Nəzmi Ziya Qüran

**Nəzmi Ziya Qüran** (; ) — Türkiyə rəssamı və incəsənət təhsili üzrə pedaqoq.

## Həyatı

İbtidai təhsilini Vəfada yerləşən "Xüsusi Şəmsülmaarif" adlı məktəbdə başa vurmuşdur. Daha sonra Vəfa İdadisində (Vəfa Liseyi) və ardınca Mülkiyyə Məktəbində təhsil almışdır. Uşaqlıq illərindən etibarən sənətə xüsusi maraq göstərən Nəzmi Ziya təhsilini Sənayiyi-Nəfisə Məktəbi Alisində (indiki Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universiteti) davam etdirmək istəmişdir, lakin ailəsi bu istəyinə qarşı çıxmışdır. Rəsm müəllimi olan əmisi mayor Həsipdən dərs aldığı məlum olduqdan sonra bu fəaliyyətinə mane olunmuşdur. 1901-ci ildə Mülkiyə Məktəbini bitirmişdir. Həmin il atasının vəfatından sonra müstəqil qərar vermək imkanına sahib olmuş və 1902-ci ildə Sənayiyi-Nəfisə Məktəbinə daxil olmuşdur. Bununla belə, məktəbdə Osman Həmdi Bəyin rəhbərliyi altında Salvatore Valeri, Varnya və Yervant Voskan kimi müəllimlərin verdiyi tədris sisteminə uyğunlaşmaqda ciddi çətinliklər yaşamışdır. Mənzərə (peyzaj) rəsmləri ilə tanınan və dərs aldığı Xoca Əli Rza bəyin hər cür təsirdən uzaq duraraq yalnız təbiətə yönəlmək barədə tövsiyələri də akademiyadakı bu uyğunsuzluğun səbəbləri sırasında göstərilmişdir.

Akademiyada tələbə olduğu dövrdə İstanbula gəlmiş və onunla tanış olmaq imkanı əldə etdiyi fransız neo-impresionist rəssam Pol Sinyakın (Paul Signac) təsiri barədə kifayət qədər məlumat mövcud deyildir. Təsirlərin mənbəyindən asılı olmayaraq, Nazmi Ziyanın hələ tələbə ikən akademiyada tədris edilən sənət anlayışı ilə ciddi ziddiyyət yaşadığı məlum olmuşdur. Belə ki, təhsil qaydalarına əməl etmədiyi əsas gətirilərək müəllimi Valeri tərəfindən şikayət edilmişdir. 1907-ci tədris ilində keçirilən diplom imtahanında əsərləri Osman Həmdi Bəy tərəfindən bəyənilmədiyindən məzuniyyəti bir il gecikmişdir. 1908-ci ildə məzun olan rəssam həmin il öz imkanları hesabına ]Parisə getmişdir. Burada qısa müddət Jüliün Akademiyasında Marsel Başe və Ruyerinin emalatxanasında çalışdıqdan sonra Ali Milli Məktəbdə təhsilini davam etdirmişdir. Kormonun emalatxanasındakı məşğələlərdən kənar vaxtlarında açıq havada rəsm çəkərək fəaliyyət göstərmişdir. Bu müddət ərzində Xoca Əli Rza bəyin həyatının sonuna qədər sadiq qaldığı "başqa təsirlərdən uzaq durmaq" tövsiyəsini nəzərdə saxlayaraq muzeyləri ziyarət etməyi də davam etdirmişdir. Luvr Muzeyində iki ay ərzində çalışaraq Antuan Kuypelin "*Demokritin başı*" adlı əsərinin surətini hazırlamışdır.

1911-ci ildə emalatxana yoldaşı olan fransızəsilli Marsel Şevalye ilə evlənmişdir. Xaricdə olduğu müddətdə Almaniya və Avstriyanı da ziyarət etmişdir. 1914-cü ildə vətənə qayıtmışdır. Ardınca İzmir Müəllim Məktəbinin direktoru və İstanbul Vilayət Tədrisat Müfəttişi kimi vəzifələrdə çalışmışdır. Bu dövrdə müharibənin təsiri bütün Avropada hiss olunmaqda idi. Mudros müqaviləsindən sonrakı illərdə ailəsinin dolanışığını təmin etmək məqsədilə dostları ilə birlikdə Çamlıcada toyuq ferması yaratmaq və ayaqqabıçılıqla məşğul olmaq kimi təşəbbüslər irəli sürmüşdür.

1918-ci ildə Sənayeyi-Nəfisə Məktəbinin direktoru təyin edilmişdir. 1921-ci ilə qədər davam edən bu vəzifədən sonra 1925-ci ildə yenidən iki il müddətinə direktor olmuşdur. 1909-cu ildə Osmanlı Rəssamlar Cəmiyyəti adı ilə yaradılan, sonradan Gözəl Sənətlər Birliyi adını alan qurumun üzvü olmuş və bu birlik tərəfindən 1916-cı ildən etibarən hər il müntəzəm təşkil edilən sərgilərdə iştirak etmişdir. Nəzmi Ziya akademiyadakı müəllimlik fəaliyyəti və dövlətdən aldığı rəsmi sifarişlərdən kənar vaxtlarında təbiətlə baş-başa qalaraq açıq havada mənzərə rəsmləri yaratmağa davam etmişdir. Şəxsi sərgilərin son dərəcə məhdud olduğu bu dövrdə, rəssam yalnız 1937-ci ildə Akademiyada təşkil edilən genişmiqyaslı sərgi vasitəsilə bu imkana nail olmuşdur. Rəsm, heykəl, dekorativ sənətlər, afişa və Qaragöz mövzusuna həsr edilmiş beş ayrı bölmədən ibarət olan bu sərgidə rəsmlər bölməsi tamamilə sənətçiyə ayrılmışdır. Böyük bir həvəslə işə başlamış, isti yay günlərində əsərlərini şəxsən özü daşımış, təxminən 300-ə yaxın rəsmini yerləşdirmək və asmaq üçün ciddi zəhmət sərf etmişdir. Bu həyəcan və yorğunluq 17 avqust 1937-ci il tarixində açılan və onun 35 illik sənət fəaliyyətini əks etdirən böyük bir sərgi ilə nəticələnmişdir, laakin bu proses eyni zamanda onun səhhətinin kəskin şəkildə zəifləməsinə səbəb olmuşdur. Sərgi hələ bağlanmamışkən, 11 sentyabr 1937-ci ildə keçirdiyi ürəktutması səbəbilə vəfat etmişdir.

## Langa Bostanı
"*Langa Bostanı*" Nəzmi Ziya Qüranın yaratdığı yağlı boya əsərlərindən biridir. Nəzmi Ziya Qüranın tablolarında canlı və parlaq rənglərin üstünlük təşkil etməsi, təbii mənzərələrə yönəlməsi onun rəssamlıq üslubu və estetik seçimləri haqqında aydın təsəvvür yaradır. Onu digər rəssamlardan fərqləndirən əsas cəhət kənd mənzərələrində istifadə etdiyi təravətli və parlaq rənglər olmuşdur. Xüsusilə yaşıl çalarların canlılığı və mavi işıqların tətbiqi ilə təbii bitki örtüyünün fakturasında isti və soyuq harmoniyalar yaratmağa nail olmuşdur. Nəzmi Ziya uzun illər ərzində İstanbul ətrafında şəhərin mühüm sərvət mənbələrindən biri sayılan bostanları təsvir etmişdir. Əsər hazırda Ankara Rəsm və Heykəl Muzeyinin İbrahim Çallı salonunda nümayiş etdirilir.

## İstinadlar