Zeya çayı

**Zeya** (Evenk dilində "ce" — "ülgüç") — Amur çayının hövzəsinə daxil olan iri çay. İstər dərinliyi istərsə gursululuğuna görə çay özünün mənsəbi olan Amurdan böyükdür. Çay bütünlüklə Amur vilayəti ərazisindən keçir. O Blaqoveşensk rayonu ərazisində Amura tökülür. Çayın yuxarı axarları boyunca Zeya qoruğu yerləşir (830 km² ərazidə).

Zeya SES tikilənə qədər gursululuq dövründə tez-tez güclü daşqınlar baş verirdi. Burada hazırda Kaskad SES fəaliyyət göstərir.

## Əsas məlumatlar

Çayın uzunluğu 1242 km, su toplama sahəsi 233 000 km² təşkil edir.

Öz başlanğıcını Tonkiy Stanovik adlı yerdən Stanovo silsiləsindən götürür. Başlanğıcdan Selemca çayının töküldüyü əraziyə qədər dağlıq ərazilərdən axır. Bu hissədə dərin dərələrlə hərəkət edir. Selemca cayının töküldüyü yerdən isə artıq düzənliyə çıxır. Çay naviqasiya üçün mənsəbdən Zeya şəhərinin yerləşdiyi əraziyə qədər yararlıdır. Mu məsafə cəmi 650 km təşkil edir. Zeya SES tiikilənə qədər gəmilər hətta Bompaq qəsəbəsinə qədər belə gedə bilirdilər.

## Hidrologiyası
Çayın qidalanmasının əsasını 50–70 % yağış suları, 10–20% qar suları, 10–30 % yeraltı sular təşkil edir. Çayın ən dərin yeri 60 metr, ən enli yeri isə 4 km-dir. Uzaq şərqdə çayın gursululuq dövrü 20–30 gün davam edir.
**Bomnak qəsəbəsində çayı orta illik sərfiyyatı (1936–1983)**


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Yanvar.
  bar:Fév text:Fevral.
  bar:Mar text:Mart.
  bar:Avr text:Aprel.
  bar:Mai text:May.
  bar:Jun text:İyun.
  bar:Jul text:İyul.
  bar:Aoû text:Avqust.
  bar:Sep text:Sentyabr.
  bar:Oct text:Oktyabr.
  bar:Nov text:Noyabr
  bar:Déc text:Dekabr.

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 3.50
  bar:Fév from:0 till: 1.59
  bar:Mar from:0 till: 1.12
  bar:Avr from:0 till: 22.2
  bar:Mai from:0 till: 621
  bar:Jun from:0 till: 699
  bar:Jul from:0 till: 822
  bar:Aoû from:0 till: 825
  bar:Sep from:0 till: 658
  bar:Oct from:0 till: 171
  bar:Nov from:0 till: 31.6
  bar:Déc from:0 till: 9.84

PlotData=
  bar:Jan at: 3.50 fontsize:S text: 3,50 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 1.59 fontsize:S text: 1,59 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 1.12 fontsize:S text: 1,12 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 22.2 fontsize:S text: 22,2 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 621 fontsize:S text: 621 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 699 fontsize:S text: 699 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 822 fontsize:S text: 822 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 825 fontsize:S text: 825 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 658 fontsize:S text: 658 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 171 fontsize:S text: 171 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 31.6 fontsize:S text: 31,6 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 9.84 fontsize:S text: 9,84 shift:(-10,5)




## Qolları
Çaya 300000 mənbədən su axır. Bu axınlar arasında 43-nün uzunluğu 100 km-dən çoxdur. Onlar arasında xüsusi ilə Selemca çayı 647 km məsafəyə və 70,900 km² höxzəyə malikdir.

### Əsas qolları
* 21 km: İvanovka (sol)
* 110 km: Tom (sol)
* 284 km: Selemca (sol)
* 447 km: Tıqda (sağ)
* 485 km: Dep (sağ)
* 588 km: Urkan (sağ)
* 680 km: Qilyayoya (sağ)
* 791 km: Bryonta (sağ)
* 837 km: Mulmuqa (sağ)
* 878 km: Urkan (sol)
* 939 km: Aqri (sol)
* 946 km: Tok (sol)
* 1073 km: Kupuri (sol)

## Yaşayış məntəqələri
** **Zeya şəhəri**:
** Nikolayevka;
** Ssnovıy Bor;
** Aleksandrovka;
** Ovsyanka;
** Berezovka;
** Alqaç;
** Çalbaçi;
** Sian;
** Umlekan;
* NovoKiyevski Uval:
** Zaqan;
** Jeltoyrovo;
** Popovka;
** Malçanovo
* Svobodnıy:
** Bardaqon;
** Arqa;
** Novqorodka;
** Bolşaya Sazanka;
** Malaya Sazanka;
** Voronja;

## Körpülər

* Blaqoveşensk şəhəri yaxınlığında yerləşən avtomobil körpüsü.
* Beloqre kəndində yerləşən dəmir yolu körpüsü.
* Svobodnıyda iki dəmiryolu körpüsü.
* Krasnoyarovda avtomobil körpüsü. (Амурская область)|Красноярово]]
* Zeya avtomobil körpüsü.
* Verxnezeyvsk və Qornıy qəsəbələri arasında dəmiryolu körpüsü.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Гидроэкологический мониторинг зоны влияния Зейского гидроузла. — Хабаровск: ДВО РАН, 2010. — 354 с. ISBN 978-5-7442-1458-6
* *Мина М. В.* Материалы по ихтиофауне реки Зеи // Научные доклады высшей школы. Биологические науки. 1962. № 4. С. 33–37.

## Mənbə
* Zeya çayı Amur vilayəti 
* ''Zeya'' Coğrafi adlar