Ümumi itki

**Ümumi itki** () — bir əmlakın, obyektin və ya sığortalanmış dəyərin tamamilə itirildiyi və ya təmirinin mümkün olmadığı halları ifadə edir. Bu anlayış, xüsusilə avtomobil sığortasında, əmlak sığortasında və digər mülkiyyət sığortası növlərində geniş istifadə olunur. Sığortada ümumi itki anlayışı obyektin bərpa xərcləri ilə onun dəyəri arasında nisbətə əsaslanır. Bu konsepsiya, həm sığortaçıların, həm də sığortalıların risklərini və maliyyə öhdəliklərini daha yaxşı anlamağa kömək edir.

Bir sığorta hadisəsi zamanı əmlakın bərpası və ya təmiri mümkün olmadıqda və ya təmir xərcləri əmlakın cari bazar dəyərindən artıq olduqda, bu vəziyyət "ümumi İtki" olaraq adlandırılır. Bu halda sığorta şirkəti zərərin ödənilməsi üçün obyektin sığortalanmış dəyərini ödəyir.

## Növləri
#*Tam ümumi itki* () — obyekt tamamilə məhv olur və ya bərpa etmək fiziki olaraq mümkün deyil. Məsələn:
#* Avtomobil tamamilə yanıb.
#* Gəmi batıb.
#* Ev tamamilə uçub və yenidən tikilməlidir.
#*Konstruktiv ümumi itki* () — obyekt hələ mövcuddur, lakin təmir xərcləri onun bazar dəyərindən çoxdur. Bu halda sığorta şirkəti obyekti "ümumi itki" olaraq qəbul edir. Məsələn:
#*Avtomobil qəzaya düşüb və təmir üçün xərclər avtomobilin dəyərindən yüksəkdir.
#*Evdə baş verən yanğın nəticəsində təmir çox baha başa gəlir.

## Hesablanması
#Təmir xərclərinə əsaslanan yanaşma: Təmir&nbsp;xərcləri > Sığortalanmış dəyər. Əgər təmirin qiyməti əmlakın cari bazar dəyərindən yüksəkdirsə, obyekt "ümumi itki" sayılır.
#Sığorta şirkətinin qərarı: Bir çox hallarda sığorta şirkətləri obyektin dəyərinin müəyyən bir faizinə əsaslanaraq qərar verirlər. Məsələn, avtomobil sığortasında əgər təmir xərcləri obyektin bazar dəyərinin 60%-80%-ni keçirsə, avtomobil ümumi itki sayılır.

## Nümunələr
### Avtomobil sığortası
Təsəvvür edin ki, avtomobilin sığortalanmış dəyəri 10,000 AZN-dir və qəzadan sonra təmir xərcləri 8,000 AZN təşkil edir. Əgər sığorta şirkəti 70%-lik həddi tətbiq edirsə. Təmir xərcləri (8,000 AZN) > 70% × 10,000 AZN (7,000 AZN) olduğu üçün avtomobil "ümumi itki" hesab edilir. Sığorta şirkəti avtomobilin dəyərini ödəyir və avtomobil ya sığorta şirkətinin mülkiyyətinə keçir, ya da qəza vəziyyətində satışa çıxarılır.

### Əmlak sığortası
Bir ev yanğın nəticəsində zədələnib. Sığortalanmış dəyər 100,000 AZN-dir. Evin bərpa xərcləri 120,000 AZN təşkil edir. Bu halda, ev "ümumi itki" sayılır, çünki təmir xərcləri əmlakın dəyərindən yüksəkdir.

## Ümumi İtki halında sığortaçı və sığortalının hüquqları
#Sığortaçı
#* Ümumi itki statusu təyin edildikdən sonra obyektin sığorta dəyərini ödəyir.
#*Obyekti təmir etməklə məşğul olmur, lakin obyektə sahib olmaq hüququ əldə edə bilər (məsələn, qəza vəziyyətində olan avtomobili satışa çıxarmaq üçün).
#Sığortalı
#* Sığorta ödənişini tam almaq hüququna malikdir.
#*Əgər obyekt onun mülkiyyətində qalırsa, sığorta ödənişi qismən azaldıla bilər (qalıq dəyərə görə).

Sığorta ödənişi obyektin sığortalanmış dəyəri və ya onun cari bazar dəyəri əsasında hesablanır. Ödənişdən əvvəl qalıq dəyər (məsələn, qəza vəziyyətində avtomobilin qalıq qiyməti) çıxıla bilər. Əksər hallarda, ümumi itki statusunda obyekt sığorta şirkətinin mülkiyyətinə keçir. Lakin bəzi hallarda sığortalı qalıq obyektin mülkiyyətini saxlayır və buna uyğun olaraq sığorta ödənişi azaldılır. Konstruktiv ümumi itki obyektin tamamilə məhv olmaması, lakin təmirinin iqtisadi cəhətdən məqsədəuyğun olmaması halıdır. Sığorta şirkəti bunu ümumi itki kimi qəbul edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Autos Weather Katrina, End Up for Sale", Steve Inskeep, ''Morning Edition'', December 29, 2005
* "Katrina's wrecks now Bolivia's headache", ''Marketplace'', Monday, August 27, 2007
* MSNBC.com "The Cars of Katrina