Mühəddin Kumahov

**Mühəddin Əbubəkiroviç Kumahov** (; ) — Qafqaz üzrə ixtisaslaşmış rus alimi, dilçi, müqayisəli tədqiqatlar üzrə mütəxəssis. Filologiya elmləri doktoru, professor. Rusiya Elmlər Akademiyasının Dilçilik İnstitutunun baş elmi işçisi.

Bir sıra akademiyaların üzvü (Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyası, Gürcüstan Elmlər Akademiyası və s.), Lund Universitetinin (İsveç) fəxri elmlər doktoru, Qafqazşünaslığa verdiyi töhfəyə görə beynəlxalq A.S.Çikobava mükafatı laureatı, SCE-nin üzvü (Avropa Qafqaz Araşdırmaları Cəmiyyəti), “İberiya-Qafqaz Dilçilik İlliyi” (EICL) beynəlxalq nəşrinin redaksiya heyətinin üzvü.
## Həyatı
Mühəddin Kumahov 1952-ci ildə Tbilisi Dövlət Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

N.Z.Hacıyevanın rəhbərlik etdiyi Müqayisəli Dilçilik şöbəsinə keçməmişdən əvvəl uzun müddət SSRİ Elmlər Akademiyası Dilçilik İnstitutunun Qafqaz dilləri şöbəsində işləyib. M.A.Kumahov 1991-ci ildən 2005-ci ilə qədər bu vəzifədə qalaraq Müqayisəli tədqiqatlar kafedrasının müdiri olub.

Kumaxov bir neçə elmi istiqamətdə fəaliyyət göstərmişdir. O, Qərbi Qafqaz dillərinin tədqiqi, ümumi qrammatika nəzəriyyəsi problemləri, tipologiya, müqayisəli tədqiqatlar və yenidənbərpa ilə də məşğul olmuşdur. Folklor, xalq dastanları və onların mədəniyyətlə əlaqəsi sahəsində də tədqiqatlara malikdir. O, həm də Ubıxların tarixi, dili və mədəniyyəti üzrə tanınmış mütəxəssis idi.

Parisdə, Londonda, Oksfordda, Berlində, Münhendə, Bamberqdə, Marburqda, İstanbulda, Ankarada, Buxarestdə, San-Sebastyanda və bir çox beynəlxalq elmi konqres və forumların işində fəal iştirak edib. 1991-1998-ci illərdə İsveçin Lund Universitetində qonaq professor kimi çalışmış və burada iki elmi monoqrafiya yazmışdır (professor K.Vamlinqlə birlikdə).

Kumahovun əsərləri müxtəlif ölkələrdə tərcümə edilmiş və nəşr edilib. Şagirdləri arasında bir çox elmlər namizədi və elmlər doktorları var.
## Elmi fəaliyyəti
Adıq dillərinin morfologiyasını müqayisəli aspektdə (1964; 1971) tədqiq edən M.Kumahov daha sonra Adıgey dilinin müqayisəli-tarixi fonetikası (1981) və müqayisəli-tarixi qrammatikası (1989) problemlərini öyrənib. O, ümumi əsas adıq dilinin yenidən bərpasını həyata keçirərək, bu proto-linqvistik dilin əvvəlki xronoloji səviyyələrlə əlaqəsini müəyyən edib. Onun monoqrafiyalarında ümumadıq birliyinin dağılmasından sonrakı dövrdə fonetika, fonologiya və qrammatikanın təkamülü də ətraflı şəkildə izlənir.

M.Kumahov həmçinin qrammatika nəzəriyyəsi, fonologiya, söz əmələ gəlməsi, söz quruluşu, funksional sintaksis, polisintetik kompleksin strukturu və s. məsələlərini də tədqiq etmiş, bu problemlərə ayrıca məqalələr həsr etmiş, sonralar “Ümumi oçerklər və Qafqaz dilçiliyi” (Nalçik, 1984) kitabında toplamışdır.

Kumahovun elmi yaradıcılığında son illərdə adıq dillərinin funksional stilistikası nəzəriyyəsi, şifahi poeziya dili, Adıq xalqlarının klassik folklor irsinin dili və üslubu məsələləri mühüm yer tuturdu (Zara Yusifovna Kumahova ilə birlikdə 1970; 1985; 1998). Bu monoqrafiyalarda morfologiya, sintaksis, lüğət və semantikanın bir çox ənənəvi xüsusiyyətlərini özündə saxlayan folklor dili adıq etnik qrupunun mədəniyyəti ilə sıx əlaqədə öyrənilib.

O, bir sıra iri layihələrdə iştirak edib:
* Adıq (Çərkəz) Ensiklopediyasının baş redaktoru;
* Adıq dilinin orfoqrafiyası və əlifbasının unifikasiyası üzrə son layihənin rəhbəri (Kabardin-Balkar Respublikası Parlamenti tərəfindən qəbul edilmişdir);
* İkicildlik “Kabardin-Çərkəz dili” əsəri layihəsinin müəllifi, baş redaktoru və tərtibçilərindən biri (2006).

Mühəddin Kumahov (200-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 12 monoqrafiyanın , o cümlədən: “Adıq dillərinin morfologiyası”, “Ubıx dili”, “Adıq dillərinin söz fleksiyası”, “Adıq (Çərkəz) dillərinin müqayisəli-tarixi fonetikası”, “Ümumi və Qafqaz dilçiliyinə dair oçerklər”, “Adıq (Çərkəz) dillərinin müqayisəli-tarixi qrammatikası”, “Çərkəz dillərində erqativlik” əsərlərinin müəllifidir.

## Əsərləri
* :ru:Адыгская (черкесская) энциклопедия/ под ред. М. А. Кумахова. — М.: Фонд им. Б. Х. Акбашева, 2006. — 1247 с. — ISBN 5-99003-371-0
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Кумахов, Мухадин Абубекирович // Кто есть кто в кавказоведении / Алексеев&nbsp;М.&nbsp;Е..&nbsp;— Academia, 1999.&nbsp;— 192 с.&nbsp;— с. 95
* Кумахов, Мухадин Абубекирович // Российские фольклористы: справочник / Лариса Владимировна Рыбакова&nbsp;Л.&nbsp;В.&nbsp;— Издательство «Индрик», 1994.&nbsp;— 206 с.&nbsp;— с. 70
* *[[:ru:Алексеев, Михаил Егорович|Алексеев&nbsp;М.&nbsp;Е.]]* Кавказоведческие исследования в Отделе кавказских языков Института языкознания РАН // Кавказоведение. 2002. №&nbsp;1.
* Кумахов Мухадин Абубекирович: Некролог // Кабардино-Балкарская правда. №&nbsp;110 (22402) от 10 июня 2008.&nbsp;— С. 4.
* *Гутов&nbsp;А.&nbsp;М.* Проблемы исследования нартского эпоса на современном этапе
## Xarici keçidlər
* Адыгская (черкесская) энциклопедия (полный текст) //под ред. М. А. Кумахова. Центр черкесских исследований
* Адыгская (черкесская) энциклопедия (неполный текст) // под ред. М. А. Кумахова.:ru:Абхазская интернет-библиотека
* Адыгская (черкесская) энциклопедия // под ред. М. А. Кумахова. Мир энциклопедий