open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
UEFA Superkubokunu qazanan baş məşqçilərin siyahısı

[thumb|upright|right|[Karlo Ançelotti kuboku rekord sayda — 5 dəfə qazanıb.]]
**[[UEFA Superkuboku]]** — 1972-ci ildə əsası qoyulmuş hər il keçirilən futbol turniridir. Hazırda kubok uğrunda UEFA Çempionlar Liqası qalibi ilə UEFA Avropa Liqası qalibi qarşılaşır.  Kubok qarşılaşması 1972-ci ildən 1999-cu ilədək UEFA Kuboklar Kubokunu qazanan komanda ilə UEFA Çempionlar Liqasını qazanan komanda arasında keçirilirdi. 2000-ci ildən 2010-cu ilədək turnirdə UEFA Çempionlar Liqasının qalibi ilə UEFA Kubokunun qalibi qarşılaşıb. 2010-cu ildə UEFA Kubokunun adı UEFA Avropa Liqası olaraq dəyişdirildi.

Qalib 1997-ci ilədək hər iştirakçı komandanın stadionunda bir dəfə oynanılmaqla, iki oyunun nəticəsinə görə müəyyənləşirdi. 1998-ci ildən neytral stadionda bir oyun keçirilir. Superkubok oyunu 1998-ci ildən 2012-ci ilədək Monakodakı "II Lui" stadionunda keçirilib. UEFA Superkubokunu qazanmış ilk məşqçi 1972-ci ildə Amsterdamın "Ayaks" komandasına qələbə qazandırmış rumıniyalı Ştefan Kovaç olmuşdur. Ancaq bu görüş UEFA tərəfindən rəsmən tanınmayıb. Superkubokda ən uğurlu məşqçilər italyanlardır, onlar ümumilikdə on iki bu turnirdə qalib olublar.

İki baş məşqçi UEFA Superkubokunu iki dəfə qazanıb. İlk ikiqat qalib — 1976 və 1978-ci illərdə "Anderlext"ə qələbə qazandırmış Raymon Qutalsdır. Eyni nəticəni Aleks Ferqyuson 1983 və 1991-ci illərdə müvafiq olaraq "Mançester Yunayted" və "Aberdin"lə, Luis van Qaal 1995 və 1997-ci illərdə müvafiq olaraq, "Ayaks" və "Barselona" ilə, Arriqo Sakki 1989 və 1990-cı illərdə "Milan"la, Zinəddin Zidan 2016 və 2017-ci illərdə "Real Madrid"lə və Dieqo Simeone 2012 və 2018-ci illərdə "Atletiko Madrid"lə təkrarlayıb. Sakki və Zidan eyni zamanda, Superkuboku ardıcıl iki dəfə qazanan yeganə baş məşqçilərdir.

UEFA Superkubokunu ən çox qazanan baş məşqçi italiyalı Karlo Ançelottidir — 5 dəfə.

## İllər üzrə qaliblərin siyahısı

## Superkuboku bir dəfədən çox qazanan baş məşqçilər

**Qalın şrift** = Hələ də məşqçi kimi fəaliyyətini davam etdirir.

## Ölkələr üzrə
Bu cədvəldə məşqçilərin vətəndaşlıqlarına görə qələbə sayının statistikası göstərilmişdir.

## Həmçinin bax
* UEFA Superkuboku
* UEFA Superkuboku oyunlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*  
*
Dengizkul

**Dengizkul** ( — «Dəniz-göl») — azca şor suya malik göl. Göl Özbəkistan ərazisində reyləşir. Ərazisi dövlət təbiət yasaqlığı elan edilmişdir. Ramsar konvensiyasına daxil edilmiş su-bataqlıq ərazisidir. Burada köçəri quşların yaşaması ilə əlaqədar beynəlxalq əhəmiyyət daşıyır.  
## Təsviri
Dengizkul gölü Buxara vilayətinin Altay tümənliyinə daxildir. Türkmənistan sərhəddindən bir qədər aralıda yerləşir. Tektonik çökəklikdə dəniz səviyyəsindən 181,5 metr yüksəklikdə yerləşir.

Su tutarının sahilləri daimi deyildir. 1987-ci ilə olan məlumata görə gölün uzunluğu 43,3&nbsp;km, eni isə ən enli yerdə 9&nbsp;km təşkil edir. Gölün ən ensiz yeri cəmi 22 metr təşkil edir. Gölün sahəsi 267&nbsp;km², su tutumu isə 2,7&nbsp;km³-dir. Gölün maksilal dərinliyi 1,5 metr təşkil edir.

Dengizkul gölü əsasən bir becə kollektorun qidalandırıcı suyu ilə öz səviyyyəsini qoruyur. Üstəlik suvarılan tarlalardan gələn su gölün mövcudluğunu mümkün edir. Gursululuq dövründə gölə Zərəfşan çayının qolu olan **Тaykır** tökülür.

Gölün suyu kifayət qədər duzludur. Bununla belə onun suyundan təbabətdə istifadə edilir. Gölün dibinə xörək duzu toplanmışdır. Bu səbəbdən ondan məyişətdə istifadə etmək mümkündür.

## Tarixi məlumat
Dengizkul gölü hələ tarixi orta əsrlərdən xatırlanılır. X əsrdə ərəb coğrafiyaçısı tərəfindən təsvir edilmiş vı *Bahr uı-Buxaro* — «Buxara dənizi» olaraq adlandırılmışdır. Onun müasiri Məhəmməd Narşahi yazırdı: göl 20 fərsəng uzunluğa malikdir (140—160 kilometrdir).

1960-cı illərin sonu 1970-ci illərin əvvəllərində göldə səviyyə fərqi yüksək idi. Belə ki, 40–60&nbsp;km² su tutumu olarkən 25—30 santımetr, 80–100&nbsp;km² sututumu olarkən isə 1—1,5 meyr dərinliyə malik oludu.  1970—80-ci illərdı ıtraf ərazilərin pambıqçılığa cəlb olunması ilə əlaqədar gölü sahəsində sıxna suların hesabına artım müşahidə edilirdi.

## Fauna
Gölün səthində hazlrda belə qutan, kiçik qarabadtaq, Adi ərsindimdik və s. görmək mümkündür. Qışda göldə 5000 baş göydimdik ördəklər müvəqqəti də olsa belə yaşayır. Hansı ki, bu canlılar məhv olma astanasındadır və xüsusi ilə qorunur.

1973-cü ildən gölün ornitoloji əhəmiyyəti ilə ıəlaqədar olaraq onun ətraf əraziləri ilə birlikdə dövlət təbiət yasaqlığı elan edilmişdir. 2001 ildə göl əvəzsiz və beynəlxalq əhəmiyyət daşıyan su-vataqlıq obyekti kimi Ramsar konvensiyasına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Maldiv arxipelaqı

**Maldiv arxipelaqı** () — Hindistan yarımadasından cənub-qərbdə yerləşən adalar qrupudur. Bu adalar qrupunda Maldiv adaları adlı dövlət yerləşir. Ölkənin paytaxtı  Male şəhəridir. Arxipelaqın sahəsi 298&nbsp;km² təşkil edir. 2006-cı ilə olan məlumata görə , arxipelaqda ümumilikdə 298 968 nəfər sakin yaşayır. Arxipelaqın ən böyük şəhəri təbii ki, paytaxt Male şəhəridir. Burada mövcud olan 1196 mərcan adasından təxminən 200 adada yaşayış vardır. Yerdə qalan adalar isə yaşamsızdır.

## Adının etimalogiyası
«Atol» sözü yerli söz olun «Atolu» kimi səslənir. Bu söz ilk dəfə ingilis dilinə daxil olmuş və bütün dünyaya yayılmışdır. O ki, qaldı «Maldiv» sözünə, bu söz «malay adaları» birləşməsinin təhrif olunmuş formasıdır. Belə ki, malaylar həqiqətən də ada əhalisinin formakaşmasında böyük təsir etmişlər. Malaylar ada sakinlərinin əcdadı sayılır. Digər varintda isə bu söz «Mahal diva» — «Adalar sarayı» kəlməsindən əmələ gəlmişdir. Yerli sakinlər öz ölkələrini «Dvexi Radje» — «Adalar krallığı» adlandırırlar.

## Coğrafi yerləşməsi
Arxipelaq 73° ş.u., 8° ş.e. və 1&nbsp;°C.e arasında yerləşiradalar müəyyən bir enlik üzə şimaldan cənuba uzanır. Arxipelaqın şimaldan cənuba uzunluğu 750&nbsp;km, eni isə 120&nbsp;km təşkil edir. Doqquzuncu dərəcə boğazı ilə Lakkadiv adalarından ayrılır. Arxipelaqın ən ucqar şimal adası Hindistandan 550&nbsp;km cənubda yerləşir.

## Təbii şəraiti
Maldiv arxipelaqında yerləşən bütün adalar mərcan məşhhəlidir. Bu adalar sayı bilinməyən mərcanları ölmüş qalıqlarının bir yerə toplanması və onları üzərinin dəniz qumu ilə örtülməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. Atollar əsasən bir necə diri mərcanlarla əhatələnmiş kiçik adaların sayəsində yaranır. Rislər arasında boğazlardan hətta iri gəmilər belə keçə bilir. Bu tip adaların hündürlüyü heç vaxt çox olur. Təsadüfü deyildirki srxipelaqın ən hündür nöqtəsi cənub atolu olan Addudadır ki, buda cəmi 2,4 meyr təşkil edir. Arxipelaq ümumilikdə 1196 adadan ibarətdir. Burada yerləşən adaların çoxunun ölçüləri 200×200 metr təşkil edir. Maldiv adalarının ən böyük adası Qandır. Addu atolunda yerləşir.

Maldiv arxipelaqının iqlimi ekvatorialdır. İl ərzində temperatur demək olar ki heç dəyişmir. Əsasən 24-30 °С arasında dəyişir. Mövsümllər müşahidə edilmir. Bitkilərin vegetasiya dövrü il boyu davam edir.

Bitki örtüyü olduqca kasıbdır. Əsasən kakos palması mövcuddur. Əkilər torpaqlar demək olar ki yoxdur. Bununla belə suları balıq, yengəc və xırçənglərlə zəngindir. Dəniz faunasının məşhur canlılarından olan köpək balıqlarına tez-tez rast gəlinir. Adalarda həşəratlardan: iri kəpənəklər, və hörümçəklərə rast gəlmək olur. Üstəlik sıçovulların müxtəlif növləri və kərtənkələlər vardır. İri canlıları isə yoxdur.

## Əhalisi
Adanın əhalisi Maldivlilərdir. Onlar hind-avropa dil ailəsinə mənsub dildə danışırlar.

## İstinadlar
Toloqon Qasımbəyov

**Toloqon Qasımbəyov**(; 15 yanvar 1931, Akjol kəndi, Aksı rayonu, Qırğızıstan — 16 iyun 2011, Bişkek, Qırğızıstan) — qırğız yazıçısı.

## Həyatı

Toloqon Qasımbəyov 15 yanvar 1931-ci ildə Qırğızıstanın Aksı rayonunun Akjol kəndində anadan olmuşdu. İbtidai məktəbdə müəllim işləmiş, sonra kənd sovet sədrinin katibi olmuşdu. 1952-ci ildə "Sovet Qırğızıstanı" jurnalında "Kiçik ilxıçı" povesti ilə ilk qələm təcrübəsinə başlamışdı.

Toloqon Qasımbəyov 16 iyun 2011-ci ildə Qırğızıstanın  Bişkek şəhərində vəfat edib.

## Əsərləri
*"Qırılmış qılınc"
*«Kelkel»
*«Çapqın» («Qırğın»)
*«Basqın»

## Xarici keçidlər
http://fund.patent.kg/informacionnye-resursy/avtory/k/kasymbekov-tologon.html
Qunnar Qarfors

**Qunnar Qarfors** (d. 29 may 1975, Hammerfest, Norveç) — Norveçli səyyah.

Qunnar Qarfors 198 ölkəni ziyarət etmiş ən gənc həvəskar-səyahətçidir. O, bütün səyahətlərini daimi işindən ayrılmadan edə bilmişdir. Belə ki, Qunnar həftə sonları və özünün ödənişli məzuniyyətləri çərçivəsində dünyanı gəzmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nurməhəmməd Hacıyev

**Nurməhəmməd Murtuzəliyeviç Hacıyev** () — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

## Karyerası
Azərbaycan Güləş Federasiyası (AGF) 2013-cü ildə Nurməhəmməd Hacıyevi yeniyetmələr arasında Azərbaycan Çempionatında mübarizə aparmağa səvət etdi və Nurməhəmməd Hacıyev həmin turnirin qalibi oldu. Bundan sonra Azərbaycan Güləş Federasiyası (AGF) tərəfindən Nurməhəmməd Hacıyev sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyətinə cəlb edildi. Həmin il Nurməhəmməd Hacıyev Monteneqroda yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının qalibi oldu, Serbiyada yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatını isə bürünc medalla başa vurdu.

Bir il sonra, 2014-cü ildə Nurməhəmməd Hacıyev Polşada gənclər arasında Avropa Çempionatının qalibi oldu, Serbiyada isə gənclər arasında Dünya Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu. Nurməhəmməd Hacıyev həmin il həm də gənclər arasında Azərbaycan Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.

2015-ci ildə növbəti dəfə gənclər arasında Azərbaycan Çempionatının qalibi olan Nurməhəmməd Hacıyev martda Polşada U23 Avropa Çempionatının gümüş medalına sahib oldu. İyunda Nurməhəmməd Hacıyev Birinci Avropa Oyunlarını beşinci pillədə başa vurdu. Həmin mövsüm Nurməhəmməd Hacıyev avqustda Braziliyada gənclər arasında Dünya Çempionatının qızıl, noyabrda Azərbaycanda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirinin isə gümüş medallarına sahib oldu.

Nurməhəmməd Hacıyev 2016-cı il ərzində Belarusda A. Medved Turnirinin, Bolqarıstanda U23 Avropa Çempionatının, Almaniyada isə Almaniya Qran-Prisinin qızıl medallarına sahib oldu. 2017-ci ilin mayında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının da qalibi olan Nurməhəmməd Hacıyev 2018-ci ildə Avropa Çempionatlarında debüt etdi. Rusiyada baş tutan Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vuran Nurməhəmməd Hacıyev həmin il həm də Kiyev Turnirinin, həmçinin Rusiyada D. Korin və V. Semenov beynəlxalq turnirlərinin də qalibi oldu.

2019-ci il ərzində Nurməhəmməd Hacıyev Rumıniyada Avropa Çempionatının bürünc, Belarusda Avropa Oyunlarının isə gümüş medallarına sahib oldu. 2020-ci ilin fevralında İtaliyada Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vuran Nurməhəmməd Hacıyev 2020-ci ildə idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
TRT World

**TRT World** TRT tərəfindən qurulan xəbər kanalıdır. 18 may 2015-ci il tarixində yayıma başlamışdır. Kanal qurulana yaxın TRT int bağlandı. Yayım saatını əsasən xəbər verilişləri təşkil edir. İngilis dilində nəşr etməkdədir.

## Qardaş kanallar
*TRT 1
*TRT 1 HD
*TRT 3-Spor
*TRT Kurdî
*TRT Avaz
*TRT Belgesel
*TRT Çocuk
*TRT Diyanet
*TRT et-Türrkiye
*TRT HD
*TRT Müzik
*TRT Okul
*TRT Spor
*TRT Türk

## Xarici keçidlər
*TRT World Web
*TRT World Facebook
*TRT World Twitter
*TRT World Google+
*TRT World Pinterest
Kerolayn Kennedi

**Karolina Buvye Kennedi** (, doğ. 27 noyabr 1957) — amerikalı yazıçı, vəkil və diplomat. 2013-cü ildən ABŞ-nin Yaponiyadakı Fövqaladə və Səalhiyyətli Səfiri. Con və Jaklin Kennedinin qızı.

## Bioqrafiya

Karolina Kennedi 1957-ci ildə Nyu-Yorkda anadan olub. Karolinanın adı xalası Karolina Li Buvyenin şərəfinə qoyulub. ABŞ prezidentinin qızı olaraq 1961-ci ilin fevralından ailəsi ilə birgə Ağ Evdə yaşayırdı. Karolinanın altı yaşı olmasına beş gün qalmış, 22 noyabr 1963-cü ildə atası Con Kennedi Dallas şəhərində qətlə yetirilib. Faciəli hadisələrdən sonra onun ailəsi Manhettendəki Yuxarı İst-Sayt məhəlləsinə köçüb. Karolina 1980-ci ildə Harvard Universiteti nəznindəki Redklif Kollecini bitirmiş və tezliklə Metropoliten muzeyində işləməyə başlamışdır. 1988-ci ildə Kolumbiya Universitetinin hüquq elmləri doktoru elmi dərəcəsinə yiyələnib.

Kennedi hələ Harvard Universitetində oxuduğu zaman fotoqrafiya sənəti ilə maraqlanmağa başlayıb. O, hətta Avstriyanın İnsbruk şəhərində keçirilmiş XII Qış Olimpiya Oyunlarında fotomüxbirin köməkçisi də işləyib. Lakin Kennedinin əsas fəaliyyəti hüquqşünaslıqla, siyasətlə və xeyriyyəçiliklə bağlıdır. Karolina Kennedi 1989-cu ildə Kennedi ailəsinin digər üzvləri ilə birlikdə "Cəsarət profili" () mükafatının təşkilatçısı qismində çıxış edib. 2002-ci ildən 2004-cü ilə qədər Nyu-York təhsil departamentinin strateji tərəfdaşlıq idarəsinin direktoru işləmişdir. Karolina Kennedi günümüzdə həmçinin Con Kennedi kitabxanasının prezidenti vəzifəsini icra edir. Karolina Ellen Alderman ilə birlikdə vətəndaş azadlıqları mövzusunda iki kitabın müəllifidir.

Karolina Kennedi 2008-ci il prezident seçkilərində Barak Obamanın namizədliyini dəstəkləyib və onun seçkiqabağı kampaniyasında fəal iştirak edib. O, 2009-cu ildə senata üzv olmaq üçün Nyu-York ştatından namizədliyini verib, lakin sonradan şəxsi səbəbləri əsas gətirərək namizədliyini geri götürüb. Yekunda Nyu-York ştatından senata Kirsten Cillibrand seçilib.

2013-cü ildə prezident Barak Obama tərəfindən Yaponiyaya səfir olaraq təyin edilib. Obama xanım Kennedini gözəl ictimai xadim adlandıraraq, təcrübəsinin onun yeni vəzifəsində yardımçısı olacağını deyib. Yaponiyanın nazirlər kabinetinin rəhbəri təyinatı alqışlayıb. Kennedinin Obama ilə yaxın əlaqələrindən danışan Yoşihide Suqa deyib ki, bu addım Ağ Evin Yaponiya-ABŞ əlaqələrinə yüksək qiymət verdiyinə işarədir.

## Şəxsi həyatı
Karolina Con və Jaklin Kennedi cütlüyünün günümüzdə həyatda qalan yeganə övladıdır. Onun kiçik qardaşı Con, 1999-cu ildə həyat yoldaşı və baldızı ilə birlikdə təyyarə qəzasında faciəli şəkildə həlak olub. Digər qardaşı Patrik isə vaxtından qabaq doğuşdan cəmi iki gün sonra, 9 avqust 1963-cü ildə vəfat edib. Karolina Kennedi 1986-cı ildə Edvin Şlossberq ilə evlənib. Cütlüyün Rouz, Tatyana və Cek adında üç uşağı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*  
* Səfir Karolina Kennedinin rəsmi səhifəsi
Sohar

**Sohar** () Oman Sultanlığının paytaxtı Maskat şəhərindən başqa ən inkişaf etmiş şəhərdi. Maskat şəhərinin şimalında yerləşən *Sohar* şəhəri ölkənin ən qədim paytaxtlarından birisi və Sindibadın doğulduğu inanılan şəhərdir.
Qədim bir dənizcilik tarixi və tarixi bir balıkçı qəsəbəsi olmaqla yanaşı daha çox Sohar Sənayi limanında tikilməsindən sonra yaranan və inkişaf edən sənayesi ilə məşhurdur.

2010-cu ilin siyahıya alınmasına görə şəhərin əhalisi 140.006 nəfərdir. Buna görə Oman Sultanlığının 5-ci ən böyük əhaliyə malik şəhəri sayılır.

## Sənaye
Sohar şəhəri bir çox yerli və xarici investorların və işadamlarının diqqət mərkəzinə çevrilmiş şəhərə böyük miqdarda investisiya qoyulmuşdur.Bu investisiya sayəsində 2002-ci ildə Sohar Limanının ətrafında Sohar Sənaye Ərazisində yaranan bir neçə investisiya layihələri ilə sənaye inkişaf etmiş, iqtisadiat yüksəlmişdir.
həmçinin Hörmüz boğazına yaxınlığı ilə əlaqəli stratejik bir dəyərə də malikdir.

Liman *Sohar Sənaye Limanı Şirkəti* (SIPC) tərəfində beynəlxalq bir liman kimi idarə olunur.Sohar Sənaye Limanı 12 milyard dollardan çox mövcud olan investisiya ilə dünyanın ən böyük liman inkişaf layihələri arasında yerini tapır.

Oman hökuməti *Sohar* şəhərinə xüsusi bir dəyər verir və 2020-ildə Oman Sənayesinin İnkişaf planına əsasən Sohar şəhərinə böyük investisiya qoyulur. Oman hökumətinin əsas məqsədi Sohar şəhərini bu bölgənin əsas sənaye mərkəzi etmək və sənaye istehsalında qeyri-neft sektorunu yaratmaqdır. Oman hökuməti qeyri-neft sektorunu yaratmaq üçün Sohar Sənaye Ərazisində bir neçə investisiya layihələri başlatmışdır. Sohar Sənaye Ərazisində dəmir istehsalının inkişafı üçün Fars körfəzi ölkələrinin əməkdaşlıq şurasının dəstəyi ilə 5 milyard dollardan çox investisiya qoyulması bunlardan biridir.

Sohar Sənaye Ərazisində dəmirdən başqa alüminium sənayesi də vardır. *Sohar Alüminium Şirkəti* 2004-cü ildə qurulmuşdur və Omanın qeyri-neft sektorunun əsas yerini tutur.

## Təhsil
Sohar şəhərində 4 ali təhsil verən məktəb vardır:

* Sohar Üniversiteti-Queensland Üniversitetinim nəznində fəaliyyət göstərir.
* Elmlər Kolleci-Dövləy kollecidir.

* Oman Tibb Kolleci — West Virginia Tibb məktəbinin nəznində fəaliyyət göstərən özəl bir kollecdir.
* Oman Beynəlxalq Dəniz Kolleci

Sohar şəhərində təhsil verən beynəlxalq məktəblərdən bir neçəsi:

* Əl Batinah beynəlxalq məktəbi
* Sohar beynəlxalq məktəbi
* Hindistan-Sohar məktəbi
* Pakistan-Sohar məktəbi

## Parklar
Sohar şəhərində iki böyük park vardır. Onlardan biri El Humbarda yerləşən Sohar parkı, digəri isə Sallanda yerləşən Gümüş Jübile parkıdır.

## Şəkillər

Sohar Fort 04.jpg |Sohar qalası
Sohar Gate 1.jpg |Sohar qapısı


## İstinadlar
Bruks Uilan

**Brooks Patrick Wheelan** (; 21 avqust 1986) — ABŞ aktyoru, "Oskar" mükafatı laureatı.

## Xarici keçidlər

*
Çirçik çayı

**Çirçik çayı** () — Özbəkistanın Daşkənd vilayəti ərazusindən axan, Sırdəryanın ən gursulu qolunu təşkil edən çay.

## Adının etimslogiyası
*Çirçik* hidronimi öz növbəsində kiçildici xüsusiyyət daşıyır. *Çir* sözü burada Sırdəryada olan *Sır* kompanenti ilə əlaqədardır. Ümumilikdə götürdükdə isə Çirçik sözü «*Kiçik Sır (dərya)*» mənasını verir. Çir çayının adı Baburnamə şeyrlər toplusunda çəkilir. Bu əsəs təqribi olaraq  eylə 1518/19—1530 illərdə yazılmışdır. Son yüz illiklərdə isə çayın hazırkı, hidronimi yazılır.

Orta əsrlərdə ərəblər Çirçik çayını *Nehri-Türk* yəni «türklərin çayı» və ya *Parak* (*Farak*) — «*istiqamətlənmiş, uçan (çay)*» olaraq adlandırırdılar.

## Ümumi məlumat
Çayın uzunluğ 155&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 14,9 min. km² təşkil edir. Çirçik Çatkal və Pskem çaylarının birləşməsindən meydana gəlir. Yuxarı axarlarda çay dərin iri kanyondan axır. Aşağı axarlarda isə relyef xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə öz formasınl meydana gətirir. Qidalanması qarışıqdır. Bununla belə qar sularının böyük əhəmiyyəti vardır. Orta axarlarda çayın axın sürəti 221 m³/san təşkil edir. Çay noyabrdan marta qədər buzla örtülü olur. Çay öz başlanğıcını 745,6 metr yüksəklikdən götürür. Mənsəbi isə 253 meyrlikdə yerləşir.
## Çayın axarı
Çayın yuxarı axarında Çarvak su anbarı yerləşir. Onun önündə isə eyni adlı SES qərarlaşır. Aşağlda isə Qəzəlkənd su qovşağı vardır. Çirçikdən sağ istiqamətdə Derivasion kanalı axır. Ondan saniyıdə 310 m³ su keçir. Onun üzərində Çirçik-Bozsu kaskad SES vardır. Yuvarı axar su ayrıcısından isə Solsahil Qarasu kanalı keçir. Kanalın su ötürmə qabiliyyəti 180&nbsp;km³/s-dir. Aşağı axarda isə Çirçik digər kanalları qidalandırır.

Çayın axdığı vadi boyunca Qəzəlkənd, Çirçik, Daşkənd şəhərləri; həmçinin Çarvak, İsləndər və Almazar qəsəbələri yerləmir.

## Çirçik çayınln qolları
Çirçik beş qol qəbul edir. Onların hamısı yuxarı axarlara qəbul olunur. Onlar dağlarla əhatələnmiş ərazilərdən axır. Aşağı axarlarda isə heç bir qol qəbul etmir. 
Onun iki qolu kifayət qədər iri çaylardır. Soldan tökülən Aksakatasay çayı və sağdan tökülən  Uqam çaylarıdır. Bircə bu çaylar il boyu dularını mənsəbə çatdıra bilirlər. Digər çaylar isə ilin müəyyən vaxtlarında qurumağa məruz qalırlar. Onlar əsasən gursululuq dönəmində sularını ona çatdıra bilirlər. Yay ayları isə mənsəbə təlib çata bilmirlər. Bu quruyan çaylar arasında sağdan:Qızılsu çayı, Şurabsay çayı, Tavaksay çayı və Azadbaşsay, soldan isə Karakulsay, Qalvasay (*Qalibasay*), Parkəndsay və Qızılsay (*Başıqızılsay*) çayları tökülür.
## İstinadlar

## Mənbə
* Özbıkistan çayları — Çirçik çayı
Çatkal

**Çatkal çayı** (, ) — Qırğızıstan və Özbəkistan ərazisindən axan dağ çayı. Çarvak su anbarının tikilməsinə qədər Çirçik çayının sol qolunu təşkil edirdi. Yuxarı axarlarda **Qaraqulcá** adını daşıyır.
## Təsviri

Çayın uzunluğu 217&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 7110&nbsp;km². Öz başlanğıcını Talas Alatausunun cənub-qərbindən götürür.  Çay qərbə doğru Tyan-Şan dağlarının qərbi ilə axır. Burada şimaldan Sandalaş və Koksuy, cənubdan isə Çatkal silsiləsi ilə əhatələnmişdir. Yuxarı axaları boyunca Çatkal vadisində yerləşir. Ter çayının töküldüyü yerlə dərin dərə əmələ gəlmişdir. Bu dərənin şimal-qərb hissəsində Kokus silliləsi qərarlaşır. Çayın mənsəbi hazırda Çarvak su anbarıdır. O Burçmolla qəsəbəsi yaxınlığında ona tökülür.

Çayən orta axarları boyunca meşəliklər yerləşir bu meşəliklərin böyük qismi cır meyvə ağalarından ibarətdir. Burada yabanı alma, alça, yunan qozu yetişir.
Çay əsasən qar suları ilə qidalanır. Çay öz başlanğıcını 3343 metr yüksəklikdən götürür və 880 yüsksəklikdə isə mənsəbi yerləşir.
## Qolları
Çatkal çayının ən böyük çayları sol hissədən ona tökülür: Təsr (8,1 % hövzə) və Ağbulaq (11,9 % hövzə), soı: Sandaltaş (16,8 % hövzə) və Koksu (5,9 %  hövzə). Mənsəbə yaxın su sərfiyyatı 72,6 m³/s, maksimal isə 180 m³/s təşkil edir.
Özbəkistan Respublikası ərazisində çay aşağıdakı qolları qəbul edir (mənbədın mənsəbə):
* Ağbulaq - Qırğızıstan və Özbəkistan sərhəddində (sol);
* Kazanaksay (sağ);
* Xudodosay (sağ);
* Çukraksu (sağ);
* Paltau (sağ);
* Yanqikurqansay - yazın ortalarından payızın sonlarına qədər Çarvak su anbarına tökülür (sol);
* Koksu - yazın ortalarından payızın sonlarına qədər Çarvak su anbarına tökülür (sağ).

Çayın Obi-raxmat adlı qəsəbənin yaxınlığında  (41°34"08, 8" ş. e., 70°08"00, 3" ş. u.) 9—12 yaşlı neandertal aşkarlanmışdır. Tapıntının yaşı 50 min il olaraq qiymətləndirilir.

## Turizm

Sovet dönəmində Çatkal ərazisindən məşhur turistlik maşrutu keçirdi. Çay hazırda belə su idnanı həvəskarı arasında tanınır. 1975 ilin oktyabrında çayda texniki su turizmi üzrə Ümumittifaq yarışması keçirilmişdir. Burada müttəfiq ölkələrdə 22 komanda iştirak etmişdir. Hazırda isə sərhəd problemləri ilə əlaqədar tuzimdə çətinliklər yaranmışdır.

## Mənbə
* Çatkal çayı
* "Водные маршруты СССР. Азиатская часть". М., "Физкультура и спорт", 1976. 
## İstinadlar
Dunqa

**Dunqa** Tam adı **Carlos Caetano Bledorn Verri** () — Braziliyalı keçmiş futbolçu.

## Həyatı
31 oktyabr 1963-cü ildə anadan olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zindan

**Zindan** — Orta əsrlərdə məhkumların saxlanılması üçün nəzərdə tutulmuş yerlər. Zindanlar adətən qəsrlərin zirzəmilərində yerləşirdi. Zindanlarda verilən işgəncələr barədə İntibah dövrü mənbələrində geniş məlumatlar mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şəmsi Əhməd Paşa

**Şəmsi Paşa** (; ), Dəməşq, Anadolu və Rumeli əyalətlərinin Osmanlı valisi olaraq müxtəlif mərhələlərdə xidmət edən bir neçə yüksək rütbəli postu işğal edən, bir neçə yüksək vəzifəli ismarıcını işğal edən möhtəşəm bir Osmanlı zadəgan və bəylərbəyi idi.

## Əcdad
Boluda, Anadolunun Osmanlı əyalətində anadan olub. Şəmsi Paşa Mirzə Mehmed Paşanın oğlu idi, Eflani, Kastamonu və Sinopun prinsipləri ''Candaroğulları'' sülaləsindən.

Şəmsi Paşanın anası Osmanlı sultanı II Bəyəzidin oğlu Şahzadə Abdullahın böyük qızı olan imperator Osmanlı sülaləsindən Şahnisə Sultan idi. Bu, Şəmsi Paşanı Fateh Sultan Mehmedin nəvəsi etdi.

## Həyat
Dövrün imperator iqamətgahı olan Topqapı sarayında böyüyən Şəmsi Paşa prestijli Osmanlı Enderun Məktəbində oxumuş, ailə ənənəsinə uyğun olaraq, Süleyman Qanuni ilə birlikdə 1566-cı ildə Sigetvarın mühasirəsi başda olmaqla müxtəlif Osmanlı hərbi yürüşlərində iştirak etmişdir. Avropada bir neçə qalaların fəthi. I Süleymanın dövründə Şəmsi Paşa bəylərbəyilik edirdi.

Fərqli bir ovçu kimi məşhur olan Şəmsi Paşa Sultan III Muradın ov yoldaşı təyin edildi.

Xidmətindən sonra o, görkəmli Osmanlı imperator memarı Memar Sinana, Konstaninopolda Bosfor boğaziçi sahilində, əsas oturacağı olan Şəmsi Paşa Sarayının yanında məscid və ona bitişik kompleks tikmək vəzifəsini tapşırdı. Şəmsi Paşa Məscidi paşa tərəfindən istifadəyə verilən ən kiçik məscidlərdən biridir, lakin miniatür ölçüləri və dəniz kənarında yerləşməsinə görə şəhərin ən məşhur məscidlərindən biridir. Memar Sinanın təbii mənzərə ilə arxitekturasını üzvi şəkildə qarışdırmaq bacarığının əsas nümunəsi kimi qeyd olunur.

## Nəvələri
Şəmsi Paşanın bir qızı və iki oğlu olan üç övladı var idi:

**Qızı**
* Fahrünnisâ Hatun
**Oğullar**
* Mahmud Pasha
** Mustafa Bey

## Mənbə
Ağbulaq (Çatkal)

**Ağbulaq çayı** () — Özbəkistan Respublikasının Namanqan vilayəti və Daşkənd vilayətinin Bostanlıq rayonu ərazisindən axan çay. Çay Çatkal çayının sol solunu təşkil edir.

## Təsviri
Ağbulaq çayı Çatkal silsiləsinin moren göllərindən götürür. Bu gölllər çayın qidalandırıcısı rolunu oynayır.
Ağbulağın dərəsi tektonik qırılma nəticəsində meydana gəlmişdir. Kumbel qırılmasının bir qolunu təşkil edir. Çay vadisi qədim şəkilə malikdir. Aşağı axarlarda çay sərt döngələrə malikdir. Çayın sağ sahili Sarqardon silsiləsi ilə əhatələnmişdir. Çay öz başlanğıcını 3500 metrdən götürür. Mənsəbi isə 964 metrdə yerləşir. Çayın uzunluğu 43.4 km, hövzəsinin sahəsi isə 886 km² təşkil edir. Mənsəbi Qırğızıstan və Özbəkistan sərhəsinə yaxın yerləşir. Çayın dağ bölgəsindən axması qidalandırıcı kimi qar sularının mühüm yer tutmasına səbəb olur.

## Qolları
Yuxari axarlarda Ağbulağı vadisi elə də hündür deyildir.

Orta və aşağı axarlarda ağbulaq daha çox qol qəbul edir (mənbədən mənsəbə doğru):
* Kırşindı (sağ);
* Turasay (sol);
* Akşam (sol);
* Torqasay (sağ);
* Çalmansay (sol);
* Almanaxsay (sağ);
* Koşmansay (sol);
* Abdaksay (sağ);
* Terekli/Serkeli (sol);
* Sarqardon (sağ);
* Qaraarça çayı (sol).
Müvafiq olaraq ən iri sonuncu üç çaydır.

## İnsan tərəfindən mənimsənilməsi
Təqribi olaraq 3 km Koşmansayın mənsəbindən yuxarıda Arpapayın mənsəbində Ağbulağın sağ sahilində tərk olunmuş Ağbulaq qışlağı yerləşir.
XX əsrin 60–70-ci illərində Ağbulağın və onun qollarında geoloji axtarış işləri aparılmışdır. Bu məqsədlə 1966-cı ildə Serkeli çayın Ağbulağa töküldüyü hissəyə qədər torpaq yol çəkilmişdir. Bu yerdəcə körpü inşa edilmişdir. Görülən işlər bölgənin mənimsənilməsini asanlaşdırmağa xidmət edirdi. Ağbulağın qollarından olan Koşmansayın sağ sahilindı yeni mineral olan silisid marqans Mn5Si3 aşkarlanmışdır. 2008 ildə isə bu mineral Mavlyanovit adını almışdır.
Sovet dönəmində Qaraarçi çayının töküldüyü yerə yaxın dəmir kəndir çəkilmişdirki, onunla insanlar rahat hərəkət edə bilirdilər.
Ağbulaq kifarət qəfər hidroenerji potensialına malikdir. "Özbəkenerqo" MMC tərəfindən çay üzərində güçü 60 МVт olan stansiyanın tikintisi planlaşdırılır.

Hazırda Ağbulaq çayının turistlər tərəfindən ziyarət olunması iki ölkə arasında olan sərhəd problemi ilə əlaqədardır. Hazlrda verilən məlumatlar sovet dönəminə aiddir.

## İstinadlar
Ürkün

**Ürkün** () — 1916-cı ilin iyulun 30-da Qırğızıstan ilə Çin sərhədinin yanında yerləşən Bedel aşırımında baş verən hadisə. Bəziləri onu qırğız xalqına qarşı törədilən soyqırım olduğunu hesab edir.

Həlak olanların sayı ilə bağlı ziddiyyətli fikirlər mövcuddur. Bəziləri iddia edir ki, ölkənin şimalında yaşayan əhalinin təxminən yarısı öldürülüb. Brüs Pannyer ehtimal edir ki, ölənlərin sayı 100000-dan çoxdur. Rusiyanın bəzi mənbələri iddia edir ki, hadisənin nəticəsində 3000-ə yaxın adam ölüb.

Ürkün haqqında kitabın müəllifi olan tarix professoru, Tınçtıkbek Çoroteqinin fikirinə görə, üsyanın səbəbi Boris Stürmer buraxdığı hərbi xidmətə çağırış idi:

Fərman 1916-cı ilin iyunun 25-də verilib. O, əvvəl hərbi xidmətdən azad olan qeyri-rus əhalisi olan bir sıra vilayətlərdən 19-43 yaş arasında olan kişiləri xidmətə çağırıb.

Rusiya imperiyasının hissəsi olan Qərbi Türkistandan sağ qala bilən on minlərlə qırğız və qazax Çinə qaçmağa məcbur oldular. Tyan-Şan dağlarda 3 kilometr uca olan dağ keçidlərində onlar minlərcə həlak oldular.

## Tarixi qiymət verilməməsi
Ürkün Sovet vaxtı dərsliklərində qeyd olunmamış, məsələ ilə bağlı monoqrafiyalar Sovet çap evlərindən götürülmüş. Sovet İttifaqı 1991-ci ildə dağılarkən, ürkünə marağ böyüməyə başladı. Sağ qalanların bəziləri olayları "qətliam" və ya "soyqırım" kimi adlandırmağa başladı.

Bəzi qırğız tarixçilərin fikirincə, bunda Rusiyaya qarşı bir şey yox, çünki Aleksandr Kerenski kimi rus liberal və bəzi tarixçiləri bu hadisələrə diqqət gətirənlərdən ilk idilər.

2016-cı ildə ürkünün 100 illiyi ilə əlaqədər film çəkdiyi prodüser Muxtar Atanliyev fikirinə görə, Qırğızıstan hakimiyyəti, bu filmi Moskvanı incidə biləcəyinə görə, onu kinoteatrlarda nümayiş etmək üçün təsdiq verməyə tərəddüd edirdilər:

Axırda icazə verilib və film ilk dəfə Bişkek Kino Evində 2016-cı ilin sentyabrın 16-da nümayiş olunub.

Həmin ilin aprelində Rusiyanın Dövlət Dumasının Sədri, Sergey Narışkin "soyqırım" intihamları inkar edib, "100 il əvvəl bütün xalqlar əcrini çəkirdi" dedi.

## İstinadlar
Leon Juo

**Leon Juo** ( ) — fransız sosialist və Həmkarlar İttifaqı rəhbəri. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının qurucularından biridir.

## Həyatı
Leon Juo on altı yaşında olarkən kibrit fabrikində işləməyə başlamışdır. Qısa müddət ərzində inqilabçı Həmkarlar İttifaqı təşkilatlarının öndə gedən təbliğatçılarından biri oldu. 1906-cı ildə Beynəlxalq kibrit işçiləri Həmkarlar İttifaqının katibi, 1909-cu ildən isə Fransa Ümumi Əmək Konfederasiyasının baş katibi oldu. Birinci dünya müharibəsindən əvvəl alman işçi rəhbərləri ilə bir yerə yığışaraq müharibə əleyhdarı hərəkatı təşkilatlandırmağa çalışdı. Buna baxmayaraq, daha sonra Fransanın müharibə səylərini dəstəklədi. 1919-cu ildə Paris Sülh Konfransında iştirak etdi. Konfransda qurulan Beynəlxalq Əmək Qanunları Komissiyasının ən aktiv üzvlərindən biri kimi İqtisadi Şuranın qurulması üçün səy göstərdi. Həmkarlar İttifaqlarının iqtisadiyyatının yönləndirilməsindəki rolunu vurğulamasına qarşı olaraq, Həmkarlar İttifaqlarının siyasi hərəkatlardan müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərməli olduğu düşüncəsini müdafiə edirdi. 1936-cı ildə Leon Blum hökumətində yer almaq təklifini qəbul etmədi. Leon Juo 1936-cı ildə Fransa Ümumi Əmək Konfederasiyasından 1921-ci ildə ayrılmış olan kommunistlərin konfederasiyaya yenidən üzv olmasını təsdiqlədi.

İkinci dünya müharibəsi illərində Fransa Ümumi Əmək Konfederasiyasını bağlayan Vişi rejimi Leon Juonu həbs edərək almanlara təhfil verdi. Leon Juo müharibə bitənə qədər konslagerdə qalandı və Fransaya geri döndükdən sonra yenidən təsis olunan Fransa Ümumi Əmək Konfederasiyasının katibliyinə seçildi. 1947-ci ildə Fransa Ümumi Əmək Konfederasiyasında çoxluğu ələ keçirmiş kommunistlərdən ayrılaraq, kommunist və katolik işçi təşkilatları aralığında mövqe tutan Fransız Ümumi Əmək Federasiyasını qurdu. Leon Juo 1949-cu ildə qurulan Beynəlxalq Azad Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının qurulmasına öz töhfəsini verdi. Leon Juo 5 noyabr 1951-ci ildə Nobel sülh mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Nobel sülh mükafatı
* Nobel Sülh mükafatı laureatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Gardens of the Mughal Empire
* Adrian Fletcher's Paradoxplace — PHOTOS — Great Mughal Emperors of India 

## İstinadlar
Qaraarça çayı

**Qaraarça**, **Qaraarçaçay**  ( «Qara arça (giləmeyvə)») — Özbəkistanın Daşkənd vilayəti Bostanlıq rayonu ərazisində yerləşən çay. Ağbulaq çayının sol qolunu təşkil edir.

## Təsviri

Qaraarça çayı iki bulağın birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Bu bulaqlar Karanqur dağının ətəklərindən başlayır. Yuxarı axarlarda ensiz və dərin yataqla şimal-şərq istiqamətində axır. Orta axarlarda çay çoxlu qol qəbul edir. Buradan isə çay istiqamətini qəfl qərbə istiqamətlənir. Çay orta axarlarda qayalı kanyondan keçdiyindən qarşıda Böyük Çinqan asanası yerləşir. Aşağı axarlarda çay sərhəd sonasından keçir.

Qaraarça çayının və onun qollarının üzərində çoxlu sayda şəlalə vardır. Burada tektonik qalxmalar bərk materillardan ibarət olduğundan çoxlu şəlalələrə rast gəlinir

Qaraarça çayı il boyu qurumur. Bununla belə çayın maksimal səviyyəsi yazın əvvəllərində müşahidə edilir. Bu anlar çay olduqca təhlükəli olur. Xüsusi ilə çayın sərt döngələri olduqca təhlükə doğurur. Bu hissələrdə insan ölümü qeydə alınmışdır. 
Çay öz başlanğıcını 2800 metrdən götürür. Mənsəbi 1032 metr yüksəklikdə yerləşir. Çayın uzunluğu 17,52&nbsp;km təşkil edir.
## Qolları

Qaraarça çoxlu sayda qol qəbul edir. Onlar daimi və müvəqqəti axara malikdir. Sol qolları Minciliki və Car, silsilələrindən götürür. Sağdan gələn qollar isə Qaraqur silsiləsindən və Pulatxan platosundan götürür.

Çayın ən böyük qolu Çolmirob və Aynovkursaydır. Onların ikisi də sol qollardır.

## Bitkilər və heyvanlar aləmi
Qaraarça çayı Uqam-Çatkal milli parkı ərazisindən axır. 
Butada çoxlu sayda balıq növləri yaşayır: forel, marnika, osman. Qaraarça çayı orta və aşağı axarlarda alma və alça ağlarından ibarət təbii meşəlikdən ibarətdir. Üstəlik burada yabanı üzüm və giləmeyvələr yetişir. İnsanların bölgəyə az müdaxilə etməsi və qida ehtiyatının çoxluğu səbəbindən burada Tyanşan qonur ayısı yayılmışdır.,Orta və aşağı axarlarda ağcaqayın cəngəlliyindən axır.

Başlanğıcını 2500 metrdən götürür. Özünün ekosisteminə malik bir regionu əmələ gətirir. Yaz ayları burada sıx alp çəmənlikləri yerləşir. Burada zanbaq və göbələklər belə bitir. İnsanların ayağı dəymədiyi yerdə iri canlıları müşahidə etmək olar. Əsas canlıları gəmiricilərdir.

## İnsan tərəfindən mənimsənilməsi
Çayın yuxarı axarlarında yerləşən ərazilərdə atçılıq inkişaf etmişdir. в верхнем течении, производится выпас скота. Orta və aşağı axarlarda təbiət öz ilkin gözəlliyini olduğu kimi saxlamışdır. Turislər bura gəlmək üçün Taxta aşırımı ilə hərəkət etməli olurlar. Bura həm də iki çay Qaraarça və Çolmirob arasında su ayrıcı keçir. Bura gediş bölgənin sərhəd bölgəsində yerləşməsidir.

## İstinadlar
Həşim Rəhman

**Həşim Şərif Rəhman** — ABŞ-lı peşəkar boksçu. "The Rock" yəni "Qaya" mənasını verən ləqəblə də məşhurdur. Ağır çəkidə WBC, IBO & IBF üzrə titulların sahibi. Toplam 62 döyüşün 50-sini qalib, 9-unu məğlub, 2-sini isə bərabərliklə keçirib. Qalib olduğu döyüşlərin 40-ı nokautla qeydə alınıb. 2001-ci ildə Lennox Lewisi 5-ci raundda etdiyi nokaut da bu siyahıya daxildir.

## İstinadlar
"Dostluq" ordeni (Rusiya)

**Dostluq ordeni** — Rusiya ordeni.

## Həmçinin bax
* Şablon:Dostluq ordeni (Rusiya)
* :Kateqoriya:Rusiyanın "Dostluq" ordeni ilə təltif edilənlər

## İstinadlar
Luis Hayn

**Luis Hayn** (; ) — Amerikalı fotoqraf və sosioloq.

## Həyatı
Luis Hayn 26 sentyabr 1874-cü ildə anadan olmuşdur. XX əsrin əvvəllərində o, Nyu-Yorkda Avropa – Slavyan gettosunda botanika müəllimi işləmişdir. 1905-ci ildən ABŞ-dakı mühacirlərin həyatını əks etdirən şəkillər çəkməyə başlamışdır. O, bu şəkillərdə mühacirlərin yoxsulluğunu, təşvişlərini, mümkün olmayan ümidlərini göstərib. Luis Haynın şəkilləri qeyri – adi dərəcədə populyarlaşıb. Onlardan mühazirələr üçün slayd, plakatlar hazırlanaraq jurnallarda, kitablarda çap olunub.

Luis Hayn 3 noyabr 1940 Nyu-Yorkda vəfat edib.

## Qaleriya

Fayl:Lewis Hine Power house mechanic working on steam pump.jpg|Buxar makinasında çalışan bir makinist, 1920
Fayl:Old timer structural worker2.jpg|Empire State Binasında çalışan yaşlı bir işçi, 1930
Fayl:Polish berry pickers color.jpg|Polşalı bir mühacir ailesi, 1909 yılında Baltimor yakınlarında bir tarlada çalışırken. Foto sonradan rəngləndirilmişdir.
Fayl:Baseball glass workers2.jpg|Indianada əksəriyyəti cam işçilerinden oluşturulan Beyzbol takmı, Indiana, Lewis W. Hine, Ağustos 1908)


Fayl:ChildLabor1910.png|10 yaşında bir çocuk işçi, 1910
Fayl:Child laborer.jpg|South Carolina Eyaletinin Newberry şehrinde bulunan Mollahan Mills'da küçük bir ip eğirici.
Fayl:Midnight at the glassworks2b.jpg|Indiana'da gece yarısında cam işçileriı, Indiana: New York'ta bulunan Ulusal Çocuk İşçi Komitesi için Lewis W. Hine'nın hazırladığı *Birleşik Devletler'de cam ve şişe fabrikalarında çocuk işçileri* adlı fotoğraf serisinden)
Fayl:AddieCard05282vLewisHine.jpg|*Addie Card*: Vermont Eyaletinin North Pownal kasabasında bulunan pamuklu dokuma fabrikasında çalışan 12 yaşındaki çocuk işçi (Şubat 1910)


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* История фотографии: Социал идеалист с камерой — Льюис Хайн 
* Фотографии Льюиса Хайна из Библиотеки Конгресса США
Nastasya Kinski

**Nastasya Kinski** (; əsl adı — **Nastasya Aqlaya Nakşinski**, ; 24 yanvar 1961, Berlin) — alman aktrisası, Qızıl Qlobus mükafatı laureatı.

## Həyatı

Nastasya Kinski 24 yanvar 1961-ci ildə Berlin şəhərində anadan olub. Atası aktyor Klaus Kinskidir.

## Filmoqrafiya

* *[[Bütün qəlbimlə (film, 1982)|Bütün qəlbimlə]]* (1982)
* *[[Pişik insanlar (film, 1982)|Pişik insanlar]]* (1982)
* *[[Hərəm (film, 1985)|Hərəm]]* (1985)
* *[[İnqilab (film, 1985)|İnqilab]]* (1985)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "One From the Heart" video clip, 5 min.
* Photo slide show video, 3 min.
* David Letterman show part 1
* David Letterman show, part 2, discussing early career and director Roman Polanski
Ceyms Klepper

**Ceyms Klepper** (, ) — ABŞ-nin hərbi və dövlət xadimi, Milli Kəşfiyyatın direktoru, general-leytenant.

## Həyatı
Birləşmiş Ştatlarda Milli Kəşfiyyatın direktoru postu 2001-ci il 11 sentyabr terror aktlarından sonra Amerika xüsusi xidmət orqanlarının işində miqyası islahatlar çərçivəsində yaradılıb. Formal olaraq bu kresloda əyləşən 75 yaşlı Ceyms Klepper ABŞ-nin bütün 17 kəşfiyyat idarəsinin fəaliyyətini koordinasiya edir.

ABŞ Milli Kəşfiyyatının direktoru Ceyms Klepper Konqresdə dinləmələrdə çıxış edərkən istefaya getmək niyyətində olduğunu deyib.

## İstinadlar
Şri-Lanka coğrafiyası

Şri-Lanka Cənubi Asiya regionuna dail olan və demək olar ki Şri-Lanka adasında yerləşən bir dövlətdir. Ölkənin ərazisi onun dəniz əraziləri ilə birlikdə 65 610&nbsp;km² təşkil edir. Şimaldan cənuba ölkə 445&nbsp;km, şərqdən qərbə isə 225&nbsp;km məsafədə uzanır. Sahil xəttinin uzunluğu 1340&nbsp;km təşkil edir.

Şri-Lanka adası həm də *Seylon* adı ilə tanınır. Ölkə bütünlüklə Hind okeanı ilə əhatələnmişdir. Ada 350&nbsp;km uzunluğa və 180&nbsp;km enə malikdir. O Tasmaniya və İrlandiya adalarının ölçüləri böyüklükdədir. Ada Hindustan yarımadasından Manasar körfəzi və Polk boğazı ilə ayrılır. Polk boğzının eni 50&nbsp;km təşkil edir.

Adanın təbii ehtiyatları: əhəng daşı, gil, fosforit, qrafit.

Adəm körpüsü adanı nə zamansa materilə birləşdirirdi. Tarixçilərin verdiyi məlumata görə 1481-ci ildə baş vermiş güclü zəlzələdən sonra ara tamamən dağılmışdır. Ölkə heç bir ölkə ilə quru sərhəddinə malik deyildir.

## Relyefi

Şri-Lanka adasının sahilləri demək olar ki, çimərliklərdən ibarətdir. Ərazisinin böyük hissəsi 30-200 metr arasında dəyişir. Düzənlik dalğavari formaya malikdir. Düzənliyin birdən-birə düksəkliyə keçməsi adanın cənub-şərqində müşahidə edilir. Şimal hissədə bu keçid dalğavaridir. 
Adanın mərkəzi hissəsində Mərkəzi plato yerləşir. Bu plato şimaldan cənuba 65&nbsp;km məsafədə yerləşir. Bu hissədə hündürlük 1500 metri keçir. Adanın və ölkənin ən hündür nöqtəsi Pidurutalaqaladır (2524 m). Bu zirvə platonun tam mərkəzində qərarlaşır. İkonci ən hündür nöqtə Kiriqalpotta (2395 m) dağıdır. Ancaq bu zirvələrin yüksək olmasına baxmayaraq ın məşhuru Adəm pikidir. Pik 2234 metr yüksəkliyə malikdir. Dağ Pidurutalaqaladan cənub-qərbdə yerləşir. Şərqdə yerləşən növbəti zirvə isə Namunakula (2036 m) zirvəsidir. Şimal hissədə alçaq dağlıq yerləşir ki, onlar arasında dərin dərələr və ucu şiş pikləri müşahidə etmək olar. Bəzi zirvələr 1800 m yüksəkliyə malikdir. Adəm pikindən cənubda belə kifayət qədər yüksəkliyə malik zirvələr vardır.

## İqlimi
İqlimi subekvatorialdır. Mussonların təsirinə məruz qalır: şimal-şərq mussonları oktyabrdan  marta, cənub-qərb mussonları isə iyun-oktyabra qədər uzanır. Ən intensiv yağışlar dağların cənub-qərb ətəklərinə may və ya iyundan oktyabra qədər düşür. Bu zaman aylıq yağıntının miqdarı 2 500&nbsp;mm olur. Dekabrdan marta qədər isə Benqal körfəzi istiqamətdən gələn güçlü küləklər aylıq 1250&nbsp;mm yağıntı gətirir.

Ada ərazisində ən aşağı temperatur dağlarda 16&nbsp;°C olaraq qeydə alınmışdır. Ən yüksək temperatur isı şimal-şərq sahillərində qeydə alınır. Burada temperatur 38&nbsp;°C ola bilir. İllik orta temperatur isə 28 - 30°С arasında dəyişir.

Digər ərazilərə nisbətdə daha yüksək rütubət cənub-qərb ərazilərində və dağlarda müşahidə edilir. Məsələn Kolomboda daim rütubətlilik 70 % keçir. Musson yağışları dönəmində isə 90% olur. Anuradxapurada gündür 60%, noyabr-dekabr ayları isə 80% olur. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Kürə ensiklopediyası. Şri-Lanka
*Turistik xəritə
Lmbatavank

**Lmbatavank** () və ya rəsmi şəkildə **Lmbat monastırının Müqəddəs Stefen kilsəsi** () - Ermənistanın Şirak mərzinin Ərtik şəhərində yerləşən kilsə. Müqəddəs Stefenə həsr edilən kilsə 7-ci əsrdə tikilmişdir.

## İstinadlar
Məmməd Abdullayev

**Məmməd Abbas oğlu Abdullayev** (1903—1972) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor. Riyaziyyat-fizika elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almış ilk Azərbaycan fiziklərindəndir.

## Həyatı
Məmməd Abdullayev 1903-сü ildə  Azərbaycanın Qazax rayonunun Dağ Kəsəmən kəndində mədəni ailədə anadan olmuşdur. İlk təhsilini Qazaxda alaraq, Azərbaycan Pedoqoji İnstitutuna daxil olmuş və onu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Məmməd müəllim riyaziyyat-fizika elmləri  alimlik dərəcəsi almış ilk Azərbaycan fiziklərindəndir. ADU-nun (indiki BDU) 1940-1960-ci illərdə ən görkəmli müəllimlərdən olmuşdur. O, fizikanın mexanika və molekulyar fizika bəhslərindən çox yüksək səviyyədə mühazirə oxumuş, məharətlə məsələ həllini və laboratoriya işlərini aparmışdır. Dərin biliyə malik olan Məmməd müəllim həm də əsl ziyalı idi. Onun çox sayda tələbələri akademik, müxbir üzv və professordur. Onun tələbələrindən biri olmuş Qriqori Belenki müəllimi haqqında belə demişdir:

*"...universitetdə bizə çox istedadlı insanlar güclü təhsil verirdilər. Yadımdadır professor Məmməd Abdullayev mexanika və molekulyar fizika üzrə bizə mühazirə oxuyurdu. Həm şəxsi keyfiyyətləri, həm də ensiklopedik biliklərinə görə qeyri-adi bir insan idi."*

1972-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Təbuk

**Tabuk**, (,)  Ərəbistan yarımadasının şimal-qərbində Səudiyyə Ərəbistanıın Tabuk bölgəsinin mərkəzi şəhəridir

## Tarix
Başqa məlum olan adları: *Tebuk*, *Tebûk*, *Tabûk*, *Gabûk*. Tebük, İslam peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin dövründə Mədinə şəhərinin şimalında, Mədinə şəhəri ilə Şam şəhəri arasındakı yolun üzərində yerləşən bir qəsəbə idi.
Tabuk ətrafında, Hicri təqviminə ilə Rəcəb, Qriqori təqvimi ilə 630-cu ilin Sentyabr ayında Məhəmməd peyğəmbər buraya Tabuk seferi etmişdir. Quranın Tövbə surəsinin ilk 29-cu ayətində bu səfər haqqına məlumat verilmişdir.
### Osmanlı dövrü
Tabuk şəhəri Osmanlı İmperiyası dövründə İstanbuldan Məkkəyə gələn yolun və Hicaz dəmiryolunun üzərində bir dayanacaq rolu oynayırdı.  Tabuk (Âsî Hurma) şəhərinə Nürəddin Şəhid tərəfindən kiçik bir qala tikdirilmişdir.. Mehməd Ədip Əfəndi "Nehcet'ül-Menâzil" adında kitabında o dövürdə Tabuk şəhərinin Âsî Hurma adlandırıldığını yazmışdır..

## İqlimi
Tabuk şəhəri yayları isti, qışları isə mülayim olan bir çöl iqliminə malikdir. İstilik yay aylarında 27-46&nbsp;°C, qış aylarında isə 4-18&nbsp;°C arasında dəyişir. Bəzən qış aylarında tempratue 6&nbsp;°C-dən aşağı düşə bilir və don bağlayır. Tabuk Bölgəsinə yağıntı əsasən qış aylarında düşür. Noyabrdan Marta qədər yağışın miqdarı, 50 – 150&nbsp;mm arasında dəyişir və hər 3-4 ildə bir nadir hallarda şəhərə qar yağır.
## İqtisadiyyat
Tabuk enni küçələri, ağaçlar ilə çevrilmiş modern bir şəhərdir. Şəhər Həcc ziyarəti üsründə yerləşməsi ilə əlaqəli ticarət mərkəzi olmuşdur. Türkiyə, Suriya, İordaniya, Fələstin Dövləti və Livandan gələn zəvvarlar üçün bir dayanacaq yeridir. Tabuk şəhəri əkinçilik məhsulları ilə xususiylə də çiçəkçilik ilə məşhurlaşmışdır. Bölgədən Avropaya Süsənkimilər ailəsindən çiçək növləri ixrac edilir.

## Görməli yerlər
Tabuk şəhərinin 115&nbsp;km cənub-qərbində Nebatilər dövrüdə (b.e.ə. 166-167)  Roma İmparatorunun şərəfinə tikilən Ravafah məbədi vardır.

Tabuk şəhərində Tövbə məscidi kimidə tanınan Peyğəmbər məscidi ilk illərdə palçıq və palma ağacının yarpaqları ilə tavan tikilmişdir. Sonra bu məscid 1652-ci ildə Qanuni Sultan Süleyman dövründə bərpa edilmiş və ən son Kral Feysəl ibn Əbdüləziz tərəfindən Mədinə şəhərindəki Peyğəmbər məscidi oxşar olaraq tamamilə yenilənmişdir.

## Şəkillər


Tabuk Chamber of Commerce.JPG |Tabuk şəhər Ticarət və Sənaye bölməsinin binası
Tabuk Jami.JPG |Tabuk məscidi
Fayl:Tabuk_Railway_Station.JPG|Mədinə və Dəməşq şəhərləri arasında yerləşən dəmiryolu vağzalı
Fayl:ثلوج علقان (11390714016).jpg|Tabuk şəhərində qar
مدين.jpg|Ravafah məbədi
مدائن شعيب.jpg|Ravafah məbədi


## Həmçinin bax
* Səudiyyə Ərəbistanı
* Səudiyyə Ərəbistanı şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Tabouk - Saudi Arabia
*Tabuk şəhəri "Saudi Tourism" saytında
Möhsün Poladov

**Möhsün (Mövsüm) Musa oğlu Poladov** () — dövlət xadimi, Uzun illər Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı naziri, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun keçmiş rektoru.

## Həyatı
1905-ci ildə Qazax qəzasının Ağköynək kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan az sonra o, Qazax Müəllimlər Seminariyasına daxil olmuşdur. Bir müddət Gəncədə müəllimlik etdikdən sonra isə Bakıya gəlmişdir. Burada o, Azərbaycan SSR Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin aparatında işləyərək Zaqafqaziya Pambıqçılar İnstitutunda təhsili davam etdirmişdir. İnstitutu aqronomluq ixtisası üzrə bitirdikdən sonra Möhsün Poladov Azərbaycan SSR Xalq Torpaq Komissarlığında kadrlar şöbəsində işləmiş, kənd təsərrüfatını mexanikləşdirməyə dair rayonlararası məktəbə rəhbərlik etmişdir.

1937-ci ildə Möhsün Poladov Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna direktor təyin edilmişdir. Böyük Vətən müharibəsinin ilk günlərindən könüllü olaraq cəbhəyə yollanaraq Sovet Ordusu tərkibində Krım cəbhəsində döyüşlərdə iştirak etmiş, "Döyüş xidmətlərinə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

1938–1941 və 1953–1954-cü illərdə AKTİ-nin rektoru olmuşdur.

Möhsün Poladov Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və 2 dəfə "Şərəf nişanı" ordeni və SSRİ medalları ilə təltif edilmişdir.

Möhsün Poladov 11 aprel 1966-cı ildə vəfat etmiş və Bakıda Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin (keçmiş AKTİ, AKTA) direktor və rektorları
Qızılsu çayı (Çirçik)

**Qızılsu çayı** — Özbəkistan Respublikasının Saşkənd vilayəti Bosanlıq rayonu ərazisindən axan dağ çayı. Çay Çirçik çayının sağ qolunu təşkil edir. Çayın ümumi uzunluğu 12&nbsp;km təşkil edir.

## Coğrafi təsviri
Qızılsu çayı öz başlanğıcnı iki bulağın sularının birləşməsindən götürür. Çay Minqbulaq dağının cənub əyəkləri boyunca axır. Sonradan çay ensiz dar dərə ilə cənub istiqamətinə yönəlir. Bu hissədən axan çayların əsas xüsusiyyəti şəlalələr əmələ gətirmələridir. Belə ki, bu çaykarda baş verən gursululuq dönəmində şəlalələrin sayında artım müşahidə edilir. Çay yataqlarının iri daş parçaları ilə donu olması buna səbəb olur. Bu tip kiçik çay bir nüddət sonra quruyur.

Buradan axan digər çaylar kimi Qızılsu çayıda əsasən qar sularə ilə qidalanır. Gursululuq dövrü aprel-may aylarına təsadüf edir. Çay il boyu qurumur. Qış ayları isə çayın donması müşahidə edilmir. Çaya çoxlu sayda nüvəqqəti və daimi çaylar tökülür. Üstəlik Karjantaudan gələn bulaq siları bura daxil olur.

## Rekreasiya əhəmiyyəti
Qısılsunun yatağı boyunca ümumi və xüsusi mülkiyyətdə olan çixlu idtirahət yerləri vardır. Burada ən aşağıda yerləşən istirahət zonası «Şamol tanrıları», ən yuxarıda yerləşəni isə uşaq düşərgəzi olan Laçındır. Çarvak qəsəbəsimdən düşərgəyə asfalt yol çəkilmişdir.

## Turizm

Qızılsu çayının dərəsinin yaxınlığından köhnə dəmir yolunun keçməsi onun turizmə cəlbini asanlaşdırmış və əlverişli əraziyə çevirmişdir. İstirahət bölgəsi və bu məqsədli binaların burada yerləşdirilməsi turist axının artmasına səbəb olmuşdur. Qızılsunun yatağı boyunca təşkil edilən turistik maşrutlar «çıxış günü» adını daşıyır.

Yuxarı axarlarda, «Laçın» düşərgəsindən 5 kilometr yuxarıda, çayın ensiz hissəsində, qayalıq üzərində hündürlüyü 3-6 mer olan bir neçə şəlalə vardır. 
Şəlalələrdən yuxarı hissədə isə növbəti turistik düşərgə yerləşir. Ərazinin küləkdən qorunması turistlərin burada gecəni keçirməsinə imkan verir.

Qızılsunun mənsəbinə yaxın hissədə iki daş göbələklər yerləşir. Onlar bir-birin arxasında yerləşir.

Qızılsunun dərəsi boyunca bir çox turistik maşrutlar vardır. Bunlara misal kimi aşağıdakıları göstərmək olar:
* Qarakiya — Karjantau silsiləsi — Qızılsu.
* Qızılsu — Karjantau silsiləsi — Orkutsay (Uqam çayının qolu).
* Minqbulaq — Qızılsu.

2012-ci il məlumatına görə bölgə sərhəd sonasına yaxın yerləşdiyindən bura gəlmək əngəllənmişdir. Bölgəyə gəlmək üçün xüsysi icazə tələb olunur.
## İstinadlar

## Mənbə
* Qızılsu, şəlalələr