Media savadlılığı

**Media savadlılığı** — savadlılığın genişləndirilmiş konseptuallaşdırılmasıdır ki, bura media mesajlarına daxil olmaq və təhlil etmək, eləcə də dünyada dəyişiklik etmək üçün informasiya və kommunikasiyanın gücündən istifadə etməklə yaratmaq, əks etdirmək və hərəkətə keçmək bacarığı daxildir. Media savadlılığı bir mühitlə məhdudlaşmır, iş, həyat və vətəndaşlıq üçün vacib olan səriştələr toplusu kimi başa düşülür. Media savadlılığı təhsili media savadlılığı səriştələrini inkişaf etdirmək üçün istifadə olunan prosesdir. Bu, medianın təsiri barədə məlumatlılığın artırılması ilə yanaşı, medianın həm istehlakı, həm də yaradılması istiqamətində fəal mövqe yaratmaq məqsədi daşıyır. Media savadlılığı təhsili ABŞ və bəzi Avropa İttifaqı ölkələrində kurrikulumun bir hissəsidir. Media alimləri və pedaqoqlarından ibarət fənlərarası qlobal birlik bilik, elmi və peşəkar jurnallar, milli üzvlük assosiasiyaları ilə məşğul olur.

## Media savadlılığı təhsili
Media savadlılığı üçün təhsil adətən insanları izlədikləri, eşitdikləri və oxuduqları şeylər haqqında suallar verməyə təşviq edən sorğuya əsaslanan pedaqoji modeldən istifadə edir. Media savadlılığı ənənəvi çap olunmayan mətndən kənara çıxır və daha müasir mənbələri tədqiq etməyə yönəlir. Media savadlılığının bəzi nümunələrinə televiziya, videooyunlar, fotoşəkillər və audio mesajlar daxildir, lakin bunlarla məhdudlaşmır. Media savadlılığı təhsili insanlara mesajları tənqidi formada təhlil etmək üçün qəbuledici media qabiliyyətini inkişaf etdirməyə kömək edən alətlər təqdim edir, öyrənənlərə media ilə bağlı təcrübələrini genişləndirmək üçün imkanlar təklif edir və öz media mesajlarını hazırlamaqda yaradıcı bacarıqları artırmaq üçün generativ media imkanlarını inkişaf etdirməyə kömək edir. Tənqidi təhlillərə müəllifin məqsəd və baxış bucağının müəyyən edilməsi, konstruksiya texnikası və janrlarının tədqiqi, media təmsilçiliyi nümunələrinin tədqiqi, xəbərlər və ictimai işlərlə bağlı proqramlaşdırmada təbliğat, senzura və qərəzliyi aşkar etmək daxil ola bilər. Media savadlılığı təhsili media mülkiyyəti və ya onun maliyyələşdirmə modeli kimi struktur xüsusiyyətlərin təqdim olunan məlumatlara necə təsir etdiyini araşdıra bilər.

"Media savadlılığı təhsilinin əsas prinsipləri"ndə müəyyən edildiyi kimi, "media savadlılığı təhsilinin məqsədi hər yaşda olan fərdlərin müasir dünyada tənqidi düşünən, effektiv ünsiyyət quran və fəal vətəndaş olmaq üçün lazım olan sorğu vərdişlərini və ifadə bacarıqlarını inkişaf etdirmələrinə kömək etməkdir". Media savadlılığı ilə bağlı təhsil, daha tənqidi təfəkkür və anlayışların, mətnlərin daha dərin təhlili və sorğulanması ətrafında pedaqogika inkişaf etdirməklə uşaq yaşlarında başlaya bilər. Şagirdlərin yaşları artdıqca və yetkinliyə qədəm qoyduqca media savadının öyrənilməsindən istifadə mediada etik və texniki standartların müəyyən edilməsində, eləcə də medianın onların idrak, sosial və emosional ehtiyacları ilə necə əlaqəli olduğunu başa düşməkdə təsirli olur.

Şimali Amerika və Avropada media savadlılığı həm səlahiyyətləndirmə, həm də proteksionist perspektivləri əhatə edir. Media savadlı insanlar həm hər bir medianın spesifik keyfiyyətlərini başa düşmək üçün, həm də media yaratmaq və fəal vətəndaş kimi iştirak etmək üçün məharətlə media mesajları yarada və istehsal edə bilərlər. Media savadlılığı kütləvi informasiya vasitələrini, populyar mədəniyyəti və rəqəmsal mediaya təhlil və qiymətləndirmə tələb edən yeni tipli "mətnlər" kimi yanaşaraq, savadlılığın geniş konseptuallaşdırılmasına töhfə vermək kimi nəzərdən keçirilə bilər. Media istehlakı prosesini aktiv və tənqidi prosesə çevirməklə insanlar təhrif və manipulyasiya potensialı haqqında daha çox məlumat əldə edir, reallığa baxışların formalaşmasında kütləvi informasiya vasitələrinin və iştirakçı medianın rolunu başa düşürlər.

Media savadlılığı təhsili bəzən media manipulyasiyası, dezinformasiya, gender və irqi stereotiplər, zorakılıq, uşaqların seksuallaşdırılması və məxfiliyin itirilməsi, kiberbullinq və onlayn yırtıcılarla bağlı narahatlıqlar da daxil olmaqla medianın mənfi tərəflərini həll etmək yolu kimi konseptuallaşdırılır. Media və texnologiyadan istifadə ilə bağlı bilik və bacarıqları inkişaf etdirən media savadlılığı təhsili, uşaqlara və gənclərə media istehlak vərdişləri və istifadə nümunələri ilə bağlı düzgün seçim etməkdə kömək edərək onlara bir növ müdafiə bacarığı təmin edə bilər.

## Həmçinin bax

* Rəqəmsal savadlılıq
* Çıxış
* Verilənlər savadlılığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* National Association for Media Literacy Education
* Peter Medlin, WNIJ, "Illinois Is the First State to Have High Schools Teach News Literacy," ''National Public Radio,'' August 12, 2021