open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IYDU

**Beynəlxalq Gənc Demokrat İttifaqı** (**IYDU**) sağ mərkəzçi siyasi gənclər təşkilatlarının qlobal alyansıdır. 1981-ci ildə yaradılmışdır. Sonradan isə 1991-ci ildə bərpa edilmişdir. IYDU-nun 80 ölkədən127 tam hüquqlu üzvü və müşahidəçi üzvləri vardır. İDU-Beynəlxalq Demokrat İttifaqının gənclər təşkilatları qoludur.

IYDU-nun İnternet  səhifəsində təşkilatın aparıcı dəyərləri kimi demokratiya, insan hüquqlarına ehtiram və azad ticarət göstərilmişdir:

* IYDU hesab edir ki, hökumətin ən uzun müddətli forması tam məşğulluq vəziyyətində olan bir cəmiyyətdə möhkəm kökləri olan həqiqi demokratiya ola bilər.
* IYDU hesab edir ki qorxu və təqib olmadan, xüsusən də irqi, dini və ya cinsi əsaslara dayanaraq yaşamaq əsas insan hüququdur. Bu əsas azadlıq növü digər insan hüquqlarının mövcudluğunu təmin edən ilkin zəmindir. Qorxudan azad olmaq hissi mövcud olduqda, bütün fikirlər ifadə edilə bilir. Həqiqi demokratiya yalnız o halda inkişaf edir.
* IYDU hesab edir ki azad ticarət insanların azad olmasına imkan yaradır. Belə ki azad ticarət yaradıcılığı inkişaf etdirən, iqtisadi artımı dəstəkləyən, insan hüquqlarının müdafiəçisi olan fərdi azadlığı təmin edən bir sistemi quran yeganə yoldur.
* IYDU ciddi şəkildə dövlətlər arasında ticari baryerlərə zidd çıxış edir. Yalnız azad ticarət həqiqi iqtisadi azadlıq təmin edir. Biz bunun belə olmasına dünyanın 1 milyard əhalisinin içində yaşadığı hədsiz yoxsulluğa son qoyulması üçün inanırıq. Azad, lakin istismarçı xarakter daşımayan ticarət əsas rol oynaya bilər.

IYDU üzv təşkilatlar üçün hər il təşkil olunan müxtəlif tədbirlərə ev sahibliyi edir. Bunlara Azadlıq Forumu (ilin ortası), illik şura toplantısı və xarici ölkə nümayəndəlikləri ilə görüşlər daxildir. IYDU-nun tədbirlərindəki spikerlər sağ-mərkəzçi qrupdan hazırkı və keçmiş dövlət rəsmiləri və digər əhəmiyyətli siyasi xadimlər olur. IYDU-nun konfranslarındakı nümayəndələr nazirlər, Parlament üzvləri, ali məşvərətçilər, özəl və ictimai sektorda sənaye liderləri vəzifəsinə qədər ucalıblar.

IYDU qərargahı Norveçdə, Oslo şəhərində yerləşir.

## IYDU Tarixi

## Ana təşkilat
IYDU-nun ana təşkilatı olan Beynəlxalq Demokrat İttifaqı (BDİ) 80-dən artıq sağ mərkəzçi siyasi partiyanın birgə fəaliyyət göstərdiyi assosiasiyadır. 1983-cü ildə əsası qoyulmuş BDİ-nin təsisçiləri Britaniyanın baş naziri Marqaret Tetçer, ABŞ vitse prezidenti Corc Buş, Fransanın prezidenti Jak Şirak, Almaniya kansleri Helmut Kohl olmuşdur.

## Cari Azadlıq kampaniyaları
IYDU Azadlıq kampaniyaları hüquq normaları əsasında millətlərin demokratik hərəkatlar və azad ticari qruplarını dəstəkləyir.

**Current Freedom Campaigns**
* Azadlığa doğru 
* Belarusa azadlıq 
* Kubaya azadlıq 
* Dini azadlıq
Şimali Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Şimali Makedoniya** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə ilk dəfə 1998-ci ildə qoşulmuş və ümumilikdə 19 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Ölkənin müsabiqədə ilk iştirak cəhdi 1996-cı ildə olmuşdur. Lakin həmin il iştirakda maraqlı olan ölkələrin sayının çoxluğu və yayım vaxtının yetərli olmaması səbəbindən iştirak etmək istəyən ölkələr arasında seçim turu keçirilmişdir. Şimali Makedoniya həmin seçim turunda məğlub olmuş və iştirak hüququ əldə edə bilməmişdir.

Şimali Makedoniya Avroviziyanın ən az uğur qazanan ölkələrindən biridir. Belə ki, ölkə müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində heç vaxt ilk onluğa daxil ola bilməmişdir və 19 iştirakdan yalnız 9-da müsabiqənin final mərhələsinə yüksələ bilmişdir. Şimali Makedoniyanın indiyədək Avroviziyada əldə etdiyi ən yaxşı nəticə 2019-cu ildə Tamara Todevskanın ifa etdiyi "Proud" mahnısı ilə tutduqları 7-ci yerdir.

## Təmsilçilər

;**QEYD**:
:a.  Şimali Makedoniya SMS səsverməsi ilə 2008 və 2009-cu illərdə 10-cu yeri əldə etdiyi halda 2008-ci ildə İsveç, 2009-cu ildə isə Finlandiya münsiflərin dəstəyi ilə finala vəsiqə qazanmışdır.

## Səsvermə tarixçəsi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Qalereya

Fayl:Projeski Eurovision 2004.jpg|Toşe Proeski İstanbulda (2004)
Fayl:Goceva-ESC2007.jpg|Karolina Qoçeva Helsinkidə (2007)
Fayl:Tamara Todevska - ESC 2008.jpg|Tamara, Vrçak və Adrian Belqradda (2008)
Fayl:ESC2016 - Macedonia 15.jpg|Kaliopi Stokholmda (2016)
Fayl:Eurovision Song Contest 2017, Semi Final 2 Rehearsals. Photo 198.jpg|Yana Burçeska Kiyevdə (2017)
Fayl:Eye Cue (FYR Macedonia 2018).jpg|Eye Cue qrupu Lissabon səhnəsində (2018)
Fayl:Eurovision 2019 North Macedonia.jpg|Tamara Todevska Tel-Əviv səhnəsində (2019)


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
* Şimali Makedoniya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində
Belarus Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Belarus Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində 2003-cü ildən iştirak edir. Ölkə müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində iki dəfə qalibiyyət əldə edib. Belarus uşaq Avroviziyasında ilk qələbəsini 2005-ci ildə Kseniya Sitnikin ifa etdiyi "My vmeste" adlı mahnı ilə qazanıb. Müsabiqədə ikinci qələbəsini Belarus 2007-ci ildə Aleksey Jiqalkoviçin ifa etdiyi "S druz'jami" adlı mahnı ilə qazanmışdır. Ölkə Avroviziya uşaq mahnı müsabiqəsində hər il iştirak edib.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Arkada videooyunu

**Arkada oyunu** — oyun salonlarında oynanılan oyun növlərinə və həmin oyunların oynandığı salon maşınlarına verilən addır. Oyunçu əmtəəlik jetonunu maşına ataraq oyuna başlayır. Oynanış tərzi baxımından hərəkət ön plandadır. Qeyd etmə və təkrar yükləmə variantları yoxdur. Bu cür oyunlar eyni zamanda internet üzərində müxtəlif veb saytlarında da təqdim edilməkdədir. Arkada oyunlar Fleş proqram texnologiyası ilə inkişaf etdirilir. Xüsusi inkişaf çağındakı uşaqlar üçün düşünəbiləcək olan bu cür oyunlar müxtəlif saytlarda tapıla bilər.

## Xarici keçidlər
* The Video Arcade Preservation Society
* System 16 – The Arcade Museum
* Arcade History (Coin-Op Database)
* The Museum of Soviet Arcade Games 
* Arkada Oyunlar 

## Həmçinin bax
Aşıq Nəcəf Ağkilsəli

**Aşıq Nəcəf** () — Göyçə aşığı

## Həyatı
Aşıq Nəcəf 1900-cü ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində anadan olmuşdur. Aşıq Nəcəf məşhur Aşıq Ələsgərin qardaşı Xəlilin oğludur. Nəcəf 7–8 yaşına çatanda atası onu kəndlərində olan mollaxanaya qoyur. Burada yazı-pozu öyrənən Nəcəf saza böyük maraq göstərirdi. O, əmisinin evində keçirilən saz-söz məclislərinin daimi iştirakçısı olur. Nəcəf 17 yaşına çatanda, atası vəfat edir, ailənin bütün qayğıları onun üzərinə düşür. Erməni-müsəlman münaqişəsi ilə əlaqədar ailəsi ilə Kəlbəcərə köçür.

1921-ci ilə qədər orada yaşayır, sonra doğma yurduna qayıdır. Bir müddət sonra aşıqlıq etmək həvəsinə düşür. Xüsusi bir ustad aşığa qulluq etməsə də, Nəcəf bu sənətə yiyələndi və xalq arasında bir aşıq kimi tanındı.

1925-ci ildən aşıqlığa başlayan Nəcəf Göyçədə, Gəncəətrafı rayonlarda , Qarabağda və Azərbaycanın digər ərazilərində sazı-sözü ilə şənlik məclislərini zənginləşdirirdi.

1941–1945-ci il müharibəsi başlayanda Nəcəf də ordu sıralarına aparılır. Bir qədər keçəndən sonra xəstələnir və 1942-ci ildə evə buraxılır. Əhvalı yaxşılaşandan sonra kəndlərində kolxoz sədiri seçilir. 1945-ci ilə qədər bu vəzifədə işləyir.

Müharibə qurtarandan sonra Nəcəf sazını götürüb ömrünün sonuna qədər xalqa ləyaqətlə xidmət edir.

Aşıq Nəcəf 1968-ci ildə 68 yaşında vəfat edib. O Ağkilsə kəndinin cənub-şərqindəki qəbiristanlıqda torpağa tapşırılıb

## Əsərləri
* "Göyçəli Aşıq Nəcəf", Bakı, "Səda" nəşriyyatı 2000, 202 səhifə, tirajı 500

## Həmçinin bax
* "Ələsgər ocağı" kitabı.

## İstinadlar
Rusiya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Rusiya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində 2005-ci ildən etibarən iştirak edir. Ölkə müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində iki dəfə qalibiyyət əldə edib. Rusiya uşaq Avroviziyasında ilk qələbəsini müsabiqədəki ikinci iştirakında, 2006-cı ildə Tolmaçova bacılarının ifa etdiyi "Vesenniy Jazz" adlı mahnı ilə qazanıb. Tolmaçova bacıları eyni zamanda Rusiyanı 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil ediblər.

Rusiya uşaq Avroviziyasında ikinci qələbəsini 2016-cı ildə Tbilisidə keçirilən müsabiqədə Polina Boquseviçin ifa etdiyi "Wings" mahnısı ilə qazanmışdır.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
İsrail Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

İsrail ilk dəfə 2012-ci ildə Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində iştirak etmişdir. Ölkədə müsabiqəyə olan marağın az olması səbəbindən İsrail növbəti illərdə müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. Lakin ölkə müsabiqəyə üç illik fasilədən sonra 2016-cı ildə geri dönmüşdür. Müsabiqədə İsrailin indiyədək qazandığı ən yaxşı nəticə 2012-ci ildə qazandıqları 8-ci yerdir.

## Təmsilçilər

## Həmçinin bax
* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Albaniya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Albaniya ilk dəfə 2012-ci ildə Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində iştirak etmişdir. İlk müsabiqədə qazandığı uğursuz nəticə səbəbindən Albaniya növbəti illərdə müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. Lakin ölkə müsabiqəyə iki illik fasilədən sonra 2015-ci ildə geri dönmüşdür. Müsabiqədə Albaniyanın indiyədək qazandığı ən yaxşı nəticə 2015-ci ildə qazandıqları 5-ci yerdir.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Ermənistan Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Ermənistan Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində 2007-ci ildən bəri iştirak edir. Ölkə müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində bir dəfə qalibiyyət əldə edib. Ermənistan uşaq Avroviziyasında ilk qələbəsini 2010-cu ildə Vladimir Arzumanyanın ifa etdiyi "Mama" adlı mahnı ilə qazanıb.

## Təmsilçilər

 

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Ukrayna Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Ukrayna Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində 2006-cı ildən etibarən iştirak edir. Alexander Balabanov 2020 Milli Seçimlərində qalib gəldi və Emir Olin ikinci yeri aldı. Ölkə müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində bir dəfə qalibiyyət əldə edib. Ukrayna uşaq Avroviziyasında ilk qələbəsini 2012-ci ildə Anastasiya Petrikin ifa etdiyi "Nebo" adlı mahnı ilə qazanıb. Anastasiyanın böyük bacısı Viktoriya Petrik də 2008-ci ildə Ukraynanı müsabiqədə təmsil etmiş və ikinci yeri qazanmışdır.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar
Gürcüstan Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Gürcüstan Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində 2007-ci ildən bəri iştirak edir. Müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində üç dəfə qalibiyyət əldə edən Gürcüstan ümumilikdə Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində ən çox qələbə qazanan ölkədir. Gürcüstan uşaq Avroviziyasında ilk qələbəsini 2008-ci ildə Bzikebi qrupunun ifa etdiyi "Bzz.." adlı mahnı ilə qazanıb. Müsabiqədə ikinci qələbəsini Gürcüstan 2011-ci ildə "Candy" qrupunun ifa etdiyi "Candy Music" mahnısı ilə qazanmışdır. Gürcüstana müsabiqədə üçüncü qələbə sevincini isə 2016-cı ildə 10 yaşlı Maryam Mamadaşvili ifa etdiyi "Mzeo" adlı mahnı ilə yaşatmışdır. 

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Huanhe

**Huanhe** ( – **Sarı çay**, ) — Çində çay.

Musson yağışları ilə qidalanır. Bu səbəbdən yay aylarında daşır. Daşqınlar zamanı çay ətrafında fəlakətli təbiət hadisəsi yaranır. Milyonlarla hektar əkin sahəsiməhv olur. Bu çaydan qış aylarında suvarmada istifadə edilir. Huanhe çayı hövzəsi əhalinin tarixən sıx məskunlaşdığı və dünyada ən mühüm əkinçilik rayonlarından biridir.

## İstinadlar
Namiq Cırıyev

**Namiq Cırıyev (Zeynəddin)** () — ilahiyyatçı, ərəbşünas

## Həyatı
Namiq Zeynəddin oğlu Cırıyev 4 noyabr 1980-ci ildə İsmayıllı rayonu Qalacıq kəndində anadan olub. 1987-98-ci illərdə İsmayıllı rayonu Taryel Xanadanov adına orta məktəbdə oxuyub.

1998-99-cu illərdə Türkiyənin İzmir şəhərindəki Doqquz Eylül Universitetində İlahiyyat fakültəsində təhsil alıb.
1999-2003-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin İlahiyyat fakültəsində təhsilini davam etdirib.

2003-cü ildə M.Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun aspiranturasına qəbul olunub, elə həmin il institutda əmək fəaliyyətinə başlayıb. 2005-2007-ci illərdə müxtəlif mətbu orqanlarında çalışıb, 2008-ci ildən isə Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində çalışır.

100-ə yaxın elmi, publisist və tədqiqat əsərlərinin müəllifidir. Ərəb dilini bilir. 

## Kitabları
* Müsəlman kimliyi (İslam əxlaqı işığında). Bakı: "Nurlar", 2014
* Ailə dəyərlərimiz. Bakı: 2016
* Möminlər qardaşdırlar. Bakı: 2016
* Təfriqəçiliyə yox deyək. Bakı: 2017

## Mükafatları
* 22.06.2019 -  "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı 

## İstinadlar
Osorno

**Osorno** — Çilidə şəhər. Əhalisi 145.475 nəfərdir (2002). Ərazi — 951 км², əhali sıxlığı — 153 nəfər/км² -dir.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Valdiviya

**Valdiviya** — Çilidə şəhər.

Ərazi — 1,015&nbsp;km², əhali sıxlığı — 150 nəfər/km²-dir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Valdivia zəlzələsi (1960)

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Sistem tələbləri

**Sistem tələbləri** — bütün proqram təminatı kompüterə uyğunlaşdırmaq üçün müəyyən texniki vasitələr komponentlərinə və ya başqa proqram təminatı resurslarına ehtiyac duyulur. Bu ilkin şərtlər kompüter sistemində sistem tələbləri kimi tanınır və tam qaydaya əks olaraq direktiv kimi tez-tez istifadə edilir. Əksər proqram təminatı sistem tələblərinin iki yığımını müəyyən edir: minimum və maksimal. Minimum sistem tələbləri proqram təminatının işləməsinə xidmət edir. Maksimal sistem tələbləri isə proqram təminatındakı düzəlişlər etməyə imkan yaradır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Id software — DOOM 3 — system requirements
Faytinq oyunu

**Döyüş oyunları** ( - döyüş) - kompüter oyununun janrlarından biridir. İlk döyüş janrında hazırlanan oyun 1979-cu ildə Tim Skelli tərəfindən hazırlanan "Warrior" oyunudur. 1984-cü ildə hazırlanan "Karate Champ" oyunu ilk professioanl döyüş janrında olan oyunlardandır. Bu janrda olan ilk məşhur oyun 1991-ci ildə hazırlanan "Street Fighter II" oyunu sayılır. Ardınca döyüş janrında çoxlu oyunlar hazırlanmış və onlardan ən çox məşhurluq qazanan "Mortal Kombat" oyunu olmuşdur. Döyüş oyunu qəddar janrı ilə seçilir.

## Xarici keçidlər
* Tougeki.com  
* Evo2k.com
Frutilyar

**Frutilyar** — Çilidə şəhər. Əhalisi 15525 nəfərdir (2002).

Ərazi — 831 km², əhali sıxlığı — 18,68 nəfər/km²-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Semanas Musicales de Frutillar {es}
Kontulmo

**Contulmo** — Çilidə şəhər. Əhalisi 5494 nəfərdir (2002).

Ərazi — 962&nbsp;km², əhali sıxlığı — 5,71 nəfər/km²-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Yaş məhdudiyyəti

**Yaş məhdudiyyəti** — kütləvi mədəniyətdə istehsal olunan verilişlərə, filmlərə və kompüter oyunlarına reytinq sistemi ilə birgə qoyulan dövlət siyasətidir. Bir çox Amerika və Avropa ölkələrində televiziyada 23:00–03:00 saatları arasında göstəriləcək filmlərdən əvvəl yaş məhdudiyyəti cədvəli qoyulur.

## Həmçinin bax
* Entertainment Software Rating Board
* Pan European Game Information
Entertainment Software Rating Board

right|thumb|ESRB-nin loqosu
**Entertainment Software Rating Board** (ESRB) -  ABŞ və Kanadada kompüter video-oyunları və başqa əyləncəli proqram təminatı üçün reytinqlərin qəbul və təyin olunması ilə məşğul olan qeyri-hökumət təşkilatı. 1994-cü ildə Interactive Digital Software Association (indiki adı – Entertainment Software Association) tərəfindən yaradılıb. Oyunun reytinqi məhsulun bağlamasının üzərində çap olunur, onun reklamında yerləşdirilir və saytında göstərilir. İstehsalçı şirkət rəsmi olaraq satışa buraxılmayanadək ona reytinq almağa borclu deyil, çünki işlənib hazırlanma gedişində oyunun məzmunu əhəmiyyətli dərəcədə dəyişilə bilər.

Reytinq iki hissədən ibarətdir: reytinq nişanından və məzmunun qısa təsvirindən. Reytinq nişanı, adətən, bağlamanın üz tərəfində sol, yaxud sağ aşağı küncdə yerləşir və oyun üçün ən münasib yaş kateqoriyasını müəyyənləşdirir. Məzmunun təsviri qutunun arxa tərəfində, adətən, sol, yaxud sağ aşağı küncdə yerləşdirilir və oyunun məzmunun bəzi elementlərini sadalayır. ESRB reytinqlərinin loqotipində oyunun tövsiyə olunduğu yaş kateqoriyasının adının başlanğıc hərfləri göstərilir. Hazırda aşağıdakı loqotiplərdən istifadə olunur:


•	“EC” (“Early childhood”) – “Kiçik yaşlı uşaqlar”; 

•	“E” (“Everyone”) – “Hər kəs”;

•	“E10+” (“Everyone 10 and older”) – “10 yaşdan yuxarı hər kəs”;

•	“T” (“Teen”) – “Yeniyetmələr”;

•	“M” (“Mature”) – “Yetkin yaşlılar”;

•	“AO” (“Adults Only 18+”) – “Yalnız böyüklər”;

•	“RP” (“Rating Pending”) – “Reytinq gözlənilir”.


Əvvəllər mövcud olmuş “K-A” (“Kids to Adults”) – “Uşaqdan böyüyədək” reytinqi 1998-ci ildə “E” (“Everyone”) ilə əvəz olunub.

 
## Reytinqlər

## Xarici keçidlər
* ESRB Rəsmi sayt
* ESRB Reytinqləri
* Reytinqlər yetirə qədər vəzifəsini yerinə yetirir?
Baş barmaq

**Baş barmaq** – thumb ~ перст ~ başparmak

**Baş barmaq** — insanın əlindəki beş barmaqdan biridir. Başqa barmaqlarla müqayisədə iki falanqaya (əzilib-bükülən hissə) malikdir. Baş barmaq sayəsində digər barmaqlara təzyiq yeridilir və bu da əlin hansısa bir əşya tutmasına səbəb olur. İnsanın ayağındakı baş barmaq yoğun olması ilə yanaşı digər ayaq barmaqlarından uzun və ya qısa ola bilər.

# Şəhadət barmağı açılmış əl şəklində göstərici. 
# Fırlatma zolağında.

“baş barmaq” disksürən.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər

*Большой палец handmap.ru 
*Большой палец e-reading.club
Ayaq barmağı

**Ayaq barmağı** — hərəkət sisteminin əsas hərəkət aparatı. Ayaqlardakı barmaqlar dabanla birlikdə ayağı hərəkətə gətirir və insanın ağırlıq mərkəzi dəyişən zaman tarazlığı saxlamağa kömək edir.

## Maraqlı faktlar
Masanın arxasında oturub sağ ayağınızı yerdən qaldırın və saat istiqamətində ayağınızı dairəvi olaraq hərəkətə gətirin. İndi isə bunu edə-edə sağ əlinizi havada "6" rəqəmini yazırmış kimi edin. Sizin ayağınızın istiqaməti avtomatik olaraq dəyişəcək və bunu düzəldə bilməyəcəksiniz.

## Həmçinin bax
* Hallux valgus
* Freiberq xəstəliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Toe Pain (Symptoms-Causes)
Anastasiya (film, 1997)

**Anastasiya** () — 1997-ci ildə istehsal olunmuş cizgi filmi. Cizgi filmi 1956-cı ildə çəkilmiş eyni adlı film əsasında hazırlanmışdır. 1999-cu ildə cizgi filmin "Anastasia: Adventures with Pooka and Bartok" adlı video oyunu çıxmışdır.

## Məzmun
Rusiyanın sonuncu imperatoru II Nikolay Romanovun qızı Anastasiya Romanova Rasputinin hücumuna məruz qalır. Amma Anastasiya nənəsi ilə ondan qaça bilir. Qatara tərəf qaçan Anastasiya gözlənilmədən büdrəyərək aşağıya diyirlənir. Bu zaman onun başı yerə bərk dəyir və Anastasiya huşunu itirir. Bu hadisədən sonra 10 il keçir. Anastasiya uşaq evində böyüyür. Lakin onun uşaqlıq vaxtındakı hadisələrdən xəbəri yoxdur. Uşaqlıq vaxtlarından ona qalan yeganə yadigar əşya üzərində "Parisdə görüşənədək" yazılmış amuletdir. Anastasiya öz adını "Anya" deyə çağırır. Bütün bu hadisələri öyrənmək üçün Anastasiya Parisə getmək məcburiyyətindədir. Lakin Rasputin artıq qəbrindən oyanmışdır…

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Rostok

**Rostok** — Almaniyanın şimal-şərqində yerləşən Meklenburq-Ön Pomeraniya əyalətində yerləşən ən böyük şəhər. Şəhərin əhalisi 200.000 nəfərə yaxındır. Almaniya Demokratik Respublikası dağılmazdan öncə şəhərin əhalisi 260.000 nəfərdən çox olsa da, Almaniyanın birləşməsindən sonra əhalinin bir çoxu işsizlik və aşağı həyat səviyyəsi səbəbi ilə Almaniyanın qərb əyalətlərinə köç edib. Rostok şəhəri Baltik dənizi sahilində yerləşir və hər il buraya çoxlu sayda turist gəlir. Varnov çayı şəhərin ortasından axaraq şəhəri iki yerə bölür. Şəhərin ən sıx infrastruktur olan bölgəsi çayın qərb sahilində yerləşir. Şəhərin ən sıx əhali olan bölgələri qərb və cənub-qərb tərəfləridir. Rostok şəhəri liman şəhəri olaraq tanınır və şəhərin beynəlxalq limanı şəhərin şərqində yerləşir. Bundan başqa Rostokda Avropanın ən qədim universitetlərindən biri olan Rostok Universiteti yerləşir.

## Tarixi
11-ci əsrdə Polabiya slavyanları Varnov çayı sahilində Roztok adlı yaşayış məskəninin əsasını qoyublar, şəhərin Rostok adı da buradan qaynaqlanır. 1161-ci ildə Danimarka kralı Valdemar I şəhəri tamamilə yandırdı. Daha sonra bu ərazidə alman ticarətçiləri məskən saldılar. İlkin olaraq burada üç ayrı şəhər var idi. 1218-ci ildə Meklenburq şahzadəsi tərəfindən Rostoka şəhər statusu verildi. 1251-ci ildə şəhər Hanza Liqasının üzvü oldu. 14-cü əsrdə bu şəhər 12000 nəfər əhalisi olan böyük bir şəhərə və Meklenburq ərazisindəki ən böyük liman şəhərinə çevrildi.

## İstinadlar
Anqol

**Angol** — Çilidə şəhər. Əhalisi 53996 nəfərdir (2002).

Ərazi — 1194&nbsp;km², əhali sıxlığı — 45,22 nəfər/km²-dir.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Balıkəsirspor

**Balıkəsirspor (Balıkəsir)** — Türkiyənin Balıkəsir ilində futbol klubu. 1966-ci ildə yaranmışdır. Rəngləri qırmızı-ağdır.

2 dəfə Super Liqada oynamışdır. Hazırda 2. Liqada mübarizə edir.

## Uğurları
* **[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]** *(keçmiş adı ilə Türkiyə 2-ci Futbol Liqası)*
****Çempionat: 1** (1974-75)
** İkinci: 1 (2013-14)
* **[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]** 
****Çempionat: 1** (2012-13)
* **[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]**
****Çempionat: 2** (1991-1992, 2009-10)
* **[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]]**
** **3-cü Liqaya yüksəlmə: 1** (2005-06)

## Liqa mübarizələri
* **[[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]] (2 mövsüm)**: 1975-1976, 2014-2015
* **[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqası]] (31 mövsüm)**: 1967-1975, 1976-1986, 1992-1997, 2013-2014, 2015-2022
* **[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]] (4 mövsüm)**: 2010-2013, 2022-
* **[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]] (14 mövsüm)**: 1986-1992, 1997-2001, 2006-2010
* **[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]] (5 mövsüm)**: 2001-2006
SSRİ rublu

**SSRİ rublu** — Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının (SSRİ) 1923-cü ildən 26 dekabr 1991-ci ilədək pul vahidi. RSFSR-in birinci rublları 1919-cu ildə kredit biletləri kimi buraxılıb. SSRİ əskinazlarının çoxunun dizaynını rus qravyoru və rəssamı İvan Dubasov işləyib.

SSRİ-də 1924-cü ildən 1991-ci ilədək 10 rubladək olan pul nişanları *Dövlət xəzinə biletləri*, 10 rubldan yuxarı nominallar isə — *SSRİ Dövlət Bankı biletləri* adlanırdı. 1991-ci ildən sonra isə bütün əskinazlar *SSRİ Dövlət Bankı biletləri* adlanmağa başladı.

1 yanvar 1961-ci ildə SSRİ-də pul islahatından sonra 1 rubl 0,987412 qram qızıla bərabər götürülürdü, ancaq bunu etmək mümkün deyildi.

SSRİ-nin dağılmasından sonra rubl tədricən dövriyyədən çıxmağa başladı. SSRİ rublunu dövriyyədən çıxaran ən sonuncu ölkə Tacikistan oldu (10 may 1995-ci il).

## SSRİ rublları 1961–1991-ci illər

## SSRİ-nin 15 müttəfiq respublikalarının dillərində rublun adları

## Mənbə
* SSRİ sikkələrinin kataloq və qalereyası
* SSRİ-nin birinci rublları (1923-cü il). Əskinaz qalereyası
* SSRİ əskinazlarının tam ensiklopediyası
BI Norveç Biznes Məktəbi

**BI Norveç Biznes Məktəbi** () - Avropanin ən böyük biznes məktəblarindən biri. Ümümillikdə altı  Norveç şəhərində fəaliyyət göstərən məktəbin əsas mərkəzi Oslo şəhərində yerləşir.

## Tarix
BI Norveç Biznes Məktəbi 1943-cü ildə Finn Øien tərəfindən təsis olunmuşdur. Məktəbin ilkin adı 'Bedriftøkonomisk Institut' (Azərbaycanca: İqtisadiyyat İdarəetmə İnstitutu), buna görə də abreviatur BI. Hal-hazırda məktəbin prezidenti professor Tom Colbjørnsendur.

## Fəaliyyəti
2011-ci ildə məktəbdə 20 049 tələbə təsil alır Bakalavr pilləsində təhsil alan tələbəıərin sayi 9 324, Maqistr pilləsində 1 168 və Aspirant pilləsində təhsil almış tələbələrin sayi 9 200-dir. Ümumilikdə məktəbdə 1300 xarici tələbı təhsil alır.
BI Norveç Biznes Məktəbi bakalavr, maqistr və dokturantura dərəcələrdə təhsil təklif edir. 
## Fakültələr

Bakalavr Pilləsi

* Biznes və İdarəetmə
* Biznes və İqtisadiyyat
* Biznes və Qanun
* Biznes və Jurnalistika
* Finans
* Beynəlxalq Marketinq
* Audit
* Sahibkarlıq
* Maliyyə
* Biznes və İT idaəetmə

Maqistr Pilləsi

* Liderlik və Təşkilatı Psixologiya
* Biznes və İqtisadiyyat
* Strateji Marketing və İdarəetmə
* Beynəlxalq İdarəetmə
* Maliyyə İqtisadiyyatı
* Peşəkar Mühasibat

## Həmçinin bax

## Mənbə
* BI Norwegian Business School official site

## İstinadlar
XII Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi

**12-ci Milli Xalq Konqresi** — Çində keçiriləcək konqre. Çin Kommunist Partiyasının liderliyi üçün ediləcək olan konqresin tarixi oktyabr 2012 olaraq açıqlanmışdır. Konqresdə lider seçilən eyni zamanda Çinin də dövlət başçısı olacaq.

## İstinadlar
Oktay Vural

**Oktay Vural** () — türk siyasətçi, hüquqşünas, bürokrat və elm insanı, millət vəkili, Türkiyə Respublikasının 2001–2002-ci illərdə nəqliyyat və infrastruktur naziri vəzifəsini icra edib.

## Həyatı və təhsili
Oktay Vural 9 fevral 1956-cı ildə Diyarbəkirdə anadan olub. Orta təhsilini Diyarbakırda bitirib 1979-cu ildə İstanbul Universiteti hüquq fakültəsini bitirib. 1983-cü ildə Ege Universiteti iqtisadiyyat fakültəsinin İqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsini alıb. 1987-ci ildə Dokuz Eylül Universiteti Sosial Elmlər İnstitutundan iqtisad elmləri doktoru dərəcəsini alıb.

1988-ci ildə Dokuz Eylül Universiteti iqtisadiyyat və idarəetmə elmləri fakültəsinin dosenti olub. BOTAŞ boru kəmərləri və yanacaq nəqliyyatında A. Ş. idarə heyətinin müdiri olub.

Prezident yanında Dövlət Nəzarət Agentliyinin idarə heyəti üzvü olub.

Türkiyə Gübrə Sənaye A. Ş. İdarə Heyətinin və Baş Direktorluğunun, Demokratiyada Birliyin Üzvü, NATO Parlament Assambleyasının üzvü, XXI, XXIII, XXIV və XXV İzmir Millət vəkili, TBMM Sənaye, Ticarət, Enerji, Təbii Qaynaqlar, İnformasiya və Texnologiya Komissiyası və Nəqliyyat Nazirliyi vəzifələrini icra edib.

XXIII və XXIV dönəm Türkiyə Böyük Millət Məclisində MHP Qrup sədrinin müavini vəzifəsini rəhbərlik edib.

22 iyun 2016-cı ildə vəzifəsindən istefa etdi. Qalatasaray Futbol Klubun konqres üzvüdür.

Tanınmış professor Tuba Vural ilə evli olub. Oğuz və Yavuz adlı iki övladı var.

## İstinadlar
Əhməd Yüknəki

**Əhməd ibn Mahmud Yüknəki** (?-?)—XII əsr Qaraxanlılar şairi.

## Həyatı
Əhməd ibn Mahmud XII əsrdə Fərqanə vadisində anadan olmuşdu.

## Ədəbiyyat
* Qədim türk abidələrinə aid materiallar (Əhməd Yüknəki. Atabətül Həqayiq). Tərtib edənlər, giriş və izahlar: prof. N. M.Хudiyev, dos. Ə. Quliyev. Bakı: АPİ-nin nəşri
* Бертельс Е. Э., Хибат аль-Хакаик Ахмада Югнаки, "Тр. Среднеазиатского гос. университета. Новая серия", 1945, в. 3. Гуманитарные науки, кн. 1, с. 29–45;
* Малов С. Е., Памятники древнетюркской письменности, М., 1951, с. 316–22.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alparslan Türkeş

**Alparslan Türkeş** () — Türk hərbçi, siyasətçi, Milliyətçi Hərəkat Partiyasının qururcusu və ilk sədri.

## Həyatı
Alparslan Türkeş 25 noyabr 1917-ci ildə Əhməd Həmdi əfəndi və Fatmagül Zəhra xanımın ailəsində Lefkoşada dünyaya gəlmişdir. Əslən Kayserilidir.

İlk və orta təhsilini Lefkoşda almışdır. 1933-cü ildə ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçmüşdür. Hərbi sferaya böyük sevgisi olan Alparslan Türkeş, 1936-cı ildə Qülləli Hərbi Liseyinə daxil olmuş, 1938-ci ildə kiçik leytenant rütbəsi ilə məzunu olmuşdur. 1940-cı ildə Refik Yurdsevərin qardaşı qızı Müzəffər xanımla evlənmiş, daha sonra isə Seval xanımla ailə qurmuşdur. Türkeşin 2 evlilikdən 7 uşağı olmuşdur.

1997-ci ildə Ankarada vəfat etmişdir.

## Hərbi fəaliyyəti

### Erkən fəaliyyəti
1944-cü ildə baş leytenant Türkeş, Nihal Atsız və Nejdət Sancarla birlikdə "İrqçilik-turançılıq" məhkəmə iddiası üzrə mühakimə olunur. 9 aydan artıq bir müddətdə Topxana Hərbi həbsxanasında saxlanılır. 1945-ci ildə həbsdən azad olunur və 1947-ci ildə bəraət alır.1955-cildə Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra ABŞ-yə göndərilir. Türkeş orda piyada məktəbində təhsilini alır. 1955–1957-ci illərdə Vaşinqton NATO Daimi Nümayəndəliyində türk ordusunu təmsil edən heyətin tərkibində yer alır. Eyni zamanda, Türkiyənin Vaşinqtonda olan Hərbi Akademiyasında yüksək vəzifələrdə çalışır.

1959-cu ildə də Almaniyanın Atom və Nüvə Tədris Mərkəzinə göndərilir. Buradakı təhsilinin ardınca polkovnik rütbəsi alaraq, Türkiyə Quru Qoşunlarının NATO şöbəsinin müdiri təyin olunur.

### Dövlət çevrilişində iştirakı
27 may 1960-cı ildə Demokrat Partiyası hökumətini devirən xuntanın daxilində yer almışdır. Həmin gün radio vasitəsilə çıxış edən Türkeş baş verən hadisələr haqqında ictimaiyyəti məlumatlandırmışdır. Daha sonra o dövləti müvəqqəti olaraq idarə edən Milli Birlik Komitəsinə (MBK) daxil olmuşdur.

MBK daxilində gedən münaqişlər sözügedən təşkilatın bölünməsi ilə nəticələndi. MBK üzvü olan 14 hərbçi ölkə xaricində müxtəlif vəzifələrə göndərildi. Alparslan Türkeş də bu qrupun içində idi.

## Diplomatik fəaliyyəti
MBK daxilindəki çəkişmələrin nəticəsi olaraq Türkeş 1960-cı ildə diplomatik fəaliyyətə başlamaq məcburiyyətində qalır. 1960–1963-cü illərdə Türkiyə Respublikasının Dehli səfirliyində səfirin siyasi məsələlər üzrə müşaviri vəzifəsində çalışmışdır. Fəaliyyəti dövründə Türkiyənin daxili siyasi məsələlərinə dair fikirlərini mətbuatla bölüşür.

## Siyasi fəaliyyəti
1963–1980-ci illər arasında 4 çağırış Ankara və Adanadan Türkiyə Böyük Millət Məclisinə millət vəkili seçilir.

1975-ci ildən sonra qurulan 1-ci və 2-ci Milli cəbhə hökumətləri dövründə baş nazirin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

1965-ci ildə Cümhuriyyətçi Kəndli Millət Partiyasının, 1969-cu ildə isə Milliyətçi Hərəkat Partiyasının sədri seçilmişdir.

## Əsərləri
# Dokuz Işık 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Boğaziçi Üniversitesi Atatürk Enstitüsü
Kirman Qaraxitaylar dövləti

**Kirman Qaraxitaylar dövləti**-Xitaylardan olan Buraq Hacib (Qutluq xan)in qurduğu 16 avqust 1227 ildə İranın Kirman ostanında dövlət. Qutluq xani silsiləsidə adlandırılıb.

## Hakimləri
* Buraq Hacib(Qutluq xan)
* Sultan Qütbəddin Məhəmməd
* Rüknəddin Xoca Cuq (Rüknəddin Sultan)
* Qutluq Xatun (İsmətüddin)
* Siyorğetmiş
* Padişah Xatun

## İstinadlar

## Mənbə
* İqbal Aştiyani, Abbas.*Monqol Tarixi*. İkinci çap. Tehran:Neqah Nəşrlər İnstitutu,2010. ISBN 978-964-351-452-5

## Həmçinin bax
* Qaraxitaylar dövləti
* Xitaylar
Vitakura

**Vitakura** — Çilidə şəhər. Əhalisi 81499 nəfərdir (2002).

Ərazi — 28,3&nbsp;km², əhali sıxlığı — 2880 nəfər/km²-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Balaklava döyüşü

**Balaklava döyüşü** — 1854-cü ildə Krım müharibəsi zamanı Rusiya ilə müttəfiq qoşunlar arasında baş vermiş döyüş.

## Döyüşdən öncə
Krım müharibəsi zamanı 1854-cü ilin payızında rus qoşunları ilə ingilis-fransız-türk qoşunları arasında Balaklava adlı yerdə döyüş qaçılmaz idi. İttifaq qoşunlarının əsas məqsədi Sevastopolu tutmaq idi. Ruslar isə Liprandinin komandanlığı ilə buna mane olmalı idi.

## Döyüşün gedişi
Döyüş 25 oktyabr 1854-cü ildə olmuşdur. Döyüşün əvvəlində Rusiya imperiyasının süvariləri osmanlıları məğlub edib, limana gedən yolu açmışdı. Orada rus süvarilərinin qarşısını almaq üçün az sayda türk qoşunu və Britaniya Kral Donanmasına aid 93-cü piyada alayı saxlanmışdı. Onlar iki sütunlu xətt yaradıb, şiddətli süvari hücumunun qarşısını ala bilmişdilər. 93-cü alayın əsgərləri qırmızı rəngli hərbi forma geyindiklərindən bu çarpışma "İncə qırmızı xətt" adıyla anıldı. Geri çəkilməyə məcbur olan 3500 rus atlısı "Ağır süvari briqadası"na tərəf yönəldi. 600 atlıdan ibarət bu briqada özlərindən 6 qat çox olan ruslara qarşı hücuma keçərək onları məğlub etməyi bacarır. İngiltərə ordusuna aid "Yüngül süvari briqada" isə topçu rus taboruna qarşı hücuma keçsə də, uğursuzluğa düçar olmuşdu.

## Nəticə
Nəticə etibarilə, döyüş həlledici əhəmiyyətə malik olmadı. Müttəfiqlər Sevastopolu ələ keçirə bilməmiş, Rusiya isə həm mövqeyini, həm də silahlarını qoruya bilmişdi.

## Döyüşün təsiri və izləri
Bu döyüşə aid Alfred Tennisonun "Yüngül süvari alayının hücumu", Rudyard Kiplinqin "Yüngül süvari alayının sonuncusu" adlı şeirləri, Ayron Meydenin isə "Atlı cəngavər" mahnısı var. Döyüş zamanı ingilis əsgərləri öyrəşmədikləri sərt soyuqla rastlaşdığından, onlar üçün üzün yalnız gözləri və ağzı açıq olan xüsusi baş geyimi hazırlanmışdı. O zamandan bəri sərt soyuqlarda istifadə olunan həmin geyimin adı "balaklava" olaraq işlənir.

## Etimologiya
Balaklava şəhərinin adının etimologiyası haqda iki yayğın versiya var. Birincisi, türk mənşəli olub, "balıq torbası" anlamındadır. İkincisi, Krım tatarcasından gəldiyi güman edilən "balıqlı hava" mənasındadır.

## İstinadlar
* Тарле Е. В. "Крымская война" ISBN 5–94661-049-X, 5-94661-050-3
Xitay dili

**Xitay dili**, **Kitay dili** və ya **Kidan dili** — Monqol dillərindən olan Xitayların danışdığı dil idi.Xitay dili, Liao sülaləsi və Qaraxitaylar dövlətinin rəsmi dili olmuşdur.

## Həmçinin bax
*Monqol dili

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Xitay dili MultiTree saytında
Fatma Həsənqızı

**Fatma Həsən qızı Şabanova** () — Azərbaycan yazıçısı.

## Həyatı

Fatma Şabanova (Həsənqızı) 1932-ci il aprelin 10-da Astara rayon Kakalos kəndində ziyali ailəsində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə Kakalos kənd 7 illik orta məktəbini, 1950-1955- ci ildə Baki  1№-li 4 illik tibb mətəbini  bitirmşdir.1962-1968-ci illərdə Mirzağa Əliyev adına  Azərbaycan  Dövlət İncəsənət  İnstitutunda teatrşünaslıq  fakültəsində  təhsil almışdır.1969-1975-ci illərdə “Gənclik” nəşriyyatında əvvəl korrektor, sonra texniki redaktor, 1976-1987-ci ilə kimi Azərbaycan Respublikası  Mədəniyyət Nazirliyinin metodiki mərkəzində metodist vəzifəsində  çalışmışdir.1976-ci ildə əmək təqaüdünə çıxmışdır.1992-1997-ci illərdə Yasamal rayon 158 saylı məktəbdə, 1997-2000-ci ildə Əhmədli  qəsəbəsi 264 sayli məktəbdə, 2000-2009-cu ilə qədər Binəqədi rayon 182 sayli məktəbdə teatr studiyası yaratmışdır.

YAP-ın üzvüdür (№ 231509).29.06.2002-ci ildə Jurnalistlər Birliyinin, 22.08.2002-ci ildən  Yazıçılar Birliyinin üzvüdür (№ 1978, № 506). Bilik Cəmiyyəinin üzvüdür (№ 3607340).

1947-ci ildən ədəbi fəaliyyətə başlamışdır.Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında  Bakı  məktəblilərinin  keçirdiyi dram ve teatr studiyalarının “Bu nagıl dünyasıdır” festivalında “Anası öpməyən qız” nağıl-pyesi 1-ci yeri tutmuş və müəllif Fatma Həsənqızı diplomla təltif olunmuşdur. Festivaldakı tamamşalar “Tıq-tıq xanım”, “Şirinqəzəbi”,  “Meşəmizdə div peyda oldu”, “Simurq quşu" "Saray xoruzu”. “Mizan-tərəzi”, hər il mayın 15-16-sı  teatrda göstərilmişdir, müəllif fəxri  fərmanlarla və diplomlarla təltif olunmuşdur.

Fatma Həsənqızı 2 fevral 2021 - ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Vəsiyyətinə görə Kakalos kənd qəbiristanlığında valideynlərinin yanında torpağa tapşırılmışdır.

## İstinadlar
İnqilab İsgəndərov

**İnqilab Bəybala oğlu İsgəndərov** () — kənd təsərrüfatı elmləri namizədi.

## Həyatı
İnqilab Bəybala oğlu İsgəndərov 1945-ci ilin may ayının 5-də Şamaxı rayonunun Böyük Xınıslı kəndində anadan olmuşdur.

Şamaxı şəhərində 1 nömrəli orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda Torpaqşünaslıq və Aqrokimya şöbəsinə daxil olmuş və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Eroziya bölməsində və Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunda kiçik və baş elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. Kənd təsərrüfatı elmləri namizədidir.

1982–1997-ci illərdə partiya və sovet orqanlarında çalışmışdır. Bu müddətdə o Azərbaycan Kommunist Partiyası Göyçay Rayon Komitəsində təlimatçı, Göyçay rayon aqrar-sənaye birliyinin sədri, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində inspektor, Azərbaycan Kommunist Partiyası Şamaxı rayon komitəsinin birinci katibi, Şamaxı rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində referent və bölmə müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1990–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin (Ali Sovetin) deputatı olmuşdur. Bakı Ali Partiya Məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1997-ci ildən indiyə qədər Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Dövlət Yerquruluşu Layihə  İnstitutunda baş mütəxəssis vəzifəsində işləyir.

Aqrar sahəyə aid bir sıra elmi əsərlərin və "Ömür dediyimiz…" adlı memuar janrında yazılmış kitabın müəllifidir.

Ailəlidir, üç övladı vardır.

## İstinadlar
Kuranilaue

**Curanilahue** — Çilidə şəhər. Əhalisi 31943 nəfərdir (2002).

Ərazi — 994&nbsp;km², əhali sıxlığı — 32,14 nəfər/km²-dir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Tailand gerbi

**Tailand gerbi** ("Qaruda") — Tailandın milli simvoludur. O öz əsasını buddist və hinduist mifologiyasından götürür. Tailandda Qaruda eyni zamanda kral ailəsinin və hakimiyyətinin simvoludur. Mifologiyaya uyğun olaraq, Krut Pxa və ya Qaruda Vişnu tanrının minik heyvanıdır. Ənənəvi inanclara görə, Qaruda Vişnuya əlavə qüvvət verir.

Qaruda, həmçinin, İndoneziyanın Gerbində və Monqolustanın paytaxtı Ulan-Batorun rəmzidir.

## Qaynaq

* Current National Emblem of Thailand 
* Coat of arms of Siam 1873–1910
* Royal crest of the Kingdom of Siam
Kanyete (Çili)

**Kanyete** — Çili şəhəri. Əhalisi 31.270 nəfərdir (2002).
Ərazi — 760,4&nbsp;km², əhali sıxlığı — 41,12 nəfər/km²-dir.

## İstinadlar
Sov.İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyası

**Sovet İttifaqının Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi yanında  İctimai Elmlər Akademiyası**,  **(Sov. İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyası)** — Moskva şəhərində 2 avqust 1946-ı il tarixində, ali partiya təhsil ocağı kimi yaradılmışdır. Burada mərkəzi partiya təşkilatları, ittifaq respublikalarının partiyalarının MK-ları, Sov.İKP-nin raykom və obkomları üçün nəzəri işçilərin, və həmçinin ali təhsil müəssisələrinin müəllimlərinin, elmi-tədqiqat müəssisələri və elmi jurnalların elmi işçilərinin hazırlığı baş verirdi.

Mütəxəssislərin hazırlığı Sov.İKP-nin tarixi, siyasi iqtisadiyyatın ümumi problemləri, sənaye iqtisadiyyatı, kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatı, dünya iqtisadiyyatı, dialektik və tarixi materializm, müasir burjua fəlsəfəsi və sosiologiyasının tənqidi, elmi kommunizm, sovet cəmiyyətinin tarixi, beynəlxalq kommunist fəhlə və milli-istiqlal hərəkəti tarixi, ədəbşünaslıq, incəsənət və jurnalistika üzrə aparılırdı. 

1964-cü ildə İEA yanında Elmi ateizm institutu yaradılmışdır.

İctimai elmlər akademiyasında aspitantların təhsili 3 illik proqram üzrə həyata keçirilirdi. Üçüncü ilin sonunda aspirantlar elmlər namizədi dərəcəsi üzrə dissertasiyalarını müdafiə edirdilər.

RF Prezidenti Boris Yeltsinin 72 nömrəli 5 noyabr 1991-ci il tarixli Sərəncamı ilə İctimai Elmlər Akademiyası Rusiya Dövlət Qulluğu Akademiyasına çevrilmişdir.

## Qaynaq
* Böyük Sovet Ensiklopediyasında məqalə
Bristol funtu

**Bristol funtu** (£B) — 19 sentyabr 2012-ci ildə Böyük Britaniyanın Bristol şəhərində buraxılmış regional valyuta. Yerli iqtisadiyyatı dəstəkləmək üçün buraxılıb və yerli müəssisələr arasında istifadə edilir (buraxılan ərəfədə 300 yerli müəssisə ondan istifadəyə imza atıblar). Bristol funtu Britaniya funtuna ekvivalentdir və sərbəst şəkildə Britaniya funtuna və əks halda dəyişilə bilinir.

## Əskinazları
Müstəqil şirkətlər tərəfindən də buraxıla bilir. Onun saxtalaşdırılmaması üçün xüsusi tədbirlər görülüb. Xarici görünüş üşçün 8 variantdan istifadə edilir. Onlar müsabiqəyə təklif edilmiş min variantdan hər nomunal üçün iki variant seçilib.

Bristol funtu həmçinin elektron tranzaksiya edilə bilir.

## Qanuniliyi
Bristol funtu dövlət ödəniş vasitəsi olmasa da Britaniya qanunları ölkə ərazisində regional valyutalardan istifadə etməyə icazə verir. Bristol funtundan başqa Britaniya ərazisində aşağıdakı yerli valyutalardan da istifadə edilir:
* Şotland funtu
* Gernsi funtu
* Men adası funtu
* Brikston funtu
* Lyuis funtu
* Totnis funtu
* Stroud funtu və s. regional valyutalar.

Bristol funtu ilə ticarət funt sterlinq ilə ödənilən vergiyə cəlb edilir.

## İstinadlar
Funt sterlinq

**Funt sterlinq**, **funt**, **Britaniya funtu** () —Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının milli pul vahidi. 

Funt sterlinq həmçinin Gernsi, Cersi və Men adası taxt-tac ərazilərinin paralel valyutası, Folklend adaları, Cəbəli-Tariq, Müqəddəs Yelena adası, Dirçəliş və Kristian-da-Kunyanın isə qanuni ödəniş vasitəsidir.

Funt sterlinq 100 pennidən ibarətdir. Simvolu — £ (dan — libra, funta ekvivalentdir). Кodu ISO 4217 — GBP (), hərdən istifadədən çıxmış abbrevaturadan da istifadə edilir — UKL (*United Kingdom Libra*). Dövriyyədə 5, 10, 20, 50 funtluq əskinaz; 1, 2, 5, 10, 20, 50 pensli, 1 və 2 funtlu sikkələr vardır. Nadir halda 25 pensli və 5 funtlu sikkələrə də rast gəlinir.

Böyük Britaniyanın ərazisindəki bəzi banklar (Şotlandiyada üç bank və Şimali İrlandiyada dörd bank) əskinazları öz dizaynları ilə buraxırlar.

## Funt sterlinq ehtiyat valyuta kimi
Funt sterlinq bir çox ölkələrdə XVIII və XIX əsrlərdə ehtiyat valyuta kimi istifadə edilirdi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ölkədəki ağır iqtisadi vəziyyət funt sterlinqin mövqeyini xeyli zəiflətdi. Hazırda o istifadəsinə görə dünyanın üçüncü ehtiyat valyutasıdır.

## Valyuta kursu rejimi
Hal-hazırda Böyük Britaniyada sərbəst valyuta kursu rejimi vardır. Onun səmərəliliyi kimi inflyasiya göstəriciləri götürülür.

## Mənbə
* 1270-ci ildən funt sterlinqin müasir valyutaya dəyişməsi.
* 1791-ci ildən funt sterlinqin çar Rusiyası, sovet və müasir Rusiya rubluna valyutaya dəyişməsi
* Böyük Britaniya sikkələrinin kataloqu və qalereyası
* Funt srterlinqlər. Bütün əskinaz seriyası 
* Funt sterlinq

## İstinadlar
₤

**Funt simvolu**, **₤** — Britaniya funt sterilnqinin **£** və ya **₤** şəklində işarəsi. Böyük Britaniyadan başqa o funt milli valyuta olan digər dövlətlərdə də işlənir.

## İstinadlar
Gernsi funtu

**Gernsi funtu** () — Gernsi valyutası. 1921-ci ildən Böyük Britaniya ilə valyuta ittifaqında olduğundan sərbəst valyuta deyil və funt sterlinqə 1:1 nisbəti ilə bağlıdır. Gernsi funtu bütün Böyük Britaniya ərazisində ödənişə qəbul edilir.

## Tarixi
1834-cü ilədək Gernsidə valyuta kimi fransız livri işlədilirdi. Sonradan 1921-ci ilədək ödənişə Fransa frankı qəbul edilməyə başlandı. 1827-ci ildən yerli funt əskinazları buraxılmağa başlandı. 1830-cu ildən dubl sikkələri dövriyyəyə daxil oldu (80 dubl 1 frank idi).

1848–1850-ci illərdə adada funtlar işlənməyə başladı (12.5 Gernsi pensi 1 şillinq idi). 1914-cü ildə yeni əskinazlar dövriyyəyə girdi. 1921-ci ildən Gernsi adasında valyuta kimi ancaq funt işləməyə başladı və yerli funt Britaniya funtuna bərabər götürüldü. 1971-ci ildən funt onluq sistemə keçdi.
Lənkəran hadisələri (1990)

**Lənkəran hadisələri** – 1990-cı ilin yanvarında SSRİ ordusu tərəfindən Azərbaycan SSR-nin Lənkəran rayonunda baş vermiş qırğın.

Hadisə nəticəsində Tariyel Abdullayev, Salman Baxşıyev, Rövşən Bədəlov, Vaqif Məmmədov, Rahim Məmmədov və Şahin Məmmədov rus hərbçiləri tərəfindən Lənkəranın Haftoni meşəliyində öldürülmüşdür.

Həmin dövrdə Azərbaycanda müstəqillik hərəkatı güclənmişdi və Cəlilabad ilə Astarada sərhəd zastavalarının nəzarət-keçid məntəqələri dağıdılmışdı. SSRİ hökuməti bunun qarşısını almaq üçün 1990-cı ildə Azərbaycana qoşun yeritmişdir.

Şahidlərin dediyinə görə Lənkərana yeridilən SSRİ hərbçiləri xalq hərəkatı nümayəndələrindən silahları təhvil verməyi tələb edir və hədə-qorxu gəlirdilər. Vəziyyətin gərginləşdiyini görən fəallar dağlıq meşə zolağına çəkilsələr də, Sovet hərbçiləri dərhal meşəliyi mühasirəyə alaraq oradakı adamlara atəş açmağa başlamışdırlar. Baş vermiş hadisə nəticəsində altı lənkəranlı şəxs ölmüşdür. Hazırda həmin şəxslər Lənkəran şəhərindəki Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunublar.

## Zəmin
Erməni separatçılarının, Azərbaycana qarşı ərazi iddialır və həmsərhəd ərazilərdə törətdikləri təxribatlara qarşı mərkəzi və yerli hakimiyyətə qarşı Lənkəranda etirazlara səbəb olmuşdu. 1990-cı ilin yanvarında əhali tərəfindən, yaranmış gərgin ictimai-siyasi vəziyyətdən çıxmaq üçün yanvarın 10-dan 11-nə keçən gecə Lənkəranda 300 nəfərdən ibarət Müvəqqəti Müdafiə Komitəsi yaradılıb. Güc strukturlarının fəaliyyətinin dayandırılması barədə yerli radio vasitəsilə bəyənat səsləndirilib.

## Hadisələrin törədilməsi
Yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə sovet hərbi birləşmələrin Bakıdakı qətliamdan qəzəblənən lənkəranlılar mərkəzi meydanda mitinqləri davam etdirərkən meydanın üzərində hərbi vertalyotlar görünüb.

Bakıda televiziyanın enerji bloku partladıldıqdan və Şuşa televiziyasının da yayımı hərbçilər tərəfindən dayandırıldıqdan sonra insanları məlumatlandırmaq üçün fəaliyyət göstərən  Lənkərandakı teleradio ötürücü stansiyasından dünyaya çıxışı olan media qurumlarına 4 dildə məlumatlar çatdırılıb.

Yanvarın 20-dən sonra sovet hərbi rəhbərliyi Astara və Lənkəran komandanlığındakı hərbi hissələrə əlavə qüvvələr gətirilib və müdafiə şurasının ləğv edilməsi, silahların təhvil verilməsi tələb olunub.

Yanvarın 25-də 300 nəfərlik Müvəqqəti Müdafiə Komitəsinə hərbçilər tərəfindən silahı yerə qoymaq tələb olunub və 26-sı saat 17:00-dək vaxt verilib. Şəhər ərazisində qanlı hadisələrin baş verməməsi üçün Komitə üzvlərinin təxminən yarısı gecə ilə Haftoni qəsəbəsi ərazisindəki meşəliyə çəkiliblər. Lakin verilən müddət başa çatmadan xüsusi təyinatlı qoşun hissələri zirehli texnika və hərbi vertalyotlardan istifadə etməklə Haftoni qəsəbəsi istiqamətində hücuma keçiblər. Açılan atəş nəticəsində bir motosikletin yanacaq çəni partlayıb və üç gənc yanaraq həlak olub. Hərbçilər tərəfindən daha iki nəfər güllələnərək qətlə yetirilib, ona yaxın şəxs isə güllə yarası alıb. Bir neçə saatlıq qarşıdurmadan sonra 50 nəfər fədai hərbçilər tərəfindən həbs olunub.

## İstinadlar

## Mənbə

* 

## Xarici keçidlər
* Anl.az Lənkəran hadisələri
PSY

**Park Çe-San** (Koreya dilində: 박재상, 朴載相; ),daha çox **PSY** adı ilə tanınır. Cənubi Koreyalı müğənni, söz yazıçısı, k-pop ifaçısı, rəqqas və prodüserdir.
15 iyul 2012-ci ildə nümayiş etdirilən hərəkətli mahnısı Gangnam Style ilə iTunesda 31 ölkənin ilk sırasında yerləşdi. Gangnam Style mahnısı Youtubeda, 20 sentyabr 2012-ci ildə ən çox bəyənilən və baxış sayı olan video kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına girdi.
Gangnam Stylenın PSYnin Hyuna ilə də birlikdə oxuduğu başqa versiyaları da vardır.

## Diskoqrafiya

### Albomları

### Sinqlları
* *Bird* (2001)
* *Singosik* (2002)
* *Bird 2* (2002) *Kim Xön Çjok* ilə
* *Champion* (2002)
* *Paradise* (2002) *Li Çje Xuna* ilə
* *FATHER* (2004) *Li Sın Qi* ilə
* *Artists* (2006)
* *2 Beautiful Goodbyes* (2006) *Li Çje Xuna* ilə
* *We Are the One* (2006)
* *Calling You Because It’s Raining* (2006)
* *RIGHT NOW* (2010)
* *In My Eyes* (2010) *Li Çje Xuna* ilə
* *THANK YOU* (2010) *So İn Yon* ilə
* *It’s Art* (2011)
* *[[Gangnam Style]]* (2012)
* *[[Oppa is just my style]]* (2012)
* *[[Gentleman]]* (2013)

## İstinadlar
Korpiklaani

**Korpiklaani** ("Meşə klanı",  — "sıx meşə", "cəngəllik" və *klaani* — "klan" sözlərindən) — Finlandiya folk-metal qrupu. 1993-cü ildə "Shamaani Duo" adı ilə restoran musiqi qrupu kimi yaranıb. O vaxt təkcə Yonne Yarvelya və Maaren Aykiodan ibarət olan qrup həftədə yeddi dəfə LaplandiyadakıHullu poro ("Dəli şimal maralı")restoranında çıxış edib. 1997-ci ildən qrup "Shaman" adlanıb. 2003-cü ildə isə "Shaman" qrupunun üzvləri "Korpiklaani" qrupunu yaradıblar və öz tarixlərini o vaxtdan hesablayırlar.

## Haqqında
Əvvəlki adı Shaman olan qrupun bu adının mənası fincə "Meşə oymağı" deməkdir. Jonne Järvelä bu stil dəyişikliyini yenə Finlandiya folk melodiyaları üzərində qurdu və xəyalındakı qrupu yaratmaq üçün yeni musiqiçi axtarmağa başladı. Qrupa ilk daxil olan Jaakko Lemmety adlı gənc viyolonist oldu. Daha sonra baterist və Jakko Lemmetynin köhnə dostu olan Matti Johanson qrupa daxil olur. Matti Johanson da özü ilə birlikdə bas gitarist Arto Tissari ve gitarist Toni Honkaneni gətirir. Toni Honkanen də o birilərdən geri qalmır, bir perküsyonist dostu Ali Määttä'yı gətirir. Korpiklaani'nin musiqisi olduqca finlandiyalıdı. Onlar ilhamlarını Finlandiya meşələrindən alırlar və bu musiqini yaradırlar. Beləcə 2003-cü ildə "Spirit of the Forest" ortaya çıxır. "Spirit of the forest" çıxdıqdan sonra Korpiklaani ikinci gitarist Kalle Savijärvi'ni qrupa daxil edir. 2004-cü ildə "Vocie of Wilderness" albomu üzərində işləyirlər. 2004-cü ilin sonunda akordeon Juho'nu qrupa daxil edirlər.

## Diskografi
### ''Shaman'' olaraq
;Albomlar
* *Idja* (1999)
* *Shamaniác* (2002)
;Sinqllar
* *Oðða máilbmi* (1998)

### ''Korpiklaani'' olaraq
;Albomlar
* *Spirit of the Forest* (2003)
* *Voice of Wilderness* (2005)
* *Tales Along This Road* (2006)
* *Tervaskanto* (2007)
* *Korven Kuningas* (2008)
* *Karkelo* (2009)
* *Ukon Wacka* (2011)
* *Manala* (2012)
* *Noita* (2015)
* *Kulkija* (2018)
* *Jylhä* (2021)

;Sinqllar
**Keep On Galloping* (2008)
**Vodka* (2009)
**Ukon wacka* (2010)
**Metsälle* (2011)
**Rauta* (2012)
**Lempo* (2015)
*Levan Polkka (2012)

## İstinadlar
Onluq sistemi

**Onluq sistemi** —  10 ədədi əsasında qurulan ən çox yayılmış hesablama sistemidir.

Bu sistemdə ərəb rəqəmləri adlanan 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0 rəqəmlərindən istifadə edilir.

Hesab edilir ki, 10 ədədi sistemi insan əlindəki barmaqların sayı ilə bağlıdır.

1-dən 10-a qədər bütün ədədlərə bölünə bilən ən kiçik ədəd 2520-dir.

## Xarici keçidlər
# Say sistemləri
Niger çayı

**Niger** ( ,  , ) — Qərbi Afrikada çay. Niger çayı Qvineya, Mali, Niger, Benin, Nigerya ölkələrinin ərazisindən keçir.