Transmilliyyətçilik

**Transmilliyyətçilik**, **Transnasionalizm** və ya **Transmilliləşmə** (latınca *trans* — "o tərəfə, o biri tərəfə, vasitəsilə") — TMK-ların qlobal əməliyyatları nəticəsində dünya inteqrasiyasının güclənməsi prosesi. Transmilliləşmə qloballaşmanın alt-prosesi hesab olunur; sosiologiya və qonşu fənlərdə isə bu termin milli dövlətlərin hüdudlarından kənarda baş verən sosial qarşılıqlı əlaqələr nəticəsində yaranan hadisələrin bağlılığını ifadə edir. Bu termin həmçinin şirkətlərin, qeyri-hökumət təşkilatlarının və ümumilikdə qeyri-dövlət subyektlərinin qlobal fəaliyyətini təsvir etmək üçün daha geniş mənada tətbiq olunur.

"Transmilliləşmə", "internasionalizm" (fəhlə hərəkatının proqram bəndi) və "fövqəlmilliçilik" (supranasionalizm — fövqəlmilli ittifaqların xüsusi formalarının beynəlxalq hüquqi anlayışı) arasındakı fərqlər diqqətlə nəzərə alınmalıdır:
* **[[İnternasionalizm]]:** Dövlətlər və ya dövlət subyektləri arasındakı fəaliyyəti ifadə edir;
* **Transmilliləşmə:** Qeyri-dövlət subyektlərinin fəaliyyəti haqqındadır.

Transmilliləşmə — təsərrüfat həyatının internasionalizasiyasının (beynəlmiləlləşməsinin) keyfiyyətcə yeni mərhələsidir. Bu mərhələ bütün dövlətlərin inkişafında xarici amillərin rolunun kəskin artması və transmilli kapitalın yaradılması ilə xarakterizə olunur.

Transmilliləşmə — kapitalın nisbi artıqlığı olan ölkələrdən, kapital qıtlığı olan, lakin digər istehsal amillərinin (əmək, torpaq, faydalı qazıntılar) bol olduğu ölkələrə hərəkətidir. Belə ölkələrdə kapital çatışmazlığına görə mövcud resurslar təkrar istehsal proseslərində rasional istifadə oluna bilmir.

Təsərrüfat həyatının transmilliləşməsi — dünya iqtisadiyyatında trans milli korporasiyaların (TMK) rolunun güclənməsi prosesidir.

## Transmilli miqrasiya

Transmilli miqrasiyaya dair yanaşmalar 1990-cı illərdən bəri tədqiqatlarda geniş müzakirə olunmaqdadır. Əvvəllər miqrantlar bir neçə qrupa bölünürdü: yaşayış yerini daimi dəyişən "sadə" miqrantlar (məsələn, ABŞ-yə köçən avropalı mühacirlər), uzunmüddətli iş fəaliyyətindən sonra öz "evlərinə" qayıdanlar (məsələn, qonaq işçilər — qasterbayterlər) və müəyyən bir qrup və ya təsisatla bağlı olan, tez-tez təcrid olunmuş sosial qruplarda yaşayan diaspor miqrantları (məsələn, dini motivli və ya kənarlaşdırılmış qruplar). Transmilli miqrantlar isə iki inzibati (əsasən dövlət) sərhəd arasında müntəzəm yaşayış yeri dəyişikliyi ilə xarakterizə olunurlar.

Bu konsepsiya miqrasiya elmində yeni bir zəmin yaradır; belə ki, sırf "itələyici/çəkici" () faktorlar və tarixi-struktur fonlarla yanaşı, miqrantlar qərarları çoxməkanlı (plurilokal) şəbəkələrə daxil olan və (psixi və fiziki) xərclərin nəticəsi kimi qəbul edilən subyektlər kimi nəzərdən keçirilir. Transmilli miqrasiyanın ən məşhur və ən çox öyrənilmiş nümunəsi Meksika və ABŞ arasında milyonlarla meksikalının hərəkətidir.

Miqrasiyanın transmilli hadisə kimi təhlili miqrantların siyasi, iqtisadi və sosial-mədəni səviyyələrdəki transmilli fəaliyyətlərinə fokuslanır. Sosial-mədəni transmilli fəaliyyətlərə nümunə olaraq emiqrasiya ölkəsindəki ailə və dostlarla əlaqələrin saxlanılması, qarşılıqlı ziyarətlər və ya həmin ölkədəki sosial təşkilatlara üzvlüklər göstərilə bilər.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
* 
*
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* Appadurai, Arjun: *Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization*, Delhi, India, Oxford University Press, 1997 - is critical of the construct of the nation-state and seek to propagate a greater use of transnational thought.
* Bachmann-Medick, Doris, ed.: *The Trans/National Study of Culture: A Translational Perspective*, Berlin, Boston: de Gruyter, 2014 (paperback edition 2016).
* Barkan, Elliott Robert, ed.: *Immigration, Incorporation and Transnationalism*, Somerset, New Jersey, USA, Transaction Publishers, 2003.
* Bourne, Randolph: "Trans-National America" in *The Atlantic Monthly*, #118 (July 1916), pp.&nbsp;86–97, Boston, The Atlantic Monthly Group, 1916.
*
* 
* Faist, Thomas, The Volume and Dynamics of International Migration and Transnational Social Spaces. Oxford: Oxford University Press, 2000.
* Green, Nancy L. "The Trials of Transnationalism: It’s Not as Easy as It Looks." *Journal of Modern History* 89.4 (2017): 851–874.
* 
* Guarnizo, Luis Eduardo & Michael Peter Smith, eds., *Transnationalism from Below*, New Brunswick, New Jersey, USA, Transaction Publishers, 1997.
* Iriye, Akira. *Global and Transnational History: The Past, Present, and Future*. London: Palgrave MacMillan UK, 2013.
* Joerges, Christian; Inger-Johanne Sand & Gunther Teubner, eds.: *Transnational governance and constitutionalism*, Oxford, United Kingdom, Hart Publishing, 2004.
* Keohane, Robert O. & Joseph S. Nye, eds. *Transnational relations and world politics*, Cambridge, Massachusetts, USA, Harvard University Press, 1972 - a classic work about the distinction in international relations.
* Kyle, David. "Transnational Peasants: Migrations, Ethnicity, and Networks in Andean Ecuador," Baltimore, Johns Hopkins University Press, 2000.-developed the concept of transnational "migration merchants."
* McAlister, Elizabeth.  1998.  "The Madonna of 115th St. Revisited:  Vodou and Haitian Catholicism in the Age of Transnationalism."  In S. Warner, ed., Gatherings in Diaspora.  Philadelphia:  Temple Univ. Press.
* McKeown, Adam: *Chinese Migrant Networks and Cultural Change: Peru, Chicago, and Hawaii 1900-1936*, Chicago, Illinois, USA, The University of Chicago Press, 2001 - offered a transnational look at Chinese immigrants and social links in the nineteenth century.
*Moreno Tejada, Jaime, "Introduction: Distance - Modern Transnational Frontiers" in *Transnational Frontiers of Asia and Latin America since 1800*. London: Routledge, 2016.
*Ong, Aihwa. *Flexible Citizenship: The Cultural Logic of Transnationality*. Duke University Press: Durham, 1999.
* Pries, Ludger, ed.: *Migration and Transnational Social Spaces*, Aldershot, United Kingdom, Ashgate, 1999.
* Rees, Martha, ed.: *Special Issue: Costs of Transnational Migration*, in Migration Letters, Vol. 6, No. 1, October 2009.
* Robinson, William I.: "Beyond Nation-State Paradigms: Globalization, Sociology, and the Challenge of Transnational Studies" in *Sociological Forum*, Vol. 13, No 4, pp.&nbsp;561–594, New York City, USA, 1998.
* Sassen, Saskia: *Cities in a World Economy*, Thousand Oaks, California, USA, Pine Forge Press, 2006 - more detailed analysis of the transnational phenomenon, with elaborate examples, is contained in the writings of Saskia Sassen.
* Shaffer, Gregory C. ed. 2012. Transnational Legal Ordering and State Change. Cambridge University Press.
* Tarrow, Sidney: *The new transnational activism*, New York City, USA, Cambridge University Press, 2005.

## Xarici keçidlər

* See the "Network for Critical Study of Global Capitalism" http://netglobalcapitalism.wordpress.com
* See the trilingual (English, Chinese, French) *Transtext(e)sTranscultures: Journal of Global Cultural Studies* http://www.transtexts.net publication of the Institute for Transtextual and Transculural Studies, University of Lyon, France.
* See the University of the Arts London *Research Centre for Transnational Art, Identity & Nation* http://www.transnational.org.uk