Karlovats

**Karlovats** () — Xorvatiyada şəhər. 2011-ci ilin məlumatlarına görə şəhərin əhalisi 55.981 nəfərdir, xorvatlar isə şəhərin 85%-ni təşkil edir.

Karlovats eyni zamanda Karlovatskaya vilayətinin mərkəzidir. Şəhər Zaqrebdən 56&nbsp;km məsafədədir və bu paytaxtın cənub-qərbində yerləşir. Nikola Tesla da bir müddət burada təhsil almışdır. Xorvatiyanın müasir və inkişaf etmiş şəhərlərindən biridir.

## Tarixi
Avstriyalılar Osmanlı işğallarına qarşı cənub müdafiələrini gücləndirmək üçün 1579-cu ildə Karlovakı sıfırdan tikdilər. Yeni şəhər-qalanın yaradılması Daxili Avstriyanın protestant zadəganları ilə Avstriya arxduke II Karl arasında müqavilənin bir hissəsi idi. Dini azadlıqlarının müqabilində zadəganlar Osmanlı İmperiyasına qarşı yeni bir qalanın tikintisini maliyyələşdirməyə razı oldular. O, Kupa və Korana çaylarının qovuşduğu yerdə, köhnə Dubovac şəhəri yaxınlığındakı Zrinski malikanəsində tikilmiş altıbucaqlı ulduzlu qala kimi qurulmuşdur. Şəhər sonradan genişləndikcə, şəhər ərazisi Mreznica və Dobra çaylarına qədər çatdı. Ulduz formasını hələ də şəhərin ətrafında görmək olar. 1579-cu il iyulun 13-də tikintisinə başlanan hökmdar ailənin şərəfinə ilk olaraq Karlstadt (almanca "Çarlz şəhəri") kimi tanınırdı. Şəhərin memarı Matija Qambon idi, yeni qalada işlərə isə Corc Khevenhüller nəzarət edirdi. O, Türkiyənin irəliləyişinə mane olmaq məqsədi ilə qəsdən daşqınlara və qeyri-sağlam sudan gələn xəstəliklərə məruz qalan ərazidə tikilib.
Qalanın özü əsasən 1580-ci ilin sentyabrına qədər tamamlandı, xəndəklər və istehkamlar daha sonra, 1582-1589-cu illərdə tamamlandı. İlk kilsə (Müqəddəs Üçlüyün) mərkəzi meydanda 1580-ci ildə tikildi, lakin 1594-cü ildə baş verən yanğında şəhərin bütün binaları yandı.

1588-ci ildə Karlovacın möhkəmləndirilməsi zamanı onun təchizat zənciri bir tərəfdən Dubovac, Novigrad, Bosilyevo və Ribnikdən, digər tərəfdən isə Özaljdan ibarət idi. riayət olundu.

Habsburq monarxiyasının hərbi forpostu kimi Karlovak Hərbi Sərhəd Baş Komandanlığının ilk qərargahlarından biri idi. Bu, Senj sahil qalasından olan üsyançı Uskokların ən tanınmış lideri İvan Vlatkoviçin məhkəməsi və edamının keçirildiyi yer idi. Adriatik dənizində Venesiya gəmiçiliyinə qarşı dəniz quldurluğu ilə Habsburqlara çətinlik yaradan qoşunlarına nümunə olaraq, 3 iyul 1612-ci ildə Karlovakda edam edildi. 1615-ci ildə onların piratçılığı Venesiya ilə Avstriya arasında açıq müharibəyə qədər getdi. 1617-ci ildə Paris müqaviləsi (Madriddə ratifikasiya olunmuş) bağlandıqda, Venesiya və Habsburqlar arasında müharibəyə son qoyuldu, müqavilənin şərtlərinə əsasən, Uskok ailələri Senjdən zorla çıxarılaraq hinterlandın, xüsusən də Karlovacın şimalındakı Zumberak təpələrində dağıldılar.Osmanlı İmperiyasının qüvvələri Karlovakı yeddi dəfə, sonuncu dəfə 1672-ci ildə mühasirəyə aldı, lakin onu işğal edə bilmədi. 1773-cü il vəba epidemiyası da şəhərə təsir etdi və o dövrün əhalisinin demək olar ki, yarısını öldürdü.

Bu vaxt qala şəhərin genişlənən əhalisi üçün çox izdihamlı olurdu və Hərbi Sərhəd hökuməti onun daha da böyüməsinə imkan verə bilməzdi. 6 dekabr 1693-cü ildə şəhər bir qədər məhdud özünüidarə aldı.

Karlovits müqaviləsindən (1699) və Osmanlılar geri çəkildikdən sonra Karlstadt daha az hərbi əhəmiyyət kəsb edirdi. 18-ci əsrin sonlarında şəhər buğda, qarğıdalı, duz, taxta və tütün üçün əsas bazar yeri və Avstriya-Türkiyə müharibələrində Avstriya ordusunun təchizatı mənbəyi idi.

## 19-cu əsr
Şəhər bir vaxtlar 1870-ci ildə 53,148 nəfərlik kotar məhkəməsinin oturduğu yer idi. 1875-ci ildə Karlovacın kotar məhkəməsi opçinaya cavabdeh idi: Karlovac şəhəri, Banija, Reçika, Draqaniç, Ozalj, Novigrad, Ribnik, Bosilyevo və Severin. Kotar məhkəməsi Zaqrebdəki kral məhkəməsinə tabe idi.
19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində Karlovac Avstriya-Macarıstan İmperiyasının tərkibində Xorvatiya-Slavoniya Krallığının Zaqreb qraflığında rayon mərkəzi idi.

## 20-ci əsr
24 iyun 1942-ci ildə Alman və İtaliya Təsir Zonalarına yenidən baxıldıqda, Karlovak III Zona daxilində italyanların qoşunlarını tərk etməsinə icazə verilən yeganə şəhər idi və bunlar Xorvatiya və Alman qoşunları ilə birlikdə idi.
1990-cı ildə Şəhər Şurası Müqəddəs İosifi şəhərin himayədarı elan etdi. Karlovac Xorvatiya Müstəqillik Müharibəsi (1991-1995) zamanı zərər çəkdi. Şəhərin cənub hissələri Xorvatiya Respublikası ilə Serbiya Krajina Respublikası arasında cəbhə xəttinə yaxın olub, Turanj, Kamensko məhəllələrini, həmçinin Mekuşye, Mala Şvarça və Logorişte bölgələrini dağıdıb. Şəhərin mərkəzi, bələdiyyə binası və bir çox digər binalar da zərər görüb. Bu, həm də Korana körpüsündə qətllərin yeri idi.
Karlovak Şəhər Muzeyi Turanjın köhnə Avstriya hərbi kazarmasını Karlovakın hərbi tarixinə və xüsusən də sərgilənən silahlar vasitəsilə Xorvatiya Qurtuluş Müharibəsinə həsr olunmuş muzey sərgisinə çevirib.
2000-ci illərin əvvəllərinə qədər Karlovacın əsas sənayesi Karlovačka pivovara tərəfindən istehsal olunan "Karlovačko" pivəsinin hazırlanmasından ibarət idi. 2007-ci ilə qədər sürətlə böyüyən odlu silah istehsalçısı HS Produkt şəhərin ən böyük özəl işəgötürəninə çevrildi. HS Produkt, şübhəsiz ki, ABŞ-da Springfield Armory XD kimi satılan HS2000 tapançasının dizayneri və istehsalçısı kimi tanınır.
22 oktyabr 2016-cı il tarixində Karlovacda Xorvatiyanın ilk şirin su akvariumu və Avropanın bu hissəsində ən böyük olan Aquatika adlı akvarium açıldı.

## Təsvir
Xorvatlar Karlovakı grad parkova (parklar şəhəri) və grad na četiri rijeke (dörd çayın üzərindəki şəhər) kimi tanıyırlar ki, onun çoxlu yaşıl əraziləri və dörd çayı var ki, bunlardan Mrejnica, Korana və Kupa yaşayış məntəqələrindən axır, Dobra isə şəhər mərkəzindən bir neçə kilometr kənarda yerləşir. Duşan Vukotiç tərəfindən 1979-cu ildə şəhərin yaranmasının 400-cü ildönümü münasibətilə çəkilmiş sənədli filmdə bu mövzuda çox şey var və şəhərin mərkəzindəki Korananın Fogina çimərliyində (Foginovo kupalište) xoşbəxt çimənlərin şəkilləri göstərilir.

Parklarda rast gəlinən daha nadir ağaclardan biri də yerli ibtidai məktəb uşaqlarının təbiət və cəmiyyət mövzusunda dərslərinin bir hissəsi kimi görməyə götürüldüyü Ginkgo bilobadır. Parkların əksəriyyəti talançı Osmanlı ordularından əlavə qorunma qatı kimi bir vaxtlar su ilə doldurulmuş köhnə hərbi qalanın ətrafında qazılmış keçmiş xəndəklərdə salınıb. Şəhər mərkəzinin bir hissəsi tarixi mərkəzin köhnə altıbucaqlı formasını qoruyub saxlayan köhnə xəndəklərdən sonra Şanac (“xəndək”) adını saxlayır.

## İqlim
Qeydlər 1949-cu ildə başladığından bəri yerli meteoroloji stansiyada 110 metr (360 fut) yüksəklikdə qeydə alınan ən yüksək temperatur 5 iyul 1950-ci ildə 42,4 °C (108,3 °F) olmuşdur. Ən soyuq temperatur 16 fevral 195-ci ildə -25,2 °C (-13,4 °F) olmuşdur.

## Demoqrafik
2011-ci il siyahıyaalınmasına görə, Karlovac bələdiyyəsinin cəmi 55,705 əhalisi var idi. Vətəndaşlarının 49140 nəfəri xorvatlar (88,21%), 4460 nəfəri serblər (8,01%), 250 nəfəri bosniyalılar (0,45%), 237 nəfəri albanlar (0,43%), 72 nəfəri etnik makedoniyalılar (0,13%), 49 nəfəri (0,13%), digərləri isə Monteneqlilərdir. etniklər.

2011-ci ildə dinə görə əhali aşağıdakılardan ibarət idi: 45,876 Roma Katolik (82,36%), 3,866 Pravoslav Xristian (6,94%), 2,806 Ateist (5,04%), 705 Müsəlman (1,27%), 488 Aqnostik (0,88%) və başqaları.

Karlovac əhalisinin çox hissəsi 1991-95-ci illərdə Xorvatiya Müstəqillik Müharibəsinin əvvəlindən bəri dəyişdi, çoxsaylı xorvat serb ailələri qaçıb və onların yerinə müharibə zamanı üsyançı serblərin nəzarətində olan Xorvatiya hissələrindən (məsələn, Slunj şəhərindən), eləcə də müharibə zamanı Bostanlı ailələri tərəfindən məcburi köçkün olan insanlar gəldi. Miqrasiya axını daha çox Serbiyaya, Bosniya və Herseqovinadakı Serbiya Respublikasına, Qərbi Avropa, Şimali Amerika və Avstraliya ölkələrinə yönəlib.

## İqtisadiyyat
Karlovakda ilk əmanət bankı 1872-ci ildə açılmışdır.

## Mədəniyyət
Avropanın bu hissəsindən ən qədim təhsil musiqi müəssisələrindən biri olan Karlovac Musiqi Məktəbi (1 dekabr 1804-cü ildə yaradılmışdır) Karlovac Piano Festivalının evidir. Karlovac Piano Festivalı (2013-cü ildə təsis edilib) adətən yayın ortalarında keçirilir və tanınmış fortepiano pedaqoqlarının iştirakı ilə ustad dərsləri, eləcə də Karlovac Beynəlxalq Piano Müsabiqəsindən ibarətdir. Musiqi məktəbində həmçinin Beynəlxalq gitara məktəbi fəaliyyət göstərir, Karlovacın Zorin dom teatrında isə ənənəvi olaraq 2014-cü ildən Avropada Fleyta üzrə Aparıcı Masterclass olan “Xorvatiya Fleyta Akademiyası” keçirilir, ona görə də yay aylarında Karlovak Avropanın gənc rəssamlarının mərkəzidir. 20-ci əsrdə Karlovac gənc rok qrupları, xüsusilə 1960-cı illərdə Elektroni və 1970-ci və 1980-ci illərdə Nužni Izlaz, Prije svega disciplina, Duhovna pastva və Lorelei kimi gənc rok qrupları üçün yetişdirmə meydançası idi. Karlovac şəhərində Vətən Müharibəsi Xorvat veteranlarına həsr olunmuş memorial saytlar var. və 2019-cu ildə Turancda Vətən Müharibəsi Muzeyini açdı.

## İdman
SES-in yerli bölməsi 1936-cı ildə Zlatko Satlerin prezidentliyi altında 99 üzvü olan "Martinšćak" HPD-dir.
1937-ci ildə üzvlük 91-ə düşdü.1938-ci ildə üzvlük 97-yə yüksəldi.
 *Karlovac 10K, yol qaçışı

 *NK Mostanje, assosiasiya futbol klubu

## Qardaş şəhərlər
*  Alessandria, İtaliya
*  Sarayevo, Bosniya və Herseqovina
*  Kansas City, Kansas, Amerika Birləşmiş Ştatları
*  Sofiya, Bolqarıstan
*  Kraquyevas, Serbiya

## Qalereya

Fayl:Karlovac4.JPG |Karlovats
Fayl:Renaissance star-shaped fortress in Karlovac, Croatia (designed in 1774).jpg|1774-cü ildə Osmanlılara qarşı müdafiə üçün tikilmiş bir qala. Şəhər bu qala ətrafında inkişaf etmişdir. 
Fayl:Zorin dom.jpg|"Zorin dom" teatrı 
Fayl:Karlovac3.JPG|Svetog Trojstva kilsəsi
Fayl:Orthodox Church in Karlovac.JPG|Müqəddəs Nikolay pravoslav kilsəsi 
Fayl:Gymnasium Karlovac, Croatia.JPG|Gimnaziya liseyi


## Həmçinin bax
* Yosip Bolkovats
* Xorvatiya şəhərləri
* Xorvatiya əhalisi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Karlovats rəsmi vebsaytı
* Karlovački Tjednik — Local weekly newspaper
* Tourist information — Karlovac County