open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belarusda təhsil

[thumb|[Belarus Dövlət Universitetinin Fizika kafedrası.]]
**Belarusda təhsil** () — sisteminə məktəbəqədər tərbiyə, ümumi baza, ümumi orta, peşə-texniki, orta ixtisas, ali və ali təhsildən sonrakı təhsil daxildir. 15 yaşdan yuxarı əhalinin savadlılıq səviyyəsi 99,7% təşkil edir (2004).

## Məktəbəqədər təhsil
Məktəbəqədər yaşlı (1–6 yaş) uşaqlar üçün körpələr evi, uşaq bağçaları, məktəbəqədər yaşlı uşaqlar üçün inkişaf mərkəzləri, uşaq bağça-məktəbləri fəaliyyət göstərir. 2003/04 tədris ilində 5 yaşlı uşaqların 100%-i məktəbəqədər təhsil müəssisələrinə cəlb olunmuşlar.   

## Ümumi orta təhsil
Ümumi orta təhsil ibtidai, baza və axşam (növbəli) ümumtəhsil məktəbləri, gimnaziyalar, liseylər, internat-məktəblər, sanatoriya internat-məktəbləri, pedaqoji tədris kompleksləri tərəfindən həyata keçirilir. Ümumi orta təhsil müəssisələrində (təhsil müddəti 12 ildir) lisey və gimnaziya sinifləri, həmçinin ayrı-ayrı fənləri dərindən öyrədən siniflər təşkil olunmuşdur. 4408 orta ümum təhsil müəssisəsində 1369 min şagird təhsil alır (2004). Orta ixtisas təhsili texnikum, kollec və peşə-texniki məktəblərində həyata keçirilir (204 orta ixtisas təhsili müəssisəsində 162 mindən çox şagird təhsil alır).

## Ali təhsil
Ali təhsil sisteminə klassik universitetlər, profilli universitetlər (akademiyalar), inistitutlar və ali kolleclər daxildir. 2003/04-cü tədris ilində 59 ali məktəbdə (o cümlədən 14 qeyri-dövlət) 338 mindən çox tələbə təhsil almışdır. İri dövlət ali təhsil müəssisələri: Polotsk (1581 ildə təsis olun muşdur) və Qomel (1930–33) universitetləri, Minsk şəhərində Belarus (1921), pedaqoji (1922), tibb (1930), texnoloji (1930), iqtisad (1933) universitetləri və s.; kənd təsərrüfatı (Mogilyov vilayətinin Qorki kəndi, 1836), musiqi (1932; 1992-ci ilədək konservatoriya; 5 filialı var), incəsənət (1945-ci ildə inistitutlar teatr  kimi təsis olunmuşdur) akademiyaları və s. Belarus Milli EA (1929) ölkənin aparıcı elmi müəssisəsidir; tərkibində 50-dən çox elmi tədqiqat inistitutlar fəaliyyət göstərir.  

## İnternat məktəblər
2011-ci ildə ölkədə 52 internat məktəb fəaliyyət göstərdi (2005-ci illə müqayisədə 30% aşağı). 70 % yetim uşaqlar övladlığa götürülərək evlərdə təhsil alır. Bu  forma dövlətin həyata keçirdiyi sosial siyasətin bir hissəsi hesab olunur.

## Mənbə

## İstinadlar
İoannina adası

**İoannina Island** () — Yunanıstanın Epirus regionu İoannina inzibati vahidliyinə daxil olan ada. Ada İoannina gölünün daxilində yerləşir. Adanın sahəsi 0.2&nbsp;km² təşkil edir. Uzunluğu 800, eni isə maksimal olaraq 500 metr təşkil edir. 2001-ci il məlumatına görə adada 347, 2011-ci il məlumatına görə isə 219 nəfər yaşayır. Əhali əsasən adada yerləşən eyni adlı qəsəbədə cəmləşmişdir.

## Tarixi
Adada ilk monastır olan Aqios Nikolaos 1291-ci ildə inşa edilmişdir. Qısa bir müddət sonra ikinci bir monastırda inşa edilmişdir:Aqiou Nikolaou Ntiliou. Osmanlı dönəmində, XVII əsrdə üç monastır (Sankt Pantaleon monastırı, Metamorfoz Tou Sotiros monastırı və Qoriti İlyanın monastırı) inşa edilmişdir. Adanın kiçik qəsəbəsi 17-ci əsrdə tikilir və Əli Paşa dövründə inkişaf edir. Bu yerdə Ali Paşa Osmanlı ordusu tərəfindən təqib olunub və 1822-ci ildə öldürülmüşdür.

### Əhali

## Adanın qədim tikililəri
* Aqios Nikolaos monastırı: 1291 və ya 1292-ci ildə tikilmişdir və adanın ən qədim monastırıdır. Adada yerləşən qəsəbəsinin cənub-şərqində yerləşir.
* Aqios Nikolaos Ntiliou monastırı: Aqios Nikolaos monastırının cənubunda yerləşir və bu monastırdan qısa müddət sonra inşa edilmişdir.
* Aqia Eleousa monastırı: Aqios Nikolaos Ntiliou monastırının cənubunda yerləşir. Əvvəlcə monastır Agios Nikalaos Methodatos monastırı adlandırıldı.
* Profitis Ilias monastırı: Adanın ən hündür nöqtəsində yerləşir və ən qədim kilsə yerinə XVII əsrdə inşa edilmişdir.
* Metamorfoz monastırı: Adanın cənub-qərb hissəsində, XVII əsrin əvvəllərində tikilmişdir.
* Prodromos monastırı: XVI əsrin əvvəllərində inşa edilmiş, adada yerləşən qəsəbəsinin cənub-şərqində yerləşir.
* Aqios Panteleimonas monastırı: Prodromos monastırı yaxınlığında yerləşir. Əli Paşa bu yerdə öldürülmüeşdür.
* Yaşayış tikililəri: Qəsəbə daş evləri və şiferli damları olan ənənəvi Epirotik memarlıq nümunəsidir. Adanın şimal hissəsində yerləşir.

## İstinadlar
Qızılı qarağat

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqazda, Orta Asiyada, Uzaq Şərqdə, Şimali Amerikada geniş yayılmışdır. XIX əsrdən mədəni şəraitdə becərilir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2 m-ə çatan, qırmızı, çılpaq və ya xırda zoğlara malik olan kol bitkisidir. Yarpaqların uzunluğu 5 sm, eni 4 sm, növbəli, dairəvi-yumurtavari, qutucuqlu, kənarları dərin, 2-3 dişvari dilimli, hər iki tərəfdən çılpaq, qaidəsi pazvaridir. Yarpaqları payızda qızarır. Mart ayının axırı, aprel ayının əvvəllərində çiçəkləyir. Çiçək salxımları 3-7 sm uzunluqda, hər salxımda 5-15 ədəd çiçək olur. Çiçəklərin uzunluğu 1 sm, eni isə 1,5 sm, sarı, ətirlidir. Ləçəkləri narıncı-qırmızı rəngdə olmaqla kasayarpaqlarından 2 dəfə qısadır. Giləmeyvələri iyulda yetişir. Giləmeyvələri şar formalı, qara və ya qırmızımtıl-qonur, 6-8 mm diametrində olub, yeməlidir. Toxum və qələmlə çoxaldılır.

## Ekologiyası
Abşeronda torpağın münbitliyinə və rütubətə davamlıdır. Yayda uzun müddət suvarılmadıqda bəzən yarpaqlarını tökür. Şaxtada bitkilər dona bilər, ancaq yazda asanlıqla bərpa olunur.

## Azərbaycanda yayılması
Bəzi rayonlarda, Abşeronun yaşıllıqlarında və həyətyanı sahələrdə əkilib becərilir.

## İstifadəsi
Giləmeyvələrindən kompot, mürəbbə və cemlər hazırlanır. Qızılı qarağatda C vitamini 3-4 dəfə azdır. Ancaq meyvələrində çox miqdarda A vitamini (karotin) vardır. İri, qızılı-sarı çiçəklərinin güclü, xoş ətri olur. Payızda yarpaq ayaları alabəzək olur və yaşıl fonda qırmızı, sarı xallar əmələ gəlir. Sahəni bəzəmək üçün, canlı hasarın, qarışıq bordyurun tərkibində becərilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şamama Ələsgərova

**Şamama Məmmədkərim qızı Ələsgərova ** () — həkim, mama-ginekoloq, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1969). Uzun illər Krupskaya adına 5 nömrəli doğum evinin direktoru işləmişdir. Dövlət və elm xadimi Əziz Əliyevin bacısıdır.

## Həyatı
Şamama Ələsgərova 1904-cü il martın 8-də İrəvanda anadan olmuşdur. Atası Məmmədkərim Kərbəlayi Qurbanəli oğlu İrəvanın bəy nəslindən Zəhra xanım Süleymanbəyova ilə ailə qurmuş, cütlüyün bu evlilikdən beş övladı dünyaya gəlmişdi: Tərlan, Göyçək, Əziz, Şamama, Ziyad. Şamama ailənin 3-cü qız övladı idi. O, ilk təhsilini gimnaziyada almışdı. Daha sonra ali təhsil almaq üçün Azərbaycan Tibb İnstitutuna daxil olan Şamama xanım, 1941-ci ildə institutu bitirərək cəbhəyə yollanır.

Şamama Ələsgərova Abdulla İbrahimovla ailə həyatı qurmuş, cütlüyün 1925-ci ildə Sona adlı yeganə qız övladları dünyaya gəlmişdir.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə müharibə illərindən başlayan Şamama Ələsgərova Azərbaycan SSR Xalq Səhiyyə Komissarlığında şöbə müdiri, kadrlar idarəsinin rəisi olmuşdu. 1945-ci ildə Şamama xanım N. Krupskaya adına 5 nömrəli klinik doğum evinin (hal-hazırda Şamama Ələlsgərova adına 5 nömrəli doğum evi) baş həkimi təyin olunur və ömrünün sonuna kimi — 1977-ci il iyunun 2-nə kimi həmin vəzifəni yerinə yetirir.

### Tədqiqat sahəsi
Onun tədqiqatları, əsasən, ana və uşaqların sağlamlığının qorunmasına, ginekoloji xəstəliklərin müalicə və profilaktikasına həsr olunmuşdur. Şamama Ələsgərova respublikamızda malyariya və helmintoz xəstəliklərinə qarşı mübarizə tədbirlərində fəal iştirak etmişdir

## Mükafatları
Şamama xanım 1958-ci ildə Səhiyyə əlaçısı, 2 il sonra respublikanın əməkdar həkimi adına layiq görülür. 1969-cu il fevralın 5-də ona xidmətlərinə görə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilib. O respublikada bu ada layiq görülən ilk səhiyyə işçisi idi. Şamama xanım haqqında ozamankı dövri mətbutada "Pravda", "İzvestiya", "Komsomolskaya Prvada", "Bakı" və digər mərkəzi orqanlarda müntəzəm olaraq məqalələr dərc edilmişdir. Şamama xanım Azərbaycan SSR Ali Sovetinin doqquzuncu çağırış deputatı olmuşdur, "Şərəf nişanı" ordeni və medallarla tətlif edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatlarının siyahısı
* Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (Ə)

## İstinadlar
XI Qırmızı Ordu

**XI Qırmızı Ordu** — Sovet Rusiyası qoşunlarının Qafqaz cəbhəsinin tərkibinə daxil olan iri hərbi birləşmə. Qafqazda azadlıq əldə etmiş gənc müstəqil dövlətlərə qarşı işğalçı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.

## Yaradılması
1918-ci il oktyabrın 3-də yaradılmışdır. Həmin tarixdə cənub cəbhəsi komandanının 16 saylı əmri əsasında Şimali Qafqazın qərb rayonlarındakı qırmızı hərbi hissələrlə Taman qoşunları birləşdirilərək 11-ci ordu yaradıldı. OQO, başlıca olaraq, Qafqazda azadlıq əldə etmiş gənc müstəqil dövlətlərə qarşı işğalçı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.

## Bakının işğalı

Saritsını, Həştərxanı və bütünlükdə Şimali Qafqazın Xəzərboyu ərazilərini bolşevik nəzarətinə aldıqdan sonra OQO cənuba doğru irəliləmək və Azərbaycanı işğal etmək tapşırığı almışdı. Həyata keçiriləcək işğalçılıq yürüşü Bakı əməliyyatı adlandırılmışdı. Cənubi Qafqaza yaxınlaşarkən tərkibində 12 süvari və piyada alayın olmasına baxmayaraq, Azərbaycanın tezliklə işğalı üçün OQO daha da möhkəmləndirildi. Cənub cəbhəsində fəaliyyət göstərən P.Kurışkonun süvari briqadası, 9 və 10-cu ordulardan 20, 28 və 32-ci atıcı diviziyalar OQO-ya verildi. Azərbaycana hücum ərəfəsində OQO-nun möhkəmləndirilməsi məqsədilə Qafqaz Cəbhəsində qüvvələr yenidən qruplaşdırıldı. Cəbhə komandanlığının 1920-ci il 6 aprel tarixli əmri ilə 7-ci süvari diviziyası, Taman süvari briqadası və Kurışkonun süvari briqadası 2-ci süvari korpusunda birləşdirilən OQO-nun tərkibinə verildi. Beləliklə, Azərbaycana girməzdən əvvəl OQO-nun tərkibində 20, 28 və 32-ci atıcı diviziyalar, Taman atıcı briqadası, 2-ci süvari korpusu, 1-ci süvari diviziyası, 11 zirehli qatar və bir təyyarə eskadrilyası var idi. Ordunun bütün şəxsi heyəti 72472 nofərdən ibarət idi. 1920-ci il martın 26-dan OQO-ya M.K.Levandovski komandanlıq edirdi. 1920-ci il aprelin 27-nə keçən gecə OQO qüvvələri heç bir xəbərdarlıq etmədən və beynəlxalq hüquq normalanın kobudcasına pozaraq müstəqil Azərbaycan dövlətinin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin sərhədini keçdilər Yalama və Sarvan döyüşlərindən sonra mövcud mürəkkəb şəraitdən istifadə edərək, qısa müddət ərzində ölkəni işğal etdilər. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süquta uğradı.

## İstinadlar
Abbas Kiyarüstəminin filmoqrafiyası

**Abbas Kiyarüstəminin filmoqrafiyası** — İranlı rejissor, ssenarist, prodüser, rəssam, fotoqraf, şair Abbas Kiyarüstəminin çəkdiyi filmlərdir. Rejissor çoxlu sayda film çəkib, ssenari yazmışdır.

## Filmlərin siyahısı

## Qeydlər




## İstinadlar
Zöhrə Rəhmətullina

**Zöhrə Yıhanur qızı Rəhmətullina** () — fəlsəfə elmləri doktoru, professor; Başqırdıstan Respublikası Təhsil Naziri (2004–2006); Rusiya Federasiyasının VI çağırış Dövlət Dumasının (2011–2016-cı illər); Rusiya Federasiyası VII çağırış Dövlət Dumasının deputatı (2016-cı ildən).

## Bioqrafiyası
1985–1986 illər. laborat, baş laborant, Başqırd Dövlət Universitetinin oktyabr inqilabınbın 40-cı ildönümü mühəndisi.

1986–1991 illər. Başqırd Dövlət Universitetinin Oktyabr inqilabının 40-cı ildönümü aspiranturasında təhsil almışdır.

1991–1996 illər. Başqırd Dövlət Universitetinin oktyabr inqilabınbın 40-cı ildönümü kafedrasının asistenti, baş müəllim, dosent.

1996–1999 illər. Başqırd Dövlət Universitetinin Oktyabr inqilabının 40-cı ildönümü doktoranturasında təhsil almışdır.

2000–2004 illər. Başqırdıstan Dövlət Universitetinin etika, estetika və kulturalogiya şöbəsinin müdiri, baş müəllim, kafedra müdiri, professor.

2004–2006 illər. Başqırdıstan R. Təhsil Naziri

2006–2010 illər. Başqırdıstan Dövlət Universitetinin etika, estetika və kulturologiya şöbəsinin müdiri, professor.

2010–2011 illər. Başqırdıstan R. Baş nazirinin müavini.

12.2011–2016 illər. Rusiya Federasiyası VII çağırış Dövlət Dümmasının deputatı. Dumanın Mədəniyyət işləri üzrə komitəsinin sədri.

"Vahid Rusiya" siyasi partiyası seçici birliyindən deputat seçilişdir.

2016-Rusiya Federasiyası VI çağırış Dövlət Dümmasının deputatı.

Vahid Rusiya siyasi partiyasının üzvü.

### Ailə
Ərdədir, bir qızı var.

## Elmi fəaliyyəti
Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının tam üzvü.

Mədəniyyət və fəlsəfə problemlərinə dair monoqrafiya və dərsliklər də daxil olmaqla, 400-dən çox elmi nəşrin müəllifidir.

## Mükafatları
* Vətənə xidmətə görə II dərəcəli orden (26 avqust 2016)
* "Başqırdıstan Respublikası Əməkdar Elm Xadimi" fəxri adı (2006)
* Rusiya Federasiyası Təhsil və Elm Nazirliyinin fəxri fərmanları (2009), Dövlət Şurasının üzvü — Başqırdıstan Respublikasının Mədəniyyət Qurultayı (2011)
* Rusiya Federasiyası hökumətin minnətdarlığı (2013).

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Hakan Erol

**Hakan Erol** () — Azərbaycan əsilli Türkiyəli bəstəkar və aranjimançı.

## Həyatı
1984-cü il,10 avgustda Türkiyənin Ərzurum şəhərində doğulmuşdur.
Əslən Qərbi Azərbaycan, Türkiyənin İğdır vilayətindəndir. Ana tərəfdən Əmirasan xan Qırxlı-Avşar  (Təbriz xanı) soyundandır. 
2005-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitenin İnstrumental İfaçılıq bölümünü bitirmişdir. 2014-cü ildən şairə, söz yazarı Leyli İsrafilova ilə evlidir. 2019-cu ildə Kaan adlı oğlu dünyaya gəlmişdir. 2018-ci ildə Türkiyə istehsalı "Dümdüzz Adam" filminin soundtrackini aranjiman etmişdir.

## Karyerası
2005-ci ildən musiqi sahəsində fəaliyyət göstərir. Peşəkar karyerasına isə 2010-cu ildən bəstəkar kimi fəaliyyətini davam etdirməkdədir.
Həm aranjimanda,həm də bəstəkarlıqda böyük uğurlar qazanmışdır. Bəstələdiyi mahnıların aranjimanlarları da özünə aiddir.

## Əsərləri

## Mükafatları
Aşağıdakı siyahıda **Hakan Erol**un mükafat və nominasiyalar göstərilmişdir.

### Qrand Mükafatı
Bu siyahıdakı əksəriyyət mükafatlar ‘’V&V Company’’ tərəfindən təşkil olunan ‘’Qrand Mükafatı’’ tərəfindən verilmişdir.

### Digər mükafatları
* 2011-ci il Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi dəstəyi ilə Qrand müstəqil ictimai mükafatı "İlin Aranjoru"
* 2012-ci il Nərimanov Rayon İcra Hakimiyyəti "2 fevral-Azərbaycan Gəncləri Günü" münasibətilə və Azərbaycan mədəniyyətinə  və gənclər siyasətinə verdiyi töhfələrinə görə "Fəxri Fərman"la təltif olunmuşdur.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Refik Koraltan

**Bəkir Refik Koraltan** () — Türk siyasətçi, Demokrat Parti dövründə, 1950 ile 1960 arasında Türkiyə Böyük Millət Məclisi Başqanı.

## Həyatı
Ilk təhsilini Sivas ilinin Divriği şəhərində alan Koraltan Istanbula gedərək liseydə oxuyur. Daha sonra Istanbul Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil alır. 1914-cü ildən etibarən prokuror və vəkil işləməyə başlayır. Mudros müqaviləsindən sonra bir müddətdə Istanbulda işləyir və Konyaya qayıdır. O burada Milli Qüvvələrin tərkibinə qatılaraq Istiqlal müharibəsinə qoşulur. 1920-ci il 23 apreldə Konyadan TBMM-ə CXP-dən deputat seçilir. Koraltan həmçinin Konyadan II, III, IV çağırış millətvəkili seçilir. Deputatlıqdan 1935-də ayrılır və bir daha 4 il sonra Içeldən Məclisə daxil olur.

1945-ci ildə Cəlal Bayar rəhbərliyi altında Adnan Menderes, Fuad Köprülü ilə birlikdə demokratik çoxpartiyalı sistemə keçidi tələb edən "Dördlü Takrir" adlı sənədi CXP-yə təqdim etdilər və partiyadan qovuldular. Bu 4 siyasətçi 1946-cı ildə Demokrat Partiyanı qurdular. 1950,1954,1957-ci illərdəki parlament seçkilərində yenidən Içeldən deputat seçilir. Koraltan 1950-ci ildə DP iqtidara gəldikdən sonra TBMM-in sədri seçilir. 10 il bu vəzifədə qalan Koraltan 27 may 1960 çevrilişindən sonra həbs edildi və Yassıada məhkəməsində ölüm cəzasına məhkum edildi. Lakin sonradan ölüm cəzası ömürlük həbslə əvəz edildi. 3 avqust 1966-cı ildə bütün DP-lilər kimi Koraltan da əhf edildi, ancaq siyasi hüquqları geri verilmədi. Siyasi əhf isə 1974-cü ildə gəldi. Lakin Koraltan bundan sonra siyasətə qoşulmadı.

Refik Koraltan 17 iyun 1974-cü ildə podaqra xəstəliyindən vəfat etdi və Ankarada dəfn edildi.

## Ədəbiyyat
* Yetkin, Çetin. Karşıdevrim 1945–1950 (2002), (2007 (6. Basım)) sf. 181, ISBN 975-00744-4-0

## İstinadlar
İsmət Axundov

**İsmət Axundov** () — azərbaycanlı rəssam, Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi, Mirzə Qədim İrəvaninin nəticəsi, Münəvvər xanımın oğlu.

## Həyatı
İ. Axundov 1925-ci ildə anadan olmuşdur, orta təhsilini İrəvanda almış, sonradan Ə. Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbini bitirmişdir. Bədii fondun direktoru olmuşdur (1972-ci ilə kimi). Əsasən peyzaj janrında çalışmışdır.

İçəri şəhər, Şamaxıya həsr olunmuş əsərləri xüsusi maraq doğurur.

## İstinadlar
Transqafqaz dəmir yolu haqqında saziş

**Transqafqaz dəmir yolu haqqında saziş** — Cənubi Qafqaz dəmir yolunun hərəkət vasitələrinin bölüşdürülməsi haqqında Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan və Osmanlı dövlətləri arasında bağlanmış saziş.

## Tarixi
1918-ci il iyunun 4-də Batumda sülh danışıqlarında iştirak edən Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan və Osmanlı dövlətlərinin səlahiyyətli nümayəndələri Cənubi Qafqaz dəmir yolu idarəsinin sərəncamında olan keçmiş Rusiya dövlətinə məxsus parovozların, yük və sərnişin vaqonlarının bölüşdürülməsi haqqında saziş imzaladılar. Sazişə görə, Cənubi Qafqaz dəmir yolunda mövcud olan hərəkət vasitələri razılığa gələn dörd tərəf arasında hər ölkənin ərazisindəki dəmir yolu xəttinin uzunluğuna uyğun surətdə bölüşdürülməli idi. Sazişi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti admdan Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Məmməd Həsən Hacınski, Osmanlı imperiyası adından Xəlil bəy və Vehib paşa, Gürcüstan Respublikası adından N.Ramişvili və Q.Qvazava, Ermənistan Respublikası adından A.Xatisov və R.Caçaznuni imzaladılar. 

Azərbaycan və Osmanlı nümayəndələri arasında iyunun 4-də Batumda imzalanmış dostluq müqaviləsi ilə Cənubi Qafqazda dəmir yolu nəqliyyatının normal işinin təşkil edilməsi üçün ikitərəfli öhdəliklər də razılaşdırıldı. Müqavilənin 6-cı maddəsinə görə, tərəflər dəmir yolu ilə yük daşımalarında bir-birinə əlverişli şərait yaratmağı, aşağı tariflər müəyyən etməyi öhdələrinə götürür, dəmir yolunun istismarı və hərəkət vasitələrinin saz vəziyyətdə saxlanmasına, yeni dəmir yolu xətlərinin inşası üçün zəruri
olan materialların daşınması zamanı xüsusilə aşağı tarif tətbiq edilməsinə razılıq verirdilər. 

Osmanlı dövləti iyunun 4-də Ermənistanla bağladığı sülh və dostluq müqaviləsinə görə, Aleksandropol (Gümrü) - Culfa dəmir yolundan da istifadə hüququ əldə etdi. Ermənistanın ixtiyarında cəmi 6 km-lik dəmir yolu xətti qaldı. Osmanlı dövlətinin həmin gün Gürcüstan Respublikası ilə bağladığı sülh və dostluq müqaviləsinə görə, Türkiyə tərəfi bu ölkənin dəmir yollarından Almaniya ilə birlikdə istifadə etmək hüququ aldı. 

Bu saziş və razılaşmalar hərbi əməliyyatlar zamanı ağır zərbə almış Transqafqaz dəmir yolunun bərpası və normal işləməsi üçün ilk addım oldu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

## Ədəbiyyat
* Документы и материалы внешней политики Закавказья и Грузии, Тифлис, 1969. 
* Азербаиджанская Демократическая Республика (1918-1920). Внешняя политика (документы и материалы), Б., 1998.

## İstinadlar
Mirzə Güllər

**Mirzə Güllər xanım** (19 əsr, Cavad k. – 1914-cü ildən sonra Şamaxı) — xanəndə.

19-cu əsrdə yaşayıb-yaratmış ilk azərbaycanlı peşəkar xanəndə qadın. O dövrdə qadınların çadrasız məclislərdə görünməsi yasaq olduğuna görə kişi paltarında çıxış etmişdir. 1890-cı illərdən Şamaxıda xanəndəlik etmiş, xanəndə Mirzə Məhəmmədhəsənin yaradıcılığından bəhrələnmiş, Şamaxı musiqi məclislərində iştirak etmişdir.
Azərbaycanın digər bölgələrində də el məclislərində məşhurlaşmışdı. “Şur”, “Mahur–Hindi”, “Rast”, “Segah”, “Heyratı-Kabili”, “Bayatı-Şiraz”, “Bayatı-Qacar” muğamlarını xüsusi məlahətlə oxumuşdur. 1914-cü ildə Kiyevdə “Monarx-Rekord”, “Ekstrafon” səsyazma şirkətində Mirzə Güllərin ifasında bir neçə muğam və mahnılar qrammofon valına yazılmışdır.

## İstinadlar
Basileti

**Basileti** Kutaisi quberniyasının Ozurqeti qəzasında (indi Çoxatauri rayonunda) kənd adı.

## Toponimkası
Basileti- Kutaisi quberniyasının Ozurqeti qəzasında (indi Çoxatauri rayonunda) kənd adı. Qədim türk mənşəli Basil tayfasının adını əks etdirir. Basillər bulqarların tayfalarından biridir. Erkən orta əsrlərdə basillər xəzərlərlə qonşu idilər. İlk dəfə I əsr müəllifi Plini Şimali Qafqaz çöllərində bu tayfanın adını basilidlər kimi qeyd etmişdir. Bəzi tədqiqatçılar Şimali Qafqazda mənbələrdə Bersilia, Bersula, Barsila kimi çəkilən əyalətin (Borçalı adı da bura daxildir) adını bu tayfa ilə əlaqələndirirlər. Dağıstanda Başlıçay və Başlıkənd toponimlərində əksini tapmışdır. Ehtimal ki, Gürcüstan ərazisinə xəzərlərin tərkibində gəlmişlər. Mənbələrdə isə xəzərlərin və basillərin Kür çayının sahillərində səpələndikləri göstərilmişdir.

## Həmçinin bax
Kutaisi quberniyası

## Xarici keçid

## İstinad
Termomexaniki analiz

**Termomexaniki analiz** (*TMA*)- müəyyən bir mexaniki yük tətbiq edilərkən, bərk cisimlərin, mayelərin və ya özlü materialların ölçüsünün və ya həcminin dəyişməsini temperatur və ya zaman funksiyası kimi müəyyənləşdirir (standartlar: DİN 51005, ASTM E831, ASTM D696, ASTM D3386, İSO 11359).

## TMA-nın əsas xüsusiyyəti
Bu üsul (TMA metodu) dilatometriya üsuluna yaxındır, burada cüzi yük tətbiq edilərkən bərk cisimlərin və ya mayelərin ölçülərinin dəyişməsi ölçülür (məsələn, DİN 51045).

Materiallarin əksəriyyəti qızdırılarkən və ya soyuduqda termomexaniki xüsusiyytləri dəyişikliklərə uğrayırlar. Məsələn, faza keçidləri, bitişmə və ya yumşalma istidən genişlənmə fonunda baş verə bilər.
TMA müxtəlif materiallar üçün tərkibi, quruluşu, istehsal şərtləri və tətbiqi imkanlari haqqında dəyərli məlumat verir.

## TMA-nın tətbiqi
TMA-nın tətbiqi keyfiyyətə nəzarətdən yeni materialların işlənib hazırlanmasına və tədqiqatlarına kimi olan sahəni əhatə edir . Bu, plastmassa, elastomer, boyalar, kompozit materiallar, yapışqan materiallar, liflər, keramika, şüşə, metal və ərintilər kimi yeni materialların işlənib hazırlanmasına və tədqiqatına aiddir.

Ənənəvi olaraq TMA, dəyişən temperatur şərayitində sabit yük tətbiq ədərək, şüşələnmə temperaturu və materialların yumşalmasının xətti genişlənməsini öyrənmək üçün istifadə olunur.

## TMA-nın işləmə prinsipi
Genişlənməni ölçmək üçün minimum yük səviyyəsinə malik sensor, nümunənin üzərində yerləşir. Sabit yük altında olan digər ölçülərə də, məsələn, penetrasiyanın müəyyən edilməsi, bükülmə, büzülmə, şişkinlik və sürünmə, elastiklik və əyilmə testləri daxildir (bu halda, nümunənin yerdəyişməsi, tətbiq olunan yük altında qaldığı müddətə uyğun olaraq ölçülür).

Dinamik TM analizində (DTMA), nümunə müəyyən olunmuş sinusoidal yük və xətti temperatur dəyişikliyinə məruz qalır və sonradan yekunlaşdırıcı sinusoidal deformasiyası ölçülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.nauchpribor.com/русский/термический анализ/термомеханический анализ/
Onixokriptoz

**Onixokriptoza** və ya **dırnaq batması** — dırnaq batması ilə müşahidə olunan xəstəlikdir

Dırnaq batması gündəlik həyatda tez-tez rast gəlinən və dözülməz ağrılarla müşahidə olunan xəstəlikdir. Xəstəliyə daha çox ayaq, xüsusilə də baş barmaq dırnağında rast gəlinir: dırnağın kənarları dırnaq yatağının içərisinə doğru inkişaf edir, ətrafdakı yumşaq toxumalarda iltihabi prosesə səbəb olur.

Onixokriptoz irsi, düzgün seçilməyən ayaqqabı, göbələk infeksiyası, ayaqların çox tərləməsi, travma, dırnağın düzgün kəsilməməsi səbəbindən yarana bilər. Dırnaq batması özünü birdən-birə büruzə vermir. İlk vaxtlar həmin nahiyədə həssaslıq və yüngül qızartı müşahidə olunur, xüsusilə dar ayaqqabı geyinəndə və uzun müddət ayaq üstə duranda ağrılar müşahidə edilir. Proses dərinləşdikcə ətraf toxumalar iltihablaşır. Barmaq uclarında, xüsusilə dırnaq ətrafında sinir ucluqları olduqca çoxdur. Yaranan iltihabi proses zamanı zədələnən sinirlər xəstədə dözülməz ağrılara səbəb olur. Ətraf toxumalar qızarır, ödemləşir, dırnağın altından irin xaric olur. Dırnağı batan barmaq ümumilikdə göyümtül-qırmızı rəng alır, şişkinləşir, ölçüləri böyüyür. Proses dərinləşdikcə sakitlik zamanı da ağrılar müşahidə olunur. Dırnağın ətrafında iltihablaşmış yumşaq toxumalar böyüyür, davamlı qıcıqlanam nəticəsində yara əmələ gəlir. Əmələ gələn qranulyasion toxuma qırmızı ətəbənzər kütlə şəklində dırnaq kənarından çıxır və öz növbəsində dırnağa təzyiq edərək prosesi dərinləşdirir, hətta yüngül toxunma da xəstədə şiddətli ağrılara səbəb olur. Davamlı iltihabi proses nəticəsində dırnaq parlaqlığını itirir, kənarları qalınlaşır və təbəqə şəklində soyulur. İltihabi prosesin uzun müddət davam etməsi şəkərli diabet və obliterasiyaedici endartriti olan xəstələrdə daha təhlükəlidir, çünki proses ayaq pəncəsinin fleqmona və qanqrenası ilə nəticələnə bilər. Ona görə də həmin xəstələr dırnaq kəsərkən və ayaqqabı seçərkən çox diqqətli və ehtiyatlı olmalıdırlar. Dırnağı rahat kəsmək üçün bir sıra üsullar da məsləhət görülür: isti suya 1 xörək qaşığı çay sodası əlavə olunaraq ayaqlar 20 dəqiqə vanna ediləndə dırnaq yumşalır, kəsmək və üzərində işləmək daha rahat olur. Yaxud əzvay yarpağı kəsilir, nazik təbəqə şəklində üst qabığı soyulur, xırdalanaraq əzilir və üzərinə azca isti su əlavə edilərək qarışdırılır. Alınan kütlə zədəli nahiyəyə qoyulur, üzəri strec sellofanla bağlanılaraq 1 gün saxlanılır. Digər üsullar da təklif edilir: Əzvay yarpağı ortadan kəsilir, içəri tərəfi yaranın üzərində olmaqla zədə nahiyəsinə qoyulur, üstü bağlanılaraq bir gecə saxlanılır. Soğandan istifadə etməklə də dırnaq batmasının qarşısını almaq olar. Soğan soyularaq ətçəkən maşından keçirilir, üzərinə 1 xörək qaşığı bal əlavə edilərək qarışdırılır. Zədə nahiyəsi sodalı su ilə təmizlənəndən sonra hazırlanan kütlə yaranın üzərinə qoyulur. Üzərinə rezin barmaqcıq keçirilərək 1 sutka saxlanılır.

## İstinadlar
azertag.az, nkpi.az
Qadınlardan ibarət şahmat üzrə Azərbaycan yığması

**Qadınlardan ibarət şahmat üzrə Azərbaycan yığması** — Azərbaycanı beynəlxalq şahmat turnirlərində təmsil edir. Azərbaycan Şahmat Federasiyası tərəfindən idarə olunur.

## Beynəlxalq turnirlər

} ||
|-
|2025 ||align=left| ||
|}

## Statistika

## İstinadlar
Kosovoda islam

[250px|thumbnail|[Prizrendə məscid]]

**Kosovoda islam** — qismən tanınmış Kosovo Respublikasında dominant olan din. Ənənəvi olaraq albanların böyük əksəriyyəti islam dinində etiqad edir. Bununla yanaşı onların az bir qismi xristiandır. Region Kosovonu da əhatə edən Balkanların Osmanlı fəthinə söykənən uzun müddət davam edən bir ənənəyə sahibdir. 1389-cu ildə Kosovo döyüşündən əvvəl bütün Balkan bölgəsi həm Qərbi, həm də Şərqi Roma imperiyası tərəfindən xristianlaşdırılmışdı. 1389-cu ildən 1912-ci ilə qədər Kosovo müsəlman Osmanlı İmperatorluğu tərəfindən rəsmi şəkildə idarə olunmuş və təbii olaraq islamlaşdırma yüksək səviyyədə olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsindən sonra Kosovo Yuqoslaviya Federativ Sosialist Respublikası tərkibinə qatıldıqdan sonra dinlərdən uzaqlqaşma sürətlənmişdir. Bununla belə hazırda Kosovo əhalisinin 96% -i müsəlmanlardan ibarətdir.  Burada müsəlman olan boşnak, qorani və türklər də yaşayır.

## Tarixi
thumb|left|Kosovoda müsəlmanları yerləşimni göstərən xəritə
On altıncı əsrə qədər Kosovoda islamlaşmanın dərəcəsi minimal idi və əsasən şəhər mərkəzləri ilə məhdudlaşırdı. XVI əsrin ikinci yarısında islam dininə yayılma tempi əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Bunu doğuran müxtəlif səbəblər olmuşdur. Məsələn: Müsəlman əhalisinin bölgəyə köçürülməsi, qeyri-müsəlmanlara tətbiq edilən cizyə vergisi, islam dininin daha humanist din olması. 
Kosovada çox sayda Alban mədəniyyət obyekti Cenevrə Konvensiyalarını pozan müharibə cinayətini təşkil edən Kosovo münaqişəsi zamanı (1998-1999) məhv edilmişdir. Kosovoda aktiv istifadədə olan 498 məsciddən 225 məscidin Yuqoslaviya serb ordusundan zərər görməsi sübut olunmuşdur. Münaqişə zamanı mədrəsə, nadir kitabları özündə cəmləyən islam kitabxanaları, əlyazmalar ziyan görmüş və ya məhv olmuşdur. 500 il əhatə edən qeydlər ilə Kosovanın İslam cəmiyyətinə aid arxivləri də məhv edilmişdir. Müharibə dövründə İslam memarlıq irsi serb milliyyətçiliyi və hərbi qüvvələrinin fəaliyyəti nəticəsində məhv edilmişdir. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Kosovoda islam  
* Qendra për Studime Islame
Kosovoda dəmiryolu

thumb|300px|Kosovoda dəmiryolu
**Kosovoda dəmiryolu** — Kosovo Respublikasında nəqliyyat sisteminin əsas tərkib hissələrindən birini təşkil edir. Ölkədə dəmir yollarının ümumi uzunluğu 333 km-dir. Reylslər arasında məsafə 1435 mm genişlikdədir. Qismən tanınmış Kosovo Respublikası dəmir yollarına ölkənin mülkiyyəti kimi baxır. Trainkos şirkəti Kosovo dəmir yollarının operatorudur.

## Tarixi
Kosovo ərazisindən ilk dəmir yolu xətti 1874-cü ildə General-Yankoviç şəhərindən Kosovo-Pole və Kosovska Mitrovisa istiqamətində olmuşdur.  Bu Kosovo regionunda dəmir yolunun inkişafı üçün başlanğıc olmuş və region iqtisadiyyatında mühüm rol oynamışdır. 1934-cü ildə bu xəttin müxtəlif qolları inkişaf etdirilmişdir. 1934-cü ildə Kosovo Mitrovisa - Leşak, 1936-cı ildə Kosovo-Pole - Reç, 1949-cü ildə Priştina - Poduevo - Livadisa, 1963-cü ildə isə Klin - Prizren xətləri çəkilmişdir. 
1990-cı illərə qədər dəmir yolları Yuqoslaviyanın idarəsində olmuşdur. 2008-ci ilə qədər isə bu xətlər Serbiyanın idarəçiliyində idi.
## Müasir vəziyyət
2014-cü ildən etibarən dəmir yolları iki şəhər (Qnilane və Cakovisa) istisna olmaqla Kosovonun əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edir.. Gələcəkdə dəmir yollarının Albaniya dəmir yolu xətdinə birləşdirilməsi planlaşdırılır.

Dizel-elektrikli lokomotivləri Kosovo dəmir yollarında fəaliyyət göstərir. Dəmir yolu nəqliyyatı turistlərin daşınmasında əhəmiyyətli rol oynayır.

Kosovanın daxili daşınması aşağıdakı kimidir: Reç-Priştina, Kosovo-Pole və General- Yankoviç, Kosovo-Pole və Qraçanisa. Beynəlxalq daşımalara gəldikdə isə gündə bir dəfə sürətli qatar Priştina-Skopye və geri istiqamətdə hərəkət edir.

## Statistika

## İstinadlar
Çalistavi

*Çalistavi* Kutaisi quberniyasının Kutaisi qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
Çalistavi-  Kutaisi quberniyasının Kutaisi qəzasında kənd adı. İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında Çaldağ, həmin quberniyada Çaltaq, Azərbaycanda Gədəbəy rayonunda Çaldaş, Tovuz rayonunda Çaldaq, Kəlbəcər rayonunda Çalburun dağ adları ilə mənaca eynidir. Azərbaycan dilində rəng bildirən çal və gürcücə tavi "baş", "zirvə" sözlərindən ibarətdir. Türk dillərində çal həm də "kiçik dağ", "təpə" mənasındadır. Dumanisi rayonunda Yırğançay kənd ərazisində Yumruçal, Bolnisi rayonunda Qoşakilsə kəndi ərazisində Uzunçal təpə adları var.

## Həmçinin bax
Kutaisi quberniyası

## İstinad
David Alaba

**David Alaba** (; ) — Avstriya futbolçusu, Real Madrid FK və Avstriya milli futbol komandasının oyunçusu.

## Həyatı
24 iyun 1992-ci ildə doğulub.

## Ailəsi
Alaba mənşəcə afroasiyalıdır, anası filippinli, atası nigeriyalıdır. Anasının peşəsi tibb bacısı, atasının peşəsi disk jokeydir. (əvvəl reper).

## Karyera

### Klub

24 iyun 1992-ci ildə Vyanada doğulan David Alaba öz karyerasına "Austriya Vyana" klubunda başlayıb. Artıq 2008-ci ildən, Alaba Avstriyalı klubun ehtiyatında özünə yer qazanmışdı. "Austriya"nın ehtiyat tərkibində 5 matçdan sonra David Bayern Münhen klubuna keçdi. 2010-cu ilin yanvarından isə "Bayern Münhen" klubunun əsas məşqlərinə cəlb olundu.

Fevralın 10-da Alaba "Bavariya"nın əsas tərkibinə debüt etdi, Almaniya Kubokunun "Greuther Fürth"ə qarşı oynadığı 59-cu dəqiqədə meydançaya çıxdı, Kristian Lelli əvəz etdi. Artıq bir dəqiqədən sonra David, qələbə qolunu vuran Frank Riberiyə kömək etdi. Alaba rəsmi matçlarda "Bavariya"nın ən gənc oyunçusu oldu. O zaman onun yaşı 17 il, 7 ay və 8 gün idi. 6 martda, "Köln" klubu ilə 25-ci turda David, 73-cü dəqiqədə Dieqo Kontentonun yerinə Bundesliqaya debüt etdi. Alaba 3 gün sonra Çempionlar Liqasında ilk matçını oynadı. Bu zaman oyunun 2-ci turu "Fiorentina" klubuna qarşı idi.

10 iyun 2011-ci ildə "Bavariya" oyunçu ilə 2015-ci ilə qədər yeni müqvilə imzaladı. 2013-cü il 2 aprel tarixində "Yuventus" la qarşılaşmada David Çempionlar Liqası tarixində ən sürətli vurulan qollardan birinə imza atdı. O, matçın 25-ci saniyəsində fərqləndi.

### Yığma
David Alaba 14 oktyabr 2009-cu ildə 17 yaşında Avstriya milli futbol komandasına debüt etmiş, 2010-cu ilin FİFA Dünya Kubokunda Fransa yığmasına qarşı olan matçın 79-cu dəqiqəsində Kristian Fuksu əvəz etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Əjdər Qurbanov

**Qurbanov Əjdər Məmməd oğlu** () — Azərbaycanlı hərbçi, Müdafiə Nazirliyi Döyüş Hazırlığı İdarəsinin keçmiş rəisi.

## Həyatı
**Qurbanov Əjdər Məmməd oğlu** 1962-ci ildə Astara rayonu Şiyəkəran kəndində anadan olub.

### Təhsili
Orta məktəbi Astara rayonunda bitirmiş, 1984-cü ildə isə Bakı Ali Ümumdiviziyon Komandirlər məktəbini bitirmişdir.

## Hərbi kariyerası
*Bakı Ali Ümumquşun Komandirlər məktəbi*ni bitirdikdən sonra 38 illik hərb xidmətinin 8 ilini Sovet ordusunda Hava Desant Qoşunlarında keçirib. 1992-ci ildə Azərbaycana, Gəncə Hava Desant Dviziyasına gəlib. 1992-ci ilin avqustun 5-də Elbrus Orucovun komandiri olduğu 704 saylı hərbi hissədə Əlahiddə Motaatıcı Taborun komandiri olub. 1992-ci ilin sentyabrına qədər Pirəbulaq istiqamətində döyüşüb. 1993-cü ilin yaz, yay və payız aylarında 704 saylı hərbi hissənin komandiri vəzifəsini icra edib. 2014-ci il yanvar ayının 16-da Müdafiə Nazirliyi Döyüş Hazırlığı İdarəsinin rəisi vəzifəsindən səhhəti ilə əlaqədar ordu sıralarından tərxis olub.

## 1990-cı ilin Şuşa hadisələrində rolu
20 yanvar hadisələri zamanı Bakıda Az TV-nin enerji bloku partladıldığına görə televiziya işləmirdi. Mövcud vəziyyətdən isə əhalinin bir çox hissəsinin xəbəri yox idi. Bu zaman Şuşadakı teleqüllədən yayım aparılırdı. SSRİ rəhbərliyi Lvov şəhərində yerləşən  39-cu Hava Desant Briqadasını Şuşada vəziyyəti ələ almaq üçün buraya göndərmişdi. Bu zaman bu hərbi hissədə xidmət edən baş-leytenant Əjdər Qurbanovun vəzifəsi Şuşa televiziyasında təşkil edilən verilişlərdə Sovet hakimiyyəti əleyhinə təbliğat aparılmasının qarşısını almaq idi. Lakin Əjdər Qurbanov bilərəkdən anti-sovet verilişlərin efirə getməsinə şərait yaratmışdır(verilişləri hazırlayanlar: *Vidadi Bağırov*, *İlhami Cəfərsoy*). Hətta Qara Yanvar şəhidlərinin yeddisi günü olan verilişdə Şuşa şəhər xəstəxanasının terapiya şöbəsinin müdiri *Rzayev Hüseyn* çıxış edərək, *[[Sovet Ordusu|SSRİ qoşunları]] xalqımıza divan tutub, dinc insanları öldürüb* demişdi. Həmçinin o çıxışında *[[SSRİ]]-ni faşist rejim, [[Qorbaçov]]u da faşist* adlandırmışdı. Bütün bunlara şərait yaratdığına görə Əjdər Qurbanovun ermənilərin fitvası ilə DQMV- nin Xüsusi İdarəetmə rayonunun komendantı general-mayor Vladislav Safonov tərəfindən həbsinə əmr verilsə də, Hava Desant Qoşunları Komandanının səyi nəticəsində bu baş vermədi.

## Mükafatları
* 1993-cü ildə Beyləqan döyüşlərinə görə Heydər Əliyev tərəfindən "Azərbaycan bayrağı" ordeni ilə təltif edilib.
* Azərbaycan SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin təqdimatına əsasən ictimai asayişi qorumağına və əla xidmətlərinə görə medalla təltif olunmuşdur.
* Səfər Əbiyev tərəfindən II dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı ilə mükafatlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Qara Yanvar

## İstinadlar
Lazurit yolu Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi

**Lapis Lazuli (Lazurit yolu) Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi**— 2017-ci ilin 15 noyabr tarixində Türkmənistanın paytaxtı Aşqabat şəhərində keçirilən Regional İqtisadi Əməkdaşlıq konfransı çərçivəsində, Türkiyə, Gürcüstan, Azərbaycan, Türkmənistan və Əfqanıstan hökümətləri arasında imzalanan müqaviləyə görə yaradılmış nəqliyyat dəhlizi. Yeni müqaviləyə əsasən bu ölkələr yaxın zamanda öz aralarında regional dəmir yolları və magistral yollarla birləşərək yeni ticarət dəhlizi formalaşdıracaqlar. Həmçinin yeni müqavilə tarixi Lapis Lazuli ticarət yolunun yenidən bərpasını nəzərdə tutur. 
Lapis Lazuli beynəlxalq ticarət dəhlizi ideyası ilk dəfə 2012-ci ildə Əfqanıstan İslam Respublikası tərəfindən irəli sürülmüşdü. Layihə ilə bağlı ölkələrarası yekun görüş 2016-cı ilin noyabr ayında Bakı şəhərində baş tutmuşdu. Məqsəd dənizə çıxışı olmayan Əfqanıstan regional ölkələrlə ticarət və iqtisadi əlaqələrini gücləndirmək, həmçinin yerli Əfqan mallarının qısa və təhlükəsiz yolla Avropa bazarlarına daşınmasını təmin etmək idi. Layihənin ilkin mərhələdə büdcəsi 2 milyard ABŞ dolları həcmində müəyyən edilmişdir.

Dəhlizin başlağıc nöqtəsi kimi Əfqanıstan – Türkmənistan sərhədinin yaxınlığında yerləşən Aqina şəhəri (Fəryab əyaləti) və Torqundi şəhəri (Herat əyaləti)i təyin ediliblər. Bu şəhərlər qonşu Türkmənistanla dəmir yolu əlaqəsinə malik olub Əfqanıstanı Xəzər Dənizi hövzəsi ilə birləşdirəcək əsas şəbəkədir.
Türkmənistan ərazisindən dəmir yolu vasitəsilə daşınan yüklərin əvvəlcə Türkmənbaşı Dəniz limanına ordan isə Bakı beynəlxalq Ələt limanına daşınması nəzərdə tutulub. Bakı limanından isə yüklər yenidən dəmir yolu vasitəsilə Gürcüstana (Poti və Batumi limanlarına), ordan Türkiyəyə (Qars və İstanbul) və ən sonda Avropa ölkələrinə daşınması planlaşdırılır. Bu marşrutla Əfqanıstan və Türkmənistan öz mallarının 80%-ni dünya bazarına çıxarmağı planlaşdırır.
## İstinadlar
Jerom Boatenq

**Jerom Boatenq** (; ) — qana mənşəli alman futbolçusu, Bayern Münhen FK və Almaniya milli futbol komandasının müdafiəçisi. 2010 Dünya çempionatının bürünc medalçısı, 2014 Dünya çempionu.

## Həyatı
Jerom Boatenq 1988-ci ildə Qərbi Berlində anadan olmuşdur. Atası mənşəcə qanalı, anası isə yerli "Herta" klubunun fanatı olan almandır və atasının qardaşı öz dövründə Qana milli futbol komandasında oynamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  
* 
* 
* 
* 
* kicker profile
Venera məbədi

**Venera məbədi** (latınca:*Templum Veneris Genetricis*), Romada Sezar Forumunda Roma ilahəsi Veneraya həsr edilmiş məbəddir. 
## Tikilməsi
Məbəd e.ə 46-ci ildə Yuli Sezar tərəfindən tikdirilmişdir. Başlanğıcda Sezar məbədi *Venus Victrix* (Müzəffər Venera) adına tikdirməyi planlamışdı, lakin e.ə. 48-ci ildəki Farsal döyüşünə görə inşaat ertələnmişdi. Sonradan Sezar, məbədi mənsubu olduğu Julius ailəsinin əcdadı qəbul edilən Aeneasın anası *Venera Genetrix*ə (analığın və məişət həyatının ilahəsi *Ana Venera*) həsr etməyi qərara almışdır.

## Yerləşməsi və restovrasiyalar
Məbəd Roma şəhərində yeni tikilmiş olan Sezar Forumunda inşa edildi. Forum boyunca uzanan divarın sonunda yerləşirdi. Bu romalıların etrusklardan aldığı bir ənənə idi və Roma imperiyası boyunca standart memari xüsusiyyət halına gəlmişdi.
Bu sahə 80-ci ildə baş verən yanğından ziyan görmüşdü. Daha sonra məbəd Domitianus  tərəfindən yenidən inşa edilmiş və 113-cü ildə Trayan tərəfindən restavrasiya edilmişdi. Bu günə qədər qalan 3 sütun bu restovrasiyadan qalanlardır.
## Həmçinin bax
*Qay Yuli Sezar
*Roma mədəniyyəti
*Roma imperiyası 
*Trayan sütunu

## İstinadlar
Ulduz Kəngərli

**Ulduz Səttar oğlu Kəngərli (Kəngərlinski)** (d. 28 sentyabr 1924, İrəvan, Ermənistan SSR) — texnika elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Ulduz Səttar oğlu Kəngərli (Kəngərlinski) 1924-cü il sentyabr ayının 28-də İrəvanda anadan olmuşdur.

1941-ci ildə 9-cu sinfi bitirdikdən sonra, artilleriya hərbi məktəbinə daxil olmuş, sonra zabit rütbəsində Ukrayna cəbhəsinə göndərilmişdir.

1947-ci ildə ordu sıralarından qayıtdıqdan sonra, Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, 1952-ci ildə (indiki Neft Akademiyası) Energetika fakültəsini, 1958-ci ildə isə Azərbaycan EA-nın aspiranturanı bitirmiş, namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.

1958–1961-ci illərdə Sumqayıt şəhərindəki Elmi-Tədqiqat "Neftkimyaavtomat" Layihə İnstitutunda şöbə müdiri və Elmi-Tədqiqat Neft İnstitutunda laboratoriya rəhbəri işləmişdir.

1961-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda (indiki Texniki Universitet) onun rəhbərliyi ilə radiotexnika, elektronika və rabitə kafedrası təşkil edilmişdir. Bu sahədə onun ilkin yaratdığı kafedra əsasında 7 yeni kafedra təşkil edilmiş və universitetdə iki radiotexnika və telekommunikasiya və rabitə fakültələri fəaliyyət göstərmişdir.

Alim radioelektronika sahəsində tədqiqatlar aparmış, 17 dərslik və dərs vəsaitinin 218 elmi əsərin, 12 ixtiranın müəllifidir. 1983-cü ildə çap olunmuş "Rusca-azərbaycanca-ingiliscə radioelektronika terminləri lüğəti"nin (Cəmilə Kəngərli ilə birlikdə) müəllifidir. Ulduz Kəngərlinin yerinə yetirdiyi elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri respublikanın müxtəlif sənaye müəssisələrində geniş tətbiq edilmişdir.

Ulduz müəllim respublikada elmipedaqoji kadrların hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirmiş, kafedranın əməkdaşlarının elmi səviyyələrinin artmasına şərait yaratmışdır. Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində böyük xidmətlərinə görə Böyük Vətən müharibəsi veteranı (bir sıra orden və medallarla təltif edilmişdir), əmək veteranı, texnika elmləri doktoru (1969), professor (1970). Ulduz Səttar oğlu Kəngərli 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Ərən Albayraq

**Ərən Albayraq** (*orijinal adı:* . . 23 iyun 1991; İstanbul, Türkiyə) — Türkiyəli futbolçudur. Hal-hazırda Super Liqa komandalarından olan Konyaspor komandasında oynayır.

## Futbolçu karyerası
İlk dəfə Bursaspor komandasında oynayan Albayraq, 2006-cı ildə Bursasporda peşəkar futbolçu oldu və 23 sentyabr 2008-ci il tarixində Fənərbaxça ilə olan oynalınan Süper Liqa müsabiqəsində 80-cı dəqiqədə oyuna daxil olaraq ilk Süper Liqa matçında oynamış oldu. Daha sonra bəzən Süper Liqa matçlarında sonradan oyuna daxil olsa da, PAF-da komanda oyunçusu olaraq görülüb. Bursaspor komandasında Ərtoğrul Sağlamın müəllimlik etdiyi zamanlarda Məhəmməd Dəmir ilə bərabər A komandasına daxil edildi. Məhəmməd Dəmir ilə bərabər Bursaspor ilə mövsüm sonu bitəcək müqavilənin vaxtını artırmadıqları üçün, müqavilə bitdikdən sonra heyət xaricində qaldı.

Liqanın son vaxtlarında, Qalatasaray komandasında sona qədər oynayacağı qəti qərarı olsa da, mövsümün sonunda o Trabzonspor komandasına transfer olmuşdur. 2011–2012-ci illərdə Orduspor komandasına transfer olub. 2012–2013 mövsüm əvvəlində 1461 Trabzon komandasına transfer olan Albayraq, mövsümün sonunda Çayku Rizəspor komandasına transfer olmuşdur.

### Milli komanda karyerası
94 dəfə milli komandalara çağırılan Eren Albayraq, 1 dəfə Türkiyə 15 yaşlılar, 22 dəfə Türkiyə 16 yaşlılar, 20 dəfə Türkiyə 17 yaşlılar, 12 dəfə Türkiyə 18 yaşlılar, 19 dəfə Türkiyə 19 yaşlılar, 2 dəfə Türkiyə 20 yaşlılar və 4 dəfə Türkiyə 21 yaşlılar komandaları üçün forma geyinib, ümumi 80 dəfə milli forma geyinmişdir və müsabiqələrdə 22 dəfə qol vurmuşdur.

## Statistikaları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* kicker dergisi İnternet Sitesi-Eren Albayrak Profili
* 
*
Kosovoda nəqliyyat

thumb|206x206px|Kosovo xəritəsi
**Kosovoda nəqliyyat** (, , ) — müstəqilliyi qismən tanınan Kosovo Respublikasında nəqliyyatın vəziyyətinə verilən ad. Bu səbəbdən müəyyən çətinliklər yaşayır. Kosovo 2008-ci ildə Serbiyadan müstəqillik əldə etmişdir və dünyanın bir çox ölkələri tərəfindən müstəqil ölkə kimi tanınır. Kosovonun şimala çıxışı yoxdur buna səbəb Serbiyanın onun müstəqilliyini tanımamasıdır. Digər qonşu ölkələr isə onun müstəqilliyini tanıyır və nəqliyyat əlaqəsi qurur. Müstəqillik əldə edildikdən sonra şəhər və hava nəqliyyatının inkişafı istiqamətdə tədbirlər görülmüşdür. Nəqliyyat Kosovo iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır.

## Avtomobil nəqliyyatı
thumb|200x200px|A1 avtomagistralı(Albanoiya-Kosovo)
thumb|200x200px|R7 magistralı
Son illərdə Kosovoda intensiv şəkildə yol tikintisi gerçəkləşdirilir.

**Avtomagistral R6** () hal-hazırda tikinti ərəfəsindədir. E65 Avropa xəttinin bir hissəsini təşkil edir. Regionun ən böyük magistralıdır. Bu xətt Priştinadan Makedoniya sərhəddinə kimi uzanır. Magistralın tikintisinə 2014-cü ildə başlanılmışdır. 2017—2018-ci illərdə bitirilməsi planlaşdırılır.

**Avtomagistral R7** (Adətən **İbrahim Ruqov** avtomagistralı adlanır; ) Kosovoda birinci avtomagistraldır. E851 Avropa şossesinin bir hissəsini təşkil edir. Albaniya ilə sərhəddən başlayır və Priştinaya qədər davam edir. Onun tikintisinə 2010-cu ildə başlanılmışdır. 2013-cü ildə tikinti işləri tam başa çatdırılır. Magstralın uzunluğu 101&nbsp;km, tikintisinə xərclənən pul isə 700 mln €/790 mln $ olmuşdur. Avtomagistral sayəsində Priştina ilə Tirana arasında məsafə 3 saata qədər enmişdir. Bundan sonra Priştina-Mədrəsə istuiqamətindəki yolun inşası davam etdiriləcəkdir.

## Hava nəqliyyatı
thumb|200x200px|Beynəlxalq Priştina Hava limanı
Kosovoda 3 hava limanı vardır: Djyakovisa, Batlava-Donya və Slatina. Hava limanlarının hamısı Kosovonu qoruyan Beynəlxalq qüvvələrin köməyi ilə inşa edilmişdir. Gələcəkdə onların mülki və ticari məqsədlər üçün istifadə edilməsi planlaşdırılır.

Slatina hava limanı Priştinadan cənub-qərbdə yerləşir. İl ərzində 1,75 mln sərnişin qəbul edir.

## Dəmiryolu nəqliyyatı

thumb|200x200px|Kosovoda dəmiryolu sistemi
Kosovo ərazisindən ilk dəmir yolu xətti 1874-cü ildə General-Yankoviç şəhərindən Kosovo-Pole və Kosovska-Mitrovisa istiqamətində olmuşdur. Yol Osmanlı imperiyası dönəmində Salonikidən Skopye və Kosovska-Mitrovisaya uzanır.

Trainkos Kosovoda 430&nbsp;km dəmir yolunda xidmət göstərir bunun 333&nbsp;km  sərnişin və yükdaşıma ilə əlaqədardır. 97&nbsp;km isə sırf yükdaşımaya xidmət edir. Kosovanın daxili daşınması aşağıdakı kimidir: Reç-Priştina, Kosovo-Pole və General- Yankoviç, Kosovo-Pole və Qraçanisa. Beynəlxalq daşımalara gəldikdə isə gündə bir dəfə sürətli qatar Priştina-Skopye və geri istiqamətdə hərəkət edir.

## İstinadlar
Ronald Li Ermey

**Ronald Lee Ermey** (; 24 mart 1944) — ABŞ aktyoru, "Oskar" mükafatı laureatı.

## Xarici keçidlər

*
Lütfü Kırdar Konqres və Sərgi Sarayı (İstanbul)

**Lütfü Kırdar Konqres və Sərgi Sarayı** () — İstanbulun Şişli ilçəsində yerləşən çoxməqsədli konqres mərkəzi. "Rumeli Sərgi Salonu ve Sərgi Merkezi" adlı əlavə binası ilə birlikdə bir çox önəmli sərgilər, konsertlər ilə sosial və mədəni tədbirlərin keçirilməsində istifadə olunur. Əvvəllər "Fənərbağça" kimi bir sıra basketbol klubları oyunlarını bu sarayın idman salonunda oynayırdılar.

## Xüsusiyyətləri

1940-cı illərdə İstanbul valisi olan Lütfü Kırdar tərəfindən "Dünya Güləş Çempionluq oyunu"nda istifadə edilmək üçün tikdirilmişdir. O dövrdə idman və sərgi sarayı adlanmışdır.

Çempionluq oyunlarından sonra da bir çox idman ilə əlaqədar tədbirlərə ev sahibliyi etmişdir. Beynəlxalq konqreslərdə istifadə edilə bilməsi üçün bina restovrasiya edimiş və indiki adıyla adlandırılmağa başlanmışdır. 1996-cı ilin iyun ayında Həbibət konqresinin keçirilməsi ilə xidmətə açıq elan edlmişdir.
Əsas bina olaraq Lütfü Kırdar Mərkəzi 2.000 nəfərlik Anadolu Auditoriyası, Mərmərə Salonu, iki Topqapı Salonu, üç Dolmabaxça Salonu, Qalata Salonu, Xaliç Salonu, üç Sultan iclas otağı, üç Barbaros iclas otağı, dörd Levənt iclas otağı və VIP otaqlardan ibarətdir.

Rumeli Mərkəzi qeydetmələr və sərgilər üçün nəzərdə tutulmuşdur və sahəsi 7.000 m²-dir. Hisar iclas Salonu kiçik ölçülü iclas otaqları və Rumeli Terası binanın hissələridirlər. Ənənəvi Boğaziçi Borsa restoranı həftənin 7 günü açıq olur və 250 qonaq qəbul etmək iqtidarındadır.
İstanbul Konqres Mərkəzi və Hərbi Möhsün Ərtoğrul binalarını birləşdirən keçidin yerləşdiyi küçə nəqliyyata qapalıdır.

## İstinadlar
Kalaqain

**Kalaqain** — Kutaisi quberniyasının Ozurqet qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
Kalaqain Kutaisi quberniyasının Ozurqet qəzasında kənd adı. Azərbaycanda Qalaqayının (Sabirabad rayonu), Gürcüstanda Kain Turkobo və Qain - Kort, Ermənistanda Katar-Kain, Kar əyalətində Kaindərə, Qazaxıstanda üç Kaindi və Kain. Qırğızıstanda Boston Kain, İranda Kain və b. toponimlərlə bir sıradandır. Bu toponimlərlə əlaqədar mülahizə;
1. Toponimlərdə türk dillərində Kayın (qayın) ağac növünün adı əksini tapmışdır.
2. Türkmənşəli Kain (yaxud Qain) tayfa adındandır. Başqırdlarda və Şorlarda Qain adlı tayfa vardır (yenə orada). İranda indi Qum mahalında türkdilli Qain  tayfası yaşayır (yenə orada).

## Həmçinin bax
*Kalağaylı
*Qalaqayın
*Qalaqayın (qala)

## İstinad
Gül Əkərək

**Gül Əkərək** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanın Stepanovan rayonunda) kənd adı.

## Toponimkası
Gül Əkərək- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanın Stepanovan rayonunda) kənd adı. XIX əsrin əvvəllərində kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. XIX əsrin ortalarında Vartablur, Erməni Gərgəri, Orartin və Gül Əkərək məntəqələrini əhatə edən kənd icmasının adı idi. Əsli Qul Əkərək (Qulama məxsus malikanə).

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
elibrary.bsu.az 

## İstinad