open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belted Halovey qaramal cinsi

**Belted Halovey qaramal cinsi** — Şotlandiya ətlik mal-qara cinsi. Halovey qaramal cinsinin nəsillərindən törəmişdir və 1921-ci ildə ayrı bir cins kimi qeydə alınmışdır. Bu cins bölgənin zəif yayla otlaqları və küləkli bataqlıqlarında yaşamağa uyğunlaşmışdır. Cinsin dəqiq mənşəyi aydın olmasa da, adını daşıyan və qara Halovey qaramal cinsindən fərqləndirən belində ağ zolağının olmasıdır. Bunun da oxşar rəngli Holland Lakenvelder cinsi ilə çarpaz yetişdirmənin nəticəsi olduğu güman edilir.

Bu mal-qara cinsi əsasən ət istehsalı üçün yetişdirilir. Həmçinin bəzək və ya otlaqların qorunması (bitki örtüyünün idarə olunması) üçün saxlanıla bilər. 
## Ümumi məlumat
Belted Halovey qaramal cinsi qara olur və həmişə ortasından ağ zolaq keçir. Çiyinlər və arxa ayaqlar arasında bədəni tamamilə əhatə edən geniş ağ zolağa malikdir. Qalan xəzi adətən qara rəngdədir. Lakin boz və ya daha nadir hallarda qırmızı da ola bilər.&hairsp;Boz rəng PMEL genindəki mutasiya səbəbindən yaranır, bu mutasiya Hayland mal-qarasında boz və gümüşü boz rənginə səbəb olur.&hairsp;Xəzi ikiqatdır, uzun kobud xarici xəzi yağışdan qoruyur, incə və yumşaq alt xəzi isə heyvanı isti saxlayır. Mal-qara qışda istilik üçün qalın dərialtı yağ inkişaf etdirməyə ehtiyac duymur və nəticədə ət yağsız olur.

Bədən çəkisi həm iqlim şəraitindən, həm də mövcud ot növündən asılı ola bilər. Adətən inəklər üçün 450–600 kq, buynuzlu heyvanlar üçün isə 750–1000 kq arasında dəyişir.&hairsp;Belted Halovey qaramal cinsi ümumiyyətlə sakit xarakterlidir, lakin inəklərin güclü ana instinkti var və balalarını qəbul edilmiş təhlükələrdən qoruyur. Ən azı bir nəfər bu mal-qara sürüsü tərəfindən tapdalanmışdır. Belted Halovey qaramal cinsi sərt iqlim şəraitinə, təpəli ərazilərə və kobud otlaqlara yaxşı uyğunlaşmışdır; mal-qaranın qış boyu hava şəraitindən asılı olmayaraq kənarda saxlanması normaldır.

Belted Halovey qaramal cinsi əsasən ət istehsalı üçün yetişdirilir, həmçinin veqetasiya idarəçiliyi, başqa sözlə otlaq idarəetmə üçün istifadə edilə bilər.&hairsp;Yalnız otla bəslənən mal-qara kəsimə hazır olmaq üçün dörd ilə qədər vaxt tələb edə bilər, belə mal-qara ətində adi səviyyədən daha yüksək omega-3 çoxdoymamış yağ turşuları ola bilər.

## Qalereya

File:Belted galloways bei neukoog nordstrand.JPG|
File:Belted Galloways.jpg|
File:Male_Belted_Galloway_Calf.jpg|
Belted Galloway cattle in a field in Camden, Maine.png
A Ring in the End of His Nose - geograph.org.uk - 302187.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maronesa

**Maronesa** — Portuqaliya dağlıq bölgələrinə aid ətlik mal-qara cinsi. Əsas istifadə sahəsi əkin işləri üçün dartı qüvvəsidir.

## Ümumi məlumat
Maronesa cinsinin 1940-cı ildə 25.000-dən çox baş olduğu qeydə alınmışdı. 1955-ci ildə 32.252 baş, 1972-ci ildə isə 29.276 baş qeyd edilmişdi. Sonradan sayı azaldı.

Maronesa ənənəvi sadə mal-qara cinsidir. Portuqaliya döyüş öküzü olan Brava de Lide ilə morfoloji oxşarlıq göstərir və qeyri-adi cinsi dimorfizmə malikdir. Yetkin buğalar inəklərdən daha böyükdür, daha əzələli boyunları var və inəklər və öküzlərin düzbucaqlı bədən xəttindən fərqli olaraq ön hissələrdə daha çox inkişaf göstərir. Adi rəng qara və kürən zolaqlıdır, lakin bir çox inək kürən-qəhvəyi rəngdədir. Burun ətrafında açıq rəngli halqa var;&hairsp; burun və selikli qişa qara rəngdədir. Baş enli və qısadır, profili düz xəttlidir. Buynuzlar kəllədən üfüqi şəkildə uzanır, sonra irəli və aşağı istiqamətlənir, beləliklə üz profili ilə demək olar ki, paralel olur. Döş qapağı yaxşı inkişaf etmişdir. İnəklərdə əmziklər incə tüklərlə örtülüdür.

Maronesanın ənənəvi istifadəsi əkin işləri üçün dartı qüvvəsi idi. 1996-cı ildən etibarən Vila Real-dən şimala doğru uzanan müəyyən və təxminən dairəvi ərazidə – Serra do Alvao, Serra da Padrela və Serra do Marão dağlarının ərazisində – ekoloji cəhətdən təmiz üsullarla yetişdirilən Maronesa mal-qarasının ət və buzov əti DOP statusu almışdır və "Carne Maronesa DOP" kimi marketinq edilə bilər. Buzov doğum nisbəti aşağıdır, təxminən 100 inək üçün 75 buzov.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* M.R. Upadhyay, W. Chen, J.A. Lenstra and others (2017). Genetic origin, admixture and population history of aurochs (Bos primigenius) and primitive European cattle. *Heredity*. **118**: 169–176. .
Algorithms Unlocked

Algorithms Unlocked — amerikalı kompüter alimi Tomas H. Kormen tərəfindən yazılmış, kompüter alqoritmlərinin əsas prinsiplərini və tətbiq sahələrini izah edən elmi-populyar kitabdır. Kitab texniki hazırlığı olmayan oxucular üçün nəzərdə tutulmuşdur və alqoritmlərin gündəlik həyatda istifadə olunan texnologiyaların əsasını necə təşkil etdiyini sadə və anlaşılan dildə təqdim edir. Kitabın orijinalı MIT Press  tərəfindən çap edilmişdir.

Kitab on fəsildən ibarətdir və axtarış və çeşidləmə alqoritmləri, əsas qraf alqoritmləri, mətnlərin emalı, kriptoqrafiyanın və məlumatların sıxılmasının fundamental anlayışları, eləcə də hesablama nəzəriyyəsinə giriş kimi mövzuları əhatə edir. Müəllif alqoritmləri problemlərin həlli üçün istifadə olunan addım-addım prosedurlar kimi təqdim edərək, oxucuların texnologiyaya "qara qutu" kimi deyil, daxili mexanizmləri anlaşılan sistem kimi baxmasına imkan yaradır.

Əsərdə kompüterlərin məlumatları necə axtardığı və təşkil etdiyi, xəritələr və sosial şəbəkələr kimi strukturların necə analiz olunduğu, mətnlərin və məlumat axınlarının hansı üsullarla emal edildiyi izah edilir. Bundan əlavə, kitabda real həyatda mühüm əhəmiyyət daşıyan məlumat təhlükəsizliyi, şifrələmə mexanizmləri və məlumatların sıxılması kimi mövzulara da toxunulur. Müəllif bəzi hesablama problemlərinin hətta müasir, yüksək hesablama gücünə malik kompüterlər üçün belə praktiki baxımdan həllinin mümkün olmadığını göstərərək hesablama məhdudiyyətləri anlayışını təqdim edir.

Algorithms Unlocked tələbələr, müəllimlər, mütəxəssislər və ümumilikdə alqoritmlərin müasir rəqəmsal texnologiyalardakı rolunu başa düşmək istəyən oxucular üçün nəzərdə tutulmuşdur. Kitab dərin riyazi və proqramlaşdırma biliyi tələb etmədən alqoritmik düşüncənin əsaslarını izah etməyi hədəfləyir və kompüter elminin fundamental anlayışlarına giriş xarakteri daşıyır.

## Azərbaycan dilinə tərcümə
Kitab 2022-ci ildə Azərbaycan dilində "Alqoritmlərin Sirri" adı ilə çap olunmuşdur. Kitabın tərcüməçisi tanınmış proqramçı Adil Əliyev, elmi redaktoru isə İbrahim Nəbioğludur. Kitab Altun Kitab nəşriyyatında  çap olunmuşdur. Tərcümə edildikdən sonra bir sıra ali məktəblərdə dərslik kimi istifadə edilməyə başlamışdır. Kitabın müzakirə günləri keçirilmişdir.

## İstinadlar
Bataqlıq maralı

**Bataqlıq maralı** ()&nbsp;— Cənubi Amerikada yaşayan, monotipik Blastocerus cinsə aid maral növü.

## Ümumi məlumat
Bataqlıq maralı Argentina, Boliviya, Peru, Braziliya, Uruqvay və Paraqvay ərazisində yaşayır. Əvvəllər Cənubi Amerikanın tropik və subtropik bölgələrinin böyük hissəsində, And dağlarının şərqində, Amazon yağış meşələrindən cənubda, Braziliya Atlantik yağış meşələrindən qərbdə və Argentina Pampasından şimalda yayılmışdı. Bu gün əsasən Paraná, Paraqvay, Araguaia və Guapore çay hövzələrindəki bataqlıq və laqun zonalarında təcrid olunmuş populyasiyalara endirilmişdir. Kiçik populyasiyalar həmçinin Cənubi Amazonda, o cümlədən Peruda, Bahuaja-Sonene Milli Parkında qorunur. Bu növ IUCN tərəfindən "zəif" kimi qeyd edilmişdir və CITES Əlavə I altında qorunur.

Bataqlıq marallarının çox böyük, ağ tüklərlə örtülü qulaqları, qırmızı-qızıldan qəhvəyi-qonur rəngli xəzi, qara gözləri və uzun tünd ayaqları var. Qışda tüklər tündləşir. Həmçinin budlarında və göz ətrafında ağ işarələr var. Ayaqlar tarsaldan aşağı qara rəngdədir, burun da qaradır. Quyruğun üst hissəsi bədənin qalan hissəsindən daha açıq qırmızı rəngdədir, alt hissəsi isə qaradır. Baş və bədən uzunluğu 153-200 sm, quyruq isə əlavə 12-16 sm əlavə edir. Çiyin hündürlüyü 100-127 sm arasında dəyişir.

Dırnaqlar bədənə nisbətən böyükdür və üzgəcləmə və bataqlıq səthlərində gəzmək üçün faydalı olan elastik interdigital membranlara malikdir. Yalnız erkəklərdə budaqlanmış buynuzlar var və uzunluğu 60 santimetrə qədər çıxır. Yetkin bir fərd adətən 80-125 kq  çəkiyə qədər böyüyür, baxmayaraq ki, bəzi böyük erkəklər 150 kq çəkiyə qədər çıxa bilər, bu da onu Cənubi Amerikanın ən böyük maral növü edir, baxmayaraq ki, nəsli kəsilmiş Antifer növü ondan daha böyük idi.

Onlar tək yaşayan heyvanlardır və ya 6-dan az fərddən ibarət qruplarda, yalnız bir yetkin erkəklə yaşayırlar. Əsas yırtıcıları yaquar və pumadır.

Bataqlıq maralı yalnız bataqlıq ərazilərdə, xüsusilə Pantanal və Çaço bölgələrində yaşayır, burada su səviyyəsi 70 sm dərinlikdən azdır. Onlar sürətli üzücüdürlər. Yüksək bitki sıxlığı olan bataqlıqlar onları yırtıcılardan qoruyur və qida təmin edir. Bu marallar həmçinin kiçik miqrasiya modelinə malikdirlər, quraq mövsüm və daşqın mövsümü arasında su səviyyəsini izləyirlər. Su səviyyəsinin dəyişməsi ilə quraq mövsümdə suyun açdığı yeni qida mənbələrini tapa bilirlər. Braziliyanın Pantanal bataqlığındakı bəzi şirin su göllərində aşağı sıxlıqda fərdlər qeydə alınmışdır, bu da bu göllərin böyük Bataqlıq maralı populyasiyalarını dəstəkləyə bilməyəcəyini göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ədalətli dünya inancı

**Ədalətli dünya inancı** — dünyanın ədalətli bir yer olduğu, insanların həyatda layiq olduqları nəticələrlə qarşılaşdıqları; pis hadisələrin pis insanların, yaxşı hadisələrin isə yaxşı insanların başına gəldiyini fərz edən hipotez.

İnsanlar yaxşıların mükafatlandırıldığı, pislərin cəzalandırıldığı və nəticə etibarilə hər kəsin layiq olduğunu aldığı ədalətli bir dünyada yaşadıqlarına inanmağa psixoloji cəhətdən meyllidirlər. Onlar xoşbəxtlik və müvəffəqiyyət kimi müsbət nəticələrin yalnız yaxşı insanlar tərəfindən əldə edildiyinə, mənfi nəticələrin isə pis insanların başına gəldiyinə inanırlar. Bu inanc sarsıldıqda, fərdlərin adaptasiya mexanizmləri işə düşür və müxtəlif illüziyalar vasitəsilə vəziyyət psixoloji baxımdan daha az narahatedici hala gətirilir.

Bu xüsusiyyəti ilə ədalətli dünya inancı psixi sağlamlığın mühafizəsi və davam etdirilməsi baxımından müsbət bir başaçıxma mexanizmi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu inanc fərdin, layiq olacaq bir davranış nümayiş etdirmədiyi müddət ərzində başına pis hadisələrin gəlməyəcəyinə inanmasını təmin edərək özünü təhlükəsiz hiss etməsinə şərait yaradır.  Bununla yanaşı, insanın layiq olub-olmamasından asılı olmayaraq yaşadığı zərərə görə qurbanı günahlandırmağa meylli olmasına görə bu inancın mənfi tərəfi də mövcuddur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

*
*
*
*
* Reprinted (1977) in Reflections, XII(1), 1–26.
*

## Xarici keçidlər
* Sosyal Algı - Adil Dünya Hipotezi  - Khan Academy
* Atasözlerinde Adil Dünya İnancı  - Tuba Dik (academia.edu)
*The Just World Hypothesis
*Issues in Ethics: The Just World Theory
*This column will change your life: the just world bias. Oliver Burkeman
*Believing that life is fair might make you a terrible person. Oliver Burkeman
Mister Olimpiya 1994

**Mister Olimpiya 1994** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca otuzüçüncüsu .  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1994-cü ilin 10 sentyabrında, ABŞ-ın Corciya ştatının Atlanta şəhərində keçirilmişdir.Yarışmanın ümumi mükafat fondu 275 min dollar idi.

## Nəticələr
Yarışın qalibi Dorian Yets oldu. Bu onun ardıcıl üçüncü qələbəsi idi. Yarışa 1 ay qlmış Dorian qolundan ağır zədə almışdır və yarış zamanı bu aydın hiss olunurdu. Bu sonradan mübahisə mövzusu olmuş və yarışın həqiqi qalibinin Şon Rey olduğu bildirilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mr. Olympia
* The 1994 Mr. Olympia
* 1994 Mr. Olympia (pictures)
Tüklü maral

**Tüklü maral** ()&nbsp;— Muntiacinae cinsə aid maral növü. 
## Ümumi məlumat
Alnında qara tükləri və erkəklərdə dişə bənzər köpək dişləri ilə xarakterizə olunan kiçik bir maral növüdür. Çinin mərkəzi və şimal-şərqi Myanmada geniş bir ərazidə yaşayır. Həddindən artıq ovlanma və yaşayış mühitinin itirilməsindən əziyyət çəkən bu maral, "təhlükəyə yaxın" kimi qeyd edilmişdir. 

Uzun boyun və ayaqlar Tüklü marala bir qədər arıq görünüş verir. Xəzi qaba və qısa, sərt tüklərlə örtülüdür, qışda demək olar ki, qara, yayda isə şokolad qəhvəyi rəngdədir. Dodaqlar qulaqların ucları və quyruğun alt hissəsi ağdır. Alnında və boynun yuxarı hissəsində at nalı şəkilli tüklər var, qəhvəyi və ya qara rəngdədir və uzunluğu 17 santimetrə qədər çıxa bilər.
Bəlkə də bu maralın ən təəccüblü xüsusiyyəti erkəklərdə olan dişə bənzər köpək dişləridir. Bunlar 2.6 sm  uzunluğa qədər böyüyə bilər və ya nadir hallarda daha uzun ola bilər.
Tufted deer kiçik bir maral növüdür, lakin əksər muntjac növlərindən daha böyükdür. Çiyin hündürlüyü 50-70 santimetr, çəkisi isə 17-30 kiloqram arasında dəyişir. Quyruq qısadır, təxminən 10 sm  uzunluğundadır. Buynuz yalnız erkəklərdə olur və çox qısadır, demək olar ki, uzun tükləri ilə gizlənir.

Tüklü maral əsasən dəniz səviyyəsindən 500-4,500 metr  yüksəklikdə yerləşən yüksək, rütubətli meşələrdə yaşayır, ağac xəttinə yaxın. Həm həmişəyaşıl, həm də tökülən meşələrdə, geniş alt mərtəbəli və yaxınlıqda şirin su mənbəyi olan ərazilərdə tapılır. Duz yalamaq imkanı da bu heyvanın mövcudluğu üçün müsbət amildir. Bu maral kiçik insan təcavüzlərinə dözə bilir və bəzən əkin sahələrində tapılır.

Tüklü maral əsasən tək və ya cüt halda yaşayır. Alaqaranlıq fəaldır və ərazisində müəyyən marşrutlarla hərəkət edir, bu ərazi erkəklər tərəfindən şiddətlə qorunur. Bu, ürkək bir heyvandır və yaxşı gizlədici örtüyü olan yerləri üstün tutur, burada yaxşı kamuflyaj olunur. Asanlıqla narahat ola bilər və təhlükə hiss etdikdə qaçmazdan əvvəl səs çıxarır, pişik kimi tullanaraq hərəkət edir.

Cütləşmə mövsümü sentyabr və dekabr ayları arasında baş verir, bu zaman erkəklərin çıxardığı yüksək səslər asanlıqla eşidilə bilər. Boğazlıq müddəti təxminən 6 ay davam edir və 1-2 bala yazın sonunda və yayın əvvəlində doğulur. Balalar 1-2 yaşında cinsi yetkinliyə çatır və vəhşi təbiətdə 10-12 il yaşaya bilər.

## Qalereya

Elaphodus cephalophus michianus Magdeburg zoo 20.10.2012 02.jpg|Erkək tüklü maral
Elaphodus cephalophus michianus Magdeburg zoo 20.10.2012 03.jpg|Erkək tüklü maral
Tufteddeer-1.jpg|Dişi tüklü maral
Tufteddeer-2.jpg|Erkək tüklü maral
Хохлатый олень.jpg|Tüklü maral mumiyası 
Schopfhirsch.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Baudet du Puatu

**Baudet du Puatu**&nbsp;— Fransada yaşayan eşşək cinsi.

## Ümumi məlumat
Baudet du Puatu ən böyük eşşək cinslərindən biridir. Bu cinsdən olan eşşəklər Puatu atı cinsi ilə çarpazlaşdırılarak Puatu qatırları əldə edilirdi. Bu qatırlara əvvəllər kənd təsərrüfatı və digər işlər üçün dünya miqyasında tələbat var idi. Baudet du Puatun xarakterik xəzi var.

Baudet du Puatu cinsi keçmiş Puatu əyalətində yaradılıb. Bəlkə də vaxtı ilə Roma imperiyası tərəfindən bu əraziyə gətirilən eşşəklərdən törəmişdir.

1977-ci ildə aparılan bir cins siyahıyaalması dünya üzrə yalnız 44 Baudet du Puatu cinsi eşşəyi olduğunu ortaya qoydu, və 1980-ci ildə hələ də 80-dən az heyvan qalmışdı. Qorunma səyləri Fransada bir neçə dövlət və özəl qrup tərəfindən həyata keçirilirdi. 1979-cu ildə "Haras Nationaux" və "Parc Naturel Regional du Marais" özəl yetişdiricilərlə əməkdaşlıq edərək, Baudet du Puatu cinsinin genetikasını yaxşılaşdırmaq, yeni yetişdirmə texnikaları inkişaf etdirmək və cins haqqında ənənəvi bilikləri toplamaq üçün proqram başlatdı. 1981-ci ildə Portuqaliyadan 18 böyük eşşək alındı və Baudet du Puatu cinsinin eşşəklərinin yetişdirilməsində istifadə edildi. 1982-ci ildə "Asinerie Nationale Experimentale" mərkəzi yaradıldı. Bu mərkəz Baudet du Puatu cinsinin eşşəklərinin qorunması və inkişafı üçün təcrübə və tədqiqatlar aparmaq məqsədi ilə yaradılmışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ədalətsizlik

**Ədalətsizlik** — ədalətin mövcud olmaması və ya ona zidd vəziyyəti ifadə edən anlayış. Müəyyən bir cəmiyyətdə, konkret tarixi dövrdə hansısa ictimai hadisə və ya davranışın haqsız hesab edilərək qınanması mövqeyini əks etdirir. Bu termin konkret bir hadisəyə, əmələ və ya daha geniş mənada mövcud status-kvoya qarşı istinad nöqtəsi kimi istifadə oluna bilər.
Qlobal ədalətsizlik isə sərvətin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi, yoxsulluq kimi ciddi problemlərin meydana çıxmasına səbəb olur. Buna nümunə olaraq, dünyanın ən varlı 62 nəfərinin ümumi sərvətinin dünya əhalisinin yarısının sahib olduğu sərvətə bərabər olması göstərilə bilər. Həmçinin, ən varlı 20 ölkənin ümumi gəliri ən yoxsul 20 ölkənin gəlirindən tam 46 dəfə çoxdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* Barnett, Clive. ''The Priority of Injustice: Locating Democracy in Critical Theory''. (Athens, GA: University of Georgia Press, 2017). 
* McCoubrey, Hilaire and White, Nigel D. Textbook on Jurisprudence. Second Edition. Blackstone Press Limited. 1996. . Chapter 14 ("The Concept of Injustice").
* Roberts, Rodney C. (2005). ''Injustice and Rectification''. Peter Lang. 
* Jeff Spinner-Halev  (2012). ''Enduring Injustice''. Cambridge University Press. 

## Xarici keçidlər

* Reasons For Injustice
Albinos eşşək

**Albinos eşşək**&nbsp;və ya **Asinara eşşəyi**, həmçinin **Ağ eşşək** — İtaliyanın Sardiniya adasının şimal-qərb sahilində yerləşən Sassari əyalətindəki Asinara adasına məxsus vəhşi eşşək cinsi. Populyasiyanın böyük bir hissəsi tam və ya qismən albinizmlidir. Adada olan kiçik sayda boz eşşəklər də populyasiyanın bir hissəsi hesab olunur və albinos geninin heterozigot daşıyıcıları ola bilər. Asinara İtaliya Kənd Təsərrüfatı və Meşə Nazirliyi tərəfindən tanınan məhdud yayılmış səkkiz yerli eşşək cinsindən biridir.&hairsp;Sardiniya dilində ainu, borricu və ya molenti adlanır.

Adada təxminən 120 fərd var. Digərləri Alqhero bələdiyyəsindəki Porto Conte təbiət qoruğunda və Foresta Burqosdakı "Istituto di Incremento Ippico"dadır, bir neçəsi isə Toskana və Emiliya-Romanya bölgələrində yetişdirilir.

## Ümumi məlumat
Albinos eşşək 1885-ci il 28 iyun qanununun qəbulundan sonra adanın sakinləri tərəfindən tərk edilən Sardiniya eşşəkləri populyasiyasından törəmişdir. Bu qanuna əsasən Asinara, karantin və cəza koloniyasına çevrilməli idi.&hairsp;Bu hadisədən əvvəl də adada ağ xəzli heyvanlar görülmüşdü. Həmçinin bu cinsin XIX əsrdə Misirdən idxal edilən Ağ eşşəklərdən törədiyi də mümkündür.

İtaliyanın bütün eşşək cinsləri kimi, Asinara da təhlükə altındadır. Onun qorunma statusu 2007-ci ildə FAO tərəfindən "kritik" kimi qeyd edilmişdir və 2021-ci ildə DAD-IS-ə "kritik" kimi bildirilmişdir.

1986-cı ildə aparılan siyahıyaalmada 31 nümunə tapıldı; 1989-cu ildə 59 baş qeydə alındı və 1990-cı illərin sonuna qədər sayı təxminən 70-ə çatdı.&hairsp; 2008-ci ildə adada təxminən 120 fərd var idi; digərləri Alghero bələdiyyəsindəki Porto Conte təbiət qoruğunda və Foresta Burgos-dakı Istituto di Incremento Ippico-dadır, bir neçəsi isə Toskana və Emiliya-Romanya bölgələrində yetişdirilir.&hairsp;2019-cu ildə ümumi cins populyasiyası 334 baş idi. Bu İtaliya Kənd Təsərrüfatı və Meşə Nazirliyi tərəfindən tanınan məhdud yayılmış səkkiz yerli eşşək cinsindən biridir.&hairsp;

Albinos eşşəyi kiçik bir cinsdir, çiyin hündürlüyü 105 sm-dən çox deyil. Populyasiyanın böyük bir hissəsi albinizmlidir, ağ xəzli, rəngsiz dəri və selikli qişaya və çəhrayı-mavi gözlərə malikdir. Gözləri zəifdir və heyvanlar güclü günəş işığından adanın köhnə həbsxana binalarında gizlənirlər.&hairsp;Dırnaqlar rəngsiz və möhkəm deyil; addımlar qısa və qeyri-müəyyəndir. Albinizm, tirozinaz genindəki bir missens mutasiyası üçün homozigot olan heyvanlarda baş verir.

Adadakı boz eşşəklər təxminən eyni ölçüdədir, lakin xeyli daha möhkəmdir.&hairsp;Onlar eyni vəhşi populyasiyaya aiddir və tərkibi yüz ildən çox bir müddət ərzində birbaşa insan müdaxiləsindən təsirlənməmişdir.&hairsp;Onlar ağ heyvanlarla sərbəst şəkildə çarpazlaşa bilərlər, lakin Sardiniya adasının Asino Sardo cinsinə aid hesab olunurlar. Yalnız ağ xəzli populyasiya üzvləriAlbinos eşşək kimi qeydiyyata alınır.

Eşşəklər Asinara adasının mədəni və ekoloji irsinin ayrılmaz bir hissəsidir, ada 2002-ci ildən milli parkdır. Onların mövcudluğu yanğın riskini azaltmağa kömək edə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Белые ослы Асинара
* По Северной Сардинии
Katalan eşşəyi

**Katalan eşşəyi**&nbsp;— Kataloniyada nəsli kəsilməkdə olan eşşək cinsi. Hal-hazırda katalan eşşəkləri əsasən İspaniyanın şimalında, Barselona əyalətində, daha sonra isə Olot və Puçserda ərazilərində yaşayır.

## Ümumi məlumat
Katalan eşşəyinin 80% cins populyasiyası müasir Kataloniya muxtar icmasında, təxminən 20% isə Fransanın tarixi Rusiliyon bölgəsindədir.

Katalan cinsi çox qədim hesab olunur. Böyük Plini Osona bölgəsindəki Vic düzənliyində eşşəkləri qeyd edir. 

2004-cü ildə qeydiyyatdan keçmiş 336 başın 32%-i onun Olvandakı fermada idi. 2002-ci ildə rəsmi milli nəsil qeyd kitabı açıldı. 2013-cü ilin sonunda İspaniyada ümumi populyasiya 851 baş olaraq qeydə alındı. 2020-ci ildə İspaniya Kənd Təsərrüfatı, Qidalanma və Ətraf Mühit Nazirliyi  bu cinsi "nəsli kəsilmək təhlükəsində olan" kimi siyahıya aldı.

Katalan cinsi bir çox ölkəyə ixrac edilmişdir. Katalan böyük bir eşşək cinsidir və ümumiyyətlə 350-450 kq çəkiyə malikdir. Çiyin hündürlüyü erkəklərdə təxminən 145-160 sm, dişilərdə isə təxminən 10 sm azdır.

Katalan cinsinin ənənəvi istifadəsi qatır istehsalı üçün damazlıq heyvanı kimi idi.&hairsp;XX əsrdə kənd təsərrüfatının mexanikləşməsi ilə qatırlara olan tələbat kəskin şəkildə azaldı və Katalan erkək eşşəkləri bu məqsəd üçün artıq tələb olunmadı. XIX əsrdə bu eşşəklərin mümkün istifadə sahələri arasında əyləncəli turizm, meşəlik ərazilərdə alaq otlarının təmizlənməsi və yanğın riskinin azaldılması, yoldaş heyvanı kimi və mədəni irs elementi kimi istifadə daxildir. Katalan millətçiliyinin tərəfdarları eşşəyi İspaniyanın digər bölgələrində yayılmış Toro de Osborne imicinin satirik cavabı kimi qəbul ediblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* www.burrocatala.com/  
*
Xəta

**Xəta** — elm və riyaziyyatda müəyyən bir kəmiyyətin doğru (həqiqi) dəyərindən kənarlaşmasını ifadə edən anlayış.

Məsələn, həqiqi dəyəri məlum olmayan p kəmiyyəti üçün hesablanmış qiymət X olarsa, X dəyərinin xətası, yəni p-dən kənarlaşması, X − p fərqi ilə ifadə olunur. Xəta, yaxınlaşdırmanın (approksimasiyanın) nə dərəcədə uğurlu olduğunu göstərən ölçüdür.

Mühəndislikdə və elmdə bir çox kəmiyyətlər ədədi qiyməti tam dəqiqliklə müəyyən edilə bilinməyən riyazi tənliklərlə təsvir olunur. Məsələn, p cəbri üsullarla həll olunmayan mürəkkəb tənliklər sisteminin həlli ola bilər. Daha sadə tənliklərdən istifadə etməklə p-nin təxmini qiymətinin tapılması üsulları tətbiqi riyaziyyatda mühüm yer tutur.

Yaxınlaşdırma metodu, aparılan hesablamada yaranan xəta ilə bağlı (əksər hallarda onun yuxarı sərhədləri ilə) qiymətləndirməni də əhatə etməlidir. Daha geniş mənada desək, X − p xətası aşağıdakı səbəblərdən yarana bilər:
*X, p-nin qeyri-dəqiq ölçmə vasitələri ilə aparılmış ölçüsüdür (ölçmə xətası);
*X, daha geniş bir qrupdan götürülmüş nümunəyə əsaslanaraq p barədə aparılmış statistik qiymətləndirmədir (seçmə xətası);
*p-nin ədədi hesablanması zamanı yalnız məhdud sayda rəqəm mərtəbəsindən istifadə edilmişdir (yuvarlaqlaşdırma xətası).

Riyaziyyatçılar "xəta" terminindən, əsasən, yuxarıda qeyd edilən birinci mənada — yəni həqiqi dəyərdən kənarlaşma mənasında istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* *Семёнова&nbsp;Т.&nbsp;И.* Феномен ошибки в когниции, языке и речи  // Вестник ИГЛУ, 2012.&nbsp;— №&nbsp;2.(18) С. 
* *Семёнова&nbsp;Т.&nbsp;И.* Ошибочные когниции сквозь призму языка  // Вестник Иркутского государственного лингвистического университета 3.(11) 2010.
* *Новицкая&nbsp;И.&nbsp;В., Вакалова&nbsp;А.&nbsp;Е.* Теория ошибки в свете различных подходов  // Молодой учёный.&nbsp;— 2016.&nbsp;— №&nbsp;26.&nbsp;— С. 788—794.
* *Тетерлева&nbsp;Е.&nbsp;В., Попова&nbsp;Ю.&nbsp;К.* Понятие ошибки в контексте различных научных дисциплин  // Проблемы романо-германской филологии, педагогики и методики преподавания иностранных языков.&nbsp;— Пермь: ПГПУ, 2010.&nbsp;— С. 36—40.
* *Костичева&nbsp;В.&nbsp;Н.* Ошибка как лингвокультурный феномен (на материале политического дискурса)  // Magister Dixit. 2012. №&nbsp;4.

## Xarici keçidlər
*Errors contained in reference books – Internet Accuracy Project
Diospyros blancoi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Ümumi məlumat
Bu ağac əsasən Filippinə məxsus olsa da, şərqi və cənubi Tayvanda da yabanı halda bitir. Bundan əlavə Cənub-Şərqi Asiyanın digər bölgələrinə, Sakit okean adalarına, Cənubi Asiyaya, Karib hövzəsinə, Floridaya və digər tropik regionlara da yayılıb.

Bu tropik iki evli ağacdır və dəniz səviyyəsindən 750 metr yüksəkliyə qədər müxtəlif torpaq növlərində yaxşı inkişaf edir. Toxumla əkilən ağaclar adətən bir-birindən 10-15 metr aralıqda əkilir, lakin bu ağac 7.5-9 metr aralıqda da əkilə bilər. İl boyu yaxşı yağıntı paylanmasına ehtiyacı var. Toxumla əkilən ağaclar 6-7 ildən sonra meyvə verir, lakin qələmlə çoxaldılan ağaclar 3-4 ildə meyvə verir. Bu, çox məhsuldar bir ağacdır. Meyvələrin forması, rəngi, tüklülüyü və dadı böyük müxtəliflik göstərir ki, bu da bitkinin genetik müxtəlifliyinin yüksək olduğunu göstərir. Toxumsuz sortlar da mövcuddur və bunlar üstünlük verilir, çünki normal növlərdə böyük toxumlar meyvənin əhəmiyyətli bir hissəsini tutur.

Diospyros cinsinə aid digər ağaclar kimi, diospyros discolor taxtası da son dərəcə sıx və möhkəmdir və qara rəngi ilə məşhurdur. Bu taxta əsasən ev tikintisində (məsələn, döşəmə, dirək, qapı və pəncərələr üçün) istifadə olunur. Diospyros discolor taxtasından hazırlanan incə mebel və dekorativ məhsullar, gömrük orqanları tərəfindən təsdiqləndikdə və sənədləşdirildikdə, ixrac edilə bilər. Bundan əlavə, "kamagong" taxtası döyüş sənətləri üçün məşq alətləri (məsələn, "bokken" və "eskrima" çubuqları) hazırlamaq üçün populyardır.

Bu nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən bir ağac növüdür və Filippin qanunları ilə qorunur. Filippindən Diospyros discolor taxtasının ixracı, Ətraf Mühit və Təbii Sərvətlər Departamentinin Meşə Bürosundan xüsusi icazə olmadan qadağandır.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qırmızı portağal

**Qırmızı portağal** və ya **Qanlı portağal**, həmçinin **Siciliya portağalı** ()&nbsp;— Sədokimilər fasiləsinə aid portağal növü.

## Ümumi məlumat
Qırmızı portağalın ən çox yayılmış üç növü Tarocco (İtaliyaya məxsus), Sanguinello (İspaniyaya məxsus) və ən tünd rəngli olan Moro (İtaliyaya məxsus) növləridir. Moro bu üç növ arasında ən yeni növdür. 

Qırmızı portağal ehtimal ki, cənubi Aralıq dənizi regionunda yaranmışdır və XVIII əsrdən burada yetişdirilir. İtaliyada geniş yayılmış bir portağal növüdür. Portağalın xarakterik tünd qırmızı rəngini verən antosiyaninlər yalnız gecə vaxtı temperatur aşağı olduqda inkişaf edir, məsələn Aralıq dənizi bölgəsində payız və qış aylarında. ABŞda yetişdirilən Qırmızı portağalların mövsümü dekabrdan marta qədər (Texas) və noyabrdan maya qədərdir (Kaliforniya) 

Bəzi Qırmızı portağalın şirələri bir qədər turş ola bilər. Digər növləri isə şirin olmaqla yanaşı, xarakterik Qırmızı portağal dadını qoruyur. Portağallar mürəbbə hazırlamaq üçün də istifadə edilə bilər, qabığı isə bişirmə üçün istifadə olunur. Siciliyada məşhur qış salatı dilimlənmiş qırmızı portağal, dilimlənmiş razyana və zeytun yağı ilə hazırlanır. Portağallar həmçinin qelato, şərbət və İtaliya sodası hazırlamaq üçün istifadə olunur.

## Qalereya

File:Blood orange on white.jpg|
File:Blood orange upside-down cake slice detail, March 2010.jpg|
File:Blood orange marmalade, January 2011.jpg|
Blood orange (DSCF7480).jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ejen Karyer

**Ejen Anatol Karyer** ( fransızca tələffüz: [øʒɛn anatɔl kaʁjɛʁ]; ) — "fin-de-siècle" dövrünün fransız simvolist rəssamı. Karyerin rəsmləri ən çox monoxrom qəhvəyi palitrası və efirə bənzər, xəyalpərəst keyfiyyəti ilə tanınır. O, Ogüst Rodenin yaxın dostu idi və əsərləri, ehtimal ki, Pablo Pikassonun Mavi Dövrünə təsir göstərmişdir. O, həmçinin Pol Verlen, Stefan Malarme və Şarl Moris kimi yazıçılarla da əlaqəli idi.

## Bioqrafiyası

Sığorta satıcısının doqquz uşağından səkkizincisi olan Karyer, Qurne-sür-Marn (Sen-Sen-Deni) şəhərində anadan olmuş və Strasburqda böyümüş, burada kommersiya litoqrafiyası üzrə şagirdlik müddətində "Ecole Municipale de Dessin"-də incəsənət üzrə ilkin təhsil almışdır. 1868-ci ildə qısa müddətə litoqraf kimi çalışarkən Parisə səyahət etdi və Luvr muzeyindəki Piter Paul Rubensin rəsmlərindən o qədər ilhamlandı ki, rəssam olmağa qərar verdi. "Ecole des Beaux-Arts"-da Aleksandr Kabanelin rəhbərliyi altında təhsili Fransa–Prussiya müharibəsi ilə dayandırıldı və bu müharibə zamanı əsir düşdü. 1872-73-cü illərdə Jül Şerenin emalatxanasında çalışdı. 1878-ci ildə ilk dəfə Salonda iştirak etdi, lakin işləri diqqətdən kənarda qaldı. Növbəti il Kabanelin rəhbərliyi altında təhsilini başa vurdu, Sofi Desmonso ilə evləndi (onunla birlikdə yeddi uşağı olacaqdı) və qısa müddətə Londona köçdü və orada Vilyam Törnerin əsərlərini gördü və heyran qaldı. Parisə qayıtdıqdan sonra bir neçə il uğur qazana bilmədi və böyüyən ailəsini dolandırmaq üçün adətən çapçılarla vaxtaşırı iş tapmağa məcbur oldu. 1880-1885-ci illər arasında keramika ustası olan qardaşı Ernest (1858–1908) onun üçün Sevr çini fabrikində yarımştat iş təşkil etdi. Orada o, çox yaxın dost olmuş və hələ də onunla dost olan Ogüst Rodenlə tanış oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Eugène Carrière: Symbols of Creations Exhibition at Kent Fine Art, New York
*Musée Virtuel Eugène Carrière
*Hollis, Richard. "Ghostly realist", *The Guardian*, August 26, 2006
*Paintings at Beauty and Ruin
*Paintings at Artcyclopedia
*Eugène Carrière at Hill-Stead Museum, Farmington, Connecticut
Antonio Rotta

**Antonio Rotta** (28 fevral 1828 – 10 və ya 11 sentyabr 1903) italyan rəssamı olub, əsasən janr rəsmləri ilə tanınır.

## Həyatı

Rotta 28 fevral 1828-ci ildə Goriziada, o zaman İlliriya Krallığının bir hissəsi olan Avstriya İmperiyasında anadan olub. O, Venedik Krall Rəssamlıq Akademiyasına daxil olub və burada Ludovico Lipparininin şagirdi olub.

Onun ilk janr rəsmləri Venedikdəki gündəlik həyat səhnələrini əks etdirirdi; daha sonra dini və tarixi mövzuda əsərlər yaratdı, o cümlədən *Tiziano istruisce Irene di Spilimbergo*. Daha sonra janr rəsmlərinə qayıtdı və tez-tez uşaqlarla birlikdə Venedikdə gündəlik həyat səhnələrini yaratdı. Bu üslubda ən məşhur əsərlərdən biri *Il Ciabattino*dur.

Onun bir çox əsərləri xaricdə satılıb. 1891-ci ildə Berlin-də sərgilənib.

O, Lattanzio Querenanin bir qızı ilə evlənib; evlilikdən onların oğlu, rəssam Silvio Giulio Rotta doğulub.

Antonio Rotta 10 və ya 11 sentyabr 1903-cü ildə Venedikdə vəfat edib.

## Qeydlər
Osmanlıçılıq

**Osmanlıçılıq**, həmçinin **osmanlılıq** və ya **osmanizm** (, ) — Osmanlı imperiyasında Birinci Məşrutiyyət dövründən (1876–1878) əvvəl "yeni osmanlılar" mühitində yaranmış siyasi quruluş konsepsiyası.

Osmanlıçılığın meydana gəlməsinə Tənzimat islahatları, xüsusilə 1856-cı ildə elan olunmuş bütün etiqadlara mənsub təbəələrin tam bərabərliyini bildirən Xətti-Hümayun fərmanı, həmçinin dini və etnik mənsubiyyətdən asılı olmayaraq ümumi osmanlı vətəndaşlığını tətbiq edən 1869-cu il Millətlər haqqında qanun töhfə vermişdir.

Osmanlıçılıq Monteskyö və Russonun, eləcə də Fransa inqilabının ideyalarının güclü təsiri altında olmuşdur. Tərəfdarları millətlərin bərabərliyini və imperiya təbəələrinin qanun qarşısında bərabərliyini elan etmişdilər. Millət sistemi pozulmamış, lakin sekulyar təşkilatların rolu artırılmışdır. İbtidai təhsil, hərbi xidmət və baş vergisi həm müsəlmanlara, həm də qeyri-müsəlmanlara şamil olunmalı idi. Osmanlıçılığın müdafiəçiləri bunun dövlət qarşısında duran sosial problemləri həll edəcəyinə inanmışdılar, lakin konsepsiya imperiyanın bir çox təbəəsi tərəfindən rədd edilmişdir. Müsəlmanlar onu öz üstün mövqelərinin ləğv edilməsi, qeyri-müsəlmanlar isə ənənəvi imtiyazların aradan qaldırılması kimi qəbul etmişdilər.

Osmanlıçılıq 1908-ci il Gənc türklər inqilabında və İkinci Məşrutiyyət dövründə (1908–1922) yenidən canlanmışdır. Hakimiyyətə gələn "gənc türklər" onu rəsmi ideologiya elan etmiş və ilkin mərhələdə inqilab nəticəsində imperiyanın bütün xalqlarının bərabərliyinə və vahid osmanlı millətinin yaradılmasına nail olunduğunu bildirmişdilər, lakin milli üsyanlar və müharibələr osmanlıçılıq tərəfdarlarının sayını kəskin azaltmışdır. Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcına qədər konsepsiya tam populyarlığını itirmiş, pantürkizm və panislamizm tərəfindən sıxışdırılıb kənara qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Ludoviko Karraççi

**Ludoviko Karraççi** ( [ludoˈviːko karˈrattʃi]; ) — Bolonyadan olan erkən Barokko dövrünə aid italyan rəssam, oymaçı və qravürçü. Onun əsərləri geniş jestlər və titrəyən işıqla müşayiət olunan güclü əhval-ruhiyyə ilə xarakterizə olunur və mənəvi emosiyalar yaradır və xüsusilə formalist Manyerizmlə əvəz olunmuş freska sənətini canlandıran italyan sənəti kimi tanınır. O, 1619-cu ildə Bolonyada vəfat etdi.

## Bioqrafiyası

Ludoviko Bolonyada Prospero Fontananın yanında şagirdlik etmiş və doğma şəhərinə qayıtmazdan əvvəl Florensiya, Parma və Venesiyaya səyahət etmişdir. Əmisi oğlanları Annibale və Aqostino Karraççi ilə birlikdə Ludoviko Bolonyada Palazzo Favada "Yason və Medeyanın Tarixləri"ni (1584) və Palazzo Maqnani üçün "Romulus və Remusun Tarixləri"ni (1590-1592) təsvir edən freska dövrləri üzərində işləmişdir. Onların bu əsərlərə verdiyi fərdi töhfələr məlum deyil, baxmayaraq ki, Ludovikodan 5 yaş kiçik olan Annibale üçlüyün ən yaxşısı kimi şöhrət qazanmışdı. Bu, Annibalenin Romadakı Palazzo Farnese-də məşhur "Tanrıların sevgisi" əsərini sifariş etməsinə səbəb oldu. Aqostino orada qısa müddətə Annibale-yə qoşuldu.

Ludoviko Bolonyada qalsa da, bu, onun daha az təsirli olduğu anlamına gəlmir. Lanzinin tərcümeyi-halında deyilir ki, təxminən 1585-ci ildə Ludoviko və əmiuşaqları sözdə Eklektik Rəssamlıq Akademiyasını (həmçinin *Accademia degli Incamminati* adlanır) qurmuşdular. Daha yeni fərziyyələr göstərir ki, tədris proqramı olan heç bir Akademiya yox idi, lakin Ludovikonun öz studiyasında bir çoxuna repetitorluq etməsidir.

Lakin bu studiya bir sıra Emiliya rəssamlarını Romada və başqa yerlərdə üstünlüyə çatdırdı və 16-cı əsrin sonlarında 
Albani, Qverçino, Sakki, Reni, Lanfranko və Domenikino daxil olmaqla sözdə Bolonya Məktəbinin təşviqinə təkan verdi. Karraççilər şagirdlərinə təbiətin və təbii pozaların müşahidəsinə yönəlmiş rəsm dərsləri keçirdilər və fiqurlar çəkərkən qalın miqyasdan istifadə edirdilər. Ludovikonun əsas şagirdlərindən ikisi Cakomo Kavedone və Françesko Kamullo idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*''Orazio and Artemisia Gentileschi'', a fully digitized exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries, which contains material on Ludovico Carracci (see index)
*Whitfield Fine Art 
*''Catholic Encyclopedia'': Carracci
Babı-ali

**Babı-ali**, həmçinin **Babıali**, **Bab-ı ali** və ya **Porta** — tarixi diplomatiya və beynəlxalq münasibətlərdə Osmanlı imperiyasının hökumətinin qəbul olunmuş adı.

## Tarixi
Babı-ali İstanbulun yerləşirdi. Bu, sədrəzəmin həyətinə aparan qapıların adı ilə belə adlandırılmışdır. Bu həyət sultan sarayı olan Topqapı saray kompleksindən küçənin o biri tərəfində yerləşirdi.

Babı-ali Osmanlı məmurlarının dilində sultanın iqamətgahını, həmçinin Osmanlı hökumətinin yerləşdiyi məkanı və nəhayət, Osmanlı monarxiyasının özünü ifadə edirdi. Son mənada bu ad avropalılar tərəfindən də qəbul olunmuşdur.

## İstinadlar
Şükrü Hanioğlu

**M. Şükrü Hanioğlu** () — Türkiyə akademili.

Son Osmanlı dövrü tarixi sahəsində dünyanın aparıcı otoritələrindən biri hesab olunur və XIX əsr intellektual tarixinin mühüm mənbələri olan əsərlərin və məqalələrin müəllifidir. Araşdırmaları 2010-cu il TÜBİTAK Xidmət Mükafatı və 2012-ci il Türkiyə Respublikası Prezidentliyi Mədəniyyət və İncəsənət Böyük Mükafatı ilə təltif olunmuşdur.

## Həyatı
Şükrü Hanioğlu 1955-ci ildə Türkiyənin Antakya şəhərində anadan olmuşdur. O, ali təhsilini İstanbul Universitetində siyasi elmlər və iqtisad sahəsində başa vurduqdan sonra həmin universitetdə siyasi elmlər doktoru olmuşdur. Doktorluq dissertasiyasını İttihad və Tərəqqi Cəmiyyətinin qurucu üzvlərindən Abdullah Cövdət bəy haqqında yazmışdır. 1981-ci ildən etibarən İttihad və Tərəqqi Cəmiyyəti ilə bağlı araşdırmaları üçün bir çox ölkədə və arxivlərdə iş aparmışdır.

Son dövr Osmanlı imperiyasında siyasət və diplomatiya tarixi, eləcə də Türkiyə siyasi həyatı mövzularında İstanbul Universiteti, Boğaziçi Universiteti, Dəniz Hərb Məktəbi ilə yanaşı ABŞ-nin Kolumbiya, Viskonsin, Miçiqan və Çikaqo universitetlərində dərs demiş, seminarlar təşkil etmişdir. Əhməd Ərtəgün Vəqfinin sədrliyi və Prinston Universitetinin Yaxın Şərq araşdırmaları bölməsi sədrliyi vəzifələrini icra etmişdir.

"Son dövr Osmanlı və erkən dövr türk intellektual, diplomatik və siyasi tarixinə fərqli baxış bucağı ilə yanaşan beynəlxalq səviyyədə yüksək keyfiyyətli işləri" səbəbindən 2010-cu ildə TÜBİTAK Xidmət Mükafatına layiq görülmüş və TÜBİTAK tərəfindən mükafatlandırılan ilk tarixçi olmuşdur. Hanioğlu 2012-ci ildə Türkiyə Respublikası Prezidentliyi Mədəniyyət və İncəsənət Böyük mükafatına layiq görülmüşdür.

2010-cu ildə "*[[Sabah (qəzet)|Sabah]]*" qəzetində köşə yazıları ərsəyə gətirməyə başlamış, 2018-ci ildə bu fəaliyyətini sona çatdırmışdır.

## İstinadlar
Niyazi Berkes

**Niyazi Berkes** () — türkəsilli Kipr sosioloqu.

## Erkən həyatı

Niyazi Berkes 21 sentyabr 1908-ci ildə Kiprin paytaxtı Nikosiyada, Türkiyədə Gənc türklər inqilabından qısa müddət sonra anadan olmuşdur. Onun Ənvər adlı əkiz qardaşı var idi. Onlar inqilabın iki aparıcı fiquru olan Ənvər Paşa və Əhməd Niyazi beyin şərəfinə adlandırılmışdılar.

Niyazi orta təhsilinə Nikosiyada başlamışdır. Təhsili dövründə sonradan İstanbula getmiş və 1928-ci ildə İstanbul Oğlan Liseyindən məzun olmuşdur. Universitet illərinə hüquq fakültəsində başlamış, lakin daha geniş intellektual məşğuliyyət ümidi ilə fəlsəfəyə keçmişdir. 1931-ci ildə İstanbul Universitetinin fəlsəfə bölməsini bitirmişdir.

## Karyerası

Məzuniyyətdən sonra Berkes universitetlərdə və Təhsil Nazirliyində himayəçisi olmadığı üçün dərhal professorluq tapa bilməmişdir. Dostunun tövsiyəsi ilə Ankarada yerləşən Xalq Evində vəzifəyə müraciət etmişdir. Orada o dövrdə yeni Türkiyənin quruluşu ilə bağlı geniş intellektual müzakirələrə imkan verən kamalizm ideologiyası ilə tanış olmuşdur.

1935-ci ildə eyni fakültədə assistent olmuşdur. Həmin il ABŞ-yə getmiş və 1939-cu ilədək Çikaqo Universitetində sosiologiya təhsili almışdır. 1939-cu ildə Türkiyəyə qayıtmış və sosiologiya dosenti kimi yeni açılmış Fəlsəfə Bölməsində Ankara Universitetinin Dil, Tarix və Coğrafiya Fakültəsinə qoşulmuşdur. Orada 1945-ci ilədək çalışmışdır. 1952-ci ildə Kanadada yerləşən MakGill Universitetinin İslam Araşdırmaları İnstitutunda qonaq professor təyin olunmuşdur. 1956-cı ildə eyni universitetdə professor olmuşdur. 1975-ci ildə MakGill Universitetindən təqaüdə çıxmış və İngiltərəyə köçmüşdür. Təqaüdə çıxdıqdan sonra kitab yazmamış, lakin Türkiyə mətbuatı üçün yazmağa davam etmişdir. 18 dekabr 1988-ci ildə İngiltərənin Hayt şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Çekko del Karavacco

**Çekko del Karavacco** (; ) — XVII əsrin ilk onilliklərində Romada işləyən və Karavacconun (1571–1610) mühüm erkən davamçısı olan rəssama verilən Notnamedir. Keçmişdə incəsənət tarixçiləri onun flamand, fransız və ya ispan karavaccisti ola biləcəyini irəli sürsələr də, son zamanlar bəziləri rəssamı **Françesko Boneri** (və ya Buoneri) ilə eyniləşdirirlər, baxmayaraq ki, bu, hamı tərəfindən qəbul edilmir. Rəssam öz əsərlərində Karavacconun naturalizminə çox fərdi və orijinal şəkildə cavab vermişdir.

## Həyatı

Çekko del Karavacco haqqında az şey məlumdur. Onun aktiv dövrü 1610-cu ildən 1620-ci illərin ortalarına qədər davam edir. "Cecco" adı "Francesco" sözünün kiçildilmiş formasıdır. Təxminən 1620-ci ildə kolleksiyaçılar üçün yazdığı "Considerazioni sulla Pittura" adlı müasir sənətkarlar üçün bələdçisində Culio Mançini böyük ustadın daha diqqətəlayiq davamçılarından biri kimi "Francesco detto Cecco del Caravaggio" ("Françesko, 'Çekko del Karavacco' kimi tanınır") əsərindən bəhs edir. 1613-15-ci illərdə Baqnaia-da Aqostino Tassi ilə işləyən fransız sənətkarları arasında "Cecco" əsəri qeydə alınıb və buna görə də sənətkarın fransız mənşəli olduğu düşünülür. Digər alimlər İspan və ya hətta Flamand təsirini aşkar ediblər. 2001-ci ildə alim Gianni Papi bu Çekko del Karavacconu Lombard rəssamı Francesco Boneri (və ya Buoneri) kimi müəyyən etdi və bu, indi hamı tərəfindən qəbul edilməsə də, ümumilikdə qəbul edilir.

Françesko Boneri/Çekko del Karavacco ilə 1600/1606-cı illərdə Karavacco tərəfindən çəkilmiş bir sıra rəsmlər, o cümlədən Romadakı Kapitoli Muzeyindəki məşhur Amor Vinçit və Vəftizçi Yəhya rəsmləri üçün modellik edən oğlan arasında da eyniləşdirmə aparılmışdır. Eyniləşdirmə, erkən müəlliflərdə Amor Vinçitin modelinin həm də Karavacconun xidmətçisi və ehtimal ki, tələbəsi olan Çekko adlı bir oğlan olduğuna dair ifadələrə əsaslanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ulûm

**"Ülüm" qəzeti** () — 1869–1870-ci illər arasında Əli Suavi tərəfindən Fransada nəşr olunmuş türkdilli siyasi qəzet.

Londonda nəşr etdiyi "Müxbir" qəzetinin yayımı 3 noyabr 1868-ci ildə dayandırıldıqdan sonra Əli Suavi Fransaya keçmiş və Parisdə "Ülüm" adını verdiyi qəzeti öz imkanları ilə nəşr etməyə başlamışdır. Əli Suavi bu qəzetdə türkçülük cərəyanına öncülük etmişdir. Ərəb və fars dillərinin qrammatika qaydalarının istifadəsinə qarşı çıxmış, osmanlıcanın siyasi termin olduğunu irəli sürmüş və türk dilinin əvəzinə işlədilməsinin doğru olmadığını müdafiə etmişdir. "Qamüsül-Ülüm və Maarif" () adlı ensiklopediya qəzetin əlavəsi kimi verilmişdir. 1870-ci ildə nəşrə başlanan, lakin tamamlanmayan 80 səhifəlik bu əsər ilk türkcə ensiklopediya cəhdi hesab olunur.

Əli Suavi Fransa–Prussiya müharibəsi zamanı Parisin mühasirəyə alınması səbəbindən 31 avqust 1870-ci ildə çıxan 25-ci sayından sonra qəzeti bağlamağa məcbur olmuşdur, lakin Liona getmiş və qəzetin nəşrini "Müvəqqətən Ülüm Müştərilərinə" adı ilə 11 say daha davam etdirmişdir.

## İstinadlar
Yan van de Kappelle

**Yan van de Kappelle** () və ya **Yoannes van der Kapelle** (; ) — Holland Qızıl Dövrünün dəniz mənzərələri və qış mənzərələri rəssamı, həmçinin sənayeçi və incəsənət kolleksiyaçısı kimi tanınırdı. O, "indi 17-ci əsr Hollandiyanın görkəmli dəniz rəssamı hesab olunur".

O, bütün ömrünü Amsterdamda yaşamış və rəssam kimi işləməklə yanaşı, vaxtının çox hissəsini və ya çox hissəsini atası Françoyun bahalı boya karminində ixtisaslaşmış və sonda 1674-cü ildə miras aldığı böyük boya emalatxanalarının idarə olunmasına kömək etməyə sərf etmişdir. Ehtimal ki, bu ikili karyerası səbəbindən 150-dən az rəsm əsəri qalmışdır ki, bu da Holland Qızıl Dövrünün çalışqan rəssamları üçün nisbətən azdır. Onun dəniz rəsmlərində adətən açıq dənizdən daha çox estuari və ya çay mənzərələri təsvir olunur və su həmişə çox sakitdir, bu da onun yuxarıdakı bulud formasiyalarını əks etdirən güzgü kimi çıxış etməsinə imkan verir; bu effekt Kappellenin ixtisası idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Getty Museum biography
*National Gallery collection
Təsviri-əfkar

**"Təsviri-əfkar"** (, ) — 1862–1925-ci illər arasında fasilələrlə nəşr olunmuş uzunmüddətli türkdilli Osmanlı qəzeti. Qəzet Osmanlı imperiyasında erkən özəl nəşrlərdən biri idi. Qurucusu İbrahim Şinasi olmuşdur, aparıcı redaktorları Namiq Kamal və Yunus Nadi idi.

"Təsviri-əfkar"ın erkən müəllifləri arasında Şinasinin yaxın dostları Namiq Kamal, Əhməd Vəfik Paşa və Samipaşazadə Sübhi var idi. Osmanlı dövrünün son mərhələsində qəzet Əbuziya Tofiq məxsus olduğu dövrdə görkəmli müəlliflər Zəkəriyyə Sertel, Əhməd Rasim, Cənab Şəhabəddin, Ruşən Əşrəf Ünyadın, Əbdülhaq Hamid Tərxan və Yəhya Kamal Bəyatlı olmuşdur.

Qəzet orijinal adı "Təsviri-əfkar" ilə 2 may 1940-cı ildə Vəlid Əbüzziya və Ziyad Əbüzziya tərəfindən yenidən nəşrə başlamışdır. Onun fəaliyyəti Vəlid Əbüzziyanın 12 yanvar 1945-ci ildə vəfatına qədər davam etmişdir. Bu dövrdə nasistpərəst mövqe tutmuş və Türkiyənin İkinci Dünya müharibəsinə qatılmasını dəstəkləmişdir. Sonra Ziyad Əbüzziya və Cihad Baban "Təsvir" adı ilə nəşrini davam etdirmiş və qəzet 1949-cu ildə bağlanmışdır.

## İstinadlar
Artur Biçer Karls

**Artur Biçer Karls** (; ) — amerikalı modernist rəssam. O, Pensilvaniya Təsviri İncəsənət Akademiyasında təhsil almış və 1905 və 1906-cı illərdə Kresson Səyahət Təqaüdünü qazanmışdır. O, Fransaya səyahət etmiş və Gertruda Stayn və Leo Staynın sosial şəbəkəsi vasitəsilə impressionizmdən təsirlənmişdir. O, 1917-ci ildən 1925-ci ilə qədər Pensilvaniya Təsviri İncəsənət Akademiyasında dərs demişdir. Onun 291-ci muzeydə, Çikaqo İncəsənət İnstitutunda və Pensilvaniya İncəsənət Muzeyində də daxil olmaqla bir neçə fərdi sənət sərgisi olmuşdur. Ölümündən sonra onun əsərləri bir çox muzeydə nümayiş etdirilmişdir.

## Erkən həyatı və təhsili

Karls 1882-ci ildə Pensilvaniyada anadan olmuş və Filadelfiyada böyümüşdür. O, 1900-1907-ci illər arasında Pensilvaniya Təsviri İncəsənət Akademiyasında təhsil almışdır. O, Hyu Brekenric, Henri Makkarter, Sisiliya Bo və Vilyam Merrit Çeyz ilə birlikdə təhsil almışdır. O, 1903-cü ildə rəsm əsərinə görə Henri P. Touron mükafatını, 1905 və 1906-cı illərdə isə Cresson Səyahət Təqaüdünü qazandı ki, bu da ona Fransaya səyahət etməyə və 1909-cu ilə qədər orada qalmağa imkan verdi. Fransada Alfred Henri Morer onu incəsənət kolleksiyaçıları Gertruda və Leo Stayn ilə tanış etdi və o, impressionizmlə maraqlanmağa başladı. O, Edvard Stayxen ilə yaxın dost oldu və Anri Matissin əsərlərindən böyük təsirləndi. O, Filadelfiyadakı Müqəddəs Pavel Yepiskopal Kilsəsindən Rafaelin Transfiqurasiya əsərinin surətini yaratmaq üçün sifariş qəbul etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Arthur B. Carles Biography: Hollis Taggart Galleries
* Arthur B. Carles Documentary: American INSIGHT
Rikard Kanals

**Rikard Kanals Lambi** (; ) — İspan impressionist rəssamı, illüstratoru və qravüraçısı. Əvvəlcə İsidre Nonelin qısa ömürlü "Zəfəran Qrupu" ilə əlaqəli idi; tənqidçilərin ən sevdiyi rəngin adını daşıyırdı.

## Bioqrafiyası

Rikard Kanals 1876-cı ildə Barselonada anadan olub. Təhsilinə 1893-cü ildə "Escola de la Llotja"-da başlayıb, lakin dostları ilə səyahət etmək üçün yola düşməzdən əvvəl qısa müddət qalıb. O, Nonel ilə birlikdə Parisə gəlib və orada gənc rəssamlara həsr olunmuş "Le Barc de Boutteville" qalereyasında uğurlu sərgi təşkil edib. Bu, ona Pol Düran-Rüeli agent kimi cəlb etməyə və Avropa və ABŞ-də sərgiləməyə imkan verib.

Paris rəsmlərinin çoxu fransız müştərilərinə müraciət etmək üçün İspan kostyumbrista üslubunda olsa da, bu müddət ərzində Renuar və Deqanın təsiri altına düşüb. O, həmçinin Barselonada tanış olduğu Pikasso ilə dostluğunu davam etdirib. 1905-ci ildə Pikasso sonradan Kanalsın həyat yoldaşı olacaq model Benedetta Biankonun portretini çəkdi. Bir il əvvəl Kanals Bianko və Pikassonun gələcək partnyoru Fernanda Olivyeni təsvir edən "Öküz döyüşündə bir qutu" əsərini çəkmişdi.

O, 1907-ci ildə Barselonaya qayıtdı. Üç il sonra yeni qurulan "Les Arts iels Artistes [ca]" dərnəyinin rəsm bölməsinin sədri təyin edildi. Ölümünə qədər üzvü olaraq qaldı. Təşkilat 1936-cı ildə dağıldı. Bu müddət ərzində o, Madrid, Sevilya və Qranadada uzun müddət qaldı və müxtəlif mövzularda rəsmlər çəkdi, baxmayaraq ki, xüsusilə portretləri ilə yadda qaldı. Onun son əsərlərindən biri Barselonadakı Şəhər Şurası otaqlarının tavanını bəzəməklə bağlı idi. Kanals 1931-ci ildə Barselonada vəfat etdi.

1933-cü ildə Sala Parésdə ölümündən sonra böyük bir sərgi keçirildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*ArtNet: More works by Canals.