open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naska plitəsi

**Naska plitəsi** — Perunun cənubundakı regionun adıyla adlandırılıb və Sakit okeanın şərqində Cənubi Amerika sahilində yerləşir. Peru-Çili çökəkliyi boyunca baş verən subduksiya nəticəsində (Cənubi Amerika plitəsinin altına) And dağ əmələ gəlmə proseslərinin əsas səbəbidir. Naska plitəsi qərbdə Sakit okean plitəsi ilə, cənubda isə Antarktika plitəsi ilə (Şərqi-Asiya qalxması və Çili qalxması boyunca) həmsərhəddir. Naska plitəsinin bir neçə isti nöqtələr üzərində hərəkəti bir neçə vulkanik adanın əmələ gəlməsinə səbəb olub. Naska həm süxurların yaşı, həm də müstəqil plitə olmaq baxımından nisbətən cavan plitə hesab olunur. Şərq hissədə Cənubi Amerika plitəsinin altına subduksiya edir və bu ərazidə konvergent sərhədlərə sahibdir, Peru-Çili çökəkliyini əmələ gətirir. Cənubda Antarktik plitə ilə (Çili qalxması) divergent sərhədlərə sahibdir. Şimalda isə sərhədlər Kokos adasıyladır (Qalapaqos qalxması). Naska plitəsinin Çilinin cənubunda subduksiya etməsi tarixin ən böyük zəlzələlərindən bəzilərini əmələ gətirib. (məsələn, Valdivia zəlzələsi (1960) - 9.5 bal)

## Xarici keçidlər

* Khan Academy Explanation of evidence
* 750 million years of global tectonic activity. Movie.

## Həmçinin bax
* Plitələrin tektonikası
Ağcaqala (tarixi abidə)

**Ağcaqala** — tarixi abidə.

## Haqqında
Ağcaqala – Şörəyel vadisində, Arpaçayın Araza qovuşduğu yerdə, Türkiyə sərhəddindəki yüksək bir təpədə yerləşən və I dünya müharibəsinin gedişində xarabaya çevrilən bu qədim qalanı tarixçi A. Təbrizli də xatırlamışdır. Kitabi Dədəd Qorqud dastanlarında xatırlanan Ağcaqalanın Sürməliyə (İğdır) yaxın bir yerdə olduğu göstərilir.

"Ağca Qala Sürməliyə gəlüb, Qazan qırq otaq digdirdi" (D-153) cümləsində də Kitabi Dədə Qorqud dastanlarındə adı çəkilən və Sürməli (İğdır) yaxınlığındakı bir ərazidə xatırlanan Ağcaqala adı ilə oxşarlıq təşkil edir. Doğrudan da, bu tarixi Ağcaqala İqdır mahalına yaxındır. Məhz bu amilə əsasən həmin Ağcaqalanı Kitabi Dədə Qorqud dastanlarındakı Ağcaqala ilə lokalizə etmək olar.

## Mənbə
* "Kitabi-Dədə Qorqud Ensiklopediyası", II cild. Bakı,2004.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası. B., 1995.
* Akopyan T., Melik-Baxşyan S., Barseğyan S., Ermənistan və ona yaxın olan ərazilərin toponimlər lüğəti. Yerevan, 1986, c. I, (ermənicə).
Antarktika plitəsi

**Antarktik plitə** — Antraktida qitəsini və ətrafdakı okeanların bəzi hissələrini əhatə edən plitə. Antraktik plitə Nazka plitəsi, Cənubi Amerika plitəsi, Afrika plitəsi, Hind-Avstraliya, Skotiya plitəsi ilə sərhədlənir. Plitənin Sakit okean plitəsi ilə divergent sərhədləri Sakit-Antraktik dağ silsiləsini əmələ gətirir. Antraktik plitə təxminən 60.900.000 kvadrat kilometr əraziyə sahibdir. Bu plitə dünyada ən böyük beşinci plitədir. Antraktik plitənin hərəkəti 1sm/il hesab olunur. Plitə Atlantik okeana doğru hərəkət edir.

## Xarici keçidlər

* Khan Academy Explanation of evidence
* 750 million years of global tectonic activity. Movie.

## Həmçinin bax
* Plitələrin tektonikası
Çat (Ərzurum)

**Çat** — Ərzurum ilinin ilçəsi. İlçə Ərzurum və Ərzincan arasındakı sərhəd bölgədə yerləşir.

## Tarixçə
Çat ilçesi 18-ci əsrin başlarında Osmanlı Sipahilər tərəfindən mahala 17&nbsp;km uzaqlıqda olan bağlıca Beldesi ətrafında qurulmuş. I. Dünya Döyüşündən sonra Kığı mahalına bağlanmış, daha sonra coğrafi mövqeyi səbəbiylə Tercan mahalına bağlanmışdır. Yavi bucaq mərkəzi ikən 1936-cı ildə Aşağıçat Köyü ilçe Mərkəzi olmuş, 1939-cu ildə inzibati bağlılığı dəyişdirilərək Aşkale mahalına bağlanmışdır. 1946-ci ildə Oyuklu kəndi adı altında Ərzurum vilayətinə bağlanmışdır. 1954-cü ildə isə Oyuklu Köyü Çat adı altında ilçe mərkəzi halına çevrilmişdir.

## Coğrafiya
Ilçe Ərzurum ilinin cənubunda iştirak edən Palandöken dağların cənub qərbindəki 1960 rakıma sahib, vulkanik və qayalıq, ətrafı təpələrlə əhatə bir ərazi görünüşü kəsb edən yüksək platolar geniş sahələrə yayıldığı, çoxca düzgün ərazinin olmadığı qismən şoran və duzlu torpaqlara sahib bir quruluşda olan ilçe şərqində Tekman mahalı, Qərbində Tercan ilçesi, şimalında Ərzurum ili və Cənubda Bingöl ili, Karlıova və Yedisu mahalları ilə çevrilidir.

1986-ci ildə xidmətə girən Ərzurum - Bingöl Quru yolu mahalda keçməkdədir. Ərzurum ilinə 52&nbsp;km uzaqlıqda olan ilçe Bingöl ilinin Karlıova mahalına 61&nbsp;km məsafədədir. Sahə 1386 m² olub, Palandöken Dağları ətəklərindən gələn Tuzluca və Ağa kəndi çayları mahala iki tərəfdən çevirir. dolanışığını heyvandarlıqla təmin edən bir mahalda dolanışıq qaynağı ya da gəlir qaynaqları yoxdur. öz başına bir ilçedir.

## İqlim
İlçede qış ayları şiddətli olub, yaz ayları isti və quraq keçir. Yağmur ümumiyyətlə bahar aylarında yağar. Qış aylarında istilik dərəcəsi -10, -18 dərəcə olub, zaman zaman -35&nbsp;°C, -40&nbsp;°C dərəcəni tapar. Sıx qar yağışı və tipi qış aylarında mahalın bəzi köyleriyle əlaqəsini kəsməkdə isə də mahalda olan Kənd Xidmeti Bakımevi qruplarının sıx işləri ilə qısa zamanda kənd yollar nəqliyyata açılmaqdadır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cənubi Amerika plitəsi

**Cənubi Amerika plitəsi** — Cənubi Amerikanı və Atlantik okeanın Orta-Atlantik dağ silsiləsinə qədər olan dabanını əhatə edən tektonik plitə. Şərq hissəsi Afrika plitəsi ilə divergent sərhədlərə malikdir və bu sərhəd Orta-Atlantik dağ silsiləsinin cənub hissəsini əmələ gətirir. Cənub hissədə Antarktika plitəsi və Skotiya plitəsi ilə mürəkkəb sərhədlərə sahibdir. Qərb hissədə Naska plitəsi ilə konvergent sərhədləri var. Şimal hissədə Karib dənizi plitəsi və Şimali Amerikanın okeanik qabığı ilə həmsərhəddir. Çili üçqat qovşağında (üç plitənin görüşdüyü ərazi) Çili qalxması Şimali Amerika plitəsinin altına subduksiya edir.

Cənubi Amerika plitəsi hərəkətdədir, Orta-Atlantik dağ silsiləsindən qərbə doğru istiqamətdədir. Şərqə doğru hərəkət edən və daha sıx olan Naska plitəsi Sakit okean sahili boyunca Cənubi Amerika plitəsinin altına ildə 77 mm sürətlə subduksiya etməkdədir. Bu plitələrin toqquşması nəticəsində And dağları və bu ərazidə yerləşən vulkanlar əmələ gəlir.

## Xarici keçidlər

* Khan Academy Explanation of evidence
* 750 million years of global tectonic activity. Movie.

## Həmçinin bax
* Plitələrin tektonikası

## Həmçinin bax
Afrika plitəsi

**Afrika plitəsi** — Afrika qitəsini və bu qitəylə ətrafdakı okean dağ silsilələri arasındakı okeanik qabığı əhatə edən tektonik plitə. Plitənin qərb hissəsi şimal tərəfdə Şimali Amerika plitəsi və cənuba doğru Cənubi Amerika plitəsi ilə divergent sərhədlərə malikdir. Afrika plitəsi şimal-şərqdən Ərəb plitəsi ilə, cənub-şərqdən Hind-Avstraliya plitəsi ilə, şimaldan Avrasiya və Anatol plitələri ilə, cənubdan isə Antarktika plitəsi ilə sərhədlənir. Bütün bu sərhədlər Avrasiya plitəsi istisna olmaqla divergent və ya genişlənən sərhədlərdir. Afrika plitəsi bir neçə qədim platformadan, kökü subkontinental litosferik mantiyada olan qədim qabığın sabit bloklarından və daha az sabit lövhələrdən (hansı ki 550 milyon il öncə Afrika qitəsini əmələ gətirmək üçün bir araya gəlmişdilər) ibarədir. Qədim platformalar bunlardır (cənubdan şimala doğru): Kalaxari qədim platforması, Konqo qədim platforması, Tanzaniya qədim platforması və Qərbi Afrika qədim platforması. Qədim platformalar qədimdə bir-birlərindən xeyli arada olsalar da, Pan-Afrikan dağəmələgəlməsi zamanı birləşiblər və Qondvana ayrıldıqda bir yerdə qalıblar. Qədim platformalar orogenik kəmərlərlə birləşirlər. Saxara metaqədim platformsı təxmini olaraq subkontinental litosferik mantiyadan ayrılmış qədim platformanın qalığı kimi qəbul edilir. Bəzi ərazilərdə qədim platformalar çökəklərlə əhatə olunub. Məsələn, Tindulf çökəkliyi, Taudeni çökəkliyi və Konqo çökəkliyi, hansı ki, burada altda yatan arxaik qabığın üzəri nisbətən yeni neoproterozoik təbəqə ilə örtülüb. Plitə keçmişdə qabığın iki hissəsinin əks-istiqamətlərdə hərəkət etdiyi (Mərkəzi Afrika zonası) və qabıqların bir-birindən ayrılması nəticəsində yaranan çökəkliklərdə müasir çöküntülərin əmələ gəldiyi zonalara da sahibdir. Afrika plitəsi şərqdə Şərqi Afrika rifti boyunca hərəkətdədir. Bu rift zonası Nubiya plitəsini və Somali plitəsini ayırır. Bir hipotezis Afar bölgəsinin altındakı mantiya axınlarını irəli sürür, başqa bir fikrə görə isə rift Afrika plitəsinin ən zəif nöqtəsində baş verir, belə ki, Afrika plitəsinin şərq hissəsi şimala doğru hərəkət edir. Afrika plitəsinin sürəti təxminən 2.15 sm/il hesab olunur. Bu plitə son 100 milyon il ərzində ümumilikdə şimal istiqamətində hərəkət edir. Bu isə onu Avrasiya plitəsinə yaxınlaşdırır və okeanik və kontinental qabığın birləşdiyi ərazilərdə subduksiyaya səbəb olur (məsələn, Aralıq dənizinin bəzi mərkəzi və şərqi hissələri). Qərbi Aralıq dənizində Avrasiya və Afrika plitələrinin nisbi hərəkəti itələmə və təzyiq qüvvələrinin kombinasiyasını əmələ gətirir. Şimal hissədə isə Afrika plitəsi Qırmızı dəniz rifi ilə sərhədlənir və burada Ərəb plitəsi Afrika plitəsindən uzaqlaşır.

## Xarici keçidlər

* Khan Academy Explanation of evidence
* 750 million years of global tectonic activity. Movie.

## Həmçinin bax
* Plitələrin tektonikası
Külah

**Külah** — Azərbaycanda tarixən mövcud olmuş baş geyim formalarından biri.

## Haqqında
Farsca "papaq" mənasını bildirən külah oğuzlar arasında hələ ilk orta əsrlərdən məlum idi. Kəndlilər, şəhər yoxsulları "kulah-namad" adlanan oval formalı keçə külah, orta və yuxarı zümrələr isə konusvarı formalı hündür külah geyirdilər.

Kitabi Dədə Qorqud dastanlarında kişi baş geyim kimi külah haqqında qeyd olunur ki, "…altı ögəc dərisindən, külah etsə, qulaqlarını örtməyən, qolu-budı xaranca, uzun baldırları incə, Qazan bəgün dayısı At ağızlu Aruz qoca çapar yetdi". Bu mətndən bəlli olur ki, oğuzların külahı qoyun dərisindən, xüsusilə erkək qoyun dərisindən tikilərmiş.

Külah tipli konusvarı baş geyiminə Təbriz miniatür məktəbinə mənsub olan incəsənət əsərlərində də tez-tez təsadüf edilir. Bu bir daha göstərir ki, XVI əsrdə Azərbaycan ərazisində külah kütləvi səciyyə daşımışdır. Hətta əsilzadə şəxslərə məxsus olan bəzi təsvirlərdə külahın ətrafına çalma sarındığı müşahidə olunur. Görünür, orta əsrlərdə külah parçadan tikilən baş geyimini də ifadə edirmiş. Son zamanlaradək Azərbaycanın bəzi etnoqrafik bölgələrində, xüsusilə Abşeronda "taskülah", yaxud "şəbkülah" adı ilə bəlli olan kişi baş geyimi hələ dəbdən düşməmişdi. Bakıda yaşlı kişilər gecələr yatan zaman soyuq olmasın deyə başlarına şəbkülah, yəni "gecə papağı" qoyardılar.

Külahın vaxtilə Azərbaycanda geniş yayıldığını orta əsr mənbələri də təsbit edir. XIII əsrə aid farsca yazılmış bir anonim mənbədə vaxtilə Gəncədə gənclərin çoxunun başlarına keçə külah qoyduqları xəbər verilir.

Bu geyim tipi "külah" adı ilə vaxtilə Orta Asiyada, xüsusilə özbəklər arasında geniş yayılmışdı.

## Mənbə
* "Kitabi-Dədə Qorqud Ensiklopediyası", II cild. Bakı,2004.
* Ərəb və fars sözləri lüğəti, B. 1996.
* Миклухо-Маклай Н. Д. Географическое сочинение XII века на персидском языке. "Ученые записки Институтута Востоковедении Ан СССР, т. IX, М. 1954.
* Народы Средней Азии и Казакстана, т. I, М. 1962.
Qaftan

**Qaftan** — qədim türklərdə geyim forması.

## Haqqında
Qədim türklərin dünya geyim mədəniyyəti tarixinə bəxş etdiyi mühüm töhfələrdən olan qaftan, həm də genbalaq şalvar həyat tərzinin xeyli hissəsi at üstündə keçən türk xalqlarının süvari məişəti üçün ən münasib geyim növləri olmuşdur.

Kitabi Dədə Qorqud dastanlarına əsasən Oğuz qaftanı biçim üsuluna görə dastanlarda "don" adlanan arxalığa çox yaxın idi, lakin onun tam eyni deyildi: "Xeyir xəbər gətürənə at, don verəm, qaftanlar geydürəm" ifadəsində bu ayrılıq aydın nəzərə çarpır.

Arxalıq (don) kimi, qaftan da qol, gövdə və ətək olmaqla, üç hissədən ibarət biçilib tikilirdi. Lakin arxalıqdan fərqli olaraq qaftanın ətəyi nisbətən uzun olurdu. Bunu Kitabi Dədə Qorqud boylarındakı dolayı faktlardan aydın görmək olur: "Qaftanı altından ayağın bərk sardı, var qüvvətiylə atının yelisinə düşdi".

Kitabi Dədə Qorqud dastanlarına əsasən, oğuzlar arasında qaftanın qaradan başqa qırmızı, qızılı, ağ və s. rəngli parçalardan tikilməsi məqbul sayılırdı: "Adağlusından ərgənlik bir qırmızı qaftan gəldi. Beyrək geydi. Yoldaşlarına bu iş xoş gəlmədi… Ayıtdılar: "Necə səxt olmayalum? Sən qızıl qaftan geyərsən, biz ağ qaftan geyəriz".

Dastan boylarından göründüyü kimi, qırmızı (qızılı) rəngli parçadan tikilmiş qaftan toy-nişan paltarı ("ərgənlik qaftan") və qiymətli hədiyyə, bəxşiş hesab edilirmiş: "Xan dəxi Bəkili qonaqladı. Yaxşı at, yaxşı qaftan, vafir xərclıq verdi". Yaxud: "Xeyir xəbər gətürənə at, don verəm, qaftanlar geydürəm"; "Qazan xanın yaxşı qaftanların çoq geymişəm". Bundan fərqli olaraq müsəlman olmadıqları üçün "kafir" adlanan qeyri-tayfaların qaftanı bütün dastan boylarında qara rəngli, həm də rişxəndlə arxası yarıq ("ardı yırtıx") kimi təqdim olunur: "Yedi bin, qaftanının ardı yırtıxlu, yarımından qara saçlu, sası dinlü din düşməni, alaca atlu kafir bindi yılğadı, dün bucuğında Qazan bəgin ordusına gəldi".

Ötən çağlarda toy günləri oğlana, bir qayda olaraq, həqiqi bəy, xan və padşahların libas və tacını yamsılayan bir "kisvət" geydirilirdi. Oğuz türklərində bu yun və ya ipək parçadan tikilmiş qırmızı "qoftan" ("qaftan"), əslində isə arxalıq olmuşdur və bəy oğlan bu libasda gərdəyə girərmiş. Qaydaya görə, bu "qoftan" və ya qaftan (ona "ərgənlik" də deyilir) toydan qırx gün sonra təzəbəyin əynindən çıxarılıb bir fəqir və ya gəzərgi dərvişə pay verilirdi.

Oğuzların ənənəvi geyimlərinə dair Kitabi Dədə Qorqud boylarındakı maraqlı məlumatlardan biri də, digər geyim tipləri kimi, qaftanın da tipoloji cəhətdən həm kişi, həm də qadın üçün eyni olmasından ibarətdir: "Beyrəgin, yavuqlusına xəbər oldı. Banıçiçək qaralar geydi, ağ qaftanını çıqardı".

Son orta əsrlərdən etibarən Oğuz elinin varisləri arasında qaftan istilahı aradan çıxmış, biçim etibarilə həmin geyim tipinə yaxın olan "don" və "arxalıq" terminləri dəb şəklini almışdır.

## Mənbə
* "Kitabi-Dədə Qorqud Ensiklopediyası", II cild. Bakı,2004.
Ross dənizi

**Ross dənizi** - Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın qərbində, Viktoriya Torpağı və Meri Berd adlı ərazilər sahilində, Ader və Kolbek burunlara arasında yerləşir. 0-cı meredian, birinci saat qurşağı onun ərazisindən keçir.
 
Sahəsi 439,000&nbsp;km², ən dərin yeri 2972 m təşkil edir. Sahilləri sıldırımdır. Dənizin sahilində Ross buzlağı vardır ki, həmin buzlaqla onun sahəsi 960,000&nbsp;km² təşkil edir. Dənizin acıq hissəsində il boyu hərəkət edən buzlarla örtülü olur. Burada çoxlu Aysberqlər vardır ki , onların uzunluğu 10 bəzən 100 kilometrlərlə uzanır. Yayda dənizdə buzlar arasında boğazlar əmələ gəlir. Bunun sayəsində gəmilər sərbəst üzməsi mümkün olur. Suyun səthində temperatur -1&nbsp;°C, yayda isə bəzən 2&nbsp;°C qədər yüksəlir. Duzluğu 33,7 - 34,4 ‰ təşkil edir. Axınlar əsasən saat istiqamətində hərəkət edir. Dənizdə Ross suitisi, Ueddell suitisi, Balinalar və s. canlılar yaşayır. Dənizin bir hissəsi Sakit okean qabığı üzərində yerləşir. Bu hissədə dərinlik 2972 metrdir. Viktoriya sahilləri ərazisində Transantarktika dağları yerləşir. Şelf buzlağı demək olar ki, ərimir. Dənizlə şelf buzlağı arasında baryer 800&nbsp;km təşkil edir.

## Tarixi
Dəniz 1841-ci ildə ingilis qütb səyyahı Ceyms Klark Ross tərəfindən kəşf edilir. Dəniz onun şərəfinə adlandırılmışdır. 1956-cı ildə ABŞ tərəfindən Ross yarımadasında Mak-Medro elmi tədqiqat stansiyası yaradılmışdır. 1957-ci ildə burada Yeni Zellandiyaya məxsus Skott stansiyası istifadəyə verilir. Xallett burnunda isə müştərək ABŞ və Yeni Zellandiya ilə birlikdə Xallett stansiyası fəaliyyət göstərir.

## İqlimi
Dəniz 70-ci paraleldən cənubda yerləşdiyi üçün Antarktik iqlin zonasında yerləşir. Bu səbəbdən qışı sərt və şaxtalı ,yayı isə soyuq keçir. Ən soyuq ay avqustdur. Bu zaman şimal-qərbdə temperatur -26 s, cənub-qərbdə isə -36 s təşkil edir. Əm aşağı temperatur -62 s təşkil edir. Dekabr və yanvar ayları hava -2 -6 s təşkil edir. Qışda səth sularında temperadur -1,7 -1,8 s arasında dəyişir.

## Gəmiçilik
 Əsas istiqamət Mak-Medro stansiyası doğru yönəlir. Hədəfə catmaq üçün noyabr ayında 500-600 mil,dekabrda 300 mil,yanvarda isə 150–200&nbsp;km təşkil edir. Bu ərazidə buzların qalınlığı bir necə metrə catır.

## Mənbə
* Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
Avrasiya plitəsi

**Avrasiya plitəsi** — Avrasiya materikinin böyük hissəsini əhatə edən plitə. Bu baxımdan Hind yarımadası və Ərəb yarımadası istisnadır. Eləcə də Şərqi Sibirin Çerski hissəsi də plitəyə aid deyil. Avrasiya plitəsi həmçinin qərbdən Orta-Atlantik dağ silsiləsinə və şimaldan Qakkel dağlarına qədər genişlənir. Şərq tərəfdən şimala doğru Şimali Afrika plitəsi və cənuba doğru Filippin dənizi plitəsi ilə və ola bilsin ki, Oxlotsk və Amur plitələri ilə sərhədlənir. Cənub hissədə qərbə doğru Afrika plitəsi, mərkəzdə Ərəb plitəsi və şərqdə Hind-Avstraliya plitəsi ilə sərhədlərə sahibdir. Qərbdə Şimali Amerika plitəsi olan divergent sərhədlər Orta-Atlantik dağ silsiləsinin şimal hissəsini əmələ gətirir. 1973-cü ildə İslandiya adası Heimaeydəki Eldfell vulkanının püskürməsi məhz Şimali Amerika və Avrasiya plitələrinin divergent hərəkəti nəticəsində baş vermişdi. Mərkəzi Asiyanın geodinamikası Şimali Avrasiya və Hind plitələri arasındakı əlaqə ilə idarə edilir. Bu ərazidə bir çox plitə hissələri və qabıq blokları aşkar edilib. Bunlar Mərkəzi Asiya tranzit zonasına və Şərqi Asiya tranzit zonasına aiddir.

## Xarici keçidlər

* Khan Academy Explanation of evidence
* 750 million years of global tectonic activity. Movie.

## Həmçinin bax
* Plitələrin tektonikası
Canqar

**Canqar** — Qərbi monqolların dastanı.

## Dastan haqqında

XIII—XIV əsrlərə aid edilən bu dastan dünya folklorunun ən böyük əsərlərindən biridir.

## Xarici keçidlər

* «Джангар» на калмыцком языке на форуме «Свободная Калмыкия»
* «Джангар» на русском языке на сайте «Бумбин Орн» 
* Mongolian Epic Identity: Formulaic Approach to Janggar Epic Singing 
* «Джангар» — наш идеал! «Бумба» — наше будущее? 
* 英雄史诗《江格尔》序 «Джангар» на китайском языке
* The Oirat Epic Cycle of Jangar  (by Chao Gejin)
* Mongolian Epic Identity: Formulaic Approach to Janggar Epic Singing
Nottinqem Universiteti

**Nottinqem Universiteti** () — İngiltərənin Nottinqem şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Mənbə
*Lamiyə Əliyeva, ''Dünya universitetləri: Nottinqem Universiteti'' , "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 16.09.2011, № 36. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Emori Universiteti

**Emori Universiteti** () — ABŞ-nin Corciya ştatının Atlanta şəhərində yerləşən özəl elmi-tədqiqat müəssisəsi.

## Məşhur məzunları
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
*Alben Berkli – ABŞ-nin 35-ci vitse-prezidenti;
*Ferris Brayant – Florida ştatının 34-cü qubernatoru;
*Lado Qurgenidze – Gürcüstanın sabiq baş naziri;
*Li Honq-ku – Koreyanın 26-cı baş naziri;
*Melvin Tompson – Corciya ştatının sabiq qubernatoru;
*Robert Elliot – sabiq ABŞ siyasətçisi və federal hakimi;
*Luis Harlan – ABŞ tarixçisi, Pulitser mükafatı laureatı;
*Klod Sitton – "Nyu-York Tayms" qəzetinin redaktoru, Pulitser mükafatı laureatı.

## Mənbə
*Lamiyə Əliyeva, ''Dünya universitetləri: Emori Universiteti'' , "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 08.09.2011, № 35. 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Vuppertal asma yolu

**Vuppertal asma yolu** () — Almaniyanın Vuppertal şəhərində fəaliyyət göstərən ictimai nəqliyyat növlərindən biri. 1 mart 1901-ci il tarixində istifadəyə verilmişdir. Rəsmi adı - Oygen Langen sistemli monorels asma yoludur ().

Ümumi uzunluğu 13,3&nbsp;km-dir, bunun da təxminən 10 kilometri 12 metr hündürlükdə Vupper çayının üzərindən keçir, qalan 3,3&nbsp;km isə 8 metr hündürlüyündə şəhərin küçələri üzərindən keçir. Yol estakadalar üzərində qurulmuş iki yollu monorels sistemidir. Qatarların hərəkətinin maksimal sürəti 60&nbsp;km/s təşkil edir. 2013-cü ildə Vuppertal asma yolu 19,3 milyon sərnişinə xidmət göstərmişdir.

## Xarici keçidlər
*
## İstinadlar
Qapı (novella)

**Qapı** — Maqda Sabonun novellası.

## Məzmun
Əsər olduqca zəhmətkeş bir qadının (Emerenc) keşməkeşli ibrətamiz həyatından bəhs edir.

## Haqqında
2003-cü ildə "Qapı" əsərinə görə yazıçıya Fransa-nın ədəbiyyat üzrə nüfuzlu mükafatı "Prix Femina Etranger" təqdim edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Prix Femina Etranger

**Femina** — Fransanın Ədəbiyyat üzrə nüfuzlu mükafatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Prix Femina
* National archive FEMINA VIE HEUREUSE PRIZE: ENGLISH COMMITTEE
Valdivia zəlzələsi (1960)

**Valdivia zəlzələsi** — Yerli vaxtla saat 06:32 və 14:55 avterşokları büruzə verən dünyada və Cənubi Amerikada Böyük zəlzələ kimi tanınan Valdivia zəlzələsinin maqnitudası 9.5 Mw olmaqla yerli vaxtla 3:11:14 pm-də başladı və zəlzələnin nəticəsi olaraq Sakit Okeanda sunami təhlükəsi yarandı və saat 04:20 pm-də hündürlüyü 8&nbsp;m (26&nbsp;ft)-ə çatan dalğa Çili sahilini (Konkepkion və Çilo arasındakı ərazini) vurmağa başladı.İkinci dalğanın hündürlüyü isə 10&nbsp;m (33&nbsp;ft)-ə çatırdı.

## Dağıntı və iqisadi zərər
Həmin tarixin məlumatları verilsədə dəqiq araşdırmalar bəzi faktları üzə çıxardır,belə ki, deyilən məlumatlara görə 3000 nəfər ölüb,2000 nəfər yaralanıb və 2.000.000 insan evsiz qalmışdır.Lakin bəzi araşdırılmış məlumatlarda isə ölənlərin sayının 6000-ə çatdığını üzə çıxardır.
İqtisadi zərərin isə 400-800 milyon dollar deyilsədə,sonradan bu rəqəmin 3.19-6.38 milyard olduğu bildirildi.

Ümumilikdə zəlzələ və sunaminin yaratdığı dağıntı Çili ilə yanaşı Argentina,ABŞ,Yaponiya və Filippin kimi Sakit Okean ölkələrinədə külli miqdarda iqtisadi ziyan və dağıntı(tələfat) vurdu.

ABŞ Geoloji Xidmətin verdiyi məlumata görə zəlzələ nəticəsində:

* Çili - 3000 nəfər ölüb,2000 nəfər yaralanıb,2.000.000 evsiz.3.19 - 6.38 milyard dollar iqtisadi ziyan
* Filippin - 32 ölü
* ABŞ - 500.000 dollar iqtisadi ziyan (Havay adaları-75 milyon dollar iqtisadi ziyan)
* Yaponiya - 50 milyon dollar iqtisadi ziyan,138 ölü

## Həmçinin bax
* Çili
* Valdivia

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Çilidə 1960-cı ildə baş vermiş zəlzələ
* 1960-cı ilin zəlzələsinin dağıntıları
* ABŞ Geoloji Xidmətin verdiyi məlumat
Almaz qəfəsli (Faberje yumurtası)

**"Almaz qəfəsli"** () — Faberje Evi tərəfindən hazırlanmış 52 imperial yumurtasından biri. 1892-ci ildə Karl Faberje tərəfindən hazırlanmış, bu yumurta imperator III Aleksandr tərəfindən pasxa sürprizi olaraq arvadı Mariya Fyodorovna üçün sifariş olunmuşdur.

## Dizayn
Yumurta bavenit suxurundan hazırlanmışdır. Diaqonal istiqamətdə toxunulmuş qızıl qəfəsə başdan-başa brilliant daşlar düzülmüşdür. Qəfəsin diaqonal millərinin birləşdiyi yumurtanın yuxarı və aşağı qütblərində iki böyük brilliant daş yerləşir. Yumurtanın içərisi sürpriz üçün nəzərdə tutulmuş, ağ atlasla örtülmüş boşluğa malikdir.

## Sürprizi
Almaz qəfəsli yumurtanın sürprizi ilk dəfə Faderje emalatxanasında hazırlanmış mexanizmli fil fiquru olmuşdur. Fiqur xüsusi açar vasitəsilə qurula bilirmiş. Filfiquru Danimarka krallığının gerbindəki fil ilə eynilik təşkil edir. Bu jest Mariya Fyodorovnanın uşaqlıq illərini xatırlatmaq məqsədi güdürdü. İtirilmişdir. Fil fiquru sürprizi 1900-cü ildə Barbara Kelx tərəfindən Şam ağacı qozasında bir daha təkrarlanmışdır.

## Taleyi
Almaz qəfəsli yumurta Faberje firmasında usta Avqust Holmström tərəfindən hazırlanmışdır. 1882-ci ildə III Aleksandra təhvil verilmişdir. O isə öz növbəsində yumurtanı Pasxa bayramında öz yoldaşina hədiyyə edir. 7 aprel 1892-ci il də hədiyyə 4750 rubl olmuşdur. İnqilabdan sonra yumurta digərləri kimi müsadirə edilərək Kreml Silah palatasına təhvil verilir. 1920-ci ildə yumurta Mişel Normana (Australian Pearl) satılır. Sonralar yumurta Emmanuil Snouem tərəfindən satın alınır. 1929-cu ildə Mister Kitson tərəfindən alınır. 1960-cı ildə yumurta Sotbis hərracına çıxarılır. 1962–1977-ci illərdə və 1983-cü ildə Böyük Britaniyada şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. 2003-cü ildə Kristis tərəfindən təşkil olunmuş hərraca yumurta 3 000 000 dollara çıxarılsa da satılmamışdır.

## İstinadlar
Salehli

**Salehli**, Böyükşəhər olan Manisa ilinin ən sıxlıq ilçelerinden bir dənəsidir. Odun Köftesi, albalı və Üzümü ilə məşhurdur. Tarixdə ilk pulun basıldığı Sardes bu ilçede var. İlçe bölgənin tarix, təbiət və termal turizmi baxımından ən əhəmiyyətli mərkəzlərindəndir.

## Coğrafiya

Salehli, İzmir - Ankara (E-96) quru yolu və İzmir-Uşak-Afyon dəmiryolu üzərindədir. Ayrıca İstanbul - Antalya Quru yolu ilə İzmir - Ankara Karayolları Salihli'nin şərq çıxışındakı Körpülü qovşaqda kəsişir. Istehsalı davam edən Ankara - İzmir sürətli qatar xəttinin mahalda keçməsi və burada da bir stansiyanın edilməsi planlaşdırılır. Layihə  mərhələsində olan Ankara - İzmir otoyolunun da mahalda keçməsi planlaşdırılır. Manisa il mərkəzinə 72&nbsp;km və İzmir il mərkəzinə təxminən 96&nbsp;km uzaqlıqda olan mahal, qərbdən Ahmetli, şimal-qərbdən Gölmarmara, şimaldan Gördes və Köprübaşı, kuzeydoğudan Demirci , şərqdən Kula, cənub-şərqdən Alaşehir və cənubdan Ödəmiş tərəfindən çevrilmişdir. Salehli mahalı, cənubunda Bozdağlar Silsiləsi, (2.157 m) şimalında Gediz Ovası ilə örtülü olub, düzənliyin şimalında dibə dağları (1.120 m), şimal-şərqində Üşümüş Dağları (2095 m) vardır. Şəhərin əhalisi 2013-ci ilin nəticələrinə görə 156.330'dur. 1973-cü ildə 67.000 olan əhalisi 1990-cı ildə 83.861'e, 2000-ci ildə 96.600'e, 2007-ci ildə 101.000'e çıxmış, 2013-ci ildə Manisanın Böyükşəhər olması və Salihli'nin də Böyükşəhər mahalı halına gəlməsi ilə birlikdə əhalisi 156.330'a çatmışdır.

## İstiadlar
Finqal mağarası

**Finqal mağarası** () — Məskunlaşma olmayan Staff adasında, dəniz dalğalarının abraziyası nəticəsində meydana gələn mağara. Ada Daxili Hebrid adaları qrupuna daxildir. Mağara həm Şotlandiya Milli qoruğunun ərazisində yerləşir və həm də Şotlandiya Milli Fonduna daxildir.

## Ümumi məlumat
Finqal mağarası adanın cənubunda, dəniz sahilində yerləşir. Ərazi lava axınları zamanı formalaşan bazalt sütunlarından təşkil olunub. Xarici görünş baxımdan o Şimali İrlandiyada olan Nəhənglərin döşəməsini xatırladır. Ada bütünlüklə bazalt sütunlarından təşkil olunduğundan Staffa adıda sütun-ada mənası verir. Mağara altıbucaqlı, hündürlüyü 11 metrə çatan bazalt sütunlarından təşkil olunub. Girişi yetərincə böyük olub, tağ formasındadır. Mağranın ölçülər barədə fərqli informasiyalar mövcuddur. Dərinliyi haqqında olan məlumatlar 45-85 metr arasında dəyişir. Əsas zalın hündürlüyü 22 metr, mağaranın ümumi uzunluğu isə 113 metrdir. Mağaranın girişinin dəniz səviyyəsində olması daxilə quru yolun olmaması ilə nəticələnmiş. Ancaq qayıq ilə daxildə hərəkət etmək mümükündür. Mağaraya aprel- sentyabr ayaları arasında turist marşurutları təşkil olunur.

## Kəşf olunması və adlandırılması
Mağara dünyaya XVIII əsrdə məlum oldu. Təbiətşünas ser Cozef Benks ilk dəfə mağara haqqında məlumat verdi. Benk və onun komandası 1743-1820 illərdə dəfələrlə adada olmuş, adanı tədqiq etmiş və bu mağara ilə yanaşı digər mağaraları da kəşf etmişlər. Adanın rəsmi kəşf olunma tarixi 1772-ci il hesab olunur. Mağara əvvələr Şotland kelt dilində "An Uamh Bhin" adlanırdı. Bu da "musiqli mağara" demək idi. Sonralar şotland yazıçısı Ceyms Makferson "Osanna" hekayələr toplusunda qədim kelt mifologiyası qəhrəmanı olan Finna Mak Kumana (Fangal) haqqında məlumat verdi və əfsanəyə görə bu qəhrəman İrlandiya ilə Şotlandiya arasında nəhəng bazalt sütunlardan körpü düzəldir.

## İncəsənət və ədəbiyyatda
Alman bəstəkar Feliks Mendelson 1829-cu ildə mağaranı ziyarət etmiş və mağaradakı qəribə exodan təsirlənərək "Finqal mağarası" uvertürasını yazmışdır. 19-cu əsrin məşhur yazıçılarından biri olan Jül Vern özünün Yaşıl şüa, Yerin mərkəzinə səyahət və Sirli ada romanlarında  mağaranı xatırlatmışdır. Valter Skottda mağara haqqında öz fikirlərini söyləmişdir. Mağara Kraliça Viktoriyanın da  diqqəti cəlb etmiş və mağaraya səyahət etmiş.

Fingan mağarasaının diqqət çəkən cəhətlərindən biri də, mağaranın akustikasıdır. Ölçüsü, girişinin forması və dəniz dalğaları mağarada fərqli səslərin əmələ gəlməsinə səbəb olur.

## Şəkillər


Şəkil:Fingal's cave from the sea.jpeg|Staffa adası və sağda Finqal mağarası
Şəkil:Fingal's Cave, Staffa - geograph.org.uk - 906890.jpg|Mağara girişində turistlər
Şəkil:Fingals cave Staffa Iona Scotland deepInside.jpg|Mağaranın daxili görünüşü
Şəkil:Fingal's Cave Staffa - geograph.org.uk - 859045.jpg|Bazalt sütunlar



## Xarci keçidlər
* http://www.staffatours.com/ 

## İstinadlar
Kanal Qrande

**Kanal Qrande** () — İtaliyanın Venesiya şəhərində su kanalı.

Uzunluğu 3800, eni 30-70, dərinliyi isə 5 metrdir.

Kanalın sahili demək olar ki, yoxdur. Onu evlərin fasadı əvəzləyir. Adətən bu evlərin iki çıxışı olur: həm quruya, həm də suya. Kanalın kənarında 100-ə yaxın saray var ki, ona görə bəzən ona "**Saray Kanalı**" da deyirlər.

Çində çox milyonlu sənaye şəhəri Tyanszində bu kanalın prototipi tikilmişdir.

## İstinadlar
Mezon-Laffit sarayı

**Mezon Laffit** () — Paris yaxınlığında saray.

XVII əsrdə inşa edilmişdir.

Bu sarayın eynisini fransız şərabının pərəstişkarı, çinli əmlak maqnatı Çjan Yuçen 2004-cü ildə Pekində də tikib. Pekindəki saray ən dəbdəbli hotelin binasıdır.

## İstinadlar
Hallştadt

**Hallştat** () — Avstriyada, Alp dağlarının yaxınlığında kənd; YUNESKO-nun Ümumdünya Mədəni İrsi siyahısına daxildir.

Kəndin 3 min illik tarixi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kotor körfəzi

**Kotor körfəzi** () — Monteneqronun cənub-qərbində, Xorvatiyanın cənubunda yerləşən körfəz. Körfəz Adriatik dənizində yerləşmiş olub fiord tipli qıvrımlı çıxıntıya oxşayır.

Təbii bir liman olan Kotor dar boğazlarla bağlanan 4 hissədən ibarətdir. Körfəzin ətrafında dik dağlar uzanır. Narınc meyvə tipli bitkilərin yetişdiyi bu körfəzdə bir çox turistik təsis tikilmişdir.

## Geologiya

Kotor körfəzi Kuaterner dövründə bu bölgədəki düzənliklərin su altında qalması nəticəsində yaranmışdır. Yanında Lovsen və Orjen dağlarının yüksəldiyi, sahillərin girintili-çıxıntılı olduğu dərin körfəzdir. Körfəz Verij boğazı ilə bir-birindən ayrılan 2 böyük hövzədən ibarətdir. (Tivat körfəzi, Kotor və Risan körfəzi.)

## Tarix

Körfəzin ətrafındakı kiçik quru yolları turizm təsislərini bir-birinə bağlayır. Buradakı ən qədim yaşayış məntəqəsi e.ə. III əsrdə İlliriya adı ilə qurulan, daha sonra Roma hakimiyyətinə düşən Risan şəhəridir. Körfəzin ətrafında Roma dövründən qalma bir çox yaşayış məntəqəsinin qalıqları vardır. Körfəzin girişində 1382-ci ildə qurulan və sonradan Osmanlı, İspaniya, Venesiya, Rusiya, Fransa və Avstriya işğalı altında qalmış Herseqnovi yerləşir. Herseqnovinin şərqində qədim dövrlərə aid xəzinənin qorunduğu Savina monastırı (1030) yerləşir. Orta əsrlərdə Kotor qəsəbəsi və ötəki limanlardan əldə ədilən gəmilərlə bir “Körfəz (Boka) Donanması” yaradılmışdır; əvvəlcə bu donanmanın məqsədi ticarət olsa da XIX əsrdə quldurlara qarşı və müharibələrdə istifadə olunmuşdur.

Avropanın ən turistik yerlərindən biridir. Balıqçılıqla geniş məğul olunur. Başlıca limanları Tivat, Risan, Prçanj və Kotordur.

## Qalereya


File:Cathedral Kotor.JPG|Müqəddəs Trifon kilsəsi
File:St-Georges ND-du-Récif.JPG|Sent Corc və Bizim Rifin Leydisi adaları
File:Church Perast.JPG|Kilsə
File:Bay of Kotor Illiryan fortresses.jpg|İlliriya qəsri
File:Zatoka kotorska 02.jpg|Mənzərə
File:Boka Kotorska - ferry to Kamenari.JPG|
File:IMG 6132.JPG|Kotorun qədim qalıqları


## İstinadlar
Seysmologiya

**Seysmologiya** - geofizikanın zəlzələləri, onların baş vermə səbəblərini və tikintilərin mühafizə tədbirlərini öyrənən bölməsidir  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası\vııı\səh.331

## Haqqında
Respublika ərazisinin seysmikliyinin, zəlzələlərin kinematik və dinamik parametrlərinin öyrənilməsi ilə məşğul olur. Seysmoloji tədqiqatlar 84 telemetrik seysmik stansiyalardan ibarət müşahidə şəbəkəsi əsasında respublika ərazisinin  seysmik rejimi, zəlzələ episentrlərinin paylanması qanunauyğunluğu, ocaq zonalarındakı seysmik proseslərin dinamikası tədqiq edilir, dərinlik qırılmalarının aktiv hissələri müəyyənləşdirilir və bu sahələrdə mümkün maksimal güclü zəlzələlərin intensivliyi qiymətləndirilir. Güclü zəlzələ ocaqlarının mexanizmi öyrənilir, böyük şəhərlərin seysmik riski qiymətləndirilir, iri tikinti obyekt sahələrinin seysmikliyi tədqiq edilir. 

2003 - cü ildə AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi respublika  ərazisində seysmik monitorinq sistemini yenidən qurmağa başlamışdır. ABŞ-nin “Kinemetrics” şirkətindən alınan telemetrik avadanlıqlarla bölgələrdə seysmik monitorinq aparılır. 2009-2010-cu illərdə seysmoloji müşahidələr şəbəkəsinin  inkişafı və seysmologiya sahəsində elmi tədqiqatların təkmilləşdirilməsi məqsədilə daha 11 "Kinemetrics” stansiyası alınaraq quraşdırılmışdır. 2011-ci ildə RSXM tərəfindən daha 6 telemetrik seysmik stansiya quraşdırılaraq işə salınmışdır və bununla da seysmik stansiyaların sayı 31-ə çatmışdır.
2013-cü ildə isə RSXM tərəfindən daha 4 telemetrik seysmik stansiyalar quraşdırılaraq işə salınmış və bununla da seysmik stansiyaların sayı 35-ə çatmışdır.
Seysmik stansiyaların qurulması üçün Azərbaycan ərazisinin ayrı-ayrı sahələrinin seysmikliyinin səviyyəsi nəzərə alınmaqla seçilərək yerləşdirilmişdir. Hazırda Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin respublika ərazisində 84 seysmik stansiyası fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Rixter şkalası
* Maqnituda
* Seysmoqraf
* Seysmik dalğalar
* Mikroseysm
* Zəlzələ
* Episentr
* Hiposentr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi
Kamotes dənizi

**Kamotes dənizi** — Sakit okean Akvatoriyasına daxil olan, adalar arası dənizdir. Dəniz Filippin arxipelaqına daxil olan Leyte, Bohol və Sabu adaları arasında yerləşir. Şimalda Visayan dənizi, cənubda Kaniqao və Bohol boğazları onu Mindanao dənizi ilə birləşdirir. Dərinliyi 323 metr təşkil edir. İqlimi tropikdir, mussonların təsirinə məruz qalır. İyundan oktyabra qədər ərazidə Tayfunlar müşahidə edilir. Qışda suyunun temperaturu 24–27 S, yayda 28–29 S təşkil edir. Dənzizin duzluğu 34,5 ‰ civarında olur. Dənizin mərkəzində Kamotes adaları vardır. İl ərzində iki mövsümü yağıntılı olur. Əsas limanları San-İsidoro, Polompon (Leyte), Sebu (Sebu), Talibon (Bohol) limanlarıdır.

## Mənbə
Los-Anceles (dairə)

## Din
2000-ə yaxın Xristian kilsəsi, 202 Yəhudi sinaqoqu, 145 Buddist məbədləri, 48 İslam məscidi, 44 Bəhai ibadət mərkəzləri, 37 Hindu məbədləri, 28 Tenrikyo kilsəsi, 16 Sinto ibadət mərkəzləri mövcuddur.

## Əsas magistral marşurutları

* Dövlətlərarası 5
* Dövlətlərarası 105
* Dövlətlərarası 405
* Interstate 605
* Dövlətlərarası10
* Dövlətlərarası 110
* Dövlətlərarası 210
* Dövlətlərarası 710
* Dövlət Marşrutu 1
* Dövlət Marşrutu 2
* Dövlət Marşrutu 14
* Dövlət Marşrutu 18
* Dövlət Marşrutu 19
* Dövlət Marşrutu 22
* Dövlət Marşrutu 23
* Dövlət Marşrutu 27
* Dövlət Marşrutu 39
* Dövlət Marşrutu 47
* Dövlət Marşrutu 57
* Dövlət Marşrutu 60
* Dövlət Marşrutu 66
* Dövlət Marşrutu 71
* Dövlət Marşrutu 72
* Dövlət Marşrutu 90
* Dövlət Marşrutu 91
* Dövlət Marşrutu 103
* Dövlət Marşrutu 107
* Dövlət Marşrutu 110
* Dövlət Marşrutu 118
* Dövlət Marşrutu 126
* Dövlət Marşrutu 134
* Dövlət Marşrutu 138
* Dövlət Marşrutu 207
* Dövlət Marşrutu 187
* Dövlət Marşrutu 210
* Dövlət Marşrutu 213

## Böyük şəhərləri
* Los-Anceles
* Santa Klarita
* Pasadena
* El-Monte
* Qərbi Kovina

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
Con Vintrop Hakett

**Con Uintrop Hakett** (; d. 4 fevral 1848 – ö. 19 fevral 1916) — Avstraliyalı sahibkar və "Qərbi Avstraliya" qəzetinin baş redaktoru; Qərbi Avstraliya Universitetinin yaradıcısı.

## Təhsilə qayğısı

Con Uintrop Hakett tərəfindən 1911-ci ildə Qərbi Avstraliya Universitetinin yaradılması təşəbbüsü irəli sürülmüşdür. O, həmin vaxt sahibkar və "Qərbi Avstraliya" qəzetinin baş redaktoru idi. Bundan sonra universitetin yaradılmasında əsas rol oynayan Kral komissiyasının sədri olur. Sonradan Con Uintrop Hakett yeni yaradılmış universitetin kansleri təyin olunur. C.U.Hakett şəxsi büdcəsindən Qərbi Avstraliya Universitetinin inkişafı və Pert şəhərində universitet binalarının tikintisi üçün 425000 funt-sterlinq dəyərində vəsait ayırmışdır.

## Xatirəsi

Hazırda Qərbi Avstraliya Universitetinin kampusunda yerləşən bir çox binalar Con Uintrop Hakettin adını daşıyır.

## İstinadlar
Flores dənizi

**Flores dənizi** ()— Sakit okeanında Sulavesi adasının qutaracağında Kabia,Sumbava (şimalda) və Flores adaları (cənubda) arasında yerləşir. Dənizin sahəsi 115,000&nbsp;km², orta dərinliyi 1522 m ,maksimal dərinlik isə 5234 m təşkil edir. Səthində temperatur 26 s (avqust ,sentyabr), 28,8 s (noyabr) təşkil edir. Duzluluğu 32,0 - 34,6 ‰ olur, yağışlar mövsümündə 32 - 33 ‰ enir. Axınlar əsasən cənub və qərb istiqamətində olur. Ərazi seysmik baxımından fəaldır. Sumbava adasında İndoneziyanın fəaliyyətdə olan və hündürlüyü 1949 m çatan Ani-Slau vulkanı vardır. Balıqçılıq inşaf etmişdir.

## Mənbə
*Flores dənizi
Baş redaktor

**Baş redaktor** ― inzibati nöqteyi-nəzərdən nəşrlərin tərtibi və redaktəsi ilə məşğul olan vəzifəli şəxsədir. Redaktor təkcə müəllif hüquqları ilə qorunan materialları müəyyən bir media və ya kitab nəşriyyatının formatına uyğun formada gətirmək prosesi ilə məşğul deyil.
Bu mütəxəssisin vəzifələri sırasında müəllif tapşırıqlarının bölüşdürülməsi, onların müəyyən müddət ərzində vaxtında və keyfiyyətli icrasına nəzarət etməkdir. Bundan əlavə, redaktorun vəzifəsi işlədiyi şirkəti populyarlaşdırmaqdır. Buna görə də bütün məlumatlar aktual, dəqiq, düzgün təqdim edilməli və tam şəkildə təqdim edilməlidir.

## İstinadlar
Miçiqan Ştat Universiteti

**Miçiqan Ştat Universiteti** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Miçiqan ştatında yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Xarici əlaqələri
Universitetin BƏƏ-nin Dubay Əmirliyində filialı fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yuliya Əhmədova

**Yuliya Oqtay qızı Əhmədova** (; 28 noyabr 1982) — Rusiya satirik janr aktrisası, prodüseri, "25-ci" Şən və Hazırcavablar Klubu komandasının keçmiş üzvü, "Stand Up" teleşousunun iştirakçısı və prodüseri, ayaqüstü komediyaçı.

## Həyatı
Yuliya Əhmədova 28 noyabr 1982-ci ildə hərbçi ailəsində anadan olub. 1999-cu ildə Voronej Dövlət İnşaat-Memarlıq Universitetinə daxil olub və onun inşaat-texnologiya fakültəsini bitirib. 2005-ci ildə Moskvaya köçüb. 2003-2012-ci illərdə VDAİU-nun "25-ci" Şən və Hazırcavablar Klubu komandasının kapitanı olub Şən və Hazırcavablar Klubunun il üzrə çoxsaylı qalibidir..

2008-ci ildə  Univer teleserialının ssenaristi olub. 2012-ci ildən Comedy Woman (TNT telenanalı) teleşosunun kreativ prodüseridir, həmin ildən də verilişin yeganə qız iştirakçısıdır, həmçinin Stand Up teleşousunun iştirakçısı və prodüseridir.

## İştirak etdiyi televiziya verilişləri
* 2003—2012 — "25-ci" Şən və Hazırcavablar Klubu komandasının üzvü
* 2008—2011 — Univer teleserialı (ssenaristi)
* 2012—наст — Comedy Woman (TNT telenanalı) teleşosu (kreativ prodüseri)
* 2012—наст — Stand Up teleşousu (iştirakçısı və prodüseri)

## İstinadlar

## Mənbə
* Yuliya Əhmədovanın fan-saytı
Aşağıgökçe (Mesudiye)

**Aşağıgökçe** — Ordu şəhərinin Mesudiye mahalına bağlı bir kənddir.

## Tarixçə
Kəndin adının haradan gəldiyi haqqında məlumat yoxdur.Kəndin köhnə adı 'yaşıllıq' mənasını verən Faldaca'dır. Köhnə bir Rum kəndidir.Aşağı Gökçe kəndinə Türk 'lərin 1775 - 1800 illərində kütləvi olaraq gəlib yerləşdikləri deyilməkdədir.Ordu ilinin Böyükşəhər Bələdiyyəsi olmasıyla kənddə artıq məhəllə statusuna qovuşmuşdur.

## Əhali

Kənd insanı ümumiyyətlə İstanbula köç etmişdir.

## İstinadlar
Kaliforniya Nanosistemlər İnstitutu

thumbnail|Kaliforniya Nanosistemlər İnstitutu
**Kaliforniya Nanosistemlər İnstitutu** () — ABŞ-də nanotexnologiyalar üzrə innovasiya lideri olan elmi müəssisə; Los-Anceles Kaliforniya və Santa-Barbara Kaliforniya universitetlərinin birgə əməkdaşlığı nəticəsində 2000-ci ildə yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*California NanoSystems Institute—CNSI UCLA chapter (main)
*California NanoSystems Institute—CNSI UCSB chapter
Seram dənizi

**Seram dənizi** () — Sakit okeanında adalar arası dəniz olaraq Malay arxipelaqına daxil olan Seram, Buru, Sula, Obi, Mussol adaları və Sendarau yarımadası (Yeni Qvineya) arasın yerləşir. Sahəsi 161,000&nbsp;km² , həcmi 173,000&nbsp;km³ təşkil edir. Orta dərinliyi 1074 m, ən dərin yeri 5319 metrdir. Dibi qumsal və çoxlu mərcan rifi ilə zəngindir. Səthində temperatur 27-28 s arası dəyişir. Duzluğu 34 ‰ təşkil edir. Əsas limanları Baru (Seram), Fakfak (Yeni Qvineya).

## İstinad
Sümela monastrı

**Sümela monastırı** — Trabzon ilinin Maçka ilçəsinin Altındərə kəndi sərhədləri içərisində yerləşən (Antik Yunanca adı: Panagia) dərənin qərb yamaclarında olan Qara (Antik Yunanca adı: Mela) təpəsi üzərində dəniz səviyyəsindən 1.150 metr yüksəklikdəki qədim Rum Pravoslav monastır və kilsə kompleksidir. Tam adı *Panagia Sumela* (Παναγία Σουμελά) və ya Theotokos Sumeladır.

## Tarixi
Kilsənin eramızın 365–395-ci illər arasında inşa edildiyi güman edilir. Anadoluda tez-tez təsadüf edilən Kappadokiya kilsələri üslubunda tikilibdir. Hətta Trabzonda Yəhudi məzarlığı ərazisində bənzər bir mağara kilsəsi də var. Kilsənin ilk təşkilatı ilə monastır halına çevrilmə arasındakı min illik dövr haqqında çox məlumat bilinmir. Qara dəniz Yunanları arasında danışılan bir əfsanəyə görə Afinalı Barnabas ilə Sophronios adlı iki rahib eyni yuxu görüblər. Yuxularında İsanın şagirdlərindən Aziz Lukaın düzəltdiyi üç Panagia ikonasında Məryəmin körpə İsanı qollarında tutduğu təsvirin olduğu yer olaraq Sümelanın yerini görmüşdülər. Beləliklə bir-birindən xəbərsiz olaraq dəniz yolu ilə Trabzona gəlib, orada qarşılaşıb gördükləri yuxuları bir-birilərinə danışmış və ilk kilsənin əsasını qoymuşdular. Bununla yanaşı monastırdakı fresk-lərdə tez-tez yer alıb, xüsusi əhəmiyyət verilən Trabzon İmperatoru III Aleksiosun (1349–1390) monastrın həqiqi qurucusu olduğu güman edilir.

XIV əsrdə Türkmən hücumlarına məruz qalan şəhərin müdafiəsində gələcək qarovulxana vəzifəsi olan monastrın statusunda Osmanlı fəthindən sonra bir dəyişiklik olmamışdır. Yavuz Sultan Səlimin Trabzondakı şahzadəliyi zamanı buraya iki böyük şamdan hədiyyə etdiyi məlumdur. Fateh Sultan Mehmet, II Murad, I Səlim, II Səlim, III Murad, İbrahim, IV Mehmed, II Süleyman və III Əhmədin də monastırla bağlı bir fərmanları var. Osmanlı dövründə monastıra təmin olunan imtiyazlar, Trabzon və Gümüşxana bölgəsinin İslamlaşması zamanı xüsusilə Maçka və Şimali Gümüşxanada xristian və gizli xristian kəndləri ilə əhatə olunan bir sahə yaratmışdır.

18 aprel 1916-cı ildən 24 fevral 1918-ci ilə qədər davam edən Rus işğalı zamanı Maçka ətrafındakı digər monastırlar kimi müstəqil bir Pontus dövləti qurmaq istəyən Rum milislərin qərargahı olmuş, əhali mübadiləsi ilə regionda xristianların Yunanıstana göndərilməsinin ardınca əhəmiyyətini itirərək Türkiyə Cümhuriyyəti Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən yaxın zamanda bərpa olunana qədər baxımsız qalmışdır.

Yunanıstana mübadilə ilə köçən Qara dənizli Yunanlar Veria şəhərində Sümela adını verdikləri yeni bir kilsə inşa etmişdilər. Hər il avqust ayında eynilə keçmişdə Trabzon Sümelasında etdikləri kimi yeni monastırı ətrafında geniş tərkibli şənliklər keçirirlər.

2010-cu ildə Türkiyə Cümhuriyyəti Hökumətinin icazəsi ilə Xristianlarla Məryəm Ananın göyə yüksəliş günü olaraq qəbul edilən və müqəddəs sayılan 15 avqust günü 88 ildən sonra ilk ayin təşkil olunmuş, ayinin keçirilməsinə Fənər Rum Patriarxı Dmitri Bartholomeos rəhbərlik etmişdir.

## Xarici keçidlər
*  Trabzon Sümela Manastrı ve Mucizevi ikonasının tarihi 
*  Sümela Manastrı
Santa-Barbara Kaliforniya Universiteti

**Santa-Barbara Kaliforniya Universiteti** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatının Santa-Barbara şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Fəaliyyəti
Santa-Barbara Kaliforniya və Los-Anceles Kaliforniya universitetlərinin birgə əməkdaşlığı nəticəsində 2000-ci ildə nanotexnologiyalar üzrə innovasiya lideri olan Kaliforniya Nanosistemlər İnstitutu yaradılıb.

## Reytinqi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Möcüzə (film, 2014)

**Möcüzə** — rejissoru və ssenaristi Mahsun Qırmızıgül olan 2014-cü il istehsalı film. Film 1 yanvar 2015-ci ildə kinoteatrlarda göstərilmişdir. Çəkilişləri Foça, Qars, Uşak və Kağızmana bağlı bir kənddə aparılmışdır.

## Məzmun

Film 1961-ci ildə baş vermiş gerçək hekayəyə əsaslanır. Çox rahat şəraiti olan sahil qəsəbəsindən Anadolunun dağ kəndinə təyin olunan Mahir müəllimin kəndə gəlməsi ilə kəndlilər uşaqlarının savadlancağına ümid edirlər. Lakin kənddə təhsil üçün məktəb binası belə yoxdur. Mahir qızların da məktəbə göndərilməsi şərti ilə kənddə qalmağı qəbul edir. Kəndxudanın Aziz adlı əngəlli oğluna da dərs verən Mahir onun inkişafına səbəb olur. Kəndxuda Azizdən başqa bütün övladlarını evləndirmişdir. Azizin evlənmək istəyini atası hər dəfə rədd etmək məcburiyyətində qalır. Kəndxuda şəhərdə olarkən bir nəfərin sui-qəsddən sağ çıxmasına səbəb olur. Həmin insan yaxşılığın əvəzini vermək üçün qızını onun oğluna verəcəyini bildirir. Lakin kəndxuda oğlunun şikəst olduğunu deyir. O, isə "qəlbi şikəst olmasın" deyir və qızını Azizə ərə verir. Aziz evləndikdən sonra kəndlilərin ələ salmalarına dözə bilmir və kənddən qaçır. Mahir də təyini bitdiyi üçün kəndi tərk edir. 7 il sonra Mahir kəndə Aziz və onun 2 uşağı ilə qayıdır. Hamı Azizin tamamilə sağalmasına təəccüb edir və ondan əməliyyat olunub olunmadığını soruşur. Aziz isə "xeyr mən sadəcə arvadıma aşiq oldum" deyir.

## Rollarda
* Mahsun Qırmızıgül
* Talat Bulut — Muallim Mahir
* Ali Sürmeli — Haydar
* Mert Turak — Aziz
* Seda Tosun — Mızgin
* Zafer Alpat — Zafer Ögretmen
* Meral Çetinkaya — Hazar
* Serpil Gül — Güle'nin annesi
* Berivan Kahraman — Sare
* Büşra Pekin — Gülten (Güle)
* Cezmi Baskın — İsa
* Dilek Denizdelen — Rinde
* Doğukan Polat — Feyzi
* Erdem Yener — Celal
* Erol Demiröz — Muhtar
* Eylem Yıldız — Hanım
* Haki Biçici — Minibüs şoförü
* Çisil Oral — Kız
* İlke Aycan Şener — Mahir'in kızı
* Meriç Benlioğlu -
* Metin Yıldız — Nevzat
* Nazmi Kırık — Şemsettin
* Nilgün Karababa — Bese
* Nisa Melis Telli — Ceren (Mahirin kzı)
* Özgür Özdemir —
* Reyhan Ulu Ekinci — Şemsettinin eşi
* Rosi Barbarosa — Hakim
* Sinan Bengier — Hasan
* Şenay Aksoy — Roşnanın annesi
* Şenay Gürler — Cemile
* Tansel Öngel — misafir oyuncu
* Yıldız Kültür — Hene
* Cihat Tamer — Milli Eğitim müdirü
* Serhat Çağlayan

## İstinadlar
Viskonsin–Medison Universiteti

**Viskonsin-Medison Universiteti** () — ABŞ-nin Viskonsin ştatının Medison şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ən aparıcı ali təhsil ocaqlarından biridir.

## Tarixi
## Büdcəsi
## Təhsil haqqı
## Reytinqi

## Məşhur məzunları
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
*Ellen Conson-Serliff – Liberiyanın prezidenti;
*Enci Bruks – BMT Baş Assambleyasının sabiq prezidenti;
*Dik Çeyni – ABŞ-nin sabiq vitse-prezidenti;
*Əhməd Yauddin – Banqladeşin sabiq prezidenti;
*Kamel Morjani – Tunisin xarici işlər naziri;
*Alexandro Foksli – Çilinin sabiq xarici işlər naziri;
*Filipp Qunavardena – Şri-Lanka inqilabçısı, Şri-Lanka "sosializminin atası";
*Con Bardin – tarixdə yeganə fizika üzrə 2 dəfə Nobel mükafatı laureatı;
*Con Van Flek – fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Saul Bellou – ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Günter Blobel – tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Herbert Spenser Gasser – tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Ervin Neher – tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Eduard Lori Tatum – tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Pol Boyer – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Alan MakDiarmid – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Stenford Mur – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Teodor Şuls – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı.

## Mənbə
*Lamiyə Əliyeva, ''Dünya universitetləri: Viskonsin-Medison Universiteti'' , "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 20.01.2011, № 03. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Pliska

**Pliska** — Bolqarıstanda şəhər. Şəhər 681-864 cü illərdə I Bolqar Dövlətinin  paytaxtı olmuşdur.

## İstinadlar