open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Səlimov

**Səlimov** — Azərbaycan soyadı.

* Midat Səlimov — Sovet və rus infeksiyanisti
* Sadıq Səlimov — Azərbaycan Dövlət xadimi və hüquqşünas 
* Arif Səlimov — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi
* Kamil Səlimov — BDU Hüquq fakültəsinin Kriminalistika və Məhkəmə ekspertizası kafedrasının müdiri (1992)
* Emil Səlimov — Fransa azərbaycanlılarından olan rejissor
* Ceyhun Səlimov — Azərbaycan tərəfindən Qarabağ müharibəsi iştirakçısı
* Rauf Səlimov — Dövlət Statistika Komitəsinin sədr müavini
* Yaşar Səlimov —  fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1988), professor (1989)
* Aleksandr Səlimov — Amerikalı şair, yazıçı, ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru
* Sənan Səlimov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri
* Mehman Səlimov (d. 1955) — Azərbaycanlı hərbçi, polkovnik.
* Akif Səlimov (1950—2021) — Azərbaycan polkovniki.
* Qurban Səlimov (d. 1940) — Azərbaycan rejissor və prodüser.
* Hüseynqulu Səlimov (1889—?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tələbəsi.
* Səlim Səlimov (d. 1941) —  Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XII çağırış deputatı (1990–1995)
* Albert Səlimov (d. 1986) —  Ləzgi əsilli Azərbaycanlı boksçu.
* Eldəniz Səlimov (d. 1976) — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin V və VI çağırış deputatı.
* Araz Səlimov (1960—1992) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Xocalı soyqırımı şəhidi.
* Cəmil Səlimov (1991—2020) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi
* Şiralı Səlimov (2000—2020) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
* Həbib bəy Səlimov (1881—1920) — Azərbaycan generalı.

## Həmçinin bax
* Səlimova
Artur Emmons Raymond

**Artur Emmons Raymond** (24 mart 1899, Boston Massaçusets — 22 mart 1999, Santa Monika, Kaliforniya) DC-3-ü dizayn edən heyətə rəhbərlik edən aviasiya mühəndisi idi.

Raymond Kaliforniyanın Pasadena şəhərində lüks bir otel sahibinin oğlu idi. Harvard Universitetində bakalavr dərəcəsini və 1921-ci ildə MTİ -da aviasiya mühəndisliyi üzrə magistr dərəcəsini bitirmişdir.

Raymond bütün karyerasını Douglas Aircraft Company- də keçirmişdir. Metal çilingər kimi başlayaraq, o , DC-1 -dən DC-8 — ə qədər bütün Duqlas təyyarələrinin dizaynına töhfə verərək baş mühəndis səviyyəsinə qədər yüksəldi. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı o, bu müharibə üçün on minlərlə təyyarə istehsal edən böyük sahələri idarə etməyə kömək etdi.

Raymond daha çox dövlət subsidiyası olmadan və poçt daşımadan sərnişinləri daşıya bilən ilk təyyarə olan DC-3 "Dünyanı Dəyişən Təyyarə"nin aparıcı dizayneri kimi tanınır. DC-3-ün hərbi ekvivalenti C-47 idi. Avropada DC-3 "Dakota" kimi tanınırdı. 1934–1945-ci illər arasında təxminən 10.600 DC-3 və C-47 istehsal edildi və bu, onu bütün zamanların ən çox istehsal edilən təyyarəsi etdi. Raymondun ölümü zamanı təxminən 2000 DC-3 hələ də uçuşda idi və 400-ə yaxını hələ də kommersiya xidmətində idi.

1960-cı ildə Duqlasda təqaüdə çıxdıqdan sonra NASA 1969-cu ilə qədər Gemini layihəsi və Apollon proqramı üzrə xarici podratçılara nəzarət etmək vəzifəsini Raymond-a həvalə etdi. 1960-cı illərin sonlarında Boeing və digər aerokosmik firmalar ABŞ hökumətindən əhəmiyyətli subsidiyalar alaraq səsdən sürətli bir təyyarə yaratmağı təklif etdikdə, Raymond bu təyyarənin kommersiya baxımından əlverişli olmadığını bildirmişdi. ABŞ hökuməti 1971-ci ildə Amerikanın səsdən sürətli nəqliyyatının dizaynına subsidiya verməyi dayandırdı.

İkinci Dünya Müharibəsinin sonunda Raymond AHHQ- ə qitələrarası müharibə haqqında düşünmək üçün bir təşkilat yaratmağı təklif etdi. Həmin təşkilat onun təsisçi üzvü olduğu Rand Korporasiyasına çevrildi. O, həm də Milli Mühəndislik Akademiyasının qurucu üzvü idi. 1991-ci ildə Milli Hava və Kosmik Muzeyinin Müvəffəqiyyət Kuboku ona təqdim olundu.

O, 100 illik yubileyinə cəmi iki gün qalmış vəfat edib.

## İstinadlar
Akif Məmmədov (həkim)

**Akif Alış oğlu Məmmədov** () — azərbaycanlı həkim, tibb elmləri doktoru (1968), professor (1970).

## Həyatı
1928-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuş və Azərbaycan Dövlət Tibb İnistitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini 1952-ci ildə bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə elə məzun olduğu il Xəzər Dəniz Hərbi Donanmasında həkim kimi başlamışdır. 1954–1964-cü illərdə Azərbaycan Virusologiya, Mikrobiologiya və Gigiyena İnistitutunda elmi işçi kimi çalışmış, 1964-cü ildən 1969-cu ilə kimi virusların biokimyası laboratoriyasının müdiri olmuşdur. Tibb elmləri namizədliyi üzrə dissertasiya işini 1963-cü ildə Professor Luryenin rəhbərliyində bioloji kimya üzrə tamamlamışdır. 1967-ci ildə tibb elmləri üzrə doktorluq dərəcəsini virusologiya üzrə etmişdir. Elmi rəhbəri Moskvada yerləşən Bax adına Bioloji Kimya İnistitutundan professor Gostev olmuşdur. 1969-cu ildən 1973-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Tibb İnistitutunun bioloji kimya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1973–1975-ci illərdə Azərbaycan Parazitologiya və Epidemologiya İnstitutunun şöbə müdiri, 1975–1985-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda bioloji kimya kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1970-ci ildə Akif Məmmədova Moskvada yerləşən Ali Attestasiya Komitəsi tərəfindən bioloji kimya üzrə professor adı verilmişdir. Onun rəhbərliyi altında 16 elmlər namizədi hazırlanmışdır. 90-dan çox elmi əsərin müəllifi və 1985-ci ildə çap edilmiş "Biloji Kimya" dərsliyinin tərtibçisi olmuşdur.

## Mükafatları
* "Əmək Veteranı" medalı
* "Sovet Səhiyyəsinin Əlaçısı" medalı

## İstinadlar
Otto Ueyninger

**Otto Ueyninger** ( ; 3 aprel 1880 – 4 oktyabr 1903) Avstriya-Macarıstan İmperiyasında yaşamış Avstriya filosofu idi. 1903-cü ildə o, 23 yaşında intihar etdikdən sonra populyarlıq qazanan *Geschlecht und Charakter* (S*eks və Xarakter*) kitabını nəşr etdirir. Onun əsərinin bəzi hissələri nasist rejimi tərəfindən istifadə üçün uyğunlaşdırılmışdır (həmçinin bu hissələrdən istifadə edib onu qınayırdılar).  Ueyninger Lüdviq Vitgenşteyn, Avqust Strindberq, Julius Evola və daha az tanınan əsəri *Über die letzten Dinge* (Son şeylər haqqında) vasitəsilə Ceyms Coysa güclü təsir etmişdir.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maddi istehsal

**Maddi istehsal** — insanın və cəmiyyətin müəyyən tələbatlarını ödəyən maddi nemətlərin yaradılması ilə bilavasitə bağlı istehsal. Maddi istehsal qeyri-istehsal sahəsinə qarşı çıxır, maddi dəyərlərin istehsalını qarşısına məqsəd qoymur. Bu bölgü əsasən marksist nəzəriyyə üçün xarakterikdir.

Maddi istehsal maşın və texnologiyanın tətbiqinə, eləcə də insanlar arasında istehsal münasibətlərinə əsaslanır. Demək olar ki, cəmiyyətin texniki və texnoloji inkişafı insan ehtiyaclarının kəmiyyət və keyfiyyətcə artması hesabına baş vermiş və baş verir. Antropogen amil isə maddi istehsalın bir çox təbii proseslərin pozulmasına, yer səthinin geniş sahələrinin deqradasiyasına, havanın və suyun geniş miqyasda çirklənməsinə səbəb olmasına şərait yaradır. Ona görə də istehsal fəaliyyətinin həcminə və formalarına nəzarət edilməlidir.

Maddi istehsalın sahələrinin digər fəaliyyət növlərindən ayrılması (sosialist ölkələrində) ümumi ictimai məhsulun və milli gəlirin həcmini müəyyən etmək üçün həyata keçirilirdi. Bu sahələrin tərkibinə adətən sənaye, kənd təsərrüfatı və meşə təsərrüfatı, tikinti, nəqliyyat və rabitə, ticarət və ictimai iaşə, logistika və marketinq, tədarük və s. (nəşriyyat, kinostudiyalar, səsyazma müəssisələri, layihə təşkilatları, metal qırıntılarının tədarükü və xilası, yabanı bitkilərin, meyvələrin, göbələklərin, toxumların, otların yığılması və onların ilkin emalı, ovlanması). Bundan əlavə, maddi istehsala nəticələri birbaşa maddi nemətlərdə təcəssüm olunan belə elmi fəaliyyət də daxildir .

## İstinadlar
Sən çal qapımı

**Sen Çal Kapımı**, "MF Yapım" tərəfindən idarə olunan, birinci hissəsi 8 iyul 2020-ci ildə nəşr olunan, Ender Mıhlar və Yusuf Pirhasan, ikinci hissədən isə Altan Dönmezin rejissorluğu ilə çəkilən Türk istehsalı dram və romantik komediya serialıdır. Serialda baş rolları Hande Erçel və Kerem Bursin paylaşır. 2 sezondan ibarət olan serial 8 sentyabr 2021-ci ildə yayımlanan 52-ci bölümü ilə finala çıxaraq sona çatdı.

## Aktyor və personajlar

### Əsas və köməkçi personajlar

### Uşaq personajlar

### Sonlanan Personajlar

### Qonaq personajlar

## Ümumi baxış

## Yayım təqvimi

## Mükafatlar

## İstinadlar
Cevdet Yılmaz

**Cevdet Yılmaz** () – Türkiyə siyasətçisi, 4 iyun 2023-cü ildən Türkiyənın vitse-prezidenti.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Ministry of Development official web site
*  Minister of Development official web site
*  Bakanı Biography of Cevdet Yılmaz at the website of AK Party
Niyazinin heykəli

**Niyazinin heykəli** — Bakı şəhərində məşhur azərbaycanlı dirijor və bəstəkar, Azərbaycan Dövlət simfonik orkestrinin baş dirijoru, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının direktoru (1979-cu ildən), SSRİ xalq artisti (1959), 2 dəfə Stalin mükafatı və 2 dəfə "Lenin" ordeni laureatı, Beynəlxalq Nehru mükafatı laureatı (1974), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1982) Niyazinin şərəfinə ucaldılmış heykəl. 
## Haqqında
Abidənin hündürlüyü 3, pyedestalının hündürlüyü isə 1 metrə yaxındır. Heykəlin üst plitəsi royalın qapağı formasındadır. Abidənin pyedestalı isə qara qranitdən hazırlanıb. Bürüncdən hazırlanan heykəlin müəllifi Xalq Rəssamı Ömər Eldarov, memarı isə Əməkdar Memar Elbay Qasımzadədir.
Dövlətimizin başçısı mərasimdə çıxış etdi.

Ömər Eldarov heykəl barədə bunları demişdir:
Bəli, bu, mənim sonuncu işimdir. Heykəl bürüncdəndir. Kompozisiyada - Niyazi dirijorluq edərkən təsvir olunub. Bu planda Niyazi çox plastik və təsirlidir. Abidənin hündürlüyü 3 metrdir. Qranitdən olan pedestal hansısa mənada royalı təcəssüm edir. Niyazi çox yaxşı drijorluq edirdi. Mən bundan istifadə etdim və onun hərəkətlərini daha ifadəli çatdırmağa çalışdım. Buna nə dərəcə nail olduğumu ictimaiyyət deyəcək. Abidə Prezident Adminstrasiyasının binasından bir qədər aralıda, Niyazi küçəsində ucaldılıb. Ətrafda fəvvarələr və 2 şəlalə olacaq. Axan su kompleksinin ortasında o, dirijorluq edir. Bu, çox cazibədardır, ona görə də, mən bu işə razılaşdım.

Heykəlin açılışı 2 fevral 2017-ci il tarixində baş tutmuşdur. Heykəlin açılışına prezident İlham Əliyev, Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru, Xalq Artisti Fərhad Bədəlbəyli, bəstəkar, Xalq Artisti Faiq Sücəddinov, beynəlxalq müsabiqələr laureatı, dirijor Əyyub Quliyev, Xalq Rəssamı, heykəltaraş Ömər Eldarov da qatılmışdırlar.
## Həmçinin bax
* Niyazi

## İstinadlar
Cənubi Marutea

**Cənubi Maruteo** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Taiti adasından 1400 km cənub-şərqdə yerləşir. Ada həmçinin Tuamotu arxipelaqında yerləşən Maruteo Atollundan fərqlənməlidir.

## Coğrafiya
Ada 112 km²-lik böyük bir laquna malik bir atoldur.

## Tarix
Marutea 4 fevral 1606-cı ildə əslən Portuqaliyadan olan ispan naviqatoru Pedro Fernandez Quiros tərəfindən kəşf edilmiş və onu San Blas adlandırmışdır. Başqa bir tarixi ad isə ingilis dənizçi Edvard tərəfindən adlandırılan Lord Huddur. 1984-cü ildə ada Tuamotu adalarından olan böyük qara mirvari taciri Robert Vanq tərəfindən satın alınmışdır. 1993-cü ildə Maruteada aerodrom tikilib.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən Qambier bələdiyyəsinin bir hissəsidir.

## Əhali
2002-ci ildə adanın əhalisi 178 nəfər idi.

## Mənbə
* Информация об атолле на Oceandots.com
Mazoxizm

**Mazoxizm** () — alçaldılma, zorakılıq və ya işgəncədən həzz almaq meyli. Bu xarakter xüsusiyyəti və ya davranış deviasiyası ola bilər. Termini alman psixiatr və nevroloq Rixard fon Kraft-Ebinq 1886-cı ildə yazdığı "Cinsi psixopatiya" (Psychopathia sexualis) adlı monoqrafiyasında təqdim etmiş və romanlarında və qısa hekayələrində bu cür meylləri təsvir edən yazıçı Leopold fon Zaxer-Mazoxun şərəfinə adlandırmışdır.

## Seksual mazoxizm
Seksual mazoxizm həyəcan və həzz alma vasitələrinin partnyorun çəkdiyi əziyyət olduğu cinsi davranış formasıdır. Bu zaman insan cinsi hisslər və motivlər əsasında başqa bir insanın iradəsi ilə əsarət altına düşmək istəyir, bu adamın onunla qul kimi davranmasını, onu hər cür alçaltmasını və rəftar etməsini istəyir.

Psixi pozuntuların Diaqnostik və Statistik Təlimatının (DSM-5) son nəşrində "cinsi mazoxizm pozğunluğu" Kod 302.83 (F65.51) kimi qeyd olunur. Bu diaqnoz istək, davranış və fantaziyalarda təzahür edən alçaldılma və ya döyülmə aktından ən azı 6 ay ərzində təkrarlanan və intensiv cinsi oyanma tələb edir. Bununla belə, cinsi istəklər, davranışlar və ya fantaziyalar sosial, peşə və ya digər mühüm fəaliyyət sahələrində klinik cəhətdən əhəmiyyətli pozulmalara səbəb olmalıdır.

## Mazoxizm və şəxsiyyət pozğunluğu
Mazoxist psixiatrlar tərəfindən tibbi təsnifata daxil edilmək üçün təklif edilmişdir, lakin hazırda həm Psixi pozuntuların Diaqnostik və Statistik Təlimatında, həm də Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatında yoxdur.

Psixiatriyada şəxsiyyət pozğunluğu fərdin xarakter konstitusiyasının və davranış meyllərinin ciddi şəkildə pozulmasıdır. DSM-III-R mazoxist (özünü zədələyən) şəxsiyyət pozğunluğu üçün digər insanların köməyini rədd etmək, öz uğurlarını mənfi qiymətləndirmək, özünü qurban vermək istəyi, bu insana davamlı olaraq yaxşı münasibət göstərən insanları rədd etmək, və s. xarakterikdir.

Amerikalı psixiatrlar bu diaqnozu Psixi pozuntuların Diaqnostik və Statistik Təlimatına daxil etməmək qərarına gəliblər.

## Həmçinin bax

* Sadizm
* Sadomazoxizm
Natvarlal

**Mithilesh Kumar Srivastava** () — Cinayətləri və həbsxanadan qaçması ilə tanınan hindli fırıldaqçı. O, Tac Mahal , Qırmızı Qala, Rashtrapati Bhavan və Parlamentin binasını dəfələrlə satmışdı.

## Həyatı
Natwarlal 1912-ci ildə Biharın Sivan rayonundakı Banqra kəndində anadan olub. Natwarlal ilk dəfə saxtakarlıq qabiliyyətini qonşusu onu bank köçürməsi etmək üçün göndərdikdən sonra kəşf etdi . Qonşusunun imzasını asanlıqla saxtalaşdıraraq hesabdan 1000 rupi çıxarmağı bacarıb, və bundan sonra Kəlküttəyə qaçan Natwarlal təsadüfi birja brokeri kimi işləyərkən kommersiya bakalavr dərəcəsinə tələbə kimi qeydiyyatdan keçib.

## Karyerası
Nətvarlalın atası stansiya rəisi olduğu üçün Hindistanda dəmir yolu yükdaşıma sənayesi haqqında məlumat bilirdi. Kommersiya bakalavr dərəcəsi və birja brokeri kimi fəaliyyəti ona bank qaydaları haqqında bilik vermişdi. Sənədləri və imzaları saxtalaşdırmaq bacarığı ona çatışmazlıqları uğurla aradan qaldırmağa kömək edirdi. 1937-ci ildə doqquz ton dəmir oğurladığına görə ilk həbsindən sonra Natwarlal müvəqqəti olaraq taktikasını dəyişdi. Polisin dediyinə görə, o, müntəzəm olaraq fahişələrə baş çəkərək onlara içki verir bundan sonra isə zinət əşyalarını və pullarını oğurlayaraq qaçırdı. O, məşhur şəxsiyyətlərin imzalarını saxtalaşdırmaqda da mahir idi. Onun Tatalar , Birlaslar və Dhirubhai Ambani də daxil olmaqla bir sıra sənayeçiləri aldatdığı deyilir. Bir əfsanədə deyilir ki, Natwarlal Parlament Evini əcnəbiyə satıb; Satınalmada məclis üzvlərinin özləri iştirak edirdi. Nətvarlalın doğma kəndi Banqrada Robin Quda bənzər fiqur olduğu bildirilir. Onun qazancını imkansızlara verdiyi deyilir. Natwarlal öz qənimətlərindən istifadə edərək kənddəki hər kəs üçün böyük bir ziyafət vermək üçün tez — tez Banqraya gedirdi. Ziyafət zamanı o, yoxa çıxmazdan əvvəl hər kasıb kəndliyə 100 rupi verirdi. Təkcə Biharda Natvarlal 14 saxtakarlıq ittihamı ilə üzləşib və 113 il həbs cəzasına məhkum edilib. Nətvarlal doqquz və ya on dəfə həbs olundu, lakin əksər hallarda o, qaça bilib. Onun qaçışları çox vaxt çox hiyləgər olurdu: məsələn, 1957-ci ildə Natvarlal qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilən polis forması geyinərək, kamera mühafizəçilərinə pulla dolu çamadan rüşvət verərək, daha sonra ön darvazadan çıxıb, onu salamlayan mühafizəçilərin yanından keçərək Kanpur həbsxanasından qaçıb . Çamadanda əslində qəzetlər var idi. Dəfələrlə qaçdığına görə, onun həyatı boyu cəmi 20 il həbsxanada yatdığı güman edilir. 2009-cu ildə Nətvarlalın vəkili onun 25 iyul 2009-cu ildə öldüyünü iddia edərək, ona qarşı irəli sürülən 100-dən çox ittihamın ləğv edilməsini xahiş etdi. Bununla belə, Natwarlalın qardaşı sonradan onu 1996-cı ildə yandırdığını iddia etdi . Bu səbəbdən onun dəqiq ölüm tarixi qeyri-müəyyəndir.

## İstinadlar
Azərbaycanda donuzçuluq

**Azərbaycanda donuzçuluq** geniş yayılmamış heyvandarlıq növlərindən biridir. Son dövrlərdə Azərbaycanda olan donuz təsərrüffatlarının sayı artıb. Bakıda və ölkənin digər yerlərində yerləşən donuz təsərrüfatlarının çoxu özəlləşdirilmişdir. Ölkədə saxlanılan donuzlar əsasən ağ Ukrayna donuz cinsidir.

## Say
Azərbaycanda saxlanılan donuzların sayında ildən ilə azalma qeydə alınır. SSRİ dağılandan sonra Azərbaycanda donuzçuluq böhran keçirməyə başlamışdır. Donuzların sayı 1991-ci ildə 157 min baş olduğu halda, 1993-cü ildə 67 min başa, 2000-ci ildə 19,7 min başa düşmüşdür. 2004-cü ildə Azərbaycanda 22.932 donuz mövcud idi. 2013-cü ilin statistikasına əsasən Azərbaycanda 6495 donuz saxlanılırdısa, 2014-cü ildə bu say 7600-ə çatmışdı. 2022-ci ildə isə bu rəqəm 6389-ə düşmüşdür. 2025-ci ilin yanvar-mart aylarında Azərbaycanda 3408 baş donuz mövcud olmuşdur. Bu, 2024-cü ildəki eyni dövr ilə müqayisədə 31,4% azalma deməkdir.

Azərbaycanda donuzlar əsasən şimal-qərb, şimal rayonları və Abşeron yarımadasında saxlanılır. Bölgələr üzrə ən çox donuz təsərrüfatı Şəki-Zaqatala regionunda yerləşir. Xüsusilə, Qax, Oğuz və Qəbələ (Nic kəndi) rayonları donuzçuluq baxımından fərqlənirlər. Qax Azərbaycanda ən çox donuzun saxlanıldığı rayondur. 2015-ci ilin statistikasına görə bu rayonda 3500 baş donuz saxlanılır, donuz təsərrüfatı ilə əsasən ingiloylar və gürcülər məşğul olur. Gədəbəy, Goranboy, Qusar, Xaçmaz, İsmayıllı (İvanovka kəndi) və Kürdəmirdə də donuzçuluq təsərrüfatları yerləşir. Bakıda donuzların sayı 2025-ci ilin statistikasına əsasən 616-dır. Bu heyvanlar əsasən şəhərin Sabunçu rayonunda saxlanılır.

## Xüsusiyyətlər
İslamda donuz əti haram hesab olunduğu üçün Azərbaycanda donuz ətinin istehlakı məhduddur. Azərbaycan bəslənən donuzların ətindən əsasən kolbasa istehsalında istifadə olunur. Donuz ətinin satışı da həyata keçirilir, lakin bahalı ət növüdür.

Donuz təsərrüfatlarında saxlanılan donuzlar arasında donuz qripi xəstəliyinin yayılmadığını müəyyən etmək üçün tez-tez Dövlət Baytarlıq Xidməti tərəfindən tədbirlər keçirilir.

## İstinadlar
Tərtər xanədanlığı

**Tərtər xanədanı** (), həm də **Tərtərli** və ya **Terterovtsi** (Тертеровци) — kuman mənşəli bulqar zadəgan və kral xanədanı, 1280-1292, eləcə də 1300-1323-cü illər arasında İkinci Bolqar imperatorluğunu idarə edən Tərtəroba kuman zadəgan sülaləsinin bir qolu.

## Tarixi
### Mənşəyi

Tərtərlilər əslən kuman mənşəli idi, (Dəşt-i Qıpçaq konfederasiyasından), Plamen Pavlova görə onlar kumanların ikinci dalğasının bir hissəsi olaraq 1241-ci ildən sonra Macarıstan krallığından gələn köç ərəfəsində Bolqarıstanda məskunlaşmış Tərtəroba kuman zadəgan sülaləsinin bir qolu idi. Tərtərobalar Kuman-qıpçaq konfederasiyasını 11-ci əsrin sonlarında, eləcə də 13-cü əsrin ortalarında Kotyan xanın hakimiyyəti altında idarə edirdilər.

## Monarxiya
Bolqarıstandakı sülalənin ən erkən nümayəndələri despot Aldimir (Eltimir) və onun böyük qardaşı Bolqarıstan imperatoru I Georgi (1280-1292) kimi tanınan Bolqarıstan imperatoru olmuş və bolqar Mariya ilə evlənmiş Georgi Terter idi.  Onun hökmranlığından sonra Bolqarıstan faktiki olaraq Qızıl Ordanın nəzarəti altında idi, Noğay xan növbəti hökmdar Smiletsin (1292-1298) namizədliyini irəli sürdü, o da başqa bir zadəgan ailəsindən idi və qısa müddətə onun yerinə oğlu II İvan (1298-1299) keçdi.  1299-1300-cü illərdə Bolqarıstan monqol Çaka tərəfindən idarə olunurdu.  Çaka Georgi Terterin oğlu, bolqarıstanlı Teodor Svetoslav (1300-1321) tərəfindən taxtdan salındı, bu da Tərtərlilərin ikinci səltənətinin başlanğıcı idi, bu da onun oğlu bolqarıstanlı II Georginin hakimiyyətini əhatə edirdi.

Tərtər sülaləsini qismən kuman mənşəli Şişman sülaləsi olan Vidin xanədanı davam etdirdi.

## Üzvləri
*Aldimir (Eltimir)
**İvan Draquşin
*Bolqarıstan kralı I Georqi (1280-1292-ci illərdə hökmranlıq etdi)
**Bolqarıstanlı Teodor Svetoslav (1300-1321-ci illərdə hökmranlıq edib)
*** Bolqarıstan kralı II Georqi
**Anna, Serb Stefan II Uroş Milutinin xanımı
**Yelena, Çakanın xanımı

## İstinadlar
İstanbuldakı yəhudi qəbiristanlıqları

thumb|right|250px|Naqqaştəpə Yəhudi qəbiristanlığından görüntü
**İstanbuldakı yəhudi qəbiristanlıqları** — İstanbulda sayı 20 minə çatan yəhudi icmasının istifadəsinə verilmiş dəfn yerləridir. 2010-cu ildən etibarən İstanbulda yəhudi icması üçün ayrılmış 8 dəfn yeri vardır. Bunlar:
* Acıbadəm Yəhudi qəbiristanlığı
* Arnavutköy Aşkenazi qəbiristanlığı
* Arnavutköy Səfərad qəbiristanlığı
* Hasköy Yəhudi qəbiristanlığı
* Kilyos Yəhudi qəbiristanlığı
* Naqqaştəpə Yəhudi qəbiristanlığı
* Ortaköy Yəhudi qəbiristanlığı
* Şişli İtaliya Yəhudi qəbiristanlıqlarıdır.
## Qəbiristanlıqlar
İstanbuldakı yəhudi qəbiristanlıqlarından Kuzquncuk, Hasköy və Ortaköy qəbiristanlıqları XVI-XVII əsrlərə aiddir. Bəyoğlunda yerləşən Hasköy qəbiristanlığı İstanbulun ən böyük yəhudi qəbiristanlığıdır. Ulusda bir-birinə yaxın iki ayrı yəhudi qəbiristanlığı var. Böyük olan qəbiristanlıq Səfərad, kiçiyi isə Aşkenazi camaatına məxsusdur.

Şişli İtalyan Yəhudi qəbiristanlığı Şişli ilə Məcidiyəköy arasındakı qeyri-müsəlman qəbiristanlığında yerləşir. Qarışıq qəbiristanlıq olan Şişli qəbiristanlığında erməni və yunan icmaları ilə birlikdə İtalyan yəhudi icması üçün bir hissə də ayrılıb. Yəhudi bölməsi qəbiristanlığın qərbində yerləşir. Anadolu tərəfindəki Bağlarbaşı və Acıbadəmdə də yəhudi qəbiristanlıqları vardır.

## Qəbiristanlıqların vəziyyəti
Qəbiristanlıqlar adətən sinaqoqun ətrafında salınırdı. Bu gün isə bu ənənə demək olar ki, qalmayıb. İstanbuldakı yəhudi qəbiristanlıqları zaman-zaman zəlzələlər, güclü yağışlar və baxımsızlıq nəticəsində dağıdılıb. Təhlükəyə açıq hala gələn qəbiristanlıqlar zaman-zaman hücumlara məruz qalıb. Bəzi qəbiristanlıqların içi və kənarından salınan yollar keçdiyi üçün özgəninkiləşdirilib. Urbanizasiya ərazilərini genişləndirmək üçün çox köhnə qəbiristanlıqlar köçürülüb və ya dağıdılıb.

1991-ci ildə cəmiyyətin qəbiristanlıq ərazilərinə artan ehtiyacını ödəmək və şəhərin şimal bölgələrində yaşayan yəhudilərə daha yaxın bir alternativ təklif etmək üçün Sarıyerin Kilyos bölgəsində yeni bir qəbiristanlıq sahəsi təyin edildi. Uzun müddət dəfn edilmədən qalan qəbiristanlıqlar 2010-cu ilin əvvəlində tənzimləmə və bölmə işləri başa çatdıqdan sonra istifadəyə verilib. Ortaköy, Hasköy, Bağlarbaşı, Ulus Səfərad, Ulus Aşkenazi və Kilyos qəbiristanlıqlarının idarə və baxımı Neve Şalom Sinaqoq vəqfinə aiddir.
## Həmçinin bax
* İstanbuldakı sinaqoqların siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Türkiyə Yəhudi icmasının Baş Hahamlığının rəsmi saytı 
* Türk Yəhudi icması və Yəhudi mədəniyyətini tanıtma layihəsi rəsmi saytı  
* Türk yəhudilərinin 500 illik Vəqfi muzeyi
Lətif (dəqiqləşdirmə)

;Filmlər
* Lətif (film, 1930)

;Yaşayış məntəqələri
* Lətif (Əsədabad)

## Həmçinin bax
* Lətif
Niyazi Nəcəfov

**Niyazi Nəcəfqulu oğlu Nəcəfov** () — Azərbaycan-sovet təhlükəsizlik və partiya xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Əzizbəyov Rayon Komitəsinin birinci katibi (1971–1991).

## Həyatı
Niyazi Nəcəfqulu oğlu Nəcəfov 23 fevral 1922-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1938-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Sabirabad Rayon Komitəsinin ümumi şöbəsində başlamışdır. 1939-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinə daxil olmuş, lakin Böyük Vətən müharibəsi başlananda təhsilini yarımçıq qoyaraq könüllü şəkildə cəbhəyə getmişdir.

Niyazi Nəcəfov 1943-cü ildən 1971-ci ilədək Azərbaycan SSR dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında işləmiş, Göyçay, Lənkəran rayon, Sumqayıt şəhər şöbələrinin rəisi, sonra Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinin məsul işçisi, aparatın partiya komitəsinin katibi olmuşdur. 1971-ci ildən həyatının sonunadək Azərbaycan KP Əzizbəyov Rayon Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır.

Niyazi Nəcəfov 1943-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, 8–12-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin üzvü, eləcə də Azərbaycan KP Bakı Şəhər Komitəsinin büro üzvü olmuşdur. "Oktyabr inqilabı", "Qırmızı əmək bayrağı" ordenləri və 14 medalla təltif edilmişdir.

Niyazi Nəcəfov 12 iyul 1991-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Höykür Hilmarsson

**Höykür Hilmarsson** (; ) — İslandiya siyasi fəalı. O, İslandiyada məcburi köçkünlərin hüquqları uğrunda hərəkatın yaradılmasında mühüm rol oynamışdır. Hilmarsson 2009-cu ildə İslandiyada baş tutmuş maliyyə böhranı etirazları zamanı İslandiya parlamentinin damına qalxmış və "Bónus" supermarketlər şəbəkəsinin bayrağını binanın bayraq dirəyinə qaldırmış, bununla da məşhurlaşmışdır. İki həftə sonra onun həbs edilməsi etirazçılar izdihamının Reykyavik şəhərinin mərkəzindəki İslandiya polisinin qərargahına basqın etmək cəhdi ilə nəticələnmiş, Höykür sonradan sərbəst buraxılmışdır.

## Ölümü
Höykür 2017-ci ildə Suriyaya getmiş və YPG ilə birlikdə Beynəlxalq Azadlıq Batalyonunun İnternasional Həmrəylik üçün İnqilabçı Birlik adlı anarxist ittifaqa qoşulmuşdur. Elə həmin il Rəqqə kampaniyasında iştirak etmişdir. 6 mart 2018-ci ildə Türkiyə mediası Höykürün 24 fevralda Afrində Türkiyənin aviazərbəsi nəticəsində həlak olduğunu bildirmişdir. 2021-ci ilin fevral ayına kimi onun cəsədi götürülməmişdi.

## Şəxsi həyatı
Höykür islandiyalı fəal və yazıçı Yeva Hauksdottirin oğlu idi.

## İstinadları
Demokratik Birlik Partiyası

* Demokratik Birlik Partiyası (Suriya)
* Demokratik Birlik Partiyası (Efiopiya)
* Demokratik Birlik Partiyası (Somali)
* Demokratik Birlik Partiyası (Yunanıstan)
* Demokratik Birlik Partiyası (Rumıniya)
* Demokratik Birlik Partiyası (Kuba)
Le Zuan

**Le Zuan** (, ) — Vyetnam Sosialist Respublikasının dövlət və siyasi xadimi, beynəlxalq kommunist hərəkatının xadimi. O, 1980-ci ildə "Xalqlar arasında sülhün möhkəmləndirilməsinə görə" Beynəlxalq Lenin mükafatı laureatı olmuşdur.

## Mükafatları

* "Lenin" ordeni (22 yanvar 1982, SSRİ).
* "Xose Marti" ordeni (1983, Kuba)  .
* "Qızıl ulduz" ordeni (Vyetnam).
* "Klement Qotvald" ordeni (1982, Çexoslovakiya).
* Millətin qızıl medalı ( Laos ).
* "Xalqlar arasında sülhün möhkəmləndirilməsinə görə" Beynəlxalq Lenin mükafatı (1980).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Article on Le Duan at the BBC
Yonca (aerobatika eskadronu)

**Yonca** () aerobatika eskadronu — Avstriya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olmuş helikopterlərdən ibarət aerobatika komandası idi.

Aerobatika eskadronu 1975-ci ildə qurulmuşdur və 1987-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. 1997-ci ildə eskdaron yenidən aktivliyini bərpa etdi və 2001-ci ilə qədər fəaliyyət göstərdi.

## Dizayn
Helikopterlər standart qəhvəyi rəngdə rənglənmiş və əlavə ağ rəngli zolağa malik idilər. Quyruq pəri Avstriya bayrağı kimi ağ-qırmızı rəngdə idi.

## İstinadlar
Fam Van Donq

**Fam Van Donq** () və ya əsl adı ilə **An To** (**; ) — Vyetnam dövlət və siyasət xadimi, 1955–1987-ci illərdə Vyetnamın baş naziri.

## Erkən həyatı
An To 1 mart 1906-cı ildə Kuanqnam vilayətində kəndli vyet ailəsində adan olmuşdur. Fam Van Donq özü bəzən şəxsi söhbətlərində iddia etmişdir ki, o, üç il əvvəl, 1903-cü ildə mərkəzi Kuanqnay vilayətində mandarindilli ailədə anadan olmuşdur. O, təhsilini Hanoy Kollecində alıb, burada tədris fransız dilində aparılmışdır.

## Mükafatlar
* "Qızıl ulduz" ordeni
* "Klement Qotvald" ordeni (4 fevral 1986)
* Lenin ordeni (27 fevral 1981, SSRİ).
* Oktyabr İnqilabı ordeni (28 fevral 1986, SSRİ ).
* "Xose Marti" ordeni (1986, Kuba)

Laos, Kamboca, Bolqarıstan, Polşa və Monqolustandan mükafatlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Le Dık Tho

**Le Dık Tho** və ya **Le Dık Txo** () və ya əsl adı ilə **Fan Din Khay** (**; ) — Vyetnam siyasətçisi və diplomatı. O, 1973-cü ildə "Nobel" sülh mükafatına layiq görülmüşdür, lakin ondan imtina etmişdir.

## Həyatı
Le Dık Tho gəncliyindən Vyetnam kommunist hərəkatında iştirak etmişdir. O, 1930-cu ildə Hind-Çin Kommunist Partiyasının yaradıcılarından biri olmuşdur. Le Dık Tho 1930-cu ildən 1936-cı ilə qədər, sonra isə 1939-cu ildən 1944-cü ilə qədər Fransa həbsxanasında həbs olunmuşdur. O, azadlığa çıxandan sonra Vyetminin yaradılmasında iştirak etmişdir. Le Dık Tho Birinci Hind-Çin müharibəsi zamanı Vyetnamın cənubunda Vyetnam Fəhlə Partiyasının Mərkəzi Komitəsindən çalışmışdır. O, 1955–1986-cı illərdə partiyanın Siyasi Bürosunun üzvü olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ЛЕ ДЫК ТХО (Le Duc Tho)
* Eric Pace. Le Duc Tho, Top Hanoi Aide, Dies at 79
Dam Kuanq Çunq

**Dam Kuanq Çunq** (; ) — Vyetnam hərbçisi, Vyetnam Xalq Ordusunun generalı. O, Birinci Hind-Çin müharibəsində və Vyetnam müharibəsində xidmət etmişdir.

## Həyatı
Dam Kuanq Çunq 1939-cu ildə Vyetnam Kommunist Partiyasına qoşulmuşdur. O, 1940-cı ildə Fransanın müstəmləkə orqanları tərəfindən həbs edilmiş, lakin qısa müddət sonra azad olunmuşdur. 1944-cü ilin sentyabrında ölkənin şimal sərhədində Çin ilə partizan müharibəsi qurmağa başlamışdır. Dekabr ayında kommunist partizan hərəkatına qoşulmuşdur. 1945-ci ildə Avqust inqilabı zamanı o, Thaynquyendə hakimiyyətin ələ keçirilməsində Vyetmin rota komandiri kimi xidmət etmişdir. Şimali Vyetnamın qurulmasından sonra yenidən bir rota komandanlığını öz üzərinə götürmüş, eyni zamanda Hanoy xüsusi zonasının baş zabiti olmuşdur. O, Birinci Hind-Çin müharibəsi zamanı general rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. 1946–1954-cü illərdə Zonalararası V komandiri, 1953–1954-cü illərdə 312-ci piyada diviziyasının komandir müavini olmuşdur.

## İstinadlar
İstanbul Texniki Universiteti Türk Musiqisi Dövlət Konservatoriyası

**İTÜ Türk Musiqisi Dövlət Konservatoriyası** Anadoluda açılan digər türk musiqisi konservatoriyalarından öncə açılmışdır. İTU- nun Maçka kampusunda yerləşir.

Konservatoriyanı bitirən məşhur İTU məzunlarından bəziləri bunlardır: Volkan Konak, Funda Arar, Çelik Erişçi, Aşkın Nur Yengi, Melihat Gülses, Erkan Oğur, Erol Parlak, Pınar Dilşəkər və İsmail Hakkı Demircioğlu . Ata Dəmirer isə konservatoriyanı yarımçıq tərk edib.

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* ITU TMDK 8 Haziran 2020 tarihinde  , Əsas səhifə
* İTU TMDK Məzunlar Birliyi
Çıonq Tin

**Çıonq Tin** () və ya əsl adı ilə **Danq Suan Khu** (; ) — Vyetnam inqilabçısı, dövlət, siyasi və partiya lideri, Vyetnam Kommunist Partiyasının baş katibi və ölkənin Dövlət Şurasının sədri. O, Vo Nquyen Zyap ilə birlikdə Vyetnam Fəhlə Partiyasının politbürosunun əsas hərbi strateqlərindən biri olmuşdur.

## Mükafatlar
* "Qızıl ulduz" ordeni
* "Lenin" ordeni (22 yanvar 1982)
* "Oktyabr inqilabı" ordeni (02 iyun 1987)
* "Klement Qotvald" ordeni (20 fevral 1987)
* Kiyevin fəxri sakini

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nquyen Hıyu An

**Nquyen Hıyu An** (; ) — Vyetnam hərbçisi, Vyetnam Xalq Ordusunun generalı.

## Həyatı
Nquyen Hıyu An, Vyetnamın Ninbin vilayətində anadan olmuşdur. 1945-ci ilin sentyabrında Vyetnam Xalq Ordusuna qoşulmuşdur. Birinci Hind-Çin müharibəsində An bir neçə həlledici döyüşdə iştirak etmişdir. 1949-cu ildə Bonq Lau keçidi və Lunq Fay döyüşlərində iştirak etmişdir. Növbəti il Sərhəd kampaniyasında iştirak etmiş, Donq Khe döyüşündə 174-cü alayın 251-ci batalyonunun komandiri olmuşdur. Dyenbyenfu döyüşündə 316-cı diviziyanın 174-cü alayına komandanlıq etmiş və üç dəfə A1 təpəsinə hücum keçirmişdir. Vyetnam müharibəsində Ya-Dranq döyüşündə Şimali Vyetnam qüvvələrinə komandanlıq etmişdir. 1974-cü ildə ona general-mayor rütbəsi verilmişdir.

## Mükafatlar
Vyetnam Kommunist Partiyası və Vyetnam Dövləti onu təltif etmişdir:

* Birinci dərəcəli "İstiqlal" ordeni
* İki dəfə birinci dərəcəli "Hərbi fəaliyyətlərə görə" ordeni
* Üçüncü dərəcəli "Hərbi fəaliyyətlərə görə" ordeni
* "Azadlıq uğrunda hərbi fəaliyyətlərə görə" üçüncü dərəcəli ordeni
* İki dəfə birinci və ikinci dərəcəli "fəaliyyətə görə" ordeni
* İkinci dərəcəli "Qələbə" ordeni

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
**Điện Biên Phủ qua những trang hồi ức* (Nhiều tác giả) – Nhà xuất bản Quân đội nhân dân
**Ký ức Tây Nguyên* (Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp) – Nhà xuất bản Quân đội nhân dân
**Tổng hành dinh trong mùa xuân toàn thắng* (Đại tướng Võ Nguyên Giáp) – Nhà xuất bản Chính trị quốc gia
**Nguyễn Hữu An – Vị tướng trận mạc* (Hội Khoa học Lịch sử Việt nam) – Trung tâm UNESCO bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc Việt nam
Tiqreş boğazı

**Tiqreş boğazı** () — Anqolanın Namibe əyalətindəki boğaz. Tiqreş adasını Anqolanın qalan hissəsindən ayırır.

## Coğrafiya
Boğazın şərq tərəfində əvvəllər kiçik bir yarımada var idi, onun cənubunda Sao Martin dus Tiqres adlı balıqçı kəndi ilə bərzəx vastəsi ilə ona birləşirdi. 1962-ci ildə okean yarımadanın bərzəxini yarır. Beləliklə Tiqreş adası meydana gəlir.
## İstinadlar
Pınar Dilşəkər

**Pınar Dilşəkər** (25 iyul 1972  ), türk fantezi - sənət musiqi müğənnisi.

## Həyatı
Türk Musiqisi Dövlət Konservatoriyasının məzunudur. O, 1990-cı illərin ortalarında "Şinanari" mahnısı ilə tanınıb.İbrahim Tatlısəsin "Allahım,Neydi Günahım?" klipində yer alıb. Zorakılıq və uyğunsuzluq ucbatından birinci həyat yoldaşından ayrılıb və bir oğlu var. Uzun tənhalıqdan sonra iş adamı Ahmet Hamoğlu ilə nişanlanıb, lakin yaş fərqinə görə medianın gündəmində mövzu olan cütlük qısa müddətdən sonra ayrılıb.

## Diskoqrafiya

### Albomları

* 1995: Sana sahibim
* 1999: Nar tanesi
* 2003: Mührümü verdim
* 2014: Her Şey Aşkla Gözel

### EP / Sinql

* 2011: Tam zamanı
* 2019: Şinanari
* 2019: Benden bu kadar

## İstinadlar


## Xarici keçid

*
Lətifə (dəqiqləşdirmə)

* Lətifə — latın, isim, yumoristik məzmun daşıyan kiçik hadisə və ya tam fikri ifadə edən cümlə.
* Lətifə (film, 1989)

## Həmçinin bax
* Lətifə (ad)
* Lətif (dəqiqləşdirmə)
II Məhəmməd Həsən Mirzə

**Şahzadə II Məhəmməd Həsən Mirzə Qacar** (18 iyul 1949) şahzadə Həmid Mirzənin oğlu və Məhəmməd Həsən Mirzənin nəvəsidir. Qacar sülaləsinin hal-hazırdakı başçısıdır.  Qacar sülaləsinin “Günəş Taxtına” olan hazırdakı varisidir.  ABŞ-nin Dallas şəhərində yaşamaqdadır.  Dost və ailə içində ona Miki Qacar deyə müraciət edirlər. 

Şahnaz Soxansanc adlı xanımla evlidir. (1954-cü ildə anadan olub).

Ailənin iki qızı var:

* Şahzadə Lalə Qacar (1988-ci iləd Kirman şəhərində anadan olub)
* Şahzadə Nigar "Nina" Qacar (1989-cu ildə Kirman şəhərində anadan olub)
Reduksiya (ortopedik cərrahiyyə)

**Reduksiya** — sınığı və ya çıxığı düzgün vəziyyətə qaytarmaq üçün cərrahi əməliyyat.
## Etimologiyası

"Reduksiya" termininin mənası hər hansı bir aradan qaldırma və ya kəmiyyət azalması demək deyil, əksinə bərpanı nəzərdə tutur: (re - "geri, başlanğıc vəziyyətə" + ducere – "aparıcı/gətirmək") — yəni "normal vəziyyətə gətirir”.
## Təsviri

Sümük sındıdan sonra qırıqlar yerdəyişmə nəticəsində hamarlığını itirir. Qırılan sümüyün heç bir deformasiya olmadan sağalması üçün sümük parçaları yenidən öz normal anatomik vəziyyətinə uyğunlaşdırılmalıdır.

Ortopedik cərrahiyyə yerdəyişməni azaltmaqla sınıq sümüyün normal anatomiyasını yenidən yaratmağa çalışır.

Reduksiya prosesi qısa müddət ərzində şiddətli ağrılı ola bildiyindən, adətən qısa təsirli anesteziya, sedativ və ya sinir bloku altında aparılır.

Qiriq hissəcikləri quraşdırıldıqdan sonra, reduksiya, gipslərin tətbiqi, dartma və ya plitələr, vintlər və ya digər implantlar vasitəsilə saxlanılır, bu da öz növbəsində xarici və ya daxili ola bilər.
## Növləri

Reduksiya "qapalı" və ya "açıq" cərrahiyyə üsullarla ola bilər:

# Qapalı reduksiya — sümük parçalarına cərrahi məruz qalmadan yığmaq.
# Açıq reduksiyada — sınıq hissəcikləri toxumaların parçalanması ilə cərrahi olaraq müəyyən edilir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tahir Cəbrayılov

**Tahir Rza oğlu Cəbrayılov** () — Azərbaycan-sovet kənd təsərrüfatı qabaqcılı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1973).

## Həyatı
Tahir Rza oğlu Cəbrayılov 15 fevral 1937-ci ildə Quba rayonunun Birinci Nügədi kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1956-cı ildə Quba rayonundakı Jdanov adına sovxozda sağıcı kimi başlamış, 1969-cu ildən süd-əmtəə fermasında sağıcı işləmişdir. Həyatının son üç ilində isə süd-əmtəə fermasının briqadiri olmuşdur.

Tahir Cəbrayılov sağıcı kimi işə başladığı ilk günlərdən fərqlənmiş, fəaliyyətinin ilk ilində hər inəkdən 1500 kiloqramdan artıq süd sağmışdır. Növbəti illərdə o, süd sağımını artıraraq səkkizinci beşilliyin (1966–1970) tapşırıqlarını üç il yeddi ayda yerinə yetirmişdir. 1972-ci ildə Şərqiyyə Vəliyeva ilə sosializm yarışına qoşularaq bəslədiyi 14 inəyin hər birindən 5105 kiloqram, 1973-cü ildə isə 5500 kiloqrama qədər süd əldə etmişdir.

Tahir Cəbrayılov ümumittifaq sosializm yarışında qazandığı böyük müvəffəqiyyətlərə və 1972–1973-cü illərin qış dövründə heyvandarlıq məhsulları istehsalının və tədarükünün artırılmasında göstərdiyi əmək rəşadətinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 6 sentyabr 1973-cü il tarixli Fərmanı ilə "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. Bundan əlavə, iki "Lenin" ordeni, "Xalqlar dostluğu" və "Şərəf nişanı" ordenləri, eləcə də SSRİ medalları ilə təltif edilmişdir.

Tahir Cəbrayılov 1961-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, Sov.İKP XXVI qurultayına, Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXX və XXXI qurultaylarına nümayəndə seçilmişdir. O, Azərbaycan KP Quba Rayon Komitəsinin büro üzvü olmuş, Quba Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Tahir Cəbrayılov ağır xəstəlikdən sonra 28 sentyabr 1986-cı ildə doğulduğu Birinci Nüvədi kəndində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
İndeksləşdirmə (iqtisadiyyat)

İqtisadiyyatda **indeksləşdirmə ** (  — müqavilənin, kreditin, əmək haqqının, pensiyanın, müavinətlərin, əmanətlərin və s.-nin məbləğini istehlak qiymətləri indeksi ilə əlaqələndirməklə inflyasiyadan qorunmaq vasitəsidir.

## İndeksləşdirmə növləri
**Əhalinin gəlirlərinin indeksləşdirilməsi** — istehlak mallarının və xidmətlərin qiymətlərinin artması nəticəsində gəlirlərdə yaranan itkilərin tam və ya qismən kompensasiyası.

Dünya təcrübəsində əhalinin gəlirlərinin indeksləşdirilməsinin iki əsas forması mövcuddur:

* *avtomatik, burada əmək haqqının və digər gəlirlərin indeksləşdirilməsi qiymət artımına mütənasib olaraq artır;
* *Avropa İttifaqı ölkələrində istifadə olunan yarı avtomatik (müqavilə əsasında). Bu indeksləşdirmənin mahiyyəti ekspert alimləri cəlb etməklə işəgötürənlər, həmkarlar ittifaqları və dövlət qurumlarının nümayəndələri ilə danışıqlar aparmaqdır. Danışıqların nəticəsi kollektiv müqavilələrin bağlanması üçün sosial müdafiənin aşağı həddi müəyyən edən tövsiyələrdir.
* Əmanətlərin indeksləşdirilməsi* — ümumi qiymət səviyyəsi dəyişdikdə əmanətçiyə ödənilən faiz dərəcəsinin ölçüsünün avtomatik dəyişməsi.

*Vergi indeksasiyası* — rəsmi istehlak qiymətlərinin artım indeksinə və ya əmək haqqı indeksinə uyğun olaraq gəlir vergisinin avtomatik dəyişməsidir.

### Məsələ
#### Təxmini dəyərin indeksasiyası
P_{n}=P_{0}\cdot(1+\sum^{n}_{i=1}CPI_{i}), burada Р — baza dövründə layihənin qiyməti; CPI — istehlak qiymətləri indeksi.

## Ədəbiyyat
* Новый экономический словарь / Под редакцией *А. Н. Азрилияна* — М.: Институт новой экономики, 2006. ISBN 5-89378-014-0
Çan Van Çan

**Nquyen Çan** () və ya **Çan Van Ça** (**; ) — Vyetnam hərbi xadimi. O, Vyetkonq komandiri olmuşdur. Çan Van Ça 1960–1982-ci illərdə Vyetnam Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Şimali Vyetnam ordusunda general-leytenant, 1964–1976-cı illərdə Cənubi Vyetnam üzrə Mərkəzi İdarənin Hərbi Məsələlər Komitəsinin sədri olmuşdur.

## Vyetnam müharibəsi
Vyetnam müharibəsi zamanı Cənubi Vyetnam və ABŞ-yə qarşı mübarizədə iştirak etmişdir. O, 1968-ci ildə Tet hücumü zamanı Sayqona hücuma rəhbərlik və Pasxa hücumunda B-2 cəbhəsinə komandanlıq etmişdir.

1974-cü ildə Hanoyda Şimali Vyetnam hərbi liderlərinin görüşü zamanı Ça gələn il üçün planlaşdırılan mühafizəkar strategiyaya qarşı çıxmış və həm Cənubi Vyetnam, həm də ABŞ hərbi reaksiyasını sınamaq üçün Cənubi Vyetnamın Fuklonq vilayətinə hücum edilməsini təklif etmişdir. Hücum uğurlu alınmış və ABŞ hərbi cəhətdən cavab verməmişdir. Bu, daha böyük, daha aqressiv kommunist əməliyyatlarına səbəb olmuşdur. Ça 1975-ci ilin aprelində Cənubi Vyetnam hökumətinin süqutuna səbəb olan Bahar hücumunda baş general Van Tyen Zunq rəhbərliyindəki A75 qərargahının komandir müavini olmuşdur. O, 1978-1982-ci illərdə müdafiə nazirinin müavini olmuşdur.

## İstinadlar
Le Çonq Tan

**Le Çonq Tan** (; ) — Vyetnam hərbçisi, 1945–ci ildən Vyetnam Xalq Ordusunun zabiti. Hərbi karyerasının bu dövründə Le Çonq Tan Orduda bir neçə yüksək vəzifələrdə çalışmışdır. Le Çonq Tan 1945-ci ildə Avqust inqilabından əvvəl Vyetmin hərəkatında iştirak etmiş və tədricən İkinci Hind-Çin müharibəsi zamanı Vyetnam Xalq Ordusunun ən mühüm fiqurlarından birinə çevrilmişdir. Vyetnam müharibəsində Şimali Vyetnam silahlı qüvvələrinin əsas fiqurlarından biri olan Le Çonq Tan Vyetkonq komandir müavini olmuşdur. O, 1975-ci il bahar hücumunun ikinci dərəcəli komandiri idi və müharibəni effektiv şəkildə bitirmişdir. Daha sonra 1986-cı ilin dekabrında ölümünə qədər Vyetnamın Baş Qərargah rəisi və müdafiə nazirinin müavini olmuşdur. Le Çonq Tan general Vo Nquyen Zyap da daxil olmaqla Vyetnam Xalq Ordusunun ən yaxşı komandirlərindən biri kimi yoldaşları tərəfindən çox yüksək qiymətləndirilmişdir.

## Mükafatlar və mirası
Hərbi karyerası ərzində Le Çonq Tan müxtəlif titullara, medallara və ordenlərə, o cümlədən "Ho Şi Min" ordeni, "Qızıl ulduz" ordeni, 1-ci və 3-cü dərəcəli "Hərbi şücaətə görə" ordenə və 1-ci dərəcəli "Qələbə üçün qətiyyət" medalı layiq görülmüşdür. Vyetnamda bir neçə küçə və yer Le Çonq Tanın şərəfinə adlandırılmışdır.

Vyetnam Xalq Ordusundakı yoldaşları arasında Le Çonq Tan komandirlik və hərbi biliklərə görə yüksək qiymətləndirilirmişdir. General Vo Nquyen Zyap Le Çonq Tanı Vyetnamın ən yaxşı hərbi komandirlərindən biri hesab etmişdir. Fidel Kastro bir dəfə onu "Vyetnamın ən yaxşı generalı" adlandırmışdır və Vyetnamda ona "Vyetnam Jukovu" ləqəbi verilmişdir.

## İstinadlar
Krostvits

** Krostvic ** (; ) — Almaniyada kənd və kommuna, rayon mərkəzi, Saksoniyada yerləşir. Drezden inzibati rayonuna tabedir. Bautzen rayonunun bir hissəsidir. 13,32 km² ərazini tutur. Rəsmi ərazi kodu: 14 2 92 090. Kommuna 6 kənd dairəsinə bölünür.

Saksoniya və Brandenburq torpaqlarının qanunvericilik aktlarının qüvvədə olduğu, sorb dillərinin və sorb mədəniyyətinin qorunub saxlanmasına töhfə verən "Sorb qəsəbəsi bölgəsi" mədəni-ərazi muxtariyyətinin bir hissəsidir. Kənddə alman dilindən başqa rəsmi dil sorb dilidir.

## Coğrafiya

Krostvic kəndi Klostervasser çayına axan Satkula çayının hər iki tərəfində dəniz səviyyəsindən 160-180 metr yüksəklikdə yerləşir. Qəsəbənin şərq hissəsində cənubdan və qərbdən çayla həmsərhəd olan kilsə təpəsi üstünlük təşkil edir. Krostvicin böyük hissəsi Satkulanın qərb tərəfində, Panşhvitz-Kuckau istiqamətinə uzanır.

## Əhali

Krostvic Sorb əsas yaşayış məntəqəsinin cənub-şərqində yerləşir və onun mərkəzlərindən biridir. 2001-ci ildə bələdiyyə sakinlərinin 85,4%-i yuxarı sorb dilində danışırdı. Əhalinin əksəriyyəti də katolik inancından ibarətdir.
Arnoşt Muka Yuxarı Sorb əhalisi ilə bağlı statistikasına görə 1880-ci illərdə şəhər üçün 538 nəfər əhali təyin etmişdi, onlardan 523-ü sorblar (97%) və 15-i alman idi. 1956-cı ildə Ernst Tşernik, əsasən keçmiş şərq bölgələrindən köçkünlərin axını səbəbindən Krostvic icmasında sorb dilli əhalinin cəmi 73,9%-ni hesablamışdı. 2011-ci ildə 1058 əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, o dövrdə 984 nəfər Roma Katolik (93%), 15 nəfər protestant (1,4%) və 59 nəfər başqa və ya heç bir dini icmaya mənsub (5,6%) idi. Bu Krostvici Saksoniyadakı katoliklərin ən yüksək nisbətinə malik kilsə edir.

## İstinadlar
Ağanatiq 2

**Ağanatiq 2** — film rejissor Cabir İmanov tərəfindən 2021-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Planet Parni iz Baku Filmsin istehsalıdır. Əsas rolları Cabir İmanov, Bəhram Bağırzadə, Azər Məmmədzadə, Tahir İmanov, Ələkbər Əliyev və Tünzalə Ağayeva ifa edirlər.

## Məzmun
Ağanatiq (Cabir İmanov) dostları Bəxtiyar (Tahir İmanov), Bəhruz (Ələkbər Əliyev) və Akiflə (Bəhram Bağırzadə) birgə Moskvaya gedirlər. Təyyarədə Nəriman (Elçin İmanov) ilə qarşılaşan dostların macərası elə buradan başlayır.

## Film haqqında
* Film kiçik büdcəyə, 16–17 günə çəkilib.
* Film Cabir İmanovun ilk rejissor işidir.

## Film heyəti
:**Ssenarist:** Tahir İmanov, Ələkbər Əliyev, Mütəllim Həsənov, Məmmədəli Kazımov, Cabir İmanov
:**Rejissor:** Cabir İmanov
:**Operator:** Nadir Mehdiyev
:**Prodüser:** Tahir İmanov, Cabir İmanov
:**Bəstəkar:** Elçin İmanov

### Rollarda
:Cabir İmanov — Ağanatiq
:Bəhram Bağırzadə — Akif
:Tahir İmanov – Bəxtiyar
:Ələkbər Əliyev — Bəhruz
:Tünzalə Ağayeva — Ağanatiqin həyat yoldaşı
:Nigar Babazadə — Nərimanın qızı
:Şahin Nəsirov
:Ziba Şücai
:Elçin İmanov — Nəriman

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 2021-ci ilin Azərbaycan filmləri
* 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın plagiat film və serialları – SİYAHI
Məhəmməd Füzuli (dəqiqləşdirmə)

* **[[Məhəmməd Füzuli]]** — azərbaycanlı şair.
* Məhəmməd Füzuli (film, 1958) — şair Məhəmməd Füzulinin vəfatının 400 illiyinə ithaf olunmuş film.
* Məhəmməd Füzuli (film, 1989) — şair Məhəmməd Füzulinin yaradıcılığına həsr olunmuş film.

## Həmçinin bax
* Məhəmməd (ad)
* Füzuli (ad)
Hoanq Van Thay

**Hoanq Van Thay** (; ) — Vyetnam kommunist hərbi və siyasi xadimi. .

## Erkən həyatı
Şimali Vyetnam ərazisində anadan olmuşdur. Hoanq 1938-ci ildə Vyetnam Kommunist Partiyasına qoşulmuşdur.

## Hərbi fəaliyyəti
O, Vyetnam Xalq Ordusunun ilk qərargah rəisi və Vyetnam Demokratik Respublikasının əsas hərbi qüvvələrinin rəhbəri olmuşdur. Hoanq Dyenbyenfu döyüşündə qərargah rəisi idi. Cənubi Vyetnam Qurtuluş Ordusuna komandanlıq etmişdir. Tet hücumu zamanı Hoanq Şimali Vyetnam Ordusunda yüksəkrütbəli zabit idi.

1975-ci ildə Cənubi Vyetnamda ABŞ-nin dəstəklədiyi hökumətə qarşı kommunistlərin qələbəsindən sonra general Hoanq müdafiə nazirinin müavini təyin edilmişdir. O, Vyetnam Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuş və 1960-cı ildən parlamentdə təmsil olunmuşdur.

## Mükafatlar
* "Qızıl ulduz" ordeni (2007, ölümündən sonra)
* "Ho Şi Min" ordeni
* "Qırmızı bayraq" ordeni

## İstinadlar
Cənubi Vyetnam Respublikası Müvəqqəti İnqilabi Hökuməti

**Cənubi Vyetnam Respublikası Müvəqqəti İnqilabi Hökuməti** (CVRMİH, ) — Şimali Vyetnam tərəfindən 8 iyun 1969-cu ildə Vyetnam Respublikasının (Cənubi Vyetnam) hökumətinə qarşı yaradılmış kölgə hökuməti, Sayqonun süqutundan sonra 30 aprel 1975-ci ildən 2 iyul 1976-cı ilə qədər **Vyetnam Respublikası** () adlanmış de-fakto müstəqil ölkə. Onun yaradılmasında Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin nümayəndələri, eləcə də bir neçə kiçik qrup iştirak edirdi.

CVRMİH əksər sosialist dövlətlər tərəfindən Cənubi Vyetnam hökuməti kimi tanınmışdır. O, 1973-cü il Paris sülh müqaviləsini həm Cənubi Vyetnamdan, həm də Şimali Vyetnamdan ayrı olan müstəqil bir qurum kimi imzalamışdır. 30 aprel 1975-ci ildə Sayqonun süqutundan sonra Cənubi Vyetnam Respublikası adlanmış və Cənubi Vyetnamın nominal hökuməti olmuşdur. 2 iyul 1976-cı ildə Cənubi Vyetnam Respublikası və Şimali Vyetnam (Vyetnam Demokratik Respublikası) Vyetnam Sosialist Respublikasını yaratmaq üçün birləşmişdir.

## Tarixi
1960-cı ildə Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsi yaradılmışdır. Sonrakı 9 il ərzində təşkilat Vyetnam Respublikası ərazisində müxalifət olaraq Sayqon rejiminə qarşı mübarizə aparmışdır. 8 iyul 1969-cu ildə Xalq Nümayəndələri Konqresi tərəfindən Cənubi Vyetnam Respublikasının Müvəqqəti İnqilabi Hökuməti yaradılmışdır. Çox vaxt hökumət Cənubi Vyetnamdan kənarda idi və özünü sürgündə olan bir hökumət kimi göstərmişdir.

30 aprel 1975-ci ildə Müvəqqəti Hökumətin qoşunları Sayqona daxil omuşldular. 2 iyul 1976-cı ildə Şimali və Cənubi Vyetnam birləşərək Vyetnam Sosialist Respublikasına yaratmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 

## Xarici keçidlər
* [Provisional Revolutionary Government of South Vietnam (1969–1975)](https://web.archive.org/web/20051105070548/http://www.richmond.edu/~ebolt/history398/PRG(1969-1975)TVT.html)
* "Ethnic Music" Room ("Words" is Japanese version only.)
* Rulers (Vietnam)
* WORLD STATESMEN, Vietnam (including South Vietnam)
Tiqreş adası

**Tiqreş adası** () — Anqolanın ən böyük adası. Namibe əyalətində yerləşir. Adanın sahəsi 98&nbsp;km²-dir.
## Tarix
Bir vaxtlar Tiqreşi materikdən ayıran eyniadlı boğazın yerində bərzəx olmuşdur. Bu ərazidə San Martin duş Tiqres adlı balıqçı kəndi var idi.

1962-ci il martın 14-də okean Tiqreş yarımadasını materikə birləşdirən bərzəxi yuyur və beləliklə Tiqreş yarımadası su təchizatı olmayan adaya çevrilir. Daha sonra Kunene çayının mənsəbindəki nasos stansiyası fəaliyyətini dayandırır və kənd yavaş-yavaş tərk edilən xəyal şəhərə çevrilir.

## İstinadlar