open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pooriə Putək

**Pooriə Putək** (27 iyun 1991-ci il)—  iranlı reper, bəstəkar, prodüser, YouTuber və etiket sahibidir.

## Həyatı
Pooria Arab 27 iyul 1991-ci ildə Tehran, İranda anadan olub. Məktəbi bitirdikdən sonra Tehran Universitetinin Kompüter Texnologiyaları fakültəsinə daxil olub. Baxmayaraq ki, təhsilinin son ilində oranı tərk edərək hərbi xidmətə getməyə qərar verir.

Pooria məktəbi bitirdikdən sonra Tehran Universitetinin Kompüter Texnologiyaları fakültəsinə daxil olub. Baxmayaraq ki, təhsilinin son ilində oranı tərk edərək hərbi xidmətə getməyə qərar verir. Tehran şəhərində iki aylıq hərbi təhsilini başa vurduqdan sonra Pooria Tehranın İnformasiya Mühafizəsi Mərkəzinə silah təchizatı şöbəsinə köçürüldü. beş ay sonra Pooria ordunu tərk edir və daha sonra, 2012-ci ildə sinir sistemi xəstəliyi səbəbindən hərbi xidmətə girə bilməməsinin rəsmi təsdiqini alır.

Purianın atası oğlunu siyasi mövzular və İrandakı mövcud rejimin ümumi narazılığı ilə əlaqəli təhlükələrdən qorumaq üçün onu ali təhsil almaq üçün xaricə göndərmək qərarına gəlir. Həmin illərdə Putak İranın underground rep cəmiyyətinə Həmid Manfinin prodüseri olduğu "Nasakh" adlı ilk albomunu təqdim edir.

## İstinadlar
Sibel Alaş

**Sibel Alaş** () — türk müğənni.

## Diskoqrafiya
* *Fem* (1996)
* *Çocuk* (1998)
* *Carpe Diem* (2006)
* *Sibel Alaş, Koleksiyon serisi* (2006)
* *Carpe Diem [Limited Edition] 3 CD* (2006)
* *Herkes Gibisin* (2014)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Listen to samples + digital download
Kinetik incəsənət

**Kinetik incəsənət** — tamaşaçı tərəfindən qavranılan hərəkəti özündə cəmləşdirən və ya təsiri üçün hərəkətdən asılı olan bir sənət növüdür. İzləyicinin sənət əsərinə baxışını genişləndirən və çoxölçülü hərəkəti ehtiva edən kətan rəsmləri kinetik sənətin ən qədim nümunələridir. Daha doğrusu, kinetik sənət bu gün ən çox üçölçülü heykəllərə və təbii hərəkət edən və ya maşınla idarə olunan cib telefonlarına aid edilən bir termindir. Hərəkət edən hissələr adətən külək, mühərrik və ya müşahidəçi tərəfindən qidalanır. Kinetik sənət çoxlu üst-üstə düşən texnika və üslubları əhatə edir.

## Müasir zaman tədqiqatları
2013-cü ilin noyabr ayında MİT Muzeyi tərəfindən 5000 Hərəkətli Parça adlı kinetik sənət sərgisi açıldı. Burada rəssamlar Artur Qansonun, Enn Lillinin, Rafael Lozano-Hemmerin, Con Duqlas Pauersin və Takisin əsərləri sərgilənib. Sərgi muzeydə incəsənət forması üzrə xüsusi proqramlaşdırmanın yer aldığı "kinetik sənət ili"ni başlatdı.
Neokinetik sənət interaktiv kinetik heykəlləri tapa biləcəyiniz Wuhu Beynəlxalq Heykəl Parkında, Pekin, Çində çox populyarlaşdı.

## Qalereya

Whirligig.jpg|Lyman Whitaker, fırlanan heykəl
Soto Sphere.jpg|*La Esfera,* Karakas, Venesuela
David Ascalon Kinetic Sculpture Mobile memphis TN.JPG|*Wings to the Heavens*, 2008. Alüminium və paslanmayan poladdan hazırlanmış və lehimli kabel 
The Bucket Fountain, Wellington.jpg|*Vedrə fəvvarəsi*, Yeni Zellandiya
Irish Wave at Park West in Dublin.jpg|''Dalğa'', Qərb parkı
Nicolas Schoeffer Chronos 10B 1980 Europaeisches Patentamt Muenchen-1.jpg|*Chronos 10B*,  İsrail
Sonnenschreiber.jpg|Marc van den Broek, Sun Writer, 1986, Almaniya
Halo Central Park Sydney - August 2015.JPG|Turpin + Crawford Studio, *[[Halo (sənət əsəri)|*Halo*]]*, Sidney, Avstraliya
ART Uli Aschenborn Boy To Man Sculpture-Morph 2 AUTORUN.gif| *Heykel-Morph'u* kölgəsinə*çevirərək kişi həyat dövrü göstərilməkdə*, Namibiya
Uli Aschenborn - Changing fish AUTORUN.gif|*Morph-Cube*, tamaşaçı hərəkət etdikdə dəyişən balıq göstərilir, Namibiya
FlocGoldSarniK.gif|Sarnikoff 'Goldflakes' Sinxron motorla canlandırılan mobil karton da bu töhfəyə ruh əlavə etmək üçün sənəti təkrar emal edir. Fransa
Archimedean Excogitation.jpg|Archimedean Excogitation Yuvarlanan top heykeli, Boston, Amerika Birləşmiş Ştatları


### Kinetik Op sənətçiləri
* Nadir Afonzo
* Karlos Kruz-Diez

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kinetic Art Organisation (KAO) — Ən Böyük Beynəlxalq Kinetik İncəsənət Təşkilatı
Mixail Salman

**Mixail Salman** () — Azərbaycanda doğulmuş yəhudi əsilli şair. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının və İsrail Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Şair 1990-cı ildən İsraildə yaşayır. 
## Həyatı
Mixail Salman 1950-ci ildə Bakı şəhərində  anadan olub. Milliyyətcə yəhudidir. 

O yaradıcılığa erkən yaşlarından başlayıb. Müxtəlif qəzet və jurnallarda, o cümlədən “Ədəbi Azərbaycan”da çap olunub. Öz təbirincə desək, “həyatımın çox hissəsi, ən gözəl xatirələrim, ümidlərim Bakı ilə bağlıdır – uşaqlıq, gənclik, yetkinlik, ilk məhəbbət şəhəri... Bəlkə də poeziyam böyük ölçüdə vətənə daha yaxın olmaq istəyi ilə bağlıdır". 

Salman 1984-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini bitirib.

1990-cı ildə İsrailə köç edib. 

İsrail Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

M.Salmanın şeirləri İsrail, Azərbaycan, Ukrayna, Rusiya, ABŞ və Almaniyanın dövri mətbuatında dərc olunur.

Şairin Azərbaycana həsr edilmiş "Azərbaycan eşqi ilə" və “Müzəffər Azərbaycan” şeir kitabları dərc olunub.

Mixail Salman İsrail-Azərbaycan “Azİz” Beynəlxalq Assosiasiyasının aktiv üzvlərindəndir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Михаил Сальман Литературный Азербайджан № 2 2018
* Muzeyində “Müzəffər Azərbaycan” kitabının təqdimatı olub
* İcra Hakimiyyətinin başçısı Niyazi Bayramovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin İsrailə rəsmi səfərdə M.Salmanla görüşüb.
Ürgüplü Mustafa Əfəndi

**Ürgüplü Mustafa Əfəndi** () — Osmanlı alimi, siyasətçisi və şeyxülislamı.

## Uşaqlıq
Ürgüplü Mustafa Hayri Əfəndi 1867-ci ildə Ürgüpdə anadan olmuşdur. Atası Abdulla Avni Əfəndi Osmanlı İmperiyasının Harput və Tripolitaniya vilayətlərinin Evkaf müdiri idi. Mustafa Hayri Əfəndinin ailəsi Osmanlı İmperatorluğu üçün çoxlu alim yetişdirmiş Qaramanoğulları sülaləsinə gedib çıxır. Uşaqlığı haqqında çox məlumat olmasa da, ailəsinin Ürgüpdəki məscid-i türbənin mütevelli heyetinin üzvü olduğu bilinir. Mustafa Hayri Əfəndi hüquq təhsili almış və Osmanlı İmperiyasında yüksək vəzifələrə yüksəlmişdir. Şeyhülislam rütbəsini aldı və şeirləri bu gün də oxunur.

## Kariyerası
1895-ci ildən başlayaraq İstanbulda professor, Dəməşqdə müfti, nəhayət, Şeyhülislam oldu.

Şeyhülislam titulu aldıqdan sonra karyerasına davam etdi. 1909-cu ildə Ayan Məclisinin üzvü seçilmiş, elə həmin il məclis üzvü təyin edilmişdir. Darülfünunda da dərs deyirdi.

Məlumdur ki, Mustafa Hayri Əfəndinin bütün yaradıcılığı boyu islahatçı mövqe tutmuşdur. O, xüsusilə təhsil sahəsində islahatların aparılmalı olduğunu müdafiə etdi. O, həmçinin Osmanlı İmperiyasının modernləşdirilməsi üçün qərbləşmə siyasətini dəstəkləyib.

## Mənbə
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 636–640.
* Düstur, İkinci tertip, İstanbul 1334, VI, 948–950.
* İbnülemin Mahmud Kemal [İnal] – Hüseyin Hüsâmeddin [Yasar], Evkāf-ı Hümâyun Nezâretinin Târihçe-i Teşkîlâtı ve Nüzzârın Terâcim-i Ahvâli, İstanbul 1335, s. 225–242.
* Bayur, *Türk İnkılâbı Tarihi*, II/4, s. 359, 374, 629; III/1, s. 99, 247, 320 vd.; III/4, bk. İndeks.
* Ebül‘ulâ Mardin, Medenî Hukuk Cephesinden Ahmet Cevdet Paşa, İstanbul 1946, s. 107–112, 153–155.
* Danişmend, *Kronoloji*, IV, 559–560.
* Ali Fuad [Türkgeldi], Görüp İşittiklerim, Ankara 1951, s. 132, 135–137, 142, 167–168, 173, 298.
* Uzunçarşılı, *İlmiye Teşkilâtı*, s. 267.
* Sadık Albayrak, Son Devir Osmanlı Uleması, İstanbul 1981, IV–V, 207–209.
* M. Akif Aydın, İslâm-Osmanlı Aile Hukuku, İstanbul 1985, s. 115–121, 144–148.
* Cerîde-i İlmiyye, sy. 4, İstanbul 1332, s. 155–157 vd.; sy. 7 (1332), s. 437; sy. 20 (1334), s. 353; sy. 24 (1334), s. 394.
* Mübahat S. Kütükoğlu, "Dârü’l-hilâfeti’l-‘aliyye Medresesi ve Kuruluşu Arefesinde İstanbul Medreseleri", *İTED*, VII/1–2 (1978), s. 1–5.
* a.mlf., "Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye Medresesi", *DİA*, VIII, 507–508.
* "Hayri Efendi", *TA*, XIX, 126–127.
* A. H. de Groot, "Muṣṭafā K̲h̲ayrī Efendi", *EI2* (İng.), VII, 716–717.

## İstinadlar
Martin (dəqiqləşdirmə)

*Martin-Bell sindromu —  irsi xəstəlik.
*Martin (Slovakiya) — Slovakiyada şəhər.

## Həmçinin bax
*Martin
Ömər Xülusi Əfəndi

**Ömər Xülusi Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* İstanbul Müftülüğü Meşihat Arşivi, Sicil Defterleri, V, 27–28.
* Ahmed İzzet Paşa, Feryadım (haz. Süheyl İzzet Furgaç – Yüksel Kanar), İstanbul 1993, II, 14, 18–19.
* İbnülemin, *Son Sadrıazamlar*, IV, 1985, 2004, 2123.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 162.
* Abdülkadir Altunsu, Osmanlı Şeyhülislâmları, Ankara 1972, s. 250–251.
* M. Orhan Bayrak, İstanbul’da Gömülü Meşhur Adamlar (1453–1978), İstanbul 1979, s. 83.
* Yılmaz Öztuna, Devletler ve Hanedanlar, Ankara 1989, II, 978, 1049.
* Sefer E. Berzeg, Türkiye Kurtuluş Savaşı’nda Çerkes Göçmenleri, İstanbul 1990, II, 74–75.
* Fâtih Câmileri ve Diğer Târihî Eserler (haz. Fatih Müftülüğü), İstanbul 1991, s. 338.
* İlmiyye Salnâmesi (haz. Seyid Ali Kahraman v.dğr.), İstanbul 1998, s. 521–523.
* Sadık Albayrak, Son Devir Osmanlı Uleması, İstanbul 1996, IV, 220–221.

## İstinadlar
Heydərizadə İbrahim Əfəndi

**Heydərizadə İbrahim Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* İstanbul Müftülüğü Meşîhat Arşivi, Ulemâ Sicil Dosyaları, nr. 2029.
* İstanbul Müftülüğü Meşîhat Arşivi, Ulemâ Sicil Defterleri, I, 404.
* İbnülemin, *Son Sadrıazamlar*, XI, 1717, 1721, 1723, 1727; XIII, 2041, 2071; XIV, 2111, 2123.
* Ali Fuat Türkgeldi, Görüp İşittiklerim, Ankara 1951, s. 163–165, 180, 249, 255–258, 262.
* Danişmend, *Kronoloji2*, s. 163–164, nr. 176, 177, 181, 182.
* Sadık Albayrak, Son Devir Osmanlı Ulemâsı, İstanbul 1980, II, 169–172.
* Ahmet İzzet Paşa, Feryadım, İstanbul 1993, II, 45, 63, 124–125, 129, 226, 319.
* Metin Ayışığı, Mareşal Ahmed İzzet Paşa. Askerî ve Siyâsî Hayatı, Ankara 1997, s. 199.
* Sina Akşin, İstanbul Hükümetleri ve Millî Mücadele, Ankara 1998, I, 78–79, 145, 148, 172, 301–302, 383–384, 537; II, 173, 217, 297, 353, 381, 436.
* "Şeyhülislâm Efendi Hazretleriyle Mühim Bir Mülâkât", Cerîde-i İlmiyye, V/51, İstanbul 1338, s. 1619–1623.
* "İbrahim Efendi, Haydarîzâde", *TA*, XIX, 505.
Əbdürrəhman Nəsib Əfəndi

**Əbdürrəhman Nəsib Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* İstanbul Müftülüğü Meşîhat Arşivi, Sicil Defteri, nr. 248, I, 19.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 628–632.
* Sadık Albayrak, Son Devir Osmanlı Ulemâsı, İstanbul 1980, I, 46–47.

## İstinadlar
Mehmed Əsad Əfəndi

**Mehmed Əsad Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* İstanbul Müftülüğü Meşihat Arşivi, Ulema Sicil Dosyaları, nr. 521.
* BA, Sadrazamlar Dosyası, nr. 60, 62.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 633–635.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 161.
* Sadık Albayrak, Son Devir Osmanlı Uleması, İstanbul 1980, III, 205–206.
* Takvîm-i Vekāyi‘, nr. 1353, 1759.
* İkdam Gazetesi, nr. 6030.

## İstinadlar
Ridhima Pandey

**Ridhima Pandey** (; ) — iqlim dəyişikliyinə qarşı fəaliyyətin tərəfdarı olan Hindistandan olan ətraf mühit fəalı. O, doqquz yaşında olanda, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üçün kifayət qədər tədbir görmədiyi üçün Hindistan hökumətinə qarşı iddia qaldırır. Bir neçə digər gənc iqlim dəyişikliyi fəalları ilə yanaşı, o, həm də bir neçə ölkənin iqlim böhranına qarşı tədbir görməməsi ilə bağlı Birləşmiş Millətlər Təşkilatına şikayət edən iddiaçılardan biri olur.

## Bioqrafiya
Pandey Hindistanın şimalındakı Uttarakhand əyalətində yaşayır. Onun atası Dineş Pandey də 16 il Uttarhandda işləyən bir iqlim dəyişikliyi fəalıdır.

Uttarakhand son on il ərzində kəskin hava şəraitindən əziyyət çəkib. 2013-cü ildə daşqınlar və torpaq sürüşmələri 1000-dən çox insanın həyatına son qoyub. 100.000-ə yaxın insan bölgədən təxliyə edilməli olub. Dünya Bankının məlumatına görə, iqlim dəyişikliyi Hindistanın su təchizatına təzyiqi artıra bilər.

## Fəaliyyət
Pandey doqquz yaşındaykən Hindistan hökumətinin Paris razılaşmasında razılaşdıqları iqlim dəyişikliyinə qarşı əhəmiyyətli addımlar atmadığını əsas gətirərək ona qarşı iddia qaldırır. Bu məhkəmə işi 2010-cu ildə qurulmuş və yalnız ekoloji işlərlə məşğul olan Milli Ətraf Mühit Tribunalına təqdim edilmişdir. Pandey həmçinin hökumətdən karbon emissiyalarını azaltmaq üçün plan və Hindistanın qalıq yanacaq istifadəsini azaltmaq da daxil olmaqla iqlim dəyişikliyinin təsirini cilovlamaq üçün ümummilli plan hazırlamağı xahiş edir.

Nilli Ətraf Mühit Tribunalı onun müraciətini rədd edərək, onun “ətraf mühit paktının qiymətləndirilməsinə aid olduğunu” bildirib.

## BMT-yə şikayət
Osloya getmək üçün Norveç vizasından ötrü müraciət edərkən o, gənc iqlim fəallarının təşkilatı haqqında eşidir. O, təşkilata müraciət və 2019-cu il BMT-nin iqlim dəyişikliyi sammiti üçün Nyu-Yorka səyahət etmək üçün seçilir. 23 sentyabr 2019-cu il sammiti zamanı Pandey, Qreta Tunberq, Ayaha Melitafa və Aleksandriya Villasenor da daxil olmaqla digər 15 uşaqla birlikdə Argentina, Braziliya, Almaniya, Fransa və Türkiyəni iqlim böhranı ilə mübarizə üçün adekvat tədbirlər görmədən Uşaq Hüquqları Konvensiyasını pozmaqla günahlandıraraq BMT-nin Uşaq Hüquqları Komitəsinə şikayət edir.

## Əlavə fəaliyyət
Pandey plastikin davamlı istehsalının istehlakçı tələbinin nəticəsi olduğunu iddia edərək, ona tamamilə qadağa qoymağa çağırır. O, həmçinin Hindistan hökumətini və yerli hakimiyyət orqanlarını Qanq çayının təmizlənməsi üçün daha çox iş görməyə səsləyir. Onun sözlərinə görə, hökumət çayda təmizlik işləri apardığını iddia etsə də, çayın vəziyyəti çox dəyişməyib.

“Uşaqlar İqlim Dəyişikliyinə Qarşı” adlı tərcümeyi-halında Pandey məqsədini belə ifadə edir:

*“Mən gələcəyimizi xilas etmək istəyirəm. Mən bütün uşaqların və gələcək nəsillərin bütün insanlarının gələcəyini xilas etmək istəyirəm.й»*.

## Mükafatları
Pandey 23 noyabr 2020-ci ildə elan edilən BBC Qadın 100 siyahısına daxil olur.

## İstinadlar
Markinyos Trad

**Marcos Marcello Trad** () — braziliyalı siyasətçi və hüquqşünasdır, 2017-2022-ci illərdə Campo Grande şəhərinin meri olub.

Hüquqşünasdır, Rio de Janeyro Federal Universitetini (UFRJ) bitirib. O, siyasətə 2004-cü ildə müşavir kimi başlayıb. O, 2006-cı ildə birinci müddətə dövlət deputatı seçilməzdən əvvəl, 2010 və 2014-cü illərdə yenidən seçilmədən əvvəl bələdiyyənin torpaq məsələləri üzrə katibi olub. 2016-cı ildə o, 241 876 etibarlı səslə ilk müddətə Campo Grande meri seçildi.

Bir hüquqşünas kimi o, Braziliya Vəkillər Kollegiyasının Mato Grosso do Sul bölməsinin müşavir kimi üzvü, sonra Etika və İntizam Komitəsinə sədrlik edib. Dövlət İdman Ədalət Məhkəməsinə (TJD-MS) qoşuldu və ona rəhbərlik etdi.

2022-ci ilin yanvarında 2022 -ci il əyalət seçkilərində Mato Qrosso do Sul hökumətinə namizədlik elan edildi.

Keçmiş federal deputat Nelson Trad və Terezinha Mandetta'nın oğlu, Campo Grande'nin keçmiş meri Nelson Trad Filho'nun qardaşı və keçmiş federal deputat Fabio Trad ; Rio de Janeyro Federal Universitetinin (UFRJ) Hüquq fakültəsini bitirmişdir.

2002-ci ilin dekabrında Tatyana Trad ilə evləndi və onunla Mariana və Alice Trad adlı iki qızı dünyaya gəldi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əsgər Leqari Pakistana qarşı

**Əsgər Leqari Pakistana qarşı** — işə 2015-ci ildə Lahor (Pəncab, Pakistan) Ali Məhkəməsində baxılmış, hökumətin 2012-ci ilin Milli İqlim dəyişikliyi siyasətini və İqlim Dəyişikliyi Siyasətinin İcra Çərçivəsini (2014–2030) müəyyən edilmiş məqsədlərə çatmadan pozduğuna qərar vermişdir. Buna cavab olaraq məhkəmə Pakistana ölkənin iqlim məqsədlərinə çatmasına kömək etmək üçün İqlim Dəyişikliyi Komissiyasının qurulmasını tələb edir.

## Öncəki vəziyyət
Pakistanın Pəncab şəhərində hüquq fakültəsinin tələbəsi Əsgər Leqari, iqlim dəyişikliyi nəticəsində su qıtlığı və şiddətlənən fırtınalar səbəbindən məhsulun təhlükə altında olduğunu söyləyir. O, dövlətin iqlim dəyişikliyi siyasətinə etinasız yanaşması səbəbindən onun fundamental hüquqlarının pozulduğunu bildirərək ərizə təqdim edir..

O, hökumətin iqlim dəyişikliyi ilə bağlı narahatlıqlar qarşısında "hərəkətsizlik, süründürməçilik və qeyri-ciddilik" nümayiş etdirdiyini yazır. Leqari hesab edirdi ki, bu hərəkətsizlik millətin qida, su və enerji təhlükəsizliyini təhdid edir.

Əvvəllər Pakistanda iqlim dəyişikliyi siyasəti ayrı-ayrı əyalətlərin ixtiyarına buraxılmışdı. Bununla belə, Lahor Universiteti və Ümumdünya Vəhşi Təbiət Fondu (WWF) tərəfindən aparılan bir araşdırma, əyalətlərin heç birinin həqiqətən effektiv iqlim dəyişikliyi siyasətinin olmadığını müəyyən edir.

## Qərar
Lahor Ali Məhkəməsi hökumətin 2012-ci il siyasətini tətbiq etməli olduğuna qərar verir. Hakim Səyid Mənsur Əli Şah bildirib ki, iqlim dəyişikliyi "Pakistanın üzləşdiyi ən ciddi təhlükəni təmsil edir". Hakim 31 dekabr 2015-ci il tarixinədək hər bir departamentdən siyasətin həyata keçirilməsini təmin etmək üçün şəxsi təyin etməyi və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə sahəsində "fəaliyyət nöqtələri" siyahısının qurulmasını xahiş edir.

Məhkəmə qərarı həmçinin hökumətin iqlim dəyişikliyi ilə bağlı irəliləyişinə nəzarət etmək üçün QHT-ları, texniki ekspertlər və nazirlərin nümayəndələrindən ibarət İqlim Dəyişikliyi Komissiyası qurmağı nəzərdə tutur.

## İstinadlar
Homofiliya

**Homofiliya** (Qədim Yunan sözündən: *[[:wiktionary:ὁμοῦ#Ancient Greek|homoû]]*, 'birlikdə' + *philíē*, 'dostluq, sevgi') — “Balıqçı balıqçını görər uzaqdan” atalar məsəlində olduğu kimi, fərdlərin öz növlərindən olan insanlarla ünsiyyətə girmək və əlaqələr qurmaq meylidir. Homofiliyanın mövcudluğu çoxlu sayda şəbəkə tədqiqatlarında aşkar edilmişdir: 100-dən çox tədqiqat bu və ya digər formada homofiliyanı müəyyən etmişdir və oxşarlığın əlaqələrlə əlaqəli olduğunu aşkar etmişdir. Homofiliyanın baş verdiyi kateqoriyalara aşağıdakılar daxildir: yaş[en], cins, sosial sinif və təşkilati rol.

Homofiliyanın əksi heterofiliya və ya qarışıqlıqdır. Homofilik münasibətlərdə olan fərdlər ünsiyyəti və bağın formalaşmasını asanlaşdıran oxşar xüsusiyyətləri (inamlar, dəyərlər, təhsil və s.) bölüşürlər. Heyvanlarda çoxalma cütlərində homofiliya təkamül biologiyası sahəsində geniş şəkildə tədqiq edilmişdir, burada assortiativ cütləşmə kimi tanınır. Cütlüklərdə homofiliya təbii damazlıq heyvan populyasiyalarında yaygındır.

Homofiliyanın bir sıra sosial və iqtisadi nəticələri var.

## Növlər və istiqamətlər
Homofiliyanın əhəmiyyətini yoxlamaq üçün tədqiqatçılar iki növ arasında fərq qoyurlar:

* Nəzarət qrupu homofiliyası: müxtəlif xüsusiyyətlərə malik insanların mövcud qeyri-bərabər paylanmasını nəzərə alaraq, sadəcə olaraq təsadüfi gözlənilə bilən homofiliyanın miqdarı; və
* Qohumluq homofiliyası: Adətən şəxsi üstünlük və seçim nəticəsində gözlənilən dəyərdən artıq homofiliyanın miqdarı.

## İstinadlar
Simulakrum

**Simulakrum** — postmodern fəlsəfədə mövcud olmayan bir şeyin təsviri, surəti mənasını verən termin. Bu gün bu anlayış orijinal nümunənin formasını təkrarlayan mədəni və ya siyasi bir yaradılış kimi başa düşülür. Simulakrum hər cür əşya və mənaya aid ola bilər.

## Konsepsiya tarixi

"Simulakrum" anlayışını ilk dəfə Platon istifadə etmişdir.

Platon da simulakrum ikiqat təhrifin enən (azalan) deqradasiyası demək idi: onun əsil varlığıyla müqayisədə, yəni İdeyaya və təsviri ilə (məsələn, rəssamın və ya şairin məşğul olduğu) müqayisədədə.
bu şeyin özünə münasibət, daha doğrusu, psevdo-şey, əgər artıq baş verənləri nəzərə alsaq, birincisi, təhrif, "nüsxənin surəti", "kölgənin kölgəsidir".

"Simulakrum" sözünü müasir istifadəyə Batay Jorj daxil etmişdir.
Həmçinin, bu termin Delöz və Bodriyar kimi filosoflar tərəfindən çox istifadə olunur.
Əvvəllər (Platonun latın tərcümələrindən başlayaraq) bu, sadəcə olaraq, təsvir, şəkil, əksi mənasında idi.
Məsələn, fotoşəkil onun üzərində əks olunan reallığın simulakrumudur.
Fotoşəkildəki kimi dəqiq təsvir olması vacib deyil: rəsmlər, qumdakı təsvirlər, Tanrı ikonaları, real hekayəni öz sözlərinizlə təkrarlamaq — bunların hamısı simulakrumdur.
"Simulakr" anlayışının belə təfsirinin əsası qismən də, Platon üçün şəkil və ya heykəltəraşlıq tərəfindən təsvir edilən reallıq obyektinin özü artıq obyektin ideyasına, eydosuna münasibətdə müəyyən mənada elə surət olmasıdır və bu obyektin təsviri isə surətin surətidir və bu mənada yalandır, həqiqətə uyğun deyil.
Adətən bu terminin yaradılması onu geniş istifadəyə təqdim edən və ətrafdakı dünyanın reallıqlarını şərh etmək üçün istifadə edən Jan Bodriyara aid edilir.
Bununla belə, filosofun özü Fransada yaranmış və Jorj Batay, Pyer Klossovski və Aleksandr Kojev kimi adlarla təmsil olunan kifayət qədər güclü fəlsəfi ənənəyə arxalanırdı.

Lakin "simulakrum" termininin mənşəyini postmodern fəlsəfi fikrə borclu olduğunu söyləmək də tamamilə doğru olmazdı: son cərəyanın fransız nəzəriyyəçiləri Epikurun "εἰκών" tərəfindən işlətməyə çalışdığı Lukretiusun köhnə termininin yalnız fərqli şərhini verdilər. "simulacrum" sözü ilə tərcümə edin.

Bununla belə, Jan Bodriyar digər postmodernistlərdən fərqli olaraq, sosial reallıqla münasibətdə istifadə edərək, "simulyakrum" termininin məzmununa tamamilə yeni çalarlar verdi.

İndiki vaxtda "simulyakr" anlayışı adətən J.Bodriyar tərəfindən işlədildiyi mənada işlədilir.

Deməli, N. B. Mankovskaya, tədqiqatçı J. Bodriyardın sözləri ilə desək, "simulyator simulyasiya vasitəsilə "əzabverici reallığı" post-reallıqla əvəz edən psevdoşeydir".

Sadə dillə desək, simulakr orijinalı olmayan bir görüntüdür, əslində mövcud olmayan bir şeyin təsviridir.

Məsələn, simulyatoru bir şeyin rəqəmsal fotoşəkili kimi görünən, lakin təsvir etdiyi şey əslində mövcud olmayan və heç vaxt mövcud olmayan bir şəkil adlandırıla bilər.

Belə bir saxta xüsusi proqram vasitəsi ilə yaradıla bilər.

## İstinadlar
Dürrizadə Abdullah Bəyəfəndi

**Dürrizadə Abdullah Bəyəfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* İstanbul Müftülüğü Meşîhat Arşivi, Ulemâ Sicil Defterleri, IV, 235.
* Galib Kemal Söylemezoğlu, Başımıza Gelenler, İstanbul 1939, s. 219 vd.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 164.
* Cemal Kutay, Kurtuluşun ve Cumhuriyetin Manevi Mimarları, Ankara, ts. (Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları), s. 188–196.
* Albayrak, *Osmanlı Ulemâsı*, I, 10–11.
* Tarık Zafer Tunaya, Türkiye’de Siyasal Partiler, İstanbul 1986, II, 17–19.
* Faruk Bilici, "Büyük Bir Şeyhülislâm Âilesinin Son Halkası: Dürrîzâde Abdullah Beyefendi", Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu’na Armağan, İstanbul 1991, s. 307–318.
* Takvîm-i Vekāyi‘, sy. 3834, İstanbul 11 Nisan 1336.
* Cerîde-i İlmiyye, sy. 58, İstanbul 1 Şâban 1338, s. 1837–1838, 1843–1844.
* M. Zeki Pakalın, "Dürrî zade Abdullah Bey", *İTA*, II, 246–247.
* Faik Reşit Unat – Dankwart A. Rustow, "Dürrīzāde ʿAbd Allāh Bey", *EI2* (İng.), II, 630.
Raşizm

**Raşizm** və ya **Rusizm** (, ; "Russia" və "Faşizm" sözlərinin birləşməsindən yaranmış mürəkkəb söz) — iddia edilir XXI əsrin I yarısında Rusiya dövlət siyasətinə çevrilmiş, rus xalqınınideyasına əsaslanan faşist xarakterli siyasi idealogiya və təcrübə. Termin, həmçinin "Böyük Rusiya" və aqressiv hərbi ekspansiya ideyalarına əsaslanan Rusiya militarizmini ifadə etmək üçün işlədilir. 
## Tarixi
### Cövhər Dudayev
Rusiyanın Çeçenistanda hərbi fəaliyyətini ultrasağ ideologiyanın təzahür və çiçəklənməsi kimi qiymətləndirən Çeçen İçkeriya Respublikasının Prezidenti Cövhər Dudayev 1995-ci ildə bu fəaliyyəti təsvir etmək üçün *"rusizm"* () terminini işlədir. Dudayevə görə *"rusizm"* — əsasında Böyük Rus şovinizmi dayanan nifrət ideologiyasıdır. Onun fikrincə "rusizm"i faşizm və rasizmdən fərqləndirən əsas xüsusiyyəti insan və təbiətə qarşı həddindən artıq qəddarlıq nümayişidir. İdeyanın əsasında qarşıya çıxan hər şeyin məhv edilməsini ehtiva edən yandırılmış torpaq taktikası durur. 

### Rusiya Putinin hakimiyyəti dövründə
## İstinadlar
Nizari-İsmaili dövləti

**Nizari-İsmaili dövləti** (; 1090–1256/1258) — Həsən Sabbah tərəfindən qurulan və 1256/1258-ci ilə qədər mövcud olmuş Batini teokratik dövləti.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Turşucuzadə Əhməd Muxtar Əfəndi

**Turşucuzadə Əhməd Muxtar Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* Takvîm-i Vekāyi‘, nr. 430.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 604–605.
* Abdurrahman Şeref, Târih Musâhabeleri, İstanbul 1340, s. 307.
* Ebül‘ulâ Mardin, Huzur Dersleri (nşr. İsmet Sungurbey), İstanbul 1966, II–III, 183–185, 860.
* İbnülemin, *Son Sadrıazamlar*, s. 496.
* *İst.A*, I, 397.
Mehmed Rafiq Əfəndi

**Mehmed Rafiq Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* Muvakkit, Târîh-i Bosna, Sarajevo Orijentalni Institut, nr. 3459, IV, 74.
* Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye Salnâmesi (1294), def‘a 32, s. 83.
* *Sicill-i Osmânî*, II, 415.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 596–599.
* Mehmed Handžić, Književni Rad Bosansko-Hercegovačkih Muslimana, Sarajevo 1934, s. 18–19.
* a.mlf., Pogled na Sudstvo u Bosni i Hercegovini za Vrijeme Turske Vlasti, Sarajevo 1941, s. 2, 14, 15.
* Alija Bejtić, Rogatica-Monografija, Rogatica 1966, s. 38, 41, 42.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 155.
* Hazim Šabanović, Književnost Muslimana BiH na Orijentalnim Jezicima, Sarajevo 1973, s. 582–583.
* Fehim Nametak, Fadil-paša Šerifović Pjesnik i Epigrafičar Bosne, Sarajevo 1980, s. 222–224.
* a.mlf., Pregled Književnog Stvaranja Bosansko-Hercegovačkih Muslimana na Turskom Jeziku, Sarajevo 1989, s. 241–242.
* Mustafa Ćeman, Bibliografija Bošnjačke Književnosti, Zagreb 1994, s. 61, 514, 542, 572.
* Hamdija Kreševljaković, "Rogatica", Novi Behar, III/21, Sarajevo 1930, s. 326–328.
* Kasim Dobrača, "Mehmed Refik-Efendi Hadžiabdić Šejhul-Islam", *Anali GHB*, sy. 5–6 (1978), s. 99–115.
Tales of Ithiria

***Tales of Ithiria*** Alman simfonik metal qrupu Haggardın dördüncü studiya albomudur.

## Trek siyahısı
*The Origin
*Chapter I – Tales Of Ithiria
*From Deep Within
*Chapter II – Upon Fallen Autumn Leaves
*In des Königs Hallen (Allegretto Siciliano)
*Chapter III – La Terra Santa
*Vor dem Sturme
*Chapter IV – The Sleeping Child
*Hijo de la luna
*On These Endless Fields
*Chapter V – The Hidden Sign

## İstinadlar
Mikaela Louç

**Mikaela Louç** () — eko-aktivist, Edinburq Universitetinin tibb tələbəsi, Edinburqda iqlim ədaləti uğrunda mübarizə aparır. Global Citizen Prize: UK’s Hero Award mükafatına namizəd olur. Coe Bekker ilə birlikdə Mikaela iqlim dəyişikliyi, insan hüquqları və sosial ədalət haqqında YIKES podkastının prodüserliyini, aparıcılığını edir.
## Bioqrafiya
Mikaela Louç Yamaykada anadan olub və Böyük Britaniyanın Surrey şəhərində böyüyüb. Daha sonra universitetdə təhsil almaq üçün Edinburqa köçür. Hazırda Edinburq Universitetində 4-cü kurs tələbəsidir.
### Təşviqat
2019-cu ildə qız Extinction Rebellion (XR) ətraf mühit hərəkatının üzvü olur və 2019-cu ilin oktyabrında o, siyasətçilərdən iqlim böhranını dinləmələrini tələb etmək üçün XR etirazlarında iştirak etmək üçün Edinburqdan Londona gedir. O, öz təcrübələrini gündəliyinə qeyd edir. 2019-cu ildə keçirilən XR etirazında Mikaela Louç polisin etirazı dağıtmasına mane olmaq üçün Şotlandiyanın Extinction Rebellion Scotland səhnəsində təxminən 8 saat qalmalı olur. O və digər tələyə düşən etirazçılar daha sonra könüllü olaraq özlərini azad edirlər. Mikaela həmçinin Climate Camp Scotland ilə əməkdaşlıq edir.

BBC-yə müsahibəsində Mikaela Louç motivasiya nitqi söyləyib:

''“Mən uzun müddətdir ki, daha ətraf mühitə uyğun olmağa çalışmaq üçün həyat tərzimi dəyişirəm, lakin bir neçə ay əvvəl başa düşdüm ki, hökumət heç nə etməsə, mənim vegetarian olmağımın və ya sıfır israfçılığın heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Bizə böyük struktur dəyişiklikləri lazımdır”.

Sosial media vasitəsilə və Eco-Age üçün yazıçı kimi Loach ətraf mühit və irqi ədalət, davamlı moda və qaçqınların hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olur. O, həmçinin Andrea Foksun Age of Plastic podkasti və Leyla Saadın Yaxşı Əcdad podkasti daxil olmaqla bir neçə podkastda qonaq olub. Loaç Sürixdə “Gənclər Karbon əleyhinə” konfransında çıxış edib. 2020-ci ildə Loaç, Coe BeKker ilə birlikdə YIKES podkastını qurur.

Aktivliyinə görə Loaç BBC-nin “Qadın saatı” siyahısına daxil edilmişdir.
## İstinadlar
Arçana Sorenq

**Arçana Sorenq** () — Hariadan olan ətraf mühit fəalı. Onun fəaliyyəti iqlim dəyişikliyi haqqında məlumatlılığın artırılmasına, habelə yerli xalqların adət-ənənələrinin və mədəniyyətinin sənədləşdirilməsinə, qorunmasına və təbliğinə həsr olunub.

Sorenq təşkilatın gənclər strategiyasının bir hissəsi olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Katibi tərəfindən qurulmuş İqlim Dəyişiklikləri üzrə Gənclər Məsləhət Qrupunun yeddi üzvündən biri seçilir.

## Bioqrafiya
Sorenq Hadiya xalqındandır və Odişa ştatının Sundarqarx rayonundakı Rajqanqpure şəhərində böyüyüb. O, atasının ölümündən sonra ətraf mühit fəalı olur. O, həyatı boyu Hindistan Katolik Gənclər Hərəkatının fəal üzvü olmuşdur.

O, TISS tələbə birliyinin prezidenti, həmçinin All India Catholic University Federation (AICUF) bir hissəsi olan Adivasi Yuva Chetna Manch kimi tanınan Tribal Commissionin sədri olur. Hal-hazırda Vasundhara Odishada tədqiqatçı kimi çalışır. Təşkilatda o, Bhubaneşvarda təbii ehtiyatların idarə edilməsi, insanların hüquqları və iqlim dəyişikliyi sahələrində siyasət araşdırmaları aparır.

## İstinadlar
Kuzəliqır

**Kuzəliqır** — qədim Xarəzm yaşayış yeri. 

Yaşayış yeri indiki Türkmənistanın Daşoğuz vilayəti ərazisində 1939-cu ildə aşkar edilmişdir. E.ə. VI-V əsrlərə aid qala xarabalığı olan Kuzəliqır Xarəzmin erkən antik dövrə aid ən böyük abidəsidir. Çiy kərpicdən tikilmiş qala yarımdairə bürc və düz divarla əhatələnmişdir. Böyük memarlıq kompleksi tədqiq edilmişdir (1978). Əhalisi maldarlıq və suvarma əkinçiliyi ilə məşğul olmuşdur. Dulus çarxında hazırlanmış saxsı qab, tuncdan "skif" tipli ox ucluğu, əmək alətləri və bəzək əşyaları, kompozisiyalı dördkünc möhür əksi və s. tapılmışdır.

## Ədəbiyyat
* Толстов С.П. По древним дельтам Окса и Яксарта. М.: 1962.
* Вишневская О.А. Раскопки городища Кюзели-гыр (в книге "Археологические открытия 1977 года". М.: 1978).

## Mənbə
*
Luis Alvares

**Luis Valter Alvares** (; ) — ABŞ eksperimental fiziki, ixtiraçısı və professoru, fizika üzrə "Nobel" mükafatı laureatı (1968)

## Həyatı
Luis Valter Alvares 13 iyun 1911-ci ildə ABŞ-də, Kaliforniyanın San-Fransisko şəhərində anadan olmuşdur. O, 1940–1943-cü illərdə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda, 1944–1945-ci illərdə Los-Alamos laboratoriyasında işləmişdir. Alvares 1945-ci ildən Kaliforniya Universitetinin professorudur. Əsərləri radiolokasiya və elementar zərrəciklər fizikasına aiddir. Alvaresin rəhbərliyi ilə ilk dəfə qabarcıqlı ən böyük kamera, həmçinin borularında dreyf yaranan xətti sürətləndirici qurulmuşdur. 1968-ci ildə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür. O, 1 sentyabr 1988-ci ildə Kaliforniyanın Berkli şəhərində vəfat etmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* "Two-element variable-power spherical lens", Patent US3305294A (December 1964)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* About Luis Alvarez.
* IEEE interview with Johnston, patentholder of the exploding-bridgewire detonator.
* Annotated bibliography for Luis Alvarez from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues.
* Garwin, Richard L., 1992, "Memorial Tribute For Luis W. Alvarez" in *Memorial Tributes, National Academy of Engineering, Vol. 5*. Washington, D.C.: National Academy Press.
* Biography and Bibliographic Resources, from the Office of Scientific and Technical Information, United States Department of Energy.
* Oral History interview transcript with Luiz Alvarez on 14 1967, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives.
* Oral History interview transcript with Luiz Alvarez on 15 February 1967, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives.
LeoBank

**Leobank** — Azərbaycan neobankı. 2021-ci ildə istifadəyə verilmiş Azərbaycanın "Unibank" kommersiya bankının mobil tətbiqidir.

## Tarixi
"Leobank" Azərbaycanda rəqəmsal bankçılığın inkişafı məqsədi ilə Dmitri Dubiletin "Fintech Farm" şirkəti tərəfindən Azərbaycan Kommersiya Bankı "Unibank" (Unibank) ilə birlikdə ərəsəyə gətirilmişdir.

"Leobank"ın istifadəyə verilməsi 2021-ci ilin avqustunda, öncədən sifariş kampaniyası ilə baş tutmuşdur. Noyabr ayında kart sifarişi bütün müştərilər təqdim olunmuşdur. Leobank kartları ilə müştərilər birbaşa tətbiqdə kredit limiti əldə edə, şəxsi vəsaitlərinizi saxlaya, keşbek ala və müxtəlif ödənişlər edə bilərlər.

2022-ci ilin yanvar ayında bank müştərilərinin sayı 100 mini ötmüşdür. "Unibank"ın 2022-ci ilin yanvar ayı üzrə hesabatına əsasən, "LeoBank" mobil tətbiqindən gündə 35,400 müştəri istifadə edir.

## İstinadlar
Aldan (şəhər)

**Aldan** () — Rusiyada, Saxa Respublikasında şəhər. Aldan rayonunun mərkəzidir. Böyük Never dəmiryol stansiyasından 648 kilometr şimalda, avtomagistral üstündədir. Qızıl və mika istehsal edilir. Maşın təmiri zavodu, elektrik stansiyası, politexnikum, tibbi məktəbi var. 1924-cü ildə yaradılmışdır.

## Qalereya

Поездка в Северомуйск (144).jpg|İkinci Dünya müharibəsi memorialı.
Поездка в Северомуйск (145).jpg|Stalin repressiyaları qurbanlarının xatirəsinə abidə.
Поездка в Северомуйск (146).jpg|Rusiya Müqəddəs Yeni Şəhidlər və Etirafçılar Kilsəsi.
Поездка в Северомуйск (148).jpg|Hərbi texnika xiyabanı.
Поездка в Северомуйск (150).jpg|Mərkəzi küçə.


## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
*
Beniamin Markaryan

**Beniamin "Benik" Egişeviç Markaryan** (; ) — erməni əsilli SSRİ astrofiziki. Markaryan zənciri qalaktikalar silsiləsinin ümumi bir hərəkətlə hərəkət etdiyini kəşf etdiyinə görə onun şərəfinə adlandırılmışdır. Həmçinin, Markaryan qalaktikaları kimi tanınan yığcam, optik cəhətdən parlaq qalaktikalar kataloqu onun adını almışdır.

## Mükafatlar
* Ermənistan SSR əməkdar elm xadimi (1961).
* 1949-cu il "Fizika-riyaziyyat elmləri sahəsində görkəmli elmi işə görə" 1-ci dərəcəli "Stalin" mükafatı laureatı (1950).
* "Şərəf nişanı" ordeni (4 yanvar 1955).
* "Xalqlar dostluğu" ordeni (28 noyabr 1983).
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı.
* "Əmək veteranı" medalı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
*  Beniamin Markarian
*  Бениамин (Вениамин) Егишевич Маркарян на сайте «Космический мемориал»
Dəmir (III) nitrat

**Dəmir (III) nitrat** - qeyri-üzvi kimyəvi birləşmə, azot turşusu və üç valentli dəmirin  duzudur.

## Fiziki xassələri
Dəmir (III) nitrat adi temperaturda  konsentra-siyadan asılı olaraq Fe(NO3)3•6H2O tərkibli rəngsiz kublar şəklində və ya Fe(NO3)3•9H2O tərkibli monoklinik kristallar kimi kristallaşır. 
Fe(NO3)3• 6H2O - kub qəfəsli açıq bənövşəyi rəngli hiqroskopik kristallardı. Ən azı tərkibində 57% HNO3 və 28% Fe(NO3)3 olan sulu məhlullardan kristallaşdıqda alınır.
Fe(NO3)3• 9H2O - monoklinik qəfəsli çox higroskopik açıq bənövşəyi kristallardı (a = 0,140 nm, b = 0,970 nm, c = 1,103 nm, β = 95,52°C). Suda yaxşı həll olunur, qızdırıldıqda 50,1 0C-də əriyir.

## Alınması
* Dəmir (III) nitratı dəmir qırıntılarının 20-30% -li nitrat turşusunun məhlulu ilə reaksiyası zamanı almaq olar:

: \mathsf{Fe+4HNO_3 \longrightarrow Fe(NO_3)_3+2H_2O+NO \uparrow}

* İstehsalatda bu prosesi məhluldan hava üfürməklə həyata keçirmək olar:
: \mathsf{4Fe+12HNO_3+3O_2 \longrightarrow 4Fe(NO_3)_3+6H_2O}

* Laboratoriya şəraitində dəmir (III) nitratı mübadilə reaksiyası zamanı almaq olar:
: \mathsf{Fe_2(SO_4)_3+3Ba(NO_3)_2 \longrightarrow 2Fe(NO_3)_3+3BaSO_4 \downarrow}
: \mathsf{Ce(NO_3)_3OH+3HNO_3+FeSO_4 \longrightarrow Ce(NO_3)_3+Fe(NO_3)_3+H_2SO_4+H_2O}

## Kimyəvi xassələri

Sulu məhlullarda dəmir (III) nitrat güclü hidrolizə məruz qalır:

: \mathsf{Fe(NO_3)_3+2H_2O \rightleftarrows Fe(OH)_2NO_3+2HNO_3}

HNO3 məhlulunu güclü turşulaşdırmaqla tarazlığı əks istiqamətə dəyişmək olar.
: \mathsf{2Fe(NO_3)_3+6NaOH+(n-6)H_2O \longrightarrow Fe_2O_3\cdot nH_2O \downarrow + 6NaNO_3}

Dəmir (III) nitrat qızdırıldıqda parçalanır:
: \mathsf{4Fe(NO_3)_3 \xrightarrow{\ t\ } 2Fe_2O_3 + 12NO_2 \uparrow + 3O_2 \uparrow}

## Tətbiqi
Dəmir (III) nitrat çirkab suların təmizlənməsində koaqulyant kimi, parçaların və yunların rənglənməsi zamanı (rəng tez yuyulmasın) istifadə olunur.
Dəmir (III) nitratla hopdurulmuş bəzi gillər üzvi sintezdə faydalı oksidləşdirici lərdir.
:: \mathsf{2NH_3+2Na \xrightarrow{Fe(NO_3)_3} 2NaNH_2+H_2}

## İstinadlar

# Волков А. И., Жарский И. М. Большой химический справочник. Современная школа, 2005. — 608 с.
# Лидин Р. А. Справочник школьника. Химия. — М: 2003.
Berilium nitrat

Berilium nitrat - Be(NO3)2 formuluna malik kimyəvi birləşmədir. Berilium və nitrat turşusunun orta duzudur.

## Fiziki xassələri
Berilium nitrat – bərk kristal maddədir. Suda yaxşı həll olunur (107 q/100 ml 20 0C –də).
Birləşmə müxtəlif tərkibli kristalhidratlar şəklində mövcuddur. Qatı HNO3 əlavə edildikdə Be(NO3)2•4H2O və ya [Be(H2O)4](NO3)2) tetrahidrat sulu məhlullardan ayrılır. Be(NO3)2•3H2O trihidrat (xüsusilə 54% HNO3 olan məhlullardan kristallaşır) və Be(NO3)2•2Н2O dihidrat da məlumdur.

## Alınması
Berilium nitratı berilium oksid və  ya berilium hidroksidin nitrat turşusu ilə və  ya mübadilə 
reaksiyası zamanı almaq olar:

\mathsf{BeO + 2 \ HNO_3 \longrightarrow \ Be(NO_3)_2 + H_2O}
\mathsf{Be(OH)_2 + 2 \ HNO_3 \longrightarrow \ Be(NO_3)_2 + 2H_2O}
\mathsf{BeSO_4 + Ba(NO_3)_2 \longrightarrow \ Be(NO_3)_2 + BaSO_4}

## Kimyəvi xassələri

Berilium nitrat digər nitratlar kimi mübadilə reaksiyalarının əksəriyyətinə daxil olur. Qələvi metalların karbonatları, sulfidləri və ammonium ilə reaksiyaya daxil olaraq berilium hidroksid alınır:


:: \mathsf{Be(NO_3)_2 + Na_2S + 2H_2O\longrightarrow Be(OH)_2 + H_2S + 2NaNO_3}
:: \mathsf{Be(NO_3)_2 + Na_2CO_3 + H_2O\longrightarrow \ Be(OH)_2 + CO_2 + 2NaNO_3}

Berilium nitrat sulu məhlullarda qismən hidrolizə uğrayır və əsası nitrat alınır:
:: \mathsf{Be(NO_3)_2 + H_2O \longleftrightarrow Be(OH)NO_3 + HNO_3}

1000 0C –də termiki parçalanma baş verir və berilium oksid,oksigen, azot oksidləri alınır:
:: \mathsf{2Be(NO_3)_2 \longrightarrow \ 2BeO +4NO_2 + O_2}

## Tətbiqi
Əvvəllər, elektrik işıqlandırmanın geniş yayılmadığı dövrdə berilum nitratı, qaz ilə işləyən lampaların qapaqlarını hazırlamaq üçün istifadə edirdilər.

## İstinadlar

* Неорганическая химия. Химия элементов: Учебник для вузов:В 2 книгах. Кн. 1 / Ю.Д. Третьяков,Л.И. Мартыненко,А.Н. Григорьев, А.Ю. Цивадзе. М.:Химия, 2001. - c.104.
* Химия и технология редких и рассеянных элементов: Учеб.пособие для вузов: / Под ред. К. А. Большакова. М.: Высшая школа, 1976. - c.175.
Yuxarı Alçalı (Göyçə)

**Yuxarı Alçalı** — İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında (sonra Martuni r-nunda) kənd adı. Digər adı Qarsaqqal Mollalı. 

## Tarixi
1728-ci ilə aid mənbədə Alçalı sonralar ondan Aşağı Alçalı məntəqəsi yarandıqdan sonra Yuxarı Alçalı adlandırılmışdır. Kənd öz adını oradan axan Alçalı çayından almışdır. 1918-ci ildə kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər də yerləşdirilmişdir. XX əsrin 30-cu illərində Azərbaycanlı əhali sıxışdırılıb çıxarılmışdır. 1968-ci ildə kənd Atsvanist adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Alçalı

## İstinadlar
Əzizkəndi

* Əzizkəndi (Puldəşt)  
* Əzizkəndi (Həştrud)  
* Əziz kəndi (Bukan) ‎ 

## Həmçinin bax
* Əzizkənd
Bələmənd Universiteti

**Bələmənd Universiteti** ( *Camiʿət əl-Bələmənd*) — Livanda xüsusi universitet, əsası 1988-ci ildə qoyulub. Bələmənd Universitetinin prezidenti İlyas Vərraqdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Atıfzadə Hüsaməddin Əfəndi

**Atıfzadə Hüsaməddin Əfəndi** () — Osmanlı şeyxülislamı və alimi.

## Həyatı
1799-cu ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Qurduğu kitabxanasıyla məşhur Dəftərdar Atıf Əfəndinin nəslinə mənsub olub, rəisülküttab Mehmed Cəmaləddin Əfəndinin nəvəsi, III Səlim dövrünün alimlərindən Camal Əfəndinin oğludur. Atasının və dövrün tanınmış alimlərindən təhsil aldıqdan sonra 1814-ci ildə müdərrisliyə yüksəldi. Qısa müdərrislik dövrünün ardından çox keçmədən Saloniki qazısı təyin olundu. 1859-cu ilədək müxtəlif dövlət vəzifələrində xidmət etdikdən sonra həmin il Anadolu qazəsgəri oldu. Çox keçmədən Rumeli qazəsgəri, 23 noyabr 1863-cü ildə isə şeyxülislamlığa yüksəldi. İki ildən çox bu vəzifədə qaldıqdan sonra 9 avqust 1866-cı ildə səbəbi göstərilmədən vəzifədən alındı. 1868-ci ildə məclis üzvü seçildi. 1871-ci ildə vəfat edən Hüsaməddin Əfəndi Üsküdardakı ailə məzarlığına dəfn olundu.

## Mənbə
* Cevdet, *Tezâkir*, IV, 63.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 594–595.

## İstinadlar
Adriana Lopez

**Adriane Lopes** () — Campo Grande şəhərinin meri olan braziliyalı hüquqşünas.

## Bioqrafiya
Adriane 29 iyun 1976-cı ildə Gisleni Garcia Barbosa və Antonio Ferreira Barbosa'nın qızı olaraq anadan olub.

O, atasının dondurma fabrikində işləyirdi. Bundan əlavə, o, dörd il Braziliyada Penitensiar Sistemin Administrasiyası üzrə Dövlət Agentliyində (Agepen) işləyib.

Hüquq və İlahiyyat ixtisası üzrə təhsil almış hüquqşünas və dövlət idarəçiliyi və şəhər idarəçiliyi üzrə magistr dərəcəsinə malikdir.

O, Braziliya Məşqçilik İnstitutu (IBC) tərəfindən Məşqçi və Lider Məşqçidir.

## Şəxsi həyat
O, braziliyalı siyasətçi Lidio Lopes ilə evlidir və onların 2 övladı var: Bruno və Matheus Lopes.
Ceyhun Əli

**Ceyhun Yusif oğlu Əliyev** və ya **Ceyhun Əli** () — azərbaycanlı aparıcı, spiker, moderator, telejurnalist, dövlət qulluğunun kiçik müşaviri, ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə mütəxəssis.

## Həyatı
Ceyhun Əli 1984-cü ildə fevralın 16-da Salyan rayonunda anadan olub. 1991–1995-ci illərdə Bakı şəhərinin 20 saylı liseydə, 1995–2001-ci illərdə Respublika İncəsənət Gimnaziyasında Səhnə danışığı — Nitq mədəniyyəti ixtisası üzrə təhsil alıb. Ali təhsilini 2001–2006-cı illərdə Bakı Slavyan Universitetinin Filologiya fakültəsində alıb. Rus, ingilis, türk dillərində sərbəst danışır. 2009-cu ildə Almaniyanın Deutsche Welle Akademie / akademiyasının "Konflikt-sensetiv jurnalistika" üzrə beynəlxalq sertifikatını alıb.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 2004-cü ildə başlayıb.

2004–2006-cı illərdə ANS Müstəqil Teleradio Şirkətində diktor, aparıcı, reportyor, xüsusi müxbir vəzifələrində çalışıb. 2006-cı ildən Azad Azərbaycan Müstəqil Teleradio Yayım Şirkətində diktor, aparıcı, reportyor, xüsusi müxbir, İctimai-Siyasi Proqramlar Departamentinin redaktor assistenti, redaktoru vəzifələrində çalışmağa başlayıb. Televiziya sahəsində biliklərini artırmaq məqsədi ilə xarici telekanallarda (RTR, Ekspert TV) təcrübə keçmək üçün 2008-ci ildə əmək fəaliyyətinə ara verib. 2008-ci ilin sonunda ANTENN Müstəqil Teleradio Şirkətində İctimai — Siyasi Proqramlar Departamentinin direktoru vəzifəsinə işə başlayıb. 2009–2010-cu illərdə RTV Bakı studiyasının rəhbəri vəzifəsini icra edib.

2010–2018-ci illərdə Azad Azərbaycan Müstəqil Teleradio Yayım Şirkətində İctimai-Siyasi Proqramlar Departamentinin redaktoru, ATV Xəbər proqramının aparıcısı, "Həftə Sonu" Analitik — İnformasiya Proqramında xüsusi müxbir, redaktor vəzifələrində çalışıb. Həmin ildən ATV kanalını Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Adminstrasiyasında akkreditasiya olunan telejurnalist qismində təmsil edib.

2018–2019-cu illərdə "AzerTelecom" şirkətində İctimaiyyətlə əlaqələr və Korporativ Kommunikasiya Departamentinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

2020–2021-ci illərdə Milli Məclisin Mətbuat və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

2018-ci ildən İctimai Televiziyada teleaparıcı, redaktor vəzifəsində fəaliyyət göstərir.

Ceyhun Əli hazırda müxtəlif beynəlxalq və yerli təşkilatların, dövlət qurumlarının, özəl şirkətlərin həyata keçirdiyi layihələr, konfrans, simpozium, forum, qurultay və marafonlarda aparıcı, eyni zamanda moderator qismində fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* Ceyhun Əli — YouTube kanalı
Zanaqi Artis

**Zanaqi Artis** () — İqlim dəyişikliyi ilə mübarizə aparan amerikalı ətraf mühit fəalı. O, 2017-ci ildə "Zero Hour" gənclərin iqlim fəalları qrupunun həmtəsisçilərindən biri olandan sonra məşhurlaşır. 2021-ci ildən Artis Zero Hour təşkilatının siyasət direktoru vəzifəsində çalışır.

## Bioqrafiya
Orta məktəbin yuxarı siniflərində Yaşıl Komandaya çevrilən Davamlılıq komitəsini qurur. 2017-ci ilin yayında, kiçik və böyük siniflər arasında Princeton Universitetində bir proqramda iştirak edir. Artis ətraf mühit fəalları Ceymi Marqolin və Madlen Tyu ilə danışdıqdan sonra dünya proqramına ev sahibliyi etməyə başlayır. Onlar və digər gənc fəallar Zero Hour təşkilatını qurur. Təşkilat iqlim dəyişikliyinin əsas səbəbləri kimi müstəmləkəçilik, kapitalizm, irqçilik və patriarxatla mübarizə aparır.

2018-ci ilin iyul ayında ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində Zero Hour Gənclik iqlimi yürüşünü təşkil edir. Logistika direktoru vəzifəsində çalışan Artis əsas tədbiri planlaşdırır və onu ABŞ Kapitoli polisi ilə əlaqələndirir. Artis bildirir: "Bu, bizim hərəkatımız üçün əsl başlanğıc nöqtəsi idi və eyni zamanda bu bütün dünyada gəncləri ruhlandırdı. Qreta Tunberqin Gələcək üçün cümə günü əslində Gənclik iqlimi marşından ilham almışdır.

Artis daha sonra 2019-cu ilin sentyabr və noyabr aylarında Günəşin doğuşunun hərəkəti ilə iqlim tətilləri təşkil edir. 2020-ci ilin sentyabrında o, Zero Hourun diqqətini təhsilə çevirdiyini bildirir. 2020-ci il ABŞ prezident seçkiləri zamanı Artis siyasi direktor kimi #Vote4OurFuture kampaniyasına rəhbərlik edir. Kampaniya Yaşılların yeni kursunu dəstəkləmək üçün seçici fəallığını artırmaqdandolayı Miçiqan və Pensilvaniya kimi ştatlara yönəlir. Artis deyir:"İqlim dəyişikliyinin insanların seçkiyə getdikləri zaman onların şüurunda əsas prioritet olmasını istəyirik, çünki bu, həmin şəhərlərdə bir çox insana təsir edəcək"

## Şəxsi həyatı
Artis Konnektikut ştatının Klinton şəhərində böyümüşdür. O, düşünür ki, hammonasset-Biç parkında keçən uşaqlığı onu təbiəti qorumağa ilhamlandırmışdır. 2018-ci ildə Artis году Braunov Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olur. O, Zeta Delta Xi qardaşlığının üzvüdür.

## İstinadlar
Mehmed Sadəddin Əfəndi

**Mehmed Sadəddin Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Həyatı
1798-ci ildə İstanbulda dünyaya gəldi. XVI əsrin tanınmış tarixçisi və şeyxülislamı Hoca Sadəddin Əfəndinin nəslinin nümayəndəsidir. Atası müdərris Əbdülhəmid Əfəndidir. Atasından və dövrün mühüm alimlərindən təhsilini tamamladıqdan sonra qazı oldu və Anadolunun bir çox vilayətlərində xidmət etdi. Aydındakı xidmət illərində yerli əyanlarla yaşadığı münaqişə səbəbilə bir müddət Kütahyaya sürgün edildi. Ancaq çox keçmədən bağışlandı və Manisaya təyin edilərək uzun müddət burada xidmət etdi. 1841-ci ildə dövlətin daxilində aparılan struktur dəyişikliyi əsnasında vəzifədən alındı və İstanbula qayıtdı. Bir müddət sonra Maliyyə nazirliyində katib vəzifəsinə təyin edildi.

Uzun illər müxtəlif nazirliklərin nəznində xidmət etdikdən sonra 1856-cı ildə Anadolu qazəsgərliyinə namizəd seçildi. Bu müddət ərzində Sultan Əbdülməcidin etimadını qazanan Sadəddin Əfəndi Məşrəfzadə Arif Əfəndinin vəfatının ardından 27 dekabr 1858-ci ildə şeyxülislamlığa gətirildi. 5 ilə yaxın qaldığı bu vəzifədə ikən dövlətin daxilindəki mühüm təyinat işlərində rol oynayan Sadəddin Əfəndi sədrəzəmlərin dövlətə müdaxiləsinə qarşı çıxmışdır.

Şeyxülislam olaraq Sultan Əbdüləzizin cülus mərasimində iştirak edən Sadəddin Əfəndi sədrəzəm Fuad Paşanın də təhrikləriylə 23 noyabr 1863-cü ildə vəzifədən alındı. Qalan ömrünü dövlət işlərindən uzaq keçirən Sadəddin Əfəndi 6 avqust 1866-cı ildə İstanbuldakı köşkündə vəfat etdi. Cənazəsi Qaracaəhməd məzarlığındakı ailə üzvlərinin yanına dəfn edilmişdir.

## Mənbə
* *Devhatü’l-meşâyih*, s. 132–134.
* Cevdet, *Tezâkir*, II, 72–73, 126–127, 152–153, 155, 158, 260–262.
* a.mlf., Ma‘rûzât, s. 37–38, 46–55.
* Lutfî, *Târih*, X, 93, 103.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 592–593.
* Behcetî, *Merâkid-i Mu‘tebere-i Üsküdar*, s. 61.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 154.
* Abdülkadir Altunsu, Osmanlı Şeyhülislâmları, Ankara 1972, s. 192–193.
Məşrəfzadə Mehmed Arif Əfəndi

**Məşrəfzadə Mehmed Arif Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* *Devhatü’l-meşâyih*, s. 131–132.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 591–592.
* *Hediyyetü’l-ʿârifîn*, I, 349.
* *Sicill-i Osmânî*, III, 275.
* *Osmanlı Müellifleri*, I, 383.
* Uzunçarşılı, *İlmiye Teşkilâtı*, s. 260, 268.
* Karal, *Osmanlı Tarihi*, V, 8, 115.
* U. Heyd, Studies in Old Ottoman Criminal Law, Oxford 1973, s. 198.
* Mehmed Zeki Pakalın, "Ârif", *İTA*, I, 500.
Hilal (qəzet)

**"Hilal"** () — Bakıda 1910-ci ildən nəşr olunmuş qəzet.

## Tarixi
1910-cu ildə "Hilal" adlı qəzet çap etməyə başlayıb. Üzərində türkçülük və islamçılıq rəmzi Ay və ulduz olan "Hilal" qəzetinin ilk nömrəsi dekabrın 18-də işıq üzü görüb.  Əliabbas Müznib qəzetdə "Binəva islam" adlı məqaləsində xalqının ağır vəziyyətini qələmə alaraq oxucusuna bir sıra həqiqətləri deməyə çalışıb.

Bu dəfə qəzetin cəmi üç nömrəsi çıxıb.

## Həmçinin bax
* Bakinski listok (qəzet)
* Bakinskiye izvestiya (qəzet)

## İstinadlar
Yasinzadə Əbdülvəhab Əfəndi

**Yasinzadə Əbdülvəhab Əfəndi** () — Osmanlı şeyxülislamı və alimi.

## Mənbə
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 584–585.
* *Hediyyetü’l-ʿârifîn*, I, 643.
* *Osmanlı Müellifleri*, II, 57.
* Brockelmann, *GAL Suppl.*, II, 1013.
* Uzunçarşılı, *İlmiye Teşkilâtı*, s. 167, 189.