İdi Amin

**İdi Amin Dada** () — Uqandanın prezidenti (1971–1979), hərbçi.

## Bioqrafiya

### Erkən illər
İdi Amininin doğulduğu tarix tam dəqiq deyil. Müxtəlif mənbələrdən istinadlara görə 17 may 1928, 1925 yaxud 1930-cu il göstərilir. Çünki, o, yaşadığı dövrdə avtobioqrafiya yazmamış, həyatı barədə olan sualları cavabsız saxlamışdır. Əslən Uqandanın şimalında məskunlamış *Kakua* etnikonundan gəldiyi söylənilir. Makarere Universitetinin tədqiqatçısı Fred Gueddekonun araşdırmasına görə, İdi Aminin atası Andreas Nyabaye (1889–1976) sonradan islamı qəbul edən katolik olub. Uşaqlığını anası ilə birlikdə, Uqandanın şimal-qərbində, əsasən, kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan bir kənddə keçirtmişdir. 1941-ci ildə Bombo şəhərindəki mədrəsədə oxumağa başladı. Bir neçə il təhsil aldıqdan sonra ordu sıralarına yazıldı.

### Müstəmləkə Britaniya Ordusu
Amin, Müstəmləkə Britaniya Ordusunun tərkib hissəsi olan Krallığın Tüfəngli Birliyinə qoşuldu (KTB). KTB-də o, ilk vaxtlar aşpazın köməkçisi vəzifəsində çalışırdı. 1952–1956-cı illər ərzində Keniyada baş vermiş Mau-Mau üsyanı zamanı Britaniya ordusunda döyüşürdü. 1952-ci ildə ona yefreytor hərbi rütbəsi verildi. Növbəti ildə isə çavuş rütbəsinə yüksəldi.

1959-cu ildə isə *Əfəndi* oldu. Bu Britaniya ordusununda qaradərililərə verilən ən yüksək rütbə idi. Həmin il Amin Uqandaya qayıtdı və leytenanta yüksəldi. Hərbi sahədə uğurları bununla da bitməmişdi. Britaniya ordusuna sadiqliyi ilə seçilən Amin, 1962-ci ildə *kapitan*, 1963-cü ildə mayor və bir neçə müddət sonra *komandir müavini* vəzifəsini tutdu.

### Hərbi çevrilişi
1971-ci il 25 yanvar tarixində Uqanda prezidenti Milton Obote Sinqapurda səfərdə olarkən, İdi Amin hərbi çevriliş edərək hakimiyyəti ələ alıb özünü ölkənin yeni prezidenti elan etdi. 1972-ci ildə etdiyi islahatlardan biri də Uqanadada yaşayan asiyalıları (əsasən hindli) ölkədən xaric etmək idi. Onların işlədiyi obyektlərə isə müsəlmanları və qohumlarını gətirdi. Ölkə rəsmi şəkildə İsraillə olan diplomatik əlaqələri kəsmişdi. Liviya və Fələstinlə yaxın münasibət qurduğuna görə, 1973-cü ildə ABŞ, 1976-cı ildə isə İngiltərə Uqandadakı səfirliyi geri çağırdı. 1976-cı ildəki çıxışında isə özünü "əbədi prezident" elan etmişdi. Elə həmin ilin iyul ayında sərnişinlərin əksəriyyətinin yəhudi olduğu Fransa hava yolları təyyarəsi fələstinlilər tərəfindən zəbt oldundu. İdi Amin təyyarənin Uqandada eniş etməsinə icazə verməsi böyük səs-küy yaratmışdı. İsralinin xüsusi təyinatlı dəstəsi ölkəyə daxil olaraq əməliyyat keçirirək bütün girovları azad etməsi isə, İdi Aminin beynəlxalq miqyasda imicinə ciddi zərbə vurmuşdu.

### Ölkədən qaçışı və vəfatı
Onun hakimiyyəti dövründə yürütdüyü sərt rejim artıq xalqın narazıçılığına səbəb olmuşdu. 1978-ci ilin oktyabrında Tanzaniya tərəfindən dəstəklənən "Uqanda Milli Azadlıq Ordusu" yaradıldı. Üsyançı dəstənin əsas məqsədi Aminin istefaya getməsi idi. 13 aprel, 1979-cu ildə üsyançılar artıq paytaxt şəhər olan Kampalaya yaxınlaşmışdı. Artıq dövlət başçısı ölkədən qaçmış və 2 həyat yoldaşı, 22 uşağı ilə birlikdə Səudiyyə Ərəbistanına yerləşmişdi. İdi Amin, 16 avqust, 2003-cü il tarixində sürgündə olarkən Ciddədə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*  İdi Amin Krugosvet.ru saytında
*  İdi Amin "Frenki-şou"-da (bioqrafik radio pyesi)
* Əsas Afrika canavarı
* Uri Dan. Entebbe əməliyyatı
* Rise and Fall of İdi Amin IMDb 
* The Last King of Scotland IMDB
* Dünyanın ən böyük caniləri — İdi Amin (video)
* İdi Aminin çıxışları (video)