Malta Kabineti

**Malta Kabineti** () — Malta hökumətinin kollektiv qərar qəbul edən əsas orqanı. Kabinet Baş nazir və dövlət departamentlərinə rəhbərlik etmək üçün Baş nazir tərəfindən Nümayəndələr Palatasının seçilmiş üzvləri arasından təyin edilən nazirlərdən ibarətdir.

## Struktur və fəaliyyəti

Kabinetə Malta Baş naziri rəhbərlik edir. Kabinetin tərkibinə aşağıdakı şəxslər daxil ola bilər:
* **Nazirlər:** Müvafiq nazirliklərə rəhbərlik edən və səsvermə hüququ olan üzvlər.
* **Parlament katibləri:** Kiçik nazirlər hesab olunurlar və xüsusi tapşırıqla Kabinet iclaslarına dəvət edilə bilərlər.
* **Yüksək vəzifəli şəxslər:** Ehtiyac yarandıqda məsləhətçi qismində iştirak edən digər hökumət nümayəndələri.

## Səlahiyyətləri

Kabinet dövlətin daxili və xarici siyasətinin istiqamətlərini müəyyən edir. Malta parlamentli respublika olduğu üçün Kabinet qanunverici orqan olan parlament qarşısında kollektiv məsuliyyət daşıyır. Bu o deməkdir ki, hökumətin qəbul etdiyi hər bir qərara görə bütün kabinet üzvləri eyni dərəcədə məsuliyyət daşıyır.

## İclasların keçirildiyi yer

Kabinetin rəsmi iclasları adətən Baş nazirin Vallettadakı ofisi olan tarixi Oberj-de-Kastil () binasında keçirilir.

## Kabinetin tərkibi və təyinatı

Malta Konstitusiyasının 79-cu və 80-ci maddələri Kabinetin formalaşdırılması prosesini hüquqi cəhətdən tənzimləyir. Malta Respublikası parlamentli respublika olduğu üçün icra hakimiyyəti birbaşa qanunverici orqandan törəyir və ona hesabat verir.

### Təyinat prosesi

Kabinet üzvlərinin təyinatı bir neçə mərhələdən ibarətdir:
* **Baş nazirin təyinatı:** Prezident, Nümayəndələr Palatasında çoxluq təşkil edən partiyanın liderini və ya palata üzvlərinin əksəriyyətinin etimadını qazana biləcək şəxsi Baş nazir təyin edir.
* **Nazirlərin seçimi:** Baş nazir təyin olunduqdan sonra öz kabinetini formalaşdırır. O, nazir vəzifəsinə namizədləri müəyyən edir və təsdiqlənməsi üçün Prezidentə təqdim edir. Prezident bu prosesdə Baş nazirin məsləhəti ilə hərəkət etməyə konstitusion olaraq borcludur.
* **Parlamentarizm prinsipi:** Malta sisteminin özünəməxsus cəhəti odur ki, bütün nazirlər mütləq şəkildə parlamentin (Nümayəndələr Palatası) üzvü olmalıdırlar. Əgər nazir hər hansı səbəbdən parlament üzvü statusunu itirərsə, o, dərhal nazir postundan da istefa verməlidir.

### Tərkibi və iyerarxiya

Kabinetin tərkibi yalnız nazirlərlə məhdudlaşmır:
1. **Baş nazir:** Kabinetin rəhbəri və hökumətin siyasətini müəyyən edən şəxs.
2. **Nazirlər:** Müvafiq nazirliklərə (məsələn, Xarici İşlər, Maliyyə, Səhiyyə) rəhbərlik edən və kollektiv qərar qəbul etmə prosesində səs hüququna malik olan üzvlər.
3. **Parlament katibləri (Kiçik nazirlər):** Onlar müəyyən nazirlərin tabeliyində xüsusi sahələrə (məsələn, rəqəmsal iqtisadiyyat və ya gənclər siyasəti) nəzarət edirlər. Parlament katibləri Kabinetin rəsmi üzvü sayılmasalar da, Baş nazirin dəvəti ilə iclaslarda iştirak edə və müzakirələrə qoşula bilərlər.

### Andiçmə və sədaqət borcu

Hər bir Kabinet üzvü vəzifəyə başlamazdan əvvəl Prezident qarşısında sədaqət andı içir. Bu and, onların həm Konstitusiyaya, həm də dövlətin maraqlarına xidmət edəcəklərini təsdiqləyir. Andiçmə mərasimi adətən Prezident sarayında keçirilir və rəsmi dövlət aktı hesab olunur.

## Kollektiv məsuliyyət prinsipi

Malta hökumətinin fəaliyyəti Böyük Britaniyanın siyasi ənənəsindən miras qalmış "Kollektiv Məsuliyyət" () prinsipi üzərində qurulmuşdur. Bu prinsip Malta Konstitusiyasının 79(2)-ci maddəsində birbaşa təsbit edilmişdir və Kabinetin həm parlament, həm də xalq qarşısında vahid bir orqan kimi çıxış etməsini şərtləndirir.

### Prinsipin mahiyyəti

Kollektiv məsuliyyət prinsipi üç əsas sütuna söykənir:
* **Vahid mövqe:** Kabinet daxilində hər hansı bir məsələ müzakirə edilərkən nazirlər fərqli fikirlər səsləndirə bilərlər. Lakin Kabinet tərəfindən yekun qərar qəbul edildikdən sonra, hər bir nazir (hətta həmin qərarın əleyhinə səs vermiş olsa belə) bu qərarı parlamentdə və ictimaiyyət qarşısında müdafiə etməyə borcludur.
* **Məxfi müzakirələr:** Kabinet iclaslarında aparılan müzakirələr tamamilə məxfidir. Nazirlərin kimin hansı tərəfdə olması və ya daxili mübahisələrin detalları ictimaiyyətə açıqlanmır. Bu, hökumətin daxili vəhdətini mühafizə etmək məqsədi daşıyır.
* **İstefa məsuliyyəti:** Əgər bir nazir Kabinetin qəbul etdiyi qərarla fundamental şəkildə razılaşmırsa və onu ictimaiyyət qarşısında müdafiə edə bilmirsə, o, nazir vəzifəsindən istefa verməlidir. İstefa verməyən nazir isə həmin qərara görə bütün məsuliyyəti digər üzvlərlə bölüşmüş sayılır.

### Parlament qarşısında hesabatlılıq

Kollektiv məsuliyyətin ən mühüm nəticəsi hökumətin parlament qarşısında hesabatlılığıdır. Əgər Nümayəndələr Palatası hökumətə (və ya konkret Baş nazirə) qarşı "etimadsızlıq votumu" () qəbul edərsə, bu, yalnız Baş nazirin deyil, bütün Kabinetin istefası ilə nəticələnir.

Bu sistem hökumətin fraksiyalara bölünməsinin qarşısını alır və icra hakimiyyətinin parlament çoxluğuna əsaslanan güclü, vahid rəhbərlik tərəfindən həyata keçirilməsini təmin edir.

## Kabinet Katibliyi

**Kabinet Katibliyi** () — Malta hökumətinin səmərəli fəaliyyətini təmin edən, Baş nazirin ofisi (OPM) daxilində fəaliyyət göstərən mərkəzi inzibati orqandır. Katiblik nazirlər tərəfindən qəbul edilən qərarların koordinasiyasına, sənədləşdirilməsinə və onların icra vəziyyətinə nəzarət edir.

### Əsas funksiyaları

Kabinet Katibliyinin fəaliyyəti bir neçə mühüm istiqaməti əhatə edir:
* **İclasların təşkili:** Katiblik Kabinet iclaslarının gündəliyini hazırlayır, nazirlərə müzakirə olunacaq məsələlərlə bağlı zəruri sənədləri və memorandumları () paylayır.
* **Protokollaşdırma:** Kabinet iclasları məxfi xarakter daşıdığı üçün Katiblik tərəfindən aparılan qeydlər və qəbul edilmiş qərarların protokolları xüsusi arxivdə saxlanılır. Bu sənədlər hökumətin daxili yaddaşı hesab olunur.
* **Koordinasiya:** Fərqli nazirliklər arasında ortaya çıxa biləcək ziddiyyətləri aradan qaldırmaq və dövlət siyasətinin vahidliyini təmin etmək üçün nazirliklərarası əlaqə yaradır.
* **Qərarların icrasına nəzarət:** Kabinet tərəfindən qəbul edilmiş qərarların () müvafiq nazirliklər tərəfindən vaxtında və düzgün icra olunub-olunmadığını monitorinq edir.

### Kabinet katibi

Katibliyə yüksək rütbəli dövlət qulluqçusu olan **Kabinet katibi** rəhbərlik edir. O, birbaşa Baş nazirə hesabat verir və hökumətin ən nüfuzlu qeyri-siyasi vəzifələrindən biri hesab olunur. Kabinet katibi həm də nazirlərə prosedur qaydaları və konstitusiya öhdəlikləri barədə məsləhətlər verir.

Katiblik həmçinin hökumət dəyişikliyi (keçid dövrləri) zamanı sənədlərin ötürülməsini və yeni administrasiyanın işə başlamasını təşkil edən əsas mexanizmdir.

## Hazırkı kabinetin siyahısı

Malta Respublikasının hazırkı Kabineti 2022-ci il ümumi seçkilərindən sonra Robert Abela tərəfindən formalaşdırılmış və sonrakı dövrlərdə müəyyən struktur dəyişikliklərinə məruz qalmışdır. Kabinet üzvləri ölkənin həm daxili, həm də Avropa İttifaqı səviyyəsindəki siyasətini icra edirlər.

### Əsas nazirlər və portfellər

Aşağıdakı cədvəldə kabinetin əsas üzvləri və onların rəhbərlik etdiyi nazirliklər göstərilmişdir:

### Strukturun xüsusiyyətləri

Maltada Kabinetin formalaşdırılması zamanı Baş nazir çox vaxt bir nazirə bir neçə fərqli sahəni (portfeli) həvalə edir. Məsələn, Maliyyə naziri həm də məşğulluq məsələlərinə məsul ola bilər. Bu, resursların daha səmərəli idarə olunmasına və nazirliklərarası bürokratiyanın azaldılmasına xidmət edir.

Nazirlərlə yanaşı, Kabinet iclaslarına xüsusi sahələr üzrə məsul olan **Parlament katibləri** də dəvət edilir. Onlar nazirlərə siyasi və inzibati dəstək verməklə yanaşı, konkret layihələrin (məsələn, rəqəmsallaşma və ya balıqçılıq) icrasına rəhbərlik edirlər.

## Kabinet və Prezident münasibətləri

Malta Respublikasında dövlət idarəçiliyi sistemi Prezidentin formal dövlət başçısı, Kabinetin isə real icraedici hakimiyyət mərkəzi olduğu parlamentli respublika modelinə əsaslanır. Bu münasibətlər Malta Konstitusiyasının 85-ci maddəsi ilə ciddi şəkildə tənzimlənir.

### "Məsləhət və razılıq" prinsipi

Konstitusiyaya görə, Prezident öz funksiyalarını yerinə yetirərkən (müəyyən istisna hallar çıxılmaqla) Kabinetin və ya Baş nazirin "məsləhəti" () ilə hərəkət etməyə borcludur. Bu o deməkdir ki:
* **Fərmanların imzalanması:** Prezident tərəfindən imzalanan bütün rəsmi sənədlər və fərmanlar əslində Kabinetin qərarıdır. Prezidentin bu qərarları rədd etmək və ya veto qoymaq səlahiyyəti yoxdur.
* **Nazirlərin təyinatı:** Prezident nazirləri təyin etsə də, bu seçimdə müstəqil deyil; o, yalnız Baş nazirin təqdim etdiyi siyahını təsdiqləyir.

### İnformasiya alma hüququ

Malta prezidenti icraedici proseslərdə birbaşa iştirak etmir, Konstitusiyanın 87-ci maddəsinə əsasən, Baş nazir hökumətin daxili və xarici siyasəti, eləcə də qanunvericilik təklifləri barədə Prezidenti mütəmadi olaraq məlumatlandırmalıdır. Bu, Prezidentin "dövlətin mənəvi rəhbəri" və "Konstitusiyanın keşikçisi" rolunu saxlaması üçün vacibdir.

### Kabinetin iclaslarında iştirak

Maltada Prezident heç vaxt Kabinetin iclaslarında iştirak etmir və bu iclaslara rəhbərlik etmir. Kabinet iclasları tamamilə Baş nazirin rəhbərliyi altında keçirilir. Bu, icra hakimiyyətinin siyasi neytrallığını mühafizə edən dövlət başçısından (Prezidentdən) ayrılmasını təmin edən vacib bir prosedurdur.

Bu balanslaşdırılmış sistem sayəsində Malta prezidenti dövlətin vəhdətini ifadə edən simvolik fiqur kimi çıxış edir, real siyasi məsuliyyət isə parlament qarşısında hesabatlı olan Kabinetin üzərinə düşür.

## Həmçinin bax
* Maltanın baş naziri
* Malta prezidenti
* Maltanın dövlət quruluşu
* Malta Konstitusiyası
* Malta parlamenti

## İstinadlar