open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leonora

**Leonora Kolmor Yepsen** (; ) və ya sadəcə **Leonora** — Danimarkalı müğənni, bəstəkar və fiqurlu konkisürən. O, "Love is Forever" mahnısı ilə Danimarkanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və nəticədə müsabiqənin finalında 12-ci yerdə qərarlaşmışdır. Leonoranın Avroviziya mahnısı 2013-cü ildə Danimarkaya qələbə qazandıran "Only Teardrops" mahnısının bəstəkarlarından biri olan Liza Kabbl tərəfindən bəstələnmişdir.

## Həyatı
Leonora 3 oktyabr 1998-ci ildə Danimarkanın Hellerup şəhərində anadan olmuşdur. O təhsilini Qammel Hellerup gimnaziyasında almışdır. Leonora bir çox mahnılar bəstələmiş və həmin mahnılar ilə müxtəlif kafe və məktəb konsertlərində çıxış etmişdir. Fiqurlu konkisürən olaraq Leonora 2016-cı ildə ISU World Junior Championships və ISU JGP Riga Cup 2015-də iştirak etmişdir. O, qardaşı Linus ilə birlikdə Danimarkanın fiqurlu konkisürmə çempionatında qızıl medala layiq görülmüşdür. O, artıq yarışlarda iştirak etmir və fiqurlu konkisürmə müəlliməsi kimi fəaliyyət göstərir.

## Musiqi karyerası

### 2019: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Leonora "Love is Forever" mahnısı ilə Danimarkanın DR telekanalının Avroviziya 2019 üçün təşkil etdiyi milli seçim turu *Melodi Grand Prix* yarışmasına qatılaraq, nəticədə digər rəqiblərini geridə qoymuş və seçim turunun qalibi elan edilmişdir. O, həmin mahnı ilə ölkəsini Tel-Əvivdə keçirilən Avroviziyada təmsil etmiş və nəticədə müsabiqənin finalında 120 xalla 12-ci yerdə qərarlaşmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Love is Forever (Leonora mahnısı)

**Love is Forever** () — Danimarkanın 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Leonora "Love is Forever" mahnısı ilə Danimarkanın *Melodi Grand Prix* yarışmasında qələbə qazanaraq Danimarkanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən Avroviziya 2019-da təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Danimarkaya qələbə qazandıran "Only Teardrops" mahnısının bəstəkarı Liza Kabbl və eyni zamanda Melani Vehpe və Emil Rozendal Ley tərəfindən bəstələnmişdir. Mahnıda ingilis dili ilə yanaşı fransız, danimarka və alman dilində olan sözlərdən də istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Andiyi (Val-d'Uaz)

**Andiyi** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin 17&nbsp;km şimalında, Serji belediyyənin 18&nbsp;km şərqdə məsafədə yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:600 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:351
  bar:1806 from:0 till:345
  bar:1821 from:0 till:320
  bar:1831 from:0 till:364
  bar:1841 from:0 till:396
  bar:1851 from:0 till:403
  bar:1861 from:0 till:447
  bar:1872 from:0 till:507
  bar:1881 from:0 till:663
  bar:1891 from:0 till:654
  bar:1901 from:0 till:828
  bar:1911 from:0 till:707
  bar:1921 from:0 till:653
  bar:1931 from:0 till:1017
  bar:1946 from:0 till:863
  bar:1954 from:0 till:1141
  bar:1968 from:0 till:1519
  bar:1982 from:0 till:1589
  bar:1990 from:0 till:2116
  bar:1999 from:0 till:2013


## Qalereya

Fayl:Andilly - Route de Montmorency.jpg
Fayl:Eglise d'Andilly (Val-d'Oise)1.jpg
Fayl:Andilly - Le colombier.jpg


## İstinadlar
Misir manqustu

**Misir Manqustu** və ya **Fironsıçanı** () qədim Misirlilərin müqəddəs heyvanı kimi tanınır. Misirdə, çaylar sahillərində və tarlaları əhatə edən sıx yığınlarda yaşayır.Afrika xaricində olan Sina yarımadasında, həmçinin İsrail, Livanda da yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Жизнь животных / Под ред. В. Е. Соколова. — М.: Просвещение, 1989. — Т. 7. Млекопитающие. — С. 312. — 558 с. — ISBN 5-09-001434-5.
Kaama

**Kaama** — bədən uzunluğu 2,3 m-ə qədərdir. Rəng açıq qəhvəyi-qəhvəyi rənglidir. Başın ön və ön tərəfi qəhvəyi, quyruğun bazasında bir ağ nöqtə var. Quyruqdakı fırça qara olur. Bu növ Cənubi Afrikada yayılıbr. Digər antilop növləri ilə yanaşı, gəzinti aparır. Bu heyvanıarın nəsli kəsilmə təhlükəsi altındadır, çünki sayı 130 min dənədir və artmağa davam edir.

## Xarici keçidlər
QAZ-21

**QAZ-21** — Qorki avtomobil zavodu (QAZ) tərəfindən istehsal edilmiş SSRİ minik avtomobili. "Volqa" adı ilə tanınan bu avtomobil seriyasının ikinci nəsli hesab olunur.

QAZ-21 1956-cı ildən 1970-ci ilə qədər istehsal edilmişdir. Avtomobilin dizaynı dövrünün amerikan avtomobillərindən ilham alaraq hazırlanmışdı; enli, aerodinamik gövdəsi və xromunlu bəzəkləri ilə diqqəti çəkirdi. Mühərrikin həcmi 2,5 litr idi.

QAZ-21 SSRİ-də həm dövlət idarələrinin, həm də taksi xidmətinin əsas nəqliyyat vasitəsinə çevrildi. "Volqa" markası altında bu avtomobil Sovet cəmiyyətinin simvollarından birinə çevrilmişdi. QAZ-21-in ixrac variantları da bir sıra xarici ölkələrə göndərilmişdir.

## İstinadlar
Yuriyus Veklenko

**Yuriyus Veklenko** (;  1990, Klaypeda, Litva) — Litva müğənnisi. O, "Run with the Lions" mahnısı ilə Litvanın milli seçim turunda qələbə qazanaraq, Litvanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ əldə etmişdir.

Yuriyus daha öncə 2013 və 2015-ci illərdə Litva təmsilçilərini Avroviziya səhnəsində dəstək vokalçı olaraq müşayiət etmişdir. Bundan başqa isə 2017-ci ildə Litvanın milli seçim turunda Lolita Zero ilə birlikdə "Get Frighten" mahnısını ifa etmişdir.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Run with the Lions

**Run with the Lions** () — Litvanın 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Yuriyus Veklenko "Run with the Lions" mahnısı ilə Litvanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən Avroviziya 2019-da təmsil etmişdir. Mahnı Eşli Hiklin, Erik Lumyere və Pele Loriano tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İvan

**İvan** — slavyan kişi adı.

* İvan Turgenev — Rusiya yazıçısı.
* İvan Poddubnı — kazak əsilli SSRİ pəhləvanı.
* İvan Ayvazovski — erməni əsilli Rusiya rəssamı.
* İvan Kramskoy — Rusiya rəssamı.
* İvan Qabışev — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri.
* İvan Fioletov — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri.
* İvan Nokolayşvili — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri.
* İvan Malıqin — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri.
* İvan Mazepa — Zaporojya ordusunun getmanı.
* IV İvan Qroznı — Rusiyanın böyük knyazı, Rusiyanın ilk çarı.
* Ivan Bohun — Kazak atamanı.
* İvan Vıxovski — Kazak atamanı.
* İvan Avdeyev —
* İvan Boqdanov —
* İvan Şodoyev —

## Həmçinin bax
* İvanov
Qaya sərçəsi

**Qaya sərçəsi** (*Petronia petronia*) Sərçəkimilər dəstəsinə aid bir quş növüdür. Yayılma arealı Avropa və Asiya-nın cənubunu, həmçinin Şimali Afrika-nı əhatə edir. Əsasən qayalıq ərazilərdə müşahidə olunur. Həm erkəyi, həm də dişisi görünüşcə ev sərçəsinə bənzəyir. Lakin, başının yanlarındakı sarımtıl-ağ zolağı və nisbətən iri dimdiyi ilə ondan fərqlənir. Ortalama uzunluğu 15-17 sm olan bu quşlar daha çox müxtəlif bitki toxumları, giləmeyvələr və bəzən də həşəratlarla qidalanırlar.
Qısabarmaq sərçə

**Qısabarmaq sərçə** (*Carpospiza brachydactyla*) — Sərçəkimilər dəstəsinə aid quş növüdür. Yayılma arealı Orta Şərq və Mərkəzi Asiya-nı, həmçinin Şimali Afrikanı əhatə edir. Ortalama uzunluğu 14,5-15,5 sm olan bu quşa daha çox quru (arid) iqlim şəraiti olan ərazilərdə rast gəlmək olar. Görünüşcə Qaya sərçəsi-nə bənzəsə də ondan döşündə zolaqların olmaması ilə fərqlənir. Köçəri növdür, yuvasını ağaclarda və ya sıx kollarda qurur.
Mazepa

**Mazepa** — soyad.

**[[Mazepalar]]** — zadəgan nəsli;

*'''İvan Mazepa''' (1639—1709) — Ukrayna dövlət və siyasi xadimi, getman.
*İsaak Mazepa (1884—1952) — Ukrayna dövlət xadimi, Ukrayna Xalq Respublikasının baş naziri;
*İvan Mixayloviç Mazepa — "Kiyevnauçfilm" kinostudiyasında yüzlərlə sovet cizgi filminin direktoru;
*Anna Politkovskaya (qızlıq soyadı Mazepa; 1958—2006) — rus jurnalisti.
*İqor Mazepa (d. 1976) — Concorde Capital şirkətinin baş direktoru.

**Digər:**
*Mazepa (poema) — Corc Bayron tərəfindən yazılmış romantik poema;
*Mazepa (opera) — Pyotr Çaykovskinin operası;
*Mazepa (simfonik poema) — Ferens Listin simfonik poeması;
Yalan illüziyası: İkinci akt

**Yalan illüziyası: İkinci akt** — 2016 Amerikan sehrli oğurluq triller filmi. Rejissoru Con Çu, ssenaristi Ed Solomon olmuşdur. Rollarda Mark Ruffalo, Cessi Ayzenberq, Vudi Harrelson, Deyv Franko, Deniel Redklif, Lizzi Keplan, Cey Çu, Sana Lazan, Maykl Çeyn və Morqan Friman olmuşdur.

## İstinadlar
Mazepalar

**Mazepa** (, ) — Reç Pospolita və Ukraynada zadagən nəsli.

Şlyaxta zümrəsinə aid olan Mazepaların tarixi 1544-cü ilə aid edilir.

## Mənbə
*Малороссийский гербовник, с. 104
*Gajl T. Polish Armorial Middle Ages to 20th Century. — Gdańsk: L&L, 2007. — ISBN 978-83-60597-10-1.
Üzgəcotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bu cinsin adı almancadan "trollun gülü" kimi tərcümə olunur. Şimal yarımkürəsinin mülayim iqlimli və Artika zonalarında bitən bu çoxillik ot bitkisinin 25 növü məlumdur. Onlardan 10 növü gülçülükdə geniş istifadə olunur: 
Asiya üzgəcotu (Jarki) (T. asiaticus) hündürlüyü 80 sm, narıncı rəngdə tək-tək gülləri olan bitkidir. Çoxləçəkli formaları vardır.
Çin üzgəcotu (T. chinensis). Bu növ əvvəlkindən kolun iri ölçüləri ilə fərqlənir (100 sm). Gülçülükdə 1827-ci ildən istifadə olunur. Güllərin rəngi sarıdan tünd-narıncıya qədər olan bu iki növün hibridləri gülçülükdə geniş yayılmışdır. Toxumla çoxaltdıqda üzgəcotunun toxumlarını qış mövsümündə 2-4°C temperaturda saxlamaq lazımdır. Çox vaxt üzgəcotunu yayın axırında kökümsovun bölünməsi ilə çoxaldılır. Bölünmüş kökümsovu elə əkirlər ki, kökü 2 sm torpaqda olsun. Azərbaycanda yabanı halda bir növü, yarımçıq üzgəcotu (T. ratulus) bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Armeriya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

cinsin adı qədim fransız sözündən götürülmüş, mənası saqqallı qərənfil deməkdir. Armeriya xarici görünüşcə qərənfilə çox oxşardır. Bu çoxillik ot bitkisi Avropa, Şimali Afrika və Qərbi Asiyanın dağlıq və sahilyanı vilayətlərində bitir, təxminən 50-yə yaxın növü vardır. Gülçülükdə 10 növündən geniş istifadə olunur. Onlardan Dənizyanı armeriya (A. maritima)  - sıx rozetlər əmələ gətirən, tünd-yaşıl, yastı yarpaqları olan çoxillik bitkidir. Yaşıllaşdırmada, parkların, bağların, ofis interyerlərinin bəzədilməsində və eyni zamanda otaq bitkisi kimi də geniş istifadə olunur. Yarpaqları çılpaq və ya azca tüklü olur. Çəhrayı, bənövşəyi və ya al-qırmızı çiçəkləri qısa, sallaq saplaqlarda yerləşir. Dənizyanı armeriya 1627-ci ildən Rusiyada geniş yayılmışdır. Armeriyanı toxumlarla çoxaltmaq olar. Bu bitkinin normal həyat tərzi keçirməsi üçün yüngül, nəmli, qumluca torpaq və günəşli yer lazımdır. Vegetativ çoxaltma üçün xırda, kökətrafı rozetlərdən istifadə etmək mümkündür.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ambroise-Pare xəstəxanası

**Ambroise-Paré** () — Boulogne-Billancourt-də yerləşən qədim fransız xəstəxanası; hal-hazırda universitet-xəstəxana kompleksidir.

*Assistance publique – Hôpitaux de Paris*-in bir hissəsi və Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines Universitetinin tədris xəstəxanasıdır Avropanın ən böyük xəstəxanalarından biridir.

1923-cu ildə yaradılmışdır.

## İstinadlar
Nikolski gürzəsi

**Nikolski gürzəsi** () — Gürzəkimilər fəsiləsinə, Əsl gürzələr dəstəsinə aid zəhərli ilan növü. Öz adını rus zooloqu Aleksdandr Nikolskinin adından almışdır.

## Təsviri

Bədəninin uzunluğu 765&nbsp;mm, quyruğunun uzunluğu isə 80&nbsp;mm təşkil edir. Ümumi uzunluqları nadir hallarda 1 metri keçir. Dişilər erkəklərdən iri olur. Başı iri, enli, nisbətən qabarmış olur və boynundan asanlıqla seçilir. Bədəninin orta hissəsindən 20–23 cərgə pulcuq keçir. Yetkin fərtdlər bir qayda olaraq qara rəngdə olurlar. Üst dodaq nahiyəsində bəzən ağ nöqtələr olur. Quyruq sonunun alt hissəsi sarı və ya sarımtıl narıncı olur. Cavan fərdlər qonur-qəhvəyi rəngdə olur və üzərlərində ziqzaqvarı, qəhvəyi rəngli zolaq keçir. 3 yaşına çatdıqdan sonra rənglər tündləşir, ziqzaqvarı şəkil isə yoxa çıxır.

## Yayılması
Nikolski gürzəsinin əsas yayılma arealı Rusiya Federasiyasının Avropa hissəsi və Ukraynanın Kanev — Kursk — Tanbov — Buzunluk xətti. Bu növ Saratov rayonu və Saratov vilayəti ərazisində yerləşən çöllərdə belə müşahidə edilirlər. son məlumatra görə onların yayılma arealının şimal sərhəddi Cənubi və Orta Uraldan keçir. Arealın şərqi nisbətən genişdir.

## Həyat tərzi
Bu canlılar əsasən Don, Samara, Medvedisa və Şimali Dones çaylarının hövzəsində yerləşən meşələrdə yayılmışılar. Samara vilayətində qarışıq, nadir hallarda şam meşələrində və şəhər ətrafında görülürlər. Samarada müxtəlif lanşaft zonalarında yayılsalar da, kütləvi yaşayış sahələrindən və aqromövsüm zonalarından kənar olurlar. Maksimal olaraq 1&nbsp;km² ərazidə 500 baş müşahidə edilmişdir. samara şəhəri ətrafında 15 il ərzində aparılan müşahidələr zamanı qışlama dövründə, 5 ha ərazidə 2000 baş müşahidə edilmişdir. Apreldən oktyabra qədər aktiv olur. Samarada aprelin əvvəlləri qış yuxusundan ayılırlar və 2–3 həftə qışlama zonasında dolaşırlar. Müəyyən əraziyə bağlı olmaları ilə seçilirlər. Şütləşmə mayda baş tutur. Avqust — sentyabr ayları 24 bala doğur. Onların ümumi uzunluqları 210&nbsp;mm təşkil edir. Yetkin fərdlər əsasən kiçik gəmiricilər, yumurta və qurbağalarla qidalanırlar. Balalar əsasən çömçəquyruq və Adi kərtənkələnin balaları ilə qidalanır. Sarımsaqiyliləri yeməsi belə müşahidə edilmişdir. Hətta leş və balıq belə yeyirlər.

## Təsnifat
Uzun zaman adi gürzənin bir morfu hesab edilmişdir. Buna əsas isə bütün adi gürzə populyasiyalarında müəyyən faiz melanizm müşahidə edilir. Sonradan aparılan morfoloji və ekoloji təhlillər sayəsində ayrıca növ statusu alır. Bəzi dünya alimləri bu canlıları "Vipera berus nikolskii" adı ilə adi gürzənin bir yarımnövü hesab edirlər. Rusiyada isə ayrıca növ olaraq hesab edilir.

## Qalereya

Fayl:Vipera nikolskii 02.JPG|
Fayl:Vipera nikolskii 03.JPG|


## İstinadlar

## Mənbə
* Rusiyanın onurğalı heyvanları: Nikolski gürzəsi
Gürzəyəbənzər suilanı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Qısa məlumat
Bu cür adlandırılmasının səbəbi xarici görünüş baxımından adi gürzəyə bənzəməsidir. Bel nahiyəsində olan ziqzaqvari naxış onları gürzələrə bənzədir. Ancaq zərdlər arasında naxışın rəngi və quruluşu xərqli ola bilir. 

Bu canlılara əsasən Qərbi və Cənubi Aralıq dənizi hövzəsində rastlanılır. Uzunluqları bəzən 1 metrə çatır. Adətən isə uzunluları 55-60 sm arasında dəyişir. Dişilər bədən ölçüləri baxımından erkəklərdən iri olur.

## Şəkillər

Natrix maura, Olargues 03.jpg
Natrix maura.002 - Serra de Enciña de Lastra.JPG|
Natrix maura couleuvre viperine 28.jpg
Natrix maura couleuvre viperine 34.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Borneo fili

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.

## Xarakteristikası
Ümumi olaraq, Asiya fili Afrika filindən daha balacadır və başının ən yuxarı hissəsində ləkə var. Xortumun forması təkbarmaqvaridir. Belləri qabarıq və ya hamardır.

Malayziya yarımadasından 15, Sabahdan 6 Borneo filinin morfolojik ölçüləri götürülmüş və hər bir fil üçün 3 dəfə təkrarlanılmış və ortalaması əldə edilmişdir. Nəticələrə görə, iki fərqli ərazidə yaşayan fil populyasiyası arasında ciddi bir fərq yoxdur.

Borneo filləri həddən artıq cansıxıcı və passivdirlər. Bəzi alimlərin fikrinə görə bu xüsusiyyət onlara qədim daxili kolleksiyadan gəlir.

## Yayıldığı ərazilər
Əsasən, Kalimantan adasının şimal və şimal-şərq hissələrində yaşayırlar. 1980-cı illərdə Malayziyanın Sabah ştatında iki fərqli populyasiya tapıldı. Kalimantan adasında əsas yaşadıqları ərazi Sembakunq çayının şərq hissəsidir.

Borneo adasının başqa yerlərində yaşayış sahələri olsa da, Kalimantan və Sabahdakı vəhşi fillərin ərazi çeşidliliyi son yüz il də çox az dəyişib. Bəzi nəzəriyyələrə görə, vəhşi fillərin adada yayılması torpağın qeyri-münbitliyi və mineral mənbələrin azlığı ilə məhdudlaşıb.

1992-ci ildə Sabah ştatındakı Tabin Vəhşi Həyat Qoruğu, Kinabatanqan rayonu və Deramakot Təbiət Qoruğunda aparılan araşdırmalar nəticəsində Borneo fil sayının 500-2000 aralığında olduğu aşkar edilmişdir.

## Təhdidlər
Növün qarşılaşdığı ən böyük təhdidlər yaşayış sahəsinin azalması və məhv edilməsidir.

## Mühafizəsi
1986-ci ildən bəri Elephas maximus Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi (IUCN) tərəfindən son üç nəsildə (65-70 il) populyasiyası ən az 50% azaldığı üçün nəsli kəsilməkdə olan növlər arasında göstərilmişdir.

## Taksonomiya tarixi
Taksonomik təsnifatı hələ də mübahisə mövzusudur. *Elephas maximus borneensis* alt növü olaraq təsnifatlandırılmaq üçün geniş diametrli morfometrik və genetik işlərin nəticələnməsi gözlənilir.

## Tarixi
XVIII əsrdə Sulu sultanı filləri Kalimantana gətirərək meşəyə buraxmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Montivipera albicornuta

***Montivipera albicornuta*** — Gürzəkimilər fəsiləsinə, Əsl gürzələr dəstəsinə aid zəhərli ilan növü.  Yarımnövləri müəyyən edilməmişdir. Bəzən Radde dağ gürzəsinin bir yarımnövü olaraq hesab edilir.

## Təsviri
Uzunluqları 66 sm təşkil edir. Boyunları orta ölçüyə malik olub, uzanmış formaya malikdir. Supraorbital plitələr gözdən kiçik pulcuqlarla ayrılır. burun dəyiklərinin çıxıntısı daha eninə genişlənmiş formaya malikdir. Başda olan pulcuqların sayı 39 — 40-dır.

Beli boz-qəhvəyi rəngdə olub, ziqzaqvari naxışa sahibdir. Quyruğu qara rəngdədir. Qarın nahiyəsində tünd parlaq ləkələr vardır.  Göz ətrafı nisbətən solğun olur. Yan nahiyələri tünd ləkələrlə öltülüdür

## Yayılması
Zəncan ostanı və Qərbi İranın dağlıq ətrafı ərazilərində, Təbriz və Tehran şəhərləri arasında yayılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Golay P, Smith HM, Broadley DG, Dixon JR, McCarthy. Golray P, Schatti J-C, Toriba M. 1993. Endoglyphs and Other Major Venomous Snakes of the World: A Checklist. New York: Springer-Verlag. 393 pp.
Sumatra fili

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.

İndoneziyanın Sumatra adasında yaşayır. 2011-ci ildən etibarən Sumatran fili, son son 75-ildə ən azı 80% azaldığına görə, Təbiət və Təbii Sərvətlər Mühafizəsi üzrə Dünya Dərnəyi (IUCN) tərəfindən nəslikəsilmək ehtimalı olan heyvanlar siyahısına salınmışdır. Bu növlərə qarşı ən mühüm təhlükələrdən biri, yaşayış mühitinin məhv edilməsi və yaşayış sahəsinin parçalanmasıdır və son 25 ildə Sumatran filinin təbii yaşayış mühitinin 69% -i məhv olmuşdur. Qalan 250 km²-dən az meşə örtüyü filləri saxlamaq üçün kifayət deyil.

## Özəllikləri
Asiya fillərində Afrika fillərindən daha kiçikdir. Hortumlarının sonunda bir barmaq kimi bir uzantı var. Onların arxası konveks və ya düzdür. Qadınlar kişilərə nisbətən daha azdır və ya qısa fildişi və ya heç biri yoxdur.

Seylan fili Asiya fillərində 2 ilə 3,2 m arasındakı bir çiyin hündürlüyünə malikdir və 2000 ilə 4000 kq arasında çəki çəkir. Qəbilə sayı 20 cütdür. Dəriləri maximus və indus alt növlərindən daha yüngül və piqmentsiz ləkələr nadir hallarda görülür.

## Yaşayış yerləri
Sumatra fili keçmişdə adada geniş yayılmışdı və 1980-ci illərdə sayı ən çox olan fil növü sayılırdı. 1985-ci ildə aparılan siyahıyaalmada, Sumatra'nın 8 əyalətində 44 yaşayış yerində 2,800-4,800 fil var idi. Bu siyahıda 2002-ci ildə Lampunqdakı on iki yaşayış yerinin yalnız üçü qorunulduğu yazılırdı . 2008-ci ildə 1985-ci ildə təsbit edilən 44 sahənin 23-ündə  fillərin tamamilə yox olduğu göstərildi. Qərb Sumatrada fillər tamamilə yox oldu, Şimali Sumatrada isə yox olma ehtimalı yüksəkdir. Riau şəhərində9 sahədən təxminən 350 fil sağ qaldı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Adapazarı gürzəsi

**Adapazarı gürzəsi** () — Gürzəkimilər fəsiləsinə, Əsl gürzələr dəstəsinə aid zəhərli ilan növü. Yarımnövlər əmələ gətirmir.

## Təsviri
Dişilər 60 sm, erkəklər isə 54,5 sm uzunluğa malik olurlar.

## Yayılması
Türkiyənin şimal-qərbi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
AK-105

**AK-105** – AK-74M avtomatlarının qısaldılmış bir karabina versiyası olub, AK-47 avtomatlarının dizayn xüsusiyyətlərinə malikdir və AK-74 avtomatlarının varisi hesab olunur. AK-102, AK-104 və AK-105 avtomatlarının fərqi yalnız müxtəlif çapa malik güllələrdən istifadə etməsidir. Lakin onların dizayn xüsusiyyətləri çox oxşardır. AK-105, 5,45 × 39mm çaplı döyüş sursatından istifadə edir. AK-105 2001-ci ildən Rusiya Silahlı Qüvvələrinin arsenalında AKS-74U avtomatlarının davamı kimi istifadə olunur.

Atəş tezliyi: 600 mərmi/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 840metr/saniyə

Güllənin effektiv zədələmə məsafəsi: 500 metr

Giliz 5.45x39 mm

Kalib 5.45&nbsp;mm

Atəş rejimi – avtomatik və tək-tək

Daraqın tutumu – 30 ədəd

Nişangah – nizamlana bilən adi nişangah

Atış tipi: Qaz dövriyyəsi, dönər çaxmaq

Uzunluğu: 586&nbsp;mm

Açıq qundaq və birləşdirilmiş süngü bıçaqla birlikdə uzunluğu: 824&nbsp;mm

## İstifadəçilər

: Suriya polisinin bəzi bölmələri tərəfindən istifadə edilir

: 
Ermənistan Sərhəd Qoşunları tərəfindən istifadə olunur.

: Rusiya Federasiyası Daxili İşlər Nazirliyinin bəzi bölmələri tərəfindən istifadə olunur.   
Həmçinin, digər hüquq-mühafizə orqanlarının da xidmətində istifadə edilirlər. Rusiya Silahlı Qüvvələri tərəfindən məhdud sayda istifadə edilir.

: Namibiya Dəniz Piyadaları tərəfindən istifadə olunur.

## İstinadlar
Amasiya satiri

**Amasiya satiri** — Kəpənək növlərindən biridir, marigold ailəsinə aiddir.

## Latın adı etimologiyası
Amasinus (toponimik) — Amasya — Türkiyədə yerləşib.

## Alan
Bu sahə Kiçik Asiyadan Orta Şərqə, Qafqaz, Dağıstan, Azərbaycan və Türkiyə daxil olmaqla Transkafkasiyaya qədər uzanır.Şərqi Avropaada bu dağətəyi və dağlıq Dağıstanda yerləşir: Sarykum barxanı, Talqa dərəsi, Chonkatau sırtı, s. Kaka-Şura, qonşuluq kəndləri Ahty. Kəpənəklər dəniz səviyyəsindən 200–2000 m yüksəkliklərdə  və daşqın ağacları ilə yaxşı istilənilən dağlıq çöllərdə yaşayır.

## Biologiya
Bir il ərzində bir nəsil inkişaf edir. Uçuş vaxtı iyun ayının əvvəlindən Avqustun birinci gününə qədər davam edir. Eyni zamanda, kəpənəklər geniş yayılmış qanadları ilə titrəyirlər ki, bu da onların çox yavaş-yavaş uçmasına imkan verir. Kəpənəklər sığınacaqdakı müxtəlif çiçəklərin nektarı ilə bəslənirlər.

## İstinadlar
Hindistan tısbağası

## Hind Tısbağası

Quruda yaşayan tısbağa növü.Qeyri-kafi öyrənilmişdir,onun sayları azalıb.

## Xarici görünşü

Tortoise orta ölçülüdür, qabığının uzunluğu 28 sm-ə qədərdir, oval, qısa, hamar bir kənar. Çiftleşme mövsümündə hind kaplumbağaları rəng dəyişdirir, xüsusən də erkəklər: burun və göz yuvalarının ərazisində dəri rənginin dəyişməsi - torpaq qatqıları üçün çox nadir haldır.

## Dağılım və yaşayış sahəsi

Hindistanın cənub-qərbindəki Travancor və Koçin bölgələrini məskunlaşmışdır.Bu sıra Kerala cənubunda və Karnitanın ekstremal cənubunda dağların qərb yamacları boyunca uzanır.Dağlarda dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəklikdə yaşayır.Sevimli yaşayış sahəsi - orta rütubətli yağışlı dağ meşələridir.
Dan (kral)

**Dan** və ya **Halfdan** () — danlar və Danimarkanın birinci əfsanəvi kralı. Onun adı orta əsrlərdə yazılmış Skandinaviya ədəbiyyat nümunələrində verilir.

## Adı
Dan adının mənası naməlum olsa da, Halfdan adının mənası Azərbaycan dilində "yarı dan" deməkdir və qədim skandinav dilindən törəyib. Buna baxmayaraq, filoloqlar Dan adının Danimarkanın coğrafi adından daha qədim olduğunu düşünürlər. Kral Danın adı barədə VI əsrdə məşhurlaşmış bir xalq mahnısı mövcuddur. VII əsrdə Danimarka əhalisinə danlar olaraq müraciət edilməyə başlanmışdır.

## İstinadlar
Zeyqarnik effekti

**Zeyqarnik effekti** – insanların yarımçıq və nataman qalmış tapşırıqları tamamlanmış tapşırıqlardan daha yaxşı xatırlaması ilə xarakterizə olunan effekt.

## Tarixi
Psixoloq və tədqiqatçılar Kurt Levin ve Bluma Zeyqarnik qəlyanaltı etmək üçün işlədikləri Berlin Universitetinin yaxılığındakı izdihamlı bir kafeyə daxil olurlar. Psixoloqlar verdikləri sifarişə ofisiantın heç bir qeyd aparmadan onlarla sifariş arasında dəqiqliklə yerinə yetirdiyini diqqətlə müşahidə edirlər. Levin və Zeyqarnik ofisiantın hansısa sifarişi unuda biləcəyindən çəkinmədiyi haqda maraqlanırlar, cavabında isə ofisiant heç bir sifarişi səhv salmadığını bildirir. Onlar buna inanmırlar və qonşu stolların nə sifariş etdikləri barədə onu sorğu-sual etməyə başlayırlar. Və bu zaman ofisiant, doğrudan da, hər stolun nə sifariş verdiyi xırdalığına kimi xatırlayırdı, ancaq hesabı ödənməmiş stolların, lakin 1 dəqiqə əvvəl hesabı ödəyərək kafeni tərk edən müştərilərin nə sifariş etdiklərini o xatırlamırdı.

Bu hadisədən sonra Zeyqarnik tamam və natamam hadisə və fəaliyyətlərin onun yaddaşına müxtəlif cür təsir etdiyini təxmin edir. Psixoloq sınaq silsiləsi həyata keçirir və 1927-ci ildə işini yayımlayır. Məlum olur ki, insanın bu və ya digər fəaliyyəti zamanı onda müəyyən emosional gərginlik meydana gəlir. Fəaliyyət sona çatmırsa, məsələn, yarımçıq kəsilirsə, gərginlik müvafiq olaraq boşalmır və nəticədə yerinə yetirilməyən fəaliyyət uzun müddət yaddaşda qalır. Zeyqarnik müəyyən edib ki, insan natamam fəaliyyəti tamam fəaliyyətə nisbətdə 1,8 dəfə daha yaxşı yadda saxlayır.

## Qəbul
Son illərdə bu effektin doğruluğu müzakirə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tədqiqatlar
Vaqner gürzəsi

**Vaqner gürzəsi** () — Gürzəkimilər fəsiləsinə, Əsl gürzələr dəstəsinə aid zəhərli ilan növü. Növ alman araşdırmaçısı, Moris Vaqnerin şərəfinə adlandırılmışdır. O, il dəfə bu növə aid nümunələri 1846-cı ildə toplamışdır..

Bədənlərinin uzunluqları 70–95 sm arasında dəyişir. Erkəklər boz, dişilər isə nisbətyən qəhvəyi rəngdıə olur. Qarın nahiyəsi parlaq sarı olur. Üstəlik qara nöqtələrə sahib olur.

Bu növ gürzələr Türkiyənin şərqində, Van gölü şimalındakı ərazilərdə, İranın qərbində 1200–2000 hündürlüyü olan ərazilərdə yayılmışdır. Onlar bitki örtüyündən məhrum olan qayalı ərazilərdə, bulaqların yaxınlığında yaşayırlar. Gündüz vaxtı aktiv olur. Aktivlik əsasən günün ikinci yarısına təsadüf edir. Təhlükə anında səs çıxarır. Bir neçə aylığına qış yuxusuna gedir. Kiçik məməlilər, kərtənkələlər və quşlarla qudalanır. Diri bala doğur. Balalar doğularkən 15 sm olur..

## Ədəbiyyat
* Nilson G, Andrén C. 1984. Systematics of the Vipera xanthina complex (Reptilia: Viperidae) II. An overlooked viper within the xanthina species-group in Iran. Bohn. zool. Beitr. 35 (1–3): 175–184. (Vipera wagneri sp. n., p. 178.)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağ amur

**Ağ amur** () — Çəkikimilər dəstəsindən balıq növü. Öz cinsinin yeganə nümanyəndəsidir.

Uzunluqları 120 sm, çəkiləri isə 40 kq çatır. Bədəni uzunsovdur, qalın pulcuqlarla ilə örtülüdür. Çox sürətli böyüməyi ilə fərqlənir. Amur hövzəsində yaşayır 68–75 sm uzunluğundadır və 9–10 yaşda yetginləşir Otla qidalanırlar. Əsas kürüləmə zonaları Ussuri çayında, Sungari çayı, Xanka gölü, Çin çayları, Volqada (aşağıya doğru), Don (orta və aşağı səviyyədə) və Dnepr-Bug hövzəsində yerləşir.1960-cı illərdə çəmən sazişi nəticəsində SSRİ-nin Avropa hissəsində yerləşdirildi. Hazırda Ukrayna, Rusiya, ABŞ, Qazaxıstan (İlı çayı, Balxaş gölü) və bir çox Avropa ölkələrində bir balıqçılıq əhəmiyyətio daşıyır. Ağ sazanlarının karp ilə birlikdə yetişdirilməsi balıq yetişdirməsinin məhsuldarlığını artırır. Azərbaycana ilk dəfə ağ amurlar 1962-ci ildə gətirilmişdir. Dözümlü olurlar.

## Qalereya

Fayl:Ctenopharyngodon idella in aquarium.JPG
Fayl:Ctenopharyngodon idella.jpg 
Fayl:2x amur bílý.jpg
Fayl:Ctenopharyngodon idella 01 Pengo.jpg
Fayl:GraskarpfenA053.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rusiya onurğalıları: Ağ amur

* Species Profile- Grass Carp (Asian Carp) (''Ctenopharyngodon idella'')
Vendlər

**Vendlər** (; ; ; ; ;  — german tayfalarına yaxın ərazilərdə yaşayan slavyanlara verilən ad. Bu termin hansısa bir homogen xalqa yox, müxtəlif xalqlara, tayfalara və qruplara müraciət etmək üçün istifadə olunurdu.

Orta əsrlərdə "*vendlər*" termini Müqəddəs Roma imperiyası ərazisi daxilində yaşayan qərbi slavyanları və slovenlərə müraciət etmək üçün istifadə olunurdu. Terminin hal-hazırda müasir baltikyanı-fin dillərində mövcud olduğu ehtimal olunur. Rusiya fin dilində **', [[eston dili]]ndə **', karel dilində isə ** adlanır.

## Toponimlər

* Vendeburq (*vend şəhəri*)
* Vendorf (*vend kəndi*) — Pomeraniyada kənd.
* Vendorf (*vend kəndi*) — Saksoniyada şəhər.

### Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Sorb mədəniyyəti
* Texas vendləri
* Avstraliya vendləri
* Texas Vend İrsi Cəmiyyəti
Ermənistan qağayısı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Əvvəllər Avropa gümüşü qağayısının (Larus argentatus) yarımnövü kimi təsnif edilsə də artıq ayrı növ kimi təsnif olunur.

## Xüsusiyyətləri
Görünüşcə yaxın növ olan Sarıayaq qağayıya (Larus michahellis) bənzəyir, ancaq daha kiçikdir və gözləri tünd rəngdədir. 

## Yuva

Yuvaları bir ada və gölün sahillərində yerə tikilmiş bitkilərin yığınından ibarətdir. Əsasən 3 yumurtası aprel ayına qədər qalır. Yetkinliyə digər iri qağayılar kimi 4 il ərzində çatır, gənc fərdlər qonur-qəhvəyi xalları ilə fərqlənirlər.

## Yayılış
Daha çox Kiçik Asiya, Qafqaz və Şimal-qərbi İranın dağ göllərində rast gəlinir. Qışı isə daha cənubda (şimali İsrail və Sinay yarımadasında) keçirir. Nadir hallarda ərəb ölkələrində də rast gəlmək olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Shenyang J-6

**Shenyang J-6** (Çincə: 歼-6; NATO kod adı: Farmer), Çin istehsalı olan bir reaktiv qırıcı təyyarədir. Təyyarə SSRİ istehsalı olan MiQ-19 təyyarəsinin baza modeli əsasında yaradılmış və ilk uçuşunu 30 sentyabr 1959-cu ildə həyata keçirmişdir. 29 aprel 1962-ci ildən etibarən xidmətə qəbul edilmişdir. 1958–1986-cı illər arasında 4500 ədəddən çox Shenyang J-6 təyyarəsi istehsal edilmişdir.

## Texniki xüsusiyyətləri
* **Ekipaj**: 1
* **Uzunluq**: 12.54 m
* **Qanad eni**: 9.2 m
* **Hündürlük**: 3.9 m
* **Qanad sahəsi**: 25.0 m²
* **Boş çəkisi**: 5,447 kq
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti**: 7,560 kg
* **Mühərrik**: 2 ədəd Liming Wopen-6A turbojet
* **Silahlar**:
3 ədəd 30 mm-lik NR-30 avtomatik top
250 kq-lıq idarəolunan bomba və ya raket pod və ya PL-2 / PL-5

## İstinadlar
Suxoy Su-1

**Suhoy Su-1** (), Suxoy tərəfindən istehsal olunan SSRİ mənşəli bir qırıcı prototipidir. Təyyarə İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində yaradılmışdı və inkişaf etdirilmiş versiyası **Su-3** adı altında tanınırdı. Hər iki təyyarə test mərhələsindən keçsə də, kütləvi istehsalına başlanılmamışdır.

## Texniki xüsusiyyətləri
*Mənbə*

* **Ekipaj**: 1
* **Uzunluq**: 8.42 m
* **Qanad eni**: 11.5 m
* **Hündürlük**: 2.71 m
* **Qanad sahəsi**: 19 m²
* **Boş çəkisi**: 2,495 kg
* **Mühərrik**: 1 ədəd Klimov M-105P V12
* **Silahlar**:
2 ədəd 20 mm-lik ŞVAK topu

2 ədəd 7.62 mm-lik ŞKAS pulemyotu

## İstinadlar
Suxoy Su-2

**Suxoy Su-2** (), Suxoy tərəfindən istehsal olunan SSRİ mənşəli kəşfiyyat təyyarəsi və yüngül bombardmançı təyyarədir. Təyyarə 1930-cu illərin sonlarında Andrey Tupolev və Pavel Suxoy tərəfindən yaradılmışdır. Suxoy Su-2 təyyarəsi Pavel Suxoyun konstruktoru olduğu ilk təyyarədir. 1939-cu ilin dekabr ayından SSRİ Silahlı Qüvvələri arsenalına qəbul edilmişdir.

## Texniki xüsusiyyətləri

***Ekipaj**: 2
***Uzunluq**: 10.46 m
***Qanad eni**: 14.3 m
***Hündürlük**: 3.75 m
***Qanad sahəsi**: 29 m²
***Boş çəkisi**: 3,220&nbsp;kg
***Mühərrik**: 1 ədəd Şvetsov M-82 14 ulduz tipli mühərrik
***Silahlar**:
6 ədəd 7.62&nbsp;mm-lik ŞKAS pulemyotu

10 ədəd RS-82 roketi

8 ədəd RS-132 roketi

600 kq ağırlığında bomba

## İstinadlar
Gerenuk

**Gerenuk** — Ayrı bir cins təşkil edən real antilop ailəsindən Afrika antilopası. Adı, yəqin ki, Somali sözündən "qaranoq" sözündən gəlir.

## Təsvir
Xüsusilə uzun və nazik boyun və Gerenukun uzun ayaqları sayəsində hər kəslə qarışdırıla bilməz. Hündürlüyü 95 sm, çəkisi isə 35-52 kq arasında olur. Dərinin üst tərəfində qırmızı-qəhvəyi və yanlarda çəhrayı rəng çalarları olur. Açıq ağ bir xətt demək olar ki, aşağı gövdəni ayırır. Göz ətrafındakı ağ ləkələr ağzına doğru daldır. Yalnız erkəklərin buynuzları var, buynuzları yalnız 30 sm olan çox qalın və qısadırlar. Onların forması bükülmə istiqamətini dəyişir və irəliləyir.

## Yayılma arealı
Gerenukun yayılma arealı ərazisi Efiopiya və Somali torpaqlarından Tanzaniyanın şimalına qədər olan əraziləri əhatə edir. Tarixi zamanlarda Gerenuklar Sudan və Misirdə yaşayırdı, lakin orada uzun müddət aradan qaldırıldı. Gerenukun yaşayış sahələri, əsasən quru sahələrdir, adətən savanna tikan kolları ilə örtülmüşdür. Quru və nisbətən nəm çöllərdə alp çəmənlikləri, düzənliklərdə və dağlarda, 1800 m-ə qədər hündürlüyü olan dağlarda qalırlar.

## Yaşam vəziyyəti
Gerenuk, ehtimal ki, xüsusilə çox saylı heyvan növlərindən biri deyil. Tək yaşamaq vərdişi sayəsində, savannalardakı digər heyvanların böyük sürüləri arasında tez-tez fərqlənmirlər. Ov səbəbiylə, gerenuklar son onilliklərdə sayca azalmış, hətta nadir tapılan növ halına gəlmişdirlər.

## Qeydlər

# Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В.
# Соколова. — М.: Рус. яз., 1984. — С. 132. — 10 000 экз.
# Сериал BBC: Жизнь млекопитающих. 3 серия (недоступная ссылка). Проверено 13 августа 2012. Архивировано 3 августа 2012 года.
# Сериал BBC: Жизнь млекопитающих. 3 серия (недоступная ссылка). Проверено 13 августа 2012. Архивировано 3 августа 2012 года.
Kəşfiyyat təyyarəsi

**Kəşfiyyat təyyarəsi** – havadan hərbi kəşfiyyat aparmaq məqsədilə yaradılmış və ya modernizasiya edilmiş olan bir hərbi təyyarə növüdür. Bu cür təyyarələr, adətən, çox yüksəkdən uçaraq düşmənin radar sistemlərinə yaxalanmamaq şərti ilə düşmən torpaqlarından vizual görüntü və ya elektron kəşfiyyat məlumatları toplayırlar. Müasir müharibələrin hamısında bu cür kəşfiyyat təyyarələrinin xidmətlərindən istifadə edilmişdir. Bu cür təyyarələrdən Birinci Dünya müharibəsi zamanında da istifadə edilmiş olsa da, bu təyyarələrdən daha effektiv şəkildə İkinci dünya müharibəsi zamanı və ondan sonrakı bir çox müharibələrdə istifadə edilmişdir. Kəşfiyyat təyyarələri müasir dövlətlərin silahlı qüvvələrinin və hərbi kəşfiyyat xidmətlərinin əvəzedilməz qüvvələrindən biri hesab olunur.

## Xarici keçidlər
Şnayder Afrika gürzəsi

**Şnayder Afrika gürzəsi** () — Zəhərli ilan növü. Növü Oskar Byotter dostualman konhioloqu Oskar Şnayderin (1841–1903) şərəfinə adlandırmışdır. Bu növ canlı Namibiya ilə CAR sərhəddində, sahil ərazisində yayılmışlar. Hazırda Şperqebit Milli Parkında qorunurlarlar. Hazırda Şnayder Afrika gürzəsinin yarımnövü müəyyən edilməmişdir.

## Təsviri
*Bitis* cinsinə aid olan bu canlı Gürzəkimilər fəsiləsinin ən kiçik nümayəndəsidir. Bədənlərinin uzunluğqları 18–25 arasında dəyişir. Maksimal uzunluqları 28 sm-dir.

## Ekologiya
Düşmənləri səbəbinndən illik ölüm faizi yüksəkdir (39–56%). İl ərzində bir dəfə bala verirlər, halbuki digər yerli növlərdə bu rəqən ikidir.

## Ədəbiyyat
* Branch, Bill (2004). *Field Guide to Snakes and other Reptiles of Southern Africa*. Third Revised edition, Second impression. Sanibel Island, Florida: Ralph Curtis Books. 399 pp. . (*Bitis schneideri*, pp. 118–119 + Plate 14).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Namaqua dwarf adder (''Bitis schneideri'')  на ARKive .
Cırtdan donuz

**Cırtdan donuz** () — donuzlar fəsiləsinə aid növ. Ən kiçik donuz növüdür. Nəsli kəsilməkdə olan növlərə daxildir.

## Təsvir
Cırtdan donuzların bədən uzunluğu yalnız 45–50 sm, hündürlüyü 20–25 sm, çəkisi 3–4,5, nadir hallarda 5,5 kq-a qədər artır. Bu donuzlar kəllə strukturunda dramatik şəkildə fərqlənir. Qadınlarda digər növlərdə olduğu kimi 6 cüt deyil, 3 cüt nipples var. Buna görə də, cücə donuzları bəzən xüsusi bir növ Porcula olaraq adlandırılır. Dərisinin boz-qəhvəyi rənglərlə boyanmış, yanaqlarında ağqitrək çilləri var. Himalayaların, Nepal, Butan və Şimal-Qərb Assamın ətəyində və cənub yamaclarında yayılmışdır. Brahmaputra vadisinin meşələrinə yayılmışlar. Çox gizli, gecə həyatı sürür. Erkəyi daim qadınlardan və gənclərdən ibarət sürüdə yaşayır və onların sürüsünü düşmənlərdən qorumaqla qoruya bilər, hətta bir insanda kəskin hiyləgər şəkildə hücum edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://web.archive.org/web/20061014232333/http://pig.boom.ru/minipig.html
* http://www.zooeco.com/eco-mlek/eco-mlek43800.html
Anadolu gürzəsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Anadolu gürzəsi
Mərkəzi Türkiyədə yaşayan gürzə ailəsinin bir növ zəhərli ilanı.

## Təsviri
Bir çox fərdləri kiçik olsa da, Anadolu gürzəsi 78 sm uzunluğa çatır. Başı nisbətən böyükdür, boyundan açıq şəkildə ayrılır. Ağız yuvarlaq və kiçik pulcuq ilə örtülmüşdür. Burun açılması tək qalxan içərisində kəsilir. Göz qapaqları ilə sıx bağlı olan böyük supraorbital plitalar var. Bədəni 23 satır pulcuq ilə örtülmüşdür. Rəngi qəhvəyi bozdur. Başın arxasından ardıcıl quyruğun ucuna qədər, kərpic-qırmızı qəhvəyi zonalarla ayrılmış dar ləkələrin qara kənarları ilə təxminən 30 ədəd eninə ağ rəng çalarları var.

## Yayılımı
Mərkəzi Türkiyənin dağlıq əraziləridir. Bu növ Anadolu Viper IUCN Qırmızı Siyahısı tərəfindən qorunur. Nəsli kəilməkdə olan bir növ olaraq təhlükə altındadır.

## Xarici keçidlər
* Систематический список позвоночных животных в зоологических коллекциях на 01.01.2012 //Андреева Т. Ф., Вершинина Т. А., Горецкая М. Я., Карпов Н. В., Кузьмина Л. В., Остапенко В.А., Шевелёва В. П. Информационный сборник Евроазиатской региональной ассоциации зоопарков и аквариумов. Выпуск № 31. Том II. Межвед. сбор. науч. и науч.-метод. тр. / Под ред. В. В. Спицина. — М.: Московский зоопарк, 2012. — С. 298. — 570 с. ISBN 978-5-904012-37-3 PDF Архивировано 24 мая 2013 года.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kamerun kolobus

## Kamerun kolobusu
Qırmızı kolobus cinsi olan primat ailəsinin meymun növündən biridir.

## Təsnifat

Əvvəllər bu Qvineya Kolobusu ya da Qırmızı Kolobus bir alt növü hesab edilirdi.

## Təsvir

Bşı qara, arxa qırmızı, ayaqları, yanaqları və qırmızı rəngli quyruğu qara rəngdir. [1]

## Yayılımı

Korup Milli Parkı, Kamerun, həmçinin Kross Milli Parkı, Nigeriya da daha çox rast gəlinir.[2] Dəniz səviyyəsindən 1400 metr yüksəklikdəki nəmli meşələrdə yayılmışdır. 20-dən 64-ə qədər sürüdə say  təşkil edir. Əsasən yem olaraq yarpağı seçir. Təbiətin qorunması üzrə Beynəlxalq İttifaq bu növə "Kritik bir vəziyyətdə" müdafiə statusunu verdi. Qorunması üçün əsas ovçuluq yasaqlanmışdır. Bu növün böyük hissəsi Kamerun və Nigeriyada qorunan ərazilərdə yaşayır.

## Xarici keçidlər
The IUCN Red List of Threatened Species.
Hüseynəli

**Hüseynəli** — ad.

*Hüseynəli Biləndərli 
*Hüseynəli Müntəziri 
*Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar 
*Hüseynəli İsmayılov 
*Hüseynəli xan (Quba xanı)

## Həmçinin bax
*Hüseyn (ad) 
*Hüseynəli xan 
*Əli (ad)
Dan

**Dan** — ad.

*Dan (kral) — danlar və Danimarkanın birinci əfsanəvi kralı.  
*Dan Vilson (musiqiçi) — amerikalı musiqi ifaçısı, produseri, söz yazarı.
*Dan-Aksel Zaqadu — Fransa futbolçusu.
*Dan Anderson — İsveç yazıçısı və şairi. 
*Dan Stav — İsrailin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri
*Dan İanku — Rumıniyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri 

;Soyad
*Sun Dan — Çini təmsil edən bədii gimnast.

;Digər
*Dan dili — Danimarkanın dövlət dili.
*‎Dan (antik şəhər)
## Həmçinin bax
*Dan ulduzu (dəqiqləşdirmə)
Yaşar İmanov

**Yaşar Əbdülxaliq oğlu İmanov** () — Azərbaycan dirijoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, Gürcüstan Respublikasının Əməkdar İncəsənət xadimi, Azərbaycan, Gürcüstan və Abxaziya bəstəkarlar İttifaqının üzvü, Azərbaycan Respublikasının Prezident təqaüdçüsü.

## Həyatı
**İmanov Yaşar Əbdülxaliq oğlu** 1933-cü il Bakı şəhərində anadan olub.

Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, Gürcüstan Respublikasının Əməkdar İncəsənət xadimidir.

1954-cü ildə A. Zeynallı adına musiqi texnikomunun truba sinfini bitirib. Elə həmin ildə Moskva Konservatoriyasının dirijorluq kafedrasına daxil olub, 1958-ci ildə bitirib.

1958-ci ildə Gürcüstana, oradanda Suximi şəhərinə göndərilib. Dövlət Simfonik Orkestrində bədii rəhbər və baş dirijor vəzifəsində, eyni vaxtda Suxumi Musiqi Texnikomunda xor dirijorluq şəbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. Bakıya qayıtdıqdan sonra 1993-cü ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Opera hazırlığı kafedrasının dirijor vəzifəsində işləyib. Həmin ildən Niyazi adına simfonik orkestrinin radio-TV, bədii rəhbəri və baş dirijoru vəzifəsində işləyib.

1994-cü ildə Q. Qarayev adına Dövlət Kamera orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru vəzifəsində işləyib.

Yaşar İmanov Azərbaycan, Gürcüstan və Abxaziya bəstəkarlar İttifaqının üzvüdür. Azərbaycan Respublikasının Prezident təqaüdçüsüdür.

## İstinadlar
Cırtdan Afrika gürzəsi

**Cırtdan Afrika gürzəsi** () — Afrika gürzələri cinsinə daxil olan zəhərli ilan növü.

Ümumi uzunluqların 20–25 sm arasında dəyişir. Maksimal uzunluqları isə 32 sm-dir. Dişilər erkəklərdən həm iri həm də uzun olur. Başları enli və hamar olur. Bədənləri isə olduqca kökdür. Göz ətrafında pulcuq yoxdur. Rəngi boz və qəhvəyi-sarıdır. Quyruqlarının sonucu adətən qara olur.

Qumlu səhralarda yaşayır. Təhlükə anında qumun alrına gömülür. Gündüz və gecə aktiv ola bilir. Gündüzlər adətən kolların arasında gizlənir. Qumda gizlənərkən burun dəliklərini və quyruğunu açıqda saxlayır. Adətən kiçik kərtənkələlərlə (*[[Meroles]]* və *[[Aporosaurus]]*) və onurğasızlarla qidalanır.

Zəhərinin miqdarı elə də çox olmadığından zəhərlənmiş kərtənkəklə 10–20 dəqiqədən sonra ölür. İnsanda isə yerli ağrılar və şişkinlik meydana gəlsə də ölüm faktoru yoxdur.

Diri bala doğur. 10 bala doğan canlının balalarının uzunluqları 10–13 sm arasında dəyişir.

Növə əsasən Anqola və Namibiyada rastlamaq mümkündür. Namib səhrasında daha çox müşahiodə edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* McDiarmid, R. W.; Campbell, J. A. & Touré, T. A. 1999. Snake species of the world. Vol. 1. Herpetologists’ League, 511 pp.
* Dobiey, M. & Vogel, G. 2007. Venomous Snakes of Africa/Giftschlangen Afrikas. Terralog 15, Edition Chimaira, Frankfurt am Main, 150 pp.
Cənubiafrika dağ gürzəsi

**Cənubiafrika dağ gürzəsi** () — Afrika gürzələri cinsinə daxil olan zəhərli ilan növü.

Yetkin ilanlar 30–40 sm, bzəi dişilər isə isə 50–60 sm-ə çatır.

Təcrid olunmuş populyasiyalar Cənubi Afrikanın dağlıq ərazilərində rastlanılırlar. Növə daxil olan fərdlər müxtəlif laşaftlarda yayılsalarda əsasən yağışı olan əraziləri üstün tuturlar. Qışı sərin və quru, yayı isti və rütubətli olan zonalarda dəniz səviyyəsindən 3000 metrə qədər olan bölgələırdə belə müşahidə edilirlər. Zimbabvedə isə arealın maksimal hündürlüyü 1500 metrdir.

Kiçik kərtənkələlər və suda-quruda yaşayanlarla qidalanırlar. Zəhərinin neyrotosik xüsusiyyətləri vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kərgədan gürzə

**Kərgədan gürzə** () — Afrika gürzələri cinsinə daxil olan zəhərli ilan növü.

Ümumi uzunluqları 60 sm — 1,2 m arasında dəyişir. Dişilər erkəklərdən iri olur. Başları düz, və üçbucaqdır. Burnun üzərində çıxıntılar vardır. Bədəni kök olub, üzəri gözəl naxışlarla örtülüdür. Bel hissəsində qara rəngli romblar ilə əlaqəli sarı saçaqlı, ikiqat mavi trapeziya vardır. Bu qarışıq rəngləri onun ətraf mühitdə asanlıqla gizlənməsinə səbəb olur. Rütubətli meşələr, bataqlıq əraziləri, meşə çaylarıının sahilləri və bulaqlar olan əraziləri sevirlər. Olduqca yazşı üzə bilirlər. Əsasən gecə aktiv olurlar. Qida rasionuna kiçik məməlilər, qurbağalar, və balıqlar daxildir. Zəhəri kifayət qədər güçlüdür. İnsan üçün təhlükə törədə bilər.

Diri bala doğur. Dişi sayı 38 olan, 18–25 sm uzunluğa malik balalar doğur.

Növ Ekvatorial Afrikada yayılmışdır — Qərbi Keniyadan Qvineya, Sudan və Zambiyaya qədər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Boulenger GA. 1896. *Catalogue of the Snakes in the British Museum (Natural History). Volume III., Containing the…Viperidæ.* London: Trustees of the British Museum (Natural History). (Taylor and Francis, printers.) xiv + 727 pp. + Plates I.- XXV. (*Bitis nasicornis*, pp. 500–501.)
* Froesch VP. 1967. *Bitis nasicornis*, ein Problem-Pflegling? Aquar. U. Terrar. Z. **20**: 186–189.
* Shaw G. 1792. *The Naturalist's Miscellany. Volume III.* London: F. P. Nodder & Co. (*Coluber nasicornis*, Plate XCIV.)

## Mənbə

* Rhinoceros viper at WhoZoo. Accessed 24 November 2007.
* . Accessed 2 February 2007.
* . Accessed 16 September 2007.
Buynuzlu gürzələr

**Buynuzlu gürzələr** () — Gürzəkimilər dəstəsinə daxil olan ilan cinsi. Bu cinsə daxil olan növlər əsasən Şimali Afrika və Yaxın Şərq regionunda yayılmışdır.

## Təsnifat
2014-cü il məlumatına görə 4 növə bölünür:

*  (Tunisin endemiki)
* 
* 
* 

## Qalereya

Cerastes_cerastes_001.jpg|*Cerastes cerastes* - Şimali Afrika və Yaxın Şərqdə yayılmışdır
Cerastes_gasperetti_(horned).jpg|*Cerastes gasperettii* - Yaxın Şərqdə yayılmışdır.
Cerastes_gasperetti_(hornless).jpg|*Cerastes gasperettii*. Buynuzsuz fərd.
Cerastes vipera.jpg|*Cerastes vipera* - Şimali Afrika və İsraildə yayılmışdır


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Don kazaklarının Səfəvilər dövlətinə yürüşləri (1667-1668)

**Don kazaklarının Səfəvilər dövlətinə yürüşləri** - XVII əsrin ikinci yarısında Xəzərsahili bölgələrə Don kazaklarının yürüşləri baş vermişdir. Onlardan 1668-ci ilin yayında Stepan Razinin başçılığı ilə Azərbaycan ərazisinə təşkil edilmiş kazak yürüşləri xüsusilə qeyd olunmalıdır. Bu yürüş zamanı kazaklar Dərbənddə sahilə çıxdılar, Niyazabadı, Şabranı qarət və talan etdilər. Lakin onların Bakıya yürüşü uğursuzluqla nəticələndi. Stepan Razin güclü müqavimətdən ehtiyat edərək şəhəri təcili surətdə tərk etməli oldu.

Bu yürüşlərin nəticəsində Səfəvilər dövlətində ticarətə və sosial vəziyyətə böyük zərbə vuruldu.

## Həmçinin bax
*Səngi Muğan ada döyüşü

## Mənbə
Buynuzlu gürzə

**Buynuzlu gürzə** () — Buynuzlu gürzələr cinsinə daxil olan növ. Yarımnövlərə ayrılmır.

## Təsviri
Uzunluğu 60–80 sm-dir. Rəngi əsasən sarı qum rəngində olur. Hər pulcuq cərgəsində 29–33 pulcuq olur.

## Yayılması
Geniş yayılmış bir növder. Əsasən Şimali Afrika (Mərakeş istisna) və Ərəbistan yarımadası ərazisində yayılmışdır.

## Ekologiya
10–20 arası yumurta qoyur. Yumurtalar 28–29 °C temperaturda 48 gün ərzində laktasiya dövrü keçir. Gecə həyat tərzi keçirir. Aylarla aşlığa davamlıdır. Kiçik məməlilər və quşlarla qidalanır. Cavan gürzələr böcəklər və kərtənkələlə qidalanır.

## Buyuzlu gürzə mədəniyyətdə
Qədim Misirdə su ilanlarından fərqli olaraq misir heroqlif yazısında xüsusi heroqlifə malikdir. Bu da yunanların φ (fi) hərfindən götürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Exceptional photo sequence of ''Cerastes cerastes'' feeding in the wild at FJ Expeditions taken on 27 October 2004. Accessed 19 October 2013.
* Sand viper page at Plumed-serpent.com. Accessed 30 July 2006.
* . Accessed 31 may 2007.
Kristofer Alberto Martinez Berroteran

**Kristofer Alberto Martinez Berroteran** — Venesuela Bolivar Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2019-cu ildən)

## Diplomatik fəaliyyəti

Azərbaycana fövqəladə və səlahiyyətli səfir təyin olunduqdan sonra Kristofer Alberto Martinez Berroteran etimadnaməsini 3 mart 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevə təqdim etmişdir.

## İstinadlar
Nepal şəbpərəsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsvir
Onlar ümumi uzunluğu 10 sm, qanadları 4 santimetrdən azdır. Kiçik bir qulaq və uzun dar qulaq seyvanına malikdir.

## Çoxalması
İl ərzindı bire dəəfə bala verirlər. Yalnız bir bala doğurlar.

## Arealı
Asiyanın endemik canlısıdır. İrandan Sibirə qədər yayılmışdır.

## Yayılması
Həm yüksək dağlıq həm də düzənliklərdə yayılmışlar. Əsasən quraq, dağlıq rayonlarda və meşələrdə yaılırlar.

## Qidalanması
Qidalarının əsasını pulcuqqanadlılarla qidalanırlar.

## Yarımnövləri
* Myotis nipalensis nipalensis (Dobson, 1871)
* Myotis nipalensis przewalskii (Bobrinski, 1926)
* Myotis nipalensis transcaspicus (Ognev & Heptner, 1928)

## İstinadlar

## Həmçinin bax