Karyera

**Karyera** () — bir şəxsin həyatı boyu keçdiyi peşə və iş yolu, onun əmək fəaliyyəti, təcrübəsi, nailiyyətləri və peşəkar inkişaf trayektoriyasıdır. Karyera yalnız iş yerinin dəyişməsi deyil, eyni zamanda bilik və bacarıqların artımı, vəzifədə yüksəliş və ya peşə sahəsinin dəyişməsi ilə də xarakterizə olunur.

## Tərifi
Karyera termini həm geniş, həm də dar mənada istifadə oluna bilər. Geniş mənada bu söz bir insanın ömür boyu keçdiyi bütün əmək və peşə fəaliyyəti prosesini ifadə edir. Dar mənada isə yalnız vəzifə yüksəlişi və ya peşə sahəsindəki uğurlar nəzərdə tutulur. Karyera şəxsin məqsədləri, dəyərləri, maraqları və həyat prioritetləri ilə sıx bağlıdır. Hər bir insanın karyera anlayışı fərqli ola bilər: bəziləri üçün yüksək maaş və status əsasdır, digərləri üçün isə şəxsi məmnuniyyət və ictimai fayda ön planda ola bilər.

Müasir psixologiya və idarəetmə elmi karyera ilə şəxsi həyat arasında balansın vacibliyini vurğulayır. Davamlı peşəkar inkişaf və yüksək vəzifələrə çatmaq üçün şəxsi sağlamlıq, ailə münasibətləri və sosial rifah da nəzərə alınmalıdır. "Work-life balance" (iş-həyat balansı) anlayışı bu baxımdan əhəmiyyətlidir.

## Karyera növləri
Karyera müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf edə bilər:

* *Şaquli karyera* – vəzifə pillələri üzrə irəliləmək (məsələn, mütəxəssisdən menecerə qədər yüksəlmək).
* *Üfüqi karyera* – eyni səviyyədə, lakin fərqli sahələrdə və ya şöbələrdə təcrübə toplamaq.
* *Portfel karyera* – eyni zamanda bir neçə müxtəlif sahədə fəaliyyət göstərmək (məsələn, müəllimlik və yazıçılıq).
* *Seriyalı karyera* – bir-birindən fərqli sahələrdə ardıcıl şəkildə fəaliyyət göstərmək (məsələn, mühəndislikdən hüquqa keçid).
* *Lateral (sabit) karyera* – uzun müddət eyni vəzifədə və ya sahədə qalmaqla ixtisaslaşmaq.

## Karyera planlaşdırılması
Karyera planlaşdırılması insanın uzunmüddətli hədəflərini müəyyən etməsi və həmin hədəflərə çatmaq üçün addımlar atması prosesidir. Bu proses aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:

* özünü qiymətləndirmə (güclü və zəif tərəflərin analizi)
* hədəflərin müəyyənləşdirilməsi
* peşə sahəsinin və əmək bazarının araşdırılması
* təhsil və inkişaf planı
* karyera yolunda strategiyaların qurulması və icrası

Karyera planlaşdırılması şəxsə məqsədyönlü qərarlar verməyə və potensialını reallaşdırmağa kömək edir.

## Karyera inkişafı
Karyera inkişafı — insanın bacarıqlarını, biliklərini və peşəkar təcrübəsini artırmaqla daha yüksək vəzifələrə çatması prosesidir. Bu inkişaf formal (kurslar, təlimlər, ali təhsil) və qeyri-formal (iş yerində təcrübə, mentorluq, şəbəkələşmə) yollarla baş verə bilər.

Modern dövrdə rəqəmsal bacarıqlar, yumşaq bacarıqlar () və adaptivlik uğurlu karyera inkişafı üçün əsas şərtlər sayılır.

## Həmçinin bax
* İşə qəbul
* İnsan resursları idarəetməsi
* Məşğulluq
* Əmək bazarı
* Karyera planlaşdırması

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Основы менеджмента: Учебное пособие. Изд 2-е, дополненное и переработанное / Гольдштейн Г. Я. — Таганрог: Изд-во ТРТУ, 2003. — 250 с.
* Управление персоналом: Учебник / Под ред. Базарова Т. Ю., Еремена Б. Л. — М., 1999.
* *Н. П. Беляцкий*. Менеджмент: Деловая карьера — Минск: Выш. шк., 2001. — 302 с.: ил.
* *Рафел М., Рафел Н.* Как завоевать клиента. — СПб: Питер Пресс, 1996. — 352 с. — (Серия «Бизнес без секретов»).

## Xarici keçidlər

*United Nations (2002), Handbook on career counseling