Hindistan mədəniyyəti

**Hindistan mədəniyyəti** ― Hindistan yarımadasında yaranan və ya onunla əlaqəli olan ictimai normaların, etik dəyərlərin, ənənəvi adətlərin, inanc sistemlərinin, siyasi sistemlərin və əsərlərin toplu maddi və qeyri-maddi mirası.
Hind mədəniyyəti 1947-ci ilə qədər Hindistan yarımadasına və 1947-ci ildən sonrakı Hindistan Respublikasına aid etnik-linqvistik cəhətdən müxtəlif Hindistanda yaranan və ya onunla əlaqəli olan sosial norma və texnologiyaların irsidir. Bu termin Hindistandan kənarda, xüsusən də Cənubi Asiya və Cənub-Şərqi Asiyada tarixləri immiqrasiya, müstəmləkəçilik və ya təsir yolu ilə Hindistanla sıx bağlı olan ölkələrə və mədəniyyətlərə də aiddir. Hindistanın dilləri, dinləri, rəqsləri, musiqisi, memarlığı, yeməkləri və adət-ənənələri ölkə daxilində yerdən yerə fərqlənir.
Tez-tez bir neçə mədəniyyətin birləşməsi kimi etiketlənən Hindistan mədəniyyəti, Hind Vadisi Sivilizasiyası və digər erkən mədəniyyət sahələri ilə başlayan bir neçə minillik bir tarixdən təsirlənmişdir.
Hindistan dinləri, riyaziyyatı, fəlsəfəsi, mətbəxi, dilləri, rəqsləri, musiqisi və filmləri kimi hind mədəniyyətinin bir çox elementləri İndosfer, Böyük Hindistan və bütün dünyaya dərin təsir göstərmişdir. İngilis Rac Hindistan mədəniyyətinə daha da təsir etdi, məsələn, ingilis dilinin geniş şəkildə tətbiqi,və yerli dialekt inkişaf etmişdir.

## Dini mədəniyyət

Hindistan mənşəli dinlər Hinduizm, Caynizm, Buddizm və Sıxizmhamısı dharma və karma anlayışlarına əsaslanır.
Ahimsa, qeyri-zorakılıq fəlsəfəsi, Hindistanın müstəqillik hərəkatı zamanı Hindistanı birləşdirmək üçün vətəndaş itaətsizliyindən istifadə edən Şri Mahatma Qandi olan ən məşhur müdafiəçisi olan yerli hind inanclarının mühüm aspektidir - bu fəlsəfə Amerika dövründə Martin Lüter Kinq Jr.-ı daha da ilhamlandırdı. vətəndaş hüquqları hərəkatı. Yəhudilik, Xristianlıq və İslam kimi İbrahim dinləri də daxil olmaqla xarici mənşəli din Hindistanda da mövcuddureləcə də zərdüştilikvə Bəhai imanıhər ikisi islamın təqiblərindən xilas olur.əsrlər boyu Hindistanda da sığınacaq tapmışlar.
Hindistanda müxtəlif mədəniyyətlərə malik 28 ştat və 8 birlik ərazisi var və dünyanın ən məskunlaşdığı ölkədir.Tez-tez bir neçə müxtəlif mədəniyyətlərin birləşməsi kimi etiketlənən Hindistan mədəniyyəti Hindistan yarımadasını əhatə edir və bir neçə min illik bir tarixdən təsirlənmiş və formalaşmışdır.Hindistanın bütün tarixi boyunca Hindistan mədəniyyəti Dharmik dinlərin böyük təsiri altında olmuşdur.Şərq/Cənub-Şərqi Asiya mədəniyyətlərindən qədim Hindistana və erkən hinduizmə, xüsusən erkən Munda və Mon Khmer kimi Avstriya-Asiya qrupları, eyni zamanda Tibet və digər Tibet-Birma qrupları vasitəsilə yerli hind xalqları və mədəniyyətlərinə diqqəti çəkən təsir göstərmişdir. Professor Przyluski, Jules Bloch və Lévi kimi bir neçə alim, digərləri arasında, erkən Hindistanda əhəmiyyətli mədəni, linqvistik və siyasi Mon-Khmer (Avstroasiatik) təsirinin olduğu qənaətinə gəldilər ki, bu da hind dilindəki avstroasiatik sözlərlə müşahidə edilə bilər. Cənub-Şərqi Asiyadan Şimal-Şərqi Hindistandan keçərək Hindistan yarımadasına gedən marşrutdan istifadə edərək Şərqi/Cənub-Şərqi Asiya düyü-aqrarçıları tərəfindən təqdim edilən Arıyan dilləri və düyü becərilməsi. 

Hindistan, ən dərin dini cəmiyyətlərə və mədəniyyətlərə sahib olmaqla, dünyanın ən dini və etnik cəhətdən müxtəlif xalqlarından biridir. Din bir çox insanların həyatında mərkəzi və həlledici rol oynayır. Hindistan dünyəvi hinduların çoxluq təşkil etdiyi bir ölkə olsa da, çoxlu müsəlman əhalisi var. Cammu və Kəşmir, Pəncab, Meqhalaya, Naqaland, Mizoram və Lakşadvip istisna olmaqla, hindular bütün 28 ştatda və 8 birlik ərazisində üstünlük təşkil edən əhalini təşkil edirlər. Müsəlmanlar Uttar Pradesh, Bihar, Maharashtra, Kerala, Telangana, Andhra Pradesh, West Bengal və Assamda böyük əhali ilə Hindistanın hər yerində mövcuddur; yalnız Cammu və Kəşmir və Lakshadweep əhalisinin əksəriyyəti müsəlmandır. Xristianlar Hindistanın digər əhəmiyyətli azlıqlarıdır.

2011-ci il siyahıyaalınmasına görə, Hindistan əhalisinin 79,8%-i hinduizmə etiqad edir. İslam (14,2%), Xristianlıq (2,3%), Sıxizm (1,7%), Buddizm (0,7%) və Caynizm (0,4%) Hindistan xalqının izlədiyi digər əsas dinlərdir.Hinduizm, Buddizm, İslam və Xristianlıq kimi əsas dinlərdən təsirlənsə də, Hindistanda sarnaizm kimi bir çox qəbilə dinlərinə rast gəlinir.

## Fəlsəfə

Hind fəlsəfəsi Hindistan yarımadasının fəlsəfi ənənələrini əhatə edir. Ortodoks Hindu fəlsəfəsinin altı məktəbi - Nyaya, Vaisheshika, Samkhya, Yoga, Mīmāṃsa və Vedanta və dörd heterodoks məktəb - Cain, Buddist, Acīvika və Carvaka - sonuncu ikisi də Hinduizm məktəbidir.Bununla belə, təsnifatın başqa üsulları da var; Vidyaraniya, məsələn, şaiva və Raseşvara ənənələrinə aid olanları daxil etməklə, Hindistan fəlsəfəsinin on altı məktəbini müəyyən edir.Orta əsr Hindistanından (təxminən 1000-1500) bəri hind fəlsəfi düşüncə məktəbləri Brahman ənənəsinə görə təsnif edilir.Vedaları məsum bir bilik mənbəyi kimi qəbul etmələrindən asılı olaraq ortodoks və ya qeyri-ortodoksal - astika və ya nastika kimi.

Hindistan fəlsəfəsinin əsas məktəbləri, əsasən, eramızdan əvvəl 1000-ci ildən eramızın ilk əsrlərinə qədər rəsmiləşmişdir. Filosof Sarvepalli Radhakrişnanın fikrincə, sonrakı Veda dövründə (e.ə. 1000-500) Upanişadların tərkibinə aid olan bunlardan ən erkənləri "dünyanın ən erkən fəlsəfi əsərlərini" təşkil edir.Müxtəlif məktəblər arasında rəqabət və inteqrasiya onların formalaşma illərində, xüsusən eramızdan əvvəl 800-cü ildən 200-cü ilə qədər intensiv idi. Caynizm, Buddizm, Şaiva və Advaita Vedanta kimi bəzi məktəblər sağ qaldı, Samkhya və Ajivika kimi digər məktəblər isə sağ qalmadı; ya assimilyasiyaya uğradılar, ya da nəsli kəsildi. Sonrakı əsrlər 20-ci əsrin sonlarına qədər davam edən şərhlər və reformasiyalar yaratdı. Ənənəvi fəlsəfələrə müasir məna verən müəlliflər arasında Şrimad Rajchandra, Swami Vivekananda, Ram Mohan Roy və Swami Dayananda Saraswati var.

## İstinadlar