Dünyanın aqroiqlim ehtiyatları

## Giriş

Əhalinin məskunlaşması, həyat və təsərrüfat fəaliyyəti iqlim şəratitindən birbaşa asılıdır. İqlimin kənd təsərrüfatına yararlılıq qabiliyyəti ərazinin **[[Iqlim ehtiyatları|iqlim ehtiyatları]]** adlandırır: 

# +10 °C -dən yuxarı olan orta sutkalıq temperaturların illik cəmi.
# Günəş işiğınından
# Bitkilərin vegetetasiya dövründə düşən yağıntının miqdarından.
# Qar örtüyü və onun daimi olmamasından 
# Şaxtalı günlərin sayından

- Əkinçilikin yaxşı inkişafı üçün əlverişli şərait - temperaturun kifayət qədər isti və əlverişli olması bundan əlavə rütubətlilikin vahidə (buxarlanma/rütubət ≈ 1) yaxın olduğu ərazilərdir.İl ərzində fəal temperatur cəminin 1200°C və ya ondan aşağı olduğu ərazilər aqroiqlim ehtiyatları baxımından əlverişsiz hesab olunur.Mülayim qurşaqda bu göstərici 1200°C-1400°C arasında olduğu üçün bu tip ərazilər: *[[Taxıl]][[Şəkər çuğunduru|, şəkər çuğunduru,]] [[kartof]], [[kətan]]* kimi bitkilərin becərilməsi üçün əlverişlidir. Subtropik qurşaq mülayim qurşağa nisbətən aqroiqlim ehtiyyatları ilə zəngindir..Burada illik temperaturların cəmi 4000°C-8000°C arasında dərəcə təşkil edir. Bu qurşaq zəngin aqroiqlim ehtiyyatlarına malikdir bundan əlavə bu ərazidə: *Taxıl, [[Pambıq (bitki)|Pambıq,]] [[Meyvə]]* yetişdirlə bilir. Tropik və subekvatorial qurşaqlarda ildə 2-3 dəfə hasilat edilə bilir.Burada fəal temperaturların cəmi 8000°C və daha artıq olur. Arid(quru) iqlimə malik ərazilərdə suvarma tədbiq etmədən əkinçilik ilə məşğul olmaq olmur. Bu tip və ekvatorial ərazilərdə əkinilçi ilə məşğul olmaq olmur bunun səbəbi bu tip ərazilərin quraq,ekvatorial ərazilərin isə ifrat rütubətlənmiş olmasıdır. Kənd təsərrüfatının bir digər sahəsi olan heyvandarlıq da bilavasitə aqroiqlim ehtiyatlarından asılı olan əkinçilikdən asılı olur. Lakin burada demək olar ki hər iqlim tipində heyvandarlıq inkişaf(qismən) etmişdir. Bunun səbəbi ərazidə var olan əhliləşdiriləməkə uyğun olan heyvanların hal-hazırda həmin əraziyə uyğunlaşmış olmasıdır. Lakin bu ehtiyyatlardan istiffadə her ölkədə eyni səviyyədə inkişaf etmımişdir. İnkişaf etmiş ölkələrin aqroiqlim ehtiyatları tropik enliklərdə yerləşən (3-cü dünya ölkələri) ölkələrdən daha az inkişaf etsə də bu ölkələrdə kənd təsərrüfatı daha çox inkişaf etmişdir. Bunun səbəbi dövlətin fermaları keyfiyyətli müasir avadanlıqlarla təmin edərək verimliliki artdırmasıdır.

## Qlobal iqlim dəyişmələri
- İqlimin inkişafı iki mərhələdən ibarətdir bunlar *dəniz mərhələsi- *'transqressiya**, quru mərhələsi -**reqressiya** aiddir. Dəniz mərhəlisinin ardıcıllığı belə gedir:''

Su sahəsinin genişlənməsi ⇒ Səthin əksetdirmə qabiliyyətinin azalması ⇒ Səth örtüyünün qızması ⇒ İqlimin istiləşməsi və rütubətlənməsi ⇒ İstisevən orqanizm və bitkilərin, kömür yataqlarının yaranması buzlaşmanın olmaması

''[[Quru]] mərhələsinin ardıcıllığı belə gedir:''

Dağəmələ gəlmə prosesi nəticəsində quru səthin sahəsinin artması ⇒ Səthin əksettirmə qabilliyyətinin artması ⇒ Səth örtüyünün soyuması ⇒ İqlimin soyuqlaşması ⇒ Soyuqadavamlı orqanizmlərin formalaşması,isitisevən canlıların yox olması və buzlaqların yaranması. İndi bu saniye dünya **Dəniz transqressiyası('''dəniz səviyyəsinin qalxaraq suyun qurunu basması və sahil xətlərinin daha hündür yerlərə doğru irəliləməsi ilə nəticələnən geoloji hadisədir. Transqressiya qurunun enməsi, okean dibinin qalxması və ya okean hövzəsində suyun həcminin artması) dövründədir.

## İstinadlar