open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zerrin Egelilər

**Zerrin Egeliler** — Türkiyə erotik filmlər dövrünün aktrisası; rəqqasə; müğənni.

## Həyatı
Əsl adı Hatice Egelilərdir. 1942-ci il may ayının 1-ində İstanbulda anadan olmuşdur . İstanbul qız liseyini bitirmiş və sənət həyatına foto roman oyunçusu olaraq daxil olmuşdur. Bir çox foto romanda rol almışdır. O, kinoya ilk dəfə 1972-ci ildə kiçik rolda çəkildiyi "Solan Yaprak" filmiylə qədəm qoymuşdur. 1977-ci ildə baş rolunu Türkan Şorayın canlandırdığı "Dila Hanım" filmində oynadığı 2-ci dərəcəli rol ilə kino sevərlərin diqqətini cəlb etdi. Və 1978–1979 cu illərdə erotik türk filmlərində çəkilərək bu janrın "Türkan Şoray"-ına çevrildi. 1978-ci ildə 21, 1979-cu ildə isə 37 filmdə oynayan aktrisa karyerası boyu toplam 68 filmdə rol almışdır. 1980-ci ildə keçirilən "İzmir Fuarı"-ında müğənni kimi səhnəyə çıxdı, ancaq sonralar müğənni kimi məşhurlaşa bilmədi. Sonuncu oynadığı film 2005-ci ildə lentə alınmış "Maraşlı yelpaze — 2" filmidir.

Zerrin Egelilər ilk dəfə 14 yaşında ikən ailə həyatı qurmuş, ancaq bu evliliyi uzun müddət davam etməmişdir. Daha sonra Bursa şəhərində "Köşk Kazino" sahibi olan Fahri Balcı ilə ikinci dəfə ailə həyatı quran aktrisanın bu nigahdan iki övladı vardır .

2005-ci ildə aktrisa karyerasını sona çatdıran Zerrin Egelilər hazırda ailəsi ilə birlikdə Fransada yaşamaqdadır .

## Filmləri

## Xarici keçidlər
* **Ağa Düşen Kadın** filmindən fraqment : youtube-da izlə
* **Sonsuz Gece** filmindən fraqment : youtube-da izlə

## İstinadlar
Ahu Tuğba

**Ahu Tuğba** () — Alban əsilli Türkiyə kino aktrisası .

Əsl adı **Tuğba Çetin**'dir. Varlı bir ailənin yeganə övladı idi. Orta məktəbdə oxuyarkən kino aləminə gəldi. Məktəbi bitirdikdən sonra Kanadanın Konkordia Üniversitetinin İngilis Dili fakültəsinə qəbul oldu amma kino aktrisalığa olan marağı üzündən təhsilini yarımçıq buraxmalı oldu.

Türk kinosunda 80-ci illərin seks simvollarından biri olmuşdur. Ümumilikdə 6 dəfə ailə qurub. İlk evliliyini 1981-ci ildə Mustafa Ulusoy ilə qurub.1991-ci ildə Alban əsilli Amerikalı həkim Timmy Alejtanij ilə qurduğu evliliyindən Anjelin adında 1992 təvəllüdlü bir qızı vardır.

## Filmoqrafiya
* Məchulə Gedənlər 2006
* Çəhrayı və Mavi 2005
* Analar Ölməz 1995
* Eşqin Gücü 1995
* Dəlilər qudurunca 1994
* Eşq və aşiq 1993
* Ayça Səni Sevirik 1993
* Aldadacağam 1991
* Ağdəniz Günəşi 1990
* Haciz qərarı 1990
* Eşq üçbücağı Sibel	1990
* Bir Eşq Min Günah 1989
* Gecə 1989
* Günahımız Qadın Olmaq 1989
* Kədərli illər / Ləkəli Mələk 1989
* Yağış Altında Bir Pişik 1989
* Evçilik Oyunu 1988
* Qumar 1988
* Qadağan olunan əlaqə 1988
* Dəli Könlüm 1987
* Damğa 1987
* Gülümsə Bir az 1986
* Həyat Qadını 1986
* Əqrəb Şadiyə	1986
* Yosma Bulaq 1984
* Bir Qadın Bir dəfə Sevər 1984
* Yanğın 1984
* İtkin düşmüş qızlar	Lalə	1984
* Tacsız Kraliça	Naciyə	1984
* Qurban 1983
* Bəyaz Ölüm	Meral	1983
* Zifaf	Ahu	1983
* Əlvida Dostum	Sibel	1982
* Möhkəm Qardaşlar 1981
* Bankir Bilo 1980
* Çaşmış Millioner 1980
* Toxunmayın Şabanıma 1979
* Dərviş Bəy 1978
* Şərəfsiz Şərəf 1978
* Mavi Mersedes 1977
* Ağdəniz Qartalı 1977
* Cıbıl 1976
* Tolga 1975
* Şeytan (anılmadan) 1974

## Albomlar
* 1987, Buyur Gel / Mırnık

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mazda RX-8

**Mazda RX-8** — Yaponiyanın Mazda şirkətinin istehsalı olan avtomobil. RX-7 modelinin yenilənmiş variantıdır.

Onun prototipi (o zaman RX-Evolve adlanırdı) Detroytda 2000-ci illərdə nümayiş etdirlmişdi. Bir il sonra artıq Tokioda sınaq avtomobili olan rotor mühərrikli Renessis nümayiş etdirildi.

Standart variantlarında quraşdırılan mühərrikin gücü 192 a.g. (220 N·m), sürətlər qutusu isə  beşpilləli mexaniki, yaxud dördpilləli avtomat olur. 

Buna baxmayaraq bəzi bazarlarda ötürücüsü əllə dəyişdirilə bilən altıpilləli avtomat sürətlər qutusu quraşdırılmış avtomobillər də təklif olunur.
Okean (mifologiya)

**Okean** () — yunan mifologiyasında titan, çaylara, bulaqlara, dəniz cərəyanlarına başlanğıc, günəşə, aya və ulduzlara daldanacaq verən çaylar tanrısı, Uran və Geyanın oğlu, Tefidanın həm qardaşı həm də əri. Mifik Peqas onun sularından doğulmuşdur. Esxilə görə Qanadlı atın sahibi. Urana qarşı üsyanda və Titanomaxiyada iştirak etmədiyinə görə hakimiyyətini qoruyub saxlaya bilmişdir.. Apollodora görə o, Zevsin arvadı Metidanın atasıdır. Xoşməramlığı və mülayimliyi ilə seçilən Okean Prometey və Zevsi barışdırmağa cəhd göstərmişdir. Tənhalığına baxmayaraq tanrılar ona müdrik, xeyirhaq bir ata kimi hörmət edərmişlər. Okeanın qərb sahili həyatla ölüm, yerin altı və üstü arasında bir sərhəd təşkil edərmiş.

## İstinadlar

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Paul Mazon, introduction à la *Théogonie* d’Hésiode, Les Belles Lettres, coll. des Universités de France, 1928 ;

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Tefida

**Tefida**, **Tefiya**, **Tetiya**, **Tifiya**, **Tetis** () — qədim yunan mifologiyasında  titan  ilahə, Uran və Geyanın qızı, Okeannın həm bacısı, həm də arvadı. Bu nigahdan olan üç min çayın – oğlanın və üç min qızın – okeanidanın anası.

Tefida və Okean dünyanın qurtaracağında yaşadıqları üçün Zevs və Kron qarşıdurması zamanı Reyanın xahişi ilə Heranı yanlarına alaraq onu gizlətmişdilər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Paul Mazon, introduction à la *Théogonie* d’Hésiode, Les Belles Lettres, coll. des Universités de France, 1928 ;

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Səyavuş Həsənov

**Səyavuş Həsən oğlu Həsənov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
20 yanvar 1964-cü ildə Şərur rayonunun Yengicə kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi kənd məktəbində səkkizinci sinfə qədər oxuduqdan sonra təhsilini Bakıda 54 saylı texniki-peşə məktəbində davam etdirir. Daha sonra hərbi xidmətə çağırılır və Stavropolda xidmətini başa vurduqdan sonra Tümenə işləməyə gedir. 1990-cı il 20 Yanvar hadisələrini eşidən kimi o Bakıya qayıdaraq Xalq Hərəkatına qoşulur. Qarabağı erməni qəsbkarlarının hücumlarından qorumaq üçün könüllü müdafiə batalyonları yarananda ora ilk yazılanlardan olur.

## Döyüşlərdə iştirakı
Səyavuş Goranboyda, Şuşada, Gədəbəydə uğurla vuruşaraq düşmənə öz gücünü göstərmişdi. 1992-ci il onun tərkibində olduğu dəstəyə yeni tapşırıq verilir, Qırmızıkənd (Tərtər) düşməndən azad edilməli idi. Dəstə kəndə doğru irəliləyirdi ki güclü atəş səsləri eşidildi erməni tankı lap yaxında idi Səyavuş qumbaraatanla tankı vurur və ermənilərin tankını döyüş meydanında alov bürüyür, döyüşün gedişində onun silahı və mərmisi tükənir döyüşün qızğın bir vaxtında silahsız qalan Səyavuş qəfildən yerə sərilir vətənimizin cəsur övladı sonuncu dəfə doğma Qarabağın səmasına baxdı.

Cəsur döyüşçünün cəsədi bir həftə sonra döyüş meydanından çıxarıldı.

## Ailəsi
Ailəli idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 21 iyul 1992-ci il tarixli 69 saylı fərmanı ilə Səyavuş Həsən oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 114–115.
Şahin Tağıyev

**Şahin Talıb oğlu Tağıyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı (1992). Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
Şahin Talıb oğlu Tağıyev 3 fevral 1949-cu ildə Tərtər şəhərində anadan olmuşdur. Əslən Şuşadandır. Kiçik yaşlarından Bakıya köçmüş, Bakının Bülbülə qəsəbəsində böyümüşdür. Bülbülə qəsəbəsindəki 208 saylı məktəbə getmiş və beşinci sinfə qədər burada təhsil almışdır. Yarımçıq qalmış təhsilini 12 saylı internat məktəbində davam etdirmişdir. Daha sonra Energetika texnikumuna daxil olmuşdur. 1969-cu ildə texnikumu bitirmiş və təyinatla Rusiyanın Udmurt vilayətinə göndərilmişdir. Gənc yaşlarında Rusiya və Azərbaycanda əvvəlcə energetika, sonra ticarət sahələrində işləmişdir.

1988-ci ildən milli azadlıq hərəkatının fəal iştirakçısı olmuşdur. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin başlanması ilə döyüşlərdə iştirak etməyə başlamış, Tərtər, Seysulan, Yarımca, Levonarx bölgələrindəki döyüşlərdə iştirak etmişdir.

Azərbaycan Respublikası prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 23 iyun 1992-ci il tarixli 6 saylı fərmanı ilə Şahin Tağıyev "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. Tağıyev bu ada layiq görülən ilk 4 nəfərdən biridir. "Qurtuluş" batalyonunda vuruşan Şahin bir müddət sonra bu batalyonun komandiri təyin edilmişdir. 1993-cü ilin martında döyüşlərin birində ağır yaralanmış, hospitalda uzunmüddətli müalicədən sonra polkovnik–leytenant rütbəsində ordudan tərxis olunmuşdur.

Şahin Tağıyev 1998-ci ildə Qarabağ Koordinasiya Şurasının işində fəal iştirak etmişdir. O, Qarabağ Azadlıq Təşkilatının yaradıcılarından olmuş, 2000-ci ildə Qarabağ Azadlıq Təşkilatının bərpa qurultayında Ali Məclis üzvü, sədr müavini seçilmişdir. 2001-ci ildən İsveçdə mühacirətdə yaşayırdı. Ailəli idi, bir oğlu, bir qızı (Rövşən və Nigar), nəvələri var. Şahin Tağıyev 2024-cü ildə infarkt keçirmiş, beyin qanaması və infarkt diaqnozu ilə xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. O, bundan sonra "Oxie" reabilitasiyası mərkəzində yaşamağa başlamışdır. Bu dövrdə Tağıyev nitqini itirmişdi və hərəkət edə bilmirdi. O, 29 dekabr 2025-ci ildə 76 yaşında uzun sürən xəstəlikdən sonra İsveçin Malmö şəhərində vəfat etmişdir. 15 yanvar 2026-cı ildə nəşi Azərbaycana gətirilmişdir. Hərbi Memorial Məzarlıq – İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 272.
Şahlar Hüseynov

**Hüseynov Şahlar İsa oğlu** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
26 noyabr 1968-ci il Qərbi Azərbaycanın Dərəçiçək mahalının Razdan rayonunun Hankavan kəndində anadan olmuşdur. 1985-ci ildə burada təhsilini rus dilində başa vurmuşdur. 1986–1988-ci illərdə Moskvada hərbi xidmətdə olmuşdur. Əsgərlikdən qayıtdıqdan sonra Gəncə şəhəri 27 saylı texniki–peşə məktəbini bitirərək Alüminium zavoduna çilingər işləməyə başlamışdır.

## Döyüşlərdə iştirakı
Şahlar erməni vəhşilərinin 1992-ci il 25–26 fevral Xocalıda törətdikləri hadisədən sonra könüllü olaraq Gəncə batalyonuna daxil olur. O, erməni dilini təmiz bildiyi üçün kəşfiyyata həmişə tək gedər çox mühüm məlumatlarla dönərdi. Döyüş dostları deyirdilər ki, Şahlar Hüseynov xüsusən Tərtər rayonun Şəfəq kəndində daha böyük hünərlə vuruşmudur, düşmənin xeyli hissəsini, texnika və canlı qüvvəsini məhv etmişdi. 10 aprel 1992-ci il Şıxarx (keçmiş Marquşevan) kəndinə hücum edən erməni qəsbkarlarının hücumunun qarşısı alınır, bu döyüşdə Şahlar Hüseynov şücaət göstərərək qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 7 iyun 1992-ci il tarixli 833 saylı fərmanı ilə Şahlar İsa oğlu Hüseynova ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Gəncə şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.  

Gəncə şəhərində adına küçə var.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 127.
Mitsubishi Galant

**Mitsubishi Galant** — Mitsubishi avtomobil şirkəti tərəfindən 1969-cu ildən buraxılan avtomobil. Adı fransız dilində () sözündən götürülüb və mənası "cəngavər" deməkdir.

Bu modelin 9 müxtəlif nəsli yaradılıb və indiyədək onların ümumi satışının həcmi 5 milyonu ötüb.

Model ilk olaraq kompakt sedan banı ilə buraxılıb. Vaxtaşırı dəyişdirilərək orta ölçülü avtomobil formasına gətirilib. İlk olaraq avtomobillər Yaponiyada buraxılırdı, 1994-cü ildən isə ABŞ bazarlarında İllinoys ştatında yerləşən Diamond-Star Motors (DSM) zavodunun istehsalı olan avtomobillər satılır.
Tifon (mifologiya)

**Tifon** () —qədim yunan mifologiyasında Troya padşahı Laomedont və Strimonun övladı,, Memnonun atası.

Çoban olmuşdur. O, Eos tərəfindən qaçırılaraq Efiopiyaya aparılmışdır. Tifonun burada Emafion və Memnon adlı övladları olmuşdur.

## İstinadlar
Okeanidalar

**Okeanida** və ya **Okeanidalar** (, cəmdə *Ὠκεανίς*) — yunan mifologiyasında Okean və Tefidanın qızları

Hesiod "Teoqoniyasında" okeanidaların 3000 sayı göstərilsə də onlardan yalnız 41-nin adı çəkilir. Okeanidalar haqqında digər mənbə "Homer nəğmələri" sayılır. Okeanidalar haqqında bəzi məlumatlara Orfizm inancında, naməlum müəllif Psevdo-Apollodor tərəfindən yazılmış "Mifik kitabxana" adlandırılan üç cildlik qəhrəmanlıq dastanları toplusunda, Higinin və Vergiliyin yazılarında da rast gəlinir. Homer özünün "İliada" və "Odisseya" epik poemalarında okeanidaları müxtəlif  obraz və personajlarda göstərmişdir . 
Vergiliy okeanidaları nereidalarla eyniləşdirir. Belə ki, iki nereida okeanida kimi təqdim edilir. Digər müəlliflər ilahələr Nemesis və Tixanı okeanidalar kimi göstərirlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, ISBN 978-88-476-2283-8
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1 
* Fritz Fischer: *Nereiden und Okeaniden in Hesiods Theogonie*. O. Jung 1934.
* XVII,2 2303 2308 Okeaniden Hans Herter
* 
* Roscher3,1 805 809 Okeaniden Paul Weizsäcker

## Xarici keçidlər

* Okeaniden im Theoi Project 

## Həmçinin bax
Tahir Həsənov

**Tahir Həsənov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
22 fevral 1970-ci ildə Bakı şəhərinidə doğulmuşdur. 1987-ci ildə Nəsimi rayon 23 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1988-ci ildə hərbi xidmətə çağırılmış 1990-cı ildə xidmətini başa vurmuşdur. 1990-cı il Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olmuşdur. Ermənilər tarixi Azərbaycan torpaqlarına hücum etdiyi zaman ailənin tək uşağı olmasına baxmayaraq ikinci kursda təhsilini yarıda qoyur və könüllü olaraq vətənin müdafiəsinə qalxır.

Subay idi.

## Döyüşlərdə iştirakı
Tahir əsgərlikdə olarkən desant olduğu üçün onu kəşfiyyat qrupuna komandir təyin edirlər. Tahir Həsənov Ağdərə, Başkənd, Meşəli, Çıldıran əməliyyatlarında qəhrəmancasına vuruşmuşdur. 1992-ci il 2 sentyabr tarixdə Çıldıran yüksəkliyindən uğurlu əməliyyatdan dönən kəşfiyyatçılar erməni silahlıları ilə döyüşə girirlər erməni faşistlərinin onları əsir götürmək niyyəti baş tutmur Tahir son anda özünü qumbara ilə partladaraq özü ilə bərabər neçə-neçə erməni quldurunu məhv edir. 1992-ci il 29 sentyabr tarixində nəşi Bakıya gətirilərək, Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 19 oktyabr 1992-ci il tarixli 273 saylı fərmanı ilə Həsənov Tahir Tofiq oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Təhsil aldığı 23 saylı orta məktəb Tahir Həsənovun adını daşıyır.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 117.

## İstinadlar
Soltanağa Bayramov

**Soltanağa Nəhmət oğlu Bayramov** () — hərbi həkim, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
17 oktyabr 1936-cı ildə Lənkəran rayonunun Şürük kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Astara rayonunda almışdır. 1957-ci ildə Lənkəranda tibb məktəbini bitirmişdir. 1957-ci ildə Lənkəran Tibb Məktəbini bitirərək, təyinatla hərbi hospitalda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1967-ci ildə fizio–terapevt, sonra isə rentgenoloq–texnik vəzifəsində işləmişdir.

Soltanağa Bayramov hospitalda çalışdığı müddət ərzində "Səhiyyə əlaçısı" adını qazanmışdı. Milli Ordumuzun neçə–neçə əsgərinin sağalıb fəal həyata qayıtmasında Soltanağa Bayramovun böyük əməyi olmuşdur.

Soltanağa Bayramov 23 avqust 1993-cü ildə Əlikram Hümbətovun dəstələri ilə döyüşlər zamanı həlak olmuşdur.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 avqust 1993-cü il tarixli 740 saylı fərmanı ilə Bayramov Soltanağa Nəhmət oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Lənkəran şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn olunmuşdur. 

## Ailəsi
Ailəli idi, dörd övladı var.

## Xatirəsi
* Lənkəran şəhərindəki küçələrdən birinə onun adı verilmiş və büstü qoyulmuşdur. 

* Lənkəran şəhərində yaşadığı binanın önünə xatirə lövhəsi vurulmuşdur.

* Bakı şəhərində adına park açılmışdır.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 52.

## İstinadlar
Sarvan (folklor rəqs qrupu)

**Sarvan** - 2008-ci ilin mart ayında Gürcüstanın Marneuli şəhərində Azərbaycanlıların Mədəniyyət Mərkəzinin nəzdində yaradılmış folklor rəqs qrupudur. Azərbaycan milli rəqslərilə yanaşı qrupun repertuarında gürcü rəqsləri də mühüm yer tutur.

### Kollektiv
Qrupun bədii rəhbəri Cəmilə Məmmədovadır, xoreoqraflar isə Nino Lomidze.

### Nailiyyətlər
Gürcüstanda yaşayan etnik azlıqlar (Gürcüstan, Ukrayna, Estoniya, Ermənistan və s) arasında keçirilən "Global Peace Festival"da qrupun solisti Aygün Həsənova milli rəqs "Sarı gəlin"i ifa edərək I yer qazanmışdır, həmin uğur "Friendship Force Festival"ında da təkrarlandı, solo nominasiyasında "Sarı gəlin" rəqsi 1-lik qazanmışdır, qrup nominasiyasında isə "Nazilə" rəqsini ifa edərək 2 yer sahibi olmuşlar. Çox güman ki, rəqs qrupunun fəaliyyəti uğurla da davam edəcək. Qrupun yaranmasına və milli geyimlərlə təmin edilməsinə Heydər Əliyev adına Fond, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi və Gürcüstanın Mədəniyyət Nazirliyi dəstək göstərib.

## Xarici keçidlər
*http://www.regionmedia.net/az/medeniyyet/1436-amm-marneuli
Qürgen Yanıkyan

**Qürgen Yanıkyan** (; ) — erməni terrorçusu, türk diplomatlarının qatili.

## Həyatı
Qürgen Yanıkyan 24 dekabr 1895-ci ildə Ərzurum şəhərində anadan olmuşdur. Birinci dünya müharibəsindən sonra ABŞ-yə köçür, burada mühəndis kimi fəaliyyət göstərir, mühəndislik fəaliyyəti ilə yanaşı yazıçılıqla da məşğul olur.

Yanıkyan ABŞ-də bir neçə roman nəşr etdirir. 27 yanvar 1973-cü ildə 77 yaşlı Qürgen Yanıkyan Santa Barbara şəhərində yerləşən "Baltimor" hotelində Türkiyənin Los-Ancelesdəki konsulu Mehmet Baydur və vitse-konsul Bahadur Demirə onda olan sultan Əbdülhəmidin portretini Türkiyəyə bağışlamaq bəhanəsi ilə görüş təyin edir. Diplomatlar hotelə gəldikdə Yanıkyan onda olan tapançadan atəş açaraq diplomatları qətlə yetirir. Məhkəməsi zamanı Yanıkyan öz cinayəti barədə bunları demişdi:

"Mən iki insanı yox iki pisliyi öldürmüşəm. Onlar mənim üçün adam deyildilər"

Həmin il məhkəmənin gərarı ilə Yanıkyan ömürlük həbs cəzasına məhkum olunur. Lakin 1984-cü ildə səhhətindəki problemlərlə əlaqədar olaraq Yanıkyan həbsdən azad olunur, bir aydan sonra isə vəfat edir.


Mehmet Baydar.jpg|Mehmet Baydar
Bahadir Demir.jpg|Bahadur Demir


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Imprisoned Armenian Dies
* Урок истории для Мелика-Шахназаряна 
* Ermeni Terörü
* Türkiye'nin Terör İle Tanışması 

## Həmçinin bax
* Erməni terrorizmi
Alfa Romeo GT

**Alfa Romeo GT** — Alfa Romeo tərəfindən Alfa Romeo Stil Mərkəzi ilə Bertone Stil Mərkəzi tərəfindən hazırlanaraq ilk olaraq 2003 Geneva Motor Sərgisində izləyicilərə tanıdılan və 2004-cü ildə istehsal olunmağa başlayan idman avtomobili modeli. Alfa GT kupe gövdə stilinə malikdir və 2.0 benzin mühərriki ilə 3.2 V6 benzin mühərriki arasında dəyişən mühərrik variantlarına malikdir. Bu mühərrik tipləri arasında 1.9 MultiJet Turbodiesel mühərriki diqqət çəkir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Alfa Romeo GT tənqidi - TimesOnline.co.uk
Porsche Boxster

**Porsche Boxster** — Porşe şirkətinin istehsal etdiyi avtomobil. 2004-cü ildə ikinci nəsil avtomobil olan Porsche Boxster 1996-cı ildən istehsal olunan Porsche 968-in bazasında yaradılıb.
İraq prezidentlərinin siyahısı

'''İraq prezidenti— İraq xalqı tərəfindən seçilmiş dövlət başçısı.

Rənglar xətləri olan baş naziri baş naziri kimi Mandelson zamanı məxsus siyasi partiyaların, uyğun.

## İraq prezidentləri
Viktor Seryogin

** Viktor Seryogin** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
23 mart 1944-cü ildə Gürcüstan Respublikasının Tbilisi şəhərində doğulmuşdur. 1986-cı ildə Kremençuq Mülki Aviasiya Məktəbini bitirdikdən sonra Zabrat Əlahiddə Aviasiya Dəstəsinə məxsus Mİ-2 vertolyotuna pilot təyin edilmişdi. Azərbaycanın Hərbi Hava Qüvvələrinin yaradılmasında onun böyük xidməti olmuşdur. Dəfələrlə ordenlərlə təltif olunmuşdu.

## Döyüşlərdə iştirakı
Birinci Qarabağ müharibəsində adı hər kəsə məlum olan Viktor sərrast atəşlərlə erməni işğalçılarının zirehli texnikalarını sıradan çıxarar, erməni yaraqlılarının postlarına od ələyərdi. Dəfələrlə atəşə tutulmasına baxmayaraq vertolyotu təmir etmiş yeni uçuşlar həyata keçirmişdi. Viktor Ağdərə, Şuşa, Ağdam səmasında özünəməxsus izlər qoymuşdu. Dinc sakinləri dəfələrlə xilas edərək təhlükəsiz əraziyə daşımışdı. O, 28 yanvar 1992-ci il dinc sakinləri təhlükəsiz yerə apararaq Ağdam–Şuşa istiqamətində hərəkət edirdi. Erməni yaraqlıları qəfil olaraq vertolyotu atəşə tutdular, Viktor alova bürünmüş vertolyotu kənara yönəldərək insanların tələf olmasının qarşısını ala bildi, özü izə heyətlə birlikdə qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Ailəli idi, iki övladı qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidetninin 25 noyabr 1992-ci il tarixli 337 saylı fərmanı ilə Seryogin Viktor Vasilyeviç ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib

## İrsi
2016-cı ildə Ukraynanın müstəqil ICTV telekanalı “Faktı” informasiya buraxılışında Viktor Seryogin və Ruslan Polovinkaya süjet həsr edib.

28 yanvar 2019-cu ildə “Əbədiyyətə uçuş” sənədli filminin təqdimatı keçirilib.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 256.

## İstinadlar
Yalçın Nəsirov

** Yalçın Canhəsən oğlu Nəsirov ** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Mart hadisələri şəhidi.

## Həyatı
23 yanvar 1976-cı ildə Astara rayonunun Sərək kəndində anadan olmuşdur. 1982–1992-ci illərdə burada təhsil almışdır. 1994-cü il 19 aprel Milli Orduya çağırılır. Tərtər və Şamaxı rayonlarında qulluq edən Yalçın verilən tapşırıqları layiqincə yerinə yetirirdi. O, Vətənimizi azad və bütöv güclü görmək arzusu ilə yaşayırdı. 1995-ci il mart hadisələri baş verdi. 13-17 mart günlərində dövlət çevirilişinə cəhd edən dəstənin zərərsizləşdirilməsi zamanı Yalçın ağır yaralandı. Xeyli qan itirmişdi. 24 mart tarixdə o, aldığı yaradan Sabunçu rayon xəstəxanasında gözlərini əbədi yumdu.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Nəsirov Yalçın Canhəsən oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Astara rayonu Sərək kənd orta məktəbi onun adını daşıyır.

Astara rayonundakı "Qəhrəmanlar" parkında büstü qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Yavər Əliyev

**Yavər Əliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Yavər Əliyev 27 iyun 1956-cı ildə Bakı şəhərində, Azərbaycan SSR-də neftçi ailəsində anadan olub. Pirallahı adasında 235 saylı orta məktəbdə təhsil başa çatdıqdan sonra Kremençuq Mülki aviasiya uçuş məktəbinə daxil olmuş və 1977-ci ildə həmin məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Yavər pilot fəaliyyətinə 1977-ci ildə Zabrat aviabirliyində başlamışdır. Əliyev Mi-2 helikopterinin pilotu, daha sonra Mi-8 helikopterinin ikinci dərəcəli pilotu kimi xidmət edib, sonradan həmin helikopterin komandiri olub. Yüksək peşəkarlıq və müsbət şəxsi keyfiyyətlərinə görə, Zabrat Aviasiya dəstəsinin uçuş heyətinin komandiri təyin edildi.

Öz təşkilati və döyüş qabiliyyətinə, yüksək peşəkar hazırlığına görə Yavər Əliyev hərbi helikopterlərin birinci eskadrilyasının komandiri təyin edilib. O, qısa müddət ərzində eskadrilyaya ən yaxşı Mülki Aviasiya pilotlarını cəlb etməklə vahid və döyüş kollektivini topladı. Zakir Yusifov, Zakir Məcidov, Xanlar Səttarov, Firuz Cəlilov, Faiq Məmmədov və başqaları Azərbaycanın hərbi aviasiyasının tezliklə formalaşması üçün fədakarcasına çalışmışlar.

## Döyüşlərdə iştirakı
1990-cı illərin əvvəllərində Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Yavər Əliyevin rəhbərliyi altında uçuş heyəti dağlıq rayonların əhalisinin təxliyyəsində, [Ağdam] və [Şuşa] kəndləri arasında hava körpüsünün yaradılmasında iştirak etmiş, döyüş uçuşları da həyata keçirmişdir. Yavər Əliyev Qarabağda Mi-24 helikopterində bir neçə döyüş uçuşu yerinə yetirib, düşmənin mövqelərinə aşağı hündürlükdən zərbələr endirib. Dağlıq Qarabağda növbəti döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən Yavər Əliyev 29 fevral 1992-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Ailəli idi. İki övladı atasının peşə yolunu davam etdirir.

## Xatirəsi
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 14 sentyabr 1992-ci il tarixli 204 saylı fərmanı ilə Əliyev Yavər Yaqub oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Pirallahı adasında oxuduğu 235 №-li tam orta məktəb onun adını daşıyır. Sabunçu rayonu Ramana kəndində, Xətai rayonu UPD qəsəbəsi ərazisində küçələr onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 91.

## Xarici keçidlər
* Milli Qəhrəmanlar Zirvəsi
Vəzir Sədiyev

**Vəzir İsa oğlu Sədiyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
6 iyun 1961-ci ildə Gürcüstan Respublikasının Marneuli rayonunun Aşağı Qullar kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Qərbi Azərbaycanda alan Vəzir daha sonra Tbilisi Ali Hərbi Artilleriya Məktəbinə daxil olur.

## Döyüşlərdə iştirakı
Vəzir Sədiyev Əfqanıstan müharibəsində iştirak etmişdi. O, yüksək səviyyəli xidmətinə görə mayor rütbəsi də almışdı. Dəhşətli Xocalı soyqırımından sonra könüllü olaraq müharibəyə qoşulmağı qərara alır. Vəzir Laçın, Qubadlı, Füzuli, Ağdərə rayonlarında gedən döyüşlərdə iştirak etdi. Milli Orduda artilleriya hissələrinin yaradılmasında onun böyük xidmətləri olmuşdur. 1993-cü il 19 fevral Həsənriz kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə cəsur komandir Vəzir Sədiyev qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Ailəli idi, bir övladı qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 15 yanvar 1995-ci il tarixli 262 saylı fərmanı ilə Sədiyev Vəzir İsa oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.
 
## İstinadlar
Yavər Şahbazov

** Yavər Şahbazov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Mart hadisələri şəhidi.

## Həyatı
1 noyabr 1973-cü ildə Xaçmaz rayonunun Qıraqlı kəndində anadan olmuşdur. 1981–1991-ci illərdə burada orta məktəbdə təhsil almışdır. Vətənpərvərliyi ilə müəllimlərinin və sinif yoldaşlarının diqqətini çəkən Yavər müharibəyə getmək və torpaqlarımızın bütövlüyü uğrunda savaşmaq istəyirdi. 1994-cü il 8 iyunda o, öz arzusuna çatdı. Rayon hərbi komissarlığı tərəfindən Milli Ordu sıralarına çağırıldı. 1995-ci il 13-17 mart hadisələri baş verdi. Silahlı dəstə bir neçə dəfə xəbərdarlığa baxmayaraq silahı yerə qoymadı. Milli Ordu işə qarışmalı oldu Yavər də bu silahlı dəstənin zərərsziləşdirilməsində iştirak edirdi. Güclü atışma başlayanda o, bir neçə yaralı döyüşçünü xilas etdi özü isə qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Şahbazov Yavər Əlibala oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Xaçmaz rayonunda dəfn edilmişdir.

Oxuduğu orta məktəb qəhrəmanımızın adını daşıyır. Məktəbin önündə və Xaçmaz şəhərində qəhrəmanımızın büstü qoyulub. 2003-cü ildə onun xatirəsinə Alekseyevka kəndində Şəhidlər abidəsi ucaldılıb.

## İstinadlar
Rutullar

**[[Rutullar]]**  (Rutul: Мыхабыр)— Azərbaycanda və Dağıstanda etnik qrup. İslam dininə etiqad edirlər. İslam dini rutullar arasında 7-ci əsrdən etibarən, ərəblərin Qafqaza gəlişi ilə yayılmağa başlamışdır. Əsas dilləri rutul dilidir. Bununla bərabər rutullar yaşadıqları ölkələrin də dillərini çox yaxşı səviyyədə bilirlər (müvafiq olaraq azərbaycan və rus dillərini). Rutullar yazılı olaraq uzun müddət ərəb hərflərindən istifadə ediblər. Kiril hərfləri əsasında yazılı olaraq rutul dili 1990-cı ildə nəşr olunmuşdur. 1989-cü ildə həyata keçirilmiş son əhali siyahıyaalınmasına əsasən bütün SSRİ-də 20.388 nəfər etnik rutul yaşayırdı ki, onlardan 14.955 nəfəri Dağıstan MSSR-də, 336 nəfəri isə Azərbaycan SSR-də məskunlaşmışdı. Rutulların bir çoxunun əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatıdır. Azərbaycanda 17.000 Rutul yaşayır..

## İstinadlar

 

## Xarici keçidlər
* '''rutulia.com''' —  Rutul milli veb
Pyotr Baranovski

**Pyotr Dmitriyevic Baranovski** (1892-1984) — rus-sovet memarı, qədim memarlıq nümunələrinin bərpaçısı.
Vergili

***Publi Vergili Maron*** () — Roma ədəbiyyatının qızıl dövründə yaşamış görkəmli şair. E.ə. 70-19-cu illərdə yaşamışdır. Romanın klassik şairi və ən qüdrətli ədəbi xadimlərindən biri sayılır. Vergilinin üç əsəri çox məşhurdur:
* "Ekloqlar"
* "Georgikilər"
* "Eneida"

## Həyatı
Vergili Roma yaxınlığında And kəndində varlı ailədə anadan olmuşdur. Sonralar əmlakının böyük bir hissəsini itirən şairə bunları geri almağa imperator Oktavian Avqust və Messenat kömək etmişdir. Buna görə də onun əsərlərində xüsusilə də bukolikalarında onlar mədh edilir.

## "Ekloqlar"
Bu Vergilinin ilk kitabıdır. Buraya müxtəlif bukolik nəğmələr aiddir. Bukolik nəğmə çoban nəğməsi deməkdir. Bu janrın ilk nümunələrini İskəndəriyyə şairi Feokrit yaratmışdır. Bu janrın nümunələri bir məhəbbət hekayəsi və ya çobanlar arasında deyişmə kimi verilir.

## "Georgikilər"
Bu Vergilinin ikinci kitabıdır. Kənd təsərrüfatı məsələlərinə dair yazılmışdır. Dörd hissədən ibarətdir.

## "Eneida"
Vergilinin Roma milli eposu adı ilə də tanınan poemasıdır. Əsərin mövzusu Troya dastanından alınmışdır. Burada Troyanın yunanlar tərəfindən dağıdılmasından sonra Priamın qardaşı Anxizin oğlu Eneyin Qaçması və Romaya gəlməsi zamanı başına gələn əhvalatlar nəql olunur və onun nəslinin gələcək aqibəti barədə məlumat verilir. Belə ki, Eneyin nəvələri Romul və Rem Roma şəhərinin əsasını qoyur. Bununla da sonrakı hökmdarlar Yuli Sezar və Oktavian Avqustun da hakimiyyətinin irsiliyinə haqq qazandırılır.

## İstinadlar
Telman Hüseyn

**Telman Hüseyn** — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1998), şair.

## Həyatı
Hüseynоv Telman Canbaхış оğlu, 2 fevral 1941-ci ildə Vedi (Qarabağlar) rayоnunun Haхıs kəndində anadan оlub. 1951-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Qərbi Azərbaycandan Bərdə rayоnunun Otuzikilər kəndinə depоrtasiya оlunmuşdur.

1958-ci ildə Bakı şəhərində orta məktəbi bitirmişdir.

1968-ci ildə V.İ.Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqоji İnstitutunun filоlоgiya fakültəsinə qəbul оlmuş və 1972-ci ildə həmin iхtisası bitirmişdir.

Telman  Hüseynin ilk şeiri 1968-ci ildə "Gənc müəllim" qəzetində çap оlunmuşdur.

1972-1974-cü illərdə təyinatla İmişli rayоnunda müəllim kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1974-cü ildən hal-hazıra qədər Bərdə rayоnunun Оtuzikilər kəndində kənd оrta məktəbinin ədəbiyyat müəllimi işləyir.

1998-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

2006-cı ildən Bərdə "Söz" ədəbi birliyinin sədridir.

## Əsərləri
*Təzə tanışlarım. 1982-ci il.
*Məni bağışla. 1987-ci il.
*Üşüyən nəğmə. 1992-ci il.
*Çığırğandan gələn səs. 2008-ci il.
*"Payın çох оlsun",dünya. Mingəçevir-2010. 348 səh. 500 nüsxə

## Məqalələri
* "Səsin sehri", Bütöv Azərbaycan qəzeti. № 04. 18 noyabr 2008-cu il.

## Mənbə
* Telman Hüseyn, "Şeirlər", Bütöv Azərbaycan qəzeti, № 32(72), 24 avqust 2010-cu il.
Təbriz Xəlilbəyli

**Təbriz Xəlilbəyli** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi. Azərbaycanın xalq şairi Xəlil Rzanın oğlu.

## Həyatı
1964-cü il 12 fevralda Bakı şəhərində, şair Xəlil Rza Ulutürkün ailəsində anadan olub. 1981-ci ildə Bakı şəhəri M. Müşfiq adına 18 saylı orta məktəbi bitirib. 1982-ci ildə o, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olub. Təhsilini qiyabi davam etdirərək, həm də Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işıqçı işləyib.

## Döyüşlərdə iştirakı
Xəlilbəyli Təbriz 1991-ci ilin sonunda könüllü olaraq cəbhəyə yollandı. Xromord və Naxçıvanik kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib. O, döyüşlərdə şücaət nümayiş etdirib, yaralı hərbçiləri təhlükəli şəraitdən çıxarıb və düşmən qüvvələrinə ciddi itkilər verib. Döyüş şücaətinə görə DİN-nin "Boz qurd" mükafatına layiq görülüb. 1992-ci il 31 yanvar Təbriz Xəlilbəylinin son döyüşü oldu. O, Şuşanın mühasirədən çıxarılması üçün təşkil edilən Daşaltı əməliyyatı zamanı qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Ailəli idi. İki övladı vardı.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli  264 saylı Fərmanı ilə Xəlilbəyli Təbriz Xəlil Rza oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" fəxri adı verilmişdir.

Bakı şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Bakı şəhərində və Salyan rayonunda küçələrdən biri onun adını daşıyır. Xüsusi məqsədlər üçün istifadə olunan bir gəmi onun şərəfinə adlandırılmışdır. Yaşadığı evin qarşısına xatirə lövhəsi vurulub.

## Həmçinin bax
* Birinci Qarabağ müharibəsi
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

## Mənbə
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 131.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xəlilbəyli Təbriz
Homer nəğmələri

**Homer nəğmələri** () e.ə. VII–V əsrə aid tanrı və ilahələr şərəfinə və tərənnümünə həsr olunmuş 33 antik yunan poetik şer nümunələri külliyatı.

## Başlıqlar

## İstinadlar

## Mənbələr
* Thomas William Allen (Hrsg.): *The Homeric Hymns.* 2. Aufl. Oxford University Press, London 1936. Neuausgabe: Hakkert, Amsterdam 1980, ISBN 90-256-0820-5
* Albert Gemoll (Hrsg.): *Die Homerischen Hymnen.* Teubner, Leipzig 1886 (mit Kommentar)
* *Homerische Götterhymnen,* Übersetzung von Thassilo von Scheffer. Jena, Diederichs 1927
* Gerd von der Gönna und Erika Simon (Hrsg.): *Homerische Hymnen. Übertragung.* Einführung und Erläuterungen von Karl Arno Pfeiff. Ad Fontes Bd. 8. Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2002, ISBN 3-86057-074-9

### Təkrar nəşrlər
* N. J. Richardson (Hrsg.): *The Homeric Hymn to Demeter*. Oxford University Press, Oxford, 1974. (wissenschaftlicher Standardkommentar)
* Th. W. Allen, E. E. Sikes (Hrsg.): *The Homeric Hymns*. Macmillan, London, 1904 (einziger wissenschaftlicher Kommentar, der alle Hymnen berücksichtigt.)
İlıqsu (bulaq)

**İlıqsu** —  Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun ərazisində müalicəvi əhəmiyyətli mineral bulaq.

## Ümumi məlumat

İlıqsu — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun ərazisində, dəniz səviyyəsindən1600 metr hündürlükdə Minkənd və Əhmədli kəndlərinin ərazilərində yerləşir. Bu bulaqlar hidrokarbonat-xlorid-natriy-maqniy-kalsiy xassəli olub ilıq 280J Narzandır. Bu su yerli əhalinin sevimli müalicəvi vasitəsi sayılır.

Qeyd edək ki, Laçın rayonunun , xüsusilə də Minkənd və Əhmədli kəndlərinin ərazilərində onlarla Narzan tipli soyuq mineral su bulaqlarına rast gəlmək olur.

İlıqsu hidronimi bəzi mənbələrdə "İlxısu", "İstisu" variantlarda işlənmişdir. Hətta keçən əsrin sonlarında ətraf rayonlardan bura dincəlmək üçün minlərlə insan gələrdi.

## Həmçinin bax

*Aşağı İstisu bulağı
*Yuxarı İstisu bulağı

## Mənbə

*'''Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007.  I cild, səh.257.

## Xarici keçidlər
Psevdo-Apollodor

**Psevdo-Apollodor** naməlum qədim yunan yazıçısı, ədəbiyyatda **"kitabxana"** ya **"Mifik kitabxana"** () adlanan üç cildlik ənənəvi qədim yunan mifik və qəhrəmanlıq dastanlarının toplusunun müəllifi. "Mifik kitabxana" günümüzün yunan mifologiyasından bəhs edən ən əsas mənbəyi sayılır.
Valeh Müslümov

**Müslümov Valeh Əlizaid oğlu** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Müslümov Valeh Əlizaid oğlu 1968-ci il 2 sentyabrda, Lerik rayonunda doğulmuşdur. 1983-cü ildə 2 saylı Lerik rayon orta məktəbini səkkizinci sinfini bitirmiş və Sumqayıt şəhər 17 saylı peşə məktəbində dülgər ixtisasına yiyələnmişdir. Bir müddət Tikinti Trestinin Səyyar Mexanikləşdirilmiş dəstəsində çalışır. 1986-cı ildə hərbi xidmətə çağırılır, 1988-ci ildə ordudan tərxis olunaraq Sumqayıta qayıdır.

### Ailəsi
Subay idi.

## Döyüşlərdə iştirakı
1991-ci ilin avqustunda DİN-nin Xüsusi Təyinatlı Milis Dəstəsində xidmətə başlayır. Şuşa, Tovuz və Qubadlıda keçirilən döyüş əməliyyatlarında iştirak edir. 1992-ci il aprel ayının 10-da Marquşevan kəndində gedən döyüşdə qəhrəmanlıq göstərir, qeyri-bərabər döyüşdə yaralanır, çoxlu qan itirdiyindən onun həyatını xilas etmək mümkün olmadı.

## Mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 iyun 1992-ci il tarixli 831 saylı Fərmanı ilə Müslümov Valeh Əlizaid oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" fəxri adı verilmişdir.

Lerik rayonunda dəfn edilmişdir. Milli Qəhrəmanın adını daşıyan Lerik şəhər 2 nömrəli orta məktəbdə xatirə muzeyi açılıb.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 221.

## İstinadlar
Vüqar Mürsəlov

**Vüqar Mürsəlov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Mürsəlov Vüqar Mirəzbər oğlu 10 mart 1963-cü ildə Cəlilabad rayonunun Göytəpə qəsəbəsində dünyaya gəlmişdir. 1980-ci ildə 1 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakı texniki peşə məktəbində təhsilini davam etdirmişdir. Sonra Bakı Politexnik Texnikumuna daxil olaraq oranı əla qiymətlərlə başa vurur. Hərbi xidmətini Belorusiyanın Brest şəhərində keçirir və qvardiya baş çavuşu, tankçı adları ilə ordudan tərxis olunur.

Göytəpə Avtomobil Təmiri Zavodunda öz ixtitsası üzrə əmək fəaliyyətinə başlayır. 1991-ci ildə Xüsusi Təyinatlı Polis Dəstəsinə qəbul edilir və torpaqlarımızın müdafiəsinə qalxır. Füzuli, Ağdam, Xanlar, Laçın, Şuşa, Goranboy, Ağdərə istiqamətində gedən döyüşlərdə ölüm — dirim mübarizəsinə qalxır.

Vüqar Mürsəlov 9 iyun 1992-ci ildə Tərtər rayonunun Cəmilli kəndi istiqamətində gedən döyüşdə vuruşmuş və qəhrəmanlıqla həlak olmuşdur.

Bakı şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Subay idi.

## Mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı Fərmanı ilə Mürsəlov Vüqar Mirəzbər oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" fəxri adı verilmişdir.

Göytəpə şəhərində təhsil aldığı məktəbə onun adı verilmiş, şəhərin mərkəzində büstü qoyulmuşdur. Tərtər, Göytəpə və Cəlilabad şəhərlərində adına küçə var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar
Yelmar Edilov

** Yelmar Edilov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Yelmar Edilov 10 aprel 1946-cı ildə Ağdam rayonunun Əlimədədli kəndində anadan olmuşdur. 1954–1964-cü illərdə Əlimədədli kənd orta məktəbində təhsil almış, sonra isə Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil omuşdur. O, 1964-cü ildə Minsk şəhərində hərbi xidmətə başlayır. Yelmar yaxşı samboçu idi. Qarnizon birinciliyi yarışları zamanı aldığı zədədən, o hərbi xidmətdən ikinci qrup əlil kimi tərxis olunur və texnikumda yarımçıq qalmış təhsilini davam etdirir. 1970-ci ildə təhsilini başa vurur. M. F. Axundov adına üzümçülük kolxozunda işə düzəlir.

## Döyüşlərdə iştirakı
1988-ci ildə ata-babalarımızdan yadigar torpaqlarımız olan Qərbi Azərbaycan ərazisindən soydaşlarımızın deportasiya edilməsi zamanı Yelmar Könüllü özünümüdafiə batalyonlarının yaradılmasını təkid edirdi. Bu iş yalnız 1990-cı ildən sonra görülməyə başlanıldı. 1991-ci ilin əvvəllərindən başlayaraq Ağdamın bir çox kəndləri erməni işğalçıları tərəfindən gecə-gündüz atəşə tutulurdu. Yelmar Edilovun rəhbərliyi ilə Kolanı kəndində özünümüdafiə batalyonu yaradıldı. Bu dəstə Ağdamda böyük hünər göstərdi, onlar dəfələrlə ermənilərə lazımi cavabı verdilər. 11 aprel 1994-cü ildə "çərik" kökəltmə məntəqəsi uğrunda gedən döyüşdə Yelmar qəhrəmanlıqla həlak olur.

Ailəli idi. Yeddi övladı var.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 sentyabr 1994-cü il tarixli 203 saylı fərmanı ilə Edilov Yelmar Şahmar oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Bakı şəhərindəki ikinci Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Sərraf Şiruyə, *"İgid ölər adı qalar"*, Gəncə-2002. ("75 yara və ya Dəmir Yelmar" poeması) səh.139–258
* Sərraf Şiruyə, *"Seçilmiş əsərləri"* (II cild), Nurlan-2008. ("75 yara" poeması) səh.7–123
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 63–64.
Yunis Əliyev

**Yunis Əsgər oğlu Əliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Əliyev Yunis Əsgər oğlu 1958-ci il oktyabrın 9-da Goranboy rayonunun Qızılhacılı kəndində anadan olmuşdu. 1973-cü ildə həmin kənddə səkkizinci sinfi bitirmiş, sonra təhsilini Dəliməmmədli şəhərindəki 102 nömrəli texniki-peşə məktəbində davam etdirmişdi. Yunis 1976-cı ildə ordu siralarına çağırılmış və hərbi xidmətini Tacikistanda başa çatdırmışdı.

### Ailəsi
Ailəli idi. İki övladı var.

## Döyüşlərdə iştirakı
1992-ci ildə Goranboy rayonunda yaradılmış ikinci batalyona üzv yazılmışdı. Erməni ordusuna qarşı ilk döyüşü Ağdərə bölgəsində olmuşdu. O, 1992-ci il mayın 4-də Goranboy rayonunun Tap-Qaraqoyunlu kəndini mühafizə edən bölük Talış kəndində yerləşən ermənilərin mövqelərini susdurmaq üçün "Yaltaxıl" adlı əməliyyat planı hazırlamışdı. Həmin əməliyyat uğurla başa çatmışdı. Bir gün sonra ermənilərin qəfil hücumu nəticəsində döyüşçülərimiz əvvəlki mövqelərindən çəkilməli olmuşdular. Elə həmin döyüşdə Yunis erməni gülləsinə tuş gələrək qəhrəmancasına həlak olub. Onun meyiti 43 gündən sonra Talış kəndi azad edildiyi zaman tapılmışdı.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 iyun 1992-ci il tarixli 833 nömrəli Fərmanı ilə Əliyev Yunis Əsgər oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülüb.

Yunis Əliyev 1992-ci il iyunun 16-da Qızılhacılı kəndində dəfn olunub. Qızılhacılı kənd 3 nömrəli uşaq bağçası onun adını daşıyır. Goranboy rayonunda büstü qoyulub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 91.
Şeyban xan

**Şeyban xan** (Çincə: 昔班 pinyin: xībān; d. ? - ö. 1266), Şeybanilər sülaləsinin ilk xanı Çingiz xanin oğullarından Cuçi xanin beşinci oğlu. Ağ Ordanın sərkərdəsi.  Böyük qardaşı Batı xana etdiyi xidmətlərindən dolayı 15.000 xanə rəiyyət verilmiş və Batı xan ilə Ordanın bölgələri arasında yer almışdı. Şeybanın sülalesi "Şeybanîlər" olaraq tanınmış və Şeybani xanlığı və davamı sayılan Buxara xanlığının Şeybani xanədanı, Xivə xanlığı ve Sibir xanlığının hakimləri də bu sülalədən gəlmişdir.

## Soyu

*Çingiz xan
**Cuçi xan
***Şeyban xan

## Həmçinin bax

*Şeybanilər sülaləsi
*Şeybani xanlığı

## Xarici keçidlər
*http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/mongol.html
*http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Rasidaddin_3/frametext2.html
*http://www.xlegio.ru/armies/khrapachevsky/batu_raid.htm
Zanqın özünüqiymətləndirmə təşviş cədvəli

**Zanqın özünüqiymətləndirmə təşviş cədvəli** () Dyuk Universitetində (ABŞ) Vilyam Zanq (*William W. K. Zung*) tərəfindən 1971-ci ildə yaradılmışdır. Bu cədvəl təşviş pozuntularının diaqnostikası və təşvişin kliniki hal kimi qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunan vəsaitdir. Cədvəl 20 bənddən ibarətdir. Müayinə edilən şəxs hər bir bəndin suallarına cavab verərkən "nadir hallarda", "arabir", "tez-tez" və ya "əksər hallarda" cavablardan birini seçir. Cədvəlin 5 bəndi təşviş pozuntusunun affektiv simptomlarını, qalan 15 bəndi isə somatik simptomlarını qiymətləndirir.
Təşviş pozuntunun kliniki diaqnostikası, skrininqi və kliniki dinamikasının müşahidəsi ilə yanaşı Zanqın təşviş cədvəli həmçinin epidemioloji tədqiqatlarda və dərmanların kliniki sınaqlarında istifadə edilir.

## Tətbiq etmə qaydası
Cədvəli doldurulmazdan əvvəl müayinə edilən şəxs cədvəlin istifadə qaydası ilə tanış edilir. Cədvəl müayinə edilən şəxs tərəfindən müstəqil doldurulur. Cədvəl doldurularkən mütəxəssis bu prosesə müdaxilə etmir. Cədvəlin tam doldurulması bir neçə dəqiqə çəkir. ZARS cədvəlinin 20 bəndinin hər birinə cavab verilməlidir. Alınan cavablar qiymətləndirilərək ümumi bal hesablanır.

## ZARS cədvəli üzrə balların hesablanması
Zanqın öz-özünü qiymətləndirmə təşviş cədvəlinin 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 14, 15, 16, 18 və 20-ci bəndlərinə verilən cavablar aşağıdakı kimi qiymətləndirilir: "nadir hallarda" – 1; "arabir" – 2; "tez-tez" – 3; "əksər hallarda" – 4. Cədvəlin 5, 9, 13, 17 və 19-cu bəndlərinə verilən cavablar aşağıdakı kimi qiymətləndirilir: "nadir hallarda" – 4; "arabir" – 3; "tez-tez" – 2; "əksər hallarda" – 1.

## ZARS cədvəlində ümumi balın qiymətləndirilməsi
20–44 – Norma
45–59 – Yüngül və ya orta ağır dərəcəli təşviş pozuntusu
60–75 – Ağır dərəcəli təşviş pozuntusu
75–80 – Son dərəcədə ağır olan təşviş pozuntusu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan dilində təşviş və fobiya testi

## İstinadlar
Yusif Mirzəyev

**Yusif Mirzəyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
1958-ci il 23 may Babək rayonunun Böyükdüz kəndində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə İ.Səfərli adına 1 saylı məktəbi bitirmişdir. 1988-ci illərdə Xalq Hərəkatına qoşulur. 90-cı illərdə xalq hərəkatına və 20 Yanvar faciəsi zamanı etdiyi etirazlara görə Bakı şəhər komendantı tərəfindən həbs edilir. Həbsdə işgəncələr gördüyü üçün böyrəkləri zədələnir. 1 uşaq atası Yusif könüllü olaraq cəbhəyə yollanır.

## Döyüşlərdə iştirakı
Goranboy və Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edir. Qısa zamanda taborun ən adlı sanlı döyüşçüsünə çevrilir. Yusif 14 nəfərlik dəstə ilə əksər döyüşlərdə iştirak edir. Təhlükəli olduğu üçün tabora Ağdərə istiqamətində çıxmaq əmri verilsə də, 14 nəfərlik döyüşçü ilə Yusif elə bir vəziyyət yaradır ki, düşmən tərəf Ağdərədə böyük bir batalyon olduğunu düşünür.

Ancaq böyrəklərindəki xəstəlik şiddətləndikdən sonra onu bir müddət müalicə olmağa razı sala bilirlər. O, Şəmistan Əlizamanlı ilə bir otaqda müalicə alır. Onun səhhətini yaxından izləyən həkimi dostu Şahin Musaoğlu  Yusifə yazmış olduğu "İgid əsgər möhkəm dayan"adlı bir mahnıdan söhbət salir Sözlərlə tanış olub mahnını dinlədikdən sonra mahnını çox bəyənən Yusif onu ifa etməyi Şəmistan Əlizamanlıdan istəyir və o sözü alir.Daha sonra Yusif müalicəsini yarımçıq qoyaraq xəstəxananı tərk edir.Həkim dostu Şahin Musaoğlu buna qəti etiraz etsə də

"Bilirəm canım əldən gedir, ancaq vətən də əldən gedir."deyərək yenidən cəbhəyə yollanır.Bu gediş onun sön gedişi olur.

Bakıda Yusifə müxtəlif vəzifələr təklif edilsə də, o, razı olmur. 1993-cü il 19 fevralda Ağdərədə mühasirəyə düşmüş əsgərləri xilas etməyə çalışarkən özü şəhid olur. Ölümündən sonra, o, Naxçıvan şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.Həmin ilin martında Yusif Mirzəyevə "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilir.Elə həmin ilin martında Şahin Musaoğlu və Şəmistan Əlizamanlı söz verdikləri "İgid əsgər, möhkəm dayan" mahnısını Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Yusif Mirzəyevə həsr edirlər.

Naxçıvan şəhərində büstü qoyulmuşdur. Bakının Nəsimi rayonundakı 44 saylı məktəbə qəhrəmanımızın adı verilmiş, qarşısında büstü qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Fəxrəddin Quliyev, "Milli qəhrəmanlar", "Məktəb" qəzeti, №39(304), 20 oktyabr 2014-cü il. səh.1
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 213.

## Yusif Mirzəyevlə bağlı əlavə məqalələr

* https://azvision.az/news/360034/--veteni-ucun-olmeyi-secdi!--igid-esgerin-qizi-danisdi---.html
* https://azvision.az/news/235777/news.html