open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rusif Hüseynov

**Rusif Şakir oğlu Hüseynov** () — Azərbaycan araşdırmaçısı, siyasi eksperti. O, Topçubaşov Mərkəzinin həmtəsisçisi və direktoru, eləcə də "*The Politicon*" onlayn siyasi jurnalının həmtəsisçisi və baş redaktorudur. Əsas maraqları post-sovet ölkələrində ictimai-siyasi proseslər, dondurulmuş münaqişələr, etnik azlıqlar olub, tədqiqat regionları isə əsasən Şərqi Avropa, Orta Şərq, Qafqaz və Mərkəzi Asiyanı əhatə edir.

## Həyatı və fəaliyyəti
Rusif Hüseynov 24 avqust 1987-ci ildə Azərbaycan SSR-nin Qaradağ rayonu ərazisində yerləşən Sahil qəsəbəsi də anadan olmuşdur. O, həmin qəsəbənin 228 saylı orta məktəbində təhsil almış, 2004-cü ildə oradan məzun olmuşdur. Hüseynov həmin il Bakı Dövlət Universitetinin beynəlxalq münasibətlər ixtisasına prezident təqaüdü ilə qəbul olmuş, 2008-ci ildə oradan bakalavr dərəcəsi ilə məzun olmuşdur. O, magistr dərəcəsini Tartu Universitetinin Yohan Şütte Siyasət Araşdırmaları İnstitutundan almışdır.

Hüseynov 2018-ci ilin aprel ayında Murad Muradov ilə birlikdə Topçubaşov Mərkəzini təsis etmişdir. Mərkəz Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən Regional Araşdırmalar İctimai Birliyi daxilində fəaliyyət göstərir.

Hüseynov "*Modern Diplomacy*", "*[[The Independent|The Independent Türkçe]]*", "*Visegrad Insight*", "*New Eastern Europe*", Strateji və Müasir Araşdırmalar Mərkəzi, "*The Jamestown Foundation*", Ankara Böhran və Siyasət Araşdırmaları Mərkəzi, "*Foreign Policy News*", "*The National Interest*", "*Al Bawaba*", "*The Times of Israel*", "*[[TRT World]]*", "*Vostokian*", "*Polis180*", "*Kyiv Post*" kimi beynəlxalq media orqanlarında məqalələr və müsahibələr ilə çıxış etmiş, həmçinin Azərbaycan mətbuatında (İctimai TV, AzTV, APA TV, Space TV) da çıxış etmişdir.

## Əsərlər
;Məqalələr

;Konfranslar
* Gagauzia in the Turkic World, the Turkic world in Gagauzia

## İstinadlar
Cəmil Mərdəm Bəy

**Cəmil Mərdəm Bəy** (; ) — 1936–1939-cu və 1946–1948-ci illərdə Suriyanın baş naziri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ay Tominaqa

— Yaponiya modeli və aktrisası.

Avropa podiumlarına çıxan ilk asiyalı qadın modellərdən biridir. Bon Image Corp (Tokio), Marilyn Agency (Paris), View Management (Barselona) kimi agentliklərlə əməkdaşlıq edir.

## Karyerası
"Vogue" (Yaponiya), "Harper's Bazaar" (Yaponiya, Çin, Sinqapur, Malayziya, İndoneziya), "Elle" (Yaponiya, Sinqapur, Honkonq), "Marie Claire" (Honkonq), "Madame Figaro" (Tayvan, Tailand) jurnallarının üzlüklərində görünmüşdür. Tominaqa Con Qalyano, Vivianna Tam, Anna Sui, Kristian Dior, Karl Lagerfeld, Maykl Kors, Ralf Loren, Eli Saab, Aleksandr Makkuin kimi dəb modelyerləri, Valentino, Dolce & Gabbana, Lanvin, Gucci, Givenchy kimi brendlər üçün podiuma çıxmışdır. "Vogue" (ABŞ, Fransa, Britaniya, Yaponiya), "Harper's Bazaar", "i-D" kimi jurnallarda tez-tez görünmüş, Enni Leybovitz, Nik Nayt, Stiven Mayzel, Ellen fon Unvert, Mert və Markus, Peter Lindberq kimi dəb fotoqrafları üçün pozalar vermişdir.

Tominaqa Yves Saint Laurent, Gucci, Hermès, Tag Heuer, Banana Republic və Moschino brendlərinin kampaniyalarında iştirak etmişdir. 2004-cü ildə buraxılmış Pirelli təqvimində görünmüşdür. Hazırda Tokioda yaşayır və modelliklə yanaşı, televiziya, radio və başqa fəaliyyətlər ilə məşğul olur.

## Şəxsi həyatı
2004-cü ilə bir yapon aşpazla evlənmişdir və 2005-ci ildə oğlu olmuşdur. Cütlük 2009-cu ildə boşanıb. Hal-hazırda Tokioda yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Ay Tominaqa Adversus.asia saytında.
Ogüst

**Ogüst** () — ad.

* Ogüst Kont — fransız filosofu və sosioloqu
* Ogüst Lümyer — Kinematoqrafiyanın banisi.
* Ogüst Roden — fransız heykəltaraş.
## İstinadlar
Qüstav

**Qüstav** () — ad.

*Qüstav Dore
*Qüstav Eyfel
*Qüstav Flober
*Qüstav Kaybott
*Qüstav Kurbe
*Qüstav Le Bon
Əhməd Paşa

* Əhməd Paşa (pedaqoq) 
* Əhməd Paşa (şair) 
* Əhməd Paşa (Məmlük sülaləsi) 

## Həmçinin bax
* Əhməd (ad) 
* Paşa (ad)
The Carpenters

**The Carpenters** () – Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatının Dauni şəherində yaradılmış pop qrupu. Qrup fəaliyyət göstərdiyi illər ərzində böyük şöhrət əldə etmişdir. 1968-ci ildə yaradılan qrupun ən parlaq dövrü, ve  1983-cü ildə qrupun fəaliyyətinə son qoyulmuşdur. *Yesterday Once More*, *We've Only Just Begun*, *Top of the World*, *They Long to Be (Close to You)* və *Only Yesterday* kimi hitlər qısa zaman ərzində bütün dünyada məşhurluq qazanmışdır. 

## Albomlar

* *[[Ticket to Ride (albom)|Ticket to Ride]]* – 1969
* *[[Close to You]]* – 1970
* *[[Carpenters (albom)|Carpenters]]* – 1971
* *[[A Song for You]]* – 1972
* *[[Now & Then]]* – 1973
* *[[Horizon]]* – 1975
* *[[A Kind of Hush]]* – 1976
* *[[Passage]]* – 1977
* *[[Christmas Portrait]]* – 1978
* *[[Made in America]]* – 1981
* *[[Voice of the Heart]]* – 1983
* *[[An Old-Fashioned Christmas]] –* 1984
* *[[Lovelines]]* – 1989
* *[[As Time Goes By]]* – 2004

## Qalereya


Fayl:President Richard Nixon with Richard and Karen Carpenter.jpg|Riçard Nikson və The Carpenters (1972)
Fayl:Karen and Richard Carpenter.jpg|The Carpenters (1973) 
Fayl:Carpenters 1974.jpg
Fayl:FP Carpenters 1.jpg|The Carpenters və Frank Pooler
Fayl:Richard Carpenter head shot.jpg|Riçard Karpenter
Fayl:Karen Carpenter on drumkit.jpg|Karen Karpenter



## Xarici keçidlər
Pakarana

**Pakarana** (*Dinomys branickii*), Cənubi Amerikada yaşayan nadir və yavaş-yavaş hərəkət edən hystricognath gəmiricisidir.  Pakarana cılız bir bədənə malikdir və gəmirici üçün böyükdür, çəkisi   -a qədər ölçü uzunluğunda, qalın, tüklü quyruq daxil deyil.

## Xüsusiyyətlər
Pakarana 4 əzadan və böyük başdan ibarətdir. Skansorial növ hesab olunurlar. Yemək yedikdə, arxa ayaqlarında oturarkən yeməklərini ön ayaqları ilə tuturlar.

## İstinadlar
İnternet marketinqi

**İnternet marketinqi** () — müştərilərə məhsul və ya xidmət satmaq və onlarla münasibətlərini idarə etmək üçün ənənəvi onlayn marketinqin bütün aspektlərindən istifadə təcrübəsi.

İnternet marketinqi sosial medianın tanıdılması (SMM), axtarış sisteminin optimallaşdırılması (SEO), e-poçt marketinqi, axtarış motoru marketinqi (SEM), gələn marketinq, ortaq marketinq və digər sahələri əhatə edir.

İnternet marketinqindən istifadə edərkən fiziki təmaslar tələb olunmur ki, bu da ofislərin və ya nümayəndəliklərin saxlanılması xərclərini azaldır.

## İnternet marketinqinin tərifi
Müasir ədəbiyyatda İnternet marketinqinin çoxlu tərifi var. Məsələn:
İnternet marketinqi — İnternetin hipermedia mühitində klassik marketinq nəzəriyyələrini təşkil etmək üçün işlər, tədbirlər və manipulyasiyalar kompleksidir..

## Ümumi məlumat
İnternet marketinqi elektron ticarətin bir hissəsidir. Buna onlayn marketinq də deyilir. SMM, SEO, PPC, məlumat idarəçiliyi, PR, internet analitiği, müştəri inkişafı (məhsul və xidmətləri yaxşılaşdırmaq üçün müştərilərdən rəy toplamaq) kimi hissələri əhatə edə bilər.

E-ticarət və internet marketinqi internetə çıxışın genişlənməsi ilə məşhurlaşdı və hər hansı bir normal marketinq kampaniyasının ayrılmaz hissəsidir. Onlayn marketinq və reklam seqmenti həm istehlak sektorunda, həm də hər gün yeni onlayn mağazaların ortaya çıxması və B2B bazarında artmaqdadır.

İnternet marketinqinin əsas üstünlükləri interaktivlik, ən dəqiq hədəfləmə imkanı, veb-sayt çevrilməsi və onlayn reklamın ROI kimi göstəricilərin maksimum artımına səbəb olan klikdən sonrakı analiz imkanıdır.

## Üstünlüklər
İnternet marketinqi ənənəvi marketinqdən bir sıra üstünlüklərə malikdir:

* İnteraktivlik. İnternet marketinqində iş proseslərində fəal iştirak edirlər. Bura onlayn anketlərdə iştirak etmək, rəylər vasitəsilə bir şirkətin nüfuzunu artırmaq və yeni müştəriləri cəlb etmək daxildir. Bundan əlavə, müştərilər sifariş vermək, zəngləri sifariş etmək, həmçinin onlayn məsləhətçilərlə əlaqə qurmaq kimi bir sıra vacib vəzifələri yerinə yetirə bilərlər;
* Fərdiləşdirmə. Ənənəvi marketinq kütləvi istehlakçıya yönəlibsə, İnternet marketinqi müəyyən dərəcədə hər kəsin fikrini nəzərə alır və onun üçün əlverişli vaxtda hər kəslə ünsiyyətdə olur. Həmçinin, İnternetdə istifadəçilər haqqında şəxsi məlumatların olması reklam kampaniyalarında hədəflənmiş hədəf almağa imkan verir;
* Mövcudluq. İnternet marketinqi reklamın effektivliyini, ziyarətçilərin sayını, maraqlarını, həmçinin onları sayta gətirən motivləri daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir. Bundan əlavə, onlayn reklam ənənəvi reklamdan daha ucuzdur.
* İnternet marketinqinin bu üstünlükləri sayəsində biznes üçün əhəmiyyəti hər il artır. Müasir bazarda fəaliyyət göstərən bütün şirkətləri, İnternet marketinqindən öz fəaliyyətlərində istifadə dərəcəsinə görə üç qrupa bölmək olar: ənənəvi, qarışıq və tam elektron. Sonuncu qrupa yalnız İnternetdə olan şirkətlər daxildir — bunlar ümumiyyətlə onlayn mağazalardır. Əksər şirkətlərin fəaliyyəti oflayn və onlayn rejimlərdə birləşdirilir, buna görə ikinci qrup "qarışıq" ən çoxdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
*
Sent-Ölali-d’Olt

**Sent-Ölali-d'Olt** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Jenye-d’Olt kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

## İstinadlar
Həsənxandərəsi (Biləsuvar)

**Həsənxandərəsi** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 122 nəfər yaşayır (25 ailə).

## İstinadlar
Şatodön

**Şatodön** () — Ör və Luar departamentinin ən böyük şəhərlərindən biridir. Parisdən cənub-qərbdə yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İsudön

**İsudön** () — Fransada, Mərkəz bölgəsində, Endr departamentində kommuna. İsudyon rayonunun subprefekturası.
Şimali İsuden və Cənubi İsuden kantonlarının inzibati mərkəzi.

## İstinadlar
Mandelyö-la-Napul

**Mandelyö-la-Napul** () — Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lyöş

**Lyöş** () —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommuna, Dənizkənarı Alplar departamenti. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yuka Mannami

– Yaponiya fotomodeli. The Society Management (Nyu-York), Elite Model Management (Paris, London, Barselona), Why Not Model Management (Milan), Donna Models (Tokio) agentlikləri ilə əməkdaşlıq edir.

## İlk illəri
Yuka Mannami 23 avqust 1992-ci ildə Yaponiyanın Mie prefekturasında anadan olmuşdur. 18 yaşına kimi balerina olmuşdur.

## Karyerası
Mannami karyerasına tibb bacısı kimi başlamışdır. 23 yaşında ikən Instagram vasitəsilə kəşf edilmiş və Tokiodakı Fendi şousunda model kimi çıxış etmişdir. Shiseido, Uniqlo, Givenchy, Gap, Nordstrom, Aldo Shoes və Bottega Veneta kimi brendlərin reklamlarında iştirak etmişdir. Manami "Teen Vogue", "Harper's Bazaar Hong Kong", "CR Fashion Book", "Vogue Italia" və "American Vogue" jurnallarında model kimi görünmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Donna Models profili
Urux (çay)

**Urux** (, ) — Şimali Osetiya və Kabarda-Balkariyada dağ çayı.

Uzunluğu 104&nbsp;km-dir. Şimali Osetiyanın Diqori dərəsindəki Mostoçete buzlağından axır. Su anbarının sahəsi 1280&nbsp;km² -dir. Orta hesab su sərfi— 20,2 m³/s-dir.

## Hövzəsi

Uruxa digər bir neçə çay axır (məsələn, Karauqomdon, Tanadon, Ayqamuqa, Xaznidon) və iri buzlaqlardan qaynaqlanır. Urux gözəl mənzərəli dərədən axır (bax Diqor dərəsi). Urux Qara dağlar silsiləsinin müstəvisinə girməzdən əvvəl Qaya silsiləsindəki dar boşluğu kəsdiyi və bəzən Diqor dərəsi adlandırılan kanyon meydana gətirdiyi Axşinta adlanan yerdə qeyri -adi dərəcədə əzəmətli mənzərəyə sahibdir. Çay dağ çayı olduğundan və yüksəklikdən axdığından dekabr ayında donur, mart ayına qədər ərimir.

Urux, Aleksandrovskaya kəndi yaxınlığındakı Terekə axır. Aşağı axınlarda bir çox qol və qollara bölünür. Çay vadisi boyunca bir neçə kənd yerləşir. Çay yerli kənd təsərrüfatə üçün əhəmiyyətə malikdir. Balıqçılıq zəif inkişaf etsə də, yerli suvarmada çayın suyundan geniş istifadə edilir. həmçinin çay içməli su mənbəyi kimi də əhəmiyyətə malikdir.

Urux çayı bölgənin iqtisadi və təsərrüfat həyatında mühüm rola malik olmasa da, şay turizm əhəmiyyətli hesab olunur. Belə ki, çay hövzəsi idman həvəskarlarını və ekstrim sevərlərin daimi gəldiyi məkandır. Çay dalğıc idmanı ilə məşğul olan xeyli sayda peşəkar və həvəskar dalğıcların məşq etdiyi yerdir.

## Etimologiyası
Osetin dilindən tərcümə olunan Urux () "geniş" mənasını verir. Bu çayın daha çox istifadə edilən ənənəvi adə "İraf" dır ("İraf" ləhcəsində). Bu səbəbdən bölgənin adı da İrafski rayon adlanır. İranlı Vasili Abayevə görə, "İruf" hidronimində *ir* və *af* komponentləri var, bunlardan birincisi Osetiya-İranlılarının etnonimidir, ikincisi skif-sarmat dilləri də daxil olmaqla əksər Şərqi İran dillərində "su" deməkdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Müluz

**Müluz** () – Fransanın şimal-şərqində yerləşən şəhər. Əhalinin sayına görə Yuxarı Reyn departamentinin ən böyük şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brest (Fransa)

**Brest** () – Fransanın şimal-qərbində yerləşən şəhər. Eyniadlı rayonun mərkəzidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tbilisi İdman Sarayı

**Tbilisi İdman Sarayı** () — basketbol, həndbol, cüdo, tennis, boks idman yarışlarına və müxtəlif konsertlərə ev sahibliyi edən Tbilisi şəhərindəki qapalı arena. İdman sarayı 26 May Meydanında yerləşir. Gürcüstanın paytaxtında bununla yanaşı Tbilisi Dövlət Universiteti yaxınlığında, 2015-ci ildə açılmış başqa bir İdman Sarayı vardır. Diqomi rayonunda üçüncü idman sarayının tikintisi aparılır. Mətbuatda da onun adı "İdman Sarayı" olaraq keçir.

## Tarix
Arena 1961-ci ildə memar Vladimir Aleksi-Mesxişvili və köməkçiləri — Yuri Kasradze, Temo Japaridze və David Kajayın layihəsi ilə inşa edilmişdir. Arena açıldıqdan sonra "Dinamo" basketbol klubu öz oyunlarını keçirmişdir. Gürcüstan millisi də arenada oynayır. İdman Sarayı keçmiş SSRİ ölkələri ərazisində ən böyük basketbol sarayıdır.

Arena Tbilisi Bələdiyyə Başçısı Gigi Uqulavanın göstərişi ilə iki mərhələdə yenidən qurulur. Yenidənqurma zamanı oyun meydançası əvvəlcə genişləndirilir, sonra dam örtüyü dəyişdirilir və yeni fərdi plastik oturacaqlar quraşdırılır. Yenidənqurmanın dəyəri təxminən 5 milyon ABŞ dolları olur. 22 avqust 2007-ci ildə arenanın yenidən qurulmasından sonra açılışı olur. Arenanın idarə edilməsi Logic Group Ltd şirkətinə həvalə edilir. Müqavilə 30 il müddətinə imzalanmışdır.

## İdman fəaliyyətləri

### Basketbol
2016-cı ilin yanvar-aprel aylarında Vita klubu VTB Birləşmiş Liqası çərçivəsində burada oyunlarını keçirir. Onlar 9 görüş keçirir, ancaq cəmi bir qələbə qazanırlar. 6 martda Yeniseylə oyunda rekord nəticə (800 nəfər) baş verir. 2021-ci ildə arenada basketbol üzrə Avropa çempionatının oyunları keçiriləcək.

#### Boks
Ağır çəkili boksçu Vladimir Çanturiya burada iki döyüş keçirmişdir: 28 oktyabr 2006-cı ildə İmeda Sibaşvilini nokautla məğlub etmiş və 8 fevral 2007-ci ildə yekdilliklə Paata Berikaşviliyə qalib gəlmişdir.

##### Güləş
19–24 mart 2013-cü il tarixlərində burada güləş üzrə Avropa çempionatı keçirilmişdir.

###### Mini futbol
2002/2003 mövsümündə burada İberia-Star klubunun iştirakı ilə UEFA Kubokunun birinci təsnifat mərhələsinin mini turniri (ikinci heç-heçə) keçirilir. 2011/2012 mövsümündə qrup mərhələsinin əsas turunun 3-cü qrupunun komandaları burada oynayır: Cenevrə ilə oyuna 4500 adam gəlir. Elə həmin ilin oktyabr ayında burada Dünya Kubokunun Avropa ilkin mərhələsinin mini turnirinin oyunları keçirilir. 2012-ci ilin oktyabr ayında, 2012/2013 UEFA Kuboku mövsümündə, komanda burada bir neçə matç keçirdi, elit raundu qazandı və 5.000 nəfər qarşısında Benfikanı məğlub edir.

2017-ci ilin aprel ayında futzal üzrə 2018 Avropa çempionatının seçmə turnirinin mərhələlərindən biri burada baş tutur. Qrupda Belarus, Gürcüstan, İtaliya və Hollandiya komandaları mübarizə aparır. Turnirdəki vəsiqəni İtaliya millisi qazanır.

## Konsertlər
İen Gillan (1990, beş konsert), Alla Puqaçova və Lela Tsurtsumiya Tbilisi İdman Sarayında konsertlər vermişlər. 22 may 2002-ci ildə Tsurtsumiya konserti üçün saraya 25 min adam gəlsə də 18 min bilet satılmışdır.

26 noyabr 2017-ci ildə Junior Eurovision 2017 Mahnı Müsabiqəsi burada keçirilməli idi, lakin tədbir Olimpiya Sarayında baş tutur.

## İstinadlar
Tamara Beruçaşvili

**Tamara Beruçaşvili** (; ) — Gürcüstan dövlət xadimi və diplomatı. 1998-2000-ci illərdə Gürcüstanın Ticarət və Xarici İqtisadi Əlaqələr naziri, 2004-cü ildə Gürcüstanın Avropa və Avroatlantik İnteqrasiya Naziri, 2014-2015-ci illərdə Gürcüstanın Xarici İşlər Naziri, 2016-cı ildən isə Gürcüstanın Böyük Britaniyadakı səfiridir. 
## Bioqrafiya
Beruçaşvili 1985-ci ildə Moskvanın Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetini bitirib, fizika-riyaziyyat və təbiət elmləri, eləcə də xarici dillər fakültələrində təhsil alıb. Təhsilinə görə - kimyaçı, fransız dilindən tərcüməçidir. 1986-1990-cı illərdə Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyasının Farmakologiya İnstitutunda baş laborant işləyib. 1990-1992-ci illərdə Gürcüstanın Elm və Texnologiya Nazirliyində beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin baş mütəxəssisi olur. 1992-ci ildə UNESCO Beynəlxalq İdarəetmə Mərkəzini bitirib. 1992-1994-cü illərdə Gürcüstanın Xarici İqtisadi Əlaqələr üzrə Dövlət Komitəsində işləmiş, TACIS proqramının koordinasiya bürosunun inzibatçısı olmuşdur. 1994-1996-cı illərdə Gürcüstanın Elm və Texnologiya Nazirliyində çalışır, TACIS proqramının koordinasiya bürosunda icraçı direktor müavini vəzifəsini tutur.

1996-1998-ci illərdə Beruçaşvili Bloomingtondakı İndiana Universitetində Dövlət İdarəçiliyi üzrə magistr təhsili alır. Bu müddət ərzində Vaşinqtondakı Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzində təcrübə keçir. 1998-ci ilin iyun-avqust aylarında ABŞ-dən qayıtdıqdan sonra Gürcüstanın Ticarət və Xarici İqtisadi Əlaqələr nazirinin müavini, sonra 1998-2000 -ci illərdə Nazir vəzifəsində çalışır. 
Beruçaşvili 2000 -ci ilin iyunundan 2003-cü ilin dekabrınadək Gürcüstanın Xarici İşlər Nazirinin müavini, 2003-cü ilin dekabrından Gürcüstanın Avropa və Avroatlantik İnteqrasiya üzrə Dövlət Nazirinin müavini, Aİ proqramının milli koordinatoru olur. 2004-cü ilin fevral-dekabr aylarında Avropa və Avroatlantik strukturlarla inteqrasiya üzrə dövlət naziri vəzifəsində çalışmışdır. 2004-cü ilin dekabrından 2011-ci ilin dekabrına qədər - Avropa və Avroatlantik Strukturlarla İnteqrasiya üzrə Dövlət Nazirinin birinci müavini, 2011-2012-ci illərdə Baş nazirin müavini, Avropa və Avroatlantik İnteqrasiya üzrə Dövlət Nazirinin baş müşaviri olmuşdur. 2012-ci ilin noyabrından 2013-cü ilin martınadək yenidən Avropa və Avroatlantik İnteqrasiya üzrə Dövlət nazirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

25 mart 2013-cü ildə Gürcüstan xarici işlər nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilir.Üstəlik Avroatlantik inteqrasiya məsələlərinə nəzarət edir. 7 noyabr 2014-cü ildə xarici işlər nazirinin birinci müavini vəzifəsini icra edir. 11 noyabr 2014-cü ildə Gürcüstanın Xarici İşlər Naziri təyin edilir və 1 sentyabr 2015-ci ilə qədər bu vəzifəni tutur. 2016-cı ilin martında Gürcüstanın Böyük Britaniyadakı səfiri təyin edilir. 
## Ailə
Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar

## Mənbə
* ბიოგრაფია საგარეო საქმეთა სამინისტროს საიტზე
Nato Vaçnadze

**Nato Vaçnadze** (; ) — Sovet gürcü səssiz və səsli film aktrisası. Gürcüstan SSR xalq artisti (1941), RSFSR-nin əməkdar artisti. İkinci dərəcəli Stalin mükafatı laureatı (1941). Aktrisa və rejissor Kira Andronikaşvilinin böyük bacısı.

## Bioqrafiyası
1 iyun (14) 1904 -cü ildə Varşavada anadan olub. Hussar polkovniki Şahzadə Georgi Andronikov (1875-1911) və Ekaterina Semyonovna Slivitskayanın (1877-1947) dörd övladından ikincisidir.

1919-cu ildən gələcək aktrisa Prometey kibrit fabrikində, daha sonra musiqi müəllimi olaraq çalışır.

Tiflisdəki bir fotoqrafın pəncərəsindəki Nato portretini 1923-cü ilin yazında Dövlət Sənaye Komitəsinin idarəçisi görür. Qız daha sonra yaşadığı Gürcaani şəhərində tapılır və ona iki rol təklif olunur: Hamo Beknazaryanın "Ata qatili" və Vladimir Barskinin "Quldur Arsen" filmi. Filmindəki rollar ona dərhal böyük uğur qazandırır. Portretləri jurnalların üz qabığını və reklam afişalarını bəzəyir. Ancaq əziyyət çəkən gözəllik qəhrəmanının rolu, daha dərin və daha mürəkkəb obrazları ekranda canlandırmağa çalışan Vaçnadzeni qane etmir. İlk belə rol L. Puş və Nikolay Şengelayanın rejissorluq etdiyi eyni adlı filmdəki Gülli rolu olur. Səsli filmlər dövrünün başlaması ilə Vaçnadze, ekranı tərk etmək istəməyərək, diksiyası üzərində çox çalışır. Aktrisanın yaratdığı lirik obrazlar poetik cazibə ilə rənglənir.

Çəkilişlər arasında Vaçnadze sənədli filmlər də daxil olmaqla rejissor köməkçisi olaraq çalışır. 1932-ci ildə Esfir Şub ilə çalışır və burada redaktor peşəsinə yiyələnir. Şubun sözlərinə görə, Vaçnadze "sənədli film çəkilişi və sənədli filmin taleyi ilə həqiqətən maraqlanırdı".

1943-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olur. Tiflisdə Vukola Beridze küçəsi, 11 ünvanında yaşayır.

14 iyun 1953-cü ildə Moskvadan Tiflisə gedərkən 50 yaşında təyyarə qəzasında ölür. Əsas versiya Zuqdidi üzərində təyyarəyə ildırım düşməsi olur. 
## Ailəsi
1 -ci əri - Şahzadə Merab Nikolaeviç Vaçnadze.

2 -ci əri - Nikolay Şengelaya.

3 -cü əri - kapitan Anatoli Kaçarava.
Oğulları - Eldar Şengelaya və Qeorqi Şengelaya. Vaçnadze, Tengiz Meraboviç.

Aktrisanın Gürcaani şəhərində xatirə muzeyi açılmışdır.
## Mükafatları
İkinci dərəcəli Stalin mükafatı (1941) - "Qızıl Vadi" filmindəki kolxozçu Nanai rolunu ifa etməsinə görə (1937),

Gürcüstan SSR xalq artisti (1941),

Gürcüstan SSR əməkdar artisti (1935),

RSFSR-nin əməkdar artisti,

Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (03/22/1936; 6.3.1950)

"Şərəf nişanı" ordeni (04/01/1938) - "Arsen" filmində Neno rolunu oynadığına görə (1937).

## İstinadlar

## Mənbə
* Нато Вачнадзе
* О фильме «Кварталы прдместья»
* Нато Вачнадзе на сайте «Актёры советского кино»
* Нато Вачнадзе на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
Qırxbulaq döyüşü

**Dərbənd döyüşü** — 1751-ci ildə II İrakli komandanlığı altında olan gürcü ordusu ilə Qirbulaq kəndi yaxınlığında Azad Xan ordusu arasında gedən döyüşdür. Döyüş Azad Xanın üstünlüyü ilə başlasa da, II. Erekle'nin uğurlu rəhbərliyi ilə gürcülər düşməni məğlub etdilər. 
## Döyüş öncəsi vəziyyət
Təbriz xanı Azad-Xan Əfqan, Nadir şahın dövründə vətənindən uzaq olan Qərbi İrana çatmışdı. Nadir şahın ölümündən sonra müstəqil bir xana çevrilir və eyni zamanda hökmranlığını genişləndirmək üçün İran taxtına can atır. Gürcülərin Hacı Çələbi xana məğlubiyyətindən istifadə edərək, Gürcüstan tərəfindən azad edilmiş Məhəmməd xanı ordusunun başına təyin edir və İrəvanın mühasirəyə alınmasını əmr edir. II İrakli tez bir zamanda kiçik bir ordu toplayır və İrəvanın mühasirəsini yarmaq üçün hərəkətə keçir. Bunu eşidən Azad Xan artıq müharibə vəziyyətində olan şəhərin mühasirəsini qaldırır. Papua Orbelianiyə görə:

II İrakli əsgərlərinə şəhərdəki aclıqla mübarizə üçün Qirxbulaq kəndi yaxınlığındakı dar keçiddə məhsul yığmağı və müdafiə istehkamları qurmağı əmr etdi. Bu vaxt Azad Xan 18 minlik ordu toplaya bilir. 28 iyul 1751-ci ildə o, İraklinin qurduğu müdafiə xəttinə hücum edir.
## Döyüş
Döyüş Azad Xanın üstünlüyü ilə başlayır, çünki düşmən gürcü sol cinahını geri otuzdurmağı bacarır. II İrakli atlılarına eniş etməyi və tüfəngçilərinə siqnal verməyincə atəş etməmələrini əmr edir ki, dar keçiddən daha yaxşı keçsinlər. Gürcülər mühasirəyə düşdükləri təsəvvürü yaratdılar. Bu zaman II İrakli Azad Xanın ordusunun mərkəzinə hərtərəfli hücum əmri verdi və ilk atəşdə Məhəmməd Xan qəfil öldürüldü. Düşmən ordusunun qarışıqlığından istifadə edən gürcülər şiddətli bir əks hücumla mühasirəni pozdular. II İrakli adamlarına qaçan düşməni izləməyi əmr etdi. Gürcüstan ordusu düşməni 30 kilometr məsafədə təqib etdi, yol boyu çoxlarını öldürdü və əsir götürdü.
## Döyüş sonrası
Qirbuladakı qələbənin əks-sədası bütün qonşu Qafqaz xanlıqlarında eşidildi. Azad Xan Gürcüstan dövlətinə münasibətdə sülhsevər siyasət yürüdür. II İrakli indi Hacı Çələbi xanla əvvəlki döyüşün itkilərinə diqqət yetirməklə yanaşı, Dağıstan tayfalarının basqınlarının qarşısını ala və qeyri-sabit daxili siyasətə son qoymaqla maraqlana bilərdi.
## İstinadlar
Mixail Sereteli

**Mixail Sereteli** (; ) — Gürcü şahzadəsi, tarixçi, filoloq, sosioloq, publisist və diplomat.
## Bioqrafiya
Şahzadə ailədəndir. Vasili Sereteli onun kiçik qardaşıdır (1862-1937).

Heidelberg Universitetini bitirir (1911). 1913-cü ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. 1914-1918-ci illərdə Heidelberg Universitetində dərs demişdir.

Eyni zamanda 1914-1917-ci illərdə Gürcüstanın İstiqlal Komitəsinin rəhbərlərindən biri olmuşdur. Bu vəzifədə gürcü menşeviklərinin lideri Noy Jordaniya ilə görüşmək üçün gizli olaraq Gürcüstana səfər etdi.

1918 -ci ildə Gürcüstanın müstəqilliyini elan etdikdən sonra Gürcüstan Demokratik Respublikasının İsveç və Norveçdəki səfiri olur. 1919-cu ildə Tbilisi Universitetinə professor olaraq qayıdır.

1921-ci ilin martında Gürcüstan Sovet qoşunları tərəfindən işğal edildikdən sonra mühacirət edir. 1921-1933-cü illərdə Brüsseldə, 1933-1945-ci illərdə Berlin Universitetində professor olaraq çalışır. 1945-ci ildən isə Münhendə yaşayıb işləyir.

Mühacirət illərində Avropadakı gürcü siyasi mühacirləri təşkilatının - Gürcüstan Milli Komitəsinin üzvü olur. 1925-1954-cü illərdə "Tetri Giorgi" ("Ağ Giorgi") gürcü vətənpərvər siyasi təşkilatının liderlərindən biri olur.

Mixail Sereteli 2 mart 1965-ci ildə dünyasını dəyişir. Leville qəbiristanlığında dəfn edilir. 2013-cü ildə o, ölümündən sonra Gürcüstanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülür.

## Elmi fəaliyyət
Seretelinin elmi əsərləri Gürcüstan və ümumiyyətlə Qafqaz tarixinə həsr edilmişdir. Xüsusilə, şumer və gürcü dillərinin müqayisəli təhlilini ("şumer və gürcü" monoqrafiyası, Tiflis, 1912, gürcü dilində; genişləndirilmiş ingilis tərcüməsi - London "kral asiya cəmiyyəti jurnalı", sayı 45) -48, 1913 —1916), "Xetlər yurdu, xalqları, dilləri, tarixi və mədəniyyəti" monoqrafiyası (İstanbul, 1924, gürcü dilində), "Gürcüstan və Dünya müharibəsi" kitabı (); Sürix (digər mənbələrə görə Potsdam), 1915) və "Qafqazın İrqi və Mədəni Problemləri" (; Berlin, 1916, Almaniya-Gürcüstan Cəmiyyətinin nəşri). 1955-ci ildə Sereteli Şota Rustavelinin "Pələng dərisi geymiş pəhləvan" poemasını alman dilinə tərcümə etmişdir (Der Ritter im Pantherfell. München, 1955).

## İstinadlar
Qiyas Məcidov

**Qiyas Məcidov** () — Ləzgi yazıçı və dramaturqu. Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Xalq yazıçısı. 1957-ci ildən SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü..

## Bioqrafiya
Qiyas Məcidov 22 mart 1911-ci ildə Axtı (indiki Dağıstanın Axtın rayonu) kəndində əməkçi miqrant ailəsində anadan olmuşdur. Kənd məktəbində təhsil almış, 1927-ci ildə komsomola daxil olmuşdur. 1929-cu ildə doqquzuncu sinfi bitirİR, sonra altı aylıq kurs keçir və ibtidai sinif müəllimi ixtisasına yiyələnir . Azərbaycan SSR Şirvan bölgəsinə işləməyə göndərilir. Sonra bir ildən çox müəllim işlədiyi Dağıstanın Gürah kəndinə gedir.

1929–1931-ci illərdə Qiyas Məcidov Mahaçqala Sənaye Texnikumunda təhsil alır. Məzun olduqdan sonra rus və ana dilləri haqqında biliklərini artırmaq üçün tərcüməçi Əlibey Fətahovun tələbəsi olaraq Daqkniqoizdatda işə düzəlir. Sonrakı illərdə Daqradioda diktor, Ləzgi proqramlarının redaktoru, daha sonra isə yarı zamanlı olaraq hərbi prokurorluğun əməkdaşı olur.

1939–1941-ci illərdə Ədəbiyyat İnstitutunda qiyabi təhsil alır. Müharibə başlayanda təhsilini yarımçıq saxlayır. 1942-ci ildə Qiyas Məcidov altı aylıq prokurorluq kursuna oxumağa göndərilir, sonra Qasımkənddə prokuror köməkçisi, sonra Qürah, Xiv və Axtı rayonlarında prokuror olaraq çalışır. 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olur.

1954-cü ildə sağlamlıq səbəbiylə şair təqaüdə çıxır və özünü tamamilə yazmağa həsr edir.

## Yaradıcılığı
Məcidov 1929-cu ildə ilk əsərlərini yazmağa başlayır, ancaq ona şöhrət yalnız iyirmi il sonra, "Dağlarda", "Qardaşlar", "Dağlar hərəkət edir" hekayələr toplusu və "Aşıq Səid" dramı gətirir. Mecidovun ən böyük əsərləri, 19-cu əsrin sonu 20-ci əsrin əvvəllərində Dağıstanda işləyən bir rus həkimi haqqında olan "Dağlarda Sol Ürək" və Böyük Vətən müharibəsində prokurororun həyatından əks etdirən "Prokuror Əli Şahovun taleyi" romanı olur.

Əsərlərində dağlıların həyatını düzgün çatdırmaq üçün ləzgi kəndlərinə çox səyahət etmişdir.

## Ailəsi
Qızı — Siyarə Mecidova (1943), ilk ləzgi əsilli peşəkar rəssam, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü, Kabarda-Balkariyanın xalq rəssamı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İdris Şamxalov

**İdris Şamxalov** (; ) — ilk Dağıstan dramaturqu, aktyor və rejissor. Dağıstanda ilk teatrın qurucusudur. Milliyyətcə ləzgidir.
## Bioqrafiyası
İdris Şamxalov 27 sentyabr 1877 -ci ildə Bakı şəhəri, Suraxanı kəndində Dağıstan vilayətinin Samur qəzasının Axtı (indiki Dağıstan Respublikasının Axtın rayonu) kəndindən gələn bir Bakı fəhləsinin ailəsində anadan olmuşdur. Bakıdakı neft yataqlarında işləyir, burada teatr sənəti ilə tanış olur. 1906-cı ildə bir dramaturqun həyatında ən əlamətdar hadisə baş verir. Onun tərəfindən bir teatr qurulur. İdris Şamxalovun üç oğlu Böyük Vətən müharibəsi cəbhələrində vuruşur. 1944-cü ildə iki oğlunun müharibədə ölməsini eşidərək ürək çatışmazlığından dünyasını dəyişir. 
### Həyatı ilə bağlı maraqlı fakt
İdris Şamxalovun həyatında bir epizod var: köhnə bir adətə görə, başqa bir kənddən bir döyüşçü doğma kəndinə gələrək Axtın cəmiyyətindən onunla döyüşəcək bir döyüşçü çıxarmasını tələb edir. İdris Şamxalov kənd təsərrüfatı işlərindən sonra evə gedir. Yolda o, döyüşçü ilə güləşməyə razılıq verir. Bu dueldə rəqibini məğlub edir və kəndini qalib tərəfə xərac verməkdən xilas edir. Bir vaxtlar İdris Şamxalov Axtı kəndinin sol sahil hissəsinin bağ sahələrini bu günə qədər suvaran bir kanalın tikintisini təşkil edib başa çatdırmışdır. O, həmçinin mal-qara və xırdabuynuzlu heyvanların kəsilməsinin ən çevik ustalarından biri kimi tanınır. Müasirlərin fikrincə, İdris Şamxalov bu işi digər kişilərə nisbətən dörd dəfə daha sürətli etmişdir. 
## Yaradıcılığı
İdris Şamxalovun ilk yaradıcılığına 1906-cı ildə başlamışdır. Onun qurduğu teatrın ilk əsəri "Burjalı" pyesi olmuşdur. Əsər xalq əfsanələrinə əsaslanırdı. Dram dərnəyinin üzvləri və İdris Şamxalovun özü də təkid edirdi ki, teatrın ilk tamaşası milli olmalıdır. Pyesin təqdimatı üçün eyni adlı tamaşa hazırlanmışdır. 1908-ci ildə Axtı dram klubu Osmanlı İmperatorluğunun "qanlı sultanı" II Əbdülhəmidin devrilməsini alqışlayan , müxtəlif millətlərdən və dinlərdən olan insanlar arasında dostluğun və hörmətin gücləndirilməsinə çağıran "Köhnə Türkiyə" tamaşasını səhnələşdirir. Ancaq Samur rayon rəhbərliyi Türkiyə ilə bağlı tamaşanı Rusiyaya işarə kimi qəbul edir. Qala komendantı səhnələşdirməni qadağan edir və İdris Şamxalovun özü həbs edilir. 1913-cü ildə teatr qrupu "Dağıstan çiçəkləri" tamaşasını hazırlayır. 1914-cü ildə İdris Şamxalov "Gənclik" tamaşasının məşqlərinə başlayır. 1915-1916-cı illərdə Azərbaycan bəstəkarlarının musiqi ifaları həyata keçirilir: Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın Mal Alan" və "Leyli və Məcnun", Zülfüqar Hacıbəyovvun "Aşıq Qərib", Hüseyn Cavidin "İblis" və s. 1920-ci illərin sonunda Pərixanım pyesi səhnəyə qoyulur. 
## İstinadlar
Henrix Həsənov

**Henrix Həsənov** — gəmi inşaatçısı, texnika elmləri doktoru, gəmi inşası və gəmi buxar qazanları və buxar generatorlarının dizaynı sahəsində mütəxəssis, dəniz gəmilərinin atom mühərrik-reaktorlarının baş dizayneri. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. 
## Bipoqrafiyası
1910-cu il iyulun 8-də Dərbənddə (indiki Dağıstan Respublikasında) qarışıq işçilər ailəsində anadan olmuşdur. Atası milliyyətcə ləzgi olan Əli (Əlimirza) Həsənov və anası yarı alman, yarı fransız olan Yelena Vladimirovna Bekin ailəsndə anadan olur.

Məktəbi bitirdikdən sonra, 1927-ci ildə Frunze Ali Hərbi Dəniz Məktəbinə (Leninqrad) daxil olur, lakin 1929-cu ildə xəstəlik səbəbiylə tərxis edilir və Daqrıbtrest kooperativ fabrikində mexanik olaraq işə başlayır. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetiyə daxil olur, 1931 -ci ildə Leninqrad Gəmiqayırma İnstitutuna keçir.

1935-ci ildə institutu bitirdikdən sonra Serqo Ordjonikidze adına Baltik Gəmiqayırma Zavodunun Mərkəzi Dizayn Bürosuna işə göndərilir. 1938-ci ildə gəmi buxar qazanları dizaynçıları qrupunun rəhbəri olur. Böyük Vətən müharibəsi illərində, hərbi gəmilərin qurulmasında ixtisaslaşan Şimal Layihə-Konstruktor Bürosunda işləməyə davam edir.

1946-cı ildən Baltik Gəmiqayırma Zavodunda Baş Dizayner və Mərkəzi Dizayn Bürosunun rəhbəri işləyir. 1950-ci illərdə onun rəhbərliyi və birbaşa iştirakı ilə bir sıra yeni qazan zavodları qurulur. 1958-ci ildə Lenin mükafatına layiq görülmüşdür (xüsusən də sualtı qayıqlar üçün nüvə reaktorlarının inkişafına görə). 

1959-cu ildən Leninqrad Gəmiqayırma İnstitutunun Qazanlar kafedrasının dosenti olur. 1966-cı ildən gəmi buxar generatorlarının nəzəriyyəsi və dizaynı üzrə texnika elmləri doktoru, professor dərəcəsi alır.

28 may 1973-cü ildə vəfat edir. Leninqradda Boqoslov qəbiristanlığında dəfn edilir.

Henrix Həsənov rus alimləri, filosofları, yazıçıları və musiqiçilər nəslindəndir, məşhur filosof Həsən-Əfəndi onun nəvəsidir.
## Mükafatları
Birinci dərəcəli Stalin mükafatı (1942) - hərbi gəmilərin layihələrindirilmədində inkişafına görə.

İki Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (12.5.1956; 14.5.1960)

Lenin mükafatı (1958).

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (30.03.1970) - dəniz enerjisi sahəsində yeni kəşflərə görə.

İki "Lenin" ordeni.

Digər medallar.
## Xatirəsi
1976-cı ildə Henrix Həsənovun adı 1559-B tanker layihəsinə verilir.

Dərbənd şəhərinin küçələrindən biri Həsənovun adını daşıyır. 
## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Əxberdil Məhəmməd

**Əxberdil Məhəmməd** ( , ) () — İmam Şamilin generalı və müridi. Əvvəlki iki imamın Qazi Məhəmməd Avar və Həmzət bəy Avarın ən yaxın yoldaşı. Avarıstanın və Kiçik Çeçenistanın naibi.

Şamil sağlığında varisi olaraq rəsmən elan edilir. Şimali Qafqaz imamlığında İmam Şamildən sonra ikinci şəxs və Şamilin "sağ əli" olaraq tanınır.

1839-cu ildə Axulqodakı məğlubiyyətdən sonra Kiçik Çeçenistana köçür, burada Kunak və dostu Naib İsa ilə birlikdə yaşayır. Onlar birlikdə basqınlara qoşulur.

## Mənşəyi və ilkin illəri
XIX əsrin əvvəllərində Avarıstanın Xunzax kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətinə görə avardır. Bunu həm rus mənbələri, həm də digərləri iddia edir. Uşaqlığı və gəncliyi haqqında az şey məlumdur. Avarıstanda ona Axberdil Məhəmməd və ya Axberdilav, 19-cu əsrin rus mənbələrində Axberdı Maqoma kimi tanınır. Nikolay Dubrovin sözlərinə görə ağlı və ədaləti ilə seçilirdi.

Axberdil əla təhsil almış avar, ərəb, çeçen və qumuq dillərini mükəmməl bilirdi. Səid Arakan, Laçinilav kimi görkəmli ilahiyyatçılərdən təhsil alır, daha sonra isə ilk imam Qazi Məhəmmədlə birlikdə təhsil almışdır.

Qafqazda muridizmin yaranması ilə onun qızğın davamçısı olur. Dağıstan və Çeçenistanın ilk imamı Qazi-Məhəmmədin xütbələri ona güclü təsir göstərir. Axberdil Məhəmməd birinci imamın hərəkatına qatılır, ölümündən sonra ikinci imam Qəmzət-bəyin tərəfdarları arasında olur.

## Ölümü
Kiçik Çeçenistanda naib olaraq Axberdil Məhəmməd çeçenlər arasında çox hörmət qazanır. Axberdilav Çeçenistanın indiki Şatoyvski rayonunun Quş-Kert kəndində dəfn edilmişdir.

## Ədəbiyyatda və kinoda
Rəsul Həmzətov "Dördbarmaqдж əl" əsərini ona həsr etmişdir.
2014-cü ilin aprel ayında "Naslediya" telekanalı naibin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən Əxberdil Məhəmməd – İmam Şamilin varisi sənədli filmini nümayiş etdirir.

## İstinadlar
Əbdürəhman Daniyalov

**Əbdürəhman Daniyaloviç Daniyalov** (; ) — Sovet və Dağıstan siyasi-ictimai xadimi və partiya rəhbəri, diplomat. Dağıstan MSSR xalq kənd təsərrüfatı komissarı (1937–1939), Dağıstan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin (Nazirlər Sovetinin) sədri (1940–1948). Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Dağıstan Vilayət Komitəsinin birinci katibi (1948–1967), Dağıstan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1967–1970).

## Həyatı
Əbdürəhman Daniyaloviç Daniyalov 22 avqust 1908-ci ildə Dağıstan MSSR -in Qunib rayonu rayonunun Ruquca kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Etnik mənsubiyyətinə görə avardır. 1920–1924-cü illərdə Daniyalov Qunib rayonundakı bir uşaq evində, sonra Buynakskdakı alpinistlər üçün internat məktəbində böyüyür. 1928-ci ildə Buynaksk Pedaqoji Texnikumunu bitirib, sonra Bolşeviklərin Ümumittifaq Kommunist Partiyasına üzv olur. Elə həmin ilin oktyabrında Daniyalov Komsomolun Qunib rayon komitəsinin məsul katibi, 1929-cu ildə Dağıstan vilayət komsomol komitəsinin təşviqat və təbliğat şöbəsinin müdiri vəzifəsini icra edir. 1930-cu ilin martında Dağıstan MSSR Xalq Maarif Komissarlığı Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilir.

1935-ci ildə Əbdürəhman Daniyalov Moskva Su Təsərrüfatı Mühəndisləri İnstitutunu, 1947-ci ildə Ümumittifaq Kommunist Partiyası (Bolşeviklər) Mərkəzi Komitəsi yanında Ali Partiya Məktəbini qiyabi bitirmişdir. Dağıstan MSSR Xalq Kənd Təsərrüfatı Komissarı (1937–1939), Dağıstan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri (1940–1948) vəzifələrini icra edir.

Böyük Vətən müharibəsi illərində general-mayor rütbəsi ilə 44-cü Ordunun Hərbi Şurasının və Mahaçqala Müdafiə Komitəsinin üzvü olur.

3 dekabr 1948-ci ildən 29 noyabr 1967-ci ilə qədər Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Dağıstan vilayət komitəsinin birinci katibi işləyir. 1967-ci ilin noyabrından 1970-ci ilə qədər Dağıstan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri olur.

1956–1971-ci illərdə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü (1952–56-cı illərdə Mərkəzi Komitənin üzvlüyünə namizəd), 1946–1970-ci illərdə SSRİ Ali Sovetinin deputatı, 1962–1970-ci illərdə Ali Sovetin Rəyasət Heyətinin üzvü olur. 1969-cu ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Dağıstanda Leninist millətçilik siyasətinin həyata keçirilməsi" mövzusunda bir sıra əsərlərə görə tarix elmləri namizədi elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür.
1970-ci ildən ittifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olur.

1971-ci ildən SSRİ Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunun baş elmi işçisi olur. 1974-cü ildə "1920–1940-cı illərdə Dağıstanda sosializm qurmaq və milli münasibətlərin inkişafı" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edir.

24 aprel 1981-ci ildə Moskvada vəfat edir.

Mahaçqalada həyat yoldaşı və uşaqları ilə birlikdə müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilir.

## Mükafatları
Beş Lenin ordeni.

Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni,

1-ci dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni.

## Tənqid
Bir sıra ekspertlər Əbdürəhman Daniyalov qumuqlar, çeçen, ləzgi, ando-sez xalqlarına qarşı millətçi siyasət yürütməkdə günahlandırırlar.

## Xatirəsi
Mahaçqalada bir küçə Əbdürəhman Daniyalovun adını daşıyır.

## İstinadlar
Janna Pliyeva

**Janna Pliyeva** () — Sovet, rus bəstəkarı və pianoçusu. Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (1989). Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatı laureatı (2002).

7 simfoniya, 3 balet, 4 konsert, çoxsaylı kamera, vokal, instrumental musiqi, film musiqisi, milli cizgi filmləri və teatr tamaşalarının müəllifidir.

## Bioqrafiya
Cənubi Osetiya Muxtar Vilayətinin Tsxinvali şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri Dzau rayonunun Ruki dərəsindəndir. Tsxinvali uşaq musiqi məktəbini bitirib, 11-ci sinifdə rəsmi olaraq Cənubi Osetiya Dövlət Dram Teatrında müşayiətçi işləyir. Ordjonikidze adına İncəsənət Məktəbində (indiki V. Qerqiyev adına Vladikavkaz İncəsənət Kolleci) müəllimə Lalaevanın xüsusi fortepiano şöbəsində oxuyur. Kolleci bitirdikdən sonra fortepiano fakültəsinin Leninqrad Konservatoriyasına daxil olur (müəllim prof. D. Svetozarov). Pianonu bitirdikdən sonra Kompozisiya fakültəsinə daxil oluru (müəllim prof. O. Yevlaxov). Nüfuzlu yaradıcılıq müsabiqələrində iştirak edir. Mükafat qazanır: "Sospeso" orkestri əsəri üçün "Motsarta həsr" edilən Beynəlxalq Blitz Bəstəkarlar Müsabiqəsində Qran-pri, Orkestr Musiqiçiləri Mükafatı və Tamaşaçı Mükafatı (Moskva, 2006); "Miraj" əsərinə görə II Piano üçün II Beynəlxalq Əsər Müsabiqəsinin xüsusi mükafatı (Tokiyo, 1993); İkinci Simfoniya üçün Ümumittifaq Bəstəkarlar Müsabiqəsində III mükafat (Moskva, 1976).

"Qızıl Cəngavər" IX Beynəlxalq Film Forumunda (2000) "Qızıl Cəngavər" mükafatına layiq görülmüş "Sehrli Borular" animasiya filminin (rejissoru M. Tumelya, Belarus) musiqisinin müəllifidir. "Qızıl Balıq" Beynəlxalq Cizgi Filmləri Festivalı (1998), Tarusada Ümumrusiya Cizgi Film Festivalında birinci mükafatı (1999). 1979–85-ci illərdə Tsxinvali Musiqi Məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1990-cı ildən sonra bəstəkar olaraq fəaliyyətini davam etdirir. 1989–90-cı illərdə Gürcüstan Musiqi Cəmiyyəti Rəyasət Heyətinin sədri olur. 2002-ci ildə "Arvaydan" Dövlət Ritual Musiqili Teatrının səhnəsində "Səmavi Güzgü" baletinə görə Rusiya Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

Rusiyanın əməkdar artistidir.

2018-ci ilin qışında Cənubi Osetiya Respublikasının Xalq Artisti adını alır.

Tsxinvalidə yaşayıb.

## Mükafatlar
Rusiya Federasiyası Dövlət Mükafatı (2002) — "Arvaydan" Dövlət Ritual Teatrının səhnəsində Səmavi Güzgü balet tamaşasına görə,

Şimali Osetiya-Alaniya Respublikası Başçısının minnətdarlığı (2009),

"Sospeso" orkestr əsəri üçün "Motsarta həsr" Beynəlxalq Bəstəkarlar Müsabiqəsində Qran-pri, Orkestr Musiqiçiləri Mükafatı və Tamaşaçı Mükafatı (Moskva, 2006),

"Miraj" əsəri üçün II Piano üçün II Beynəlxalq Əsər Müsabiqəsinin Xüsusi Mükafatı (Tokiyo, 1993),

2-ci simfoniya üçün Ümumittifaq Bəstəkarlar Müsabiqəsində III mükafat (Moskva, 1976),

Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (1989),

Cənubi Osetiya Respublikasının Xalq Artisti.

## Mənbə
* Музыкальные миры Жанны Плиевой 
* Надеюсь, что будут поставлены балет "Фатима" и опера "Дети Солнца". — Жанна Плиева 

## İstinadlar
Aqunda Kulayeva

**Aqunda Kulayeva** — Rus opera müğənnisi (mezzo-soprano), 2014-cü ildən Moskva Böyük Teatrının solisti. Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2018). 
## Bioqrafiya
Orjonikidzede (indiki Vladikavkaz), Rusiyanın xalq artisti, opera və pop müğənnisi Elkan Vladimiroviç Kulaevin (1935-2002) və opera müğənnisi İrina Borisovna Kulaevanın ailəsində anadan olmuşdur.

1993-1996-cı illərdə Vladikavkaz İncəsənət Məktəbində dirijorluq şöbəsində (T. A. Xosroev sinfi) oxuyur.

1996-2005-ci illərdə Rostov Dövlət Konservatoriyasında S. V. Raxmaninov xor dirijorluğu fakültəsində (2000 -ci ildə məzun) və vokal fakültəsində (2005 -ci ildə məzun olmuşdur) təhsil almışdır. 

2003-2005-ci illərdə Qalina Vişnevskaya adına Opera Mahnı Mərkəzində (G.P. Vişnevskayanın sinfi) oxuyur.

2005-ci ildə Böyük Teatrda S. Prokofyevin "Müharibə və Sülh" operasında Sonya rolunu oynamaq üçün dəvət olunmuşdur (dirijor A. Vedernikov).

Elə həmin il Moskva E.V. Kolobov adına "Yeni Opera" teatrına dəvət edilir və 2014-cü ilə qədər burada işləmişdir.

2009-cu ildən Novosibirsk Opera və Balet Teatrının qonaq solisti olur, burada aşağıdakı rolları ifa edir: Konçakovna (Şahzadə İqor A. Borodin), Karmen (Karmen, Jorj Bize), Polina (P. Çaykovski), Lyubaşa (N.Rimski-Korsakovun "Çarın gəlini").

2014-cü ilin noyabrından Böyük Teatrının solistidir.

15 iyul 2015-ci ildə Böyük Teatrının tarixi səhnəsində, Aqunda Kulayevanın baş rolu oxuduğu J. Bizenin Karmen operasının premyerası baş tutur.

2016-cı ildə Verona Arenasında Karmen (rejissor Franko Zeffirelli) operasında baş rolu ifa edir.

2017-ci ildə Holland Operasında Şahzadə İqorda (səhnələşdirilən Dmitri Çernyakov) Konçakovnanın hissəsini ifa edir.

2018-ci ildə İsrail operasında Masquerade Ballda Ulrika rolunu oynayır.
## Ailə
Atası - Elkan Vladimiroviç Kulayev (1935-2002), opera və kamera müğənnisi (bariton), bəstəkar, Rusiyanın xalq artisti. Şimali Osetiya Opera və Balet Teatrının solisti (1969-2002).

Anası - İrina Borisovna Kulayeva - opera müğənnisi (soprano),

Qardaşı - Alan Elkanoviç Kulayev (1964) - opera müğənnisi,

Bacısı - Asiya Elkanovna Kulayeva,

Əri - Aleksey Tatarintsev (1981) - opera müğənnisi (tenor), Moskva Yeni Opera teatrının solisti,

Oğlu - Daniel.

Qızları - Violetta və Ameliya.
## Mükafatları
Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2018).

Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasının əməkdar artisti (2015).

Boris Xristov adına Beynəlxalq Opera Müğənniləri Müsabiqəsində III mükafat laureatı (Sofiya, Bolqarıstan, 2009).
## İstinadlar

## Mənbə
* Информация на сайте Большого театра 
* Информация на сайте театра Новая опера
Max duq (jurnal)

***Max duq*** ("Bizim dövrümüz") — Osetiya dilində ən yaşlı ədəbi jurnaldır. Sovet dövründə — RSFSR Yazıçılar Birliyinin mətbuat orqanlarından biri olmuşdur.

Jurnalın ilk sayı 1934-cü ildə nəşr edilmişdir.

Redaksiya heyəti əvvəlcə milli ənənələrin ən yaxşı xüsusiyyətlərinin fəal təbliğatı işinin əsasını qoyur. Jurnalın səhifələrində osetin xalqının dili, tarixi, etnoqrafiyası, mədəniyyəti məsələlərinə çox diqqət yetirilir.

Jurnal Osetiya folklorundan materiallar dərc edir. Məsələn: Kazbek Qutiyevin topladığı atalar sözləri və məsəllər 1975-ci ildə nəşr olunmadan əvvəl "Max duq" — da ayrıca bir kitab olaraq nəşr edilmişdir.

Jurnalın yazıçıları ilə yanaşı görkəmli görkəmli insanlarında fikir və əsərləri burada dərc olunurdu: Maxarbek Tuqanov, Soslanbek Edziyev, Azanbek Janaev, teatr xadimləri Besa Totrov və Tamara Karyaeva, bəstəkarlar Tatarkan Kokoyti və Boris Qalayev, tarixçilər Qeorqi Kokiyev, Boris Alborov, Boris Skitski, Leonid Semyonov, Mixail Bliyev, Ruslan Bzarov, etnoqraflar Bekiza Karqiyev, Elena Barakova və Axsar Maqometov, Vilen Uarziati…

"Görkəmli şəxsiyyətlərimiz", "İncəsənət, mədəniyyət", "Zaman əsl hakimdir", "Yaradıcı irs" kimi bölmələrdə Sema Şanayev, Bibo Cuqutov, Qappo BaYev, Axmet Salikov, Soslan Temirxanov, Maxarbek Tuqanov, Solaman Tautiyev, Tokayev, Balo Txapsayev, Qaito Qazdanov haqqında məqalələr dərc olunmuşdur.

2003–2009-cu illərdə Max duq 19-cu əsrin ikinci yarısından 21-ci əsrin əvvəllərinə qədərki dövrü özündə birləşdirən və Osetiya şairlərinin bütün nəsillərini əhatə edən Osetiya Şeir Antologiyasını nəşr etdirir. 2012-ci ildə Antologiyalar ayrıca bir kitab olaraq nəşr olunur. Eyni ildə jurnal "Osetiya Nəsrinin Antologiyası" nı dərc etməyə başlayır.

Sarmat Kosirati "Max duq" jurnalının ilk redaktoru olur. Jurnal yaşlı nəslin yazıçılarını və o dövrün ədəbi gəncliyini öz ətrafında toplayır: ağsaqqallar Arsen Kotsoyev, Qeorqi Saqolov, Qeorqi Maliyev, Niger, Andrey Quluyev, Aleksandr Kubalov, Qino Barakov, İlas Arniqon və gənclər Kudzaq Cesov, Kosta Farnion, Daba Mamsurov, Xado və Qriş Plievlər, Xadzıbatır Ardasenov, Tatari Yepxiyev, Kazbek Kazbekov, Yakov Xoziyev, Qeor Kaitukov və başqaları.

Jurnalın redaksiyasında Andrey Quluyev, Xado Pliyev, David Darçiyev, Taze Besayev, Alixan Salamov, Sarabi Çexoyev, Mixal Basiyev, Qeorqi Qaqiev, Vladimir Sekinayev, Bitsoev Qriş, Sergey Xuqayev, Zina Xostikoyeva, Kamal Xodov, AlbeQ Xamitsev, Saukudz Aquzarov və Totraz Tokayev kimi şairlər işləmişdir.

2008-ci ildə jurnalın 7 nömrəsində Şamil Cikayevin şeirlər silsiləsi nəşr olunmuşdur ("Bala canavarlar Həcc ziyarətinə göndərilir" şeiri də daxil olmaqla).

## Baş redaktorlar
Müxtəlif illərdə "Max duq" -un redaktorları bunlar olmuşdur: Sarmat Kosirati (1934–1935), Aleksandr Jatiyev (1935), Baron Botsiyev (1936–1937), Kazbek Badoyev (1937), Tatari Yepxiyev (1937–1941), Totırbek Jatiyev (1945 −1948), Qriş Pliyev (1948–1952), Aşax Tokayev (1952–1954), Sergey Marzoyev (1956–1980, 1985–1986), Maxim Saqarayev (1960–1963 və 1978–1985), Mixal Sirixov (1963) −1977), Umar Boqazov (1977–1978), Axsar Kozati (1986-cı ildən), Kazbek Mamukayev və Oksana Xetaqurova (2019-cu ildən).

## İstinadlar