open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mehdi Rəhməti

**Mehdi Rəhməti** (; ) — İran futbolçusu.

## Həyatı
Mehdi Rəhməti 1983-cü ildə İranın Tehran şəhərində anadan olub. Rəhməti əslən Üskülüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Seyed Mehdi Rahmati Official Website
* Mehdi Rahmati  at PersianLeague.com
* Mehdi Rahmati  at TeamMelli.com
* Mehdi Rahmati resigns from Team Melli
Murat Nasırov

**Murat İsmailoviç Nasırov** () — uyğur əsilli Rusiya və Qazaxıstan pop müğənnisi.

## Həyatı
Murat Nasırov 19 yanvar 2007-ci ildə Moskvada məşhur barların birinin eyvanından özünü ataraq intihar etmişdir. Onun nəyə görə özünə qəsd etdiyinin səbəbi hələ də məlum deyil. Bəzi ehtimallara görə Murat Nasırov ölümündən qabaq həmin barın foesində LSD(Dietilamid lizergin turşusu) qəbul etmişdir. Bu ehtimalları nəzərə alaraq Murat Nasırovun meyiti yarılmış, ancaq ehtimallar özünü doğrultmamışdır. Yəni onun bədənində heç bir alkoqol və ya başqa maddə aşkarlanmamışdır. Bu yaxınlarda Rusiya mətbuatının Murat Nasırovun ailəsi və dostlarının dediklərinə nəzərən yaydığı məlumata görə ona heç bir zülm və ya məcburiyyət olunmayıb, əvvəllər heç vaxt intiharı nəzərindən belə keçirməmişdir. Onun klubda stəkanının içinə LSD maddəsi atılmağı bir sıra şübhəli məqamları hələ də kölgədə saxlayır, belə ki, bu qəsd olunmaması da demək deyil.

## İstinadlar
Çanaq sümüyü

**Çanaq sümüyü** ya **adsız sümük** () — çanağı təşkil edə bir cüt adsız sümük, 14-16 yaşadək adətən üç ayrı: qalça, oturaq və qasıq sümüklərinin müvafiq qığırdaqlar vasitəsilə bir-biriləri ilə bitişməsindən  yaranmışdır. Sonrakı yaşlarda, sümükləşmə prosesi nəticəsində qığırdaq bitişmələr yox olaraq sözü gedən bir cüt adsız sümük kimi formalaşmış olur.

### Qalça hissə

### Oturaq hissə

### Qasıq hissə

### Sirkə kasası

## Həmçinin bax
*Çanaq (anatomiya)

## İstinadlar
Elektron volt

**Elektron volt** (**eV**) hissəciklər fizikasında istifadə olunan **[[enerji]] vahididir**. Hissəciklər fizikasında kütlə də elektron volt vasitəsilə ifadə olunur.
Vahid 1912-ci ildə təklif edilmişdir,
1930-cu ildən istifadə olunur.

Fizikada, kimyada və səhiyyədə istifadə olunur.
 
## eV enerji vahidi kimi
Elektron *x volt* potensiala malik yerdən *(x+1) volt* potensiala malik yerə hərəkət etdikdə (və ya sürətləndikdə) elektronun qazandığı potensial enerji **1 elektron volt** olur.
    
**1 elektron volt= 1.602 176 565(35) × 10<sup>−19</sup> coul**

Vahid çox kiçik olduğundan onun daha yüksək dərəcələrindən istifadə edilir:
***keV** — (kilo *yunan khilioi* — min) — 103 elektron volt
***MeV** — (meqa *yunan megas* — böyük) — 106 elektron volt
***GeV** — (giqa *yunan gigas* — giqant) — 109 elektron volt
***TeV** — (tera *yunan teras* — monstr) — 1012 elektron volt

## eV/c<sup>2</sup>  kütlə vahidi kimi
Elektron volt vahidi enerji ilə yanaşı kütlə üçün də işlənir.
Bu A. Eynşteynin (A. Einstein) **E =mc<sup>2</sup>** formulundan alınır.
Bu formulaya görə enerji kütlə ilə işıq sürəti kvadratının hasilinə bərabərdir.

:E=m*c^{2}  
Buradan     
:m=E/c^{2}
Beləliklə
**1 eV/c<sup>2</sup> = 1.782 661 845(39) × 10<sup>−36</sup> kg**

Məsələn, protonun kütləsi **938.272 046(21) MeV/c<sup>2</sup>**   və ya **1.672 621 777(74)×10<sup>−27</sup> kg**
     
Bəzən fizikaya aid ədəbiyyatda kütləni elektron volt ilə ifadə edəndə vahidin c2 hissəsi nəzərə alınmır.
Belə ki, protonun kütləsi 938.272 046(21) MeV kimi də yazıla bilir.

## İstinadlar
Qırmızıgöz ağacqurbağası

**Qırmızıgöz ağac qurbağası** (Agalychnis callidryas) — ağac qurbağaları (Hylidae) fəsiləsindən bir qurbağa növü.

Kiçik ölçülərdə bir ağac qurbağasıdır, təxminən maksimum 7 sm ə kimi uzanluğa çata bilərlər. Kürək səthi yaşılın müxtəlif kölgələri və qarın səthi ağdır. Bu qurbağanın yan tərəfləri ilə şaquli ağ xətlər uzanır və narıncı rəngli ayaq barmaqları nın bud ,bazu hissəsi bənövşəyi və ya mavi rənglidir. Qarınlarındakı dəri daha yumşaq və elastikdir , arxalarındakı isə daha qalın və kobuddur. Karnivordurlar və , əksərən böcəklərlə bəslənərlər. Cırcırama , Diptera, çəyirtkə və güvələri qida rasionuna aiddir. Bəzən kiçik qurbağaları da yeyərlər.Yəni Hannibaldırlar. Zəhərli deyildirlər. Gözləri qaranlıqda işıldadığından P-Fosforla zəngin olduğu və yaxşı gördüyü aydındır. Qırmızı gözlü ağac qurbağaları, cənub Meksikadan mərkəzi Amerika boyunca, şimal Kolombiyaya kimi yağış və Tropik meşələrdə yaşayarlar.Üzərlərində demək olar ki Təbiətin bütün rənglərini daşıyırlar.Adları isə görünüşlərindən götürülüb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hüquq norması

**Hüquq normaları** — ümumi xarakter daşıyan, rəsmiləşdirilmiş, davranış qaydalarını müəyyən edən, dövlət tərəfindən qeydə alınmaqla tanınan, zəruri olduqda icrası dövlət məcburiyyət tədbirləri ilə təmin edilən, ictimai münasibətlərin iştirakçılarının hüquq və vəzifələrini müəyyən edən qaydalardır.

## Hüquq normalarının əlamətləri
Hüquq normalarının aşağıdakı əlamətləri var:

* insanların davranışını tənzimləyir.
* ümumi xarakter daşıyır.
* dövlətlə əlaqəlidir, hüquq normalarını ya dövlət müəyyən edir, ya da dövlətin icazəsi olduqdan sonra tətbiq edilir.
* rəsmi xarakter daşıyır. Dövlət orqanları tərəfindən aktlarda əks edilməklə rəsmiləşdirilir.
* sistemlilik. Hüquq normaları bir biri ilə bağlıdır, ziddiyyət təşkil etmirlər.

## Hüquq normalarının quruluşu
Bir qayda olaraq, hüquq norması üç hissədən ibarət olur:

**Hipotez** (əgər…) — hüquq normasının realizəsi, sanksiyanın tətbiqi müəyyən hərəkətinin edilməsi və ya edilməməsi ilə əlaqələndirilir. Məsələn, Cinayət Məcəlləsi normalarında xüsusi hissənin maddələrində əgər cinayət törədilirsə, ağırlaşdırıcı hallar olmaqla cinayət törədilirsə cəzanın tətbiq edilməsi. Təqsirlizlik prezumsiyası və.s

**Dispozisiya** (yəni…) — konkret hərəkətin edilməsi və ya edilməməsinin qaydası göstərilir. Məsələn, ərizə ilə dövlət orqanına müraciət edilməsinin qaydası.

Dispozisiyanın aşağıdakı növləri var:
* səlahiyyətverici — konkret hərəkətin edilməsi, edilməməsi səlahiyyəti verilir.
* qadağanedici — konkret hərəkətin edilməsi, edilməməsi qadağan edilir.
* vəzifə müəyyənedici — konkret hərəkətin edilməsi, edilməməsi vəzifə kimi subyektin üzərinə qoyulur.

**Sanksiya** (o halda…) — Hüquq normasının tələblərinin pozulmasına görə məsuliyyət tədbirlərini nəzərdə tutur.

Həmişə bütün hüquq normalarda hər üç element olmur. Məsələn, Konstitusiyanın normalarda yalnız hipoteza və dispozisiya olur.

## Hüquq normalarının növləri
**Hüquqi qüvvəsinə görə** — konstitusiya normaları, qanun normaları və.s

**Hüququn sahələrinə görə** — mülki hüquq normaları, cinayət hüquq normaları, əmək hüquq normaları və.s

**İcra edilməsi tələbinə görə**
* İmperativ — konkret davranış qaydası müəyyən edilir və olduğu kimi icra edilməlidir.
* Dispozitiv — subyektlərə digər davranış imkanlarıda verir. Məsələn mülki hüquqda qanuna zidd olmayan müddəların müqaviləyə daxil edilməsi.

**Davranışın xarakterinə görə** — Səlahiyyət verici, qadağan edici, vəzifə müəyyənedici;

**Tədbiq edildiyi subyetlərin dairəsinə görə** — ümumi və ya müəyyən ərazi, müəyyən kateqoriya şəxslər üçün tətbiqi nəzərdə tutulmuş normalar.

**Qüvvədə olma müddətinə görə** — müddətsiz və müvvəqəti normalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ballada

**Ballada** — italyan dilində "ballare" sözündən olub, "rəqs etmək" deməkdir. XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə **hekayəti-mənzumə** (حکایهی-منزومه) adlandırılmışdır.

## Tarixi
Ballada bir janr kimi çox uzun və mürəkkəb inkişaf yolu keçmişdir. Əvvəllər ballada rəqsvari mahnılara deyilirdi. Orta əsrlərdə bir sıra Qərbi Avropa xalqlarında ballada hekayət xasiyyətli mahnılara çevrilir. Bu mahnılar, adətən, hər hansı bir musiqi alətinin müşayiəti ilə ifa edilərək lirik, dramatik məzmunda olurdu. Balladalar xalq şair-müğənniləri olan trubadur və truvyorlar tərəfindən yaradılır, jonqlyor, menestrel və bardlar tərəfindən ifa edilirdi.

XVIII əsrin ortalarında Şotland xalq balladalarından ibarət şer məcmuələri meydana çıxır. XIX əsrdə ballada ədəbi-poetik janr kimi genişlənir. Müxtəlif ölkələrin romantik — şairləri — N. V. Höte, V. Hüqo, H. Heyne, A. Mitskeviç; eləcə də rus şairləri — V. Jukovski, A. S. Puşkin, M. Lermontov və b. bu janra çox müraciət etmişlər. Sadə, sakit nəqledici xasiyyət daşıyan balladalarda mütləq fontastika elementlərindən istifadə olunur və daxili dramatizm hiss olunurdu.

Romantizm dövrünün bəstəkarları bu ədəbi balladaların mətnlərinə musiqi bəstələmiş, beləliklə, vokal-ballada janrı yaranmışdır. F. Şubertin "Meşə padşahı" (Hötenin sözlərinə), M. Qlinkanın "Gecə rəsmi keçidi" (A. S. Puşkinin sözlərinə) və b. balladalar bu qəbildəndir.

Daha sonralar instrumental (sözsüz) balladalar meydana çıxmışdır. İlk dəfə instrumental balladaları romantizm dövrünün ən parlaq nümayəndəsi F. Şopen yazmışdır. Onun 4 fortepiano balladasında epik nəqletmə xüsusiyyəti dramatik, lirik həyəcanlarla birləşərək, sanki təsviri sənət "lövhələri" yaradır. Müasirləri belə hesab edirlər ki, F. Şopen öz balladalarını Adam Mitskeviçin "Konrad allenrod" poeması və "Svitezyanka" şer-balladasının təsiri altında yazmışdır.

Görkəmli bəstəkarlar E. Qriq və F. Listin fortepiano balladaları da çox məşhurdur.

Ballada yalnız müstəqil bir əsər kimi deyil, hər hansı bir iri formalı musiqili səhnə əsərlərinə (operaya) daxil edilən musiqi nömrəsi kimi də yazıla bilər. Məsələn, M. Qlinkanın, A. S. Puşkinin poeması əsasında yazdığı "Ruslan və Lüdmila" operasından Finnanın sehrkar Naina haqqındakı hekayətindən bəhs edən səhnəni bəstəkar özü "Finnanın balladası" adlandırmışdır.

XVIII əsrin əvvəllərində İngiltərədə və digər Avropa ölkələrində ballada-operalar da geniş yayılmışdı. Bu operalar əsasən xalq mahnılarından ibarət olub, satirik-komediya janrında yazılırdı.

Müasir dövrdə bəstəkarların yaradıcılığında həm vokal, həm xor, həm də instrumental balladalar geniş yer tutur. Çox zaman bu balladalar qəhrəmani-tarixi məzmuna malik olurlar. Məsələn: Y. A. Şaporinin "Kulikovo çölündə" simfoniya-kantatasından "Vityazın balladası"nı, V. P. Solovyov-Sedoyun "Əsgər haqqında balladaUnı misal göstərmək olar.

Ballada termini bəzən başqa janrlarla qarşılıqlı əlaqədə işlənərək əsərin məzmununun müəyyən səciyyəvi cəhətlərini göstərir. Məsələn, Myaskovskinin "Simfoniya-ballada"sı, A. Qlazunovun violonçel və orkestr üçün "Konsert-ballada," Cövdət Hacıyevin fortepiano balladası və b. əsərləri misal göstərmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bariton

**Bariton** (,  — aşağı səs ) — Yunan sözü olan "barytonos" - tərcümədə "ağır" mənasında işlənir. Bu səsə belə ad verilməsi təsadüfi deyil. Gözəl, dolğun bariton səsinə malik olan opera müğənniləri, adətən, ifadəli, qəhrəman xasiyyətli rolları ifa edirlər.

Bariton səsinin diapozonu böyük oktavanın lyab səsindən birinci oktavanın lyab səsinədək davam edir.

Bariton səsli müğənnilərdən Müslüm Maqomayev, Andrey Sereda, İvan Doroşşuk, Yevgeni Kibkalo, Georq Ots və b. göstərmək olar. Görkəmli italyan müğənnisi Titt Ruffo bütün dünyada geniş şöhrət qazanmış baritonlardan olmuşdur.

Bariton - Bizenin "Karmen" operasında toreodor Eskamilyo, Rubinşteynin "Demon" operasında Demon, Çaykovskinin

"Yevgeni Onegin" operasında Yevgeni Onegin, Qunonun "Faust" operasında alentin, Verdinin "Riqoletto" operasında Riqoletto... Nə qədər müxtəlif opera qəhrəmanları, nə qədər müxtəlif xasiyyətli rollar! Bu rollar hamısı bariton - bas və tenor arasında səslənən orta qalınlıqda kişi səsi üçün yazılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

**Merriam-Webster's Collegiate Encyclopedia*. "Baritone". Merriam-Webster (2000) p.&nbsp;142. ISBN 0-87779-017-5
*Knapp, Raymond; Morris, Mitchell; Wolf. Stacy (eds.) (2011)''The Oxford Handbook of The American Musical'', p.&nbsp;322. Oxford University Press. ISBN 0199874727
Hüququn mənbələri

**Hüququn mənbələri** — Hüququn ifadə formalarıdır. Hüquq nəzəriyyəsində hüququn əsasən aşağıdakı mənbələri fərqləndirilir: normativ-hüquqi aktlar, sanksiyalaşdırılmış adətlər, normativ müqavilələr, məhkəmə presedentləri, dini normalar, hüquqi doktrina və s.

## Normativ-hüquqi aktlar
**Normativ hüquqi akt**lar tənzimlənməsi Konstitusiya ilə, qanunla və ya fərmanla dövlət orqanının səlahiyyətlərinə aid edilən məsələlər üzrə həmin dövlət orqanı tərəfindən və ya referendum yolu ilə qəbul edilmiş, hamı üçün məcburi davranış qaydalarını əks etdirən, qeyri-müəyyən subyektlər dairəsi üçün və dəfələrlə tətbiq olunmaq üçün nəzərdə tutulmuş müəyyən formalı rəsmi sənəddir.

## Sanksiyalaşdırılmış adətlər
**Sanksiyalaşdırılmış adətlər** hüququn ilkin və ən qədim mənbəyidir. Hüquqi adətlər ictimai münasibətlərin tənzimlənməsi üçün sosial, iqtisadi, mənəvi, dini, siyasi və.s faktorların təsiri ilə formalaşır. Sonradan demək olarkı, bütün hüquqi adətləri hüquq normaları şəklinə salınır. Müasir dövrdə bəzi dövlətlərdə əsasən mülki hüquq sahəsində hüquqi adətlər praktikada tətbiq edilir.

## Normativ müqavilələr
**Normativ müqavilə** konkret subyektlər arasında bağlanan və məcburi xarakterli normaları müəyyən edən, qarşılıqlı münasibətlərin tənzimlənməsində istifadə edilən müqavilələrdir. Normativ müqavilələr həm beynəlxalq (beynəlxalq müqavilələr) və həmçinin ölkədaxili ola bilər. Buna misal olaraq, Rusiya Federasiyasında Federasiya ilə Federasiya subyektləri (Tatarıstan və.s) arasında bağlanan müqavilələri göstərmək olar.

## Məhkəmə presedenti
**Məhkəmə presedenti** (məhkəmə və inzibati presedent) — huququn məhkəmələr və inzibati orqanlar tərəfindən tətbiqi zamanı təşəkkül tapmış və qəbul edilmiş qaydalardır. Yəni konkret bir məhkəmənin hansısa məsələni həll etmə qaydası nümunə kimi götürülməklə digər məhkəmələr tərəfindən də tətbiq olunur.

## Dini normalar
**Dini normalar** — dini kitablar və dini təlimlər tərəfindən müəyyən edilən normalardır.

## Hüquqi doktrina
**Hüquqi doktrina** elm xadimlərinin, hüquqşunas alimlərin, elmi müəssisələrin ictimai münasibətlərin tənzimlənməsi ilə bağlı, hüquqi məsələlər barədə bildirdikləri fikirlər, elmi əsərləridir. Bir qayda olaraq hüquqi doktrina dövlətin icazəsi və təsdiqi olduqdan sonra normalaşdırılmaqla praktikada tətbiq edilir.
Əyyub Abbasov

**Əyyub Cəbrayıl oğlu Abbasov** () — yazıçı, şair, dramaturq, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1954).

## Həyatı
İstedadlı yazıçı, şair, dramaturq, naşir, jurnalist, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi Abbasov Əyyub Cəbrayıl oğlu 1905-ci ildə tariximizin ən qədim dövrlərindən bəri Azərbaycan türklərinin məskəni, oğuzların yurd yeri olmuş Zəngəzur qəzasının Şəki kəndində (indiki Ermənistan SSR Sisyan rayonu) anadan olmuşdur.
Uşaq yaşlarından yetim qalmış, 1920 ildən Naxçıvanda, qohumlarının yanında yaşamışdır. Burada orta təhsil almış, pedaqoji texnikumu, sonra isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki APU) dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir (1930). Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunda müəllim, Naxçıvan rayon xalq maarif şöbəsinin müdiri işləmişdir.
Əyyub Abbasov 1957-ci ilin dekabrında vəfat etmişdir.
## Fəaliyyəti
1931-ci ildə oranı qurtaran Ə. Abbasov iki il Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunda dərs hissə müdiri, 1932–33-cü illərdə isə rayon maarif şöbəsinin müdiri vəzifələrində və 1933–34-cü illərdə ''Kommunist'' qəzeti redaksiyasında çalışmışdır.
  
Ə. Abbasov 1934–37-ci illərdə Leninqradda redaktorluq və tərcüməçilik kursunda oxumuşdur. O, 1937–39-cu illərdə Azərnəşrdə şöbə müdiri, 1939–41-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında İncəsənət işləri üzrə komitədə işləmiş, 1943–47-ci illərdə Azərbaycan SSR KP MK-də təlimatçı, 1947–48-ci illərdə Bakı Teatr məktəbinin direktoru, 1949–57-ci illərdə isə Uşaqgəncnəşrdə şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir.
## Yaradıcılığı
İlk şerləri Şərq qapısı qəzetində çıxmış (1926), Mübarizə adlı şer kitabçası 1932 ildə Naxçıvanda nəşr olunmuşdur. Sonralar Bakıda Günəşli yollar (1938), Ürək nəğmələri (1948), Könül şikəstəsi (1956) və s. şeir və poema topluları çapdan çıxmışdır. İkicildlik Zəngəzur (1956-1957) tarixi romanında 1917-20 illərdə regionun ümumi mənzərəsi təsvir edilir. Qadın azadlığı adlı ilk pyesi Naxçıvan teatrında tamaşaya qoyulmuşdur. Böhtan, Qardaşlar, Bahar nəğməsi, Şəfəq, Məlik Məhəmməd, Alma ağacı, Qisas, Sevinc pyesləri, tərcümələri var.

"Zəngəzur" Cəmiyyətləri Birliyinin sədri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Hacı Nərimanoğlunun  "Əyyub Abasov: Zəngəzur faciəsini yaşayan və yaşadan ədib" monoqrafiyası nəşr edilib ("Mütərcim" nəşriyyatı-2016).

## Xarici keçidlər
* Əyyub Abasovun həyatı və yaradıcılığı 
## İstinadlar
Maregun

**Maregun** () (**Markan**, **Marcan**, və ya ***Margun***) — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanının şəhərlərindən və Boyer-Əhməd şəhristanının Maregun bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı ildə əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,538 nəfər və 497 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti bəxtiyarilərdən ibarətdir, bəxtiyari dialektində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar
Dorians

**Dorians** — Ermənistanı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Lonely Planet" mahnısı ilə təmsil etmiş olan qrup.

## İstinadlar
Çanaq (anatomiya)

**Çanaq ** ya **çanaq qurşağı** () — insan gövdəsinin aşağı: bel qurşağı ilə aşağı ətraflar arasında yrləşmiş nahiyə. Çanaq onurğa sütununun əsasında yerləşməklə aşağı ətrafların bədənə birləşməsində əss funksiya daşıyaraq, dayaq istinadı təşkil edir, eyni zamanda digər həyati vacib üzv və orqanlar üçün "yuva" və ya yataq təşkil etmiş olur.

## Çanaq boşluğu
Çanaq boşluğu  çanağın bir cüt adsız sümüklərinin arxadan (14–16 yaşadək adətən üç ayrı: qalça, oturaq və qasıq sümüklərinin müvafiq qığırdaqlar vasitəsilə bir-biriləri ilə bitişməsindən) oma sümüyü və öndən simfiz — qasıq bitişməsi () vasitəsilə bir-biriləri ilə bitişmələrindən yaranmış boşluq olub, iki hissəyə bölünür:
* yuxarı, geniş hissə — böyük çanaq ();
* aşağı dar hissə — kiçik çanaq ().
Böyük və kiçik çanaqlar arasındakı səd oma sümüyü dimdiyindən (), qalça sümüyünün qövsi xəttindən, qasıq sümüyünün yuxarı ayağının və qasıq bitişməsinin () yuxarı kənarından keçir.

### Böyük çanaq
Böyük çanaq boşluğu qarın boşluğunun aşağı şöbəsini təşkil edir. Burada aşağı qarın boşluğu orqanları yerləşir.

### Kiçik çanaq
Kiçik çanaqda isə sidiklik, düz bağırsaq, qadınlarda uşaqlıq, uşaqlıq borusu, yumurtalıq artımları, yumurtalıq, uşaqlıq yolu, kişilərdə prostat və toxum kisəsi yerləşir.

## Cinsi xüsusiyyəti
Həddi büluğa çatmış insanlarda çanaq qurşağı cinsə müvafiq formalaşmış olur. Belə ki, qadınlarda çanaq qurşağı və onun boşluğu kişilərlə müqayisədə daha geniş olur. Bu da hamiləlik və doğuş kimi fizioloji proseslərlə əlaqəlidir.
Çanaq qurşağının forma və ölçüləri doğuş prosessi üçün çox vacib şərtlərdən sayılır. Çanaq qurşağının ölçülərini qadınlarda təyin etmək üçün xüsusi Martina çanaqölçənindən, eləcə də uşaqlıq yolundan bimanual müayinə üsulundan istifadə olunur.

## Çanaq qurşağı əzələləri
Çanağın adsız sümüklərinə ön və arxadan qarın, həmçinin bel və fəqərə əzələləri bağlanır, bundan başqa bir neçə aşağı ətraf əzələləri ondan başlanğıc götürürlər.
Çanaq qurşağı əzələləri daxili və xarici olmaqla iki qrupa bölünür:
* Daxili qrup: böyük bel əzələsi  kiçik bel əzələsi  qalça əzələsi  qalça-bel əzələsi  daxili qapayıcı əzələ  armudu əzələ
* Xarici qrup: böyük sağrı əzələsi  orta sağrı əzələsi  kiçik sağrı əzələsi  budun kvadrat əzələsi  yuxarı ekiz əzələ  aşağı ekiz əzələ  xarici qapayıcı əzələ  budun enli fassiyasını gərginləşdirən əzələ

## Həmçinin bax
* Çanaq sümüyü
Seyid Məhəmmədəli Camalzadə

**Seyid Məhəmmədəli Şeyx Cəmaləddin oğlu Camalzadə** () — İran yazıçısı və tarixçisi.

## Həyatı
Seyid Məhəmmədəli Camalzadə 1892-ci ildə İsfahanda doğulmuşdu. Atası Seyid Cəmaləddin Vaiz İsfahani Məşrutə hərəkatının tanınmış simalarından idi. 1910-cu ildə Livan fransız Antur kollecini bitirmişdi. Misirdən keçərək Parisə getmişdi. İran səfiri onun Parisə gəlməsini istəməyərək Lozannaya getməsini xahiş etdi. Gənc yazıçı burda Jozefina ilə tanış olmuşdu. İran səfiri onu yenidən yanına çağırıb, məhəbbət macərasına son qoyub, işlə məşğul olmasını tövsiyə etdi. Sonra Lozannanı tərk edib, Lion, Bordo və Dijon şəhərlərinin birində yaşamağı seçməsini tələb etdi. Məhəmmədəli Camalzadə Jozefinanın Dijonda olduğunu bilib, oranı seçdi. Sevgilisini tapıb evləndi.

Seyid Məhəmmədəli Camalzadə 1914-cü idə Dijon universitetinin hüquq fakültəsini bitirdi.

## Həmçinin bax
* Seyid Cəmaləddin Vaiz İsfahani
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Mohammad-Ali Jamalzadeh* en conversation avec Farhad Sepahbodi, *YouTube*:
: — ''Jamalzadeh dans un parc'',
: — ''Jamalzadeh, le fameux écrivain iranien'',
: — ''Part 3'',
: — ''Part 4''.id''.
Camal Məmmədxanov

**Camal (Camali) İslam oğlu Məmmədxanov** () — azərbaycanlı alim; fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Camal (Camali) İslam oğlu Məmmədxanov 25 dekabr 1938-ci ildə anadan olmuşdur, 1946-cı ildə Bakının Mərdəkan qəsəbəsində orta məktəbə getmiş, 1956-cı ildə Bakı şəhər 46 saylı orta məktəbi başa vurmuşdur.

Atası İslam Kərim oğlu Məmmədxanov 1904-cü ildə Füzuli rayonunun Qoçəhmədli kəndində anadan olmuş, Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş və müharibə əlili olmuşdur. İslam Məmmədxanov 1932-ci ildə Azərbaycan Tibb Institutunu bitirmiş və respublikanın bir çox rayonlarında cərrah kimi fəaliyyət göstərmiş, 1977-ci ildə vəfat etmişdir.

Camal Məmmədxanov 1954–1956-cı illərdə həmin məktəbin Komsomol Komitəsinin katibi olmuşdur. 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1961-ci ildə həmin fakültənin fizika-mexanika şöbəsini bitirmişdir. Universitetdə təhsil aldığı dövrlərdə idmanla məşğul olmuş və gənclər arasında üzgüçülük üzrə respublika çempionu olmuşdur. 1961-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında mexanika-riyaziyyat ixtisası üzrə fəaliyyətə başlamışdır.

31 dekabr 2024-cü ildə vəfat edib.

## Elmi fəaliyyəti
1964-cü ildə Leninqrad şəhərində dissertasiya müdafiə edərək elmlər namizədi adına layiq görülmüşdür. Camal Məmmədxanov elmi araşdırmalarını davam etdirərək 1984-cü ilin mart ayında müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək elmlər doktorlu adını qazanmışdır.

1976-cı ildən bu günə qədər Bakı Dövlət Universitetində çalışan Camal Məmmədxanov universitetin professorudur. Fəaliyyət göstərdiyi illər ərzində 12 elmlər namizədi, 1 elmlər doktoru yetişdirmişdir.

100-dən çox məqaləsi dərc edilmiş və dünyanın aparıcı dövlətlərinin təhsil ocaqlarında (ABŞ, Almaniya, Yaponiya, İngiltərə, Rusiya və s.) tərcümə edilərək çap olunmuşdur. Rusiya, Bolqarıstan, Çexiya, Macarıstan və Türkiyədə keçirilən simpoziumlarda çıxış etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Oğlu Anar Məmmədxanov Parni iz Baku KVN teatrının qurucu üzvü və daha sonra millət vəkili idi, qızı Naidə Məmmədxanova isə filologiya elmləri doktorudur.

## İstinadlar
Atlas (fəqərə)

**Atlas** () — onurğa sütununun ilk və eyni zamanda I boyun fəqərəsi. Digər boyun fəqərələrindən xüsusi qurluşuna görə fərqlənir ki, bu da onun kəllənin ənsə sümüyü ilə oynaq əmələ gətirməsi ilə izah olunur.
Boyun fəqərələri

**Boyun fəqərələri** () — bura onurğa sütununun boyun nahiyəsinə aid yeddi atlas-C1, aksis-C2, III boyun fəqərəsi (C3), IV boyun fəqərəsi (C4), V boyun fəqərəsi (C5), VI boyun fəqərəsi (C6) and VII boyun fəqərələri (C7) aiddirlər. Boyun fəqərələrindən ilk ikisi: atlas və aksis özünə məxsus qurluşa malik olduqları üçün xüsusi adla adlandırılmışdır. Yerdə qalan 5 fəqərə isə oxşar qurluşa malik olduqları üçün müvafiq sıra nömrəsi ilə adlandırılır.

## İstinadlar
İni (hərf)

**Ի**, **ի** — (Adı: **ini**, ) — erməni əlifbasının 11-ci hərfi.
Transkripsiya "i".
Tələffüzü "İ".
Rəqəm işarəsi "20".
Mesrop Maştots tərəfindən 405—406-ci illərdə yaradılıb. Orta əsrlərdə "erkatagir", "qrçagir", "notrgir", "şhagir" yazı növləri istifadə olunub.

Erməni dilindəki Bibliya **ini** hərfi ilə başlayır.

Unicode:
* böyük hərf Ի : U+053B
* sətri hərf ի : U+056B

## Sinoqlifləri
* İni(gürcü hərfi) — ი
* İna(tamil hərfi) — இ
* İkaram — ഇ
* İyanna — 
* İ (kana) — い , イ


Fayl:Евангелие Таргманчац. Мастер Григор. 1232 г.jpg|1232-ci ilə aid İncil əlyazmasında baş hərf "İ".
Fayl:ArmenianBiblePage sm 14 c.jpg|XIV əsrə aid İncil əlyazmasında baş hərf "İ".


## Həmçinin bax
* Erməni dili
* Erməni əlifbasının yaranma tarixi
* Mesrop Maştots
Aksis (fəqərə)

**Aksis **, **Oxlu fəqərə** () — onurğa sütununun II və eyni zamanda II boyun fəqərəsi. Digər boyun fəqərələrindən xüsusi qurluşuna görə fərqlənir ki, bu da onun atlas ilə oynaq əmələ gətirməsi ilə izah olunur. Cisminin diş çıxıntıya () malik olması əmələ gətirdiyi atlant-aksis oynağından boyunun sağa və sola 90° bucaq altında dönməsinə, ümumiyyətlə hərlənmə hərəkətinə imkan verir.
Bazu sümüyü

**Bazu sümüyü** () — yuxarı ətraflara aid çiyin və dirsək oynaqlarının təşkilində iştirak edən uzun lüləli bir cüt sümük.

Bazu sümüyü cismdən ya diafizdən, proksimal (yaxın) və distal (uzaq) olmaqla iki başcıqdan ya epifizdən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Panner xəstəliyi

## İstinadlar
Naidə Məmmədxanova

**Naidə Camal qızı Məmmədxanova** () — filologiya elmləri doktoru, professor, Dünya ədəbiyyatı kafedrasının müdiri. Professor Camal Məmmədxanovun və professor Səidə İbrahimovanın qızı, akademik İbrahim İbrahimovun nəvəsi və ŞHK-nun kapitanı, millət vəkili Anar Məmmədxanovun bacısıdır.

Naidə Məmmədxanova Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin məzunudur. 1991-ci ildə "Azərbaycan-rus ədəbi əlaqələri" adlı namizədlik, 2003-cü ildə isə "XX əsrin 70–90-cı illərdə fransız romanı. Həyatın və qəhrəmanın yeni konsepsiya axtarışı" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Məmmədxanova Naidə Avropa ədəbiyyatı üzrə mütəxəssisdir. "Dünya ədəbiyyatı tarixi", "Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (rus-xarici ədəbi əlaqələr)" fənlərini tədris edir. Ədəbiyyat problemlərinə həsr olunmuş 100-dən artıq elmi əsərlərin, o cümlədən "Романтизм в зарубежной литературе XIX века" və "Турецкая проза 20–40-х годов ХХ века" adlı metodik vəsaitlərin, dörd monoqrafik araşdırmanın: "Французский роман 70–90 годов ХХ века. Поиски новой концепции жизни и героя", "Восприятие искусства и искусство восприятия (русско-азербайджанские литературные связи рубежа веков)", "Müasir fransız ekzistensialist romanı" (fransız dilində), "Fransız postmodernizmin xüsusiyyətləri" (ingilis dilində), həmçinin bir dərsliyin "Зарубежная проза II половины ХХ века" və dərs vəsaitin "Взаимосвязь реализма Л. Н. Толстого и Д. Голсуорси" müəllifidir.

Məqalələri həm respublikada, həm də bir sıra xarici ölkələrdə, məs. Fransada, Rumıniyada, Bolqarıstanda, Moskvada, Samarada, Tiflisdə, Daşkənddə, Türkiyədə və digər ölkələrdə işıq üzü görüb. Ailəlidir, bir övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Anar Məmmədxanovun ölümü barədə
Tiniüstü əzələ

**Tinüstü əzələ** () — çiyini əhatə edən rotator manjetinin 4 əzələsindən biridir. Bu əzələ öz başlanğıcını tinüstü çuxurdan götürür, bazu sümüyünün böyük qabarına bağlanır. Əsas funksiyası qolun qalxmasını təmin etməkdir.

## İstinadlar
Kürəkaltı əzələ

**Kürəkaltı əzələ** (lat. *musculus subscapularis*) üçbucaq formalı böyük çiyin əzələsi olub, kürəküstü çuxurdan başlanır, bazu sümüyünün kiçik qabarına bağlanır. Rotator manjetinin 4 əzəsindən biri olan kürəkaltı əzələ həmin əzələlər içərisində ən böyüyü və ən güclüsüdür, belə ki, bu əzələ manjetin ümumi gücünün 50%-ni təşkil edir. Əsas funksiyası qolun daxilə rotasiyasını təmin etməkdir.

## İstinadlar
Pankration

**Pankration** — Qədim Yunanıstanda yaradılan bu idman növünün mənası yunancadan tərcümədə "yumruqla güləş" anlamını verir. Yunanıstanda keçirilən Olimpiya oyunlarına daxil edilən bu idman növündə idmançılar çox zədə aldığı üçün sonralar Olimpiya oyunlarının proqramından çıxarılmışdır. Qədim qladiatorların döyüşdüyü bu idman növünün hazırda müasir növü mövcuddur, bu növ üzrə dünya və Avropa yarışları, beynəlxalq turnirlər və müxtəlif idman yarışları keçirilir.

## Xarici keçidlər
* Pankrationun tarixi
* MMA çempionatları
* Qarışıq döyüş növləri çempionatı
Avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemləri

thumb|Nümunə: 2D CAD cizgisi
thumb|Nümunə: 3D CAD model
right|thumb|Kompüter siçanının CAD modeli
**CAD** — Kompüter dəstəkli layihələndirmə () olub layihələrin hazırlanması, modifikasiyası, analizi və ya optimallaşdırılmasında tətbiq olunan köməkçi kompüter sistemlərinin istifadəsidir.

## Ümumi məlumat
CAD proqramlar layihəçinin məhsuldarlığını artırmaq, layihənin keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq, sənədlərlə məlumat ötürülmələrini inkişaf etdirmək və istehsal üçün verilənlər bazası hazırlanmasında tətbiq edilir. CAD məhsulu çox zaman çap, emal və ya digər istehsal əməliyyatları üçün daha çox elektron fayllar formasında olur.

Kompüter dəstəkli layihələndirmə geniş tətbiq sahəsinə malikdir. Onun elektron layihələndirmədə tətbiqi EDA ()  – Elektron cihazların layihələndirilməsinin avtomatlaşdırılması kimi məlumdur. Mexaniki layihələndirmədə, o, həmçinin kompüter dəstəkli cizgi çəkmə ( – **CAD**) və ya kompüter dəstəkli layihələndirmə və cizgi çəkmə ( – **CADD**) kimi də adlanır və kompüter proqramlarının tətbiqi ilə texniki cizgilərin hazırlanması prosesini təsvir edir.

Mexaniki layihələndirmə üçün CAD proqramlar ənənəvi cizgi obyektlərini təsvir etmək üçün vektor əsaslı qrafikadan istifadə edə, yaxud layihəndirilmiş obyektlərin ümumi görünüşünü nümayiş etdirmək üçün raster qrafikası hasil edə bilər. Əl ilə cizgi çəkmədə və texniki cizgilərdə olduğu kimi, xüsusi istifadə konvensiyasına uyğun, CAD məhsulu materiallar, prosesslər, ölçülər və təmizlik sinif kimi məlumatlar daşımalıdır.

CAD həmçinin iki-ölçülü (2D) müstəvi fiqurların və əyrilərin, eləcə də üç-ölçülü (3D) fəza əyrilərinin, səthlərinin və həcmə malik (solid) obyektlərin çəkilməsində tətbiq edilə bilər.

CAD avtomobil, gəmiqayırma və kosmik sənayelərdə, sənaye və memarlıq layihələrində, protez hazırlamada və daha başqaları daxil olmaqla, çox sahələrdə mühüm sənaye sənəti kimi tətbiq edilir. CAD həmçinin filmlərdə, reklamçılıqda və texniki təlimatlarda xüsusi effektlər üçün kompüter animasiyalarının hazırlanması üçün də geniş istifadə edilir.

## Mənbə
* Vijay Duggal. "CADD Primer". Mailmax Publishing.
* Madsen, David A. (2012). Engineering Drawing & Design. Clifton Park, NY: Delmar. pp.&nbsp;10.
* Farin, G.: A History of Curves and Surfaces in CAGD, Handbook of Computer Aided Geometric Design
* H. Pottmann, S. Brell-Cokcan, and J. Wallner:Discrete surfaces for architectural design
* Gerald Farin :Curves and Surfaces for CAGD: A Practical Guide
* Jennifer Herron (2010). "3D Model-Based Design: Setting the Definitions Straight". MCADCafe.
* "Engineershandbook – Types of CAD".
* "History of CAD/CAM". CADAZZ. 2004.
* Pillers, Michelle (1998.03). "MCAD Renaissance of the 90's". Cadence Magazine.
* Bozdoc, Martian. "The History of CAD". iMB.
* Carlson, Wayne (2003). "A Critical History of Computer Graphics and Animation". Ohio State University.
* "MCS Founder".

## İstinadlar
Kontuziya

**Kontuziya** ( — zədə) — kəskin mexaniki təsir (hava,su və ya səs dalğaları, torpağa və ya suya zərbə və s.) nəticəsində orqanizmin ümumi zəifləməsi.

Kontuziyanın xarakterik xüsusiyyəti yaddaş itkisidir (hətta komadır). Yüngül formalarda yaddaş itkisi dəqiqələrlə, ağır formalarda isə günlərlə və ya aylarla davam edə bilər. Yaddaş qayıtdıqdan sonra xəstədə şiddətli baş ağrısı, ürək bulanması, qusma (qida qəbulundan asılı olmayaraq), başgicəllənmə (xüsusən də başı sağa, sola çevirərkən), amneziya, eşitmə və nitqdə qüsur yaranması kimi hallar müşahidə olunur. Xəstəliyin ciddi forması şəxsdə uzun müddətli yorğunluq, halsızlıq, əsəbilik yaranması ilə nəticələnir.
Bazunun ikibaşlı əzələsi

**Biseps** və ya **bazu** () — çiyin və dirsək arasında qolun qabaq hissəsində yerləşən əzələ. İnkişaf etmiş biseps əzələsi bütün xalqlarda gücün göstəricisi hesab olunur.
Rock Me

*Rock Me (Riva) — Mahnı 1989 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
*Rock Me (One Direction) — One Directionun 2012-ci il albomu Take Me Home-a daxil olan mahnısı.
*
Rahib Qərib

**Rahib Qərib** (tam adı: *Qəribov Rahib  Mirzəkərim oğlu*; ) — ANS televiziyasının aparıcısı, hərbi telejurnalist, ehtiyatda olan mayor.

## Həyatı
Rahib Qəribov 3 may 1967-ci ildə Yardımlı rayonunun Dağüzü kəndində anadan olub. M. Ə. Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Jurnalist fəaliyyətinə Yardımlı rayonunun "Zirvə" qəzetində başlayıb. 1984-cü ildən fasiləsiz olaraq mətbuat sahəsində çalışır. Sabiq sovet ordusu sıralarında xidməti Daxili Qoşunların Uzaq Şərq və Şərqi Sibir dairəsinin "Dalnevostoçnıy çasovoy" qəzeti redaksiyasında keçib. 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Televiziyasında səhər proqramının aparıcısı, redaktoru vəzifəsində çalışıb.

2025-ci ilin iyununda mübahisə zəmində bir qrup şəxs tərəfindən döyülüb. Ayağı sınıb.

## Fəaliyyəti
1993-cü ildən 2010-cu ilə qədər Müdafiə Nazirliyinin sənədli filmlər kino-telestudiyasının baş redaktoru vəzifəsində xidmət keçərək ardıcıl cəbhə bölgələrindən hazırlanan AzTV-də efirə verilən “And” hərbi proqramının müəllifi və aparıcısı olub. Birinci Qarabağ savaşından, onun qəhrəmanlarının döyüş yolundan, ordu quruculuğundan  bəhs edən onlarla sənədli filmin müəllifidir. Müharibə veteranı, tanınmış müharibə reportyorudur. Azərbaycanın hərbdən məlumatlı jurnalisti kimi tanınır. 2010-cu ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sıralarından ehtiyata buraxıldıqdan sonra ANS-də "Marş" hərbi-vətənpərvərlik proqramının layihə rəhbəri, müəllifi və aparıcısıdır.

## Ailəsi
Rahib Qərib ailəlidir. Üç övladı var.

## Filmoqrafiya
#4062-ci metr (film, 2012)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rahib Qəribin youtube kanalı
*MAYIN KƏRAMƏTİ (2017)
Deltayabənzər əzələ

— insan çiyninin səthi əzələsi olub onun xarici hüdudlarını müəyyən edir. Bazunun açılıb bükülməsini təmin edir və qolun uzaqlaşdırır. Forması üçbucağa ya yunan əlifbasının "delta" hərfinə bənzədiyi üçün deltayabənzər adlandırılmışdır.

### Əzələ dəstələri
Deltayabənzər əzələ anatomik qurluşca üç əzələ dəstəsindən təşkil olunmuşdur:
* Deltayabənzər əzələnin ön dəstəsi(körpücük sümüyünün ön kənarının lateral hissəsindən başlanğıc götürür.)
* Deltayabənzər əzələnin yan dəstəsi (kürək sümüyünün dimdik çıxıntısının yuxarı səthindən başlanğıc götürür.)
* Deltayabənzər əzələnin dal dəstəsi (kürək sümüyünün tin çıxıntısından başlanğıc götürür.)

## Həmçinin bax
Parkur

**Parkur** (, *parcours*, *parcours du combattant* - "məsafə", "maneə həddi" sözünün təhrif olunmuş forması) — bir qayda olaraq şəhər şəraitində yerdəyişmə, maneələri aşma sənəti. Parkurla məşğul olanların bir çoxu bunu həyat üslubu kimi qəbul edir. Hərəkatın ideoloqları Devid Bell və Sebastyan Fukandır. Hazırda bir çox ölkədə fəal şəkildə müəyyən birliklər və şəxslər tərəfindən təbliğ olunur və inkişaf etdirilir. Parkurun mahiyyətində hərəkət və müxtəlif səciyyəli maneələrin dəf olunması durur. Bu maneələr memarlıq abidələri (məhəccərlər, hasarlar, divarlar və s.) də, xüsusi hazırlanmış konstruksiyalar (məşqlər və tədbirlər zamanı istifadə olunan) da ola bilər.
I İdris

**I İdris** və ya **Seyyid Məhəmməd İdris ibn Mehdi əs-Sənusi** (; ) — Sənusi təriqətinin şeyxi və Liviyanın ilk və son kralı.

## Həyatı
12 və ya 13 mart 1890-cı ildə Cağbubda anadan olub. O, Məhəmməd ibn Əli əs-Sənusinin nəvəsi, Məhəmməd Mehdinin isə oğludur.

Liviyanın 1951-ci ildə müstəqilliyini qazanmasından sonra kral olmuş və ilk rəsmi səfərini 1956-cı ildə Türkiyə etmişdir.

1 sentyabr 1969-cu ildə hərbi çevriliş nəticəsində devrilmiş və Muəmmər Qəddafi ölkənin yeni rəhbəri olmuşdur.

I İdris 25 may 1983-cü ildə Qahirədə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Tinialtı əzələ

**Tinaltı əzələ** (lat. musculus infraspinatus) — üçbucaq formalı yastı çiyin əzələsi olub, kürək sümüyünün eyni adlı çuxurunu tutmuşdur. Rotator manjetinin 4 əzələsindən biri olan tinaltı əzələ kürək sümüyünün tinialtı çuxurundan başlanğıc götürərək, bazu sümüyünün böyük qabarının orta səthinə bağlanır. Əsas funksiyası qolun xaricə rotasiyasını təmin etməkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ISO 3166-2

**Standart ISO 3166-2** —



## Kodlar, dövlətlərin, ərazilərin adları, inzibati-ərazi bölgüləri vahidləri

## ISO 3166-1 ceokodu verilmiş inzibati ərazi vahidləri
**ISO 3166-2** üzrə  **[[ISO 3166-1]]** standartlı ceokod verilmiş dövlət ərazilərinin inzibati-ərazi vahidləri.

## Asılı, xarici və digər ərazilərin ceokodları
**[[ISO 3166-1]]** standartlı ceokod verilmiş dövlət ərazilərinin inzibati-ərazi vahidləri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [hcodep://www.iso.org/iso/country_codes.htm Геокоды административно-территориального деления государств ]
* [hcodep://www.statoids.com Геокоды административно-территориального деления государств ]
* [hcodep://standart-3166.clan.su Геокоды административно-территориального деления государств ]
* [hcodep://standart-3166.clan.su/index/0-71 Таблица стандарта ISO 3166-2, часть I ]
* [hcodep://standart-3166.clan.su/index/0-72 Таблица стандарта ISO 3166-2, часть II ]

## Həmçinin bax
* ISO 3166-1
* ISO 3166-3
* UN/LOCODE
* Ölkə kodu
Yeni Günəşli

**Yeni Günəşli** — Suraxanı rayonunda Qaraçuxur bələdiyyəsinə bağlı qəsəbə. 

## Tarixi
Yaşayış sahəsinin əsası 1986-cı ildə qoyulmuşdur. 

## Coğrafiyası
Əhmədli yaylasındadır.

## Mədəniyyət
Yeni Günəşlidə 31 nömrəli poliklinika, 275, 278, 279, 282, 285, 290 saylı orta məktəblər, "AB", "V", "Q" və "D" yaşayış sahələri yerləşir.

Yeni Günəşli İstirahət Mərkəzi tikilməkdədir. Bakı metrosunun Yeni Günəşli metrostansiyasının isə tikintisi nəzərdə tutulur.

Yeni Günəşlidə Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi fəaliyyət göstərir.

Hazırda qəsəbə ərazisində 20, 36, 50, 55 ,64, 104 saylı marşrut xəttləri fəaliyyət göstərir

## Əhalisi
Yeni Günəşlidə 46300 nəfər yaşayır.

## Filmoqrafiya
* Adı Günəşlidir... (film, 1992)

## Qalareya

Fayl:Bakı şəhəri 275 nömrəli tam orta məktəb.JPG|275 nömrəli tam orta məktəb
Fayl:Yeni Günəşli "AB" 2016.10.03.jpg|"AB" yaşayış sahəsi
Fayl:Yeni Günəşlidə ZİL.jpg
Fayl:Yeni Günəşlidəki kərpic zavodu.jpg|Kərpic zavodu



## İstinadlar
Bazunun üçbaşlı əzələsi

**Triseps** - qolun arxasında yerləşən əzələ. Qolun üç başı əzələsi olaraq da adlanır. Triseps dirsəyə bağlı əzələdir və dirsəyin hərəkət etdirilməsində böyük rola sahibdir.

## İstinadlar
Xuan Antonio Vilyakanyas

**Xuan Antonio Vilyakanyas** (isp. *Juan Antonio Villacañas*; ) — ispan şair və oçerkist.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qəhrəman mirzə Qacar

**Qəhrəman mirzə Abbas mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (1807-1836) — vali, Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın oğlu.

## Həyatı
Abbas mirzənin səkizinci оğlu Qəhrəman mirzə 1807-ci ildə Təbriz şəhərində anadan оlmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı.
Nadir mirzə yazır: «Naibüssəltənənin səkkizinci оğlu Qəhrəman mirzə 1251-ci ildə Təbrizə gəldi... Qəhrəman mirzənin padşahlıq kimi hakimiyyəti var idi... Bu şahzadə Təbriz cavanlarından sеçdiyi hamısı gözəl оğlanlardan ibarət оlan bu hərbi dəstəyə «Qəhrəmaniyə» adını qоydu və bu оrduya rəhbərliyi Əbülfət xan Cavanşirin оğlu Məhəmmədəli xana, yavərliyi də оnun kiçik qardaşı Məhəmmədqulu xana tapşırdı.»
Qəhrəman mirzə Səbzivar, Yəzd, Xorasan və Azərbaycanda vali оlmuşdu.
Qəhrəman mirzə 1835-ci ildə vəfat еdib.

## Ailəsi
Qəhrəman mirzənin törəməsi Qəhrəmani sоyadını daşıyır.
Qəhrəman mirzənin Kiamərd mirzə, Məhəmmədhəsən mirzə adlı оğlu vardı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
*Qacarlar
Maharlu gölü

**Maharlu gölü** (‎) — İranın Fars ostanında, Şirazın mərkəzindən 27&nbsp;km aralı duzlu  göl. Yüksək duzluluq balıqların yaşamasına imkan vermir. Maharlı gölünün ətrafındakı bataqlıqlarda çoxlu su quşu yaşayır. Göldə qızılqazlar qışlayır.
Doqqaz

**Doqqaz** — ağacdan düzəlmiş indiki qapı (darvaza) əvəzi işlənən keçid yeri. Əvvəllər kənd yerlərində sakinlərin əraziləri böyük olduğundan həyət qapısından əvvəl, ona aid olan ərazinin girişində qoyulurmuş. Hal-hazırda da bir neçə rayonlarımızda, həmçinin Şəkidə kiçik məhlələrə doqqaz deyirlər.

## İstinadlar
Cəlal Tələbani

**Cəlal Talabani** () — İraq prezidenti (2005–2014).

## Həyatı
Cəlal Talabani 12 noyabr 1933-cü ildə İraqda anadan olmuşdur. Təhsil həyatına Koyada başlayan Talabani daha sonra liseyi Erbil və Kərkükdə oxudu. 1946-cı ildə hələ 13 yaşındaykən kürd şagirdlərin meydana gətirdiyi gizli bir dərnəyə üzv idi. Ardından Kürdüstan Demokratik Partiyasının şagird birliyinə qoşuldu və 18 yaşına çatdıqda partiyanın mərkəz komitəsinə təyin edildi. Siyasi olaraq aktiv bir mövqedə olduğundan hüquq təhsilinə davam edə bilmədi.

## İstinadlar
Hərəm (teleserial, 2012)

**Hərəm** () — Türkiyənin FOX Türkiye telekanalında yayımlanan teleserial. Xaricə satışa çıxarılan ilk türk komediya serialı olmuşdur.

## Beynəlxalq nəşr
Mil arteriyası

**Mil arteriyası** () — saidi və əli qanla əchiz edən arterial sistemin, yuxarı ətraf arteriyalarına aid, uc hissədə ovucun dərin qövsünü təşkil edən damar.
Bilək nahiyəsində mil sümüyünün bilavasitə üzərində və səhi yerləşdiyi üçün dəri üzərində nəbzi əlləmək mümkündür. Milarteriyası tibbi praktikada mühüm əhəmiyyət malikdir. Belə ki, xəsənin invaziv qanlı Korotkov üsulu ilə qan təzyiqinin ölçülməsi, dializ xəstələrində məhz bu arteriya vasitəsilə Çimino şuntu qoyulur.

## Şaxələri
* said:  Qayıdan mil arteriyası —   biləyin ovuc şaxəsi —   ovucun səthi şaxəsi — .
* bilək:  biləyin arxa toru —   birinci arxa əl darağı arteriyası — ,
* əl:  baş barmağın baş arteriyası —     ovucun dərin qövsü —  ovucun səthi qövsü — .

## Torları

### Biləyin ovuc və arxa torları

## Qövsləri

### Ovucun səthi qövsü
Ovucun səthi qövsü — .

### Ovucun dərin qövsü
Ovucun dərin qövsü — 

## İstinadlar
Xarici yuxu arteriyası

**Xarici yuxu arteriyası** () ümumi yuxu arteriyasının bir şaxəsi olub, ondan qalxanabənzər qığırdağın üst kənarı bərabərliyindən başlanğıc götürərək, döş-körpücük-məməyəbənzər əzələnin ön kənarı ilə yuxarıya döğru gedərək yuxu üçbucağına çatır, buradan çənəarxası çuxura keçərək qulaqaltı vəzinin kütləsini keçir və çənə boynu arxasında 3 şaxəyə ayrılır: səthi gicgah arteriyası —  və əng arteriyası — . Başlanğıcda daxili yuxu arteriyası daxili yuxu arteriyasından işəri tərəfdə yerləşsə də sonradan yuxarı doğru getdikcə bayır tərəfinə keşərək ondan bizəbənzər çıxıntı, biz-udlaq —  və biz-dil əzələləri —  vasitəsilə ayrılır.

## Şaxələri
Xarici yuxu arteriyası boyunun yuxarı qabaq nahiyəsinə, üzə və kəllənin divarlarına məxsus növbə ilə 9 şaxə verir:
#  — yuxarı qalxanabənzər arteriya;
#  — dil arteriyası;
#  — üz arteriyası;
#  — döş körpüçük-məməyəbənzər şaxə;
#  — ənsə arteriyası;
#  — qulaq seyvanının dal arteriyası;
#  — udlağın qalxan arteriyası;
#  — səthi gicgah arteriyası;
#  — əng arteriyası.

## İstinadlar
Kim İr Sen

**Kim İr Sen** () — Koreya Xalq Demokratik Respublikasının qurucusu, lideri, Koreya Xalq Ordusunun Ali Baş Komandanı (əsgər sayına görə dünyada dördüncü ordu), Koreya Əmək Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Birinci Katibi və qurucusu.

## Həyatı

İr Sen Pxenyan şəhərində anadan olub. Atası Kim Hyonq Cinq (1884–1926), anası isə Kanq Pank Sonkdur (1892–1932). 1945-ci il avqustun 10-u Şimali Koreya dövlətinin əsasını qoyub. İlk dəfə 1939-cu ildə Kim Sonq-ae (1928–2001) ilə ailə həyatı qurub. Bu evlilikdən Kim Pyonq İl (1954) adlı oğlu olub. Bir neçə il sonra Kim Conq Sukla ailə həyatı qurub.

## Hakimiyyət illəri

Onun hakimiyyət illəri Şimali Koreyanın qızıl dövrü adlandırılır. 1941-ci ildən 1994-cü ilə qədər hakimiyyətdə olub və dünyanın ən qəddar diktatorlarından biri kimi Ginnesin Rekordlar Kitabında dır. 1966-cı ildə ölkədə ilk telekanal olan Uriminzokkirinin yaradılmasına dəstək verib. Ölkədə güclü hərbi sistem yaradıb.

## Ailəsi
Əksər kommunist dövlətlərində olduğu kimi, Şimali Koreyada da hökumət nümayəndələrinin ailələri haqqında məlumatlar xalqdan çox gizli saxlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,10843627,Nie_zyje_Kim_Dzong_Il__Zobacz__kto_jest_kim_w_jego.html
Sini çanaqlı tısbağa

**Sini çanaqlı tısbağa** (Caretta caretta), dənizlərdə yaşar. Yumurtaqoymaq xaricində quruya heç çıxmaz. Kürək tərəfi qırmızı-qəhvəyi alt tərəfi isə ağımtıl açıq sarı rənglidir. Qıçları üzməyə yarayacaq şəkildə kürək forması alıb və xarici kənarlarında ən çox 2 dırnaq var bu da daha çox yeriyici yox üzücü olduğu üçün dür. Oksigeni havadan almasına baxmayaraq uzun müddət sualtında qala bilir. Yumurtalarını gecə qumlularda açdıqları çuxurlara basdırarlar. Bir dəfəyə 100 yumurta qoya bilir (maksimum 162ə qədər təsbit edilmişdir). Balalar 2 aylıq kürt dövründən sonra gecə vaxtı yumurtadan çıxaraq dənizə qaçırlar ki bunun özü ayrı bir mənzərədir.

Aralıq dənizi sahilləri üçün endemikdir. Ən əhəmiyyətli yumurta qoyma bölgəsi Adananın Yumurtalıq mahalı və Bələk, Anamur, Kəndsiyəz, Dalyan sahilləridir. Bələk sahilləri, Caretta carettaların Aralıq dənizidəki ikinci (Yunanıstanın Zakintos adasının ardından) və Türkiyə onun ən böyük yumurtlama sahəsidir. 2006 ili içində Belekdə isə 1000 , Anamurda 2007-ci ildə 1040 ədəd yuva aşkarlanıb və müdafiə altına alınmışdır.Bağalarının həcmi 1 metrə qədər böyüyə bilir. Balıqlar, buğumayaqlılar ,qabıqlılar və su canlıları (xüsusilə dəniz yumşaqbədənliləri ) ilə bəslənirlər.

Təxminən 106 milyon ildir yer üzündə olduqlarını düşünülməkdədir. İnsanoğlunun yerləşmə və çoxalma tutumu üzündən bu gün bir çox növ kimi sayları gedərək azalmaqdadır. Nəsili tükənmə təhlükəsi altında olduğu üçün mühafizə altındadır.
Seyid Cəmaləddin Vaiz İsfahani

**Seyid Cəmaləddin Vaiz İsfahani** (1862–1908) — ruhani, inqilab xadimi.

## Həyatı
1862-ci ildə İranın İsfahan şəhərində doğulmuş, 1908-ci ildə Tehranda vəfat etmişdir. O, İsfahanın qədim seyid nəsli olan Sədrlər ailəsindən çıxmışdı. Sədrəlmühəqqiqin ləqəbini daşıyırdı.

Dini – dünyəvi təhsilini valideynlərindən, üləmalardan və məktəbdarlardan almış, ərəb, fars, türk dillərini müstəqil öyrənmişdir. İran inqilabının (1906–11) iştirakçısı olmuşdur.

Seyid Cəmaləddin Vaiz İsfahani 1906-cı ilin 9 iyulunda Tehranda digər natiqlər -Şeyx Məhəmməd Vaiz və Mirzə Nəsrullah Məlikülmütəkəlliminlə tutulmuşdu.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Seyid Məhəmmədəli Camalzadə

## Xarici keçidlər
Hüseyn xan Avşar

**Hüseyn xan Avşar** (1894-?) — İctimai-siyasi xadim, İran Məclisinin üzvü.

## Həyatı
Hüseyn xan Avşar Avşar elinin Qasımlı oymağındandır. 1894-cü ildə Cənubi Azərbaycanın Urmiya şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl ailə təhsil almışdı. 14 yaşında Fransaya oxumağa getmişdi. Parisdə ali təhsil almışdı. Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində İrana qayıtdı. Osmanlı imperiyası ordusunda qulluq etdi.

Mehdiqulu xan Hidayətin Baş nazirliyi dönəmində İranın Maliyə naziri olmuşdu. İran Milli Məclisinin üzvü idi.

## Mənbə
* ''' Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, 352 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Alişa Kiz

**Alisia Auqello-Kuk**, səhnə adı ilə **Alisia Kiz** (; ) — amerikalı müğənni, bəstəkar, aktrisa. Dünya üzərində bütün albomları 30 milyondan çox nüxsə satmış və müxtəlif mükafatların sahibidir. 11 Qremmi mükafatı qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Boris Berezovski

**Boris Abramoviç Berezovski** (; ) ) —  Rusiya siyasətçisi.

## Həyatı

### Siyasi fəaliyyəti

### Şəxsi həyatı

## Həmçinin bax
* Anna Politkovskaya
* Pol Xlebnikov
* Aleksandr Litvinenko

## İstinadlar
Eldar Bağırov

**Eldar Teymur oğlu Bağırov** — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XII çağırış deputatı (1990–1991).

Eldar Bağırov 1953-cü ildə Ağdam rayonunda anadan olub.
1988–89-cu illərdə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Ağdamda özəyini yaradıb və onun sədri olub. 1988-ci ildə Dağlıq Qarabağda ermənilər tərəfindən incidilən ilk qaçqınlar Ağdama gəldiyi gündən onların yerləşdirilməsi, ərzaq təminatı ilə məşğul olmağa başlamışdır. Yanına gələn hər kəsə bacardığı köməyi göstərirdi.
Eldar Bağırovun Dağlıq Qarabağın azərbaycanlılar yaşayan kəndlərinin ərzaq və silah-sursatla təmin edilməsində böyük rolu olmuşdur.

Qarabağda ilk dəfə üçrəngli Azərbaycan bayrağını 1988 çi ildə Eldar Bağırov Ağdamın Xındırıstan kəndində sovetliyin binasının üstünə sancmışdır.
1992-ci il martın 21-də yaradılmış 845 saylı 790 nəfərlik batalyona Eldar Bağırovun adı verilir. Batalyona isə Allahverdi Bağırov rəhbərlik edirdi, çoxlu sayda uğurlu döyüş əməliyyatları keçirilmişdir.

1990-cı ildə Ağdam rayonundan Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdir.
1991-ci ildə Bakıda — Ali Sovetin iclasından qayıdarkən bacısı yaşadığı evin qarşısında odlu silahdan açılan atəşlə qətlə yetirilib.

Eldar Bağırov, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Allahverdi Bağırovun qardaşıdır.
Ailəli idi, 2 qız övladı var.

## Mənbə
* http://www.azadliq.org/content/article/1509496.html
* http://karabakhinfo.com/musahibe/365-qarabagda-ilk-df-ucrngli-bayragi-qaldiran-oglan.html#.UU3tDDe85MI 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Silahları Heydər Əliyevin əli ilə keçirmişdilər…"
* Qarabağda ilk dəfə üçrəngli bayrağı qaldıran oğlan