open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yaroslav Stetsko

**Yaroslav Stetsko** (; ) — ukraynalı millətçi siyasətçi, Ukrayna Millətçiləri Təşkilatının (OUN-B) aparıcı liderlərindən biri. O, 1941-ci ildə Lvovda Ukraynanın müstəqilliyini elan edən hökumətin rəhbəri olmuş və sonradan mühacirətdə Ukrayna millətçi təşkilatlarını birləşdirən Ukrayna Antibolşevik Blokunun başçısı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Bioqrafiyası
Stetsko 1912-ci il yanvarın 19-da Avstriya-Macarıstan imperiyasına daxil olan Ternopol şəhərində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından Ukrayna millətçi ideologiyasına maraq göstərmişdir. Lvov Universitetində fəlsəfə və hüquq üzrə təhsil almışdır. 1929-cu ildə yaradılan Ukrayna Millətçiləri Təşkilatına (OUN) erkən dövrlərdən qoşulmuş və Stepan Bandera ilə yaxın əməkdaşlıq etmişdir.

22 iyun 1941-ci ildə Almaniya SSRİ-yə hücum etdikdən sonra, OUN-B Lvov şəhərində 30 iyun 1941-ci ildə müstəqil Ukrayna dövlətinin yaradıldığını elan etdi. Bu aktı Yaroslav Stetsko oxumuş və o, yeni yaradılan müvəqqəti hökumətin baş naziri elan edilmişdir. Lakin nasist Almaniyası Ukraynanın müstəqilliyini tanımadı və Stetsko ilə Bandera həbs edilərək Berlinə göndərildi. Müharibədən sonra Stetsko Almaniyada qalaraq siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir. O, 1947-ci ildə Ukrayna Antibolşevik Bloku (ABN) adlı təşkilatı yaratmış və müxtəlif Avropa ölkələrində sovetlərə qarşı çıxışlar təşkil etmişdir. ABN beynəlxalq miqyasda bir çox antikommunist qurumlarla əməkdaşlıq etmiş və Soyuq müharibə dövründə ABŞ və digər Qərb ölkələri ilə ideoloji yaxınlıq nümayiş etdirmişdir.

Yaroslav Stetsko 5 iyul 1986-cı ildə Almaniyanın Münhen şəhərində vəfat etmişdir. O, mühacirətdə ikən Ukraynanın müstəqilliyi uğrunda fəaliyyəti ilə tanınmışdır. Onun həyat yoldaşı Slava Stetsko da siyasi fəal olmuş və Stetskonun ölümündən sonra onun işini davam etdirmişdir.

Yaroslav Stetsko müasir Ukraynada bəziləri tərəfindən milli qəhrəman kimi qəbul edilir, lakin onun fəaliyyəti beynəlxalq miqyasda, xüsusən də yəhudi və polyak təşkilatları tərəfindən tənqidlə qarşılanır.

## İstinadlar
Albpetrol

**Albpetrol** — Albaniya Respublikasının dövlətə məxsus neft və qaz hasilatı şirkətidir. 1999-cu il aprelin 6-da təsis edilmişdir və ölkənin əsas neft və qaz yataqlarının idarə olunmasından məsuldur.

Şirkətin baş ofisi Patos şəhərində yerləşir və fəaliyyət sahələri arasında Fier, Ballş, Kuçove, Vlore və Delvine bölgələri daxildir.

## Tarix
Albpetrol, 1999-cu ildə Albaniya hökuməti tərəfindən yaradılmış və əvvəlki dövlət neft müəssisələrinin aktivlərini miras almışdır. Şirkət, Albaniyada neft və qaz hasilatının əsas oyunçularından biri olmuş və ölkənin enerji sektorunun inkişafında mühüm rol oynamışdır.

2012-ci ilin mart ayında, Albaniya Parlamenti "Albpetrol"un 100% səhmlərinin özəlləşdirilməsini təsdiqləmişdir. Bu qərara əsasən, şirkətin aktivləri təxminən 500 milyon ABŞ dolları dəyərində qiymətləndirilmiş və yeni sahibinə 25 illik istismar lisenziyası verilməsi planlaşdırılmışdır.

Son illərdə "Albpetrol" maliyyə çətinlikləri ilə üzləşmişdir. COVID-19 pandemiyası dövründə neftə olan tələbatın azalması və neft hərraclarının uğursuzluğu şirkətin maliyyə vəziyyətinə mənfi təsir göstərmişdir. 2020-ci ildə keçirilən neft hərraclarında satışlar uğursuz olmuş və şirkət ciddi maliyyə problemləri ilə qarşılaşmışdır.

## Fəaliyyət sahələri
"Albpetrol", neft və qazın axtarışı, hasilatı və marketinqi ilə məşğuldur. Şirkət, həmçinin, hidrokarbon müqavilələrinin monitorinqi və tənzimlənməsi funksiyalarını da yerinə yetirir.

"Albpetrol", aşağıdakı neft yataqlarında fəaliyyət göstərir:

* Patos
* Ballş
* Kuçove
* Cakran-Mollay
* Gorişt-Kocul
* Amonice

2017-ci ildə "Albpetrol" Cakran-Mollay və Gorisht-Kocul yataqlarını "Transatlantic Albania" şirkətindən, Amonice yatağını isə "Phoenix Petroleum" şirkətindən geri almışdır.

2024-cü ildə, Gorisht-Kocul yatağından 32,478 ton neft hasil edilmmişdir. Bundan əlavə, Kuçove yatağından 15,950 ton, Cakran-Mollaj yatağından 14,090 ton, Amonice yatağından 3,218 ton və Patos yatağından 4,147 ton neft hasil edilmişdir.

## Geoloji ehtiyatları
"Albpetrol"un mütəxəssisləri tərəfindən 1985–1990-cı illərdə aparılan hesablamalara görə, Albaniyada ümumi geoloji neft ehtiyatları 437,645,143 ton təşkil edir ki, bunun 81,025,885 tonu çıxarıla bilən ehtiyatlar kimi qiymətləndirilmişdir. 2018-ci ilin əvvəlinə qədər 61,363,064 ton neft hasil edilmişdir ki, bu da çıxarıla bilən ehtiyatların 75,73%-ni və ümumi geoloji ehtiyatların 14%-ni təşkil edir.

## Beynəlxalq əməkdaşlıqlar
"Albpetrol", bir sıra beynəlxalq neft şirkətləri ilə əməkdaşlıq edir və hasilat paylaşımı müqavilələri çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Bu şirkətlər arasında "Bankers Petroleum" (Patos-Marinza), "Sherwood International Petroleum" (Kuçove), "Transoil Group" (Visoka və Amonice), "Anio Oil and Gas" (Ballsh-Hekal) və "Fin-Pek Petroleum" (Finiq-Krane və Pekisht-Murriz) kimi şirkətlər mövcuddur.

## İstinadlar
Nailə Verdizadə

**Nailə Allahverdi qızı Verdizadə** — kimya elmləri sahəsində ixtisaslaşmış azərbaycanlı alim, professor. Uzun illər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində (ADPU) Analitik və fiziki kimya kafedrasında çalışıb.

## Həyatı
Nailə Verdizadə 10 may 1945-ci ildə anadan olub. Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin kimya-biologiya fakültəsində alıb.

## Əmək fəaliyyəti
1967–1970 — ADPU-nun "Analitik və fiziki kimya" kafedrasında assistent kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1970–1972 — eyni kafedrada baş müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1976–2017 — ADPU-da kafedra müdiri olmuşdur. 1989–2012 — "Koordinasion birləşmələr" elmi-tədqiqat laboratoriyasının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərib.
2017-ci ilin sentyabrından — "Analitik və üzvi kimya" kafedrasında professordur.

## Seçilmiş əsərləri
* *Analitik kimya (vəsfi yarımmikrokimyəvi analiz)* – A.Ə. Verdizadə, N.A. Verdizadə, Bakı, 2002, 624 s.
* Liquid-liquid extraction-chromogenic systems containing tungsten (VI), 2-Hydroxy-5-Chlorothiophenol and Diphenylguanidine. * International Journal of Chemical Studies
* Spectrophotometric determination of trace amounts of molybdenum after extraction... * International Journal of Chemical Studies
* Liquid-liquid extraction-spectrophotometric determination of vanadium... *Chemistry Journal
* Complex formation of copper (II)... St Petersburg State University*
* 3-Phenyl-2,4-tiazolidindion as an analytical reagent... 
* Study of complex formation of tungsten (VI)...  * European Journal of Analytical and Applied Chemistry
* Investigation of the extraction equilibrium...  * International Journal of Chemical Studies

## İstinadlar
Ukrayna Milli Hökuməti (1941)

**Ukrayna Milli Hökuməti** () — 30 iyun 1941-ci ildə Lvov şəhərində, UMT (Stepan Bandera qanadı) tərəfindən elan edilmiş və qısa müddət fəaliyyət göstərmiş müvəqqəti hökumət orqanı idi.  Bu qurumun yaradılması Ukraynanın müstəqilliyinin bərpası məqsədilə həyata keçirilmişdi. Hökumət Yaroslav Stetskonun rəhbərliyi ilə yaradılmış, 30 iyun 1941-ci ildə Lvovda "Ukrayna Dövlətinin Bərpası Aktı"nın elan olunması ilə fəaliyyətə başlamışdır. Bəyanatda Ukraynanın müstəqil dövlət olduğu və bu dövlətin Almaniya ilə əməkdaşlıq edəcəyi bildirilmişdi.

UMT Almaniya ilə əməkdaşlıq edərək Ukraynanın azadlığını təmin edəcəyini düşünürdü. Lakin Almaniya bu təşəbbüsü rədd etmiş və Ukrayna Milli Hökumətinin fəaliyyətini tanımamışdır. Nəticədə, Alman işğal rəhbərliyi bu hökumətin fəaliyyətini dayandırmış, üzvlərinin bir hissəsi həbs edilmiş və ya repressiyaya məruz qalmışdır.

## Hökumət tərkibi
* Yaroslav Stetsko – Baş nazir
* Volodimir Staxiv – daxili işlər
* Dmitro Mayivski – siyasi məsələlər üzrə müşavir

Reyx rəsmiləri Ukrayna Milli Hökumətinin elanını qəzəblə qarşıladılar. Stepan Bandera və Yaroslav Stetsko 1941-ci ilin iyul ayında almanlar tərəfindən həbs olundu və Zaksenxauzen konslagerinə göndərildilər. Hökumət faktiki olaraq fəaliyyətini cəmi iki ay ərzində göstərə bildi. Ukrayna Milli Hökuməti hər nə qədər qısa ömürlü olsa da, bu akt Ukrayna millətçiləri tərəfindən XX əsrdə dövlətçilik arzularının ifadəsi kimi qiymətləndirilir. 1941-ci il aktı müasir Ukrayna milliyyətçi dairələri tərəfindən mühüm siyasi hadisə kimi qəbul olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ukrayna Milli Hərəkatı – Banderivets.org.ua
Remiz pendulinus

**Remiz pendulinus** (*Avrasiya asmaquşu*) — "Remiz" cinsinə aid olan kiçik bir ötücü quş. Qərbi Palearktikada geniş yayılmışdır. Şimal ərazilərində köçəri, cənub ərazilərində isə qeyri-köçəridir. 1980-1990-cı illərdə Qərbi Avropada çoxalma sahəsi genişlənmiş və qış diapazonu Şimali Mərakeşə qədər uzanmışdır.

## Taksonomiya

Avrasiya asmaquşu 1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərində təsvir edilmişdir. Hazırda "Remiz" cinsinə daxildir. Cins adı olan "Remiz" polyak dilində asmaquşu deməkdir. Növün elmi adı olan "pendulinus" isə latınca "asma" və ya "asılmaq" mənasını verir və quşun asılı yuva qurmasına istinad edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Parablennius gattorugine

**Parablennius gattorugine** (*Tompot blenny*) — Şərqi Atlantik okeanından olan bir dişli "blenny" (Blenniidae) növü.

## Yayılması

"Parablennius gattorugine" Avropanın Atlantik sahilində, cənubi İngiltərə və İrlandiyadan Mərakeşə qədər tapılır. Aralıq dənizi boyunca Mərmərə dənizi və Qara dənizə qədər yayılmışdır. Böyük Britaniyada əsasən cənub və qərb sahillərində qeydə alınmışdır və Şimal dənizi sahillərindən demək olar ki, yoxdur, baxmayaraq ki, Şimal Norfolk sahillərində batıqlarda və Şotlandiyanın şərqində, hətta Şetland adalarına qədər müşahidə edilmişdir.

## Etimologiya

Növün xüsusi adı ilk dəfə 1688-ci ildə Frensis Uillobi tərəfindən istifadə edilmişdir. O, bu blennyləri Venesiyada müşahidə etdikdən sonra onlara "gatto ruggine" (paslı pişik) adını vermişdir, lakin bu adın mənasını tam başa düşmədiyini bildirmişdir. Əslində bu ad Adriatik sahilində blennylər üçün ümumi yerli ad olan "gatto rusola" və ya "gotto rosula"dır və "qalın boğaz" mənasını verən "gotto roso" sözünün kiçildilməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Flat White

**Flet uayt** () — espresso və süd əsaslı içki, əsasən Avstraliya və Yeni Zelandiyada yaranmışdır. *Flet uayt*, kapuçino və latte ilə oxşarlıq göstərir, lakin südün teksturası və təqdimatında fərqlənir.

## Tarixi
Flet uayt ilk dəfə 1980-ci illərdə Avstraliya və Yeni Zelandiyada yaranmışdır. İki ölkə bu içkinin doğulduğu yer mövzusunda mübahisə edir. Avstraliyada ilk Flet uayt 1986-cı ildə Sidneydəki "Moors Espresso Bar"da hazırlanmışdır. Yeni Zelandiyada isə 1989-cu ildə Vellinqtonda "Cafe Bodega"da meydana gəlmişdir.

## Tərkibi və hazırlanması
Flet uayt iki əsas komponentdən ibarətdir: espresso və mikro köpüklü süd. Espresso təzyiqlə hazırlanır və əsasən ikiqat (*double shot*) istifadə olunur. Süd isə xüsusi bir şəkildə köpükləndirilərək mikro köpük halına gətirilir. Nəticədə, Flet uayt daha kremli və zəngin teksturaya malikdir, latte ilə müqayisədə isə daha az süd və daha güclü qəhvə dadı verir.

## Fərqliliklər
Flet uayt kapuçino və latte ilə tez-tez qarışdırılsa da, əsas fərq südün teksturasında və miqdarındadır. Flet uaytda mikro köpüklü süd incə bir təbəqə şəklində təqdim olunur, kapuçinoda isə köpük daha qalındır. Latte isə daha böyük həcmdə süd və daha yumşaq tekstura ilə fərqlənir.

## Flet uaytın servis edilməsi
Flat White ümumiyyətlə keramik fincanda təqdim edilir. İsti olması və südün kremli teksturasını qorumaq üçün qalın divarlı fincanlar seçilir. Servis zamanı südün üstündə incə bir köpük təbəqəsi olur və bəzən latte art ilə bəzədilir.

## Populyarlıq
Flet uayt xüsusilə Avstraliya, Yeni Zelandiya, Böyük Britaniya və ABŞ-də geniş yayılmışdır. Starbucks kimi böyük qəhvə şəbəkələri də bu içkini menyularına əlavə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

Flat White haqqında daha çox məlumat (ingilis dilində)
Spinus spinus

**Spinus spinus** (*Avrasiya siskini*) — "Fringillidae" fəsiləsinə aid kiçik bir ötücü quş.

## Taksonomiya

Siskin ilk dəfə 1758-ci ildə Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərində "Fringilla spinus" adı ilə təsvir edilmişdir. 1760-cı ildə Brisson bu növü "Carduelis" cinsinə daxil etdi. Son taksonomik tədqiqatlar onun "Spinus" cinsinə aid edilməsini təklif edir. Elmi adı olan "Spinus" qədim yunan dilində "spinos" sözündən götürülmüşdür, bu da indi müəyyən edilə bilməyən bir quş növünə istinad edir.
Geniş yayılma sahəsinə baxmayaraq, bu növ monotipikdir, yəni fərqli yarımnövləri yoxdur. Bu, fərqli amillərlə izah edilə bilər, məsələn, fərdlərin çoxalma ərazilərində illər arasında dəyişkənliyi, geniş qışlama sahəsi və dişilərin bir çoxalma mövsümündə bir neçə yumurta qoyması.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Carangidae

**Carangidae** — Şüaüzgəcli balıqlar fəsiləsi.

## Taksonomiya

Bu ailə, "Carangiformes" dəstəsinə daxil olan altı fəsilənin ən böyüyüdür. Bəzi mənbələr onu "Carangiformes" dəstəsinin yeganə fəsiləsi kimi təsnif edir, lakin molekulyar və anatomik tədqiqatlar göstərir ki, bu ailə ilə "Carangiformes" dəstəsinə daxil olan digər beş fəsilə arasında yaxın əlaqə var.
"Carangidae" fəsiləsinə aid balıqlar Atlantik, Hind və Sakit okeanlarında tapılır. Əksər növlər sürətli üzən yırtıcı balıqlardır və riflərin üstündəki sularla açıq dənizdə ov edir; bəziləri isə dəniz dibində onurğasızlar üçün qazıntı aparır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Triacanthidae

**Triacanthidae** — "Triplespines" və ya "tripodfishes" kimi tanınan, "Tetraodontiformes" dəstəsinə aid dəniz şüaüzgəcli balıqlar fəsiləsi.

## Taksonomiya

"Triacanthidae" fəsiləsi ilk dəfə 1859-cu ildə holland həkimi, herpetoloq və ixtioloq Piter Bleker tərəfindən təqdim edilmişdir. 1968-ci ildə Ceyms C. Tayler bu fəsiləni "Triacanthoidei" yarımdəstəsində "Triacanthodidae" ilə birlikdə təsnif etmişdir. "Fishes of the World"in 5-ci nəşri bu fəsiləni "Tetraodontiformes" dəstəsinin yarımdəstəsi kimi təsnif edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oenanthe deserti

**Oenanthe deserti** (*Səhra buğdaquşu*) — Əvvəllər qaratoyuq fəsiləsinə (Turdidae) aid edilsə də, indi daha çox "Köhnə Dünya" milçəkqapanları (Muscicapidae) fəsiləsinə daxil edilən kiçik bir ötəyən quş.

## Taksonomiya və etimologiya

"Oenanthe" cins adı qədim yunan dilində "şərab" mənasını verən "oinos" (οίνος) və "çiçək" mənasını verən "anthos" (ανθός) sözlərindən götürülüb. Bu, şimal buğdaquşunun Yunanıstana üzüm çiçəkləri açdıqda qayıtmasına istinad edir. "Deserti" isə latınca "səhra" deməkdir. "Buğdaquşu" sözü "buğday" və ya "qulaq" mənasından deyil, 16-cı əsrdə "ağ" və "arxa" mənasını verən sözlərin birləşməsindən yaranıb və bir çox növün ağ quyruqaltına istinad edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gallinula galeata

**Gallinula galeata** (*Amerika qamış fərəsi*) — "Rallidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. "Amerika Ornitoloqlar Birliyi" tərəfindən 2011-ci ilin iyul ayında adi sufərəsindən ayrılmışdır. Amerikada yaxşı bitkilərlə örtülmüş bataqlıqlarda, göllərdə, kanallarda və digər sulu ərazilərdə yaşayır. Adi qamışcıl, Amerika kəkilli ilə birlikdə Şimali Amerikada ən diqqətə çarpan quş növlərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qışda qalma sindromu

**Qışda qalma sindromu** —  Antarktida (və ya Arktika) qışında, yəni yeddi- səkkiz ay davam edən qışda yaşayan şəxslərdə meydana gələn bir vəziyyət.

Bu vəziyyət, Antarktikada və ya Thule, Alert, Eureka kimi qütb bazalarındakı tədqiqat stansiyalarında yaşayan şəxslərdə müşahidə edilmişdir. Qışda qalma sindromu, müxtəlif davranış və tibbi pozğunluqlardan ibarətdir. Bunlara əsəbilik, depressiya, yuxusuzluq, yaddaşın zəifləməsi, aqressiv davranışlar və sinirli bağırsaq sindromu daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rəqəmsal qoxu texnologiyası

**Rəqəmsal qoxu texnologiyası** *(və ya qoxu texnologiyası)* — Qoxunun rəqəmsal şəkildə təqdim edilməsi ilə məşğul olan mühəndislik sahəsi.

## Texnologiya
Müasir biotexnologiya və nanoteknologiya sahəsindəki irəliləyişlər, rəqəmsal qoxu texnologiyasının tibbi texnologiya, nanoteknologiya, həmçinin əyləncə və moda sənayesi kimi bir çox sahədə istifadəsinə şərait yaradır.  Parfümeriya sahəsində bu texnologiya nevroloji, emosional və psixoloji səviyyələrdə tətbiq olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alauda arvensis

**Alauda arvensis** (*Avrasiya tarla quşu*) — "Alaudidae" fəsiləsinə aid olan bir ötəyən quş.

## Taksonomiya

Avrasiya tarla quşu 1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərində təsvir edilmişdir və orijinal binominal adı olan "Alauda arvensis" qorunub. Bu növ "Alauda" cinsinə daxil olan dörd növdən biridir. Cins adı latınca "tarla quşu" mənasını verən "alauda" sözündən götürülmüşdür. Plini bu sözün əslində kelt mənşəli olduğunu düşünürdü. "Arvensis" isə latınca "tarla" deməkdir.
2013-cü ildə aparılmış molekulyar filogenetik tədqiqat nəticələrinə görə, Avrasiya tarla quşu Şərq tarlanquşu (Alauda gulgula) ilə ən yaxın qohumdur.
Əvvəllər Yapon tarlanquşu ayrı bir növ kimi qəbul edilsə də, indi adətən Avrasiya tarla quşunun yarımnövü hesab edilir. Digər adlarına şimal tarlanquşu və göy tarlanquşu daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bowtie

**Bowtie** — qısa DNT ardıcıllıqlarını böyük istinad genomlarına sürətli və yaddaş baxımından səmərəli şəkildə uyğunlaşdırmaq üçün istifadə olunan bioinformatika aləti.

O, xüsusilə Next-Generation Sequencing qısaca  NGS texnologiyalarında genom tədqiqatları, transkriptomika və epigenetika sahələrində geniş tətbiq olunur. Bowtie yüksək sürəti və az yaddaş istifadəsi ilə seçilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Titan yağışı

**Titan rain** — ABŞ-ın hökumət və sənaye qurumlarına qarşı həyata keçirilmiş genişmiqyaslı kibercasusluq kampaniyası.

## Tarix
Hücumlar ilk dəfə 2003-cü ildə ABŞ-ın Müdafiə Nazirliyi tərəfindən aşkarlanmışdır və əsas hədəfləri ABŞ Müdafiə Nazirliyi, NASA, Lockheed Martin, FBI və digər strateji qurumlar olmuşdur. 2004-cü ildə FBI və digər hüquq-mühafizə orqanları araşdırmalara başlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rhodospiza obsoleta

**Rhodospiza obsoleta** (*Səhra ispinozu*) — Bəzən "Lixtenşteyn səhra ispinozu" adlanan, cənubi Avrasiyada rast gəlinən iri qəhvəyi rəngli bir vürok növü.

## Taksonomiya

Zamora və digərlərinin (2006) son tədqiqatları göstərdi ki, səhra ispinozu, DNT analizi, səslər və qara göz zolağının olması ilə göstərildiyi kimi, "Chloris" cinsinə aid yaşıl ispinozlarla daha yaxından əlaqəlidir. Genetik olaraq, yaşıl ispinozların ümumi əcdadına çox yaxındır. Ola bilsin ki, yaşıl ispinozlar səhra formasından təkamül edib və sonradan yaşıl lələklər inkişaf etdirmişdir, ya da yaşıl ispinozlarla səhra ispinozunun ümumi əcdadı (təxminən 6 milyon il əvvəl yaşamışdır) yarımsəhra mühitinə uyğunlaşmış bir növ olub, sonradan iki xəttə ayrılmışdır: səhra ispinozu kimi səhra mühitinə uyğunlaşmış bir xətt və meşəlik mühitinə uyğunlaşmış yaşıl ispinozların əcdadı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chlorodrepanis virens

**Chlorodrepanis virens** (*Havay amakihisi*) — Həmçinin "adi amakihi" kimi tanınan, Havay balqabağı quşları fəsiləsinə aid bir növ.

## Taksonomiya

"Chlorodrepanis virens" əvvəllər "Hemignathus" cinsinə daxil edilsə də, mitoxondrial və nüvə DNT ardıcıllıqlarının filogenetik təhlili əsasında "Chlorodrepanis" cinsinə aid edilmişdir. Bu növün iki tanınmış yarımnövü var: "C. v. wilsoni" Maui, "Molokaʻi" və "Lānaʻi" adalarında, "C. v. virens" isə Böyük Havay adasında yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bəhruz Əhmədov

**Bəhruz Vidadi oğlu Əhmədov** () — Azərbaycan hüquqşünası, Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavini — Azərbaycan Respublikasının Hərbi prokuroru (2025-ci ildən), ədliyyə general-mayoru.

## Həyatı
Bəhruz Vidadi oğlu Əhmədov 4 iyul 1984-cü ildə anadan olub. 2006-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra 2008-ci ildə müsabiqə yolu ilə prokurorluq orqanlarına xidmətə qəbul edilib.

Xidməti fəaliyyətinə Qarabağ hərbi prokurorluğunda başlayan Bəhruz Əhmədov orada müstəntiq, böyük müstəntiq, Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğunun Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə istintaq idarəsinin mühüm işlər üzrə müstəntiqi, böyük müstəntiqi, həmin idarənin kriminalistika şöbəsinin prokuroru işləyib.

Bəhruz Əhmədov 2018-ci ilin noyabrında Qazax Hərbi Prokurorluğuna prokuror vəzifəsinə təyin olunub. 2020-ci ilin iyulunda ədliyyə polkovnik-leytenantı rütbəsində Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğunun İstintaq İdarəsinin rəisi vəzifəsinə vəzifəsinə təyinat alıb. 2020-ci ilin oktyabr ayından ədliyyə polkovniki hərbi rütbəsindədir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 13 may 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavini — Azərbaycan Respublikasının Hərbi prokuroru vəzifəsinə təyin edilib.

## Mükafatları
* ""Vətən uğrunda" medalı" — 31 dekabr 2020
* "Şücaətə görə" medalı"
* ""Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı"
* "Qüsursuz xidmətlərə görə" medalı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın yeni hərbi prokuroru təyin edilib — SƏRƏNCAM
* PREZİDENT YENİ HƏRBİ PROKUROR TƏYİN ETDİ – Bəhruz Əhmədov kimdir? + DOSYE (Yenilənib)
Pica nuttalli

**Pica nuttalli** — həmçinin *Kaliforniya sağsağanı* kimi tanınan, Kaliforniyanın Mərkəzi Vadisi, təpələr və dağlarında yaşayan böyük bir quş növü.

## Taksonomiya
mtDNT ardıcıllıq təhlili göstərir ki, sarıdimdik sağsağan qaradimdik sağsağanla yaxın qohumdur. Xarici görünüşünə görə çox oxşar olan qaradimdik sağsağan və Avropa sağsağanı *(P. pica)* ilə qohum deyil. Koreya yarımnövü *(P. p. sericea)* molekulyar məlumatlara əsasən digər bütün (o cümlədən şimali Amerika) formalardan daha uzaq qohumdur. Buna görə də ya şimali Amerika formaları ayrı növ kimi qəbul edilir, ya da Koreya (və mümkün qohum) yarımnövləri növ statusuna yüksəldilir, ya da bütün sağsağanlar tək bir növün (Pica pica) yarımnövləri hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amazona collaria

**Amazona collaria** — həmçinin sarıdimdik tutuquşu və ya Yamayka amazonu kimi tanınan, "Psittacidae" ailəsinə aid bir tutuquşu növü.

## Taksonomiya
Sarıdimdik amazon, 1758-ci ildə İsveç təbiətşünası Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərinin 10-cu nəşrində rəsmi şəkildə təsvir edilmişdir. Linney onu bütün digər tutuquşularla birlikdə "Psittacus" cinsinə aid edərək "Psittacus collarius" binominal adını vermişdir. Linney təsvirini irlandiyalı təbiətşünas və kolleksiyaçı Hans Sloanın 1725-ci ildə nəşr edilmiş "The Natural History of Jamaica" əsərindəki hesabata əsaslanmışdır. Sloan qeyd edirdi ki, bu tutuquşular "piroqlarda bişirilərək yeyilir və göyərçin kimi dadır."

## Həmçinin bax
* Amazona agilis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yerdələn

**Yerdələn** () — insanların yaşaya biləcəyi yeraltı məkan təqdim edən, yerdən aşağıya doğru inşa edilmiş çoxmərtəbəli bir bina. Bu, çox yüksək mərtəbəli göydələnlərin əksidir. Bəşəriyyət əsrlər boyu yeraltı strukturlar inşa etsə də, belə yaşayış yerləri adətən yer sığınacaqları adlanır və ən çox bir-iki mərtəbə dərinliyində olur. Yerdələnlər isə yeraltı mərtəbələrin sayı və ya dərinliyi ilə fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cheimarrichthys fosteri

**Cheimarrichthys fosteri** və ya **panoko** (Maori dilində) — Yeni Zelandiyaya endemik olan "amfidrom" şirin su şüaüzgəcli balığı.

## Biocoğrafiya

"Cheimarrichthys fosteri", məcburi dəniz balığı olan mavi morina ilə əlaqəlidir və Yeni Zelandiyanın yerli dəniz mənşəli iki şirin su balığından biridir. Yeni Zelandiyanın digər şirin su növlərinin hamısı Avstraliya şirin su növlərindən törəmişdir və dəniz yolu ilə Yeni Zelandiyaya yayılmışdır. "Cheimarrichthys fosteri" həm cinsinin, həm də fəsiləsinin yeganə nümayəndəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ukrayna İstiqlaliyyət Bəyannaməsi

**Ukraynanın Müstəqillik Bəyannaməsi** () — 24 avqust 1991-ci ildə Ukrayna Ali Soveti tərəfindən qəbul edilmiş siyasi sənəd. Bu sənəd Ukraynanın SSRİ tərkibindən çıxaraq müstəqil dövlət olduğunu bəyan edirdi. Ukraynanın Müstəqillik Bəyannaməsi postsovet məkanında yeni dövrün başlanğıcını qoydu. Bu sənəd yalnız Ukraynanın deyil, digər müttəfiq respublikaların da dövlətçilik yolunu tutmasında mühüm rol oynadı. 1991-ci ilin sonuna qədər SSRİ faktiki olaraq fəaliyyətini dayandırdı.

## Tarixi
1991-ci ilin avqustunda SSRİ-də avqust çevrilişi cəhdi baş tutdu. Bu hadisə Sovet İttifaqında siyasi böhranı daha da dərinləşdirdi.Qorbaçov hökumətinə inamın azalması və müttəfiq respublikaların öz müstəqilliklərini elan etməsi ilə bağlı dalğa yaranmışdı. Bu şəraitdə Ukrayna rəhbərliyi ölkənin suverenliyini bərpa etməyə qərar verdi.  1991-ci il avqustun 24-də Ukrayna Ali Sovetinin növbədənkənar sessiyasında Müstəqillik Aktı qəbul olundu. 321 deputat lehinə səs verdi, yalnız 2 nəfər əleyhinə çıxdı. Aktın qəbulu ilə eyni zamanda Ukraynanın müstəqilliyi məsələsinin ümumxalq referenduma çıxarılması barədə qərar verildi. 1 dekabr 1991-ci ildə keçirilmiş referendumda seçicilərin 90,32%-i Ukraynanın müstəqilliyini dəstəklədi. Referendumla eyni gündə keçirilən prezident seçkilərində Leonid Kravçuk qalib gəldi. Ukraynanın müstəqilliyi ilk olaraq Polşa və Kanada tərəfindən tanındı. Bir neçə gün ərzində dünyanın əksər ölkələri Ukraynanı müstəqil dövlət kimi tanıdı.

## Bəyannamənin məzmunu
Bəyannamədə aşağıdakı əsas məqamlar yer alır:
* Ukrayna SSR ərazisində bütün hakimiyyətin Ukrayna xalqına məxsus olduğu bildirilir
* Ukraynanın siyasi və iqtisadi müstəqilliyi elan edilir
* Ukrayna beynəlxalq hüququn subyekti kimi tanınır
* SSRİ-nin qanunlarının Ukrayna ərazisində qüvvədən düşməsi qeyd olunur

## Həmçinin bax
* SSRİ-nin süqutu
* Ukrayna tarixi
* Leonid Kravçuk

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
 
* Ukrayna Müstəqillik Aktının tam mətni – Ukrayna Ali Radasının rəsmi saytı
* Britannica – Ukraine Independence Act
* Act of Declaration of Independence of Ukraine – Official Verkhovna Rada website
* Act of Declaration of Independence of Ukraine – Official Verkhovna Rada website
* Act of Declaration of the Independence of Ukraine – *The Ukrainian Weekly*, translation by *The Ukrainian Weekly*
* Declaration of Independence of Ukraine – *The Windsor Viter*, Volume 12, Number 1, July, 2001 Part 2, translation by Andrew Gregorovich
* "Great Saturday" – an interview with writer and parliament deputy Stepan Pushyk on the events of August 24, 1991.
İsamu Akasaki

**İsamu Akasaki** () — yarımkeçirici materialşünaslıq və optoelektronika sahəsində apardığı işləri ilə tanınan yapon alimidir. 2014-cü ildə Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı və Yaponiya Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir. 1989-cu ildə parlaq mavi qallium nitridli yarımkeçirici LED-i  və daha sonra yüksək parlaqlıqlı mavi qallium nitridli LED-i ixtira etmişdir.

İ.Akasaki 1 aprel 2021-ci ildə 92 yaşında Naqoyadakı xəstəxanada pnevmoniyadan ölmüşdür.

## Mükafatları

* 1991-ci ildə — “Tüniti” Qəzeti Mükafatı (Yaponiya)
* 1995-ci ildə — Henri Velker Qızıl Medalı (Almaniya)
* 1996-cı ildə — Bənövşəyi lent medalı (Yaponiya)
* 1998-ci ildə — C&C Mükafatı
* 1999-cu ildə — Qordon Mur medalı
* 1999-cu ildə — Toray Elm və Texnologiya Mükafatı
* 2000-ci ildə — Asahi Mükafatı
* 2002-ci ildə — "Doğan günəş" ordeni
* 2002-ci ildə — Fudzivari Mükafatı (Yaponiya)
* 2004-cü ildə — Əməkdar mədəniyyət xadimi 
* 2008-ci ildə — Milli Mühəndislik Akademiyasının Xarici Üzvü, ABŞ 
* 2009-cu ildə — Qabaqcıl Texnologiyalar üçün Kyoto Mükafatı 
* 2011-ci ildə — Mədəniyyət ordeni
* 2011-ci ildə — Edison medalı 
* 2014-cü ildə — Yaponiya Elmlər Akademiyasının İmperator Mükafatı

## İstinadlar
Konstitusiya günü (Ukrayna)

**Konstitusiya günü** () — hər il 28 iyun tarixində Ukraynada qeyd olunan rəsmi dövlət bayramı. Bu gün 1996-cı ildə müstəqil Ukraynanın ilk Konstitusiyasının qəbul olunmasının şərəfinə qeyd edilir. Konstitusiya günü Ukrayna dövlətçiliyinin və hüquqi sisteminin əsasının qoyulduğu günü simvolizə edir. Bu bayram vətəndaşlarda qanunun aliliyi və demokratik dəyərlərə hörmət hissini gücləndirmək məqsədi daşıyır.

## Tarixi
1996-cı il iyunun 27-dən 28-nə keçən gecə Ukrayna Ali Radası gərgin və uzun sürən müzakirələrdən sonra ölkənin ilk müstəqil konstitusiyasını qəbul etdi. Sənəd 315 deputatın lehinə səsi ilə qəbul olundu və bununla da Ukraynanın hüquqi və siyasi əsasları rəsmiləşdirildi.

Bu hadisə SSRİ dağıldıqdan sonra Ukraynanın dövlət quruculuğu baxımından ən mühüm addımlardan biri hesab olunur. 28 iyun 1996-cı il tarixində qəbul edilmiş Konstitusiya ölkənin əsas qanunu olaraq Ukraynanın suverenliyini, ərazi bütövlüyünü, vətəndaş hüquq və azadlıqlarını təmin edən sənəd kimi qəbul olundu. Konstitusiya günü rəsmi olaraq 1997-ci ildən dövlət bayramı kimi qeyd olunur. Bu gün Ukraynada qeyri-iş günüdür. Bayram münasibətilə ölkənin müxtəlif şəhərlərində rəsmi mərasimlər, konsertlər, vətənpərvərlik tədbirləri, hüquqi maarifləndirmə aksiyaları keçirilir.

## Maraqlı faktlar
* Ukrayna, postsovet ölkələri arasında Konstitusiyanı son qəbul edən dövlətlərdən biridir.
* Konstitusiyanın qəbul olunduğu gecə "konstitusiya gecəsi" kimi tarixə düşmüşdür.
* Konstitusiya mətninin hazırlanmasında beynəlxalq hüquq ekspertlərinin dəstəyindən istifadə olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Ukrayna Konstitusiyası (1996)
* Ukrayna Ali Radası
* Ukraynada dövlət bayramları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Ukraine celebrates national holiday – the Constitution Day, small explanation of the day and the Constitution of Ukraine by the Ukrainian Foreign Ministry (28 June 2014)
*Birth of the Ukrainian State and Constitution
* Ukrayna Konstitusiyasının tam mətni – Ukrayna Ali Radasının rəsmi saytı
* Ukrayna Prezidentinin rəsmi saytı
Farneze ailəsi

**Farneze sülaləsi** () — İtaliyada hökmranlıq etmiş monarx ailəsi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Annibali, Flaminio Maria (1817–18). Notizie Storiche della Casa Farnese. Montefiascone.
* del Vecchio, Edoardo (1972). I Farnese. Rome: Istituto di studi romani editore.
* Drei, Giovanni (1954). I Farnese grandezza e decadenza di una dinastia italiana. Rome: La Libreria dello Stato.
* Nasalli Rocca, Emilio (1969). I Farnese. dell’Oglio.

### İstinadlar
Çetinye monastrı

**[[''Çetinje monastrı'']]'' — Pravoslav kilsəsi.

Qaradağın keçmişdə paytaxat şəhəri olmuş [[Çetinye monastrı|Çetinje şəhərində]] yerləşən və [[Serb Pravoslav Kilsəsi|Serb Pravoslav Kilsəsinə]] məxsus olan tanınmış monastırdır. Bu monastır Monteneqronun milli kimliyinin simvolllarından biri hesab olunur.

**Tarixi**- Orta əsrlərə məxsus Monastr ilk dəfə Zeta hökmdarı İvan Cronjevic tərəfindən 1484-cü ildə inşa edilmişdir. Lakin 1692-ci ildə Osmanlı sərkərdəsi Mahmud Paşa Buşatlı tərəfindən həyata keçirilən hücum zamanı monastr tamamilə dağıdılmışdır.1701-ci ildə isə əvvəlki yerində [[Monteneqro]] yepiskopu Danilo I Petrovic-Njegoş tərəfindən yenidən inşa edilmişdir. Monastr əvvəlki XV əsrə aid olan və Osmanlı ordusu tərəfindən dağıdılmış Vavedenje Preveste Bogorodice monastrının yerində tikilmişdir. Yeni monastr həm dini mərkəz, həm də Monteneqro dövlətçiliyinin simvolu kimi fəaliyyət göstərmişdir. XVII və XIX əsrləri boyunca monastr bir neçə dəfə təmir olunmuş və genişləndirilmişdir. Monastr Monteneqro hökmdarlarının iqamətgahı olmuş, həm də bir çox mühüm dini əşyaların saxlanıldığı yerə çevrilmişdir.

**Memarlıq-*[[Çetinye monastrı|'Çetinje monastrı]] Monteneqroya xas daş memarlıq üslubunda inşa olunmuşdur. Monastır kompleksində əsas ibadətgah, zəng qülləsi, monarx hücrələri və yardımçı tikililər daxildir. Monastrın əsas binası düzbucaqlı formadadır və sadə lakin möhkəm memarlıq elementləri ilə seçilir. Tikilidə boz dağ daşlarından istifadə olunmuş, dam örtüyü isə taxtadan hazırlanmışdır. Zəng qülləsi monastrın simvollarından biri hesab olunur və girişin sol tərəfində yerləşir. Monastrın daxili hissəsində pravoslav dininə aid rəsmlərlə bəzədilmiş ikonalar vardır. Onlardan bəziləri XVII–XVIII əsrlərə aiddir. Müqəddəs dini əşyaların saxlanıldığı xüsusi ziyarət otaqları da monastrın daxilində yer alır. Bura Monteneqro pravoslavları üçün müqəddəs ziyarət yeridir.

*'Dini və Mədəni əhəmiyyəti-''' Çetinje monastrı Monteneqro pravoslav xalqı üçün yalnız dini ibadət yeri deyil, eyni zamanda onların milli kimliyinin və müstəqilliyinin simvoludur. Kilsənin əsas qərarları burada qəbul olunmuş və Monteneqro hökmdarları burada iqamət etmişlər.

Monastr həmçinin bir sıra müqəddəs relikviyalara ev sahibliyi edir. Onların arasında Müqəddəs İohann Xaççının(İoan Predteça) əli, Müqəddəs Nikolayın dırnağı və İsanın çarmıxının fraqmentləri vardır. Bu relikviyalar monastrı yalnız Monteneqroda deyil, bütün pravoslav dünyasında mühüm ziyarət məkanına çevirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
50-ci Türkiyə hökuməti

**50-ci Türkiyə hökuməti** və ya **1-ci Çillər Hökuməti** 25 iyun 1993-cü ildə Doğru Yol Partiyasının sədri və İstanbul Millət vəkili Tansu Çillərin rəhbərliyi ilə qurulan hökumət. Doğru Yol Partiyası ilə Sosial Demokrat Xalq Partiyası (18 fevral 1995-ci il tarixindən Cümhuriyyət Xalq Partiyası) arasında yaradılmış koalisiya hökuməti 1995-ci il oktyabrın 5-dək fəaliyyət göstərdi.

## Arxa planı
Türkiyənin 49-cu hökumətinin baş naziri Süleyman Dəmirəl idi. Süleyman Dəmirəl Baş nazir seçiləndən sonra DYP Tansu Çilləri yeni partiya lideri seçdi və Tansu Çillər Türkiyənin 50-ci hökumətini qurdu. O, Türkiyənin ilk və indiyə qədər tək qadın baş naziridir.
1995-ci ildə Sosial Demokrat Xalq Partiyası və Cümhuriyyət Xalq Partiyası hazırkı CHP adı altında birləşdi və Hikmət Çətin partiyanın müvəqqəti sədri seçildi. 

Baxmayaraq ki, 50-ci hökumət mahiyyətcə 49-cu hökumətlə eyni hökumət idi, liderlərin dəyişməsinə görə nazirliklərdə bir çox dəyişikliklər oldu.

## Kabinet

## Sonrası
CHP-nin 9 sentyabr 1995-ci ildə birləşmədən sonra keçirilən ilk qurultayında partiyanın yeni lideri Dəniz Baykal oldu. 1995-ci ilin iyununda İstanbul polis rəisi Necdət Mənzirin dəfn mərasimində çıxışı zamanı CHP-nin İnsan Haqları üzrə Dövlət Naziri Alqan Hacıloğlunu üstüörtülü şəkildə təqib etməsi hökumət tərəfdaşları arasında gərginliyə səbəb oldu. Çillərin CHP-nin Mənzirin işdən çıxarılması tələblərinə cavab verməməsi hökumətin sonunu gətirdi. Çillər və Baykal arasında 20 sentyabr 1995-ci ildə keçirilən görüşdə hökumətin davam etdirilməsi ilə bağlı heç bir razılıq əldə edilmədi.

Bunun üzərinə Çillər hökumətin istefasını sentyabrın 20-də prezident Dəmirələ təqdim etdi. İstefanı qəbul edən Dəmirəl ertəsi gün yenidən hökuməti qurmaq vəzifəsini Çillərə tapşırdı. Çillərin digər partiya liderləri ilə görüşləri heç bir nəticə vermədi və o, koalisiya tərəfdaşı tapa bilmədi. Bundan sonra o, parlamentdə təmsil olunan kiçik partiyalarla əlaqə yaratdı ki, azlıq hökuməti etimad səsi ala bilsin. MHP-dən dəstək vədləri alan Çillər azlıq hökuməti qurmağı seçdi. Çillərin qurduğu Doğru Yol Partiyası hökuməti oktyabrın 5-də prezident Dəmirəl tərəfindən təsdiqlənib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Türkiyə Respublikası Prezidentliği rəsmi internet saytı
Yaroslava Stetsko

**Yaroslava İosifovna Stetsko** (, ; ) —  ukraynalı siyasətçi, milli-azadlıq hərəkatının iştirakçısı, Ukrayna Milli Assambleyasının qurucularından biri və Ali Radanın sabiq deputatı. O, həmçinin Ukrayna milli maraqlarını təmsil edən Antibolşevik Millətlər Blokunun liderlərindən biri olmuşdur.

## Bioqrafiyası
Yaroslava Stetsko 1920-ci il sentyabrın 14-də İkinci Polşa Respublikası ərazisindəki Ternopol bölgəsində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından ukrayna millətçiliyinə maraq göstərmiş və UMT ilə əməkdaşlıq etmişdir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra həyat yoldaşı Yaroslav Stetsko ilə birlikdə mühacirətə getmiş və Qərbi Avropada ukraynalı mühacir icmaları ilə siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir. O, həyat yoldaşı vəfat etdikdən sonra 1986-cı ildən Antibolşevik Millətlər Blokunun rəhbərliyini öz üzərinə götürmüşdür.

1991-ci ildə Ukraynanın müstəqilliyinin bərpasından sonra Yaroslava Stetsko vətənə qayıtmış, Ukrayna Milli Assambleyasının yaradılmasında iştirak etmişdir. O, 1997-ci ildə Ali Radaya deputat seçilmiş və parlamentdə millətçi mövqeləri müdafiə etmişdir. Onun fəaliyyəti əsasən milli kimliyin qorunması, kommunizmə qarşı mübarizə və Ukraynanın Qərb ilə inteqrasiyası istiqamətində olmuşdur.

Yaroslava Stetsko 2003-cü il martın 12-də Kiyevdə vəfat etmişdir. O, Kiyevin məşhur Baikove qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Stetskonun adı Ukrayna milli azadlıq hərəkatının simvolik fiqurlarından biri kimi xatırlanır. Onun siyasi irsi hazırda bəzi millətçi təşkilatlar tərəfindən davam etdirilir.

## Həmçinin bax
* Yaroslav Stetsko
* Ukrayna Millətçiləri Təşkilatı
* Ukrayna Milli Assambleyası
* Antibolşevik Millətlər Bloku

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Slava Stetsko biography on Ukrainian OUN-UPA history site
Pamir şossesi

**Pamir şossesi**— müasir Oş (Qırğızıstan), Xoroq (Tacikistan) və Düşənbəni birləşdirən, uzunluğu 1200 km-dən çox olan yoldur..
“Böyük Ensiklopedik lüğət”də (1991-ci ildə nəşr olunub) yolun yalnız Xoroq şəhərindən (Tacikistan) Oş şəhərinə (Qırğızıstan) 701 km uzunluğunda olan hissəsi Pamir şossesi adlanır.
Düşənbədən M41 magistral yolu ilə Əfqanıstanın Məzari-Şərif şəhərinə gedə bilərsiniz.

Oşda yol E010 Bişkek-Oş Avropa marşrutu ilə birləşir.
Kulma aşırımı vasitəsilə Karakoram şossesi ilə birləşir. 
Yolun Düşənbə-Kulma hissəsi E008 Avropa marşrutudur.
Sarı-Taşda E60 Avropa marşrutu ilə birləşir. 
Yolun Oş-Sarı-Taş hissəsi E007 Avropa marşrutunun bir hissəsidir.

## Ümumi xüsusiyyətləri
Yolun böyük hissəsi Tacikistan ərazisindən keçir və dövlətin paytaxtı Düşənbəni və Dağlıq Bədəxşanın əsas şəhəri olan Xoroqu avtomobil yolu ilə birləşdirir.
Pamir şossesinin bu hissəsi Qərbi Pamir şossesi adlandırılmışdır.
Adətən ən böyük daşımaları həyata keçirən yolun digər hissəsi Xoroqu Qırğızıstanın Oş şəhəri ilə birləşdirir.
O Şərqi Pamir şossesi adlandırılır.
Oş şəhərində Pamir Yol İdarəsi, həmçinin iki avtomobil bazası - Pamirə mülki yük daşımaları və 3333 saylı hərbi hissə (Pamirdəki hərbi hissələri təchiz edən avtomobil batalyonu) var.

Yol əsasən torpaq yoldur. Qışda qar uçqunu təhlükəsi olduğundan yoldan istifadə edilmir.

## Şərqi Pamir şossesi
Uzunluğu 701 km olan Oş-Xoroq yolu iki mərhələdə tikilib.
Bölgənin Rusiya imperiyasının tabeliyini qəbul etməsi və Xivə, Buxara, Hisar-Alay və Şimali Pamirin mənimsənilməsi və onların Rusiya imperiyasına birləşdirilməsi nəticəsində 1876-cı ildə rus ordusunun hissələri gizli şəkildə Taldıq aşırımından Qırğızıstanın Fərqanə və Alay vadilərini birləşdirən hərbi strateji yol (88 verst) çəkdi.
Yol 1893-cü ildə bərpa edildi.
38 il sonra, 1931-1934-cü illərdə bu yol Xoroq şəhərinə qədər uzadıldı.
Sovet İttifaqında dağlıq Pamir ərazilərinin inkişafı ilə əlaqədar yola böyük əhəmiyyət verilirdi.
Bu yoldan sosial (ərzaq, istehlak malları, yanacaq və s.), hərbi və sənaye mallarının daşınması üçün istifadə olunurdu.

Oşdan Xoroqa qədər olan hissədə yol üç əsas dağ keçidindən keçir: Taldıq (3615 metr), Qızıl-Art (4280 metr) və avtomobil yollarının keçdiyi ən yüksək dağ keçidlərindən biri olan Ak-Baital (4655 metr).

## Qərbi Pamir şossesi
Sonralar Düşənbə-Xoroq yolunun təxminən 580 km uzunluğunda olan hissəsi tikildi ki, bu da dağlıq relyefin xüsusiyyətlərinə görə tikinti və istismar baxımından daha çətindir.
Yolun tikintisində 30 minə yaxın insan iştirak edib.
Çətin relyefə görə iş əl alətləri və partlayıcılardan istifadə olunmaqla aparılmalı olub.

Stalin adına Qərbi Pamir magistralının açılışı 1940-cı ildə baş tutub.

Pamir Highway Route.jpg|Məzari-Şərifdən Oşa gedən yol ilə Pamirin xəritəsi.
WillkommenInGornoBadachschan.JPG|Pamir şossesində Dağlıq Bədəxşan ərazisinin girişində, Qızıl-Art aşırımında nişan
Transport-dush-khorog.jpg|Düşənbə-Xoroq yolunun bir hissəsi
Кызыларт.jpg|Pamir şossesi Qızıl-Art aşırımının ərazisində 

## İstinadlar
Parma Hersoq sarayı

**Parma Hersoq sarayı** () — İtaliyanın Parma şəhərində yerləşən neoklassik üslublu saray kompleksi. 1859-cu ilədək Parma və Piaçensa hersoqlarının rəsmi iqamətgahı olsa da, bu tarixdən etibarən hökumət binası olaraq istifadə edilib.

İkinci Dünya Müharibəsi illərində aparılan bombalama nəticəsində binanın əsas bloku zədələndi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Andorra dilləri

thumb|Andorrada əksər lövhələr Katalan dilindədir
**Andorra dilləri** — ölkənin coğrafi mövqeyi, tarixi əlaqələri və demoqrafik tərkibi ilə bağlı olaraq zəngin və çoxşaxəlidir. Andorrada rəsmi dil katalon dilidir, lakin ispan dili, fransız dili və portuqal dili də əhalinin gündəlik həyatında geniş şəkildə istifadə olunur.

## Rəsmi dil
Katalon dili (katalanca: *català*) Andorranın yeganə rəsmi dilidir. 1993-cü ildə qəbul edilmiş Andorra Konstitusiyasına əsasən, katalon dili dövlət dili kimi tanınır və onun istifadəsi və qorunması dövlət səviyyəsində təmin olunur. Bu dil hökumət orqanlarında, təhsildə və rəsmi sənədlərdə əsas dil kimi istifadə olunur. Andorra katalon dilinin yeganə rəsmi dövlət dili olduğu ölkədir.

## Digər dillər

### İspan dili
Andorra əhalisinin böyük bir hissəsi İspaniyadan olan immiqrantlardan ibarətdir. Buna görə ispan dili ölkədə geniş yayılmışdır. Xüsusilə ticarət, xidmət sahəsi və gündəlik ünsiyyətdə ispan dili geniş istifadə olunur.

### Fransız dili
Ölkənin Fransa ilə sərhəddə yerləşməsi və fransız təhsil sisteminin Andorrada da mövcud olması səbəbilə fransız dili də mühüm rol oynayır. Fransız dili bəzi məktəblərdə tədris dili kimi istifadə olunur və bəzi əhali qrupları arasında geniş yayılmışdır.

### Portuqal dili
1970-ci illərdən başlayaraq ölkəyə gələn Portuqaliyalı immiqrantların təsiri ilə portuqal dili də Andorrada danışılan dillər sırasına daxil olmuşdur. Portuqallı icma Andorradakı ən böyük etnik azlıqlardan biridir.

## Dil siyasəti
Andorra dövləti rəsmi dil olan katalon dilinin təşviqi və qorunması üçün xüsusi proqramlar həyata keçirir. Bununla yanaşı, ölkədə yaşayan digər etnik və dil qruplarının hüquqları da təmin olunur və çoxdilli cəmiyyətin harmonik inkişafı üçün tədbirlər görülür.

## Statistika
Müxtəlif illərdə aparılan rəsmi statistikaya əsasən:
* Təxminən 38% əhali gündəlik həyatda katalan dilindən istifadə edir.
* İspan dili danışanlarının sayı 35–40% arasındadır.
* Fransız dilindən istifadə edənlər təxminən 15%-ə yaxın təşkil edir.
* Portuqal dili danışanlar isə ümumi əhalinin 7–10%-ni əhatə edir.

## Həmçinin bax
* Andorra
* Katalon dili
* İspan dili
* Fransız dili
* Portuqal dili

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Andorra Hökumətinin rəsmi saytı (katalan dilində)
* Andorranın turizm portalı
Alban dialektləri

**Alban dialektləri** — Alban dili, Hind-Avropa dil ailəsinin Albanoid qrupuna aid olan və əsasən Albaniyada danışılan bir dildir. Bu dil, iki əsas dialektə bölünür: Gheq və Tosk. Bu dialektlər arasında fonetik, morfoloji, sintaktik və leksik fərqlər mövcuddur.

Alban dialektlərinin Tosk və Gheq ləhcələrinin xüsusiyyətləri, yerli və başqa dillərdən alınma sözlərə münasibətdə dialekt parçalanmasının slavyanların Balkanlara köçündən əvvəl olduğu qənaətinə gəlməyə əsas verir.

## Gheq Dialekti

Gheg dialekti, Albaniyanın şimalında, Kosovoda, Monteneqroda, Serbiyada və Şimali Makedoniyanın bəzi bölgələrində danışılır. Bu dialekt, dörd əsas alt dialektə bölünür:

* Şimal-Qərb Gheq: Monteneqro, Şkodra, Lezha və ətraf bölgələrdə yayılmışdır.
* Şimal-Şərq Gheq: Kosovo, Kukes və Preşeva bölgələrində danışılır.
* Mərkəzi Gheq: Tirana, Durres və Elbasan bölgələrində istifadə olunur.
* Cənub Gheq: Durres, Elbasan və Pogradez bölgələrində yayılmışdır.

Gheq dialekti, fonetik baxımdan Tosk dialektindən fərqlənir. Məsələn, Gheq dialektində burun samitləri və uzun saitlər mövcuddur, lakin Tosk dialektində bu xüsusiyyətlər yoxdur. Həmçinin, Gheq dialektində infinitiv forması qorunub saxlanılmışdır, lakin Tosk dialektində bu forma yoxdur.

## Tosk Dialekti

Tosk dialekti, Albaniyanın cənubunda, Yunanıstanın bəzi bölgələrində və Albaniya diasporasında danışılır. Bu dialekt, beş əsas alt dialektə bölünür:

* Şimal Tosk: Berat, Fier və Korçë bölgələrində yayılmışdır.
* Laberişt: Vlore və Qyirokaster bölgələrində danışılır.
* Çam: Çamëria bölgəsində və Yunanıstanın şimal-qərbində istifadə olunur.
* Arvanitika: Yunanıstanın cənubunda danışılır.
* Arbereş: İtaliyanın cənubunda yaşayan Albaniya mənşəli icmalar tərəfindən istifadə olunur.

Tosk dialekti, 1972-ci ildə Albaniyada qəbul edilmiş standart Alban dilinin əsasını təşkil edir. Bu qərar, ölkədə dil birliyini təmin etmək məqsədi daşıyırdı. Lakin bu, Gheg dialektində danışanlar arasında narazılıqlara səbəb olmuşdur.

## Dialektlər Arasındakı Fərqlər
Gheg və Tosk dialektləri arasında bir sıra fərqlər mövcuddur:

* **Fonetik**: Gheq dialektində burun samitləri və uzun saitlər mövcuddur, lakin Tosk dialektində bu xüsusiyyətlər yoxdur.
* **Morfoloji**: Gheq dialektində infinitiv forması qorunub saxlanılmışdır, lakin Tosk dialektində bu forma yoxdur.
* **Sintaktik**: Gheq dialektində gələcək zaman "kam me" konstruksiyası ilə ifadə olunur, məsələn, "kam me shkue" (gedəcəyəm), Tosk dialektində isə "do të" konstruksiyası istifadə olunur, məsələn, "do të shkoj" (gedəcəyəm).

## İstinadlar
Dövlət İşləri Komissiyasının Sədri (Şimali Koreya)

**Koreya Xalq Demokratik Respublikası Dövlət İşləri Komissiyasının Sədri** — Şimali Koreyanın dövlət başçısı. Vəzifə rəsmi tərcümələrdə alternativ olaraq "Dövlət İşlərinin Prezidenti" kimi tərcümə olunur. Dövlət başçısı Şimali Koreyada ən yüksək rəhbərlik qurumu olan Dövlət İşləri Komissiyasına sədrlik edir və Koreya Xalq Ordusunun Ali Baş Komandanı kimi fəaliyyət göstərir.
## Həmçinin bax
* Koreya Əmək Partiyası
* Kim Çen İr
## İstinadlar
Stetsko (dəqiqləşdirmə)

*Yaroslav Stetsko — ukraynalı millətçi siyasətçi, Ukrayna Millətçiləri Təşkilatının (OUN-B) aparıcı liderlərindən biri.
*Yaroslava Stetsko — ukraynalı siyasətçi, milli-azadlıq hərəkatının iştirakçısı, Ukrayna Milli Assambleyasının qurucularından biri və Ali Radanın sabiq deputatı.
İvan Lipa

**İvan Lvoviç Lipa** (; )&nbsp;— Ukrayna Xalq Respublikasının ictimai-siyasi və dövlət xadimi, yazıçı, ədəbiyyatşünas və həkimi.
## Həyatı
İvan Lipa sadə burjua ailəsində dünyaya göz açıb. O, yunan kilsəsi nəzdində dövlət məktəbində təhsil almış və buranı yunan dilini mükəmməl bilən ən yaxşı tələbələrdən biri kimi bitirmişdir. 1880-1888-ci illərdə Kerç Aleksandrovskaya Kişi Gimnaziyasında təhsilini davam etdirmiş və buranı da əla qiymətlərlə bitirmişdir.

1888-ci ildən Xarkov Universitetinin tibb fakültəsində təhsil alıb.

Tələbəlik illərində o, yeni yaranmış Ukrayna milli-azadlıq hərəkatının fəalı olub. 1891-ci ilin yayında (bəzi mənbələrə görə, 1892-ci ildə) V.Borovik, B.Qrinçenko və N.Mixnovski ilə birlikdə millətçi təşkilat olan "Tarasov qardaşlığı"nı yaradır. Məqsədi müstəqil (özünü idarə edən) Ukrayna yaratmaq olduğunu elan etmiş ilk təşkilatın: "Qardaşlıq" proqramının müəllifi olub. Məktəb, tələbə və iş mühiti arasında təbliğat işlərində fəal iştirak etmişdir. 1893-cü ildə "Qardaşlar"ın fəaliyyəti hakimiyyət tərəfindən dayandırılaraq, üzvləri həbs olundu. 13 aylıq həbsdən sonra o, üç il Kerçdə polis nəzarəti altında yaşayıb.

1897-ci ildə Kazan Dövlət Universitetində təhsilini başa vurduqdan sonra, Xerson quberniyasında və Poltavada həkim işləmişdir. 1900-cü ildə Lvov Şevçenko Elmi Cəmiyyətinin üzvü olub, 1902-1918-ci illərdə Odessada yaşayıb, həkimliklə məşğul olub.

O, Ukrayna milli azadlıq hərəkatında fəal iştirak edib. Qəzetlərdə publisistik məqalələr dərc etdirmiş, "Odessa Literary Union" nəşriyyatını təşkil etmişdir.

1917-ci il inqilabını müsbət qarşılamış, Ukrayna Xalq Respublikası Mərkəzi Soveti tərəfindən Odessa komissarı təyin edildikdən sonra o, şəhəri mer kimi idarə etmiş, Şəhər İdarəetmə Komitəsinin üzvü (1917), Odessanın tibb müfəttişi olmuşdur. Oğlu ilə birlikdə 1918-ci ilin payızına qədər Odessada fəaliyyət göstərmiş Ukraynanın "Narodnıy styaq" nəşriyyatını yaratmışdı.

Daha sonra Kiyevə köçən İvan Lipa, Ukrayna Xalq Respublikası Direktoriyasının üzvü, Mədəniyyət və Din naziri (1919), UXR-nın ilk Konstitusiya layihəsinin müəlliflərindən biri (1920), sonra UXR hökumətinin Səhiyyə naziri olmuşdu.

1920-ci ilin payızında Qırmızı Ordunun təzyiqi ilə o, oğlu Yuri ilə birlikdə Kamenets-Podolskiyə qaçır, sonra isə Polşaya mühacirət edir.

Sürgündə olarkən Ukrayna Respublikası Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1921) olmuşdur.

İvan Lipa 1923-cü il noyabrın 13-də Lvovda (o zaman Polşa) şəhər ətrafında vəfat edib.

## Yaradıcılığı
İvan Lipa bir sıra şeir, esse və hekayələrin müəllifidir. Onun ədəbi yaradıcılığına "On üç məsəl", "Ölüm, müharibə və məhəbbət haqqında qeydlər" və daha çox vətənpərvər mahnıları da daxildir. Onun haqqında bir sıra əsərlər ərsəyə gətirib, məsələn, 1924-cü ildə "Çernomor" tərəfindən nəşr olunan "Sönməz lampa" əsəri.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Іван Липа: двічі міністр // Чорноморська хвиля Української революції: провідники національного руху в Одесі у 1917—1920 рр.: Монографія / Вінцковський Т. С., Музичко О. Є., Хмарский, Вадим Михайлович та ін.&nbsp;— Одеса: ТЕС, 2011—586 с.
## Xarici keçidlər
* Пороги вічності Юрія Липи
Alban dilinin Tosk dialekti

**Alban dilinin Tosk dialekti** () — Gheq dialekti ilə bərabər alban dilinin iki əsas dialektindən biri hesab olunur. Bu dialektdən Albaniyanın cənubunda və Çameryada (Epirdə) istifadə edilir. Toskların yaşadıqları ərazi **Toskalık** () adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*ISO documentation