open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tomofobiya

**Tomofobiya** — Tibbi müdaxilələrə qarşı dərin bir qorxu və narahatlıq.

## Mahiyyəti

Bu, insanlar üçün cərrahiyyə əməliyyatları, iynə, qan vermə, xəstəxanada qalma və digər tibbi prosedurlar zamanı meydana gələn narahatlıq və qorxunun tibb sahəsindəki bir fobi olaraq tanımlanır. Tomofobiyanın yaranma səbəbləri müxtəlif ola bilər və hər bir insanın təcrübəsi fərqli ola bilər. Bu fobiya bəzən uşaqlıqda yaşanan mənfi təcrübələr, travmalar, tibbi proseslərə dair qorxulu xatirələr və ya qadağan olunmuş mövzularla bağlı mədəni təsirlər nəticəsində inkişaf edə bilər.

## Əlamətləri

- Fiziki əlamətlər: Tomofobiya yaşayan insanlar, tibbi müalicə və ya prosedura yaxınlaşdıqda tərləmə, titrəmə, başgicəllənmə, ürək döyüntüsü artışı, nəfəs darlığı və ya hətta bayılma kimi fiziki reaksiyalar göstərə bilərlər.

- Psixoloji əlamətlər: Qorxu, narahatlıq, təlaş, gərginlik, tək başına olma qorxusu və ya tibb işçilərinə qarşı etimadsızlıq kimi psixoloji əlamətlər ola bilər.

- Digər əlamətlər: Tomofobiya, xəstəlik və ya cərrahiyyə əməliyyatı ilə əlaqəli hər hansı bir vəziyyətdən qaçmaq, ertələmək və ya mümkün olduqda bu vəziyyətlərdən uzaq durmağa çalışmaqla özünü göstərə bilər. Bəzi insanlar, tibbi müayinəyə getməkdən və ya iynə vurulmasından çəkinə bilər.

## Səbəblər

- Keçmiş travmalar: Uşaqlıqda tibbi prosedurlar zamanı yaşanan pis təcrübələr, məsələn, ağrılı iynə vurulması və ya gözlənilməz əməliyyatlar, bu fobiyanın inkişafına səbəb ola bilər.

- Genetik və ya bioloji amillər: Bəzi araşdırmalar göstərir ki, bəzi insanlarda genetik və ya nevroloji amillər səbəbindən qorxu və narahatlıq daha çox olur.

- Ətraf mühit: Ailədən, dostlardan və ya mədəni mühitdən gələn qorxu və narahatlıq mesajları bu fobiyanın inkişafına təsir göstərə bilər. Məsələn, kimsə yaxın birini cərrahiyyə əməliyyatı zamanı itirirsə, bu, həmin şəxs üçün qorxulu bir təcrübə ola bilər.

## Müalicə

- Psixoterapiya: Kognitiv davranış terapiyası (KBT) və ya desensitizasiya terapiyası kimi metodlarla tomofobiya müalicə oluna bilər. Bu terapiyalar, şəxsin qorxuları ilə üzləşməsini və onların idarə olunmasını öyrədir.

- Dərmanlar: Tomofobiya psixoloji və fiziki təsirlərə səbəb ola biləcəyi üçün, bəzi hallarda antidepresanlar və ya anksiyete dərmanları həkim tərəfindən təyin edilə bilər.

- Relaksasiya texnikaları: Dərin nəfəs alma, meditasiyalar, yoga və bənzər rahatlama texnikaları, qorxunun yüngülləşməsinə və narahatlığın azaldılmasına kömək edə bilər.

- Təkrar təcrübə: Bu, müəyyən bir tibbi prosedur və ya müayinə ilə əlaqədar qorxunun tədricən azaldılmasıdır. Şəxs kiçik addımlarla daha əvvəl qorxduğu tibbi mühitə daha çox məruz qalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vüqar Yusubov

**Vüqar Mənəf oğlu Yusubov** (12 dekabr 1965, İmişli rayonu – 6 yanvar 2024) — Azərbaycan müğənnisi və bəstəkarı. O, 1980-ci illərdən etibarən həm Azərbaycanda, həm də Rusiyada musiqi fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, "Təbriz" musiqi qrupunun rəhbəri kimi tanınmışdır.

## Həyatı və fəaliyyəti

### Erkən həyatı və başlanğıc fəaliyyəti
Vüqar Yusubov 1965-ci ildə İmişli rayonunda anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan musiqi ilə məşğul olmuş, 13 yaşında ilk dəfə yerli "Röya" ansamblının konsertində səhnəyə çıxmışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra İmişli rayon mədəniyyət şöbəsinin nəzdində uşaq-gənclər ansamblının yaradılmasında iştirak etmiş, 1983-cü ildə İmişlidəki Dəmiryol klubunda çıxış etmişdir.

### Musiqi fəaliyyəti
Vüqar Yusubov 1987-ci ildən etibarən kasetlər vasitəsilə mahnılarını yaymağa başlamış, bu vasitə ilə dinləyici kütləsi formalaşmış və müəyyən müddətdən sonra toylarda və konsert salonlarında çıxış etmişdir. Bu dövrdə Bakıda keçirilən konsertlərdə 20 gün ardıcıl çıxış etmişdir. Səhnə yoldaşları ilə fəaliyyətlərinin ilk illərində musiqilərini "Vesna" maqnitofonu ilə özləri lentə alırdılar. 1989-cu ildə Azərbaycan Televiziyasının "Dalğa" proqramında təqdim olunan və ifa etdiyi "Təbriz" mahnısı musiqi ictimaiyyətində tanınmışdır. Peşəkar studiya imkanlarının olmamasına baxmayaraq bu fəaliyyətləri diqqət cəlb etmiş, eyni ildə azərbaycanlı iş adamı Cənnət Əliyev onları dinlədikdən sonra əməkdaşlıq təklif etmişdir.

Bir müddət İmişlinin qabaqcıl mədəniyyət işçisi, bəstəkar Şakir Əliyevin qurduğu "Şəms" ansamblında fəaliyyət göstərir. Ardınca Cənnət Əliyevin Rusiyada yaratdığı "Təbriz" musiqi qrupunda fəaliyyətə başlayır.

1990-cı illərdə Vüqar Yusubov Azərbaycana qayıdaraq solo fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu dövrdə onun ifasında səslənən "Mən səni sevmədim ki", "Yalanmış" və "Ayrılıqdan yana" adlı mahnılar müstəqil musiqi fəaliyyətinin əsas nümunələrindən biri kimi tanınmağa başlamışdır.O, Sezən Aksunun da oxuduğu "Gülümsə" mahnısını ifa edib. Vüqar Yusubovun sözlərinə görə Vüqarın ifasını çox bəyənən Sezən Aksu gülərək "*bilsəydim, bu ifanı məndən sonra belə oxuyan olacaq, heç oxumazdım*" ifadəsini işlədərək mübaliğə etmişdir.

Vüqar Yusubov həmçinin bəstəkar kimi də fəaliyyət göstərmiş, bir çox mahnıların musiqisini özü yazmışdır. Onun ən bəyəndiyi mahnılardan birinin "Təbriz" mahnısı olduğu üçün ansamblına Təbriz adını vermiş, oğluna da bu adı qoymuşdur.

Vüqar Yusubov 2024-cü ilin yanvarında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vüqar Yusubov – Apple Music profili
* Vüqar Yusubov – Facebook
Naja nigricollis

**Naja nigricollis** (*Qara boyunlu tüpürən kobra*) — Əsasən, Sahara altı Afrikada rast gəlinən "tüpürən kobra" növü.

## Təsnifat

"Naja nigricollis" "Naja" cinsinə və Aspidlər fəsiləsinə daxildir. İlk dəfə norveçli zooloq Yohan Reynhardt tərəfindən 1843-cü ildə təsvir edilmişdir. Naja sözü sanskrit dilində "kobra" mənasını verən "nāgá" sözündən latınlaşdırılmışdır. "Nigricollis" isə latınca "qara boyunlu" deməkdir (niger – "qara", collis – "boyun").
Əvvəllər bu növə iki alt növ – Naja nigricollis nigricincta və Naja nigricollis woodi daxil idi. Lakin 2007-ci ildə Volfqanq Vüster və onun həmkarlarının genetik tədqiqatları nəticəsində müəyyən olunub ki, bu alt növlər ayrıca "Naja nigricincta" növü kimi təsnif olunmalıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Malpolon moilensis

**Malpolon moilensis** (*Saxta kobra*) və ya "başlıqlı malpolon" — Afrika və Yaxın Şərqin bəzi bölgələrində tapılan "opisthoglyphous" (arxa dişli) ilan növü. "Saxta kobra" adı ondan qaynaqlanır ki, bu ilan əslində kobra deyil, lakin kobranın duruşunu təqlid edərək boynunu başlıq şəklində genişləndirir və kobraya bənzər səs çıxarır.

## Təsvir

Yetkin fərdlər adətən 0,8 – 1,4 m uzunluğunda olur, lakin bəzi nümunələr 1,9 m-ə qədər böyüyə bilir. Onların böyük, yumru və qırmızımtıl rəngli gözləri var. İlanın əsas xüsusiyyətlərindən biri yanağından çənə bucağına qədər uzanan qara ləkədir. Bədəninin ümumi rəngi saman rəngindədir və bədən boyunca qəhvəyi ləkələrlə örtülüdür. Qarın hissəsi adətən krem rəngindədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naja pallida

**Naja pallida** (*Qırmızı tüpürən kobra*) — Afrikaya məxsus olan bir "tüpürən kobra" növü.

## Taksonomiya

Bu növ əvvəllər Naja mossambicanın yarımnövü, "N. m. pallida" kimi qəbul edilirdi, lakin indi ayrı bir növ kimi təsnif edilir. Həqiqətən, "N. mossambica" bu növdən daha çox Naja nigricollis ilə yaxından əlaqədardır. Qırmızı tüpürən kobra, şimal-şərqi Afrikanın "Nubiya tüpürən kobrası" (Naja nubiae) ilə yaxından əlaqəlidir və onunla "bacı qrup" təşkil edir. Nubiya tüpürən kobrası əvvəllər "N. m. pallida"-nın şimal populyasiyası kimi qəbul edilirdi, lakin 2003-cü ildə ayrı bir növ kimi tanındı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naja kaouthia

**Naja kaouthia** — Həmçinin "təkgözlü kobra" və ya "Hindistan tüpürən kobrası" kimi tanınan, Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada geniş yayılmış zəhərli bir kobra növü.

## Taksonomiya

"Naja kaouthia" elmi adı ilk dəfə 1831-ci ildə Rene Lesson tərəfindən təqdim edilmişdir. Lesson bu kobranı gözəl bir ilan kimi təsvir etmiş və onun 188 qarın pulcuğu və 53 cüt quyruq pulcuğu ilə fərqləndiyini qeyd etmişdir. O vaxtdan bəri təkgöz kobralar müxtəlif elmi adlar altında təsvir edilmişdir:
- 1834-cü ildə Con Edvard Qrey, Tomas Hardvikin təkgöz kobranın ilk illüstrasiyasını "Naja tripudians var. fasciata" adı altında dərc etmişdir.
- 1839-cu ildə Teodor Edvard Kantor Mumbay, Kəlkətə və Assamda aşkar edilən, ağ halqalı başlığı olan və zəif sarı enli zolaqlara malik qəhvəyi rəngli bir təkgöz kobranı "Naja larvata" adı ilə təsvir etmişdir.
- 1895–1913-cü illər arasında təkgöz kobraların bir neçə növü "Naja tripudians" adı altında təsvir edilmişdir.
- 1940-cı ildə Malkolm Artur Smit təkgöz kobranı "Naja naja kaouthia" adı ilə eynəkli kobranın yarımnövü kimi təsnif etmişdir. 1990-cı illərdə yenidən təsnifat zamanı "Naja kaouthia", "Naja siamensis"-dən ayrılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mərcan ilanı

**Mərcan ilanları** — Elapid ilanlarının böyük bir qrupu.

2 fərqli qrupa bölünür: Köhnə Dünya mərcan ilanları və Yeni Dünya mərcan ilanları. Köhnə Dünyada üç cinsdə (Calliophis, Hemibungarus və Sinomicrurus) 27 növ mərcan ilanı, Yeni Dünyada isə iki cinsdə (Micruroides və Micrurus) 83 tanınmış mərcan ilanı növü var. 

Genetik tədqiqatlar göstərir ki, ən əsas xətlər Asiyadan gəlir, bu da qrupun Köhnə Dünyada meydana gəldiyini göstərir. Yeni Dünyanın hər iki cinsinə aid növlər zəhərlidir, lakin onların dişləmələri nadir hallarda ölümcül olur; son 100 ildə yalnız iki təsdiq edilmiş ölüm halı Micrurus cinsinə aid edilir. Digər tərəfdən, Micruroides cinsinə aid ilanlar heç vaxt tibbi cəhətdən əhəmiyyətli sancmaya səbəb olmayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
OpenDOAR

**OpenDOAR** *(Open Directory of Open Access Repositories)* — Açıq Giriş Repozitoriyalarının Qlobal Kataloqudur.

## Mahiyyəti
Bu platforma dünya üzrə akademik və elmi tədqiqat materiallarını açıq giriş (Open Access) prinsipi əsasında təqdim edən repozitoriyaların sistematik siyahısını və məlumat bazasını təmin edir. OpenDOAR tədqiqatçılar, kitabxanaçılar, siyasət tərtibatçıları və açıq elm (Open Science) təşəbbüsləri üçün əhəmiyyətli bir resursdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Subyektiv ikili sindromu

**Subyektiv ikili sindromu** — İnsanın özünün eyni görkəmdə, amma fərqli xarakter xüsusiyyətləri olan bir ikiliyə sahib olduğunu düşündüyü nadir Doppelqanqer (yalan inanclar) sindromu.

## Mahiyyəti
Bu ikili, öz həyatını yaşayan bir başqa şəxs kimi təqdim edilir. Bəzən xəstə bir neçə ikilinin mövcud olduğuna inanır və bu ikililər hər hansı bir şəxsə, məsələn, tanımadığı birinə və ya yaxınlarına, əks oluna bilər. Sindrom adətən şizofreniya və ya psixozlu hallüsinasiyalar kimi başqa zehni xəstəliklərlə müşayiət olunur.1978-ci ildə Yunan-Amerikalı psixiatr George Christodoulou tərəfindən tərif edilmişdir, lakin nadir və az rast gəlinən bir xəstəlikdir.

## Həmçinin bax
## İstinadlar
Çay və tost sindromu

**Çay və tost sindromu** — Yaşlı insanlar arasında yayılmış qidalanma pozğunluğu. 

## Mahiyyəti
Bu sindrom, özlərinə yemək hazırlamaq və baxmaqda çətinlik çəkən yaşlı şəxslərdə tez-tez müşahidə olunur. Bu termin yalnız çay və çörək məhsullarına aid deyil, daha çox məhdud qidalanma vərdişlərini təsvir edir ki, bu da vitamin və digər qidalanma maddələrinin çatışmazlığına səbəb olur. Bu vəziyyət, zərərli protein qəbulundan dolayı yavaş-yavaş sağlamlıq və əzələ itkisinə yol aça bilər. 

## Həmçinin bax
## İstinadlar
Raps yağı

**Raps yağı** — Ən köhnə bitki yağlarından biri.

## Xüsusiyyətlər
Brassicaceae fəsiləsindən olan bir neçə bitki növünün toxumlarından istehsal edilən yeyinti və sənayə formaları mövcuddur. Tarix boyu, raps yağı tərəfindən yeyinti yağı kimi istifadəsi məhdud olmuşdur, çünki tərkibində eruk turşusu vardı. Bu turşunun laboratoriya tədqiqatları, heyvanlarda çox miqdarda istifadə edilərkən, ürək əzələsinə zərər verdiyini göstərmişdir.
Standart raps növlərindən istehsal edilən yağ, 54%-dək eruk turşusu tərkib edə bilər.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Antofobiya

**Antlofobiya** *(ing. Anthophobia)* — İnsanların çiçəklərə və ya çiçək açan bitkilərə qarşı qeyri-adi və hədsiz qorxusu olan spesifik bir fobiya.

## Mahiyyəti
Bu fobiya əsl təhlükə yaratmayan bir şeyə qarşı hədsiz qorxu hissi ilə xarakterizə olunur. Antlofobiya insanın gündəlik həyatına mənfi təsir göstərə bilər, çünki çiçəklər bir çox yerdə, evlərdə, bağçalarda, park və hətta ictimai yerlərdə geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tənburi Cəmil bəy

**Tənburi Cəmil bəy** (; ) — türk tənbur, yaylı tənbur, klassik kamança, violonçel və lyutnya ifaçısı, ustası və bəstəkarı.
## Həyatı
1873-cü ildə İstanbulda anadan olub. İlk musiqi bilgisini orta məktəb illərində, böyük qardaşı Əhməd bəydən almışdır. Musiqi alətlərində ifa etmək marağı onda on yaşında, skripka və kanonla başlayıb. Cəmil bəy sonralar çalmağa başladığı və adı ilə bütünləşən tənbur alətində ustalıq səviyyəsinə də çatmışdır. O, həm də Tənburi Əli Əfəndinin tələbələrindən olub. Hətta, Əli Əfəndinin Tənburi Cəmil bəyi dinlədikdən sonra "bir daha tənbur götürməyəcəyəm" dediyi söylənsə də, ona daha köhnə tərzdə tənbur çalmağı da öyrətmişdi. Tənburdan başqa kamança, lyutnya, violonçel kimi klassik alətləri də eyni ustalıqla ifa etməklə bir məktəbə çevrilmişdir. Musiqi alətlərinin məharətlə ifasında əlçatmaz səviyyəyə yüksəlmiş Cəmil bəy, həm də çox yaxşı bəstəkar olub. O, əsərləri ilə türk musiqisinin instrumental ifasına tamamilə yeni və müasir üslub, fərqli dəsti-xətt gətirmiş və alətlərin məharətlə ifasında böyük rol oynadı. Xüsusən də qrammofon vallarına yazdırdığı əsərləri üslub baxımından dərs vəsaiti məqasədini daşıyırdı. 1916-cı il iyulun 29-da İstanbulda vəfat edən Cəmil bəyin şifahi əsərləri ilə yanaşı, bəstələdiyi xeyli sayda saz əsərləri də vardır.Onun qrammofon vallarına yazılan çoxlu əsərləri vardır.  Onun tələbələri arasında Türkiyənin ilk qadın avtomobil yarışçısı Samiyə Cahid Morqaya da olub.

Məsud Cəmilin atası Tənburi Cəmil bəyin məzarı Mövlanəqapı, Mərkəzəfəndi qəbiristanlığında yerləşir. 

Tənburi Cəmil bəyin "Çeçen qızı" (Hüseyni rəqs melodiyaları) adlı bəstəsi Yunanıstanın Lesbos adasında *Ta Ksyla* (*Τα Ξύλα*) adı ilə tanınır və rəqs kimi də ifa olunur.

## Bəstələri

* *Şədd-i Araban Pəşrəvi*
* *Fərahfəza Pəşrəvi*
* *Muhəyyar Pəşrəvi*
* *Mahur Pəşrəvi*
* *Hicazkar Pəşrəvi*
* *Kürdili Hicazkar Pəşrəvi*
* *İsfahan Pəşrəvi*
* *Nəva Pəşrəvi*
* *Bəstənigar səmaisi*
* *Suz-i Dilarə saz səmaisi*
* *Fərahfeza saz səmaisi*
* *Hüseyni oyun havası* (*Çeçen qızı*)
* *Nihavənd Sirto*
* *Nikriz Sirto*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://islamansiklopedisi.org.tr/cemil-bey-tanburi
Ukraynanın inzibati bölgüsü

Ukrayna üç dərəcəli inzibati ərazi bölgüsünə malik unitar dövlətdir. Bunlar vilayətlər (), rayonlar () və bələdiyyələrdir (). Birinci dərəcəli inzibati bölgüyə 24 vilayət, Krım Muxtar Respublikası və xüsusi statuslu iki şəhər Kiyev və Sevastopol daxildir.

## İnzibati ərazi vahidləri

## İstinadlar
Avqustin Voloşin

**Avqustin Voloşin** (, ; ) — ukraynalı ictimai xadim, pedaqoq, ilahiyyatçı və siyasi lider. 1939-cu ildə müstəqil Karpat Ukraynasının ilk və yeganə prezidenti olmuşdur. O, həm də Ukrayna milli hərəkatının Zakarpatyadakı əsas simalarından biri kimi tanınır.

## Bioqrafiyası
Avqustin Voloşin 1874-cü ildə Avstriya-Macarıstan imperiyasının tərkibində olan Keleçin kəndində (indiki Ukraynanın Zakarpatiya vilayəti) anadan olmuşdur. Ali təhsilini Budapeşt Universitetində ilahiyyat və filologiya sahəsində almışdır. Uzun müddət müəllim və pedaqoji təşkilatçı kimi fəaliyyət göstərmiş, ukrayna dilinin və mədəniyyətinin təbliği ilə məşğul olmuşdur. 1920–1938-ci illərdə Çexoslovakiyanın Subkarpat Rusiyası muxtar vilayətində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, Ukrayna yönümlü mövqeyi ilə tanınmışdır. O, "*Prosvita*" cəmiyyətinin və digər milli təşkilatların fəal üzvü idi. Ukraynaca dərsliklərin hazırlanmasında və məktəb islahatlarında mühüm rol oynamışdır. 1938-ci ildə Çexoslovakiyanın federallaşmasından sonra Subkarpat Rusiyası muxtariyyət əldə etdi və Voloşin bu muxtar bölgənin rəhbəri seçildi. 15 mart 1939-cu ildə Karpat Ukraynası müstəqilliyini elan etdikdə, Voloşin onun prezidenti seçildi. Karpat Ukraynası müstəqilliyini elan etdikdən dərhal sonra Macarıstan tərəfindən işğal olundu. Voloşin münaqişədən sonra Rumıniyaya qaçmış və oradan mühacirətə yollanmışdır. O, müstəqil Ukrayna ideyasını beynəlxalq aləmdə tanıtmaq üçün fəaliyyətini davam etdirmişdir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra, 1945-ci ildə Çexoslovakiya ərazisində sovet qüvvələri tərəfindən həbs olunaraq Moskvaya aparılmışdır. NKVD tərəfindən sorğu-suala çəkilmişdir və Moskvadakı Butırka həbsxanasında vəfat etmişdir. Vəfat səbəbi rəsmi olaraq "ürək tutması" göstərilsə də, bu hadisə uzun müddət suallar doğurmuşdur.

## İrsi və xatirəsi
Avqustin Voloşin Ukrayna tarixində müstəqillik uğrunda mübarizənin simvolu kimi tanınır. 2002-ci ildə Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma tərəfindən ona Ukraynanın Milli Qəhrəmanı (ölümündən sonra) adı verilmişdir. Xust və Ujqorod şəhərlərində heykəlləri ucaldılmış, məktəblərə və küçələrə onun adı verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Avhustyn Voloshyn at the Encyclopedia of Ukraine
* Deportation of Voloshyn (in Czech)

*
Karpat Ukraynası

**Karpat Ukraynası** () — 1939-cu ildə Çexoslovakiyanın süqutundan sonra qısa müddət mövcud olmuş, Ukrayna yönümlü müstəqil dövlət qurumu.Karpat Ukraynası Subkarpat Rusiyasının (müasir Zakarpatiya vilayətinin) ərazisində qurulmuş və yalnız bir neçə gün mövcud olmuşdur. 

Karpat Ukraynası müstəqil Ukrayna ideyasının ilk real təzahürü hesab olunur. Dövlət qısa müddət yaşasa da, Ukrayna milli azadlıq hərəkatının simvolu kimi Ukrayna tarixində mühüm yer tutur. Sovet dövründə bu hadisə uzun müddət susdurulmuş, yalnız 1991-ci ildə Ukraynanın müstəqilliyindən sonra ətraflı araşdırmalara başlanmışdır.

## Tarixi
1919-cu ildə Paris Sülh Konfransının qərarı ilə Subkarpat Rusiyası Çexoslovakiyanın tərkibinə daxil edildi və bölgəyə muxtariyyət vəd olundu. Lakin bu muxtariyyət uzun müddət tətbiq olunmadı. 1938-ci ildə Münhen sazişindən sonra Çexoslovakiya federallaşmağa məcbur oldu və Subkarpat Rusiyasına da muxtariyyət verildi. Həmin vaxtdan etibarən bölgədə Ukrayna yönümlü milli hərəkat güclənməyə başladı.  1939-cu ilin martında Almaniyanın Çexoslovakiyanı işğal etməsi ilə ölkə tamamilə dağılır. Bu şəraitdə, 15 mart 1939-cu ildə Karpat Ukraynası müstəqil respublika kimi elan olunur. Yeni yaradılmış dövlətin prezidenti Avqustin Voloşin, baş naziri isə Yulian Revay idi. Karpat Ukraynasının müstəqilliyi uzun sürməmişdir. 16 mart 1939-cu ildə Macarıstan ordusu əraziyə hücum etmişdir. Üç gün davam edən mübarizədən sonra Karpat Ukraynası işğal olunmuş və Macarıstan krallığına birləşdirilmişdir. Minlərlə ukraynalı döyüşçü həlak olmuş və ya əsir düşmüşdür. Avqustin Voloşin isə Rumıniyaya sığınmışdır.

Karpat Ukraynasının keçmiş əraziləri hal-hazırda Ukraynanın Zakarpatiya vilayətinə daxildir. Xust şəhərində Karpat Ukraynasına həsr olunmuş memorial abidələr və muzey fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* Ganzer, C. (2001). "Die Karpato-Ukraine 1938/39: Spielball im internationalen Interessenkonflikt am Vorabend des Zweiten Weltkrieges."  Hamburg. *Die Ostreihe - Neue Folge*. 
* 
* 
* Rosokha, S. (1949). *Parliament of Carpatho-Ukraine*.  Ukrainian National Publishing.
* 
* Shandor, V. (1997). *Carpatho-Ukraine in the Twentieth Century: A Political and Legal History*. Cambridge: Harvard University Press. .
* Winch, M. (1939). * Republic for a day: An eye-witness account of the Carpatho-Ukraine incident*. London.

## Xarici keçidlər
* Carpatho-Ukraine, *Encyclopedia of Ukraine*
Minyan

Minyan on və ya daha çox ibadət edənlə qılınan namazı təsvir edən yəhudi terminidir.

On nəfərdən az ibadət edənlə qılınan namaza fərdi namaz deyilir və böyük camaatla qılınan namazdan daha az xeyirlidir.

On nəfərlə dua etmək ehtiyacının mənşəyi İbrahimin Allahdan Sodom və Homorranı məhv etməməsini xahiş etdiyi zaman Sodom və Homorranın dağıdılmasından irəli gəlir, çünki orada 10 saleh insan yaşayırdı. 10 saleh adam tapılmadıqdan sonra Allah Sodom və Homorranı məhv etdi. Sodom və Homorranın dağıdılmasından yalnız Lut, arvadı və iki qızı sağ qaldı. Sonra Allah Lutun arvadını cəzalandırdı və onu duzdan hazırlanmış heykələ çevirdi.

O vaxtdan bəri yəhudilər ən azı on nəfərlə namaz qılmağa diqqət yetiriblər və böyük camaatla namaz qılmaq halal bir vəzifə sayılır və tək namaz qılan şəxs haram bir iş görür.

## İstinadlar
Musəvilikdə Məsih

Yəhudilikdə **Məsih** (ivr. משיח) Qiyamət günü dünyanı xilas edəcək və İsrailin padşahı olacaq şəxsdir.

Məsih Davud padşahın nəslindəndir və Davudun nəslindən olmayan şəxs ola bilməz, çünki padşahlıq Allah tərəfindən Davuda vəd edilib.

**Davud oğlu Məsih**

Davudun Oğlu Məsih (ivr. משיח בן דוד) Qiyamət günü zühur edəcək və dünyanı satın alacaq Məsihdir.

**Yusifin oğlu Məsih**

Yusifin oğlu Məsih (ivr. משיח בן יוסף) Yusifin nəslindəndir. Onun da Qiyamət günü rolu var, lakin ümumiyyətlə yəhudilərin Məsihə istinadı Yusifin oğlu Məsihə deyil, Davudun oğlu Məsihə aiddir. Məsih sözü mütləq Qiyamət Məsihini deyil, Allahın qulunu ifadə edir və Məsih sözünün əlavə mənaları var.

Qiyamət gününün peyğəmbərliklərinə görə Yusifin oğlu Məsihi Armilos adlı padşah öldürəcək. Davudun oğlu Məsih onu dirildəcək.
Masticophis flagellum

**Masticophis flagellum** — Ümumi olaraq "qamçı ilanı" kimi tanınan zəhərsiz kolubrid ilan növü. ABŞ və Meksikaya endemikdir.

## Taksonomiya

"Masticophis" cins adı, quyruğun hörülmüş görünüşünə istinadən yunanca "qamçı" mənasını verən "*mastix*" və "ilan" mənasını verən "*ophis*" sözlərindən gəlir. "Ruddocki" yarımnöv adı, "Richfield Oil Corporation"-ın tibb direktoru Dr. Con C. Ruddok-un şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tsedaka

**Tsedaka** kasıba qarşı xeyirxahlıqdır.

Hətta kasıb da Tsedaka etməlidir.

Mitsva kasıblara pul verməklə və ya onlara yemək almaqla yerinə yetirilə bilər.

Yerusəlim Talmudunda xeyriyyəçiliklə bağlı bütöv bir kitab var.

Adi bir təcrübə maaşınızın 10–20%-ni yoxsullar üçün işləyən təşkilatlara bağışlamaqdır. Tövratda deyilir ki, tarladan alınan məhsulun 10%-i yoxsullara ianə kimi ayrılmalıdır.

Ərəbcə Zəkat sözü ivrit Tsedaka sözünə əsaslanır.

## İstinadlar
Robert Ballantayn

**Robert Ballantayn** (; ) — şotlandiyalı yazıçı, uşaq və gənclər ədəbiyyatının klassiklərindən biri. O, xüsusilə macəra janrında yazdığı əsərlərlə tanınır və "Mərcan adası" () romanı ilə dünya şöhrəti qazanmışdır.

## Bioqrafiyası
Robert Ballantayn 1825-ci ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində anadan olmuşdur. Ballantayn ailəsi nəşriyyat sahəsində məşhur idi. Gənc yaşlarında Hudson Körfəzi şirkətində işə başlamış və Kanada ərazisində ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Bu illərdəki təcrübələri onun gələcək ədəbi fəaliyyətinə böyük təsir göstərmişdir. Ballantayn 1848-ci ildə ilk əsəri olan "*Hudson’s Bay: Or, Life in the Wilds of North America*" kitabını nəşr etdirdi. Əsər onun Şimali Amerikada keçirdiyi illərə əsaslanırdı. Ən məşhur əsəri "*The Coral Island*" (1858) macəra romanıdır. Bu roman üç yeniyetmənin cənub dənizindəki bir adada sağ qalmaq üçün apardığı mübarizədən bəhs edir.Əsər tezliklə böyük populyarlıq qazandı və sonradan Vilyam Qoldinqin "*Lord of the Flies*" (Milçəklərin hökmdarı) romanına ilham mənbəyi olmuşdur. Ballantayn tez-tez əsərlərinin mövzusunu real həyatdan götürür və yazmazdan əvvəl geniş tədqiqat aparırdı. O, real təbiət hadisələrinə və texnoloji detallara diqqət yetirən müəllif kimi tanınırdı. Robert Ballantayn Viktoriya dövrü uşaq ədəbiyyatının ən tanınmış simalarından biri idi. Onun əsərləri gənc oxuculara cəsarət, fədakarlıq və dostluq kimi dəyərləri aşılamaq məqsədi daşıyırdı. Əsərlərindəki real təsvirlər və didaktik yanaşma uzun illər uşaq ədəbiyyatında örnək olaraq qalmışdır. Ballantayn 1894-cü ildə İngiltərənin Romford şəhərində vəfat etmişdir. Vəfatından sonra onun ədəbi irsi uzun illər oxunmuş və müxtəlif dillərə tərcümə olunmuşdur.

## Əsərləri
Ballantayn təxminən 80-dən çox kitab yazmışdır. Onun məşhur əsərləri bunlardır:
* The Coral Island (1858)
* The Dog Crusoe and His Master (1860)
* The Lighthouse (1865)
* Fighting the Flames (1867)
* The Battery and the Boiler (1883)

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

*
*

## Ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər

*
*
*
*R. M. Ballantyne collection at One More Library
*
*R. M. Ballantyne at Fantastic Fiction
Samiyə Cahid Morqaya

**Samiyə Cahid Morqaya** (; ) — Türkiyənin ilk qadın yarış avtomobili sürücüsü və çempionu, feministi; tənbur və kamança müəllimi.
## Həyatı
Samiyə Cahid Morqaya *Əmirlər Dərgahının* son şeyxi İbrahim Şuadəddin Əfəndinin kiçik qızıdır. O, ibtidai təhsilini Yeddiqüllə Alman Məktəbində almışdır. İlk dəfə musiqiyə maraq göstərən Morqaya, Tənburi Cəmil bəydən səkkiz il musiqi dərsləri almışdır. 1922-ci ildə o, o illərin konservatoriyası sayılan Darüləlhanda (*Nəğmələrin evi*) imtahan verdikdən sonra, kamança müəllimi olur. Daha sonra sürücülük vəsiqəsini *Pangaltı Amerika Qarajından* almış və ilk lisenziyalı qadın sürücü adını almışdır. Samiyə Morqayanın ilk avtomobilini dövrünün siyasətçi və yazıçılarından biri, həm də onun həyat yoldaşı olan Burhan Cahid Morqaya almışdır.

O illərdə ilk olaraq avtomobillərin dayanıqlılıq səviyyəsini ölçən yarışlar əvəzinə, *Turing Club* tərəfindən müxtəlif formatlı yarışlar təşkil edilirdi. *Turing Club*nun təşkil etdiyi yeni formatlı yarışlarda Samiyə Cahid Morqaya da iştirak edib. O, 1930-cu illərdə bu yarışlarda iştirak edən yeganə qadın sürücü olub. 1930- 1931-ci illərdə keçirilən yarışlarda qalib gələn Morqaya, 1932-ci ildə İstinyə ilə Zəncirliquyu arasında 9,5 kilometrlik trasda təşkil edilən rallidə qalib gələrək ilk çempionluğunu qazanmış oldu. Bu qələbə ilə o, həm də ilk qadın çempion avtomobil yarışçısı oldu. O dövrdə, yarışa qatılmış kişi yarışçıları Morqayanın ilk çempionluğuna "yarış qaydalarında qadınların da yarışa qatıla biləcəyini nəzərdə tutan maddə yoxdur" səbəbi ilə etiraz etmişdilər. Etirazlar nəticəsində keçirilən məhkəmə iclasında *Sultan Əhməd Sülh Məhkəməsi* yarışın çempionunun Morqaya olduğunu bildirərək etirazları rədd etdi. 1933-cü ildə keçirilən rallidə də qalib gələn Morqaya, 1934-cü ildəki yarışda Ford markalı avtomobili ilə qəza keçirərək, yaralanmışdı.

## İstinadlar
Naja sagittifera

**Naja sagittifera** — "*Andaman kobrası*" və ya "*Andaman tüpürən kobrası*" olaraq da bilinən, Hindistanın Andaman adalarına endemik olan bir kobra növü. Bu kobranın adı adalardan gəlir. Bu növün çox güclü bir zəhəri var və "tüpürmə" qabiliyyətinə malikdir, baxmayaraq ki, bu müdafiə davranışı çox nadirdir və nişanı zəifdir və "əsl tüpürən kobralar" qədər effektiv deyil.

## Taksonomiya

"Naja sagittifera", Aspidlər (Elapidae) fəsiləsinin "Naja" cinsinə aiddir. İlk dəfə 1913-cü ildə İngilis həkimi və herpetoloqu Frank Vol tərəfindən təsvir edilmişdir. "Naja" cins adı, "kobra" mənasını verən Sanskrit sözü "nāgá"-nın (नाग) latınlaşdırılmasıdır. "Sagittifera" xüsusi epiteti latıncadır və "ox daşıyan" mənasını verir.
"Xəzər kobrası" (Naja oxiana) və "Monokl kobrası" (Naja kaouthia), "Naja sagittifera"-nın bacı kladları olduğu nümayiş etdirilmişdir. Diqqətəlayiqdir ki, Hinduquş dağları tərəfindən yaranan populyasiya ayrılığına baxmayaraq, "N. oxiana" tək bir təkamül xəttini nümayiş etdirir ki, bu da tarixi sürətli diapazonun genişlənməsini göstərir. "N. oxiana", "N. kaouthia" və "N. sagittifera"-dan fərqli olaraq tüpürməyən bir növdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kamza

**Kamza** () — Albaniyada şəhər və bələdiyyə. Tirana şəhərinin yaxınlığında yerləşir və faktiki olaraq Tirana şəhərinin şəhərətrafı ərazisi rolunu oynayır.

## Yerləşməsi
Tirana şəhərinin yaxınlığında, Tirana əyalətinin tərkibində yerləşir. Bələdiyyə olaraq, 2015-ci ildə yerli hökumət islahatlarında keçmiş Kamez və Paskuqan bələdiyyələrinin birləşməsi nəticəsində formalaşıb və vahid bələdiyyəyə çevrilib. Bələdiyyənin yerləşdiyi yer Kamez şəhəridir.

Kamza bələdiyyəsi Kamza şəhərindən və aşağıdakı kəndlərdən ibarətdir:

* Babrru
* Bathore
* Bulçeş
* Fuşe e Kerçikeve
* Frutikulturë
* Kodër e Kuqe
* Kodër-Babrru
* Laknas
* Paskuqan
* Paskuqan-Fushe
* Paskuqan-Koder
* Shpat
* Valias
* Zall-Mner

## Tarixi
Kamza Qədim İlliriya kəndinin yerində yerləşir. Əraziyə İmperator I Yustinian və ya Belisariusun səfər etmiş ola biləcəyi ehtimal edilir.

1990-cı illərdən əvvəl Kamza seyrək məskunlaşan və əsasən kənd təsərrüfatı ərazisi idi. Lakin 1990-cı illərdən sonra, Albaniyada əhalinin kütləvi olaraq şəhərlərə hərəkətindən sonra, bu əraziyə Albaniyanın hər yerindən kütləvi əhalinin axını başlayır. Məskunlaşmanın sürtələ artması ərazini şəhərə çevirir. Yeni yaranan şəhərin Donald Tramp küçəsi kimi beynəlxalq şəxsiyyətlərə, digər ölkələrin paytaxt şəhərlərinə və təşkilatlara aid küçə adları olduğu bilinir.

## İdman
Şəhərin əsas futbol komandası KS Kamza, Albaniyanın İkinci Divizionunda çıxış edir və ev oyunlarını Kamza idman sahəsində () keçirir.

Şəhərin basketbol komandası olan "BC Kamza Basket" basketbol komandası 6 dəfə ölkə çempionu olub.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Kastenazo
*  Kemalpaşa
*  Makerata
*  Yonkers

## İstinadlar
Amazon Standart İdentifikasiya Nömrəsi

**Amazon Standart İdentifikasiya Nömrəsi** () —  Amazon tərəfindən məhsulların unikal identifikasiyası üçün istifadə olunan onsimvolluq hərf-rəqəm kombinasiyasından ibarət kodu. ASIN, Amazon-un məlumat bazasında hər bir məhsulu unikal şəkildə təyin etməyə və izləməyə imkan verir.

## İstifadəsi və strukturu
ASIN sistemi ilk dəfə Amazon.com saytında tətbiq olunmuşdur və hazırda Amazon-un bütün regional versiyalarında (məsələn, Amazon.co.uk, Amazon.de və s.) istifadə olunur. Hər bir məhsul üçün yalnız bir ASIN mövcuddur (bəzi istisnalarla). Kitablar üçün ASIN adətən Beynəlxalq Standart Kitab Nömrəsinə (ISBN) bərabər olur.

ASIN aşağıdakı məqsədlər üçün vacibdir:

* məhsulların Amazon platformasında düzgün axtarış və indeksləşməsi
* satıcıların və istifadəçilərin məhsulları asanlıqla tapması və müqayisə etməsi
* stok idarəetməsi və loqistika proseslərinin avtomatlaşdırılması

## İstinadlar
Əbül-Heysəm ibn Təyyihan

**Əbül-Heysəm Malik ibn Təyyihan əl-Ənsari** (; ) - Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi. O, Əqəbə beyətində, Bədr, Uhud, Xəndək və Mütə döyüşlərində iştirak etmişdir.

## Həyatı
Ən məşhur adı Malikdir.Onun nəsəbi tam olaraq məlum deyil, əksər mənbələrdə onun Əvs qəbiləsindən olan Bəni Zaur Əbdül-Əşhal qəbiləsinə mənsub olduğu bildirilir. Qardaşı Ubeyd (və ya Uteyk) Bədr döyüşündə vuruşmuşdur. Əbul Heysəm İslam Peyğəmbərinin vəfatından sonra Əbu Bəkrin xəlifəliyinə qarşı çıxan səhabələrdən olmuşdur.Osmanın qətlindən sonra Əli ibn Əbu Talibə beyət etmişdir. Siffeyn döyüşündə Əli tərəfində döyüşərək şəhid olmuşdur.

### Peyğəmbər dövründə
Əbül-Heysəm və Əsəd ibn Zürarə Ənsardan İslamı qəbul edən ilk şəxslərdən olmuşdur və onlar hər iki Əqəbə beyətində Peyğəmbərə beyət etmişdilər.İslam dinini qəbul etməmişdən əvvəl monoteizm inancında olmuşdur. Peyğəmbərin yanında onunla birlikdə döyüşlərə qatılmışdır və Bədr döyüşü iştirakçılarındandır.

Fəzl ibn Şəzan nəql edir ki, İbn Təyyihan Peyğəmbərdən dərhal sonra Əliyə üz tutan ilk insanlardandır.

### Peyğəmbərdən sonra
İbn Babaveyh onu Əlinin səhabələri və yoldaşlarından saymışdır. Onun Əli ilə birlikdə Cəməl döyüşündə iştirakı mənbələrdə qeyd edilmişdir.

Kuleyni Əbül-Heysəmdən Əli ibn Əbu Talibin kəlamını nəql etmişdir ki, bu da "Talutiyyə xütbəsi" adı ilə məşhurdur.

### Ölümü
Əbül-Heysəm, Siffeyn döyüşündə iştirak etmiş və həmin döyüşdə Əmmar ibn Yasirdən sonra öldürülmüşdü.

## İstinadlar
Emulyasiya Təkmilləşdirmə Lojası

**Emulation Lodge of Improvement** (azərb. *Emulyasiya Təkmilləşdirmə Lojası*) — İngiltərədə yerləşən, azad masonluq ənənələrinə əsaslanan və əsas məqsədi ritual və mərasimlərin düzgün və dəqiq şəkildə icrasını qorumaq və təbliğ etmək olan xüsusi təlim lojiya təşkilatıdır. Bu lojiya 1823-cü ildə yaradılmış və İngiltərə Birləşmiş Böyük Lojiya (United Grand Lodge of England — UGLE) nəzdində fəaliyyət göstərir.
## Tarix
1823-cü il fevralın 2-də təsis edilmişdir. Onun yaradılması, 1813-cü ildə İngiltərədəki iki əsas mason təşkilatının birləşməsi nəticəsində yaranmış standart ritual ehtiyacından yaranmışdır.. Bu birləşmədən sonra rəsmi ritualı müəyyənləşdirmək və onu bütün üzvlərə düzgün şəkildə öyrətmək üçün xüsusi loja formalaşdırıldı.

## Məqsəd
əsas məqsədi aşağıdakılardır:

* **UGLE** tərəfindən qəbul edilmiş rəsmi mason rituallarını qorumaq və öyrətmək.
* Ritualların icrasında standartlaşdırmanı təmin etmək.
* Loja üzvlərinə (masonlara) ritual bacarıqlarını təkmilləşdirmək üçün praktiki məşqlər keçirmək.
* Ritualın mətn və tələffüz baxımından düzgünlüyünə nəzarət etmək. 

## Fəaliyyət forması
Bu lojiya adi mənada "işgüzar" mason lojası deyil; burada yeni üzvlərin qəbul mərasimləri və ya seçkilər keçirilmir. Əsas fəaliyyət — ritual təlimləridir. Bu təlimlər "Demonstration" (göstəri) adlanır və müxtəlif mərhələlər üzrə mason ritualları simulyasiya edilir. Loja üzvləri bu məşqlərdə iştirak edərək öz biliklərini təkmilləşdirə bilərlər. Hər il ritualların düzgün və səviyyəli icrasına görə fərqlənmiş üzvlərə *Certificate of Merit* (Layiqincə Sertifikat) təqdim olunur. 

## Təsir
Emulation ritualı yalnız İngiltərədə deyil, həm də bir çox digər ölkələrdə  xüsusilə Britaniya təsiri altında olmuş bölgələrdə geniş yayılmışdır. Bir çox xarici lojalar bu ritualı model kimi qəbul etmiş və öz fəaliyyətlərində istifadə edirlər. 

## İstinadlar
Tsitsit

**Tsitsit** — Kabbala ilə əlaqəli mistik bələdçiyə görə paltara bağlanan yun sapdır.

Dörd kənarı olan hər bir paltarın üzərində tsitsit bağlanmalıdır.

İnsandan tsitsitli paltar geymək tələb olunmur, lakin 4 kənarı olan paltar geyinirsə, tələb olunur.

Tsitsit üçün ən qədim mənbə Tövratda görünür.

Qədim Misir dövründə misirlilər də tsitsit ilə paltar geyirdilər.

## İstinadlar
Şahrit

**Şahrit** — yəhudilərin üç vacib namazından biridir. Halaxada Şəhrit namazının vaxtının günəşin ilk doğduğu an olduğu müəyyən edilmişdir.

Şahrit duası İbrahim peyğəmbər tərəfindən yazılmışdır.

Şəhrit duası yəhudilərin başlarına tefillin qoyub əllərinə bağladıqları günün vaxtıdır. Səhər namazında Talet taxmaq adətdir.

Namazın istiqaməti (qiblə) Yerusəlimdür.

## İstinadlar
Mikve

**Mikve** — halaxa qaydalarına uyğun tikilmiş təbii su anbarı və ya hovuzdur.

Dəniz, çay və ya bulaq kimi istənilən təbii su obyekti mikve kimi istifadə edilə bilər.

Mikve təmizlik qanunlarının bir hissəsi kimi mətbəx qablarını təmizləmək üçün də istifadə olunur.

## Mikve kişilər
Kişilər adətən namazdan əvvəl və bayramları şərəfləndirmək üçün özlərini mikveyə batırırlar.

## Mikve qadınlar
Ailənin təmizliyini qoruyan qanunların bir hissəsi olaraq qadın özünü mikveyə qərq etməlidir.

## İstinadlar
Tanatofobiya

**Tanatofobiya** (*Ölüm qorxusu*) — Yunan dilindəki "thanatos" (ölüm) və "phobos" (qorxu) sözlərindən yaranan bir termin. Ölüm qorxusu ilə bağlı olub,insanın öz ölümünü düşünməsindən və ya ölümün yaxınlaşması ilə əlaqəli duyduğu narahatlıqdan yaranan bir psixoloji vəziyyətdir. Tanatofobiya, ölümün qaçınılmaz olduğunu və hər kəsin bir gün ölə biləcəyini qəbul etməyə çətinlik çəkən insanlarda daha çox yayılır. Bu qorxu, həyatda qarşılaşılan başqa qorxulardan fərqli olaraq, insanın həyatını ciddi şəkildə təsir edə bilər.

## Əlamətlər

- Həddindən artıq narahatlıq: Ölümün qaçılmazlığı və bu mövzu ilə əlaqədar düşüncələrə qarşı davamlı narahatlıq hissi.

- Fiziki təzahürlər: Qorxu anlarında ürək döyüntüsü, tər basması, titrəmə, nəfəs darlığı və ya baş dönməsi kimi fiziki əlamətlər.

- Qaçınma davranışı: İnsanlar ölüm və ya ölənlərlə bağlı mövzulardan danışmaqdan qaçmağa, xəstəlik və ya yaşlanma ilə bağlı düşüncələrdən çəkinməyə meyllidir.

- Düşüncə tələsi: Ölümün ətrafında baş verən düşüncələr çoxalır, insanın ölümə dair təxəyyülü həddindən artıq işə düşür və buna görə həyatın keyfiyyəti azalır.

## Səbəblər

- Təcrübə və travma: Yaxın birinin ölümü və ya ölümün şahidi olmaq, bu qorxunun yaranmasına səbəb ola bilər.

- Genetik və bioloji faktorlar: Bəzi insanlar genetik olaraq qorxu və narahatlıqla daha həssas ola bilərlər.

- Həyat təcrübələri: Məşğul olduğu işlər və gündəlik stresslər, ölümlə bağlı düşüncələri artıraraq bu fobiyanı tetikliyə bilər.

- Fəlsəfi və dini baxışlar: Ölümün nə demək olduğunu və sonrası haqqında mənəvi suallar, insanın bu qorxunu yaşamasına təsir edə bilər.

## Müalicə

- Psixoterapiya: Koqnitiv davranış terapiyası (KDT) və ya eksponensial terapiya kimi üsullar, ölüm qorxusunu idarə etmək üçün effektiv müalicə metodlarıdır. KDT, insanın ölümə dair düşüncələrini daha realist və məntiqli bir şəkildə qiymətləndirməyə kömək edir.

- Dərman müalicəsi: Bəzi hallarda, tanatofobiya ilə əlaqəli narahatlıq və qorxu daha da şiddətlənirsə, antidepresan və ya anti-anksiyete dərmanları istifadə edilə bilər.

- Rahatlama texnikaları: Meditasiya və nəfəs alışı kimi rahatlama metodları, qorxu və narahatlıq səviyyəsini azaldır.

Tanatofobiya, bəzən digər fobiyalarla və ya psixoloji vəziyyətlərlə birlikdə də meydana gələ bilər, məsələn, ümumi narahatlıq pozuntusu, sosial fobiya və ya depresiaya. Bu səbəbdən, müalicə prosesi daha ətraflı və fərdi yanaşmalar tələb edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Geositta cunicularia

**Geositta cunicularia** (*Adi mədənçi quşu*) — "Furnariidae" fəsiləsinin "Sclerurinae" yarımfəsiləsinə daxil olan, "yarpaqçevirənlər" və "mədənçilər" qrupuna aid sərçəkimilər qrupunda olan quş növü. Bu quş Argentina, Boliviya, Braziliya, Çili, Peru və Uruqvayda rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika

Taksonomlar adi mədənçi quşunu aşağıdakı doqquz yarımnövə ayırır:
*"*G. c. juninensis*" (Taczanowski, 1884)
*"*G. c. titicacae*" (Zimmer, JT, 1935)
*"*G. c. frobeni*" (Philippi & Landbeck, 1864)
*"*G. c. georgei*" (Koepcke, 1965)
*"*G. c. deserticolor*" (Hellmayr, 1924)
*"*G. c. fissirostris*" (Kittlitz, 1835) – cinsin tipik növü.
*"*G. c. contrerasi*" (Nores & Yzurieta, 1980)
*"*G. c. hellmayri*" (Peters, JL, 1925)
*"*G. c. cunicularia*" (Vieillot, 1816)
Yarımnövlərdən "G. c. juninensis", "G. c. titicacae" və "G. c. frobeni" ayrı bir növün üzvləri ola bilər. "G. c. georgei" və "G. c. deserticolor" isə başqa bir ayrı növün üzvləri kimi qiymətləndirilə bilər.
"Geositta" cinsinin digər üzvləri arasında adi mədənçi quşu, "puna mədənçisi" (Geositta punensis) ilə ən yaxın qohumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bulçiza

**Bulçiza** () — Albaniyada şəhər və bələdiyyə. Diber əyalətində yerləşir.

## Yerləşməsi
Bulçiza Albaniyanın aşağı şimal-şərqində, Şimali Makedoniya dövləti ilə sərhəddə yerləşir. Bələdiyyə qərbdə Mat və Tirana bələdiyyələri, cənubda isə Librajd bələdiyyəsi ilə qonşudur. 2023-cü il siyahıyaalınmasına görə, Bulçiza şəhərində 7,875 və Bulçiza Bələdiyyəsində isə 26,826 nəfər yaşayır.

Bələdiyyə aşağıdakı inzibati vahidlərdən ibarətdir:

* Fuşe-Bulçiza
* Coriçe
* Martaneş
* Ostren
* Supenze
* Trebişt
* Zerkan

## Tarixi
Bulçiza barədə ilk məlumat, 1467-ci il Osmanlı qeydlərində, Dülqoberda vilayətində hass-ı mir-liva və dərbəndçi qəsəbəsi kimi qeyd edilmişdir. Reyestrdə kənd üzrə tam sorğu olmasa da, bir çox ev təsərrüfatlarının başçıları attestasiyadan keçmişdir. Adları siyahıda keçən təsərrüfat başçıları bunlardır: Dimitri Boqdani, Kole Şarqini, Gjin Kimeza, Gjin Kolandi, Nikolla Budi, Martin Bardi, Proqon Buljani, Maqe Kimeza, Istvan Nenada, Progon Bogdani, Dimitri, Todor Al-Damëza, Nikla Melike, Nikla Mergje, Garuja və Gjergj İglat (, "uzun boylu" sözündən).

1948-ci ildə şəhərin yaxınlığında xrom tapılır. Cəmi iki ildən sonra Sovet İttifaqının köməyi ilə onun çıxarılmasına başlanılır. Ərazidə filizi əzmək və istehsal üçün zavod tikilir. Kənd beləcə böyüyüb şəhərə çevrilir.

## İqtisadiyyatı
Bələdiyyə ərzaisində 1950-ci illərdən bəri orada çıxarılan əhəmiyyətli xromit (xrom filizi) mədənləri var. Bu mədənlər ərazinin iqtisadiyyatının çox hissəsini təmin edir. Bulçizada yerləşən xromit mədənində 1992-ci ildən bəri bir neçə qaz partlayışı baş verib ki, bunlardan biri ölümlə nəticələnib. Sonuncu dəfə baş vermiş partlayışın səbəbi, ərazidə yerləşən ofiolitlər və yaxınlıqda yerləşsən nasaz su anbarında qapalı qalan təbii hidrogen sızması ilə əlaqələndirilib.

## İstinadlar
Toksik şok sindromu

**Toksik şok sindromu** — Bakterial toksinlər tərəfindən yaranan bir vəziyyət.

## Simptomlar

Toksik şok sindromunun əlamətləri infeksiyanın əsas səbəbindən asılı olaraq dəyişir. "Staphylococcus aureus" infeksiyasından qaynaqlanan Toksik şok sindromu, adətən sağlam olan insanlarda yüksək tempratur, aşağı qan təzyiqi, halsızlıq və qarışıqlıqla başlayır. Bu əlamətlər tez bir zamanda stupor, koma və orqan çatışmazlığına doğru inkişaf edə bilər. Toksik şok sindromunun xarakterik ləkəsi, adətən günəş yanığına bənzəyir və dodaqlar, ağız, gözlər, ovuclar və ayaq dabanları da daxil olmaqla bütün bədənin hər hansı bir yerinə təsir edə bilər.
"Streptococcus pyogenes" ilə yaranan Toksik şok sindromu isə daha çox dəridə yaranan infeksiyalarla əlaqədardır və həmin nahiyədə şiddətli ağrı ilə başlayır.

## Diaqnoz və müalicə

Toksik şok sindromunun diaqnozu, əlamətlərə əsaslanır və xüsusi testlər tələb olunur. "Staphylococcal" Toksik şok sindromunun diaqnozunu qoymaq üçün, "CDC"-nin 2011-ci il kriteriyaları istifadə olunur. Müalicə intensiv terapiya tələb edir və tez-tez xəstəxanada qəbul edilmək lazımdır. Müalicə, antibiotiklər, iv maye müalicəsi, abstsesslərin boşaldılması və bəzən iv immunoglobulin tətbiqi ilə həyata keçirilir.
Bəzi hallarda, infeksiyanın mənbəyi dərhal bədəndən ayrılmalıdır. Penisillinlər, sefalosporinlər və ya vancomisin kimi antibiotiklər həm "Staphylococcus aureus", həm də "Streptococcus pyogenes"-ə qarşı effektivdir. Klindamisin və ya gentamisin də əlavə edildikdə toksin istehsalını və ölüm ehtimalını azaldır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avdala

Avdala — yəhudilərin şənbə gününün bitdiyini və yeni həftənin başlandığını bildirmək üçün nəzərdə tutulmuş mərasimdir.

Mərasim günəş batdıqda və ulduzlar görünəndə baş verir.

Mərasimin mahiyyəti şənbə gününü yaratdığı üçün Allaha şükür etməkdir. Və yəhudi xalqına şənbə günü verdiyi üçün.

Yəhudiliyə görə, həftənin altı günü ilə yeddinci günü ayırd etmək lazımdır, çünki şənbə günü Tanrının dünyanı altı gündə yaratdığını və yeddinci gün istirahət etdiyini göstərir.

## İstinadlar
Lampropeltis getula nigrita

**Lampropeltis getula nigrita** (*Meksika qara kral ilanı*) — Daha böyük olan su ilanları fəsiləsinə aid və herpetoloqlar tərəfindən 10-a qədər unikal növü ehtiva etdiyi iddia edilən ümumi kral ilanının yarımnövü.

## Yayılma və yaşayış yeri

Bu növ Sonora səhrasının müxtəlif bölgələrində, Şimal-qərbi Sinaloa, Meksika və Arizonanın kiçik hissələrində qayalıq ərazilərdə və sıx bitki örtüyü olan yerlərdə yaşayır. Son dövrlərdə əldə edilən sübutlar göstərir ki, Arizona ərazisində tapılan növlər, tünd işarələrinə baxmayaraq, əslində Meksika qara kral ilanı (Lampropeltis getula nigrita), Kaliforniya kral ilanı (Lampropeltis californiae) və ya səhra kral ilanı (Lampropeltis splendida) arasında bir çarpazlaşmadır. Bu ərazilərdəki müxtəlif kral ilanları tez-tez cütləşir və artıq "saf" Meksika qara kral ilanları hesab edilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dispholidus typus

**Dispholidus typus** (və ya *boomslang*) — Suilanıkimilər "Colubridae" fəsiləsinə aid yüksək zəhərli bir ilan növü. Bu növ Afrikanın Sahra altı bölgəsinə aiddir.

## Taksonomiya

"Dispholidus typus", "Colubrinae" yarımfəsiləsindəki bir "kolubrid" ilandır. İki növü olan "Dispholidus" cinsinə aiddir: "D. pembae" və "D. punctatus". "Dispholidus typus"-un, "Thelotornis", "Thrasops", "Rhamnophis" və "Xyelodontophis" cinslərinin üzvlərinə yaxın qohum olduğu düşünülür və bunlarla birlikdə taksonomik qəbilə "Dispholidini"-ni təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Melozone crissalis

**Melozone crissalis** (*Kaliforniya tovisi*) — "Passerellidae" fəsiləsinə aid olan və ABŞ-ın qərbi Oreqon və Kaliforniya sahil bölgələrində, həmçinin Meksikanın Aşağı Kaliforniya və Cənubi Aşağı Kaliforniya bölgələrində yaşayan quş növü.

## Taksonomiya

Bu növün taksonomiyası mübahisəli olmuşdur. Bəzi müəlliflər bu quşları Vüroklar ("Fringillidae") fəsiləsinə aid edirlər. Bu növ ilə oxşar olan kanyon tovisi (Melozone fuscus) arasındakı fərqin növ və ya yarımnöv səviyyəsində olması ilə bağlı mübahisələr olmuşdur. Bu iki növ əvvəllər "qəhvəyi tovi" adı altında birləşdirilmişdir, lakin indi xüsusilə lələk rənglərinin fərqli olması və "kanyon tovisi"nin qəhvəyi mərkəzi döş ləkəsi səbəbilə ayrıca tanınır. Bu iki populyasiya bir-birindən kifayət qədər təcrid olunmuşdur və molekulyar genetika bu məsələni iki fərqli növ kimi qəbul etmək istiqamətində həll edib. Digər tərəfdən, "M. crissalis" daxilində şimali və Aşağı Kaliforniya populyasiyaları arasında az fərq var. Hazırda alimlər "Abert tovisi"ni "Kaliforniya tovisi"nin ən yaxın qohumu hesab edirlər, çünki onların DNT və nümunələri yaxın uyğunluq göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xronofobiya

**Xronofobiya** (*Chronophobia*) — Zamanın keçməsi ilə bağlı intensiv qorxu və narahatlıq hissi ilə xarakterizə olunan spesifik fobiya.

## Simptomlar
Zamanın keçməsi ilə bağlı obsesiv düşüncələr, sürətli ürək döyüntüsü və nəfəs darlığı, panik ataklar, həyatın mənasız olduğunu hiss etmək, gələcəklə bağlı narahatlıq və ümidsizlik hissi əsas simptomlar arasındadır.

## Müalicə
Bu fobiyanın aradan qaldırılması üçün psixoterapiya, dərman müalicəsi, meditasiya və nəfəs texnikaları istifadə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fonofobiya

**Fonofobiya** (və ya *Akustikofobiya*) — Həmçinin, "*ligyrophobia*" (liqirofobiya) və ya "*sonophobia*" (sonofobiya) adlanan, səs qorxusu və ya həddindən artıq səs həssaslığı ilə xarakterizə olunan narahatlıq.

## Simptomlar

* Yüksək və ya müəyyən səslərə qarşı həddindən artıq həssaslıq
* Səs eşidəndə güclü narahatlıq və ya panik hissi
* Səslərdən qaçmaq və ya sakit mühit axtarmaq
* Ürək döyüntüsünün artması, titrəmə, tərləmə kimi fiziki reaksiyalar

## Mübarizə üsulları

* Psixoterapiya (məsələn, koqnitiv davranış terapiyası)
* Tədricən səsə alışma məşqləri (desensitizasiya)
* Relaksasiya texnikaları (məsələn, nəfəs məşqləri və meditasiya)
* Dərmanlar (anksiyete və migren üçün təyin olunan dərmanlar)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Argusianus argus

**Argusianus argus** (*Böyük arqus*) — Cənub-Şərqi Asiyanın böyük bir toyuq növü. Bu, təsirli tükləri və cütləşmə davranışı ilə tanınır. O, qısa bığlı "argus" cinsinə aid olan iki növ ilə qarışdırılmamalıdır.

## Taksonomiya

Karl Linney böyük arqusa bu spesifik adını (həm ümumi adı, həm də cins adı) onun qanadlarındakı mürəkkəb göz şəklindəki naxışlara görə vermişdir, bu da Yunan mifologiyasındakı yüzgözlü nəhəng Arqosa işarə edir. "Argusianus" cinsi, 1849-cu ildə İngilis zooloqu Corc Qrey tərəfindən təqdim edilmişdir və böyük arqus bu cinsin tipik növüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
PwC

**PwC** kimi tanınan **PricewaterhouseCoopers**, Londonda (Birləşmiş Krallıq) yerləşən transmilli peşəkar xidmətlər şəbəkəsidir. O, dünyada ikinci ən böyük peşəkar xidmətlər şəbəkəsidir və Deloitte, EY və KPMG ilə birlikdə Böyük Dördlük mühasibat şirkətlərindən biridir. PwC şəbəkəsi, məhdud məsuliyyətli ingilis özəl şirkəti **PricewaterhouseCoopers International Limited** tərəfindən nəzarət edilir.

## Haqqında
PwC şirkətlərinin 370.000 nəfər əməkdaşı 140 ölkədə fəaliyyət göstərir.  2019-cu il tarixinə olan məlumata əsasən, əmək qüvvəsinin 26% Amerikada, 26%  Asiyada, 32% Qərbi Avropada və 5% Yaxın Şərq və Afrikada cəlb olunub. 2022-ci maliyyə ilində şirkətin qlobal gəlirləri 50,3 milyard ABŞ dolları təşkil etmişdir ki, bunun da 18,0 milyard dolları Təhlükəsizliyin təminatı xidməti (praktikası), 11,6 milyard dolları Vergi və Hüquq xidmətləri və 20,7 milyard dolları Məsləhətçilik xidmətləri hesabına əldə edilmişdir. Şirkət 1998-ci ildə iki mühasibat şirkəti olan Coopers & Lybrand və Price Waterhouse sirkətlərinin birləşməsi nəticəsində yaradılmışdır.  Hər iki şirkətin yaranma tarixi XIX əsrə gedib çıxır. PricewaterhouseCoopers şəbəkəsinin adı Ticarət nişanı və rebrendinq səylərinin bir hissəsi olaraq 2010-cu ilin sentyabrında PwC olaraq qısaldılır. 2025-ci ilin aprelində PwC doqquz Afrika ölkəsindəki fəaliyyətini dayandırır.

Şirkət bir sıra korrupsiya mübahisələrinə və kriminal qalmaqallara cəlb olunub. Şirkət dəfələrlə vergidən yayınma və vergilərin optimallaşdırılması (minimallaşdırılması) təcrübələrində (praktikalarında) iştirak edib. Şirkət auditin əsas standartlarına cavab verməyən auditlərinin fəaliyyətinə görə tənzimləyici orqanlar tərəfindən tez-tez cərimələnib. Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsi zamanı PwC rusiyalı oliqarxlara öz sərvətlərini gizlətməkdə köməklik göstərib və Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü ilə əlaqədar onlara tətbiq edilən qlobal sanksiyalardan qacmağa yardımçı olmuşdur.

## Həmçinin bax

* Böyük dördlük
* KPMG
* E&Y
* Deloitte
* Audit
* Peşəka xidmətlər sahəsi

## İstinadalar