Oğuznamədə milli mətbəx

Oğuz türklərinin tarixi, qəhrəmanlıqları və soy-kökü ilə bağlı tarixi mənbələri əsasən Oğuznamələrdə oxuyub müəyyən məlumatlar əldə edilmişdir. Oğuz türklərinin tarixi təkcə qəhrəmanlıqla bitmir, Oğuznamələrdə türklərin adət-ənənələri, mətbəxi, medəniyyəti, incəsənəti barədə də müəyyən məlumatlara rast gəlinir.

Oğuznamələrin müxtəlif dövrlərdə yazılmış bir neçə versiyası mövcuddur. Bu əsərlər müxtəlif müəlliflər tərəfindən qələmə alınmış, eyni zamanda xalq arasında şifahi şəkildə yayılmış variantları da mövcuddur. Əsasən əldə 4–5 mənbə mövcuddur.

Qədim türklərin həyat tərzini, adətlərini və gündəlik məişətini araşdırarkən Oğuznamələr və dastanlarda muəyyən "təsvirlər" var. Oğuznamə əsərlərində yeməklər və qida adətləri barədə əldə olunan məlumatları təqdim edilir.

# **Ət və süd məhsulları üstünlük təşkil edir** – Oğuz türkləri köçəri və yarımköçəri həyat sürmüşlər, onların əsas qidaları ət, süd, qatıq, pendir, kərə yağı, qımız (at südündən içki) və digər süd məhsulları olmuşdur. Dastanlarda qonaqlara bolluca ət və süd verildiyi qeyd olunmuşdur.
# **[[Kabab]] və bişmiş ət** – Oğuznamələrdə qızardılmış və qaynadılmış ətə üstünlük verildiyi görünür. Döyüşlərdən və ovlardan sonra qoyun, at və maral əti bişirilib yeyilirdi.
# **Bozqır yeməkləri** – Döyüşçülər üçün qovurma və qurud (qurudulmuş qatıq) kimi uzun müddət saxlanıla bilən yeməklər hazırlanırdı.
# **Çörək və undan hazırlanan yeməklər** – Oğuzların çörəkləri arasında yuxa, kömbə, lavaş və qoğal kimi məmulatlar olmuşdur. Qaynadılmış və qızardılmış xəmir xörəkləri də mövcud idi.
# **Ov ətləri və qida bolluğu** – Dastanlarda Oğuz bəylərinin və igidlərinin ov etdikdən sonra ov ətlərini dostları ilə paylaşdığı, süfrələrin bolluğu təsvir edilmişdir.

Yeməklərin siyahısına nəzər saldıqda, türk dövlətlərində, Şimali Qafqazda yaşayan xalqlarda və bir çox digər ölkələrdə bu yemək növlərinə oxşar adlara və bişirmə üsullarına rast gəlinir. Qədim dövrlərdə səyyahlar, diplomatlar, missionerlər və tacirlər səfərlərində müşahidələrini yazıya almış və sonradan kitab şəklində nəşr etdirmişlər. Müharibələr dövründə əsgərlərə xidmət edən aşbazlar yerli əhalidə rast gəldikləri fərqli yeməkləri öyrənmiş və qeydlər aparmışdır. Sonradan öz ölkələrində oxşar və ya fərdi yanaşmalarla bəyəndiyi yeməkləri hazırlamışdır. Bu səbəbdən yeməklərin adı ya olduğu kimi, ya da fərqli, yeni adlarla dünya mətbəxləri arasında yayılmışdır.

Oğuz süfrə adətləri və yemək mədəniyyəti özünəməxsusluğu ilə digər xalqlardan fərqlənir. Oğuznamədə qonaqlıq və toy süfrələri mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Xüsusilə Dədə Qorqud kitabındakı epizodlarda böyük ziyafətlər, qurban kəsilməsi və yemək paylaşımı təsvir edilmişdir. Qonaq üçün qurban kəsilməsi əsas adətlərdən hesab olunurdu. Xüsusilə, qoyun və at əti hörmətli qonaqlara təqdim edilirdi. Böyük ziyafətlərdə təkəbbürlü davranmaq, yeməklərə yersiz müdaxilə etmək və ya qonağa hörmətsizlik etmək qəbuledilməz sayılırdı. Yeməkdən əvvəl və sonra dua etmək, yeməyi bölüşmək və ehtiyacı olanlarla paylaşmaq əsas qaydalardan biri olmuşdur. Qadınlar süfrənin qurulmasında böyük rol oynayır, kişilər isə əsasən qonaqların qarşılanması və əti doğramaqla məşğul olurdular. Oğuznamələrdə təsvir olunan yeməklər, onların hazırlanma üsulları və qida adətləri haqqında ətraflı məlumatlar mövcuddur. Oğuznamələrdə yeməklərin hazırlanması barədə birbaşa reseptlər verilməsə də, dastanlarda müəyyən təsvirlərlə, işarələrlə yeməklərin necə hazırlandığı müəyyən edilir.

### Oğuznamələrdə yemək bişirmə üsulları:
**[[Qovurma]] və [[kabab]]**
Oğuz türkləri ət yeməklərinə üstünlük verirdilər. Ət əsasən tonqal üstündə, açıq odda qızardılırdı (kabab kimi) və ya qovrulub uzun müddət saxlanırdı (qovurma kimi). Dastanlarda döyüşdən və ovdan sonra ətin od üzərində qızardılması və bölüşdürülməsi təsvir edilir.

**Qaynadılmış və buxarda bişirilmiş ətlər**
Böyük qazanlarda ət qaynadılır və şorba (sulu yemək) hazırlanırdı. Ətin suyundan qida kimi istifadə olunurdu, ehtimal ki, bu bugünkü piti və ya şorba tipli yeməklərin başlanğıcıdır.

**Un məmulatları və çörək bişirmə**
Yuxa, lavaş və kömbə kimi çörək növləri hazırlanırdı. Bunlar əsasən daş sobada (təndirdə) və ya köz üzərində bişirilirdi. Dastanlarda bəzi yerlərdə "yuxa yaymaq" və "çörək bişirmək" kimi ifadələr yer alır.

**Süd məhsulları və qımız**
Oğuz türkləri süd məhsullarını geniş istifadə edirdilər. Qatıq, pendir, ayran, kərə yağı və qımız əsas qida növlərindən idi. Qımız at südündən fermentasiya yolu ilə hazırlanır və qonaqlara təqdim olunurdu.

**Qurban və bayram yeməkləri**
Oğuznamələrdə qonaq gəldikdə və ya toy, qələbə kimi xüsusi hadisələrdə qurban kəsilməsi təsvir edilir. Qurbanlıq heyvanın əti böyük qazanlarda qaynadılır və qonaqlara paylanırdı.

**Oğuz süfrəsi və yemək adətləri**
Qonaqlara ilk olaraq süd və ya şorba verilməsi adətdən idi. Süfrədə böyüklər ilk yeməyə başlamalı, gənclər isə gözləməli idi. Yeməyi dua ilə başlamaq və bitirmək vacib sayılırdı. Ət bərabər bölünməli idi – bu həm qonaqpərvərlik, həm də igidlik əlaməti sayılırdı.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbəxi
* Türk mətbəxi
* Kitabi-Dədə Qorqud
* Oğuznamə

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# 
# 
# 
# 
# 
#