Xarici Kəşfiyyat Xidməti (Rusiya)

**Служба внешней разведки Российской Федерации -** Rusiya Federasiyası Xarici kəşfiyyat agentliyi

1991-ci ilin dekabrında DTK-nın Birinci Baş İdarəsini (PGU) əvəz etdi.SVR-nin baş ofisi Moskvanın Yasenevo rayonunda yerləşir. Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətindən (FSB) fərqli olaraq, SVR Rusiya Federasiyasından kənarda kəşfiyyat fəaliyyəti ilə məşğuldur.

Rusiya Baş Kəşfiyyat İdarəsi (rus. Г*лавное разведывательное управление*,) SVR həmçinin xarici kəşfiyyat agentlikləri ilə antiterror əməkdaşlığı və kəşfiyyat məlumatlarının bölüşdürülməsi üzrə danışıqlar aparmaq səlahiyyətinə malikdir və Rusiya prezidentinə kəşfiyyat məlumatlarının təhlilini və yayılmasını təmin edir. SVR-nin ştat işçilərinin (məmurlarının) konkret şəxsiyyətlərinə aid hər hansı məlumat qanuni olaraq dövlət sirri kimi təsnif edilir; 2018-ci ilin sentyabrından eyni şey ştatdankənar işçilərə,yəni məlumat verənlərə və işə götürülən agentlərə aiddir. 

## SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi

SVR RF, Vladimir Leninin dövründə Çekanın ilkin “xarici şöbəsi”ndən tutmuş Stalinizm dövrünün OGPU və NKVD- yə qədər,ardınca Birinci Baş Müdirliyə qədər bir çox keçmiş sovet dövründəki xarici kəşfiyyat orqanlarının rəsmi xarici əməliyyatların varisidir. KQB -nin.

## Hüquqi səlahiyyət
“Xarici kəşfiyyat haqqında qanun” SVR rəhbərliyinin özü tərəfindən yazılmış və 1992-ci ilin avqustunda qəbul edilmişdir. Bu Qanun “dövlət və iqtisadiyyatın bütün səviyyələrindəki icazələrinə və nüfuzuna” şərait yaratmışdı, belə ki, “İşçiləri öz səlahiyyətlərinə xələl gətirmədən bu qanunun tələblərinə uyğun olaraq nazirliklərdə, idarələrdə, idarələrdə, müəssisə və təşkilatlarda vəzifə tuta bilərlər”. 

1995-ci ilin sonlarında Dövlət Duması və Federasiya Şurası tərəfindən yeni "Xarici Kəşfiyyat Orqanları haqqında Qanun" qəbul edildi və 1996-cı il yanvarın 10-da o vaxtkı prezident Boris Yeltsin tərəfindən imzalandı. Qanun SVR-yə aşağıdakıları həyata keçirmək səlahiyyətini verir:

# Kəşfiyyat aparmaq;
# Rusiyanın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün fəal tədbirlər həyata keçirmək;
# Hərbi, strateji, iqtisadi, elmi və texnoloji casusluq etmək;
# Xaricdəki Rusiya qurumlarının işçilərini və onların ailələrini qorumaq;
# Rusiya dövlət məmurlarının və onların ailə üzvlərinin şəxsi təhlükəsizliyini təmin etmək;
# Xarici təhlükəsizlik xidmətləri ilə birgə əməliyyatlar aparmaq;
# Xarici ölkələrdə elektron nəzarətin aparılması.

SVR Rusiya prezidentinə ABŞ-da Birləşmiş Ştatların Kəşfiyyat İcması tərəfindən hazırlanmış Prezidentin Gündəlik Brifinqinə bənzər gündəlik kəşfiyyat məlumatları göndərir. Bununla belə, ABŞ-dan fərqli olaraq, SVR prezidentə hansı siyasət variantlarına üstünlük verildiyini tövsiyə edir. 

2012-ci ildən etibarən Rusiya Federasiyasının Prezidenti Dövlət Dumasından və Federasiya Şurasından ibarət milli qanunvericilik orqanının parlamenti ilə məsləhətləşmədən Rusiya Federasiyasının SVR RF-yə şəxsən istənilən gizli sərəncam verə bilər.

## İdarə strukturu

1996-cı il tarixli "Xarici kəşfiyyat haqqında" Federal Qanunun 12-ci maddəsinə əsasən, xarici kəşfiyyat fəaliyyətinin "ümumi istiqaməti" SVR-nin direktorunu təyin edən Rusiya prezidenti tərəfindən həyata keçirilir.  Həmçinin direktor prezidentə mütəmadi olaraq brifinqlər verir.

Dərc edilmiş mənbələrə görə,1990-cı illərdə SVR-ə aşağıdakı tapşırıqlar daxil idi:  

* Direktorat PR: Siyasi Kəşfiyyat: Hər biri dünyanın müxtəlif ölkələrinə cavabdeh olan on yeddi departamentdən ibarətdir (ABŞ, Kanada, Latın Amerikasında casusluq və s.)
* İdarə S: Qanunsuz Kəşfiyyat: Xaricdə " **qanunsuz agentlər** " hazırlamaq və yerləşdirmək, "bioloji casusluq", Rusiya ərazisində xarici vətəndaşların işə cəlb edilməsi və digər vəzifələrə cavabdeh olan on üç şöbə daxildir.
* X Direktorluğu: Elmi və Texniki Kəşfiyyat
* KR Direktorluğu: Xarici Əks-Kəşfiyyat: Bu Müdirlik "xarici kəşfiyyat və təhlükəsizlik xidmətlərinin nüfuzunu həyata keçirir və xaricdə Rusiya vətəndaşları üzərində nəzarəti həyata keçirir".
* OT Direktorluğu: Əməliyyat və Texniki Dəstək
* Direktorat R: Əməliyyat Planlaşdırma və Təhlil: Xaricdə SVR əməliyyatlarını qiymətləndirir.
* Direktorluq I: Kompüter Xidməti (Məlumat və Yayma): Kəşfiyyat məlumatlarını təhlil edir və paylayır və prezident üçün gündəlik cari hadisələrin xülasəsini dərc edir.
* İqtisadi Kəşfiyyat İdarəsi

SVR RF internet saytına görə,  təşkilat hazırda direktor, direktorun birinci müavini (Xarici Əks-kəşfiyyat və İqtisadi Kəşfiyyat üçün istiqamətlərə nəzarət edir) və aşağıdakı departamentlərdən ibarətdir:

* Kadrlar;
* Əməliyyatlar;
* Analiz və İnformasiya (keçmiş Kəşfiyyat İnstitutu);
* Elm;
* Əməliyyat Logistika və Dəstək.

Hər bir idarəyə SVR Direktoruna hesabat verən direktor müavini rəhbərlik edir. Qırmızı Bayraq Kəşfiyyat Akademiyasının adı dəyişdirilərək Xarici Kəşfiyyat Akademiyası (ABP onun rus dilində baş hərfləridir) adlandırılıb və Elm Direktorluğunda yerləşir.

## Digər dövlətlərin Xarici kəşfiyyat xidmətləri ilə əməkdaşlıq
Rusiya ilə Çin arasında kəşfiyyat sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş 1992-ci ildə imzalanıb. Bu gizli müqavilə GRU GSh VS RF və SVR RF-nin Çin Xalq Azadlıq Ordusunun Hərbi Kəşfiyyat İdarəsi ilə əməkdaşlığını əhatə edir.  2003-cü ildə Rusiyanın Səddam Hüseynlə əməkdaşlıq etdiyi zaman SVR RF-nin İraq casuslarına təlim keçdiyi bildirilir.   SVR həmçinin Azərbaycan və Belarus kimi bəzi keçmiş sovet respublikalarının gizli polis xidmətləri ilə əməkdaşlıq müqavilələrinə malikdir. 

## Xaricdə sui-qəsdlər
“Sovet dövründə DTK-nın bir hissəsi olan SVR xaricdə gizli siyasi sui-qəsdlərlə məşğul olurdu”.  Bu fəaliyyətlərin davam etdiyi bildirilir.  2003-cü ilin sentyabrında bildirildi ki, Londonda SVR RF agenti ikili silahla Boris Berezovskiyə sui-qəsd etməyə hazırlaşır, buna görə də Berezovskiyə Britaniyadan tez sığınacaq verilib.  Xəbər verildiyi kimi, 2004-cü ildə Qətərdə Zelimxan Yandarbiyevi öldürən QRU zabitləri SVR agentlərinə dəstək vermənin onları vaxtında evakuasiya etməməklə onları ruhdan saldığını, buna görə də Qətər səlahiyyətliləri tərəfindən həbs edildiyini iddia ediblər. 

2006-cı ildə Aleksandr Litvinenkonun zəhərləyicisi olduğu güman edilən keçmiş KQB agenti İqor Assassin , iddiaya görə SVR zabiti idi.  Bununla belə, SVR Aleksandr Litvinenkonun zəhərlənməsində iştirakını inkar edib. Litvinenko ilə bağlı sorğu-sual edən SVR sözçüsü "Allah ona can sağlığı versin" dedi. 

## İnformasiya müdaxiləsi
Yüksək rütbəli SVR zabiti Sergey Tretyakovun sözlərinə görə, o, tez-tez kəşfiyyat zabitlərini Nyu-York İctimai Kitabxanasının filiallarına göndərirdi ki, orada onlar heç kimin kimliyini bilmədən İnternetə çıxış əldə etdilər. Onlar təhsil saytlarında təbliğat və dezinformasiya yerləşdirdilər və ABŞ yayımçılarına elektron məktublar göndərdilər.  Məqalələr və ya araşdırmalar SVR-də işləyən rusiyalı ekspertlər tərəfindən hazırlanıb.  Bu aktiv tədbirlərin məqsədi Rusiyanın xarici siyasətini ağartmaq, Rusiya haqqında müsbət imici yaratmaq, antiamerikan hissləri təbliğ etmək və “ABŞ daxilində ixtilaf və iğtişaşlar yaratmaq” idi. 

## İşə qəbul haqqında
SVR RF xarici ölkələrdə yaşayan Rusiya vətəndaşlarını fəal şəkildə işə cəlb edir. 

## Məşhur rus kəşfiyyatçıları

* Fevral 1994: Aldrich Hazen Ames 1985-ci ilin aprelindən Sovet İttifaqına, sonra isə Rusiyaya yüksək məxfi məlumat verməkdə ittiham edildi. Onun ötürdüyü məlumatlar ABŞ-ın ən azı 9 agentinin Rusiyada edam edilməsinə səbəb olub. Aprel ayında o, arvadı ilə birlikdə casusluq etmək və vergilərdən yayınmaqda təqsirli bilindi və şərti azad edilmədən ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib. 

* Noyabr 1996: Harold James Nicholson çox məxfi sənədləri ABŞ-dan çıxarmağa cəhd edərkən həbs olundu. O, 1994-cü ildə Rusiyaya casusluq etməyə başlayıb. O, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin yüksək rütbəli zabiti idi. 1997-ci ildə o, günahını etiraf etdi və 23 ildən çox müddətə azadlıqdan məhrum edildi. 
* Dekabr 1996: Earl Edwin Pitts 1987-ci ildən 1992-ci ilə qədər Sovet İttifaqına, sonra isə Rusiyaya çox məxfi sənədləri təqdim etməkdə ittiham edildi. 1997-ci ildə o, iki dəfə olmaqla casusluqda günahını etiraf etdi və 27 il həbs cəzasına məhkum edildi. 
* İyun 2000: Valideynləri rus olan ABŞ vətəndaşı olan Corc Trofimoff təxminən 1969-cu ildən Sovet İttifaqı və Rusiya üçün casusluq etdiyi üçün həbs edildi. Birləşmiş Ştatlar Ordusunun Ehtiyatında polkovnik kimi təqaüdə çıxdıqdan sonra o, casusluqda günahlandırılan ən yüksək rütbəli hərbi zabit idi və təqsirli bilinərək ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib. 

## Həmçinin bax
 



## Xarici linklər

*  (in Russian)