open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mehman Dəmirli

**Mehman Dəmirli** (*Dəmirli Mehman Əlişah oğlu*; d. 1964. Ərəbqədim, Şamaxı rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Hüquq elmləri doktoru, professor. “Odessa Hüquq Akademiyası” Milli Universitetinin Avropa İttifaqı hüququ və müqayisəli hüquqşünaslıq kafedrasının professoru.

## Həyatı
Dəmirli Mehman Əlişah oğlu 1964-cü il yanvarın 23-də Azərbaycan Respublikası Şamaxı rayonunun Ərəbqədim kəndində anadan olub. 1990-cı ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) hüquq fakültəsini, 1994-cü ildə isə həmin universitetin aspiranturasını (qiyabi) bitirib. 1992-1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Aparatında dövlət-hüquq şöbəsində işləyib. 1994-2003-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin dövlət və hüquq nəzəriyyəsi və tarixi kafedrası və Bakının digər ali məktəblərində dərs deyib. M.Dəmirli 1998-ci ildə Odessa Dövlət Hüquq Akademiyasında (indiki “Odessa Hüquq Akademiyası” Milli Universiteti) “Azərbaycan Demokratik Respublikasının (1918-1920) dövlət quruluşu” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib.
2005-ci ildə isə Yaroslav Mudrı adına Ukrayna Milli Hüquq Akademiyasında (Xarkov) “dövlət və hüquq tarixi və nəzəriyyəsi” ixtisası üzrə “Tarixi-hüquqi idrakın predmet sahəsi: ənənə və yenilənmə (epistemoloji analiz)” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 2007-ci ildə ona professor adı verilib.

## İstinadlar
İrlandiya (ada)

**İrlandiya** ( ,  , olst.-şot. *Airlann*,  [**İyepna**])— Avropada böyüklüyünə görə üçüncü ada (Böyük Britaniya və İslandiya adalarından sonra). Ada ərazisi İrlandiya Respublikası və Birləşmiş Krallığının dövlət sərhədləri ilə iki dövlət arasılnda bölüşdürülüb.

## İstinadlar
Frans Kafkanın başı

***Frans Kafkanın başı*** () və ya ***Kafka heykəli*** – heykəltaraş David Çerni tərəfindən hazırlanmış və bohemiyalı almandilli yazıçı Frans Kafkaya həsr olunmuş heykəl. Çexiyanın paytaxtı Praqa şəhərində Quadrio ticarət mərkəzinin yaxınlığında quraşdırılmışdır. Kinetik heykəl 11 metr hündürlüyündədir və 42 fırlanan paneldən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Metalmarfoz

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mixail Skipski

**Mixail Skipski** () — "Nə? Harada? Nə zaman?" oyununun televiziya və idman versiyasının oyunçusu, məşqçi, Balaş Qasımovun komandasının heyətində ikiqat "Büllur bayquş" sahibi.

Skipski Gertsen adına Rusiya Dövlət Pedaqoji Universitetinin coğrafiya fakültəsinin məzunudur. O, hazırda Aniçkov liseyində coğrafiya fənnindən dərs deyir.

## Nailiyyətləri
2008-ci ildə Mixail Skipski yenidən təsis edilmiş "Ən Yaxşı Məşqçi" nominasiyası üzrə "Nə? Harada? Nə zaman?" Klublarının Beynəlxalq Assosiasiyasının mükafatına layiq görülmüşdür.

2010-cu ilin dekabrında, "Nə? Harada? Nə zaman?" üçün yubiley olan mövsümdə, Balaş Qasımovun komandası oyunların qış seriyasının qalibi olur və onlara "Büllur yuva" təqdim edilir. Beləcə, Mixail Skipski ilk "Büllur bayquş"una sahib olur.

2016-cı il oyunlarının yaz seriyasının ən yaxşı oyunçusu seçilib və klubda özünün ilk fərdi mükafatını — "Büllur bayquş"u qazanıb.

Oyununun idman versiyasında əsasən "YUMA" və "Qorod utrat" komandalarının heyətində çıxış edir. Sonuncunun heyətində Pribaltikada keçirilən regional turnirlərdə dəfələrlə qalib olub, "YUMA" komandasının heyətində 2007-ci il dünya çempionatında altıncı yeri tutmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* chgk.tvigra.ru saytında profili
Sokollu Mehmed Paşa məscidi (İstanbul)

**Sokollu Mehmed Paşa Külliyəsi** — İstanbulda XVI əsrə aid məscid. Osmanlı sultanları I Süleyman, II Səlimvə III Murad dönəmlərində sədrəzəm olmuş Sokollu Mehmed Paşa tərəfindən inşa etdirilən məscid Memar Sənan əsəridir.

## Mənbə
* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, II, 37; 
* Sâî, Tezkiretü’l-ebniye, tür.yer.; 
* C. Gurlitt, Die Baukunst Konstantinopels, Berlin 1909-12, s. 83; 
* A. Gabriel, “Les mosquées de Constantinople”, Syria (1926), s. 391-392;
* Konyalı, İstanbul Âbideleri, s. 11-13; 
* a.mlf., Mimar Koca Sinan’ın Eserleri, s. 32-41; 
* E. Egli, Sinan, Stuttgart 1954, s. 98-101; 
* Semavi Eyice, “İstanbul Minareleri”, Türk San’atı Tarihi Araştırma ve İncelemeleri, İstanbul 1963, I, 72; 
* G. Goodwin, A History of Ottoman Architecture, London 1971, s. 285-287;
* W. Müller-Wiener, Bildlexikon zur Topographie Istanbuls, Tübingen 1977, s. 378-379; 
* N. N., “Tamirleri İkmal Edilen Âbideler”, Arkitekt, İstanbul 1944, s. 4-8; 
* S. Batur, “Osmanlı Camilerinde Sekizgen Ayak Sistemi”, Anadolu Sanatı Araştırmaları, sy. 1, İstanbul 1968, s. 148-150, 158; 
* E. Hakkı Ayverdi, “Azapkapısı Camii”, İst.A, III, 1675-1679.
Sokollu Mehmed Paşa külliyəsi (Ədirnə)

**Sokollu Mehmed Paşa Külliyəsi** — Ə<nowiki/>dirnədə XVI əsrə aid külliyə. Osmanlı sultanları I Süleyman, II Səlim və III Murad dönəmlərində sədrəzəm olmuş Sokollu Mehmed Paşa tərəfindən inşa etdirilən külliyə məscid, mədrəsə, xanəgah, karvansara, imarət, qoşa hamam, körpü, məktəb və çeşmədən ibarətdir. Memar Sənan tərəfindən inşa olunan külliyə Sokollu Mehmed Paşanın gənc yaşda vəfat etdiyi oğlu Qurd Qasım Paşanın şərəfinə 1576-1577 tarixlərində inşa edilmişdir.

## Mənbə
* Abdurrahman Hibrî Efendi, Menâsik-i Mesâlik (haz. Sevim İlgürel, TED, sy. 6 [1975] içinde), s. 114;
* Evliya Çelebi, Seyahatnâme, III, 479; 
* Gökbilgin, Edirne ve Paşa Livâsı, s. 512; 
* Metin Sözen v.dğr., Türk Mimarisinin Gelişimi ve Mimar Sinan, İstanbul 1975, s. 200, 202, 232; 
* Jale Nejdet Erzen, Mimar Sinan Dönemi Cami Cepheleri, Ankara 1981, s. 18, 64, 102-103; 
* Mustafa Cezar, Tipik Yapılariyle Osmanlı Şehirciliğinde Çarşı ve Klasik Dönem İmar Sistemi, İstanbul 1985, s. 193-194; 
* Oktay Aslanapa, Osmanlı Devri Mimarisi, Ankara 1986, s. 270-273; 
* a.mlf., Mimar Sinan’ın Hayatı ve Eserleri, Ankara 1988, s. 117-119; 
* Aptullah Kuran, Mimar Sinan, İstanbul 1986, s. 144-146, 250, 263, 268, 295; 
* a.mlf., “Mimar Sinan’ın Camileri”, Mimarbaşı Koca Sinan: Yaşadığı Çağ ve Eserleri (nşr. Sadi Bayram), İstanbul 1988, I, 191; 
* Metin Sözen - Sami Güner, Sinan Architect of Ages, İstanbul 1988, I, 294; 
* Zeki Sönmez, Mimar Sinan ile İlgili Tarihi Yazmalar-Belgeler, İstanbul 1988, s. 31, 36, 40, 67-68, 72, 74, 76, 84, 90, 100; 
* K. Yosif İreçek, Belgrad-İstanbul-Roma Askerî Yolu (trc. Ali Kemal Balkanlı), Ankara 1990, s. 45, 94, 125; 
* Mehmet Fatih Müderrisoğlu, 16. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nda İnşa Edilen Menzil Külliyeleri (doktora tezi, 1993), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, I, 657-677; 
* Tahir Sezen, Osmanlı Yer Adları, Ankara 2006, s. 233; 
* Doğan Kuban, Osmanlı Mimarisi, İstanbul 2007, s. 401; 
* P. L. İnciciyan - H. D. Andreasyan, “Osmanlı Rumelisi Tarih ve Coğrafyası”, GDAAD, sy. 2-3 (1974-75), s. 36; 
* Tülay Reyhanlı - Ara Altun, “Edirne / Havsa’da Sokullu (veya Kasım Paşa) Külliyesi”, STY, VI (1976), s. 67-88; 
* Tülay Reyhanlı, “Havsa’daki Sokullu veya Kasım Paşa Külliyesi Hakkında Tamamlayıcı Notlar”, TM, XIX (1977-79), s. 241-254; 
* Gülçin Küçükkaya, “Mimar Sinan Dönemi İstanbul-Belgrad Arası Menzil Yapıları”, VD, sy. 21 (1990), s. 204-206, 232-233, 249.
Damladaş mağarası

thumb|250px|Mağara daxilində stalaktit və stalaqmitlər

**Damladaş** () — Türkiyənin Alaniya şəhəri yaxınlığında mağara. Mağara Alaniya yarımadasının qərb qurtaracağında yerləşir. Aralıq dəniz yaxınlığında yerləşən mağaranın yaxınlığında məşhur Alaniya qalası yerləşir. Alaniya şəhərinin mərkəzindən mağaraya 3&nbsp;km, Antaliyaya isə 124&nbsp;km-dir. Mağara öz adını iki söz birləşməsindən götürmüş:( — damla, damcı, *taş* — daş). Çox zaman "cilalanmamış qiymətli daş" və ya "stalaqtit" sözü mənasında işlənilir.

## Kəşf olunması
Mağara ilk dəfə 1948-ci ildə aşkar edilmiş. Sahildə liman tikintisi zamanı daş əldə etmək üçün yaxınlıqdakı qayalıq ərazi partladılmış və nəticədə mağara girişi açılmışdır. Mağara daxilində qeyr-adi gözəlliyə malik stalaqtitlər və stalaqmitlər aşkarlanmış. Tezliklə mağarada araşdırma işləri həyata keçirilmiş və ərazi qoruna ərazi elan edilmiş.

## Quruluşu
Damladaş dəniz sahilinin 100 metrliyində yerləşir. Mağara girişi uzun ve ensizdir. Uzunluğu 50 metr olan dəhliz silindir formasındadır. Mağaranın əsas zalı fantastik formalı stalaqititlər və stalaqmitlərlə zəngindir. Bəzilərinin yaşı 15 min ildən çoxdur. Onların daha çox formalaşdığı ərazi 13-14 metr enə, 15 metr hündürlüyə malikdir. Damladaş  iki mərtəbəlidir. Ümumi sahəsi  2500 м³-dir. Mağara daxilində radioaktiv mənşəli karbon qazı toplanmış. Daxildə temperatur il boyu +22…+23˚C arasında dəyişir. Rütübətlənmə  90-98 % bərabərdir. Mağara daxili havanın analizi göstərmişdir ki, normal hava ilə müqayisədə mağarada 10-12 dəfə çox karbon 2- oksid toplanmış.

## Turizm
Damladaş ölkə mağaralarından içində xüsusi ziyarət üçün qurğuların olması ilə fərqlənir. Mağara astma xəstələri üçün müalicəvi təsir göstərir.. Mağara daxilində temperaturunun stabil olması, yüksək rütubətlilik və karbon qazının yüksək konsentrasiyası müalicəvi təsir göstərir. Eləcədə havada cüzi radioaktivlik və ionlaşmanın olması insan orqaniziminə fərqli təsir göstərir. 2010-cu ildə, yeddi ay müddətində mağaranı 114 000 turist ziyarət etmiş, onlardan 2100 nəfəri astma xəstəliyindən əziyyət çəkirmiş. 2014-cü ildə isə mağaraya gələn astma xəstələrinin sayı 4000 çatmış. Mağarada müalicə  21gün çəkir və xəstələr gün ərzində 4 saat mağara daxilində olurlar. Səhər saat 06:00-dan 10:00 qədər mağaraya astma xəstələri buraxılır. Mağaraya trusitlər üçün giriş - 6 tl, astma xəstələri üçün isə - 0,30 tl-dir. Mağara girişi yaxınlığında çimərlik var. Yaxınlıqda kiçik bazar fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Yorgen Talbitzer

**Yorgen Talbitzer** (tam adı: *Yorgen Billi Talbitzer*, ; ) — Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə qoşulan Danimarka pilotu. Gənc pilot İkinci dünya müharibəsində iştirak etmiş, müharibə əsiri olmuş və daha sonra qaçmışdır.

## Hərbi xidməti
Talbitzer 18 yaşında uçmağı öyrənmiş və pilot sürücüsü lisenziyasına layiq görülmüşdür.

1940-cı ilin aprel ayında başlayan Vezeryubunq əməliyyatından sonra, Talbitzer İngiltərəyə qaçmışdır. Talbitzer Danimarkanı 26 dekabr 1940-cü il tarixində tərk etmiş, İstanbul, Kipr, Suez və Keyptaundan keçərək səyahət etmişdir.

Talbitzer 28 oktyabr 1941-ci ildə Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə qəbul edilmişdir. O ilk olaraq 32-ci eskadronda xidmət etmişdir, daha sonra isə 234-cü eskadrona qoşulmuşdur.

## İstinadlar
Tatışev adası

**Tatışev adası** () — Yenisey çayında yerləşən ən iri ada. İnzibati baxımdan Krasnoyarsk diyarı Oktyabr rayonu ərazisində yerləşir. 
Ada Sovetski vəŞentralnıy rayonları ilə yenisey çayının sol sahili, Lenin və Kirov rayonları ilə isə sağ sahili ilə sərhədlənir. Adaya Oktyabrski avtomobil-piyada körpüsü və Vinoqradnıy piyada körpüsü ilə getmək mümkündür. Üstəlik sağ sahilində vesiped körpüsüdə vardır. Gələcəkdə onunyerində yeni körpünün inşası planlaşdırılır. Adanın sahəsi 7&nbsp;km2-dir.

## Çağdaş istifadəsi
Tatışev adası hazırda krasnoyarkların əsas istirahət yerlərindən biridir. Adanı yayda hər həftə 100 min insan ziyarət edir. Burada kirayəyə velosiped, konki, xizək və s icarəyə götürmək olar. Üstəlik burada voleybol, furtbol, basketbol və skeytbordinq üçün meydançaılar vardır. Adada velosiped yollarının uzubnluğu 9&nbsp;km-dən çoxdur.

Qışda adada xizəklə sürüşürlər və şəhər şamı quraşdırılır.

Ada bir çox hallarda şəhər tədbirləri və idman yarışlarının keçirildiri əraziyə çevrilir. Burada son illər ailəvi Yaşıl festival və «İyul istiləri» adlı yarım marafon keçirilir.
Oktyabrski körpüsünə yaxın çimərlik təşkil edilmişdir. Burada meyvə bağı və dendrari vardır.

Adanın şərqində itlər üçün gəzinti yeri və helikopter meydançası vardır.

Burada estəlik qış üzgüçülüyü klubu fəaliyyət göstərir.
## İnkişaf tarixi

2004-cü ildə adada çoxlu sayda ağac və kol əkilmişdir.

2006-ci ildən isə adanın inkişafına başlanılmışdır. Bölgənin əsas istirahət bölgələrindən birinə çevrilmişdir.

2016-cı ildə Tatşev adasında ilk dəfə olaraq şəhər şam ağacı quraşdırılmışdır. Burada müxtəlif sevtivallar təşkil edilmişdir.

## Flora
Adada yetişən ağaclar:

Sallaq tozağacı, Sibir küknarı, Adi şam, Ağcaqovaq, Qaraqovaq, Salix viminalis, Larix sibirica, Adi fındıq, adi göyrüş, macar yasaməni (Syringa josicaea), Syringa reticulata subsp. amurensis, Adi yasəmən (Syringa vulgaris), tatar tozağacı (Aser tataricum), Qinnal ağcaqayını (Aser ginnala), mancuriya qozu (Juglans mandshurica), Ürəkvari cökə (Tilia cordata), Ussuri armudu (Pyrus ussuriensis), Amur zirinci (Berberis amurensis), Adi zirinc (Berberis vulgaris), Qızılı qarağat

## Fauna

Adada yayılmış heyvsan nümayəndələrindən biri Uzunquyruq sünbülqırandır. Ada ziyarətçiləri sünbülqıranların belə şəklini çəkməyə macal tapa bilirlər. Onlar əsasən dondurma xoşlayırlar. 2017-ci ildə adada tülkü qeydə alınmışdır.

Adada müşahidə edilən quş növləri: qaratoyuq, qara çalağan, sığırçın, qaranquş, kəkilli qaraördək, böyük pazdimdik, fitçalan ördək, adi güləyənquşu, adi susüpürən, mavi qağayı, halqalı kiçik çovdarçı.

## İstinadlar

## Mənbə
* http://dsmm
* http://tatyshev.ru/
* http://www.kraskompas.ru/nash-gorod/dostoprimechatelnosti/parki-i-mesta-otdykha/item/681-ostrov-tatyshev.html
Klikbeyt

**Klikbeyt** (; azərbaycanca tərcüməsi: **klik yemi**) — əsas məqsədi istifadəçilərə müəyyən linki kliklətmək olan veb kontent üçün işlədilən ifadədir. Adətən keyfiyyətsiz və ya yanlış məlumat olur. Sosial şəbəkələr və internetdə sensasiya xəbər başlıqları və ya cəlbedici şəkillər vasitəsilə çoxlu istifadəçi cəlb edib reklam linklərini klikləməyə təşviq edir. Əsasən Youtube-da istifadə edilir ki, videoda olmayan bir şeyi  kimi seçərək izlənmə sayı artırılır.

## Xarici keçidlər
Meqan Markl

**Reyçel Meqan Markl** (; ) — ABŞ aktrisası, modeli və humanitarı. Daha çox 2011-ci ildən bəri rol aldığı "*[[Fors-majorlar serialının seriyalarının siyahısı|Fors-majorlar]]*" serialındakı roluna görə tanınır. 2016-cı ilin iyunundan Uels Şahzadəsi Harri ilə görüşür. 27 noyabr 2017-ci ildə onlar nişanlanıb, və 2018-ci ilin may ayında isə evləniblər.

## İstinadlar
Delafossit

**Delafossit** — mineral, CuFeO2 

## Haqqında
Delafossit - triqonal. Kristalları lövhəvari, izometrik. Ayrılma {100} üzrə qeyri-mü­kəmməl. Aqreqat: salxımvari, qabıq­cıq­lar. Rəngi qara. Parıltı metallik. Sərtliyi 5,5. Xüsusi çəkisi 5,41. Kuprit, sərbəst Cu, tenorit, hematitlə birgə oksidləşmə zonasında; gillərdə rast gəlir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Altınbeşik mağarası

** Altınbeşik** (), **Düdənsuyu** — Türkiyə ərazisində, Antaliya ilində karst mağarası. Mağara Manavqat şəhərinin 55&nbsp;km-də yerləşir. Mağaranın məlum olan uzunluğu 4 500 metrdir. Mağara daxilində olan göl dünyada böyüklüyünə görə üçüncü, ölkədə isə birincidir. Dəniz səviyyəsindən 450 metr yüksəklikdə yerləşən mağara "Altınbeşik mağara" Milli Parkının ərazisindədir. Milli Park 1994-cü ildə yaradılmış.

## Tarixi
Mağara 1966-cı ildə geoloq, professor *Temuçin Aygen* tərəfindən kəşf olunub. Mağara öz adını yerləşdiyi Altınbeşik dağından götürmüş. Mağaranı 1955-ci ildə çex, 1966-1967-ci illərdə britaniya, fransız, 1986-cı ildə isə yapon mütəxəsisləri tədqiq etmişlər. Tədiqatlar müasir dövrdə də davam edir.

## Quruluşu
Mağara Qərbi Tavr dağlarında, Manavqat çay dərəsinin qərb yamacında yeləşir. Yaxınlıqda kiçik Ürünlü kəndi yerləşir. İbradı şəhəri mağaranın 13,5&nbsp;km-də yerləşir. Mağara horizontal formada yerləşir və üç mərtəbədən ibarətdir. Giriş hissəsi yetərincə böyükdür və 40 metr hündürlüyə malikdir. Ən aşağı səviyyədə yeraltı göl, çay və şəlalə  yerləşir. Ən böyük göl isə mağara girişində yerləşir. Gölün uzunluğu 125 metr, dərinliyi isə 9-15 metr arasında dəyişir. Böyük göldən sonra nisbətək kiçik ölçülü göllər zənciri gəlir. Ümumən göllərin sayı 20-dir. Böyük gölün sonunda böyük ölçülü travertin daş mövcuddur və bu daş üzərindən ikinci qata qalxmaq mümkündür. Yağışlı mövsümdə su ikinci mərtəbəyə qədər çatır. Üçüncü mərtəbə hər zaman quru olur. Bu yarusda valunlar, stalaqtitlər və stalaqmitlər mövcuddur.

Mağaranın ən hündür nöqtəsi +101 metrdir. Bu girişdən olan nisbi hündürlükdür. Mağaradakı su Beyşeher gölü ilə əlaqəlidir. Ümumən Altınbeşik mağarası böyük mağara sisteminin bir hissəsi hesab olunur.

## Nəqliyyat
Mağara İbradı şəhərindən 13,5&nbsp;km; Ürünlü kəndindən 4&nbsp;km məsafədə yerləşir. Manavqatdan mağaraya iki alternativ yol mövcuddur. “Yayla Alan“ (Avasun) yolu adlanan bu yolun uzunluğu 55&nbsp;km-dir. İkinci yol isə Alaniya yolundan ayrılan Konya yoludur. Uzunluğu 85&nbsp;km-dir. Əvvələr Ürünlü kəndindən mağaraya avtomobil yolu olmasa da hal-hazırda yol çəkilmiş. Mağaraya giriş pulludur (5.00 TL. 2016 ). Mağara girişində kafe fəaliyyət göstərir. Göldə gəzinti üçün xüsusi qayıqlar fəaliyyət göstərir. Qayıqla göldə gəzinti pulsuzdur. Göl suyunda çimmək qadağandır. Günün sonunda mağaraya giriş bağlanılır.

## İstinadlar
Minakşi məbədi

**Minakşi məbədi** — Hindistanın Tamilnad ştatında yerləşir.                                                                   
                                                                                                                                      
                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                                                              
                                                                                                                         
## Tarixi
Minakşi məbədi Hindistanın Tamilnad ştatında yerləşir.  
1310-cu ildə tikilmiş məbəd dəfələrlə işğalçıların hücumuna məruz qalsa da, dövrümüzə qədər gəlib çata bilib. Məbədin xarici görünüşü turistlərin diqqətini xüsusilə cəlb edir. Bu da əbəs deyil. Belə ki, məbəd xaricdən biri digərindən tamamilə fərqlənən minə yaxın kiçik heykəllərlə bəzədilib.                                                                                                                          
Heykəllərin arasında müxtəlif hind tanrıları, uydurma heyvanlar, musiqiçilər, eləcə də sadə qadın və kişi fiqurlarına rast gəlmək mümkündür. Məbəd binasının fasadını bəzəyən heykəllər hər 12 ildən bir bərpa olunur və rənglənir. Qeyd edək ki, heykəllər üzərində son bərpa işləri 2009-cu ildə aparılıb.
Kompleksin eni 258 metr, uzunluğu isə 223 metrdir. Hündürlüyü 52 metrə çatan məbəddə 14 qala və kiçik gölə rast gəlmək mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçid
https://ok.ru/group
Bareli

**Bareli**, bəzən **Bareyli** (, , ) — Hindistanın şimalında, Uttar-Pradeş ştatında şəhər. Əhalisi 979,9 min nəfərdir (2011). Ramqanqa çayı sahilindədir. Eyniadlı Bareli dairəsinin mərkəzidir. Nəqliyyat qovşağıdır.

## Tarixi
Şəhər 1537-ci ildə salınmışdır. 1707–20-ci illərdə Şimali Hindistanın Rohilkhanda (hərfi mənada "rohillər ölkəsi") racalığının paytaxtı olmuşdur. 1740-cı illərdə əfqanlar tərəfindən işğal edilmişdir. İngiltərə-Marathi müharibələrinin gedişində Britaniyanın Hindistandakı müstəmləkələrinə birləşdirilmişdir (1801). Bareli sipahilər üsyanı (Hindistanda xalq üsyanı.1857–59-cu illər) zamanı üsyançıları dəstəkləmiş, lakin 1858-ci ilin may ayında inadlı müqavimətə baxmayaraq ingilislər tərəfindən zəbt olunmuşdur. Barelidəki çoxsaylı məscidlər şəhərin maraqlı memarlıq abidələrindəndir. Ahiçhatra, Buddanın ziyarət etdiyi qədim Şimali Pançal şəhərinin xarabalıqları (IV– VII əsrlər) Bareli yaxınlığında yerləşir. Şiva məbədinin xarabalıqları, allahların həyatına dair təsvirləri olan terrakota heykəllər və terrakota lövhələr saxlanılmışdır. Ahiçhatra tapıntılarının bir hissəsi Dehli Milli Muzeyində qorunur.

## Coğrafiyası
Şəhər dəniz səviyyəsiondən 165 metr yüksəklikdə yerləşir. Ramqanqa çayının sahilində yerləşən Barelini Lakhnau şəhərindən — 252 km, Dehlidən isə 250 km ayırır. Himalay dağları şəhərdən 40 km şimaldan başlayır.

## Əhalisi
2011-ci ildə keçirilən siyahıya alınmaya görə şəhər əhalisi 979 933 nəfərdir. Əhalinin savadlılığı: 84 % (2011), 2001-ci ildə bu göstərici81 % olmuş. Dini baxımdan hindustlar 52 %, müsəlmanlar — 34 %, sikhilər — 10 %, digər dinlərin nümayəndələri— 4 %. Əsas dil hind, ingilis, urdu və pəncab dilidir.

*İllər üzrə şəhər əhalisinin artım dinamikası:*

*Mənbə:*

## Təsərrüfatı
Şəhərdə Rohilkxand Universiteti (1975-ciil dən), Bareli kolleci (1837-ci ildən) fəaliyyət göstərir; yeyinti (şəkər), toxuculuq sənayesi müəssisələri; sintetik kauçuk zavodu var. Dəmiryol avadanlıqları təmir və istehsal olunur. Mühüm kənd təsərrüfatı rayonu mərkəzidir.

## Nəqliyyatı
Bareli şəhərindən milli avtomobil yolu keçir (24 №-li Dehli-Bareli-Laknau və 74 №-li Dehradun — Bareli şossesi). Dəmiryol qovşağına malikdir. Əsasən ölkənin şimal rayonları ilə əlaqəlidir. 6 dəmiryol stansiyası var. Ən yaxın hava limanı Dehli və Laknaudur (250 km)

## Mənbə

## İstinadlar
Hindistan–Pakistan münasibətləri

**Hindistan–Pakistan münasibətləri** — Hindistan Respublikası və Pakistan İslam Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər.

İki dövlət arasındakı münasibətlər bir neçə tarixi və siyasi hadisələrə görə çox gərgin olmuşdur. Hər iki ölkə 1947-ci ilə qədər Britaniya Hindistanının tərkibində olmuşdur. Elə həmin il dövlətlərin müstəqillik əldə etməsindən sonra tərəflər arasında Kəşmir münaqişəsi başlamışdır. Əhalisinin əksər hissəsi müsəlmanlardan ibarət olan Şimali Hindistan və Pakistanı linqva franka (Pəncab və Hind dilləri) və Böyük Moğol İmperiyası dövründən miras qalmış oxşar mədəniyyətlər birləşdirirdi.

1947-ci ildə Britaniya Hindistanı parçalandıqdan sonra həmin ərazidə iki suveren dövlət olan Hindistan dominionu və Pakistan dominionunun əsası qoyuldu. Bu parçalanma 12.5 milyon insanın daimi yaşayış yerini dəyişməsi ilə nəticələndi. Müstəqillik əldə etdikdən qısa müddət sonra həm Hindistan, həm də Pakistan tərəfi özünü dünyəvi dövlət elan etdi. Sonradan Pakistanda İslam dini dövlət dini elan olunsa da, konstitusiya bütün dinlərə sitayiş edən insanlara azadlığı təmin edirdi.

Müstəqillik qazandıqdan sonra Hindistan və Pakistan arasında üç genişmiqyaslı müharibə, bir elan olunmamış müharibə və bir çox sərhəd toqquşmaları baş vermişdir. 1971-ci ildə baş vermiş Üçüncü Hindistan-Pakistan müharibəsi və Banqladeş istiqlal müharibəsi istisna olmaqla qalan bütün münaqişələrin mərkəzində isə Kəşmir məsələsi dayanırdı.

Müharibələrə baxmayaraq, iki dövlət arasındakı münasibətlərin normallaşdırılması məqsədilə bir neçə görüş baş tutmuşdur. Bu cür görüşlərə Şimla, Aqra və Lahor sammitləri daxildir. 1980-ci illərin əvvəllərindən etibarən Siaçen münaqişəsinin başlanması, 1989-cu ildə Kəşmir bölgəsinə edilmiş hücumlar, 1998-ci ildə hər iki tərəfin həyata keçirdiyi nüvə sınaqları və 1999-cu ildə baş vermiş Kargil müharibəsi münasibətləri daha da pisləşdirdi. 2001-ci ildə Hindistan Parlamentinə baş tutmuş hücum aktı iki dövləti nüvə müharibəsinin eşiyinə gətirdi.

2016-cı ilin sentyabrında Hindistanın nəzarəti altında olan Kəşmir bölgəsinin Uri şəhərində yerləşən hərbi bazaya edilən hücum nəticəsində 19 nəfər Hindistan hərbçisi həlak olmuşdur. Hindistan tərəfi bu hücumun Pakistanın dəstəklədiyi silahlı birləşmələr tərəfindən həyata keçirildiyini birtərəfli olaraq bəyan etsə də, Pakistan hökuməti bu ittihamı qəbul etməmişdir. 2016-cı ilin dekabr ayına olan məlumata əsasən təmas xəttindəki gərginlik davam edirdi.

2010-cu illərin əvvəllərində hər iki dövlətdə yeni hökumətin seçilməsi ikitərəfli münasibətlərin inkişaf etdirilməsinə şərait yaratmışdır. 2015-ci ilin noyabrında Hindistanın Baş Naziri Narendra Modi və Pakistanın Baş Naziri Nəvaz Şərif ikitərəfli əlaqələrin bərpa olunması barədə razılığa gəlmişdir.

## Həmçinin bax
* Pakistan
* Türkiyə
* 2019 Hindistan-Pakistan münaqişəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* India-Pakistan Trade 
* Building a bridge of friendship 
* Aman ki Asha - A Peace initiative by Jang Group, Pakistan & Times of India
Anar Dosiyev

**Anar Dosiyev** (*Dosiyev Anar Adıgözəl oğlu*; d. 1972. Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Türkiyə alimi; Fizika‑riyaziyyat elmləri doktoru (2012), professor (2006). Yaxın Şərq Texniki Universitetinin riyaziyyat kafedrasının professoru.

## Həyatı
Dosiyev Anar Adıgözəl oğlu 1972-ci il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub. 1990-cı ildə Novosibirsk Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə qəbul olunub. 1993-cü ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinə (indiki Bakı Dövlət Universiteti) keçirilib və 1995-ci ildə oranı bitirib. 1995–1998-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun aspiranturasında təhsil alıb. "Li cəbrinin Banaxov təsvirində Teylor spektri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra 1998-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun funksional analiz şöbəsində elmi işə başlayıb. 1998–2001-ci illərdə institutda kiçik elmi işçi, 2002–2004-cü illərdə böyük elmi işçi vəzifələrində işləyib. A. Dosiyev 2004–2006-cı illərdə Atılım Universitetinin (Ankara) dosenti, 2006–2008-ci illərdə isə həmin universitetdə professor olub. 2008-ci ildən Yaxın Şərq Texnika Universitetində işləyir. 2012-ci ildə M. V. Lomonosov adına MDU-da "Li Cəbrinin təsvirlərinin qeyrikommutativ holomorf funksional hesabı" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

O, kvant funksional analizi və qeyri-kommutativ həndəsə sahəsində mütəxəssisdir. Onun elmi tədqiqatlarının əsas istiqamətləri qeyri-kommutativ analiz və cəbr, funksional analizin kvant modeli və qeyri-kommutativ cəbri həndəsəni əhatə edir. A. Dosiyev tərəfindən qeyri-kommutativ operatorlar ailəsi üçün funksional hesablama metodu, informasiyanın kvant nəzəriyyəsi sahəsində tədqiqatlar aparmağa imkan verən müxtəlif kvant məkanlarının təsviri işlənib hazırlanıb.

A. Dosiyev 40-dan çox beynəlxalq səviyyəli və digər ölkələrin mütəxəssislərinə tanış olan elmi işin müəllifidir. Müxtəlif illərdə o, Rumıniya, Sloveniya, Polşa, Danimarka və Türkiyədə mühazirələr deyib. M. V. Lomonosov adına MDU-nun professorları ilə sıx əlaqə saxlayır. MDU-nun funksional analiz və funksiyanın nəzəriyyəsi kafedrasının seminarlarında dəfələrlə çıxış edib.

## Maraqlı faktlar
İdmanla fəal məşğul olur və hazırda universitet tələbələrinin sambo və cüdo güləşi üzrə məşqçisidir.

## İstinadlar
Dəyişikliklər kitabı

alt=Dəyişikliklər kitabı   |thumb|467.94x467.94px|'''Dəyişikliklər kitabı '''
**Dəyişikliklər kitabı (İ Tszin) ** (çin.易經, sadələşdirilmiş heroqliflə 易经, pinyin: Yì Jīng), yaxud Çjou İ (周易) — e.ə. VIII-VII əsrlərə aid erkən dövr Çin fəlsəfi mətnlərindən biri.  

## Haqqında
İ-tszin, yaxud da «Dəyişikliklər haqqında traktat (kitab)» adlanan əsər qrafik simvollardan və onların izahından ibarətdir. Onun əsasında 8 triqram durur:
* Tszian (səma)
* çen (dağ)
* Li (od)
* Çjen (ildırım)
* Su-yun (külək, ağac)
* Duy (nohur, hovuz)
* Gün (torpaq)
* Kan (su)
Bu triqramlar əslində o predmet və hadisələri ifadə edirdi ki, qədim çinlilər onlarla gündəlik praktikada rastlaşırdılar və xaosdan onları ayıra bilmək qabiliyyəti onların dünya baxışma xas idi. Nəticədə triqramın maksimum mümkün uyğunlaşdırılmış 64 heksaqram və 64 qrafik simvolu yaranmışdır. Hər bir simvol və hər bir heqsaqram müəyyən dərəcədə uzlaşdırılmış üfiqi xətlərdən fasiləsiz - yan və fasiləsiz – in-dən ibarətdir. Məsələn, birinci heqsaqram tsayan (yaradıcılıq), ikinci heqsaqram gün (ifa edilmə) müxtəlif xətlərlə ifadə olunur. Hər bir heksaqram gerçəkliyin müəyyən vəziyyətinin ifadəsi, mahiyyəti heksaqramda aşkarlanan müəyyən həyat durumunun ifadəsidir. 

«Dəyişikliklər kitabı»nın nəzəriyyəsinə görə, bütün dünya vəziyyətlərin növbə ilə dəyişilməsindən ibarətdir. Bu dəyişilmə isə işıq və qaranlıq qüvvələrinin qarşılıqlı təsirində meydana gəlir. «Dəyişikliklər kitabı»nın fikrincə, bir vəziyyətdən digərinə keçid varlığın dinamikasını açmalı idi. «Dəyişikliklər kitabı» Çin mədəniyyəti tarixində böyük bir hadisə olub, qədim şamanlar, saray adamları və mirzələr dairəsində yaradılıb yayılmışdır. «Dəyişikliklər kitabı»nın məzmunu və əhəmiyyəti haqqında müxtəlif baxışlar mövcuddur. Bir qrup «Dəyişikliklər kitabı»nı romantik kitab hesab edir; ikinci qrup o qədər də əsassız olmayaraq belə hesab edir ki, burada mühüm fəlsəfi fikirlər tapmaq mümkündür. Üçüncü qrup bu kitabı məntiq dərsliyi sayır, dördüncü qrup mənəviyyatsız kitab hesab edir, beşinci qrup isə bunu fallik kosmoqoniya hesab edir və s.

## Heksaqram sistemi

## Konfutsilikdə Dəyişikliklər kitabı
Konfutsi bu əsəri belə dəyərləndirirdi: "Əgər həyatı uzatmağa nail ola bilsəydim, ömrümün 50 ilini Dəyişikliklər kitabının öyrənilməsinə həsr edərdim və onda da yanlışlıqlara yol verməzdim" (Söhbətlər və mühakimələr 7,16). Nəzərə almaq lazımdır ki, "Dəyişikliklər kitabı" Lunyuyun "Söhbətlər və mühakimələr"ində yalnız bircə dəfə xatırlanır və Konfutsinin maraqları irrasionalla bağlılığı olmayıb qeyri-tipikdir: "Mən fövqəltəbii qüvvə, zorakılıq, üsyan və ruhlar haqqında danışmıram". («Lunyuy», VII, 21/22) Fikirlər vardır ki, əslində Konfutsi "Dəyişikliklər kitabı" barədə məlumat verməmişdi. Bundan savayı "Dəyişikliklər kitabı" nə "Da syue"də, nə Çjun yune"də, nə də "Men-tszı"da xatırlanmır.  "Tszo çjuani" və "Syun-tszı"da xatırlansa da konfutsiliyin klassik mətni kimi qeyd olunmurdu. 

## Həmçinin bax
# Çin fəlsəfəsi
## Xarici keçidlər
İlqar Hüseynov, Nigar Əfəndiyeva. Qədim dünya mədəniyyəti. Dərslik. Bakı, 2009
## İstinadlar
Kəmalə Eyvazova

**Kəmalə Eyvazova** (*Eyvazova Kəmalə Əhliman qızı*; ) — Rusiya alimi, Tibb elmləri namizədi. S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK rekonstruktiv okuloplastik cərrahiyyə bölməsinin müdiri.

## Həyatı
Eyvazova Kəmalə Əhliman qızı 1975-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunda anadan olub.
1992-ci ildə Şamaxının 2 nömrəli orta məktəbini gümüş medalla bitirib. Elə həmin il N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb Universitetinə (indiki Azərbaycan Tibb Universiteti) qəbul olub və 1998-ci ildə oranı bitirib. 1998-2001-ci illərdə Moskvada S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” Sahələrarası Elmi-Texniki Kompleksdə (SETK) klinik ordinaturada təhsil alıb. Görmə orqanları xəstəliklərinin müayinə və diaqnostikasının əsas üsullarına yiyələnib. 2001-ci ilin noyabrından K.Eyvazova S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK-nın refraksion cərrahiyyə şöbəsinin aspiranturasına qəbul olunub. Təhsil zamanı özünü elmi-klinik işlərdə müstəqil surətdə görə bilən məqsədyönlü, diqqətli, düşüncəli həkim kimi göstərib. Müasir oftalmologiyanın nailiyyətləri ilə mütəmadi maraqlanıb, Rusiya və xarici elmi ədəbiyyatları öyrənərək bilik səviyyəsini daim artırıb. A.İ.İvaşinanın rəhbərliyi altında “Presbiopik yaşda yüksək dərəcəli hipermetropiyanın intraokulyar korreksiyası” mövzusu üzərində çalışıb.

O, aspiranturada təhsil aldığı müddətdə müxtəlif oftalmoloji patologiyaların terapevtik və cərrahi müalicəsi metodlarına yiyələnib. Hazırda müstəqil şəkildə operativ müdaxilənin geniş spektrlərini - kataraktın fakoemulsifikasiyası, antiqlaukomatoz, skleroplastik və vazorekonstruktiv əməliyyatlar, müxtəlif növ refraksion əməliyyatlar, çəpgözlük zamanı əməliyyatlar həyata keçirir. K.Eyvazova 2005-ci ildə tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsi almaq üçün “Presbiopik yaşda yüksək dərəcəli hipermetropiyanın intraokulyar korreksiyası” mövzusunda dissertasiya müdafiə edib. Onun elmi işi 2006-cı ildə “Fyodorov oxuları” Ümumrusiya elmi-praktiki konfransı çərçivəsində keçirilən gənc alimlərin konfransında 2-ci yeri tutub. 2006-cı ildən S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK klinikasının 9-cu oftalmoloji bölməsində həkim-oftalmoloq işləyib. 2007-ci ildən indiyədək S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK-nın rekonstruktiv okuloplastik cərrahiyyə bölməsinə rəhbərlik edir.

K.Eyvazova dəfələrlə elmi-praktiki konfranslarda iştirak edib, 14 elmi məqalənin müəllifidir. Dissertant olduğu zaman RF-nin 3 patentini, – onlardan 2-si apardığı iş çərçivəsində, 1-i RF patenti vermək üçün müsbət qərara görə, - alıb. Həmin iş S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK-nın 2002-ci, 2003-cü və 2004-cü illərdə keçirilmiş elmi-praktiki konfranslarında, gözün refraksion və plastik cərrahiyyəsi üzrə III Rusiya simpoziumunda (Moskva, 2002), “Lazer refraksion və intraokulyar cərrahiyyə” elmi-praktiki konfransında (Sankt-Peterburq, 2002), oftalmocərrahiyyə üzrə III Avro-Asiya konfransında (Yekaterinburq, 2003), Rusiya oftalmoloqlarının VIII qurultayında (Moskva, 2005) müzakirə edilib.

## İstinadlar
Babam və mən (film, 2012)

***Babam və mən*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Aydın Dadaşov tərəfindən 2012-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Salnamə" sənədli filmlər studiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan mədəniyyətinə görkəmli sənətkarlar vermiş Mansurovlar nəslinə həsr olunmuşdur.

## Məzmun
Film Azərbaycan mədəniyyətinə görkəmli sənətkarlar vermiş Mansurovlar nəslinə həsr olunmuşdur.

Ekran əsəri fotolar üzərində qurulub. Filmdə Məşədi Süleyman bəy Mansurov və qardaşı Mirzə Mansur Mansurovun səyahət zamanı başına gələn hadisələr yer alır. Eldar Mansurovun nəql etdiyi hadisələr həmin dövrün fotoları ilə canlandırılır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Aydın Dadaşov
Rejissor: Aydın Dadaşov
Operator: Elşən Əliyev, Rüfət Süleymanov, Sərdar Vəliyev

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2012-ci ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Kumistavi mağarası

**Prometey mağarası** (), həmçinin **Kumistavi mağarası** (), **Çxaltub mağarası** və ya **Çxaltub-Qliana mağarası** () — Gürcüstanın qərbində, Çxaltubo şəhəri yaxınlığında karst mağarası. Təbiət abidəsi. III dərəcəli kateqoriyaya aiddir (Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi) Mağaranın ümumi uzunluğu 11&nbsp;km olsa da ziyarətə ancaq 1060 metri açıqdır.

## Tarixi
thumb|270x270px|Mağara girişində məlumat lövhəsi
thumb|270x270px|Mağara daxilinə ekskursiya marşrutu
Mağara ilk dəfə olaraq 1983-cü ilin 15 iyununda Vaxuşi Baqrationi adına Coğrafiya institinun ekspedisiyası tərəfindən kəşf olunmuş. Ancaq mağara girişi çoxdan yerli əhaliyə məlum idi. 1985-ci ildə mağara daxilində xüsusi quraşdırma işləri aparılmış 1989-cu ildə mağaraya xüsusi marşrut tətbiq olunmuş, 150 metrlik tunel qurulmuş, işıqlandırma həyata keçirilmiş və bir neçə yer altı tikili inşa edilmiş. 1990-cı ildə mağaraya marşrutun tətbiqi layihəsi dayandırılmış.

2007-ci ilin martında mağaraya fransız mütəxəssislər dəvət olunmuş. Onların ilkin olaraq mağaranın durumunu qiymətləndirmiş və görüləcək işlərin planını hazırlamışlar. 2009-cu ildə mağarada xüsusi işıqlandırma və səs qurğularının testini həayata keçirmişlər. 2010-cu ildə ölkə prezidenti Mixail Saakaşvili mağaraya səfər etmiş və qeyd etmişdir ki, mağara gərək Prometey mağarası adlandırılsın. Ehtimal olunur ki, Prometey bu ərazidə dağlara zəncirlənib.  Bir il ərzində mağarada böyük yeniləmə işləri aparılmış: mağara daxilindəki tikili yenidən bərpa olunmuş, müasir elektrik xətləri çəkilmiş, Çxaltubodan mağara girişinə və çıxışına avtomobil yolu çəkilmiş. Alman firması *GermTec GmbH & Co. KG*  mağarada 15 ekskursiya zonası ayrıd etmiş və zona dinamik işıqlandırma sistemi ilə işıqlandırılmış.

26 may 2011-ci ildə mağara ziyarətçilər üçün açıq elan edilmiş. Mağaranı yenidən ziyarət edən Mixail Saakaşvili açılış zamanı qeyd etmişdir: "bu mağara ölkədə turizmin inkişafına təkan verəcək. O çıxışında əlavə olaraq qeyd etmişdir ki, buna qədər ölkədə müasir tələblərə cavab verən iki mağara olmuş: Satapliya və Yeni Afon mağarası. Təəssüf ki, sonuncusu işğal altındadır". Mağara girişində illərcə mağaranı qoruyan yerli sakinə heykəl qoyulmuş.

## Quruluşu
Ümumi uzunluğu 11&nbsp;km olsa da, turistlər üçün mağaranın 1060 m açıqdır. Mağara daxili yetərincə genişdir, ancaq zəif parçalanma getmiş. Mağara döşəmısi gildəndir.  Maksimal hündürlük - 21 metrdir. Mağara daxili üçün stabil temperatur xarakterikdir - 15-17 °С

## Xarici keçidlər
* Пещера Прометея  на официальном сайте кутаисского муниципалитета 
* Пещера Прометея

## İstinadlar
Madura adası

**Madura adası** () — İndoneziyaya məxsus olan ada. Malay arxipelaqına daxildir. Yava adasından Madura boğazı ilə ayrılır. Adanın sahəsi  4250&nbsp;km² təşkil edir. Maksimal hündürlüyü 471 metrdir. Ada 2013-cü il məlumatına görə əhalisinin sayı 3,7 milyon nəfərdir. Onların böyük əksəriyyəti maduralılardır.
İnzibati cəhətdən Şərqi Yava vilayəti ərazisinə daxildir. Nisbətən iri taşayış məntəqləri — Pamekasan, Banqkalan, Samkanq, Sumenep. Adı çəkilən şəhərlər öz növbəsində adanın ərazisini əhatə edən dairələrin mərkəzidir. Adanın tarixi gəlir mənbəyi maldarlıq və duz hasilatıdır. 
## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri

### Coğrafi yerləşmə
Madura adası Yava adasının şimal-şərqində yerrləşir. Malay arxipelaqının Böyük Zond adaları qrupuna daxildir. Sakit okean akvatoriyasında yerləşir. Sahillərini Bali və Yava dənizinin suları yuyulur. Madura Yava adasından 4&nbsp;km enə malik Madura boğazı ilə ayrılır. Hər iki ada 2009-cu ildə Suramadu körpüsü vastəsi ilə birləşdirilmişdir

Maduranın cənub-şərqində və Madura boğazında çoxlu sayda kiçik adalar vardır. Madura adasının sahəsi 4250&nbsp;km²-dir. Ada şərqdən qərbə doğöru uzanır. Sabilləri əsasən hamardır. Bircə cənub-şərq sahilləri nisbətən girintili-çıxıntılıdır. Onun uzunluğu 160&nbsp;km, enuim isə 40&nbsp;km-dir.

### Təbiəti

Madura adasının relyefi əsasən təpəlidir. Ən hündür hissə adanın şimal-şərqində yerləşir. Şaksimal hündürlük 471 metrdir —  Tembuku təpəsi  (). Ada əsasən Mergel və əhəngdaşından təşkil olunmuşdur. Karst mənşəlli coğrafi obyektlərə sahibdir.

İqlimi ekvatorialdır. Qonşu yava adasına nisbətdə nisbətən quraqdır. Quraq mövsüm Mlay arxipelaqına daxil digər adalardakı kimi mayın sonlarından başlayır oktyabra qədərdavam edir. Rütubətli mövsüm isə noyabrdan başlayır və aprelə qədər davam edir. Yağıntıların böyük qismi dekabr-fevral ayları düşür. Adaya il ərzində 1500&nbsp;mm yağıntı düşür. Orta illik temperatur 27&nbsp;°C-dir.

Adanın cənub hissəsində savanna bitkiləri, mərkəzi və şərq hissədə tropik meşələr yayılmışdır.
## Əhalisi

Adada nə qədər əhalinin yaşaması barədə məlumatı dəqiq vermək mümkün deyil. Buna səbəb əhalinin siyahıya alınmasının bir başa ada üzrə deyil dörd dairə üzrə aparılmasıdır. 2013-cü il məlumatına əsasən Madura vilayətində ümumilikdə 3&nbsp;739&nbsp;614 nəfər yaşayır. Ada əhalisinin təqribi olaraq 3,6 milyon nəfər olması ehtimal edilir.

Ada əhalisinin 90 % köklü əhali olan maduralılardır. Burada həm də yavalılar və İndoneziyanın digər xalqlarının nümayəndələri yaşayır. Üstəlik az sayda oldsa belə ərəb və çin kökənli əhaliyə belə rastlamaq mümkündür.

Əhallisinin demək olar ki, hamısı islam dininin sünni məzhəbində etiqad edirlər. Az miqdarda xristianlıq, buddizm və induizm yayılmışdır. Bu isə əhalinin cəmi 0,3 % təşkil edir.

Əhalinin böyük əksəriyyəti İndoneziya dilini bilir. Ancaq gündəlim məiətdə madura dilindəndə istifadə edir.

## Mənbə
* İndoneziyanın Daxili işlər Nazirliyinin rəsmi saytı 

## İstinadlar
Kanci muzeyi və kitabxanası

**Kanci muzeyi** — 5 iyul 2016-cı ildə Yaponiyanın Kioto prefekturasında istifadəyə verilən muzey və kitabxana.

## Haqqında
Gion rayonu kənarında yerləşən Kanci muzeyi və kitabxanası əsasən ibtidai, orta məktəb şagirdləri və onların ailələrinin maraqlarını qarşılamağa yönəlib. Lakin xarici qonaqlar da diqqət mərkəzindədir.

Muzeyin mərkəzində "50.000 Kanci qalası" ucalır. Hündürlüyü 7,8 m olan qüllənin üzərindəki kancilər Morohaşi Tetsuci`nin "Dai kan va citen" lüğətini hərtərəfli əhatə edir. Burada kancilər nə qədər çox işlənməsindən asılı olaraq, müxtəlif ölçü və rənglərdə göstərilib. Ən görürünür yerdə cazibədar rənglərlə yazılanlar Yaponiyada ibtidaidən ali məktəbə qədər dərsliklərdə keçilənlərdir.

Muzeyin birinci mərtəbəsində kancinin tarixini öyrənməyə kömək edən monitorlar var. Burada ilk dəfə Çində yaranan tısbağa zirehi üzərində həkk olunan heroqlifləri (fala baxmaq zamanı istifadə olunan) görmək olar (5-ci əsrin əvvəllərində Yaponiya gəlib).

Həmçinin, burada muzeyə gələnlər əsrlər ərzində kancilərin necə yazıldığını (quruluşu və yazılma texnikasını) əyani görə və özləri də qum üzərində yaza bilərlər.

İkinci mərtəbə müxtəlif mövzulu oyunlara həsr olunub. Təbii ki, burada da kancilər əsas meyar olaraq qalır. Məsələn, bu mərtəbə suşi sevərlərə sevimli balıq adlarnın necə yazıldığını xatırlamaq və ya üzərində balıq adlarının yazıldığı nəhəng fincanla (həmin fincanın normal ölçüdə variantı da geniş yayılıb) xatirə şəkli çəkdirmək imkanı yaradır. Eləcə də, muzeydə yoci yukugo (dörd xarakterli ifadələr) və bir (tək) simvolun müxtəlif oxunuşlarını xatırladan bilgi ounlarından həm öyrənmək, həm də zövq almaq mümkündür.

Burada Yaponiyada yaradılan kokuci xarakterləri də nümayiş olunur.

Muzey Kanci Kentei testlərini və illik kanci səsverməsinin sponsorlarını idarə edən "Japan Kanji Aptitude Testing Foundation"a aiddir.

ABŞ və İngiltərə kimi ölkələrdə uşaqlar heroqlifləri xatırlamaq üçün iki mərhələli üsuldan istifadə edirlər. Əvvəlcə simvolun – kancinin mahiyyətini öyrənir əzbərləyir, daha sonra mövcud bilgilərinə əsasən səslənməni müəyyənləşdirirlər.

## İş qrafiki
Kanci Muzeyi və Kitabxanası bazar ertəsi iş günü olmamaq şərtilə saat 9:30-dan 17:00-dək işləyir. Böyüklər üçün giriş 800 yen, tələbələr və yuxarı sinif şagirdlər üşün 500 yen, ibtidai və orta məktəb şagirdləri üçün isə 300 yendir. Məktəbəqədər yaşlı uşaqlar, əlillər üçün pulsuzdur.
Muzeyin yalnız yapon dilində saytı fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Butan əhalisi

**[[Butan]]** hakimiyyətinin rəsmi saytına görə ölkədə 683 407 nəfər yaşayır (2008—2009). The World Factbooka görə ölkə əhalisi 699 847 nəfərdir.

## Milli tərkibi
Ölkənin əsas əhalisi bhotiyalar, yaxud butanlılardır: şarçoplar (26%; 2005), yaxud şərqi butanlılar; dzonq-ke dilində danışan bhotiyaların özləri, yaxud mərkəzi butanlılar (23%); bumtanqpalar, yaxud kebumtamplar, qərbi butanlılar (6%). Digər Tibet-Birma xalqları: khenqlər (8%), dakpalar (6%), matpalar (4%), dzalalar (3%), qurunqlar (3%), lepçalar (2%), kurteoplar (2%), nyempalar (2%), nepallılar (0,5%). Əhalinin 8%-ini Hindistandan gəlmələr təşkil edir, onların da 6%-i assamlılardır. 

## Təbi  artım
Əhalinin ortaillik artımı 2,1%-dir, 1000 nəfərə doğum səviyyəsi 34 nəfər, ölüm səviyyəsi 13 nəfərdir. Uşaq ölümü 1000 nəfər diri doğulan uşağa 100 nəfərdir (2005). Fertillik göstəricisi 1 qadına 4,8 uşaqdır. 

## Yaş tərkibi
Əhalinin yaş tərkibi: 14 yaşadək – 39,1%, 15 yaşdan 64 yaşadək – 56,9%, 65 yaşdan yuxarı – 4%. Əhalinin orta yaş həddi 20,3 ildir. Gözlənilən orta ömür müddəti 54,4 ildir (kişilərdə 54,7; qadınlarda 54,1 ildir). Hər 107 kişiyə 100 qadın düşür (2005). 

## Sıxlıq
Əhalinin orta sıxlığı 1&nbsp;km2
-də 16,7 nəfərdir. Ölkənin cənubundakı düzənliklər və şərqindəki münbit Traşiqanq vadisi ən sıx məskunlaşmış rayonlardır. Əhalinin 21%-i şəhərlərdə yaşayır (2002; 1970 ildə 3%). İri şəhərləri (min nəfər, 2005): Thimphu – 69 və Phunçholinq – 17; digər şəhərlərin əhalisi 10 min nəfərədəkdir.

## [[Savadlılıq]]
Ölkə əhalisinin 15 yaş və ondan yuxarının oxumaq və yazmaq göstəricisi - 64,9%-dir. Kişilərdə bu göstərici - 73,1%, qadınlarda isə -  55% ( 2015-ci il)

## Əmək ehtiyatları
Əməkqa biliyyətli əhali 227,7 min nəfərdir (2001), əcnəbi fəhlələr (əsasən, nepallılar) – 50 min nəfərdir. Məşğulluğun sahəvi strukturu: kənd təsərrüfatında – 93%, xidmət sferasında – 5%, sənayedə – 2% (2002).

## Din
Ölkə əhalisinin təxminən 75% - 84% inancı tibet buddizminə aiddir. Daha çox *Drukpa Kaqyu* və *Ninqma* məktəbləri üstünlük təşkil edir.  Hər iki istiqamət buddizmin *Maxayana* qoluna aiddir. Bunan əhalisinin  11% - 25% hinduizmə sitayiş edir. Məhs  Nepaldan və Hindistandan gəlmələr hinduistlərdir. Xristianlar, əsasəndə katoliklər ölkə əhalisinin1 % -ni təşkil edir.

## İİV/QİÇS göstəricisi
2011-ci ildə Butanda 246 QİÇS infeksiyasına tutulma qeydə alınmış. Bu ölkə əhalisinin 0,03% -ni təşkil edir. 2010-cu ildə bu göstərici 217 nəfər idi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramına görə isə bur rəqəm 500 nəfərdən çoxdur. 2010-cu ildə Butanda bu xəstəlikdən 40 nəfərin ölməsi qeydə alınmış.

## Mənbə

## İstinadlar
Mübariz Əkbərov

**Mübariz Əkbərov** — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Rəssamı.

## Həyatı
Əkbərov Mübariz Səməd oğlu 1955-ci il aprel ayının 2-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Gəncə şəhəri Rəssamlıq Məktəbini, 1975-ci ildə isə Gəncə şəhər pedaqoji texnikumunun rəssamlıq fakültəsini bitirmişdir. 1980-ci ildə M.Əliyev adına İncəsənət İnstitutunun Rəssamlıq fakultəsinə daxil olmuş, 1985-ci ildə bitirmişdir. Mübariz Əkbərov 30 ildən çoxdur ki filiqran işləmələri ilə məşğuldur və o, Danimarka, İngiltərə, Almaniya, Fransa, Türkiyə və Rusiyada təşkil olunmuş bir sıra beynəlxalq sərgilərin iştirakçısı olmuşdur. O, 1997-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür, yaratmış olduğu əsərlər bir sıra müzeylərdə və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Ailəlidir, 2 övladı, 2 nəvəsi var.

## Sərgiləri
* 1995-ci ildə Bakı şəhərində fərdi sərgisi təşkil olunmuşdur
* 2001-ci ildə Gəncə şəhərində fərdi sərgisi təşkil olunmuşdur
* 2003-cü ildə Bakı şəhərində "Sənət İnciləri" adlı fərdi sərgisi təşkil olunmuşdur
* 2004-cü ildə Gəncə şəhərində fərdi sərgisi təşkil olunmuşdur
* 2005-ci ildə Bakı şəhərində fərdi sərgisi təşkil olunmuşdur
* 2006-cı ildə Gəncə şəhərinin 2500 illiyinə həsr olunmuş fərdi sərgisi təşkil olunmuşdur
* 2007-cü ildə Şəki şəhərində "Sənət İnciləri" adlı fərdi sərgisi təşkil olunmuşdur
* 13-21 fevral 2010-cu il tarixində Londonda Viktoriya Və Albert müzeyində keçirilən Azərbaycan Mədəniyyəti günləri çərçivəsində 22 əl işindən ibarət sərgisi təşkil olunmuşdur
* 2011-ci ildə Fransanın Dijon şəhərində əl işlərinin fotosərgisi təşkil olunmuşdur
* 2-12 iyun 2016-cı il tarixində Bakı şəhəri, Azərbaycan Xalça Müzeyində 1-ci Beynəlxalq Türk Dünyasının Ortaq Dili-Naxışlar simpoziumu çərçivəsində Metalda Həkk Edilmiş Gözəllik adlı fərdi sərgisi təşkil olunmuşdur
* 28 noyabr 2017-ci il tarixində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində “Gəncəli sənətkarın gözəllik dünyası” sərgisinin açılışı olub.

## Mükafatları
* 1993-cü ildə Bakı şəhərində təşkil olunmuş "Azərbaycan Folkloru" müsabiqə sərgisində 2-ci dərəcəlidiploma layiq görülmüşdür
* 1996-cı ildə Bakı şəhərində təşkil olunmuş "Dekorativ Tətbiqi Sənət" üzrə müsabiqə sərgisinin laureatı və qalibi olmuşdur
* 1999-cu ildə "Dədə Qorqud-1300" müsabiqə sərgisinin laureatı və qalibi olmuşdur
* 10 oktyabr 2008-ci ildə Bakı şəhərində Ulu Öndər Heydər Əliyevin anadan olmasının 85 illik yubileyinə həsr olunmuş "Rəngkarlıq və Tətbiqi İncəsənət" müsabiqə sərgisinin qalibi olmuşdur

## İstinadlar
* Əməkdar rəssam Mübariz Əkbərovun metalişləmə sənəti nümunələrindən ibarət sərgisi açılıb 
* Azərbaycanlı sənətkarın yaradıcılıq nümunələri dünya muzeylərini bəzəyir
* Bir əsrdən sonra yenidən qayıdan sənət
* Gəncədə qədim sənəti yaşadan usta
* Bakıda “I Beynəlxalq türk dünyasının ortaq dili - naxışlar” adlı simpozium keçirilib
* Gəncədə qədim sənəti yaşadan usta
* Əsərləri Abdulla Gülə, Leonid Kuçmaya bağışlanan usta-rəssamla MÜSAHİBƏ
* «Передай, что я Гянджу на Лондон никогда не променяю»

## Xarici keçidlər
* Mübariz Əkbərovun rəsmi səhifəsi