open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anizotropiya

**Anizotropiya** (), – süxurlar və mineralların fiziki xassələrinin (mexaniki, istilik, elektrik, maqnit, optik) kəmiyyət göstəricilərinin istiqmətdən asılı olaraq dəyişilməsi. Təbəqələri və ya mineral dənələri müxtəlif fiziki xassəyə malik olan laylı və həmçinin qeyri-bərabər strukturlu süxurlarda müşahi də olunur. *Anizotropiya* kristalların ən səciyyəvi xüsusiyyətidir və onların simmetriyası ilə əlaqədardır. Eyni zamanda kristalların bütün fiziki xassələri anizotropluğa malik deyildir: məs., onların sıxlığı, xüsusi istilik tutumu istiqamətdən asılı deyil. Kristalların anizotropiyası onların sərtliyi, elastikliyi, hissəciklərinin nizamlı yerləşməsi, qonşu his səciklər arasında məsafənin və deməli əlaqə qüvvəsinin müxtəlif istiqamətlərdə fərqli olması, maye kristallarda isə asimmetriya və elecə də molekulların müəyyən istiqamətdə səmtlənməsi ilə əlaqədardır.

Kristalların fiziki xassələrinin bir qismi istiqamətdən asılı ola, bəziləri isə olmaya bilər: məs., kubik sinqoniya kristallarında elektrik keçiriciliyi, sındırma əmsalı və s. is tiqamətdən asılı deyil, elastiklik, fotoelastiklik və s. isə istiqamətdən asılıdır. Süxur kütlələrinin anizotropiyası tektonik çatlarla ayrılmış struktur vahidlərin nizamlı yatımı, laylılığı və ya nizamlı çatlılığı ilə müəyyən olunur. A.-sı. A. müxtəlif istiqamətlərdə müxtəlif sərtliyə (kianit, almaz), pleoxroizmə, ayrılmaya, ikiqat şüasındırmaya xassəyə malik bir sıra mineralların diaqnostik əlaməti rolunu oynayır. Mühitin fiziki xassələrinin anizotropiyası onun dinamikası, strukturu, tərkibi və gərginliyinin öyrənilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

## Mənbə
*
Anizofilliya

**Anizofilliya** () – üfüqi və köndələn zoğlar və ya zoğun düyünündə yerləşən yarpaqların forma, ölçü və quruluşca fərqlənməsi. Adətən, zoğun aşağı hissəsindəki yarpaqlara nisbətən yuxarı yarpaqlar kiçik olur. Anizofilliya bəzi mamırlara, plaunlara, selaginellalara, çılpaq və çiçəkli bitkilərə xasdır. Ehtimala görə ağırlıq qüvvəsinin təsiri, bir tərəfli işıqlanma və yaxud qida maddələrinin daxilolma intensivliyi anizofilliyaya səbəb olur.

## Mənbə
*
Donald Con Tramp

**Donald Con** "**Don**" **Tramp**  () — amerika biznesmeni. ABŞ-nin seçilmiş 45-ci Prezidenti Donald Trampın və çex modeli İvana Trampın böyük oğlu. Hal-hazırdan bacısı İvanka Tramp və qardaşı Erik Trampla   Tramp şirkətində icraçı vitse-prezident vəzifəsində işləyir.

## Mənbə
* Tramp təşkilatı
*  Trampa aid olan kurortlar 
* Tramp-kiçik в İnternet məlumat bazası
Deliblatsk qumluğu

**Altar** — Serbiyanın Voyevodina ərazidində, sahəsi 300&nbsp;km² olan qumlu ərazi. Ərazi Banatın cənubunda, Dunay çayı ilə Karpat dağlarının cənub-qərb ətəkləri arasında yerləşir. Səhra Delibato kəndinin şərəfinə adlandırılmımdır. Səhralıqda qumlu təpəliklər, otlu düzənliklər və meşəli çöllüklərdən ibarətdir.

## Təsviri
Deliblatsk qumluğu Avropanın ən böyük qumlu massivlərindən biridir. Onun ərazisi tarixi Pannon dənizinin dibini təşkil edir. Qumlar bir çox nadir bitki və heyvan növlərinin evidir. Ancaq son zamanlar isə bölgə böyük təhlükə qarşısındadır. Bu səbəbdən bölgə xüsusi qorunan bölgə elan edilmişdir.  
## Fauna və flora
Deliblatsk qumluğu zəngin bitki rəngarəngliyinə sahibdir. Burada 900 növ bitki bitir. Burada çoxlu sayda yıtıcı quşlar yaşayır. Bunlar arasında baloban və məzar qartalının adını çəkmək olar. İri canlılardan maral, çöl donuzu, canavar və s. yayılmışdır. 
## Mənbə
* Tourism Potentials 
* Qoruğun ərazisi
Antaqonizm

**Antaqonizm** () — təmayüllərin, düşmən qüvvələrin barışmaz mübarizəsini xarakterizə edən ziddiyyət formalarından biri. Antaqonizm terminin əks qüvvələrin mübarizəsi mənasında dini sistemlərdə (xeyir və şərin mübarizəsi) filosoflar İmmanuel Kant, Artur Şopenhauer və başqaları tərəfindən istifadə olunmuşdur. Bu mənada antaqonizm biologiyada, riyaziyyatda istifadə olunur. Mövcud quldarlıq, feodalizm, kapitalizm və digər siyasi-ictimai formasiyalar, kapitalizmdən sosializmə keçid dövründə siniflər arasındakı antaqonizm təhlil edən Karl Marks göstərirdi ki, antaqonizmin forma və məzmununu konkret tarixi şəraitdə sinfi mübarizə yolu ilə həll etmək mümkündür. O, yazırdı ki, istehsal münasibətlərində ictimai istehsal prosesi antaqonizmin axırıncı formasıdır.

## Mənbə
*
Puberfoniya

thumb
**Puberfoniya** və ya ***mutasional falsetto*** — yeniyetməlik çağında ortaya çıxan, müalicə edilmədiyi təqdirdə irəli yaşlara qədər davam edə bilən, səs pərdəsinin anormal səthdə olması, pərdə qırılmaları və tək pərdədən danışma ilə xarakterizə edilən səs problemi.

## Haqqında
Yeniyetməlik dövründə böyümə və hormonların təsiri ilə tənəffüs, fonasiya (səslənmə) və rezonans orqanları inkişaf etməyə, bu səbəbdən səsin pərdə və keyfiyyəti dəyişməyə başlayır. Bu dəyişikliklər oğlan uşaqlarında qız uşaqlarına nisbətən daha qabarıq olur. Yeniyetməlik dövründə pərdə və səs qırılmaları, stabillik və səs qısıqlığı kimi problemlər görülə bilər. Qırtlaq toxumasında hər hansı bir problem olmamasına baxmayaraq səs qalınlaşmayıb nazik qala bilər.

Xəstələr əsasən "səsim çox nazik çıxır, danışanda qəfildən nazikləşir, ya da qısılır" kimi şikayətlər edir. Belə xəstələrdə səs teli müayinəsində anatomik və fiziki bir problem müşahidə edilmir.

Danışarkən vokal tellərin ancaq ön qisminin titrəməsi səsin incəlməsinə, fısıltılı, ya da nəfəsli olmasına səbəb olur. Puberfoniya nadir görülən problem deyil. Səs problemindən dolayı həkimə müraciət edənlərin 2-3 %-də bu problem ortaya çıxır. Bu şəxslər çox vaxt telefonla danışarkən cinsiyyətləri aydın olmadığından lağ obyekti olurlar.

## Əlamətləri
Zəif, fısıltılı, boğuq səs, səs qırılmaları, səs qısıqlığı.

## Səbəbləri
Yeniyetməlik dövründəki dəyişikliklərə qarşı çıxmaq, yeniyetməlik dövründən sonrakı səsdən xoşlanmamaq, gənc qalmaq istəyi, utancaqlıq, psixoloji problemlər.

## Müalicəsi
Bu problemin müalicəsi daha rahatdır. Dəqiq müsbət sonluqla nəticələnir. Səs müalicəsi ilə ilk seansda xəstə öz səsinə qovuşmuş olur. Səs seansının vaxtı 45 dəqiqədir. Bu müalicədə xəstəyə psixoloji müalicə almaq da tövsiyə edilir.

Bunun səbəbi isə problemin xəstənin həm psixoloji, həm də sosial baxımdan travmalar yaşamasıdır. Puberfoniya insanda özgüvən problemlərinə yol açır. Bu insanlar özlərinə qapanmış, utancaq biri olurlar. Sosial münasibətlərində problem yaşayırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Puberfoniya
Elnur Məmmədov

* Elnur Məmmədov (aktyor) — aktyor.
* Elnur Məmmədov (gimnast) — Azərbaycanın batut gimnastı
* Elnur Məmmədov (müğənni) — müğənni.

## Oxşar
* Elnur Məmmədli

## Həmçinin bax
* Elnur 
* Məmmədov
Pelagornis sandersi

***Pelagornis sandersi*** — quşlara aid olan Pelaqois cinsinə daxil olan nəsli kəsilmiş növ. Bu növün nümayəndələri Dünya tarixində ən böyük uçan quş olmaları kimi tarixə düşmüşdür. Onların qanadları arasında məsafə 6,1–7,4 metr arası olmuşdur. İkincisi bu qanadları arasında məsafəsi ən böyük olan quş kimi də tanınır. Onların ölçüsü günümüzdə belə yaşayan Köçəri albatrosdan belə böyükdür. *P. sandersi* növü ilk dəfə 2014-cü ildə təvir edilərək qeydə alınmışdır. P. sanderi bir növ kimi qeydə alındıqdan sonra Argentavisin rekordlarını qırmışdır. Argentavisin qanadları arasında məsafə də 7 metr.

## Açılışı
*Pelagornis sandersiyə* aid yeganə tapıntı 1983-cü ildə Cənubi Karolinanın Çarlston şəhəri yaxınlığında Çarlston Beynəlxalq Hava limanının inşası zamanı aşkarlanmışdır. Yeni növ öz adını Çarleston muzeyinin kuratoru Albert Sandersin adından almışdır. Tapıntılar Çarlston muzeyinə yerləşdirilmişdir. 2014-cü Den Ksepkoy qalıqları incələyərən onların yeni bir növa aid olmasını müəyyən etmişdir. Əslində quşa aid bir lələk aşkarlanmasa da, Ksepka kompüterin köməyi ilə quşun görünüşünü bərpa etmişdir. O, quşun qanadları arasında məsafəni 6,4 m olaraq qeydə almışdır.

## Xüsusiyyətləri

Analizlər onu göstərmişdir ki, quş təqribən 25 milyon il öncə yaşamışdır. Ehtimal edilir ki, bu növ pliosen dövründə 4 milyon il öncə kəsilmişdir.

Böyük ehtimal ki, *Pelagornis sandersi* dəniz quşlarına aiddir. Onlar dəniz səthindən şikarı asanlıqla götürə bilirdilər. Onların qısa ayaqlara sahib olması onu deməyə əsas verir ki, quşlar su səthinə enə və qalxa bilmirlər. Üstəlik kompüter qrafikası onu göstərmişdir ki, onlar səmada qanad çala bilmirdilər. Bu onu deməyə əsas verir ki, quş yalnız atılaraq uca bilirdi. Bu zaman onların sürəti 60&nbsp;km/s ola bilir. Qanadları arasında olan məsafə sayəsində daha çox məsafəni qət edə bilirdilər. Böyük ehtimal ki, onlar balıq və kalmar ovlayırdılar.

Bu quşların ümumi çəkisi 22–40 kq arasında dəyişirdi. Bu səbəbdən bir çox alimlər bu canlıların uça bilməsini istisna edirlər. Növün açılışını edən Den Ksepka *Pelagornis sandersi* növünün kiçik bədən quruluşuna malik olmaları və qanadları arasındakı məsafəni nəzərə alaraq uçmasını mümkün saymışdır.

*Pelagornis sandersi* quşlarının qanadları arasında məsafə 6,1–7,4 metr olmuşdur. Bunyada yaşamış ən böyük uçan quş olmuşdur. Ancaq dünyanın ən böyük uçan çanlıları Pterosauriaya daxil olan Hatzegopteryx və Ketsalkoalt olmuşdur. Onların qanadları arasında məsafə 10–11 metr idi.

## İstinadlar
Elnur Məmmədov (müğənni)

**Elnur Rafiq oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan müğənnisi.

## Həyatı
Əslən Füzuli rayonundan olan Elnur Məmmədov 24 oktyabr 1982-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 1988-ci ildə Bakı şəhəri, Biləcəri qəsəbəsi 2 saylı orta məktəbin 1-ci sinfinə gedib. 1992-ci ildən 18 saylı musiqi məktəbinə məşhur xanəndə Əlibaba Məmmədovun sinfinə gedib. Həmin ildən Əfsər Cavanşirovun idarə etdiyi Bənövşə uşaq xorunda çıxış edib.

1993-cü ildən uşaq filarmoniyasında tanınmış xanəndə Zabit Nəbizadənin sinfində musiqi təhsilini davam etdirib. 1994-cü ildə Qönçə-94 müsabiqəsində xanəndə kimi birinci yerə layiq görülərək laureat adını alıb. Həmin ildə UNESCO-nun Beynəlxalq uşaq günü ilə bağlı keçirdiyi telemarafonda ifası Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən xüsusi bəyənilmiş və onun gələcək sənət fəaliyyəti ilə bağlı dəyərli fikirlərini bölüşmüşdür.

1999-cu ildə orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "İqtisadiyyatın hüquqi tənzimlənməsi" fakültəsinə daxil olub. 2003-cü ildən etibarən səs tellərində yaranmış problemlər üzündən ara verdiyi yaradıcı fəaliyyətini bərpa etmişdi. Universitetdə təhsil aldığı müddətdə ictimai fəallığını nəzərə alaraq, ali təhsil diplomuna şəxsən Təhsil Naziri Misir Mərdanov tərəfindən xüsusi təqdimat formasında layiq görülmüşdü. 2003-cü ildən Gəncə şəhərində Heydər Əliyevin doğum günündə Vaqif Gərayzadənin rəhbərliyi ilə Şeron qrupunun tərkibində ilk konsert proqramı ilə çıxış edib. Daha sonra "Yaşıl Teatr"da *"Belə olarmı"* adlı solo konsert layihəsi reallaşıb. Daha sonra Azərbaycanın bir sıra regionlarında konsert proqramları ilə çıxış edib. Xeyriyyə tədbirlərində aktiv iştirakına görə bir sıra nüfuzlu mükafatlara layiq görülüb. "İlin müğənnisi" və "İlin xiti" milli mükafatlarının qalibi olub. İndiyə qədər 8 albomu işıq üzü görüb, 250-dən çox mahnısını səhnə həyatına qovuşdurub.30-dan çox klipi dəfələrlə televiziya xitt paradlarının qalibi olub.

2011-ci ildə 21-ci əsrin ilk Leyli-Məcnun myuzıkalında İbn Salam rolunda oynamışdır. Azərbaycanın bir çox rayonlarında habelə ölkə xaricində Türkiyə-İstanbul, Almaniya-Köln, Sankt-Peterburq, Hollandiya-Hannover, Utrext, Texas, Vaşinqton, İsrail, Gürcüstan və bir çox ayrı ölkələrdə solo konsert proqramı ilə çıxış edib. 2011-ci ildə Türkiyədə 27 ölkə içində Azərbaycandan ilk olaraq Avrupa qazeteciler derneyi mükafatlandırmasında İlin ən yaxşı Azərbaycan sənətçisi mükafatını alıb.

### Şəxsi həyatı
Sənətçi 13 iyun 2011-ci ildən ailəlidir 2 övladı var.
8 noyabr 2021-ci il tarixində oğlu İnam dünyaya gəlmiş
8 fevral 2024-cü il tarixində isə ikinci övladı Muhamməd dünyaya gəlmişdir.

## Diskoqrafiyası

### Kliplər

### Sinqlları

## İstinadlar
İnişouen yarımadası

**İnişouen** () — İrlandiyanın şimalında Doneqol qraflığında yerləşən yarımada. Burda ökənin ən ucqar nöqtəsi olan Malin-Hed burnu yerləşir. Ən böyük şəhəri Bankrana şəhəridir.

## Coğrafiyası

İnişouen yarımadasının sahəsi 884,33&nbsp;km² təşkil edir. Şimaldan Atlantik okeanın, şərq və qırbdən isə Loh-Foyl körfəsi ilə əhatələnir. Ən hündür nöqtəsi Sliv-Snaft (, 615 m) dağıdır. Yarımadanın iqlimi adsnın daxili hissələrinə görə yumşaqdır. Yayı isə əksinə soyuq olur.

Yarımada ərazisində bir necə havan yerləşir buradar da balıqçıları özünə cəlb edir. 
## Əhalisi

2006-cı ilə olan məlumata görə İnişouen yarımadasında 31802 nəfər yaşayır. Bu isə 1996-cı ilə nisbətdə 8.4 % artım olmuşdur. Ən böyük şəhəri olan Bankranada 3394 nəfər yaşayır (2006)

## Mənbə
* Inishowen Tourism — Inishowen Official tourism website for accommodation
* Inishowen News — Inishowen News online with community notes, local sport and the Business Directory
## İstinadlar
Heydərabad nizamlığı

**Heydərabad nizamlığı**—1724-1948-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş dövlət, Hindistan yarımadasının Dəkkən yaylası yerləşən bir krallıq, knyazlıq əyaləti və ölkə idi. Paytaxtı Heydərabad şəhəri idi. İndi o, indiki Telangana əyalətlərinə, Karnatakanın Kalyana-Karnataka bölgəsinə və Hindistanda Maharaştranın Marathwada bölgəsinə bölünür.

1724-cü ildən 1857-ci ilə qədər dövləti Heydərabad nizamı idarə etmişdir.

## Həmçinin bax
* Heydərabad nizamı 
* I Asəfcah Mir Qəmərəddin xan

## Xarici keçidlər

* Heydərabad Şəhər İnformasiya Portalı
Kür döyüşü (1405)

**Kür döyüşü** — 1405-ci ildə Birləşmiş qüvvələr ilə Teymuri Mirzə Ömər arasında baş vermişdir. Döyüşün nəticəsində Birləşmiş qüvvələr qazanmışdır.

## İstinadlar
Qalatu Bəni Həmmad

**Qalatu Bəni Həmmad**  (*) —* Əlcəzairdə qədim qala-şəhər*.*

## Tarixi

Qısaca əl-Qala vəya Qalatü Həmmad da deyilir. Əlcəzayirdə Burcbu-Arriric şəhəri qatar stansiyasının 31&nbsp;km. cənubunda və Məsilənin şimal-şərqində Cəbəlümaadidin (Takərbüst) cənub yamacında qurulmuşdur. Bura Qalatü Əbu Tavil adıyla da anılır. Bəzi duvar qalıntıları ilə qazıntılarda əldə edilən bir taban mozaikasından qədimdən burada bir Roma qalasının olduğu anlaşılır. İbazıyyənin Nükkar qoluna mənsub olan Xarici rəisi Əbu Yəzid ən-Nükkari (Sahibül-hımar), Fatımi xəlifəsi Mansur-Billah və orduları tərəfindən bu bölgədə məğlub edilmiş və savaşda aldığı yaralar sonucu qısa bir müddət sonra ölmüşdür (947).

Ziri Sultanı Badis b. Muiz dönəmində Zənatəlilər qarşısındakı uğurlarıyla ün qazanan və Zab ilə Məsiləyi içinə alan bölgənin valiliyinə gətirilən əmisi Həmmad əl-Bərbəri yeni bir idarə mərkəzi qurma xüsusunda Badistən izin aldı. Həmmad tərəfindən Məsilənin şimal-şərqində strateji önəmi əla, torpağı əkinçiliyə əlvərişli bir yerdə  1007-ci ildə inşa edilən Qalatü Bəni Həmmad mükəmməl müdafiə və xəbərləşmə imkanlarına sahib bir şəhər oldu. Həmmad, Məsilə və Həmzə ahalisiylə Cəravə qəbiləsindən bir çox kimsəni buraya gətirtərək yeni şəhərə yerləşdirdi. Məscid, saray, karvansara və müxtəlif rəsmi binalar inşa edilərək şəhərin ətrafı divarlarla çevrildi. Bir müddət sonra Həmmadın qardaşı İbrahimin dəstəyiylə Zirilərdən müstəqilliyini qazanılmasıyla Qalatü Bəni Həmmad yeni qurulan Həmmadilər dövlətinin mərkəzi oldu (1015).

## Qaleriya

Fayl:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|Qalatu Bəni Həmmad
Fayl:Kalaa des Beni Hammad.2.jpg|Qalatu Bəni Həmmad
Fayl:Maquette de Kalaa de Beni Hammad.jpg
Fayl:Kalaa des Beni Hammad.1.jpg
Fayl:Kalaa des Beni Hammad.2.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.1.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.2.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.3.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.4.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.5.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.6.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.7.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.8.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.9.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.10.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.11.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.12.jpg
Fayl:Kalâa des Béni Hammad.13.jpg
Fayl:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg
Fayl:Qal'at Bani Hammad, Maadid, M'Sila Province, Algeria 2008.jpg


## Xarici keçidlər
* UNESCO Site for Al Qal’a of Beni Hammad
Nöman ibn Müqərrin

**Nöman ibn Müqərrin** () — səhabə, sərkərdə.

## Həyatı
Nöman ibn Müqərrin Mədinə yaxınlığında yaşamış Müzeynə qəbiləsinin başçısı olmuşdur. Hicrətdən sonra Nöman öz qəbiləsinin 400 nəfərlik atlı dəstə ilə Mədinəyə Məhəmməd peyğəmbərin yanına gəlmiş, İslamı qəbul etmişdir. Bundan sonra Nöman müsəlmanların apardığı savaşlarda vuruşmuşdur. Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra Nöman xəlifə Əbu Bəkrə tabe olmayan ərəb qəbilələri ilə döyüşmüşdür.

Xəlifə Ömərin dövründə isə o, İrana qarşı savaşlarda fəallıq göstərmiş, Xilafət qoşununa başçılıq etmişdir. İranlılara qarşı Nəhavənd döyüşündə həlak olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Nəhavənd döyüşü
* Məhəmməd peyğəmbərin səhabələri siyahısı

## İstinadlar
Məhəmməd Rəşid Riza

**Məhəmməd Rəşid Riza** (; ) — misirli dini və ictimai xadim.

## Həyatı
Əsli Liviyadan olmuş Riza 1898-ci ildə Misirə gəlib Qahirədə tanınmış "Əl-Mənar" (Mayak) jurnalında çalışmışdır. Rəşid Rıza, Cəmaləddin Əfqanini və Məhəmməd Əbdunun
fikirlərini inkişaf etdirmiş, Qərb müstəmləkəçiliyinə qarşı çıxmış, Xilafətin bərpa olunmasının tərəfdarı kimi tanınmışdır.

1340/1922-ci ildə Riza "Xilafət və ya böyük imamət" yazınını yayımlamışdır. Orada o, Xilafətin prinsiplərini açıqlamış, xəlifənin seçilməsi ideyasını irəli sürmüşdür. Rizaya görə xəlifə ölkəsini qorumalı, ölkədə şəriət qanunlarının işləməsini təmin etməlidir. Xilafətin krallığa çevrilməməsi üçün xəlifə özəl bir qurum qarşısında sorumlu olmalıdır. Ölkə başçısı şəriət qanunlarını pozarsa, bu qurum onu vəzifəsindən çıxara bilər. 1342/1924-cü ildə Türkiyədə respublikaçılar Osmanlı xilafətinə son qoyduqdan sonra M. R. Riza Xilafətin dirçəldilməsi istəklərinin reallaşmayacağını anlamışdır. Buna görə o, öz fikirlərinə dəyişikliklər etməli oldu. Xilafətin alternativi kimi "İslam ölkəsi" ideyasını səsləndirdi. Bu ideya müasir zamanımızda həyata keçmişdir. Pakistan, İran kimi ölkələrdə İslam dövlətləri yaranmışdır. Bundan başqa bu ideyalar müxtəlif müsəlman icmaları tərəfindən çox bəyənilmişdir. M. R. Riza bir çox kitabların müəllifi olmuşdur. O, təfsirə aid bir kitab yazmışdır. Onun əsərlərinin çoxu məqalələr kimi "Əl-Mənar" jurnalında çap olunmuşdur.
## İstinadlar
Dana Reyznietsa-Ozola

**Dana Reyznietsa-Ozola** (; ) — Latviya şahmatçısı, qrosmeyster (2001) və siyasətçi, Latviya Seyminin (Latviya Parlamenti) deputatı. Latviyanın keçmiş iqtisadiyyat naziri (2014–2016). Latviyanın hazırkı maliyyə naziri (2016-cı ildən).

## Şahmat karyerası
1998 və 1999-cu illərdə qızlar arasında şahmat üzrə Avropa çempionatında (U-18) qalib olub. Həmçinin qızlar arasında dünya çempionatında iki gümüş medal qazanıb — 1995 (U-14) və 1998-ci ildə (U-18). Qadınlar arasında şahmat üzrə Latviya çempionatında dörd dəfə birinci olub — 1998 (əlavə oyundan sonra), 1999 (turnirdəki bütün oyunlarını udaraq çempionat tarixində ən yaxşı nəticə göstərib), 2000 və 2001-ci illərdə. Səkkiz dəfə Latviyanı qadın şahmat olimpiadalarında təmsil etmişdir (1998, 2000, 2004, 2006, 2010, 2012, 2014, 2016). Reyznietsa-Ozola olimpiadalar zamanı həmişə birinci lövhədə oynayırdı. Latviya komandasının heyətində şahmat üzrə dörd Avropa çempionatında iştirak edib (1999, 2001, 2011, 2015).

Reyznietsa-Ozola şahmatla məşğul olmağın üstünlükləri barədə bunları söyləyib: *"Şahmat oynamağı bacarmaq istənilən sahədə insana fayda verir. Əsasən də siyasətdə. Çünki siyasətdə bir neçə gedişi əvvəldən görməlisən."*

## Siyasi karyerası
2010-cu ildə Latviyanın Onuncu Seyminə (Latviya Parlamenti) deputat seçilib (2010–2011), 2011-ci ildə isə "Yaşıllar və kəndlilər İttifaqı" siyasi birliyinin adından yenidən Latviya Seyminə deputat seçilib. 2014-cü ildən 2016-cı ilə qədər Latviyanın iqtisadiyyat naziri vəzifəsini icra edib. 2016-cı ildən Latviyanın maliyyə naziridir.

## Şəxsi həyatı
2011-ci ildə Latviya sərmayələr və inkişaf agentliyinin direktoru Andris Ozolsa ərə gedib. Dörd övlada sahibdir. Böyük qızının 13 yaşı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FIDE Chess profili 
* Dana Reizniece-Ozola . Chessgames.com 
* Dana Reizniece-Ozola. 365Chess.com 
* Dana Reizniece-Ozola. Chesstempo.com
Abdulla Oripov

**Abdulla Nigmatoviç Oripov** (; ) — Özbəkistanın dövlət xadimi, 14 dekabr 2016-cı ildən Özbəkistanın dördüncü baş naziri.

## Ailə vəziyyəti
Ailəlidir, beş qızı var.

## Elmi dərəcələri
Elmi dərəcəsi: iqtisad elmləri namizədi. Elmi adı: dosent

## İstinadlar
Antifaşist hərəkatı

[thumb|right|250px|Antifaşist hərəkatında iştirak edən italyan partizan. ([Florensiya, 1944, 14 avqust)]]

**Antifaşist hərəkatı** () - XX əsrin 20-ci illərində Almaniyada Nasional-Sosialist Partiyasına və digər ifrat sağ terrorçu qruplara qarşı meydana gəlmişdir. 1921-ci ildə İtaliyada faşistlərin hücumuna cavab olaraq genişləndi. Antifaşist hərəkatı daha sonra diktatura rejimi yaradılan Macarıstan, Bolqarıstan, Polşada da vüsət aldı. 1923-cü ildə Bolqarıstandakı Sentyabr antifaşist üsyanı digər ölkələrdə ki antifaşist hərəkatının təcrübəsini zənginləşdirdi. Bir müddət sonra antifaşist hərəkatı Polşada Yuzef Pilsudski sanasiya rejiminə qarşı genişləndi. 1923-cü ilin mart ayında Frankfurt-Maynda konfrans keçirildi, hərbi təhlükə və faşizmə qarşı K.Setkin, F.Hekkert və Anri Barbüsün başçılığı ilə Beynəlxalq komitə yaradıldı. Antifaşist hərəkatı 1932-ci ildə *Antifaşist aksiya* adlanan kampaniyanın başlamasıyla ən yüksək mərhələyə çatdı. Antifaşist qüvvələrin səyi nəticəsində 1932-ci ilin sonlarında Almaniyada faşist hərəkatı zəiflədi. Sosial-demokratların liderlərinin kommunistlərlə əməkdaşlıq etməməsindən istifadə edən alman inhisarçıları 1933-cü ilin yanvarında Adolf Hitleri hakimiyyət başına gətirdilər.

1933-cü ildə Parisdə Avropa antifaşist konqresi keçirildi. Dimitrovun 1933-cü ildə Leypsiq muhakiməsindəki çıxışı antifaşist hərəkatı iştirakçılarının faşimzlə mübarizəyə səfərbər edilməsində mühüm əhəmiyyətə malik idi. Antifaşist hərəkatına məşhur yazıçılar Anri Barbüs, Romen Rollan, Tomas Mann, Herbert Uells, Maksim Qorki və rəssamlardan Pablo Pikasso qoşuldular. 1934-cü ilin fevralında Fransada baş verən faşist qiyamı cəhdi antifaşist hərəkatı nəticəsində uğursuz oldu. 
1935-ci ildə yazıçıların Parisdə mədəniyyətin müdafiəsinə həsr edilmiş Beynəlxalq antifaşist konqresi keçirildi. 1935-ci ildə Fransada yaradılan Xalq Cəbhəsinə həm kommunist və sosialist partiyaları, həm də sol burjua siyasi təşkilatları daxil oldu.

Faşizmə qarşı gizli və leqal mübarizə üsullarının əlaqələndirilməsi xüsusilə İtaliyada antifaşist hərəkatına müsbət təsir göstərdi. 1934-ci ildə kommunist və sosialist partiyaları faşist diktaturasının devrilməsi üçün birgə hərəkat haqqında saziş bağladılar. Terrora baxmayaraq Almaniyada antifaşist hərəkatı zəifləmirdi. İspaniya xalqının Milli inqilabi müharibəsi (1936–1939) antifaşist hərəkatı tarixinin ən parlaq səhifələrindəndir. İspaniyanın müdafiəsində beynəlmiləl briqadaların mühüm rolu olmuşdur.
Almaniya və İtaliyanın İspaniyaya müdaxiləsi, habelə İngiltərə, Fransa, ABŞ hakim dairələrinin *qarışmamazlıq* siyasəti pərdəsi altında təcavüzkarlara havadarlıq etməsi İspaniya mübarizlərinə faşizm üzərində qələbə çalmağa imkan vermədi. Lakin İspaniyada antifaşist mübarizəsinin təcrübəsi sonralar antifaşist hərəkatının genişlənməsində əhəmiyyətli rol oynadı. İkinci dünya müharibəsinin başlaması ilə antifaşist hərəkatı müqavimət hərəkatına çevrildi.

## Mənbə
*
Xəzər dənizində baş vermiş qəzalar

**Xəzər dənizində baş vermiş qəzaların siyahısı:**

* 21.11.1957 – Neft Daşlarında faciə
* 22.10.2002 – "Merkuri-2" bərəsinin qəzaya uğraması
* 04.12.2015 – Günəşli neft yatağında yanğın

## İstinadlar
Agent əməliyyatları

**Agent əməliyyatları** – bir tərəfin (agentin) tabeliyində olmadığı digər tərəfin (prinsipalın) hesabına və onun adından əmtəələrin, aktivlərin, yaxud onlara olan hüququn müəyyən ərazidə satılması və ya alınması ilə bağlı həyata keçirdiyi ticarət-vasitəçilikdən ibarət faktiki və hüquqi hərəkətlər. Agent əməliyyatları agent sazişi – agentlə prinsipal arasında onların qarşılıqlı hüquqları və vəzifələri barəsində yazılı şəkildə bağlanmış müqavilə əsasında icra edilir. Müqavilədə təmsilçi, komisyonçu, müvəkkil və yaxud alıcı kimi göstərilən agentin iş şərtləri, həmçinin vasitəçiliyə görə ona veriləcək haqqın (qonorarın) ödəniş forması, üsulu və miqdarı şərtləndirilir. Sənəd də həmçinin tərəflərin öhdəlikləri yerinə yetirmələrinin sferası, xarakteri və qaydası; sazişin fəaliyyət müddəti, tətbiq edilən sanksiyalar və mübahisələrin həlli qaydaları göstərilir. Prinsipal agentə verilən səlahiyyət hüququnun, həmçinin məhsulun qiyməti, reklamı və satışı üzrə məhdudiyyətlərin hədlərini, zəruri olan minimum dövriyyəyə görə mükafatın ölçüsünü göstərməyə borcludur. Məhsulların təhvil verilməsi, anbarda saxlanması, çatdırılması müddəti və üsullarına aid qaydaları, təminat möhləti və mənimsəmə dövründə xidmət göstərilməsi qaydalarını da prinsipal müəyyən edir. Agent müqavilənin yerinə yetirilməsi məqsədilə üçüncü şəxslə subagent müqaviləsi bağlamaq hüququna malikdir, lakin subagentin hərəkətlərinə görə prinsipal qarşısında özü cavabdehdir. Maliyyə-kredit əməliyyatlarını həyata keçirən agentlər, bir qayda olaraq, ayrı-ayrı tapşırıqların icrası üzrə ixtisaslaşırlar. Dövlət orqanları onların fəaliyyətini əksər hallarda lisenziyalaşdırır və nəzarətdə saxlayır.

## Mənbə
Mark Antokolski

**Mark Antokolski** (; ) — rus heykəltaraş. 1871-ci ildən akademik. 
## Həyatı
1862-1866-cı illərdə *Sankt-peterburq Rəssamlıq Akademiyasında* təhsil almışdır. Realist sənətkar kimi yetişməsində İ.Y.Repin, V.V.Stasov və İ.N.Kramskoyun təsiri olmuşdur. 1871-ci ildən İtaliyada, 1877-ci ildən Parisdə yaşamışdır. Yaradıcılığının ilk illərində yəhudi məhəlləsindən seçdiyi tipajların obrazlarını incə yumorla *Dərzi* (1864) və *Xəsis* (1865) əsərlərində yaratmışdır. Milli-tarixi mövzularda yaratdığı əsərlər Antokolskinın yaradıcılığında əhəmiyyətli yer tutur. Obrazın psixoloji aləminə dərin nüfuz, tarixi detalların düzgün əksi onun *İvan Qroznı* (*1871*), *I Pyotr* (*1872*) əsərlərində daha qabarıqdır. Yaradıcılığının sonrakı dövrlərində əsərlərini psixoloji səpkidə işləmişdir. Mark Antokolski eyni zamanda bir çox qəbirüstü abidələrin müəllifidir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Ağ cırtdan

thumb|Ox ağ cırtdan Sirius B-ni göstərir
**Ağ cırtdanlar** – ulduz təkamülünün son mərhələsində ölçüləri planetlərlə müqayisə edilə bilən və effektiv temperaturu çox böyük olan ulduzlar. Ağ cırtdanların kütləsi Günəşin kütləsi  tərtibindədir, radiusları isə Günəşin radiusundan təxminən 100 dəfə kiçikdir. 

Ağ cırtdanlar maddəsinin orta sıxlığı təqibi 108–109 kq/m³-dir. Ağ cırtdanların sayı bütün Qalaktika ulduzlarının bir neçə faizini təşkil edir. Onların çoxu qoşa ulduzlar sisteminə daxildir. Ağ cırtdanlara aid edilmiş ilk ulduz 1862-ci ildə Amerika astronomu A.Klarkın kəşf etdiyi Sirius B (Siriusun peyki) ulduzu olmuşdur. 1910-cu illərdə Ağ cırtdanlar xüsusi ulduzlar sinfi kimi ayrılmışdır; adı ilk təmsilçilərinin rənginə uyğun müəyyən edilmişdir. Ağ cırtdanlar başlanğıc kütləsi 8M☉-dan az olan adi ulduzlardan, onlarda istilik-nüvə yanacağının tükənməsindən sonrakı təkamülün sonuncu mərhələsində yaranır. Bu mərhələdə ulduz, qırmızı nəhəng və planetar dumanlıq mərhələlərini keçməklə özünün xarici qatlarını kənara atır və çox yüksək temperatura malik nüvəsini çılpaqlaşdırır. 

Ulduzun nüvəsi tədricən soyuyaraq Ağ cırtdanlar halına keçir və nüvəsində toplanmış istilik enerjisinin hesabına uzun müddət işıq saçmaqda davam edir. Vaxt keçdikcə Ağ cırtdanların işıqlığı azalır. 

Tədqiq edilmiş Ağ cırtdanlar səthinin istiliyi 5·103K-dən 105K-dək temperatur intervalındadır. Ağ cırtdanların təxminən 3%-də spektr şüalarının çox güclü polyarlaşması və ya spektral xətlərin Zeyeman parçalanması müşahidə olunur; bu fakt həmin ulduzlarda maqnit induksiyası 3·105 Tl civa rında olan maqnit sahələrinin mövcud ol duğunu göstərir.

## Mənbə:
"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı

**"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı** — 1965-ci ildə təsis olunmuş SSRİ medalı. Rəsmlər Viktor Yermakov və Yuri Lukyanov tərəfindən çəkilib.

## İstinadlar
Kibron yarımadası

**Kibron** () — Bretan yarımadasının cənubunda, Atlantik okeanın Biskay körfəzi daxilinə hərəkət edən Moriban departamenti ərazisində yerləşən yarımada.

## Kommuna
Yarımada əhalisi iki kommunada yaşayır:
* Kibron (Quiberon)
* Sen-Per-Kibron (Saint-Pierre-Quiberon)

## Tarixi
Kibron yarımadası 1795-ci ildə təşkil olunan Kibron ekspedisiyası zamanı tanınmışdır. Burada əhali Vandey üsyanını dəstəkləməyə getmişlər.

## Mənbə
* Quiberon-Info
Kotentin yarımadası

**Kotentin** (, ) — Fransanın şimal-qərbində, Manş departanentində, Sen-Malo körfəzi ilə Sena körfəzi arasında yerləşən yarımada. Sonucunda Nornandiya sahillərində yerləşir. Hündürlüyü 191 metrdir. Öz adını Kutans şəhərindən götürnüşdür. Şəhər isə öz növbəsində Konstansiya Xlorun şərəfinə adlanmıdlr. Ən iri yaşayış məntəqəsi Şber-Oktevil-dir.

## Əhalisi
Yarımada ərazisində aşağıdakı yaşayış məntəqələri yerləşir:
* Merbur-Otkevil
* Sen-Lo
* Kutans
* Qranvil
* Valon
* Turkavil
* Kartepe
* Karantan
* Sen-Va-la-Uq
* Barfler

## Mənbə
* Renaud, Jean: *Les Vikings et la Normandie* (Ouest-France. 2002) ISBN 2-7373-0258-7
* Renaud, Jean: *Les dieux des Vikings* (Ouest-France. 2002) ISBN 2-7373-1468-2
Gizli cəmiyyət

**Gizli cəmiyyət** — fəaliyyətini gizli formada təşkil edən klub, təşkilat və cəmiyyətlərə verilən ad. Gizli cəmiyyətlərin toplumdan gizli və ya aşkar fəaliyyət göstərməsi hər bir cəmiyyətdə müxtəlif olmuşdur.
Aqxori

thumb|right|200px|Tütün çəkən aqxori.
**Aqxori** () - Hindistanda kannibalizm adətlərini özlərində saxlayan dini sekta. Aqxori sözü hind dilindən tərcümədə *qorxmazlar* mənasını verir.
Sekta üzvlərinin ritual ayinlərdə insan ətlərinin yediyi, yanlarında gecələdiyi və kəllə sümüklərindən piyalə kimi istifadə etdikləri məlumdur. Aqxorilərin nekrofiliya ilə məşğul olmaları səbəbindən sektanın Hinduizmlə heç bir əlaqəsinin olmadığını ehtimal edilir.

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
*Vishwanath Prasad Singh Ashthana, *Aghor at a glance*
*Vishwanath Prasad Singh Ashthana, *Krim-kund Katha*

## İstinadlar
Özdəmir Asəf

**Özdəmir Asəf** (; ) — Türkiyə yazıçısı və şairi.

## Həyatı
Özdəmir Asəf 11 iyun 1923-cü ildə Ankara şəhərində doğulub, boya-başa çatmış, əsl adı isə Xalid Özdəmir olmuşdur. O ilk və orta təhsilini Qalatasaray liseyində almışdır. 1942-ci ildə Kabataş oğlanlar liseyindən məzun olmuşdur. İstanbul universitetində öncə Hüquq fakültəsində, sonra İqtisad fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir. Lakin bir sıra səbəblərin ucbatından təhsilini 1947-ci ildə yarımçıq qoymuşdur. O, "Zaman" qəzetində tərcüməçi işləmişdir. 1951-ci ildə öz məqalələri ilə mətbuat aləminə daxil olmuşdur və beləliklə öz şeir kitablarını çap etdirmişdir.

28 yanvar 1981-ci il də İstanbul şəhərində vəfat etmişdir.

## Əsərləri
1."Sən sən sən"

2."Bir qapı önündə"

3."Necəsən"

4."Mən deyildim"

5."Bugün və Bugün"

6."Məndən sonra xosbəxtlik"
İngiltərə Liqa Kuboku Finalı 1984

1984-cü il İngiltərə Liqa kuboku üzrə final oyunu eyni şəhərin iki klubu - "Liverpul" və "Everton" klubları arasında baş tutmuşdur. Bu matç liqa kuboku uğrunda 24-cü final oyunu idi. Matç Londonda yerləşən Uembli stadionunda baş tutmuşdur. Mart ayının 24-də baş tutan ilk oyunda hesab açılmadığı üçün ikinci oyun 28 martda Meyn Roud stadionunda keçirildi. Oyunun 21-ci dəqiqəsində Sunesin vurduğu qolla Liverpul turnirin qalibi oldu. Bununla da Liverpul bu kuboku dördüncü dəfə qazandı. Bundan öncə isə Liverpul 1981, 1982, 1983-cü illərdə keçirilmiş finallarda da qələbə qazanmaqla, ardıcıl olaraq 4 dəfə İngiltərə Liqa Kubokunu qazanan ilk klub kimi adını tarixə yazmağa nail oldu.

## Oyunun nəticələri

## Cavab oyunu

## Xarici keçidlər
* LFC History Match Report  
* LFC History Match Report (Replay)
II Şahanduxt

**Şahanduxt** — Albaniya məleykəsi və Sünik çariçası. Atası Seveda – Albaniya çarı, anası Sofya – Albaniya məleykəsi olub.  Sünik hakimi I Qriqora ərə getmişdir. lakin övladları olmadığına görə I Qriqorun ölümündən sonra (1072) Süniyi böyük qardaşı Sənəkərim ilə birlikdə idarə etmiş, daha sonra isə hakimiyyət  Sənəkərimin oğlu I Qriqora keçmişdir.

## Adı epikrafik mənbələrdə

1086-cı ildə  monastırı ərazisində bacısı Kata ilə birlikdə müqəddəs Məryəm adına ikimərtəbəli kilsə tikdirmişdir. Kilsənin üzərindəki bu yazı zamanəmizədək gəlib çatıb:

Monastırın ərazisində Sahanduxtun anasının qəbri də aşkarlanmışdır. Başdaşı üzərində yazılıb:

## Nəsil şəcərəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Sünik sülaləsi

## Ədəbiyyat
*
* Chronique de Matthieu d'Édesse (962-1136) Continuée par Grégoire le prêtre. 

## Linklər
*
Qremio Mauaense FK

**Qremio Mauaense İdman Klubu** — **Mauaense** kimi də tanınan, 15 dekabr 1981-ci ildə təsis edilən və San-Paulu ştatının Maua şəhərini təmsil edən Braziliya futbol klubudur.

## Tarixi
Klub 15 dekabr 1981-ci ildə təsis edilmişdir. Mauaense klubu 1985-ci ildə Paulista Liqası Seriya A3-ün və 2003-cü ildə Paulista Liqası İkinci Diviziyasının qalibi olmuşdur.

## Nailiyyətləri
* **Paulista Liqası Seriya A3:**
** **Çempion (1):** 1985
* **Paulista Liqası İkinci Diviziya:**
** **Çempion (1):** 2003

## Stadion
Qremio Mauaense İdman Klubu öz ev oyunlarını Estadio Pedro Benedetti stadionunda keçirir. Stadionun maksimum tamaşaçı tutumu 8567 nəfərə bərabərdir.

## İstinadlar
Mirzə Musa

**Mirzə Musa** (; ) — Bəhai dininin banisi Bəhaullahın qardaşı, bəhailikdə 19 həvaridən biri. Şövqi Əfəndi tərəfindən tərtib edilmiş həvarilərin sıralamasında Mirzə Musa mühüm yer tutur. Dinin əsas fiquru sayılan Bəhaullahın ata-ana bir qardaşı olan Mirzə Musa Bəhai dininin yayılmasında qardaşı ilə birgə xidmətlər göstərmişdir. Bəhailərin, Bəhaullahın və oğlu Əbdül-Bəha Abbasın təqiblərə məruz qalması Mirzə Musadan yan keçməmiş, qardaşı kimi tez-tez təbliğ etdiyi dini ideyalara görə incidilmişdir. Bəhai tarixində təsvir olunduğu kimi, Mirzə Musa son günə qədər inancında dəyanətli qalmışdır və qarşılaşdığı bütün məhrumiyyətlərə baxmayaraq öz fikirlərindən imtina etməmişdir. Bəhaullah qanunlara olan hörmətini göstərmək üçün Mirzə Musanı nümunə kimi təqdim etmişdir.
MI6

**Gizli Kəşfiyyat Xidməti** () və yaxud məşhur adı ilə **MI6** (Military Intelligence, Section 6; Hərbi Kəşfiyyat, 6-cı bölmə) (oxunuşu: **em-ay-siks**) — Böyük Britaniyanın xarici kəşfiyyat xidməti, əsasən Beş Göz tərəfdaşlarını dəstəkləmək üçün xarici vətəndaşlar haqqında insan kəşfiyyatının toplanması və təhlili ilə məşğuldur. SIS Britaniya kəşfiyyat orqanlarından biridir və rəisi ("C") birbaşa Xarici İşlər Nazirinə tabedir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
"Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin 25 illiyi (1992–2017)" yubiley medalı

**"Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin 25 illiyi (1992–2017)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı** —Azərbaycan Respublikasının medalı. Azərbaycan Respublikasının 2016-cı il 29 noyabr tarixli Qanunu ilə təsdiq edilmişdir.

## Təsviri
Maddə 1. Medalın ümumi təsviri

“Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin 25 illiyi (1992-2017)” Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı (bundan sonra – medal) milli ornamentli ensiz lövhə ilə birgə bürüncdən tökülmüş və qızıl suyuna çəkilmiş, dairəvi formalı, diametri 35 mm və qalınlığı 2,5 mm olan lövhədən ibarətdir.

Maddə 2. Medalın ön tərəfi

2.1. Medalın ön tərəfinin mərkəzində sağ və sol tərəfləri sünbüllə əhatə olunmuş, qabaritinin hündürlüyü 1,5 mm olan Azərbaycan Respublikası gömrük orqanlarının embleminin elementləri, qalxan, onun arxasında qılınc və qılıncın aşağı hissəsində açardan ibarət kompozisiya təsvir edilmişdir.

2.2. Bu Təsvirin 2.1-ci maddəsində göstərilən kompozisiyadan yuxarıda qövs boyunca “AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI”, aşağı hissəsində isə “DÖVLƏT GÖMRÜK KOMİTƏSİ” sözləri yazılmışdır. “DÖVLƏT GÖMRÜK KOMİTƏSİ” sözləri ilə kompozisiya arasında Azərbaycan Respublikası Dövlət bayrağının rənglərini əks etdirən üçrəngli dekorativ lentin üzərində “25 İL” sözləri yazılmış və dəfnə budağının təsviri verilmişdir. Lentin sol yuxarı hissəsində “1992” və sağ yuxarı hissəsində “2017” rəqəmləri yazılmışdır.

2.3. Sünbüllər, qalxan, qılınc, açar, dəfnə budağı, dekorativ lent, sözlər və rəqəmlər relyeflidir. Mavi və boz rəngli qalxan, ağ rəngli açar, mavi, qırmızı və yaşıl mina ilə örtülmüş dekorativ lent və ağ mina ilə örtülmüş “25 İL” sözləri istisna olmaqla, digər elementlər qızılı rəngdədir.

Maddə 3. Medalın arxa tərəfi

3.1. Medalın arxa tərəfinin yuxarı hissəsində ortada səkkizbucaqlı ulduz və aypara, aşağı hissəsində isə milli ornament təsvir edilmişdir. Mərkəzdə “AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI DÖVLƏT GÖMRÜK KOMİTƏSİNİN 25 İLLİYİ” sözləri və “1992-2017” rəqəmləri yazılmışdır. Ulduz, aypara, sözlər, rəqəmlər, ornament relyefli və qızılı rəngdədir.

3.2. Medalın arxa tərəfində seriyası və nömrəsi göstərilmişdir.

Maddə 4. Medalın elementləri

4.1. Medal paltarların yaxasına bərkidilmək üçün elementi olan, 27 mm x 43 mm ölçüdə düzbucaqlı xara lentin eni 5,5 mm olan qızılı rəngli metal hissəsinə iki halqa və ilgək vasitəsilə birləşdirilir. Xara lentin üst hissəsində eni 3,5 mm olan qızılı rəngli metal hissə vardır.

4.2. Xara lentdə, kənarlarından mərkəzə doğru ardıcıl olaraq 2 mm enində tünd göy,10 mm enində mavi və mərkəzdə 3 mm enində ağ rəngli şaquli zolaqlar təsvir edilmişdir.

4.3. Medala paltarların yaxasına bərkidilmək üçün elementi olan, eyni xara lentdən üz çəkilmiş 27 mm x 9 mm ölçüdə qəlib əlavə edilir.

## İstinadlar
Ağ ciyər adenomatozu

**Ağ ciyər adenomatozu** – qoyunlarda, bəzən keçilərdə və s. heyvanlarda ləng inkişaf edən infeksion xəstəlik. Ağ ciyərdə şiş əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. İlk dəfə 1825-ci ildə Cənubi Afrikada təsvir edilmiş, 1894-cü ildə isə Ağ ciyər adenomatozu adı ilə Böyük Britaniyada qeydə alınmışdır. Avstraliyadan başqa bütün qitələrdə məlumdur. Yoluxma mənbəyi xəstə heyvanlardır. İnkubasiya dövrü bir neçə ildir, çox vaxt 4–9 ay çəkir. Diaqnoz klinik əlamətlərə görə qoyulur məsələn tənəffüs zamanı fitə bənzər səslərin çıxması, burundan çoxlu ifrazatın axması və s. laboratoriya üsulu və patoloji anatomik yarma ilə təsdiq olunur. Müalicəsi işlənilməmişdir. Ağ ciyər adenomatozu aşkar edilən təsərrüfatlar yararsız hesab olunur.

## Mənbə
Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutu

**Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Elmi Tədqiqat Ağ Ciyər Xəstəlikləri İnstitutu** — Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyində elm-tədqiqat institutu.

Vərəmin respublikada yayılmasını nəzərə alaraq, onun əleyhinə mübarizəni gücləndirmək, profilaktika, müalicə tədbirlərini hazırlamaq, ftiziatriyanın inkişafına təkan vermək məqsədilə Xalq Komissarları Sovetinin 16 may 1944-cü il tarixli 761 №-li qərarı və Azərbaycan xalq səhiyyə komissarının 31 iyul 1944-cü il tarixli sərəncamı ilə Bakı şəhərində Elmi Tədqiqat Vərəm İnstitutu yaradılır (müdiri t.e.n. Əhməd Cəbrayil oğlu Nurməmmədov).

1988–1999-cu illərdə Elmi Tədqiqat Ftiziatriya və Pulmonologiya İnstitutu adlandırılmışdır. Tədqiqatları respublikada vərəmlə mübarizənin təşkilinə, bakterioloji müayinə üsulunun inkişafına, bronxun və ağ ciyərin qeyri-spesifik, onkoloji və vərəm xəstəliyinin differensial-diaqnostik problemlərinə, onların spesifik və qeyri-spesifik xəstəliklərinin müalicə metodlarının təkmilləşdirilməsinə, yeni üsullarla müalicəsi problemlərinə, vərəm xəstəliyinin azaldılması yollarının elmi əsaslarınının öyrənilməsinə və s. məsələlərə həsr olunmuşdur. İnstitut vərəm xəstəliyinə qarşı müalicə-profilaktika tədbirləri də hazırlayır. Respublikada vərəmlə mübarizədə M. N. Qədirli, Y. M. Qaziyev, F. M. Vəkilov, F. M. İsmayılov, M. Novruzov və başqalarının rolu olmuşdur. Azərbaycanda ftizio-cərrahlığın pioneri sayılan Fuad Əlaəddin oğlu Əfəndiyev respublikada ilk dəfə ağ ciyər vərəmini cərrahi üsulla müalicə etmişdir. İnstitutun vərəm terapiyası, pulmonologiya, uşaq vərəmi, ağciyərdənkənar orqanlarda vərəm, ftizio cərrahiyyə, torakal cərrahiyyə, bronxoloji, müalicə-reabilitasiya, funksional diaqnostika, ambulator diaqnostika, anesteziologiya və reanimasiya, elmi informasiya şöbələri, bakterioloji, biokimyəvi, klinik, immunoloji və sitomorfoloji laboratoriyaları, uroloji, ginekoloji, burun-boğaz-qulaq xəstəlikləri kabinetləri; elmi kitabxanası var. İnstitutda 2 elmlər doktoru və 23 elmlər namizədi işləyir. Aspiranturası və klinik ordinaturası var.

## Qalereya


Institute of Lung Diseases, Azerbaijan (15974).jpg|
Institute of Lung Diseases, Azerbaijan (46942).jpg|
Institute of Lung Diseases, Azerbaijan (27318).jpg|
Institute of Lung Diseases, Azerbaijan (68411).jpg|
Institute of Lung Diseases, Azerbaijan (54717).jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağ ciyər qanaxması

**Ağ ciyər qanaxması**, heyvanlarda – əsasən, idman atları və ov itlərində təsadüf edilən xəstəlikdir.

### Etiologiyası:
Uzaq məsafələrə qaçış zamanı ağ ciyərlərin həddindən artıq gərginləşməsi, ağ ciyər pnevmoniyası və emfizemasının ağırlaşması, döş qəfəsi nahiyəsinin travması, dərin yaralar, itlərdə vərəm ağırlaşmalarıdır.

### Əlamətləri:
Öskürək zamanı burun dəliklərindən güclənən xırda köpüklü qanlı mayenin axması, ağ ciyər nahiyəsində xırda qovuqcuqlu yaş xırıltı. Diaqnozu klinik əlamətlərə əsasən qoyulur.

### Müalicəsi:
Heyvanı mülayim sərin yerdə saxlamaq. Öskürəyi pektusin, yaxud dioninlə sakitləşdirmək. Bərk qanaxma zamanı qanın özlülüyünü və laxtalanmasını artıran dərmanlar (kalsium-xlorid, K vitamini) vermək lazımdır.

## Mənbə
Ağ ciyərin hava tutumu

**Ağ ciyərin hava tutumu** — dərin nəfəs aldıqdan sonra buraxılan havanın miqdarı. Normal tənəffüs zamanı alınan və buraxılan, maksimum nəfəsvermə zamanı əlavə buraxılan və maksimum nəfəsalma zamanı əlavə alınan havadan ibarətdir. Kişilərdə, adətən, 3,5–4,5 l, qadınlarda bundan təqribən 25% az, fiziki iş və idmanla məşğul olan adamlarda 6 l və daha çox olur. Sağlam insanda Ağ ciyərin hava tutumu fəaliyyət göstərən ağ ciyər toxumasının azalması — pnevmofibroz, pnevmoskleroz, atelektaz, pnevmoniyalar, abses, kista, şiş, ağ ciyər toxumasının zədələnməsi, kiçik qan dövranında durğunluq, ağ ciyərin tam açılmaması — kifoz, skolioz, döş qəfəsinin deformasiyası, plevra bitişmələri, ekssudativ plevrit, hidrotoraks, diafraqma və qarnın ön divarının hərəkətinin məhdudlaşması, ümumi əzələ zəifliyi nəticəsində baş verə bilər.

## Təqdimat
*
Ağ çürümə

**Ağ çürümə** – bitkilərin göbələk xəstəliyi. Törədicisi Sclerotinia libertiana göbələyidir. İnfeksiya mənbəyi səpin və əkin materialı, torpaq , bitki qalıqlarıdır. Xiyar, kələm, qabaq, sarımsaq, yerkökü, günəbaxan, tütün, çətənə, paxla, tərəvəz və s. bitkilərə yoluxur. Əsasən, vegetasiya dövründə və saxlanma zamanı baş verir. Meyvə köklü bitkilərin toxumluqlarına böyük zərər verir. Zədələnən orqanlar üzərində əmələ gələn sulu, qonur ləkələr qara sklerosili pambıgabənzər ağ kiflə örtülür.

### Mübarizə tədbirləri:
Düzgün növbəli əkinə riayət etmək, məhsulu vaxtında yığmaq və düzgün rejimdə saxlamaq; istixananın havasını rütubətləndirmək.

## Mənbə
Afrika rəqsləri

**Afrika rəqsləri** - Özündə qədim və zəngin tarixi daşıyan, Afrika qitəsində yaşayan xalqları əhatə edən rəqslər.

Afrika rəqsləri haqqında ilk təsəvvürü Böyük Səhranın və Cənubi Afrikanın dağ massivlərindəki qayaüstü rəsmlər yaradır. Heyvan dərisi geymiş, buynuzlu, fil və ya antilop maskalı rəqs edən adamlar və fantastik məxluqlar, çox güman ki, müalicə ayinlərini əks etdirirdi. Müasir Afrika xalqlarının rəqsləri xor ifası, müxtəlif musiqi alətləri, əsasən, zərb alətləri ilə müşayiət olunur. İfaçılar, adətən xüsusi geyimdən, taxta ayaqlardan, zınqırovlardan istifadə edirlər. Ənənəvi rəqslər ovçuluq, əkinçilik, şaman mərasimlərinə daxildir və bunlar əcdadlara hörmət kimi qəbul edilir. Ayinin tipi, bir qayda olaraq, rəqsin xarakterini müəyyənləşdirir. Ovçuluq ayinlərinin iştirakçıları vəhşi heyvanların hərəkətlərini təqlid edir, onlar kimi səslər çıxarır; yağışın yağmasını arzulayan ayin iştirakçıları öz hərəkətləri ilə uçan buludları təsvir edirlər.

Bir çox xalqlarda əkin sahələrini ziyanvericilərdən qorumaq məqsədi ilə keçirilən quşlar rəqsi, *təbiətə şükranlıq* rəqsləri geniş yayılmışdır. Silahla ifa olunan bəzi rəqslər döyüşçü ayinləri ilə bağlıdır. Ən mürəkkəb rəqslər əcdadların kultu ilə əlaqədardır. Rəqslərin hazırlanmasına, adətən, vaxt tələb olunur. Ayrı-ayrı rəqslərdə yüzlərlə rəqqas iştirak edir, aparıcı ifaçı mahnı oxuyaraq rəqsin tempini sürətləndirir və tətdricən ritmi mürəkkəbləşdirir. Rəqslər gender, yaxud peşəkarlıq  əlamətləri ilə seçilir. Afrikanın bəzi ölkələrində peşəkar rəqqaslar fəaliyyət göstərir. Ruandada intore adlı peşəkar rəqssalar insitutu mövcuddur. Ənənəvi Afrika rəqsləri müasir Avropa və Amerika xoreoqrafiyasına təsir göstərmişdir.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Afrika musiqisi
* Afrika mədəniyyəti
* Afrikada heykəltəraşlıq
"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 40 illiyi" yubiley medalı

**"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 40 illiyi" yubiley medalı"** — 1985-ci ildə təsis olunmuş SSRİ medalı.

## Xarici keçidlər

* Медали и ордена СССР

## İstinadlar
Afrikada heykəltaraşlıq

**Afrikada heykəltaraşlıq** — Afrikada heykəltaraşlıq, əsasən, savanna və tropik meşələr arasındakı ərazilərdə yaşayan xalqlarda inkişaf etmişdir. Ağac üzərindəoyma sənətinin ən qədim nümunələri – sitayiş fiqurları və maskalar 16–17-ci əsrlərə aiddir. Afrika maskaları bəzən insanın baş və boynunu bütövlükdə örtür (maska-dəbilqə), bəzən də ucluqlarla tamam lanır. Ağac üzərində oyma ən çox üç zonada Qərbi Sudan, Qvineya sahilboyu və Konqo çayı hövzəsində inkişaf etmişdir.

Kubaların saray incəsənətində ağac heykəltaraşlığı yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmışdı. 17–19-cu əsr hökmdarlarının 19 böyük ağac heykəlləri məlumdur. Nok mədəniyyətinə aid terra-kota nümunələri Tropik Afirkanın ən qədim heykəltaraşlıq abidələridir. Nigeriyanın terrakota heykəltaraşlığı ənənəsi İfe mədəniyyətində, akan xalqlarında, Qərbi Sudanda davam etdirilmişdir. Daşüzərində oyma abidələrinə 13–19-cu əsrlərə aid qədim heykəlciklər daxildir. Bəzi xalqlarda monumental qəbirüstü heykəltaraşlıq da inkişaf etmişdir.

Qərbi Afrikada tuncdan (İfe, İqbo-Ukvu, qədim Benin) və qızıldan tökmə nümunələr, fil dişi üzərində oyma yüksək inkişaf etmişdir. Afrikanın ənənəvi monumental memarlığı yaşayış evlərinin tikintisi ilə sıx bağlı olmuşdur Cənubi Afrikada gilmöhrə evlərin daxili və xarici divar rəsmləri, yaxud relyeflər, çini tavacıqlarla bəzədilmişdir. Qərbi Afrika şəhərləri üçün bir neçə otaqlı, həyəti olan hökmdar sarayları xarakterik idi.

Sudandakı ən qədim gilmöhrə məscidlər düzbucaqlı və ya kəsik piramida formasındadır. Orta əsrlərdən başlayaraq Sudan incəsənəti ərəb-müsəlman incəsənətinin təsirinə məruz qalmışdır. Efiopiyada Bizans və Avropa təsiri nəticəsində xristian boyakarlıq məktəbi formalaşmışdır. 15 əsrdən Avropa təsiri Tropik Afrika incəsənətində də özünü
büruzə verir. 20 əsrdə xalq ənənələri əsasında yeni Afrika dövlətlərinin milli incəsənəti formalaşmağa başlamışdır. Peşəkar incəsənət, yerli bədii məktəblər (Konqo Demokratik Respublikasında yaranmışdır.


Fayl:Nok sculpture Louvre 70-1998-11-1.jpg|Nok mədəniyyətinə aid heykəl. (6-cı əsr)
Fayl:Ife sculpture Inv.A96-1-4.jpg|XII-XIV əsr heykəli.
Fayl:Yoruba-bronze-head.jpg|Yoruba xalqının mədəniyyətinə aid olan brünc heykəl. Nigeriya
Fayl:Afrikaabteilung in Ethnological Museum Berlin 29.JPG|*Kraliça Ana* heykəli, XVI əsr (Benin)
Fayl:African Art, Yombe sculpture, Louvre.jpg|Yombe heykəli, XIX əsr.
Fayl:Queen Mother Pendant Mask- Iyoba MET DP231460.jpg|XVI əsr fil sümüyündən maska. (Benin)
Fayl:Benin kingdom Louvre A97-4-1.jpg|Brünc maska, XVI-XVII əsrlər. (Nigeriya)
Fayl:Masque probablement Bobo-Burkina Faso (2).jpg|XIX əsr maskası. Burkina-Faso,
Fayl:Statuette Mambia Nigéria.jpg|Mambila fiquru. (Nigeriya)
Fayl:Waga 01.jpg|Vaqa heykəli. (Efiopiya)
Fayl:Brooklyn Museum 69.10 Gravepost Aloalo.jpg|Mahafali, məzarüstü fiqur. Bruklin müzeyi
Fayl:Brooklyn Museum 2002.31.3 Fragment of a Female Figure.jpg|Mende, qadın fiquru.Bruklin müzeyi


## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Afrika musiqisi
* Afrika rəqsləri
* Afrika mədəniyyəti