open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Transarktik cərəyan

**Transarktik cərəyan** — Şimal Buzlu okeanında ən əsas dəniz cərəyanlarından biri. Buz kütlələrinin hərəkətini təmin edir. O Alyaskadan Şpitsbergen və Qrenlandiyaya qədərki məsafədə uzanır. Cərəyan ən əsası çayların fəaliyyəti nəticəsində yaranır. Onların fəaliyyətində Asiya və Alyaskanın iri çayları böyük rol oynayır. Bu axın Berinq boğazı vastəsi ilə Sakit okeandan gələn hərəkətlə qüvvətlənir. Transarktik cərəyan xüsusilə süründürmə stansiyalarının təşkili üçün istifadə olunan buzun yönəldilmiş sürüşməsini təmin edən bir mexanizmdir.

## Ədəbiyyat
* Althoff, William F. *Drift Station: Arctic Outposts of Superpower Science*. Potomac Books Inc. 2007, Dulles, Virginia. p. 51
* Mysak, Lawrence A. "Patterns of Arctic Circulation", *Science*. New Series, Vol. 293, No. 5533 (Aug. 17, 2001), pp. 1269–1270.
Norveç cərəyanı

**Norveç cərəyanı** və ya **Norveç axını** — Norveç dənizindən keçən isti cərəyan. Cərəyan 50–100 metr dərinliklə hərəkət edir.

Cərəyan Şimali Atlantika cərəyanının davamını təşkil edir. Suyunun duzluğu 34–35 ‰-dir. Suyunun temperaturu yayda +10…+12 °C, qışda isə +5…+7 °C olur. Sürəti 30 sm/s təşkil edir. İqlimi Skandinaviyaya uyğundur. Norveç cərəyanının qolları isə Nordkap və Şpitsbergen cərəyanlarıdır. Cərəyanların ayrılması  nöqtəsində baş verir.

## Mənbə
* Norwegian current

## İstinadlar
Şpitsbergen cərəyanı

**Şpitsbergen cərəyanı** və ya **Qərbi Şpitsbergen cərəyanı** — Şpitsbergenin qərb sahilləri boyunca keçən keçən isti cərəyan. Qolfstrim cərəyanının davamı olan Norveç cərəyanının haçalanması nəticəsində meydana gəlir. Norveç cərəyanı  koordinatında Nordkap və Şpitsbergen cərəyanlarına parçalanır.

## İstinadlar
Tosa məktəbi

**Tosa məktəbi** — Yaponiyada (*[[Edo dövrü]]ndə yaranan [[rəngkarlıq]] məktəbi*) XV əsrin əvvəllərindən başlayaraq XIX əsrin sonlarınadək fəaliyyət göstərdi.

Bu məktəbin rəssamları klassik yapon saray ədəbiyyatı əsərlərinə üstünlük verərək buradakı personajların təsvirini yaradırdılar. "Kenza haqqında povest" əsərindəki personajların təsviri buna aiddir. Tosa məktəbinə xas yaradıcılıq üslubuna zərif cizgilər, zəngin palitra, dekorativ kompozisiya aid idi.

Tosa məktəbinin məşhur rəssamları Misunobu və Misuoki olmuşlar. Rəssamlar qədim yapon klassik stili olan yamot-e üslubunda işləyirdilər. İlk Tosa adını özünə təxəllüs götürən rəssam XIV əsrin sonu XV əsrin əvvəllərində yaşayıb yaratmış aristokrat Fudzivara Yukixiro olmuşdur. O, həmçinin Tosa Syöqen adı ilə tanınırdı (rəssəm həm də neçə illər Tosa əyalətinin qubernatoru olmuşdur).

## İstinadlar
Rik və Morti

***Rik və Morti*** () – Castin Royland ilə Den Harmon tərəfindən yaradılmış və *[[Cartoon Network]]* telekanalının *[[Adult Swim]]* gecə televiziya blokunda yayımlanan ABŞ elmi fantastika və qara komediya sitkomu. Serial heç nədən çəkinməyən çılğın alim Rik Sançez və onun şıltaq, tez yola gələn nəvəsi Morti Smitin başına gələn macəralardan bəhs edir. Onlar vaxtlarının çoxunu müxtəlif ölçülü dünyalarda keçirirlər. Royland baş qəhrəmanları səsləndirir. Kris Parnell, Spenser Qremmer və Sara Çok ailənin qalan üzvlərini səsləndirirlər. Serialın premyerası 2 dekabr 2013-cü ildə baş tutmuşdur.

Animasiya serialı Harmonun *[[Channel 101]]* adlı qısa film festivalı üçün Royland tərəfindən *"[[Gələcəyə qayıdış (film, 1985)|Gələcəyə qayıdış]]"* filminin qısa parodiya filmi olaraq yaradılmış *"Doktor və Martinin real animasiya macəraları"ndan* ilhamlanaraq yaradılmışdır. *Adult Swim* Harmona televiziya verilişi ideyası ilə yanaşanda o və Royland bu qısa parodiya filmindən istifadə etməyə qərar vermişdirlər.

2014-cü ilin yanvarında ikinci mövsümü anons edilmiş və 26 iyul 2015-ci ildə premyerası baş tutmuşdur. 2015-ci ilin avqustunda üçüncü mövsümü açıqlanmış və anons edilmədən (1 aprel zarafatı olaraq) 1 aprel 2017-ci ildə ilk seriyası yayımlanmışdır. Qalan seriyaları isə iyul ayından həftəlik olaraq yayımlanmışdır. 2019 və 2021-ci illərdə dördüncü və beşinci mövsümləri yayımlanmışdır və növbəti illərdə növbəti mövsümlərinin yayımlanması planlaşdırılır. Animasiya serialı orijinallığına, yaradıcılığına və yumoruna görə tənqidçilərin müsbət rəylərini almışdır.

## Məzmun

### Personajlar

Animasiya serialında hadisələr Smit ailəsinin üzvləri ətrafında cərəyan edir: məktəb, evlilik və sevgi kimi şeylərdən qaçınan qəribə və alkoqolik çılğın alim Rik Sançez; Rikin 14 yaşlı mehriban, amma kövrək nəvəsi Morti Smit; Mortinin 17 yaşlı böyük bacısı, adi yeniyetmə, dostları arasındakı statusunu düzəltməyə çalışan, bəzən Rik və Mortinin macəralarında iştirak edən Sammer Smit; Rikin qızı, evin başçısı, evliliyindən narazı olan və at cərrahı kimi işləyən Bet Smit; Betin əri olan, saf düşüncəli, digərlərinə güvənməyən və Rikin ailəyə pis təsir göstərdiyini düşünən Cerri Smit.

### Qurma
Rik və Mortinin macəraları sonsuz sayda reallıqdan ibarət olan multikainatda baş verir. Personajlar portaldan və ya Rikin uçan maşınından istifadə edərək müxtəlif planetlərə və ölçülərə səyahət edirlər. Castin Roylanda görə ailə Vaşinqton ştatının Sietl şəhərinin xaricində yaşayır.

## Seriyalar



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Nordkap cərəyanı

**Nordkap cərəyanı** — Skandinaviya və Kola yarımadaları sahilindən keçən isti cərəyan. Suyunun temperaturu yayda +5…+8 °C, qışda isə +2…+5 °C olur. Sürəti 0,9–1,8 km/s təşkil edir. Nordkap cərəyanının hesabına Barens dənizinin cənub qərbi qışda donmur. Cərəyan 1870-ci ildə rus araşdırmaçısı Aleksandr Middendorf tərəfindən kəşf edilmişdir.

## İstinadlar
Şərqi İslandiya cərəyanı

**Şərqi İslandiya cərəyanı** () — Atlantik okeandan keçən soyuq cərəyan. Cərəyan İslandiya adasının şərq və şimal-şərq sahillərindən keçir. Əsasən cənub istiqamətində hərəkətdədir. Cərəyanın orta sürəti 0,9–1,9 km/s-dır. Orta temperatur isə −1°С — +3°С arasında dəyişir.

## İstinadlar
Rahib Qədimov

**Rahib Əliabbas oğlu Qədimov** (1920, Bakı — 1988, Bakı) — milyonçu, xeyriyyəçi neft maqnatı Məşədi Kampanın nəvəsi, karikaturaçı rəssam.

## Həyatı
Rahib Əliabbas oğlu Qədimov 1920-ci ildə anadan olmuşdur. Balaxanıdakı məktəbdə orta təhsil aldıqdan sonra Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbinə daxil olmuşdur. Rəssamlıq məktəbini bitirdikdən sonra ordu sıralarına çağırılmış və Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Müharibədən sonra Rahib Qədimov uzun müddət respublikanın "Kommunist", "Bakinski raboçi", "Vışka", "Kirpi" və başqa qəzet və jurnallarında müntəzəm olaraq siyasi cəhətdən kəskin, sənətkarlıq nöqteyi nəzərindən yetkin karikaturalarla çıxış etmişdir. O çox cəld işləyən, məhsuldar rəssam kimi ad çıxarmışdı. Qəzetlərdən oxuduğu gündəlik siyasi məlumatlara, səhərisi gün karikaturaları qəzetlərdə çap olunurdu. Eyni zamanda Balaxanı məktəbində də dərs demişdir.

Onun "Müstəmləkə sistemin aqibəti", "Sirkə nə qədər tünd olsa, öz qabını çatdadar", "Müharibə aşiqi", "Xam xəyal", "Sözdə və işdə", "Gedər-gəlməz yol" və bir çox başqa karikaturaları sənətkarlıq və aktuallıq baxımından yüksək qiymətləndirilmişdir. O, həm Rəssamlar İttifaqının həm də Jurnalistlər İttifaqının üzvü idi. Balıq ovunu çox sevirdi. Onun adına Balaxanıda küçə var. Küçənin adını digər balaxanılı rəssam Bayram Qasımxanlı vermişdir.

Rahib Qədimov "Qızıl qələm" mükafatina layiq görülmüşdür. Onun evliliyini dövlət öz üzərinə götürmüş, toyu Səadət Sarayında qeyd edilmişdir. Milyonçu, xeyriyyəçi neft maqnatı Məşədi Kampanın nəvəsidir.

Rahib Qədimov 1988-ci ildə vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
*Rahib Qədimovun bioqrafiyası

## Mənbə
* Oqtay Qasımovun «Bizim və sizin Balaxanı» kitabı, səh, 274.
İrminger cərəyanı

**İrminger cərəyanı** — Atlantik okeanın şimalından, İslandiya adası yaxınlığından keçən isti cərəyan. Şimali Atlantika cərəyanının bir kompanentidir. Onlar sonda soyuq Qrenlandiya cərəyanı ilə qayışır. Cərəyan öz adını Danimarka hərbi-dəniz donmasının kapitanı Karl İrmingerin (1802—1888) adından almışdır. 
## Mənbə
* Cərəyanın təsviri
Antil cərəyanı

**Antil cərəyanı** — Atlantik okeanın ərazisindən keçən isti dəniz cərəyanı. Baham adalarının şimalında Florida cərəyanı ilə birlikdə Qolfstrim cərəyanını təşkil edir. Şimal Ekvatorial cərəyanının Antil adalarına çatması və Koriolis qüvvəsinin təsiri nəticəsində şimala doğru istiqamətlənir. Suyunun temperaturu fevralda +25 °C, avqustda isə +28 °C olur. Sürəti 0,9 — 1,9 km/s təşkil edir. Duzluğu 36—37‰ olur.
## Mənbə
* Antil cərəyanı
Florida cərəyanı

**Florida cərəyanı** — Atlantik okeanın ərazisindən keçən isti dəniz cərəyanı. Amerikanın cənub-şərq sahillərindən hərəkət edir. Karib cərəyanının davamıdır. Şərqə doğru istiqamətlənərək Florida boğazından keçir. Bundan sonra Baham adaları sahillərinə yönəlir. Burada Antil cərəyanı ilə birlikdə Qolfstrim cərəyanını əmələ gətirir. Sürəti 1,8 m/s təşkil edir.

## Mənbə
* Florida cərəyanının Florida boğazında ölçülməsi
Anqola cərəyanı

**Anqola cərəyanı** — Afrikanın qərb sahilləri boyunca  keçən isti dəniz cərəyanı. Cərəyan cənub istiqamətində hərəkət edir. Cənub Ekvatorial əks cərəyanı ilə Benqel cərəyanının təsiri ilə formalaşır. İlk dəfə AtlantNİRO ekspedisiyası zamanı Moroşkin tərəfindən aşkar edilmişdir. O, cərəyanı "Cənub axını" adlandırır. Ancaq bu adın uğursuz olaraq verilməsi səbəbindən Anqola cərəyanı olaraq dəyişdirilir.

## Həmçinin bax
* Atlantik okean
* Braziliya cərəyanı
* Anqola

## Xarici keçid
* Atlantik okeanı

## Mənbə
* Anqola cərəyanı
Qərbi Qrenlandiya cərəyanı

**Qərbi Qrenlandiya cərəyanı** — Atlantik okeanın ərazisindən keçən isti dəniz cərəyanı. Labrador və Baffin dənizi istiqamətində hərəkət edir. Buradan Qrenlandiyanın qərb sahilləribə yönəlir. Farvell burnundan isə İrminger və Şərqi Qrenlandiya cərəyanı ilə qarışır. Sürəti 0,9–1,9 km/s təşkil edir.

## İstinadlar
Ağmanqan

**Ağmanqan** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında (Kamo rayonunda) dağ adı.

## Toponimikası
Mənbədə yaylaq adı kimi qeyd olunmuşdur. Digər adı Abdulhasardır. Yerli tələffüz forması həm də Ağmağandır (Miskin Abdalın "Aslan şah və İbrahim" dastanında: "Harda qaldı Ağmağanın elləri"). XIX əsrə aid rus dilli ədəbiyyatda Ağ Maxan forması da vardır. Dağın adı türk dillərindəki ağ və manqkan — "açıq sarımtıl", ya da mağan — "qaşqa" sözlərindəndir. Mənbələrdə İrəvan xanlığında (Oşakan kəndi yaxınlığında) ermənicə yazılışda Manqanos (yaşayış-məntəqə adlarındakı "os" sonluğu erməni dilində yunan mənşəli şəkilçidir) kəndinin adı çəkilir, lakin həmin kəndin adı XI əsrə aid elə ermənicə mənbədə Mankan-Qom kimi qeyd olunmuşdur. Mənbələrdə bu dağ həm də Mağmağan və Armağan adları ilə məlumdur. Göyçə gölü hövzəsinin cənub-qərbində yerləşən bu dağın zirvəsindəki göl Armağan adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* http://karabakhinfo
Ay erası

Yerdə sıxılma nəticəsində ilkin nüvədə və mantiyada yüksək təzyiq yaranmışdır. Bunun nəticəsində radiaktiv elementlərin (uran, radium, torium, plutonium) zəncirvari parçalanma reaksiyaları baş vermişdir ki, bunun da nəticəsində temperatur qalxmışdır. Yerin daxilində olan mantiya əriyərək odlu kütləyə çevrilmişdir. Ərinti maddələri bərl yer qabığı olmadığından rahatlıqla səthə qalxmışdır. Beləliklə, yer səthini tamamiylə lava axınları tutmuşdur. Ayda da belə bir püskürmələr baş verdiyi üçün bu mərhələ Ay erası adını almışdır. Hazırda Ayın səthində soyumuş lavalar, nəhəng vulkan kraterləri və konusları qalmaqdadır.

## Həmçinin bax
* Vulkan

## İstinadlar
Lida

**Lida** (, , )&nbsp;— Belarusda şəhər. Qrodno vilayətində yerləşən böyük sənaye şəhəri, Lida rayonunun inzibati mərkəzi.

Şəhər ölkənin əsas avtomobil və dəmir yollarının kəsişməsində yerləşdiyinə görə, böyük strateji əhəmiyyətə malikdir. Lida şəhəri Polşadan 120&nbsp;km, Litvadan 35&nbsp;km, Qrodno şəhərindən 110&nbsp;km, paytaxt Minsk şəhərindən isə 164&nbsp;km məsafədə yerləşir.

## Qardaş şəhərlər
*  Koşalin, Polşa
*  Qrevesmühlen, Almaniya
*  Silistra, Bolqarıstan
*  Dimitrovqrad, Rusiya
*  Svetlı, Rusiya

## Həmçinin bax
* Belarus şəhərləri
* Qrodno vilayəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lida şəhərinin rəsmi veb-saytı
Çimbaroso vulkanı

**Çimbaroso** () ― Ekvadorun ən hündür nöqtəsi olub, sönmüş vulkandır. Hündürlüyü 6267 m-dir. Son püskürməsi eramızın ilk yüzüllüyündə baş vermişdir. XVI və XIX əsrlərdə o dünyanın ən hündür nöqtəsi hesab edilirdi. Vulkanın ətəyində Quayas çayı başlanğıcını götürür. Vulkanın adı Çimbaroso əyalətinin adından götürmüşdür.

## Adının etimologiyası
Çimbarosonun adının tarixi haqqında müxtəlif fərziyyələr var. Keçua "çimba" tərcümədə "digər tərəfdən" və ya "çayın digər sahilində" mənasını verir. Həmçinin "razu" sözü "qar" və ya "buz" mənasını verir. Yerli sakinlər hesab edirlər ki, bu iki sözün birləşməsi-Çimbarosu- "digər tərəfindən qar" deməkdir. Bəzi dillərdə isə "schingbu"-qadın, "razo"-isə qar (buz) yəni "buzlu qadın" deməkdir. Adın mənşəyinin digər versiyaları mövcuddur.

## Yerləşməsi
Çimbarosu Andın ekvatorial hissəsində, Kito şəhərinin 150&nbsp;km-liyində yerləşir. Aydın havalarda Quaykil şəhərindən 140&nbsp;km məsafədə yerləşir. Dağa&nbsp;ən yaxın yerləşən şəhərlər Riobamba (cənub-şərqdən 30&nbsp;km), Ambato (şimal-şərqə 30&nbsp;km) və Guarandadır (cənub-qərbdən 25&nbsp;km).

## Buzlaqlar
Vulkanın üst hissəsi tamamilə buzla örtülür və burada 4600 metr hündürlüyündə buz qatı mövcuddur. Boliviya və Çimbarosu əyalətlərinin sakinləri üçün dağdan ərimə suları əsas su mənbəyidir. Son onilliklərdə qlobal istiləşmənin təsiri ilə buzlaqların sahəsi azalmışdır. Soyuducuların yayılmasından əvvəl, Çimbarosudan gələn buz, ətrafdakı icmaların əhalisi tərəfindən bazarlarda satılması, məhsulların qorunması və iqlimi isti olan şəhərlərin sərinləşdirilməsi üçün istifadə edilirdi.

## Püskürməsi
O, andezit-dasit stratovolkanadır. Son vulkanik püskürməsi bizim eranın 550-ci illərdə baş verməsi məlumdur. Hal-hazırda vulkan aktual sayılmır.

## Yüksəkliyi
Çimbaraso, Ekvadorun ən yüksək dağıdır və 6,310 metrdir və Şimali Amerikadakı bütün dağlardan daha yüksəkdir. Çimbaraso, Himalay ölçülməmişdən əvvəl dünyanın ən hündür dağı idi. George Everestin 1856-cı ildəki ölçmələri bir çox Himalay zirvəsinin, xüsusilə Everest dağının Çimbarasodan əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olduğunu göstərdi.

## İstinadlar
# **↑**&nbsp;GLOBAL VOLCANISM PROGRAM
# **↑**&nbsp;Global Volcanism Program&nbsp;(англ.)
# **↑**&nbsp;Книга рекордов Гинесса 1998 года
# **↑**&nbsp;Словарь языка кечуа&nbsp;(недоступная ссылка&nbsp;—&nbsp;''история'')
# **↑**&nbsp;Le sommet du volcan Chimborazo est toujours le point le plus éloigné du centre de la Terre — Institut de recherche pour le développement (IRD) &nbsp;(фр.). ird.fr.&nbsp;Проверено 30 января 2017.
# **↑**&nbsp;*Michael Jacobs.*&nbsp;Andes.&nbsp;— London: Counterpoint Press, 2010.&nbsp;— P.&nbsp;263.&nbsp;— 580&nbsp;p.&nbsp;—&nbsp;, 9781582437378.
# **↑**&nbsp;Fast Facts About Chimborazo&nbsp;(англ.). About Sports.&nbsp;Проверено 18 декабря 2016.
Aşağı Qamçı

**Aşağı Qamçı** — İrəvan quberniyası Eçmiadzin qəzasında kənd adı.

## Toponimikası
Eçmiadzin qəzasında kənd adı. 1877-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə ermənicə Baqramabert adlandırılmışdır. XIX əsrdə Dağıstan əyalətinin Qaytaq-Tabasaran dairəsindəki Qamçı-özən çay adı Bakı qəzasındakı Gəmcə dağı, Naxçıvandakı Gəmici çayı və b. toponimlərlə mənaca eynidir.

## İstinadlar
Xəzərin Azərbaycan sektoru

**Xəzərin Azərbaycan sektoru** — Xəzər dənizinin Azərbaycan Respublikasına aid olan ərazisi.

## Tarixi
20 sentyabr 1994-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Şirkəti ilə dünyanın tanınmış neft şirkətləri arasında Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən neft yataqlarının birgə işlənməsi barədə sazişin bağlanması bu regiona iqtisadi marağı daha da artırmış, qısa müddət ərzində dünyanın 12 ölkəsindən 20 neft şirkəti burada aparılan işlərə cəlb edilmiş və bu Xəzər dənizinin digər sektorlarında da işlərin canlanmasına səbəb olmuşdur.

## Xəzərin Azərbaycan sahilərinin morfodinamikası
Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin geomorfoloji quruluşu öz müxtəlifliyi ilə xarakterizə olunur, belə ki geoloji quruluş, tektonik rejim və hidrometeoroloji şəraitdən aslıdır və sahillərin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Görkəmli alimlər O.K.Leontyev və A.S.Xəlilov Xəzər dənizinin qərb sahillərini üç əsas əraziyə bölür:
#Qərb sahilləri Terek çayı mənsəbindən Sumqayıt çayına qədər.
#Abşeron ərazisi Sumqayıt çayından Buta burnuna qədər.
#Cənubi-Qərb ərazisinin cənub hissələrinə qədər.

Qərb sahilləri abrazion akkumlyativ, alçaq dağlıq relyefə malik olub, dənizdən ensiz sahə ilə ayrılır. Abşeron ərazisinin sahil zonası Xəzər dənizi sahillərinin, ən mürəkkəb quruluşa malik olanıdır. Abşeron zonası N.N.Mehdiyev tərəfindən dörd yarımrayona ayrılır bunlar:
#Şimali Abşeron
#Şimali Şərq
#Şah Dili
#Cənubi Abşeron yarımrayonu.

Bu rayonlar sahillərin müasir inkişaf şəraitinə görə bir-birindən fərqlənirlər və köklü süxurlardan təşkil olunmuş akkumlyativ buxtaların abrazion burunlarla növbələşməsi ilə xarakterizə olunur.

Şimali-Şərq rayonu Amburan burnundan Girdan burnuna qədər olan sahil zonasını əhatə edir. Şah Dili rayonu Abşeron yarımadasının Cənubi-Şərq qurtaracağında yerləşir və düz akkumlyativ sahilə malikdir. Cənubi-Abşeron rayonu Şah Dili burnundan Buta burnuna qədər, qərbə doğru uzanan sahilləri əhatə edir.

Cənubi-Qərb ərazisi isə Qobustan sahil zolağı ilə, Cənubi-Şərqi Şirvanın allüzial dəniz düzənliyini əhatə edir. Rayon morfogenetik tipləri fərqli olan iki yarımrayona bölünür. Ceyrankeçməz yarımrayonu, Aşağıkür yarımrayonu. Cənub Qərb rayonuna Kür deltası, Kür dili, Qızılağac körfəzi daxildir..

## İstinadlar
Azor cərəyanı

**Azor cərəyanı** — Atlantik okeanının subtropik qurşağından keçən isti dəniz cərəyanı. Qolfstrim cərəyanının  təsiri ilə yaranır. Cənub-Şərqi Azor adalarında bir az soyuyur. Burada onu Kanar cərəyanı qıdalandırır.  
## Mənbə
* Azor cərəyanı
Piku Ruyvu

**Piku Ruyvu** () — Madeyra adasında yerləşən zirvə.
Zirvənin hündürlüyü 1862 metr təşkil edir. Buradan adanın gözəl mənzərəsi açılır. Ancaq bu hava şəraitindən çox asılıdır. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Madeira Geography
* Summitpost.org
Oxos-del-Salado vulkanı

**Oxos-del Salado**- (от ) -"duzlu gözlər" - Cənubi Amerikanın ən hündür zirvəsi olan Akonqaquadan sonra ikinci hündür vulkan dağıdır. Bu dağ Argentina və Çilinin sərhəddində, zirvəsi isə Argentinanın ərazisində yerləşir. Onun hündürlüyü- 6 893 metrdir. Vulkanın qərbində, Sakit okean sahilində Atakama səhrası uzanır.  Onun kraterinin şərq yamacında 6390 metr yüksəklikdə dünyanın ən yüksək dağ gölü-Titikaka yerləşir. O, sönmüş vulkan hesab edilir, çünki tarixi dövrlər ərzində onun püskürməsi haqqında heç bir məlumat yoxdur. Ancaq zaman zaman passiv vulkanik fəaliyyət hələ də müşahidə edildi. Belə ki, kükürd və su buxar qalıqları 1937,1956 və 1993-cü illərdə mövcud idi. Vulkan Polşa alpinistləri Justin Vojnis və Jan Schepanski tərəfindən 1937-ci ildə fəth edilib.Göründüyü kimi vulkan Oxos-del-Salado hindilər tərəfindən müqəddəs bir dağ kimi qəbul edildi. 21 aprel 2007-ci ildə çilili atlet Qonsaslo Bravo Suzuki Samurai ilə dağın yamacının               6 688 metr hündürlüyə kimi avtomobillə qalxaraq rekorda imza atmışdır.

## Xarici keçidlər
Вулкан Охос-дель-Саладо – одно из чудес природы 

## Həmçinin bax
* Çimbaraso
* Mərkəzi Amerika vulkanları

## İstinadlar
# **↑** GLOBAL VOLCANISM PROGRAM
# ↑ Перейти к:***1*** ***2*** Охос-дель-Саладо — самый высокий вулкан в мире
# **↑** Ojos del Salado (англ.)
Aşağı Ərmik

**Aşağı Ərmik** - İrəvan quberniyası, İrəvan qəzasının Ararat rayonunda kənd adı.

## Tarixi
Ərmik kəndindən çıxmış ailələrin yaratdığı məntəqədir. 1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://karabakhinfo
Asahi Şimbun

**Asahi Şimbun** (; ) — Yaponiyanın ən qədim və ən böyük gündəlik milli qəzetlərindən biri.

## Tarixi
Qəzetin ilk nüsxəsi 1879-cu il yanvarın 25-də Osaka şəhərində buraxılıb. 4 illüstrasiyalı səhifədən ibarət olan ilk nüsxə 1 sen (1/100 yen) dəyərində olub. Qəzetin redaksiyasında 20 nəfər işləyirdi. "Asahi Şimbun"un yaradıcıları Noboru Kimura (sahib), Ryohei Murayama (prezident və naşir) və Tey Çuda (baş redaktor) hesab olunurlar.

## Hazırda
Hal-hazırda qəzet ümummilli nəşr hesab olunur və "Mitsui" konserni tərəfindən maliyyələşdirilir. Qəzetin gündüz nəşrinin tirajı 6 mln, gecə nəşrinin tirajı isə 4 mln ədəddir. Səhər nömrələri (saat 14:00-dək) 14 müxtəlif variantda nəşr olunur. Qəzetin nüsxələrinin 66 %-i abunə yolu ilə yayılır. "Asahi Şimbun"un 226 yerli bürosu, 1 mərkəzi bürosu və 61 regional nümayəndəliyi var. Qəzet 14 informasiya agentliklərinin xidmətindən istifadə edir.

"Asahi Şimbun"un ingilis dilində olan 2 layihəsi var. Bunlardan biri yarısı yapon, yarısı ingilis dilində çap olunan "Asahi evening news" qəzetidir.

Qəzetin özünün illik mükafat təqdim edən fondu fəaliyyət göstərir. Qəzet "səs-küylü", sensassion başlıqlardan istifadə etmir. "Asahi Şimbun"un parlaq ifadə olunmuş liberal baxışları var. Auditoriyası isə yüksək təhsilli intellektual şəxslərdən və gənclərdən ibarətdir.

Həftənin bazar günləri qəzetin "New York Times Weekly Review" adlı əlavəsi və analitik həftəliyi olan "AERA" dərc olunur. Nəşrlər geniş formatlıdırlar. Reklamlar isə onların 55–60 %-nı təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı 
* ''Asahi Shimbun'' Asia & Japan Watch
Dözüm

**Dözmək** — Davam gətirmək, tab gətirmək, səbirlə keçirmək, qatlaşmaq. Ağrıya dözmək. Əziyyətə dözmək.

***Misal''':'' ''Səbir etmək, təhəmmül etmək, səbirlə gözləmək. Dözürsən döz bu ayrılıq dağına; Mən dayannam, amma sən dayanmazsan! [[Molla Pənah Vaqif|M. P. Vaqif]].''

Razılaşmaq, barışmaq, keçirmək, yol vermək.

***Misal*':* *Belə şeylərə dözmək olmaz. – Yox, sən buna dözməzsən, elin vuran qolusan; Sən namus aşiqisən, şərəflisən, ulusan. [[Məmməd Rahim|M. Rahim]].*

## İstinadlar

*
Nikolayevka (Arxangel)

**Nikolayevka** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Orlovka kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Arxangel): 23&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Orlovka): 5&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Rriural stansiyası): 33&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə  ruslar (73 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yeni Qızılyar (Arxangel)

**Yeni Qızılyar** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Lipov kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Arxangel): 26&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Blaqoveşenka): 3&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Priural stansiyası): 28&nbsp;km.
Kənd ərazisindən İnzer çayı axır.
## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Roberto Soldado

**Roberto Soldado Riyo** (; d. 27 may 1985, Valensiya, İspaniya) - Türkiyə Super Liqası təmsilçilərindən olan Fənərbaxça klubunda çıxış edən ispaniyalı peşəkar futbolçu.

## Karyerası
Soldado hücumçu mövqeyində çıxış edir. 33 yaşlı futbolçu peşəkar karyerasına [İspaniyanın “Real Madrid” klubunda başlayıb, “Osasuna”, “Xetafe” və “Valensiya”, İngiltərənin “Tottenhem Hotspur” kimi klublarında çıxış edib. 2015-ci ildə isə futbolçu “Vilyarreal” klubuna transfer olunub. İspaniya milli komandasıyla 12 oyuna çıxan Soldado 7 qolla yadda qalıb. 2017-ci ilin yayında Türkiyə klublarından Fənərbaxça’ya transfer olundu.Hal-hazırda İspaniya-nın Qranada komandasında oynuyur

Soldado 2006/07 mövsümünü Osasunada keçirdi, burada o, oyun təcrübəsi və Nümunədə oynamaq təcrübəsi əldə etmək üçün göndərildi. Osasuna üçün oyunlarda Roberto 14 qol vuraraq mövsümün kəşflərindən birinə çevrildi. 2007/08 mövsümü gənc hücumçu üçün daha az uğurlu oldu: Roberto əvvəlki mövsümdə Piçiçi (İspan Nümunələrində ən məhsuldar oyunçu) titulunu alan Rudu van Nistelrooyla real rəqabət apara bilmədi. 2008-ci ilin yayında Soldado Real Madriddən ayrılaraq Getafeyə keçdi.

2009/10 mövsümünün qış transfer pəncərəsində, mövsümün sonunda Robertonun 2000-ci illərin ikinci yarısında klubun ən yaxşı bombardiri olan komanda liderlərindən birini əvəz edərək, doğma şəhərinə qayıda biləcəyi barədə məlumatlar ortaya çıxdı. , David Villa, Valensiyada. 9 iyun 2010-cu ildə "Xetafe" və "Valensiya"nın Roberto Soldadonun transferi ilə bağlı razılığa gəldiyi məlum oldu . Valensiyaya 10 milyon avroya başa gələn müqavilə dörd il üçün nəzərdə tutulmuşdu. 2011/12 mövsümünün sonunda "Valensiya"nın vitse-kapitanı vəzifəsini icra edən Roberto Soldado 17 qol vuraraq, nəinki klubun bombardiri, həm də Primera Liqasının Sarra kubokunu qazanıb. Roberto İspaniya futbolu tarixində hər iki peşəkar İspaniya liqasında belə uğur qazanan ilk oyunçu oldu. 23 oktyabr 2012-ci ildə Çempionlar Liqasının 3-cü turunun matçında Roberto Belarusun BATE komandasına qarşı het-trik etdi. Soldadonun qolları sayəsində "Valensiya" inamla 3:0 hesabı ilə qalib gələrək öz qrupunda birinci yerə yüksəlib.

## Komanda karyerası

Roberto Soldado İspaniyanın bütün yaş qruplarından ibarət gənclər yığmalarına çağırılıb, 6 il millidə 41 oyun keçirib və 26 qol vurub. 2007-ci ildə gənc hücumçu Latviya və Lixtenşteyn komandalarına qarşı Avropa çempionatının seçmə oyunları üçün əsas milli komandaya ilk çağırışını alıb. Soldadonun çağırıldığı hər iki matçda çıxış etməsinə baxmayaraq, Roberto Avropa çempionatının final turniri üçün İspaniya millisinə çağırılan futbolçuların siyahısında olmayıb.

2012-ci ilin fevralında İspaniyanın baş məşqçisi Visente Del Boske, demək olar ki, beş illik fasilədən sonra Venesuela ilə yoldaşlıq oyunu üçün Robertoya meydan oxudu. Soldado ikinci hissənin əvvəlində Fernando Llorentenin əvəzinə meydana daxil olub və milliyə dönüşünü het-triklə qeyd edib. İspaniya millisi 5:0 hesabı ilə qalib gəlib

## İstinadlar
Pinsk

**Pinsk** () — Belarusda şəhər. Brest vilayətində yerləşən bu şəhər Pinsk rayonunun inzibati mərkəzidir. 1 yanvar 2017-ci il tarixinə olan məlumata əsasən şəhər əhalisinin sayı 138,045 nəfərdir.

Pinsk Polesiya ərazisinin tarixi və mədəni mərkəzlərindən biri hesab olunur.

## Qardaş şəhərlər
*  Kovel, Ukrayna
*  Altena, Almaniya
*  Dobriç, Bolqarıstan
*  Çenstoxova, Polşa
*  İstra, Rusiya
*  Sankt Peterburq, Rusiya
*  Domodedovo, Rusiya
*  Taqanroq, Rusiya

## Həmçinin bax
* Belarus şəhərləri
* Brest vilayəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pinsk şəhərinin tarixi 
* Pinsk şəhərinə foto-gəzinti
Volqa deltası

**Volqa deltası** — Avropanın ən böyük çay deltası, dünyada isə 8-ci yeri tutur. Delta mənsəbdə Volqa çayının ən böyük qolu olan Buzan çayından başlayır. Deltada Volqanın 500 irili-xırdalı qolu vardır. Əsas qolları — Buzan, Bəxdəmir, Kazımyak, Köhnə Volqa, Bolda, Axtuba, Kiqaç (Axtuba və Baxdəmir gəmiçilik üçün yararlıdır.

Xəzər dənizinin səviyyəsinin 130 il ərzində azalması səbəbindən deltanın sahəsi 9 dəfə artmışdır.

Delta unikal flora və faunaya mənsubdur. Bu səbəbdən 1919-cu ildə burada Həştərxan qoruğu yaradılmışdır (Hətta ümumdünya irsi siyahısına daxildir).

## Volqa deltanında əsas qollar
Deltada qolların sayı relyefdən və axından asılı olaraq dəyişir. Qollar əsasən yuxarı və aşağı hissələrdə üstünlük təşkil edir. Kiçik qollar əsasən deltanın dəniz sahillərinə yaxın hissədə çoxalır. Yuxarı axarlarda meandrlaşma yüksəkdir. Buzan sistemi Volqa deltasında ən iri sistemdir. Onun payına deltadan axan qolların suyunun yarısı düşür.

## Ədəbiyyat
* Кривоносов Г. А., Живогляд А. Ф. Астраханский заповедник. Заповедники СССР. Заповедники Европейской части РСФСР. II. М.: Мысль, 1989.
* Природные экосистемы дельты Волги. (Сборник научных трудов). Л., 1984.
* Finlayson, C. M. (Ed.). 1992. A Strategy and Action Plan to conserve the wetlands of the Lower Volga. Developed at an International Workshop, held in the Russian city of Astrakhan during October 1991. IWRB. Slimbridge, U. K. 26 pp.
* Finlayson, C. M., Y. S. Chuikov, R. C. Prentice and W. Fisher (Eds.). 1993. Biogeography of the Lower Volga, Russia: an overview. IWRB Spec. Publ.28, Slimbridge, U. K. 16pp.

## Mənbə
* Volqa deltası 
* Volqa deltası
* Volqa deltası 

## İstinadlar
Albuxara

**Albuxara** — gavalı sortu.

Azərbaycanda iki cür — sarı və qara albuxara yetişdirilir. Ordubad rayonunda geniş yayılmış sarı albuxaranın tərkibində 12 faiz şəkər, 0,8 faiz turşu var. Qara albuxaranın vətəni Şirvan zonasıdır. Onun tərkibində isə 10,6 faiz şəkər, 1,21 faiz turşu olur. Hər iki sortun çəyirdəyi asanlıqla ayrılır. Albuxara yeyilir, qurudulur və xoşab hazırlanmasında istifadə edilir. Bir sıra Milli Azərbaycan xörəklərinin tərkib hissəsidir.

Belə güman etmək olar ki, alu (gavalı) və Buxara sözlərindən əmələ gəlib və Buxara gavalısı mənasını verir.

## İstinadlar
Mövüc

**Mövüc** - (*tumlu üzüm qurusu*) Abşeronda geniş yayılan çərəz növüdür. 

Azərbaycan kulinariyasında mövücdən geniş istifadə olunur. Üzüm tumlu qurudulanda mövüc, tumsuz qurudulanda isə kişmiş adlanır. 
Ən yaxşı üzüm qurusu səbzə, şahani, ağ kişmiş, qara kişmiş və s.-dir. Üzümün növündən asılı olaraq, mövüc və kişmiş açıq-qəhvəyi, tünd qəhvəyi, qaramtıl rənglərdə ola bilir. 

## Hazırlanması
Mövüc hazırlamaqdan ötrü üzüm salxımı 15-20 dəqiqə müddətində isti duzlu suya salınır. Bundan sonra salxımlar qurudulur. Quruyandan sonra gilələyib qışa saxlayırlar. Digər bir qaydaya görə isə ağ şanı üzüm növünü yalnız günün altında qurutmaqla mövüc hazırlanır. 

Digər üsula görə, üzümü tamam yetişdikdən sonra qurutmaq lazımdır. Yaxşı olar ki,qurutmaq üçün nəzərdə tutulan üzüm tənəkdə qalıb tamam yetişərək şirə salsın. Sonra üzümü tənəkdən dərib salxımda olan çürümüş və əzilmiş gilələri ayırırlar. Üzümü tez-tez o üz-bu üzə çevirməklə tabaqlarda 3 gün müddətində qızmar günəş altında qurutmaq məsləhət görülür. Tamam qurumuş üzüm gilələri asanlıqla salxımdan qopub tökülür.Həmin gilələri havada qurudub sonra qablara yığırlar,qışa saxlayırlar.Kölgədə qurudulmuş Mövüc uzun vaxt tələb etsə də daha keyfiyyətli olur.

## İstinadlar
İnemuri

– Yaponiya yatmaq sənəti. Termin 8 saatlıq yuxu üçün deyil, işdə, dərsdə, ictimai nəqliyyatda qısa müddətliyinə alınan yuxu üçün istifadə olunur.

Qərb ölkələrindən fərqli olaraq Yaponiyada ictimai yerlərdə yatıb qalmağa yaxşı baxılır. Yaponlar inemuriyə tam olaraq yuxu kimi baxmırlar və bunu tənbəllik əlaməti saymırlar. İnemuri gündəlik vəzifələri yerinə yetirmək uğruna qısa müddətliyinə o mühitdən uzaqlaşmaq halıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Brigitte Steger: *Inemuri - wie die Japaner schlafen und was wir von ihnen lernen können.*  Rowohlt-Taschenbuch-Verl., Reinbek 2007, ISBN 978-3-499-62194-9.
İradə Gülfir

**İradə Gülfir (Quluyeva İradə Gülməmməd qızı)** — şairə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Gözdən Əlillər Cəmiyyətinin Şəki Regional şöbəsinin sədri, Tədris İstehsalat Mərkəzinin direktoru, Əlillərin Ümumrespublika festivalının 7 qat qalibi, bir çox müsabiqələrin laureatı, 11 kitabın müəllifi.

## Həyatı
İradə Gülfir 1958-ci il dekabr ayının 25-də Şəki rayonunun Bideyiz kəndində anadan olmuşdur. Dünya işığını, gözəlliklərini görməkdən məhrum olsa da, bəsirət gözü açıqdır. Ürəyinin gözü ilə görüb, yazıb yaradır.

## Yaradıcılığı
İradə Gülfir 11 adda kitabın müəllifidir. Minlərcə şeirləri, 45 adda poeması, rübailər kitabı var. 22 şeirinə mahnı yazılıb. Vətənpərvər şeirlərinə görə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimov diplomçusudur, işlədiyi cəmiyyətin fəxri üzvüdür. Əlillərin Ümumrespublika festivallarının (1998, 2001, 2004, 2007, 2010, 2013-cü illər) qalibi olub, şeir naminasiyası üzrə 1-ci dərəcəli diplomçudur. 1988-ci ildən Azərbaycan Gözdən Əlillər Cəmiyyətinin Şəki rayonlararası Təşkilatında çalışır və hal-hazırda da həmin təşkilatın sədridir. Şəki şəhərində yaşayır, evlidir, bir qızı üç nəvəsi var.

İradə Gülfir qələmsiz, kağızsız yazır. İti hafizəsi qələmi, ürəyi isə kağızı əvəz edir. Gülfirin könül duyğularından doğan söz qoşumu, fikir qönçələri əlvan bir çiçək buketi olub öz ətrinin oxşarlığı, öz təravətliyi ilə seçimində ümumi bənzəmələrindən xaliliyi ilə fərqlənir. Gülfir şeirlərin birində öz məramını belə açıqlayır, o öz gücünə inanır, həyatın bütün proseslərində kiminsə onun qolundan yapışıb keçməyini, addım atmağını inkar edir, öz gücünə, öz iradəsinə inanır.

İradə Gülfirin müxtəlif illərdə yazıları, kitabları ("Zülmətdə çırpınan ürək", "Nəğmə pıçıldayır dodağım mənim", "Nənəmin əfsanəvi nağılları", "Qəlb işığında", "Könül dünyam", "İşığa gedən yollar") nəşriyyatlar tərəfindən böyük tirajla çap edilmişdir.
11 adda kitabın müəllifidir. Minlərcə şeirləri, 45 adda poeması, rübailər kitabı var. 22 şeirinə mahnı yazılıb. Vətənpərvər şeirlərinə görə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimov diplomçusudur, işlədiyi cəmiyyətin fəxri üzvüdür. Əlillərin Ümumrespublika festivallarının (1998, 2001, 2004, 2007, 2010, 2013-cü illər) qalibi olub, şeir naminasiyası üzrə 1-ci dərəcəli diplomçudur. 1988-ci ildən Azərbaycan Gözdən Əlillər Cəmiyyətinin Şəki rayonlararası Təşkilatında çalışır və hal-hazırda da həmin təşkilatın sədridir. Şəki şəhərində yaşayır, evlidir, bir qızı üç nəvəsi var.

## İstinadlar

İradə Gülfir. Sehrli dünyam. Şeirlər və poemalar. Ünsiyyət. Bakı,2012. 500 səh.

İradə Gülfir. Qəlb işığında. Bakı, "Nurlan", 2008.-514 səh.
Tukmaklı (Arxangel)

**Tukmaklı** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Krasnokurt kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Arxangel): 30&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Şakir): 5&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Priural stansiyası): 20&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (47%), başqırdlar (41%) üstünlük təşkil edir.

## Tanınmış şəxsləri
*  Qilman Vildanoviç Niqmacanov - Başqırdıstan Respublikasının görkəmli dövlət xadimi, BMSSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin sədri (1946-1950), Başqırd MSSR Dövlət Planlaşdırma Komitəsinin sədri, 2, 4, 5, 6, 7, 8 çağırışlar üzrə Respublika Ali Sovetinin deputatı, İkinci çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Orlovka

* Orlovka (Arxangel) — 
* Orlovka (Bakalı) — 
* Orlovka (Qazaxıstan) — 
* Orlovka (Rusiya) — 
* Orlovka (Uçalı)
Pobeda

* **[[Qələbə|Pobeda]]** — istənilən yarışda əldə edilən uğur.
* Pobeda (maşın) — SSRİ istehsalı olan minik avtomobili.
* Pobeda kinoteatrı — Novoçerkassk şəhəri ərazisində açılmış ən qədim kinoteatr.
* Pobeda (Arxangel) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd.
Həbs düşərgəsi

**Həbs düşərgəsi** — adətən böyük qrupları, məhkəmə olmadan həbsdə və ya cəzalı kimi saxlanılan yer. Ümumdünya insan hüquqları bəyannaməsi həbs düşərgələrinin istifadəsini məhdudlaşdırır. Bəyannamənin 9-cü maddəsində qeyd olunur ki, "Heç kəs özbaşınalıqla həbsə, tutulub saxlanılmaya və ya sürgün edilməyə məruz qala bilməz."

## İstinadlar
Maşa və Ayı

* Maşa və Ayı (nağıl) — Rus xalq nağılı.
* Maşa və Ayı (cizgi filmi) — ümumi auditoriyaya nəzərdə tutulmuş Rusiya multiplikasiya serialı.

## Həmçinin bax
* Maşa və Ayılar — Rusiyada musiqi qrupu.
* Maşa
* Ayı
Uzunlar (Arxangel)

**Uzunlar** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Uzunlar kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Arxangel): 25&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ravtau stansiyası): 14&nbsp;km.
* Ufadan olan məsfə: 10&nbsp;km.
Kənd ərazisindən İnzer çayı axır.
## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Naruto

— Masaşi Kişimoto tərəfindən yazılan və çəkilən manqa seriyası. Əsas mövzusu baş qəhrəman Naruto Uzumakinin cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsi arzusu və bunun üçün əlindən gələni etməsidir. Manqa iki hissədən ibarətdir. Birinci hissədə Naruto 12 yaşında, digərində isə 16–17 yaşındadır.

Naruto manqasının 1999-dan 2014-cü ilə qədər Shueisha jurnalında tankobon şəklində 72 cildi çap edilib. Bu manqa əsasında anime də çəkilmişdir. Animenin ilk 220 seriyası Yaponiyada Studio Pierrot və Aniplex studiyaları tərəfindən 2002–2007-ci illər arası çəkilmişdir. "Naruto: Shippuden"-in orijinal seriyaları Yaponiyada 2007-ci ildən göstərilmıyə başlanmış, 2017-ci ildə 500-cü seriyada final etmişdir. Animenin ingilis versiyası isə 2005–2009-cu illər arasında Cartoon Network kanalında göstərilmişdir.

## Həmçinin bax
* Naruto personajları
Alo, bu mənəm (film, 2013)

***Alo, bu mənəm*** filmi rejissor Nonna Müzəffərova tərəfindən 2013-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Debüt" studiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə rolları Sonaxanım Mikayılova, Abbas Qəhrəmanov, Mətanət Abbaslı və Rafiz Mehdizadə ifa edirlər. Filmdə hadisələr “qazdığı quyuya” düşən soyğunçu ətrafında cərəyan edir.

## Məzmun
Filmdə hadisələr “qazdığı quyuya” düşən soyğunçu ətrafında cərəyan edir.

Boş bir evə oğru girir. İşini bitirib evdən çıxmağa macal tapmamış evin sakinləri bir-bir gəlib çıxır. Müəmmalı telefon zəngləri isə hadisələrin axarını dəyişir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Yelena Andreyeva
Rejissor: Nonna Müzəffərova
Operator: Əli Sultanov
Rəssam: Rövşən Mehdiyev

## Rollarda
Sonaxanım Mikayılova — qadınAbbas Qəhrəmanov — kişiMətanət Abbaslı — qızRafiz Mehdizadə — oğru

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2013-cü ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Ağbulaq-Mirzəbəy (Kürdüstan)

**Ağbulaq-Mirzəbəy** — İranın Kürdüstan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Bicar şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Kərani kəndistanında, Həsənabad-Sukənd qəsəbəsindən 24 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Ağbulaq-Mustafaxan (Nəmin)

**Ağbulaq-Mustafaxan** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 624 nəfər yaşayır (140 ailə).

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Nəmin bölgəsində, Ərdəbil şəhərindən 19 km şərqdə, Ərdəbil-Astara avtomobil yolunun 22 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
Ağbulaq-Mürşid (Həmədan)

**Ağbulaq-Mürşid** — İranın Həmədan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Kəbudərahəng bölgəsinin Mehriban kəndistanında, Kəbudərahəng qəsəbəsindən 86 km Şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Ağbulaqpain (Əhər)

**Ağbulaqpain** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Vərzəqan bölgəsinin Üzümdil kəndistanında, Vərzəqan qəsəbəsindən 13 km şimal-şərqdədir.

## İstinadlar
Aygün Kazımovanın diskoqrafiyası

Aygün Kazımovanın 1988-ci ildən bu günə kimi 9 albomu işıq üzü görüb. Albomları Türkiyə, Amerika Birləşmiş Ştatları, Gürcüstan, Almaniya və Azərbaycanda istehsal olunmuşdur.

### Albomları

#### LP albomları

#### Studiya albomları

#### EP albomları

#### Karaoke albomları

#### Yığma albomları

#### Canlı albomları

### Sinqlları

## Klipləri

## Saundtrek

## Aygün Kazımova tərəfindən bəstələnmiş mahnıların siyahısı

## Solo konsertlər
* Siyahıda əskiklik var, tamamlamağa kömək edin. *

## İstinadlar
Dəlmətala

**Dəlmətala** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Toponimikası
**Dəlmətala**- Ağcabədi rayonunda kənd. Kür-Araz ovalığındadır.
Oykonim dəlmə (yerli əhalinin dilində "quzu saxlanılan yer") və tala (ətrafa
nisbətən fərqli yer) komponentlərindən düzəlib, "quzu saxlanılan tala"
mənasındadır.

## Həmçinin bax
* Aran (Ağcabədi)
* Arazbar (Ağcabədi)
* Avşar (Ağcabədi)

## Xarici keçid
* https://haydaraliyevcenter.wordpress

## İstinadlar
Ağbulaq-Rüstəmxan (Ərdəbil)

**Ağbulaq-Rüstəmxan** () — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Kəlxoran kəndistanında, Ərdəbil şəhərindən 9&nbsp;km şərqdə, Xalxal-Ərdəbil avtomobil yolunun 6 kilometrliyindədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,837 nəfər yaşayır (372 ailə).

## İstinadlar
Ağbulaq-Sadat (Ərak)

**Ağbulaq-Sadat** — İranın Mərkəzi ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Ərak şəhristanının Sərbənd bölgəsinin Yuxarı Sərbənd kəndistanında, Astana şəhərindən 18 km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar
Ağbulaq-Sərdar (Zəncan)

**Ağbulaq-Sərdar** — İranın Zəncan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Mahnişan şəhristanının Ənquran kəndistanında, Mahnişan şəhərindən 28 km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar
Ağcadüzəc (Marağa)

**Ağcadüzəc** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..
 
## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Qavdil kəndistanında, Marağa şəhərindən 31,5&nbsp;km cənub-qərbdə, Miyandab-Marağa avtomobil yolunun 7,5 kilometrliyindədir.
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 343 nəfər yaşayır (61 ailə).
## İstinadlar
Ağcagünbəd (Xudabəndə)

**Ağcagünbəd** — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanına daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Xudabəndə şəhristanının Vəzinərud kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 54&nbsp;km cənub-qərbdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 449 nəfər yaşayır (100 ailə).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sıkyılqa (Arxangel)

**Sıkyılqa** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Arx-Latış kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Arxangel): 20&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Maksim Qorki): 6&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Priural stansiyası): 27&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (66 %),başqırdlar (27 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağcaxaraba (Kürdüstan)

**Ağcaxaraba** — İranın Kürdüstan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Sənəndəc şəhristanının Qorvə bölgəsinin Xudabəndəli kəndistanında, Gültəpə qəsəbəsindən 31 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Yarkinski (Arxangel)

**Yarkinski** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd İnzer kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafiyası
Kənd ərazisindən Beliş çayı axır.
## Əhali

### Tarixi
Kənd 1895-ci ildə salınmışdır. 1896-cı ildə kənddə 1 həyət mövcud olmuşdur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağcaxərabə (Həmədan)

**Ağcaxərabə** — İranın Həmədan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Kəbudərahəng kəndistanında, Həmədan şəhərindən 15 km şimal-şərqdədir.

## İstinadlar
Sahil akkumulyasiyası

**Sahil akkumulyasiyası** (, ) — dalğaların və onları müşayiət edən axınların fəaliyyəti zamanı dalğa sahəsində çöküntülərin toplanması. Çöküntülərin sahilboyu hərəkəti və ya sualtı yamacın yuyulma materiallarının dibdən gətirilməsi və akkumulyasiyası nəticəsində baş verir. Suüstü və sualtı /dib/ Ssahil akkumulyasiyası ayrılır.

## Həmçinin bax
* Sahil
* Eol relyef
* Akkumulyasiya

## İstinadlar
Sahil bəndi

**Sahil bəndi** (, ) — ləpədöyən axının fəaliyyəti ilə yaranmış və plyajın arxa hissəsində yerləşən akkumulyativ relyef forması; hündürlüyü 4 m-ə qədər çatır. Eyni yaşlı sahil xəttinə paralel yerləşir.

Sahil bəndi dəniz, yaxud gölün sahil xəttinə paralel istiqamətlənmiş, çınqıl, çınqıl-qum, qum, yaxud molluska qabıqlarından təşkil olunmuş alçaq (bir neçə *sm*-dən bir neçə *m*-dək) tirədir. Sahil bəndi asimmetrik olub az meyilli yamacıyla su hövzəsinə, dik yamacla isə quruya tərəf yönəlmişdir. Sahil bəndi dib çöküntülərinin dalğalar vasitəsilə sahildə toplanması nəticəsində yaranır. Müasir sahillərdə bir və bir neçə sahil bəndi müşahidə olunur.

## Həmçinin bax
* Sahil
* Eol relyef
* Sahil akkumulyasiyası

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Sahil xətti

**Sahil xətti** (, ) — dəniz və ya gölün üfqi su səthinin quru ilə kəsişdiyi xətt. Böyük su hövzələrinin səviyyəsi daimi olmadığı üçün S.x. anlayışı müəyyən dərəcədə şərti səciyyə daşıyır və su hövzəsi səviyyəsinin orta çoxillik vəziyyətini əks etdirir.

## Sahil xəttinin yerdəyişməsi
**Sahil xəttinin yerdəyişməsi** — (, ) yer qabığının ehtizazı hərəkətləri və ya Dünya okeanında suyun həcminin dəyişməsi ilə əlaqədar dənizin geri çəkilməsi (reqressiya) və ya qurunu basması (transqressiya) nəticəsində dənizin sahil xəttinin vəziyyətinin dəyişilməsi. Sahil xəttinin dənizə doğru geriyə çəkilməsi mənfi, quruya doğru irəliləməsi isə müsbət yerdəyişmə adlanır. Ssahil xəttinin yerdəyişməsi hövzədə suyun həcminin dəyişməsi /məs: materik buzlarının əriməsi/ ilə əlaqədar olduğu halda hidrokratik və ya evstatik, yer qabığının ehtizazı hərəkətləri ilə əlaqədar olduğu halda isə geokratik və ya epeyrogenik adlanır.

## Həmçinin bax
* Relyef
* Dərələrin təsnifatı
* Sahil akkumulyasiyası
* Sahil bəndi

## İstinadlar
İqlimin təsnifatı

## [[İqlim]] rayonlaşdırılması
Yer kürəsinin iqlim rayonlaşdırılması çox mürəkkəb bir vəzifə olub, onu həll edərkən bütün təbii şərait kompleksini nəzərə almaq lazımdır. İqlim rayonlaşdırılmasının əsasını insolyasiya rejimi, atmosfer dövranı və yer səthinin xassəsindən asılı olaraq meteoroloji şəraitin məkan daxilində dəyişməsi təşkil edir. Lakin meteoroji ünsürlərin kəmiyyət dəyişmələri yalnız ümumi şəkildə iqlimin
keyfiyyət dəyişmələrini əks etdirir. Başqa sözlə o, iqlimin təbii mühitin başqa amillərinə təsiri xassəsinin dəyişməsini ümumi şəkildə göstərir. Məhz bu axırıncı iqlim rayonlaşdırılmasının əsas məqsədindən ibarətdir. İqlimin keyfiyyət dəyişmələrinə torpaq- bitki örtüyünün xarakteri daha çox uyğun gəlir. Bununla əlaqədar olaraq ümumiləşdirilmiş geobotanik sərhədlər bir çox hallarda iqlim sərhədləri kimi baxıla bilər. Geobotanika göstəicilərindən iqlim rayonlaşdırılması məqsədləri üçün istifadə edərkən, həmişə iqlimin meteoroloji təbiətini yadda saxlamaq lazımdır. İqlim vilayətlərini ayırarkən təkcə bir landşaft göstəricilərini əsas tutmaq olmaz, başqa sözlə müxtəlif insolyasiya və sirkulyasiya rejiminə malik olan əraziləri geobotanik göstəricilərinə görə bir qrupda cəmləşdirmək olmaz. Məs: tundra landşaftının mövcud olması həmin ərazidə bütün hallarda arktika hava kütlələrinin hakim
olmasına, daha sonra rütubətli tropik meşələrinin olması hələ ekvatorial iqlim tipinin mövcudluğuna tam sübut deyildir.

## İqlim rayonlaşdırılmasının məqsədi
İqlim rayonlaşdırılmasının məqsədi — öz xarakterləri etibarilə biri- birindən
fərqlənən təkcə bir iqlim vilayətlərini ayırmaq deyil, həm də onlar arasında genetik
əlaqə və asılılığı aşkar etməkdən ibarətdir. Daha kiçik iqlim vahidlərinin böyük
iqlim vahidlərindən asılılığı ondan ibarətdir ki, kiçik vahidlər ərazi etibarilə daha
böyük vahidlərin tərkibinə daxildir.

## Həmçinin bax
* İqlim
* Yer

## Xarici keçidlər
İqlim təsnifatları

## İstinadlar
İnden

**İnden** — Molekul formulu С9H8 olan politsiklik aromatik karbohidrogendir. Quruluşca benzol və tsiklopenten həlqələrinin kondensləşməsindən ibarətdir. Asanlıqla alovlanır və polimerləşir.
## Alınması
Inden daş kömür qətranında (1%-ə qədər), həmçinin olefinlərin istehsalının qalıq yağlarında rast gəlinir. Sənayedə inden fenol və əsaslardan təmizlənmiş daş kömür qətranının rektifikasiyası və sonra kristallaşdırılmasından alınır. Əgər əvvəlcədən fenolun ekstraksiyası aparılmırsa, su ilə azeotrop qovulma ilə indenin konsentrasiyası yüksək olan fenol-inden fraksiyası alınır. Bu zaman fenol aşağı fraksiya kimi ayrılır.
Indenin alınmasının preparativ variantı asetilenin 630oC-də pirolizindən və toluolun asetilenlə 825-900oC-də və aşağı təzyiqdə reaksiyasından ibarətdir[1].
## Fiziki xassələri
Inden bir çox üzvi həlledicilərdə (etanol, dietil efiri, piridin, dördxlorlu karbon, sirkə turşusu) həll olur, suda isə həll olmur[1].
## Kimyəvi xassələri
Inden otaq temperaturunda qaranlıqda asanlıqla polimerləşərək poliinden əmələ gətirir. Polimerləşmə qeyri-üzvi turşular və ya Lüis turşuları əlavə edildikdə və qızdırıldıqda daha da sürətlənir. Tsiklopenten həlqəsinin ikiqat rabitəsi birləşmə reaksiyalarına meyllidir, xüsusilə də bromlaşır, eləcə də nikel katalizatorunun və ya natrium (etanolda) iştirakında hidrogenləşir. Inden Diels-Alder reaksiyasında dienofil kimi çıxış edə bilər [3].
İnden zəif turşu xassəsi göstərir: CH2- qruplarının iştirakı ilə karbonil birləşmələri vasitəsi ilə kondensləşir, həmçinin maqnezium üzvi birləşmələr əmələ gətirir[1].
İnden oksidləşmə zamanı, şəraitdən asılı olaraq, dihidrooksiindan, homoftal turşusu və ya ftal turşusu əmələ gətirə bilər[3].
## Tətbiqi
Inden kumarono-inden qətranlarının və aromatik rezinlərin alınmasında istifadə olunur. Təmiz inden indanın sintezində, həmçinin bir sıra törəmələrin, məsələn, akarisidlər kimi tətbiq olunan inden-1-karbon turşusu efirlərinin sintezində istifadə olunur[3].
## Ədəbiyyat
# Химическая энциклопедия / Гл. ред. И. Л. Кнунянц.—М.: Советская энциклопедия, 1990.— Т.2.— С.224.
# Sigma-Aldrich.Indene. Проверено 27 июля 2014.
# Griesbaum K., Behr A., Biedenkapp D., Voges H.-W., Garbe D., Paetz C., Collin G., Mayer D., Höke H., Schmidt R. Hydrocarbons(англ.) // Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. — Wiley, 2013. — P. 46—47.—DOI:10.1002/14356007.a13_227.pub 2.