open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zəngilan məscidi

**Zəngilan məscidi** — Azərbaycanın Zəngilan şəhərində yeni tikilmiş məscid. 2020-ci ildə Zəngilan azad edildikdən sonra yanındakı tarixi İmam Hüseyn məscidinin qalıqları bərpa edilmiş, yanında isə yeni məscidin təməli 2023-cü il aprelin 26-da İlham Əliyev tərəfindən qoyulmuş və inşa edilmişdir.

## Tarixi

26 aprel 2021-ci ildə İlham Əliyev tərəfindən yeni məscidin əsası qoyulmuşdur. Məscidin açılışı 18 may 2024-cü ildə baş tutmuşdur. Tarixi məscidin ərazisində isə açıq səma altında sərgi yaradılmışdır.

## Memarlığı

Məscid binası düzbucaqlı plan quruluşlu, iki minarəli, üç neflidir. Məscid binasında 220 və 100 nəfərlik ibadət zalları yerləşir. Məscidin minarələri və günbəzi kaşı və kərpicdən yığılmışdır. İnteryerdə nəqqaşlıq işləri aparılmış, mehrab kaşıdan yığılmış nəbati naxışlarla işlənmişdir. Minbər və şəbəkə elementləri təbii ağacdandır.

## İstinadlar
Nərgiz Hacıyeva (futbolçu)

**Nərgiz Hacıyeva** (12 aprel 1991, Bakı, Azərbaycan)  — Azərbaycanlı peşəkar qadın futbolçu. "Aktobe" klubunun və Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli yığmasının müdafiəçisi

## Həyatı və Karyerası
13 yaşından futbolla məşğul olmağa başladı. İlk məşqçisi Boris Tibilov idi. 

2004cu ildə "Ruslan-93" klubuna transfer oldu. Bu klubda UEFA Qadınlar Çempionlar Liqası çərçivəsində, görüşlərdə çıxış edib. 

2018/2019-cu illərdə "Uğur" klubunda çıxış edib.   Burada Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasının çempionu oldu. 

2019-cu ildə Rusiyanın "Ryazan" klubuna transfer oldu. 

2019/2020-ci il futbol mövsümündə legioner həyatına davam edərək "Fatih Vatan Spor" klubuna transfer oldu.  2020/2021-ci il futbol mövsümündə "Ankara Büyükşehir Belediye Spor" klubuna transfer oldu. 

Yeni sezonun ardından 2021-ci ildə yenidən klub dəyişərək "Hakkarigücü" klubuna keçdi. Bu klubda 24 oyuna 3 qol 6 sarı vərəqə ilə yadda qaldı. Ümumən 2145 dəqiqə meydanda mübarizə apardı. Orda da bir müddət çıxış etdikdən sonra, 2021/2022-ci il futbol mövsümündə isə "Trabzonspor" klubunda çıxış etməyə başladı.  Bu klubda isə oyun sayı 16 oldu. 1395 dəqiqə meydanda mübarizə apardı. 

2022/2023-cü il futbol sezonunda "Ataşehir Belediye Spor" klubuna transfer olan Nərgiz Hacıyeva, sezonu Türkiyədə keçirdi. Bu vaxt ərzində 25 oyun keçirən futbolçu, 2173 dəqiqə meydanda mübarizə apardı. 2023/2024-cü il sezonun digər yarısını isə, Qazaxıstanın "Aktobe" klubuna keçirməyə başladı. 

## Milli Karyerası
2009-cu ildən A Millidə çıxış edir.

## İstinadlar
Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqası 2022/2023

**Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqası 2022/2023** — Qadınlar arası Azərbaycanda keçirilən ən böyük futbol liqasının mövsümü

## Müsabiqə formatı
AFFA Yüksək Qızlar Liqasında oyunlar bir qrupda 9 komanda olmaqla iki dövrədən ibarət dairəvi sistemlə keçirilir. Qələbəyə görə 3 (üç) xal, heç-heçəyə görə 1 (bir) xal verilir. Məğlubiyyətə görə isə xal verilmir. 

Komandaların xalları bərabər olarsa, turnir cədvəlindəki sıralama aşağıdakı göstəricilərə görə müəyyən olunur:
* Komandaların öz aralarında keçirdikləri oyunlarda qazandıqları xallara əsasən;
* Komandaların öz aralarında keçirdikləri oyunlarda vurulmuş və buraxılmış qolların sayına əsasən;
* Bütün oyunlarda vurulmuş və buraxılmış topların fərqinə görə;
* Bütün oyunlarda vurulmuş qolların sayına əsasən;
* Komandaların qələbə saylarına əsasən;
* Ən az qırmızı və sarı vərəqələrə görə toplamış xalların fərqinə əsasən (sarı vərəqə 1 xal, qırmızı vərəqə 3 xal);
* Bütün göstəricilər eyni olarsa, yenidən komandalar arasında bir oyun keçirilir və nəticəyə əsasən turnir cədvəlində yer müəyyən edilir.

## Turnir Cədvəli
*mənbə:* 

## Maraqlı faktlar
* "Sumqayıt" klubu, mövsümü məğlubiyyətsiz başa vurmuşdur.

## İstinadlar
İoaxim Lelevel

**İoaxim Lelevel** () —Polşa tarixçisi, ictimai xadim. 1808-ci ildə Vilno Universitetini bitirmiş, 1815–1818-ci il və 1821–1824-cü illərdə həmin Universitetin tarix kafedrasının müdiri işləmişdir. Gizli vətənpərvər təşkilatlarla əlaqə saxlamış, Polşa üsyanı (1830–1831) zamanı müvəqqəti hökumətin tərkibinə seçilmiş, üsyanın məğlubiyyətindən sonra Fransaya mühacirət etmişdi. Lelevel çarizmə qarşı birgə mübarizəyə çağıran "Rus qardaşlara" məktubuna görə 1833-cü ildə Fransadan sürgün edilmiş və Brüsselə köçərək burada inqilabi fəaliyyətini davam etdirmişdi. Lelevel Polşa tarixşünaslığında romantik məktəbin banisidir. Lelevel Polşanın siyasi tarixinə dair bir sıra əsərin müəllifidir.

## İstinadlar
Qnet

**Qnet Ltd**, keçmiş adları ilə **QuestNet** və **GoldQuest** — **QI Group**-a aid baş qərargahı Honkonqda yerləşən çoxsəviyyəli marketinq (MLM) şirkəti. QNet 1998-ci ildə Vicay Esvaran və Cozef Bismark tərəfindən qurulmuşdur. Şirkətin məhsullarına elektron ticarət platformasında enerji, çəki idarə etmə, qidalanma, şəxsi qulluq, ev qulluğu və moda aksesuarları daxildir.

Şirkət bəzi ölkələrdə qanuni şəkildə fəaliyyət göstərir. Lakin Hindistan kimi ölkələrdə piramida sxemi və çoxsəviyyəli marketinq kimi ittiham olunur. Hindistan hökuməti və Hindistanın Telekommunikasiya Tənzimləmə Təşkilatı Banqalorda yayılan etiraz aksiyasından sonra saytı ölkədə qadağan etmişdir.

## Tarix

### 1998-2000

### 2001-2018

### 2019-cu ildən

## Biznes model

## Məhsullar və törəmə şirkətlər

## Mübahisələr

### 2018
Latviya televiziyası "QN Europe"un piramida sxemi olduğunu bildirdi. Livan İqtisadiyyat Nazirliyi əhaliyə Qnet haqda xəbərdarlıq etdi. Malidə şiddətli etirazlardan sonra 10 IR fırıldaqçılıqdan həbs edildi. Yeni üzvlər 400-6.000.000 CFA arası ödəniş etdi. Mali ruhani rəhbəri Şerif Ousman Mədəni Haydara Qnet-in tibbi məhsullarının heç birinin təsirinin olmadığını bildirdi və onlarla əlaqəsini rədd etdi. Çennay, Andhra Pradeş, Naqpur, Mumbay, Maharaştra, Karnataka və Kançipuramda Qnet-ə qarşı hərəkət başladıldı.

Qnet-ə qarşı Qvineyanın Labe və Diksinn şəhərlərində, Səudiyyə Ərəbistanının Məkkə, Riyad və Nayran şəhərlərində həbslər baş vermişdir. 

### 2019

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Octomeria

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Orchis saccata

*  — Anacamptis collina bitki növünün sinonimi.
*  — Dactylorhiza sambucina bitki növünün sinonimi.
*  — Dactylorhiza urvilleana bitki növünün sinonimi.
Hüseyn Əmir Abdullahiyan

**Hüseyn Əmir Abdullahiyan** (; ) — 2021-ci ilin 25 avqust — 2024-cü ilin 19 may tarixlərində İran İslam Respublikasının Xarici İşlər Naziri, iranlı diplomat. 2011–2016-cı illərdə Ərəb və Afrika ölkələri üzrə xarici işlər nazirinin müavini vəzifəsini icra edib.

## İstinadlar
İrvin Rouz

**İrvin Rouz** – () - amerikalı bioloq və biokimyaçı, 2004-cü ildə "Uvikvitinin zülal parçalanmasında vasitəçilik etməsini kəşf etdiklərinə görə" Avram Herşko ilə birlikdə kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı  adına layiq görülüb.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvüdür (1979-cu ildən).

## Bioqrafiyası və elmi işi

1926-cı ilin 16 iyulunda  parket ustası Harry Royze (əslən Odessadandır) və Macarıstandan olan mühacirlərin qızı Ella Qrinvaldın yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. 13 yaşına qədər o, Bruklin 134 saylı orta məktəbində oxumuş və bazar günlərində isə yəhudi məktəbini ziyarət etmişdir. 1939-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Spokane şəhərinə köçmüşdürlər.

O, Vaşinqton Universitetində oxumuş, 1948-ci ildə isə oranı bitirmişdir (İkinci Dünya müharibəsi zamanı hərbi xidmətə gedərək təhsilinə fasilə vermişdir). Qayıtdıqdan sonra 1952-ci ildə orada namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

İ.Rouz Filadelfiyadakı Foks Çeys Xərçəng Mərkəzində proteazomda hüceyrə zülalının parçalanması sistemində uvikvitinin rolunu kəşf edən bir qrupa rəhbərlik etmişdir. Bu kəşfə görə o, Aaron Çexanover və Avram Herşko ilə bərabər 2004-cü ildə kimya üzrə Nobel mükafatını almışdır.

İrvin Rouz  Kaliforniya Universitetinin Tibb Kollecinin fəxri professoru olmuşdur.

## Ailəsi haqqında

Həyat yoldaşı (1955-ci ildən) - biokimyaçı Zelda Budenstayn Rouz, PhD (fəlsəfə doktoru) və  dörd uşaq sahibi olmuşdur.

## Əsas nəşrləri

* Hershko, A., Ciechanover, A. və Rose, I.A. (1979) "Retikulositlərdən ATP asılı proteolitik sistemin həlli: ATP ilə qarşılıqlı əlaqədə olan bir komponent". Proc. Natl. akad. Sci. ABŞ 76, səh. 3107-3110.
* Hershko, A., Ciechanover, A., Heller, H., Haas, A.L. və Rose I.A. (1980) "Zülalların parçalanmasında ATP-nin təklif olunan rolu: ATP-dən asılı proteolizin polipeptidinin çoxsaylı zəncirləri ilə zülalların konjuqasiyası". Proc. Natl. akad. Sci. ABŞ 77, səh. 1783—1786.  

## İstinadlar
Kleopatra xalçası

**Kleopatra xalçası** məşhur kraliça Kleopatra və Yuli Sezarın həyatındakı bir epizodla bağlı ədəbi və vizual bir obrazdır.

## Süjet
Bu, gələcək iki məşhur sevgilinin görüşmə hekayəsidir: Sezar Misiri ələ keçirəndə və eramızdan əvvəl 48-ci ilin oktyabrında İsgəndəriyyədəki sarayı işğal edəndə.e., qardaşı və həmsədri XIII Ptolemey Teos Filopator ilə vətəndaş müharibəsi aparan, 22 yaşlı Kleopatra romalıların liderinə yaxınlaşmaq və onu öz tərəfinə çəkmək qərarına gəldi. Ancaq bu  mümkün deyildi, çünki şəhər Ptolemeyin qoşunları tərəfindən ciddi şəkildə qorunurdu və onun qulluqçusu gənc yarıçılpaq gözəlliyi xalçaya bükərək balıqçı gəmisində saraya getdi və onu içəri apardı.
Sezarın qarşısında parlaq bir xalça açdı, Kleopatra möhtəşəm bir şəkildə ortaya çıxdı və gözəlliyi ilə Romalıları ilk baxışdan heyran etdi. 
Dünyanın məşhur xalçaları siyahısında bu xalça “unikal” adlanırdı. 
Epizodun şöhrəti hollivudun ən yaxşı gözəllikləri tərəfindən kinematik təcəssümü ilə asanlaşdırıldı.

Bu epizod onun tərcümeyi-halının ən məşhur və təsirli anlarından biridir.

## Tarixçilərin mülahizələri
      "Kleopatra, dostlarından yalnız birini, Siciliyalı Apollodorusu götürərək kiçik bir qayığa mindi və qaranlıq düşəndə kral sarayının yaxınlığında dayandı. O, diqqətdən kənarda qala bilmədiyi üçün yataq çantasına büründü.
Apollodor çantanı kəmərlə bağladı və həyətdən Sezarın yanına apardı. Deyilənə görə, Kleopatranın bu fərasəti və cəsarəti Sezarı dərhal ovsunlayıb. Nəhayət, Kleopatranın nəzakətinə və gözəlliyinə heyran olub, birlikdə padşahlıq edə bilmələri üçün onu padşahla barışdırdı.
Plutarxdan başqa heç kim ilk tanışlıq epizodunu ümumiyyətlə qeyd etmir.
Lukana Kleopatranın limana girmək üçün Ptolemey mühafizəçisinə rüşvət verdiyini qeyd edib.
Plutarxın 1770-ci ildə Con İmburn və qardaşı Uilyam tərəfindən nəşr olunan "müqayisəli bioqrafiya" tərcüməsində Kleopatranın saraya girdiyi materialı təsvir edərkən "xalça" sözü ilk dəfə bərk materialdan hazırlanmış parça mənasında istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Эпизод экранизации пьесы с Вивьен Ли
* Эпизод с Элизабет Тейлор
Məhəmməd Müxbir

**Məhəmməd Müxbir Dizfuli** (; ) – İran siyasətçisi, İranın vitse-prezident (2021–2024). İran prezidenti İbrahim Rəisinin 19 may 2024-cü ildə Vərziqanda baş verən helikopter qəzası nəticəsində ölməsindən sonra həmin tarixdən etibarən İran prezidentinin səlahiyyətlərinin icraçısı. O, bu vəzifəni 2024 İran prezident seçkilərində seçilmiş prezident Məsud Pezeşkianın vəzifələrinin icrasına başladığı 28 iyul 2024 tarixinə kimi icra etmişdir.

## İstinadlar
Lim körfəzi

**Lim** (  — sərhəd; ) — Xorvatiyanın İstriya yarımadasında körfəz. Körfəz Poreç şəhərindən cənubda, Brsar və Rovin şəhərlərinin yaxınlığında yerləşir. Körfəz hidromorfoloji fenomen hesab olunur. Körfəzi uzun və ensiz olduğuna görə bəzən kanal adlandırırlar. Formasına görə fyordu xatırlatsada əslində riadır. Körfəz Pazinçisa çayının fəaliyyəti nəticəsində formalaşmışdır. İlk vaxtlar dəniz səviyyəsi aşağı olmuş, sonradan dəniz suları çay dərəsini doldurmuşdur.

Lim körfəzi Lim dərəsinin bir hissəsi hesab olunur. Körfəz sahildən İstriya yarımadasının mərkəzinə kimi uzanır. Lim dərəsinin ümumi uzunluğu 35 km, körfəzin uzunluğu isə 10 km-dən çoxdur. Lim körfəzinin dərinliyi  — 30 m, ən enli yeri isə — təxminən 600 metrdir. Körfəzin hər iki sahil boyu dik dağ silsiləsi uzanır. Dağların nisbi hündürlüyü 100 metrə çatır.

1980-cı ilin Up/I 34-1980 qərarına əsasən körfəz akvatoriyası qorunan ərazi elan olub. Körfəz ərazisində çimmək, balıqçılıqla məşğul olmaq və yanacaqla işləyən texnikadan istifadə etmək qadağandır.

Körfəzin suyu az duzludur. Buna səbəb ətraf dağlardan eləcə də körfəz dibində çoxlu şirin su mənbələrinin körfəzə tökülməsidir. 

Ərazidə ikitaylıların,şüaüzgəclilərin və bir çox delikates su canlılarının çoxaldılması üçün fermalar fəaliyyət göstərir. Ətraf dağlar sıx meşə örtüyü ilə örtülüdür. Körfəzin şimal hissəsində həmişəyaşıl, cənub hissəsində isə enliyarpaqlı ağaclar üstünlük təşkil edir. Heyavanlardan daha çox vəhşi qabana, tülküyə, porsuqa, marala rast gəlinir.

Lim körfəzində, 65 metr dərinlikdə Baredine mağarası var.

1958-ci illərdə körfəzdə "Vikinqlər" filminin çəkilişləri olmuşdur.

## İstinadlar
Oskar Stumon

**Oskar Stumon** (; ) — Belçika bəstəkarı, musiqi tənqidçisi, dramaturqu və teatr rejissoru.

Oskar Stumon baletlər üçün musiqi bəstələmiş, Brüssel Kral Konservatoriyasında dərs demiş və Eduard-Fortyune Kalabrezi ilə birlikdə "La Monne" teatrına rəhbərlik etmişdir (1875–1885 və 1889–1900).

## Əsərləri
* *Phœbé*, one-act opéra-comique (Brussels, Théâtre royal de la Monnaie, 19 yanvar 1860)
* *Endymion*, one-act ballet (Brussels, Monnaie, 21 aprel 1861)
* *La Ferme*, one-act opéra-comique (Liège, 10 aprel 1862)
* *L'Orco*, two-act and three-scene opéra fantastique (Brussels, Monnaie, 8 yanvar 1864)
* *La Reine des prairies*, two-act ballet (Brussels, Monnaie, 24 noyabr 1865)
* *La Fée amoureuse*, two-act ballet (Brussels, Monnaie, 5 dekabr 1867)
* *Les Fumeurs d'opium*, one-act operetta (Brussels, Théâtre royal des Galeries, 9 yanvar 1869)
* *Les Belles de nuit*, one-act ballet (Brussels, Monnaie, 16 mart 1870)
* *La Sonate pathétique*, one-act comedy (Brussels, Monnaie, 7 noyabr 1870)
* *Un fil à la patte*, one-act comedy (Brussels, Galeries, 11 aprel 1871)
* *Les Hannetons*, one-act opéra-bouffe (Brussels, Galeries, 22 aprel 1871)
* *Une grève*, three-act comedy (Brussels, Galeries, 30 sentyabr 1871)
* *Une nuit d'hiver*, one-act comedy (Brussels, Galeries, 23 mart 1872)
* *L'Échéance*, three-act comedy (Brussels, Galeries, 25 yanvar 1873)
* *Les Enfarinés*, one-act comedy (Brussels, Galeries, 17 yanvar 1874)
* *La Moisson*, one-act ballet (Brussels, Monnaie, 29 yanvar 1875)
* *La Nuit de Noël*, one-act ballet (Brussels, Monnaie, 14 oktyabr 1880)
* *Les Sorrentines*, one-act ballet (Brussels, Monnaie, 11 oktyabr 1882)
* *La Tzigane*, one-act ballet (Brussels, Monnaie, 27 mart 1885)
* *Farfalla*, one-act ballet (Brussels, Monnaie, 14 noyabr 1893)

## İstinadlar
Nəcd və Həsa əmirliyi

**Nəcd və Həsa əmirliyi** — 1913-cü ildən 1921-ci ilə qədər Üçüncü Səudiyyə Dövlətinin ikinci interasiyası idi. Bu, Səud sülaləsinin rəhbərlik etdiyi monarxiya idi.

## Həmçinin bax
* Səudiyyə Ərəbistanı tarixi
* Diriyyə əmirliyi
* Nəcd əmirliyi
* Cəbəl-Şəmmar əmirliyi
* Hicaz krallığı
* Hicaz və Nəcd krallığı

## İstinadlar
Yozef fon Hammer-Purqştal

baron **Yozef fon Hammer-Purqştal** () və ya doğum adı ilə **Yozef fon Hammer** (; ) — Avstriya şərqşünası, tarixçisi və diplomat. O, dövrünün ən bacarıqlı şərqşünaslarından biri hesab olunur.

## Baxışları
Hammer yunanları onların klassik irsi ilə eyniləşdirmək kimi filellenist cərəyanı izləmək əvəzinə öz dövrünün yunanlarını linqvistik və siyasi zəmində mədəni olaraq Şərqə mənsub hesab edirdi. Bu baxımdan o, XVIII əsrin sonlarına aid intellektual ənənəyə sadiq qaldığı görünür.

## Əsərləri
* Aḥmad ibn ʻAlī ibn Waḥshīyah, , ed. and trans. J. Hammer (London, 1806)
*  (Vienna, 1815): vol. I, vol. II
*  (Vienna, 1818)
*  (Pest, 1818)
*  (Vienna, 1819)
*  (Pest, 1822)
*  (St Petersburg, 1825)
* Evliya Çelebi, *Narrative of Travels in Europe, Asia, and Africa in the Seventeenth Century by Evliya Efendi (Evliya Çelebi)*, trans. J. von Hammer (2 vols., 1834–1850) - an English language translation of the first two volumes of :  , vol. I.2,   
*  (in English as *The History of the Assassins* trans. O. C. Wood (London, 1835)
*  (1836)
*  (Pest, 1840)
*  (, Darmstadt, 1842)
*  (4 vols., Vienna, 1847–1851) – a four-volume biography of Melchior Klesl
*  (7 vols., 1850–1856) – unfinished: vol. I, vol. II, vol. III, vol. IV, vol. V, vol. VI, vol. VII
*  (Vienna, 1856)
* , ed. Reinhart Bachofen von Echt (Vienna, 1940) – memoirs.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Hammer-Purgstall, Joseph, Freiherr von". Encyclopædia Britannica. Vol. 12 (11th ed.). Cambridge University Press.
* Herbermann, Charles, ed. (1910). "Joseph, Baron von Hammer-Purgstall" . Catholic Encyclopedia. Vol. 7. New York: Robert Appleton Company.

## Xarici keçidlər
* 
*
Filellinizm

**Filellinizm** ("φιλέω" – "sevgi" və "Ελληνες" – "yunanlar"; ) — Avropa və Amerikada XVIII əsrin sonundan XIX əsrin əvvəllərinə qədər davam etmiş,Yunanıstanın Osmanlı boyunduruğuna qarşı mübarizəsinə dəstək olan siyasi-ictimai hərəkat.

Geniş mənada bu termin ümumiyyətlə Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı yunanlara kömək etmiş, dar mənada isə Yunanıstanın milli qurtuluşunda bilavasitə iştirak etmiş hər hansı əcnəbilərə aid edilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Феоктистов Е.* «Борьба Греции за независимость»,  1863
* *Phillips W. A.* «The war of Greek independance 1821 to 1833», London 1897.
Əli xan Vali

**Əli Xan Vəli** () () — İran fotoqrafı, Nasirəddin şah və Müzəffərəddin şah hakimiyyətləri dövründə Qacar siyasi xadimi.

## Əli Xan Sarayı
Şəmiranat şəhristanıın Cəfərabad kəndinin yuxarı axarında Əli xan bağ evi və böyük bağ salmışdır. Yayda dövrünün vəzirlərini və mühüm şəxsiyyətlərini bağçaya dəvət edir, böyük ziyafətlər təşkil edirdi. Bir müddət sonra Əli xanın oğlu Qasım xan dağın yanında başqa bir malikanə tikdirmişdir. Bu, malikanənin divarlarının bir tərəfini təşkil edirdi. Bağ və malikanələr Əli xan sarayı adlanırdı və Pəhləvi dövründə Saadabad Kompleksinin bünövrəsinə bitişik idi.

## İstinadlar
Aleksandr xan Setxanyan

**Aleksandr xan Setxanyan** () — İran generalı, kazak briqadasının qərargah rəisi, İran İmperator Ordusunun komandanı və Davidxanyan ailəsinin nümayəndəsi.

## Erkən həyatı
Aleksandr general Tsatur xan və Ledi Ninon Ovnatanyanın ailəsində anadan olmuşdur. Onun ata tərəfdən babası səfir Set xan Astvatsaturyan, ana tərəfdən babası Akop Ovnatanyandır.

1878-ci ildə Tsatur xan Böyük knyaz Mixail Nikolayeviçə verdiyi vədə əməl edərək Aleksandrı Gürcüstanın Tiflis şəhərində yerləşən hərbi akademiyaya oxumağa göndərmişdir. Aleksandr yola düşməzdən əvvəl Təbrizdəki erməni məktəbində fars və erməni dillərini mənimsəmişdir. Gürcüstanda rus və fransız dillərini, hərb elmini və kazak süvarilərinin taktikasını öyrənmişdir. Aleksandr təhsilini başa vurduqdan sonra ali təhsilini başa vurmaq üçün Moskvaya getmişdir. Orada Rusiya imperiyasının vətəndaşlığını qəbul etmişdir.

## Hərbi karyerası
Moskvada hərbi təhsilini başa vuran Aleksandr 1887-ci ildə Təbrizə qayıtmış və dərhal sərhəng rütbəsi ilə İran ordusuna daxil olmuşdur. Bu rütbədə dörd il hərbi xidmət keçdikdən sonra Müzəffərəddin Şah Qacar onu 1892-ci ildə sərhəng adyutantı rütbəsinə yüksəltmişdir. Aleksandr 1894-cü ildə İran kazak briqadasına qoşulmaq üçün Tehrana getmişdir. 1900-cü ilə qədər Aleksandr briqada generalı rütbəsinə qədər yüksəlmiş və 1915-ci ildə qərargah rəisi olmuşdur. Aleksandr 1916-cı ildə briqadadan təqaüdə çıxmışdır. Təqaüdə çıxdıqdan sonra o vaxt onun tabeliyində olan Rza xan sərtip rütbəsinə yüksəlmişvə Tehranda bir alayın rəisi təyin olunmuşdur.

## Şəxsi həyatı
1894-cü ildə Aleksandr başqa bir general Martiros xan Davidxanyanın qızı Məryəm Davidxanyanla evlənmiş və beləliklə Davidxanyan ailəsinin üzvü olmuşdur.

Aleksandr 1953-cü ildə vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra böyük bir matəm izdihamı Tehranın erməni kilsəsinə toplaşaraq ona ehtiram bildirmişdir. Əzadarlar arasında Pəhləvi rejimini təmsil edən çoxsaylı dövlət rəsmiləri və hərbi zabitlər də var idi. İran hərbi müşavirlərindən biri MKİ tərəfindən hazırlanmış dövlət çevrilişindən sonra mövcud siyasi qarışıqlığın onların iştirakını çətinləşdirdiyini izah edərək iclasda iştirak edən az sayda məmura görə ailədən üzr istəmişdir.

## İstinadlar
Martiros xan Davidxanyan

**Martiros xan Davidxanyan** () — İran generalı, xeyriyyəçisi, professoru, İran kazak briqadasının qərargah rəisi və Qacar məhkəməsinin kral qvardiya komandiri. İran şahı Nasirəddin şah Qacara rus dilini öyrətmişdir.

## Erkən həyatı
Martiros 1843-cü ildə İsfahanda anadan olmuşdur. Moskvada Lazarev adına İnstitutunda oxumuş, oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Sonra o, İrana qayıtmış və burada İranın ilk müasir ali təhsil universiteti olan Darülfünun məktəbində rus və fransız dillərindən dərs deməyə başlamışdır. Otuz iki il orada müəllimlik etmişdir.

## Karyerası
1873-cü ildə Martiros Nəşrlər Nazirliyində və Xüsusi Hökumət Tərcümə İdarəsində fransız və rus dillərinə tərcüməçi kimi xidmət etmişdir. O, İran ordusunda general kimi xidmət edirdi. 1879-cu ildə rus zabitləri İran kazak briqadasının təlimini öz üzərinə götürmüş, Martiros briqadada tərcüməçi kimi işləməyə başlamışdır. Martiros rəis-i ərkan-i hərb rütbəsinə çatmışdır. Məhz bu rütbə ilə o, İran kazak briqadasının qərargah rəisi təyin edilmişdir. O, 26 il bu vəzifədə çalışmışdır. Qacar dövrünün sonlarına doğru Martiros Qacar Məhkəməsinin Kral Qvardiyasının komandanı olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Martiros əksər yazıçılar tərəfindən "Madros" adlandırılmış və sərdar aristokratik tituluna, Əmir tuman, onminlik komandir, və Arteşbod hərbi titullarına sahib olmuşdur. O, "Müqəddəs Anna", "Müqəddəs Stanislav", "Müqəddəs Georgi" və "Müqəddəs Vladimir" ordenləri ilə təltif edilmiş və Tehranın Müqəddəs Georgi kilsəsində dəfn edilmişdir. Onun general İsgəndər xan Davidxanyan da daxil olmaqla üç oğlu var idi.

## İstinadlar
Ciddə müqaviləsi (1927)

**Ciddə müqaviləsi**, formal olaraq **Əlahəzrət və Hicaz Kralı Əlahəzrət və Nəcd və Onun Asılı Əraziləri arasında Müqavilə** — Birləşmiş Krallıq ilə İbn Səud arasında 1927-ci ildə imzalanmış müqavilə.

20 may 1927-ci ildə Birləşmiş Krallıq adından Ser Gilbert Kleyton ilə Hicaz və Nəcd krallığı adından şahzadə Feysəl ibn Əbdüləziz tərəfindən imzalanmışdır. Müqavilə 1915-ci il Darin müqaviləsini əvəz etmişdir.

## İstinadlar
İsgəndər xan Davidxanyan

**İsgəndər xan Davidxanyan** — İran generalı, professoru, İran kazak briqadası komandirinin müavini, Davidxanyan ailəsinin nümayəndəsi.

## Həyatı
Atası vasitəsilə Davidxanyan ailəsinin üzvü olan İskəndər Fəth Əli Şahın Maliyyə naziri Markar xan Davidxanyanla qohumdur. Fotoqraf Ernst Heltserin qızı Ernst Heltser ilə evlənmişdir.

General Martiros xan Davidxanyanın oğlu olan İsgəndər xan Davidxanyan atasının yolunu davam etdirmiş, Darülfünunda fransız və rus dillərindən dərs demiş, İran ordusunda general rütbəsində xidmət etmişdir. Davidxanyan gələcək şah Rza Pəhləvidən daha yüksək rütbədə İran kazak briqadası komandirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

1906-cı ildə Fyodor Çernozubovun rəhbərliyi altında briqadanın maliyyə vəziyyətini araşdırmaq üçün bir komitə seçilmişdir. O, Çernozubovun əsgərlərin maaşını oğurladığını müəyyən etmişdir və bu, rus zabitləri tərəfindən təsdiqlənmiş bir akt idi. Çernozubov Martiros xan Davidxanyanın təqaüd bölgüsündə səhv davranmış və pensiyanın bir hissəsini İsgəndərin qaynı Aleksandr xan Setxanyana vermişdi. İstintaqın nəticələri elan edildikdən sonra Çernozubov vəzifəsindən azad edilmişdir. Nəticədə yeni komandir təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Fyodor Çernozubov

**Fyodor Qriqoryeviç Çernozubov** (; ) — Rusiya İmperator Ordusunun zabiti. 20 fevral 1915-ci ildə general-leytenant olmuşdur.

O, 17 aprel 1901-ci ildən 10 dekabr 1902-ci ilə qədər Rusiya Qafqaz Ordusunda 1-ci Qafqaz kazak diviziyasının qərargah rəisi olmuşdur. 10 dekabr 1902-ci ildə Qafqaz qoşunlarının baş komandanı təyin edilmişdir. 30 iyul 1902-ci ildən 1 iyun 1906-cı ilə qədər İran kazak briqadasının süvari hazırlığının rəisi idi. 26 noyabr 1908-ci ildə Terek kazaklarının qərargah rəisi təyin olunmuşdur. O, hərbi kəşfiyyatla bağlı bir neçə məqalə dərc etmişdir.

## İstinadlar
Çimərlikdə seks

**Çimərlikdə seks** vodka, şaftalı şnapsı, portağal və zoğal şirəsi tərkibli spirtli kokteyldir . Bu , Beynəlxalq Barmenlər Assosiasiyasının rəsmi kokteylidir. 

Mütəmadi içki kimi təsnif edilir. Beynəlxalq Barmenlər Assosiasiyasının (BBA) “Müasir Klassiklər” kateqoriyasındakı rəsmi kokteyllərindən biridir.

## Tarixi
Resept 1980-1990-cı illərdə "Şortda qum" (ing.Sand in your shorts) və "Çimərlikdə əyləncə" (ing.Fun on the beach) adları altında ortaya çıxdı. Hesab olunur ki, kokteyl populyarlığı üçün personajları tez-tez bu xüsusi kokteyli içdikləri "Santa Barbara" serialına borcludur.

## Hazırlanması
BBA resepti:

vodka - 40 ml (2 hissə)

şaftalı şnapsı - 20 ml (1 hissə)

təzə sıxılmış portağal şirəsi - 40 ml (2 hissə)

zoğal suyu - 40 ml (2 hissə).

Tərkiblər buzlu highball stəkana tökülür (lakin qarışdırılmır). Kokteyl stəkana taxılmış yarım dairə portağal ilə verilir.

## Ümumi növlər
Kokteylin iki ümumi növü var:

* BBA-nin rəsmi kokteyli vodka, şaftalı şnapsı, portağal suyu və zoğal şirəsindən hazırlanır. 
* 2008-ci il *Mr. Boston Official Barmen's Guide* (67-ci nəşr) vodka, Chambord, Midori Melon Liqueur, ananas şirəsi və zoğal şirəsindən hazırlanmış alternativ resept təqdim edir.

İçki highball şüşəsində buz üzərində hazırlanır və portağal dilimi ilə bəzədilir. Bəzən daha az proporsiyalarda qarışdırıb və qədəhdə (ing. shot, rus. рюмка) servis edirlər.

## Variasiyalar
Bəzi törəmə variasiyaların öz adları var:

* "Avtomobil yolunda seks" çimərlikdə portağal şirəsivə mərcanı şirəsi ilə mavi kürasao və Sprite ilə əvəz olunan seksdir.
* " Woo woo " portağal şirəsi olmadan Çimərlikdə seks kokteylidir.
* Alkoqolsuz variasiya bəzən "çimərlikdə təhlükəsiz seks", "sahildə qucaqlaşmalar" və ya "sahildə bakirə(lər)" kimi adlandırılır.

* Şaftalı şnapplarını şaftalı likörü ilə əvəz edin;

* Portağal suyunu eyni nisbətdə ananas suyu ilə əvəz edin;
* Portağalı qrenadinlə əvəz edin;
* Şaftalı likörünü qovun likörü və Chambord likörü ilə əvəz edin.

## Xarici linklər

* BBA-nın rəsmi kokteyl resepti
Aze-Le-Ferron Qalası

**Aze-Le-Ferron Qalası** — Fransansanın Aze-le-Ferron kommunasının Endr departamentinin Luara vadisində saray və park kompleksi.

Qala XV-ci əsrdə qurulub və sonra XVII-ci əsrin əvvəllərində yenidən qurularaq genişləndirildi.

1950-ci ildə Qala Fransanın Tarixi abidələr siyahısına daxil edilib.

## Tarixi

İlk qala XV-ci əsrin sonlarında Prejean Frotier tərəfindən tikilmişdir. 1496-cı ilə aid olan Qalanın qülləsi XVII-ci əsrin sonlarına aid tikililərə daxil edilmiş və bu gün də qalmaqdadır.

Qala 1560-cı ildə I Lui de Kravantın ailəsinin mülkiyyətinə keçdi. Bu ailə XVII-ci əsrin sonlarına qədər mülkə sahib idi. Onilliklər ərzində sarayın sahibləri Fransa tarixində məşhur olan zadəganların nümayəndələri idi.

Fransız İnqilabından sonra kompleks iki məşhur silah istehsalçıları Viktor və Antuan Luzarşerin mülkiyyətinə keçdi. Onların nəsilləri XX-ci əsrin əvvəllərinə qədər kompleksdə yaşayıblar.

Qala və park 1925-ci ildə Fransa hökümətinin mülkiyyətinə keçdi.

## İnteryeri

İnteryerə XV-ci əsr və sonrakı dövrlərə aid mebel, sənət əsərləri və qobelenlər daxildir. Burada gözəl qorunub saxlanmış Renessans dövrünə, XVI Lodovik və Empire aid möhtəşəm kolleksiyalar var.

Qala və park ictimaiyyət üçün açıqdır.

## Həmçinin bax
* Fransa qəsrlərinin siyahısı

## Qalereya


Château d'Azay-le-Ferron.jpg|
Chateau d'Azay-le-Ferron Facade.JPG|
Chateau d'Azay-le-Ferron View from Park.JPG|
Chateau d'Azay-le-Ferron French Garden..JPG|
Chateau d'Azay-le-Ferron Topiary.JPG|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website of Château d'Azay-le-Ferron
Darin müqaviləsi

**Darin müqaviləsi** və ya **Darin paktı** — 1915-ci ildə Birləşmiş Krallıq ilə Nəcd və Həsa əmirliyinin hökmdarı Əbdüləziz Səud arasında bağlanmış müqavilə.

Müqavilə Tarut adasında yerləşən Darində 26 dekabr 1915-ci ildə Britaniya hökuməti adından Ser Persi Koks ilə Əbdüləziz Səud tərəfindən imzalanmışdır.

## Əhəmiyyəti
Müqavilə yenicə formalaşmaqda olan Səudiyyə dövlətini beynəlxalq səviyyədə tanıyan ilk müqavilə idi. Nəcd tarixində ilk dəfə olaraq danışıqlarlı sərhəd anlayışı ortaya atılmışdı. Bundan əlavə, Britaniyanın məqsədi Fars körfəzindəki protektoratlarını təmin etmək idi, lakin bu müqavilə qonşu ərazilərdə Səudiyyə nəzarətini qanuniləşdirmək kimi gözlənilməz nəticə vermişdir. Müqavilə 1927-ci ildə Ciddə müqaviləsi ilə əvəz olunmuşdur.

## İstinadlar
Markar xan Davidxanyan

**Markar xan Davidxanyan** — İranın maliyyə naziri, Qacar İranının ikinci kralı Fətəli şah Qacarın yaxın müşaviri və Davidxanyan ailəsinin üzvü. Davidxanyan maliyyə naziri kimi Böyük oyun zamanı İranın iqtisadi siyasətini formalaşdırmışdır.

## Həyatı
Saraydakı vəzifəsinə qədər Davidxanyan xaricdə, Kembricdə təhsil almışdır. Davidxanyan 1804-cü ildən 1848-ci ilə qədər qırx dörd il Fətəli şah Qacarın maliyyə nəzarətçisi və ya satınalma rəisi vəzifəsində çalışmışdır. Onun üzərinə düşən vəzifəni dəqiqliklə yerinə yetirdiyi diqqətə çatdırılmışdır. O, həm də on beş il İranın maliyyə naziri vəzifəsində çalışmışdır.

Davidxanyan 1804-cü ildə, Böyük Pyotr və Nadir şahın imperiyalarından qalan Cənubi Qafqazda hökmranlıq uğrunda mübarizə olan Rusiya–İran müharibəsi başlayandan bir il sonra baş maliyyə müşaviri təyin edilmişdir. Həm çar Aleksandr, həm də Fətəli şah Gürcüstanda mübahisəli əraziləri birləşdirməyə ümid edirdilər. İran döyüş meydanında say üstünlüyünə malik olsa da, Rusiyanın üstün texnologiyası, təlimi və strategiyası var idi. İranın Napoleonla ittifaqına baxmayaraq, Fransa İrana çox az konkret kömək göstərə bilmiş və 1813-cü ilin əvvəlində İran indiki Dağıstanı, Gürcüstanı və Azərbaycan Respublikasının böyük hissəsini buraxaraq Gülüstan müqaviləsini imzalamışdır. Həmçinin, Rusiya İran daxilində ticarət hüququ qazanmışdı.

Müharibədən sonra on üç il sülh hökm sürməsinə baxmayaraq, İran iqtisadiyyatı bərbad vəziyyətdə idi və Davidxanyan xarici subsidiyalara bel bağlamağa məcbur olmuşdu. 1826-cı ilin iyulunda Rusiya Gülüstan müqaviləsini pozaraq iki dövlət arasında müharibəni yenidən alovlandırmışdır. İran 1828-ci ilin fevralında müharibəni bitirmək üçün Türkmənçay müqaviləsini imzalamış və bu müqavilə Davidxanyanı 20 milyon rubl gümüş ödəməyə məcbur etmişdir. İran potensial olaraq Britaniyanın köməyi ilə İran Azərbaycanını bütünlüklə itirməkdən və ya hətta Rusiyanın vassalı olmaqdan potensial olaraq xilas olmuşdu. Müharibədən sonra Qacar dövləti bir daha heç vaxt Rusiya ilə bərabər səviyyədə qarşılaşmamış və Avropa ölkələri tərəfindən bərabərhüquqlu kimi qəbul edilməmişdir. Hər halda, Rusiya İranda təsir dairəsini artırmış və Davidxanyan şahın azalan maliyyə axınının qarşısını almağa çalımışdır. O, xarici kreditlər təşkil etmiş və daxili iqtisadi qeyri-sabitliyi idarə etmişdir.

## İstinadlar
Tsatur xan

**Tsatur xan** () — İran generalı, Rusiyadakı səfiri və Şah Müzəffərəddin Qacarın müşaviri. O, Rusiya canişini Mixail Nikolayeviçin yaxın dostu, Davidxanyan ailəsinin üzvü idi.

## Həyatı

İran diplomatı və hərbi müşaviri Set xan və Ledi Zizi xanımın oğlu olan Tsatur xan təxminən 1820-ci ildə Təbrizdə anadan olmuşdur. Kembric Universitetində təhsil almışdır. O, ali təhsilli və atası dövlət xadimi və Qacarların yaxın dostu olduğuna görə Tsatur Təbrizdə gənc vəliəhd Müzəffərəddin Qacarın müşaviri təyin edilmişdir. Tsatur xan həyat yoldaşı ilə birlikdə Təbrizdə məskunlaşmış, burada Qacar ordusunda general rütbəsində vəzifəsini yerinə yetirmiş, eləcə də xarici dövlət adamları ilə görüşdən məsul olan İranın baş müavini kimi diplomatik vəzifələr götürmüşdür. Bu rolda o, ailəsinin diplomatiya ənənəsini davam etdirərək Nasirəddin Şah Qacarla birlikdə İngiltərəyə səfər etmişdir. Mkrtiç Xrimyan erməni icmasını kürd və türk hücumlarından qorumaq üçün ondan kömək istəmişdi. Tsatur xan erməni rəssamı Akop Ovnatanyanın qızı Ninon Ovnatanyanla evli idi.

### Rusiyada
Qafqaz canişini Mixail Nikolayeviç şah Müzəffərəddin Qacara hədiyyə olaraq bir cüt yaxşı yetişdirilmiş ov iti göndərmişdi. Bunun müqabilində Şahzadə Tsatur xanın başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti vasitəsilə canişinə bir cüt ərəb atı göndərməklə bu lütfün qarşılığını almaq qərarına gəlmişdi. Canişin atlara görə minnətdar idi və Tsatur xanın etiketinə heyran qaldığını bildirmişdi. Canişin ona necə nail olduğunu soruşmuş və Tsatur xan ona Kembricdəki təhsili haqqında danışmışdır. Tsatur xanın niyə təhsil almaq üçün bu qədər uzaqlara getdiyini, çünki İran aristokratiyasının bir çox üzvlərinin Rusiyada təhsil aldıqları məlum idi. Tsatur xan canişinə cavab vermişdir ki, atası Set xan İngiltərədə səfir vəzifəsində çalışmışdı. Canişin Tsatur xanı hərsoqun hesabına bağışlayacağını elan etmişdir, bir şərtlə ki, Tsatur övladlarını Rusiyaya oxutdurmaq üçün canişinə vəd etsin. Tsatur xan razılaşdı və beləliklə, Mixail Nikolayeviç ilə dostluğu və Rusiya ilə daha sıx əlaqələri formalaşmışdır.

## İstinadlar
Ernst Heltser

**Ernst Heltser** (; ) — Almaniya teleqrafı və fotoqrafı. O, Qacarlar sülaləsində Nasirəddin şahın hakimiyyəti dövründə İrana gəlmiş və 20 ilə yaxın (1871–1898) İsfahanda yaşamışdır. O, şəhərin və onun ətrafındakı yerlərin tarixi fotolarını çəkmişdir.

## Həyatı
Ernst Heltser 7 yanvar 1835-ci ildə Türingiyanın Klyaynşmalkalden şəhərində anadan olmuşdur. 1844–1848-ci illərdə Şnepfental Zaltsmann məktəbində oxumuşdur. İrana getməzdən əvvəl Heltser Aralıq dənizində "Siemens & Halske" kabel şirkətində işləmişdir. Heltserə İsfahandakı britaniyalılar tərəfindən bu şəhərdəki teleqraf mərkəzini idarə etmək tapşırığı verilmişdir. 1867-ci ildə iş tamamlandıqdan sonra o, Almaniyaya qısa bir səfər etmiş və burada fotoqrafiya ilə tanış olmuşdur. Fotoaparat və digər avadanlıqlar alıb İrana aparmışdır. 1873–1897-ci illərdə Heltser İranda minlərlə fotoşəkil çəkmişdir. Fotoların əksəriyyəti İsfahanda çəkilmiş, lakin bir neçəsində Tehran, Qum, Sultaniyə və Kaşandakı yerlər də var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lifelines: Ernst Hölzer. Vol. 3, Ed. Siemens Historical Institute, Munich 2015 
* «ارنست هولتسر»  در وبگاه مرکز اسناد و مدارک میراث فرهنگی
Ferhan və Ferzan Öndər

**Ferhan və Ferzan Öndər** (2 oktyabr 1965, Tokat) — Türk-avstriyalı əkiz pianistlər

Ferhan və Ferzan Öndər əkizləri, beynəlxalq səviyyədə tanınan piano duetidirlər. Öndər qardaşları klassik musiqi ilə yanaşı, modern musiqi repertuarında olan əsərləri də ifa etmişdir. Onlar nadir hallarda fərdi fortepiano konsertləri də verirlər.

## Həyatları
Ferhan və Ferzan Öndər Tokatın kiçik bir kəndində anadan olduqlarını söyləyirlər. Böyük qardaşları in nda musiqi təhsili almağa başlamasından sonra ailə Ankaraya köçüb. Əkiz bacılar 10 yaşında fortepiano dərsləri almağa və ifa etməyə başladılar və əvvəldən piano dueti kimi yetişdirdilər. 14 yaşında onlar İtaliyanın Terni şəhərində Concorso Pianistico Internazionale Alessandro Casagrande münsiflər heyətinin xüsusi mükafatını qazandılar. Onlar əvvəlcə Ankaradakı Hacettepe Universitetində, 1985-ci ildən isə nde in və Paul Badura-Skodanın ustad dərslərində təhsil alıblar.

Bu duet dünya üzrə konsert turları və dünyaca məşhur orkestrlərlə müntəzəm çıxışları ilə tanınır. Onlar həmçinin , , ,  və  kimi musiqi festivallarında çıxış edirlər.

Duetin repertuarında Bax, Vivaldi, Motsart, Pulenk, Bartok, Stravinski, Vitold Lutoslavski və Fazıl Sayın əsərləri yer alır.

Onların ilk CD olan "Vivaldi Reflections" (2001), 2002-ci ildə  mükafatını aldı. Onların ikinci albomu "1001 Nights" (2003) adlanırdı. 2002-ci ildə  (, spiker: ) ilə əməkdaşlığın canlı səsyazması yayımlandı.

Öndər qardaşları 2003-cü ildə Türkiyənin UNICEF komitəsi tərəfindən UNICEF-in xoşməramlı səfiri təyin edilib və uşaq layihələrində iştirak edirlər. Onların hər ikisi Vyanada yaşayır.

## Şəxsi həyatları
* Ferhan Önder avstriyalı pianoçu  ilə evli olub və onların bir qızı var.
* Ferzan Önder əvvəlcə Vyanalı sahibkarla evli olub. O, 2009-cu ildən avstriyalı multi-zərb alətləri instrumentalisti  ilə evlidir və onların bir oğlu var.

## Diskoqrafiya
* 1998: Saint-Saens - Bethoven (Pan Classics)
* 2001: Vivaldi Reflections (EMI)
* 2002: Karneval der Tiere
* 2003: 1001 Nights (EMI)
* 2015: Carmina Burana (SONY)
* 2019: Karneval der Tiere (SONY)
* 2019: Ferhan&Ferzan Önder play Fazıl Say (WINTER&WINTER)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Xəmsə tayfaları

**Xəmsə** () — İranın cənub-qərbində yerləşən Fars ostanında tayfa konfederasiyası. Beş tayfadan ibarətdir və ona görə də "xəmsə", yəni "beş" adlanır. Tayfalar qismən köçəridir. Onlardan bəziləri farsca danışan basarilər, bəziləri ərəbdilli ərəblər, bəziləri isə qaşqay dilində danışan (İnanlı, Baharlı və Nəfər) tayfalardır. Onlar qoyunçuluqla məşğuldurlar, dəvələrə minirlər.

Xəmsə tayfa konfederasiyasının tarixi 1861–1862-ci illərdə Nasirəddin şah Qacarın Xəmsə tayfa konfederasiyasını yaratması ilə başlayır. O, mövcud beş köçəri tayfanı, ərəb, nəfər, baharlı, inanlı və basiriləri birləşdirərək Qəvamülmülk ailəsinin nəzarəti altına qoymuşdur. Tayfaların zorla birləşdirilməsi nümunəsi yeni ideya deyildi, çünki Səfəvi şahları əvvəllər bu qədər güc əldə edən qaşqayların artan gücünü yumşaltmaq üçün homogen qızılbaş konfederasiyaları yaratmışdılar. Xəmsə tayfaları farslar, türklər və ərəblərin qarışığı idi.

## Tayfalar
* Basiri (fars)
* İnanlı (qaşqay)
* Baharlı (qaşqay)
* Nəfər (qaşqay)
* Ərəb (ərəb)

## Həmçinin bax
* İran əhalisi

## İstinadlar
Xəmsə ərəbləri

**Xəmsə ərəbləri** — İranın Fars ostanının köçəri və pastoral tayfası. Onlar Xəmsə konfederasiyasının bir hissəsidirlər. Körfəz ərəbcəsinin ləhcəsində danışırlar. Onların əhalisi təxminən 200,000 nəfərdir.

## Qolları
Şeybanilər digər qrupdan əvvəl İranda məskən salmışdılar. Əvvəlcə Xorasanda məskən salmış, sonra Fars ostanına köçmüşdülər. Onların bir qrupu Xuzistanın Bavi şəhristanının Şeyban şəhərində yaşayır.

Fars ostanında məskunlaşan Cabbarilər öz iddialarına görə, Məhəmmədin səhabəsi Cabir ibn Abdullahın nəslindəndirlər. Onların əcdadı Şeyx Cinah Fars ostanına məskən salmış və nəslinə “Cabbari” adını verərək Şeybani qızı ilə evlənmişdir.

## Dili
Xəmsə ərəbləri bir çox fars sözlərini qəbul edən ərəb dilinin Körfəz ləhcəsində danışırlar. Onların dilini digər ərəbcə danışanların başa düşməsi çətindir.

## Dini
Xəmsə ərəbləri əsasən şiə müsəlmanlardır, lakin sünni azlıqlar da var.

## Həmçinin bax

* İran ərəbləri

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Ali Mohammad Najafi. Great Men of Arab Tribe and the Tribes
* The history of Khamseh Arabs of Fars
Ovnatanyanlar

**Ovnatanyanlar** (, **) — erməni rəssam ailəsi. Bunlara XVII–XIX əsrlərə əhatə edən beş generasiya daxildir. Ovnatanyanlar əslən Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerləşən Culfa rayonunun Şurud kəndindəndir.

Onlar Naxçıvan, İrəvan, Tbilisi, Üçkilsə, Sankt-Peterburq və İranda yerləşirdilər. Əsərlərinin çoxu dövrlərinin digər əsərləri kimi xristianlığa həsr olunmuşdur.

## Ailə üzvləri
* Nağaş Ovnatan (Նաղաշ Հովնաթան) (1661–1722) —  ailənin qurucusu; şair, rəssam, miniatürcü, divar rəssamı və kilsə xadimi.
** Arutyun Ovnatanyan (Հարություն Հովնաթանյան) (XVIII əsr) — rəssam və divar rəssamı.
**  I Akop Ovnatanyan (Հակոբ Հովնաթանյան) (1757-ci ildə vəfat etmişdir) — rəssam, miniatürist və şair.
*** Ovnatan Ovnatanyan (Հովնաթան Հովնաթանյան) (1730–1801/1802) —  divar rəssamı.
*** Mkrtum Ovnatanyan (Մկրտում Հովնաթանյան) (1779–1846) — rəssam, Tbilisinin Xocivank qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
**** Aqafon Ovnatanyan (Աղաթոն Հովնաթանյան) (1816–1893) — rəssam.
**** II Akop Ovnatanyan (Հակոբ Հովնաթանյան) (1806–1881) — rəssam.
***** Ruben Ovnatanyan (1940–1999) — rəssam.

## İrsi
Merkuri planetindəki Ovnatanyan krateri Akop Ovnatanyanın adını daşıyır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* (in Armenian) Նախիջևան` Գլուխ հինգերորդ
Nağaş Ovnatan

**Nağaş Ovnatan** və ya **Nəqqaş Ovnatan** (; ) — erməni şairi, aşıqı, rəssamı, Ovnatan rəssam ailəsinin banisi. O, orta əsr erməni lirikasının ardınca yeni erməni minstrel məktəbinin banisi hesab olunur.

## Həyatı
Nağaş Ovnatan 1661-ci ildə Naxçıvanda (o vaxt Səfəvilər imperiyasının Çuxursəəd bəylərbəyliyinin tərkibində) Şurud kəndində keşiş ailəsində anadan olmuşdur. O, Aqulisdə yerləşən Müqəddəs Foma monastırında təhsil almışdır. Ömrünün çox hissəsini Tiflis və İrəvanda keçirən Ovnatan son orta əsr sekulyar erməni poeziyasının ən görkəmli nümayəndələrindən biri hesab olunur. Onun yaradıcılığı aşıq yaradıcılığına ən yaxındır. 1710-cu ildə Tiflisə köçmüşdür və burada rəssam olmaqla yanaşı, saray aşığı kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Ovnatan yüzdən çox satirik, romantik, içkiyə həsr olunmuş, tərbiyəvi və ya öyüd-nəsihət xarakterli mahnı və qəsidələrin müəllifidir.

Nağaş Ovnatan bir rəssam kimi 1712-ci ildə Üçkilsə kafedralının daxili bəzəyini öhdəsinə götürmüş və 1721-ci ildə tamamlanmışdır. "Nəqqaş" ləqəbi ərəbcə "rəssam" deməkdir.

## Yaradıcılığı
O, azəri dilinin və şeirinin incəliklərinə və gözəlliklərinə yaxından bələd olmuşdur. Nağaş Ovnatanın aşağıdakı "Mayiləm" qoşması buna gözəl sübutdur:

"Bir kəklik yerişlim, maral baxışlım,
Üzü xalu gök sin ağa mayiləm,
Leyli məskənidür süsən sünbüllü,
Onun üçün mən bu dağa mayiləm.

Qələm qaşlu nazlı yara mən qulam,
Görrəm dostum ağlar, mən necə gülləm,
Ayrı yerdən gəlmiş qərib bülbüləm,
Gülün həsrətiyəm, bağa mayiləm.

Yeri fələk, məni etdin cahandan,
İki telli sona ayrıtdın məndən,
Haxdan fərman oldu çıxmışam səndən,
Nağaşam, beş arşın ağa mayiləm."

## İrsi
1983-cü ildə Ermənistan SSR-nin paytaxtı İrəvanda onun erməni dilində şeirlər toplusu nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Akop Ovnatanyan (kiçik)

**Akop Mkrtumoviç Ovnatanyan** (Yakov Nikitiç Avnatamov) kiçik (; ) — erməniəsilli Rusiya və İran portret rəssamı.

Akop Ovnatanyan erməni incəsənəti tarixində yeni mərhələyə start vermişdir. O, XIX əsrin Tiflis rəssamları arasında ən görkəmli şəxs hesab edilir. Məbədləri və miniatürləri çəkən Nağaş Ovnatanın Ovnatanyanlar sənətkarlar sülaləsinə aid idi. Akop Ovnatanyan dəzgahlı sekulyar portretin ilk ustalarından biri olmuş, realistik üslubu erməni miniatürlərinin incəlik xarakteristikasını birləşdirərək yağlı boya ilə çəkmişdir.

## Həyatı
Akop Mkrtumoviç Ovnatanyan 1806-cı ildə Rusiya imperiyasının bir hissəsi olan Tiflis şəhərində anadan olmuşdur. O, Nağaş Ovnatanın Ovnatanyanlar sənətkarlar sülaləsinin nümayəndəsi idi. Təhsilini kilsə rəssamı olan atası Mkrtum Ovnatanyandan almışdır. 23 yaşında ikən İmperator Rəssamlıq Akademiyasına daxil olmaq məqsədilə Sankt-Peterburqa getmiş, amma yaşına görə qəbul olunmamışdır.

Ovnatanyan uzun illər erməni təsviri sənətində əsas olan rəsmlərində dini mövzuları əhatə etməyən ilk erməni rəssamlarından biri olmuşdur. Akop Ovnatanyan özündən sonra müasirlərinin çoxlu sayda portretini qoymuşdur. O, erməni portret sənətinin banilərindən biri olmuşdur.

Akop Ovnatanyan Tiflisdə portret rəssamı kimi çox məşhur olmuşdu, lakin tezliklə ortaya çıxan fotoqrafiya sənətinə görə o, populyarlığını itirmişdir. Bu, onu 1870-ci illərdə İrana köçməyə məcbur etmiş və 1881-ci ildə orada vəfat etmişdir.

Ovtanyanın əsərləri 1920-ci ildə ölümündən sonra Ruben Drampyanın fəal iştirakı ilə yenidən kəşf edilmişdir. Onun şah əsərləri arasında Natali Teumyan, Qurbenkova, Karadyan, Astvatsatur Sarkisyan və katolikos Nerses Aştaraketsinin portretləri var. Rəssamın 50-dən çox portreti məlumdur. Hal-hazırda Ovtanyanın əsərləri muzeylərin kolleksiyalarında – Ermənistan İncəsənət Qalereyasında, Şərq İncəsənət Muzeyində (Moskva), Gürcüstan İncəsənət Muzeyində (Tbilisi) saxlanılır.

## İrsi
* Sergey Paracanov 1967-ci ildə "Akop Ovnatanyan " filmini çəkmişdir.
* Merkuridə Akop Ovnatanyanın şərəfinə krater adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* "Популярная художественная энциклопедия" 2-я книга, издательство "Советская энциклопедия", 1986 г.
* М. Казарян "Художники Овнатаняны" Москва, 1969 г.
Aqafon Ovnatanyan

**Aqafon Mkrtumoviç Ovnatanyan** (; ) — erməniəsilli Rusiya rəssamı və qravüraçısı.

## Həyatı
1816-cı ildə erməni irsi sənətkar ailəsində anadan olmuşdur. O, Mkrtum Ovnatanyanın oğullarından biri idi. Peşə təhsilini 1836–1843-cü illərdə Rəssamlıq Akademiyasında almışdır. Sankt-Peterburqda yaşayıb işləmişdir. O, əsasən qardaşı Akop Ovnatanyanın portretlərindən litoqrafiyaları, eləcə də yarış atlarının təsvirlərini çəkmişdir.

## İstinadlar
Mkrtiç xan Davidxanyan

**Mkrtiç xan Davidxanyan** () — İran generalı, siyasətçisi, dövlət xadimi və Davidxanyan ailəsinin nümayəndəsi.

## Həyatı
General Sərkis Xan Davidxanyanın oğlu olan Mkrtiç xan Davidxanyan 1902-ci ildə İsfahanda anadan olmuşdur. O, Ermənistan–Türkiyə müharibəsi müharibəsində, eləcə də digər sonrakı müharibələrdə İran ordusunda əsgər kimi xidmət etmişdir. Bundan sonra Mkrtiç xan Şeyx Xəzəl üsyanının yatırılmasında aparıcı rol oynamışdır.

1925-ci ilin yanvarında Şeyx Xəzəlin separatçı üsyanında təkcə bəxtiyari, lur və xəmsə tayfalarından deyil, Qacarlar sülaləsindən və Britaniya hökumətindən də dəstək ala bilmədikdən sonra Rza şah Xəzalı yaxşı tanıyan sərkərdələrindən birinə onunla görüşmək və Tehrana səfər etməyə razı salmağı əmr etmişdir. Komandir, general Fəzlulla Zahidi bir neçə hökumət rəsmisinin müşayiəti ilə Xəzalla görüşmüş və onunla birlikdə Məhəmmədrə şəhəri yaxınlığındakı Fəlahiyyə kəndindəki sarayının yanında Şəttül-Ərəb çayında lövbər salmış yaxtasında bir axşam keçirmişdir. Elə həmin axşam Rza şah yaxtaya minmək üçün Mkrtiç xan Davidxanyanın başçılığı ilə əlli qoşundan ibarət bir gəmi göndərmişdir. Mkrtiç və qüvvələri Xəzalı tutmuş və motorlu qayıqla çayın aşağısına, Məhəmmədrə şəhərinə aparmışdır. Orada maşın onu Əhvazdakı hərbi bazaya aparmaq üçün gözləyirdi. Mkrtiç xan Davidxanyan göstərdiyi səylərə görə Rza xan tərəfindən "Sepah" ordeni ilə təltif edilmişdir. Mkrtiç xan təxminən 1927-ci ildə Xürrəmşəhr qubernatoru olmuş və İran–İraq müharibəsi zamanı Dezfulun hərbi qubernatoru təyin olunmuş, Nəsr əməliyyatı zamanı lokal komandir olaraq xidmət etmişdir.

## Ailəsi
Davidxanyan ailəsinin üzvü olan Mkrtiçin atası general Sarkis xan Davidxanyan idi. O, İranın keçmiş maliyyə naziri Markar Davidxanyan və İran kazak briqadasının keçmiş qərargah rəisi Martiros Xan Davidxanyan və başqaları ilə qohumdur.

## İstinadlar
Akop Ovnatanyan (böyük)

**Akop Ovnatanyan** ( ; ) — erməni rəssamı, İrəvanda anadan olmuş Nağaş Ovnatanın oğlu və tələbəsi. O, 1710-cu ildən Tiflisdə yaşamışdır. Atası Nağaş və qardaşı Arutyun ilə birlikdə əlyazma kitablarını miniatürlərlə bəzətmiş, atası ilə birlikdə Üçkilsə kafedralını rəngləmişdir.

## İstinadlar
Ovnatan Ovnatanyan

**Ovnatan Ovnatanyan** (; ) — erməni rəssamı, Akop Ovnatanyanın oğlu, II İraklinin saray rəssamı.

## Həyatı
1730-cu ildə Üçkilsədə irsi erməni sənətkarı ailəsində anadan olmuşdur. Ovnatan Ovnatanyan Akop Ovnatanyanın oğlu idi. O, II İraklinin saray rəssamı kimi çalışmışdır. 1782–1786-cı illərdə tələbələri ilə birlikdə Üçkilsədə kafedralının 1721-ci ildə babası Hövnətan Naqaşın çəkdiyi rəsm əsərini bərpa edib tamamlamışdır. O, həmçinin oğlu Mkrtum tərəfindən tamamlanan Noraşen kilsəsinin rəsmlərinin müəllifidir. Bu rəsmlərin mövzusu narıncı-qırmızı və mavi-bənövşəyi tonlarda hazırlanmış müxtəlif çiçək naxışlarıdır. O, bir sıra müqəddəslərin şəkillərini və İncil mövzularında kompozisiyaları icra etmişdir. Onlardan bəziləri indi Ermənistanın sənət qalereyasında saxlanılır.

1801-ci ildə Tiflisdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Mkrtum Ovnatanyan

**Mkrtum Ovnatanyan** (; ) — erməni rəssamı, Akop Ovnatanyanın oğlu, Tiflisdə yaşayıb-yaratmışdır.

## Həyatı

Mkrtum Ovnatanyan 1779-cu ildə irsi erməni rəssamı ailəsində anadan olmuşdur. O, Ovnatan Ovnatanyanın oğlu olduğu üçün onunla birlikdə Tiflisdə yaşayıb işləyirdi. O, kilsə rəsmlərini çəkmiş, erməni padşahlarının və hərbi rəhbərlərinin bir sıra şəkillərini çəkmişdir. Bunlardan ən populyarı Ermənistan İncəsənət Qalereyasında saxlanılan "Padşah Trdat"dır. O, atasına ulu babası Nağaş Ovnatanın çəkdiyi Üçkilsə kafedralının rəsmini bərpa etməkdə və tamamlamaqda kömək etmişdir. Ovnatan Ovnatanyanın başladığı Noraşen kilsəsinin rəsmini bitirmişdir. O, həmçinin Sion kafedralında rəsm əsərlərini çəkmişdir. Mkrtum Ovnatanyan ailəsinin digər nümayəndələri ilə birlikdə erməni rəssamlığının inkişafına töhfələr vermişdir. Onun əsərləri milli adət-ənənələrə, tarixə məhəbbətlə aşılanmışdır. Mkrtum 66 yaşında Tiflis şəhərində vəfat etmişdir. Orada, Xocivank erməni qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Ruben Ovnatanyan

**Ruben Haykazoviç Ovnatanyan** (; ) — Ermənistan rəssamı.

## Həyatı
Ruben Haykazoviç Ovnatanyan 1 yanvar 1940-cı ildə Ermənistan SSR-nin paytaxtı İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. 1964-cü ildə İrəvan Rəssamlıq və Teatr İnstitutunu bitirmişdir. Tələbəlik illərindən respublika və ümumittifaq sərgilərində, sonralar Fransa, ABŞ, Portuqaliya, Yunanıstan, Rusiyada keçirilən beynəlxalq sərgilərdə iştirak etmişdir. Əsərləri Ermənistanın Milli Qalereyasında, İrəvan Müasir İncəsənət Muzeyində, Ermənistanda və xaricdə bir çox şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

## İstinadlar