Strateji düşüncə

**Strateji düşüncə** — uzunmüddətli məqsədlərə nail olmaq üçün situasiyaları geniş miqyasda analiz etmək, müxtəlif ssenariləri nəzərə almaq və optimal qərarlar qəbul etmək bacarığı. Bu düşüncə tərzi yalnız cari problemlərin həllinə deyil, həm də gələcəkdə yarana biləcək imkan və risklərin proqnozlaşdırılmasına əsaslanır. Strateji düşüncə sahibinə kompleks və qeyri-müəyyən şəraitdə düzgün istiqamət seçmək imkanı verir. Onun əsas xüsusiyyətləri sistemlilik, çeviklik, analitik təfəkkür və yaradıcılıqdır.

Strateji düşüncə idarəetmədə, siyasətdə, biznesdə, hərbi işdə və elmi fəaliyyətlərdə mühüm rol oynayır. Bu bacarıq resurslardan səmərəli istifadə etməyə, prioritetləri müəyyənləşdirməyə və rəqabət mühitində üstünlük əldə etməyə imkan verir. Strateji düşüncə yalnız fərdi deyil, həm də təşkilati inkişaf üçün vacibdir. O, liderlərə vizyon formalaşdırmaq, məqsədləri düzgün müəyyənləşdirmək və kollektivləri həmin istiqamətə yönləndirmək gücü qazandırır.

Ənənəvi taktiki düşüncədən fərqli olaraq strateji düşüncə daha geniş perspektivli yanaşmanı tələb edir. Taktika qısa müddətli problemlərin həllinə fokuslanırsa, strategiya uzunmüddətli nəticələri nəzərə alır. Buna görə də strateji düşüncə müasir dövrdə təşkilatların davamlı inkişafı və uğuru üçün əsas şərtlərdən biri sayılır.

## Strateji düşüncə və strateji planlaşdırma
**[[Strateji düşüncə]]** və **[[Strateji planlaşdırma]]** anlayışları bir-biri ilə sıx bağlı olsa da, fərqli funksiyalara malikdir. Strateji düşüncə daha çox ideyaların yaradılması, gələcək istiqamətlərin təsəvvürü və uzunmüddətli vizyonun formalaşdırılması ilə əlaqələndirilir. Bu prosesdə şəxs və ya təşkilat mürəkkəb mühiti analiz edir, trendləri qiymətləndirir və mümkün ssenariləri nəzərə alır. Strateji planlaşdırma isə daha çox konkret addımların,resursların bölüşdürülməsinin və fəaliyyət planlarının hazırlanmasının mərhələsidir. Planlaşdırma düşüncədən qaynaqlanan istiqamətləri praktik addımlara çevirir. Beləliklə, düşüncə yaradıcılıq və istiqamət seçimi, planlaşdırma isə icra və tətbiqetmə mərhələsidir.

Strateji düşüncə olmadan planlaşdırma yalnız rutin idarəetmə əməliyyatlarına çevrilə bilər. Digər tərəfdən, yalnız düşüncə ilə kifayətlənmək də nəticə vermir, çünki ideyalar tətbiq olunmadan abstrakt qalır. Hər iki prosesin vəhdəti təşkilatın davamlı inkişafı üçün vacibdir. Ən yaxşı nəticə düşüncənin çevikliyi ilə planlaşdırmanın strukturlaşdırılmışlığı arasında tarazlıq yaratmaqla əldə olunur.

## Strateji düşüncə və mürəkkəblik
Strateji düşüncə mürəkkəb və qeyri-müəyyən mühitlərdə xüsusilə əhəmiyyətlidir. Müasir dövrdə qlobal siyasət, iqtisadiyyat və texnologiya sürətlə dəyişir və bu, sadə planlaşdırma metodlarının kifayət etmədiyini göstərir. Strateji düşüncə mürəkkəbliyi qəbul edir və onu bir maneə deyil, yeni imkanların mənbəyi kimi görür. Burada *[[sistem nəzəriyyəsi]]* mühüm rol oynayır: hadisələr yalnız ayrı-ayrılıqda deyil, qarşılıqlı əlaqələri ilə birlikdə dəyərləndirilir. Kompleks mühitdə kiçik dəyişikliklər böyük nəticələrə səbəb ola bilər, buna görə strateji düşüncə adaptiv və çevik olmalıdır. Bu yanaşma liderlərə qeyri-müəyyənliyi idarə etmək və riskləri proqnozlaşdırmaq imkanı verir.

Strateji düşüncə *[[mürəkkəblik nəzəriyyəsi]]* ilə üst-üstə düşərək, təşkilatlara xaotik vəziyyətlərdə də sabit istiqamət saxlamalarına kömək edir. O, həm də qeyri-xətti prosesləri, gözlənilməz nəticələri və müxtəlif maraq qruplarının təsirini nəzərə alır. Mürəkkəbliklə işləmə bacarığı strateji düşüncə ilə idarə olunan sistemlərin dayanıqlı olmasına şərait yaradır. Bu səbəbdən müasir menecment və siyasətdə strateji düşüncə kompleksliyin idarə olunmasının əsas vasitəsi hesab edilir.

## Strateji düşünmə bacarıqları
Strateji düşüncə müəyyən kompetensiya toplusuna əsaslanır. Bunların başında analitik təfəkkür və məlumatların sistemli şəkildə işlənməsi gəlir. Lider və ya menecer uzunmüddətli trendləri təhlil etməyi və onları qısamüddətli göstəricilərlə əlaqələndirməyi bacarmalıdır. İkinci mühüm bacarıq yaradıcı yanaşma və innovativ həllərin axtarışıdır. Strateji düşüncə eyni zamanda tənqidi düşüncə qabiliyyətini də tələb edir, çünki qəbul edilən qərarların riskləri və nəticələri dərindən qiymətləndirilməlidir. Gələcəyi görmə və vizyon yaratmaq da əsas kompetensiyalardandır. Əlavə olaraq, strateji düşüncə sahibi qeyri-müəyyənlikdə adaptasiya olunma və çeviklik nümayiş etdirməlidir. Kommunikasiya bacarığı da böyük əhəmiyyət daşıyır, çünki strateji ideyaların kollektivə ötürülməsi və motivasiya yaradılması vacibdir. Strateji düşüncə həm fərdi, həm də təşkilati səviyyədə öyrədilə və inkişaf etdirilə bilər. Bu kompetensiyaların birləşməsi liderlərə mürəkkəb mühitə baxmayaraq düzgün qərar verməyə imkan yaradır.

## Strateji düşüncə imkanları
Strateji düşüncə müxtəlif imkanların aşkarlanması və onlardan səmərəli istifadə olunmasına şərait yaradır. Bu düşüncə tərzi təşkilatlara yalnız mövcud problemləri həll etmək deyil, həm də gələcəkdə yarana biləcək fürsətləri vaxtında görmək imkanı verir.  Strateji yanaşma ilə şirkətlər bazar dəyişikliklərini proqnozlaşdıra və rəqabət üstünlüyü əldə edə bilərlər. Eyni zamanda, strateji düşüncə resursların optimal bölüşdürülməsinə və prioritetlərin düzgün müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Bu, innovasiyaların tətbiqi və yeni məhsul və ya xidmətlərin inkişafı üçün zəmin yaradır.

Strateji düşüncə sayəsində təşkilatlar böhran vəziyyətlərində də imkanları dəyərləndirə bilirlər. Həmçinin, bu bacarıq beynəlxalq əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq imkanlarını daha effektiv görməyə imkan yaradır. İctimai sektorda isə strateji düşüncə sosial dəyişikliklər üçün yeni yanaşmaların formalaşdırılmasına şərait yaradır. Təhsil sahəsində də strateji düşüncə tələbələrə gələcək karyera yollarını daha düzgün planlaşdırmaq imkanı verir. Beləliklə, strateji düşüncə imkanların aşkarlanması və onlardan maksimum fayda götürülməsi üçün universal vasitə hesab olunur. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* What is strategic thinking?, harvardbusiness.org
* 6 Habits of True Strategic Thinkers by Paul J. H. Schoemaker, Inc.com
* For Great Leadership, Clear Your Head by Joshua Ehrlich, Harvard Business Review
* How to Think Strategically by Michael Watkins, Harvard Business Review
* Strategic Thinking: Success Secrets of Big Business Projects  Dr David Stevens, McGraw Hill, 1997
* Strategy Execution – Ensure your culture provides for common sense by i-nexus