open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mirdza Kempe

**Mirdza Kempe**  (  ) — Latviya və Sovet şairəsi. Latviya SSR əməkdar mədəniyyət işçisi (1957), Latviya SSR xalq şairi (1967), SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1967).
## Bioqrafiyası
27 yanvar 1907-ci ildə Libava (indiki Liepaya, Latviya) şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1927-1928-ci illərdə Latviya Universitetində oxuyur. Bir müddət Riqa Radiosunun aparıcısı  işləyir sonra "İnformator" qəzetində çalışır. 1940-1941-ci illərdə Latviya SSRİ-yə daxil olduqdan sonra Riqa Radio Komitəsinin ədəbi və bədii yayımının rəhbəri vəzifəsini icra edir.

Böyük Vətən müharibəsi illərində Həştərxan, İvanovo və Moskvada yaşayıb və çalışmışdır. Müharibədən sonra Riqaya qayıdır. Əsərləri "Çinya" ("Mübarizə"), "Latvijas strelnieks" ("Latviya atıcısı") qəzetlərində və "Karoqs" almanaxında ("Bayraq") nəşr edilmişdir.

12 aprel 1974-cü ildə vəfat etdir. Riqada Raina qəbiristanlığında dəfn edildir.

1980-ci ildə Riqada qurulan yeni bir küçələrdən birinə Mirdza Kempenin adı verilir.
### Ədəbi fəaliyyət
1924-cü ildə şeirlərini çap etməyə başlayır. 1940-cı ildən bəri "Bryvis zemnieks" qəzetində şeirləri dərc edilir.

Onun poeziyası mülki xarakteri daşıyır. Bir çox şeyrləri sülh uğrunda mübarizəyə həsr edilmişdir. Tərcümə ilə məşğul idi. Teatr üçün əsərlər də yazırdı. Latın dilinə Aleksandr Puşkin, Mixail Lermontov, Volt Vitmen, Musa Cəlil, Edurad Mejelaytis əsərlərini tərcümə etmişdir. Konstantin Fedinin "Qeyri-adi yay", Migel de Servantesin "Don Kixot", Conatan Sviftin "Qulliverin səyahəti" və başqalarını da latış dilinə tərcümə edir.
## Kitabları
Kempenin bir çox əsərləri SSRİ-nin bir çox dillərinə çevrilmişdir.

* «Səhər küləyi»  (1946)
* «Dost sözü» (1950)
* Dzejas. Izlase, Rīga, 1955
* «Sevgi» şeir toplusu (1957)
* «Şiddətli alov» şeir toplusu (1961)
* «Anların sonsuzluğu» şeir toplusu (1964), 1966 rus dilinə tərcümə.
* Dzintara spogulis, Rīga, 1968
* «İnsanın yolu» şeir toplusu  (1969)
* «İtburnu» şeir toplusu (1972)
* «Yabanı qızılgül» şeir toplusu (1972) və s.
## İstinadlar
Şimali Vidzeme Biosfer Qoruğu

**Şimali Vidzeme Biosfer Qoruğu** () — Vidzemenin tarixi bölgəsində yerləşən, Latviyadakı yeganə qorunan təbii bölgə. Estoniya ilə sərhəd boyunca uzanır

Qoruğa bir çox müxtəlif təbii və yarı təbii yerlər daxildir. İbtidai və ənənəvi landşaftların geniş ərazilərini əhatə edir. Əraziyə 25 təbiət qoruq, bir təbiət parkı və iki dəniz qorunan ərazisi daxildir. Şimali Vidzeme Biosfer Qoruğunun quru ərazisinin yarıdan çoxu meşələr və bataqlıqlar ilə örtülmüşdür. Buradakı 28 qorunan ərazidən 20-si meşələrin və bataqlıqların qorunması üçün nəzərdə tutulub.

Şimali Vidzeme Biosfer Qoruğu ecazkar təbii dəyərləri ilə turistlər üçün cəlbedicidir. Buna mənzərəli Burtnieks gölündən tutmuş 95 kilometrlik məsafədə uzanan və Baltik dənizində bitən Salaca çayını göstərmək olar.

## Tarixi
1990-cı ildə Latviya hökuməti mövcud biosfer qoruğunun sərhədləri daxilində Şimal Vidzeme Regional Ətraf Mühitin Mühafizəsi Kompleksini qurdu. Salaçqrivada bir idarə təşkil olundu. Ölkənin ilk biosfer qoruğunun təşkili üçün fəal planlaşdırmaya başlanıldı. Layihə iddialı idi, çünki yeni konservasiya sahəsi bir neçə şəhər, sənaye və infrastruktur obyektləri də daxil olmaqla Latviyanın ümumi ərazisinin təxminən 6% -ni əhatə etdirdi.

Şimali Vidzeme Biosfer Qoruğu rəsmi olaraq 11 dekabr 1997-ci ildə quruldu və 1997-ci ildən bu yana YUNESKO-nun İnsan və Biosfer Proqramının bir hissəsi olaraq beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır. Ümumdünya Biosfer Qoruğu Şəbəkəsinin bir hissəsidir.

Əvvəlcə mərkəzi idarəetmə Salaçqriva şəhərinin sahilə yaxın ərazisində yerləşən və bərpa olunan tarixi binada yerləşirdi. Heyət 11 nəfərdən ibarət idi. Bəzi işçilər geniş ehtiyatın digər ərazilərində yerləşdirilmişdi. 2009-cu ildən biosfer qoruğunun idarəsi Latviya Təbiəti Mühafizə Agentliyinə daxil edilmişdir. 2011-ci ildə Latviya Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinin rəhbərliyinin növbəti yenidən təşkili baş verdi. Vidzeme regional rəhbərliyinə Qauya Milli Parkı, Şimal Vidzeme Biosfer Qoruğu və qorunan landşaft əraziləri, qoruqlar və s. kimi böyük ərazilər daxil idi.

2011-ci ildən 2013-cü ilə qədər biosfer qoruğunun idarə olunmasına birbaşa cavabdeh olan bir işçi yox idi. 2013-cü ildə isə biosfer qoruğunun əlaqələndiricisi vəzifəsi təsis edilmişdir.

Məsləhət Şurası yerli bələdiyyələri, dövlət qurumlarını və QHT-ləri təmsil edən 24 üzvdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Planning and Management of a Biosphere Reserve 
* Ziemeļvidzemes biosfēras rezervāts
* North Vidzeme Biosphere Reserve
* Latvia — Case study area North Vidzeme Biosphere reserve 
* Sustainable Tourism Development in the North Vidzeme Biosphere Reserve
* unesco.org — Biosphere Reserve Information — Latvia — NORTH VIDZEME
Yusif mirzə (Qaraqoyunlu)

**Mirzə Yusif** (vəfatı ) Qaraqoyunluların son sultanı.

## Cahan şahın dövründə
Mirzə Yusif Cahan şahın oğlu idi. 1464-cü ildə böyük qardaşı Pirbudağın qiyamından sonra Fars valisi təyin edildi.   Ancaq 11 noyabr 1467-ci ildə Çapaqcur döyüşündə Uzun Həsən tərəfindən tutuldu və kor edildi.

## Səltənəti
1468-ci ildə Cahan şahın əmir-ümərası və vəziri Pirəli bəy Baharlı tərəfindən sultan elan edildi.  Tezliklə Sultanəli (Həsənəlinin oğlu) və Ağqoyunluların rəqib şahzadəsi Mahmud bəy (Qara Osmanın oğlu) ilə birləşdi.   Luristanda bir sıra hərbi uğurlar əldə etdilər.  Ancaq tezliklə Uzun Həsən tərəfindən məğlub edildi və 1469-cu il 22 oktyabrda Uzun Həsənin oğlu Uğurlu Məhəmməd tərəfindən öldürüldüyü Şiraz şəhərinə çəkildi. Pirəli bəy Baharlı isə Həsən Bayqaranın sarayına qaçdı.

## Ailəsi
Qızı Xədicə bəyim Əlvənd Mirzənin oğlu Pirqulu bəylə evləndi.  Onların nəvəsi Sultanqulu Qütbülmülk daha sonra Qütbşahlar sülaləsini əsasını qoydu.

## İstinadlar
Serbiyada bolqarlar

**[[Serbiya]]da [[bolqarlar]]** — rəsmi olaraq tanınan milli azlıq statusuna malikdirlər. 2011-ci ildə ölkədəki bolqarların sayı 18 543 nəfərə çatırdı. Əksəriyyəti Bosileqrad və Dimitrovqrad şəhərlərində yaşayır.

## Demoqrafik məlumatlar
Bolqarlar 1948-ci ildən bəri Yuqoslaviyada və Serbiyada siyahıyaalmada qeyd olunur.

* 1948: 59 472
* 1953: 60 146 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 59 166)
* 1961: 58 494
* 1971: 53 800 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 49 942)
* 1981: 33,455 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 35,269)
* 1991: 26,698 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 25 408)
* 2002: 20,497 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 16 459)
* 2011: 18 543 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 13 337)
2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən Serbiyada bolqarlar ölkənin cənub-şərqindəki Bosileqrad və Dimitrovqrad şəhərlərində məskunlaşmışlar. Burada 18.543 etnik bolqar yaşayırdı: 5.839 Bosileqradda (ümumi əhalinin 71,9%), 5 413 bolqar isə Dimitrovqradda yaşayır (əhalinin 53,5%). Bolqarlar pravoslavlığı məzhəbində ediqad edir. Bosileqrad və Dimitrovqradın yerləşdiyi dağlıq bölgələrdə demək olar ki, müsəlman yoxdur. Bolqar keşişlərinin sayının az olması səbəbindən bolqarların bəziləri Serb Pravoslav Kilsəsinə gedir. Həm Bosileqrad və Dimitrovqrad şəhərlərində kilsələr var. Onlardan ən qədimi XI əsrə aiddir. Yerli xalq Serbo-Xorvat dilinin "Torlak ləhcəsi" ilə xarakterizə olunur. Müasir Serbiya, Bolqarıstan və Şimali Makedoniya ərazilərinin qovşağında yaşayan bu qrup özlərini torlaklar adlandırır və torlak ləhcəsində danışırlar.

## Tarixi
Osmanlıların Balkanları fəth etməsindən əvvəl Bizans İmperiyası, Bolqarıstan Krallığı və Orta əsrlər Serbiyasının qarşıdurması nəticəsində bölgənin sərhədləri daim dəyişirdi. Torlaklar yerli sakinlərdən ayrı bir xalq olaraq fərqlənmədilər. Torlak ləhcəsindəki ilk yazılı mənbə, Pirotdan olan rahib Kirill Yivkoviçin müəllifi olduğu və 1762-ci ilə aid edilən Temskiy monastırından olan bir əlyazmadır. O, bu yazını öz sözləri ilə adi bolqar dilində yazılmışdır.

## Tanınmış şəxsləri
* Elena Bolqarskaya — Serbiya kralı və çar Stefan Duşanın həyat yoldaşı (1355–1356)
* Qriqori Çamblak (1365–1420) – orta əsr yazıçısı, Kiyev və bütün Rusiyanın metropoliti

## İstinadlar
Şantun

**Şantun** (, ; pinyin: Shāndōng; Wade-Giles: Shan-tung) — Çinin şərq sahilində bir vilayyətdir.
Şantun Çincə "dağın şərqi" anlamına gəlir. Bölgə bu adı Tayhan dağlarının (太行山) şərqində yer alması səbəbi ilə almıştır.
Şantun 92 milyonluq əhalisi ilə Çinin Henan vilayyətindən sonra ən kütləvi ikinci vilayyətidir. Kon Fun Çyının məmləkəti Çufu bu bölgədə yerləşir.

## İstinadlar
Viktoriya Dauyotite

**Viktoriya Dauyotite** (; ) — Litva ədəbi tənqidçisi.

## Bioqrafiyası
1971-ci ildən bəri işlədiyi Vilnüs Universitetini bitirib. 1975-ci ildən Litva Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Emlər doktoru, Vilnüs Universitetinin professoru, Litva Elmlər Akademiyasının ekspert üzvüdür. Milli Mükafat laureatı (1993), "Razılıq" mükafatının ("Santarvės premija", 1996) sahibidir.

Litva Böyük Hersoqu Qyadiminas ordeni ilə təltif edilmişdir (2002). Yurgis Baltruşaytis adına Rusiya-Litva Əməkdaşlıq Fondunun üzvüdür.

## Fəaliyyəti
Məktəblər və ali təhsil müəssisələri üçün bir çox dərsliyin, ədəbiyyat nəzəriyyəsi, Litva poeziyası, Yurqis Baltruşaytis, Salome Neris, Yanin Diaqutite, Yustinas Martsinkeviçin tərcümeyi-halı, bioqrafiyası və fəaliyyəti, qadın ədəbiyyatına dair monoqrafiyaların müəllifidir. Litva nəsr şeirləri (1987), seçilmiş əsərlər, məktublar, Vinsas Putinas (1982), Moteyus Qustaytis (1984), Salomei Neris (1994; 1999), Marselius Martinaytis (1998) və s. digər nəşrlər.

## Kitabları
* Jurgis Baltrušaitis: (monografija). Vilnius, 1974.
* Lyrikos teorijos pradmenys (mokymo priemonė aukštosioms mokykloms). 1984.
* Lietuvių filosofinė lyrika. Vilnius, 1977.
* Kas tu esi, eilėrašti? Vilnius: Vaga, 1980.
* Yurgis Baltruşaytis: monoqrafik oçerk. Vilnüs, 1983.
* Janina Degutytė (monografinė apybraiža). Vilnius: Vaga, 1984.
* Lyrikos būtis. Vilnius: Vaga, 1987.
* Lietuvių eilėraštis proza. 1987.
* Vinco Mykolaičio-Putino lyrika. Vilnius, 1988.
* Tautos žodžio lemtys. XIX amžius. Vilnius, 1990.
* Moteriškosios literatūros epistema. 1991.
* Moters dalis ir dalia. Vilnius, 1992.
* Su Jurgiu Baltrušaičiu. Vilnius: Regnum, 1994.
* Salomėjos Nėries ruduo. 1995.
* Lyrika mokykloje. 1995.
* Janina Degutytė. Atsakymai. 1996.
* Kalbos kalbėjimas. Vilnius: Regnum, 1997.
* Šatrijos Raganos pasaulyje: gyvenimo ir kūrinių skaitymai. Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 1997.
* Trys sakiniai. Kaunas: Šviesa, 1997.
* Tekstas ir kūrinys. Vilnius: Kultūra, 1998.
* Prilenktas prie savo gyvenimo. 1998.
* Salomėja Nėris: gyvenimo ir kūrybos skaitymai. Kaunas: Šviesa, 1999 (Gyvenimas ir kūryba; 43)
* Kultūros šalys ir nuošalės. Vilnius, 2000.
* Literatūros filosofija. Vilnius, 2001.
* Parašyta moterų. Vilnius, 2001.
* Sakiniai: esė. Vilnius: Tyto alba, 2002.
* Literatūros fenomenologija. Problematikos kontūrai. 2003.
* Raštai ir paraštės. Apie Justino Marcinkevičiaus kūrybą. 2003.
* Salomėja Nėris: fragmento poetika. Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2004.
* Mažoji lyrikos teorija. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2005.
* Perrašai: eiliuoti tekstai. Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 2005.
* Žmogus ir jo kalnas: apie monsinjorą Kazimierą Vasiliauską: asmenybės fenomenologija. Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2005.

## İstinadlar

## Mənbə
* Дауётите-Пакярене Виктория
* Viktorija Daujotytė-Pakerienė
Çusovaya çayı

**Çusovaya** (yuxarı axarlarında — Gündüz Çusovası) — Orta Uralda çay. Kama çayının sol qolu. Rusiyanın Perim diyarından, Sverdlovski və Çelyabinsk vilayətlərindən axır. Çayın özəlliklərindən biri odur ki, o Ural dağlarının şərq yamaclarından başlanğıcını götürür, silsiləni kəsib keçir və qərb yamacları boyu axır.

Çayın sahilləri çox mənzərəlidir. Çusovaya çayı Uralın ən populyar turizm obyektlərindən biridir. Çayın bəzəyi onu əhatə edən qayalardı. Qayalar çayın Ural dağlarını kəsib keçdiyi ərazidə üstünlük təşkil edir.

## Ümumi məlumat
Çayın uzunluğu — 592 km-dir. (Çelyabinsk vilayətində — 20 km, Sverdlovsk vilayəti — 377 km, Perim diyarında — 195 km). Sutoplayıcı hövzəsi 23 000 km²-dir. Orta meyillik 0,4 m/km-dir. Hövzənin dəniz səviyyəsindən orta hündürlüyü 356 metrdir.

Çay öz başlanğıcını Çelyabinsk vilayətinin şimalındakı bataqlıq ərazidə yerləşən Böyük Çusov gölündən götürür (399 metr). Çay göldən çıxdıqdan sonra şimala doğru axır. 45 km-dən sonra Qərbi Çusovaya çayı ilə birləşir. Daha sonra çay Ural dağlarının şərq yamacları ilə 150 km şimala doğru axır. Bu bölgədə çayın eni 10–13 metr arasında dəyişir.

Orta axarlarda çay dərəsi ensizləşir, yamacları kanyona bənzər xarakter alır. Paleozoy yaşlı süxurların kəsib keçən çay sahillərində böyük qayalıqlar formalaşdırır. Qayaların hündürlüyü 10–115 metr arasında dəyişir. Sahil boyu bu qayalar 30–1500 metrə yaxın uzana bilir. Çayın keçdiyi bu ərazidə karst prosesləri geniş yayılmış və mağaralar üstünlük təşkil edir.

Aşağı axarlarında çay düzənlik xarakteri daşıyır. Çayın sürəti zəifləyir. Yatağı bəzən 300 metrə qədər genişlənir. Çay Kama su anbarına tökülür. Su anbarı tam dolan zaman çayın mənsəbi 125 km məsafəyə qədər su anbarının suyu ilə dolur.

## İstinadlar
Bren (yüngül pulemyot)

**Bren** (ingiliscə tam adı Bren Light Machine Gun) — Çexoslovakiya və İngiltərənin birlikdə istehsal etdiyi yüngül pulemyotdur. 1938-ci ildə xidmətə qəbul edilmiş və 1958-ci ildə xidmətdən kənarlaşdırılmışdır. Bənzər versiyası olan L4 hələ də Böyük Britaniya tərəfindən istifadə olunur. 550 metrlik effektiv mənzilə malik Bren kifayət qədər yüngül silahdır. Bu silah .303 British
7,92×57 mm Mauser (İkinci dünya müharibəsi dövründə Çin üçün) və 7,62×51mm NATO (İkinci dünya müharibəsindən sonra) tipli güllələrdən istifadə etmişdir. 1938–1966-cı illərdə ümumi olaraq 5,400,000 ədəd istehsal edilmişdir. İkinci dünya müharibəsi, Ərəb-İsrail müharibələri, Birinci Hindçin müharibəsi, Süveyş böhranı, Vyetnam müharibəsi, Folklend müharibəsi kimi bir çox müharibələrdə müxtəlif tərəflər tərəfindən istifadə edilmişdir.

## İstifadəçilər
# İrlandiya Müdafiə Qüvvələri
# Nepal Ordusu
# Polşa (İkinci dünya müharibəsi dövründə)
# Seylan Ordusu
# Hindistan Ordusu
# Demokratik Yunan Ordusu (Yunanıstan vətəndaş müharibəsi dövründə)
# Kanada Ordusu
# İngilis Ordusu (İkinc Dünya müharibəsi dövründə)

## İstinadlar
Bir millətin doğuşu (film, 1915)

**Bir millətin doğuşu** (org. The Clansman adlanır) — 1915-ci il istehsal edilmişdir. Amerikan səssiz epik dram filmidir. D. W. Griffith tərəfindən istehsal edilmiş və baş rolda Lillian Giş rol almışdır. Ekran əsəri romandan götürülmüş və Tomas Dixon Jr tərəfindən səhnələşdirilmişdir. Griffith, ssenarisini Frank E. Woods ilə birlikdə yazmış  və filmi Harry Aitken ilə birlikdə istehsal etmişdir.
Onun süjeti, qismən fantastika və qismən tarix, Con Uilks But tərəfindən Abraham Linkolnun öldürülməsi və bir neçə il ərzində Vətəndaş Müharibəsi və Yenidənqurma dövrlərində iki ailənin - Birlik tərəfdarı (Şimali) Stounmenlər və tərəfdarlarının münasibətlərini əks etdirir. -Konfederasiya (Cənubi) Camerons. O, əvvəlcə fasilə ilə ayrılmış iki hissədə nümayiş etdirildi və orkestr üçün musiqi notuna malik ilk Amerika istehsalı film idi. O, yaxından çəkilişlər və sönük görünüşlərə öncülük etdi və o, minlərlə kimi görünmək üçün hazırlanmış yüzlərlə əlavə (başqa bir ilk) ilə diqqətlə hazırlanmış döyüş ardıcıllığını ehtiva edir.
## İstinadlar
Maqazin (silah hissəsi)

**Maqazin** — tapança, tüfəng, avtomatik silah, yüngül pulemyot, avtomatik snayper tüfəngi kimi odlu silahın güllələrini atəşə hazır vəziyyətdə saxlayan bir cihazdır. Silahın xüsusiyyətlərinə görə 7, 9, 14 və s. növləri mövcuddur. Sinə-sinəyə həyata keçirilən küçə döyüşlərində istifadə olunan qısa lüləli 9&nbsp;mm çaplı Stenlərin maqazinləri 32 sm uzunluğundadır və fleuber mərmi atan kiçik kalibrli yivli-setli tüfənglərinki isə daha yüksək tutuma malikdir.
Vampirlər (film, 1915)

**Vampirlər** (org.Les Vampires) — Louis Feuillade tərəfindən yazılmış və rejissoru olduğu 1915-16 Fransız səssiz cinayət serialı filmidir.

## İstinadlar
Dözümsüzlük (film, 1916)

**Dözümsüzlük** — D. W. Griffith-in rejissoru olduğu 1916-cı il epik səssiz filmi.

## İstinadlar
Qırılan çiçəklər (film, 1936)

**Qırılan çiçəklər** — 1936-ci il istehsalı İngilis dram filmidir. John Brahm'ın rejissorluğu ilə və Emlyn Williams, Artur Margetson, Basil Radford və Edith Sharpe'nin rolları ilə çəkilib. Bernard Vorhaus həm rejissor həm də texniki nəzarətçi idi.

## İstinadlar
Yüngül pulemyot

**Yüngül pulemyot** — bir əsgər üçün köməkçiyə ehtiyac olmadan daşımaq və istifadə etmək üçün hazırlanmış bir silahdır. Ümumiyyətlə cəbhə ərazilərində piyada dəstəyi üçün istifadə olunur. Yüngül pulemyotlar normal silah və ya taktiki vasitə kimi də təsvir edilə bilər.

İlk yüngül pulemyot, Birinci Dünya müharibəsi əsnasında ingilislərin piyada əsgərlərə dəstək məqsədilə istehsal etdikləri Lewis pulemyotu idi. Müharibənin sona çatması ilə müəyyən kiçik zonalarda və modern piyada dəstələrinin təcili olaraq ehtiyac duyduğu ərazilərdə istifadə olunmağa başlanmışdır. Yüngül pulemyotlar hərəkət halında və ya belə söykənərək istifadə edilə bilinsə də, bu çox da lazım olmamışdır. Adətən ayrıc dəstəyi ilə üzü üstə vəziyyətdə istifadə olunurdu. Brengun və ya BAR kimi yüngül pulemyotlarda bir bəslənmə darağı vardır. MG 34 və s. pulemyotlar həm daraq, həm də mayonla qidalanırdı. Müasir yüngül pulemyotlar daha kiçik çaplı və daha çox güllə atma prinsipi əsasında hazırlanmışdır. Rusiya istehsalı olan RPK kimi bəzi yüngül pulemyotlar, daha uzun bir darağı AK-47 standart piyada silahına birləşdirərək və istiliyə qarşı daha qalın bir lülə montaj edilərək yaradılmışdır.

## Ədəbiyyat siyahısı
*
Yerin duzu (film, 1954)

**Yerin duzu** — 1954-cü ildə Maykl Vilson tərəfindən yazılmış, Herbert J. Bibermanın rejissoru olduğu və Paul Jarrico tərəfindən hazırlanan Amerika dram filmi. Kommunist siyasətinə qarışdıqlarına görə Hollywood quruluşu tərəfindən qara siyahıya alınmışdır.

## İstinadlar
Peter Handke

**Peter Handke** () — avstriyalı Nobel mükafatı laureatı, dramaturq, tərcüməçi, şair, kino rejissoru və ssenaristdir. 2019-cu ildə Handke "linqvistik fərasəti ilə insan təcrübəsinin periferiyasını və spesifikliyini ortaya çıxardan təsirli əsərlərinə görə" Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görüldü.

1960-cı illərin sonlarında *Publikumsbeschimpfung* (Tamaşaçılara narahatlıq ) pyesi və *Die Angst des Tormanns beim Elfmeter* romanı (Qapıçının penaltı narahatçılığı) kimi əsərlərinə görə tanındı. Anasının 1971-ci  ildəki intiharından təsirlənərək onu *Wunschloses Unglück* (Biganə kədər) adlı əsərində canlandırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Aya səyahət (film, 1902)

**Aya səyahət** () — Jorj Melyesin rejissoru və ssenaristi olduğu 1902-ci il istehsalı Fransız filmidir. Film, Jül Vernenin eyniadlı əsərindən ilhamlanıb.Film beynəlxalq səviyyədə, xüsusən də Amerika Birləşmiş Ştatlarında uğur qazandı. Onun qeyri-adi uzunluğu, qeyri-adi dəstləri, innovativ xüsusi effektləri və hekayə danışmağa diqqəti digər kinorejissorlara və nəhayət, bütövlükdə povest kinosunun inkişafına nəzərəçarpacaq dərəcədə təsir etdi. Alimlər, filmin patafizik və antiimperialist satiradan geniş istifadə edilməsini, həmçinin onun sonrakı kinorejissorlara təsirini və Fransız teatr məktəbi daxilində bədii əhəmiyyətini qeyd ediblər.

Méliès kino sənayesini tərk etdikdən sonra film unudulsa da, 1930-cu illərdə Méliès kino tarixindəki əhəmiyyəti kinosevərlər və tənqidçilər tərəfindən tanınmağa başlayandan sonra yenidən geniş müzakirə olundu. Filmin əl ilə çəkilmiş orijinal surəti 1993-cü ildə aşkar edilib və 2011-ci ildə bərpa edilib.
Méliès tərəfindən idarə edilən yüzlərlə film arasında Aya Səyahət ən məşhuru olaraq qalır və mərminin Ayın gözünə düşdüyü an, kinematoqrafiya tarixində ən simvolik və tez-tez istinad edilən kadrlardan biri olaraq qalır. Kino tarixində ilk elmi fantastika filmi və eyni zamanda tarixin ən təsirli filmlərindən biri hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
RPK

**RPK** (rom: **R**uçnoy **P**ulemyot **K**alaşnikov, rus: Ручной пулемёт Калашникова (Az: Əllə Kalaşnikov avtomatı) 7,62×39&nbsp;mm çaplı Sovet dizaynlı manqalara dəstək məqsədilə hazırlanmış yüngül pulemyotdur. Mixail Kalaşnikov tərəfindən 1959-cu ildə AKM ilə birlikdə hazırlanmışdır. 7,69×39&nbsp;mm kalibrdəki RPD çoxməqsədli pulemyotunun yerinə hazırlanmışdır. Hələ də aralarında Rusiyanında olduğu keçmiş sovet respublikaları, o cümlədən şərq bloku, Afrika və bəzi Asiya silahlı qüvvələri tərəfindən istifadə edilməyə davam edir. Polşa bunu 1974-cü ildə əldə etdi və hava-desant qoşunları, kəşfiyyat və xüsusi əməliyyat bölmələri tərəfindən istifadə olunur. RPK hazırda Rusiyanın icazəsi ilə Bolqarıstan və Rumıniya tərəfindən lisenziyaya əsasında istehsal olunur. Türkiyə Silahlı Qüvvələri də bu silahdan istifadə edənlər sırasındadır. Digər pulemyotlardan daha yüngül və keyfiyyətlidir.

Ayrıca olaraq sökülməsi və yığılması ilə AK seriyalı avtomatları ilə eynidir. Qısaca olaraq AKM-in fərqli modelidir.

İstifadə etdiyi sursat aşağıdakı kimidir:
*7.62x39 mm (*RPK, RPKS*)
*5.45x39 mm (*RPK-74, RPKS-74*)

Atış sürəti dəqiqədə 600 mərmi, İlk çıxış sürəti 745 m/s (*RPK, RPKS*)  960&nbsp;m/s (*RPK-74, RPKS-74*) təşkil edir. Doldurulma sistemini 30,40,45,50 mərmilik qutu, ya da 70,75 mərmilik dairəvi disk təşkil edir.

## Növləri
*RPKN
*RPKS
*RPKSN
*RPK-74
*RPK-74N
*RPKS-74
*RPKS-74N

## Dizayn detalları

*Çəki: 4.8 kq (RPK); 5.1 kq (RPKS); 4.7 kq (RPK 74); 4.85 kq (RPKS-74)
*Uzunluq: 1,040&nbsp;mm (RPK, RPKS); 820&nbsp;mm qatlanan qol ilə (RPKS)
*Lülə uzunluğu: 590&nbsp;mm
*Sursat: 7,62×39&nbsp;mm (RPK, RPKS); 5,45×39&nbsp;mm (RPK-74, RPKS-74)
*Kalibr: 7.62
*Atış sürəti: 600 mərmi/dəqiqə
*Təsirli mənzil: 100 m ilə 1,000 m arasında

### Xüsusiyyətləri və işləmə mexanizmi
RPK AKM əsaslı avtomatdır. Eyni texniki xüsusiyyətlər ilə işləyir, 7.62x39 mm-lik güllələrdən istifadə edir. Atış sayı əvvəlki AKM növlərindən daha yüksəkdir. Bir-birinə qarışan AKM və RPK hissələri diqqətəlayiqdir.

RPK-nın ehtiyaclarına cavab verir: sursat, maqazin, ehtiyat maqazin, silahın üstündə yoxdursa təmizləmə dəsti, xidməti yağ.
Bir Pesimistin Gözyaşları

***Bir Pesimistin Gözyaşları*** () — 6 iyun 2003-cü ildə tamamlanan və 3 aprel 2004-cü ildə yayımlanan Sagopa Kajmerin dördüncü studiya albomu. Onların qeydiyyatı 2002-ci ildə başlamış və 2003-cü ildə başa çatmışdır. 2 hissədən ibarətdir: Birinci CD "Melanxolik Damlalar", ikincisi isə "Qaranlıq damlalar" dır. Bütün mahnıların sözləri Sagopa Kajmerə aiddir. Albomda Kolera, Fuchs, Toolz, Mista Brown, Kasırgа, DJ Funky C kimi adlar da yer aldı.

## Trek siyahısı

## Həmçinin bax
SEATO

Cənub-Şərqi Asiya Müqaviləsi Təşkilatı, qısa adı SEATO, ABŞ-nin rəhbərliyi altında beynəlxalq kollektiv müdafiə üçün yaradılan SEATO Cənub-Şərqi Asiya ölkələri və burada maraqları olan 8 ölkənin iştirakı ilə yaradılmışdır. Məqsəd Cənub-Şərqi Asiyanı kommunizmə qarşı, xüsusən də Çinə qarşı güclü etmək olmuşdur. Təşkilat 1954-cü ilin sentyabr ayında yaradılmışdır. Təşkilata Filippinin paytaxtı olan Manila şəhərində yaradıldığı üçün Manila Təşkilatı da deyilirdi.

## Üzvləri

*
*
*
* (Şərqi Pakistan, indiki Banqladeş daxil)
*
*
*
*

### Təşkilat tərəfindən qorunan dövlətlər

*Cənubi Vyetnam
*
Kollektiv müdafiə

Kollektiv müdafiə və ya Hərbi blok  - dövlətlərin siyasi, hərbi, iqtisadi və digər hərəkətlərinin inteqrasiyasını təmin edən, ümumi məqsədə çatmağa yönəlmiş hərbi-siyasi ittifaq formasıdır. Ümumiyyətlə sülh dövründə təşkil olunur. Daha yüksək səviyyədə təşkil olunmuş idarəedici və işçi orqanlara, müştərək silahlı qüvvələrə və idarəetmə sisteminə malik olurlar.
MG 34

**MG 34** (Maschinengewehr 34) — Almaniya istehsalı olan hava soyutmalı, yüngül/orta səviyyəli pulemyotdur, ilk dəfə 1934-cü ildə istehsal edilmiş və 1935-ci ildə xidmətə qəbul edilmiş və 7.92 mm-lik Mauzer döyüş sursatından istifadə etmişdir.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra klassik, ləng və ağır Maksim mitralyozlarına alternativ olaraq, Alman mühəndisləri yüngül yüksək atəş gücünə malik olan MG 42 və MG 34-ün ilk modeli olan MG 15 pulemyotunun istehsal etdilər. MG 15-in inkişafı ilə 1935-ci ildə gözlənilən MG 34 ağır pulemyotu istifadəyə verildi. MG-34 asanlıqla daşınır və psixoloji cəhətdən düşməni lərzəyə salırdı. 1942-ci ilə qədər piyada və tanklarda istifadə edilən MG 34-lərin istifadəsi 1942-ci ildən yalnız tanklarla məhdudlaşdırıldı və istehsalı dayandırıldı. 1942-ci ildən başlayaraq MG 42 istehsal olunmağa və istifadəyə başlanıldı.

## İstinadlar
İvan Simoniç

Qraf **İvan Osipoviç Simoniç** (; ) — rus hərbçisi və diplomatı.

## Həyatı
Dalmasiyanın Şönbrunn müqaviləsi (1809) çərçivəsində Fransaya birləşdirilməsindən sonra Napoleon qüvvələrinə qoşuldu və 1812-ci ildə Korsika batalyonunun kapitanı olaraq Rusiyaya qarşı kampaniyada iştirak etdi. Krasnoye döyüşündə əsir altına alındı və Kazan şəhərinə yaşamağa göndərildi. 1814-cü ildə imzalanan Paris sülh müqaviləsi vətəninə qayıtmağı mümkün etdi, lakin bu zaman Dalmasia Avstriyanın bir hissəsi oldu və Simoniç Avstriya sarayına xidmət etmək istəmədiyindən, Rusiyaya qoşunlarında xidmət etmək üçün müraciət etdi.

1816-cı ildən Kremençuq piyada alayının kapitanı oldu, 1818-ci ildə mayor rütbəsinə qaldırıldı və Qafqazdakı cəbhə alaylarından birinə təyinat aldı. 1822-ci ildən gürcü qrenader alayının batalyonunun komandiri, 1825-ci ildən bu alayın komandiri, yəni podpolkovnik rütbəsində çalışırdı. 1822-ci ildə acarlara qarşı kampaniyada iştirak etmişdir, Rus-İran müharibəsi zamanı 1826-cı ildə baş tutan Yelizavetpol döyüşündə iştirak etdi və buna görə IV dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni ilə təltif edildi. Burada sol ayağından ağır yaralanmışdır. Öz alayı ilə birgə 1827-ci il İran yürüşü və 1828–1829-cu illər rus-türk müharibəsində iştirak etmişdir.

1830-cu ildə rütbəsi general-mayora qədər qaldırıldı.

1832-ci ildə İranın səlahiyyətli naziri təyin edildi. 1838-ci ildə Məhəmməd şahın şəxsi komandanlığı altında fars qoşunları tərəfindən mühasirəyə alınan Herat şəhərinin yaxınlığında döyüşdə məsləhətçi kimi iştirak etmişdir. Elə həmin il İrandan geri çağrıldı.

Polşa çarlığının canişi İvan Paskeviç Simoniçi İvangorod qalasının komendantı təyin etdi.

1843-cü ildə general-leytenant rütbəsinə qaldırıldı.

## Ailəsi
Amilaxvarı gürcü knyaz soyundan olan Anna Atarovna ilə evliliyindən iki oğlu Konstantin və Nikolay və qızı Yelena (knyaz P. P. Qolitsinə ərə getmişdir) oldu.

## Müəllifliyi
1829-cu il Tehran hadisələri, Qriboedovun ölümü və İran müharibəsi ilə bağlı qeydləri əks etdirən xatirələrin müəllifi:

* 
* Персидская война. Кампания 1826 года, из записок графа Симонича // Кавказский сборник. Т. 22, 1901.

## Ədəbiyyat
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İvan Osipoviç Simoniç
* Simoniç İ. O. QEYDLƏR
* Simoniç İ. O. səlahiyyətli nazirin xatirələri
Xuraman İsmayılova

**Xuraman İsmayılova** (tam adı:*Xuraman İsbi qızı İsmayılova*; ) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (2008), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (2002) və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1998), kitabxanaçı, biblioqraf.

## Həyatı
Xuraman İsmayılova 5 oktyabr 1958-ci ildə Bərdə rayonunun Mollalı kəndində müəllim ailəsində anadan olub. 1974-cü ildə Mollalı kənd orta məktəbini bitirib. 1979-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin Kitabxanaçılıq fakültəsini bitirdikdən sonra təyinatla M.F.Axundzadə adına Azərbaycan Milli kitabxanasına göndərilib.

## Fəaliyyəti
### Əmək fəaliyyəti
Xuraman İsmayılova M.F.Axundzadə adına Azərbaycan Milli Kitabxanasında kitabxanaçı-biblioqraf, bölmə müdiri və şöbə müdiri vəzifələrində işləyib.

1998-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 2002-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi adına layiq görülmüşdür.

AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasında bölmə rəhbəri vəzifəsində çalışıb. 3 iyun 2020-ci ildə Mərkəzi Elmi Kitabxanaya direktor müavini təyin olunub.
### Kitabları

* 1998 — "Həsrət" (1998) 
* 2000 — "Qəribəm bu dünyada"
* 2001 — "Dünya mənsiz darıxacaq"
* 2002 — "Tənha yollar yolçusu"
* 2002 — "Duyğuların üsyanı"
* 2004 — "Qarabağım qəm ocağım"
* 2006 — "Könlüm Qarabağdadı"
* 2007 — "Yaddan çıxmaz Qarabağ.Metodik tövsiyə"
* 2007 — "Hüseynbala Mirələmov. Biblioqrafik göstərici"
* 2008 — "Anasız qalan dünyam"
* 2011 — "Ürəyimdən keçənlər"
* "Bərdə və bərdəlilər. Biblioqrafik məlumat kitabı" (2010)
* 2011 — "Zəlimxan Yaqub. Biblioqrafik göstərici" 
* 2012 — "Quba və qubalılar. Biblioqrafik məlumat kitabı" 
* 2015 — "Qətiyyətli insan: Sahib Sailov. Publisistik oçerk"  kitablarının və 100-dən artıq elmi-publisistik məqalənin müəllifidir.
* 2015 — Vətəndaş alim, ziyalı (akademik Bəkir Nəbiyevin 85 illiyinə) Biblioqrafik soraq kitabı (həmmüəllif)
* 2016 — "Qobustan". Biblioqrafik göstərici
* 2018 — "Sətirlərdə bitən ömür" 
* 2019 — Ziyad Əliabbas oğlu Səmədzadə. Biblioqrafik göstərici (həmmüəllif)
* 2022 — Şuşa-270. Biblioqrafik göstərici
* 2023 — Görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyev. Biblioqrafik göstərici
* 2023 — Qərbi Azərbaycan. Biblioqrafik göstərici
* 2023 — Xuraman İsbi qızı İsmayılova (65 illiyinə həsr olunub). Biblioqrafik göstərici (həmmüəllif)
* 2025 — Mərkəzi Elmi Kitabxananın 100 illik salnaməsi. Biblioqrafik göstərici (həmmüəllif)
* 2025 — Azərbaycan Konstitusiyası və Suverenlik. Biblioqrafik göstərici 
* 2025 — Mərkəzi Elmi Kitabxananın inciləri / Xuraman İsmayılova
* 2025 — Mərkəzi Elmi Kitabxananın nəşrləri. Biblioqrafik göstərici (həmmüəllif)

## Mükafatları
* (2001) "XXI əsrin tanınmış ziyalısı" beynəlxalq diplomu; 
* (2007) AKİVİHİ tərəfindən "Vətən", (2006) "Məhsəti" mükafatları;
* (2008) Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi;
* (2013) Azərbaycanın Respublikasının "Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nişanı;
* (2016) Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.

## İstinadlar
MG 42

**Maschinengewehr** () — Almaniya istehsalı pulemyot tapança. 1942-ci ildə istehsal edilmişdir. Müharibə tarixçilərinin əksəriyyətinə görə ən yaxşı silah dizaynlarından biridir. 7.92&nbsp;mm-lik güllələrdən istifadə edirdi. Atış sürəti baxımından bir yüngül pulemyotun əldə edə biləcəyi ən yüksək sürətə (1500 mərmi/dəqiqə və ya 1800 mərmi/dəqiqə) çatmışdır. Bu silah MG 34-ün təkmilləşdirilmiş versiyasıdır. MG 42-nin istehsalı zamanı MG 34 ilə müqayisədə daha az poladdan istifadə olunmuşdur. Eyni zamanda, bir ədəd MG 34-ün istehsalı üçün 150 iş saatı tələb olunduğu halda, bir ədəd MG 42-nin istehsalı üçün bunun yarısı, yəni 75 iş saatı tələb olunurdu. Bütün bunlara əlavə olaraq, MGb34-dən daha yüksək atış sürətinə malikdir. Etibarlılıq, davamlılıq, dəqiqlik və istifadə rahatlığının bir yerdə olduğu nadir silahlar arasındadır. İkinci dünya müharibəsi dövründə 400.000-dən artıq MG 42 istehsal edilmişdir. Düşmən əsgərləri bunu **“[[Hitler]]in [[mişar]]ı”** adlandırırdılar. Bugünkü M60 modelləri bu pulemyot əsas nümunə götürülərək istehsal edilmişdir. Pulemyot paslanmayan poladdan hazırlanmışdır. Su, palçıq və torpaqdan təsirlənmirdi.

## Dizayn xüsusiyyətləri

Almanların əlindəki MG 34-lər istehsalının çətinliyi və atəş sürətinin aşağı olması səbəbindən ehtiyacı ödəmədi və bunun üçün MG 42-lərin dizaynına başlanıldı. Ümumiyyətlə, dizaynları MG34 ilə eynidır, lakin sürtüşdürmə dizaynı Edward Stecke (Edrld Shiteke) aiddir. MG 42 pulemyotunun dizaynı *“nə qədər çox güllə atsa, düşmənləri vurma şansı daha yüksək olar”* nəzəriyyəsinə görə hazırlanmışdır.

Konstruktoru Dr. Qrunov, istehsal miqdarı 400.000 ədəddən çox, uzunluğu 1.220&nbsp;mm, lülə uzunluğu 533&nbsp;mm, hündürlüyü 2,20 m, sursatı 7.92 x 57&nbsp;mm, kalibri 7,92mm, atış sürəti 1200-1500 mərmi/dəqiqə, effektiv mənzili 1.000 m olmuşdur.

Yüksək atəş sürəti sayəsində böyük düşmən dəstələrini sabit saxlamağı bacarırdi. Bipod ilə 11.57 kq ağırlığı sayəusjy 2 nəfərlik ekipaj tərəfindən daşınıb istifadəsi edilməsi mümkün olan yüngül pulemyot, 20.5 kq-lıq tripod konfiqurasiya sayəsində isə 3 nəfərlik bir qrup ilə daşınan və istifadə edilən ağır pulemyota çevrilirdi. Uzaqdan və ya periskopla atəşlənə bilər. 3 ilə 7 saniyəyə lüləsi, 25-30 saniyə arasında lülə və kilid yığımı dəyişdirilə bilər. Müharibədə müttəfiq əsgərləri MG-42 mövqelərinə hücum etmək üçün lülələrin dəyişdirilməsi anlarını gözləyirdilər.

Bu gün Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən istifadə edilən Rheinmetall MG3-lər bu pulemyotun 7.62&nbsp;mm-lik NATO güllələrindən istifadə edən versiyasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://perso.wanadoo.fr/histoire-militaire/infanterie/mg42.htm
* http://www.nazarian.no/wep.asp?id=163&group_id=13&country_id=120&lang=0
* Youtube'dan bir MG42 videosu
* Youtube'dan MG42 sökülüş videosu
MG

* MG Cars
* MG Motor
* MG 15
* MG 34
* MG 4
* MG 5
* MG 42
* .mg — Madaqaskarın internet kodu. 
*Rheinmetall MG3
Uzunbucaq

**Uzunbucaq qoruğu** () — Bolqarıstanın cənub-şərqindəki Stranca Təbiət Parkındakı beş qoruqdan biri olan UNESCO Biosfer Qoruğu. Qoruğu bəzən Lopuşna da adlandırırlar. Uzunbucaq 13 dekabr 1956-cı ildə təsis edilmiş və 1977-ci ilin martında YUNESKO-nun Biosfer Qoruğu Şəbəkəsinə daxil edilmişdir. Qoruq sahəsi 2529,6 hektardır (25.296 km²). Onun ərazisində bütün iqtisadi fəaliyyət növləri qadağandırи.
## Coğrafiya
Qoruq  Sarevo ucmasına daxil olan Kostya kəndi ilə Malko Tarnovo icmasına Slivarovo kəndi arasında yerləşir. Rezovsk çay vadisində, mənsəbdən təxminən 20 km məsafədə yerləşir. Relyef qeyri-bərabərdir. Burada vadinin eni 50 ilə 300 m arasında dəyişir.

İqlimi Qara dənizin yaxınlığına görə mülayim Aralıq dənizidir. Qışda orta aylıq temperatur 0 ° C-dən aşağı deyil (yanvar ayında 2-3 ° C). Torpaqları qəhvəyidir.
## Flora
Parkda damarlı bitkilərinin 651 növü yayılmışdır. Meşələrin 65% -i palıd, 30% -i isə fıstıqdır. Meşələrin yaşı 200-dən yuxarıdır.

Relik bitki növlərinə Quercus hartwissiana, Laurocerasus officinalis, Rhododendron ponticum, Daphne pontica, Ilex colchica, Hypericum calycinum, Vaccinium arctostaphylos, Pyrus elaeagrifolia, Mespilus germanica, Fritillaria pontica və s. daxildir.
## Fauna

Uzunbucağın faunası rəngarəngdir. Ən çox rast gəlinən məməlilər: çöldonuzu, çöl pişiyi, canavar, adi çaqqal, adi tülkü, porsuq, Avropa cüyürü, boz dovşan. Adi başaq 1930-cu illərə qədər qoruqda yaşayırdı sonradan isə yoxa çıxmışdır.

Quş növləri: adi sar, çöl sarı, kiçik xallı qartal, bildirçinçalan, adi balıqçıl, xallı qaratoyuq, baltadimdik, qara leylək və s.

Suda-quruda yaşayanlar və sürünənlər arasında adi quru qurbağası, göl qurbağası, çevik qurbağa, həmçinin yaşıl kərtənkələ, cılız koramal, adi qonurilan, Xəzər təlxəsi, kərtənkələyəbənzər ilan və bəbirəbənzər sürünən təlxəyə rast gəlmək mümkündür.

## Mənbə
* 
* 
* 
## İstinadlar
İran Konstitusiyası

**İran İslam Respublikasının Konstitusiyası** () — İran İslam Respublikasının Konstitusiyası. 1979-cu il 2 və 3 dekabrda ümumxalq referendumu ilə qəbul olunmuşdur.

## Tarixi

## Keçirilmiş referendumlar

## İran İslam Respublikasının Konstitusiyasının qurluşu
* BİRİNCİ FƏSİL: Ümumi prinsiplər
* İKİNCİ FƏSİL: Ölkənin rəsmi dili, xətti, tarixi və bayrağı
* ÜÇÜNCÜ FƏSİL: insan və vətəndaş hüquqları
* DÖRDÜNCÜ FƏSİL: İqtisadiyyat və maliyyə işləri
* BEŞİNCİ FƏSİL: Xalqın hakimiyyət hüququ və ondan irəli gələn hakimiyyət orqanları
* ALTINCI FƏSİL: Qanunvericilik hakimiyyəti
* YEDDİNCİ FƏSİL: Bələdiyyələr
* SƏKKİZİNCİ FƏSİL: Rəhbər yaxud rəhbərlik şurası
* DOQQUZUNCU FƏSİL: İcra hakimiyyəti
* ONUNCU FƏSİL: Xarici siyasət

* ON BİRİNCİ FƏSİL: Məhkəmə hakimiyyəti
* ON İKİNCİ FƏSİL: İran İslam Respublikasının radio və televiziya təşkilatı
* ON ÜÇÜNCÜ FƏSİL: Ali milli təhlükəsizlik şurası
* ON DÖRDÜNCÜ FƏSİL: Konstitusiyaya yenidən baxılması
## Həmçinin bax
* İran İslam Respublikası
* Azərbaycan Konstitusiyası

## İstinadlar
Regina Ezera

**Reqina Ezera**  (; ) — Latviya yazıçısı, Latviya SSR-nin əməkdar mədəniyyət işçisi (1974), Latviya SSR xalq yazıçısı (1981). Üç Ulduz ordeninin IV dərəcəli kavaleri.

## Həyatı
Reqina Ezera 20 dekabr 1930-cu ildə Riqada, Robert və tibb bacısı Lusia Şamreto ailəsində anadan olmuşdur. 1944-cü ildə ailə Almaniyaya işləməyə aparılır. Amerikalılar “Zorla köçürülmüş insanları” 1945-ci ilin yazında Qərbə aparanda, valideynləri ilə birlikdə eşelondan qaçmış və Sovet işğal bölgəsində qalmışdır. O, 1945-ci ilin payızında Riqaya qayıtmışdır.

Latviya Dövlət Universitetinin tarix və filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsini bitirib (1955). "Pionieris" qəzetində işləyib (1954-1957). Ezer ( → ) təxəllüsü ilə ilk nəşri, "Pat īkšķis nelīdzēja" hekayəsi  "Bērnība" ("Uşaqlıq") uşaq jurnalında olmuşdur (1955). İlk nəşr olunan kitabi "Un ceļš vēl kūp" (1961) qısa hekayələr toplusudur. İlk romanı isə "Yaz səması altında" 1961-ci ildə işıq üzü görmüşdür. 1961-ci ildən Latviya Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

1963-cü ildə yazıçının ikinci romanı çapdan çıxmışdır ("Onlar üç idi").

Reqina Ezeranın nəşrləri Liesma, Moskva İzvestiyası (Xalqlar Dostluğu Kitabxanasında) və Sovet Yazıçısı nəşriyyatları tərəfindən dəfələrlə rus dilində nəşr edilmişdir.

1976-cı ildə Riqa Film Studiyasında rejissor Günar Silinskinin başçılığı altında "Quyu" romanı əsasında "Sonata gölün üstündə" bədii filmi çəkilmişdir. 1996-cı ildə Latviya televiziyası rejissoru Talivaldis Marqeviç "Əjdaha yumurtası" filmini çəkir və Reqina Ezerada burada rol alır. 
**Ailəsi**:

Birinci əri - keçmiş legioner Yekab Lassenberq;

İkinci əri - jurnalist və tərcüməçi Çeslavs Kinculis.

Qızları: İnese, İlze və Aya.

1978-ci ildən Riqadan uzaq olmayan kənd evində yaşayırdı.

11 iyun 2002-ci ildə vəfat etmiş və Kequms yaxınlığındakı Tomes qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

2003-cü ildə yazıçının evində xatirə muzeyi açılmışdır.

## Əsərləri

##### Hekayələri

* «Zilonis»
* «Un ceļš vēl kūp» (1961)
* «Daugavas stāsti» (1965)
* «Aiztek Gaujas ūdeņi, aiztek» (1968)
* «Saules atspulgs» (1969)
* «Grieze — trakais putns» (1970)
* «Nakts bez mēnesnīcas» (1971)
* «Pavasara pērkons» (1973)
* «Vasara bija tikai vienu dienu» (1974)
* «Cilvēkam vajag suni» (1975)
* «Baraviku laika dullums» (1978)
* «Slazds» (1979)
* «Princeses fenomens» (1985)
* «Pie klusiem ūdeņiem» (1987)

##### Romanları
* «Zem pavasara debesīm» ("Yaz səması altında") (1961)
* «Viņas bija trīs» (1963)
* «Dzilnas sila balāde» (1968)
* «Aka» (1972)
* «Zemdegas» (1977)
* «Mežābele» (1966)
* «Izlase» (1979)
* «Nostalģija» (1979)
* «Saulespuķes no pērnās vasaras» (1980)
* «Varmācība» (1982)
* «Nodevība» (1984)
* «Dzīvot uz savas zemes» (1984)
* «Virtuvē bez pavārgrāmatas» (1989)
* «Stāsti un noveles» (1990)
* «Visticamāk, ka ne…» (1993)
* «Zvaigžņu lietus» (1994)
* «Pūķa ola» (1995)
* «Visticamāk, ka jā…» (1996)
* «Mazliet patiesības. Nedaudz melu…» (1997)

##### Şeir toplusu
* «Raksti, I» (2000)
* «Raksti, II» (2001)
## Mənbə
* Регина Эзера в обзоре новейшей латышской прозы Риманда Цеплиса
* Bioqrafiyası
## İstinadlar
Qaradəniz dəniz donuzu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.

## Yarımnövün təsviri
Uzunluğu 1,3-1,5 metr, çəkisi təxminən 30 kiloqramdır. 1,8 metrə qədər olan fərdlərə də rast gəlinir. Dişilər erkəklərə nisbətən bir qədər böyükdür. Başı qısa, kütvari bir ağıza sahibdir. Belinin rəngi tünd boz, bəzən qara, böyürləri açıq rəngdədir. Albinos fərdlərə rast gəlinir.  4 santimetrə qədər bir piy qatına sahib olurlar. 

Dişilərdə cinsi yetkinlik yaşı 4 ildir. Boğazlıq 9-11 ay davam edir. Adətən bir bala doğur. Balalar doğularkən 8 kq çəkiyə sahib olurlar. 

Yem bazasına balıqlar (ançouslar və aterinkimilər), daha az tez-tez qabıqlı onurğasızlar daxildir. Gündəlik qida rasionu 3-5 kiloqramdır. Bəslənərkən maksimum daldıqları dərinlik 75 metrə qədərdir. Su altında 6 dəqiqəyə qədər qala bilirlər. Maksimal üzmə sürəti saatda 22 kilometrdir.
Əsas arealı Qara dənizin sahil suları, isti mövsümdə isə Azov dənizi və Mərmərə dənizidir. Egey dənizinə, eləcə də Dunay və Don çaylarına girişlər nadir hallarda qeydə alınır. Qara və Azov dənizləri arasında mövsümi miqrasiya qeyd edirlər. 10 başdan ibarət kiçik qruplarda, əssən dayaz sularda yaşayırlar.

Ötən əsrdə saylarında kəskin azalma baş verir. 1989 və 1990-cı illərdə Qara dəniz xarakterli iki epizootiya qeydə alınır. Krım sahillərində əsasən yetkin olmayan 300-ə yaxın heyvan ölüsü aşkar edilri. Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Birliyinin təsnifatına əsasən, yarımnövə "təhlükə altında olan növ" status verilir. Yarımnöv Bern Konvensiyasının II Əlavəsinə, Bonn Konvensiyasının II Əlavəsinə, ACCOBAMS Sazişinin I Əlavəsinə və CITES Beynəlxalq Konvensiyasının II Əlavəsinə daxil edilmişdir. Qoruyucu tədbirlər olaraq xüsusilə balavermə mövsümündə (15 may -  15 iyul tarixlərində Qara dənizdə və 1 iyun - 31 iyul tarixlərində Azov dənizində) 70 metr dərinliyə qədər su sahələrində torların quraşdırılması dağandır.
Hazırda sayının azalmasına səbəb olan əsas amillərə bunlar daxildir: brakonyerlik, epizootiya, yem ehtiyatlarının tükənməsi, yaşayış yerinin çirklənməsi, Azov dənizində buz altında donmalar. 1990-cı illərdəki məlumatlara görə yarımnövün ümumi sayı 10000 baş olmuşdur.

Təbii şəraitdə ömür uzunluğu orta hesabla 7-8, maksimum 15 ilədəkdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rominten meşəsi

**Rominten meşəsi, Romniskaya puşça, Qırmızı meşə** (, ) — Rusiyanın Kalininqrad vilayətində, Nesterov rayonu ərazisində meşə. Meşənin kiçik hissəsi isə Polşa ərazisinə daxildir.  Meşə kompleksinin ümumi sahəsi — təxminən 360 km²-dir. Ümumi ərazinin üçdə ikisi Rusiyaya məxsusdur. Polşaya məxsus Pominten meşə ərazisi qorunan ərazi statusuna malikdir. Rusiya ərazisində yerləşən meşə həm də **Qırmızı meşə** adı ilə tanınır. Ərazidə eyni adlı meşə təsərrüfatı və kənd yerləşir. Ərazidən ən böyük yaşayış məntəqəsi məhs — Krasnoles kəndidir. Polşa ərazisində isə meşəyə ən yaxın yaşayış məntəqəsi Qoldap şəhəridir.

## Tarixi
Tevton ordeni zamanında meşə ov yeri kimi istifadə olunurdu. İldə bir və ya iki-üç dəfə, əsasən yay aylarında Tevton ordeni qrossmeysterləri öz qonaqları ilə birlikdə Rominten meşəsində böyük ova başlayardı. Ov bəzən həftələrcə davam edirdi. Digər vaxtlarda yerli əhaliyə meşədə ov etməyə icazə verilərdi. 1525-ci ildən isə aşağı təbəqənin meşədə ov etməsinə qadağa qoyuldu. 1739-cu ild prussiya kralının fərmanına əsasən meşə qorunmuş və ağac kəsimi qadağan olunmuşdur.

1890-cı ilin 23 sentyabrında Rominten meşəsinə kayzer II Vilhelm səfər etmiş və ərazi onun çox xoşuna gəlmişdir. Tezliklə II Vilhelm meşə ərazisində özünün ov rezidensiyasını inşa etdirmişdir.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra Vilhelmin ov evi dövlətin əmlakı elan edildi. 30-cu illərdə ev turistlər üçün açıq elan edildi.

İkinci Dünya müahribəsindın sonra meşə ərazisi Polşa və SSRİ arasında bölüşdürüldü. SSRİ-yə aid ərazidə oduncaq tədarük edən müəssisə yaradılmışdır. Sərhəd zonası olduğundan meşə ərazisində təsərrüfat işlərinə məhdudiyyət qoyulmuşdur.

## Xarici keçidlər

* Информация о истории пущи
* 
* 
* 
* Роминтенская пуща — Красный лес

## İstinadlar
Malta arısı

**Malta arısı** () —  Bal arısının qərb yarımnövü.

## Formalaşması
Malta arısı Malta adalarının təbiətinə uyğunlaşmış, qərb bal arısının bir yarımnövüdür. Malta adalarının materik Avropasından ayrılmasından sonra müstəqil bir yarımnöv kimi inkişaf etmişdir.

## Xüsusiyyətləri və davranışları
Arı nisbətən qara rəngə malikdir. Yüksək temperatur, quru yay və sərin qışlara yaxşı uyğunlaşmışdır. Koloniyalarda il boyu artım müşahidə edilir. Adaların fəsillərə yaxşı uyğunlaşmışdır. Şanı yaxşı təmizləyirlər. Kifayət qədər tədarük olduqda ümumiyyətlə, kraliçanı uçururlar. Bu arı siçan və böcəklərə qarşı çox dayanıqlı yarımnövdür. Arıçılara və digər insanlara qarşı çox aqressiv ola bilərlər. Koloniyalar Varroa destructor gənələrinə qarşı müəyyən müqavimət göstərirlər.
## Yarımnövün tarixi
Bu yarımnöv Varroa destructor gənəsinin 1992-ci ildə Maltaya gətirilməsindən sonra geri dönüşü hesab olunur. O dövrdə yerli koloniyaların itkisini kompensasiya etmək üçün xaricdən gələn arı koloniyaları gətirilirdi. 1997-ci ildə alt növ kimi müəyyən edilmişdir. İtaliya yarımnövü ilə birləşmədən Varroa destructor gənəsinə qarşı daha dayanıqlı, yaxşı bir bal məhsulu verən və daha az aqressiv olan canlılara çevrilirlər. Ancaq bu addım Malta yarımnövünü genetik baxımdan fərqli bir canlı olmasını təhdid edir. Bununla belə bir neçə nəsildən sonra arılar təbii aqressiv vəziyyətinə qayıdır. Maltadakı arı şanları yalnız 20-ci əsrin ortalarında ortaya çıxdı. Onların sayı əhəmiyyətsiz idi. Arıçılar arılarının sağlamlığına az maraq göstərirlər. 1990-cı ildə Malta arılarının 80% -i burada yayılmış bir gənə səbəbindən məhv olur. Bundan sonra səlahiyyətlilər köhnə gil qabları çərçivə yuvaları ilə əvəz etmə kompaniyasına başlayırlar. Hal-hazırda, Maltadakı demək olar ki, bütün arıçılar müasir arı yeşiklərindən istifadə edirlər.

## Ədəbiyyat
* Sheppard, W.S., M.C. Arias, M.D. Meixner and A. Grech. *Apis mellifera ruttneri, a new honey bee subspecies from Malta*. 1997. Apidologie 28:287—293.
## İstinadlar
M60 (pulemyot)

**M-60** — ABŞ istehsalı pulemyot. İkinci dünya müharibəsi dövründə almanlar tərəfindən Üçüncü Reyxin ordusu sayılan Vermaxt üçün hazırlanmış MG 42 pulemyotunun əsasında hazırlanmışdır. 7,62×51 mm ölçülü NATO gülləsindən istifadə edir. Bu silah seriyalı istehsal edilən, dəqiq, lakin bahalı bir silahdır. Atəş zamanı gülləsinin uçuş mənzili təxmini olaraq 2000 metrə kimi və atışın effektivlik məsafəsi isə 1100 metrə qədərdir.

ABŞ-nin İkinci Dünya müharibəsindən sonra iştirak etdiyi bütün qarşıdurmalar da bu silahdan istifadə edilib.

Qaz və açıq bolt texnikası ilə işləyir. Silah, Hərbi dəniz qüvvələrindən tutmuş vertolyotlara qədər bir çox hərbi vasitələrdə istifadə edilir.

## Texniki xüsusiyyətləri
* Növü: ağır pulemyot
* Mənşəyi: 
* Konstruktor: Saco Defense, U. S. Ordnance
* Çəki: 10,5 kq
* Uzunluq: 1,077 mm
* Lülə uzunluğu: 560 mm
* Hündürlük: 216 mm
* Sursat: 7,62×51 mm NATO
* Kalibr: 7,62
* Atış sürəti: 600 mərmi/dəqiqə
* Effektiv mənzili: 1100 m. (1200 yard)
* Maksimum mənzil: 3,725 m

## İstifadəçilər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
M60

*M60 Patton — tank.
*M60 (pulemyot) — ABŞ istehsalı olan pulemyot.
*M60 hücum silahı — AK-47-nin Yuqoslaviya versiyası.
*Elliptik Galaxy M60 — bir astronomik obyekt.
*M60 avtomobil yolu — Mançester, UK.
Göygöz Kosa

**Göygöz Kosa** — 1935-ci ildə yazıçı Məmmədhüseyn Təhmasibin yazdığı "Çiçəkli dağ" alleqorik pyesinin mənfi presonajı.

Göygöz Kosa, Simnar xanın vəziridir və xalqa qarşı çox qəddar və acımasızdır. Eyni zamanda cadugərdir və müxtəlif cildlərə girərək hər kəsi aldada bilir.

Simnar xan xalqın torpağını və suyunu əlindən almışdır. Göygöz Kosa isə hər yeri öz cadusu ilə ot bitməz, su axmaz qayalığa çevirib. Bunun üçün Həkim Baba daş əridən məlhəm hazırlayır. Simnar xana xidmət edən Göygöz Kosa, dərmanı ələ keçirmək üçün əlindən gələni edən əsas şəxsdir.

## Uyğunlaşdırma
İlk film uyğunlaşdırması 1959-cu ildə resjissor Əlisəttar Atakişiyevin, yazıçı Məmmədhüseyn Təhmasibin "Çiçəkli Dağ" pyesinin motivləri əsasında çəkdiyi "Bir qalanın sirri" filmidir. Filmdə Göygöz Kosa obrazını sovet teatr və kino aktyoru Andrey Fayt canlandırıb. Ehtimal olunur ki, obrazın kostyumunun dizaynı Ağa Məhəmməd şah Qacarın rəsmlərdəki təsviri geyim tərzindən götürülüb.

## İstinadlar
Teodor Berqmann

**Teodor Berqmann** () — inqilabi hesab olunacaq odlu silahlar istehsal edən alman iş adamı və fabrikant. Dövrünün çox sosila iş adamları kimi, o da, velosiped və avtomobil istehsalına diqqət edirdi. Silah istehsalı Bergmannın əsas diqqət sahəsinə daxil deyildi, lakin silah istehsalçılarının silah istehsal etdikdən sonra lisenziya alaraq öz güllələrini istehsal etmələri onun diqqətini cəlb etdi.

Berqmann Berqmann MG15 pulemyotunun konstruksiyanı həyata keçirmişdir. İkinci dünya müharibəsi dövründə MG 15 adı altında istifadə edilmişdir.

## Silah modelləri
Hər il Bergmann tərəfindən patentləşdirilən silah modelləri:

*Bergmann 1893
*Bergmann 1894
*Bergmann 1895
*Bergmann 1896
*Bergmann 1897 (Bergmann Pieper)
*Bergmann 1898
*Bergmann 1899
*Bergmann 1901 (Bergmann Simplex)
*Bergmann 1905
*Bergmann 1908 (Bergmann-Bayard 1908)
*Bergmann 1910 (Bergmann-Bayard 1910)
*Bergmann Mars
*Bergmann 1910/21 (Bergmann-Bayard 1910/21)

## İstinadlar
Qaqqenau

**Qaqqenau** — Almaniyanın Baden-Vürtemberq əyalətindəki şəhər. 31 dekabr 2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, əhalisi 29,032 nəfərdir.

## İstinadlar