open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Birja stəkanı

**"Birja stəkanı"** () — qiymətli kağızların alqı-satqısı, törəmə alətlər, əmtəə və ya fond bazarı üzrə müqavilələr üzrə limit sifarişlər cədvəlidir (İngiliscə sifariş kitabı).

Hər bir ərizədə qiymət (kotirovka) və səhmlərin sayı var. Birja bu məlumatları brokerlərə (ticarət nümayəndələrinə) göndərir, onlar onu treyderlərə (ticarət iştirakçılarına) ötürürlər.

Sifariş kitabçası bazar qiymətindən yuxarı və aşağı hər bir qiymətə müqavilələr və ya səhmlərin alqı-satqısı üçün gözlənilən sifarişlərin ümumi sayını göstərir.

Ticarət terminalının sifariş kitabçası müəyyən vaxtda bazarda tələb və təklifi qiymətləndirməyə imkan verir. Texniki analizdə, şüşə bir təhlükəsizliyin hərəkət etdiyi "ən az müqavimət xəttini" tanımaq üçün istifadə olunur. Hesab edilir ki, sifarişlər sürətlə yoxa çıxmağa başlasa, o zaman qiymət tezliklə eyni istiqamətdə hərəkət edə bilər.

Müasir sifariş kitabları bərabər məsafəli sifarişlərin likvidliyinin balanssızlığını təhlil etməyə imkan verir — beləliklə, sifariş kitabının "həcm təhlili" tələb və təklif balanssızlığını, ən likvid qiymət səviyyələrini dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir.

## Xüsusiyyətləri
* Sifariş kitabında yalnız qiyməti elan edilmiş sifarişlər göstərilir.
* Bütün təkliflər tamamilə anonimdir, açıq hərracdır.
* Mövqelərin bağlanması üçün dayandırma əmrləri, açılış sifarişləri, borc vəsaitləri ilə alışlar və qısa satışlar arasında fərq qoymur.
* Bəzi birjalarda (NYSE daxil olmaqla) hər sifarişin arxasında bir neçə alıcı və ya satıcı var: qiymətli kağızların qiyməti və sayı göstərilir, lakin iştirakçıların sayı deyil.

## Ədəbiyyat
* 

*
Üzr videosu

**Üzr videosu** — məşhur birinin ictimai tənqid və ya əks reaksiyadan sonra üzr istədiyi video.

## İcmal
İnternet məşhurlarının üzr istəməsi və ya tənqid və ya əks reaksiyaya video şəklində cavab verməsi adi haldır. Xüsusilə YouTuberlərdən üzrxahlıq videoları bir janr kimi təsvir edilmişdir və platformada mem olmuşdur. Onların əksəriyyəti izləyicilərin rəğbətini qazanmaq üçün məqsədyönlü şəkildə təşkil edilir. Üzrxahlıq videosunu çəkən şəxslər izləyicilərinə uyğunluq, orijinallıq və ya səmimilik göstərmək üçün makiyaj etməməyi, saçlarını səliqəsizləşdirməyi və ya ağlayırmış kimi davranmağı seçə bilər. Xüsusilə videonun əvvəlində məcburi ah çəkmə də tez-tez olur. Çəkiliş yeri ilə əlaqədar olaraq, çoxları videolarında hər hansı bir zənginlik göstərməkdən qaçmaq və daha orijinal görünüş və hiss yaratmaq üçün zəif və ya təbii işıqlandırmadan istifadə etmək istəyə bilər. Bununla üzrxahlıq videosunu çəkən şəxs zəiflik nümayiş etdirmək və auditoriyası ilə arasındakı güvən səviyyəsini artırmaq istəyir.

YouTube-da üzr videolarının uzunluğu bir dəqiqədən bir saata qədər dəyişir və adətən qeyri-müəyyən adlandırılır. Bu videoların miniatürü adətən sözügedən YouTube istifadəçisini minimal və ya heç makiyajsız halda səmimi, gözləri yaşla dolu bir ifadə ilə göstərir. Sonuncu xüsusilə gözəllik YouTuberləri üçün geniş yayılıb. Bununla belə, bütün üzr videolarında üzr istəyən şəxs göstərilmir; videonu çəkən şəxs öz hərəkətlərinə haqq qazandıra və ya izah edə, imtina mədəniyyətinin qurbanı olduqlarını iddia edə və ya sadəcə olaraq müsbət reputasiyanı saxlamaq naminə qeyri-səmimi şəkildə üzr istəyə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan mediasında üzr videoları: İnsan hüquqları və penoloji təhlil
TradingView

thumb|Stas Bokov, COO TradingView, Çikaqodakı demo günündə

**TradingView** — texniki analiz platformasına əsaslanan treyderlər üçün veb xidməti və sosial şəbəkə. Layihə 2011-ci ilin sentyabrında başlamışdır. Tətbiqin pulsuz versiyası və artan xüsusiyyətləri olan 3 ödənişli abunə variantı var.

TradingView özəl investorlar üçün nəzərdə tutulub. Sayt 21 dil versiyasında mövcuddur. 2021-ci ilin oktyabr ayına olan auditoriya aylıq 29 milyon istifadəçidir (MAU).

## Əsas xüsusiyyətləri
* Birja, fyuçers və forex bazarlarında ticarət
* Texniki analiz platforması
* Treyderlər üçün sosial şəbəkə

## İstinadlar
Ticarət kanalı

**Ticarət kanalı** — birja ticarətinin texniki təhlili üçün termin, forex — bazar qiymətlərinin konsolidasiyası sahəsi. Ticarət kanallarının 2 növü var: üfüqi (düz) və meyilli (trend).

Adətən kanalın sərhədlərində əməliyyatların aparılması tövsiyə olunur. İki seçim var: ya kanal daxilində ticarət etmək (trenddən sonra) və ya kanalın kəsilməsi üçün əməliyyatlara girmək (çıxmaq, kanal zonasından çıxmaq).

Yalançı qırılmalardan ehtiyatlı olmalısınız — yalançı qırılma ilə qiymət kanalın hüdudlarından çox kənara çıxır (yuxarı, aşağı), lakin çox keçmədən kanalın hüdudlarına qayıdır və dövri olaraq inkişaf etməyə davam edir.

Bütün birja ticarət obyektlərinin qiymətləri kanallarla formalaşmır.

## Ticarət kanalının çıxışı
Ticarət kanalının qırılması mühüm ticarət siqnalı ola bilər. Breakout, qırılma istiqamətində sonrakı qiymət hərəkətini əhatə edir. Bir sıçrayışın etibarlılığı aşağıdakı amillərlə qiymətləndirilə bilər:

* Ticarət kanalının müddəti: nə qədər uzun olarsa, gələcəkdə mümkün irəliləyiş bir o qədər əhəmiyyətli olacaqdır.
* Kanal eni: dar kanallardan çıxan qırılmalar adətən xüsusilə etibarlı ticarət siqnalları verir.
* Breakout təsdiqi: trendi birləşdirən əsas səbəblərin və dəstəkləyici alışların (satışların) olması

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Sosialist Alternativ (Türkiyə)

**Sosialist Alternativ** — Türkiyədə kapitalist sistemindən faydalanmayanların siyasi ehtiyaclarını ifadə etmək üçün fəhlə sinfi partiyası üçün kampaniya aparan sosialist qrup. Onlar inanırlar ki, kapitalizmi devirmək üçün fəhlə və gənclərin güclü, mütəşəkkil hərəkatı irq və məzhəb ayrılıqlarını aradan qaldıra bilən və ətraf mühiti qoruya bilən yeni cəmiyyət qura bilər. Buna bankları və böyük biznesi dövlət mülkiyyətinə almaq, demokratik nəzarət və idarəetmə yolu ilə idarə etməklə nail olmaq olar. Bu, 24 iyun 2021-ci ilə qədər trotskiçi internasional olan Beynəlxalq Sosialist Alternativ ilə əlaqəli idi.

## Siyasi mövqeləri

### Beynəlxalq inqilab
"Sosialist Alternativ" zəhmətkeşlərin həyat səviyyəsini yaxşılaşdıran islahatları dəstəkləsə də, sosial dəyişikliklərə qəti şəkildə reformist münasibətin əleyhinədir. Qrup hesab edir ki, fəhlə sinfində bütün əsas problemlərin əsl mənbəyi olan kapitalist sistemin özünə meydan oxumaq üçün uzaqgörənliyə malik liderlik yoxdur. Kapitalizm beynəlxalq sistem olduğuna görə ona qarşı müxalifət beynəlxalq səviyyədə təşkil edilməlidir və bu məqsədlə onlar beynəlxalq fəhlə komitəsinə bağlı olmalıdırlar.

### Kürdüstan
"Sosialist Alternativ" şərh etmişdir ki, "münaqişə nəticəsində türk və kürd fəhlə sinfi arasında dərin parçalanma yaranmışdır və bu, istismara qarşı hər hansı birgə mübarizəyə maneə olmuşdur". Qrup Kobaninin müdafiəsinə çağırış etmişdir.

### Qadın hüquqları
"Sosialist Alternativ" hökumətin islamın məktəblərə təsirini artırmaq cəhdlərini və qızların evdə təhsil almaq üçün orta məktəbdən çıxarılmasına icazə verməsini tənqid etmişdir. Onlar bunun gender bərabərsizliyinin artmasına səbəb olacağını bildirmişdir.

### Fəhlə partiyası
"Sosialist Alternativ" fəhlə sinfinin birliyini müdafiə edir və hazırda türk və kürd solunu birləşdirən ən güclü təşəbbüs olan "Xalqların Demokratik Konqresi"ni (XDK) geniş şəkildə dəstəkləyir. Bununla belə, onlar XDK-yə tamamilə qeyri-tənqidi yanaşmırlar və qeyd etmişdilər ki, rəisləri müdafiə etmək işçi sinfinin kütləvi partiyasını qurmağın yolu deyil.

## İstinadlar
Amül qiyamı

**Amül qiyamı** — maoçu İran Kommunistləri İttifaqı (Sərbədaran) təşkilatı tərəfindən İran hökumətinə qarşı silahlı üsyan.

## Zəmin
İran Kommunistləri İttifaqı (Sərbədaran) və ya qısaca İKİ(S) xalq müharibəsini öz mübarizə xətti kimi qəbul edən maoçu bir təşkilat idi. Amül şəhristanı İKİ(S) tərəfindən inqilabi baza ərazisi kimi seçilmişdir.

## Tarixi
1982-ci ildə İKİ(S) Amül ətrafındakı meşələrdə qüvvələri səfərbər etmiş və İslam Respublikasına qarşı silahlı kampaniyaya başlamışdır. 25 yanvar 1982-ci ildə Siyamək Zaimin başçılığı ilə üsyan təşkil edilmişdir. Qiyam nəhayət uğursuz olmuş, bir çox İKİ(S) və maoçu liderlər güllələnmişdir. Zaim Amülü zorla geri aldıqdan sonra İnqilab Keşikçiləri tərəfindən həbs edilmiş və nəticədə atışmanın dayandırılmasına kömək etdiyi üçün verilən bəraətə baxmayaraq 1984-cü ildə edam edilmişdir.

## Nəticəsi
Üsyanın uğursuzluğundan sonra İKİ(S) rəhbərliyinin və üzvlərinin əksəriyyətinin həbs edilməsi və ya öldürülməsi ilə çətin bir dövr keçirmişdir. Bundan sonra partiya daxilində müxtəlif nəzəri və siyasi böhranlar yaşanmışdır.

## Həmçinin bax
* Ayətullah Şəriətmədari hərəkatı
* Türkiyədə maoçu üsyan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Iran: 32nd anniversary of the Amol uprising
* Photos of UIC(S) guerillas
Elliott dalğa nəzəriyyəsi

**Elliott dalğa nəzəriyyəsi** — qiymət qrafiklərində vizual modellər (dalğalar) sistemi vasitəsilə maliyyə bazarlarında proseslərin şərhi. Nəzəriyyənin müəllifi Ralf Elliott alternativ dalğaların səkkiz variantını müəyyən etmişdir (onlardan beşi trend boyunca, üçü isə trendin əleyhinədir).

## Tarixi
Birjada qiymət hərəkətlərinin təhlilinə dalğa yanaşması XX əsrin 30-cu illərində Ralph Nelson Elliott tərəfindən təklif edilmişdir. Kotirovka qrafiklərini öyrənərək qeyd etdi ki, birjalarda qiymətlər müəyyən modellərə (nümunələrə) görə inkişaf edir. Elliott qeyd etdi ki, ayrı-ayrı dalğa elementləri arasındakı əlaqə 13-cü əsrdə təklif olunan Fibonaççi ardıcıllığındakı rəqəmlərlə təsvir olunur. Bir dalğanın uzunluğunu bilməklə, növbəti dalğanın ən çox ehtimal olunan uzunluqlarını qəbul edə bilərik.

Elliott tərəfindən müəyyən edilmiş nümunələr formada təkrarlanma ilə xarakterizə olunur, lakin zaman və ya amplituda mütləq deyil. Ümumilikdə o, 13 tipik modeli (dalğalar) müəyyən etmişdir. Elliott bu nümunələri təsvir etdi və təsvir etdi, onların bağlamaları daha böyük, oxşar naxışlar əmələ gətirir, bu da öz növbəsində daha böyük ölçülü eyni naxışları əmələ gətirir və s. Elliott bu fenomeni dalğa prinsipi adlandırdı. Onun "Dalğa prinsipi" () kitabı 1938-ci ildə nəşr olunub. Sonradan Elliott "Təbiət Qanunu — Kainatın Sirri" () əsərində bu prinsipi universal bir qayda olaraq mümkün qədər geniş şərh etməyə çalışdı.

## Modellər
Qiymət cədvəlinə baxsanız, qiymət hərəkətlərinin alternativ fraqmentlərini müəyyən edə bilərsiniz.

### Beş dalğalı model
Bazarlarda qiymət hərəkətləri beş dalğa şəklində olur. Onlardan üçü (1, 3, 5) istiqamətli hərəkətə səbəb olur. Onlar iki əks istiqamətli dalğa ilə kəsişir (2.4). Birincisi sürücülük, impuls, ikincisi — düzəldici, geri çəkilmə adlanır.

* sürücülük (motiv): 1–3-5-A-C
* düzəldici: 2–4-B

Elliotta görə, beş dalğalı model üç sabit xüsusiyyətə malikdir: 2-ci dalğa heç vaxt 1-ci dalğanın başlanğıc nöqtəsini keçmir; dalğa 3 heç vaxt dalğaların ən qısası deyil; dalğa 4 heç vaxt dalğa 1-in qiymət ərazisinə daxil olmur. Hərəkət edən dalğalar beş dalğalı, korreksiyaedici dalğalar üç dalğalı quruluşa malikdir (variasiyalarla). Tam bir dövrə səkkiz dalğa və iki mərhələdən ibarətdir: daxili dalğaları rəqəmlərlə göstərilən beş dalğalı hərəkət mərhələsi və daxili dalğaları hərflərlə göstərilən üç dalğalı düzəliş mərhələsi. Əgər 2-ci dalğa 1-ci dalğanı düzəldirsə, onda A, B, C ardıcıllığı 1-dən 5-ə qədər dalğaların bütün ardıcıllığını düzəldir[3].

Dalğa prinsiplərinin tətbiqi ilə bağlı məhdudiyyətləri Elliott özü müəyyən etdi və bu prinsiplərin işləməyəcəyi şərtləri şərtləndirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Taymfreym

**Taymfreym** () və ya **ticarət dövrü** — qiymət qrafiki elementlərini (bar, Yapon şamdanı, xətt qrafiki nöqtəsi) qurarkən kotirovkaları qruplaşdırmaq üçün istifadə olunan vaxt intervalı.

Seçilmiş ticarət dövrü ərzində kotirovkaların ümumi tarixindən adətən yalnız açılış, maksimum, minimum və bağlanış qiymətləri qalır və əməliyyatların ümumi həcmi hesablanır, məsələn, bu müddət ərzində satılan səhmlərin sayı (). Xətt qrafiki üçün yalnız bir seçilmiş qiymət parametrindən istifadə edilə bilər (adətən bağlanış qiyməti).

Çox vaxt qiymət qrafiki adında ticarət dövrü istifadə olunur: dəqiqə (diaqramın hər bir elementi 1 dəqiqəlik məlumatlar əsasında qurulur), on beş dəqiqə, saatlıq, gündəlik (şəkildə), həftəlik.

Nə qədər təfərrüatlı tarixə baxmaq lazımdırsa, bir o qədər qısa ticarət müddəti seçməlisiniz. Bir gün ərzində hərəkətləri göstərmək üçün dəqiqədən saata qədər qrafiklərdən istifadə olunur. Bir neçə illik tarixi dövrləri nəzərdən keçirmək üçün adətən gündəlik və hətta həftəlik qrafiklərdən istifadə olunur.

Ticarət dövrlərini təyin etmək üçün, bir müddət və belə dövrlərin sayının rəqəmsal göstəricisini təyin etmək üçün adətən Latın hərfi (adətən kapital) şəklində qısaldılmış qeyddən istifadə edirlər:
* **M** dəqiqədir (M1 bir dəqiqəlik dövr, M10 on dəqiqəlik dövrdür).
* **H** — saat (H1 — saatlıq dövr, H4 — dörd saatlıq dövr).
* **D** gündür (D və ya D1 gün dövrüdür).
* **W** bir həftədir (W və ya W1 bəzən həftəlik dövrdür).
* **MN** aydır (MN və ya Mo aylıq dövrdür).
* **Y** ildir (Y və ya Y1 illik dövrdür).

## İstinadlar
Ralf Nelson Elliott

**Ralf Nelson Elliott** (; ) — amerikalı maliyyəçi, Elliott dalğa nəzəriyyəsinin yaradıcısı.

## Biqorafiyası
1880-ci illərin sonlarında Elliott ailəsi Texas ştatının San Antonio şəhərinə köçdü. 1891-ci ildən Meksikada dəmir yolu şirkətlərində müxtəlif vəzifələrdə işləməyə başlayır. 1896-cı ildə onun işi artıq bilavasitə mühasibat uçotu ilə bağlı idi. Dəmir yolu əməliyyatları haqqında əsas bilikləri ona dəmir yolu uçotunu təkmilləşdirməyə imkan verdi və sonrakı 25 il ərzində o, əsasən Meksika və Mərkəzi Amerikada dəmir yolu ilə bağlı müəssisələrdə rəhbər vəzifələrdə çalışdı. Öz tövsiyələri ilə bir neçə iri firmanı maliyyə çətinliyindən xilas edən Elliott yüksək ixtisaslı mütəxəssis kimi şöhrət qazandı. Nəhayət, 1920-ci ilin əvvəlində Nyu Yorka köçdü.

## Elliott dalğa nəzəriyyəsinin yaradılması
Elliottun görkəmli karyerasına əsaslanan reputasiyası, həmçinin müsbət rəylər qazanan ilk kitabları onun konsaltinq biznesinin böyüməsinə kömək etdi. Ancaq gələcəyi parlaq görünəndə səhhəti pisləşdi. 1929-cu ilə qədər xəstəlik zərərverici anemiyanın zəiflədən formasına çevrildi və onu yataq xəstəsi qoydu. Aktiv Elliott 58 yaşında təqaüdə çıxmaq məcburiyyətində qaldı.

Xəstəlik tutmaları arasında beynini məşğul etmək üçün ona nəsə lazım idi. Məhz bu zaman o, bütün diqqətini birjanın davranışını öyrənməyə yönəltdi. Bazar qiymət modellərini araşdıran Elliott, 75 illik bazar davranışını əhatə edən müxtəlif fond indekslərinin illik, aylıq, həftəlik, gündəlik, saatlıq və yarım saatlıq qrafiklərini tədqiq etdi. Bununla o, Latın Amerikası ilə bağlı əlyazmasında özünün elan etdiyi missiyanı yerinə yetirdi: "Hər şeyin bir səbəbi var və onu kəşf etməyə çalışmaq hər kəsin borcudur".

1934-cü ilin mayında Elliottun fond bazarının davranışı ilə bağlı müşahidələrinin nəticələri bütün zaman çərçivələrində fond indekslərinin qiymət dəyərlərinin dalğalarının hərəkətini tənzimləyən ümumi prinsiplər toplusunu formalaşdırmağa başladı. Hal-hazırda biz deyə bilərik ki, Elliottun bazarlar üzrə müşahidələri "fraktal"dır, lakin bu termin sonradan xaos nəzəriyyəsindən yaranmışdır, baxmayaraq ki, Elliott özü faktiki olaraq dalğa modellərinin komponentlərini və onların qarşılıqlı əlaqəsini təsvir etməkdə bu nəzəriyyədən xeyli irəlidə idi. Təcrübəli biznes təşkilatçısı bazar davranışını diqqətlə öyrənərək, bazar hərəkətlərinin arxasındakı təşkilatçılıq prinsipini kəşf etdi. Kəşf etdiyi naxışların tətbiqi təcrübəsi qazandıqca və onların ilkin tərtibatını düzəltdikcə onların dəqiqliyi onu heyrətləndirməyə başladı.

## İstinadlar

## Nəşr olunmuş ədəbiyyat
* *Tea Room and Cafeteria Management (1926)*
* *The Future of Latin America*
* *The Wave Principle (1938)*
* *The Financial World articles (1939)*
* *Nature’s Law — The Secret of the Universe (1946)*

## Xarici keçidlər
* http://www.elliottwave.com - финансовый анализ на основе Теории волн Эллиотта (английский)
* Грант Аракелян. *Волновой принцип Эллиотта*, с. 311–315. В его кн.: *Математика и история золотого сечения*. — М.: Логос, 2014, 404 с. — ISBN 978-5-98704-663-0.
Trend xətti

**Trend xətti** — müxtəlif növ birjalarda qiymət dəyişiklikləri tendensiyalarını müəyyən etmək üçün istifadə edilən texniki analiz aparatının elementi.

Trend xətləri bəzi riyazi funksiyalardan istifadə etməklə əldə edilən təhlil edilən göstəricilərin orta qiymətlərinin həndəsi ekranıdır. Bir tendensiya xəttinin qurulması üçün funksiyanın seçimi adətən məlumatların zamanla dəyişməsinin xarakteri ilə müəyyən edilir.

Üç növ tendensiya var:

* "boğa" (artan) — qiymətlər yüksəlir (buynuzlarını yuxarı qaldıran öküzlə müqayisədə);
* "ayı" (düşən) — qiymətlər düşür (pəncəsini aşağı vuran ayı ilə müqayisədə);
* "kambala" (yan) — qiymətlər qiymət aralığındadır. Tipik olaraq, konsolidasiya sonrakı yüksəliş və ya enişdən əvvəl baş verir.

## İstinadlar
Birləşmiş İyun Hərəkatı

**Birləşmiş İyun Hərəkatı** (BİH; ; **BHH**) — Türkiyədə solçu, kommunist və sosialist partiyaları, marksist–leninist siyasi təşkilatları, müstəqil şəxsləri və müxtəlif solçu qeyri-hökumət təşkilatlarını birləşdirən siyasi koalisiya.

BİH hərəkatın qurucuları tərəfindən antikapitalist, antiimperialist, antifaşist və antimürtəce siyasi ittifaq kimi müəyyən edilmişdir. "İyun Hərəkatı" Azadlıq və Həmrəylik Partiyası, Kommunist Partiyası, Türkiyə Xalq Kommunist Partiyası, Əməkçi Hərəkatı Partiyası, Sosialist Qurtuluş Partiyası və İnqilabçı Hərəkat daxil olmaqla geniş qrup və siyasi partiyalardan ibarət idi.

2015-ci ilin fevralında XDP fəxri sədri və XDK-nin sözçüsü Ərtoğrul Kürkçü "Birləşmiş İyun Hərəkatı"na 2015-ci ilin iyununda keçiriləcək ümumi seçkilərə ortaq siyahı şəklində qatılmaq təklifi ilə müraciət etmişdir.

## Həmçinin bax
* Xalqların Demokratik Konqresi
* Xalqların Birləşmiş İnqilabi Hərəkatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Xalqların Demokratik Konqresi

**Xalqların Demokratik Konqresi** (XDK; , **HDK**) — Türkiyədə çoxlu solçu siyasi hərəkatların, təşkilatların və partiyaların ittifaqı. Məqsədi Türkiyə siyasətini əsaslı şəkildə yenidən yaratmaq və etnik, dini və ya cinsi ayrı-seçkiliklə üzləşən istismar edilmiş şəxsləri təmsil etməkdir. Konqres antikapitalistdir və 15 oktyabr 2011-ci ildə təsis edilmişdir. Çoxsaylı konfranslar təşkil edir və rəsmi konqreslər keçirir. 2012-ci ildə Konqres onun siyasi qanadı kimi fəaliyyət göstərəcək yeni partiya – Xalqların Demokratik Partiyası (HDP) təsis etmişdir. Solçu qrupların oxşar ittifaqı olan "Birləşmiş İyun Hərəkatı" 2014-cü ildə təsis edilmişdir.

## Məqsədlər
Konqres dini və ya etnik ayrı-seçkiliklə üzləşən istismar edilən fərdlər, eləcə də azlıqlar üçün platforma təmin etmək məqsədi daşıyır. Konqres qadın hüquqlarının tərəfdarıdır və beləliklə, bir kişi və bir qadın sözçü ilə birgə liderlik sistemi fəaliyyət göstərir. Konqres xüsusilə kürd azlığını təmsil etmək məqsədi daşıyır və azlıqların hüquqlarının konstitusiya ilə təsbit edilməməsini tənqid edir. Konqresin təmsil etmək məqsədi daşıdığı digər azlıqlar ələvilər, ermənilər, aysorlar, azərbaycanlılar, çərkəzlər, lazlar, LGBT icması və romani xalqıdır. Konqres kapitalizmi və işçilərin istismarı kimi gördükləri halları kəskin tənqid edir.

## Həmçinin bax
* Birləşmiş İyun Hərəkatı
* Xalqların Birləşmiş İnqilabi Hərəkatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A full list of the Congress members
Mexaniki ticarət sistemi

**Mexaniki ticarət sistemi** (MTS) — birja və ya birjadankənar qiymətli kağızlar bazarlarında alqı-satqı zamanı əməliyyatların açılması, aparılması və bağlanması üçün tam rəsmiləşdirilmiş qaydalar toplusu. Əgər sistemin qaydalarında qeyri-səlis parametrlər varsa (məsələn: “kifayət qədər böyük şam”, “aydın ifadə olunan tendensiya” və s.), onda belə sistem mexaniki deyil. Mexanik ticarət sistemləri tez-tez avtomatik sistemlər (ATS) və ya ticarət robotları ilə eyniləşdirilir - treyderlərin fəaliyyətini tam və ya qismən avtomatlaşdırmaq üçün hazırlanmış proqramlar. Bununla belə, hər mexaniki sistem eyni zamanda avtomatik deyil: sistemdə rəsmiləşdirilməsinə baxmayaraq, proqramlaşdırıla bilməyən qaydalar ola bilər. Bundan əlavə, treyder mexaniki sistemdən istifadə edərək onun qaydalarına əl ilə riayət etməklə ticarət edə bilər

ATS şəklində mexaniki sistemin tətbiqi vəziyyətində, avtomatlaşdırma səviyyəsi fərqli ola bilər — treyderə qərar qəbul etməkdə kömək etməkdən alqoritmik ticarət metodlarından istifadə edərək birjada sifarişlərin avtonom şəkildə yerləşdirilməsi və geri götürülməsinə qədər. Proqramın əlavə funksiyaları yerinə yetirməsi də mümkündür - təqdim edilmiş sifarişlərə nəzarət, əməliyyatların monitorinqi, qrafik və hesabatların təqdim edilməsi ilə ticarətin təhlili.

Mexanik ticarət sistemini ilk təyin edənlərdən biri 1992-ci ildə N. C. Balsara, ardınca Tuşar S. Çande 1997-ci ildə “*Beyond Technical Analysis*” kitabında çıxış etmişdir. Mexanik ticarət sistemindən istifadə edən ən böyük fondlardan biri Ceyms Saymons tərəfindən təsis edilmiş və 100 milyard dollara yaxınlaşan aktivləri olan Renaissance Technologies-dir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* М. Матвейченков. Лишние люди // Вокруг света. — 2010. — № 3.
* А. Мигдал. Автоматизированная корысть // Вокруг света. — 2010. — № 3.
* Р. Пардо. Разработка, тестирование, оптимизация торговых систем для биржевого трейдера / Пер. с англ. А. Полесчук. — М.: Минакс, 2002.
* Н. В. Солабуто. Трейдинг: торговые системы и методы. — СПб.: Питер, 2010.
* D-Штрих — официальный сайт журнала D-Штрих, посвящён алгоритмической торговле.
İnqilabçı Hərəkat

***İnqilabçı Hərəkat*** () və ya tam adı ilə **İmperializmə və Oliqarxiyaya Qarşı İnqilabi Hərəkat** () —  İnqilab yolu ənənəsinin davamı olaraq nəşr olunan aylıq siyasi jurnaldır. Bu günə kimi 49 sayı işıq üzü görüb, ilk nömrəsi 1 fevral 1997-ci ildə çap olunub. 

2004-cü ildə jurnalın yazarlarından olan Öndər Babatın öldürülməsi 2007-ci ildə THKP-C/Dev-Yol əməliyyatı zamanı jurnalla əlaqəsi olan bir çox adamın məhkəməsi, 2010-cu ildə isə baş redaktorunun məhkəməsi ilə gündəmə gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Derginin sitesi 
* Twitter 
* Facebook 
* Dergi Sahibine "Anonim Örgüt Propagandası"ndan Ağır Ceza
* Devrimci Hareket Dergisi:Yazarımız Mehmet Yeşiltepe Bir Komployla Karşı Karşıya
* Yeşiltepe neden içeride?
Ceyms Saymons

**Ceyms Harris «Cim» Saymons** (; ) — amerikalı riyaziyyatçı, akademik, investor və xeyriyyəçi

1982-ci ildə Simons Renaissance Technologies investisiya şirkətini qurdu. Simons şirkətin idarəedici olmayan direktoru olaraq qalır. Simons 2007-ci ildə[3] təqribən 2,8 milyard dollar, 2006-cı ildə 1,7 milyard dollar[4], 2005-ci ildə 1,5 milyard dollar (həmin il hedc fond meneceri üçün ən böyük gəlir) və 2004-cü ildə 670 milyon dollar qazandı. Təxminən 8,5 milyard dollarlıq xalis sərvəti ilə Simons Forbes jurnalı tərəfindən 2010-cu ildə dünyada 80-ci və Amerikada 57-ci yerdə idi. Financial Times Ceyms Saymonsu 2006-cı ildə "ən ağıllı milyarder" adlandırdı.

The Economist-ə görə, bütün zamanların ən uğurlu investoru

## İstinadlar
Kobani işi

**Kobani işi** () — Xalqların Demokratik Partiyasının (HDP) siyasətçilərinin 2014-cü ilin oktyabrında Kobani etirazları zamanı 37 nəfərin ölümünə səbəb olmaqda və "dövlətin birliyini və ərazi bütövlüyünü" pozmaqda ittiham olunduğu hüquqi prosedur. Etirazlar HDP-nin Kobanini mühasirəyə alan İslam Dövlətinə (İD) qarşı Türkiyə hökumətindən dəstək tələb etməsi ilə başlamışdır. Türkiyə hökuməti və prokuroru HDP-nin belə tələbləri terror təşkilatı kimi gördüyü Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) sifarişi əsasında irəli sürdüyünü iddia etmişdir. Etirazlarla bağlı istintaq 2014-cü ildə başlasa da, ittiham aktı 2020-ci ilin dekabrında təqdim edilmiş və məhkəmə prosesi 2021-ci ilin aprelində başlamışdır.

## Zəmin
2014-cü ilin oktyabrında Türkiyənin kürdlərin çoxluq təşkil etdiyi bölgələrdə İD-nin Suriyanın əsasən kürdlərin yaşadığı Kobani şəhərini mühasirəyə almasına qarşı etirazlar başlamışdır. Suriyadan Türkiyəyə 200 minə yaxın qaçqın daxil olmuşdur. Türkiyə hökumətinin mühasirəyə yanaşması ilə kifayətlənməyən HDP Kobanidə baş verəcək qırğına qarşı etirazlara çağırmışdır. Etirazlar Hürr Dava Partiyasının əks etirazları ilə qarşılanmışdır. HDP Türkiyə Böyük Millət Məclisində etiraz aksiyalarının araşdırılmasını tələb etsə də, onların tələbləri təmin edilməmişdir.

## İstintaq
Hüquqi araşdırma 2014-cü ildə başlamışdır, lakin HDP-nin keçmiş həmsədrləri Səlahəddin Dəmirtaş və Fiqan Yüksəkdağ yalnız 2019-cu ildə dindirilmişdir. 2021-ci ilin sentyabr ayında Qars bələdiyyə sədri Ayxan Bilgən və ya millət vəkilləri Sırri Sürəyyə Öndər və Ayla Akat Ata kimi bir neçə HDP siyasətçisinə qarşı həbs qətimkan tədbiri seçilmişdir. Həmin ilin oktyabrında istintaq BDP-nin həbsdə olan sabiq millət vəkilləri Səbahət Tuncəl, Aysəl Tuğluq və Gültan Kışanakla bağlı yeniliklərlə genişlənmişdir. İttihamnamə 30 dekabr 2021-ci ildə Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinin Dəmirtaşın 22 dekabr 2021-ci ildə azadlığa buraxılmasına qərar verməsindən sonra təqdim edilmişdir. 2022-ci ilin aprelində prokurorluq Kobani etirazlarının maliyyə aspektləri ilə bağlı istintaqı genişləndirdi və HDP siyasətçilərinin etirazlardan zərər çəkən insanlara maliyyə dəstəyi verdiyinə görə həbsə order vermişdir.

### İttiham aktı
30 dekabr 2020-ci ildə ittiham tərəfi HDP-nin 108 siyasətçisinə qarşı ittiham irəli sürdüyü 3500 səhifədən çox iddianaməni Ankara məhkəməsinə təqdim etmişdir. 7 yanvar 2021-ci ildə məhkəmə ittiham aktını qəbul etmişdir. Həmin ay və bu iddianaməyə əsaslanaraq Milliyyətçi Hərəkat Partiyasından (MHP) Dövlət Baxçalı HDP-nin bağlanmasını tələb etmişdir. Digər tanınmış müttəhimlər (yuxarıda qeyd olunanlarla yanaşı) Əhməd Türk, Əminə Ayna, Ərtoğrul Kürkcü, Gülsər İldırım, Yurdusev Özsökmənlər və Hatip Diclədir.

## İstinadlar
Pattern (texniki analiz)

300px|thumb|Üçbucaq
**Pattern** ( — model, nümunə) — texniki təhlildə qiymət, həcm və ya göstərici məlumatlarının sabit, təkrarlanan birləşmələri deyilir. Nümunə təhlili texniki təhlilin aksiomlarından birinə əsaslanır: "tarix özünü təkrarlayır" — məlumatların təkrar birləşməsinin oxşar nəticəyə səbəb olduğuna inanılır.

Nümunələrə texniki analizin “şablonları” və ya “rəqəmləri” də deyilir.

Nümunələr şərti olaraq aşağıdakılara bölünür:

* Qeyri-müəyyən (cari trendin ya davamına, ya da dəyişməsinə səbəb ola bilər). Bunlara "bayraqlar" və "paz" daxildir.
* Mövcud trendin davamı üçün nümunələr. Bunlara “bayraq”, “fimpel” və başqaları daxildir.
* Mövcud trendi dəyişdirmək üçün nümunələr. Bunlara baş və çiyinlər, ikiqat və üçlü üstlər (ikiqat və üçlü altlıqlar), almaz və başqaları daxildir.

## Ən çox yayılmış nümunələr
* Baş və çiyinlər (ters çevrilmiş baş və çiyinlər) — Trendin geri çevrilməsi nümunəsi. Qrafik insan başı (pik) və yanlarda çiyinlər (kiçik zirvələr) kimi göründüyü üçün belə adlandırılıb. Qiymət çuxurları birləşdirən xətti pozduqda, nümunə tam hesab olunur və kotirovkaların aşağı düşməsi ehtimalı var. "Tərsinə çevrilmiş baş və çiyinlər" - təsvir edilmiş naxış qrafikdə tərs görünür.
* İkiqat üst (ikiqat alt)
* Üçlü üst (üçlü alt)
* Bayraq yüksəliş trendi daxilində konsolidasiya nümunəsidir (paraleloqramı xatırladır). Adətən üç gündən üç həftəyə qədər davam edir.
* Pennant — model "bayrağa" bənzəyir, lakin simmetrik üçbucaq şəklində üfüqi şəkildə yerləşir. Bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər davam edir.
* Üçbucaq davam nümunəsidir. Artan (yan tərəfə yönəldilmiş, qiymət yüksəklikləri eyni səviyyədədir, aşağı qiymətlər yüksəlir), enən (yüksəyə qarşı ) və simmetrik üçbucaqlar (geniş qiymət diapazonu yuxarıdan və aşağıdan tədricən azaldıldığında konsolidasiya nümunəsi kimi formalaşır, alıcıların və satıcıların təzyiqi altında) var. 
* Tutacaqlı kubok (və şaquli əks) uzunmüddətli trendin davamı nümunəsidir. Diaqramdakı rəqəm kiçik sapı olan bir fincana bənzəyir. 7-8 həftəlik bir nümunə formalaşır. Modelin adı Investor’s Business Daily-nin yaradıcısı Vilyam O'Nill tərəfindən təyin edilmişdir.
* Almaz

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Ekvadorda münaqişə (2024)

**Ekvadorda münaqişə** — 9 yanvar 2024-cü ildə Ekvadorda ölkə hökuməti tərəfindən bir neçə mütəşəkkil cinayətkar qrupa, xüsusən də "Los Choneros"a qarşı başladılan silahlı münaqişə.

Quayakil boyu silahlı hücumlar haqqında hesabatlar geniş yayılmışdı. Bunlar ilk növbədə həbsxanalarda, bazarlarda, yollarda və universitetlərdə baş vermişdi. Genişmiqyaslı hücumlar "Los Choneros" lideri Xose Adolfo Masias Vilyamarın Quayaquil həbsxanasından qaçmasına və prezident Daniel Noboanın fövqəladə vəziyyət elan etməsinə verilən cavabların idi.

## Münaqişə
9 yanvarda Ekvadordakı silahlı qruplar "müharibə təhdidləri" ilə çıxış edərək ölkə prezidentini silahlı daxili qarşıdurma vəziyyəti elan etməyə və bu qruplara qarşı hərbi əməliyyatlara icazə verməyə vadar etmişdir.

Həmin gün "Los Choneros" qruplaşmasına üzv olan silahlı şəxslər Quayakil şəhərindəki "TC Televisión" studiyasına zorla daxil olmuş və canlı xəbər yayımı zamanı jurnalistləri girov götürmüşdülər. Günün sonunda Ekvador polisi telestudiyaya basqın etmiş, jurnalistləri azad etmiş və dəstə üzvlərini götürmüşdür.

Eyni zamanda, başqa bir qrup polisləri girov götürərək onları hadisələri Noboanın elan etdiyi fövqəladə vəziyyətə reaksiya kimi xarakterizə edən bir mesaj oxumağa məcbur etmişdir. Bundan əlavə, Quayakil Universitetinin kampusunda adam oğurluğu hadisəsi baş vermiş. Burada tələbələr sinif otaqlarında barrikada qurmuşdular.

Kəşfiyyat analitikləri hücumların 2023-cü ilin dekabrında həbslər dalğasına səbəb olan siyasi xadimlər, təhlükəsizlik rəsmiləri və cinayətkar dəstələr arasında əlaqələri araşdıran "Metastaz" əməliyyatı ilə əlaqəli olduğuna inanırlar.

Dinc sakinlərə bir neçə hücumun edildiyi qeydə alınmışdır. Quayakildə "Albán Borja" ticarət mərkəzində iki mülki şəxs güllələnərək öldürülmüşdür. Həbsxana gözətçilərinin edam edildiyini göstərən videolar internetdə yayılmağa başlamışdır, digərləri isə prezident Noboa ilə dialoq tələb edərək daha çox mühafizəçini öldürməyə davam edəcəkləri ilə hədələmişdilər.

Sahibkarları və müştəriləri silahlı hücumlardan qorumaq üçün Kuito, Quayalil və Los-Valles kimi şəhərlərdə banklar, bazarlar və mağazalar bütün ölkə üzrə bağlanmışdır.

## İstinadlar
Səhm üzrə mənfəət

**Səhm üzrə mənfəət** (, ) — şirkətin bölüşdürülə bilən xalis mənfəətinin adi səhmlərin orta illik sayına nisbətinə bərabər olan maliyyə göstəricisi. Səhm üzrə mənfəət fond bazarında fəaliyyət göstərən şirkətlərin investisiya cəlbediciliyini və səmərəliliyini müqayisə etmək üçün istifadə olunan əsas göstəricilərdən biridir.

## Səhm üzrə mənfəətin hesablanması
Səhm üzrə mənfəət düsturla müəyyən edilir:

: EPS=\frac{I_N-D_P}{S_A},

burada I_N — hesabat dövrünün xalis mənfəətidir,
D_P — imtiyazlı səhmlər üzrə dividendlər,
S_A — hesabat dövrü ərzində dövriyyədə olan adi səhmlərin orta çəkili sayıdır.

S_A hesablanarkən hesabat dövründə adi səhmlərin sayında baş vermiş bütün dəyişikliklər nəzərə alınır.
Hesablanmış EPS dəyəri sıfırdan azdırsa, **səhm üzrə itki** haqqında danışmaq mənasızdır.

Faktiki dövriyyədə olan səhmlərin sayı nəzərə alınmaqla hesablanan **səhm üzrə əsas mənfəət** () adlanır.

Həmçinin, səhmlərin sayında mümkün dəyişiklikləri və digər qiymətli kağızların adi səhmlərə çevrilməsi (məsələn, opsionların həyata keçirilməsi, istiqrazların konvertasiyası, yeni səhmlərlə imtiyazlı dividendlərin ödənilməsi).

## Səhm üzrə mənfəətin hesablanması üçün düstur
IAS 33 standartına əsasən, hesabat dövrü üçün səhm üzrə mənfəətin hesablanması üçün ümumi düstur belədir:

Səhm üzrə əsas mənfəət = Adi səhmdarlara aid edilən dövr üzrə mənfəət (zərər) / Hesabat dövründə dövriyyədə olan adi səhmlərin orta çəkili sayı

adi səhm kapital aləti olduqda və adi səhmlərin sahiblərinə aid edilən dövr üçün mənfəət (zərər) gəlir vergisi, nəzarət hüququ olmayan səhmdarların səhmləri, imtiyazlı səhmlər üzrə dividendlər, adi səhmlərin orta çəkili sayı çıxılmaqla konsolidasiya edilmiş mənfəətdir. hesabat dövrü ərzində dövriyyədə olan — dövrün əvvəlində dövriyyədə olan və buraxılış tarixi və şərtləri nəzərə alınmaqla, dövr ərzində buraxılmış yeni adi səhmlərin sayına uyğunlaşdırılmış adi səhmlərin sayı.

## İstinadlar
Xose Adolfo Masias Vilyamar

**Xose Adolfo Masias Vilyamar** (; ; ləqəbi: **Fito**) — Ekvador narkotik alverçisi və "Los Choneros" kartelinin hazırkı lideridir. O, sələfi Xorxe Luis Sambranonun öldürülməsindən sonra 2020-ci ildə rəhbərliyi öz üzərinə götürmüşdür. Vilyamar 2011-ci ildən həbsdə olmuşdur. O, əvvəllər həbsxanadan qaçmış və 2013-cü ildə fərarilik həyatı yaşamışdır. Vilyamar 2024-cü ilin yanvarında yenidən həbsxanadan qaçaraq Ekvadorda altmış gün ərzində fövqəladə vəziyyət elan edilməsinə və 2024-cü ildə Ekvadorda münaqişənin başlamasına səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
Maliyyə əmsalları

**Maliyyə əmsalları** () — şirkətin maliyyə fəaliyyətini əks etdirən və maliyyə hesabatı məlumatları əsasında hesablanan müxtəlif göstəricilər. Mənbələr ola bilər: balans hesabatı, mənfəət və zərər haqqında hesabat, bölüşdürülməmiş mənfəət haqqında hesabat, pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat. Onlar bütün milli iqtisadiyyatın cari vəziyyətini və inkişafını təsvir edən makroiqtisadi göstəricilərlə ziddiyyət təşkil edir.

## Tərifi
Amerikalı professor Stiven Rossun fikrincə, maliyyə əmsalları şirkətin maliyyə məlumatlarından götürülmüş və müqayisə üçün istifadə olunan əmsallardır. Bu halda əmsal başqa bir ədədə bölünmüş ədəddir.

## Maliyyə əmsallarından istifadə
Maliyyə əmsallarından istifadə olunur:
* kredit riskini qiymətləndirmək üçün kreditorlar;
* gələcək mənfəət və dividendlər haqqında fərziyyələr formalaşdırmaq üçün investorlar;
* maliyyə menecerləri qəbul edilən idarəetmə qərarlarının effektivliyi haqqında məlumat əldə etmək.

Maliyyə əmsalları biznesin bir çox aspektlərini ölçür, lakin adətən maliyyə hesabatlarından ayrı olaraq istifadə edilmir. Maliyyə əmsalları ənənəvi olaraq maliyyə hesabatlarının təhlilinin tərkib hissəsidir. Əmsallar müqayisə etməyə imkan verir:
* şirkət;
* sənaye;
* eyni şirkətin müxtəlif fəaliyyət dövrləri;
* sənaye orta göstəriciləri ilə müqayisədə şirkət performans nəticələri.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Türkiyə Xalq Qurtuluş Partiyası-Cəbhəsi

**Türkiyə Xalq Qurtuluş Partiyası-Cəbhəsi** (TXQP-C; , **THKP-C**) — Türkiyədə marksist–leninist partizan qruplaşması. 1970-ci ildə Münir Ramazan Ağtolqa, Yusif Küpəli və Mahir Çayan tərəfindən təsis edilmişdir. Türkiyə Xalq Qurtuluş Partiyası (THKP) siyasi qanadı, Türkiyə Xalq Qurtuluş Cəbhəsi (THKC) isə silahlı qanadı idi.

## Məhkəmələr və həbsxanadan qaçmaq
THKP-C partizanlarının həbsindən sonra məhkəmələr başlamışdır. Çayan və Bardaqçı edamla cəzalandırılacaqdı, lakin 29 noyabr 1971-ci ildə 2 THKO və 3 THKP-C partizanı həbsxanadan qaçmışdır.

## Bardaqçının ölümü
Həbsxanadan qaçdıqdan sonra Çayan və Bardaqçı qərar vermişdilər ki, Çayan kənd partizan birliklərinin başçısı, Bardaqçı isə şəhər partizan birliklərinin başçısı olmuşdur. 19 fevral 1971-ci il saat 07:00-da Arnavutköydə Bardaqçı öldürülmüşdür. Bununla da THKC-nin şəhər partizan ittifaqı məğlub olmuşdur.

## Qızıldərə işi
THKC-nin Qara dəniz kənd partizan dəstəsi və bəzi THKO partizanları 26 mart 1972-ci ildə Ünyedə 2 kanadalı və 1 ingilis radar texnikini qaçırmışdılar. İnqilabçılar 30 mart 1972-ci ildə Tokat, Niksar, Qızıldərə kəndində Türkiyə əsgərləri tərəfindən mühasirəyə alınmışdır. Əvvəlcə əsgərlər yaraqlılarla danışıqlar aparmaq istəmişdilər. Daha sonra əsgərlər silahlılara atəş açmış, nəticədə Mahir Çayan həlak olmuşdur. Çayanın ölümündən sonra silahlılar texnikləri öldürmüşdülər və toqquşma başlamışdır. Qarşıdurmadan sonra 9 partizan həlak olmuşdur. Səffət Alp (THKP-C-dən) tutulmuşdur, lakin sonradan əsgərlər tərəfindən öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Sosialist Demokratiya Partiyası

**Sosialist Demokratiya Partiyası** (, SDP) — Türkiyədə sosialist partiya. Üzvlərinin əksəriyyəti əvvəllər ÖDP daxilində Sosialist Fəaliyyət Platforması adlı müxalifət qrupunda idi. Onlar kürdyönümlü DEHAP və ifrat solçuluqla daha sıx əlaqələri müdafiə edərək özəlləşdirmə və Avropa İttifaqına üzvlük əleyhinə kampaniya aparırdılar. Onların fikirləri əksər ÖDP filialları tərəfindən "çox mühafizəkar" görüldü və onlar 2001-ci ildə partiyanı tərk etmişdilər.

SDP 28 avqust 2002-ci ildə təsis edilmişdir. O, 2002 və 2004-cü il seçkilərində iştirak etməmiş, lakin solçu seçki ittifaqlarını dəstəkləmişdir. 2005-ci ilin yayında daha geniş birləşmə üçün danışıqlar aparmaq üçün Sosialist Forumu elan etmiş və bu, nəticəsiz qalmışdır. 2007-ci il seçkilərində Demokratik Cəmiyyət Partiyasının müstəqil namizədlərini dəstəklədiyini bəyan etmişdir. 2007-ci ildə TBMM-yə seçilən Akın Birdal SDP-nin fəxri sədridir.

Böyük bir daxili mübahisədən sonra Türkiyə solunun nüfuzlu adı olan Mehri Belli də daxil olmaqla bir sıra qurucu üzvlər 2008-ci ildə istefa vermişdir. 2004-cü ildən bəri Türkiyənin yeganə qadın partiya sədri vəzifəsini icra edən Filiz Qoçali 2009-cu ildə istefa vermişdir.

Partiya 2012-ci ildə Xalqların Demokratik Partiyasının yaradılmasında mühüm rol oynayan siyasi təşəbbüs olan Xalq Demokratik Konqresinin iştirakçılarından biri idi.

Partiya 2015-ci ildə özünü buraxmış və Birləşmiş İnqilab Partiyasına qoşulmuşdur.

## İstinadlar
Sürətli likvidlik

**Sürətli (tez) likvidlik nisbəti** () — yüksək likvidli cari aktivlərin qısamüddətli öhdəliklərə (uzunmüddətli öhdəliklər) nisbətinə bərabər olan maliyyə əmsalı. Məlumat mənbəyi cari likvidliklə eyni şəkildə şirkətin balans hesabatıdır, lakin ehtiyatlar aktivlər kimi nəzərə alınmır, çünki satılmağa məcbur edilərsə, itkilər bütün dövriyyə kapitalı arasında ən böyük olacaqdır. Müəssisənin qısamüddətli öhdəliklərini ən likvid aktivlərlə ödəmək qabiliyyətini göstərir.

\mbox{К}_\mbox{бл} = {\mbox{Cari aktivlər} - \mbox{Ehtiyatlar}\over \mbox{Cari məsuliyyət}}

və ya

\mbox{К}_\mbox{бл} = {\mbox{Qısamüddətli debitor borcları} + \mbox{Qısamüddətli maliyyə investisiyaları} + \mbox{Qısamüddətli öhdəliklər}\over \mbox{Təxirə salınmış gəlir} - \mbox{Gələcək xərclər üçün ehtiyatlar} - \mbox{Gələcək xərclər üçün ehtiyatlar}}

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Xalqların Demokratik Partiyasının bağlanması işi

**Xalqların Demokratik Partiyasının bağlanması işi** — Xalqların Demokratik Partiyasının (HDP) bağlanmaqla hədələndiyi, yüzlərlə siyasətçisinin isə beş il müddətinə siyasi qadağa ilə üzləşdiyi hüquqi prosedur. HDP-nin Kürdüstan Fəhlə Partiyası (PKK) ilə təşkilati əlaqələri olmaqda ittiham edilmişdir.

## Zəmin
Keçmişdə bir neçə kürdyönümlü partiyalar qadağan edilmişdir. Həmçinin, kürdyönümlü siyasətçilər tez-tez qanuni təqib və həbs cəzaları ilə üzləşmişlər. Daxili İşlər Nazirliyi 2019-cu ilin mart ayında keçirilən bələdiyyə seçkilərindən bəri onlarla seçilmiş HDP bələdiyyə sədrini vəzifəsindən azad etmiş, İslam Dövlətinin (İD) həyata keçirdiyi Kobaninin mühasirəsi zamanı Kobanidə kürd əhaliyə dəstək verən Kobani etirazlarına görə yüzdən çox siyasətçi ömürlük həbslə hədələmişdir. Türkiyə hökumətinin bir neçə nümayəndəsi HDP-ni terror təşkilatı olmaqda ittiham etmiş və MHP lideri Dövlət Baxçalı onun bağlanmasını tələb etmişdir. Baxçalı bildirmişdir ki, dövlət ittihamçısı bağlanma işi başlamazsa, MHP-nin özü Türkiyə Partiya qanunu ilə bağlı onun bağlanmasını tələb edəcək. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da partiya liderlərini terrorçu adlandırmışdır. Millət vəkili Maral Danış Beşdaş məhkəmənin partiyanın bağlana biləcəyini, ancaq partiyanın hərəkatının bağlana bilməyəcəyini bildirmişdir. Partiyanın həmsədri Mithat Səncər kürdyönümlü partiyaların bağlandığı vaxtlarda olduğu kimi, hərəkatın başqa bir partiyada yenidən toplanacağını qeyd etmişdir. HDP-yə qarşı iddia qaldırıldığı gün HDP üzvü olan millət vəkili Ömər Faruq Gərgərlioğlu deputat toxunulmazlığından məhrum edilmişdir. Partiyanın bağlanması üçün Konstitusiya Məhkəməsi hakimlərinin üçdə ikisinin səs çoxluğu buna uyğun qərar verməlidir.

## Həmçinin bax
* Kobani işi
* Demokratik Cəmiyyət Partiyasının bağlanması işi

## İstinadlar
İnvestisiya edilmiş kapitalın rentabelliyi

**İnvestisiya edilmiş kapitalın rentabelliyi** () — ilkin olaraq 1996-cı ildə Deutsche Bank-ın kapital tədqiqat departamenti tərəfindən hazırlanmış korporativ gəlirliliyin qabaqcıl ölçüsü (hazırda DWS Qrupunun bir hissəsidir). Bu nisbət vergilərdən sonra və ödənilən faizdən əvvəl pul vəsaitlərinin hərəkətini istifadə edilmiş kapitalın ümumi dəyəri ilə müqayisə edir və şirkətin investisiyalarından pul gəlirləri əldə etmək qabiliyyətinin faydalı ölçüsüdür.

Nisbət ROE-yə bənzəyir, lakin sərbəst pul vəsaitlərinin hərəkəti nəzərə alınmaqla və şirkətin qiymətli kağızlarının bütün sahibləri tərəfindən maliyyələşdirilən aktivlər nəzərə alınmaqla şirkətin dəyəri əsasında hesablanır.

## Hesablama
CROCI, aktivlərin bütün köhnəlmə müddəti ərzində kapitalın ümumi dəyərini (yatırılan ümumi kapital) investisiya etdikdən sonra şirkətin sərəncamında qalan vergidən sonrakı ümumi pul vəsaitlərinin hərəkətinin daxili gəlir dərəcəsi kimi hesablanır. Riyazi olaraq, amortizasiyanın iqtisadi amortizasiya olduğunu (şirkətin aktivlərinin faktiki olaraq nə qədər davam edəcəyinin təxmininə əsaslanaraq) və kapital məsrəflərinin yalnız texniki xidmət xərclərini əhatə etdiyini fərz etsək, bu, müəyyən bir il üçün sərbəst pul axınının istifadə edilmiş xalis kapitala nisbətinə bərabərdir.

: CROCI =  = 

CROCI, Deutsche Bank tərəfindən hesablanmışdır:

: CROCI =  = 

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* https://dws.com/en-gb/capabilities/active/croci/the-croci-way/
* Change is coming: A framework for climate change – a defining issue of the 21st century
* Workshop V: Relative Valuation
Uğur Bayraqtutan

**Uğur Bayraqtutan** () — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 24, 25, 26, 27 və 28-ci çağırış deputatı.

## Həyatı
Uğur Bayraqtutan 1965-ci ildə Artvin ilində anadan olub. Ankara Universitetinin Hüquq bölməsini bitirib.

Artvin Vəkillər Kollegiyasında İdarə Heyətinin üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Siyasətə Sosial Xalqçı Partiyasında (SHP) qoşulub. SHP Artvin il şöbəsinin sədr müavini olub. Daha sonra siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında (CHP) davam edib. CHP Artvin ilçə İdarə Heyətinin üzvü, CHP Artvin İntizam Şurasının sədri, CHP Artvin Seçim Komitəsinin sədri, CHP Artvin il İdarə Heyətinin üzvü və CHP Artvin il sədri vəzifələrində təmsil olunub. 2014–2023-cü illərdə CHP Ali İntizam Şurasının sədri olub. 2011, iyun 2015, noyabr 2015, 2018 və 2023-cü illərdə Artvin ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 24, 25 və 26-cı çağırışda Konstitusiya Komissiyasının, 27 və 28-ci çağırışlarda Milli Müdafiə Komissiyasının üzvü olub.

Evli və 2 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Xalqların Birləşmiş İnqilab Hərəkatı

**Xalqların Birləşmiş İnqilab Hərəkatı** (XBİH;  ; **HBDH**) — Türkiyədə əksəriyyəti kürd solçu, inqilabçı sosialist və kommunist olan on ifrat sol təşkilatın ittifaqı. Alyans 12 mart 2016-cı il də elan edilmişdir. Məqsədi seçilmiş Türkiyə hökumətini devirməkdir. O vaxtdan bəri Türkiyədə təhlükəsizlik işçilərinə qarşı bir neçə hücumun məsuliyyətini üzərinə götürmüşdür.

## Zəmin
Alyans Türkiyədə Ərdoğanın sədri olduğu Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP) hökumətinə qarşı mübarizəyə sadiq olduqlarını bəyan etmək üçün 12 mart 2016-cı ildə təsis olunduqlarını elan etmişdir. Bu tarix 1971-ci il Türkiyə hərbi memorandumunun 45-ci, Qazi məhəlləsindəki iğtişaşların 21-ci və 2004-cü il Qamışlı iğtişaşlarının 12-ci ildönümü idi. Bu hadisələrin hər üçü alyansın "inqilab, demokratiya və sosializm uğrunda mübarizəmizə qalib gəlmək" missiyasını xatırladır.

Alyans hesab edir ki, AKP Türkiyədə 12 mart 1971-ci ildə qurulan diktaturanı faktiki olaraq bərpa edərək yeni rəhbərliyi həyata keçirməyə çalışır. Alyansın beş üzvü (TKP/ML, MLKP, TKEP/L, İnqilabçı Qərargah və MLSPB) həmçinin Rojava münaqişəsində Suriya Demokratik Qüvvələrinə dəstək verən xarici döyüşçülərdən ibarət Beynəlxalq Azadlıq Batalyonunun üzvləridir.

## Həmçinin bax
* Kürdüstan İcmalar İttifaqı
* İnqilabçı Xalq Qurtuluş Partiyası Cəbhəsi
* Birləşmiş Azadlıq Qüvvələri
* YDG-H

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
* Twitter page
Sosial Azadlıq Partiyası

**Sosial Azadlıq Partiyası** (SAP; , **TÖP**) — Türkiyədə 9 mart 2020-ci ildə təsis edilən siyasi partiya. Əvvəlcə Sosialist Yenidənqurma Partiyasının bir hissəsi olan qrup 2013-cü ildə SYKP-dən ayrılaraq 2020-ci ildə TÖP-ni partiya elan etməzdən əvvəl Sosial Azadlıq Partiyası Təşəbbüsünü (TÖPG) qurmuşdur.

Pərixan Qoca, Pəlin Kahiloğulları və Culiana Gözənlə birlikdə partiyanın üç sözçüsündən biridir. Partiya qadınların liderliyinə və qadınların əmək məsələlərinə, xüsusilə də onun qadın təşkilatı Bənövşəyi Həmrəyliyə verdiyi diqqəti diqqətə çatdırır.

Partiyanın ideologiyası və siyasi proqramı Hikmət Qıvılcımlı və onun əsərlərinin böyük təsiri altındadır. TÖP Xalqların Demokratik Konqresinin iştirakçısı, Əmək və Azadlıq İttifaqının üzvüdür.

Beynəlxalq dünyagörüşü baxımından, əksər Xalqların Demokratik Konqresi təşkilatları kimi, Sosial Azadlıq Partiyasının Türkiyə və NATO militarizmini, eləcə də 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü vəziyyətində olduğu kimi Rusiyanın ekspansiyasını pislədiyi məlumdur.

## İstinadlar
Əmək Partiyası (Türkiyə)

**Əmək Partiyası** (, EMEP) — Türkiyədə kommunist partiyası. Onun sədri Səlma Gürkandır. Partiya 1996-cı ildə Əmək Partiyası adı ilə təsis edilmişdir. Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən qadağan olunduğu üçün həmin il yenidən Əməyin Partiyası adı ilə yaradılmışdır. 2005-ci ildə "Emek Partisi" adı yenidən qurulduqdan sonra Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi qadağanı Avropa İnsan Haqları Konvensiyasının 11-ci maddəsini pozduğuna qərar vermişdir.

Onun ideoloji mövqeyi MLPTBK xəttinə uyğundur. EMEP öz proqramında məqsədini "Müstəqil və Demokratik Türkiyə" yaratmaq kimi müəyyən edir. Partiya gündəlik "*[[Evrensel]]*" () gündəlik publikasiyasını nəşr edir. Partiya 2012-ci ildə Xalqların Demokratik Partiyasının (HDP) yaradılmasında mühüm rol oynayan siyasi təşəbbüs olan Xalqların Demokratik Konqresinin iştirakçılarından biridir Türkiyədə 1915-ci il ermənilərin deportasiyasını soyqırımı kimi tanıyan azsaylı siyasi partiyalardan biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Labour Party Official website
* The Working Class Movement in Turkey and The Party of Labour Presentation at the official website (March 2006)
* Evrensel Daily Newspaper (in Turkish)
* Evrensel Daily Newspaper Europe Edition (Some pages in German)
Məzlumların Sosialist Partiyası

**Məzlumların Sosialist Partiyası** (MSP;  , ESP; , PSB) — Türkiyə Respublikasında marksist–leninist siyasi partiya. Partiya özünü "Türkiyə və Şimali Kürdüstanda fəhlə-zəhmətkeş federativ respublikası uğrunda mübarizə aparan mübariz inqilabçı sosialist partiyası" olaraq təyin etmişdir.

## İnkişaf
Bəzi mənbələr, o cümlədən dövlət məmurları, ESP-nin qadağan edilmiş ICOR filialı Marksist–Leninist Kommunist Partiyası üçün hüquqi cəbhə olduğu qənaətindədirlər. Qurucuları arasında Xalqların Demokratik Partiyasının keçmiş həmsədri Fiqan Yüksəkdağ da var.

Partiya 2012-ci ildə Xalqların Demokratik Partiyasının yaradılmasında mühüm rol oynayan siyasi təşəbbüs olan Xalqların Demokratik Konqresinin iştirakçılarından biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sosialist Həmrəylik Platforması

**Sosialist Həmrəylik Platforması** (SOHƏP; , **SODAP**) — Türkiyədə sosialist təşkilat. 8 fevral 2004-cü ildə bəyannamə dərc edərək yaradıldığını elan etmişdir. Qərargahı İstanbulda yerləşir. Platformanın nəşr orqanı "*Sosyalist Dayanışma Dergisi*".

SODAP öz proqram layihəsində "kapitalizmə yeganə real alternativin sosializm olduğunu" bildirir və qeyd edir ki, XXI əsr sosializminin məqsədini qoruyur.

SODAP müxtəlif fəaliyyətləri və bəyanatları ilə Türkiyədə kommunist hərəkatının aparıcı kadrlarından biri olan Hikmət Qıvılcımlının düşüncə və davranış xəttinin davamçısı olduğunu bəyan etmişdir.

## ''Sosyalist Dayanışma''
SODAP-ın nəşriyyat orqanı "*Sosyalist Dayanışma Dergisi*" jurnalıdır. 2010-cu ilin oktyabrında "Azadlıq və ədalət üçün üçüncü cəbhə" başlıqlı ilk nömrəsi ilə nəşrə başlamışdır. Baş ofisi İstanbulda olan jurnal aylıq nəşr olunur.

Jurnalda məqalələri dərc olunan müəlliflərdən bəziləri aşağıdakılardır:

* Mehmet Yılmazer
* Ayşə Tansevər
* M. Sinan
* Fikrət Qızıltan
* Mehmet Ağyol
* Quzey Qaraxan
* Zeynəb Qoru
* Mehmet Özgür
* Gülər Atmaca
* Yaqub Qədir
* Saleh İncəsoy

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Bölüne Bölüne Büyümek TÜRKİYE'DE SOL ÖRGÜTLER, Hüseyin AYKOL, ISBN 9786055738426

## Xarici keçidlər
* https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/sosyalist-dayanisma-platformuna-operasyon/21746
* https://sendika.org/2022/04/sodap-sosyalistlerin-onceligi-kitlelere-guven-verecek-bir-hatti-sokakta-insa-etmektir-654046
* https://www.demokrathaber.org/6-partiden-hdpyle-dayanisma-cagrisi
* https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/sodap-operasyonlar-birlesik-mucadelemizi-hedef-aliyor-923215
* https://sendika.org/2022/01/okmeydaninda-sodap-ve-halkevlerinden-zamlara-yoksulluga-hayat-pahaliligina-karsi-eylem-643633