open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pirhəsənli

**Pirhəsənli** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Pirhəsənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Ağsu rayonunun böyük kəndlərindən olan Pirhəsənli kəndi XIX əsrin əvvəllərində Şirvan əyalətinin Xançoban mahalına, sonralar isə Şamaxı qəzasının Xançoban dairəsinə daxil olmuşdur. Həmin dövrdə 58 ailə yaşayan Pirhəsənli kəndi dini ocaqların mərkəzidir.

Pirhəsənli oykonimi pir, həsən və -li hissəciklərindən ibarətdir. "Pir" dini rütbə kimi Pirhəsənli dini ocaqları, pirləri ilə bağlıdır. Göründüyü kimi oykonim antroponimdən yaranmışdır. 
Kəndin keçmiş tam adı Pirhəsənli Kəngərli və ya Pirhəsənli kən-gərlisi olmuşdur. Oykonim Quba xanı Fətəli xanın 1782-ci ildə bir hissəsini Qarabağdan şirvana köçürdüyü kəngərli tayfasının adı ilə əlaqədardır.

## Din
Kənddə Pirhəsənli kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Mollahəsənli döyüşü
Vaqif Bayatlı Odər

**Cəbrayılov Vaqif İsib oğlu** (Vaqif Bayatlı Odər; ) — şair, tərcüməçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1981), Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi (2019).

## Həyatı
Vaqif Bayatlı Odər 1948-ci il oktyabrın 1-də Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun sənaye və mülki tikinti fakültəsinin axşam şöbəsində təhsil almışdır. Bakıda 445 saylı tikinti idarəsində fəhlə, inşaat texniki, 48 saylı tikinti idarəsində normalayıcı mühəndis, "Məhsul" cəmiyyəti mərkəzi şurasında mühəndis, "Ulduz" jurnalında şöbə müdiri işləmişdir (1981–1990). "Xəzər" toplusunun baş redaktoru olmuşdur (1989–1992). Azərbaycan Televiziya və Radio Şirkətinin xarici ölkələrə verilişlər studiyasının direktoru vəzifəsində çalışmışdır (1992-). Azərbaycan Yazıçılar Birliyi katibliyi idarə heyətinə (gənclərlə iş üzrə) katib seçilmişdir (1991-). Ümumittifaq konfranslarında, Sovet ədəbiyyatı günlərində, XI poeziya festivalında iştirak etmişdir. Azərbaycan mətbuat fondunun "Mirzə Cəlil mükafatı"na (1993) və Moskvanın "Molodaya qvardiya" nəşriyyatının kütləvi tirajla buraxdığı "Sıçrayış" kitabına görə Gürcüstan Nazirlər Sovetinin "Vladimir Mayakovski mükafatı" laureatı olmuşdur. 24 may 2019-cu ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Əsərləri
# Tənha ulduz altında. Bakı: Yazıçı, 1982, 55 səh.
# Unudulacaq bütün sevdalar. Bakı: Yazıçı, 1986, 110 səh.
# Ölənəcən sevmək azdır. Bakı: Yazıçı, 1990, 126 səh.
# Ən gülməli ölü.
# Yupyumru bir eşq ilə

## İstinadlar
Akkreditə

**Akkreditə** - təyin etmək. Bu termin latın sözündən (*accredere*) götürülmüş və etibar etmək kimi tərcümə olunur. Bu termin nəinki jurnalistlərə və eləcə də diplomatlara yaxşı məlumdur. 

İlk vaxtlar akkreditasiya etimad aktı idi. Diplomatlara rəsmən səlahiyyət verilirdi. Bununla da təsdiq olunurdu: o öz ölkəsini xarici ölkələrdə və ya onların hər hansı bir orqanında təmsil edə bilər. Sonradan bu terminlər jurnalistlərə verilən xüsusi güzəştlərdə ifadə olunurdu və jurnalistlərə informasiya əldə etmək, adətən press üçün bağlı qapıları açmaq hüququ verirdi. Tutaq ki, hər hansı bir xarici dövlətin rəhbəri bizim respublikanın dövlət başçısı ilə görüşmək üçün Bakıya gəlir. Əlbəttə ki, KİV, teleradio kompaniyaları hadisə mərkəzində olmaqda maraqlıdırlar. Redaksiya prezident adminstrasiyasına görüş müddətində onların krespondentlərinə aqritid təqdim olunması haqda məktub göndərir. Hər hansı bir sərginin, festivalın işıqlandırılması üçün jurnalist müvəqqəti akreditə əldə edə bilər. Lakin Milli Məclisdə fəaliyyət göstərmək üçün jurnalistə daimi akritidə təqdim olunur və onda Milli Məclisdən olan xəbərlər "Bizim parlament korrespondenti"nin məlumatları ilə daxil olur. Düzdür akkreditəni qəbul etməyə və ya birdəfəlik bu hüquqdan məhrum da edə bilərlər: Məsələn əgər jurnalist tədbirin keçirilməsinə mane olarsa və ya məhkəmə jurnalist tərəfindən faktların kobud surətdə təhrik olunmasını sübut edərsə, akkreditənin ləğv olunması ciddi addımdır. Çünki bu addımı atan inzibati orqan və ya tədbir təşkilatı özü informasiya blokadasına düşə bilər.

## Mənbə
* Jurnalistika sahəsinin incəlikləri

## Həmçinin bax
* Jurnalistika
* Akkreditiv
Publisistika

**Publisistika** ( — ictimai sözündən) — cəmiyyətin mövcud həyatının aktual problemlərinə və hadisələrinə həsr olunmuş əsərlər növü; ictimai düşüncənin plüralizmi, o cümlədən həyatın kəskin problemləri ətrafında ortaya çıxan bir ifadə vasitəsi olaraq mühüm siyasi və ideoloji rol oynayır.
## Haqqında
Publisistika termini XIX əsrdə yaranmış və uzun müddət sosial ədəbiyyat mənasında işlənmişdir. Hal-hazırda jurnalistikanın hər janrı publisistika adlanır. Publisistikanın məqsədi həyatı əks etdirmək, tədqiq etmək, onun haqqında kütləni düşündürərək inandıracaq formada danışmaqdır. Bundan ötrü hər cümlənin sonunda nida qoymaqla hər şey bitmir. Stil nə qədər fərdi olsa da, material nə qədər düzgün qurulsa da müəllifin publisistik mövqeyi, şəxsi peşəkarlıq olmadan uğur mümkün deyil.

Publisistik yazılar yazan, publisistika ilə məşğul olan şəxsə publisist deyilir.

Publisistik üslubun xüsusiyyətləri:
#Mətbuatda formalaşır.
#Müxtəlif qəzetlərin və jurnalların dilidir.
#Müxtəlif mövqe və maraqları əks etdirir.
#Müxtəlif emosiyaları əks etdirir.
#Həm şifahi, həm də yazılı olur.
#Anlaşılıqlı olur.
#Ümumxalq dilinə yaxındır.
#Aydınlığı ilə seçilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Jurnalistika sahəsinin incəlikləri
*
Aktualizm (fəlsəfə)

**Aktuallıq** və ya **Aktual informasiya** – vacib və günün nəbzini tutan informasiyadır.

## Aktuallıq jurnalistikada
Aktuallıq – jurnalistin hazırladığı materialın ən vacib tələblərindən biridir. Birbaşa onun vəzifəsi öz oxucularına, tamaşaçılarına, dinləyicilərinə onlara maraqlı olan, onların bilmədiklərini və ya az bildikləri məlumatları çatdırmaqdır. Ona görə də aktual mövzu nəinki fövqəladə məlumatlar radio, ekran və efir dalğalarında xəbərlər proqramında səslənən, həmçinin qəzet və jurnal səhifələrində oxucuları maraqlandıran olmalıdır. Psixoloqların fikrincə ailə, məişət və əyləncə bütün dövrlərdə ən aktual mövzulardır. Jurnalistin professionallığı hansı hadisənin həqiqətən daha vacib və aktual olduğunu bilmək və bunu hər kəs üçün aydın ola biləcək tərzdə göstərməkdir.

## Mənbə
* Jurnalistika sahəsinin incəlikləri

## Həmçinin bax
* Jurnalistika
Müxbir

**Müxbir** — ərəb sözü olub "cavab vermək" mənasını bildirir. Ən qaynar xəbərləri çatdıran redaksiya, mətbuat və ya televiziya, radio müxbirlərinin işinin vacibliyini qeyd etmək lazımdır. Xarici ölkələrdə müxbirlər hətta hava limanı və vağzallarda gecələməli olurlar. Vacib bir məsələ ortaya çıxan kimi hadisələrin mərkəzində olurlar.

Müxbirin əsas işi ən aktual informasiyaları operativ şəkildə redaksiyaya çatdırmaqdır. Müxbirlər "xəbərlər" janrlarının müəllifləridirlər. Onlardan materialların emosional şəkildə bütün təfərrüatı ilə təqdim olunması gözlənilir. Hər redaksiyanın müxbirlər ştatı var. Onların çiynində informasiya yükü toplamaq yükü dayanır. Müxbirlərin başlıca vəzifəsi müntəzəm surətdə yeni xəbərlər toplamaqdır. Müxbirlər hər şeydən baş çıxarmağı bacarmalıdır. Bugünkü korespondent redaksiyanın tapşırığı ilə mitinqlərdə, xarici məşhurların konsertlərində, sərgilərin açılışında iştirak edə bilər. Qəzet və jurnallar öz səhifələrində xüsusi müxbirlərin göndərdiyi xəbərləri dərc edirlər. Qəzetlərin ştatdan kənar müxbirləri daha doğrusu köməkçiləri də vardır. Həmçinin müstəqil jurnalistlər də vardır ki, onlar öz materiallarını redaksiyaya təqdim edirlər və çox vaxt müstəqil jurnalistlərin nəzər nöqtəsi redaksiyanın rəyi ilə üst-üstə düşmür.

## Mənbə
* Jurnalistika sahəsinin incəlikləri 
* Könüllü ve Müstəqil Müxbirlərin Qəzeti 

## Həmçinin bax
* Jurnalistika
Sensasiya

**Sensasiya** – Latın sözü olub "hiss" mənasını bildirir. Hər hansı hadisənin, məlumatın güclü təəssürat yaratması sensasiya deməkdir.

## Sensasiya jurnalistikada
Əsl sensasiya tapmaq jurnalistin böyük arzusudur. Əfsus ki, sensasiya qovğasında yalan məlumatlar da olur. Sensasiyalı məlumatlar "utka" termini adı altında tanınır. Termin qısaldılmış NT (latınca non testatur – yəni "yoxlanılmayıb" mənasını bildirir). Ən məşhur jurnalistika "utka"larından biri haqda bir vaxt Rusiyanın "Elm və həyat" jurnalında yazılmışdır. 1835-ci ildə "Nyu York San" qəzeti astronom C. Qerşelin güya ay planetinin sakinlərini gördüyü yazılmışdı. Qəzet uzun müddət öz oxucularına "özgə planetlər" haqda danışırdı. Çoxları bu "utka"ya inanmışdılar.
## Mənbə
* Jurnalistika sahəsinin incəlikləri

## Həmçinin bax
* Jurnalistika
Reportaj

**Reportaj** - bir televiziya və jurnalistika qoludur. İngilis dilindən tərcümədə "to report" yəni "məlumat vermək" deməkdir.

Mark Tven psevdanimi ilə məşhurlaşmış Semuyel Klemens öz bədii yaradıcılığına gündəlik reportaj hazırlamaqla başlamışdı. O şəxsən şahidi olduğu hadisələr haqda yazırdı. Müxbirlər öz reportajlarında hadisə yerindən qaynar xəbərlər çatdırırlar. Reportaj jurnalistikanın bir janrı kimi müəllifdən şəxsi münasibət tələb edir. Reportaj şahidin vacib və aktual hadisə barədə hekayəsidir. Repartyor üçün əsas hamıdan birinci hadisə haqqında məlumat çatdırmaqdır. Reportaj təkcə faktların sadalanması deyil həmçinin şəxsi analiz deməkdir. Xüsusi ilə informasiyanın operativliyi və həqiqiliyi vacibdir. Hal-hazırda reportaj janrı televiziya vasitəsilə daha aktiv surətdə inkişaf edir.

## Mənbə
* Jurnalistika sahəsinin incəlikləri

## Həmçinin bax
* Müsahibə
Anons

**Anons** – mətbuat, tele-radio kompaniyalar bizim üçün hazırladıqları əsas və maraqlı hadisələrin elanıdır.

"İzləyin", "Bugünkü efirdə dinləyin", "Növbəti sayda oxuyacaqsınız" — bunlar anonsun müxtəlif formalarıdır. Anons Jurnallar gələcək sayda gedəcək ən maraqlı xəbərlərin xülasəsinə yer ayıra bilər. Qəzetlər də, heç də onlardan geri qalmır. Bir qayda olaraq anonslar qısa şəkildə verilir: tele-radiolarda anonslar təxminən 30 saniyə çəkir. Qısa bir vaxt ərzində böyük bacarıq və istedad tələb olunur ki, bizləri anonslarda gedən verilişlərə baxmağa inandıra bilsinlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Jurnalistika

## Xarici keçidlər
* Jurnalistika sahəsinin incəlikləri
Paparatsiya

**Paparatsiya** (İtalyanca, Paparazzo)- Bir sıra ölkələrdə paparatsiyalar məşhur insanların həyatından qalmaqallı məlumatlar əldə etməklə məşğul olan fotojurnalistlərə deyilir.

Paparazzo sözünün mənası İtalyan dilindən tərcümədə insanı təngə gətirən ağcaqanad deməkdir.
Bu mənada söz dillərə 1960-cı ildə ekrana məşhur İtalyan rejissoru Federiko Fellininin " Şirin həyat" kinofilmi çıxdıqdan sonra düşdü. Filmdə baş qəhrəmanın dostu fotoqraf Paparazzo olur.
Bu işlə məşğul olmaqla onlar yaxşı gəlir əldə edir, mənəvi və etnik qaydalarla hesablaşmırlar. Bu söz İngilis şahzadəsi Diananın ölümündən sonra dillərdən düşmür. Versiyalardan birinə görə şahzadənin olduğu avtomobili motosikletdə təqib edən paparatsiyalar onun ölümünün səsəbkarı olmuşlar.
## Mənbə
* Jurnalistika sahəsinin incəlikləri

## Həmçinin bax
* Jurnalistika
Diktor

**Diktor** — Latın dilindən tərcümədə "danışan" deməkdir. Radio və televiziyada diktorun vəzifəsi jurnalist tərəfindən yazılan mətni səsləndirməkdir. Bunun üçün diktor nəinki gözəl səsə, o cümlədən aydın tələffüzə və aktyorluq qabiliyyətinə malik olmalıdır. Onlar xəbərlərin mətnini oxuyur, reklam roliklərinin qəhrəmanları onların səsi ilə danışır, anonsları səsləndirirlər.

90-cı illərin əvvəllərində məlum oldu ki, seyirçiyə və dinləyiciyə düzgün məlumat çatdırılmır. Onda bir çox xəbərlər proqramında özgə mətnini oxuyan diktorlar həm proqram hazırlayan, həm də aparan jurnalistlərlə əvəz olundular.
## Mənbə
* Jurnalistika sahəsinin incəlikləri
* http://www.bse.sci-lib.com/article063325.html 

## Həmçinin bax
* Jurnalistika
Göyər Abbas

**Göyər Abbas**, **Göyərabas** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Göyərcik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Göyər Abbas kəndi Bərgüşad dağ silsiləsinin yamacındadır. Oykonimin birinci komponenti Göyərcik sözünün ellipsiyaya uğramış variantıdır. İkinci komponent isə vaxtilə həmin məntəqənin adı çəkilən şəxsin tabeliyində olduğunu göstərir. Kəndin adı "Abbasa məxsus Göyərcik kəndi" deməkdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Göyərabas kəndi Qubadlı rayonunun ən ucqar kəndlərindən biridir. Kiçik ərazisi olan bu kənd 4 tərəfdən dağlarla əhatələnmişdir. Kəndin çox heyrətamiz təbiəti, dağ havası və saf bulaq suları var.

## Əhalisi
Göyərəbas kəndinin əhalisi Qarabağ döyüşlərində mərdliklə vuruşmuşdular. Hazırda torpaqların hələ də işğal altında olmasıyla əlaqədar olaraq bu kənddən olan məcburi köçkünlərin çox hissəsi Sumqayıt şəhərində yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Internews

**Internews** bütün dünyada açıq kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafına yardım edən beynəlxalq humanitar təşkilatdır. Bu təşkilat demokratiyanın yenicə meydana gəldiyi ölkələrdə müstəqil kütləvi informasiya vasitələrinə dəstək məqsədilə yenilikçi radio və televiziya proqramları hazırlayır, mətbuata yardım göstərir, habelə ölkə daxilində və ölkələrarası münaqişələrin azaldılması üçün açıq internet sistemini xüsusi vasitiə kimi inkişaf etdirir. Təşkilat baş qərargahı Amerika Birləşmiş Ştatları Kaliforniya ştatının Arkata şəhərində yerləşməklə dünyanın 30 ölkəsində fəaliyyət göstərməkdədir.

## Xarici keçidlər
* http://www.internews.az/az/about.shtml 
* http://www.internews.org/
Azadlıq Radiosu

**Azadlıq Radiosu** (; RFE/RL) — ABŞ hökuməti tərəfindən maliyyələşdirilən, "məlumatların sərbəst yayımı ya hökumət orqanları tərəfindən qadağan edilən, ya da tam inkişaf etməmiş ölkələr" dediyi Şərqi Avropa, Mərkəzi Asiya, Qafqaz və Yaxın Şərq ölkələrində xəbərlər, məlumatlar və təhlillər yayımlayan və hesabat verən media təşkilatı. Azadlıq Radiosu ABŞ federal hökumətinin bütün beynəlxalq yayım xidmətlərinə nəzarət edən müstəqil dövlət agentliyi olan Qlobal Media Agentliyi tərəfindən idarə olunan özəl, qeyri–kommersiya 501(c) (3) korporasiyasıdır. Ceremi Bransten RFE-nin baş redaktoru vəzifəsini icra edir.

Azadlıq Radiosu 27 dildə 23 ölkədə yayımlanır. Təşkilatın baş ofisi 1995-ci ildən Praqada yerləşir və bütün yayım bölgələrindəki ölkələrdə 500-dən çox əsas işçi və 1300 strinqer və frilanserdən ibarət 21 yerli büroya malikdir. Bundan əlavə, Vaşinqtondakı baş qərargahında və korporativ ofisində 680 işçisi var.

Soyuq müharibə dövründə Azad Avropa Radiosu sovet peyk dövlətlərinə, o cümlədən Baltikyanı dövlətlərə yayımlanırdı. Azad Avropa Radiosu 1949-cu ildə Azad Avropa Uğrunda Milli Komitə tərəfindən antikommunist təbliğat mənbəyi kimi, Azadlıq Radiosu isə iki il sonra təsis edilib. İki təşkilat 1976-cı ildə birləşdi. Kommunist hökumətləri tez–tez Azadlıq Radiosunun qərargahına soxulmaq üçün agentlər göndərir, KQB isə mütəmadi olaraq onun siqnallarını bloklayırdı.

Azadlıq Radiosunun baş ofisi 1949–1995-ci illərdə Qərbi Almaniyanın Münxen şəhərində yerləşən İngilis bağında yerləşib. Digər yayım mərkəzi 1951–1996-cı illərdə Portuqaliyanın Lissabonun şərqində yerləşən Qloriya-du-Ribateju kəndində fəaliyyət göstərirdi. Soyuq müharibə bitdikdən sonra Avropadakı fəaliyyət əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.

Azadlıq Radiosunun həm ingilis, həm azərbaycanca saytı Azərbaycanda blokdadır.

## Tarixi
1995-ci ildə Çexiya prezidenti Vatslav Havelin dəvətilə "Azadlıq" radiosu Münhendən Praqaya köçüb. "Azadlıq" radiosu Çexoslovakiya Federal Parlamentinin əvvəlki binasında yerləşən yayım mərkəzindən hər həftə 1000 saatdan çox veriliş yayımlayır.

"Azadlıq" radiosunun 23 redaksiyası vardır. Onlar 28 dildə verilişlər hazırlayırlar. Radio dünyanın müxtəlif yerlərindən aktual reportajlar hazırlayan 1400-dən çox ştatdankənar müxbirlə əməkdaşlıq edir.

"Azadlıq" radiosu aşağıdakı dillərdə verilişlər yayır: avar, Azərbaycan, alban, ərəb, başqırd, Belarus, Bosniya, erməni, gürcü, dari, qazax, qırğız, Krım–tatar, kürd, makedon, moldovan, fars, puştu, rus, rumın, serb, tacik, tatar, türkmən, özbək, Ukrayna.

Eston, latış, Litva, polyak, slovak, macar və çex xidmətləri öz missiyalarını başa vurub, yayımlarını dayandırıblar.

## Azərbaycanda

Azadlıq Radiosunun Azərbaycan xidmətinin ilk verilişi 1953-cü ildə Almaniyadan, Münhen şəhərindən efirə çıxıb (Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli). 2004–2014 cü illərdə Azadlıq Radiosunun Bakı bürosu rəsmi fəaliyyət göstərirdi.

## Mənbə
* 
* 

## Həmçinin bax
* Amerikanın səsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Azərbaycanca rəsmi saytı
Şengen

**Şengen** — Lüksemburqun cənub-şərqində Mozel çayının qərb sahilində yerləşən kiçik şərabçılıq qəsəbəsi və kommunası. Kommuna Almaniya və Fransa ilə sərhəddə yerləşir. Remerşen and Vintranj kommunaya daxil olan digər qəsəbələrdir. 2011-ci ildə Burmeranj və Vellenşteyn ilə birləşdikdən sonra kommunanın əhalisi 4,223 nəfərə çatmış, ərazisi isə 31,42km2 təşkil etmişdir.

Kommuna əvvəllər ona daxil olan ən böyük qəsəbə olan Remerşenin adı ilə adlandırılmışdır. 1985-ci il Şengen razılaşmasının imzalanmasından sonra Şengen ifadəsinin məşhurlaşması səbəbindən 2006-cı ildə kommunanın adı dəyişdirilmişdir.

Kommunanın ərazisində tarixi abidələrdən Şengen qəsri mövcuddur. Qəsrin yaranma tarixi 1390-cı ilə gedib çıxsa da, XIX əsrdə, demək olar ki, tamamilə yenidən qurulmuşdur. Hazırda otel və konfrans zalı kimi fəaliyyət göstərir.

Məhz bu şəhərdə 1985-ci ilin iyun ayında beş Avropa ölkəsi öz ölkələri arasında sərhəddə yoxlama və nəzarətə son qoyan bir saziş imzalayıblar. Sonrakı illərdə bir çox ölkə bu sazişə qoşulub.

Şengen razılaşması Avropa Birliyinə üzv olmayan ölkələrlə nəzarətin uyğunlaşdırılması sahəsində proqressiv əməkdaşlığı inkişaf etdirir. Polis və hüquqi əməkdaşlıq Şengen sisteminin əsaslarından biridir.

## Avropa muzeyi
Şengen razılaşmasının imzalanmasından 25 il sonra 13 iyun 2010-cu ildə Şengendə Avropa muzeyi açılmışdır.

Muzeydə 200 m2
-lik sərgi zalında daimi olaraq Şengen müqavilələrinin tarixi və əhəmiyyəti barədə üç dildə sərgi nümayiş etdirilir. Burada sərgini ziyarət edənlər daxili sərhədlərdəki şəxslərə nəzarətinin aradan qaldırılmasını, 1957-ci il Roma müqaviləsini nümayiş etdirən məlumatlarla, o cümlədən tarixi şəkillər, videolar və audio-yazılarla tanış olurlar.

## Həmçinin bax
* Şengen razılaşması
* Avropa Birliyi

## İstinadlar
Killer Queen

Queen qrupunun Sheer Heart Attack albomundan olan ən məşhur mahnısı.Mahnı hamını valeh edən fahişə haqqındadır. Maraqlı cəhət orasındadır ki, bu mahnıda Mariya Antuanetta , Xruşyov və Kennedi kimi tarixi şəxslərin adları çəkilir. Qlem-rok stilindədir. Bəzi fərziyyələrə görə narkotik asılılıqda olan Con Lennon bu mahnını dinlədikdən sonra arvadı ilə barışmış və yeni albom üzərində işləməyə başlamışdır.
Marti Axtisaari

**Marti Oiva Kalevi Axtisaari** (; ) — 1994–2000-ci illərdə Finlandiyanın prezidenti, diplomat, BMT-nin əməkdaşı, 2008-ci il Nobel Sülh Mükafatı laureatı.

## Həyatı
1937-ci ildə Finlandiyanın Viypuri şəhərində (indiki Vıborq, Rusiya) Norveç əsilli zabitin ailəsində anadan olmuşdur. 1939–1940-cı illər Sovet-Fin müharibəsi dövründə ailəsi Kuopio, 1952-ci ildə Oulu şəhərinə köçmüş, 1959-cu ildə Marti Oulu Universitetinin pedaqoji şöbəsini qiyabi bitirmişdir.

Ouluda Gənclərin Xristian Assosiasiyasına daxil olan Axtisaari 1960-cı ildə Kəraçiyə (Pakistan) gedərək bu qurumun fiziki tərbiyə məktəbinə başçılıq edir. 1963-cü ildə ölkəsinə qayıdaraq paytaxt Helsinkidə Politexnik texnikumuna girir və inkişaf etməkdə olan ölkələrə yardım göstərən təşkilatlarda çalışır.

1965-ci ildə Finlandiya Xarici İşlər Nazirliyi sisteminə keçir. 1973-cü ildə Finlandiyanın Tanzaniyadakı səfiri təyin olunur. 1975-ci ildə ölkəsinin Zambiya, Somali və Mozambikdəki diplomatik missiyalarına da başçılıq edir. 1977–1981-ci illərdə BMT-nin Namibiyadakı səlahiyyətli nümayəndəsi postunu tutur.

1984-cü ildə Finlandiyaya qayıdan Axtisaari yenidən Xarici İşlər Nazirliyində işləyir. Daha sonra Nyu-Yorkda BMT baş katibinin təsərrüfat və administrativ məsələlər üzrə müavini olur.

1989–1990-cı illərdə Axtisaari BMT-nin Namibiyada demokratik seçkilərin keçirilməsinə hazırlıq görən hərbi və mülki kontingentinə rəhbərlik edir. 1991-ci ildə Finlandiyanın Xarici İşlər Nazirliyinə rəhbərlik edir. 1992–1993-cü illərdə BMT-nin Bosniya və Herseqovina üzrə işçi qrupunun həmsədri olur.

1993-cü ildə Sosial Demokrat Partiyasına daxil olur və prezidentliyə namizəd göstərilir. 1994-cü ildə ilk ümumxalq seçkisində Finlandiya prezidenti seçilir. Prezidentlik müddətini başa vurduqdan sonra "Böhranları İdarəetmə Təşəbbüsü" (*Crisis Management İniatiative*) qeyri-hökumət təşkilatını təsis edir.

Axtisaari 2000-ci ildə Avstriyanın diplomatik izolyasiyadan çıxarılmasında rol oynamışdır. 2000–2001-ci illərdə İrlandiya Respublika Ordusuna məxsus hərbi bazaların inspeksiyasında iştirak etmiş, 2005-ci ildə onun vasitəçiliyi ilə İndoneziya hökuməti və Açex separatçı hərəkatı arasında sülh müqaviləsi bağlanmışdır. Elə həmin il Axtisaari BMT Baş katibinin Kosovo üzrə xüsusi nümayəndəsi təyin olunur. Kosovonun Serbiyadan ayrılması planının müəlliflərindən biridir.

2008-ci ildə BMT Baş katibinin Kosovo münaqişəsi üzrə xüsusi nümayəndəsi, Finlandiyanın keçmiş prezidenti Marti Axtisaari Sülh sahəsində Nobel mükafatına layiq görülür. Nobel bəyanatında deyilir ki, Ahtisaari ciddi və uzunmüddətli münaqişələrin, o cümlədən Namibiya, Açe (İndoneziya), Kosovo, Serbiya və İraqdakı münaqişələrin həllində mühüm rol oynayıb.

Həyat yoldaşı Eeva Axtisaari ilə 1968-ci ildə ailə qurub. Oğlu Marko Axtisaari "Nokia" şirkətinin direktorlarından biridir.

## İstinadlar
Ağstafaçay

**Ağstafaçay** — Kür çayının sağ qolu. Əsasən Ermənistandan və Azərbaycanın Qazax və Ağstafa rayonunun ərazisindən keçir. Uzunluğu 133 km, hövzəsinin sahəsi 2589 km²-dir. Başlanğıcını Kiçik Qafqazın şimal-şərq hissəsindən, Pəmbək sıra dağlarından götürür.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 133 km, hövzəsinin sahəsi 2589 km²-dir. Başlanğıcını Kiçik Qafqazın şimal-şərq hissəsində, Pəmbək sıra dağlarından (3000 m) alır. Axımı yeraltı (45%), qar (35%) və yağış (20%) sularından əmələ gəlir. Yaz fəslində qar və yağış suları çayda daşqınlar əmələ gətirir. Orta illik su sərfi 13,6 kub m/san-dır. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 4,0 kq/san, orta lillənməsi 290 q/kub m-dir. Suyu hidrokabonatlı-kalsiumlu olmaqla 300–500 mq/l minerallaşmaya malikdir.

Çayın yatağında həcmi 112 kub metr olan su anbarı tikilmişdir. Qazax şəhəri üzərində yerləşir. Suvarma işlərində istifadə edilir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın daxili suları
* Azərbaycandakı çayların siyahısı

## İstinadlar
Oxçuçay

**Oxçuçay** — Azərbaycan və Ermənistan ərazilərindən axan çay.

Oxçuçay Arazın sol qoludur. Ermənistan Qafan rayonu və Azərbaycanın Zəngilan rayonu ərazisindən keçir. Uzunluğu 85&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 1140&nbsp;km²-dir. Başlanğıcını Zəngəzur silsiləsinin Qapıcıq dağından (3285 m) götürür.
 
Axımı qar (46%), yağış (10%) və yeraltı (44%) sulardan əmələ gəlir, su sərfi 8,90 kub m/san-dir. İllik axımının 40%-i yaz, 43%-i yay, 10%-i payız. 7%-i isə qış fəslində keçir.

Suvarma işlərində istifadə olunur. Ermənistan ərazisində çay Voxçi adlanır.

## Ekoloji vəziyyəti
Ermənistan ərazisində kəskin çirklənməyə məruz qalan çaylardan biri də Oxçuçaydır. Qafan və Qacaran dağ – mədən sənayesinin tullantıları ilə hədsiz dərəcədə çirkləndirilən Oxçuçay əslində sənaye tullantılarını Ermənistanın bu bölgəsindən  uzaqlaşdıran kollektor rolunu oynayır. Çayın suyu o qədər zəhərlənmişdir ki, burada heç bir canlı yaşamır. Onun suyundan suvarmada istifadə edildiyi Zəngilan rayonu ərazisində torpaqlar da zəhərlənmişdir və yetişdirilən məhsul əhalinin sağlamlığı üçün təhlükəlidir. Oxçuçayın zəhərli suları gələcəkdə Xudafərin su anbarına tökülməlidir. 

## Mənbə
* Azərbaycan çayları 

## Xarici keçidlər

* Nazir: "Oxçuçayın ərazisi ölü zonaya çevrilib"
* Norveçdəki azərbaycanlılar Oxçuçayla bağlı beynəlxalq təşkilatlara müraciət edib
Bolqarçay

**Bolqarçay** — Azərbaycanın Biləsuvar rayonu ərazisindən axaraq Mahmudçala gölünə tökülür. Uzunluğu 163&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 2170&nbsp;km²-dir. Mənbəyini Talış silsiləsində, Qarıçadağın şimal yamacından (1716 m) başlayır. Yuxarı axımından Biləsuvar rayonuna qədər məsafədə Azərbaycanla İran arasında dövlət sərhədini təşkil edir. Çayın illik axımının 90-95%-ni yağış sularından əmələ gəlir. İlin soyuq aylarında yağan yağışlar çayda böyük daşqınlar əmələ gətirir. Yay aylarında çayın suyu tamamilə azalır, bəzi illərdə isə Bolqar quruyur.

## Toponimikası
Bolqarçay Yardımlı, Cəlilabad və Biləsuvar rayonlarının ərazisindən axır. İran ərazisində Qaolqar ın şimal yamacından  başlayıb. Biləsuvar rayonunda Mahmudçala gölünə tökülür. Orta axarında İranla sərhəd xəttini təşkil  edir. Yay fəslində suyu quruyur. Suvarmada istifadə olunur. Talışlar arasında Bolharu, VII əsrə aid mənbələrdə *Baranrud*, XIV əsrdə *Bacrəvançay*  formasında qeydə alınmışdır. .

31 may 2023-cü ildə çayda olacaq sel təhlükəsindən vətəndaşların qorunması məqsədilə Biləsuvar rayonunun Yuxarı Ağalı, Amankənd və Muğan kəndlərinin sakinləri təxliyə edilmişdir.

## İstinadlar

 
## Mənbə
* Azərbaycan çayları

## Həmçinin bax
Ağsuçay

**Ağsuçay** — Kürün sol qolu. İsmayıllı, Şamaxı, Ağsu və Kürdəmir rayonlarının ərazisindən axıb süni kanal vasitəsilə Kürə tökülür.

Uzunluğu 85&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 572&nbsp;km²-dir. Böyük Qafqaz silsiləsindəki Sarıbulaq dağından (2268m) başlayan bir çox bulaqların birləşməsindən əmələ gəlir. Yuxarı axınında Sulutçay [İsmayıllı] adlanır.

Axımı yeraltı (67%), qar (20%) və yağış (13%) sularından əmələ gəlir. Yaz fəslində qar, payızda isə yağış suları çayda daşqınlar əmələ gətirir

Orta illik su sərfi 1,7 kub m/san-dır. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 3,08 kq/san, orta lillənməsi 2000 q/kub m-dir. Suyu hidrokabonatlı-kalsiumlu olmaqla 500–700 mq/l minerallaşmaya malikdir.

Ağsuçaydan suvarma məqsədləri ilə istifadə olunur və Cavanşir su anbarını qidalandırır.

## Həmçinin bax
* Ağsu rayonu
* Kürdəmir rayonu

## Mənbə
* Azərbaycan çayları
Ağçay (çay)

**Ağçay** — Quba və Xaçmaz rayonlarının ərazisindən axaraq Xəzər dənizinə tökülən çay.

Uzunluğu 68 km, hövzəsinin sahəsi 239 km²-dir. Mənbəyi Yan silsiləsindəki Yarımyaylaq dağında, 3780 metr yüksəklikdə yerləşir. Axımı əsasən yağış, qismən də qar və yeraltı sulardan əmələ gəlir.

Orta illik su sərfi 0,60 m³/san-dır. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 0,24 kq/san, suyunun orta lillənməsi 429 q/m³-dir. Suyu hidrokabonatlı-kalsiumlu olmaqla 300–500 mq/l minerallaşmaya malikdir. Suvarma işlərində istifadə edilir.

## Toponimi
Quba və Xaçmaz rayonlarında çay. Yan silsilənin
Yarımyaylaq dağından (1780 m. yüksəklikdən) başlanır. Xəzər dənizinə tökülür.
Əsas qolu Quruçaydır. Suvarmada istifadə edilir; 2. Quba rayonu ərazisində çay.
Qudyal çayının sağ qoludur; 3. Qax rayonu ərazisində çay. Qurmux çayının sağ
qoludur. Qurmux çayına nisbətən suyunun duru olduğu üçün belə adlandırılması
ehtimal olunur; 4. Kəlbəcər rayonu ərazisində çay. Lev çayının (Tərtər hövzəsi)
qoludur. Laçın, Qubadlı, Oğuz, Tovuz rayonları ərazisində də eyniadlı çaylar qeydə
alınmışdır. Hidronim ağ (kiçik; içməyə yararlı; axan; cənub) və çay (axar su)
sözlərindən düzəlib. Dağıstan, Çcçenistan, Rostov vilayəti (Don çayının sağ
qolu) ərazisində Aksay adlı çaylar da qeydə alınmışdır. Maraqlı burasıdır ki,
Ağçay adlı çayların böyük əksəriyyəti ayrıldıqları çayların sağ qolunu təşkil
edir.

## Həmçinin bax
* Quba
* Xaçmaz

## Mənbə
* Azərbaycan çayları
Axıncaçay

**Axıncaçay** - Kürün sağ qoludur. Suyu Azərbaycanın Gədəbəy, Tovuz və Ermənistanın Berd rayonu ərazilərindən axır. Uzunluğu 76&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 1178&nbsp;km²-dir. Mənbəyini Kiçik Qafqazın şimal-şərq hissəsindən, Gədəbəy rayonu ərazisindəki Başkənd aşırımı yaxınlığından (1950 m) alır. Ermənistan ərazisində çaya sol tərəfdən Zamanlı (uzunluğu 12&nbsp;km), Mehrab (uzunluğu 28&nbsp;km), Tovuz rayonu ərazisində isə sag tərəfdən Əsrik (uzunluğu 48&nbsp;km) çaylarının suları qovuşur. Çay Tovuz rayonu ərazisində Tovuzçaya qovuşaraq və Kür çayına tökülür.
 
Çayın axımının 45%-i yağış, 25%-i qar, 30%-i isə yeraltı sulardan əmələ gəlir.

Axıncaçayın orta illik su sərfi 7,3 kub m/san-dir. Axımın 56%-i yazda, 25%-i yayda, 11%-i payızda, 8%-i isə qışda keçir. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 0,3kq/san, lillənməsi isə 41 q/kub m-dir. Suyu hidrokabonatlı-kalsiumlu olmaqla 300-400 mq/l minerallaşmaya malikdir.

Ağdam kəndi yaxınlığında çayın yatağında Axıncaçay su anbarı yaradılmışdır və Tovuzçaya qovuşan hissədə isə Tovuzçay su anbarının tikintisi davam edir.

## Həmçinin bax
* Tovuz

## Mənbə
* Azərbaycan çayları
Akkuşa

**Akkuşa çayı** (həmçinin **Aquşa** və ya **Bala Kür**) — Azərbaycanın Salyan şəhəri yaxınlığında Kür çayından ayrılan qol. Uzunluğu 63 km-dir.

Keçmişdə Bala Kür çayı Qızılağac körfəzinin bir hissəsi olmuş Xurşudçalaya tökülürdü. Sonralar Kürün səviyyəsi aşağı düşdüyündən bu çaya su axmamışdır. Hazırda Bala kür çayının yatağına nasosla su vurub, ondan suvarma kanalı kimi istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan çayları
Çikilçay

**Çikilçay** - Sumqayıtçayın sol qoludur. Şamaxı rayonu ərazisindən axır.

Uzunluğu 68&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 549&nbsp;km²-dir. Mənbəyi Dübrardağın yamacından (1650 m) başlayır. Axımı yağış sularından əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* Şamaxı

## Mənbə
* Azərbaycan çayları
Bazarçay

**Bazarçay** və ya **Bərgüşad** (Ermənistan ərazisində *Vorotan* adlanır) — Qafqazda çay. Ermənistandan və Azərbaycanın Qubadlı rayonundan keçir.

Uzunluğu 178 km, hövzəsinin sahəsi 2711 km²-dir. Başlanğıcını Zəngəzur silsiləsinin şimal yamacından, 3040 m yüksəklikdə yerləşən Zalxa gölündən götürür. Həkəriçaya qovuşandan sonra nisbətən düzənlik sahə ilə axaraq bir sıra qollara ayrılır. İllik axımını yeraltı (55%), qar (35%) və yağış (10%) suları təşkil edir. Yaz-yay aylarında qar suları çayda daşqın əmələ gətirir.

Orta illik su sərfi 19,0 m³/san-dir. Bunun 45%-i yazda, 25%-i yayda, 18%-i payızda, 12%-i isə qışda keçir. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 3,63 kq/san, lillənməsi isə 200 q/m³-dir.

Suvarmada istifadə edilir.

Bərgüşadçayın mənbəyi Ərikli dağlarından başlanır. O, Urud kəndinə qədər Bazarçay adlanır. Dəli çay, Şəki çayı, Sisyançay, Taxtakörpü çayı, Daşlı dərə çayı, Bəxtiyarlı çayı, Ağa çayı adlı qolları var. Bərgüşad çayı Qaralar kəndi yaxınlığında Həkəri çayı ilə birləşib Araza tökülür.

Çayda su anbarları tikilib, Vorotan kaskadının üç su elektrik stansiyası işləyir. Gölün səviyyəsini yüksəltmək üçün suyun Vorotandan Sevana daşınması üçün 22 kilometrlik tunel tikilib. Vorotanın mənbəyi Ermənistandan kənarda, Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunda yerləşir. Bəzi erməni ekspertlər Azərbaycanın bu ərazilərə nəzarəti bərpa etməsi ilə Ermənistanın su ehtiyatlarının 80%-nə nəzarət etməsindən narahatdırlar ki, bu da Ermənistana təzyiq göstərmək üçün istifadə oluna bilər.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## Mənbə
* Azərbaycan çayları
Arpaçay

**Arpaçay** — Ermənistanın hazırkı Vayotsdzor mərzindən və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda axır. Araz çayının sol qolu və NMR-nın ən böyük və sulu çayıdır.

Uzunluğu 126 km, hövzəsinin sahəsi 2630 km²-dir. Başlanğıcını Basarkeçər dağ silsiləsində Cermuk şəhərindən 12 km şimal-şərqdə, 2.985 metr hündürlükdəki yerləşən zirvədən (koordinatları: 39° 57′ 5.27″ şm. e. 45° 39′ 52.36″ ş. u.) götürür. Yeraltı sular, qar və qismən yağış suları ilə qidalanır. Suvarmada geniş istifadə edildiyindən yayda suyu Araza çatmır. Arpaçayından Göycə gölünə su axıtmaq məqsədilə 1970-ci ildə 48.6 km uzunluğunda tunel çəkilmişdir. 1977-ci ildə Şərur rayonu ərazisində çayın üzərində su tutumu 150 mln. m³ olan su anbarı (Arpaçay su anbarı) tikilmişdir.

Keşişkənd şəhəri yaxınlığında Arpaçayın orta illik su sərfi 11.5 m³/san-dir. Bunun 50%-i yazda, 25%-i yayda, 14%-i payızda, 11%-i isə qışda keçir. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 2.38 kq/san, lillənməsi isə 120 q/m³-dir.

2013-cü ildə Arpaçay üzərində Arpaçay su-elektrik stansiyası inşa edilmişdir.

* Arpaçayın qolları:
* Sağ sahildə: Alagözçay, Qabaxlıçay.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İncəçay

**İncəçay** — Kürün sağ qoludur. Ağdərə, Tərtər və Yevlax rayonları ərazisindən axır.

Uzunluğu 83 km, hövzəsinin sahəsi 205 km²-dir. Başlanğıcını Murovdağ silsiləsinin şimal-şərq yamacından (2580 m) götürür. Axımı yeraltı (56%), qar (36%) və yağış (8%) sularından əmələ gəlir. Çayda yaz-yay fəsillərində müntəzəm olaraq qar, yağış suları daşqınlar əmələ gətirir. Daşqın martın axırlarında başlayır, iyulun əvvəlində isə qurtarır. Payız və qış aylarında çayın suyu xeyli azalır. Bu aylarda illik axım həcminin yalnız 10%-i keçir.

Çayın orta illik su sərfi 1,52 kub m/san-dir. Axımı-nın çox hissəsi yaz (50%) və yay (25%), az hissəsi isə payız (15%) və qış (10%) fəsillərində keçir. Axımının 20%-i intensiv suvarma dövründə (iyul-avqust aylarında) axıdılır. Orta illik lillənməsi 63 q/kub m, suyu hidrokarbonatlı-kalsiumlu olmaqla orta minerallaşması 150–250 mq/l-dir. İncəçayın üzərində SES qurulmuşdur.

Aşağı axımı isə suvarma işlərinə məsrəf olunur.

**Digər İncəçay çayı** — Araz çayının sol qoludur, Cəbrayıl rayonu ərazisindən axır. Uzunluğu 51 km, hövzəsinin sahəsi 351 kvadrat km-dir. Qarabağ silsiləsinin cənub qurtaracağından (1370 m) başlayır. Axımı yağış, yeraltı və cüzi miqdarda qar sularından əmələ gəlir. Aprel-may yağışları çayda daşqın əmələ gətirir. Yay aylarında suyu qurumaq dərəcəsinə çatır.

## Mənbə
* Azərbaycan çayları

## Həmçinin bax
Şabrançay

**Şabrançay** — Şabran və Quba rayonu ərazisindən çay.

Uzunluğu 53&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 203&nbsp;km²-dir. Yan silsiləsinin şimal-şərq yamacından (1680 m) başlayır və Ağzıbirçala gölünə tökülür. Yuxarı axınlarında Çiçi çayla (uzunluğu 18&nbsp;km) qovuşur. Axımı əsasən yağış sularından əmələ gəlir. Yaz və payız aylarında çayda kiçik, daşqınlar olur. 
Çaydan suvarma işlərində istifadə edilir.

## Həmçinin bax
* Dəvəçi
 
## Mənbə
* Azərbaycan çayları
Əlicançay

**Əlicançay** — Kürün sol qoludur. Oğuz, Şəki və Yevlax rayonlarından, Mingəçevir ərazisindən axır.

Uzunluğu 98&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 1010&nbsp;km²-dir. Oğuz, Daşağıl və Xalxal çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir. Əsas qolu Xalxalçay hesab edilir ki, onun da mənbəyi Böyük Qafqazın cənub yamacında (3500 m) yerləşir. Axımının 60%-i yeraltı, 23%-i yağış, 17%-i isə rap suları hesabına əmələ gəlir. Yazda rap, payızda yağış suları çayda daşqın əmələ gətirir. Payız fəslində yağışlar hesabına davamiyyəti qısa (3-5 gün) olan daşqınlar keçir. Bu zaman su sərfi orta illik sərfdən 10-15 dəfə artıq olur. Orta illik su sərfi 3,93 kub m/san-dir. Bunun da 34%-i yazda, 18%-i yayda, 25%-i payızda, 23%-i isə qışda keçir. İntensiv suvarma dövründə (iyul, avqust aylarında) illik axımının 8-10%-i məsrəf olunur.

Çayın asılı gətirmələr sərfi 2,56 kq/san, orta lillənməsi isə 650 q/kub m-dir. Suyu hidrokarbonatlı-kalsiumlu olmaqla orta mineral-laşması 150-500 mq/l arasında dəyişir.

Başxalxal kəndindən Daşüz silsiləsinin şimal yamacına kimi olan sahədə çayın suyu bütünlüklə istifadə edilir. Kür sahili düzənliyində çay bir çox qollara ayrılır.

Çayın suyundan suvarmada istifadə edilir. Çayın üzərində Şəki və Oğuz rayonlarının sərhəddində Daşyüz silsiləsinin dağarasında su anbarının tikilməsi nəzərdə tutulur. Suvarılma sahəsi 16 min hektar, su anbarının tam həcmi 77,5 mln m³ , faydalı həcmi 70 mln m³, bəndin hündürlüyü 46 m olmalıdır.

Əlicançayda qəza daşqınları 5.06.1906,  10.08.1910,  8.08.1926,  27.07.1936,  25.06.1940,  4.06.1993, 13.10.1948,  6.05.1952, 19.11.1960,  7.06.1963,  13.10.1965  15.05.1966,  9.06.1972,  4.06.1973–cü illərdə müşahidə edilmişdir.

## Mənbə
*Azərbaycan çayları
Qəzənfər Özcan

**Qəzənfər Özcan**, (; ) — türk kino və teatr aktyoru.

## Həyatı
Qəzənfər Özcan 1931-ci il yanvarın 27-də İstanbulda anadan olmuşdur.

## Kinoları
*  1952  İngiliz Kemal Lawrence'a Karşı		
*  1953  Çeto Salak Milyoner
*  1954  Fındıkçı Gelin
*  1954  Aramızda Yaşıyamazsın
*  1954  Şimal Yıldızı
*  1958  Allı Yemeni	
*  1959  Sevdalı Gelin
*  1959  Garipler Sokağı	
*  1961  Biz İnsan Değil miyiz
*  1961  İki Damla Gözyaşı
*  1961  Utanmaz Adam
*  1961  Naciyem
*  1961  Minnoş
*  1961  Yedi Günlük Aşk
*  1961  Külkedisi
*  1962  Damat Beyefendi
*  1962  Şaka Yapma
*  1963  Avare Şoför
*  1970  Vur Patlasın Çal Oynasın	
*  1971  Çılgın Yenge
*  1975  Televizyon Çocuğu
*  1975  Ah Nerede Vah Nerede
*  1975  Dam Üstüne Çul Serer
*  1975  Tamam mı Devam Mı
*  1977  Gülünüz Güldürünüz
*  1992  Burnumu Keser misiniz?
*  2000   Komser Şekspir 
*  2005   Keloğlan Kara Prens'e Karşı 
*  2007   Beyaz Melek

## TV serialları

*  1985  Bu nasıl iş?
*  1986  Kuruntu Ailesi  (Hüsnü Kuruntu)
*  2002  Başımıza Gelenler
*  2003  Baba
*  2004 - 2009 Avrupa Yakası

## Xarici keçidlər
*http://www.ntvmsnbc.com/news/475848.asp
Məzahir Daşqın

**Axundov Mazahir Həmzə oğlu** (*Məzahir Daşqın*; ) — azərbaycanlı aşıq və şair.

## Həyatı
Mazahir Daşqın 1909-cu ilin payızında Tərtər rayonunun İncə Borsunlu kəndində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarından aşıq yaradıcılığına güclü meyil göstərir. İbtidai məktəbi kənddə bitirdikdən sonra Bakıda fəhlə gənclər məktəbində təhsilini davam etdirir. Son kursda ikən atası həbs olunduğuna görə məktəbdən çıxarılır (1925). Taleyini Gəncə ilə bağlayır, "Qızıl Gəncə" jurnalında şerlərini çap etdirir. Şair Səməd Vurğunla şəxsi tanışlıqdan sonra təhsilini davam etdirməyə imkan tapır.

İkinci Dünya müharibəsi başlayanda ordu sıralarında könüllü xidmət edir (1941). Sovet qoşunları tərkibində İranda olarkən Aşıq Hüseyn Cavanla tanış olur, şair aşıq Səyyahla deyişir, Gülgəzin məclislərində iştirak edir. Onun "İran səfəri" şerlər silsiləsi bu zaman yaranır.
 
1942-ci ildə Krım cəbhəsində ağır döyüşlərdə əsir alınır, ölüm düşərgələrində işgəncələrə məruz qalır. Şimali Afrikada və İtaliyada olur.

1945-cı ildə vətənə qayıtmaq imkanı tapsa da, onu doğma vətənə buraxmayıb həbs edir, Sibirə sürgünə göndərirlər. 1956-cı il 24 mart tarixli fərmana əsasən ona bəraət verilir. M.Daşqının azad olunmasında Səməd Vurğunun xeyirxah rolu olmuşdur. Böyük şair M.Daşqına "Aşıq qardaşıma" adlı şeir də həsr etmişdir.

Azərbaycan Respublikası xalq yaradıcılığı evində ştatdankənar metodist (1956-1960), sonra ömrünün axırınadək Gəncə rayonlararası xalq yaradıcılığı evində folklor şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

1946-cı ildən sonra təqiblərə məruz qaldığından öz şerlərini Daşqın təxəllüsü ilə çap etdirmişdir.

1979-cu il oktyabrın 31-də vəfat etmiş, Borsunlu kəndində dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://azeri.tarix.az/v2/shexsler/Məzahir-Daşqın-270
* Hitlerin əsgəri, Stalinin məhbusu olan Azərbaycan aşığı
Baba Babazadə

*Baba Babazadə (geoloq) — geologiya-minerologiya elmləri doktoru, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
*Baba Babazadə (ədəbiyyatşünas) — ədəbiyyatşünas, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həmçinin bax
*Baba (ad)
*Babazadə
Mirzə Əli Ləli

**Mirzə Əli Ləli** və ya **Mirzə Əlixan İrəvani** () — azərbaycanlı şair, həkim.

## Həyatı
Mirzə Əli Ləli 1845-ci ildə Təbrizdə dünyaya gəlib. Ata-anası əslən irəvanlı olub. Təbriz mədrəsələrində təlim-tərbiyə alıb. Ərəb və fars dillərini öyrənib. Təbrizdə əttarlıq dükanı açıb və bir müddət ticarətlə məşğul olub. Sonra o dövrün məşhur həkimlərindən təbabət elmini öyrənib. Bu sahədə biliklərini təkmilləşdirmək üçün Tehrana gedib. Sonra Təbrizə qayıdaraq həkimlik etməyə başlayıb. Öz bilik və təcrübəsini artırmaq üçün Misirə, İstanbula, hətta Avropanın bəzi şəhərlərinə səfərlər edib. İranın ən məşhur həkimlərindən biri sayılıb.

Ləlinin hikmətli sözləri dillərdə əzbər olub və zərbi-məsəllərə çevrilib. Şair-həkim bir sıra həcvlər də qələmə almışdır. "Şəmsül-hükəma" ləqəbini Müzəffərəddin şahın Təbrizdə vəliəhd olduğu vaxtlarda xəstələrindən birini müalicə edib sağaltdığı üçün alıb və bundan başqa ona vəzifə də verilib.

Məddahlıqla arası olmayan, hürriyyət və azadlıq sevən şair o dövrdə yüksək mənsəb sahiblərinin qüsurlarını öz həcvlərində yazıb. Vaxtının çoxunu səyahətdə keçirib. Əsasən Tiflisə və İstanbula səfərlər edib.

Şeirlərinin çox Azərbaycan türkcəsindədir. Qəsidələri, qəzəlləri, dübeytləri və növhələri vardır.

## İstinadlar
Baba Babazadə (ədəbiyyatşünas)

**Babazadə Baba Hüseynəli oğlu** — ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru, professor

## Həyatı
Baba Babazadə 1955-ci il martın 17-də Şəki rayonunun Baş Göynük kəndində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Baş Göynük kənd 1 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra təhsilini Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) davam etdirmişdir. 1984–87-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin aspirantı olmuşdur. 1988-ci ildə "XX əsrin satirik nəsrində tipikləşdirmə" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmiş, fılologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

"Bədii ədəbiyyatda tipiklik" (1992) adlı ilk kitabı ali məktəblər üçün dərs vəsaiti kimi tövsiyə olunmuş və kütləvi tirajla nəşr edilmişdir. Dövri mətbuatda Azərbaycan ədəbiyyatının aktual problemlərinə dair məqalələri dərc olunmuşdur. "XX əsrin Azərbaycan ədəbiyyatında bədii tip problemi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını başa çatdırmışdır. 1995-ci ildə BDU-nun Azərbaycan Ədəbiyyatı kafedrasının dosenti seçilmişdir.

Baba H. Babazadə dəfələrlə Beynəlxalq və Respublika elmi konfranslarında çıxış etmiş,18 kitabın və 150-yə qədər respublika və xarici mətbuatda dərc olunmuş elmi məqalələrin müəllifi olmuşdur. Həmçinin B. Babazadə BDU-nun Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında bakalavr və magistratura pillələrində ixtisas fənnləri üzrə mühazirə oxumaq və məşğələlər aparmaqla yanaşı, eləcə də magistr dissertasiyaları və buraxılış işlərinə rəhbərlik etmişdir.

Ədəbiyyatşünaslığın müxtəlif problemləri ilə bağlı respublikada keçirilən simpoziyum, konfrans və yubiley sessiyalarında — Nizami Gəncəvinin anadan olmasının 850, M. F. Axundovun anadan olmasının 175, Səməd Vurğunun anadan olmasının 80 illiyi və s. tədbirlərdə məruzələrlə çıxış edib.

1998-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü seçilmişdir. 2000-ci ildə BDU-nun Azərbaycan Ədəbiyyatı kafedrasının müdiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Baba Babazadə 2005-ci ildə filologiya elmləri doktoru dərəcəsi almış,2006-cı ildə professor əvəzi vəzifəsində çalışmışdır. 2011-ci ildə professor elmi dərəcəsini almışdır.

2008-ci ildə Azərbaycan Kütləvi informasiya Vasitələri İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Rəyasət Heyətinin qərarı ilə "Qızıl Qələm" Media Mükafatı Lauriyatı adını almışdır.

Baba Babazadə 6 may 2011-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* 1. Bədii ədəbiyyatda tipiklik (dərs vəsaiti). Bakı: APU nəşriyyatı, 1992, 92 səh.
* 2. Tənqidi realist ədəbiyyatda bədii tip məsələsi. Bakı: Şirvannəşr, 1998, 90 səh.
* 3. Maarifpərvər ədəbiyyatda xarakter problemi. Bakı: Şirvannəşr, 1998, 124 səh.
* 4. Romantizm və bədii xarakter problemi. Bakı: Şirvannəşr, 1998, 90 səh.
* 5. Ədəbi xarakter və tip. Bakı: Elm nəşriyyatı, 1999, 96 səh.
* 6. "Kitabi Dədə Qorqud" dastanında bədii təhkiyə. Bakı: Elm nəşriyyatı, 2000, 60 səh.
* 7. Klassik ədəbiyyatda bahariyyələr (nəzəriyyə və poetik məsələlər). Bakı: BDU nəşri, 2000, 40 səh.
* 8. XX əsr satirik şerində tip və tipiklik. Bakı: BDU nəşri, 2000, 102 səh.
* 9. Prof. İnayət Bəktaşi — 70 (həyatı və yaradıcılığı). Bakı: BDU nəşri, 2001, 32 səh.
* 10. Azərbaycan sentimentalizmi. Bakı: BDU nəşri, 2003, 110 səh.
Bəxtiyarilər

**Bəxtiyarilər** — lurların yarım qrupu . 2001-ci ilə olan təxminə əsasən sayları İranda 1,000,000-dan çox olan Bəxtiyarilər Hind - Avropa dil ailəsinin Hind - İran qrupuna daxildir . İran İslam Respublikasında Cahar-Mahal vilayətinin qərbində, Xuzestan vilayətinin şərqində, Luristan vilayətinin şərqində və İsfahan vilayətinin qərbində təxminən 65,000 km² ərazidə yaşayırlar, etnik mənsubiyyətinə əsasən Lur hesab olunurlar.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Countries and Their Cultures :Bakhtiari

## Həmçinin bax
Dil fəlsəfəsi

**Dil fəlsəfəsi** — analitik fəlsəfədə dil, həmin dilin istifadəçiləri və dünya arasındakı əlaqələri və dilin xüsusiyyətlərini tədqiq edən sahə. 

Dil insanın fəaliyyəti prosesində idraki və kommunikativ funksiyaları yerinə yetirərək istənilən fiziki təbiətli işarələr sistemidir. Dil ümumi olaraq iki müxtəlif aspektdə götürülə bilər. Süni dil və təbii dil.

Dil haqqında ikinci siqnal sisteminin özünü büruzə verməsi kimi təsəvvür formalaşdıran alim, rus alimi və təbiətşünası Pavlov olmuşdur.  Müasir nepozitivizst fəlsəfədə dil fəlsəfəsinə ümumiyyətlə geniş yer ayırılır. Məşhur fransız alimi və dil fəlsəfəsi üzrə tədqiqatçı alim  Sösör bu barədə böyük araşdırmaları və yeni nəzəriyyənin banisi hesab edilir.

## İstinadlar
Anqara

**Anqara** — RF-nin İrkutsk vilayətində və Krasnoyarsk diyarında çay.

## Adın etimologiyası

Adı buryat dilində "oyuq", "yarğan", "dərə", habelə "açıq", "aralanmış" mənalarını verən *"anqa"* sözündən götürülmüşdür. Tarixi mənbələrdə ilk dəfə XIII əsrdə Ankara-Muren adı ilə xatırlanır.

## Ümumi məlumat

Yeniseyin ən çoxsulu sağ qolu. Mənbəyini Baykal gölündən götürür. Orta Sibir yaylasının cənub hissəsindən keçərək Yeniseysk şərqindən yuxarıda Yenisey çayına tökülür. Uzunluğu 1779&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi - 1 040 min km², Baykal gölünün hövzəsini çıxmaqla 468 min km². İrkutsk, Bratsk və Ust-İlim SES-lərinin tikilməsi nəticəsində Anqaranın yuxarı axını su anbarına çevrilmişdir. Su anbarları arasındakı sahədə Anbarının dərəsi asimmetrik quruluşludur. Mənsəb hissəsində Yenisey təpəliyini kəsir və astana əmələ gətirir. Burada çay dərəsinin eni 3–5&nbsp;km-dir (Motıgino qəsəbə yaxınlığında 10&nbsp;km-ə çatır). Anqara çayı hövzəsində ümumi uzunluq təqribən 220 min km-ə bərabər 51 minə yaxın çay var; 93%-nin uzunluğu 10&nbsp;km-dən azdır. Əsas qolları: soldan – İrkut, Kitoy, Belaya, Oka, İya, Kova, Mura, Taseyeva, sağdan – İlim, Çadobes, İrkineyeva. Anqara göl suyundan başqa qar və yağış suları ilə də qidalanır. Su rejimi Baykal gölü və su anbarları (İrkutsk, Bratsk, Ust-İlim) vasitəsilə tənzimlənir. İllik su axımı həcminin (140 km3) 43%-i Baykal gölünün payına düşür. Ortaillik su sərfi yuxarı axımında (Nikola kəndi yaxınlığında) 1730 m³/san, aşağıda (Tatarka kəndi yaxınlığında) 4400 m³/san-dir. Aşağı axınında oktyabrın sonu – noyabrın əvvəllərində, Bratsk və Ust-İlim su anbarlarında isə noyabr–dekabr aylarında donur. Mayın 1-ci yarısında donu açılır. Anqara çayı hövzəsində ümumi sahəsi 37,4&nbsp;km2 olan 6 minə yaxın göl var. Anqara mənbəyindən mənsəbinə qədər gəmiçiliyə yararlıdır (SES bəndlərində ara verməklə). Anqara üzərində yeni Boquçan SES-i tikilir. İrkutsk, Anqarsk, UsolyeSibirskoe, Bratsk, Ust-İlimsk şəhərləri Anqara sahilindədir. Balıqla (çökə, nərə, xarius, nalim, alabalıq və s.) zəngindir.

## Həmçinin bax

* Anqara çayı haqqında əfsanə

## Qalereya

Fayl:Angara-Bratsk.jpg
Fayl:Angara Stones.jpg


## İstinadlar
Morqan Tsvangirai

**Morqan Tsvangirai** (d. 10 mart 1952, Qutu — ö. 14 fevral 2018, Yohannesburq) — Zimbabvenin baş naziri (2009 il fevralın 11-dən), Robert Muqabeyə qarşı müxalifətin lideri. Gümüş Qızılgül Həmrəylik Mükafatının laureatı (2001 ildən). Tsvangirainin həbsləri bir neçə ölkə reaksiyalarlarının səbəb oldu, o cümlədən Avstraliya, Kanada, İrlandiya, Yeni Zelandiya, Böyük Britaniya, CAR və ABŞ.

## Xarici istinadlar
* Tsvangirainin rəsmi saytı
NATO əlifbası

**NATO əlifbası** – ən çox istifadə olunan radio əlifbası. Hər ingilis hərfinə bir kod sözü aiddir, buna görə bütün məlumat, o cümlədən rəqəmlər dildən asılı olmayaraq anlaşılır. 

Əlifba Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı tərəfindən tərtib edilmiş, ən çox NATO-da işlədilir. Digər beynəlxalq təşkilatlarda da istifadə olunur.

## Əlifba

## Həmçinin bax
* Morze əlifbası
Somebody to Love

Queen qrupunun "A Day at the Races" albomundan mahnısı. Freddi tərəfindən yazılıb. Əvvədən bu mahnının "Bohemian Rhapsody"-yə yaxın stildə yazılmağı planlaşdırılmışdı. Lakin bu mahnı eyni süjetə malikdir və Bohemian Rhapsody-dən daha zəif hesab olunur.Mahnıda eynı zamanda Brayan,Rodjer və Freddidən ibarət xor da iştirak edir.Həmçinin mahnıya Meyin gitara solosu da əlavə edilmişdir.

Mahnının mövzusu belədir ki nəql edən Allahdan ona elə birin tapmasını xahiş edir ki onu sevsin.Nəql edən çox işləyir,həmişə yorulur,onun arxasınca gülürlər amma deyir ki bir vaxt bu vəziyyətdən çıxacaq.

Kaver versiyalar

Bu mahnını müxtəlif vaxtlarda Corc Maykl, Enn Xatauey,Brittani Mörfi,G4 qrupu və s ifa etmişdirlər.
Mahnıya klip çəkilmişdir.

## İstinadlar
Franklar

**Franklar** — III əsrdə Reyn çayı axarında yaşamış qərbi german tayfaları qrupu. Saliça və ripuarlardan ibarət olan franklar V əsrin əvvəllərində Qalliyanı işğal etmiş, Frank dövləti (V-IX əsrlər) yaratmışlar. Fransızların, vallonların, provanslıların, hollandların, flamandların və başqalarının etnogenezində iştirak etmişlər.

## Xarici keçidlər