İran etirazları (2025–2026)

İranda, 28 dekabr 2025-ci ildə paytaxt Tehran şəhərində başlayaraq qısa müddətdə ölkə ərazisinə yayılan və hələ də davam edən, dərinləşən iqtisadi böhrana qarşı reaksiya olaraq bir çox şəhərdə kütləvi etirazlar baş verdi. Tehranda başlayan etirazlar sürətlə yüksələn inflyasiya, artan ərzaq qiymətləri və İran rialının ciddi dərəcədə dəyər itirməsi səbəbindən yaranan narazılıqdan qaynaqlandı. Əvvəlcə tacirlər və bazar esnafı tərəfindən aparılan nümayişlər qısa müddətdə universitetlərə yayılaraq çox sayda tələbənin iştirak etdiyi geniş hərəkata çevrildi. Etirazçılar dini lider Əli Xameneyə istinad edərək "**Diktatora ölüm**" kimi hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirdi. Hərəkət, Mehsa Emini’nin ölümü sonrası 2022-ci ildə baş vermiş etirazlardan bu yana İrandakı ən böyük ictimai narazılıq dalğası oldu.

Etirazların əsas səbəbi sürətlə pisləşən iqtisadi şərait idi. İranda inflyasiya 2025-ci ilin oktyabrında %48,6-ya, dekabrında isə %42,2-yə yüksələrək ailə büdcələri üzərində ciddi təzyiq yaratdı. İran rialı ABŞ dollarına qarşı 1,45 milyon səviyyəsinə qədər düşərək tarixi minimuma çatdı. Ərzaq və əsas tələbat mallarında böyük qiymət artımları baş verərkən, çox sayda iranlı dolanışığını təmin etməkdə çətinlik çəkdi. Bir neçə ildir davam edən valyuta böhranı, İsraillə yaşanan 12 günlük müharibə və BMT-nin İranın nüvə proqramı ilə əlaqəli sanksiyalarının "yenidən qüvvəyə minməsi" ("snap back") mexanizmi vasitəsilə tətbiq olunması da daxil olmaqla davamlı iqtisadi təzyiqlər 2025-ci ildə daha da ağırlaşdı.

Tehranın ticarət bölgələrində başlayan yerli etirazlar qısa müddətdə İsfahan, Şiraz və Meşhed kimi digər iri şəhərlərə yayıldı. Tehranda etirazlar xüsusilə Böyük Bazar ətrafında cəmləşdi. Burada tacirlər hökumətin hərəkətə keçməsini tələb edərək tətil keçirdi. Sosial mediada paylaşılan görüntülərdə təhlükəsizlik qüvvələrinin kütlələri dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə etdiyi görüldü. Etirazlar böyüdükcə zorakılıq da artdı. Müxtəlif şəhərlərdə etirazçılar hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirərək, əsas ehtiyacları təmin etməyi çətinləşdirən iqtisadi çətinliklərin aradan qaldırılmasını tələb etdilər. Zaman keçdikcə etirazların hədəfləri genişlənərək "**azadlıq**" çağırışlarını və hökumətin devrilməsi ilə bağlı açıq tələbləri də əhatə etməyə başladı.

## Arxa Plan

### İranda iqtisadi böhran
İran iqtisadiyyatı, ən azı 2024-cü ildən etibarən yüksək inflyasiya göstəriciləri, milli valyutanın ciddi dərəcədə dəyər itirməsi və elektriklə təbii qaz kəsintilərinə səbəb olan enerji çatışmazlığı nəticəsində ciddi zərbə aldı. Bu kəsintilər İran Prezidenti Məsud Pezeşkiyanın ictimaiyyət qarşısında üzr açıqlamaları verməsinə səbəb oldu.[1] İran eyni zamanda əhəmiyyətli bir müttəfiqi olan Baasçı Suriyanın çökməsi və Əsəd rejiminin devrilməsi ilə qlobal təsirində nəzərəçarpan geriləmə yaşadı.

2025-ci ilin son aylarında İran iqtisadiyyatı valyuta məzənnələrində bənzərsiz artımlarla üzləşdi. İran rialı ABŞ dollarına qarşı təxminən 145.000 toman səviyyəsinə düşdü. Bundan əlavə, İran Dövlət Statistika Mərkəzinin məlumatına görə, ölkədə inflyasiya göstəricisi 2025-ci ilin dekabr ayında noyabr ayına nisbətən 1,8% artaraq 42,2%-ə çatdı. Ərzaq qiymətləri illik müqayisədə 72%, səhiyyə və tibbi məhsullar isə təxminən 50% artmışdı. İran eyni zamanda yanlış idarə olunan su böhranı ilə üzləşirdi.

İran mediasında yer alan xəbərlərdə hökumətin 21 martda başlayacaq İran Yeni ili ilə bağlı vergiləri artırmaq niyyətində olduğu bildirildi. Bu, vətəndaşlar arasındakı narahatlığı daha da artırdı.[4] Bəzi etirazçı şüarlar iqtisadi çətinlikləri hökumətin xarici siyasət prioritetlərinə yönələn tənqidlərlə əlaqələndirdi. 2025-ci ilin dekabr etirazları zamanı bəzi iştirakçılar "**Ne [[Qəzza]], ne [[Livan|L]]**'''ivan'''**, canım İrana fəda**" şüarını səsləndirdi. İrandakı narazılığın, etirazçıların hökuməti avtoritarizm ittihamı ilə günahlandırması və Hizbullah ilə HƏMAS kimi vekil aktorlara ölkədaxili ehtiyaclardan üstünlük verildiyini iddia etməsi nəticəsində siyasi korrupsiya iddiaları ilə də bağlı olduğu irəli sürüldü.

İqtisadi təhlilçilər hökumətin pul və maliyyə siyasətlərini, iqtisadiyyatın pis idarə olunmasını, xroniki büdcə kəsirlərini və beynəlxalq sanksiyaların davamını əsas səbəblər kimi göstərdilər. Bu şərait, xüsusilə idxala asılı müəssisələr və ticarət loncalarına birbaşa təsir göstərdi. Kəskin valyuta məzənnəsi dalğalanmaları bir çox tacirin məhsul qiymətlərini müəyyənləşdirə bilməməsinə, təchizat təmin edə bilməməsinə və iqtisadi fəaliyyətlərini davam etdirə bilməməsinə səbəb oldu.

İqtisadi qeyri-müəyyənlik 2025-ci il boyunca İranda getdikcə artdı. 2025-ci ilin iyun ayında İran İsrail ilə müharibəyə girdi. Bu müddətdə İranın nüvə proqramı hədəfə alındı və İran nüvə obyektləri ABŞ tərəfindən də bombalandı. 2025-ci ilin sentyabr ayında Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İran üzərinə tətbiq olunan sanksiyaları yenidən qüvvəyə mindirdi. Bu çərçivədə İranın xaricdəki aktivləri donduruldu, silah ticarəti dayandırıldı və ölkənin ballistik raket proqramı ilə bağlı sanksiyalar tətbiq edildi. Bir çox iranlı ABŞ-ı da əhatə edən daha genişmiqyaslı münaqişə ehtimalından narahat oldu. Bu vəziyyət bazarlardakı sabitliyə mənfi təsir göstərdi.

## Əvvəlki etirazlarla müqayisə
Başlanğıcda etirazlar, 22 yaşlı Mehsa Emini’nin baş örtüsünü "uyğun olmayan" şəkildə taxdığı iddiası ilə saxlanarkən həyatını itirməsindən sonra ölkə üzrə yayılan 2022-ci il etirazlarından bəri İranda ən böyük etiraz dalğası kimi qiymətləndirilmişdir. Lakin Britaniyalı-İranlı fəal Ellie Borhanın sözlərinə görə, bu etiraz dalğası əvvəlki etirazlardan daha güclü xarakter daşıyır. Mehsa Emini etirazları zamanı "**[[Qadın, həyat, azadlıq|Qadın, Həyat, Azadlıq]]**" hərəkatına qarşı 2022-ci ildə həyata keçirilmiş sərt müdaxilələrdən sonra İran ictimaiyyətinin hökumətə olan etimadının əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədiyi bildirilir. Bundan əvvəl isə 2025-ci ilin may ayında, Bandar Abbasda kamyon sürücülərinin etirazları baş vermiş; aşağı maaşlar, yüksək sığorta haqları və gələcəkdə yanacaq qiymətlərinin artırılma ehtimalı səbəbindən yollar və limanlar bağlanmışdır.

Bazar esnafı və tacirlər, 1979-cu il İran İslam İnqilabı zamanı da təsirli olmuş, ictimaiyyətin səfərbər olunmasına töhfə verərək nəticədə monarxiyanın devrilməsində mühüm rol oynamışdır. Sözügedən etirazlar, müxaliflərə qarşı genişmiqyaslı hökumət təzyiqinin tətbiq olunduğu bir dövrdə baş verməsi baxımından da diqqətçəkicidir. Bu təzyiq, aparıcı müxaliflərin həbs olunmasını və təxminən son 40 ilin ən yüksək edam sayılarını əhatə edir.

İranda 2025-ci ildə edamların 2024-cü ilə nisbətən iki dəfə artdığı bildirilməkdədir. Edam faizlərinin 2022-ci ildən bəri artım tendensiyasında olduğu, fəalların isə İslam Respublikasının edamları cəmiyyətdə qorxu yaratmaq və daxili müxalifəti boğmaq məqsədilə istifadə etdiyini irəli sürdüyü qeyd olunur.

## Etirazlar
### 28 dekabr 2025-ci il
28 dekabrda, Təhrandakı Alaeddin Ticarət Mərkəzində fəaliyyət göstərən esnaf və tacirlər qrupu, eləcə də Çarsu Mall daxil olmaqla digər ticarət mərkəzlərindəki dükan sahibləri dükanlarını bağlayaraq etiraz məqsədilə grevə çıxdı. Eyni zamanda bu ərazilərin ətrafında etiraz yığıncaqları təşkil olundu. Dükanların geniş şəkildə bağlanmasını göstərən görüntü və videolar sosial mediada paylaşılmışdır.

Xəbərlərə görə, protestçılar döviz kursundakı sürətli artımı və bazardakı sabitliksizlikləri əsas gətirərək mövcud şəraitin davam etməsi halında çox sayda kiçik və orta sahibkarlıq subyektinin iflasa uğrayacağı barədə xəbərdarlıq etdilər. Bəzi yığıncaqlar, Cümhuriyyət Prospekti də daxil olmaqla ətraf küçələrə də yayıldı. Cümhuriyyət Prospektində, esnafın etirazlarına iqtisadi şərtlərə etiraz edən digər şəxslər də qoşuldu. Ölkənin digər bölgələrində isə dəmir tacirləri valyutanın dəyər itirməsini protest etmək məqsədilə oxşar şəkildə dükanlarını bağladılar.

Etirazların başladığı dövrdə İran riyalı ABŞ dolları qarşısında 1,45 milyon səviyyəsinə geriləyərək tarixi minimuma çatdı. Daha sonra 1,38 milyon səviyyəsinə qədər məhdud bir bərpa müşahidə olundu. Riyal, İran-İsrail müharibəsindən sonra, qismən ABŞ sanksiyaları səbəbindən neft gəlirlərinin azalması ilə əlaqədar təxminən 40% dəyər itirmişdi. İllik inflyasiya isə 42,2% səviyyəsinə yüksəlmişdi. Etirazların Təhran mərkəzində elektronika satışı ilə məşğul olan esnafın dükanlarını bağlaması ilə başladığı bildirildi. Dövlət mediası, əvvəlcə daha məhdud miqyaslı olan esnaf etirazlarına aid senzuralı bulanıq görüntülər yayımladı.

Video yazıları və görgü şahidlərinin ifadələri, esnaf qruplarının iqtisadi pis idarəçiliyə qarşı şüarlar səsləndirdiyini və bəzi hallarda hökumət əleyhinə mövqelərini ifadə etdiyini göstərdi. Etirazçılar həmçinin təhlükəsizlik qüvvələrinə "Təhlükəsizlik qüvvələri, dəstək, dəstək" şüarını səsləndirdilər. Göstericilərin əsas tələbləri arasında döviz kurslarının sabitləşdirilməsi, esnafın iqtisadi çətinliklərinin aradan qaldırılması, proqnozlaşdırıla bilən iş mühitinin yaradılması və bazardakı oynaklıqdan yaranan itkilərin qarşısının alınması yer aldı. Həmin gün ərzində təhlükəsizlik qüvvələri ilə hər hansı bir toqquşma barədə məlumat verilməmiş və etirazların sülh yolu ilə keçdiyi qeyd edilmişdir.

### 29 dekabr 2025-ci il
Etirazlar 29 dekabrda ikinci gününə daxil olaraq Təhranın Böyük Çarşısı da daxil olmaqla şəhərin müxtəlif bölgələrinə yayıldı. Tacir və esnaflar İran riyalının misli görünməmiş dəyər itirməsini, həmçinin valyuta və qızıl qiymətlərindəki kəskin artımı protesto etmək məqsədilə iş yerlərini bağlayaraq küçələrə çıxdılar. Göstericilər, satınalma gücünün azalması və həyat xərclərinin artmasını əsas gətirərək iqtisadi şərtlərə və hökumətin iqtisadi idarəçiliyinə etirazlarını ifadə etdilər. İnternetdə paylaşılan videolar Ləlezar, Çeharsuk və Cümhuriyyət Prospekti ətrafında davam edən yığıncaqları göstərirdi; iştirakçıların əksəriyyətinin zorakılıq etmədən davrandığı və hökumətin iqtisadi siyasətlərinə tənqidi mesajlar verdiyi müşahidə olunurdu. Təhrandakı Böyük Çarşı esnafı da bir gün əvvəl etirazları başlatmış elektronika satıcılarına qoşuldu.

Müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənmiş görüntülər, Təhranın Böyük Çarşısı yaxınlığındakı ticarət mərkəzlərində toplaşan kütlələrin "azadi" (özgürlük) şüarları səsləndirdiyini göstərdi. Hüquq-mühafizə orqanları Alaeddin Ticarət Mərkəzi qarşısındakı protestçileri dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə etdi. Etirazlar İranın digər şəhərlərinə də yayıldı. 29 dekabr 2025 gecəsi ölkənin cənubunda Keşm, şimalda isə Zəncan və Həmədan daxil olmaqla müxtəlif bölgələrdə etirazların baş verdiyi bildirildi. Göstericilər Keşm Adasında "**Diktatora ölüm**" (2021–2022 İran etirazlarında da istifadə edilən şüar) və Zəncanda "**[[Əli Xamenei|Seyyid Əli [Xamenei]]] bu il devriləcək**" kimi dini lideri hədəf alan şüarlar səsləndirdilər. Həmçinin "**[[Rza Pəhləvi|Pehlevi]] geri dönəcək**" kimi monarxiya tərəfdarı şüarlar da işləndi.[56]

*Iran International* Təhrandakı Cümhuriyyət-i İslami Prospektində bir protestçinin motosikletli təhlükəsizlik qüvvələrinə baxmayaraq yolun ortasında oturaraq hərəkət etməyərək müqavimət göstərdiyini, sonradan döyülərək hadisə yerindən uzaqlaşdırıldığını göstərən videonu yayımladı. Söz konusu video sosial mediada geniş rezonans yaratdı. Bir çox xəbər agentliyi protestçini və hadisəni 1989-cu il Tyananmen Meydanı etirazları və qırğını zamanı qeydə alınmış "**Tank Adam**" görüntüsü ilə müqayisə etdi.

### 30 dekabr 2025-ci il
Etirazların üçüncü günündə, tətil və təhlükəsizlik tədbirləri daha da genişləndi. Təbrizin Şuş və Molavi bölgələri ilə İsfahandakı Naqş-ı Cihan Meydanı kimi yerlərdə çox sayda dükan bağlandı. Təbriz, Meşhəd və Hacə Nəsir Universiteti ətrafında sıx təhlükəsizlik tədbirləri görülüb. Hökumətin reaksiyaları arasında, soyuq hava şəraiti və enerji məhdudiyyətlərini əsas gətirərək Təbriz vilayəti də daxil olmaqla 11 vilayətdə müvəqqəti bağlanmaların tətbiq edilməsi yer aldı. Həmçinin təhlükəsizlik qüvvələrinin Həmədan şəhərində etirazçılara atəş açdığı, Təbriz və Melardda isə gözyaşardıcı qazdan istifadə etdiyi bildirildi.

Gösterilər Kirmaşah, Şiraz, Yezd və Təbrizin Şadabad və Şuş bölgələri daxil olmaqla yeni şəhər və rayonlara yayıldı. Emirkabir, Bəhəşti, Hacə Nəsir, Şərif, Elm və Mədəniyyət, Təbriz Elm və Texnologiya universitetləri, həmçinin İsfahan Texnologiya Universiteti və Yezd Universitetinin tələbələri də mitinqlərə qatılaraq "Diktatora ölüm", "Xameneyə ölüm", "Hamımız birlikdəyik" və "Seyyid Ali bu il devriləcək" kimi şüarlar səsləndirdi. Prezident Məsud Pezeşkiyan hökuməti vətəndaşların tələblərini dinləməyə çağırdı. Bununla yanaşı, hökumət nümayəndəsi bir "dialoq qrupu"nun yaradılacağını açıqladı. Lakin Pezeşkiyanın açıqlamaları etirazçıları sakitləşdirmədi; tələblərin yalnız iqtisadi sabitlikdən daha geniş sahələri əhatə etdiyi qeyd edildi. Bəzi iranlılar isə əvvəlki hökumət açıqlamalarını xatırlayaraq mövcud hökumətin problemləri həll etmək qabiliyyətinə şübhə ilə yanaşdı.

İnsan hüquqları təşkilatları və tələbə qrupları, Təbrizdəki Şuş Meydanı ətrafında 11 etirazçının saxlanıldığını, 5 tələbənin həbs olunduğunu və onlardan 4-nün daha sonra azad edildiyini bildirdi. Başqa bir xəbər isə, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu’na bağlı Bəsic milislərinin kampus toplanmasına müdaxiləsi zamanı Təbriz Emirkabir Universitetində bir tələbənin ağır yaralandığını qeyd etdi.

Sosial mediada paylaşılan videolar tələbələrin hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirdiyini, Dini Liderlik ofislərinə aid lövhələrin götürüldüyünü və universitet girişlərində təhlükəsizlik qüvvələri ilə qarşı-qarşıya gəldiklərini göstərdi.

### 31 dekabr 2025-ci il
Etirazların dördüncü günündə İsfahan, Kirmanşah və Fesa şəhərlərində kütləvi toplaşmalar baş verdi. Fesada vətəndaşlar valilik binası qarşısında geniş iştiraklı mitinq təşkil edərkən, Kirmanşahda bazar və ticarət məkanlarının tamamilə tətilə getdiyi bildirildi. Xəbər mənbələrinə görə, polis qüvvələri etirazçılara real güllə və gözyaşardıcı qazla müdaxilə edib. Eyni zamanda Şirvanda fəaliyyətdə olan və təqaüddəki müəllimlər İl Təhsil İdarəsinin qarşısında toplaşdı. Kirmanşahda isə Ferdovsi Meydanından avtovağzal bölgəsinədək (təxminən 8 kilometrlik ərazidə) təhlükəsizlik qüvvələrinin yerləşdirildiyi və sıx təhlükəsizlik varlığının diqqət çəkdiyi bildirildi.

Fesada valilik binası önündə keçirilən etiraz zamanı Mehdi Səmavati adlı bir şəxsin həlak olduğu iddia edildi. Lakin hökumətə yaxın Mehr Xəbər Agentliyi, Fesa valisinə istinadən bu iddianı təkzib etdi. Dövlət xəbər agentliyi IRNA və yarı-rəsmi Mehr Xəbər Agentliyi isə çərşənbə gecəsi, Loristan əyalətinin Kuhdeşt şəhərində etirazçılarla baş verən toqquşmalar zamanı 21 yaşlı bir Bəsic könüllüsünün öldürüldüyünü, həmçinin 13 polis əməkdaşı və Bəsic üzvünün yaralandığını bildirdi.

Hökumət "soyuq hava şəraiti"ni əsas gətirərək ölkənin böyük hissəsində iş yerlərinin ölkə miqyasında tam bağlanması barədə göstəriş verdi. Bununla belə, bəzi analitiklər bu qərarın əsas məqsədinin etirazları boğmaq olduğunu irəli sürdü. Sözügedən bağlanma İranın 31 əyalətindən 21-də tətbiq olundu.

Hökumət etirazçılara qarşı sərt müdaxilə ilə hədələməyə başlayarkən,[66] Amerika Birləşmiş Ştatları Dövlət Departamenti etirazçıların "hədə-qorxu, zorakılıq və saxlanmalarla üzləşməsindən" narahatlıq duyduqlarını açıqladı. Video görüntülərdə tacirlər, qadın hüquqları müdafiəçiləri və tələbələr də daxil olmaqla etirazçıların tez-tez "Diktatora ölüm" və "**Nə Qəzza, nə Livan** **- canım İrana fəda**" şüarlarını səsləndirdiyi görüldü.

Davam edən etirazlara cavab olaraq İran hökuməti, Məhəmməd Rza Farzinin istefasından sonra keçmiş iqtisadiyyat naziri Əbdülnasır Hemmətini İran Mərkəzi Bankının yeni sədri təyin etdi.

### 1 yanvar 2026-cı il
Etirazların beşinci günündə Tehrandakı mərkəzi meyvə-tərəvəz halının fəhlə və əməkdaşları işlərini dayandırmış, paylama dövriyyəsini iflic edərək ölkə üzrə baş qaldıran üsyana qoşulmuşlar. "Bilərək və qətiyyətlə, dəstək üstə dəstək" şüarını səsləndirən etirazçılar, tətilərin genişləndirilməsi yolu ilə dəyişiklik üçün milli iradənin gücləndirilməsinə çağırış etmişlər. Polis nümayişçiləri dağıtmaq məqsədilə gözyaşardıcı qazdan istifadə etmişdir. Məlumatlara görə, Hüquq və Siyasi Elmlər Fakültəsinin Fakültə Şurasının katibi və Tehran Universiteti Fakültə Şurasının üzvü olan Sarira Kərimi 31 dekabr 2025-ci ildə həbs edilməsindən sonra 1 yanvar 2026-cı ildə azadlığa buraxılmışdır.

Bildirilir ki, Mərvdəşt şəhərində toplaşan etirazçılar "Bu il qan ilidir, Seyyid Əli devriləcək" kimi İslam Respublikası hökumətinə qarşı şüarlar səsləndirmişlər. Məşhəddə etirazçılar Sədi metro stansiyasında toplaşmış, çevik qüvvə bölmələri isə izdihamı güc tətbiq etməklə dağıtmağa cəhd göstərmişdir.

Lur azlığının yaşadığı Luristan bölgəsində etirazçıların küçələrdə tonqallar qaladığı və "**Bu il qan ilidir, Seyyid Əli devriləcək**" şüarını səsləndirdiyi bildirilmişdir. Əlavə məlumatlarda təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçılara qarşı döyüş sursatından istifadə etdiyi iddia olunmuşdur. Lurdeqan rayonunda qubernatorluq binasının ətrafı və bələdiyyə meydanı da daxil olmaqla şəhərin müxtəlif hissələrində toplaşmalar baş vermişdir. Həmin məlumatlara əsasən, gərginliyin artması fonunda bəzi şəxslərin hökumət və bank binalarına ziyan vurmağa cəhd göstərdiyi qeyd edilmişdir. Polis kütləni dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə etmiş, tərəflər arasında toqquşmaların yaşandığı bildirilmişdir. Hadisələr zamanı çoxsaylı şəxslər xəsarət almış, təsdiqlənməmiş xəbərlər isə bir neçə ölüm faktının baş verdiyini irəli sürmüşdür. Lurdeqanda bir uşaq da daxil olmaqla azı üç nəfərin öldüyü bildirilmişdir.[87][88] Qum şəhərində hökumət qüvvələrinin güclü mövcudluğu müşahidə olunmuşdur. Etirazçılar hökumət əleyhinə və Rza Pəhləvinin lehinə şüarlar səsləndirərək küçələri doldurmuşlar.

### 2 yanvar 2026-cı il
2 yanvar tarixində etibarlı media mənbələrinin məlumatına görə, etirazlar Tehran, Qum, İsfahan, Şiraz, İlam, Məşhəd, Kərəc, Zəncan, Həmədan və Keşm şəhərlərində yüksək iştirakla davam etmişdir. Zahidan və Tehranda etirazlar yenidən intensiv xarakter almışdır. Təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən öldürülən etirazçılar üçün Fuladşəhr, Kuhdəşt və Mərvdəşt şəhərlərində dəfn mərasimləri keçirilmişdir. Bu mərasimlər zamanı iştirakçılar hökumətə qarşı etirazlarını ifadə etmiş və "**Xameneyə ölüm**" şüarları səsləndirmişlər. Kuhdəştdə 31 dekabr tarixində güllələnərək öldürülən Amirhesam Xodayarifard üçün təşkil olunan dəfn mərasimində Bəsic və İnqilab Keşikçiləri Korpusu qüvvələri daş atılması və şüarların müşayiəti ilə ərazidən uzaqlaşdırılmışdır. Xodayarifardın atası oğlunun Bəsic üzvü olmadığını təsdiqləmişdir.

### 3 yanvar 2026-cı il
3 yanvar tarixində baş verən etirazlar əvvəlki günlərlə müqayisədə həm coğrafi yayılma, həm də iştirakçı sayı baxımından daha geniş olmuş, bununla paralel olaraq təhlükəsizlik qüvvələrinin mövcudluğu da artmışdır. İran Milli Müqavimət Şurası və İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyi (HRANA) Kazerun, Malekşahi, Kirmanşah, Şiraz, Məşhəd, Arkavaz, İsfahan, Tehran, Hafşəcan, Kərəc, Şəhr-e Kord və Fərdis də daxil olmaqla nümayişlərin keçirildiyi bəzi məkanları açıqlamışdır. HRANA etirazların başlanmasından bəri biri hökumət təhlükəsizlik qüvvələrinin üzvü olmaqla ümumilikdə 16 nəfərin həyatını itirdiyini bildirmişdir.

3 yanvar tarixində səsləndirilən şüarların da göstərdiyi kimi, etirazların mövzuları iqtisadi ədalətsizlik və idarəetmə problemlərindən azadlıq və ədalət tələblərinə qədər genişlənmişdir. HRANA etiraz məqsədlərinin zamanla təkamül etdiyini, "ticarətlə əlaqəli və gündəlik tələblərlə siyasi tələblər arasındakı sərhədlərin bulanıqlaşdığını və davam edən etirazların yığılmış, çoxqatlı narazılıqlar əsasında formalaşdığını" qeyd etmişdir.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın açıqlamalarından sonra İranın ali dini lideri Əli Xamenei 3 yanvar tarixində verdiyi bəyanatda "düşmənə boyun əyməyəcəyik" demiş və "üsyançıların yerinə oturdulmalı olduğunu" ifadə etmişdir. Həmin gün ABŞ Dövlət Departamenti etirazçıların dəfn mərasimlərinə yönəlmiş təzyiqləri pisləyən bəyanat yaymışdır.

Cloudflare şirkəti İranda internet trafikində 35%-lik azalma qeydə aldığını bildirmiş, iranlı internet istifadəçiləri isə tez-tez kəsintilər və bağlantı sürətinin zəifləməsi ilə üzləşdiklərini məlumat vermişlər.

### 4 yanvar 2026-cı il
4 yanvar tarixində Tehrandakı əsas bazarda təhlükəsizlik qüvvələrinin güclü mövcudluğu müşahidə olunmuşdur. Həmin gün İran üzrə azı 20 iri şəhər və kiçik yaşayış məntəqəsində etiraz aksiyaları və tətillər keçirilmişdir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp əlavə etirazçıların öldürüləcəyi təqdirdə iranlı rəsmilərin "çox sərt şəkildə vurulacağını" bəyan etmişdir.

### 5 yanvar 2026-cı il
Doqquzuncu gün etirazlar İran üzrə davam etmişdir. Tehranın Bağ-e Sepahsalar məhəlləsində "**Xameneyə ölüm**" şüarları səslənmişdir. Tehran Universitetinin yaxınlığında xüsusi təyinatlı qüvvələr yüksək hazırlıq vəziyyətində saxlanılarkən, Mərvdəşt kimi şəhərlərdən gündəlik həyata sirayət edən müqavimət və genişmiqyaslı tətillərlə bağlı məlumatlar daxil olmuşdur.

Yasuc şəhərində təhlükəsizlik qüvvələri qubernatorluq binası qarşısında toplaşan saxlanılan şəxslərin ailə üzvləri ilə üz-üzə gəlmişdir. Bildirilir ki, etirazlar İran cəmiyyətindəki narazılığın bir hissəsi olaraq Saman, Səngsər və Kuşk kimi daha kiçik qəsəbələrə də yayılmışdır.

Daha əvvəl qeyd olunan şəhərlərə əlavə olaraq, ölkə üzrə Çaharmahal və Baxtiyari əyalətindəki Saman, Səmnan əyalətindəki Səngsər, Zahidan, Kərəc şəhərindəki Fərdis, Fars əyalətindəki Meşkan və Mamasani bölgəsindəki Nurabad da daxil olmaqla müxtəlif məkanlarda etirazların baş verdiyi bildirilmişdir. Nümayişlər həmçinin Qəzvin, Həmədan, İlam, Məşhəd, Nişapur, Abade, Buşehr, Babol, Bucnurd, İsfahan əyalətindəki Kuşk, Mərkəzi əyalətdəki Şazənd, eləcə də şimalda yerləşən Rəşt və Sari şəhərlərində də qeydə alınmışdır. Məlumatlara görə, bu bölgələrdə etirazçılar ictimai məkanlarda toplaşaraq şüarlar səsləndirmiş və Xamenei rəhbərliyinə qarşı narazılıqlarını ifadə etmişlər; bu hal ölkə miqyasında iğtişaşların yayılmaqda davam etdiyini əks etdirmişdir.

### 6 yanvar 2026-cı il
İran Kürdüstan Demokrat Partiyası (KDPI), Komala, İnqilabçı Əməkçilər Birliyi, Kürdüstan Əməkçilər Birliyi, Xəbat Təşkilatı, Kürdüstan Azadlıq Partiyası (PAK) və Kürdüstan Azad Həyat Partiyası (PJAK) daxil olmaqla bir sıra mühüm kürd siyasi qrupları birgə bəyanat yayaraq etirazlara dəstək verdiklərini bildirmiş və İrandakı kürdləri tətil və nümayişlər təşkil etməyə çağırmışdır.

Tehrandakı Böyük Bazarda etirazçılar tərəfindən oturaq aksiya keçirilmişdir. Bazar esnafı tətilə çıxmışdır. Xüsusilə qızıl və valyuta, parça, ayaqqabı və məişət texnikası bazarlarının dəhlizlərində çoxsaylı dükanların qismən və ya tamamilə bağlı olduğu bildirilmişdir. Tətillərin spontan xarakter daşıdığı, bəzi məlumatlara görə isə bazarın "döyüş meydanına" çevrildiyi qeyd edilmişdir. Oturaq aksiya təhlükəsizlik qüvvələrinin gözyaşardıcı qazdan istifadə etməsi nəticəsində dağıdılmışdır.

İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyinin (HRANA) məlumatına görə, on gün ərzində etirazların baş verdiyi məkanların ümumi sayı 27 əyalətdə 88 şəhərdə 285 nöqtə olaraq qiymətləndirilmişdir. Bundan əlavə, 22 universitetdə etiraz aksiyalarının keçirildiyi bildirilmişdir. Qeyd olunmuşdur ki, etiraz şüarları iqtisadi, sosial və siyasi narazılıqları əhatə edən geniş spektri qoruyub saxlamışdır.

Yezdanşəhrdə yerli mənbələr polisin etirazçılara qarşı həddindən artıq güc tətbiq etdiyini, əvvəlcə gözyaşardıcı qazdan istifadə etdiyini, daha sonra isə mülki şəxslərə qarşı real mərmilərlə atəş açdığını bildirmişdir.

Tehrandakı Sina Xəstəxanasına və İlam şəhərindəki İmam Xomeyni Xəstəxanasına yaralı etirazçıları saxlanılmaq məqsədilə həyata keçirilən təhlükəsizlik qüvvələri basqınları ölkə üzrə geniş rezonans doğurmuşdur. İlamda ailələr və tibb işçiləri təhlükəsizlik qüvvələrinə müqavimət göstərmişdir. Təhlükəsizlik qüvvələrinin İlamdakı xəstəxanada tətbiq etdiyi üsullar arasında bina daxilində və xəstəxana ərazisində gözyaşardıcı qazdan istifadə də olmuşdur. Daxili İşlər Nazirinə İlam basqını ilə bağlı araşdırma aparılması və hesabat təqdim edilməsi barədə göstəriş verilmişdir.

6 yanvar tarixinədək saxlanılmış etirazçılara aid məcburi şəkildə alındığı bildirilən ümumilikdə 15 video etirafın rəsmi mediada yayımlandığı qeyd edilmişdir.

Onlayn sosial mediada Rza Pəhləvi 8 və 9 yanvar axşamları İran Standart Vaxtı ilə saat 20:00-da evlərdən və küçələrdən şüarların səsləndirilməsi çağırışı etmişdir. O, bu çağırışın məqsədini nümayişləri "intizamlı saxlamaq və mümkün qədər geniş iştiraklı etmək" kimi izah etmişdir. Həmçinin çağırışına verilən reaksiyadan asılı olaraq "növbəti aksiya çağırışlarını" elan edəcəyini bildirmişdir.

### 7 yanvar 2026-cı il
7 yanvar tarixində beluc milliyyətçisi silahlı qrup olan Xalqın Döyüşçüləri Cəbhəsinin (Halkın Savaşçıları Cephesi) üzvləri İranşəhr Polis İdarəsinin rəisi Mahmud Həqiqəti sui-qəsd nəticəsində öldürmüşdür. İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyi (HRANA) etirazların 31 əyalətdə 111 şəhərdə, ümumilikdə 348 nöqtədə baş verdiyini iddia etmişdir. Həmçinin 45 universitetin etirazlara qoşulduğu bildirilmişdir. Rəssamlar və müəllimlər etirazlara dəstək verən, eyni zamanda təhlükəsizlik qüvvələrinin etiraz iştirakçılarına qarşı təzyiqlərini tənqid edən bəyanatlar yaymışdır.

Bəsic qüvvələrinə bağlı mülki geyimli elementlərin müxtəlif şəhərlərdə etirazçılara və mülki şəxslərə hücum etdiyi barədə məlumatlar yayılmışdır. Küçələrdə və binaların üzərində ən çox səsləndirilən şüarlardan birinin "**Xameneyə ölüm**" olduğu qeyd edilmişdir.

HRANA, təhlükəsizlik qüvvələrinin həbslərinə və zorakılığına baxmayaraq etirazların davam etməsini, "İran cəmiyyətinin mühüm bir hissəsinin etirazın dəyərini susqunluq və fəaliyyətsizliyin dəyərindən daha aşağı görməyə başladığını" göstərən amil kimi şərh etmişdir. Əsas mövzular isə "vahid problemin iki tərəfi" kimi qiymətləndirilən iqtisadi və idarəetmə ilə bağlı narazılıqlar olaraq qalmaqda davam etmişdir.

7 yanvar tarixində hər ikisi İranın kürd bölgəsində yerləşən Abdanan və Mələkşahi şəhərlərinin təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən tərk edildiyi və şəhərlərə nəzarətin etirazçıların əlinə keçdiyi bildirildi.

Məşhəddə etirazçıların bayraq dirəyindən İran İslam Respublikasına aid böyük bir bayrağı endirdikləri və daha sonra onu iki yerə cırdıqları müşahidə olunmuşdur.

### 8 yanvar 2026-cı il
Etirazlar Pəhləvinin aksiyalar üçün müəyyən etdiyi saat olan 20:00-dan sonra daha da kəskinləşmişdir. Güclü repressiyalardan əvvəl hökumətin geniş yayılmış təcrübəsi kimi bir çox şəhərdə telefon xətləri və internet əlaqələri kəsilmişdir. Elon Mask tərəfindən təmin edilən Starlink peyk internet xidməti bu kəsintilərdən təsirlənməmiş və bəzi istifadəçilərə dövlət nəzarətində olan internet blokadalarını aşmağa imkan vermişdir. Tehranda şüar səsləndirən kütlələrin əsasən Pəhləvi tərəfdarı olduğu müşahidə edilmişdir. *CBS News* etirazların "mümkün bir dönüş nöqtəsinə" çatdığını qeyd etmişdir; *[[Euronews]]* isə bu vəziyyətin "etiraz hərəkatında yeni bir eskalasiyanı təmsil etdiyini" bildirmişdir. Qaimiyədə etirazçılar 2020-ci ildə ABŞ tərəfindən öldürülən və qısa müddət sonra İslam Respublikası tərəfindən şəhid elan edilən İnqilab Keşikçiləri komandanı Qasım Süleymaninin heykəlini devirmişdir.

Norveç mərkəzli insan hüquqları təşkilatı Hengaw Kirmanşahdakı etirazlar zamanı İnqilab Keşikçiləri Quru Qoşunlarının iki üzvünün öldürüldüyünü iddia etmişdir. Tehran əyalətinə bağlı Məlard rayonunda isə yerli iğtişaşları nəzarət altına almağa cəhd göstərən bir polis əməkdaşı bıçaqlanaraq öldürülmüşdür.

İnsan hüquqları qrupları həmçinin Tehrandakı Qədir Xəstəxanasında İran İslam Respublikası təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən öldürülmüş etirazçılara aid cəsədlərin toplandığı bir yığını yoxlayan "çarəsiz vəziyyətdə olan ailə üzvlərini" əks etdirən videonun həqiqiliyini təsdiqləmişdir.

### 9 yanvar 2026-cı il
Video görüntüləri və şahid ifadələrinə əsasən, sürgündə yaşayan şahzadə Rza Pəhləvinin çağırışına cavab verən etirazçılar ardıcıl ikinci gecə — cümə axşamı İran üzrə küçələrə çıxmışdır. Pəhləvi həmçinin ABŞ Prezidenti Donald Trampdan iranlı etirazçılara dəstək verməsini tələb etmişdir. *[[The Economist]]* etirazların 2009-cu ildən bəri ən böyük miqyasına çatdığını bildirərək, "İranı uzun müddətdir izləyən bəzi təcrübəli müşahidəçilərin bu etirazların 1979-cu ildə şahın devrilməsindən bəri görülən ən böyük hərəkat olduğu qənaətində olduqlarını" qeyd etmişdir. Hindistanda ingilis dilində yayımlanan *NDTV 24x7* iranlı qadınların videolarda siqaret yandıraraq Xameneyin şəkillərini yandırdıqlarını və bu görüntülərin X, Reddit, Instagram və Telegram kimi sosial media platformalarında sürətlə yayılan viral etiraz tendensiyasına çevrildiyini xəbər vermişdir. İranda Xameneyə aid təsvirlərin yandırılmasının qanunsuz olması səbəbindən müşahidəçilər bu videoları qadınların şəxsi azadlıqları üzərində dövlət hakimiyyətini rədd etdiklərini göstərən qəsdən meydanoxuma aktları kimi şərh etmişdir. Bu tendensiya qadınlar üzərində tətbiq edilən sərt dini və inzibati normaların rədd edildiyini göstərən oxşar qiymətləndirmələrlə birlikdə bir çox digər xəbər qurumları tərəfindən də qeydə alınmışdır.

Xameney qısa televiziya çıxışı ilə etirazlara toxunmuşdur. Çıxışında ABŞ Prezidenti Trampı "təkəbbürlü" adlandıran Xameney əllərinin iranlıların qanı ilə ləkələndiyini bildirmiş və Trampın digər təkəbbürlü liderlər kimi devriləcəyini ifadə etmişdir. O, etirazçıları isə zərərli şəxslər və talançılar kimi xarakterizə etmişdir.

İsfahanda İran İslam Respublikası Radio və Televiziya Qurumuna məxsus bir ofisdə yanğın baş vermişdir. Etirazçılar həmçinin Tehranda Golhak və Səadətabad məhəllələrində yerləşən məscidlər də daxil olmaqla bəzi binaları yandırmışdır.

Müxalif media Kirmanşah əyalətində etirazçılarla təhlükəsizlik qüvvələri arasında baş verən toqquşmalar zamanı İnqilab Keşikçiləri Quru Qoşunlarına bağlı Nəbi Əkrəm Birliyinin azı 10 üzvünün öldürüldüyünü bildirmişdir.

İran məhkəmə hakimiyyətinin sədri Qulam Hüseyn Mühisini Eceyi etirazçıların heç bir hüquqi güzəşt göstərilmədən, qanunun icazə verdiyi ən sərt və qəti cəzalarla üzləşəcəyini açıqlamışdır. ABŞ kəşfiyyatının yüksəkvəzifəli rəsmiləri *Axios* nəşrinə verdikləri açıqlamada, bu etirazların rejimi sabitlikdən çıxara bilməyəcəyi ilə bağlı əvvəlki qiymətləndirmələrinin "yenidən nəzərdən keçirildiyini" bildirmişdir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp cümə axşamı ölkə üzrə etirazlar davam edərkən İran hakimiyyətini nümayişçiləri öldürməməyə çağırmış və iranlıları "cəsur insanlar" kimi xarakterizə etmişdir.

*Twemoji* emoji kitabxanası İran bayrağı emojisini İran İslam Respublikası bayrağından müasir Aslan və Günəş bayrağı dizaynı ilə əvəz etmişdir.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər, Oman və Türkiyə kimi ölkələrdən İran şəhərlərinə həyata keçirilən hava reysləri kütləvi etirazlar səbəbindən ləğv edilmişdir.

Tehran və Şiraz şəhərlərindəki xəstəxanalarda çalışan həkimlər çoxsaylı yaralı etirazçının gətirilməsi nəticəsində tutumun aşıldığını bildirmiş, bəzi tibb müəssisələri baş və göz nahiyəsindən odlu silah yaraları alan çoxsaylı xəstələr səbəbindən təcili olmayan hospitalizasiyaları və əməliyyatları dayandırmışdır.

''CNN''ə göndərilən səsli mesajda Nişabur şəhərində çalışan iranlı bir həkim İran təhlükəsizlik qüvvələrinin "azı 30 nəfəri" öldürdüyünü, onların "arasında uşaqların da olduğunu" bildirmişdir. O, həmçinin "5 yaşlı bir uşağın anasının qucağında olarkən vurulduğunu" qeyd etmişdir. Həkimin sözlərinə görə, təhlükəsizlik qüvvələri yoldan keçənləri və hadisələrlə əlaqəsi olmayan şəxsləri də hədəfə almışdır. Eyni həkim əlavə etmişdir: "Xəstəxanalar son dərəcə xaotik vəziyyətdədir və xəstələr tanınmaqdan və şəxsiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsindən qorxurlar. Buna görə insanları məlumatlandırmağa və onları özəl klinikalarda müalicə etməyə çalışırıq."

### 10 yanvar 2026-cı il
Gecəyarısından səhərə qədər Tehran Bələdiyyəsinin əməkdaşlarının küçələrdəki boş güllə qovlarını təmizləyib toplayaraq təhlükəsizlik qüvvələrinə təhvil vermək vəzifəsi ilə məşğul olduqları bildirildi.

İslam Respublikası rəsmiləri nin davam etdirdiyi internet kəsintisinə baxmayaraq, 9-10 Yanvar gecəsi Tehran və İranın müxtəlif bölgələrində minlərlə etirazçı toplaşaraq "**Xameneyə** **ölüm**" və "**Şah çox yaşa**" şüarları səsləndirdi. Bu hadisə, Rza Pəhləvinin etirazçılara şəhər mərkəzlərinin nəzarətini ələ keçirməyi və rejimdən əvvəlki "Aslan və Günəş" bayrağını qaldırmağı çağırışından sonra baş verdi. Pəhləvi həmçinin yaxın zamanda İrana qayıdacağına dair söz verdi.

İnternet blokadası, rəqəmsal əməliyyatlar daxil olmaqla gündəlik həyatı, habelə xəstəxanaların, apteklərin, bankların və idarələrin fəaliyyətini pozdu. Bir çox müəssisə qapılarını açmadı.

İnternet kəsintisi, etirazların miqyasının və etirazçılara qarşı polis zorakılığının səviyyəsinin dəqiq sənədləşdirilməsinə mane oldu. İranlı Nobel Sülh Mükafatı laureatı Şirin Əbadi 9 Yanvar 2026-cı ildə, "genişmiqyaslı rabitə qaranlığı altında planlaşdırılmış qırğın" ehtimalı barədə xəbərdarlıq edərək, Tehrandakı bir xəstəxanada yüzlərlə yaralı etirazçıya dair şahidliklər eşitdiyini açıqladı.*The Guardian* 10 Yanvar 2026-cı il tarixində Starlink üzərindən əlavə hesabatlar aldığını bildirərək belə yazdı: "Biz inqilab üçün ayağa qalxırıq, lakin yardıma ehtiyacımız var. Təcavüzkar snayperlər Təcriş Arg bölgəsinin (Tehranın varlı rayonlarından biri) arxasına yerləşdirilib." Başqa bir etirazçı şəhər ərazisində çox sayda nümayişçinin vurulduğunu qeyd edərək, "Yüzlərlə cəsəd gördük" dedi. Üçüncü bir şahid isə təhlükəsizlik qüvvələrinin atəş açması nəticəsində öldürülən etirazçıların sayının "çox yüksək" olduğunu təsdiqlədi. İnsan hüquqları fəalları, bu şahidliklərin əldə etdikləri hesabatlarla uyğun olduğunu bildirdi. *[[The Guardian]]*, internet kəsintisinə baxmayaraq etirazçıların beynəlxalq mediadan artan polis zorakılığına dair məlumatların paylaşılmasını tələb etdiyini, bir fəalın "lütfən insanların həqiqi güllə ilə öldürüldüyünü açıq qeyd edin" dediyini qeyd etdi.

*The Guardian* məlumatına görə, Avropa İttifaqı və ABŞ daxil olmaqla beynəlxalq ictimaiyyətin böyük bir hissəsi etirazçılara açıq dəstək göstərdi. ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio X sosial platformasında "Amerika Birləşmiş Ştatları İranın cəsur xalqını dəstəkləyir" paylaşımını etdi. ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə "İran, bəlkə də heç vaxt olmadığı qədər azadlığa baxır. ABŞ yardıma hazır!!!" ifadələrini işlətdi.

CBS News-in məlumatına görə, İran Baş Prokuroru Məhəmməd Movahedi-Əzad, etirazçıların ölüm cəzası ilə məhkum edilə bilən "**Allah’a qarşı mübarizə**" (**müharibə**) ittihamı ilə üzləşə biləcəyini bildirdi. Eyni xəbərdə, dövlət mediasının "Tehran və əksər vilayətlərdə hər hansı bir toplanış və xaos yoxdur" yönündəki yayımı ilə Associated Press tərəfindən əldə edilən və Tehranın Səadətabad məhəlləsində davam edən nümayişləri göstərən foto, eləcə də Fars Xəbər Agentliyinə aid, İsfahanda etirazçıların molotov kokteylləri atdığı və ən azı bir şəxsin uzun namlulu silahdan istifadə etdiyi təhlükəsizlik kamerası qeydi arasında ziddiyyət olduğu vurğulandı. Dövlət mediasına bağlı Gənc Jurnalistlər Klubu, etirazçıların Qaçsaran şəhərində İnqilab Keşikçilərinə bağlı könüllü Bəsic milislərindən üç nəfəri öldürdüyünü bildirdi. Rza Pəhləvi, etirazların bazar gününədək davam etməsi çağırışında bulundu.

### 11 yanvar 2026-cı il
X və yüksək səviyyəli İran rəsmiləri etirazçılarla iqtisadi məsələlər barədə görüşməyə hazır olduqlarını bildirsələr də, narahatlığı eyni zamanda "yağmacılar" tərəfindən təşviq olunan bir hərəkət kimi xarakterizə etmiş və etirazların "xarici qüvvələr" (Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrail) tərəfindən maliyyələşdirildiyini qeyd etmişlər. İran dövlət mediası, Prezident Məsud Pezeşkiyanın etirazları təşviq etməkdə ittiham etdiyi xarici "terroristlər"ə ünvanlanmış çıxış etdiyini xəbər vermişdir. Pezeşkiyan əlavə olaraq bunları ifadə etmişdir: "Qətiyyətliyik və iqtisadi problemləri mümkün olan bütün yollarla həll etməyə qərar vermişik."

Parlamentin sədri Məhəmməd Bəkir Qalibaf, bir parlament iclasında etdiyi çıxışda, Trampın əvvəlki təhdidlərinə istinad edərək, İranın ABŞ tərəfindən hücuma məruz qalması halında ABŞ-ın hərbi bazaları və bölgədəki gəmiləri ilə İsrailin cavab tədbirinə məruz qalacağını bildirmişdir. İclas zamanı sərtlik tərəfdarı siyasətçilər kürsüyə çıxaraq "Amerikaya ölüm" şüarları səsləndirmişlər. İran daxilində davam edən etirazlarla həmrəylik məqsədilə Paris, Vilnüs və Londonda nümayişlər təşkil edilmiş və Qərb hökumətləri İran xalqını dəstəkləyərək azadlıq tələblərinə cavab verməyə çağırılmışdır. *[[The New York Times]]* xəbər verib ki, Trampa İranla bağlı hərbi variantlar barədə məlumat verilib, lakin hələ yekun qərar qəbul edilməyib.

*[[Forbes (jurnal)|Forbes]]* xəbər verir ki, İran hökuməti internet kəsintisi zamanı Starlink şəbəkəsini uğurla deaktiv edib. Digər mənbələr isə bildirir ki, İran ölkə üzrə Starlink şəbəkəsini uğurla pozmuş; koordinasiyalı siqnal qarışdırma (jamming) əməliyyatları səbəbindən Starlink trafikinə qədər %80-ə qədər kəsinti baş vermişdir.

11 yanvarda Los Ancelesdə təşkil olunan həmrəylik mitinqi zamanı Westwoodda bir U-Haul yük maşını etirazçıların üzərinə sürülmüşdür. İran daxilində isə Beluç Xalq Döyüşçüləri Cəbhəsi üzvləri Sistan və Belucistan əyalətinə bağlı Daştiyari rayonunda bir Polis Qüvvələri Komandanlığı (LEC) patrul avtomobilinə hücum etmiş, nəticədə bir LEC əməkdaşı həlak olmuş, digəri yaralanmışdır.

### 12 yanvar 2026-cı il
Tehranda, liderlərin etirazlara qarşı tədbir görülməsi ilə bağlı çağırışından sonra on minlərlə şəxs hökumətyönlü mitinqdə iştirak etmişdir. Nümayişçilərin İran bayraqları daşıdığı, islam şüarları səsləndirdiyi və Əliyə istinadla Heydər kimi fiqurları andığı müşahidə olunmuşdur. Lakin *Iran International* tərəfindən yayımlanan xəbərlərdə görüntü və videoların dəyişdirildiyi bildirilmişdir. Prezident Məsud Pezeşkianın da mitinqdə iştirak etdiyi qeyd edilmişdir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp, etirazçılara qarşı sərt müdaxilə ilə əlaqədar İslam Respublikasına hücum təhdidi irəli sürdükdən sonra, İranın nüvə proqramını müzakirə etmək məqsədilə ABŞ ilə əlaqə saxladığını açıqlamışdır. Həmçinin İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqaei təhlükəsizlik qüvvələrinin etiraz edən vətəndaşlara birbaşa atəş açdığını ictimai şəkildə təsdiq etmişdir. Bu açıqlamalar həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq miqyasda geniş rezonans doğurmuş; İran hökumətinin nümayişlərə yanaşmasına dair tənqidləri artırmış, müdaxilənin proporsionallığı ilə bağlı sualları gündəmə gətirmiş və ölkədə vətəndaş azadlıqları ilə əsas hüquqların ümumi vəziyyəti barədə insan hüquqları təşkilatlarının araşdırmalarına səbəb olmuşdur.

### 13 yanvar  2026-cı il
13 yanvarda *Iran International* ən azı 12.000 nəfərin öldürüldüyünü bildirmiş və bu hadisələri "İranın müasir tarixinin ən böyük qətliamı" kimi səciyyələndirmişdir. *CBS News* isə İranda bəzi telefon xətlərinin yenidən açılması və məlumatların yayılması ilə 12.000 nəfərin həlak olduğunu, bu sayın ehtimal ki, 20.000-ə çata biləcəyini xəbər vermişdir.

Prezident Tramp iranlıları etirazları davam etdirməyə çağırmış və təfərrüat vermədən yardımın yolda olduğunu bildirmişdir. Tramp *Truth Social* platformasında etdiyi paylaşımda bunları yazmışdır:"İranlı vətənpərvərlər, ETİRAZI DAVAM ETDİRİN – QURUMLARINIZI ƏLƏ KEÇİRİN!!! Qatillərin və istismarçıların adlarını qeyd edin. Onlar böyük bədəl ödəyəcəklər. Etirazçıların mənasız şəkildə öldürülməsi DAYANANA qədər iranlı rəsmilərlə bütün danışıqları ləğv etdim. YARDIM YOLDADIR. MIGA (İranı yenidən böyük edin) (Make Iran Great Again)!!! PREZİDENT DONALD J. TRAMP"Bir müxbirin Trampa "yardım yoldadır" ifadəsi ilə nəyi nəzərdə tutduğunu soruşması üzərinə, Tramp yalnız "Bunu özünüz müəyyən etməlisiniz. Təəssüf edirəm." cavabını vermişdir.

### 14 yanvar 2026-cı il
Kürdistan Azadlıq Partiyası Kirmanşah şəhərində İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu-nun (İİKK) qərargahına hücum təşkil etmiş və partiyanın öz bəyanatına görə qərargaha uğurla sızaraq İİKK-yə ağır itkilər yetirmişdir.

BBC Verify və BBC Farsça tərəfindən təhlil edilən bir video, məhkəmə-tibbi ekspertizasına əsasən, morqda əksəriyyətində aydın xəsarət izləri olan təxminən 200 meyitin yerləşdiyini göstərmişdir. Qurbanlar arasında cəmi 16 yaşı olan bir şəxsin də olduğu bildirilmişdir. Norveç mərkəzli Iran Human Rights (IHR) 8–12 yanvar tarixləri arasında İranda iğtişaşların pik həddə çatdığı dövrdə İran rejim qüvvələri tərəfindən azı 3.428 etirazçının öldürüldüyünü və azı 10.000 etirazçının həbs edildiyini açıqlamışdır. İran məhkəmə hakimiyyətinin rəhbəri ölkə üzrə etirazlar zamanı saxlanılan şəxslərin sürətlə mühakimə olunaraq edam ediləcəyini bəyan etmişdir. Vaşinqton administrasiyası repressiyalara cavab olaraq hərbi müdaxilə təhdidində bulunmuşdur.

Britaniya və Amerika hərbi qüvvələri Qətərdə yerləşən Əl-Udeyd Hərbi Hava Bazası-ndan geri çəkilməkdədir.Amerika Birləşmiş Ştatları bu geri çəkilmənin qabaqlayıcı tədbir olduğunu açıqlamışdır. Bir diplomat Reuters agentliyinə verdiyi açıqlamada "Bu, mövqe dəyişikliyidir və əmr olunmuş təxliyə deyil" demişdir. İtaliya və Polşa da daxil olmaqla bəzi ölkələr vətəndaşlarını İranı "dərhal" tərk etməyə çağırmışdır.

Donald Trump Oval kabinetdə verdiyi açıqlamada İrandakı etirazların yatırılması zamanı baş verən qətllərin dayandırıldığı barədə məlumat aldığını və Erfan Soltani barəsində çıxarılan edam hökmünə istinad edərək "edam planının olmadığına" inandığını bildirmişdir.

Agence France-Presse-in məlumatına görə, İran dövlət televiziyası Donald Trump-a qarşı 2024-cü ildə Butler şəhərində keçirilən mitinq zamanı baş vermiş sui-qəsd cəhdinə aid görüntüləri fars dilində "Bu dəfə [güllə] hədəfi qaçırmayacaq" mesajı ilə yayımlamışdır. Yayım Ted Kruz və Trampa yaxın digər şəxslərin etirazına səbəb olmuşdur. Ağ Ev hadisə ilə bağlı hələlik açıqlama verməmişdir.

### 15 yanvar 2026-cı il
İran rejimi mümkün etiraz aksiyalarının qarşısını almaq məqsədilə ölkə üzrə komendant saatı elan etmişdir. Ölkə miqyasında qəsəbə və şəhərlərdə patrul xidmətini həyata keçirmək üçün təhlükəsizlik qüvvələri və tanklar yerləşdirilmişdir. Institute for the Study of War (ISW) 14 və 15 yanvar tarixlərində heç bir etiraz aksiyası qeydə almadığını bildirmişdir.

### 16 yanvar 2026-cı il
Human Rights Activists News Agency (HRANA) 22.104 etirazçının saxlanıldığını xəbər vermişdir.

Zahedan şəhərində sünni din xadimi Mövlana Əbdülhəmid-in cümə namazı xütbəsindən sonra kiçikmiqyaslı etiraz aksiyası qeydə alınmışdır. Sözügedən xütbədə Əbdülhəmid İran rejiminin etirazlara reaksiyasını pisləmişdir. Tehran ş əhərində isə cümə namazı imamı Ayətullah Əhməd Xatəmi saxlanılan etirazçıların edam edilməsinə çağırış etmişdir.

Məhdudiyyətlərə baxmayaraq, HRANA tərəfindən internet fəaliyyəti üzrə 2 faiz həcmində cüzi artım qeydə alınmışdır.

### 17 yanvar 2026-cı il
ISW qüvvədə olan komendant saatı şəraitində 17 yanvarda küçələrdə hər hansı etiraz aksiyası qeydə almadığını bildirmişdir. Bunun əvəzinə, Tehran, Şiraz və İsfahan şəhərlərində bəzi iranlılar evlərinin pəncərələrindən rejim əleyhinə şüarlar səsləndirmişdir.

17 yanvarda Iran International təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçıları müəyyənləşdirmək məqsədilə yaşayış evlərinə və iş yerlərinə basqınlar təşkil etdiyini, müşahidə kameralarının görüntülərinin təhvil verilməsi üçün təzyiq göstərdiyini, habelə telefonlarında etirazlarla bağlı materiallar olan vətəndaşları saxlanılmaq üçün ictimai məkanlarda nəzarət-buraxılış məntəqələri qurduğunu bildirmişdir.

### 18 yanvar 2026-cı il
Axşam saatlarında İranın dövlət yayım qurumu Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) kibercumla məruz qalmışdır. Hakerlər kanalın yayımını ələ keçirərək sürgündə olan vəliəhd şahzadə Rza Pəhləvi-ni əks etdirən görüntülər yayımlamışdır. Bununla yanaşı, təhlükəsizlik qüvvələrinin formasını geyinmiş bir qrup kişinin rejim qüvvələrinə "silahlarınızı xalqa tuşlamayın" və əvəzində "İranın azadlığı üçün xalqla birlikdə hərəkət edin" çağırışı etdiyi kadrlar da nümayiş etdirilmişdir.

### 19 yanvar 2026-cı il
19 yanvarda ABC News zorakı repressiyanın etirazları yatırmış kimi göründüyünü bildirmişdir. ABC-yə müsahibə verən iranlı müxalif Mehdi Yahyanejad "repressiya o qədər şiddətli oldu ki, etirazlar demək olar ki, tamamilə dayandı" demişdir. Davam edən komendant saatı səbəbilə bəzi iranlılar Tehran, Şiraz və İsfahan şəhərlərində evlərinin pəncərələrindən rejim əleyhinə şüarlar səsləndirmişdir.

### 21 yanvar 2026-cı il
21 yanvarda İran rəsmiləri sərt repressiya dalğasından sonra etirazların yatırıldığını açıqlamışdır. İranın Baş prokuroru Məhəmməd Mövəhhedi Azad ölkədə iğtişaşların başa çatdığını bəyan etmişdir.

### 25 yanvar 2026-cı il
Prezident Məsud Pezeşkian-ın oğullarından biri olan Yusif Pezeşkian hakimiyyət orqanlarını internet məhdudiyyətlərini aradan qaldırmağa çağırmışdır. O bildirmişdir ki, çıxışın məhdudlaşdırılması hökumətin etirazçılara qarşı zorakı repressiyasını əks etdirən foto və videomaterialların yayılmasının qarşısını almayacaq, yalnız onu gecikdirəcəkdir.

### 27 yanvar 2026-cı il
The Guardian İslam Respublikasının etirazlar zamanı baş vermiş ölümləri kütləvi məzarlıqlar və gizli dəfnlər vasitəsilə gizlətdiyini bildirmişdir.

### Fevral ayı hadisələri
3 fevral tarixində Təbriz şəhərində tibb elmləri üzrə təhsil alan tələbələr qətliam qurbanlarını anmaq məqsədilə kampus ərazisində toplantı keçirmişdir. Oxşar toplantılar Məşhəd və Şiraz şəhərlərində də təşkil olunmuşdur. 5 fevral tarixində Şiraz Tibb Elmləri Universiteti tələbələrinin çoxgünlü oturaq etiraz aksiyası davam etmişdir. Şirazlı tələbələr ümumi repressiya siyasətlərinə etiraz etmək və səhiyyə işçilərinə dəstək vermək məqsədilə aksiya keçirirdilər.

Rəsmi tədbirlərə qarşı incəsənət ictimaiyyətinin simvolik etirazları 5 fevralda da davam etmişdir. Fecr Beynəlxalq Film Festivalı çərçivəsində geri çəkilmələr dalğavari şəkildə baş vermiş, o cümlədən Emir Cedidi-nin iştirakdan imtinası qeydə alınmışdır.

10–11 fevral gecəsi 1979-cu il İran İnqilabı-nın 11 fevral ildönümünə hazırlıq məqsədilə rəsmi mərasimlər keçirilərkən, İranın müxtəlif şəhərlərində insanlar evlərindən açıq şəkildə hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirmişdir. Oxşar şüarlar əvvəlki gecələrdə də eşidilmişdir. Human Rights Activists News Agency (HRANA) bu şüarları "vətəndaş itaətsizliyinin davamlı forması" kimi qiymətləndirmişdir.

### Etirazların yenidən alovlanması

### 21 fevral 2026-cı il
21 fevral tarixində universitet tələbələri bir neçə etiraz aksiyası keçirdilər; bunlara Şəhid Beheşti Universiteti-də oturaq aksiya, Əmir Kəbir Texnologiya Universiteti-də etiraz və küçənin bağlanması, Məşhəd Tibb Elmləri Universiteti-də aksiya və Şərif Texnologiya Universiteti-də keçirilən, Bəsic üzvlərinin hücumuna məruz qalan etiraz daxildir.

Yeni semestrin əvvəlində baş qaldıran və əvvəlki etiraz dalğasında öldürülənlərin 40-cı gün mərasimi ilə üst-üstə düşən yeni etiraz dalğasında İranın ali rəhbəri Əli Xamenei “qatil lider” adlandırılmış, onun yerinə Rza Pəhləvi-nin keçməsi ilə bağlı çağırışlar səsləndirilmişdir.

Tehrandakı İran Elm və Texnologiya Universiteti-də bir tələbə həyatını itirmişdir; İranın dövlət mediası bunun dərs zamanı baş vermiş qəfil sağlamlıq problemi ilə əlaqədar olduğunu bildirmişdir.

### 22 fevral 2026-cı il
İranın əsas universitetlərində tələbələr əvvəlki etiraz dalğasında həlak olanların xatirəsinə etiraz aksiyaları keçirdilər. Mitinqlər zamanı “Diktatora ölüm” şüarları səsləndirildi.

### 23 fevral 2026-cı il
Tələbə etirazları ardıcıl üçüncü gün davam etdi, və bu zaman İran monarxiyasının simvolları mənimsənildi.[275] Universitet rəhbərliyi və təhlükəsizlik qüvvələri etirazların “qanunsuz” olduğunu bildirdi, yataqxanalarda axtarışlar apardı və etirazlarda iştirakda şübhəli bilinən tələbələri həbs etdi.

### 24 fevral 2026-cı il
Universitet etirazları dördüncü günündə Təhran, Məşhəd, İsfahan və Yəzd daxil olmaqla İranın müxtəlif universitet şəhərciklərində davam etdi. Həmçinin Iran International-a çatan görüntülər bəzi məktəblərdə də etiraz aksiyalarının keçirildiyini; tələbələrin dərs kitablarındakı dövlət rəhbərlərinə aid şəkilləri cırdığını göstərdi.

### 25 fevral 2026-cı il
25 fevralda etirazlar davam etdi. Nümayişlər zamanı “Xameneiyə ölüm” şüarları səsləndirildi. Müxalif Iran International-ın yaydığı məlumata görə, adı açıqlanmayan bir universitet kampusunda Şir və Günəş bayrağı qaldırıldı.

### Zərbələrdən sonra

### 28 fevral 2026-cı il
28 fevralda, İsrail–ABŞ-ın İrana qarşı zərbələrinin ilk günündə, iranlılar davam edən etirazlar çərçivəsində evlərinin pəncərələrindən “Xameneiyə ölüm” şüarları səsləndirdilər. Tehrandakı bir məktəbdə təhsil alan qız şagirdlər isə “Vilayətə ölüm” şüarını səsləndirdilər. İran daxilində çoxsaylı iranlılar ABŞ və İsrailin İrana qarşı birgə zərbələrini qeyd edir və buna sevinirdilər. İranlılar bayram etmək məqsədilə küçələrə axışmağa başladıqda, internet blokadası yenidən tətbiq edildi və mümkün üsyanın qarşısını almaq üçün küçələrə xüsusi təyinatlı qüvvələr yerləşdirildi. Həmçinin yayılan görüntülər təhlükəsizlik qüvvələrinin küçələrdə bayram edən insanların üzərinə atəş açdığını göstərirdi.

Rza Pəhləvi İran daxilindəki iranlıları İslam Respublikasının “çökməkdə olduğu” şəraitdə etirazları yenidən başlatmağa hazırlaşmağa çağırdı. O, hərbi və təhlükəsizlik qüvvələrini hakimiyyət strukturlarının deyil, ictimaiyyətin tərəfini tutmağa səslədi. Rza Pəhləvi eyni zamanda ABŞ-ın İrana qarşı hərəkətlərini “humanitar müdaxilə” kimi səciyyələndirdi və Donald Trampı mülki əhaliyə zərər verilməsinin qarşısını almağa çağırdı.

### '''Mart''' '''2026-cı il'''
Rejim qüvvələri küçələrdə silahlı şəkildə yerləşdirilmiş vəziyyətdə qalmaqda davam edirdi. Evlərdən pəncərələr vasitəsilə edilən etirazlar davam edirdi. Rejim qüvvələri məktəblər və xəstəxanalar kimi mülki obyektlərdə də yerləşdirilmişdi. Yayılan görüntülər rejim qüvvələrinin evlərinin pəncərələri arxasından şüarlar səsləndirən insanlara atəş açdığını göstərirdi. Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Tehranda yerləşən bir sinif otağından televiziya vasitəsilə mətbuat konfransı keçirdikdən sonra hakimiyyətin mülki obyektlərdən istifadə etməsi ilə bağlı narahatlıqlar artdı.

2 mart tarixində İran qadın futbol yığması Avstraliyada Cənubi Koreya komandası ilə keçirilən Qadınlar arasında Asiya Kuboku oyunundan əvvəl İran İslam Respublikasının dövlət himnini oxumaqdan imtina etdi; bu addım səssiz etiraz forması kimi qiymətləndirildi. 5 martda isə komandanın Avstraliya ilə növbəti oyundan əvvəl dövlət himnini oxumağa məcbur edildiyi, əks halda oyunçuların ailə üzvlərinin hədələndiyi barədə məlumat verildi. Komanda 8 martda turnirdən kənarlaşdırıldıqdan sonra komanda üzvləri avtobusla ərazini tərk edərkən pəncərədən SOS siqnalını xatırladan əl işarələri göstərdilər. Bu hadisə etirazlara və Avstraliyanın komandaya sığınacaq verməsi çağırışlarının artmasına səbəb oldu. İran dövlət mediası isə komandanın İran müharibəsi fonunda turnirin açılış oyununda İran İslam Respublikasının dövlət himnini oxumadıqlarına görə oyunçuları “müharibə dövrünün xainləri” olmaqda ittiham etmişdi.

8 martda Müctəba Xameneinin yeni Ali rəhbər elan edilməsindən sonra evlərin pəncərələrindən “Müctəbaya ölüm” şüarları eşidildi. 10 martda Rza Pəhləvi iranlıları onun “son çağırışını” gözləyərkən evlərində qalmağa çağırdı və birlik əlaməti kimi gecə vaxtı damlardan səsləndirilən şüarların davam etdirilməsini istədi. Həmin gün İran İslam Respublikasının milli polisi baş komandanı və faktiki polis rəisi Əhməd‑Rza Radan xəbərdarlıq edərək bildirdi ki, küçələrə çıxan hər bir etirazçı “düşmən” kimi qiymətləndiriləcək və təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçılara qarşı “barmaqları tətik üzərindədir”.

## Etirazçılar tərəfindən tətbiq olunan üsullar

### Ümummilli tətillər
Ölkə üzrə müəssisələr, mağazalar, kafelər və işçilər tərəfindən, habelə onlayn mağazalar və sosial media fenomenləri tərəfindən ümummilli tətillər həyata keçirilmişdir.

### Diqqət çəkən şüarlar və simvollar
Etirazlar zamanı nümayişçilər tərəfindən hökumət əleyhinə əhvali-ruhiyyəni, monarxiyanın bərpasına dair çağırışları və etirazçılar arasında birlik vurğusunu əks etdirən müxtəlif diqqətəlayiq şüarlar səsləndirilmişdir. Bu şüarlar farsdilli yayım həyata keçirən Manoto və Iran International kimi media qurumlarının video və xəbər materiallarında geniş şəkildə sənədləşdirilmişdir. Şüarların bir qismi Pəhləvi sülaləsi ilə bağlı tarixi istinadlar ehtiva etmiş, digərləri isə birbaşa İranın ali dini lideri Əli Xamenei-ni və ya İslam Respublikası idarəçiliyini hədəfə almışdır. Etirazlarla əlaqələndirilən simvollar sırasında monarxist meyillərin və hökumətə müxalifətin göstəricisi kimi müxtəlif aksiyalarda dalğalandırılan **Şir və Günəş bayrağı** da yer almışdır.

### Diqqətəlayiq şüarlar

* **"Nə [[Qəzza zolağı|Qəzza]], nə [[Livan]], canım fəda İrana"** (Farsca: نه غزه نه لبنان، جانم فدای ایران; transliterasiya: *Na Qazze na Lebnan, jânam fadâ-ye Irân*) – Bu şüar bəzi iranlıların İslam Respublikasının fələstinli silahlı qruplara göstərdiyi hərbi, maliyyə və siyasi dəstəyə etirazını, həmçinin İranın daxili ehtiyac və maraqlarının diqqətdən kənarda qaldığına dair tənqidlərini ifadə edir.
* **"Rza Şah, ruhun şad olsun"** (Farsca: رضا شاه، روحت شاد; transliterasiya: *Rezâ Şâh, ruhat shâd*) – Pəhləvi sülaləsi-nin banisi Rza Şah Pəhləvi-ni anmaq məqsədi daşıyan və Həmədan, Tehran, İsfahan, Kirmanşah və digər bəzi məntəqələrdə səsləndirilmiş şüardır.
* **"Yaşasın Şah"** (Farsca: جاوید شاه; transliterasiya: *Jâvid Shâh*) – Monarxiyanın bərpasına çağırış məzmunu daşıyan və gecə saatlarında keçirilən etiraz aksiyaları zamanı Həmədan, Ərak, Nəhavənd, Dehloran və digər bəzi şəhərlərdə təkrarlanan şüarlar sırasındadır.
* **"Bu son döyüşdür, Pəhləvi geri qayıdacaq"** (Farsca: این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده; transliterasiya: *In âkharin nabarde, Pahlavi barmigarde*) – Rejim dəyişikliyi və Pəhləvi sülaləsi-nin hakimiyyətə qayıdışı istiqamətində qətiyyəti ifadə edən; Ərak, Rəşt, Xürrəmabad, İsfahan, Nəhavənd və Dorud şəhərlərində səsləndirilmiş şüardır.
* **"Rza, Rza Pəhləvi, budur milli şüarımız"** (Farsca: رضا رضا پهلوی، این است شعار ملی; transliterasiya: *Rezâ Rezâ Pahlavi, in ast shu'ar-e melli*) – Etirazlar zamanı, xüsusilə Farsan rayonunda milli şüar kimi səsləndirilmişdir.
* **"Xamənəyə ölümü"** (Farsca: مرگ بر خامنه‌ای; transliterasiya: *Marg bar Khâmene'i*) – İranın ali dini lideri Əli Xamenei-yə birbaşa çağırış edən bu şüarın İsfahan, Farsan, Ərak və digər etiraz meydanlarında səsləndiyi bildirilmişdir. Şüar əvvəllər 2021–2022 və 2022–2023 etirazları zamanı da istifadə olunmuşdur.
* **"Qorxmayın, qorxmayın, hamımız birlikdəyik"** (Farsca: نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم; transliterasiya: *Natarsid, natarsid, mâ hame bâ ham hastim*) – Etirazçılar arasında birlik və cəsarəti təşviq edən bu şüar İsfahan şəhərində gecə saatlarında keçirilən toplantılarda səsləndirilmişdir.
* **"Şərəfsiz, şərəfsiz"** (Farsca: بی‌شرف، بی‌شرف; transliterasiya: *Bi-sharaf, bi-sharaf*) – Təhlükəsizlik qüvvələrinə və ya hökumət rəsmilərinə yönəldilmişdir.
* **"Diktatora ölüm"** (Farsca: مرگ بر دیکتاتور; transliterasiya: *Marg bar Diktâtor*) – Hökumətin ali idarəçiliyini hədəfləyən ümumi avtoritarizm əleyhinə şüar olub, Tehran, İsfahan, Kirmanşah, Malard, Nəhavənd, Nurabad və Karac şəhərlərində qeyd edilmişdir.
* **"Şah evə gəlir, Zahhak devrilir"** (Farsca: شاه می‌یاد به خونه، ضحاک سرنگونه; transliterasiya: *Shâh mi-yâd be khune, Zahâk sarnegune*) – Fars mifologiyasına (zorba fiqur kimi Zahhak) istinad edən bu şüar mövcud idarəçiliyin devrilməsini və Pəhləvi sülaləsi-nin Şahının geri dönüşünü simvollaşdırır.

### Kaveh Enteghamjou (İntiqamçı Kave)
Kaveh Enteghamjou - 28 dekabr 2025-ci il tarixində Tehran-da başlayıb ölkə üzrə yayılan rejim əleyhinə etirazların qanlı şəkildə yatırılmasından sonra sosial mediada təşkil olunan rejim əleyhinə bir quruluşdur.

Iran International-a görə hadisələrdə on minlərlə nəfər həyatını itirmişdir. Rejim qüvvələrinin canlı güllə tətbiqi, xəstəxanalarda edam iddiaları, kimyəvi maddələrin istifadəsi, işgəncə və cinsi zorakılıq kimi ağır insan hüquqları pozuntuları rapor edilmişdir.

Bu prosesdə ortaya çıxan "**Kaveh Enteghamjou**" adlı sosial media hesabı, etirazçılara qarşı zorakılıq göstərdiyi iddia olunan rejim əməkdaşlarının kimlik və ünvan məlumatlarını ifşa edir, küçə aksiyalarına və fərdi intiqam çağırışlarına yer verir, həmçinin VPN istifadə və kimlik gizlətmə kimi rəqəmsal təhlükəsizlik tövsiyələri paylaşır. 12 yanvar 2026-cı il tarixli xəbərdə Türkiyədə yayımlanan Yeni Şafak qəzeti etirazların təhlükəsizlik rəsmilərinin ünvanlarının sosial mediada "işarələnməsi" ilə yeni bir ölçü qazandığını bildirmiş; xəbərdə hesab adı açıq şəkildə qeyd edilməsə də vizuallarda Kaveh Enteghamjou ifadəsi görünmüşdür.

Quruluşun adı, İran və Kürd mifologiyasındakı zalım hökmdar Dehak-a qarşı üsyan edən Dəmirçi Kave (Farsca: کاوه آهنگر; *Kave Ahenger*, Kürdçə: *Kawayê Hesinkar*) əfsanəsinə əsaslanır. Əfsanəyə görə Kaveh xalqı təşkil edərək Novruz gecəsi başlatdığı üsyanla Dehakı devirmiş və azadlığın simvolu halına gəlmişdir.

## İran rejimi tərəfindən tətbiq olunan metodlar

### Nümayişçilərə qarşı canlı güllə və xəstəxanada edamlar
İran Yüksək Milli Təhlükəsizlik Şurası və prezident idarəsinə yaxın mənbələr bildirir ki, nümayişçilərin öldürülməsi ölkənin ən yüksək səviyyəli rəsmilərinin tam razılığı ilə, birbaşa Əli Xamenei-in əmri ilə həyata keçirilmişdir. Şura canlı güllə istifadəsinə icazə vermiş və bu əməliyyat, əsasən İran İnqilab Keşikçiləri Ordusu tərəfindən, miqyas və intensivliyi baxımından istisna edilən, məqsədli və təşkilatlanmış bir əməliyyat kimi tətbiq olunmuşdur.

13 yanvar tarixində The Guardian İslam Respublikası təhlükəsizlik qüvvələrinin nümayişçilərə qarşı canlı mərmi istifadə edən tüfənglər və piyadə tüfəngləri işlətdiyini, həmçinin ağır DŞK pulemyotlarının da istifadə olunduğunu sənədlərlə təsdiqləmişdir.

Abdorrahman Boroumand-ın məlumatına görə, rejim qüvvələri daha az öldürücü kimi təsnif edilən silahları işlədikləri hallarda belə nümayişçilərin baş, göz, cinsi və həyati orqanlarını məqsədli şəkildə hədəfə alıblar. Bu taktikanın məqsədi nümayişçiləri əlil etmək və qorxu yaratmaqdır. Boroumand bu metodun 2022 Məhsa Əmini etirazları zamanı da istifadə edildiyini bildirib. Ən azı bir gənc qızın pelvik nahiyəsindən vurulduğu və həyati təhlükəsi olduğu bildirilmişdir. Təhəranda fəaliyyət göstərən bir səhiyyə işçisi isə gənclərin başına birbaşa atəş açıldığını və ürəklərinin də hədəfləndiyini qeyd etmişdir.

Bir çox şahid məlumatları göstərir ki, İran rejim qüvvələri nümayişçiləri tutmaq və bəzən edam etmək məqsədilə xəstəxanalara basqınlar etmişdir. 4 yanvar tarixində, Namdar Baghaei Yazdi-ın bildirdiyinə görə, tam silahlanmış çevik qüvvələr İlam-dakı İmam Xomeyni Xəstəxanası-ni basmış, səhiyyə işçilərinə göz yaşardıcı qaz və tüfəng saçmaları ilə hücum etmiş və yaralı nümayişçiləri tutmuşdur. 6 yanvar tarixində Sina Xəstəxanası-nda da oxşar basqın həyata keçirilmişdir.

Güney İrandan olan bir həkim qeyd edib ki, rejim qüvvələri xəstəxanada yatmış nümayişçilərin “işini bitirmiş”, bir çoxunu öldürmüş, bəzilərini tutmuş və bəziləri qaçqın vəziyyətdədir. The Times-ın məlumatına görə, Təhərandakı başqa bir həkim rejim qüvvələrinin xəstəxanalara girərək nümayişçilərin cəsədlərini zorla apardıqlarını və bəzi yaralıların tutulmaqdan qorxaraq evdə müalicə etdiklərini bildirib.

İran İnsan Hüquqları Təşkilatı Reşt şəhərində təhlükəsizlik qüvvələrinin nümayişçiləri bazar daxilində mühasirəyə aldığını, bazarı yandırdığını və təslim olmaq və ya qaçmaq istəyənləri öldürdüyünü qeyd etmişdir. Eyni təşkilat bildirir ki, küçələrdə və xəstəxanalarda yaralı vəziyyətdə olan sağ qalmış nümayişçilərin işlərinin də rejim qüvvələri tərəfindən “bitirildiyi” bildirilmişdir.

### Kimyəvi maddələr
17 yanvar tarixində yayımlanan xəbərlərdə İran rejiminin nümayişçilərə qarşı toksik kimyəvi maddələrdən istifadə etmiş ola biləcəyi irəli sürülmüşdür. Görüntülərdə rejim qüvvələrinin təhlükəli kimyəvi maddələrə qarşı istifadə olunan qoruyucu geyim və qaz maskaları ilə nəqliyyat vasitələrinin üzərində yerləşdiyi müşahidə edilmişdir. Bəzi zərərçəkənlərin kimyəvi maddələrə məruz qaldıqdan bir neçə gün sonra həyatını itirdiyi bildirilmişdir. 18 yanvar tarixində isə saxlanılan nümayişçilərə həbsdə olduqları müddətdə tərkibi naməlum maddələrin inyeksiya edildiyi iddia edilmişdir.

### İraqlı milislərin cəlb olunması
Iran International-ın məlumatına görə, 2 yanvar 2026-cı ildə İran rejimi ilə əlaqəli iraqlı milis qrupları İrandakı etirazların yatırılmasına yardım etmək məqsədilə fəal şəkildə silah altına alınmışdır. 6 yanvar 2026-cı ildə isə Kataib Hizbullah, Hərəkat ən-Nücəba, Seyyid əl-Şühəda Briqadaları və Bədr Təşkilatı daxil olmaqla İraqlı şiə milis qruplarına mənsub təxminən 800 nəfərin İrana göndərildiyi bildirilmişdir.

Həmin qüvvələrin rəsmi olaraq Məşhəd şəhərində yerləşən İmam Rza Türbəsi-nə “ziyarət” bəhanəsi ilə Şelemçə sərhəd-keçid məntəqəsi, Çəzabeh sərhəd-keçid məntəqəsi və Xüsrəvi sərhəd-keçid məntəqəsi vasitəsilə keçirildiyi, faktiki olaraq isə Əhvaz şəhərindəki bir bazada toplanaraq oradan etirazların yatırılmasına dəstək vermək üçün müxtəlif bölgələrə göndərildiyi qeyd olunmuşdur.

Iran International-ın qiymətləndirməsinə görə, “İslam Respublikasının bu addımı atmasının səbəbi İran polisinin silahsız mülki şəxslərə qarşı hücum əmrlərinə tabe olmaya biləcəyi ilə bağlı narahatlıq və ya mövcud qüvvələrin 100-dən artıq şəhərdə baş verən etirazları dayandırmaq üçün yetərsiz qalması ola bilər.”

### Daxili propaganda və təzyiq
İran hökuməti gələcək etirazların mənəvi ruhunu sarsıtmaq məqsədilə morqlarda nümayişçilərin meyitlərinə aid görüntülərdən istifadə etməkdə ittiham olunmuşdur. Yaxınlarının cənazələrini təhvil almağa çalışan ailələr çox vaxt qohumlarının ölümünə səbəb olmuş güllələrə görə kompensasiya ödəməyə məcbur edilmişdir. Rejim qüvvələri və İran İnqilab Keşikçiləri Ordusu üzvlərinin öldürülmüş nümayişçilərin ailələrinə basqınlar edərək onları qorxutduğu, cənazələrin təhvil verilməsi və dəfni ilə bağlı məhdudiyyətlər tətbiq etdiyi və ailələri ödəniş tələbi ilə hədələdiyi barədə məlumatlar mövcuddur.

Bundan əlavə, rəsmilərin dəfnləri hadisə yerlərindən uzaq bölgələrdə həyata keçirməsindən sonra bəzi ailələrin yaxınlarının nəşlərini tapa bilmədiyi bildirilmişdir. Məlumatlara görə, hakimiyyət orqanları vəfat etmiş şəxslərin etirazçı kimi deyil, hökumət və Bəsic ilə əlaqəli şəxslər kimi təqdim olunduğu rəsmi versiyanı ailələr qəbul edənədək nəşləri saxlamışdır. Oxşar şəkildə, hökumət tərəfdarı mitinqlərə dair foto və video materialların montaj edilərək dəyişdirildiyi də bildirilmişdir. Human Rights Activists News Agency (HRANA) həmçinin zorla alınmış etirafların yayımlandığı halları qeydə almışdır.

### İnternet məhdudiyyətləri
Etirazlar zamanı İran rejimi kommunikasiya və informasiya axınını məhdudlaşdırmaq məqsədilə internetə çıxışa ciddi məhdudiyyətlər tətbiq etmişdir. Rəsmi olaraq ölkə üzrə ümumi internet kəsintisi elan edilməsə də, fəal nümayişlərin baş verdiyi şəhərlərdə bağlantı əhəmiyyətli dərəcədə pozulmuşdur. Bu vəziyyət vətəndaşların mesaj göndərməsini, media məzmunu paylaşmasını və ya yeni etiraz aksiyalarını təşkil etməsini çətinləşdirmişdir. Sözügedən tədbirlər geniş şəkildə hakimiyyətin müxalifəti yatırmaq və baş verən iğtişaşlarla bağlı informasiya nəzarətini təmin etmək cəhdinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilmişdir.

### Media Senzurası
**“Ham-Mihan” qəzetinin nəşrinin dayandırılması**

21 yanvar 2026-cı ildə ölkə miqyasında keçirilən etiraz aksiyalarını işıqlandıran materiallara görə islahatçı gündəlik “Ham-Mihan” qəzeti Mətbuat Nəzarət Şurasının qərarı ilə müddətsiz olaraq nəşr qadağasına məruz qalmışdır. Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyası (BJF) qadağanı pisləyərək iranlı jurnalistlər və media işçiləri ilə həmrəy olduğunu bəyan etmişdir. Qadağaya əsas kimi qəzetin baş redaktoru Məhəmməd Cavad Ruhun “Yanvar 1979-dan Yanvar 2026-ya” başlıqlı yazısı və jurnalist Elaheh Mohammadi-nin “Səhiyyə xidmətlərinin toxunulmazlığı pozulduqda” adlı məqaləsi göstərilmişdir. Həmin materiallarda rejimin hüquq-mühafizə qüvvələrinin müxtəlif şəhərlərdəki xəstəxanalara keçirdiyi reydlər və etirazçıların məruz qaldığı pozuntular sənədləşdirilmişdir.

Qadağadan əvvəl “Ham-Mihan” xüsusilə Kəhrizək Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza Mərkəzinə aparılan saxlanılanların vəziyyəti, həmçinin Məşhəd, İzeh və Ramhormoz kimi şəhərlərdə yaralanmış etirazçılar barədə geniş reportajlar dərc etmişdir. Qəzetin nəşrinin dayandırılması internet kəsintilərinin və giriş məhdudiyyətlərinin jurnalistlərin məlumatların yoxlanılması, kommunikasiya və yayım fəaliyyətlərini ciddi şəkildə məhdudlaşdırdığı şəraitdə baş vermişdir. Bu hal İranda müstəqil və islahatçı mediaya qarşı tətbiq olunan təzyiqlərin davamlı xarakter daşıdığını nümayiş etdirir.

“Ham-Mihan” qəzeti daha əvvəl də dövlət senzurası səbəbilə bir neçə dəfə fəaliyyətini dayandırmış, əməkdaşları həbs və təhdidlərlə üzləşmişdir. 2025-ci ilin oktyabr ayında qəzetin baş direktoru Qolamhüseyn Kərbasçi kəşfiyyat xidmətinin jurnalistləri çağıraraq hədələdiyini açıqlamışdır. BJF İran hakimiyyətini qadağaları ləğv etməyə, internetə tam və sabit çıxışı təmin etməyə və jurnalistlərə qarşı bütün təzyiqlərə son qoymağa çağırmışdır.

## “Rəqəmsal qaranlıq altında soyqırımı” iddiaları
2026-cı il İran etirazları zamanı baş verən kütləvi zorakılıq bəzi həkimlər və insan hüquqları müşahidəçiləri tərəfindən “rəqəmsal qaranlıq altında soyqırımı” kimi səciyyələndirilmişdir. Ölkə üzrə xəstəxanalardan toplanmış məlumatlara əsasən, azı 16.500–18.000 nəfər həlak olmuş, 330.000–360.000 nəfər yaralanmış, yüzlərlə şəxs isə görmə qabiliyyətini itirmişdir. Rejim qüvvələrinin və Bəsic milislərinin küçələrdə real güllələrdən və hərbi silahlardan istifadə etdiyi; yaralıların xəstəxanalardan aparıldığı, qan köçürülməsinin qarşısının alındığı və meyitlərin digər şəhərlərdə gizli şəkildə dəfn edildiyi bildirilmişdir. İnternet kəsintiləri və sərt nəzarət tədbirləri ölən və yaralananların dəqiq sayının müəyyənləşdirilməsinə mane olmuş; mütəxəssislər bu praktikanı etirazlara qarşı sistemli və kütləvi soyqırımı siyasəti kimi qiymətləndirmişlər.

## Reaksiyalar

### İran
İranın Ali Dini Rəhbəri Əli Xamenei bəyan etmişdir: “Etirazçılarla danışarıq, lakin vandallar yerlərində oturdulmalıdır.”

Prezident Məsud Pezeşkian televiziya ilə xalqa müraciətində “İsrail, Avropa və Amerika Birləşmiş Ştatları ilə ümumi müharibə vəziyyətindəyik” ifadəsini işlətmişdir. O, həmçinin “Xalqın dolanışıq problemini həll etməsək, cəhənnəmə sürüklənərik” deyərək etirazların mövcudluğunu etiraf etmiş, lakin İrana qarşı mümkün yeni hücum ehtimalını kiçiltmişdir.

31 dekabr 2025-ci ildə Fəsa şəhərində hökumət binasına hücumdan sonra səlahiyyətli orqanlar hadisənin etirazlarla əlaqəli olduğunu bildirməkdən çəkinmiş, səbəb kimi “soyuq hava şəraiti və enerji qənaəti tədbirləri”ni göstərərək ölkənin demək olar ki, bütün ərazisində 4 yanvar 2026-cı ilədək ümumi məzuniyyət elan etmişdir.

Hökumət idxalı dəstəkləmək və inflyasiyanı cilovlamaq məqsədilə uzun müddət tətbiq etdiyi rialın ABŞ dollarına qarşı subsidiyalaşdırılmasını dayandırmışdır.

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) generalı Məhəmməd Əli Cəfəri İsrail tərəfindən ikinci hücum dalğası baş verəcəyi təqdirdə “əzici zərbə” endiriləcəyini bildirmişdir.

İİKK-nin Loristan ostanındakı Həzrət Əbulfəzl Diviziyasına bağlı xəbər saytı etirazçılara “nömrəsiz bəzi yük maşınları vasitəsilə sursat verildiyini və silah paylandığını” iddia etmişdir.

Vitse-prezident Məhəmməd Rza Arif istefa ərizəsini təqdim etmiş, lakin istefa Prezident Pezeşkian tərəfindən qəbul edilməmişdir. İran Prezidentinin siyasi müşaviri Mehdi Sənai isə vəzifəsindən istefa vermişdir.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi The Guardian qəzetində dərc olunmuş məqaləsində ABŞ Prezidenti Donald Tramp-ı danışıqların yenidən başlanmasına çağırmışdır.

İİKK ilə əlaqəli Fars Xəbər Agentliyi etirazların ikinci günündə tətil və nümayişləri “qiyam” kimi qiymətləndirmiş, iqtisadi şüarları siyasiləşdirmək məqsədilə bazarlara sızdığı iddia olunan şəxslərə qarşı xəbərdarlıq etmişdir.

İran rialının rekord səviyyədə dəyər itirməsindən sonra İran Mərkəzi Bankının sədri Məhəmməd Rza Fərzin istefa vermiş, onun yerinə Əbdolnasir Hemmati təyin edilmişdir.

İran Hökumətinin sözçüsü Fatimə Mühacirani sosial mediada hökumətin etirazları qəbul etdiyini bildirərək “sərt səsləri də eşidəcəyik” demişdir.

Aparıcı islahatçı siyasətçi və həbsdə olan Mustafa Taczadə ölkəni “dövlətsizlik və xaosa” sürükləyən iqtisadi böhranın idarə olunmasını tənqid etmişdir. O, teokratiyanın ləğvini və “sistemin demokratik transformasiyaya məruz qalmasını” tələb etmiş, dini institutların ənənəvi funksiyalarına – yəni mədrəsələrə – qayıtmasını və siyasi hakimiyyətin yenidən xalqa verilməsini müdafiə etmişdir. Taczadə, həmçinin “sülhpərvər etirazın vətəndaşların ayrılmaz hüquqi haqqı olduğunu” vurğulayaraq nümayişlərin yatırılmasına yönəlmiş cəhdləri pisləmişdir.

Prezident Pezeşkian “Problemlər həll olunmazsa, idarə edə bilmərik” bəyanatını vermişdir. Bu ifadə bəzi dairələr tərəfindən siyasi iflasın etirafı kimi şərh olunmuşdur.

İran milli futbol komandasının kapitanı Mehdi Taremi paylaşımında qeyd etmişdir: “Rəsmilərin xalqın problemlərinə hansı həlli var? Onlar xalqın səsini dinləməli və ləyaqətli İran millətinin narahatlıqlarına cavab verməlidirlər.” O, əlavə etmişdir: “Dünya 2026-cı ilə qədəm qoyarkən təəssüf ki, İran xalqının iqtisadi vəziyyəti heç də yaxşı deyil. Dollar nə qədər bahalaşırsa, xalq bir o qədər yoxsullaşır.”

İslam Şura Məclisinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf bəyan etmişdir: “Pis niyyətli şəxslər və təşkilatlanmış hərəkatlar sahədəki təlim keçmiş elementlər vasitəsilə istənilən ictimai tələbi və etirazı xaos və qarışıqlığa çevirmək istəyirlər. Lakin İran milləti ölkənin təhlükəsizliyi məsələsində dəfələrlə ayıqlığını və həssaslığını nümayiş etdirmişdir.”

Məsləhət Şurasının sədri Amoli Laricani isə bildirmişdir: “Tənqid və tələblər millətin haqqıdır; lakin onlar düşmənlər üçün siqnal kimi qəbul olunmayacaq formada ifadə edilməlidir.”

İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının üzvü Əli Şəmxani Trampa cavab olaraq cavab zərbəsi ilə hədələyərək demişdir: “İranın təhlükəsizliyinə yaxınlaşan hər müdaxiləçi əl peşmanedici qarşılıqla kəsiləcəkdir.”

Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricani isə Trampa cavabında amerikalıları “əsgərlərinizə nəzarət edin” sözləri ilə xəbərdar etmişdir.

Tehranda Fələstin Meydanı üzərində ABŞ və İsrail bayraqları ilə örtülmüş tabutların təsvir edildiyi və “Əsgərlərinizə diqqət edin” yazısı olan böyük pankart asılmışdır.

### İran diasporu
Keçmiş şah Məhəmməd Rza Pəhləvi-nin oğlu Rza Pəhləvi etirazçılara dəstəyini bəyan edərək təhlükəsizlik və hüquq-mühafizə orqanları daxil olmaqla bütün iranlıları etiraz aksiyalarına qoşulmağa çağırmışdır.

İran Xalq Mücahidləri Təşkilatı (MEK) həmsədri Məryəm Rəcəvi etirazçıların “zəiflədilmiş bir düşmənə qorxu saldığını” bildirmişdir. Rəcəvi etirazların yatırılması barədə əmrlərə tabe olan təhlükəsizlik qüvvələrini “azad İranın məhkəmələrində mühakimə olunacaqları” barədə xəbərdar etmişdir.

İnsan hüquqları üzrə vəkil və İran üzrə mütəxəssis Gissou Nia iqtisadi böhranın etirazların əsas tetikçisi olduğunu, lakin etirazçıların şüar və davranışlarının İran hökumətinə qarşı dərin narazılığı və onu devirməyə yönəlmiş iradəni ortaya qoyduğunu ifadə etmişdir.

İranlı müxalif və Nobel Sülh Mükafatı laureatı Şirin Ebadi Fəsa şəhərində silahsız etirazçılara birbaşa atəş açılmasına görə İran təhlükəsizlik qüvvələrini qınayaraq bunu insan hüquqlarının pozuntusu kimi qiymətləndirmişdir. Instagram platformasında paylaşdığı mesajda Ebadi silahsız mülki şəxslərə qarşı real güllələrdən istifadənin heç bir halda legitim sayıla bilməyəcəyini vurğulamışdır. O, səlahiyyətli orqanları zorakılığı dərhal dayandırmağa, yaralılara müvafiq tibbi yardım göstərməyə və Fəsada real güllələrdən istifadəyə kimin icazə verdiyini araşdırmağa çağırmışdır.

İran əsilli amerikalı jurnalist və insan hüquqları fəalı Məsih Əlinejad ABŞ Prezidenti Donald Tramp-ın İrana dair mesajının xalqa “güclü ümid mesajı” verdiyini və Trampın tarixin düzgün tərəfində yer aldığını bildirmişdir.

İran diasporu Kanada, Birləşmiş Krallıq, Avstraliya və Amerika Birləşmiş Ştatları daxil olmaqla dünyanın bir çox ölkəsində həmrəylik mitinqləri təşkil etmişdir.

Kürdistan Azad Həyat Partiyası (PJAK) esnaf və vətəndaşların tətil və nümayişlərinə dəstək verdiyini bəyan edən ictimai açıqlama yaymışdır. Bəyanatda İranda davam edən sosial və iqtisadi böhranların uzunmüddətli repressiya siyasəti, iqtisadi pis idarəçilik və siyasi kənarlaşdırma ilə bağlı olduğu qeyd edilmişdir.

İran Kürdüstan Demokrat Partiyası (KDPI) etirazlar zamanı yaydığı bəyanatda ölkə üzrə yüksək inflyasiya və pisləşən həyat şəraitini əsas gətirərək kütləvi nümayişlərə və əmək aksiyalarına dəstək verdiyini açıqlamışdır.

Adətən Komala kimi tanınan İran Kürdüstanı Komala Partiyası dükan sahiblərinin və vətəndaşların etiraz və tətil aksiyalarını açıq şəkildə dəstəkləmiş və bunları iqtisadi çətinliklərə qarşı legitim reaksiyalar kimi səciyyələndirmişdir. Partiya yaydığı açıqlamada resursların yanlış bölgüsü və regional hərbi xərcləri əsas gətirərək pisləşən iqtisadi şəraitə görə İran hökumətini məsul tutmuşdur.

Rza Pəhləvi 20 yanvar 2026-cı ildə İranın Ali Dini Rəhbəri Əli Xamenei-yə ünvanladığı açıqlamada onu ölkədə “işğalçı rejimin” başında duran İran əleyhdarı cinayətkar kimi xarakterizə etmiş və iranlıları küçə etirazlarının yeni dalğasına hazırlaşmağa çağırmışdır.

Pəhləvi X (əvvəlki adı ilə Twitter) platformasında paylaşımında Xameneinin, rejimin və ona bağlı bütün strukturların tökülən “hər damla qanın” hesabını istisnasız şəkildə verəcəyini bildirmişdir. O, İkinci Dünya müharibəsindən sonra nasist cinayətkarlarının Nürnberq məhkəmələri çərçivəsində mühakimə olunmasına istinad edərək Xamenei və ətrafının da “İran xalqının məhkəməsində” mühakimə ediləcəyini irəli sürmüşdür.

### Beynəlxalq Səfər Xəbardarlıqları
Etirazların başlanmasından bəri, bir çox ölkə İran üçün səfər xəbərdarlıqları və ya xəbərdarlıqlarını yaymış və vətəndaşlarına ölkəni tərk etmələrini tövsiyə etmişdir. Bu xəbərdarlıqların səbəbi əsasən təhlükəsizlik narahatlıqları və nəqliyyatla əlaqədar yaranan ola biləcək pozulmalar göstərilmişdir. Səfər xəbərdarlığı edən ölkələr arasında ABŞ, Birləşmiş Krallıq, Kanada, Avstraliya, Almaniya, Fransa, Yeni Zelanda, İrlandiya, və Hindistan yer alır.

## Analiz
2 yanvar 2026-cı ildə Iran International-da yayımlanan məlumatda, bəzi analistlərin fikirlərinə istinadən, İranın rejim çöküşünün erkən mərhələlərinə girməyə başlaya biləcəyini irəli sürdüyü bildirildi.

4 yanvar 2026-cı ildə New York Times-a əsasən, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi də daxil olmaqla bir sıra iranlı vəzifəli şəxslər hökuməti “yaşama rejimi” kimi təsvir etmişdir. Əraqçi həm iqtisadi problemləri düzəltməkdə, həm də ABŞ və ya İsrail-dən gələ biləcək hərbi hücum təhdidləri ilə mübarizə aparmaqda ciddi çətinliklər yaşadıqlarını qeyd etmişdir. Prezident Pezeşkian etirazların başlamasından sonra iki təcili toplantı keçirmiş, məsləhətçilərindən bəziləri ona rəhbərlik edən dini lider Xameneinin rolunu ictimaiyyət qarşısında tənqid etməsini tövsiyə etmişdir.

5 yanvar 2026-cı ildə Foreign Policy dərgisində yayımlanan bir analiz, 2025-2026-cı illər arasında baş verən etirazların Məhsa Əmini etirazlarından fərqləndiyini bildirmişdir. Bu etirazlar yalnız böyük şəhərlərlə məhdudlaşmayıb, kiçik qəsəbələrə də yayılaraq coğrafi olaraq daha geniş bir xarakter almışdır. Eyni zamanda tələbələr, işçilər, qadınlar və etnik azlıqlar daxil olmaqla daha geniş bir sosial qrup etirazlarda iştirak etməkdədir. Analizdə həmçinin beynəlxalq kontekstdəki fərqliliklərin də əhəmiyyətli olduğu vurğulanmışdır; Trumpın qeyri-müəyyənliyi və beynəlxalq hüququ açıq şəkildə pozmağa hazır olan tutumu ilə Biden-ın yanaşmasının fərqləndiyi, həmçinin Əsəd rejiminin çöküşünün İranın regional dəstəyini zəiflədiyi qeyd edilmişdir. Yazarlar, 2025-2026-cı illərin etirazlarının əsasının sosial islahatlardan rejim dəyişikliklərinə yönəldiyini və yeni etiraz dalğasında açıq şəkildə Pəhləvi tərəfdarı şüarlarının səsləndiyini vurğulamışlar.

Yanvar 2026-nın əvvəlində The Times-da yayımlanan bir məqalə, Xameneinin təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçıların tərəfini tutma ehtimalına qarşı özü və aralarında oğlu Müctəba Xameneinin də olduğu təxminən iyirmi yaxın əməkdaşı və ailə üzvü ilə Moskvaya qaçmaq üçün bir təcili plan hazırladığını bildirmişdir. İsraildəki Ulusal Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutu (INSS) araşdırma işçisi olan İran əsilli Beni Sabti isə, Xameneinin qaçması halında, təqib ediləcəyi sürgün yerinin Moskva olmasını ehtimal etdiyini bildirmişdir.

### Protestoların Rejim Dəyişiminin Başlanğıcı Kimi Görülməsi
13 yanvar 2026-cı ildə Almaniya Şansölyası Friedrich Merz "artıq bu rejimin son günlərinə və həftələrinə şahidlik edirik" demişdir. Merz, "Bir rejim yalnızca zorla hakimiyyətdə qala bilərsə, faktiki olaraq sona çatmışdır" ifadəsini istifadə edərək, rejimin artıq dayanıqsız bir vəziyyətə gəldiyini vurğulamışdır.

Tarixçi Əli Ansari isə İran rejiminin uzun müddətdir hakimiyyətini qorumaq üçün zor tətbiq etdiyini, lakin indi həm resursları tükənmiş, həm də cəmiyyətdə artan narazılıqla üzləşən qırılqan bir struktura sahib olduğunu müdafiə etmişdir. Ansari "İslam Cümhuriyyətinin öz yıxılmasını içerməyən çox az seçimi var" qiymətləndirməsini edərək, cəmiyyətdə artan qəzəb və qorxunu göstərmişdir. O, bir çox insanın artıq rejimin gələcəyi olmadığına inandığını bildirmiş və bu vəziyyətin dönüş nöqtəsinə işarə etdiyini, daha əvvəl əhəmiyyətsiz olan kəsimlərin belə sistemi rədd etməyə başladığını vurğulamışdır.

The Economist-ə görə, hakimiyyətini qorumaq üçün zorakılığa müraciət edən İran rəhbərliyi, artıq bir dönüm nöqtəsinə yaxınlaşa bilər. Dərginin analizində, İran rəhbərlərinin zəiflikləri səbəbi ilə qəddar olduqları və artıq getməli yerlərinin olmadığı bildirilmişdir. Bu səbəbdən rejimin xalqına şiddətdən başqa bir şey təklif edə bilməyəcəyi vurğulanmışdır. The Economist bu prosesi "teokratların 47 illik hakimiyyətini sona çatdıracaq an" kimi qiymətləndirmişdir.

Saeid Golkar, Prospect saytında 21 yanvar 2026-cı ildə yazdığı məqaləsində, İran rejiminin çöküşü ilə ortaya çıxa biləcək potensial gələcək ssenariləri dörd əsas başlıq altında təqdim etmişdir. Golkar, rejim sonrası güc balanslarının idarə edilməməsinin rejimin çöküşündən daha kritik olduğunu vurğulamışdır. Golkar, dini lider Ayetullah Əli Xamenei ətrafında şəxsiyyətə əsaslanan bir siyasi və təhlükəsizlik sisteminin qurulduğunu, bu sistemin çökməsi nəticəsində dövlət bürokratiyasının, silahlı qüvvələrin və siyasi elitaların mövqeyinin müəyyənedici olacağını qeyd etmişdir. Analizdə, elitalar arasında nəzarətli keçid, dini hakimiyyətin çöküşü ilə təhlükəsizlik qüvvələrinin nəzarəti ələ alması, siyasi və hərbi hakimiyyətin eyni anda çöküşü ilə parçalanma və bəzi etirazçıların arzuladığı Pəhləvi sülaləsinin qayıdışı kimi dörd əsas ssenari sadalanmışdır. Bununla yanaşı, təqdim edilən ssenarilərin heç biri İran’da qısa müddətdə avtomatik olaraq demokratikləşmənin baş verəcəyini proqnozlaşdırmamışdır.

## Anım günü
Şiə İslam ənənələrinə görə vəfat edən şəxsin 40-cı günü matəm və anım günü hesab olunur. 17 fevral tarixində etirazlar zamanı həlak olanların anım günü münasibətilə keçirilən mərasimlər zamanı Abdanan şəhərində rejim qüvvələrinin yas iştirakçılarına qarşı canlı atəş açdığı barədə məlumatlar yayılmışdır.

## Həmçinin bax
* 2026-cı il İran qırğınları
* Rza Pəhləvi
* 2026-cı il İran internet kəsintisi
* Kaveh Enteghamjou
* Xomeynizm

## İstinadlar