open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The BMJ

***The BMJ*** (əvvəllər ***British Medical Journal***) — tibb sahəsində aparıcı beynəlxalq elmi jurnal və məlumat platforması. Bu jurnal, klinik praktikaya, səhiyyə siyasətinə və tədqiqatlara dair yüksək keyfiyyətli sübuta əsaslanan məqalələrin dərc olunduğu, açıq elmi məlumatların paylaşılması ilə tanınan nəşrlərdən biridir.

## Tarixi
*The BMJ* jurnalının əsası 1840-cı ildə Böyük Britaniyada qoyulmuşdur. İlk dəfə *Provincial Medical and Surgical Journal* adı ilə nəşrə başlamış və daha sonra 1857-ci ildə *British Medical Journal* adını almışdır. Jurnal XX əsrdə Britaniya Tibb Assosiasiyası (BMA) tərəfindən nəşr olunmağa başlanmış və qlobal miqyasda tanınmış akademik nəşrə çevrilmişdir. 2014-cü ildən etibarən jurnal öz brendini qısaldaraq rəsmi olaraq "*The BMJ*" kimi təqdim edir.

## Jurnalın məzmunu
*The BMJ* geniş tematik spektri əhatə edir. Burada klinik tədqiqatlar, sağlamlıq siyasəti, etik müzakirələr, tibbi təhsil, ictimai səhiyyə və sağlamlıq iqtisadiyyatı kimi sahələr üzrə yüksək səviyyəli məqalələr dərc olunur. Jurnal həm orijinal tədqiqatları, həm də sistemli ədəbiyyat icmallarını, klinik praktika üzrə rəhbərlikləri və redaksiya məqalələrini təqdim edir. Eyni zamanda, pasiyent təcrübəsi və səhiyyə sistemlərinin performansını əks etdirən yazılar da önəmli yer tutur.

## İndeksləşdirmə və istinadlar
*The BMJ* dünyanın aparıcı elmi bazalarında indeksləşdirilir. Jurnalın məqalələri PubMed, MEDLINE, Scopus, Web of Science və Google Scholar kimi nüfuzlu bazalarda yerləşdirilir. Onun məqalələrinə edilən istinadların sayı yüksəkdir və bu, jurnalın elmi ictimaiyyətdəki təsirini göstərir. Hər il minlərlə elmi iş *The BMJ* materiallarına istinad edir, bu da onun beynəlxalq elmi nüfuzunu artırır.

## Nəşr formatları
*The BMJ* müxtəlif formatlarda təqdim olunur. Ənənəvi çap versiyası ilə yanaşı, jurnalın elektron versiyası da geniş istifadə olunur. Elektron nəşrlər mobil cihazlara uyğunlaşdırılmış, interaktiv və multimediya dəstəklidir. Hər həftə yeni buraxılışlar yayımlanır. Bundan əlavə, jurnal xüsusi tematik nömrələr və illik hesabatlar da nəşr edir. *The BMJ* yalnız jurnal nəşri ilə kifayətlənmir. O, həmçinin müxtəlif elmi tədbirlər, vebinarlar və tibbi təlim proqramları təşkil edir. Jurnalın “BMJ Learning” platforması vasitəsilə həkimlər davamlı tibbi təhsil resurslarına çıxış əldə edə bilirlər. Bundan əlavə, “BMJ Best Practice” aləti klinik qərarverməni dəstəkləyən interaktiv platforma kimi fəaliyyət göstərir.  *The BMJ* həmçinin sağlamlıq siyasəti və səhiyyə islahatları sahəsində ictimai müzakirələrin təşviqinə böyük önəm verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* ''BMJ'' at JSTOR
Adıgözəlzadə

**Adıgözəlzadə** — Azərbaycanlı soyadı.

* Zöhrab Adıgözəlzadə — Azərbaycan pianoçusu, Azərbaycan SSR xalq artisti (1982), professor.
* Həsən Adıgözəlzadə — Azərbaycan bəstəkarı, əməkdar incəsənət xadimi.
* Murad Adıgözəlzadə — Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının direktoru, pianoçu.
Edvin Laçens

**Edvin Lacens Lutyens** (29 mart 1869, London-1 yanvar 1944, London)— ingilis memarı.
Lutyens bir çox ingilis bağ evlərinin, müharibə abidələrinin və ictimai binaların layihələndirməsini həyata keçirmişdir.

## Həyatı
Edvin Lutyens 29 mart 1869-cu ildə Londonun Kensinqton şəhərində anadan olmuşdur. Lutyens 1885–1887-ci illərdə Cənubi Kensinqton İncəsənət Məktəbində Londonda memarlıq təhsili almışdır. 1938-ci ildən London Rəssamlıq Akademiyasının prezidenti olmuşdur.

## İstinadlar
JAMA

**JAMA** ( – Amerika Tibb Assosiasiyasının jurnalı) — Amerika Tibb Assosiasiyası () tərəfindən nəşr edilən, tibbi elmlər sahəsində nüfuzlu və yüksək təsir amilinə malik elmi jurnal. Jurnal klinik tədqiqatlar, səhiyyə siyasəti, biotibb, ictimai sağlamlıq və digər tibbi sahələr üzrə ən son elmi məlumatları təqdim edir.

## Tarixi
*JAMA* ilk dəfə 1883-cü ildə nəşr olunmağa başlamışdır. Jurnalın məqsədi ABŞ və dünya miqyasında həkimlərə, tədqiqatçılara və səhiyyə siyasəti formalaşdıran şəxslərə tibbi yeniliklər və sübuta əsaslanan məlumatlar təqdim etmək olmuşdur. O vaxtdan bəri *JAMA* dünyanın ən oxunan və ən çox istinad olunan tibb jurnallarından birinə çevrilmişdir.

*JAMA* təkcə klinik tədqiqatları deyil, həmçinin səhiyyə sistemlərinin performansı, bioetika, səhiyyə siyasəti, epidemiologiya və tibbi təhsil kimi geniş spektrli mövzuları əhatə edir. Jurnalda dərc olunan məqalələrə aşağıdakılar daxildir:

* randomizə olunmuş nəzarətli tədqiqatlar
* sistemli ədəbiyyat icmalları və meta-analizlər
* klinik rəhbərliklər və praktiki tövsiyələr
* redaksiya məqalələri və tənqidi şərhlər
* elmi xəbərlər və təhlillər

## Nəşr
*JAMA* hər həftə çap və onlayn formada nəşr olunur. Onun rəsmi saytı üzərindən istifadəçilər jurnalda dərc olunmuş məqalələrə, əlavələrə, videolara və podkastlara çıxış əldə edə bilirlər. Bir çox məqalə açıq giriş (open access) formatındadır və ictimaiyyət üçün sərbəst şəkildə əlçatandır.

*JAMA* elmi ictimaiyyətdə yüksək nüfuza malikdir və onun təsir amili mütəmadi olaraq yüksək səviyyədə olur. 2023-cü il üçün təsir amili 120.7 olaraq qiymətləndirilmişdir. Bu göstərici jurnalın nəşr etdiyi tədqiqatların elmi təsir gücünü və akademik nüfuzunu əks etdirir. Jurnala edilən istinadların sayı onu tibbi elmlər üzrə ən nüfuzlu nəşrlərdən biri halına gətirir.

## Tənqidi
Bəzi hallarda *JAMA* jurnalına kommersiya sponsorlu araşdırmaların dərc olunması və redaksiya qərarlarının şəffaflığı ilə bağlı tənqidlər yönəldilmişdir. Bununla belə, jurnal bu sahədə şəffaflığı artırmaq və etibarını qorumaq üçün daim etik siyasətlərini gücləndirməkdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* American Medical Association Archives
* Free copies of volumes 1–80 (1883–1923), from the Internet Archive and HathiTrust
Toyota FT-HS

**Toyota FT-HS** - 2007-ci ildə Şimali Amerika Beynəlxalq Avtomobil Sərgisində təqdim edilmiş hibrid idman avtomobili konseptidir. Konsepti Calty Dizayn Tədqiqatı tərəfindən hazırlamışdır.

Arxa təkər ötürücülü hibrid güc aqreqatının məqsədi 400 at gücü (298 kVt) hasil etmək və 0-60 mph (97 km/saat) sürəti təxminən 4 saniyəyə əldə etməkdir. Bu, 3,5 L V6 və elektrik mühərrikini Lexus GS450h ə bənzər şəkildə birləşdirməklə həyata keçirilir. GS-dən fərqli olaraq, FT-HS-nin istehsal versiyası xüsusi olaraq sürətli doldurma və artan performans üçün nəzərdə tutulmuş sistemindən istifadə edilir. Bu konseptin ilk təqdimatından bəri Toyota belə texnologiyanı Supra HV-R yarış avtomobilində nümayiş etdirmişdi.

FT-HS modeli hər nə qədər konsept avtomobil olsa da,Toyota tərəfindən bu nəqliyyat vasitəsi üçün ilkin satış qiymətinin təxminən 30.000 ABŞ dolları həcmində müəyyən edildiyi bildirilmişdir.

Avtomobil Xəbərlərində 2008-ci ilin avqustunda dərc edilmiş məqalədə istehsal versiyasının artıq nəzərdən keçirilmədiyi göstərilirdi. Bununla belə, **Edmunds Inside Line**-in yanvar 2009-cu il məqaləsində deyilir ki, "V6 Supra dəyişdirilməsi hələ də düşünülməkdədir və 2011-ci ilin əvvəlində debüt üçün nəzərdə tutulub".

FT-HS konsepti nəhayət 2014-cü ildə istehsala buraxılan beşinci nəsil Toyota Supra-nı ilhamlandıran 2019-cu il Toyota FT-1 konsepti ilə müvəffəq olmuşdur. FT-HS konseptinin üslub göstəricilərinin bir çoxu Toyota və Subaru tərəfindən birgə hazırlanmış Toyota 86 seriyasında da istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Tədqiqat dizaynı

**Tədqiqat dizaynı** () — tədqiqatın məqsədinə uyğun olaraq məlumatların necə toplanacağını, təhlil ediləcəyini və şərh olunacağını əvvəlcədən müəyyən edən sistemli plan və ya çərçivə.  Tədqiqat dizaynı, elmi araşdırmaların əsas mərhələlərindən biri olub, tədqiqatın etibarlılığını, obyektivliyini və nəticələrin ümumiləşdirilə bilməsini təmin etmək məqsədi daşıyır.

## Növləri
Tədqiqat dizaynları ümumiyyətlə aşağıdakı əsas kateqoriyalara bölünür:

* *Kəmiyyət dizaynı* – statistik təhlillər və ədədi məlumatlar üzərində qurulmuş tədqiqatdır. Bu dizayn növü səbəb-nəticə əlaqələrinin müəyyən olunmasına imkan verir və aşağıdakı formaları əhatə edir: eksperimental, kvazi-eksperimental və təsviri dizaynlar.
* *Keyfiyyət dizaynı* – insan təcrübələrinin, sosial və mədəni fenomenlərin dərindən başa düşülməsinə yönəlmişdir. Bu dizayn çərçivəsində etnoqrafiya, fenomenologiya, qavrayış əsaslı tədqiqat və narrativ təhlil kimi yanaşmalar istifadə olunur.
* *Qarışıq metod dizaynı* – həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət metodlarının üstünlüklərindən faydalanaraq inteqrasiya olunmuş bir yanaşmanı təklif edir. Bu növ dizayn kompleks və çoxşaxəli tədqiqat suallarına cavab vermək üçün istifadə olunur.

## Komponentlər
Tədqiqat dizaynı bir sıra mühüm komponentlərə əsaslanır və bu komponentlər tədqiqatın məqsədyönlü, sistemli və etibarlı şəkildə aparılmasını təmin edir. İlk növbədə, tədqiqat sualı və hipotezin formalaşdırılması vacibdir. Bu mərhələdə tədqiqatın nəyi araşdıracağı və hansı elmi fərziyyənin yoxlanılacağı müəyyən olunur. Daha sonra, məlumat toplama üsulları seçilir. Bu üsullar tədqiqatın növünə uyğun olaraq müşahidə, sorğu, eksperiment, sənəd analizi və ya müsahibə kimi müxtəlif formalarda ola bilər.

Tədqiqatın uğuru üçün nümunə seçimi və iştirakçıların sayı da əhəmiyyətlidir. Bu mərhələdə tədqiqatın kimlər üzərində və hansı kriteriyalara əsasən aparılacağı qərarlaşdırılır. Təhlil strategiyaları və statistik metodlar isə əldə olunan məlumatların elmi şəkildə dəyərləndirilməsi üçün tətbiq olunur. Bu, nəticələrin obyektiv və əsaslandırılmış şəkildə təqdiminə imkan yaradır. Zaman çərçivəsi də tədqiqatın struktur komponentlərindən biridir. Burada tədqiqatın uzununa (müəyyən müddət ərzində təkrarlanan ölçmələr) və ya eninə (birdəfəlik ölçmə) formada aparılması müəyyən edilir.

Etik məsələlər və metodoloji məhdudiyyətlər nəzərə alınmalıdır. Bu, iştirakçıların hüquqlarının qorunmasını, məlumatların məxfiliyini və tədqiqatın nəticələrini təsir edə biləcək məhdudiyyətlərin aşkarlanmasını təmin edir. Bütün bu komponentlərin balanslı və düzgün şəkildə nəzərə alınması tədqiqat dizaynının effektivliyini və elmi dəyərini artırır.

## İstinadlar
Fərid Əsgərov

**Fərid Əsgərov** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Mühafizə Xidmətinin rəisi (2025-ci ildən), general-mayor.

## Karyera
2017-ci il dekabrında Azərbaycan Karate Federasiyasının birinci vitse-prezidenti seçilmişdir.

Fərid Əsgərov uzun müddət Prezidentin Təhlükəsizlik Xidmətində çalışmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 fevral 2025-ci il tarixli müvafiq sərəncamları ilə Prezidentin Təhlükəsizlik Xidmətinin Peşə Hazırlığı İdarəsinin rəisi vəzifəsindən azad edilərək Prezidentin Təhlükəsizlik Xidməti rəisinin ümumi məsələlər üzrə müavini təyin edilmişdir.

2025-ci ilin iyun ayında Fərid Əsgərov Azərbaycan Respublikası Dövlət Mühafizə Xidmətinin rəisi təyin olunmuşdur. Eyni zamanda ona general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Karate Federasiyasının vitse-prezidentidir.

## İstinadlar
Matsuşima (dəqiqləşdirmə)

* Matsuşima — arxipelaq.
** Matsuşima şəhəri
*** Matsuşima stansiyası
*** Matsuşima-Kaiqan stansiyası
* Matsuşima şəhəri — keçmişdə Kumamoto prefekturasında mövcud olan şəhər. Onun ərazisi Kamiamakusa şəhərinə bilrəşdirilmişdi.
* Liankur qayaları bəzi XIX əsrin xəritələrində Matsuşima adlanır.
* Ullındo bəzi XIX əsrin xəritələrində Matsuşima adlanır.
Trident (üçdişli nizə)

**Trident**.( *tri*- "üç" və *dens* "diş") – üç uclu nizədir. Qədim zamanlarda ənənəvi olaraq balıqçılıq və ovçuluqda istifadə olunurdu. Trident həmçinin bir çox fərqli mədəniyyət və mifologiyalarda güc və hakimiyyət simvoludur.

## Tarixi və istifadəsi
Trident qədim zamanlardan ov aləti kimi istifadə edilirdi, o xüsusən su canlılarını (balıq, qurbağa və s.) ovlamaq üçün əlverişli idi. Geniş dişləri və iti ucluqları sayəsində trident su altında olan hədəfi vurmaq üçün əlverişli silah hesab olunurdu. Sonrakı dövrlərdə isə döyüş və müəyyən rəmzi anlamlarda istifadə olunmağa başlandı.

## Mifologiyada rolu
*Yunan mifologiyası*

Trident ən çox Poseydon (dəniz tanrısı) ilə əlaqələndirilir. Poseydon trident ilə dənizləri idarə edir, zəlzələr yaradır və fırtınalar çıxarırdı.

*Roma mifologiyası*

Roma miflərində dəniz və suyun tanrısı olan Neptun trident olə təsvir olunur.

*Hindu mifologiyası*

Hindistanda Şiva tanrısı tridentə bənzər *trişula* adlı silahla təsvir olunur.
Hindistanda həm fiziki, həm də güclü ruhani gücün rəmzi sayılırdı.

## Müasir istifadə
Hərbi simvolika: bəzi donanmalar və xüsusi hərbi birliklər tridenti emblemlərində istifadə edirdilər.
Avtomobil sənayesi: İtalyan avtomobil markası Maserati tridenti loqo kimi istifadə edir.

## Simvolik mənalar
Tridentin üç ucu tez-tez üçlük simvolizmini əks etdirir:
* Yaradılış, qoruma, süqut
* Keşmiş, indiki gələcək
* Bədən, ruh, ağıl

## İstinadlar
Porselen iti

**Porselen** — Fransaya aid bir it cinsidir. Əvvəllər "Briquet Franc-Comtois" kimi tanınırdı. Bu ad Şərqi Fransada yerləşən tarixi Franş-Konte bölgəsindən gəlir.

## Görünüş
Porselen, adını parlaq tük örtüyündən alır. Çünki  bu parlaq tük örtüyü, onun bir porselen qab kimi görünməsinə səbəb olur. Tük örtüyü ağ rəngdədir, bəzən qulaqlarda narıncı ləkələr olur. Dəri ağ rəngdə olmalı və ağ tük örtüyü altından görünən qara ləkələrə malik olmalıdır. Tüklər son dərəcə qısa və çox incədir. Porselen itinin burnu qara rəngdədir və çox geniş burun dəlikləri var. Gözləri qara və uzundur. Sallanan qulaqlara sahibdir. Boyun uzundur və quyruq qalın başlayaraq ucunda incəlir. Porselen erkəklərinin boyu 56-58.5 sm arasında dəyişir. Dişilərin boyu isə 53.5-56 sm arasındadır. Çəkiləri təxminən 25-28 kq arasında dəyişir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pont-Odeme spanyeli

**Pont-Odeme spanyeli** — Fransanın nadir ov iti cinslərindən biri.

## Təsvir
Orta ölçülü bir itdir. Çəkisi 20-27 kq arasında dəyişir və hündürlüyü təxminən 50-58 sm olur. Bu cins, ABŞ və Böyük Britaniyadakı digər ov itlərindən uzunluğu və ağzının ucu ilə fərqlənir. Tük örtüyü dalğalı və ya qıvrımdır, lakin üz hissəsində hamardır. Ən çox yayılmış rəng naxışı qəhvəyi və ağdır, lakin təmiz qəhvəyi rəng də qəbul edilir. Hər iki rəng naxışında qırmızı-qəhvəyi "ölmüş yarpaq parıltıları" ola bilər. Qara və ya qonur işarələr nöqsan hesab edilir. Üzdəki tüklər qısadır. Başın üstündəki tük topu tam inkişaf etmək üçün beş ilə qədər vaxt tələb edə bilər. Əksər Pont-Odeme Spanyellərin quyruqları kəsilib. Təbii qalan quyruqlar adətən setter kimi tüklü olur, lakin bəzən "İrland su spanyeli"nin qısa tüklü "siçan quyruğu" da ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Puatevin tazısı

**Puatevin** — Həmçinin "Chien de Haut-Poitou" kimi tanınan, Fransanın Puatu əyalətinə aid qoxu ilə iz axtaran it cinsi. Bu it əsasən sürü halında ov üçün istifadə edilirdi. 17-ci əsrdə canavar ovu üçün yaradılmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Puatevin, incə və atletik bir qoxu itidir və görünüşünə görə bir qədər tazı xüsusiyyətləri daşıyır. Görünüş etibarilə "foxhound" və "greyhound" qarışığına bənzəyir. Puatevin adətən 60-72 sm hündürlüyə və 20.5-30.5 kq çəkiyə malikdir. Onların düz, yumşaq meylli kəlləsi, uzun, dar və təpəli ağzı, incə, əzələli boynu, uzun, düz və güclü sümüklü ayaqları və uzun quyruğu var. Puatevinin qısa tük örtüyü adətən üçrənglidir. Digər üçrəngli qoxu itləri bəzən Puatevinin qohumu hesab edilir.
Puatevin, ov zamanı sürəti, dözümlülüyü, qoxu qabiliyyəti və melodik səsi ilə məşhurdur. Sürülərin saatda 56 kilometr sürətə çıxdığı və yeddi saata qədər ovlandığı məlumdur. Puatevin utancaq olmasa da, bir çox digər qoxu iti cinslərindən daha soyuqqanlıdır və sürü mühitində saxlanılmadıqda yaxşı uyğunlaşa bilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pastor Qarafiano

**Pastor Qarafiano** — İspaniyanın Kanar adalarından La Palma adasında yerləşən "Qarafia" bölgəsinə aid olan çoban iti cinsi. Bu cins, adanın şimalındakı "Qarafia" bölgəsində ən çox yayılmışdır, lakin adanın hər yerində nümunələri tapıla bilər. Pastor Qarafiano, 2003-cü ildə "Real Sociedad Canina de España" tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır.

## Tarix
Bu cins, keçi sürülərini idarə etmək üçün çobanlar tərəfindən istifadə edilirdi. Bu səbəbdən, bu itlər dik və qayalıq ərazilərdə yaxşı hərəkət edə bilir. Cinsin xüsusiyyətləri olduqca müxtəlifdir, çünki yalnız funksional seçim aparılmışdır. Əsas vəzifəsi, "La Palma" adasının dağlıq ərazilərində keçi və qoyun otarmaqdır. Cinsin mənşəyi qədim dövrlərə gedib çıxsa da, ispan işğalından sonra digər it cinsləri (xüsusilə Belçika çoban itləri) ilə qarışdırılması nəticəsində inkişaf etmişdir.
Bir müddət bu cins, digər it cinsləri ilə qarışdırılması səbəbilə yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşdi. 1960-cı illərdən etibarən digər çoban itləri ilə ardıcıl qarışdırılmalar, cinsin bərpası və seçimi üçün işlərin aparılmasını zəruri etdi. Bu məqsədlə, Pastor Qarafiano itinin bərpası üzrə işçi qrupu yaradıldı və bu qrup daha sonra "Pastor Qarafiano İtinin İspan Assosiasiyası"na çevrildi. Assosiasiyanın məqsədləri arasında itlərin siyahıya alınması, yetişdiricilik mərkəzlərinin yaradılması, it sərgiləri və yarmarkalarda iştirak və s. var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Falen

**Falen** — Kiçik bir oyuncaq it cinsi və "Papillon" ("kəpənəkqulaq") itinin sallanan qulaqlı növü.

## Xüsusiyyətlər
Falen, intellektual bir itdir. Yeni fəndləri asanlıqla öyrənir. Ailə üzvləri ilə dostcanlıdır, lakin yeni insanların yanında ehtiyatlı ola bilər. Digər ev heyvanları ilə yaxşı yola getmək üçün sosiallaşdırılmalıdır, əks halda digər itlərə və insanlara qarşı inamsız və aqressiv davrana bilər. Falenlər mehriban bir itdir. Onlar qucaqda oturan yoldaş itlərdir. Aktiv ailələrə qoşula biləcək qədər enerjiyə malikdirlər, lakin eyni zamanda mənzildə yaşamaq üçün kifayət qədər sakit ola bilərlər. Kifayət qədər yüksək enerji səviyyəsinə görə, digər yoldaş it cinsləri kimi, onlar da müntəzəm fiziki fəaliyyət tələb edir. Falenlər yaxşı gözətçi itləri kimi tanınır və ətraf mühitdəki dəyişikliklər barədə sahiblərini xəbərdar edirlər. Digər kiçik it cinsləri kimi, onlar da səs-küylü ola bilər. Falen isti havalara davam gətirə bilər, lakin tək qatlı tük örtüyünə görə soyuğa daha həssasdır və soyuq havalarda açıq hava da tək qoyulmamalıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Plot tazısı

**Plot tazısı** — İlk növbədə ayı ovu üçün yetişdirilmiş it cinsi. 1989-cu ildə "Şimali Karolina Ümumi Assambleyası" Plot tazısını rəsmi Ştat İti elan etdi. Plot tazısı, ilk dəfə 1946-cı ildə "United Kennel Club" (UKC) tərəfindən qeydiyyata alındı. 2006-cı ildə "American Kennel Club" (AKC) tərəfindən tanındı və 2008-ci ildə "Westminster Show"-da nümayiş etdirildi.

## Tarix
"United Kennel Club" (UKC) tərəfindən qeydiyyata alınan yeddi rakun ovu iti cinsindən təkcə Plot tazısı, "foxhound"dan (tülkü tazısı) törəməyən yeganə cinsdir. Şimali Karolinadakı "Plott Balsams" dağ silsiləsi, "Plott" ailəsinin adını daşıyır. Bu ailənin əcdadı, Corc Plott (təq. 1733–1815), 18-ci əsrin sonlarında Almaniyadan Şimali Karolinaya köç etdi. Plot tazısı ov iti cinsi də Plot ailəsinin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Patterdeyl teryeri

**Patterdeyl teryeri** — 18-ci əsrin əvvəllərində Şimal teryeri cinslərindən törəmiş və ilk dəfə İngiltərənin "Leyk District" bölgəsindəki "Patterdeyl" kəndində yetişdirilmiş bir it cinsi.

## Xüsusiyyətlər
UKC standartına görə, itlərin boyu 25-38 sm arasında olmalıdır və sağlam, işlək vəziyyətdə olmalıdır. Patterdeyl teryeri, yığcam və balanslaşdırılmış bir görünüşə malikdir. İşləyən bir teryer kimi, o, ovunu təqib etmək üçün torpaq altındakı çox kiçik keçidlərə sıxışa bilməlidir. Bu teryerin güclü boynu, ovunu saxlayacaq qətiyyəti, dar yuvalara sıxışa bilmə qabiliyyəti və böyük çeviklik və dözümlülüyü olmalıdır. Tük örtüyü hamar, qırıq və ya kobud olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əvrin dağı

**Əvrin dağı** — Xoy şəhristanında yerləşən Cənubi Azərbaycanın dağlarından biridir. Bu dağ Qərbi Azərbaycan ostanının ən hündür dağıdır. Bu dağın hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 3622 metrdir.

## İstinadlar
Bilqeys dağı

**Bilqeys dağı** Zəncan ostanında yerləşən Cənubi Azərbaycanın dağlarından biridir. Bu dağ Zəncan ostanının ən hündür dağı hesab olunur və Mahnişan şəhristanında yerləşir. Bilqeys dağı Mahnişan və Təkab gedən yolda yerləşir və eyni zamanda Təxti Süleymanada yaxındır. Bu dağın hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 3332 metrdir.

## İstinadlar
Ayaz Hüseynov

**Hüseynov Ayaz Məhəmməd oğlu** — Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının müavini.

## Həyatı
Hüseynov Ayaz Məhəmməd oğlu 1982-ci il iyunun 27-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

## Təhsili
1989-cu ildə Xətai rayonundakı 260 saylı orta məktəbə daxil olub və 2000-ci ildə bitirib.

2000-2005-ci illərdə Xəzər Universitetində "Neft mühəndisliyi" ixtisası üzrə bakalavr təhsili alıb 
.

2007-2010-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində “İstehsalın və əməliyyatların menecmenti” ixtisası üzrə MBA magistr təhsili alıb.

## Əmək Fəaliyyəti
Ayaz Hüseynov əmək fəaliyyətinə 2004-cü ildə “Dəmir-beton məmulatlar” zavodunda usta kimi başlayıb. Daha sonra mühəndis və digər vəzifələrdə çalışıb.

Son dövrdəki əsas fəaliyyəti isə Bakı şəhər İcra Hakimiyyətindəki işi ilə bağlıdır:

2018-ci ildən 2025-ci ilə kimi Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısı Aparatı Şəhər təsərrüfatı şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

4 aprel 2025-ci ildə o, Bakı şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısının müavini təyin edilib. Bu təyinat onun İcra Hakimiyyətindəki təcrübəsi və rəhbərlik qabiliyyəti nəzərə alınaraq həyata keçirilib. Yeni vəzifəsində Ayaz Hüseynovun şəhərin inkişafına, sosial və iqtisadi layihələrin icrasına əhəmiyyətli töhfələr verəcəyi gözlənilir.

Ayaz Hüseynovun təhsili (neft mühəndisliyi, MBA) və əvvəlki iş təcrübəsi (sənaye, idarəetmə) onun şəhərin mürəkkəb problemlərinə kompleks yanaşma qabiliyyətinə malik olduğunu göstərir.

## İstinadlar
Vessel sarayı

**Vessel sarayı** — Varşavada, Polşada  yerləşən, tarixi və memarlıq baxımından dünya irsinə aid olan möhtəşəm saray kompleksidir.

## Tarixi
Sarayın tikintisinin tarixi dəqiq deyil, ehtimal ki, 1746-1752 ci illərdə Yakub Fontana tərəfindən tikilib. 

Tikintiyə Andrej Stanislav Zaluski rəhbərlik edirdi. Pierre Ricaud de Tirregaillenin 1762-ci il şəhər xəritəsində sərhəddə sarayın təsviri qorunub saxlanılır.
Saray rokoko və klassisizm arxitektura üslublarını özündə birləşdirir. 
Sarayın interyeri və fəsadı dövrünün zərif üslubunda bəzədilmişdir. Vessel sarayı Polşanın siyasi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır.
Lakin sonralar saray Jan Vessel ailəsinə məxsus olmuş və bu səbəbdən də onun adı "Vessel sarayı" kimi tanınmağa başlamışdır. 
Lakin 1764-cü ildə Vessel sarayı  Kuyavia yepiskopu Antoni Ostrovskiyə satdı.

1780-ci ildə kral poçt idarəsi binaya köçdü. O vaxtdan 1874-cü ilə qədər sarayda poçt şöbəsi (poçt tövlələri) yerləşirdi.
Frederik Şopen 1830-cu il noyabrın 11-də ölkəni tərk edərkən Vyanaya səyahətinə məhz buradan başlayıb.

1798-ci ildə saray xüsusi kral mülkü kimi təyin edildi və miras olaraq Jozef Antoni Poniatovskiyə verildi.

## Hal—hazırda

Hazırda Vessel sarayı  Varşava Universitetinə məxsusdur, tədris və inzibati məqsədlərlə istifadə olunur.
Saray həmçinin turistlər üçün maraqlı tarixi məkandır.

## İstinadlar
Fəthiyə məscidi (Qars)

**Fəthiyə məscidi** () — Qarsın mərkəzində Yeni Məhəllədə yerləşən kilsədən çevrilmiş məscid. Kilsə ikən Aleksandr Nevski kilsəsi () və ya Kazak kilsəsi adlanırdı. XIX əsrin sonlarında tikilmiş köhnə xristian kilsəsi bölgənin ən qədim tikililərindən biridir və 1915-ci il erməni qırğınından sonra boş qalmışdır. 1921-ci il Ermənistan-Türkiyə müharibəsindən sonra bir müddət bəzi dövlət qurumları tərəfindən istifadə edilmiş, sonra məscidə çevrilmişdir.

Pəncərələrdəki yuvarlaq tağlı pediment, üçlü yonca yarpağı şəklində düzəldilmiş damdakı tətbiq, içərisində dairəvi tağlarla düzülmüş üçlü pəncərə sistemli işıqlandırma sahəsidir ki, buna da Baltik tipli binalarda rast gəlinir.

Kilsə 1878-ci ildə Rusiya imperiyası Qarsı aldıqdan və Qars vilayətini qurduqdan sonra XIX əsrin sonlarında ruslar tərəfindən tikilmişdir.

Rus dini memarlığının nümunəsi olan kilsənin soğan günbəzləri, zəng qülləsi 1953-cü ildə sökülüb. İbadət yeri 1970-ci illərə qədər qapalı idman zalı kimi istifadə olunub. 1984-cü ildə isə binaya iki minarə əlavə edilərək məscidə çevrilmişdir.
## Həmçinin bax
* Ani kafedralı
* Qars kafedralı
## İstinadlar
Kazbek (dəqiqləşdirmə)

* **[[Kazbek]]** — Mərkəzi Qafqazın şərq hissəsində Rusiya və Gürcüstan sərhədlərində yerləşən dağ.
* "Kazbek" qutusu — film.
* Kazbek rayonu — Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.
* Kazbek Kokov
Matsu (dəqiqləşdirmə)

* Matszu və ya Matsu — Çin xalq dinidə dəniz tanrıçası.
* Maszu adaları — Tayvan boğazında adalar.
** Matsu Beiqan Hava Limanı
* Matsuşima və ya Matsu adaları — Yaponiyanın Miyaqi prefekturasına arxipelaq.
* Yapon şamı (Sıxçiçəkli şam və Tunberq şamı) yapon dilində matsu (まつ, 松) adlanır.
Elçin Qasımov

**Elçin Cəlal oğlu Qasımov** () — azərbaycanlı idmançı və diplomat. Slovakiya Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı
Elçin Qasımov 29 dekabr 1987-ci ildə Moskva şəhərində doğulub. Əslən Kəlbəcər rayonundandır. İdmanın gimnastika növü ilə məşğul olmuşdur. Tennis üzrə Avropa birincisidir.

### Ailəsi
Atası professor Cəlal Qasımovdur. Milli məclisin deputatı Mircəlil Qasımlı əmisi oğludur.

## Fəaliyyəti
Diplomatik fəaliyyətə başlamazdan əvvəl Slovakiya Respublikasını Parlamentinin sədrinin müşaviri vəzifəsində çalışmışdır.

Bir müddət Slovakiyanın Azərbaycandakı müvəqqəti işlər vəkili vəzifəsini tutub.

## İstinadlar
Norviç teryeri

**Norviç teryeri** — İngiltərə mənşəli bir it növü. Kiçik gəmiriciləri ovlamaq üçün yetişdirilib. Bu, ən kiçik teryer növlərindən biridir və nadir hallarda rast gəlinir. Onun sallanan qulaqlı növü "Norfolk teryeri" adlanır.

## Görünüş
Ən kiçik işçi teryerlərdən biridir və təxminən 5,4 kq çəkiyə malikdir. İdeal olaraq, hündürlüyü 25 sm-dən çox olmamalıdır. Onların dik qulaqları və ikiqat tük örtüyü var ki, bu da qırmızı, qəhvəyi, buğdayı, qara-qəhvəyi və "qrizl" (qırmızı və qara tüklərin qarışığı) rənglərdə ola bilər. Kəlləsi geniş və yumru, ağız hissəsi başın 2:3 nisbətindədir. Gözləri kiçik və oval şəkilli, qulaqları isə adətən dikdir, lakin it sakit olduqda arxaya yatıra bilər. Beli qısa, dərin sinə qəfəsi və yaxşı inkişaf etmiş bel əzələləri var. Ayaqları qısa, quyruğu orta uzunluqda və qalındır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Norveç buhundu

**Norveç buhundu** — "Spitz" tipli it növü. "İslandiya çoban iti" və "Yemthund" ilə yaxın qohumluğa malikdir. Buhund keşikçi, həmçinin ümumi təsərrüfat və mal-qara otaran iti kimi istifadə olunur.

## Xüsusiyyətlər

Orta ölçüdən bir qədər kiçik növdür. Başı pazşəkillidir, dik qulaqları və qara burnu var. Beli düzdür və dərin sinə qəfəsinə malikdir. Quyruğu yuxarı doğru dayanır və burulur. Buhundun boyu təxminən 43-45 santimetr  arasında dəyişir. Erkəklərin boyu 43-46 sm , dişilərin boyu isə 44 sm olur. Çəki aralığı erkəklər üçün 14-18 kq , dişilər üçün isə 12-16 kq arasındadır. Tük örtüyü açıq krem rəngindən parlaq narıncıya qədər istənilən çalarda ola bilər. Mümkün qədər az ağ rəng və qara sima qəbul edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çəhrayıayaq qaz

**Çəhrayıayaq qaz** (*Anser brachyrhynchus*) – qazkimilər dəstəsinə, ördəklər fəsiləsinə və qazlar cinsinə aid olan quş növüdür. Bu növ əsasən Arktika bölgələrində yuvalayır və qış aylarında Qərbi Avropaya uçurlar. İngiliscə adı "pink-footed goose" olan bu növ, ayaqlarının və dimdiyinin çəhrayı rəngli olması ilə fərqlənir.

## Təsvir
Qısa dimdikli orta boylu qaz növüdür,həmçinin digər qaz növlərindən daha kiçik və çevikdir. 

Əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:

* Uzunluğu: təxminən 60–75 sm
* Qanadları: 135–170 sm
* Çəkisi: 1,8–3,4 kq
* Rəngi: Bədəni boz-qəhvəyi tonlarda, qarın hissəsi açıq, ayaqları və dimdiyi çəhrayı rəngdə olur.
* Dimdik: Qısa və genişdir; qara bazalı və çəhrayı uclu     

## Elmi təsnifatı
Çəhrayıayaq qaz yüksək səsli "qaqqıltı" səsləri çıxarır, xüsusilə uçuş zamanı çox səsli olur və böyük sürüləri demək olar ki, kar edəcək qədər səs çıxarır. Bu növ təəccüblü şəkildə daha böyük olan tayga paxlalı qazı (Anser fabalis) ilə ən yaxın qohumdur. Oxşar ölçülü tundra paxlalı qazının yarımnövü (A. serrirostris rossicus) ilə deyil.

## İstinadlar

## Xarici bağlantılar
Şerif Kellinin Vəhşi Qərbi

***Şerif Kellinin Vəhşi Qərbi*** () — "Disney Junior" telekanalında nümayiş etdirilən ABŞ istehsalı uşaq cizgi serialı. Yaradıcı heyətinə Corc Evelin, Holli Hakins və Denis Morella daxildir. Əsər özündə vestern janrının xarakterik xüsusiyyətlərini ehtiva edir. Süjet xəttində Vəhşi Qərbin kiçik bir şəhərciyində baş verən hadisələr, şerif Kellinin və onun dostlarının gündəlik həyatı, qarşılaşdıqları çətinlikləri birgə səylərlə həll etmələri əks olunur.

Cizgi serialının birinci mövsümünün istehsalçısı "DHX Media Los Angeles" şirkəti, ikinci mövsümün istehsalçısı isə "Wild Canary Animation" şirkəti olmuşdur. Serialın rəsmi premyerası 2014-cü il fevralın 2-də baş tutmuş və iki mövsüm davam etdikdən sonra 2017-ci il fevralın 13-də yekunlaşmışdır.

"*Şerif Kellinin Vəhşi Qərbi*" serialı tənqidçilər tərəfindən əksərən müsbət dəyərləndirmələr əldə etmişdir. Hazırda serial "Disney+" rəqəmsal yayım platforması vasitəsilə izləyicilərə təqdim edilməkdədir.

## Təsvir
Vəhşi Qərbin "Qəşəng və mehriban guşələr" adlı məskənində yaşayan heyvanların hamısı ağıllı və şirindir. Bütün əhali bir-biriylə mehriban və dost kimi dolanır. Ancaq hər ailədə olduğu kimi, burda da hərdən xırda söz-söhbət, inciklik düşür. Amma qorxulu heç nə yoxdur, çünki şəhərin keşiyində dayanan möhtəşəm bir komanda var. Bu komandanın başında şəhərin sevimli ala-kaliko pişiyi Şerif Kelli durur. O və üç həmkarı hər gün şəhəri gəzir, camaatın dərdinə-sərinə qulaq asır. Kimsə küsübsə, barışdırırlar. Kimsə çətinliyə düşübsə, əl tuturlar. Ən əsası da odur ki, şəhər əhlinə öyrədirlər ki, problemləri necə həll etmək olar, bir-birini necə başa düşmək lazımdır.

## Personajlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əjdahanı necə ram etməli

***Əjdahanı necə ram etməli*** () — Kressida Kouellin qələmə aldığı eyniadlı roman əsasında 2010-cu ildə ekranlaşdırılmış fentezi janrına aid ABŞ animasiya filmi. "DreamWorks Animation" studiyasının istehsalı olan ekran əsərində əhvalat qədim vikinqlərin yaşadığı qondarma Berk kəndində cərəyan edir. Baş qəhrəman balaca Hıçqırıq kəndin başçısının oğludur, özü də başqa vikinqlər kimi əjdaha ovçusu olmaq istəyir. Bir gün nadir tapılan Gecə Qəzəbi əjdahasını yaralasa da, ürəyi gəlmir ki, onu öldürsün. Əksinə, əjdahaya kömək eləyib onunla dost olur və tədricən başa düşür ki, vikinqlərlə əjdahalar arasındakı düşmənçilik əslində elə də sadə məsələ deyil, burda başqa məqamlar var.

## Təsvir
Şimal dənizinin soyuq sularının əhatə etdiyi qədim Vikinq məskəni Berk adasında baş verən bu əhvalat, əslində iki fərqli dünyanın toqquşması və sonradan möhtəşəm bir dostluğa çevrilməsinin hekayəsidir. Adanın ən hörmətli adamı, kənd başçısı Böyük Stoikin oğlu, gənc Hıçqırıq uşaqlıqdan fərqli olub - nə güclü əzələləri, nə də vikinq döyüşçüsünə xas olan fiziki görkəmi var. Əvəzində texnikaya, ixtiraçılığa hədsiz marağı və iti zəkası ilə seçilir. Atası həmişə arzulayıb ki, oğlu da onun kimi əzəmətli bir döyüşçü olsun, amma Hıçqırığın arıq cüssəsi və tez-tez etdiyi səhvlər atasını daim məyus edir. Berk adasının ən böyük problemi isə əjdahaların tez-tez edilən basqınlarıdır. Hər basqında mal-qara oğurlanır, evlər dağıdılır. Buna görə də adada yaşayan hər bir vikinq uşaqlıqdan əjdaha öldürməyi öyrənir, bu onların həyat tərzinə çevrilib. Amma Hıçqırıq fərqli düşünür. O inanır ki, problemi başqa cür həll etmək olar. Atası və kəndin digər sakinləri onun döyüşə getməsinə qarşı olsalar da, o öz düzəltdiyi silahla gizlicə əjdaha ovuna çıxır. Bir gün tale ona gözlənilməz bir fürsət verir - öz icad etdiyi silahla əfsanəvi Gecə Qəzəbi əjdahasını vurmağı bacarır. Bu əjdaha növü ən təhlükəli, ən güclü və ən nadir növlərdən sayılır. Amma Hıçqırıq əjdahanı öldürmək üçün bıçağı qaldıranda vicdanı buna imkan vermir. Yaralı əjdahaya yazığı gəlir və beləcə, vikinqlərin tarixində görünməmiş bir hadisə baş verir - bir vikinq əjdaha ilə dostluq edir. Hıçqırıq əjdahaya Dişsiz adını verir və gizlicə hər gün ona baş çəkir, yemək gətirir, yarasını sağaldır. Günlər keçdikcə aralarında elə bir səmimi münasibət yaranır ki. Hıçqırıq getdikcə başa düşür ki, əjdahalar əslində qəddar, qaniçən məxluqlar deyil, onlar da hisslərə, düşüncəyə malik olan canlılardır. Dişsizlə keçirdiyi hər gün ona göstərir ki, vikinqlərin əjdahalar haqqında bildikləri, demək olar ki, tamamilə yanlışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nenents çoban laykası

**Nenents çoban laykası** — Rusiyanın Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsinə aid spitz tipli yerli it növü. Digər laykalardan fərqli olaraq, ov üçün daha az istifadə olunur.

## Xüsusiyyətlər
Kiçik və orta ölçülü itlərdir. Qalın ikiqat kürkləri ya tək, ya da iki rəngli ola bilər. Boz, qəhvəyi, qırmızı, qara və ya ağ rənglərdə olurlar. Onların iki müxtəlif tük uzunluğu var: uzun tüklü olan növ "erre", qısa tüklü olan növ isə "yando" adlanır. Yay aylarında belə tüklər yaxşı inkişaf etmiş olur. Tük uzunluğundan asılı olmayaraq, üst tüklər düz, sərt və uzun, alt tüklər isə sıx və yumşaq olur. Əzələli itlərdir. Orta ölçülü pazşəkilli başları, kiçik və dik qulaqları, əhval-ruhiyyəsindən asılı olaraq ya arxaya qıvrılan, ya da aşağı salınan quyruğu var. Erkəklərin boyu 44–50 sm, dişilərin boyu isə 40–45 sm arasında dəyişir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nyufaundlend iti

**Nyufaundlend iti** () — Böyük işçi it növü. Bu itlər əvvəlcə Nyufaundlenddə balıqçılar tərəfindən işçi it kimi yetişdirilib və istifadə edilib. Onlar suda xilasetmə işlərində fövqəladə bacarıqlara malikdir.

## Görünüş
Nyufaundlend itləri adətən tünd qəhvəyi gözlərə malikdir, lakin qəhvəyi və ya boz rəngli itlər üçün daha açıq göz rəngləri də müşahidə olunur. Pəncələri pərdəli, tükü suya davamlı olur. Erkəklər adətən 65–80 kq , dişilər isə 55–65 kq çəkiyə malikdir. Bu da onları "nəhəng" itlər kateqoriyasına aid edir. Bəzi Nyufaundlendlərin çəkisi 90 kq-dan çox ola bilər və ən böyük qeydə alınmış Nyufaundlend 120 kq çəkiyə və 1,8 m-dən çox uzunluğa malik idi, bu da onu ən böyük it növləri sırasına daxil edir. Onların  hündürlüyü 56–76 sm arasında dəyişir. Rəngləri qara, qəhvəyi, boz və ağ-qara ola bilər. Digər rənglər də mümkündür, lakin onlar nadir və ya daha dəyərli hesab edilmir. "Kennel Klubu" (KC) yalnız qara, qəhvəyi və ağ-qara rənglərə icazə verir. "Kanada Kennel Klubu" (CKC) isə yalnız qara və ağ-qara rənglərə icazə verir. Bu itlərin "Landseer" naxışlı fərdləridə var. "Landseer" naxışı rəssam Ser Edvin Henri Landseerin şərəfinə adlandırılıb, çünki o, bu itləri bir çox rəsmlərində təsvir edib. "Beynəlxalq Kinoloji Federasiya" (FCI) isə "ECT Landseer" ("Avropa Kontinental Tipi") növünü ayrı bir növ kimi tanıyır. Bu, daha uzun və dar bədən quruluşlu ağ itdir və Nyufaundlend ilə cütləşdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kombayi iti

**Kombayi** və ya **Poliqar iti** — Hindistanın Tamilnad ştatına aid olan it cinsi. Ənənəvi olaraq qoruma və mühafizə məqsədi ilə saxlanılan bu itlər, əla gözətçi itləri olaraq tanınır. Həmçinin, böyük ov heyvanlarını ovlamaq üçün də istifadə edilmişdir.

## Təsvir
Enli, qısa, əzələli, güclü və atletik bir itdir və boyu təxminən 58 sm olur. Onların qısa, hamar tükləri adətən açıq qəhvəyi ilə tünd qırmızı arasında dəyişir və qara burunları var. Tünd gözləri, orta uzunluqda və ucları əyilmiş qulaqları, incə bir burunları olur. Bu cinsin enli, az tüklü və orağa bənzər şəkildə quyruğu var. Erkəklər 25-32, dişilər isə 20-25 kq çəkiyə sahib olurlar. Kombayi itləri yüksək zəka və sədaqəti ilə tanınır. Onlar tanış olduğu insanlarla, uşaqlarla çox mehriban və şirin davranır. Yad insanlar və ya tanımadıqları itlər tərəfindən təhrik edildikdə qəddarlaşa bilər. Bu xüsusiyyətləri onları əla gözətçi itlərinə çevirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dranqarnir

**Dranqarnir** (; ) – Farer adalarında yerləşən iki kekur. Tindholmur və Vaqar adaları arasında yerləşir. Böyük kekur Stori Dranqur (), kiçik kekur Litli Dranqur () adlanır. Dranqarnir Farer adalarının yeganə hava limanına yaxın bir yerdə yerləşdiyi üçün turistlər tez-tez Stori Dranqurda yerləşən təbii körpünü görməyə gəlirlər.

## Etimologiya
"Dranqarnir" farer dilindən tərcümədə "kekurlar" deməkdir. Daha çox tanınan və daha böyük olan kekur Stori Dranqur adlanır. Bu ad hərfi tərcümədə "böyük kekur" deməkdir. Nisbətən kiçik kekur Litli Dranqur hərfi tərcümədə "kiçik kekur" deməkdir.

## Coğrafiya və fauna
Dranqarnir Tindholmur və Vaqar adalarının arasında yerləşir və iki kekurdan ibarətdir. Hündürlükləri 70 metr təşkil edir. Nisbətən böyük olan kekur təbii körpü əmələ gətirir. Dəniz quşları may–sentyabr aylarında Dranqarnirin bazalt kliflərində yuva qurur.

## Turizm
Dranqarnir populyar görməli yerlərdən və hikinq məkanlarından biridir. Bura ancaq qayıqla çatmaq olar. Turistlər Farer adalarının yeganə hava limanı olan Vaqar Hava Limanı yaxınlığında yerləşən Sorvaqur kəndindən yola düşürlər. Farer adalarının qanunvericiliyinə görə onlar bələdçidən istifadə etməlidirlər. Bir çox yerli biznes Dranqarnirə qayıq turları təşkil edir. Dranqarnirə Bour kəndindən də çatmaq olar.

## Populyar mədəniyyətdə
2010-cu ildə buraxılmış "Əjdahanı necə əhliləşdirilməli" animasiya filmində əsas personaj Hıçqırıqın əjdahası Dişsiz ilə təbii körpünün altından uçduğu səhnə üçün Dranqarnirdən ilhamlanıblar. 2025-ci ildə çəkilmiş layv-ekşn remeyk filmində Hıçqırıq və Dişsiz real dünyadakı Dranqarnirdə uçurlar.

## İstinadlar
Kruya

**Kruya** () — Albaniya respublikasında yerləşən şəhər və bələdiyyə.

## Adı
Şəhərin adı "fəvvarə" və ya "su mənbəyi" mənasını verən kroi, krua sözündən yaranıb və bu sözlər protoalbancada olan krana və krasna sözləri lə əlaqədardır.

Şəhər ilk dəfə 9-cu əsrin əvvəllərinə aid Bizans sənədlərində Kroai (orta əsr yunan dilində Κροαί) kimi qeyd edilmişdir.

Orta əsrlərdə Latın dilində Croia, Croya və Croarum kimi tanınırdı. Osmanlı dövründə isə, şəhər, türkcə ak (ağ) və hisar (qala) sözlərindən Ak Hisar və ya Akçahisar kimi də tanınırdı.

## Yerləşməsi
Albaniyanın mərkəzi hissəsində olan Dıraç bölgəsində yerləşən şəhər, ölkənin paytaxtı Tiranadan təxminən 20 km şimalda yerləşir.

Kruya şəhəri Adriatik dənizi sahilindən təxminən 600 metr yüksəklikdə yerləşir və Kruya dağı ilə əhatə olunub. Bu coğrafi mövqe şəhərə həm müdafiə üstünlüyü, həm də mənzərə baxımından cazibədarlıq qazandırır.

## Tarix
Kruya ilk dəfə 879-cu ildə yazılı mənbələrdə xatırlanır.

12–13-cü əsrlərdə orta əsr Albaniya feodal dövlətlərinin mərkəzlərindən biri olmuşdur. 15-ci əsrdə şəhər Albaniya milli qəhrəmanı İskəndər bəyim əsas müdafiə mərkəzinə çevrilmişdir. İskəndər Bəy 1443-cü ildə şəhəri Osmanlılardan azad etmiş və buradan 25 ildən çox Osmanlılara qarşı müqavimət göstərmişdir. Kruya qalası bu dövrdə inşa olunmuş və İskəndər Bəyin iqamətgahı kimi xidmət etmişdir. Şəhər 1478-ci ildə Osmanlılar tərəfindən işğal olunsa da, uzun müddət Alban milli kimliyinin simvolu olmuşdur.

## İstinadlar
Oşima (dəqiqləşdirmə)

## Coğrafiya

* Oşima (大島; おおしま) "böyük ada" deməkdir.
** Amamioşima (奄美大島) və ya Oşima
** İzuoşima
* Oşima (渡島; おしま)
** Oşima yarımadası

## Soyad

* Tadamori Oşima
* Ryota Oşima
* Naoto Oşima
İncesaz

**İncesaz** () — 1997-ci ildə Murad Aydəmir, Dərya Türkan və Cengiz Onural tərəfindən qurulmuş türk musiqi qrupu.

Qrup fəaliyyəti ərzində 7 musiqi albomu çıxarmış, "İkinci Bahar" (1998–2002). "Ekmek Teknesi" (2002–2004), "Çınaraltı" (2003) və "Sev Kardeşim" (2006) seriallarının musiqisini yazmışdır.

## Diskoqrafiya
Qrupun yarandığı vaxtdan bəri 9 albomu yayımlanmışdır:

* *[[Bir/Eski Nisan]]* (1999) ― Kalan Müzik
* *[[İkinci Bahar]]* (2000) ― Kalan Müzik
* *[[İki/Eylül Şarkıları]]* (2002) ― Kalan Müzik
* *[[Üç/İstanbul'a Dair]]* (2004) ― Kalan Müzik
* *[[Dört/Mazi Kalbimde]]* (2005) ― Kalan Müzik
* *[[Beş/Elif]]* (2007) ― Kalan Müzik
* *[[Altı/Kalbimdeki Deniz]]* (2009) ― Kalan Müzik
* *[[Yedi/Yollar]]* (2011) ― Kalan Müzik
* Sekiz/Geçsin Günler (2014) ― Kalan Müzik
* *[[Dokuz/Peşindeyim]]* (2017) ― Kalan Müzik

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amami (dəqiqləşdirmə)

* Amami adaları — Kaqoşima prefekturasında adalar.
** Amamioşima — həmin adalar qrupunun ən böyüyü.
*** Amami şəhəri — həmin adada yerləşən şəhər.
**** Amami Hava Limanı
* Amami dili
* Osaka prefekturasında Amami staniyası.
* Dırmanan dovşan həmçinin Amami dovşanı kimi tanınır.
Kintamani iti

**Kintamani** — İndoneziyanın Bali adasının Kintamani bölgəsindən yayılmış yerli bir it növü. Balililər arasında populyar ev heyvanı olan bu it, yerli səviyyədə Balinin yeganə rəsmi it cinsidir. Kintamani iti, azad şəkildə gəzən yerli Bali küçə itlərindən törəmişdir və 2019-cu ildə "Beynəlxalq Kinoloji Federasiya" (FCI) tərəfindən tanınmışdır.

## Mənşəyi
Genetik tədqiqatlar göstərir ki, Kintamani iti Balidə yerləşən küçə itlərindən törəmişdir. Bali küçə itləri genetik olaraq Avstraliya dinqosu ilə yaxından əlaqəlidir. Asiya mənşəli AKC tərəfindən tanınan it cinsləri ilə yaxınlıq olsa da, Avropa mənşəli itlərlə əlaqəsi yoxdur. Nəticə etibarilə, Kintamani iti, genetik müxtəlifliyi itirmədən Bali küçə itlərindən inkişaf etmişdir. Bali küçə itlərinin əcdadları təxminən 3000 il əvvəl Baliyə gəlmiş və o vaxtdan bəri əsasən təcrid olunmuş şəkildə yaşamışdır. 1926-cı ildə tətbiq edilən quduzluqla mübarizə tədbirləri səbəbilə xarici itlərin Baliyə gətirilməsi qadağan edilmişdir. Buna görə də, bu itlər min illər boyu azad şəkildə çoxalaraq genetik dəyişikliklərə məruz qalmamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alman tazısı

**Alman tazısı** () — Almaniyanın "Vestfaliya" bölgəsinə aid it cinsi. Alman tazısı qoxu ilə ovlanan itlərdən olub, həm böyük, həm də kiçik ov heyvanlarını izləmək üçün istifadə olunur.

## Xüsusiyyətləri
40–53 sm boyunda, 19-20 kq ağırlıqda, uzun, sallanmış qulaqları və dar quyruğu olan kiçik bir tazıdır. Cinsin başı uzun və nisbətən dar, bədəni isə düzbucaqlı olub, "eleqant" olaraq təsvir edilir. Kürkünü qısa və sərt, demək olar ki, tikanlı tük örtür. Əksərən üçrənglidir (qırmızıdan sarıya qədər olan tonlar və qara), ağ ləkələr və ya "Breken ləkələri" ilə xarakterizə olunur. Ağ burun, döş, ayaqlar, boyun və quyruğun ucu ilə yanaşı, başda bir "blaze" (ağ zolaq) da mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qauço çoban iti

**Qauço çoban iti** (*[[Portuqal dili|Portuqalca]]: Ovelheiro Gaúcho*) — Braziliyanın Pampas bölgəsində yaranmış it cinsi. Bu cins, "Fédération Cynologique Internationale" (FCI) tərəfindən tanınmasa da, FCI ilə əlaqəli olan "Braziliya İt Cəmiyyəti" (CBKC) tərəfindən tanınır. Qauço itləri, sağlam və çevik olmaları ilə seçilir, bu da onları sürü çobanlığı kimi fəaliyyətlər üçün əlverişli edir. Qauço iti xüsusilə Braziliyanın cənub bölgəsində qoyun və digər heyvanların sürüsünə çobanlıq etmək üçün geniş istifadə olunur.

## Xüsusiyyətləri
Morfoloji baxımdan, "Border Collie" cinsinə bənzəyir, lakin sürü çobanlığı edərkən hərəkətləri fərqlidir. Onların boyu və ölçüsü orta ölçüdədir. "Border Collie"-dən daha böyük, lakin "Collie"-dən bir az kiçikdir. Tükləri orta uzunluqdadır, alt tükləri ola bilər və müxtəlif rənglərdə olur. Ortalama boyu "Rough Collie" ilə oxşardır və 55-65 sm arasındadır. Çəkisi isə adətən 20-35 kq arasında olur. Dişilər təbii olaraq erkəklərdən bir az daha kiçikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İspan qalqosu

**İspan qalqosu** — Xüsusi olaraq görmə qabiliyyəti ilə ov izləyən itlər (sight hounds) ailəsinin bir üzvü. İngilis tazısı, ehtimal ki, İspan qalqosundan törəmişdir. 20-ci əsrin bir neçə ilində bəzi yetişdiricilər daha sürətli və güclü İspan qalqoları yetişdirmək məqsədilə İspan qalqosu və tazıları cütləşdiriblər.

## Tarix
Mənşəyi, bəzi məşhur yazıçılar tərəfindən, təxminən 3,000 il əvvəl Finikiyalılar tərəfindən Pireney yarımadasına gətirilən Misir iti cinsindən törədiyi qeyd edilir. Ancaq Roma dövründə İberiyada mövcud olan kelt vertragusunun təsviri, İspan qalqosunun daha çox Qərbi Avropa mənşəli olduğunu göstərir. İspaniyada yayılmasından sonra, bu cinsin daha sonralar Afrikadan gələn "Sloughi" itləri ilə qarışdırıldığı düşünülür. "Qalqo" adı, latınca "Canis Gallicus" (Qalların iti) ifadəsindən götürülüb. "Lebrel" (bütün "Greyhound"lar üçün İspan sözüdür) və "liebre" (qaz ovlamağa yarayan it) bu cinsin adını daha da genişləndirir. Romalı Flavius Arrianın yazılarında kelt vertragusunun təsviri, İspan qalqosunun qədim əcdadına işarə edir. Hazırda İspan qalqoları dünyada nadir tapılır. Birinci dəfə 2006-cı ildə "United Kennel Club" tərəfindən tanınıb. "American Kennel Club" isə hələlik bu cinsi tanımır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Norbotten şpitsi

**Norbotten şpitsi** (həmçinin "*Norrbottenspets*", "*Şimali şpitz*" və "*Pohjanpystykorva*" kimi tanınır) — İsveçdən olan "spitz" (şpits) tipli bir it növü.

## Tarix
Norbotten şpitsi, adını İsveçin şimal-şərqində yerləşən Norbotten bölgəsindən alır. "Spets" sözü isə İsveç dilində "şpits" mənasını verir. Bu növ həmçinin "Norrbottenspitz", "Şimali Şpitz" və "Pohjanpystykorva" kimi də tanınır. Növün mənşəyi dəqiq məlum deyil. Onun əcdadlarında həm arktik, həm də alman şpitzlərinin qanı olduğu ehtimal edilir. Norbotten iti, "Finlandiya şpitsi", "Rusiya Karelo-Fin Laykası" və "Norveç buhundu" kimi yaxın qohum növlərlə oxşar xüsusiyyətlər daşıyır. Bu növlər yalnız müxtəlif milli sərhədlərdə ayrı-ayrı kennel klubları tərəfindən tanındıqdan sonra fərqli növlər kimi müəyyən edilib. 20-ci əsrdə demək olar ki, itmək ərəfəsində olan bu növ, 1948-ci ildə "İsveç Kennel Klubu" tərəfindən "nəsli kəsilmiş" elan edildi. Lakin 1960-cı illərdə kifayət qədər sayda nümunə tapıldı və növ yenidən "mövcud" elan edildi. "Finlandiya şpitzi" və "Norveç Buhundu" kimi beynəlxalq şöhrət qazanmayan Norbotten iti, Skandinaviyadan kənarda nadir hallarda görünür. Lakin milli növlərə marağın artması ilə bu gün Norbotten iti İsveçdə nisbətən populyar bir növə çevrilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xiasi iti

**Xiasi** (*[[Çin dili|çincə]]: 下司犬*) — Çinin Quyçjou əyalətində yerləşən Xiasi kəndinin adını daşıyan və Myao xalqı tərəfindən min illərdir bəslənən yerli it cinsi. Tarixən ov iti və gözətçi iti kimi yetişdirilən Xiasi iti bu gün ailəyə var-dövlət gətirdiyinə inanıldığı üçün dəyərli hesab edilir. Bu cins hazırda kritik şəkildə təhlükə altındadır və genetik müxtəlifliyi aşağıdır. Xiasi itləri hazırda Çində keçirilən əksər it nümayişlərində qəbul edilir.

## Tarix
Əsrlər boyu Xiasi və ətraf kəndlərdə yetişdirilmişdir. Əsasən Myao xalqı tərəfindən inkişaf etdirilən Xiasi itləri sıx meşələrdə, yüksək dağlarda və təhlükəli yolların olduğu bölgələrdə təhlükəli ov heyvanları ilə mübarizə apara bilən dözümlü ov iti kimi yetişdirilmişdir. Bölgədə yaxşı tanınmasına baxmayaraq, XX əsrdə bu cinsin populyasiyası azalmağa başlamış və 1999-cu ildə aparılan bir araşdırma nəticəsində cəmi 271 safqan itin qaldığı müəyyən edilmişdi. O vaxtdan bəri cinsi qorumaq üçün müxtəlif səylər göstərilir. Əvvəlcə Guicou əyalətinin Heyvandarlıq Bürosu, daha sonra isə "Xiasi İti Cinsinin Qorunması, İnkişafı və İstifadəsi Layihəsi" tərəfindən bu istiqamətdə işlər görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tayvan iti

**Tayvan iti** (*[[Çin dili|çincə]]: 台灣犬*) — Tayvana məxsus kiçik və ya orta ölçülü it cinsi. "Formoza Dağ İti" kimi də tanınır. Bu itlər Tayvanın qeyri-bərabər və meşəlik relyefinə yaxşı uyğunlaşıblar və xarici müstəmləkə gücləri gəlməzdən əvvəl yarı vəhşi heyvanlar kimi təkamül keçiblər. Müstəqilliklərinə baxmayaraq, Tayvan itləri ov iti, mühafizə iti, xilasedici iti və ya yoldaş kimi öyrədilə bilərlər. Bu cins bir orta və iki kiçik növə bölünür.

## Xarici görünüş
Tayvan iti iki kiçik növdə olur: biri təxminən 40 sm, digəri isə 30 sm boyundadır, lakin kiçik növ, Doktor Sun Yunun 1976-cı il araşdırmasında sənədləşdirilməyib. Orta növün çiyin hündürlüyü adətən 50 sm-dən  aşağı olur və möhkəm, əzələli bədənə, incə bel quruluşuna, geniş sinəyə və yarı dik qulaqlara malikdir. Onların xəz rəngi qaradan torpaq sarısına və ya sarı-qəhvəyi rəngə qədər dəyişir və dillərində fərqli qara örtük olur.
Tayvan Milli Universitetindən Doktor Sun və "Formoza İt Yetişdirmə Mərkəzi"ndən Min Jie Xu Tayvan itini badamı formalı gözlər, üçbucaq formalı üz, incə dik qulaqlar, möhkəm çənə və qamçı formalı quyruq ilə təsvir edirlər. Quyruqları tez-tez qarınlarını isidir və bəzən həşəratlardan qorunmaq üçün kifayət qədər uzun ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər