open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nanni Balestrini

**Nanni Balestrini** (; ) — İtaliya yazıçısı, şairi və rəssamı. İtaliya ədəbiyyatının önəmli nümayəndələrindən biri kimi tanınan Balestrini, xüsusilə avanqard, eksperimentar yazı üslubları ilə tanınır.
## Həyatı
Nanni Balestrini 1935-ci ildə Milan şəhərində anadan olub.

Balestrini gənc yaşlarında yazıçı olmağa qərar verərək, 1950-ci illərin sonunda ədəbi həyata başlayıb. O, cəmiyyətin sosial və siyasi məsələlərini bədii şəkildə işləməyə başlayıb. O, Milan Universitetində ədəbiyyat təhsili almış və ardından İtaliya cəmiyyətinin dəyişən sosial strukturlarını və siyasi mühitlərini araşdıran əsərlər yazmağa başlamışdır. Nanni Balestrini İtaliya yazıçılarının "Neoavanguardia" hərəkatı ilə sıx əlaqədə olub. O, "Il Verri" jurnalı ilə əməkdaşlıq edirdi. Balestrini "I Novissimi" (1961) antologiyasında nəşr olunan italyan yazıçılarından biri idi.

1960-cı illərdə "Neoavanguardia" hərəkatı böyüdükcə və "Qruppo 63"ə çevrildikdə, Balestrini onların nəşrlərinin redaktoru idi. 1962-ci ildən 1972-ci ilə qədər o, "Feltrinelli" nəriyyatında çalışır. "Marsilio" nəşriyyatları ilə də əməkdaşlıq edir və sol yönümlü "Cooperativa Scrittori"nin bəzi nömrələrini redaktə edir. 1968-ci ildə Balestrini "Potere Operaio" siyasi qrupunun həmtəsisçisi, 1976-cı ildə isə "Autonomia Operaia"nın mühüm tərəfdarı olur. 1979-cu ildə o, solçuların partizan qrupuna üzv olmaqda günahlandırılır. Həbs təhlükəsi ilə üzləşən Nanni Balestrini əvvəlcə Parisə, daha sonra Almaniyaya qaçır.

Nanni Balestrini 2019-cu ildə Romada vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Balestrini avangard və eksperimentar yazı üslublarına əsaslanan yazıçı olub. O, "kolaj" və "montaj" kimi üsullardan istifadə edərək, fərqli mətn parçalarını birləşdirib yeni mənalar yaratmışdır. Bu texnika, xüsusilə 1960-1970-ci illərdə onun əsərlərində geniş yer alırdı.

Balestrininin ən məşhur əsərlərindən biri "Təhlükəli Həyat" (La Vite Svolazzata) adlı romanıdır. Bu əsər, onun həyatının və yazıçılığının bir çox aspektini əks etdirir və İtaliyanın 1960-1970-ci illərdəki sosial inqilabları ilə sıx bağlıdır. Balestrininin yazılarında fəlsəfi və ictimai məsələlərə dərin yanaşmalar var, eyni zamanda bədii və poetik elementlərə yer verilir.

O, İtaliya cəmiyyətinin zəifliklərini, bərabərsizlikləri və repressiv rejimləri kəskin şəkildə qeyd edərək, əsərlərində geniş sosial dəyişikliklərə çağırmışdır. Əsərlərində tez-tez anti-faşist və anti-kapitalist mövzulara yer verirdi. Xüsusilə "Il Troppo Favore" və "Gli Invisibili" kimi əsərlərində ictimai ədalət və fərdiliyin azaldılması məsələlərini tədqiq etmişdir. Bu əsərlər, fəlsəfi baxımdan daha mürəkkəb və dərin təhlillər təqdim edərək, cəmiyyətin hər bir təbəqəsinin həyatını və qarşılaşdıqları zorlukları ön plana çıxarır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Archivio Conz
* Personal website
Podarcis lilfordi

**Podarcis lilfordi** (*Lilford divar kərtənkələsi*) — Lacertidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ İspaniyanın Balear adalarının ən şərqində yerləşən Gimnesi adalarına endemikdir. 27 tanınmış yarımnövü var.
Onun təbii yaşayış mühitləri mülayim Aralıq dənizi tipli kolluqlu bitkilər, qayalıq ərazilər və qayalıq sahillərdir. Əvvəlcə bütün Gimnesi adalarında yayılmış olsa da, Romalılarla başlayan yad növlərin tətbiqi nəticəsində növ əsas adaların ətrafındakı yaşayış olmayan kiçik adalara məhdudlaşmışdır, bu adaların demək olar ki, hər birində yerli yarımnövlər inkişaf etmişdir. Yaşayış mühitinin itirilməsi təhlükəsi ilə üzləşir.

## Təsvir

Lilford divar kərtənkələsinin burundan kloakaya qədər olan maksimum uzunluğu (SVL) 8 sm-dir (3 düym), lakin yetkin fərdlər adətən bundan bir qədər kiçik olur. Quyruq bədən uzunluğunun təxminən 1.8 qatıdır. Bu, qısa başa və hamar, qabırğasız pulcuqlarla örtülü yumru bədənə malik möhkəm və axıcı bir kərtənkələdir. Arxa tərəfi adətən yaşıl və ya qəhvəyi rəngdədir, lakin müxtəlif ada populyasiyaları arasında çox fərqlənir. Adətən açıq rəngli bir dorsolateral zolaq var və onurğa boyunca bir neçə tünd zolaq və ya üç tünd xətt ola bilər. Yan tərəflər bir qədər şəbəkəli ola bilər və alt tərəfi ağ, krem və ya çəhrayı rəngdədir. Boğaz tünd rəngli ləkələrlə örtülə bilər. Cavan fərdlərin bəzən mavi quyruğu olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eremopterix signatus

**Eremopterix signatus** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Eremopterix signatus Şərqi və şimal-şərqi Afrikada rast gəlinir. Təbii yaşayış mühitləri subtropik və ya tropik quru kolluqlar, subtropik və ya tropik quru düzənlik çəmənlikləri və isti səhralardır.

## Yarımnövləri
* "E. s. harrisoni" - (Ogilvie-Grant, 1900): Cənub-şərqi Sudan və şimal-qərbi Keniyada rast gəlinir.
* "E. s. signatus" - (Oustalet, 1886): Cənub və şərqi Efiopiya, Somali və şərqi Keniyada yayılmışdır.

## Təsviri
Erkək Eremopterix signatus qara boyunbağı və döş ləkəsi, ağ yanaqları və baş tacının arxasında şabalıdı rəngli kənarlı ağ dairə var. Bu xüsusiyyət onu Fişerin sərçə torağayından fərqləndirir, çünki o, ağ ləkəyə malik deyil. Dişilər daha solğun rənglidir.

Bu quş adətən cütlər və ya qırxa qədər fərddən ibarət kiçik sürülər halında, tez-tez su çuxurları ətrafında tapılır. Yerə yaxın uçur və uçuş zamanı və ya çılpaq yerdə dayanarkən oxuya bilər.

## Qorunma statusu
Eremopterix signatus Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən təhlükədə olmayan kimi qiymətləndirilib. Yayılma ərazisinin bəzi hissələrində kifayət qədər geniş yayılmışdır və bəzi qorunan ərazilərdə rast gəlinir.

## Həmçinin bax
* Eremopterix leucotis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psarocolius wagleri

**Psarocolius wagleri** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat

Psarocolius wagleri Yeni dünyanın tropik bölgələrində yaşayan "Icteridae" yarımfəsiləsinə aid olan quş növüdür. Erkək fərd 35 sm uzunluğunda və 225 qram çəkiyə malikdir. Dişi fərd isə daha kiçik olub, 28 sm uzunluğunda və 125 qram çəkiyə malikdir. Qanadları çox uzundur. Yetkin erkəklər əsasən qara rəngdədir, başı və bel hissəsi şabalıdı rənglidir, quyruğu isə iki tünd mərkəzi lələk istisna olmaqla parlaq sarı rəngdədir. Gözlərinin rəngi mavidir və uzun dimdiyi ağ rənglidir. Dişilər erkəklərə bənzəyir, lakin daha kiçik və daha solğun rənglidir. Cavan quşlar yetkinlərdən daha solğundur və gözləri qəhvəyi rəngdədir. 

Bu növ cənubi Meksikadan Kosta-Rikanın mərkəzinə qədər Karib dənizi sahilindəki aşağı ərazilərdə, Kosta Rika və Panamanın hər iki yamacında, həmçinin Kolumbiya və şimal-şərqi Ekvadorun Sakit okean sahilində yaşayır. Adətən dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə qalır, lakin Kolumbiyanın Serraniya de las Quinças bölgəsində olduğu kimi 1300 metr yüksəkliyə qədər də qeydə alınmışdır.

Psarocolius wagleri koloniyal şəkildə çoxalır və ağacların yüksək hissələrində lif və sarmaşıqlardan hazırlanmış asılı yuva qurur. Yuva 60–100 sm uzunluğundadır. Koloniyada 40–50 dişi və yalnız 4–5 erkək ola bilər. Dişi iki tünd işarəli açıq mavi yumurta qoyur, yumurtalar 17 gün ərzində çatlayır və balalar 30 gün ərzində yuvadan uçur. "Oestridae" balaların ölümünün əsas səbəbidir, lakin nəhəng qarğaların ("Molothrus oryzivorus") yuva parazitliyi də baş verir və cavan qarğalar milçək sürfələri ilə qidalanır.

## Qorunma statusu
Psarocolius wagleri Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən qiymətləndirilməmişdir. Yayılma ərazisinin bəzi hissələrində kifayət qədər geniş yayılmışdır və bəzi qorunan ərazilərdə rast gəlinir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
Grallaria nuchalis

**Grallaria nuchalis** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Grallaria nuchalisin üç yarımnövü var, nominativ yarımnöv "G. n. nuchalis" (Sclater, PL, 1860), "G. n. ruficeps" (Sclater, PL, 1874) və "G. n. obsoleta" (Chubb, 1916). Bununla belə, bəzi müəlliflər "G. n. obsoleta" yarımnövünün ayrıca statusu olmamasını və "G. n. ruficeps" yarımnövünün müstəqil növ kimi qiymətləndirilməsini təklif edirlər. Grallaria nuchalis və G. carrikeri bir supernöv təşkil edir.

Grallaria nuchalis "topa və yumru formalı, lələkləri tez-tez şişmiş olan maraqlı bir qarışqaquşu qrupudur... onların qalın dimdikləri və çox qısa quyruqları var". Grallaria nuchalisin uzunluğu 19,5–21 sm, çəkisi isə 104–122 qramdır. Cinslər eyni lələk rənginə malikdir. Nominativ yarımnövün yetkin fərdlərinin baş tacı tünd şabalıdı rənglidir, ensəsi və üzü qırmızımtıl-şabalıdı rəngdədir. Gözlərinin ətrafında boz rəngli sahə və göz arxasında ağ rəngli çılpaq dəri var. Üst hissəsi və quyruğu qəhvəyi rəngdədir. Qanadları əsasən qəhvəyi rəngdədir, əsas lələkləri qonur-qəhvəyi rəngdədir. Alt hissəsi boz rənglidir və boğaz hissəsi ən tünd rəngdədir.

Grallaria nuchalis parçalı bir yayılmaya malikdir. Nominativ yarımnöv And dağlarının şərq yamacında, Ekvadorun Piçinxa əyalətindən Perunun Piura departamentinə qədər yayılmışdır. Yayılma arealı Şimalda Kolumbiyanın Nariño departamentinə qədər genişlənə bilər. "G. n. ruficeps" yarımnövü Kolumbiyanın Şərq And dağlarının qərb yamacında, Kundinamarka departamentində, Mərkəzi And dağlarında Antioquia və Kauk departamentləri arasında və bəlkə də Antioquia departamentinin Qərb And dağlarında tapılır.

Grallaria nuchalis bütün yayılma ərazisində qalıcıdır.

Grallaria nuchalisin qidalanma davranışı ətraflı təsvir edilməsə də, həşəratlar və digər onurğasızlar ilə qidalandığı məlumdur. Əsasən yerli həyat tərzi keçirir, adətən bambuk meşələrinin dərinliklərində yerə tullanaraq hərəkət edir. Ən çox səhər çağlarında meşə yolları boyunca müşahidə edilir.

Grallaria nuchalisin çoxalma mövsümü tam olaraq müəyyən edilməsə də, noyabr-yanvar aylarını əhatə edir. Məlum olan yeganə yuva əsasən bambuk yarpaqlarından, bir neçə kiçik budaq və bir qədər mamırdan hazırlanmış iri bir fincan şəklində idi. Yuva bambuk meşəsində yer səviyyəsindən təxminən 3 metr yüksəklikdə yerləşirdi və içərisində iki bala var idi. Növün çoxalma biologiyası haqqında başqa məlumat yoxdur.

## Qorunma statusu
Psarocolius wagleri Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirilmişdir. Yayılma ərazisinin bəzi hissələrində kifayət qədər geniş yayılmışdır və bəzi qorunan ərazilərdə rast gəlinir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dicrurus forficatus

**Dicrurus forficatus** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
1760-cı ildə fransız zooloq Matüren-Jak Brisson özünün "Ornithologie" əsərində Madaqaskarda toplanmış bir nümunə əsasında Dicrurus forficatusun təsvirini daxil etdi. Fransızca "Le grand gobe-mouche noir hupé de Madagascar" və latınca "Muscicapa Madagascariensis nigra major cristata" adlarını istifadə etdi. Brisson latınca adlar yaratdı, lakin bu adlar binomial sistemə uyğun deyildi və "Beynəlxalq Zooloji Nomenklatura Komissiyası" tərəfindən tanınmır. 1766-cı ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney özünün "Systema Naturae" əsərinin on ikinci nəşrini yeniləyərkən Brisson tərəfindən əvvəllər təsvir edilmiş 240 növü daxil etdi. Bunlardan biri kəkilli dronqo idi. Linney qısa bir təsvir verdi, binomial ad olan "Lanius forficatus"u təqdim etdi və Brissonun əsərinə istinad etdi. Xüsusi ad olan "forficatus" Neo-Latın dilində "qayçı şəkilli" deməkdir. Bu növ indi fransız ornitoloq Lui Pyer Vyeyo tərəfindən 1816-cı ildə təqdim edilmiş "Dicrurus" cinsinə daxildir.

## Növləri
İki yarımnövü məlumdur:
* "D. f. forficatus" (Linney, 1766) – Madaqaskar və yaxın adalar.
* "D. f. potior" (Bangs & T. E. Penard, 1922) – Anjuan adası, Komor adaları.
"Dronqo" ümumi adı, indi "Dicruridae" fəsiləsinin bütün üzvlərinə şamil edilir, əslində Betsimisaraka dialektindən olan Malaqasi sözüdür, daha çox Malaqasi dilində "railovy" adlanır.

## Təsviri
Yetkin erkək və dişi fərdlər demək olar ki, tamamilə qara rəngdədir, mavi-yaşıl parıltıya malikdir. Alnında uzun lələklərdən ibarət fərqləndirici bir kəkil var. Çəngəlşəkilli quyruq da yetkin quşların xarakterik xüsusiyyətidir. "D. f. potior" daha böyükdür və daha geniş quyruq lələklərinə malikdir.

Nominativ yarımnöv Madaqaskar üçün endemikdir və adanın hər yerində, həmçinin "Nosy-Bé" daxil olmaqla bəzi böyük sahil yaxınlığındakı adalarda rast gəlinir. "Dicrurus forficatus potior" yarımnövü yalnız Komor adalarında tapılır.

Təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik quru meşələr, subtropik və ya tropik rütubətli düzənlik meşələri və quru savannalardır, adətən dəniz səviyyəsindən 1,000 metrə qədər yüksəklikdə rast gəlinir.
## Qorunma statusu
Dicrurus forficatus Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən qiymətləndirilməmişdir. Yayılma ərazisinin bəzi hissələrində kifayət qədər geniş yayılmışdır və bəzi qorunan ərazilərdə rast gəlinir.
## Qalereya

File:Crested drongo with a frog.JPG|Dicrurus forficatus Mantadia Milli Parkında, Madaqaskar
File:Crested Drongo RWD.jpg|Dicrurus forficatus
File:Dicrurus forficatus egg 1863.jpg|Dicrurus forficatus yumurtaları
Crested drongo (Dicrurus forficatus forficatus) feeding.jpg|Dicrurus forficatus yuvası


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Podarcis siculus

Podarcis siculus (yunancada "*çevik*" və "*ayaq*" mənasını verir), "*İtalyan divar kərtənkələsi*" və ya "*xarabalıq kərtənkələsi*"  — Lacertidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. "P. siculus" cənub və cənub-şərqi Avropaya məxsusdur, lakin həmçinin qitənin digər yerlərinə və Şimali Amerikaya da tətbiq edilmişdir, burada invaziv növ ola bilər. "P. siculus" yaşayış mühiti üzrə ümumiləşdiricidir və təbii və insan tərəfindən dəyişdirilmiş mühitlərdə inkişaf edə bilir. Eynilə, "P. siculus"-un ümumiləşdirilmiş qidalanma tərzi də var, bu da onun geniş yayılma sahəsinə imkan verir.

## Fiziki təsvir

"P. siculus"-un burundan kloakaya qədər olan uzunluğu orta hesabla 150–250 mm-dir (5.9–9.8 düym). "P. siculus" yaşıl və ya qəhvəyi arxa və ağ və ya yaşıl qarın hissəsi ilə xarakterizə olunur. Uzunluq və rəng müxtəlifliyi çoxsaylı yarımnövlər və populyasiyalar səbəbindən dəyişir. Məsələn, bəzi yarımnövlər melanikdir, yəni arxa və qarın hissələrində mavi çalarlar var. Belə rənglənmə P. siculus-un ada populyasiyalarında tapılır, materik populyasiyalarında deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Podarcis bocagei

**Podarcis bocagei** (*Bocage divar kərtənkələsi*) — Lacertidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ Pireney yarımadasına endemikdir. Onun təbii yaşayış mühitləri mülayim meşələr, mülayim kolluqlar, Aralıq dənizi tipli kolluqlu bitkilər, qumlu sahillər, kənd bağları və şəhər əraziləridir. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) onu təhlükə altında hesab etmir.

## Təsvir

"Podarcis bocagei"nin burundan kloakaya qədər olan uzunluğu (SVL) təxminən 7 sm-dir (2.8 düym), quyruq isə SVL-nin iki qatıdır. Erkəklər dişilərdən daha iridir. Bu, möhkəm, bir qədər yastı və Karbonel divar kərtənkələsinə (Podarcis carbonelli) bənzəyən bir kərtənkələdir. Arxa tərəfi adətən boz və ya sarı-qəhvəyi rəngdədir, lakin bəzən erkəklərdə yaşıl rəngdə ola bilər və tünd işarələrlə zəngin şəkildə naxışlanmışdır. Yan tərəflər qəhvəyi və ya sarımtıl ola bilər. Alt tərəfi ağ, sarı, çəhrayı və ya narıncı rəngdədir, lakin "Podarcis carbonelli"də tez-tez görünən kiçik mavi ləkələr yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psammodromus algirus

**Psammodromus algirus** (*Əlcəzair psammodromu* və ya *böyük psammodrom*) — Lacertidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ cənub-qərbi Avropa və şimal-qərbi Afrikada tapılır.

## Yarımnövlər

Dörd yarımnövü var:
*"*Psammodromus algirus algirus*" (Linney, 1758)
*"*Psammodromus algirus doriae*" (Bedriaqa, 1886)
*"*Psammodromus algirus nollii*" (Fişer, 1887)
*"*Psammodromus algirus ketamensis*" (Qalan, 1931)

## Təsvir

"P. algirus" adətən burundan kloakaya qədər təxminən 7.5 sm (3.0 düym), bəzən 9 sm (3.5 düym) uzunluğa çatır. Quyruq bədən uzunluğunun 2-3 qatıdır. Arxa tərəfi adətən metalik qəhvəyi rəngdədir və hər iki tərəfdə aşkar ağ və ya sarı zolaqlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Podarcis hispanicus

**Podarcis hispanicus** (*İberiya divar kərtənkələsi*) — Podarcis cinsinə aid olan kiçik bir divar kərtənkələsi növü. Bu növ Pireney yarımadasında, şimal-qərbi Afrikada və Fransanın Langedok-Russilyon bölgəsinin sahil rayonlarında tapılır. İspan dilində bu kərtənkələ adətən "*lagartija Iberica*" adlanır.
İberiya divar kərtənkələsi çox çevikdir və qaya səthində sürətlə hərəkət edə bilir. Erkəklər bir qədər ərazi müdafiəçisidir. Dişilər hər dəfə bir ilə beş arasında oval yumurta qoyur və bu yumurtalar təxminən səkkiz həftə sonra çatlayır. Doğulduqda balaların burundan kloakaya qədər olan uzunluğu 2 ilə 2.5 sm (0.8 ilə 1.0 düym) arasında dəyişir. Bu kərtənkələnin ömür müddəti təxminən dörd ildir.

## Təsvir

"Podarcis hispanicus" yetkinlərinin dərisi qəhvəyi və ya boz-qəhvəyi rəngdədir, arxa və yan tərəflərində tünd ləkələr və ya naxışlar var. Bu kərtənkələlər quyruq ölçülərinin dəyişməsi səbəbindən müxtəlif ölçülərdə ola bilər. Bu, kifayət qədər kiçik, incə və bir qədər yastı bir növdür, burundan kloakaya qədər olan uzunluğu (SVL) orta hesabla 50–70 mm (2.0–2.8 düym) -dir və quyruq bədən uzunluğunun iki qatıdır.
"Podarcis hispanicus" digər növlərlə müqayisədə məhdud rəng müxtəlifliyinə malikdir. Bu kərtənkələlərin zolaqları və ya şəbəkəli naxışları ola bilər. Zolaqlı kərtənkələlər daha tünd və daha çox qara rəngə malikdir. Arxa plan rəngi adətən boz və ya qəhvəyi rəngdədir, lakin bəzən yaşıl rəngli ola bilər. Əksər fərdlərin üç dar uzununa zolağı var: biri onurğa boyunca, digər ikisi isə daha aydın şəkildə hər iki tərəfdə yerləşir. Bəzən bu zolaqlar bir sıra xətt və ya işarələrə parçalanır. Boğaz açıq rəngdədir və xüsusilə yan tərəflərdə kiçik ləkələr var. Qarın hissəsi adətən ağ rəngdədir, lakin çəhrayı, narıncı, qırmızı və ya sarımtıl ola bilər. Cavan kərtənkələlərin mavi quyruğu ola bilər.
"Podarcis hispanicus"un morfologiyası mühitindən asılı olaraq bir qədər fərqlənir. Soyuq bölgələrdə yaşayan kərtənkələlər adətən daha ağır, daha iri və daha tünd arxa rəngə malikdir. "Podarcis hispanicus" həşəratlar, qurdlar və digər onurğasız heyvanlarla qidalanan bir həşərat yeyən növdür. Növdə "kaudofagiya" (öz növünün quyruğunu yemə) halları da müşahidə edilmişdir. "Podarcis hispanicus" ərazi müdafiəçisi olan bir kərtənkələdir, erkəklər cütləşmə dövründə ərazilərində aqressiv davranışlar nümayiş etdirirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Musiqi ruhundan tragediyanın doğuşu

**"Musiqi ruhundan tragediyanın doğuşu"** () — Fridrix Nitsşenin incəsənətin dualistik mənşəyinə baxışını açıqladığı estetik traktat. İlk nəşr 1872-ci ildə E. V. Fritş tərəfindən Leypsiqdə nəşr edilmişdir; iki il sonra ikinci nəşr orada çıxdı, lakin naşirin maliyyə problemlərinə görə çətin ki, yayıldı. 1886-cı ildə traktat “Özünütənqid haqqında esse” ön sözü və **“Ellenizm və bədbinlik”** alt başlığı ilə yenidən nəşr olundu.

Nitsşe hesab edirdi ki, qədim yunanlar incəsənətdə reallığın mənasızlığından və bunun fərqində olmalarından yaranan ümidsiz bədbinliyə qarşı antidot tapıblar. Qədim yunan incəsənətində müəllif iki prinsip və ya estetik təcrübə növləri arasında daimi mübarizə görərək onu apollonik və dionisian adlandırır. Nitsşe qədim yunan incəsənətini nikbin şəkildə şərh edən bütün alman estetik ənənəsi ilə mübahisə edir ki, bu da apollonçu, parlaq prinsipin əsasını təşkil edir. O, ilk dəfə başqa bir Yunanıstandan danışır - faciəli, mifologiyadan məst olan Dionisian, və Avropanın taleyi ilə paralellər aparır.

Apollonik başlanğıc, Nitsşeyə görə, nizamı, harmoniyanı, sakit artistimi təmsil edir və plastik sənəti (memarlıq, heykəltəraşlıq, rəssamlıq, qrafika) doğurur. Dionisian başlanğıc sərxoşluq, unudulma, xaos, kütlədə şəxsiyyətin vəcdlə əriməsi, qeyri-plastik sənətin yaranmasıdır. Apollonik başlanğıc, süninin təbii olana qarşı çıxdığı kimi, Dionisiana qarşı çıxır, həddindən artıq olan, qeyri-mütənasib olan hər şeyi pisləyir. Buna baxmayaraq, bu iki prinsip bir-birindən ayrılmazdır, həmişə birlikdə hərəkət edir. Onlar Nitsşeyə görə rəssamda mübarizə aparırlar və hər ikisi də istənilən sənət əsərində həmişə mövcuddur.

## İstinadlar
Psammodromus hispanicus

**Psammodromus hispanicus** (*İspan psammodrom kərtənkələsi*) — Lacertidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ Fransa, Portuqaliya və İspaniyada tapılır. Onun təbii yaşayış mühitləri Aralıq dənizi tipli kolluqlu bitkilər, mülayim çəmənliklər, qumlu sahillər, əkin sahələri, otlaqlar və kənd bağlarıdır. Yaşayış mühitinin itirilməsi təhlükəsi ilə üzləşir.

## Təsvir

Yumurtalar 9 x 6 ilə 13 x 8 mm ölçülərindədir. Balalar təxminən 20 ilə 25 mm uzunluğunda yumurtadan çıxır. Yetkin fərdlər təxminən 50 mm uzunluğa qədər böyüyə bilər, quyruqları bədən ölçüsünün təxminən 1.5 qatıdır, bu da onların ümumi yetkin ölçüsünü təxminən 120 ilə 130 mm uzunluğa çatdırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Boris Aleksenko

**Boris Qriqoroviç Aleksenko** (; ) — Ukrayna və Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, diplomat, Ukraynanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (1997–2004).

## Həyatı
Boris Qriqoroviç Aleksenko 10 iyul 1941-ci ildə Ukrayna SSR-in Sumı vilayətinin Lebedin şəhərində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu, 1982-ci ildə isə Bakı Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1965-ci ildə başlamış, 1965–1973-cü illərdə Bakı S. M. Kirov adına maşınqayırma zavodunda texnoloq, həmkarlar komitəsinin sədri və partiya komitəsinin katibi olmuşdur. Daha sonra, 1973–1978-ci illərdə Bakının Lenin rayonunda Xalq Nəzarəti Komitəsinə rəhbərlik etmişdir. 1978-ci ildə partiya işinə irəli çəkilmiş və 1981-ci ilədək Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Planlaşdırma və maliyyə şöbəsinin təlimatçısı olmuşdur. 1981–1983-cü illərdə isə Azərbaycan SSR Yerli sənaye və kommunal-məişət müəssisələri həmkarlar ittifaqları komitəsinin sədri olmuşdur.

1983–1986-cı illərdə Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin Ticarət, plan və maliyyə orqanları şöbəsi müdirinin müavini, 1986–1989-cu illərdə isə Azərbaycan SSR əhalinin məişət xidməti naziri vəzifəsində çalışmışdır. 1989–1992-ci illərdə Azərbaycan Nazirlər Soveti İşlər müdirinin müavini və Azərbaycan Respublikasının Baş nazirinin köməkçisi olmuşdur.

1992–1996-cı illərdə Ukrayna Nazirlər Kabinetində MDB ölkələri ilə əlaqələr şöbəsinin baş mütəxəssisi, daha sonra Ukrayna Baş nazirinin müavini xidmətinin rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1996–1997-ci illərdə isə Ukraynanın Azərbaycandakı Səfirliyində müşavir və müvəqqəti işlər vəkili olmuşdur.

23 iyun 1997-ci ildə Ukrayna Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilmişdir.

## Mükafatları
* Ukrayna Nazirlər Kabinetinin Fəxri fərmanı

## İstinadlar
Pyer Vilyams

**Pyer Vilyams** (14 aprel, 1975) — üç nəfəri qətlə yetirmiş britaniyalı qatil. 2007-ci ildə Mançester şəhərində yaşayan Vilyams Falloufild adlı qəsəbəyə yollandı və orada keçmiş sevgilisi Beverli Semuelsin evinə daxil oldu və onu ölənə qədər döyməyə başladı. Daha sonra o, çəkiçdən istifadə edərək Semuelsin uşaqları Keşa və Fred Vizartı qətlə yetirdi.

Məhkəmə zamanı Pyer Vilyams üç qətl cinayətində hər hansısa rolu olduğunu inkar etdi.

## Bioqrafiya
Valdeyinləri Nigeriyadan olan Pyer Vilyams Mançester şəhərinin Moss Sayd adlı sənayə bölgəsində anadan olmuşdur. Vilyams cavanlıq yaşlarında sevgilisi də daxil qadınlara qarşı zorakılığda ittiham olunmuşdur.

Vilyams həbs olunmazdan əvvəl idman zalında məşqçi kimi işləyirdi.

## Qətilləri
2007-ci il iyulun 12-də Mançesterin Semuelsin Falloufild bölgəsindəki evində qətllər baş verdi. Samuelsə və onun iki uşağına hücumunun dəqiq nə vaxt başladığı bilinmir, çünki Pyer Vilyams qətli törətdiyini dəfələrlə inkar edirdi, buna baxmayaraq polis hadisənin erkən saatlarda baş verdiyini düşünür. Vilyams öncə Semuelsə hücum edərək cinsi zorakılıq göstərdi, daha sonra isə Keşa Vizzartı döyüb, qollarını bağlayıb və zorlayıb öldürdü. Qətillərin baş verdiyi anların birində Vilyams Fredi anasının çarpayısının yanında öldürənə qədər döydü, daha sonra isə eynisini Semuelsə qarşı etdi.

## Məhkəməsi
2008-ci ilin mart ayında keçirilən məhkəmə prosesində Vilyams minimum 38 il müddətinə üç ömürlük həbs cəzası aldı.

## İstinadlar
Maykl Kosterlits

**Maykl Kosterlits** () — İngilis və Amerika fiziki, Braun Universitetinin fizika professoru. Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (2016il).

## Həyat yolu
Maykl Kosterlits 22 iyun 1943-cü ildə Aberdində anadan olub. O, 1969-cu ildə Kembric Universitetində bakalavr və magistrdərəcəsini bitirdikdən sonra, Oksford Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır. Birminhem Universitetində Devid Taules ilə işləmək və Kornell Universitetində təcrübə də daxil olmaqla bir neçə postdoktoral vəzifələrdən sonra o, 1974-cü ildə Birminhem Universitetində heyətin daimi üzvü olmuşdur.
1982-ci ildən Braun Universitetində fizika professorudur.

## Elmi fəaliyyəti
M. Kosterlits qatılaşdırılmış maddə fizikası və statistik mexanika üzrə əsərlərin, xüsusən də faza keçidlərinin və kritik dinamikanın tədqiqatlarının müəllifidir. 1970-ci illərin əvvəllərində Devid Taules ilə birlikdə o, ikiölçülü sistemlərdə faza keçidləri nəzəriyyəsini işləyib hazırladı, ona görə aşağı temperaturda belə sistemlərdə burulğanlar adlanan özünəməxsus topoloji pozğunluqlar mövcuddur. Belə burulğanların məhv edilməsi ilə əlaqəli faza keçidi Berezinski-Kosterlits-Taules keçidi kimi tanınır. 1970-ci illərin sonunda belə bir keçidin mövcudluğu həddindən artıq maye heliumda eksperimental olaraq təsdiqləndi; oxşar prosesləri superkeçirici və maqnit materialların nazik təbəqələrində də müşahidə etmək olar.

## Mükafatları
1981-ci ildə -Maksvell medalı;

1993-cü ildə -Amerika Fizika Cəmiyyətinin üzvü;

2000-ci ildə -Onsager Mükafatı;

2016-cı ildə -Fizika üzrə Nobel Mükafatı;

2017-ci ildə -ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü;

## İstinadlar
Colinus cristatus

**Colinus cristatus** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Şimali və Cənubi Amerikada, Panama vasitəsilə Kosta Rikaya qədər yayılmışdır. Həmçinin Aruba və Niderland Antil adalarında da rast gəlinir. Təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik quru kolluqlar, subtropik və ya tropik mövsümi nəm və ya su basmış düzənlik otlaqları və ciddi şəkildə pozulmuş keçmiş meşəliklərdir.

Yetkin kəkilli bobvitlər təxminən 178-216 mm uzunluğundadır. Erkək və dişi fərdlər görünüş etibarilə çox oxşardır. Alın və kəllədəki uzun lələklər açıq sarı və ya ağ rəngdədir, kəkil lələkləri isə tünd ola bilər. Boynun arxa və yan tərəfləri qara və ağ mərmər naxışlıdır, boğaz isə ağ və ya sarımtıl rəngdədir, bəzən qara xallarla örtülü olur. Üst hissələri qara, qəhvəyi və boz rənglərdə xallıdır. Alt hissələri açıq rəngli olub, sarımtıl, darçın və qara işarələrlə örtülüdür. Gözləri qəhvəyi, dimdiyi qara, ayaqları isə mavi-boz rəngdədir. Dişi fərdlər erkəklərdən bir qədər daha qəhvəyidir.

Colinus cristatus kiçik qruplarla qalın bitki örtüyünün yaxınlığında və ya içərisində yerdə yaşayır. Davranışları Colinus virginianusa çox oxşayır. Qidası tumurcuqlar, zoğlar, yarpaqlar və kiçik onurğasızlardan ibarətdir. Erkək fərdlərin çoxalma mövsümündə eşidilən çağırışı fərqlidir; sürətli, qısıq və üç hecalı "quoit bob-white" və ya iki hecalı "oh, wheet" səsi çıxarır.

## Yarımnövləri
* "C. c. mariae" (Wetmore 1962) (Tres Marias Colinus cristatusu)
* "C. c. panamensis" (Dickey & van Rossem 1930) (Panama Colinus cristatusu)
* "C. c. decoratus" (Todd 1917) (Maqdalena Colinus cristatusu)
* "C. c. littoralis" (Todd 1917) (Sahil Colinus cristatusu)
* "C. c. cristatus" (Linnaeus, 1766)
* "C. c. horvathi" (Madarász 1904) (Horvat Colinus cristatusu)
* "C. c. barnesi" (Gilliard 1940) (Barnes Colinus cristatusu)
* "C. c. sonnini" (Temminck 1815) (Sonni Colinus cristatusu)
* "C. c. mocquerysi" (Hartert 1894) (Mokkeri/Kumana Colinus cristatusu)
* "C. c. leucotis" (Gould 1844) (Ağqulaq Colinus cristatusu)
* "C. c. badius" (Conover 1938) (Kauka Vadisi Colinus cristatusu)
* "C. c. bogotensis" (Dugand 1943) (Bogota Colinus cristatusu)
* "C. c. parvicristatus" (Gould 1843) (Qısakəkil Colinus cristatusu)
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Colinus cristatusu "Narahatçılıq Doğurmayan" kimi qiymətləndirib. Geniş yayılma sahəsinə malikdir və bu sahənin böyük hissəsində çoxsaylıdır. Populyasiya artmaqda olduğu görünür. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Trachyphonus vaillantii

**Trachyphonus vaillantii** — Afrika saqqallıları fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Trachyphonus vaillantii qalın dimdiyi və rəngarəng lələkləri ilə asanlıqla tanınır. Bu kiçik quşun üzü sarı və qırmızı xallarla örtülüdür və kiçik qara bir kəkili var. Qarın hissəsi sarı və qırmızı xallı, qanadları qara və ağ xallıdır, boynunda enli qara zolaq var. Başı və bədəni sarı, qara və ağ lələklərlə örtülüdür, bədəninin sonunda qırmızı işarələr var. Rəngləri kolluqlarda yaxşı kamuflyaj təmin edir. Xarakterik bir trill səsi çıxarır.

Trachyphonus vaillantii həşəratlarla, digər quşların yumurtaları və meyvələrlə, bəzən isə siçanlarla qidalanır.

Onlar ağacdakı bir deşikdə və ya məhəlli bağlarda yerləşən bir kütükdə yuva qurur. Çoxalma dövründə monoqam və əraziyə bağlı olurlar. Ərazi ölçüsü yaşayış mühitindən asılı olaraq dəyişir. Sentyabr və dekabr ayları arasında hər gün bir-bir olmaqla 1-5 yumurta qoyulur. İnkubasiya 13-17 gün davam edir və ikinci və ya üçüncü yumurtadan sonra başlayır, əsasən dişi tərəfindən həyata keçirilir. Balalar çılpaq və kor olaraq çıxır. Hər iki valideyn tərəfindən həşəratlarla qidalandırılır. Fekal material müntəzəm olaraq təmizlənir. Təxminən 31 gündən sonra uçmağa başlayırlar. Bir çoxalma mövsümündə 5 dəfəyə qədər balalama qeydə alınıb.

## Davranışı
Onlar tək-tək və ya cüt-cüt rast gəlinir. Yemək axtararkən yer üzərində sıçrayırlar və adətən açıq ərazilərdə budaqlardan səs çıxarırlar. Asanlıqla uçmur və yalnız qısa məsafələrə uçur. Trachyphonus vaillantiilər ağac deşiklərində gecələyir. Çox səs çıxarırlar, uzun müddət davam edə bilən bir trill səsi ilə çağırırlar. Trachyphonus vaillantiilər ərazilərindəki digər quşlara qarşı aqressiv davranır və həm digər barbetlər kimi yuva rəqiblərini, həm də göyərçin və qaratoyuq kimi quşları qovurlar. Həmçinin siçanlara hücum etdikləri və ilanları öldürdükləri qeyd edilmişdir.

Trachyphonus vaillantii meşələrdə, savannalarda, məhəlli bağlarda, meşəliklərdə və su axarları boyunca Anqolada, Botsvanada, Burundidə, Konqo Demokratik Respublikasında, Esvatini, Malavi, Mozambik, Namibiya, Ruanda, Cənubi Afrika Respublikası, Tanzaniya, Uqanda, Zambiya və Zimbabvedə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* Crested Barbet - Species text in The Atlas of Southern African Birds
* Growth and development of Crested Barbet ''Trachyphonus vaillantii'' nestlings
* http://www.krugerpark.co.za/africa_crested_barbet.html
Zirr ibn Hubeyş

**Əbu Məryəm Zirr ibn Hubeyş ibn Hubəşə əl-Əsədi əl-Kufi** (; ) — qiraət və hədis alimi. Tabiin nəslinə mənsubdur.

## Bioqrafiyası
Hicrətdən 39 və ya 40 il əvvəl (583 və ya 584) dünyaya gəldiyi güman edilir. Bədi-Qadirə ailəsinə mənsubdur. Məhəmməd peyğəmbərin dövründə yaşamış, lakin onu görməmişdir. Buna görə də mühədrəm tabiindəndir. Əli, Übeyy ibn Kəb və Abdullah ibn Məsuddan Quran və qiraət dərsləri almışdır. Ondan Yəhya ibn Vəssab, Asim ibn Bəhdələ, Əbu İshaq əş-Şeybani, Əməş və başqaları qiraət sahəsində bəhrələnmişdilər. O, Ömər, Əli, Abdullah ibn Məsud, Əbdürrəhman ibn Əvf, Übeyy ibn Kəb, Huzeyfə ibn Yəman, Səfvan ibn Əssal, İbn Ümmü Məktum, Səid ibn Zeyd və Əbu Vail Şəqiq ibn Sələmədən hədis rəvayət etmişdir. Ondan da Şəbi, İbrahim ən-Nəxai, Asim ibn Bəhdələ, Minhəl ibn Əmr hədis rəvayət ediblər. Ərəb dilinə olan dərin biliyi ilə tanınmış, Abdullah ibn Məsud onun bu biliyindən zaman-zaman istifadə etmişdir. Asim də ondan daha fəsix (gözəl və düzgün danışan) birini görmədiyini söyləmişdir.

Osmanın xəlifəlik illərində Kufədən Mədinəyə getmişdir. Buna səhabələrə olan dərin marağın səbəb olduğu deyilir. Mədinədə olarkən ən qabaqcıl səhabələrlə görüşmüş, Əbdürrəhman ibn Əvfin və Übeyy ibn Kəbin elmlərindən bəhrələnmişdir. Mədinə məscidində Übeyy ibn Kəb ilə qarşılaşan Zirr, ona belə demişdir:

Zirr ilə Übeyy arasındakı münasibətə nəzər yetirdikdə, onlar arasındakı müəllim-tələbə əlaqəsinin uzun müddət davam etdiyini, Zirrin Übeyydən qiraətlə birlikdə təfsir və digər Quran elmlərini də öyrəndiyi demək mümkündür. Zirr hicri 82-ci (701) ildə, 122 yaşında vəfat etmişdir. Mənbələrdə bu tarixin hicri 83-cü il olduğu, öldüyündə yaşının 120 və 127 olduğu da deyilir.

## Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri
Onun qiraət sahəsindəki yeri olduqca önəmlidir. Belə ki, Asim ondan öyrəndiyi qiraəti Əbu Bəkir Şöbə ibn Əyyaşa öyrətmişdir. Digər tərəfdən Asim, Zirrdən daha yaxşı bir muqri görmədiyini söyləyərək onun bu sahədəki önəmini vurğulamışdır. Çoxsaylı hədis rəvayət etmiş Zirri İbn Səd ilə Yəhya ibn Main "siqa" adlandırmışlar. İbn Hibban da "*əs-Siqat*"ında Zirrdən bəhs etmişdir. Zirrin rəvayətlərinə "*[[Kütübi-sittə]]*" başda olmaqla bir çox hədis məcmuəsində yer verilmişdir. Qədir gecəsinin Ramazan ayının 27-ci gecəsinə təsadüf etməsi haqqında olan hədisi Übeyy ibn Kəbdən məhz Zirr rəvayət etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şöbə ibn Əyyaş
Driophlox cristata

**Driophlox cristata** — Kardinallar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Driophlox cristata əvvəlcə "Thraupidae" fəsiləsinə, yəni "həqiqi" tanaqralar qrupuna daxil edilmişdi. 2000-ci illərin əvvəllərində aparılan DNT təhlilləri göstərdi ki, "Habia" cinsinə aid olan bütün növlər kardinal quşları ilə daha yaxın qohumdur, buna görə də onlar "Cardinalidae" fəsiləsinə köçürüldü. Driophlox cristata monotipik bir növdür.

Driophlox cristata təxminən 19 sm uzunluğundadır. Erkək fərdlərin başı tünd qırmızı rəngdədir və görkəmli qırmızı bir kəkili var. Üst hissələri çiyinlərdə qırmızıdan başlayaraq tünd qırmızıya və sağrıda qəhvəyi-qırmızıya qədər dəyişir. Boğaz və döş hissəsi parlaq qırmızı, qalan alt hissələri isə boz rəngdədir, bəzilərində qırmızı çalar var. Dişi fərdlər erkəklərə bənzəyir, lakin daha solğun rəngli və daha az boz rəngə malikdir, kəkili də kiçikdir. Cavan fərdlərdə kəkil yoxdur; üst hissələri qırmızı-qəhvəyi, alt hissələri isə darçın rənglidir.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Driophlox cristata Kolumbiyanın Qərbi And dağlarının hər iki yamacında, Antioquia departamentindən cənubda Kaukada yerləşən Serro Munçikeyə qədər və Mərkəzi And dağlarının hər iki yamacında Antioquiadan Tolima departamentinə qədər yayılmışdır. Rütubətli orta və dağ meşələrinin alt qatlarında yaşayır. Sıx bitki örtüyünü, xüsusilə çaylar boyunca, sürüşmə kimi açıq ərazilərdə və dərələrdə üstün tutur. Bəzən daha açıq ərazilərdə də rast gəlinir. Dəniz səviyyəsindən 700-2,000 metr yüksəklikdə yaşayır.

Driophlox cristatanın əsas qidası həşəratlar və digər buğumayaqlılardır, lakin palma toxumları və digər meyvələrlə də qidalanır. Cüt-cüt və ya kiçik qruplarla alt bitki örtüyü arasında yem axtarır, bəzən uçan həşəratları tutmaq üçün sürətlə hərəkət edir. Qrupların hərbi qarışqa sürülərini izlədiyi müşahidə edilmişdir.

Driophlox cristata iyun ayında dərədə yuva materialı daşıyarkən müşahidə edilmişdir, yanında iki başqa fərd də var idi. Onun çoxalma biologiyası haqqında başqa məlumat yayımlanmayıb.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Driophlox cristatanı "Narahatçılıq Doğurmayan" kateqoriyasında qiymətləndirib. Bir neçə qorunan ərazidə rast gəlinir, lakin "sayı şübhəsiz ki, azalır; meşə qırımı səbəbilə yayılma sahəsi əhəmiyyətli dərəcədə daralıb və parçalanıb, yaxın gələcəkdə təhlükə altında ola bilər." 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Senecio vernonioides

*  — Senecio lanifer bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio erubescens bitki növünün sinonimi.
Cineraria anthemoides

*  — Senecio gallicus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio ramosus bitki növünün sinonimi.
Alberto Onqaro

**Alberto Onqaro** və yaxud **Alfredo Noqara** (; ) —  İtaliya yazıçısı, jurnalisti və ssenaristi.
## Həyatı
Alberto Onqaro 22 avqust 1925-ci ildə Venesiya şəhərində anadan olub. Uşaqlıq illərini Venesiyada keçirmiş və gənc yaşlarından ədəbiyyata maraq göstərmişdir. Padua Universitetini bitirmişdir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı o, müxtəlif hadisələrin şahidi olmuş və bu təcrübələr onun gələcək yaradıcılığına təsir etmişdir. Müharibədən sonra Ongaro jurnalist kimi fəaliyyətə başlamışdır. Jurnalistika sahəsində çalışaraq "L’Europeo" qəzetində fəaliyyət göstərmiş və bu iş sayəsində bir çox ölkələri gəzmişdir. İngiltərə, Argentina və Braziliya kimi ölkələrdə yaşamış və həmin ölkələrin mədəniyyəti ilə yaxından tanış olmuşdur. Bu səfərlər onun ədəbi üslubuna və süjet quruluşuna ciddi təsir etmişdir. Xarici ölkələrdə qazandığı təcrübələr nəticəsində o, romanlarında beynəlxalq atmosfer yaratmağı bacarmışdır.

Alberto Onqaro 23 mart 2018-ci ildə doğma şəhəri Venesiyada 92 yaşında vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Alberto Onqaro əsasən macəra romanları və tarixi mövzularda yazdığı əsərləri ilə tanınır. O, əsərlərini Alfredo Noqara taxəllüsü ilə yazmışdır. Onun üslubu qlobal səyahətləri və həyat təcrübələri ilə zənginləşmişdir. Ongaronun əsərlərində tez-tez qeyri-adi qəhrəmanlar, sirli hadisələr və gözlənilməz süjetlər yer alır. O, ən çox təsir bağışlayan italyan yazıçılarından biri hesab edilir və klassik ədəbiyyatla müasir fantastikanın sintezini uğurla yaratmışdır. O, macəra janrını yeni səviyyəyə qaldıraraq, klassik elementləri müasir tərzdə oxucuya təqdim edirdi. Əsərlərində dərin psixoloji təsvirlər və güclü personajlar yaratmağı bacarmışdır. O, bəzən tarixi reallıqları fantastik elementlərlə birləşdirərək oxucularına unikal oxu təcrübəsi bəxş edirdi.

### Əsərləri
Alberto Onqaro bir neçə roman və ssenari yazmışdır. Onun ən məşhur əsərləri arasında aşağıdakılar yer alır:
* "La taverna del doge Loredan" – Bu roman onun ən tanınmış əsərlərindən biridir və Venesiya şəhərində baş verən sirli hadisələri təsvir edir. Roman Venesiyanın qədim dövrlərində cərəyan edir və oxucuları tarixi sirlərlə dolu bir dünyaya aparır.
* "Il segreto dei Ségonzac" – Bu əsər macəra və tarixi mövzuları özündə birləşdirir və Ongaronun narrativ gücünü əks etdirir. Əsərdə qəhrəmanın yaşadığı sirli hadisələr və axtardığı həqiqətlər oxucunu heyrətləndirir.
* "La partita" – Burada müəllif oxucularını həyəcanverici bir səyahətə aparır və qeyri-adi süjet xətti ilə diqqət çəkir. Roman, risk və strategiyanın ön planda olduğu maraqlı bir macəranı əks etdirir.
* "L’ombra abitata" – Bu roman Ongaronun ən orijinal və düşündürücü əsərlərindən biridir. Burada fantastik və sirli elementlər ön plana çıxır və oxucu mistik bir mühitin içinə daxil olur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Online biography 
*Interview with Alberto Ongaro
Soay qoyunu

**Soay qoyunu** — Şotlandiyanın Qərb Adalarından təxminən 65 kilometr məsafədə yerləşən Sent Kilda arxipelaqındakı 100 hektarlıq Soay adasında yaşayan vəhşi qoyun populyasiyasından törəmiş ev qoyunu növü. Bu, Şimali Avropanın qısaquyruq qoyun növlərindən biridir.
## Tarixi
XX əsrin əvvəllərində bəzi Soay qoyunları ekzotik sürülər yaratmaq üçün köçürülmüşdür. Məsələn, 1910-cu ildə Bedford Hersoqu tərəfindən Voburn Abbeydə yaradılan "Park Soay" sürüsü "ibtidai" xüsusiyyətləri üçün seçilmişdir. 1930-cu illərdə Sent Kilda qrupunun digər adası olan Hirta adasına insan əhalisi və onların qoyunları tərk etdikdən sonra Bute Markizi tərəfindən bir neçə Soay qoyunu köçürülmüşdür. Adanın adı Köhnə Norse dilində "Seyðoy" mənasını verir. Bu növ Arran yaxınlığındakı Müqəddəs Ada adasına da gətirilmiş və burada vəhşi şəkildə yaşayır.

Soay qoyunları 1925-ci ildə Martin Koles Harman tərəfindən Bristol Kanalındakı Lundi adasına gətirilmişdir. Somersetdəki Çeddar Kanyonu ətrafında da kiçik bir vəhşi populyasiya mövcuddur. Bu növ Butser Qədim Fermasında eksperimental arxeologiya üçün istifadə edilmişdir, çünki Britaniyanın tarix öncəsi qoyun növlərinə çox bənzəyir.
## Təsviri
Soay qoyunu fiziki olaraq ev qoyunlarının vəhşi əcdadları olan Aralıq dənizi muflonu və Mərkəzi Asiyanın buynuzlu urial qoyununa bənzəyir.   

Bu növ müasir ev qoyunlarından daha kiçik, lakin daha möhkəm və çox çevikdir. Qorxduqda qayalıqlar arasında sığınacaq axtarır. Soay qoyunları tamamilə qara və ya qəhvəyi ola bilər, lakin daha çox sarı və ya tünd qəhvəyi rəngdə olur, qarın və sağrı hissələri isə açıq-ağ rəngdədir. Bəzilərinin üzərində ağ işarələr də olur.

## Qorunması
Bu növ "Risk Altında: 4-cü Kateqoriya" siyahısına daxil edilmişdir, çünki yalnız 900-1500 arasında qeydiyyatdan keçmiş Soay qoyunu var.
## Qalereya

Fayl:Soay ewe.jpg|Soay qoyunu erkəyi
Fayl:Soay sheep at Cranborne Ancient Technology Centre.jpg|Soay qoyunları
File:Soay sheep lamb.png|Soay quzusu


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Study discovers secret of Scottish sheep evolution
*Soay Sheep Society of the UK
*The Sheep of St Kilda
Transxəzər nəqliyyat marşrutu

**Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu** (***T'''rans-Caspian '''I'''nternational '''T'''ransport '''R'''oute'') və ya '''Orta Dəhliz**** (*Middle Corridor)'' — Çin, Qazaxıstan, Xəzər dənizi akvatoriyası, Azərbaycan, Gürcüstan və daha sonra Türkiyə və Avropa ölkələrinə keçən beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi. Marşrut həmçinin Böyük İpək Yolunun müasir reallıqlarda dirçəlişi olan “Kəmər və Yol” beynəlxalq layihəsini inkişaf etdirir.

## Xüsusiyyətləri
Marşrut: Çin (Lianyunqanq limanından Sian vasitəsilə Urumçiyə) - Qazaxıstan (Qorqos və Dostıq quru limanlarından Aktau və Kurık limanlarına) - Azərbaycan (Ələt limanı) - Gürcüstan (Tbilisi). Tiflisdən sonra marşrut Gürcüstanın Poti limanına və Qara dəniz vasitəsilə Avropanın dərinliklərinə, yaxud Tbilisidən BTQ ilə Türkiyəyə (Qars, İzmit, Mersin, Çerkezköy) davam edərək Avropa ölkələrinə  çata bilər.

Marşrut boyu konteyner daşımaları həyata keçirilir. Dəmir yolu və dəniz nəqliyyatından (Xəzər dənizi ilə) istifadə olunur.

Ötürmə qabiliyyəti ildə 10 milyon ton yük, o cümlədən 200 min konteynerə qədərdir.

Qatarlar həftədə üç dəfə yola düşür. Quru hissədə orta səyahət müddəti 12-15 gündür. Altınkol stansiyasından Abşerona (Bakı) - 9 gün, Poti və ya Batumiyə - 12 gün, Konstansaya - 22 gün.

## Fəaliyyət
Orta dəhliz 2017-ci ildə fəaliyyətə başlayıb. 

2021-ci ildən neft-kimya məhsulları, qara və əlvan metallar, kömür, ferroərintilər və kənd təsərrüfatı məhsullarını nəql edir. Yüklərin konteyner daşınması həyata keçirilir.

2022-ci ildən, Rusiyanın Ukraynaya hücumu və daha sonra Qırmızı dənizdə husilərin hücumları nəticəsində ticarət yollarının pozulmasından sonra marşrutun performansı yüksəlib.

2023-cü ilin oktyabrında Tbilisidə keçirilən İpək Yolu forumunda Gürcüstan, Qazaxıstan və Azərbaycan Çindən Avropaya və Türkiyəyə tranzit daşımaların səmərəliliyini artırmaq üçün nəzərdə tutulmuş Middle Corridor Multimodal Ltd adlı vahid birgə dəmir yolu şirkətinin yaradılması haqqında saziş imzalayıblar. Birgə şirkət müştərilər üçün bir pəncərədən xidmət göstərməyə imkan verir və yüklərin çatdırılma müddətlərinə zəmanət verir.

2029-cu ilə qədər Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu ilə konteyner daşımalarının 300 min TEU-ya qədər artırılması planlaşdırılır.

## İstinadlar
Taz Skaylar

**Tarek Yassin Skaylar** (*Tarek Yassin Skylar*; ) və ya **Taz Skaylar** (*Taz Skylar*) — İspaniya və Britaniya aktyoru. Ən çox *"Netflix"in* *"[[One Piece (serial, 2023)|One Piece]]"* serialındakı Sanci roluna görə tanınır.

## Həyatı

Tarek Yassin Skaylar Tenerife adasında anadan olub. Atası Həsən Yassin Syerra-Leone və Livan əsilli ərəb, anası Qven Skaylar isə Yorkşirdə anadan olmuş ingilisdir. 15 yaşında məktəbi tərk edib, sörf lövhələri istehsal etməyə başlamışdı. 2016-cı ildə o, Birləşmiş Krallığının Ordu ehtiyatlarına qoşulmağa cəhd etmişdi. Lakin, yol qəzasında aldığı xəsarət səbəbilə, tibbi testlərini keçə bilməmişdi. Qoşulmaq üçün yenidən müraciət etmək ancaq bir il sonra mümkün idi və o, yazıçılıq və aktyorluqla məşğul olmağa başlamışdı.

2015-2016 illərdə Skaylar qısametrajlı filmlərdə çəkilmişdi. 2018-2019 illərin arasında o, *The Reserves* serialda həm çəkilirdi, həm də onun üzərində yazıçı və prodüser kimi işləyirdi. Skaylar 2020-ci ilin *Villain* filmində çəkilmişdi.

O, *One Piece* serialında Sanci rolunu oynayır.

## İstinadlar
Azərbaycan SSR Ali Sovetinin V çağırış deputatlarının siyahısı

**Azərbaycan SSR Ali Sovetinin beşinci çağırışı** 1959-ci ildən 1963-cu ilədək fəaliyyət göstərmişdir. Ali Sovetə cəmi 325 deputat seçilmişdir.

## Ali Sovetin rəhbərliyi
### Ali Sovetin Rəyasət Heyəti

### Ali Sovet

### Ali Sovetin deputatları

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR Ali Soveti
Alexander McQueen (brend)

**Alexander McQueen** — 1992-ci ildə Aleksandr Makkuin tərəfindən qurulan moda evi.

## Tarix
Moda evinin əsası 1992-ci ildə Alexander McQueen tərəfindən qoyulmuşdur. Onun "*Taxi Driver*" adlı debüt kolleksiyası Martin Skorsezenin eyniadlı filminə istinad edirdi. Hər bir sonrakı tamaşa yüksək teatral yanaşma ilə seçilirdi ki, bu da dizaynla birləşərək böyük müzakirələrə səbəb olurdu. Bu markanın əlamətdar xüsusiyyəti oldu.

2001-ci ildə moda evi Gucci Qrupuna (indiki Kering Group) qoşuldu. McQueen daha sonra şirkətdəki 51% payını satdı.

2006-cı ildə evin prêt-à-porter markası McQ debüt etdi. Xətt gənclərə yönəlmişdi.

2010-cu ilin fevralında Aleksandr Makkuin intihar etdi. Onun uzun müddət əməkdaşlıq etdiyi Sarah Burton yaradıcı direktor təyin edildi.

2023-cü ilin oktyabrında Seán McGirr kreativ direktor təyin edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Alexander McQueen
I Con (dəqiqləşdirmə)

* I Con — Danimarka, Norveç və İsveçi özündə birləşdirən Kalmar birliyinin kralı.
* I Con (İngiltərə kralı) — İngiltərə kralı.
* I Con (Kastiliya kralı) — Kastiliya kralı.
* I Con (Fransa kralı) — Fransa və Navarra kralı.

## Həmçinin bax
* Con
Erechtites pumilus

*  — Senecio glomeratus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio scaberulus bitki növünün sinonimi.
Senecio brachyglossus

*  — Senecio glossanthus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio glutinosus bitki növünün sinonimi.
Tarentola chazaliae

**Tarentola chazaliae** (*Dəbilqəbaşlı gekon*) — "Phyllodactylidae" fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ Afrikanın şimal-qərb sahillərinə məxsusdur və Mavritaniya, Mərakeş və Qərbi Saharada rast gəlinir. Bu gekonun yaşadığı mühit qumlu və qayalıq səhralardır, sahilə yaxın yüksək rütubətli ərazilərdə seyrək bitki örtüyü ilə xarakterizə olunur.

## Təsvir

Yetkin "Tarentola chazaliae"nin burundan kloakaya qədər olan uzunluğu (SVL) 7.5 sm (3.0 düym), ümumi uzunluğu isə təxminən 11 sm-dir (4.3 düym). Başı kiçik qranulyasiyalarla örtülüdür və başın arxa hissəsindəki tuberkullar böyümüş və dəbilqə forması almışdır. Barmaqları yastı və spatula şəklindədir. Arxa tərəfi açıq bozdan tünd qəhvəyiyə qədər dəyişə bilər, ya bircə rəngli, ya da açıq və ya tünd ləkələrlə örtülü ola bilər. Alt tərəfi açıq rənglidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uromastyx geyri

**Uromastyx geyri** (*Geyr uromastiksi kərtənkələsi*) — Agamidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ Şimali Afrikaya məxsusdur.

## Təsvir

"U. geyri" öz cinsinə görə nisbətən kiçik və incə bir növdür, ümumi uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) orta hesabla 34 sm-dir (13 düym). Bu kərtənkələ adətən bej və ya narıncı rəngdədir və daha açıq rəngli ləkələrə malikdir. Bu, "Uromastyx" cinsinin ən parlaq rəngli növlərindən biridir. "U. geyri"-nin iki mərhələsi var: "qırmızı" geyri və "sarı" geyri, onların yeganə fərqi rəngdir. Qırmızı mərhələ tez-tez təmiz qırmızıdan neon balqabaq narıncısına qədər dəyişir, sarı mərhələ isə neon diapazonunda və ya ona yaxındır. Dişilər erkəklərdən daha solğun rəngdədir, daha çox qəhvəyi rəng çalarları və daha az qarın rənglənməsi, həmçinin daha az canlı naxışlar göstərir, əksər dişilərin arxa tərəfində sadəcə "çillənmə" olur. "Səhra" kərtənkələləri orta ölçülüdür, çoxu ümumi uzunluğu 11–14 düym (28–36 sm) və yetkinlikdə çəkisi 250 qram (8.8 uns) və ya daha çox olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uromastyx

**Uromastyx** — Agamidae fəsiləsinə aid olan kərtənkələ cinsi. Bu cins Afrika və Yaxın Şərqə (Qərbi Asiya) məxsusdur. Cinsin üzvləri adətən tikanquyruq kərtənkələlər, uromastikslər, mastiqurlar və ya dabb kərtənkələləri kimi tanınır.

## Təsvir

"Uromastyx" növləri ölçülərinə görə "U. macfadyeni" üçün 25 sm-dən (10 düym) "U. aegyptia" üçün 91 sm (36 düym) və ya daha çoxa qədər dəyişir. Yumurtadan yeni çıxmış balalar adətən 7–10 sm (3–4 düym) uzunluğunda olur. Digər bir çox sürünən kimi, bu kərtənkələlərin rəngləri temperatur və mövsümdən asılı olaraq dəyişir. Soyuq havalarda onlar tünd və qaranlıq görünür, lakin isti havalarda, xüsusilə günəşdə istiləşərkən rəngləri daha açıq olur. Tünd piqmentasiya dərilərinin günəş işığını daha effektiv şəkildə udmasına imkan verir.
Onların dikənli quyruğu əzələli və ağırdır və böyük sürətlə hücum edənə qarşı yellənilə bilər, adətən tıslamanın və ağız açaraq (kiçik) dişləri göstərməyin müşahidə edilir. "Uromastyx" ümumiyyətlə yuvalarında quyruqları girişə yaxın olaraq yatır, bu da daxil olanları maneə törədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər