open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xatiya Dekanoidze

**Xatiya Dekanoidze** (; ) — Gürcüstan və Ukrayna dövlət və siyasət xadimi. Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasının rəisi (2007–2012); Gürcüstanın Təhsil və Elm Naziri (2012); Ukrayna Milli Polisinin rəhbəri (2015–2016). 2021–2023-cü illərdə o, 2020–2024-cü çağırış Gürcüstan parlamentində Vahid Milli Hərəkatın parlament fraksiyasına rəhbərlik edib.

## Bioqrafiya
### Erkən illər
Xatiya Dekanoidze 20 yanvar 1977-ci ildə Tbilisidə anadan olub. 1999-cu ildə Dekanoidze Tbilisi Dövlət Universitetinin beynəlxalq əlaqələr fakültəsini bitirmişdir.

### İctimai xidmət

### Gürcüstanda
2007-ci ilin may ayında Xatia Dekanoidze Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasının rektoru təyin edilir və 2012-ci ilin may ayına qədər bu vəzifədə çalışaraq, Gürcüstan polisində aparılan islahatlarda birbaşa iştirak edir.

2012-ci ilin may ayında o, Gürcüstanın Təhsil və Elm Nazirliyində Milli İmtahan Mərkəzinin direktoru vəzifəsində işə başlayıb. 2012-ci il iyulun əvvəlində o, Gürcüstanın təhsil və elm naziri təyin edilib, 2012-ci il oktyabrın 25-də Vahid Milli Hərəkatın parlament seçkilərində məğlubiyyətindən sonra Merabişvili hökuməti istefaya gedənə qədər bu vəzifədə çalışıb.

### Ukraynada
2014-cü ilin sonunda Dekanoidze Gürcüstan islahatlarının təcrübəsini yaymaq və Ukrayna rəhbərliyini öyrətmək üçün Kiyevdə CAPS (Mülki və Siyasi Məktəb) İctimai və Siyasi Məktəbini təşkil edib.

2015-ci ilin əvvəlində o, Ukrayna daxili işlər naziri Arsen Avakovun müşaviri təyin edilib.

4 noyabr 2015-ci ildə Ukrayna Nazirlər Kabinetinin növbədənkənar iclasında Dekanoidze Ukrayna Milli Polisinin rəisi təyin edilib.

Dekanoidzenin rəhbərliyi ilə polis heyətinin yenidən attestasiyası başlanılır və həyata keçirilir. Xüsusən də Kiyev polisinin ən yüksək komanda heyəti təxminən 80%, orta komanda heyəti təxminən 70% yenilənir. Kiyev vilayəti, müvafiq olaraq, 60% və 40% olub.

14 noyabr 2016-cı il tarixində Ukrayna Daxili İşlər Nazirliyində keçirilən brifinqdə Xatiya Dekanoidze istefa vermək niyyətində olduğunu bildirir. İslahatın əsas vəzifələrinin başa çatdığını, lakin bunu etmək səlahiyyətinə malik olmadığını bildirir. Noyabrın 16-da Ukrayna Nazirlər Kabineti Xatiya Dekanoidzeni Ukrayna Milli Polisinin rəhbəri vəzifəsindən azad edib.

## Şəxsi həyat
Xatia Dekanoidze boşanıb, onun Tornike Kopaleişvili adlı oğlu var, lakin Ukrayna polisində işlədiyi üçün onu çox nadir hallarda görürür. Mixail Saakaşvili və onun qardaşı David ilə dostluq münasibətləri saxlayır.

2017-ci ilin mart ayında Tornike narkotik saxlamaqda şübhəli bilinərək Gürcüstan polisi tərəfindən saxlanılıb. Bununla bağlı Xatiya Dekanoidze bildirir ki, oğlu onunla sövdələşmə predmeti ola bilməz. Daha sonra o, özünü təqsirli bilir və istintaqla şərti cəza ilə şərti cəzaya hesablamağa imkan verən müqavilə bağlayır.

## İstinadlar
Eleanor Cek Gibson

**Eleanor Cek Gibson** *()*  – ABŞ psixoloqu.

1931-1949-cu illərdə Smit kollecində dərs demişdir. "Perseptiv öyrənmə və inkişafın prinsipləri" (1969) əsərində göstərirdi ki, perseptiv öyrənmə faydalı informasiyalarda sensor stimulyasiyanın əvvəllər buraxılmış imkanlarının yenidən qurulma mexanizminin reallaşdırılması üsuludur. Ən mühüm əsərlərindən biri "Oxu psixologiyası"dır (1975).

## İstinadlar
FUT Esports

***FUT Esports*** və ya keçmiş adı ilə ***Futbolist*** – 2016-cı ildə yaradılmış Türkiyə kiberidman klubu. "League of Legends", "", "PUBG Mobile", "Valorant", "FIFA" və "Hearthstone" kimi komandaları mövcuddur.

## ''League of Legends''
Klubun *"League of Legends"* komandası 2022-ci ildə yaradılmış və 2023-cü ildə Türkiyə Çempionluq Liqasında yarışmağa başlamışdır. Komanda 2023 mövsümünün qış splitində uğurlu mövsüm keçirərək normal liqanı 2-ci yerdə tamamlamış, finalda isə *"[[İstanbul Wildcats]]"* klubuna 0–3 hesabı ilə məğlub olmuşdurlar. Onlar 2-ci yeri tutduqları üçün *[[EMEA Masters]]* turnirinə qatılmağa haqq qazanmışdırlar. *"[[Macko Esports]]"*, *"[[Movistar Riders]]"* və *"[[Aegis]]"* klubları ilə düşdüyü qrupda cəmi 2 qələbə qazanaraq sonuncu olmuşdurlar.

### Heyət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ləmbəli körpüləri

**Ləmbəli körpüləri** — Loru mahalının Barana (31.12.1937:ci ildən — Noyemberyan) rayonunun qədimdən Türk-Oğuz boylarının anayurdu olmuş, 1948-ci ildən sonra isə ermənilərin məskunlaşdığı Ləmbəli (31.12.1937-ci ildən — Debedaşen) kəndində Tona (Debed) çayı üstündə körpü tağları.

## Haqqında
Azərbaycanlıların kompakt halda yaşadığı Loru mahalının Barana rayonunun Ləmbəli kəndində (dəyişdirilmiş adları ilə: Noyemberyan rayonunun Baqrataşen kəndi) Tona çayı üzərində körpü tağları mövcud olmuşdur.Ləmbəli kəndi ilə Sadaxlı kəndini birləşdirən üç qədim körpü aran Borçalısı ilə dağ Borçalısını birləşdirməklə tarixi İpək Yolunun üstündə yerləşirdi. XVI–XVIII əsrlərdə inşa edilən bu körpülər XIX yüzildə Rusiya-İran müharibələri zamanı dağıdılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
* Ləmbəlinin qalan qolları
I Baldvin (Qüds kralı)

**I Baldvin** () və ya **Bulonlu Baldvin** () () — ilk Edessa qrafı və Qüds kralı. Bulon qrafı II Evstaxın oğludur. Böyük qardaşı olan Bulonlu Qodfreylə birlikdə Birinci Səlib yürüşünə qatıldı və qısa zamanda ən uğurlu komandirlərindən birinə çevrildi.

1098-ci ildə Bulonlu Baldvin Qüdsü və Antakyanı hədəf seçən əsas səlibçi qüvvələrindən ayrılaraq öncə Kilikiyaya, ardından Edessaya gəldi. Bölgənin Bizans imperatoruna tabe olan erməni əsilli hakimi Torosla yaxın münasibət quran Baldvin onun qızıyla evləndi və özünü onun yeganə varisi elan etdi. Edessalı Toros əslən erməni olsa da, Yunan Provaslov dininə mənsub idi və bu səbəblə, yerli ermənilər tərəfindən sevilmirdi. Bu da onun 1098-ci ilin martında ermənilər tərəfindən sui-qəsdlə öldürülməsinə səbəb oldu. Bu sui-qəsddə nə qədər rolu olduğu bilinməsə də, Bulonlu Baldvin hadisənin ardından dərhal hakimiyyəti ələ aldı və özünü müstəqil Edessa qrafı elan etdi.

Səlibçilərin Qüdsdəki ilk kralı olan qardaşı Bulonlu Qodfreyin ölümündən sonra 1100-cü ildə Baldvin Qüdsə dəvət edildi və Qüds kralı elan olundu. Edessa qraflığı isə onun qohumu (xalası nəvəsi idi) olan Burklu Baldvinə təhvil verildi. 25 dekabrda Beytləhmdə keçirilən tacqoyma mərasimiylə Qüds kralı elan olundu. Genuya və Venesiya donanmasının yardımıyla, 1104-cü ildə Əkkanı, 1110-cu ildə Beyrutu və 1111-ci ildə Saydanı ələ keçirdi. Sur və Aşkelon bölgələrinə olan hücumları isə uğursuzluqla nəticələndi. 1105-ci ildə Üçüncü Ramla döyüşündəki qələbəsinin ardından Misirlilərin bölgəyə olan irimiqyaslı səfəri təxirə düşdü. Mirisə qarşı səfər hazırlığında olan I Baldvin 1118-ci ildə vəfat etdi.

## Mənbə

* Sebag Montefiore, Simon, 1965– (2011). *Jerusalem : the biography* (1st American ed.). New York: Alfred A. Knopf. ISBN 9780307594488
* Asbridge, Thomas (2004). *The First Crusade: A New History: The Roots of Conflict between Christianity and Islam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-517823-4
* Jaspert, Nikolas (2006). *The Crusades*. Routledge. ISBN 978-0-415-35967-2
* Hillenbrand, Carole (2000). *The Crusades: Islamic Perspectives*. Routledge. ISBN 978-0-415-92914-1

## İstinadlar
Ensxede

**Ensexede** — Niderlandın şərqində, Overeysel əyalətində şəhər.

2012-ci ilə görə əhalisi 158 min olub. Erkən orta əsrlərdə Köhnə bazar ətrafında yaşayış məskəni kimi yaranmışdır. 1325-ci ildə şəhər statusu almışdır. Əsasən, taxta evlərdən ibarət olan şəhərdə bir neçə dəfə güclü yanğın (1517, 1750, 1862) baş vermişdir. 19-cu əsrdən parça istehsalının iri mərkəzinə çevrilmişdir. İkinci Dünya müharibəsi illərində almanlar tərəfindən işğal olunmuş, 1944-cü ildə azad edilmişdir.

## İstinadlar
Nasr Esports

***Nasr Esports*** – 2016-cı ildə yaradılmış, əsasən Türkiyədə fəaliyyət göstərən BƏƏ kiberidman klubu. "League of Legends", "Valorant", "Counter-Strike: Global Offensive" kimi komandaları mövcuddur.

## ''League of Legends''
Klub 2021-ci ilin yavarında Türkiyənin *"[[Royal Youth]]"* klubunu satın alaraq öz *"League of Legends"* komandasını qurmuşdur. 2021-ci ilin yanvarında yaradılmış və 2021 mövsümündə Türkiyə Çempionluq Liqasında çıxış etməyə başlamışdır. Onlar qış splitinin normal liqasında üçüncü yeri tutmuş və 1/4 finalda məğlub olmuşdurlar. Yay splitində isə normal liqanı ikinci yeri tutmuş, finala qədər irəliləyərək *"[[Galatasaray Esports|Galatasaray]]"* klubuna 0-3 hesabı ilə məğlub olmuşdurlar. 2022 mövsümünün qış splitində komanda növbəti dəfə 1/4 finalda məğlub olmuşdur. Yay splitində normal liqanı cəmi 1 məğlubiyyətlə birinci yerdə tamamlasalar da, mübarizəni yarımfinalda dayandırmışdırlar.

2023 mövsümündə komanda ən uğursuz mövsümünü keçirərək qış splitinin normal liqasını beşinci yerdə başa vurmuşdur.

### Heyət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ensi

**Ensi** — Qədim Mesopotamiyada e.ə. 27–26-cı əsrlərdə şəhər-dövlətdə hakim rütbəsi.

Kahinlik və inzibati səlahiyyətləri var idi. E.ə. XXI əsrdə hökmdar tərəfindən təyin olunan mahal rəisləri Ensi adlanırdı. E.ə. 2-ci minillikdə istehsal vasitələri üzərində mülkiyyətdən məhrum edilən, yarımqul vəziyyətinə düşən, hökmdar və məbəd təsərrüfatlarında işləyən əkinçi-yardarlara da Ensi deyilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Entelodontlar

**Entelodontlar** — gövşəməyənlər yarımdəstəsinin Entelodontidae fəsiləsindən nəsli kəsilmiş məməli heyvan cinsi.

Avrasiyanın Oliqosen çöküntülərindən məlumdur. Begemot irilikdədir; kəlləsi uzundur (1 m.-ədək). Köpək dişləri iri, ön azı dişləri kəsici, azı dişləri çıxıntılıdır. Yan barmaqları güclü reduksiyaya uğramışdır. Əsl donuzlarla müqayisədə daha yırtıcı olmuşlar. 7 növü məlumdur. Entelodontlara yaxın cinslər Şimali Amerikadan tapılmışdır.

## İstinadlar
Qeyri-müəyyənlik

**Qeyri-müəyyənlik** — cümlənin, müddəanın və ya həllin aydın şəkildə müəyyən edilmədiyi, bir neçə şərhi ağlabatan edən məna növüdür.

Bu, bir işarənin, simvolun, şəklin və ya ifadənin birdən çox mənası ola biləcəyi vəziyyətləri təsvir edən bir termindir. Beləliklə, nəzərdə tutulan mənası məhdud sayda üsullarla bir qayda və ya prosesə uyğun olaraq qəti şəkildə həll edilə bilməyən hər hansı bir fikrin və ya ifadənin atributudur. Qeyri-müəyyənlik anlayışı çox vaxt fəlsəfə ilə əlaqələndirilir.

## Xarici keçidlər
Moneron adası

**Moneron adası** (, ) — Saxalinin cənub-qərb sahilindən 43 kilometr aralıda, Tatar boğazında bir ada. 1905-1945-ci illərdə Kaibato adı ilə Moneron Yaponiyanın Karafuto qubernatorluğunun tərkibində idi. İndi ada Rusiyanın Saxalin vilayətinin Nevelsk şəhər rayonunun bir hissəsidir.

Adanın cənub hissəsində mayak və hava stansiyası var. Aktiv iqtisadi fəaliyyətin izləri eramızdan əvvəl 1 min illərə təsadüf etsə də, hazırda daimi əhali yoxdur. Müxtəlif dövrlərə aid 12 mədəni irs abidəsi vardır. 1905-1970-ci illərdə adada daimi mülki əhali yaşayıb. Ətrafdakı qayalıqlar quş koloniyaları üçün məskəndir. Adanın sualtı dünyası bir çox subtropik növlərin nüfuz etdiyi əhəmiyyətli zənginliyi ilə də fərqlənir. Hazırda ekoloji turizm obyekti kimi fəal inkişaf edir.

## Coğrafiya

Yaxşı havalarda Nevelski əhatə edən Saxalin təpələrindən Moneron dağlarını görmək olar. Adaları ayıran, təxminən 6 lyo enində olan boğaz nisbətən dayazdır. Adanın sahəsi təxminən 16 km²-dir. Cənubdan şimala uzunluğu 7,15 km, eni 3,6 km-dir. Ada qərbə doğru düzülmüş qeyri-düzgün formaya malikdir. Sahil xəttinin uzunluğu təqribən 24 km-dir. Şərq və qərb sahilləri qayalı və sıldırımlıdır (200 m-ə qədər). Qayalarda çoxlu mağaralar var. Şimalda Ono körfəzində dəniz dalğalarının və güclü küləklərin birgə fəaliyyəti qayada təxminən 40 metr uzunluğunda və 15 metr hündürlüyündə mağara əmələ gətirmişdir.

Ada bir neçə milyon il əvvəl Neogen dövrünün sönmüş vulkadır. Ən yüksək nöqtəsi - Staritski dağı (493,3 m) adanın mərkəzi hissəsində yerləşir. İkinci ən hündür zirvə olan Asaxi dağı (354,5 m), şərq hissəsində sıldırım çıxıntılarla dənizə uzanır; üçüncüsü Çuprov dağı (279,0 m) şimal hissəsində yerləşir. Təxminən 1,8 milyon il əvvəl Moneron Saxalin və Yapon adaları ilə quru əlaqəsini itirir. Adanın mərkəzində, şərq yamacında hündürlüyü 250, 100 və 50 m-ə çatan bir neçə açıq terrasları qeyd etmək olar. Bəzi yerlərdə “sütunlardan” (Stolbçatı burnu) ibarət “qələm” adlanan qayalar da sahilə çıxır.

Moneronun ətrafında kiçik qayalı adalar  var - Piramidal, Krasnıye, Vostochnı, Kəmər və s. Akvatoriyada dəniz suyu yüksək şəffaflıq (30-40 metr) ilə xarakterizə olunur. Ada seysmik cəhətdən təhlükəlidir: 1971-ci ildə burada böyük Moneron zəlzələsi baş vermiş, onun relyefinə təsir etmişdir.

Bitki örtüyünün üstünlük təşkil edən növü ot çəmənlikləridir. Bəzi təpələrin yamaclarında bambuk kolları var. Çəmən bitkiləri daş ağcaqayın kolları və meşəlikləri ilə birləşir. Dağ dərələrində və yamaclarında Ağ şam və küknar ağacları var. Çuprov körfəzinin cənub sahilində (adanın şərq hissəsi) kiçik toxumlu lküknarlardan ibarət kiçik relikt meşə var. Meşələr Moneron ərazisinin təxminən 20% -ni tutur. Əsas meşə əmələ gətirən növlər daş ağcaqayın və qızılağacdır.
## İstinadlar
II Baldvin (Qüds kralı)

**II Baldvin** () və ya **Burklu Baldvin** () () — Edessa qrafı və Qüds kralı. Yaxın qohumları olan Bulonlu Qodfrey və qardaşı Bulonlu Baldvinlə birlikdə Birinci Səlib yürüşünə qatıldı.

Səlibçilərin Qüdsdəki ilk kralı olan Bulonlu Qodfreyin ölümündən sonra 1100-cü ildə Qds kralı olan Bulonlu Baldvinin yerinə Edessa qrafı elan olundu. Burklu Baldvinin dönəmində qraflıq artıq bölgənin siyasi həyatında aktiv rol oynamağa başladı. Səlcuqlarla mübarizədə 1104-cü ildə Antakiya knyazı I Bohemondla birlikdə əsir düşdü və bu dövrdə qraflıq knyazın qohumu Tankred tərəfindən idarə olundu. 4 illik əsarətin ardından azadlığa buraxılan Burklu Baldvin qraflığı əldə etmək üçün mübarizə aparmalı oldu. Bu mübarizədə bəzi yerli müsəlman əmirləriylə ittifaq quran Burklu Baldvin, bunun qarşılığında Fərat çayının şərq sahilindəki mühüm torpaqları Mosul əmirlərinə qaytarmalı oldu. 1118-ci ildə I Baldvinin vəfatıyla, Burklu Baldvin Qüds kralı təyin edildi.

## Mənbə

* Sebag Montefiore, Simon, 1965– (2011). *Jerusalem : the biography* (1st American ed.). New York: Alfred A. Knopf. ISBN 9780307594488
* Asbridge, Thomas (2004). *The First Crusade: A New History: The Roots of Conflict between Christianity and Islam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-517823-4
* Jaspert, Nikolas (2006). *The Crusades*. Routledge. ISBN 978-0-415-35967-2
* Hillenbrand, Carole (2000). *The Crusades: Islamic Perspectives*. Routledge. ISBN 978-0-415-92914-1

## İstinadlar
I Joslen (Edessa qrafı)

**I Joslen** () və ya **Kurtenaylı Joslen** () () — Edessa qrafı.

1101-ci ildə tərtiblənən səlib yürüşüylə Ön Asiyaya gələn Joslen, ilk öncə Edessa qrafı Burklu Baldvinin hərbi birliklərində xidmətə başladı. Səlcuqlarla mübarizədə 1104-cü ildə Antakiya knyazı I Bohemond və Edessa qrafı Burklu Baldvinlə birlikdə əsir düşdü.

1118-ci ildə I Baldvinin vəfatıyla, Burklu Baldvin Qüds kralı təyin edildi. Qraflıq isə səlcuqlulara qarşı mühüm müdafiə məntəqəsi hesab edilən Turbessel qalasının hakimi Kurtenaylı Joslenə keçdi. Ancaq səlcuqlarla olan mübarizədə məğlub olan I Joslen 1122-ci ildə yenidən əsir düşdü. Üstəlik bu dəfə, onu xilas etməyə gələn Qüds kralı II Baldvin də əsir alındı. Bir il sonra əsirlikdən qaçan I Joslen ertəsi il II Baldvinin də azadlığa buraxılmasına nail oldu. Hələb yaxınlığındakı bir qala uğrunda gedən döyüşlərdə ağır yaralanan I Joslen idarəni oğlu II Joslenə təhvil verərək vəfat etdi.

## Mənbə

* Elisseeff, N. (1991). "Manbidj". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E. & Pellat, Ch. (eds.). *The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume VI: Mahk–Mid*. Leiden: E. J. Brill. pp. 377–383. ISBN 978-90-04-08112-3
* Nicholson, Robert L. (1969) [1955]. "The Growth of the Latin States, 1118-1144". In Setton, Kenneth M.; Baldwin, Marshall W. (eds.). *A History of the Crusades, Volume I: The First Hundred Years* (Second ed.). Madison, Milwaukee, and London: University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-04834-9
* Fink, Harold S. (1969) [1955]. "The Foundation of the Latin States, 1099-1118". In Setton, Kenneth M.; Baldwin, Marshall W. (eds.). *A History of the Crusades, Volume I: The First Hundred Years* (Second ed.). Madison, Milwaukee, and London: University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-04834-9

## İstinadlar
Daş Körpü (Tartu)

**Daş Körpü (Tartu)** — Estoniyanın Tartu şəhərində Emajogi çayı üzərində qorunmamış daş körpü. Livoniyadakı ilk daş körpü, erkən klassik dövrün əhəmiyyətli memarlıq əsəri.

## Tarixi
Daş körpü 1775-ci ildə Tartuda baş vermiş böyük yanğından sonra general qubernator Yuri Yuryeviç Brounun təşəbbüsü ilə tikilmişdir. Layihənin müəllifləri İohan Zaklovski və İ. Ziqfriedendir. Körpünün daşları ağır əmək üçün Estoniyaya sürülmüş Puqaçov üsyanının iştirakçıları tərəfindən yonulub. Tikinti 1779-cu ildə başladı və 1784-cü ildə tamamlandı. Körpü 1784-cü il sentyabrın 16-da açılmışdır.
Körpünün mərkəzi hissəsi antikvarı xatırladan zəfər tağları ilə bəzədilmişdir. Körpü Tartu şəhərinin mərkəzi meydanının tarixi ansamblının kompozisiyasının əsas elementlərindən biri idi. Körpü meydanın uzununa oxunda yerləşərək ona bir növ təntənəli giriş kimi xidmət edirdi.
9 iyul 1941-ci ildə körpü geri çəkilən rus qoşunları tərəfindən partladıldı. Bu gün onun yerində Kaarsild adlı başqa bir körpü dayanır.
Hazırda Daş körpünün bərpası planlaşdırılır.

## Qalereya

Şəkil:Kivisild Tartus 2007.jpg|Kaarsildadakı Daş Körpünün maketi (2004)
Şəkil:Album von Dorpat, TKM 0031H 06, crop.jpg|1860-cı ildən litoqrafiya
Şəkil:Tartu Kivisild, Körber.jpg|Filip Koerber (1800)
Şəkil:Villem Ormisson, Tartu vaade (1937).jpg|Villem Ormisson (1937)


## İstinadlar
1-Xlorpropan

**1-Xlorpropan** (С3H7Cl) — üzvi birləşmədir, hallogenalkanların nümayəndəsidir. 2-xloropropanın izomeridir.

## Fiziki xassələri
1-Xlorpropan rəngsis tez alışan mayedir. Xloroforma bənzər qoxusu var. Bir çox xloralkanlardan fərqli olaraq sudan yüngüldür, sıxlığı 0,89 q/ml təşkil edir.

## Alınması
1.	Propanın xlorlaşması reaksiyası zamanı 2-xlorpropan ilə birlikdə alınır. Məhsulların nisbəti temperaturdan asılıdır.
Dimetilformiadın katalizi zamanı tionilxloridin propanol-1-ə təsiri nəticəsində:

2.	Propan-1 –in xlorid turşusu ilə reaksiyası nəticəsində almaq olar:

3.	Hidrogenləşmə reaksiyası:

## Kimyəvi xassələri
1-Xlorpropan suda pis həll olunur. Etil spirtində, dietil efirində, asetonda yaxşı həll olunur.

1.	Vürs reaksiyası:

2.	Dehidrogenləşmə reaksiyası

3.	Fridel-Krafts reaksiyası:

:: CH3-CH2-CH2Cl [\ce{AlCl3}] CH3-CH(Cl)-CH3

Reaksiya zamanı benzol çox götürülürki alkilləşmə davam etməsin.

4.	Konovalov reaksiyası. Nitrolaşma raksiyası

## Toksikliyi
1-Xlorpropan tənəffüs olunduqda və daxilə düşdükdə çox zərərlidir, dərialtına keçir. Mərkəzi sinir sisteminə pis təsir göstərir. Göz və dəri ilə təmasda olduqda keçici qıcıqlanmaya səbəb olur. Hava ilə qarışdıqda partlayış baş verə bilər.

## Ədəbiyyat
* Məhərrəmov A. M., Məhərrəmov M. M. Üzvi kimya, BDU, Bakı, 2007.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Шаваров Ю. С. Органическая химия. Москва, Издательства химия, 2002.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Joslen

**Joslen** — kişi adı.

* I Joslen (Edessa qrafı) — Edessa qrafı.
* II Joslen (Edessa qrafı) — sonuncu Edessa qrafı.

## Həmçinin bax
* Joselin
Kapil Dev

**Kapil Dev Ramlal Nikhanj** () — Hindistanlı keçmiş kriketçi. O, orta sürətli melon oyunçu və sərt vuran orta dərəcəli vurucu idi. 2002-ci ildə *Wisden* tərəfindən Əsrin Hindistan Kriketçisi seçilmişdir.

Dev, 1983 Kriket Dünya Kubokunu qazanan Hindistan kriket komandasının kapitanı idi və bu müddətdə Kriket Dünya Kubokunu qazanan ilk Hindistan kapitanı oldu və hələ də hər hansı bir komanda üçün Dünya Kubokunu qazanan ən gənc kapitandır (24 yaşında). 1994-cü ildə, test kriketində ən çox qol vuran dünya rekorduna sahib olduğu zaman təqaüdə çıxdı, daha sonra 2000-ci ildə Kortni Uolş tərəfindən bu rekord qırıldı. O dövrdə həm də əsas test kriketdə və ODI-də Hindistanın ən yaxşı bombardiri idi. 200 ODI topu vuran ilk oyunçudur. O, kriket tarixində 400-dən çox qol (434 qol) vuran və Testlərdə 5000-dən çox qaçış edən yeganə oyunçu kimi kriket tarixində ən yaxşı hərtərəfli oyunçulardan biridir. Devin hərtərəfli oyunu, onu oyunu oynayan ən böyük hərtərəfli oyunçulardan biri hesab edən Sunil Qavaskar da daxil olmaqla kriket oyunçuları tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. O, 1999-cu ilin sentyabrından 2000-ci ilin sentyabrına qədər Hindistan millisinin məşqçisi olub. 11 mart 2010-cu ildə Dev, ICC Kriket Şöhrət Zalına daxil edildi. 1982-ci ildə Padma Şri və 1991-ci ildə Padma Bhuşan ordeni ilə təltif edilmişdir. 2013-cü ildə o, BCCI tərəfindən keçmiş oyunçuya verilən ən yüksək mükafat olan C. K. Nayudu Ömür Boyu Müvəffəqiyyət Mükafatını almışdır.

## İstinadlar
127 saat

**127 saat** () — əvvəllər "Xarabalıqdan çıxmış milyonçu" filmində birlikdə işləmiş Denni Boyl və ssenarist Simon Bofoyun rejissorluğu ilə çəkilmiş bədii film. Film Ralstonun "Qaya ilə sərt yer arasında" () kitabına əsaslanır. Film 5 noyabr 2010-cu ildə ABŞ kinoteatrlarında nümayiş olunmuşdur.

## Məzmun
Film 2003-cü ildə əli 300 kq-dan çox çəkisi olan qayada ilişdikdən sonra təxminən altı gün dağ yarığında qalan alpinist və kanyon tədqiqatçısı Aron Ralstonun əsl həyat hekayəsindən bəhs edir. Səfərə çıxmazdan əvvəl o, hara getdiyini heç kimə deməmişdi. Yanında olan az miqdarda su və yemək qurtardıqda əlini amputasiya etmiş, bunun sayəsində kanyondan çıxa bilmişdi və xilasedici helikopterə zəng edərək turistləri tapa bilmişdi.

## Rollarda

## İstinadlar
Raymond Weil

**Raymond Weil** () — 1976-cı ildə Cenevrədə Raymond Vayl və Simone Bedat tərəfindən qurulmuş İsveçrə lüks saat istehsalçısı. 1996-cı ildə Simone Bedat və oğlu "Bedat & Co" brendi altında saat istehsalçısını yaratmaq üçün şirkəti tərk etdi. Raymond Vayl 2002-ci ildə təqaüdə çıxana qədər şirkətə rəhbərlik etdi; 2014-cü ildə vəfat edib. Şirkəti hazırda Vaylın nəvəsi Elie Bernhaym idarə edir.

## Tarixi
Vayl əvvəlcə dizaynlarını Cenevrədəki piştaxtada qatlana bilən körpü masasından satdı. Bu seriyaya həm ənənəvi yay və dişli mexaniki İsveçrə saatları, həm də kvarsla işləyən saatlar daxildir. O aşağı-lüks saat alıcılarına beynəlxalq səviyyədə satdı.

2014-cü ildən etibarən şirkət orta hesabla 1000 funt sterlinq qiymətə ildə 200.000 saat satmışdır.

2018-ci ilin iyul ayında şirkət baş ofisini Mançesterdəki Müqəddəs Pyotr meydanına köçürdü.

## İstinadlar
Tiroidoloq

**Tiroidoloq** — qalxanabənzər vəzi və əlaqəli xəstəliklər üzrə ixtisaslaşmış həkim. 

Kliniki tiroidoloq, qalxanabənzər vəzi xəstələrinin əksəriyyətini müalicə edən sertifikatlaşdırılmış endokrinoloqdur.

Bir çox Avropa ölkələrində təkcə endokrinoloqlar deyil, həm də nüvə tibb mütəxəssisləri qalxanabənzər vəzi və qalxanabənzər ətraf vəziləri xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsinə diqqət yetirən klinik tiroidoloq kimi çalışırlar.
## Endokrin Sertifikatlaşdırma Proqramı (ESP)

Amerika Klinik Endokrinoloqlar Assosiasiyası (AKEA) boyun ultrasəs müayinəsi üçün Endokrin Sertifikatlaşdırma Proqramını (ESP) inkişaf etdirmişdir.

ESP endokrinoloqlar, tiroidoloqlar və tiroidologiya üzrə təcrübəçilər üçün boyun ultrasəs müayinəsi sahəsində peşəkar sertifikatdır. Bu sahədə sertifikat almış həkimlətr həm diaqnostik ultrasəs, həm də ultrasəslə idarə olunan incə iynə aspirasiyası (İİA) istifadə edərək, qalxanabənzər vəzi və qalxanabənzər ətraf vəziləri xəstəlikləri üçün məsləhətlər və diaqnostik qiymətləndirmələr aparırlar.
## Kliniki tiroidoloqlar

Kliniki tireoidoloqlar müdaxiləli tiroid radioloqları rolunu öz üzərinə götürür və qalxanabənzər vəzi və qalxanabənzər ətraf vəziləri kistri və təkrarlanan xərçəngli boyun limfa düyünləri, düyünlü zob üçün ablativ terapiya kimi qeyri-cərrahi prosedurlarda ixtisaslaşırlar.

AKEA — Amerika Klinik Endokrinoloqlar Assosiasiyasının peşəkar sertifikatlı həkimləri boyun ultrasəs müayinəsi sahəsində yüksək ixtisaslaşmış tiroidoloqlardır. Onlar həm diaqnostik ultrasəs, həm də ultrasəslə idarə olunan incə iynə aspirasiyası (İİA) istifadə edərək, qalxanabənzər vəzi və qalxanabənzər ətraf vəziləri xəstəlikləri üçün məsləhətləşmələr və diaqnostik qiymətləndirmələr təqdim edirlər.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hasan Mandal

**Hasan Mandal** (; ) — Türk akademik və TÜBİTAK (Türkiyə Elmi və Texnoloji Tədqiqat Şurası) prezidenti.

## Həyatı və təhsili
1965-ci ildə Əskişəhərdə anadan olub. 1987-ci ildə ODTÜ-nün Metallurgiya mühəndisliyi fakültəsini bitirib, 1992-ci ildə Nyukasl Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1994-cü ildə Anadolu Universiteti Keramika Mühəndisliyi bölməsində dosent vəzifəsində çalışmağa başlayıb, 1996-cı ildə dosent, 2001-ci ildə isə professor olmuşdur. 2002-ci ildə Anadolu Universiteti Keramika Mühəndisliyi Departamentinin adı Material Elmləri və Mühəndisliyi olaraq dəyişdirildikdən sonra akademik karyerasını 2002–2011-ci illərdə Anadolu Universiteti Material Elmləri və Mühəndisliyi Fakültəsində davam etdirmişdir. O, eyni zamanda 2004–2010-cu illərdə Anadolu Universiteti Mühəndislik və Memarlıq Fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb. 15 mart 2011-ci ildə Anadolu Universitetindən ayrıldı və Sabancı Universitetində Araşdırma və Məzun Siyasəti Direktoru, 2012–2015-ci illərdə isə Sabancı Universitetinin vitse-prezidenti vəzifələrində çalışıb. Onun Universitetlərarası Şura kvotasından YÖK üzvlüyünə seçilməsi 24 mart 2015-ci ildə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən təsdiqlənib və o, YÖK İdarə Heyətinin üzvü kimi fəaliyyətə başlamışdır.20 iyul 2016-cı ildə isə YÖK-ün müavini olub. 12 yanvar 2018-ci il tarixinədək YÖK-ün vitse-prezidenti vəzifəsində çalışıb, eyni tarixdən Sabancı Universitetinin rektor müavini və 22 fevral 2018-ci ildə TÜBİTAK-ın prezidenti vəzifəsinə təyin edilib.

### Üzv olduğu qurumlar
* Dünya Keramika Akademiyasının (DAK) üzvü seçilib və DAK-ın yeganə türk üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* TÜBİTAK-ın rəhbəri akademik İsa Həbibbəyliyə təşəkkür məktubu ünvanlayıb
* Selçuk Bayraktar Türkiyədə "TEKNOFEST"ə qatılan "RED X" komandasının üzvləri ilə görüşüb
* Ulakbim-Dərgi Park baza reyestrinə AMEA-nın jurnallarının daxil edilməsi məsələsi müzakirə olunub
Vağudi məbədi

**Vağudi məbədi** — Alban xristian məbədi

## Tarixi
İki kilsə və yardımçı tikililərdən ibarət olan məbəd kompleksinin ilk kilsəsini 1000-ci ildə Siyuni Alban hökmdarı Smbatın köməkliyi ilə onun arvadı Şahanduxt ucaltmış, 1007-ci ildə isə onun oğlu Sevada burada ikinci — günbəzli kilsəni tikdirmişdir. Məbəd 1931-ci il zəlzələsi zamanı böyük dağıntılara məruz qalmışdır.

## Coğrafi mövqeyi
Vağudi məbədi Zəngəzur mahalının Qarakilsə (02.03.1940-cı ildən — Sisian) rayonunun Vağudi kəndindən 2 km cənubda yerləşmişdir.

## Haqqında
Ermənilər bu məbədi "Vorontnavank" adı ilə erməni kilsəsi kimi təbliğ edirdilər, halbuki məbədin yerləşdiyi Zəngəzur mahalı və Qarakilsə ərazisi qədimdən Türk-Oğuz boylarının anayurdu olmuş, bu yerlərə ermənilərin ilk kütləvi axını XIX yüzilliyin əvvəllərində bölgənin Rusiya tərəfindən işğalından sonra başlanmışdır.

## Vağudi kəndi
Vağudi kəndində 1918-ci ilə qədər ancaq Azərbaycan türkləri yaşamışlar. Burada azərbaycanlıların 1918–1920-ci illər soyqırımından sonra kəndə Türkiyə və İrandan onlarla erməni ailəsi köçürülüb gətirilmişdir. Və nəticədə kənd ermənilərlə azərbaycanlıların qarışıq yaşadığı kəndə çevrilmişdir. 1988-ci ildə isə kəndin azərbaycanlı əhailisi növbəti dəfə soyqrımına məruz qalaraq tamamilə ovulub kənddən çıxarılmış, kənd bütövlükdə erməniləşdirilmişdir.

## Həmçinin bax
* Ermənlərin cənubi qafqaza köçürülməsi
* Azərbaycanlıların deportasiyası (1988-1989)
* Ermənistandakı məscidlərin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

1918-ci il
Galakticos

***Galakticos*** – 2016-cı ildə yaradılmış Türkiyə kiberidman klubu. "League of Legends", "Valorant", "PUBG Mobile" kimi komandaları mövcuddur. "Astronavtlar" ləqəbi ilə tanınır.

## Tarixi
Klub 2016-cı ilin sonunda yaradılmışdır. 2021-ci ildə *"Anatolia Esports"* və *"Galakticos"* klubları birləşmişdir.

## ''League of Legends''
Klubun *"League of Legends"* komandası Türkiyə Çempionluq Liqasının zəif komandalarından biri hesab olunur və ciddi uğur qazana bilməmişdir. 2017-ci ildə Türkiyə Çempionluq Liqasında çıxış etməyə başlamış, ilk mövsümündə qış və yay splitlərini, müvafiq olaraq, 6-cı və 7-ci yerlərdə tamamlamışdır. 2018 mövsümündə komanda ümumiyyətlə sonuncu yeri tutmuş, yay splitinə qatılmamışdır. Komanda ən böyük uğurunu 2020 mövsümünün yay splitində əldə etmişdir: normal liqanı ikinci yerdə tamamlamış və yarımfinala qədər çatmışdır.

2022 mövsümünün qış splitində ən pis nəticəsini göstərərək 10-cu yeri tutmuş, 18 oyunun 16-sında məğlub olmuşdur.

### Heyət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
5 Ronin

***5 Ronin*** – 2018-ci ildə yaradılmış Türkiyə kiberidman klubu. 2018–2020-ci illərdə ***Bursaspor Esports*** kimi çıxış etmişdir.

## Tarixi
Klub 2018-ci ildə "Bursaspor" klubunun kiberidman şöbəsi kimi yaradılmış və *"Bursaspor Esports"* kimi çıxış etməyə başlamışdır. 2020-ci ildə müstəqil klub olaraq *"5 Ronin"* adlanmağa başlamışdır.

## ''League of Legends''
Klub 2018 mövsümündə Türkiyə Çempionluq Liqasında yarışmağa başlamışdır. Yay splitində debüt edirək turniri 6-cı yerdə tamamlamışdır. 2019 mövsümünün qış splitində 18 oyunda cəmi 1 qələbə qazanmış və sonuncu yeri tutmuşdur.

2020 mövsümündə komanda yeni adla çıxış etməyə başlamış, lakin qış splitini sonuncu yerdə başa vurmuşdur. Yay splitində komanda ən böyük uğuruna imza ataraq finala çıxmış, lakin *"[[SuperMassive]]"* klubuna 2–3 hesabı ilə məğlub olmuşdur. 2021 mövsümündə ümumiyyətlə pley-offa çıxmağı bacarmamışdır. 2022 mövsümünün yay splitində isə 18 oyunun hamısında məğlub olaraq sonuncu yeri tutmuşdur. 2023 mövsümünün qış splitində də komanda cəmi 1 qələbə qazanaraq sonuncu pillədə qərarlaşmışdır.

2023-cü ilin mayında tələbləri qarşılamadığı üçün liqadan kənarlaşdırıldığı açıqlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Üçüncü Cenevrə Konvensiyası

**Üçüncü Cenevrə Konvensiyası** — Hərbi əsirlərlə rəftara dair 12 avqust 1949-cu ildə qəbul edilmiş dörd Cenevrə Konvensiyasından üçüncüsü. Sənəd 21 oktyabr 1950-ci ildə qüvvəyə minmişdir. Eyni adda və məzmunda konvensiya ilk dəfə 1929-cu ildə qəbul edilsə də, 1949-cu il konfransında yenidən nəzərdən keçirilmiş və əhəmiyyətli dəyişikliklər edilmişdir. Konvensiyada hərbi əsirlər üçün humanitar müdafiə mexanizmləri nəzərdə tutulur. Hazırda üçüncü saziş və digər üç sənəd də daxil olmaqla, 1949-cu il Cenevrə konvensiyalarının 196 iştirakçısı var.

## Məzmunu
Konvensiyanın 3-cü maddəsi ümumilikdə Cenevrə Konvensiyalarının qeyri-beynəlxalq silahlı münaqişələrdə tətbiq olunan yeganə maddəsidir. Bu maddə konvensiyanı imzalayan dövlətin ərazisindəki, vətəndaşlığından və vətəndaşlığın olmamasından asılı olmayaraq, bütün şəxslər tərəfindən beynəlxalq xarakter daşımayan silahlı münaqişə zamanı riayət edilməli olan minimum müdafiə tədbirlərini təsvir edir. Buna əsasən, qeyri-kombatantlara, silahlarını yerə qoymuş silahlı qüvvələrin üzvlərinə və yaralandığına, tutulduğuna və ya hər hansı digər səbəbə görə döyüşdən kənarda qalan hors de combat döyüşçülərə bütün hallarda, şəxsi ləyaqətinə qarşı təhqirlər, xüsusən də təhqiramiz və ləyaqəti alçaldan rəftar qadağan edilməklə, insani münasibət göstərilməlidir. Hökmlərin çıxarılması isə sivil xalqlar tərəfindən zəruri sayılan bütün məhkəmə təminatlarını təmin edən, müntəzəm fəaliyyət göstərən məhkəmə tərəfindən həyata keçirilməlidir. 3-cü maddənin təmin etdiyi müdafiə mexanizmləri hətta şəxs hərbi əsir kimi təsnif edilməsə belə tətbiq oluna bilir. 3-cü maddədə həmçinin qeyd olunur ki, daxili münaqişənin tərəfləri xüsusi razılaşmalar vasitəsilə Üçüncü Cenevrə Konvensiyasının digər müddəalarının hamısının və ya bir hissəsinin qüvvəyə minməsi üçün səy göstərməlidirlər.

12-ci maddədə qeyd olunur ki, hərbi əsirlərə görə məsuliyyət onları əsir götürən şəxslərin deyil, dövlətin üzərinə düşür və onlar konvensiyanın iştirakçısı olmayan dövlətə verilə bilməzlər. 13–16-cı maddələrdə göstərilir ki, hərbi əsirlərlə heç bir ayrı-seçkiliyə yol verilmədən humanist rəftar edilməlidir və onların tibbi ehtiyacları ödənilməlidir.

## Həmçinin bax
* Cenevrə konvensiyaları
* Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi
* Beynəlxalq humanitar hüquq
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qırx hədis

**Qırx hədis** — hədis ədəbiyyatının alt janrı. Adından da göründüyü kimi, bu hədislər tərtibçinin məqsədindən asılı olaraq bir və ya bir neçə mövzuya aid qırx hədisdən ibarət toplulardır. Buna ən məşhur nümunə indiyə qədər İmam Nəvəvinin islam şəriətinin bütün əsaslarını özündə ehtiva edən "*[[Qırx hədis (Nəvəvi)|Qırx hədis]]*"idir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Forty Hadith Nawawi – English and Arabic.
* Translation of Imam An-Nawawi's Forty Hadiths.
* Forty Hadith al-Nawawi in English and Arabic (''hadith qudsi'')
* ''40 Hadith Nawawi'' by the Muslim American Society.
* ''An Exposition on 40 Ahadith'' by Imam Ruhullah al-Musawi al-Khumayni (Shia).
* Turath Publishing's series “Collections of Forty Hadiths”.
Çornıye Zemli Dövlət Təbiət Qoruğu

**Çornıye Zemli Dövlət Təbiət Qoruğu** — 11 iyun 1990-cı ildə yaradılmış dövlət təbii biosfer qoruğudur. Çornıye Zemli Təbiət Qoruğu Rusiyada çöl, yarımsəhra və səhra landşaftlarını öyrənmək, eləcə də kalmık sayqaqlarının populyasiyasını qorumaq və öyrənmək üçün yeganə sınaq poliqonudur. Qoruğun tərkibinə iki müxtəlif ərazi daxildir - "Çernye Zemli" əsas bölməsində sayqa populyasiyasının mühafizəsi və bərpası həyata keçirilir və "Manıç-Qudila gölü" ərazisi beynəlxalq əhəmiyyətli su-bataqlıqdır, burada yuva salmaq və qışlamaq üçün yerlər var. Ərazidə bir çox nadir su quşları və suya yaxın quşlar yaşayır. Sonuncu 1996-cı ilin mayında keçmiş “Manıç-Qudila” respublika qoruğunun ərazisinin qoruğa verilməsi ilə qurulmuşdur.

Qoruğun əsas hissəsi Xəzər ovalığında, Kuma və Volqa çaylarının aşağı axarları arasında yerləşir. Qoruğun ümumi sahəsi 121,9 min hektardır. Torpaq sahələri: Çornıye Zemli (çöl) - 94,300 ha, Manyç-Qudilo (ornitoloji) - 27,600 ha. Qoruğun mühafizə zonası 91170 hektardır. Qoruq 3 dekabr 1993-cü ildə YUNESKO-nun rəsmi biosfer statusunu almışdır.
## Torpaqlar
Qoruğun ərazisinin əsas hissəsinin torpaq örtüyü zonal qəhvəyi yarımsəhra qumlu gilləri və onların yarımsəhra şoran olan kompleksləri ilə sönmüş qumlar ilə təmsil olunur. Hidromorf şəraitdə çəmən-qəhvəyi çəmən yuyulmuş, karbonatlı, həmçinin şoran və şorakətlər geniş yayılmışdır. Bu torpaqların şoranlığı minerallaşmış yeraltı suların əmələ gəlmə səviyyəsindən və ana süxurların təbiətindən asılıdır. Torpağın şoranlaşmasının növü xlorid-sulfat və xloriddir.

Su anbarlarının sahilləri və Manıç-Qudila ərazisinin adaları gildən ibarətdir. Torpaq örtüyü cənub qaratorpaqlarla ilə təmsil olunur.

## İqlim
Əsas klasterin iqlimi kəskin kontinentaldır: yayı isti və quraq, qışı adətən qarsız keçir. Yanvarda orta temperatur −6,5 ºС, iyulda +24,5 ºС-dir. Yanvarda minimum temperatur -35 ºС, iyulda maksimum temperatur +42 ºС. "Çernıe Zemli" adı heç bir halda torpağın rəngi ilə (açıq qəhvəyi rəngdədir) deyil, qışın daimi qarsızlığı ilə əlaqələndirilir. Bu ərazi qədim zamanlardan qış otlaqları üçün istifadə edilmişdir.

Əsas ərazidən fərqli olaraq Manıç-Qudila ornitoloji klasterinin iqlimi mülayim kontinentaldır. Qış əsasən buludlu, mülayim soyuq və nisbətən qarlıdır. Yay isti və çox isti, qismən buludlu olur. Primanıçiye yalnız quraq deyil, həm də quru külək-quraq havanın sabit təzahürü ilə xarakterizə olunur. Yazda havanın orta temperaturu +7-9 °С, yayda +21-24 °С, payızda +7-1 °С, qışda -8-9 °С-dir. Orta illik temperatur təxminən + 8-9 ° C-dir. Yağıntının miqdarı 300 ilə 400 mm arasında dəyişir. Şərq, cənub-şərq, daha az tez-tez qərb küləkləri üstünlük təşkil edir. Manıç-Qudila gölündə tam donma hər il (üç ildə bir dəfə) dekabr ayında müşahidə edilmir. Buzların qırılması fevralın sonu, martın əvvəlində müşahidə olunur. Buz sahələrinin müvəqqəti görünüşü (2-7 gün) noyabrda müşahidə oluna bilər.
## Qoruğun muzeyi
Komsomolski kəndindəki qoruğun idarəsinin binasında Qoruğun muzeyi təşkil edilmişdir. Eksponatlar müxtəlif dövrlərə aid tamamilə fərqli əşyalardır ki, qoruğun əməkdaşları onları öz ərazisində tapırlar.
## İstinadlar
Tereza Komodini Kaçia

**Tereza Komodini Kaçia** (; ) — Maltalı hüquqşünas və siyasətçi, həmçinin Avropa Parlamentinin keçmiş üzvü.

## Təhsil
Komodini Kaçia Malta Universitetində oxumuş və burada iki ali təhsil almışdır. O, 1997-ci ildə doktorluq dərəcəsini və 2012-ci ildə İnsan Hüquqları üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb.

## Peşəkar karyera
Teresa Komodini Kaçia insan hüquqları sahəsində çalışan ixtisasca hüquqşünasdır. O, 1997-ci ildən bəri müxtəlif səviyyələrdə Maltanın ən yüksək məhkəmələri, eləcə də Strasburqdakı İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi qarşısında insan hüquqlarının pozulması qurbanlarını təmsil edib. Onun müştəriləri arasında fiziki şəxslər, kommersiya strukturları, dövlət qurumları, habelə qanunverici orqanlar var idi.

Hüquq karyerasında o, Maltadakı bir sıra qeyri-hökumət təşkilatlarında, o cümlədən Malta Skaut Assosiasiyasında, Malta Qadın Təşkilatları Konfederasiyasında və Malta Psixi Sağlamlıq Assosiasiyasında hüquq məsləhətçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

2008–2010-cu illər arasında o, Bərabərlik üzrə Milli Komissiyaya Avropa bərabərlik qanununun və direktivlərinin mahiyyəti ilə bağlı məsləhətlər verib, ayrı-seçkilik hallarının araşdırılmasında köməklik göstərib və bir sıra digər tədqiqat layihələrində köməklik edib.

Komodini Kaçia hazırda Malta Universitetində İnsan Hüquqları üzrə dərs deyir. O, həmçinin universitetdə insan hüquqları və demokratikləşmə üzrə magistrlərin hazırlanmasını koordinasiya edir. O, əvvəllər Utrext Universitetində və Frankfurt/Oderdəki Viadrina Avropa Universitetində qonaq mühazirəçi kimi işləyib.

## Nəşrlər
Komodini Kaçia bir çox Avropa institutlarına insan hüquqları problemlərinə dair araşdırmalarını və hesabatlarını təqdim etmişdir (əksəriyyət Maltadadır). O, yetkinlik yaşına çatmayanların alveri, irqçilik, ksenofobiya, ayrı-seçkilik, məlumatların qorunması, psixi sağlamlıq, qeyri-qanuni immiqrasiya və repatriasiya ilə bağlı Avropa İttifaqının müxtəlif nəşrlərinə töhfə vermişdir. O, həmçinin irq, din və ya cinsi oriyentasiya əsasında iş yerində ayrı-seçkiliyə dair hesabatlar təqdim edib. O, Amerika Universiteti Vaşinqton Hüquq Kollecinin İnsan Hüquqları Jurnalında məqalələr dərc edib.

## İstinadlar
I Bohemond (Antioxiya knyazı)

**I Bohemond** () və ya **Tarantolu Bohemond** () () — ilk Antioxiya knyazı. Birinci Səlib yürüşünün rəhbərlərindən biri olaraq çoxsaylı norman hərbi birliklərinə başçılıq edirdi.

Bohemond cənubi İtaliyadakı Apuliya-Kalabriya qrafı olan və norman hərbi birliklərinə başçılıq edən Robert Quiskardın ilk evliliyindən dünyaya gələn oğlu idi. Valideynləri yaxın qohum idi və 1058-ci ildə Roma papası tərəfindən qəbul edilən ümumi fərmanla boşanmışdılar. Bu səbəblə Bohemond, qrafın qeyri-qanuni oğlu oldu. Anasının yenidən evlənməsinin ardından ögey atası tərəfindən cəngavər olaraq böyüdüldü. Bununla yanaşı, norman, italyan və yunan dillərini öyrəndi.

Atasının ağır xəstələndiyi 1073-cü ildə ona qarşı çıxan üsyanda ona dəstək verdi və atasının hərbi birliyində vuruşdu. Ardından 1081-ci ilin əvvəllərində atası tərəfindən Bizans imperiyası üzərinə göndərilən hərbi birliklərə komandir təyin edildi və bu birliklərlə indiki Vlyora bölgəsini işğal etdi. Ardından atasının göndərdiyi dəstək birliklərlə 18 oktyabrda Bizans imperatoru I Aleksey Komnenosu məğlubiyyətə etdi. 21 fevral 1082-ci ildə indiki Albaniya ərazisində yerləşən Durres şəhəri ələ keçirildi. Ancaq cənubi İtaliyada çıxan üsyanın ardından atası Robert Quiskard geri döndü və Balkan yarımadasındakı norman birliklərinə Bohemond rəhbər təyin edildi. Bizans imperiyası ilə gedən vuruşmaların ardından ordunun yorulması və yayılan epidemik xəstəliklər səbəbilə 1084-cü ilin dekabrında Bohemond İtaliyaya geri döndü.

1085-ci ildə atasının vəfatıyla ögey qardaşıyla başlayan taxt mübarizəsində qalib gələ bilmədi. Gəlinən razılığa görə, Bohemond Taranto, Brindizi, Otranto və Ariya bölgələrini əldə etdi və ögey qardaşının hakimiyyətini tanımadı. 1087-ci ilin payızında yenidən ayaqlandı və nəticədə bölgədə vətəndaş müharibəsi başladı. 1090-cı ildə Barinin işğalıyla, Bohemond cənubi İtaliyanın böyük hissəsini ələ keçirdi.

## Mənbə

* Asbridge, Thomas (2000). *The Creation of the Principality of Antioch, 1098–1130*. Boydell Press. ISBN 978-0-85115-661-3
* Barber, Malcolm (2012). *The Crusader States*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9
* Brown, Gordon S. (2003). *The Norman Conquest of Southern Italy and Sicily*. McFarland&Company, Inc. ISBN 978-0-7864-1472-7
* Lilie, Ralph-Johannes (1993). *Byzantium and the Crusader States, 1096–1204*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820407-7
* Runciman, Steven (1989b). *A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06162-8

## İstinadlar
Keria

**Ryu Min Sok** (; ) və ya daha çox tanınan adı ilə **Keria** () – *"[[T1]]"* komandası üçün çıxış edən cənubi koreyalı peşəkar *[[League of Legends]]* oyunçusu. Bir çoxları tərəfindən dünyanın ən yaxşı dəstək oyunçusu hesab olunur. Aqressiv stilinə və tipik olmayan çempionları dəstək rolunda oynamasına görə tanınır.

## Həyatı
Ryu Min Sok 14 oktyabr 2002-ci ildə Cənubi Koreyada doğulmuşdur.

## Karyerası
Keria karyerasına 2018-ci ildə *"DRX"* komandasında başlamışdır. 2020 mövsümünün yay splitində LCK finalına çıxa bilmiş, lakin məğlub olmuşdur. Dünya çempionatında isə komandası ilə 1/4 finala çıxa bilmişdir. LCK-dəki uğurlu çıxışından sonra 2020-ci ildə *"T1"* komandasına transfer olmuşdur.

2022-ci ilin yaz splitində LCK çempionu olmuş və ən dəyərli oyunçu seçilmişdir. Beləliklə, LCK-də ən dəyərli oyunçu mükafatını qazanan ilk dəstək oyunçusu olmuşdur. Keria 462 asistə imza ataraq bir splitdə ən çox asist edən LCK oyunçusu rekordunu ələ keçirmişdir. 2022-ci ildə keçirilən Dünya çempionatında finala çıxmış, lakin keçmiş komandası olan *"DRX"*-ə 2–3 hesabı ilə uduzaraq dünya çempionu ola bilməmişdir. O, 2023 mövsümünün yay splitində ikinci dəfə ən dəyərli oyunçusu mükafatını qazanmaqla yanaşı splitin oyunçusu seçilmişdir.

Keria LCK-də Kalista, Varus və Keytlin dəstək oynayan ilk oyunçudur.

### Milli karyerası
Keria 2022 Asiya Oyunlarında baş tutmuş kiberidman oyunlarında Cənubi Koreya milli kiberidman komandasının *"League of Legends"* heyətinə seçilmişdir. Milli komandası finalda Çin Taypeyinə gələrək qızıl medalın sahibi olmuşdur. Keria qızıl medal qazandığı üçün hərbi xidmətdən azad edilmişdir.

## Uğurları
;LCK
* LCK çempionu: 1 dəfə (yaz 2022)
* Ən Dəyərli Oyunçu: 2 dəfə (yaz 2022, yaz 2023)
* 1-ci All-Pro komanda: 5 dəfə (yaz 2020, yaz 2021, yay 2021, yay 2022, yaz 2023)
* 2-ci All-Pro komanda: 2 dəfə (yay 2020, yay 2022)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Instagram hesabı
Sorb Şahini

** Sorb Şahini ** () — Sorbların idman assosiasiyası. Əsas diqqət kütləvi idmanın təbliğinə yönəlib. Kooperativ üzvləri ilə yanaşı, birliyə çoxsaylı fiziki şəxslər də daxildir. 1993-cü ildə yaradılan Sorb idman federasiyası Veymar Respublikası dövründə mövcud olan Sorb Şahinlərinin ənənələrinə əsaslanır. Bu gün assosiasiya müxtəlif komanda idman növləri üzrə idman festivalları və turnirlər təşkil edir və beynəlxalq Şahin görüşlərində iştirakını təşkil edir. 

## Tarixi

Sorb Şahini 1920-ci ildə Bautzendə sorb ictimai xadimlər Herman Şlez, Marko Smoler və Yan Skala tərəfindən təsis edilmişdir. Assosiasiyanın məqsədi milli kimliyin möhkəmlənməsinə töhfə vermək üçün sorb uşaqları, yeniyetmələri və böyükləri idmanla tanış etmək idi. Hələ 1920-ci illərdə Sorb Şahin fəalları Çexoslovakiyada və Yuqoslaviyada keçirilən panslavist Şahin yığıncaqlarında iştirak edirdilər.

1930-cu ildə Sorb Şahini dini əsaslarla iki şərti hissəyə - katolik və lüteran qollarına bölündü. Təşkilat 1933-cü ilə qədər fəaliyyət göstərib və o, nasistlər tərəfindən ləğv edilib. 1949-cu ildə ADR hökuməti Sorb Şahininin canlandırılmasına icazə verməkdən imtina etdi.
1993-cü ildə yenidən qurulduqdan sonra 1994-cü ildə Praqada keçirilən 12-ci Allsokol toplantısında 100 Sorb idmançısı iştirak etdi. 1996-cı ildə Sorb Şahini Domovina assosiasiyalarının çətir təşkilatına qoşuldu. Bautzendəki Postplatzdakı Sorblar Evində yerləşir.

## Sorb Şahininin Himni
Hoj horje serbski Sokole,
Hoj horje, leć na straž!
Nad Błóta, pola, nad hole,
O leć, štož mocy maš!
Přec dale, dale, wyše, słyš,
Nad serbske hory leć,
Hač do mróčeli dorazyš,
Wšěch Serbow k sebi zwjedź.

Hoj, horje, serbski Sokole,
A njewjedra wšě zlem!
O słowjanski ty posole,
Zbudź cyłu serbsku zem'!
Přec dale, dale, wyše, słyš,
A ty so njepodaš!
T z křidłom tam,
my z pažu tu,
Smy młódna naša straž.

## Ədəbiyyat
* Alfons Wićaz: Zur Geschichte der sorbischen Sokol-Bewegung (1920–1933). In: Diethelm Blecking, Forschungsstelle Ostmitteleuropa (Hrsg.): Die Slawische Sokolbewegung: Beiträge zur Geschichte von Sport und Nationalismus in Osteuropa. Dortmund 1991, ISBN 978-3-923293-32-2, S. 182–197.
* Alfons Wićaz: Serbski Sokoł. Ludowe nakładnistwo Domovina, Bautzen 1990, ISBN 3-7420-0535-9.
* Josef Páta: Sokołstwo a Słowjanstwo. [Die Sokoł-Bewegung und das Slawentum]. Bautzen 1924.

## İstinadlar

* Sorb Şahini
Vladimir Adjamov

**Vladimir Kasumoviç Adjamov** () — rus balet artisti və rejissoru. Rusiyanın əməkdar artisti (1995) klassik rəqqas.

## Həyatı
24 aprel 1955-ci ildə Tbilisidə yezidi ailəsində anadan olub, orada müəllimləri D. Metreveli və S. Vekua ilə balet təhsilinə başlayıb., Sonra Leninqrad Xoreoqrafiya məktəbində təhsilini davam etdirdi. Kolleci bitirdikdən sonra Adjamov Oleq Vinoqradovun dəvəti ilə Malı Teatrını seçdi.
Vladimir Adjamov 19 yaşında dünya səviyyəsində tanınıb və artıq 30 ildir məşhur rəqqasdır. Rəqqasın repertuarında həm klassik, həm də müasir tamaşalarda 40-dan çox baş rol var. Partilərin ilk ifaçısı: Romeo; Şahzadə ("Zoluşka"), Florindo ("İki Ağanın qulluqçusu"), Orfey ("Orfey və Evridis", Karl ("Oğurlar"), Mankurt ("Dönenbay quşu haqqında əfsanə"), Qu ("Çirkin ördək balası") və s.

1974-cü ildən mütəmadi olaraq dünya turnelərinə çıxıb, müxtəlif festivallarda həm ifaçı, həm də münsiflər heyətinin üzvü kimi iştirak edib.
Yaradıcılıq həyatı boyu Vladimir Adjamov O. Vinoqradov, N. Boyarçikov, N. Dolquşin, B. Eifman, Q. Aleksidze, L. Lebedev, V. Karelin, Q. Kovtun, E. Smirnov və bir çox məşhur xoreoqraflarla işləmişdir.
Onun demək olar ki, hər bir əsəri həm tamaşaçıların, həm də balet tənqidinin marağına səbəb olub. Rəqqasın iştirakı ilə bir çox tamaşalar ilin ən yaxşı əsərləri adlandırıldı: "Mankurt", "Soyğunçular", "Makbet", "Ustad və Marqarita", "Çirkin ördək balası", "Səyahətçi", "Sakit Don", "Rus faununun faciəsi".
1993–1994-cü illərdə V. Əcəmov ilin ən yaxşı rəqqası kimi tanınıb. 1996-cı ildə ən yaxşı kişi balet partiyasına görə "Qızıl Soffit" Mükafatının qalibi seçilib.
2000-ci ildən V. Əcəmov "Zamanla uçmaq" yaradıcılıq birliyinin prezidenti və bədii rəhbəridir.

## Filmoqrafiya
* 2004 — "Demon" (rej. İ. Evteeva) — Demon

* 2005 — Ustad və Marqarita (rejissor V. Bortko) — Cənab Jak, balın qonağı.

* 2009 — "Kiçik faciələr" (rej. İ. Evteeva) — Don Quan

## Rejissorluq tamaşaları
* 2009 — "Özünə gedən yol", L. Lebedevin xoreoqrafiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ФОНД ВЛАДИМИРА АДЖАМОВА

* Творческий вечер Владимира Аджамова (ПТЖ № 27, 2002)

* ВЛАДИМИР АДЖАМОВ: МАГИЯ ТЕАТРА (BEST FOR № 108, 2009)

* Владимир Аджамов: "Мы каждое мгновение танцуем" (2001)

* ВЛАДИМИР АДЖАМОВ: Надоело тупо зарабатывать деньги! (Невское время, 2003)