open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yalançı mətbuat

**Yalançı mətbuat** (, ) — əsasən çap mətbuatı və bütövlükdə kütləvi informasiya vasitələri üçün istifadə olunan təhqiredici və aşağılayıcı siyasi termin. Bu, təbliğatın vacib hissəsi kimi istifadə olunur, buna görə də adətən qeyri-dürüstdür və ya diqqətli araşdırmaya əsaslanmır.

## Tarixi
"*Lügenpresse*" termini XIX əsrdən bəri fasilələrlə Almaniyada siyasi polemikalarda, müxtəlif qruplar və hərəkatlar tərəfindən müxtəlif müzakirələr və qarşıdurmalarda istifadə olunmuşdur. Təcrid olunmuş istifadələri Martdan əvvəlki dövrə qədər izləmək olar. Bu termin 1848-ci ilin Mart inqilabında katolik dairələri tərəfindən yüksələn, düşmənçilik edən liberal mətbuata hücum etmək məqsədilə istifadə edilən zaman maraq əldə etmişdir. Fransa–Prussiya müharibəsi (1870–1871) və xüsusilə Birinci Dünya müharibəsində (1914–1918) Almaniya ziyalıları və jurnalistləri düşmənin müharibə təbliğatı olduğuna inandıqları şeyi pisləmək üçün bu termindən istifadə etmişdilər. "*Evangelischer Pressedienst*" öz missiyasını "düşmənin ən güclü silahı" hesab etdiyi "yalançı mətbuata" qarşı mübarizə aparmaq olaraq müəyyən etmişdir. Müharibədən sonra Karl Radek və Aleksandr Parvus kimi almandilli marksistlər sinfi mübarizə ritorikasının bir hissəsi kimi "burjua yalançı mətbuatı"nı təhqir etmişdilər.

Nasistlər bu termini yəhudi, kommunist və daha sonra xarici mətbuata qarşı təbliğatları üçün qəbul etmişdilər. 1922-ci ildə Adolf Hitler marksist mətbuat üçün "yalançı mətbuat" ittihamından istifadə etmişdir. O, "*[[Mein Kampf|Mənim mübarizəm]]*" adlı kitabının müharibə təbliğatına dair fəslində Birinci Dünya müharibəsində düşmən təbliğatının fövqəladə təsiri kimi gördüklərini təsvir etmişdir. O, Almaniya təbliğatını səmərəsiz kimi tənqid etmiş və guya ki, İngiltərə, Fransa və ya ABŞ-nin təbliğatı kimi psixoloji effektivliyə yönəlməli olan "daha yaxşı" təbliğata çağırmışdır. Onun çıxışlarında "sosial-demokrat mətbuat", yəhudi liberalları və s. kimi yerli jurnalistikaya qarşı "yalan danışmaq" ittihamlarına rast gəlmək olar.

Herman Görinq bu ifadəni 23 mart 1933-cü ildə Reyxstaqda 1933-cü il qanununa dair müzakirələr zamanı çıxışında istifadə etmişdir. O, eyni çıxışında yəhudi dükanlarına edilən hücumları, sinaqoqların və yəhudi qəbiristanlıqlarının təhqir olunmasını inkar etmişdir.

Bəzi Holokostu inkar edənlər yalançı mətbuat ittihamı ilə Almaniyanın hərbi cinayətlərini inkar edən bu modelə qayıdırlar. Məsələn, 1990-cı illərdə Remer dispeçi iddia etmişdir ki, Holokostu inkar edən Yurgen Qrafa qarşı cinayət işi "yalançı mətbuatın və yəhudi aktyorların təzyiqi"dir.

## Həmçinin bax
* Saxta xəbərlər
* Sarı jurnalistika

## İstinadlar
Tomas Nyukomen

frame|right|Nyukomenin buxar mühərriki diaqramının animasiyası.<br>- Buxar çəhrayı, su isə mavi rəngdə göstərilir.<br>- Klapanın qapalı vəziyyəti qırmızı, klapanların açıq vəziyyəti isə yaşıl rəngdə göstərilir.
**Tomas Nyukomen** (; ) — ingilis ixtiraçısı;  Nyukomenin buxar maşını kimi tanınan ilk istilik (buxar) mühərrikinin yaradıcılarından biri.

## Bioqrafiyası
1705-ci ildə Dartmutlu şüşə ustası Con Kolli ilə birlikdə silindrinin olması ilə Severi maşınından fərqlənən ilk buxar (buxar-atmosfer) maşını qurdular. bir porşen və buxarın kondensasiyası (kondensasiyası) silindrin xarici hissəsinin su ilə yuyulması ilə həyata keçirilir. 1711-ci ildə Nyukomen buxar kondensasiyası texnologiyasını silindrin üzərinə xaricdən su tökməkdən silindrin içərisinə su vurmağa dəyişdirdi, bu da maşının sürətini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirdi , lakin maşın hələ də vakuum olaraq qaldı, yüksək buxar təzyiqi ilə deyil, isti su buxarı olan bir silindrə soyuq suyun vurulmasından sonra yaranan aşağı vakuum təzyiqi ilə yəni iş vuruşu idi.

Nyukomen öz ixtirası üçün patent ala bilmədi, çünki buxarlı su qaldırıcısı artıq 1698-ci ildə T. Severi tərəfindən patentləşdirilib və bununla da su buxarından istifadənin hər hansı imkanları təmin edilib; позднее они начали работать совместно; sonralar birlikdə işləməyə başladılar.

Newcomenin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, mexaniki işlərin istehsalı üçün buxardan istifadə ideyasını ilk həyata keçirənlərdən biri olmuşdur .

Böyük Britaniya Texnologiya Tarixçiləri Cəmiyyəti onun adını daşıyır.

7 avqust 1729-cu ildə Londonda vəfat etmişdir.

## Buhar maşını
Maşın Denis Papin tərəfindən yaradılmış buxar qazanının prinsipinə əsaslanırdı, burada buxar silindri və nasosu konstruktiv olaraq qazanın özündən kənarda yerləşirdi. Maşın, balanslaşdırıcının bir ucuna qoşulmuş bir pistonun silindrin içərisində hərəkət etməsi, balanslaşdırıcının digər ucu isə su nasosunun çubuqlarına qoşulması səbəbindən işləyirdi. Qazandan silindrə daxil olan buxar pistonu qaldırdı və atmosfer təzyiqi pistonu aşağı endirdi və buna görə də pistonla əlaqəli əmzikli çubuqlar vaxtaşırı yuxarı və aşağı qalxaraq suyun çıxarılmasında faydalı iş gördü. Həddindən artıq buxar qazandan təhlükəsizlik klapan vasitəsilə çıxdı.

Nyukomenin vakuum maşınında iş vuruşu yüksək buxar təzyiqi ilə deyil, suyun vurulmasından sonra yaranan vakuum vasitəsilə həyata keçirilirdi. Aşağı vakuum təzyiqi vakuum maşınını yüksək təzyiqli maşından daha az təhlükəli etdi, lakin səmərəliliyi əhəmiyyətli  və mühərrik gücü dərəcədə azaldıb.

Nyukomenin avtomobilinin gücü 8 at gücündə idi. s., suyun 80 metr dərinlikdən qalxmasını təmin edən və 1 litr üçün saatda 25 kq kömür istehlak etdi. Nyukomen 1705-ci ildə bir buxar nasosu ilə təcrübələrə başladı və düzgün işləməyə başlayana qədər onu təxminən on il təkmilləşdirdi (1712).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Hekşer-Ulin nəzəriyyəsi

** Hekşer-Ulin nəzəriyyəsi** (faktorların korrelyasiya nəzəriyyəsi) — bir ölkənin nisbətən bol istehsal faktorundan intensiv istifadə etdiyi malları ixrac etdiyi və istehsal amillərinin nisbətən çatışmazlığı olan malları idxal etdiyi bəyanat. Nəzəriyyə onun yaradıcıları Eli Hekşer və Bertil Ulin adını daşıyır və beynəlxalq ticarətin ümumi Hekşer-Ulin-Samuelson modelinin bir hissəsidir.

## Tarixi
Professor E.Hekşerin 1919-cu ildə yazdığı “Xarici ticarətin gəlirlərin bölüşdürülməsinə təsiri” və onun keçmiş tələbəsi B.Ulinin 1933-cü ildə yazdığı “Regionlararası və beynəlxalq ticarət” adlı sonrakı əsəri, 1924-cü ildə doktorluq dissertasiyasının tərcüməsi formalaşdırılmışdır. Hekşer-Ulin modelinin və xüsusilə Hekşer-Ulin nəzəriyyəsinin əsası. Hekşer-Ulin  nəzəriyyəsi 1815-ci ildə Robert Torrens və 1817-ci ildə David Rikardo tərəfindən irəli sürülmüş klassik beynəlxalq ticarət nəzəriyyəsini əvəz etdi, müqayisəli məsrəflərdəki fərqləri məhsuldarlığa təsir edən təbii fərqlərə deyil, istehsal amillərinin təklifindəki klassik nəzəriyyə kimi fərqlərə aid etdi.

## Fərziyyələr
Nəzəriyyənin mövcudluğu üçün şərtlər:

İstehsal funksiyalarının miqyasına görə sabit gəlirləri var, istehsal amillərinin nisbi istifadəsində fərqlənən regionlar üçün eynidir.
istehsal amillərinin ümumi təklifi sabitdir, onlar homojendir, mütləq hərəkətlidir və regionlar arasında hərəkət etmir.
təhriflər yoxdur (qeyri-kamil rəqabət, həmkarlar ittifaqlarının hərəkətləri, vergilər və s.), istehsal amillərindən tam istifadə olunur
istehlak üstünlükləri regionlar üzrə tamamilə homojen və eynidir.

## Tərifi
Bertil Ulinin işinə görə, əhəmiyyətli miqdarda izafi istehsal amilləri və onların istehsalı üçün az miqdarda qıt faktorlar tələb edən mallar tərs nisbətdə amillərdən istifadə etməklə istehsal olunan malların müqabilində ixrac olunur. Beləliklə, izafi faktorlar xaricə çıxarılır, qıt istehsal amilləri isə idxal olunur.

## Tənqidi
İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı Vasili Leontyev Hekşer-Ulin nəzəriyyəsinin nəticələrini sınaqdan keçirərək, 1953-cü ildə  Leontyev paradoksunu müəyyən etdi, ABŞ-ın 1947-ci il üçün xarici ticarətini təhlil edərək, ABŞ ticarət balansında əmək tutumlu malların payının , yəni kapitalın artıq olduğu ABŞ-da əmək tutumlu mallar nisbətən kapital tutumlu mallar əvəzinə başqa ölkələrə satılırdı yüksək olduğunu aşkar etdi. Leontyev paradoksa bir həll təklif etdi ki, düzgün araşdırma iki faktorlu deyil, çoxfaktorlu xarici ticarət modelini tələb edir. Həm də ki, ABŞ-ın idxal etdiyi malların əmək intensivliyi kifayət qədər yüksəkdir, lakin malların maya dəyərində əməyin qiyməti ABŞ ixracından xeyli aşağıdır. ABŞ-da əməyin kapital intensivliyi əhəmiyyətlidir, yüksək əmək məhsuldarlığı ilə birlikdə bu, ixrac tədarüklərində işçi qüvvəsinin qiymətinə əhəmiyyətli təsir göstərir.

## İstinadlar
Ətraf mühit məlumatlılığı

**Ətraf mühit məlumatlılığı** — sosial elm adamları tərəfindən sosial media vasitəsilə periferik sosial şüurun bir formasını təsvir etmək üçün istifadə olunan termin. Bu şüur internetdə sosial şəbəkə platformaları vasitəsilə öz dostları və həmkarları ilə nisbətən daimi təmasdan irəli gəlir. Termin mahiyyətcə insanın sosial dairəsi ilə davamlı əlaqə yaratmağa imkan verən bu media vasitələrinin daimi istifadəçisi olmaqla, hər yerdə mövcud olan bilik növünü müəyyən edir.

"*[[The New York Times]]*"dan Kliv Tompsona görə, ətraf mühiti dərk etmək "daha çox kiminsə yanında olmaq və xırda şeylər vasitəsilə bədən dili, ah çəkmələr, boş şərhlər kimi əhval-ruhiyyəni öyrənməyə oxşayır". Akademik Andreas Kaplan ətraf mühit məlumatlılığını "müntəzəm və daimi qəbul və/yaxud sosial media vasitəsilə informasiya fraqmentlərinin mübadiləsi yolu ilə yaradılan məlumatlılıq" kimi müəyyən etmişdir. Bir-birinin rəqəmsal məlumatlarını mütəmadi olaraq izləyən iki dost söhbət etmək üçün fiziki olaraq əlaqədə olmadan artıq bir-birlərinin həyatından xəbərdar ola bilərlər.

## Sosial
Sosial medianın əhəmiyyətli bir xüsusiyyəti onun da istehlak edənlər tərəfindən yaradılmasıdır. Əsasən, bu fenomendə iştirak edənlər yeniyetmələr, kollec yaşında olan və ya gənc yetkin mütəxəssislərdir. Mədəni antropoloq və İrvayn Kaliforniya Universitetinin rezidensiyasında professor olan Mimi İtoya görə, mobil cihaz sosial media yaratmaq və yaymaq üçün istifadə edilən ən böyük proksi cihazdır. O, mobil cihazlardan istifadə edərək "yeniyetmələrin öz medialarını ələ keçirib istehsal etdiklərini və bir-birləri ilə daimi mühit əlaqəsində olduqlarını" qeyd etmişdir. Adətən, bunu edən zaman onlar öz smartfonları, planşetləri və ya digər oxşar cihazları vasitəsilə musiqi və ya video məzmunu kimi digər media formalarını istehlak edirlər. Sosial alimlər hesab edirlər ki, öyrənmə və multitasking bir transformasiyaya məruz qalmışdır. Bu transformasiya rəqəmsal nəslin işçi qüvvəsinə daxil olmasının nəticəsidir. Onlar öyrənmə metodlarını birləşdirdikcə yeni sima meydana çıxır və bu, standart biznes modellərini yenidən formalaşdırır. Professorlar Kaplan və Henlayn ətraf mühitin məlumatlılığını "Twitter" kimi mikrobloq saytlarının uğurunun əsas səbəblərindən biri hesab edirlər.

## Biznes proseslərində
Veb-əsaslı əməkdaşlıq alətləri və sosial layihə idarəetmə paketləri çoxaldıqca bu məhsullara fəaliyyət axınlarının əlavə edilməsi biznes kontekstinə xas mühit məlumatlılığının yaradılmasına kömək edir. Beləliklə, onlar sosial layihə menecmenti sahəsində platformalar kimi yeni məhsullar sinfi istehsal edirlər.

## Həmçinin bax
* Alqoritmik radikallaşdırma

## İstinadlar
Robert Torrens

thumb|''Essay on the production of wealth'', 1821
**Robert Torrens** (; ) — Britaniya ordusunun zabiti və iqtisadçısı.

## Bioqrafiyası
Robert Torrens 1780-ci ildə anadan olub.

1 fevral 1796-cı ildə Böyük Britaniya Kral Dəniz Qüvvələrində dəniz qüvvələrinin ikinci leytenantı, 1837-ci ildən isə polkovnik rütbəsi ilə xidmətə başlayıb. O, 1811-ci ildə sayca çox olan danimarkalılara qarşı Anholt adasının müdafiəsində xüsusilə fərqlənmiş, daha sonra yarımadada xidmət etmiş, burada İspaniya legionunun polkovniki təyin edilmiş və 1834-cü ildə təqaüdə çıxmışdır. O, 1826-1827-ci illərdə İpsviç parlamentinin üzvü, 1831-1832-ci illərdə Eşburton parlamentinin üzvü və 1832-1835-ci illərdə Bolton parlamentinin üzvü seçilmişdir.

O, Avstraliyanın müstəmləkəçilik proqramlarının təbliğatçısı olan Globe qəzetinin ortaq sahibi və redaktoru idi. Əsgərlikdən asudə vaxtlarında iqtisadiyyatı müvəffəqiyyətlə oxuyub.

1818-ci ilin dekabrından London Kral Cəmiyyətinin üzvüdür.

## Biblioqrafiya
Torrensin biblioqrafiyasına 100-ə yaxın kitab və broşür daxildir:
* Torrens R. The Economists Refuted, 1808.
* Torrens R. Celibia Choosing a Husband (1809), a novel
* Torrens R. An Essay on Money and Paper Currency, 1812.
* Torrens R. An Essay on the External Corn Trade, 1815.
* Torrens R. An Essay on the Production of Wealth, 1821.
* Torrens R. Letters on Commercial Policy, 1833.
* Torrens R. On Wages and Combination, 1834.
* Torrens R. The Budget, 1841—1842
* Torrens R. The Principles and Practical Operation of Sir Robert Peel’s Bill of 1844, 1844.
* Torrens R. Tracts on Finance and Trade, 1852.

## İstinadlar
Lukas paradoksu

İqtisadiyyatda **Lukas paradoksu** və ya **Lukas tapmacası** ondan ibarətdir ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə bir işçiyə düşən kapital daha aşağı səviyyədə olsa da, kapital inkişaf etmiş ölkələrdən inkişaf etməkdə olan ölkələrə axışmır (kapital çatışmazlığı və nisbi əmək artıqlığı).

Klassik iqtisadi nəzəriyyə kapitalın gəlirlərinin azalmasının təsiri ilə kapitalın zəngin ölkələrdən kasıb ölkələrə axacağını proqnozlaşdırır. Kasıb ölkələrin hər bir işçiyə düşən kapital səviyyəsi daha aşağıdır ki, bu da onların yoxsulluğunu qismən izah edir. Belə ölkələrdə işçi qüvvəsinə nisbətən kapital qıtlığı o demək olmalıdır ki, kapitalın yeridilməsinin gəlirliliyi inkişaf etmiş ölkələrlə müqayisədə daha yüksəkdir. Ona görə də zəngin ölkələrin investorları kasıb ölkələri investisiya üçün sərfəli kimi qəbul etməlidirlər. Amma reallıqda işlər heç də belə deyil. Zəngin ölkələrdən kasıb ölkələrə kapital axını təəccüblü dərəcədə kiçik olmuşdur. Robert Lukasın 1990-cı ildə yazdığı məqalədə geniş müzakirə olunan bu sirr "Lukasın Paradoksu" adlanır.

Lukasın paradoksunun nəzəri izahlarını iki kateqoriyaya bölmək olar.

# Birinci qrup izahatlar daha kasıb ölkələrin əldə etdiyi kapitalın məhdudluğunu iqtisadiyyatın istehsal strukturuna təsir edən fundamental amillərin, məsələn, texnoloji fərqlər, çatışmayan istehsal amilləri, dövlət siyasəti və institusional strukturlardakı fərqlərlə əlaqələndirir.
# İkinci qrup izahatlar beynəlxalq kapital bazarındakı qüsurlara, əsasən suveren riskə (milliləşdirmə riski) və asimmetrik məlumatlara diqqət yetirir. Bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrdə investisiyadan gözlənilən gəlir yüksək ola bilsə də, gözlənilən gəlirlərlə bağlı yüksək qeyri-müəyyənlik səviyyəsinə görə investisiyalar oraya qoyulmur.

## Həmçinin bax
* Asılılıq nəzəriyyəsi

## İstinadlar
Azalan gəlirlər qanunu

**Azalan gəlirlər qanunu**, və ya  **azalan gəlirlər**, —  istehsal amillərindən birinin (torpaq, əmək, kapital) müəyyən dəyərlərdən yuxarı artmasının gəlirin (nəticənin) getdikcə daha az miqdarda, yəni gəlirin artım sürətinin artmasına səbəb olduğunu bildirən iqtisadi qanun. (nəticə) istehsal amilinin artım tempindən azdır.

Azalan gəlir qanunu istehsal xərcləri ilə məhsul arasındakı əlaqəni müəyyən edir. Başqa sözlə desək, azalan gəlir qanunu əlavə məhsul istehsalı ilə bir istehsal amilinin dəyişməsi arasındakı əlaqəni əks etdirir, digər amillərin həcmi isə sabit qalır.

## Mahiyyəti
Gəlirlərin azalması qanununun mənasının izahı aşağıdakı kimi ola bilər: bir amilin (əməyin) əlavə tətbiq olunan məsrəfləri digər amilin (torpaq) sabit miqdarı ilə birləşdirilir. Nəticə etibarı ilə, yeni əlavə xərclər getdikcə daha kiçik həcmdə əlavə məhsul istehsal edir. Məsələn, kargüzarların işlədiyi bir ofisiniz var. Zaman keçdikcə binaların ölçüsünü artırmadan məmurların sayını artırsanız, onlar bir-birinin yolunu tutacaq və ola bilsin ki, xərclər gəlirdən çox olacaq.

## Dəyişən amillər
;Bir 
Gəlirlərin azalması qanunu yalnız istehsalın bir amili (və ya bir neçə amili) dəyişdikdə, qalanları isə dəyişməz qaldıqda etibarlıdır. Əgər, əməyin miqdarı dəyişərsə, o zaman torpağın miqdarı sabitdir.

;Hər kəs
Bütün istehsal amillərinin artması ilə istehsalın miqyası artır

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Marjinal analiz

**Marjinal analiz** — verilmiş məhdudiyyətlər altında bu miqdarların səviyyəsinin proqnozlaşdırılması əsasında satış həcminin (məhsul istehsalı), Maya dəyərinin və mənfəətin nisbətinin təhlili.

Marjinal təhlil xərclərin dəyişən və sabit bölünməsinə əsaslanır. Marjinal təhlilin əsas kateqoriyası marjinal gəlirdir ki, bu da məhsul satışından əldə edilən gəlirlə dəyişən xərclər arasındakı fərqdir. Marjinal gəlir də əhatə məbləği adlanır, yəni gəlirin sabit xərcləri əhatə edən və mənfəət yaradan hissəsidir. Marjinal gəlir nə qədər yüksək olarsa, sabit xərclər bir o qədər tez ödəniləcək və təşkilat və ya müəssisə bir o qədər tez mənfəət əldə etməyə başlayacaqdır.

Bütün istehsal həcmi üçün marjinal gəlir düsturla hesablanır:
M=S-V

burada S —  məhsul və xidmətlərin satışından əldə edilən gəlir;
V — cəmi dəyişən xərclərdir.

İstehsal vahidi üzrə marjinal gəlir düsturla hesablanır:
M=(S-V)/Q = p-v,

burada Q — fiziki ifadədə məhsul satışının həcmidir;
p — vahid qiyməti;
v — istehsal vahidinə görə dəyişən məsrəflər.

Müəssisənin istehsal etdiyi müxtəlif növ məhsullar üzrə xüsusi marjinal gəliri təhlil etməklə bu növ məhsulun istehsalı və satışından gəlir əldə etmək imkanını qiymətləndirmək olar. Əgər p-v, onda bu, gəlirin hətta dəyişən xərcləri də əhatə etmədiyini göstərir və məhsul istehsal etməyə davam etsək, istehsal olunan hər bir istehsal vahidi ilə itki artacaq.

Zərərsizlik modelinin marjinal təhlili çərçivəsində (“Xərclər-istehsal-həcmi-mənfəət” sistemi) məhsul istehsalı və satışının həcminin mənfəətin məbləğinə təsirini, habelə kimi, mənfəət əldə etmək mümkün olan satış həcmini və müəssisədə gəlirli məhsul istehsal etmək mümkün olan sabit və dəyişən xərclərin dəyərlərini müəyyənləşdirin.

## İstinadlar
Solfecio

**Solfecio** ( - "sol" və "fa" notlarının adından olan) —  polisemantik musiqi termini, mənası: 

* musiqi duyumunun və musiqi yaddaşının inkişafı üçün nəzərdə tutulmuş akademik fənn, o cümlədən solfecio (solmizasiya), musiqi diktantı, slux təhlili;
* tək və ya çoxsəsli solfecio və ya dinləmə təhlili üçün məşqlər topluları;

* səs inkişafı üçün xüsusi vokal məşqləri, həmçinin vokalizasiya.

Brokhauz və Efron ensiklopedik lüğətinə görə, solfecio mətnsiz notların oxunması üçün ilkin vokal məşqlərdir. Solfecio melodiyasını oxuyarkən hər not deyilir. Solfecio məşqləri daha asandan daha çətinə tədricən keçidlə bir topluda təşkil edilir. Solfeciolar bütün böyük və kiçik düymələrdə və həm qadın, həm də kişi səsləri üçün bütün düymələrdə yazılır. Əsasən təksəsli solfeciolar yazılır, lakin iki və üç səslilər də var ki, onların məqsədi müğənniyə başqa səslərin ifasına görə çaşqınlığa düşmədən öz partiyasını müstəqil ifa etməyi öyrətməkdir. Konservatoriyalarda slux qabiliyyətini və notaları tez və səhvsiz oxumaq bacarığını inkişaf etdirməyin ən etibarlı yolu kimi solfecioya xüsusi diqqət yetirilir.

*

## İstinadlar
MAZ-6501

**MAZ-6501** — 2008-ci ildən Minsk Avtomobil Zavodunda istehsal olunan dördüncü nəsil MAZ avtomobillərinin iri tonajlı yük maşınıdır. Onlar əvvəlki nəsil MAZ-5516 özüboşaltma maşının davamçısıdır və onlarla paralel istehsal olunub.

## Xüsusiyyətlər
MAZ-6501- 6x4 təkər bazası ilə istehsal olunub. Sərt yollarda, daş və torpaq yollarında, ağır yüklərin daşınması üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Bataan döyüşü

**Bataan döyüşü** () – İkinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ və Filippin qüvvələri ilə Yaponiya arasında baş vermiş döyüş. Döyüş Yaponiyanın qələbəsi ilə nəticələnmişdir. Döyüşdən sonra Bataan ölüm yürüşü başlamışdır.

## Arxaplan
Bataan Filippinin Luson adasında yerləşən yarımadadır. Bataan yarımadası Duqlas Makarturun İkinci Dünya müharibəsində Filippinin Yaponiyaya qarşı müdafiəsi planında vacib yer tutmuşdur. Onun ilkin planına əsasən ABŞ və Filippin qüvvələri Bataan yarımadasına çəkilməli və ABŞ-dən dəstək qüvvələr gələnə qədər müdafiə döyüşündə iştirak etməli idi.

Lakin Makartur ABŞ-nin İkinci Dünya müharibəsinə daxil olmasından öncə planda dəyişiklik etmişdir. O, Filippin ordusunun səfərbərliyi və ABŞ-dən əlavə qüvvələr olmadan da Filippini müdafiə edə biləcəyinə inanmışdır.

## Döyüş
22 dekabr 1941-ci ildə Yaponiya general-leytenantı Homma Masaharunun başçılıq etdiyi 14-cü Ordunun Linqayen körfəzində quruya çıxmasından sonra Makarturun yeni planının işə yaramayacağı məlum olmuşdur. Yaponlar Manilanın şimalında və cənubundakı müdafiə xətlərini qısa müddət ərzində yarmış və Makarturu ilkin planına qayıtmasına məcbur etmişdirlər. Dekabrın sonunda Bataan yarımadasında 67.500 Filippin hərbi personalı və 12.500 ABŞ hərbi personalı, eləcə də, 26.000 mülki vətəndaş var idi. Qida tədarükünün qıtlığı səbəbilə hər bir əsgərin qida rasiyonu yarıya endirilmişdir. Qidasızlıq, dizenteriya və malyariya əsgərlər arasında geniş yayılmışdır.

Bunlara baxmayaraq ABŞ və Filippin qüvvələri yaponlara qarşı möhkəm müdafiə təşkil edə bilmişdirlər. Onlar əsas müdafiə xəttini 1942-ci ilin yanvar ayının sonunda itirsələr də, ikinci müdafiə xətti yaponları fevralın ortasına qədər saxlamışdır. Bu müddət ərzində Yaponiya tərəfində 2700 əsgər ölmüş, 4000 əsgər yaralanmış və 13.000 əsgər xəstələnmişdir. Bu səbəbdən Homma müvəqqəti olaraq əlavə hücumları dayandırmalı olmuşdur. Makartur bu fürsətdən istifadə edərək sahildəki müdafiə nöqtələrinə dəstək göndərsə də, ABŞ-nin Bataana dəstək qüvvələri göndərməyəcəyi məlum olmuşdur.

ABŞ prezidenti Franklin Delano Ruzveltun əmri ilə 11 mart 1942-ci ildə Makartur Filippini tərk etmiş və ABŞ–Filippin qüvvələrinin komandanlığını general-mayor Conatan Meyhyu Veynrayta həvalə etmişdir. Yaponlar isə dəstək qüvvələrin gəlişi sayəsində 3 aprel 1942-ci ildə müdafiə xəttini yarmağa nail olmuşdurlar. Makartur Veynrayta təslim olmamaq əmri versə də, ABŞ quru qoşunları komandanı və general-mayor Edvard Kinq vəziyyətin ümidsiz olduğu qənaətinə gəlmiş və 9 apreldə təslim olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Qərbi Roma İmperiyasının süqutu

**Qərbi Roma İmperiyasının süqutu** (*Roma İmperiyasının süqutu*, *Romanın süqutu*) — Qərbi Roma İmperiyasının uzun sürən tənəzzül prosesi. Bunun nəticəsində dövlət öz geniş ərazisini idarə edə bilməmiş və mövcudluğunu dayandırmışdır. 455-ci ildə Roma vandallar tərəfindən tutuldu və 476-cı il sentyabrın 4-də federatların lideri Odoakr Qərbi Roma İmperiyasının sonuncu imperatoru Romul Avqustu devirdi . Beləliklə, çoxəsrlik qədim Roma dövləti süqut etdi və Roma tarixində antik dövr başa çatdı.
I Qriqori

**I Qriqori** (; ) — pravoslav ənənəsində **Müqəddəs Qriqori Dvoeslov** (, ) — Roma papası, kilsənin böyük latın müəllimlərindən (atalarından) biri.

## İstinadlar
Economics & Sociology

***Economics & Sociology*** – iqtisadiyyat, biznes, sosiologiya və sosial elmlərin digər növlərini əhatə edən rüblük resenziyalı elmi jurnal.

Jurnal "Scopus", "Emerging Sources Citation Index (ESCI)", "EconLit", "EBSCOhost", "ProQuest" və "CAB Abstracts" beynəlxalq bazalarda indekslənmişdir. 2023-cü il etibarilə, jurnal yüksək hesab olunan 29 Hirşa indeksinə malikdir.

## İstinadlar
Şok və titrəyiş (doktrina)

**Şok və titrəyiş** () — “cəld üstünlüyə nail olmaq” konsepsiyasına əsaslanan hərbi doktrina. ABŞ ordusu tərəfindən İraqdakı kampaniya zamanı istifadə edilmişdir. 1996-cı ildə Müdafiə Araşdırmaları və Texnologiyaları İnstitutunun rəhbəri Ceyms Ueyd və Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin əməkdaşı Harlan Ullman tərəfindən hazırlanmışdı.

## Əsas müddəaları

* Hədəf təkcə düşmənin silahlı qüvvələri deyil, həm də “geniş mənada oradakı cəmiyyətdir”.
* Müharibə üç fərqli tamaşaçı üçün televiziyada nümayiş etdirilən bir tamaşadır: Amerika tamaşaçıları, düşmən tamaşaçıları və dünyanın qalan hissəsi.
* Həm döyüş əməliyyatları, həm də informasiya müharibəsi aparmaq.

## İstinadlar
"Qırmızı şəfəq" əməliyyatı

**"Qırmızı şəfəq" əməliyyatı** () —   2003-cü il dekabrın 13-də İraqın qaçmış prezidenti Səddam Hüseynin  tapılıb ələ keçirilməsi məqsədilə ABŞ SQ-nin nizami bölmələrinin köməyi ilə Amerika Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən xüsusi əməliyyat. S.Hüseyn Əl-Daur, Tikrit yaxınlığında ələ keçirildi.

Əməliyyat 1984-cü ildə məşhur aktyor Patrik Sveyzinin baş rolda çəkildiyi eyniadlı filmin şərəfinə “Qırmızı Şəfəq” adlandırıldı. Əməliyyatı general-mayor Raymond Odiernonun komandanlığı altında 4-cü Piyada Diviziyasının polkovnik Ceyms Hikkinin 1-ci Briqada Döyüş Komandası və ABŞ-ın xüsusi əməliyyat qüvvələrinin seçilmiş komandası -121-ci İşçi Qrupu həyata keçirdi. Alınan kəşfiyyat məlumatı nəticəsində ABŞ hərbi qüvvələrinin birləşmiş qrupu Əd-Daur şəhərətrafı ərazilərində, "Wolverine-1" və "Wolverine-2" adlanan ərazilərdə axtarış aparmış, lakin hərtərəfli axtarış nəticəsində Səddam Hüseyni tapmaq mümkün olmamışdı. Amma bu iki sahə arasında daha diqqətli axtarış aparılması nəhayət nəticə verdi - İraq prezidenti təxminən saat 20:30-da Amerika əsgərlərinin onu çıxardığı "tülkü yuvasında" gizlənmişdi. Səddam Hüseyn heç bir müqavimət göstərmədi.

## Qeydlər
Pokonji Dol

**Pokonji Dol** — Adriatik dənizinin Xorvatiya sahillərində, Hvardan 500 metr cənubda yerləşən bir adadır. Pokonji Dol Paklinski adalarından biridir. Adanın ortasındakı mayak 1872-ci ildə tikilib. Mayak açıq dənizdən gələn gəmilərin təhlükəsiz hərəkətini təmin edir.
Rayan Dal

**Rayan Dal** (; ) — Node.js və Deno iş mühitlərini yaratmağı ilə tanınan amerikalı proqram mühəndisi.

## Həyatı
Dal San-Dieqoda doğulub və böyüyüb. Onun texnologiya ilə ilk təcrübələrindən biri anasının altı yaşında ikən aldığı Apple IIc ilə olmuşdur. Dal San-Dieqoda icma kollecində oxuyub. Ali təhsilini San-Dieqo Kaliforniya Universitetində riyaziyyat üzrə alıb. O, Roçester Universitetində riyaziyyat üzrə magistratura məktəbində oxuyub və burada bir neçə il ərzində "çox abstrakt və gözəl" hesab etdiyi cəbri topologiyanı öyrənib, lakin sonradan "real həyata o qədər də uyğun olmadığı üçün" ondan bezib.
## Fəaliyyəti
Dal məktəbi bitirdikdən sonra fəlsəfə doktoru dərəcəsi üçün oxumağa davam edib, lakin ömrünün qalan hissəsini riyaziyyata həsr etmək istəmədiyi üçün daha sonra imtina edib. Bunun əvəzinə o, Cənubi Amerikaya gedib və burada Ruby-də veb-proqramlar hazırlamağa başlayıb.

### Node.js
27 may 2009-cu ildə Dal öz layihəsini, Node.js iş mühitini buraxıb.

2012-ci ilin yanvarında, 2009-cu ildən bəri Node.js layihəsində işləyən Dal elan etdi ki, o, layihədən uzaqlaşacaq və layihənin idarəçiliyini NPM-in yaradıcısı və Joyent-in keçmiş əməkdaşı İsaak Şlüterə təhvil verəcək.
### Deno
2018-ci ildə Dal, V8 ilə yaradılmış JavaScript/TypeScript işləmə mühiti olan Deno-nu elan etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Cahangir Müslümzadə

**Cahangir Mövsüm oğlu Müslümzadə** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Sumqayıt Şəhər Komitəsinin birinci katibi (1985–1988), Azərbaycan Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi (1978–1985).

## Həyatı
Cahangir Mövsüm oğlu Müslümzadə 1945-ci ildə anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmət keçmiş, 1971–1974-cü illərdə Azərbaycan SSR Rabitə Nazirliyinin Mətbuatı Yayan İdarəsində təlimatçı, Azərbaycan LKGİ 26 Bakı Komissarı Rayon Komitəsinin Komsomol təşkilatları şöbəsinin müdiri, komitənin katibi olmuşdur. 1974–1978-ci illərdə Azərbaycan LKGİ MK Komsomol təşkilatları şöbəsinin müdiri, Azərbaycan SSR Gənclər Təşkilatları Komitəsinin sədri, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Təşkilat-partiya işi şöbəsinin təlimatçısı vəzifələrində işləmişdir.

Cahangir Müslümzadə 4 may 1978-ci ildə Azərbaycan Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilmiş və 16 dekabr 1985-ci ilədək bu vəzifədə çalışmışdır. Həmin dövrdə o, Azərbaycan Kommunist Partiyası Sumqayıt Şəhər Komitəsinin birinci katibi seçilmiş, Sumqayıt hadisələri ilə əlaqədar olaraq 16 mart 1988-ci ildə vəzifəsindən azad olunmuşdur.

1967-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olan Cahangir Müslümzadə IX, X və XI çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmiş, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur. Azərbaycan KP MK bürosu üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

Cahangir Müslümzadə sonralar Azərbaycan Birgə Müəssisələr və Beynəlxalq Birliklər Assosiasiyasının vitse-prezidenti olmuş, 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin xalq deputatı seçilmişdir. Ali Sovetin Dövlət suverenliyi, xarici siyasət və xaricdə yaşayan soydaşlarla əlaqələr daimi komissiyasının və Əfqanıstanda əsir düşmüş hərbi qulluqçuların — Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının işləri üzrə komissiyanın üzvü olmuşdur.

## İstinadlar
Hamburger düyməsi

**Hamburger düyməsi** — adətən, qrafik istifadəçi interfeysinin yuxarı küncündə yerləşdirilən, hamburgerlə oxşarlığına görə belə adlandırılan düymə. Onun funksiyası menyunu (bəzən hamburger menyusu kimi də adlandırılır) və ya naviqasiya çubuğunu düymənin arxasına yığmaq və ya ekranda göstərmək arasında dəyişdirməkdir. Üç üfüqi çubuqdan ibarət olan bu vidcetlə əlaqəli olan ikon da "yığılmış menyu ikonu" kimi tanınır.

## Tarixi

### Orijinal dizayn

Simvol əvvəlcə Norm Koks tərəfindən 1981-ci ildə təqdim edilmiş Xerox Star fərdi kompüteri üçün istifadəçi interfeysinin bir hissəsi kimi hazırlanmışdır. Cox ikonun yaradılmasını belə təsvir edir: "Onun qrafik dizaynı yol nişanları kimi sadə, funksional olaraq yaddaqalan olmalı və nəticədə göstərilən menyu siyahısının görünüşünü təqlid etməli idi. İşləmək üçün bu qədər az piksel olduğu üçün o, çox fərqli, lakin sadə olmalı idi. Düşünürəm ki, təsviri göstərmək üçün yalnız 16×16 pikselimiz var idi. (və ya bəlkə də 13×13… dəqiq xatırlaya bilmirəm)."

### Meynstrim kompüterlərdə
1985-ci ildə Windows 1.0-ın buraxılışı hər pəncərənin idarəetmə menyusunda hamburger ikonunu ehtiva edirdi. Bununla belə, bu qısamüddətli oldu, çünki Windows 2.0-da hamburger simvolu yoxa çıxdı və idarəetmə menyusunu ifadə edən vahid üfüqi xətt əlavə olundu. Windows 95-də xətt proqramın simvolu ilə əvəz edildi və hamburger Windows 10-un bir il yeniləməsi ilə Start menyusuna yerləşdirilənə qədər Windows-da görülmədi.

### Mobil telefonlarda istifadəsi
Koksun hamburger ikonu 2009-cu ildə mobil proqramlar üçün mövcud məhdud ekran sahəsində geniş istifadə olunmağa başlandı.

## Görünüş və funksionallıq

"Menyu" düyməsi siyahıya işarə edən üç paralel üfüqi xəttdən (**≡** kimi göstərilir) ibarət simvol şəklini alır. Bu ad adətən toxunarkən açılan menyuya bənzəyir. Daha geniş düymə üç şaquli yığılmış nöqtə (üç nöqtəli nöqtə və ya şaquli ellips **⋮** kimi göstərilir) ola bilər, bu həmçinin kabab, küftə və ya falafel ikonu kimi də tanınır. Microsoft Office 365 platformasında üç kvadrat və üç sıradan ibarət oxşar proqram menyusu göstərilir. Bu düyməyə toxunmaq, klikləmək və ya başqa bir şəkildə aktivləşdirmək menyunun ortaya çıxması ilə nəticələnir ki, bu da onu həmişə ekranda olan menyu və ya vərəqə çubuğundan fərqləndirir.

## Qəbulu

### Görünüşü
Yığılmış menyu düyməsi indi adi şeyə çevrilsə də, onun funksionallığının ilk dəfə gördükdə dərhal aydın olmadığı iddia edilir. Xüsusilə, müasir ikonoqrafiya ilə daha az tanış olan yaşlı istifadəçilər onu anlamaya bilər. Hamburger menyu ikonunun yeri də xüsusi veb-sayt və ya proqramdan asılıdır.

### İstifadəsi
Menyu düyməsi ekranda daha az yer tutsa da, eyni məlumatı əldə etmək üçün əlavə kliklər tələb edən menyu çubuğu ilə müqayisədə qarşılıqlı əlaqə dəyərini artıra bilər. Dizaynerlərin bu ikonları həddən artıq gizli məlumatla yükləməyə meyilli olduqları da iddia edilmişdir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çin Xalq Bankı

**Çin Xalq Bankı** () — ölkə hökumətinin rəhbərliyi altında öz funksiyalarını yerinə yetirən Çin Xalq Respublikasının mərkəzi bankı.

## Tarixi
1980-ci ildə aparılan iqtisadi islahat nəticəsində bankın kommersiya funksiyaları müstəqil, lakin dövlətə məxsus olan 4 bank arasında bölüşdürüldü və 1983-cü ildə Dövlət Şurası MBK-nın yalnız mərkəzi bank kimi fəaliyyət göstərməsi barədə qərar qəbul etdi. Hüquqi mövqe nəhayət 18 mart 1995-ci ildə təsis edilmişdir. 1998-ci ildə struktur islahatları nəticəsində bütün yerli və əyalət şöbələri bağlandı və MBK səlahiyyətləri yerli inzibati bölgüyə uyğun gəlməyən 9 regional şöbə açdı. 2003-cü ildə Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağının Daimi Komitəsi qanuna düzəlişlər qəbul etdi və bu dəyişikliklərə əsasən, bank ümumi maliyyə sabitliyini təmin etmək və ölkənin pul siyasətini həyata keçirmək üçün bir sıra əlavə səlahiyyətlər aldı.

Çin Xalq Bankı 3,201 trilyon dollar məbləğində ehtiyatlarının həcminə görə dünyanın ən böyük maliyyə qurumudur.

2019-cu ilin avqustunda Çin Mərkəzi Bankı beş illik inkişafdan sonra milli rəqəmsal valyutanın tezliklə istifadəyə veriləcəyini elan etdi.

## İstinadlar
İnternet münasibəti

**İnternet münasibəti** — internetdə tanış olan və bir çox hallarda bir-birini yalnız internet vasitəsilə tanıyan insanlar arasındakı münasibət. Onlayn münasibətlər bir çox cəhətdən məktub dostu münasibətlərinə bənzəyir. Bu əlaqə romantik, platonik və hətta işgüzar münasibətlərə əsaslana bilər. İnternet münasibəti (və ya onlayn münasibət), şəxsi münasibətlər kimi, münasibət adlandırılmazdan əvvəl əsasən, müəyyən bir müddət davam edir. Buradakı əsas fərq odur ki, internet münasibəti kompüter və ya onlayn xidmət vasitəsilə davam etdirilir və münasibətdə olan şəxslər bir-birləri ilə şəxsən görüşə və ya heç vaxt görüşməyə bilərlər. Əks halda, bu termin kifayət qədər genişdir və mətn, video, audio və hətta virtual xarakterə əsaslanan münasibətləri də əhatə edə bilər. Bu münasibət müxtəlif bölgələrdə, müxtəlif ölkələrdə, dünyanın müxtəlif tərəflərində, hətta eyni ərazidə yaşayan, lakin şəxsi ünsiyyət qurmayan insanlar arasında ola bilər.

## Texnoloji üstünlükləri
"Cins, təxəllüslər və KVK: Maskalanmış şəxsiyyətlər və çılpaq ruhlar" kitabının müəllifi Maykl Ceffə görə, "internet əvvəlcə hökumət alimləri ilə müdafiə ekspertləri arasında ünsiyyəti sürətləndirmək üçün yaradılmışdı və heç də məşhur "şəxslərarası əlaqə" olmaq üçün nəzərdə tutulmamışdı". Bununla belə, hələ də kütləvi ictimaiyyətin onlayn ünsiyyət qurmasına imkan verən yeni və inqilabi cihazlar daim inkişaf etdirilir və buraxılır.

Fərqli istifadə və qarşılıqlı əlaqə üsulları üçün çoxlu cihazların olması əvəzinə, mobil telefonlar, planşetlər, noutbuklar və smartfonlar kimi bir cihazda quraşdırılmış internet funksiyasına malik olmaqla onlayn ünsiyyət daha əlçatan və daha ucuzdur. Bu cihazlarla onlayn ünsiyyət qurmağın digər yolları e-poçt, Skype, iChat, ani mesajlaşma proqramları, sosial şəbəkə xidmətləri, asinxron müzakirə qrupları, onlayn oyunlar, virtual dünyalar və WWW kimi xidmətlər və tətbiqlərdir.

Bu onlayn ünsiyyət yollarından bəziləri YouTube kimi asinxron (real vaxtda olmayan), bəziləri isə Twitter kimi sinxrondur (dərhal ünsiyyət). Sinxron kommunikasiya iki və ya daha çox iştirakçı real vaxtda səsli və ya mətn söhbəti vasitəsilə qarşılıqlı əlaqədə olduqda baş verir.
## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Clift, Pamala (2013) Virgin's Handbook on Virtual Relationships (CreateSpace)
* Dwyer, Diana (2000) Interpersonal Relationships (Routledge Modular Psychology)
* Englehardt, E.E. (2001), Ethical Issues in Interpersonal Communication: Friends, Intimates, Sexuality, Marriage, and Family, Hartcourt College Publishers, Fort Worth, TX,
* 
* 
* 
* 
* Aboujaoude, E. (2011). Virtually you: The dangerous powers of the e-personality. New York: W. W. Norton.
Triffin paradoksu

**Triffin dilemması** və ya **Triffin paradoksu**  — valyutaları qlobal ehtiyat valyutası kimi xidmət edən ölkələrin qısamüddətli daxili və uzunmüddətli beynəlxalq məqsədləri arasında yaranan iqtisadi maraqların toqquşmasıdır. Triffin dilemması və ya Triffin paradoksu valyutaları qlobal ehtiyat valyutası kimi xidmət edən ölkələrin qısamüddətli daxili və uzunmüddətli beynəlxalq məqsədləri arasında yaranan iqtisadi maraqların toqquşmasıdır. Bu dilemma 1960-cı illərdə belçikalı amerikalı iqtisadçı Robert Triffin tərəfindən müəyyən edilib və o qeyd edib ki, xarici ölkələrin qlobal ehtiyat valyutasını saxlamaq istəyən bir ölkə dünyanı əlavə valyuta ehtiyatı ilə təmin etməyə hazır olmalıdır. ticarət kəsiri ilə nəticələnən bu valyuta ehtiyatlarına qlobal tələbatı ödəmək.

## Tarixi
1960-cı illərin əvvəllərində Robert Triffin beynəlxalq əməliyyatlar və milli valyuta ehtiyatları üçün yalnız bir ölkənin valyutasından istifadə edildiyi təqdirdə yaranan ziddiyyətə diqqət çəkdi. Bunu belə formalaşdırmaq olar:

Milli valyuta ehtiyatlarını formalaşdırmaq üçün digər ölkələrin mərkəzi banklarını lazımi miqdarda dollarla təmin etmək üçün ABŞ-da daim tədiyyə balansında kəsir olması zəruridir. Lakin tədiyyə balansının kəsiri dollara inamı sarsıdır və onun ehtiyat aktivi kimi dəyərini azaldır, ona görə də inam yaratmaq üçün tədiyə balansının profisiti tələb olunur.

Sonradan bu ziddiyyət *Triffin dilemması* () adlandırıldı.

Triffin paradoksu adətən Bretton-Vuds sisteminin böhranı ilə əlaqələndirilir.

Bu ziddiyyəti həll etmək üçün Triffin qızıl və ya heç bir milli valyuta ilə bağlı olmayan xüsusi beynəlxalq valyuta yaratmağı təklif etdi. 1969-cu ildə Beynəlxalq Valyuta Fondu “Xüsusi Borclanma Hüquqları” adlı süni valyuta buraxmağa başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* «Reform the International Monetary System» // Zhou Xiaochuan. People’s Bank of China
Qossen qanunları

**Qossen qanunları** — marjinal faydalılıq nəzəriyyəsinin əsas prinsipləri, dəyər nəzəriyyələrindən biri.

German Henrix Qossen rasional davranışın fayda və ya həzzin artırılması arzusu ilə müəyyən edildiyi fərziyyəsindən irəli gəlir. Bu əsasda Qossen “Qossen qanunları” kimi tanınan iki tezis irəli sürdü.

## Formulyasiyası
thumb|Abnehmen des Grenznutzens (u=faydalılıq, Δu=marjinal faydalılıq, q=istehlak olunan malların miqdarı)
* *Qossenin birinci qanunu*. Ardıcıl olaraq istehlak edildikdə, hər bir sonrakı məhsul vahidinin faydalılığı əvvəlkindən aşağı olur.
* *Qossenin ikinci qanunu*. Sadələşdirilmiş versiya cəmiyyətdən təcrid olunmuş insanın yaşayış təsərrüfatının nəzərə alınmasına əsaslanır. Müəyyən sayda müxtəlif məhsulları nəzərə alaraq, müəyyən bir məhdud müddət ərzində bir şəxs onları müxtəlif kombinasiyalarda istehlak edə bilər, bunlardan biri ən gəlirli olmalı, maksimum həzz gətirməlidir ki, bu da bütün məhsulların marjinal faydalarının bərabərliyini təmin etməklə əldə edilir. Növbəti yaxınlaşma dərəcəsi kommersiya iqtisadiyyatının şərtlərini nəzərə alır. Malların qiyməti və pulun miqdarı istehlakı məhdudlaşdıran əsas amillərdir. Optimal istehlak variantı fərdi malların alınmasına sərf olunan son pul vahidləri nəticəsində yaranan marjinal kommunal xidmətlər arasında bərabərliyin əldə edildiyi seçim olacaqdır.

İkinci qanun sonralar tələb və qiymət hadisələrini izah etmək üçün riyaziyyat məktəbi tərəfindən geniş istifadə edilmişdir.

Qanun kommunalın ən azı zəif kəmiyyətləşdirilə biləcəyi fərziyyəsi əsasında tərtib edilmişdir və beləliklə, tarazlıq nöqtəsində subyekt öz xərclərini elə bölüşdürəcək ki, marjinal faydalılığın qiymətə nisbəti bütün mallar və iqtisadi xidmətlər üçün eyni olsun ( marjinal alış xərcləri  ):

: \frac{\partial U/\partial x_i}{p_i}=\frac{\partial U/\partial x_j}{p_j}\,\forall\left(i,j\right)
: burada
:* U — faydalılıq
:* x_i — i-ci məhsul və ya xidmətin miqdarı
:* p_i - i-ci məhsul və ya xidmətin qiyməti

## Tənqidi
Marksistlərin fikrincə, Qossenin nəzəriyyəsinin əsas çatışmazlıqları iqtisadi hadisələrə subyektiv-psixoloji, idealist yanaşma və istehsalın cəmiyyətin iqtisadi həyatında həlledici rolunu bilməməkdir. Qossenin nəzəriyyəsindən irəli gələn nəticə — istehlakın xarakteri və insanlar arasında maddi nemətlərin bölüşdürülməsi istehsal sferasının xarakterindən asılı deyildir — üzrlü hesab olunur və reallığa uyğun gəlmir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* Блюмин И. Г., Критика буржуазной политической экономии, т. 1, М., 1962
* 
* Жид Ш. и Рист Ш., История экономических учений, (пер. с франц.), М., 1918
* Журавицкий С., Математическая школа в политической экономии, М.
Məhərrəm Nəcəfzadə

**Məhərrəm İsmayıl oğlu Nəcəfzadə** () — musiqiçi. 15 musiqi alətində ifa bacarığı ilə tanınıb.

## Həyatı
Məhərrəm İsmayıl oğlu Nəcəfzadə 1966-cı il noyabrın 30-da Bakıda anadan olub. 1973-1981-ci illərdə Yasamal rayonundakı 172 saylı məktəbdə oxuyub. 1981-ci ildə A.Zeynallı adına Musiqi Texnikumunun tar sinfinə daxil olub. 1986-cı ildə təhsilini  başa vurub. Xırdalan şəhərindəki Abşeron Mədəniyyət Sarayında ansambl rəhbəri, Müəllimlər Mərkəzində konsertmestr, Dövlət Muğam Teartrının muğam-studiyasında xanəndə Mürşüd Məmmədovun sinfində müşayiətçi, tarzən-konsertmeystr, "Şəms" instrumental ansamblının yaradıcısı və bədii rəhbəri olub. Məhərrəm Nəcəfzadənin qardaşları Abbasqulu, Mehdi, İlham musiqiçilərdir. Onlar 1988-ci ildə "Qardaşlar" kvarteti yaradıblar.

21 dekabr 2023-cü il tarixində vəfat edib. 2025-ci ildə oğlu Nəriman Nəcəfzadə atasının intihar etdiyini açıqlayıb.

## İstinadlar
Əkbər Novruzov

**Əkbər Novruz oğlu Novruzov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Əli Bayramlı Şəhər Komitəsinin birinci katibi (1971–1975), Şaumyan Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri (1971–1975), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII və VIII çağırış deputatı.

## Həyatı
Əkbər Novruz oğlu Novruzov Bakı qəzasının Giləzi stansiyasında kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1942-ci ildən Qırmızı Ordu sıralarında hərbi xidmət keçmiş, Böyük Vətən müharibəsi zamanı Qafqaz, Belqrad, Budapeşt və Vyana uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir.

1947-ci ildə ordudan tərxis olunduqdan sonra Əkbər Novruzov Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə daxil olmuş və 1952-ci buranı bitirərək Xəzər Gəmiçilik İdarəsinin siyasi şöbəsində təlimatçı, sonra isə idarənin partiya təşkilatının katibi olmuşdur. 1958-ci ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Komitəsinin Təbliğat və təşviqat şöbəsinin təlimatçısı, 1961–1969-cu illərdə isə Təşkilat-partiya işi şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1969–1971-ci illərdə Şaumyan Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuş, 1971-ci ildən həyatının sonunadək Azərbaycan Kommunist Partiyası Əli Bayramlı Şəhər Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır.

Əkbər Novruzov 1947-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII və VIII çağırış deputatı seçilmişdir. Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVIII qurultayında Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd seçilmişdir. "Qırmızı ulduz" və "Qırmızı əmək bayrağı" ordenləri, eləcə də medallarla təltif edilmişdir.

Əkbər Novruzov 1975-ci ilin fevral ayında həlak olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Oxumaq

**Oxumaq** vokal sənəti.

Mənşə nöqteyi-nəzərindən oxuma fenomeni neolit dövründə gülüş və ağlamağı hisslərin vahid vokal diapazonunda birləşdirərək emosional sistemin xüsusi səsli təzahürü kimi və yalnız "ox-kamandan əvvəlki dövrdə " yaranmışdır. aşağıdakılar oxuma prosesinə davamlı olaraq daxil edildi:

* alətlər (arfa, fleyta, baraban)
* semantik-nitq konteksti.

Oxumanın mənşəyi insanın öz əhval-ruhiyyəsini səslər ilə ifadə etmək istəyi ilə əlaqələndirilir. Tədricən inkişaf edən müğənnilik xüsusi sənətin mövzusuna çevrilir. Sözlər, oxumaq sayəsində daha çox rahatlıq əldə edir. Nəğmə ilə birləşən nitq xüsusilə güclü, həyəcanverici təsir yaradır. Bir sənət kimi oxumaq düzgün, təbii səs istehsalı və texniki vokal inkişafı tələb edir.

Oxuma və ya ən azı melodik səslərin müasir insan nitqindən əvvəl yarandığı güman edilir. Buna görə də beyin musiqi müşayiəti olmayan mətn ilə müqayisədə mahnının sözlərini daha yaxşı mənimsəyir. Bu, həm də bir çox xalq janrlarının musiqi mahiyyətini izah edir, çünki xalq yaradıcılığı təkcə əyləncə deyil, həm də həm müasirlərə, həm də nəsillərə məlumat ötürmə üsulu rolunu oynamışdır.
Solo

**Solo** ( - "bir") - bir nəfərin səsli və ya musiqi aləti ilə bütöv bir musiqi əsərini və ya onun aparıcı tematik hissəsinin ifa etməsi.

Belə bir solo partiyanın ifaçısı **solist** adlanır.

“Solo” anlayışı rəqs sənətinə də aiddir: məsələn, “baletdə solo”.

Rok musiqisində "solo" termini mahnının əsas motivini inkişaf etdirən *gitara körpüsü* deməkdir. Çox vaxt solo mahnının ortasına və ya sonuna doğru daxil edilir. Hevi-metalda sololar uzun olur və bir-iki dəqiqədən beş və hətta altı dəqiqəyə qədər davam edə bilər (Deep Purple -ın " Child in Time" mahnısında olduğu kimi). Alternativ rokda tez-tez qısa sololara, bəzən yalnız bir neçə bar uzunluğuna rast gəlmək olar.
Əməliyyat mühitinin təhlili

**Əməliyyat mühitinin təhlili** (), ümumi abbreviatura&nbsp;— **ƏMT** () — mürəkkəb texniki, iqtisadi və sosial sistemlərin fəaliyyətinin müqayisəli təhlili metodologiyası.

Bu yanaşma 1970-1980-ci illərdə A. Çarnes, V. Kuper, E. Road, R. Bankerin əsərlərində başlamışdır. Hazırda ƏMT metodologiyası mürəkkəb obyektlərin effektivliyini sadəcə hesablamaq və təhlil etməkdən daha geniş anlayış və imkanları əhatə edir.

ƏMT metodologiyası riyazi iqtisadiyyat, sistem təhlili, çox meyarlı optimallaşdırma ilə dərin əlaqəyə malikdir, çoxölçülü iqtisadi məkan qurmağa, orada optimal inkişaf yollarını tapmağa, obyektlərin davranışının ən vacib kəmiyyət və keyfiyyət xüsusiyyətlərini hesablamağa, və müxtəlif vəziyyətləri simulyasiya edin.

## Ədəbiyyat
# 
# 
# 
#
Xoreoqrafiya

**Xoreoqrafiya** ( - *dairəvi rəqs* +  - *yazmaq, yazıram*) — rəqsə quruluş vermək və səhnələşdirmək sənəti, orijinal mənada xoreoqraf tərəfindən rəqsi yazmaq sənətidir.
Xərc səmərəliliyi təhlili

**Xərc səmərəliliyi təhlili** () — elmi və ya siyasi mülahizələr əsasında müəyyən ekoloji standarta və ya qarşıya qoyulan məqsədə nail olmaq üçün xərcləri minimuma endirmək üçün istifadə olunan resurs iqtisadiyyatının üsullarından biri. Məsələn, turşu çöküntüsünün azaldılması sahəsində məqsəd müxtəlif sənaye müəssisələri arasında dəyişən çirkab su təmizləyici qurğuların xərclərini nəzərə alaraq müəyyən bir bölgədə kükürdün çöküntüsünün miqdarını minimum xərclə azaltmaq ola bilər. və tələblər artdıqca xərclərin artması faktı.

## Ədəbiyyat
* *Daly H., Farley J.* Ecological Economics: Principles and Applications.  — Washington: Island Press, 2004.

## Xarici keçidlər
* Ekoloji-iqtisadi lüğət
* Təbiətin iqtisadi dəyəri
* Təbii əmtəələrin ümumi iqtisadi dəyəri anlayışı
* Təbii ehtiyatların qiymətləndirilməsinin ənənəvi və dolayı üsulları
Ventriloq

**Ventriloq** — Ağzını tərpətmədən kuklaların danışdığını nümayiş etdirən aktyorlar məhz belə adlandırılır.

## Xüsusiyyətləri
Məşqin çətinliklərindən biri də odur ki, dodaq səsləri (B, R, M) və sürtünmə səsləri (F, V) artikulyasiya edilə bilməz. Bu iş üzün, dilin və səs tellərinin əzələlərini mənimsəmək üçün təlim tələb edir. Bu, həm də koordinasiya işini tələb edir, çünki aktyor səhnədə öz mövqeyini qoruyarkən kuklanın canlı olması illüziyasını yaratmalıdır.

## İstinadlar
Şakşuka

**Şakşuka** zeytun yağında bişirilən, tərəvəzlərdən hazırlanmış türk garnitür və ya məzədir. Tərəvəzlərin seçimi bölgədən bölgəyə dəyişə bilər, lakin badımcan bütün bölgələrdə ümumi seçimdir. Məsələn: Balıkəsirdə *şakşuka* yaşıl pomidorla hazırlanır. Bu yeməyə bəzən kartof və bibər də daxil edilir.

Şakşouka (Şimali Afrika ərəb ləhcəsindən "qarışıq" mənasını verir) ilə eyni etimologiyanı paylaşsa da, türk şakşukası tərkibində yumurtası olmayan tamamilə fərqli bir yeməkdir və bu səbəbdən də vegandır . Türk mətbəxində şakşukanın ən yaxın analoqu mənəməndir. Bu yemək də mahiyyətcə harissasız şakşukadır.
## İstinadlar
Barbeya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mark Marabini

**Mark Marabini** () — Zimbabveni təmsil edən triatlonçu.

## Karyerası
Mark Marabini Zimbabveni 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı nəticəsiz başa vurdu.

## İstinadlar
MAZ-6422

**MAZ-6422** — SSRİ və Belarus yük maşını. MAZ tərəfindən 1977-ci ildə istehsal olunub. Təkər formulu 6x4.

## İstinadlar
Çinar ağacı

Çinar ağacı — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Qırmızı Bazar qəsəbə inzibati ərazi dairəsinə daxil olan Şıx Dursun kəndində yerləşən çinar. 2500 ilə qədər yaşı olduğu təxmin edilən və dünyanın ən yaşlı ağaclarından biri sayılan ağac, kənddəki "Çinar müqəddəs yer" abidə kompleksi ərazisindədir. Çinarın hündürlüyü 54 metr, gövdəsinin diametri 27 metrdir. Ağacın yaxınlığında onu su ilə təmin edən Tenqri bulağı yerləşir. 

## İstinadlar
Hideo Fukui

**Hideo Fukui** () — Yaponiyanı təmsil edən triatlonçu.

## Karyerası
Hideo Fukui Yaponiyanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Olimpiadanı 36-cı pillədə başa vurdu.

## İstinadlar
Moskviç 3

**Moskvitch 3** () — Moskviç tərəfindən 2022-ci ildə Rusiyada satılan yığcam krossoverdir. Avtomobil JAC Motors tərəfindən Sehol X4-ün yerli yığılmış rebadged versiyasıdır.