open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Köçəri çəyirtkə

**Köçəri çəyirtkə** () və ya **Asiya çəyirtkəsi** — əsl çəyirtkələr (Acrididae) fəsiləsindən düzqanadlılar növləri.

## Polifaq
Tarla, bağ, bağ, meşə, tərəvəz, bostan, giləmeyvə və müxtəlif texniki bitkilərə zərər verir. Qarışıq forma 300 kilometrə qədər miqrasiya edir. Aralıq Avropa, Asiya, Afrikanın geniş ərazilərini əhatə edir. Bu sahədə növ 7 alt növ təşkil edir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* *Столяров, Марк Владимирович*. Стратегия и тактика борьбы со стадными саранчовыми // Защита и карантин растений. 2000. № 10. С. 17-19.
* 
* 
* 
* 
* *Цыпленков, Евгений Павлович*. Миграции азиатской саранчи и их зависимость от температурных и других условий среды: Автореферат дис. … канд. с.-х. наук / Всесоюз. ордена Ленина акад. с.-х. наук им. В. И. Ленина. всесоюз. науч.-исслед. ин-т защиты растений. — Л., 1953. — 20 с.

## Xarici keçidlər
* The phenomenon of phases
* Locusta migratoria L. — Азиатская перелётная саранча
Asiyalılar

**Asiyalılar** — Asiyanın yerli əhalisi, Asiya xalqı. Adətən yerli və ya Asiya mənşəli insanlar kimi istinad edilir. Bu terminə verilən məna ölkədən ölkəyə dəyişir və Şərqi, Mərkəzi, Cənubi, Cənub-Şərqi, Cənub-Qərbi və Şimali Asiyadan olan insanlar və ya yerlilər üçün fərqli ola bilən Asiya etnik qruplarının təsnifatı üçün müxtəlif təriflər təklif olunur.

XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə **asiyayi** (آسیایی) adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Asiyalıların Uqandadan qovulması

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Asiya depressiyası

**Asiya depressiyası** və ya **Cənubi Asiya depressiyası** — yay aylarında Asiya qitəsi üzərində yaranan alçaq təzyiq sahəsi. İyulda mərkəzində, yəni Əfqanıstan üzərində təzyiq 995 millibara çatır. Asiya depressiyasının cənub hissəsini qitədən tropiklərə doğru yönəlmiş ekvatorial depressiya hesab etmək. Şimalda onun yaranmasına səbəb qitə üzərində qütb cəbhəsi siklonlarının fəaliyyətidir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Энциклопедический словарь. 2009. Азиатская депрессия.
Azzaba (Əlcəzair)

**Azzaba** () — Əlcəzairin Skikda vilayətində kommuna. Mədən bölgəsidir. Bir qrup civə vulkanogen-hidrotermal yataqları var. Ümumi ehtiyatları 12 min ton civədir. Filizdə civənin tərkibi 1,15% təşkil edir. Açıq mədən hasilatı təqribən 0,7 min tondur (1987).

Kommuna çoxsaylı Roma xarabalıqlarının yerləşdiyi bir ərazidə salınmışdır. Fransa müstəmləkəçiliyi dövründə Jemmap adlanan kommunanın adı Əlcazirin müstəqillik dövründə dəyişdirilmişdir.

## İstinadlar
Nnamdi Azikive

**Bencamin Nnamdi Azikive** (; ) — Nigeriyanın birinci prezidenti (1963–1966-cı illərdə). O, hərbi çevrilişlə hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmışdır. Azikive Qərbi Afrikada milli azadlıq hərəkatlarının ideoloqlarından biri olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Nnamdi Azikiwe: Respect for Human Dignity: an Inaugural Address at World Digital Library.
Piqam Əzimov

**Piqam Əzimoviç Əzimov** (, ; ) — Türkmənistan və SSRİ dövlət xadimi, türkoloqu, dilçisi, filoloq və akademiki (1951). O, 1966–1975-ci illərdə Türkmənistan Elmlər Akademiyasının prezidenti olmuşdur. Əzimov 11 aprel 1967-ci ildən 29 iyun 1971-ci ilədək Türkmənistan SSR Ali Sovetinin sədri olmuşdur. O, 1961-ci ildə Türkmənistan SSR əməkdar elm xadimi adını almışdır. 1951-ci ildə Əzimov Türkmənistan SSR Elmlər Akademiyasının yaradılmış ilk 11 həqiqi üzvlərindən biri olmuşdur.

## Seçilmiş əsərləri
* Орфография туркменского языка: краткий справочник. Ашхабад: Туркменский гос. университет, 1959
* Развитие стилистических систем литературных языков народов СССР (в соавт.). Ашхабад: Ылым, 1968
* Развитие науки в Советском Туркменистане (в соавт.). Акад. наук Туркменской ССР. Ашхабад: Ылый, 1971
* Синтаксис. Учебник для средней школы. Ашхабад. 1941

## Mükafatlar
* "Lenin" ordeni.
* "Oktyabr inqilabı" ordeni.
* "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" medalı.
* SSRİ-nin digər orden və medalları.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Azimutal proyeksiya

**Azimutal proyeksiya** — ən mühüm xəritə proyeksiyalarından biri. Azimutal proyeksiyada normal şəbəkənin paralelləri konsentrik dairələrə malikdir, meridianlar isə paralellərin ümumi mərkəzindən uzunluq fərqinə bərabər bucaqlarda ayrılan radiuslarıdır. Xəritədəki hər bir nöqtə orta meridianla eyni azimuta malikdir, eyni nöqtə kürədəki orta meridianla eynidir. Qütb ölkələrinin, Arktika və Antarktidanın xəritələrini tərtib etmək üçün normal azimutal proyeksiyalardan istifadə olunur.

## İstinadlar
Azov (xətt gəmisi, 1826)

**"Azov"** () — Rusiya donanmasının 74 silahlı yelkənli xətt gəmisi.

## Tarixi
"Azov" 1826-cı ildə Arxangelskdə suya buraxılmışdır. Gəminin inşaatçısı İ. A. Kuroçkin olmuşdur. "Azov" 20 oktyabr 1827-ci ildə Navarin döyüşündə birinci dərəcəli kapitan Mixail Lazaryevin komandanlığı altında fərqlənmişdir. Gəmi öz atəşi ilə Osmanlı donanmasına aid beş gəmini, o cümlədən donanma komandirinin freqatını məhv etmişdir. "Azov" ən çox zərbəni almış və gəmidəki insan itkiləri Rusiya dənizçilərinin ümumi insan itkilərinin yarısını təşkil etmişdi. "Azov" Rusiya donanması tarixində ilk dəfə Müqəddəs Georgi nişanı və vımpeli ilə təltif edilmiş, Lazarevin rütbəsi artırılaraq kontr-admiral olmuşdur. Gəmi 1831-ci ildə sökülmüşdür. XIX–XX əsrlərdə "Azov"un xatirəsinə üç gəmi "Azov xatirəsi" adlandırılmışdır. Ümumilikdə, Rusiya donanmasına I Pyotrun dövründən başlayaraq "Azov" adını daşıyan on gəmi daxil idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*  Предисловие книги написано заслуженным работником культуры, хранителем модельного фонда ЦВМММ А.&nbsp;Л.&nbsp;Ларионова
* 
* (ISBN неверный)
*  (Тираж — 5 000)
* 
* 
*  (под редакцией доктора военно-морских наук капитана 1 ранга Н.&nbsp;В.&nbsp;Новикова)
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Azov-Sivaş Milli Təbiət Parkı

**Azov-Sivaş Milli Təbiət Parkı** () — Ukraynada Sivaş körfəzinin qərb hissəsinin şimalını və Ukraynanın Xerson vilayətinin ərazisindəki Biruçi adası dilini əhatə edən milli park. 25 fevral 1993-cü ildə yaradılmışdır. Sahəsi 52,154 hektardır.

## Tarixi
1923-cü ildə Çuryuk adası Askaniya-Nova qoruğunun bir hissəsi olmuşdur. 1927-ci ildə Askaniya-Nova qoruğunda Şimali Qara dəniz bölgəsinin, Sivaş körfəzi və Azov dənizinin ayrı-ayrı hissələrini əhatə edən Primorski dili qoruğu yaradıldı. 1933-cü ildə Primorski dili qoruğu müstəqil bir qurum olmuş, sonra 1937-ci ildə onun əsasında yeni qoruqlar yaradılmışdır: Qara dəniz və Azov-Sivaş. 1957-ci ildə Ukrayna SSR Nazirlər Sovetinin sərəncamı ilə Azov-Sivaş qoruğu Azov-Sivaş Dövlət Qoruğu və Ovçuluq Təsərrüfatı kimi yenidən təşkil edilmişdir. Bura Sivaş körfəzindəki adalar və adaların ətrafındakı su sahəsi, Biryuçi adasının ətrafındakı dəniz zolağı daxil idi.

Azov-Sivaş Milli Təbiət Parkı Ukrayna Prezidentinin 25 fevral 1993-cü il tarixli 62 nömrəli Fərmanı ilə Azov-Sivaş Dövlət Qoruğunun və Ovçuluq Təsərrüfatının onun hüdudları daxilində yenidən təşkili yolu ilə yaradılmışdır. Milli park şimal Azov və Sivaş vilayətlərində mühüm ekoloji, rekreasiya, tarixi-mədəni əhəmiyyət kəsb edən çöl və akvatoriyanın qiymətli təbii və nadir komplekslərinin və obyektlərinin qorunub saxlanılması, yenilənməsi və səmərəli istifadəsi məqsədilə yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Nikolay Qayaurov

**Nikolay Qayaurov** () – bolqar opera müğənnisi.

1955-ci ildə Moskva konservatoriyasını bitirmişdir. Müğənnilərin Parisdə keçirilən Beynəlxalq müsabiqəsinin baş mükafatına layiq görülmüşdür. Debütü Sofiya xalq operasında Rossininin "Sevilya bərbəri" operasında Don Bazilio partiyası ilə olmuş, bu teatrın solisti kimi çalışmışdır. Vyana Dövlət Operasında, "Teatro Komunale" (Bolonya), "La Skala" (Milan), "Kovent-Qarden" (London), "Metropoliten-opera" (Nyu-York), Paris operasında və dünyanın başqa aparıcı opera teatrlarında oxumuşdur.

## İstinadlar
Xan mağarası

**Xan mağarası** — Azərbaycan Respublikası Şuşa rayonu Daşaltı kəndi ərazisində mağara. Şuşa şəhərindən 5 km cənubda Yevlax-Laçın-Naxçıvan şose yolundan 2 km aralıda Zarıslı çayı sahilində ərazisində mağaradır. Uzunluğu 125 km, eni və hündürlüyü 10 metrdir. Mağaradan iki kobud daş çapacaq,çaxmaqdaşı və obsidiandan hazırlanmış 6 kiçik bıçaq, e.ə. IV–II minilliyə və b.e. X-XIV əsrlərə aid saxsı məmulatı, Orta Əsrlərə aid müsəlman qəbri tapılıb.

## Həmçinin bax
* Böyük Kirs

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Hümaşah Sultan (II Bəyazidin qızı)

**Hümaşah Sultan** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin qızı.

## Həyatı
Hümaşah Sultan 1466-cı ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun kənizlərindən biridir. Uşaqlıq illəri Amasyada keçən Hümaşah Sultan 1482-ci ildə Antalya sancaqbəyi Bali Paşayla (ö. 1494) evləndi. Toy mərasiminin ardından İstanbula çağırılan Bali Paşa vəzirliyə yüksəldi. Paşanın 1494-cü ildə vəfatıyla Hümaşah Sultan dul qaldı. Paşanın ölümüylə inşası yarım qalan Bali Paşa məscidi Hümaşah Sultanın səyləriylə 1504-cü ildə tamamlandı.

## Mənbə

* Türe, Fatma; Keşoğlu, Birsen Talay (July 12, 2011). *Women's Memory: The Problem of Sources*. Cambridge Scholars Publishing. p.&nbsp;63. ISBN 978-1-443-83265-6
* Majer, Hans Georg (2002). *Frauen, Bilder und Gelehrte: Studien zu Gesellschaft und Künsten im Osmanischen Reich, Volume 1*. Simurg. p.&nbsp;105. ISBN 978-9-757-17263-5
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar
Georgi Sinkell

**Georgi Sinkell** (; ) – Bizans tarixçi-salnaməçisi, rahib, patriarx Konstantinopollu Tarasinin (784–806) sinkelli, katib və saray nümayəndəsi.

Onun dünyanın yaranışından IX əsrin əvvəllərinədək ümumdünya salnaməsi kimi düşünülmüş "Seçilmiş xronoqrafiya" əsəri 285-ci ilədək yazılmışdı. Ölüm ərəfəsində dostu Tövbəkar Feofana əsər üzərində işin davamını vəsiyyət etmişdi. Sinkellin əsas tarixi məlumat mənbələri Yuli Afrikanın, Kesariyalı Yevsevinin, Panodorun və Aleksandriyalı Annianın itmiş əsərləri və İosif Flavinin əsərləri olmuşdur. Həmin müəlliflərin əsərlərindən gətirdiyi iqtibaslar sayəsində Manefonun və Berossun əsərlərindən parçalar, Enoxun Kitabı və Yubileylər Kitabının, "Adəmin həyatı" və bu kimi yunan apokrifik kitabların mətni günümüzə gəlib çatmışdı. Onun əsəri 11 əsrə aid 2 əlyazmada tam şəkildə saxlanılmışdı. Sinkellin "Seçilmiş xronoqrafiya"sını Bizans müəllifləri yüksək qiymətləndirirdilər. Son antik müəlliflərin itmiş salnamələrinə əsaslanan əsəri yeni dövr Avropa alimləri tərəfindən tarixi xronologiyanın hazırlanması üçün mühüm mənbələrdən biri olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mikayıl Rəhimov

* Mikayıl Rəhimov (zootexnik)
* Mikayıl Rəhimov (siyasətçi)

## Həmçinin bax
* Mikayıl
* Rəhimov
Avropa ançousu

**Avropa ançousu**, həmçinin **siyənəyəoxşar dəniz balığı**, **xamsa**, **xəmsi** və ya **hamsi** () — ançous (Engraulidae) fəsiləsindən balıq növləri.

## Təsviri
Yetkinlərinun bədən uzunluğu adətən 12–15 santimetr olur və 20 santimetrdən uzun olmur.

Bədən uzunsov, alçaq, sikloid pulcuqlarla örtülmüş, başı yanlardan çılpaqdır. Axçası nazikdir və asanlıqla yığılır. Üst çənə önə çıxır. Ağızı böyük və yarımüzlüdür, alt çənəsi dar və uzun, uzun və nazik üst çənənin arxa ucu preoperkulumun qırağından kənara çıxır. Çənələrində kiçik dişlər var. Qarın yatalağının kili və yandivar xətt yoxdur. Qarın yatalağındakı üzgəclərin əsasları belindəki üzgəcindən başlayaraq şaquli tərəfin qarşısında yerləşir. Ağız açılışı çox genişdir. İri gözləri burnun ucuna yaxın yerləşir və kənardan şəffaf dəri qabığı ilə örtülür. Arxası yaşıl, yanları parlaq gümüşü, qarını gümüşü ağ, ağız qəlsəmələri sarımtıl rəngə malikdir.

1930-cu illərin əvvəllərində Xəzər dənizində bu balığın iqlimləşdirilməsi işi aparılmışdır, lakin sonrakı illərdə dənizdə bu balığa rast gəlinməmişdir.

## Qalereya

File:Acciughe 1.jpg|Böyük xəmsi sürüsü.
File:1991 CPA 6282.jpg|Sovet poçt markasında xəmsi.
File:JfDriedfishPhilippinesfvf 02.JPG|Xəmsinin qurudulması.
File:Fileti sardona v sončničnem in oljčnem olju. Engraulis encrasicolus. (15075745432).jpg|Duzlu xəmsi.


## İstinadlar
Azov şişqarını

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid balıq növü. Azov dənizində və Qara dənizin şərq yarısında, qərbdən Qaradağa və cənubdan Batumiyə qədər yayılmış Xəzər şişqarınının alt növüdür.

## Təsviri
Uzunluğu 20 santrimetrə qədər olsa da, adətən 14–16 sm olur.

## Biologiya
Qışı Qara dənizin Qafqaz sahillərinə yaxın hissəsində keçirir. Bu, çayların aşağı axınında çoxalmış yarımkeçici balıqdır. Yazda, mart-aprel aylarında Kerç boğazından keçir, payızda isə yenidən qışlamağa gedir. Aprel ayında Don çayının aşağı axınlarında, Kuban çayında, qismən Donun ağzından əvvəl Taqanroq körfəzində kürü tökmək üçün daxil olur. Kürüləmə mayın əvvəlindən iyulun əvvəlinə qədər baş verir. Əksər halda iki yaşında, nadir hallarda isə bir yaşında yetkinlik yaşına çatır. Hərəkət edən balıqların uzunluğu 11 ilə 18 santimetr arasında, yaşı 1 ildən 4 ilə qədərdir. Kürü tökən balıqlar Dondan aşağı, Taqanroq körfəzinə gillədilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
Azov kazak qoşunu

**Azov kazak qoşunu** (, ) — XIX əsrdə kazak qoşunları şurası.

## Tarixi
1828-ci ildə Zaporojya Seçinin dağıdılmasından sonra Osmanlı Türkiyəsinə köçən Zaporojye kazaklarının törəmələri burada Dunayyanı Seçini qurmuşdular. Onlar 1828–1829-cu illər Rusiya–Osmanlı müharibəsinin əvvəlində ataman Osip Qladkinin başçılığı ilə Dunayyanı Seçindən Rusiya boyunduruğuna qayıtmış və Osmanlı qüvvələrinə qarşı döyüşlərdə fəal iştirak etmişdilər. Dunayyanı kazaklarından 1831-ci ildə Azov kazak qoşunu olaraq adlandırılan Zaporijya qoşunu yaradılmışdır. Onlar Azov dənizinin şimal sahilində, Yekaterinoslav vilayətində dəniz ilə Berdey və Obitoçnaya çayları arasında məskunlaşmışdılar. 1830-cu illərin sonlarında Azov kazaklarının sayı ailələri ilə birlikdə təxminən altı min nəfər idi. Kazaklara 29 kiçik gəmidən ibarət silahlı flotiliyanın, habelə yüzlərlə 1,000 süvarinin köməyi ilə Qara dənizin şərq sahillərinə nəzarət etmək tapşırılmışdı. Ordu Novorossiya general-qubernatoruna tabe idi, daxili idarə Petrovskaya kəndində, sonra Mariupolda yerləşən ataman və hərbi idarənin əlində idi. 1850-ci illərdən etibarən hökumət azovluları Şimali Qafqaza köçürməyə başlamış, bununla əlaqədar iğtişaşlar baş tutmuşdur. 11 oktyabr 1864-cü il tarixli fərman əsasında Azov kazak qoşunu növbəti il ləğv edilmişdir. Azov xalqının əsas hissəsi Şimali Qafqaza köçürülmüş və Azov dənizinin şimalında qalan kazaklar ailələri ilə birlikdə kəndli sinfinə çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Большая Энциклопедія: словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания Четвертое издание под редакцией С. Н. Южакова т.11 издатели: Библиографичекий Институт (Мейер) в Лейпциге и Вене — Книгоиздательское товарищество «Просвещение» отпечатано С.-Петербург 1908
* Гаденко А. П. Азовское казачье войско. — Кашира, 1912;
* Бойко А. В., Маленко Л. М. Матеріали до історії Азовського козачого війська. — Запоріжжя, 1995;
* Маленко Л. М. Азовське козацьке військо (1828—1866). — Запоріжжя, 2000.
* Маленко Л. Азовское казачье войсько (1828—1866). — Запорожье, 2000. — 514 с.(Электронная версия для пользования предоставлена автором). Монография http://www.cossackdom.com/book/bookazov.htm
* Военно-статистическое обозрение Российской империи : издаваемое по высочайшему повелению при 1-м отделении Департамента Генерального штаба [трудами офицеров Генерального штаба]. - СПб. : Тип. Деп. Ген.штаба, 1848-1858. - Загл. Т. 16, ч. 5 : Статистические описания губерний и областей Российской империи, по высочайшему повелению издаваемые Департаментом Генерального штаба Военного министерства.Т. 11, ч. 4 : Екатеринославская губерния / [по рекогносцировкам и материалам, собр. на месте, сост. Драчевский]. - 1850. - [6], 186 с., [10] л. табл. : табл. - На шмуцтит. загл.: Военно-статистическое обозрение Екатеринославской губернии.http://elib.shpl.ru/ru/nodes/83-t-11-ch-4-ekaterinoslavskaya-guberniya-1850#mode/inspect/page/28/zoom/5

## Xarici keçidlər
* Д. Д.Білий. Участь Азовського козацького війська в колонізації Північно-Західного Кавказу
Azov kazak alayı

**Azov piyada kazak alayı** () — 1696-cı ildə Rusiya Azov qalasını fəth etdikdən sonra Don deltasındakı digər istehkamlar kimi onun qarnizonunun kazak hissəsi.

## Tarixi
1711-ci ildə Prut müqaviləsi bağlandıqdan və Azov qalası Osmanlıya qaytarıldıqdan sonra Çerkessk şəhəri yaxınlığında "Tranjement" qalası tikilmişdir. Qala qarnizonunun tərkibində Azov piyada kazak alayı da var idi. 1730-cu ildə "Tranjement" qalası Donun yuxarı axınına köçürülmüş və ona Müqəddəs Anna qalası adı verilmişdir. 9 yanvar 1737-ci ildə Müqəddəs Anna qalasının qarnizonundakı kazaklar Azov kazakları adı ilə Don kazaklarından ayrılmışdır. 1761-ci ildə Müqəddəs Anna qalası Don çayı ilə Rostov və Naxçıvan-na-Donu arasındakı əraziyə köçürülmüş və Rostovlu Müqəddəs Dimitri qalası (indiki Rostov-na-Donu) adlandırılmışdır. 9 sentyabr 1769-cu ildə Azov qalasında Don kazaklarından beş yüz Azov kazak süvari alayı yenidən yaradılmışdır. 22 iyun 1770-ci ildə Azovda piyada kazak alayı da təyin olunmuş, lakin bu həyata keçirilməmişdir. 25 iyun 1775-ci ildə Azov kazak süvari alayı ləğv edilmişdir. Oradan olan kazaklar Yelizavetovskaya və Qnilovskaya kəndlərində məskunlaşmışdılar.

## İstinadlar
Peter Maurer

**Peter Maurer** () — İsveçrə diplomatı, Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin sədri. O, bu vəzifəyə 1 iyul 2012-ci ildə təyin edilmişdir.

## Həyatı
Peter Maurer Berndə tarix və beynəlxalq münasibətlər üzrə təhsil almış və tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. O, 1987-ci ildə İsveçrə diplomatik korpusuna qoşulmuş və Berndə, Pretoriyada müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Maurer nəhayət 1996-cı ildə Nyu-Yorka köçmüş və burada İsveçrənin Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı Nümayəndəliyinin rəhbərinin müavini təyin edilmişdir. O, 2000-ci ildə Berndə İsveçrə Xarici İşlər Nazirliyinin İnsan Təhlükəsizliyi İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Maurer 2012-ci ildən Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinə rəhbərlik edir. Onun rəhbərliyi altında tarixi büdcə artımı yaşanmış, komitənin büdcəsi 1,1 milyarddan 2,4 milyard İsveçrə frankına qədər (2022-ci ilə qədər) yüksəlmişdir.

## Titullar
* 2014 – Fəxri doktor, Bazel Universiteti.
* 2018 – Fəxri doktor, Vaseda Universiteti.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The president of the ICRC
Quj Manukyan

**Quj Manukyan** (), əsl adı **Qurgen Aleksandroviç Araksmanyan** () — SSRİ və Ermənistan teatr və kino aktyoru.

## Həyatı
Quj Manukyan 6 may 1937-ci ildə Ermənistan SSR-nin Leninakan şəhərində (indiki Gümrü) SSRİ dramaturqu Aleksandr Araksmanyan və aktrisa Valentina Araksmanyanın ailəsində anadan olmuşdur. O, 1958-ci ildə İrəvan Rəssamlıq və Teatr İnstitutunun aktyorluq fakültəsini bitirmişdir. Manukyan 1958–1960-cı illərdə Feodosiya Dram Teatrında çalışmışdır. O, 1960-1967-ci illərdə İrəvan Gənclər Teatrında çalışmışdır. Manukyan 1967-ci ildən bu teatrın yaradıcılarından biri olmaqla İrəvan Dram Teatrında xidmət edir. O, "Çiçəklənən Ermənistan" Partiyasının üzvüdür.

## Mükafatlar
* Ermənistan SSR xalq artisti (11 iyun 1980).
* Ermənistan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1982, "*Həyatın yaxşı yarısı*" filmində baş rola görə).
* "Movses Xorenatsi" medalı.
* "Artavazd-2012" teatr mükafatı çərçivəsində "Şərəf və ləyaqətə görə" mükafatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Персоны Армении
Aleksandr Araksmanyan

**Aleksandr Armenoviç Araksmanyan** (; əsl soyadı **Manukyan** olmuşdur; ) — SSRİ və Ermənistan nasiri, dramaturqu, ssenaristi, jurnalisti. O, Ermənistan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1965), "Qabriel Sundukyan" mükafatı laureatı (1980; "*Həqiqətin beş dəqiqəsi*" tamaşasına görə), SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvüdür (1936-cı ildən). Manukyan 1944-cü ildən Kommunist Partiyasının üzvüdür.

## Həyatı
Aleksandr Armenoviç Araksmanyan Aleksandropol şəhərində (indiki Gümrü) anadan olmuşdur. O, Araksmanyan ədəbi adını özü yaratmışdır. Bunu əvvəlcə Araksman kimi qeyd etmiş, sonra soyad sonluğunu əlavə etmişdir. Araksmanyan uşaqlıqdan teatr aləmi ilə təmasda olmmuşdur. O, Tiflisdə Stepan Lisitsyan adına özəl məktəbdə təhsil almışdır. Araksmanyan 1928-ci ildə Leninakanda və ətraf kəndlərdə müəllimliklə məşğul olmuşdur. O, Qabriel Sundukyan adına teatrda və "Hayfilm" kinostudiyasında çalışmış, "Sovet Ermənistanı" qəzetinin redaksiyasında işləmişdir. Araksmanyan 1968–1973-cü illərdə "Ekran" jurnalının redaktoru olmuşdur. O, Yaltada vəfat etmiş, İrəvanda dəfn olunmuşdur.

## Mükafatlar
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1971).
* "Xalqlar dostluğu" ordeni (1981).

## Əsərləri
* Ճանապարհ դեպի Կամիշին (վեպ), գիրք առաջին, Երևան, Հայպետհրատ, 1945, 248 էջ։
* Գյազբել լեռան գաղտնիքը (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 104 էջ։
* Ճանապարհորդություն ապակու աշխարհում, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 82 էջ։
* Պիեսների ժողովածու, գիրք երրորդ (ժողովածուում տեղ է գտել Ալ. Արաքսմանյանի և Զավեն Վարդանյանի «Միքայել Նալբանդյան» դրաման), Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 343 էջ։
* Ազատությունն աքսորական (վեպ), գիրք առաջին, Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 440 էջ։
* Ազատությունն աքսորական (վեպ), գիրք երկրորդ, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 378 էջ։
* Պիեսների ժողովածու, գիրք չորրորդ (ժողովածուում տեղ է գտել Ալ. Արաքսմանյանի «Փիղը պարում է» պիեսը), Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 466 էջ։
* Դավիթ Մալյան, Երևան, Հայկական թատերական ընկերություն, 1957, 104 էջ։
* Պիեսների ժողովածու, գիրք հինգերորդ (ժողովածուում տեղ է գտել Ալ. Արաքսմանյանի «Սրտի կրակը» դրաման), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 768 էջ։
* Երկունք։ Պիեսներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 456 էջ։
* Արուս Ասրյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 132 էջ։
* Ճամփաներ, ճամփաներ (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 292 էջ։
* Վարդուհի Վարդերեսյան, Երևան, «Հայաստան», 1972, 64 էջ։
* Արև Բաղդասարյան, Երևան, Հայկական թատերական ընկերություն, 1973, 80 էջ։
* Պատեր անդունդի եզրին (դրամատիկական երկեր), Երևան, «Հայաստան», 1974, 208 էջ։
* Թատրոնի արահետներով, Երևան, Հայկական թատերական ընկերություն, «Հայաստան», 1976, 172 էջ։
* Հրդեհ (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1976, 492 էջ։
* Ազատությունն աքսորական (վեպ), Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 568 էջ։
* Ոստայն (վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 189 էջ։
* Հրդեհ, Երևան, «Սովետական գրող», 1984, 552 էջ։
* Բաց նամակ Լուսավորության մինիստր Գարեգին Աղբալյան։ «Գրական թերթ», 1948, № 5:

## İstinadlar
İnci Xatun

**İnci Xatun** — 5-ci Osmanlı sultanı Çələbi Mehmedin qızı.

## Həyatı
Doğum tarixi məlum deyil. Ancaq 1407-ci ildə doğulan bacısı Səlcuq Xatundan yaşca böyük olduğu bilinir. Həyatı haqqında yetərli məlumat olmayan İnci Xatun, siyasi məqsədlərlə Qaramanoğlu Ələddin Əli bəyin oğlu Nəsrəddin Mehmed bəylə evləndirilmişdir. Üstəlik Nəsrəddin Mehmed bəy Sultan Muradın qızı Nəfisə Xatunun oğlu idi.

İnci Xatunun bu evlilikdən övladları olsa da, adları bilinmir. Evləndiyi əsnada Nəsrəddin Mehmed bəyin artıq 4 oğlu var idi: Mahmud, Əli, İsa və İbrahim. Ancaq xronoloji olaraq bunlardan heç biri İnci Xatundan dünyaya gəlməmişdir. Buna baxmayaraq ögey oğullarını bacılarıyla evləndirərək Osmanlı-Qaramanoğlu münasibətlərinin yaxşılaşmasında mühüm rol oynadı.

Ölüm tarixi və məzar yeri məlum deyil.

## Mənbə

* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar
Ermənistan Kommunist Partiyası (1991)

**Ermənistan Kommunist Partiyası** (EKP; , *Hayastani Komunistakan Kusaktsutyun*) — Ermənistanda özünü 1920-ci ildə qurulan və Ermənistan SSR-nin mövcud olduğu dövründə (1991-ci ilə qədər) hakimiyyətdə olmuş yeganə partiya olan Sov.İKP daxilində Ermənistan Kommunist Partiyasının hüquqi varisi hesab edən siyasi partiya. Ermənistanın əsas kommunist partiyasıdır, 2006-cı ildə onun 18 min üzvü var idi. "*Hayastani komunist*" və "*Pravda Armenii*" qəzetlərini nəşr edir.

## Tarixi
1920-ci ilin yanvarında Ermənistan Kommunist (bolşeviklər) Partiyası yaradılmışdır. 13 oktyabr 1952-ci ildə onun adı dəyişdirilərək Ermənistan Kommunist Partiyası olmuşdur. Ermənistan Kommunist Partiyasının 7 sentyabr 1991-ci ildə keçirilən XXX qurultayında partiyanın buraxılması haqqında qərar qəbul edilmişdir. Buna baxmayaraq, partiya sonradan bərpa olunmuşdur. 1991-ci ildən sonra müasir Ermənistanda Ermənistan Kommunist Partiyası I və II çağırış Ermənistan Milli Məclisinin tərkibində olmuşdur.

* 1995-ci ildə II çağırış – partiya 15% səs toplamışdır (6 deputat mandatı).
* 1999-cu ildə II çağırış – partiya 12,09% səs toplamışdır (9 deputat mandatı).
* III (2003), IV (2007), V (2012) çağırış parlament seçkilərində partiya Ermənistan Milli Məclisinə daxil ola bilməmişdir.

## İstinadlar
Sultan Xatun

**Sultan Xatun** (1408, Ədirnə - 1444) — 5. Osmanlı sultanı Çələbi Mehmedin qızı.

## Həyatı
Sultan Xatun 1408-ci ildə Ədirnədə dünyaya gəldi. Anasının kim olduğu məlum deyil. 1425-ci ildə Candaroğlu İsfəndiyar bəylə bağlanan sülhə əsasən, bəyin kiçik oğlu Çanqırı sancaqbəyi Qasım bəylə evləndirildi. Eyni mərasimlə, bacısı Səlcuq Xatun bəyin böyük oğlu İbrahim bəylə, qardaşı Sultan Murad isə yenə Candaroğullarından Xədicə Xatunla nikahlandı.

Bu nigahdan 2 övladı dünyaya gəldi. 1444-cü ildə vəfat edən Sultan Xatun haqqında başqa bir məlumat yoxdur.

## Övladları

* Candaroğlu Sultanzadə Qaya bəy (d. 1424 - ö. 1472) — 1440-cı ildə dayısı Sultan Muradın qızı Hafsa Sultanla evlənmişdir. Eyni mərasimdə əmisi İbrahim bəyin oğlu İsmayıl bəy də sultanın digər qızı Xədicə Sultanla (d. 1425) evləndirildi. 
* ... xanım Sultan

## Mənbə

* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar
Ermənistan Mütərəqqi Birləşmiş Kommunist Partiyası

**Ermənistan Mütərəqqi Birləşmiş Kommunist Partiyası** (, *Hayastani Aracadimakan Miatsial Komunistakan Kusaktsutyun*) — Ermənistanda kommunist siyasi partiya. Vazgen Səfəryan tərəfindən təsis edilmişdir.

## Tarixi
Partiya hal-hazırda Ermənistanda səlahiyyətli üç kommunist partiyasından biridir. Buna baxmayaraq, partiyanın heç vaxt Milli Məclisdə təmsilçiliyi olmamışdır. 2012-ci ildə Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərindən əvvəl partiyanın Ermənistan Kommunist Partiyası ilə siyasi ittifaq quracağı barədə xəbərlər yayılmışdı. İki partiya arasında danışıqlar aparılsa da, Ermənistan Kommunist Partiyası 2012-ci il seçkilərində təkbaşına, Birləşmiş Kommunist Partiyası isə iştirak etməmək qərarına gəlmişdir. Partiya 2018-ci ildə Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərində iştirak etməmişdir.

## İdeologiya
Partiya rəhbərləri "SSRİ dövründə Ermənistanın sərvətini və firavanlığın bərpa etmə"yi qarşısına məqsəd qoymuş, pulsuz təhsilin, pulsuz tibbi xidmətin, iqtisadiyyatın istehsal və sənaye sahələrinin inkişafının tərəfdarı idilər.

## İstinadlar
Poladın izi ilə

***Poladın izi ilə*** — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, general-mayor Polad Həşimova həsr olunan sənədli film.

## İstehsal

### Konsepsiya
"Poladın izi ilə" sənədli filmi Mədəniyyət Nazirliyinin sifarişi ilə "Salnaməfilm” studiyasında istehsal olunub.

### Çəkilişlər
Filmin rejissoru və ssenari müəllifi Zamin Məmmədov, görüntü rejissoru Fahir İmanquliyev, məsləhətçisi Vüqar Əsgərov, montaj edəni Sabir Əskərzadə, səs rejissoru Mehman Nadirov, prodüseri Nazim Hüseynovdur. Çəkilişlər Bakıda və Qəbələdə aparılıb.

## Yayımlanması
Filmin təqdimat mərasimi 4 may 2022-ci ildə, Nizami Kino Mərkəzində keçilirmişdir.

## İstinadlar
Ermənistan Marksist Partiyası

**Ermənistan Marksist Partiyası** (, *Hayastani Marksistakan Kusaktsutiun*) — Ermənistanda siyasi partiya. 2009-cu ildə ləğv edilmişdir.

## Tarixi
2003-cü il Ermənistan parlament seçkilərindən əvvəl partiya Ermənistan Kommunistlər İttifaqı ilə birlikdə "Azad və Ədalətli Ermənistan" seçki alyansının bir hissəsi idi. Buna baxmayaraq, hər iki partiyadan heç biri lazımi qeydiyyatı təqdim etmədiyi üçün blokun qeydiyyatı rədd edilmişdir. Ermənistan Marksist Partiyası 1997-ci ildə qeydiyyatdan keçsə də, 1 yanvar 2003-cü il tarixində yenidən qeydiyyatdan keçə bilməmişdir. Belə ki, hər iki partiyadan heç biri 2003-cü il seçkilərində iştirak edə bilməmişdir.

7 iyul 2003-cü ildə partiya rəsmi olaraq Ermənistan Birləşmiş Kommunist Partiyası ilə birləşmişdir. Buna baxmayaraq, partiya 2007-ci ildə Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərində müstəqil şəkildə iştirak etmiş və cəmi 0,20% səs toplamışdır. Partiya 2009-cu ilə qədər müəyyən siyasi fəaliyyətlərini davam etdirmişdir.

## İstinadlar
Sergey Bədəlyan

**Sergey Qriqoryeviç Bədəlyan** (, ; ) — Ermənistan fiziki, siyasətçisi və dövlət xadimi, 1992–1999-cu illərdə Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi, 1996-cı və 1998-ci illərdə Ermənistan prezidentliyinə namizəd.

## Həyatı
Sergey Qriqoryeviç Bədəlyan 4 iyul 1947-ci ildə Ermənistan SSR-nin İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1965–1970-ci illərdə İrəvan Politexnik İnstitutunun Texniki Kibernetika fakültəsində riyaziyyat mühəndisi ixtisası üzrə təhsil almışdır. Bədəlyan 1970–1973-cü illərdə İrəvan Politexnik İnstitutunda assistent işləmişdir. O, 1973–1980-ci illərdə Dubnadakı Birgə Nüvə Tədqiqatları İnstitutunda riyaziyyatçı mühəndis olmuşdur. Bədəlyan 1980–1982-ci illərdə İrəvan Fizika İnstitutunda tədqiqat qrupunun rəhbəri olmuşdur. O, 1982–1991-ci illərdə İrəvan Fizika İnstitutunun İPK Komitəsinin katibi olmuşdur. Bədəlyan 1991-ci ildə Ermənistan Kommunist Partiyası (EKP) İrəvan Şəhər Komitəsinin birinci katibi olmuşdur. O, Sovet İttifaqının dağılmasından sonra o, Ermənistan Kommunist Partiyasının yenidən qurulmasının təşəbbüskarlarından biri olmuşdur. Bədəlyan 1991–1999-cu illərdə Ermənistan Kommunist Partiyasının birinci katibi olmuşdur. O, 1995–1999-cu illərdə millət vəkili kimi xidmət etmişdir. Bədəlyan xarici əlaqələr daimi komissiyasının üzvü olmuşdur. O, EKP fraksiyasının rəhbəri olmuşdur. Bədəlyan 1997–1999-cu illərdə Ermənistan Xalq Vətənpərvər Təşkilatları İttifaqının sədri olmuşdur. O, 30 may 1999-cu ildə millət vəkili seçilmişdir. Bədəlyan xarici əlaqələr daimi komissiyasının üzvü olmuşdur. O, EKP partiyasının üzvü olmuşdur. Bədəlyan 25 noyabr 1999-cu ildə miokard infarktından vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Kortni Koks

**Kourtni Koks** () — amerikalı aktrisa. "Dostlar" teleserialındakı Monika və "Fəryad" filmindəki Qeyl rolu ilə məşhurdur.

## Həyatı
Kourtni Koks Alabama ştatının Birminqem şəhərində anadan olub. Koks biznesmen Riçard Levis Koks (28 yanvar 1931 - 3 sentyabr 2001) biznesmen, və onun həyat yoldaşı Kourtni Koplandın qızıdır. Onun iki böyük bacısı var, Virciniya və Dotti; bir böyük qardaşı var, Riçard. Onun valideynləri 1974-cü ildə boşanıb və anası biznesmen Hunter Koplandla evlənib.  Mauntin Brok Ali Məktəbindən məzun olduqdan sonra Mount Vernon Kollecində memarlıq ixtisasında təhsil almağa başlasa da, bu təhsilini başa vurmayıb. Bunun əvəzinə o, model və aktyorluq karyerasına davam etdi.

Koks ingilis, şotland, uels, irland və alman əsillidir.

## Evlilik və ailə
12 iyun 1998-cu ildə Koks David Arqette ilə evlənib. 13 iyun 2004-cü ildə qız övladları (Koko Rili Arqette) dünyaya gəlib. Kokonun xaç anası ailə dostları Cennifer Enistondur. Koks və həyat yoldaşı 31 dekabr 2011-ci ildə ayrılıblar.

## İstinadlar
Qliptapantelles

**Qliptapantelles** — Mərkəzi və Şimali Amerikada rast gəlinən endoparazitoid arı növüdür. Qliptapantelles cinsinin nümayəndələrinin sürfələri sahiblərini manipulyasiya edir, onları cangüdənlər kimi xidmət etməyə məcbur edir.

## Törəmə

Dişi qliptapantelles yumurta qoydurucularını tırtılların sahiblərinə yapışdırır. Yumurtalar tırtılın içindən çıxır. Tırtıl 4-cü və ya 5-ci dövrə qədər normal şəkildə qidalanır və böyüyür . Sonra 80-ə qədər tam yetişmiş sürfə onun bədənindən çıxaraq puplaşır.

## Davranışdakı dəyişikliklər
Qliptapantelles sürfələri göründükdən sonra, tırtıl  pupaların baramalarının yanında bir mövqe tutur, arxaya doğru əyilir və hərəkət etməyi və yaxud yeməyini dayandırır. Zaman zaman həmin pupalar üzərində ipək dolanacaq. Buna baxmayaraq, narahat olduqda, o, hiddətlə mübarizə etməyə başlayır. Bu davranış, pupaların mövcud olan yırtıcılarını vurmaq və dəf etməkdir , bununla da arı pupalarının sağ qalma şansı artır. Parazitləşməmiş iyirmi tırtıldan yalnız biri bu şəkildə reaksiya verə bildi. 60% hallarda parazitləşmiş tırtıllar bu potensial yırtıcıları uğurla dəf etmək qabiliyyətinə malikdirlər. Artıq yemək yeməyən və zəifləmiş tırtıl sonda ölür.
Parazitləşdirici tırtıllar tərəfindən qorunmayan pupaların ölüm göstəriciləri əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir.
### Mexanizm
Qrossmanın tədqiqatları zamanı aşkar edilmişdir ki, heç də bütün sürfəli qliptapantelles öz sahibindən yəni tırtıllardan yaranmırlar. Bir və yaxud ikisi geridə qalır və  onlar aktiv olur.Çox güman ki, bu larva sahibini manipulyasiya edir. Bu, bir növ altruizmdir. Çünki həmin sürfələr balalarını qorumaq üçün öz puplaşma şanslarını əldən verirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Münasibət (psixologiya)

Psixologiyada **münasibət** bir insana xas olan və ya onu xarakterizə edən psixoloji konstruksiya, psixi və emosional mücərrəd varlıqdır.

Münasibət insanların, obyektlərin, hadisələrin, fəaliyyətlərin və ideyaların müsbət və ya mənfi qiymətləndirilməsi ola bilər. Bu konkret və ya mücərrəd olan bir şey haqqında ola bilər. Bununla belə, münasibətin dəqiq tərifi haqqında mübahisələr var. Məsələn, Eagly və Chaiken, münasibəti "müəyyən bir varlığın müəyyən dərəcədə müsbət və ya mənfi cəhətlərlə qiymətləndirilməsi ilə ifadə olunan psixoloji meyil" kimi təyin edirlər. Bəzən münasibəti obyektə təsir kimi təyin etmək adi hal olsa da, affekt (yəni, diskret emosiyalar və ya ümumi oyanış) ümumiyyətlə münasibət obyektini formalaşdırmaq üçün istifadə edilən qiymətləndirmə strukturu kimi başa düşülür. Münasibət münasibət obyektlərinə diqqətə, məlumatın kodlaşdırılması üçün kateqoriyalardan istifadəyə və münasibətə aid məlumatın şərhinə, mühakiməsinə və xatırlanmasına təsir göstərə bilər. Bu təsirlər əlçatan olan və mükəmməl dəstəkləyici bilik strukturuna əsaslanan güclü münasibətlər üçün daha güclü olur. Təsirin davamlılığı və təsiri evristikanın ardıcıllığından yaranan gücdən asılıdır. Münasibətlər, hətta şəxs əlaqəsiz məqsədlər güdürsə belə, məlumat, diqqət və davranışların kodlaşdırılmasına rəhbərlik edə bilər.

## Təriflər
Münasibət-sosial psixologiyada münasibət son dərəcə mənfidən son dərəcə müsbətə doğru dəyişən münasibət obyektinin qiymətləndirilməsidir. Münasibətlərə dair əksər müasir perspektivlər imkan verir ki, insanlar eyni vaxtda eyni obyektə qarşı həm müsbət, həm də mənfi münasibət saxlayaraq obyektə qarşı ziddiyyətli və ya qeyri-müəyyən ola bilsinlər. Bu, fərdin eyni obyektə birdən çox münasibət göstərə biləcəyi ilə bağlı bəzi müzakirələrə səbəb olur.

Münasibət insanların, obyektlərin, hadisələrin, fəaliyyətlərin və ideyaların müsbət və ya mənfi qiymətləndirilməsidir. Bu konkret və ya mücərrəd olan bir şey haqqında ola bilər. Bununla belə, dəqiq təriflər haqqında mübahisələr mövcuddur. Məsələn, Eagly və Chaiken münasibəti "müəyyən bir varlığın müəyyən dərəcədə müsbət və ya mənfi qiymətləndirilməsi ilə ifadə olunan psixoloji meyil" kimi təyin edirlər.

## Jungun tərifi
Münasibət Karl Yunqun *Psixoloji Növlərin* XI Fəslindəki 57 tərifindən biridir."Jung münasibəti" müəyyən bir şəkildə hərəkətə və ya reaksiya verməyə psixikanın hazırlığı" olaraq təyin edir. Münasibətlər çox vaxt cütləşir, biri şüurlu, digəri şüursuz olur. Bu geniş tərif çərçivəsində Jung bir neçə münasibəti müəyyən edir. Münasibət tipləri, ekstraversiya və introversiya Jungun tiplər nəzəriyyəsi üçün elementardır. O, həmçinin fərdi və sosial münasibətlərin ikililiyini təsvir etmişdir.

## Həmçinin bax
•İnanclar

•Dəyərlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ultra diffuz qalaktika

**Ultra diffuz qalaktika** (UDQ) — son dərəcə aşağı parlaqlıqlı qalaktikadır və onun ilk nümunəsi 1984-cü ildə Allan Sendic və Bruno Binqqeli tərəfindən Qız bürcünün yaxınlığında meydana çıxmışdı.Bu qalaktikalar 2015-ci ildə adlarının dəyişdirilməsindən uzun illər əvvəl öyrənilmişdir. Onların kifayət qədər işıqlı olmamasının səbəbi ondan irəli gəlir ki, ulduzyaradan maddənin yetəri qədər deyil. Bu da ona gətirib çıxarır ki, bu qalaktikalar çox köhnə ulduz populyasiyalarının olması ilə nəticələnir.

2018-ci ildə təsdiq edilmiş kəşflərə əsaslanaraq, bu Qalaktika sinfi qaranlıq maddənin məzmununun hər iki tərəfini əhatə edir: bəziləri UDQ-nı demək olar ki, tamamilə qaranlıq məsələdən ibarət olduğunu vurğulayır(belə bir qalaktika Samanyolu ilə eyni ölçülü və kütlə ola bilər, lakin görünən ulduzların sayı yalnız 1% təşkil edir), digərləri isə UDQ qaranlıq materiyadan demək olar ki, tamamilə azaddır.

## Nümunələr
Yerdən təxminən 330 milyon işıq ili uzaqlıqda yerləşən Koma Klaster çoxluğunda tapılan bəzi ultra diffuz qalaktikaların diametri 60 kly (18 kpc) və Saman Yolu Qalaktikasının ulduzlarının 1%-ni təşkil edir. Koma çoxluğunda ultra diffuz qalaktikaların paylanması işıq saçan qalaktikalarla eynidir. Bu çoxluq mühitinin qalaktikalardan maddəni çıxardığını, eyni zamanda onlara daha parlaq qalaktikalar kimi qrupu doldurmağa imkan verdiyini göstərir. Daha yüksək gelgit qüvvəsi zonalarında oxşar səviyyədə paylanma, daha yüksək gərginlik altında qalaktikaları bir yerdə saxlamaq üçün daha böyük qaranlıq maddə fraksiya nəzərdə tutulur.

Koma çoxluğundakı ultra diffuz qalaktika olan Dragonfly 44 buna nümunə kimi verilə bilər. Müşahidə olunmuşdur ki, onun fırlanma sürəti kütlələrin təxmini olaraq bir trilyon günəş kütləsi kimi  göstərilir ki, bu da Samanyolu  kütləsinə bərabərdir. Bu, Dragonfly 44 ətrafında müşahidə edilən 90-a yaxın qlobal çoxluqla da uyğundur. Buna baxmayaraq, qalaktika yalnız Saman yolu ilə yayılan işığın yalnız 1 faizini yayır. 25 avqust 2016-cı ildə astronomlar Dragonfly 44-ün demək olar ki, tamamilə qaranlıq maddədən ibarət olduğu haqqında məlumat veriblər. Bununla belə, sonradan müəyyən olundu ki, fəzada həll olunan kinematika təxminən 160 milyard günəş kütləsi olan bir kütləni ölçür və bu, ilkin olaraq kütlə ölçmələrindən altı dəfə az və Saman Yolu kütləsindən 1 dərəcə azdır. Ən son iş qalaktikanın ətrafında 20 qlobal çoxluq aşkar etdi ki, bu da son kütlə ölçmələrinə uyğundur.  Qalaktikadan və ətraf ərazilərdən X–şüalarının olmaması da onu göstərir ki, qlobal çoxluqların sayı əvvəllər iddia edildiyi qədər çox ola bilməz.

2018-ci ildə eyni yazıçılar ultra diffuz qalaktika NGC 1052-DF2-nin ~10 qlobal çoxluq sisteminin sürət ölçmələrinə əsaslanaraq qaranlıq maddədən azad olduğunu kəşf etdiklərini bildiriblər. Onlar buradan belə nəticəyə gəldilər ki, bu, dəyişdirilmiş Nyuton dinamikası kimi bəzi alternativ cazibə nəzəriyyələrini istisna edə bilər, amma xarici sahə effekti kimi başqa nəzəriyyələri hələ də mümkün edir.

2021-ci ildə təqribən 250 milyon işıq ili uzaqlıqdakı ultra diffuz cırtdan qalaktika olan AGC 114905-də qaranlıq maddənin demək olar ki, olmadığı bildirildi.

## İstinadlar
Şuşa ərazi özünümüdafiə batalyonu

**Şuşa ərazi özünümüdafiə batalyonu** (kiril qraf. Şuşa әрази өзүнүмүдафиә баталјону) və ya qısaca **Şuşa batalyonu** — Qarabağ müharibəsində Şuşa rayonu ərazisində təşkil olunmuş yerli ərazi özünümüdafiə batalyonu.

## Yaranması
816 nömrəli Şuşa batalyonu 19 noyabr 1991 yaranmışdır. Batalyonda müxtəlif zabitlərim var idi. Amil Əhmədov, Əvəz Məmmədov, Əvəz Nəsirov, Xudayar Mirzəyev, İlham Əşrəfov. 

## Mövqeləri

## Həmçinin bax
* Şuşa rayonu

## İstinadlar
Saybu Swag

**Saybu Swag** (*əsl adı: Səbuhi Məcnunlu*; ) — azərbaycanlı reper.

## Həyatı

### Erkən illəri
İlk mahnıları 2014-2015-ci illərdə işıq üzü görüb. İlk rəsmi musiqi videosu youtube-da 100.000-dən çox baxış toplayan "PSYCHO" adlı mahnısını olmuşdur. 5 aydan sonra o, hal-hazırda youtube-da 115.000+ baxış toplayan "Asta Dur" adlı mahnısını da buraxdı. 2016-cı ildə Orxan Qarabasma ilə tanışmışdır. Həmin il onlar bir layihə üzərində əməkdaşlıq etdilər. Hal-hazırda YouTube-da 1.000.000-dan çox baxış toplayan əməkdaşlıq çox uğurlu oldu. “Qruz Brat” onun karyerasının ən uğurlu layihələrindən biri oldu.

### Sonraki illər
2020-ci ildə o, Pasterin "BINA" adlı albomunda yer almışdır. 2022-ci ildə Azərbaycanda keçiriləcək rep festivalına dəvət almışdır. 2022-ci ildə ilk albomu olan Van Allen-i yayımlamışdır. Həmçinin "1 albom, 1klip" ideyası ilə Azərbaycanda ilkə imza atmışdır.

### Şəxsi həyatı
2022-ci ildə 31 yaşında ailə həyatı qurmuşdur.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar

### Albomlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Gündüz Cəlilov

**Gündüz Ramazan oğlu Cəlilov** () — Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı, Azərbaycan Demokratik İstiqlal Partiyası Ali Məclisinin sədri.

## Həyatı
Gündüz Cəlilov 30 mart 1954-cü ildə Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasının Zəngibasar rayonunun Zəhmət kəndində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə orta məktəbi bitirmiş, 1975-ci ildə isə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutundan məzun olmuşdur. İxtisasca energetik-mühəndisdir.

İnstitutu bitirdikdən sonra "Azərenerjisalma" müəssisəsində mühəndis kimi çalışmağa başlamışdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Gündüz Cəlilov sovet dövründə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. O, 1983-cü ildən Azərbaycan Kommunist Partiyasının Xətai Rayon Komitəsində təlimatçı, 1985-ci ildən Neft-Mədən Maşınqayırma Zavodu Partiya Komitəsinin katibi olaraq çalışmışdır. 1988–1990-cı illərdə Xətai Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı olmuşdur.

Gündüz Cəlilov 1990-cı ilin yanvarından 1992-ci ilin iyulunadək "Vətəndaş" Birliyinin sədri olmuşdur.

Gündüz Cəlilov 9 avqust 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Heydər Əliyevin 706 nömrəli fərmanı ilə Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir. O, 4 sentyabr 1999-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 231 nömrəli sərəncamı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

### Partiya fəaliyyəti
Gündüz Cəlilov 4 iyul 1992-ci ildə qurulmuş Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasına üzv olmuşdur. O, 1993-cü ilin avqustunadək partiyanın katibi və Mərkəzi Seçki Qərargahının sədr müavini vəzifəsini daşımışdır.

4 iyun Gəncə qiyamı sonrasında hakimiyyət dəyişikliyi baş vermiş və Yeni Azərbaycan Partiyası sədri Heydər Əliyev Azərbaycan Ali Sovetinin sədri və prezidentin səlahiyyətlərini müvəqqəti icra edən seçilmişdir. Bu hakimiyyət dəyişikliyi Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası daxilində müzakirələrə səbəb olmuş, Heydər Əliyev isə qeyri-rəsmi olaraq partiya sədri Etibar Məmmədova və partiya üzvlərinə hakimiyyətdə təmsil olunmağı təklif etmişdir. Partiya daxili müzakirələr nəticəsində təmsil olunmağı dəstəkləyənlər — Babək Hüseynoğlu, Vaqif Kərimov, Qabil Hüseynli, Mübariz Qurbanlı, Vilayət Quliyev, Eldar Salayev, Elçin Əfəndiyev və başqaları partiyadan istefa verərək Azərbaycan Demokratik İstiqlal Partiyasını təsis etmişdir. Partiyanın Xətai rayon təşkilatının sədri Gündüz Cəlilov 3–4 sentyabr 1993 tarixli Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının II (Növbədənkənar) Qurultayına nümayəndə seçilsə də, o partiya sıralarından xaric edildiyi üçün nümayəndəlik hüququnu itirmişdir. ADİP-in təsis olunması üçün yaradılan təşkilat komitəsində Mübariz Qurbanlı, Qabil Hüseynli, Vaqif Kərimov, Gündüz Cəlilov, Vilayət Quliyev təmsil olunublar.

Gündüz Cəlilov 1994-cü ilin yanvar ayında Azərbaycan Demokratik İstiqlal Partiyası Ali Məclisinin sədri seçilmişdir.

## İstinadlar
Şöhrət Vəkilov

**Şöhrət Musa oğlu Vəkilov** () — azərbaycanlı maliyyəçi, Azərbaycan Respublikası kənd təsərrüfatı nazirinin müşaviri, Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyinin rəisi (1994-1999), Azərbaycan Respublikası maliyyə nazirinin müavini (1992-1994).

## Həyatı
Şöhrət Musa oğlu Vəkilov 8 may 1957-ci ildə Azərbaycan SSR Qazax şəhərində doğulmuşdur. İlk təhsilini Qazax şəhər 4 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. İlk təhsil aldığı 4 saylı məktəb səkkizillik olduğu üçün 9/10-cu sinifləri 1 saylı Qazax orta məktəbində başa vurub. 1974-1978-ci illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə-statistika fakültəsində təhsil alıb. 1978-1980-ci illərdə Rusiya SFSR-də həqiqi-hərbi xidmət keçib.

### Ailəsi
Vəkilovlar ailəsinin üzvüdür.

## Fəaliyyəti
Ali təhsilini başa vurduqdan sonra Gəncə şəhər Maliyyə İdarəsində inspektor vəzifəsində çalışıb. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra isə Bakıya gələrək Maliyyə Nazirliyində əmək fəaliyyətini davam etdirib. Ardınca Dövlət gəlirləri və vergi idarəsində iqtisadçı, böyük iqtisadçı, şöbə müdiri kimi çalışıb.

### Maliyyə nazirliyində
1992-1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının maliyyə nazirinin müavini vəzifəsində çalışıb.

### Vergi orqanlarında

1990-1992-ci illərdə Yasamal rayon Vergi İdarəsinin rəisi vəzifəsində  çalışıb. 1994-1999-cu illərdə Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyinin rəisi vəzifəsində işləyib. Sözügedən vəzifədə olduğu müddətdə vergi qanunvericiliyinə dair bir sıra qanunların hazırlanmasında yaxından iştirak edib.

### Sonrakı fəaliyyəti
2000-2016-cı illərdə bank sektorunda çalışıb. Hazırda Azərbaycan Respublikası kənd təsərrüfatı nazirinin müşaviridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bərdədə “Pambıq əkini üçün dondurma şumunun və aratın əhəmiyyəti” mövzusunda tarla müşavirəsi keçirilib
* Pambıqçılığın innovativ inkişafı sürətlənir
Sey Şonaqon

– Heyan dövründə yaşamış yapon yazıçı, şairə və saray dayəsi. "Yastıq kitabı" adlı əsərinə görə məşhurdur. Bu əsər Yaponiya ədəbiyyatı tarixində zuihitsu janrının ilk nümunəsi hesab olunur. Zuihutsu janrı qısa epizodlar, aforizmlər və şəxsi təsəvvürlərin qarışıq kolleksiyasından ibarət janrdır.

Yaponiyada ilk romanın müəllifi olan Murasaki Şikibu ilə eyni dövrdə yaşamış, hətta Murasaki gündəliyində onun adını çəkmişdir.

## Həyatı
Sey Şonaqonun ilk illəri və sonrakı həyatı ilə bağlı məlumatlar çox azdır. Atası alim və şair Motosuke idi. Şonaqon həmin dövrün bir çox qadınından fərqli olaraq Çin klassiklərini öyrənmişdir. Kioto şəhərində yerləşən imperatorluq sarayında yaşamışdır.

Bir çox şeir yazmış, şeirləri bir əsərdə toplanmışdır.

## Yastıq kitabı
Sey Şonaqon İmperatriça Sadakonun dayəsi olarkən saray həyatı ilə müşahidələrini qeyd etməyə başlamışdır. Şonaqon əsərini özü ilə hər yerə daşıdığı, hətta yastığında saxladığı üçün əsərə *"Yastıq kitabı"* adı vermişdir. "Yastıq kitabı"nın məzmununun böyük hissəsi sevgi münasibətləri ilə bağlıdır; bu mövzu Heyan dövrü ədəbiyyatının geniş yayılmış mövzusu idi. Kitab müəllifin sevdiyi və sevmədiyi şeylərin, quşların və digər təbiət ünsürlərinin, adların və maraqlı hesab etdiyi digər şeylərin siyahısı ilə doludur. O, həmçinin xəyali səhnələr də yazmışdır.

İlin dörd mövsümü üçün yazdığı açılış təsviri və onlarla bağlı əhvalı-ruhiyyələr Yaponiya ədəbiyyatında dəfələrlə təqlid olunmuşdur. Şonaqon İmperatriça Sadako və digər imperatorluq ailəsi üzvlərini ideallaşdırsa da, ondan aşağıda olan insanlarla və özü ilə bağlı zarafatlar etmiş, geyim üslubu və davranışlarla bağlı kəskin müşahidələr aparmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Amanda the Adventurer

***Amanda the Adventurer*** () – jpgamedesign tərəfindən itch.io saytında 8 aprel 2022-ci ildə buraxılmış qorxu oyunu.

## Süjet
Çardaqdan baxarkən oyunçu Amanda adlı cəsur qızın və Vuli adlı qorxaq quzunun rol aldığı çox köhnə uşaq dramı olan Macəraçı Amandanın dəstini tapır. Şoudakı epizodları və ya personajları xatırlamır. Yaxud verilişdə nə baş verdiyini dəqiq bilmir.Serial haqqında çox düşünməyə başlayır, yadında olmasa da, qəribə bir şəkildə çox tanış hiss olunur. Maraq aktyoru üstələyir və o, nəhayət, kasetlərə baxmağa qərar verir. Dəhşət nostaljisi oyunçunu köhnə və sadə bir dövrə qaytarır.

## İstinadlar