open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milçək (film, 2006)

***Milçək*** — 2006-cı ildə istehsal edilmiş Azərbaycan filmi.

## Məzmun
Filmdə hadisələr əsasən dəmiryol vağzalında baş verir. Baş obraz olan Kərimin *([[Elməddin Cəfərov (aktyor)|Elməddin Cəfərov]])* ən böyük məqsədi — atası kimi — milçək öldürməkdir. Və bu işinə görə özünü əsl qəhrəman hesab edir. Qısası, fılmdə əsas məna odur ki, boş işlə məşğul olanlar özlərini, əslində, ciddi, həyati məsələlərlə ilgili hesab edirlər.

## Film haqqında
* Filmdə 24 aktyor iştirak etmişdir.
* Filmdə kompüter qrafikasından istifadə edilmişdir.
* Filmin başlanğıc mahnısı filmin məzmununa uyğun gəlmir. Mahnıda qatar barədə oxuyurlar, lakin filmdə qatardan söz belə düşmür.

## Səhv
* Film genişekranlıdır. Lakin Kərim xəyala dalanda qəflətən ekran adi formatlı olur.
* Titrlərdə bir çox orfoqrafik səhvlərə yol verilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Mikayıl Həsənli
:**Quruluşçu rejissor:** Asif Abramov
:**Quruluşçu operator:** Samir Həsənov
:**Səs rejissoru:** Aqil Əliyev
:**İşıqçılar:** Emin Yəhyayev, Qabil Yəhyayev
:**Texniklər:** Bəhram Bəhramov, Qabil Yəhyayev
:**Qrim:**  Rəna Əliyeva
:**Rejissor:** Cəbrayıl Rzayev
:**Operator:** Yusif Şəfiyev
:**Rejissor assistenti:** Günel Quliyeva
:**Montaj:** Asif Abramov
:**Qrafika:** Tariyel Bağırzadə
:**Bəstəkar:** Vüqar Camalzadə
:**Redaktor:** Nazpəri Məmmədova
:**İnzibatçılar:** Canbala Babayev, Faiq Hacıyev
:**İcraçı direktor:** Mahir İbrahimov
:**Filmin direktoru:** Saleh Məmmədov
:**Prodüser:** Aydın Hacıyev
:**Mahnı ifa edənlər:** Elnarə Xəlilova, Cahangir Qurbanov
:**Mətni oxuyan:** Qorxmaz Əlili

### Rollarda
:Elməddin Cəfərov — Kərim
:Könül Mehrəliyeva — Bağdagül
:İntiqam Soltan — Vəli
:Samir Həşimli — Əflatun
:Gülnaz Əliyeva — Bağdagülün anası
:Sona Babayeva — eynəkli qadın
:Vahid Əliyev — eynəkli kişi
:Ələsgər Məmmədoğlu — xəzinədar
:Sevinc Əliyeva — hamilə qadın
:Vüqar Bəxtiyar — qədeş
:Ramin Hacıyev — qədeş
:Asif Ağayev — yekəpər
:Mehmet Azak — türk ər
:Dilarə Mirzəbəyova — rusdilli qız
:İnna Butenko — rusdilli qız
:Kamran Coşqun — bığlı kişi
:Zaur Terequlov — yumşaq oğlan
:Ahilə Quliyeva — türkün arvadı
:Tərlan Fərzullayev — polis işçisi
:Canbala Babayev — polis rəisi
:Günəş Ağayeva — dilənçi
:İslam Rzaoğlu
:Nazpəri Məmmədova

## Çəkilişə köməklik edən qurumlar
:Az.StarNet
:AF Hotel Akva Park İstirahət Mərkəzi

## Həmçinin bax

* Toy (film, 2005)
* Ailəm (film, 2006)
* Qonşular (film, 2006)
* Bacanaqlar

## Xarici keçidlər
Trapesiya

**Trapesiya** — 2 paralel tərəfi olan dördbucaqlı.
* AB II DC 
Trapesiyanın orta xəttinin uzunluğu.               
 
:l=\frac{a+b}{2}
Trapesiyanın sahəsi
:S=\frac{a+b}{2}h bu düsturdan belə nəticəyə gəlmək olar ki, trapesiyanın sahəsi həm də orta xətt ilə hündürlük hasilinə bərabərdir, yəni
*S=l*h
Bərabəryanlı trapesiyada oturacağa endirilmiş hündürlük ilə yan tərəf arasında qalan parçanın uzunluğu
 \frac {a-b}{2}
*{a},{b} oturacaqlar

## Növləri
* Düzbucaqlı trapesiya
* Bərabəryanlı trapesiya
* Müxtəliftərəfli trapesiya
Yeni Zod

**Yeni Zod** (əvvəlki adı: **Azad**) — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun Yeni Zod kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Xanlar rayonunun Azad kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Azad kəndi Yeni Zod kəndi, Azad kənd inzibati-ərazi vahidi Yeni Zod kənd inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Suluqdur. 1990-cı ilədək yaşayış məntəqəsinin əhalisi XIX əsrdə Cənubi Azərbaycanın Xoy mahalından köçüb gəlmə ermənilərdən ibarət olmuşdur. İndiki əhalisi Ermənistandan zorla çıxarılmış azərbaycanlılardır. Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə, III-V əsrlərdə Azərbaycanda feodal istehsal üsuluna keçildi. Feodallar iki qrupa ayrılırdı: dünyəvi və ruhani feodallar. Dünyəvi feodallar iri və xırda feodallar təbəqəsindən ibarət idi. Xırda feodallar "azatlar" adlanırdı. Hökmdarların və iri I feodalların dayağı olan azatlar onların vassalları hesab edilirdilər. I Xosrov Ənuşirəvanın zamanında azatların sayı artırdı. Azatlar kahinlər kimi böyük imtiyaza malik idilər. Bununla bağlı azat/azad sözü "xırda", "kiçik" mənası ilə yanaşı "müstəqil, sərbəst" mənalarını kəsb etməyə başladı. Azad sözünün şəxs adı kimi istifadə edilməsi daha sonrakı dövrlərə aiddir. Azərbaycan toponimiyasında rast gəlinən azad toponimləri və topokomponentlərinin böyük əksəriyyəti "xırda", "müstəqil" mənaları ilə izah olunur. Ermənistan ərazisində Azad (keçmiş Ağkilsə kəndinin 1935-ci ildən etibarən adı), Azatamut, Krımda Azat yaşayış məntəqələri qeydə alınmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kürəkçayın sol sahilindən bir qədər aralı, Murovdağ silsiləsinin ətəyində, Göy göldən cəmi 10&nbsp;km. aralıda yerləşir.

## Əhalisi
Sakinlərinin əksəriyyətini Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Zod kəndindən 1988-ci ildə qaçqın düşmüş əhali təşkil edir. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1177 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
* Kənd əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı ilə məşğuldur.

## Mədəniyyəti
Kənddə iki klub və iki kitabxana fəaliyyət göstərir. Elektron ATS-ə malik olan kənddə əksər evlər telefonla təchiz edilib.

## Təhsil
Kənddə bir orta ümumtəhsil məktəbi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Göygöl Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
* Zod
Meşəyə insan gəlir (film, 1980)

## Məzmun
İnsan meşədə görünən kimi, bütün heyvanlar qorxularından əl-ayağa düşürlər. Onlara elə gəlir ki, insan bu dəqiqə meşəni də, heyvanları da məhv edəcək. Amma hər şey onların düşündüklərinin əksinə olur. İnsan nəinki meşədəki ağaclara və heyvanlara qayğı ilə yanaşır, hətta, onları yanğın təhlükəsindən xilas edir. Bunu görən heyvanlar sakitləşirlər. Meşədə həyat öz əvvəlki məcrasına düşür.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Sabir Rüstəmxanlı
:**Rejissor:** Hafiz Əkbərov
:**Quruluşçu rəssam:** Elçin Axundov
:**Operator:** Ramiz Ağayev
:**Bəstəkar:** Xəyyam Mirzəzadə
:**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
:**Cizgi rəssamı:** Bəhmən Əliyev, Rauf Dadaşov, Vaqif Məmmədov, Arifə Hatəmi, Yuri Meşşeryakov, Vahid Talıbov, Gülşən Quliyeva, Solmaz Hüseynova
:**Rejissor assistenti:** Sima Qurbanova, E.Əliyev
:**Rəssam assistenti:** T.Hüseynov
:**Operator assistenti:** Ziya Xəqani
:**Montaj edən:** Lidiya Vyalsova
:**Redaktor:** D.Tahirova
:**Filmin direktoru:** E.Şirinov
:**Fazaçı-rəssam:** Hüseyn Cavid İsmayılov, Firəngiz Quliyeva

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 314.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Paraleloqram

**Paraleloqram** – Qarşı tərəfləri paralel olan dördbucılya deyilir

## Diaqonalları
* Diaqonalları bir-birinə bərabər deyil;
*Diaqonalları bir nöqtədə kəsişir və kəsişmə nöqtəsində yarıya bölünür;
*Diaqonalları tənbölən deyil;
* Hər bir diaqonal paraleloqramı iki bərabər üçbucağa ayırır;
*Diaqonalların birini d_1 digərini d_2 adlandırsaq: d_{1}^2 + d_{2}^2 =2(a_2+b_2);

## Xassələri
Paraleloqramın aşağıdakı xassələri var:
* Qarşı tərəfləri bir-birinə bərabərdir(konqruyentdir.).
* Qarşı tərəfləri bir-birinə paraleldir.
* Qarşı bucaqlar bərabərdir(bərabərdir)
* Bir tərəfə bitişik bucaqların (\alpha və \beta) cəmi 180^\circ-yə bərabərdir: \alpha + \beta = 180^\circ
*Daxili bucaqlarının və xarici bucağı cəmi 360^\circ-dir.
*Böyük tərəfə çəkilmiş hündürlük kiçik, kiçik tərəfə çəkilmiş hündürlük böyük olur.
* Paraleloqramın simmetriya oxu vardır.
* Paraleloqramın daxilinə və xaricinə çevrə çəkmək mümkün deyil.
* Paraleloqramın kor bucaq təpəsindən (şəkil 1-də bucaq A kor bucaqdır) çəkilən hündürlükləri arasındakı bucaq elə onun iti bucağına bərabərdir.

## Perimetri və sahəsi
* DC=a  \, və CB=b  \, olarsa
* Paraleloqramın A  \, nöqtəsindən DC  \, tərəfinə perpendikulyar çəksək və onu h_{a} \, adlandırsaq,
* Paraleloqramın A  \, nöqtəsindən BC  \, tərəfinə perpendikulyar çəksək və onu h_{b} \, adlandırsaq
* S_{(ABCD)} = a \cdot h_{a} = b\cdot h_{b}  \,
* P= 2(a+ b)  \,
Bərabəryanlı trapesiya

**Bərabəryanlı trapesiya** – yan tərəfləri bərabər  trapesiya. Yalnız 1 simmetriya oxu var.

*Bərabəryanlı trapesiyada
* IABI=IDCI 
Trapesiyanın AB tərəfi DC  tərəfinə bərabərdir.

*\angle A = \angle D 
A nöqtəsinin qarşısındakı bucaqla D nöqtəsinin qarşısındakı bucağın ölçüsü eynidir.

*\angle B = \angle C 
B nöqtəsinin qarşısındakı bucaqla C nöqtəsinin qarşısındakı bucağın ölçüsü eynidir.

*Diaqonalları perpendikulyar olan bərabəryanlı trapesiyanın hündürlüyü

*
*Diaqonalları yan tərəfinə perpendikulyar olan trapesiyada hündürlük 
AD=a ll
BC=b
olarsa 
*h = {\sqrt{(a^2-b^2)}\over{2}} 

## Mənbə
* Adam Bruce Halsted,"Elementary Synthetic Geometry", Chapter XIV. Symmetrical Quadrilaterals.
* William Dwight Whitney, Benjamin Eli Smith, "The Century Dictionary and Cyclopedia", 1911.
"Fəxri legion" ordeni

**Fəxri Legion ordeni** () — Fransanın ən yüksək hərbi və mülki dövlət mükafatı. 19 may 1802-ci ildə Napoleon Bonapart tərəfindən təsis edilmişdir. Bu ordenlə təltif olunmuş azərbaycanlılar arasında general Əliağa Şıxlinski, Əhmədiyyə Cəbrayılov, rəssam Tahir Salahov, prezident İlham Əliyev və YUNESKO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyeva da var.

## Rütbələri və dərəcələri
Mükafat 3 rütbə və 3 dərəcəyə bölünür.

### Rütbələr
* **Baş magistr** () — yalnız Fransa prezidentlərinə verilir.
*  **Böyük xaç** ()
*  **Böyük zabit** ()

### Dərəcələr
*  **Komandor** ()
*  **Zabit** ()
*  **Kavaler** ()

## Ordenlərin mundirdəki yerləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.mediaforum.az/print.php?lang=az&article_id=20070130121703377&page=00
Bala-başa bəla! (film, 1995)

**Bala başa-bəla** — tammetrajlı bədii televiziya film-tamaşası.

Əsər rejissor Şərif Qurbanəliyev tərəfindən 1995-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film-tamaşa "Sabah" eksperimental yaradıcılıq emalatxanasında istehsal edilmişdir. Film-tamaşa Əli Əmirlinin "Bala, bəla sözündəndir" pyesinin motivləri əsasında çəkilmişdir. Tamaşanın çəkilişləri Müqəddəs Ramazan ayında olduğu üçün aktyor Cahangir Novruzov oruclu imiş və aktyor üçün ən çətin səhnələrdən biri qonaqlıq səhnəsi olub. Rejissor Şərif Qurbanəliyev film-tamaşada aktyor kimi də iştirak edir. Amma titrlərdə onun adı Şərif Məcbur kimi göstərilib. Səbəbi də bu olub ki, rejissor bu rola aktyor tapa bilməyib, məcburiyyət qarşısında özü ifa etməli olub. İzzət Nəfislinin evində divardan asılan şəkildə Suğra ilə İzzətin uşaqlıq şəklini görürük. Əslində həmin şəkil aktyor Cahangir Novruzovun uşaqlıq şəklidir. Aktyorun anası Nəsibə Zeynalova zarafat üçün hələ uşaq ikən Cahangirin həm oğlan, həm də qız paltarında ayrı-ayrı şəkillərini çəkdiribmiş. Yumoru sevən aktrisa qohum əqrəbaya bu şəkilləri göstərib, "Görürsünüz mənim bir qızım da var" deyirmiş. Rejissor Şərif Qurbanəliyev bu şəkilləri görəndən sonra onları tamaşada da istifadə etmək qərarına gəlib və iki şəkili birləşdirərək dekorda divardan asdırmış. Əsas rolları Cahangir Novruzov, Səidə Quliyeva, Ələkbər Hüseynov, Afaq Bəşirqızı ifa edirlər.

## Məzmun
Film-tamaşada hadisələr nazir İzzət Nəfislinin gördüyü yuxu ətrafında cərəyan edir. Burada oğullarını əsgərlikdən saxlamaq üçün min cür yol tapan vəzifə adamları tənqid edilir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Rejissor:** Şərif Qurbanəliyev
: **Əsərin müəllifi:** Əli Əmirli
: **Ssenari müəllifi:** Əli Əmirli, Şərif Qurbanəliyev
: **Operator:** Eldar Məmmədov
: **Rəssam:** Rafael Əsədov
: **Bəstəkar:** Eldar Mansurov

### Rollarda
: Cahangir Novruzov — İzzət
: Səidə Quliyeva — İzzət
: Ələkbər Hüseynov — Cəmil
: Afaq Bəşirqızı — Suğra
: Şərif Qurbanəliyev — Hacı Hacısoy
: Nuriyyə Əhmədova — Zəhra
: Muxtar Maniyev — Qədir
: İlqarə Tosova — Cəmilə
: Rafael İsgəndərov — Şamil
: İlhamiyyə Rzayeva — jurnalist
: Rəzzaq Məmmədov — fotomüxbir
: Natiq Fərzəliyev — həkim və jurnalist
: Elbrus Vahidov — tərcüməçi

## İstinadlar
Vurğun Əyyub

**Vurğun Əliş oğlu Əyyub** () — filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Müsavat başqanının I müavini, Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının rəhbəri (1992–1993), Xəzər Universiteti Dillər və ədəbiyyatlar kafedrasının müdiri(2009–2010; 2012–2019), Azərbaycan Demokratiya və Rifah hərəkatının I müavini (2015–2019).

## Həyatı
Vurğun Əliş oğlu Əyyub 1957-ci ildə Tovuz rayonunun Aşağı Quşçu kəndində dünyaya gəlib.

1973-cü ildə keçmiş Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Filologiya fakültəsinə daxil olub.

1977–1984-cü illərdə Sabirabad və Tovuz rayonlarında, 1985–1993-cü illərdə N. Tusi adına Azərbaycan Pedaqoji Universitetdə müəllim işləyib. 1988-ci ildən filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur. Bir kitabın, 150-dən çox elmi, siyasi-publisistik məqalələrin müəllifidir.

1987-ci ildə Azərbaycanda yaradılmış ilk qeyri-hökumət təşkilatı — "Çənlibel" elmi-ədəbi birliyinin yaradıcılarından biri və sədri, Azərbaycan milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından, AXC-nin təşəbbüskarlarından və AXC Məclisinin və İdarə Heyətinin üzvü olub.

1992–1993-cü illərdə Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasına (TQDK) rəhbərlik edib.

15 noyabr 1992-ci ildə test üsulu ilə rüşvətsiz tələbə qəbulunun keçirilməsini təmin edib.

1992-ci ildən Müsavat Partiyası Bərpa Mərkəzinin üzvü, 1997-ci ildən partiyanın baş katibi olub. 2001-ci ilin may ayında keçirilən 6-cı qurultayında partiyanın nizamnaməsindəki dəyişikliyə uyğun olaraq katiblik müavinliklə əvəz olunub və Müsavat başqanının 1-ci müavini təyin edilib.

2000-ci il parlament seçkilərində Vurğun Əyyub Müsavat Partiyasının proporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında partiya daxili keçirilmiş praymerizə əsasən 3-cü sırada olmuşdur. Müsavat Partiyası proporsional seçkilər üzrə 140 546 səs (ümumi səslərin 4,85%-i) toplamış, lakin 6%-lik seçki həddini keçə bilmədiyi üçün mandat qazana bilməmişdir. Beləliklə, Vurğun Əyyub deputat seçilə bilməmişdir.

2007-ci ilin martında fəaliyyətə başlamış "Paralel" Gündəlik Elektron Qəzetinin redaksiya heyətinin üzvü olub.

Uzun sürən xəstəlikdən sonra 24 sentyabr 2019-cu ildə vəfat edib. Hövsan qəsəbəsindəki "Dədə Qorqud" qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Başqırd dili

**Başqırd dili** (*Башҡорт теле*, ) — qıpçaq türklərinə daxil olan xalq.

Əsas dialektləri — şimal-qərb, cənub (yurmatı) və şərq (kuvakan). Başqırdlar həmçinin Qazaxıstan və Özbəkistanda yaşayırlar.

Tatar dilinə yaxındır, ondan fonetik cəhətcə, bir qədər də qrammatik və leksik cəhətcə fərqlənir.

## Əlifba

Başqırd latın əlifbasının Tatar və Türk latın əlifbaları ilə müqayisəsi:
* Başqırdca: Aa Ää Bb Çç Dd Đđ Ee Ff Gg Ğğ Hh Xx Iı İi Jj Kk Ll Mm Nn Ññ Oo Öö Pp Qq Rr Ss Şş Tt Ŧŧ Uu Üü Vv Ww Yy Zz
* Tatarca: Aa Ää Bb Cc Çç Dd Ee Ff Gg Ğğ Hh Xx Iı İi Jj Kk Ll Mn Nn Ññ Oo Öö Pp Qq Rr Ss Şş Tt Uu Üü Vv Ww Yy Zz
* Türkcə: Aa Bb Cc Çç Dd Ee Ff Gg Ğğ Hh Iı İi Jj Kk Ll Mn Nn Oo Öö Pp Rr Ss Şş Tt Uu Üü Vv Yy Zz

## İstinadlar

## Mənbə
*
Gəlinlər

## Məzmun
Qayınana gəlin problemindən bəhs edən filmdə Şərəf xanım (*[[Elmira Şabanova]]*) üç gəlini tərəfindən qəbul edilmir. Arvadlarının öhdəsindən oğlanları da gələ bilmədikdə, Şərəf bir fənd işlədir və gəlinlərin hamısınin ona münasibəti dəyişir...

## Film haqqında
* Film Mirzəağa Atəşin əsərinin motivləri əsasında çəkilmişdir.
* Filmdə Eyyub Yaqubovun repertuarından olan mahnılardan istifadə edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Əsərin müəllifi:** Mirzəağa Atəş
:**Quruluşçu rejissor:** Məhərrəm Bədirzadə
:**Quruluşçu operator:** İzzət Əzizov
:**Montaj edən:** Rövşən Vaqifoğlu
:**İşıq üzrə rəssam:** Mahmud Əhmədov
:**Rejissor:** Yasin Qarayev, Emil Abdullayev
:**Musiqi tərtibatçısı:** İsmayıl Dadaşov
:**Bəstəkar:** Nadir Əzimov
:**Kompüter qrafikası:** Vəfa Quliyeva
:**Redaktor:** Mailə Muradxanlı
:**Filmin direktoru:** Faiq Abbasov
:**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Emin Sabitoğlu ("Dağ meşəsindən keçərkən..." və "Təhminə" filmlərindən)

### Rollarda
:Dilarə Murtuzəliyeva — Xavər
:Coşqun Rəhimov — Fikrət
:Xuraman Əlizadə — Əsmər
:Ramiz Sərkərov-Nahid
:Mələk Həsrətova  — Dilbər
:Rafael İsgəndərov — Akif
:Elmira Şabanova — Şərəf
Roma-Katolik kilsəsi

**Katolik Kilsəsi** — rəhbərliyində Roma Papası duran dünyanın ən böyük xristian kilsəsi. Dünya katolik kilsəsi bir latın mərasimi kilsəsindən və iyirmi iki şərqi katolik kilsədən ibarətdir. Bunların hamısı Roma yepiskopu təkcə və ya Yepiskop kollegiyası ilə öz vəkaləti kimi sayır.

Katolik Kilsəsinin İsa Məsih tərəfindən qurulduğuna inanılır
(Mən sənə deyirəm ki, sən Petersən və Mən cəmiyyətimi bu Qayanın üzərində quracağam. Ölülər diyarının qapıları ona qalib gələ bilməyəcək.
Matta 16.18)-Müqəddəs Kitab

Kilsə keşişlərini həvarilərin varisləri kimi və Roma papasını müqəddəs Pyotrun varisi kimi görür. 1054-cü ildə İstanbul Patriarxı və Roma Papasının nümayəndələri arasında ayrılma baş verdi və bundan sonra birinci kilsə Pravoslav kilsə, yaxud Şərqi pravoslav kilsə, ikinci isə Katolik kilsəsi adlandırır.

## Həmçinin bax
* Müqəddəs Ruh kilsəsi (Koden)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
XVI Benedikt

**XVI Benedikt** (, , əsl adı **Yozef Alois Ratzinger**, ; ) — 265-ci Roma Papası (19 aprel 2005 – 28 fevral 2013), Roma-Katolik kilsəsinin yepiskopu.

2005-ci il aprelin 19-da çağırılmış konklavda Roma Papası seçilmiş, mayın 7-də Müqəddəs Lateranlı İoann bazilikasının sahibi elan edilmişdir. 1055–1057-ci illərdə Roma Katolik Kilsəsinə başçılıq etmiş II Viktordan sonra ilk alman pontifikdir. Eyni zamanda, XVI Benedikt həm Vatikan, həm də Almaniya vətəndaşıdır. Münhen və Freyzinq arxiyepiskopu və kardinalı olmuşdur. Seçkilər zamanı o, İnam Doktrinası Konqreqasiyasının prefekti olmuşdu.

## İstefası
16-cı Benedikt 11 fevral 2013-cü ildə gözlənilmədən vəzifəsindən istefa vermişdir. Səbəb kimi qocaldığına görə yorulduğunu və işləyə bilməyəcəyini bildirmişdir. Bu xəbər bütün xristian aləmində ajiotaja səbəb olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tərcümeyi-hal
* XVI Benediktin seçkiləri
İstanbul tətili

## Məzmun
Bakıda öz pərəstişkarlarını itirən müğənni Ayan (*[[Röya Ayxan]]*) depressiyaya düşməmək üçün baş götürüb şəhəri tərk edir, İstanbula gedir. İstanbulda fotoqraf Muradla *([[İlyas Əhmədov]])* tanış olur. Ayanın keçmişindən xəbər tutan Murad, özünə bildirmədən ona yardım etməyə çalışır, onun şəkillərini çəkir. Ayan da Muradı sevməyə başlayır. Amma bir gün yenə hər şey dəyişir. Ayan jurnalların üz qabığında öz şəkillərini görür. Muradın onu aldadıb istifadə etdiyini zənn edir. Bunu növbəti xəyanət kimi qəbul edən Ayan yenidən Bakıya qayıdır. Amma bu dəfə başqa cür olur. O, öz doğma şəhərində məşhur müğənni kimi qarşılanır.

## Film haqqında
*Film Şamil Məmmədovun xatirəsinə həsr olunmuşdur.
*Filmin bütün hüquqları S-Amd Studiyasına məxsusdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Əjdər Ulduz
:**Quruluşçu rejissor:** Ülviyyə Könül (Ülviyə Könül kimi)
:**Quruluşçu operator:** Laçın Allahverdiyev
:**Montaj edən:** Ramiz Hüseynov
:**Vizual effektlər:** Samir Fərzəlibəyov
:**Bəstəkar:** Vüqar Camalzadə
:**Səs rejissoru:** Teymur Abdullayev
:**Redaktor:** Lalə Cəfərova
:**İnzibatçı:** Emin İsrafilov (Emin İsrəfilov kimi)
:**Rejissor assistenti:** Fuad Osmanov
:**Operator assistenti:** Samir Əhmədov
:**İşıq ustası:** Anar Quliyev
:**Səs operatoru:** Zaur Məmmədov
:**Qrim ustası:** Kristina
:**Filmin direktoru:** Şamil Məmmədov

### Rollarda
:Röya Ayxan — Ayan
:İlyas Əhmədov — Murad
:Nahidə Rostovskaya — Ayanın prodüseri
:Rüfət Nəzərov — Ayanın keçmiş sevgilisi
:Failə Orucova
:Elmar
:Bayram — sürücü
:Tural Əsədov — müxbir
:Fuad Osmanov — tədbirdəki adam

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə
Kəndim+nizə qayıdın!?

**Kəndim+nizə qayıdın!?** — 2007-ci ildə istehsal olunmuş Azərbaycan filmi.

## Məzmun
Filmdə hadisələr can üstdə olan Ziyadxan kişinin *([[Rauf Şahsuvarov]])* öz övladlarını başına yığması ilə başlayır. İllərlə atalarına baş çəkməyən, xüsusən də analarının ölümündən sonra ataları ilə maraqlanmayan övladların fərsizliyi, naxələfliyi ifşa edilir. Filmdə ən acınacaqlı hal ölüm ayağında olan Ziyadxan kişinin adicə kəlimeyi-şəhadətini də bilməməsidir. Lakin ingilis Maykl *([[Elman Rəfiyev]])* həm türkcə təmiz danışır, həm də müsəlmanın kəlimeyi-şəhadətini yaxşı bilir. Bu isə əcnəbilərin bizi özümüzdən daha yaxşı tanıdığına ünvanlanan uğurlu ştrixdir. Onun elə azəri qızı Məryəmlə *(Aynur Dadaşova)* evlənmək istəyi və Ziyadxan kişini Gülnisə arvadla *([[Brilliant Babayeva]])* evləndirməsi də əslində bir sıra beynəlxalq siyasi atmacalardan xəbər verir. Elə milli-mənəvi problemləri ortaya qoyan nüanslar da bu filmdə az deyil. Cəbhəyə getməkdən qorxub, illərdir öz evinin çardağında gizlənən Nuruşun *([[Azər Axşam]])* tez-tez bəlağətlə "Təki Vətən sağ olsun!" deməsi, II Dünya Müharibəsinin iştirakçısı Gopçu Musanın *([[Elnur Hüseynov (aktyor, ssenari müəllifi)|Elnur Hüseynov]])* Qarabağın müdafiəsi uğrunda döyüşlərdən basıb-bağlaması çox incə mətləbləri açıq ifadə edir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Şahin Nəcəfov
:**Quruluşçu rejissor:** İzzət Əzizov
:**Quruluşçu operator:** İzzət Əzizov
:**Quruluşçu rəssam:** Sevda Məmmədova
:**Rejissor:** Elşən Heydərov
:**Bəstəkar:** Erkin Məmmədov
:**Səs rejissoru:** Mahmud Əhmədov
:**Operator:** İlkin Umudov
:**Montaj edən:** Tərlan Ələkbərzadə
:**Rejissor assistenti:** Cəmilə Məmmədova, Qurban Həsənov
:**İnzibatçı:** Manaf Manafov
:**İşıq üzrə rəssam:** Adil İslamzadə
:**Qrim rəssamı:** Mələk Əmirova
:**Mahnı ifa edən:** Aynur Dadaşova, Rüfət Axundov
:**Prodüser:** Ramiz Sərkərov, Əfqan Yusifov
:**Filmin direktoru:** Ramiz İsrafilov

### Rollarda
:Rauf Şahsuvarov — Ziyadxan
:Brilliant Babayeva — Gülnisə
:İqrar Salamov — Faxoş
:Elməddin Cəfərov — Xuduş
:Azər Axşam — Nuruş
:Mehdi Mehdizadə — Ziriş
:Aynur Dadaşova — Məryəm
:Elvin Hacıyev — Qeyrətdin
:Elman Rəfiyev — Maykl
:Fatma Mahmudova — Bəsti
:Rəhman Rəhmanov — Molla Məmiş
:Şükufə Musayeva — Nargilə
:İntiqam Soltan — Sürücü Duman
:Ramiz Sərkərov — Fərzəli
:Ülviyyə Əliyeva — Yetər
:Xanlar Həşimzadə — Doktor Talıb
:Natiq Fərzəliyev — Vəli
:Elnur Hüseynov — Gopçu Musa
:İlhamə Əhmədova — tibb bacısı
:Sima Şabanova — tərcüməçi
:İlham Musayev — PPX Əmrah
:Sergey Qədirov — xəzinədar
:Rəhilə Pirimova — qonşu
:Rəvanə Məmmədova — qonşu
:Pərviz İsmayılov — reket

## Çəkilişə köməklik edən qurumlar
:Zaqatala Rayon İcra Hakimiyyəti
:"M. Trans" Şirkəti

## Çəkilişə kömək edənlər
:Asif Əsgərov
:Yusif Cankayev (Car kənd sakini)
:Tahir Abdullayev (Car kənd sakini)
:Mübariz Abbasov
:Nurəddin İsmayılov

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Kişiləri qoruyun (film, 2006)

## Məzmun
Orxan *([[Anar Heybətov]])* Ceyranın nişanlısıdır. Lakin bir gün Ceyranı *(Samirə Rüstəmova)* zooparkda ayı ilə təkbaşına buraxıb qaçandan sonra onların arası birdəfəlik dəyir. Ceyran isə ayı qiyafəsində zooparkda işləyən Zaura *([[Tural Əsədov]])* aşiq olur. İş evlənməyə qədər gəlib çıxanda Orxan toy günü Zaurdan və Ceyrandan qisas almaq qərarına gəlir. Və dostunun (*[[Əkbər Əlizadə]]*) köməyi ilə toy günü bəyi oğurlayır. Lakin sonluqda yenə xeyir şərə qalib gəlir.

Film bir neçə ayrı süjet xəttinə malikdir: Ceyranın atasının (*[[Ramiz Əzizbəyli]])* baş həkim olduğu ruhi xəstəxanada baş verən tragikomik əhvalatlar, digər şadlıq sarayları ilə rəqabət aparmağa çalışan sarayların birində baş verən əhvalatlar və nəhayət Zaurla Ceyranın başına gələn əhvalat.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Əhməd Orucoğlu
:**Quruluşçu rejissor:** Şərif Qurbanəliyev
:**Quruluşçu operator:** Adil Abbasov
:**Bəstəkar:** Natiq Qəzənfəroğlu
:**Mahnının mətni:** Məryəm Əlibəyli
:**Səs rejissoru:** PRoMete
:**Səs operatoru:** Rəşad Əflatunoğlu
:**Rəssam:** Nabat Səmədova, Məlahət Səmədzadə
:**Rejissor qrupu:** Ruslan Hüseynov, Raminə Qarayeva, Rəşad Nərimanoğlu
:**Operator assistenti:** Elşən Bədəlov
:**Səs operatoru:** Əli Abbas Qasımov (Əliabbas Qasımov kimi)
:**Qrim ustası:** Eldar İsrafilov
:**Modelyer:** Gülnarə Xəlilova
:**Stilist:** Pərviz
:**Montaj edən:** Fidan Abbasova, Vüsal Nazimoğlu
:**Kompüter qrafikası:** Ənvər Sultan
:**Texnik:** Emin Yəhyayev, Qabil Yəhyayev
:**Filmin direktoru:** Arif Həkimoğlu
:**Prodüser:** Əhməd Orucoğlu
:**Mahnı ifa edən:** Rəşad İlyasov, Xəyalə Manaflı

### Rollarda
:Yaşar Nuri — ruhi xəstə
:Ramiz Əzizbəyli — baş həkim
:Samirə Rüstəmova — Ceyran
:Tural Əsədov — Zaur
:Ələsgər Məmmədoğlu — Gülümsər
:Çingiz Əhmədov — ruhi xəstə
:Coşqun Rəhimov — Səlim
:Rəzzaq Məmmədov — ruhi xəstə
:Rövşən Kərimduxt — Balaoğlan
:Tünzalə Əliyeva — Nənəxanım
:Nahidə Orucova — Rübabə
:Nəsibə Eldarova — Ceyranın anası
:Əkbər Əlizadə — Orxanın dostu
:Anar Heybətov — Orxan
:Elman Rəfiyev — şadlıq evinin işçisi
:Qurban Məsimov — tamada
:Elariz Məmmədoğlu — Gülhüseyn, özü
:Yelena Şetinkina — Viktoriya
:Ramiz Sərkərov — sərxoş
:Qədirhüseyn — Məmməd
:Arif Həkimoğlu — kapitan Mərdanov
:Hüsniyyə Mürvətova (Hüsniyyə Əhmədova kimi) — Qızxanım
:Günel Məmmədova — Tamilla
:Elnur Abbasquliyev — ruhi xəstə
:Rəna Məlikova — Səlimin arvadı
:Anar Azəroğlu
:Əliqulu Səmədov — həkim
:Ruslan Hüseynov
:Elşən Eyvazov
:Elnarə Mirzəyeva
:Oqtay İmanov
:Arif Qasımov — pul yazan
:Mikayıl Nəsirov
:Rəşad Zeynalov
:Rəcibə Heybətova
:Vüsal Rəfiyev
:Elçin Qafarov
:Vaqif Mirzəyev
:Rəşad İlyasov — özü

## Çəkilişə köməklik edən qurumlar
:Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsi
:"Flaminqo" istirahət mərkəzi
:Travmatologiya və Ortopediya İnstitutu
:"Admiral" pivə barı
Qarluq dilləri

**Qarluq dilləri** — türk dillərinə aid dil qrupu. Bu qrupa aid türk dillərində (ana dili olaraq) təxminən 35 milyon insan danışır.

Hazırkı qarluq dilləri bunlardır:

* Özbək dili
* Uyğur dili
* Qərbi uyğur dili
* Ayni dili
* İli türkcəsi

## Həmçinin bax
Çulım dili

**Çulım dili** (Çulım dilində: Ось тили, *Ös tili* ; rusca: Чулымский язык), Altay dil ailəsinin Türk dilləri qrupuna mənsub dildir.

## Təsnifat
Çulım dili xakas, şor və sarı-yuğur dillərini də əhatə edən türk dillərinin Sibir türk qrupuna aid edilirr. Rusiyalı dilşünas Noqorodov Leypsiq-Cakarta siyahısına əsaslanaraq Çulımın qıpçaq mənşəli olduğunu iddia edir. Bu müqayisə göstərir ki, 100 əşyadan 87-si qıpçaq əşyalarına uyğundur, yalnız 67-si oğuz türkcəsi ilə qohumdur.

## Tarix
Çulım dili bir vaxtlar Altay dağlarında çox geniş yayılmış bir dil olub, lakin müstəmləkəçilik və linqvistik assimilyasiya dalğalarına məruz qalan bu dilin daşıyıcıları zamanla ana dili kimi rus dilindən istifadə etməyə başlamışlar. Bu yerdəyişmə digər Sibir türk dillərindən fərqlənən dilin quruluşunu öyrəndikdə daha aydın görünür. İndi Orta Çulım XX əsrin ortalarında baş verən rus dilinin təsirləri səbəbindən təhlükə altındadır. Məhz 1940-cı illərdə, İosif Stalinin hakimiyyətdə olduğu dövrdə “ikinci ana dili siyasəti” adlı proqram yaradıldı. Bu, uşaqların bir yerə toplanması və onların rus dilini öyrəndikləri və öz ana dillərində danışmamağa məcbur olduqları internat məktəblərinə göndərilməsini əhatə edirdi. Proqram tez bir zamanda cəmiyyətin çulim dilini tərk etməsinə səbəb oldu. Tezliklə dil mənfi mənalarla əlaqələndirildi və beləliklə, aşağı sinifli sosial status qazandı. Ötən əsrin əvvəllərində Çulım dili "boğaz dili" kimi spesifik xüsusiyyətləri ilə tanınırdı, indi isə bu dil artıq uşaqlara ötürülmür. Bundan əlavə, 1970-ci illərdə Çulım icması rusdilli yaşayış məntəqələrinə inteqrasiya etməyə məcbur edildi, yerli əhali burada sosial nüfuz baxımdan yüksəlmək və daha çox iqtisadi imkanlar əldə etmək üçün rus dilində uyğunlaşmalı və danışmalı oldular. Tezliklə çulim dilində danışanlar öz ana dillərini tərk etdilər; bu, icmanın çoxlu sayda danışanlarını və onların dil ənənələrini itirməsinə səbəb oldu. Çulım xalqı nəinki öz dillərini tərk etmək məcburiyyətində qaldı, həm də hökumət onları 1959-cu ildən sonra ayrı bir etnik qrup kimi siyahıyaalma statistikasından çıxardı. Sovet hökumətinin gözündə Çulım əhalisi yox idi və sayları fərqli bir milli kimlik kimi özünə yer tutmaq üçün kifayət deyildi; yalnız 1999-cu ilə qədər icma ayrıca etnik birlik statusunu bərpa etdi. Beləliklə, Rusiyanın urbanizasiyası və öz milli dillərinin hökmranlığı Çulım dilinin tədricən sıradan çıxarılmasına və arealının daralmasına gətirib çıxardı.
Sibir türk dilləri

**Sibir türk dilləri** — bir sıra şərq türk dillərini özündə birləşdirən hipotetik dil qrupunun ümumi qəbul olunmamış adı.

## Tərkibi
Sibir türk dilləri qrupuna bir qayda olaraq aşağıdakı dillər aid edilir:
* Yakut dilləri (yakut dili, dolqan dili);
* Sayan dilləri;
* Xakas dilləri;
* Dağlıq Altay dilləri (o cümlədən qırğız dili);
* Runa yazılarının dilləri (Orxon-Yenisey, Orxon-uyğur, qədim qırğız).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Г. Х. Ахатов. Язык сибирских татар. Фонетические особенности (монография). Уфа, 1960.
* Г. Х. Ахатов. Диалект западносибирских татар (монография). Уфа, 1963.
* Н.А. Баскаков. Введение в изучение тюркских языков. М., 1962 (переизд., М., 2006)

## Həmçinin bax
Xorasan-türk dili

**Xorasan-türk dili** — Xorasan türkcəsi, türk dillərdən biridi ki Xorasan türkləri bu dildə danişirlar, bu dil daha çox quzey Xorasan da sohbet olur, amma Rəzəvi Xorasan və Gülüstan iyalətlər də'də danişmaci vardir.tüm kimlər ki Xorasan türkcəsinnən danışırlar fars dilini də yaxşı danışa bilirlər.

Xorasan türkləri umumən bocnurd, şirvan, bam və səfi abad quzey xorasan iyalətindən və bəzi də quçan, dərgəz, cəğtay, cuvin, səbzivar, neyşabur rəzəvi xorasan dan və ayrica ramiyan, minadəşt şəhərlərdə və azadşəhr (gulistan iyalətində bir şəhər) sohbət olur.

Xorasan türkcəsi bölgəsəli 3 ləhcədə bölum olur

1-Batı ləhcəsi: bocnurd və bağli kəndlər, cuvin, cəğtay, neqab

2-Doğu ləhcəsi: şirvan, faruc, quçan, dərgəz, kəlat və bağli kəndlər

3-Güney ləhcəsi: nişapur, sərvelayət və bağli kəndlər

Xorasan türkcəsi oğuz dillərin ailəsini aid'dir, ayrica Azərbaycan türkcəsi, İstanbul turkcəsi, qaqauz, türkməncə və salar dilləri də oluşur

Xorasan türkcəsi, Azərbaycan türkcəsini ən yaxin dilidir
Xorasan türkcəsi bağımsız bir ləhcə oğuz dili qrupun şubəsin'də olaraq qəbul olmuşdur.

Mevlana şeirlərin dilidə Xorasan türkcəsidir
Azərbaycanin classic ədəbiyyatin ilkinci şairləri pur həsən isfirayinidi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Alles über Chorasan – in arabischer und lateinischer Schrift
# Homepage der Chorasan-Türken 
* xorasan türkü dili tanişliği, yazan:calal Qolizade mezerci 
* Cevat, Heyet (1988). Seyridar Tarih-e Zeban ve Lahjaha-ye Torki, Tahran 1366 (1988)

## Həmçinin bax
Məhəllə

**Məhəllə** (; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ) — qəsəbə və şəhər daxilində formalaşmış yaşayış kvartalı. Bəzi ölkələrdə məhəllələrdə məhəllə komitələri olur və yaşayış yeri üzrə sakinlərin təşəbbüsü ilə yaratdıqları könüllü birliklərdir.

## Həmçinin bax
* Prixod

## İstinadlar
Kürə

**Kürə** — fəzanın verilmiş nöqtəsindən müsbət r məsafəsini aşmayan nöqtələr çoxluğudur. "**r**" kürənin radiusu adlanır. Kürə həmçinin yarımdairənin radiusu

ətrafında fırlanmasından yaranan həndəsi cismdir. Bu diametr kürənin oxu adlanır.

Kürənin səthi sfera adlanır.

## Xassələri
Radiusu r olan kürənin S sferanın səthinin sahəsi və V həcmi aşağıdakı düsturla hesablanır:

*:S = 4 \pi r^2
*:S = \pi d^2
*: V = \frac{4}{3} \pi r^3

## Həmçinin bax
* Açıq kürə (riyaziyyat)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şahdağ

**Şahdağ** — Böyük Qafqaz dağlarında Yan silsilədə zirvə, hündürlüyü 4243 metrdir, Qusar rayonu ərazisindədir.

## Adının yaranması
Qusarın yerli rəvayətlərinin birində deyilir ki, çoxsaylı düşmən orduları gəldiyi zaman, yerli əhali sığınacaq olaraq düşmən üçün əlçatmaz olan bu dağa qalxarmış və gecə qəfildən enib düşmənləri məhv edərmiş. Bunun üçün bura şah dağ, yəni şahın yeganə əlçatmaz yeri deyilirdi.

Başqa rəvayətlərinin birində deyilir ki, keçmişdə Şah dağının başında bir şah öz ailəsi və adamları ilə yaşayırmış. Şahın ailəsi üç nəfərdən ibarət imiş: şah, yoldaşı və oğlu. Şahın oğlu yatır, yuxuda gözəl bir qız görür və ona bir könüldən min könülə vurulur. Səhər oğlan yuxusunu atasına danışır və həmin qızı tapıb onunla evlənəcəyini ona bildirir. Şah, yoldaşı, vəzirlər, vəkillər oğlana xahiş edirlər ki, o, bu fikrindən daşınsın, lakin oğlan sözündən dönmür. Oğlan qırx gün, qırx gecə yol gedir, vilayətlərin birində qızı tapır və ürəyini ona açır. Qız da oğlana ilk baxışdan vurulur. Lakin qız həmin vilayətdə başqa bir oğlana nişanlı idi. Oğlan belə qərara gəlir ki, qızı həmin vilayətdən qaçırıb öz vilayətinə gətirsin. O, belə də edir. Qızla vilayətdən çıxhaçıxda padşah bundan xəbər tutur və atlılar oğlanla qızın arxasınca düşürlər. Oğlan qızı öz vilayətinə gətirib ata-anasına təhvil verir, özü isə dağın başına çıxıb qoşunun gəlməsini izləyir. Artıq qoşun vilayətin ərazisində idi. Oğlan qoşuna ox atıb onlardan bir neçəsini öldürür. Qızın nişanlısı oğlanı dağın başında görür və ürəyini nişan alır. Ox oğlanın ürəyinə sancılır və ölür. Qızın nişanlısı heç kimin xəbəri olmadan otağa girir, bir ox da qızın ürəyinə sancır. Oğlunun ölümünü şaha xəbər verirlər. Elə həmin vaxtdan da dağın adı "Şah dağı" qalır. Əlbəttə, bu xalq rəvayəti ilə dağ adının yaradılmasında müəyyən oxşarlıq vardır.

Lakin toponimik araşdırmalardan məlum olur ki, dağ adının mənşəyi tamamilə başqa bir faktla əlaqədardır. Tədqiqatçılara görə, bu oronimə yüksək, uca, hündür dağ olmasına görə Şah dağ, yəni "dağların şahı", "ən yüksəyi" deyilmişdir. Şah sözü Azərbaycan toponimiyasında "hündür", "yüksək" mənasında işlənir. Azərbaycan ərazisində mövcud dağlardan ən hündür olmasına görə fərqlənən bu oronim tədqiqatçıların fikrini təsdiq edir. Şah dağ – "uca dağ", "hündür dağ" deyilir.



## Həmçinin bax

*Şahdağ platosu

## Xarici keçidlər

*Dağların şahı Şahdağ. 27 may 2011.

## İstinadlar
Yan silsilə

**Yan silsilə** — Böyük Qafqaz dağlarında Baş Qafqaz silsiləsinə paralel silsilə, Azərbaycanda ən hündür nöqtəsi Şahdağ zirvəsidir (4243 m).

## Məzmun
Ayrı-ayrı massivlərdən ibarətdir. Hündürlüyü Bəzi yerlərdə 5000 m.-dən artıqdır. Qafqazın ən yüksək zirvəsi olan Elbrus (5642 m.) buradadır. Azərbaycandakı hissəsi Şahdağdan (4243 m.) başlayaraq şərqə doğru tədricən alçalır və Beşbarmaq dağında (546 m.) qurtarır. Cənubda Qaytarqoca, Vorofto və s. silsilələri ilə Baş Qafqaz silsiləsindən ayrılır. Baş Qafqaz silsiləsindən başlayaraq çaylarla (Qusar, Qudyal, Qaraçay, Ataçay və s.) platolara (Şahdag, Qızılqaya, Buduq və s.) bölünmuşdur. Oronim "kənar, yan tərəf, qıraq" mənasındadır.

## İstinadlar
Baş Qafqaz silsiləsi

**Baş Qafqaz silsiləsi**, yaxud **Baş Suayırıcı silsilə** — Böyük Qafqaz dağlarının əsas suayırıcı silsiləsi. Azərbaycanın ən hündür nöqtəsi — 4466 metrlikdəki Bazardüzü zirvəsi burada yerləşir.

Qafqaz bərzəxində ən hündür sıra dağlardır. Şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru 1100 kilometr məsafədə uzanır. Adındakı "baş" sözü "böyük" mənasını ifadə edir.

Böyük Qafqazın çox hissəsini təşkil edən Baş Qafqaz silsiləsi Gürcüstan Respublikası və Rusiyanın Dağıstan MR ilə sərhəddəki 3385 m yüksəklikdəki Tinov-Rosso zirvəsindən başlayaraq Azərbaycan Respublikasının ərazisindən cənub-şərq istiqamətində uzanır. Silsilənin Tinov-Rosso və Bazardüzü zirvələri arasındakı hissəsinin şimal yamacı Rusiyanın Dağıstan ərazisinə düşür, yalnız cənub yamacı və Bazardüzü zirvəsindən cənubdakı hissəsinin hər iki yamacı Azərbaycan ərazisinə daxildir. Baş Qafqaz silsiləsinin Suayrıcı silsiləsi adlanan hissəsi heç bir yerdə çay dərələri ilə kəsilmir.

## Ən uca zirvələri

* Bazardüzü (4466 m)
* Tufandağ (4191 m)
* Bazaryurd (4126 m) 
* Babadağ (3629 m)

## Filiz ehtiyatları

## Məskunlaşma

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qusar

**Qusar** *([[Ləzgi dili|ləzgi.]]КцIар,Kċar)* — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Qusar şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Qusar rayonunun inzibati mərkəzi. 

1938-ci ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır. Böyük Qafqaz dağlarının ətəyində, Qusar çayı üzərində yerləşir. Bakı şəhərindən məsafəsi 180 km-dir.

Dünyada ləzgilərin kompakt yaşadığı ən böyük şəhər və eyni zamanda Azərbaycanda sayıca üstünlük təşkil etdiyi yeganə şəhər.

Şəhərin əhalisi 21 341 nəfər, ümumi rayonn əhalisi 101 687 nəfərdir.

Daha əvvəllər "Yeni Quba" adlanmışdır.

## Etimologiya
İndiki "Qusar" toponimi əvəllər “Ksar” *(Ксар*), daha sonra isə “Ktsar”*(Kċаr)* formasını alır. Oxford dünya toponimlərin qısa lüğətinə görə bu toponim "kişi" mənasındaki ləzgicədəki *"kas"* sözündən gəlir. 

## Tarixi

1837–1839-cu illərdə Qusarın ərazisində İmam Qazi Məhəmməd Xuluqvi və Abrek Əli Hilivi rəhbərliyi ilə rus çarına Qazavat elan edirlər. Bölgəsinin bütün ləzgi soyları bu üsyanda iştirak etdi, ümumilə 12.000 mürid var idi.

1920-ci ildə Qusarın ərazisində, Kuzun kəndində imam Mushab-Əli Kuzunvi rəhbərliyiylə Sovet işğalına qarşı yenidən üsyanlar baş verir. Üsyanın yatırılması zamanı bolşeviklər tərəfdən Kuzun kəndi və Qusarın daha bir neçə kənd yandırılmış və 400–500 kəndli qətlə yetirilmişdir.

## Mədəniyyəti

### Mətbəx

Qusar mətbəxi Azərbaycanın ən tanınmış mətbəxlərindən biri olmaqla, çox zəngindir.

### Mətbuat
1932-ci ildə Qusar rayonunda, Azərbaycanda ilk ləzgi dilində nəşr olunan indiki "Qusar" adlı qəzet (keçmişdə "Sosializm tempi" və "Qızıl Qusar") nəşrə başlamışdır.

### Abidələr
Qusarda soyqırım abidəsi 1918-ci ildə Qanlı dərədə həlak olan Qusar və Quba qəhrəmanlarının xatirəsinə ucaldılmışdır.

## Əhalisi
01.01.2023-cu il siyahıyaalınmasına əsasən Qusar şəhərində yaşayanların sayı  21 341 nəfər olmuşdur.

Şəhər ləzgilərin kompakt yaşadığı ərazi olmasına baxmayaraq, son illərdə yeni nəsil arasında ləzgicə bilənlərin sayı azalıb, bununla bağlı UNESCO ləzgi dilinin yox olma təhlükəsinin olduğunu bildirib.

Son 10 ildə (2009-2019) ləzgicəni öz ana dili hesab edənlər 15% azalıb, eyni zamanda rusca danışanlar 15,2% faiz çoxalıb.





## Ərazisi
Qusar rayonu şimaldan Rusiya Federasiyası ilə, şərqdən Xaçmaz rayonu ilə, cənubdan Quba rayonu ilə və qərbdən Qəbələ rayonu ilə sərhədlərə malikdir. Rayon mərkəzi dəniz səviyyəsindən 690–730 metr, ən ucqar Əlix kəndi 2400 metr yüksəklikdə yerləşir. Böyük Qafqaz dağlarının Bazardüzü (4466 m.) və Şahdağ (4243 m.) zirvələri, eləcə də 1998-ci ildə Heydər Əliyevin 75 illik yubileyi şərəfinə fəth edilmiş və ümummilli liderimizin adı verilmiş Heydər zirvəsi (3755 m.) Qusar rayonu ərazisindədir.

## Qalereya

Fayl:Kusary Moscue.JPG|Qusar Cümə məscidi
Fayl:Qusar New Bridge.JPG|Qusar təzə körpü
Fayl:Şahdağ Milli Parkı - Qusar (7).jpg
Fayl:Village of Laza - Caucasus Mountains - Azerbaijan - 09 (17595569924).jpg
Fayl:Lermontov house.JPG|Lermontovun ev-muzeyi (Qusar)


## Qeydlər

## İstinadlar
Qusar maili düzənliyi

**Qusar maili düzənliyi** Azərbaycanın şımalında Qudyalçay və Samurçay arasında maili düzənlik. Yan silsilənin ətəklərindən başlayır və Samur-Dəvəçi ovalığına qədər uzanır. Quba və Qusar rayonlarının inzibati ərazisinə uyğun gəlir.

## Haqqında
Qusar maili düzənliyi Azərbaycnın şimalında Böyük Qafqazın şimal şərqində yerləşir. Düzənlik qərbdə daha geniş (25-30 km) olub, cənub-şərqdə ensizləşərək Gəndob kəndi ətrafında qurtarır. Onun səthini bir sıra çayların qolları kəsir. Bunlardan Qusarçay, Qudyalçay daha dərinə kəsilmiş və yamacları qutuvari dərələr əmələ gətirmişdir. Qusar maili düzənliyi əsasən yuxarı pliosen və dördüncü dövrün qalın çınqıldaşı, qum və giləciklərindən əmələ gəlmişdir. 

Böyük Qafqaz dağları qüvvətli qalxdıqda düzənliyin cənub kənarı da qalxmağa başlamış və onun səthi maili vəziyyətə düşmüşdür.Qusarçayın dərəsi boyu düzənliyin cənub-qərb hissəsi 1900 metrə qədər qalxmışdır.Buna görə də bu sahələr dağlıq xüsusiyyətə malikdir.

Maili Qusar düzənliyindən cənub-şərqdə Samur-Dəvəçi ovalığı ilə yan silsilə arasında paleogen və neogenin dəniz və kontinental çöküntülərindən qurulmuş alçaq dağlar sıralanır. Burada Tələbi, Qaynarça və s. tirələri, Rustov çökəkliyi, Vəlvələçayın, Qaraçayın, Ağcaçayın, cənub-şərqdə isə Gilgilçayın nisbətən geniş, bəzi qutuvari dərələri yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Samur-Şabran fiziki-coğrafi rayonu
Moskva-Bakı qatarı (film, 2005)

***Moskva-Bakı qatarı*** — 2005-ci ildə ekranlara çıxmış Azərbaycan filmi.

## Məzmun
Filmdə hadisələr Moskvadan Bakıya yola düşən qatarda baş verir. Bu qatarın sərnişinləri bütün digər adi sərnişinlərdən fərqlənir…

## Film haqqında
Filmdəki xoruzun adı "Şiri"dir. Azərbaycan kinosunda ilk dəfə bu filmdə heyvan və ya quş titrlərdə rol ifaçısı olaraq təqdim edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
* **Ssenari müəllifi:** Müşfiq Abbasov
* **Quruluşçu rejissor:** Xanlar Ağayev
* **Quruluşçu operator:** Tarıverdi Tarıverdiyev
* **Səs rejissoru:** Teymur Abdullayev

### Rollarda
* Rafael İsgəndərov — Aslan
* Coşqun Rəhimov — Sadıq
* Ayşad Məmmədov — Sabit
* İlqarə Tosova (Cavadbəyli) — Sadıqın arvadı
* Mirzə Ağabəyli — Allahverdi
* Elşən Hacıbabayev — Tərlan
* Fatma Mahmudova — Sadıqın anası
* Nahidə Orucova — Satıcı
* Rövşən Kərimduxt — Alı
* Xuraman Əlizadə — Çimnaz
* İzzət Bağırov — Sərnişin
* Orxan Rzayev — Sərnişin
* İlkin Həsəni — Sərnişin
* Fəridə Məmmədova — Sərnişin
* Kəmalə Yusifova — Sərnişin
* Yuri Baliyev — Veteran
* Naina İbrahimova — Gömrük işçisi
* Səlbinə Hətəmli — Uşaq
* Fuad İsgəndərov — Uşaq
* Arzu Rzayev — Gömrük işçisi
* Elariz Məmmədoğlu — Taksi sürücüsü
* Nadir Qafarzadə — Alverçi
* Rüfət Mehdiyev — Taksi sürücüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Bomba (film, 2005)
* Ci-Mi (film, 2008)

## Xarici keçid
Filmi izlə
Şollar düzü

**Şollar düzü** — Xəzərin Azərbaycan sahilində, Samur və Şabran arasında düzənlik. Xaçmaz, Şabran və qismən Qusar rayonlarının inzibati ərazisinə təsadüf edir. Daha geniş Samur-Dəvəçi ovalığının tərkib hissəsidir. Şollar düzündəki yeraltı sulardan  20-ci əsrin əvvəllərində Bakı əhalisinin suya tələbatını ödəmək üçün su kəməri çəkdirmişdir. Bu kəmərin çəkilməsində Hacı Zeynalabdin Tağıyevin böyük rolu olmuşdur.
Münəccimin şagirdi (film, 1983)

**Münəccimin şagirdi** () — Azərbaycan cizgi filmi.

## Məzmun
Filmdə asan yolla varlanmaq istəyən, acgözlük nəticəsində gülünc vəziyyətlərə düşən bir yeniyetmədən danışılır.

## Film haqqında
Yarı qabarıq kukla filmidir.

Film xalq nağılları əsasında yaradılmışdır.

Yarı qabarıq kukladan ilk dəfə bu filmdə istifadə olunmuşdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Mailə Muradxanova
:**Rejissor:** Arif Məhərrəmov
:**Quruluşçu rəssam:** Arif Məhərrəmov, Yelena Qolubeva
:**Operator:** Ramiz Ağayev
:**Bəstəkar:** Nazim Əliverdibəyov
:**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
:**Cizgi rəssamı:** Vaqif Məmmədov, Anatoli Abarenov, Sergey Dyojkin, Vahid Talıbov, Firəngiz Quliyeva
:**Rəssam:** E.Məmmədov, Aydın Lazımov
:**Redaktor:** D.Tahirova
:**Filmin direktoru:** İ.Hüseynov
:**Mətni oxuyan:** Şahmar Ələkbərov (azərbaycanca versiyası), Zinovi Gerdt (rusca versiyası)

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 315.
* Aliyə Dadaşova, "Öz zamanını görə bilən münəccim. "Münəccimin şagirdi" filmi haqqında.; "Azərbaycan animasiyası". Bakı: "PERİ FİLM", 2018. səh 240. ISBN 978-9952-37-109-3

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Münəccimin şagirdi (film, 1983) 
* Titrləri azərbaycanca bərpa edilmiş versiya 
* Titrləri və görüntüsü bərpa edilmiş yüksək keyfiyyətli versiya
* Kinomuzun başıqapazlısı — Aliyə yazır...
Qız qalası əfsanəsi (film, 1978)

## Məzmun
Kinolentdə hər şeyə qalib gələn məhəbbətin gücündən, xalq müdrikliyindən, Vətənə, xalqa sədaqətdən bəhs olunur.

## Film haqqında
Film Azərbaycan xalq əfsanəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Əbülfəz Hüseyni, Ədhəm Qulubəyov
:**Quruluşçu rejissor:** Məsud Pənahi
:**Quruluşçu rəssam:** Vaqif Mustafayev, Yuri Meşşeryakov
:**Operator:** Ramiz Ağayev
:**Bəstəkar:** Arif Məlikov
:**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
:**Cizgi rəssamı:** Yuri Meşşeryakov, Vahid Talıbov, Vaqif Məmmədov, Rauf Dadaşov
:**Rejissor assistenti:** Fəridə Həşimova
:**Rəssam assistenti:** Ziya Xəqani
:**Montaj edən:** N. Dadaşov
:**Redaktor:** Faiq Dərgahov
:**Filmin direktoru:** Eldar Əliyev 
:**Fazaçı rəssam:** Firəngiz Quliyeva
:**Mətni oxuyan:** Səməndər Rzayev (titrlərdə yoxdur)

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 258-263.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.

## Xarici keçidlər
* İzlə
* İzlə (bərpa edilmiş versiya)

## Həmçinin bax
Akvarium (film, 1983)

***Akvarium*** filmi rejissor Firəngiz Qurbanova tərəfindən 1983-cü ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Kinolentdə təbiətin mühafizəsi məsələsinə toxunulmuşdur. Burada həyat uğrunda mübarizə və insan kədəri məharətlə verilən təsvir vasitələri ilə öz həllini tapmışdır. Uşaq rolunda Əmir Tağıyev çəkilib. 1984-cü ildə Murmanskda təbiətin mühafizəsi və onun ehtiyatlarından səmərəli istifadə edilməsi haqqında sənədli və elmi-kütləvi filmlərin II Ümumrusiya müsabiqəsində filmə münsiflər heyətinin Diplomu və RSFSR Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin Fəxri Fərmanı verilmişdir.

## Məzmun
"Akvarium" poetik applikasiya filmidir. Film istər ideya-bədii dəyərinə, istərsə də rənglərin seçilməsinə görə maraq doğurur. Kinolentdə təbiətin mühafizəsi məsələsinə toxunulmuşdur. Burada həyat uğrunda mübarizə və insan kədəri məharətlə verilən təsvir vasitələri ilə öz həllini tapmışdır.

## Mükafatlar
1984-cü ildə Murmanskda təbiətin mühafizəsi və onun ehtiyatlarından səmərəli istifadə edilməsi haqqında sənədli və elmi-kütləvi filmlərin II Ümumrusiya müsabiqəsində filmə münsiflər heyətinin Diplomu və RSFSR Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin Fəxri Fərmanı verilmişdir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Çingiz Hüseynov
Rejissor: Firəngiz Qurbanova
Operator: Ramiz Ağayev
Rəssam: Firəngiz Qurbanova
Bəstəkar: Əli Babayev

## Rolda
Əmir Tağıyev — uşaq

## İstinadlar

## Mənbə
* Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 5.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 314-315.

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1983-cü ilin Azərbaycan filmləri
1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Qonşular

**Qonşular** — Ramin Hacıyevin rejissoru və ssenaristi olduğu çoxserialı Azərbaycan bəddi filmi (teleserial).

## Məzmun
Filmdə bir binada yaşayan qonşuların başına gələn məzəli əhvalatlardan söhbət açılır. Lakin burada "qonşun pisdir, köç, qurtar" prinsipinə rast gəlinmir. Hamı can deyib, can eşidir.

## Film haqqında
* Filmin seriyaları Mənim Ailəm, Qısqanclıq, Loto adlanır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Elməddin Cəfərov, Ramin Hacıyev, Vüqar Hüseynov, Elnur Hüseynov
:**Rejissor:** Ramin Hacıyev
:**Operator:** Ramin Cəfərov
:**İşıq:** Dadaş Abbasov
:**Səs:** Teymur Abdullayev, Aqil Əliyev
:**Qrim:** Aybəniz Yunusova
:**Montaj edən:** Elnar Həşimov
:**Koordinator:** Tərlan Fərzullayev (Tərlan Nur Yaşar kimi), Samir Vəliyev 
:**İnzibatçı:** Ramiz Hüseynzadə
:**Prodüser:** Müşfiq Hətəmov, Azər Cabbarov
:**Mahnısından istifadə edilən bəstəkar:** Sədaqət Rəşidqızı ("Dəli olaram" mahnısı)
:**Mahnının sözləri:** Baba Vəziroğlu

### Rollarda
:Elməddin Cəfərov — Münasibət
:Səidə Dadaşova — Səidə
:Vüqar Hüseynov — Pərvin
:Xədicə Novruzlu — Pərvanə
:Elnur Hüseynov — Ələmşah
:Tərlan Nur Yaşar — Muxtar
:Ülviyyə Əlili — Firuzə
:Ramin Hacıyev — Əfsələddin
:Cenk Çalışan (Cenk kimi) — sürücü
:Vüqar Camalzadə — həkim

### Arxiv kadrlarda iştirak edənlər
:Nadir Qafarzadə (səs) ("Dəli olaram" mahnısı)

## Çəkilişə köməklik edən qurumlar
:"Divan" restoranı
:"XXI əsr" geyim mağazası

## Həmçinin bax

* Ailəm
* Bacanaqlar
* Toy
* Milçək (film, 2006)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İzlə