open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uels Milli Kitabxanası

**Uels Milli Kitabxanası** — Aberistiutidə yerləşən Uelsdəki ən böyük kitabxana. Bu, Uels Assambleyası Hökuməti tərəfindən birbaşa maliyyələşdirilən bir qurumdur. Təkrarlanan sənədlərin hüquqi nüsxələrinin anbarı kimi çıxış edir.

## Kitabxananın tarixi
thumb|Ser Con Uilyams, Milli Kitabxananın əsas qurucularından biri
1873-cü ildə Uels materialını toplamaq üçün bir komitə yaradıldı. 1905-ci ildə Britaniya hökumətinin büdcəsinə iki Uels institutunun, Milli Kitabxananın və Uels Milli Muzeyinin formalaşması üçün maliyyə vəsaiti daxil idi və Şəxsi Şura onların təklif olunan yerlərini müəyyən etmək üçün komitəyə göstəriş verdi. Bu institutların yerləşdirilməsi üçün əsas iddiaçılar Aberistuit və Kardif idi. Kitabxananın yerləşməsinə üstünlük birinciyə verildi, Kardifdə bir muzey açmaq qərara alındı. Milli Kitabxananın Aberistuitdə yerləşdirilməsi üçün arqumentlərdən biri kolleksiyanın artıq Universitet Kollecində saxlanması idi.

## Kitabxana binaları
1908-ci ildə Milli Kitabxana binasının dizaynı üçün müsabiqə elan edildi və bir il sonra binanın eksteryerinə baxışını "qəsdən hamar və sərt" üslub kimi təsvir edən Sidney Qrinsdeyl qalib gəldi.  Binanın təməl daşı 1911-ci ildə Tir Qrogitanda Aberistiutə baxan Penqlais təpəsinin zirvəsinə qoyulmuş və bina 1916-cı ildə istifadəyə verilmişdir. Binanın birinci mərtəbəsi Korniş qranitindən, qalan mərtəbələri isə Portlend daşı ilə örtülmüşdür. Kitabxananın ümumi dizaynı bir neçə dəfə dəyişdi, xüsusən də 1950-ci illərdə memar Çarlz Holden kitabxananın mərkəzi binasının tikintisini həyata keçirdi. 1996-cı ildə kitabxananın saxlama qabiliyyətini artırmaq üçün üçüncü bina tikildi.

## İstinadlar
Şotlandiya Milli Kitabxanası

**Şotlandiya Milli Kitabxanası** — Şotlandiyanın ən böyük kitabxanası və Böyük Britaniya və İrlandiyada çap olunan hər nəşrin qanuni depozitini alan yalnız altı kitabxanadan biri. Kitabxana Edinburqun mərkəzində bir neçə binadan ibarətdir.
Şotlandiya Milli Kitabxanasında 14 milyon çap nəşri var ki, onlardan 7.000.000-u çap kitabı, 100.000 əlyazması, iki milyona yaxın xəritə və 25.000 adda jurnal və qəzetdir. Kitabxana hər il 320.000 yeni kitab alır və 490 dildə materialı özündə birləşdirir. Kitabxananın 32 nəfərdən ibarət Qəyyumlar Şurası fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Rəsmi təsis olunmazdan əvvəl qanuni depozit hüququ olan milli kitabxananın funksiyalarını 1689-cu ildə əsası qoyulmuş Vəkillər Kollegiyasının kitabxanası yerinə yetirirdi. Kraliça Anna Müəllif Hüquqları Qanunu Böyük Britaniyada nəşr olunan hər bir kitabın qanuni surətini saxlayan milli kitabxana rolunu oynayır. Əsrlər boyu insanlar Kitabxanaya Kitablar, Əlyazmalar və Sənədlər bağışlayıblar. 1920-ci illərdə Kitabxananın Kolleksiyaları Forresdən olan Ser Alexander Grantın ianəsi sayəsində ictimaiyyətə təqdim edildi. 1925-ci ildə Parlament tərəfindən qəbul edilən Akt Şotlandiya Milli Kitabxanasını təsis etdi. Corc IV körpüsünün tikintisi hökumətin və Ser Aleksander Qrantın maliyyəsi ilə başladı. 1999-cu ildən Şotlandiya Milli Kitabxanası Şotlandiya Parlamenti tərəfindən maliyyələşdirilir.
Yeni binada işlər 1938-ci ildə başlanmış, İkinci Dünya Müharibəsi ilə dayandırılmış və 1956-cı ildə tamamlanmışdır. 1970-ci illərdə kitabxananın daim genişlənən kolleksiyaları üçün yer tükənirdi, ona görə də kitabxana genişləndirmək qərarına gəldi.

## Kolleksiyalar
Şotlandiya Milli Kitabxanasında aşağıdakı kolleksiyalar var:

* İngilis Tipoqrafiya|Çap Materialları Kolleksiyası (Britaniya)
* Biznes kolleksiyası
* Elektron kolleksiyalar
* Materialdan kolleksiya
* Əlyazmalar toplusu
* Kart Kolleksiyası
* Musiqi kolleksiyası
* Qəzet kolleksiyası
* Rəsmi nəşrlərin toplusu
* Nadir kitablar

## İstinadlar
Ronald Murad Koen

**Ronald Murad Koen** () — Misir əsilli Britaniyalı iş adamı və siyasi xadimi. O, The Portland Trust and Bridges Ventures şirkətinin sədridir. O, "Britaniya vençur kapitalının atası" və "sosial sərmayənin atası" kimi təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Odessa Milli Elmi Kitabxanası

**Odessa Milli Elmi Kitabxanası** () — 1829-cu ildə Ukraynanın Odessa şəhərində yaradılmış ictimai kitabxanadır.Kitabxana 1907-ci ildə indiki yerinə, memar Fyodor Nesturx tərəfindən neo-yunan üslubunda layihələndirilmiş yeni binaya köçürüldü. Kitabxananın adı tarix boyu dəfələrlə dəyişdirilib və indiki adına 2015-ci ildə gəlib. Kitabxananın 200.000 nadir nəşri də daxil olmaqla 5 milyondan çox kitab kolleksiyası var.

## Xarici keçidlər

* 

## İstinadlar
Fədakaranı Millət Cəmiyyəti

**Fədakaranı Millət Cəmiyyəti** () — Osmanlı imperiyasında İkinci Məşrutiyyət dövründə fəaliyyət göstərmiş siyasi partiya. Bu, həm də qeyri-hökumət təşkilatı kimi fəaliyyət göstərirdi.

## Tarixi
İkinci Məşrutiyyət elan edildikdən sonra 12 avqust 1908-ci ildə Sultanəhməd meydanında keçirilən mitinqdə onun yaradılması qərara alınmışdır. Avnullah Kaziminin sədrliyi ilə yaradılmışdır. Qərargahı İstanbulda yerləşirdi. Partiyanın qurucularıII Əbdülhəmidin dövründə sürgün edilmişdilər, eyni zamanda "Gənc türklər"ə müxalif idilər.

1908-ci ildə keçirilən seçkilərdə iştirak etməmişdi. 31 mart üsyanından sonra siyasətdən çəkilərək bağlanmışdır. Digər üzvlər Əli Vəfa, Əli Saib, Nəcib Qədir, Əbdülqədir Qədri, Hacı Camal, Asitanəli Bəhçət və Ərtoğrul Şakir idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Siyasi Partiyalar (Türkiyə Böyük Millət Məclisi)
* Deputatlar Palatasından Böyük Millət Məclisinə
Long Beach Polytechnic High School

**Long Beach Polytechnic High School** — Kaliforniya ştatının Lonq-Biç şəhərində, 1600 Atlantic Avenue ünvanında yerləşən dörd illik orta təhsil verən dövlət məktəbi. 1895-ci ildə “Long Beach High School” adı ilə təsis edilmişdir. Məktəb Biksbi-Knolls da daxil olmaqla Lonq-Biçin ətraf bölgələrinə, o cümlədən, Siqnal-Hill və Leykvud şəhərlərinin bəzi hissələrinə xidmət edir. Poly olaraq da tanınan bu məktəb “Long Beach Unified School District”-in əsas orta məktəbidir. Məktəbdə 4000-ə yaxın şagird təhsil alır. 

## İstinadlar
Qaranlıq meşə fərziyyəsi

**Qaranlıq meşə fərziyyəsi** — kainatda bir çox yadplanetli sivilizasiyanın mövcud olduğu, lakin onların həm səssiz olmağı, həm də düşmən mövqe saxlaması, beləliklə başqa düşmən və aşkar edilməyən sivilizasiya tərəfindən məhv edilmək qorxusundan öz aşkar edilməzliyini qoruyub saxladıqları haqqında fərziyyə. Bu, Fermi paradoksunun bir çox mümkün izahatlarından biridir. Burada yadplanetli həyatı ilə təmasların olmaması bunun kimi potensiallara müqayisə olunur. Qaranlıq meşə fərziyyəsi "ölümcül tədqiqat raketləri" və ya "berserker" fərziyyələrinin bir variantıdır. Adını Lyu Sınsin tərəfindən 2008-ci ildə yazılmış romandan götürür.

## Zəmin
Yadplanetlilərin Yer kürəsini ziyarət etdiyinə və ya onunla əlaqə saxlamağa cəhd etdiyinə dair heç bir etibarlı və ya təkrarlana bilən sübut yoxdur. Ağıllı yerdənkənar həyatın heç bir möhkəm sübutu aşkar və ya müşahidə edilməmişdir. Bu, kainatın çoxlu sayda planetlə dolu olması ilə bağlı biliklərə ziddir və onların bəzilərində həyat üçün əlverişli şərait var. Həyat adətən bütün mövcud boşluqları doldurana qədər genişlənir.

## Konsepsiya
"Qaranlıq meşə" fərziyyəsinə görə, kosmosa uçan hər hansı bir sivilizasiya hər hansı digər ağıllı həyata qaçılmaz təhlükə kimi baxacaq və bununla da özünü tanıdan hər hansı yeni yaranan həyatı məhv edəcək. Nəticədə, elektromaqnit spektri hər hansı bir ağıllı yadplanetli həyatın sübutu olmadan nisbətən sakit olardı.

Bənzər bir fərziyyə olan "ölümcül tədqiqat raketləri" astronom və müəllif Devid Brin tərəfindən 1983-cü ildə Fermi paradoksu lehinə və əleyhinə olan arqumentlərin xülasəsində təsvir edilmişdir.

Bu fərziyyənin adı Lyu Sınsinin 2008-ci ildə yazdığı "*[[Qaranlıq meşə"]]* romanından  götürülmüşdür. "Qaranlıq meşə"də olduğu kimi, "kabuslar kimi ağacların arasından keçən silahlı ovçu(lar)"la doludur.

## İstinadlar
FFmpeg

**FFmpeg** — video, audio və digər multimedia faylları və axınlarını idarə etmək üçün kitabxanalar və proqramlar dəstindən ibarət azad və açıq mənbəli proqram layihəsi. Əsasında video və audio faylların emalı üçün nəzərdə tutulmuş `ffmpeg` komanda sətri alətinin özü var. O, formatın transkodlanması, sadə redaktə (kəsmə və birləşmə), video miqyaslandırıcı, video effektləri və standartlara uyğunluq üçün geniş istifadə olunur.

FFmpeg digər alətləri də əhatə edir: `ffplay`, sadə media pleyer və `ffprobe`, media məlumatlarını göstərmək üçün komanda sətri aləti.

FFmpeg bir çox digər proqram layihələrinin iş axınının bir hissəsidir və onun kitabxanaları VLC kimi proqram media pleyerlərinin əsas hissəsidir və YouTube və Bilibili üçün əsas emallara daxil edilmişdir. Bir çox audio və video fayl formatları üçün kodlayıcılar və dekoderlər daxil edilmişdir ki, bu da onu ümumi və qeyri-adi media fayllarının kodlaşdırılması üçün çox faydalı edir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Şimali Kipr Milli Kitabxanası

**Şimali Kipr Milli Kitabxanası** — Şimali Kipr Milli Kitabxanası Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin Lefkoşada yerləşən Milli Kitabxanasıdır. 1958-ci il noyabrın 17-də təsis edilib. Kolleksiyada 229.626 kitab var.

## İstinadlar
Edvard Bibrinq

**Edvard Bibrinq** (; ) — avstriyaəsilli ABŞpsixoanalitiki. Birinci Dünya müharibəsinə qədər Çernovits Universitetində fəlsəfə və tarix oxumuşdur. Hərbi xidmətdən sonra Vyana Universitetində tibb təhsili almağa getmiş və daha sonra 1925-ci ildən assosiativ üzvü, 1927-ci ildə isə həqiqi üzvü olduğu Vyana Psixoanalitik Cəmiyyəti tərəfindən təlimə qəbul olunmuşdur. O, iqmund Freydlə yaxından əlaqədə olmuşdur. Bibrinq qısa müddət ərzində "*[[Internationale Zeitschrift für Psychoanalyse]]*" jurnalının redaktoru olmuşdur. O, 1921-ci ildə həmkarı analitik Qrete Bibrinqlə evlənmiş və 1941-ci ildə cütlük ABŞ-yə mühacirət etmişdir.

## Fəaliyyəti
Onun nəşri psixoanalitik terapiya nəzəriyyəsinə, depressiyanın öyrənilməsinə və psixoanaliz tarixinə elmi töhfələrə yönəlmişdir.

Bibrinqin ilk yazılarına instinktlərin və təkrarlama məcburiyyətinin tədqiqi daxildir. O həmçinin, şizofreniyada paranoyaya dair bir neçə məqalə yazmış, o cümlədən özünün arxa tərəfinin aspektlərini proqnozlaşdırdığı bir fiqur olan "Arxa" adlı biri tərəfindən təqib olunduğuna inanan bir qadının nümunəsini tədqiq etmişdir.

ABŞ-də yazıçı bloku ilə mübarizə aparan Bibrinq 1954-cü ildə "emosional canlanma" adlandırdığı konsepsuyada abreaksiyanın rolu haqqında məqalə dərc etmişdir. Bu mövzu sonradan Vamıq Volkan tərəfindən yenidən kədər terapiyasında təkmilləşdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bibring, Edward
* Edward Bibring papers, 1929-1960 (inclusive), 1941-1958 (bulk), H MS c283. Harvard Medical Library, Francis A. Countway Library of Medicine, Boston, Mass.
Petros Duryan

**Petros Abraamyan Duryan** (, əsl soyadı **Zmbayan**, ; ) — erməniəsilli Osmanlı şairi.

## Həyatı
Petros Duryan 1851-ci ildə Konstantinopolda, Üsküdar ərazisində kasıb bir dəmirçi ailəsində anadan olmuşdur. 1867-ci ildə bitirdiyi Üsküdar məktəbini bitirmişdir. Həmin il kasıb ailəsinə kömək etmək üçün işə düzəlməyə çalışmışdır. Petros əvvəlcə əczaçı şagirdi, sonra katib və ev müəllimi olmuşdur. Buna baxmayaraq, o, şeiriyyata yönəlməyə başlamışdır. Hələ məktəbdə oxuyan zaman ədəbiyyatla yaxından maraqlanmışdır. Sonradan teatrla məşğul olmağa başlamışdır. Pyeslər yazmış, bəzən özü də səhnəyə çıxmışdır.

1871-ci ildə şairdə vərəmin ilk əlamətləri ortaya çıxmışdır. Əvvəlcə xəstəliyə əhəmiyyət verməmiş və əsərlərini yazmağa davam etmişdir, lakin xəstəlik daha da ağırlaşmışdır. Ömrünün son ilini yataq xəstəsi yaşamaışdır. 21 yanvar 1872-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Laos milli kitabxanası

**Laos Milli Kitabxanası** (Laos dili : ຫໍສະໝຸດແຫ່ງຊາດ ) — Laosun Ventyan şəhərində yerləşən kitabxana. İlk dəfə 1 iyul 1956-cı ildə qurulmuş, 1988-ci ildə indiki yerinə köçmüşdür. Milli Kitabxana Laos haqqında materialların qorunmasında mühüm rol oynayır.

1989-cu ildən o, Laos və Sanskrit dillərində yazılmış qədim mətnləri sənədləşdirən Laos Qədim Əlyazmaların Qorunması Layihəsini idarə edir. 2007-ci ilin oktyabr ayından başlayaraq, kitabxana Laos Əlyazmalarının Rəqəmsal Kitabxanasını yaratmaq üçün Passau Universiteti və Berlin Dövlət Kitabxanası (Staatsbibliothek zu Berlin Preußischer Kulturbesitz) ilə əməkdaşlıq etmişdir. ອລໜັງສືໃບລານລາວ). Laos Xalq Demokratik Respublikası hökuməti əlyazma kolleksiyasının internet vasitəsilə əldə edilməsinə icazə verib.

2017-ci ildə yeni milli kitabxananın tikintisi başa çatıb

## Xarici keçid

* 

## İstinadlar
Mxitar bəy

**Mxitar bəy** və ya **Mxitar Sparapet** (; ) — erməni hərbi komandiri və Sünik regionunda erməni silahlı üsyanının iştirakçısı. O, Davud bəyin Səfəvilər və Osmanlı imperiyası qüvvələri üzərində qələbələrində mühüm rol oynamışdır. Onların əsas qərargahı Sünik şəhərinin inzibati mərkəzi olan Halidzor qalasında idi. Mxitar Davud bəyin baş köməkçisi və 1728-ci ildə ölümündən sonra onun varisi kimi xidmət etmişdir.

Mxitarın ölümü ilə XVIII əsrdə Sünikdə erməni üsyanı başa çatmışdır. Bununla belə, Sünikdən gələn şifahi ənənələrə görə, Nadir şah Osmanlıları qovub 1735-ci ildə Cənubi Qafqaz üzərində nəzarəti bərpa edənə qədər ermənilərin müqaviməti müxtəlif liderlər altında davam etmişdir.

## Sparapet günü
**Sparapet günü** () Ermənistanda hər il 12 sentyabr tarixində Mxitar Sparapetin xatirəsini yad edən ümummilli bayramdır. Rəsmi şənliklərdə Ermənistan Prezidenti, Ermənistan Baş naziri və müdafiə naziri iştirak edir. Mxitar Sparapetin Sünik mərzinin Xınzırək kəndində yerləşən məzarı şənliklərin mərkəzidir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Devid Brin

**Qlen Devid Brin** (; ) — ABŞ elmi fantastika yazıçısı. O, Hüqo, Lokus, Kempbell və Nebula mükafatlarını qazanmışdır. Onun "*[[Poçtalyon (roman)|Poçtalyon]]*" romanı 1997-ci ildə Kevin Kostnerin rol aldığı bədii filmə uyğunlaşdırılmışdır.

## Şəxsi həyatı
Brin əslən Konin ətrafından olan Polşa yəhudilərindəndir. Babası rus ordusuna çağırılmış və 1904–1905-ci illərdə Rusiya–Yaponiya müharibəsində vuruşmuşdur.

2022-ci ildən etibarən Brin həyat yoldaşı və uşaqları ilə Kaliforniyanın San Dieqo qraflığında yaşayırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* David Brin's blog, Contrary Brin
* 
*
Bəsrə döyüşü (1457)

**Bəsrə döyüşü** — 1457-ci ildə Qaraqoyunlulara qarşı hücumlar edən Muşaşalar ilə Qaraqoyunlular arasında baş verən toqquşma. Nəticədə özünü Şiələrin 7. İmamı Musa Kazımın soyuna dayandıran Mövlana Əli Pirbudaqın əlinə keçərək öldürüldü.

## İstinadlar
Postkamalçılıq

**Postkamalçılıq** və ya **postkamalizm** () — Türkiyənin siyasi və mədəni problemlərinin, xüsusilə demokratikləşmənin qaynağının hərbi-bürokratik ittihadçı və atatürkçü ideologiyada olduğuna inanan, bunun əsasında isə Türkiyə rəsmi tarixşünaslığını şübhə altına alan hərəkat. 1980-ci il çevrilişindən sonra ortaya çıxan postkamalçı hərəkat 2000-ci illərdə Ədalət və İnkişaf Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyə tarixşünaslığının mərkəzinə çevrilmiş, 2010-cu illərdən sonra isə tənəzzülə uğramağa başlamışdır.

## Baxışlar
Postkamalçılar ümumiyyətlə müəyyən bir siyasi ideologiyaya bağlı deyillər. Sosializm, liberalizm və mühafizəkarlıq kimi müxtəlif ideologiyaları dəstəkləyən müəlliflər postkamalçı kimi qələmə verilmişdir, lakin ümumilikdə postmodern tarix anlayışına malik olan bu hərəkat Türkiyə tarixşünaslığına və Türkiyə dövlətinin qurulmasına tənqidi prizmadan baxır. Şerif Mardinin Türkiyə şərtlərinə uyğunlaşdırdığı mərkəz-periferiya modeli postkamalçı düşüncənin əsasında dayanır. Mardinə görə, hərbi-bürokrat təbəqədən ibarət "mərkəz" liberallardan, sosialistlərdən, azlıqlardan, xüsusilə kürdlərdən və ənənəçilərdən ibarət "periferiya"nı kənarda qoyaraq onları Türkiyə siyasətinin əsas mərhələsindən sıxışdırıb çıxarmışdır. Siyasi "mərkəz" öz iqtidarını saxlamaq və modernləşmə missiyasını həyata keçirmək üçün "periferiya" ilə toqquşmalara girmiş və onları özünə təhlükə kimi görərək bu hərəkatı boğmağa çalışmışdır.

Bundan əlavə, postkamalçılar Atatürk dövründə həyata keçirilən islahatların "yuxarıdan aşağı" xarakterinə diqqət çəkmişdir. Müxtəlif müəlliflər islahatların formalist strukturunu və cəmiyyətə yayıla bilməməsini tənqid etmiş, bu islahatları zalımcasına modernləşmənin məhsulu kimi tənqid etmişdilər.

## Postpostkamalçılıq
İlkər Aytürk sonradan "postpostkamalçılıq" terminini irəli sürmüşdü, çünki postkamalçı paradiqmanın Türkiyəni anlamaqda və problemlərin diaqnostikasında qeyri-kafi olduğu ortaya çıxmışdı. O, 1908–1938-ci illər arasındakı dövr intensiv şəkildə tədqiq edilsə də, 1950–1980-ci illər arasında solçu yanaşmalar, Türkiyədə sağçılıq və Soyuq müharibənin ətraflı araşdırılmadığını bildirmişdir. O, Türkiyə tarixinin şərhindəki qeyri-adekvatlığın bir hissəsinin milliyətçi-sekulyar hökumətlərin hökmran olduğu dövrdə milli təhlükəsizlik dövlətinin qurulmasının nəzərdən qaçırılması ilə bağlı olduğunu müdafiə etmişdir.

## Həmçinin bax
* Ərdoğanizm

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Burak Gümüş (2020/21), "De-Kemalisation from above in 'New Turkey'", Lutz Berger & Tamer Düzyol (Ed.), Kemalism as a Fixed Variable in the Republic of Turkey. History, Society, Politics, Ergon, Baden-Baden, p. 143-174
Simon Mdivani

**Simon Mdivani** (; ) — Gürcüstan Sosialist-Federalist İnqilab Partiyasının üzvü olan gürcü siyasətçi. Qızıl Ordunun Gürcüstanı işğal etməsindən sonra Türkiyəyə, daha sonra Fransaya köçmüş və 13 dekabr 1937-ci ildə So kommunasında vəfat etmişdir.

O, Milli Şuranın və Gürcüstan Müəssislər Məclisinin üzvü, vitse-prezidenti, sonra Gürcüstan Demokratik Respublikasının Türkiyədəki səfiri olub.

## Həyatı
Simon (Svimon) 20 oktyabr 1876-cı ildə Xonidə yerli zadəganların (aznauri) varisi Qurgen Mdivaninin ailəsində anadan olmuşdur. O, növbə ilə ibtidai məktəbdə, Kutaisi Liseyində, Ukraynanın Odessa Universitetinin Təbiət Elmləri Fakültəsində təhsilini davam etdirib. Ali təhsil diplomunu aldıqdan sonra Odessa şəhər idarəsində kimyaçı kimi işə düzəlir və çarizmə qarşı siyasi mövqe tutur.

O, Batumidə Gürcüstan Sosialist-Federalist İnqilab Partiyasına qoşulub. Gündəlik "Çermorskoe Exo" qəzetinin redaktoru olub, 1906-cı il dekabrın 14-də məqaləsinə görə həbs edilib və qəzeti bağlamağa məcbur edilib. O, yerli bölmənin prezidenti, sonra Gürcüstan Sosialist-Federalist İnqilab Partiyasının mərkəzi komitəsinin üzvü seçilib.

1918-ci il mayın 26-da Gürcüstanın müstəqillik aktını imzalayan, Gürcüstan Milli Şurasının, sonra isə Gürcüstan Müəssislər Məclisinin üzvü olub, 1919-cu il martın 12-də sosial-federalistlər tərəfindən vitse-prezident seçilib. O, Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri, Hərbi Komitənin və Büdcə Komitəsinin katibi vəzifələrində çalışıb.

27 dekabr 1920-ci ildə Türkiyəyə səfir təyin edilib. Kamalist rejimi tanıyan ilk xarici səfir olub.

Qızıl Ordu Gürcüstanı işğal etdikdən sonra İstanbula mühacirət edib. 1926-cı ildə o, Sovet Rusiyasını zəiflətmək məqsədilə Polşada Yuzef Pilsudskinin başlatdığı Prometey hərəkatında iştirak etmiş və bu səbəbdən mühacirətdə olan Qafqaz Konfederasiyası Şurasının (Gürcüstan, Azərbaycan, Şimali Qafqaz və Ukrayna) üzvü olmuşdur. 1928-ci ildə Fransaya köçüb.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Casus foederis

***Casus foederis*** və ya ***casus fœderis*** Latın dilindən tərcümədə "müqavilənin qüvvəyə minməsi və məcburi olması şərti" deməkdir. Diplomatik dillə ifadə edilərsə, o, ittifaqın şərtlərinin qüvvəyə mindiyi vəziyyəti təsvir edir və müttəfiqlərdən birinə hücum edildiyi zaman hücuma məruz qalmış olan müttəfiqə hərtərəfli tədbirləri nəzərdə tutur.

Casus foederis, müdafiə ittifaqı vəziyyətində müttəfiqlərdən birinə qarşı müharibə elan edildikdə və ya başladıldıqda baş verir. Müttəfiqlik müqavilələri tez-tez nəyin casus foederis hesab ediləcəyini müəyyənləşdirir.

## Tarixi nümunələri

### NATO

NATO-nu yaradan Şimali Atlantika Müqaviləsinin 5-ci maddəsi “casus foederis” kimi təsvir edilir və bu maddəyə görə onun üzvlərinin hər hansısa birinə hücum edilərsə və ya hücum təhlükəsi olarsa, buna qarşı müdafiə təmin edilir və bu üzvə edilmiş hücum təşkilatın bütün üzvlərinə qarşı edilmiş olan hücum kimi dəyərləndirilsə də, sözügedən maddənin reallıqda tətbiqi sadəcə olaraq bircə dəfə həyata keçirilmişdir. 2001-ci il sentyabrın 11-də ABŞ-a edilmiş olan hücumlardan sonra təşkilata üzv ölkələr Vaşinqton administrasiyasına hərbi dəstək vermək məcburiyyətində qalmışdırlar.

## İstinadlar
Zakavia

**Zakavia** — 1923-cü ildə Gürcüstanda, daha sonra isə Azərbaycanda yaranmış və 1929-cu ildə fəaliyyətini dayandıran aviaşirkət. 1923-cü il mayın 10-da Gürcüstanda yaradılmış Zakavia, Dobrolyot modeli üzrə təşkil edilmiş səhmdar cəmiyyəti idi. Bu, 1923-cü ildə Dobrolyot və Ukrvozduxput ilə birlikdə bu modelə uyğun təşkil edilən üç şirkətdən biri idi. Hər bir şəxs və ya təşkilat Zakavia səhmlərini ala bilərdi və müəyyən bir həddən artıq səhmə sahib olanlar, hərbi məqsədlər üçün lazım olmadığı təqdirdə, onlar üçün hazırlanmış təyyarədən ehtiyac duyduqları zaman istifadə edə bilərdilər.

1925-ci ildə Gürcüstan və Azərbaycanın mülki aviasiyası vahid Zakavia cəmiyyətinə birləşdirildi. 1926-cı ildə Qroznı, Mahaçqala, Bakı və Yevlax vasitəsilə Mineralnıye Vodı ilə Tbilisi arasında uçuşlar həyata keçirməyə başladı.

1929-cu ildə Zakavia Sovet respublikalarındakı oxşar təşkilatlarla birlikdə Aeroflotun sələfi olan Dobrolyot-a birləşdirildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan mülki aviasiyası: keçmişi, bugünü və gələcəyi
Ribnita rayonu milli himni

**Ribnita rayonu milli himni** () — Dnestryanıdakı Ribnita rayonunun himni. Alexander Tokarev tərəfindən bəstələnib.

2014-cü ildə rəsmi olaraq qəbul edilib. Dnestryanı dövlət himnindən fərqli olaraq bu himnin yalnız rusca sözləri var.

## Rəsmi sözləri

## İstinadlar
Zviadistlər

**Zviadistlər** (; Zviadistebi) — 1991-1993-cü illərdə Gürcüstanda vətəndaş müharibəsi zamanı devrilmiş və öldürülmüş prezident Zviad Qamsaxurdiyanın tərəfdarlarının qeyri-rəsmi adı.

Prezident Zviad Qamsaxurdiya 20 dekabr 1991-ci il və 6 yanvar 1992-ci il tarixləri arasında Tbilisinin mərkəzini dağıdan qanlı çevriliş nəticəsində devrilib. Qamsaxurdiyanın tərəfdarları olan zviadistlər keçmiş kommunist lider Eduard Şevardnadzenin rəhbərlik etdiyi çevrilişdən sonrakı hökumətə qarşı kütləvi nümayişlər keçirdilər. Mütəşəkkil silahlı qruplar hökumət qüvvələrinin keçmiş prezidentin məskunlaşdığı əyalət olan Sameqreloya nəzarəti ələ keçirməsinə mane olub. Tərəflər arasında atışmalar 1992-1993-cü illər ərzində davam etdi və Qamsaxurdiyanın 1993-cü ilin sentyabrında Qərbi Gürcüstana qayıtması ilə genişmiqyaslı vətəndaş müharibəsinə çevrildi. Zviadist üsyançılar məğlub edildi və Qamsaxurdiya 31 dekabr 1993-cü ildə öldürüldü. Qamsaxurdiyanın ölümü 15 fevral 1994-cü ildə təsdiqləndi.

Qamsaxurdiyanın ölümündən sonra zviadistlər heç vaxt tək partiya yaratmadılar, müxtəlif siyasi təşkilatlara və ictimai hərəkatlara qoşuldular, bəziləri isə Eduard Şevardnadze hökumətinə qarşı mübarizəni davam etdirdilər.
## Ədəbiyyat
*
Arşın mal alan (film, 1960)

**Arşın mal alan** () — Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan" operettası əsasında rejissor Səməd Sabahi (titrlarda Nadir Hafizi) və ssenaristlər Səməd Sabahi və İsmayıl Kuşan tərəfindən 1960-cı ildə çəkilmiş İran filmi. Bu filmdə baş rolları Vigen Derderyan və Təhminə Etminan oynayırdı.

## Süjet

Filmin qəhrəmanı tacir Əsgər ailə qurmaq üçün qızı əvvəlcədən görüb sevmək arzusu ilə yaşayır. Mühit, şərait, ən başlıcası isə adət buna yol vermir. Dostu Süleymanın məsləhəti ilə küçələri, evləri adi bir arşın malı satan kimi gəzəndə Soltan bəyin qızı Gülçöhrə ilə rastlaşır. Gənclər ilk baxışdan bir-birilərini sevirlər. Müxtəlif maneələrə, çətinliklərə baxmayaraq nəhayət onlar arzularına çatırlar.

## İstinadlar
İslamçı atatürkçülük

**İslamçı atatürkçülük**, həmçinin **islamokamalçılıq**, **islamokamalizm**, **atatürkçü islamçılıq** (), **Yaşıl kamalizm** (Yeşil Kemalizm) kimi də tanınır — ya dövləti və siyasətini sekulyar saxlayaraq cəmiyyətin dindar olması lazım olduğuna inanan, ya da siyasətdə də sekulyarizminin tamamilə islamçılıqla əvəzlənəcəyinə inanan kamalizmə əsaslanan türk-islam sintezi ideologiyasıdır.

## Tarixi
Camaatlar ilə münaqişədə olan türkiyəli islamçılar öz ittifaqlarını yeniləmək məcburiyyətində qalmış, Türkiyə dövlətinin qatı kamalçı olduğu və Türkiyə ordusunun ülkçülərlə dolduğu bir vaxtda Türkiyə dövlətinin dəstəyi ilə camaatlarla vuruşmağa qərar vermişdilər. Vətən Partiyası və MHP bu islamçıların yeni müttəfiqləri olmuşdur. Kamalçılığı islamçılara və əksinə, islamçılığı kamalçılara uyğunlaşdıran ortaq əsaslar var idi. İslamokemalizm Tunçer Kılınç dövründə böyüdü. Osmanlının yanında Cümhuriyyəti də sevən bir çox türk ideologiyaya çəkilir.  İslamçı atatürkçülük xilafətin ləğvindəki roluna görə tənqid edir, lakin islamçı kamalçılar onu millətinin azadlığını təmin etmək üçün lazım olanı edən bir lider olaraq görür və hesab edirlər ki, həm Osmanlı imperiyası, həm də Türkiyə Respublikası eyni zamanda dəstəklənilə bilər. Türkiyədə çox məşhur bir ideologiyadır. Bu, adətən Türkiyə siyasətinin mərkəz sağ, sağ, və ifrat sağçıları ilə əlaqələndirilir.

İslamçı atatürkçülük 1980-ci ildə Türkiyədə dövlət çevrilişinin ideologiyası idi. Cəlal Bayar, Cövdət Sunay, Kənan Əvrən, Alparslan Türkeş, və Möhsün Yazıçıoğlu İslamçı atatürkçü kimi qələmə verilirdi.

Bütün islamçı atatürkçülər Rəcəb Tayyib Ərdoğanı dəstəkləməsələr də, islamokamalçılıq hər iki ideologiyanı birləşdirərək islamçılar ilə milliyətçilər arasında uçurumu bağlayan və Mustafa Kamal Atatürkə heyranlıqla Osmanlı keçmişini mənimsəyən Ərdoğanın hakimiyyəti dövründə böyümüşdür. Rəcəb Tayyib Ərdoğanın siyasətləri Vladimir Putin, Viktor Orban, Donald Tramp, Jair Bolsonaru, Matteo Salvini, və Narendra Modinin siyasətlərinə bənzədilib.

## Həmçinin bax
* Ülküçülük
* İttihadçılıq
* Liberal kamalizm

## İstinadlar
Emma (ad)

**Emma** — qadın adı.

* Emma Noks — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu.
* Emma Viklund — isveçli model və aktrisa.
* Emma Qoldman — Anarxist yazıçı.
* Emma Uotson — Böyük Britaniya aktrisası.
* Emma Maki — fransız-britaniyalı aktrisa.
* Emma Məlikova — Azərbaycan teatr aktrisası
* Emma Morano — Dünyanın ən uzunömürlü insanlarından biri.
* Emma Terner — ingilis ornitoloq və qabaqcıl quş fotoqrafı idi.

## İstinadlar
Yılmaz

**Yılmaz** — Türk soyadı.
	
* Cem Yılmaz — Türkiyəli komediya ustası, aktyor
* Burak Yılmaz — "Qol kralı" ləqəbli türk futbolçusu
* Can Yılmaz — türk aktyor, ssenarist və yazıçı.
* Büşra Yılmaz – Türkiyə qadın romançısı.
* Özlem Yılmaz — Türk kino və teleserial aktyoru.
* Mustafa Yılmaz — türk şahmatçı, qrosmeyster (2012).
Xəlil

**Xəlil** — kişi adı.
	
* Xəlil Rza Ulutürk — şair, tənqidçi, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi.
* Xəlil bəy Xasməmmədov — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin görkəmli siyasi və dövlət xadimi.
* Xəlil Məmmədov — Azərbaycan-sovet hərbi və dövlət xadimi, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1945).
* Xəlil Məliki — İranlı sosialist, intellektual və siyasi xadim.
İttihadçılıq

**İttihadçılıq** (, ) — 1908-ci ildə Gənc türklər inqilabını həyata keçirən və 1913–1918-ci illərdə Osmanlı imperiyasını idarə edən İttihad və Tərəqqi Komitəsinin ideologiyası.

## Türk milliyyətçiliyi
İttihad və Tərəqqi Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin qatı türk milliyətçilərindən ibarət olmasına baxmayaraq, 1912–1913-cü illərdə Birinci Balkan müharibəsində məğlub olana qədər onlar imperiyanın türk olmayan əhalisinin xoşuna gəlməyəcəyi üçün ictimai yerlərdə bunu vurğulamırdılar. İttihat və Tərəqqi üçün daha bir problem imperiyanın etnik türklərinin əksəriyyətinin özlərini heç də türk kimi deyil, sadəcə olaraq türkcə danışan sünni müsəlmanlar kimi görmələri idi. Türkiyə tarixçisi Tanər Akçam yazmışdır ki, Birinci Dünya müharibəsi "Anadoluda yaşayan geniş müsəlman kütləsinin özlərini müsəlman yox, türk, yoxsa kürd kimi başa düşməsi belə sual altındadır". İttihad və Tərəqqi Partiyası "elm şüurlu kadrlar" ilə Osmanlı cəmiyyətinin inqilabi transformasiyasını özünə hədəf seçmişdi, lakin İTP monarxiyanı və islamın dövlət dini statusunu saxlamaq istəyən mühafizəkar inqilabçılar idi, çünki  "Gənc türklər" sultanlıq və islamın Osmanlı imperiyasını bir arada tutan vacib bir element olduğuna inanırdılar.

## Modernləşmə və dünyəvilik

İttihad və Tərəqqi Partiyası nəticədə panislamizmə arxalanırdı, lakin Müqəddəs Komitədə həmişə sekulyarizm bir mədəniyyət kimi mövcud idi. Üləma ilə əlaqələrini gərginləşdirən 31 mart hadisəsindən sonra İTP dini fanatizmi ciddi şəkildə sıxışdırmış, lakin eyni zamanda Birinci Dünya müharibəsi zamanı islamçı hərarətdən öz xeyrinə istifadə etmişdir. Buna baxmayaraq, İTP özünü Osmanlı, türk və müsəlman cəmiyyətini Avropa standartlarına uyğunlaşdıran, sosial islahat tələb edən modernist qüvvə kimi görürüdü. Kamalçılıqdan əvvəlki sosial islahat nümunəsi 1917-ci ildə qəbul edilən mübahisəli "Müvəqqəti Ailə Qanunu" idi. Nəticədə Osmanlı evlilik hüququnda qadın hüquqları və sekulyarizm sahəsində əhəmiyyətli irəliləyiş baş tutmuşdur. Qadınların boşanma hüququ genişləndirilmiş, çoxarvadlılıq isə məhdudlaşdırılmışdır.

## Demokratiya
Türkiyə tarixçisi Handan Nəzir Ağmeşənin fikrinə görə, ittihadçıların uğrunda mübarizə apardıqlarını iddia etdikləri 1876-cı il konstitusiyasına bağlılıqları yalnız "dəri qatı qədər dərin" idi və hər şeydən çox xalq dəstəyi üçün bir çağırış idi.

## Antikommunizm
"Gənc türklər"in 1908-ci ildən əvvəl verdikləri vədləri yerinə yetirmədiyini anlayan müxtəlif milliyətlərdən olan fəhlələrFrakiyadan Qərbi Anadolunun hər yerinə tətillər təşkil etmişdilər. Eyni dövrdə Sosialist Fəhlə Federasiyası və Osmanlı Sosialist Partiyası kimi qruplar meydana çıxmışdır. Fəhlələrin bu beynəlmiləl həmrəyliyindən və inqilabçılığından çəkinən Gənc Türklər Tətili-şəkil qanununu qəbul etmişdilər. Onlar daha sonra Osmanlı soyqırımları zamanı azlıqlarla birlikdə kommunist ziyalıları da sürgün etmişdilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Atəş

**Atəş** — soyad, təxəllüs.

* Əhməd Atəş — Türkiyə şərqşünası.
* Toxtamış Atəş — Türkiyə politoloqu.
* Mirzəağa Atəş — Azərbaycan yazıçısı, nasir, dramaturq, ssenarist.
* Ülkər Atəş — Azərbaycan şairi, publisist.

## İstinadlar
Lyudmila Luzan

**Lyudmila Vladimirovna Luzan** (;) — Ukraynalı kanoeçi. 2020-ci il Olimpiya Oyunlarının gümüş və bürünc mükafatçısı, ikiqat Avropa çempionu, dəfələrlə Avropa çempionatı mükafatçısı.

## Karyerası
Lyudmila Luzan, 2019-cu ildə Minskdə keçirilən Avropa Oyunlarında iştirak edib və burada Anastasiya Çetverikova ilə birgə 500 metr məsafəyə qaçışda 5-ci yeri tutub.

2021-ci ildə Poznanda keçirilən Avropa Çempionatında o, dörd medal qazanaraq karyerasında ən yüksək nəticəsini əldə edib. Təklərin yarışlarında o, 500 metr məsafəyə qaçışda qalib gəlib, 200 metr məsafəyə qaçışda da ikinci olub. Anastasiya Çetverikova ilə birlikdə 500 metr məsafədə çempion, həmçinin 200 metr məsafədə isə bürünc medal mükafatçı olub.

5 avqust 2021-ci ildə Tokioda keçirilən 2020 Yay Olimpiya Oyunlarında o, 200 metr məsafəyə kanoevə avarçəkmə yarışında tək bürünc medal qazandı. Luzan birinci yerdən finala yüksəldi, burada o, yalnız son metrlərdə Ukrayna mükafatını aldı.

7 avqust 2021-ci ildə Tokioda keçirilən 2020 Yay Olimpiya Oyunlarında Anastasiya Çetverikova ilə birgə 500 metr məsafəyə qaçışda gümüş medal sahibi olub.

## Mükafatları
* II dərəcəli "Şahzadə Olqa" ordeni (7 sentyabr 2023-cü il) — *[[Krakov]]da (Polşa Respublikası) keçirilən III Avropa Oyunlarında yüksək idman nəticələrinə görə, fədakarlıq və qələbə əzmi nümayiş etdirərək, Ukraynanın beynəlxalq nüfuzunu yüksəltmişdir*.
* III dərəcəli "Şahzadə Olqa" ordeni (16 avqust 2021-ci il) — *[[Tokio]]da (Yaponiya) XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında fədakarlıq və qələbə əzmi nümayiş etdirərək yüksək idman nəticələrinə nail olduğuna görə*..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qara qu quşu nəzəriyyəsi

**Qara qu quşu nəzəriyyəsi** — qəflətən baş verən, böyük təsirə malik olan və baş verənlərdən sonra yersiz şəkildə rasionallaşdırılan hadisəni təsvir edən metafor. Termin, 1697-ci ildə Avstraliyada aşkar edilənə qədər qara qu quşlarının mövcud olmadığına dair qədim bir deyimə əsaslanır və gözlənilməz və nəticəli bir hadisəni təsvir etmək üçün istifadə edilməyə başlanıb.

Nəzəriyyə Nassim Nikolas Taleb tərəfindən 2001-ci ildən başlayaraq aşağıdakıları izah etmək üçün hazırlanmışdır:
* Tarixdə, elmdə, maliyyədə və texnologiyada normal gözləntilər səltənətindən kənarda olan yüksək profilli, proqnozlaşdırılması çətin və nadir hadisələrin qeyri-mütənasib rolu.
* Elmi metodlardan istifadə etməklə ardıcıl nadir hadisələrin baş vermə ehtimalının hesablana bilməməsi (kiçik ehtimalların təbiətinə görə).
* İnsanları həm fərdi, həm də kollektiv olaraq qeyri-müəyyənliyə və tarixi işlərdə nadir hadisələrin əhəmiyyətli roluna kor edən psixoloji qərəzlər.

Talebin "qara qu quşu nəzəriyyəsi" (problemin əvvəlki fəlsəfi versiyalarından fərqlənir), yalnız böyük miqyaslı və nəticəli statistik gözlənilməz hadisələrə və onların tarixdəki dominant roluna istinad edir. Həddindən artıq kənar hadisələr hesab edilən bu cür hadisələr kollektiv olaraq adi hadisələrdən qat-qat böyük rol oynayır. Daha texniki cəhətdən, Taleb "Səssiz risk" elmi monoqrafiyasında qara qu quşu problemini riyazi olaraq "degenerativ metaehtimalın istifadəsindən irəli gələn" kimi izah edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* .
* .
* The U. S. response to NEOs- avoiding a black swan event

## Xarici keçidlər
*
Dublyaj

**Dublyaj** — televiziya, radio, kino və ya rəqəmsal mediada yayımlanacaq çəkiliş əsərlərinin mətnlərinin peşəkar dublyaj aktyorları tərəfindən tərcümə edilməsi prosesidir.

Dublyaj prosesi çox nəzərə çarpmasa da, dublyaj aktyorlarının səsləndirdiyi mətnin və ya personajların diksiyası və vurğusu baxımından nəzərə alındıqda, əslində tamamilə şəxsiyyətə yönəlmiş olan bir təsvir olduğu üçün böyük bir əhəmiyyət kəsb edir.
Seyran

**Seyran** — ad.
	
* Seyran Ohanyan — Ermənistanın sabiq müdafiə naziri.
* Seyran Səxavət — yazıçı, şair, nasir, tərcüməçi
* Seyran Qafarzadə — Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü, professor
* Seyran Şiriyev — Azərbaycanlı şair, yazıçı
* Seyran Vəliyev — Azərbaycan alimi
Sevinc üçün oda

Fayl:Gerhard_von_Kügelgen_001.jpg|link=Файл:Gerhard_von_Kügelgen_001.jpg|alt=Фридрих Шиллер| Fridrix Şiller
Fayl:Beethoven.jpg|link=Файл:Beethoven.jpg|alt=Людвиг ван Бетховен| Lüdviq van Bethoven
**"Sevinc üçün" oda** () — Fridrix Şiller tərəfindən 1785-ci ildə yazılmış oda. 1786-cı ildə Leypsiqdə çıxan "Taliya" jurnalında nəşr edilmişdir. Oda 1793-cü ildə yenidən işlənmiş və sonradan müxtəlif bəstəkarlar tərəfindən bir neçə dəfə ona musiqi bəstələnmişdir.

Ən məşhuru 1823-cü ildə Bethoven tərəfindən bu oda üçün bəstələnmiş və məşhur 9-cu simfoniyaya daxil edilmiş musiqidir.

1972-ci ildə Avropa Şurasının, 1985-ci ildən isə Avropa Birliyinin (1993-cü ildən Avropa İttifaqının) rəsmi himni kimi qəbul edilmişdir.

1974-cü ildə bu melodiya əsasında Cənubi Rodeziya dövlət himni " Daha yüksək səslən, Rodeziyanın səsi " qəbul edildi.

## İstinadlar
Avropanın himni

**Avropanın himni** — Avropanın simvollarından biri olmaqla Avropa İttifaqının və Avropa Şurasının himni. Bethovenin "Doqquzuncu simfoniyası"nın dördüncü hissəsinin əsas mövzusuna instrumental versiyada əsaslanır və hər iki təşkilat tərəfindən rəsmi tədbirlərdə ifa olunur.

Fridrix Şiller 1785-ci ildə "Sevinc üçün oda" poemasını "bəşəri qardaşlığın təntənəsi" kimi yazmışdır. 1823-cü ildə Şillerin ölümündən sonra şeirin sözləri Lüdviq van Bethoven tərəfindən Doqquzuncu Simfoniyasının dördüncü (son) hissəsində istifadə edilmişdir.

Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsi 19 yanvar 1972-ci ildə Strasburqda rəsmi olaraq Avropa himnini elan etdi: Lüdviq van Bethovenin 9-cu simfoniyasının 4-cü hissəsi.

Dirijor Herbert fon Karayan Avropa Himninin üç rəsmi instrumental aranjimanını — fortepiano, nəfəs alətləri və simfonik orkestr üçün yazmışdır. O, musiqinin tempini də dəyişib. Karayan Bethovenin yarım notdan istifadə etdiyi dörddəbir notdan istifadə etdi.

4 oktyabr 2010-cu ildə himn ilk dəfə rəsmi idman tədbiri zamanı, Avropa Komandası Amerika Birləşmiş Ştatları komandasını məğlub edərək Ryder Cup qolf turnirində qalib gələndə istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Əvəz

**Əvəz** — kişi adı.

* Əvəz Şükürov — Kəlbəcər rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı (1994–1995).
* Əvəz Qurbanlı — şair, yazıçı və jurnalist
* Əvəz Verdiyev — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Əvəz Zeynalov
* Əvəz Zeynallı — tənqidçi, araşdırmacı jurnalist
* Əvəz Sadıxov — talış əsilli Azərbaycan dilçi-alimi, professor
İttifaq

**İttifaq** və ya **Müttəfiqlik** xalqlar, qruplar və ya suveren dövlətlər arasında ümumi fayda təmin edəcək qarşılıqlı maraqlara əsaslanan münasibətlərdir. Bu əlaqələr gizli və ya açıq formada həyata keçirilə bilər. Hər bir ittifaq üzvü **müttəfiq** adlandırılır. Müxtəlif növ ittifaqlar, o cümlədən də hərbi ittifaqlar, kommersiya ittifaqları və siyasi ittifaqlar yaratmaq mümkündür. Müharibə və hərbi döyüş məsələlərində terminoloji olaraq ittifaq sözü istifadə edildiyi zaman, **Müttəfiq qüvvələri,** həm də bu qüvvələrin bölmələrini ifadə edir. Birinci Dünya müharibəsi və eyni zamanda da İkinci dünya müharibəsindən bəhs edən hekayələr zamanı bu terminologiyadan istifadə olunur.

Rəsmi olaraq hər hansısa bir hərbi ittifaq yaratmaq üçün ümumi bir düşmənə qarşı birgə döyüşəcək müttəfiqlərə ehtiyac yoxdur, bunlardan birinin yanında müharibəyə girməkdə kifayətdir. Müttəfiqlik sözünün hərbi mənada istifadəsi zamanı müharibə başlamamışdan əvvəlki müttəfiqlik münasibətləri deyil, münaqişə nəticəsində bir ittifaqın yaradılması əsasdır.

Cümlə daxilində böyük "i" hərfi ilə yazılan ittifaq (İttifaq) sözü ümumiyyətlə Birinci Dünya müharibəsində Müttəfiq Dövlətlərlə müharibə aparmış olan İttifaq dövlətlərini ifadə edir. Eyni məna ilə nəzərdən keçirildiyi zaman, böyük "m" hərfi ilə yazılan müttəfiq (Müttəfiq) sözü də İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Berlin-Roma-Tokio oxu dövlətlərinə qarşı mübarizə aparmış olan Müttəfiq qüvvələrini ifadə edir. Eyni termin eyni zamanda da ABŞ tərəfindən Vyetnam müharibəsində Cənubi Vyetnama kömək etmiş olan dövlətləri təsvir etmək üçün istifadə olunur.

Bu gün xüsusilə də Qərb mənşəli tərcümələrdə Körfəz Müharibəsindəki BMT koalisiyası üçün Alyans qüvvələri ifadəsi ilə paralel olaraq, bu gün İraqda mövcud olan İraqdakı Çoxmillətli Qüvvələr üçün Azərbaycan dilində qarşılığı **Koalisiya qüvvələri** kimi tərcümə edilə biləcək termin istifadə olunur. Koalisiya qüvvələrinin tərifi də bir növ Alyans Qüvvələridir.

Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş olan İttifaq Qüvvələri (Üçlü Alyans) Almaniya, Avstriya və İtaliyadan təşkil olunmuşdur ki, sonradan İtaliya Müttəfiq Dövlətlərin tərəfinə keçmişdir. Bu ittifaq daha sonralar Osmanlı İmperiyası və Bolqarıstanın bu ittifaqa qoşulması ilə genişlənmişdir.

## İstinadlar
Kərbəlayi Abdulla məscidi

**Kərbəlayi Abdulla məscidi** — Bakı şəhərində, Dilarə Əliyeva küçəsi 155-də yerləşən XIX əsrə aid məscid və tarix-memarlıq abidəsi. Məscid 1894-cü ildə xeyriyyəçi Abdulla Zərbəliyev tərəfindən tikdirilib.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Kərbəlayi Abdulla məscidinin üstündəki daş kitabəyə əsasən, məscid hicri təqvimi ilə 1336-cı (1918) ildə tikilib. Ancaq giriş qapısının üstündəki kitabədə isə tikinti tarixi hicri təqvimi ilə 1311-ci (1894) il yazılıb. Məscid xeyriyyəçi Bakı Şəhər Dumasının üzvü Abdulla Zərbəliyev tərəfindən tikdirilib.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi. Kərbəlayi Abdulla məscidinin də bu dövrdə axundlarından biri yaxınlıqdakı söyüd ağacından asılıb. Digəri isə sürgün edilib. İlk dövrlər məscid mənzil kimi istifadə edilsə də sonradan burada karton fabriki, anbar və Rus Dram Teatrının rəssamlıq sexi fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra 1992-ci ildə yerli əhalinin təşəbbüsü ilə məscidin fəaliyyəti bərpa edilib. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə isə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Məsciddə Azərbaycan Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsindən qeydiyyatdan keçmiş "Kərbəlayi Abdulla məscidi" dini icması fəaliyyət göstərir.

## Memarlığı
Sal daşlarından tikilən məscidin nə günbəzi nə də minarəsi yoxdur. Dəstəmazxanaya və qadınların ibadət zalına giriş ayrıdır və çöldəndir. İbadət zalının sahəsi 170 kvadrat metrdir.

## Şəkilləri

Kərbəlayi Abdulla məscidi 2024 (1).jpg
Kərbəlayi Abdulla məscidi 2024 (2).jpg
Kərbəlayi Abdulla məscidi 2024 (5).jpg
Kərbəlayi Abdulla məscidi 2024 (4).jpg
Kərbəlayi Abdulla məscidi 2024 (3).jpg


## İstinadlar
Nazik bağırsaq keçməzliyi sindromu

**Nazik bağırsaq keçməzliyi sindromu** — Kəskin bağırsaq keçməzliyi möhtəviyyatın bağırsaqdan keçişinin kəskin dayanması nəticəsində meydana çıxan təcili cərrahi vəziyyətdir, bağırsağın kəskin genişlənməsi, hipovolemiya və sepsis ilə xarakterizə olunur. Bu patoloji vəziyyət erkən müddətlərdə aradan qaldırılmadıqda ölüm ehtimalı yüksək olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qısa bağırsaq sindromu

**Qısa bağırsaq sindromu** — malabsorbtiv çatmazlığının digər formalarına kəskin bağırsaq keçməzliyi və kor ilgək sindromu aid edilə bilər.

## Diaqnostik əlamətlər
Böyükhəcmli Qısa bağırsaq sindromu bağırsağın geniş rezeksiyalarından sonra meydana gələn ağır dərəcəli malabsorbsiyadır (sorulma çatmazlığıdir).

Bu sindrom bağırsağın funksional çatmazlığınin elə dərəcəsidir ki, rezeksiyadan sonra qalmış bağırsaq orqanizmə lazım olan miqdarda qida maddələri və suyun sorulmasını təmin etmir və dəstək müalicəsiz yaşama mümükün olmur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mekkel divertikulu

**Mekkel divertikulu** və ya **Meckel divertikulu** — Embrionun sarı cismi ilə nazik bağırsağı birləşdirən vitellointestinal axarın bağırsağa yaxın hissəsinin tam bağlanmaması nəticəsində meydana çıxan həqiqi divertikuldur. Əksər hallarda əlamət və ağırlaşma törətmir, çox az hallarda qanaxma, perforasiya və digər ağırlaşmalara səbəb ola bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nazik bağırsağın qaz sistləri

**Nazik bağırsağın qaz sistləri** — Bu xəstəlik nadir rast gəlir və nazik bağırsağın divarında qazla dolu sistlərin formalaşması ilə xarakterizə olunur. Sistlər tək və çoxsaylı olur, diametri bir neçə millimetrdən bir neçə santimetrə qədər dəyişir. Qaz sistləri həm yoğun, həm də nazik bağırsaqda rast gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kərbəlayi Həmid Abdulla hamamı

**Kərbəlayi Həmid Abdulla hamamı** — Astara rayonunun Ərçivan qəsəbəsində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi, hamam. 1806-cı ildə xeyriyyəçi Kərbəlayi Həmid Abdulla tərəfindən tikdirilib.

Hamam, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Hamam 1806-cı ildə Kərbəlayı Həmid Abdulla tərəfindən Astara rayonunun Ərçivan qəsəbəsində tikilib. Hamamın üstündə səkkiz günbəz var. Yumurta sarısı və adi odun külünün qarışığı ilə tikilib. Hamamın suyu cəmi bir tiyanla qızdırılıb.

Sovet işğalından sonra hamam kolxozun tabeliyinə verilib. Hamamı sonuncu dəfə 1980-ci ildə təmir edilib və həmin ilin sonuna kimi yerli əhalinin istifadəsində olub.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə isə hamam yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Hamam illərdir istifadəsiz qaldığı üçün günbəzlərindən bir neçəsi dağılıb, binası yararsız hala düşüb. Əsaslı bərpaya ehtiyacı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Astara rayonunda 216 yaşlı hamam / APA TV
* Tarixi hamam baxımsız vəziyyətə düşüb / ATV News
* Ərçivanın tarixi şeypurlu hamamı
Nazik bağırsaq xərçəngi

**Nazik bağırsaq xərçəngi** — Nazik bağırsağın şişləri.

## Xoşxassəli törəmələr

### Leyomioma
Leyomioma nazik bağırsağın mezenximal hüceyrələrindən inkişaf edən və differensasiya olunmuş saya əzələlərindən ibarət törəmələrdir. Törəmələr ekstraluminal istiqamətdə inkişafa meyilli olduqları üçün klinik əlamətlər törətmədən böyük ölçülərə çata bilirlər.

### Lipoma
Lipoma OBB və qalça bağırsaqda çox rast gəlir. Selikaltı əsas və ya seroz qişanın yağ toxumasından inkişaf edir. Malignizasiya ehtimalı yox dərəcəsindədir.

### Hamartoma
Çoxsaylı hamartomalar Peutz-Jegher sindromunda rast gəlir (dəri və selikli qişalarda piqmentasiyalar və mədə-bağırsaq sistemində çoxsaylı poliplər). Hamartomaların malignizasiya ehtimalı çox aşağıdır. Lakin qanaxma və BK kimi ağırlaşmalar törədirlər.

## Bədxassəli törəmələr

### Adenokarsinoma
Adenokarsinomalar nazik bağırsağın ən çox rast gələn bədxassəli törəmələridir (25–40%). Selikli qişadan inkişaf edir və əksər hallarda
(40%) OBB-da yerləşirlər. Villyoz adenomalar (şək. 56), polipoz sindromu (şək. 57), Crohn xəstəliyi, ailəvi qeyri-polipoz sindromu və kolon kanseri risk amilləri sayılır.

### Limfoma
Nazik bağırsaqda birincili (bağırsağın öz limfa toxumasından inkişaf edən ekstranodal limfoma) və ikincili (limfa düyünlərindən inkişaf
edən sistemik limfoma(lar) nın yayılması) limfomalar rast gəlir.

### Karsinoid törəmələr
Karsinoid törəmələr (neyroendokrin törəmələr və ya APUDomalar) bağırsağın selikli qişasının endokrin hüceyrələrindən (Kulchitsky, enteroxromaffin, APUD hüceyrələr) inkişaf edən törəmələrdir. Bəzi törəmələr I və II tip çoxsaylı neyroendokrin neo- və ya hiperplaziyalarla (ÇEN, rus və ingilis ədəbiyyatlarında MEN) ilə birgə rast gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elmdə qadınlar

**Elmdə qadınlar**ın mövcudluğu elm tarixinin ən erkən dövrlərini əhatə edir, burada onlar mühüm töhfələr vermişlər. Gender və elmə maraq göstərən tarixçilər qadınların elmi səylərini və nailiyyətlərini, üzləşdikləri maneələri və işlərinin əsas elmi jurnallarda və digər nəşrlərdə nəzərdən keçirilməsi və qəbul edilməsi üçün həyata keçirilən strategiyaları araşdırmışlar. Bu məsələlərin tarixi, tənqidi və sosioloji tədqiqi özlüyündə akademik bir fənnə çevrilmişdir.

Qadınların tibbə cəlb edilməsi bir neçə erkən qərb sivilizasiyasında baş verdi və qədim Yunanıstanda təbiət fəlsəfəsinin öyrənilməsi qadınlar üçün açıq idi. Eramızın birinci və ya ikinci əsrlərində qadınlar kimyagərlik elminə töhfə vermişdilər. Orta əsrlərdə dini monastırlar qadınlar üçün mühüm təhsil yeri idi və bu icmaların bəziləri qadınların elmi tədqiqatlara töhfə verməsi üçün imkanlar yaradırdı. XI əsrdə ilk universitetlərin meydana çıxmağa başladı və qadınlar əksər hallarda universitet təhsilindən kənarda qaldılar. Akademiyadan kənarda botanika erkən müasir dövrlərdə qadınların töhfələrindən ən çox faydalanan elm idi. İtaliyada qadınların tibb sahəsində təhsil almasına münasibət digər yerlərə nisbətən daha liberal görünürdü. Elmi tədqiqatlar sahəsində universitetdə vəzifə tutmuş ilk qadın XVIII əsr italyan alimi Laura Bassi idi.

XVIII əsrdə gender rolları əsasən determinist idi və qadınlar elmdə əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə edirdilər. XIX əsrdə qadınlar əksər formal elmi təhsildən kənarda qaldılar, lakin bu dövrdə onlar elmi cəmiyyətlərə qəbul olunmağa başladılar. XIX əsrin sonlarında qadın kollecinin yüksəlişi qadın alimləri iş yerləri və təhsil imkanları ilə təmin etdi. Mariya Küri elm adamlarına radioaktiv parçalanmanı tədqiq etmək üçün yol açdı və radium və polonium elementlərini kəşf etdi. Küri fizikaçı və kimyaçı kimi çalışaraq radioaktiv parçalanma ilə bağlı qabaqcıl tədqiqatlar apardı və Fizika üzrə "Nobel" mükafatı alan ilk qadın və Kimya üzrə "Nobel" mükafatı alan ilk şəxs oldu. 1901–2022-ci illər arasında 60 qadın Nobel mükafatına layiq görülüb. Fizika, kimya, fiziologiya və ya tibb üzrə iyirmi dörd qadın Nobel mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

## Xarici keçidlər

* Science Speaks: A Focus on NIOSH Women in Science
* Gender tutorials on women in science
* Statistics on women at science conferences
* The Library of Congress Selected Internet Resources Women in Science and Medicine
* Women in Science at the *[[Encyclopædia Britannica]]*
Venevisión

**Venevisión** — Grupo Cisneros-a məxsus Venesuela yerüstü televiziya kanalıdır. 1 mart 1961-ci ildə Dieqo Cisneros tərəfindən təsis edilmişdir.

Televisa, TV Azteca, Telemundo, TV Globo, Telefe, Caracol Televisión, RCN Televisión, ABS-CBN və GMA Network ilə birlikdə dünyanın əsas telenovela istehsalçılarından biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt