open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Conni Gitar

**Conni Gitar** (İngilis dilindəki orijinal adı: **Johnny Guitar**) — 1954-cü ildə çəkilmiş Hollivud filmi. Film ilk dəfə Türkiyədə 20 noyabr 1956-cı ildə orijinal adı ilə nümayiş etdirilmişdir. Növbəti il, yəni ​​1957-ci il mayın 29-da bu dəfə "Dişi Qartal" adı altında yenidən nümayiş etdirilmişdir.
 
Roy Çanslorun eyniadlı romanı əsasında Filip Yordanın hazırlamış olduğu ssenarini Nikolas Rey lentə almışdır. 1950-ci illərdə məşhur bir vesternə çevrilmişdir. Baş rollarda Coan Crawford, Sterling Hayden, Mercedes McCambridge, Scott Brady oynamışdırlar.

Film üçün yazılmış və film ilə eyni adı daşıyan mahnısı da filmin özü qədər populyarlaşmışdır. Peggy Lee tərəfindən yazılmış və bəstəkarı Viktor Yanq olan "Johnny Guitar" mahnısı filmdə sanki Coan Krouford tərəfindən ifa edilirmiş kimi göstərilsə də, əslində mahnı Peggy Lee tərəfindən ifa edilmişdir.

"Johnny Guitar" 2008-ci ildə Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi və estetik baxımdan əhəmiyyətli" filmlərdən biri olaraq seçilmiş və ABŞ Milli Film Reyestrində saxlanmasına qərar verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''Johnny Guitar'' essay by Michael Schlesinger on the National Film Registry website
*''Johnny Guitar'' essay by Daniel Eagan in America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 , pages 485-486
*Johnny Guitar Musical official website
* Brian W. Fairbanks in angelfire
* 
* 
*
Tarixi antropologiya

**Tarixi antropologiya** (qədim yunanca ἱστορία — tarix, tədqiqat ἄνθρωπος — insan; λόγος — «elm») — tarix, antropoloji elmlər və mədəniyyətlərarası tədqiqat metodlarından istifadə etməklə bəşəriyyətin sosial-mədəni tarixi üzrə tarixşünaslıq istiqaməti.

Əgər antropoloji yönümlü tarixi müəyyən bir yanaşma kimi səciyyələndirsək, onda aşağıdakı xüsusiyyətləri ayırd edə bilərik:

*fənlərarası, həm digər elmlərlə (antropologiya, sosiologiya), həm də tarixi biliyin müxtəlif sahələri (sosial, iqtisadi, siyasi tarix "mədəniyyət" anlayışı ətrafında birləşir) arasında fəal dialoq;
*şəxsiyyətlərarası və qruplararası qarşılıqlı fəaliyyətə üstünlük vermək;
*bütün səviyyələrdə və bütün təzahürlərdə (davranış mədəniyyətindən siyasi mədəniyyətə qədər) bütün növ sosial təcrübələrin və gündəlik həyatın öyrənilməsi
Mikrotarix

**Mikrotarix** — tarix elmində ənənəvi olaraq itirilmiş "kiçik adam"ın gündəlik həyatını və mentalitetini öyrənmək üçün keçmişin kiçik ərazilərinin və əhalisinin (şəhər, kənd, ayrı-ayrı ailə) nəzərdən keçirilməsi ilə məşğul olan tarixşünaslıq istiqaməti. Mikrotarixi təhlil bütövlükdə cəmiyyətdə dominant ideyaları və meylləri müəyyən etmək üçün keçmiş insanların həyatında baş vermiş xüsusi hadisələrin öyrənilməsini nəzərdə tutur.

; Görkəmli nümayəndələri
* Karlo Ginzburq
* Natali Zemon Davis
* Emmanuel Le Roy Laduri
* Giovanni Levi
* Hans Medik

## Ədəbiyyat
* Зенкин С. Н. Микроистория и филология // Казус: индивидуальное и уникальное в истории 2006 / под ред. М. А. Бойцова, И. Н. Данилевского. — М.: Наука, 2007. — С. 365–377
* Медик Х. Микроистория // THESIS, 1994, вып. 4. — С. 193–202
* Олейников А. Микроистория и генеалогия исторического опыта // Казус. Индивидуальное и уникальное в истории — 2006 / Под ред. М. А. Бойцова, И. Н. Данилевского. Вып. 8. — М.: Наука, 2007. — С. 379–393
* Польская С. А. Микроистория в зеркале исследований современной французской медиевистики // Новая локальная история. Выпуск 1. Новая локальная история: методы, источники, столичная и провинциальная историография: Материалы первой Всероссийской научной Интернет-конференции. Ставрополь, 23 мая 2003 г. — Ставрополь: Изд-во СГУ, 2003. — 262 с.

## İstinadlar
Məhəmmədrza

**Məhəmmədrza** — ad.

* Məhəmmədrza şah Pəhləvi — İranın şahənşahı (1941–1979).  
* Məhəmməd Rza Bəy — Səfəvilər dövlətinin diplomatı.  
* Məhəmmədrza Agahi — Özbək yazıçısı, tarixçisi və tərcüməçisi.
* Məhəmmədrza Hikmət — İranlı siyasətçi. 
* Məhəmmədrza Gülzar — İranlı gitaraçı və kinoaktyor. 
* Məhəmmədrza Lütfi — İranlı musiqiçi. 
* Məhəmmədrza Nemətzadə — İranlı siyasətçi və mühəndis.
* Məhəmmədrza Şəcərian — İranlı musiqiçi. 
* Məhəmmədrza Zahidi — İranlı hərbi xadim.   
 
;Digər
* Cuki-i Məhəmmədrza (Marağa) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Məhəmmədəli

**Məhəmmədəli** — ad.

* Məhəmmədəli Tərbiyət — ziyalı, jurnalist
* Məhəmmədəli şah Qacar — İran şahı, Müzəffərəddin şahın oğlu
* Məhəmmədəli bəy Məxfi — azərbaycanlı şair, titulyar müşavir, Məclisi-ünsün üzvü.
* Məhəmmədəli Nuriyev
* Məhəmmədəli Rüşdi
* Məhəmmədəli Fərdin
* Bari Məhəmmədəli

## Həmçinin bax
* Məmmədəli
Vətənpərvərlər

**Vətənpərvərlər** () Amerika Birləşmiş Ştatlarının qərbində hava şouları ilə çıxış edən mülki aerobatika komandasıdır. Şou zamanı 6 ədəd Aero L-39 Albatros təyyarəsi istifadə olunur. Komandanın bazası Kaliforniyada yerləşir.

Komanda 2003-cü ildə iki L-39 təyyarəsi ilə uçuş nümayişlərinə başladı. 2004-cü ilin hava şousu mövsümündə komandaya üçüncü L-39 əlavə edildi. 2006-cı ildə  daha bir təyyarə əlavə olundu. 2010-cu ildə təyyarələrin sayı 6-ya çatdırıldı. Komanda 25-dən çox könüllüdən ibarət texniki heyət tərəfindən dəstəklənir.

Pilotlardan bəziləri Mavi Mələklər, Thunderbirds, Snowbirds kimi məşhur aerobatika eskadronlarının köhnə pilotlarıdır.

## Təchizat

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vəhşi Pişik

**Qara Pişiklər** () və ya **Vəhşi Pişik** () — Krallıq donanmasına məxsus helikopter nümayiş komandasıdır. Şou üçün 2 ədəd Westland Lynx helikopteri istifadə olunurdu. Daha sonra bu helikopterlər AgustaWestland Wildcat ilə əvəz olundu.

## Tarixi
Komanda 2001-ci ildə yaradılmışdır. İlk dövrlərdə komanda "Vaşaq cütlüyü" () adı altında çıxış edirdi. 2004-cü ildən komandada ad dəyişikliyi baş verdi. Komanda 1992-ci ildə ləğv olunmuş, Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olmuş "Köpəkbalığları" () komandasının davamçısıdır.

2019-cu ildən etibarən komanda "Vəhşi Pişik" adlanmağa və solo uçuşlar həyata keçirməyə başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İrfan Değirmenci

**İrfan Değirmenci** (d. 3 noyabr 1977, Ankara  ) — türk xəbər aparıcısı və jurnalisti.

Değirmenci 3 noyabr 1977-ci ildə Ankarada anadan olub. Atası Antalyadan, anası isə Afyonkarahisardandır . Orta və liseyi TED Ankara Kollecində oxuyub. Ankara Universitetinin Ünsiyyət fakültəsini  bitirib. O, karyerasına 1996-cı ildə Ostim TV-də başlayıb. Siyasi Meydan proqramındakı çıxışından sonra onu Ali Kırca təcrübəçi olaraq çağırıb. O, ATV-də təcrübə keçib. 22 oktyabr 1999-cu ildə Əli Kırca komandası ilə birlikdə ATV -yə keçdi. Bundan sonra o, adətən siyasi xəbərlərin verildiyi Ankarada həyat xəbərləri etməyə başlayıb.  2001-ci ildə Star TV -yə, 2003-cü ildə CNN Türk -ə və 2005-ci ildə Kanal D -ə keçdi. 2007-ci  FOX -da *İrfan Değirmenci ilə Çalar Saat* təqdim etməyə başladı və üç il bu kanalda qaldı. 2010-2017 ci  illərdə Kanal D *-də İrfan Değirmenci ile Günaydın proqramını* təqdim edib.  2017-ci ilin fevral ayında Kanal D işinə xitam verdi. Bəzi dairələr və Değirmenci bunun səbəbini Twitter hesabından konstitusiya dəyişikliyi referendumunda 'xeyr' səs verəcəyini bildirməsi olaraq göstərdi.  2018-ci ilin sentyabr-dekabr ayları arasında YouTube kanalında Babala TV-də *İrfanı Hür* adı ilə proqram hazırlayıb. Hal-hazırda Halk TV-də *İrfan Değirmenci ile Halk Ana Haber Bülletenini* təqdim edir. Atasının adı Kamal Değirmenci, anasının adı Ülkü Değirmenci, böyük bacısının adı Şule Ertürkdür. Onun Kamal Burak və Türkan Eda adlı iki qardaşı oğlu var.

## Telekanallar işləyir

## Yazılan Kitablar

* 2017 - Gəlin Yuxuyub Oyanaq (Türk dilindəki  namıyla "**Bir Uyuyup uyuyalım"**) 
* 2018 - Herlanda ISBN 9789751038814

## Mükafatlar

* (2013) 4. Kristal Ağac Mükafat Mərasimi - 2013 Televiziya Sənayesində İlin Sahibkarı ( ODTÜ Gənc Sahibkarlar Cəmiyyəti )
* (2014) 41. Magnum Golden Butterfly Mükafat Mərasimi - Ən Yaxşı Kişi Xəbər Aparıcısı ( Kanal D )
Fatih Portakal

**Fatih Portakal** () — türk jurnalist, aparıcı və YouTuber.

## Həyatı
2 fevral 1967-ci ildə Aydının Nazilli ilçəsində anadan olub. İbtidai təhsilini Karacasuda tamamladı. Orta təhsilini İzmir Atatürk Liseyində bitirib. Ali təhsilini İstanbul Universitetinin Biznesin idarə edilməsi fakültəsində başa vurub. 1994-cü ildə magistratura və xarici dil təhsili almaq üçün Avstraliyaya getdi.

## İş həyatı
Fatih Portakal təhsil aldıqdan sonra bir müddət Avstraliyada məşhur restoran işləyib. 1997-ci ildə Türkiyəyə qayıdıb. Armağan Toperlə evləndi. 1997–2005-ci illərdə Star TV -də müxbir işləyib. 2005-ci ildə jurnalist Mehmet Ali Birandın təklifi ilə Kanal D -ə keçdi. 2010-cu ilin may ayında FOX-un müxbirlərindən İrfan Değirmencinin təklifi ilə FOX -a keçdi.

Fatih Portakal 2010–2013-cü illər arasında FOX-da *Çalar* *Saat* proqramının aparıcısı olub. 2013-cü ilin sentyabr ayında FOX-un qadın jurnalistlərindən biri olan Nazlı Tolqa ailə qurub xaricə köçmək məcburiyyətində qaldıqda o, *Fox Main News* proqramının aparıcısı vəzifəsindən ayrılaraq proqramı təqdim etməyə başlayıb. O, həmçinin *Fatih Portakalla Türkiyənin Trendləri* adlı proqramı təqdim edib.

Aydınlı aparıcı, 43. Qızıl Kəpənək Mükafatlarında "Ən yaxşı kişi xəbər aparıcısı" mükafatına layiq görülüb. Eyni mükafat . Qızıl Kəpənək Mükafatlarını da aldı. 2020-ci ildə FOX Main News-da Fatih Portakal ilə FOX Main News proqramından ayrıldığını açıqladı. Bu gün; O, YouTube kanalı Fatih Portakalda gündəmi qiymətləndirən məzmun hazırlayır və aktual hadisələri qiymətləndirir.

## Əsərləri
* SESSİZ (2012)
* Aklımla Dalga Geçme (2016)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İsmail Küçükkaya

**İsmail Küçükkaya** (d. 20 yanvar 1970, Simav ) — türk jurnalisti və yazarıdır.

## Erkən illər və şəxsi həyat
İsmail Küçükkaya, 20 yanvar 1970-ci ildə Kütahya-da Yunus və Halise Küçükkayanın oğlu olaraq dünyaya gəlib. İbtidai və orta təhsilini Simavda, daha sonra 1993-cü ildə Qazi Universitetinin Ünsiyyət fakültəsinin Jurnalistika fakültəsini bitirib.  2002-ci ildə birinci həyat yoldaşından ayrılan Küçükkaya 10 iyul 2016-cı ildə Eda Demirci müəllimlə ailə həyatı qurub.  2020-ci ilin yanvar ayında Küçükkaya və Demirci boşanıb.

## Karyera
O, 2013-cü ilin sentyabr ayından etibarən həftəiçi hər gün səhər saat 08:00-da FOX TV -də "İsmail Küçükkaya ilə Çalar Saat" proqramını təqdim edir. 2019- cu il İstanbul müvəqqəti yerli seçkilərindən əvvəl o, İstanbul 2019 Seçki Xüsusi yayımına moderatorluq edib. 2013-cü ilin sentyabr-2022-ci ilin avqust ayları arasında Fox (Türkiyə)-nin səhər xəbərlərini təqdim edən İsmail Küçükkaya 2022-ci ilin sentyabr ayından Halk TV-nin səhər xəbərlərini təqdim edir.

## Nəşrlər

* *Respublikamız haqqında* (2008)
* *Cümhuriyyətin birinci əsri* (2012; İlber Ortaylı ilə)
* *Korkma* (2016)
* *Biraz Cesaret* (2019)
* *Fikri Hür Vicdanı Hür* (2020)

## Mükafatlar

* Qızıl Kəpənək Mükafatı - Ən Yaxşı Kişi Xəbər aparıcısı (2017; namizəd) 
* Türkiyə Qızıl Marka Mükafatı - İlin Televiziya Aparıcısı (2017; qalib) 
* MGD Mükafatı - Ən Yaxşı Səhər Xəbərləri (2018; qalib)

## Mənbə

## xarici linklər

* 
* İsmail Küçükkaya ile yapılan bir röportaj 3 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Şah Əhməd Maraşi

**Şah Əhməd Maraşı** və ya **Şah Əhməd Mərəşi**  — bir tərəfi Səfəvi sülaləsindən olan zadəgan. Əfqan işğalı zamanı özünü hökmdar elan etmişdir. O, Mirzə Seyid Hüseyni Maraşı adı ilə Mirzə Əbül Qasım Hüseyni Maraşinin oğlu kimi dünyaya gəlmişdir.

Maraşı ailəsinə mənsub olmuşdur. Ana xətti ilə Səfəvi sülaləsindən olan bu ailədən II Süleyman da qısamüddətlik şah olmuşdur. Onun anası  Səfəvi şahı I Süleymanın qızı idi.

## Həyatı
1722-ci ildə Mir Mahmud Hotaki imperiyanın paytaxtı İsfahanı ələ keçirərək özünü şah elan etdi. Paytaxtdan qaçmağı bacarmış şahzadə olan Təhmasib Mirzə də buna cavab olaraq qanuni varis kimi irəli verilərək şah elan edildi. Səfəvi sülaləsinin zəifləməsindən, əfqan işğalından qaynaqlanan qarışıqlıqdan Şah Əhməd Maraşı yararlandı.

Əhməd Maraşı II Təhmasibin şimalda Nadir xanla birlikdə ruslara, əfqanlara və osmanlılara qarşı mübarizə aparmasından istifadə edərək 1726-cı ildə imperiyanın cənub torpaqlarında Maraşı-Səfəvi zadəganları tərəfindən şah elan edildi. Bu zamana qədər o, artıq Fars və Kirman əyalətlərini əfqan qüvvələrindən ələ keçirməyi bacarmışdı. Şah elan edilmə isə, Kirmanın ələ keçirilməsindən sonra - 8 noyabr 1726-cı ildə baş tutdu. Bu zamanlama ideal zamanlama idi, çünki Hotakilər rəqibləri ilə döyüşməklə birlikdə həm də daxildə də parçalanmışdılar. Lakin Şah Əhməd Maraşı ələ keçirdiyi yerlərdə öz hakimiyyətini möhkəmləndirə bilmədi və 1728-ci ildə Əşrəf Gilzay tərəfindən məğlub edildi. Əsir düşən Şah Əhməd Maraşı 1728-ci ilin avqustunda Qul-e Xvacu məntəqəsi yaxınlığından axan Rud-e Zayande çayı sahilində edam edildi.

## Soyu
Əhməd Mərəşənin aid olduğu Əl-Xəlifə ailəsi Mərəşilər soyunun bir tirəsi idi. Mazandaranda (bir müddət Mazandaran bu ailə tərəfindən idarə edilmişdir) məskunlaşan bu ailənin soyu ərəblərə, daha dəqiqi isə i İmam Zeynül-Abidinin törmələrindən olan Əli əl Mərəşə qədər uzanırdı. I Abbasın anası Məhdi Ülyə da bu ailə qohum idi. Bu soyun nümayəndələri bu gün də  İran, İraq, Kəşmir və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yaşayırlar.

## Həmçinin bax

* Mərəşilər
* Mirzə Seyid Həsən
* Xəlifə sultan əl-Hüseyni

## İstinadlar
Şuşa şəhəri və Şuşa qəzasının oçerki

**Şuşa şəhəri və Şuşa qəzasının oçerki** () —  Topluda şəhərin yaranma tarixi, coğrafi mövqeyi, təbiəti, əhalisi, daxili və xarici ticarəti, məşhur Qarabağ atları haqqında ətraflı məlumatlar yer alıb.

## Haqqında
1873-cü ildə K.Nikitin tərəfindən tərtib edilərək nəşr edilən “Şuşa şəhəri və Şuşa qəzasının oçerki” adlı əsər Şuşa şəhərinin tarixi ilə bağlı dəyərli mənbədir. Oçerk Gürcüstanın Milli Parlament Kitabxanası, həmçinin Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasında da saxlanılır. Oçerk Şuşa şəhərinin tarixən Azərbaycanın tarixi-mədəni və ictimai-siyasi həyatının mühüm mərkəzlərindən biri olduğunu sübut edən mənbələrdən biri hesab edilir. Cəmi 30 səhifəlik kitabçada Şuşa şəhərinin yaranma tarixi, şəhərin coğrafi mövqeyi, təbiəti, əhalisi, daxili və xarici ticarət əlaqələri barədə maraqlı məlumatlar yer alıb. Kitabça rum rəqəmi ilə qeyd olunmuş 2 hissədən və ayrı-ayrı başlıqlar formasında təqdim edilən bölmələrdən ibarətdir.

İlk hissə “Tarixi oçerk” adlanır və orada Şuşanın tarixinə qısaca nəzər salınır. İkinci hissə əsasən Şuşanın coğrafiyası və iqtisadiyyatına həsr olunub. Bu hissədə Şuşa dağlarının mənşəyinə dair Frederik Dübua de Monperyönün fikirləri, onun forma və hündürlüyü, şəhərin ərazisi və onun ətrafı, iqlimi, şəhərin əhalisi, şəhər sakinlərinin məşğuliyyəti, su çatışmazlığı kimi maraqlı məlumatlar verilir. Daha sonra Şuşa qəzasının təsviri adlı xüsusi başlıq təqdim olunur. Bu hissədə Şuşa qəzasının yerləşmə yeri, hansı əraziləri əhatə etməsi, ərazisini suvaran çaylar, çay vadiləri, dağları, xüsusiyyətlərinə görə üç zolağa - Küryanı, Daxili və Arazyanı zolağa ayrılan düzən əraziləri, Mil düzünün qədim görünüşdə ideal təsviri kimi mövzulara toxunulur. Əsərin sonlarında isə Şuşa qəzasını əhalisi, daxili və xarici ticarəti, Qarabağ atları, Şuşanın mineral bulaqları barədə dəyərli materiallar oxuculara təqdim olunur.

Əsər 2022-ci ildə Elnur Nəciyev və Günay Nəciyeva tərəfindən ruscadan Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək nəşr edilmişdir. Mənbənin tərcüməsinə edilən şərhlərin və tədqiqatın nəticələrini əks etdirən bölmənin müəllifi də E.Nəciyev və G.Nəciyevadır.

## İstinadlar
Vasileyos Vatatzes

**Vasileyos Vatatzes** (yunanca:Βασίλειος Βατάτζης; d. 1694-ö. 1748-dən sonra) — Osmanlı rumlarından olan və XVIII əsrdə yaşamış şəxs. Gənc yaşlarında olarkən o, Moskvada yaşamağa başlamış və buradan Səfəvi imperiyasına səfərlər etmişdir. Bu səfərlərdən birində Nadir xanla tanış olmuş və onunla yaxınlaşa bilmişdir. O, Nadir şah barədə rumca bioqrafiya yazmışdır. Bu bioqrafiyanın adı *Persika* adlanır və dövlətin 1720, 1730 və 1740-cı illəri barədə xeyli məlumat verir. Həmçinin o, *Periegetikon* adlanan səyahət gündəliyi yazmış və   xəritə çəkmişdir. Yevangelos Venetisə görə, Vatatzes "İran sivilizasiyasının və Nadir şahın idarəçiliyinin heyranı" və "İran tarixi və hellenik-iranik araşdırmalar, İran tarixi üçün vacib müəllif" olmuşdur..  Lakin, onun əsəri müasir elm tərəfindən "böyük ölçüdə görməzlikdən gəlinmişdir". 

## Bioqrafiyası
İstanbul yaxınlığında yerləşən və keçmişdə Therapeya adlanan məntəqədə dünyaya gəlmişdir. O, Vatatzes adlanan əsilzadə ailəninin nümayəndəsi idi. Atası yunan ortodoks rahibi olmuş və Aya Sofiyada çalışmışdır. Onun 5 bacı-qardaşı var idi.   

14 yaşı olarkən Vatatzes Moskvaya getmiş və burada tacir olmuşdur. Sonrakı dönəmlərdə o, ən azı 3 dəfə Səfəvi imperiyasını ziyarət etmişdir. 1713-cü ildə, o, Səfəvi imperiyasına tabe olan Şirvan bəylərbəyliyində yerləşən Dərbəndi və Şamaxını ziyarət etmişdir. 3 il sonra - 1716-cı ildə o, yenidən Şirvana getmiş və buradan Gilan vilayətində yerləşən Rəştə, Qəzvinə, Savəyə, Quma, Kaşana, Səfəvilərin paytaxtı İsfahana səfər etmişdir. Səfəri bitdikdən sonra isə, geriyə Ərdəbildən, Dərbənddən və Həştərxandan keçərək geri dönmüşdür. Bir neçə ildən sonra - 1727/1728-ci illərdə yenidən səfər etmiş və bu dəfə Həştərxan-Aral gölü-Xivə-Buxara marşrutundan yararlanmışdır. Bu səfəri zamanı Məşhəddə, Mazandaranda və Gilanda bir müddət yaşamışdır. Elə bu səfəri zamanı da Nadir xanla tanış olmuşdur.  Məşhəddə ikən o, Nadir xandan Rəşti işğal edən rus komandanı geenral Vasili Levasova məktub aparmışdır.

Müasir tarixçi Yevangelos Venetisə görə, Vatatzes Səfəvi imperiyasından əlavə, Prussiyaya, Fransa krallığına, Hollandiya Respublikasına, Böyük Britaniyaya və Danimarkaya da 1732-ci ildən başlamaqla səfərlər etmişdir. Vatatzesin 1733-cü ildən sonrakı taleyi barədə məlumatlar yoxdur. Venetis Vatatzesin yazılarına əsaslanaraq əlavə edir ki, "o, Nadir şahın bioqrafiyasını tamamlamışdan əvvəl lazimi bilgiləri əldə etmək üçün o, Nadir xanın sarayında çox vaxt  keçirmişdir. Sarayda vaxt keçirməyə əlavə olaraq, o, həmçinin Nadirin yürüşlərində də iştirak etmişdir". 1748-ci ildə Vatatzes Nadir şahın bioqrafiyasını rum dilində tamamlamışır. O, bundan başqa fars dilini bilmiş və xəritələr də çəkmişdir.

Venetisə görə, Vatatzes "18-ci əsrdə Dunay knyazlıqlarının yunan maarifçiliyi ilə əlaqəli idi". Həmçinin o, bildirir ki, Vatatzes öz əlyazmalarını ya Dunay Knyazlıqlarının yunan fənərlisi olan hakimlərinin sarayında yazıb, ya da ölümündən sonra orada çoxlu surətdə nəşr edilib. Hər halda, böyük ehtimalla Vatatzes fənərli hakimlərin məiyyətində idi.

## Həmçinin bax
* Conas Hanvey
## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Xanımbalakəndi (Nir)

**Xanımbalakəndi** () — İranın Ərdəbil ostanının Nir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 101 nəfər yaşayır (24 ailə).

## İstinadlar
Mirzə Seyid Həsən

**Mirzə Seyid Həsən** (d. 25 yanvar 1655, İsfahan, Səfəvi imperiyası - ö. 27 dekabr 1715, İsfahan, Səfəvi imperiyası) — ana tərəfdən Səfəvi sülaləsinə mənsub şahzadə və üləma.
## Həyatı
Onun atası Xəlifə sultan əl-Hüseyni yüksək rütbəli dövlət xadimi olmu, I Abbasın, I Səfinin və II Abbasın dövrlərində baş vəzir vəzifəsində çalışmışdır. Anası isə Səfəvi sülaləsindən olan Xanağa Bəyim idi. 1632-cı ildə Mirzə Seyid digər 3 qardaşı ilə birlikdə I Səfi (1629–1642) tərəfindən kor edilmişdir. Şah ona qarşı sülalə üzvlərinin çevriliş edə biləcəyindən qorxmaqda idi. Kor edildiyinə görə Mirzə Seyid Həsən dövlət orqanlarında heç bir vəzifə tuta bilməmişdir. Buna görə də dini dairələrə yönəlmiş və öz dövrünün güclü üləmalarından biri olmuşdur. Bilinməyən tarixdə Səfəvi sülaləsinə mənsub şahzadələrdən biri olan Zübeydə Xanımla evlənmişdir. Zübeydə xanım Şah Süleymanın (1666–1694) qızı və sonrakı şah Şah Sultan Hüseynin (1694-1722) bacısı idi. Bu evlilikdən Mirzə Məhəmməd Baqer və Mir Seyid Mürtəza dünyaya gəlmiş və hər iki qardaş da qohumları olan Şah Sultan Hüseynin dönəmində *sədr-i xassə* və *sədr-i məmalik* vəzifələrində çalışmışdırlar.

## Soyu
Mirzə Seyid Həsən aid olduğu Əl-Xəlifə ailəsi Mərəşilər soyunun bir tirəsi idi. Mazandaranda (bir müddət Mazandaran bu ailə tərəfindən idarə edilmişdir) məskunlaşan bu ailənin soyu ərəblərə, daha dəqiqi isə i İmam Zeynül-Abidinin törmələrindən olan Əli əl Mərəşə qədər uzanırdı. I Abbasın anası Məhdi Ülyə da bu ailə qohum idi. Bu soyun nümayəndələri bu gün də  İran, İraq, Kəşmir və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yaşayırlar.

## Həmçinin bax
* Mərəşilər

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Qamçı və kökə

**Qamçı və kökə**, **kök və çubuq** və ya **yerkökü və çubuq** () — idiom. "yerkökü və çubuq" ifadəsi arzu olunan davranışa sövq etmək üçün mükafat və cəza birləşməsinin istifadəsi üçün metaforadır. Yaxşı davranışı mükafatlandırma, pis davranışı da cəzalandırma mənasına gəlir. İfadə ilk dəfə The Economist jurnalının 11 dekabr 1948-ci il buraxılışında istifadə edilmişdir. İdiom həm də qarşısında kök asaraq eşşəyi gəzdirmək mənasını verir. Siyasətdə "yerkökü və çubuq" bəzən realist yumşaq və sərt güc anlayışına istinad edir. Bu kontekstdə yerkökü xalqlar arasında iqtisadi və ya diplomatik yardım vədi, çubuq isə hərbi əməliyyat təhlükəsi ola bilər.

## İstinadlar
Sasaki Takatsuna

– Kamakura dövründə yaşamış Yaponiya döyüşçüsü. Qenpey müharibəsində iştirak etmişdir.

## Həyatı
Sasaki Takatsuna 1160-cı ildə doğulmuşdur. Ana tərəfindən Minamoto no Tameyoşinin nəvəsi idi. Ailəsi 1159-60-cı illərdə baş vermiş Henci insidenti zamanı məhv edilmişdir. Takatsuna kiçik uşaq olduğu üçün yaşamasına icazə verilmiş və Kiotodakı xalasının yanına göndərilmişdir.

Takatsuna 1180-ci ildə Yaponiyanın şərqində ordu toplayaraq Tayra ailəsinə qarşı döyüşməyə hazırlaşan Minamoto no Yoritomoya qoşulmuşdur. O, İşibaşiyama döyüşündə Yoritomonun həyatını xilas etmişdir. O, Minamoto no Yoşitsuneyə kömək edərək Tayra ailəsinin məhv edilməsində iştirak etmişdir. Göstərdiyi xidmətlərə Takatsuna Naqato əyalətinin şuqosu təyin edilmişdir. Deyilənə görə Takatsuna 1195-ci ildə titulunu və mülklərini oğluna etibar edərək Koya dağında Şinqon keşişi olmuşdur.

1184-cü ildə döyüşdən öncə Kacivara Kaqesueyə qarşı Uci çayı boyunca etdiyi at yarışı Yaponiyada populyar hekayələrdən birinə çevrilmiş, müharibə incəsənətinin mövzularından biri olmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Sasaki Soiçi

– Yaponiya hüquqşünası. Konstitusional və inzibati hüquq sahəsindəki fəaliyyətinə görə tanınır.

## Həyatı
Sasaki Soiçi 1878-ci ildə Yaponiyanın Tottori prefekturasında doğulmuşdur. 1903-cü ildə Kioto Universitetindən məzun olmuş və burada mühazirələr verməyə başlamışdır. 1909-12-ci illərdə Almaniya və Fransada inzibati hüquq üzrə təhsil almışdır. 1913-cü ildə Kioto Universitetində professor olmuşdur. Lakin akademik azadlığın pozulmasına və həmkarı Takikava Yukitokinin universitetdən qovulmasına görə universiteti tərk etmişdir. Daha sonra Ritsumeykan Universitetinin prezidenti seçilmişdir.

İkinci dünya müharibəsindən dərhal sonra Sasaki və Konoe Fumimaro Yaponiya möhürünün qoruyucusu tərəfindən Meyci konstitusiyasına dəyişiklik təklif etməklə vəzifləndirilmişdirlər.

Sasakinin konstitusional və inzibati hüquq haqqında şərhləri xırda məntiq və obyektivliklə xarakterizə olunur. O, 1952-ci ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur. Əsas əsərlərinə *"Yaponiyanın inzibati hüququ"* (1924), *"Yaponiya konstitusiyasının mahiyyəti"* (1933) və *"Yaponiya konstitusiyası"* (1949) aiddir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Takaoki Sasaki

– Yaponiya biokimyaçısı və onkoloqu.

1878-ci ildə Tokio şəhərində doğulmuşdur. Tokio Universitetindən məzun olduqdan sonra 1913-cü ildə Kioto Universitetində daxili xəstəliklər üzrə professor olmuşdur. Daha sonra 1915-ci ildə Kyoundo xəstəxanasının sayca 3-cü direktoru təyin olunmuşdur.

Sasaki xərçəng xəstəliyi sahəsindəki tədqiqatlarına görə tanınır. O, tələbəsi Yoşida Tomizo ilə birlikdə siçovullardan istifadə edərək azoboyaqlar vasitəsilə qaraciyər xərçənginin induksiyasını nümayiş etdirmişdir. O, 1924-cü ildə *"Protein və qurucu amin turşularının bakterial deqradasiyası və amin turşularının sintezi üzrə apardığı tədqiqatlara"*, 1936-cı ildə isə *"C<sub><small>14</small></sub>H<sub><small>15</small></sub>N<sub><small>3</small></sub> ilə qaraciyər [[Karsinoma|karsinoma]]sının təcrübi yetişdirilməsinə görə"* Yaponiya Elmlər Akademiyasının mükafatına layiq görülmüşdür. 1940-cı ilin noyabrında "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Hacılı (Bərdə)

**Hacılı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şatırlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Hacılı (soyad)

**Hacılı** — Azərbaycanda çox işlədilən soyad və təxəllüs.

**Bu soyadı olan tanınmış insanlar**
* Arif Hacılı — Müsavat Partiyası Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri.
* Vəkil Hacılı — tənqidçi, ədəbiyyatşünas, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1970).
* Ramin Hacılı — azərbaycanlı siyasi-ictimai xadim. 

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
* Asif Hacılı — Bakı Slavyan Universitetinin rektoru.

## Həmçinin bax
*Hacılı
Sasaki Takauci

və ya dini adı ilə  – Muromaçi dövründə yaşamış Yaponiya hərbi xadimi və şairi.

## Həyatı
Sasaki Takauci Omi əyalətində tanınmış döyüşçü ailəsində doğulmuşdur. Kamakura şoqunluğunun sonuncu regenti Hoco Takatoki üçün xidmət göstərdikdən sonra Aşikaqa Takauciyə kömək edərək Kenmu restavrasiyasının ləğvində və Muromaçi şoqunluğunun qurulmasında iştirak etmişdir. O, 1336-cı ildə şoqunluq tərəfindən elan edilmiş, ölkənin fundamental inzibati kodeksi olan Kenmu kodeksinin tərtib olunmasına kömək etmişdir.

Takauci müxtəlif vaxtlarda Omi əyaləti də daxil olmaqla, 6 əyalətin şuqosu olmuş, şoqunluğun mərkəzi administrasiyasında vacib vəzifələri tutmuş, 1354-cü ildə İnzibati şuranın rəhbər rəsmisi olmuşdur.

Sasaki Takauci vaka və renqa şairi kimi də tanınmış, yerli Omi saruqakusunun himayədarı olmuşdur. XIV əsrə aid *"[[Heyke nağılı]]"* əsərində hərbi aristokrat və dəbdəbəlik modeli kimi təsvir olunmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Xanım Aydın

**Xanım Aydın** (8 may 1984; Bakı, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı yazıçı, şair, tərcüməçi. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü (2016)

## Həyatı
Xanım Aydın 1984-cü il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1990–2001-ci illərdə 171 saylı tam orta məktəbdə, 1991–1996-cı illərdə S.Ələsgərov adına 1 saylı incəsənət məktəbinin fortepiano sinfində təhsil alıb. 2015–2020-ci illərdə V.N.Karazin adına Xarkov Milli Universitetinin "Rus dili filologiyası" fakültəsində ali təhsilini tamamlayıb. 2014–2016-ci illərdə Bakı Slavyan Universitetinin "Yaradıcılıq" fakültəsində təhsil alıb.

## Fəaliyyəti
2014-cü ildən *Xanım Aydın* imzasıyla ədəbi mühitdə tanınmağa başlayıb. Həmin ildən "Ulduz", "Azərbaycan", "Literaturnıy Azerbaycan", "Yazı", "Dünya ədəbiyyatı"  jurnalları, "Kaspi", "525-ci qəzet", "Ədəbiyyat qəzeti", "Mir literaturı" və s. qəzetlərdə məqalə, hekayə, şeir və tərcümələri müntəzəm şəkildə dərc olunub. 2015-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvlüyünə qəbul edilib. 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin gənc yazarlar üçün verdiyi "Prezident Təqaüdü"nə layiq görülüb. Xanım Aydın 2012-ci ildən jurnalist və tərcüməçi olaraq fəaliyyət göstərir. Rusiya, Belarus, Ukrayna, Misir, Yaponiya, Türkiyə və Almaniya ədəbiyyatından hekayə, şeir və araşdırma yazıları tərcümə edib.

## Kitabları
2014-cü ildə "Yağış olmaq istəyirəm” adlı şeirlər kitabı çap olunub. 

2022-ci ildə "İkimiz" adlı növbəti şeirlər toplusu işıq üzü görüb.

2022-ci ildə "Çamadan" adlı hekayələr kitabı nəşr olunub.

## Tərcümələri
Xanım Aydın Efron Ariadnanın "Mənim anam – Mariya Svetayeva", Anna Dostoyevskayanın "Anna Dostoyevskayanın xatirələri", Herman Hessenin "Kitabın sehri", Karlo Kollodinin "Pinokkionun macəraları", Danil Salihovun "Qəribə adam", Aqata Kristinin "Vadi", "Lord Ecverin ölümü", Koman Şovanın "Sevginin izi ilə" (müştərək tərcümə), Ramis Aymətin "Şimşəklər qoynunda" (müştərək tərcümə) əsərlərini dilimizə çevirib.

## İstinadlar
Uc (feodalizm)

**Uc** (; kənar, son) — köçəri türkmənlərin üstünlük təşkil etdiyi, adətən "kimsəsiz torpaqlar" kimi təsvir edilən torpaq mülkiyyət forması. Əsasən Anadolu, Balkanlar və Pireney yarımadasında formalaşmış müsəlman dövlətlərində olurdu. Bu torpaqlar tayfa başçılarına dövlətin ucqar sərhədlərini xarici qüvvələrdən qorumaq öhdəliyi müqabilində verilirdi. İrsən keçmirdi.

## Əhalisi
Bizansın xaraba qalmış Saqalassos qalasında şəhərin xristian sakinləri ilə buraya gələn türklər arasında münasibətlər mənfi zəmində idi. Bu səbəbdən türkmənlər "qarahisar"ın özündə deyil, onun kənarındakı ayrı kəndlərdə məskunlaşmağa başlamışdılar.

Tutulan bəzi yunan şəhərlərinin əhalisinin sayı xeyli azalmış olsa da, qismən qorunurdu. Qalan xristian yunanlar vergi planında (zimmi) istismar olunurdu, onlardan həm də devşirmə, qadınlardan fahişə, qul, cariyə kimi istifadə olunurdu. Hər halda, Səlcuqlu uclarında qalan yunanlar tədricən türkləşməyə və islamlaşmaya məruz qalmışdılar. Həmçinin, oturaq həyat tərzinə keçən türkmənlər onların iqtisadiyyatlarını təqlid edərək xaraba qalmış Bizans şəhərlərinə daha yaxın yerlərdə məskunlaşmağa başlamışdılar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Zaxoda kurorta hücum

**Zaxoda kurorta hücum** — 20 iyul 2022-ci ildə İraqda, Kürdüstan regionun Zaxo rayonundakı Barax turizm kurortuna hücum. Hücum zamanı kurort ərazisinə dörd və ya beş artilleriya zərbəsi endirilmişdir. Hücumun kim tərəfindən həyata keçirildiyi hələlik məlum deyil. İraq hökuməti iddia etmişdir ki, hücumun arxasında Türkiyə dayanıb. Türkiyə hökuməti bunu inkar edərək hücuma görə PKK-nı günahlandırmışdır. Hücum nəticəsində ikisi uşaq daxil olmaqla ən azı doqquz mülki şəxs həlak olub və ən azı 23 nəfər yaralanıb. Zərərçəkənlərin hamısı iraqlı ərəb turistlərdir.

## Nəticə
İraq hökuməti və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı həm hücumu qınamış, həm də baş verənlərlə bağlı tədqiqat aparılmasına göstəriş vermişdir.

Həm Kürdüstan regionu, həm də İraq federal rəsmiləri, o cümlədən İraqın Baş naziri Mustafa Əl-Kazımı hücuma görə Türkiyə Silahlı Qüvvələrini günahlandırmışdır. Nazirlər Kabineti xarici işlər nazirinə Türkiyənin İraqdakı səfirini çağırmağı və Türkiyədəki iraqlı həmkarından məsləhətləşmələr üçün Bağdada gəlməsini tələb etməyi tapşırmışdır. Türkiyə hücuma görə məsuliyyəti inkar etmiş və bunun əvəzinə terror qruplarının məsuliyyət daşıdığını irəli sürmüş, insidentlə bağlı birgə araşdırma açmağı təklif etmişdir.

Kərbəla ilə yanaşı Nəcəfdə də etirazlar nəticəsində viza verən Türkiyə konsulluqları bağlanmışdır. Bundan başqa, Türkiyənin Bağdaddakı səfirliyi mühasirəyə alınmışdır.

## İstinadlar
Yerusəlim gülləbaranı (2021)

**Yerusəlim gülləbaranı** — 21 noyabr 2021-ci ildə Yerusəlimdə baş verən gülləbaran. Şərqi Yerusəlimdən olan 42 yaşlı fələstinli Fadi Əbu Şıxaydəm 2019-cu ildə Cənubi Afrikadan köçən 26 yaşlı israillini qətlə yetirmişdir. O, daha dörd nəfəri (bir ravvin də daxil olmaqla) yaralamış, sonradan polis tərəfindən öldürülmüşdür.

Zərərçəkənlər dua etmək üçün hərəkət edərkən hücumu törədən şəxs gülləbarana başlamışdır. İsrail rəsmiləri Əbu Şıxaydəmin tur bələdçisinə dəfələrlə atəş açdığını və daha sonra Eyn-Keremdəki Hadassa Tibb Mərkəzində öldüyünü bildirmişdir. Silahlı şəxs bir ravvini və yeşiva tələbəsini yaralmışdır. Polislər dərhal atəş açan şəxsə atəş açaraq cavab verdilər. Polislərdən ikisi yüngül xəsarətlər almışdır.

## Cinayətkar
Silahlı şəxs Fadi Əbu Şəxaydəm Yerusəlimin Şuafət məhəlləsində olan Rəşidiyyə orta məktəbində müəllim idi. O, Həmas üzvü kimi tanınırdı və bu ərazidə İsrail turizminə qarşı aksiyalard iştirak etməklə yanaşı, müntəzəm olaraq Məbəd dağında moizələr söyləyirdi.

Həyat yoldaşı hadisədən üç gün əvvəl xəstə anasını ziyarət etmək üçün İordaniyaya getmiş, hadisənin ertəsi günü Allenbi körpüsündə həbs edilmişdir. Polis hesabatında qeyd edilmişdir ki, Şıxaydəm, çox güman ki, "milliyətçi səbəblər"ə əsaslanan siyasi motivli olmuşdur. 2022-ci ilin yanvarında Əbu Şıxaydəmin evinin sökülməsi əmri verilmişdir.

## İstinadlar
XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)

**Əsrin 100 kitabı** (    ) Fransız pərakəndə satış şirkəti Fnac və Parisin *[[Le Monde (qəzet)|Le Monde]]* qəzetinin 1999-cu ilin yazında keçirdiyi sorğuya əsasən, 20-ci əsrin ən yaddaqalan yüz kitabının siyahısıdır. 

## Siyahı

## Mənbə
* *[[Le Monde]]* jurnalı

## Xarici keçidlər

* https://en.wikipedia.org/Le Monde's 100 Books of the Century
M (dəqiqləşdirmə)

* M — Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasında 18-ci hərf, 23 samitdən biri.
* M (film, 1931) — 1931-ci il istehsalı olan alman psixoloji trilleridir.
Zaxoda terakt (1995)

**Zaxoda terakt** — 27 fevral 1995-ci ildə, səhər saat 8:18-də İraqda, Kürdüstan regionunda, Dəhuk mühafəzəsində, Türkiyə sərhədindən  məsafədə yerləşən Zaxo şəhərində bombalı maşının partlaması. Bu, insidentdən doqquz ay əvvəl başlayan İraq Kürdüstanında vətəndaş müharibəsi zamanı baş vermişdir. Bomba  çəkidə dinamitdən hazırlanmışdır. Avtomobil (taksi) çoxlu ziyarətçisi olan bazarda yerləşən çayxananın önündə partlamışdır. Terakt zamanı 100 nəfər həlak olmuş, 150 nəfər yaralanmışdır.

## İstinadlar
Miyuki

**Miyuki** — Yaponiya qadın adı.

*Miyuki İzumi — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.  
*Miyuki Yanaqita — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Münəvvər

**Münəvvər** — qadın adı.

* Münəvvər Rzayeva — Azərbaycanlı heykəltaraş 
* Münəvvər Kələntərli — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1940).   
* Münəvvər Əsgərova — üzümçü 
* Münəvvər Məmmədquluzadə — Cəlil Məmmədquluzadənin qızı, SSRİ Ali Sovetinin II çağırış deputatı. 
* Münəvvər Qasımova — 
* Münəvvər Əliqızı —

;Digər
* Münəvvər (Şəbüstər) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Məmmədəli

**Məmmədəli** — azərbaycanlı adı.

* Məmmədəli Məhərrəmov — azərbaycan psixoloqu.  
* Məmmədəli Hüseynov — Azərbaycanlı alim, paleontoloq, professor (1987) 
* Məmmədəli Mehdiyev — Azərbaycan cüdoçusu.  
* Məmmədəli Əliyev — tanınmış müğənni, "Kor ərəbin mahnısı"nın ilk ifaçısı.  
* Məmmədəli Məhzun — Azərbaycan şairi.  
* Məmmədəli Abbasov (snayper) — Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı 
* Məmmədəli Vəlixanlı — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1949). 
* Məmmədəli Manafzadə Sabit
* Məmmədəli Meybəliyev

## Həmçinin bax
* Məhəmmədəli
* Məmməd
* Əli (ad)
Gənc Atsızlar

**Gənc Atsızlar** () — 3 may 2005-ci ildə Türkiyənin Bursa şəhərində təsis edilən və Nihal Atsızın ideologiyasına əsaslanan ifrat sağçı təşkilat.

## Nəşrlər
Təşkilatın üç nəşri var. Onlar "*Genç Atsızlar*", "*Kömen*" və "*[[Ötüken (jurnal)|Ötüken]]*" jurnallarıdır. 2010-cu ilin yanvar ayında elektron jurnal olaraq nəşr olunan "*Genç Atsızlar*"ın jurnalı onuncu sayından sonra nəşrini dayandırmışdır. Nihal Atsızın eyniadlı şeirindən ilhamlanaraq 25 iyun 2011-ci ildə "*Kömen*" adlı başqa bir jurnal buraxılmağa başlanmışdır. On doqquz nömrəsinin sonunda "*Kömen*" jurnalı da nəşrini dayandıraraq "*Ötüken*" jurnalı ilə əvəz edilmişdir. "*Ötüken*" jurnalının ilk sayı 1 oktyabr 2013-cü ildə işıq üzü görmüşdür. Təşkilat "*Genç Atsızlar*"ın Nihal Atsızın eyniadlı jurnalının davamı olduğunu və 143 sayı dərc edildiyini iddia edirlər. Nihal Atsızın oğlu Yağmur Atsız jurnalın qeyri-qanuni nəşr edildiyini, jurnalın ad hüququna qardaşı Buğra Atsızla birlikdə sahib olduqlarını bildirmişdir.

## Hadisələr
14 oktyabr 2009-cu ildə Bursada keçirilən Türkiyə–Ermənistan futbol matçında Azərbaycan bayrağının stadiona gətirilməsinin qadağan olunduğu açıqlanmışdı. Gənc Atsızların 4 üzvü Azərbaycan bayraqları olan model təyyarələri matçın ortasında stadionun içinə soxmağı planlaşdırdıqları üçün polis tərəfindən saxlanılmışdır.

Gənc Atsızların 26 fevral 2012-ci ildə Taksim meydanında Xocalı soyqırımının ildönümü ilə bağlı keçirilən mitinqə qatılan üzvləri əllərində "Hamınız ermənisiniz, hamınız bicsiniz", "Hrantın bicləri bizi qorxutmur” yazılan pankartlar qaldırmış və eyni şüarları səsləndirmişdir. Mitinqdən hadisə günlərlə mətbuatda müzakirə edilmişdir. Qrupun mitinq zamanı Sülh və Demokratiya Partiyasının rayon sədrliyinə, "Aqos" qəzeti və Fransa konsulluğunun binalarına qarşı, həm də Əkmələddin Ehsanoğluna hücum etməyi planlaşdırdığı bildirilmişdir.

27 fevral 2020-ci il tarixində Suriya Silahlı Qüvvələri İdlibdə 36 Türkiyə əsgərini öldürdükdən sonra Atsız Gəncliyi müxtəlif vilayətlərdə "Ordu-Millət yürüşü"nü təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Məmmədəmin (ad)

**Məmmədəmin** — Azərbaycanlı kişi adı.

* Məmmədəmin Rəsulzadə — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banilərindən biri; Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi; Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının sədri (may-dekabr 1918).
* Məmmədəmin Əfəndiyev — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.
* Məmmədəmin Əfəndiyev (professor) — Tibb elmləri doktoru, professor 
* Məmmədəmin Şəkinski — Bakı Şəhər Baş Milis İdarəsinin rəisi 
* Hafiz Məmmədəmin Şeyxzadə — Azərbaycan pedaqoqu, din xadimi.
II Bəyazidin heykəli (Ankara)

**II Bəyazidin heykəli** () — Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində yerləşən və Osmanlı sultanı II Bəyazidin təsvir olunduğu heykəl. Heykəl 13 yanvar 1986-cı ildə Türk Ştandartları İnstitutu binasının qarşısında ucaldılmışdır. Müəllifi heykəltaraş Yavuz Göreydir.

## İstinadlar
Nicat Mehbalıyev

**Nicat Lətif oğlu Mehbalıyev** () – Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Sabahın qapıçısı.

## Karyerası

### [[Sabah FK|Sabah]]
Sabahda ilk matçına 17 aprel 2021-ci ildə keçirilən Keşlə-Sabah matçında çıxıb. Matç 0–0 hesablı heç-heçə ilə başa çatıb.

### [[Qəbələ FK|Qəbələ]]
Qəbələdə ilk matçına 15 avqust 2021-ci ildə keçirilən Neftçi-Qəbələ matçında çıxıb. Matç 2–2 hesablı bərabərliklə başa çatıb.

## İstinadlar
Saqqızçı (Nir)

**Saqqızçı** () — İranın Ərdəbil ostanının Nir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 278 nəfər yaşayır (66 ailə).

## İstinadlar
Adnan Uqla

**Adnan Uqla** () () — Suriya radikal islamçısı, Mübariz avanqardın lideri. Təşkilat Suriyada uğursuz islamçı qiyamda iştirak edən Müsəlman qardaşlığına bağlı sünni silahlı qruplaşma idi. O, xüsusilə də Mübarizə avanqardının ən xarizmatik və nüfuzlu siması kimi tanınır.

## Erkən həyatı
Atası çörəkçi olan Adnan Okla 5 yanvar 1951-ci ildə Suriyada, Qüneytirə mühafəzəsində orta təbəqə bir ailədə anadan olmuşdur. əyalətində orta səviyyəli ailədə anadan olmuşdur. Okla inşaat mühəndisliyi üzrə təhsil almış, həmçinin Suriya Silahlı Qüvvələrində zabit kimi xidmət etmişdir.

## Suriyada islamçı qiyamı
Adnan Okla 1979-cu ildə Hələb Artilleriya Məktəbi qırğınının planlaşdırılmasında əsas rol oynamışdır.

Okla 1981-ci ilin yanvarında Mübariz avanqardın Müsəlman qardaşlığından ayrı bir təşkilat olduğu elan etmiş və Suriya hökumətinə qarşı mübarizəni davam etdirdiyini iddia etmişdir.

Okla Suriya hökumətinə qarşı ümumi üsyanın başlanacağını gözləyərək Həmaya getmişdir.

Müsəlman qardaşlığı ilə əlaqələrini kəsməsinə baxmayaraq, Okla yalnız 1982-ci ilin aprelində Həma qırğınından sonra Mübariz avanqardın lideri vəzifəsindən rəsmi olaraq uzaqlaşdırılmışdır. Müsəlman qardaşlığının siyasi qanadının bir çox liderləri İraqa qaçmışdır. İraq hökuməti bu siyasi liderləri müsbət qarşılasa da, Mübariz avanqardın liderlərinə sığınacaq verməkdən imtina etmişdir. Bəzi məlumatlara görə, Okla 1983-cü və ya 1984-cü illərdə İraqa sığınacaq verilmədikdən sonra gizli şəkildə Suriyaya qayıtmaq istəyərkən həbs edilmişdir. Digər mənbələr onun 1982-ci ildə öldürüldüyünü və ya 1982-ci ilin axırlarında Suriya təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən tutulduğunu göstərir.

## İstinadlar
Müsəlman Qardaşlar (Suriya)

**Suriyada "Müsəlman Qardaşlığı"** () — "Müsəlman Qardaşlığı" təşkilatının Suriya qolu. "Müsəlman Qardaşlığı"nın Suriya qolu təşkilatın Misirdən kənarda qurulan ilk qoludur.

## Fəaliyyəti
1950-ci illərdə hərəkatın nümayəndələri Suriya hakimiyyətinə müxalifət olaraq qalaraq parlamentdə yer də qazanmışdılar. "Müsəlman Qardaşlığı"nın Suriya qolu 1970-ci illərin ortalarından əhəmiyyətli dərəcədə radikallaşmışdır. Hərəkatın 1970-ci illərin sonu və 1980-ci illərin əvvəllərində hökumət qüvvələrinə və təşkilatlarına qarşı bir sıra hücumlara görə məsuliyyət daşıdığı qeyd edilmişdir.

## Həmada qiyam
1982-ci ilin fevralında "Müsəlman Qardaşlığı" Həmada böyük qiyam təşkil etmişdir. Üsyan prezident Əsədin qardaşı Rifatın komandanlığı altında 8 minlik ordu tərəfindən hava qüvvələri və tank bölmələrinin dəstəyi ilə yatırılmışdır. Bu hadisə Həma qırğını olaraq bilinir. Müxtəlif mənbələrə görə silahlı toqquşmalar zamanı 3 mindən 20 minə qədər insan həlak olmuşdur.

Qiyamın hökumət qoşunları tərəfindən yatırılmasından sonra terrorçuların fəaliyyəti puça çıxmışdır. 1985-ci ildə Adnan Okla və dəstəsinin qalıqları hakimiyyətə təslim olmuşdur. Hərəkatın əsas simaları ölkədən qaçmışdır.

## İstinadlar
Suriyada islamçıların üsyanı

**Suriyada islamçıların üsyanı** (; "Müsəlman Qardaşlığı" üsyanı) — 1976–1982-ci illərdə Suriyada baş vermiş, əsasən "Müsəlman Qardaşlığı" təşkilatının üzvləri olan islamçı sünnilər tərəfindən bir sıra silahlı etirazlar. İslamçıların hücumları əsasən hakim Bəəs Partiyasına, eləcə də nüseyri müsəlmanlarına qarşı yönəlmişdir. Ölkə prezidenti və dövlətin bir çox məsul şəxsləri, o cümlədən Bəəs Partiyası, Suriya təhlükəsizlik xidmətlərində vəzifəli şəxslər bu icmanın nümayəndələri idi. Üsyanın ən tanınan epizodu hökumət qoşunlarının Həma şəhərinə basqın etməsi idi. Hadisə nəticəsində müxtəlif hesablamalara görə 2 mindən 40 minə qədər insan həlak olmuşdur.

"Müsəlman Qardaşlığı" ilə Bəəs arasında ilk toqquşmalar sonuncunun 1963-cü il dövlət çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlməsindən az sonra başlamışdır. 1964-cü ildə ölkədə "Müsəlman Qardaşlığı"nın fəaliyyəti qadağan edilmişdir.

1976-cı ildə Suriyanın Livanı işğal etməsindən qısa müddət sonra yüksək rütbəli nüseyri suriyalılara qarşı bir sıra sui-qəsdlər baş vermişdir. Hökumət qətllərdə "Müsəlman Qardaşlığı"nı günahlandırmışdır. "Müsəlman Qardaşlığı"nın üzvləri 1979-cu ildə Hələbdəki hərbi akademiyada onlarla nüseyri kursantları öldürmüşdür. Bu hadisələr Bəəs və nüseyrilərə qarşı yönəlmiş genişmiqyaslı terror fəaliyyətinin başlanğıcı idi. Təkcə Hələbdə 1971–1981-ci illər arasında əksəriyyəti nüseyri və Bəəs üzvləri olan 300 nəfər öldürülmüşdür.

1980-ci ilin martında kütləvi küçə etirazları dalğası bütün Suriyanı bürümüşdür və bu aksiyaların çoxunda polislə toqquşmalar baş vermişdir. Nümayişlərdə həm islamçılar, həm də sekulyar təşkilatlar iştirak etmişdi. Hakimiyyət etirazları zirehli texnika və helikopterlərin dəstəklədiyi qoşunların köməyi ilə yatırmışdır.

Mühafizəkar və islamçı hisslərin əsas qalası Həma şəhəri idi. 1982-ci ildə hökumət qoşunları əhalisi qiyam qaldıran şəhəri ələ keçirmişdir. Həmanın ələ keçirilməsindən sonra Müsəlman Qardaşlığı"nın fəaliyyəti tədricən dayanmışdır.

## Ədəbiyyat
* Carré, Olivier and Gérard Michaud. Les Frères musulmans : Egypte et Syrie (1928—1982). Paris: Gallimard, 1983.
* Seale, Patrick, Asad, the Struggle for the Middle East, University of California Press, 1989.
Türkiyədə antiərəbizm

**Türkiyədə antiərəbizm** — Türkiyədə ərəblərə və ya ərəb mədəniyyətinə qarşı müxalifət, düşmənçilik, nifrət, inamsızlıq, qorxu və onu ümumi olaraq bəyənməmək. Türkiyənin Osmanlı imperiyasından qalma güclü antiərəbizm tarixi var. Bu cərəyan ölkədə son illərdə Suriya qaçqın böhranı səbəbindən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir.

## İndiki dövrdə
"*[[Haaretz]]*" Türkiyədə antiərəb irqçiliyin əsasən iki qrupa təsir etdiyini bildirmişdir. Bunkar Körfəz ölkələrindən olan, "zəngin və alçaq" olaraq xarakterizə edilən turistlər və Türkiyədəki suriyalı qaçqınlardır. "*Haaretz*" həmçinin bildirmişdir ki, Türkiyədə antisuriya əhval-ruhiyyəsi fələstinlilər də daxil olmaqla bütün ərəblərə qarşı ümumi düşmənçiliyə çevrilmişdir.

"Zəfər Partiyası"nın sədri Ümid Özdağ qaçqın axını səbəbilə Türkiyənin "Yaxın Şərq ölkəsi" olmaq riski ilə üzləşdiyini demişdir.

## İstinadlar
Nur Zahir

**Nur Zahir** () — Hindistan solçu feminist yazıçısı. Zahir Arvind Kecrivalın rəhbərlik etdiyi Delhi Urdu Akademiyasının üzvüdür.

## Ədəbi karyera
Nur Zahir qısa hekayələri və ədəbiyyatı vasitəsilə XX əsrin mütərəqqi urdu müəlliflərindən qalan sosial-iqtisadi problemlərə diqqət yetirir. O, İsmət Çuğtayın urdu dilindəki "*Hai Pairahan*" memuarını ingilis dilinə tərcümə etmiş və həmçinin, 2017-ci ildə Laknauda keçirilən teatr festivalında "Kahani Ki Kahani, İsmat Ki Zabaani" tamaşasını idarə etmişdir.

## Sosial fəaliyyəti
Zahir şifahi mədəniyyətin sənədləşdirilməsinə və Hindistanın Himaçal Pradeşində yerləşən buddist monastırlarının bərpasına töhfə vermişdir.

## Əsərləri

* Z̤ahīr, Nūr. My God is a Woman. India, Vitasta Pub., 2008. ISBN 9788189766528
* Z̤ahīr, Nūr. Ret Par Khoon. India, Meghā Buksa, 2010.
* Z̤ahīr, Nūr. Denied by Allah: Angst Against the Archaic Laws of Halala, Triple Talaq, Mut'ah & Khula. India, Vitasta Publishing, 2015.
* Z̤ahīr, Nūr. Siyahi ki ek boond. India, Medhā Buksa, 2018.
* Z̤ahīr, Nūr. Surk̲h̲a kāravām̐ ke hamasafara. India, Medhā Buksa, 2008.
* सयानी दीवानी. India, Rādhākr̥shṇa Prakāśana Prā. Li., 2020.
* Zaheer, Noor, and Ẓahīr, Nūr. Āja ke nāma. India, Medhā Buksa, 2012.
* Zaheer, Noor. Apna Khuda Ek Aurat. India, HarperCollins Publishers India, 2015.
* Zaheer, Noor. The Language They Chose Vol. I: Women's Writing in Urdu Vol I: Fiction. India, 'Zubaan Books, 2017.
* Zaheer, Noor. The Language They Chose Vol. II: Women's Writing in Urdu Vol II: Non-Fiction. India, 'Zubaan Books, 2017.
* Koofi, Fawzia, and Zaheer, Noor. Lettres à mes filles - Entre survie et espoir, les combats de la première femme politique afghane. France, Michel Lafon, 2022.
* Cug̲h̲tāʼī, ʻIṣmat. (Translator:Zaheer, Noor) Paper Attire. Pakistan, Oxford University Press, 2016.

## İstinadlar
Əhməd Mithəd Qalabalıq

**Əhməd Mithəd Qalabalıq** (; ) — Türkiyə siyasətçisi .

## Həyatı
İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsinin məzunudur. Bir çox dövlət vəzifəsində çalışmışdır. Ailəli olmuşdur, üç övladı olmuşdur.

Şeyx Səid üsyanı başlayanda Diyarbəkir valisi olmuşdur. O, qiyam zamanı Diyarbəkir millət vəkili olmuş Feyzi Riceçioğlu və ailəsinin köməyi ilə qiyamı müvəffəqiyyətlə yatırmışdır.

24 dekabr 1927–11 iyul 1928-ci il tarixlərində qısa müddət İstanbul valisi olmuşdur. O, 6 ay 17 gün vali vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar
Qaçqın milləti

**Qaçqın milləti** — miqrant böhranını həll etmək üçün dünyanın qaçqın əhalisini könüllü olaraq müəyyən bir yerə yerləşdirərək yeni bir millət yaratmaq təklifi. İlk dəfə 2015-ci ildə irəli sürülmüşdür. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 2015-ci ildəki hesablamalarına görə, dünyada təxminən 82 milyon qaçqın və məcburi köçkün var.

Qaçqın milləti ideyası 2015-ci ilin iyununda Ceyson Buzi tərəfindən yaradılmış və həmin ilin iyulunda "*[[The Washington Post]]*" qəzetində dərc olunan məqalə ilə geniş mediada işıqlandırılmışdır. Buzi öz təklifində qaçqın milləti yaratmaq üçün bir sıra alternativlər təklif etmişdir.

## Təklif olunan simvollar
Suriyalı qaçqın Yara Səid Aralıq dənizində hərəkət edən qaçqınların xilasedici jiletlərinə bənzəyən qırmızı-narıncı rəngli bayraq yaratmışdır. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi 2016-cı il Yay Olimpiya Oyunlarında Qaçqınların Olimpiya Komandasının bayraqdan istifadə etməsinə icazə verməmişdir. Bəzi tərəfdarlar bayraqdan qeyri-rəsmi istifadə etmişdir.

Bayrağın emocisi 2021-ci ilin iyun ayından etibarən Android və iOS üçün "WhatsApp"da mövcuddur. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*