open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycanın beynəlxalq reytinqləri

Azərbaycanın beynəlxalq reytinqləri.

## Ümumi
*Birləşmiş Millətlər Təşkilatı: İnsan İnkişafı İndeksi, 2010: 172 ölkə arasında 69-cu yer

## İqtisadiyyat
* Economist Intelligence Unit: İqtisadi risk, 2011: ümumi qiymətləndirmə — 58 %
* Frazer İnstitutu: İqtisadi Azadlıq, 2011: 141 ölkə arasında 84–86-cı yer;
* Heritage Fondu və Wall Street Journal: İqtisadi Azadlıq, 2011: 183 ölkə arasında 92-cı yer;
*Beynəlxalq Maliyyə Kooperasiyası: Biznes Etmənin Asanlığı, 2011: 183 ölkə arasında 54-cü yer, 2012: 185 ölkə arasında 67-ci yer;
*CIA World Factbook: Real ÜDM artım sürəti, 2006: 215 ölkə arasında 1-ci yer (32.5% artım tempi);
*Beynəlxalq Valyuta Fondu: Nominal ÜDM, 2006: 181 ölkə arasında 84-cü yer;
*Beynəlxalq Valyuta Fondu: Adambaşına nominal ÜDM, 2006: 182 ölkə arasında 104-cü yer;
*Dünya İqtisadi Forumu: Beynəlxalq Rəqabətlilik İndeksi, 2006–2007: 125 ölkə arasında 64-cü yer.

## Siyasi
*Economist Intelligence Unit: Demokratiya İndeksi, 2010: 167 ölkə arasında 135-ci yer;
*Freedom House: Mətbuat azadlığı, 2011: 196 ölkə arasında 171-ci yer;
*Sülh Fondu: Uğursuz Dövlət İndeksi, 2011: 177 ölkə arasında 63-cü yer (ən pis yer 1, ən yaxşı yer 177-ci yerdir);
*Transparency International: Korrupsiya Qavrayış İndeksi: 163 ölkə arasında 130-cu yer;
*Sərhədsiz Reportyorlar: Dünyada mətbuat azadlığı indeksi, 2010: 178 ölkə arasında 152-ci yer.

## Ətraf mühit
*Yel Universiteti: Ətraf mühitin dayanıqlığı indeksi: 146 ölkə arasında 99-cu yer.

## Demoqrafiya
*Əhali, 2006: 221 ölkə arasında 92-ci yer.

## Digər

## Həmçinin bax
*Beynəlxalq reytinqlərin siyahısı

## İstinadlar
Sıla Şahin

**Sıla Şahin** (; 3 dekabr 1985, Berlin, AFR) — Türk əsilli alman aktrisası. Yaxşı Vaxtlar, Pis Vaxtlar sabun operasında çəkilərək populyarlıq qazandı. Playboy-da çəkilən birinci müsəlman olan Sıla Şahin (may, 2011) müsahibələrinin birində bildirmişdi ki, özünü Çe Gevara kimi hifz edir, lakin o birində etiraf edib ki, Janna d'Ark kimi olmaq istəmir.

## Bioqrafiya
Sıla Şahin Berlində, 3 dekabr 1985-ci ildə anadan olub. O, Berlindəki Avropa Teatr İnstitutunda təhsil almışdır. Aktyorluq incəsənəti və balet dərslərinə getmişdir.

Birinci aktyor işi "Verfolgt"-da idi, lakin populyarlığı məhz "Yaxşı Vaxtlar, Pis Vaxtlar-da" çəkilərək qazanıb.
Süleyman bəy Bicanoğlu

**Süleyman bəy Bicən oğlu** (? -1492) - Ağqoyunlu sərkərdəsi. 1480-ci ildə Ağqoyunlu torpaqlarına soxulmuş Misir sultanı Qait bəyi (1468-96) məğlub etmiş və Diyarbəkirdə möhkəmlənmişdi. Baysunqur Mirzənin hakimiyyəti dövründə əmir əl–ümərə (əmirlər əmiri) kimi ölkəni idarə etməyə başlamışdı. 1492-ci ildə Rüstəm Mirzənin qoşunları ilə Bərdə yaxınlığında baş vermiş döyüşdə məğlub olan Süleyman bəy Bicən oğlu Diyarbəkirə qaçmış, orada öldürülmüşdür.

## Həmçinin bax
*Ağqoyunlular
IV David

**IV David** və ya **Qurucu David** (, *Davit Ağmaşenebeli*; ) — 1089–1125-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş, Baqationlar sülaləsindən Gürcüstan çarı. Gürcüstanı vahid dövlətdə birləşdirmişdi. Səlcuqilər dövləti 1097-ci ildə parçalandıqdan sonra xərac verməmiş və ölkənin müstəqilliyini bərpa etmişdir. O, Ermənistan torpaqları hesabına dövlətin ərazisini genişləndirmişdi. 1118–1120 illərdə hərbi islahat keçirərək əsas qüvvəsi qıpçaq süvariləri olan ordu yaratmışdı. 1121-ci ildə Didqori döyüşündən sonra azad olunmuş Tiflisi çarlığın paytaxtı etmişdir. Azərbaycan Şirvanşahlar dövləti ilə müttəfiqlik və qohumluq əlaqələri var idi. Ümumiyyətlə, IV David müsəlman dövlətləri ilə sıx əlaqə saxlamışdır. Şəhərlər, yollar, körpülər salınmasına, karvansaralar və s. tikilməsinə böyük fikir verirdi, maarifin inkişafına kömək edirdi. O, məhz bu səbəbdən "Qurucu" adını almışdır. Gelati akademiyasının əsasını qoymuşdu.

## İstinadlar
Arxeoloji mədəniyyət

**Arxeoloji mədəniyyət** — Eyni dövrə aid, özünəməxsus yerli cəhətləri ilə fərqlənən və müəyyən ərazidə cəmlənən arxeoloji abidələrin ümumiliyini bildirən termin.

## Haqqında
Arxeoloji mədəniyyət adətən, əmək alətləri, evlərin quruluşu, saxsı məmulatının forma və naxışları, dəfn adətləri və digər əlamətlərə əsasən adlandırılır (məsələn, küp qəbirləri mədəniyyəti, boyalı qablar mədəniyyəti və s.). Arxeoloji mədəniyyət əsasında məhsuldar qüvvələrin və istehsal münasibətlərinin inkişaf səviyyəsi, tayfanın və xalqın tarixi, yayıldığı ərazi və s. mühüm məsələlər öyrənilir.

## Azərbaycanda arxeoloji mədəniyyətlər
Azərbaycan üçün Kür-Araz, Boyalı qablar, Xocalı-Gədəbəy, Naxçıvan, Yaloylutəpə, Leylatəpə, Quruçay, Köndələnçay mədəniyyətləri və s. xarakterikdir.

## Mənbə
*Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. I cild, səh.416.

## Həmçinin bax
* Kür-Araz mədəniyyəti
Dəniz tısbağası

**** () —  dəstəsinə aid heyvan fəsiləüstü.

## Xüsusiyyətləri
Daim su mühitində yaşamağa uyğunlaşmış iri sürünənlər (zirehinin uz. 1,4 *m*-ədək, kütləsi 400 *kq*-a qədər olur). Zirehi hündür deyil, sürüşgən qərni qalxancıqlarla örtülüdür. Sümükdən olan bel qalxanı qabırğalar və kənar qatlar arasında deşiklərin əmələ gəlməsi hesabına yüngülləşmişdir. İri başı və kürəkşəkilli ətrafları çanağa yığılmır, yoğun və qısa boynu isə qismən yığılır. Dəniz tısbağaları ətrafların (xüsusilə arxa ətraflara nisbətən çox iri ön ətrafların) kürəkvarı hərəkəti ilə yaxşı üzür və suya baş vururlar. Yalnız birləşmiş vəziyyətdə olan 1-3-cü barmaqlarda qısa caynaqlar var. Əksəriyyəti balıqlar, mollyusklar, dərisitikanlılar, xərçəngkimilər, bağırsaqboşluqlular və süngərlərlə qidalanır; ən irisi sayılan yaşıl tısbağa (Cheloniamydas) yosunlarla qidalanır. Dəniz tısbağaları bütün həyatlarını dənizdə keçirir, çoxalma yeri ilə okeanın bolqidalı yerləri arasında uzaq (bəzən 1000 km-ədək) miqrasiyalar edirlər. Dişilər ancaq yumurta qoymaq üçün sahilə çıxır. Bir neçə onluqdan 350-yədək üzəri dəriciklə örtülü yumurtaları qumda basdırır, yuvalamaq üçün 60 sm dərinlikdəki yeri arxa ətrafları ilə qazırlar. Yumurtadan çıxan balalar dərhal dənizə üz tutur, axınlar onları okeanın uzaq yerlərinə apa rır. Dəniz tısbağaları cinsi yetkinliyə çatdıqda çoxalmaq üçün əvvəlki yuva yerlərinə qayıdırlar. 4 cinsə aid olan 6 növü var: loqqerxedlər və ya yekəbaş tısbağalar (Caretta), yaşıl və ya şorba tısbağaları (Chelonia), bissalar (Eretmochelys), ridleylər və ya zeytunu tısbağalar (Lepi dochelys). Yer kürəsinin tropik və subtropik dənizlərində yayılmışlar. Dəniz cərəyanları ilə bəzi fərdlər yuxarı coğrafi enliklərə gedib çıxırlar. Dəniz tısbağaları uzun müddət intensiv ovlanmaya məruz qaldıqları üçün (əti, yumurtası və zirehi istifadə olunur) təbii populyasiyalarının sayı kəskin azalmışdır. Dəniz tısbağalarının bütün növləri BTMC-nin “Qırmızı kitabı”na daxil edilmişdir.  

## Təsnifatı
* **[[Cheloniidae]]** fəsiləsi (Oppel, 1811)
** *[[Loggerhead Sea Turtle|Caretta]]*
** *[[Chelonia]]*
** *[[Eretmochelys]]*
** *[[Lepidochelys]]*
** *[[Natator]]*
* Dermochelyidae fəsiləsi
** *[[Dermochelys]]*
* Protostegidae fəsiləsi 
* Toxochelyidae fəsiləsi
* Thalassemyidae fəsiləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.youtube.com/watch?v=Ip0fBjpN9F4
* http://www.wildlifetrust.org/enter.cgi?p=news/2006/1001_3_turtle.shtml  Wildlife Trust Sea Turtle protection and research
* ''Conserving Turtles on a Global Scale''
* Sualtı videogörüntülər 
* Sea Turtle Research and Conservation – Center for Biodiversity and Conservation, American Museum of Natural History
* Kosta-Rika 
* Juara Turtle Project, Tioman, Malayziya

## Həmçinin bax
Səttar Möhbalıyev

**Səttar Suliddin oğlu Möhbalıyev** () — Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sabiq sədri, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II, III, IV, V, VI, VII çağırış deputatı.

## Həyatı
Səttar Möhbalıyev 1955-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Qıvraq kəndində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir. 1973-cü ildə Bakı şəhərində müxtəlif müəssisələrdə əmtəəşünas, mühəndis-iqtisadçı və baş mühasibin müavini vəzifələrində işləmişdir. 1980–1993-cü illərdə Avtonəqliyyat və Şose Yolları İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsində müfəttiş-təlimatçı, maliyyə şöbəsinin müdiri işləmişdir. 1991-ci ildən 2010-cu ilə kimi isə həmin komitənin sədri vəzifəsində çalışmışdır. 6 fevral 1993-cü ildə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədri seçilmişdir. Eyni zamanda, 2006-cı ildən isə Azərbaycan Təhsil İşçiləri Azad Həmkarlar İttifaqları Respublika Komitəsininin sədridir.

İqtisad elmləri doktoru, professordur. Evlidir, üç övladı var.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
1992-ci ildə S. Möhbalıyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının və ümumilikdə həmkarlar ittifaqlarında struktur islahatlarının aparılması və yeni nizamnamənin hazırlanması məqsədilə təşkilat komissiyası yaradılmış və 1993-cü ilin fevralında AHİK-in təsis qurultayı keçirilmişdir. Təsis qurultayının iştirakçılarının yekdil təklif və səsi ilə S. Möhbalıyev AHİK-in sədri seçilmişdir. 1998, 2003, 2008, 2013, 2018-ci illərdə AHİK-in I, II, III, IV və V qurultaylarında yenidən bu vəzifəyə seçilmişdir. 2006-cı ildə Azərbaycan Təhsil İşçiləri Azad Həmkarlar İttifaqlarının Məclisində İttifaqın sədri seçilmişdir.

Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının (BHİK) 2014-cü il mayın 18-dən 23-dək Almaniyanın Berlin şəhərində keçirilmiş 3-cü qurultayında Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədri S. Möhbalıyev qurumun vitse-prezitenti seçilmişdir.

2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan - Küveyt parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

3 fevral 2025-ci ildə Milli Məclisin İntizam komissiyasının tərkibinə daxil edilib.

## Mükafatları
* "Şöhrət" ordeni;
* Ümumhəmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının gümüş medalı;
* Rusiya Federasiyasının Rabitə İşçilərinin Ümumrusiya Həmkarlar İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin Rəyasət Heyətinin qızıl ordeni;
* Neftqaztikinti həmkarlar ittifaqları Beynəlxalq Federasiyasının diplomu və mükafatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səttar Mehbalıyev — Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının rəsmi saytında
Məhəmmədqasım xan Qovanlı-Qacar

**Məhəmmədqasım xan Qovanlı-Qacar** () — Qacarlar dövlətinin sərkərdəsi, Fətəli şahın kürəkəni.

## Həyatı
Məhəmmədqasım xan Süleyman xan oglu Tehran şəhərində doğulub, mükəmməl mədrəsə təhsili alıb, "Zəhirəddövlə" ləqəbini daşıyıb.

Məhəmmədqasım xan 1831-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Məhəmmədqasım xan Bəyimcan xanım Fətəli şah qızı ilə ailə qurmuşdu. Isa xan, Süleyman xan, Musa xan adlı oğulları, Məlikcahan xanım adlı qızı vardı.

## Həmçinin bax
* Qacarlar

## İstinadlar
Zəhirəddövlə (ləqəb)

**Zəhirəddövlə** — Qacarlar dövlətində şah tərəfindən verilən ləqəblərdən biri.

## Ləqəbin məşhur daşıyıcıları
* İbrahim xan Qırxlı-Avşar, Nadir şahın qardaşı.
* Məhəmmədqasım xan Qovanlı-Qacar
* İbrahim xan Qovanlı-Qacar
* Əli xan Dəvəli-Qacar

## Həmçinin bax
* Qacarlar

## İstinadlar
İbrahim xan Qovanlı-Qacar

**İbrahim xan Qovanlı-Qacar** () — Qacarlar sülaləsinin tanınmış dövlət xadimi. O, əsasən 1803–1824-cü illərdə Kirman vilayətinin valisi kimi tanınır. Eyni zamanda şair olmuş və "Toğrul" təxəllüsü ilə farsca şeirlər yazmışdır.

## Həyatı
İbrahim xan Qacarlar sülaləsinin Qovanlu (Qoyunlu) qoluna mənsub idi. Onun atası Mehdiqulu xan, Qacar hökmdarı Ağa Məhəmməd şahın qardaşı və Fətəli şahın əmisi idi. Anası Asiyə xanım isə Məhəmməd xan Qavanlunun qızı idi. Atası 1783-cü ildə Astarabad mühasirəsi zamanı həlak olmuşdur. İbrahim xan o zaman uşaq yaşlarında idi. Bundan sonra Ağa Məhəmməd xan onun anası ilə evlənmiş və İbrahim xanı Fətəli şah və Hüseynqulu xanla birlikdə böyütmüşdür. 1791-ci ildə o, Fətəli şahın böyük qızı Hümayun Sultanla evlənmişdir. Fətəli şah hakimiyyətə gəldikdən sonra ona "Zahirəd-Dövlə" və "İbrahim xanı Əmu" ünvanlarını vermiş, onu Xorasanın valisi təyin etmişdir.

### Kirman valiliyi
1803-cü ildə Kirman valisi təyin olunan İbrahim xan bölgənin sosial-iqtisadi infrastrukturunun bərpasında mühüm rol oynamışdır. Əvvəlki illərdə Ağa Məhəmməd şahın hərbi yürüşləri nəticəsində dağılmış Kirman şəhəri İbrahim xanın fəaliyyəti dövründə sabitlik və dirçəliş mərhələsinə qədəm qoymuşdu. O, bölgənin vergidən müvəqqəti azad olunması üçün şahdan icazə almış və ətraf bölgələrdən əhali köçürərək Kirmanda məskunlaşdırmışdır.

### Vəfatı
1824-cü ildə İbrahim xan böyük oğlu Abbasqulu Mirzəni Kirman, digər oğlu Rüstəm xanı isə Bəm şəhərində naib təyin etmiş və saray tədbirində iştirak etmək məqsədilə paytaxt Tehrana getmişdir. O, burada xəstələnmiş nəticədə vəfat etmişdir. Müasirlərin yazdığına görə, İbrahim xan "cavan, xoşxasiyyət və mehriban bir şəxs" idi.

## Ailəsi
İbrahim xanın törəməsi Əmiribrahimi soyadını daşıyır. İbrahim xan öncə bir neçə arvadla, sonra Fətəli şahın qızı Hümayun Sultan xanımla ailə qurmuşdu. Məhəmmədkərim xan, Məhəmmədrəhim xan, Zeynalabdin xan, Nəsrulla xan, Rüstəm xan, Xosrov xan, Musa xan, Ismayıl xan, Şahrux xan, Əsədulla xan, Əliməhəmməd xan, Əliqulu xan, Isa xan, Məhəmmədtağı xan, Qulamhüseyn xan, Qulaməli xan, Məhəmmədhəsən xan, Əbdürrəhim xan, Ələkbər xan, Bəhram xan, şahzadədən isə Əmir Abbasqulu xan, Əmir Əbülfət xan adlı oğulları vardı.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar

## İstinadlar
Toni Bennet

**Toni Bennet** (, doğum adı **Entoni Dominik Benedetto**, ; ) — ABŞ populyar musiqi və caz müğənnisi.

Bennet Nyu-Yorkda böyümüş, gənc yaşlarından mahnı oxumağa başlamışdır. İkinci dünya müharibəsinin sonlarına yaxın Avropadakı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Müharibədən sonra öz ifaçılıq texnikasını inkişaf etdirmiş, "Columbia Records" səsyazma studiyası ilə əməkdaşlığa başlamış və 1951-ci ildə özünün ilk bir nömrəli hiti olan "Because of You" mahnısını yazdırmışdır.

"Rags to Riches" kimi bəzi məşhur mahnıları 1950-lərin əvvəllərinə təsadüf edir. Daha sonra o, caz stilində mahnıları da ifa etməyə başladı. 1950-lərin sonunda "The Beat of My Heart" və "Basie Swings, Bennett Sings" albomları ilə Toni Bennet öz sənət fəaliyyətinin zirvəsinə çatdı. 1962-ci ildə o, özünün ən məşhur mahnılarından olan "I Left My Heart in San Francisco" mahnısını yazdırdı. Rok musiqisinin populyarlıq qazanması onun karyerasına və şəxsi həyatına mənfi təsir göstərdi.

1980-ci illərin sonu 1990-cı illərdə Bennet öz ifa stilini qoruyaraq yenidən böyük auditoriya qarşısına qayıdış etdi. Bennet uzun karyerası ərzində 20 Qremmi, Grammy Ömür Boyu Müvəffəqiyyət Mükafatı, 2 Emmi və Kennedi Mərkəzinin mükafatına, Milli İncəsənət Mükafatının Caz Ustası adına layiq görülmüş, onun mahnıları dünyada 50 milyon nüsxədən artıq satılmışdır. Bennet həm də rəssamlıqla məşğul olur və rəsmlərini öz əsl soyadı olan *Benedetto* adı ilə imzalayır. O, NEA Caz Ustası və Kennedi Mərkəzinin Fəxri adına layiq görülüb və Kvins, Nyu Yorkda Frank Sinatra İncəsənət Məktəbinin yaradıcısı olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Toni Bennetin rəsmi veb-saytı 
* Toni Bennetin rəsmlərinin rəsmi veb-saytı
Tin

**Tin** — etrusk mifologiyasında baş tanrı.

Baş tanrı Tin yalnız böyük tanrılar şurasına başçılıq edir, önəmli məsələlərin çözümü şura gənəşməsindən keçirdi.

## Həmçinin bax
* Etrusklar
* Xarun

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hörmüzd

**Hörmüzd** və ya **Ahura Mazda** (avestaca *Əhura Məzda*, pəhləvicə: *Ohrməzd*) — zərdüştiliyin baş, yaradıcı, xeyir tanrısı.

## Yaradıcı kimi

Zərdüştilikdə əsas bəhs Hörmüzdün xilqət aləminə olan mehr-məhəbbəti, Sepentaminunun və Əngirəminunun Hörmüzd ilə olan rabitəsinin necəliyi ətrafındadır. Zərdüştiliyin ilkin təlimlərinə əsasən, Hörmüzd öz əndişəsində iki minunu xəlq etmişdir. Bu iki minu xilqətin əvvəl çağlarından xeyirlə şərdən birini seçməyə və öz seçimləri ilə Sepənd və Əngura olmağa vadar edilmişlər. Bu seçki o qədər əsaslı və mühüm idi ki, Sependminu öz düşməni Əngirəminuya (Əhrimənə) demişdir: "Bizim fikrimiz, ayinimiz, meylimiz, seçimimiz, söhbətimiz, əməlimiz, elmimiz və ruhumuz bir-birilə müvafiq deyildir."

Hər halda Allah iki minunu xəlq etmişdir, onlardan biri xeyir və yaxşılığı, digəri isə şər və pisliyi seçmişdir. Buna əsasən, ilahi Hörmüzd hər iki minudan ilkindir; baxmayaraq ki, Sepentminu ilə müvafiqdir və Əngireminunu rədd edir.

Amma Hörmüzd ilə bu iki minu arasında əvvəlcədən tə’yin olunmuş rabitə sonrakı dövrlərdə dəyişdirildi və bu rabitənin təhlil və dəyişdirilməsinin necəliyi ilə əlaqədar olaraq, zərdüşt dini üç firqəyə bölündü: Sənəviyyani Məzdai, Məsxiyyə və Zərvaniyyə.

## Sənəviyyani Məzdai

Bu firqə nur və işıqlığın xaliqi və məzhəri olan Sepəndminunun Hörmüzd ilə eyni səviyyədə olduğuna və Əhrimənin onun müqabilində dayandığına etiqadlıdır. Onlar mütləq işıqlığa və nura pərəstiş edir, hər növ nuru ondan bilir və onu (mütləq işıqlığı) aləmin rəhbəri kimi təqdim edirdilər; bütün yaxşı işləri ona aid edirdilər. Onun adı Hörmüzd, yaxud Xudavənd və yaxud da Yəzdandır. Bunun da müqabilində Əhrimən qərar tutur ki, bütün pis işlər ona mənsub edilir. Hörmüzd bu kimi işlərdən pak və münəzzəhdir. Buna əsasən, bu firqə Hörmüzdü nurun xaliqi hesab edərək, onunla zülmət xaliqi olan Əhrimənin arasında daimi mübarizə və keşməkeş olduğuna inanır və bu aləmin əslinin nur və zülmətdən nəşət tapdığına inanırdılar.

## Məsxiyyə

Məsxiyyə firqəsi varlığın əslini Hörmüzd hesab edir, amma inanırdılar ki, Əhrimənin də əsli (qədimki tə’rifi ilə yanaşı) allahdandır. Bu firqə ona görə Məsxiyyə adlanmışdır ki, ona əqidə bəsləmək, Hörmüzdün Əhrimən üçün mənşə olması, zülmətin və pisliklərin əsil ünvanı ilə tanınan Əhrimənin mütləq xeyir və yaxşılıqdan ibarət olan Hörmüzd də məsx olmasını tələb edirdi.

## Zərvaniyyə

Zərvan sonsuz zaman və məkan mənasındadır. Zərvaniyyə firqəsi inanır ki, Zərvan əsildir; Hörmüzd və Əhrimənin xaliqidir. Zərvandan bir xeyir allahı və bir də şər div yaranmışdır ki, birincisi Orməzd, yaxud Hörmüzd, ikincisi isə Əhrimən adlanmışdır. Zərvaniyyənin nəzəriyyəsinə uyğun olaraq, Hörmüzd zərdüştlərin yeganə allahı olmaqla, Zərvan adlı başqa bir allahın da məxluqudur.

## Qaleriya


Fayl:Taq-e Bostan - High-relief of Anahita, Khosro II, Ahura Mazda.jpg|Taği-Bostan (Zaqros): II Xosrov və Hörmüzd
Fayl:Faravahar.png|Faravahar
Fayl:Naqsh i Rustam. Investiture d'Ardashir 1.jpg|Nəqşi-Rüstəm (İran): I Ərdəşirin Hörmüzddən iqtidar simvolunu alırkən 


## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Nəqşi-Rüstəm

thumb|900px|center|Nəqşi-Rüstəm (pers cross).
**Nəqşi-Rüstəm**— Persepol yaxınlığında Nəqşi-Rüstəm dərəsində yerləşən arxeoloji sahə.

I Şapurun (241–272) dövründə imperiyanın tərkibi haqqında Nəqşi-Rüstəmdə "Zərdüştün Kəbəsi" adlı qədim od məbədindəki kitabədə Sasanilər dövlətinə tabe "İran olan" və "İran olmayan" iyirmi yeddi "şəhrin" içində "İran olmayan" Adurbadaqan, İberiya, Ermənistan, Sisakan, Albaniya, *"Qafqaz dağlarına və Alban qapısınadək"* Balasakanın da adları çəkilir.

Nəqşi Rüstəm (Farsca: نقش رستم Næqš-e Rostæm) İranın Fars əyalətində, Persepolun 12 km şimal-qərbində yerləşən bir arxeoloji sahədir. Fars mifologiyasının qəhrəmanı Rüstəmin təsvir edildiyi düşünülən abidə məzarların altındakı Sasani oymalarına görə Nəqşi Rüstəm, yəni "Rüstəmin Rəsmi" adlandırılır.

Nəqşi-Rüstəm də Əhəməni krallarına aid yeddi türbə var. Üzərindəki yazılar onlardan birinin I Daraya aid olduğunu açıq şəkildə göstərir. I Daradan başqa o biri üç məzarın, I Xerxes, I Artaserhas və II Daraya aid olduğu düşünülür. Persepolun arxasında tamamlanmamış vəziyyətdə tapılan iki məzar, ehtimal ki, II Artaserhas və III Artaserhasa məxsusdur. Yarımçıq qalan bir dənəsi, ən uzun iki il hökmdarlıq etmiş Arsesə, daha güclü ehtimalla isə Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən taxtdan salınmış son Əhəmənilər hökmdarı III Daraya aiddir.

Nəqşi-Rüstəmdəki qəbirlərdən əlavə, məzarların alt hissəsində Sasanilər padşahlarına aid yeddi nəhəng qayaüstü təsvir vardır.

thumb|sağ|Əhəməni krallarının məzarları.

## Ədəbiyyat
* http://en.wikipedia.org/wiki/Naqsh-e_Rustam
* Herrmann, G. & Curtis, V. S., *Sasanian Rock Reliefs*, Encyclopedia Iranica, 2003, Cosa Mesa, Mazda, http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/SasanianReliefs.html
* Lendering, Jona. *Naqsh-i Rustam*, http://www.livius.org/a/iran/naqshirustam/achaemenid.html , 2006, Amsterdam: Livius

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Sasanilər imperiyası
* Əhəmənilər sülaləsi
## Xarici keçidlər
Sasanilər sülaləsi

**Sasanilər sülaləsi** — 226-cı ildən 651-ci ilə qədər müasir İran, İraq, Əfqanıstan, Pakistan, Türkmənistan və Azərbaycan ərazilərində iqtidarda olmuş xanədanlıq.

## Tarixi

## Hökmdarların siyahısı
Sasani hökmdarları özlərini *şahanşah* (yəni *şahların şahı*) adlandırırdılar. 651-ci ildə şahanşah III Yəzdigərdin Ərəb xilafətinə məğlub olması nəticəsində Sasani İmperiyasına son qoyulmuşdur.

## Soy ağacı
İqnobel mükafatı

**İq Nobel mükafatı** və ya **Anti-nobel mükafatı** (, *[[İngilis dili|ing]]. ignobel* - "ayıb" sözündən) —Harvard universitetində keçirilən mərasimdə verilən nüfuzlu beynəlxalq mükafat olan Nobel mükafatına parodiya. Mükafatın adı parodiya etdiyi Nobel mükafatının adına (ing. *Nobel Prize*) və *İgnobel* (ing. "etibar edilməyən, ayıb") sözünə söz oyunudur. Hər il oktyabrın əvvəllərində, yəni əsl Nobel mükafatının laureatları elan edilməmişdən əvvəl, elmi tədqiqatlarda qeyri-adi, trivial və məzəli nailiyyətlərə görə 10 İq Nobel mükafatı verilir. "Əvvəlcə güldürən, sonra isə düşünməyə məcur edən nailiyyətlərə görə" (*ing. first make people laugh, and then make them think*) verilən mükafatın məqsədi diqqəti cəlb etmək və insanlarda elm, tibb və texnologiyalara maraq yaratmaqdır. Mükafat 1991-ci ildə  Mark Abrahams və "Qeyr-adi tədqiqatlar annalları" adlı elmi-yumoristik jurnal tərəfindən təsis edilib. Mükafat qaliblərinə, ayrıca 100 trillionluq Zimbabve dolları əskinazı təqdim olunur. Əskinaz, nominal dəyəri cəmi 0,40 ABŞ dolları olsa da, kolleksiyaçılıq baxımından daha qiymətlidir.

Mükafatlanma mərasimi ilk illər Massaçuset Texnoloji İnstitutunda, sonralar Harvard universitetində keçirlib. Həmçinin qaliblər ictimai mühazirələr oxuyurlar. 

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Ədəbiyyat
* Абрахамс М. Шнобелевские премии. — М.: АСТ, 2006 ISBN 5-17-030356-4
* Абрахамс М. Шнобелевские премии-2. — М.: АСТ, 2009 ISBN 978-5-17-052229-3

## Mənbə
* The Ig® Nobel Home Page
* Все Шнобелевские премии
* А. Левин. Игнобелевские премии , 2008
* Шнобелевка-2009: антигерои кризиса с бюстгалтером на голове 

## İstinadlar
Henrix Qotlib Lüdviq Rayxenbax

**Henrix Qotlib Lüdviq Rayxenbax** (, ) — XIX əsr Alman botaniki-sistematik və zooloqu.

## Elmi əsərləri
* Pharmaceutische Flora von Leipzig, Leipzig, 1817
* Monografie der Aconitum und Myosotis, Leipzig, 1820
* Monographia generis Aconiti, 1820 (с 19 таблицами)
* Magazin der ästhetische Botanik, Leipzig, 1821–1826
* Abbildung und Beschreibung der für Gartenkultur empfehlenswerten Gewächse, 1821–1826 (с 96 таблицами)
* Illustratio specierum Aconiti generis, 1823–1827 (с 72 таблицами)
* Iconographia botanica seu Plantae criticae, 1823–1832 (с 1 000 таблиц; книга выдержала 10 изданий)
* Iconographia botanica exotica, 1827–1830
* Conspectus regni vegetabilis per gradus naturales evoluti tentamen, Leipzig, 1828
* Übersicht des Gewächsreichs und seiner natürlichen Entwickelungsstufen, 1828
* Flora germanica excursoria  ex affinitate regni vegetabilis naturali disposita, sive principia synopseos plantarum in Germania terrisque in Europa media adjacentibus sponte nascentium cultarumque frequentius / auctore Ludovico Reichenbach, Consil. aul. Reg. Saxon. Dr. Philos. Medic. Chir. Hist. Nat. Prof. Musei Reg. zoolog. et mineralog. praefect. Horti bot. acad. Dresd. direct. Acad. et Societ. plur. sodali, 1830–1832 (в 3 томах)
* Flora germanica exsiccate, 1830–1845
* Flora exotica, 1834–1836
* Regnum animale, Naturgeschichte der Raub-Säugethiere, Leipzig, 1834–1836 (с 79 таблицами)
* Icones florae germanicae et helveticae, Leipzig, 1834–1870
* Handbuch des natürlichen Pflanzensystems, Dresden, 1837
* Das Herbarienbuch, 1841
* Deutschlands Fauna, 1842 (в 2 томах)
* Die Vollständigste Naturgeschichte des In- und Auslandes, Leipzig, 1845–1854 (9 выпусков с почти 1 000 таблиц)
* Handbuch der speciellen Ornithologie, 1851–1854

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Almaniya Milli Kitabxanasında Rayxenbaxın əsərləri
Kannibalizm

**Kannibalizm** (, ) və ya **Yamyamlıq** — öz nəslindən olanı yemək.

Kannibalizm yırtıcılara xas olan əlamətdir. Əsasən heyvanların qida catışmadıqda öz nəslinin nümayəndəsini yeməsinə deyilir. Yırtıcı balıqlar, pişiklər və digər heyvanlarda bu kimi hallara rast gəlinir.

İnsanlarda kannibalizm qədim dövrlərdə mövcud olmuşdur. Təqribən 5 milyon il bundan əvvəl Cənubi Afrikada yaşamış avstralopiteklər () kannibal olmuşlar. Avstralopitekləri 2 milyon il bundan əvvəl əvəz etmiş və Afrikada qalıqları tapılmış bacarıqlı insanlar () da, eləcə də sonuncu nümayəndəsi 28 min il bundan əvvəl məhv olmuş neandertallar () da kannibal idilər. Onlar öz nəsillərinin qocalmış, xəstə nümayəndələrini yeyirdilər.

## Mənbə
* Dadlı delikates – insan əti! '''kulis.az'''
Alkatraz adası

thumb|right|Alkatraz adası.
**Alkatras** () — ABŞ-nin Kaliforniya ştatında, San Fransisko şəhərinin yaxınlığında yerləşən ada. Adanın adı ispan dilindən tərcümədə "qutan" mənasını verir.

Adanın ərazisi əvvəllər müdafiə qalası kimi istifadə edilmiş, 1861-1934-cü illərdə hərbi həbsxana kimi, 1934-cü ilin aprel ayından 1963-cü il martın 21-dək ABŞ-nin ən təhlükəli cinayətkarlarının saxlandığı federal həbsxana kimi fəaliyyət göstərmişdir. Al Kapone, Robert Straud kimi tanınmış cinayətkarlar da burada saxlanılmışdır. Hal-hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərir.

thumb|center|900px|Alkatras

## İstinadlar
Auşvitz həbs düşərgəsi

**Auşvitz həbs düşərgəsi** (, ) — İkinci Dünya müharibəsi və holokost zamanı nasistlərin yaratdığı ən böyük ölüm düşərgəsi. Polşanın Krakov şəhərindən 60&nbsp;km. qərbdə yerləşir. Bu həbs düşərgəsi **Auşvitz I** (əsas həbs düşərgəsi), **Auşvitz II-Birkenau** (məhvetmə düşərgəsi), Auşvitz III-Monovitz (işçi düşərgəsi) və 45 peyk düşərgədən ibarət idi.

Auşvitz I ilk olaraq 1940-cı ilin may ayında polyak siyasi məhbusların saxlanılması məqsədilə inşa olunmuşdur. Burada ilk dəfə kütləvi məhv etmə prosesinə 1941-ci ilin sentyabrında başlanılıb. 1942-ci ilin əvvəlindən 1944-cü ilin sonlarına qədər almanlar tərəfindən işğal olunmuş Avropanın hər yerindən qatarlar vasitəsilə yəhudilər buradakı qaz kameralarına gətirilir və burada zəhərli maddə olan Siklon B vasitəsilə zəhərlənirdilər ki, bu da məhbusların kütləvi şəkildə ölməsinə səbəb olurdu. Hesablamalara görə bu düşərgədə saxlanılan 1.3 milyon nəfərdən 1.1 milyon nəfəri öldürülmüşdür. Auşvitzə deportasiya olunanlar arasında 150,000 nəfər polyak, 23000 nəfər qaraçı, 15000 nəfər Sovet müharibə əsiri, 400 nəfər Yehovanın Şahidləri beynəlxalq təşkilatının üzvü, həmçinin on minlərlə müxtəlif millətlərin nümayəndələri də var idi. Burada ölənlərin əksər hissəsi qaz kamerasında saxlanılma nəticəsində deyil, daha çox aclıq, məcburi əmək, yoluxucu infeksiyalar və tibbi sınaqlar zamanı həlak olmuşdur.

Müharibə ərzində düşərgənin şəxsi heyəti yeddi min nəfərdən ibarət olan SS qüvvələrindən ibarət idi ki, onların da təqribən 12 faizi müharibə cinayətləri törətməkdə günahkar elan olunmuşdur. Bu düşərgənin komendantı olan Rudolf Höss də daxil olmaqla bəzi üzvləri isə edam olunmuşdur. Müharibənin sonuna qədər 144 nəfər məhbus Auşvitzdən qaçmağı bacarmışdır.

1945-ci ilin yanvar ayında Sovet Ordusu Auşvitzə çatanda artıq burdakı məhbusların çox hissəsi qərbə aparılmışdı. Sovet qoşunlarının buranı azad etdiyi 27 yanvar 1945-ci il tarixi Beynəlxalq Holokost qurbanlarının Anım Günü olaraq qeyd edilir. Müharibə başa çatdıqdan sonra Auşvitz həbs düşərgəsi Holokostun əsas simvolu hesab olunurdu. 1947-ci ildə Polşada yerləşmiş Auşvitz I və II düşərgələrinin ərazisində Auşvitz-Birkenau Dövlət Muzeyi yaradıldı. 1979-cu ildə bu muzeyin adı UNESCO tərəfindən Ümumdünya irsi siyahısına əlavə edildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nasist həbs düşərgələrinin siyahısı
* Holokost
* SS
Annabel Çonq

**Annabel Çonq** (, ) — Sinqapur əsilli ABŞ pornoaktrisa.

## Həyatı
Qreys Quek 22 may 1972-ci ildə Sinqapurda anadan olmuşdur. Londona köçdükdən sonra burada incəsənət və hüquqşünaslığı öyrənir. London Kral Kollecində təhsil alır. ABŞ-yə gəldikdən sonra isə Cənubi Kaliforniya Universitetində təhsil almağa başlayır. Burada Qreys ilk dəfə olaraq pornokaryerasına başlayır. 2007-ci ildə onun həyatı əsasında "251" pyesi hazırlanmışdır.

## Xarici keçidlər

*
Billi Kid

**Billy the Kid** () — XIX əsrdə Amerika Birləşmiş Ştatlarınıda fəaliyyət göstərmiş cinatərkar. vəhşi qərbdə fəaliyyət göstərmiş yüzə yaxın cinayətkarlardan, ən məşhuru hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aşıq Günay Ulduz

**Aşıq Günay Ulduz** (*Günay Murad oğlu Ulduz*; ) — Türk aşıq.

## Həyatı
Aşıq Günay Ulduz 1954-cü ildə Türkiyənin Arpaçay qəzasının Qaraxan kəndində doğulmuşdur.

İlk təhsilini doğma kəndində, orta təhsilini və liseyi isə Qars Alpaslan Liseyində bitirmişdir.

Aşıqlıq sənətinə və şeirə bağlılığı kiçik yaşlarından başlamış və liseydə oxuyarkən şeir yazmağa, aşıqlığı öyrənməyə başlamışdır. Bir neçə il atası Qaraxanlı Aşıq Murad Ulduza şəyirdlik edərək bu sənəti ondan yetərincə öyrənmişdir.

Xüsusilə liseydə oxuduğu illərdə iştirakçısı olduğu aşıq məclislərində özünü daha da tanıtdırmışdır.

Liseyi bitirdikdən sonar Hocattəpə Universitetinin sosial biliklər fakültəsinin arxeoloji ixtisasına qəbul olmuşdur. 2 il burada təhsil aldıqdan sonra aşıqlıq sənətinə bağlılığına görə və ailə başçısı olduğuna görə universiteti tərk etmişdir. Bir il doğma kəndində müəllim işlədikdən sonra aşıq araşdırıcısı və tədqiqqatçısı kimi fəaliyyətə başlamışdır.

Şeirləri müxtəlif araşdırmalarda yer alan Günay Ulduz 1971-ci ildən bu günə qədər bir çox yarışmalara və şənliklərə qatılmış, müxtəlif ordenlər almışdır.

1996-cı ildə Qars Xalq Aşıqları Aşıq Şenlik Mədəniyyət və Yaşatma birliyini yaradaraq yox olmaqda olan aşıq mədəniyyətini, sənətini və aşıqları xalqa tanıtmağa, təbliğ etməyə başlamışdır. Həmin vaxtlardan bəri Qarsın yerli televiziyası olan "Sərhət TV"-də "Aşıqlarımız" adlı proqram apararaq bu sənəti xalqa sevdirmişdir.

Günay Ulduzun həm ustadların sözlərinə oxuduğu, həm də öz mahnılarından ibarət bir neçə albomu hazırlanıb buraxılmışdır.

## Ailəsi
Ailəlidir, 4 övladı var. Onun oğlu Ömür Can Ulduz da onun sənətini davam etdirir.

Qaraxanlı Aşıq Murad Ulduzun oğludur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://ozanlar.biz/karahanli.html 
* http://www.asikgunayyildiz.com/
AVN Awards

**AVN Awards** – ABŞ-nin "AVN" (Adult Video News) jurnalı tərəfindən pornofilmlərdə qazanılmış naaliyyətlərə görə verilən mükafatdır. İlk dəfə 1984-cü ildə ABŞ-nin Nevada ştatının Las-Veqas şəhərində təltif edilməyə başlanmışdır. Pornoqrafik filmlər üçün bu mükafat Oskar mükafatına bənzəyir.

## Həmçinin bax
* Pornobiznes

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Adult Video News Awards
Aşıq Murad Ulduz

**Aşıq Murad Ulduz** (*Murad Aslan oğlu Ulduz*; ) — aşıq

## Həyatı
Aşıq Murad Ulduz 1922-ci ildə Türkiyənin Arpaçay qəzasının Bardaqlı kəndində doğulmuşdur. Atası Aslan (?-1979) Qasım oğlu, anası isə Molla Məhəmmədin qızı Ayişə olub.

1928-ci ildə 6 yaşlı Murad ailəsi ilə birlikdə Qaraxan kəndinə köçmüşdür. Muradgil ailədə 12 qardaş-bacı olublar.

O, Aşıq Gülüstanın və Aşıq İbrahimin şəyirdi olsa da Aşıq Şenlikin oğlu Aşıq Qasımdan da dərs alıb. O özü də ustad olaraq oğlu Aşıq Günay Ulduz başda olmaqla bir çox aşıqlar yetişdirmişdir.

Ona 1938-ci ildə vergi verilmiş və aşıqlığa başlamışdır.

Təxminən on min qatar şeiri olan Aşıq Murad Qaraxanlının "Murad şah", "Əhməd bəy" və "Muxlis bəy" adlı dastanları da var.

Onun yaradıcılığında "Təcnis", "Cığalı təcnis", "Qoşma", "Gəraylı", "Müxəmməs", "Divani" və başqa janrlarda şeirlər vardır.

Aşıq Murad 1946-cı ildə Qüdrət adlı xanımla ailə qurmuş və 5 övladları olmuşdur.

25 iyul 1999-cu ildə böyrək xəstəliyindən vəfat etmişdir.

* Aşıq Günay Ulduzun atasıdır.

## Kitabları
* Qaraxanlı Aşıq Murad Ulduz, "Ay hayıf", (tərtib edəni: Aşıq Günay Ulduz), Ankara, "Özgün mətbəəsi", 2003. 720 səh. (türk dilində)

## Ailəsi
O xatirələrində söyləyirmiş ki, üçüncü babası Qazax Allahverdi həyat yoldaşı Mulğusa xanımla və qardaşları Qasım, Haqverdi, Əli, Vəli və adlarını xatırlamadığı bacıları ilə Qazaxıstandan köçüb Gürcüstanın Dağ Sadaqlı kəndinə gəlib yerləşmişlər. Burada bir neçə il yaşadıqdan sonra babası Qazax Allahverdi Türkiyəyə köçməli olur. O, Türkiyənin Arpaçay qəzasının Bardaqlı kəndində yerləşmişdir. Qazax Allahverdinin iki övladı olmuşdur, — Qasım və Abdullah.

## Şəcərəsi
* Qazax Allahverdi
** Qasım
*** Aslan
**** Aşıq Murad Ulduz
***** Aşıq Günay Ulduz
****** Ömür Can Ulduz

## Mənbə
*  
* Zakir Şəhriyaz, "Hu çəkib Allah desə", Bütöv Azərbaycan qəzeti, № 20(152), 13–19 iyun 2012-ci il.

## Həmçinin bax
* http://www.asikgunayyildiz.com/?page_id=15
Kristara Barrinqton

**Kristara Barrinqton** () — Cənubi Koreya əsilli ABŞ pornoaktrisası. 1983–1989-cu illər ərzində 230-dan artıq pornoqrafik filmlərdə iştirak edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mişel Yeo

**Mişel Yeo Çu-Ken** (Michelle Yeoh Choo-Kheng və ya Michelle Khan, 6 avqust 1962) — əslən Çinli olan Malayziyada dünyaya gələn Honq Konq aktrisasıdır. Döyüş filmlərində çəkilməsinə baxmayaraq əslində döyüşü filmlərdə öyrənmişdir. Onun əsas sahəsi isə rəqs və modaçılıq olub. Döyüşdə rəqsdə öyrəndiyi hərəkətlərdən və ya özü tərəfindən hazırlanan hərəkətlərdən istifadə edib. Ceki Çan ona bütün aktrisalardan fərqli olaraq fənnlərindən istifadə etməyə icazə verib. 1997-ci ildə "People" jurnalı onu "Dünyanın ən gözəl 50 insanı" siyahısına daxil edib.

## Həyatı
Mişel Yeonun atası hüquqşünas, anası isə evdar xanım olmuşdur. Mişel uşaqlıq vaxtlarında balerina ilə məşğul olurdu. Lakin onurğa sütunundan zədə aldıqdan sonra moda ilə məşğul olmağa başlayır. 1983-cü ildə Malayziyanın "Gözəllik müsabiqəsi"nin qalibi olur. Həmin ildə Londonda keçirilən "Dünya gözəli" müsabiqəsində Malayziyanı təmsil etmişdir. 1984-cü ildən başlayaraq Çarlz Cordan tərəfindən hazırlanmış Honq Konq reklamlarında Ceki Çan və Çou Yun Fat ilə birgə çəkilir. Bu ildən başlayaraq epizodik rollarda filmlərdə çıxış etməyə başlayır. İlk filmi 1984-cü ildə "Bayquş və Bombo" filmi olub. Bu filmdə Xanım Yenq rolunda çıxış etmişdir. Filmdə Sammo Hun çəkilmişdir. 1992-ci ildə Mişel Yeo "Polis əhvalatı 3" filmində Ceki Çan ilə çəkilir. Filmin çəkilişi Malayziyanın paytaxtı Kuala Lumpur şəhərində keçirilmişdir. 1997-ci ildən etibarən bir çox Honq Konq aktyor və aktrisaları kimi məşhurluq qazanmaq üçün Hollivud filmlərində çəkilməyə başlayır və məşhur olur.

## Şəxsi həyatı
Mişel Yeo 1984-cü ildən başlayaraq Çarlz Cordan tərəfindən hazırlanmış Honq Konq reklamlarında çıxış etməyə başlayır. Bu reklamları istehsal etmək üçün yenicə filmlər istehsal etməyə başlayan "D&B Films" kinokompaniyası köməklik göstərirdi. Bu kompaniya Mişel Yeonu filmə gətirmişdir. Kompaniyanın "D&B" heyətlərini Dikson Pun idarə edirdi. Mişel Yeo onunla 1988-ci ildə ailə həyatı qurur və film karyerasını tərk edir. Lakin Mişel Yeo Diksondan 1992-ci ildə boşanır və yenidən film karyerasına başlayır. Mişel Yeo ondan ayrılmasına baxmayaraq Diksonla və onun yeni həyat yoldaşı ilə yaxşı münasibətdədir. Mişel onun qızının ikinci xaç anasıdır. Hal-hazırda Mişel Yeo "Beynəlxalq avtomobil federasiyası"nın prezidenti Jan Todt ilə görüşür. Lakin müsahibələrin birində Mişel Yeo bunu təkzib etmişdir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ceki Çan
* Sintiya Rotrok

## Xarici keçidlər

* Michelle Yeoh Web Theatre — complete website on Michelle Yeoh
* Supercop as Woman Warrior (Salon magazine).
* Interview with Michelle Yeoh on the Tavis Smiley show 
* Sunday Times feature
* Mişel Yeo
Sara Cessika Parker

**Sara Cessika Parker** (, ) — ABŞ aktrisası.

## Həyatı

## Maraqlı faktlar
Sara Cessika Parker hal-hazırda karyera və ailə arasında uğurla balans yaratmağa qadir olan qadın rolunda bir filmdə rol alsa da, real həyatda məşhur aktrisa öz gözəlliyinin qayğısına qalmaqda təsəvvür etməyəcəyiniz qədər acizdir.

Verdiyi müsahibədə Parker demişdir: "Mən makiyaj edə bilmirəm. Mən demək olar ki, heç vaxt öz dırnaqlarımı boyamıram və demək olar, heç zaman saçıma forma vermirəm. Son 10 ildə mən dırnaqlarımı cəmisi iki dəfə cilalamışam. Vəssalam! Mən yalnız iş zamanı manikür etdirirəm. Saçlarımı qurulamağı bacarmıram. Sadəcə, bunu necə etmək lazım olduğunu bilmirəm. Məni tər basır. Mən üzümdəki sızanaqları ört-basdır edə, tuş və göz karandaşından istifadə etsəm də, bunu peşəkar şəkildə edə bilmirəm. Saçlarımı isə sadəcə, başımın arxasında toplamağı bacarıram. Başqa heç nə!".

Parker makiyaj, saç və dırnaqlara qulluq sahəsində öz nöqsanlarını səmimi şəkildə etiraf etdiyi kimi, bizim də hər birimizin gündəlik gözəllik proqramımızda ən azı bir məqam var ki, o sahədə bir qədər praktikaya və ya peşəkar yardıma ehtiyac duyuruq. Kimi üçün bu, qara göz kölgəsindən məharətlə istifadə etmək, kimi üçün üzü düzgün tonlaşdırmaq, digərləri üçün isə layneri göz qapaqlarına səliqə ilə çəkmək ola bilər.

## Filmoqrafiya
* American Dog (2008)
* Failure To Launch (2006) -
* The Family Stone (2005) — Meredith Morton
* Strangers With Candy (2005)
* Life Without Dick (2002) — Colleen Gibson
* State and Main (2000) — Claire Wellesley
* Dudley Do-Right (1999) — Nell Fenwick
* Til There Was You (1997)
* The Substance of Fire (1996)
* Mars Attacks! (1996)
* If Lucy Fell (1996) — Lucy Ackerman
* Extreme Measures (1996)
* The First Wives Club (1996)
* Miami Rhapsody (1995)
* Ed Wood (1994)
* Striking Distance (1993)
* Hocus Pocus (1993)
* Honeymoon in Vegas (1992)
* L. A. Story (1991)
* Twist of Fate (1988)
* Deadly Decision (1988)
* Dadah Is Death (1988)
* The Room Upstairs (1987)
* The Flight of the Navigator (1986)
* Girls Just Want To Have Fun (1985)
* Footloose (1984)
* First Born (1984)
* Somewhere Tomorrow (1983)
* Rich Kids (1979)
* Sex And The City (2008)
* Did You Hear About the Morgans? (2009)
* Sex And The City 2 (2010)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Интервью с Сарой Джессикой Паркер
Ketrin Adams

**Ketrin Adams** (; 25 may 1893, Sent-Luis, Missuri — 17 fevral 1959, Los-Anceles, Kaliforniya) — ABŞ aktrisası.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биографи на Allrovi
*
Ceyms Beluşi

**Ceyms Beluşi** (; 15.6.1954) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı

## Maraqlı faktlar
Hollivudun məşhur aktyoru Ceyms Beluşi reklam çəkilişi üçün ailəsi ilə birlikdə Türkiyənin İstanbul şəhərinə gəlib.

Aktyor jurnalistlərə verdiyi müsahibədə ona ən çox xoş təsir bağışlayan şeylərin “Sultan Əhməd” (məscidi) və şəhərin taksi sürücüləri olduğunu deyib. “8 yaşlı oğlum bizi müşayiət edən rəhbərdən dəstəmaz almağı və namaz qılmağı öyrəndi. Sonra isə məscidin içində yerə yıxılaraq namaz qılmağa çalışdı”.

Aktyor “Yerəbatan Sarnıcı”na getdiklərini, oğlunun bu yeraltı məkanda qorxduğunu və “yaxşı ki, namaz qıldım və Allaha dua etdim” dediyini bildirib. “Ayasofiya”ya da getdiklərini bildirən aktyor bu tarixi məkanın bağlı olduğunu dedi.

Beluşi azan səsinin də böyük təsir qüvvəsinə malik olduğunu bildirib: “Azan səsini eşitmək insanın tüklərini biz-biz edən müdhiş bir təcrübədir. Çox böyük təsiredici gücü var”.

Özünün pravoslav olduğunu deyən aktyor İstanbulu Pravoslav kilsəsinin mərkəzi hesab etdiyi üçün bu şəhəri ziyarəti özü üçün vacib hesab etdiyini bildirib.

Bundan başqa Ceyms Beluşi şəhər sakinlərinin əlaçıq, xoşməramlı olduqlarını, hamının da onu tanıyaraq birlikdə şəkil çəkdirmək istədiyini, bunun üçün çox xoşbəxt olduğunu vurğulayıb.

Beluşi İstanbulda olan taksi sürücülərinin də avtomobildən istifadə etməsinə heyran qaldığını deyib: “Buna inanmaq çox çətindir. Onlar dar küçələrdə avtomobili elə sürürlər ki, heç səs siqnalından da istifadə etmirlər. Mən Nyu-Yorkda siqnal səsinə ancaq 15 dəqiqə dözə bilirəm”.

## Seçilmiş filmoqrafiya
*1989: K-9
*1992: Bir dəfə qanunu pozaraq
*1995: Daş və pinqvin

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* 
* Ceyms Beluşi Voice Chasers Database.com saytında 
* Ceyms Beluşi peoplesru saytında
Stiven Bolduin

**Stiven Bolduin** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт 
* Stiven Bolduin  на сайте Internet Movie Database
Codi Foster

**Codi Foster** (; 19 noyabr 1962, Los-Anceles, Kaliforniya) — ABŞ aktrisası.

## Həyatı
Hollivudun məşhur aktrisalarından olan Alişa Kristian Codi Foster 1962-ci ilin 19 noyabrında ABŞ-nin Kaliforniya ştatının, Los-Anceles şəhərində anadan olub. Codi aktrisalıq fəaliyyətinə hələ üç yaşında olarkən reklam çarxlarına və teleseriallara çəkilməklə başlayıb. 1970-ci illərdə isə "Volt Disney" studiyasının bir neçə filmlərində çəkilib. Aktrisanın böyük kinoda ilk rolu "Napoleon və Samanta" (1972) filmi ilə başlayır. 1974-cü ildə rejissor Martin Skorsezenin "Alisa artıq burada yaşamır" filmində rol alır. Daha sonra isə elə bu rejissorun "Taksi sürücüsü" (1976) filmində yüngül həyat tərzli yeniyetməni canlandıran aktrisa 14 yaşında ilk dəfə Oskar-a nominant olur. Məhz bu filmdən sonra onu uzun müddət izləyən Con Hinkli adlı bir şəxs sonradan 1981-ci ildə ABŞ prezidenti Ronald Reyqanı öldürməyə cəhd etmişdir. O, bu addımıyla Codi Fosterin xoşuna gəlmək istədiyini bildirmişdir. Xatırladaq ki bu filmin ssenarisinə əsasən filmdə Travis Bickle-ı oynayan Robert De Niro da prezidentliyə namizədə sui qəsd edir.
1985-ci ildə Jodie "ədəbi tənqid" ixtisası üzrə Yel Universitetini bitirir. Aktrisa böyük kinoya 1988-ci ildə "The Accused" filmində oynadığı baş rolla qayıdır və bu rolu ona "Oskar" gətirir. Üstündən üç il keçdikdən sonra "Quzuların səssizliyi" (1991) filmində ifa etdiyi rola görə ikinci dəfə "Oskar"-a layiq görülür. 1995-ci ildə "Nell" filmindəki roluna görə Jodie yenidən bu mükafata nominant olur, amma bu dəfə heykəlcik başqa aktrisanın qisməti olur. Amma hər halda dünya kinosu tarixində yalnız Codi Foster və Hillari Svenk 30 yaşınadək iki "Oskar" qazanmış aktrisalardır. Codi daha sonralar "Maverik" (1994), "Kontakt" (1997), "Anna və kral" (1999), rejissor Deyvid Finçerin "Panika otağı" (2002), "Flightplan" (2005), "Inside Man" (2006), "The Brave One" (2007), "Nimin Adası" (2008) kimi filmlərdə və 2011-ci ildə ekranlara çıxan, özünün də rejissoru olduğu "Qunduz" filmində rol almışdır. "17744 Jodiefoster" asteroidi aktrisanın şərəfinə belə adlandırılıb. Foster fransızca sərbəst danışır və bəzi filmləri fransız dilinə özü dublyaj edir. Codi Foster 2014-cü ilin aprelində qadın fotoqrafçı Aleksandra Hedisonla ailə həyatı qurmuşdur.

## Seçilmiş filmoqrafiyası
# Alisa artıq burada yaşamır (film, 1974) / Alice Doesn't Live Here Anymore
# Quzuların səssizliyi (film, 1991) / The Silence of the Lambs
# Anna və kral (film, 1999) / Anna and the King

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Jodie-Online.net 
* TV and Movie Trivia Tribute: Jodie Foster 
* Cudi Foster Rusiya fan sartında
Kanada universitetlərinin siyahısı

Kanadada beynəlxalq səviyyəli bir çox universitet yerləşir. Onlardan bəziləri:

* Akadiya Universiteti
* Alberta Universiteti
* Brandon Universiteti
* Britaniya Kolumbiyası Universiteti
* Kalqari Universiteti
* Makgill Universiteti
* Makmaster Universiteti
* Manitoba Universiteti
* Mont Royal Universiteti
* Nyufaundlend Memorial Universiteti
* Saskaçevan Universiteti
* Toronto Universiteti
* Viktoriya Universiteti
* Vinnipeq Universiteti
* York Universiteti
Mirzə Əli bəy Qarabaği

**Mirzə Əli bəy Qarabaği** (1785-1840) — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Mirzə Haqverdi bəyin ikinci оğlu Əli bəy Şuşa şəhərində anadan оlmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sоnra mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.  Savadlı оlduğundan dоlayı mirzə adlanırdı.
Mirzə Əli bəy Şuşa şəhərinin qazısı оlmuşdu. Şair idi. Xоştəb şeirlər yazırdı.
Tarixçi və təzkirəçi  Mir  Möhsün  Nəvvab  öz  ünlü  əsəri  "Təzkireyi-Nəvvab"da  yazırdı: "Mərhum Mirzə Əli Mirzə Haqverdi оğlu Qarabağ vilayətinin əhalisindəndir. Qarabağın Şuşa şəhərində birinci qazı оlmuşdur.
Cənab xanlar xanı Mehdiqulu xan İbrahim Xəlil xan Cavanşir оğlunun xanlığı zamanı sağ idi. 1255-ci ildə vəfat etmişdir (miladi 1839/1840-cı il).
Tanınmış alim оlub, tibb elmində də məharəti var idi. Deyilənə görə, hərdəm şeir də demişdir. Belə ki, bir gün hazırcavab və məzəli bir şəxslə öz evində оturub söhbət edirdi. Оnun Zöhrə adlı bir kiçik qızı var idi, görkəmsiz. Söhbət vaxtı qız qapıdan içəri daxil оlur. Bu vaxt оnun çirkin sifətini görən Mirzə Əli bədahətən bu fərdi (beyti) söyləmişdir:

Əgər о axıra qədər bu surətdə qalsa,
Bizim Zöhrəyə Müştəri tapılmayacaq".


Mirzə Əli bəy 1840-cı ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Mirzə Əli bəyin Əbülqasim bəy, Haqverdi bəy, Əhməd bəy, Yusif bəy adlı оğulları vardı.

## Mənbə

*Ənvər Çingizoğlu. Kəbirli eli. "Soy" dərgisi, 2 (7), Bakı, 2007.
*Ənvər Çingizoğlu, Haqverdiyevlər, "Soy" dərgisi, 1 (33), Bakı, 2010.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Mirzə Həbibullah Rəşti

**Mirzə Həbibullah Rəşti** () — İslam alimi.

## Həyatı
Mirzə Həbibullah Rəşti hicri 1234-cü ildə Gilanın kəndlərindən birində dünyaya göz açmışdı. O, elmin ilk müqəddimələrini öz vətənində xüsusi müəllimlərdən almışdır. 18 yaşında elmini təkmilləşdirmək üçün Qəzvin şəhərinə gedir. Və artıq 25 yaşında olmasına baxmayaraq, ictihad icazəsi alır. Bundan sonra isə araşdırmalarını davam etdirmək üçün müqəddəs Nəcəf şəhərinə səfər edir. Orda isə Şeyx Ənsari və Sahibul-Cəvahir kimi böyük alimlərdən dərs alır.

Mirzə Həbibullah Rəşti "İcarə", "Məsələtul-qəzəb", "Əl-İmamiyyə", və s. kimi əsərləri özündən elmi irs olaraq qoymuşdur.

O, hicri 1273-cü ildə 78 yaşında Nəcəf şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Manikür

thumb|right|225px|Fransız manikür nümunəsi
**Manikür** () — əl dırnaqları və əllər üçün bir kosmetik gözəllik müalicədir ki, ev və ya dırnaq salonunda aparılır. Manikür müalicəsi yalnız təbii dırnaqlar  üçün deyil, həm də əllər üçün müalicədir.

## Qaynaqlar
*Minu Molazadə. "Venus makiyaj və bəzəmə təlimi". 

## Xarici keçidlər
*Manikür necə tətbiq olunur?
Saç köpüyü

**Saç köpüyü** və ya saç musu () — bir saç forma vermə məhsuludur ki əlavə həcm və parlaq üçün saça əlavə edilir.

## Qaynaqlar
* Molazadə, Minu." Venus makiyaj və bəzəmə təlimi".
Əhməd xan Dəvəli-Qacar

**Əhməd xan Məhəmmədrəhim xan oğlu Dəvəli-Qacar** (1852-1911)—Qacarlar dövlətinin ictimai-siyasi xadimi, diplomat.

## Həyatı
Məhəmmədrəhim xanın üçüncü оğlu Əhməd xan 1852-ci ildə Tehran şəhərində dünyaya gəlmişdi.  Ailə təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Sоnra məktəbdə оxumuşdu. Təhsilini univеrsitеtdə davam еtdirmişdi. Atasının vəfatından sоnra Əlaüddövlə ləqəbini daşımışdı. 
Əhməd xan 1881-ci ildə şahın xas qvardiyasının, "Məhdiyyə" adlı qızılkəmər atlılarının rəisi idi.

Əhməd xan 1895-ci ildə Xəmsə, 1896-cı ildə Ərəbistan  əyalətlərinə vali təyin еdilmişdi. 
Əhməd xan Ərəbistanda vali оlarkən Şüştər və Dizful bölgələrində fəaliyyət göstərən Hеydəri və Nеməti təriqətlərinin  çıxışlarını zоrla yatırmışdı. Bu оlay Tehran ruhanilərinin fitnəsi ilə həyata kеçirilmişdi. 1897-ci ildə Tehrana qayıtmışdı.

Əhməd xan 1899-cu ilin nоvruz bayramında Mazandaran, 1900-cü ildə Astarabad, 1902-ci ildə Kirmanşah, 1903-cü ildə isə Fars əyalətlərinə vali təyin еdilmişdi. 
Əhməd xan Əlaüddövlə 1903-cü ilin nоyabr ayında şah tərəfindən Ingiltərənin Hindistandandakı nümayəndəsi  Lоrd Krоznla Iran körfəzində danışıqlar aparmağa məsul еdilmişdi. Bəzi səbəblərdən bu danışıqlar baş tutmamışdı.

Əhməd xan 1906-cı ildə Tehrana vali təyin еdilmişdi. Bazarda baş vеrən bəzi hadisələrə görə, оrdan çıxarılıb, Fars əyalətinə göndərildi.

## Ailəsi
Əhməd  xan Fəxrtac xan Əlirza xan Əzdülmülkün qızıyla ailə qurmuşdu. Əbdülqasım xan adlı оğlu, iki qızı Turan xanım,  оlmuşdu.

## Mənbə
* 
*Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları,  Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
*Ənvər Çingizoğlu, Dəvəli qacarlar, Bakı:Mütərcim, 2018, 184 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Qacarlar
*Mirzə Mahmud xan Dəvəli-Qacar
Mirzə Cavad Natiq

**Mirzə Cavad Natiq** (?-?)—İran Məşrutə hərakatının fəal üzvü.

## Həyatı
Mirzə Cavad Natiq Əyalət əncüməninin üzvü idi. Əncümən onu Makuya göndərdi.

## Həmçinin bax
*Hüma Natiq

## İstinadlar