Skif qızılı

**Skif qızılı** və ya tam adı ilə **Krım – Qara dənizin qızıl və sirləri** — 3 iyul 2013-cü ildə Reyn Regional Muzeyində, daha sonra 7 fevral–31 avqust 2014-cü il tarixləri arasında Amsterdam Universitetinin dəstəyi ilə Allard Pirson Muzeyində baş tutmuş tarixi-mədəni sərgi. Sərgi Ukraynanın altı muzeyi və tarixi-mədəni qoruqlarının kolleksiyalarından təşkil olunmuşdur. Sərgi antik dövrdən erkən orta əsrlərə qədər olan xronoloji çərçivəni əhatə edirdi.

2014-cü ilin əvvəlində Rusiyanın Krımı işğal etməsindən və yarımadanın işğalından sonra sərgi Ukrayna, Allard Pirson Muzeyi və Krım muzeyləri arasında hüquqi mübahisə obyektinə çevrilmişdir. 2014-cü ilin sentyabrında Ukraynanın materik muzeylərinə məxsus sərgi eksponatlarının bir hissəsi Ukraynaya qaytarılmışdır. 14 dekabr 2016-cı ildə Amsterdam məhkəməsi Krımdan olan eksponatların Rusiya tərəfindən işğal olunmuş Krıma deyil, Ukraynaya məxsus olması barədə qərar çıxarmışdır. Bu formatda məhkəmə Ukraynanın müasir tarixində bir ilk idi. Bundan əvvəl Ukrayna tərəfi öz ərazisini işğal edən dövlətlə məhkəmə işləri aparmırdı.

## Kolleksiya
"Skif qızılı" altı Ukrayna muzeyindən və tarixi-mədəni qoruqlarından təqdim olunur, o cümlədən:

* Ukrayna Milli Tarix Muzeyi
* Odessa Arxeologiya Muzeyi

Müvəqqəti olaraq işğal olunmuş Krım muzeyləri:

* Sevastopolda Xersones Tarix-Arxeoloji Muzey-Qoruğu
* Kerç Tarix-Arxeologiya Muzeyi
* Bağçasaray Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
* Krım Respublikası Regional Muzeyi

Sərgi Ukraynanın mədəni irsinin görkəmli görməli yerlərinin birləşdirildiyi ilk elmi-ekspozisiya və mədəni-maarif platforması idi. Sərgi özü tarixi və siyasi səbəblərə görə uzun əsrlər boyu müxtəlif etnik qrupların və mədəniyyətlərin, qədim və köçəri dünyaların, Şərqlə Qərbin kəsişmə nöqtəsi olan Krımın qədim tarixini işıqlandırmışdır.

Sərginin xronoloji çərçivəsi antik dövrdən orta əsrlərə qədər olan dövrü əhatə edir. Xüsusilə, məlumdur ki, Krım Respublikası Regional Muzeyi Skif Neapolu ərazisində aparılan tədqiqatlar zamanı aşkar edilmiş skiflər, sarmatlar və qotların mədəniyyətinə aid 451 eksponat təqdim etmişdir. Muzeydə sarmat at silahlarının bürünc və gümüş ornamentləri, IV əsrə aid stükkadan hazırlanmış qablar-sututarlar və s. təqdim olunur. Bağçasaray Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu sərgi üçün Suvlu-Kayın qəbiristanlığı olan Ust-Almin nekropolunda aşkar edilmiş 215 eksponat təqdim etmişdir. Kolleksiya zərgərlik məmulatları, dekorativ-tətbiqi sənət əşyaları, məişət əşyaları (qaşıqlar, boşqablar, küplər), silahlarla zəngindir. Birlikdə bu kolleksiya Krımın üç tarixi və etnik mədəniyyətinin kompleksini yaradır: skiflər, qotlar və sarmatlar.

## Tarixi
3 iyul 2013-cü ildən 20 yanvar 2014-cü il tarixədək Reyn Regional Muzeyində "Skif qızılı" nümayiş etdirilmişdir. Həmin vaxt sərgini 53 mindən çox insan sərgini ziyarət etmişdir. Sərginin təşkilatçısı Bonn şəhərind yerləşən həmin muzey olmuşdur.

7 fevral–31 avqust 2014-cü il tarixləri arasında Amsterdam Universitetinin dəstəyi ilə Allard Pirson Arxeologiya Muzeyində sərgi keçirilmişdir. Sərginin 2014-cü ilin iyununda geri qaytarılması nəzərdə tutulurdu, lakin Krım Muxtar Respublikasının Rusiya Federasiyası tərəfindən ilhaqı ilə əlaqədar geri dönüş vaxtında baş tutmamışdı, çünki bu, Rusiyanın Krım Muxtar Respublikasına müdaxiləsi zamanı baş vermiş və hansı tərəfin Krım Muxtar Respublikasına daxil olması ilə bağlı hüquqi insident yaratmışdır. Eksponatların Krım hissəsi təşkilatçı dövlət kimi Ukraynaya və ya sadəcə eksponatların təşkilatçısı olan Krım muzeylərinə aid olacaqdı.

## İstinadlar