open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brandvaxta adası

**Brandvaxta adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Nordenşeld arxipelaqının qərb hissəsində qərarlaşır. Həmçinin Şivolki adaları qrupuna daxildir. Krasin adasının şimalında yeləşir. Adadan 4 km şimal-şərqdə Ukromnıy adası, 4,5 km şimalda Kovalevski adası, 5 km şimal-qərbdə Mametkul adası yerləşir.

Dairəvi formaya malikdir. Diametri 200 metrdir. Yüksəklik yoxdur. Sahil zolağında dərinlik 20 metrə çatır.

## Xəritə
* Xəritə
İvane Mxarqrdzeli

**İvane Mxarqrdzeli** və ya İvane Zakaryan və ya Atabəy İvane — kürd əsilli, gürcüləşmiş, erməniləşmiş Mxarqrdzeli-Zakaryan nəslindən olan feodal, sərkərdə. Bəzi qaynaqlarda bu ailənin qıpçaq əsilli olması da göstərilir.

Mxarqrdzelilərin ailə əfsanəsinə görə onların kökü Əhəmənilər sülaləsindən, II Darın oğlu II Artakserksin soyundan gəlir. Buna səbəb II Artakserksin ləqəbinin "Qoluuzun" olması və Mxarqrdzeli sözünün gürcücə "qoluzun" mənasına gəlməyi olmuşdur.

Gürcü çarı Böyük Tamaranın dövründə Gürcü hakimiyyətində etimad qazanaraq amirspasalar rütbəsinə qədər yüksələn, Sarqis Zakaryanın oğlu İvane, Ani (Qars) basqını, Şəmkir döyüşü və Ərdəbil basqınlarıyla məşhurdur.

1195-ci ildə Eldəgizlərin zəifləməsindən istifadə edən gürcülər, Şəmkir yaxınlığında Eldəniz Atabəyi Əbu-Bəkrin qoşunlarına qarşı hücuma keçdilər. Bu döyüşdə İvane Mxarqrdzeli bir hərbçi kimi özünü göstərmişdir.

Səlcuqlular arasındakı başıpozuqluqdan yararlanaraq Ərzurumdakı Saltuk bəyliyini öz təsiri altında salan Böyük Tamara ilə səlcuqlu qüvvələrini birləşdirməyi bacaran Sultan II Süleyman Şahın arası türklərin Ərzurumu tutaraq ilhaq etməsindən sonra kəskin şəkildə pozulmuşdu. II Süleymanın Kars və Ərzurumda möhkəmləndikdən sonra Gürcüstana səfər edəcəyini anlayan Böyük Tamara cəld şəkildə əri David Soslanın başçılığı altında əks-hücuma keçərək Basiani döyüşündə türkləri məğlub etdi (1202). Həmin döyüşün əsas qəhrəmanlarından biri də İvane və qardaşı Zəkəriyya Mxarqrdzelilər idi.

1225-ci ildə, Xarəzmşah Cəlaləddin Mənguberdi ilə Gərni döyüşündə öz qoşunlarını aktiv döyüşə salmayaraq gürcü ordusunun məğlubiyyətində əsas pay sahibi olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Holl effekti

Sabit  J  cərəyan axan paralelepiped formalı keçiriciyə baxaq (kəsir ölçüləri a×b). Əgər keçirici B induksiyalı maqnit sahəsinə perpendikulər yerləşdirilərsə, Lorens qüvvəsinin təsiri ilə müsbət yükdaşıyıcılar şəkildə göstərilmiş C səthinə meyl edəcəklər. Nəticədə bu səthdə yükdaşıyıçıların "yığılması" elektrik sahəni yaradacaq. Bu elektrik sahə də öz növbəsində maqnit sahəsinin meyl etdirici təsirini kompensasiya edir. By zaman C və D səthlərinin arasında Holl gərginliyi yaranır.

Holl effektinin tədqiqi yükdaşıyıcıların konsentrasiyanın təyin edilməsinə imkan verir. 

Bu effekt maqnit sahəsinin ölçülməsində istifadə olunan Holl qeydedici cihazlarının hazırlamasında geniş tətbiq olunur.
Seria A ilin gənc futbolçusu

**Seria A ilin gənc futbolçusu** mükafatı "İtaliya Futbolçular Assossasiyası" tərəfindən təşkil edilmiş və 24 yaşdan aşağı futbolçulara təqdim edilən illik futbol mükafatıdır. Mükafatın təşkilatçısı həm də **Oskar del Kalço** mükafatlandırma gecəsinin bir parçasıdır.

Antonio Kassano mükafatı bir dəfədən artıq qazanmış yeganə futbolçudur. Klublardan isə "Roma"nın formasını geyinən 3 futbolçunun bu mükafatı qazanması sayəsində klub bu mənada fərqlənir. İlk qeyri italyan qalib isə 2008-ci ildə slovakiyalı Marek Hamşik olmuşdur.

## Qaliblər

### Klublar üzrə

## Daxili keçidlər
* List of Oscar del Calcio winners on the AIC official website
* List of Gran Galà del Calcio winners  on the AIC official website
* History of AIC  on Storie di Calcio
Seria A ilin qolu

**Seria A ilin qolu** mükafatı İtaliya A seriyasında mövsüm ərzində vurulmuş ən baxımlı qolun sahibinə təqdim edilən mükafatdır. Mükafatın ilk sahibi isə 2004-cü ildə Andrey Şevçenko olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nernst-Ettinqshauzen eninə effekti

1886-ci ildə maqnit sahəsində yerləşən, temperatur qradienti olan keçiricidə maqnit sahəsinə və istilik axına perpendikulyar istiqamətdə elektrik sahəsinin yaranması kəşf olunub. 

## Nernst - Ettingshauzen  eninə effektin elementar nəzəriyəsi

    Boyunca sabit istilik axını olan paralelepiped formalı keçiriciyə baxaq. Əgər keçiricini *** B*** induksiyalı maqnit sahəsinə perpendikulər yerləşdirilərsə,  Lorens qüvvəsinin təsiri ilə müsbət yükdaşıyıcılar Şək.1  göstərilmiş *** C*** səthinə meyl edəcəklər. Nəticədə bu səthdə yükdaşıyıçıların "yığılması" elektrik sahəni yaradacaq. Bu elektrik sahə də öz növbəsində maqnit sahəsinin meyl etdirici təsirini kompensə edir, **C** və **D** səthlərin arasında potensial fərqi yaranır.
Kosovo sahəsi

**Kosovo sahəsi** (; ) — Dinar yaylasında yerləşən dağarası hövzə. Bu yer daha çox 1389-cu ildə serb və osmanlı ordularının arasında baş verən Kosovo döyüşü və bir çox digər döyüşlərin məkanı kimi tanınır.

## Adı

"Kosovo" sözü serb dilindən qısaldılmış tərcümədə "qara qaratoyuqların yeri" mənasınl verir. Serb dilində *кос* sözü "qara qaratoyuq" deməkdi.

## Coğrafiyası
Yayla Mitrovitsa tərəfindən cənuba uzanır, Obiliç, Kosovo Polye və Liplyan şəhərləri buranın ərazisinə daxildi. Kosovo regionu təxminən Ferizovikdən Vıçıtırına qədər uzanır.

Dəniz səviyyəsindən 500–600 m yuxarıda yerləşir. Şimaldan Kopaonik dağı ilə, cənubdan isə Şar dağlarından əhatə olunub. Onun uzunluğu 84&nbsp;km, eni isə 14&nbsp;km-ə çatır. Əsasən qədim çay və göl çöküntülərindən düzələn təpəli düzənlik sayılır,

## Tarixi
1877-ci ildə Osmanlı imperiyası Kosovo vilayətini yaratmışdır.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı serb ordusu 1915-ci ilin noyabrında Kosovo düzənliyi tərəfə çəkildi, bundan sonra hər iki tərəfdən hücumu altında qalaraq, ordu dağlardan Albaniyaya keçdi.

## İstinadlar
Gülgəriçay

**Gülgəriçay** (, ) — Rusiyanın Dağıstan Respublikasının Süleyman-Stalski və Məhərrəmkənd rayonları ərazisindən axır. 
## Coğrafiya
Çıraqçay və Kurax çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir. Kiçik Samur çayının bir qolunu təşkil edir. Mənsəbi dənizdən 5&nbsp;km aralıda yerləşir. Əvvəllər bir başa dənizinə tökülürdü. 1934—1935 illərdə mənsəbdən 3,5&nbsp;km aralıda çayın önü damba ilə kəsilmişdir. Onun yönü Kiçik Samura yönəldilmişdir.

## Tarixi
2011-ci ildə Kumux kəndi ərazisində uzunluğu 1200 m qoruyucu damba inşa edilmişdir. 2015-ci ilin aprelinə qədər burada 400 metr bənd inşa edilmişdir.

## Hidrologiyası
Gursululuq dövrü yaz-yay dönəminə təsadüf edir. Ən böyük su sərfiyyatı iyuna təsadüf edir. Qarların əriməsi və yaıntınln artması buna imkan verir. Orta illik su sərfiyyatı 9,11 m³/s, maksimal — 280 m³/s təşkil edir.
## Qolları
Ən iri qolları: Çıraqçay, Kurax. Bütün qolları kiçik çay və axarlardır.

## Ədəbiyyat
Ресурсы поверхностных вод СССР том 9, Закавказье и Дагестан, вып. 3, Дагестан

## Mənbə
*-Официальный сайт Росводресурсов
Yelizaveta Səmədova

**Yelizaveta Səmədova** - Azərbaycan qadın milli voleybol komandasının voleybolçusu.

## Karyerası
## İstinadlar
Aqroiqlimşünaslıq

**Aqroiqlimşünaslıq** — iqlimşünaslığın bir sahəsi olub, kənd təsərrüfatı bitkilərinin növ və çeşidlərinin ərazinin iqlim şəraitinə görə daha səmərəli yerləşdirilməsi və becərilməsi üçün meteoroloji şəraiti öyrənən elm sahəsidir. Bu elm sahəsi praktiki səciyyə daşıyır. Onun əsas göstəriciləri havanın 10oC-dən yuxarı orta temperatur cəmi (fəal temperatur), atmosfer yağıntılarının miqdarı, fəsillər üzrə paylanması, vegetasiya düşən yağıntıların miqdarı, havanın mütləq minimum və mütləq maksimum temperaturları, şaxtalı dövrün davamiyyəti və s-dir.

Azərbaycanda bu elm sahəsi XX əsrin 70-ci illərində AMEA Coğrafiya İnstitutunda "kənd təsərrüfatı iqlimşünaslığı" şöbəsinin yaradılması ilə sürətli inkişafa başladı. Həmin tədqiqatlar nəticəsində "Azərbaycan respublikasının aqroiqlim rayonlaşdırılması", "Azərbaycan iqliminin bonitirovkası", "Taxıl bitkilərinin aqroiqlim şəraitin", "Kiçik Qafqazda payızlıq buğdanın məhsuldarlığının iqlimlə əlaqəsi" və başqa monoqrafiyalar çap edilmişdir. Bu sahədə ən böyük elmi və praktiki əhəmiyyət isə "Azərbaycan respublikasının aqroiqlim rayonlaşdırılması", "Azərbaycan iqliminin bonitirovkası", "Taxıl bitkilərinin aqroiqlim şəraiti", "Kiçik Qafqazda payızlıq buğdanın məhsuldarlığının iqlimlə əlaqəsi" və başqa monoqrafiyalar çap edilmişdir. Bu sahədə ən böyük elmi və praktiki əhəmiyyət isə "Azərbaycan respublikasının aqroiqlim atlası"nın çap olunması olmuşdur. Bu atlas dağlıq ərazilərin aqroiqlim atlasının hazırlanması üçün ilk nümunədir. Burada aqroiqlim rayonlaşdırılmanın prinsipləri və metodikası ətraflı işlənmişdir.

## Həmçinin bax
* İqlim
* İqlim anomaliyası
* İqlimşünaslıq
* Klimatologiya
* Aqroiqlim ehtiyatları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://gsaz.az/articles/view/216/Bakiya-dushan-atmosfer-yagintilari-haqqinda
Sənətin sönməyən ulduzu. İsmayıl Osmanlı (film, 2014)

**Sənətin sönməyən ulduzu. İsmayıl Osmalı** filmi rejissor Sənan Sultanov tərəfindən 2014-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film SSRİ Xalq Artisti İsmayıl Osmanlının həyat və yaradıcılığından bəhs edir. Əsas rolları Firudin Bağıroğlu, Mirsadıq Aşumov, Emin Orucov, Elşən Adıgözəlov ifa edirlər.

## Məzmun
Film teatr və kino aktyoru, SSRİ xalq artisti İsmayıl Osmanlının xatirəsinə həsr olunub və onun həyat və yaradıcılığından bəhs edir.

İsmayıl Osmanlı 4 may 1940-cı ildə Azərbaycan SSR-nin əməkdar artisti, 21 iyul 1949-cu ildə xalq artisti, 1 avqust 1974-cü ildə SSRİ xalq artisti fəxri adları ilə təltif olunub.

## Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Sənan Sultanov
:**Ssenarist:** Yaqub Əlioğlu
:**Operator:** Elşən Bədəlov, Abbasağa İmanov

## Rollarda
:Firudin Bağıroğlu
:Mirsadıq Aşumov
:Emin Orucov
:Elşən Adıgözəlov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Alçide De Qasperi

**Alçide Amadeo Françesko de Qasperi** (; d. 3 aprel 1881  — 19 avqust 1954) — İtaliyanın baş naziri (1945-1953).
## Həyatı və siyasi fəaliyyəti

Alçide Qasperi 3 aprel 1881-ci ildə Trento şəhərində anadan olmuşdur. 1905-ci ildə Vyana Universitetini fəlsəfə və ədəbiyyat üzrə mütəxəssis kimi bitirib. XIX əsrin sonlarından etibarən ictimai və xristian, tələbə və irredentist hərəkatların fəal iştirakçısı olub. 1911-ci ildən Birinci Dünya müharibəsinin sonuna qədər Avstriya reyxstaqının üzvü olub. 1919-cu sonra sonra anası İtaliyaya köçdü və Alçide De Qasperi İtaliya Xalq Partiyasının qurucularından biri — 1921-ci ildən onun lideri və baş katibi, millət vəkili oldu. Əvvəlcə De Qasperinin 1922-ci ildə Benito Mussolini hökumət partiyasında iştirakı dəstəklənir, lakin tezliklə bu rejimin rəqibi olur və 1924-cü ildə onun parçalanması zamanı partiyanın antifaşist qanadının rəhbəri olur. Faşizmə qarşı çıxışdığı üçün o, 16 ay həbs cəzasına məhkum edilmişdir. Lakin, 4 il həbsdə qalan Qasperinin səhhətində müəyyən problemlər yaranır. Həbsdən azad edildikdən sonra iş tapa bilməyən Qasperi 1931-ci ildən Vatikan Apostol Kitabxanasında işləyir. 1943-cü ildə o vaxt qeyri-qanuni sayılan Xalq Partiyası əsasında İtaliyanın Xristian Demokrat Partiyasını yaradan Alçide Qasperi 1944-cü ildən onun birinci katibi olur. 10 dekabr 1945-ci ildən 17 avqust 1953-cü ilə qədər İtaliyanın baş naziri olan Alçide Qasperi 19 avqust 1954-cü ildə Trentoda vəfat etmişdir.

## Ədəbiyyat
* Bigaran, Mariapia. "Alcide De Gasperi: the apprenticeship of a political leader," *Modern Italy* Nov 2009, Vol. 14 Issue 4, pp 415–30
* Carrillo, Elisa. *Alcide De Gasperi: The Long Apprenticeship.* University of Notre Dame Press, 1965.
* Cau, Maurizio. "Alcide De Gasperi: a political thinker or a thinking politician?" *Modern Italy* Nov 2009, Vol. 14 Issue 4, pp 431–45
* Duggan, Christopher. *Force of Destiny: A History of Italy Since 1796* (2008) ch 27–28
* Ginsborg, Paul. *A history of contemporary Italy: society and politics, 1943-1988* (Palgrave Macmillan, 2003).
* Lorenzini, Sara. "The roots of a 'statesman': De Gasperi's foreign policy," *Modern Italy* Nov 2009, Vol. 14 Issue 4, pp 473–84
* Pombeni, Paolo, and Giuliana Nobili Schiera. "Alcide de Gasperi: 1881-1954-a political life in a troubled century," *Modern Italy* Nov2009, Vol. 14 Issue 4, pp 379–401.
* White, Steven. "In search of Alcide De Gasperi: innovations in Italian scholarship since 2003." *Journal of Modern Italian Studies* 15#3 (2010): 462-470. Historiography
* Wilsford, David, ed. *Political leaders of contemporary Western Europe: a biographical dictionary* (Greenwood, 1995) pp 77–83.

## Xarici keçidlər

* 
* Man from the Mountains, biography in *Time* magazine, 25 May 1953
* Alcide De Gasperi and his age: A chronology of the Statesman's life and works, Alcide De Gasperi Foundation
* Alcide De Gasperi (1881–1954)  by Pier Luigi Ballini,  Alcide De Gasperi in the history of Europe
* Alcide De Gasperi Foundation 
* The private papers of Alcide De Gasperi are deposited at the Historical Archives of the European Union in Florence
*  De Gasperi: un politico europeo venuto dal futuro, Centro Studi Malfatti
Naxçıvan Avtomobil Məktəbi

**Naxçıvan Avtomobil Məktəbi** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərmiş orta-ixtisas təhsili müəssisəsi.

## Tarixi
Məktəb 1953-cü ildə "Avtomotoklub" adı ilə fəaliyyətə başlamışdır.

OADKYC yarandıqdan sonra "Avtomotoklub"un adı dəyişdirilərək, Naxçıvan Avtomobil Məktəbi olmuşdur. 1977-ci ildə Cəmiyyətin (OADKYC) vəsaiti hesabına avtomobil məktəbinin yeni kompleksi tikilib istifadəyə verilmişdir.

2010-cu ildə Naxçıvan Avtomobil Məktəbinin bazasında Naxçıvan Texniki Peşə və Sürücülük Məktəbi yaradılmışdır.

## Quruluşu
Kompleksə 2 mərtəbəli tədris binası, 60 yerlik avtoqaraj, laboratoriya dərsləri keçirilməsi üçün tədris korpusu, idman meydançası daxildir.

## Tədris olunan ixtisaslar
Tədris binasında avtomobilin quruluşu, yol hərəkəti qaydaları, təcrübi dərslər Əsasən, xalq təsərrüfatı və milli ordu üçün motosikl, minik avtomobili, yük avtomobili, avtobus, qoşqu-nəqliyyat vasitələri sürücüsü ixtisasları üzrə kadrlar hazırlayır. Məktəb göstəricilərinə görə Cənubi Qafqaz üzrə 3 dəfə, Azərbaycan Respublikası üzrə isə 5 dəfə birinci yer tutmuş, nümunəvi məktəb adına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Naxçıvan Şahmat Məktəbi

## Xarici keçidlər
Naxçıvan Texniki-Peşə və Sürücülük Məktəbində ixtisaslı kadrlar hazırlanır

## İstinadlar
Naxçıvan Konservatoriyası

**Naxçıvan Konservatoriyası** — (1998, 27 fevral) musiqi sahəsində ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
1998-ci il 27 fevral Naxçıvan Dövlət Universitetinin incəsənət fakültəsinin nəzdində yaradılmışdır .

## İxtisasları
Fakütə daxili bölmə statusuna malikdir. Konservatoriyada fortepiano, xalq çalğı alətləri, simli alətlər, musiqişünaslıq, ifaçılıq və dirijorluq üzrə ali təhsilli mütəxəssislər hazırlanır. Tədris prosesində ənənəvi Avropa musiqi təhsili sistemi ilə yanaşı, klassik milli musiqi irsinin öyrənilməsinə xüsusi diqqət yetirilir. N. k.-nın ayrıca tədris korpusu, musiqi kabineti, konsert salonu var. Konservatoriyanın müdavimləri Azərbaycanda və Türkiyədə konsert proqramları ilə çıxış etmişlər

## Həmçinin bax
* Naxçıvan Dövlət Universiteti

## İstinadlar
Naxçıvan Elektrotexnika Zavodu

**Naxçıvan Elektrotexnika Zavodu**- (1961 -ci il)  elektrotexnika sənayesi müəssisəsi. 

## Tarixi
Naxçıvan Radiotexnika məmulatları zavodu adı ilə 1961-ci ildə yaranmış və 1965-ci ildən indiki adını daşıyır. 1961-1965-ci illərdə müxtəlif radiotexniki hissə və məmulatlar istehsal edilmişdir. Həmin dövrdə zavodda 40 nəfərədək işçi çalışmışdır. Zavod 1965-ci ildən lüminessent lampaları üçün işəsalıcı-tənzimləyici aparatların istehsalına başlamış və 1977-ci ilədək bu məmulatlar zavodun istehsal etdiyi yeganə məhsul olmuşdur. 1977-ci ildən bu məhsulların istehsal həcminin artırılması ilə bərabər, elektrik-quraşdırıcı məmulatların və sənaye işıqlandırıcılarının istehsalı və mənimsənilməsinə də başlanmışdır. 

## İstehsalı
1965-1982-ci illər ərzində bu məhsulun konstruksiyasında və istehsal texnologiyasında 5 dəfə ciddi dəyişikliklər aparılmışdır. 1989-cu ildə zavodun ümumi məhsulunun 87,6%-ni lüminessent lampaları üçün işəsalıcı-tənzimləyici aparatlar, 5,6%-ni tikiş maşınları üçün işıqlandırıcılar, 0,3%-ni k. t. üçün işıqlandırıcılar, 6,5%-ni müxtəlif elektrik quraşdırıcı məmulatların istehsalı təşkil edirdi. Həmin dövrlərdə zavodda işləyənlərin sayı 480 nəfərə çatmışdı. SSRI-nin dağılması, iqtisadi əlaqələrin pozulması, respublikada işıq texnikası avadanlıqlarına ehtiyacın xeyli azalması səbəbindən zavod 1992 -cı ilin avqustundan 1994-cü ilin mart ayınadək işləməmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə (1994) N. e. z. Bakı İstehsalat Birliyinin tərkibindən çıxarılaraq Azərbaycan Dövlət Xüsusi Maşınqayırma və Konversiya Komitəsinin tərkibinə verilmişdir. 1994-cü ilin mart ayından zavodda Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili tələbatına uyğun mallar istehsal edilir.
## İstinadlar
Aynov adaları

**Aynov adaları** () — Barens dənizinın Varanger-Fiord körfəzində yerləşir. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayətinın Peçenq rayonu ərazisində yerləşir. Arxipelaq iki adadan ibarətdir **[[Böyük Aynov]]** və **[[Kiçik Aynov]]**. Srednıy yarımadasından 5 km şimalda yerləşir. Adalar arasında dərinliyi 17 metr olan boğaz vardır. Adalarda dəniz quşlar kütləvi şəkildə yuva qururlar. Adalar Kandalaş qoruğu ərazisinə daxildir. 1920–1944-cü illərdə ərazi Finlandiyaya məxsus olmuşdur.

## Mənbə
* Topoqrafik xəritə
* Пинегин Николай Васильевич "Айновы острова"
* Северная экспедиция 2006 Айновы острова
Naxçıvanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti

**Naxçıvanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti** — elmi mərkəz. 1925-ci ildə Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətinin şöbəsi kimi yaradılmış, 1929-cu ilədək fəaliyyət göstərmişdir. Sədri maarif xadimi Vahab Həsənzadə, elmi katibi Mir Bağır Mirheydərzadə olmuşdur. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Naxçıvan-Qarabağlar turist marşrutu 
* Xeyriyyəçi və tarixçi-diyarşünas

## Həmçinin bax
* Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti
Naxçıvan İES

**Naxçıvan İstilik-Elektrik Stansiyası** — Naxçıvan şəhəri yaxınlığında, Duzdağ ərazisində elektrik enerjisi istehsal edən İES-lərdən biri.

## Tarixi
Blokada şəraitində yaşayan Naxçıvan diyarının düşdüyü çətinlikləri aradan qaldırmaq, sosial obyektlərin, o cümlədən elektrik enerjisinin bərpası və yenidən qurulması məqsədilə 1992-ci ildə tikilmişdir. Naxçıvan əhalisinin elektrik enerjisinə olan tələbatının daha intensiv və yüksək səviyyədə ödənilməsi üçün İES-nın ayrı-ayrı aqreqatlarının gücü artırılmış, elektrik qurğularının istismar səviyyəsi yüksəldilmişdir. İES-nda tutumu 1000 m3 olan yanacaq çəni quraşdırılmış, qaz-turbin generatorlarının işləməsi üçün zəruri yanacaq ehtiyatı yaradılmışdır (1999-cu ildə).

## Həmçinin bax
* İstilik elektrik stansiyası

## İstinadlar
Jadeitit

**Jadeitit** – monoklinopiroksen jade­it­dən ibarət monomineral metamorfogen (me­tasomatik) süxurdur. Jadeititin tərkibində cüzi miqdarda albit, analcim, natrolit, pumpelliyit, epidot, zoisit və digər. minerallar iştirak edə bilər. Jadeitit adətən qırışıqlıq zonalarında, serpentinləşmiş hiperbazit massivləri daxilində linzavari və damarabənzər cismlər şəklində tapılır. Dekorativ xüsusiyyətlərinə görə bəzək məmulatlarının hazırlanmasında istifadə edilir.

## Mənbə
*
ISMN

**ISMN** () – not nəşrlərinin və musiqi əsərlərinin yazıldığı audio-video nəşrlərin beynəlxalq standart eyniliyini müəyyən edən nömrə.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Ağayev N. B., Alıquliyev R. M., Plagiatlıqla mübarizə texnologiyaları // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2015. 147

## İstinadlar
ISRC

ISRC (International Standard Recording Code) – audio-video yazıların beynəlxalq standart eyniliyini müəyyən edən nömrə.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R.M., Ağayev N.B., Alıquliyev R.M., Plagiatlıqla mübarizə texnologiyaları // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2015. 146
Adi susamuru

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Qısa təsviri
Böyük fərdin bədəninin uzunluğu 60–90 sm, quyruğunun uzunluğu 50 sm, çəkisi isə 6–10 kq-dır. Dişi fərdlər erkəkdən daha kiçikdir. Bədənin quruluşu uzunsov, elastik və hərəkətlidir. Başı böyük deyil, yuxarıdan aşağıya doğru yastı formalı və yumrudur. Boyun hissəsi qısa, qulaqları girdə və zəif görünür. Gözləri iridir. İri olmayan dırnaqlara və barmaqlararası bağları sıx olan qısa ayaqlara malikdir. Tük örtüyü tünd qəhvəyi rəngdədir, çox sıx və bədən boyunca bərabər yayılmışdır. Qarın hissəsində olan xəzin rəngi bel hissəsindən bir qədər açıqdır.

## Yayılması
Avropa, Asiya (Ərəbistan yarımadası və Uzaq Şimaldan başqa), Amerika, Şimali Afrikada geniş yayılmışdır. Yayılmanın yuxarı həddi dəniz səviyyəsindən 2000 m hündürlükdədir.

Azərbaycanda ən sıx yayıldığı ərazilər Lənkəran Təbii Vilayəti və Qanıxçay (Alazançay) vadisidir. Böyük və Kiçik Qafqazın ətəklərində, Kür və Araz çayları boyunca da rast gəlinir.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Su ətrafında yaşayan heyvandır. Əsas yaşayış yerləri – orta dağ çayları, insanların az rast gəldiyi və balıq resursları zəngin olan yerlərdir. Təmiz, şəffaf və soyuq olan nohurlara (girdabı, dəhnəsi olan iti axınlı çaylar, sıx otluqla örtülmüş hissələr, çətin gedilə bilən sahillər, kifayət qədər qida bazası və gizli yerləri olan göllər və ya limanlar) üstünlük verir. Alatoran və gecə vaxtları fəal olurlar. Qida mənbələrinə — çəkikimilər (Cyprinidae), qızılbalıqkimilər (Salmanidae), tikanlı balıqlar (Gasterosteidae), xanıbalığıkimilər (Percidae) fəsilələrindən olan balıqlar, azsayda qurbağalar, su-bataqlıq quşlarının və çay ördəklərinin balaları, su siçovulu, həşərat və böcəklərin sürfələri, şirinsu xərçəngləri və molyuskalar daxildir. Ən çox cütləşmə dövrü fevral-aprel aylarında baş verir. Yetkinlik dövrü 3 yaşına təsadüf edir.

## Sayı
1980-ci ildə təxmin olunan sayı 1500-ü təşkil edirdi. Hazırda aşkar olunmuş populyasiya sayı 1000-ə yaxındır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Sahilyanı təbii biotopların zəifləməsi, çaylarda hidroloji rejimin pisləşməsi, kənd təsərrüfatıda suya tələbatın artması, çayların su rejiminin dəyişməsi, su anbarlarının çirklənməsi nəticəsində balıqların sayının azalması, brakonyerlik, çaylar və göllər boyu ağaclar və kol bitkilərinin yox edilməsi, çaylaqlarda mal-qaranın otarılması əsas məhdudlaşdırıcı amillərdir. Son illərdə yenotların geniş şəkildə yayılması ciddi məhdudlaşdırıcı amil kimi göstərilə bilər. Belə ki, yenotlar çay samurlarının əsas rəqibdir.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
İUCN siyahısına salınmışdır. Biotoplarını əhatə edən bütün qoruqlar və eləcə də yasaqlıqlarda mühafizə olunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Çaylardan meliorativ baxımdan düzgün istifadə edilməsi, çay və göllərin sahili boyunca meşələrin qırılmasına nəzarət vacibdir.

## Yarımnövləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hilton Garden Inn

**Hilton Garden İnn** — Hilton Otellər Şəbəkəsinin ticarət markası olan orta qiymətli lüks otel zənciridir. 

## Mülkiyyət xüsusiyyətləri və qonaq otaqları
Hilton Garden inn kral və digər otaq növlərində, həmçinin, qonaq otaqlarında mikrodalğalı soba, Keurig kofe hazırlayan və soyuducu təklif edir. Standart otaqlara əlavə olaraq, bəzi yerlərdə deluks otaqlar və kiçik suitlərdə də xidmət göstərir. 

## Tarixi
Hilton Garden İnn 1980-ci illərdə CrestHill by Hilton adı ilə fəaliyyət göstərməyə başladı.

Yavaş daşınmaz əmlak mərhələsi səbəbilə, təklif olunan 25 oteldən yalnız 4-ü tikildi. Bu dörd orijinal oteldən, üçü hələ də Hilton Garden inn otel zəncirinin bir hissəsidir. Onlar Pensilvaniya ştatının Lankaster, Miçiqan ştatının Souzfield və Kaliforniya ştatının Valensiya şəhərində yerləşirlər. İllinoys ştatının Buffalo Qrov şəhərində yerləşən digər otel hal-hazırda a Wyndham Garden Hotel adlanır. Otel brendi 1990-cı ildə yenidən Hilton Garden İnn kimi təqdim olunmuş və 20 il ərzindı öz sahib olduğu mülkiyyəti 4 oteldən 635 mülkiyyətə qədər qaldırmışdı. 

2012-ci ildə, ilk ABŞ sərhədlərindən kənarda ilk Hilton Garden İnn oteli Niderlandda – Hilton Garden İnn Leiden adı ilə fəaliyyət göstərməyə başladı. O, Old Rayn çayı üzərində yerləşir və 173 qonaq otağından ibarətdir və brendin bütün imza xüsusiyyətlərini özündə cəmləşdirir. 

## Gələcək inkişaflar

Hilton Garden İnn otel brendi gələcəkdə Argentina, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə, Hindistan, Keniya, İrlandiya ərazisində yeni otellər və ABŞ, Kanada, Birləşmiş Krallıq, İtaliya, Almaniya, Rumıniya, Kolumbiya, Panama, Kosta Rika və Polşa ərazisində əlavə otellər tikməyi planlaşdırır. 

Hilton Garden Inn 2016-cı ildə Kolumbiyanın liman şəhəri olan Santa Marta şəhərindəki otellərindən birinin açılışını elan etdi. 

## Həmçinin bax
* Waldorf Astoria
* Double-Tree
* Conrad Hotels
* Homewood Suites by Hilton
* Embassy Suites by Hilton
* Hampton by Hilton

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hilton Garden İnn rəsmi internet səhifəsi
* Hilton Garden İnn Media Mərkəzi
Jakkard əmsalı

**Jakkard əmsalı** (Jaccard’s coefficient) və ya Jakkard ölçüsü – mətnlərin orijinallığının yoxlanılması texnologiyalarında istifadə edilən ölçüdür. Jakkard əmsalından mətnlərin orijinallığının yoxlanılmasına həsr edilmiş elmi-tədqiqat işlərində geniş istifadə edilir.

**Jakkard oxşarlıq formulu** – mətnlərin orijinallığının yoxlanılması texnologiyalarında istifadə edilən düstur. Bu düstura görə müqayisə edilən sətirlər tamamilə üst-üstə düşürsə onda onun qiyməti 1-ə bərabərdir. Lakin bu düstur müqayisə edilən mətnlərin ölçülərində fərqləri, istifadə tezliyini və s. nəzərə almır.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Ağayev N. B., Alıquliyev R. M., Plagiatlıqla mübarizə texnologiyaları // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2015. 148
Klaster metodlar

**Klaster metodlar** – sənədlər çoxluğunun əvvəlcədən verilmiş kriteriyalar üzrə klasterləşdirilməsi və orijinallığın yoxlanılması prosesinin klasterdə birləşmiş sənədlərlə (vektorlarla) aparılmasına əsaslanan metodlar.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R.M., Ağayev N.B., Alıquliyev R.M., Plagiatlıqla mübarizə texnologiyaları // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2015. 148
Assistent

**Assistent** – () – iştirak edən, kömək edən şəxs.
# ali məktəb müəssisəsində (kafedralarında) kiçik müəllim vəzifəsi və bu vəzifəni tutan şəxs;
# əsas işin yerinə yetirilməsi zamanı mütəxəssisin köməkçisi: ali məktəblərdə mühazirə oxumaqda, laboratoriya işində və əməli məşğələlərdə mühazirəçiyə və ya professora kömək edən şəxs;
# xəstəliyin gedişini müşahidə edən və cərrahiyyə zamanı həkimin köməkçisi – yardımçısı;
# orta və ali məktəbdə imtahan aparanın köməkçisi;
# elmi ad;
# ali məktəb müəllimlərinə verilən ilk elmi ad.

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
Soğan milçəyi

**Soğan milçəyi** () — buğumayaqlılar tipinin ikiqanadlılar dəstəsinin çiçək milçəkləri və ya gülçülər fəsiləsinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu
Rəngi bozdur, kürəyində yaşıl ləkə vardır. Uzunluğu 5–7mm-dir. Yumurtası uzunsovdur, 1–1.1 mm-dir. Sürfəsi ayaqsızdır, ağ rənglidir, başı yoxdur, onu bir cüt kəlbətinvari çənə əvəz edir. Uzunluğu 10 mm-ə çatır.

## Həyat tərzi
Qışlamadan çıxan dişi fərdlərin cinsiyyət məhsulları əksər hallarda hzır olur. Buna görə də az müddətdən sonra yumurta qoymağa başlayır. Yumurta topa halında, bir cərgədə qoyulur. Rüşeymin inkişafı 3–5 gün çəkir, sürfələr çıxır. Bir soğanın içərisində bir neçə sürfə olur. sürfənin inkişafı 15–20 günə başa çatır. Bu müddət ərzində 3 dəfə qabıq dəyişir. Soğan milçəyinin bir ildə 2–3 nəsil verir.

## Yayılması
Şimali Amerika, Şərqi Avropa, Rusiya, Mərkəzi Asiya, Çin, Yaponiya və Koreyada yayılıb. Azərbaycanın bütün rayonlarında geniş yayılaraq soğan, bəzi hallarda isə sarımsağa zərər vurur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* S.R. Məmmədova, B.B. Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. Bakı: 1986
* N.H. Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri. Bakı: 1964
* Azərbaycan heyvanlar aləmi. II-Buğumayaqlılar. Bakı, Elm, 2004, −388 səh.

## Xarici keçidlər
* Delia (=Hylemyia) antiqua (Meigen)
* NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASINDA ÇƏYİRDƏKLİ MEYVƏ AĞACLARINA ZƏRƏRVERƏN HƏŞƏRATLAR VƏ ONLARIN ENTOMOFAQLARI
* Zərərli həşəratlar: neyroendokrin tənzimin fizioloji və biokimyəvi aspektləri

## Həmçinin bax
* İkiqanadlılar
* Kələm milçəyi
Yokanqskie adaları

**Yokanqskie adaları** () — Barens dənizində 8 adadan ibarət arxipelaq. Kola yarımadasının Korovıy burnu ilə Klyatnı burunları arasında yerləşirlər. Svyatoynosski körfəzinin qərbində qərarlaşır. Qrupa 8 ada daxildir: Vitte, Çayaçiy, Kekur, Medvejıy, Birinci Opuşnoy adası, İkinci Opuşnoy adası və Zelyonı. Materikdən Yokaqski Reyd boğazı ilə ayrılır.

Qabarmanın orta hündürlüyü 3,0 metrə çatır. İlk dəfə 1779-cu ildə "Evtafiya" freqatında araşdırılmışdır.

Hazırda adalarda yaşayış yoxdur. XX əsrin əvvəllərində isə burada kambalakimilərin ovu həyata keçirən mərkəz rolunu oynayırdı.

## Adalarının siyahısı

## İstinadlar
Kadrlarda yaşanan ömür. Tələt Rəhmanov (film, 2014)

**Kadrlarda yaşanan ömür. Tələt Rəhmanov** — rejissor Sənan Sultanovun Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.

## Məzmun
Filmdə aktyor, film direktoru Tələt Rəhmanovun xatirəsinə həsr olunur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Müəllif:** Yaqub Əlioğlu
:**Rejissor:** Sənan Sultanov
:**Operator:** Zaur Haşımov
:**Montaj:** Səbuhi Tağıyev, Araz Əjdərov
:**Rejissor assistentləri:** Vüsal Əzimov, Ayxan Əhmədov
:**Qrafika:** Rövşən Qarayev
:**Videomateriallar:** Fuad Əhmədov, Həsən Cəbrayılov
:**Musiqi tərtibatçısı:** Əliabbas Qasımov
:**Geyim tərtibatı:** İradə Həyatova
:**İnzibatçı:** Etibar Almazov
:**Mətni oxudu:** Mahir Mirişov
:**Redaktor:** Səyavuş Məmmədov

### Rollarda
:Mircamal Cəfərov
:Mikayıl Əjdəroğlu

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Koordinatların çevrilməsi

**Koordinatların çevrilməsi** bir koordinat sistemindən digərinə keçmə. Koordinatların çevrilməsi məsələsi M nöqtəsinin bir koordinat sistemində koordinatlarını bildikdədigər koordinat sistemində onun koordinatlarını tapmaqdan ibarətdir.
M nöqtəsinin yeni və köhnə koordinatları arasında əlaqə düsturları **koordinatların çevrilməsi** düsturları adlanır.
Beləliklə, xOy Dekart koordinat sistemindən x'O'y' Dekart koordinat sisteminə keçid düsturları aşağıdakılardır:

x'=(x-x_{0})\cos \alpha+(y-y_{0})\sin \alpha
y'=-(x-x_{0})\sin\alpha+(y-y_{0})\cos\alpha

Burada x_{0},y_{0} - O' nöqtəsinin xOy koordinat sistemində koordinatları,\alpha isə Ox və O'x' düz xətləri arasındakı bucaqdır. Əksinə keçid düsturları isə aşağıdakılardır.

x=x'\cos\alpha-y'\sin\alpha+x_{0}
y=x'\sin\alpha+y'\cos\alpha+y_{0}

Dwzbucaqlı koordinat sistemindən polyar koordinat sisteminə keçmək üçün koordinatların çevrilməsi düsturları aşağıdakılardır.(absis oxunun müsbət yarımoxu polyar yarımoxla üst-üstə düşür).

\rho=\sqrt{x^2+y^2}, \sin\varphi=\frac{y}{\rho}, \cos x=\frac{x}{\rho}

Əksinə keçid isə aşağıdakı düsturlarla həyata keçirilir.

x=\rho\cos\varphi,y=\rho\sin\varphi


## Ədəbiyyat
1. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I-X cild, Bakı 1976-1987.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası