Cənubi Qafqaz

**Cənubi Qafqaz** (, , , , ) — Böyük Qafqaz dağlarının Baş Qafqaz silsiləsinin cənubunda yerləşən, Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan ərazilərindən ibarət coğrafi-siyasi bölgə. Şimali Qafqaz ilə bərabər Qafqaz regionunun əsasını təşkil edir. 

## Adı
"Za" prefiksi ilə toponimlərin əmələ gəlməsi rus dilində geniş yayılmışdır və bir qayda olaraq, artıq inkişaf etmiş ərazidəki məlum coğrafi obyektdən ərazini əks etdirir (məsələn, qərbdən şərqə doğru hərəkət edərkən Trans-Volqa, Trans-Ural, Transbaikaliya və ya şimaldan cənuba doğru Transqafqaz, şərqdən qərbə doğru Transkarpatiya). Bu yanaşma mərkəzi Rusiyadan hərəkət vektorunu nəzərdə tutur və coğrafi baxımdan neytral deyil, çünki Transqafqaz geosiyasi olaraq cənubdan şimala doğru hərəkət edərkən Şimali Qafqazın ərazisi kimi də başa düşülə bilər [mənbə 139 gün göstərilməyib]. 1918-ci ildə Rusiya İmperiyasının keçmiş ərazilərində beş quberniya - Tiflis, Kutaisi, İrəvan, Bakı, Yelizavetpol; iki vilayət - Batumi, Qars; və iki rayon - Suxumi və Zaqatala ərazisində yerləşən Transqafqaz Demokratik Federativ Respublikası yaradılmışdır. 1922-ci ildə Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan ərazilərini əhatə edən Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası yarandı. 1935-ci ildə bu ərazilərdə SSRİ-nin Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi yaradıldı.Öz növbəsində, "Cənubi Qafqaz" anlayışı, "Zaqafqaziya"nın sinonimi kimi, Sovet İttifaqının dağılmasından sonra geniş istifadə olunmağa başlamışdır, baxmayaraq ki, bu terminin ilk istifadə cəhdləri Birinci Dünya Müharibəsinin başlanğıcı və Rusiya İmperiyasının süqutu dövrünə təsadüf edir.

## Cənubi Qafqazın tarixi
Cənubi Qafqaz bölgəsi tarixən siyasi, dini və mədəni mübarizənin məkanı olmuşdur. Bölgənin köhnə dövlətləri içərisində Albaniya, İberiya krallıqlarının adı çəkilir. Bu krallıqlar daha sonra Əhəməni İmperatorluğu, Parf İmperatorluğu və Sasani İmperatorluğuna birləşdirilmişdir. Nəticədə, əvvəl zərdüştlük, sonra da xristianlıq bölgədə aparıcı dinlər olmuşlar.VII əsrdə Xilafətin bölgəyə yayılması ilə Cənubi Qafqazda müqəddəs İslam dini yayılmağa başlamışdır. Sonrakı əsrlər içində Səlcuqların, Monqolların və Türk xanlıqlarının tərkibində olan bölgə, 1501-ci ildə Səfəvi dövlətinin tərkibinə keçmişdir. XVll əsrdəki qısa sürən Osmanlı hakimiyyəti istisna olmaqla, XVlll əsrin ortalarına qədər bölgə ümumi olaraq Səfəvilərin tərkibində qalmışdır.1747-ci ildə Nadir şah Əfşarın öldürülməsindən sonra Cənubi Qafqazın cənub hissəsində müstəqil türk xanlıqları qurulmuşdur. XlX əsrin əvvəlində gerçəkləşən iki Rus-Qacar müharibəsinin nəticəsində Cənubi Qafqaz tamamilə Rusiya İmperiyası tərəfindən işğal edilmişdir.

## Turizm
Cənubi Qafqaz turizm resurslari ilə zəngin bölgədir. Regionda yerləşən Böyük Qafqaz dağları Qara dənizdən Xəzər dənizinə kimi uzanır və buradakı hər üç dövlətin ərazisindən keçir. Bölgənin ən önəmli turizm mərkəzləri Azərbaycan, Gürcüstan və qismən də, Ermənistan ərazisində yerləşir. Azərbaycanda— **Qəbələ**, **Quba**, **Qusar, Xaçmaz**; Gürcüstanda— X**evsureti, Tuşeti, Svaneti, Baxmaro, Raça;** Ermənistanda- **Tsağkadzor (Dərəçiçək)**, **Cermuk (İstisi)**, **Dilican** dağ turizmində öndə gələn bölgələrdir.Cənubi Qafqazın böyük şəhərləri də turistlərin diqqətini çəkən önəmli turizm mərkəzləridir. Bakı, Gəncə, Tibilisi, Batumi və İrəvan kimi iri şəhərlər xüsusi ilə fərqlənirlər.

### Azərbaycan
Azərbaycanda turizm sənayesi regionların inkişafı üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın sərvətləri, rəngarəng iqlimi, tarixi-mədəni irsi turizm sahəsini inkişaf etdirir. Paytaxt Bakı müxtəlif tarixi dövrlərə aid tarixi və memarlıq abidələrinə malikdir. Tarixi abidələrin siyahısına Xll əsrin abidəsi olan Qız qalası, Xll əsrin abidəsi İçərişəhər, XV əsrin abidəsi Şirvanşahlar sarayı və XVll-XVlll əsrin abidəsi Atəşgah aiddir. Həmçinin Heydər Əliyev Mərkəzi müasir tikililərdən biri sayılır.

#### Azərbaycanda dağ turizmi
Dağların verdiyi imkanlardan hərtərəfli şəkildə faydalanmaq məqsədilə insanların istifadə etdiyi turizm növü dağ turizmi hesab olunur. Azərbaycanda dağ turizminin haykinq, trekkinq, dağa və buzadırmanma növləri mövcuddur. Azərbaycanda ilk "Alpinizm cəmiyyəti" 1963-cü ildə yaradılmışdır."Tufandağ" Qış-yay turizm kompleksi, "Qəbələ" və "Şahdağ" Turizm mərkəzi QSC Azərbaycanda dağ turizminin mərkəzləridir. "Tufandağ" Qış-Yay Turizm Kompleksində ilk mərhələnin açılışı 2009-cu ildə olmuşdur. Mərkəz, 15 kilometrlik yamac və 5 ədəd qalxma kabinəsi ilə il ərzində fəaliyyət göstərir.Şahdağın hündürlüyü *4.243* metr , ətəyi isə *102* metrdir. "Şahdağ" Turizm mərkəzi Qafqazın şimal-şərq yamacında 2 min hektar ərazidə inşa edilib. Mərkəzin tikintisinə 2009-cu ildə başlanılıb. "Şahdağ" Turizm mərkəzi QSC 17 kilometrlik yamac və 9 ədəd qalxma kabinəsi ilə il ərzində fəaliyyət göstərir.

### Gürcüstan
Turizm Gürcüstanın əsas sənaye sahələrindən biridir. Burada turistləri özünə cəlb edən ərazilərə paytaxt Tbilisi, Uşquli, Batumi, Siqnagi, Çiatura, Svaneti, Raça, Bakxmaro və s. aiddir.Gürcüstanın paytaxtı olan Tbilisi ən cəlbedici şəhərlərdən biridir. Bu kiçik şəhərdə görməli bir çox yerlər turistləri özünə cəlb edir.Avropanın ən hündür kəndi olan Uşquli də Gürcüstanda yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şimali Qafqaz

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* ''Caucasian Journal'' – a multilingual online journal on the South Caucasus
* Caucasian Review of International Affairs – an academic journal on the South Caucasus
* Caucasus Analytical Digest – Journal on the South Caucasus
* Transcaucasia (The Columbia Encyclopedia article)
* 
*