Suriya–Türkiyə sərhəd döyüşləri (2018)

**2018-ci ildə Suriya–Türkiyə sərhəd döyüşləri** — Suriyada vətəndaş müharibəsi dövründə Şimali və Şərqi Suriya Muxtar Administrasiyasının tərkibində fəaliyyət göstərən Suriya Demokratik Qüvvələri (SDQ) ilə Türkiyə arasında Suriya–Türkiyə sərhədində baş vermiş qarşıdurmalar. Münaqişə 31 oktyabr 2018-ci il tarixində Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Kobani və Təl-Əbyəz şəhərləri yaxınlığında, eləcə də ətraf kəndlərdə Xalq Müdafiə Dəstələrinin (YPG) mövqelərini artilleriya atəşinə tutması ilə başlamışdır. Türkiyə YPG-ni qadağan olunmuş Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) davamı kimi qiymətləndirmiş, PKK-nın isə 40 ildən artıq müddətdə Türkiyədə separatçı fəaliyyət apardığını və çoxsaylı terror aktları törətdiyini bildirmişdir.

## Zəmin

Jurnalist Əhməd S. Yaylanın fikrinə görə, Türkiyənin əməliyyatı Rusiya ilə Türkiyə arasında əldə edilmiş Soçi Memorandumu fonunda İdlib mühafizəsindən "Heyət Təhrir əş-Şam" və "əl-Qaidə" ilə əlaqəli ünsürlərin köçürülməsi məqsədi daşıya bilərdi. Demokratik Birlik Partiyasının keçmiş həmsədri Saleh Müslim Rusiya və Türkiyənin razılaşma çərçivəsində cihadçı qrupları YPG-yə qarşı döyüşmək üçün yönləndirməyi planlaşdırdığını irəli sürmüşdür. 30 oktyabr 2018-ci il tarixində Türkiyə Müdafiə naziri Hulusi Akar əməliyyat ərəfəsində ictimai çıxışında planın YPG-ni bölgədən çıxarmaq, onların ağır silahlarını toplamaq və sonda Mənbicin yerli əhalisinin şəhərə tam nəzarətini təmin etməkdən ibarət olduğunu bildirmişdir.

## Toqquşmalar

Türkiyə hərbi qurumları YPG mövqelərinin atəşə tutulması nəticəsində dörd kürd döyüşçüsünün öldürüldüyünü, altı nəfərin isə yaralandığını bildirmişdir. Suriya Demokratik Qüvvələri hücumun İraq sərhədi yaxınlığında İŞİD-ə qarşı aparılan əməliyyatları müvəqqəti dayandırdığını bəyan etmişdir. SDQ həmçinin Türkiyə zərbələrinin yalnız Kobani ilə məhdudlaşmadığını, Şimali və Şərqi Suriya Muxtar Administrasiyasının nəzarətində olan Suriya–Türkiyə sərhədi boyunca digər əraziləri də əhatə etdiyini açıqlamışdır. 30 oktyabr 2018-ci il tarixində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Fərat çayının şərq bölgəsini kürd separatçılardan təmizləmək niyyətində olduqlarını bildirmiş, 29 oktyabrda isə Türkiyə qüvvələri Fərat çayı boyunca YPG mövqelərini hədəfə almışdır. Hücumlara cavab olaraq SDQ Deyr əz-Zövr mühafəzəsiindən bir neçə bölməni Türkiyə qüvvələrinə qarşı yönləndirmişdir. YPG cavab tədbiri olaraq Türkiyə hərbi nəqliyyat vasitəsini məhv etdiyini bildirmiş və bununla bağlı görüntü yayımlamışdır, lakin bu iddia Türkiyə hökuməti tərəfindən təsdiqlənməmişdir. Türkiyə hərbi texnikasının Təl-Əbyəz şəhərində yerləşən sərhəd məntəqəsinə atəş açması nəticəsində SDQ-nin Özünümüdafiə Qüvvələrinin bir üzvü həlak olmuşdur.

ABŞ-nin həm Türkiyə, həm də SDQ ilə münasibətlər saxlaması fonunda ABŞ hərbi nümayəndə heyətinin tərəflər arasında vasitəçilik etmək məqsədilə Təl-Əbyəzə gəldiyi bildirilmişdir.

1 noyabr 2018-ci il tarixində Türkiyə ordusu mümkün hücuma hazırlıq çərçivəsində Kobaniyə qarşı helikopterlər və haubitsalarla zərbələr endirmiş, Əfrində yerləşən müttəfiq müxalif qruplarla əməliyyat planlarını əlaqələndirmişdir.

Toqquşmalar fasilələrlə davam etmiş, 6 noyabr tarixində Türkiyə YPG üçün təchizat nöqtəsi hesab olunan Rəsulayn şəhərini hədəfə almışdır.

## Nəticələr

21 noyabr tarixində ABŞ Müdafiə naziri Cim Mettis ABŞ-nin şimali Suriyada Türkiyə sərhədi boyunca yeni müşahidə məntəqələri yaradacağını açıqlamışdır. Bu addımın Türkiyə qüvvələri ilə kürd silahlı qrupları arasında oxşar insidentlərin qarşısını almağa və iki NATO müttəfiqi arasında gərginliyi azaltmağa yönəldiyi, həmçinin Suriyaya əlavə ABŞ hərbçilərinin göndərilməsini tələb etmədiyi bildirilmişdir, lakin ABŞ qanunvericiləri son dövrlərdə Suriyada missiyanın genişlənməsi ilə bağlı narahatlıqlar ifadə etdikləri üçün bu qərar mübahisəli qarşılanmışdır. Təl-Əbyəzdə üç, Kobanidə isə iki müşahidə məntəqəsinin qurulması planlaşdırılmışdır. Təl-Əbyəzdə ilk məntəqə 27 noyabr tarixində tamamlanmışdır. 12 dekabr tarixinədək ümumilikdə üç müşahidə məntəqəsi yaradılmışdır və bu mövqelərin aydın şəkildə işarələndiyi, onlara ediləcək hər hansı hücumun ABŞ-yə qarşı hücum kimi qiymətləndiriləcəyi ABŞ rəsmiləri tərəfindən vurğulanmışdır.

12 dekabr 2018-ci il tarixində Türkiyə hökuməti bir neçə gün ərzində Şimali və Şərqi Suriya Muxtar Administrasiyasına qarşı əməliyyata başlayacağını elan etmişdir. Bu, ABŞ-nin bölgədə Türkiyə sərhəd təhlükəsizliyini təmin etməyə yönəlik səylərinə etiraz kimi qiymətləndirilmişdir. Pentaqon ABŞ qüvvələrinin fəaliyyət göstərdiyi şimal Suriyada birtərəfli hərbi əməliyyatların qəbuledilməz olacağını bildirmişdir, lakin bir neçə gün sonra ABŞ qüvvələrinin Suriyadan çıxarılacağını elan etmiş, bundan sonra Türkiyə planlaşdırılan hücumu təxirə salmışdır.

25 dekabr tarixində SDQ Mənbicin qərbində yerləşən Ərima şəhərini Suriya hökumət qüvvələrinə təhvil vermişdir.

27–28 dekabr tarixlərində Mənbic Hərbi Şurası mümkün Türkiyə irəliləyişinin qarşısını almaq məqsədilə Suriya qoşunlarını Mənbicə daxil olmağa dəvət etmişdir. Suriya qüvvələri tədricən ətraf kəndlik ərazilərə yerləşdirilmiş, ABŞ hərbçiləri isə şəhər daxilində və Suriya Milli Ordusu ilə təmas xətləri boyunca patrul fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu qüvvələrin bölmələri də Mənbic cəbhəsi boyunca yerləşdirilmiş və səfərbər edilmişdir.

ABŞ qüvvələrinin planlaşdırılan çıxarılması ilə bağlı tənqidlərdən sonra 6 yanvar tarixində ABŞ geri çəkilmə prosesinin şərti kimi kürdlərin rəhbərlik etdiyi müttəfiq qüvvələrin təhlükəsizliyinin təmin olunmasını irəli sürmüşdür.

## İstinadlar