open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cənnətə gedən nərdivan

**Cənnətə gedən nərdivan** — 3 səmavi dinin nümayəndələrinin əks olunduğu əsər.

"Cənnətə gedən nərdivan" adlandırılan əsərin müəllifi heykəltaraş Ecciano Merinadır.

Əsərdə 3 səmavi dinin nümayəndələri əks olunub. Yerdə səcdə halında əyilmiş müsəlmana bənzədilən insan, onun üzərində diz üstə oturmuş xristian keşiş və keşişin çiyinləri üzərində dik dayanmış yəhudi din xadimi - haham. Heykəldə eyni zamanda səcdə halında olan müsəlmanın qarşısında xristianların müqəddəs kitabı İncil, keşişin əlində yəhudilərin dini kitabı Tövrat, yəhudi hahamın əlində isə Quran var. Eyni zamanda heykəlin yanında avtomat silahın ucuna yəhudilik simvollarından olan yeddi guşəli şamdan keçirilib. Müəllif bildirib ki, "heykəl" ideyası 2010-cu ilin sentyabrında yaranıb, noyabrda heykəli hazırlamağa başlayıb və 2011-ci ilin yanvarında onu hazırlayıb.

Heykəl ilk dəfə İspaniyanın paytaxtı Madriddəki ARCO Müasir Sənət Sərgisində nümayiş edilmişdir. Belə bir ölkədə bu hadisənin baş verməsi müsəlman ölkələrində ciddi narazılıq doğurmuşdur.

Heykələ həqiqi bir görünüş qazandırmaq üçün Merino işində qatran, silikon və insan saçı istifadə etmiş. Heykəl sərginin ilk günüdə 50 min Avro qarşılığında Belçikalı bir sənət kolleksiyaçısına satıldı.

## Mənbə
*''AVROPADA İSLAMA QARŞI YENİ HƏQARƏT''. '''musavat.com'''  
*''ABŞ-dən sonra Avropada da İslamı təhqir etdilər''. '''azxeber.com'''
Tağı Oşenyüzən

**Tağı Oşenyüzən** () — Azərbaycanəsilli Türkiyə bəstəkarı.

Çox kasıb olan bəstəkar ölənə qədər yoxsulluq içində yaşayıb. Bu yoxsulluğa dözməyib və sonda intihar edib. Ölümündən sonra onun evindən həmin 500 lirəlik çek tapılıb. Məlum olub ki, o qədər yoxsulluğa, səfalətə baxmayaraq, bəstəkar çeki pula çevirməyib – çekdə məhz Atatürkün imzası olduğu üçün. 6 oktyabr 1924-cü ildə Mustafa Kamal Atatürk Qars şəhərinə səfər edir. Mustafa Kamal dəmiryol vağzalında mahnılar və folklor oyunları ilə qarşılanır.

Mustafa Kamal Atatürkə mahnı bəstələyir və həmin vaxt Atatürk bəstəkarı bu şərqiyə görə mükafatlandırır və ona 500 lirəlik çek yazır.

## İstinadlar
Lui Şevrole

**Lui Şevrole** (Louis Chevrolet; ) — Chevrolet Motor Car şirkətinin banisi.

## Həyatı
Lui Şevrole 1878-ci ildə İsveçrənin La Şo-de-Fo qəsəbəsində doğulub. Mürəkkəb mexanizmlərə meylliliyi o, öz saatsaz atasından irsən almışdır. Lui uşaqlıqda həmişə əşyaların necə işlədiyini öyrənmək və işinin yaxşılaşdırılması üçün o, həmişə müxtəlif əşyaları sökərdi. İkinci həvəsi – sürəti – o, 11 yaşında velosipedlərin təmiri üzrə emalatxanada işləyəndə aşkar etdi. Başqaları kimi, Luinin də təpədən aşağı sürətlə enəndə keçirdiyi o həyəcan, onun qəlbində həmişəlik dərin bir iz saxladı. Lakin çoxumuzdan fərqli olaraq, bundan sonra o, velosipedlərin daha böyük sürət yaratması üzərində fikirləşməyə başladı. Lui velosiped yarışları ilə məşğul olmağa başladı: o velosiped düzəldir və yarışlarda iştirak edirdi. O, yarışlarda qazandığı bütün pul mükafatlarını 6 bacı və qardaşlarının saxlanılmasına sərf edirdi.

Super-ulduz yarışcı 1901-ci ildə Lui Nyu-Yorka köçdü və avtomobillərin istehsalı üzrə ən iri şirkət olan Dion-Butonda mühəndis-mexanik vəzifəsinə düzəldi. Luinin avtomobillərə qarşı sevgisi tezliklə 2 forma aldı – onları yaratmaq və onlarla yarışlarda iştirak etmək.

1905-ci ildə o, öz ilk vacib yarışında qalib gəldi və bir mili 52.8 saniyəyə qət etməklə yeni rekordu müəyyən etdi. Bu ildən başlayaraq Luinin həyatında Amerikadakı yarışmalarında 15 illik ardıcıl qalibiyyət dövrü başladı. Bunun sayəsində, Lui yarış trekinin dünya super-ulduzuna çevrildi.

1911-ci ildə Lui Nyu-Cersidə "General Company" (sonrada "General Motors"-a çevrilmiş) sahibi Billi Dürantla birlikdə, öz şöhrətindən yeni avtomobilin yaradılması üçün istifadə etmək qərarına gəldi və "Chevrolet Motor Car Company" yaratdı.

3 noyabr 1911-ci il tarixi "Chevrolet Motor Car Company" şirkətinin ad gününə çevrildi.

## Şirkətin inkişafı
Artıq Lui Şevrole məhz uzun müddət arzu etdiyi avtomobilləri istehsal etmək imkanını aldı.

Lui o zaman mövcud olan avtomobillərdən daha texnoloji və daha etibarlı avtomobilləri yaratmaq istəyirdi. Lakin bununla bərabər, o, avtomobillərinin əksər insanlar üçün əlverişli qiymətə olmasını istəyirdi.

Chevrolet brendi çox böyük uğur əldə etmişdir – Chevrolet hətta Ford şirkətinin T modelinin əlində olan liderliyi almağa müvəffəq oldu. İndiki zamanımızda əksəriyyətimiz Lui Şevroleni yarışçı kimi artıq xatırlamır, lakin onun şirkəti bütün dünyada məşhurlaşdı. Chevrolet komandasında hamımız köklərimizlə fəxr edirik və hər zaman Lui Şevrolenin ən yaxşı qiymətə ən yaxşı avtomobillər yaratmaq prinsiplərini qoruyub saxlayacayıq.

## Şəkilləri

Fayl:Louis Chevrolet in a Buick s055205.jpg | Louis Chevrolet 1909
Fayl:Louis Chevrolet in Buick ca 1900.jpg |Louis Chevrolet 1900


## İstinadlar
Benzokain

**Benzokain** — yerli keyləşdirici dərman preparatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Справочник лекарственных веществ РЛС, описание препарата Бензокаин
İsa Hüseynov (dəqiqləşdirmə)

* İsa Hüseynov — Azərbaycan yazıçısı, ssenarist və kinoredaktor.
* İsa Hüseynov (kimyaçı) — Kimya elmləri namizədi.

## Həmçinin bax
* İsa
* Hüseynov
Prozopaqnoziya

**Prozopaqnoziya** — insanların üzünü unutmaq xəstəliyi, *"Mən səni haradansa tanıyıram, amma yadıma sala bilmirəm"* ifadəsinin elmi dildə səslənməsi.

"Prozopaqnoziya" termini ilk dəfə Yoaşim Bodamer adlı alman nevroloqu tərəfindən işlənib. O, başından güllə alandan sonra qohumlarının, yaxınlarının üzünü hətta öz üzünü unutmuş 24 yaşlı oğlanı müalicə edərkən xəstəliyi kəşf edib. 

*"Prozo"* yunan dilindən tərcümədə *"üz"*, *"paqnoziya"* isə *"tanımamaq"* deməkdir.
Arnold Classic

**Arnold Classic** — Kaliforniya ştatının eks-qubernatoru Arnold Şvartsenegger və onun biznes portnyoru Cim Lorimer tərəfindən keçirilən bodibildinq turniri.

Turnir əhəmiyyətinə görə bodibildinq üzrə dünya çempionatından daha üstündür və yalnız "Mister Olimpiya" turnirindən geri qalır.
## Haqqında
"Arnold Classic" kişi turniri ənənəvi olaraq Kaliforniya ştatının eks-qubernatoru Arnold Şvartsenegger  və onun biznes portnyoru Cim Lorimer tərəfindən keçirilir. İlk dəfə "Arnold Classic" turniri 1989-cu ilin martın 11-də təşkil edilib.

2011-ci ildə ABŞ-nin Ohayo ştatının Kolambus şəhərində keçirilən "Arnold Classic" turnirinin qalibləri arasında yarışda ilk dəfə iştirak edən Azərbaycan yığmasının üzvü Vüqar Verdiyev (85 kq) də olmuş və o, bu mötəbər yarışın bürünc mükafatını qazanmışdır. Bu, yarışda ilk dəfə iştirak edən Azərbaycan yığması üçün böyük nailiyyətdir.

## İstinadlar
Deribasovskda hava yaxşıdır və ya Brayton-Biçdə yenə yağışlar yağır

**"Deribasovskda hava yaxşıdır və ya Brayton-Biçdə yenə yağışlar yağır"** () — rejissor Leonid Qaydayın filmi.

## Məzmun
SSRİ və ABŞ kimi iki böyük dövlətin prezidentləri çox vacib danışıqlar üçün bir-birilə görüşməlidirlər. Lakin bu görüş ABŞ-yə əsaslanan rus mafiyasının nümayəndəsinin telefon xəttini kəsməsi nəticəsində baş tutmur. Mafioz Rabinoviç hətta telefon xətti vasitəsilə iki prezidentin gizli danışıqlarını eşidir. Bu cür başlanan komediyada sonradan SSRİ və ABŞ-nin agentləri olan Fyodr Sokolov və Meri Starın sayəsində işin üstü açılır. Onlar gah Lenin, gah Stalin, gah Brejnev, gah Xruşşov, gah da adi Mişa dayıya çevrilən "artist" ləqəbli rus mafiyasının başçısını aşkara çıxarırlar.

## Film haqqında
* Filmin təqdimatı İsraildə olmuşdur.
* Bu film kinorejissor Leonid Qaydayın kinoda sonuncu işidir.
* Filmdə Leonid Qayday kiçik epizodda kazino müştərisi rolunu ifa edir. ABŞ-də çəkilmiş bu səhnədə Donald Trampın çəkilməsi təklif olunmuşdu. Həmçinin filmin titrlərində "Tac Mahal" kazinosunun nümayəndəsi kimi Trampa təşəkkür edilir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifləri:** Arkadi İnin, Leonid Qayday, Yuri Voloviç
:**Quruluşçu rejissor:** Leonid Qayday
:**Operator:** Vadim Alisov
:**Rəssam:** Feliks Yasyukeviç, Nikolay Markin
:**Bəstəkar:** Viktor Babuşkin, Aleksandr Zasepin

### Rollarda

:Dmitri Xaratyan – Fyodr Sokolov
:Kelli Makqril – Meri Star
:Andrey Myaqkov – "Artist"
:Mixail Kokşenov – Kravçuk
:Yuri Volınsev – Styopa
:Emmanuil Vitorqan – Cek
:Mamuka Kikaleyşvili – Lavrenti Suladze
:Yevgeni Vesnik – Monya
:Nataliya Kraçkovskaya – Monyanın arvadı
:Leonid Kuravlyov – SSRİ prezidenti Mixail Qorbaçov
:Vladimir Sedov – ABŞ prezidenti Corc Buş
:Spartak Mişulin – Şeyxin nökəri
:Nikolay Parfenov – polkovnik Petrenko
:Stanislav Strelkov – Stepanın adyutantı
:Aleksandr Rıjkov – Cekin cangüdəni
:Nikolay Bandurin – polkovnik Dınin
:Mixail Vaşukov – polkovnik Korablyov
:Yuri Vorobyov – polkovnik Semyonov
:Sergey Rubeko – agent
:Samson Nzeribe
:Qustav Kvami Unsa
:Ruslan Əhmətov – quldur Nazrulayev
:Vladimir Ferapontov – Kodrianu
:M. Utepbergenov
:Aleksandr Loye – Monyanın nəvəsi Syoma
:Vyaçeslav Razbeqayev – yekədiş manyak
:V. Rıbin
:Muza Krepkoqorskaya – məbəddəki qoca
:Vera İvleva – satıcı
:Pavel Vinnik – Samson Semyonıç
:Arkadi İnin – kazinodakı mafioz
:Pavel Komarov – leytenant Sıqanyonok
:Yelena Buşuyeva – Sofoçka
:Georgi Dronov – qəzetçi
:V. Kark
:Vladimir Maysuradze
:Sergey Qalkin
:Aleksey Qolsov – İvanov
:Vasili Odinokov
:M. Aleksandrova
:M. Qryaznova
:Yuri Pisarenko
:İrina Domninskaya

## İstinadlar
Aşıq Firudin

**Firudin Abid oğlu İsgəndərov** – Azərbaycanlı aşıq.

## Həyatı
İsgəndərov Firudin Abid oğlu 22 yanvar 1967-ci ildə Göyçə mahalının Basarkеçər rayonunun Daşkənd kəndində anadan olmuşdur.

Hələ uşaqlaqdan ana babası Hidayətdən, atası Abiddən və qardaşı Aşıq Nuriddindən saz havalarını çalmağı və ifaçılığı mükəmməl öyrənmişdir.

1984-cü ildə Daşkənd kənd orta məktəbini bitirmişdir.

1985-ci ildən 1987-ci ilə qədər Saxalin və Kuril adalarında əsgəri xidmətdə olmuşdur.

1987-ci ildə Bakı Sənayе Tеxnikumuna qəbul olmuş və 1990-cı ildə tеxnikumu bitirmişdir.

1988-ci ildə məlum hadisələrlə əlaqədar doğma yurdu tərk еdən aşıq Bakı şəhərində məskunlaşmışdır.

1991-1995-ci illərdə  «Aşıq Ələsgər» adına mədəniyyət еvində saz-solo ifaçılıq sənətini gənclərə öyrətmişdir.

Aşıq Firudin İsgəndərov saz havalarından 60-a qədərini bilir, çalır və oxuyur.

O, hal-hazırda Bakı şəhərində yaşayır və aşıqlıq sənətini də davam еtdirir, еl şənliklərində müntəzəm çıxışlar еdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

### Ailəsi
* Aşıq Nuriddinin qardaşıdır.

## Mənbə
* Araz Yaquboğlu. "Daşkənd aşıqları və şairləri", Göyçə məşəli qəzeti. № 07(07). 24 aprel 2009-cu il.
* Araz Yaquboğlu. "Soylu sənətin soylu davamçısı", "Yeni nəsil Azərbaycan aşıqları-II". "Turan evi", 2011. səh.96-98.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* http://www.youtube.com/watch?v=HvGPIVNpzWU 
(Aşıq musiqisi Şahsevəni havasında Qurbaninin sözlərini Aşıq Arzuman və Aşıq Firudin oxuyurlar)
Turab Canbaxışov

**Turab Qələndər oğlu Canbaxışov** () — Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Cərrahiyyə Klinikasının II mama-ginekologiya şöbəsinin müdiri; Bona Dea International Hospitalın ginekoloq həkimi.

## Həyatı
Turab Canbaxışov 27 noyabr 1981-ci ildə Rusiyanın Kurqan şəhərində anadan olmuşdur.

1999-cu ildə Bakı şəhərində 17 saylı orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirdikdən sonra Azərbaycan Tibb Universitetinin "Müalicə-profilaktika" fakültəsinə qəbul olmuşdur.

2005-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetini "müalicə işi" ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

2005–2011-ci illərdə Türkiyənin İzmir şəhərində Dokuz Eylül Universitetinin "Mamalıq və qadın xəstəlikləri" (ginikologiya) ixtisası üzrə uzmanlıq təhsili almışdır.

Uzmanlıq təhsilini bitirdikdən sonra nəzəri və praktik imtahanlardan yüksək bal topladığına görə Doqquz Eylül Universitetinin rəhbərliyi və Türkiyə Cumhuriyyətinin YÖK-ü tərəfindən həmin kafedrada uzman-asissent vəzifəsində saxlanılmış, 2013-cü ilin dekabr ayına qədər həmin vəzifədə çalışmışdır.

4 mart 2014-cü ildən Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Cərrahiyyə Klinikasının II mama-ginekologiya şöbəsində həkim mama-ginekoloq işləmiş, 20 may 2014-cü ildən isə həmin şöbənin müdiri, assistenti vəzifəsində çalışmağa başlamışdır.

Liv Bona Dea İnternational Hospitalda həkim mama-ginekoloq olmaqla mama-ginekologiya şöbəsinin rəhbəridir.

Elmi məqalələri Türkiyədə və müxtəlif xarici ölkələrdə çap olunmuşdur. Doktorluq dissertasiyası üzərində işləyir.

Azərbaycanda ilk dəfə olaraq hamilə qadının bətnindəki körpəyə qan köçürülməsi Turab Canbaxışovun sayəsində ATU-nun Tədris Cərrahiyyə Klinikasında mümkün olmuşdur. Bu prosedur Avropada 1997-ci ildən, Türkiyədə isə 2009-cu ildən etibarən tətbiq edilir.

## Üzvülüyü
* Azərbaycan Tibb Assosiasiyası (ATA)
* Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (TJOD)
* Turkey Maternal Fetal Medicine and Perinatology Association
* International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology (ISUOG)
* European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE)
* The Fetal Medicine Foundation (FMF)

## Ailəsi
Ailəlidir, bir qızı və bir oğlu var. Azərbaycanın tanınmış travmatoloq-ortopedi, tibb elmləri doktoru, professor Qələndər Canbaxışovun oğludur. Əmisi Mahmud Canbaxışov Qarabağ müharibəsində şəhid olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanda ilk dəfə ana bətnində dölə qan köçürülübMusavat.com
* Riskli və yüksək riskli hamiləliklər mütləq bu sahə üzrə mütəxəssis, yəni perinatoloq tərəfindən nəzarət altında saxlanılmalıdır. Belə ki, riskli hamiləliyə nəzarət normal hamiləlikdən fərqlidir.Azertag.az
* Ana bətnində dölə qan köçürülüb.Report.az
Süni tənəffüs

**Süni tənəffüs** ya **ağciyərlərin süni tənəffüsü** kəskin tənəffüs çatmamazlığında və ümumi narkoz vaxtı orqanizmin oksigen təminatını təmin etmək üçün təcili və planlı şəkildə aparılan reanimatoloji və anesteyioloji müdaxilə. Süni tənəffüs aparılma taktikasına görə tam nəzarətli və yardımçı olur. Süni tənəffüs təcili tibi yardımın — reanimasiyanın və anesteyiologiyanın əsas və başlıca sütunudur.
Süni tənəffüsün tam nəzarətli taktikası zamanı pasient xüsusi preparatlarla modikamentoz komaya salınır, traxeya intubasiya edilərək süni tənəffüs aparatına keçirilmiş olur. Bu zaman pasient tam şəkildə süni tənəffüs aparatından asılı olur. Yardımçı taktikada isə pasientin spontan yəni öz tənəffüsü saxlanılaraq istər intubasia olunmuş istərsə də mask vasitəsilə ona süni tənəffüs aparatının müvafiq modusları əsasında yardım edilir.

## Xarici keçidlər
* Beatmungssimulation der Physikalisch-technischen Bundesanstalt 
* Informationen bei emedicine.com (engl.)
Bronxoskopiya

**Bronxoskopiya**, **traxeobronxoskopiya** ( - bronxa, nəfəs yoluna; *σκοπέω* - baxıram) xüsusi cihaz - fibrobronxoskop vasitəsilə bilavasitə tənəffüs yollarının: qırtlaq, nəfəs borusu, bronxların selikli qişalarının, mənfəzlərinin vizual müayinəsi. Fibrobronxoskop fibrooptik liflərdən ibarət, işıq mənbəyi  eləcə də manitora çıxışlı videoya fotokamera ilə əlaqələndirilmiş elastik bir boru olub, vasitəsilə nəinki vizual müayinə həmçinin üzərində olan manipulyatorlar vasitəsilə dioqnostik-labarotor müayinə üçün materiallar: biopsiya, selik, bəlğəm, yad cisim və s. götürmək və bütün icra edilən müdaxiləni yaddaşa köçürüb arxivləşdirmək mümkündür. Bronxoskopiya həm müalicə həm də diaqnostik müayinə məqsədilə tətbiq edilir.
Şevron

**Şevron** (chevron) — **V** və ya digər şəkildə fərqlənmə nişanı:
* Uniformada fərqlənmə nişanı;
* Heraldikada gerb vəbayraq elementi kimi;
* Arxitekturainşaat konsrtuksiyalarının ornament təsviri kimi;
* Döyüş texnikasında fərqlənmə nişanı kimi;

## Nümunələr

Şəkil:Army-USA-OR-02.svg|ABŞ ordusunda birxətli şevron
Şəkil:Army-USA-OR-04a.svg|ABŞ ordusunda ikixətli şevron
Şəkil:17 R4 Specialist.svg|NATO hərbiçisinin şevronu
Şəkil:IDF Ranks Samar.svg|İsrail ordusu quru qoşunlarının şevronu


## Mənbə
* Qızıl Ordunun şevronu
Meq Rayan

**Meq Rayan** (; ) — ABŞ aktrisası və prodüseri.

## Həyatı
Meq Rayan 19 noyabr 1961-ci ildə ABŞ-də anadan olub.

## Mükafatları
* 1995: Women in Film Crystal mükafatı
* 1999: ShoWest ilın aktrisası mükafatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kiçik qu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.

## Statusu
Nadirdir.

## Kateqoriyası
Təhlükə həddinə yaxındır (EN). Qorunma tədbirləri görülməsə nəslinin kəsilmə təhlükəsi yarana bilər.

## Qısa təsviri
Harayçı quşa oxşasa da ondan kiçikdir. Ümumi rəngi ağ, ayaqları və dimdiyi qaradır. Diri kütləsi 5-6,5 kq, qanadının uzunluğu 48-56 sm, pəncə lüləsi 10-11 sm-dir .

## Yayılması
Avropa və Orta Asiyada qışlayır. Tundrada yuvalayır. Azərbaycanda Xəzər dənizinin sahillərində və daxili su hövzələrində qışlayır .

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Azərbaycanda nadir hallarda qışlayan quşdur. Harayçı qu quşları toplaşdığı və yemləndiyi ərazilərdə müşahidə edilir. Fısıldayan qu quşları olan su hövzələrində olmur. Onlar tərəfindən sıxışdırılır. Qışlama dövründə kiçik sürülər əmələ gətirir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yuvalama ərazilərində su-bataqlıq biotoplarının çoxu qurudulub. Qışlama yerlərində fısıldayan qu quşu tərəfindən sıxışdırılır. Brakonyerlər tərəfindən bəzən ovlanır, qamış pişiyi və çaqqalın hücumlarına məruz qalır.

## Əhali üçün əhəmiyyəti
Elmi, estetik və dekorativ əhəmiyyəti var.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
AEWA sazişinə, Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilib.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Azərbaycan ərazisində qışlamağa məskunlaşdığı yerlərdə narahatlıq  yaradan amillərin, balıq tutulmasının, sahildə qamış zolaqlarının yandırılmasının qarşısı alınmalıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Robert Kox

**Robert Kox** (; ) — Məşhur alman alimi, Nobel mükafatı laureatı

## Həyatı
1843-cü ildə Almaniyanın Klaustal-Sellerfeld şəhərində doğulmuşdur. Uşaq çağlarından təbiətşünaslığa böyük maraq göstərən Robert Klaustal şəhər gimnaziyasında orta təhsilini bitirdikdən sonra Gettingen Universitetinə daxil olmuşdur. O dövrdə həmin universitetdə İakov Henle, Georq Meyssner, Karl Qasse kimi məşhur alimlər dərs deyirmiş. Əvvəlcə fizika və botanika, sonra isə tibb sahələrinə maraq göstərən Kox mikroblar və onların insan orqanizminə təsiri üzrə elmi-təcrübi araşdırmalar aparmışdır. Məşhur fransız alimi Lui Pasterin tədqiqatları isə onun bu sahəyə elmi marağını daha da artırmışdır.

## Fəaliyyəti
Robert Kox 1866-cı ildə təhsilini başa vurub, xəstəxanalarda çalışmışdır. Həmin vaxtlar o, demək olar ki, elmi araşdırmalarla məşğul olmamışdır. Lakin 1870-ci ildə başlamış Fransa–Prussiya müharibəsində səhra hospitalında həkim kimi fəaliyyət göstərərkən infeksional xəstəliklərin müalicəsi üzrə xeyli təcrübə toplamışdır. Xüsusilə də, xolera xəstəliyi ilə mübarizədə bir sıra mühüm elmi yeniliklər qazanmışdır. Ordudan tərxis olunduqdan sonra Volşteyn şəhər xəstəxanasında həkim kimi fəaliyyət göstərərkən Sibir xorasının müalicəsi ilə bağlı xeyli elmi-təcrübi eksperimentlər aparmışdır. O bu xəstəliyin iribuynuzlu mal-qara arasında yayıldığını aşkarlamış, nəticədə ağciyərin kəskin formada iltihab keçirdiyi qənaətinə gəlmişdir. Alim mikroskopun köməyilə bu xəstəliyin Bacillus anthracis adlı bakteriya olduğunu müəyyənləşdirərək, Sibir xorasının yayılma arealının bu bakteriyanın həyat mərhələsindən asılı olduğu fikrini irəli sürmüşdür. Onun bu sahə ilə bağlı yazdığı elmi məqalələrin əhəmiyyəti həmin vaxtlar çox olmuşdur. 

1880-ci ildə Almaniya Səhiyyə Nazirliyində məsul vəzifəyə təyin edilən Robert Kox daha sonra "Patogen orqanizmlərin öyrənilmə metodları" adlı elmi iş nəşr etdirmişdir. Bu əsərdə bakteriyaların yetişdirilməsi üçün bir sıra yeni elmi üsullar  təqdim olunmuşdur. 
1882-ci ildə isə o, vərəm xəstəliyini törədən bakteriyanı (vərəm çöpünü) aşkar etmişdir. Öz dövrünün ən dəhşətliu xəstəliyinə qarşı yenilik olan bu elmi kəşf onun şöhrətini daha da artırmışdır. Məhz bu səbəbdən Almaniya hökuməti onu xolera xəstəliyinin səbəblərini öyrənmək üçün Hindistan və Misirə ezamiyyətə yollamışdır;  Kox bu xəstəliyi törədən bakteriyanı tapmışdır. 

Robert Kox 1885-ci ildə Berlin Universitetinin professoru və Gigiyena İnstitutunun isə direktoru təyin edilmişdir. İşinin çoxluğuna baxmayaraq o, vərəmin müalicəsilə bağlı tədqiqatlarını davam etdirmiş, beləliklə tuberkulin adlı yeni maddə aşkarlamışdır. Bu maddə vərəm mikroblarından alınırdı və vərəm xəstəliyinin müalicəsində istifadə zamanı müsbət nəticələrə gətirib çıxarırdı. 

Robert Kox 1905-ci ildə "vərəm xəstəliyinin öyrənilməsi və müalicəsində əldə etdiyi nailiyyətlərə görə" Tibb sahəsi üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdü.
 
Alim Prussiyanın Şöhrət ordeni ilə təltif edilmiş, Heydelberq və Boloniya Universitetlərinin fəxri professoru və bir sıra elmi cəmiyyətlərin üzvü olmuşdur.

Robert Kox 1910-cu ildə Baden-Baden şəhərində ürək xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Lapsus

**Lapsus** (aralıq, sürüşmə, xətalar) — yazılışda və ya deyilişdə xəta.

## Mənbə
* Sigmund Freud, *The Psychopathology of Everyday Life* (1965[1901])
* Jonathan Goldberg, *Writing Matter* (1990)
* Sebastiano Timpanaro, *The Freudian Slip* (1976)
* John Austin, 'A Plea for Excuses', in *Philosophical Papers* (1961)

## İstinadlar
Bakı Metropoliteni

**Bakı Metropoliteni Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti** — Bakı Metropoliteninin və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin əsasında yaradılmış səhmləri tamamilə dövlətə məxsus olan qapalı səhmdar cəmiyyət. 20 dekabr 2024-cü il tarixindən quruma Vüsal Aslanov sədrlik edir.

## Tarixi
Bakı metrosuna nəzarət edən ilk qurum Bakı Metropoliteni İdarəsi olmuşdur. Bakı Metropoliteni İdarəsi 1966-cı il tarixində təsis olunmuşdur. 27 fevral 2014-cü il tarixində “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Bakı Metropoliteninin və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin əsasında "Bakı Metropoliteni" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti təşkil edilmişdir. "Bakı Metropoliteni" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin səhmləri dövlətə məxsus olan və Bakı Metropoliteninin və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin hüquqi varisi olan şirkətdir.

2022-ci ildə Xocasən ikinci yerüstü stansiyasının açılışı elan edildi.

2023-cü ilin fevral ayında Bakı Metropoliteni metro xətlərində hərəkət edən yeni nəsil qatarların sayının 23-ə, vaqonların sayının isə 115-ə çatdırıldığını açıqlayıb.

## Rəhbərlik
20 dekabr 2024-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Vüsal Aslanov "Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin olunmuşdur.

## Loqosu

2014-cü ilin iyul ayından etibarən Bakı Metropoliteni Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti yeni loqosunu istifadə etməyə başlamışdır. 29 sentyabr 2014-cü il tarixində loqonu ictimaiyyətə təqdim edən qurumun Mətbuat xidməti və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəisi Nəsimi Paşayev loqonun Bakı Metropolitenindəki beş hərəkət xəttinin rənglərindən ibarət, yəni sarı, mavi, bənövşəyi, qırmızı və yaşıl rəngli, "metro" sözünün birinci hərfi — "M" hərfi formasında olduğunu bildirmişdir. Bu loqoya qədər isə yaşıl rəngdə tunel formasında və ortasında qırmızı rəngdə kiril əlifbasının "M" hərfi yazılmış loqodan istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar
Minsk metropoliteni

**Minsk metropoliteni** — Belarusda metropoliten

1984-cü ildə açılan Minsk metropoliteni ümumi uzunluğu 39&nbsp;km olan 3 xətdən və 33 stansiyadan ibarətdir. Sərnişin sıxlığına görə Minsk metrosu MDB-də ikincidir.

## Hadisələr

### Qəza
Metroda ilk böyük qəza 2009-cu ilin yayında baş verib. Leysan yağışlar zamanı metro stansiyalarına su dolması nəticəsində texniki problemlər yaranıb. Sərnişinlər təxliyə olunub və metro fəaliyyətini bir-neçə saat sonra bərpa edib. Xəsarət alan olmayıb.

### Terror

Metroda terror aktı 11 aprel 2011-ci ildə, axşam saatlarında metronun "Oktyabrskaya" stansiyasında baş verib. Bu terror aktı 12 nəfərin həyatına son qoyub, 160 insan xəsarət alıb. Bu həm də Minsk metropolitenində ilk böyük faciədir.

## Moskvoskaya xətti


Fayl:Pkolosa 15.jpg|Yakub Kolas meydanı
Fayl:Minsk_metro_Akademiya_Nauk.JPG|Elmlər Akademiyası
Fayl:Pchelus 07.jpg|Çelyuskentsi parkı
Fayl:Maskousk 03.jpg|Moskovskaya
Fayl:Ushod 07.jpg|Uschod
Fayl:Bortr 02.jpg|Borisovski trakt
Fayl:Minsk-Metro-Uruch'e-05.jpg|Uruçye


## Avtozavodskaya xətti


Fayl:Kamgor 04.jpg|Kamennaya Qorka
Fayl:Kuntsau 02.jpg|Kuntsevşçina
Fayl:Sportyun 05.jpg|Sportivnaya
Fayl:Push 02.jpg|Puşkinskaya
Fayl:Molodz 07.jpg|Gənclik (Maladyojnaya)
Fayl:Frun 03.jpg|Frunzenskaya


## Mənbə
*''Belarus: Müstəqillik dövrünün terror aktları''. '''lent.az''' ''12.04.11.''  

## Həmçinin bax
UTC−00:44

**UTC−00:44** — Saat qurşağı.

## Həmçinin bax
* Ümumdünya vaxtı

## Xarici keçidlər
* Liberia Time from The International Atlas 5th Edition by Thomas G. Shanks
UTC−00:25

**UTC−00:25** — Saat qurşağı.

## Həmçinin bax
* Ümumdünya vaxtı

## Xarici keçidlər
* History of legal time in Britain
* Dunsink and Timekeeping
UTC+00:30

**UTC+00:30** — Saat qurşağı.

## Həmçinin bax
* Ümumdünya vaxtı

## Xarici keçidlər
* Города в UTC+0:30
UTC+04:00

**UTC + 04:00** — Saat qurşağı.

## Xarici keçidlər
* 
* Mauritius will not repeat daylight saving time
UTC+04:51

**UTC+04:51** — 1955-ci ilədək Bombeydə istifadə edilən saat qurşağı. Həmin il standart Hindistan vaxtı (UTC+05:30) ilə olan 39 dəqiqəlik fərq aradan qaldırıldı.

## Həmçinin bax
* Ümumdünya vaxtı
UTC+05:40

**UTC+05:40** — Saat qurşağı.

## Həmçinin bax
* Ümumdünya vaxtı

## Xarici keçidlər
* Trishna Gurung 15 minutes of fame (англ.) // Nepali Times. — 25–31 июля 2003. — No. 155.
UTC+09:45

**UTC+09:45** — Saat qurşağı.

## Həmçinin bax
* Ümumdünya vaxtı
* UTC+08:45

## Xarici keçidlər
* Find cities currently in UTC+9:45
Dianna Aqron

**Dianna Aqron** (, ; ) — Amerikalı aktrisa, müğənni, rəqqasə və rejissor.

İfaçılıq və rejissorluqla yanaşı, o, xüsusilə LGBT hüquqlarını və insan haqlarını dəstəkləmək üçün əhəmiyyətli xeyriyyə işlərində iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şöhrə Ağdaşlı

**Şöhrə Ağdaşlı** (, , d. 11 may 1952) — İran-ABŞ aktrisası. Soyadını ilk yoldaşı olan Aydın Ağdaşlıdan götürmüşdür.

## Filmoqrafiya
# Qum və dumandan ev (film, 2003)
# Sürəyyanın daşqalaq edilməsi (film, 2008)

## Xarici keçidlər
Kelli Hu

**Kelli Hu** — ABŞ aktrisası.

## Həyatı

Məşhur aktrisa Kelly Hu 1968-ci il fevralın 13-də dünyaya göz açıb. Hələ kiçik yaşlarından filmlərə böyük maraq göstərib. Və burda olan qəhrəmanların yerində daim özünü təsəvvür edib. Havayda dünyaya gələn aktrisa müğənni  və rəqqasə kimi də şöhrətlənib. Yaponiyada modellik edən əmisi oğlu ilə birlikdə aktrisa məşqlərə gedir. Beləliklə, o, bir çox müsaqibələrə iştirak edir və qalib olur. Bundan sonra film sahəsində tale onun üzünə gülməyə başladı.

1995-ci ildə, Hu "Yol kənarında" filmində gizli polisi oynadı. Bundan sonra çoxlu dəvətlər almağa başladı. 1997-ci ildə altı ay ərzində "Qürub Sahili"ndə doktor Rey Çan rolunu canlandırdı.

2007-ci ilin yanvar ayında, Hu "Fövqəladə vəziyyət halında" adlı televiziya serialında çəkilməyə başladı. Ancaq məşhurlaşmasına və böyük kütlə sevgisinə sahib olmasına "Əqrəblər hökmdarı" və "Mumiya" filmlərindəki rolları səbəb oldu. Bu iki film onu məşhurluğun zirvəsinə qaldırdı. Hələ də kinosevərlərin yaddaşında Anaksunamon olaraq yaşamaqdadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anders Yahan Retzius

**Anders Yahan Retzius** (, ) — İsveç botaniki, zooloq, təbiətşünaslıq üzrə professor, kimyaçı və əczaçısı.

## Elmi əsərləri
* *Inledning till djurriket* (1772). 
* *Observationes botanicae* (fol.; tr. i Leipzig 1778—1791).
* *Florae Scandinaviae prodromus* (2 bd, 1779; 2:a uppl. 1795).
* *Lectiones publicae de vermibus intestinalibus* (1784). 
* *Försök till mineralrikets uppställning* (1795; tysk översättning. 1798).
* *Faunae Sueciae a Linné inchoatae pars I* (Leipzig, 1800). 
* *Försök till en flora oeconomica* (2 dlr, 1806—1807).
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Anders Jahan Retzius
* Anders Jahan Retzius 
* Anders Jahan Retzius (1742 — 1821)
Porto-Novo

**Porto-Novo** — Benin dövlətinin paytaxtı.


Grande Mosquee de Porto-Novo.jpg|Porto-Novoda məscid
Fayl:Marche ouando porto-novo.jpg|Ouando Market
Aleksandr Georq

**Aleksandr Georq** və ya **Aleksandr Segger Georq** ( və ya , 4 aprel 1939) — Avstraliya botaniki.
## Əsərləri
* *Orchids of Western Australia*. 1969.
* *A New Eucalypt from Western Australia*. 1970.
* *A List of the Orchidaceae of Western Australia*. 1971.
* *Flowers and Plants of Western Australia*. 1973.
* *The Genus Banksia*. 1981.
* *The Banksias*. 1981—2002, with Celia Rosser.
* *The Banksia Book*. 1984.
* *An Introduction to the Proteaceae of Western Australia*. 1985.
* "New taxa, combinations and typifications in Verticordia (Myrtaceae: Chamelaucieae)". *Nuytsia*. 1991.
* *Notes on Banksia L.f. (Proteaceae)*. 1996.
* *Wildflowers of Southern Western Australia*. 1996, with Margaret G. Corrick and Bruce A. Fuhrer. 
* *Banksia* in *Flora of Australia: Volume 17B: Proteaceae 3: Hakea to Dryandra*. 1999.
* *Dryandra* in *Flora of Australia: Volume 17B: Proteaceae 3: Hakea to Dryandra*. 1999.
* *William Dampier in New Holland: Australia's First Natural Historian*.
* *The Long Dry: Bush Colours of Summer and Autumn in South-Western Australia*.
## Ədəbiyyat
* Hall, Norman (1978). *Botanists of the Eucalypts*. CSIRO, Melbourne. ISBN 0-643-00271-5.
* Rosser, Celia E. and Alex S. George (1981—2001). "Alex George". The Banksias (3 volumes). London: Academic Press in association with Monash University.
* George, Alex (1986). "Banksias (Talk given at 1985 AGM):Part I". Native Plants for NSW (Australian Plants Society, NSW Region) 21 (4): 18—22.
* George, Alex (1986). "Banksias (Talk given at 1985 AGM):Part II". Native Plants for NSW (Australian Plants Society, NSW Region) 21 (5): 11—14.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Alexander S. George (1939)
Ozan məscidi

**Ozan məscidi** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşən 1884-cü ildə tikilmiş məscid və tarix-memarlıq abidəsi.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Ozan məscidi 1884-cü ildə Ozan məhəlləsinin sakinlərinin hesabına Gəncə şəhərində tikilib. Lakin abidənin giriş tağının üzərindəki kitabədə isə onuntikinti tarixi kimi 1786-cı il göstərilib. Tikilinin ümumi sahəsi 357,8 m², yararlı sahəsi isə 223,8 m² dir. Məscidin əsas hissəsi günbəzlə örtülmüş kvadrat şəkilli ibadət salonudur. Yan tərəflərdə 2 köməkçi otaq var.

"Molla Nəsrəddin" jurnalının 1907-ci il buraxılışının 12-ci sayında Ozan məhəlləsində yaşayanların köməyi ilə 1906-cı ildə məscidin təmirinə 2000 manat pul toplanması haqda məlumat verilib. 1920-ci ildə Gəncə üsyanında şəhəri mühasirəyə alan bolşeviklər tərəfindən açılan top atəşi ilə məscidin bir hissəsi dağılıb. Bundan başqa üsyan yatırılarkən məscidə sığınan yerli əhali məscidin içərisində diri diri yandırılıblar. Əslən gəncəli olan hərbi pilot və mühacir Məmməd Altunbay məsciddə baş vermiş hadisəyə özü şahid olub və bu haqda 1989-cu ildə Ankarada çapdan çıxmış kitabında yazıb. Öz kitabında o qeyd edir ki:Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Ozan məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb, binasında korlar üçün artel daha sonra isə ərzaq mağazası yerləşib. Məscidin binası 1979-cu ildə bərpa edilib. Daxili divarlarına rəssam Rüstəm Hüseynquliyev tərəfindən rəsmlər çəkilib. Burada Nizami xatirə muzeyi və kitab mağazası fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. Hazırda məsciddə kitabxana fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Ozan məhəlləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Gəncə Ozan məscidi / EL Tv
* Bolşeviklərin topla dağıtdığı Ozan məscidi / Belə belə İşlər
* Gəncədə soyqırımına şahidlik edən tarixi Ozan məscidi / Baku Tv
* Ozan məscidi: Qanlı tarixin daş yadigarı / Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi
Mollacəlilli məscidi

**Mollacəlilli məscidi** və ya **Sünnilər məscidi** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşən məscid və tarix-memarlıq abidəsi.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Mollacəlilli məscidi Gəncənin Mollacəlilli məhəlləsində tikilib. Məscidinin tikilməsi ilə bağlı məlumatlar fərqlidir. Mənbələrin birinə görə məscid 1815-ci ildə tikilib. Digər mənbəyə görə isə məscid 1916-cı ildə Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin və yerli camaatın köməkliyi ilə tikilib. Məsciddən sünni məzhəbindən olan müsəlmanlar istifadə etdikləri üçün bəzən "Sünnilər" məscidi də adlandırılıb. Məscid Gəncəyə xas olan üslubda qızmızı kərpicdən inşa edilib və günbəzsizdir.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Mollacəlilli məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb, binasından əvvəlcə utilizasiya idarəsi kimi daha sonra isə Gənc Texniklər Stansiyası kimi istifadə olunub.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Hazırda məscid fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Mollacəlilli məhəlləsi

## İstinadlar
Gəncə məhəllələri

Qədim Gəncə şəhərinin 1727 ci ildə 14 məhəlləsi olub: 

Gəncə şəhri, Gəncə çayı ilə ikiyə ayrılmıştır, şəhrin dağlık yerində və dağlara doğru kəndlərdə Ermənilər, ova qisminda ovaya uzanan kəndlərdə isə Türklər yaşıyırdılar. Gəncənin Türk məhəllələri arasında Noreşen ismində bir Erməni məhəlləsi vardı
Gəncənin Erməni qismində isə üç türk məhəlləsi vardı: Mollacəlilli, Çaylı və Hacıməlihli.

## Mənbə

* Gəncə—Qarabağ  əyalətinin  müfəssəl  dəftəri,  Bakı, "Şuşa", 2000

* **Müəllif:** *Fərrux Əhmədov* - "Gəncənin tarix yaddaşı" 

## Qədim Gəncənin Yeni məhəllələri
# Zərrabi məhəlləsi

## Xarici keçidlər
*Gəncə məhəllələri / Kəpəz Tv
Şahsevənlər məhəlləsi

**Şahsevənlər məhəlləsi** və ya **Şaxsöyən məhəlləsi** — Gəncənin qədim məhəllələrindən biri. İnsanların danışıq dilində məhəllənin adı təhrifə uğramış və bəzən Şaxsöyən adlanmışdır. Məhəllədə XIX əsrə aid Şahsevənlər məscidi yerləşir.
## Haqqında
Şahsevənlər məhəlləsinə bugünkü Mikayıl Müşfiq, Ordubadi küçəsinin bir hissəsi, Şahsevənlər, Cavad Xan və Nizami prospektinin bəzi dalanları daxildir. Gəncə şəhərinin qərb hissəsində 17-ci əsrdə salınıb. Şah İsmayılın hakimiyyəti illərində ona ən sadiq olan əsgərlərinə "Şahsevənlər" deyərlərmiş. 16-17-ci əsrlərdə Şahsevənlər müxtəlif tayfa üzvləri olub I Şah Abbasa xidmət edirdilər. Elə həmin şahın dövründə Gəncə-Qarabağ bəylərbəyi ərazisinə köçürülür. Ağcabədi, Şuşa, Gəncə və Beyləqanda məskunlaşırlar. 1870-1875-ci illərdə  məhəllə sakinləri öz hesablarına məscid inşa etdirdilər. Şahsevənlər adı verilən bu məsciddə qadınlar üçün giriş qərbdən, kişilər üçünsə şimaldan idi. Məscidin damına qalxıb azan vermək üçün günbatan tərəfdə pilləkənlər inşa olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Gəncə məhəllələri
* Şahsevənlər məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gəncə adlı salnamə - Şahsevənlər məhəlləsi / Kəpəz Tv
Tatabad məhəlləsi

Tatlar bu məhəllənin salınmasında böyük rol oynayıblar

## Mənbə
* **Müəllif:** *[[Fərrux Əhmədov]]* - "Gəncənin tarix yaddaşı" 
## Həmçinin bax
* Gəncə məhəllələri
* Tatlar məscidi
Erektus

**** () —  cinsinə aid nəsli kəsilmiş növ.İlk dəfə 2 milyon il əvvəl ortaya çıxdı və 110.000 il əvvəl yox oldu. Ayrıca Erektus'un insanın da atası olduğu hesab olunur.

## Sinonimləri
*† 
*† 
*† 
*† 

## İstinadlar
Homo

**** () —  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
* *[[Homo sapiens]]*
* †*[[Homo gautengensis]]*
* †*[[Homo habilis]]*
* †*[[Homo erectus]]*
* †*[[Homo antisessor|Homo antecessor]]*
* †*[[Homo ergaster]]*
* †*[[Homo heidelbergensis]]*
* †*[[Homo neanderthalensis]]*
* †*[[Homo floresiensis]]*
* †*[[Homo rudolfensis]]*
* †*[[Homo longi]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Karl Fridrix Bruç

**Karl Fridrix Bruç** (;) – Alman ornitoloqu.  

## Bruçun təsnif etdiyi quşlar
*
*
*
*
*.

## İstinadlar
Kupanq

**Kupanq** (İndoneziya dili: *Kupang* vəya *Kota Kupang*), İndoneziyada Timor adasının ucunda Qərb Timor yerleşkesidnde olan əhəmiyyətli bir liman şəhəridir və Nusa Tenggara Timur (Şərq Nusa Tenggara) ili'nin mərkəzi. Timor dənizinə sahili olan ən böyük şəhəridir və limanıdır. Əhalisi 450.000 'dir. 1962-ci ildə Kupanq Universiteti quruldu və bu sayədə şəhər həm iqtisadi və həm təhsil sahəsində bütün regionda böyük bir əhəmiyyətə malikdir. Kupanq'ın iqtisadiyyatı limanından təmin etdiyi ixracat və idxal və sement sənayesinin. Kupanq aeroportu El Tari (IATA-Kodu: KOE), şəhər mərkəzinə təxminən 8&nbsp;km uzaqlıqdadır və şərqində.

Tahiti'den Qərb Hind Adalarına yük daşıyan *[[Bounty]]* adlı İngilis kral gəmisinin tayfaları, ikinci kapitan Fletcher Christian öndərliyində qiyam qaldırdılar və kapitan William Bligh ilə ona sadiq qalan dənizçilər gəmidən bir filikayla uzaqlaşdırılaraq Kupanq'a gəldilər.
Filip Bruç

**Filip Bruç** (; 11 fevral 1781 – 11 fevral 1847) - Alman bioloqu.

## Əsərləri
Bruch, P.; Schimper, W. Ph.; & Gümbel, T. (1836-1855) Bryologia Europaea seu Genera Muscorum Europaeorum, 6 vols. (Ştutqart)
Mərkəzi Seçki Komissiyası

*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Azərbaycan) — Azərbaycan Respublikasında Azərbaycan Respublikası Prezident seçkilərinin və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatlarının seçkilərinin, həmçinin referendumların (ümumxalq səsvermələrin), bələdiyyələrə seçkilərin hazırlanmasını və keçirilməsini təmin edir. Seçki komissiyalarının işinə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Seçki Komissiyası rəhbərlik edir.
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Naxçıvan)
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Rusiya)
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Ukrayna)
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Albaniya)
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Latviya)
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Tayvan)
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Qazaxıstan)
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Belarus)
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Abxaziya)
*Mərkəzi Seçki Komissiyası (Moldova)
III Msvati

**III Msvati** () — Esvatininın ömürlük kralı

Kral III Msvati 1986-cı ildən taxtda oturub. Hələlik 14 arvadın sahibidir.
Alangium polyosmoides

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Alangium polyosmoides Avstraliyanın şərqindəki yağış meşələrində rast gəlinən ağac növüdür. Bu ağac müxtəlif torpaq növlərində, ümumiyyətlə sahilə yaxın yerlərdə bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Ümumi adlarına müşk ağacı, qara müşkürək, qəhvəyi müşkürək və sarı müşkürək daxildir. Cinsin adı, Asiyada rast gəlinən qohum bir növ olan Alangium decapetalum üçün Malabar xalqının istifadə etdiyi addan götürülmüşdür. Xüsusi epitet isə yarpaqlarının Polyosma cinsindəki yarpaqlara bənzərliyinə işarə edir.

Adətən kiçik, bəzən isə orta ölçülü bir ağac olub, hündürlüyü 20 metrə qədər, gövdə diametri isə 90 sm-ə qədər çatır. Daha böyük ağacların gövdəsi dayaq köklü ola bilər. Gövdə lentisellər, pullar, qabarcıqlar və qeyri-bərabərliklərlə işarələnmiş olub, əsasən boz-qəhvəyi rəngdədir. Kiçik budaqlar nazik və boz rəngdədir, lakin uc hissələrinə yaxın yerlərdə yaşıl və tüklü olur. Yarpaqlar arasındakı budaq çox tüklü deyil.

Yetkin yarpaqların uzunluğu 4-15 sm, eni isə 2-4 sm arasında dəyişir. Lakin cavan bitkilərin yarpaqları daha böyük ola bilər. Yarpaqlar gövdədə növbə ilə yerləşir və nisbətən uzun bir uca malikdir. Yarpaqlar uzunsov-yumurtavari və ya uzunsov-elliptik formada olub, yarpaq bazası qeyri-bərabərdir. Yarpağın alt hissəsində əsas damarı, yan damarları və şəbəkə damarları aydın görünür, həmçinin yan damarlar və əsas damar boyunca çoxsaylı sarı qabarcıqlar da nəzərə çarpır. Bu xüsusiyyətlər yağış meşəsində bu bitkini müəyyənləşdirməyi asanlaşdırır. Yarpaq sapı 6-13 mm uzunluğundadır.

Solğun sarı çiçəklər, yarpaq buynuzlarından olan çiçəkləmə qruplarında (cymes) əmələ gəlir, hər çiçəkləmə qrupunda üç-dörd çiçək olur. Çiçəklər balzam ətirinə malikdir. Çiçəkləmə qrupu 2 sm-dən qısa olub, oktyabr ayından aprelə qədər görünür. Hər çiçəkdə 4-6 petal var, petallar 2 mm genişliyində və təxminən 5 mm uzunluğundadır.

Meyvə tünd qara və ya demək olar ki, qara, qabarcıqlı və oval şəkilli olan bir meyvədir, uzunluğu 10-20 mm arasındadır. Meyvə sentyabrdan fevral ayına qədər yetişir və yağış meşəsi quşları tərəfindən yeyilir. Meyvənin içində 10 mm uzunluğunda elliptik və uclu bir toxum vardır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Küveyt dinarı

**Küveyt dinarı** — Küveytin milli valyutası, ABŞ dollarına nisbətən dünyada ən bahalı valyutadır.

1961-ci ildə yaradılmış və rupini əvəzləmiş bu valyuta qısa zamanda möhkəmlənə və dünyanın ən bahalı valyutalarından birinə çevrilə bilib. Hazırda bu göstəriciyə görə o, ilk yerdədir və dünyanın ən dəyərli valyutasıdır. İndi 1 Küveyt dinarı 2,52 avro və ya 3,65 dollara bərabərdir.

## Mənbə
* Dünyanın ən bahalı valyutası hansıdır? '''milli.az''' 13.04.2011 

## İstinadlar
Əttarlar məhəlləsi

**Əttarlar məhəlləsi** — Gəncənin qədim məhəllələrindən biri.Məhəllə gəncəlilər tərəfindən tarix boyu "Çayqırağlılar" məhəlləsi olaraq da adlandırılıb.

## Haqqında
Bu məhəllənin Əttarlar adlanmasına səbəb burada ətriyyat satanların çox olmasına görə olmuşdur. Məhəllə sakinləri yerli gəncəlilərdən ibarətdir və şəhər əhalisi arasında Əttarlar məhəlləsinin sakinləri Çayqıraqlılar kimi tanınır. Mürsəl ağa qəbirstanlığıda da bu ərazidə yerləşirdi. Əttarlar məhəlləsində 1804-cü ilin may ayında 40 ev 151 nəfər (67 kişi + 84 qadın) olmuşdur. 1916-cı ildə isə burada 846 ailə yaşayırdı. Məhəllədən keçən Karxana arxı, Məşədi Həsən Dadanovun tütün manufakturasının ehtiyacları üçün sərf olunurdu. Məhəllədədə doğulmuş ziyalılardan Gəncənin məşhur zərgəri Məşədi Məmmədəli Mahmudzadə və Əli Razi Şəmçizadə olmuşdur.

## Məhəllədədə doğulmuş ziyalılar
* Əli Razi Şəmçizadə

## Həmçinin bax
* Ozan məhəlləsi
* Hacı Səid məscidi
* Mürsəl ocağı türbəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Gəncə adlı salnamə - Əttarlar məhəlləsi / Kəpəz Tv
Qırıxlı məhəlləsi

**Qırıxlı məhəlləsi** — Gəncənin qədim məhəllələrindən biri. Ehtimal olunur ki, məhəllə Əfşar elinin Qırıxlı qoluna mənsub insanlar tərəfindən XIII əsrdən salınıb.

## Haqqında
Qırıqlı məhəlləsi, şimaldan Qızılhacılı, Qazaxlar, şərqdən İtdilər, Çıraqlı, Yuxarı Ozan, Bala Bağman, cənubdan Carrılar, Talalı, qərbdən Bayan, Daş körpü məhəllələri ilə əhatələnib. Fərrux Əhmədova görə Qırıqlı məhəlləsinin sakinləri Borçalının Qırıxlıbəyazidli, Qazaxın Qırıqlı, Şəmşəddilin Dönük Qırıqlı, Düz Qırıqlı, Kürəkbasanın Qırıxlı kəndlərindən gəlmə deyillər. Məhəllə Gəncənin digər qədim məhəllələri kimi tam mərkəzdə Şah Abbas meydanı və İçqalaya yaxın yerləşir. Məhəllə sakinlərinin əcdadları ehtimal ki, Qızılbaşların Əfşar tayfasının Qırıxlı qoluna mənsub olub, hələ XIII əsrdən Gəncədə məhəllə salıblar. XVI əsrdə Gəncə Osmanlı qoşunları tərəfindən tutulduqdan sonra isə onlar şəhəri tərk ediblər. XVII əsrin ortalarında isə əvvəlki yerindən köçürülümüş şəhərə qayıtmış və burada yenidən məhəllə salmışlar. 1650-ci ildə isə burada Qırıxlı məscidini inşa ediblər. Məhəllədə Qara Müseyib dəyirmanı, Hacı Abdı Mehti oğlunun buzxanası mövcud olub.

## Həmçinin bax
* Gəncə məhəllələri
* Qırıxlı məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Gəncə adlı salnamə - Qırıxlı məhəlləsi / Kəpəz Tv
Kampala

**Kampala** () — Uqandanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Viktoriya gölünün şimal sahilində yerləşir. Əhalisi 2011-ci ilin hesablamalarına görə 1 659 600 nəfərdir. Şəhərin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1190 metrdir. Şəhərin adı antilop növü olan impalanın adından götürülmüşdür.

Kampala hava limanı şəhərdən 35 km aralıdakı Entebbe şəhərində yerləşir. Şəhərdə Uqandanın ən böyük məscidi olan və Müəmmər əl-Qəzzafinin şərəfinə adlandırılan "Qəddafi məscidi" yerləşir.

Şəhərin əsası 1890-cı ildə britaniyalı koloniyaçı Frederik Luqard tərəfindən Kampala təpəsində hərbi məntəqə kimi qoyulmuşdur.

## Qalereya

Fayl:Kampala Road 1950s.jpg|Kampala şəhəri (1950-ci illər)
Fayl:Suburban Kampala.jpg|Şəhərətrafı Kampalanın görünüşü
Fayl:Kampala Kampala Kampala!.jpg|Minibus (2019)
Fayl:BahaiTempleKampala.JPG|Kampala şəhərində Bəhai məbədi
Fayl:Mengo_mosque.jpg|Qəddafi məscidi
Fayl:Kampala from old mosque.jpg|Kampala şəhərinin Qəddafi məscidindən görünüşü



## İstinadlar
Qamış bayramı

**Qamış bayramı** və ya **Qamış rəqsi** — Esvatiniin Manzini şəhər stadionunda hər il keçirilən bayram.

Qamış bayramı zamanı on minlərlə bakirə qız stadiona toplaşır, qurşaqdan yuxarı lüt rəqs edir, əllərində tutduqları qamışları yellədir və kralın diqqətini cəlb etməyə çalışırdılar.

43 yaşlı kral da ən yaxşı rəqs edən, qamışı ən yaxşı yellədən qızı seçir və onu saraya aparırdı. Orada yeni arvadına "saray" adlanan yeni ev tikdirən kral ənənəyə görə, "Qamış bayramı"nda seçilmiş "gəlin"ə bahalı maşın almalıydı.

Həmin izdivacdan uşaq doğulanda isə bayramda seçilmiş qız kraliçaya, kralın yeni arvadına çevrilirdi.

## Mənbə

*Kral demokratik islahatlara başladı: "İki arvadımı boşayıram!" '''milli.az''' 14.04.2011  

## Şəkilləri


Fayl:Reed Dance Festival 2006-018.jpg|
Fayl:Reed Dance Festival 2006-003.jpg|
Fayl:Reed Dance Festival 2006-016.jpg|
Fayl:Reed Dance Festival 2006-005.jpg|
Səfərabad məhəlləsi

**Səfərabad məhəlləsi** — Gəncənin nisbətən cavan məhəllələrindən biri. Məhəllə, Qəmbər Hüseyinli, Leytenant Şmidt, Ağa Mirzə Həmidov, Nizami küçəsinin Atatürk prospekti ilə Qızıl Əskər küçəsi olan hissəni əhatə edirdi. Səfərabad məhəlləsi qərbdən Toyuqçular məhəlləsi, şimal qərbdən Zeynal bəy və Həsən bəy Ağa Həsən oğlanlarının bağ yerləri Haxlı məhəlləsi şimaldan Tatabad məhəlləsi şərqdən Sofulu məhəlləsi cənubdan Qala düzü ilə əhatələnib.

## Haqqında
Səfərabad - Səfər tərəfindən əsası qoyulmuş kənd, yaşayış yeri deməkdir. Məhəllənin adı buzxanaçı Səfər adlı bir şəxsin şərəfinə qoyulub. Onun bu ərazidə böyük bağları var imiş. Səfərabad məhəlləsində 1804-cü ilin mayında 23 ev 73 nəfər (38 kişi + 35 qadın) adam yaşayırdı. 1916-cı ildə isə bu rəqəm müvafiq olaraq 45 və 160 idi. Burada keçmiş məhəllə qəbiristanlığında yerləşən Hacı Seyyid Bağır ağa Müctəhidzadənin qəbir abidəsi və Səfərabad məscidi də yerləşir. Nəsib bəy, Həmid bəy Yusifbəylilər, Çingiz Cuvarlı kimi şəxsiyyətlər Səfərabad məhəlləsində yaşayıblar. Məhəllənin qəbiristanlığı sovet hakimiyyəti illərində dağıdılıb.

## Həmçinin bax
* Aşıqlar məhəlləsi
* Səfərabad məscidi
* Səfərabad qəbiristanlığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Gəncə adlı salnamə - Səfərabad məhəlləsi / Kəpəz Tv
Səfərabad qəbiristanlığı

**Səfərabad qəbiristanlığı** — Gəncədəki Səfərabad məhəlləsinin qəbiristanlığı idi. Hazırda həmin ərazidə qəbiristanlığın yeganə yadigarı olan Hacı Seyid Bağır ağa Müctəhidzadənin qəbir abidəsi yerləşir. Sovet hakimiyyəti illərində Səfərabad qəbiristanlığı yerlə-yeksan edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Səfərabad məscidi
* Seyid Mirzə Bağır Ağa türbəsi
Səfərabad məscidi

**Səfərabad məscidi** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşən məscid və tarix-memarlıq abidəsi. Məscid Aprel işğalından sonra sökülüb, yerində isə park salınıb.

## Haqqında
Səfərabad məscidi XX əsrin əvvəllərində Gəncə şəhərinin Səfərabad məhəlləsində tikilib. Məscidin tikintisi məhəllə sakinlərinin maliyyəsi ilə baş tutub. Məscid günbəzsiz və minarəsiz olub. Məscidin ilk axundu Hacı Yaqub Baratzadə olub.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Səfərabad məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb daha sonra isə sökülüb. Məscidlə yanaşı məscidin yanında yerləşən Səfərabad qəbiristanlığı da dağıdılıb. Sonradan məscidin və qəbiristanlığın yerində park salınıb. 

## İstinadlar
Suva

**Suva** () — Fici dövlətinin paytaxt şəhəridir.

## Qalereya


Fayl:Stinson parade.jpg|Stinson Paradı
Elliott Coues

**Elliot Koues** (; 9 sentyabr 1842 – 25 dekabr 1899) — Amerika hərbi cərrahı, tarixçisi, ornitoloqu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Auk 1884