open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afşin

**Afşin** — ad.

* Afşin — Abbasi Ərəb xilafətinin mənbələrə görə iranlı İsrövşənə şahzadəsi.
* Afşin Noruzi — İranı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Pamir-Alay

**Pamir-Alay** —dağları Mərkəzi Asiyanın cənub-şərqində yerləşən dağ sistemidir.
Tacikistan, Qırğızıstan (cənub-qərbdə), Özbəkistan (qərbdə) və Türkmənistan (cənub-qərbdə) ərazisində yerləşir; şərq və cənub kənarının bir hissəsi Çin və Əfqanıstana qədər uzanır.
## Xarakteristikası
Pamir-Alay qərbdən şərqə doğru 900 km, şimaldan cənuba isə 400 km məsafədə uzanır. Onun tərkibinə şimalda Fərqanə vadisi ilə cənubda Amudəryanın yuxarı axınları arasında yerləşən dağ silsilələri və yaylalar daxildir. Pamir-Alay üç müxtəlif hissədən ibarətdir:

* Pamir;
* Hissar-Alay;
* Tacik çökəkliyi.
Pamir-Alayın şimal silsilələri Fərqanə vadisini cənubdan əhatə edən Alay və Türküstan silsilələridir. Bu silsilələrin xəttindən, Matça dağ qovşağı rayonunda (hündürlükləri 5600 metrdən artıqdır), Zərafşan silsiləsi ayrılır və Zərafşan çayından cənubda qərbə doğru uzanır. Bu üç silsilə üçün dişvari dağ tirələri, iti zirvələr və dağ-buzlaq relyef formaları xarakterikdir. Zərafşan silsiləsinin yüksək tirəsindən cənub istiqamətində güclü Gissar silsiləsi ayrılır. Alay silsiləsinin cənubunda isə Zaalay silsiləsi yerləşir. Alay və Zaalay silsilələri arasında Alay vadisi uzanır.

Hissar silsiləsinin cənubunda Tacik çökəkliyi yerləşir. Burada şimal-şərqdən cənub-qərbə və cənub-cənub-qərbə doğru uzanan, plan üzrə bir qədər əyilmiş və qabarıqlığı şimal-qərbə yönəlmiş çoxlu sayda nisbətən alçaq qırışıqlı silsilələr mövcuddur.

Pamir-Alay dağ buzlaqlarının ən iri bölgəsidir: burada ümumi sahəsi 9820 km² olan 10 600-dən artıq buzlaq mövcuddur.
## Ədəbiyyat siyahısı
* Памиро-Алай // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Памиро-Алай // Отоми — Пластырь. — М. : Советская энциклопедия, 1975. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 19).
* Гвоздецкий, Николай Андреевич. Памиро-Алай // Физическая география СССР : Азиат. часть : [Учебник для ун-тов спец. «География»]. — 3-е изд., испр. и доп. — М.: Мысль, 1978. — 512 с.
* Пагануцци Н. В. Фанские горы и Ягноб. — М.: Физкультура и спорт, 1968. — 136 с. — (По родным просторам). — 12 000 экз.
Qara Ekran Xətası

**Qara ekran xətası**, Microsoft Windows əməliyyat sistemlərinin bəzi versiyalarında sistemin bağlanmasına səbəb ola biləcək kritik bir sistem xətası ilə qarşılaşdıqdan sonra baş verə biləcək kritik bir sistem xətasıdır.

## Windows 3.x

Windows 3.x-də, DOS əsaslı tətbiq düzgün işləmədikdə qara ekran xətası baş verir. Bunun şəbəkə drayverləri yaddaşda işləyərkən müəyyən əməliyyatlara cəhd etməsi ilə əlaqəli olduğu məlum idi. (Ümumi xəta, DOS üçün Novell NetWare istifadəçisi yüklənirkən müşahidə olunurdu.)

Problem əksər hallarda, təsirlənmiş istifadəçilərin SYSTEM.INI faylına TimerCriticalSection = 10000 mətni ilə əlavə bir bölmə əlavə etməklə həll edildi.

## Windows-un sonrakı versiyalarında
MS-DOS, Windows 95, Windows 98, Windows 2000, Windows Me, Windows XP, Windows Vista, Windows 7 və Windows 8 də əməliyyat sistemi açılmadıqda qara ekran xətası verir. Bu, adətən, əksik bir fayldan qaynaqlanır.  Bu, istifadəçi bütün fayllarda fayl sıxılmasını aktivləşdirdikdə və əməliyyat sistemi onları sıxdıqda da baş verir. Əgər itirilmiş fayl yükləmə prosesi üçün vacibdirsə, istifadəçi adətən Windows-u yenidən başladılmalıdır. Lakin, əksər hallarda yükləmə ekranı istifadəçiyə itkin fayl barədə məlumat verəcək. Əməliyyat sistemi sıxılıbsa, əməliyyat sistemi hətta təhlükəsiz rejimdə belə yüklənə bilməyəcək.   Lakin, başqa bir cihazdan önyükləmə və faylları açmaq adətən problemi həll edəcəkdir.

2009-cu ilin sonlarında Windows XP, Windows Vista və Windows 7 -də qara ekranla bağlı bir neçə yeni hesabat ortaya çıxdı. Əvvəlcə xətanın mənbəyinin Windows Update olduğu düşünülürdü. Lakin, sonradan bu, Prevx tərəfindən səhv hesabat kimi geri alındı.   Microsoft, problemin heç bir firewall tərəfindən yaradılmadığını və bunun zərərli proqram təminatından qaynaqlana biləcəyini bildirdi.   Digər hallarda, qara ekranın yerini mavi ekran aldı.

Yuxarıda qeyd olunan səbəblərə əlavə olaraq, Windows 10, natamam yeniləmə səbəbindən qara ekran xətası verə bilər; birinci halda, sistem yeniləmədən sonra yenidən başlayır və istifadəçiyə giriş ekranı təqdim edir, lakin istifadəçi daxil olduqdan sonra başqa bir qara ekranda ilişib qalır. İstifadəçinin bu problemi həll etməsinin yeganə yolu kompüteri sərt şəkildə söndürmək və soyuq yükləməni(Cold Boot) həyata keçirməkdir. 

## MacOS-da qara ekran
Bəzi MacOS   versiyalarında (məsələn, Mac OS X Lion ) aparat və ya proqram təminatı problemi sistemin nüvə panikası əvəzinə qara ekran göstərməsinə səbəb ola bilər. Bu, adətən qrafik kartının nasazlığını və ya yuxu/oyanma probleminə dəlalət edir. 

## Həmçinin baxın

* Ölümcül xüsusi hal xətası

## Xarici keçidlər

* Windows 7 qara ekranı  12 Nisan 2022 tarihinde    arxivləşdirilib 
* Türk qara ekran nümunəsi [ 23 Ekim 2022 tarihinde     

## Mənbə
Rəsul

**Rəsul** — azərbaycanlı kişi adı.

* Rəsul Quliyev — dövlət xadimi, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sabiq sədri
* Rəsul Rza — Azərbaycan şairi, dramaturq, tərcüməçi
* Rəsul Çunayev — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi.
* Rəsul Həsən — Azərbaycanlı qrafik dizayner, rəssam, naşir.
* Rəsul İbrahimov — azərbaycanlı şahmatçı, beynəlxalq qrosmeyster (2008).
* Rəsul Quliyev (kimyaçı) — Azərbaycan alimi, professor.
* Hacı Rəsul (şair)
Amerika tülküsü

**Amerika tülküsü** və ya **Cırtdan tülkü** () —  itlər fəsiləsinin tülkü cinsindən olan yırtıcı məməli növü. Amerika tülküsü ABŞ-nin cənub-qərbində və Meksikanın şimal və mərkəzi bölgələrindəki quru və yarı-quru ərazilərdə yaşayan tülkü növüdür. Bu tülkülər Şimali Amerikada yaşayan dörd Adi tülkü növündən ən kiçiyidir. 
## Ümumi məlumat
Bəzi məməlilər tədqiqatçıları onu V. velox ilə eyni növ kimi təsnif edirlər, lakin molekulyar sistematika tədqiqatları göstərir ki, bu iki növ fərqlidir. Bu iki növün yayılma areallarının üst-üstə düşdüyü yerlərdə çarpazlaşma baş verir, lakin bu hibridləşmə məhdud miqyasdadır. Növün yarımnövləri tam olaraq aydınlaşdırılmayıb. Ən çox səkkiz yarımnöv tanınmışdır, lakin əlavə təhlillər heç bir yarımnöv fərqliliyini dəstəkləmir. Bununla belə, San Xoakin Vadisi Cırtdan tülkülərinin coğrafi təcrid olunması səbəbindən V. m. mutica yarımnövü kimi təsnif edilməsi ehtimalı var, digər Cırtdan tülküləri isə V. m. macrotis yarımnövünə aid edilə bilər.  

San Xoakin Amerika tülküsü bir zamanlar San Xoakin Vadisi və Mərkəzi Kaliforniyanın böyük hissəsində çox yayılmışdır. 1990-cı ildə onların populyasiyası təxminən 7.000 fərd olaraq qiymətləndirilmişdir. Bu yarımnöv Təhlükədə Olan Növlər Siyahısına daxil edildikdən təxminən 50 il sonra hələ də təhlükə altındadır. Rəsmi olaraq bu yarımnöv 3 mart 1967-ci ildə siyahıya alınmışdır.  

Amerika tülküsü Şimali Amerikada rast gəlinən Canidae fəsiləsinin ən kiçik növlərindən biridir. Bu növ cinsi dimorfizm göstərmir, yalnız erkəklər bir qədər böyük olur. Növün orta çəkisi 1,6 ilə 2,7 kq arasında dəyişir. Bədən uzunluğu 455 ilə 535 mm arasındadır, uzun quyruğu isə əlavə 260–323 mm əlavə edir. Böyük qulaqları 71 ilə 95 mm istini yaymağa və kəskin eşitmə qabiliyyəti qazandırır.

Amerika tülküsünün xüsusilə quru və isti iqlim şəraitinə uyğunlaşması onu unikal bir növ edir. Onların böyük qulaqları istini yaymaq və yırtıcıların yaxınlaşmasını erkən hiss etmək üçün əvəzolunmazdır. Bu növ həmçinin gecə həyat tərzi keçirir və gündüzlər qazdıqları yuvalarda gizlənir. 

Amerika tülküləri əsasən kiçik məməlilər, quşlar, həşəratlar və bitkilərlə qidalanır. Onların populyasiyasının azalması əsasən yaşayış mühitinin itirilməsi, kənd təsərrüfatı fəaliyyətləri və insan müdaxiləsi ilə əlaqədardır.

## Qalereya

San Joaquin Kit fox B-40-13 08 20 1993.jpg|Kaliforniyada Amerika tülküsü
Kit foxes at the Nevada Test Site.jpg|Amerika tülküsü balaları
Vulpes macrotis mutica with pups.jpg|San Xoakin Vadisində çəkilmiş Amerika tülküsü ailəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ARKive – images and movies of the kit fox ''(Vulpes macrotis)''
* NPS - information about Kit Fox in Joshua Tree National Park
Kitab əl-Xərac

**Kitab əl-Xərac** () — Hənəfi fəqihi Əbu Yusifin əsəri.

## Əsər
"Kitab əl-Xərac"ın Harun ər-Rəşidin istəyi ilə qələmə alındığı rəvayət edilsə də, əsər naməlum xəlifəyə xitabla başlayır və özündə maliyyə məsələləri, müamilət (maddi-hüquqi əlaqələr) cəza, idarəçilik, dövlətlər hüququ sahələrinə aid olan məsələləri ehtiva edir.

Əsər ilk dəfə təhqiqsiz şəkildə Bulaqda nəşr edilmişdir. Əsərin ilk təhqiqli nəşrini Əbdüləziz ibn Məhəmməd ər-Rəhbi öz şərhi ilə birlikdə həyata keçirmişdir.

Əsər ingilis, rus, urdu, italyan, fransız və türk dillərinə tərcümə edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Ada tülküsü

**Ada tülküsü** () — itlər fəsiləsinin tülkü cinsindən olan yırtıcı məməli növü. 
## Ümumi məlumat
Ada tülküsü Kaliforniyanın səkkiz Çannel adalarından altısına endemik olan kiçik tülkü növüdür. Bu növün hər adada yaşayan və təkamül tarixini əks etdirən altı yarımnövü var. Ada tülküləri ümumiyyətlə sakit təbiətli olur, insanlardan az qorxur və asanlıqla əhliləşdirilə bilir. Ada tülküləri yerli Çannel adaları sakinlərinin mənəvi həyatında mühüm rol oynamışdır. Onlar ehtimal ki, ev heyvanı kimi yarı-əhliləşdirilmiş, xəz üçün və ya zərərvericilərin nəzarəti kimi digər funksiyalar üçün istifadə edilmişdir.

Genetik və arxeoloji dəlillər göstərir ki, bu növ təxminən 7.300 il əvvəl adalara gələn materik boz tülküsünün populyasiyasından törəmişdir. Bu gəliş insanlar tərəfindən adalara gətirilməsi ilə əlaqədar ola bilər. İnsanlar demək olar ki, onların cənub adalarında olmasının əsas səbəbkarıdır. Növ öz materik əcdadından təxminən 25% kiçikdir, bu da ada cırtdanlığı nümunəsidir.

Ada tülküsünün kəlləsi və boz tülkünün kəlləsi ilə müqayisə edildikdə onun daha kiçik olduğu aydın görünür. Ada tülküsü coğrafi olaraq təcrid olunduğu üçün materikdən gətirilən parazitlər və xəstəliklərə qarşı immunitet qazanmayıb və xüsusilə ev iti  tərəfindən daşınan xəstəliklərə qarşı həssasdır. Bundan əlavə, qızıl qartalın ovlaması və insan fəaliyyətləri 1990-cı illərdə Çannel adalarındakı tülkü populyasiyalarını məhv etdi. 2004-cü ildə dörd ada tülküsü yarımnövü federal qorunan təhlükədə olan növlər siyahısına daxil edildi və Kanal Adalarının ekosistemlərini bərpa etmək və tülkü populyasiyalarını artırmaq üçün səylər göstərildi. Tülkülərin izlənilməsi və cavan tülkülərin yerləşdirilməsi üçün onlara radio boyunbağları taxıldı. Bu günə qədər bu səylər əsasən uğurlu olub.

Ada tülküsü populyasiyalarının bərpası üçün bir sıra qorunma tədbirləri həyata keçirilir. Bu tədbirlərə qızıl qartalların sayının azaldılması, tülkülərin adalara yenidən təqdim edilməsi və xəstəliklərin qarşısının alınması daxildir. Bu səylər nəticəsində ada tülküsü populyasiyaları bərpa olunmağa başlamışdır və növün gələcəyi üçün ümid var.

## Qalereya

Vulpes littoralis.jpg
Urocyon littoralis pup.jpg
Urocyon littoralis with prey*corrected*.jpg
GoldenEagle-Nova.jpg
San Clemente Island Fox (Urocyon littoralis clementae) at Santa Barbara Zoo 2016-01-27.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Catalina Island Conservancy
Türküstan silsiləsi

**Türküstan silsiləsi** (, , ) — Hissar-Alay dağ sisteminə aid olan, enlik istiqamətində uzanan yüksək dağ silsiləsidir; uzunluğu təxminən 340 km-dir. Matça dağ qovşağı vasitəsilə şərqdə Alay silsiləsi ilə birləşir və qərbdə Səmərqənd düzənliyinə qədər uzanır. Şimal yamacı uzun və mailidir, ardıc meşələri və seyrək meşəliklərlə örtülüdür; cənub yamacı isə qısa və sıldırımdır, qayalar və süxur qırıntıları ilə səciyyələnir. Cənubdan Zərafşan çayının vadisi ilə Zərafşan silsiləsindən ayrılır.

Ən yüksək nöqtələri Qayalı zirvə (5621 m) və Piramidal zirvədir (5509 m). Silsilənin tirəsi, xüsusən şərq hissəsində, dağ buzlaqları ilə örtülmüşdür. Ən iri buzlaqlar Tolstoy, Şurovski və Zərafşan buzlaqlarıdır; Zərafşan çayının mənbəyi də buradadır. Silsilənin aşırımlarından biri olan Şahristan aşırımı (3378 m hündürlükdə) vasitəsilə Düşənbə–Xücənd avtomobil yolu keçir. Yamaclar İsfarə, Ak-Suu və Qara-Suu çaylarının vadiləri ilə parçalanmışdır. Şimal yamacında Ay-Köl adlı dağ gölü yerləşir.

Özbəkistan ərazisində beynəlxalq “Suffa” radioastronomiya rəsədxanası yerləşir. Silsilə boyunca Tacikistanın Özbəkistan və Qırğızıstanla dövlət sərhədi keçir.
## Həmçinin bax
Tacikistan coğrafiyası
## Ədəbiyyat
* Туркестанский хребет // Тихоходки — Ульяново. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 26).
Bulaq (Misir)

**Bulaq** () — Misirdə yerləşən mətbəəsi ilə məşhur olan qədim şəhər.

## Tarixi
Şəhər XIII əsrdə, I Baybarın dövründə, qədim liman şəhəri Meksin yerində inşa edilmişdir. Bulaqın şəhər kimi inkişafı isə Məhəmməd ibn Qalavunun dövrünə təsadüf edir.

Şəhər Napoleonun Misirə yürüşləri vaxtı (1799) dağıdılsa da, Qavalalı Mehmed Əli paşa tərəfindən yenidən bərpa edilmişdir.

## Coğrafi mövqeyi
Bulaq Qahirənin şimal-şərqində yerləşir. Qahirədən Bulaqa məsafə 2 km təşkil edir.

## Müasir dövrdə
Hal-hazırda Bulaq Qahirənin əhəmiyyətsiz rayonlarından biridir.

## Mətbəətu Bulaq
Mətbəə Mehmed Əli paşa tərəfindən, siyasi zəmində, Osmanlının İstanbuldakı dövlət mətbəəsi Mətbəəi-Amirə ilə rəqabət aparması məqsədilə qurulmuşdur.

## İstinadlar
Yarasaqulaq tülkü

**Yarasaqulaq tülkü** və ya **Böyükqulaq tülkü** () —  itlər fəsiləsinin tülkü cinsindən olan yırtıcı məməli növü.
## Ümumi məlumat
Yarasaqulaq tülkü Afrika savannasında yaşayan tülküdür. O, Otocyon cinsinin yeganə mövcud növü və itkimilər ailəsinin ilkin təkamül mərhələsinə aid bir üzvüdür. Fosil qeydlərinə görə, bu növ ilk dəfə orta Pleystosen epoxasında meydana çıxıb. Yarasaqulaq tülküsünün iki ayrı populyasiyası mövcuddur və hər biri ayrıca bir subnöv təşkil edir. Bu tülkünün adındakı "yarasa" ifadəsi, ehtimal ki, həmin bölgədə çox yayılmış və iri qulaqlara sahib olan Misir yarıqüzlü yarasasına istinad edir. Digər adları arasında böyükqulaq tülkü, qaraqulaq tülkü, uzunqulaq tülkü, Delalande tülküsü, Kep tülküsü və motlosi yer alır.

Yarasaqulaq tülküsü böyük qulaqları sayəsində bədən temperaturunun tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Bu növ balaca tülkülərdən biridir və ölçüsünə görə Kep tülküsü və adi yenot itinə bənzəyir. Xəzinin rəngi subnövlərə görə dəyişir, lakin ümumiyyətlə sarımtıl-qəhvəyi tonlarda olur və tük örtüyü boz rəngli qoruyucu tüklərlə örtülüb. Yarasaqulaq tülküsü Cənubi və Şərqi Afrikada yaşayır, lakin bu iki populyasiya arasında təxminən 1,000 km-lik bir boşluq var. Bu tülkü, qazdığı yuvalarda yaşayır və balalarını böyütmək üçün burada sığınacaq tapır. O, sosial qruplarda və ya cütlüklərlə birlikdə ov edir və bir-birini təmizləyir.

O, quru və yarı-quru mühitlərdə ov edir, xüsusilə sıx ot örtüyü olmayan yerləri və toynaqsız heyvanların otları qısaltdığı bölgələri üstün tutur. Ovunu eşitmə qabiliyyəti ilə tapır, burnunu yerə yaxın tutaraq yavaş-yavaş hərəkət edir və qulaqlarını irəli yönəldir. Pəhrizinin böyük bir hissəsini qarışqa yeyən termitlər təşkil edir və bu həşəratlar tülkünün su ehtiyacını da qarşılayır, çünki yarasaqulaq tülküsü sərbəst su mənbələrindən içməyə ehtiyac duymur. Termitlərlə qidalanmaqla, o, bu həşəratların populyasiyasına nəzarət edir və insan məskunlaşdığı bölgələrdə zərərvericilərə qarşı təbii nəzarətçi rolunu oynayır. Bəzi yerlərdə xəz üçün ovlanır, lakin bu növə hər hansı böyük təhlükə mövcud deyil. Buna görə də, Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi onu “ən az narahatlıq doğuran növ” kimi qiymətləndirir. 

## Qalereya

Bat Eared Fox (2604724281).jpg
187 Bat-eared fox in Otjozondjupa Region Photo by Giles Laurent.jpg
Otocyon megalotis Dvur zoo Alt.png
Otocyon megalotis 02 MWNH.JPG
Baby bat-eared fox.jpg



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dorcopsis luctuosa

**Dorcopsis luctuosa** —   cinsinə aid məməli növü. Papua-Yeni Qvineya üçün endemikdir.
## Ümumi məlumat
Dorcopsis luctuosa boz rəngdədir və kiçik, yumru qulaqlara malikdir. Ön ayaqları Macropodidae ailəsinin digər üzvlərinə nisbətən arxa ayaqlara görə daha uzundur. Quyruğu uzundur və çılpaq, sərt bir ucu var. Qısa və sıx xəzi tüstü-boz rəngdədir, alt hissəsi isə daha açıq boz rəngdədir və tək kloakal dəliyin ətrafında sarımtıl bir ləkə var. Erkəklər dişilərdən xeyli böyükdür; erkəklərin çəkisi 11,6 kq, dişilərin çəkisi isə 3,6 kq qədərdir. Erkəklərin baş və bədən uzunluğu 97 sm, dişilərdə isə 39 sm təşkil edir. Quyruq uzunluğu erkəklərdə 97 sm, dişilərdə isə 31 sm qədərdir.

Dorcopsis luctuosa Yeni Qvineyanın cənub və cənub-şərq hissələrinə endemikdir və dəniz səviyyəsindən 400 metr yüksəklikdə yaşayır. Onun yaşayış mühiti tropik ilkin və ikincil meşələr, xüsusilə qalereya meşələridir. Həmçinin tərk edilmiş bağlar kimi pozulmuş ərazilərdə də tapılır.

Boz dorcopsis üçün əsas təhlükələr meşə yaşayış mühitinin ağac kəsilməsi və kiçik miqyaslı kənd təsərrüfatına çevrilməsi, həmçinin qəbirlik ət üçün ovlanmasıdır. Port Moresby ətrafında intensiv şəkildə ovlanmışdır və az sayda fərd qalmışdır. Əvvəllər yaxınlıqdakı Varirata Milli Parkında tapılırdı, lakin hal-hazırda orada olub-olmadığı aydın deyil. Bu heyvana qarşı ov təzyiqi səbəbindən Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) onun populyasiyasının azaldığını düşünür və onu "Zəif" kimi təsnif edir. Davamlı monitorinq və qiymətləndirmə təklif edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* [веб-сайт [:en:МСОП]]
* 
* Mammal Species of the World, 3rd edition
Amerika çöl tülküsü

**Amerika çöl tülküsü** və ya **Cırtdan çöl tülküsü** () —  itlər fəsiləsinin tülkü cinsindən olan yırtıcı məməli növü. 
## Ümumi məlumat
Amerika çöl tülküsü əsasən qısa otlu çöllərdə və səhralarda yaşayır. 1930-cu illərdə yırtıcıların nəzarət proqramları nəticəsində demək olar ki, nəsli kəsilmək üzrə idi, lakin sonradan uğurla yenidən təqdim edildi. Hazırda, növün qorunma statusu Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi tərəfindən "Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirilir, çünki digər yerlərdə populyasiyaları sabitdir.

Amerika çöl tülküsünün rəngi tünd boz-qəhvəyidir, yanları və ayaqları sarımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Boğazı, sinəsi və qarnı açıq sarıdan ağ rəngə qədər dəyişir. Quyruğunun ucu qara rənglidir və burnunda qara ləkələr var. Qulaqları, kit tülküsünün qulaqlarına bənzər şəkildə, nəzərə çarpacaq dərəcədə böyükdür, lakin bir qədər daha aralıdır. Boyu təxminən 30 sm, başından quyruğunun ucuna qədər uzunluğu isə 79 sm olur, yəni təxminən ev pişiyi ölçüsündədir. Çəkisi təxminən beş ilə yeddi funt arasında dəyişir. Erkək və dişilər görünüşcə oxşardır, lakin erkəklər bir qədər böyükdür. 

Amerika çöl tülküsü qısa otlu çöllərdə və qərb çöllərində yaşayır. Onlar yuvalarını açıq çöllərdə, şumlanmış sahələrdə və ya hasarlar boyunca qumlu torpaqda qazırlar. Bu növ Şimali Amerikanın Böyük Düzənliklər regionuna endemikdir və arealı şimalda Kanadanın cənubi Alberta və Saskaçevan bölgələrindən cənubda Texasa qədər uzanır. 

## Qorunma statusu
Amerika çöl tülküsü bir zamanlar ciddi təhlükə altında olan növ idi, əsasən 1930-cu illərdə boz canavar və koyotlara qarşı həyata keçirilən yırtıcıların nəzarət proqramları nəticəsində. Növ 1938-ci ilə qədər Kanadada tamamilə məhv edilmişdi, lakin 1983-cü ildə başlayan yenidən təqdim proqramı cənub-şərqi Alberta və cənub-qərbi Saskaçevan bölgələrində kiçik populyasiyalar yaratmaqda uğur qazandı, baxmayaraq ki, yenidən təqdim edilən fərdlərin çoxu ilk ilində sağ qalmır. Buna baxmayaraq, 1996-cı ilə qədər Alberta-Saskaçevan sərhədi və Milk River Ridc əraziləri ətrafında 540 tülkü buraxıldı. Bu ərazilər növün orijinal yayılma arealının bir hissəsidir. Dörd il sonra bu tülkülərin sayı üç dəfə artdı və bu proqram dünyanın ən uğurlu təhlükədə olan növlərin yenidən təqdim proqramlarından birinə çevrildi. May 1999-cu ildə Kanada "Növlərin Riskdə Olması Aktı" ilə sürətli tülkünü təhlükədə olan növ kimi tanıdı və növün inkişafı üçün əlavə qoruma tədbirləri tətbiq etdi. 
## Qalereya

Catalogue North American mammals with drawings and proof of plates (Vulpes velox skull).jpg|Amerika çöl tülküsünün sümükləri
Vulpes velox2.jpg|Amerika çöl tülküsü zoparkda


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Watch the documentary ''Return of the Swift Fox'' and featuring Miles Smeeton at 11 mins 50 sec.
* Moving Back Home Together: Rarest Native Animals Find Haven on Tribal Lands
Corc Frost Kennan

**Corc Frost Kennan** (; ) — amerikalı diplomat, politoloq və tarixçi, Vudro Vilson Beynəlxalq Alimlər Mərkəzinin bir bölməsi olan Kennan İnstitutunun təsisçisi. O, daha çox "Soyuq müharibənin memarı", " çəkindirmə siyasəti "nin və Truman doktrinasının ideoloji atası kimi tanınır. O, Rusiya ilə Qərb ölkələri arasındakı münasibətlərin tarixinə dair əsərlərin müəllifidir.

1890-cı illərdə rus inqilabçıları ilə əlaqələri ilə tanınan Corc Kennanın qardaşı oğlu.

## Bioqrafiya
1925-ci ildə, Prinston Universitetini bitirdikdən dərhal sonra Kennan diplomatik xidmətə qoşuldu. Cenevrədə qısa müddət qaldıqdan sonra, nadir bir dili öyrənmək şərti ilə üç il Avropa universitetində aspiranturada oxuya biləcəyini öyrəndi. Kennan rus dilini seçdi, çünki Sovet İttifaqına təyin olunmaq imkanı var idi və həmçinin babasının əmisi oğlunun başlatdığı ailə ənənəsini davam etdirmək istəyirdi. O, babasının xatirəsinə 1974-cü ildə Vudro Vilson Beynəlxalq Mərkəzində Kennan Qabaqcıl Rusiya Tədqiqatları İnstitutunun yaradılmasına kömək etdi.

Aspirantura təhsilini başa vurduqdan sonra Kennan diplomatik xidmətini xaricdə - Estoniyanın Tallinn şəhərində və Latviyanın Riqa şəhərində davam etdirdi. Harada xidmət etməsindən asılı olmayaraq, o, çoxlu səyahətlər etdi və bu, ona ölkənin xalqını və mədəniyyətini daha yaxşı başa düşməyə kömək etdi.

1933-cü ildə Kennan, ABŞ-ın Sovet İttifaqındakı ilk səfiri Uilyam C. Bullittin tərcüməçisi kimi Moskvaya gəldi.

1934-cü ildən 1938-ci ilə qədər ABŞ-ın SSRİ-dəki səfirliyinin birinci katibi, 1945-ci ildən 1946-cı ilə qədər isə səfirlik müşaviri vəzifəsində çalışmışdır. SSRİ-də olduğu illərdə Kennan kommunizmin qatı əleyhdarına çevrilmiş və SSRİ ilə əməkdaşlığın mümkünsüzlüyünə inanmışdır.

1947-ci ildən 1949-cu ilə qədər ABŞ Dövlət Departamentinin Xarici Siyasət Planlaşdırma Qərargahına rəhbərlik etmiş və Marşal planının hazırlanmasında mühüm rol oynamışdır.

Kennan ilk dəfə Moskvadan ABŞ Dövlət Katibinə göndərilən "Kennan uzun teleqramı "nda (fevral 1946) qeyd edilən "çəkindirmə" xarici siyasət doktrinasının müəllifidir və bu teleqramda o, ABŞ hökumətini Şərqi Avropada Sovet ekspansiyasına qəti şəkildə qarşı çıxmağa çağırır.

1947-ci ilin iyul ayında "Foreign Affairs" jurnalında hansısa "X"-in "sovet davranışının mənşəyi" adlı məqaləsi dərc olundu. Məqalədə tezliklə tətbiq olunacaq çəkindirmə strategiyası təsvir edilmişdi. Nəşrin müəllifi Kennan idi. Müəyyən dərəcədə bu məqalə Kennanın 1946-cı il "Uzun teleqram"ında qeyd etdiyi məsələlərin davamı və genişləndirilməsi idi. Müəllif tərəfindən təklif edilən strategiyanın əhəmiyyətini çox qiymətləndirmək çətindir: o, növbəti 40 il ərzində Amerika doktrinasının inkişafına təsir göstərmiş, digər ölkələrin Amerikaya qarşı siyasətini müəyyən etmiş və nəhayət, Truman doktrinası, Marşal planı, NATO və Berlin Hava Limanı kimi bir çox mühüm diplomatik və siyasi təşəbbüslərin əsasını təşkil etmişdir. Kennan müharibədən sonrakı Amerika Birləşmiş Ştatlarının müstəsnalığını müdafiə etmişdir.

1948-ci ilin iyun ayında o, Vaşinqtonu Yuqoslaviyanı dəstəkləməyə çağırdı.

## İstinadlar
Dorcopsis muelleri

**Dorcopsis muelleri** —   cinsinə aid məməli növü. Yeni Qvineya düzənliklərinə və yaxınlıqdakı İndoneziya adalarına (Salavati, Misool, Yapen) üçün endemikdir.
## Ümumi məlumat
Dorcopsis muelleri ilk dəfə Kanqurus veterum adı ilə Rene Lesson tərəfindən təsvir edilmişdir. Fiziki holotipin olmaması bu adın bu növə yoxsa simpatrik boz ağac kenqurusuna aid olub-olmadığı ilə bağlı qarışıqlıq yaratmışdır. Jan Quoy və Jozef Qaymar tezliklə növə yeni bir ad verdi: Kangurus brunii, lakin bu ad artıq istifadə edildiyi üçün qəbul edilə bilmədi. Növbəti ad Hermann Şlegel tərəfindən 25 ildən çox sonra Macropus muelleri adı ilə verildi.

Bu növ 1866-cı ildən bəri ardıcıl olaraq Dorcopsis muelleri adlandırılsa da, bir çox müəllif və taksonomik bazalar Lesson-u müəllif kimi tanıyır, baxmayaraq ki, muelleri xüsusi epiteti onun 1827-ci il işində görünmür. Amerika Məməlilər Cəmiyyəti Şlegeli düzgün müəllif kimi tanıyır, lakin Wilson & Reeder-in 2005-ci il "Məməli Növləri" əsəri və ITIS Lesson-u tanıyır. Lesson-un təsvirinin etibarlılığından asılı olaraq, bu növün taksonomik adı gələcəkdə dəyişə bilər. 

Dorcopsis muellerinin beş yarımnövü tanınır. Bel hissəsi tünd qəhvəyi, şokolad qəhvəyi, qırmızımtıl-qəhvəyi və ya açıq qəhvəyi rəngdədir, alt hissəsi isə ağ, krem-sarı və ya boz rəngdədir. Qollar bəzən bel hissəsindən daha açıq rəngdədir və quyruq ucunda tük yoxdur.

Dorcopsis muelleri Yeni Qvineyanın qərb ucuna və qərbdəki Misool və Salavati adalarına, həmçinin Batanta və Vaigeo adalarına endemikdir. Onun tipik yaşayış mühiti bataqlıq tropik düzənlik meşələridir, o cümlədən yağış mövsümündə su basan ərazilər. İkincil meşələrə, o cümlədən tərk edilmiş bağlara dözümlü olduğu güman edilir.

Qərbi Yeni Qvineyada ovçular tərəfindən istifadə edilən iki mağaranın döşəməsindəki çöküntülərdə çoxlu sümük tapılmışdır. Bu sümüklər 26.000 illik insan məskunlaşmasının nəticəsidir. Heyvan sümüklərinin 80%-i yerli dilində "djief" adlanan qəhvəyi dorcopsisə aiddir və bu mağaraların sakinləri "djief ovçuları" kimi tanınır.

## Qorunma statusu
Qəhvəyi dorcopsis geniş yayılmışdır. Cənub sahil hissəsində çoxsaylıdır, lakin Vogelkop yarımadasının mərkəzində daha az rast gəlinir və ümumilikdə populyasiyası sabitdir. Onun yayılma arealının böyük hissəsi insanlar tərəfindən məskunlaşmayıb, lakin insan yaşayış məntəqələrinə yaxın ərazilərdə də mövcuddur. Onun yaşayış mühiti ağac kəsilməsi, xüsusilə Yapen adasında və kiçik miqyaslı kənd təsərrüfatı üçün meşə ərazilərinin təmizlənməsi ilə təsirlənə bilər. Yemək üçün ovlansa da, heç bir böyük təhlükə ilə üzləşmir və buna görə də Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) onu "Narahatlıq Doğurmayan" kimi təsnif edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Valaru

**Valaru** —  Bu bir neçə növ orta ölçülü makropod üçün verilmiş ümumi addır. Bu heyvanlar ölçüsünə görə kenqurular və vallabilər arasında aralıq mövqedə yerləşir. "Valaru" sözü Dharuq dilindəki valaru sözündən gəlir və "kenquru" və "vallabi" sözlərinin təsiri ilə yazılışı dəyişmişdir.
## Ümumi məlumat
Valarular adətən kenqurular və vallabilərdən fərqli növlərdir. İstisna olaraq, antilop valarusu böyük olduqda antilop kenqurusu, kiçik olduqda antilop vallabisi və orta ölçüdə olduqda antilop valarusu kimi tanınır.

Valaru termini Osphranter cinsinə aid bir neçə növə aiddir:
* Adi valaru və ya sadəcə valaru (Osphranter robustus) ən məşhur növdür. Adi valarunun dörd yarımnövü var: şərq valarusu (O. r. robustus) və euro (O. r. erubescens), hər ikisi geniş yayılmışdır, daha məhdud yayılma arealına malik iki yarımnöv isə Barrou adasından (Barrow adası valarusu, O. r. isabellinus) və Kimberli regionundan (Kimberli valarusu, O. r. woodwardi) gəlir.
* Qara valaru (O. bernardus) Arnhem Landdakı dik və qayalıq ərazilərdə yaşayır. Təxminən 60–70 sm (24–28 düym) uzunluğu (quyruq istisna olmaqla) ilə ən kiçik və ən möhkəm bədən quruluşuna malik valarudur. Erkəklərin çəkisi 19–22 kq (42–49 lb), dişilərin çəkisi isə təxminən 13 kq (29 lb) təşkil edir. Çox ehtiyatlı olması və yalnız uzaq və çox dağlıq ərazilərdə tapılması səbəbindən bu növ haqqında çox az məlumat var.
* Antilop valarusu (O. antilopinus), həmçinin antilop kenqurusu və ya antilop vallabisi kimi də tanınır, otlu düzənliklər və meşəliklərdə yaşayır və digər tək yaşayan valarulardan fərqli olaraq sosial bir növdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ərən Əyyuboğlu

**Ərən Əyyuboğlu** () və ya doğum adı ilə **Ernestin Leyboviçi** (; ) — rumıniyaəsilli Türkiyə rəssamı, keramist və mozaika ustası . O, Türkiyədə modernizmin öncüllərindən biri hesab edilir.

## Həyatı
Ernestin Leyboviçi 5 fevral 1913-cü il tarixində Rumıniyanın Yaşi şəhərində anadan olmuşdur. O, təhsilini Corc Enesku adına Milli İncəsənət Universitetində (əvvəllər Yaşi Gözəl Sənətlər Akademiyası) almış və 1928-ci ildə məzun olmuşdur. 1930–1932-ci illərdə Parisdə Andre Lotun studiyasında (Andre Lot Akademiyası kimi də tanınır) və Jülian Akademiyasında təhsilini davam etdirmişdir. 1933-cü ildə İstanbulda incəsənət sahəsində təhsil almışdır.

1933-cü ildə Andre Lotun studiyasında tanış olduğu rəssam Bədri Rəhmi Əyyuboğlu ilə evlənmişdir. Evləndikdən sonra Ernestin türk adı olaraq "Eren" adını qəbul etmişdir. 1940-cı illərdə Bədri Rəhmi Əyyuboğlunun rəssam Mari Gərəkməzyan ilə münasibəti onların ailə həyatında gərginliyə səbəb olmuşdur.

Əyyuboğlu yaradıcılığında keramika, kömür, yağlı boya, akvarel və quaş kimi müxtəlif texnikalardan istifadə etmişdir. O, 1936-cı ildən etibarən D Qrupu sərgilərində iştirak etmiş, 1957-ci ildə Edinburq İncəsənət Festivalında, 1958-ci ildə isə Hamburqda keçirilən Türk Qadın Rəssamları Sərgisində əsərlərini nümayiş etdirmişdir. 1941-ci ildə onun ilk fərdi sərgisi təşkil olunmuşdur.

## Vəfatı və irsi
Ərən Əyyuboğlu 30 avqust 1988-ci il tarixində Türkiyənin Kalamış bölgəsində vəfat etmişdir. Onun əsərləri "Grey Art Gallery" və İstanbul Müasir İncəsənət Muzeyi də daxil olmaqla müxtəlif muzey kolleksiyalarında qorunur.

2020-ci ildə onun yaradıcılığı Şimal-Qərb Universitetinin Blok İncəsənət Muzeyində təşkil olunan və Nyu-York Universitetinin Ebbi Qrey kolleksiyasından İran, Türkiyə və Hindistan modernizminə dair nümunələri təqdim edən "*Modernizmlər*" adlı sərginin tərkib hissəsi olmuşdur.

## İstinadlar
1967-ci il Mudurnu zəlzələsi

**1967-ci il Mudurnu zəlzələsi**, həmçinin **1967-ci il Sakarya zəlzələsi** kimi də tanınır, 22 iyul 1967-ci ildə yerli vaxtla saat 18:56-da Türkiyənin Bolu əyalətinin Mudurnu rayonunda baş verən zəlzələ idi. 6,8 Ms gücündə olan bu zəlzələdə 89 nəfər həlak olmuş, 7116 binaya ziyan dəymişdir.

Bu zəlzələ 1939-cu il Ərzincan zəlzələsi ilə başlayan və Şimali Anadolu tektonik xətti boyunca qərbə doğru uzanan seysmik fəaliyyətin bir hissəsi hesab olunur. Bu zəlzələ zamanı Şimali Anadolu tektonik xətti boyunca 50 km-lik bir qırılma müşahidə edildi. Abant zəlzələsi 1957-ci ildə bu bölgədə, eyni qırılma xəttində baş vermişdir. Tektonik çökəklik xüsusiyyətlərinə malik və isti bulaq su mənbələrinə malik olan bu bölgə tarix boyu əhəmiyyətli zəlzələlər olmuşdur.

Zəlzələ zamanı Sakaryada elektrik və telefon xətləri kəsilib, qatar və magistral yollarda baş verən torpaq sürüşmələri səbəbindən nəqliyyat dayanıb. Çoxmərtəbəli binaların uçması ölənlərin sayının artmasına səbəb olub. Ölüm hallarının əksəriyyəti Sakaryada, eləcə də Bolu, İstanbul, Kocaeli və Bursada baş verib. Zəlzələ Əskişəhər və Ankarada da hiss olunub. İstanbulun Çemberlitaş rayonundakı tarixi Vezirhanın bir hissəsinin uçması nəticəsində İstanbulda bir nəfər ölüb.

Şəhərlərdə beton konstruksiyalar zədələnmələr oldu və kəndlərdə ənənəvi daş təməlli və taxta karkaslı binalar yıxıldı.

## İstinadlar
Kiçik Qala (veriliş)

**"Kiçik Qala"** — 2006–2009-cu illərdə Azərbaycanda Space Televiziyasında yayımlanmış, maarifləndirici və əyləncəli televiziya verilişidir. Verilişin rejissoru Mirsadıq Ağazadə olmuşdur.

## Xarici keçidlər
* “Kiçik Qala” verilişlərinin YouTube siyahısı (Mirsadıq Ağazadənin şəxsi arxivi)
Azərbaycanın Kanadadakı səfirliyi

**Azərbaycanın Kanadadakı səfirliyi** —  Azərbaycan Respublikasının Kanadada diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycan Respublikasını Kanadada təmsil edir və Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Kanadada təmsil edir.

Kanada ilə Azərbaycanın Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatına (ATƏT) və Birləşmiş Millətlər Təşkilatına (BMT) birgə üzvlüyü qarşılıqlı maraq doğuran məsələlərdə əməkdaşlığa kömək edir.

## Tarixi
Kanada Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini 1991-ci il dekabrın 25-də tanıyıb. 

Kanada ilə Azərbaycan arasında diplomatik əlaqələr ilk dəfə 1992-ci il avqustun 10-da qurulub.

Kanadanın Türkiyədəki səfirliyi eyni zamanda Azərbaycana akreditə olunub. 

Azərbaycanın Ottavada səfirliyi 2004-cü ilin sentyabrında açılıb.

## Parlamentlərarası əlaqələri
Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan — Kanada işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Həmçinin 2006-cı ilin noyabr ayında Kanada Parlamentində Kanada — Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq qrupu yaradılmışdır.

## Viza xidmətləri
Kanada vətəndaşları Azərbaycana gələrkən Azərbaycan Respublikası Rəsmi elektron viza portalı vasitəsilə elektron viza (e-viza) almalıdırlar. 

## Azərbaycanın Kanadadakı səfirləri
Azərbaycanın Kanadadakı səfiri Azərbaycanı bu ölkədə təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanin Kanadaki səfirliyi
* Embassy of Canada to Türkiye, in Ankara 
* Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi
* Azerbaijan-Canada Relations 
* Facebook
* Twitter
Azərbaycanın Malayziyadakı səfirliyi

**Azərbaycanın Malayziyadakı səfirliyi** — Azərbaycanın Malayziyada diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycan Respublikasını Malayziyada təmsil edir və Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Malayziyada təmsil edir.

Azərbaycan Malayziya ilə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində əməkdaşlıq edir. Azərbaycan hökuməti BMT Təhlükəsizlik Şurası çərçivəsində Malayziyanın mövqeyini dəstəkləyir. 

2021-ci ildən Azərbaycanın Malayziyada fövqaladə və səlahiyyətli səfiri İrfan Davudovdur.

## Tarixi
Malayziya Azərbaycanın müstəqilliyini 1991-ci il dekabrın 31-də tanıyıb.

İki ölkə arasında tam diplomatik münasibətlər 5 aprel 1993-cü ildə qurulub.

Azərbaycan Kuala-Lumpurda səfirliyini 2007-ci ilin iyununda açdı.

Malayziyanın Bakıdakı nümayəndəliyi 2014-cü il aprelin 1-də açılıb.

12 sentyabr 2014-cü il tarixində Malayziyanın Azərbaycanda səfirliyi açılıb.

## Parlamentlərarası əlaqələri
Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan — Malayziya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu yaradılıb.

Malayziya Parlamentində Azərbaycan daxil olmaqla Qərbi Asiya Regionu üzrə Parlamentlərarası dostluq qrupu fəaliyyət göstərir.

## Viza tələbləri
Malayziya ilə Azərbaycan arasında vizasız rejim mövcuddur.
Azərbaycan vətəndaşlarına bu ölkədə 90 günədək vizasız qalmaq hüququ verilir. 

## Azərbaycan Respublikasının Malayziyadakı səfirləri
Azərbaycanın Malayziyadakı səfiri Azərbaycan Respublikasını Malayziyada təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Embassy of the Republic of Azerbaijanto Malaysia, Kuala Lumpur 
* Embassy of Malaysia Baku, Azerbaijan 
* Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi
He Tszyankuy

**He Tszyankuy** ( ; 1984-cü ildə , Çinin Xunan əyalətinin Loudi şəhərinin Sinxua qraflığında anadan olub) 26 noyabr 2018-ci ildə CRISPR-Cas9 metodundan istifadə edərək CCR5 geninə təsir etməklə dünyanın ilk gen redaktə edilmiş əkiz qızları Lulu və Nananın yaradılmasına kömək etdiyini açıqlayan Çin bioloqu və biofizikidir. Bu əkizlərin insanın immunçatışmazlığı virusuna qarşı immunitetlərinin olduğu düşünülür.

## Tərcümeyi halı
2002-ci ildən 2006-cı ilə qədər Çin Elm və Texnologiya Universitetində təhsil almış, daha sonra Rays Universitetinə aspiranturaya daxil olmuş və 2010-cu ildə biofizika üzrə dissertasiya müdafiə etmişdir. Daha sonra Stiven Kueykin rəhbərliyi altında Stanford Universitetində təcrübə keçmişdir. 2012-ci ildə Çinə qayıdandan sonra Şençjendəki Cənub Elm və Texnologiya Universitetində laboratoriya açmış və bir neçə biotexnologiya startapını qurmuşdur.

2019-cu ilin dekabr ayında He Tszyankuy insan üzərində təcrübə qanunlarını pozduğuna və lisenziyasız tibbi prosedurlar apardığına görə 3 il həbs cəzasına məhkum edilərək 3 milyon yuan cərimə edildi.

2022-ci ilin aprelində o, azadlığa çıxaraq yenidən öz elmi fəaliyyətinə davam etməyə başladı.

7 aprel 2022-ci ildə Honkonqda yerləşən "South China Morning Post" qəzetində He Tszyankuyun Pekində nadir anadangəlmə patologiyalar üçün gen terapiyasına yönəlmiş yeni bir laboratoriya qurmağı və Pekin Nadir Xəstəliklər Tədqiqatları İnstitutu adlı qeyri-kommersiya tədqiqat təşkilatını qeydiyyatdan keçirməyi planlaşdırdığını açıqladığı bir müsahibə dərc edildi.
## İnsan geninin redaktə edilməsi təcrübəsi
Cənub Elm və Texnologiya Universitetinin rəhbərliyi öz işçisinin təcrübələrindən xəbərsiz olduğunu və araşdırma başlatmaq niyyətində olduğunu bildirmişdi. Bundan əlavə, əgər təcrübə aparılıbsa, universitetin bu təcrübədə hər hansı bir iştirakını inkar edən bir bəyanat da yaydılar. Onlar həmçinin He Tszyankuyun 2018-ci ilin fevral ayından bəri ödənişsiz məzuniyyətdə olduğunu, onun embrion təcrübələrinin universitet kampusunda və ya ödənişli universitet saatlarında aparılmadığını və həm universitet rəhbərliyinin, həm də biologiya kafedrasının rəhbərliyinin bu barədə məlumatlarının olmadığını bildirdilər.

Tədqiqatçıya qarşı ictimai tənqidlərdən sonra He Tszyankuyun qeyb olduğu barədə məlumatlar yayıldı.

2019-cu ilin yanvar ayında Çin hakimiyyəti Şençjendə dünyada ilk genetik modifikasiya olunmuş insanların doğulduğunu təsdiqlədi və bioloq He Tszyankuya qarşı istintaq başladıldığını bildirdi. Prosedur üçün etika komitəsindən təsdiq almaq üçün sənədlərin saxtalaşdırıldığı və tibb mərkəzi işçilərinin pasientlərə genetik modifikasiya olunmuş hüceyrələr implantasiya etdiklərini bilmədikləri müəyyən edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi Veb Sayt/Jiankui He
* SUSTech-də müəllim profili
* He Tszyankuy slaydlar, panel müzakirələri və auditoriya sualları ilə çıxışı
* Genetik redaktə edilmiş insanlar
Boz tülkü

**Boz tülkü** () —  itlər fəsiləsinin tülkü cinsindən olan yırtıcı məməli növü. Şimali Amerika ilə Mərkəzi Amerikada geniş yayılmışdır. Bu növ və onun yeganə qohumu olan Kaliforniya Çannel adalarının kiçik ada tülküsü, Urocyon cinsinin yeganə yaşayan nümayəndələridir.
## Ümumi məlumat
Bir zamanlar ABŞ-nin şərqində ən çox yayılmış tülkü növü olan boz tülkü, hələ də orada tapılsa da, insanların irəliləyişi və meşələrin qırılması nəticəsində qırmızı tülkü əsas tülkü növünə çevrildi. Buna baxmayaraq, boz tülkü şəhər və şəhərətrafı mühitlərdə yaşamaqda uğur qazanmışdır, bunun ən yaxşı nümunələrindən biri cənubi Floridadır. Sakit okean əyalətləri və Böyük Göllər regionunda isə boz tülkü əsas tülkü növü olaraq qalır.

Boz tülkünün əsasən boz rəngli üst hissəsi, quyruğu boyunca uzanan qara zolaq və qara uclu quyruğu ilə fərqlənir. Kəllə quruluşu isə digər Şimali Amerika tülkülərindən asanlıqla ayırd edilir, çünki onun temporal çıxıntıları geniş aralıqlıdır və "U" şəklindədir. Digər tülkülər kimi, tülkünün qulaqları və burnu kəskin və itidir. Dırnaqları isə daha uzun və əyridir.

Cinsi dimorfizm azdır, yalnız dişilər erkəklərdən bir qədər kiçik olur. Boz tülkünün ümumi uzunluğu 76 ilə 112,5 sm arasında dəyişir. Quyruğu 27,5 ilə 44,3 sm uzunluğundadır və arxa ayaqları 100 ilə 150 mm ölçüsündədir. Boz tülkü adətən 3,6 ilə 7 kq çəkiyə malikdir, baxmayaraq ki, istisna hallarda bəzi fərdlər 9 kq  çəkiyə qədər çıxa bilər. Boz tülkü qırmızı tülküdən asanlıqla ayırd edilir, çünki qırmızı tülküdə olan "qara corablar" boz tülküdə yoxdur. Boz tülkünün quyruğunun ortasında qara tüklərdən ibarət bir zolaq var və ayrı-ayrı qoruyucu tüklər ağ, boz və qara rəngli zolaqlara malikdir. Boz tülkünün qulaqlarında, boğazında, sinəsində, qarnında və arxa ayaqlarında ağ rəngli tüklər var. Boz tülkülərin gözləri ətrafında, dodaqlarında və burnunda qara rəngli tüklər olur. 

Boz tülkü Şimali Amerikanın şərqində bir zamanlar ən çox yayılmış tülkü növü idi, lakin insan fəaliyyəti və meşələrin azalması nəticəsində qırmızı tülkü daha üstün növə çevrildi. Buna baxmayaraq, boz tülkü şəhərətrafı və şəhər mühitlərində uğurla yaşamağa davam edir. Məsələn, cənubi Floridada bu növün populyasiyası yaxşı inkişaf edib. Sakit okean əyalətləri və Böyük Göllər regionunda isə boz tülkü əsas tülkü növü olaraq qalır.

Boz tülkü həm meşələrdə, həm də açıq çöllərdə yaşaya bilir və ağaclara dırmaşmaq qabiliyyəti ilə tanınır. Bu xüsusiyyət onu digər tülkü növlərindən fərqləndirir. Boz tülkü həmçinin şəhərətrafı ərazilərdə yaşamağa uyğunlaşmışdır və insanlara yaxın mühitlərdə də tez-tez müşahidə edilir.

## Qalereya

Keulemans grey fox.png|*U. cinereoargenteus*
NIE 1905 Fox.jpg|Sol alt hissədə boz tülkü ilə altı növ tülkü təsviri
Urocyon cinereoargenteus.jpg|*U. cinereoargenteus*, Nyu-Meksiko
Urocyon cinereoargenteus in brushwood.jpg|*U. cinereoargenteus*, Minnesota
GrayFoxApr04NFla.jpg|*U. cinereoargenteus*, şimali Florida
Urocyon cinereoargenteus grayFox fullFace.jpg|*U. cinereoargenteus* Kaliforniyada 2,1 min m hündürlükdə 
Red Fox vs Grey Fox - San Joaquin National Wildlife Refuge.jpg|Adi tülkü ilə boz tülkünün qarşılaşması 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Kərəvizkimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İblis (dəqiqləşdirmə)

* **[[İblis]]** — göylərdən qovulmuş və Allahın düşməninə çevrilmiş, dindarları düz yoldan azdıran mələk ya da cin adıdır. 
* İblis (pyes) — 
* İblis (film, 2010) —
Vallabi (cins)

**Vallabi (cins)** —  Kenqurular cinsinə aid məməli növü. Onlar kenqurulardan kiçik ölçüləri ilə fərqlənir.
## Ümumi məlumat
Avstraliya və Yeni Qvineyaya məxsus kiçik və ya orta ölçülü heyvanlardır. Yeni Zelandiya, Havay, Böyük Britaniya və digər ölkələrə introduksiya edilmiş populyasiyaları da var. Vallabilər kenqurularla eyni taksonomik ailəyə, bəzən isə eyni cinsə aiddir, lakin kenqurular xüsusi olaraq ailənin dörd ən böyük növü kimi təsnif edilir. "Vallabi" termini ümumiyyətlə kenqurudan kiçik olan və başqa cür təyin edilməyən hər hansı bir makropod üçün istifadə olunan qeyri-rəsmi bir təyinatdır.

Vallabilər bir neçə geniş kateqoriyaya ayrılır:
* Kol vallabiləri (Notamacropus cinsi): Bu cinsə 9 növ (8 mövcud və 1 nəsli kəsilmiş) daxildir. Baş və bədən uzunluğu 45–105 sm (18–41 düym), quyruq uzunluğu isə 33–75 sm (13–30 düym) arasında dəyişir.
* Qaya vallabiləri (Petrogale cinsi): Bu cinsə 19 məlum növ daxildir. Qayalıq ərazilərdə, adətən su yaxınlığında yaşayırlar. Bu cinsdəki iki növ nəsli kəsilmək təhlükəsindədir.
* Vallabi-dovşan (Lagorchestes cinsi): Bu cinsdə iki mövcud növ var (digər iki növün nəsli kəsilmişdir). Dovşanların hərəkətlərini və bəzi davranışlarını təqlid edən kiçik heyvanlardır.
* Vallabi-antilop (Onychogalea cinsi): Bu cinsdə üç növ (iki mövcud və bir nəsli kəsilmiş) var. Quyruq ucunda boynuzvari bir çıxıntı var, lakin onun funksiyası məlum deyil.
* Padmelonlar və ya kol vallabiləri (Thylogale cinsi): Yeni Qvineya, Bismark arxipelaqı və Tasmaniyada yaşayan yeddi növ kiçik və möhkəm bədən quruluşuna malikdir, arxa ətrafları qısa və burunları itidir.
* Bataqlıq vallabisii (Wallabia cinsi): Bu cinsdə yeganə növdür.
* Kvokka və ya qısaquyruq kol vallabisi (Setonix cinsi): Bu növ indi Qərbi Avstraliyanın iki adası ilə məhdudlaşmışdır, bu adalarda introduksiya edilmiş yırtıcılar yoxdur.
* Meşə vallabisi (Dorcopsis və Dorcopsulus cinsləri): Yeni Qvineyaya məxsus yeddi növ var.

Vallabilərin əksər növləri kiçik olsa da, bəziləri təxminən iki metr uzunluğa (başdan quyruq ucuna qədər) qədər böyüyə bilər. Güclü arxa ayaqları yalnız yüksək sürətlə hərəkət etmək və böyük hündürlüklərə tullanmaq üçün deyil, həm də potensial yırtıcılardan qorunmaq üçün güclü təpiklər endirmək üçün istifadə olunur. Vallabilərin güclü quyruqları əsasən tarazlıq və dəstək üçün istifadə olunur.

Vallabilər Avstraliya üzrə geniş yayılmışdır, xüsusən daha uzaq, meşəlik və ya dağlıq ərazilərdə. Böyük yarımsəhra düzənlikləri daha çox iri, arıq və daha sürətli kenqurular üçün uyğundur. Vallabilərə həmçinin Yeni Qvineya adasında da rast gəlinir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Roophilia – photographs of kangaroos and wallabies 
* View the wallaby genome in :en:Ensembl
Meşəçətirotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dondisia

*  — Sanicula bitki cinsinin sinonimi.
*  — Raphanus bitki cinsinin sinonimi.
*  — Canthium bitki cinsinin sinonimi.
Ağazadə Asif

## <big>Asif Ağazadə</big>

## Həyatı
Asif Ağazadə Vaqif oğlu 1992 ci ilin mart ayının 29-u Astara rayon Alaşa kəndində anadan olub.

2008-2012 tarixlərində Bakı Dövlət Rabitə və Nəqliyyat Kollecinin Nəqliyyat fakültəsinə “Lokomativ və Vaqon təsərrüfatı” ixtisası üzrə subbakalavır təhsili alıb.

2019-2023 tarixlərində Azərbaycan Texniki Universitetinin, Dəmiryol nəqliyyatı və təsərrüfatı mühəndisliyi ixtisasını bitirib.

Əmək fəaliyyəti ADY QSC-də başlayıb. 
04.04.2014 – 02.05.2018 tarixlərində Biləcəri Lokomativ Deposunda Elektravozların hərəkət heyyətinin təmiri üzrə 5-ci dərəcəli çilingər,
 
08.05.2018 – 30.06.2021 tarixlərində ADY QSC-nin Yük daşımaları departamentinin III sinif Astara stansiyasında yük xəzinədarı,

01.07.2021-01.05.2023 tarixlərində ADY QSC-nin Yük daşımaları departamentinin I sinif Astara stansiyasında Yük kommersiya işləri üzrə rəis müavini,

02.05.2024  tarixindən hal hazıra dək  ADY QSC-nin Yük daşımaları departamentinin I sinif Astara stansiyasının rəisi vəzifəsində işləyir.

2020 ci ildə II Qarabağ müharibəsində könüllü iştirak etmişdir.

“Kəlbəcərin işğaldan az olunması” və “Vətən müharibəsi iştirakçısı” medalları ilə təltif olunub..
Salmonella

***Salmonella***, Enterobacteriaceae ailəsinə aid çubuqşəkilli (bacillus) qram-mənfi bakteriya cinsidir . *Salmonellaların* məlum iki növü *Salmonella enterica* və *Salmonella bongori-* dir. *S. enterica* tip növüdür və daha sonra 2650-dən çox serotipi əhatə edən altı alt növə bölünür. *Salmonella*, Amerikalı baytar cərrah Daniel Elmer Salmonun (1850–1914) adını daşıyır.

*Salmonella* növləri, hüceyrə diametri təxminən 0,7 ilə 1,5 μm, uzunluqları 2–5 μm və peritrix qamçıları olan

əsasən hərəkətli, spora əmələ gətirməyən enterobakteriadır (hüceyrə gövdəsinin hər tərəfində yerləşir və hərəkət etmələrinə imkan verir).

Onlar kemotroflardır, enerjilərini üzvi mənbələrdən istifadə edərək oksidləşmə və reduksiya reaksiyalarından əldə edirlər. Onlar həmçinin fakultativ anaeroblardır, oksigen mövcud olduqda adenozin trifosfatı ("aerob şəkildə") əmələ gətirə və ya oksigen mövcud olmadıqda digər elektron qəbuledicilərindən və ya fermentasiyadan ("anaerob şəkildə") istifadə edə bilirlər.

*Salmonella* növləri hüceyrədaxili patogenlərdir, bunlardan müəyyən serotiplər salmonellyoz kimi xəstəliklərə səbəb olur. İnfeksiyaların əksəriyyəti nəcislə çirklənmiş qidaların qəbulundan qaynaqlanır. Tifoid *Salmonella* serotipləri yalnız insanlar arasında ötürülür və qida yolu ilə keçən xəstəliklərə, eləcə də tif və paratif qızdırmasına səbəb olur. Tif qızdırması, tifoid *Salmonella bakteriyalarının* qan dövranına daxil olması, eləcə də bədənə yayılması, orqanlara daxil olması və endotoksinlərin (septik forma) ifraz etməsi nəticəsində yaranır. Bu, həyati təhlükə yaradan hipovolemik şoka və septik şoka səbəb ola bilər və antibiotiklər də daxil olmaqla intensiv terapiya tələb edir.

Qeyri-tifoid *Salmonella* serotipləri zoonotikdir:heyvandan insana və insandan insana ötürülə bilər. Onlar adətən yalnız mədə-bağırsaq traktına daxil olur və salmonellyoz xəstəliyinə səbəb olurlar ki, bu xəstəliyin simptomları antibiotiklər olmadan aradan qaldırıla bilər. Lakin, Səharaaltı Afrikada qeyri-tif *Salmonella* invaziv ola bilər və dərhal antibiotik müalicəsi tələb edən paratif qızdırmasına səbəb ola bilər.

## İstinadlar