open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
UTF-8

**UTF-8** — elektronik kommunikasiya üçün istifadə olunan dəyişən uzunluqlu simvol kodlaşdırma standartı. Unicode Standartı tərəfindən müəyyən edilmiş ad Unicode (və ya *Universal Kodlu Simvol Dəsti*) Transformasiya Formatından – 8 bitdən götürülüb.

UTF-8 Unicode-da birdən dördə qədər bir baytlıq (8-bit) kod vahidlərindən istifadə edərək bütün 1,112,064 etibarlı simvol kodu nöqtələrini kodlamağa qadirdir. Daha tez-tez baş verən daha aşağı ədədi dəyərlərə malik kod nöqtələri daha az baytdan istifadə etməklə kodlanır. ASCII ilə əvvəlki versiyalara uyğunluq üçün hazırlanmışdır. ASCII-yə bir-bir uyğun gələn ilk 128 Unicode simvolu, ASCII ilə eyni ikili dəyəri olan bir bayt istifadə edərək kodlanır, beləliklə etibarlı ASCII mətni də UTF-8 kodlu Unicode mətnidir. 

UTF-8 qismən ASCII uyğunluğu ilə təklif olunan dəyişən uzunluqlu kodlaşdırma olan UTF-1-in üstün alternativi olaraq hazırlanmışdır. Bu kodlaşdırmada bəzi xüsusiyyətlər, o cümlədən özünü sinxronizasiya və drop (/) kimi simvolların tam ASCII-yə uyğun işləməsi yoxdur. Ken Tompson və Rob Payk 1992-ci ilin sentyabrında Plan 9 əməliyyat sistemi üçün ilk tətbiqi yayımladılar. Bu, ilk dəfə 1993-cü ilin yanvarında USENIX-də rəsmi olaraq elan olunan və internet standartları üzrə gələcək iş üçün -də (BCP 18) IETF tərəfindən qəbul edilən FSS-UTF üçün bir spesifikasiya olaraq X/Open tərəfindən qəbul edilməsinə səbəb oldu.

UTF-8 istənilən alternativ mətn kodlaşdırmasına nisbətən daha az beynəlmiləlləşdirmə problemi ilə nəticələnir. UTF-8 bütün müasir əməliyyat sistemlərində, o cümlədən Microsoft Windows və JSON kimi standartlarda tətbiq edilmişdir,o burada Unicode-un icazə verilən yeganə formasıdır.

UTF-8 World Wide Web (və internet texnologiyaları) üçün dominant kodlaşdırmadır və 2023-cü ilə qədər bütün veb səhifələrin 98%-ni, ilk 10,000 səhifənin 99,1%-ni və bir çox dillər üçün 100%-ə qədərini təşkil edir. Faktiki olaraq bütün ölkələr və dillər internetdə UTF-8 kodlaşdırmalarından 95% və ya daha çox istifadə edir.
## Həmçinin bax

* Alt code
* E-poçt proqramlarının müqayisəsi
* Unicode kodlaşdırmalarının müqayisəsi
** GB 18030
** UTF-EBCDIC
* Iconv
* Faiz kodlaşdırması
* Specials (Unicode bloku)
* Unicode və e-poçt
* Unicode və HTML
** HTML-də simvol kodlaşdırılmaları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Original UTF-8 paper (or pdf) for Plan 9 from Bell Labs
* History of UTF-8 by Rob Pike
* UTF-8 test pages:
** Andreas Prilop 
** Jost Gippert
** World Wide Web Consortium
* Unix/Linux: UTF-8/Unicode FAQ, Linux Unicode HOWTO, UTF-8 and Gentoo
*
Têtu

**Têtu** () — fransız aylıq, homoseksual auditoriyaya nəzərdə tutulmuş brend jurnal. Fransada buraxılan jurnallar içərisində ən oxunulan və ən populyarlardan biridir.

Aylıq tiraj 2009-cu ildə 40 000 nüsxə oldu. Jurnal, 1995-ci ildə, iyul ayında Paskal Lube və Didye Leystreyd tərəfindən təsis edilmişdi. 2009-cu ildə jurnalın rəsmi 2 veb saytı açılmışdı: *tetu.com* homoseksuallar üçün və *tetue.com* lesbiyanlar üçün.

2013-cü ilin yanvar ayında, *Têtu* jurnalını Prezident Fransua Ollandın yaxın dostu Jan-Jak Ojye adlı biznesmen 1 avroya almışdı. «Haffinqton Post»un məlumatına əsasən jurnal 2013-cü ilə əsasən ildə yarım milyon avro itki gətirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Jurnalın rəsmi saytı
Vaşinqtona yürüş

**İş və azadlıq uğrunda Vaşinqtona yürüş** () — ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqton şəhərində, Linkoln memorialının ətrafında 28 avqust 1963-cü ildə 200–300 min insanın iştirakı ilə baş tutan dinc nümayiş.

Nümayişdə Martin Lüter Kinq özünün məşhur "Mənim bir arzum var" nitqini səsləndirmiş, bir sıra digər siyasi və ictimai fəal şəxslər, sənətçilər iştirak və çıxış etmişlər. Yürüş iştirakçılarının 80%-ni qaradərililər, 20%-ni isə ağlar və digər irqlərin nümayəndələri təşkil edirdilər. Yürüş təşkilatçılarından 10 nəfər elə həmin gün ABŞ prezidenti Con Kennedi tərəfindən qəbul edilərək onların tələbləri dinlənilmişdir.

Yürüş hüquq-müdafiə və fəhlə təşkilatları, dini qurumlar tərəfindən təşkil edilmişdi. Yürüşün nəticəsi olaraq ABŞ Konqresi ictimai yerlərdə seqreqasiyanı qadağan edən "Vətəndaş hüquqları haqda qanun" (1964) və qaradərililərə ağlarla eyni seçki hüquqları verən "Seçki hüquqları haqda qanun"u qəbul etdi.

Hər 5 ildən bir Vaşinqtona yürüşün yubileyi münasibətilə yürüşlər təşkil edilir. Onlardan ən məşhuru 1988-ci ildə "Bizim hələ də bir arzumuz var!" şüarı ilə keçirilən 25 illik yubiley yürüşü olmuşdur. 2013-cü ildə yürüşün 50 illik yubileyi münasibətilə prezident Barak Obama 1963-cü ildəki yürüşün 16 nəfər iştirakçısını "Prezident Azadlıq medalı" ilə təltif etmişdir.

## Xarici keçidlər
* 
* The March on Washington 
* Original Program for the March on Washington 
*  Youtube clip of Bob Dylan and Joan Baez performing at the March
* March on Washington August 28, 1963 Civil Rights Movement Veterans
Vestqot krallığı

**Vestqot krallığı** — Xalqların böyük köçü nəticəsində dağılan Qərbi Roma İmperiyasının ərazisində yaranmış barbar krallıqlarından biri.

## Tarixi
Hunlar qərbə doğru hərəkət edib IV əsrin II yarısında Don sahilində alanların tayfa birliyini dağıtdılar; 375-ci ildə isə Qara dəniz sahilində ostqotların tayfa birliyini darmadağın etdilər. Ostqotların bir qismi hunlara qarışdı, digəri isa qərba çəkildi. Hunlardan ehtiyat edən vestqotlar da yaşadıqları yerləri tərk edib Dunayı keçdilər və 376-cı ildə Roma imperiyası ərazisində - Meziyada (indiki Bolqarıstan ərazisinin bir hissəsi) imperiyanın müttəfiqi kimi məskən saldılar. Onlar Roma dövlətinə tabe olmalı və imperiyanın sərhəddini xarici hücumlardan qorumalı idilər. Çox keçmədən burda vastqotların Rama imperivasına qarşı üsyanı oldu. Hunların da bir qismi bu üsyana qoşuldu. Üsyançılar 378-ci ildə Adrianopol yaxınlığında Roma imperatorunun ordusunu darmadağın etdilər. Roma qoşunları yalnız 382-ci ildə həmin üsyanı yatıra bildi. Lakin vestqotlar Meziyadan başqa Frakiya və Makedoniyada da məskən saldılar. Bundan sonra vestqotların Qərbi Roma imperiyasına, xüsusən İtaliyaya hücumları daha da artdı. 410-cu ildə onlar Alarixin başçılığı ilə Romanı alıb dağıtdılar. Lakin İtaliyada möhkəmlənə bilməyən vestqotlar Cənubi Qalliyaya keçdilər. 418-ci ildə Cənub-Qərbi Qalliyada Vestqot krallığı (və ya Tuluza krallığı) yarandı. Bu Qərbi Roma imperiyası ərazisində imperiyanın dağılmasına hələ yarım əsrdən də çox qalmış yaranan ilk barbar dövləti idi. V əsrin II yarısında Luaradan cənubdakı bötün Qalliya torpaqları və Pireney yarımadasının çoxu Vestqot krallığına daxil idi. Lakin VI əsrin əvvəllərində vestqotları, başqa bir alman tayfası olan franklar Qalliyadan İspaniya ərazisinə sıxışdırdılar. İspaniya ərazisində Vestqot dövləti VIII əsrin əvvəllərinə qədər yaşadı. Vestqotlar İspaniyada feodalizmin inkişafında mühüm rol oynayırdılar. Vestqot krallığını ərəblər aradan qaldırdılar (711 -718).
Cənnət məhəlləsi (teleserial, 2004)

**Cənnət məhəlləsi** — 11 iyun 2004–9 iyun 2007-ci illər arasında Show TV-də yayımlanan komediya növündə Türkiyə serialı.

## Rollar
Bizim cənnət (film, 2011)

**«Bizim cənnət»** () — rejissor və ssenari müəllifi Qael Morelin filmi.
## Məzmun
Vasili — 30 yaşında Parisdən olan hastlerdir. Müştəriləri tərəfindən nifrət və təhqirə məruz qaldığından, olnarın bir çoxunu qətlə yetirir. Bir dəfə Bulon meşəsində huşunu itirmiş və döyülmüş cavan oğlan görür. Vasili onu öz evinə gətirir və yaralarını müalicə edir. Özünün yeni dostunu Ancelo adlandırır — o öz adını yaddan çıxarmışdı, qarnının aşağı hissəsində isə *ANGE* yazılı tatuirovkası vardı. Vasili və Ancelo sevgililər olurlar və klientlərin qətlində və qarətində tərəfdaşlara çevrilirlər. Parisdə qalmaq təhlükəli olur və buna görə sevgililər əvvəlcə Liona, Vasilinin rəfiqəsinin yanına, sonradan isə rəfiqənin azyaşlı oğlunu da özləri ilə götürərək Fransanın kimsəsiz dağ rayonunda gedirlər. Orada onlar Viktorun və Kamel adlı onun boyfriendinin gözəl və bahalı evinə köçürlər. Ölümcül birləşmə hallar və baş qəhrəmanın dəliliyi nəticəsində, qonaqlar vəşhicəsinə qonaqpərvər ev sahiblərini öldrürlər və onların evini ələ keçirməyə qərar verirlər.
## Rollarda
* Stéphane Rideau : Vasili
* Dimitri Durdaine : Ancelo
* Béatrice Dalle : Anna
* Didier Flamand : Victor
* Jean-Christophe Bouvet : 1-ci klient
* Raymonde Bronstein : Annanın anası
* Malik Issolah : Kamel
* Mathis Morisset : balaca Vassili
* Roland Copé : həkim
* Jacques Grant : klient

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mənim bir arzum var

"**Mənim bir arzum var**" () — amerikalı hüquq müdafiəçisi, 1964-cü il Nobel Sülh Mükafatı laureatı Martin Lüter Kinqin 1963-cü il 28 avqust tarixində Vaşinqtona yürüş zamanı Linkoln memorialının qarşısında 200–300 min nümayişçinin önündə etdiyi məşhur çıxışı. Bu çıxışında o, gələcəkdə ağların və qaradərililərin bərabər hüquqlara malik olduğu bir Amerika görmək istədiyini ifadə etmişdir.

Bu çıxış natiqlik sənətinin incilərindən hesab edilir. Öz üslubuna görə zənci baptist moizəsinə bənzəyir və İncilə, ABŞ İstiqlal Bəyannaməsinə, Qulların azad edilməsi haqda manifestə və ABŞ Konstitusiyasına allüziyalarla zəngindir.
Millətimizin azadlığı uğrunda mübarizə tarixində azman bir hadisə kimi qalası bu nümayişdə sizinlə bir yerdə olduğuma görə xoşbəxtəm!
Yüz il bundan əvvəl, rəmzi olaraq abidəsinin kölgəsinə yığışdığımız böyük amerikalı Avraam Linkoln Azadlıq bəyannaməsini imzaladı. Bu əlamətdar sənəd haqsızlığın dözülməz əsarəti altında inləməkdə olan milyonlarla qul zəncilərin qəlbində ümid işığı yandırdı. Bu, köləliyin uzun gecəsindən sonra sevincə açılan dan yerinə bənzəyirdi.
Ancaq indi, yüz il keçəndən sonra müdhiş fakt qarşısında qalmışıq. Belə ki, zənci xalqı hələ də azadlıqdan məhrumdur.
Yüz il ötsə də, zəncilərin həyatı yenə də ayrı-seçkilik və ögeylik buxovları ilə düyünlənib.

…
Ümidvaram ki, günlərin bir günü ölkəmiz "bütün insanlar bərabər yaranıblar" prinsipi ilə yaşamaq naminə qəddini düzəldib yüksələcəkdir. Bir gün gələcək ki, Corciyanın qırmızı təpələrində keçmiş qul balaları ilə quldar balaları qardaşlıq süfrəsində bir-birilə çörək kəsəcəklər!
Arzum budur ki, haqsızlıq və sıxıntılar içində çabalayan Missisipi ştatı günlərin bir günü azadlıq və ədalət vahəsinə çevrilsin!
Arzum budur ki, mənim dörd uşağım günlərin bir günü elə bir ölkədə yaşasınlar ki, onlara dərilərinin rənginə görə yox, şəxsiyyətlərinə görə qiymət versinlər! Belə bir arzum var…
Arzum budur ki, bu gün qubernatoru dişlərini qıcadıb bizi "məhv etmək" niyyətində olan Alabama ştatını sabah ağlı-qaralı oğlanların-qızların əl-ələ verib bacı-qardaş kimi gəzib-dolandığı məkan kimi tanısınlar. Bu gün belə bir arzum var!…
Elə bir günün arzusundayam ki, onda çöllər qabaracaq, dağlar enəcək! Dərə-təpə yerlər hamarlanacaq, dolama yollar düz gedəcək və "Tanrı möcüzəsi zühur edəcək və hamı bunu öz gözü ilə görəcək!"

## Xarici keçidlər

* Çıxışın mətni 
* Çıxışın mətni
* Audioyazı 
* Audioyazı 
* Videoyazı
Qişek

**Qişek, yaxud Qıçak** (, ) — qədim simli musiqi aləti ..

## Yayğınlığı
Qişek İranın güneyində, Əfqanıstan, Türkmənistan, Özbəkistan, Tacikistan, Qazaxıstan, uyğur musiqisində yayılmışdır. Əfqanıstanda "sarında", Hindistanda isə "saragi" kimi tanınır.

## Növləri
### İran qişeyi
İran qişeyi quruluşca skripkanı xatırladır.

### Azərbaycan və Orta Asiya qişeyi

Əfrasiyab Bədəlbəyli qişeyi "çanağı girdə, üzərinə adətən ipəkdən eşilmiş iki sim qoşulmuş qədim simli musiqi aləti" kimi təsvir edib .

Orta Asiya qişeyi quruluşca kamançaya bənzəyir. Piyaləşəkilli rezonatora malik olub, dəri membranla örtülmüşdür və taxtadan dairəvi boynu vardır. Kaman – kamonça isə qövsşəklində əyilmiş çubuğa bağlanmış bir dəstə at tükündən ibarətdir. Alətin 3 və ya 4 simi olur. Daha qədim nümunələr iki simli olmuşdur. Simlər kvartalarla köklənir. Hal-hazırda gicak kvarta – kvinta köklü 4 simli alət olub, geniş diapazona – üç oktavaya yaxın diapazona malikdir.

## Qaynaqlar

## Həmçinin bax
* Kamança
Mirzə Həsən xan Əhsənüddövlə

**Mirzə Həsən xan Əhsənüddövlə Təbrizi** (?-?) — Məşrutə hərəkatının üzvü.

## Həyatı

Mirzə Həsən xan Əhsənüddövlə Təbriz şəhərində doğulmuşdu.  O, mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. İctimai işlərlə məşğul olmuşdu. Təbrizin ziyalı şəxslərdən idi. Məşrutə hərəkatını dəstəkləyirdi.

Mirzə Həsən xan Əhsənüddövlə Təbrizi İranda ilk Milli məclis təşkil olunanda Təbrizdən öz namizədliyini vermişdi. Cənubi Azərbaycanın mülkədar təbəqəsi bu hörmətli şəxsi vəkil seçmişdi.

## Mənbə

*''' Ənvər Çingizoğlu,  Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Qrız körpüsü

**Qrız körpüsü** — Azərbaycanın ən hündür körpüsü. Qrız kəndi ilə Quba rayon mərkəzini birləşdirən yol-nəqliyyat ötürücüsü.

## Tarixi
Körpünün inşasına 2009-cu ildə başlanılmışdır. Kənd sakinlərinin və yerli bələdiyyənin maliyyə vəsaiti hesabına inşa edilən körpü 2012-ci ilin noyabr ayında istifadəyə verilmişdir.

Rayon mərkəzindən 38 km uzaqlıqda yerləşən Qrız kəndi Qubanın dağ kəndlərindən olduğu üçün ərazidə körpünün olmaması sakinlərin rayona gediş-gəlişində problemlər yaradıb. Qrızlılar xüsusilə, qış fəslində böyük çətinliklərlə qarşılaşırdılar. Kənd sakinləri bu yol ötürücüsünün açılışına qədər təhlükəli vəziyyətdə və ibtidai formada kustar üsulla inşa olunmuş körpüdən istifadə edib.

## Göstəriciləri
Körpünün uzunluğu 20 metr, eni isə 3,5 metrdir.

Körpü dəniz səviyyəsindən 2500 metr, Qudyalçayın yatağından isə 38 metr yüksəklikdə inşa olunmuşdur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qrız kəndinin körpü dərdi

## Həmçinin bax
Tofiq Bağırov

**Tofiq Məsim oğlu Bağırov** () — Azərbaycanın dövlət xadimi.

## Həyatı
25 fevral 1926-cı ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Gəncədə orta məktəbi bitirdikdən sonra (1943) Tiflis Dəmiryol Mühəndisləri İnstitutuna daxil olub. Təhsilini 1948-ci ildə başa vurub.

T. M. Bağırov əmək fəaliyyətinə 1948-ci ildə Orcenikidze Dəmiryol İdarəsinin Mahaçqala şəbəkəsində yol növbətçisi kimi başlayıb. Dərbənd stansiyasında dispetçer işləyib. 1949-cu ildə Azərbaycana gələrək Biləcəri stansiyasında böyük dispetçer, stansiya rəisinin müavini olub. SSRİ Dəmiryol Akademiyasının ali mühəndislər kursunu bitirdikdən (1953) sonra isə Biləcəri stansiyasının rəisi vəzifəsində çalışıb.

T. M. Bağırov 1956-cı ildən etibarən rəhbər vəzifəsində Azərbaycan Dəmiryol Hərəkət Xidmətinin rəis müavini (1956–1958), iki ildən sonra isə Bakı şöbəsinin rəisi (1958–1960), Kommunist Partiyasının Bakı şəhəri Nərimanov rayonunun birinci katibi (1960–1961), Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri (1961–1963), Azərbaycan KP Gəncə (Kirovabad) Şəhər Komitəsinin birinci katibi (1962–1966), Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsində Təşkilat və Partiya orqanları şöbəsinin müdiri (1966–1971), Azərbaycan Dəmiryol İdarəsinin rəisinin birinci müavini (1971–1983), Azərbaycan SSR Ali Sovetinə, bir dəfə isə SSRİ Ali Sovetinə deputat seçilib. "SSRİ fəxri dəmiryolçusu" adına layiq görülmüşdür.
1983-cü ildən təqaüdə çıxan T. Bağırov 1988-ci ildə, Dağlıq Qarabağ hadisələri başlanan zaman aktiv fəaliyyətə başlayıb. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti sədrinin müşaviri, "Qayğı" və "Qarabağa yardım" cəmiyyətlərinin idarə heyəti sədrinin müşaviri olub. 1988–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti (Milli Məclisi) sədrinin müşaviri olub.

1990–1995-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı seçilib. Müstəqillik Aktının müəlliflərindən biri olub və Komissiya Sədri kimi onun təklifi ilə 18 oktyabr tarixi 1991-ci ildən etibarən Azərbaycanda Müstəqillik bayramı kimi qeyd olunur.

1991-ci ildə Gəncə Şəhər Xalq Deputatlar Sovetinin qərarıyla Gəncənin Fəxri Vətəndaşı adı verilib.

## İstinadlar
MP3

**MP3** (oxunuşu em-pe-üç və ya ingiliscə em pi thri, açılışı **MPEG-1 Audio Layer III**) (Film Müəlliflər Qrupu Səs Təbəqəsi 3) — sıxışdırılmış səs növü və bu növdə qeyd edilən səslərə verilən ad.

Fraunhofer-Institute tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Rəqəmsal hala gətirilmiş səslər insan qulağının eşidə bilməyəcəyi titrəşimlərin silinməsi mexanizimi ilə işləyir. MP3, sıxışdırma növü olaraq "lossy" yəni, "itkili bir sinifdəndir". Bit aralığına bağlı olaraq səs keyfiyyəti müxtəlifliyinə görə seçilir. 128 kbit/s nizamında bir sıxışdırma ilə təxmini 1:11 nisbətində yaddaşdan istifadə edir.
    
MP3, MPEG-3 ilə qarışdırılmamalıdır. MPEG-x standartları MPEG qrupu tərəfindən tanınan, həm səs, həm də görüntü ilə bağlı standartlardır.
   
MP3 kəlməsi, MPEG Layer 3-ün qısaltmasından yaranmışdır. (MPEG=Motion Pictures Experts Group). Yeni bir musiqi fayl növüdür. Sıxışdırma alqoritmləri inkişaf etdirilməmişdən əvvəl komyuterdə səs nümunələri wav, pcm, voc, au, snd kimi formatlarda saxlanırdı. Bu formatlar səsi arxivləyərkən insan qulağının eşidə bilməyəcəyi səs tezliklərini də arxivləyərək faylın böyük həcmə malik olmasına gətirib çıxardırdı. Bu formatlarda CD keyfiyyətində 3-5 dəqiqəlik bir səs qeydinin saxlana bilməsi üçün 50-70 meqabayt arasında bir sabit disk sahəsi lazımdır.

MP3 yaradılarkən vacib bir mövzu da dəyişkən bit aralığı istifadə edilməsidir. Bir mp3 VBR (variable bit rate) adı verilən dinamik sıxışdırma mexanizmi ilə sıxışdırılırsa, itkinin vacib olmadığı hissəllərdə aşağı bit sıxlığı, vacib olduğu hissələrdə isə yüksək bit sıxlığı istifadə edilər. Bunun sayəsində sıxışdırılmış olan mp3, standart bir sıxışdırma intervalında işlənmiş fayldan daha az yer tutar.

MP3 sıxışdırma formatı tüm bütün sadəliyilə internetdə məşhurlaşmağa başladığında kimsə sonradan olacaqlardan xəbərdar deyildi. Başlanğıcda CD keyfiyyətində musiqi fayllarının sabit disklərdə əvvəlkinə nəzərən 16-da 1 nisbətində sıxışdırılaraq daha az yer tutması halına gətirilməsi insan tərəfindən rəğbətlə qarşılandı. Bütün internet istifadəçiləri öz evlərində və ofislərində bu sıxışdırma alqoritmini istifadə edən sıxışdırıcı proqramlar istifadə edərək CD-lərini, kasetlərini MP3 formatına çevirdilər.
## Həmçinin bax
*MPEG-4
*CD
*İnternet
Tanrı övladı (film)

**"Tanrı övladı"** () — 2013-cü ilin, rejissor Ceyms Frankonun psixoloji dram filmi. Kormak Makkartinin eyniadlı romanının ekranizasiyasıdır. Filmin təqdimatı 31 avqust 2013-cü ildə 70-ci Venesiya Kino Festivalında keçirilmişdi.

## Məzmun
Film Lester Ballardın həyatı haqda danışır. Cəmiyyətdən qovulmuş səfil Laster, getdikcə sosial dərinliyə gərg olur və elə güclü deqradasiyaya uğrayır ki, sonda mağaraya yaşamağa köçür və sonda manyak-nekrofilə çevrilir.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Gerontofiliya (film, 2013)

**"Gerontofiliya"** () — 2013-cü ilin, rejissor Brüs LaBrüsün, cavan oğlanla qoca kişinin sevgi həyatından bəhs edən melodram filmi.
## Məzmun
18 yaşlı Lake öz həmyaşıdlarından fərqlənmir. Amma müəyyən məqamda oğlan özünün qəribə seksual tərcihini özündə aşkarlayır — onu qoca kişilər cəlb edir. O təsəvvür edir ki, bu qoca kişilər bir zaman cavan, parlaq və olduqca cəlbedici idilər. Tibb bacısı işləyən anası oğlunun yay tətili zamanı onu işlətmək üçün qocalar evinə işə götürür. Burada Lake aşkar edir ki, medpersonal psixotrop maddələri sui-istifadə edirlər, bu maddələrlə pasientləri huşsuz edirlər. Qocalar evində o mister Pibodi ilə yaxından dostlaşır. Onlar arasında, böyük yaş fərqinə baxmayaraq romantik əlaqələr başlayır. Mister Pibodi Lake'ə etiraf edir ki, o okeanı sonuncu dəfə görməyi arzulayır. Birlikdə onlar Sakit Okeanı görmək üçün yola düşürlər. Lake nəhayət öz təbii hissləri qəbul etməyə hazırdır, hansını ki o mister Pibodiyə yönəldib. Lakin səyahət gözlənilməz hadisə baş verdiyindən hər şey dəyişilir...

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Enn Bronte

**Enn Bronte** ( ) — ingilis yazıçısı. Enn Brontenin ailə üzvlərinin hamısı, özü də daxil olmaqla vərəmdən vəfat etmişdır. Enn Brontenin sonuncu çapdan çıxmış əsəri "Uayldfell-Holldan olan yad qadın" adlanır.

## Əsərləri
* 1847: Aqnes Qrey
* 1848: Uayldfell-Holldan olan yad qadın

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Agnes Grey'' information and free ebook 
* ''The Tenant of Wildfell Hall'' information and free ebook
Uayldfell-Holldan olan yad qadın

**Uayldfell-Holldan olan yad qadın** () — Enn Brontenin 1848-ci ildə  yazdığı roman. 1968 və 1996-cı ildə əsərin mini-serialı çəkilmişdir.
## Məzmun
'Wildfel Hall'ın kirayənişi' - Bronte bacılarının ən kiçiyi olan Enn Brontenin qələmə aldığı ikinci romanıdır. İlk dəfə 1848-ci ildə nəşr edilən əsərin əsas mövzusu, yarı xaraba bir qəsrə yerləşən əsrarəngiz və bir qadının ətrafında cərəyan edən hadisələrdən ibarətdir. Gilbert Markham adlı bir gəncin məktubları ilə başlayan roman, əvvəlcə bir çox əsrarəngizlik daşısa da, hadisələr, romanın əsas qadın obrazı olan Helenin gündəliklərinin nəql edilişindən sonra aydınlıq qazanmağa başlayır. Klassik dünya ədəbiyyatının şedevrlərindən olan roman əsrlər keçsə də maraqla oxunmağa davam edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''The Tenant of Wildfell Hall'' information and free ebook 
* *The Tenant of Wildfell Hall*, London: Thomas Cautley Newby, 1848. Scanned first edition, first, second and third volumes from Internet Archive. 
* ''Online edition of The Tenant of Wildfell Hall with the prologue and the chapters headings included''  at AnneBronte.com 
* ''The Tenant of Wildfell Hall''  at PublicLiterature.org 
* ''The Tenant of Wildfell Hall'' - Free Public Domain Audiobook at LibriVox.
Peano aksiomları

**Peano aksiomları** — natural ədədlər çoxluğunun təsvirində istifadə edilən, Qiuseppe Peano və Riçard Dedekind tərəfindən irəli sürülmüş dörd əsas və bir köməkçi aksiomdur. Bu aksiomlar aşağıdakılardır:

a. Verilən çoxluq boş deyil. Tərkibinə 1 adlandırılan obyekt daxildir.

1\in\mathbb{N}

b. Hər natural ədəd üçün onun ardıcılı deyilən başqa bir natural ədəd vardır (yalnız bir natural ədəd var).

c. Ardıcılığı 1 olan heç bir natural ədəd yoxdur.

d. İki natural ədədin ardıcılığı bərabərsə, natural ədədləri də bərabərdir.

e. Əgər hər hansı bir natural ədəd çoxluğunun tərkibində 1 varsa, və hər hansı bir natural ədəd ehtiva edirsə  o natural ədədin ardıcılığını da ehtiva etmə xüsusiyyəti var, onda bu çoxluq həqiqətdə bütün natural ədədləri ehtiva edir.

Riyaziyyatçılar arasında natural ədədlərin sıfır ilə yoxsa bir ilə başlaması mövzusunda mübahisələr mövcuddur.
## Tarix

1889-cu ildə natural ədədlərin formal təyini Qrassmananın əvvəlki quruluşuna əsaslanaraq italyan riyaziyyatçısı Peano tərəfindən irəli sürüldü. 1888-ci ildə (Peanodan bir il əvvəl) praktik olaraq eynilə belə aksiomatik sistemi Dedekind tərəfindən irəli sürülmüşdü.
## Həmçinin bax
Natural ədədlər
Münəvvər Əliqızı

**Münəvvər Əliqızı Tapdıqova** — yazıçı, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı

## Həyatı
Münəvvər Əliqızı 27 yanvar 2012-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Natəvan” klubunda şairə Zərəngiz Dəmirçi Qayalının 50 illik yubiley tədbiri keçirilən zaman vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Munəvvər xanım 4 kitab müəllifidir: "Baba Yadigarı", "Bayatılar", "Sevginin ölçüsü yoxdur", "Günəş-Ananur". "Sevginin ölçüsü yoxdur" kitabına görə Xan qızı Natəvan mükafatına, "Bayatılar" kitabına görə isə "Qızıl Qələm" Media mükafatına layiq görülüb.

## Kitabları
*"Baba Yadigarı", 
*"Bayatılar", 
*"Sevginin ölçüsü yoxdur", 
*"Günəş-Ananur"

## Həmçinin bax
*Münəvvər Əliqızı şair İlyas Tapdıqın həyat yoldaşıdır.
*Münəvvər Əliqızı Azərbaycanın Əməkdar artisti Şəbnəm Tapdıqın anasıdır.

## İstinadlar
Peteli-Papiri qanunu

Qədim Romada Roma vətəndaşlarını borca görə qul edilməsini qadağan edən qanun.
E.ə 326 yaxud 313 ildə Romada Peteli-Papiri qanunu ilə təsdiq olundu ki, borclu kreditorun qarşısında ancaq mülkiyyəti ilə cavabdehdir canı ilə yox. Bu qanunla Romada borc köləliyi və vətəndaşların qull edilməsi ləğv edildi.

## Mənbə
* История Древнего Мира. Расцвет древних обществ. Главная редакция восточной литературы Москва 1989
8 Noyabr metrostansiyası

**8 Noyabr** — Bakı metrosunun 29 may 2021-ci ildə istifadəyə verilən stansiyası. Stansiyaya Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə Zəfər Günü münasibətilə "8 Noyabr" adı verilib.

Hal-hazırda istifadəyə verilən bu metrostansiya Nəsimi rayonu ərazisində, Ceyhun Səlimov (Papanin) küçəsində Hərbi Hospitalla üzbəüz yerləşir. "8 Noyabr" stansiyası 29.05.2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin iştirakı ilə istifadəyə verilmişdir.

Stansiyaya daxil olan qatarlarda Oqtay Zülfüqarovun bəstələdiyi "Şənlən, mənim xalqım" mahnısından fraqment səslənir.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarında deyilir:

## Həmçinin bax
* 28 May metrostansiyası
* 20 Yanvar metrostansiyası

## İstinadlar
B-4 metrostansiyası (Bakı)

**Cəlil Məmmədquluzadə stansiyası** — Bakı metrosunun Bənövşəyi xəttinin hal-hazırda tikintisi davam etməkdə olan 5-ci stansiyası. Metrostansiya Nəsimi rayonu ərazisində, Cəlil Məmmədquluzadə küçəsində, 1 saylı Mərkəzi Klinik Xəstəxanasının arxasında, Heydər Əliyev adına İdman-Konsert Kompleksinin yaxınlığında yerləşir.

Stansiyanın 2026-cı ilin sonunda təhvil verilməsi planlaşdırılıb.

## Tarixi

7 dekabr 2012-ci ildə Bakı metropoliteninin Bənövşəyi xətti üzrə Cəlil Məmmədquluzadə küçəsində Heydər Əliyev adına İdman-Konsert Kompleksinin arxasındakı ərazidə yerləşəcək şərti adı B-04 olan stansiyanın inşasına başlanılıb. Bakı Metropoliteni QSC-nin Tikinti Departamentinin baş mühəndisi Yaqub Musayev deyib ki, stansiyanın yeri müəyyən edilib: *"Yeni stansiya metronun "Nizami" stansiyasına yaxın ərazidə inşa ediləcək. Stansiya "Beşmərtəbə" deyilən ərazinin arxasında, 1 saylı Doğum evinin yanında inşa ediləcək".*

“Bakı Metropoliteni” QSC-nin mətbuat xidmətinin rəhbəri Bəxtiyar Məmmədov 2023-cü ilin fevralında deyib: *“Metrostansiya özü 4 səviyyədən ibarət olacaq. Artıq 3 səviyyədə qazıntı işləri başa çatıb. 4-cü səviyyənin isə yarısı qazılıb. Yəni 144 metrlik platforma, ümumən isə 170 metr uzunluğunda kompleksdir. Onun təxminən 70-80 metri qazılıb. İşlər də planlı şəkildə davam edir. 4-cü səviyyə qrunt suların bol olması tikintinin normal qaydalara uyğun işinin fərqlənməsinə səbəb oldu. Bəzən deyirlər ki, “1-ci səviyyəni tez tikdiniz, digər səviyyələrdə isə işlər ağır getdi”. İş ağır getmir. Bu sadəcə olaraq işin planlaşdırılmış qaydasıdır. Bir sözlə, işlər qaydasında gedir. Aparılan qazıntı işləri bu ilin sonuna qədər tam başa çatacaq. Gələn il ərzində infrastruktur və təchizat məsələləri ilə bağlı işlər həll olunacaq. Qeyri-adi nəsə baş verməsə, 2024-cü ilin sonlarında stansiyanı təhvil vermək mümkün ola bilər”*

## Həmçinin bax

* 8 Noyabr metrostansiyası
* B-5 metrostansiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bakı Universiteti (qəzet)

**"Bakı Universiteti"** — Bakı Dövlət Universitetinin nəşri.

## Tarixi
Əsası 1929-cu ildə "Lenin tərbiyəsi uğrunda" adı ilə qoyulub. 1947-ci ilə qədər fasilələrlə nəşr edilib. 1990-cı ildən "Bakı Universiteti" adı ilə Azərbaycan və rus dilində olmaqla dərc edilir.

Müxtəlif illərdə ona Rəsul Rüstəmov, İsrafil Cahangirov, Yusif Yusifov, Seyfulla Əliyev, Nüsrət Bağırov, Aslan Aslanov, Vəli Məmmədov, Eldar Əliyev, Ağamusa Zeynalov, Bayram Hüseynzadə, Haqverdi Rzayev kimi jurnalistlər redaktorluq edib.

## Fəaliyyəti
Təlim-tərbiyə işinin müxtəlif sahələrini işıqlandırmaq, tədrisin keyfiyyətini, gənclər arasında tərbiyə işinin səviyyəsini yüksəltmək, onlarda dostluq, yoldaşlıq hisslərini aşılamaq, mühüm elmi problemləri şərh etmək və istiqamətləndirmək, nəzərə çarpan qüsurların aradan qaldırılmasında universitet rəhbərliyinə yaxından kömək göstərmək, universitetin rəngarəng həyatın, təlim-tərbiyə sahəsindəki uğurları, laboratoriya və kafedralarda aparılan elmi-tədqiqat işlərini, mədəni-kütləvi tədbirləri, tələbə məişətini dolğun işıqlandırmaq qəzetin qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir.

Bununla yanaşı, alimlərin əməyinin qiymətləndirilməsi, onlara dövlət mükafatlarının, fəxri adların verilməsi barədə dərc edilən yazılar tərbiyəvi xarakter daşıyır.

Müxtəlif rubrikalar və janrlarda professor-müəllim və tələbələrin gündəlik həyatı işıqlandırılır. Universitet alimləri müntəzəm olaraq qəzetin səhifələrində çıxış edirlər. Qəzetin bir sıra rubrikalarında universitet rektorluğunun fəaliyyəti, tədris prosesi, dərslik və dərs vəsaitlərinin vəziyyəti, laboratoriyaların, kompüter mərkəzinin, elmi kitabxananın, universitet nəşriyyatının, yataqxanaların şəraiti, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzündən BDU-nun tələbə yataqxanalarında məskunlaşan məcburi köçkünlərin problemləri ilə bağlı məsələlərdən məlumat verilir. Təcrübəli məllimlərin iş üsulu, gənc alimlərin elmi fəaliyyəti, fakültə və kafedralarda görülən elmi-tədqiqat işləri, Təhsilin Avropa standartlarına uğunlaşdırılması, Bolonya prosesinə qoşulma ilə bağlı yazılar vaxtaşırı olaraq qəzetin səhifələrində dərc olunur.

Azərbaycana gələn xarici ölkələrin başçılarının, siyasi xadimlərin universitet kollektivi ilə görüşü, rektorun iştirak etdyi bütün tədbirlər, tələbələrin arzu, təklif və tənqidi qeydləri də qəzetdə öz əksini tapır. Bir sözlə, qəzetdə günün aktual məsələləri, universitetdə gedən yenidənqurma, təmir-tikinti və abadlıq işləri barədə maraqlı məqalələr, şərhlər, reportajlar, xəbərlər dərc edilir.

2010-cu ilin martından qəzetin redaktoru Anzulə Əmirovadır.

## Uğurları
"Bakı Universiteti" qəzeti 2016-cı ilin mart ayında Belarus Dövlət Universitetində keçirilən "Jurnalistika qış məktəbi" adlı beynəlxalq praktikum seminarda "Ən yaxşı xarici nəşriyyat" nominasiyasında birinci yerə layiq görülüb və qəzetə universitetin rektoru, akademik Ablameyko Sergey Vladimiroviçin imzası ilə diplom verilib.

## Mənbə

* Bakı Universiteti qəzeti
* “Bakı Universiteti” qəzeti

## İstinadlar
Gizli həvəs (film, 2013)

**"Gizli həvəs"** () — Avstraliya və Fransa dram janrında film. Rejissor Enn Fontendir. Film, britaniyalı yazıçı Doris Lessinqin "Nənələr" adlı novellasının ekranizasiyasıdır.

## Məzmun
Yeni Cənubi Uels, Roz, onun əri Harold və oğlu Tom dəniz sahilində yaşayırlar. Dul olan Lil, oğlu İen ilə yaxınlıqda yaşayır. Roz və Lili ən yaxın dostlardır, buna görə də Tom ilə İen yaxın dostluq edirlər. Harold arvadından gizli olaraq ona Sidneydə təklif olunan işdə işləməyə razılıq verir. Amma sonra o ona bu iş barədə danışır və onun razılığını gözləyir, amma Roz tərəddüd içərisindədir. İen və Roz cinsi əlaqəyə başlayırlar. Tom bu əlaqələr haqda öyrənir və intiqam məqsədi ilə Lili cinsi əlaqəyə sövq edir. İndi Rozun Sidneyə köçməməyə daha bir səbəbi var, bir az sonra isə Roz və Harold boşanma gərarını verirlər.

Tom öz yaşında bir qadınla evlənir. Tomun Lili ilə əlaqəsi burada sona yetir. Roz da İenin təəssüfünə baxmayaraq, rəfiqəsilə həmrəylik üçün onun oğlu ilə cinsi əlaqələrini bitirməyə qərar verir. İen də dostu Tom kimi öz yaşında bir qızla əlaqə yaratmağa çalışır, ancaq onunla xoşbəxt ola bilmir. O, onunla ayrılmağı planlaşdırır, lakin onun hamilə olduğunu öyrənir. Sonradan o öyrənir ki, Tom və Lili öz cinsi əlaqələrini yenidən bərpa ediblər. O elə əsəbləşir ki, hər iki qadına onların bir-birinin oğlu ilə cinsi əlaqələri haqqında danışır. Qadınlar şok içərisindədirlər, onlar ərləri ilə boşanırlar və oğulları ilə qalırlar.

Film ümumilikdə cəmiyyət tərəfindən qınaq qorxusu ilə yaşayan qadınlar haqqında danışır. Qadınlar öz əlaqələrini gizli saxlayırlar, sonralar isə bu barədə cəmiyyət xəbər tutur. Bu xəbər nəinki qadınların həyatını korlaya bilər, bu həmçinin onların oğullarını çətin dilemma qarşısında qoyur: ya onlar artıq cəmiyyət tərəfindən qəbul olunan həyat tərzi ilə yaşamalıdırlar, ya da özlərinin istədiyi, arzusunda olduqları həyatı davam etməlidirlər.

## Rollarda
* Naomi Uotts — Lil
* Robin Rayt — Roz
* Ben Mendelson — Harold
* Xavyer Semuel — Ian
* Ceyms Freşevil — Tom
* Cessika Tovi — Mari
* Sofi Lou — Hanna
* Qari Svit — Saul

## Mövqe
"Rotten Tomatoes"un məlumatına əsasən, film tənqidçilərinin 83%-i filmə müsbət rəy vermişdilər.

## Xarici keçidlər
* 
* Two Mothers -Naomi Watts as Lil-
* Two Mothers -Robin Wright as Roz- 

## İstinadlar
Zulular

**Zulular** — Cənubi Afrikadakı ən böyük etnik qəbilələrdən biri. Zulu dilində danışırlar.

## Əcdadları
Zulular əcdadlarını "Mukuru" ("kuru" "qoca, çox qoca" deməkdir) adlandırırlar. Hesab edirlər ki, o həm insanlarla heyvanları, quşları yaratmışdır, həm zululara mədəniyyəti öyrətmişdir, həm də sünnət qaydasını, tabuları vermişdir.
Kastiliya

**Kastiliyia** ( - qəsrlər ölkəsi) İspaniyada tarixi-coğrafi ərazi. Rekonkista vaxtı müsəlmanlara qarşı mübarizədə xristianlar tədricən irəlilədikləri üçün, əraziləri ələ keçirdikcə orada dayaq nöqtələri eyni zamanda feodal qəsrləri tikirdilər. Kastiliya sözü buradan yaranıb.

İspaniyanın mərkəzi hissəsi - Kastiliya krallığı bütün yarımadanın beşdə üç hissəsini əhatə edirdi və rekonkistada başlıca rol oynamışdı. İşğal əsnasında Kastiliyada kilsə, ruhani-cəngavər cəmiyyətləri və dünyəvi feodalların iri,qüdrətli və müstəqil torpaq mülkləri yaranmışdı. Lakin bununla yanaşı xırda zadəgan torpaq sahibliyi də xeyli inkişaf etmişdi. Rekonkistada iştirak etmiş cəngavərlər - idalqolar Kastiliyada xüsusi ilə çox idilər. Onlar dinc əməyə həqarətlə baxır, əksəriyyəti çox yoxsul şəraitdə yaşayırdılar.

## Bayrağları


Fayl:Royal Banner of the Kingdom of Castile.svg|Kastiliya Krallığın eski bayrağı
Fayl:Bandera Castilla.svg|Kastiliya tarihi bayrağı. İndi Kastiliya regionalistləri tərəfindən istifadə edilir
Fayl:Royal Banner of the Crown of Castille (Early Style).svg|Kastiliya tacın tarihi bayrağı. O, Kastiliya tacın formasındadır və Kastiliya Krallığın Leon Krallığı ilə birləşməsini göstərir
Fayl:Bandera de Castilla y León.svg|İspaniyanın Kastiliya və Leon muxtar vilayətin bayrağı
Fayl:Flag of Castile-La Mancha.svg|İspaniyanın Kastiliya-La Mança muxtar vilayətin bayrağı
Fayl:Flag of the Community of Madrid.svg|İspaniyanın Madrid muxtar vilayətin bayrağı. Qırmızı rəng iki Kastiliyanın birləşməsinin rəmzidir
Fayl:Flag of Castile (purple).svg|Kastiliya millətçilərin tərəfindən istifadə edilən bayrağ
Fayl:Flag of Castile (with star).svg|Kastiliya solun bayrağı


## Gerbləri


Fayl:Heraldic Sign of the King of Castile (1171-1214).svg|1171-1214 arasında Kastiliya Krallığın heraldik işarəsi
Image:Royal Arms of Castille (1214-15th Century).svg|1214-1230 arasında Kastiliya Krallığın tarixi gerbi
Image:Coat of Arms of Castile with the Royal Crest.svg|Kral Yalı ilə Kastiliya gerbi
Fayl:Royal Coat of Arms of the Crown of Castile (1230-1284).svg|1230-1284 arasında Kastiliya tacın tarixi gerbi O, Kastiliya tacın formasındadır və Kastiliya Krallığın Leon Krallığı ilə birləşməsini göstərir
Image:Royal Coat of Arms of the Crown of Castile (1284-1390).svg|1284-XV əsr arasında Kastiliya tacın tarixi gerbi
Fayl:Royal Coat of Arms of the Crown of Castile (15th Century).svg|XV əsr-1500 arasında Kastiliya tacın tarixi gerbi
Image:Coat of Arms of the Crown of Castile (16th Century-1715).svg|1500-1705 arasında Kastiliya tacın tarixi gerbi
Fayl:Coat of Arms of Castile and Leon.svg|İspaniyanın Kastiliya və Leon muxtar vilayətin gerbi
Image:Coat of Arms of Castile-La Mancha.svg|İspaniyanın Kastiliya-La Mança muxtar vilayətin gerbi
Image:Coat of Arms of the Community of Madrid.svg|İspaniyanın Madrid muxtar vilayətin gerbi. Bu iki qala Madridin iki Kastiliyalı cəmiyyəti və Madridi onların ittifaqı kimi təmsil edir

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Orta Əsrlər Tarixi. "Maarif" nəşriyyatı. Bakı- 1988 səh. 368
Endrü Tanenbaum

**Endrü Tanenbaum** (; ) — Professor

## Fəaliyyəti
1965-ci ildə MIT dən məzun olmuşdur.
Əməliyyat Sistemləri və kompüter Şəbəkələri üzrə yazdığı kitablarla məşhur Kompüter Professorudur.

Tələbələrinə Əməliyyat Sistemlərini daha yaxşı aşılamaq üçün 1987-ci ildə "Operating Systems Design and Implementation" adlı kitabı ilə birlikdə UNİX təməlli öz əməliyyat sistemini (MINIX->MIni-uNIX) yayınlamışdır.

Hal-hazırda Amsterdamda Virje Üniversitetində dərs deyir.

## Kitabları
* Modern Operating Systems, *ISBN 0-13-031358-0*
* Operating Systems: Design & Implementation, *ISBN 0-13-638677-6*
* Computer Networks, *ISBN 0-13-066102-3*
* Structured Computer Organization, *ISBN 0-13-148521-0*
* Distributed Systems: Principles and Paradigms, *ISBN 0-13-088893-1*

Operating Systems: Design and Implementation ən məşhur əsərlərindən biridir. Məhz Linus Torvalds bu əsərdən ilhamlanaraq Linuxu yazmışdır. Linus Torvalds "Just For Fun" əsərində bunu qeyd etmişdir.
Kitabları dünyanın hər yerinə yayılmışdır və indi də dərslik olaraq universitetlərdə istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* veb səhifəsi
Loebner mükafatı

**Loebner mükafatı** () — Hugh Loebner (d.t: 1941) tərəfindən maliyələşdirilən Loebner mükafatları hər il Süni İntellekt dialoq sistemi proqramları arasında bölünməkdədir. Bu yarışma Türinq testi kriteriyaları diqqətə alınaraq əslinə uyğun bir şəkildə edilməkdədir.

## Mükafatlar
1. yer 100.000 dollar 2. yer 25.000 dollar 3. yer 5.000 dollar

Hugh Loebner yarışmaya qatılan layihələri Cambridge də müəyyən bir mərkəz ilə birlikdə dəyərləndirməkdədir.

## Qaliblər

**İl****Qazanan**
2005Rollo Carpenter
2004Richard Wallace
2003Juergen Pirner
2002Kevin Copple
2001Richard Wallace
2000Richard Wallace
1999Robby Garner
1998Robby Garner
1997David Levy
1996Jason Hutchens
1995Joseph Weintraub
1994Thomas Whalen
1993Joseph Weintraub
1992Joseph Weintraub
1991Joseph Weintraub


## Xarici Keçidlər
Rəsmi sayt
Satin Doll

**"Satin doll"** Dyuk Ellinqton və Billi Streyhorn tərəfindən yazılan caz standartı dır. 1953-cü ildə yazılmış bu kompozisiya müxtəlif vaxtlarda Ella Fitcerald, Frank Sinatra, "101 Strings" orkestrı, Terri Kaliyer, Nensi Vilson və s. ifaçılar tərəfindən səsləndirilmişdir. "Satin doll " orijinal olaraq do major ladında yazılmışdı, lakin sonradan ifaçıların səs tonuna uyğun olaraq mahnı dəfələrlə modulyasiya edilmişdir.
İnstrumental versiyada hitə çevrilən bu musiqiyə Coni Merçer tərəfindən sözlər də yazılmışdır. O zamanlar Coni Merçer bir çox belə instrumental musiqilərə söz yazırdı.
Musiqinin müəllifi olan Dyuk Ellinqton adətən onu öz konsertlərinin axırında bağlanış musiqisi kimi ifa edirdi. 
Bəzi fikirlərə görə isə bu kompozisiya əslində Dyuk Ellinqtonun orkestrında ifa edən və onunla yaxından əməkdaşlıq edən Billi Streyhornun bəstəsidir. Ona görə də indiyədək hər iki müsiqiçinin adı müəllif kimi qeyd olunur.
Yeni Tayvan dolları

**Yeni Tayvan dolları** (Ənənəvi Çin yazısı: 新台币/新台币, Sadələşdirilmiş Çin yazısı: 新台币, Pinyin: Xīntáibì; işarəsi: NT$; ISO 4217: **TWD**) ya da sadəcə **Tayvan dolları**, - Tayvan valyutasıdır. Valyuta kodu TWD, NT$ dollar qısaldılmış yazılışıdır. 1949-cu ildən Tayvanın rəsmi valyutasıdır. İlk dəfə Tayvan Bankı tərəfindən çap edilmişdir, 2000-ci ildən isə çapı Çin Respublikasının Mərkəzi Bankı]tərəfindən həyata keçirilir.
Yeni Tayvan dollarının iki ədəd sub hissəsi vardır; bir dənəsi *jiao* (角) və bir dollar on dənə jiaoa bölünür; o biri isə *fen* (分) və bir dollar 100 ədəd fenə bölünür.

## İstinadlar
Rimma Kazakova

**Rimma Fyodorovna Kazakova** (; ) —  rus şairəsi.

## Həyatı
Rimma Kazakova 27 yanvar 1932-ci ildə Sevastopolda doğulub.

19 may 2008-ci ildə Odintsovoda vəfat edib.

## İstinadlar
Notepad++

**Notepad++** — Windows əməliyyat sistemi ilə birlikdə gələn Notepad proqramının alternatividir.
Proqram C++, WIN32 API, STL istifadə edilərək hazırlanmışdır. Proqram GPL liseanziyası altında yayınlanır. Əsasən Scintilla mətn redaktoru əsasında qurulmuşdur.
Notepad++ bir çox proqramlaşdırma dilinə uyğun olaraq kodu rəngləmək imkanlarına malikdir.
Bir çox dillərə səsləndirmə(text to speech) dəstəyi vardır.

### Əsas özəllikləri
* Sözləri uyğun olaraq rəngləmə.
** Dəstəklənən Proqramlaşdırma dilləri: C, C++, Java, C#, XML, HTML, PHP, CSS, makefile, ASCII, art (.nfo), doxygen, ini faylı, batch faylı, JavaScript, ASP, VB/VBS, SQL, Objective-C, Pascal, Perl, Python, Lua, TeX, TCL, Assembler, Ruby, Lisp, Scheme, Diff, Smalltalk, Postscript, VHDL, Ada, Caml, AutoIt, KiXtart, Matlab, Verilog, Haskell, InnoSetup, CMake, YAML və bir çox proqramlaşdırma dili daxil.
* WYSIWYG (nə görürsənsə o)
** Rəngli çap etmə qabiliyyəti.
* İstifadəçiyə özəl cümlə rəngləndirilməsi.
* Bir çox proqramlaşdırma dili üçün kod tamamlama.
* Birdən çox səhifə ilə eyni anda işləyəbilmə.
* İşçi ekranı bölmələrə ayırma.
* Axtarma dəyişdirmə.
* Drag and Drop  dəstəyi.
* Eyni faylı fərqli pəncərələrdə açaraq dinamik görünüş dəstəyi.
* Yazı böyütmə və kiçiltmə dəstəyi.
* Bir çox xarici dil dəstəyi.
* Bookmark əlavə etmə dəstəyi.
* Blok ya da normal mötərizələr üçün əlavə rəngləndirmə - (), [], {} -
* Makro özəlliyi.

## Xarici keçidlər
rəsmi saytı
Mancanaq

**Mancanaq** — Orta Əsrlərdə şəhərlərin mühasirəsində istifadə edilən ağır daşlar atan hərbi texnika.  Müharibələrdə mühasirəyə qlınməş qalaıların divarlarını dağıtmaqdan ötrü mancanaq vasitəsilə daş, yanar maye ilə dolu çəlləklər və s. atarmışlar.

Daşatan mancanaq adından məlum olduğu kimi, 100 kq və daha artıq yükə malik qısa qola və daş ya qaya parçalarını atmaq üçün uzun çömçəli qola malik ağacdan hazırlanmış hərb qurğusudur. Qısa qolun uzun qol olan nisbəti 3 : 1 olur. Xidmətci heyət isə 8 nəfərdən ibarət olur. Mancanağın uzun qolu kəməndlərlə yerə qədər tarım dartılaraq, çömçəsinə qaya və daş parçası qoyulduqdan sonra (bu zaman balans yüklü kiçik qolu əksinə olaraq havaya qalxaraq asılı qalmış olur.) kəmənd boşaldırılır. Yüklü kiçik qol ağırlıq qüvvəsi ilə aşağı enir. uzun qol isə yuxarıya atılmış olur. Bu zaman çömçədəki daş önə, irəli atılmış olur. Düzgün istifadə edilmədikdə ya ölçüb-biçilmədikdə atılan daşların arxayada sıçraması da mümkündür. Onun çömçəsinə yanan materiallar da qoyub atmaq mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

Mancanaq hec bilirsinizmi nədir?
İker (nom)

**İker** ( — "timsah",  — Tentir) Yuxarı Misirin VI nomu (əyaləti). Nomun mərkəzi Tentir () şəhəri olmuşdur. Həmin ərazinin totemi inək sayılır. Əsas tanrısı inək buynuz və qulaqlı təsvirli Hathordur.
Sahar TV

**Səhər Televiziyası** və ya qısaca **Səhər TV** (; ) — İranın 6 dildə yayımlanan telekanalı.

## Haqqında
İran İslam Respublikasının Televiziya–yayım Şurasında (IRIB) iki telekanal ilə qeydiyyatdan keçib (Sahar TV 1, Sahar TV 2). Kanal 6 dildə, o cümlədən Azərbaycan dilində də yayımlanır. Azərbaycan dilindən başqa İngilis, Fransız, Kürd, Bosniya, Fars dillərində də vaxt ardıcıllığı ilə yayımlanır.

## Azərbaycan dilində
Səhər Televiziyasının Azərbaycan redaksiyası 1992-ci ildən fəaliyyət göstərir. İranda yaşayan azərbaycanlılar və digər azərbaycandilli əhali üçün yaradılıb.

### Yayım vaxtları
* 21 martdan 22 sentyabra qədər:
**saat: 15:30–23:30
* 23 sentyabrdan 20 marta qədər:
**saat:14:00–22:30

### Peyk Tezlikləri

ABS-1;75-dərəcə Şərq

* Tezlik: 12744
* Symbolrate:2532
* Polyarizatsiya: H. FEC 3/4

Nilesat102;7-dərəcə Qərb

* Tezlik: 12303
* Symbolrate: 27500
* Polyarizatsiya: H. FEC 5/6

Badr-1;26-dərəcə Şərq

* Tezlik: 12303
* Symbolrate: 27500
* Polyarizatsiya: H. FEC 5/6

### Onlayn Yayım
azeri.sahartv.ir/live

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* Azərbaycanca rəsmi saytı
Tona

**Tona**, **Tana** (erm.: e.ə. Դեբեդ, l.ə. **Debed**, gür.: g.ə. დებედა, l.ə. **Debeda**) — indiki Ermənistan və Gürcüstan ərazilərindən axan çay. Anaxatır çayının sağ qolu. XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərinədək Rus mənbələrində tarixi Borçalı mahalının adı ilə **Borçalı çayı** adlanırdı.
## Adın mənşəyi
## Coğrafi mövqeyi
Tona hövzəsi Kiçik Qafqazın təqribən orta hissəsində, Ermənistan (yuxarı və orta axımı) və Gürcüstan (aşağı axımı) ərazisində yerləşir. Hövzə 44° və  45°10′  şərq uzunluqları və  40°30′ ilə   41°15′  şimal enlikləri arasında yerləşir.

Tona çayı iki ən böyük qolları olan Cəlaloğlu və Pəmbək çaylarının birləşməsindən yaranır. Pəmbək çayı başlanğıcını Pəmbək dağ silsiləsindən, Cəlaloğlu çayı isə Ağlağan dağ silsiləsindən götürür. Pəmbək çayı Ağlağan və Pəmbək dağ silsilələri arasındakı vadi ilə axaraq Karpi çayını qəbul etdikdən sonra şimal-şərq istiqamətində axaraq Ağlağan dağ silsiləsi ilə Hələb dağ silsiləsi arasından keçərək Dsex kəndi yaxınlığında Tona çayının ikinci böyük qolu olan Cəlaloğlu çayı (, erm.: e. Ձորագետ գետի, l. Dzoraget geti) ilə birləşir. Buradan başlayaraq çay **Tona** adlanır və Gürcüstan - Ermənistan sərhəddinədək (Loru mərzinin Ləlvar kəndinin şimali-qərbində) 70&nbsp;km uzunluğa sahibdir. Bu ərazidə çay dar, dərin, əyri dərələrlə axır və Ağtala məntəqəsini keçdikdən sonra əsasən dağətəyi ilə axaraq Gürcüstanın Sarvan bələdiyyəsinin Böyük Muğanlı kəndi yaxınlığında (kəndin təxminən 400 m cənubunda) Anaxatır çayına tökülür. Gürcüstan - Ermənistan sərhəddindən mənsəbinədək çayın uzunluğu 22&nbsp;km-dir.

Pəmbək (hövzəsi: 1.370&nbsp;km²) və Cəlaloğlu (hövzəsi: 1.460&nbsp;km²) çaylarının hövzələri də daxil olmaqla Tona çayının hövzəsinin ümumi sahəsi 4.080 km²-dir, onun 3.790 km²-i Ermənistanın, 290&nbsp;km²-i isə Gürcüstanın ərazisində yerləşir. Tona çayının uzunluğu Pəmbək çayı (uzunluğu: 84&nbsp;km) daxil olmaqla 176&nbsp;km-dir. Onun 154 km-i Ermənistan, 22&nbsp;km-i isə Gürcüstanın ərazisinə düşür. Cəlaloğlu və Pəmbək çaylarının birləşdiyi məntəqədə ( ; məntəqənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 897.6 m) başlayan Tona çayı Anaxatır çayına qovuşduğu məntəqəyədək ( ; məntəqənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 299.2 m) 92&nbsp;km məsafədə uzanır və meylliyi 6.5 m/km-dir. 164&nbsp;km-lik Ermənistan - Gürcüstan dövlət sərhəddinin təxminən 12&nbsp;km-i Tona çayından keçir.

## Qeydlər



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Kiçik juza daxil olan Tana boyunun şəcərəsi
Kazan yürüşləri

Rus qoşunlarının Kazan xanlığına qarşı yürüşləri.
Kazan xanlığını Osmanlı imperiyası, Krım xanlığı və Noqay ordası dəstəkləyirdi. Kazan qoşunları 1534-cü ildən 1545-ci ilə qədər, hər il Rus dövlətinin şərq və şimal-şərq qıraqlarına yürüşlər edirdi. XVI əsrdə Kazan xanlığında 100 min rus əsiri var idi. Onların çoxusunu Osmanlıya və Aralıq dənizi ölkələrinə satılırdı. Bundan başqa ruslar Volqa və Kama üzərində ticarətlərini genişləndirərək, qaçılmaz olaraq tatarlarla toqquşmalı idilər. Eyni zamanda rus feodallarını xanlığın geniş torpaqları cəlb edirdi, bu ərazilərdə ruslar böyük mülklər əldə etmək fikrində idilər.

## Mübarizənin başlanması
1487-ci ildə Moskva knyazı III İvan Kazanı Moskvadan 1521-ci ilə qədər vassal asılı vəziyyətə saldı. III Vasili, Volqanın sağ qollarında dayaq məntəqələri olan, Vasilsursk istehkamının əsasını qoydu(1523) və Temniklər şəhərciyini möhkəmləndirdi. Kazan yürüşləri VI İvanın vaxtında baş verdi.
1545-ci il yürüşü güc nümayişi idi, və Kazanda Moskva tərəfdarlarının mövqelərinin möhkəmləndirilməsinə, Osmanlı tərəfdarı Səfa-Gəray xan xanın qovulmasına və onun 1546-cı ildə İvan Qroznıın tərəfdarı olan Şah Əli xan ilə əvəz edilməsinə gətirdi. Lakin bir neçə aydan sonra Səfa-Gəray Şah Əlini qovdu və taxtı özünə qaytardı.

## 1547–48 və 1549–50 illər Kazan yürüşləri