open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Araz tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
İran-Turan coğrafi elementinə daxildir. Cənubi Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiya, Anadolunun cənub-şərqi, İranın şimal-qərbi, Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı və Araz çayı ətrafında yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
20-35 sm diametrində yastığı seyrək və yarımkürəşəkilli, alçaq koldur. Yaz yarpaqları qısa, yastı, 2 mm enindədir. Yay yarpaqları göyümtül-açıq yaşıl, yastı, üçtilli, xətti-bizşəkilli, sərt, 3-5 (5,5) sm uzunluqda və 1-1,5 sm enində, iti, kənarları narın kirpikli, kələ-kötürdür. Çiçək daşıyıcısı 15-20 sm hündürlükdə olub, yarpaqdan uzun, çılpaq, yuxarı hissəsi kəskin qıvrım, kövrək, adətən 1-2 yan budaqlı, bəzən isə sadədir. Çiçəkləri sünbül çiçək qrupunda yerləşmiş, sünbülcükləri 11-14 mm uzunluqda olub, birçiçəklidir. Çiçəkaltlığı çılpaq, xaricdəki 5-9 mm uzunluqda, üçbucaqlı, daxildəkilərdən qısa, yaxud onlara bərabər, sivriləşmiş, ensiz, pərdəvari haşiyələnmişdir. Kasacığı 10-14 mm uzunluqda, qıfşəkilli, damarların arası dağınıq tükcüklü, iti çıxıntılıdır. Ləçəkləri parlaq çəhrayıdır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyun-iyulda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Şaxtaya, quraqlığa davamlıdır. Aşağı, orta və yüksək dağlıq qurşaqlarda, dəniz səviyyəsindən 900-2800 metr yüksəklikdə, quru daşlı-çınqıllı yamaclarda yayılmışdır. Ona bəzən əhəngdaşlı torpaqlarda da rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR ərazisində Arazboyu və Arpaçay Dövlət Təbiət Yasaqlığı ərazisində yayılmışdır. Naxçıvan MR-nın Qırmızı Kitabına (Talıbov, İbrahimov-2010) daxil edimişdir.

## İstifadəsi
Dağlıq sahələrin bərkidilməsində və quraq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Çiçəkaltlıqlı tıs-tıs

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqaz, Şərqi Anadolu, İran, Asiyada təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Diametri 10-15 sm olan yastıqvari formalı alçaq koldur. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir. Yastığı olduqca sıxdır. Yarpaqları dağınıq şəkildə olub, iynəvari tikanlıdır. Çiçək oxu 2-3 dəfə yarpaqlardan uzundur. Sünbül 2-5 çiçəklidir. Xarici çiçəkaltlıqları yumurtavari, dəyirmi-pərdəvari, iri olub, çiçəkləri əhatə edirlər. Daxili çiçəkaltlıqları isə kiçikdir. Kasacığı çılpaq, tünd qırmızımtıl və ya çəhrayı rənglidir. Tacı açıq çəhrayıdır. İyun-iyul ayında çiçəkləyir, iyul-avqustda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 1500-2300 metr hündür ərazilərdə, daşlı-çınqıllı yamaclarda və qayalıqlarda yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması
İranın şimal-qərbində, Qərbi Azərbaycan ostanının Seyid Hacı kəndinin ətrafından toplanlan nümunələrə əsasən təyin edilmişdir. Naxçıvan MR-da, Qarabağda yuxarı dağ yamaclarında təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Tərkibində aşı maddələri vardır, yaşıllaşdırmada istifadəsi tövsiyə olunur.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Kalver tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqaz, Türkiyədə təbii halda yayılmışdır. Türkiyənin şimal-şərqindən təsvir olunmuşdur.

## Botaniki təsviri
Yastıqları incə budaqlı olub, yaşıldır. Yarpaqları çox ensiz, uzun, xətli olub, yastılaşmış formada və kənarları boyunca nahamardır. Çiçək qrupu bir qədər yarpaqlardan uzun, çiçək qrupunun oxu tükcüklüdür. Sünbülcükləri 5-7-dir. Kasacığın borucuğu demək olar ki, çılpaq və ya zəif tükcüklü olub, büküyü qırmızımtıldır. Çiçəkyanlıqları çılpaqdır. Görünüşünə görə A. glumaceum növünə oxşayır.

## Ekologiyası
Kserofitdir. 850–1700 m hündürlükdə, daşlı-çınqıllı yamaclarda və əhəngdaşlı torpaqlarda yaxşı bitir. Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən, quraqlığa, istiyə dözümlü, həmçinin şaxtayadavamlı bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da Sədərək rayonu ərazisində yayılmışdır.

## İstifadəsi
Kalver tıs-tısı dağlıq sahələrin bərkidilməsində və quraqlıq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Qərənfilli tıs-tıs

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqaz, Şərqi Anadolu, İranın şimal-qərbi, Şimali İraq, Cənub-Qərbi Asiyada təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Yarımkürəşəkilli formalı, seyrək yastığa malik, diametri 20-30 sm olan kolcuqdur. Yarpaqları yaşıl, üçtilli, kənarları kirpikcikli və kələkötürdür. Çiçəkdaşıyıcısı sadə, kələ-kötür, yuxarısı zəif qırışlıdır. Sünbülcüyü az dağınıq və eyni çiçəklidir. Kasacığı qıfvari, büküyü ağ və 5 damarlıdır. Tacı, ləçəkləri parlaq çəhrayıdır. İyul-avqust ayında çiçəkləyir, avqust-sentyabrda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Naxçıvan MR ərazisində aşağı, orta və yüksək dağlıq qurşaqlarda, dəniz səviyyəsindən 1200-2400 (1500-2600) metr yüksəkliklərdə, daşlı-çınqıllı yamaclarda yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda, Naxçıvan MR Ordubad rayonu Kotam və Kilid kəndlərinin ətraf ərazilərində yayılmışdır.

## İstifadəsi
Mövsümü yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Barux Semyuel Blamberq

**Barux Semyuel Blamberq** () (*d.28.7.1925, [[Nyu-York]]*) — Amerika həkimi, genetik, Nobel mükafatı laureatı (*1976, D. K. Qayduzek ilə birlikdə*).

## Fəaliyyəti
Kolumbiya Universitetinin Tibb Kollecini bitirmiş (1951), 1955–57-ci illərdə Oksford Universitetində biokimya üzrə ixtisaslaşmışdır. 1957–64-cü illərdə Betesdə (Merilend ştatı) Milli Səhiyyə İnstitutunun tibbi coğrafiya şöbəsinə və genetika seksiyasına, 1964-cü ildən Filadelfiya da xərçəng üzrə Elmi Tədqiqat İnstitutunda klinik təd qiqatlara rəh bər lik etmişdir. 1970-ci ildən Pensilvaniya Universitetinin tibb və tibbi genetika professorudur. 1964-cü ildə insan qanı serumunda Avstraliya antigenini (serum hepatitinin antigeni) kəşf etmiş və onun donorun qanında olmasını təyin edən laboratoriya-nəzarət üsulunu işləyib hazırlamışdır. 

## Həmçinin bax
* Corc Bidl

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Barux Semyuel Blamberq öz həyat hekayəsini danışır.
Fyodorov tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqazda geniş yayılmışdır. 

## Botaniki təsviri
Kiçik kolcuqdur. Budaqları əsasa qədər köhnə yarpaqlarla örtülüdür. Yarpaqların hamısı demək olar ki, üfüqi, oturaq olub, göyümtül, çılpaq, kənarları boyunca hamar və ya aşağı hissəsində az və ya çox dərəcədə qısa, nadir hallarda kirpikciklidir. Yarpaqların əsası tükcüklüdür. Çiçəkaltlıqları kasacığın borucuğundan qısa, çılpaq və parlaqdır. Xarici çiçəkaltlığı 3 mm uzunluqda olub, yuxarıdan dəyirmi, küt və ya bir qədər itiləşmişdir. Daxili çiçəkaltlıqları 4 mm uzunluqda olub, yuxarı hissədə dəyirmi, küt, azacıq itiləşmişdir. Kasacığı qıfvari və 6-7 mm uzunluqdadır. Kasacığın büküyü 2-2,5 mm enində olub, damarları daxildən (aşağı hissədə) tükcüklərlə örtülmüşdür. Çiçək saplaqları yarpaqlardan hündür olmayıb, aşağı hissədə az və ya çox dərəcədə sıx tükcüklüdür. Sünbülcükləri 6 (7) mm uzunluğa malikdir. Çiçəklər sünbüllərdə demək olar ki, bir-birini kirəmitvari örtür. Çiçək qrupunun oxu çılpaqdır. Ləçəkləri solğun çəhrayıdır. Çiçəkləmədən sonra onlar kasacığın borucuğundan yuxarı qalxmır. İyun ayında çiçəkləyir, iyul-avqustda toxumları yetişir

## Ekologiyası
Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 600-800 m hündürlükdə, daşlı və çınqıllı quru yamaclarda, qayalıqlarda rast gəlinir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir. 

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-dan toplanılan materiallara əsasən təsvir edilmişdir. Ordubad rayonunun Kotam və Kilit kəndlərinin ətraf ərazilərində yayılmışdır.

## İstifadəsi
Bol çiçəkləməsi və çiçəklərini uzun müddət saxlamasına görə dekorativ bitki kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Topalaoxşar tıs-tıs

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiyada yayılmışdır, İranın şimalından təsvir edilmişdir.

## Botaniki təsviri
Sıx, yastıqvari kol, demək olar ki, çılpaqdır. Yaz yarpaqları yastı və ya xətli, bizşəkillidir. Yay yarpaqları yastı üçkünclü, seyrək, ağ nöqtəlidir. Yarpaqları 1,5-2,5 (3) sm uzunluqda olub, göyümtül-açıq, yaşıl rənglidir. Köhnə yarpaqları üfüqi yerləşib, aşağı doğru yönəlmişlər. Çiçək qrupu 10-15 sm uzunluqda olub, 3-7 çiçəkli, kövrək və yuxarı budaqların sonunda yerləşmişdir. Çiçək oxu tükcüklüdür. Kasacığın borucuğu 6-7 mm uzunluqda və aydın olmayan 10 qanadlıdır. Daxili çiçəkaltlıqları uzunsov və ya uzunsov-kürəşəkilli olub, bir-birinə bərabərdir. Xarici çiçəkaltlıqları neştərşəkilli olub, itiucludur və daxili çiçəkaltlıqları 3/4-nə bərabərdirlər. İyun-iyul ayında çiçəkləyir, iyul-avqustda toxumları yetişir. 

## Ekologiyası
Kserofitdir. Daşlı-çınqıllı yamaclarda, dəniz səviyyəsindən 700-1400 metr yüksəkliklərdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR, Ordubad rayonu Kotam və Kilid kəndlərinin ətraf ərazilərində yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada və sənaye əhəmiyyəti öyrənilməmişdir.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Fomin tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması:
Qafqaz dağları ərazisində təbii halda geniş yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Təbiətdə alçaq kolcuqdur. Yastıqcıqları möhkəm, yarımşarşəkilli, diametri 10-20 sm-dir. Yay yarpaqları intensiv göyümtül, hamar, üç hissəli, xətvari-lansetvari, çox cod, uzunluğu 1-2 (3) sm və eni 1-1,5 mm, çılpaq, ucu biz, kənarları xırda tükcüklüdür. Yaz yarpaqları çox qısa və bir qədər enlidir. Çiçək saplaqları 4-10 dəfə yarpaqlardan uzun, hündürlüyü 10-18 sm, nazik, yuxarı hissəsi çox dalğalı, sadə və ya az budaqlı, qısa tükcüklü və ya təxminən çılpaq ola bilir. Çiçəkləri çiçək qrupunda seyrək yerləşmişdir. Sünbüllər arasındakı məsafə onların uzunluğundan bir az çoxdur və ya sünbüllərin uzunluğuna bərabərdir. Sünbüllərin uzunluğu 11-12 mm-ə çatır və birçiçəklidir. Çiçəkaltlıqları çılpaqdır. Üst çiçəkaltlığının uzunluğu 6-8 mm, içəridəkilərdən bir az qısa, onlara bərabər və ya onlardan uzun, lansetvari, ucu biz, ensiz haşiyəlidir. İçəri çiçəkaltlıqları kasacığın borucuğuna bərabər və ya bir az ondan uzun, enli haşiyələnmişdir. Kasacığın uzunluğu 10-11 mm olub qıfvaridir. Borucuğu tükcüklü, büküyü ağ, 10 qanadlı, tünd-qonur, kənarlarına qədər çatan damarcıqlıdır. Çiçək tacı açıq-qırmızıdır. Toxumu uzunsov olub uzunluğu 5-6 mm, eni təxminən 0,5 mm, qonurdur. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Təbiətdə əsasən toxum vasitəsilə çoxalır.

## Ekologiyası
Dağ ətəyində quru, gilli və daşlıq yamaclarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir və relikt növüdür. Kiçik Qafqazın şimal hissəsində təbii arealı vardır.

## İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

## Ədəbiyyat
*Флора Азербайджана. т.7. 1957; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Kitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; 
*Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
## İstinadlar
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
http://dendrologiya.az/?page_id=112
Zərli tıs-tıs

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqaz, Şərqi Anadolu, Cənub-Qərbi Asiya, Türkiyənin şimal-şərqində təsvir edilmişdir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

## Botaniki təsviri
15-40 sm diametrində olan kolcuqdur. Yastığı, olduqca sıx yarpaqları ərpsiz, xətli-bizvari və sərtdir. Çiçəkləri son sünbüldə toplanıb, ikicərgəli, 5-11 sünbülcüklüdür. Çiçəkaltlıqları pulcuqvari, xarici geniş-yumurtavari, daxildəki uzun və ağ haşiyəlidir. Kasacığın borusu damar boyu tükcüklü, büküyü ağ olub, qara-bənövşəyi damarlıdır. Tacı iri və parlaq qırmızıdır. Çox dəyişkən növdür. Avqust-sentyabr ayında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabrda toxumları yetişir. 

## Ekologiyası
Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 1000-2500 (1500-2700) metr hündürlükdə daşlı-qayalı yamaclarda, seyrək meşəliklərdə yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması
Şahbuz rayonunun Biçənək, Kəngərli rayonunun Çalxanqala və Ordubad rayonunun Gənzə kəndi ilə Soyuqdağ arasında olan ərazilərdə yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yastıqvari formasına, bol çiçəkləməsinə görə dekorativ kol bitkisidir. 

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Hohenaker tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqaz, Talış (Zuvand), Cənub-Qərbi Asiya, Cənub-Şərqi Anadolu və İranda təbii halda yayılmışdır. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir. Talışdan təsvir edilmişdir.

## Botaniki təsviri
Diametri 25-35 sm olan, yastıqvari formalı kolcuqdur. Yastığı sıx, yarpaqları çoxsaylı, ərpli nöqtələr hesabına göyümtül və bizvari-xətlidir. Çiçəkləri son sünbüldə toplanıb, ikicərgəli, 7-9 sünbülcüklüdür. Sünbülcüyü tək çiçəklidir. Çiçəkaltlıqları qırmızımtıl, daxildəkilər qırmızı haşiyəlidir. Kasacığın büküyü ağ olub, qara-bənövşəyi damarlıdır. Tacı açıq qırmızıdır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyul-avqustda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 700–1500 m hündürlükdə çınqıllı yamaclarda, əhəngli torpaqlarda yaxşı bitir. Növə daha çox friqanoid bitkiliyində rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-nın Şahbuz və Ordubad rayonları ərazisində təbii yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yastıqvari formasına, bol çiçəkləməsinə və çiçəklərini uzun müddət saxlamasına, çox əlvan, parlaq, ağ rəngdə olmasına görə dekorativ bitki kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Karelin tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiya, Anadolunun şimal-şərqi, İranda yayılmışdır. Naxçıvan MR ərazisindən toplanan nümunələrə əsasən təsvir olunmuşdur.

## Botaniki təsviri
8-20 sm hündürlüyündə, 30-35 sm diametrində, seyrək yastığı olan kolcuqdur. Xarici çiçəkaltlığı daxili çiçəkaltlığından bir qədər qısadır. Daxili çiçəkaltlıqları kasacığın yarısının uzunluğundan bir qədər artıqdır. Kasacıq büküyünün pərdələri iti və ya azacıq iti sonluqludur. Onların mərkəzi boyunca paylanmış damarcıqları kasacığın büküyünün kənarına çatır və ya ondan uzundur. Çiçək saplaqları süpürgəvari-sünbülcüklü və yarpaqlardan xeyli hündürdür. Sünbülün oxu çılpaq olub, tez qırılandır. Sünbülcüklər ensiz və nazik olub, 10&nbsp;mm uzunluqdadır. Kasacığı 10&nbsp;mm-ə qədər uzunluqda olub, çılpaq və narın qırışıqlı, 2&nbsp;mm enində büküyə malikdir. Tacı parlaq çəhrayıdır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyulda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir. Növ aşağı dağlıq qurşaqda, dəniz səviyyəsindən 800–1400 m hündürlükdə, friqanoid bitkiliyində rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində, daşlı və çınqıllı yamaclarda, bəzən əhəngli torpaqlarda yayılmışdır. İlk dəfə Naxçıvan MR ərazisindən toplanıldığı qeyd edilmişdir (Assadi, 2005). Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən, quraqlığa, istiyə dözümlü, həmçinin şaxtaya davamlı bitkidir.

## İstifadəsi
Yastıqvari formasına, bol çiçəkləməsinə və çiçəklərini uzun müddət saxlamasına, çox əlvan, parlaq, çəhrayı rəngdə olmasına görə dekorativ bitkilər kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Boninit

**Boninit** - tərkibində 34% bronzit, 60% şüşə, 5% olivin və diallaq, 1% apatit və filiz mineralları olan vulkanik süxurdur. Tərkibində adətən çöl şpatları olmur və ya da çox cüzi miqdarda iştirak edir. Tipik boninit porfir quruluşlu — yüksək maqneziumlu andezitdir. Fenokristal assosiasiyası plagioklazsız olur. Boninit yalnız yüksək dərəcədə təkrar kristallaşmış az maqneziumlu növlərinin əsas kütləsində çöl şpatı, kvars, hornblend və maqnetit olur. Növü: bronzitli limburgit. Sinonim: *Bronzitli sakalavit.*

## Mənbə
Manakyan tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiya və İranda təbii halda yayılmışdır. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

## Botaniki təsviri
10–20 sm hündürlüyündə, seyrək yastığı olan, alçaq koldur. Yarpaqları 3–5 (2–6) sm uzunluqdadır. Çiçəkləri süpürgəvari çiçək qrupunda yerləşmişlər. Kasacığı 8–9 (10) mm uzunluqda olub, bir qədər qıfşəkillidir. Daxili çiçəkaltlıqları demək olar ki, bir-birinə bərabər olub, kasacığın (1/2) 2/3 hissəsini təşkil etməklə, uzunsov və ya kürəşəkilli, iti ucludur. Xarici çiçəkaltlıqları daxili çiçəkaltlıqlarının 1/2–2/3 hissəsinə bərabər olub, oval formalıdır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyulda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Növ aşağı dağlıq qurşaqda, quru, daşlı və çınqıllı yamaclarda, dəniz səviyyəsindən 700–1000 m hündürlükdə, friqanoid bitkiliyində rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Ordubad rayonunun Kotam-Mehri arasında və Kilid kəndlərinin ətraf ərazilərində yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yastıqvari formasına görə dekorativ bitki kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dağlıq sahələrin bərkidilməsində və quraq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Tükcüklü tıs-tıs

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqaz, Cənub Qərbi Asiya, Türkiyədə təbii yayılmışdır. Türkiyə ərazisində təsvir olunmuşdur.

## Botaniki təsviri
Yaşıl yarpaqları qısa budaqlıdır. Yarpaqları demək olar ki, oturaq, məxməri tükcüklüdür. Aşağı yarpaqları yastı, qalanları isə az və ya çox dərəcədə  nazik və çılpaq olub, bizvaridir. Oxları tükcüklü olub, qısa, nadir hallarda uzunluğu yarpaqların uzunluğuna bərabərdir. Sünbülü qısa olub, 3-5 sünbülcükdən ibarətdir. Çiçəkaltlıqları bütünlüklə və ya əsasən otvaridir. Yuxarı hissədə onlar tədricən uzanır. Kasacığın borucuğu azca tükcüklü olub, büküyü demək olar ki, ağdır və tünd qırmızı damarcıqlıdır. 

## Ekologiyası
Kserofit bitkidir, daşlı-qayalı və quru yamaclarda bitir. Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən, quraqlığa, istiyə dözümlü, həmçinin şaxtayadavamlı bitkilərdir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-nın Şərur rayonu Yengicə kəndi ətrafında və Sədərək rayonu ərazisində geniş yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yastıqvari formasına, parlaq, çəhrayı rəngdə olmasına görə dekorativ bitkilər kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. 

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Beşdilim tıs-tıs

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiyada geniş yayılmışdır. İlk dəfə İranın Xorasan əyalətində təsvir edilmişdir.

## Botaniki təsviri
30- 40 sm diametrində, seyrək və yarımkürəşəkilli yastığa malik alçaq koldur. Yarpaqları yaşıl, üçtilli, kənarları kirpikli və kələ- kötürdür. Xarici çiçəkaltlığı daxili çiçəkaltlığından çox qısadır. Daxili çiçəkaltlıqları kasacıq borucuğuna bərabər və ya bir azca ondan qısadır. Kasacığın büküyünün pərdələri kəsimli və qısalmış damarcıqlar arasında yerləşmişlər. Çiçək saplaqları budaqlı, çılpaq və ya aşağı hissədən qısa tükcüklü olub, yarpaqlardan çox hündürdür. Sünbülün oxu azca kələ-kötür olub, qırılandır. Sünbülcüklər 9–10&nbsp;mm uzunluqdadır. Kasacığın uzunluğu 10&nbsp;mm-ə qədərdir. Kasacıq borucuğu 6–7&nbsp;mm uzunluqda olub, çılpaq və büküyü 1,5–2&nbsp;mm enindədir. Tacı parlaq çəhrayı, ləçəkləri isə çəhrayıdır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyun- iyulda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 700–1500 m hündürlükdə yaxşı bitir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir. Naxçıvan MR ərazisində beşdilim tıs-tıs əsasən aşağı və orta dağlıq qurşaqlarda, quru, əhəngli, daşlı və çınqıllı yamaclarda (friqanoid bitkiliyində) yayılmışdır. Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Sədərək və Ordubad rayonu ərazisində, yamaclarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yastıqvari formasına, çəhrayı çiçəklərinə görə dekorativ bitki kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dağlıq sahələrin bərkidilməsində istifadə edilə bilər.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Səhənd tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
İran İslam Respublikası Təbriz şəhərinin cənubunda, Səhənd dağında, Şimal-qərbində, Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiyada təsvir edilmişdir.

## Botaniki təsviri
Yastıqvari formalı, 15-30 sm diametrində olan kolcuqdur. Yastığı boş və kiçikdir. Yarpaqları yaşıl, yastı, üçtilli, xətli-bizvari və kənarları kələ-kötürdür. Çiçəkləri son sünbüldə toplanıb, ikicərgəli, 2-7 sünbülcüklüdür. Sünbülcüyü tək çiçəklidir. Kasacığı qıfvari, büküyü ağ və çılpaq damarlıdır. Tacı parlaq çəhrayıdır. İyun (iyul)-avqust (sentyabr) ayında çiçəkləyir, avqust-sentyabrda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Daşlı-qayalı yamaclarda, dəniz səviyyəsindən 1000-2700 (1500) metr hündürlüklərdə bitir. Bu növə bəzən subalp qurşaqlarda seyrək palıd meşəliklərində də rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Şahbuz rayonu Biçənək kəndinin ətraf ərazilərində, Zəngəzurda təbii yayılmışdır. 

## İstifadəsi
Yastıqvari formasına, bol çiçəkləməsinə və çiçəklərini uzun müddət saxlamasına görə dekorativ bitkilər kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Taxtacan tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqaz, Şimal-Qərbi Asiya, Türkiyənin Ərzurum əyaləti, Şimal-Şərqi Anadoluda təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Sıx, yarımkürəşəkilli yastığa malik, diametri 15–40 sm olan alçaq koldur. Budaqları sıx yerləşmişdir. Sərt yarpaqları 1–2 (1,5–2,5) mm enində, 1–3 (1,5–4) sm uzunluqda olub, bozumtul-yaşıl rəngli, çılpaq, yastılaşmış üç hissəli və xətvari şəkillidir. Çiçək qrupu 8–15 sm uzunluqda olub, oxu demək olar ki, düz və ya bir qədər əyilmişdir. Çiçəkaltlıqları qırmızımtıl və çılpaqdır. Xarici çiçəkaltlıqları yumurtavari, itiuclu, ensiz haşiyəli olub, daxili çiçəkaltlıqların (1/2) 2/3–3/4 hissəsinə bərabərdir. Daxili çiçəkaltlıqları bir-birinə bərabərdir. Kasacığı qıfvari, büküyü ağ və qırmızı damarlıdır. Tacı parlaq çəhrayıdır. İyun-iyul ayında çiçəkləyir, avqustda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Növə aşağı və orta dağlıq qurşaqlarda 800–1800 (1200–2400) m hündürlükdə, dağ bozqırlarında və friqanoid bitkiliyində rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-nın Ordubad rayonunda, Dırnıs, Kələki kəndlərində, daşlı yamaclarda və seyrək ərazilərdə yayılmışdır.

## İstifadəsi
Bol çiçəkləməsinə və çiçəklərini uzun müddət saxlamasına, çox əlvan, parlaq, qırmızımtıl, çəhrayı və ağ rəngdə olmasına görə dekorativ bitki kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Gəvəni tıs-tıs

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqaz, Anadolunun şimal-şərqi, İranın şimal-qərbində geniş yayılmışdır. İranın qərbindən təsvir olunmuşdur.

## Botaniki təsviri
10 sm-dək hündürlüyü olub, budaqlanmamış və ya bir-iki budaqlı kolcuqdur. Yarpaqları boz-göyümtül, 1-3 (4) sm uzunluqda, yuxarı yarpaqlardan fərqli olaraq üfüqi yerləşib və ya aşağı yönəlmişlər. Sünbülcükləri 10&nbsp;mm uzunluqdadır. Kasacığı 8&nbsp;mm uzunluqda olub, aydın seçilən, qıfşəkillidir. Daxili çiçəkaltlıqları demək olar ki, bir-birinə bərabər olub, kasacıq borusunun 2/3-4/5 hissəsini təşkil edir, neştərşəkilli və ya uzunsov kürəşəkillidir. Xarici çiçəkaltlığı geniş yumurtavari olub, iti və daxili çiçəkaltlıqlarının 1/2-4/5 hissəsini təşkil edir. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyulda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 700–1100 m hündürlükdə, quru, daşlı, çınqıllı ərazilərdə, quru, əhəngli torpaqlarda bitir. Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən, quraqlığa, istiyə dözümlü, həmçinin şaxtaya davamlı bitkidir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

## Azərbaycanda yayılması
Ordubad rayonunun ətraf ərazilərində rast gəlinir. Endemik və nadir növ kimi Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməlidir.

## İstifadəsi
Dağlıq sahələrin bərkidilməsində və quraq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Trautvetter tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqaz, Naxçıvan MR-dan toplanan materiallara əsasən təsvir edilmişdir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

## Botaniki təsviri
20-30 sm diametrində, yarımkürəşəkilli olan alçaq koldur. Çiçək saplağı çılpaqdır. Yarpaqları xətli, üçkənarlı, qabarıq (yastıqdan bir balaca yuxarı qalxır), 3-4 sm uzunluqdadır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyun-iyulda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Quru yamaclarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Şahbuz rayonunun Ayrınc və Biçənək kəndləri ətrafı ərazilərində (Biçənək aşırımı) yayılmışdır. Azərbaycan Respublikası, o cümlədən də Naxçıvan MR florasına yenidən daxil edilir. Biçənəkdən xeyli uzaqda, Ayrınc kəndinin yaxınlığından toplanmışdır.

## İstifadəsi
Quraq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Ətli dəvəayağı

## Təbii yayılması:
Cənubi Qafqaz  (Naxçıvan), İranda geniş yayılmışdır. İranın şimal-qərbi, Təbriz yaxınlığı və Xoy şəhərinin ətrafından toplanılan nümunələrə əsasən təsvir edilmişdir.

## Botaniki təsviri:
20-40 sm hündürlüyündə, yoğun kökə malik yarımkoldur. Çiçək saplaqlarının əsasında yerləşən və sıx dəstələr əmələ gətirən yarpaqları nisbətən qalın ətli olub, göy-yaşıl, 1-4 sm uzunluqda, 2-6 mm enindədir. Yuxarı yarpaqları küt, aşağı yarpaqları tədricən daralaraq gövdəni yarı qucaqlayan, enli-pərdəvari haşiyələnmiş qına keçir. Çiçək saplaqlarının sayı az olub, çılpaq, hamar və zəif qırışlıdır. Çiçək saplaqları bir qədər yuxarıdan süpürgəvari budaqlıdır. Çiçəkləri 5-10 olmaqla dağınıq sünbülcüklərdə və ya son budaqcıqlarda olan sünbüllərdə süpürgəvari çiçək qrupunu əmələ gətirirlər. Sünbülcükləri 2-3 çiçəklidir. 1,5-2,5 mm uzunluqda olan sünbülcüyün xarici çiçəkyanlığı enli-yumurtavari və pərdəvari haşiyəlidir. Birinci daxili çiçəkyanlığından 2 dəfə qısadır. Birinci daxili çiçəkyanlığı iri, pərdəvari haşiyəli olub, çılpaqdır. Kasacığı 4- 5 mm uzunluqda, dar, qıfvaridir. Onun borucuğu 2,5-3 mm uzunluqda olub, çılpaq və ya aşağı hissəsi zəif tükcüklüdür. Büküşü 2 mm enində olub, ağ, 10 enli-yumurtavari və ya kütvari pərlidir. Tacı solğun bənövşəyidir. İyun-oktyabr ayları çiçək açır və avqust-oktyabrda toxum verir.

## Ekologiyası:
Kserofitdir. Atropatan coğrafi elementinə daxildir. Əhəngli yamaclarda və şoranlaşmış torpaqlarda da rast gəlinir. Quraqlığa davamlıdır. Aşağı və orta dağlıq qurşaqlarda dəniz səviyyəsindən 900 –2000 metr yüksəklikdə, quru, daşlı-çınqıllı yamaclarda yaxşı bitir. Təbii halda daha çox quraq ərazilərdə yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması:
Culfa rayonunun Qazançı kəndi ətrafındakı daşlı-çınqıllı ərazilərdə yayılmışdır. 

## İstifadəsi:
Tanninlərlə zəngindir. Köklərində 13-18% aşı maddələri və qara rəngli boyayıcı maddələr vardır. Xalq təbabətində köklərindən çay dəmləyib ishala, dizenteriyaya qarşı büzüşdürücü və dezinfeksiyaedici dərman kimi qəbul edilir. Həmçinin balverən və dekorativ bitki hesab olunur. Çiçəklərində 0,020 mq-a qədər nektar vardır. Bəzək əhəmiyyətinə görə yaşıllaşdırmada geniş istifadə oluna bilər.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Vedi tıs-tısı

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiya, Türkiyənin şimal-şərqində geniş yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
25 sm diametrində, sıx yastığa bənzər kolcuqdur. Yarpaqları 2-3 sm uzunluqda, 1 mm enində olub, sərt, bizvari, çılpaq, aşağı tərəfdən kənarları boyunca seyrək və qısa kirpikcikli, çox hallarda bənövşəyi ucluqludur. Çiçək saplaqları sadə, kövrək və kələ-kötür olub, təxminən 15 sm uzunluqda və ya çox hallarda yarpaqlardan hündürdür. Sünbülcüklərin uzunluğu 10-11 mm olub, kifayət qədər uzunsünbül çiçək qrupunda toplanmışlar. Çiçəkaltlığı çılpaqdır. Xarici çiçəkaltlığı 7-9 mm uzunluqda olub, daxili çiçəkaltlığından uzun, nadir hallarda isə ona bərabər olur. Xarici çiçəkaltlığı adətən kasacığın uzunluğunun yarısına bərabər, uzunsov-neştərşəkilli, əsasından başlayaraq tədricən itiləşir, nadir hallarda isə ikiyə bölünmüş ucluqla qurtarır. Daxili çiçəkaltlıqları kasacığın borucuğundan uzun və yuxarı tərəfdən kütvari itiləşmiş, qısa ucluğa malikdir. Kasacığın uzunluğu 10-11 mm-dir. Kasacığın borucuğu 6-7 mm uzunluqda olub, sıxılmış tükcüklüdür. Kasacığın büküyü 4 mm enindədir. Ləçəkləri çəhrayı və bir qədər kasacıqdan hündürə qalxır. May (iyun) ayında çiçəkləyir, iyulda toxumları yetişir.

## Ekologiyası
Kserofitdir. Aşağı və orta dağlıq qurşaqlarda 800-1500 (1700) m hündürlüklərdə dağ bozqırlarında və friqanoid bitkiliyində rast gəlinir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

## Azərbaycanda yayılması
Ordubadda daşlı-çınqıllı yamaclarda və əhəngli torpaqlarda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Dağlıq sahələrin bərkidilməsində və quraqlıq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Portveyn

**Portveyn** () — Portuqaliyanın Duero çayı vadisində becərilən Oporto üzümlüklərindən alınan və öz adını da buradan götürən zənginləşdirilmiş şərab növü.

## Tarixi
1700-1713-cü illərdə Fransa ilə İngiltərə arasında davam edən uzunmüddətli müharibə ingilislərin Bordodan şərab idxalının kəsilməsinə səbəb oldu. Buna görə də şərab Portuqaliyadan idxal olunmağa başladı. 1703-cü ildə ingilislərlə portuqaliyalılar arasında Metuan ticarət müqaviləsi bağlanıldı ki, bu da portuqal şərablarının İngiltərəyə eksportu zamanı tariflərin azaldılması haqqında idi. O zamanlar Portuqaliya şərablarının tündlüyü 12-13%h. olub. Yəni çox turş və ekstraktivli idi. Dənizlə daşınma prosesinin çətinliyi şərablara təsadüf nəticəsində brendi (damdırılmış şərabdan istehsal edilən yüksək dərəcəli əlavə edilməsinə gətirib çıxartdı ki, bu da portveyn tipli şərabın yaranmasına səbəb oldu. 1756-cı ilə qədər portuqaliyalılar yalnız turş şərabların üzərinə brendi əlavə edirdilər. 1820-ci ildən sonra isə brendi ilə yanaşı üzüm şirəsi əlavə edilməklə indiki portveynlərin əsası qoyuldu.

## İstinadlar
Silven Viltor

**Silven Viltor** (,  10 may 1974, Nyoyi-syur-Marn, Sena-Sen-Deni, Fransa) — Hücumçu mövqeyində oynamış olan keçmiş Fransa futbolçusu. Hücumçu "Bordo", "Olimpik Marsel", "Arsenal" və Fransa millisindəki çıxışları ilə məşhurdur.

11 iyun 2012 tarixində futbol karyerasını bitirdiyini açıqlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* '''Silven Viltor'''un profili, statistikası və şəkilləri
* Şəkillər və statistika sporting-heroes.net-də
* 
* footmercato.net-də məqalə 
* qəzadan sağ çıxdı  segundoenfoque.com.ar-da
Human Race (mahnı)

***Human Race*** () – Kanadanın *[[Three Days Grace]]* rok musiqi qrupu tərəfindən ifa olunmuş sinql. 23 mart 2015-ci ildə qrupun *"[[Human (Three Days Grace albomu)|Human]]"* adlı beşinci studiya albomunun üçüncü sinqlı kimi buraxılmışdır. *Billboard Mainstream Rock Songs* hit-paradından üçüncü yerə qədər yüksələ bilmişdir.

## Musiqili video
Mahnının sözlər videosu 23 mart 2015-ci ildə *[[YouTube]]* kanalında buraxılmışdır.

Musiqili videosu isə 14 may 2015-ci ildə buraxılmışdır. Rejissoru Mark Pellinqtondur.

## Hit-paradlarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Soşo FK

**"Soşo" Futbol Klubu** (, , **FCSM** və ya sadəcə **Soşo** olaraq da bilinir) — Fransanın Monbelyar şəhərini təmsil edən, Liqa 1-də oynayan və 1928-ci ildə qurulmuş olan peşəkar futbol klubu. Ev stadionu tutumu 20.000 nəfər olan Oqyust Bonal stadionudur. Klubun hal-hazırkı baş məqşçisi Piter Zidlerdir.

## Heyəti


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Jog şəlaləsi

**Jog** (**Gersoppa**) — Hindistanda şəlalə. Şəlalə Hindistan yarımadasının qərbində ki Qərbi Qat dağlarında yerləşir. Jog Şaravati çayının mənsəbin yaxınlığındadır (40&nbsp;km). Şəlalə Karnataka ştatının görməli yerlərindən biri hesab edilir.

## Ümumi məlumat
O dörd hissədən ibarətdir. Şəlalənin ümumi eni 472 metrdir. Hündürlüyünə görə ölkədə ikinci (Nohkalikai şəlaləsindən sonra), dünyada isə 120-ci yerdədir. Digər şəlalələrdə fərqli olarq su kəskin olaraq yerə tökülür. Jog Şaravatı çayında yerləşir və hər dörd hissənin öz adı var. Adlar axınların xarakterinə görə verilib. Birinci hissə *Radja* adlanır. Yavaş tökülür. İkincisi çox sürətlə tökülür və dibdə böyük daş yığımı yaradıb. O üzdən çox gurultu yaradır. Axımın adı *Gorlopandır*. Üçüncü hissənin adı *Raketdir*. O yüksək sürrətlə ensiz qayalar arasında axır. Sonuncu axım isə *Rani* (Şahzadə) adlanır. Suyun axımı san ki, rəqs edən qadının hərəkətlərini xatırladır.

Turistlərə şəlalənin gücünü və gözəlliyini görmək heç də il boyu mümkün olmur. Məhs 1949-cu ildə çay üzərində ölkənin ən güclü elektrik stansiyası (120 МВт) tikilmiş və nəticədə şəlalə ilin çox vaxtı zəif su şırnağından ibarət olur. Çay üzərində tikilmiş bənd suyun qarşısını kəsir və ancaq turistlər üçün bazar günləri açılır. 2007-ci ilin yağışlı mövzüm zamanı su anbarında suyun səviyyəsi artmış və bənd üçün təhlükəli durum yaranmış. O üzdən bənddən suyu axıtmışlar. Bu mənzərəni müşahidə edənlərin sözlərinə görə Jog şəlaləsi heç vaxt belə möhtəşəm görünməmişdir. Ümumən şəlaləni ziyarət etmək istəyənlərə məsləhətdir ki, avqust - dekabr ayları arası səyahət etsinlər. Musson mövsümü olduğundan  suyun səviyyəsi yüksək olur. Şəlaləni seyr etmək turistlər üçün əlverişli olsun deyə qarşı tərəfdən 1400 addımlıq pilləkən yol inşa olunmuşdur. Pilləkənlər təpənin ətəyindən zirvəyə qədər qalxır..

## Adın mənası
Jog - Kannada dilində *düşən*, *tökülən* mənasını daşıyır. Bundan başqa ehtimal olunur ki, Jog kannada dilində olan *javugu* sözündən meydana gəlib (bataqlıq, yaş)

## Nəqliyyat
Ən yaxın dəmiryol stansiyası: *Talaquppa* (13&nbsp;km), *Sagara* (30&nbsp;km), *Hooavar* (68&nbsp;km) və *Bhatkal* (90&nbsp;km)dır. Yaxın avtobus dayanacağı isə *Sagara*, *Siddapura* və *Jogfallsdur.*  Bölgəyə yaxın daxili və beynəlxalq  aeroportlardan *Xubli* (HBX; daxili - 130&nbsp;km), *Beqaluru* (BLR; beynəlxalq - 340&nbsp;km) və *Goa* (GOI; beynəlxalq - 200&nbsp;km ) aeroportlarını misal göstərmək olar.

## Maraqlıdır
Dünya üzrə tanınmış hindistanlı alpinist Cioti Raj əli yalın Jog şəlaləsi qayasına qalxmışdır.

## İstinadlar
Xırda-para cinayətlər (teleserial, 2017)

**Xırda-para cinayətlər (teleserial, 2017)** — Türkiyənin  "Ayyapım" şirkətinin istehsalı olan teleserialdır. İlk seriya 24 oktyabr 2017-ci ildə Türkiyənin  
STAR TVsində yayımlanmışdır.

## Sinopsis
Oya, Mərve, Pelin və Arzu məktəb vaxtından rəfiqədirlər. Mərve, Pelin və Arzu ona qarşı etdiyi pisliyi unutmayan Oya, onlardan öz qısasını almağa söz verir. 

## Çəkiliş
Serilanın afişasına 3 saat vaxt sərf olunmuşdur. İlk 5 seriyanın çəkilişdə istifadə olunan geyimlərə 400 min TL xərclənmişdir.

## Əsas rollarda
*Oya (Gökçe Bahadır)
*Mərve (Aslıhan Gürbüz)
*Pelin (Bade İşçil)
*Arzu (Tülin Özen)
*Sərhan (Mert Fırat)
*Taylan (Ferit Aktuğ)
*Mehmət (Yıldıray Şahinler)
*Edip (Selim Bayraktar)
*Burcu (Duygu Sarışın)
*Ayşə (Gümeç Alpay Aslan)
*Raşel (Aylin Engör)

## Mahnılar
Sözləri Murat Güneşə, musiqisi Dicle Olcaya aid olan "Maktul" olan mahnının klipi serialdakı fraqmentlərdən ibarətdir.

## İstinadlar
Kurta

**Kurta** (banq. কুর্তা (পাঞ্জাবী), ereb. کرتا‎, hind कुरता, [kʊrt̪a ː] kimi oxunur) — Hindistan, Pakistan, Əfqanıstan, Tacikistan, Banqladeş, Nepal və Şri-Lankanın ənənəvi geyimidir. Bu paltarı adətən kişilər geyinir. Uzunluğu dizin üstünə kimi olur. Ancaq qadınlarında bəziləri kurta geyindiyinə rast gəlmək mümkündür. Adətən kişilər onu beldən şalvarlarla geyinirlər. Amma son illər cinslə də geyinənlərə rast gəlmək mümkündür. Rəsmi görüşlərə belə kurla ile gedirlər.  

Kurta geyinən qadınlarda az deyildir. Hindistanlı qadınlar sari ile kurta geyinir. 1960-1970-ci illərdə müəyyən qədər dəbdən düşsədə son iller Cənubi Asiyalı qadınlar Cənubi Asiya da bu dəbi yenidən gündəmə gətirib və hal-hazırda kurta onların qarderobunun əsas hissəsini təşkil edir. 

## Mənası
Kurta - hindu və urdu dillərində mənası borc, ərəb dilində isə uzun boğazsız köynək deməkdir.
## Ədəbiyyat
* Tarlo, Emma. 1996. ''Clothing Matters: Dress and Identity in India''. Chicago: University of Chicago Press. 382 pages. 
* Bhandari, Vandana. 2004. ''Costumes, Textiles, and Jewellery of India''. Mercury Books. 192 pages. 

## İstinadlar
# Oxford English Dictionary, Second Edition. 1989. The first use is attributed to W.G. Lawrence in T. E. Lawrence, *Home Letters*, 1913, «Me in a dhoti khurta, White Indian clothes.»
# ↑ Перейти к: ***1*** ***2*** «Regal chic» , *The Telegraph*, Калькутта, April 24, 2004. Quote: «The first sequence was a range of traditional saris in silk and cotton, moving on to kurtis and jeans and short kurtas in silk and georgette.»
# **↑** Merriam Webster: Kurta
# **↑** McGregor, R. S. (ed.). 1993. *The Oxford Hindi-English Dictionary*. Oxford University Press. 1083 pages. .
# **↑** Забелин И. Е. Домашний быт русских цариц в XVI и XVII столетиях
Druk

**Druk**  (lat *druk* — Ə*jdaha*) — Butan respublikasının rəsmi simvolu və Butanın mifoloji personajıdır. 

Butanın bayrağında əks olunan bu simvol sağlamlıq simvoludur. Jonq-ke dilinde Drukyul - əjdahalar vətəni, və Butanın kralı adlanır. 2007-ci ildə seçkilər zamanı 4 partiya özünü “Qızmızı əjdaha partiyası” adlandırdı. Hər partiya ayrı-ayrı rənglərlə təmsil olundu. Butanın himni “Druk cenden” isə Əjdahanın baş kralı” adlanır.

## Digər Asiya əjdahaları
* Çin əjdahası
* Yapon əjdahası
* Koreya əjdahası
* Vyetnam əjdahası

## İstinad

# **↑** About Bhutan :: Bhutan Footprints Travel & AdventureАрхивировано 27 fevral 2010-cu il.
#  Waddell, Laurence (1895). ''The Buddhism of Tibet Or Lamaism''. ss. 199.
#  David-Neel, Alexandra. ''Initiations and Initiates in Tibet''.
Hanava Hokiiçi

**Hanava Hokiiçi** (yap. 塙 保己; )- Yaponiyanın tanınmış kor mütəfəkkiri, tarix, ədəbiyyat, tibb elmləri və hüquq biliklərinə yiyələnən Edo dövrünün tanınmış elm xadimi və buddist keşişi.

## Haqqında
* Hanava Hokiiçi 1746-cı il iyun ayının 23-də Yaponiyanın Musaşi əyalətinin Hokino kəndində (hazırda Saytama Prefekturasında Xondzyo şəhəri) anadan olub.
* O, Edo dövrünün tanınmış kor elm xadimi və buddist keşişi idi. Hokiiçi 7 yaşı olanda kor qalmışdır. 15 yaşı olanda Edoya gəlmişdir. Burada o, Ametomi Kengyoda şagird olur.
* Bir neçə ustaddan tarix, ədəbiyyat, tibb elmləri və hüquq biliklərini öyrənmişdir. Onlardan biri və ən məşhuru Kamo Mabuçi (Kamo no Mabuçi) idi.
* 34 yaşında o, Yaponiyanın milli tarixini yazmağa başlamağa qərar verir. Lakin, 41 yaşından sonra bu layihəsinə başladı və bu böyük işini başa çatdrımışdır. Hokiiçi "Qunşo Ruicyu" (ing. hərflərilə "Gunsho Ruijyu", yap. 群書類従) – adlı "Qədim/köhnə sənədlərin/ Yaponiya əsərlərinin böyük toplusu"nu tərtib etmişdir. 666 cilddən ibarətdir.
* O həm də Vaqaku Kodanshonun yaradıcısıdır. Bu institut 1793-cü ildə Yapon klassikasının tədqiqi üçün yaradılmış institutdur. Kor alim Hanava "Yaponiya Araşdırmaları Məktəbi"ni qurmuş, bu məktəbdə Yaponiya tarixi dərsləri və tarixşünaslıq ilə maraqlanmış və kokugakunun (Yaponiyanın Edo dövrünün ortalarında sıx maraq görmüş elm sahəsi) pozitivist budağını meydana gətirmişdir.
* 1937-ci ildə Helen Keller (Helen Adams Keller – amerikalı kor-kar yazıçı, müəllim və ictimai xadim) Yaponiyaya gəldi və Hokiiçi’nin xatirə evini ziyarət etdi. O, təəssüratlarında qeyd etmişdi:

Hanava Hokiiçi 1821-ci il, 7 oktyabr tarixində vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Hakaru Haşimoto
* Hisasige Tanaka
* Yoşinori Oşumi

## Xarici keçidlər
* Hanava Hokiiçi 

## İstinadlar
Hendorabi adası

**Hendorabi** ( , ) — İran körfəzində İrana mənsun olan ada. Henderabi adası Kiş adasından bir qədər aralıda, Hörmüzqan ostanlığının Bənder Lanq şəhristanına daxildir. İranın cənubunda yerləşən ada Çiru adasından 9&nbsp;km cənub-qərbdə qərarlaşır. Adanın uzunluğu 8 mil, eni isə 4 mildir. Henderabi adası Kiş adası ilə Lavan adaları arasında yerləşir. Hendurbi ilə Kiş adası arasında məsafə 28&nbsp;km, Lavan adası ilə məsafə isə 1333 kilometrdir.

Adanın səthi hasmardır, demək olar ki, hündür əraziyə rast gəlinmir. Adanın şərq və şimal hissələrində hamar enişlər vardır ki, onlarda dənizin dibinə doğru irəliləyir. Adanın qərb sahilləri daşlıqdır və kişik hündürlük yerləşir. Hendorabi adasının ən hündür nöqtəsi 27 metrdir. Adada rütübətli havanın olması və yerli iqlimin olması onun coğrafi mövqeyi ilə bağlıdır.

Hicri-qəməri təqvimi ilə 1389-cu ildə (qriqoriyan təqviki ilə 2010-cu ildə) İran Prezidenti Hendorabi, Böyü və Kiçik Faur adalarını Kiş adası iqtisadi zonasına daxil edir.

## Su mənbəyi
Adada içməli su mənbəyi olduqca kasaddır. Suyu əsasən su quyularından və anbardan götürürlər. Quyularda olan su içməli olsa da, aşağı keyfiyyətə malikdir. Bu səbəbdən burada su çatışmanazlığı hiss edilir.

## Əhalisi
Bir neşə yüz il öncə adada 80 nəfər yaşayırdı. Onlar əsasən ərəb və fars dillərində danışırdılar. Adanın sakinləri əvvəllər ov, balıqçılıq və mirvari toplamaqla məşğul idilər. Evlərin çoxu daşdan gil materialından inşa eilmişdi.

## Qətim abidələr
Hendorabi adasında eyni adlı kən mövcuddur. Kənddən bir qədər aralıda Aldurat yaşayıç məntəqəsinin qalıqları vardır. Hendorabi kəndinin cənub-qərbindən bir kilometr cənubda Əl-Serat xarabalıqları yerləşir. Bu xaranbalıqda çoxlu sayda tarixi abidə aşkarlanmışdır.

Hicri-Qəməri təqvimi ilə 1212-ci ildə (qirqoryan təqvimi ilə 1833-cü ildə) Fətəli Şah Qacar adanı Fars vilayətinə daxil etmişdir.

## Adaya səyahət
Hazırda adada heç kim yaşamır. Bu səbəbdən adaya getmək istəyən özü ilə yemək, xörək bişirmək üçün ləvazimat, dərman, işməli su, paltar və yürüşdə istifadə ediləçək digər şeyləri özü ilə aparmalıdır.
İşməli suyu və qidanı Çiruy limanında əldə etmək olar. Adada 2 iran mobil operatorunun əlaqəsi mövcuddur: Irancell və Hamrahe avval. Adadac elektrik enerjisi yoxdur. Çiruy limanından adaya 20 qəqiqəyə çatmaq olar.
Çark və Aftab adalarından Kİş adasına gedən qayıqlar Hendorabi adasının yaxınlığından keçir.Hendorabi adasından Kiş adasına isə kotorlu qayıqla səhər etmək mümkündür.

## Mənbə
* Sadiq, Mohammad. abd-ol rezaq, chap-e avval, sharje: chapxane-ye ol maaref, 1993 miladi
* Al-asimi, Mohammad. ben zaxil, arab-e fars, chap-e avval, damam (arabestan-e saudi): 1418 hejri-ye qamari
* Xatem, Mohammad ben Qarib. tarix-e arab, chap-e avval, Qahere: 1997 miladi
* Baxtiari Said. moassese-ye joqrafiyaii va kartografi-ye gitashenasi, bahar-e 1384 xorshidi.

## Ссылки
* Hendorabidə dayvinq
* Развитие Хендураби

## İstinadlar
Praktik cəhətdən dəyərli maddələr

**Praktik cəhətdən dəyərli maddələr** – zərif üzvi sintez üsulu ilə az miqdarda  reaktivlərlə alınan mürəkkəb quruluşa malik, tətbiqə yönələn qiymətli birləşmələrə deyilir.  
Zərif üzvi sintez sahəsində görülən işlərin son məqsədi müəyyən praktik tətbiqə malik, dəyərli xassələri olan maddələrin alınmasıdır. Təbii ki, o preparat praktiki cəhətdən tətbiq olunur ki, hal-hazırda bu məqsəd üçün buraxılan preparatdan öz effektivliyi, yeni xüsusiyyətləri, aşağı istehsal dəyəri ilə fərqlənsin.
Belə yeni və effektiv maddələrin axtarışı çətindir və baha başa gəlir. Buna baxmayaraq ayrı-ayrı birləşmələr sinfi üzrə qanunauyğunluqlar aşkar edilmişdir, amma hələ də birləşmələrin quruluşunun xüsusiyyətləri ilə onların bu və ya digər fiziki və bioloji xassələri arasındakı qanunauyğunluqlar aşkara çıxarılmamışdır. Bu da zərif üzvi sintez sahəsində, optimal xassələrə malik olan yeni sinif və yeni tip maddələrin axtarışını çətinləşdirir. 
## Praktik cəhətdən dəyərli maddələrin axtarışı
Yeni effektiv maddələrin axtarışı əsasən empirik və ya yarımempirik yolla çoxlu miqdarda maddələrin aktivliyin müəyyən növünə, məsələn pestisid kimi təsiri və ya antikorroziya xassələrinin yoxlanılmasından ibarətdir. Məsələn, yeni  effektiv pestisidi aşkara çıxarmaq üçün neçə min yeni birləşməni sınaqdan keçirmək lazım gəlir, yeni mikroba və virusa qarşı preparatların tapılması üçün minlərlə maddənin bu xassələri yoxlanılır.
Buradan aydın olur ki, praktikada tətbiq oluna biləcək və yeni rəqabətə davam gətirə biləcək preparatın buraxılmasına nə qədər qüvvə və vəsait sərf olunur. Təqribi hesablamalara görə, yeni pestisidin axtarışı və istehsalının təşkili hal-hazırda bir neçə milyon dollara başa gəlir.
Bunula əlaqədar olaraq maddələrin sınaqdan keçirilməsinin yaxşı təşkili xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bu halda sınaqdan keçirilən maddələrin az miqdarı tələb olunan, tez və dəqiq cavab alınan effektiv testlərin hazırlanması böyük əhəmiyyət kəsb edir.
## Praktik cəhətdən dəyərli maddələrin axtarışında EHM-ın rolu
Son illərdə bu çətin və mürəkkəb işin yerinə yetirilməsi üçün Elektron Hesabalama Maşınlarının (EHM) köməyindən istifadə olunur. İş ondadır ki, ayrı-ayrı sinif birləşmələr üçün, onların quruluşu ilə bu və ya digər xassələri arasında asılılığa dair çox sayda ədəbiyyatl toplanmışdır.
Bu, birləşməni struktur elementlərinə ayıraraq və xassələr üzrə verilənləri maşının yaddaşına qoyaraq, EHM-ə maddənin lazımi xassələrini verə biləcək element strukturları və onların kombinasiyalarının seçilməsini həvalə etməyə imkan verir. Amma burada əsas çətinlik quruluş formullarının dilini maşın dilinə çevirməkdir.
 
## İstinadlar
# S.F.Qarayev, G.M.Talıbov, A.H.Həbibova, R.Ə.Teymurova. Zərif üzvi sintezin prinsipləri (dərs vəsaiti), Bakı-1998.-120 s.
# Химия элементоорганических соединений. Часть I. Теоретические основы органических производных элементов I-II группы. Под.ред. Черкасова Р.А. (Учебное пособие) изд. Казанского Университета-1992.-130 с.