open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İordaniya–Meksika münasibətləri

**İordaniya—Meksika münasibətləri** — Meksika və İordaniya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər.

## Tarix
9 iyul 1975-ci ildə ölkələr arasında diplomatik münasibətlər qurulur. 10-13 avqust 1975-ci il tarixlərində Meksika prezidenti Luis Eçeverriya İordaniyada dövlət səfərində olmuş və burada İordaniya Kralı Hüseyin bin Talal ilə ölkələr arasında iqtisadi və ticarət əlaqələrinin dərinləşdirilməsi məsələsini, habelə Yaxın Şərqdəki mövcud problemləri müzakirə etmişdir.

2000-ci ilin iyun ayında Meksika Xarici İşlər Naziri Rosario Qrin İordaniyaya rəsmi səfər edir. 2000-ci ilin sentyabrında Meksika Prezidenti Ernesto Zedillo Nyu-Yorkda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Sessiyası zamanı İordaniya Kralı II Abdullahla görüşür. 2002-ci ilin mart ayında Kral II Abdullah İbn Hüseyn, İnkişaf üçün Maliyyələşdirmə üzrə Beynəlxalq Konfransın zirvə görüşündə iştirak etmək üçün Meksikanın Monterrey şəhərini ziyarət edir. Burada Meksika Prezidenti Visente Foxs ilə danışıqlar aparır. 2014-cü ilin fevralında Kral II Abdullah İbn Hüseyn prezident Enrike Peyo Neto ilə görüşmək üçün Meksikaya ikinci bir səfər edir. Səfər zamanı təhsil və mədəni mübadilə sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, texniki və ikitərəfli əlaqələrin genişləndirilməsi barədə memorandumlar imzalanmış və sərbəst ticarət müqaviləsi nəzərdən keçirilmişdir.

2014-cü ilin iyul ayında Meksika Xarici İşlər Naziri Xose Antoniyo Mid İordaniyaya səfər edir və burada sərbəst ticarət müqaviləsinin imzalanması imkanları barədə danışıqlar aparır. Meksikanın İordaniya paytaxtında səfirlik açacağını açıqlanır. Xarici işlər naziri Xose Antoniyo Mid qaçqınların üzləşdiyi humanitar böhrana baxmaq üçün suriyalı qaçqınların yaşadığı Zaatari düşərgəsini ziyarət edir. 2015-ci ildə İordaniya və Meksika bir-birlərinin paytaxtlarında səfirliklərini açır.

2015-ci ildə İordaniya və Meksika diplomatik münasibətlərin qurulmasının 40-cı ildönümünü qeyd edir.

## İkitərəfli müqavilələr
Ölkələr arasında bir sıra ikitərəfli müqavilələr imzalanmışdır: Meksika Turizm Katibliyi ilə İordaniya Turizm və Antikalar Nazirliyi arasında Anlaşma Memorandumu; Texniki Əməkdaşlıq Sazişi; Təhsil və Mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş; Qarşılıqlı maraq məsələləri üzrə məsləhətləşmələr üçün bir mexanizmin yaradılmasına dair Anlaşma Memorandumu və hər iki ölkənin diplomatik qurumları arasında Anlaşma və Əməkdaşlıq Memorandumu.

## Ticarət
2017-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 48,5 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. İordaniyanın Meksikaya ixracatı: elektron komponentlər, fosfatlar və digər minerallar. Meksikanın İordaniyaya ixracatı: antibiotiklər, yük maşınları və digər nəqliyyat vasitələri. İordaniya Meksikanın dünyanın 95-ci ən böyük ticarət ortağıdır. 2014-cü ildə hər iki ölkə sərbəst ticarət müqaviləsi imzalamaq üçün danışıqlara başlanılmışdır.

## İstinadlar
Nevton Qriqoryan

**Nevton Avanesoviç Qriqoryan** () — Azərbaycan-sovet kamançaçalanı, Azərbaycan SSR xalq artisti (1978).

## Həyatı
Nevton Qriqoryan 1920-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1934-cü ildən Bakıda A. İoannesyanın rəhbərlik etdiyi xalq çalğı alətləri orkestrində işləmişdir. Peşəkar musiqiçi kimi öz yaradıcılıq fəaliyyətinə 1936-cı ildə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında başlamış və 40 ildən artıq burada işləmişdir.

Azərbaycan klassik musiqisi, muğamlar, rənglər, təsniflər Nevton Qriqoryanın yaradıcılığında mühüm yer tutmuşdur. Müslüm Maqomayevin, Asəf Zeynallının və başqa Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərini səsləndirən N. Qriqoryan Moskvada birinci Azərbaycan incəsənəti ongünlüyünün, xalq musiqi alətləri ifaçılarının ümumittifaq müsabiqəsinin iştirakçısı olmuşdur. O, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olmuş, bir sıra medallarla təltif edilmişdir.

Nevton Qriqoryan Xan Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov və başqa xanəndələri müşayiət etmiş, SSRİ-nin bir sıra şəhərlərində, eləcə də İran, İraq, Suriya və Livanda çıxış etmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 25 sentyabr 1954
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 11 yanvar 1978
* "İgidliyə görə" medalı — 6 noyabr 1947

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Sərab tüməni

**Sərab tüməni** — inzibati vahid. Elxanilər dövləti Azərbaycan vilayətinin 9 tümənindən biri

H.Qəzvininin “Nüzhət əl qülub” əsərində verilmiş məlumatların təhlili göstərir ki,  Sərab Azərbaycan vilayətinin tərkibində bir tümənə çevrilmişdir . Belə ki, əsərin VIII bölümündə Azərbaycan vilayətinin tərkibindəki tümənliklər sırasında Təbriz, Naxçıvan, Pişkin, Xoy, Sərab, Marağa və Mərəndlə yanaşı Sərab tümənin da adı çəkilmişdir.. Sərab tüməni öz növbəsində mahallara bölünmüşdü. Tümən əmir tərəfindən, mahal isə mahal hakimi tərəfindən idarə edilirdi . 
## Ərazisi

Sarab (Sarab, Məyanic, Gərmrud) nahiyələrinə bölünürdü

### Həmçinin bax
* Sərab
* Sərab xanlığı
* Təbriz tüməni (pul vahidi)

## İstinadlar
Boliviya–Gürcüstan münasibətləri

**Gürcüstan–Boliviya münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Boliviya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki dövlət də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. Gürcüstanın Argentinadakı səfirliyi həm də Çili, Paraqvay, Uruqvay, Ekvador və Boliviyada akreditə olunmuşdur.
## Tarix
Boliviya ilə Gürcüstan arasındakı diplomatik münasibətlər 20 noyabr 1998-ci ildən başlayır. Halbuki ilk Boliviya səfiri etimadnaməsini yalnız 2002-ci ildə Gürcüstan Prezidenti Eduard Şevardnadzeyə təqdim etmişdir.

Boliviya Gürcüstan Prezidenti Saakaşvilinin viza liberallaşdırma siyasətinin bir hissəsi olaraq Gürcüstan ilə vizasız rejimdən erkən istifadə edirdi. Lakin 2014-cü ildə Gürcüstan hökuməti təhlükəsizlik səbəblərini əsas gətirərək Boliviyaya vizasız rejimi ləğv edir.

Tiflis ilə Sukre arasındakı gərginliyə baxmayaraq, zamanla bir neçə yüksək səviyyəli görüşlər keçirilmişdir. Prezident Saakaşvili 2011-ci ildə Nyu-Yorkda Evo Morales ilə görüşmüşdür. Gürcüstan və Boliviya parlamentlərinin nümayəndələei isə 2018-ci ilin mart ayında Cenevrədə Parlamentlərarası Birliyin 138-ci Assambleyası zamanı iş iclasında görüş keçirmişlər.

2010-cu ildə Boliviya və Gürcüstanın Xarici İşlər Nazirlikləri arasında Sukredə iqtisadiyyat, kənd təsərrüfatı, mədəniyyət və təhsil mövzusunda ikitərəfli məsləhətləşmələr quraraq Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır.
## Boliviya və Abxaziya
Hər iki dövlət arasındakı münasibətlər, xüsusilə Boliviya hökumətinin Rusiya ilə sıx əlaqələri nəzərə alınmaqla mübahisəlidir. Gərginlik 2008-ci il Rusiya-Gürcüstan müharibəsindən sonra, Boliviya beş günlük müharibə zamanı Rusiyanın işğalını qınamayan az saylı dövlətlərdən biri olduğu dövrdə yaşanır. Münaqişədən bəri Boliviya BMT-də Gürcüstanla əlaqəli hər hansı bir səsvermədə, xüsusən də Gürcüstanın təşəbbüsü ilə məcburi köçkünlərin Abxaziya və Cənubi Osetiyaya dönməsini tələb edən illik qərarına qarşı davamlı olaraq Rusiyanın lehinə səs vermişdir.

Boliviya Gürcüstanın iki separatçı respublikasının müstəqilliyini tanımağı 2008-ci ilin sentyabr ayından etibarən düşünməsi barədə şaiyələr yayılmışdır. Lakin bu öz trəsdiqini tapmamışdır. 2009-cu ildə Venesuelanın Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanımasından sonra Venesuela Prezidenti Uqo Çavez Boliviyanı onun yolunu izləmək üçün lobbiçilik etmək istədiyini bildirir. 2010-cu ildə xarici işlər naziri Maksim Qvindziyanın başçılığı altında Abxaziya nümayəndə heyəti Sukre ilə diplomatik əlaqələr qurmaq üçün Boliviyaya səfər edir.
## Diplomatik missiyalar
Boliviyanın Gürcüstanda yalnız bir akkreditə olunmuş səfiri var idi. Baxmayaraq ki, sonuncusu Moskvada idi və postsovet respublikalarının əksəriyyətində akreditə olunmuşdu.

2011-ci ildə Gürcüstan Boliviyanı da əhatə etmək üzrə Argentinada səfirliyini açır.

## İstinadlar
Starik-Kamen

**Starik-Kamen** — Rusiya Federasiyasının Sverdlovsk vilayəti, Orta Uralın, Vesyolıe Qorı silsiləsinin ən yüksək zirvələrindən biridir. Dağın hündürlüyü 755 m-dir. Qornouralski rayonundakı ən yüksək dağdır və Nijnı Taqil yaxınlığındakı ən yüksək dağ zirvəsidir. Geomorfoloji, geoloji və botanika təbiət abidəsidir. İstirahət, turizm və alpinizm üçün məşhur yerdir. Zirvə həm də dini xarakter daşıyır. Sovet dövründə dinə qarşı mübarizə dövründə dağlarda dua etmək qadağan oluinur. Lakin bu günə qədər tək-tük dindarlar oraya qalxır. Ağ mərmərdən hazırlanmış, kənarları naxışlı olan Ata Pavelin qəbri, Starik-Kamen dağında yerləşirdi. 1962-ci ilə qədər qorunub bu qəbirüstü abidə qorunub saxlanılmışdı. Hazırda bu qəbrin üzərinə yeni bir taxta xaç quraşdırılıb. Karpuşixa kəndindən bura bir yol gəlir. Meşə yolu Poludennaya Şaytanka çayı boyuncadır. Nijni Tagil, Nevyansk və Yekaterinburqdan dağlara gələn onlarla insan məzarın başında toplanır.

## Coğrafiyası
Starik-Kamen dağı "Nijni Tagil şəhər dairəsi" bələdiyyəsində və Karpuşixa kəndindən 11 kilometr qərbdə, Vesyolıe Qorı silsiləsinin mərkəzi hissəsinin zirvəsi olan Kirovqrad şəhər dairəsinin bələdiyyəsindədir. Dağın hündürlüyü 755.4 metr, ərazisi 16&nbsp;km²-dir.

## Təsviri
Dağ qayalı bir zirvə və kiçik bir qayalıq ərazi istisna olmaqla tamamilə meşə ilə örtülmüşdür. Qabbro-diorit qayalarından ibarətdir və 300 metrə qədər uzanan qayalı bir silsilədir. Şərq tərəfində 50 metrlik bir uçurum var, qərb tərəfində bir yığın daş mövcuddur.

Yuxarıdan bir çox kilometr boyunca ətraf meşə sahələrinə, Bilimbay, Proseçnaya, Skalistaya, Ryabinovaya, Dva Brata dağları arasındakı geniş meşəli vadilərə bir mənzərə açılır. Açıq havada Nijni Tagil, Nevyansk, Verxnı Tagil şəhərləri, Çernoistoçinsk, Visim və Lyovixa kəndləri buradan aydın görünür. Şaytanka dağ çayı yaxınlığından axır. Dağın zirvəsində bir yolsuzluq avtomobili vasitəsi ilə keçilə bilən bir cığır vardır. Yuxarıda bir köçür çuxuru olan bir boşluq, bir çoxlu sayda odun vardır. Starik-Kamen dağının zirvəsi Avropa və Asiyanın şərti sərhədində yerləşir. Priqorodnoye və Kirovqradski rayonlarının sərhədi zirvədən keçir. Çernoistoçinsk kəndindən Starik-Kamen dağına bir torpaq yol gedir. Sonra köhnə meşə sahələrinə uzanır.

## Təbiət abidəsi
1983-cü ildən bəri, Nijne-Tagil meşə təsərrüfatı ərazisindəki 1657 hektar ərazisi əhatə edən *Starik-Kamen dağı* yasaqlığı qurulur. Sverdlovsk vilayətinin xüsusi qorunan bir ərazisi, dövlət landşaft yasaqlığıdır.

## Mənbə
* http://historyntagil.ru/ural/5_3_131.htm
* http://dr-ural.ru/starik-kamen.html
* http://urbibl.ru/Stat/Gori/starik_kamen.htm

## İstinadlar
Qratantur

**Qratantur** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Qaronna, Fronton kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Tuluza.

Kommunanın INSEE kodu — 31230.

## Coğrafiyası

Kommun, Parisdən təxminən 580 km cənubda, Tuluzadan 14 km şimalda yerləşir.

## İqlimi
İqlimi mülayim okeandır. Qış mülayim və qarlıdır, yaz şiddətli yağış və şimşək çaxması ilə xarakterizə olunur, yay quru və isti, payız günəşlidir. Güclü cənub-şərq və şimal-qərb küləyi üstünlük təşkil edir.

## Əhalisi
2010-cu ildə əhalinin sayı 3545 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə 2415 əmək qabiliyyətli (15–64 yaş arası) insan arasında 1.782 nəfər iqtisadi cəhətdən aktiv, 633 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi — 73,8%, 1999-cu ildə bu 68,8% idi). 1782 fəal sakindən 1644 nəfər işləyirdi (857 kişi və 787 qadın), 138 işsiz var (73 kişi və 65 qadın). 633 hərəkətsiz insan arasında 229 nəfəri şagird və ya tələbə, 195 nəfəri təqaüdçü, 209 nəfəri digər səbəblərdən hərəkətsiz qalmışdır.

## Görməli yerləri
* Müqəddəs Kviteriya Kilsəsi (2008-ci ildə bərpa edilmişdir)
* Reneri qalası
* Kustela qalası

## Qalereya

Eglise Sainte Quitterie de Gratentour.jpg|Müqəddəs Kviteriya Kilsəsi
Mairie de Gratentour.jpg|
Gratentour - Rue de Cayssials - 20140207 (1).jpg|Kesyal küçəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı 
* 
* 
*
Murcaheti döyüşü

**Murcaheti döyüşü** — İmereti çarlığı ilə Mesxeti atabəyliyi arasında 12 avqust 1535-ci ildə Axalkalaki yaxınlığındakı Murcaheti kəndində baş tutmuş döyüşdür. Döyüşün nəticəsində atabəyliyin qoşunları məğlub olmuş və əraziləri digər gürcü dövlətləri arasında bölünmüşdür.

## Arxa plan
III Kvarkvarenin dövründə Mesxeti (Samtshe) atabəyliyindəki Səfəvi təsiri gün keçdikdcə artmaqda idi. Buna görə Osmanlı imperiyası ölkəyə, xüsusilə cənub-qərb bölgəsinə böyük zərər verdi. Mesxeti bəyləri Kvarkvarenin hakimiyyətində Mestetiyanın itiriləcəyini hiss edirdi. Buna görə də, Cakeli sülaləsini sona çatdırmaq və Mesxetini üstün müsəlman imperiyalardan (Osmanlı, Səfəvi) qorumaq üçün gürcü kralı İmeretili III Baqrat və Kartlili I Luarsab ilə ittifaq qurdular.

## Döyüş
1535-ci ildə kral III Baqrat şahzadə Rostom Qurieli və meqreliyalı müttəfiqlərinin yardımı ilə Mesxetini işğal etdi. Baqrat Axalkalaki yaxınlığındakı döyüşdə III Kvarkvarenin ordusunu məğlub etdi və Kvarkvareni əsir aldı. Samsthe atabəyi Qurielinin saqidarı İsak Artumeladze tərəfindən əsir alındı və Baqrata təslim edildi. Gürcülər atabəyliyin torpaqlarını öz dövlətlərinin ərazilərinə birləşdirdilər. Kvarkvare həbsdə öldü. Rostom Samtshenin bir hissəsini öz torpaqlarına birləşdirdi. Bu torpaqlar Qurieli sülaləsinin uzun müddətdir ələ keçirməyə çalışdığı Acara və Lazıstan sancaqları idi.

## Nəticə
Bir neçə il sonra Kvarkvarenin həyatda qalan son kiçik oğlu II Kaihosro Osmanlı imperiyasından İmereti və Kartli qüvvələrini ata mülkü olan Samtshedən göndərməsini xahiş etdi. Osmanlılar böyük işğal yürüşü ilə intiqamlarını aldılar. Rostom və Baqrat 1543-cü ildə Qaragakda qalib gəlsə də, 1545-ci ildə Rostomun oğlu Kaihosronun öldürüldüyü Sohoista döyüşündə mütləq qələbə qazandılar.

Samtshe Osmanlı imperiyasının vassal asılılığına keçdi. III Kvarkvarenin soyundan gələnlər 1628-ci ilə qədər Samtskhe-Saatabaqonu və 1820-ci ilə qədər Çıldır əyalətini idarə etdilər.Beləliklə, əvvəllər gürcülərin hakimiyyəti altında olan Samtshe, Acara və Lazeti növbəti 3 əsr boyunca Osmanlı hakimiyyəti altında qaldı.

## Həmçinin bax

* Qaragak döyüşü
* Sohoista döyüşü

## İstinadlar
Astara Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Astara Tarix — Diyarşünaslıq muzeyi** — H.Əliyevin təşəbbüsü və rəhbərliyi muzey işinə dair qərar və rayonlarda Tarix – Diyarşünaslıq Muzeylərinin yaradlıması qərarında Astara Tarix — Diyarşünaslıq muzeyi öz əksini taparaq yaradılmışdır.

## Muzeyin tarixi
Muzey 4 yanvar 1980-ci tarixli qərarla yaradılmışdır. 1984-cü ildə bina inşa edilərək istifadəyə verilmişdir.Muzeyin ümumi sahəsi 600 kv metr ekspozisiyanin sahəsi 200 kv metr təşkil edir. Muzey 3 şöbə və 6 bölmədən ibarətdir. Muzeyi Əmək veteranı Əsədulla İmaməliyev tərəfindən müxtəlif dövrləri əhatə edən və bölgəmizin etnoqrafiyasına aid müxtəlif əşyaları toplayaraq bir araya gətirmiş, muzey kimi ilk fəaliyyətini rayonun müxtəlif inzibati binalarında və sonradan rayonun mərkəzi mədəniyyət evində muzey təşkil edilmişdir.

## Muzeyin eksponatları
Muzeyin ekspozisiyasında 2038 ədəd tarixi eksponat nümayiş olunur. Muzeydə ümumi eksponatların sayı 7839 ədəd təşkil edir.

## Muzeyin ekspozisiya bölmələri
# Təbiət və Orta əsrlər bölməsi.
# Milli Mədəniyyət İnqilab bölməsi.
# Müharibə bölməsi vəMüasir həyat bölməsi.

Muzeydə toplanmış tarixi eksponatları əsasən Əmək veteranı Ə. İmaməliyev toplayıcılıq yolu ilə və rayon ziyalılarının, müxtəlif peşə sahiblərinin tərəfindən muzeyə hədiyyə edilmişdir.Muzeydə olan eksponatlar əsas 8 adda kolleksiyalara ayrılmışdır.

## Muzeyin kolleksiyasi
* Arxelogiya
* Nəqqaşlıq
* Məişət və etnoqrafiya
* Heykəltaraşlıq
* Tətbiqi incəsənət
* Fotoqrafiya
* Sənədlər
* Sairələr

## Həmçinin bax
* Lənkəran rayonu
* Lənkəran
* Lənkəran iqtisadi rayonu
* Lənkəran abidələri

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

## İstinadlar
Balakən Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Balakən rayon Tarix- Diyarşünaslıq muzeyi** — 1984-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. 1994-cü ildən 2001-ci ilədək fəaliyyəti dayandırılan muzey 2003-cü ildə yenidən fəaliyyətə başlayıb.

## Muzey binası
Muzey birmərtəbəli binada yerləşir. Muzeyin ümumi sahəsi 322, 7 m², ekspozisiya sərgi sahəsi 232 m², fond saxlama sahəsi 12 m²-dir. 140 eksponatla fəaliyyətə başlayan muzeydə hal-hazırda 5000-dən artıq eksponat vardır.

## Muzey eksponatları
Muzeydə eksponatların artımı bağışlanma və toplanma yolu ilə həyata keçirilir. Muzeydə daş , tunc, erkən orta əsrlər və orta əsrlər , XVIII, XIX, XX əsrlər və müasir dövrə aid eksponatlar nümayiş olunur. Muzeyin fondu 5158 ədəd eksponat təşkil edir.

Muzeyin 7 ekspozisiya zalında eksponatlar nümayiş etdirilir:

# Qədim dövrlərə aid eksponatlar
# Orta əsrlərə aid eksponatlar
# Rayonun əkinçilik adətlərini əks etdirən eksponatlar
# Rayonun yerli məişət əşyaları
# Rayonun diyarşünaslığını əks etdirən eksponatlar
# Rayonun flora və faunasına aid eksponatlar
# Rayonun yeraltı və yerüstü sərvətlərini əks etdirən eksponatlar.

## Muzey ekspozisiyası
Muzeyin ekspozisiya zalında tunc dövrü və antik dövrü əks etdirən eksponatlar rayon ərazisində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu tərəfindən aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar olunmuşdur. Onların böyük bir qismi eradan əvvəl IV–III əsrlərə aid məişət və bəzək əşyaları, silahlardır. Burada gildən düzəldilmiş üçayaqlı qablar, qara gildən hazırlanmış küplər, su qabları və s. möcvuddur. Muzeyin eksponatları sırasında qədim dövrlərə aid olan müxtəlif növ gil qablar, XVII–XIX əsrə aid olan mis qablar üstünlük təşkil edir. Sərgilənən bütün eksponatlar əhali tərəfindən bağışlanılan və muzey işçiləri tərəfindən rayon ərazisindən toplanan eksponatlardır. Muzeydə "Rayonda mövcud olan tarixi abidələr haqqında" xüsusi guşə də yer almışdır. Burada həmçinin Balakən rayonunun Vətən müharibəsi şəhidlərinin şəxsi əşyalarından ibarət "Zəfər Guşəsi"   ,fındığı qərzəkdən çıxaran maşının Balakənli ixtiraçısı Məhəmməd Əndiyevə, rayonun 18 nəfər "Sosialist Əməyi Qəhrəmanları"na, rayonun şəxsiyyətlərinə aid  və s. guşələr də vardır.

## Muzeyin yeni binası
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirinin əmrinə əsasən 2001-ci ilin yanvar ayında Balakən rayon Tarix-diyarşünaslıq muzeyinin fəaliyyəti bərpa olunmuş, muzeyin maliyyələşdirilməsi isə 2003-cü ildən həyata keçirilmişdir.

## Həmçinin bax
* Balakən rayonu
* Balakən
* Balakən bələdiyyəsi

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Ertzuhi döyüşü

**Ertzuhi döyüşü** — XII əsrdə Gürcüstan çarlığı ilə Böyük Səlcuqlu imperiyası arasında hal-hazırkı Gürcüstan Respublikasının şərqində yerləşən Ertzuhi yaşayış məskəninin yaxınlığında baş vermiş döyüş nəzərdə tutulur.

Döyüş Gürcüstan çarı IV Davidin Böyük Səlcuqlu imperiyasının vassal dövləti olan Kaxetiya-Heretiya knyazlığına hücum edib, öz dövlətinə birləşdirməsindən sonra baş vermişdir. Böyük Səlcuqlu imperiyasının hökmdarı olan Sultan Börkiyaruq buna cavab olaraq, Gürcüstan çarlığı üzərinə yürüşə çıxmış və döyüş Gürcüstan Respublikasının şərqində yerləşən Ertzuhi yaşayış məskəninin yaxınlığında baş vermişdir.

## Haqqında
Böyük Səlcuqlu dövləti XI əsrin birinci yarısında yaranmışdır. Tədircən böyük coğrafiyda yerləşən əraziləri öz imperiyasına birləşdirən Səlcuq türkləri Cənubi Qafqaz dövlətlərini də özlərinə tabe etdilər. Bu dövlətlərin bəziləri birbaşa mərkəzə tabe  edilsə də, bəzilərinin daxili müstəqilliyinə toxunulmadı və onlar yalnız vassal asılılığa salındılar.

Kaxetiya-Heretiya çarlığı 1080-ci illərdən bəri Böyük Səlcuqlu imperiyasının vassal dövləti idi. Lakin 1104-cü ildə gürcü dövlət rəhbəri Kral IV David (1089-1125) Səlcuqlu dövlətindəki daxili çəkişmələrdən istifadə edərək Səlcuqlu vassalı olan Kaxetiya-Heretiya dövləti ərazisinə uğurlu yürüş etdi və krallığı öz knyazlığı (saeristavo) halına saldı. Kaxetiya-Heretiya kralı II Ağsartan gürcü zadəganları olan Baramisdze və Arşiani tərəfində əsir alındı və Kutaisiyə aparılaraq orada həbs edildi.

## Döyüş
Səlcuqlu sultanı Börkiyaruq (1092-1105) Kaxetiya və Heretiyanı yenidən nəzarət altına almaq üçün Gürcüstana böyük ordu göndərdi. Döyüş Gürcüstan çarlığının cənub-şərq hissəsində yerləşən Ertzuhi yaxınlığında baş tutdu. Kral IV Davidin birbaşa iştirak etdiyi döyüşdə səlcuqlular məğlub edildi.

## Folklor
Gürcü salnamələrindən olan "Kartlis Tskhovreba"-nin yazdığına görə, Kral IV David döyüşdən sonra zirehini təmizlədiyi zaman yığılmış qan yerə tökülmüşdür. Onu seyr edənlər kralın yaralandığını düşünsələr də, sonradan məlum olmuşdur ki, tökülən qan kralın döyüşdə öldürdüyü düşmənlərinə aid qandır.

## Həmçinin bax
* Didi Türkoba

## İstinadlar
Biləsuvar Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Biləsuvar Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 9 may 2007-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır. Muzeyin həyətində açıq səma altında muzey yaradılmışdır. Milli bayram və dövlət tədbirlərinin keçirilməsi ilə yanaşı, muzeydə müntəzəm olaraq tarix və vətənpərvərlik dərsləri keçirilir. Muzeydə 11 bölmə fəaliyyət göstərir.

## Muzey eksponatları
Muzeydə rayonun qədim, orta əsrlər, yeni və ən yeni dövr tarixini əks etdirən çoxlu maddi mədəniyyət nümunələri və sənədlər ayrı-ayrı bölmələrdə nümayiş etdirilir.

## Həmçinin bax
* Biləsuvar rayonu
* Biləsuvar (Azərbaycan)
* Biləsuvar bələdiyyələri

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
İrakli Baqration-Muxraneli

**İrakli Baqration-Muxraneli** (; ) — keçmişdə Gürcüstanın hakim sülalələrindən biri olan Baqrationilər sülaləsinin davamçısı. O, Baqrationilərin Muxraneli qoluna mənsub idi.

## Həyatı
İrakli 21 mart 1909-cu ildə hazırda Gürcüstanın paytaxtı, 19-cu əsrdə isə Rusiya imperiyasının tərkibində olan Tiflis şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Muxraneli knyazı Georq Baqrationi (1884–1957), anası isə Yelena Siqismundovna adlı qadın olmuşdur. 1921-ci ildə Qırmızı Ordunun Gürcüstanı işğal etməsindən sonra onun ailəsi Gürcüstanı tərk etmək məcburiyyətində qaldı. İrakli ilk təhsilini Almaniyada almışdır. Daha sonra o, İtaliyada yaşamağa başlamışdır. İtaliyada yaşadığı dövrdə Mariya Belayeva ilə evlənmiş, lakin sonradan boşanmışdır. İkinci evliliyi 1940-cı ildə, Roma şəhərində Mariya Antonietta ilə baş tutmuşdur. 1944-cü ildə Mariya Antoniettanın ölümündən sonra İrakli kiçik yaşda olan oğlu Georgi ilə birlikdə İspaniyada yaşamağa başladı. Həmçinin İspaniyada yaşadığı dövrdə ölkənin vətəndaşlığını da qəbul etdi. Onun üçüncü evliliyi 1946-cı ildə, San Sebastyan qalasında Dona Mariya de las Mersedes Raymunda adlı qadın ilə baş tutmuşdur. Bu qadın İspaniya kralı XIII Alfonsunun qardaşı qızı idi. Dona Mariya de las Mersedes Raymunda 1953-cü ildə vəfat etdi. İraklinin 3-cü evliliyindən Məryəm və Baqrat adlı uşaqları olmuşdur. Onun 4-cü evliliyi isə 1961-ci ildə Dona Maria del Pilar Paskual i Roiq adlı qadınla baş tutmuşdur.

İrakli Baqration-Muxraneli Gürcüstanın siyasi həyatında da mühüm yer tutmuşdur. 1939-cu ildə Gürcüstan Qartalı ordeni onun tərəfindən bərpa edildi. Həmçinin Gürcüstanın SSRİ-dən ayrılaraq müstəqil olmasını və konsitutsiyon-monarxiya idarəetmə formasını dəstəkləyən Gürcü Ənənəçilər Birliyinin qurulmasına onun tərəfindən dəstək verilmişdir. Həmin cəmiyyətin mərkəzi Almaniyada yerləşirdi. 1957-ci ildə atasının vəfatından sonra onun yerinə keçdi və *əlahəzrət* titulunu qəbul etdi.

İrakli Baqration-Muxraneli 1977-ci ildə vəfat etdi və Madriddə dəfn edildi. 1994-cü ildə cənazəsinin qalıqları Gürcüstandakı Svetitsxoveli kafedralının qəbirstanlığına aparıldı və orada yenidən dəfn edildi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Мамулиа Г. Грузинский легион в борьбе за свободу и независимость Грузии в годы Второй мировой войны. — 2-е изд. — Тбилиси, 2007.

## Xarici keçidlər
* Amadeo-Martín Rey y Cabieses (2005), Wittelsbach Y Borbón: Relaciones Y Enlaces Entre Las Casas Reales De Baviera Y De España. Siglos XIX Al XXI
Türinq mükafatı

**Türinq mükafatı** () — kompüter sahəsindəki görkəmli elmi və texniki töhfələrə görə Hesablama Texnikası Assosiasiyası tərəfindən verilən ən prestijli mükafat.

## Mükafatın statusu və qaydası
Mükafat Hesablama Texnikası Assosiasiyası tərəfindən ilk elektron kompüterlərin meydana çıxmasından çox əvvəl hesablama qabiliyyətinə dair ilk dərin nəticələri alan görkəmli ingilis alimi Alan Türinqin şərəfinə təsis edilmişdir.

Mükafat hər il bu sahəyə verdiyi töhfələr hesablama cəmiyyətinə güclü və davamlı təsir göstərən bir və ya daha çox kompüter aliminə verilir. Mükafat bir adama bir dəfədən çox olmayaraq verilə bilər. İnformasiya texnologiyaları sahəsində Turing mükafatı akademik elmlərdə Nobel mükafatına bənzər bir statusa sahibdir. İlk dəfə Türinq mükafatı 1966-cı ildə kompilyator texnologiyasının inkişafına görə Alan Perlisə verildi.

2000-ci illərdə mükafat fondu Intel və Google tərəfindən maliyyələşdirildi, illik mükafat 250.000 dollar idi, 2014-cü ildən bu yana illik mükafat fondu 1 milyon dollara qaldırıldı və Google mükafatın tək sponsoru oldu.

## Türinq mükafatının laureatları

## İstinadlar
Vadi əl-Xəznədar döyüşü

**Vadi əl-Xəznədar** və ya **Üçücü Homs döyüşü** — qərbi Suriyada Homs qəsəbəsinin şimal-şərqindəki Vadi əl-Xəznədarda Məmlük sultanlığı və Monqol imperiyasının qolu olan Elxanlı dövləti və onlara yardım edən Kilikiya çarlığı ilə Gürcüstan çarlığı arasında 22–23 dekabr 1299-cu ildə edilən, Suriyaya olan monqol axınları içərisində monqol zəfəri ilə nəticələnən tək savaşdır. Bu döyüşdən sonra daha öncəki 4 döyüşdə uduzan monqollar özlərinə inam qazandılar, cənuba irəliləmiş və 1303-cü ildə yenə Məmlüklərlə Marj əl-Səffar döyüşünü etmişdirlər. Ancaq orada da məğlubiyyətə uğrayan Elxanilər Suriya axınlarına son verərək Suriyanı tərk etmişdirlər.

## Döyüş
Monqol ordusunun mərkəz hissəsində olan Qazan xan döyüş başladığında hiyləyə əl ataraq ordusunun sağ cinahına komandnalıq edən Qutluqşaha Məmlük ordusunu aldatmaq üçün kös çaldırmışdır. Bu yanılğıya aldanan Məmlüklər Qazan xanın bu tərəfdə olduğunu düşünürək hücumlarını monqol ordusunun sağ qanadına cəmləşdirmişdir. Bu sayədə həm Qazan xan qorunmuş, həm də Məmlük ordusunun qurulan tələyə çəkilməsi mümkün olmuşdur. Başda üstün olan məmlüklərin monqollar tərəfindən sol qanad bölmələrinin dağıdılması ilə monqollar üstünlük qazanmağa başlamışdır. Buna baxmayaraq, günorta boyunca döyüşən məmlüklər ertəsi günə qədər sıralarını qorumağı bacarmışdır.

Ancaq ertəsi gün olan 23 dekabr 1299-cu ildə monqolların və yardımçı erməni, gürcü bölmələrinin məmlüklərin orta cinahını dağıtması ilə yaxında monqolların qələbə qazanacağı sezilməyə başladı. Axşama doğru məmlüklər məğlubiyyəti qəbul edərək və daha çox itki verməmək üçün döyüş meydanından cənuba doğru geri çəkilməyə başladı.

## Nəticə
Dəməşqə doğru qaçan məmlüklər yolda 12.000 yolda müstəqillik istəyən 12.000 nəfərlik Dürzi və Maruni oxçusu ilə qarşılaşmış və onlarla döyüşməyə məcbur olmuşdur. Bu təhlükəni yox edən məmlüklər Qəzzəyə qədər irəliləmiş, monqollar da onların izindən gəlmişdir.

Səyahət davam edərkən Dəməşqə çatan monqollar şəhəri yağmalamış və qalanı mühasirəyə almışdır. Ancaq bu əsnada Çağatay xanlığının hücum xəbərinin gəlməsi ilə monqol ordusu Dəməşqi buraxaraq Fərata doğru geri çəkilmiş və Çağatay orduları ilə qarşılaşmışdır.

Bunlardan sonra, qısa müddət ərzində məmlüklər yenidən Suriya və Fələstindəki hakimiyyətlərini bərpa etmişdirlər.

Vadi əl-Xəznədar döyüşündən sonra gələn qalibiyyət sayəsində özlərinə inami bərpa edən monqollar Suriyanın içlərinə doğru irəliləməyə davam etmişdir. Homsdan cənuba doğru — Dəməşq yolunda irəliləmiş və Dəməşq ətəklərinə qədər Suriyadakı Məmlük torpaqlarını ələ keçirmişdirlər. Lakin Dəməşq yaxınlığında — 1303-cü ildə Marj əl-Səffarda məmlüklərlə təkrar qarşılaşmışdırlar. Elxanilərin burada baş tutan döyüşdə məğlub olması ilə, Suriyaya monqol axınları sona çatmış və Elxanilər Suriya ilə Fələstin torpaqlarını tərk etmişdirlər.

## Həmçinin bax
* Əyn Cəllud döyüşü
* Birinci Homs döyüşü
* Əlbistan döyüşü
## İstinadlar
Mehman Şirvanov

**Mehman Mirəziz oğlu Şirvanov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Quru Qoşunlarının polkovnik-leytenantı; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gecən xüsusi əməliyyat zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Mehman Mirəziz oğlu Şirvanov 1980-ci il, fevralın 24-də Lənkəran rayonunun Ürgə kəndində anadan olub.

1997-ci ildə Lənkəran rayonu T. Zamanov adına Ürgə kənd tam orta məktəbindən məzun olub. 1998–2002-ci illərdə Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alıb. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Səfər Əbiyevin 26 iyul 2002-ci il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 18 il ərzində motoatıcı taqım komandiri, motoatıcı bölüyün komandiri, motoatıcı taborun qərargah rəisinin maddi-texniki təminat üzrə köməkçisi, motoatıcı maborun qərargah rəisinin maddi-texniki təminat üzə müavini, mexanikləşdirilmiş taborun (BMP-2) qərargah rəisi — tabor komandirinin müavini, mexanikləşdirilmiş taborun (BMP-3) qərargah rəisi — tabor komandirinin müavini, hərbi hissənin döyüş hazırlığı bölməsinin rəisi, motoatıcı taborun komandiri vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə 1-ci, 2-ci və 3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə", Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi, həmçinin "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalları ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ zirvələri uğrunda gedən xüsusi əməliyyata komandiri olduğu hərbi hissənin şəxsi heyəti ilə qatılıb. Sentyabrın 30-da Goranboy rayonunu ərazisində, Gülüstan kəndi istiqamətində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Lənkəran rayonunun Ürgə kəndində dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Suqovuşanın azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi, 1 qızı var.

## İstinadlar
İkinci Hüms döyüşü

**İkinci Homs döyüşü** — qərbi Suriyada Homs qəsəbəsi ətrafında türk kökənli Məmlük sultanlığı və Monqol imperiyasının bir qolu olan Elxanlı imperiyası arasında 29 oktyabr 1281-ci ildə baş tutmuş və Məmlüklərin zəfəri ilə nəticələnən döyüş. Bu döyüş ilk Elxanlı hökmdarı Hülakünün oğlu ikinci hökmdar Abaqa xanın Suriyanı Məmlüklərdən alma cəhdinin zədələndiyi döyüş olmuşdur.

## Öncəsi
1260-cı ildəki Ayn Calut, Birinci Homs və 1277-ci ildəki Əlbistan döyüşündəki Məmlük zəfərlərindən sonra Elxanlı hökmdarı Abaqa xan qardaşı Mengü Teymura monqollardan, II Demeterenin komandanlığındakı gürcülərdən və II Levonun komandanlığındakı Kilikiya ermənilərindən ibarət ümumilikdə 40.000–50.000 nəfərlik ordunun komandanlığını vermiş və sentyabr ayında Qaziantep yolundan Məmlük torpaqlarına girməsi üçün yola salmışdır.

Məmlük ordusu say etibarı ilə Elxani ordusundan daha az idi. Onların ordusunun sayını 30.000 həndəvərində olduğu ehtimal edilir.

## Döyüş
İki ordu Homsun cənubunda qarşılaşmışdır. Məmlük ordusu bölgəyə monqollardan öncə gələrək süvariləri üçün daha əlverişli mövqeni ələ keçirmişdi. Sol qanadda bədəvilər, sağ qanadda türkmən süvarilər durmaqda idi və mərkəzə Sunqur əl-Aşkarın Krak des Chevaliers qalasından əldə etdiyi muzdlu döyüşçülər dayanmışdı. Çox çətin keçən bu döyüşdə Mengü Teymur, II Demetre və II Levonun komandanlığındakı birləşmiş monqol bölmələri Məmlük ordusunun əsasən sol qanadına hücum etmiş və buradakı Məmlük bölmələrini dağıdmağı bacarmışdır. Sultan Kalavun parçalanmağa başlayan ordusunu müvəqqəti olaraq geri çəkmiş və təkrar təşkil edərək birbaşa komandanlıq etdiyi ordunu monqol ordusununu ani olaraq mərkəzinə hücum akeçirmiş, düşmən bölmələrini mərkəzdən çevrəyə doğru dağıdmışdır. Mengü Teymur yaralanmış və darmadağın olmuş ordusu arxasından gələcək formada döyüş meydanından qaçmışdır. Elxanilərin məğlubiyyətinin dəqiqləşdiyi əsnada Mengü Teymurun qaçamsına baxmayaraq, Sultan Kalavun məğlub ordunun qaçan bölmələrini təqi etməməyi üstün tutmuşdur. Bu sayədə, gürcü və erməni bölmələri döyüş meydanından təhlükəsiz formada qaçmağı bacarmışdır.

## Nəticə
Döyüş baş vermə vaxtından cəmi 1 il keçdikdən sonra — 1282-ci ildə Abaqa xan həyatını itirdi və yerinə qardaşı, eyni zamanda da varisi olan Əhməd Tekudar xan taxta keçdi. Təkudar xan ondan əvvəl hökmdarı odluğu dövlətin Məmlüklərə qarşı olan siyasətini tamamilə tərsinə çevirmiş, özü islamı qəbul etmiş və Məmlük sultanı Kalavunla sülh razılaşması imzalamışdır.

## Həmçinin bax
* Əyn Cəllud döyüşü
* Birinci Homs döyüşü
* Əlbistan döyüşü
* Vadi əl-Xəznədar döyüşü

## Ədəbiyyat
* Amitai-Preiss, Reuven (1995) *Mongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War, 1260–1281*. Cambridge University Press, Cambridge. 
* Waterson, James (2007) *The Knights of Islam: The Wars of the Mamluks*. Greenhill Books, London. 

## İstinadlar
Hresili döyüşü

**Hresili döyüşü** (gürcücə: ხრესილის ბრძოლა) — Osmanlı imperiyası ilə Gürcüstanın çarlıqlarından biri olan İmereti çarlığı arasında hal-hazırkı Gürcüstanın Hresili şəhəri yaxınlığında baş tutmuş döyüş nəzərdə tutulur.

Döyüş nəticəsində İmereti kralı olan I Solomonun komandanlığı altındakı gürcü ordusu 17 dekabr 1757-ci ildə Osmanlı imperiyası ordusunu və gürcü könüllülərdən ibarət ordunu məğlub etməyi bacardı.

## Arxa plan
XVII əsrdə Gürcüstanın bir çox ərazisində mövcud olan çarlıqlar və ya kyazlıqlar Osmanlı imperiyasına bağlı dövlətlər idilər. Belə dövlətlərə vassal dövlət idilər. Bu vassal dövlətlərin qərərgahları Tsutskvati, Poti və Şorapani qaları idi. Sadəcə Meqreliyadan ildə 12 min insan qul kimi Osmanlı imperiyasına satılırdı. Solomon quldarlığı qadağan etdi və zadəganlara qarşı çıxaraq Osmanlı imperiyasında öz ölkəsinin müstəqilliyini əldə etməyə çalışdı. buna cavab olaraq, Osmanlı imperiyası Solomonun üzərinə ordu gödərdi. Bu yürüşdə məqsəd nəzarətin azaldığı Gürcüstan torpaqlarında öz hakimiyyətlərini yenidən bərpa etmək idi.

Osmanlı imperiyası ordusuna Təpədələnli Əli Paşa komandanlıq edirdi.

## Döyüş
İmereti çarlığının hökmdarı I Solomon qərbi Gürcüstan torpaqlarını birləşdirib güclü monarxiya qurmaq arzusunda idi. Lakin bu gürcü kralının istəyi Osmanlı ilə olan münasibətlərinin pozulması ilə nəticələndi. Bundan əlavə, Osmanlı imperiyası I Solomonun quldarlığa qarşı olan mübarizəsini də sonlandırmaq istəyirdi. Çünki, Gürcüstandan hər il minlərlə insan qul kimi Osmanlı imperiyasına göndərilirdi və bu qul mənbəyindən məhrum olmaq Osmanlı imperiyasının istəyinə uyğun deyildi.

Osmanlı imperiyası I Solomona qarşı yürüş ərəfəsində onun müxtəlif məcralı siyasətindən narazı olan gürcü əsilzadələrlə danışıqlar aparıb onlarla ittifaq qurdu. Solomona qarşı döyüşən Levan Abaşidze, Axısqa ərazisində Osmanlı ordusu ilə görüşdü və onları İmereti krallığı torpaqlarına apardı. Bu səyahət zamanı o, həmçinin Osmanlı imperiyası ordusunas bələdçilik də etdi.

17 dekabr 1757-ci ildə baş tutmuş döyüşdə I Solomonun komandanı olduğu gürcü ordusu Osmanlı imperiyası ordusu və gürcü könüllülərdən ibarət ordu üzərində qələbə qazana bildi.

## Həmçinin bax
*  Murcaheti döyüşü

## İstinadlar
Zənzibar (şəhər)

**Zənzibar** (, ) — Tanzaniya, Zangibar adasının qərb sahilində yerləşən şəhər. Muxtar Zənzibarın inzibati mərkəzi və inzibati vahidləri: Qərbi Zanzibar bölgələri və Zənzibar rayonlarının şəhəri.

Əhali (Zənzibar şəhəri (Suahili Mjini (() və ya  *Jiji la Zanzibar*)) bölgəsində - 205 870 nəfər (2002), 256 543 nəfər (2008), 129 097 nəfər (2009).

Şəhərin yerindəki ilk yaşayış yeri 16-cı əsrdə quruldu; şəhər kölə ticarətinin mərkəzi idi. 1840 — 1856-cı illərdə Musat və Oman Sultanlığının paytaxtı Səid ibn Sultanın rəhbərliyi altında.

Şəhərin böyük hissəsi ərəb üslubunda mərcan daşından tikilmiş evlərlə qurulmuşdur və dar küçələrin labirentidir; Damları düz olan iki və üç mərtəbəli evlər həyətlərin ətrafında möhkəm bir divarla boyanmış panjurlar və ızgaralar, balıq, lotus və zəncir simvolik şəkilləri olan oyma qapılarla birləşdirilmişdir. Məscidlər, Ərəb qalası, Sultanlar Sarayı; 19-cu əsrin sonlarındakı Avropa binaları: Anqlikan kilsəsi, kilsə. Zənzibar Dövlət Muzeyi (əvvəlki Xatirə Muzeyi). Sabun, ətriyyat, dəri və ayaqqabı, qida sənayesi müəssisələri; sənətkarlıq emalatxanaları.

## İstinadlar
Vasil Yakuşa

**Vasil Fyodaraviç Yakuşa** () — Belarus avarçəkəni. 1980 Yay Olimpiya Oyunlarında gümüş, 1988 Yay Olimpiya Oyunlarında isə bürünc medal qazanmışdır.

## Həyatı
Vasil Fyodaraviç Yakuşa 30 iyun 1958-ci ildə Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. Fəaliyyətində ilk uğuru 1980 Yay Olimpiya Oyunlarında Azərbaycanı təmsil edən Yakuşa qayıqlı avarçəkmədə gümüş medal almaqla qazanmışdır. Bundan sonra o, 1981 Dünya Avarçəkmə Çempionatına qatıldı və burada Sovet İttifaqını təmsil edərək səkkizinci oldu. 1982 Dünya Avarçəkmə Çempionatına da qatılan idmançı bu dəfə ikinci dəfə gümüş medal qazanmaqla ikinci uğurunu qazanmış oldu. 1983 Dünya Avarçəkmə Çempionatında o, dördüncü oldu. 1984 Yay Olimpiya Oyunlarına boykota görə qatıla bilmədi. 1985 Dünya Avarçəkmə Çempionatında da dördüncü olan Vasil Yakuşa 1 il sonra həmin çempionatda bürünc medal qazandı.

1988 Yay Olimpiya Oyunlarına qatılmaqla ikinci olimpiya oyununa qatılan Yakuşa tərəfdaşı Oleksandr Marçenko ilə birlikdə bürünc medal qazandı.

Vasil Fyodaraviç Yakuşa 24 noyabr 2020-ci ildə 62 yaşında vəfat etdi. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# "(M1x) Men's Single Sculls - Final  İstifadə tarixi. 7 Dekabr 2016.
# "(M1x) Men's Single Sculls - Final  İstifadə tarixi. 7 Dekabr 2016.
Mixail Vlasov

**Mixail Aleksandroviç Vlasov** () — Azərbaycan-sovet rəssamı, Azərbaycan SSR xalq rəssamı (1964).

## Həyatı
Mixail Vlasov 1898-ci ildə Sankt-Peterburqda anadan olmuşdur. 1918-ci ildə Peterburqda rəssamlıq studiyasını bitirmişdir. 1920-ci ildə XI Qızıl Ordu sıralarında Bakıya gəlmiş, 1926–1928-ci illərdə "Azdövlətkino"da rəssam işləmişdir. 1928-ci ildən kitab tərtibatı sahəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Nizaminin "Leyli və Məcnun" poemasına (1942), Şota Rustaveli, Aleksandr Puşkin, Migel de Servantes, Taras Şevçenko, Viktor Hüqo, İvan Krılov və başqalarının əsərlərinə, habelə Mirzə Ələkbər Sabirin "Şeirlər" kitabına (1949), "Azərbaycan nağılları"na (1951), Nikolay Qoqolun "Seçilmiş əsərləri"nə (1952; "Köhnə dünya mülkədarları", "Neva prospekti", "Burun", "Portret", "Kolyaska" və b.), Anna Zegersin "Yeddinci xaç" romanına (1943) illüstrasiyalar çəkmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı — 29 iyun 1964
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 24 may 1960

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Çihori döyüşü

**Çihori döyüşü** — 1463-cü ildə birləşmiş Gürcüstanın kralı VIII Georgi və kraliyyət ailəsindən olan VI Baqrat öndərliyindəki üsyançı zadəganların birləşmiş ordusu arasında baş tutmuş döyüş. Döyüş hal-hazırkı Gürcüstan Respublikasının qərbində yerləşən Arqveti bölgəsindəki Çihori qalasının yaxınlığında baş vermiş və birləşmiş Gürcüstan kralının ordusunun məğlubiyyəti ilə nəticələnmişdir.

## Arxa plan
Döyüş IV Vaxtanqın (1442–1446) qısa müddət davam edən hakimiyyətindən sonra başlayan və çarlığın sonda parçalanması ilə nəticələnən ara müharibələri dövrünün zirvə nöqtəsi idi. Bu proses zamanı müxtəlif gürcü dövlətlərinin, knyazlarınin və bu dövlət qurumlarına rəhbərlik edən müxtəlif gürcü zadəganlarının son məqsədi bütün Gürcüstan üzərində öz hakimiyyətlərini qurmaq idi. Ara müharibələri uzun müddət dava etmiş və Gürcüstanın parçalanaıb, xeyli zəifləməsi ilə nəticələnmişdir.

## Döyüş
IV Vaxtanqın qardaşı və varisi legitimliyi mübahisəli olan VIII Georgiyə qarşı qalxmış olan üsyan Gürcüstan çarlığının qərb və cənub bölgələrini təhrik etdi. Qərbi Gürcüstan knyazları Georginin qohumu olan Baqrata qatılaraq güclü bir koalisiya altında toplandılar və döyüş meydanı olan Çihoriyə doğru hərəkətə keçdilər. Döyüş əsnasında ordusu qarşı tərəfə nisbətən əzif olan Georgi qohumu Baqrata məğlub oldu. Döyüşdə qalib gələn Baqrat Kutaisi şəhərinə gedərək İmereti kralı elan edildi və kral tacını qəbul etdi. Ancaq qurulmuş olan yeni monarxiyada monarx ona taxta çıxmağa yardım etmiş dörd böyük müttəfiqinə knyaz rütbəsi verərək təşəkkür etdi. Bundan sonra gələcəkdə Gürcüstan tarixində mühüm rol oynamış ailələr müxtəlif gürcü knyazlıqlarının başına keçdilər və yeni hakim sülalələrin əsasını qoydular. Beləliklə, Gelovani ailəsi Svanetidə, Şervaşidze Abhazetidə, Dadiani ailəsi Sameqreloda, Vardanidze-Qurieli ailəsi isə Quriyada yarım müstəqil knyazlıqların hakim sülalələrinə çevrildilər.

## Nəticə
Gürcüstanda mərkəzi hakimiyyət qəti olaraq zəiflədi. Yarım müstəqil knyazlıqlarda hakimiyyətə gələn bu sülalərdən bəziləri hətta bölgədə rus imperiya hakimiyyəti qurulana qədər hakimiyyətdə qalmağı bacardı.

## Həmçinin bax
* Gürcüstan çarlığı
* Ertzuhi döyüşü

## İstinadlar
Xaçmaz Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Xaçmaz Tarix Diyarşunaslıq muzeyi** — 27 sentyabr 1981-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır.

## Tarixi
19 iyul 2013-cü il tarixindən muzey yeni binada fəaliyyət göstərir.

## Filialları
Xaçmaz Tarix Diyarşünaslıq muzeyinin Xalça Muzeyi və Döyüş Şöhrəti Muzeyi adlı 2 filialı fəaliyyət göstərir.

### Xalça Muzeyi
Xalça Muzeyi 2006-cı ildə yaradılmış, lakin binası 2011-ci ildə sökülərək yenisi inşa olunmuşdur. Azərbaycandakı üç xalça muzeyindən biridir. Muzey böyük zaldan və iki kiçik otaqdan ibarətdir. Muzeydə 153 eksponat saxlanılır, onların çoxunu xalçalar təşkil edir. Sərgilənən xalçaların çoxu "Quba-Şirvan" qrupuna aiddir.

Muzeydə nümayiş olunan ən qədim eksponat "Zeyvə" xalçasıdır. Buradakı ən cavan eksponat isə "Çiçi" xalçasıdır. O, XIX əsrin sonunda toxunub. Təbrizdə toxunan "Şah Abbas" xalçası isə XIX əsrə aiddir. Muzeydə samovarlar, ütülər, şamdanlar, mis qablar, dəzgahlar və başqa eksponatlar sərgilənir.

## Xüsusiyyətlər
Muzey binası 3 mərtəbəlidir. Bina şəhərin mərkəzində yerləşən Şəxsiyyətlər Parkının arxasında inşa edilib. 2013-cü ildən etibarən muzey yeni binadan fəaliyyətini davam etdirir. Ümumilikdə, 5000-ə yaxın eksponatın nümayiş olunur.

Muzey eksponatları dövrlər üzrə yerləşdirilib. Muzeyin birinci mərtəbəsində "İstiqlal" bölməsində Ulu öndər Heydər Əliyevin heykəli ucaldılıb. Burda Azərbaycan tarixində önəmli rol oynamış şəxsiyyətlərin şəkilləri həkk olunub. İkinci Dünya müharibəsini əks etdirən bölmədə isə müharibəyə aid nümunələr, orden və medallar, döş nişanları, silah və şəxsi əşyalar nümayiş olunur. İkinci mərtəbədə müxtəlif sənətkarlıq sahələri ilə məşğul olanların işini əks etirən kompozisiyalar qurulub. Muzeydə eyni zamanda arxeoloji, etnoqrafik, numizmatik nümunələr də sərgilənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
David Kldiaşvili

**David Kldiaşvili** ( ; ) — Gürcü yazıçı. Roman və pyeslərində Gürcüstandakı kəndli əhalinin səfil vəziyyətdə yaşamasını, gürcü cəmiyyətinin ziddiyyətlərini, ölkənin zadəgan ailələrinin getdikcə yox olmasını və s. kimi məsələləri qeyd etmişdir.

## Həyatı
Rusiya imperiyasının Gürcüstan əyalətinin İmereti bölgəsindəki Zeda Simoneti adlı kənddə anadan olmuşdur. Ailəsi Gürcüstanın keçmiş zadəgan ailələrindən olmuşdur, lakin sonradan yoxsullaşmışdır. Kiyev və Moskva şəhərlərindəki hərbi məktəblərdə təhsil almışdır. Gürcüstana qayıtdıqdan sonra Rusiya ordusunda hərbi xidmətə başlamışdır. Batumi şəhərində xidmət etdiyi dövrdə şəhərdəki yerli ziyalılar ilə yaxın əlaqələr qurdu və mədəni işlərə qatılmağa başladı. Bu səbəbdən Rusiya ordusu tərəfindən etibar edilməyən zabitlər siyahısına salındı və Rusiyada 1905-1907-ci illər inqilabı ərəfəsində ordudan istefa vermək məcburiyyətində qaldı. Birinci Dünya müharibəsi dövründə yenidən orduya çağırıldı və Osmanlı ilə sərhəddə xidmət etməyə başladı. 1915-ci il Fevral inqilabından sonra ordudan tərxis edildi və Gürcüstana geri döndü. Bu dövrdə səhhətində problemlər yaranmağa başlamışdı.

### Əsərləri
David Kldiaşvili ən yaxşı əsərlərini yazıçı fəaliyyətinin ilk illərində yazmışdır. Yazıçının Kiyevdə yaşadığı dövrlərdə gürcü dilini unutması və yenidən öyrənməyə məcbur olması ilə bağlı məlumatlar mövcuddur. Yazıçının tərcümələri və əsərləri 1880-ci ildən etibarən gürcü mətbuatında dərc olunmağa başlanılmışdır. İlk böyük romanı olan "Solomon Morbeladze"ni () 1894-cü ildə yazmışdır. Ardınca 1897-ci ildə "Samanişvilinin ögey anası" (), 1900-cü ildə "Kamuşadzenin bədbəxtlikləri" (), 1910-cu ildə "Rüstəm Maşvelidze" (), 1920-ci ildə isə "Bakulanın donuzları" () və s. digər romanları qələmə almışdır. Həmçinin 1840-cı illərin Fransız komediyalarına bənzəyən "İrina səadəti" () və "Darispannın bədbəxtlikləri" () adlı pyeslər də qələmə almışdır. David Kldiaşvili 1930-cu ildə Gürcüstan SSR-nin Xalq Yazıçısı adına layiq görülmüşdür.

1931-ci ilin 24 aprelində, 68 yaşında vəfat etmişdir. Tiflis şəhərində dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Cəlilabad Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Cəlilabad Tarix – Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1981-ci ildə yaradılmışdır. Muzey binası bir mərtəbədən ibarətdir. Sahəsi 300 kv.m-dir.Muzeydə 4810 ədəd eksponat vardır.

## Muzeyin tarixi
Cəlilabad Tarix — Diyarşünaslıq Muzeyi 1981-ci ildə yaradılıb və 29 aprel 2010-cu ildə cənab Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə yeni inşa olunmuş Tarix — Diyarşünaslıq Muzeyinin açılışı olmuşdur. Muzeyin ümumi sahəsi 300 kvadratmetrdir.

## Muzey ekspozisiyası
Muzeyin müxtəlif bölmələrində Cəlilabadın qədim tarixini əks etdirən eksponatlar, o cümlədən rayonda aparılan arxeloji qazıntılar nəticəsində tapılmış əşyalar nümayiş etdirilir. Burada, həmçinin etnoqrafik guşə vardır. Muzeydə 4000 — ə yaxın eksponat saxlanılır, son tunc, erkən dəmir, tunc, antik dəmir dövrləri və orta əsrlərə aid gil qablar, əmək alətləri və bəzək əşyaları, orta əsrlərin silahları və mis qablar nümayiş etdirilir.Muzeyin həyətində Cəlilabadın qədim tarixini əks etdirən daş eksponatlar da toplanmışdır. Muzey ekspozisiyası 5 bölmədən ibarətdir:
# Təbiət bölməsi
# Arxeloji bölmə
# Antik və Orta əsrlər bölməsi
# Hərbi bölmə
# Kənd təsərrüfatı bölməsi

## Həmçinin bax
* Cəlilabad
* Cəlilabad rayonu
* Cəlilabad bələdiyyələri
* Cəlilabad kadastr rayonu

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Kruiz turizmi

Kruiz — baza qiymətinin tərkibinə gəmi göyərtəsində kompleks xidmət: gəmidə gediş, kayutda yerləşmə (seçilmiş kayut sinfindən asılı olaraq), 3 dəfə qidalanma, əyləncə və adətən gəmidə təşkil olunan bir çox xüsusi tədbirlərdə (bayram, festival, konkurs, konsert və s.) iştirakı özündə birləşdirən dəniz və ya çay turu.

Kruiz marşrutları 24 saatdan daha artıq müddət üçün nəzərdə tutulur. Gəmi bir neçə nöqtədə (bir ölkənin limanları, yaxud bir neçə ölkənin limanları) dayanır və turistlərin fərqli ərazilərlə daha yaxından tanış olmaları üçün imkan yaradılır. Kruiz turizmi Avropa və Amerikada çox böyük rəğbət görür. Kruiz turizmi ən təhlükəsiz turizm növlərindən biridir.
Kruiz turizminin iki əsas yarımnövü var: dəniz kruizi və çay kruizi.

## Çay kruizi
Çay ilə kruiz bahalı turizm növlərinə aid edilir və müasir iqtisadi vəziyyətdə turist marşrutlarında sərnişin daşıma həcminin azalmasına səbəb olur. Çay kruizləri üçün aşağıdakılar xarakterikdir:

* Dayanıqlı tələbatı formalaşdırmağa imkan verən rəqabət qabiliyyətli qiymətlərin olması;
* Yüksək xidmətin təşkili;
* İstirahət, idman, işgüzar gəzinti-seminarlar və s.-ə istiqamətləndirilməsinin mümkünlüyü;
* Qısa vaxtda təbii və tarixi yerlərlə tanışlığın mümkünlüyü.

## Tarixi
Kruiz tarixi uzun və dinamik tarixə malikdir. İlk diqqətəlayiq istirahət kruizlərindən bir neçəsi 1822-ci ildə Peninsular & Oriental Steam Navigation Company-nin yaranması ilə başladı.

## İstinadlar