open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pəhlivan Fərzəliyev

**Pəhlivan Fərzəliyev** () — Azərbaycan zabiti, baş leytenant, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Pəhlivan Fərzəliyev 7 sentyabr 1958-ci ildə Füzuli rayonunun Qobu Dilağarda kəndində doğulmuşdur. Doğma kənddə səkkizinci sinfi başa vurduqdan sonra Şuşa Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmuşdur. İdmanla məşğul olmuş, Şuşada keçirilən çempionatda Qarabağ çempionu adını qazanmışdır. O, 1979-cu ildə orduya çağırılmışdır. 1986-cı ildə Orenburq Politexnik Universitetini bitirmişdir.

## Döyüşlərdə iştirakı
BTR-n ekipaj komandiri olan Pəhlivanın taqımı Füzuli rayonundakı sərhəd kəndlərinin qorunmasında mərdliklə vuruşurdu. Onun şücaəti nəticəsində Xələfşə kəndində bir erməni bölüyü və bir BTR məhv edilmişdi. 1992-ci il 11 apreldə taqım komandirinin son döyüşü olur.

## Ailəsi
Evli idi. İki oğlu, bir qızı yadigar qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə baş leytenant Fərzəliyev Pəhlivan Əhliman oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Füzuli rayonunun Qobu Dilağarda kəndində dəfn edilmişdir.

Bakı şəhərindəki qəsəbələrdən biri qəhrəmanın adını daşıyır.

## Həmçinin bax
* Birinci Qarabağ müharibəsi
* Erməni terrorizmi
* Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 102.
Rafiq Nəsrəddinov

**Rafiq Hüseyn oğlu Nəsrəddinov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
18 mart 1961-ci il Bakı şəhərində dənizçi ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1968-1978-ci illərdə Nərimanov rayonundakı 39 saylı məktəbdə təhsil almışdır. 1979-cu ildə hərbi xidmətə çağırılmışdır. 1981-ci ildə tank qoşunlarında xidmətini başa vurur və Bakı Dövlət Universitetinə daxil olur. 1987-ci ildə buranı müvəffəqiyyətlə bitirir. 1992-ci ildə Səbail rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən Milli Orduya çağırılır.

## Döyüşlərdə iştirakı
Təcrübəli döyüşçü olması cəbhədə onun işini nisbətən asanlaşdırırdı. Erməni quldurlarını dəfələrlə ağır itkilərə məruz qoymuşdu. Bu kimi üstünlükləri nəzərə alınaraq Rafiq tank bölüyünün rəisi vəzifəsinə təyin edilir. Rafiqin son döyüşü Ağdərənin Qızılqaya kəndində oldu. 6 sentyabr 1992-ci il baş vermiş bu döyüşdə son nəfəsinəcən vuruşan Rafiq qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Ailəli idi, iki övladı qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 16 sentyabr 1994-cü il tarixli 203 saylı fərmanı ilə baş leytenant Nəsrəddinov Rafiq Hüseyn oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Oxuduğu 39 saylı orta məktəb qəhrəmanımızın adını daşıyır, burada büstü qoyulub.

Yaşadığı binanın önünə xatirə lövhəsi vurulub.

## Ədəbiyyat
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 229.

## İstinadlar
Dərəli

**Dərəli** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Canbar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Zəngilan rayonunun Canbar kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Dərəli kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xəyyam Məmmədov

**Xəyyam Məmmədov** (tam adı: *Məmmədov Xəyyam Paşa oğlu*; ) — həkim, tibb elmləri namizədi. 1993-2002-ci illərdə Qax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.

## Həyatı
Xəyyam Məmmədov 1946-cı il noyabr ayının 12-də Qax rayonunun Qax qəsəbəsində anadan olmuşdur.

1993–2002-ci illərdə Qax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində işləmişdir.

Hazırda Ağciyər Xəstəlikləri Elmi-Tədqiqat İnstitutunun baş həkimidir.

## Ailəsi
Paşa Məmmədovun atasıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Suzuki SX4

**Suzuki SX4** — İtaliyanın Fiat və Yaponiyanın Suzuki şirkətlərinin müştərək hazlırladığı avtomobil.

2009-cu ilin yayında xarici görünüşündə dəyişiklik edilmiş, eləcə də mühərrikləri başqaları ilə əvəz olunmuşdur.
Otaq milçəyi

**Otaq milçəyi** () — əsl milçəklər fəsiləsinə aid cücü növü. Geniş yayılmış sinantrop orqanizm olan bu növə təbiətdə vəhşi halda demək olar ki, rast gəlinmir. Əsasən gündüz həyatı keçirir.

Otaq milçəyinin vətəni Mərkəzi Asiya çölləri olsa da, hazırda bütün qitə və təbii zonalarda insanların məskunlaşdığı kənd və şəhərlərində yayılıb.

## İstinadlar
Mercedes-Benz CLS-class

**Mercedes-Benz CLS-class** — Mercedes-Benz markası altında Almaniyanın Zindelfingen zavodunda istehsal olunan dördqapılı kupe. 

Avtomobil W211 E-class markasının bazasında yaradılmışdır. 2004-cü ilin payızından istehsal olunur. CLS-class-ın ikinci nəslinin buraxılışı 2011-ci ilə planlaşdırılır.
Səfəralı Məmmədov

**Səfəralı Məmmədov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
16 oktyabr 1963-cü ildə Masallı rayonunun Sərçuvar kəndində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə burada məktəbi bitirir və hərbi xidmətə çağırılır. 1983-cü ildə ordudan tərxis edilir. Krasnodar şəhərinə gələrək milis sisteminə daxil olur. 1990-cı ildə Bakı Xüsusi Orta Milis Məktəbinə göndərilir. Buranı leytenant rütbəsi ilə bitirən Səfəralı Qarabağa getmək istədiyini bildirir, ona Bakıda hava limanında iş təklif edilsə də, o, inadından dönmür. Subay idi.

## Döyüşlərdə iştirakı
Səfəralı Məmmədov Ağdam rayonunda polis komandiri kimi döyüşlərə atılır. Sarışın olması, rus dilini səlis bilməsi ona ermənilər arasına təkbaşına getməsinə imkan verirdi. Səfəralı Fərruxda, Ağbulaq fermasında, Qarakənd kəndində onlarla ermənini girov götürmüşdü. 1992-ci il 16 fevral Səfəralının son döyüşü oldu. Faşist, azğınlaşmış erməni dəstələri Xocavənd rayonunun Qaradağlı kəndinə hücum edib insanları vəhşicə qətlə yetirib meyitləri silos quyularına atmışdılar. Səfəralının başçılıq etdiyi dəstə erməni yaraqlılarını məhv edərək irəliləyirdi, onun idarə etdiyi maşın qumbaratanla vuruldu qəlpələrdən bir neçəsi kəmərindəki əl qumbarasına dəydiyindən o, faciəli surətdə həlak oldu. Masallı rayonunun Sərçuvar kəndində dəfn edilib.

## İrsi və xatirəsi
Masallı şəhərindəki küçələrdən biri və təhsil aldığı orta məktəb qəhrəmanımızın adını daşıyır.

Milli Qəhrəman Səfəralı Məmmədova "Qəhrəman polis" adlı sənədli film həsr edilmiş və Masallı rayon Mədəniyyət mərkəzində təqdimatı olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 iyun 1992-ci il tarixli 831 saylı fərmanı ilə mayor Səfəralı Qurban oğlu Məmmədov ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

*  (6 iyun 1992) — "Qızıl Ulduz" medalı (ölümündən sonra)

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 207.

## İstinadlar
Rasim İbrahimov

**İbrahimov Rasim Səxavət oğlu** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Əslən Füzuli rayonundan olan İbrahimov Rasim Səxavət oğlu 18 aprel 1962-ci ildə Bakı şəhəri Əzizbəyov rayonunun Çilov adasında neftçi ailəsində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə buradakı 131 saylı məktəbin birinci sinfinə getmiş və səkkizinci sinfədək həmin məktəbdə təhsil almışdır… 1977-ci ildə C. Naxçıvanski adına Hərbi Məktəbə daxil olan R. İsmayılov 1979-cu ildək burada oxuyub. 1984-cü ildə Almaniyaya hərbi xidmətə göndərilib. 1988-ci ildə Bakıya qayıdan R. İsmayılov 1992-ci ildə o Füzuli rayonunun cəsur oğulları ilə birlikdə könüllü özünümüdafiə taboru yaradıb. Bu tabor Füzuli rayonunun kəndlərini mərdliklə qoruyurdu. Onların taboru 1992-ci il 28 iyun Tuğ kəndi uğrunda döyüşə girir. Onlarla erməni quldurunu məhv edən döyüşçülər digər dəstənin gəlib çatmamasından mühasirəyə düşürlər. Cəsur komandir R. İbrahimov döyüşçü dostlarını mühasirədən xilas edərkən özü düşmənin mühasirəsinə düşür. Ermənilərə təslim olmayan R. İbrahimov "Azərbaycan zabiti heç vaxt düşmənə təslim olmayacaq!",-deyərək özünü qumbara ilə partladır.

Ailəli idi, iki övladı qalıb. Oğlu bu gün atasının yolunu davam etdirir.

Azərbaycan Respublikası prezidentinin 16 sentyabr 1994-cü il tarixli 203 saylı fərmanı ilə İbrahimov Rasim Səxavət oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülüb.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Çilov adasında abidəsi ucaldılıb və burada qəhrəmanımızın adına bağ salınıb.

## İstinadlar
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 137–138.
Şamil Ramazanov

** Şamil Ramazanov ** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Mart hadisələri şəhidi.

## Həyatı
19 yanvar 1976-cı ildə Ağsu rayonunun Rəhimli kəndində anadan olmuşdur. 1983-1993-cü illərdə burada orta məktəbdə təhsil almışdır. 19 mart 1994-cü ildə Ağsu rayonunda hərbi xidmətə çağırılır. Gəncə şəhərindəki "N" saylı hərbi hissədə təlim keçən Şamil komandirlərin verdiyi tapşırıqları layiqincə yerinə yetirir, tez bir zamanda bütün silahlardan istifadə etməyi öyrənmişdi. 1995-ci il məlum 13-17 mart hadisələri baş verdi, silahlı dəstənin zərərsizləşdirilməsi zamanı cəsur əsgər qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Ramazanov Şamil Ağasəf oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Ağsu rayonunun Rəhimli kəndində dəfn edilmişdir.

Ağsu rayonunun mərkəzi Kinoteatrı qəhrəmanımızın adını daşıyır.

## Ədəbiyyat
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 239.

## İstinadlar
Qurdlar Vadisi (teleserial)

***Qurdlar Vadisi*** () — 15 yanvar 2003-cü ildə Show TV də "Bu bir mafiya serialıdır" şüarıyla başlayan serial. 4-cü mövsümdə (2005) Pana Film serialın yayımı üçün Kanal D ilə razılaşmışdır. 4 mövsüm olmaqla 29 dekabr 2005 tarixinə qədər davam etmişdir və ümumilikdə 97 seriyadan ibarətdir.

## Obrazlar

### Qurdlar Şurası

## Yayım təqvimi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qurdlar Vadisi

## Xarici keçidlər
* YouTubeda izlə: (1–55) (56–97)
* Sinegrafın rəsmi saytında Qurdlar Vadisi  
* Rəsmi Azərbaycan Forumu 
* Alpacino Kurtlar Vadisi'ne girecek mi?
İftar

**İftar** - Ramazan ayında oruc tutan müsəlmanların gün batandan sonra yemək yemələridir. İftar əsasən iftar süfrəsi arxasında açılır.

İftar süfrəsinə ilk olaraq su gətirilir. Daha sonra qatıq, doğramac və ayran verilə bilər.

Isti, uzun günlü avqust ayında oruc tutmaq bir az çətindir. Oruc tutmaq istəyən bəzi adamları isə ən çox qoxrudan da məhz isti və uzun gündür. Bütün oruc tutanlar iftar sonrası səhərə qədər 2 litrə qədər su içməlidirlər. Ən azından 2 stəkan bitki çayı, ayran, qatıq və albalı kompotu içmək vacibdir.

Iftar süfrəsi həddən artıq zəngin olmamalıdır. Acqarına, bütün günü dincələn orqanizmi qəfil ağır, yüksək kalorili qidalarla yükləmək düzgün deyil. Dadlı, yağlı, ədviyəli xörəkləri meyvə-tərəvəzlə əvəzləmək gərəkdir. Iftarı isti şorbalarla açmaq da mədəyə ziyandır. Daha yaxşısı qatıqlı buğda şorbasıdır. Bu şorbanı hər kəs öz zövqünə uyğun hazırlayır.

## Iftar süfrəsini necə hazırlamalı?
[thumb|[Tacikistanda İftar süfrəsi]]
İftar süfrəsini elə hazırlamaq gərəkdir ki, yeməkdən sonra insan rahat uyuya bilsin.

Səhər yeməyində süd, yumurta, qatıq kimi qidaları qəbul etmək orqanizmi gün ərzində lazımi maddələrlə təmin edəcək. Ramazan ayında oruc tutanlara daha çox su içmək vacibdir. Iftar süfrəsində bol-bol içdiyiniz kompot və digər meyvə şirələri susuzluq yaratdığı üçün məsləhətli deyil. Amma zamanı olduğu üçün təptəzə meyvələrlə qidalanmağınız vacibdir.

Ramazan ayında gün boyu ac qalan hər kəs iftar süfrəsində ehtiyatlı olmalıdır. Hansı qidadan başlamalı, nə qədər və necə yeməli sualını öncədən düşünmək gərəkdir. Bəzən iftar süfrəsində “qarnım doyur, gözüm doymur” deyib, nəfəsi kəsilə-kəsilə yeyənlər olur. Belələri bilməlidir ki, iftar süfrəsini doymamış tərk etmək sağlamlıq üçün əsas şərtdir. Daha çox təzə meyvələr, qoz, fındıq, badam ləpəsi, təmiz balla, meyvə quruları ilə qidalanmanız orqanizminiz üçün xeyirlidir.

Ramazan ayı boyunca oruc tutan hər kəsin orqanizmi təzələnir, saflaşır. Qan dövranı və maddələr mübadiləsində yaranmış hər hansı problem bərpa olunur.

## Kəbədə iftar süfrəsi
thumb|left|Adi iftar süfrəsi
Hər axşam iftar vaxtında Kəbə yaxınlığında müsəlmanların oruclarını açması üçün 12 min metrdən çox süfrə açılır. Səlahiyyətlilər, hər bir iftarın təxminən 290 min dollara başa gəldiyini açıqladı. Süfrələrin uzunluğu 12 kilometri keçməsinə baxmayaraq, süfrənin qurulması və iftardan sonra yığışdırılması cəmi 15 dəqiqə çəkir. İftar verilən ərazi axşam namazının qılına bilməsi üçün dərhal yığışdırılıb, təmizlənir. Ramazan ayının əvvəlində məscidlər ətrafındakı sahələri hissələrə bölərək xeyriyyəçi kəslərin iftar verə bilməsinə imkan yarabılıb. İftar açmaq üçün verilən qidalar xurma, meyvə şirəsi, süd və keksdən ibarətdir. Təmizliyin qorunması üçün məscidlərin içərisinə xurma, qəhvə və digər yeməklərin gətirilməsi qadağan olunub. Hər gün ibadətə gələn kəslər tərəfindən istehlak edilən xurma sayının 5 milyonu, "Zəmzəm" şüşə sayının isə 2 milyonu keçdiyi təxmin edilir.

## Mənbə
 

## Xarici keçidlər
* İftar süfrəsinin bəzəyi:Xurma 
* İftarı necə açmaq lazımdır? Xurma ilə, yoxsa su ilə?

## Həmçinin bax
* Ramazan bayramı
*
Səxavət Məhərrəmov

**Səxavət Məhərrəmov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
5 dekabr 1973-cü ildə Qərbi Azərbaycanın Şörəyel mahalında Amasiya rayonunun Qaraçanta kəndində anadan olmuşdur. 1988-ci illərdə erməni faşistləri Azərbaycanlıları buradan deportasiya edərkən Səxavət Məhərrəmovun ailəsi 11 dekarda 1988-ci ildə Gümrü–Dilican–Qazax yolu erməni seperatçı quldur dəstələri tərəfindən Dövlət səviyyəsində Azəri Türklərinin kecidinə bağlandigından, Qar–Axan dag silsiləsinin, Qar–Axac dağ aşırımını keçərək Gürcüstanın Marneuli rayonunun Daştəpə kəndinə köç etmiş, 21 dekabr 1988-ci ildə isə daha münasib, Gürcüstanın Caqareco rayonunun Düzəyrəm kəndinə pənah aparmışlar. Səxavət Məhərrəmov Düzəyrəm kənd orta məktəbində 6 ay təhsilini davam etdirmişdir. 1989-cu ilin iyun ayının 22-də ailəsi ilə birlikdə Qaradağ rayonunun Lökbatan qəsəbəsində daimi məskunlaşmışlar. Səxavət 1991-ci ildə burada 106 saylı məktəbi bitirir. Milli Azadlıq Hərəkatının fəal üzvlərindən biri olur. O, şer yazardı, musiqiyə, şerə həvəsi sonsuz idi.

## Döyüşlərdə iştirakı
1992-ci il 27 iyun Ağdərənin Kiçik Qarabəy (keçmiş Möhrətağ) kəndi uğrunda qanlı döyüşlər gedirdi onlarla erməni yarqlısı məhv edildikdən sonra bölmə geri dönərkən meşədə mühasirəyə düşür, Səxavət 19 yaşında canından əziz tutduğu vətən uğrunda qəhrəmancasına həlak oldu.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 6 noyabr 1992-ci il tarixli 290 saylı fərmanı ilə Məhərrəmov Səxavət Ələmdar oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Lökbatan qəsəbəsindəki 106 saylı məktəbə qəhrəmanımızın adı verilib, burada büstü qoyulub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 190.
VAZ-2106

**VAZ-2106** (, ) — sedan tipli banı olan, arxa aparıcı təkərlərə malik SSRİ/Rusiya istehsalı olan avtomobil. VAZ-2103 modelinin bazasında yaradılıb və 1975-cı ildən istehsal olunur. 2000-cı ildən avtomobil İjevskdə yerləşən "İjavto" zavodunda istehsal olunur.

## Tarixi
İnkişaf VAZ-2106 Voljsk avtomobil zavodu mütəxəssislərin hazırlanması bir "layihəsi 21031" kimi 1974-cü ildə başladı.

## Xarici keçidlər
Test-drayv VAZ 2106

Sovet avtomobillərinin tarixi
Hakob Hakobyan

**Hakob Hakobyan** (; ) — erməni terrorçusu ASALA terror təşkilatının qurucusu. Həmçinin Miqran Miqranyan və Harutyun Takoşyan adları ilə də tanınır.

## Həyatı
Hakob Hakobyan 1951-ci ildə İraqın şimalındakı Mosul şəhərində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında Livana köçmüş və burada "Fələstin azadlıq cəbhəsi"nin sıralarına qatılmışdır. Bəzi erməni fəallarının təhriki və "Fələstin azadlıq cəbhəsi"nin yaxından iştirakı ilə Hakobyan ASALA terror təşkilatını qurur və onun başçısı olur. Lakin Hakobyanın təşkilatın idarəsində tətbiq etdiyi sərt metodlar təşkilat üzvlərinin bir hissəsinin narazılığına səbəb olur və bu narazılıq 1983-cü ildə təşkilatın parçalanması ilə nəticələnir. Fransa polisi Hakobyanı Orli hava limanındakı partlayışda və ASALA-nın digər aksiyalarında günahkar bilərək beynəlxalq axtarışa verir. Lakin Hakobyanı ələ keçirə bilmir.

ASALA-dan qopmuş terrorçular digər terrorçu Monte Melkonyanın ətrafında cəmləşir. Bu zaman Hakobyanla Melkonyan arasında münaqişə başlayır, onlar bir-birlərinin adamlarını öldürtdürürlər.
Bəzi məlumatlara görə, Hakobyan 1972-ci ildə Münhen Olimpiya oyunları zamanı, israilli idmaçılara qarşı keçirilmiş terror aksiyasının təşkilində iştrak etmişdir.

### Ölümü
Hakobyan 28 aprel 1988-ci ildə Afinada küçədə taksi gözləyərkən qətlə yetirilmişdir. Yunan polisinin verdiyi məlumata görə gətli küçədə park olunmuş maşından çıxan iki nəfər maskalı şəxs törədib. Onlardan biri Hakobyana bir neçə dəfə atəş açmış və o yerindəcə keçinmişdir. Hakobyanın üzərində Yəmən Xalq Demokratik Respublikasının vətəndaşı Əbdül Məhəmməd Qassimin adına verilmiş diplomatik pasport aşkar edilmişdi. O ömrünün son illərini Yunanıstanda Henri Tisian adı altında keçirmişdi. Xaricə səfərləri zamanı isə Yəmən pasportundan istifadə edirdi.

Hakobyanın qətlində Türkiyə xüsusi xidmət orqanları və ASALA-nın qopmuş qanadından olan terrorçular şübhəli bilinir. Monte Melkonyanın qardaşı Markar Melkonyan hesab edir ki, Hakobyanı onun keçmiş əlaltıları qətlə yetiriblər.

Digər versiyaya görə Hakobyanı "Boz qurd" təşkilatının üzvləri qətlə yetirib. Qətldən sonra Hakobyanın meyiti İraqa aparılaraq, doğulduğu Mosul şəhərində dəfn olunmuşdur. Hakob Hakobyanın əsl adı barədə bir neçə versiya mövcuddur. ASALA-nın verdiyi məlumata görə terrorçunun əsl adı Harutyun Takoşyandır, Fransa polisi isə terrorçunun əsl adının Bedros Hovanisyan olduğunu iddia edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [Armenian Terrorist Leader Murdered](http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73589342.html?dids=73589342:73589342&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Apr+29%2C+1988&author=Philip+Smith&pub=The+Washington+Post+(pre-1997+Fulltext)&edition=&startpage=a.24&desc=Armenian+Terrorist+Leader+Murdered) 
* Азербайджанская Республика призывает 
* Как уживаются в одном городе "АСАЛА" и "Хезболлах"

## Həmçinin bax
* Erməni terrorizmi
Allel

thumb|200px|Şəkil 1. Qara gözlü və mavi gözlü valideyn.
**Allel** bir genin müxtəlif formalarını ifadə edir.

## Ümumi məlumat

Bir əlamətin müxtəlif formasına allel əlamətlər və onların inkişafına səbəb olan genlərə **allel genlər** deyirlər. Allel genlər homoloji xromosomların eyni sahəsində (lokosunda) yerləşir. Allel əlamətlərə misal olaraq insanda qara göz-mavi göz; qara rəngli saç-açıq rəngli saç; qıvrım saç-hamar saç; uza boy-qısa boy; iyi göz-xırda göz; tünd rəngli dəri-açıq rəndli dəri bə i.a. göstərmək olar. 
Allel əlamət və genləri hərflərlə işarə edilər. Dominant əlamət böyük hərflərlə, resessiv əlamət isə həmin hərfin kiçiyi ilə yazılır. Məsələn, qara gözü **A** hərfi ilə yazsaq, mavi gözü **a** ilə yazmaq lazımdır. Başqa allerləri yazanda da bu qayda tətbiq edilir.

**F<sub>1</sub>** -onlardan alınan birinci nəsil (övlad); **AA** – qara gözlü, **aa** – mavi gözlü valideyn; **A** və **a** – onların cinsi hüceyrələri – qametləri; **Aa** birinci nəsil (övlad.)  **Vurma işarəsi (x)** – Genetikada çarpazlaşma və evlənməni bildirir. Bu işarə bitkilərdə və heyvanlarda çarpazlaşdırmanı, insanda isə evlənməni, ailə qurmağı, nigahı göstərir.

**Qeyd:** **F<sub>1</sub>** birinci nəsil (övladlar); **F<sub>2</sub>** – ikinci nəsil (nəvələr); **F<sub>3</sub>** – üçüncü nəsil (nəticələr) və i.a. kimi qeyd edilir .

## İstinadlar
* M.Axundov, İnsan genetikasına səyahət, səh. 44, Azərnəşr 1975.
* 

## Həmçinin bax
*Qamet
*Ziqot
Jidi

**Jidi** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun Gəgiran kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Jidi kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Toponimikası
Jidi kəndinin adı talış dilində "ji" yaşamaq, yaşayış "di" kənd sözlərindən təşkil olunmuşdur. Yəni "yaşayış yeri" deməkdir. Kəndin digər etimoloji izahı onun Köhnə Gəgiran (talışca adı: Kanə Qəqır) kəndindən aşağıda yerləşməsinə görə izah olunaraq "jin" aşağı, "di" kənd sözlərinin birləşərək Jindi və daha sonra indiki halına gələrək Jidi kimi tələffüz edilməsi ilə izah olunur. Qeyd edək ki Jindi adında Lerik rayonunda kənd var.

## Tarixi
1999-cu ilə qədər Gəgiran kəndinin məhəlləsi sayılıb.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Lənkəran rayon mərkəzindən 43 kilometr məsafədə yerləşir.  Qonşu kəndləri Gəgiran, Diryan, Tuado.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi etnik talışlardan ibarətdir. Danışıq dili olaraq əsasən talış dilində danışırlar. Kənd əhalisi İslam dininin şiə məzhəbinə etiqad edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ələzəpin

**Ələzəpin** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Ballabur

**Ballabur** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.Lənkəran çayının yuxarı axarında Bəlləbur dağının ətəyindədir.Dağın başında orta əsrlərə aid Bəlləbur qalasının xarabalıqları qalmaqdadır.Kənd və təqribən 1 ha sahəni əhatə edən qala öz adını eyniadlı dağdan almışdır.

## Əhalisi

## İstinadlar
Mollakənd

* Mollakənd (Lənkəran) — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Mollakənd (Kürdəmir) — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
*Molla kəndi
Aşağı Apu

**Aşağı Apu** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun Biləsər inzibati ərazi vahidində kənd. Əhalisi 95 nəfərdir. Peştəsər silsiləsinin yamacında yerləşir.

## Toponimiyası
Oykonim "aşağıda yerləşən Apu kəndi" deməkdir. talış dilində abı/abu/apu paralelləri "xəlvət guşə; təcrid olunmuş yer; gizli yer; dincəlmək üçün sakit yer", "papaq; dağ başı" mənalarını ifadə edir. Bu da həmin kəndin yerləşdiyi ərazinin coğrafi mövqeyi ilə bağlıdır.

## Coğrafiyası
Şimaldan Daşdatük kəndi, cənubdan və qərbən meşə sahələri, şərqdən Bəşəru çayı ilə həmsərhəddir.

## Həmçinin bax
Biləsər bələdiyyəsi

## İstinadlar
Kosalar (Lənkəran)

**Kosalar** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Kosalar və Bala Şürük kəndləri Gərmətük qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Kosalar kəndi olmaqla Kosalar kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## Əhalisi
1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik talışlardan ibarət hər iki cinsdən toplam 271 nəfər əhali yaşayırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube-da bax :Bir kəndin nağılı. Kosalar , Kosalı (film)
Qumbaşı

**Qumbaşı** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Coğrafi mövqeyi
Qumbaşı Lənkəran rayonunun Xəzər şəhər inzibati ərazi vahidində kənddir. Xəzər dənizi sahilində, Lənkəran ovalığında yerləşir. Kəndin ərazisindən Qumbaşı çayı Xəzər dənizinə tökülür. Ələt-Astara dəmir yolu xətti kəndin içərisəndən keçir. Kəndin ərazisində 1 məktəb, 1 məscid, 1 tibb məntəqəsi və birneçə kiçik dükkanlar fəaliyyət göstərir. 

## Əhalisi
Əhalisi 1288 nəfərdir.

## Toponimiyası
Bəzi mülahizələrə görə, Qumbaşı ensiz boğaz vasitəsilə dənizlə birləşən axmazın-murdabın adındandır. Digər tədqiqatlara görə, Qumbaşı kəndinin yerləşdiyi ərazi dənizə yaxın hündür qumluqdan ibarət olduğu üçün belə adlanıb.

## İstinadlar
Mikolan

**Mikolan** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun Biləsər inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 438 nəfərdir.

## Toponimiyası
Kəndin adı əslində Mikolon olmalıdır. Oykonim Miko (Mikayıl adının talış zonasında əzizləmə, kiçiltmə forması) və ion (talış dilində "yer, məkan", "ərazi") sözlərindən düzəlib, "Mikayılın (Mikonun) kəndi" mənasındadır. Yerli məlumata görə, burada ilk dəfə Mikayıl (Miko) adlı şəxs məskən saldığı üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Şereşevski – Terner sindromu

thumb|200px
X və ya Y xromosomu olmayanda ortaya çıxan sindromdur. Bir X daşıyan yumurta hüceyrəsi cinsiyyət xromosomundan məhrum bir spermatozoid ilə (O) mayalandıqda XO tipli rüşeym meydana çıxır. Belə adamların somatik hüceyrələrində 46 deyil, 45 xromosom (44 A+X=45) olur. Belə insanlar anatomik quruluşca qadınabənzər olurlar.

Autosom xromosomları normada olub (44) bir X xromosomu olan və Y xromosomundan məhrum olan fərd qadın genotipində meydana çıxır və ya onda qonadalar olmadıqda "neytral" fərdiyyət dünyaya gəlir. Xəstəliyin klinik  əlamətləri cox müxtəlif ola bilər. Belə xəstələrin xarici cinsiyyət orqanları qadınlarınkı tipdədir, boyları qısa, qulaq seyvanları normal yerindən aşağıda yerləşir, döş qəfəsləri geniş zirehə bəznəyir, süd vəziləri aralı olur, balalıq inkişaf etmir,  yumurtalıq fibroz genəlmədən ibarət olur. Bəzi hallarda aortanın stenozu müşahidə edilir ki, bu da qan təzyiqinin artmasına səbəb olur. Xəstələrin boyu 150 sm- dən cox olmur, boynun arxa hissəsində dəri qırışlar aydın seçilir. Bu xəstəliyin rastgəlmə tezliyi 0,7:1000 nisbətinədir.

## Mənbə

*M.Axundov, İnsan genetikasına səyahət, səh. 44, Azərnəşr 1975.
Rəzvan

**Rəzvan** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun Biləsər inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 12 nəfərdir.

## Toponimiya
Bu toponim Rezvan variantında da qeydə alınmışdır. Oykonim rəz (talış, “cır üzüm tənəyi”) və van (yer) komopnentlərindən düzəlib, “tənəklik” mənasındadır. Masallı rayonununda bu sözlə bağlı Rəzoba mikrotoponimi qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Seliqavol

**Seliqavol** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun  Biləsər kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Seliqavol kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mollakənd (Lənkəran)

**Mollakənd** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Sərinbulaq

**Sərinbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 93 nəfərdir.

## Toponimiyası
Kənd salındığı ərazidəki eyniadlı soyuq sulu bulağın adı ilə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Sinovli

**Sinovil** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 799 nəfərdir.

## Toponimiyası
Yerli əhalinin məlumatma görə, oykonim Siobil adının təhrif olunmuş forması olub, talış dilindəki si (doymuş) və biUvil (su daşqını) sözlərindən ibarətdir və mənası “su daşqınından doymuş yer” deməkdir. Talış dilində “üzmək” mənasında sınov sözü də işlənir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Moloja

**Moloja** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 520 nəfərdir.

## Toponimiyası
Bəzi tədqiqatçılara görə, oykonimin tərkibindəki molo komponenti talış dilindəki mölo (molla) sözünün fonetik variantıdır, jə isə “yer” mənasındadır. Ehtimal ki, yaşayış məntəqəsini molla saldığı üçün belə adlandırılmışdır. Digər mülahizəyə görə, Molojə talış dilində “molla döyən” deməkdir. Görünür, oykonim talış, məlo jə sözündən yaranmışdır. Üçüncü, fərqli mülahizəyə əsasən, bu oykonim malon jə sözündən olub, “mal-qaranın vurulduğu yer” deməkdir. Bu oykonimi malon şə sözünün talış dilində fonetik variantı kimi qəbul etsək, mənası “mal-qaranın getdiyi yer, örüş yeri” deməkdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pyotr Babayev

**Pyotr Akimoviç Babayev** () () — Azərbaycan əsilli rus inqilabçısı. XX əsrin əvvəllərindən üç rus inqilabında fəal iştirak etmişdir. 1918-ci ildən Moskva Sokolniki rayon RK(b)P-nın katibi, rayon sovetinin sədri. Onun adı bir sıra müəssisələr parklar və kücələrin adında əbədiləşdirilmişdir. 1922-ci ildə Abrikosovun  Moskvadakı qənnadı fabrikinə Pyotr Babayevin adı verilmışdır. Hazırda  ОАО – "Babayev qənnadı konserni" ASC adlanır. Şəki şəhərində Pyotr Babayevin adıyla mədəniyyət və istirahət parkı fəaliyyət göstərir. Burada onun büstü qoyulmuşdur.

## Həyatı

Pyotr Babayev 10 iyun 1883-cü ildə Ryazan quberniyasının Kasimov şəhərində azərbaycanlı loğman, təbib Həkim Baba (Həkim Babayev) ailəsində dünyaya gəlmışdir. Atası Həkim Baba (Həkim Babayev) Nuxa şəhərində (Şəki) anadan olmuşdur. 1878-ci ildə fəhlə iğtişaşlarının təşkilatçısı kimi  Ryazana sürgün olunmuşdur.

Sürgün həyatı dövründə Kasimov şəhərində zavodda fəhlə işləyən Həkim Baba (Həkim Babayev) , burada Lyubov Qriqoriyeva ilə ailə həyatı qurmuşdur. Bu evlilikdən onların 8 uşağı — Antonina, Pyotr, İlya, Dmitri, İvan, Sonya, Qeorqi və Polina dünyaya gəlmişdir. Həkim Baba (Həkim Babayev) övladlarına azərbaycanlı adları vermək istəsə də, mövcud dini qanunlar və Rusiya imperiyasınin ənənələrinə əsasən buna icazə verilməmışdır. İbtidai təhsilini başa vurmamış 13 yaşlı P.Babayev Ryazanda olan mexaniki fabrikdə usta köməkçisi kimi işləyır. Sonrakı dövrdə uzun müddət sənətinə uyğun iş tapa bilməyən P.Babayev Baltik donanmasına matros kimi hərbi xidmətə çağrılır. Burada o Rusiya Sosial Demokrat bolşeviklər partiyasına üzv olur. 1905-ci il inqilabında yüksək təşkilatçılıq qabiliyyəti ilə fərqlənən P.Babayev sonralar I dünya müharibəsində də iştirak edir. 1916-cı ildə Petroqrad patron zavodunda işləmək üçün cəbhədən geri çağrılır, fəal təşviqatçı və təşkilatçı kimi həyatını bütünlükdə siyasi fəaliyyətə həsr edir. 1917-ci il iyul çıxışlarında və oktyabr çevrilişində yaxından iştirak edir. 1818-ci ildən Moskva Sokolniki rayon partiya komitəsinin katibi olan P.Babayev 1920-ci il aprelin 25-də vərəm xəstəliyindən vəfat etmışdir.

## Mənbə
*Бабаев,Пётр Акимович
*Петр Акимович
*Кто он, Петр Бабаев, чьим именем названа кондитерская фабрика в Москве
*Города и районы Рязанской области: Историко-краеведческие очерки
Siyablı

**Siyablı** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 334 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonimin düzgün variantının Siyabili olduğu söylənilir. Tədqiqatçılar bu coğrafi adı talış dilinin materialları əsasında “qara ördək“, “qara sulu“, “qara sucaq yer“ mənalarında izah edir, hətta siyablı nəsil adı ilə də bağlayırlar.

## Tarixi
25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Şovu, Təngivan və Siyablı kəndləri Rvo kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Şovu kəndi olmaqla Şovu kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Velədi

**Velədi** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Din
Kənddə Velədi kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Şilim

**Şilim** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun Kənarmeşə inzibati ərazi vahidinin tərkibində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 388 nəfərdir.

## Toponimiyası
Bəzi tədqiqatçıları görə, oykonim talış dilindəki sillim (dənizin döyəclədiyi yer) sözünün təhrifə uğramış formasıdır. Yaşayış məntəqəsi ləpədöyəndə yerləşdiyi üçün belə adlandırılmışdır.

## Tarixi
25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Kənarmeşə, Seyidəkəran və Şilim kəndləri Aşağı Nüvədi qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Kənarmeşə kəndi olmaqla Kənarmeşə kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Tatoba

**Tatoba** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Adın mənşəyi və Tarixi
Coğrafi adı talış dilindəki tat "isti", ov "su" komponentlərindən, yer, məkan bildirən hissədən və "ə" şəkilçisindən ibarətdir , kəndin düzgün adı Tatovə olmalıdır.

## İstinadlar
Volkswagen Touareg

**Volkswagen Touareg** — Volkswagen şirkətinin orta ölçülü SUV sinfindən olan avtomobili.

2002-ci ildən istehslal olunur. Hazırda avtomobil Bratislavın Volkswagen zavodunda buraxılır. Touareg Volkswagen şirkətinin avtomobilləri arasında nahamar yollarda göstərdiyi xüsusiyyətlərinə görə Volkswagen 181 "Kurierwagen"-dən sonra ikinci yerdədir.
Ziqot

**Ziqot** - dişi və erkək cinsiyyət hüceyrələrindən (qametlərdən) mayalanmış yumurta hüceyrəyə deyilir. Ziqotda öyrənilən hər alleli iki hərflə yazırlar.

## Mənbə
* M.Axundov. İnsan genetikasına səyahət. Bakı: Azərnəşr, 1975, səh. 44.

## Həmçinin bax
*Allel
Vurma işarəsi (dəqiqləşdirmə)

**[[Vurma cədvəli|Vurma işarəsi]]** –  Riyazi əməl.

**Vurma işarəsi (x)** – Genetikada çarpazlaşma və evlənməni bildirir. Bu işarə bitkilərdə və heyvanlarda çarpazlaşdırmanı, insanda isə evlənməni, ailə qurmağı, nigahı göstərir.  F1 birinci nəsil (övladlar); F2 – ikinci nəsil (nəvələr); F3 – üçüncü nəsil (nəticələr) və i.a. qeyd edilir.

## İstinadlar
Əhməd Abdinov

)*}}
}}<noinclude>

</noinclude>




*'Abdinov Əhməd Şahvələd oğlu''' () — Azərbaycan fiziki, Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1978), professor (1981).

## Həyatı
Əhməd Abdinov 30 may 1945-ci ildə Ordubad rayonunun Behrud kəndində doğulmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) fizika fakültəsini bitirmişdir (1968).

1968-ci ildə BDU-nun fiziki elktrnika kafedrasında aspiranturaya qəbul olunmuş, təhsilini Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) SSRİ EA Fizika və Texnika İnstitutunda davam etdirmişdir.

1972-ci ildən BDU-da elmi-pedaqoji fəaliyyət göstərir; fizika fakültəsinin dekanı (1988-89) olmuşdur. 1992-ci ildən fiziki elektronika kafedrasının müdiri və bərk cisim elektronikası elmi-tədqiqat laboratoryasının rəhbəridir.

Azərbaycan Respublikası Təhsil nazirinin müavini (1990-2000) olmuşdur.

Tədqiqatları qismən nizamsız yarımkeçirici sistem və materiallarda elektron hadisələrinin xüsusiyyətlərinin aşkar edilməsinə, belə sistemlərdə müxtəlif növ elektron proseslərinin mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsinə aiddir.

220-dən çox elmi əsərin müəllifidir, bir neçə müəlliflik şəhadətnaməsi var. 20-dən çox elmi əsəri xarici ölkələrdə çap olunmuşdur. 40-dan çox beynəlxalq və ittifaq əhəmiyyətli elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə məruzələr etmişdir. Nyu-York EA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir (1995). Elm Sahəsində Beynəlxalq Soros qrantına layiq görülmüşdür.

## Kitabları
* "Bərk cisim elektronikası", 2004, Bakı, "Təhsil" – ali məktəblər üçün dərs vəsaiti. 
* "Optoelektronika", 2005, Bakı, "Maarif" – ali məktəblər üçün dərslik 
* "Fiziki elektronika" istiqaməti üzrə bakalavr pilləsi üzrə fənn proqramları toplusu, 2007, Bakı, "Təhsil"
* "Fiziki elektronika" istiqaməti üzrə magistr pilləsi üzrə fənn proqramları toplusu, 2007, Bakı, "Təhsil"
* "Fiziki elektronikanın tarixi və metodologiyası", 2008, Bakı, "Təhsil", – ali məktəblər üçün dərs vəsaiti. 
* "Elektron texnikasının materialları və nanotexnologiyanın əsasları", Bakı, Təhsil, 2010. (V.H.Səfərov ilə ortaqlı)

## İstinadlar
Epimetey

**Epimetey** (, *sonradan fikirləşən*) yunan mifologiyasında titan İapetin oğlu, Prometeyin qardaşı, Pandoranın əridir.

Rəvayətə görə tanrı Zevs titan İapetin oğlanları olan Prometeyə və Epimeteyə yaradılmış insanlara və məxluqlara gözəllik və qüvvə payalamağı tapşırır. Bölgü apararkən Epimetey bütün yaraşıq və quvvəni heyvanlara paylayır. Paylarına heç nə düşməyən insanlar isə köməksiz qalırlar.

Zevs isə Prometeyin ilahi qüvvə sayılan odu insanlara verməsindən hiddətlənərək, bunun əvəzini çıxmaq üçün, içərisinə insanların düçar ola biləcəkləri bütün bəlaları qiymətli daş-qaşlarla bəzədilmiş mücrünü içinə dolduraraq  toy hədiyyəsi  qismində Pandora ilə birlikdə  Epimeteyaya bağışlayır. Ağzı kilidlənmiş mücrünün açarını Pandoraya verərək Zevs xoşbəxt və firavan yaşamaq istəyirsə onu açmamağı tapşırır. Epimetey Pandoranın gözəlliyinə valeh olaraq, qardaşı Prometeyin xəbərdarlığına məhəl qoymadan onu özünə arvad edir. Bir müddət Epimetey və Pandora firavan və xoşbəxt həyat sürürlər. Heranın Pandoranın qəlbinə salmış olduğu hər şeyə maraq göstərmək xasiyyəti onu bir an belə rahat buraxmırdı. Bir dəfə maraq onun iradəsinə üstün gələrək mücrünü açmağa məcbur edir. Mücrü açılar-açılmaz içindəki Zevsin insanlara ünvanlanmış "xeyirhaqlıqları": xəstəliklər, kədər, ağrı-acılar bir sözlə bütün bədliklər uçub bütün dünyanı bürümüş olurlar. Azad ola bilməyən, mücrüdə qalan kiçik ümid quşu, o vaxtdan etibarən insanların  təskinliyi olur.

## Mənbə
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, ISBN 978-88-476-2283-8
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, ГРЕЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ, БОГИ ОЛИМПА, Издательство "СИГМА", 2009,  Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Patimat Bəhəmmədova

**Patimat Aydəmirməhəmmədovna Bəhəmmədova** () — Azərbaycanı təmsil edən qadın güləşçi.

## Karyerası
Patimat Bəhəmmədova 2008-ci ildə Latviyanın Dauqavpils şəhərində yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatını gümüş medalla başa vurdu. 2010-cu ildə Azərbaycan Güləş Federasiyası (AGF) tərəfindən Patimat Bəhəmmədova qadın güləşi üzrə Azərbaycan yığmasının heyətinə cəlb edildi.

Patimat Bəhəmmədova 2010-cu ildə Bolqarıstanda yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. Həmin ilin avqustunda isə Patimat Bəhəmmədova Sinqapurda baş tutan Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. -52 Kq. turnirində mübarizə aparan Patimat Bəhəmmədova qrup mərhələsinin birinci görüşdə Əlcəzair nümayəndəsi Sabrina Azzuz ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Patimat Bəhəmmədova rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (7:0, 6:0). Növbəti görüşdə isə onun rəqibi Özbəkistan nümayəndəsi Nilüfər Qadayeva oldu. Bu görüşdə Patimat Bəhəmmədova rəqibi üzərində təmiz qələbə qazandı. Qrup mərhələsinin sonuncu görüşündə isə Patimat Bəhəmmədova Quam nümayəndəsi Arianna Estaquo ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə 2:0 (6:0, 7:0) hesabı ilə qalib gəldi. Bununla da Patimat Bəhəmmədova qrup mərhələsini birinci pillədə başa vurdu və Sinqapur Olimpiadasının final görüşnə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Çin nümayəndəsi Yuan Yuan oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan final görüşündə də qalib gələn tərəf Patimat Bəhəmmədova oldu — 2:0 (4:2, 1:1). Bununla da Patimat Bəhəmmədova Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu. Həmin ilin sentyabrında Patimat Bəhəmmədova Rusiyada Dünya Çempionatında mübarizə apardı və debüt Dünya Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu.

2011-ci ildə İsveçdə Klippan Lady Openi bürünc medalla, Serbiyada isə gənclər arasında Avropa Çempionatını gümüş medalla başa vuran Patimat Bəhəmmədova 2011-ci ilin sentyabrında İstanbul şəhərində baş tutan Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. 2012-ci ildə Kiyev şəhərində Kiyev Turnirinin qalibi, Almaniyada isə Almaniya Qran-Prisinin bürünc medalına sahib olan Patimat Bəhəmmədova iyunda Xorvatiyada gənclər arasında Avropa Çempionatını gümüş medalla başa vurdu. Həmin ilin sentyabrında Patimat Bəhəmmədova həm də Kanadada Dünya Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu.

Patimat Bəhəmmədova 2013-cü ildə ərzində Bolqarıstanda D. Kolov - N. Petrov Turnirinin və KYRM-da gənclər arasında Avropa Çempionatının qızıl medallarına sahib oldu. Həmin il Patimat Bəhəmmədova həm də Tbilisi şəhərində (Gürcüstan) baş tutan Avropa Çempionatını bürünc medalla, Kazan şəhərində (Rusiya) baş tutan Universiada Oyunlarını isə gümüş medalla başa vurdu.

2014-2016-cı illərdə beynəlxalq turnirlərdə ciddi uğurlara imza ata bilməyən Patimat Bəhəmmədova 2016-cı ildə idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
Boris Xetaqurov

**Boris Xetaqurov** — Azərbaycanın Əməkdar Həkimi.

Boris Xetaqurov Naneeviç 12 avqust 1940-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetini bitirib. 1965-ci ildən 2003-cü ilə qədər "Neftçi" FK-da həkim vəzifəsində çalışıb. 1992-ci ildən Azərbaycan milli futbol komandasının həkimidir. 2004-cü ilin iyulundan 2005-ci ilin yanvarınadək Xəzər-Lənkəran klubunda işləyib. Azərbaycanın Əməkdar Həkimidir.

## Mənbə
*ELXAN ABDULLAYEV VƏ BORİS XETAQUROV "QARABAĞ"DA
*Azərbaycan futbolunun 1 nömrəsi

## Xarici keçidlər
*  "Neftçi"nin əfsanəvi həkimi Boris Xetaqurov | SƏNƏDLİ FİLM - 08.01.2025
BMW E90/91/92/93

**BMW E90** — 3-cü seriya BMW-nin 5-ci nəslinin əsasını təşkil edən avtomobil platforması.

Sedan E90 2005-ci ildə istehsal olunmağa başlandı və əvvəlki E46 modelini əvəzlədi. E46 ilə müqayisədə E90 modelinin uzunluğu 8 sm artırılaraq 4,55 m olmuş, eləcə də eni 3 sm artmışdır. Təkər bazası 3,5 sm böyüdülmüşdür. Ümumiyyətlə modelin dizaynı 3-cü seriya BMW-lərdən kifayət qədər fərqlənir.
Kabriolet

**Kabriolet** () — ilk mənada biroxlu, üstü yığıla bilən qoşqulu at-araba, indiki mənada isə yerlərinin sayı 2 və daha çox olan üstü qatlanaraq açılan minik avtomobili nəzərdə tutulur.

İlk kabrioletlər XIX əsrin əvvəlində Fransada yaranmışdır. Bundan sonra bu növ avtomobillər tez bir zamanda Paris, London və digər şəhərlərdə şöhrət tapmışdır.
Nadir Mansurov

**Nadir Məşədi Süleyman bəy oğlu Mansurov** () — tarzən, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının və Azərbaycan Konsert Birliyinin solisti

## Həyatı
Nadir Məşədi Süleyman bəy oğlu Mansurov 1916-cı ilin aprel ayının 14-də Bakıda məşhur Mansurovlar ailəsində doğulmuşdur. Uşaq yaşlarından musiqiyə həvəsi olmuş və tar çalmağı atasından öyrənmişdir. Hələ gənc yaşlarından müxtəlif xalq çalğı alətləri orkestr və ansambllarının tərkibində tarzən kimi çıxış etmişdir. Nadir Mansurov 1937–38-ci illərdə Gəncədə bir çox yerli xanəndələrə müşayiət edir. Əsasən o zaman orada məşhur olan Muxtar Əsgər oğlu Qurbanovla daha tez-tez çıxış edir. O, 1940-cı ildə hərbi xidmətə çağırılır. Hətta əsgərlikdə də öz tarını əlindən buraxmır, müxtəlif tədbirlərdə zabit və əsgərlər qarşısında çıxış edir. 1941-ci ildə isə İkinci dünya müharibəsində öz əsgəri borcunu yerinə yetirmək üçün müharibəyə yollanır. Moskva ətrafındakı döyüşlərdə bərk yaralanan Nadir Mansurov bir neçə ay hərbi hospitallarda müalicə olunur. Yaraları sağaldıqdan sonra o, yenidən cəbhəyə yollanır və müharibənin sonuna qədər vuruşur.

Müharibədən sonra Nadir Mansurov uzun illər Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının və Azərbaycan Konsert Birliyinin solisti olmuşdur. 1949-cu ildə Lənkərana ezam olunur və bir neçə müddət orada yerli xanəndələri tarı ilə müşayiət edir. Bütün yaradıcılığı boyu Azərbaycanın bir çox tanınmış xanəndələrini — Mütəllim Mütəllimov, Xanəli Əkbərov, Sona Mustafayeva və başqalarını həm konsertlərdə, həm də el şənliklərində öz tarı ilə müşayiət etmişdir. Azərbaycan Dövlət Səsyazma arxivində Nadir Mansurovun müxtəlif illərdə çaldığı həm solo, həm də trio müşayiətləri qorunub saxlanılır.

Nadir Mansurov uzun sürən xəstəlikdən sonra 19 noyabr 1972-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. Nadir Mansurovun Məlik adında bir oğlu var.

## Şəcərəsi
* Məşədi Məlik bəy Mansurovun nəvəsidir.
* Məşədi Süleyman bəy Mansurovun oğludur.
* Tarzən Bəhram Mansurovun qardaşıdır.
* Bəstəkar Eldar Mansurovun əmisidir.
Hüseyn Məmmədxani

**Hüseyn Məhəmmədxani** — Şair, nasir

1955-ci ildə Təbrizlə Salmas arasında yerləşən Güney mahalının Meşin kəndində anadan olub. İlk təhsilini orada, orta təhsilini isə Təbrizdə və Tehranda alıb. Bundan başqa, mərhum doktor M.T.Zehtabi və doktor Məhəmmədsədiq Hüseyn Məhəmmədzadə (Hüseyn Düzgün) özəl məktəblərində türk dilini və Azərbaycan ədəbiyyatını öyrənib. H.Məmmədxani "Varlıq" dərgisini özü üçün bir məktəb sayır. 13 yaşından şer yazır. Nəsrə isə islam inqilabından sonra keçib. Azərbaycan türkcəsində 22 əsərin yazılmasında və ərsəyə gəlməsində rolu olub. 40-dan çox kitabı hələ ki çap gözləyir. Müsahibim şer və nəsr əsərləri yazmaqla yanaşı, folklorumuzu araşdırır. "Bilici Bəhmu", "Zinəli bulaq", "Hərə bir yanda yatıb" şer kitabları çapdan çıxıb. Güneydəki şairlərin "Hər bağdan bir gül" şer məcmuəsini çap etdirib. "Dədə Qorqud kitabı" və oradakı söz və adların izahı" araşdırma əsəri çapdan çıxıb. "Meşin" monoqrafiyası üç il öncə oxuculara verilib. Kərəcdə yaşayan 70 yaşlı şair Dərviş Behrəvan İnallının "Pənahəli və Asiya" hekayəsinə, "Sönməz ellərin ocağı" və "Ana yurdum Buinzəhra" şer kitablarına redaktorluq edib. D.B.İnallı gənclik dövründə ilk məktəbi farsca oxuyub. Onun türk dilində yazı savadı olmadığından şerlərini audiokasetə yazdırır; sonra onu kitab halına gətirirlər. H.Məmmədxani 15 il öncə Güney mahalında yaşlılardan Azərbaycanın nağıl, əfsanə və dastanlarını toplayıb. Onlardan 40 dastan kitab halına gətirilmək üzrədir. 15 il öncə 90 yaşında vəfat etmiş və əslən Güney mahalından olan məşhur aşıq Qəşəm Cəfərlinin (Xəstə Qasımın 6-cı nəslindəndir) həyat və yaradıcılığı ilə bağlı kitab yazıb. Amma başqa kitablar kimi, o da çap edilməyib. Folklorumuzun qoruyucusu və onun toplayıcılarından olmuş mərhum araşdırıcı Əli Kəmali ilə əməkdaşlıq edib. Orta İran türklərinin toplanılmış rəvayət, nağıl və dastanları indiyədək çap üzü görməyib. Hazırda Dədə Qorqud üzrə araşdırmaları davam etdirir, evlidir, üç oğlu, bir qızı var.

## Mənbə
Turan Air

**Turan AİR** - Azərbaycanda fəaliyyət göstərən özəl aviaşirkət.
"Turan air" aviaşirkəti 1994-cü ildə yaradılıb. Şirkətin təsisçiləri «Azərbaycan Hava Yolları» Dövlət Konserni və «İTİ Trading İnternational» amerikan şirkəti olub. 1997-ci ilin yanvar ayında «AZAL» DK şirkətin təsisçiləri sırasından çıxmış, aviaşirkət "Turan Air" Azərbaycan-Ofşor birgə müəssisəsi adı altında yenidən qeydiyyata alınıb.
Tenerife aeroportunda fəlakət (27 mart 1977)

**Tenerife aeroportunda fəlakət** — 27 mart 1977-ci ildə baş vermiş hadisə.

Kanar adalarında İki Boeing 747 Tenerife Aerodromunda toqquşdu və 583 adam öldü. Bu qəza sərnişin təyyarə qəza tarixində ən çox can itkisi verən qəza olaraq tarixə düşdü.

## Xarici keçidlər
* Final reports from Spanish authorities and commentary from Dutch authorities
**  "KLM, B-747, PH-BUF and Pan Am, B-747, N736, collision at Tenerife Airport, Spain, on 27 March 1977." ( ) - *Subsecretaría de Aviación Civil*, Spain. Distributed by ICAO circular - With comments from the Netherlands Aviation Safety Board in English
**  "A-102/1977 y A-103/1977 Accidente Ocurrido el 27 de Marzo de 1977 a las Aeronaves Boeing 747, Matrícula PH-BUF de K.L.M. y Aeronave Boeing 747, matrícula N736PA de PANAM en el Aeropuerto de los Rodeos, Tenerife (Islas Canarias)." - Hosted by the Civil Aviation Accident and Incident Investigation Commission 
**  Comments fromNetherlands Aviation Safety Board ( )
*  Final report and comments from the Netherlands Aviation Safety Board
*http://qaraqutu.tumblr.com/post/55216160877/tenerife-hava-liman-faci-si-27-mart-1977 Tenerife hava limanı faciəsi (27 mart, 1977)
Klimena (okeanida)

**Klimena** () — yunan mifologiyasında mifik personaj, Okean və Tefidanın qızı, İapetin arvadı, Atlant, Prometey, Epimetey və Menetiyin anası.

## İstinadlar

## Mənbə
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, ISBN 978-88-476-2283-8
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1

## Həmçinin bax
Sevda Dəmirəl

**Sevda Dəmirəl** () — məşhur Türkiyəli model və kinoaktrisa.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
**Hiç Bana Sordun mu?* (1997)
**Altın Vuruş* (1998)
**Tutku Suçları* (2000)
**Otostop* (1996)
**Tatlı Kaçıklar* (1996)
**Bay E* (1995)

### TV Serialları

## Xarici keçidlər
* 
* 

## Mənbə
Mitsubishi Ki-46

**Ki-46** — ikimühərrikli qırıcı təyyarəsi. Metal konstruksiyalı müdafiə istehkamlarını dağıdılması məqsədilə yaradılıb.

Tomio Kubonun rəhbərliyi altında yaradılıb. İlk uçuşu 1939-cu ilin noyabrında həyata keçirilib. Silahlı qüvvələrin istifadəsinə 1939-cu ilin sonlarında verilib.

## İstinadlar
Mitsubishi Ki-15

**Ki-15** — birmühərrikli qırıcı təyyarə. Metal konstruksiyalı müdafiə istehkamlarını dağıdılması məqsədilə yaradılıb.

Fumixiko Kono, Tomio Kubonun və Sokiçi Mizumonun rəhbərliyi altında yaradılıb. İlk uçuşu 1936-cı ilin mayında həyata keçirilib. Silahlı qüvvələrin istifadəsinə 1937-ci ilin sonunda verilib.