open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xanlar Hacıyev (hüquqşünas)

**Xanlar Hacıyev** () — İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin hakimi

## Həyatı
Hacıyev Xanlar İrşad-Faiq oğlu 1956-cı il sentyabr ayının 9-da Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) hüquq fakültəsini bitirmişdir.

1978–1980-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Dövlət və Hüquq İnstitutunda təcrübə keçmişdir. 1980-ci ildən M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin aspiranturasında təhsil almış və 1983-cü ildə disertasiya müdafiə edərək hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.

1983–1985-ci illərdə RSFSR Ali Məhkəməsində məsləhətçi, 1985–1988-ci illərdə isə "Sovet ədliyyəsi" jurnalında cinayət hüququ və cinayət prosesi şöbəsinin redaktoru vəzifələrində işləmişdir. 1988–1990-cı illərdə SSRİ Ali Məhkəməsində baş məsləhətçi vəzifəsində çalışmışdır. 1990–92-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi, 1992–1993-cü illərdə Ali Məhkəmənin sədrinin birinci müavini, 1993-cü ilin noyabr ayından 1998-ci ilin iyul ayına qədər Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Sədri olmuşdur.

1998-ci ilin iyul ayının 14-də Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinn hakimi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinini Sədri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Avropa Şurası Venesiya Komissiyasının, Azərbaycan Respublikasının dövlət idarəetmə sistemində islahatlar aparılması üzrə Dövlət Komissiyasının, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında hüquq islahatları komissiyasının, habelə Azərbaycan Respublikası Məhkəmə Hüquq Şurasının üzvü olmuşdur.

2002-ci ildə hüquq elmləri doktoru alimlik dərəcəsini almışdır.

2003-cü ilin aprel ayının 2-dən İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin hakimi vəzifəsində fəaliyyət göstərir.
2003-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Ailəlidir, bir övladı var.

## İstinadlar
2010/2011 Azərbaycan Kuboku

**2010–11 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun 19-cu mövsümü. 26 oktyabr 2010-cu ildə təsnifat mərhələsinin altı oyunu ilə başlamış və 2011-ci ilin mayında finalla başa çatmışdır. Xəzər Lənkəran kubokun qalibi olub. Yarışda 22 komandanın mübarizə aparması nəzərdə tutulmuşdu.

## Reqlament
Azərbaycanın Kubokunun bütün mərhələlərində cütlüklərin qalibləri iki matçın (1/16-dan, 1/8-dən və finaldan başqa) nəticələrinə görə təyin edilirdilər. Əgər kubok matçı əsas vaxta heç-heçə bitdisə, onda əlavə vaxt (hər biri 15 dəqiqə olmaqla 2 əlavə hissə, fasiləsiz) təyin olunurdu. Amma əgər əlavə vaxtda da qalib təyin olunmursa, o zaman 11 metrlik zərbələr seriyası təyin edilirdi.

## Komandalar

## Təsnifat mərhələsi
Aşağı liqada oynayan 12 komanda bu mərhələ iştirak hüququ qazanmışdı. Onlar bir dövrədən ibarət yarışda 6 cütlükdə mübarizə apardılar. Bu mübarizədə qalib olan komandalar növbəti mərhələdə Premyer Liqada çıxış edən komandalarla oynadılar. Təsnifat mərhələsinin püşkü 15 oktyabr 2010-cu ildə keçirilmiş, oyunlar isə 26 və 27 oktyabr 2010-cu ildə oynanılmışdır.

|}

## 1/8 final
Təsnifat mərhələsinin 6 qalib komandası Premyer Liqadan gələn 10 komanda ilə birlikdə bir dövrədən ibarət yarışda bir-birlərinə qarşı oynadılar. Oyunlar 7-8 dekabr 2010-cu ildə keçirilib.

## 1/4 final
Bu mərhələdə 1/8 finalın səkkiz qalibi üz-üzə gəlib. İlk oyunlar 2 və 3 mart 2011-cu il, cavab görüşləri isə 9 mart 2011-ci il tarixlərində keçirilmişdir.

## Yarımfinal

## Final
Yarışın bu mərhələsində yarımfinalın iki qalibi iştirak edib.

## Qol müəllifləri

**4 qol:**
*  Uinston Parks, Xəzər Lənkəran

**3 qol:**

*  Flavinyo, Neftçi Bakı
*  Girts Karlsons, İnter Bakı

**2 qol:**

*  Mehdiyev, Abşeron
*  Eleandro Pema, AZAL
*  Ceyhun Sultanov, Kəpəz
*  Rövşən Əmiraslanov, İnter Bakı

**1 qol:**

*  Zahid Quliyev, Abşeron
*  Məmmədov, Abşeron
*  Qafittulin, Abşeron
*  Nuqzar Kvirtiya, AZAL
*  Qvidas Yuska, AZAL
*   Aqil Nəbiyev, AZAL
*  Leo Rocha, Bakı
*  Jaba, Bakı
*  Fabio Luis Ramim, Bakı
*  Saşa Kaykut, Bakı
* Lyuba Baranin, Qəbələ
*  Bruno Anjos, Qəbələ
*  Samir Zərgərov, Kəpəz
*  Qay Feutçine, Kəpəz
*  David Odikadze, İnter Bakı
*  Robertas Poşkus, İnter Bakı
*  Ağayev, Karvan
*  Rahid Əmirquliyev, Xəzər Lənkəran
*  Adrian Skarlataçe, Xəzər Lənkəran
*  Julius Vobay, Xəzər Lənkəran
*  Andrey Mureșan, Xəzər Lənkəran
*  Allan Lalin, Xəzər Lənkəran
*  Amid Hüseynov, Xəzər Lənkəran
*  Ramazan Abbasov, Xəzər Lənkəran
*  Hüseyn Əliyev, MKT Araz
*  Köçəliyev, MKT Araz
*  Elnur Abdullayev, MKT Araz
*  Slavço Georgievski, Neftçi Bakı
*  Cavid İmamverdiyev, Neftçi Bakı
*  Rəşad Abdullayev, Neftçi Bakı
*  Mirhüseyn Seyidov, Neftçi Bakı
*  İsgəndərov, Neftçi İSM
*  Rəşad Məmmədov, Rəvan Bakı
*  Fəxrəddin Mürvətov, Rəvan Bakı
*  Elnur Hüseynov, Rəvan Bakı
*  Hacıyev, Şəmkir
*  Vasif Əliyev, Simurq
*  Rauf Məmişov, Şuşa
*  Şahbazov, Şuşa
*  Ələsov, Şuşa
*  Boris Kondev, Turan Tovuz

## Həmçinin bax
* 2010–11 Azərbaycan Premyer Liqası
* 2010–11 Azərbaycan Birinci Liqası

## İstinadlar
Xanlar Hacıyev

* Xanlar Hacıyev (hüquqşünas) — İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin hakimi
* Xanlar Hacıyev (həkim) — Azərbaycan cərrahı, tibb elmləri doktoru (1948), professor (1947).

## Həmçinin bax
* Xanlar 
* Hacıyev
1993 Azərbaycan Kuboku

**1993 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun ikinci mövsümüdür.

1993-cü il mövsümündə 40 komanda mükafat üçün mübarizəyə aparmışdır.

## 1/32 final

### 1-ci tur cavab qarşılaşmaları

## 1/16 final
### 2-ci tur ev sahibi oyunları

### 2-ci tur cavab qarşılaşmaları

## 1/8 final
### 3-cü tur ev sahibi oyunları

### 3-cü tur cavab qarşılaşmaları

### 4-cü tura vəsiqə qazanan klublar

## 1/4 final
### 4-cü tur ev sahibi oyunları

### 4-cü tur cavab qarşılaşmaları

### Yarımfinala vəsiqə qazanan klublar

## Yarımfinal
### Yarımfinal ev sahibi oyunları

### Yarımfinal cavab qarşılaşmaları

## Final




## İstinadlar

## Həmçinin bax
Can Yücəl

**Can Yücəl** — () İstanbulda anadan olub. Eks Milli Eğitim Bakanı Həsən Əli Yücəlin oğludur. 1943'də yaxın dostu və Ankara Atatürk Lisey'indən sinif yoldaşı Gazi Yaşargil ilə xaricdə təhsil bursu qazandığı halda, o vaxtın Təhsil Naziri atası bunu Can Yücələ onun torpili kimi başa düşüləcəyi üçün əngəl olur. Gazi Yaşargil bu məlumatın yanlış olduğunu, ikisinin də ailələrinin imkanlarıyla xaricə getdiklərini dedi. Ankara və Cambridge universitetlərində Latınca və Yunanca oxudu. Müxtəlif səfirliklərdə tərcüməçilik, Londonda BBC'nin Türkcə bölümündə spiker oldu. Koreyada əsgərlikdə oldu. 1958'də Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Bodrum və Marmarisdə turist rəhbəri kimi işlədi. Sonra bağımsız şair və tərcüməçi olaraq İstanbulda yaşadı.

1956'da Gülər Yücəl ilə evləndi. İki qızı (Gözəl və Su) və bir oğlu (Həsən) oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şairin qəbrinə şərab töküldü… Sonra dağıtdılar qəbri
Bağdad oğrusu (film, 1924)

**Bağdad oğrusu** — 1924-cü ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. "Bağdad oğrusu" filmi 1996-cı ildə Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi və estetik olaraq mühüm film" kateqoriyasına aid edilərək, ABŞ Milli Film Arxivində mühafizə edilməsinə qərar verilmişdir.

## Mənbə
*"Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası". IX cild. Bakı, 1986, səh. 524.

## İstinadlar
Mənim vadim yamyaşıl idi (film)

**Mənim vadim yamyaşıl idi** () — 1941-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Film Riçard Lleuellinin eyni adlı romanının əsasında çəkilmişdir. Bu film 10 nominasiyada Oskar mükafatına namizəd olub, 5 dəfə bu mükafatı qazanıb.

1990-cı ildə ABŞ Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi və estetik olaraq əhəmiyyətli" filmlər sırasına daxil edilərək ABŞ Milli Film Arxivində qorunmasına qərar verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Allmovie saytında
*Tcmdb saytında 
*Rottentomatoes saytında
*Reelclassics saytında
*Filmsite saytında
Mari Barton

**Mary Barton** — ingilis yazıçı Elizabet Qaskellin ilk romanı.

## Haqqında
1848-ci ildə nəşr olunub. Hekayə 1830-cu və 1840-cı illər əsnasında İngiltərənin Mançester şəhərində qurulur. Yazıçı o zaman İngiltərədə, Mançesterdə sənaye və çartizmin mərkəzi olan Mançester şəhərində yaşamışdır. O, fəhlələrin ağır həyatının şahidi olmuş, 1940-cı illərdəki aclıq zamanı işsizlərə kömək etmək üçün çox çalışmışdır. Bu romanında o, 1940-cı illərdə Mançester işçilərinin vəziyyətini təsvir etmişdir. Qaskell fəhlələrə yazıq adamlar kimi deyil, hörmətə layiq insanlar kimi davranırdı. İşçilər çətin şəraitdə yaşasalar da, həmişə cəsarətlərini, nikbinliklərini və insan ləyaqətlərini itirmirlər. Məqsədləri uğrunda mübarizə aparmağa, özlərini qurban verməyə həmişə hazırdılar. Onların birliyi ən çətin sınaqlarda möhkəmlənir. Con Bartonun surəti vasitəsilə Qaskell fəhlələrdə sinfi şüurun tədricən oyanması prosesini göstərir. Con Barton sadə fəhlədən öz rayonunda Həmkarlar İttifaqı üzvünə və Çartistlərin liderinə qədər yüksəldi. Gəncliyinin mürəkkəbliyini dərk etməyən Con Barton sənaye böhranı zamanı işini itirdikdən və xəstə uşağı ac qaldıqdan sonra müflis olduğunu başa düşməyə çalışır: "Mən həftələrlə evdə işsiz qalanda varlılar öz işini mənimlə bölüşmürlər. Çalışa bildikcə onların köləsiyik, onların sərvətini alın tərimizlə qazanırıq, amma sanki ayrı aləmlərdə yaşayırıq". Qaskell istehsalçıları nifrət və qəzəblə təsvir edərək, onların xalqa problem yaratdıqlarını göstərir. Karson ac və çılpaq insanların karikaturasını çəkir. Qəzəblənən işçilər onu öldürmək qərarına gəlirlər. Bu gərgin vəziyyətdə işçilərlə istehsalçılar arasında aparılan danışıqlar heç bir nəticə vermədikdə baş verir.

## Mənbə
* Alison Chapman, *Elizabeth Gaskell: Mary Barton-North and South*, Duxford, Palgrave Macmillan, 1999, 192 p. (ISBN 978-1-84046-037-7)

## Həmçinin bax
Yaşayış evi XIX əsr (dəqiqləşdirmə)

### Gəncə
* Yaşayış evi XIX əsr (Gəncə)
* Yaşayış evi XIX əsr (Gəncə) (II)
* Yaşayış evi XIX əsr (Gəncə) (III)
Şahzadə Piç

**Şahzadə Piç** (, ) – Mario oyun seriyalarının personajıdır. Şiqeru Miyemoto tərəfindən "Nintendo" kompaniyası üçün yaradılmışdır. İlk dəfə 1985-ci ildə Super Mario Bros. videooyunu üçün yaradılmışdır. Şahzadə Piç "Xanım dardadır" kimi tanınır.

## Haqqında
Şahzadə Piç krallıqda yaşayır. Paltarı həmişə çəhrayı olur. Onun 25 yaşı var. Lakin Şahzadə Piç kral Bouzer Kup tərəfindən qaçırılır. Onu xilas etmək üçün Mario uzun sınaqlardan çıxır. Sonda Mario Bouzeri məğlub edərək, onu və bütün krallığı xilas edir.

## Maraqlı faktlar
* Şahzadə Piç personajı "Tom Games" versiyası üzrə "Ən yaxşı personajlar" içərisindən 4-cü yeri tutur.
* İngiliscə "Peach" sözünün mənası "Şaftalı" deməkdir.

## Xarici keçidlər
* Şahzadə Piç
Vaja Pşavela

**Vaja Pşavela** () — Gürcüstan yazıçısı.

## Həyatı
Vaja Pşavela- əsl adı Luka Raziqaşvili 1861-ci il, 14 iyulda Karqali kəndində anadan olub. Vaja Telavidə ruhani məktəbində oxuyub. 1877–79-cu illərdə Tiflisin iki sinifdən ibarət olan mülki təhsil ocağında oxuyub. Sonra isə 1882-ci ildə Qori müəllimlər seminariyasını bitirib.

Bir müddə kənd məktəbində müəllim işləyib. 1883–84-cü illərdə Peterburq universitetinin hüquq fakültəsində dinləyici olub. Çox qısa müddət sonra kasıblıq ucbatından təhsilini yarımçıq qoyub geri vətənə qayıdıb. 1888-ci ildə o, adi kəndli həyatı yaşayıb. Onun ilk əsəri 1879-cu ildə "Droeba" qəzetində çap olunmuşdur.

Vaja Pşavela 1915-ci il, 27 iyul da Tiflisdə vəfat edib. Tbilisidə yerləşən köhnə müsəlman qəbiristanlığında (hazırda Botanika bağının ərazisi) dəfn edilib. Sonra (1935-ci ildə) onun cənazəsi Mtacminda pantionuna köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Luici (oyun personajı)

**Luici** (, ) – Siqeru Miyamoto tərəfindən "Nintendo" kompaniyası üçün yaradılan personajdır.

## Xarakteristika
Luici Marionun kiçik qardaşıdır. Əvvəlcə dəfə onu Mario personajına oxşatmışlar. Onları yalnız paltarlarının rənginə görə aid edə bilirdilər. Luici yaşıl, Mario isə qırmızı paltar geyinirdi. Lakin sonralar Luici Mariodan fərqlənirdi. Marioya nisbətən Luici qorxaq idi. Bəzən isə qorxaqlığını dəf edə bilirdi. 1993-cü ildə çəkilən "Mario superqardaşları" filmində isə bu personajlar xarakterlərini dəyişmişlər. Luici cəsur və həmişə özünə macəra axtarandır.   Mario isə ona nisbətən qorxaqdır. Qardaşı Luicini macəralardan xilas edir.

## Maraqlı faktlar
*Mario və Luici qardaşları GamePro saytında "Kompüter oyunlarının ən yaxşı personajları" içərisində 1-ci yeri tutur.

## Xarici keçidlər
*Luici
Sultaniyə

**Sultaniyə** () — İranın Zəncan ostanının Sultaniyə şəhristanının mərkəzi şəhəri.

2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 5,684 nəfər və 1,649 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## Tarixi

1256-1357-ci illərdə Azərbaycanda hakimiyyətdə olan Elxanilər özlərinə aid olan yerlərdə bir sıra dəyərli binalar qurmağa başladılar. Onlardan biri də Zəncan şəhərinə yaxın Sultaniyyə çəmənliyində qurulan binadır. Bu bina bir neçə məqsədlə tikilmişdi. Binanı təşkil edən hissələr haqqında danışaq.

## Sultaniyə bazarı

Sultaniyyədə böyük bir bazar var imiş. Dünyanın hər tərəfindən gələn məhsullar burada alınıb-satılarmış. İspaniyalı səfir Gilavixo belə yazır:

"Sultaniyyə çox cəmiyyətli bir şəhərdir. Alver sahəsində Təbrizdən önəmlidir. Onun bazarı bu şəhərdən balaca görünür. Yaz fəslində dəvələrə yüklənmiş mallar bazara daxil olur. Xalq ona "karvan" deyir... Hindistan tacirləri ədva, Gilan tacirləri ipək, Şirvan tacirləri parça gətirirlər."

Həmdullah Müstəvfi əl-Qəzvini bazarın 3 min addım olan genişliyindən yazır. Bu bazarı hətta Aran-Bağdad-Gilan-Hindistan sərhəddi belə adlandırmışlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Olcaytu Xudabəndə türbəsi

## Xarici keçidlər
* Rəsmi vebsaytı
Dartma, yaxam cırıldı (rəqs)

**Dartma, yaxam cırıldı** — Azərbaycanın milli rəqslərindən biridir. Komik rəqsdir. Tempi aramdır. Vaxtilə Şəkidə və onun ətraf yerlərində yayılmışdır.

"Dartma yaxam cırıldı" mahnidi, onun melodiyası ilə rəqs edərdilər.

## İstinadlar
Helford Makkinder

**Helford Makkinder** () — London Universitetində coğrafiya professoru və İngilis Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin ikinci başçısı.

## Həyatı
O, vəzifələrini icra edərkən, eyni zamanda dünya müharibəsinə gətirib çıxaran və təxminən 12 milyondan çox insanın ölümünə səbəb olan "Qara Hakimiyyət Nəzəriyyəsi"ni ortaya qoymuşdur. Makkinder öz fikirlərini 1919-cu ildə nəşr etdirdiyi "Demokratik ideallar və gerçək" adlı əsərində ifadə etmişdir. Həmin fikirləri bu şəkildə təsnifatlandırmaq olar: "Şərqi Avropa ilə Sibir bölgəsi dünyanın "Heartlandı"nı (Ürək sahəsi) yaradır. Heartlandın ətrafındakı Balkanlardan Çinə qədər uzanan sahə isə "İç və ya Kənar Aypara", ya da "Rimland" qurşağıdır. Bunun xaricində qalan Amerika- Afrika- Avstraliya- Yaponiya xətti isə "Xarici və ya Kənar Aypara", ya da "Dünya Adasının Peykləri" olaraq qəbul edilir". Makkinder dünyanı bu şəkildə təsnifatlandırdıqdan sonra, nəzəriyyə kimi formalaşmış fikrini bu şəkildə inkişaf etdirmişdir: "Şərqi Avropaya hökm edən bir dövlət Heartlanda hakim olar. Heartlanda hökm edən isə əvvəlcə "İç və ya Kənar Aypara", ya da "Rimland"a hökm edər. Sonra da "Xarici və ya Kənar Aypara"ya, yəni bütün dünyaya hakim olar."

"Quru Hakimiyyət Nəzəriyyəsi" kimi tanınan bu fikirdə müsəlman Türk dünyasının yeri "Daxili və ya Kənar Aypara" qurşağı içindədir. Haushofer və Makkinderin fikirləri xüsusilə Hitler tərəfindən qəbul olunmuş və İkinci dünya müharibəsi zamanı tətbiq mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Daha sonra Sovet Rusiyası bu fikri reallaşdırmaq üçün 70 il boyunca Avrasiyanı qan gölünə çevirmişdir.

Makkinderin bu fikrinə zidd fikirlər inkişaf etdirilmiş və bu mövzuda Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ), xüsusilə "Kənar Qurşaq Nəzəriyyəsi", "Dəniz Hakimiyyət Nəzəriyyəsi" və "Hava Hakimiyyət Nəzəriyyəsi"ni ortaya atmışdır. ABŞ-nin Yale Universitetində beynəlxalq münasibətlər üzrə professor Nicholas J. Spykman (1893-1943) Makkinderin fikirlərinə qarşı bir başqa fikir inkişaf etdirmiş və "Kənar Qurşaq Nəzəriyyəsi"ni irəli sürmüşdür. Bu fikirlə hakim güc Heartland deyil, Xarici-Kənar Aypara üzərindəki ölkələrdir. Bunların başında ABŞ gəlir. Ancaq Heartlanda çatmaq üçün Daxili-Kənar Ayparanın, yəni müsəlman Türk dünyasının ələ keçirilməsi şərtdir.

## İstinadlar
Pəhləvanı

**Pəhləvanı**  — Azərbaycanın milli rəqsi. Gənc pəhləvanlara həsr olunmuş qədim rəsdir. O, Şəki rayonunun dağlarında meydana çıxmışdır. Olduqca cəld hərəkətli, son dərəcə dinamik rəqsdir. Pəhlivanlar burada öz gücünü göstərməkdən daha çox, məharətini, gəncliyə xas olan qoçaqlığını nümayiş etdirməyə çalışırlar. Respublikanın bir çox rayonlarında ifa olunur.

## İstinadlar
Brilliant (rəqs)

**"Brilliant" rəqsi** — Azərbaycanın milli rəqsi.

Bu rəqsin iki variantı var:

Biri 1920-1922-ci illərdə Bakıda yaranıb. Tempi cəlddir, melodiyası son dərəcə oynaqdır. Kişilər tərəfindən ifa olunur.

Digəri isə yalnız qadın ifası üçündür. Melodiyası incədir, ahəngdar səslənir. Tempi aramdır.

## İstinadlar
Bənövşə (rəqs)

**Bənövşə** — Azərbaycanın milli rəqsi. Olduqca zərif rəqsdir. Rəqs əsasən qadınlar tərəfindən həm aram, həm də cəld tempdə ifa olunur. 1910-cu ildə yaranmışdır. 

## İstinadlar
Tamara (rəqs)

**Tamara** — Azərbaycanın milli rəqsi. Təqribən 1916-1917-ci illərdə Bakıda yaranıb. Rəqsə bu ad toylarda Azərbaycan rəqslərini ifa edən məşhur Salyanlı rəqqasə Tamaranın şərəfinə verilmişdir. Lirik rəqsdir, əsasən qadınlar tərəfindən, çox hallarda həm də kişilər tərəfindən aram tempdə ifa olunur. Rəqs muğam oxunması ilə başlanır.

## İstinadlar

 

## Həmçinin bax
* '''Tamara rəqsini DİNLƏYİN'''
Toy (rəqs)

**Toy rəqsi** — Azərbaycanın milli rəqsi. Naxçıvanda oynanılan qədim, ənənəvi rəqsdir. Bəy və gəlinin cavan qohumları bu rəqsi gəlini aparan faytonun qabağında oynayardılar. Rəqs "yallı" tiplidir, yan-yana addımlı cəld rəqsdir. Oynayanlardan çoxunun əlində yanar məşəl olardı.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*"YouTube"da Toy rəqsi.
Camış bağa girdi

**Camış bağa girdi** — Azərbaycanın milli rəqsi. Bu rəqsin adı, görünür, təsadüfi addır. Lakin ola bilər ki, rəqsin ağır, koppuş bir rəqqas tərəfindən ifa edildiyi vaxt onun dostları zarafatla "Camış bağa girdi" deyiblər. Rəqsin adı belə də qalıb. Hər halda Gəncədə bu qədim rəqs oynanılanda onun komik xarakteri həmin farziyyəyə dəlalət edirdi. Naxçıvanda və Şahbuzda isə rəqsi məzəli xarakteri bir o qədər də gözə çarpmır. Burada oni, əsasən ahıl adamlar oynayırlar. Rəqsin hərəkətləri geniş, həm də sıçrayışlı tərzdədir. Rəqs Azərbaycanın bir çox rayonlarında geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
Cəngi (rəqs)

**Cəngi  rəqsi** - Azərbaycan milli rəqsi.

## Etimologiyası
Cəngi sözü irandilli xalqlarda - cəng sözü, savaş deməkdir.
Cəngi adlı qəsəbə var. Bəzi mütəxəssislər "Cəngi" sözünün "zəngi"dən törəməsini deyirlər. Zəngi əski Oğuz türk tayfaları olub: "Zəngilan", "Zəngibasar" toponimləri bu tayfalarla bağlıdır.

## Tarixçə
"Cəngi" cəngavərlik yerişini, meydan oxumanı, döyüşə çağırışı ifadə edir. "Cəngi"nin yaranma tarixi çox qədimdir. Azərbaycan ərazisində Cəngi adlanan ərazi də var: Şamaxı rayonunda (indiki Qobustan rayonunun ərazisi). Qədim oğuz tayfalarında qəbilələr arasında döyüş, güləş zamanı, yarışlarda, hərbi mərasimlərdə Cəngidən istifadə edilirdi. Bir çox aşıq melodiyaları kimi, bu da Şur muğam ladındadır (kökündədir); ölçüsü 2/4–dir. Cəngi pəhləvanlar yarışında da (pəhləvani), cıdır düzündə də çalınır.
 
Xarakter cəhətdən eyni olan "Qaytağı", "Halay" kimi musiqi əsərləri qrupundandır. Bir qayda olaraq zurnaçılar dəstəsi tərəfindən ifa olunur . "Koroğlu" dastanında Cəngi havasına çox geniş yer verilib: Cəngi Koroğlu, Misri Koroğlu.

## Cəngi bəstəkar musiqisində
İlk dəfə Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasına daxil etdiyi cəngidən sonralar digər bəstəkarlar da istifadə ediblər (Soltan Hacıbəyov, Aqşin Əlizadə, Süleyman Ələsgərov və s.), xüsusilə İkinci dünya müharibəsi ayrıca musiqi pyesi şəklində rəngarəng cəngilər yaradılıb.

### Bəstəkar cəngiləri
* Üzeyir Hacıbəyov - fortepiano üçün "Cəngi" rapsodiyası
* Süleyman Ələsgərov - xalq çalğı orkestri üçün “Cəngi” 
* Vasif Adıgözəlov - "Novruzum" kantatası 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cəngi rəqsi haqqda veriliş
* Zurnaçılar dəstəsi - Xalq Cəngisi
* "Koroğlu" operasında III pərdədə Cəngi rəqsi 
* Aqşın Əlizadənin - "Cəngi" əsəri

## Həmçinin bax
* Azərbaycan rəqsləri
Tərəkəmə

* Tərəkəmə (rəqs) — Azərbaycanın ritmik xalq rəqsi.
* Tərəkəmə (film, 2003) — tərəkəmə haqqında film.
* Tərəkəmə (Maku) — kənd.
* Tərəkəmələr — Qarapapaqlar
İdris Rzabəyov

**Rzabəyov İdris İbrahim oğlu** – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərdi Təqaüdçüsü

## Həyat
                 			
İdris İbrahim oğlu Rzabəyov 13 fevral 1938-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub, 31 saylı orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının  Geoloji-kəşfiyyat fakültəsinə qəbul edilib, 1961-ci ildə institutu bitirərək  təyinatla  "Neft Daşları" Neft Qaz Çıxarma İdarəsinə göndərilib, 1989-cu ilədək burada operator, mühəndis, sex rəisi, geologiya və işlənmə şöbəsinin  müdiri vəzifələrində çalışıb.

1971-73-cü illərdə Kuba Respublikasında ezamiyyədə olub, neft-mədən geoloqu kimi bu ölkənin neft-qaz yataqlarının istismarında iştirak edib. Dəyərli fəaliyyətinə görə keçmiş sovetlər birliyinin Amerika qitəsindəki yeganə dost ölkəsindəki qurumların və SSRİ-nin Kubadakı Səfirliyinin Fəxri Fərmanlarına layiq görülüb.

1989-1994-cü illərdə "28 May" NQÇİ-nin Baş geoloqu-rəis müavini, 1994-2002-ci illərdə  NQÇİ-nin rəisi vəzifəsində çalışıb. Onun rəisliyi dövründə Dövlət Neft Şirkəti üzrə ümumi neft hasilatının 80 faizi, qaz hasilatının 60 faizi "28 May" NQÇİ-nin payına düşürdü.

İ.Rzabəyov dövlət idarəçiliyinə cəlb edilərək 2002-2011-ci illərdə yeni yaranan  AR Yanacaq-Energetika Nazirliyində (indiki Sənaye və Energetika Nazirliyi-SEN) Aparat Rəhbəri vəzifəsinin icraçısı-Yanacaq-Energetika Əməliyyatları Baş İdarəsinin rəisi, SEN-in neft və qaz şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləyib.

Yaşına görə Dövlət qulluğuna xitam verildikdən sonra da indiyədək SEN və AR Alternativ və Bərpa Olunan Enerji Mənbələri üzrə  Dövlət Agentliyinin ictimai əsaslarla baş məsləhətçi-eksperti kimi fəaliyyət göstərir.

O, 20-dən çox  ölkədə keçirilən beynəlxalq treyninqlər, seminarlar, konfranslarda Azərbaycanı təmsil edib, dəfələrlə "Azneft" İB, ARDNŞ-in Fəxri Fərmanlarını alıb. Müstəqil Dövlətlər Birliyinin-MDB-nin "Əməkdar energetiki", "Əmək veteranı", "Tərəqqi" medalları ilə təltif  edilib. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərdi təqaüdçüsüdür.

İ.Rzabəyov neft-qaz sənayesinin elmi-praktik əsaslarına dair 20-dən artıq çap olunmuş  məqalənin, 12 ixtira və 50-dən çox səmərələşdirici təklifin müəllifi, Beynəlxalq Şərq Neft Akademiyasının həqiqi üzvü, bir çox ictimai təşkilatın üzvü, eksperti, məsləhətçisidir.

## Xarici keçidlər
* Hacı Nərimanoğlu, "Şərəfli ömür". Bütöv Azərbaycan qəzeti, №06 (182), 13-19 fevral, 2013.

## İstinadlar
Ceyrani

**Ceyranı** (Ceyran balası) — qədim Azərbaycan milli rəqslərindən biridir.

## Özəllikləri
Şuşada meydana çıxmışdır. İncə, qəşəng, lirik rəqsdir. Burada ceyranın qəddi-qaməti və hərəkətlərinin mülayimliyi qabarıq göstərilir. Rəqs orta tempdə gedir, əsasən qadınlar tərəfindən ifa olunur. Lakin bəzi rayonlarda, məsələn, Şəkidə onu kişilər də oynayır. Bu rəqs indi də məşhurdur.
 

## İstinadlar


## Video
* Ceyranı rəqsinin səs yazısı
Eldar Cahangirbəyov

**Cahangirbəyov Eldar Xanlaroviç** — Azərbaycan Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi

## Həyat
Cahangirbəyov Eldar Xanlaroviç Bakı şəhərində doğulmuşdur.

5 mart 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi" adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Yaqut Dilbazi

**Dilbazi Yaqut Paşa qızı** (*Yaqut Dilbazi*; ) — azərbaycanlı yazıçı.

## Həyatı
Yaqut Dilbazi Daş Salahlı məktəbindən sonra Ali Pedaqoji İnstitutun aspiranturasını bitirib. XX əsrin 30–40-cı illər Azərbaycan ziyalılarının həyatından bəhs edən "Məhəbbət qocalmır", "Ağ yasəmənlər" povestlərinin müəllifi kimi tanınır. Bu iki povestdə sovetləşmədən sonra kənd və şəhərlərdə ilk məktəb, təlim-tərbiyə və mədəniyyət ocaqlarının təşəkkül tapmasından, eyni zamanda о çağın ziyalılarının, xüsusilə qadın və qızların fəaliyyətindən söz açılır. Müəllimlərin həyatından bəhs edən "Ağ yasəmənlər" povestində isə hadisələr müharibədən sonrakı illərə təsadüf edir. Müharibə dövründə əri Mirzağa Quluzadə hərbi xidmətə çağırılanda bir müddət yeddi aylıq oğlu Vəfanı və anasını da özü ilə götürüb Qazağın Aslanbəyli kəndinə — nənəsi Sayalı xanımın doğma elinə qohumlarıgilə getmiş, müharibə illərində bir neçə il bu kənddə müəllimə işləmişdi. Oradan da Tiflisə — hərbi qərargahda işləyən ərinin yanına getmişdi. Bakıya müharibədən sonra qayıtmışdılar. Bundan sonra 25 il Azərbaycanın ali məktəblərində Azərbaycan dilini tədris etmişdir.

Onun "Məhəbbət qocalmır" povesti 1978-ci ildə, "Ağ yasəmənlər" isə 1984-cü ildə "Yazıçı" nəşriyyatı tərəfindən böyük tirajla nəşr olunmuşdur. 1991-ci ildə isə "Yazıçı" nəşriyyatı bu iki povesti Nizami Cəfərovun "Yalnız məhəbbət əbədi qalır" başlıqlı ön sözü ilə bir kitab halında nəşr etmişdir. "Yaqut xanım bu kitaba daxil olmuş povestlərində də bir müəllim olaraq qalır, hadisələrin təsvirində, dil-ifadə tərzində pedaqoji təmkini incəliklə gözləyir. Və bu təmkini ən sentimental məqamlarda da özünü hiss etdirir. Yaqut Dilbazinin povestləri bir-birinin ideya-estetik davamıdır — "Məhəbbət qocalmır"ın arxasınca gələn "Ağ yasəmənlər" müəllifin avtobioqrafik xarakterli "gənc müəllimə" obrazını daha da kamilləşdirir və bütövləşdirir, hər iki povest vahid bir mətləbin ifadəsinə xidmət edir", — Nizami Cəfərov ön sözdə yazıçıya və onun əsərlərinə belə səmimi qiymət verir.

## Kitabları
* "Məhəbbət qocalmır" (povest)
* "Ağ yasəmənlər" (povest)

## İstinadlar
Çattadı

**Çattadı** — Azərbaycanın milli rəqsi. Şəki-Zaqatala zonasında yaranmış çox qədim rəqslərdən biridir. Aram, asta tempdədir, onu əsasən qadınlar, nadir hallarda kişilər oynayardı.  

## İstinadlar


## Həmçinin bax
Çalpapaq

**Çalpapaq** — Azərbaycanın milli rəqsi. Belə papağı daha çox qocalar qoyardılar. Rəqs də onlara həsr olunub. Onu qocalar, yaşlı kişilər və qadınlar oynayırlar. Rəqs ağır templi gedir. Hərəkətlər ritmikdir, bir qədər mübaliğəli tərzdədir.

## İstinadlar
Çit tuman

**Çit tuman** — Azərbaycanın milli rəqsi. Çit tuman qrup halında ifa olunan mahnı və rəqsdir. Onu qadınlardan, çox vaxt cavan qadınlardan ibarət olan bir qrup oynajır. Rəqsin qəti müəyyənləşdirilmiş quruluş və ya şəkili olmayıb, hərə öz bacarığına görə oynamağa çalışıb, lakin hərəkətlərin xarakteri hamıda təqribən eyni olub. Rəqs XX əsrin ikinci yarısında Naxçıvanda yaranıb və yaxın vaxtlara qədər burada ifa edilib. İndi bu rəqs barəsində yalnız arabir eşitmək olur.

## İstinadlar
Xalabacı

**Xalabacı** — Azərbaycanın milli rəqsi. Xalabacı qadın adıdır. Bu rəqsin daha iki adı var-"Ceyran bala","Qaçay bala". Eyni rəqs olsalar da, bu üç ad altında çox geniş yayılmışdır. Rəqs melodiyasının müəllifi-qarabağlı qarmonçalan Sona xanımdır. Rəqs bir qədər komik tərzdədir. Onu daha çox yaşlı kişilər və qadınlar oynayırlar. Bu rəqs geniş yayılmışdır və xeyli inkişaf tapmışdır.  

## İstinadlar
Darçını

**Darçını** — Azərbaycanın milli rəqsi. Rəqs mübaliqəli aram tempdə səslənən rəqsdir. Onun qüvvətli hissəsində zərblər və vurğuların səsi aydın seçilir.

## İstinadlar
Qüds günü

**"Qüds günü"** — Fələstinin azadlığına dəstək aksiyası

## Tarixi

İlk dəfə 1982-ci ildə İran islam inqilabının lideri ayətullah Xomeyninin təşəbbüsü ilə Fələstinin azadlığına dəstək üçün keçirilib. O vaxtdan İranda, Livanda və bəzi başqa müsəlman ölkələrində hər il Ramazan ayının sonuncu cümə günü bu cür tədbirlər keçirilir. Son illər "Qüds günü" Azərbaycanda və İraqda şiələr yaşayan bölgələridə də qeyd olunur. 2011-ci ildə "Qüds günü" avqustun 26-na düşmüşdür.

## İstinadlar
Cəhribəyim

**Cəhribəyim** — Azərbaycanın milli rəqsi. Cəhribəyim yalnız qızlar və qadınlar tərəfindən ifa edilən kutləvi rəqsdir. Rəqs iki cərgəli şəkildə, iki qrupla ifa edilir. Oynayan qruplar tərəfindən növbə ilə ifa olunan hər kupletdən sonra hamı xorla ucadan "Cəhribayim" deyir. Rəqsdə gəlin, bəy, elçi, sağdış, soldış və başqaları iştirak edirlər.  

## İstinadlar
Zoğalı (rəqs)

**Zoğalı** — Azərbaycanın milli rəqsi. Zoğalı çox qədim rəqsdir. Şəkidə yaranıb, aram, həzin və lirik səslənir. Onu yalnız qadınlar, çox zaman gənc qadınlar ifa edirlər. "Zoğalı" mahnıli rəqsdir. Təəssüf ki, onun nə mətni, nə də ki, melodiyasını hazır da heç kimsə xatırlaya bilmir, yadda ancaq rəqsin adi qalıb.

## İstinadlar
Sarıbaş (rəqs)

**Sarıbaş** — Azərbaycanın milli rəqsi. Sarıbaş cəld tempdə ifa olunan qədim rəqsdir. Qax rayonunda çox məşhurdur. Burada onu həm kişilər, həm də qadınlar ifa edirlər. Rəqs öz hərəkət düzümü cəhətdən mürəkkəb deyildir, ona görə də onu cavanlar da, qocalar da oynayırlar. 

## İstinadlar
Samux (rəqs)

**Samux** — Azərbaycanın milli rəqsi. Samux rəqs Mingəçevir yaxınlığındakı Samux kəndində (kənd camaatı Mingəçevir su anbarı tikilərkən köçürülüb) meydana çıxıb. Son illerdə çox az ifa edilir. Aram templi bu rəqsi həm qadınlar, həm də kişilər ifa edə bilərlər. 

## İstinadlar
Səməni (rəqs)

**"Səməni"** — Azərbaycanın milli rəqsi. "Səməni" ən qədim rəqslərdən biridir, daha doğrusu, rəqsdən daha çox baharın gəlməsinə həsr edilmiş ənənəvi şənlikdir. "Səməni"ni yalnız qadınlar və qızlar oynayırlar. Söz mətni ilə muşayiət olunur. "Səməni" rəqsi Azərbaycanın hər yerində oynanılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan rəqsləri
* Azərbaycan musiqisi
Şahsevəni

**Şahsevəni** — Azərbaycanın milli rəqsi. Tərəkəmə və xançobanı qəbilələrində olduğu kimi, şahsevənlərin də öz mahnıları, rəqsləri olub və bunlar Azərbaycanın başqa-başqa rayonlarında yayılmışdır. Bu rəqslərdən biri Naxçıvanda məşhur olan "Şahsevəni"dir. Bu qədim rəqsi toy şənliklərində həvəslə oynayırlar. Rəqs çox ağır tempdə gedir və əsasən bu rəqsi qocalar oynayır.

## İstinadlar
Rıçal çayı

**Rıçal çayı** — Mənbəyi Cənubi Dağıstan dağlarındakı Tsmur kəndində – 1120 metr hündürlükdə yerləşir. Su 1862-ci ildən axır. Bulaq sularının axıb töküldüyü Rıçal çayı (hazırkı rəsmi adından fərqli olaraq, çayın əsl adı “Rçal-vats”dır) Dağıstanın Süleyman-Stalski rayonunun təxminən mərkəzindən keçir.

## İstinadlar
Vladimir Vernadski

**Vladimir Vernadski** () — rus-ukrain və sovet alimi, mütəfəkkir, noosfer təliminin banisi.

## Həyatı
Vladimir Vernadski 28 fevral 1863-cü ildə Sankt-Peterburqda doğulmuşdur.

Onun atası Ivan Vasilyeviç Vernadski müqəddəs Vladimir Kiyev Universitetindən ali təhsilini almışdır; bir neçə il xaricdə siyasi iqtisadiyyatı öyrənmişdir. Bir neçə il orta məktəbdə rus ədəbiyyatını öyrətmiş, Kiyev Universitetində siyasi iqtisadiyyat kafedrasına rəhbərlik etmiş, tanınmış rus iqtisadçısı Nikolay Şiqayevin qızı Mariya ilə evləndikdən sonra, gənc ailə Moskvaya köçmüşdür. Orada Ivan Vasilyeviç Moskva Universitetində siyasi iqtisadiyyatı və statistikanı öyrətmişdir. Ailə Peterburqa köçmüş və orada I. Vernadski Əsas pedaqoji məktəbin professoru postunu tutmuşdur. Birinci həyat yoldaşı toydan 10 il sonra ölmüş və ondan oğlu Nikolay qalmışdır. İkinci dəfə İvan Vasileviç onun əmisi qızı, torpaq sahibi-zadəganın qızı Anna Petrovna Konstantinova ilə, musiqi və nəğmə müəllimi ilə evlənmişdir.

1868-ci ildə pis iqlim səbəbindən Vernadskinın ailəsi o vaxtın Rusiya İmperiyasının aparıcı elm və mədəni mərkəzlərindən biri Xarkova köçmüşdür. 1873-cü ildə Vladimir Xarkov klassik orta məktəbinin birinci sinif şagirdi oldu.

## Fəaliyyəti
1885-ci ildə O. Peterburq Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir.
1912-ci ildən o, Rusiya Elmlər Akademiyasının (sonrakı SSRİ Elmlər Akademiyası) akademiki oldu. Ukrayna Elmlər Akademiyasının banilərdən biri və birinci prezidenti (27 oktyabr 1918).
1920-ci ildən 1921-ci ilə kimi o, Simferopolda Tavriya Universitetinin rektoru olur.
1922–1939-cu illərdə o, özünün təşkil etdiyi Radium institutunun direktor idi. 1922–1926-cı illər ərzində o, xaricdə Praqada və Parisdə işləmişdir. Curie Parisia laboratoriyalarında tədqiqat – yanlış olaraq yeni radioaktiv element üçün qəbul edilən maddə Fransada əsas iş səbəblərindən biri olmuşdur.

1927-ci ildə o, SSRİ Elmlər Akademiyasının canlı maddələr Şöbəsini təşkil etmişdi. Hər halda "canlı maddə" termini O. B. Lepeşinskinin işlərində verilən mənadan fərqli şəkildə – biosferin canlı orqanizmlərinin yığımı kimi istifadə edilirdi.

Vernadski 700-dən çox elmi iş nəşr etmişdir. O, yeni elmin – biogeokimyanın əsasını qoymuş və geokimyaya böyük töhfələr vermişdir. 1927-ci ildən ölümünə kimi o, SSRİ Elmlər Akademiyasında Biogeokimyəvi laboratoriyanın direktorunun postunu tuturdu. O, Sovet geokimyaçılarının hamısının müəllimi idi.
Vernadskinin fəlsəfi irsindən ən böyük populyarlığı noosfera haqqında doktrina aldı; o, Rusiya kosmizmi kimi tanınan istiqamətin əsas mütəfəkkirlərdən biri hesab edilir.

## Mənbə
* Əli Hüseynov, Məcnun Babayev. "Məşhur biologiya alimləri", Bakı, "Maarif", 2002. səh.101

## İstinadlar
Pavel Tretyakov

**Pavel Tretyakov** (; ) — məşhur rəsm kolleksiyaçısı.

## Həyatı
Pavel Mixayloviç Tretyakov məşhur rəsm kolleksiyaçısıdır. 1832-ci ilin dekabrında Moskvada doğulub, 1898-ci ilin dekabrında elə bu şəhərdə də vəfat edib. Düz 25 il qardaşı Sergeylə birlikdə rus rəssamlarının əsərlərini bahasına əldə edərək Rusiyanın ən zəngin və ən məşhur şəxsi şəkil qalereyasını yaradıb. 1892-ci ildə o, məşhur Tretyakov qalereyasını Moskva şəhərinə bağışlayıb.

Ömrünün əsas məramını *cəmiyyətin yaratdığını cəmiyyətə qaytarmaqda* görən Pavel Tretyakov hamını heyran qoyan qalereyanın banisidir. Bu işi və ölkə rəssamlarına hərtərəfli köməyi ilə Tretyakov Rusiya rəssamlıq mədəniyyətini irəli apararaq dünyada tanıdıb. Onun vaxtında rəsmlər toplamaq dvoryan işi sayılmırdı. Bu işlə daha çox tacirlər və ziyalılar məşğul olurdular. Tretyakov da tacir mühitindən çıxmışdı və ömrünün sonuna qədər də tacir olaraq qalmışdı, qardaşı Sergeylə bərabər Kostromada manufaktura sahibkarı idilər və maddi təminatlı olması ona incəsənətlə bir həvəskar kimi maraqlanmağa, habelə istədiyi rəsmi almağa imkan verirdi. Tretyakov ev təhsili almışdı və özünün dediyi kimi, "gəncliyindən başlayaraq incəsənəti təmənnasız sevirdi".

O, ilk rəsm əsərlərini hələ 20 yaşında almağa başlayır, 1853-cü ildə holland rəssamlarına məxsus 9 köhnə rəsm əldə edir və bu əsərlər ölənədək onun evinin divarlarını bəzəyir. Ancaq vətənpərvərlik hisslərinin təsiri altında o, sonrakı illər yalnız rus rəssamlarının əsərlərini toplamaq qərarına gəlir.

Məşhur Tretyakov qalereyasının yaranma ili 1856-cı il sayılır. Həmin il o, Şilderin "Tamah" və Xudyakovun "Fin qaçaqmalçıları" əsərlərini əldə edir. Növbəti əsərlər Trutnevə, Savrasova, Trutovskiyə, Bruniyə, Brüllova məxsus olur. Bu yolla illər boyu gedəcək proses-qalereyanın yaranması başlayır. Reklamı xoşlamayan Tretyakov hətta qalereyasını Moskva hökumətinə bağışlayarkən onun şərəfinə təşkil olunan təntənəli mərasimdə iştirak etməmək üçün şəhərdən kənara yollanır.

1860-cı ildə tərtib etdiyi vəsiyyətnaməsində Tretyakov qeyd edirdi:

Tretyakov rus rəssamlarına maddi cəhətdən dayaq olmağı özünə borc bilirdi. O, illər boyu məşhur rəssamlar Perova, Kramskiyə, Vasilyevə və başqalarına yardım göstərirdi. Bundan əlavə, Tretyakov lal-karlar üçün məktəbə vəsait köçürür, yoxsul rəssamların dul qadınları və yetimlər üçün ictimai evlər açırdı. Rəssamlardan şəkilləri alanda o, bilərəkdən yuxarı qiymət söyləyirdi. Onun xarakterindəki bu cəhətlər Tretyakova böyük şöhrət və hörmət qazandırmışdı. Rəssamlar da əsərlərini birinci olaraq Tretyakova göstərməklə ona bir kolleksiyaçı kimi sayğılarını ifadə edirdilər. Onu Kramski, Repin, Perov, Stasov, Maksimov, Polenov, Surikov, Pryanişnikov kimi nəhəng rəssamlarla çoxillik dostluq münasibətləri bağlayırdı.

1892-ci ildə qalereya Moskva şəhərinə bağışlandı və hamının istifadəsi üçün açıq ictimai muzeyə çevrildi. Kolleksiyaya onun mərhum qardaşı Sergeyin topladığı rəsmlər də daxil idi. 1918-ci ildə Vladimir İliç Leninin dekreti ilə qalereya hazırkı adını — Dövlət Tretyakov qalereyası adını aldı. Bununla da onun yaradıcısının adı əbədiləşdirildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Tretyakov qalereyası

## Xarici keçidlər
İtaliya (bina)

**İtaliya** () — Braziliyanın San-Paulu şəhərində yerləşən 46 mərtəbəli göydələn. 1965-ci ildə inşa edilmişdir. Braziliyada ikinci ən yüksək göydələndir. Memarı Frans Hipdir (*Franz Heep*).

Binanın hündürlüyü 168 metr, daxili sahəsi 52 000 kvadrat metrdir.

## Həmçinin bax
* San-Paulu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Blum (cizgi qəhrəman)

**Bloom** -Cizgi qəhrəmanı.

**Yaşı**-Winx club-a qatılanda 16 yaşı var. Fəsil 1-də 16,fəsil 2-də 17,fəsil 3-də 18 və fəsil 4-də 19 yaşı,5-də 20,6-da 21,7-də 22 yaşı var

**Gücü**-Magix-nın ən güclü sehrinə Əjdər oduna malik olan qızdır.Od gücündən istifadə dir. Sonradan od qoruyucu pərisi olur.

**Ölkəsi**-Dünyadan Alfea-ya gəldiyi bilinsədə əslində öksəsi Dominodur(Sparks).

**Sevgilisi**-Sky.

**Pixie-si (mini pərisi)**-Lockette-dir.

Otağını yığışdırmağa nifrət edir. Blum problemləri, məktəb ilə bağlı öhdəlikləri,dostları və xəyalları ilə dünyadakı hər hansı bir gənc qızdan fəqsizdir.

Hər gün səssiz, sakit keçməkdə olan yaşantısını sevməkdə,digər tərəfdən cadulu yerlərdən və sehrli varlıqlardan ibarət bambaşqa bir dünyanın varlığını xəyal etməkdədir.

Blum ürəyinin dərinliyində xəyallarının gerçəyə çevriləbiləcəyini xəyal etməkdədir.Əslində çox keçmədən özündə onu çox xüsusi bir qıza çevirəbiləcək olan böyük bir enerji olduğunu öyrənəcəkdir.
Blum-un taleyi özünün fikirləşəbiləcəyindən çox daha fərqli  və həyəcan vericidir.

## Xoşladıqları
Sehirli dünyalar,sehrli varlıqlar ilə əlaqəli şeylər.

## Güclü tərəfləri
Başqalarını düşünnən, müstəqil və doğuşdan lider ruhlu.

## Zəif tərəfləri
Səbirsiz,inatcı,pəri mənşəyi ilə bağlı şübhələrinə görə bir az da etibarsız.


Fayl:Bloom magix winx.jpg|Blum Magic Winx gücü.
Fayl:Bloom charmix.jpg|Blum Charmix gücü.
Fayl:Bloom enchantix.jpg|Blum enchantix gücü.
Fayl:Bloom believix.jpg|Blum believix gücü.


## Gücləri
Magic Winx-Fəsil 1-də olan güc.
Charmix-Fəsil 2-də olan güc.
Enchantix -Fəsil 3-də olan güc.
Believix gücü-Fəsil 4-də olan güc.
Harmonix,sirenix gücü fəsil 5-də olan güc.
Bloomix, mythix - 6-cı fəsildə olan güc
Butterflix- 7-ci fəsildə olan güc

## Həmçinin bax
*Lockette
*Winx club
Çalır Bəhram Mansurov (film, 1971)

## Məzmun
Film tanınmış Azərbaycan musiqiçisi, tarzən Bəhram Mansurova həsr olunmuşdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Nəriman Şıxəliyev
:**Ssenari müəllifi:** Hacı Ağayev
:**Operator:** Nəriman Şıxəliyev

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
MKE Kırıkkalespor

**MKE Kırıkkalespor** () — Maşın Kimya Sənayesi Kırıkkalespor, Türkiyəni Kırıkkale bölgəsini təmsil edir. Klub 1967-ci ildə yaradılıb.
İndiana Cons

Doktor Henri Uolton "İndiana" Cons Jr., xəyali macərapərəst, əsgər və arxeologiya üzrə professordur. İndiana Cons seriya filmlərininin baş obrazıdır. Corc Lukas bu obrazı 1930-cu illərin film seriyalarındakı macəra qəhrəmanlarından ilham alaraq yaratdı. Obraz ilk olaraq 1981-ci ildə çəkilmiş seriyanın ilk filmi olan "Müqəddəs xəzinə ovçuları", daha sonralar isə "Qamçılı Adam" (1984), "Son səlib yürüşü", "Kristal kəllə qutusu krallığı" (2008) görüldü. Bu obraza kinofilm və televiziya seriallarına uyğun olaraq romanlarda,video oyunlarında və s. rast gəlindi.

Harrison Forddan başqa, İndiana Consu "İndiana Cons və son səlib yürüşü" filmində River Feniks(gəncliyini) televiziya seriyasında isə Korey Karri, Şon Patrik Flaneri, Corc Holl canlandırmışdır. Oyunlarda isə Duq Li və Devid Eş obrazı səsləndirmişlər. 
Əslində,"Müqəddəs xəzinə ovçuları" filmində obrazı canlandırmaq Tom Sellekə həvalə olunmuşdu.Lakin,O,seriala çəkildiyi üçün Harrison Forda üstünlük verildi. İkonik təchizatla Cim Starenko məşğul olmuşdur. "Kristal kəllə qutusu krallığı" filmində oğlu Mat Vilyams ilə tanış olur.

## Seriya filmləri
1)"Müqəddəs xəzinə ovçuları"
2)"Qamçılı Adam"
3)İndiana Cons və son səlib yürüşü (film, 1989)
4)"Kristal kəllə qutusu krallığı"
Aleksandr Nevski kilsəsi (Gəncə)

**Aleksandr Nevski Kilsəsi** — Gəncə şəhərində 1887-ci ildə tikilmiş pravoslav kilsəsidir. Kilsə Bakı yeparxiyası tabeliyindədir. Kilsənin baş rahibi yerey Andrey Bezatosnıydır.

Kilsə Gəncə şəhərinin Nizami rayonunda yerləşir. Azərbaycandakı mövcud pravoslav kilsələri arasında ən qədimlərindən biridir (Bakıdakı Mixaylo-Arxangelsk kilsəsindən sonra ikinci). Azərbaycan Respublikası Tarixi Abidələrinin Milli Reyestrinə daxil edilmişdir.
## Tarix
Məbəd 1887-ci ildə köhnə qəbirstanlığın yerində həm yerli pravoslavların, həm də müsəlmanların xeyriyyə vəsaiti hesabına ucaldılmışdır. Mənbələrə görə 1916-cı ildə, bu məbəd bir kafedral statusuna sahib idi. Bina Bizans üslubunda plint kərpicdən tikilmişdir.

Kilsə 1931-ci ildə Sovet höküməti tərəfindən bağlanmışdır. 1935-1938-ci illərdə bina muzey binası kimi istifadə edilmişdir. Daha sonra muzey başqa bir binaya (məscidə) köçürüldü və kafedral anbar kimi istifadə edildi..

1946-cı ildə məbəd Rus Pravoslav Kilsəsinə qaytarılmışdır. Kilsənin qədim interyerindən müxtəlif ikonalar günümüzə qədər gəlib çıxmışdır. Bunlar arasında müqəddəs Aleksandr Nevski və müqəddəs Mariya Maqdalena adına ikonları xüsusilə qeyd etmək lazımdır. Məbəddə ibadət mərasimləri altıncı və bazar günləri, həmçinin pravoslav bayramlarında keçirilir.

1997-ci ildə kilsənin yaradılmasının 110 illiyi qeyd olunmuşdur. 2017-ci ildə kilsə tikilməsinin 130 illiyi münasibətilə təmir olunub.

## Qalereya

Fayl:Alexander Nevsky church in Ganja 2.JPG
Fayl:Alexander Nevsky church in Ganja 1.JPG
Fayl:Alexander Nevsky church in Ganja 3.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dini Qurumlarla iş üzrə Dövlət Komitəsi
* Aleksandr Nevski kilsəsi (Gəncə) // Bakı-Azərbaycan yeparxiyası..
Ərəb Respublikalar Federasiyası

**Ərəb Respublikalar Federasiyası**  (, bəzən ədəbiyyətdə — *Ərəb Respublikaların İttifaqı*) — formal 1972—1977 illər ərzində mövcud olan Misir, Liviya və Suriyanın birləşmiş konfedrativ dövləti.
Culyet Anderson

**Culyet Anderson** () — ABŞ pornoaktrisası.

## Həyatı
Culyet Anderson (əsl adı: Cudit Karr) 1938-ci ildə ABŞ-də doğulub. Uşaqlıq vaxtlarında Kron xəstəliyinə tutulmuşdur. 18 yaşında sevgilisi Yaponiyaya hərbi xidmətə getdiyi üçün onunla birgə getmişdir. Lakin bir müddət sonra onlar boşanırlar. Bundan sonra Culyet Yaponiya, Meksika, Finlandiya və Yunanıstanda ingilis dili müəlliməsi işləmişdir. Həmçinin, radioprodüser olmuşdur. 1963-cü ildən başlayaraq pornoqrafik filmlərə çəkilmişdir. 1984-cü ildə pornostudiyanı tərk etdikdən sonra masaj salonu açmışdır. 1995-ci ildə isə yenidən pornostudiyaya qayıtmışdır. 11 yanvar 2010-cu il tarixində Culyeti həkim yoxlanışından keçirmək üçün səhər tezdən onun evinə gələn dostu Kevin Fonq, Culyetin yatağında öldüyünü görmüşdü. Culyetin bədəni kremləşdirilmiş və 26 yanvar tarixində San-Fransiskoda dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
 
*
Samanta Foks (pornoaktrisa)

**Samanta Foks** (; ) — ABŞ pornoaktrisası.

## Həyatı
Steysiya Tereza Ancela Maykula 1951-ci ildə ABŞ-də doğulub. Məktəb vaxtı rəqs dərslərini öyrənməyə başlayıb. 1977-ci ildən başlayaraq pornofilmlərdə iştirak etməyə başlayıb. 1990-cı ildə film karyerasını bitirdikdən sonra alkoqolçuluğa meyilliyi artır. Samanta bunun üçün bir neçə il müalicə olunur və alkoqolçuluğa meyilliyi azalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Rusiya rublu

**Rusiya rublu** () — Rusiya Federasiyasının valyutası. Həmçinin Abxaziya və Cənubi Osetiya ərazisində rəsmi valyuta kimi işlədilir.

Rusiya rublunun ISO 4217 üzrə kodu — **RUB**, 1998-ci il denominasiyadək kodu **RUR** idi.

## Tarixi
Rusiya ərazisində XIII əsrdən işlədilir. Əvvəllər qrivnanın bir hissəsi idi.

## Mənbə
* Информация о банкнотах и монетах на сайте Банка России 
* РОССИЙСКИЙ РУБЛЬ И ПРИЗНАКИ ПОДЛИННОСТИ РОССИЙСКОГО РУБЛЯ 
* Rusiyanın əskinasları keçmiş SSRİ əskinasları 

## İstinadlar
Baltimora (musiqi qrupu)

**Baltimora** – 1985-ci ildə yaradılan İtaliya qrupu. Qrupun ifaçısı əslən İrlandiyalı olan Cimmi MakŞeynin ifa mahnıları içərisində ən çox "Tarzan Boy" mahnısı seçilir. Bu mahnı bir çox ölkələrin hit-paradlarda səslənirdi. ABŞ hit-paradında 6 həftə qalmışdır. 1993-cü ildə isə "Tarzan boy" mahnısının Remiks forması çıxır. Cimmi MakŞeyn 1995-ci ildə QİÇS xəstəliyindən vəfat etmişdir.  

## Albomlar
*1985 - Living in the Background
*1987 - Survivor in Love
*2010 - The World of Baltimora

## Mahnılar
*1985 - Tarzan Boy  (Almaniya #3, İrlandiya #2, Fransa #1, Böyük Britaniya #3, ABŞ #13, İtaliya #6, Avstriya #2)
*1985 - Woody Boogie
*1985 - Living in the Background
*1986 - Juke Box Boy
*1986 - Key Key Karimba
*1987 - Global Love
*1988 - Call Me in the Heart of the Night

## Xarici keçidlər
* Biografie bei Taurus Press
Samanta Foks (ifaçı)

**Samanta Foks** ( 15 aprel 1966) – Böyük Britaniya fotomodeli və ifaçısıdır.

## Həyatı
Samanta Foks 15 aprel 1966-cı ildə London şəhərində Patrik Con və Kerol Enn Foksun ailəsində anadan olmuşdu. Onun Kiçik bacısı Vanessa və atasının ikinci evliliyindən Frederik adlı ögey qardaşı vardır. İlk dəfə ekrana 3 yaşında çıxmış və televiziya karyerasına başlamışdır. 1980-cı illərin əvvəlində Samanta Foksun anası Kerol Foks onun şəklini çəkərək, «Face and Shape of 1983» adlı modelləri hazırlaşdıran "The People" qəzetinin müxbirlərinə göndərir. Müxbirlər Samantanın şəklini bəyənirlər və onu modelyerlik karyerasını başlamağı dəvət edirlər. Onun şəkli "The Sun" qəzetinin 3-cü səhifəsində 1984, 1985 və 1986-cı illərdə qələbə qazanır. Həmçinin, bu müddətdə musiqi karyerasına başlayır. Samanta Foks 1986-cı ildə Touch Me (I Want Your Body) mahnısını ifa edərək böyük populyarlıq qazanır. Samantanın sonuncu dəfə çılpaq şəkli 1996-cı ildə "Playboy" jurnalının səhifələrində görünür. Samanta Foksu "Rock Dancer" filminə çəkmək üçün Bollivuda dəvət etmişlər. 24 avqust 2008-ci ildə Sabrina Salerno, Kim Vayld, Modern Talking, Sandra Kretu və digərləri ilə birlikdə konsert verib. Samanta Foks iki dəfə avstraliyalı Piter Forster ilə yaxın münasibətdə olub. Lakin onunla ailə qurmayıb. Samantanın atası Patrik onun 1995-ci ilə kimi meneceri olub. 1991-ci ildə Samanta atasının onun hesabından £1.000.000 funt sterlinq oğurladığını şübhələnərək Patrikdən məhkəmədə £363,000 min sterlinq civarında pul tələb etmişdir. Məhkəmə işini qazandıqdan sonra atası ilə görüşməmişdir. Patrk Con isə 2000-ci ildə vəfat etmişdi.

## Diskoqrafiya
### Albomlar

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Rəsmi sayt 
* Your Sinclair Review of Samantha Fox Strip Poker  
* Samantha Fox Forum  
* Official Fan Club 
* Fan Site with Discography
Hava Köçəriləri

right|200px

**Hava Köçəriləri** —  cizgi serialın dünyadan bir xalq. Od milləti tərəfdən başlayan Yüz illik müharibə başlayanda Aanqdan başqa bütün Hava Köçəriləri Od Lordu Sozin tərəfdən məhv edilmişdilər.

## Görünüşü

Millətin görünüşü Tibet rahiblərinin görünüşü əsasında yaradılmışdır. Əsasən qara saçlı (kişilər rəhib ilduğuna görə keçəldilər), palıdılı gözlər, bədənlərinə (körpə yox,) uşaq yaşında bədənlərdə ox tatusu yazdırırlar.

## Mədəniyyət

Hava Köçəriləri rəhibləridilər, məişəti çox asan və pasifistikdir. Onlar tamamilə vegeteriandılar (ətlərdən təkcə yumurtanı yeyirdilər). Uşaqlar aerobol kimi Hava magiyanı istifadə edə oyunlar oynayırdılar. Geyimləri əsasən sarı və palıdı rənglərdəidilər.
Leksi Bell

**Leksi Bell** () – ABŞ pornoaktrisası. Leksi Bell 2012-ci ilin rəsmi məlumatların əsasən 293 pornoqrafik filmdə çəkilmişdir..

## Həyatı
Leksi Bell 5 avqust 1987-ci il tarixində ABŞ-də anadan olmuşdur. Leksi Bell əvvəllər video-maqazində çalışmışdır. Onun MySpace saytında şəklini görən rejissorlardan biri ona nəzər yetirmiş və Leksini filmə dəvət etmişdir. Bu təklifdən 3 ay sonra 2006-cı ildə Leksi ilk dəfə olaraq pornoqrafik film karyerasına başlamışdır. Bu zaman Leksi Bellin 18 yaşı var idi.

## İstinadlar
Alfavil (musiqi qrupu)

**Alfavil** () – Almaniya Sinti pop və "Yeni dalğa" janrlarında ifa edən musiqi qrupudur.

## Yaranma tarixi
"Alphaville" qrupunun əsası 1982-cü ildə Bernhard Lloyd, Frank Mertens və Marian Qold tərəfindən qoyulmuşdur. Əvvəlcə qrupun adı "Forever Young", sonradan isə fransız teleserialının şərəfinə "Alphaville" adlandırılmışdı. Qrup tərəfindən 1984-cü ildə ifa edilən "Big in Japan" mahnısı bir çox ölkələrin hit-paradlarında, o cümlədən, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, Avropa İttifaqı və ABŞ kimi nüfuzlu hit-paradların ilk zirvəsinə qalxmışdı. Bu mahnı Marian Qold tərəfindən 1979-cu ildı yazılmışı. Ardınca ifa edilən  «Sounds Like a Melody» və «Forever Young» mahnıları müvəffəqiyyət əldə etmişdi. Ardınca istehsal yeni albomlar ilk albomların uğurunu təkrar edə bilməmiş və "Alphaville" getdikcə populyarlığını itirmişdir.Uzunmüddətli karyeradan sonra 22 sentyabr 2010-cu ildə yeni səsləndrdikləri "I Die For You Today" mahnısı Almaniya və Avstriya hit-paradlarında səslənmş və qrupa müvəffəqiyyət gətirmişdi.

## Diskoqrafiya
### Studiya albomlar

## Xarici keçidlər
*alphaville.de Rəsmi saytı
*Alphaville-Fans (German fansite) 
*Alphaville Music