open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Firas Tlas

**Firas Mustafa Tlas** (; ) — Suriya biznes maqnatı, siyasətçi, keçmiş bəəsçi. O, Suriyanın keçmiş prezidenti Hafiz Əsəd ilə yaxın münasibətlərdə olan, lakin Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı üsyançıların tərəfinə keçən əhəmiyyətli bir sünni müsəlman ailənin üzvüdür.

## İlk illəri
Firas Tlas 20 avqust 1960-cı ildə Suriyanın Dəməşq şəhərində anadan olmuşdur. O, 1972–2004-cü illərdə Suriyanın müdafiə naziri olmuş Mustafa Tlasın ikinci böyük oğludur. Tlasın ailəsi yerlilər arasında görkəmli bir sünni müsəlman ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Əbdülqədir Tlas Osmanlı dövründə türk qarnizonlarına sursat sataraq dolanan bir sünni zadəgan idi. Digər tərəfdən, ailəsinin üzvləri Birinci Dünya müharibəsindən sonra fransız işğalçılar üçün də çalışır. Atasının nənəsi çərkəz mənşəli, anası isə türk əsilli idi. Tlasın anası vasitəsilə bəzi ələvi əlaqələrinə sahib olduğu deyilir.

Tlas Dəməşq şəhərindəki fransız məktəbində təhsil alır və oradan 1978-ci ildə məzun olur. O, 1984-cü ildə Dəməşq Universitetində biznesin idarəedilməsi üzrə təhsil alır və oradan iqtisadiyyat üzrə bakalavr dərəcəsi ilə məzun olur. Tlas fransız dilini öyrənmək üçün Fransaya gedir və Paris şəhərindən ticarət üzrə dərəcə ilə qayıdır.

## Karyera
Firas Tlas biznes maqnatı və Suriyanın şəkər kralı olaraq xarakterizə olunur. O, Suriyanın ən zənginlərindən biri idi. Firas Tlas Bəşər Əsədin son on ildə apardığı liberal iqtisadiyyat siyasətinin əhəmiyyətli bir dəstəkçisi və benefisiarı idi.

Firas Tlass 1984-cü ildə "Min Ajl Suriyya" (MAS) şirkətini qurur. MAS qəhvə toxumları qovurmaqdan metal, konserv və süd məhsulları istehsalına qədər fərqli ticarət fəaliyyətləri ilə məşğul olur. Tlas 2004-cü ildə Suriya İqtisadi Mərkəzinə (SİM) məxsus olan "*Syria-News*" saytına da maliyyə yardımı etməyə başlayır. O, 2010-cu ildə ərəb dünyasının öncül banklarından olan Misir mərkəzli "EFG Hermes" ilə əməkdaşlıq edərək "EFG Hermes Syria" şirkətini qurur. "EFG Hermes Syria" şirkətinin səhmlərinin 70%-i "EFG Hermes", qalan 30%-i isə Firas Tlasa məxsusdur. Tlas firmanın sədri kimi çalışır. Bundan əlavə, Tlas Fransanın "Lafarge" sement şirkətinin yerli əməkdaşı olur. Eyni zamanda, o, "Palmyra-SODIC" şirkətinin sədridir. Onun digər iş fəaliyyəti baş meneceri olduğu "Palmyra" daşınmaz əmlak inkişafı şirkəti ilə bağlıdır.

Firas Tlas 1999-cu ildən İraq ilə bir sıra biznes əlaqələrinə başlayır, Suriya ilə İraq arasındakı bəzi ticarət və sənaye müqavilələrində iştirak edir.

Firas Tlas Bəəs Partiyasının keçmiş üzvüdür. Bununla birlikdə, 2005-ci ildə o və başqa bir Bəəs üzvü olan Əbdülnur çoxpartiyalı seçkiləri dəstəklədiklərini və Suriyada hakimiyyətdəki Bəəs inhisarına son vermək istədiklərini bildirdilər. Firas Tlas ABŞ ilə əlaqələrin daha yaxşı olması bunun zəruri olduğunu da irəli sürür. O və qardaşı Manaf Tlas fərarilik edənədək Bəşər Əsəd tərəfindən həmyaşıdları və dostları kimi qəbul edilirdi.

## İstinadlar
Rəşid bəy Əfəndiyevin ev-muzeyi

**Rəşid bəy Əfəndiyevin ev-muzeyi** - R.B.Əfəndiyevin  ev muzeyi 1992-ci ildən  fəaliyyətə başlamışdır. Bina XVIII əsrin axırı, XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. II mərtəbə 5 otaqdan ibarətdir. 

## Muzeyin yaranması
Nazirlər Kabinetinin 51 saylı qərarına əsasən 1863-cü ildə Şəkidə anadan olmuş görkəmli pedaqoq Rəşid bəy Əfəndiyevin ev-muzeyi 1992-ci il martın 31-dən fəaliyyət göstərir. 

## Muzey binası
İkimərtəbəli bina XIX əsrdə yerli inşaat materiallarından tikilib. Birinci mərtəbədə iki otaq və zirzəmi, ikinci mərtəbədə beş otaq var. Muzey ikinci mərtəbədədir. 2287 eksponatın sərgiləndiyi ev-muzey dörd ekspozisiya zalından ibarətdir.
* Birinci zalda Rəşid bəy Əfəndiyevin büstü, həyat və yaradıcılığını əks etdirən eksponatlar, o cümlədən Rəşid bəyin Firdovsinin “Şahnamə” əsərindən tərcümə etdiyi “Rüstəm və Söhrab” hekayəti, “Fridanın psixologiya kitabı” nümayiş etdirilir.
* İkinci zalda Rəşid bəyin ailəsinə məxsus məişət əşyaları saxlanılır. 
* Üçüncü zal Rəşid bəy Əfəndiyevin iş otağı kimi təqdim olunur. İş otağında üstü əski əlifba ilə yazılmış divar sobası var.
* Dördüncü zalda Rəşid bəy Əfəndiyevin oğlu Məmməd bəy Əfəndiyevin fotoşəkilləri, ona dövlət tərəfindən verilmiş fəxri fərmanlar, Məmməd bəyin nəvəsi İzzət Nəbiyevə məxsus kitablar saxlanılır.
* Beşinci zal muzeyin işçiləri tərəfindən istifadə olunur. Bina 2013-2014-cü illərdə Şəki Mədəniyyət və Turizm şöbəsi tərəfindən əsaslı təmir edilib.

## Muzey eksponatları
Muzeydə 2432 eksponat qorunur.   Burda Əfəndiyevə məxsus məişət əşyaları, libaslar və digər nümunələr qorunub saxlanılır. Muzeydə eyni zamanda maarifçi xadimin həyat və fəaliyyəti haqda da məlumat verilir.

## Həmçinin bax
* Rəşid bəy Əfəndiyev
* Rəssam
* Azərbaycan mədəniyyəti

## Xarici keçidlər
* Şəki şəhər Rəşid bəy Əfəndiyev adına Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* Maddi - mədəni irs
* Rəşid bəy Əfəndiyevin nəsil şəcərəsi
* Rəşid bəy Əfəndiyevin Ev Muzeyi

## İstinadlar
Qala Əntiq Əşyalar Muzeyi

**Qala Əntiq Əşyalar Muzeyi** — Qala Dövlət Tarix Etnoqrafiya qoruğunun ərazisində Heydər Əliyev Fondu tərəfindən yaradılıb.
2010-cu ilin iyununda muzeyin tikintisinə başlanıb və tikinti 2011-ci ildə başa çatıb. Prezident İlham Əliyev və xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva 2011-ci il sentyabrın 7-də Muzeyin açılışında iştirak ediblər. Muzeydə 800 eksponat nümayiş etdirilir. Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaratdığı müxtəlif dekorativ-tətbiqi sənət inciləri üçmərtəbəli binanın birinci və ikinci mərtəbələrində, üçüncü mərtəbədə isə respublikamızın müxtəlif regionlarından yığılmış, Avstriya, ABŞ, Almaniya, İngiltərə, İran, Rusiya, Fransa, Belçika, Özbəkistan, Türkiyə, Polşa və digər ölkələrdə istehsal edilmiş, qədim zamanlardan xalqımızın məişətinə daxil olmuş əşyalar sərgilənir. İnzibati otaqlar, suvenirlər bölməsi və təmir-bərpa emalatxanası, konfrans zalı, binanın birinci mərtəbəsində fəaliyyət göstərir. Aşkar olunan qədim əşyalar məhz bu emalatxanada bərpa edilir. Muzeyin sahəsi 260 kv/m təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan muzeyləri
* Qala küçəsi (Bakı)
* "Qala" Dövlət Tarix-Etnoqrafiya Qoruğu

## Xarici keçidlər
* Qalereya 
* "QALA" DÖVLƏT TARİX-ETNOQRAFİYA QORUĞU
* Kataloq.az

## İstinadlar
Harun Tletseruk

**Harun Tletseruk** (d. 1879, Osmanlı imperiyası, Düzcə - ö. 7 dekabr 1938, Türkiyə Respublikası, Düzcə) — Tletseruk ailəsinə mənsub Adıgey əsilli maarifçi və yazıçı.

## Həyatı
Harun Tletseruk 1864-cü ildə Çərkəz sürgünü zamanı Şimali Qafqazdan Osmanlı imperiyasına köç edən Hacı Yusif bəyin oğludur. Təhsilini Düzcədə və İstanbul Fateh Mədrəsəsində tamamlamışdır.

## Fəaliyyəti
Harun İstanbulda müəllimlik etmişdir. 1908-ci ildə Çərkəz İttihad və Təavün Cəmiyyətinin üzvləri arasında yer alaraq mühüm vəzifələrdə çalışmışdır. Ərəb hərfləri ilə Adıge dilində hazırladığı əsər İstanbul İttihad və Təavün Cəmiyyətinin nəşrləri arasında yayımlanmışdır. 1911-ci ildə bəzi çərkəz ziyalıların formalaşdırdığı qrupla Qafqaza getmişdir. Ərəb hərfləri ilə adıgecə əlifba hazırlayıb nəşr etdirmişdir. Kuban ətrafındakı Taxtamukay, Bjıhekuay, Şovgenovski və digər bəzi məntəqələrdə yaradılan məktəblərdə müəllimlik və direktorluq etmişdir. Cəmiyyətin nəşr etdirdiyi adıgecə kitabların və Giaze adlı qəzetin Qafqazda paylaşdırılmasına nəzarət etmişdir. Xüsusilə malyariya ilə mübarizə sahəsində mühüm fəaliyyətləri olmuşdur.

Qafqazda ana dilində qəzet nəşr edilməsi üçün də işlər görmüşdür və eyni il bügünkü Kransodar ətrafında iqtidarı ələ keçirən Kuban-Qara dəniz İnqilab Komitəsi tərəfindən nəşrə hazırlanan Krasna Kuban qəzetinin redaktoru təyin edildi. 1912-ci ildə yenə Çərkəz diasporasının dəstəyi ilə Pşimaho Kosok, Lu Traho, Kaspolet Ulagay, Batırbek Şardan, Paşabek Sultan, Sultan Dövlət Gəray, Məcid Hataoğlu, Yediç Hatağogu, İsmayıl Bekuh, Keleşbek Tuğuruğ, Pşumaf Varço, Mahomet Şovmız, Canhot Hatko, Mişevost Nabeko, Kambulet Bjıhako, Kalevubat Siotoko, Tliukh Tliap və İbrahim Hıdzetl kimi adlarla Krasnodarda qurulan Çerkeskaya Blagotvoritelnoye Obşestva adlı mədəniyyət və sosial həmrəylik dərnəyinin qurucuları arasında yer almışdır.

Harun Ağ Qvardiyanın Kubanda iqtidarı ələ keçirməsindən sonra Şimali Qafqazın son prezidenti Pşimaho Kosok ilə birlikdə həbs olunmaqdan Kuban Çərkəz Süvari Alayının komandanı general Sultan Qılınc Gərayın evinə sığınmaqla qurtula bilmişdi. Ölkənin Qırmızı Ordu tərəfindən işğalından sonra bir çox ziyalı kimi o da əvvəl Gürcüstana, sonra da Türkiyəyə köç etməyə məcbur oldu (1922). Harun doğulduğu Hampıyhable kəndində imamlıq, əkinçilik və muxtarlıq etmişdir. Harun bəyin ilk həyat yoldaşı və ilk uşağı Qafqazda vəfat etmişdir. İkincə həyat yoldaşından olan Lütfiyyə və Eminet adlarında iki qızı və nəvələri hələ də Düzcedə yaşayırlar. TBMM Üstün Xidmət Medalı sahibi və kənd uşaqlarının "təhsil atası" olaraq tanınan Üstad Kazım Taymaz Harun bəyin kürəkəni olmuşdur. Həyatını Xabze mədəniyyəti mübarizəsinə həsr edən Harun 7 dekabr 1938-ci ildə vəfat etmişdir. Harunun sağlığında qələmə aldığı əsərləri o öldükdən sonra nəşr edilmişdir.

Harun bəyin böyük qardaşı Ədürrəhman Neşet Tletseruk (1877-1938) Süleyman Çələbinin "Mevlit" adlı əsərini Adıge dilinə çevirmiş və 1916-cı ildə nəşr etdirmişdir.

## Həmçinin bax
* Tletseruk soyu

## İstinadlar
Tletseruk soyu

**Tletseruk soyu** — şimal-qərbi Qafqazın yerli xalqlarından olan adıgeylərin Şapsığ qoluna mənsub çərkəz ailə soyudur. Böyük köçdən əvvəl Krasnodar əyalətinin Tuapse bölgəsi və Soçinin Lazarevski bölgəsində yaşayırdılar. Bu gün isə əsasən, Rusiyaya bağlı Adıgey Respublikasının Pseytuk kəndi də daxil olmaqla, Türkiyənin Aydın, Afyon, İzmir, Çanaqqala, Adabazarı, Çorum, Yozqat, Samsun, Balıkesir və Düzcə vilayətlərində yaşamaqdadırlar.

## Tarixi
Tletseruklar 1552-ci ildə Qara dəniz sahillərini gəzən genuyalı səyyah Georg İnteriano və 1820-ci illərdə yenə buraları gəzən fransız Leonti Yakovleviç Lyulyenin xatirələrinə görə, Goaiye qəbiləsi içində məskunlaşan böyük bir ailə idi. Goaiyelər daha sonralar Natuhaj qəbiləsinə daxil oldular. Natuhajlar Prezüye, digər adı ilə Psezüape vadisinin üst hissələrində, Tağaps vadisində yaşayırdılar. Adlarındakı fərqlilik nəzərə alındığında Natuhajlarla Şapsığlar fərqli etnoslar kimi görünə bilər, lakin eyni xalqdırlar. Çünki ikisi də Adıgey kökənlidirlər, eyni dildə danışırlar və ortaq olaraq özlərini Aquçips adlandırırlar. Bu adın xüsusi bir mənası yoxdur, lakin qarşılaşdıqlarında onlar üçün bir növ xitab funksiyasını yerinə yetirir. Daha sonralar Natuhaj və Şapsığların bütün qolları öz aralarında qarışdılar.

## Qəbiləni formalaşdıran nəsil adları
Qəbiləni formalaşdıran nəsil adları bu cür idi:

* Birc
* Bjeğatl
* Çah
* Çerç
* Datçe
* Dirsüye
* Gunay
* Hağun
* Hatirame
* Hatohu
* Karcan
* Karzeg
* Kaz
* Kosebiç
* Mat
* Migekiok
* Megu
* Memet
* Kuyetsük
* Neuyk
* Pşiuyk
* Sepene
* Serkuşe
* Süpako
* Tlethoz
* Tleseruk
* Yekuas
* Yegerako
* Zea

## Dilləri
Adıgeycənin bir dialekti olan şapsuqca danışırlar. Adıgeycə isə Qafqaz dillərinin Abxaz-adıq dilləri qrupuna bağlı dildir. Şapsuqlar Şimali Qafqazın yerli xalqlarından olan qərb çərkəzlərinə mənsub topluluqlardan biridir. Çoxu Krasnodar krayı Tuapse rayonu və Soçinin Lazarevsk rayonunda, Rusiyanın subyekti olan Adıge Respublikasında yaşayırlar. Dilləri olan Şapsuq dili 1945-ci ilə qədər yazı və ədəbiyyat dili olmuşdur. Qədimdə onlardan ayrı olan Hakuç etnosu hal-hazırda rəsmi olaraq şapsuqların subetnosu olaraq qəbul edilməkdədirlər.

Onlar Türkiyə Respublikası ərazisində də yaşayırlar. Əsasən Əxlatda məskunlaşan şapsuqların orada keçmişdə 9 kəndi olsa da, o kəndlərdən indi yalnız biri qalmışdır. O kənd Adilcəvazda yerləşir. Yerdə qalan çərkəzlər isə əxlatın mərkəzinə köç etmişdirlər.

## Soyun məşhur üzvləri

## Həmçinin bax
* Harun Tletseruk

## İstinadlar
Vilyam Çitik

**Vilyam Çitik** ( ) — Amerikalı, filosof, islamşünas və şərqşünasdır. Onun islam, təsəvvüf, İbn Ərəbi və Cəlaləddin Rumi haqqında ciddi tədqiqatları var.

## Haqqında
Onun ingilis və fars dilində bir çox kitab, məqalə və tezisləri mövcuddur. Çitik həm də Səhifeyi Səccadiyyə kitabını ingilis dilinə tərcümə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dibətli

**Dibətli** — Azərbaycan Respublikası Xocavənd rayonunun ərazisində dağ. Böyük Kirs dağının cənub-qərbində yerləşir. Hündürlüyü 2140 m. Əsli Dibəklidir. Dibək duz, yarma, çəltik və s. döymək üçün ici oyulmuş daş və ya kötükdur. Yaylaqda daşlardakı oyuqlardan heyvanlar üçün yem qabı kimi də istifadə edilirdi. Dağda belə təbii oyuqlar olduğuna görə **Dibəkli** adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Düzağa

**Düzağa** — Azərbaycan Respublikası Xocavənd rayonunun Şimal hissəsində, Xocavənd və
Xocalı rayonlarının sərhədi boyunca uzanan dağ silsiləsi. Ön hündürlüyü zirvəsi 1397 m.-dir. Oronimin Qarabağın qədim Dizaq mahalının adından olduğu ehtimal edilir.

## İstinadlar
Güllücə (dağ)

**Güllücə** — Azərbaycan Respublikası Xocavənd rayonunun ərazisində, Qarabağ silsiləsinin cənub hissəsində dağ aşırımı. Ziyarət zirvəsindən bir qədər Şimalda yerləşir. Hündürlüyü 2387 m. Maldar ellərin yaylaq yurdlarından biri olan Güllücə gul-çiçəklə zəngin olduğu üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Ziyarət (dağ, Xocavənd)

**Ziyarət** — Xocavənd rayonu ərazisində dağ. Qarabağ silsiləsinin cənub-şərqindədir. Hündürlüyü 2480 m. Alban tarixçisi Movses Kalankatlının “Alban tarixi” əsərində Dizapayt kimi adı çəkilir. Kalankatlınin yazdiğına görə, Maskut hökmdarı Sanatrukun 337-ci ildə öldurtdüyü ilk alban yepiskopu Qriqoris burada dəfn edilmişdir. Onun dəfn edildiyi məbəd azərbaycanlılar arasında Ağoğlan piri kimi məşhurdur. Dağ bu məbədə görə Ziyarət dağı adlanmışdır.

## İstinadlar
Tumaslı (dağ)

**Tumaslı** — Azərbaycan Respublikası Cəbrayıl rayonunun ərazisində, Qarabağ silsiləsinin cənub hissəsində yerləşən dağ. Hündürlüyü 1580 metrdir. Dağ Tumas kəndinin şimalındadır. Yerli əhali arasında Tumas dağı olaraq bilinir. 

## Həmçinin bax
* Ərəbyatağı (dağ)

## İstinadlar
Veniamin Krılov

**Veniamin Petroviç Krılov** (29 sentyabr 1921 — 11 sentyabr 1998) — sovet futbolçusu və futbol məşqçisi, SSRİ İdman Ustası, RSFSR-in Əməkdar Məşqçisi.

## Bioqrafiya
Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib. 1941-ci ildə Qızıl Ordu sıralarına çağırılıb. Moskva uğrunda döyüşün, Smolensk döyüşünün, Bryansk əməliyyatının iştirakçısı olub. Birinci və ikinci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Futbolçu karyerası dövründə 1949-cu ildə "Krılya Sovetov" (Qorkiy) komandasının heyətində SSRİ Birinci Liqasında oynayıb. Həmçinin "Spartak" (Daşkənd) və "Dinamo" (Çelyabinsk) klublarında da çıxış edib. SSRİ İdman Ustası adına sahib olub.

1959-cu ildə SSRİ gənclər komandasında baş məşqçi Vyaçeslav Solovyovun köməkçisi vəzifəsində çalışıb.

1960-cı ildə (başqa mənbəyə görə 1959-cu ildə) "Neftçi" (Bakı) klubuna baş məşqçi təyin edilib. 1960-cı ildə "Neftçi" yüksək liqaya daxil olsa da, komanda yüksək liqada uğursuz çıxış edib və sondan bir öncəki pillədə qərarlaşıb. Daha sonra Krılov "Torpedo" (Qorkiy) və "Ximik" (Novomoskovsk) klublarında baş məşqçi vəzifəsində çalışıb.

1964-cü ildə həmin mövsüm Yüksək Liqada çıxış edən "Şinnik" (Yaroslavl) komandasının rəisi vəzifəsində çalışıb. 1967-ci ilin birinci yarısında "Torpedo" (Moskva) klubunda Nikolay Morozovun köməkçisi olub. 1967-ci ilin iyul ayından 1973-cü ilin iyul ayına qədər "Volqa" (Qorkiy) klubunun baş məşqçisi vəzifəsində işləyib. Onun rəhbərliyi ilə komanda ikinci liqada öz zonasında iki dəfə (1971, 1972) üçüncü yeri tutub. 1979—1981-ci illərdə "TOZ" (Tula) klubunda baş məşqçi olub.

Vyetnam müharibəsi zamanı bir müddət Şimali Vyetnam milli futbol komandasına rəhbərlik edib.

1980-ci illərin sonunda "Lokomotiv" (Moskva) komandasının rəisi vəzifəsində çalışıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
On altıncı sülalə (Misir)

**XVI sülalə** — ikinci aralıq dövrdə Qədim Misiri idarə edən sülalələrdən biri (e.ə. XVII–XVI əsrlər).

## Ümumi məlumat
XVI sülalə fironları mərkəzi Tebes şəhəri olmaqla Yuxari Misirdə hökmdarlıq edirdilər.

Tədqiqatlar göstərir ki, XIII sülalədən bəri davam edən aclıq bu dövrdə də qalırdı. Bu hal ölkədə olan ağır sosial-iqtisadi vəziyyətlə bağlı idi.

Bu dövrdə Misir torpaqları vahid mərkəzdə birləşdirilməmişdi. Ölkənin ayrı-ayrı bölgələrində fərqli sülalələr hakimiyyətdə idi. Ikinci aralıq dövr mərkəzi hakimiyyət uğrunda gedən müharibələrlə xarakterikdir. Böhran vəziyyəti insanların həyat şəraitinə mənfi təsir edir, ölkəni yadelli hücumlarına dayanaqsız edirdi.

## Fironlar
Yevseyiyə görə XVI sülalədən olan 5 hökmdar 190 il hökmdarlıq etmişlər. Kim Riholt Turin siyahısındakı 9 fironun adını bərpa etmişdir. 6 fironun adını isə oxumaq olmur. Daha 6 hökmdarın bu sülaləyə aidliyi təsdiq edilməmişdir.

Kim Riholtun araşdırmaları digər misirşünaslar tərəfindən tam təsdiq edilmir. Bəziləri Turin siyahısındakı hökmdarlardan bir qisminin digər sülalələrə aid olduğunu qeyd edirlər.

Tədqiqatlar göstərir ki, XVI xanədana aid edilən bəzi hökmdarlar hiksosların vassalları olmuşlar. Məmbələrə görə onların Semken və Anather kimi semit adları var.

***Hiksoslardan vassal asılılığında olan fironlar***

***Müstəqil Tebes fironları***

## İstinadlar
Bartaz (Zəngilan)

*Bartaz (kənd, Zəngilan) — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda kənd.
*Bartaz (qəsəbə, Zəngilan) — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda qəsəbə.
Ermənistan–Xorvatiya münasibətləri

**Xorvatiya—Ermənistan münasibətləri** — Xorvatiya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr arasında diplomatik münasibətlər 8 iyul 1996-cı ildə qurulmuşdur. Ermənistan Xorvatiyada İtaliyanın Romadakı səfirliyi ilə, Xorvatiya isə Ermənistanda Yunanıstanın Afinadakı səfirliyi ilə təmsil olunur. 2011-ci ildə hər iki ölkə fəxri konsulluqlar açır: Ermənistan Zaqrebdə, Xorvatiya isə İrəvanda.

Ermənistan Avrasiya İqtisadi Birliyinin, Xorvatiya isə Avropa İttifaqının (Aİ) üzvüdür. Ermənistan Avropa İttifaqı ilə Birlik Sazişi imzalamışdır.

## Tarixi
Dubrovnik Respublikasının mərkəzi Dubrovnik, Xorvatiya-Ermənistan tarixi əlaqələrinin mərkəzi olmuşdur. Dubrovnikdə yaşayan çox sayda xaricinin arasında bir neçə erməni var idi. Dubrovnikin iki himayəçisi müqəddəs Zenobius və Zenobia Kilikiyadan olan erməni müqəddəslər idi. Raqusan Yepiskopu Raimondo Gallani 18-ci əsrin əvvəllərində Ankara və İstanbulun baş yepiskopu idi. Dubrovnik Respublikası Osmanlı İmperiyası katoliklərinin, o cümlədən Ermənistandakıların qayğısına qalırdı.
Perastdan olan bir xorvat iezuit Yosip Marinoviç, 1783-cü ildə varlı bir erməni bankir Covanni de Serposanın istəyi ilə "Dissertazione polemico-critica sopra due dubbi di coscienza narahatlığı gli armeni cattolici" əsərini yazır. Marinoviç dissertasiyasında, Osmanlı İmperiyasındakı Romadakı ruhanilərin bir hissəsi tərəfindən təsdiqlənməmiş, Erməni Apostol Kilsəsinin monofizitindən rabbani ayinləri alan erməni katoliklərini müdafiə edir.

Marinoviçin işi erməni katoliklərinin probleminin son siyasi və mənəvi həllinə təsir edir. Avstriya və Rusiya İmperiyasının köməyi ilə Vatikan, erməni katoliklərinin Osmanlı İmperiyasında tanınmasına nail olur və 1830-cu ildə İstanbulda baş yepiskopluğunu qurur. Marinoviçin işləri Ermənistanın tarixinin müasir tədqiqatlarının əsasını qoymuşdur.

## Qondarma erməni soyqırımı
Xorvatlar Qondarma Erməni Soyqırımını Xorvatiyada tanımasa da, ermənilərə dərindən rəğbət bəsləyirlər. Xorvatiyada soyqırımın hərtərəfli öyrənildiyi qeyd olunur. Bu türk hökumətini Xorvatiya hökumətindən qondarma erməni soyqırımı istintaqının dayandırılmasını tələb etməsinə sövq etmişdir. Zagreb ittihamları rədd edir.

## Siyasi əlaqələr
Ermənistan Xorvatiyanı 21 iyun 1994-cü ildə müstəqil bir ölkə olaraq tanıdı və ölkələr arasında diplomatik münasibətlər 8 iyul 1996-cı ildə quruldu. Ermənistan Xorvatiyada İtaliyanın Romadakı səfirliyi ilə təmsil olunur. Xorvatiya Ermənistanda Yunanıstanın Afinadakı səfirliyi vastəsi ilə təmsil olunur. Hər iki ölkənin fəxri konsulluqları var.
## İstinadlar
Metyu Perri

**Metyu Lenqford Perri** (; ) — amerikalı-kanadalı aktyor, komik, icraçı prodüser, ssenarist və dramaturq. 1994–2004-cü illlərdə yayımlanan NBC televiziya sitkomu *[[Dostlar (teleserial, 1994)|Dostlar]]* serialında canlandırdığı Çendler Binq roluna görə bütün dünyada şöhrət qazanmışdır.

## Həyatı
Perri 19 avqust 1969-cu ildə Massaçusets ştatının Uilyamstoun şəhərində anadan olub. Anası Suzen Morrison kanadalı jurnalistdir. Atası Con Bennet Perri amerikalı aktyor və keçmiş modeldir. Valideynləri onun bir yaşında ayrılıblar və anası onu Ottava şəhərində böyüdüb. Məktəb illərində tennisə maraq göstərdi və üst səviyyəli oyunçu oldu.

Perrinin həm Kanada, həm də Amerika vətəndaşlığı var.

Ulduz olmasına baxmayaraq, Metyu çoxlarının həsəd aparmayacağı bir həyat yaşayıb. Reaktiv xizək sürərkən keçirdiyi qəzadan sonra Perri həblərə aludə oldu. Çəkisi qarşıdan gələn bir neçə il ərzində şiddətli dərəcədə artıb-azaldı. 2000-ci ildə serialın 7-ci mövsümünün ilk bölümündə, 20 kilo çəki itirdiyinə görə xarici görkəminin dəyişməsi tamaşaçılarda xeyli təəccüb yaratdı. İzləyicilər üçün bu qədər gülüş mənbəyi olmasına baxmayaraq, Perrinin şəxsi həyatı heç də gülüş doğurmurdu. "Qıraqdan baxıldığında hər şeyə sahib olduğumu düşünürlər, amma alkoqolizmdən əziyyət çəkdiyim üçün, çox tənha zamanlar keçirdim" – deyə qeyd etmişdi. Perri daha sonralar BBC kanalına müsahibəsi zamanı, *Dostlar* serialında oynadığı üç ilini (üçüncü və altıncı sezonlar arasını) həmin vaxtlarda aludəçilik problemləri olması səbəbiylə xatırlamadığı dedi.

28 oktyabr 2023-cü il tarixində Los-Ancelesdə evinin hamam otağında meyidi tapılıb.

## Karyerası
15 yaşında olarkən Perri aktyorluq etmək üçün Ottavadan Los-Ancelesə köçür.
Bir neçə seriallarda kiçik rollarda və qonaq aktyor kimi oynayır. Daha sonra, 1994-cü ildə ABŞ sitkomu Dostlar serialında oynamağa başladı. Serial olduqca uğurlu alındı və aktyorların hər birinin şöhrətini artırdı. Metyu aktyor Mett LeBlenk ilə birlikdə *"Komediya serialında ən yaxşı baş rol"* nominasiyası üçün Emmi namizədliyi qazandı. İlk mövsümdə, baş rol ifaçıları bir seriya üçün 22.5 min dollar, üçüncü mövsümdə 75 min dollar qazandılar, 9 və 10-cu mövsümlərdə hər bölüm üçün gəlirləri 1 milyon dollara qədər yüksəldi.

Perri 2011-ci il fevral ayından aprel ayına qədən yayımlanan ABC sitkomu *"Cənab Sanşayn"* serialının həmmüəllifi, icraçı produseri və aktyoru idi.

Aktyor bir neçə ekran işində atası ilə birlikdə işləmişdir. Atası Con Perri *Axmaqlar tələsir* (1997) filmində və *Ağ xalatlılar* serialının 4-cü mövsümünün "Mənim təkbuynuzum" adlı 11-ci bölümündə (2004) onun atası xarakterini canlandırmışdı. Həmçinin, Dostlar serialında 4-cü mövsümün "Reyçelin yeni geyimi" adlı 18-ci bölümündə qonaq aktyor rolu ifa etmişdir.

2018-ci ildə *Business Insider* Perrinin sərvətinin təxminən 80 milyon olduğunu bildirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Cennifer Eniston
II Vaxtanq Tangik

**II Vaxtanq Tangik** (doğum və vəfat tarixləri bilinmir) – Aşağı Xaçın knyazı. Sərkis Zaxaryan və Saakanduxt Arsruninin qızı olan Xorişə xatunla evlənmiş, üç oğlu və üç qızı olmuşdur: 1214-cü ildə Böyük oğlu Həsən Cəlal Xaçın taxtına oturmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xaçın knyazlığı
* Artsak
* Qafqaz Albaniyası
Akkumulyator

**Akkumulyator** — elektrik enerjisini kimyәvi enerjiyә çevirib toplamaq vә lazım olduqda tәkrar elektrik enerjisinә çevirib işlәtmәk üçün dәfәlәrlә istifadә edilәn qalvanik element; iş qabiliyyәti doldurma (yüklәmә) yolu ilә, yәni boşalma zamanı cәrәyanın istiqamәtinә әks olan istiqamәtdә cәrәyan buraxmaqla bәrpa olunur. Elektrik akkumulyatorunu 1900-cü ildә T.A. Edison ixtira etmişdir. Akkumulyator elektrolit mәhlulu içәrisinә daldırılmış iki elektroddan ibarәtdir; elektrodlar arasındakı potensiallar fәrqi akkumulyatorun EHQ-dir. Akkumulyator qoşulmuş elektrik dövrәsi qapandıqda kimyәvi reaksiya enerjisi elektrik enerjisinә çevrilir. Boşalmış (enerjisi tükәnmiş) akkumulyatoru doldurmaq üçün onu sabit cәrәyan mәnbәyinә qoşurlar. Akkumulyatorunu xarakterizә edәn göstәricilәr onun işlәmә müddәti (yaxud dolub-boşalma tsikllәrinin mümkün sayı), tutumu (boşalma zamanı akkumulyatorun verә bildiyi elektrik enerjisinin miqdarı), doldurulma vә boşalma vaxtındakı orta gәrginliyi vә enerjisidir. Elektrolit mәhluldan asılı olaraq, Akkumulyator turşu vә qәlәvili növlәrә ayrılır. Akkumulyatordan avtomobil nәqliyyatında, aviasiyada, kosmik aparatlarda, naviqasiya cihazlarında, rabitә qurğularında vә s. istifadә olunur.

## Mənbə
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Tağlı körpü

**Tağlı körpü** — əyri tağ şəklində olan, hər bir ucunda dayaqları olan bir körpüdür.

Tağ körpüləri körpünün çəkisini və onun yüklərini qismən hər iki tərəfdəki dayaqlar tərəfindən məhdudlaşdırılan üfüqi itələmə qüvvəsinə köçürməklə işləyir. Uzun körpülər bir neçə tağlardan ibarət ola bilər.

## İstinadlar
Şəki Xalq Tətbiqi Sənəti Muzeyi

**Şəki Xalq Tətbiqi Sənəti Muzeyi** Şəki Xalq Tətbiqi Sənəti Muzeyi 1985-ci il iyun ayının 9-da açılmış və tarixi memarlıq abidəsinin binasında yerləşir. Bu muzey qədim Alban məbədində yerləşir ki, buna da el arasında "Dairəvi məbəd" deyilir.

## Muzeyin tarixi
Bu bina Azərbaycanın Qafqaz Albaniyası dövrunə məxsus alban məbədidir. Muzeyin yerləşdiyi bina V-VI əsrlərdə inşa edilən alban məbədi olub.XVIII əsrdə çarizmin Azərbaycana hücumu ilə əlaqədar olaraq, abidə rus əsgərlərinin kilsəsinə çevrilib.Onlar binanın konstruksiyasını da dəyişərək, onu kilsə üslubuna - xaç formasına uyğunlaşdırıblar.Muzey Şəkinin “Yuxarı Baş” dövlət Tarix Memarlıq qoruğunda yerləşir.

## Muzey binası
Muzeydə antik dövrdən başlayarq bu günümüzə qədər sənətkarların 600-ə yaxın xalq sənəti və dekorativ sənət əsərləri dört zaldanümayiş olunur. Muzeydə 18 növ sənətkarlıq və sənət nümunələri  nümayiş olunur. Xalq Tətbiqi Sənəti Muzeyi kimi fəaliyyət göstərən maddi mədəniyyət nümunəsi həm yerli əhalinin və ətraf rayonlardan gələnlərin, həm də turistlərin marağını cəlb edir. Burda bir sıra məişət əşyaları və Xalq tətbiqi sənətinə uyğun nümunələr sərgilənir.
Muzeyin yerləşdiyi binanın tarixi haqqında mülahizələr müxtəlifdir. Bu Azərbaycan Qafqaz Albaniyası dövrünə məxsus xristiyan memarlıq abidəsidir. Məbədin ilkin formasının VIII əsrə qədər tikildiyi güman edilir. Bu dövr Albaniyada xiristianlığın daha geniş yayılmasının II mərhələsinə təsadüf edilir. Məbəddə dəfələrlə təmir-bərpa işləri aparılmışdır. Bəzi tarixi mənbələrə görə hətta Dərviş Məhəmməd, Çələbi xan dövründə də təmir işləri aparıldığı məlumdur.

Azərbaycan Rusiya tərəfindən işğal edildikdən sonra (XIX əsr) isə vilayətin mərkəzi şəhəri olan Nuxada Dairəvi Məbədə konstruktiv dəyişikliklər edilərək, rus əsgərlərinin kilsəsi kimi istifadə olunmuşdur.

## Muzey eksponatları
Şəki şəhərində məşhur olan, qədimdən bu zamana kimi gəlib çatan sənətlər haqqında və şəhərdə tanınmış sənətkarlar haqqında Xalq Tətbiqi Sənəti muzeyi məlumat verilir.  4 ekspozisiya zalından ibarət olan muzeyin birinci  zalında Şəki ərazisindən tapılmış arxeoloji qazıntılar nümayiş etdirilir.Tətbiqi sənət nümunələri nümayiş etdirilir.  Burada müxtəlif tipli gül qablar və qadın, kişi qəbirlərindən tapılmış zinət əşyaları, nizə ucluqları var. ikinci zalda ümumi sənətkarlıq bölməsində duluzçuluq, xarratlıq, təkəldüz, misgərlik, şəbəkə, memarlıq, papaqçılıq sənət nümunələri nümayiş etdirilir. Bu sənətlərdə məşğul olan ustalar haqqında geniş məlumatlar verilir. Üçüncü zalda əsasən milli musiqi alətləri, milli qadın və kişi geyimləri,  ipəkçiliyə aid olan nümunələr nümayiş etdirilir. Dördüncü zalda isə "Şəki otağı" adlanır.  Qədim Şəki evlərinin interyeri nümayiş etdirilir. Milli adətlərə uyğun olaraq evlərimizdə olan rəflər, yun darağı, döşəklər, taxçalar, cəhrə, sandıq,  və s. nümunələr ekspozisiyani təşkil edir. Muzeyin ekspozisiyasında 500-dən çox eksponat nümayiş etdirilir.

## Həmçinin bax
* Şəki
* Muzey

## Xarici keçidlər
* Şəki Xalq Tətbiqi Sənəti Muzeyi

## İstinadlar
Hibbsin fazalar qaydası

**Hibbsin fazalar qaydası** — ilk dəfə fazalar qaydası adı ilə 1876-cı ildə amerika alimi V.Hibbs tərəfindən verilmişdi.

## İzahı
Tarazılıq halında olan sistemdə fazalar sayı (F), sərbəstlik dərəcəsi (S) və asılı olmayan komponentlər sayı (K) bir-biri ilə aşağıdakı sadə nisbət üzrə əlaqədardır:

S+F=K+2

asılılığından sərbəstlik dərəcəsinin sayı tapılarkən, komponentlər sayından fazalar sayı çıxılır və alınan fərqin üzərinə 2 gəlinir.

S=K-F+2

fazalar qaydasına əsasən sistemlərin komponentlər sayına, fazalar sayına və sərbəstlik dərəcəsi sayına görə müəyyən təsnifatı mövcuddur.

Birkomponentli sistem üçün (K=1) yuxarıda göstərilən bərabərlik belə şəkil alır:

S=3-F

fazalar sayı da bir olduqda sistem ikivariantlı, yəni sərbəstlik dərəcəsinin sayı 2-yə bərabər olur. Sərbəstlik

S=3–1=2 dərəcəsinin 2 olması o deməkdir ki, müəyyən həddə cictemin halını müəyyən edən parametrlərdən ikisi, məsələn təzyiq və temperatur dəyişdirilərsə, sistemin halı dəyişmir.

sistemdə fazalar sayı vahiddən az ola bilmədiyindən, birkomponenetli sistem bundan artıq sərbəstlik dərəcəsi sayına malik ola bilməz. Belə sistemə misal buz, maye, su və ya su buxarı ola bilər.

İki faza arasındakı tarazılıq halında sistem birvariantlıdır:

S=3–2=1

Bunun misalı buz↔su, su↔buxar və ya buz↔buxar sistemləri ola bikər.

Üç faza arasındakı tarazılıq halında sistem variantsızdır (nonvariantdır):

S=3–3=0 bu hala misal müvazinətdə olan buz↔su↔su buxarı ola bilər.

Sərbəstlik dərəcəsinin sıfra bərabər olması o deməkdir ki, sistemin heç bir parametri dəyişdirilə bilməz. Əgər parametrlərdən biri dəyişdirilərsə, müvazinətdə olan fazalardan biri dərhal yox olmalı və ya yenisi əmələ gəlməlidir. Su üçün nonvariant nöqtə +0,0098oC-yə və 4,579mm civə sütunu təzyiqinə uyğun gəlir.

Beləliklə, su üçün aşağıdakı tarazılıq sistemlərinin mövcudluğu mümkündür:

Birfazalı (ikivariantlı)
* buz
* su
* buxar

İkifazalı (birvariantlı)
* buz↔su
* su↔buxar
* buz↔buxar

Üçfazalı (variantsız)

* buz↔su↔buxar

## Mənbə
* Z. Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.
Klassik dixotomiya

**Klassik dixotomiya** makroiqtisadiyyat — klassik və Keynsdən əvvəlki iqtisadiyyata aid edilən, həqiqi və nominal dəyişənlərin ayrı-ayrılıqda təhlil edilə biləcəyi fikridir. Daha doğrusu, iqtisadiyyat nominal həmkarları ilə nə baş verdiyini, məhsulun pul dəyəri və faiz dərəcəsini nəzərə almadan məhsul və real faiz dərəcələri kimi real dəyişənlərin tam təhlil edilə biləcəyi klassik bir ikitirəlik nümayiş etdirir. Xüsusilə, bu, nominal pul kütləsinin səviyyəsini və ya inflyasiya səviyyəsini bilmədən həqiqi ÜDM və digər real dəyişənlərin müəyyən edilə bilməsi deməkdir. Pul neytral olduqda və real dəyişənləri deyil, yalnız qiymət səviyyəsini təsir edərsə, iqtisadiyyat klassik ikiqatlığı nümayiş etdirir. Beləliklə, klassik dixotomiya mövcuddursa, pul mallar arasındakı nisbi qiymətləri deyil, yalnız mütləq qiymətləri təsir edir.

## Haqqında

Klassik dixotomiya bəzi Precainsian iqtisadçılarının (“pul örtük kimi”) uzunmüddətli iddia kimi düşünməsinin ayrılmaz bir hissəsi idi və bu gün yeni klassik makroiqtisadi nəzəriyyələrdə tapılmışdır. Yeni klassik makroiqtisadiyyatda daima yenidən işlənmiş rasional gözləntilərə uyğun olaraq şaquli olaraq dəyişdirilə bilən qısamüddətli Fillips əyrisi vardır. Qəti mənada pul qısa müddətdə neytral deyil, yəni klassik dixotomiya mövcud deyil, çünki agentlər təklif qərarlarını dəyişdirərək qiymətlərdəki dəyişikliklərə və pul miqdarına reaksiya göstərməyə meyllidirlər. Bununla birlikdə, pul uzun müddətdə neytral olmalıdır və klassik dixotomiya uzun müddətə bərpa edilməlidir, çünki məlumat səviyyəsində qiymətlərlə real makroiqtisadi göstəricilər arasında heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu baxışın iqtisadi siyasət üçün ciddi təsiri vardır. Uzunmüddətli dövrdə dixotomiya səbəbindən pul makroiqtisadi göstəricilərə nəzarət etmək üçün təsirli bir vasitə sayılmır, qısa müddətdə qiymətlər və məhsul (və ya işsizlik) arasında qarşılıqlı əlaqə mövcuddur, lakin rasional gözləntilər səbəbindən hökumət bundan sistematik əskiklik yaratmaq üçün istifadə edə bilməz iqtisadi siyasət.

Keynsçilər və monetaristlər qiymətlərin sərt olduğunu iddia etdikləri üçün klassik ikiliyi rədd edirlər. Yəni qiymətlərin qısa müddətdə tənzimlənə bilməyəcəyinə inanırlar, buna görə pul təklifindəki artım məcmu tələbi artırır və beləliklə real makroiqtisadi dəyişənləri dəyişdirir. Post Keynsiyalılar da müxtəlif səbəblərə görə klassik ikiqatlığı rədd edərək, pul dövriyyəsi nəzəriyyəsində olduğu kimi bankların pul yaradılmasında rolunu vurğuladılar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Roy Green (1987).  "Classical theory of money,"  *The New Palgrave: A Dictionary of Economics*, v. 1, p.&nbsp;449.
* Don Patinkin, (1987).  "Neutrality of money,"  *The New Palgrave: A Dictionary of Economics*, v. 3, pp.&nbsp;639–644.
* Huw Dixon, Of Coconuts, decomposition and a Jackass: the genealogy of the Natural Rate, Surfing Economics, Chapter 3.
Tağlı

**Tağlı** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Şayıflı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Zəngilan rayonunun Şayıflı kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Tağlı kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şərikan

**Şərikan** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Şərikan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Şərikan qəsəbəsi Mincivan-Qafan dəmiryolu stansiyası əsasında yaranmışdır. Keçmiş adı **Kazarma** olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi vaxtilə mövcud olmuş Şərikan kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin Bakı-Yerevan dəmiryolunun 32-ci km.-liyində salındığına görə **Otuzikinci** də adlanmışdır. Yaşayış məntəqəsi sonralar qədim Şərikan kəndinin adı ilə adlanmışdır. Güman etmək olar ki, oykonim "şərikli yer" mənasındadır.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Konohanasakuya

və ya **Sakuyahime** – Yaponiya mifologiyasında çiçəklənmə şahzadəsi və kövrək həyatın simvolu. Çiçəklərin açılmasına o səbəb olur. Amaterasunun nəvəsi və Yerin idarəçisi Niniqi-no-Mikoto ilə evlidir.

## Mifologiya
Əfsanəyə görə adı Aşitsu olan Konohanasakuya Niniqini dəniz sahilində görür və ona aşiq olur. Niniqi atası Ohoyamanın yanına gedir və evlilik üçün icazə istəyir. Ohoyama Niniqinin ən böyük qızı İhanaqa ilə evlənməsini istəyir. Lakin Niniqi fikrini dəyişmir. Əfsanənin bir neçə versiyasına görə böyük bacısı və anası əsəbləşir və Aşitsunun başqa kişi ilə yatması barədə şayiələr yayırlar. Əsəbləşmiş Niniqi həyat yoldaşını tərk edir. Aşitsu onu geri qaytarmağa çalışsa da, rədd edilir.

Sonda Aşitsu nəyin baş verdiyini anlayır. Sakura fidanı əkir və ağaca dua edərək ondan həqiqəti göstərməsini istəyir. Əgər körpəsi ərindəndirsə, ağac həmişə çiçək açacaq, əgər deyilsə, ondan ağac quruyacaq və öləcəkdi. Ağacı əkəndən sonra evə qayıdır.

Bahar gələndə onun 3 oğlu olur. Ərinə xəbər göndərsə də, əri qayıtmır. Ümidsiz qalan Aşitsu özünü və uşaqlarını Fuci dağının meşəsində bir evdə başlayır. Meşəni yandırıb uşaqların ərindən olmadığı halda öləcəkləri barədə and içir. Uşaqlar və Aşitsu Konoşiro gölünün yaxınlığındakı əjdaha tərəfindən xilas edilirlər. Axırda Niniqi həyat yoldaşının əkdiyi sakura ağacının çiçək açdığını görür və onun günahsız olduğunu anlayır. O, tez evə qayıdır və şeir oxuyaraq Aşitsunun ürəyinin geri qazanır.

Uşaqlara Honoakari, Honosuseri və Hikohohodemi adları verilir. Niniqi Aşitsunun adını dəyişib Konohanasakuya qoyur. Konohanasakuya oğlanları böyüdür və qocalaraq Harami dağında ölür. Bir versiyaya görə isə Aşitsu təkbaşına meşəyə köçərək özünü öldürür.

Konohanasakuya Fuci dağının ilahəsi Senqen-sama ilə eyniləşdirilib. Bundan əlavə, şintoizmdə uşaqları qoruyan və yedizdirən ilahə Koyasu ilə eyniləşdirilmişdir. Bunun səbəbi, çox güman ki, orijinal miflə bağlıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Mehdi Cənnətov

**Mehdi Cənnətov** — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Sumqayıt" klubunun və Azərbaycan milli komandasının qapıçısı kimi çıxış edən peşəkar futbolçu.

## Karyera

### Klub karyerası
Cənnətov peşəkar debütünü "Anji-2 Mahaçqala" klubunun heyətində, Rusiya Peşəkar Futbol Liqasında 12 avqust 2014-cü ildə "Alania Vladiqafqaz" ilə oyunda edib. O, Rusiya Milli Futbol Liqasındakı debütünü isə 30 may 2015-ci il tarixində "Anji Mahaçqala" klubunu heyəti tərkibində, "Saxalin Yujno-Saxalinsk" klubuna qarşı oynanılan matçda edib.

Cənnətov 2017-2021-ci illərdə "Sumqayıt" klubunda çıxış edib. 26 may 2021-ci ildə "Zirə" onunla iki illik müqavilə imzaladığını elan edib. 5 iyun 2023-cü ildə isə o, "Sumqayıt" ilə üç illik müqavilə imzalayaraq kluba yenidən qayıdıb.

### Beynəlxalq karyerası
O, Azərbaycan milli komandasına ilk dəfə 2019-cu ilin oktyabrında Bəhreynlə yoldaşlıq görüşü üçün çağırılıb. Lakin Cənnətov millidəki debütünü 6 iyun 2021-ci ildə Moldova ilə yoldaşlıq oyununda edib.

## Karyera statistikası
### Klub

### Beynəlxalq

## İstinadlar
Almaniya–Ermənistan münasibətləri

**Almaniya—Ermənistan münasibətləri** — Almaniya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 
## Tarixi
Almaniya—Ermənistan münasibətləri hələ də geniş şəkildə şərti olaraq sabit və möhkəm olaraq xarakterizə olunur. Hər iki ölkə 1918-ci ildə Ermənistan Demokratik Respublikası elan edildikdən sonra birlikdə çalışmış və 1991-ci ildə Ermənistanın SSRİ-dən müstəqilliyini elanından sonra işbirliklərini genişləndirmişlər. Hər iki dövlətin liderləri ikitərəfli münasibətlərini müzakirə edərək və son bir neçə ildə nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşdıqları qənaətinə gəlmişlər.

2005-ci ildə Almaniyanın Federal Kansleri Gerhard Şröder Qondarma Erməni Soyqırımının tanınması üçün addımlar atdı. Almaniya, Türkiyəni bu hadisələrə görə "tarixi məsuliyyətini" qəbul etməyə çağırdı, ancaq "soyqırım" ifadəsini istifadə etməkdən imtina etdi. Soyuq müharibə dövründə Almaniya Federativ Respublikası, NATO üzvü Türkiyə ilə həmrəylik üzündən Qondarma Erməni Soyqırımı mövzusuna məhəl qoymadı.

Ancaq Ermənistanla Almaniya arasındakı münasibətlər müsbət olaraq qalırdı. Halbuki nisbətən az sayda erməni Almaniyada yaşayırdı. 

2015-ci ilin mart ayında Almaniyanın Xarici İşlər Nazirliyi Ermənistanla müsbət siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələrin qurulduğunu bildirdi.  Əfqanıstan müharibəsi zamanı (2001-2014) erməni əsgərləri Əfqanıstandakı Alman kontingentinə bağlı idilər və Kunduz şəhərindəki koalisiya hava limanını qorumaq funksiyasını yerinə yetirirdilər. 

2016-cı ilin iyun ayında Alman Bundestaqı 1915-ci ildə Osmanlı imperiyasında ermənilərə qarşı törədilən cinayətləri soyqırım kimi tanıyan bir qərar qəbul etdi.

## İqtisadi əlaqələr
Almaniya Avropa İttifaqında Ermənistanın aəsas ticarət tərəfdaşıdır. Ermənistana ixrac etdiyi ümumi ixracat baxımından dünyada üçüncüdür. Bu baxımından yalnız Rusiya və Çindən geri qalır. Ermənistan məhsullarının ixrac edildiyi beçinci ən böyük ölkədir. Bu baxımından Almaniya ancaq Rusiya, Bolqarıstan, İsveçrə və Gürcüstandan geri qalır. 2017-ci ildə Ermənistanın Almaniyaya ixracatı 112 milyon avro, Almaniyanın isə 152 milyon avro olmuşdur. Almaniyanın Ermənistana ixracatı əsasən avtomobillər, maşınlar, kimyəvi maddələr və elektrik məhsullarıdır. Ermənistanın Almaniyaya ixracatı: dəmir, polad, mis, molibden və digər metallar, həmçinin tekstildir. Ermənistana qoyulan təxminən 4.3 milyard ABŞ dolları təşkil edən birbaşa xarici investisiyanın 6.3% -i Almaniyadan gəlir.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Ermənistanın Berlində səfirliyi var.

Almaniyanın İrəvanda səfirliyi və Gümrüdə baş konsulluğu var.
## İstinadlar
Ermənistan–İspaniya münasibətləri

**İspaniya—Ermənistan münasibətləri** — İspaniya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Münasibətlərin əhəmiyyəti ermənilərin İspaniyaya köçürülmə tarixinə əsaslanır. İspaniyada təxminən 40.000 erməni və onların nəsilləri yaşayır. Hər iki ölkə Avropa Şurasının üzvüdür.
## Tarixi
Ermənistan və İspaniya arasında ilk əlaqə 1382-ci ildə, Kilikiya çarlığının devrilən kralı VI Levon, dövləti bərpa etmək üçün İspaniya kralı I Juandan kömək istəmək üçün İspaniyaya gəldiyi zaman baş verir. İspaniyada V Levon "Madrid Lordu" unvanını alır və I Juan ölümünə qədər İspaniyada qalır. Əsrlər boyu ermənilər müharibədən və qeyri-müəyyənlikdən qurtulmaq üçün İspaniyaya üz tutmuşlar. Bəzi ermənilər 1400-cü illərin sonları - 1500-cü illərin əvvəllərində İspan tədqiqatları dövründə iştirak etmişlər.

1915-ci ildəki Qondarma Erməni Soyqırımı zamanı ermənilərin əksəriyyəti İspaniyaya qaçmadı, əksinə ya Fransaya, ya da ispan dilli Argentina və Uruqvay üz tutdular. 26 dekabr 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Ermənistan müstəqilliyini bərpa etdi. 27 may 1992-ci ildə Ermənistan və İspaniya arasında diplomatik əlaqələr quruldu.
## İkitərəfli müqavilələr
Hər iki ölkə, İnvestisiyaların Qarşılıqlı Təşviqi və Qorunması Sazişi (1990) kimi bir neçə ikitərəfli müqavilə imzalamışdır. İki ölkə arasında imzalanan saziş və müqavilələr:Beynəlxalq avtomobil nəqliyyatı haqqında Saziş (2000); Turizm üzrə Anlaşma Memorandumu (2013); İkiqat vergitutmanın və vergidən yayınma hallarının qarşısının alınması haqqında Saziş (2010) və Mədəniyyət, Təhsil və Elm sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş (2013).

## Ticarət
2015-ci ildə Ermənistan və İspaniya arasında ticarət dövriyyəsi 55,8 milyon avro təşkil etmişdir. Ermənistanın İspaniyaya ixracatının əsasını mədən filizlər, şlak və küldür. İspaniyanın Ermənistana əsas ixrac məhsulları bunlardır: keramika, meyvə və tərəvəz konservləri, ətriyyat, kauçuk və ət. İspaniyanın Zara çoxmillətli şirkəti Ermənistanda fəaliyyət göstərir.

## Daimi diplomatik nümayəndəliklər
Ermənistanın Madriddə səfirliyi var.

İspaniya Moskvadakı səfirliyi Ermənistanda akkreditə olunmuşdur. Üstəlik İrəvanda fəxri konsulluğuna malikdir.

## İstinadlar
Həkəri

* Həkəri (çay) — Arazın sol qoludur. Laçın, Qubadlı və Zəngilan rayonları ərazisindən axır.
* Həkəri (Zəngilan) — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Hacallı kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.
* Həkəri (Qubadlı) — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Muradxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Həkəri FK — Qubadlı rayonunu təmsil etmiş komanda
Abbasqulu ağa Bakıxanovun ev-muzeyi

**Abbasqulu ağa Bakıxanovun Ev-Muzeyi** — 7 iyul 1999-cu il tarixində Amsar kəndində istifadəyə verilən Abbasqulu ağa Bakıxanovun Ev Muzeyi Azərbaycanın görkəmli, tarixi şəxsiyyəti A. A. Bakıxanovun XVIII əsrdə yaşadığı ərazidə yaradılmışdır. Ekspozisiyada A. A. Bakıxanovun dövrünü və onun həyatını əks etdirən tarixi eksponatlar nümayiş olunur.

## Muzeyin yaranması
Qubada, Amsar kəndi XIX əsrə aid binada – vaxtilə Bakıxanovların yaşadıqları evdə A. Bakıxanovun ev-muzeyi yaradılıb..

## Muzeyin eksponatları
Abbasqulu Ağa Bakıxanovun bir sıra şəxsi əşyaları burada qorunub saxlanılır. Muzeydə Abbasqulu Ağa Bakıxanovun "Gülüstan" elmi-ədəbi məclisinin eksponatlar, müəllifinin əsərlərindən ibarət kitablar toplusu, xalçalar, əlyazmalar və möhürü qorunur. Ümumilikdə isə muzeyin fondunda 300-dək eksponant saxlanılır. Muzeydə A. A. Bakıxanovun bəzi əlyazmaları, əsərlərindən ibarət kitablar toplusu və xalçalar mühafizə olunur. Ziyarətçilər burada görkəmli yazıçının şəxsi möhürünü də görə bilərlər. Bu möhür şəxsi əşyalar arasında ziyarətçilərin ən çox diqqətini çəkən eksponatdır.

Muzeydə "Gülüstan" adlı elmi-ədəbi məclisin fəaliyyətini əks etdirən bəzi sənədlər də qorunub saxlanılır.

## Həmçinin bax
* Abbasqulu ağa Bakıxanov
* Quba rayonu
* Muzey

## Xarici keçidlər
* A. Bakıxanovun ev-muzeyi
* Abbasqulu Ağa Bakıxanovun şəxsi möhürünün saxlanıldığı muzey

## İstinadlar
İsmayıl Dağıstanlının Xatirə Ev-Muzeyi

**İsmayıl Dağıstanlının Xatirə Ev-Muzeyi** - Muzey 10 sentyabr 1990-cı ildən fəaliyyətə başlayıb. Muzeyin 64 m sahəsi olan 2 otaq və 1 dəhlizdən ibarətdir. Hal-hazırda muzeydə 1125 eksponat qorunur. 

## Yaradılması
Muzey Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 50 nömrəli qərarı ilə 5 fevral 1990-cı il yaradılmışdır. Qax şəhər sakininin şəxsi evi olub, sonra muzeyə çevrilib. Muzey 1990-cı ilin sentyabrın 1-dən fəaliyyətə başlamışdır. Muzey binası 1 mərətəbə  və  3 otaqdan ibarətdir. Sahəsi 64kv.m. olub,  1120 eksponatdan ibarətdir. Muzeydə ən qədim eksponat XVIII əsrə aid yun darağıdır. Ekspozisiya sahəsi 2 otağı əhatə edir. Ekspozisiyada İsmayıl Dağıstanlının ailəsinə məxsus əşyalar, şəxsi əşyaları və İsmayıl Dağıstanlının şəkilləri nümayiş olunur.

## Həmçinin bax
* İsmayıl Dağıstanlı
* Qax

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan muzeyləri
* Muzey haqqında
* İsmayıl Dağıstanlının büstü

## İstinadlar
Kövsər çayı

**Kövsər çayı** — Cənnət çaylarından biridir. Adı Qurani Kərimdə və Məhəmməd (s) peyğəmbərin sirəsində çəkilir. Qurani Kərimdə Allahın Kövsəri Hz. Məhəmmədə verdiyi və bunun Kövsər surəsində olduğu bildirilir.
“Həqiqətən, Biz Kövsəri sənə bağışladıq”
## Vəsfi
Süd kimi ağ, baldan şirin, torpağı müşkdən ətirli, yaqut üzərində daşınır.
“Kövsər Cənnəti bir çaydır. Onun iki qırağı qızıldan, məcrası dürr və yaqutdandır. Torpağı müşkdən ətirli, suyu baldan şirin, qardan ağdır”. 
Orada Hz. Məhəmmədin (s) hovuzu var.

Hz. Məhəmməd (s) bir gün aramızda idi . Həzrət bir anlıq mürgülədi, sonra təbəssüm edərək başını qaldırdı. Mən soruşdum: Ey Allahın rəsulu sizi güldürən nədir? Həzrət buyurdu: “İndicə mənə bir surə nazil oldu, sonra oxudu: “Mərhəmətli və Rəhimli Allahın adı ilə! 1. Həqiqətən, Biz Kövsəri sənə bağışladıq. 2. Sən də Rəbbin üçün namaz qıl və qurban kəs! 3. Doğrusu, sənə ədavət bəsləyənin özü sonsuzdur. Sonra buyurdu: “Heç bilirsiz Kövsər nədir?” Dedik: “Allah və Onun rəsulu daha yaxşı bilir”. Həzrət buyurdu: “O Allahın (Əzə və Cəlla) mənə vəd etdiyi bir çaydır, onun çox xeyiri var, o Qiyamət günü ümmətimin kənarına gətiriləcəyi hovuzdur. Nimçələri ulduzların sayı qədərdir. Bəndə onlardan titrəyər, mən də deyərəm: Ey Rəbbim o mənim ümmətimdəndir”. Allah cavab verər: Səndən sonra ümmətinin nə etdiyi bilmirsən. İbn Hicr öz hədisində əlavə etmişdir: Həzrət peyğəmbər məsciddə bizim aramızda idi. O buyurdu: “Səndən sonra nə etdiyini bilmirsən”. 

“Allah rəsulu (s) bir anlıq mürgülədi, sonra təbəssüm edərək başını qaldırdı. Ya onlara dedi, ya ona ona dedi: Ey Allah rəsulu (s) nə üçün güldünüz? Allah rəsulu (s) buyurdu: “İndicə mənə bir surə nazil oldu və oxudu: “Mərhəmətli və Rəhimli Allahın adı ilə! 1. Həqiqətən, Biz Kövsəri sənə bağışladıq. Sonra surəni sonadək oxudu. Surəni oxuyub bitirdikdən sonra buyurdu: Heç bilirsiz Kövsər nədir? Onlar dedi: Allah və rəsulu daha yaxşı bilir. Həzrət (s) buyurdu: “Həqiqətən o, Rəbbimin mənə vəd etdiyini Cənnətdə bir çaydır. Orada çox xeyir var. Qiyamət günü ümmətimin kənarına gələcəyi hovuzumdur. Nimçələri ulduzların sayı qədərdir”.
## İstinadlar
Muğanlı (Zəngilan)

* Muğanlı — Azərbaycanın Zəngilan rayonunun Gilətağ kənd inzibati-ərazi dairəsində kənd. 
* Muğanlı — Azərbaycanın Zəngilan rayonunun Hacallı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Həmçinin bax
* Muğanlı
Dəlidağ (dağ, Zəngilan)

**Dəlidağ** — Zəngilan rayonu ilə Cəbrayıl rayonu sərhədində dağ. Hündürlüyü 428 m. Bu dağ və bu adla adlandırılmış digər yüksəkliklər dağın ərazisində tez-tez havanın dəyişməsi, gözlənilmədən yağış və qar yağması, tufan və dağ uçqunlarının olması ilə əlaqədar belə adlandırılmışlar.

## İstinadlar
Əncirli dərə

* **Əncirli dərə** — Qaradağ rayonunda dərə; 
* **Əncirli dərə** — Qubadlı rayonunda dərə;
* **Əncirli dərə** — Zəngilan rayonunda dərə; 
* **Əncirli dərə** — Cəbrayıl rayonunda dərə.  

## Həmçinin bax
* Əncirli
Qızıldaş (dağ, Zəngilan)

**Qızıldaş** — Zəngilan rayonunun ərazisində dağ. Ermənistanla sərhəddədir. Hündürlüyü 1700 m. Dağın adı qızıl (“qırmızı” mənasında) və daş sözlərindən ibarətdir. Dağ buradakı qırmızıya çalan vulkan mənşali daşa (qayaya) görə belə adlandırılmışdır. Eyniadli oronim (Qızıldaş) Ermənistanın Mehri rayonunda da mövcuddur.

## İstinadlar
Qızqaya

**Qızqaya** — Zəngilan rayonunun ərazisində dağ. Dağ Zəngilan rayonunun cənub-qərbində, Araz çayının yaxınlığındadır. Hündürlüyü 1022 m. Zirvəsində Qız qalası adlı qalanın yerləşməsinə görə dağ belə adlandırılmışdir.

## İstinadlar