open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kəndli İttifaqı

**Kəndli ittifaqı** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakıda yaradılmış qeyri-hökumət təşkilatı.

## Yaradılması
Əsası 1918-ci ilin yanvarında Bakı şəhər rəisliyi kəndlilərinin qurultayında qoyulmuşdu. 32 nümayəndənin iştirak etdiyi qurultayda ittifaqın idarə heyəti seçilmişdi: sədri Mahmud Quliyev, üzvləri Şirəli Zeynalov, Məmməd bəy Bakıxanov, Hacağa Babayev, Məşədi Ağarəşid Feyzizadə, Mirzə bəy Mahmudbəyov, Manaf Məhərrəmov, Seyid Mehdi Seyid Musa oğlu, Mir Həmdulla Zəkizadə, Molla Abbdulla Şahbazzadə idilər. İdarə heyəti "İsmailiyyə" binasında yerləşirdi. İttifaq kəndlilərin sosial-iqtisadi mənafelərəni müdafiə edən yeganə birlik idi.

## Fəaliyyəti
Əsas məqsədi kəndlilərin birliyinə nail olmaq, kəndli bankı açmaq, kəndliləri Müəssislər məclisinə seçkilərə hazırlamaq, onların arasında maarif işini genişləndirmək (xalq məktəblərinin açılması) və s. olmuşdur. 1918-ci ilin martında daşnak-bolşevik quldurlarının Bakıda azərbaycanlılara qarşı törətdiyi soyqırımı zamanı ittifaqın "İsmailiyyə" binasında yerləşən dəftərxanası və əmlakı yandırılmış və o, fəaliyyətini müvəqqəti dayandırmışdı. 1918-ci ilin sentyabrında yenidən işə başlayan İttifaqın fəaliyyəti bütün Bakı qəzasını (280 min nəfər əhalisi olan 76 kənd) əhatə edirdi. 1920-ci ilin əvvəllərində 1 2-ci kəndli qurultayının çağırılacağı elan olunmuşdu. Qurultayda nümayəndəlik Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hər kənd icmasından 5 nəfər olmaqla müəyyən edilmişdi. Kəndlərdə yeni özəklər yaratmaq, ərzaq bölgüsünə nəzarəti həyata keçirmək üçün ittifaqın mərkəzi komitəsini təşkil etmək nəzərdə tutulmuşdu. Lakin Aprel işğalından (1920) sonra Kəndli ittifaqı fəaliyyətini dayandırmağa məcbur oldu.

## İstinadlar
Mövsüm İbrahimov

**Mövsüm İbrahimov** — 1919-1920-ci illərdə AXC parlamenti mühafizə dəstəsinin podpraporşiki, Hərbi  Dəniz  Xalq Komissarlığında  təsərrüfat  komandasının rəisi.

## Həyatı
**Mövsüm İbrahimov** 1920-ci ildə yaradılan Gizli Müsavat təşkilatının üzvlərindən idi. O, 1923-cü ildə Gizli Müsavat-ın Bakı komitəsi nəzdində yaradılan hərbi təşkilatın rəhbərlərindən biri olmuşdur. Dadaş Həsənovun təklifi ilə Gizli Müsavat təşkilatı üzvlərinə müsavatçı olduqlarını gizlədərək AK(b)P-nin sıralarına (onu içəridən dağıtmaq üçün) daxil olmaq tövsiyə edilirdi. Bu məqsədlə Mövsüm İbrahimov 1925-ci ildə  AK(b)P-yə daxil olmuşdur. Gizli təşkilatın dağdılması əməliyyatı zaman 1927ci- il 27 fevral tarixli qərarla güllələnməyə məhkum edilmişdir. 6 aprel 1927-ci ildə güllələnmişdir.
## İstinadlar
Vaqif Şirinbəyov

** Vaqif Rasim oğlu Şirinbəyov** () — futbolçu.

## Həyatı
Vaqif Şirinbəyov 1987-ci il oktyabrın 30-da Arxangelsk vilayətinin Severodvinsk şəhərində doğulmuşdur.

2004—2007-ci illərdə Şüvəlan FK, 2007—2008-ci illərdə Şamaxı FK, 2008—2013-cü illərdə MOİK Bakı FK, 2013-cü ildə isə Şuşa PFK oynamışdır. 2008-ci ildə Çimərlik futbolu üzrə Azərbaycan milli komandasında oynamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kristobalit

**Kristobalit** — mineral, SiO2

## Haqqında
Kristobalit - polimorf modifikasiyaları: a-kristobalit  - kubik və b-kristobalit - tetraqonal. a-kristobalit 14700 C-dən yuxarı sabit olub, temperatur aşağı düşdükcə tridimitə, sonuncu isə kvarsa keçir. Lakin sürətlə soyudulduqda 180-2750 C-də b-kristobalit keçir. Oktaedr. İkiləşmə {111} üzrə polisintetik. Aqreqat: pulcuqvars, sferolitli, lifli, sızma, gizli kristallik. Rəngsiz, ağ. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 5-7. Xüsusi çəkisi a-kristobalit -2,222, b-kristobalit -2,292. Effuziv süxurlarda: traxit, dasit, vulkanik tuflarda, həm­çinin termal metamorfizmə uğramış qum­daş­larında, maqnezit damarlarında rast gəlinir. Hipergen kristobalit  – opalın təkrar kristallaşma məhsuludur. Növ müxtəlifliyi: lüssatit, lüssatin, psevdolüssatin.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Ksenogen minerallar

**Ksenogen minerallar** — təsadüfi minerallar. Yan süxurların yad maddəsinin maqma ilə assosiasiya zamanı və onların qeyri-normal tərkibli kristallaşma sahələrində əmələ gəlir (məsələn: qranat, vollastonit və b.) maqmanın yan süxurarın yad maddəsinin assimilyasiya etməsi və belə qeyri-normal sahələrin kristallaşması nəticəsində əmələ gələn təsadüfi minerallar.

## Mənbə
Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679
Formiat

**Formiatlar** —  formik turşunun estetləri və duzları.

## Hazırlanması
Metal formalaşmaları adətən metal hidroksidləri, oksidləri və karbonatları formik turşu ilə reaksiya  hazırlanır. Formik turşu esterləri spirtlərin formik turşusu ilə reaksiya yolu ilə əldə edilir. Reaksiya katalizator ilə və ya olmadan davam edə bilər.

## Duzların nümunələri

* **HCOONa**: sodyum format (sodyum format)
* **HCOOK**: potasium format
* **HCOONH<sub>4</sub>**: ammonium formatı
* **(HCOO)<sub>2</sub>Ba**: barium formatı

## Formik asit esterlerinin nümunələri

* **HCOOCH<sub>2</sub>CH<sub>3</sub>**: etil format
* **HCOOCH<sub>3</sub>**: metil format (formik turşun metil esteri)
* **C<sub>7</sub>H<sub>16</sub>O<sub>3</sub>**: trietilortoformat (ortoformik asit ester)

## Esterlərin formalaşdırılması
Esterlərin forması ROC (O) H formuluna malikdir (RO2CH yazı formulunun alternativ yolu). Spiral formik turşu ilə həll edildikdə spontan bir çox formada.

Ən əhəmiyyətli forma esteri, formik turşuya gedən bir vasitə olaraq istehsal edilən metil formatdır. Metanol və karbon monoksit sodyum metoksit kimi güclü bir bazanın varlığında reaksiya verir:

:CH3OH  +  CO   → HCO2CH3
Metil formatın hidrolizi formik turşu verir və metanolu bərpa edir:
HCO2CH3  →   HCO2H  +  CH3OH

## İstinadlar
Məcid Musazadə

**Məcid Musazadə-Qarsalanlı** () — Azərbaycan legionun üzvü, jurnalist, mühacir.

## Həyatı
Bakıda anadan olub və BDU-nun ədəbiyyat fakültəsini bitirib.

"Amerika Azərbaycan Cəmiyyəti" 1951-ci ildə əski legionçulardan Məcid Musazadə tərəfindən qurulmuş, ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Cəmiyyət Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.

"Əli və Nino" romanı Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə ixtisarla Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və o vaxt Almaniyanın Münxen şəhərində fəaliyyət göstərən "Azadlıq radiosu" vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.

M. Musazadə tarixi faktlara istinadən göstərir ki, Qarabağ heç zaman ermənilərin olmamışdır, nə indi, nə qədim dövrlərdə. Tanınmış Gürcüstan, Azərbaycan, Ermənistan, eləcə də rus tarixçiləri belə bir nəticəyə gəlmişlər ki, eramızdan əvvəl 4-cü əsrədək bu ərazidə heç zaman ermənilər olmayıb.

Qarabağ erməniləri orada sonradan məskunlaşıblar: XIX əsrin əvvəllərində çar Rusiyasının himayəsi və qayğısı nəticəsində Türkiyədən və İrandan gəliblər. M. Musazadə elmi əsərində alman tarixçisi Henrix Zimmferin 1923-cü ildə yazdığı "Ermənistan yeni dövrdə" məqaləsinə istinadla yazırdı: "Böyük Ermənistan"ın mövcudluğu iddiası əsaslı deyil və elmi axtarışlar tələb edir". O, Qarabağ ermənilərinin əsassız tələblərinə belə münasibət bildirir: "Qarabağ erməniləri deyirlər ki, onlar Azərbaycan dövləti tərəfindən unudulub, istismar olunub. Faktlar isə əksini deyir. Qarabağda 126 000 erməni yaşayır (Nyu-York Tayms. 11.03.1988).

Sonuncu illərin rəsmi məlumatına görə, Qarabağda 1715 çarpayılıq xəstəxana, 286 həkim, 1470 nəfər orta tibb işçisi var. Vilayət mineral bulaqlar, isti sular, sanatoriya və istirahət mərkəzləri ilə zəngindir. Qarabağın 234 məktəbində 38 000 erməni məktəblisi oxuyur. Burada bir çox teatr, milli xor və rəqs qrupu, 3 muzey və 178 kinoteatr vardır. Stepanakertdə, eləcə də 4 rayonda erməni dilində qəzetlər çıxır, erməni dilində radio verilişləri gedir. Onlar şikayət edirlər ki, universitetləri yoxdur, lakin harada görünüb ki, 126 000 əhali üçün universitet olsun?"

M. Musazadənin bu dəyərli əsəri Əlimuxtar Ordubadinin 1990-cı ildə Parisdə fransız dilində hazırlayıb Monrealda nəşr etdirdiyi "Qafbüro, Dağlıq Qarabağ, Stalin" kitabında çap olunub, bir çox ölkələrdə yayılıb. Azərbaycanın haqq səsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında və ərazi bütövlüyümüzün qorunması baxımından bu əsərin əhəmiyyəti böyük idi.

Nəsiman Yaqublu yazır ki, M. Musazadənin şəxsi arxivində Qarabağ hadisələri ilə bağlı BMT-nin Baş katibi Peres de Heylerə və Türkiyənin o zamankı prezidenti Turqut Özala ünvanladığı məktublar da var. M. Musazadənin 90-cı illərdə Azərbaycana göndərdiyi, müəllifi müharibədə həlak olmuş H. Haqverdiyevin hazırladığı "Nizami" portreti mədəniyyətimizə onun qəlbən bağlılığının nəticəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?
Müsəlman Aktyorlar Cəmiyyəti

**Müsəlman Aktyorlar Cəmiyyəti** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakıda fəaliyyət
göstərmiş peşəkar aktyor truppası.

## Yaradılması
Nicat və Şəfa maarifçilik cəmiyyətlərinin köməyi ilə yaradılmışdı. Truppanın
fəaliyyətində Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Nəcəf bəy Vəzirov, Nəriman Nərimanov və b. yaxından iştirak etmişlər.
## Fəaliyyəti
Cəmiyyət aktyorların peşəkarlığının yüksəldilməsinə, ustalığının təkmilləşdirilməsinə, onların yaradıcılıq inkişafına daim
qayğı göstərirdi. Cəmiyyətin aktyor truppası Ə.Haqverdiyevin, N.Vəzirovun, Ü.Hacıbəylinin, Namiq Kamalın
sərlərindən ibarət tamaşalar hazırlayır, xeyriyyə tamaşalarında iştirak edir, Bakı və onun ətraf rayonlarında çıxış edirdilər.
Milli teatr sənətinin inkişafında cəmiyyətin aktyor truppasının mühüm rolu olmuşdur.
## Həmçinin bax
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
*Müsəlman Dram Cəmiyyəti

## Mənbə
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, II cild, Bakı, 2004.
## İstinadlar
Stiv Trevor

**Stiv Trevor** — General Steven Rockwell Trevor super qəhrəman Ecazkar qadın ilə birlikdə DC Comics tərəfindən nəşr olunan Amerikan Komiks jurnallarında görünən bədii bir xarakterdir. Xarakter William Moulton Marston tərəfindən yaradılmış və ilk olaraq All Star Comics # 8-də (1941-ci ilin dekabrında) yaranmışdır. Steve Trevor, Diana (Ecazkar Qadın) adlı "İnsan Dünya"sına tanıdan və Wonder Woman-ın Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı fəaliyyət göstərən adamı  etibarlı dostu, sevgilisi və ortağıdır.
Mübtəda budaq cümləsi

## Mübtəda budaq cümləsi
Mübtəda budaq cümləsi ya baş cümlənin buraxılmış mübtədası əvəzində işlənir, ya da baş cümlədə işarə əvəzliyi ilə ifadə olunur və mübtədanı izah edir. Məsələn:
#Hamıya məlumdur ki (nə?), payızda meyvə bol olur.* 
#Məktubda o da yazılmışdı ki (nə?), Çingizi xaricə göndərmək istəyir. 
Bəzən mübtəda budaq cümləsi baş cümlədən əvvəl gəlir və ona bağlayıcı sözlə bağlanır. Baş cümlədə mübtəda vəzifəsindən qarşılıq bildirən söz olur və ya təsəvvür edilir. Məsələn: 
#İnsanın ürəyindən nə keçirsə, o gizlində qalmalıdır.*
(İnsanın ürəyindən
keçən (nə?) gizlində qalmalıdır.)

## Həmçinin bax
* tamamlıq budaq cümləsi
* mürəkkəb cümlə
Qalmaqal (I mövsüm)

***[[Qalmaqal (teleserial 2012-2018)|Qalmaqal]]*** teleserialının *birini mövsüm*ünün premyerası 5 aprel 2012-ci ildə ABŞ-nin ABC telekanalında baş tutmuşdur; mövsümün final seriyası isə 17 may 2012-ci ildə efirə gedib. Ümumilikdə birinci mövsüm yeddi seriyadan ibarətdir. 11 may 2012-ci ildə ABC telekanalı serialın ikinci mövsümünün çıxacağını elan etmişdir. 

## Məzmunu

*"Qalmaqal"* teleserialının birinci mövsümündə izləyicilər Oliviya Poup (Kerri Vaşinqton) və onun tərəfdaşlarının böhran menecmenti firması, ABŞ Prezidenti Fitcerald Qrant (Toni Qolduin) və Ağ ev aparatının başçısı Sayrus Binlə (Ceff Perri) tanış olur. Mövsum Oliviyanın firmasının işçilərinin həyatına; Oliviyanın prezidentlə əlaqələrinə; keçmiş Ağ ev işçisi Amanda Tannerlə (Layza Vayl) bağlı sirlərə; firmanın apardığı müxtəlif işlərə həsr olunmuşdur.

## Aktyorlar və personajlar

### Əsas heyət

* Kerri Vaşinqton — Oliviya Poup
* Henri Yan Küsik — Stiven Finç
* Kolambus Şort — Harrison Rayt
* Debri Stençfild — Ebigeyl "Ebbi" Uilan
* Keti Lous — Kuinn Perkins
* Gilyermo Dias — Qek
* Ceff Perri — Ağ ev aparatının rəhbəri Sayrus Bin
* Toni Qolduin — ABŞ Prezidenti III Fitcerals «Tits» Tomas Qrant

### İkinci heyət

* Coşua Malina — Devid Rouzen
* Bellami Yanq — birinci xanım Melodi "Melli" Qrant
* Brendan Hayns — Gideon Uolles
* Mett Letçer — Billi Çembers
* Layza Vayl — Amanda Tenner
* Den Bukantinski — Ceyms Novak
* Keyt Berton — ABŞ vitse-prezidenti Salli Lenqston
* Brayan Letçer — Tom Larsen
* Corc Nübern — Çarli

### Qonaq ulduzlar
* Mimi Kennedi — Şeron Markett
* Cobet Vilyams — Sandra Hardinq
* Valeri Krus — Karolina Flores
* Brenda Sonq — Alissa
* Samanta Sloyan — Janin Lok
* Ues Braun — leytenant Salli Ceyms

## Seriyalar


## Qəbulu

Serialın birinci mövsümü tənqidçilər tərəfindən müsbət qarşılanmış, baş rolların afroamerikan aktyorlara verilməsi qeyd edilmişdir. İlk seriyalar xüsusilə tənqidçilərdən müsbət rəylər almışdır. Rəy aqqreqatoru Rotten Tomatoes 28 tənqidçinin rəyi əsasında mövsümü 89% təravətli 6.59/10  balla qiymətləndirmişdir. Saytın konsesusunda deyilir ki, *"Qalmaqal, sevgi və işin ön planda olduğu sabun şou olsa da, darıxdırıcı deyil."* Metacritic 29 tənqidçinin rəyi əsasında mövsümə 64/100 bal vermişdir.

## Reytinqlər
### Live + SD reytinqlər

### Live + 7 Day (DVR) reytinqlər

## Mükafat və nominasiyalar

## DVD çıxışı

## İstinadlar
Ənvər Tutayuq

**Ənvər Xaspolad qızı Tutayuq** — repressiya qurbanı. Şuşanın Tutayuqlar nəslindəndir.

O, 1910-cu ildə anadan olub. 1925-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. Bir müddət Şuşadakı "Nərimaniyyə" məktəbində dərs deyib. 1937-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olub. Lakin həmin vaxt həyat yoldaşı, Şuşa Pedaqoji Texnikumunun müəllimi Əyyub Hacıyev müsavatçı kimi həbs edilib. Onu əksinqilabçılıqda, antisovet təbliğat aparmaqda təqsirləndiriblər. Ərinin antisovet təşkilatının üzvü olduğu barədə çıxarılan hökmə görə Ənvər xanımı da xalq düşməninin arvadı kimi həbs edərək Bayıl həbsxanasına göndəriblər. 1938-ci ilin aprelində Ənvər xanıma səkkiz il iş kəsilib və cəzasını çəkmək üçün Mordova Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Temnikov şəhər islah-əmək düşərgəsinə göndərilib. Ənvər Tutayuq tutulan vaxt hamilə olduğundan sürgün yerinə çatmazdan əvvəl - 1938-ci ilin may ayında Moskva vilayəti Potma rayonunun Yavaş qəsəbəsindəki 15 nömrəli həbs düşərgəsində saxlanılıb. Burada onun oğlu dünyaya gəlib. Lakin zalımlar iki aylıq körpəni onun əlindən alaraq uşaq evinə göndəriblər, özünü də sürgünə. Başına gələn bu haqsızlığa və zülmə dözə bilməyən Ənvər Tutayuqun 28 yaşında ürəyi partlayıb.

## İstinadlar
Səadəddin Əfəndi Müftizadə

**Müftizadə Qazi Səadəddin Əfəndi Müfti Osman Əfəndi oğlu**  (1837-1916) - Osman Vəlizadənin oğlu.
## Həyatı
Səadəddin Əfəndi Molla Vəli Vidadinin nəvəsi, M.P.Vaqifin qız nəvəsidir. Atası Osman Əfəndi Qafqazın müftisi olmuşdur. Dini təhsilini Şamaxı mədrəsəsində almışdır. 1868-ci ildə Şuşa qəzasında sünnü qazi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1878-ci ildə Qazax əhalisi cəyirtikə ilə mübarizəyə cəlb edə bildiyinə görə 1882-ci ildə lentli “Müqəddəs ana” gümüş medalı ilə təltif edilmişdir.

1894-cü ildən ömrünün sonuna kimi Qazağın qazisi olmuşdur. Səadəddin Əfəndi varlı adamlardan sayılmış I Şıxlı və Kəmərli kəndlərində mülkləri, torpaq sahələri, naxırı, sürüsü olmuşdur. 1916-cı ildə vəfat etmiş II Şıxlı qəbiristanlığında dəfn edilmiş, qəbri Müftü Osman əfəndinin oğlu Məhəmməd əfəndinin qəbrinin yanındadır.

## Ailəsi

Qızı Güləndam xanım Alay bəy Şıxlinski ailə qurmuşdu. Digər qızı Badisəba xanım Alay bəy Şıxlinski əmisi oğlu  Qiyas bəy Şıxlinski evlənmişdir.  Alay bəy Şıxlinski bəylə  Qiyas bəy Şıxlinski bacanaq idi.

## İstinadlar
Rusiya və Zaqafqaziya qanunların müvəqqəti saxlanması

[thumb|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin [Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi|İstiqlal Bəyannaməsi|226x226px]]
**Rusiya və Zaqafqaziya qanunların müvəqqəti saxlanması** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin reallıqla hesablaşaraq, qəbul etdiyi müvəqqəti qərarlardan biri.

## Tarixi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hakimiyyətə başladığı dövrdə dövlət quruluşunun, bütövlükdə, siyasi sistemin dəyişdirilməsi yeni qanunların qəbulunu zəruri edirdi. Lakin bunun üçün müvafiq təşkilati tədbirlər və qanunvericilik prosesi tələb olunurdu. Buna görə də, çıxış yolu kimi müvəqqəti olaraq köhnə qanunvericilik sistemi saxlanıldı. 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti bu məqsədlə 1918-ci il 23 iyun tarixli qərarı ilə idarəetmə və məhkəmənin bütün sahələri üzrə mövcud olan qanunları, həmin qanunlar hökumət tərəfindən ləğv olunana və ya dəyişdirilənədək qüvvədə saxlanıldı. Eyni zamanda, Milli Şura, Parlament və Hökumət qanunvericilik sahəsində gərgin çalışaraq, bu qanunlann xeyli hissəsini ləğv etməyə və yenilərini qəbul etməyə nail oldu.

## Həmçinin bax

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920). Parlament (stenoqrafik hesabatlar), c.1-2, B., 1998; 
* Азербаиджанская Демократическая Республика (1918-1920). 3aкондательные акты (сборник документов), Б., 1998.

## İstinadlar
Rusiyanın və bütün şərqin müsəlman zəhmətkeşlərinə

**Rusiyanın və bütün şərqin müsəlman zəhmətkeşlərinə** — Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Xalq Komissarları Sovetinin (RSFSR XKS) 1917-ci il noyabrın 20-də (dekabrın 3-də) qəbul olunmuş müraciətnaməsi.

## Haqqında
XKS-nin sədri V.İ.Lenin və xalq milli işlər komissarı İ.V.Stalin imzalamışlar. Mətni Bakıda nəşr edilən qəzetlərdə, o cümlədən "Hümmət" qəzetində (1917 il 5 dekabr, № 22) dərc olunmuşdu. Müraciətnamədə deyilirdi:

 

Bunun ardınca Rusiyada baş vermiş Oktyabr çevrilişinin {1917) rolundan bəlağətlə bəhs edilirdi: 

Sonra müraciətin ünvanı aşağıdakı kimi müəyyənləşdirilirdi: 

Lakin ən başlıca məsələ müraciətdə irəli sürülən müddəalar idi. Müraciətdə göstərilirdi ki, "Bu gündən sizin dininiz və adətləriniz, sizin milli və mədəni təsisatlarımız azad və toxunulmazdır. Öz milli həyatınızı azad və mümaniətsiz qurun. Sizin buna haqqınız vardır. Bunu biliniz ki, Rusiyanın bütün xalqlarınm hüququ kimi, sizin də hüququnuzu inqilab və onun orqanları, Fəhlə, Əsgər və Kəndli Deputatları Sovetləri var qüvvəsi ilə qoruyur" və i.a. 1917 il noyabrın 2 (15)-də elan edilmiş Rusiya xalqlartnın hüqııq bəyannaməsi kimi, bu sənəd də bilavasitə təbliğat xarakteri daşımış, orada elan edilmiş, prinsipial müddəalara əməl olunmamışdı. Bu, "Zaqafqaziyanın türk və müsəlmanları"na, xüsusilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə münasibətdə özünü əyani şəkildə göstərmişdi. Müraciətdə göstərilirdi ki, "bu gündən sizin dininiz və adətləriniz, sizin milli və mədəni təsisatlarımız azad və toxunulmazdır". Lakin işdə buna məhəl qoyulmadı. Aprel işğalı (1920) nəticəsində sovet Rusiyası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varlığına son qoydu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Aprel işğalı
* Rusiya müsəlmanları türk-tatar millətlərinin hüquq müdafiə cəmiyyəti

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B., 2001; 
* Azərbaycanında sosialist inqilabının qələbəsi uğrunda bolşeviklərin mübarizəsi. Sənədlər və materiallar. 1917-1918-ci illər, B., 1960.

## İstinadlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində Avstriya-Macarıstanın hərbi heyəti

**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində Avstriya-Macarıstanın hərbi heyəti** — Avstriya-Macarıstan imperiyasının, Bakının azad edilməsindən sonra buraya göndərdiyi nümayəndə heyəti nəzərdə tutulur.

## Fəaliyyəti
Avstriya-Macarıstan hərbi heyəti polkovnik-leytenant Paulun yanındakı bir zabit, bir neçə əsgər və əlavə olaraq əsir məsələləri ilə məşğul olan iki-üç zabitdən ibarət idi. Polkovnik-leytenant
Paul müəyyən müddət Bakıda qaldıqdan sonra Tiflisə qayıtdı. Yalnız əsir məsələləri ilə məşğul olanlar Bakıda qalmağa davam edirdi.
Avstriyalılar Rusiyadan gələn Avstriya əsirləri arasında bəzilərinin ordu adından mülki şəxs kimi zavod və müəssisələrdə işləməsinə icazə vermişdilər.

Avstriyalılar almanlardan fərqli olaraq heç nəyə müdaxilə etmirdilər. Ancaq Bakının işğalı zamanı uşaq evi, xəstəxana və yetimxanalarda baş verən təcavüz, zərər və ziyan haqqında təhqiqat aparılmasının zəruriliyinə dair Avstriyanın Tiflisdəki nümayəndəsi Baron de Franket Şitabet tərəfindən bir məktub göndərilmiŞdi. Bununla yanaşı, Baron 1918-ci il oktyabr ayının 12-də Tiflisdən öz ölkəsinə qayıdarkən mədəni şəkildə vidalaşaraq oradan yola düşmüşdü.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
Jan-İv Le Drian

**Jan-İv Le Drian** (; ) — Fransa dövlət xadimi və siyasətçisi. 16 may 2012-ci ildən 17 may 2017-ci ilə qədər Jean-Marc Heroult, Manuel Vals, Bernard Kaznevin ofislərində Fransa Müdafiə naziri, 17 may 2017-ci ildən etibarən Eduard Flippinin ofisində, Fransanın Xarici İşlər və Beynəlxalq Əməkdaşlıq naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## Fəaliyyəti
Jan-İv Le Drian 1973-cü ildə universiteti bitirmişdir.

1977-ci ildən 2004-cü ilədək Loriyana şəhərinin bələdiyyə müşaviri (Morbian şöbəsi);

1978-ci ildən 1991-ci ilədək və 1997-ci ildən 2007-ci ilə qədər isə Morbihan şəhərində Fransa Milli Məclisinin deputatı olmuşdur;

1981–1998-ci illərdə Loriyana meri (Morbian şöbəsi) vəzifəsində çalışmışdır;

1983–2004-cü illərdə Loriyana aqlomerasiya icmasında üzv olmuşdur;

1991-ci ildən 1992-ci ilədək Dəniz İşləri üzrə Dövlət Katibi, Fransanın Mənzil və Nəqliyyat naziri olmuşdur;

1993-cü ildə Fransanın Təhsil fəxri ümumi müffətişi, 1994–2004-cü illərdə Biritaniyanın regonial müşaviri vəzifəsində çalışmışdır;

2004–2012-ci və 2015–2017-ci illərdə Britaniyanın Regonial Şurasının sədri;

2005-ci ildə isə Regonlar Komitəsinin Fransız heyətinin sədr müavini təyin olundu, bu komitənin Bürosuna üzv oldu;

2010-cu ildə Avropanın Periferik Dəniz Bölgələrinin (CPMR) Konfransının prezidenti seçilmişdir;

16 may 2012-ci il və 17 may 2017-ci ildə Fransa Müdafiə naziri;

2017-ci ildə prezident seçkilərinin ilk turunda Emmanuel Makronun namizədliyini dəstəkləyib;

17 may 2017-ci ildən etibarən Eduard Flippinin ofisində Fransa Xarici İşlər və Beynəlxalq Əmakdaşdlıq naziri vəzifəsində.

2017-ci ildə Fransa Sosialist Partiyasının və Fransa Böyük Şərqinin üzvü olmuşdur.

2021-ci ilin noyabrında "Le Monde" qəzetinə verdiyi müsahibədə Jan-İv Le Drian barmağını Çin və Rusiyaya işarə edərək, Afrika ölkələrini ağırlaşdıran iqtisadi yırtıcılıqdan narahatlığını ifadə etdi. Avropalılar nəyin bahasına olursa-olsun Afrika qitəsi ilə münasibətlərini yenidən qurmalı olan Jean-Yves Le Drian, "Rəqiblərimizin heç bir tabu və ya məhdudiyyəti yoxdur" dedi.

## Mükafatlar
* :  Grand Cross (2015) İsabella Katolik Ordeni
* :  Grand Cross (2017) Almaniya Federativ Respublikasının mükafatı
* :  Grand Cordon (2017) Misir Respublikasının Mükafatı

## Həmçinin bax
* Normandiya dördlüyü
* Vladimir Putin
* Anqela Merkel
* Emmanuel Makron
* Fransua Olland
* Petro Poroşenko

## İstinadlar
Fəhəd əl-Mirdasi

**Fəhəd əl-Mirdasi** (; d. 16 avqust 1985, Ər-Riyad, Səudiyyə Ərəbistanı) — Səudiyyə Ərəbistanından olan futbol hakimi.

Fəhəd əl-Mirdasi 2018-ci ilin may ayında Səudiyyə Ərəbistanının Futbol Federasiyası tərəfindən ömürlük diskvalifikasiya edilmişdir. Buna səbəb onun danışılmış oyunlarda iştirakıdır. Bu səbəbdən o, həbs edilmişdir.

Fəhəd əl-Mirdasi 2017-ci il Konfederasiyalar Kubokunda, o cümlədən Meksika və Portuqaliya yığmaları arasında keçirilmiş 3-cü yer uğrunda görüşü idarə etmişdir. Həbsdən əvvəl 2018-ci il dünya çempionatına da təyinat almışdır.

## İstinadlar
Şərif Şikəstə

**Şərif Şikəstə Əfəndizadə** — şair

"Şahnamə"ni ilk dəfə dilimizə qazaxlı Şərif Şikəstə (şair Eldar Nəsiblinin babası) tərcümə etmişdir.

Şərif Şikəstə klassik şair olub. Firdovsidən tərcümələr edib. " Şahnamə "ni tərcümə edib. Şərif Şikəstəni 1937-ci ildə güllələyiblər. Ona görə də qorxularından onun şeirlərini heç bir mətbu orqanda çap etməyiblər. Babam Səməd Vurğunla çox yaxın olub. S. Vurğun gənc olub. Bütün şeirlərini, dərdini, sözünü, giley-güzarını hamısını Şərif Şikəstə ilə bölüşüb. Ona müəyyən şeirlər də ünvanlayıb. " Başına döndüyüm əziz Şikəstə, Dinlə məni hali yaman olmuşam… " O zaman Vurğunun Dürrəni sevən vaxtları olub. 1924-cü ildə babam da ona şeir ünvanlayıb; " Yığvalından küsmə ay Vurğun Səməd, Dürrələr qarşında qul olacaqdır, Sinən bir millətə yol olacaqdır. " Babam uzaq görən kişi olub. Doğrudan da Vurğunun poeziyası bir millətə yol oldu. Yaradıcılıq genetik koddur. Bizim ədəbiyyata bağlılığımız kökdən gəlir.

Şərif Şikəstə Səməd Vurğunun ustadı olub. Onun oğlu Cavad, Azərbaycanın böyük şairi Hüseyn Cavidlə sürgündə bir yerdə olub.

## İstinadlar
Nik Beytman

**Nik Beytman** — məşhur Kanadalı model və aktyor.

## Həyatı
Nik Beytman 18 noyabr 1986-cı ildə Kanadanın Burlinqton şəhərində anadan olub. 4 yaşından karate ilə məşğul olmuşdur. Bir çox nailiyyətləri vardır. Kanadanın Vankuver şəhərindəki **Capilano** universitetini bitirdikdən sonra 20 yaşında şəxsi karate məktəbini açmışdır. Modellik karyerası ilə əlaqədar olaraq bir müddət İtaliyanın Milan şəhərində yaşamışdır.

## Şəxsi məlumatlar
*Boyu = 193 sm
*Gözləri = qəhvəyi 
*Saç rəngi = qəhvəyi

## Filmoqrafiyası

## Mənbələr
* Rəsmi Saytı  
* Rəsmi İnstagram Səhifəsi 
* Rəsmi Twitter Səhifəsi 
*

## İstinadları
Pyotr Dolqov

**Pyotr Dolqov** () — Sovet Hava Qüvvələrinin polkovniki, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, SSRİ İdman ustası. Dolqov, paraşütlə sürətlə hərəkət edərkən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Məhəmməd Şərif Əfəndizadə

**Məhəmməd Şərif Mehdi əfəndi oğlu Əfəndizadə** (mühacirətdə: **Mehmet Şerif Bilgehan**; ) — Azərbaycan və Türkiyə müəllimi, pedaqoq və publisist.

## Həyatı
Məhəmməd Şərif (Məhəmmədşərif) Mehdi əfəndi oğlu Əfəndizadə (Türkiyədə Mehmet Şerif Bilgehan) 1887-ci ildə Şamaxıda doğulub və ata-baba evi Sabirin dükanının qonşuluğunda olub.  Buradakı üsuli-cədid məktəbində oxuyub. Orta təhsilini Bakıda rus-türk məktəbində alıb, ardınca İstanbula yollanıb. 1910-cu ildə İstanbul Darülmüəlliminin rüşdiyyəsini əla dərəcədə bitirib. Həmin il Osmanlı vətəndaşlığını qəbul edən Məhəmmədşərif Ədirnə və Bursada müəllimlik edib, 1913-cü ildə Osmanlı Maarif Nəzarəti tərəfindən təhsilini artırmaq üçün Avropaya göndərilib. O, İsveçrədə Cenevrə Universitetinin pedaqogika şöbəsi olan Jan Jak Russo Tərbiyə İnstitutunda təhsil alıb.

1917-ci ildə təhsilini tamamlayan Əfəndizadə həmin il İzmir Müəllim Məktəbinə müdir təyin edilib. 1919-cu ildə Sivas liseyinə müdir göndərilib, daha sonra isə artıq müstəqil olan Azərbaycana qayıdıb. Hələ təhsil aldığı illərdə Təşkilati-Məxsusə kimi qurumlarda təmsil olunan Əfəndizadə "Müsavat" partiyası üzvləri ilə əlaqədə olub, onlara müəyyən işlərin görülməsini təklif edib. Azərbaycanda olduğu müddətdə Əfəndizadə Maarif nazirliyində çalışıb, daha sonra Azərbaycanın İsveçrədəki səfiri təyin edilib. Lakin ölkə işğal olunduğu üçün bu təyinat baş tutmayıb və Əfəndizadə Türkiyəyə qayıdıb. Bir müddət Samsunda işləyib, 1924-cü ildə İstanbul Üsküdar kişi liseyində fransız dili müəllimi kimi fəaliyyətə başlayıb. 1952-ci ildə təqaüdə çıxıb. Əfəndizadə 1954-cü ildə vəfat edib.

1921-ci ildə İstanbulda "Azərbaycan və inqilabı" əsərini yazan Əfəndizadə bu kitabında və bir çox məqalələrində Azərbaycan hökumət üzvləri əleyhində fikirlər də ifadə edib. Onun Azərbaycandakı əsas fəaliyyəti Türkiyədən gələn müəllimlərin cəlbi olub.

## Sabir haqqında
Mirzə Ələkbər Sabirlə dostluq edən Məhəmməd Şərif sonralar Əli bəy Hüseynzadə və Məhəmməd Hadi ilə tanış olur, onlar haqqında xatirələrini yazır:

İkinci xatirə Sabirin arvadı ilə aralarında olan münasibəti, daha doğrusu, arvadının Sabirə və onun yazı-pozusuna münasibəti haqqındadır:

## Əsərləri

* Məhəmməd Şərif. Rəhbəri-tədris. İstanbul: [s.n.], 1911.
* Məhəmməd Şərif. Azərbaycan və inqilabı. İstanbul: Şirkəti-Mürəttibiyyə Mətbəəsi, 1921.
* Məhəmməd Şərif Əfəndizadə. Azərbaycan və inqilabı. Transliterasiya, şərhlər və lüğət: Taleh Hacıyev, Eldar Əmirov, Elmin Əliyev. Bakı: "İRƏLİ" İB, 2013.
## İstinadlar
Əliağa Alim

**Əliağa Alim** — şair.Molla Pənah Vaqifin oğlu

Oğlunun adı Əliağa idi, "Alim" təxəllüsü ilə şe'rlər yazmış və yetkin çağlarında qətlə yetirilmişdi.

Əliağa "Alim" təxəllüsü ilə şerlər də yazmışdır. Müfti Mirzə Hüseyn əfəndi Qayıbzadə "Məcmuə"sində Vaqifin oğlu Əliağa Alimlə şerləşməsini də vermişdir. Hətta Səməd Vurğunun sağlığında Moskvada rusca nəşr olunmuş (1948-ci ildə) seçilmiş əsərlərində Əlibəyin adının qarşısında "Vaqifin birinci arvadından olan oğlu" sözləri yazılmışdır. Bu izahat sonrakı rusca nəşrlərinin hamısında saxlanılmışdır. Amma əsərin Azərbaycan dilində olan nəşrlərində "Əlibəy Vaqifin oğlu" yazmaqla kifayətlənmişlər.
1797-ci ildə o, Vaqifi oğlu Əliağa ilə birlikdə edam etdirmişdir

## İstinadlar
Kubanit

**Kubanit** — mineral, CuFe2S3

## Haqqında
Kubanit — rombik. Habitus uzunsov, qalın lövhəvari. Ayrılması {001} və {110} üzrə. İkiləşmə {110} və {130} üzrə dördlüklər və altılıqlar. Aqreqatı dənəvər. Rəngi bürüncü-sarı. Parıltısı metallik. Sərtliyi 3,5–4. Xüsusi çəkisi 4,16. Pirrotin və xalkopirit ilə Cu-Ni sulfid yataqlarında, kolçedan filizlərində, bəzən polimetallik damar yataqlarında rast gəlinir. Sinonim: *Çalmersit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Kubik sinqoniya

**Kubik sinqoniya** — ali kateqoriyalı kristalloqrafik sinqoniya. Bir-birinə perpendikulyar və eyni ölçü vahidinə malik üç kristalloqrafik oxla səciyyələnir (α=β=γ=90°, α=b=c). Kubik sinqoniya kristallarında məchul həndəsi sabit yoxdur. Kubik sinqoniya kristallarının fəza şəbəkəsində elementar özək kubdur. 5 sinfi var. Bunların hər birində 4 üçlük simmetriya oxunun (4L³) iştirakı zəruridir.

Kubik sinqoniya kristalları elektrik və istilikkeçirmələrinə, həmçinin optik xassələrinə görə izotropdur.

## Həmçinin bax
* Polidimit

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
* 

## Xarici keçidlər
Əkbər Ağayev

* Əkbər Ağayev (hərbçi) (1919—1944) — Buhenvald həbs düşərgəsində yaradılan antifaşist təşkilatın rəhbərlərindən biri.
* Əkbər Ağayev (kimyaçı) (d. 1954) — kimya elmləri doktoru.
* Əkbər Ağayev (tənqidçi) (1915—1989) — Tənqidçi, Ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru, professor. 

## Həmçinin bax
* Əkbər
* Ağayev
Pyemont Respublikası

**Pyemont Respublikası** (, ) — Birinci Fransa Respublikasına bağlı inqilab ordularının Pyemont torpaqlarında 1798 və 1799-cu illər arasında qurduğu "Qardaş Dövlətlər"-dən biri.

## Quruluşu
Pyemont, işğal edilməmişdən əvvəl Sardiniya Krallığının bir parçası idi. Sardiniya Krallığı 1796-cı ildə inqilab orduları ilə "Paris Müqaviləsini" imzaladı və nəticədə Savoy ve Nitsa Fransaya verildi.

1798-ci ildəki ikinci işğaldan sonra, Sardinya kralı Charles Emmanuel Romaya qaçdı. Bu dəfə isə, inqilabçılar müqavilə bağlamaqdan imtina etdilər və onlar 10 sentyabr 1798-ci ildə Pyemont Respublikasını qurdular, lakin bu dövlət beynəlxalq müstəvidə tanınmadı.

Hökumət direktoriya idarə üsulu ilə idarə olunurdu. Ölkə öz sikkələri üzərində azadlıq, bərabərlik və qardaşlıq mənasını verən fransız şüarını "*liberté, égalité, fraternité*" () yazdırdı.

## Süqutu
10 iyun 1799-cu ildə Pyemont Respublikası Avstriya-Rus qüvvələri tərəfindən işğal edildi. Pyemont torpaqları Sardinya Krallığının yenidən bir parçası olduğu elan edildi, ancaq Napoleon Bonaparta bağlı inqilab orduları Marenqo döyüşündən Şimali İtaliyaya girərək işğalı dayandırdılar. Pyemont Respublikası, Subalpin Respublikası olaraq təkrar quruldu.

## İstinadlar
Hatiya adası

**Bhola adası** () — Banqladeşin Bhola adasından sonra ölkənin ikinci ən böyük adası. Meqhna çayının deltasında yerləşir. Sahəsi 371&nbsp;km² təşkil edir.

## Coğrafiyası
Qanq çayının mənsəbindən şərqdə, Sandvip adasından isə qərbdə yerləşir. Ada ərazisinin böyük hissəsini bataqlıqlaşmış sahələr tutur ki, bununda böyük hissəsini manqrov meşələri tutur. Ada ərtafı ərazilər dayazlıqlardan ibarətdir. Mussonlar zamanı isə ada bütünlüklə suyun altında qalır.

## Tarixi
1508-ci ildə adanı Alvares de Dominqo Hindistan sahilləri ilə üzərkən aşkar etmişdir. Ancaq adada yaşayış olmasını görsə də oranı işğal etməmişdir. Bir müddət sonra isə ada Britaniya Hindistanının ərazisinə çevrilmişdir.

## Mənbə
* S21YS started operation from Hatia Island
Qalmaqal

* Qalmaqal (I mövsüm) — Qalmaqal teleserialının birini mövsümü.
* Qalmaqal (II mövsüm) — Qalmaqal teleserialının ikinci mövsümü.
* Qalmaqal (III mövsüm) — Qalmaqal teleserialının üçüncü mövsümü.
* Qalmaqal (IV mövsüm) — 
* Qalmaqal (film) —
Mirfazil Mirmövsümov

**Mirfazil Mirhüseyin oğlu Mirmövsümov** () — Azərbaycan fotoqrafı və fotojurnalisti.

## Həyatı
1907-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur, keçmiş 1 May küçəsi, dalan 5, mənzil 3-də yaşamışdır. 9 yaşında olanda atası vəfat etmiş, anasınm himayəsi altında böyümüşdür. 1931-ci ildə Rəhimə xanımla ailə həyatı qurmuş və üç qız (Səkinə, Rəfiqə və Almas) atası olmuşdur. Ailəsini dolandırmaq üçün fotomüxbir kimi işləmiş və müxtəlif dövrü mətbuatda şəkilləri çap olunmuşdur. 1936-cı ildən Azərfilmdə işləmişdir.

Böyük Vətən müharibəsi başlayanda müharibəyə getmiş və geri qayıtmamışdır. 1942-ci il 23 aprel tarixində Ukraynanın Slavyansk vilayətinin Xrestise kəndində qardaşlıq məzarında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Dilatometriya

**Dilatometriya**- (latınca dilato - genişləndirirəm ,metriya- ölçürəm) cisim ölçülərinin dəyişməsinin  temperatur, təzyiq, elektrik və maqnit sahələrindən, ionlaşdırıcı şüalanmadan və s. asılılığını öyrənən fizika və ölçü texnikasının bölməsidir.
## Dilatometrik tədqiqatların əsası
Dilatometrik tədqiqatların əsası - cisimlərin istilik genişləndirilməsinin və onun müxtəlif anomaliyalarının (faza keçidlərində və s.) müəyyənləşdirilməsidir.
## Dilatometriyada istifadə edilən qurğular

Dilatometriyada istifadə olunan cihazlar - dilatometrlər, müxtəlif fəaliyyət prinsiplərinə malikdirlər.
### Optik-mexaniki dilatometrlər
Optik-mexaniki dilatometrlərdə (həssaslıq ~ 10-6 - 10-7 sm), cismin ölçüsünün dəyişməsi optiki güzgünün fırlanmasına gətirib çıxarır; xətti genişlənmə güzgüdən yansıyan işıq saçışının yerdəyişməsinə görə ölçülür.
### Tutumlu dilatometrlər
Tutumlu dilatometrlərində (həssaslıq ~ 10-9 sm), nümunənin ölçüsünün dəyişməsi   ötürücü kimi işləyən elektrik kondensatorunun tutumunu dəyişdirir.
### İnduksiya dilatometrləri
İnduksiya dilatometrlərində (həssaslıq ~ 10-9 sm) nümunənin ölçülərinin dəyişməsi, induksiya sarğacının qarşılıqlı tənzimlənməsini  və nəticədə   onların qarşılıqlı induktivliyini də dəyişir. 
### İnterferensiya dilatometrləri
İnterferensiya dilatometrlərində (həssaslıq ~ 10-9 sm) nümunə interferometrın güzgüləri arasında yerləşdirilir; aralarındakı məsafə dəyişərkən, interferensiya zolaqları yerlərini dəyişirlər.
### Radio-rezonanslı dilatometrlər
Radio-rezonanslı dilatometrlərdə (həssaslıq ~ 10-12 sm) sensor divarları tədqiq olunan materialdan hazırlanmış həcmli bir resonatordur; rezonatorun ölçüsündə dəyişikliklər onun rezonans tezliyindəkı dəyişikliklə qiymətləndirilir.
### X-ray struktur analizi
X-ray struktur analizi dilatometriyanın ən həssas metodlarından biri hesab edilə bilər. O, kristalik strukturun parametrlərindəki dəyişikliklərə görə cismin ölçüsündəki dəyişiklikləri qiymətləndirməyə imkan verir.

## Dilatometrlərin konstruksiyasının bəzi xüsusiyyətləri
Dilatometrlərin konstruksiyası, ümumiyyətlə, nümunəyə müxtəlif xarici təsirlərin mümkünlüyünü təmin edir. Dilatometrin hissələrinin ölçülərinin dəyişilməsini nəzarətdə saxlanılmasına  xüsusi diqqət yetirilir.
Maye və qazlar üçün yalnız  həcmli qenişlənmə nəzərdən keçirilərək, kalibrlənmiş bir kapilyar vasitəsilə, bir-biri ilə əlaqəli borularla, maye ilə tamamıilə dolmuş rezervuardan qızdırıldığı zaman axan mayenın həcmini ölçməklə təyin edilir.
## Mənbə
# Аматуни А.Н. Методы и приборы для определения температурных коэффициентов линейного расширения материалов. М., 1972.
#  Новикова С.И. Тепловое расширение твёрдых тел. М., 1974.
# Уэндландт У. Термические методы анализа = Thermal Methods of Analysis/ Пер. с англ. под ред.Степанова В.А. и Берштейна В.А. – М.: Мир, 1978, 526 с.
# Paulik F., Paulik J., Erdey L. Derivatography A complex method in thermal analysis. Talanta, 1966. – 13. – P. 1405-30.
Hüseyn Nəcəfov

**Hüseyn Hümmət (Hümbət) oğlu Nəcəfov (Nəcəfbəyli)** () — Azərbaycan partiya və dövlət xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi (1940–1948), Azərbaycan SSR meşə və kağız sənayesi naziri (1948–1950).

## Həyatı
Hüseyn Nəcəfov 1907-ci ildə İrəvan quberniyasının Kolanlı kəndində yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 19 yaşında olarkən Gəncəyə köçmüş və toxucu-əyirici fabrikində fəhləlik etmişdir. 1928-ci ildə ÜİK(b)P (Sov. İKP) üzvlüyünə qəbul edilmiş, bir qədər sonra fabrikin həmkarlar ittifaqının katibi seçilmişdir.

1930-cu ildən Azərbaycan LKGİ Gəncə Şəhər Komitəsinin üzvü, sonra isə katibi seçilmiş, Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsinin mədəni-maarif şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1933-cü ildə Kommunist Partiyasının çağırışı ilə MTS-lər yanında yaradılan siyasi şöbələrdən birində işləməyə getmişdir. 1934-cü ilədək Naxçıvanın maşın-traktor stansiyalarından birində siyasi şöbənin rəisinin müavini işləmişdir. 1937-ci ildə ÜİK(b)P MK yanında Yakov Sverdlov adına Ali Təbliğatçılar Məktəbini bitirmiş və həmin ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Komitəsinin partiya kadrları şöbəsinin müdiri olmuşdur. 

Hüseyn Nəcəfov 1939-cu ildə Azərbaycan LKGİ MK-nın birinci katibi seçilmiş, 1940–1948-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi işləmişdir. 1948-ci ildən Azərbaycan SSR meşə sənayesi naziri olmuşdur.

Hüseyn Nəcəfov SSRİ Ali Sovetinin (2-ci çağırış) və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (1-ci çağırış) və Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin (2-ci çağırış) deputatı seçilmişdir. Müxtəlif illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin və Mərkəzi Komitə bürosunun üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

Hüseyn Nəcəfov 1967-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Təltifləri
* "Lenin" ordeni — 25 fevral 1946
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 27 aprel 1940
* 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni — 1 fevral 1945
* "Qırmızı Ulduz" ordeni — 1945
* "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı — 1944
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Naxçıvan rəhbərlərinin siyahısı
* Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunanların siyahısı
Əsəd ağa Fişəngçi

**Əsəd ağa Eyvaz oğlu Fişəngçi**(1846-?)—İran Məşrutə hərəkatının fəal üzvü, Səttar xanın silahdaşı.

## Həyatı
Əsəd ağa Eyvaz oğlu 1846-cı ildə Təbriz şəhərinin Çərəndab məhəlləsində anadan olmuşdu. Məhəllə mollasının yanında ibtidai təhsil almışdı. Təbriz bazarında silah mağazası vardı. Silah-sursat satdığından Fişəngçi ləqəbi ilə tanınırdı.

Əsəd ağa Fişəngçi "İctimai-Amiyyun" təşkilatının üzvü idi. Məşrutə hərəkatına qatılmışdı.

Əsəd ağa Fişəngçi Məhəmməd naib Əhrabi ilə bərabər mücahid dəstəsinin başçısı idi. O, Maku hadisələrində və Qaraməlik vuruşunda seçilmişdi.

1908-ci ildə Təbrizdə əksinqilabçılara ciddi zərbə endirilmişdi. Məşədi Məhəmmədəli xanın, Əsəd ağanın, Hacı Mehdi Ağa Kuzekunanin və başqalarının başçılıq etdikləri mücahid dəstələri Axuni yolu ilə Hökmabada çatıb düşmənin mövqelərinə hücum etmişdilər. Mücahidlərdən bir dəstəsi evlərin divarlarını deşərək Səməd xan Şücaəddövlənin qərargahına çatmış və qəflətən atəş açmışdı. Günün ikinci yarısında Səməd xan hökmabada gəldiyindən bir saat vuruşma olmadı. Bundan istifadə edən mücahidlər qəflətən toplardan və tüfənglərdən atəş açdılar. Dizəc tərəfdən Səməd xanın qərargahına yaxınlaşan mücahidlər onu və başqa irtica başçılarının qaçmağa məcbur etmişdilər.

Əsəd ağa Fişəngçi Məşrutə inqilabından sonra İstanbul şəhərinə yerləşmişdi. İstanbul jandarmeriyasında xidmət etmişdi. Orda ali təhsil almış, 1918-ci ildən sonra İrana dönmüşdü. Tehran, Təbriz və Urmiya şəhərləri polis idarələrində xidmət etmişdi.

Əsəd ağa Fişəngçi Urmiya jandarmeriyasının rəisi vəzifəsini icra etmişdi. İsmayıl ağa Simitqo tüğyanını yatıranlardan biri olmuşdu.

Əsəd ağa Fişəngçinin Nüsrətulla xan adlı oğlu vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kumminqtonit

**Kumminqtonit** — mineral, amfibol, (Mg,Fe2+)7×[OHïSi4O11]2. 

## Haqqında
Kumminqtonit - qrünerit izomorf sıranın üzvü. Tərkibində 10-70 mol. % xalis maqneziumlu komponent (kupfferit) olur. Növ müxtəlifliyi: maqnezial kumminqtonit (90-70% kupfferit), kumminqtonit-asbest, dannemorit, montazit, tirodit, manqan - kumminqtonit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Pul (dəqiqləşdirmə)

*Pul — 
*Pul (Sisyan) — 
*Pul (mahnı) — Hüseyn Dərya tərəfindən "Sus" albomunda ifa olunmuş rep.
İsrail Məmmədov

**İsrail Fəzlan oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan müğənnisi.

## Həyatı
İsrail Məmmədov 1959-cu il martın 8-də Masallının Kolatan kəndində anadan olub. Orta məktəbi Kolatan kənd məktəbində bitirib. Daha sonra, Hərbi xidmətə gedib. Qayıdandan sonra Lənkəran Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olub. 1983-cü ildə oranı bitirib. Təhsilini artırmaq üçün Kənd Təsərrüfatı Akademiyasına daxil olub. 1993-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirib. 1981-ci ildən oxumağa başlayıb.

## Ailəsi
Ailədə 10 uşaq olublar, 7 qardaş, 3 bacı. Ailəlidir, 1 oğlu, 1 qızı var.

## İstinadlar
CWS T-1

**CWS T-1** — Polşanın ilk seriya istehsallı avtomobili. Daha doğrusu T-1 modelinin şassisi əsasında Centralne Warsztaty Samochodowe (CWS) şirkətinin sifarişi ilə Tadeusz Tanski tərəfindən hazırlanmış avtomobil seriyası. Tanski sıfırdan üç həftə ərzində mühərrik layihəsini hazırlamışdır. Nəhayət Dodge şassisinə quraşdırılmış bir prototip meydana gəlir. Öz şassinini hazırladıqdan sonra, Polşa avtomobil düşüncəsi maddi bir qüvvə halına gəlmişdir. Polşa tərəfin məlumatına görə bir çox maşın, 1939-cu ilin sentyabr ayında Qırmızı Ordu tərəfindən ələ keçirilmiş və SSRİ ərazisinə aparılmışdır. Bu avtomobillərin Rusiyada aşkarlana bilmə ehtimalı yüksəkdir. Polşanın özündə isə biri belə qalmamışdır.

Bütün avtomobil bir alətlə tam sökülə və yenidən yığıla bilirdi. Bunun səbəbi isə Avtomobilin yığıldığı vintlərin eyni ölçülü olmasıdır.

Avtomobil ilk dəfə 1922-ci ildə hazırlanmasına baxmayaraq, onun ilk istehsalı 1925-ci ildə gerçəkləşdirilmişdir.

İstehsal illəri 1925-1932-ci illəri əhatə edir. Bu müddət ərzində T-1 modelinin müxtəlif versiyalı 500 ədəd avtomobili istehsal edilmişdir.

Avtomobil seriyasına aşağıdakı modellər daxildir:
* Torpedo (açıq banlı)
* Kareta (sərt örtüklü banla)
* Berlina (Sedan)
* Kabriolet
* Pikap
* Furqon

1930-cu ildə CWS Polşa sənaye nəhəngi PZInz tərəfindən ələ keçirildi, lakin avtomobillərin ismi əvvəlki adını qorudu

Lakin 1932-ci ildə zavod Polski Fiat yığmaqdan lisenziya almışdı. Bundan sonra İtaliya konserni rəhbərinin tələbi ilə CWS avtomobillərinin satışı (CWS-1 daxil olmaqla) dayandırılmışdır.

## Mənbə
*  CWS T-1 Polish ambulance , Modelik 2004-22
*  CWS T-1 P.K.O.
*  Polska Motoryzacja 1918—1945 > Samochód CWS T-1
*  SAMOCHODY CWS T1
*  CWS — wersje specialne i inne modele
Qəhrəman Əliyev

**Qəhrəman Yusuf oğlu Əliyev** () — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş SSRİ və Azərbaycan futbolçusu.  Məşqçi.

## Həyatı
Qəhrəman Əliyev 11 aprel 1959-cu ildə Masallı rayonunda doğulmuşdur. O 2023-cü ilin fevralın 26 sı uzun sürən xəstəlikdən vəfat etmişdir

## Təhsili
Azərbaycan Dövlət bədən Tərbiyəsi İnstitutu və İdman Akademiyasını bitirmişdir. 1999–2000-ci illərdə 8(səkkiz) ay Almaniyada Beynəlxalq məşqçilik kursunu bitirmişdir.

## Oyunçu Karyerası
1976–1981-ci illər "Avtomobilçi(Bakı), 1981–83-cü illər "OİK(Xabarovsk)" 1983–85-ci illər "Neftçi(Bakı)", 1985–86-cı illər Gənclik(Bakı)", 1986–87-ci illər "Avtomobilçi(Mingəçevir)",

## Məşqçi Lisenziyası
# C-lisenziyası ildən(ilə)
# B-lisenziyası(il):
# A-lisenziyası(il): 2011
# Pro-lisenziyası(il) ildən

## İşlədiyi yaş qrupları və klublar(ildən-ilə)
1) 1993–2000-ci illərdə Azərbaycan Premyer liqasında "Viləş" klubunda baş məşqçi vəzifəsində çalışmışdır.

## Qazandığı nəticələr
1. 2000–2001-ci illərdə Premyer liqada 4-cü yer tutmuş və intertoto kubokuna vəsiqə;

2. 2001–2002-ci illərdə Premyer liqada 3-cü yer "Bürünc" mükafatına yiyələnmiş və yenidən İntertoto kubokuna vəsiqə əldə qazanmışdır.

2) 2002–2003-cü illərdə "Şəmkir" klubunun baş məşqiçisi kimi Premyer liqada çempionluq;

3) 2003–2004-cü illərdə Premyer Liqada 2-ci yer tutmuş və UEFA kubokuna vəsiqə qazanmış;

4) 2004–2005-ci illərdə "Xəzər Lənkəran 2" komandası ilə 1-ci Divizionda 2-ci yer;

5) 2005–2006-cı illərdə isə Masallının "Masallı" komandasında Baş Məşqçi kimi 1-ci yer tutmuş Premyer liqaya vəsiqə qazanmışdır;

6)2006–2007-ci illərdə Premyer liqada Masallının "Masallı" klubunda baş məşqçi

7) 2007–2008-ci illərdə "MOİK-Bakı" klubu(Azərbaycan Premyer liqası) baş məşqçi;

8) 2008–2010-cu illərdə "Olimpik-Bakı" klubunda (koməkçi məşqçi);

9) 2011–2012-ci illərdə "Bakı" klubunun əvəzedici heyətinin baş məşqçisi kimi 1-ci dəfə çempion;

10) 2012–2013-cü illərdə "Bakı" A komandasında köməkçi məşqçi;

11) 2013–2014-cü illərdə "Bakı" U-19 komandasının baş məşqçisi olmuş və komandanı çempionluq;

12) 2014–2015-ci illərdə "Bakı" komandasında ilə 1-ci Divizionda köməkçi məşqçi

13) 2017–2018-ci illərdə "İ. Cavadov Bakı Futbol Akademiyası"nda İdman direktoru və Koordinator vəzifələrində çalışmışdır

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [Interview 1| http://premyer.az/xeberler/xfutbol/4437-qehreman-eliyev-qazanacagimiz-her-xal-bizim-uchun-ehemiyyetlidir.html]
* [ Interview 2 | http://rekord.az/news/p:46136 ]
* [Official facebook page| https://www.facebook.com/qehreman.aliyev.58]
Sınıq körpü döyüşü

**Sınıq körpü döyüşü** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qüvvələrinin və azərbaycanlı könüllü dəstələri ilə Sınıq körpü sərhəd məntəqəsinə hücum etmiş Gürcüstan Demokratik Respublikası hərbi qüvvələri arasında baş vermiş döyüş.

## Səbəb
Qafqaz İslam Ordusu və Əlahiddə Azərbaycan Korpusu qüvvələrinin sürətlə Bakıya doğru irəliləməsi bolşevik Rusiyasını təşvişə salmışdı. Rusiya ilə Almaniya arasında imzalanmış Brest-Litovsk sülh müqaviləsinə görə Cənubi Qafqaz Rusiyanın nüfuz dairəsi hesab edilirdi. Rusiya Osmanlı tərəfindən də imzalanmış müqavilənin Qafqaz İslam Ordusunun bura daxil olması ilə pozulduğunu iddia edirdi. Almaniya Rusiya ilə Bakı neftindən ona pay veriləcəyi barədə razılığa gəldikdən sonra, kəskin şəkildə neftə ehtiyac duyan, həmçinin də yenidən şərqdə ikinci cəbhənin açılmağını istəməyən Almaniya Osmanlını Bakının azad edilməsi fikrindən daşındıracağı öhdəliyini öz üzərinə götürdü.

Almaniya imperiyası XİN rəhbərliyi Osmanlı hərbiyyə naziri Ənvər paşaya göstərdikləri diplomatik təzyiqlərin bir nəticə vermədiyini gördükdən sonra fəaliyyətlərini daha da artırmaq qərarına gəldilər. Belə ki, artıq bu zaman Gürcüstan Demokratik Respublikası Almaniyanın rəsmən protektoratlığına daxil olmuşdu. Beləliklə, Almaniya Osmanlı və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə göz dağı vermək üçün Gürcüstanı Azərbaycana hücum etməyə təhrik etdi.

## Döyüş
Bakı Xalq Komissarları Soveti qoşunlarına qarşı gərgin döyüşlər aparan Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qüvvələri Gürcüstan tərəfindən hərbi müdaxilə gözləmirdilər.

Nuru paşanın raportuna görə, iyulun 27-də Azərbaycanın
qərb sərhədlərindən həyəcanlı xəbərlər gəldi. Azərbaycana müdaxilə etmək üçün imkan axtaran Almaniya hökuməti hərbi yola əl atmaq fikrinə düşmüşdü. Onun təhriki ilə Gürcüstan
qoşunlarının bir neçə dəstəsi Azərbaycanın Qazax bölgəsində Sınıq körpü adlanan sərhəd məntəqəsinə hücum etdi. Orada gürcü və alman bayraqları qaldırdılar. Türk zabitlərinin rəhbərliyi ilə Azərbaycan könüllülərindən ibarət dəstələr əks-zərbə endirərək gürcü dəstələrini qovdular. Döyüş nəticəsində gürcü tərəfdən 26 nəfər həlak oldu, 20 nəfər əsir götürüldü, 2 pulemyot ələ keçirildi. Zaqatala və Şəki istiqamətində də sərhəddi pozmaq cəhdlərinin qarşısı qətiyyətlə alındı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin keçirdiyi döyüş əməliyyatları
*Qafqaz İslam Ordusu
*Vorontsovka döyüşü
Ant etkenmen

**"Ant etkenmen"** () — Krım Xalq Respublikasının və Krım tatarlarının himni.

## Tarixi
"Ant etkenmen"in sözləri Noman Çələbi Cihan tərəfindən, Krımtatar dilinin Noqay şivəsində 3 bənddən ibarət şeir formasında yazılmışdır. Müsiqisinin müəllifi bilinmir. Şerin son bəndi nəqərat olaraq istifadə edilir. "Ant etkenmen" 9 dekabr 1917-ci ildə Bağçasaraydakı Krım xan sarayında açılan Qurultayda ifa olunmuşdur. Bundan sonra Krım tatarları tərəfindən istifadə edilmişdir. 30 iyun 1991-ci ildə Krım tatarlarının Beynəlxalq himni olarak qəbul edilmişdir. Marş, rus dilinə Liliya Bucurova tərəfindən çevirilmişdir.

## Sözləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Noman Çələbi Cihan
* Krım Xalq Respublikası

## Xarici keçidlər
* Krım Milli Marşının videosu Youtube üzərindən.