open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)

**Sarıcalı** — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Ağdam rayonunun Çəmənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kəndə bəzən *Çəmənli Sarcalısı*, yaxud *Əmiraslanbəyli Sarcalısı* da deyilir.

Ağdam rayonu ərzisində Sarıcalı inzibati ərazi dairəsində də eyni adlı Sarıcalı kəndi var ki, ona el arasında "Ağdamkənd Sarıcalısı" deyiblər.

Ağdamın Çəmənli kənd inzibati ərazi dairəsində yerləşən Sarcalı kəndi "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Çəmənli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Toponimikası
Sarcalı kəndinin adı Cavanşirlərdən Sarı Alının adından götürülmüşdür, çox sarı olduğu üçun ona Sarıca Alı deyiblər və toponim də buradan yaranmışdır. Bu əhalinin  də həmin tayfadan olduğu deyilir.  (Mənbə: Qarabağnamələr. Mirzə Yusif Qarabagi. 2-ci kitab. Bakı. 1991-ci il. səh 14) 

## Tarixi
Orta əsrlərdə Qarabağda yaşamış Cavanşir tayfasının oymaqlarından birinin adı. Bu oymaq Xaçın nahiyəsində Tərnəgüt ətrafında qışlayır, başqa adı “Torpaqbulaq“ olan Küştaş adlı yerdə yaylayır, indiki Ağcabədi rayonunda Bayat kəndi yaxınlığında Doğalan və Zəliyan çayları arasında əkinçiliklə məşğul olurdu.

1823-cü ilə aid mənbəyə aid Sarcalı eli 5 kiçik maldar elatdan ibarət idi. 

XIX əsrin ortalarında oturaq həyata keçdikdən sonra Sarcalı adlı kəndlər yaranmış və bir birindən fərqləndirilməsi üçün İncilli Sarıcalısi, Yetim Sarcalısı, Dərgahlı Sarjalısı, Çəmənli Sarcalisi (yaxud Əmiraslanbəyli Sarcalısı) və Sarcalı-Yedditəpə adlanmışdır.  

Kənddə Sarcalı elinin məşədi Nəcəfli Qarılar, Dovşanlı, Hacı söyütlü və Hacı Nazimli nəsilləri məskunlaşmış sonra sonuncu iki nəsil Ağdam şəhərinə köçmüşdü.

07.12.1999-cu il tarxili 771-IQ nömrəli "Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunun ilkin redaksiyasının "Ağdam rayonu" bölməsinnə əsasən Çəmənli kənd inzibati ərazi dairəsindəki Sarıcalı kəndi Çəmənli bələdiyyəsinə aid edilib və 28.06.2004-cü il tarixinə qədər bu Bələdiyyənin tərkibində olub.

29.06.2004-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının ərazisində bələdiyyələrin təşkil edilməsi haqqında" Qanunu ilə Çəmənli bələdiyyəsinin əhatə etdiyi Sarıcalı və Şükürağalı kəndlərində Ağdam rayonunun Sarıcalı bələdiyyəsi təşkil edilib və onun ilk nizanaməsi qəbul edilib və 17.10.2024-cü il tarixinə qədər bu bələdiyyənin tərkibində qalıb.

18.10.2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli "Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında" Qanunun 7.2-ci bəndinə əsasən, "*Çəmənli və Sarıcalı bələdiyyələrinin əhatə etdiyi Çəmənli, Sarıcalı və Şükürağalı kəndlərində [[Çəmənli bələdiyyəsi]]*" yaradılmışdır. Bununla da Sarıcalı bələdiyyəsinin fəaliyyətinə xitam verilmişdir.

## Tanınmış şəxsləri
* Anar Yusifov — İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həmçinin bax

* Ağdam rayonunun Sarıcalı bələdiyyəsi
* Ağdam rayonunun Çəmənli bələdiyyəsi
* Ağdam rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube-da bax :Bir kəndin nağılı. Sarıcalı (film)
Xıdırlı (Ağdam)

**Xıdırlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Xıdırlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd Ağdam şəhərinin mərkəzindən 3 kilometr məsafədə yerləşir.

## Tarixi
1993-cü ilin iyun ayında Ağdam üzərinə hücuma keçən Ermənistan ordusunun bölmələri Xıdırlı kəndini işğal etsə də, iyulun 5-də Azərbaycan ordusu əks-hücuma keçərək kəndi işğaldan azad edib. Ermənilər kəndi işğal edərkən ruhi xəstəxanada müalicə alan 18 nəfəri qətlə yetirərək cəsədlərini də yandırmışdılar. Sonradan kənd 1993-cü il iyulun 22-də Ermənistan Ordusu tərəfindən yenidən işğal olunmuşdur. 20 noyabr 2020-ci ildə Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatının şərtlərinə əsasən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri kəndə daxil olmuş, kənd işğaldan azad olunmuş və kənddə Azərbaycan bayrağı ucaldılmışdır.

2022-ci il oktyabrın 4-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən kəndin təməli qoyulub.

2024-cü il sentyabrın 19-da İlham Əliyev kənddə görülən bərpa işləri ilə tanış olub.

## Əhalisi
Arxiv sənədlərində Xıdırlı kəndində Ağdamın qədim məscidlərindən biri yerləşirdi. Sünnü məzhəbinə aid idi.

Kənddə 5093 nəfərin məskunlaşdırılması planlaşdırılıb.

### Tanınmışları

* Səlimə Rüstəmova — maarif xadimi, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı.
* Raqub Məmmədov — Ağdam Rayon icra hakimiyyətinin başçısı

## İstinadlar
Sabir Mirzəyev (xanəndə)

**Sabir Nüsrət oğlu Mirzəyev** () — Azərbaycanın Əməkdar artisti (2007), Azərbaycan xanəndəsi, Çahargah muğamının ifaçısı.

## Həyatı
Sabir Mirzəyev 1943-cü ildə Cəlilabad rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan incəsənətinin tanınmış xadimləri sırasında S. Mirzəyevin layiqli yeri vardır. O, əmək fəaliyyətinə 1960-cı ildə başlamışdır və 40 il ərzində Dövlət Filarmoniyasında, "Azərkonsert" birliyində, Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şərkətində öz sənəti ilə xalqa xidmət etmişdir.

Tanınmış sənətkarların ifaçılıq ənənələrini ləyaqətlə qoruyub yaşadan S. Mirzəyev eyni zamanda, özünəməxsus ifa üslubu ilə milli musiqi sənətimizi daha da inkişaf etdirmişdir.

Onun ifa etdiyi "Qarabağın maralı", "Şuşanın dağları", "Nazlana-nazlana", "Gülə-gülə", "Aşıqəm" xalq mahnıları, "Cahargah" və "Rast" muğamları qızıl fondunda saxlanılır.

O, Prezident təqaüdçüsü idi.

2007-ci ildə Əməkdar artist adını almışdır.

23 iyul 2011-ci ildə Təbrizdəki xəstəxanada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sabir Mirzəyev — Cahargah muğamı https://www.youtube.com/watch?v=Rj6itf_-m4Y
* Sabir Mirzəyev — Mirzə Hüseyn segahı (Sahib Paşazadə — Tar, Toğrul Əsədullayev — Kamança)https://www.youtube.com/watch?v=KFCDNk4rd7I
* http://qafqazinfo.az/AZƏRBAYCAN_MƏDƏNIYYƏTINƏ_AĞIR_ITGI_ÜZ_VERIB-2038-xeber.html
Yaqub Məmmədov (xanəndə)

**Yaqub Məmməd oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1990).

## Həyatı
Məmmədov Yaqub Məhəmməd oğlu 5 may 1930-cu ildə Ağcabədi rayonunda anadan olmuşdur. Qarabağ xanəndəlik məktəbinin XX əsrin II yarısında yetişmiş orta nəslinin görkəmli nümayəndəsi olmuşdur. Qarabağ torpağında boya-başa çatmış Yaqub Məmmədov peşəkar musiqi təhsilini Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində almışdır.

Görkəmli xanəndə Seyid Şuşinskidən ve xanəndə Mütəllim Mütəllimovdan muğam dəsgahları, xanəndəlik sənətinin sirlərini öyrənmiş, həmçinin musiqi və poeziya sahəsində dərin biliklər qazanmışdır. Yüksək ifaçılıq mədəniyyətinə malik xanəndə gözəl səsi, təkraredilməz oxuma tərzi ilə diqqəti cəlb etmişdir.

O, bütün muğam dəstgahlarının gözəl bilicisi olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan poeziyasını dərindən bilirdi. Yaqub Məmmədov uzun illər Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında solist olmuş, konsertlərdə çıxış etmişdir. Onun ifasında qrammafon vallarına yazılmış muğam dəstgahları bütün Yaxın və Orta Şərqdə yayılmışdır.

Ustad xanəndə kimi püxtələşmiş Yaqub Məmmədov sənətdə öz ənənələrini yaratmışdır. Öz dövrünün bir çox xanəndələri, eyni zamanda, yeni gələn nəsil onun yaradıcılığından bəhrələnmişlər.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1 dekabr 1982
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 29 oktyabr 1990
* "Şöhrət" ordeni — 3 dekabr 2001
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* http://www.mugamradio.az/news/10/39
Materiallar müqaviməti

**Materiallar müqaviməti** — maşın və cihazların hissələrinin möhkəmliyi, bərkliyi və etibarlığı haqqında elmdir. Materiallar müqaviməti mühəndislik hazırlğının ümumi fənnlər qrupuna aid olub ali təhsildə tədris edilir.

Bu fənn ilk dəfə olaraq nəzəri elmlər (fizika, ali riyaziyyat və nəzəri mexanika) və tətbiqi məsələlərin həlli üçün məlum üsulların maşın hissələrinin layihələndirilməsi arasında əlaqə yaratmışdır. Bütün sahələr üzrə təhsil verən mühəndislik ixtisaslarında materiallar müqaviməti fənni öyrədilir. Çünki, bu fənnin tətbiqi olmadan yeni texnikanın analizi və qiymətləndirilməsi mümkün deyil. Materiallar müqaviməti maşın hissələrinin xarici qüvvənin və istiliyin təsirindən deformasiya olunması və gərginliyi  kimi məsələləri araşdırır. Fizikanın nəzəri sahələrindən fərqli olaraq burada praktikada asan tətbiq  oluna biləcək düsturlardan istifadə edilir. Nəticədə hesablamlar tam dəqiq alınmasa da, böyük ehtimalla maşınların layihələndirilməsini aparmaq olur. Hesabat zamanı təhlükəsizlik baxımından maşın hissələrinin möhkəmliyi böyük ehtiyat əmsalı ilə hesablanır.

Tətbiq olunan qüvvədən asılı olaraq maşın hissələrində

*statik və dinamik möhkəmlik, 
*istiqamətinə görə, dartma və sıxılmada möhkəmlik,
*həmçinin əyilmə, burulma və kəsilmədə möhkəmlik

fərqləndirilirlər.

Dartmada yaranan gərginlik: R_m ilə işarə edilir. Əlavə olaraq metallar üçün axıcılıq həddi də əsas götürülür R_e. Bu metalların plastiki deformasiyasını xarakterizə edir.Tsiklik yükün təsiri altında işləyən hissələrin möhkəmliyini təyin etmək üçün hissələr sınaq zamanı periodik yüklənir və bu zaman materialdan asılı olaraq möhkəmlik həddi tapılır. Bu möhkəmliyə daimi yırğalanma möhkəmliyi deyilir və praktikada maşınların  etibarlığının hesablanmasında əsas götürülür.

Hazırda hissələrin möhkəmlik hesabatları sınaqlara əsaslanan riyazi üsulların köməyi ilə kompyüterdə aparılır. Kömyüterin köməyi ilə kompleks maşınların analizi mümkündür.Burada iki əsas riyazi üsul:
*sonlu elementlər üsulu,
*sonlu sərhədlər üsulu
geniş tətbiq olunurlar.

## İstinadlar
Maşın hissələri

**Maşın hissələri** — maşınqayırmada işlədilən anlayış olub, yığma əməliyyatı aparmadan eyni bir materilaldan hazırlanan ən sadə maşın hissəsi nəzərdə tutulur.Başqa sözlə maşının özü sökülə bilməyən hissəsinə deyilir.

O, maşınların mühəndislik prinsiplərinə əsaslanan layihələndirilməsi zamanı elementar tapşırıqların yerinə yetirilməsi üçün texniki vasitədir. Ona görə də, müxtəlif maşınlarda tətbiq olunan hissələr eyni funksiyaya malikdirlər (məsələn vallar, vintlər, oymaqlar və s.).
 
Buna görə də, maşın hissələri fənni mühəndislik təhsilinin əsas hissəsini təşkil edir.Burada maşın hissələrinin ayrı-ayrılıqda və onların başqaları ilə birlikdə işləmə prinsipləri və hesablanması öyrədilir. Bir elm sahəsi kimi maşın hissələri nisbətən yaxşı araşdırılmış və bu sahədə kifayət qədər standart və normativlər hazırlanmışdır. 

Onlar kütləvi şəkildə istehsal olunduğundan nisbətən aşağı maya dyərinə malikdirlər. Onların yaxşı işləməsi hesabatla bərabər mexaniki emal texnologiyasından da möhkəm asılıdır.

## Birləşmələr

* Yiv birləşməsi
** Bolt birləşməsi
** Vint birləşməsi
** Sancaq birləşməsi
* Qaynaq birləşməsi
* Pərçim birləşməsi
* Yapışqan birləşməsi
* Val-oymaq tipli zəmanətli-gərilməli quraşdırma
* İşgil birləşməsi
* Şlis birləşməsi
* Profilli birləşmələr

## Mexaniki Ötürmələr

*Fırlanma hərəkəti icra edənlər*
* Qayış ötürməsi
* Zəncir ötürməsi
* Friksion ötürməsi
* Variatorlar
* Dişli çarx ötürməsi
* Sonsuzvint ötürməsi
* Vallar
* Oxlar
* Yastıqlar
* Muftalar
* Əyləclər

*Düzxətli hərəkəti icra edənlər*
* Xətti birləşmələr

## Başqaları
* Kipləşdiricilər
* Boru birləşmələri
* Gövdə konstruksiyaları
* Yaylar.

## Mənbə
Kərimov Z.H. Maşın hissələri və yükqaldırıcı-nəqledici maşınlar. Ali texniki məktəblər üçün dərslik. II nəşri - Bakı, "Maarif", 2002, 596 səh.

## Həmçinin bax
*Maşınqayırma
Xroninqen (dəqiqləşdirmə)

*Xroninqen (əyalət) - Hollandiyanın 12 əyalətindən biri;
*Xroninqen (şəhər) -  Hollandiyanın Xroninqen əyalətinin paytaxtı.
Möhlət Müslümov

**Möhlət Xanəli oğlu Müslümov** () — tar ifaçısı, 2000 ci ildə Əməkdar artist, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2005). Milli konservatoriyanın professorudur. Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Ə.Bakıxanov adına Xalq Çalğı Alətləri ansamblının bədii rəhbəridir.

M.Müslümov Azərbaycan musiqisini uzun illər boyu böyük məharət və ustalıqla dünyada təmsil edir.

Onun müxtəlif beynəlxalq festivallarda, müsabiqələrdə çıxışları böyük müvəffəqiyyətlə qarşılanır. M.Müslümov Türkiyə, Rusiya, Fransa, ABŞ, Kanada, İngiltərə, İtaliya, Şotlandiya, Belçika, Macarıstan, Tailand, İsrail, Hindistan, Tunis, Mərakeş, Polşa, Ruminiya, Qətər, İordaniya, Nikaraqua, Kosta-Rika, keçmiş SSRİ-nin bütün respublikalarında, şəhərlərində Azərbaycan musiqisinin parlaq ifaçısı kimi alqışlanmışdır.

Xarici ölkələrdə 20-dən artıq kompakt diski buraxılmışdır. Milli radio və xarici ölkə radiolarının fondlarında lent yazıları bu günədək saxlanılır.

M.Müslümov 2000-ci ildə Əməkdar Artist, 2005-ci ildə Xalq Artisti fəxri adlarına layiq görülmüş, 2006-ci ildən Prezident mükafatçısı,2009-cu ildən Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fərdi Təqaüdçüsüdür.

## Həyatı
M.Müslümov Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Xalq Çalğı Alətləri şöbəsini tar ixtisası üzrə bitirmişdir.

1975-ci ildən S.Rüstəmov adına Xalq Çalğı Alətləri orkestrində solist, 1988-ci ildən M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında C.Qaryağdıoğlu adına muğam üçlüyünün solisti, 1988-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında müəllim, baş müəllim vəzifələrində işləmişdir. Hal-hazırda Azərbaycan Milli Konservatoriyasının muğam kafedrasının Professorudur .

Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Ə.Bakıxanov adına Xalq Çalğı Alətləri ansamblının bədii rəhbəridir.

M.Müslümov Azərbaycan musiqisini uzun illər boyu böyük məharət və ustalıqla dünyada təmsil edir.

Onun müxtəlif beynəlxalq festivallarda, müsabiqələrdə çıxışları böyük müvəffəqiyyətlə qarşılanır. M.Müslümov Türkiyə, Rusiya, Fransa, ABŞ, Kanada, İngiltərə, İtaliya, Şotlandiya, Belçika, Macarıstan, Tayland, İsrail, Hindistan, Tunis, Mərakeş, Polşa, Rumıniya,Iordaniya,Qətər,Nikaraqua,Kostarika keçmiş SSRİ-nin bütün respublikalarında, şəhərlərində Azərbaycan musiqisinin parlaq ifaçısı kimi alqışlanmışdır.

Xarici ölkələrdə 20-dən artıq kompakt diski buraxılmışdır. Milli radio və xarici ölkə radiolarının fondlarında lent yazıları bu günədək saxlanılır.

M.Müslümov 2000-ci ildə Əməkdar Artist, 2005-ci ildə Xalq Artisti fəxri adlarına layiq görülmüş, 2006-ci ildən Prezident mükafatçısı,2009-cu ildən Azərbaycan Respublikasının Prezdentinin fərdi təqaüdcüsüdür.

## Filmoqrafiya
#Qəzəlxan (film, 1991)
#Bu səs Qədirin səsidir (film, 2007)
#Buta (film, 2011)

## Xarici keçidlər
* Möhlət Müslümov — Humayun muğamı (TAR) https://www.youtube.com/watch?v=0RjHLRhhb_g
* Möhlət Müslümov — Bayatı Şiraz muğamı (TAR) https://www.youtube.com/watch?v=A1keXOePQJM
* İlkin Əhmədov — Şur muğamı (Möhlət Müslümov — Tar, Fəxrəddin Dadaşov — Kamança) https://www.youtube.com/watch?v=BbPfT5dCvPc
Əşrəf Hüseynov

**Əşrəf İsgəndər oğlu Hüseynov** () — riyaziyyatçı, akademik, Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi, Əməkdar müəllim.

## Həyatı
20 sentyabr 1907-ci ildə Cəbrayıl qəzasının Əmirvarlı kəndində anadan olmuşdur.

Əşrəf Hüseynov 1939–1965-ci illərdən Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) "Funksiyalar nəzəriyyəsi və cəbr", sonra isə "Funksiyalar nəzəriyyəsi funksional analiz" kafedrasının professoru, müdiri vəzifələrində çalışmış və riyazi analiz, diferensial tənliklər, inteqral tənliklər, riyazi fizika tənlikləri, həqiqi dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsi və qeyri-xətti funksional analizin müxtəlif məsələlərinə dair xüsusi kurslar-mühazirələr oxumuşdur.

Azərbaycan riyaziyyatçıları Əşrəf Hüseynovun Azərbaycan Dövlət Universitetində qeyri-xətti funksional analiz mövzusunda oxuduğu müxtəlif kursların təsiri altında qeyri-xətti analizlə məşğul olmuşdur. Onun rəhbərlik etdiyi seminarlar həmin sahənin Azərbaycanda inkişaf etməsində böyük rol oynamışdır. Bu seminarlarda qeyri-xətti tənliklərin həllinin budaqlanması nəzəriyyəsi, onların həlli üsulları, kvazi-xətti, parabolik və hiperbolik tənliklər üçün qarışıq məsələlər, sinqulyar operatorların struktur xassələri, qeyri-xətti sinqulyar inteqral tənliklər və analitik funksiyalar üçün qeyri-xətti sərhəd məsələləri nəzəriyyəsi, sinqulyar-inteqral tənliklərin ədədi həlli kimi elmi istiqamətləri yaranmış və inkişaf etdirilmişdir.

Akademik Ə. Hyseynovun elmi rəhbərliyi altında 30-dan çox namizədlik dissertasiyası müdafiə olunmuşdur. Azərbaycanın riyaziyyatçıları Q. T. Əhmədov, Y. C. Məmmədov, X. Ş. Muxtarov və A. Ə. Babayevin doktorluq işlərinin məsləhətçisi olmuşdur.

Akademik Ə. Hüseynov elmi konfrans və qurultaylarda fəal iştirak edirdi. O, funksional analiz üsullarının qeyri-xətti məsələlərə tətbiqi, yeraltı neftin hidroqaz dinamik məsələlərinin riyazi həlli metodlarına həsr olunmuş ümumittifaq konfransına sədrlik etmişdir. 1960–1965-ci illərdə keçmiş SSRİ-nin Ali və Orta Təhsil Nazirliyi yanında riyaziyyat sahəsi üzrə Metodik Şuranın üzvü olmuşdur.

Akademik Ə. Hüseynov indiki MDB ölkələrinin ali təhsil ocaqlarında, Albaniyanın Tirana Universitetində ümumi və xüsusi kurslar oxumuşdur.

Azərbaycan dilində "İnteqral tənliklər" və "Çoxluqlar nəzəriyyəsi" dərsliklərinin müəllifidir.

Ə. Hüseynov elmi-pedaqoji fəaliyyətinə görə bir çox mükafatlarla təltif olunmuş və 1960-cı ildə "Azərbaycanın Əməkdar Elm Xadimi" adına layiq görülmüşdür.

## Ailəsi
Əşrəf Hüseynovun qızı Sara Hüseynova riyaziyyat elmləri namizədi, Bakı Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat bölməsində uzun illər dərs demişdir. Digər qızı Dilarə Hüseynova fizika-riyaziyyat elmləri doktorudur. Oğlu Zakir (1953) hazırda Almaniyada yaşayır.

Nəvəsi Elçin Sultanov biologiya elmləri namizədi və Azərbaycan Ornitoloji Cəmiyyətinin sədridir. Nəticəsi Aysel Sultan Almaniyada fəlsəfə elmləri doktoru və dosentdir. Digər nəticəsi — Vəfa Pənahova — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür.

## Xatirəsi
Azərbaycan Respublikası Prezidenti 15 noyabr 2017-ci ildə Akademik Əşrəf Hüseynovun 110 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Sərəncam imzalamışdır.

## İstinadlar
Yusif Məmmədov (riyaziyyatçı)

**Yusif Məmmədov** (*Yusif Əbülfət oğlu Məmmədov*; ) — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirinin müşaviri (2016), Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru (2006–2016), əməkdar elm xadimi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (2017), fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

## Həyatı və fəaliyyəti
Yusif Məmmədov 24 yanvar 1950-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Sisyan rayonu Dəstəgird qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə orta məktəbi qızıl medalla bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Mexanika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1971-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur.

Eyni ildə təyinatla Riyazi-fizika tənlikləri kafedrasında işə başlamış və elmi-pedaqoji fəaliyyətinə start vermişdir. O, kafedrada assistentdən professor vəzifəsinədək yüksəlmişdir..

### Elmi fəaliyyəti
Yusif Məmmədov 1974-cü ildə "Korrekt birölçülü məsələlər və onların həllinin analitik göstərilişi" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 1990-cı ildə isə "Ümumi şəkilli adi diferensial tənliklər sistemi üçün spektral məsələlərin tədqiqi və uyğun qarışıq məsələlər üçün çıxıqlar üsulunun əsaslandırılması" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Onun elmi tədqiqatları diferensial tənliklər və riyazi fizikanın əsas problemlərinə yönəlmişdir. Alim ilk dəfə olaraq cırlaşan adi diferensial operatorlar üçün sonsuz tərtibli məxsusi ədədlərin varlığını göstərmişdir. Azərbaycanın və xarici ölkələrin nüfuzlu nəşrlərində 150-yə yaxın elmi əsəri dərc olunmuşdur.

### Kadr hazırlığı
Yusif Məmmədov 20-dək fəlsəfə doktoru və 3 elmlər doktorunun hazırlanmasında rəhbərlik etmişdir. O, həmçinin bir çox elmi dissertasiyaların rəsmi opponenti olmuşdur.

## İdarəçilik Fəaliyyəti
2000–2006-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi Riyaziyyat və Kibernetika fakültəsinin dekanı və elmi işlər üzrə prorektoru vəzifələrində fəaliyyət göstərmişdir. Bu illərdə universitetdə elmi-tədqiqat işlərinin təşkili və inkişafında mühüm rol oynamışdır.

2006–2016-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru olaraq təhsil müəssisəsinin idarə edilməsində və modernləşdirilməsində əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Onun rəhbərliyi dövründə universitetdə tədris prosesinin təkmilləşdirilməsi və elmi-tədqiqat fəaliyyətinin genişləndirilməsi üzrə bir sıra mühüm tədbirlər həyata keçirilmişdir.

2016–2017-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirinin müşaviri vəzifəsində fəaliyyət göstərərək təhsil sistemində islahatların həyata keçirilməsi prosesində yaxından iştirak etmişdir.

Hazırda Yusif Məmmədov Bakı Dövlət Universitetinin Riyazi-fizika tənlikləri kafedrasının müdiri kimi fəaliyyətini davam etdirir və bu sahədə elmi-pedaqoji işlərin təşkilinə rəhbərlik edir.

## Mükafatları
* 2000-ci ildə "Əməkdar elm xadimi" fəxri adına layiq görülüb.

* 2010-cu ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub.

* 2019-cu ildə 2-ci dərəcəli "Əmək" ordeni ilə təltif olunub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* "Böyük alim, görkəmli elm və təhsil təşkilatçısı". Fərrux Rüstəmov. Pedaqoji oçerklər: Sələflərim və müasirlərim. Bakı: Elm və təhsil, 2010. — səh. 124.
Gülbahar Şükürlü

**Gülbahar Şükürlü** (Gülbahar Müzəffər qızı Şükürlü; ) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2009), Azərbaycan musiqiçisi, qarmon ustası.

## Həyatı
Şükürlü Gülbahar Müzəffər qızı 20 mart 1962-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Bakı şəhərindəki 26 saylı orta məktəbdə ilk orta təhsilini almışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 4 nömrəli İncəsənət Gimnaziyasına daxil olmuş, təhsilini orada davam etdirmişdir. 2020-ci ilin sentyabr ayında başında aşkar olunan onkoloji şişə görə əməliyyat olunub. 2023-cü ilin yanvarında sənətçi xəstəliyin yenidən baş qaldırdığını bildirib. 5 yanvar 2024-cü ildə vəfat edib. Buzovnadakı Əliayağı qəbiristanlığında dəfn olunub.

Ailəli idi, 2 övladı var.

## Yaradıcılığı
16 yaşından qarmon sənəti ilə məşğul olan Gülbahar xanım el şənliklərində, məclislərdə çıxış edərək qısa müddət ərzində sevilən sənətçi xanımlardan biri olaraq özünəməxsus şirin ifası ilə çoxlarının qəlbinə yol tapmışdır.

Uzun müddət Azərbaycan Respublikasının Xalq artistləri Mələkxanım Əyyubova və Səkinə İsmayılova, sevilən müğənni Zöhrə Abdullayeva və başqaları ilə birgə çalışmışdır.

1993-cü ildə Azərbaycanın tanınmış müğənnilərindən biri olan Zöhrə Abdullayevanın təkidi ilə Gülbahar Şükürlü efirə çıxaraq Dövlət Televiziyasında 30 dəqiqəlik solo konsertlə çıxış edərək böyük tamaşaçı kütləsinin rəğbət və sevgisini qazanmışdır. Bununla da Gülbahar xanım daha da tanınaraq Dövlət Televiziyasında digər verilişlərə dəvət alaraq solo çıxışlar edir.

1998-ci ildə Gülbahar xanımın bəstələdiyi "Aytac" rəqsi ona xeyli uğur gətirmiş, ilk albomu da "Aytac" olmuş və Gülbahar xanımın ən uğurlu layihələrindən biri olmuşdur. 2000-ci ildə bu rəqs "İlin rəqsi" nominasiyası ilə mükafatlandırılmışdır. "Aytac" rəqsindən başqa Gülbahar xanım "Rusifi", "Ləman", "Rəvanə" rəqslərinin müəllifidir, lakin bütün bu rəqslər və ifalar içində Gülbahar xanıma ən çox uğur gətirən rəqs "Aytac" rəqsi olmuşdur. Bu rəqsə məşhur akkordeon ifaçısı Elşan Dadaşovla birgə klip də çəkilmişdir.

Yaradıcılıq dövrü ərzində Gülbahar xanımın 4 albomu işıq üzü görmüşdür. "Aytac", "Rusif", "Ləman" və "İnanmaram" albomları. İlk klip isə "Ləman" rəqsinə çəkilmişdir.

7 mart 2009-cu il Azərbaycan Respublikasında mədəniyyət sahəsində xidmətlərinə görə **"**Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti**"** fəxri adına layiq görülüb

## Mənbə
* Gülbahar Şükürlü 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "O qədər şükür elədim ki, ərimin soyadı Şükürov oldu" – MÜSAHİBƏ
Həsənağa Sadıqov

**Həsənağa Bilal oğlu Sadıqov** () — Azərbaycan musiqiçisi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2009), Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi (1988).

## Həyatı
Həsənağa Sadıqov 1950-ci il dekabrın 7-də Salyan şəhərində müğənni ailəsində dünyaya göz açıb. Atası və babası milli aşıq sənətinin bilicilərindən olub. Həsənağa Sadıqovun babası Aşıq Qurbanxan Muğan bölgəsinin ən məşhur aşıqlarındandır. O xalqımızın görkəmli el sənətkarı Mirzə Bilaldan dərs alıb. H. Sadıqov 6–7 yaşlarından atasının və babasının yanında toylara gedər, müxtəlif musiqi alətlərində ifa etməyi, istedadlı musiqiçilərdən öyrənməyə çalışardı. O, 1968-ci ildə Salyan şəhər 2 saylı orta məktəbi bitirib. 1963-cü ildə Bakıda Həsənağa Sadıqovun ilk maqnitofon kaseti çıxıb, zərb alətlərində bacarıqla çaldığı mahnılar və ritmlərlə məşhurlaşıb. Həsənağa Sadıqov bacarıqlı və istedadlı musiqiçi kimi nəzəri ixtisasının artırılmasına da xüsusi fikir verib. Belə ki, o, 1986-cı ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin "Mədəni-marif işi" ixtisası üzrə bitirib. 1985-ci il H. Sadıqovun həyatında daha əlamətdar tarix olub. Həmin ildə Ümumdünya musiqi festivalında iştirak edən Həsənağa müəllim bacarıqlı musiqi istedadı ilə münsiflər heyətinin və tamaşaçıların dərin rəğbətini qazanıb, festivalın Qızıl medalı ilə təltif olunub. Həsənağa Sadıqov Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Norveçdə, Vyetnamda, Almaniyada, eləcə də Afrika qitəsinin bir çox ölkələrində geniş konsert proqramı ilə çıxış edib. Hazırda onun diskləri Amerika və Afrika ölkələrində, Norveçdə, Vyetnamda, Almaniyada satılır və o, həmin ölkələrdə yaradıcılıq əlaqələri ilə bağlı 3 illik müqavilə bağlayıb. 1988-ci ildə Həsənağa Sadıqova Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı verilib. Onun köməklik və təşəbbüsü ilə "Mahirlər" ailə ansamblı yaradılıb və bu gündə fəaliyyət göstərir.

Həsənağa Sadıqov 1 avqust 2018-ci ildə uzun sürən xərçəng xəstəliyindən sonra vəfat etmişdir. Salyan rayonu Noxudlu kənd qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.

## Filmoqrafiya
* Bəyin oğurlanması

## İstinadlar

## Mənbə
* RİH rəsmi veb səhifəsi
* http://www.aznews.az/news/cemiyyet/180811.html
Fəridə Məlikova

**Məlikova Fəridə İsmayıl qızı** () — kamança ustası.

## Həyatı
Fəridə Məlikova 7 dekabr 1967-ci ildə Sumqayıt şəhərində fəhlə ailəsində dünyaya gəlib. 1975-ci ildə orta məktəbin I sinfinə, eləcə 2 saylı incəsənət məktəbinə daxil olub. 1983-cü ildə S. Hacıbəyov adına musiqi texnikumuna daxil olub və 1987-ci ildə buranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Respublika musiqi ifaçıları müsabiqəsinin I dərəcəli, 1986-cı ildə Ü. Hacıbəyov adına birinci Respublikalararası müsabiqənin II dərəcli qalibi olub. 1987–1992-ci illərdə Ü. Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyasında Ü. Hacıbəyov təqaüdçüsü kimi təhsil alaraq fərqlənmə diplomu ilə bu təhsil ocağını bitirib. 1988-ci ildə ilk dəfə qadın üçlüyündə respublikanın xalq artisti Gülyaz Məmmədovanı müşayət edib və qadın üçlüyünün ilk təəssübkeşlərindən olub.

## Mükafatları
15 sentyabr 2011-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə **Əməkdar Artist** fəxri adına layiq görülüb

## İstinadlar
Memar

**Memar** ― binaların və başqa tiklilərin texniki, iqtisadi, funksional və görünüşü baxımından planlaşdırılması və tikilməsi işlərini yerinə yetirən şəxs.

Memarlıq sənətinə ənənəvi olaraq böyük önəm verilmişdir. Onlar keçmişdə tikililərin layihələndirilməsindən tutmuş işlərin yerinə yetirilməsinə kimi rəhbərliyi bir nəfərdə cəmləyən dövlətə yaxın şəxsiyyətlər idilər. Müxtəlif dövrlərdən asılı olaraq onların iş istiqamətləri də müxtəlif olmuşdur. Məsələn, Roma imperiyası dövründə onların çoxu hərbi tikililər üçün çalışmışlar (məs.Vitruvi). Zaman keçdikcə memarlar daha çox gözəl binaların salınması ilə məşğul olmuşlar (məs. Əcəmi Naxçıvani). Renessans dövründə memarların məşğul olduqları sahələrə heykəltaraşlıq da daxil olmuşdur.
Memar olmaq üçün universitetlərin 4 illik təhsil verən "Memarlıq" ixtisası üzrə pilləni bitirmək zəruridir. İctimai qurumlarda işləmək üçün "İctimai kadrların seçimi imtahanı"nın keçirilməsi zəruridir. Eyni zamanda, bir şərt var ki, onlar ictimai hüquqlardan məhrum edilməməli və dövlətin təhlükəsizliyinə qarşı cinayət törətməməlidirlər.

XIX əsrdə sənaye inqilabı ərəfəsində memarlıq artıq ali məktəblərdə bir ixtisas kimi öyrədilməyə başlayır. Tikinti texnologiyasında böyük irəliləyişlər baş verir. Memarlıq məktəbləri təsis edilir. Texniki tərəqqi dövründə memarlıq sənətinin tikinti mühəndisliyindən ayrılması prosesi başlayır.
Memarlar əsasən tikililərin xarici görünüşü ilə, digərləri isə tikinti işlərinin texnologiyası üzrə ixtisaslaşırlar. XX əsrdə tikililərin konstruksiyalarının mürəkkəbləşməsi sayəsində bu istiqamətdə daha da şaxələnmə baş verir. Getdikcə şəhər, kənd, daxili, tikinti fizikası, hündür binaların tikintisi və s. kimi yeni sahələr meydana gəlir.
Ərəb xilafətinin yüksəlişi dövründə Azərbaycan memarlığının inkişaf mərkəzi Bərdə şəhəri idi. Mənbələrdə "bu yerlərin Bağdadı" adlandırılan Bərdədə geniş tikinti işləri aparılmış, çoxlu məscid və başqa dini binalar, karvansara, bazar, hamam və s. tikilmişdi. IX–X yüzillərdə Xilafətin zəifləməsi nəticəsində Azərbaycanda kiçik feodal dövlətlərin yaranması ilə bağlı X–XII yüzillərdə müxtəlif memarlıq məktəbləri yarandı (Aran, Təbriz, Naxçıvan, Şirvan, Abşeron). Azərbaycan memarlıq məktəbləri arasında ümumi üslub yaxınlığı var idi. Aran memarlıq məktəbinə (Gəncə, Bərdə, Beyləqan) mənsub sənətkarların yaratdığı binaların əksəriyyəti Gəncə zəlzələsi (1139) və monqol hücumları (XIII yüzil) zamanı dağılmışdır. Gəncə və Beyləqanda aparılan arxeoloji tədqiqatlar bir sıra qurğu və bina qalıqlarını aşkara çıxarmışdır. Gəncə çayı üzərindəki 3 körpü (XII yüzil), Beyləqandakı yaşayış binaları, hamam və s. qalıqları Aran memarlıq məktəbinin üslub özəllikləri haqqında aydın təsəvvür yaradır.

## İstinadlar
Zülfüqar Əli Bhutto

**Zülfüqar Əli Bhutto** (; ) — Pakistanının siyasətçi və dövlət xadimi. Pakistanın 9-cu baş naziri (1973–1977) və 4-cü prezidenti (1971–1973). Hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətdən salınmış və edam olunmuşdur.

## Uşaqlığı və gəncliyi
Zülfüqar Əli Bhutto 1928-ci il yanvar ayının 5-də Britaniya Hindistanının Larkana şəhərində varlı müsəlman ailəsində anadan olmuşdur. Pakistan siyasətçisi Şah Navaz Bhuttonun oğludur. Hindistanda, ABŞ-də və Böyük Britaniyada təhsil almışdır. O, 1947-ci ildə ABŞ-nin Cənubi Kaliforniya ştatında universitetə daxil olmuşdur. Zülfüqar Əli Bhutto 1949-cu ildə Kaliforniyada yerləşən Berkli Kaliforniya Universitetinə köçürülmış və 1950-ci ildə siyasi elmlər sahəsində dərəcə almaqla həmin universiteti fərlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Elə həmin il o, Oksford universitetinin Krayst-Çerç kolleçinə daxil olmuş və həmin təhsil müəssisəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirərək hüquq magistri ixtisasına yiyələnmişdir. 1953–1955-ci illərdə müəllim və vəkil işləmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Zülfüqar Əli Bhutto 1957-ci ildə BMT yanında Pakistan nümayəndəliyində işləmiş, 1958-ci ildə general M Əyyub xanın hökumətinə daxil olmuş, ticarət, informasiya, yanacaq və energetika, Kəşmir məsələləri üzrə, həmçinin sənaye və təbii ehtiyatlar naziri vəzifələrini tutmuşdur. 1963-cü ildə Pakistanın xarici işlər naziri olmuşdur. Həmin vəzifədə çalışarkən o, Kəşmirə dair Pakistan-Hindistan konfliktinin həllinə nail olmağa cəhd göstərsə də, səyləri uğursuzluqla nəticələnmişdir. 1966-cı ildə Zülfüqar Əli Bhutto ölkə prezidenti Əyyub xan tərəfindən Daşkənd bəyannaməsini kəskin tənqid etdiyinə görə xarici işlər naziri vəzifəsində istefa verməyə məcbur olmuşdur. O, 1967-ci ildə müxalifət mövqeyini tutan "Pakistan Xalq Partiyası"nın əsasını qoymuş və onun rəhbəri olmuşdu. Pakistanda demokratiyanın bərpası uğrunda, həmçinin "İslam sosializmi" şüarı altında iqtisadi islahatlar proqramı ilə çıxış etmişdir. 1968–1969-cu illərdə həbsdə olmuşdur. Şərqi Pakistan əyalətinin ayrılmasından və müstəqil Banqladeş dövlətinin yaranmasından sonra, Pakistanın prezidenti (1971, dekabr — 1973, avqust) vəzifəsini tutmuşdur. Aqrar islahat aparmış, sənayenin milliləşdirilməsi proqramını həyata keçirmişdir. Hindistanla münasibətlərin nizamlanması və Pakistanın hərbi bloklardan çıxması üçün tədbirlər görmüşdür. Parlament idarəetmə formasını nəzərdə tutan yeni konstitusiyanın qəbulundan (1973) sonra baş nazir olmuşdur. 1977-ci ilin iyulunda general M. Ziya ül-Həqqin təşkil etdiyi hərbi çevriliş nəticəsində devrilmişdir. Siyasi qətldə əli olmasında təqsirli bilinərək Zülfüqar Əli Bhutto 1979-cu ilin aprelində edam edilmişdir.

Pakistanın keçmiş baş naziri Bənazir Bhuttonun atasıdır.

## Həmçinin bax
* Bənazir Bhutto

## İstinadlar

## Mənbə
* Kulmar, Satish, *Yeni Pakistan*, 1979
* Burki, S. J., *Bhutto-nun Altındaki Pakistan*, 1980

## Xarici keçidlər
* Pakistan Xalq Partiyası vebsaytı 
* Zülfiqar Əli Bhutto-nun Videosu
Qırğızıstan coğrafiyası

**[[Qırğızıstan]]**, Mərkəzi Asiyada, Çin Xalq Respublikasının qərbində quruyla çevrili bir ölkədir. Orta Asiyanın yeni müstəqil ölkələrinin ən kiçiyi olan Qırğızıstan, təxminən 198,500 kvadrat kilometrlik sahəylə Türkiyə Respublikasının Şərqi Anadolu bölgəsi ilə eyni böyüklükdədir. Milli torpaqları təxminən şərqdən qərbə 900 kilometr, şimaldan cənuba 410 kilometr halında çatmaqdadır.

Qırğızıstan, cənub-şərqdə Çin Xalq Respublikası, şimalda və qərbdə Qazaxıstan, cənubda və qərbdə də Özbəkistan və Tacikistan ilə həmsərhəddir. Orta Asyaın Stanilist hissəninin beş respublikaya ayrılmasının bir nəticəsi olaraq çox sayda etnik Qırğız, Qırğızıstanda yaşamamaqdadır. Hukuken Qırğızıstan torpaqlarının bir parçası ancaq coğrafi olaraq buradan bir neçə kilometr uzaqda ikisi Özbəkistanda biri Tacikistanda ollan üç əhatə edilmiş bölgə tanınmaqdadır.

Qırğızıstan ərazisində bir arada milli torpaqların %65'ini işğal etməkdə olan Tanrı və Pamir Dağları sistemləri hökm sürməkdədir. Tanrı Dağları sisteminin Alay sahəsi hissəsni, ölkənin cənub-qərbindən şərqinə doğru aypara şəklində hökm sürməkdədir və ana Tian Shan sahəsi şərqdə Çin Xalq Respublikası içinə girərək Sincan Uyğur Avtonom Bölgesiına çatmadan əvvəl, cənub Qırğızıstan və Çin Xalq Respublikası arasındakı sərhəd boyunca irəliləyər. Qırğızıstanın ortalama rakımı 7.439 metrlik Jengish Chokusu Təpəsi ilə Oş yaxınındakı 394 metrlik Fergana Vadisi arasında 2.750 metrdir. Ölkənin dərhal dərhal %90'ı dəniz səviyyəsinə görə 1500 metrdən daha yüksəkdədir.

## Xarici keçidlər
Hepsi

**Hepsi** — Türkiyə musiqi qrupu.

Qrupda 4 ifaçı var. Eren Bakıcı 1984-cü il mayın 18-də İstanbul şəhərində anadan olub. Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin Dövlət Konservatoriyasının "Balet" fakültəsinin məzunu olub. Elə həmin məktəbdə müasir rəqs təhsili alan Eren Bakıcı Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi Uşaq və Gənclik Baletinin sərgilədiyi oyunlarda altı il ərzində müxtəlif rollar oynayıb. Londonda Urdang Dans Akademiyasında və Budapeştdə Rəqs məktəbində təhsil alıb. Rəqs nominasiyaları ilə Çində Türkiyəni təmsil edən Eren reklam üçün kiçik jing-lar səsləndirib. Britney Spears və Michael Jackson kimi dünya ulduzları ilə çalışan Selatin Qara ilə bir aylıq "workshop" çalışmasını gerçəkləşdirib.

Qrupun ən cazibədar üzvlərindən olan Cemre Kemer 1985-ci il fevralın 17-də İstanbulda dünyaya gəlib. Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin Dövlət Konservatoriyasının Balet fakültəsini bitirib. Adı çəkilən məktəbdə Klas Balet üzrə təhsilini davam etdirən Cemre KEMER Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi Uşaq və Gənclik Baletinin təşkil etdiyi tamaşalarda beş il müxtəlif obrazları canlandırıb. Kliplərdə aktyorluq edib. Reklam bloklarına çəkilən Cemre xüsusi şan və piano dərsləri alıb.

Həm səsi, həm də gözəl rəqsi ilə diqqət çəkən Yasemin Yürük 1986-cı il sentyabrın 21-də İstanbulda doğulub. O, da həmkarları kimi Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin Dövlət Konservatoriyasının Balet fakültəsində təhsil alıb. Daha sonra İstanbul universitetinin Dövlət Konservatoriyasının Balet fakültəsinin Klas Balet qrupunda təhsilini davam etdirir. Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi Uşaq və Gənclik Baletinin gerçəkləşdirdiyi oyunlarda 3 il boyunca rol alıb. Xüsusi şan və piano dərsləri alan Jasemin reklam çarxlarına çəkilib.

Qrupun fəallarından Gülçin Ergül 1985-ci il oktyabrın 30-da İstanbulda anadan olub. Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin Dövlət Konservatoriyasının Balet fakültəsinin məzunu olan Gülçin hal-hazırda həmin məktəbdə Müasir Rəqs təhsilini almaqda davam edir. Ayrı-ayrı reklam çarxlarına çəkilən Gülçin Hip Hop rəqs dərsləri də alıb. Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi Uşaq Közüsündə iştirak edib.

## Xarici keçidlər
* Grup Hepsi Fan Sitesi
* Grup Hepsi Resmî Sitesi
* Grup Hepsi Fan Sitesi 
* Gulcîn Ergül fan sitesi
* Gulcîn Ergül
Mövlud

**Mövlud** — Kişi adı.

* Mövlud — 
* Mövlud bayramı — 

* Mövlud Süleymanlı — 
* Mövlud Mirəliyev — 
* Mövlud Çavuşoğlu —
Fələki Şirvani

**Fələki Şirvani** — XII əsrin I yarısında yaşamış Azərbaycan şairi, alimi.

## Həyatı
Fələki Şirvani 1108-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. XII əsrin I yarısında yazıb yaratmış Fələki Şirvani həm də dövrünün nüfuzlu münəccimlərindən, məşhur alimlərdən biri olmuşdur. Bir sıra mənbələrə əsasən əsl adı Məhəmməddir. Fələki gəncliyindən nücum elmini öyrənməyə başlamışdır. Fitri istedad və qabiliyyəti sayəsində bu elmi mükəmməl şəkildə öyrənmişdir. Nücum və astronomiya elmlərinə dərindən bələd olan şair İxtisasına uyğun olaraq "Fələki" təxəllüsünü qəbul etmişdir. Bir müddət Şirvanşahlar sarayında yaşamış, Şirvanşah Mənuçöhrə mədhiyyələr həsr etmişdir. Buna baxmayaraq F.Şirvani həbsxanaya salınmış və burada "Həbsiyyə" qəsidəsini yazmışdır. Zindan həyatının səhhətində törətdiyi pozuntuların nəticəsi olaraq Fələki cavan yaşlarında, 1146-cı ildə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Fələki Şirvaninin yaradıcılığında məhəbbət lirikası, təbiət tərənnümləri də güclüdür. Onun poeziyası özündə XI-XII əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatında dünyəvi şerin inkişaf mrhələlərini izləmək üçün zəngin material verir. Çünki bu poeziya Şərq ədəbiyyatının bütün mütərəqqi ənənələrini, o cümlədən insan gözəlliklərinin, onun daxili aləminin bədii inikasında təbiət lövhələrinə müqayisəli müraciətin əlvan forma və üsullarını yaradıcı şəkildə inkişaf etdirir. Əsərləri yüksək sənətkarlıq keyfiyyətlərinə malik olan Fələkinin məhəbbət təranələri öz zərifliyi və səmimiliyi ilə şüurlarda həkk olub qalır, qəlbləri riqqətə gətirir. Maraqlıdır ki, Orta əsrlər Yaxın Şərq şerində bu və ya digər dərəcədə özünü büruzə verən, ənənələrdən gəlmə qeyri-real, mistik meyillərdən Fələkinin aşiqanə lirikasında heç bir əlamət yoxdur. Onun "ay buxaqlı", "günəş camallı", "ləbləri həyat çeşməsi olan", "nərgiz gözlü", "zülfləri ənbər qoxuyan", "dişləri inci" gözəli təbii, real varlıqdır, Yer övladıdır. Fələki Şirvaninin "Divan"ının çox səhifələrində bu gözəlin rəngarəng təsvir vasitəsilə poetik portreti öz inikasını tapır.

Dövrünün bir sıra tarixi fakt və hadisələrini özündə əks etdirməsi ilə həm də tarixi mənbə kimi böyük əhəmiyyətə malik olan Fələki Şirvaninin poeziyasının ideya-fəlsəfi axtarışlarına ictimai-tarixi hadisələrdən doğan dövranın cövr-cəfasından şikayət və haqsızlıqlara qarşı etiraz motivləri də qarışır. Bu hal onun "Həbsiyyə" silsiləsinə daxil olan və həmin ad altında yazdığı şeirlərdə daha qabarıq nəzərə çarpır.

Dərdimə kimsə mədədkar deyil,
Nə edim bəxt mənə yar deyil.
Öldürüb səbrü intizar məni,
Bəs nədir çarəm intizar deyil?


## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədəbiyyatı
* Xaqani Şirvani
* İzəddin Şirvani
* Əbülüla Gəncəvi

## İstinadlar
Robbi Vilyams

**Robert Peter "Robbie" Vilyams** (13 fevral 1974; Stok-on-Trent) — eyni zamanda pop qrupu Take That-in bir üzvü olan İngilis solo müğənni və söz yazıçısıdir.

1990'ların ilk illərində bir hissəsi olduğu *Take That* qrupu ilə eyni vaxtda tanınmağa başladı. Daha sonra yaşanan müxtəlif anlaşılmazlıqlar 1995'də qrupdan ayrılaraq solo karierinə başlamasına səbəb oldu. Qrupdan ayrıldıqdan sonrakı dövrdə həyat forması səbəbindən içki və narkotik asılılığı ilə mübarizə etdiyi çətin zamanlar keçirdi. Mətbuatda iştirak edən xəbərlər karierinin bitdiyini söyləyirdi və 1997-ci ildə *[[Life Thru a Lens]]* adıyla çıxardığı ilk albomu, içki və narkotik ilə döyüşünə davam etdiyi bu dövrdə reabilitasiya mərkəzindən icazə alıb albomun ikinci single'ı "Lazy Days"in klipinde iştirak etməsinə baxmayaraq, İngiltərə xaricində heç bir qeydə dəyər müvəffəqiyyət göstərə bilmədi. İngiltərədə də promosyon rəflərinə düşməsi uzun sürmədi. Albomdan çıxan 3 single ilə də qeydə dəyər bir müvəffəqiyyət qazanmadığından val şirkətinin onun gələcəyi haqqında endişeleriyle qarşılaşdı. Daha sonra, Birləşmiş Krallıq siyahılarında ən çox satış edən single olacağından xəbəri olmadığı bir parçanı, Angels'ı 4. single olaraq bazara sürdü. 2005 ilində Brit Mükafatları'nde, xalq səsverməsi nəticəsində son 25 ilin ən yaxşı mahnısı seçiləcək olan bu mahnı musiqi bazarındakı pillələri sürətlə dırmaşmağa başlamasını təmin etdi.

Solo debütündən bu günə qədər Robbi Vilyams Briləşmiş Krallıqda ən çox albumu satılmış britaniyalı müğənni hesab olunur. Onun dünya miqyasında 55 milyon diski satılmışdır. Həmçinin 17.5 milyon sinqli də satılmışdır. O solo karyerası ərzində bir çox mükafatlara layiq görülmüşdür. Bunlardan BRİT və ECHO mükafatlarını misal göstərmək olar ki, heç bir müğənni onun qədər bu mükafatlara layiq görülə bilməmişdir. Dünya şöhrətıli Elton Con Robbi Vilyam haqqında fikir söyləyərkən onun hal-hazırda dünya pop musiqisində bir nömrəli ulduz adlandırmışdır.

## Diskoqrafiya

; Studiya albomları
* *[[Life Thru a Lens]]* (1997)
* *[[I've Been Expecting You]]* (1998)
* *[[Sing When You're Winning]]* (2000)
* *[[Swing When You're Winning]]* (2001)
* *[[Escapology]]* (2002)
* *[[Intensive Care]]* (2005)
* *[[Rudebox]]* (2006)
* *[[Reality Killed the Video Star]]* (2009)
* *[[Take the Crown]]* (2012)
* *[[Swings Both Ways]]* (2013)
* *[[The Heavy Entertainment]]* Show (2016)
* *[[The Christmas Present]]* (2019)
* *[[Britpop]]* (2025)

; Render albomları
* *[[The Ego Has Landed]]* (1999)
* *[[Greatest Hits (Robbie Williams albomu)|Greatest Hits]]* (2004)
* *[[The Best So Far]]* (2006) (yalnız Braziliya'da nəşr olundu.)
* *[[Songbook (Robbie Williams albomu)|Songbook]]* (2009) (yalnız Birləşmiş Krallıq'da *[[The Mail on Sunday]]* qəzeti ilə birlikdə nəşr olundu.)
* *[[In and Out of Consciousness: The Greatest Hits 1990–2010]]* (2010)

; Canlı performans albümleri
* *[[Live At Knebworth]]* (2003)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Qay Ritçi

**Qay Stüart Ritçi**, (; ) – britaniyalı kinorejissor, ssenarist və prodüser. Daha çox "Kart, pullar və iki lülə" filmi ilə məşhurdur. 2002-ci ildə *Ələ keçirilmişlər* filminə görə ən pis rejissor nominasiyası üzrə "Qızıl moruq" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Baxmayaraq Ritçi özündə pis rayondan olan sadə oğlan obrazını görür, reallıqda heç də hər şey belə deyil. Ömrünün böyük əksəriyyətni valideynləri boşandıqdan sonra ögey atası ser Maykl Litonun on yeddinci əsrə məxsus malikanəsində keçirmişdir.

Disleksiyadan əziyyət çəkən Ritçiyə vaxtını məktəbdə keçirmək dözülməz gəlirdi. O orta təhsili təsdiqləyən GCSE sertifikatını əldə etmək üçün ciddi cəhdlər göstərməli olur. "Buç Kessidi və Sandens Kid" filmini izlədikdən sonra Qay özü-özlüyündə gələcəyinin film istehsalı ilə bağlı olacağına dair qəti qərara gəlir. Lakin o heç də kinoməktəblərinə baş çəkmək haqqında düşünmür. O belə hesab edir ki, diplomlu mütəxəssilərin işləri darıxdırıcı və baxılan olmur.

## Karyerasına başlanğıc
Qay Ritçi "Kart, pullar və iki lülə" (Lock, Stock and Two Smoking Barrels) adlı debüt filmindən sonra Britaniyada ən çox müzakirə edilən rejisora çevrilir. Bu kriminal komediyadakı hadisələr Londonun İst-End hissəsində baş verir. Filmin süjeti isə Kventin Tarantininun və Con Vunun filmlərini xatırladır.

## Şəxsi həyatı
Ritçi pop-şahzadə Madonnanın həyat yoldaşıdır. Cütlüyn 2000-ci ilin 11 avqustunda Los-Andcelsdə dünyaya gəlmiş Rokko adına oğulları var. "Rokko ilə nə qədər çox vaxt keçirirəmsə, məndə uşaqlar haqqıdna də filmlər yaratmaq marağı daha da artır" deyə Ritçi intervyularının birində bildirmişdir.

## Filmləri

### Rejissor, Ssenarist
* Statik (Static) 2008
* Roknrolla (RocknRolla) 2008
* Şübhəli (Suspect) 2007
* Tapança (Revolver) 2005
* Ələ keçirilmişlər (Swept away) 2002.
* Ulduz (The Hire:Star) 2001
* Oğurluq (Snatch) 2000
"Kartlar, zərlər və iki kvadrat kilometr" və ya "Financial Force komandasının sayılmayan cavabı" (Lock, Stock and Two Barrels) 1998
* Çətin iş (The Har Case)

### Prodüser
* Roknrolla
* Şübhəli
* Sızıltı (Mean machine) 2001

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Məhəmməd Maqomayev

**Məhəmməd Maqomayev** () — Kino rəssamı.

## Həyatı
*Bəstəkar Müslüm Maqomayevin oğludur.
*Müğənni Müslüm Maqomayevin atasıdır.

Məhəmməd Maqomayev rəssam, şair ruhlu romantik insan olub. O, İkinci Dünya müharibəsində cəbhəyə yollanmış, 1945-ci ildə Berlin yaxınlığında qəhrəmancasına həlak olmuş, Polşada dəfn edilmişdir.

## Filmoqrafiya
#Abbasın bədbəxtliyi (film, 1935)(cizgi filmi)

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 49; 91-95.

## İstinadlar
Mor ve ötesi

**mor ve ötesi** — 1995-ci ildə əsası qoyulmuş Türkiyə alternativ rok qrupu. 2008-ci ildə Türkiyəni Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində *"[[Deli]]"* mahnısı ilə təmsil etmiş və 7-ci yeri tutmuşdur.

## Albomlar
* *Şehir* (1996)
* *Bırak Zaman Aksın* (1999)
* *Gül Kendine* (2001)
* *Yaz* (EP) (2002)
* *Dünya Yalan Söylüyor* (2004)
* *Büyük Düşler* (2006)
* *Başıbozuk* (2008)
* *Masumiyetin Ziyan Olmaz* (2010)
* *Güneşi Beklerken* (2012)
* *Sirenler* (2022)

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* 
* Official Site
* Fan Site 
* English Fan Forums  

## Həmçinin bax
* 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Xəncər

**Xəncər** — əlbəyaxa və ya yaxın məsafədə döyüşdə istifadə edilən soyuq silah. Bir və ya ikiağızlı qısa tiyədən (şiş uclu) və dəstəkdən ibarət olur. İkiağızlı xəncər tiyələrinin uzunu boyu mərkəzdən keçən kiçik novu olur. Ən qədim nümunələri heyvan buynuzu, çaxmaqdaşıdan sonralar isə mis, tunc, dəmir və poladdan düzəldilmişdir. Əyri tiyəli xəncərlərdən daha çox yunanlar və iranlılar istifadə etmişdilər. Qədim Ön Asiya və skif tipli xəncərlər geniş yayılmışdı. Qafqaz Albaniyasında dəstəklə tiyə arasında xüsusi ayrın olan xəncər mövcud idi. Orta əsrlərdə polad tiyəli və üzəri nəfis bəzənmiş xəncərlərdən geniş istifadə edilmişdir. İkinci Dünya müharibəsində tüfənglərin ucuna, şişuclu xüsusi xəncər növü olan süngü keçirilirdi. Qında gəzdirilir. Bəzi Şərq, xüsusən Qafqaz xalqlarında ənənəvi geyim komplekslərini tamamlayan yaraq sayılırdı.

## İstinadlar
Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı

**F. Əmirov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı** — Azərbaycanda musiqi kollektivi. Azərbaycan musiqi mədəniyyətin təbliğində göstərdikləri xidmətlərinə görə ansambl 13 iyul 1958-ci ildə "Əməkdar kollektiv" fəxri adına layiq görülüb.

## Haqqında

### Tarixi
1931-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə Üzeyir Hacıbəyli notla çalınan xalq çalğı alətləri orkestrini yaradır. Həmin orkestrin üzvləri Səid Rüstəmov, Əliövsət Sadıqov, Bəhram Mansurov, Xosrov Malikov, Qılman Salahov və digərlərindən ibarət olub. Orkestrin tərkibi 2 balaban, 2 tar, 2 kamança, I dǝf, 1 nağaradan ibarət idi.

1936-cı ildə Üzeyir Hacıbəylinin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında "Mahnı və Rəqs ansamblı" yaradıldı. Həmin ansambla bədii rəhbər kimi Üzeyir Hacıbəyli öz assistenti drijor, xormeyster, kamança ifaçısı Qılman Salahovu təyin etdi. 1938-ci ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və İncəsənət 10 günlüyündə Qılman Salahovun rəhbərlik etdiyi "Mahnı və Rəqs ansambli" da öz çıxışını edir. Bu uğurlu çıxışlarından sonra ansambla Dövlət Statusu verilərək "Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs ansamblı" adlandırıldı.

Müxtəlif dövrlərdə kollektivə Ü. Hacıbəyovla yanaşı azərbaycanın tanınmış bəstəkarlarından Səid Rüstəmov, Cahangir Cahangirov, Vasif Adıgözəlov, Hacı Xanməmmədov, Telman Hacıyev və Ramiz Mirişli rəhbərlik edib.

Ansamblın xoreoqrafiya qrupunda Əminə Dilbazi, Tutu Həmidova, Böyükağa Məmmədov, Roza Cəlilova, Aliyə Ramazanova, Afaq Məlikova, Kamil Dadaşov, Əlikram Aslanov, Nadir Məmmədov və başqa görkəmli rəqs ustaları yetişib.

Ansamblın repertuarını Azərbaycan və dünya xalqların mahnı rəqsləri, xor əsərləri təşkil edir.

2000-ci ilin yanvar ayından ansamblın nəzdində Azərbaycan Dövlət Xalq Çalğı alətləri fəaliyyət göstərir.

Mahnı və rəqs ansamblının bədii rəhbəri və dirijoru Ağaverdi Paşayevdir. O, xalq mahnıları, rəqslərinin qorunmasının və tədqiqinin yorulmaz təbliğatçısıdır.

## Fəxri adları, mükafatlar, nailiyyətlər
Azərbaycan musiqi mədəniyyətin təbliğində müstəsna xidmətlərinə görə ansambl 13 iyul 1958-ci ildə "Əməkdar kollektiv" fəxri adına layiq görülüb.

2019-cu ildə "Oş — Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı" layihəsi çərçivəsində TÜRKSOY tərəfindən keçirilən Beynəlxalq rəqs müsabiqəsində Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı birinci yerə layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
# Abşeron ritmləri (film, 1970) (tammetrajlı musiqili-bədii televiziya filmi)

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
* Azərbaycan mədəniyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının saytında səhifəsi
* Rəsmi YouTube kanalı səhifəsi
* Rəsmi Instagram səhifəsi