open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ağdam Şəhidlər Xiyabanı

**Ağdam Şəhidlər Xiyabanı** — Ağdam şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq.

Xiyaban 1992-ci ildə Ağdam şəhərində yaradılıb.

1993-2020-ci illərdə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub.

2020-ci ildən sonra bərpa işlərinə başlanılıb.

## B
* Bağırov Allahverdi Teymur oğlu (1946–1992)

## C
* Cəbrayılova Səmayə Sarı qızı (1950–1992)

## Ə
* Əmirov Təvəkkül Baxış oğlu (1954–1992)
* Əmirova Yeganə Təvəkkül qızı (1986–1992)
* Əzimov Həsənbala Şahmar oğlu (1935–1992)
* Əzimova Pərvanə Hüseyn qızı (1947–1992)

## İ
* İsgəndərov Əlabbas Qara oğlu (1958–1992)

## M
* Mahmudova Roza Səfər qızı (1930–1992)
* Məmişov Talış Hüseyn oğlu (1921–1992)

## O
* Orucov Fazil Ənvər oğlu (1961–1992)
* Orucov Telman Ənvər oğlu (1957–1992)
* Orucova Xəyalə Telman qızı (1986–1992) (6 yaş)

## P
* Paşayev Baxşeyiş Xanəhməd oğlu (1936–1992)

## R
* Rəhimova Raya Əli qızı (1966–1992)
* Rüstəmov Hidayət Eldar oğlu (1970–1991)
* Rzayev Canpolad Yaqub oğlu (1968–1992)
* Rzayev Yaqub Ələsgər oğlu (1944–1993)
* Rzayev Qərib Talış oğlu (1969–1992)

## S
* Səfərova Pəri Muxtar qızı (1930–1992)
* Səlimov Araz Bahadır oğlu (1960–1992)

## Z
* Zeynalov Tahir Bahadur Oglu (1963–1992)

## Həmçinin bax
* Şəhidlər Xiyabanı

## İstinadlar
Ağcabədi Şəhidlər Xiyabanı

**Ağcabədi Şəhidlər Xiyabanı** — Ağcabədi şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq.

Xiyaban 1992-ci ildə Ağcabədi şəhərində yaradılıb. 

## A
* Abbasov Akif Elşən oğlu
* Cəsarət Abbasov
* Abdullayev Vüqar Sədrəddin oğlu (1969-1994)

## B
* Balakişiyev Rövşən

## C

* Cəfərov Anar 

## H
* Hüseynov Elşən

## M
* Məmmədov Sahil

## O
* Orucov Rafiq Həsən oğlu (1973-1992)
*Orucov Rafiq Miryusif oğlu (1972-1994)
   
## Ş
* Şükürov Vüsal

## Həmçinin bax
* Şəhidlər Xiyabanı

## İstinadlar
Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı

**Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı** — Mingəçevir şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq.

Xiyaban 1992-ci ildə Mingəçevir şəhərində yaradılıb. 

## A
* Ağayev Fərid Rüfət oğlu (31.12.1994 - 06.02.2015)
*Ağakişiyev Vaqif Yaqub oğlu (1968-1992)
* Adil Adilzadə
* Allahverdi Babayev

## C
* Cəfərli Ruslan Nəcəf oğlu (1995-2020)
* Cəfərov Alış Zeynalxan oğlu (1960-1994)
* Cüməzadə Təbriz İldırım oğlu (2000—2020)

## E
* Elçin Əliyev (gizir)
* Elman Əliyev
* Emin Rüstəmzadə

## Ə
* Əli Əhmədov (kiçik çavuş)
* Əli Rzayev (kiçik çavuş)
* Ərzuman Osmanov
* Əzim Həsənov
* Əhmədov Rüstəm Oruc oğlu (1983-2016)
* Əhmədov Əli İlqar oğlu (-2020)
* İslam Əhmədov İlqar oğlu (-2020)
* Əbdurrəhmanov Əfrail Əbdurrəhman oğlu (1976-1995)
* Əhmədov Yasən Yelmar oğlu (1974- 2020)
* Əliyev Firuz Qaraş oğlu (1974-1993)
* Əliyev Fuad Xeyrulla Oglu(1975-1994)
* Əliyev Qias Fikrət Oğlu (1981 - 1999)

## F
* Fuad Xankişiyev

## H
* Həmzəyev İlqar Əli oğlu (1968-1993)

## X
* Xankişiyev Fuad Şöhrət oğlu (1996-2020)
 
## İ
* İmranov İmran Şahmar oğlu (1946-1993)
* İsgəndərov Niyazi Şahvələd oğlu (1982-2020)
* İlkin Ağakişiyev
* İslam Əhmədov

## Q
* Quliyev Elçin Hətəm Oğlu (1971-1992)
 
## M
* Məmmədov Amil Hümbət oğlu (1975-1994)
* Mustafayev Hamlet Fəxrəddin oğlu (1966-1994) 
* Məmmədov İlqar Şövkət oglu (1959-1996)
* Mirabov Rəşad Akif oğlu (1975-1995)
* Mirzəyev Şahin Zabit oğlu
* Müşfiq Mustafa oğlu Mirzəyev (1970-1993)
* Muradov Ruslan Həmid oğlu (1973-1992)
* Məmmədov Asif Əliş oğlu (1975-1996)
* Məhəmməd Məmmədli Murad oğlu (21.08.1994-01.12.2020)
* Məmişov Nurlan İlqar oğlu (2000-2020)
* Məhyəddin Məmmədov Yaşar oğlu (1998-2020)

## N
* Nağıyev Dilqəm Heydər oğlu (1975-1995)
* Qəhrəman Nəsirov Fərman oğlu (2000-2020)
* Nahid İbrahimzadə
* Nicat Hacıyev
* Niftəliyev Azər Bayram oğlu (1957-1994)
* Niyazi İsgəndərov
* Nurlan Məmişov

## O
* Oruc Nəcəfli

## P
* Pərviz Tağıyev

## R
* Rahim Tağıyev
* Rəşad Mirabov
* Ruslan Cəfərli

## S
* Seyidov Şahmar Fikrət oğlu (1997-2020)

## Y
* Yunusov Namaz Yunus oğlu (1966-1993)

## Həmçinin bax
* Şəhidlər Xiyabanı
 
## İstinadlar
Kub metr

**Kub metr** (simvolu: **m<sup>3</sup>**) — SI-dən törənən həcm vahididir. Bir kub metr kənar uzunluğu bir metrə bərabər olan kubun həcmidir. Digər adı, az istifadə edilən kilolitrdir.

## Çevirmələr
1 kubmetr bərabərdir:
* 1000 litr (tam olaraq);
* ~35,3 kub-funt (təxmini)
** 1 cu ft kf = 0,028316846592 m3
* ~1.31 kubyard (təxmini)
** 1 cu yd = 0,764554857984 m3
* ~6,29 barrel (bbl) (təxmini)
** 1 oil bbl = 0,158987294928 m3

Maksimum (3,98 °C) və standart atmosfer təzyiqindəki (101,325 kPa) istilikdə bir kub metr saf su, 1000 kq-lıq kütləyə malikdir və ya bir tondur. Suyun donma nöqtəsi olan 0 °C-də daha həsasdır və 999,972 kiloqram olur.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası ərazisində tətbiq olunan ölçü vahidləri
PlayStation Network

**PlayStation Network** (qısaca **PSN**), online çox oyunçulu oyun və rəqəmsal media çatdırılma xidmətidir və PlayStation 3 və PlayStation Portable videooyun konsolları üçün Sony Computer Entertainment tərəfindən yaradılmışdır. Hələ 2 mart 2009-cu il tarixində dünya miqyasında 24 milyon  PlayStation Network istifadəçisi mövcud idi. PlayStation 3 platformasından çox oyunçulu və online oyunların oynanıla bilməsi üçün PSN-nin olması vacibdir.

## Həmçinin bax
*PlayStation 3
*PlayStation
Əhməd xan Dəryabəyi

**Əhməd xan Cəfərqulu xan oğlu Dəryabəyi** (?-1923) — Qacarlar ordusunun admiralı.

## Həyatı
Əhməd xan Cəfərqulu xan oğlu Fars əyalətinin Nəva nahiyəsində anadan olmuşdu. Tehran darülfünunu bitirmişdi. Türk, fars, ərəb dillərini bilirdi. Əmidülmülk ləqəbini daşıyırdı.

Əhməd xan h.q. 1264-cü (1848) ildə, Nasirəddin şah hakimiyyətə gələn il Şirazda baş vermiş iğtişaşları yatırmaq üçün göndərilmişdi. Bu zaman o eşikağasıbaşının müavini idi. Orada işləri qaydaya saldıqdan sonra o, Əmir Kəbirin diqqətini cəlb etdi. Mirzə Tağı xan Əmir Kəbir onu İranın Tiflisdə baş konsulu təyin etdi. Əhməd xan h.q. 1268-ci (1851) ilədək bu vəzifədə çalışdı. H.q. 1269-cu (1852) ildə Təbriz hakimi təyin edildi və h.q. 1273-cü (1856) ilədək həmin şəhərin və eyni zamanda Fars körfəzi limanlarının hakimi oldu. Əhməd xan yenidən, yəni hq. 1279 (1862) ildə Buşir hakimi təyin olunur. Mehdi Bamdadın dediyinə görə, Əhməd xan Nəvai h.q. 1273-cü (1856) ildə "Dəryabəyi" ləqəbini almışdır.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Mahmud Cəm

**Mahmud Cəm** (; ) — İranın 1935–1939-cu illərdə baş naziri olmuşdur.

## Həyatı
Mahmud Cəm Təbrizdə dünyaya gəlibdir. Atası Məhəmmədsadıq Kirmani Kirmandan Təbrizə mühacirət etmişdir. Cəm Təbrizdə fransız bir şəxsdən fransız dilini öyrəndikdən sonra Təbrizdəki fransız səfirliyində tərcüməçi olaraq çalışmağa başlamışdır.

Oğlu Firudin Cəm İranın məşhur hərbçilərindən olmuşdur.

## Karyerası
Fransız səfirliyində tərcüməçi kimi işləməyə başlayan Cəm, Kirman və Xorasan da qubernator vəzifəsində çalışmışdır. 1933-cü ilin sentyabr ayında daxili işlər naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Rza şahın rəhbərliyi altında maliyyə naziri vəzifəsində çalışmışdır.1935-ci ilin dekabr ayından 1939-cu ilin oktyabr ayına qədər baş nazir vəzifəsində çalışmışdır. Transiran koridoru onun baş nazirliyi dövründə açılmışdır. Bundan sonra o Misirə səfir təyin edilmişdir. 1948-ci ildə o, ədliyyə naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bundan sonra İtaliyaya səfir təyin edilmişdir. Ölümünə qədər deputat kimi xidmət etmişdir.

Uzun müddət Dəmir Komitəsinin (Committee-e Ahan) üzvü olmuşdur.

## Ölümü
1969-cu ilin 10 avqustunda, 89 yaşında Tehranda vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Firudin Cəm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mahmud Cəm: Pəhləvilər sülaləsinin baş naziri olmuş azərbaycanlı
Kub metr bölünsün saniyə

**Kub metr saniyə**, (simvolu m³/san) — adətən mayelərin və qazların həcmlərinin ölçmək üçün istifadə edilən Sİ-in törəmə vahidi.

Maddələrin həcmlərinin, çayların axması və başqa ölçmələrdə təyin olunur.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası ərazisində tətbiq olunan ölçü vahidləri
Ton

**Ton** (simvolu: **t**) — 1000 kq-dən yaranan kütlə vahididir. Böyük kütləli cisimləri kiloqramla ifadə etmək üçün o qədər də əlverişli deyil və 1000 kiloqrama bərabər olan ton vahidindən istifadə edilir. Xüsusilə yükdaşımalarda istifadə edilir.

* 1 ton (t) = 1.000 kiloqram(kq)
* 1 ton (t) = 1.000.000 qram (q)
* 1 ton (t) = 1.000.000.000 milliqram (mq)

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası ərazisində tətbiq olunan ölçü vahidləri
Əli Süheyli

**Əli Süheyli** (; ) — Məhəmməd Rza şah Pəhləvinin dövründə İranın baş naziri (vəziri), diplomat və dövlət xadimi.

## Həyatı
Əli Süheyli, Təbrizdə yoxsul bir ailədə dünyaya gəlib. Mahmud Cəm kabinetində xarici işlər naziri idi. O, digər kabinetlərdə Kirman ostanının qubernatoru (ostandarı) və daxili işlər naziri də olmuşdur.

İran hökuməti Azərbaycan məsələsindən ciddi şəkildə narahat olmağa başlamışdı. Avqust ayının 28-də təşkil olunmuş Məhəmmədəli Füruği hökumətində Xarici İşlər naziri vəzifəsini tutan Mirzə Əli xan Süheyli xarici ölkələrdəki İran diplomatik korpuslarına gizli tapşırıq vermişdi ki, şurəvi təhlükəsinə qarşı dayanmaq üçün ingilis meylinə üstünlük versinlər və Azərbaycan məsələsi ilə ciddi məşğul olsunlar. O, Ankaradakı İran səfirinə yazırdı: "Əgər İşlər bundan sonra da belə davam etsə, onda biz Azərbaycanı itirəcəyik".

Üç müttəfiq dövlət başçılarının Tehran konfransında Franklin Delano Ruzvelt, İosif Stalin və Vinston Çörçill öz aralarında və İranın baş naziri Mirzə Əli Süheyli ilə məsləhətləşəndən sonra 1943-cü il dekabrın 1-də Tehranda imzaladıqları "Üç dövlətin İran haqqında bəyannaməsi"ndə üçtərəfli müqavilədəki öhdəliklər bir daha təsdiq olun-muşdu: "Birləşmiş Ştatlar, SSRİ və Birləşmiş Krallığın hökumətləri İran hökumətinin İranın tam müstəqilliyini, suverenliyini və ərazi toxunulmazlığını saxlamaq arzusunda onunla həmrəydirlər. Onlar belə nəticəyə gəlirlər ki, İran hər dörd hökumətin imzaladığı Atlantika xartiyasının prinsiplərinə müvafiq olaraq digər sülhpərvər millətlərlə birlikdə müharibədən sonra beynəlxalq sülhün, təhlükəsizliyin və tərəqqinin bərqərar olmasında iştirak edəcəkdir"

## Mənbə
* 'Alí Rizā Awsatí (عليرضا اوسطى), *Iran in the Past Three Centuries* (*Irān dar Se Qarn-e Goz̲ashteh* — ايران در سه قرن گذشته), Volumes 1 and 2 (Paktāb Publishing — انتشارات پاکتاب, Tehran, Iran, 2003). ISBN 964-93406-6-1 (Vol. 1), ISBN 964-93406-5-3 (Vol. 2).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Pəhləvilər

## Xarici keçidlər
Şemu

**Şemu** (sözün kökü şam isti, şemet qızmar deməkdir) — Qədim Misir təqvimində bir mövsüm, istilərin düşmə vaxtı analmını verir. Yuxarı Misir üçün bu müddət fevral ayının əvvəllərinə, Nilin mənsəbində isə ortalarına dəlalət edir.
Şemu mövsümünə Renutet, Xonsu, Xenti-xet və İpet-hemet ayları daxildir.
Sülalə öncəsi dövrdən Orta padşahlıq dövrünədək bu mövsüm indiki təqvimlə fevralın əvvəlindən iyunun əvvəlinə qədər, Yeni padşahlıq dövründən başlayaraq, aprelin 28-dən avqusutun 25-nə qədər sürürdü.

## Təqvimlərdə

## İstinadlar
Determinant

**Determinant** — çoxluq bir matris ilə bağlı xüsusi düzülüş.

Bir **A** matrisin determinantı *det*(**A**) və ya *det* **A** şəklindədir.
Determinant modul işarəsi tərkibində yazılır.
 ölçülü matris halında determinant belə hesablanır:
: \begin{align}|A| = \begin{vmatrix} a & b\\c & d \end{vmatrix}=ad - bc .\end{align}

Oxşar olaraq, 3 × 3 ölçülü *A* matrisinin determinantı:
:: \begin{align}|A| = \begin{vmatrix} a & b & c\\d & e & f\\g & h & i \end{vmatrix} = 
a\,\begin{vmatrix} \Box & \Box & \Box \\ \Box & e & f \\ \Box & h & i \end{vmatrix} -
b\,\begin{vmatrix} \Box & \Box & \Box \\ d & \Box & f \\ g & \Box & i \end{vmatrix} +
c\,\begin{vmatrix} \Box & \Box & \Box \\ d & e & \Box \\ g & h & \Box \end{vmatrix}
&= a\,\begin{vmatrix} e & f \\ h & i \end{vmatrix} -
b\,\begin{vmatrix} d & f \\ g & i \end{vmatrix} +
c\,\begin{vmatrix} d & e \\ g & h \end{vmatrix}\\ &= aei+bfg+cdh-ceg-bdi-afh.\end{align}
Bu hesablamada  ölçülü hər bir matrisin determinantı  matrisinin kiçik xətti matrisi adlanır. Bu prosedur oxşar şəkildə  ölçülü istənilən matris üçün tətbiq edilə bilər.

## Xassələri
Determinantın xassələri:
Determinantda sətir və sütunların uyğun olaraq yerini dəyişsək, determinantın qiyməti dəyişməz.
* Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, determinantda sətir və sütunlar eyni hüquludur.

Determinantda iki sətrin (və yaxud sütunun) bir-birilə yerini dəyişsək determinantın ancaq işarəsi dəyişər.

İki sətri (və yaxud olan sütunu) eyni determinant sıfıra bərabərdir (Laplas teoreminə görə determinantda bir sətir (və ya sütun) elementlərinin ortaq vuruğu varsa onu determinant xaricinə çıxartmaq olar
* Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, bir sətri (və ya sütun) sıfır olan determinant sıfıra bərabərdir.

Determinantın bir sətir elementlərini bir ədədə vurub başqa sətir elementləri ilə toplasaq determinantın qiyməti dəyişməz.

İki kvadrat matrislərinin hasili determinantı onların determinantları hasilinə bərabərdir.

# \det(I_n) = 1 burada *I**n*  vahid matrisdir.
# \det(A^{\rm T}) = \det(A), burada A^{\rm T}, A matrisinin tərsçarpazıdır (transpozisiya).
# \det(A^{-1}) = \frac{1}{\det(A)}=\det(A)^{-1}.
# Kvadrat eyniölçülü *A* və *B* matrisləri üçün,
::: \det(AB) = \det(A)\det(B).

# \det(cA) = c^n\det(A)  ölçülü A matrisi üçün.
# Müsbət təyin edilən matrislər olan və eyni ölçüyə malik *A*, *B*, və *C* üçün, \det(A+B+C)+\det(C) \geq \det(A+C)+\det(B+C), A,B,C \geq 0 üçün \det(A+B) \geq \det(A)+\det(B). nəticəsi ilə birlikdə
# Əgər *A* üçbucaq matrisdirsə, yəni  yaxud  üçün , onda onun determinantı diaqonal dəyərlərin hasilinə bərabərdir:
::: \det(A) =  a_{1,1} a_{2,2} \cdots a_{n,n} = \prod_{i=1}^n a_{i,i}.

## İstinadlar
Axet

**Axet** — Qədim Misir təqvimində bir mövsüm, sel vaxtı və ya daşqınlar mövsümü anlamını verir. Yuxarı Misir üçün bu müddət iyun ayının əvvəllərinə, Nilin mənsəbində isə ortalarına dəlalət edir.
Axet mövsümünə Vepet-renpet (iyunun əvvəli -iyul əvvəli), Texi (iyul əvvəli — avqustun əvvəli), Menxet (avqustun əvvəli — sentyabrın əvvəli) və Hut-heru (sentyabrın əvvəli — oktyabrın əvvəli) ayları daxildir. Dövr Yeni padşahlıq dövründən başlayaraq avqustun 31-dən dekabrın 28-nə qədər sürürdü.

## Təqvimlərdə

## İstinadlar
İPhone 5

**iPhone 5** — Apple şirkətinin mobil cihaz üzrə tətbiq etdiyi **iPhone**-un mobil telefonunun 5-ci nəslidir. *iPhone*-un bu nəsli 2012-ci il sentyabrında elan edilmişdir.

## Xarakteristikası

İPhone 2 nüvəli A5 prosessoru əsasındadır. Qurğu 8 meqapiksellik kamera ilə təchiz edilib və iOS 5 əməliyyat sistemi ilə işləyir.

## İstinadlar

 

## Xarici keçidlər
Katafraktlar

**Katafraktarilər** ( - zirehli) — e.ə IV-cü əsrdə Yunanıstanda, e.ə V-ci əsr fars və midiyalı süvarilərinin təcrübəsindən istifadə edərək yaratdıqları, sonralar  öz inkişafını Makedoniyalı İskəndərin qoşununda tapan, ağır silahlanmış zirehli süvarilər. Torpaq əyanlarından komplektləşdirilirdi.

## Silahlanması
Uzun nizə, uzun qılınc və döyüş baltası ilə silahlanmışdılar. Müdafiə silahı, qarışıq materialdan  dəmir, tunc, gön və sümükdən düzəldilmiş(piləkli ya da pullu) zirehdən, eləcə də zirehli dəbilqə, qalxan, qolçaq, kəmər, yaxalıq, qıçlıqdan ibarət idi. At xüsusi, gövdəni və başı örtmək üçün nəzərdə tutulmuş yorğanlı çanaq ilə müdafiə olunurdu.

## Öyrədilməsi
Katafraktarilərin öyrədilməsi, qədim yunan sərkərdəsi, eyni zamanda məşhur tarixçisi Ksenofont tərəfindən tərtib olunmuş *"Süvarilər üçün məsləhətlər"* və *"Süvari rəisləri üçün məsləhətlər"* kimi təlimatlardan istifadə olunurdu.

## Tətbiqi
Katafraktarilər vuruşmada sıx səflərlə vuruşurdular və rəqibin arxasına və cinahlarına sürətli və həlledici zərbələr endirmək üçün istifadə edilirdilər. 64 katafraktaridən ibarət *il*, hərəsi 16 nəfərdən ibarət dörd cərgəyə düzülürdülər.

## Çatışmazlıqları

Qədim Dünyada üzəngili yəhər yox idi, və süvarilər birbaşa yorğanla örtülmüş at belinə atlanırdı. Üzəngi olmaması səbəbi ilə, süvarilər atın belində ayağa dura bilmirdilər, bu isə uzun yayla silahlanmış oxçuların at belindən ox atmasını imkansız edirdi. Eyni zamanda qılıncla və nizə ilə zərbə endirmək də çox çətin idi, çünki yəhərin olmaması, süvarini atın belində çox dayaqsız edirdi. Nizəni qoltuq altında sxımaq ümumiyyətlə mümkün deyildi, çünki sərt əngələ qarşı zərbə katafraktarini atdan sala bilərdi, beləliklə nizə ilə zərbələr üçün atın gücündən istifadə mümkün deyildi, ancaq əl hərəkətindən istifadə edilirdi, bu isə zərbəni çox zəif edirdi.

## Qaynaq
*Военная энциклопедия в 8 томах. 3 "Д" -квартирьер Москва Военное издательство 1995
Məsud xan Keyhan

**Məsud xan Mirzə Mütəllib xan oğlu Keyhan** () — İran Kazak diviziyasının polkovniki, İranın hərbi naziri.

## Həyatı
Məsud xan Mirzə Mütəllib xan oğlu 1886-cı ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Orta təhsilini doğma şəhərlərində almışdı. Sonra Avropaya yollanmış, yüksək hərbi təhsilə yiyələnmişdi. Vətənə döndükdən sonra İran Kazak diviziyasında hərbi xidmətə başlamışdı. Polkovnik rütbəsinədək ucalmışdı. 1917-ci ildən sonra briqadanın komandiri olmuşdu. 21 fevral 1921-ci ildə, baş nazir Seyid Ziyaəddin Təbatəbainin sərəncamı ilə İranın hərbi naziri təyin olunur. Bu dövrdən sonra dostu Rza xan Sipəhlə arası dəyir. Rza xanın təsiri ilə nazirlikdən istefa edir.

Məsud xan Keyhan coğrafiyaşünas alim idi. İran coğrafiyasına aid bir neçə kitabın müəllifidir.

Məsud xan Keyhan 1961-ci ildə vəfat edir.

## Mənbə
* Kuruş Qəni: *İran Rza şah dönəmində.* I. B. Təbriz, 2000, S. 202.

## Həmçinin bax
* İran Kazak diviziyası
Etnik təmizləmələr

**Etnik təmizləmələr** — bir etnik qrupa məxsus olan insanların məcburi surətdə müəyyən ərazidən köçürülməsi siyasəti. Bir sıra hallarda "etnik təmizləmələr" əhalinin kütləvi köçürülməsi ilə yanaşı, məcburi emiqrasiya, deportasiya və genosid forması ola bilər.

Etnik təmizləmələr dini və milli mənsubluqdan irəli gələrək siyasi, strateji və ideoloji səbəblərdən ola bilər. 

1988-1994-cü illər Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi nəticəsində **bir milyondan artıq Azərbaycanlı** (qaçqınlar və məcburi köçkünlər, soyqırıma məruz qalanlar) etnik təmizləməyə məruz qalmışdır. Bu, Azərbaycanın ümumi əhali sayına nisbətdə dünya üzrə **rekord göstəricidir**.

## Bəzi müasir etnik təmizləmələr

XX əsrdə çoxsaylı etnik təmizləmələr baş vermişdir.

* Azərbaycanlıların (150 mindən çox) 1948-1953-cü illərdə Ermənistandan (öz dədə-baba torpaqları olan Qərbi Azərbaycan ərazilərindən) deportasiya edilməsi.
* Azərbaycanlıların (300 minə yaxın) 1988-1991-ci illərdə Ermənistandan (öz dədə-baba torpaqları olan Qərbi Azərbaycan ərazilərindən) deportasiya edilməsi.
* Azərbaycanlıların (800 minə yaxın) 1988-1994-cü illərdə Rusiya və Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan torpaqlarının bir hissəsini işğalı nəticəsində Dağlıq Qarabağdan və ətraf ərazilərdən qovulması.
* Qırğıstanda  2010-cu ildə baş verən hadisələr.
* Mehset türklərinin  Gürcüstandan Orta Asiyaya köçürülməsi.
* Fələstin qaçqınlarının İsrail ərazilərindən qonşu ərəb ölkələrinə köçürülməsi.

## İstinadlar
Məhərrəm Məmmədov

* Məhərrəm Məmmədov (iqtisadçı) — Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsində şöbə rəisi.
* Məhərrəm Məmmədov (filoloq) — Filologiya elmləri doktoru, professor.

## Həmçinin bax
* Məhərrəm
* Məmmədov
Reymond Robinzon (Yaşıl adam)

**Reymond "Rey" Robinzon** (; ) — Qərbi Pensilvaniya bölgəsində şəhər əfsanəsinə çevrilmiş, çox ciddi şəkildə eybəcər üz formasına malik şəxs. Uşaq olarkən elektrik xətlərinə toxunması nəticəsində, ağır zədələnməsilə o, artıq cəmiyyət arasına çıxa bilməmiş və daim insanların ondan qorxmasından ehtiyat etmişdir. Yerli vətəndaşların demək olar ki, hər biri qapalı həyat tərzinə uyğunlaşmış Robinzonla görüşmək istəmiş, ona "**Yaşıl adam**" və "**Üzsüz Çarli**" ləqəblərini qoşmuşdurlar.

## Xəsarət alması
Biver şəlaləsi yaxınlığındakı Morado körpüsü üzərindəki quş yuvasına baxmağa cəhd edərkən, 8 yaşlı Robinzonun başına bədbəxt hadisə gəlmişdir. Trolleybusun hərəkəti üçünü nərərdə tutulmuş körpü üzərindəki 1.200 və 22.000 voltluq elektrik naqillərinə toxunması nəticəsində, o, ölümcül şəkildə yaralanmışdır. Bu hadisədən bir müddət əvvəl həmin yerdə bu tip hadisə zamanı özündən 1 yaş kiçik uşaq vəfat etmişdir. Robinzonun sağ qalmasına ümid edilməsə də, gözlərini, burnunu, qulağını və bir əlini itirməsi şərtilə o yaşadı.

## Sonrakı həyatı
Robinzon sonrakı həyatında Pensilvaniya ştatının Koppel şəhərində öz qohumları ilə yaşamışdır. O, ayaqaltı, pulqabı və kəmərlər düzəldib satmaqla pul qazanırdı.
Görünüşnə görə gün ərzində nadir hallarda evdən çıxırdı. Yolboyu gəzintiyə çıxarkən onu axtarmaq üçün mütəmadi olaraq yerli əhalidən ibarət quruplar toplanırdı. Robinzon adətən hər şeyi bilməyə çalışan qonşularından gizlənir, lakin bəzən pivə və yaxud siqaret almaq üçün onlarla qısa söhbətlər edir, ya da şəkil çəkdirirdi. Onu görənlərin bəziləri dostcasına münasibət göstərir, bəziləri isə kobud davranırdılar. Lakin, heç kim onu gecə gəzintisinə çıxmağına mane ola bilməmişdir. Robinzon ömrünün son illərinə kimi gecə gəzintilərinə davam etmişdir. O hətta bir neçə dəfə avtomobil qəzasına da düşmüşdür. Ömrünün sonlarına yaxın gəzintiyə çıxmağa da ara vermişdi. Robinzon 1985-ci ildə, 74 yaşında olarkən Biver Geriatrik Mərkəzində vəfat ermişdir.

## Ölümündən sonra
Robinzon Pittsburq ərazisində yerli mif kimi xatırlanır və onun real həyatı şəhər əfsanəsi kimi xatırlanaraq unudulurdu. O, hekayələrdə elektrik şirkətinin sahibi, aşağı gərginlikli kabellər və ildırım tərəfindən dəfələrlə vurulmuş, sonradan ölmüş və ya xarabaqlıda bir evdə yaşayan Yaşıl adam kimi təsvir edilirdi. Sonradan Robinzonun əcaib forma almasından, hekayələrdə onun bir yanağında dəlik və parlaq yaşıl dəriyə malik olması qeyd olunurdu. Sonrakı nəsillərə baxmayaraq, Robinzonun əsl həyatı və yaşadıqları qorxulu hekayələrdə onun haqqında yazınlarınların kölgəsində qalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Minor

Matrisin **minoru**, onun bir və ya daha artıq sətir və sütunları sildikdən sonra yerdə qalan elementlərdən düzəldilmiş matrisin determinantıdır.

## Nümunə

Nümunə üçün aşağıdakı matris:

\begin{bmatrix}
\,\,\,1 & 4 & 7 \\
\,\,\,3 & 0 & 5 \\
-1 & 9 & \!11 \\
\end{bmatrix}

Bu matrisin   M_{2,3} minorunu tapaq. Bu minoru tapmaq üçün matrisdə 2-ci sətirdəki elementləri silək, həmçinin 3-cü sütundakı eleməntləri silək, daha sonra isə yerdə qalan elementlərdən alınan matrisin determinantını hesablasaq:

:  \begin{vmatrix}
\,\,1 & 4 & \Box\, \\
\,\Box & \Box & \Box\, \\
-1 & 9 & \Box\, \\
\end{vmatrix} \longrightarrow \begin{vmatrix}
\,\,\,1 & 4\, \\
-1 & 9\, \\
\end{vmatrix} = 1 \cdot 9 - 4 \cdot (-1) = 13

M_{2,3} = 13 alarıq.
## Həmçinin bax
*Matris
*Determinant
Tiësto

**Tijs Michiel Verwest** - **Tiesto** (Tiësto) Niderlandlı Dj, Elektron musiqi bəstəkarı. Tiesto 17 yanvar 1969-cu ildə Niderland`da, Şimali Brabant, Breda şəhərində anadan olub. Dünyanın ən seçkin musiqi jurnallarından DJ Mag tərəfindən oxucusu səsverməsi ilə "Dj Top 100" sıralamasında 2013`də Avicii`dən sonra 4. yer tutub. Mix Mag tərəfindən keçirilən "The Greatest DJ Of All Times" (Bütün zamanların ən yaxşı DJ`i) müsabiqəsinin qalibi olub. Tarkanın Pare Pare mahnısına da mix düzəldib.
## Albomları
* 2001 In My Memory
* 2002 In My Memory - Remixes
* 2003 Nyana
* 2004 Just Be
* 2004 Parade of the Athletes
* 2004 Parade of the Athletes: Unmixed
* 2006 Just Be: Remixed
* 2007 Elements of Life
* 2008 Elements of Life: Remixed
* 2009 Kaleidoscope
* 2010 Kaleidoscope: Remixed
* 2011 Kiss From The Past / as Allure
## DJ Mix`ləri
***1990'cı illər***
* Forbidden Paradise 3: The Quest for Atlantis (1995)
* Forbidden Paradise 4: High as a Kite (1995)
* Forbidden Paradise 5: Arctic Expedition (1996)
* Lost Treasures: Isle of Ra (1996)
* Lost Treasures: Concerto for Sonic Circles  (1996)
* Forbidden Paradise 6: Valley of Fire (1996)
* Magik One: First Flight (1997)
* Lost Treasures: Creatures of the Deep (1997)
* Forbidden Paradise 7: Deep Forest (1998)
* Space Age 1.0 (1998)
* Magik Two: Story of the Fall (1998)
* Magik Three: Far from Earth (1998)
* Global Clubbing: The Netherlands (1998)
* Space Age 2.0 (1999)
* Live at Innercity: Amsterdam RAI (1999)
* Magik Four: A New Adventure (1999)
* DJ's For Warchild (1999)
* In Search of Sunrise (1999)

***2000'ci illər***
* Magik Five: Heaven Beyond (2000)
* Magik Six: Live in Amsterdam (2000)
* Summerbreeze (2000)
* In Search of Sunrise 2 (2000)
* Revolution (2001)
* Puschkin Presents DJ Tiësto - Exclusive Black Hole Mix 2001 (2001)
* Magik Seven: Live in Los Angeles (2001)
* In Search of Sunrise 3: Panama (2002)
* Nyana (2003)
* World Leader (2003)
* Tiësto presents Magik Muzik (2004)
* Perfect Remixes Vol. 3 (2005)
* In Search of Sunrise 4: Latin America (2005)
* In Search of Sunrise 5: Los Angeles (2006)
* In Search of Sunrise 6: Ibiza (2007)
* In Search of Sunrise 7: Asia (2008)
* Club Life: Volume One Las Vegas (2011)
* Club Life: Volume Two Miami (Release: 04/24/12) (2012)
* Club Life: Volume Three Stockholm (Release: 25/6/2013 )

## İstinadlar
Əbdüssəməd Kambəxş

**Əbdüssəməd Kamran mirzə oğlu Kambəxş** () — Azərbaycan Demokrat Firqəsi fəallarından biri.

## Həyatı
Əbdüssəməd Kamran mirzə oğlu Kambəxş 1902-ci ildə Qəzvin şəhərində anadan olmuşdu. Qacar şahzadələrindəndir.

1953-cü ilin oktyabr ayında ADF-nin Azərbaycan SSR ərazisində yaradılmış təşkilatlarının konfransı keçirildi. Partiyanın 15 nəfərdən ibarət seçilmiş rəhbər orqanı özünü "ADF Mərkəzi Komitəsi" adlandırsa da, bütün partiyanı təmsil etmirdi. (Azərbaycan KP MK-nın sənədlərində əvvəlki kimi çox vaxt "ADF Komitəsi" işlədilirdi). MK üzvlüyünə aşağıdakılar daxil idi: Danişyan Qulam Yəhya oğlu (MK sədri), Kambəxş Əbdülsəməd Kamran oğlu (MK sədrinin müavini), Vilayi Mirrəhim Mirəbdüləli oğlu, Seyf Qazi Rəhim Əbdülhəsən oğlu, Çeşmazər (Eyvazov) Mirqasım Mikayıl oğlu, Cahanşahlı Nəsrulla Tağı oğlu, Ciddi Hüseyn Əhməd oğlu, Qiyami Zeynalabdin Əlinağı oğlu, Milaniyan Mövsüm Məmmədcəfər oğlu, Zatikyan Aram Astvasaturoviç, Resedi Əhməd Əli oğlu, Məmmədvənd Əbdülməcid Məmmədqulu oğlu, İbrahimi İrəc Qəni qızı, Baxşıyev Rahim Məmməd oğlu, Şəmidi (Məhərrəmov) Əli İsmayıl oğlu. Onlardan 5 nəfəri – Danişyan, Kambəxş, Vilayi, Seyf Qazi və Çeşmazər İcraiyyə bürosunu təşkil edirdi. 5 nəfərdən ibarət Təftiş komissiyası seçildi: Xoşginabi Fəthi Həmzəəli oğlu (sədr), Kəlaviş Əli İbrahim oğlu (katib), Agahi Əbdülhüseyn Məmmədtağı oğlu, İlhami Qulamrza Mehdi oğlu və Musəvi Tağı Məmmədəli oğlu.

Mühacirlərin yerləşdirildikləri yerlərdə 100 aşağı təşkilatı birləşdirən 20 rayon komitəsi fəaliyyət göstərirdi.

## Əsərləri
* А. Камбахш, Из истории Коммунистической партии Ирана,— "Донья", 1960/61, № 2

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Demokrat Firqəsi
* Kamran mirzə Qovanlı-Qacar
Çoxtirajlı qəzet

**Çoxtirajlı qəzet** — Sovet dövründə istehsalat və Ali təhsil müəssisələrində, kolxozlarda nəşr edilən qəzet növü.

SSRİ-də ilk fabrik-zavod qəzetləri 1922-1925-ci illərdə çap olunmağa başlamışdı. 1933-cü ildə isə artıq 2734 fabrik-zavod qəzeti çap olunurdu. "Çoxtirajlı qəzet" termininin mənası isə əslində bu deməkdir ki, divar qəzeti çap maşını vasitəsilə çox tirajla çap olunur. SSRİ-dövründə Azərbaycan SSR-də nəşr edilən ilk çoxtirajlı qəzetlərdən biri isə indiki Şəki şəhərindəki İpək kombinatının "İpəkçi" qəzeti idi. 1933-cü ildə nəşrə başlayan "İpəkçi" qəzetinin fəaliyyəti hal-hazırda da davam edir.

## İstinadlar
Qartal yuvası (film)

**Qartal yuvası** — 2013-cü ildə Azərbaycanda istehsal olunmuş və Azərbaycanın 3 Milli Qəhrəmanından bəhs edən sənədli-bədii film.

Filmin rejissoru və prodüseri Elnur Əliyevdir. Filmin ssenari müəllifi Kamran Qasımov, quruluşçu operatoru Elgiz Azadov, quruluşçu rəssamı Mehriban Əfəndiyevadır.

## Məzmunu
Ekran əsəri Qazax rayonundan olan üç Milli Qəhrəman — Rafiq Alıcanov, Mərifət Nəsibov, Şamoy Çobanovun həyat və döyüş yollarından bəhs edir. Filmdə qəhrəmanların həyatlarının maraqlı anlarına daha çox diqqət ayrılmışdır.

## Çəkiliş yerləri
Çəkilişlər Qazax, Füzuli və Şamaxı rayonlarında aparılmışdır.

Film "Vətəndaşların Sosial Rifahının Gücləndirilməsinə Dəstək" İctimai Birliyinin dəstəyi ilə çəkilmişdir.

## Həmçinin bax

* Alınmaz qalanın qəhrəmanları (film, 2013)

## İstinadlar
Varlam Şalamov

**Varlam Şalamov** (, ; 18 iyun, 1907–17 yanvar, 1982) — Görkəmli rus ədibi

## Həyatı
XX əsrin lap əvvəllərində 1907-ci ildə anadan olub. Keşiş oğlu və yəhudi olduğu üçün Oktyabr inqilabından dərhal sonra Sibirə – üç illik sürgünə göndərilib. Cəzasını başa vurduqdan sonra Moskvaya qayıdıb, oxumaq istəsə də, siyasi dustaq olduğuna görə sənədlərini heç bir ali məktəbə verə bilməyib. Sərbəst kurslara gedib, ali məktəblərə qəbul olunmaq üçün təşkil edilmiş müsabiqəni qazanır, amma bundan xəbər tutan hökumət, Stalin əleyhinə təşkil olunmuş mitinqdə iştirak etdiyini bəhanə gətirərək, onu ömürlük sürgünə göndərir. Orda qaldığı müddət ərzində müxtəlif hekayələrdən ibarət “Sibir dəftəri” kitabını yazır.

Varlam Şalamov aradan uzun illər keçəndən sonra – ömür tükənənə yaxın, yəni 1982–ci ildə bəraət alır və bir qədər yaşadıqdan sonra vəfat edir. Ölümündən sonra – 1985-ci ildə yenidənqurma və aşkarlıq dövründə yaxın dostlarının təşəbbüsü ilə ilk kitabı – “Sibir dəftəri” çapdan çıxır.

## İstinadlar
Pərzivan

**Pərzivan** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Yuxarı Tala və Muxax kəndlərinin arasında Böyük Qafqaz dağlarının cənub ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
110 nəfər əhalisi vardır.

Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## İstinadlar
Alınmaz qalanın qəhrəmanları

***Alınmaz qalanın qəhrəmanları*** qısametrajlı sənədli-bədii filmi rejissor Elnur Əliyev tərəfindən 2013-cü ildə çəkilmişdir. Film Gədəbəy rayonundan olan dörd Milli Qəhrəmanın həyat və döyüş yollarından bəhs edir.

## Məzmunu
Ekran əsəri Gədəbəy rayonundan olan dörd Milli Qəhrəman — Məzahir Rüstəmov, İsgəndər Aznaurov, İlham Əliyev və Aytəkin Məmmədovun həyat və döyüş yollarından bəhs edir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Elnur Əliyev
Ssenarist: Kamran Qasımov
Operator: Əli Sultanov
Prodüser: Baba Sultanov
Rəssam: Mehriban Əfəndiyeva

## Rollarda
Müşfiq Əliyev
Sərdar İsgəndərov
Zamin Məmmədov
Xəyal Rzayev

## Həmçinin bax

* Qartal yuvası (film, 2013)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* “Alınmaz qalanın qəhrəmanları” bədii-sənədli filminin təqdimatı olmuşdur
* “İlin gənc kinematoqrafı” milli mükafatı təqdim edilmişdir
* Gədəbəydə “Alınmaz qalanın qəhrəmanları” sənədli filmi təqdim olunmuşdur
Nurəddin Həbibov

**Nurəddin Davud oğlu Həbibov** () — professor.

## Həyatı
Nurəddin Həbibov Qusar rayonunun Həzrə kəndində anadan olub. İkinci cahan savaşının iştirakçısı olan N.Həbibov rəssamlığa olan sonsuz sevgisinə baxmayaraq müharibədən sonra əvvəlcə Azərbaycan Dövlət Universitetində, 1947–1951-ci illərdə isə Sankt-Peterburq (keçmiş Leninqrad) Dövlət Universitetinin "İncəsənət tarixi" şöbəsində təhsil alıb və bu ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirib. O, təhsilin başa vurduqdan sonra Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. Bir il sonra səmərəli fəaliyyətinə görə onu SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvlüyünə qəbul ediblər. Həmin illərdə təsviri sənətin elmi cəhətdən öyrənilməsinə marağı onu Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun aspiranturasına gətirib çıxarır və 1953–1956-cı illərdə burada təhsil alır. O, 1958-ci ildə namizədlik, 1970-ci ildə isə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edib. Elmi işlərini uğurla pedaqoji fəaliyyətlə əlaqələndirən Nurəddin müəllim 1984-cü ildə professor adına layiq görülüb. Milli Elmlər Akademiyasında kiçik elmi işçi kimi fəaliyyətə başlayan Nurəddin Həbibov burada şöbə müdiri vəzifəsinə qədər şərəfli yol keçib.

Professor 1973–1988-ci illərdə Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında, 1995-ci ildən isə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində çalışaraq gənc kadrların hazırlanmasına xeyli əmək sərf edib. Elmi fəaliyyəti dövründə Nurəddin müəllim beş sənətşünaslıq namizədi, səkkiz aspirant və dissertantın elmi rəhbəri olub. Bundan əlavə o, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının eksperti, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının incəsənət redaksiyasının elmi məsləhətçisi, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı rəyasət Heyətinin üzvü və "Tənqid və sənətşünaslıq" bölməsinin sədri, Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin Elmi Şurasının üzvü kimi şərəfli vəzifələrin də layiqli daşıyıcısı olub.

## İstinadlar
Aydıntəpə

**Aydıntəpə** — yeraltı şəhər.

Aydıntəpə yeraltı şəhəri 2,5 metr dərinliyindədir. Şəhərin uzunluğu 800 metrdir. Tarixi mənbələrə görə, şəhər erkən bizans dönəmində romalılar tərəfindən qovulan xristianların sığınacaqları olub. Yeraltı şəhərdə 2-ci havalandırma salonu olmaqla 8 salon, 8 otaq, hovuz olub. Burada həmçinin insanların istifadəsi üçün ən zəruri əşyaları da görmək mümkündür.

Bu yerlə bağlı iki fikir var. Birincisi buranın daha öncə mənbələrdə adı keçən Halde şəhərinə aid olması, digəri isə qeyd etdiyim kimi xristianların yerləşməsi üçün bir sığınacaq rolunu oynaması ilə bağlıdır.

Ona görə şəhərin erkən xristianlıq dövrünə aid olduğu deyilir.Hər halda bizans dövründən günümüzə çatan bu şəhər haqqında müxtəlif versiyaların, yanaşmaların olması təbiidir. Amma əsas odur ki, bu yer indi tarixi abidə kimi qalır və turistlərun ən çox maraq göstərdiyi məkanlardan birinə çevrilib.

## İstinadlar
Hacı Əhmədov

**Hacı Əhmədov** ( 23.11.1993, Bakı, Azərbaycan) — azərbaycanlı futbolçu, Qarabağ futbol klubunun və Azərbaycan millisinin yarımmüdafiəçisidir.

## Həyatı

## Karyerası

## Uğurları

### Klub
;  Bakı FK
* Azərbaycan Kuboku (1): 2009-2010
; Qarabağ
*Azərbaycan Premyer Liqası
** Qızıl (1): 2013-14
** Gümüş (1): 2012-13

### Şəxsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* National Football Teams - Hacı Əhmədov
* Soccerway - Hacı Əhmədov

## Həmçinin bax
Səid Hüseynov

**Səid Şahin oğlu Hüseynov** — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) Rəyasət Heyətinin Mərkəzi Aparatında 2013-cü ildə yaradılmış İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin ilk rəhbəri, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının KİV-lərdə kütləvi təbliğinin ilk təşkilatçısı, Azərbaycanda elmi jurnalistikanın yaradılmas  ının ilk təşəbbüskarı.

## Həyatı
**Səid Şahin oğlu Hüseynov** — 1980-ci il noyabrın 30-da Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub[<sup>[1]</sup>](https://az.wikipedia.org/wiki/S%C9%99id_H%C3%BCseynov). 1997-ci ildə Bakı şəhərində 144 nömrəli orta məktəb i bitirib, 2003-cü ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində ali təhsilini başa vurub. 1998-ci ildən jurnalistika ilə məşğul olan S. Hüseynov son 18 ildə "Hər gün", "Gülüstan" və "Xalq qəzet i" qəzetlərində çalışıb, "Sara" televiziyasında təcrübə keçib. O, "İctimai TV"də yayımlanmış palçıq vulkanlarına dair sənədli filmin müəllifi və aparıcısıdır.

S. Hüseynov 2004-cü ilin fevral ayından etibarən AMEA Geologiya (hazırkı Geologiya və Geofizika İnstitutunun) İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsində çalışaraq institutun KİV-lərlə əlaqələrini qaydaya salıb və xeyli genişləndirib. O, adıçəkilən şöbənin rəhbəri kimi çalışdığı dövrdə institutun tədqiqatlarını yalnız yerli deyil, xarici mediada da geniş məqalələrlə təbliğ edib. Onun elmlə bağlı məqalələrinin dərc olunduğu nəşrlər sırasında ölkəmizin "Azərbaycan", "Xalq qəzeti", "Respublika" və Rusiyanın "Poisk" qəzetləri, ABŞ-nin "Natural History", "Azerbaijan International" və İngiltərənin "New Scientist" jurnallarını qeyd etmək olar. O, xarici mətbuatda Azərbaycanın yalnız elmi tədqiqatlarını deyil, elm siyasətini və ətraf mühitin mühafizəsi istiqamətindəki islahatlarını da işıqlandırıb.

S. Hüseynov Azərbaycan elmini xarici mətbuatda ardıcıl işıqlandıran ilk jurnalistdir.

O, 2013-cü ilin may ayından 2014-cü ilin oktyabr ayına qədər AMEA Rəyasət Heyətinin Mərkəzi Aparatı nda İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri vəzifəsində çalışdıqdan sonra fəaliyyətini Geologiya və Geofizika İnstitutu nun mətbuat xidmətinin rəhbəri vəzifəsində davam etdirir.

## İstinadlar
Əlövsət Baxışov

**Əlövsət Məmmədşah oğlu Baxışov** () — tanınmış ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Şurasının sədri, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.

## Həyatı
Əlövsət Baxışov 1923-cü il martın 3-də Quba rayonunun Amsar kəndində anadan olub. 1942-ci ildə orta məktəbi və müəllimlik kurslarını bitirdikdən sonra bir müddət Qubanın Xanəgah kənd məktəbində dərs deyib. O, 1943-cü ildə hərbi xidmətə çağırılıb, İkinci Dünya müharibəsindən sonra 1950-ci ilin mart ayınadək ordu sıralarında qulluq edib.

Əlövsət Baxışov 1952-ci ildə Müəllimlər İnstitutunun tarix fakültəsini, 1957-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini, 1958-ci ildə Bakı Ali Partiya Məktəbini, 1978-ci ildə isə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun aqronomluq fakültəsini bitirib. Ordudan tərxis olunduqdan sonra Əlövsət Baxışov 1950–1951-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi sistemində çalışıb. 1951–1952-ci illərdə Quba Rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi olub. Sonrakı dövrlərdə o, partiya və sovet orqanlarında müxtəlif vəzifələr tutub. 1952–1953-cü illərdə Quba Rayon Partiya Komitəsinin katibi, 1953–1954-cü illərdə Quba Rayon Xalq Deputatlar Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1958–1959-cu illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təlimatçısı və məsul təşkilatçısı olub. O, 1959–1979-cu illərdə Dəvəçi, Şamaxı, Masallı və Gədəbəydə Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi seçilib. 1979-cu ildən etibarən kənd təsərrüfatı sahəsində çalışmağa başlayan Əlövsət Baxışov 1992-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində baş idarə rəisi vəzifəsində işləyib.

1992-ci ildən etibarən Əlövsət Baxışov Azərbaycan Respublikası Veteranlar Şurası daxilində ayrı-ayrı vəzifələri tutmuş, o cümlədən daimi komissiya sədri, məsul katib və sədrin birinci müavini kimi çalışıb, 2008-ci ildə isə həmin təşkilatın IV qurultayında Şuranın sədri vəzifəsinə seçilib.

Əlövsət Baxışov dörd çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olub.

Əlövsət Baxışov 2 dəfə "Lenin" ordeni və 14 medalla təltif edilib, "Şöhrət" ordeninə layiq görülüb.

Əlövsət Məmmədşah oğlu Baxışov 2013-cü il iyun ayının 3-də vəfat etmişdir.

## Mənbə
* 

### İstinadlar
Əli Şərafətdin

**Əli Şərafətdin** — məşhur azərbaycanlı jurnalist və rejissor.

## Həyatı
Əli Şərafətdin 1969-cu ilin iyunun 1-də Bakıda anadan olub. 1990-cı ilin ortalarında "Mir" Beynəlxalq Teleradio Şirkətinin Azərbaycandakı milli nümayəndəliyində çalışıb.

Həmin illərin tamaşaçıları Əlinin cəmiyyətmiz və MDB ölkələrindəki müxtəlif sosial problemlərin həllinə həsr etdiyi "dəyirmi masa"ları yaxşı xatırlayırlar. Ə.Şərafətdin Rusiyanın Birinci Kanalının aparıcısı kimi də çalışmışdı.

O, "Xəzərdəki adalar", "Gəncə", "Nəsimi" və s. kimi filmlərin, habelə çoxsaylı telelayihələrin müəllifi idi.

Ə.Şərafətdin 2004-cü ildə Moskvadakı 7-ci Avrasiya Teleforumunun baş rejissoru, 2006-cı ildə Xəzəryanı bölgə ölkələrinin Bakıda keçirilmiş beynəlxalq "Xəzər çoxqütblü dünyanın mərkəzidir" forumunun baş prodüseri idi.

Son illərdə o, Rusiyanın müxtəlif teleşirkətləri üçün materiallar hazırlayırdı. Ə.Şərafətdin Avrasiya Televiziya və Radio Akademiyvasının icraçı prodüseri idi.

2013-cü il iyunun 1-də Moskvada məşhur azərbaycanlı jurnalist və rejissor, 44 yaşlı Əli Şərafətdin vəfat edib.

Ə.Şərafətdin ailəli idi. 3 yaşlı oğlu qalıb.

## İstinadlar
Instagram

**Instagram** (azərb. *İnstaqram*) — şəkil və qısa videoların paylaşıldığı sosial şəbəkə.

Kevin Sistrom və Mayk Kriger tərəfindən qurulan Amerikan foto və video paylaşma sosial şəbəkə xidməti. 2012-ci ilin aprel ayında Facebook Inc xidməti təqribən 1 milyard ABŞ dollarına nağd pul və səhm şəklində əldə etdi. Tətbiq istifadəçilərə filtrlərlə redaktə edilə bilən və hashtaglar və coğrafi etiketləmə ilə təşkil edilə bilən media yükləməyə imkan verir. Yazılar açıq şəkildə və ya əvvəlcədən təsdiqlənmiş izləyicilərlə paylaşıla bilər. İstifadəçilər digər istifadəçilərin məzmununu teqlər və yerlər üzrə nəzərdən keçirə və trend olan məzmuna baxa bilərlər. İstifadəçilər fotoşəkilləri bəyənə və məzmunlarını şəxsi lentə əlavə etmək üçün digər istifadəçiləri izləyə bilərlər.

Instagram əvvəlcə məzmunun yalnız o zamankı iPhone ekran eninə uyğun olması üçün 640 piksel ilə kvadrat (1:1) aspekt nisbətində çərçivəyə salınmasına icazə verməsi ilə fərqlənirdi. 2015-ci ildə bu məhdudiyyətlər 1080 pikselə qədər artırılaraq yüngülləşdirilib. Xidmət həmçinin mesajlaşma xüsusiyyətlərini, bir postda birdən çox şəkil və ya videonu daxil etmək imkanı və əsas müxalifəti olan Snapchat-a bənzər "hekayələr" funksiyasını əlavə edib ki, bu da istifadəçilərə foto və videoları hər bir yazı ilə ardıcıl lentə yerləşdirməyə imkan verir. hər biri 24 saat ərzində başqaları tərəfindən əlçatandır. 2019-cu ilin yanvar ayından etibarən Hekayələr xüsusiyyətindən gündəlik 500 milyon istifadəçi istifadə edir.

İlk olaraq 2010-cu ilin oktyabrında iOS üçün istifadəyə verilən Instagram iki ayda bir milyon, bir ildə 10 milyon və 2018-ci ilin iyun ayından etibarən 1 milyard qeydiyyatdan keçmiş istifadəçi ilə sürətlə populyarlıq qazandı. Android versiyası 2012-ci ilin aprelində buraxıldı, ardınca 2012-ci ilin noyabrında funksiyaları məhdud iş masası interfeysi, 2014-cü ilin iyununda Fire OS proqramı və 2016-cı ilin oktyabrında Windows 10 üçün proqramlar çıxdı. 2015-ci ilin oktyabr ayına olan məlumata görə, 40 milyarddan çox fotoşəkil çəkilib. yüklənmişdir. İnstaqram təsirinə görə təriflənsə də, xüsusilə yeniyetmələrin psixi sağlamlığına mənfi təsir, siyasət və interfeys dəyişiklikləri, senzura iddiaları və istifadəçilər tərəfindən yüklənən qeyri-qanuni və ya düzgün olmayan məzmuna görə tənqid obyektinə çevrilib.

2021-ci ilin dekabrına olan məlumata görə, ən çox izlənilən şəxs 373 milyondan çox izləyicisi ilə portuqaliyalı peşəkar futbolçu Cristiano Ronaldodur. 14 yanvar 2019-cu il tarixinə İnstaqramda ən çox bəyənilən şəkil, Kylie Jenner postunda 18 milyon bəyənmə olan əvvəlki rekordu keçmək məqsədilə yaradılan @world_record_egg hesabı tərəfindən yerləşdirilən yumurta şəklidir. 2019-cu ilin yanvar ayına olan məlumata görə, şəkil 55 milyondan çox bəyənmə alıb. İkinci ən çox bəyənilən foto Ariana Qrande və əri Dalton Qomezin toy şəklidir. Instagram 2010-cu illərin ən çox yüklənən dördüncü mobil proqramı idi.

## İstinadlar
RS-485

**RS-485** — ilk dəfə Elektron Sənaye Assosiasiyası tərəfindən qəbul edilmiş standart nömrəsidir. İndi bu standarta TİA/EIA 485 də deyilir. RS-485 - sənaye Avtomatik idarəetmə sistemlərində kontrolyor və digər avadanlığı birləşdirmək üçün istifadə edilən məşhur interfeysin adıdır. 

RS-485-in onun kimi geniş yayılmış RS-232-dən əsas fərqi bir neçə qurğunu birləşdirmək imkanıdır. RS-485 standartında 1200 metrə qədər kabellər dəstəklənir. RS-232 standartında yalnız 5 metrə qədər uzunluğu olan kabellər dəstəklənirdi. RS-485-də isə bu göründüyü kimi daha çoxdur. Ötürülmə sürəti istifadə ediləcək kabelin uzunluğu və növündən asılı olaraq dəyişə bilər. Əlaqəqələrdə müxtəlif çeşidlli kabellərdən istifadə edilə bilər. RS-485 10 Mbit / s-ə qədər ötürülmə sürətinə malikdir. 120 metrə qədər uzunluqda sürət 10 Mbit/san, 1200 metrə qədər isə 100 kbit/san olur. Quraşdırılan qurğuların sayı 32-256 arasında olmalıdır. Gərginlik səviyyəsi -7 Voltdan 12 Volta qədər ola bilər.

## RS-485 portu
TIA-485-A olaraq da bilinən, ANSI / TIA / EIA-485, TIA / EIA-485, EIA-485 və ya RS-485 Telekommunikasiya nəşr sistem.Standart balanslaşdırılmış digital çoxnöqtəli istifadə üçün sürücü və alıcıları elektrik xüsusiyyətləri standart müəyyən edir Sənaye Dərnəyi / Electronic Industries Alliance (TIA / EIA). Standart EIA-485 həyata Digital rabitə şəbəkələri səmərəli uzun mesafelerde və elektrik səs-küylü mühitlərdə istifadə edilə bilər. Bir neçə alıcıları xətti, multi-point konfiqurasiya şəbəkəsinə qoşula bilər. Bu xüsusiyyətləri bu cür şəbəkələr sənaye applications və oxşar proqramları faydalı edir.

EIA bir (Standartı Tövsiyə) prefiks "RS" ilə bütün standartlara etiketli, lakin EIA-TIA rəsmən standartların mənşəyi müəyyən kömək etmək üçün, "ƏMTQ / TIA" ilə "RS" əvəz. [1] ƏMTQ rəsmi dağıldı, və standart artıq TIA.Standart RS-485 TIA-485 ilə əvəz olunur dəstəklənir, lakin tez-tez mühəndis və proqram təyin RS istifadə davam təlimatlar var.

## İstinadlar
İkramullah Mahsud

**İkramullah Mahsud** — Pakistanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (may 2013 - dekabr 2013).

## Həyatı
İkramullah Mahsud 1953-cü ilin dekabrın 28-də anadan olub. 1979-cu ildən Pakistanın xarici işlər idarəsində işləməyə başlayıb.

2004-2008-ci illərdə Pakistanın Tacikistandakı, 2008-2012-ci illərdə isə Bəhreyndəki səfiri vəzifəsində çalışıb. Rus və ingilis dillərində sərbəst danışır.

Pakistan Xarici İşlər Nazirliyində xüsusi katib vəzifəsində çalışan İkramullah Mahsudun namizədliyi 2013-cü ilin mart ayında təsdiq olunub və o, Azərbaycanda Pakistanın yeni səfiri təyin edilib. Həmin ilin dekabrına kimi bu vəzifədə fəaliyyət göstərib.

## İstinadlar
Nilufər Abdullayeva-Şıxlı

**Nilufər Abdullayeva-Şıxlı** () — yazıçı, tərcüməçi, publisist. Rusiya Sözçülük Akademiyasının müxbir üzvü, Beynəlxalq Yazıçılar və Publisistlər assosiasiyasının üzvü.

## Həyatı
1991-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 2006-cı ildə Moskva şəhəri 1937 saylı iqtisadiyyat təmaüllü orta məktəbin nəzdindəki gimnaziyanı gümüş medalla bitirmişdir. Həmin ildə Moris Torez adına  Humanitar və Tətbiqi elmlər fakültəsinə, 2011-ci ildə universiteti bitirərək həmin fakültənin aspiranturasına daxil olub. 2012-də Lomonosov adına MDU-nin jurnalistika fakültəsinə də qəbul edilib.

İki roman, bir neçə povest, çoxsaylı şeirlər və hekayələrin müəllifidir.

Rəssamlıqla məşğul olur. Mükəmməl olaraq beş dil bilir.

## İstinadlar
Müammər Gülər

**Müammər Gülər** () — Türkiyənin daxili işlər naziri.

## Həyatı
Müammər Gülər 1949-cu ildə Mardində anadan olub. Ankara Hüquq Fakültəsi məzunu olan Gülər Niğdə, Kayseri, Qaziantep, Samsun və İstanbul valisi olub, daha sonra isə Dövlət İntizamı və Təhlükəsizliyi Baş İdarəsinin qurucu baş idarə rəhbəri olub.

Gülər son seçkilərdə Mardindən millət vəkili seçilib.

## İstinadlar
Mehmet Müəzzinoğlu

**Mehmet Müəzzinoğlu** () — Türkiyənin səhiyyə naziri (2013–2016).

## Həyatı
Mehmet Müəzzinoğlu 1955-ci ildə Yunanıstanın Komotini (Gümülcinə) şəhərində anadan olub.

İstanbul Universitetinin Cərrahpaşa Tibb Fakültəsindən məzun olan Müəzzinoğlu son seçkidə İstanbuldan millət vəkili seçilib.

## İstinadlar
Nabi Avçı

**Nabi Avçı** () — professor, Türkiyənin milli təhsil naziri.

## Həyatı
Nabi Avçı 1953-cü ildə Biləcikdə anadan olub. Ortadoğu Texniki Universiteti məzunu olan Avçı Anadolu Universitetində müəllim olub.

Çox sayda kitabı olan Avçı parlamentin təhsil, mədəniyyət, gənclik və idman komissiyasının sədri olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ömər Çelik

**Ömər Çelik** () — türk jurnalist və siyasətçi.

## Həyatı
Ömər Çelik 1968-ci ildə Adanada anadan olub.

Çelik Qazi Universitetinin məzunudur. 3 dəfə Adanadan millət vəkili seçilən Çelik Ədalət və İnkişaf Partiyasının xarici əlaqələr üzrə sədr müavini olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zeynal Həsənalıyev

**Zeynal Mədət oğlu Həsənalıyev** () — Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və iqtisadiyyat fakültəsinin dekanı (2006-2022), tarix elmləri doktoru, Beynəlxalq münasibətlər kafedrasının professoru.

## Həyatı
Zeynal Həsənalıyev 1953-cü il yanvarında Dərələyəz mahalının Ələyəz kəndində anadan olub. Orta məktəbi Dərələyəz mahalının Qovşuq kəndində bitirmişdir.

1976-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə qəbul olur. Daha sonra həmin ixtisas üzrə universitetin aspiranturasına daxil olur.

O, Səfəvi dövlətinin tarixi, inkişafı diqqətini cəlb edir, çətin bir tədqiqat yoluna qədəm qoyur. Beləliklə, 1991-ci ildə "Səfəvi dövlətinin ictimai-siyasi vəziyyəti (Alman səyyahı Adam Oleyarinin məlumatları əsasında)" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. 2005-ci ildə isə "Səfəvi dövləti XXVII əsrdə (Avropa səyyahlarının məlumatları əsasında)" doktorluq işini müdafiə edir.

1982-ci ildə BDU-nun Tarix fakültəsinin Qədim Dünya və Orta Əsrlər Tarixi kafedrasında baş laborant vəzifəsinə təyin olunur. Doğma universitetdə laborant vəzifəsindən müəllim, baş müəllim, dosent, professor vəzifələrinə öz zəhməti, öz qabiliyyəti ilə gəlib çıxan bu adam 2006-cı ildən 2022-ci ilədək Beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq hüquq fakültəsinə tarix elmləri doktoru, professor Zeynal Həsənalıyev rəhbərlik etmişdir.

## Təltifləri
2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Azərbaycan təhsilinin inkişafındakı xidmətlərinə" görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*