open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rus döyüş gəmisi, sikdir get

"**Rus döyüş gəmisi, sikdir get**" (, ) — 2022-ci il fevralın 24-də rus qoşunlarının Ukraynanın İlan adasına hücumundan əvvəl adadakı sərhəd mühafizəçilərinin son sözləri. Özünü döyüş gəmisi kimi təqdim edən rus kreyseri Ukrayna sərhəd mühafizəçilərini təslim olmağa çağırdıqdan sonra aldıqları cavab belə olmuşdur. Adadakı on üç sərhədçi təslim olmaqdan imtina etdikdən sonra, rus əsgərləri 42 hektarlıq adayı əvvəlcə döyüş gəmiləri, daha sonra isə hərbi təyyarələri ilə bombalamışdırlar.

Səs yazısı internetdə ajertaj yaratmış və müxtəlif sosial media platformalarında çox sürətlə yayılmış və o vaxtdan bu ifadə həm Ukrayna hərbçiləri, həm də işğala etiraz edən mülki şəxslər tərəfindən mitinqlərdə istifadə edilən şüarlardan birinə çevrilmişdir. Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski İlan adasındakı əsgərlərə ölümlərindən sonra Ukraynanın ən yüksək milli titulu olan Ukrayna Qəhrəmanı adını verəcəyini açıqlamışdır.

28 fevral 2022-ci ildə Ukrayna Hərbi Dəniz Qüvvələri öz Facebook səhifəsində adanın bütün sərhədçilərinin sağ olduqlarını və Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən saxlanıldığını bildirmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar
Amasra mədən qəzası

**Amasra mədən qəzası** — 14 oktyabr 2022-ci il tarixində Bartının Amasra ilçəsində Türkiyə Daşkömür İdarəsinin Amasra Müəssisə Müdirliyinə bağlı mədəndə baş vermiş qəza. Mədəndə yerin altında qalan 110 işçidən 42-sinin ölümü ilə Türkiyənin ən ölümcül iş və mədən qəzalarından biri olmuşdur. Partlayış günü verilən açıqlamaya görə, qəzanın qaz partlayışı nəticəsində baş verib və partlayışın səbəbləri araşdırılır. İçəridə heç kim qalmadığından axtarış-xilasetmə işləri oktyabrın 15-də başa çatıb.

## Fon
Məlum olub ki, mədən hadisə baş verməmişdən 9 gün əvvəl Türkiyə Hesablama Məhkəməsi tərəfindən yoxlanılıb.

## Qəza
Partlayış 18:15-də (Türkiyə saatı) baş verib və partlayışdan bir neçə saat sonra mədəndə yanğın baş verib. Partlayış zamanı mədəndə 110-a yaxın işçi olub və onların demək olar ki, yarısı 300 metr dərinlikdə olub. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan 41 nəfərin həyatını itirdiyini, 28 nəfərin isə öz imkanları ilə xilas edildiyini açıqlayıb. Səhiyyə naziri Fəxrəddin Qoca 11 nəfərin xilas edilərək xəstəxanada müalicə olunduğunu bildirib. Bəzi məlumatlarda 5 nəfərin 350 metrdən, 44 nəfərin isə 300 metrdən aşağıda işlədiyi bildirilir. İçəridə heç kim qalmadığından xilasetmə işləri oktyabrın 15-də başa çatıb.

## Növbəti

### '''İstintaq'''
Partlayışla bağlı Bartın Respublika Prokurorluğu tərəfindən istintaq başladılıb. İstintaq üçün 3 prokuror təyin edilib. Ölənlərin sayının artması ilə əlaqədar məsul prokurorların sayı 5-ə çatdırılıb.

## İstinadlar
Qaloş

**Qaloş** — palçıqlı vaxtlarda kənd yerlərində geyinilən ayaqqabı növüdür.

## Qaloş sözü necə yaranmışdır?
Bu söz dilimizə rus dili vasitəsilə gəlmişdir. Alimlər belə hesab edirlər ki, qaloş sözü alman dilindən fransız dilinə, oradan da rus dilinə keçmişdir.

Sözün əsli hansı dildəndir? Belə göstərilir ki, yunan dilindəki "ağac başmaq" sözü "ağac" sözündən yaranmış və calopedia formasında orta latın dilinə keçmişdir. Fransızlar onu galoche kimi işlətmişlər. Deməli, qədim yunan dilindən gələn bu söz qədim Kelt tayfalarında (Fransada) solea qalica ("qalların səndəlisi"), latın dilində gallica ("yağışa qarşı ayaqqabı"), fransız dilində galoche kimi formalaşdığından sonra XIX əsrin əvvəllərində rus dilinə qaloş kimi keçmiş və Azərbaycan dilinə də həmin formada yol tapmışdır.

## İstinadlar
Slava Ukraini

**Ukraynaya eşq olsun!** və ya **Slava Ukraini!** (, *[[Romanizasiya|Rom]]: Slava Ukraini!*) — Ukraynanın suverenliyi və müqavimətinin simvolu kimi tanınan, 2018-ci ildən isə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin rəsmi salamı kimi tanınan Ukrayna milli salamıdır. Salamlamaya adətən "Qəhrəmanlara eşq olsun!" (Ukraynaca: Героям слава! Rom: Heroyam slava!) sözü də müşayiət edir.

Şüar ilk dəfə XX əsrin əvvəllərində, 1917-ci ildən 1921-ci ilə qədər davam etmiş Ukraynanın Müstəqillik Müharibəsi zamanı ukraynalılar arasında çox populyarlaşdığı zaman müxtəlif formalarda ortaya çıxmışdır. 1930-cu illərdən, xüsusilə İkinci Dünya müharibəsində Stepan Banderanın Ukrayna Millətçiləri Təşkilatı və Ukrayna Üsyan Ordusu başda olmaqla müxtəlif Ukrayna millətçi qrupları, daha sonra isə Soyuq müharibə dövründə Qərbdəki Ukrayna diaspor qrupları və qaçqın icmaları tərəfindən istifadə edilmişdir. Sovet İttifaqında bu ifadənin nasistlərlə əməkdaşlıq edən şəxslərin şüarı olduğu əsas gətirilərək qadağan edilmiş, sovet və daha sonra isə Rusiya hakimiyyəti tərəfindən nüfuzdan salınmağa çalışılmışdır. Sovet İttifaqının dağılması ilə əlaqədar olaraq yenidən gündəmə gəlmiş və xüsusilə 2014-cü ildən sonra Rusiya-Ukrayna müharibəsi zamanı demokratiya və Ukraynanın müstəqilliyini vurğulamaq üçün yenidən istifadə edilmişdir. Ukrayna Futbol Federasiyasının məlumatına görə, "Ukraynaya eşq olsun!" Ukraynada geniş yayılmış bir salamlaşma formasıdır. 2018-ci ildə "Ukraynaya eşq olsun! Qəhrəmanlara eşq olsun!" şüarı prezident Petro Poroşenkonun fərmanı ilə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin rəsmi salamlaşması olmuşdur.

Şüar 2022-ci ildəki Rusiyanın Ukraynaya hücumu zamanı müqavimət simvolu kimi dünya şöhrəti qazanmış və Norveç Silahlı Qüvvələrinin rəsmi bəstəkarı Markus Paus tərəfindən musiqi kimi bəstələnmişdir. O, həmçinin bütün dünyada Ukraynaya dəstək nümayişlərində istifadə olunur.
Qanqdonq

**Qanqdonq** () — Cənubi Koreyanin paytaxtı Seulun 25 səmtindən biridir. Səmt Han çayının cənubunda yer almaqdadır. Ərazisi 24.587&nbsp;km² olan səmtin ərazisi 2010-cu il üçün 465,958 nəfərdir.

## İdari bölümlər
Donjak səmti doqquz məhəlləyə (*don*) ayrılır.
* Qangil-don (강일동, 江一洞)
* Qodeok-don (고덕동, 高德洞)
* Gil-dong (길동, 吉洞)
* Dunçon-don (둔촌동, 遁村洞)
* Myeongil-don (명일동, 明逸洞)
* Sangil-don (상일동, 上一洞)
* Seonnae-don (성내동, 城內洞)
* Amsa-don (암사동, 岩寺洞)
* Çeonho-don (천호동, 千戶洞)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Məcin (Qürvə)

**Məcin** () — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 236 nəfər yaşayır (53 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
This Is Me Trying

"**This Is Me Trying**" (kiçik hərflərlə stilləşdirilmiş) — amerikalı müğənni-bəstəkar Taylor Sviftin mahnısı. Mahnı onun 24 iyul 2020-ci ildə Republic Records tərəfindən yayımlanmış səkkizinci studiya albomu olan "Folklore"*-*un doqquzuncu trekidir. "*This Is Me Trying*" Svift və Cek Antonoff tərəfindən yazılmış, istehsal prosesində isə onlar arasında Co Elvin də yer almışdır. Mahnı orqan, yavaş templi təbil və nəfəs alətlərində ifa olunan orkestr pop və drim-pop janrındadır.

"*This Is Me Trying*" "üç fərqli personajın baxış bucağından" yazılmışdır. Svift özü mahnının sözlərində 2016-2017-ci illərdə yaşadığı hisslərə yer vermişdir. Mahnıdakı hekayəni danışan şəxs "dağıdıcı təsirin rədd edilməsi" perspektivini təsvir edir. Svift başqasının onun haqqındakı nöqteyi-nəzərini qəbul edərək trekin hekayə danışanı kimi gizlənməyə çalışmışdır. O, 2020-ci ildə hazırladığı *Folklore: The Long Pond Studio Sessions* adlı sənədli filmində mahnının alkoqolizmə də toxunduğunu söyləmişdir.

Tənqidçilər mahnının istehsalını və sözlərini, bəziləri isə Sviftin vokal performansını tərifləmişdirlər. "*This Is Me Trying*" ABŞ-da ''Billboard'' Hot 100-də 39-cu, Billboard Hot Rock & Alternative Songs-da isə 9-cu yerə yüksəlmiş və Avstraliya, Kanada və Sinqapurun sinql siyahılarında ilk 40-a daxil olmuşdur. Mahnı Amerikalı gimnast Simona Baylzın səhhətindəki problemlərə görə bir neçə tədbirdən çəkilməsindən sonra 2020 Yay Olimpiya Oyunlarına qayıtmasını qeyd edən reklam çarxında istifadə edilmişdir.

## Arxa fon və istehsal
Teylor Svift və prodüser Cek Antonoff daha əvvəl Sviftin ''1989'' (2014), ''Reputation'' (2017) və ''Lover'' (2019) studiya albomları üçün işbirliyi etmişdilər. Onlar 2020-ci ildə COVID-19 pandemiyası zamanı Sviftin gözlənilmədən yayımladığı *[[Folklore]]* albomunda yenidən əməkdaşlıq etmiş və *Folklore* 24 iyul 2020-ci ildə *Republic Records* vasitəsilə yayımlanmışdır. Svift albomdakı bütün mahnıların ya yeganə, ya da ortaq müəllifi idi və Antonoff ilə birlikdə "*This Is Me Trying*" də daxil olmaqla altı mahnı ərsəyə gətirmişdi. Svift mahnının sözlərini "üç fərqli personajın nöqteyi-nəzərindən" yazmış və mahnıda 2016-2017-ci illərdə özünün keçirdiyi hisslərə də yer vermişdir. Svift müvafiq dövr üçün bunları demişdir: "Mən sadəcə olaraq heç bir dəyərimin olmadığını hiss edirdim." Mahnının birinci misrası həyatında böhran keçirən və şəxsi münasibətdə uğursuzluğa düçar olmuş bir obrazdan bəhs etdiyi halda, ikinci misra isə “böyük potensiala malik olan, lakin həyatda özünü itmiş kimi hiss edən” obrazın alkoqolun aludəçisi olmasından və hər gün davam edən mübarizəsindən bəhs edir.
Əyriçay (İsmayıllı)

**Əyriçay** — İsmayıllı rayonunda çay. Göyçayın qoludur. Mənbəyini Baş Qafqaz silsiləsinin cənub ətəyindən (720 m. yüksəklikdən) alır. Hidronim çayın əyri formada qərbə tərəf axması ilə bağlı olaraq yaranmışdır.

## İstinadlar
Əyriçay

* Əyriçay (İsmayıllı) — İsmayıllı rayonunda çay.
* Əyriçay (Oğuz) — Oğuz rayonunda çay.
Qaraçay (Quba)

* Qaraçay (çay, Quba) — Quba və Xaçmaz rayonlarında çay.
* Qaraçay (qəsəbə, Quba) — Quba rayonunda qəsəbə.
Çako Mədəniyyəti Milli Tarix Parkı

**Çako Milli Tarix Parkı** () — 137 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir və arxeologiya baxımından Şimali Amerikanın ən vacib ərazilərindən biri hesab olunur..

Nyu-Meksiko ştatının şimal-qərbində, Albukerke və Farminqton şəhərləri arasında, Çako Kanyonunda yerləşir.

## Tarixi
Bu diyarda məskunlaşan insanlar, tarixinin 1800-cü ilə qədər olan dövrünün bölgənin ən kütləvi tikililərini yaratmışlar.
Çako Anasazi mədəniyyətinin və ya qədim pueblo xalqının (navaxo dilində "anasazi" sözü "əcdadlar" mənasını verir) çiçəklənmə dövrünün mərkəzi idi.
Ərazi ümumilikdə səhralıq olsa da, kanyonun ərazisində həyat bütün sürətiylə davam edirdi.
Yerli sakinlər, içərisində geniş otaqları olan nəhəng qüllələr (pueblos) ucaldırdılar, onların ətrafında isə kiçik yaşayış məntəqələri yarandı.
Bu tikinti sistemi bütün bölgənin əlamətdar xüsusiyyətinə çevrilmişdi.
Yerli tikililərin memarlığının əsas elementləri daş divarlar, çay daşlarından bünövrələr və iti daşlardan hazırlanmış xarici üzlüklər idi.
Bu, o dövr üçün xarakterik olmayan. hündürlüyü dörd mərtəbədən artıq olan binalar yaratmağa imkan verirdi.
1980-ci illərin əvvəllərində Çako Kanyonunu Araşdırma Mərkəzi ərazinin aerofotoşəkli, torpaq tərkibinin təhlili və infraqırmızı termoqrafiya da daxil olmaqla bir çox araşdırma apardılar.
Əldə edilən məlumatlar göstərdi ki, eni 6 metrə qədər olan yollar ərazinin relyefindən asılı olmayaraq, yalnız düz xətlidir.
Belə yolların konfiqurasiyası bir çox cəhətdən İngiltərədə və Perudakı Naska səhrasında tapılan sirli xətləri xatırladır.
Bəlkə də bu cür tikililərin dini əhəmiyyəti nəqliyyatdan qat-qat yüksək imiş.
Çako Kanyonu 1907-ci ildən milli abidə, 1980-ci ildən isə tarixi park statusu alıb.

## Qalereya

Fayl:Chaco-Prehistoric-stairway.jpg|Tarixdən əvvəlki Çako pilləkəni.
Fayl:Chaco-Ruins2,-Kiva-Detail.jpg|
Fayl:Chaco-Ruins,-Detail2.jpg|Çakonun daxili divarı.
Fayl:Chaco-Pictograph1.jpg|Çako pintaqraması.


## İstinadlar
Kazimir Fayans

**Kazimir Fayans** () – Amerikalı fiziki kimyaçı Kazimir Fayans 27 may 1887-ci ildə Varşavada (Polşada) anadan olub. O, Leypsiq Universitetini 1907-ci ildə bitirmiş, sonra 1909-cu ildə Haydelberq , 1910-cu ildə Sürix və Mançester universitetlərində təkmilləşmişdir. 1911–1917-ci illərdə Karlsruedəki Texniki Universitet də dərs deyib; 1917-ci ildən 1935-ci ilə qədər Münhen Universitetində dərs demiş və Münhen Universitetinin professoru olmuşdur. ABŞ-yə mühacirət etdikdən sonra Ann Arbor dakı Miçiqan Universitetinin professoru (1936–1957, 1957-ci ildən — fəxri professor) olmuşdur.

## Tədqiqat işləri
Əsas tədqiqatları məhlullar və radiokimyaya həsr edilmişdir. Radiokimya sahəsində K. Fayans 1913-cü ildə Frederik Soddi ilə birlikdə radioaktiv elementlərin parçalanması zamanı yerdəyişmə qanununu (başqa sözlə desək, yerdəyişmə qaydası) quraraq 243mPa (UX2) və 215Po (AcA) radioaktiv izotoplarını kəşf etdi. 214Bi (RaC) ikiqat parçalanması; Fridrix Panet ilə birlikdə o, 1913-cü ildə məhlullardan radioaktiv elementlərin birgə çökdürülməsi qaydasını (Panet-Fayans qaydası) tərtib etmişdir.

K. Fayansın fiziki kimya sahəsindəki əsərləri refraktometrik tədqiqatlara, elektron təbəqəsinin deformasiyası ilə qeyri-üzvi birləşmələrin kimyəvi və optik xassələri arasında əlaqənin öyrənilməsinə, duza bənzər birləşmələrdə ionların və boyaların adsorbsiyasına həsr edilmişdir. İon hidratasiyası nəzəriyyəsini inkişaf etdirərək (1920–1930-cu illər) elektrolit məhlullarında həllolma, ionlaşma və kompleks əmələ gəlmə hadisələrinin qarşılıqlı asılılığı haqqında tədqiqatlar aparmışdı və nəticələr əldə etmişdidi. O göstərdi ki, elektrolitik dissosiasiya üçün enerji mənbəyi ayrı-ayrı ionların hidratasiya istiliyidir və elektrolitin həllolma qabiliyyəti nə qədər çox olarsa, onun iki ionunun hidratasiya istiliklərindəki fərqi bir o qədər çox olar. O, refraktometrik tədqiqatlar vasitəsilə (1927–1931) güclü elektrolitlərin məhlullarında dissosiasiya olunmamış molekulların və kompleks ionların sayını və hərəkətini müəyyən etmişdir.

K. Fayans bir çox elmi cəmiyyətlərin üzvü idi. 12.06.1924-cü ildən Fizika-Riyaziyyat Elmləri Bölməsi (fizika elmləri (kimya) kateqoriyasında) SSRİ Elmlər Akademiyasının xarici müxbir üzvü idi. Kazimir Fayans 18 may 1975-ci ildə Miçiqan ştatında Ann Arbor şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Xaliq Bahadır

**Xaliq Bahadır oğlu Hacıyev** (*Xaliq Bahadır*; ) — Azərbaycan siyasətçisi və yazıçısı.

## Həyatı
Xaliq Bahadır 1952-ci il iyunun 1-də Saatlı rayonunun Azadkənd kəndində doğulub. 1967-ci ildə Krasnoselsk kənd orta məktəbini bitirib.

1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsinə girib, 1979-cu ildə filoloq ixtisası üzrə universiteti bitirib. 1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində redaktor kimi çalışıb. AXC hakimiyəti dönəmində Azərbaycan Teleradio Verilişləri Şirkətində televiziyanın informasiya studiyasının direktoru (1992–1993-cü illər) olub. 1993–1994-cü illərdə televiziyanın ədəbi dram verilişləri redaksiyasında İncəsənət şöbəsinin müdiri görəvində çalışıb.

1989-cu ildə "Azadlıq" qəzetini yaradanlardan olub, orada İnformasiya şöbəsinin müdiri kimi çalışıb. 1994-cü ilin mayından "Azadlıq" qəzetində köşə yazarlığı edib.

Xalq Hərəkatının yaranmasında aktiv qatqısı olub.

AXC Ali Məclisinin üzvü, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Rəyasət Heyətinin üzvü olub. 2012-ci ildə partiyadan ayrılıb.

"Baxıb Türkün bayrağına", "Türklük" kitablarının yazarıdır. İki kitabı — "Göyüm, qırmızım, yaşılım-Azərbaycanım", "Çalınan Azərbaycan" kitabları çapını gözləyir.

Ailəlidir, 3 uşağı var.

## İstinadlar
Şükrabad

* Şükrabad (Piranşəhər) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Şükrabad (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
* Çıraqabad-i Şükrabad (Qürvə)
Altıncı donanmaya qarşı etiraz aksiyaları (Türkiyə)

**Türkiyədə altıncı donanmaya qarşı etiraz aksiyaları** – İstanbul səfəri zamanı ABŞ-nin VI Donanmasındakı əsgərlərinə qarşı edilən hərəkətlərin ümumi adıdır.

1967–1969-cu illər arasında Bəyoğluda amerikalı əsgərlərin papaqlarını götürmək, üzərinə qırmızı boya atmaq, formalarını ülgüclə doğramaq və ya küncə sıxışdırıb döyməklə başlayan anti-imperialist hərəkətlər, əsgərlərin dənizə atılmasına qədər davam etmişdir.

Kipr problemində ABŞ-nin mövqeyi, Vyetnam müharibəsi, ABŞ-nin Yaxın Şərqdə israilyönlü mövqeyi və Ərəb-İsrail müharibələri, ABŞ əsgərləri üçün fahişəxanaların rənglənməsi 1960-cı illərin gənclərini ABŞ əleyhinə mövqe tutmağa vadar etmişdir. ABŞ-nin Aralıq dənizindəki gücü olan VI Donanma gənclərin aksiyalarının hədəflərindən birinə çevrilmişdir. Bu nümayişlər 1967-ci ilin iyununda İstanbulda başlanmış və zaman-zaman təkrarlanmışdır.

Bunlara cavab olaraq Mehmet Şevket Eygi kimi yazıçıların təhriki, Kommunizmlə Mübarizə Dərnəyi və Milli Türk Tələbələr Birliyinin rəhbərliyi altında 1969-cu il fevralın 16-da "Qanlı bazar günü" kimi tanınan hücum baş vermişdir. Tarixçi Feroz Əhməd bu hadisə zamanı sağçı təşkilatlardan danışarkən onları "mütəşəkkil faşist zorakılığının nümunəsi" kimi təsvir etmişdir.

## İstinadlar
Martini-Henri

**Martin** təklüləli tüfəng növüdür. Orijinal adı **Martini-Henri** idi və 1871-ci ildən İngilis ordusunda istifadə edilmişdir. Silah, özünü təkmilləşdirən Fridrix von Martini və Aleksandr Henrinin adını daşıyır.  Osmanlı ordusu tərəfindən 93 müharibəsində ruslara qarşı istifadə edilmişdir. Martini-Henri Martin və Hekimoğlu da  daxil olmaqla, bir çox xalq mahnısının mövzusu olmuşdur.
Mauser C96

**Mauser C96** — 1896-1937-ci illərdə Alman silah istehsalçısı Mauser tərəfindən istehsal edilmiş yarı avtomatik tapança.  Silahın lisenziyasız nüsxələri XX əsrin birinci yarısında İspaniya və Çində istehsal edilmişdir.

C96-nın fərqli xüsusiyyətləri tətiyin qarşısındakı ayrılmaz maqazin, uzun lülə, ona qısa lüləli tüfəngin dayanıqlığını təmin edən və qobur və ya daşıma qutusu kimi istifadə olunan taxta stokdur.  

Uzun lüləsi və yüksək sürətli patronu ilə Mauser C96 öz dövrünün digər tapançalarından daha üstün diapazona və daha yaxşı nüfuza malik idi.

Mauser şirkəti təqribən bir milyon C96 tapançası istehsal etmişdi, İspaniya və Çində istehsal edilən tapançaların sayı çox olsa da, dəqiq say yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Robert Volker İrvin

**Robert Volker İrvin** (; ) – ABŞ biznesmeni və Havay krallığının Yaponiyadakı diplomatik nümayəndəsi. "Yaponların Havay adalarına miqrasiyasının atası" hesab olunur.

## Həyatı
Robert Volker İrvin 1844-cü ildə Danimarkanın Kopengahen şəhərində pensilvaniyalı ailədə doğulmuşdur. *"Pacific Mail Steamship Company"* şirkətinin üzvü olan qardaşı Riçard onu 1866-cı ildə şirkətin agenti kimi Yaponiyanın Yokohama şəhərinə göndərmişdir. Daha sonra Yokohamada *"Walsh, Hall and Co"* ticarət şirkətində işləməyə başlamış, burada siyasətçilər Kaoru İnoye və Takaşi Masuda, eləcə də, biznesmen Okada Heyzo ilə tanış olmuşdur. 1876-cı ildə onlarla birlikdə *"Mitsui"* şirkətini qurmuşdur.

1880-ci ildə ABŞ-nin Yaponiyadakı baş konsulu olan Harlan Lillibricin ABŞ-yə qayıtmasından sonra İrvin Havay adaları əlaqələri ilə məşğul olmağa başlamışdır. Tezliklə Lillibric onu Havay krallığının Yaponiyadakı birinci baş konsulu təyin etmişdir. 1884-cü ildə xüsusi nümayəndə statusuna yüksəlmiş və Havay adaları ilə Yaponiya arasında ilk miqrasiya müqaviləsində vasitəçi rolunu oynamışdır. İrvinin vasitəsilə bir çox yapon Havay adalarına səyahət edərək işlə təmin olunmuş və şəkər plantasiyalarında işləməyə başlamışdır. Onun yaratdığı sistematik miqrasiya planı nəticəsində 1885–94-cü illərdə 28.691 yapon Havay adalarına miqrasiya etmişdir.

İrvin 1900-cü ildə Tayvanda *"Taiwan Seito"* adlı şəkər emalı zavodu qurmuşdur. Daha sonra Yaponiya vətəndaşlığına qəbul edilmiş, Yaponiya hökuməti tərəfindən "Doğan günəş" və "Müqəddəs xəzinə" ordenləri ilə təltif olunmuşdur. 1925-ci ildə Tokioda ölmüşdür. Onun Qunma prefekturasının İkaho şəhərində yerləşən yay evi 1986-cı ildə bərpa edilmişdir.

## Ailəsi
Robertin atası Vilyam Volles İrvin ABŞ siyasətçisi və diplomatı olmuşdur. Anası isə Bencamin Franklinin dördüncü nəsildən birbaşa davamçısı idi. Robertin 4 bacı-qardaşı var idi.

Robertin ən böyük qızı Sofiya İrvin və ya digər adı ilə Bella İrvin 1884-cü ildə Tokioda doğulmuşdur. Kolumbiya Universitetində təhsil aldıqdan sonra 1916-cı ildə Yaponiyaya qayıtmış və 1917-ci ildə Tokioda müəllimlər üçün İrvin məktəbinin əsasını qoymuşdur. 1942-ci ildə Yaponiya vətəndaşlığına qəbul edilmiş, 1947-ci ildə atasından qalan maddi vəsaitlə məktəbi böyütmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Balvanə-i Mütəmadi (Qürvə)

**Balvanə-i Mütəmadi** () — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 319 nəfər yaşayır (70 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
Ukrayna Reyxkomissarlığı

**Reichskommissariat Ukraine** və ya **Ukrayna Reyxkomissarlığı** — İkinci dünya müharibəsində Nasist Almaniyasının Sovet İttifaqına hücumundan sonra Alfred Rozenberqin rəhbəri olduğu Şərq Nazirliyinin (Almanca: Das Reichsministerium für die besetzten Ostgebiete: RMfdbO) tabeliyində 1941-ci ilin iyun ayında işğal edilmiş Ukrayna SSR ərazisində yaradılmış olan inzibati ərazi vahididir.
Rəşad Sadiqov (general)

**Rəşad Heydər oğlu Sadıqov** — Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin general-leytenantı, Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin birinci müavini — Baş Qərargah rəisi, "Vətənə xidmətə görə" ordeninin tam kavaleri.

## Fəaliyyəti
Rəşad Sadiqov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 fevral 2012-ci il tarixli sərəncamları ilə Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sərhəd Qoşunları Baş Qərargahının Dövlət Sərhədinin Mühafizəsi İdarəsinin rəisi vəzifəsindən azad edilmiş və Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin birinci müavini — Sərhəd Qoşunları Baş Qərargahının rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. Rəşad Sadiqov bu vəzifədə Firudin Nəbiyevi əvəzləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 avqust 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Rəşad Sadiqova "general-leytenant" hərbi rütbəsi verilmişdir.

Rəşad Sadiqov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 avqust 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə, 28 avqust 2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə, 16 avqust 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə, 15 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 16 avqust 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunub

## İstinadlar
Balvanə

*Balvanə-i Xalədi (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.  
*Balvanə-i Mütəmadi (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Ədil Arifoğlu

**Ədil Arifoğlu** () – tədqiqatçı jurnalist, AzTV-nin hərbi vətənpərvərlik redaksiyasının baş rejissoru, hərbi reportyor və müharibə reportyoru Birinci və İkinci Qarabağ Müharibəsinin hərbi jurnalist kimi iştirakçısı.

## Həyatı
Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirmişdir. İxtisasca rejissor idi.

Arxivində  Birinci Qarabağ Müharibəsinə aid 500 saatlıq videomateriallar var. Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Ağdam və Kəlbəcər istiqamətində gedən döyüşlərin videoçəkilişlərini edib. 1994-cü ilin fevralında Füzulinin Seyidəhmədli kəndi istiqamətində gedən döyüşlər zamanı qarşı tərəfdən açılan snayper atəşi nəticəsində boğazından yaralanıb.

2024-cü il 28 iyul tarixində vəfat edib və doğulduğu İmişli rayonunda dəfn olunub. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 20px|link=YouTube MÜHARİBƏNİ QAN İÇİNDƏ ÇƏKƏN JURNALİST: "ŞOU GÖSTƏRMƏYİN..."
Firuz Şirinzadə

**Firuz Böyükağa oğlu Şirinzadə** — general-leytenant, Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin əməliyyat-axtarış işləri üzrə müavini (2020–2023).

## Fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 avqust 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Firuz Şirinzadə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 avqust 2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə Firuz Şirinzadə "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilib.

Firuz Şirinzadə 2010-cu ildə Dövlət Sərhəd Xidmətinin Baş Əməliyyat-Axtarış İdarərə rəisinin müavini — Kəşfiyyat İdarəsinin rəisi olub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 avqust 2010-cu il tarixli Sərəncamı ilə Firuz Şirinzadəyə general-mayor ali hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 avqust 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə Firuz Şirinzadə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 avqust 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Firuz Şirinzadə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 avqust 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Firuz Şirinzadə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

Firuz Şirinzadə 2020-ci ildə Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin əməliyyat-axtarış işləri üzrə müavini vəzifəsinə təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 avqust 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Firuz Şirinzadəyə general-leytenant ali hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Firuz Şirinzadə 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 avqust 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Firuz Şirinzadə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Abbas Xəlilov

**Abbas Sultan oğlu Xəlilov** — Azərbaycan hərbçisi, general-leytenant, Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin əməliyyat-axtarış işi üzrə müavini (2023-cü ildən)

## Fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyul 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə baş leytenant Abbas Xəlilov "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 avqust 2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə kapitan Abbas Xəlilov "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 avqust 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə mayor Abbas Xəlilov "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 avqust 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə polkovnik-leytenant Abbas Xəlilov 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 avqust 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə Abbas Xəlilova "general-mayor" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 avqust 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Abbas Xəlilova "general-leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17.08.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə general-mayor Abbas Xəlilov 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

Abbas Xəlilov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 iyul 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sərhəd Nəzarətinin rəisi vəzifəsindən azad edilərək Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin şəxsi heyət üzrə müavini vəzifəsinə təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16  avqust 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə Abbas Xəlilov “3-cü dərəcəli Rəşadət” ordeni ilə təltif edilib

## İstinadlar
Kenciro Takayanaqi

– Yaponiya elektrik mühəndisi və televiziyanın qabacıllarından biri. "Yaponiya televiziyasının atası" hesab olunur.

## Həyatı
Kenciro Takayanaqi 1899-cu ildə Yaponiyanın Şizuoka prefekturasında doğulmuşdur. 1921-ci ildə Tokio Ali Texniki Məktəbindən məzun olmuşdur. 1930-cu ildə Hamamatsu Ali Texniki Kollecinin professoru olmuşdur. Daha sonra 1937-ci ildə Yaponiya Yayım Korporasiyasına qoşulmuşdur. 1946-cı ildə JVC şirkətinə qoşulduqdan sonra NHK-nin Texniki Laboratoriyasının direktoru təyin edilmişdir. Daha sonra JVC şirkətinin vitse-prezidenti olmuşdur.

Takayanaqi 1926-cı ildə Yaponiyada ilk televiziya ötürücüsünü hazırlamış, 1933-cü ildə isə Vladimir Zvorikindən cəmi bir neçə ay sonra ikonoskopu ixtira etmişdir. O, Takayanaqi tipli televiziyanı inkişaf etdirmişdir. 1981-ci ildə "Mədəniyyət" ordeni, 1989-cu ildə isə "Müqəddəs xəzinə" ordeni ilə təltif olunmuşdur. Takayanaqi 1990-cı ildə Yokosuka şəhərində ölmüşdür.

## Əsərləri
* *"Terebicon"* (1950, "Televiziya")
* *"Terebicon koqaku"* (1959, "Televiziya mühəndisliyi")

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Üçüncü günün adamı

**Üçüncü günün adamı** — 2017-ci ildə çəkilmiş, Qarabağ münaqişəsi mövzsusuna aid film.

## Mövzu
İkiqat qətl törətməklə təqsirli bilinən və uzunmüddətli cəzaya məhkum edilən Sadiq *([[Hikmət Rəhimov]])* 17 ildən sonra azadlığa çıxır. O, doğmalarının vəfat etdiyini, yurdunun işğal edildiyini öyrənir. Sadiq ata-anasının məzarlarını ziyarət etmək üçün həmyerlisi ilə birlikdə təmas xəttini keçərək Kəlbəcərdəki kəndinə gedir.

## Mükafatlar
# 5-ci Antakya Beynəlxalq Film Festivalı – Ən yaxşı aktyor Hikmət Rəhimov (2017, Antakya/Türkiyə)
İha Fuyu

və ya **İba Fuyu** – əslən ryukyulu olan Yaponiya dilçisi, etnoloqu və folklorşünası. "Okinavaşünaslığın atası" hesab olunur. O, Okinava dilinin müasir linqvistik tədqiqinin əsasını qoymuş, Okinava ədəbiyyatını və folklorunu öyrənmişdir.

## Həyatı və karyerası
İha Fuyu 1876-cı ildə Ryukyu krallığının paytaxtı Naha şəhərində doğulmuşdur. 1900–03-cü illərdə Kioto şəhərində yerləşən Üçüncü liseydə, 1903–06-cı illərdə Tokio Universitetinin dilçilik fakültəsində təhsil almışdır. Bu dövrdə Okinava mədəniyyətinin linqvistik tədqiqinə maraq göstərmişdir. Məzun olduqdan sonra Okinavaya qayıtmış, Okinava Prefektura Normal Məktəbində dərs deməyə və Okinava mədəniyyəti haqqında araşdırmalar aparmağa başlamışdır.

1909-cu ildə Okinava Prefektura Kitabxanasını qurduqdan sonra birinci direktoru təyin olunmuş və Okinava mədəniyyətə həsr olunmuş 5.000 mənbədən ibarət kolleksiyanın yaradılmasına töhfə vermişdir.

## Elmi töhfələri
İha xristian, prohibitionist və esperantist kimi göstərdiyi fəaliyyətlərə görə də tanınmış, Okinava xalqının hüquqlarını müdafiə etmişdir. 1924-cü ildə kitabxana direktorluğundan çıxmış və həyatının qalan hissəsini müxtəlif tədqiqatlara həsr etmək üçün Tokioya köçmüşdür. Burada Ryukyu krallığının *"[[Omoro Soşi]]"* şeirlər antologiyasını tədqiq etmiş, Okinava dili üçün lüğət tərtib etmiş, Okinava folkloruna və dram teatrına aid kolleksiya yaratmış, qədim Okinava dilinin səs sistemini öyrənmişdir.

İhanın Okinava haqqında olan nəşrləri və mühazirələri arxeologiya, tarix, dilçilik, fəlsəfə, etnologiya və ədəbiyyat kimi mövzuları əhatə etmişdir. Əsas əsərləri 11 cilddən ibarət *"İha Fuyu zenşu"* (1974–76) əsərində toplanmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Ruminə Purmuxtari

**Ruminə Purmuxtari** () — əslən Cənubi Azərbaycandan olan İsveçin iqlim və ətraf mühit naziri. O, 26 yaşında vəzifəyə yüksələrək İsveçdə Nazirlər Kabinetinin ən gənc naziridir.

## Həyatı
12 noyabr 1995-ci ildə Stokholm qraflığının Sundbiberq camaatlığında anadan olub. Onun atası İbrahim Purmuxtari vaxtilə İranın Şərqi Azərbaycan vilayətinin Təbriz şəhərindən siyasi baxışlarına görə təqib və təzyiqlərə məruz qaldığından İsveçə mühacirət edib.

## Siyasi karyera

### İsveç Liberal Gəncliyi
2019-cu ildən İsveç Liberallar Partiyasının gənclik qolu İsveç Liberal Gəncliyi Birliyinin (LUF) sədridir. 2018-ci ildən isə gənclər birliyinin birinci vitse-prezidenti vəzifəsini icra edib. O, Sundbiberqdə böyüyüb və əsasən təhsil, inteqrasiya, feminizm və namus zülmünün qarşısının alınması ilə bağlı siyasi məsələlərlə məşğul olur.

Sədr olduğu müddətdə hərbi xidmətə çağırış və digər məsələlərlə yanaşı, hərbi çağırışın sırf peşəkar müdafiə ilə əvəz edilməli olduğunu və əsas partiya olan Liberalların liberal miqrasiya siyasətinə sadiq qalmasını müdafiə etdi.

14 sentyabr 2022-ci ildə Pourmokhtari noyabrda keçiriləcək konqreslə əlaqədar Liberal Gənclər Assosiasiyasının həmkarlar ittifaqı sədri vəzifəsini tərk edəcəyini açıqladı.

### Riksdaq və hökumət
2022-ci ildə İsveçdə keçirilən parlament seçkilərində Purmuxtari Stokholm dairəsi və Stokholm bələdiyyəsinin seçki dairələrində Liberallar üçün deputatlığa namizəd olub. O, hər iki siyahıda 6-cı yerdə qərarlaşıb və seçilib. Seçkilərdə o, 1762 şəxsi səs toplayıb.

18 oktyabr 2022-ci ildə Pourmokhtari gələcək sağçı hökumətdə iqlim və ətraf mühit naziri kimi təqdim edildi. 26 yaşında o, İsveçin ən gənc naziri oldu.

## Digər fəaliyyətlər
O, həmçinin cinsi maarifləndirmə üzrə milli assosiasiya olan RFSU-da iştirak edir və burada 2021-ci ilin iyun ayından assosiasiyanın idarə heyətinin üzvüdür.

2022-ci ildə Expressen tərəfindən İsveçin 30 yaşdan aşağı ən güclü siyasətçisi seçilib.

## İstinadlar
Cavid Abdullayev

**Cavid Mirhəmzə oğlu Abdullayev** — Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin general-leytenantı, Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin maddi-texniki təminat üzrə müavini.

## Fəaliyyəti
Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 16.08.2002-ci il tarixli Sərəncamı ilə Cavid Abdullayev "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.08.2005-ci il tarixli Sərəncamı ilə Cavid Abdullayev "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14.08.2010-cu il tarixli Sərəncamı ilə Cavid Abdullayev "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.

Cavid Abdullayev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14 avqust 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Dövlət Sərhəd Xidmətinin Maddi-Texniki Təminat Baş İdarəsi rəisinin birinci müavini — Maddi-Texniki Təminat Qərargahının rəisi vəzifəsində təyin edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14 avqust 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Cavid Abdullayevə "general-mayor" hərbi rütbəsi verildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 28.08.2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə Cavid Abdullayev 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 16.08.2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Cavid Abdullayev 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Cavid Abdullayev "Qarabağ" ordeni ilə təltif edildi.

Cavid Abdullayev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18 iyul 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Dövlət Sərhəd Xidmətinin Maddi-Texniki Təminat Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsindən azad edildi və Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin maddi-texniki təminat üzrə müavini vəzifəsinə təyin edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17 avqust 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Cavid Abdullayevə "general-leytenant" hərbi rütbəsi verildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17.08.2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Cavid Abdullayev 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edildi

## İstinadlar
Qamışqaran (Qürvə)

**Qamışqaran** () — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 716 nəfər yaşayır (162 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
Araz Məmmədov (general)

**Araz Məmməd oğlu Məmmədov** — Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin general-leytenantı, Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin müavini — Sərhəd Qoşunları Komandanı.

## Fəaliyyəti
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14 avqust 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə Araz Məmmədova "general-mayor" hərbi rütbəsi verildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14.08.2010-cu il tarixli Sərəncamı ilə Araz Məmmədov "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 16.08.2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Araz Məmmədov "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17 avqust 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Araz Məmmədova "general-leytenant" hərbi rütbəsi verildi.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16  avqust 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilib

## İstinadlar
Niyaməddin Tağıyev

**Niyaməddin Məhərrəm oğlu Tağıyev** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-leytenantı, Dövlət Sərhəd Xidmətinin Döyüş Hazırlığı Baş İdarəsinin rəisi.

## Fəaliyyəti
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.06.2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə Niyaməddin Tağıyev "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25 iyun 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Niyaməddin Tağıyevə general-mayor ali hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 16.08.2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Niyaməddin Tağıyev 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

Niyaməddin Tağıyev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2018-ci il tarixli Sərəncamları ilə Müdafiə Nazirliyinin Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordu Komandanının şəxsi heyət üzrə müavini vəzifəsindən azad edilib və Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin müavini — "Naxçıvan" Əlahiddə Sərhəd Diviziyasının Komandiri vəzifəsinə təyin edilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17 avqust 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Niyaməddin Tağıyevə general-leytenant ali hərbi rütbəsi verilib.

## İstinadlar
Oğuzhan Uğur

**Oğuzhan Uğur** () — Türkiyə musiqiçisi, prodüseri, ssenaristi, karikaturaçısı və yutuberi.

## Həyatı

## Xarici keçidlər
Superqitə dövrü

[thumb|[Pangeyanın sadələşdirilmiş xəritəsi]]

**Superqitə dövrü** planetin bütün quru səthinin vahid qitədə ardıcıl birləşmələri arasındakı vaxt intervalıdır.
Elm müəyyən etdi ki, yer qabığı daim yenidən konfiqurasiya olunur: onun blokları bir-birinə nisbətən hərəkət edir, bu da qitələrin yerdəyişməsinə, toqquşmasına və parçalanmasına səbəb olur.
Amma materik qabığının ümumi miqdarının dəyişib-dəyişmədiyi dəqiq məlum deyil.
Bir superqitə dövrü 300 ilə 500 milyon il arasında davam edir.

## Teoriyada dövr
Kontinental toqquşma qitələrin böyüməsinə səbəb olur, rift isə yeni (kiçik) qitələr yaradır.
Son superqitə, Pangeya 300 milyon il əvvəl yaranmışdır.
O, təxminən 600 milyon il əvvəl mövcud olan əvvəlki superqitə - Pannotiyanın parçalarından əmələ gəlib.
Ona qədər superqitələrin formalaşması qeyri-müntəzəm fasilələrlə baş verirdi.
Məsələn, Pannotiyadan əvvəl olan super qitə Rodiniya 1100 milyon ildən - 750 milyon il əvvələ qədər, yəni Pannotiyadan cəmi 150 milyon il əvvəl mövcud olub.
Ondan əvvəlki superqitə Kolumbiya 1,8-dən-1,5 milyard il əvvələ qədər mövcud olub.
Nəzəriyyə bundan əvvəl daha üç superqitənin mövcud olduğunu təklif edir: Kenorland 2,7-dən - 2,1 milyard il əvvələ qədər, Ura 3 milyard il əvvələ və Vaalbara 3,6-dan-2,8 milyard il əvvələ qədər.

## Qlobal tektonika ilə əlaqəsi
Superqitə dövrü tektonik dəyişikliklərlə müşayiət olunur.
Superqitənin parçalanması zamanı riftinq üstünlük təşkil edir; bu faza okeanların sakit böyüməsi mərhələsi ilə əvəz olunur; bu da öz növbəsində qitələrin toqquşması mərhələsi ilə əvəz olunur ki, bu da qitələrin və adalar zəncirlərinin toqquşması ilə başlayır və qitələrin özlərinin toqquşması ilə başa çatır.
Hadisələr bu ssenari ilə Paleozoy superqitə dövründə də və hazırda, mezozoy-kaynozoy dövründə də baş verir.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* Божко Н. А. Суперконтинентальная цикличность в истории Земли. Вестн. Моск. Ун-та. Сер.4. Геология. 2009 N2. С. 13-27.

## İstinadlar
Kabudxani

* Kabudxani-yi Sülfa (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
* Kabudxani-yi Ülya (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Miura Kinnosuke

– Yaponiya internoloqu. Yaponiyada neyrodaxili tibbin qurucusudur.

## Həyatı
Miura Kinnosuke 1864-cü ildə Yaponiyanın Mutsu əyalətində doğulmuşdur. 1887-ci ildə Tokio Universitetindən məzun olmuş, 2 il Tokioda alman internoloq Ervin Belzdən dərslər almışdır. 1889-cu ildə Şahzadə Arisuqavanın şəxsi həkimi kimi Avropaya səyahət etmək şansı qazanmışdır. 1889–90-cı illərdə Parisdə yaşamışdır. Şahzadə Arisuqava ilə işi bitdikdən sonra 1891–1892-ci illərdə Parisdə yerləşən Salpetrier xəstəxanasında Jan-Martin Şarkonun klinikasında işləmiş və onun tələbəsi olmuşdur. Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Tokio Universitetində daxili xəstəliklər üzrə professor olmuşdur.

Miura Honşunun şimal-qərbində yayılmış Jerlye xəstəliyi və *Ascaris ovis* adlı bağırsaq paraziti növü haqqında araşdırmalar aparmışdır. O, Yaponiya Daxili Tibb Cəmiyyətinin və Yaponiya Neyrologiya Cəmiyyətinin yaradılmasında vacib rol oynamışdır. O, həmçinin Fransa ilə Yaponiya arasında tibb mübadilələrinin aparılmasında iştirak etmişdir. 1929-cu ildə Tokio Qardaşlıq Memorial Xəstəxanasının birinci direktoru təyin olunmuşdur. 1949-cu ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Kardioskleroz

**Kardioskleroz** (yun. καρδία "ürək" və σκληρός "bərk" söz.) — ürək əzələsinin patologiyası, miyokardda birləşdirici çapıq toxumasının böyüməsi, əzələ liflərinin dəyişdirilməsi və klapanların deformasiyası ilə xarakterizə olunur.

Kardioskleroz sahələrinin inkişafı miokard liflərinin məhv olduğu yerdə baş verir, bu da əvvəlcə kompensasiyaedici miokard hipertrofiyasına, sonra nisbi qapaq çatışmazlığının inkişafı ilə ürəyin genişlənməsinə səbəb olur. Kardioskleroz koronar damarların aterosklerozu, koronar ürək xəstəliyi, müxtəlif mənşəli miokardit, miokard distrofiyasının nəticəsidir.

## Təsnifatı
Morfoloji cəhətdən kardioskleroz iki növ olur: mərkəzi və diffuz.

Etiologiyasından asılı olaraq kardioskleroz aşağıdakılara bölünür:

* infarktdan sonrakı kardioskleroz — miyokard infarktından sonra inkişaf edir, bir qayda olaraq mərkəzi xarakter daşıyır;
* aterosklerotik kardioskleroz — koronar damarların aterosklerozu nəticəsində inkişaf edir, diffuz xarakter daşıyır;
* postmiokardit kardioskleroz — miyokardda iltihablı proses nəticəsində inkişaf edir, diffuz xarakter daşıyır;
* anadangəlmə kardioskleroz — kollagenozlar və subendokardial fibroelastoz kimi anadangəlmə xəstəliklər səbəbindən baş verir.

## Simptomları
Orta və diffuz kardioskleroz çox vaxt klinik olaraq simptomsuz keçir. Diffuz kardiosklerozun diaqnozu üçün əsas simptomlar ürək çatışmazlığı və miyokardın kontraktil funksiyasının pozulmasıdır. Funksional miokard toxumasının daha böyük sahəsi birləşdirici toxuma ilə əvəz olunur.

Ürək döyüntüsü, aritmiya kimi keçiricilik və ritm pozğunluqları həmçinin qeyd olunur. Ürək çatışmazlığı əlamətlərinin inkişafı ilə tənginəfəslik, şişkinlik, ürəkdə ağrı, fiziki gücə dözümlülüyün azalması və s. əmələ gəlir.

Kardioskleroz tədricən irəliləmə və bir neçə ilə qədər davam edən nisbi remissiya dövrlərinin dəyişməsi ilə baş verir.

## Diaqnostikası
* Elektrokardioqrafiya (EKQ)
* Exokardioqrafiya
* Maqnit rezonans tomoqrafiya (MRT)
* Kompüter tomoqrafiyası (KT)
* Miokard sintiqrafiyası

## Baytarlıqda kardioskleroz
Ürək və koronar damarların divarlarının qalınlaşması ilə miokardda distrofik dəyişikliklər nəticəsində qan dövranı çatışmazlığı səbəbindən atlarda məhdud iş qabiliyyəti və inəklərdə məhsuldarlığın azalması ilə müşayiət olunan ürək zədələnməsidir. Bu xəstəlikdə venoz damarlar adətən çıxır və atlar və inəklərdə venoz təzyiq tez-tez 180–300 millimetr su sütunu olur.

## Ədəbiyyat
* Медицинская энциклопедия

## İstinadlar
Qurban Qurbanov (güləşçi)

**Qurban Qurbanov** () — Azərbaycanı təmsil edən yunan-Roma güləşçisi, 2025-ci il Avropa çempionatının qalibi.

## Həyatı
Qurban Qurbanov 28 yanvar 2002-ci ildə anadan olub. 2010-cu ildən güləşlə məşğul olmağa başlayıb. Turac Hüseynlinin rəhbərliyi altında məşq edir, Neftçi İdman Klubunda çıxış edir. Azərbaycan İdman Akademiyasında təhsil alıb.

## Karyerası
Qurban Qurbanov 2017-ci ilin sentyabrında Afina şəhərində (Yunanıstan) baş tutan yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatında mübarizə apardı. Turnirdə bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanan Qurban Qurbanov, yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatının qalibi oldu.

2018-ci ildə isə Qurban Qurbanov yeniyetmələr arasında Avropa və Dünya Çempionatlarında mübarizə apardı. Əvvəlcə Qurban Qurbanov mayda Shopye şəhərində (KYRM) baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Turnirin həlledici görüşündə Bolqarıstan nümayəndəsi Edmond Nazaryana məğlub olan Qurban Qurbanov, turnirin gümüş medalına sahib oldu. İyulda isə Qurban Qurbanov Zaqreb şəhərində (Xorvatiya) baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı və turniri bürünc medalla başa vurdu.

Qurban Qurbanov növbəti uğuruna 2019-cu ilin iyulunda imza atdı. Avropa Yeniyetmələrinin Olimpiya Festivalında mübarizə aparan Qurban Qurbanov, turnirin final görüşündə Gürcüstan güləşçisi Kviça Abuladze üzərində qələbə qazandı və turnirin qalibi oldu.

2021-ci ildən Qurban Qurbanov gənclər arasında baş tutan turnirlərdə mübarizə aparmağa başladı. İyulda Dortmund şəhərində (Almaniya) baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatının gümüş medalına sahib olan Qurban Qurbanov, noyabrda Belqrad şəhərində (Serbiya) U-23 Dünya Çempionatını 11-ci pillədə başa vurdu.

Qurban Qurbanov növbəti uğurlarına 2022-ci ildə imza atdı. İyunda Roma şəhərində (İtaliya) baş tutan U-20 Avropa Çempionatının final görüşündə məğlub olan Qurban Qurbanov, avqustda Sofiya şəhərində (Bolqarıstan) baş tutan U-20 Dünya Çempionatının qalibi oldu. Pontevedra şəhərində (İspaniya) baş tutan U-23 Dünya Çempionatında isə Qurban Qurbanov final görüşündə Xorvatiya nümayəndəsi Pavel Puhlaveç üzərində qələbə qazandı və turnirin qızıl medalına sahib oldu.

Ardınca Qurban Qurbanov 2023-cü ildə Buxarest şəhərində (Rumıniya) və 2024-cü ildə Bakı şəhərində (Azərbaycan) baş tutan U23 Avropa Çempionatlarında ardıcıl qələbələr qazanaraq qızıl medalların sahibi oldu. 2024-cü ildə Tirana şəhərində (Albaniya) debüt Dünya Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu. Həmin il Qurbanov həm də birinci dəfə Azərbaycan Çempionatının qalibi oldu.

2025-ci ildə Qurbanovun birinci turniri fevralında Xorvatiyada baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turniri idi və o, həmin turniri bürünc medalla başa vurdu. Apreldə isə Qurban Qurbanov Bratislava şəhərində debüt Avropa Çempionatında bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu.

## Nəticələri

## İstinadlar
Daş Bulaq (Qürvə)

**Daş Bulaq** () — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 62 nəfər yaşayır (13 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.

## İstinadlar
F. P. Journe

**F. P. Journe** — İsveçrə premium saat istehsalçısı.

## Tarixi
Montres Journe SA kimi rəsmi qeydiyyatdan keçmiş F. P. Journe 1999-cu ildə Fransua-Paul Journe tərəfindən əsası qoyulmuş yüksək səviyyəli İsveçrə saat istehsalçısıdır. Fondation du Grand Prix d'Horlogerie de Genève Aiguille d'Or mükafatının yeganə üçqat qalibi. Journe, ildə 800-ə yaxın saat istehsal edən, mürəkkəb dəqiqlikli saatlar üzrə ixtisaslaşmışdır. Şirkətin 20%-i 2018-ci ildə açıqlanmayan məbləğə Chanel tərəfindən alınıb.

## İstinadlar
Silsilə

* Həndəsi silsilə — ilk həddi sıfırdan fərqli olmaqla ikincidən başlayaraq hər bir həddi özündən əvvəlki ilə silsilə vuruğu
* Ədədi silsilə — İkincidən başlayaraq hər bir həddi özündən əvvəlki hədlə eyni bir ədədin cəminə bərabər olan ədədi ardıcıllığa ədədi silsilə
* Yan silsilə — Böyük Qafqaz dağlarında Baş Qafqaz silsiləsinə paralel silsilə
* Qayalı silsilə (Qafqaz) — Qafqazda dağ silsiləsi.
* Silsilə şəhristanı — İranın Luristan ostanının şəhristanlarından biri
* Silsilə (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Nəbiabad

*Nəbiabad (Sərdəşt) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
*Nəbiabad (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Pfitzinger reaksiyası

***Pfitzinger reaksiyası*** (həmçinin Pfitzinger-Borşe reaksiyası kimi tanınır) — əvəzlənmiş xinolin-4-karbon turşuları əldə etmək üçün izatinlə əsas və aldehidin kimyəvi reaksiyasıdır.

## Reaksiya mexanizmi
İzatinin kalium hidroksid kimi əsasla reaksiyası ketoturşunun (2) alınması üçün amid rabitəsinin hidrolizi baş verir. Bu aralıq məhsul təcrid oluna bilər, lakin adətən bu baş vermir. Keton (və ya aldehid) imin (3) və enaminin (4) alınması üçün anilin ilə reaksiyaya daxil olacaqdır. Enamin istənilən xinolinin (5) alınması üçün tsiklləşəcək və dehidratlaşacaq.

## Çevrilmə

## Halberkan variantı
N-asil izatinlərin əsaslarla reaksiyasından 2-hidroksi-xinolin-4-karbon turşuları alınır.[6]

## İstinadlar
# ^ Pfitzinger, W. (1886). "Chinolinderivate aus Isatinsäure". J. Prakt. Chem. (in German). 33 (1): 100. doi:10.1002/prac.18850330110.
# ^ Pfitzinger, W. (1888). "Chinolinderivate aus Isatinsäure". J. Prakt. Chem. (in German). 38 (1): 582–584. doi:10.1002/prac.18880380138.
# ^ Manske, R. H. (1942). "The Chemistry of Quinolines". Chem. Rev. 30 (1): 113–144. doi:10.1021/cr60095a006.
# ^ Bergstrom, F. W. (1944). "Heterocyclic Nitrogen Compounds. Part IIA. Hexacyclic Compounds: Pyridine, Quinoline, and Isoquinoline". Chem. Rev. 35 (2): 77–277. doi:10.1021/cr60111a001.
# ^ Shvekhgeimer, M. G.-A. (2004). "The Pfitzinger Reaction". Chem. Heterocycl. Compd. 40 (3): 257–294. doi:10.1023/B:COHC.0000028623.41308.e5. S2CID 97698676.)
# ^ Halberkann, J. (1921). "Abkömmlinge der Chininsäure". Chem. Ber. (in German). 54 (11): 3090–3107. doi:10.1002/cber.19210541118.