open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramiz Bağırov (müəllim)

**Bağırov Ramiz Məmməd Tağı oğlu** —müəllim.

## Həyatı
Ramiz Bağırov opera müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti Məmməd Tağı Bağırovun ailəsində 1929–cu ildə dünyaya göz açıb. Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunda, sonra isə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında vokal ixtisası üzrə təhsil alıb.

1947-ci ildə M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının “Mahnı və rəqs” ansamblında  çalışmağa başlayıb. O, 1957-ci ildən Azərbaycan  Dövlət  Radio və Televiziya komitəsi xorunun solisti olub,eyni zamanda Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumunda müəllimlik edib, 1971-ci ildən isə Asəf Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunda əvvəlcə müəllim, sonralar isə vokal ixtisası üzrə şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. Ramiz Bağırov bir neçə metodik işləmələrin, o cümlədən “Azərbaycan vokalistlərinin məcmuəsi” adlı elmi-nəzəri metodik əsərin müəllifi olub. 1973-cü ildə bəstəkar Hazim Əliverdibəyov tərəfindən yazılmış “Cırtdan” uşaq nağıl operasının liberetto müəllifi də R.M.Bağırov olub.Peşəkar sənətkar, tələbkar müəllim, həssas insan olan R.M.Bağırovun bir çox vokalistin yetişməsində böyük rolu olub. Onun “əruz” vəznində gözəl şeir oxuması qabiliyyətini nəzərə alaraq görkəmli kinorejissor Şahmar Ələkbərov 1991-ci ildə çəkdiyi “Qəzəlxan” filmində yaddaqalan obrazlardan biri olan Mirzənin rolunu məhz Ramiz Bağırova həvalə edilmişdir. Filmdə qəzəlxan Əliağa İsgəndərova “Vahid” ləqəbini verən bir tarixi şəxsiyyətin rolunun ifaçısı olmuş, həm də bu rolu özü səsləndirmişdir.

Eləcə də rejissor Ağarza Quliyevin 1964-cü ildə bəstəkar Süleyman Ələsgərovun “Ulduz” operettası əsasında çəkdiyi eyniadlı bədii filmində Ramiz Bağırov aparıcı rollardan biri olan Gülümsərov obrazının (Bəşir Səfəroğlu) bütün mahnılarını səsləndirib.
## İstinadlar
Sabir Abdulla

**Sabir Abdulla** (1950, Şəki, Oraban) — Azərbaycan şairi, ictimai xadim.

## Həyatı
Sabir Abdulla 1950-ci ildə Şəkinin Oraban kəndində anadan olub. Azərbaycan Politexnik İnstitutunu və M. Qorki adına Moskva Ədəbiyyat İnstitutunu bitirən Sabir Abdulla ədəbi yaradıcılığa şeir yazmaqla başlayıb. Bir neçə şeir kitabının müəllifidir. Onun tərcüməsində neçə-neçə rus yazarlarının əsərləri işıq üzü görüb.

Bir çox mükafatlara layiq görülüb, o cümlədən V. Tsıbin mükafatının laureatı olub.

Rusiya və Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olub.

Gözəl Azərbaycan şairi, ictimai xadim, səmimi insan Sabir Abdulla 2013-cü il yanvar ayının 8-də 63 yaşında Moskvada vəfat etdi.

## İstinadlar
Akif Təvəkküloğlu

**Akif Təvəkkül oğlu Nəsirov** — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 2006-2020-ci illərdə mətbuat xidmətinin rəhbəri, dövlət qulluqçusu, 3-cü dərəcə dövlət müşaviri.

## Həyat və fəaliyyəti
Akif Təvəkkül oğlu Nəsirov 1962-ci il dekabrın 1-də İmişli rayonunda anadan olub. Orta məkbəti 1979-cu ildə bitirib, əmək fəaliyyətinə İmişli Rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sistemində başlayıb. 1981-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Kitabxanaçılıq fakültəsinə daxil olub, 1986-cı ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Fəal ictimaiyyətçi olduğuna görə ikinci kursdan fakültənin komsomol təşkilatının katibi olub.
1986-cı ildən 1991-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Kitab Palatasında filial müdiri, sonra isə şöbə müdiri vəzifələrində çalışsa da, mətbuata, jurnalistikaya olan meyli və istetadı onu bu sahəyə gətirib. Təməli 1991-ci ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə qoyulan jurnalist karyerası sonradan televiziya ilə davam edib. 2006-cı ilədək  Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 2006-cı ildən 2020-ci ilədək Milli Məclisin mətbuat katibi vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar
Möhsün Pakayin

**Möhsün Pakayin** (; ) — İranın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2012–2016).

## Həyatı
Möhsün Pakayin 1954-cü ildə Fars əyalətində anadan olub. 1987-1991-ci illər ərzində parlament deputatı olub.

Azərbaycana səfir təyin edilməmişdən əvvəl İran XİN-in Əfqanıstan üzrə departamentinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb. Müxtəlif illərdə İranın Zambiya, Özbəkistan və Tailanddakı səfiri olub.

2012-ci ildən İranın Azərbaycandakı səfiri vəzifəsində çalışır.

## İstinadlar
Anlayış

**Anlayış** — predmet və hadisələrin ümumi, mühüm əlamətlərini əks etdirən fikirdir, təfəkkür formasıdır. O, real gerçəkliyin dərkində əsas rol oynayır.

Obyektiv gerçəkliyin özündə anlayış yoxdur, bunlar insan şüurunda meydana gəlir və gerçəklikliyin predmetlərini, hadisə, proseslərini əvəz edir, insan təbii ünsiyyət dilinin və formallaşmış dillərin köməkliyi ilə əldə olunmuş bilikləri sistemləşdirir, nəsildən-nəslə keçirir, inkişaf etdirir.

Məntiq tarixində anlayışlara münasibətdə iki cür ifratçılığa yol verilmişdir. Bir çox məntiqçilər anlayışları gerçəklikdən təcrid edərək ona qarşı qoyurdular, gerçəkliklə anlayışların üzvi əlaqəsini izah edə bilmirdilər. Digər qrup alimlər isə anlayışlarla gerçəkliyi eyniləşdirirdilər, anlayışlarların dərin keyfiyyət fərqini, onun spesifikliyini anlamırdılar.

## Anlayışların meydana gəlməsi
Bu proses insan təfəkkürünün təşəkkül tapmasının və inkişafının obyektiv qanunauyğunluğudur. Təfəkkürümüzdə anlayışların meydana gəlməsi və mövcudluğunun obyektiv əsasını bizi əhatə edən gerçəkliyin predmetli xarakter kəsb etməsidir, başqa cür desək, gerçəklikdə keyfiyyət müəyyənliyinə malik olan ayrı-ayrı predmet və hadisələrin olmasıdır. Məsələn, bitki, canlı, Yer, Günəş, planetlər, kosmik səma, çaylar, dağlar və i. a. Əgər belə predmetlər olmasaydı, ona uyğun anlayışlar da yaranmazdı. Bizi əhatə edən gerçəklikdəki predmet və hadisələr rəngarəngdir,bir-biri ilə oxşar və fərqli cəhətləri vardır.

Anlayışların genezisi haqqındakı bilik bizə onların həqiqi təbiətini aşkarlamağa imkan verir. **Anlayış** — elə təfəkkür formasıdır ki,onun vasitəsiylə predmet və hadisələrin ümumi, mühüm əlamətləri beynimizdə əks olunur.

Anlayışın səciyyəsi əlamətlərdən başlamalıdır. Cismin əlaməti onun digər cisimlərlə oxşaq və fərqli cəhətləridir. Əlamətlər özü də ümumi, fərqləndirici, mühüm, qeyri-mühüm, zəruri, təsadüfi və s. yerlərə bölünür. Bundan başqa anlayışların yaranması prosesi də bəzi əməliyyatların əsasında gedir: müqaisə, analiz, sintez, mücərrədləşdirmə, ümumiləşdirmə.

## Ədəbiyyat
# M.M.İsrafilov Məntiq kursu (dərslik). Bakı-2001
Konsepsiya

**Konsepsiya** ( — başa düşmək, sistem) — anlamanın xüsusi yolu, hansısa halın və ya bütöv sistemin əsas nəzər nöqtəsi, nəyinsə izahında rəhbər ideya, dünyada, təbiətdə, cəmiyyətdə hansısa hala dair baxışlar sistemi.  Elmdə, incəsənətdə, texnikada, siyasətdə və digər sahələrdə bir-biri ilə bağlı olan baxışlar sistemi, məsələnin həlli və izah forması. Konsepsiya fəaliyyət strategiyasını müəyyən edir. 

## İstinadlar
O Səs Türkiyə

**O Səs Türkiyə** — bir çox ölkədə "Voice Of" adı ilə yayımlanan və 10 Oktyabr 2011-ci ildə Türkiyədə Show TV-də yayımlanmağa başlayan, 2012-2013 və 2013-2014 sezonu üçün Star TV ilə razılaşan 2014-dən bəri TV8 və istehsalçı qurum kimi Acun Medya-nın, təqdimatı və aparıcılığı Acun Ilıcalının etdiyi, mahnı (səs) yarışması proqramıdır.

Yayımlandığı ildən bir çox Azərbaycanlı iştirakçılar arasında olmuş hətta mərhələ də adlamışlar.
## İstinadlar
Qışlaqsu

**Qışlaqsu** — Şahbuz rayonu ərazisində çay. Naxçıvançayın sağ qolu. Mənsəbindən 57 km. məsafədə çaya tökülür.

Əsasən qar və qrunt suları ilə qidalanır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan çayları

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Naxçıvan Ensiklopediyası, AMEA, Bakı, 2002, 596 səh.
Qırxlardağ

**Qırxlardağ** — Culfa rayonu ərazisində dağ. Əlincəçayın sağ sahilində yerləşir. Qazançı kəndindən 4&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. Hündürlüyü 1742 metrdir. Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Aracı yüksəkliyindən (3071,6 m) cənub-qərbə ayrılan Dibəkli qolunun eyniadlı şaxəsində ən yüksək zirvə. Əlincəçayın sağ sahilində, Qazançı kəndindən 4&nbsp;km cənub-qərbdədir. Orta Miosenin Tarxan regiomərtəbəsinin alt hissəsinə aid Çaşırdağ lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Şimal və şərq yamaclarında Üst Oliqosen-Alt Miosen yaşlı vulkanogen-çökmə törəmələr açılır. Tektonik cəhətdən Naxçıvan çökəkliyinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Sirab sinklinalının geniş şimal-şərq qanadında yerləşir. 

## Həmçinin bax:
* Ağdağ (Culfa rayonu)
* Bərdik dağı
* Acıçeşmə dağı

## İstinadlar
Qız-gəlin dağı

**Qız-gəlin dağı** — Ordubad rayonu ərazisində dağ  (hünd. 3017,0 m). Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərbə doğru ayrılan yan silsiləsində konusvari zirvə. Tiviçay mənbəsini Qız-gəlin dağından götürür.

Qız-gəlin dağı Gilançay və Əlincəçay vadilərində yaşamış, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olan qədim tayfaların yaylaq yeri olmuşdur. Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Qapıcıq yüksəkliyindən (hünd. 3905,2 m) cənub-qərbə ayrılan Xəzəryurd qolunun suayrıcısında zirvə. Tiviçayın mənbə hissəsindədir.  Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin üst hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə suxurlarını yarıb çıxan andezit-dasit tərkibə malik Orta Eosen yaşlı  subvulkanik kütlənin əmələ gətirdiyi  piramidavari  yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasını  Ordubad qarılma zonasının  Paradaş seqmentindən ayıran Şərqi Ordubad dərinlik qırılma zonasında yerləşir.

## Həmçinin bax
* Almalıdağ
* Xarxat dağı
* Keçəltəpə
* Arısu
* Güllüdağ
* Gədikdağ

## İstinadlar
Qədim Misir təqvimi

[thumb|300px|[Senenmutun qəbirinin üstündəki yazı - Qədim Misir təqvimi]]
**Qədim Misir təqvimi** — adından göründüyü kimi Misirdə tərtib edilmiş ən qədim təqvimlərdən biri. Bu təqvimə əsasən il 3 mövsümdən hər mövsm isə 4 aydan ibarətdir.
* Daşqınlar mövsümü Axet;
* Məhsul mövsümü Peret
* Qızmar mösvüm Şemu

Qədim misirlilər mövsümləri kənd təsərrüfat işlərinə və təbiət hadisələrinə görə adlandırılmışdırlar. Adətən "Oyanış" ("əkin") mösümündə şumlama, əkin işləri, "Quraqlıq" ("yığım") mövsümündə məhsulun yığımı aparılırdı, "Daşqın" mövsümündə Nil çayı nehrindən çıxar və ətraf əraziləri su basardı. Təqvimə görə ər ay 30 gündən, il isə 360 gündən ibarət olsa da qədim misirlilər ilin həqiqətdə 365 gündən ibarət olduğunu da bilirdilər. Bu məqsədlə qalan 5 günü onlar ilin son ayına əlavə etmişdilər. Bu günlər  - Herui-renpet adlandırılırdı ki, mənası ildən kənar ya il üstü günlər deməkdir. Bu günlərin hər biri tanrılar: Osiris, Hor, Set, İsida, Neftidanın doğum günləri sayılırdı. Bəzən təqvimdə ilk ayı tepi ( - "birinci"), sonuncu ayı isə arki ( - "sonuncu") adlandırılırdı. Qədim padşahlıq dövründən etibarən, ilk hökmdardan başlanaraq təqvim tərtibini tapmışdır. Rəsmi sənədlərdə tarix aşağıdakı sxem üzrə göstərilmişdir.  
1) "Hökmranlıq ili" ( ) və ilin nömrəsi; 2) ayın işarəsi və mövsüm üzrə nömrəsi; 3) mövsümün adı; 4) günün işarəsi və sıra nömrəsi; 5) "hökmdarın hər iki məmləkəti idarəetmə tarixi" (); 6) Kartuşda taxt-tac adı.
*Misal:*
M4-t:O50-Z1-Z1-N11:Z2-M8-x: t-N5:Z1-x: r-U36-Z1:n-M23:t-L2:t- *rnpt-Hsb 2 (jbd) 3 Axt (sw) 1 xr Hm n nswt-bjt n(j)-mAat-ra*

*izahı:* Hökmdar III Amenemhetin hakimiyyətinin ikinci ili, III Axetin birinci günü.

## İstinadlar
Çalıquşu (roman)

**Çalıquşu** — Rəşad Nuri Güntəkinin romanı. İlk dəfə 1922-ci ildə nəşr olunmuşdur.

## Məzmun
Romanda əsərin qəhrəmanı Fəridənin — Çalıquşu simasında çətin və məşəqqətli həyat tərzinə baxmayaraq, öz məhəbbətinə sədaqət hissini qoruyub saxlayan əsil türk qızının obrazı bədii ustalıqla qələmə alınmışdır. Roman müəllifin, demək olar ki, ədəbi taleyini həll edir. Orta fransız dini məktəbini yenicə bitirmiş bir qızın dilindən, gündəlik şəklində verilmiş bu roman Azərbaycanda ən çox sevilən əsərlərdən biridir.

## Tərcümə və nəşr
Roman Azərbaycan dilinə Xalid Səid tərəfindən tərcümə edilərək, 1929-cu ildə Bakıda, qısaldılmış versiya ilə Azərnəşrdə çap olunmuşdur. Romanın ən geniş yayılmış tərcüməsi isə yazıçı Mikayıl Rzaquluzadəyə aiddir. M.Rzaquluzadənin tərcüməsi "Uşaqgəncnəşr" tərəfindən 1959-cu ildə 416 səhifədə, "İşıq" nəşriyyatı tərəfindən 1987-ci ildə, Şərq-Qərb nəşriyyatı tərəfindən 2006-cı ildə 376 səhifədə, Bakı Kitab Klubu tərəfindən 2014 və 2017-ci illərdə Bakıda 400 səhifədə 50 tirajla çap edilmişdir.

## Ekranlaşdırılması
* 1966. Çalıquşu (film, 1966) — Fəridə — Türkan Şoray
* 1986. Çalıquşu (teleserial, 1986) — Fəridə — Aydan Şənər
* 2013. Çalıquşu (teleserial, 2013) — Fəridə — Fəxriyyə Evcən

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəşad Nuri Güntəkin. Çalıquşu Mətn: [roman] /R. N. Güntəkin; tərcümə edən və ön sözün müəllifi: M. Rzaquluzadə.- B.: Şərq-Qərb, 2006.- 376 s.
*
Peret

**Peret** — Qədim Misir təqvimində bir mövsüm, səpin vaxtı və ya məhsul mövsümü analmını verir. Yuxarı Misir üçün bu müddət oktyabr ayının əvvəllərinə, Nilin mənsəbində isə ortalarına dəlalət edir.
Peret mövsümünə Ka-her-ka (oktyabrın əvvəli - noyabrın əvvəli), Şef-bedet (noyabrın əvvəli - dekabrın əvvəli), Rekeh-ver (dekabrın əvvəli - yanvarın əvvəli) və Rekeh-neces (yanvarın əvvəli - fevralın əvvəli) ayları daxildir.  
## Təqvimlərdə

## İstinadlar
Şimali Makedoniya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Şimali Makedoniya 2003-cü ildən etibarən Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində iştirak edir. Ölkə iştirak etdiyi illər ərzində müsabiqədə heç vaxt qələbə qazanmamışdır. Müsabiqədə Şimali Makedoniyanın indiyədək qazandığı ən yaxşı nəticə 2007 və 2008-ci ildə əldə etdikləri 5-ci yerdir.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
* Şimali Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
Malta Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

Malta Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində 2003-cü ildən bəri iştirak edir. Ölkə müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində iki dəfə qalibiyyət əldə edib. Malta adası uşaq Avroviziyasında ilk qələbəsini 2013-cü ildə Qaya Kaukinin ifa etdiyi "The Start" adlı mahnı ilə qazanıb. Müsabiqədə ikinci qələbəsini isə Malta 2015-ci ildə Destini Çukunyerenin ifa etdiyi "Not My Soul" adlı mahnı ilə qazanmışdır. 

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
İnternet istifadəçilərinin sayına görə ölkələrin siyahısı

2012-ci il üzrə internet istifadəçilərinin siyahısı aşağıdakı kimidir. İnternet istifadəçiləri son 12 ayda internetə hər hansı bir cihaz ilə, eyni zamanda mobil telefonlar vasitəsilə qoşulmuş istifadəçilərdir. 

## İstinadlar
İPhone 5S

**iPhone 5S** - Apple şirkətinin istehsal etdiyi 7-ci nəsil smartfon.

iPhone 5S smartfonunun korpusu şüşə və alüminiumdan hazırlanıb. Sözügedən ağıllı telefon qara, gümüş və qızıl rəngli korpuslarda tədarük edilib. Smartfonun əsas özəlliklərindən biri dünyada ilk dəfə olaraq Touch ID adlanan barmaq izi skanerini dəstəkləyən telefon olması və eləcə də dünyanın ilk 64 bit memarili Apple A7 prosessoru ilə təchiz olunmasıdır. Aparatda fotosessiya və 1080p (30 fps) formatında videoçəkiliş funksiyaları mövcuddur.

iPhone 5S batareyasının tutumu 3G şəbəkələrində 10 saatlıq danışıq, 40 saatlıq musiqi səslənməsi, LTE şəbəkələrində 10 saatlıq internet sörfinq üçün kifayətdir. ABŞ-də abunə müqaviləsi ilə satılan 16 giqabaytlıq yaddaşa malik iPhone 5S-in qiyməti 199 dollar, 32 giqabaytlıq 299 dollar, 64 giqabaytlıq isə 399 dollardır. Smartfonda ən bahalı detal displeydir. iPhone 5S-in displeyi Apple korporasiyasına 41 dollara başa gəlir.

## Həmçinin bax

* iPhone

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Kitab əhli

**Kitab əhli** — *([[Ərəb dili|ərəb.]]*'اهل الكتاب*')* İslam ənənəsinə görə, digər iki səmavi dinlərin əhalisini, yəhudi və xristianları, bildirən anlayış. Kitab əhlinə münasibət fərqli idi. Bütpərəstlərdən fərqli olaraq, kitab əhli daha imtiyazlı vəziyətdə idi, onların sıxışdırılması və təqib olunması barədə açıq göstərişlər yox idi. Məsələn kitab əhlinin qadınları ilə nigaha girmək icazəsi vardı, lakin onlara qız vermək qadağan idi. Kitab əhli öz kilsələrində və sinaqoqlarında ibadət edirdilər və öz ayinlərini yerinə yetirməkdə azad idilər. Lakin onlar zimmilər zümrəsinə aid idilər və xüsusi cizyə vergisi ödəyirdilər, yaxud bunun əvəzinə orduda köməkçi qoşun kimi istifadə edilirdilər.

## İstinadlar
İPhone 5C

**iPhone 5C** — Apple şirkətinin istehsal etdiyi 7-ci nəsil smartfon.

iPhone 5C smartfonu yaşıl, sarı, göy, çəhrayı və ağ rəngli korpuslarda hazırlanır. Apple şirkətinin əvvəlki smartfonları yalnız qara və ya ağ rəngdə olub. Aparatın korpusu plastikdən işlənib hazırlanıb. iPhone 5C smartfonu Apple A6 prosessoru, 4 düymlük ekran və 8 meqapiksellik kamera ilə təchiz edilib və LTE şəbəkələrini dəstəkləyir.

iPhone 5C smartfonundakı bütün detalların ümumi dəyəri 183 dollar, yığım xərci isə 7 dollardır. Smartfonda ən bahalı detal displeydir. iPhone 5C-nin displeyi Apple korporasiyasına 41 dollara başa gəlir.

## Həmçinin bax

* iPhone

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İdeya

**İdeya**
[yun. idea – anlayış, təsəvvür, fikir, ideya]
* insan şüurunda reallığı əks etdirən təsəvvür və anlayışların məcmusu; insanın reallığa onun dünyaya baxışının əsasını təşkil edən münasibəti;
* hər hansı bir şeyin məzmununu müəyyənləşdirən fikir, mahiyyət;
* istək, fikir, plan; "məna", "mahiyyət" bildirən, həmçinin şüur və təfəkkürün kateqoriyaları ilə sıx bağlı olan fəlsəfi termin;
* insan şüurunda varlığı (həqiqi və ya yanlış şəkildə) əks etdirən və onun bizi əhatə edən mühitə münasibətini ifadə edən anlayış, təsəvvür;
* dünyagörüşünün əsas və ən mühüm prinsipi; məfkurə, məslək, əqidə. Məsələn, ideya mübarizəsi, ideya silahı;
* fikir, qayə, məqsəd. Məsələn, [sülh]]ü qorumaq və möhkəmləndirmək ideyası. 
Məs. Hökmdar hərzaman zülmkarların edir axırda zülmə tabe olur.
İdeya:Yaxşılıq etməyən yaxşılıq tapmaz.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R.. Şükürlü S., Kazımova S. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan terminlər. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Sony Xperia Z1

**Sony Xperia Z1** — Sony şirkətinin Android əməliyyat sistemli smartfonu.

Sony Xperia Z1 smartfonu "X-Reality" təsvir emalı alqoritminə malik 5 düymlük "Triluminos" ekranı ilə təchiz edilib. Ekranın təsvir ölçüsü 1920x1080 nöqtə təşkil edir. Qurğu 2.2 QHs takt tezlikli dörd nüvəli  "Qualcomm Snapdragon 800 MSM8974" prosessoru və "Adreno 330" qrafik nüvəsi ilə  təchiz edilib. Əməli yaddaşın həcmi 2 QB, fləş-yaddaşın həcmi 16 QB təşkil edir. Daxili yaddaşın həcmini "microSD" formatlı yaddaş kartlarının köməkliyi ilə artırmaq olar. Aparatın ön panelində quraşdırılmış 2,2 meqapiksel təsvir ölçülü kamera "Full HD" formatında video çəkə bilir. Akkumulyatorın tutumu 3000 milliamper/saata malikdir. Qurğunun  ölçüləri 144x74x8,5 mm, çəkisi 170 qr təşkil edir. Aparata "Android 4.2 Jelly Bean" əməliyyat sistemi quraşdırılıb.

## İstinadlar



## Xarici keçidlər

* Rəsmi səhifə
Bərabər işarəsi

**Bərabər işarəsi** — indiki formasına yaxın bir şəkildə ilk dəfə 1557-ci ildə riyaziyyatçı Robert Rekorde (1510–1558) tərəfindən istifadə edilmişdir.

## Tarixi
XVI əsrə qədər bütün riyaziyyatçılar özlərinə xas bərabərlik işarəsindən istifadə edirdilər və vahid işarə olmadığından bir-birilərini çətin başa düşürdülər. Emre Robert Rekorde 1557-ci ildə **The Whetstone of Witte** adlı əsərində : "*Bərabərdir sözünü bezdirici bir şəkildə tez-tez istifadə etmək əvəzinə öz işlərimdə də istifadə etdiyim iki paralel xətdən istifadə etmək olar*" deyərək ilk dəfə istifadə etmişdir.

## Mənbə
* Adrian Berry — Tubitact yayınları / 2001 , ISBN 975-403-248-3
İnqilabi klublar

**İnqilabi klublar** — Böyük Fransa inqilabı dövründə Parisdə yaranan inqilabi klublar:
* Yakobinlər
* Montanyarlar
* Jirondistlər
İnqilabın ərəfəsində və gedişində inqilabi klubların çox böyük rolu olmuşdur. Bu klublar bir növ inqilabın mətbəxi idi. Konventə hazır formada təqdim olunan layihələr əvvəlcə klublarda müzakirə olunurdu. Klublar siyasi mövqelərinə görə seçilirdi. Siyasi xadimin mövqeyi və dünyagörüşü, üzvü olduğu klubun mövqeyin ilə müəyyən olunurdu.

Məşrutə inqilabı zamanı Böyük Fransa inqilabının pərəstişkarı və bilicisi olan Əli Müsyonun fəal təşəbbüskarlığı ilə, Təbrizdə, Parisin inqilabi klubları modelində məhəllə əncümənləri təşkil olunmuşdur.
Müstəmləkə

**Müstəmləkə** — xarici dövlət tərəfindən işğal olunaraq ondan asılı olan və  müstəqil siyasi və iqtisadi hakimiyyəti olmayan, xüsusi rejimlə idarə olunan ərazi. Müstəmləkələr üç qrupa bölünür:
# Siyasi suverenliyi saxlamış ölkələr. Bu ölkələr qeyri-bərabər anlaşmalar, borc öhdəlikləri və s. ilə dolaşdırılsalar da daxili siyasətlərində mühüm azadlıqlarını əldə saxlaya biliblər, xarici siyasətdə isə müstəmləkəçi ölkələrin ziddiyətlərindən istifadə edərək müəyyən dərəcədə müstəqil manevr etmək imkanına malik olan ölkələrdir. Afrika və Asiya regionunda bu ölkələrin payına əksər əhali düşür.
# Əvvəllər dolayısı ilə idarə olunan  ölkələr — İndoneziya, Malayziya, Cənubi Yəmən, Nigeriya, Hindistan, Hind-Çin ölkələri və sairə. Bu ölkələrdə müstəmləkəçi ölkələr tamamilə xarici siyasəti və xarici iqtisadi əlaqələri müəyyən edirdilər, daxili siyasət isə ənənəvi hakim tərəfindən müəyyən olunur. Amma bəzi hallarda metropoliya bu ölkənin daxili işlərinə də müdaxilə edir. Afrika və Asiya qitələrində bu ölkələrin payına 12–15% əhali düşür.
#  Həm xarici, həm də daxili siyasəti tamamilə metropoliya tərəfindən idarə olunan ölkələr.

## Müstəmləkəçilik əleyhinə mübarizə
XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq müstəmləkəçilik əleyhinə mübarizə başladı. Birinci dünya müharibəsindən sonra bu daha da genişləndi. Asiyada, Şimali Afrikada, Yaxın Şərqdə (İranda, Türkiyədə, Cənubi Qafqazda və b.) milli-azadlıq hərəkatı geniş miqyas aldı, lakin qalib dövlətlərin birgə səyləri ilə onların qarşısı alındı. Metropoliya dövlətləri müstəmləkələrdə və asılı ölkələrdə ənənəvi müstəmləkəçilik siyasətindən əl çəkməyə, Asiya, Afrika, Latın Amerikasının müstəmləkə regionlarında qərbsayağı iqtisadi, mədəni, sosial tədbirlər həyata keçirməyə başladılar. Rusiya da müstəmləkəyə çevirdiyi ərazilərdə, o cümlədən Qafqazda və Mərkəzi Asiyada belə hərəkət etmişdi.

## Həmçinin bax
* Müstəmləkəçilikdən azad olma

## Mənbə
* Всемирная история и Восток. Москва "Наука" 1989 səh. 42.
İnkişaf

**İnkişaf** — müsbət mənada kəmiyyət-keyfiyyət dəyişikliyini nəzərdə tutan hərəkət. Adi hərəkətdən fərqli olaraq, inkişaf, dialektik mənada, daha üstün səviyəyə qalxmaqdır, təkmilləşməkdir.

Yaranan fərdlər fərdi *inkişaf dövründə (mayalanma anından ölənə qədər) dəyişilir*

## İstinadlar
Donald Plezens

**Donald Henri Plezens** () — Böyük Britaniya aktyoru.

## Seçilmiş filmoqrafiya
* 1978: Hellovin (rolu: Həkim Lumis)
Ceyms Qandolfini

**Ceyms Cozef Qandolfini** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Qandolfini 1961-ci ildə Nyu-Cersi ştatında anadan olub. O, aktyor kimi fəaliyyətinə 1992-ci ildə Brodveydə "A Streetcar Named Desire" tamaşasında iştirak edərək başlayıb. Aktyor indiyə kimi "The Loop", "Zero Dark Thirty" və "Killing them softly" kimi məşhur filmlərdə çəkilib.

O "*[[Soprano ailəsi|The Sopranos]]*" serialındakı roluna görə üç dəfə "Emmi" mükafatına layiq görülüb.

"The Sopranos" serialında canlandırdığı mafia başçısı Toni Soprano rolu ilə böyük şöhrət qazanan Ceyms Qandolfini 2013-cü ildə 51 yaşında vəfat edib. Məşhur aktyorun ölümünə Romada keçirdiyi infarktın səbəb olduğu ehtimal edilir.

Qandolfini İtaliyaya Siciliyadakı "Taormina" film festivalında iştirak etmək üçün getmişdi.

## İstinadlar
Malkolm Makdauell

**Malkolm Makdauell** (; ) — Böyük Britaniya aktyoru.

## Seçilmiş filmoqrafiya

## Xarici keçidlər
* 

## İstinadlar
Pran

**Pran** (tam adı: *Pran Krişan Sikand*; ) — hind aktyoru.

## Həyatı
Pran Bollivudun tanınmış aktyorlarından olub. 70 illik karyerasında o, yüzlərlə kinofilmə çəkilib. Həm mənfi, həm də müsbət rolları oynayıb. 1960–1980-ci illərdə Pran demək olar ki, Bollivudun bütün irihəcmli filmlərində baş rol alıb. Karyerası boyu çoxsaylı mükafatlara layiq görülüb. Kino sahəsində fəaliyyətinə görə Hindistanın dövlət mükafatını da alıb.

Pran Krişan Sikand 93 yaşında Mumbayda vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* Ram və Şam (***Ram aur Shyam***) (film 1967)
* Bobbi (film, 1973)
* Ləngidilmiş intiqam (***Zanjeer)*** (film,1973)
* Əbədi Məhəbbət Nağılı (***Dharam Veer***) (film 1977)
* Don (film, 1978)
* Üç muşketyor kimi (film, 1984)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Riçard Metison

**Riçard Metison** (; ) — ABŞ-nin elmi və fantastik ədəbiyyat yazıçısı, Hüqo mükafatı laureatları

## Həyatı
Riçard Metison 20 fevral 1926-cı ildə ABŞ-də anadan olub.

23 iyun 2013-cü ildə bazar günü ABŞ-nin Los-Ancels şəhərində vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Riçard Metison "Someone Is Bleeding" adlı ilk romanını 1953-cü ildə nümayiş etdirib. "Hell House", "The shrinking Man", "A Stir of Echoes", "What Dreams May Come" və "I Am Legend" kimi əsərləri səhnəyə uyğunlaşdırılan Riçard Metison, Amerika Yazıçılar Birliyinin (WGA) indiyə qədərki ən yaxşı yazılmış 10 televiziya serialı siyahısında üçüncü sırada iştirak edən "The Twilight Zone"un bəzi hissələrinə də imzasını atıb.

## İstinadlar
Kristofer Li

**Kristofer Frank Karadini Li** (d. 27 may 1922 – v. 7 iyun 2015)
— məşhur Böyük Britaniyalı aktyor. 250-dən çox filmə çəkilmişdir və bu filmlərdən 69-u qorxu filmidir. Qraf Drakula, Saruman, Qraf Duku, Şerlok Holms, Qriqori Rasputin, Qraf Roşfor və s. rolları ilə məşhurlaşmışdır.

## Seçilmiş filmoqrafiya

## Xarici keçidlər
*
Kommuna

## İnzibati-ərazi vahidi
*Kommuna (inzibati-ərazi vahidi)

## İctimai yaşayış tərzi
*Kommuna (icma)
*Paris kommunası
*Paris kommunası (1789-1794)
*Bakı kommunası

## Yaşayış məskənləri

*Kommuna — Qazax rayonunda kənd.
*Kommuna — Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda monoetnik kənd.
Kommuna (inzibati-ərazi vahidi)

**Kommuna** — bəzi ölkələrdə inzibati-ərazi vahidinin adı.

Aşağıdakı ölkələrdə inzibati-ərazi vahidi kimi mövcuddur:

*İtaliya
*Fransa
*İsveçrə
*Belçika
*Niderland
*Rumıniya
*Moldova
*Norveç
*Finlandiya

## Həmçinin bax
*Kommuna (icma) — insanların mülkiyyətin ümumiləşdirilməsi və ümumi əməyi əsasında qurulan birgə yaşayışı.
*Kommunal hərəkatı — özü-özünü idarə edən orta əsr şəhər-respublikaları.
*Bakı kommunası — 1918-ci il aprel-may aylarında Bakı quberniyasının bir hissəsində mövcud olan hökumətin adı.
*Paris Kommunası — 1871-ci ildə Parisin inqilabi hökuməti.
Seyid Şücaəddin Şeyxülislamzadə

**Seyid Şücaəddin Şeyxülislamzadə** — İranlı həkim və siyasətçi.O, neçə dövr İranın Səhiyyə naziri olubdur.

## Mənbə
* http://www.tabrizinfo.com/tabriz/mashahir/sheykhslam.htm
Tilda

**Tilda** (, — imza, yazı) — dalğalı şəklində bir neçə mətbəə nişanının adıdır.

## Diakritik nişan

### Sətirüstü
Əksər dillərdə sətirüstü tilda **n** və **m** hərflərində istifadə edilir. Orta əsrlərdə yazılarda tilda işarəsi sətirin üstündə tez-tez yazılırdı. Fərqli dillərdə istifadə edilən tilda işarəsi:
* **ñ** — ispan dilində yumşaq "n" səsinin yazılışı üçün istifadə edilir;
* **õ** — Eston dilində [ı] və [o] səsləri arasında fərqli bir səs ifadə edir.
Ağqaya dağı (Şahbuz)

**Ağqaya dağı** — Şahbuz rayonunda dağ. Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb yamacında yerləşir. Keçili kəndindən 3 km. şimaldadır. Dağ günbəzvari formadadır (hünd. 2424,7 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Camal yüksəkliyindən (3204,3 m) qərbə ayrılan Toğluqaya qolunun eyniadlı şaxəsinin suayırıcısında zirvə. Şorçay-Çadırdaşdərəsi çayarasında, Nursu kəndindən 5 km şərq-şimal-şərqdədir. Alt Pliosen yaşlı Biçənək lay dəstəsinin andezit, andezit-dasit, bazalt lavaları və piroklastlarından təşkil olunmuş və yamaclarında eyniyaşlı andezit-dasit və diabaz porfirit daykaları açılan günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Töğluqaya-Üçqardaş maili əyilməsinin hüdudlarında yerləşir.

## Həmçinin bax
* Abdal (dağ)
* Acıçeşmə dağı
* Ağaverdi dağı

## İstinadlar
Qoşabulaq

;Kəndlər 
* Qoşabulaq (Gədəbəy) — Gədəbəy rayonunda kənd.
* Qoşabulaq (Cəbrayıl) — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunda kənd.
* Qoşabulaq (Göyçə) — Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunda kənd.
* Qoşabulaq — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonu ərazisində kənd.
* Qoşabulaq — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonunda kənd.
* Qoşabulaq (Əştərək) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Əştərək rayonu ərazisində kənd.
* Qoşabulaq (Marağa) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Qoşabulaq (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Aşağı Qoşabulaq (Çaldıran) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Digər
* Qoşabulaq dağı — Şahdağ silsiləsindı yüksəkliyi 3549 m olan dağ.
* Qoşabulaq — Tiflis quberniyasının Loru-Pəmbək qəzasında, indi Quqark rayonunun Hallavar kəndində yaylaq.
Samsung Galaxy Note 10.1

right|250px

**Samsung Galaxy Note 10.1** — Samsung şirkətinin istehsal etdiyi planşet.

## Xüsusiyyətləri

Galaxy Note 10.1 planşeti 10,1 düymlü sensor ekrana malikdir. Aparata Android 4.0 Ice Cream Sandwich proqram platforması quraşdırılıb.
Planşet barmaqlarla idarəetməni və S Pen adlı xüsusi qələm vasitəsilə əllə daxiletməni dəstəkləyir. S Note aləti vasitəsilə birbaşa veb-brauzer, foto və ya videomateriallarda qeydlər etmək mümkündür. Model 1,4 QHs takt tezliyində işləyən 4 nüvəli prosessorla təchiz edilib. Əməli yaddaş tutumu 2 QB təşkil edir. Ekranın təsvir ölçüsü 1280×800 nöqtəyə (WXGA) bərabərdir.

Galaxy Note 10.1 planşeti, həmçinin 5 və 1,9 meqapiksel matrisli kamera, GPS/QLONASS qəbuledicisi, MicroSD (64 QB-a qədər) slotu, Bluetooth 4.0 və Wi-Fi 802.11a/b/g/n simsiz rabitə adapterləri, akselerometr, rəqəmli kompas, işıqlanma datçiki və jiroskop tənzimçisi ilə təchiz olunub. Planşetin ölçüsü 262×180×8,9 millimetr, çəkisi təxminən 600 qram təşkil edir. Akkumulyator batareyasının tutumu 7000 milliamper/saata bərabərdir.

## Həmçinin bax
 
*Samsung Galaxy R
*Samsung Galaxy S5
*Samsung Galaxy S II
*Samsung Galaxy S II HD LTE
* Samsung Group

## İstinadlar

 

## Xarici keçidlər

* Rəsmi səhifə
Samsung Galaxy Note 3

**Samsung Galaxy Note 3** — Samsung şirkətinin istehsal etdiyi telefon.

## Xüsusiyyətləri

Samsung Galaxy Note 3 "ağıllı" telefonu 5,7 düymlü ekran və 8 nüvəli Samsung Exynos 5 prosessorla təchiz edilib.

## Həmçinin bax

* Samsung Group

## İstinadlar



## Xarici keçidlər

* Rəsmi səhifə
Karl Rayner

**Karl Rayner** (; 20 mart 1922, Bronks, Nyu-York, ABŞ — 29 iyun 2020, Beverli-Hillz, Kaliforniya, ABŞ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Amerika Birləşmiş Ştatlarından olan Rayner karyerası ərzində, on iki dəfə Emmi mükafatını və bir dəfə Qremmi mükafatını almışdır.

## Xarici keçidlər

* 
## İstinadlar
Hans Zimmer

**Hans Florian Simmer** () — Alman film-musiqi bəstəkarı və musiqi prodüseri. O, 1980-ci ildən bəri 150-dən çox film üçün musiqilər bəstələmişdir. Onun əsərlərinə Ən yaxşı musiqiyə görə Oskar mükafatını qazandırmış Kral Şir və bundan başqa Ulduzlararası, Qladiator, Başlanğıc (film, 2010) və Qara cəngavər trilogiyası daxildir.

Zimmer karyerasının ilkin mərhələsində Birləşmiş Krallıqda fəaliyyət göstərmiş və sonradan Amerika Birləşmiş Ştatlarına . O, DreamWorks Pictures-də film-musiqi bölməsinin rəhbəridir və öz qurduğu əvvəllər Media Ventures kimi tanınan Remote Control Productions şirkəti vasitəsilə digər bəstəkarlarla əməkdaşlıq edir. Studiyası Kaliforniyanın Santa Monika şəhərində yerləşir və film musiqilərinin ilkin versiyasının qısa zamanda hazırlanması üçün geniş kömpüter texnologiyası ilə təchiz olunmuşdur.

Zimmerin əsərləri başlıca olaraq elektronik musiqi səslərini ənənəvi orkestr tərtibatları ilə bütünləşdirməsi ilə fərqlənir. O, dörd Qremmi mükafatı, üç Klassik Brit Mükafatları (ing. Classic Brit Awards), iki Qızıl qlobus mükafatı və bir Oskar mükafatı almışdır. Hans Zimmer The Daily Telegraph tərəfindən yayımlanan *Yaşayan 100 Dahi* siyahısına salınmışdır.

## Seçilmiş filmlər
*1988: Yağış adamı
*1994: Kral Şir
*2000: Qladiator
*2014: Ulduzlararası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağkilsə

;Dağlar
* Ağkilsə — Gədəbəy rayonu ərazisində dağ. 

;Kəndlər
* Ağkilsə (Balakən) — Balakən rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Ağkilsə (Göyçə) — Göyçə mahalında kənd.
* Ağkilsə (Qaraqoyunlu) — Qaraqoyunlu mahalında kənd.
* Ağkilsə (Şörəyel) — Şörəyel mahalında kənd.
* Ağkilsə (Vedibasar) — Vedibasar mahalında kənd.
* Ağkilsə (Dərələyəz) — Dərələyəz mahalında kənd.
Konstantin Krasusski

**Konstantin Krasusski** (Moskva, 14 sentyabr 1867–Bakı, 4 aprel 1937)
   
## Həyatı
1891-ci ildə Peterburq Universitetini bitirmişdir. 1902-ci ildə Sankt-Peterburqda dissertasiya müdafiə edərək, kimya üzrə magistr - alimlik dərəcəsi almışdır. 1902-ci ildən Varşava Universitetində işləmişdir. 1929-cu ildə Azərbaycana dəvət olunmuş və1929-30-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetində, 1930-37-ci illərdə isə Azərbaycan Sənaye İnstitutunda «Üzvi kimya» kafedrasına rəhbərlik etmişdir. 1935-ci ildə Azərbaycan Kimya İnstitutunun təşkilatçısı və ilk direktoru olmuşdur. K.A.Krasusski Azərbaycanda üzvi kimya elminin inkişafı və elmi kadrların hazırlanmasındakı xidmətlərinə görə1936-cı ildə “Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi” adına layiq görülmüşdür. 1926-cı ildə Ukrayna EA-nın, 1933-cü ildə isə SSRİ EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.
Onun tərəfindən tədqiq edilmiş proseslərdən biri “Krasusski qaydası” adı ilə üzvi kimyada geniş istifadə olunur.

## İstinadlar
Mark Dalin

**Dalin Mark ** (*tam adı: Dalin Mark Aleksandroviç*; ) — texnika elmləri doktoru (1953), professor (1959), Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü (1959), Əməkdar elm xadimi (1964), SSRİ Dövlət mükafatı (2 dəfə) laureatı.

## Həyatı
Dalin Mark 25 mart 1906-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Texnoloji fakültəsini bitirmişdir.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
Dalin Mark 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Sənaye İnstitutunu bitirdikdən sonra Elmi Tədqiqat Neft Emalı İnstitutunda işləmişdir. 1934–1960-cı illərdə SSRİ KSXK-nin nəzdində olan Azərbaycan "Sintetik kauçuk" zavodunda baş mühəndis, direktor müavini, direktor vəzifələrini icra etmişdir. 1935-ci ildən "Sintetik kauçuk" təcrübə zavodunda dünya təcrübəsində ilk dəfə olaraq qazayırıcı qurğuda soyutma yolu ilə piroliz qazlarında qatılaşdırılmış etilenin alınma prosesini həyata keçirmişdir. İkinci Dünya müharibəsi illərində müdafiə əhəmiyyətli məhsulların alınması işində çalışmışdır.

Dalin Mark 1960–1964-cü illərdə Azərbaycan SSR EA-nın Kimya elmləri bölməsinin akademik-katibi, habelə Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat Olefinlər İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini olmuşdur. O, 1964–1987-ci illərdə aşağımolekullu olefinlərin alınması və emalı üzrə Ümumittifaq Elmi-tədqiqat Texnologiya (UİET Olefin) İnstitutunun və Təcrübə zavodunun direktoru, 1987–1996-cı illərdə UİET Olefin İnstitutunda məsləhətçi-baş elmi işçi işləmişdir.

### Elmi fəaliyyəti
Dalin Mark 1938-ci ildə texnika üzrə fəlsəfə doktoru, 1953-cü ildə texnika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır. O, 1959-cu ildə professor elmi adını qazanmış və elə həmin ildə Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir.

Dalin Mark 500-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 140 müəlliflik şəhadətnaməsinin və 5 monoqrafiyanın müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 8 elmlər doktoru və 50 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır.

## Ölümü
Akademik Mark Dalin 1996-cı ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi" fəxri adı (1964);
* SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (2 dəfə);
* "Şöhrət" ordeni (20.04.1996)
* "Lenin" ordeni;
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni;
* "Şərəf nişanı"(2 dəfə) ordeni;
* "Qafqazın müdafiəsi uğrunda" medalı;
* "Şərəfli əməyə görə" (3 dəfə) medalı;
* "Əmək veteranı" medalı;
* "Böyük Vətən müharibəsindəki qələbənin 40 illiyi" medalı;

## İstinadlar
Viktor Qutırya

**Viktor Qutırya** () — görkəmli neft kimyaçısı olmaqla yanaşı həm də dövlət xadimi idi. İki dəfə Lenin ordeni, iki dəfə Qırmızı Əmək bayrağı, "Şərəf nişanı", "Oktyabr inqilabı" ordenləri və medallarla təltif edilmişdir.

## Həyatı
11 sentyabr 1910-cu ildə doğulub.

21 oktyabr 1983-cü ildə Kiyevdə vəfat edib.

## Fəaliyyəti
1932-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun neft-kimya şöbəsini bitirdikdən sonra 37 il ərzində Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neft Emalı İnstitutunda çalışmışdır. 1942-ci ildə həmkarları ilə birlikdə aviabenzinin hazırlanması və sənaye miqyasında tətbiqinə nail olduğuna görə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür. 1944-cü ildə dissertasiya müdafiə edərək kimya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almış, 1949-cu ildə Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü, 1953-cü ildə isə SSRİ EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.

Onun rəhbərliyi ilə seolitlər üzərində aparılmış alkilləşmə (transalkilləşmə) disproporsiyası reaksiyaları nəticəsində meti ləvəzli aromatik karbohidrogenlərin alınma reaksiyası kəşf edilmişdir.

## İstinadlar
Mustafa Salahov

**Salahov Mustafa Səttar oğlu** (29 avqust, 1931, Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı alim, kimya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2001).

## Həyatı
M.S.Salahov 1931-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O zaman Azərbaycan SSSR-in tərkibində idi.Məktəbi bitirəndən sonra Qorki Dövlət Universitetinin kimya fakultəsinə qəbul olmuş və fiziki-kimya ixtisasını seçmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra M.S.Salahov 1955-ci ildə Sumqayıtda Sintetik Kauçuk zavodunda işləməyə başlamış və Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft institutunun asperanturasına daxil olmuşdur.Bir müddət  Rezin laboratoriyasının müdiri  olmuşdur.M.S.Salahov kimya Elmlər doktoru və professordur. O, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasinin 2001-ci ildən müxbir üzvü, Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür. Azərbaycan Respublikasının əməkdar ixtiraçısı adına layiq görülmüş  və Azərbaycan Respublikasının Memarlar ittifaqının fəxri üzvüdür. M.S.Salahov hal-hazırda Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının polimer materiallar institutunda (Sumqayıt şəh.) monomer və polimerlərin stereokimya laboratoriyasına  başçılıq edir.M.S.Salahov elmi və pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir.O ,Bakı Dövlət Universitetinin  professorudur.M.S. Salahovun rəhbərliyi altında 31 elmlər namizədi və 2 elmlər doktoru hazırlanıb.M.S.Salahov bir neçə kitabin müəllifidir : «Yarat, yaşa»,  «Akademik Yusif Məmmədəliyev», «Əshabi-Kəhf», «Şam-Əxi» və s. O, poema və şerlər də yazır.

## Mükafatlar
2004-cü ildə M.S.Salahov “Şöhrət” ordeni ilə tərtif olunmuşdur.

O ak. Y.Məmmədəliyevin və ak.M.Mehdizadə adina mükafat ilə tərtif olunmuşdur.

## Elmi nailiyyətləri
C1-C5 karbohidrogenlərinin tam xlorlaşmasından C1-C6 xlorkarbonların alınma qanunauyğunluqlarının müəyyən edilməsi, C60-füllerenlərin ayrılması imkanlarının aşkar edilməsi və dioksin ksenobiotiklərinin əmələ gəlməsinin qarşısının alınması mümkünlüyünün müəyyən edilməsi. Karbohidrogenlərin oksixlorlaşması və oksibromlaşması reaksiyalarının əsas prinsiplərinin yaradılması. Heksaxlor və dialkilkoksitetraxlortsiklopentadiyenin tetrahidroftal və norbarnen turşularının anhidridləri, imidləri və bisimidləri ilə və həmçinin onlardan alınan bis-imidodiyenlərin bis-imidodiyenofillərlə Dils-Alder kondensləşməsi və polikondensləşməsi reaksiyalarının sistematik qaydada həyata keçirilməsi və tədqiq olunan reaksiyaları, stereoselektivliyinin aydın araşdırılması, müntəzəm quruluşlu hərəki-gövdə zəncirli yanmaz polimerlərin yaradılması.

## Əsas elmi nailiyyətlər
*Flame-retardant monomers from chlorinated petroleum hydrocarbons // J. Chem. Mech., 1978, р. 44-51
*Внутримолекулярное /4+2/- циклоприсоединение // Успехи химии, 1986, т.55, вып.12, с. 2008—2044.
*Еновая сополимеризация бис-триазолиндионов с бисимидами цис-4-циклогексен-1,2-дикарбоновой кислоты // Высокомолек. соед., 1997, т. 39Б, с.1531.
*Contamination of the environment in Azerbaijan with dioxin xenobiotics // Organohalogen compounds, 2000, Vol.46, p.&nbsp;510.
*Синтез новых классов хлорированных диимидов тетракарбоновых кислот // ЖОрХ, 1998, т. 34, вып.1, с.145[1].

## İstinadlar
Abasqulu Quliyev

**Abasqulu Quliyev** (*Quliyev Abasqulu Məmməd oğlu*; ) — azərbaycanlı kimyaçı, AMEA-nın müxbir üzvü (2007),, əməkdar elm xadimi.

## Bioqrafiya
Abasqulu Məmməd oğlu Quliyev 1940-cı ilin noyabrın 13-də Qərbi Azərbaycanın Zəngibasar mahalında anadan olub. Orta təhsilini Uluxanlı məktəbində başa vuran alim 1957–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsində təhsilini davam etdirib. Universiteti bitirdikdən sonra təyinatla Sumqayıt "Səthi-aktiv maddələr" zavoduna işləmək üçün göndərilib. 1962-ci ildə Sumqayıt şəhərində yerləşən qapalı Kimya müəssisəsində əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1964-cü ildə SSRİ EA-nın Yüksəkmolekullu Birləşmələr İnstitutunun (Sankt-Peterburq) aspiranturasına daxil olub. 1970-ci ildə namizədlik, 1987-ci ildə isə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edib. О, 1989-cu ildə professor elmi adına layiq görülüb. 1968-ci ildən Polimer Materialları İnstitutunda kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, laboratoriya müdiri vəzifələrində işləyib. 1993-cü ildən elmi işlər üzrə direktor müavini, 2007-ci ildən 2014-cü ilə qədər isə institutun direktoru vəzifələrində çalışıb. Abasqulu Quliyev Funksional smart polimerlər laboratoriyasının müdiri kimi fəaliyyət göstərib.

Geniş diapazonlu elmi axtarışlarının nəticələri 450-dən çox elmi əsərdə, о cümlədən 70 ixtira və patentdə öz əksini tapıb. Abasqulu Quliyev Türkiyədə və keçmiş SSRİ-nin bir sıra respublikalarında keçirilən beynəlxalq konfranslarda maraqlı çıxışları ilə Azərbaycan elmini layiqincə təmsil edib. Onun elmi əsərləri ABŞ, Macarıstan, Bolqarıstan, İngiltərə, Almaniya, Braziliya və İspaniyada keçirilən konfrans materiallarında dərc edilib.

Tanınmış alimin rəhbərliyi altında 20 namizədlik və 3 doktorluq dissertasiyaları müdafiə olunub. Yaratdığı elmi məktəbin yetirmələri hal-hazırda respublikanın və başqa ölkələrin müxtəlif elmi mərkəzlərində fəaliyyət göstərirlər. Elmi fəaliyyəti ilə yanaşı bilik və bacarığını daim gənc nəslə aşılamaq üçün fəal çalışan alim Sumqayıt Dövlət Universitetinin professoru kimi yuxarı kurs tələbələrinə, magistrlərə mühazirələr oxuyub.

2005-ci ildə Abasqulu Quliyev Azərbaycan elminin inkişafındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Əməkdar elm xadimi fəxri adı ilə təltif edilib. Eyni zamanda AMEA-nın Fəxri fərmanı ilə təltif olunub. 2007-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilib. Abasqulu Quliyev uzun illər Polimer Materialları İnstitutunun Elmi şurasının sədri, AMEA-nın Kimya Elmləri Bölməsi Bürosunun, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yanında Ali Attestasiya Komissiyasının kimya elmləri üzrə Ekspert şurasının və Azərbaycan Kimya Jurnalı Redaksiya heyətinin üzvü, Polimer Materialları İnstitutunun Elmi şurasının üzvü və institutun nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya şurasının sədr müavini olub.

## İstinadlar
Əmir Kəbirin islahatları

**Əmir Kəbirin islahatları** — İranın birinci naziri *(atabəyi)* olmuş Mirzə Tağı xan Əmir Kəbirin dövlətin modernləşdirilməsi yolunda başladığı islahat.

## İslahatlara ehtiyac
XVIII-ci əsrin 40-cı illərin sonuna doğru daxili siyasi vəziyyət gərgin olaraq qalırdı. Tamamilə xəstə və fəaliyətsiz Məhəmməd şah Qacar dövlət işləri ilə məşğul ola bilmirdi. Dövlətdə hərc-mərclik artırdı. Xanların separatizmi artırdı. Ticarət və sənətkar zümrələr İranın köhnə idarə üsulundan narazı idi. İran getdikcə İngiltərə ilə Rusiyanın Yaxın və Orta Şərq uğrunda mübarizələrində oyuncağa çevrilirdi. Ölkənin şimalı sayılan Azərbaycan, Gilan, Mazandaran — daha çox Avropa bazarları ilə əlaqəli olduğuna görə dəyişikliklərdə ehtiyac buralarda daha çox duyulurdu. Bu əyalətlərdə vəziyyət getdikcə gərginləşirdi. Bir neçə quraq il, vəba və taun epidemiyaları, Təbrizin və onun ətraf rayonlarının çörək ticarətində əks olunan osmanlılarla çoxillik müharibələr, bir çox tayfaların özbaşınalığı, yollarda quldurluq və elatın törətdiyi yağmalar, eləcə də Azərbaycanın daxili işinə ingilis və rusların üzrsüz müdaxilələri və bununla bərabər Qərbin vəli-əhdin sarayına iqtisadi və siyasi təsirləri, tənzimat keçirən osmanlılarla daha sıx əlaqələr, vəli-əhdin Abbas mirzə kimi sərt siyasət aparmaq bacarığında olmaması, vəli-əhdin əvəz olunması — bütün bu amillər əhaliyə ağır təsir bağışlayırdı, Təbrizdə və başqa şəhərlərdə üsyanlara gətirirdi, kafirlərə və gavurlara müqavimət göstərə bilməyən şah hökumətinə qarşı olan şiə ruhanilərini fəallaşdırırdı. Qacarlara marifçilik bazasında olan müxalifət ilk dəfə XIX-cu əsrin ortalarında formalaşmağa başlayır. Qeyd etmək lazımdır ki, bu marifçilik və yenilənmə ideyaları hakim zümrələr arasında yayılmağa başlayır. İslahatların ən fəal tərəfdarı, Azərbaycandakı vəli-əhdin qoşunlarının hərbi naziri*(vəzir nizam)*, sonra isə baş komandan*(əmir nizam)* və nəhayət Nasirəddin şah Qacarın *sədr-əzəmi* olmuş Mirzə Tağı xan Fərəhani idi.

## Mirzə Tağı xan Əmir Kəbir

Vəli-əhdinin hərbi nazirliyin katibi olaraq Mirzə Tağı hərbi işlər barədə dolğun məlumatlar almışdır.

## [[Vaqiye İttifaqiye]] qəzetinin buraxılması

## İstinadlar
Cil

* Cil (Lənkəran) —  Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Cil (Göyçə) — Göyçə mahalında Çəmbərək rayonunda kənd.
Azərbaycan valiliyi

**Azərbaycan vilayəti** — Səfəvilər və Qacarlar dövlətlərinin vəli-əhdlərinin qərargahı Azərbaycan vilayətinin paytaxtı Təbrizdə yerləşirdi. Bu praktika dövlətin paytaxıtının Təbrizdən köçürülməsi ilə bağlı idi. Paytaxt Təbrizdən əvvəlcə Qəzvinə, sonra İsfahana, sonra isə Tehrana köçürülsə də, Təbrizin dövlətin ən böyük ticarət şəhəri olduğu və hərbi-strateji mövqeyi nəzərə alınaraq, vəli-əhd elan olunan adam Səfəvilər və Qacarlar dövlətinin Azərbaycan vilayətinin valisi, eyni zamanda bütün dövlətin silahlı qüvvələrinin baş komandanı vəzifələrini özündə birləşdirirdi. Qacar dövlətinin ən məşhur vəli-əhdlərindən biri , ruslarla müharibədə baş komandan, Abbas mirzə olmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan həm də Səfəvilərin, Qacarların domeni idi.
Rubl abidəsi (Tomsk)

**Rubla abidə (Tomsk)** — iki metr hündürlükdə, 250 kiloqram çəkidə ağacdan hazırlanmış rubl abidəsi. 100:1 nisbətində hazırlanmışdır. Ağcaqayın ağacından hazırlanıb və rütubətdən qorunması üçün üstü xüsusi məhlulla örtülüb. Hal-hazırda şəffaf qutu içərisinə yerləşdirilib.

## İstinadlar
Batareya (silah)

**Batareya** — bir neçə topdan, haubitsadan, raket, zenit və artilleriya qoşun növünə aid başqa qurğulardan ibarət ordu bölüyü. Batareyalar artelleriya divizionu təşkil edir.
Divizion

**Divizion** — artelleriya qoşun növünə aid, bir neçə batareyadan ibarət ordu hissəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Из истории создания броневых сил Красной Армии (1917–1920 гг.) А. Тинин. Военно-исторический журнал. № 12, 1974.
* 50-й отдельный дивизион броневых поездов.
* Перечень № 31 артиллерийских частей и подразделений (отдельных дивизионов, батальонов, батарей, рот и отрядов), со сроками их вхождения в состав действующей армии в период Великой Отечественной войны 1941–1945 годов.
Azot əsasları

**Azot əsasları** — nuklein turşularının tərkibinə daxil olan,pirimidin və purin törəməli heterotsiklik üzvi birləşmələrdir. Qısaldılmış şəkildə böyük latın hərfləri ilə işarə olunur. Beş növ azotlu əsaslar var — Adenin, Quanin, Sitozin, Timin, Urasil.

**Azotlu əsaslardan** Adenin (A), Quanin (Q), Sitozin (S), həm *DNT*-nin və həm də *RNT*-nin tərkibinə daxildir. Timin (T) tək *DNT*-nin hissəsidir, Urasil (U) isə yalnız *RNT*-də olur.

Adenin və Quanin — purin törəmələridir, Sitozin, Urasil və Timin isə — pirimidin törəmələridir.
Yalnız *DNT*-də mövcud olan Timin və yalniz *RNT*-də aşkar olunan Urasil kimyəvi strukturlarına görə oxşardır. Urasilin timindən fərqi 5-ci karbon atomunda metil qrupunun olmamasıdır.

**Azot əsasları** — kovalent rabitə vasitəsilə riboza və dezoksiribozanın 1 atomu ilə birləşərək N-glikozidləri yaradirlar ki, bunlarıda nukleozidlər adlandırırlar. Nukleozidlərdə olan şəkərin 5'-hidroksilli qrupuna bir və ya daha çox fosfat qrupları birləşir ki,bunlara nukleotidlər deyilir. Bu birləşmələr nuklein turşuları — *DNT* və *RNT* molekullarının inşaat bloklarıdır. Yəni, nuklein turşuları DNT və RNT polimer birləşmələrdir, onların monomerləri isə nukleotidlərdir.

Nuklein turşularının molekullarını əmələ gətirdikdən sonra, onların tərkibində olan azot əsasları fermentlərin,habelə ekolji amillərin təsirindən müxtəlif kimyəvi reaksiyalara girə bilirlər. Beləliklə, nuklein turşularında cox vaxt modifikasiya olunmuş azot əsasları var. Bu cür tipik modifikasiyası növü metilləşmədir.

## İstinadlar
1.↑ Кнорре Д. Г., Мызина С. Д. Биологическая химия. — 3. — Москва: Высшая школа, 2000. — 479 с. — 7000 экз. — ISBN 5060037207
2.↑ Альбертс Б., Брей Д., Льюис Дж., Рэфф М., Робертс К., Уотсон Дж. Молекулярная биология клетки: в трех томах. — 2. — Москва: Мир, 1994. — Т. 1. — 517 с. — 10 000 экз. — ISBN 5030019855

**Mənbə**.
Кнорре Д. Г., Мызина С. Д. Биологическая химия. — 3. — Москва: Высшая школа, 2000. — 479 с. — 7000 экз. — ISBN 5060037207
Марри Р., Греннер Д., Мейес П., Родуэлл В. Биохимия человека: в двух томах. — Москва: Мир, 2004. — Т. 1. — 381 с. — 2000 экз. — ISBN 5030036008
Марри Р., Греннер Д., Мейес П., Родуэлл В. Биохимия человека: в двух томах. — Москва: Мир, 2004. — Т. 2. — 414 с. — 2000 экз. — ISBN 5030036016}}