevilya FK-da başlayıb.

Burada 2003-2004 sezounda 5 oyunda meydana çıxdı. Ancaq heç bir qol vura bilmədi. Növbəti sezon da da Sevilya Futbol Kulubunda oynadı. Bu mövsümdə 23 oyun keçirən Ramos 2 qolla yadda qaldı. Sevilya ilə ilk qolunu 26 iyul 2004-cü ildə Real Sosyedad ilə oynanılan oyunda vurub.Matç Sevilyanın 2-1 hesablı üstünlüyü ilə qurtardı.

### Real Madrid
2005-ci ildə **Ramos**  27 milyon avro qarşılığında Sevilyadan  Real Madridə transfer olundu. O, Real Madridin kapitanı səviyyəsinə yüksəlib. İlk mövsümündə 4 qol vurub. Real Madriddə o, ən çox qırmızı vərəqə alan oyunçudur. O, həmçinin El Klasikolarda da ən çox qırmızı vərəqə alan oyunçudur.

#### 2017-2018 mövsümü
##### UEFA Superkuboku
**Ramos** yeni mövsümdəki ilk oyununa UEFA Superkuboku finalında Mançester Yunayted qarşısında çıxdı. Real Madrid rəqibini 2-1 hesabı ilə məğlub edərək kubokun sahibi oldu. Bu, **Ramosun** karyerasındakı 3-cü UEFA Superkuboku çempionluğu oldu.

## İstinadlar
Taymer

**Taymer** (timer) – akustik sistemi idarə etmək, tarix və zamanı izləmək və başqa işlərlərdə gərəkli olan zaman intervallarını ölçmək üçün istifadə olunan hesablama sistemində: registr (yüksəksürətli yaddasaxlama sxemi), xüsusi sxem (kristal), yaxud sistem proqramı. Taymerin impulsları sinxronlaşmanın sistem tezliyi əsasında alına bilərsə də, o, sistem saatı deyil. Sistemlərin çoxunda kəsilmə taymerləri olur ki, onlar cari proqramın icrasını dayandırır və idarəetməni əməliyyat sisteminə verir


Şəkil:PrimeTimer1.JPG|Rəqəmsal taymer
Şəkil:Digital kitchen timer.jpg|Mətbəx taymeri
Şəkil:Mechanical egg timer.jpg|Mexaniki taymer
Şəkil:Digitale Zeitschaltuhr.jpg|Rəqəmsal taymer


## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
İsaak Brodski

** İsaak İzraileviç Brodski** (; ) — rus rəssamı, RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1932). Tanınmış rəssam, SSRİ xalq rəssamı Viktor Oreşnikov onun şagirdi olmuşdur.

## Əsərləri

### Peyzaj janrı
* "İsti gün" (1908),
* "Fontan" (1909),
* "Qış" (1913),
* "Nağıl" (1910–1911),
* "İtaliya" (1910–1911).

### Portret və kompozisiyalar

* "Hacı Zeynalabdin Tağıyevin portreti" (1912),
* "V.İ.Lenin və Manifestisiya" (1919),
* L.D.Troskinin portreti (1921)
* Q. E. Zinovyevanın portreti(1921)
* M.İ.Kalininin portreti (1921)
* A.V.Lunçarskinin portreti (1921)
* "V.İ.Lenin Kremlin fonunda" (1924),
* "V.İ.Lenin Valkovstroyanın fonunda" (1926),
* İ.V.Stalinin portreti (1928),
* K.E.Voroşilovanın portreti (1929, 1931),
* M.V.Frunzenin portreti (1929),
* V.İ.Lenin Smolnıda (1930),
* V.R.Menjinskonun portreti (1932),
* V.M.Molotovun portreti (1933),
* S.M.Kirovun portreti (1934),
* V.V.Kuybışevin portreti (1935),
* A.A.Jdanovun portreti (1935),
* L.M.Kaqanoviçin portreti (1935),
* Q.K.Orconikidzenin portreti (1936)
* M.Qorkinin portreti (1929).
* "Kominternin II konqresinin təntənəli açılışı" (1920–1924),
* "26 Bakı kommisarının güllələnməsi" (1925).

## Xarici keçidlər
Molla Şəmsəddin Fənari

**Molla Şəmsəddin Fənari**, () — Osmanlı alimi, müdərris və ilk Osmanlı şeyxülislamı.

## Həyatı
1350-ci ilin aprel ayında Mavəraünnəhrdə dünyaya gəlmişdir. Əsl adı Şəmsəddin Məhəmməd ibn Həmzədir. İlk təhsilini atasından aldıqdan sonra İznikdə din dərsləri aldı. Müəllimi ilə aralarında yaranan elmi bir mübahisə səbəbilə buradan ayrıldı və Amasiyaya getdi. Burada Cəmaləddin Aksarayinin tələbəsi oldu və 1376-cı ildə təhsilini tamamladı. Ardından Qahirəyə gedən Molla Şəmsəddin burada elmi dərslər aldıqdan sonra Bursaya geri döndü. İldırım Bəyazidin əmrilə Manastr Mədrəsəsinə müdərris təyin olundu və bu vəzifəsinə davam edərkən 1393-cü ildə Bursa qazısı seçildi. 1402-ci ildə baş verən Ankara döyüşü səbəbilə Əmir Teymurun ordusu Bursanı ələ keçirdi və Qaramanoğulları bəyliyini bərpa etdi. Bu əsnada bir müddət vəzifədən azad edilən Şəmsəddin Fənari bir qrup alimlə birlikdə Əmir Teymurun əmrilə əsir alındı və Kütahyaya aparıldı. 1415-ci ildə ikinci dəfə Bursa qazısı təyin olundu. 1419-cu ildə həcc ziyarətinə çıxmış, döndükdən sonra bir müddət Qahirədə qalaraq burada dərslər vermişdir. 1420-ci ildə buradan ayrılan Şəmsəddin Fənari öncə Qüds şəhərinə, ardından Bursaya geri döndü və vəzifəsinə davam etdi. 1425-ci ildə II Murad tərəfindən şeyxülislamlığa gətirildi.

1430-cu ildə ikinci dəfə həcc ziyarətinə gedən Şəmsəddin Fənari bu dəfə də öncə Qahirəyə, ardından Bursaya qayıtdı. Döndükdən qısa müddət sonra 15 mart 1431-ci ildə Bursada vəfat etdi. Cənazəsi özünün inşa etdirdiyi məscidə dəfn edildi. İstər dövlət adamları, istərsə də xalq arasında sayılıb seçilən Molla Fənarinin maddi vəziyyəti yaxşı olsa da, çox sadə həyat yaşamış, ailəsini ipəkçiliklə məşğul olaraq saxlamışdır. Tarixi mənbələrdə iki oğlunun olduğu müəyyən olunur. Övladlarından Mehmed Şah Fənari (ö. 1435) bir çox əsərlərin müəllifi olmuş məşhur Osmanlı alimi, Yusif Bali Fənari isə müdərris və qazı olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
# Ayn-ül-A'yân
# Fusûl-ül-Bedâyi' fî Usûl-iş-Şerâyi
# Îsâgûcî Şerhi
# Enmûzecu'l-Ülûm
# Ferâiz-i Sirâçiyye Şerhi
# Eşâs-ut-Taşrîf
# Esmâ'il-Funûn
# Eş'ile
# Risâletu Riçâl-il-Gayb
# Risâletun fî Menâkib-iş-Şeyh Behâuddîn-i Nakşibendî
# Serhu Üsûl-il-Pezdevî
# Serhu Telhîs-il-câmı' el-Kebîr
# Serhu Telhîs-il-Miftâh

## İstinadlar
Molla Fəxrəddin Əcəmi

**Molla Fəxrəddin Əcəmi** () — Osmanlı alimi, müdərris və Osmanlı şeyxülislamı.

## Həyatı
Həyatının ilk illəri haqqında dəqiq məlumat olmasa da, doğum yeri olaraq İranın mərkəzi bölgəsi qeyd olunur. İlk təhsilini Seyid Şərif əl-Cürcanidən almışdır. Osmanlı Dövlətinə gəlişi isə 1417-ci ilin əvvəllərinə təsadüf edir. Bursada özü kimi fars mənşəli olan Burhanəddin Heydər Harəvidən dərslər almış, ardından Molla Fənarinin oğlu Mehmed Şah Əfəndinin xidmətinə girmişdir. Bəzi mədrəsələrdə müdərris olaraq fəaliyyət göstərdikdən sonra 1431-ci ildə II Murad tərəfindən şeyxülislam seçildi.

II Mehmed dönəmində də şeyxülislamlığa davam edən Fəxrəddin Əcəmi gənc sultana güclü təsir göstərən hürufilərin aradan qalxmasında önəmli rol oynamışdır. Fəzlullah Nəiminin kəlamlarının və tərəfdarlarının yavaş-yavaş sarayı ələ keçirməsindən təlaşa düşən sədrəzəm Vəli Mahmud Paşa şeyxülislama xəbər göndərərək onu köşkünə dəvət etmiş və bir qrup hürufi ilə müzakirəyə başlamışdır. Müzakirələrdə haqlı görülən Molla Əcəmi hürufilərin həbs olunmasını əmr etmiş, əsir alınan hürufilər II Mehmedin hüzuruna çıxarılmışdır. II Mehmedin əmrilə hürufilər Ədirnədəki Üç Şərəfəli Məscidində bir daha sorğu-sual olundu. Bu dəfə də günahkar olaraq təqsirləndirilən hürufilər haqqında *"yandırılaraq öldürülməlidirlər"* əmri verilmişdir.

Ölüm tarixi məlum olmasa da, təxminən 1460-cı ildə vəfat etdiyi düşünülür.

## Mənbə
Müqəddəs İohann Biqorski monastırı

**Müqəddəs İohann Biqorski monastırı** () və ya **Müqəddəs Baptist monastırı** () — Makedoniya Respublikasının qərbi hissəsində, Albaniya-Makedoniya Respublikası sərhədinə yaxın, Debar və Qostivar şəhərlərini birləşdirən yolun və Rostuşa kəndinin yaxınlıqlarında yerləşən Makedon Şərqi-pravoslav monastırı.

Monastırın katolikonu Vəftizçi İohanna həsr olunmuşdur. Kilsə, xüsusilə incə taxta ilə və Petre Filipovski Qarkata tərəfindən hazırlanmış ikonostasisi ilə məşhurdur. Yovan Biqorski Vəftizçi İohannın bölgədə qazandığı yerli bir addır.

## Tarixi
Kilsə 1020-ci ildə İvan I Debranin tərəfindən tikdirilmişdir. Kilsə, XVI əsrdə, yəni Osmanlı dövründə baxımsız, yiyəsiz qalmış və xaraba halına gəlmişdir. 1743-cü ildə İlarion adlı bir rahib tərəfindən bərpa edilmiş və rahiblərin qalması üçün otaqlar tikilmişdir. 1812-ci və 1825-ci illərdə Arşimandrit Arseniyusun dövründə daha da genişləndirilmişdir.

2009-cu ildə baş vermiş yanğın hadisəsi səbəbiylə monastırın ən köhnə strukturlarının çoxu məhv olmuşdur, müasir və əlavə strukturlar isə qurtarılmışdır. 2010-cu ilin may ayında tarixi kilsəni əvvəlkinə uyğun olaraq yenidənqurma işlərinə görə bərpa layihəsi başladılmışdır.

## Müqəddəs reliktlər
Monastırın müqəddəs reliktlər saxladığı irəli sürülən geniş bir kolleksiyası var. Buna görə monastırda Vəftizçi İohann, Oxridli Klement, Beytanili Lazarus, Müqəddəs Ştefan, Müqəddəs Nikolay, Müqəddəs Barbara və Romalı Paraskevi kimi müqəddəs ruhların reliktlərindən başqa, müqəddəs xaçın bir hissəsi də var. Bütün bunlardan başqa 1020-ci ildən qaldığı düşünülən, şəfa verici gücü olduğuna inanılan bir simvol da monastırın kolleksiyasında yerləşir.

## Qalereya

Şəkil:Monastery Sveti Jovan Bigorski Church.JPG|Monastırın görünüşü
Şəkil:Monastery Sveti Jovan Bigorski, Macedonia (15).JPG|Monastırın girişi
Şəkil:Christian religious buildings 169.JPG|Monastırın qübbəsi
Şəkil:Monastery Sveti Jovan Bigorski, Macedonia (9).JPG|Tikilinin ikonostasisi
Şəkil:Monastery Sveti Jovan Bigorski, Macedonia (4).JPG|Monastırın həyəti
Şəkil:Bigorski Manastir 79.JPG|Monastırın aşağıdan yuxarıya görünüşü
Şəkil:Bigorski manastir na stara razglednica.jpg|Köhnə bir poçt kartının üzərində Müqəddəs İohann Biqorski monastırının şəkli
Bigorski manastir, 1930-ti.jpg|Monastırın 1930-cu ildə çəkilmiş fotoşəkil
Bigorski manastir, staro foto.jpg|1930-cu ildə çəkilmiş fotoşəkil
Bigorski manastir, od 1930-ti.jpg|1930-cu ildə çəkilmiş fotoşəkil
Bigorski manastir, foto od 1930-ti.jpg|1930-cu ildə çəkilmiş fotoşəkil


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Dimitrov B., 2001. Християнството в българските земи. (). Български манастири (). Sofiya şəhəri.

## Xarici keçidlər
* Monastırın rəsmi saytı
* Müqəddəs İohann Biqorski 
* gostivar.com 
* desniza.livejournal.com

## Həmçinin bax
* Müqəddəs İohann kilsəsi
* Müqəddəs Sofiya kilsəsi (Oxrid)
* Böyük Arran monastırı
Əli bəy Hacıəlibəyov

**Əli bəy İsmayıl bəy oğlu Hacıəlibəyov** — Gəncə şəhərinin polismeysteri, Gəncə üsyanının iştirakçısı.

## Həyatı
Əli bəy İsmayıl bəy oğlu Hacıəlibəyov 1880-ci ildə Gəncədə hərbçi ailəsində anadan olmuşdu. Atası İsmayıl bəy çar ordusunda xidmət etmiş, poruçik rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Əli bəy Gəncə gimnaziyasını bitirmiş, sonra isə Tiflisdə hərbi məktəbə daxil olmuşdur.

Əli bəy Hacıəlibəyov məşhur Hacıəlibəyovlar nəslinin nümayəndəsidir.

## Fəaliyyəti
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Gəncə şəhər polisində pristav və polismeyster köməkçisi vəzifələrində çalışmışdı. Sonra o, 1919–1920-ci illərdə Gəncə şəhərinin polismeysteri vəzifəsində xidmət göstərmişdi. Əli bəy Hacıəlibəyovun rəisliyi zamanı polismeysterliyin ştatları onun böyük köməkçisindən (1-ci müavini) və köməkçisindən (müavini), katibdən və onun köməkçisindən, mühasib, qeydiyyatçı (həm də arxivarius) və tərcüməçidən ibarət idi. Əli bəy Hacıəlibəyov Xudadat bəy Rəfibəylinin (1877–1920) Gəncənin general-qubernatoru olduğu dövrdə (6 may 1919–30 aprel 1920) polismeyster vəzifəsində çalışmışdı. O, ictimai asayişin mühafizəsində, cinayətkarlıq və onun ayrı-ayrı növləri ilə mübarizədə qətiyyətli fəaliyyət göstərdiyi üçün qubernator tərəfindən dəfələrlə təltif edilmişdir. Əli bəy Hacıəlibəyov Gəncə üsyanının (24 may — 4 iyun 1920-ci il) fəal iştirakçısı idi.

## Ölümü
Əli bəy Hacıəlibəyov Stalinin Böyük təmizləmə prosesi zamanı həyatını itirənlərdən biri olmuşdur. O, 1939-cu ildə həyatını itirmişdir.

## Həmçinin bax
* Hacıəlibəyovlar

## İstinadlar