open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
WeChat

**WeChat** ()— mobil telefonlar üçun mətn və səs mesajlarının ötürülməsi üçün tətbiq. Çin şirkəti olan Tencent tərəfindən hazırlanmışdır. Mobil tətbiqin ilk buraxılışı 2011-ci ilin yanvar ayında olub.

Tətbiq hal hazırda İOS və Android əməliyyat sistemi üzərindən işləyir. Tətbiq əvəllər işlədiyi Symbian, Windows və J2ME/S40 əməliyyat sistemləri ilə işləyən mobil telefonlar və BlackBerry telefonları üçun dəstəyini dayandırıb artıq. Tətbiqin həmçinin vebinterfeys dəstəyidə var.

WeChat, Hindistanda, Tencentə məxsus olan "Lbibo" oyun saytı vasitəsilə fəaliyyət göstərir.

"WeChat"ın daxilində pul əməliyyatları aparmaq mümkündür, tətbiqin daxili ödəmə sistemi "WeChat Pay" adlanır. Maraqlıdır ki, şirkət 2016-cı ildə Çin Yeni ili zamanı, "PayPal"ın 2015-ci ildə keçirdiyi əməliyyatların cəmindən daha çox əməliyyat həyata keçirdir.

## Tarixi
"WeChat"ın hazrılanmasına, 2010-cu ilin oktyabr ayında Tencentin Quançjouda yerləşən Tədqiqat və Layihələr Mərkəzində başlanır. Tətbiqin ilkin versiyası Allen Zhang tərəfindən yaradılmış və Tencentin CEO'su Ma Huateng tərəfindən Weixin (微 信) adlandırılır. Bu versiya 2011-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

2012-ci ildə tətbiqin istifadəçi sayı 100 milyona çatdıqda, "Weixin"in adı beynəlxalq bazar üçün WeChat olaraq dəyişdirilir.

2013-cü ildə "WeChat Pay"ın istifadəyə verilməsindən bir il sonra aylıq aktiv istifadəçilər 400 milyona çatır. Bunun 90 faizi Çində yaşayan insanlar idi.

2016-cı ildə "WeChat"ın aylıq aktiv istifadəçi sayı 889 milyona çatır. Müqayisə üçün, 2016-cı ildə Facebook Messenger və WhatsAppda aylıq bir milyarda yaxın aktiv istifadəçi var idi, lakin onlar "WeChat"da mövcud olan digər xidmətlərin əksəriyyətini təklif etmirdilər.

"SimilarWeb"ə görə, WeChat 2016-cı ildə Çin və Butanda ən populyar mesajlaşma tətbiqi olur.

2017-ci ilin ikinci rübündə "WeChat"ın sosial media reklam gəlirləri, Facebookun 9,3 milyard ABŞ dollarlıq ümumi gəliri ilə müqayisədə 0,9 milyard ABŞ dolları (6 milyard RMB) təşkil etdi ki, bunun da 98 faizi reklamların payına düşürdu. "WeChat"ın əlavə dəyər gəliri 5.5 milyard dollar olur.

2018-ci ildə tətbiqin sayı aktiv istifadəçi artaraq 1 milyard olur.

2019-cu ildə artıq 1,151 milyard insan bu tətbiqdən istifadə edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Meqadivers ölkələri

**Meqadivers ölkələri** Yerdəki əksər növlərin və ya çox sayda endemik növün yerləşdiyi ərazini bildirmək üçün işlədilən termindir. Conservation International 1998-ci ildə 17 meqadivers ölkənin olduğunu açıqlayıb. Onların bir çoxu tropik və ya subtropik bölgələrdə yerləşir.

Meqadiverslilik geniş biomüxtəliflik deməkdir. Meqadivers ölkələri üçün əsas meyar növlər, cinslər və ailələr səviyyəsində endemizmdir. Meqadivers ölkəsi ən az 5.000 növ endemik bitkiyə sahib olmalı və dəniz ekosistemləri ilə sərhəd olmalıdır.

2002-ci ildə Meksika bioloji müxtəliflik və əlaqəli ənənəvi biliklərlə zəngin ölkələrdən ibarət Bənzər Meqadivers Ölkələri adlı ayrı bir təşkilat qurdu. Bu təşkilata Conservation International tərəfindən müəyyənləşdirilən üç meqadivers ölkədən başqa hamısı daxildir.

## Meqadivers  ölkələrin siyahısı
17 meqadivers ölkəsi bunlardır: 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Cancún təşəbbüsü və bənzər meqadivers ölkələrinin bəyanatı

### Cari üzv ölkələrin siyahısı
Bənzər Meqadivers Ölkələri təşkilatının hazırkı üzv ölkələri: 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax

* Endemik növlər

## İstinadlar
Aziridin

**Aziridin (azasiklopropan, etilenimin)** — azot ehtiva edən heterosiklik qarışıqdır. Siklik aminlərə aiddir.

## Xüsusiyyətləri
Aziridin, xarakterik amin qoxusu olan rəngsiz, zəhərli, uçucu bir mayedir. Suda və əksər üzvi həlledicilərdə asanlıqla həll olunur.

Aziridin olduqca reaktiv bir qarışıqdır. Dövrü həm açmaqla,həm də qorumaqla reaksiyalara girir.
### Dövrün qorunması reaksiyaları
Bu reaksiyalar əsasən metal ionları ilə koordinasiya birləşmələrinin meydana gəlməsini və N-H əlaqəli hidrogen əvəzetmə reaksiyalarını əhatə edir:

### Dövrün açılması reaksiyaları
Aziridinin aktiv hidrogen atomuna sahib bir sıra maddələrlə reaksiyaları, aziridin molekulunun azot atomunun protonlaşması və sonrakı karbon atomlarına nükleofilik hücum mexanizmi ilə davam edir. Bu, dövr açılması ilə əlavə bir reaksiya ilə müşayiət olunur. Aziridinin polietileniminə polimerləşmə reaksiyası oxşar sxemə əsasən davam edir:

## Alınması
Sənayedə aziridin, etanolaminin siklizasiya reaksiyası ilə əldə edilir. Aralıq məhsul 2-aminoetil sulfatdır:

380&nbsp;°C-də niobium katalizatorların iştirakı ilə etanolamin birbaşa konversiyası aziridin verir:

Bundan əlavə, aziridin əldə etmək üçün 1,2-dixloretan xammal kimi istifadə olunur:

## Tətbiqi
Aziridin polietileniminin hazırlanmasında, polimerlərin aminoetilasiyasında istifadə olunur. Aziridin törəmələri polimerlərin istehsalında çapraz bağlayıcı maddələr kimi istifadə olunur.

Trietilen melamin, etilen fosforamidlər və bəzi digər etilenamin törəmələri bitki və heyvan hüceyrələrinin mitozunu dayandırma qabiliyyətinə malikdirlər.

## Aziridin ilə işləyərkən təhlükəsizlik tədbirləri
Aziridin toksikdir, dəriyə asanlıqla nüfuz edir, ağır zəhərlənməyə səbəb olur və teratogen və mutagen aktivliyi nümayiş etdirir.

Aziridinin toksikliyi, dəyişkənliyi və aşındırıcılığı səbəbindən dayandırılması üçün tədbirlər görülməlidir (sənayedə bunlar sulu ammonium tiosulfat məhlulu ilə suvarılan skrubberdir.)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Триптофан-Ятрохимия* // Химическая энциклопедия в 5 томах. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1998. — Т. 5. — 784 с.

## Həmçinin bax
* Heterotsiklik birləşmələr
Dünya Poeziya Günü

**Dünya Poeziya Günü**  — 21 mart tarixində qeyd olunan,  1999-cu ildə YUNESKO tərəfindən şeir ifadəsi ilə dil müxtəlifliyini dəstəkləmək və nəsli kəsilməkdə olan dillərə kömək imkanını yaratmaq məqsədilə elan edilmişdir. Məqsəd şeirin oxunmasını, yazılmasını, nəşrini və tədrisini bütün dünyada təbliğ etmək və YUNESKO-nun orijinal bəyannaməsində deyildiyi kimi "milli, regional və beynəlxalq şeir hərəkatlarına yeni bir tanıma və təkan vermək".

Parisdə YUNESKO-nun iqamətgahında 2021-ci ildə Ümumdünya poeziya günü böyük Makedoniyalı şair, yazıçı, ədəbi tərcüməçi və linqvist Blaje Koneskinin anadan olmasının 100 illiyinin qeyd olunmasına həsr olunmuşdur. Eyni zamanda, Böyük Britaniyanın şairəsi Kerol Enn Daffi 2021-ci il üçün Struga Poeziya Axşamları "Qızıl Çələng" mükafatının laureatı elan edilib.

## Məqsədi
Dünya Poeziya Günün məqsədi milli, regional və beynəlxalq poetik hərəkata yeni impuls vermək və dünyadakı dil müxtəlifliyini təşviq etmək və yox olmaqda olan dilləri poeziya vasitəsilə dəstəkləməkdir. Dünya Poeziya Günü UNESCO tərəfindən 1999-cu ildə təsis edilib.

## Azərbaycanda
Azərbaycanda “Dünya Poeziya Günü” 2007-ci ildən etibarən qeyd olunur. Məqsəd poeziya sənətini təbliğ etmək, şeiri insanlara sevdirmək, xalqları ədəbiyyatın bu janrı ilə bir-birinə yaxınlaşdırmaqdır.

## İstinadlar
III Artavazde

**III Artavazd** () — e.ə. 5 ilə 2-ci illər arasında Ermənistan kralı olmuş II Artavazdın oğlu. Romada təhsil almış, burada Roma mədəniyyətini, tarixini öyrənmişdir.

## İstinadlar
Kaysan Külük xan

**Kaysan Külük xan** (d. 4 avqust 1281 - ö. 1311, Monqol dilində: Хөлөг хаан, *Hülüg Khaan, Külüg qaγan*),) - monqol imperatoru ve III Yuan sülaləsinin və Çin imperatoru. Atasının asdı Darmabala, anasının adı isə Kunqqırat Dağı idi. Darmabalanın ilk oğlu olmuşdur.Teymur Olcaydu xanın 1307-ci ildəki ölümündən sonra Çin imperatoru oldu.  Monqol imperiyası onun dövründə parçalandı..

Adının mənası "Döyüşçü xan və ya Yaxşı At xandır"

## Hakimiyyəti
1307-ci ildə Teymur Olcaydu xanın ölümündən sonra taxt açıxdı. Onun hakimiyyəti dövründü Yuan sülaləsinin çöküşü sürətləndi və Monqol imperiyası parçalandı.

Onun dövründə üsyanlar çoxalmış və dövlət tənəzzül dövrünə qədəm qoymuşdur. Konfutsinin əsərləri monqol dilinə tərcümə edilmişdir. Dini buddizm idi.

## Ölümü
1311-ci ildə 29 yaşında ikən Xanbalıqda vəfat etdi. Ölümündən sonra onun ona imperator Renhui Xuanxiao adı verildi və yerinə Buyantu xan keçdi.

## Həmçinin bax
* Teymur Olcaydu xan
* Ayurbavada Buyantu xan

## İstinadlar
Erato dəstəsi

**Erato dəstəsi** () — Ermənistan Quru Qoşunlarının hərbi hissəsi. Ermənistan Silahlı Qüvvələri zəminində yaradılmış ilk qadınlardan ibarət hərbi hissədir. Azərbaycan ilə Ermənistan arasında baş verən qarşıdurmalardan sonra yaradılmış və ilk növbədə İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə fəaliyyət göstərmişdir.

## Zəmin
1990-cı illərin əvvəllərində baş vermiş Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistan tərəfindən ən azı 115 qadının döyüş tapşırıqlarında iştirak etdiyi haqqında məlumat mövcuddur. 2013-cü ildə Ermənistandakı hərbi akademiyalarda ilk dəfə qadınların iştirakına icazə verilmişdir. Armenak Xanperyants adına Hərbi Aviasiya Universiteti həmin il 5 qadını qəbul etmiş, növbəti il isə Vazgen Sarkisyan adına Hərb Universiteti də oxşar qərar almışdır.

## Tarixi
2020-ci ilin avqust ayında Ermənistanın hazırkı Baş Naziri Nikol Paşinyanın həyat yoldaşı Anna Hakobyan, Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasından olan qadınlarla bir həftəlik döyüş hazırlığı proqramı keçmişdir. Bu, 2020-ci ilin iyul ayında, Azərbaycan–Ermənistan sərhədində baş verən Tovuz döyüşlərinə bir cavab idi. Hakobyan daha sonra 18–27 yaş arası qadınlar üçün 45 günlük könüllü bir təhsil proqramı yaratmışdır. Proqramın başa çatması ilə iştirak edənlər rəsmi olaraq silahlı qüvvələrə qoşula bilər.

27 sentyabrda İkinci Qarabağ müharibəsi başlamışdır. Oktyabr ayının axırlarında Hakobyan Ermənistan krallığını idarə edən Arşakilər sülaləsindən olan çariça Eratonun şərəfinə "Erato dəstəsi" adlandırılan, 13 qadın əsgərdən ibarət bir taqım böyüklüyündə hərbi hissə yaratmışdır. Hərbi hissə yaradılmasından sonra döyüş hazırlığı keçmişdir. Noyabr ayının əvvəlində qiymətləndirmədən sonra bölmə Ermənistan Müdafiə Nazirliyi tərəfindən döyüşə hazır qiymətləndirilmişdir.

9 noyabrda imzalanan atəşkəs bəyannaməsindən sonra dəstə məsuliyyət bölgələrində keşik çəkməyə başlamışdır. Hərbi hissədə xidmət edənlərin peşəkar hərbi təhsil almaları üçün İrəvana aparılmaq planları mövcuddur.

## İstinadlar
Zəncirliquyu qəbiristanlığı

**Zəncirliquyu qəbiristanlığı** — (), Türkiyənin, İstanbulun Avropa hissəsində yerləşən müasir qəbiristanlıq. İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur. Siyasət, iş, idman və sənət dünyasının bir çox görkəmli xadimləri burada dəfn edilib.

Qəbiristanlıq, Şişli ilçəsinin Esentəpə və Levent rayonları arasındakı Zəncirliquyudakı Böyükdərə prospektindədir. İstanbulun müasir strukturda qurulmuş ilk qəbiristanlığıdır və bu səbəbdən uzun illərdir insanlar arasında "çağdaş qəbiristanlıq" olaraq bilinir. Qəbiristanlığın yerləşdiyi ərazi 1930-cu illərə qədər dağınıq vəziyyətdə idi. və ən yaxın yerləşmə Mecidiyəköydə idi. 1935-ci ildə şəhər xaricində yeni bir qəbiristanlıq qurulmasına qərar verildikdə, həm Şişlidən, həm də Beşiktaşdan rahat çatıla bilən və genişlənmə imkanı olan Zəncirliquyu ən uyğun yer seçildi,

lakin 1950-ci illərdə, ətrafında meydana çıxmağa başlayan yaşayış yerləri qəbiristanlıq ərazisinin genişlənməsinin qarşısını aldı. Ətrafındakı tikinti prosesinə paralel olaraq, 1960-cı illərdə indiki sərhədlərinə çatdı. 1973-cü ildə, Etilər (Nisbətiye prospektinin)- Böyükdərə prospekti ilə kəsişdiyi yolun inşası səbəbi ilə, qəbirstanlığın bir hissəsi mənimsənildi. Uzun illər bounca Bəyoğlu tərəfində yeganə müasir qəbiristanlıq olması, tez bir zaman kəsimində dolmasına səbəb oldu. Bu gün, 380.847 m² sahəsi olan qəbiristanlıq, ailə qəbirləri üçün ayrılmış yerlər xaricində tamamilə doludur.

Türkiyənin Zəncirliquyu qəbiristanlığında Ümumi Sağlamlıq qanununa əsasən inşa edilən yeganə və ilk krematorium, istifadəyə tələb olmadığı üçün söküldü və bu gün qəbiristanlığın qarajı və müdiriyyət binası vardır.

İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Avropa hissəsi qəbiristanlıqlar müdirliyi də qəbiristanlığın girişindəki binada yerləşir.

Türk təşəbbüskarı İbrahim Bodur tərəfindən tikilən qəbiristanlıqdakı məscid 2 aprel 2004-cü ildə xidmətə açıldı. Məscid dəfn namazı üçün xüsusi tikilib və 500 nəfər burada namaz qıla bilər.

Qəbiristanlığın qapısının üstündə Quran ayəsi "Hər canlı ölümü tadacakdır" (Hər canlı ölümü dadacaq) qeyd olunub.

## Qalereya

Fayl:Cemal nadir mezarı.JPG| Camal Nadirin qəbri
Fayl:Muammer karaca mezarı.JPG| Muammər Karacanın qəbri
Fayl:Şükrü saracoğlu mezarı.JPG| Şükrü Saracoğlunun qəbri
Fayl:Ruhi su mezar taşı.JPG| Ruhi Sunun qəbri
Fayl:Kerim Tekin Mezarı.JPG| Kərim Təkinin qəbri
Fayl:Kemal Sunal mezar.jpg| Kamal Sunalın qəbri
Fayl:Koç ailesi mezarı.JPG| Qoç ailesiin qəbri
Fayl:Ömer Seyfettin mezar.jpg| Ömər Seyfəddinin qəbri
Fayl:Sait Faik Mezarı.jpg| Səid Faiq Abasıyanığın qəbri


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zincirlikuyu Mezarlığı, Şişli, nerede, Otobüs, Metro, Minibüs / Dolmuş veya Tramvay ile nasıl gidilir?
China Electronics Corporation

**Çin Elektrik Korporasiyası və ya China Electronics Corporation** (**CEC**) — Çin Xalq Respublikasının dövlət şirkətidir və Çində həm mülki, həm də hərbi məqsədlər üçün məhsul istehsal edən ən böyük telekomunikasiya istehsalçılarından biridir. Korporasiyanın fəaliyyəti bir neçə sahəyə bölunub. Bunlar: kompüter proqramı ilə kompüter avadanlıqlarının istehsalı və sistem inteqrasiyası, telekomunikasiya şəbəkəsi və terminallarının hazırlanması və müxtəlif rəqəmsal məişət texnikasının istehsalı sahələridir.

## Tarixi
Şirkət 1989-cu ildə, Çin Xalq Respublikasının Elektron Sənayesi Nazirliyinin tərkibində qurulur.

Çin Elektrik Korporasiyası 2007-ci ildə Niderlandın Philipsin mobil telefon şöbəsindən, "Philips" ticarət nişanı ilə mobil telefon satma hüququnu alır. O zaman "Philips"in şöbəsinin illik gəliri 400 milyon avro, işçi sayı isə 240 nəfər idi.

2020-ci ilin avqust ayında ABŞ Müdafiə Nazirliyi, ABŞ-də birbaşa və ya dolayısı ilə fəaliyyət göstərən Çin Xalq Azadlıq Ordusu ilə əlaqəli şirkətlərin adlarını açıqlayır. "Çin Elektrik Korporasiyası"da bu siyahıya daxil edilir. 2020-ci ilin noyabrında Donald Trump, hər hansı bir Amerika şirkəti və ya vətəndaşının, ABŞ Müdafiə Nazirliyinin siyahıya aldığı şirkətlərin səhmlərinə sahib olmasını qadağan edən bir sərəncam imzalayır və bu şirkətlərin siyahısında "Çin Elektrik Korporasiyası"nın adıda keçir.

## İstinadlar
Ayurbavada Buyantu xan

**Ayurbavada Buyantu xan** (d. 9 aprel 1285 - ö. 1 mart 1320, Monqol dili:*Буянт хаа*н) — Yuan sülaləsindən olan dördüncü imperator.

## Həyatının erkən dövrü
Buyantu Darmabala ilə Konqıradlı Daqinin  (Tarqi) ikinci oğlu olmuş və Xubilay xanın nəticəsidir. Konfutsiçilik təliminin ustalarından olan Li Menqdən dərs almış və o da Buyantunun düşüncələrini formalaşdırmışdır.

Adının mənası monqol dilində  "müqəddəs/qutlu xan " deməkdir. Ayurbarvada Sanskrit dilində  "Āyur-parvata" sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır, mənası uzunömürlülük dağı deməkdir.

## Taxt uğrunda mübarizə
Teymur Olcaydu xan 1307-ci ildə vəfat etdiyi zaman varisi yox idi. Çünki oğlu Taçu ondan bir il əvvəl vəfat etmişdi. Beləliklə, Buyantu əvvəlcədə taxt uğrunda olan mübarizəyə qoşulsa da, bu mübarizədə məğlub olmuşdur. 1307-ci ildə vəliəhd şahzadə təyin edilmiş və 1311-ci ildə Külük xanın vəfat etməsindən sonra imperator olmuşdur.

## İslahat cəhdləri
Xan olduqdan sonra dövlətin gələcəyi üçün bəzi islahat cəhdləri etmişdir, lakin bəzi dövlət məmurlarına görə bu islahat cəhdləri uğursuzluqla nəticələnmişdir.. Hakimiyyəti dövründə incəsənət təşəbbüslərini dəstəkləmiş, üsyanları azaltmağa diqqət ayırmışdır. Gördüyü ən böyük işlərdən biri də, dövlət qulluğuna qəbul olmaq üçün imtahan sisteminin bərpa olunması olmuşdur.

## Ölümü
1 mart 1320-ci ildə vəfat etdi. Ölümü ölkədə 12 il davam edən daxili müharibələrə səbəb oldu. Ölümündən sonra öz oğlu ilə böyük qardaşının oğulları arasında taxt uğrunda müharibə başladı. Sonda Buyantunun oğlu Kegen xan qələbə qazandı və özünü xan elan etdi.

## Həmçinin bax
* Kaysan Külük xan

## İstinadlar
Kunlun zəlzələsi (2001)

Kokoxili zəlzələsi olaraq da bilinən **Kunlun zəlzələsi**, 14 noyabr 2001-ci il tarixində saat 09: 26-da (yerli vaxtla saat 17: 26-da) episentri Kokoxili yaxınlığında, ucqar bir dağlıq bölgədəki Qingay ilə Sincan sərhədinə yaxın bir yerdə meydana gəldi. 7.8 gücündə baş verən bu zəlzələ Çində son on il ərzində ən güclü zəlzələ hesab edilir. Ehtimal olunur ki, əhali sıxlığının çox aşağı olması və çoxmərtəbəli binaların olmaması səbəbindən itki yoxdur. Bu zəlzələ quruda qeydə alınan ən uzun səth qırılması ilə əlaqələndirildi, təxminən 450 km təşkil edir.

## Tektonik quruluşu
Kunlun səth qırılması Tibet yaylasının Avrasiya plitəsindən nisbətən şərqə doğru hərəkətini təmin edən ən böyük sinistral zərbə-sürüşmə quruluşlarından biridir. Bu hərəkət, Hindistan və Avrasiya plitəsi arasında toqquşma ilə əlaqəli qalınlaşmış qabığın zonasının yana yayılması nəticəsində meydana gəlir.
## Zəlzələ
Zəlzələ qopması, Bukadaban Feng dağının bölgəsindəki Kunlun fayının qərb ucundakı nisbətən kiçik bir sürüşmə yarıq seqmentində başladı. Qırılma Kunlun fayının əsas zolağı  genişlənmiş pilləkən forması ilə şərqə yayılmışdır. Seysmik deformasiyanın bölgəsi (yəni zəlzələ zamanı baş vermişdir) qeyri-adi dərəcədə böyükdür və əsas qırılma izindən 60 km-ə qədər əhəmiyyətli çatlar müşahidə olunur. Bu deformasiya təqribən iki yerdə baş verir. Əsas fay izindən 20 və 60 km təşkil edir. Əvvəlcədən mövcud olan xətlər və geomorfoloji xüsusiyyətlər zəlzələyə səbəb olan yerdəyişmənin mövcud çatlarda meydana gəldiyini göstərir. Seysmik səth qırılması 400 km-dən çox uzanmış və indiyə qədər müşahidə edilən ən uzun kokeysmik səth qırılma zonasına çevrilmişdir.
Yayılma sürətinin təhlili göstərir ki, qırılma orijinal seqment boyunca normal bir sürətlə yayılmışdır, lakin genişlənmə pilləkənindən sonra sürətdə S dalğa sürətinin üstünə yüksəlmiş və yayılma dayanana qədər bu sürətlə davam etmişdir.  
## Dəymiş ziyan
Bölgənin uzaqlığı səbəbindən ziyan barədə ən çox məlumat zəlzələnin mərkəzindən yüzlərlə kilometr aralıdakı ərazilərdən gəldi. Ən yaxın yaşayış məntəqəsi olan Golmud şəhəri şiddətli bir sarsıntı yaşadığını, ancaq binaların çökmədiyini bildirdi. Qingzang dəmir yolu (Qingay-Tibet dəmir yolu) üçün tikinti sahəsindəki və Qingay-Tibet şossesi boyunca bəzi zərərlərin olduğu bildirildi.

## İstinadlar
Kerosin

**Kerosin** və ya **ağ neft** — neftin qovulmasından alınan şəffaf neft məhsulu. Onun qaynama temperaturu 110&nbsp;°C-dən 320&nbsp;°C-ə qədər intervalda ola bilir. 

## Tərkib və xüsusiyyəti
Sıxlıq 0.78-0.85 g / cm³ (+20&nbsp;°C-də), özlülük 1.2-4.5&nbsp;mm² / s (+20&nbsp;°C-də), parlama nöqtəsi + 28… + 72&nbsp;°C, avtomatik yanma temperaturu 200-400&nbsp;°C (asılı olaraq mühitin təzyiqi), yanma istiliyi təxminən 43 MJ / kq-dır.
Doymuş alifatik karbohidrogenlər – 20-60 %

Neftin kimyəvi tərkibindən və emal üsulundan asılı olaraq onun tərkibinə aşağıdakılar daxildir:

* doymuş alifatik karbohidrogenlər — 20—60 %,
* Naften karbohidrogenləri – 20-50 %,
* Bitsiklik aromatik karbohidrogenlər – 5-25 %;
* Doymamış karbohidrogenlər – 2 %-ə qədər.

Kerosinin aşağıdakı növləri fərqləndirilir: aviasiya, lampa (əlavə olaraq qətranın, naften turşusunun və aromatik karbohidrogenlərin miqdarını azaltmaq üçün sulfat turşusu ilə təmizlənir), texniki, həlledici (əlavə olaraq aromatiksizləşdirilir). Xalq təbabəti aviasiya və lampa kerosinini istifadə edir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* V.M.Abbasov və b. Təbiət kimyasının möcüzələri və ondan istifadə qaydaları.  “Elm” nəşriyyatı, Bakı-2014. 266 səh.
Haworthia retusa

**Haworthia retusa** — Cənubi Afrikadakı Western Cape Əyalətindəki Riversdale regionunda çok kiçik bir ərazidə endemik olan Asphodelaceae fəsiləsinin Haworthia cinsinin çiçəkli bitkilərinin bir növüdür. 

## Təbiətdə yayılması
10 sm (3,9 inç) uzunluğa və genişliyə qədər böyüyən, qalın üçbucaq formalı yarpaqları və 50 sm (20 inç) uzunluğundakı salxımlarda düzülmüş kiçik ağ boru formalı çiçəkləri olan, çok illik bir sukulentdir. Təbii yaşam arealı alçaq təpəliklər və daha düz ərazilərdir. Yaxın qohumu olan Haworthia turgida, şimaldakı daha dik, daha qayalıq və daha dağlıq ərazidə yaşayır. Digər xüsusiyyətlərinə görə bu iki növ bir-birlərinə oxşar olduqlarından H.turgida növünə H.retusa'nın dağlıq ərazidə yetişən forması demək olar.

## Adlandırılması
Haworthia cinsi adı İngilis botanik *Adrian Hardy Haworth*un(1767–1833) şərəfinə adlandırımışdır. Növün adı Latıncadan "yenidən istifadə olunmuş" yarpaq forması mənasındadır.

## Morfologiyası
Əsas fərqləndirici xüsusiyyəti yarpaq sonluqlarının şəffaf və üçbucaq formada olmasıdır. Bu yarpaq quruluşu deltoid adlanır. Bu növ digərlərindən şəffaflığın yalnız uc hissədə olması ilə ayırd edilir. Yarpaqlar sututardır, lətli yarpaqdır. Bitki rozet formadadır. Öz təbii areallarında bir rozet əmələ gətirirlər. Yetişdiricilikdə isə bir neçə rozet əmələ gətirə bilər. Köklər qalınlaşmışdır. Çiçəkləri sütun boyu düzülmüşdür. Çiçəkləri cəlbedici deyil. Xırda və görkəmsizdir. Öz-özünə mayalanma gedir və nəsil verə bilir.

## Otaq bitkisi kimi yetişdirilməs
Bu cins Aloe ailəsindəndir. Ona görə də qulluq qaydaları demək olar ki, Aloe ilə eynidir. Aydıqlıq-yarı kölgəli yeri sevir, səhər günəşi inkişafına yaxşı təsir edir. Amma gün boyu günəş altına və qızmar günəşə məruz qoymaq olmaz. Əgər yarpaqlarında qızarma, qonurlaşma olursa, deməli günəş işığına çox məruz qalıb. Suya orta tələbkardır. Torpağı quruduqca və bütün torpağı islanacaq şəkildə sulanmalıdı. Soyuğa və istiyə davamlıdır. −1&nbsp;°C temperatura qədər dözə bilər. Amma otaq temperaturunda daha yaxşı inkişaf edir. Çiçəklənməsi üçün qışda dincəlmə dövrünə salınmalıdır. Dincəlmə dövründə temperaturu 10&nbsp;°C-yə qədər endirmək (daha artıq endirmək olmaz) olar. Çiçəkləri çiçək saplağında sıra ilə düzülür. Görkəmsiz çiçəklərə sahibdirlər. Özü özünə tozlanma baş tutur və toxum əmələ gəlir. Bu toxumlarla bitkini çoxaltmaq olar. Ancaq toxumla çoxaltmaq uzun müddət alır. Buna görə də bitkini əsasən yeni körpə rozetlərlə çoxaldırlar. Bitkiyə yaxşı qulluq edilərsə, bir müddət sonra bitkinin dibində körpə rozetlər inkişaf edir. Əkərkən münbit torpağa bir az qum, daş-çınqıl, kərpic qırıntıları qarışdırmaq olar. Bu, bitkini öz təbii şəraitində hiss etdirəcək. Bu da onun daha yaxşı böyüməsinə və köklərinin daha yaxşı inkişafına səbəb olacaq.

## İstinadlar
Killian Mörfi

**Killian Mörfi** (; ) — İrlandiya aktyoru. O, karyerasına 1996-cı ildə Enda Uolşun "Disco Pigs" tamaşasında çıxış edərək başlayıb. O, eyni zamanda tamaşanın 2001-ci ildəki film versiyasında da eyni rolu oynamışdır. Killianın rol aldığı ilk uğurlu filmlər "28 Gün Sonra", "Intermission", "Red Eye", "The Wind That Shakes the Barley" və "Günəşin işığı" olub. Killian "Peaky Blinders" teleserialına görə məşhurlaşıb. O, bu serialın baş qəhrəmanı Tommi Şelbini canlandırır.

Killian 2005-ci ildə çəkilmiş "Breakfast on Pluto" filmində trans rolunda oynamış və bu filmə görə "Qızıl Qlobus" mükafatına namizəd göstərilmişdir. O, kinorejissor Kristofer Nolanla əməkdaşlıq etmiş və onun çəkdiyi bir çox filmlərdə rol almışdır. O, Nolanın Betmen haqqında çəkdiyi "Qara cəngavər" filmində pis adam rolunu ifa edib. Killian Nolanın "Başlanğıc", "Dünkerk" və "Oppenheymer" filmlərində çıxış etmişdir. Killian Con Krasinskinin 2021-ci ildə ekranlara çıxan "Sakit yer 2" filmində də rol alıb.

Kilian Mörfi 2011-ci ildə "Misterman" tamaşasındakı performansına görə İrlandiya Tayms Teatrı tərəfindən "Ən Yaxşı Aktyor" mükafatına layiq görülmüşdür. O, 2020-ci ildə "The Irish Time" qəzetinin tərtib etdiyi "Ən yaxşı İrlandiya aktyorları" siyahısında yer alıb.

O "Oppenheymer" filmindəki roluna görə 2024-cü ildə "Oskar" mükafatı'na layiq görülüb. 

## Həyatı
Killian Mörfi 1976-cı ildə İrlandiyanın Duqlas qəsəbəsində anadan olub. Anası fransız dili müəllimi, atası isə təhsil nazirliyində çalışıb. Onun babası, xalaları və dayıları da müəllim olmuşdur. Killian qardaş-bacıları ilə birlikdə İrlandiyanın Ballintempl şəhərciyində böyüyüb. Killian 10 yaşı olanda mahnı yazıb ifa edirdi. 

## Filmoqrafiya
* 28 gün sonra (2002)
* Betmen başlayır (2005)
* Günəşin işığı (2007)
* Qara cəngavər (2008)
* Perrier's Bounty (2009)
* Başlanğıc (2010)
* In Time (2011)
* Red Lights (2012)
* Broken (2012)
* The Dark Knight Rises (2012)
* Aloft (2014)
* Transcendence (2014)
* Dənizin qəlbində (2015)
* Free Fire (2016)
* Anthropoid (2016)
* The Party (2017)
* Dünkerk (2017)
* The Delinquent Season (2018)
* Anna (2019)
* A Quiet Place Part II (2020)
* Oppenheymer (2023)
## İstinadlar
IV Tiqran

**IV Tiqran** () (arm: Տիգրան Դ) — III Tiqranın oğlu Artaşşidlər sülaləsinin nümayəndəsi və Ermənistan kralı.

III Tiqranın ölümündən sonra oğlu IV Tiqran Roma qanunlarına əhəmiyyət verməyərək taxta çıxmışdır. Yunan dünyasının qanunlarına görə öz bacısı Erato ilə evlənmişdir. Lakin, e.ə. 5-ci ildə Romalılar onu taxtdan məhrum etmiş və onun yerinə uzun müddət əsir saxlanılmış başqa bir qardaşı olan III Artavazdeni kral təyin etmişlər. Ancaq onu yalnız üç il taxtda saxlaya bildilər. Çevrilişin köməyi ilə Tiqran və Erato yenidən taxta qayıtdılar. Lakin Tiqran tezliklə şimaldan gələn və Ermənistana hücum edən Alanlara qarşı döyüşdə öldürüldü və Erato qısa müddət sonra taxtdan imtina etdi. Beləliklə, 1-ci ildə Artaşsis sülaləsinin 200 illik hakimiyyəti sona çatdı

## İstinadlar
III Tiqran

**III Tiqran** (; ) — E.ə. 20–8-ci illər arasında Böyük Ermənistanın kralı olub II Artavazdın oğludur. Miladdan əvvəl 34-cü ildə Roma triumviri Mark Antoni cani hesab etdiyi II Artavazdı oğulları və arvadları ilə birlikdə əsir tutub Misirə göndərmiş və eramızdan əvvəl 31-ci ildə onun başını kəsərək öldürtdürmüşdür. Elə həmin ildədə Mark Antoni və VII Kleopatranın özlərinin də öldürülməsindən sonra Tiqran, qardaşı Artaşes və ailənin digər üzvləri ilk Roma imperatoru Oktavian Augustus tərəfindən idarə olundular. Tiqran, eramızdan əvvəl 20-ci ilə qədər təhsil aldığı Romada yaşamışdır. Eramızdan əvvəl 20-ci ildə Tiqranın böyük qardaşı Böyük Ermənistanın kralı II Artaşes öldürüldü. İmperator Augustus Tigranı Böyük Ermənistanın kralı təyin etdi. Hökmdarlığının ilk yarısında o, Romalıların vassalı kimi hökm sürmüş, lakin daha sonra erməni krallarının Romaya qarşı ənənəvi siyasətinə qayıtmış və yenidən Romanın rəqibinə çevrilmişdir. Bu, hökmranlığının sonunda şərq hökmdarlarından nümunə götürərək saqqal buraxmasından da aydın görünürdü. Tiqran taxtı atası kimi Roma imperiyası əleyhinə siyasət xəttini davam etdirən oğlu IV Tiqrana buraxmışdır.

## İstinadlar
II Artavazd (Ermənistan kralı)

II Artavazd () - MÖ 55-34-cü illərdə Böyük Ermənistan Kralı. II Tiqranın oğludur. Erməni xarici dil ədəbiyyatının yaradıcısı olan bu şəxs hökuməti tarix və hətta dramaturgiya ilə birləşdirmişdir. Erməni teatrının yaradıcısı hesab olunur. Romadan asılılığın aradan qaldırılması üçün mübarizə aparmışdır.

Artaşat sülhünün vəd etdiyi kimi Parfiya əleyhinə mübarizə aparacaq hərbi kontingentlərin Romaya çatdırılmasından yayınan Artavazd, Parfiyalılarla ittifaqda hərəkət etmişdir. Roma generalı Crassus, Parfiya generalı Suren ilə Mesopotamiyadakı Karran (Harran) yaxınlığında baş tutmuş döyüşdə (e.ə. 53) öldürüldükdən sonra Suren Roma generalının başını varisinin qızı Artavazdın toyunda Artaşatta olan Parfiya kralına göndərmişdir. ''Euripides''in faciəsi olan “Bacchantes” tamaşasında hər iki çar iştirak edirdi və aktyor tamaşa zamanı tələb olunan saxta başın əvəzinə Crassusun başını çıxarmış və bu sözləri demişdir: “Budur bizim tərəfimizdən öldürülən bir maralın buynuzları və xoşbəxt bir ov.”

Romalıların eramızdan əvvəl 53-cü ildə Karranda baş verən döyüşdə Parfiyalılarla tərəfindən çox ağır məğlubiyyətə uğradılmaları və Roma generalı Crassusun ölümü Artavazda ölkənin sərhədlərini qərb istiqamətində genişləndirməyə şərait yaratmışdır. Görünüşə görə, Parfiya şahzadəsi Pacorusun (e.ə. 40) Romanın Aralıq dənizi vilayətlərinə qarşı yürütdüyü kampaniyasında da iştirak etmişdir.

Eramızdan əvvəl 36-34-cü illərdə Roma mülklərinin şərq hissəsini idarə edən Roma generalı Mark Antoni, Misir kraliçası VII Kleopatranın köməyinə arxalanaraq Parfiya ilə, daha sonra Ermənistanla yeni bir müharibəyə başladı. İlkin məğlubiyyətlərə baxmayaraq, Antoni, Artavazdı, danışıqlar aparmaq bəhanəsi ilə düşərgəsinə cəlb edib tuta bildi. Bundan sonra Artaşat talan edildi. Digər şeylər arasında, ilahə Anahitin qızıl heykəli və bir çox başqa xəzinələrdə ələ keçirildi. Artavazd Misirə aparıldı və Roma komandirinin zəfər yürüşündə edam edildi və edamından 3 il sonra başı kəsildi.

Artavazdın ölümündən sonra oğlu II Artaşes, öz qoşunları ilə Antoninin Ermənistanda qoyduğu Roma qarnizonlarını darmadağın edib taxta çıxdı.

II Artavazd, erməni xarici dil ədəbiyyatının banisi sayılır. Plutarxa görə yunan dilində dram əsərləri və nitqlər yazmışdır.

## Üzərində Artavazdın təsviri olan qədim dövr sikkələri

File:The portrait of Artavasdes II of Armenia on the obverse of a drachm, Artaxata mint.jpg
File:KINGS of ARMENIA. Artavasdes II.jpg


## İstinadlar
II Artaşes

**II Artaşes** () (arm: Արտաշես II) - Təxminən eramızdan əvvəl 60-cı illərdə anadan olmuş Ermənistanın kralı, II Artavazdın oğlu, Artaşes sülaləsinin nümayəndəsi.

Onun ölümündən sonra Artaşes sülaləsinin və erməni dövlətinin tənəzzülü başlayır.

## İstinadlar
Erato (Ermənistan çariçası)

**Erato** () (arm: Էրատո; böyük ehtimalla eramızın 12-ci ilindən sonra Böyük Ermənistanın Artashat və ya Tiqranakert şəhərində vəfat etmişdir) - Böyük Ermənistan çariçası, Artaşes sülaləsinin sonuncusu, III Tiqranın qızı, IV Tiqranın bacısı və həyat yoldaşıdır.

## Bioqrafiyası

Eramızdan əvvəl 5-ci ildə  Romalılar IV Tiqran və Eratonu taxtından məhrum edərək əsirlikdə olan III Artavazdeni Ermənistan kralı təyin etdilər, ancaq onu yalnız üç il müddətində taxtda saxlaya bilmişdirlər. Baş tutmuş çevrilişdən sonra IV Tiqran və Erato yenidən taxta çıxdılar. Lakin tezliklə IV Tiqran, şimaldan gəlib Ermənistana hücum edən alanlara qarşı baş vermiş olan bir döyüşdə öldürüldü və bundan sonra Erato taxtdan imtina etmişdir (Eramızın 1-ci ilində).

Bəzi məlumatlara görə, Erato 6-11/12-ci illərdə yenidən Böyük Ermənistanın kraliçası olmuşdur. Eratonun getməsi ilə Ermənistanda Artaşsis sülaləsinin hakimiyyəti sona çatmışdır.
Daniel həqiqi deyil (film, 2019)

**Daniel həqiqi deyil** (ing. Daniel isn"t real) - rejissoru Adam İgit Mortaymır olan, 2019-ci il istehsalı amerikan psixoloji-qorxu filmi. Filmin əsas çəkilişləri 2018-ci ildə Nyu-Yorkda başlamışdır. 6 dekabr 2019-cu ildə yayımlanmışdır.

## Aktyorlar və rollar
Qanlıgöl (Yasamal)

**Qanlıgöl** — Bakının şəhərinin Yasamal rayonu ərazisində yerləşən göl.

## Toponim
Gölün ərazisində vaxtilə baş vermiş bədbəxt hadisələr nəticəsində əhali arasında bu yer “Qanlıgöl” adı ilə tanınmağa başlamışdır.

## Coğrafiyası
Qanlıgöl axarsız, şor sulu göldür. Göl 1976-cı ilə qədər neft yataqlarından çıxarılan lay sularının toplanması üçün qəbuledici anbar kimi istifadə edilmişdir. Nəticədə uzun müddət davam edən təsirlər nəticəsində gölün geoloji quruluşu, torpaq süxurları, dib relyefi və digər xüsusiyyətləri deqradasiyaya uğramış, dib çöküntülərində xeyli miqdarda neft məhsulları toplanmışdır. Aparılan müşahidələr göstərmişdir ki, göldəki neft məhsullarının miqdarı normativ göstəricilərdən 4–10 dəfə artıqdır.

Həm neft məhsulları ilə çirklənmə, həm də ətraf ərazilərdən çirkab suların gölə axıdılması nəticəsində suyun çirklənmə səviyyəsi normadan xeyli yüksəkdir. Buna baxmayaraq, sağlamlıq üçün zərərli olsa da, göl hələ də balıqçılıq məqsədilə istifadə olunur. Gölün ətrafında 50 ailə yaşayır.

## İstinadlar
Orsini ailəsi

**Orsini** — Orta əsrlər, İntibah dövründə Roma, İtaliya və Avropada ən nüfuzlu italyan feodal, zadəgan ailələrindən biri. Orsinilər ailəsinə üç Roma Papası — III Selestino (Celestino) (1191 – 1198), III Nikkolo (Nokolas) (1277 – 1280), XIII Benedikt (Benedetto) (1724 – 1730) daxil olub. Bundan əlavə, ailədə 34 kardinal, çoxlu sayda kondotyer və başqa nüfuzlu, məsul siyasi və dini xadimlər daxil olub.

## Orsini ailəsinin nümayəndələri

### Roma Papaları
* III Selestino (Caçinto Bobone Orsini), (1191 – 1198);
* III Nikolas (Covanni Qaetano Orsini, 1244-dən kardinal), (1277 – 1280);
* XIII Benedikt (Pyetro Françesko Orsini de Qravina), (1724 – 1730).

### Kardinallar
* Pietro Orsini (1181);
* Matteo Rubeo Orsini (1262);

## Orsinilər ədəbiyyatda
Orsini ailəsi haqda Covanni Bokkaççonun "Dekameron" (5-ci gün, 3-cü novella) əsərində qısa məlumat verilmişdir. Bundan əlavə, mətndə orta əsrlərdə Orsini ailəsinin sahib olduğu Kampo dei Fyori (Campo de' Fiori) qəsri də xatırlanır.

## Məşhur binalar, saraylar, qəsrlər
* Castello Orsini-Colonna di Avezzano(it)
* Castello Orsini-Odescalchi di Bracciano(it)
* Castello ducale Orsini di Fiano Romano(it)
* Castello degli Orsini di Morlupo (it)
* Castello Orsini di Nerola(it)
* Castello Orsini-Cesi-Borghese di San Polo dei Cavalieri(it)
* Castello Orsini di Soriano nel Cimino(it)
* Palazzo Ducale di Tagliacozzo(it)
* Palazzo Orsini di Bomarzo (it)
* Palazzo Orsini di Ghedi(it)
* Palazzo Orsini di Gravina(it)
* Palazzo Orsini di Licenza(it)
* Palazzo Orsini di Milano(it)
* Palazzo Orsini di Monterotondo(it)
* Palazzo Orsini di Mugnano in Teverina (it)
* Palazzo Orsini di Napoli(it);
* Palazzo Orsini di Pitigliano(it);
* Palazzo Orsini di Sorano (it).

## Linklər
* Natoli ailəsi

## Ədəbiyyat

, , ,
Formalin

***Formalin*** — formaldehidin metanol ilə stabilləşmiş sulu məhluludur (metanal).

## Əsas məlumatlar
Formalinin ən çox yayılmış 40% formaldehid, 8% metil spirti və 52% su ehtiva edən formasıdır. Formaldehidin mənbəyi, dezinfeksiyaedici və dezodorant maddələr, anatomik preparatların qorunması və dərinin aşılanması üçün mayelərdir. Qıcıqlandırıcı və zəhərlidir.

Formaldehidin su-metanol məhlulu olan formalin rəngsiz şəffaf mayedir. Saxlama zamanı 40°C-dən çox olmayan bir temperaturda həll olunan bulanma və ya ağ çöküntü əmələ gəlməsinə məqbuldur. Belə məhlul 37% formaldehid ehtiva edir və stabilləşdirici metanolun miqdarından asılı olaraq təxminən 1,1 q/sm³ sıxlığa malikdir. 

## Tətbiqi
Sintetik qatranlar, sintetik kauçuk, səthi-aktiv maddələr (SAM), çoxatomlu spirtlər, formallar və digər metilen törəmələrinin istehsalında istifadə olunur.
Geniş istifadə olunur: 
* -	kağız sənayesində kağızın gücünü və keyfiyyətini artırmaq  üçün; 
* -	dəri emalatxanasında - dəri aşılamaq üçün; 
* -	toxuculuq sənayesində - məhsulların sarsıdılma və büzülməyə qarşı müqavimətini artırmaq üçün;
* -	kənd təsərrüfatında - toxumların və kök bitkilərinin müalicəsi, torpağın və heyvandarlıq binalarının dezinfeksiyası üçün; 
* -	tibbdə - dezinfeksiyaedici kimi. 
* -	Formalin zülalları laxtalandırır və parçalanmasının qarşısını alır. Bu səbəbdən, kinofilm lentlərinin istehsalında jelatinin aşılanması, anatomik və zooloji nəm preparatlarının qorunması üçün istifadə olunur, balzamlaşdırma üçün, mikroskopda fiksatör və antiseptik olaraq istifadə olunur. İnaktiv peyvəndlərin istehsalında bakteriya və virusları təsirsiz hala gətirmək üçün geniş istifadə olunur.
* -	Fenol-formaldehid oligomerlərinin istehsalı üçün istifadə olunur.

## Qablaşdırılması
Texniki formalin, məhsulun keyfiyyətinin 10-25 °C temperaturda qorunmasını təmin edən materiallardan hazırlanmış qızdırılan qablarda saxlanılır. İstehsalçının qablaşdırmasında isə - 10-25° C temperaturda qızdırılan anbarlarda saxlanılır.
Zəmanət müddəti istehsal olunduğu tarixindən sonra 3 aydır.

## Daşınması
Tutumu 200 dm³-ə qədər olan, alüminium və ya paslanmayan polad qazanlar, polietilen butulkalar, bankalar, alüminium, paslanmayan və ya korroziyayadavamlı polad barellərlə örtülü nəqliyyat vasitələri ilə dəmir yolu və avtosisternlərlə nəqliyyat növləri üçün qüvvədə olan malların daşınması qaydalarına uyğun olaraq nəql olunur.

## İstinadlar
Alüminium hidroksid

**Alüminium hidroksid** – kimyəvi formululu Al(OH)3 olan qeyri –üzvi birləşmədir.

## Alınması
Alüminium hidroksidi alüminium duzlarının ammonyakla reaksiyası nəticəsində almaq olar:
:: \mathsf{Al_2(SO_4)_3 + 6NH_3 + 6H_2O \longrightarrow 2Al(OH)_3 \downarrow +~3(NH_4)_2SO_4}

Alüminium hidroksid jelatinə bənzər ağ çöküntü kimi çökür.

Alüminium hidroksid istehsalının ikinci üsulu isə suda həll olunan alüminium duzlarının qələvi metalların karbonatları ilə reaksiyasıdı:
:: \mathsf{2AlCl_3 + 3Na_2CO_3 + 3H_2O \rightarrow 2Al(OH)_3\downarrow +~3CO_2\uparrow +~6NaCl}
:: \mathsf{2AlCl_3 + 3Na_2S + 3H_2O \rightarrow 2Al(OH)_3\downarrow +~3H_2S\uparrow +~6NaCl}

## Fiziki xassələri
Alüminium hidroksid, 4 kristal modifikasiyası olan  ağ kristal maddədir:
* monoklinik (γ) gibbsit
* triklinik (γ ') gibbsit (hidrarqillit)
* bayerit (γ)
* nordstrandit (β)
Gibbsit, alüminium hidroksidin kimyəvi cəhətdən ən sabit formasıdır.

## Kimyəvi xassələri
Alüminium hidroksid suda zəif həll olunur, amfoter xüsusiyyətə malikdir.	
Təzə çökmüş alüminium hidroksid turşularla və qələvilərlə reaksiyaya daxil olur:
* turşularla:

:: \mathsf{Al(OH)_3 + 3HCl \longrightarrow AlCl_3 + 3H_2O}

* qələvi lərlə:
:: \mathsf{Al(OH)_3 +  NaOH + 2H_2O \longrightarrow Na[Al(OH)_4(H_2O)_2]}

* Bərk reagentlərin əriməsi nəticəsində:

:: \mathsf{Al(OH)_3 + NaOH \ \xrightarrow{1000^oC}\ NaAlO_2 + 2H_2O}

* Qızdırıldıqda parçalanır:
:: \mathsf{2Al(OH)_3 \ \xrightarrow{t>575^oC}\ Al_2O_3 + 3H_2O}

Ammonyak məhlulları ilə reaksiya daxil olmur.

## Tətbiqi
Alüminium hidroksid, suyun təmizlənməsində istifadə olunur, çünki müxtəlif maddələri absorbsiya (udmaq) qabiliyyətinə malikdir. Tibbdə peyvəndlərin istehsalında köməkçi maddə kimi istifadə olunur. Diş pastası, mineral gübrələr, kağız, boyaların tətbiqində istifadə olunur. 

## Mənbə
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., М.: Химия, 2000. — 480 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
Rutenium (VIII)oksid

**Rutenium (VIII) oksid** — formulu RuO4 olan qeyri-üzvi birləşmə.

## Tarixi
Rutenium (VIII) oksid ilk dəfə Karl Klaus tərəfindən 1860-cı ildə kəşf edilmişdir.

## Fiziki xassələri
Rutenum (VIII) oksid sarı-narıncı kristallar  əmələ gətirir.
Rutenium tetraoksid uçucu birləşmədir və asanlıqla sublimasiya olur.
100 ° C-dən çox qızdırıldıqda, partlayışla parçalanır.  Güclü oksidləşdirici maddədir, ozon qoxusu verir, spirt ilə reaksiyaya daxil olduqda partlayış baş verir.
Suda orta dərəcədə həll olunur, sulu məhlulları zəif bir turşudur pK1 =11.0.
## Alınması
* Rutenium qızdırıldıqda oksigenlə oksidləşir:

::\mathsf{Ru + 2O_2 \ \xrightarrow{1000^oC}\ RuO_4 }

* Ruteniumun kalium bromat ilə oksidləşməsi nəticəsində:
::\mathsf{5Ru + 8KBrO_3 + 4H_2SO_4 \ \xrightarrow{80^oC}\ 5RuO_4 + 4Br_2 + 4K_2SO_4 + 4H_2O }

* Rutenium(IV) oksidi qızdırılaraq parçalanması nəticəsində:
::\mathsf{RuO_2+ O_2 \ \xrightarrow{700-1400^oC}\ RuO_4 }

* Kalium tetroksarutenatın (VI) xlor ilə oksidləşməsindən:
::\mathsf{2RuO_2 \ \xrightarrow{1300^oC}\ Ru + RuO_4 }
::\mathsf{K_2RuO_4 + Cl_2 \ \xrightarrow{}\ RuO_4\downarrow + 2KCl }

## Kimyəxi xassələri
* Rutenum (VIII) oksid qızdırıldıqda parçalanır:

::\mathsf{RuO_4 \ \xrightarrow{100^oC}\ RuO_2 + O_2 \uparrow}

* Güclü oksidləşdiricidi. Xlorid turşusunun durulaşmış məhlulu ilə reaksiyaya daxil olur:
::\mathsf{RuO_4 + 10HCl \ \xrightarrow{}\ H_2[RuCl_6] + 2Cl_2\uparrow + 4H_2O }

::\mathsf{4RuO_4 + 32HCl \ \xrightarrow{}\ 2(RuCl_3\cdot RuCl_4]\downarrow + 9Cl_2\uparrow + 16H_2O }

* Qələvilərlə reaksiyaya daxil olur:
::\mathsf{4RuO_4 + 4KOH \ \xrightarrow{}\ 4KRuO_4\downarrow + O_2\uparrow + 2H_2O }

::\mathsf{2RuO_4 + 4KOH \ \xrightarrow{100^oC}\ 2K_2RuO_4 + O_2\uparrow + 2H_2O }

::\mathsf{2RuO_4 + 2H_2O_2 \ \xrightarrow{100^oC}\ 2RuO_2\downarrow + 3O_2\uparrow + 2H_2O }

## Toksikliyi
Rutenium tetroksid çox zəhərli, uçucu, güclü oksidləşdirici maddədir, buna görə möhürlənmiş ampulalarda saxlanmalıdır.

## Mənbə
# Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
# Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. .
# Неорганическая химия / под ред. Ю.Д. Третьякова. — М.: Академия, 2007. — Т. 3. — 400 с.
Bernardino Luini

Bernardino Luini () — Yüksək İntibah dövrünün şimali İtaliya rəssamı, Leonardo da Vinçinin tələbəsi və epiqonu, ən tanınmış leonardesklərdən biridir. Onun bir çox əsərələrini Leonardonun fırçası kimi qələmə verirdilər. Yerli mənbələrə əsasən, Luini çox məhsuldar rəssam olmuş, çoxsaylı freska və əsərlər yaratmışdır. Belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, sənətkar durmadan tərəqqi edən emalatxananın rəhbəri olmuşdur.

## İstinadlar
Sufrajistlər

**Sufrajistlər** ( — seçmə hüququ) — qadınların seçki hüququ hərəkatının üzvləri. Həm də səsvermələr siyasi və iqtisadi həyatda ümumiyyətlə qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyə qarşı çıxdı. Radikal hərəkətlərdən istifadə edərək mübarizəni aparmağı mümkün hesab etdilər.

Bu termin, xüsusən, 1903-cü ildə Emmelin Pankhörst tərəfindən qurulmuş və birbaşa fəaliyyətə və vətəndaş itaətsizliyinə yönəlmiş yalnız qadınlar hərəkatı olan İngilis Qadınlarının Sosial və Siyasi Birliyinin (WSPU) üzvlərinə aiddir. 1906-cı ildə Daily Mail qəzetinin bir müxbiri, qadın müdafiəçilərini kiçiltmək üçün seçki hüququ tərəfdarı olan «suffragist» terminindən götürülmüş «suffragette», sözün əsl mənasında, "səsvermə" terminini ortaya qoydu. Aktivistlər bu yeni addan istifadə etməyə başladılar, hətta onu WSPU tərəfindən nəşr olunan bir qəzetin adı olaraq istifadə etməyə başladılar.

XIX əsrin sonlarında qadınlar bir neçə ölkədə səs vermək hüququ qazanmışdılar. 1893-cü ildə Yeni Zelandiya 21 yaşdan yuxarı bütün qadınlara səs vermək hüququ verən ilk özünüidarə edən ölkə oldu.  1903-cü ildə İngiltərədəki qadınların səs vermək hüququndan məhrum edildikdə, Pankhörst, qadınların "işin öhdəsindən gəlməsi" lazım olduğuna qərar verdi. WSPU şüarı “əməllər deyil, sözlər” idi . Sufrajistlər siyasətçiləri təqib etdi, parlamentə basqın etdi, polislə qarşıdurma zamanı hücuma məruz qaldı və cinsi təcavüzə məruz qaldı, zəncirlə zəncirləndi, pəncərələri qırdı, poçt qutularını və boş binaları atəşə verdi, kilsələrə və əmlaka zərər vermək üçün bomba atdı, qəzəb və lağa qoyuldu. Həbsxanada olduqları zaman aclıq aksiyasına başladılar və hökumət buna zorla qidalandıraraq cavab verdi. Zorla bəslənən ilk səs ləqəbi Evelin Hilda Burkitt idi. 1913-cü ildə bir yarışda kral atının qabağında qaçan səs lövhəsi Emili Devisonun ölümü bütün dünyaya xəbər verdi. WSPU kampaniyası seçki hüququ hərəkatı daxilində müxtəlif səviyyələrdə dəstəkləndi. Ayrılan qruplar quruldu və WSPU-nun özündə də bütün üzvlər birbaşa hərəkəti dəstəkləmədilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* UNCG Special Collections and University Archives selections of American Suffragette manuscripts
* Collection of Suffrage posters housed at Cambridge University.
* The struggle for democracy Visit the British Library learning resource pages to discover more about the suffragette movement
* Museum of Australian Democracy: ''Pank-a-Squith'' Information on the 1913 board game
Daily Mail

***Daily Mail*** (tərcümədə — "Gündəlik Poçt") — kütləvi İngilis gündəlik qəzeti. 1896-cı ildən bəri nəşr edilmişdir. İngiltərədə *[[The Sun]]* sonra ikinci ən böyük gündəlik qəzet. 2013-cü ilin sonunda *Daily Mail*-in şənbə günləri *The Sun*-un şənbə buraxılışlarını üstələdi.

## Tarixi
Orta sinif üçün ilk İngilis qəzetlərindən biri idi və bu gün oxucularının 50% -dən çoxunu — qadınları olan yeganə qəzetdir. Daily Mail-in bir neçə "milli" — İrlandiya, Şotlandiya, Hindistan versiyaları var idi. 1975-ci ildən bəri kompakt formatda çap olunur.

Daily Mail 1886-cı ildə Alfred Harmsvort və Rotermir Lordu olan qardaşı Harold tərəfindən quruldu. 1902-ci ildə gündəlik tirajı milyonu keçərək dünyanın ən tirajlı qəzeti oldu.

1939–1969-cu illərdə tanınmış sənətçi Lesli Qilbert İllinqvort, nəşrin baş karikaturaçı rəssamı olaraq çalışdı. Aktual siyasi mövzularda bir çox rəsm çəkdi. Cizgi filmlərinin personajları arasında İosif Stalin, Adolf Hitler və Nikita Xruşşov dəfələrlə olub.

Tarix boyu qəzetin redaktor mövqeyi demək olar ki, həmişə mühafizəkar olub. Qəzet ənənəvi olaraq İngilis Tories-in sağ qanadını dəstəklədi. 2008-ci ildə Cənubi Osetiyadakı hadisələrdən sonra İngilis hökumətini Rusiya ilə münasibətləri pozduğuna və ikili olduğuna görə — Kosovonun sözügedən hökumət tərəfindən tanınması və Abxaziya və Cənubi Osetiyanın tanınması üçün Rusiyanı tənqid etdi.

Daily Mail qəzetinin öz Mail Online saytı var.

2020-ci ildə Böyük Britaniyada 1978-ci ildən bəri bu ada sahib olan The Sun qəzetini geridə qoyaraq ən populyar qəzet oldu.

## İstinadlar
Qadın tədqiqatları

**Qadın tədqiqatları** (, həmçinin **feminologiya**) — müəyyən bir tarixi dövrdə qadınların dünya səviyyəsində, müəyyən cəmiyyətdə və ya mədəniyyətdə vəziyyətini və mövqeyini öyrənən bir elmi intizamdır. Bu elmi fəaliyyət sahəsində qadınların həyat təcrübəsi sosial və mədəni reallıq sistemində nəzərə alınır.

Qadın tədqiqatlarında dörd mərhələ var:

* 1960-cı illərin sonları — 1970-ci illər, qadın təcrübəsi, faktların, proseslərin və fenomenlərin təhlilinə qadın yanaşması əyani şəkildə göstərildi. Yeni bir qadın yanaşmasının tətbiqi ənənəvi sosial və humanitar fənlərin gender baxımından kor olduğunu, qadınların təcrübələrini laqeyd yanaşdıqlarını və kişilərin qərəzliliyini əks etdirdiyini göstərdi. Bu mərhələ yeni bir akademik sahə yaratmaq səyləri ilə xarakterizə edildi. 1977-ci ildə ABŞ-də Yeni Təhsil Proqramlarının yayılmasına kömək edən Milli Qadın Araşdırmaları Birliyi quruldu. Dərnək NWSA Jurnalı (indiki Feminist Formasyonları) nəşr etdirdi, illik konfranslar təşkil etdi, proqramları izlədi və ali təhsil müəssisələrinə məlumat göndərdi.
* 1980-ci illərin əvvəlləri — ənənəvi bilik və təhsil kurslarına yenidən baxılması mərhələsi idi. Bu zaman yeni bilik sahələri (ataerkilliyin mahiyyəti, şəxsi həyat, zorakılıq və s.) haqqında sual qaldırıldı. Tədqiqatçılar, məsələn, kişi alimlərinin elmi bilik istehsalında kişi imtiyazlarının təsiri kimi məsələlərə diqqət yetirdilər. Bu dövrdə qadın tədqiqatları ABŞ universitetlərinin kurslarına inteqrasiya olunmağa başlandı və gender balanslı tədris proqramları hazırlandı. , , ,  və digərlərini əhatə edən qadın tədqiqatları jurnalları təsis edildi. Qadın işləri ilə bağlı oxucular və antologiyalar nəşr olunmağa başladı.
* 1980-ci illərin ortaları — qadınların özləri (irqi, etnik, sinif və s.) Arasındakı fərqlərin və bərabərsizliklərin öyrənilməsinə, tək bir qadın təcrübəsinin olmaması və feminist düşüncədə özünəməxsusluğun inkar edilməsi fikrinin inkişafına diqqət ayırın. Bu dövrdə qadın tədqiqatları heteroseksizmi tənqid etdi və qadınların çoxsaylı şəxsiyyətlərini konsepsiya etdi.
* 1990-cı illər qlobal infrastrukturun inkişafında və qadınların beynəlxalq problemlərinə diqqətin artmasında bir mərhələdir. Müstəmləkə sonrası dövlətlərdə artan sayda nəşrlərin meydana çıxması ilə əlaqədar olaraq, müasir qadınların tədqiqat proqramları siyasi mövzular, militarizm problemləri, reproduktiv hüquqlar və sosial-iqtisadi inkişaf məsələləri üzərində dayanır.

## Həmçinin bax
* Gender tədqiqatları

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Головашенко, І. О. (2004). Становлення теорії ґендеру. Основи теорії ґендеру: Навчальний посібник (с. 79—108). Київ: «К.І.С.».
Gender tədqiqatları

**Gender tədqiqatları** — sosial fenomenləri və onların dəyişmələrini təhlil etmək üçün sosial gender nəzəriyyəsinin idrak imkanlarından istifadə edən fənlərarası tədqiqat praktikası. Bu sahə qadın tədqiqatları (qadınlarla əlaqəli, feminizm, cinsiyyət və siyasət), kişi işləri və qəribə tədqiqatları əhatə edir. Müasir humanitar biliklərdə bu istiqamətin formalaşmasına təkan cins ilə əlaqəli məsələlərin öyrənilməsində bioloji və mədəni komponentlərin yetişdirilməsi təklifi oldu.

Cinsin öyrənilməsi biologiya və fiziologiyanın mövzu sahəsidir və gender təhlili psixoloqlar və sosioloqların tədqiqat, mədəni və tarixi hadisələrin təhlili mövzusu kimi qəbul edilə bilər. Cinsiyyət araşdırmaları ümumiyyətlə cinsəlliklə yanaşı öyrənilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ономастика для гендерных исследований (en)
* Статистические сборники "Мужчины и женщины России" на сайте Росстата 
* Гендерные исследования — портал
* Сборник статей о гендерных исследованиях
* 
* Карельский центр гендерных исследований