open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gürcüstan dəmir yolları

**Gürcüstan dəmir yolları** ( - Sakartvelos rkiniqa) — dəmir yollarında nəqliyyat və isyismar işlərini həyata keçirən şirkət.

## Potensialı
Güscüstan dəmir yoları Gürcüstan ərazisundə yerləşən dəmir yol xəttlərini özündə birləşdirir.  Dəmir yollarının ümumi uzunluğu 1612&nbsp;km təşkil edir. Burada ümmumilikdə istifadədə 1422 dəmir tolu körpüsü, 32 dəmir yol tuneli, 22 sərnişin vağzalı, 114 yük terminalı fəaliyyət göstərir. Sadaxlı stansiyası Ermənistanla sərhəd sransiyası fəaliyyət göstərir.

Dəmir yollarının demək olar ki, böyük qusmi elektrikləşdirilmişdir. Bircə Ninisminda-Axalkələk istiqamətində olan xətt elektrikləşdirilməmişdir. Bu xətt SSRİ-nin dağılması ilə əlaqədar istifadəyə verilə bilinməmişdir. 
Samtredia — Tiflis — Qardabani istiqamətində dəmir yolu iki xəttlidir. Digər ərazilərdə isə bir xəttlidir. Samtrdia-Batumi istiqamətində ikinci xətt inşa edilir. Bu idə yük daşımanın artması ilə əlaqədardır.  Əsas xəttlər: Natabeni — Ozurqeti, Marnueli — Bolnisi — Kazreti, Qyrcani — Snori, Post km — Dedoplisskaro, Qori — Nikozi, Kutaisi — Tkibuli, Kutaisi — Sxaltubo, Zesrafoni — Çiaturo — Saçxere, Xaşuri — Surami.
### Çıxışı olan dəmir yolları
*  Azərbaycan Dəmir Yolları 
*  Cənubi Qafqaz dəmir yolları
*  Türkiyə Respublikası Dövlət Dəmiryolları

## Tarixi
Gürcüstanda ilk dəmir yolu 1872 ildə Poti ilə Tiflis şəhərlərini birləşdirilməsi ilə inşa edilmişdir. Bu mərkəzi xəttdən başlayaraq digər dəmiryolu xətləri də inşa edilməyə başlamışdır. Rionidən Kutaisiyə kimi (1877), Rioni-Tkibuli (1887), Zestafonidən Çiaturaya kimi (1895) xətlər çəkildi. Bakı-Tbilisi dəmiryolu 1883-cü ildə işə düşməklə Azərbaycan neftinin Batumi limanı vasitəsilə daşınmasına şərait yaratmışdır. 1991-ci ilə qədər dəmir yolları Önqafqaz dəmir yollarının balansında idi. Gürcüstan hissəsi Samtred və Tiflis hissələrinə bölünür.

SSRİ dağıldıqdan sonra Önqafqaz dəmir yolları üç ölkə arasında bölünür. Gürcüstan Abxaziya müharibəsinin başlamasına bir necə gün öncə İnquri çayı üzərində olan dəmir yol körpüsü partladılır. Bundan sonra de-fakto dəmir yoluna nəzarət Abxaziyanın əlinə keçir. Bununla da Rusiya ilə olan dəmir yol nəqliyyatı kəsilir. Azərbaycan və Ermənistanla olan dəmiryolu isə günemüzdədə fəaliyyət göstərir.

## Tərkibi
Gürcüstana məxsys olan vaqon və elektrovizların böyük hissəsi SSRİ dönəmində istifadəyə verilənlərdir. Gürcüstanın ərazisində dəmir yolunun elektrikləşdirilmiş Zestafon-Xaşuri, Xaşuri-Surami 1932 ilə təsadüf edir. 
Əsas depoları: Tiflis sərnişin lokomativ deposu, Tiflis çeşidləmə lokomativ deposu, Xaşuri lokomotiv deposu, Samtredia lokomativ deposu, Qurcaani lokomativ deposu, Kutaisi lokomativ deposu, Batumi lokomativ deposu, Borjomi deposu.

2014-ci ilin məlumatına görə Gürcüstanın aşağıdakı arsenalı vardır:
* Elektrovoz: ВЛ22м, ВЛ8, ВЛ10, ВЛ11 4Е1, 4E10, AZ4A, AZ8A
* Teplovizlar: ТЭ3, 2ТЭ10, ТЭМ2, ЧМЭ3.
* Elektronvaqonlar: Ср3, ЭР2, ЭР2Т, ES, ВМК.

## Mənbə
* Rəsmi sayt
* Gürcüstanın dəmiryol nəqliyyatı

## İstinadlar
Lüdmila Turişeva

**Lüdmila Turişeva** — Ukraynalı idman gimnastı. Dünya Çempionatının 7 qat qızıl, 2 qat gümüş və 2 qat bürünc medalçısıdır. Lüdmila Turişeva həmçinin Yay Olimpiya Oyunlarının 4 qat qızıl, 3 qat gümüş və 2 qat bürünc medalçısıdır. Lüdmila Turişeva "Lenin" ordeni və "Qırmızı əmək bayrağı" ordeninə layiq görülmüşdür.

## Həyatı

Lüdmila Turişeva 7 oktyabr 1952-ci ildə Rusiyanın Qroznı şəhərində anadan olmuşdur. Lüdmila Turişeva 1962-ci ildən idman ilə məşğul olur.

### Ailəsi

Lüdmila Turişeva 1977-ci ildə 2 qat Olimpiya çempionu yüngül atlet Valeri Borzov ilə ailə həyatı qurdu. Bu nikahdan Lüdmila Turişeva və Valeri Borzovun Tatyana adlı bir qız övladı var. Tatyana Borzova həyat yoldaşı ilə birgə Kanadanın Toronto şəhərində yaşayır.

## Karyerası

Lüdmila Turişeva birinci uğurunu 1968-ci ildə Meksikada qazandı. O XVIII-ci Yay Olimpiya Oyunlarında 1 qızıl medal qazandı. Lüdmila Turişeva yeganə qızıl medalını Komanda yarışlarında qazandı. 2 ildən sonra isə o Yuqoslaviyanın Lyublyana şəhərində Dünya Çempionatında möhtəşən çıxış ilə yadda qaldı. Lüdmila Turişeva Komanda yarışlarında qızıl medal qazandı. Fərdi yarışlarında isə o çoxnövçülük və döşəmə yarışlarında fəxri kürsünün ən yüksək pilləsinə qalxdı. Həlqə hərəkətlərdə isə Lüdmila Turişeva gümüş, dayqla tullanmada isə bürünc medal qazandı.

Lüdmila Turişeva 2-ci dəfə Olimpiya Oyunlarında 1972-ci ildə iştirak etdi. O Almaniyanın Münhen şəhərində 2 qızıl, 1 gümüş və 1 bürünc medal qazandı.

## Xarici keçidlər

* Lüdmila TURİŞEVA

## İstinadlar
Gölyazı

**Gölyazı** ()— Türkiyə şəhəri. Uluabat gölünün kiçik bir yarımadasında yerləşən bu şəhərin təməli E.ə. 600-cü ildə qoyulub. Şəhər Bursa bölgəsinin ən qədim yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur.

Şəhərin əsası yunanlar tərəfindən qoyulsada, ərazidə Roma dövrünün tikililərinədə rast gəlinir..

Hər il şəhərdə **Aist** festivalı keçirilir. Qədim zamanlarda şəhərin ilkin adı **Apolloniatis** olmuş, Gölyazı adının mənası isə *balıqçı* deməkdir.

## Tarixi
Gölyazı şəhəri ehtimal olunur ki, Milet şəhərinin koloniyası kimi salınıb. Şəhərdə sikkə kəsilirdi. 450-ci ildən sikkələrdə lövbər şəkili təsvir olunmağa başladı. Bu Apollonun simvolu idi. Məhz o üzdən şəhərin adı Apolloni adlanırdı. Şəhərin çiçəklənməsi Ellinizm dövrünə təsadüf edir.

Roma imperatoru Adrian bu şəhəri ziyarət etmişdir. Bizans dövründə şəhər Vifiniyaya məxsus idi. 1302-ci ildə Osmanlı sultanı I Osman Bafeus müharibəsindən sonra bu şəhərdəki qəsirdə məskunlaşmışdı.

## Görməli yerləri
Qədim Gölyazının qalıqları əsas magistiral yoldan 3,7km cənubda yerləşir. Bu ərazidə əsas diqqət çəkən obyektlər bunlardı:
* Qədim roma yolu.
* Sarkofaq və onun daşdan olan üst qapağı.
* Yarımadanın ən ensiz hissəsində olan *daş qapılar*. Qala divarlarının qalınlığı 5 metrə çatır.
* Qədim yunan kilsəsi.
* Qədim şəhər divarlarının qalıqları. Divarlar üzərində müxtəlif yazılar və bareleflər var. Остатки древней городской стены, покрытые надписями и барельефами.

## Şəkillər

Fayl:Gölyazı-1.JPG|Qədim yunan kilsəsinin qalıqları.
Fayl:Gölyazı-2.JPG|Qədim şəhər divarları.
Fayl:Gölyazi 06 Feuerwehr Apollonia.JPG|Şəhərin qalıqları.
Fayl:Gölyazi 01 Apollonia.JPG|Qədim Gölyazı şəhərinin qalıqları.
Fayl:Gölyazi 02 Ulubat.JPG|Şəhər yaxınlığında olan göl.и


## İstinadlar
Fosfor oksidi (V)

4P + 5O2 ---2P2O5
Fosfor (V) oksidkimyəvi xassələrinə görə digər turşu oksidlərinə oxşayır. Temperaturdan və götürülən suyun miqdarından asılı olaraq müxtəlif turşular alınır.

P2O5 + H2O ---0*C 2HPO3

P2O5 + 2H2O---20 °C H4P2O7

P2O5+ 3H2O---100 °C 2H3PO4

P2O5 suuducu xassəyə malikdir. Məsələn, o nitrat tuşusunu N2O5-ə, perxlorat turşusunu isə Cl2O7-Yə çevirir.

## İstinadlar
Elxan Süleymanov (həkim)

**Elxan Süleymanov** () — Rusiya Federasiyası Çeçenistan Respublikasının səhiyyə naziri və baş onkoloqu. Tibb elmləri namizədi.

## Həyatı
Elxan Süleymanov Abdulla oğlu 1974-cü ildə Bakıda anadan olub. Əslən Qusar rayonunun Həzrə kəndindəndir. Təhsilini.

Elxan Süleymanov ATU-nu fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Təhsildən sonra Bakı Onkoloji Elmi Mərkəzində işləyib. Çeçenistan Respublikasının rəhbəri vəzifəsinin icraçısı Ramzan Kadırovun dəvəti ilə Moskvadan Çeçnistana gəlmiş və Qroznı Onkoloji Dispanserinin rəhbəri işləmişdir.

28 aprel 2016-cı ildə Çeçenistan Respublikasının səhiyyə naziri təyin edilib.

## İstinadlar
Ümumdünya sülhü (Bəhailik)

Bəhai dininin mərkəzi qayəsi dünya xalqlarının birliyini bərqərar etməkdir. Bəhaullah qətiyyətli şəkildə bildirirdi ki, "Allah Əmrini və Onun Dinini canlandıran təməl məqsəd bəşər aləminin maraqlarının qorunması və onun birliyinin irəlilədilməsi"dir. Öz yazılarında, Bəhaullah, sülhə gedən yolu 2 mərhələdə təsvir edirdi — kiçik sülh və böyük sülh.

Kiçik sülh mahiyyətcə dünya xalqları arasıdna kollektiv təhlükəsizlik razılaşmasıdır. Bu razılaşmaya görə, təcavüzkar tərəf ortaya çıxanda xalqların biri digərini qorumağa qalxır, o zamana ki, təcavüzkar ərazi qəsb etməyə, yaxud qonşu xalqı məhv etməyə çalışır. Kiçik sülh əhatə sahəsində məhdudlaşır, təməl sistemin qurulması, milli sərhədlərin ümumi qəbulu və xalqların suverenliyi. Bəhailər inanır ki, kiçik sülh İlahi iradə vasitəsilə irəliləyir və prosesə bəhailərin birbaşa təsiri gözəçarpmayacaq qədər azdır.

Böyük sülh kiçik sülh prosesinin nəhayi hədəfidir və özlüyündə mənəvi və sosial birliyi nəzərdə tutur — o dövr ki, dünya xalqları həqiqətən başqa xalqları özlərindən fərqləndirmir və bir-birilərinə qayğı göstərirlər, nəinki sadəcə bir-birilərinə dözürlər. Bu prosesə Bəhai baxışı ondan ibarətdir ki, bu Bəhai təlimlərinin, prinsiplərinin və tətbiqlərinin bütün dünya boyunca yayılması ilə mümkündür. Dünya sülhü və onun təməl elementləri haqqında Ümumdünya Ədalət Evinin "Dünya Sülhü Vədi" sənədində yazılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rucero Leonkavallo

**Rucero Leonkavallo** (; ) — italyan bəstəkarı, 20-dən artıq opera əsərinin müəllifi. Tərəfindən bəstələnmiş iki pərdəli, proloqlu Məzhəkəçilər () operası ona dünya şöhrəti qazandırmışdır.

Atası — Vinçenso Leonkavallo hakim olmuş, anası Virciniya D`Aurio rəssam ailəsindən çıxmışdır. Bəstəkar öz təhsilini Neapol konservatoriyasında almışdır.

## Əsərləri

### Operaları
* *[[Palyaçolar (opera)|Pagliacci]]* (Milan, 21 may 1892)
* *I Medici* (Milan, 10 noyabr 1893)
* *Chatterton* (Roma, 10 mart 1896)
* *La bohème* (Venesiya, 6 may 1897)
* *Zazà* (Milan, 10 noyabr 1900)
* *Der Roland von Berlin* (Berlin, 13 dekabr 1904)
* *Maià* (Roma, 15 yanvar 1910)
* *Zingari* (London, 16 sentyabr 1912)
* *Mameli* (Genuya, 27 aprel 1916)
* *Edipo re* (Çikaqo, 13 dekabr 1920)

### Operettaları
* *La jeunesse de Figaro*
* *Malbrouck*
* *La reginetta delle rose*
* *Are you There?*
* *La candidata*
* *Prestami tua moglie*
* *A chi la giarrettiera?*
* *Il primo bacio*
* *La maschera nuda*

## İstinadlar
Şaquli atılmış cismlər

**Şaquli istiqamətdə aşağı atılmış cisim düzxətli [[bərabəryeyinləşən hərəkət]] edir.** Bu hərəkətdə cismin istənilən andakı sürətinin modulu v=v_0+gt düsturu ilə hesablanır. *t* müddətində gedilən yol isə h=V_0t+\frac{gt^2}{2} düsturuyla təyin olunur 
**Şaquli istiqamətdə yuxarı atılmış cism isə düzxətli [[bərabəryavaşıyan hərəkət]] edir.** Bunun səbəbi odur ki cismin hərəkət təcili ona əks yönəlmişdir Bu hərəkətdə cismin sürəti v=v_0-gt qalxma hündürlüyü isə h=v_0t-\frac{gt^2}{2} *düsturu ilə hesablanır*
Cismin maksimal hündürlüyə qalxma müddəti t_q=\frac{v_0}{g}. maksimala qalxma hündürlüyün h_m=\frac{v_0}{2g}. Uçuş müddəti isə t_u=\frac{2v_0}{g}düsturu ilə hesablanır. Qeyd edək ki, cismin yerə düşmə anındakı sürəti, onun başlanğıc sürətinə bərabərdir. v=v_0

*v Sürət
*v_0 Başlanğıc sürət
*h Hündürlük
*t Zaman
*g Sərbəst düşmə təcili
Periferik sinir sistemi

**Periferik sinir sistemi**, beyin və onurğa beynindən başqa sinirlər və qanqlidən ibarətdir. Periferik sinir sisteminin əsas vəzifəsi, mərkəzi sinir sistemi ilə orqan və üzvlər arasındaki rabitəni yaratmaqdır. Periferik sinir sistemi somatik və vegetativ olmaqla iki yerə ayrılır.

Somatik skelet əzələlərinin sinirləridir.

Vegetativ və ya avtonom sinir sistemi isə daxili orqanların fəaliyyətini tənzimləyir. Vegetativ sinir sistemi də özlüyündə iki yerə ayrılır, simpatik sinir sistemi və parasimpatik sinir sistemi. Simpatik qanla təchiz olunmanı yaxşılaşdırır, ürəyin işini gücləndirir, arterya damarlarında qan təzyiqini yüksəldir, qanda şəkərin miqdarını artırır. Parasimpatik isə əksinə ürəyi sakitlik vəziyyətinə gətirir, qan təzyiqini aşağı salır, qanda şəkərin miqdarını aşağı salır.

Sinirləri bir növ "telefon kabelinə" bənzədə bilərik, onlar bədəndən aldıqları mesajları beyinə çatdırır. Bədənin içində və ya xaricində meydana gələn və bədəndə müəyyən reaksiyalara səbəb olan olan fiziki, kimyəvi və ya bioloji təsirlərə "xəbərdarlıq" deyilir. Xəbərdarlıqlar bədənimizdə mövcud olan müəyyən hüceyrələr vasitəsilə alınır. Alınan xəbərdarlıqlar, sinirlərlə mərkəzi sinir sisteminə göndərilir. Xəbərdarlıqlar sinir hüceyrələrində kimyəvi və ya elastiki dəyişikliyə yol açır. Xəbərdarlıq mesajı mərkəzi sinir sisteminə çatdırılır. Mesaj üçün çıxan cavab əzələlərə, orqanlara və vəzilərə sinirlər ilə çatdırılır.

## Xarici keçid
http://www.bbc.co.uk/science/humanbody/body/factfiles/peripheralnervoussystem/peripheral_nervous_system.shtml
Elegiya

* Elegiya (şeir növü) — 
* Elegiya (şeir) — 
* Elegiya (film, 2001) — 
* Elegiya (film, 1997) — 
* Elegiya — akademik Zərifə Əliyevanın xatirəsinə həsr olunmuş film.
Əriyən ada (film, 2013)

**Əriyən ada** — Azərbaycan rejissoru Fariz Əhmədovun Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə "Azanfilm" studiyasında çəkdiyi sənədli film.

## Məzmun
Ekran əsərində hadisələr Neftçala rayonunun Kürdili kəndində cərəyan edir. Burada yaşayanlar müasir, rahat həyatdan bixəbər deyillər, istədikləri vaxt yaşam tərzlərini dəyişmək üçün buranı tərk edib gedə bilərlər, lakin onlar buranı sevirlər. Onların gəncliyi, xatirələri bu yerlə bağlıdır və ona görə də həyatlarını əriyən ada ilə birgə əritməyə qərarlıdırlar.
   
## Haqqında
Film "Azanfilm" studiyasında çəkilib.

Sənədli filmin ssenari müəllifi Esmira Əyyub, rejissoru Fariz Əhmədov, operatoru Rüfət Kərimov, bəstəkarı isə Rauf Əliyevdir.

## Festivallar

* “Əriyən ada” filmi 2013-cü il sentyabrın 15-dən 22-dək Gürcüstanın Batumi şəhərində keçiriləcək “Batumi İnternational Art House Film Festival” (BIAFF-2013) kinofestivalında da iştirak edəcək.
* 2013-cü ildə "Əriyən ada" sənədli filmi IX Kazan Beynəlxalq Müsəlman Kinosu Festivalının "Ən yaxşı qısametrajlı sənədli film" nominasiyasının qalibi olub.

## Həmçinin bax

* Mayak (film, 2012)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
* Treyler
*
Asteroidlərin siyahısı: 4001–5000

Bu siyahıda asteroidlərin 4001-dən 5000-ə qədər siyahısı verilmişdir. Bu siyahıda asteroidlərin xarakteristikası ilə tanış ola bilərsiniz.

## 4001–4100
Mosesgeğ

**Mosesgeğ** və ya **Movses** — Berd rayonunda kənd.

Ermənistan Silahlı Qüvvələri bu kənddə yerləşən mövqelərindən daimi olaraq Tovuz rayonunun həmin istiqamətdə yerləşən Azərbaycan mövqelərini atəşə tuturlar.

## İstinadlar
Qara göl (Çexiya)

**Qara göl** — Çexiya ərazisində yerləşən və təbii şəkildə əmələ gələn göl. Göl həmçinin sahəsinə və dərinliyinə görə ölkənin ən birinci gölüdür. İnzibati cəhətdən göl Çexiyanın Plzen diyarının Şumava rayonu ərazisində yerləşir. Göl Jelezna-Ruda şəhərində 6&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

Göl buzlaq məşəllidir. Sonuncu buzlaşma dövrünün sonunda buzlağın ekzarasiya fəaliyyəti nəticəsində meydana gəlmişdir. Göl üçkünc formaya malikdir Gölün kənarları bütünlüklə meşələrlə örtülmüşdür. Göldən Qara adlı arx başlayır. Gölün özünə isə Ulavu çayı tökülür. Göl hövzə baxımından Elba çayı ilə əlaqələnir. Bu isə onun hövzəsinin Şimal dənizinə aiddir. Bununla belə göldən iki km cənubda yerləşən Şeytan gölü Dunay çayı ilə əlaqələnir. Bu göl isə Qara dəniz hövzəsinə aiddir. Göl dəniz səviyyəsindən 1008 metr hündürlükdə yerləşir. Gölün maksimal dərinliyi 40,6 metrdir. Bu göstərici ilə ölkənin ən dərin gölüdür. Orta dərinlik 15 metr təşkil edir. Uzunluğu 0,53&nbsp;km, eni 0,35 kilometrdir. Gölün ümumi sahəsi 0,1855&nbsp;km²-dir. Gölün su tutumu 0,002878&nbsp;km²-dir.

Çexiyada ən qədim hidroakkumuliyatorlu stansiya 1929—1930 illərdə inşa edilmişdir. Göl yuxarı su toplayıcı rolunu oynayırdı.

Gölün Almaniya ilə cəmi bir km məsafədə yerləşməsi uzun zamsn qapalı zona elan edilməsinə səbəb olmuşdur. Göl ətrafına giriş yalnız dövlətin xüsusi icazəsi ilə mümkün olmuşdur. 1964-cü ildə gölün ətraf ərazilərində Nasist Almaniyasına məxsus olan mühün sənədlər tapılmışdır. Sənədlərin Çexslovakiya təhkükəsizlik idarəsi və SSRİ DTX bu sənədləri araşdırmışdır. Sənədlərin bir qismi Moskvaya göndərilmişdir.

Qara göl və Şeytan gölü ətraf əraziləri 1911-ci ildə Milli Təbiət qoruğu elan edilmişdir parkın ümumi sahəsi 174,86 hektar olmuşdur. 
1950-ci ildən sonra göl sərhəd zonasında daxil olmasından ictimaiyyət üçün qapalı elan edilmişdir. Bu sərhəd nəzarəti yenidən 70-ci illərdə aradan qaldırılmışdır. Göl ətrafına hazırda yalnız velosipet turları təşkil olunur.

## Qalereya

Černé jezero - eastern bank.jpg|Qara göl
Jindrich Eckert - Potok u Cerneho jezera (1880-2).jpg|Göldən axan çay


## Ədəbiyyat

* *Ottova Encyklopedie, Česká republika, Zeměpis, Černé jezero, Ottovo nakladatelství Praha, 2006 International Standard Book Number ISBN 80-7360-456-6
* *999 turistických zajímavostí České republiky, Černé a Čertovo jezero'', Soukup & David, 1999, International Standard Book Number ISBN — 80-242-0183-6

## Mənbə
* Informace zejména pro turisty na Wikimapy 
* Národní přírodní rezervace Černé a Čertovo jezero
* MVE Černé jezero 

## İstinadlar
ILOVEYOU

**ILOVEYOU** (bəzən **Love Letter**) — kompüter virusu. 2000-ci il mayın 4-dən etibarən Filippində  Windows əməliyyat sistemi olan kompüterlərdə e-mail vasitəsilə yayılmağa başladı. Mövzu hissəsinə "ILOVEYOU" yazılmışdı və kontent hissəsində ".txt.vbs" uzantısı var idi. Həmin vaxtlarda Windows ƏS-də ".vbs" uzantısı istifadəçilərə göstərilmirdi və buna görə də istifadəçilər elə düşünürdülər ki, bu normal ".txt" faylıdır. Göndərilən faylın açılması lokal maşının zədələnməsi, müxtəlif növ fayların dəyisdirlməsi ilə nəticələnirdi, (Məsələn: şəkil, audio və s.) həmçinin bu virus Mikrosoft Outlook-da olan e-mail siyahsında olan istifadəçilərə bu e-maili göndərirdi. Bundan fərqli olaraq Melissa virusu  listdəki  ilk 50-İnternet istifadəçisinə  e-mail göndərirdi.

## Virusun yayılmasını asanlaşdıran amillər
Defoltda ".vbs" uzantılı skriptlər üçün skriptinq dillərin işə düşməsi və həmin  çıxıntının gizli olması bu virusa əlverişli şərait yaradırdı. Digər bir məsələ ondan ibarət idi ki, bu virusu yazanlar sosial mühəndislik metodlarından istifadə edmişdilər, hansı ki, istifadəçiləri bu e-mailləri açmağa təhrik edirdi, beləliklə çox qısa zamanda yayılırdı. Windows və Outlook-dakı sistem zəiflikləri imkan verirdi ki, bu zərərli proqram istifadəçi məlumatları, yaddaş və digər yerlərə asanlıqa təmas edə bilsin.

## Yayılması
Mesajlar Filippində yaranmağa başladı və şirkət e-mailləri vasitəsilə qərb istiqamətində yayılmağa başladı. Bu mesajlar e-mail listdəki insanlara göndərildiyindən qurban tərəfindən təhlükəsiz kimi görünürdü. Bir neçə istifadəçinin bu tip e-mailləri açması milyonlarla e-maillərin yaranması və yayılmasına nəticə etibarı ilə milyonlarla faylın zədələnməsinə səbəb olur.

## Təsiri
Adı çəkilən virus Filippindən Honkonqa, daha sonra Avropaya və  Amerika Birləşmiş Ştatlarına yayılmağa başladı. Zərər 5.5-8.7 mlrd dollar dəyərində idi və 15 milyard vəsait xərcləndikdən sonra bu proqram bütun kompüterlərdən təmizlənə bildi. 10 gün ərzində 50 milyon infeksiya müəyyənləşdirlidi. Bu da dünyadakı İnternetə bağlı kompüterlərin 10% -i idi. Özlərini qorumaq üçün Pentagon, CIA, British Parlament bütün e-mail sistemlərini söndürdülər.

## Arxitekturası
Virus Visual Basic proqramlaşdırma dilində yazılmışdır, Micosoft Outlook-da icra olunur və susmaya görə işlək vəziyyətdədir.Sistem işə başlayanda
Windows "registry" məlumatı vasitəsi ilə işə düşür. Daha sonra bu virus kompüterdə müxtəlif disklərdə axtarış apararaq JPG, JPEG, VBS, VBE, JS, JSE, CSS, WSH, SCT, DOC, HTA, MP2, and MP3 uzantılı faylların uzantılarını dəyişdirərək VBS-lə əvəz edir və istifadəçinin kompüterin yenidən işə düşməsini əngəlləyir. Bu virusun sürətli yayılmasında digər bir nüansda istifadəçilər onu dəyişə bilərdi və beləliklə sistemi zədələmiş olurdular.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Love Bug - A Retrospect
* ILOVEYOU Virus Lessons Learned Report, Army Forces Command
* Radsoft: The ILOVEYOU Roundup
* No 'sorry' from Love Bug author at The Register
* CERT Advisory CA-2000-04 Love Letter Worm[Contains a Script Virus on this Page]
Oğurlanmış arzular

**Oğurlanmış arzular** — Azərbaycan-Türkiyə birgə teleserialı. Rejissor Osman Albayrakın filmi.

## Məzmun
Avtoservisdə işləyən Kənanın (Zaur Şəfiyev) oğlu dünyasını dəyişir. Kənan (Zaur Şəfiyev) oğlunun ölümündə özünü günahkar sayır. Kənan (Zaur Şəfiyev) qonşusu Əminənin (Nəsibə Eldarova) qızı Ayseli (Pərvin Abıyeva) sevir. Onlar bir-birlərini sevirlər. Ancaq Əminə (Nəsibə Eldarova) onların görüşməyini istəmir. Hadisələr elə gətirir ki, onlar bu sevgisi bir gün sona çatır. Aysel (Pərvin Abıyeva) Elnurun (Tural Əsədov) holdingində işə düzəlir. Kənan (Zaur Şəfiyev) Ayselin (Pərvin Abıyeva) holdingdə işləməyinə razı olmur. Aysel (Pərvin Abıyeva) işləməyə davam edir. Kənanın (Zaur Şəfiyev) borclarını ödəmək üçün.

## Rollarda

## Filmin heyəti

**Quruluşçu Rejissor: Osman Albayrak**  **Ssenari müəllifi: Esmira Əyyub**  **Quruluşçu Operator: Orçun Aydoğan** **İcraçı Prodüser: Vüqar Əliyev** **Geyim üzrə rəssam: Aynur Əliyeva** 
**Saç və qrim ustası: Səadət Sadıqova**  **Quruluşçu Rəssam: [[Səbuhi Atababayev]]** **Bəstəkar: Cafer İşleyen**  **Baş prodüser: Orxan Mərdan**  **Montaj: Haluk Arus**  **Səs: PİCMUS**

## Həmçinin bax

* Qaranlıqlar çiçəyi (teleserial, 2011)

## İstinadlar

## Xarici keçid

* Filmi izlə 
* Türkiyənin məşhur aktyoru Saruhan Hünel: “Heydər Əliyevin qayınatası...” – MÜSAHİBƏ/FOTOLAR
Yusuf Güney

**Yusuf Güney** (5 iyun 1984) — Türkiyə pop ifaçısı və bəstəkarı.

## Diskoqrafiya
**Albomları**
* Bir Sevda Masalı (2009)
* Aşka İnat (2010)
* Kader Rüzgarı (2012)
* Sevgi Arsızı (2013)
* Hazin (2014)
**Duetləri**
* "Aşk-ı Virane" (Rafet El Roman ilə)
* "Aşka İnat" (Rafet El Roman ve Eren Atsoy ilə)
* "Değilsin" (Şeyma Erdoğan ilə)
* "Kendine İyi Bak" (Semra San ilə)
**Vidyo klipləri**
* "Heder Oldum Aşkına"
* "Aşkım Aşklarından Bulasın"
* "Git Bedenim Buralardan"
* "Aşka İnat"
* "Serserin Oldum"
* "Unut Onu Kalbim"
* "İki Romantik Deli"
* "Kader Rüzgarı"
* "Bunalım"
* "Ördü Kader Ağlarını"
* "Melekler Seni Bana Yazmış"
* "Hazin"

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Yusuf Güney
Cümə məscidi (Ağstafa)

**İmam Əli adına Ağstafa Cümə məscidi** — Ağstafa şəhərində (mərkəzində) yerləşən bu məscid 1996-cı ildən inşa olunub. Həyətyanı sahəsi 6500 kv. metr, daxili sahəsi 17x17 metrdir. Əli ibn Əbu Talib məscidinin binası, eləcə də qoşa minarələri mişar daşı ilə inşa edilmişdir. Məscid düzbucaqlı formada olub, döşəmədən tavana qədər hündürlüyü 5 metr,
yerdən günbəzədək hündürlüyü isə 9 metrdir. Məsciddə qadınlar şöbəsi ikinci mərtəbədə yerləşmişdir. Onun sahəsi 34 kv.metrdir. İbadət zalında 10 tağvari formada pəncərə qoyulmuşdur.

Mehrabın hündürlüyü 2,5 metrdir. Məscidin iç divarları ağ rəngdə işlənmişdir. Əsas ibadət zalının qarşısında - sağ və sol tərəflərdə yardımçı otaqlar yerləşmişdir. Günbəz fasad tərəfdən ağ dəmir təbəqə ilə işlənmişdir. Minarələri (hündürlüyü 17 metr) səkkizguşəli olub, üstü ağ dəmir təbəqə ilə örtülmüşdür. Günbəz və qoşa minarələrin üstündə aypara qoyulmuşdur.

Məscid yerli şəhər sakinlərinin təşəbbüsü ilə tikilmişdir. Məscidin layihəsinin müəllifi şəhərin baş memarı Sənan Mustafayev Abış oğludur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Müsəlman dini icmalar
Liv Boeri

**Liv Boeree** — 31 yaşlı ingilis qumarbaz. Liv 2015'ci ildə bütün zamanların ən şanslı qumarbazı olaraq Global Poker tərəfindən təsdiqlənib. Ən çox bluff (pis ələ baxmayaraq böyük pullara oynayan) edən qumarbazdır. Etdiyi bluff'lərin 80% udub. Ən uğurlu bluff'u rəqibinin "Full House" əlinə qarşı 500.000$ qoyaraq qazanmasıdır. 500.000 qoyarkən Liv'in kartları zəif idi. Lakin rəqib qorxub və oyundan çəkilib. Liv oyun müddətində gözünü rəqibinin gözündən heç çəkməməklə də məşhurdur.

## İstinadlar
Sentriol

## Forma və ölçüsü
Balaca, silindir formasında, 0,2 μm genişliyində ve 0,4 μm uzunluğundadı.

Drosophila melanogaster embriyolarında, çift olaraq, Caenorhabditis elegans sperm hüceyrələrində və erkən embriyolarında tək, amma doqquz dənə olaraq görülür.

Hüceyrə sitoplazmasında bir-birinə dik olaraq yerləşən və matrikslə çevrili olan sentriol çiftlərinə sentrozom deyilir. Hər sentriol eninə dairəvi olaraq düzülmüş 9 fibrildən ibarətdir. Fibrillər bir matrikslə sarılıb. Sentriollar hüceyrə bölünməsi sırasında çoxalıb tək çift halına hüceyrənin hər iki qütbünə gedərək aster deyilən ipliklərin əmələ gəlməsi və asterlər vasitəsilə xromosomların sentromerlerindən tutulub qütblərə çəkir.

## Vəzifəsi
Hüceyrə bölünməsində iştirak edir. Replikasya sırasında, çütləşmiş hər yeni sentriol qrupu, həm sentriol çiftini həm də original çifti özündə saxlayır. Əgər sentriollar özlüyündən hərəkət eden qamçının şəkilləndirilməsində iştirak edərsə, sentriolların yaşlı tayı, ana sentriol, orqanoid quruluşunu təşkil edən əsas gövdə halına gəlir.
Alveol

Alveollar, ağciyərlərin içində yerləşir. Kapiliyarlardakı karbon qazını alıb, və kapiliyarlara içlərindəki oksigeni verirlər. Buna maddə alış-verişi deyilir. Alveollar qan dövranından da muğayətdirlər. Nəfəs aldığımızda hava; burun, udlaq, nəfəs borusu, ağciyərlər, bronxlar və alveollar yolunu izləyir. Alveollar da havayı təmizləyib, kapilyarlara verir. Damarlar bütün bədənə dağıdır. Kirlənən qan kapiliyarlar ilə yenidən alveollara gəlir. Alveollar karbon qazını alır, bronxlara verir, bronxlar nəfəs borusuna, nəfəs borusu burna verir. Burundan da dışarı atılır. Yeni alveollara gənc alveollar deyilir.
Türkiyə Super Liqasının rekordları

Türkiyə Super Liqasında bu günə qədər baş verən qəribə oyunlar, ilklər və rekordlar.

## İlklər

### İlk qol
* Super Liqadakı ilk qol 21 fevral 1959-cu ildə İzmirsporlu Özcan Altuğ tərəfindən vurulmuşdur. Eyni zamanda ilk qol Beykoz qapıçısı Sıtkı tərəfindən tutulmamışdır. İlk qol qərarını Osman Yeşeren vermişdir. (İzmirspor 2-1 Beykoz)

### İlk penalti qolu
* Türkiyə Birinci Futbol Liqasında **ilk** penalti qolu 15 mart 1959-cu ildə Fənərbaxçalı oyunçu Lefter Küçükandonyadis tərəfindən vurulmuşdur.

### İlk çempion
* Türkiyə Birinci Futbol Liqasında **ilk** çempion  Fənərbaxça PFKdır.

### İlk penalti və ilk vurula bilməyən penalti
* Türkiyə Birinci Futbol Liqasında **ilk** penalti vura bilməyən futbolçu Fatih Karagümrüklü Kadri Aytaçdıır. Aytaç topu Vefa Sk-ın qapıçısı Baskına nişanlamışdır. Baskın da bu liqada **ilk** penalti qurtaran qapıçıdır.

### İlk xalın silinməsi
* Türkiyə Birinci Futbol Liqasında **ilk** xalın silinməsi hadisəsi 1980-81 mövsümündə Beşiktaş PFK qarşısında sahədən geri çəkilərək məğlub sayılan, ayrıca iki xalı da silinən Mersin İdman Yurdu liqa tarixində xalı silinən **ilk** komandadır.

### İlk bombardir
* Türkiyə Birinci Futbol Liqasında **ilk** bombardir 1959-cu il mövsümündə 11 qol atan Metin Oktaydır. Eyni zamanda Metin Oktay bu qol sayı ilə ən az qol atan bombardir adına sahibdir.

### İlk əcnəbi bombardir
* Türkiyə Birinci Futbol Liqasında **ilk** əcnəbi bombardir Tarık Hodziçdir. Tarık Hodziç 1983-1984 mövsümündə Qalatasaray forması ilə atdığı 16 qolla bu ünvanın sahibi olmuşdur.

## Ən çox qol atılan maçlar
Super Liqa tarixində 10 və ya daha çox qolun atıldığı matçlar:
Azərbaycan Futbol Liqasının 2015 yay transferləri

Bu siyahıda Azərbaycan Premyer Liqasının 2015/2016 mövsümünün yay transferləri göstərilmişdir.

## Azərbaycan Premyer Liqası 2015 — 2016

### AZAL

**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



## İstinadlar
2015 Cüdo üzrə Böyük Dəbilqə turniri

## Medal sıralanması

## Nəticə

### Kişilərin yarışı

### 60 kq

### Qadınların yarışı

## Həmçinin bax
* 2016 Cüdo üzrə Böyük Dəbilqə turniri

## İstinadlar
Sofiya tramvayı

thumb|290px
**Sofiya tramvayı** — Sofiya şəhərində əsas nəqliyyat növlərindən biri. Bolqarıstan ərazisində mövcud olan yeganə tramvaydır. 

Faktiki olaraq tramvay iki sistemdən ibarətdir. Onların biri 1009 mm digəri isə 1435 mm reyslərə malikdir.  

Sofiyada ilk tramvay 1 yanvar 1901-ci  ildən fəaliyyət göstərir.

## Tarixi

Sofiyanın tramvay nəqliyyatının tarixi 1 dekabr 1898-ci ildən başlayır. Belə ki, şəhər icra hakimiyyəti Fransa və Belçika şirkətləri ilə konsessiya birliyi əsasında tramvay xəttinin tikintisinə başlayırlar. Tramvay ilk dəfə 1 yanvar 1901 ildə hərəkətə gətirilir. Bu zaman tramvay sistemi altı xətdən ibarət olmuşdur. Tramvay xəttinin ümumi uzunluğu 23 kilometr idi. Xidmətə 25 motorlu və 10 qoşqu vaqonu verilmişdi. Reyslər arasında məsafə 1000 mm  olmuşdur. 

1931-ci ilə qədər tramvaylar xariçi ölkələrfən idxal edilirdi. 1931 idən sonr isə Bolqarıstanın özündə mühəndis Teodosiya Kardaevin rəhbərliyi altında yerli tramvaylar istehsal edilir. 1936-cı ildən etibarən Bolqarıstan tramvayları DTO adı altında istehsal olunmağa başlanılır. 

1934-cü ildə Krasno-Selo rayonu ərazisində yeni depo istifadəyə verilir. Artıq burada 1951-ci ildə tramvay fabriki fəaliyyət göstərirdi. İstehsalat yalnız 1991-ci ilə qədər aparılır. 1991-ci ildən etibarən isə bu fabrika yalnız təmir işlərini həyata keçirir. 

İlk standart reyslər (1435 mm) 7 sentyabr 1987-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

## Sistem

Tramvay şəbəkəsinin ümumi uzunluğu 308 km , onun cəmi (1435 mm) 40 km standart reysləyə malikdir, digər hissəsi isə ensiz reylslərə (1009 mm) malikdir. Sofiyada ümumilikdə 18 nəqliyyat xətti vardır

### Ensiz reylslərə

Əvvəllər tramvaylar əsasən Sofiyada istehsal edilirdi. Əvvəllər tramvaylar əsasən iki vaqonlu olmuşdur. Sonradan artıq 1970-ci illərdə altı-səkkiz vaqonlu tramvaylar istismara buraxılır. 1991—2000 illərdə ensiz reyslər üçün Çexiyadan 57 tramvay (Tatra T6A2) alınmışdır. Bu ərəfələrdə Almaniyadan 20 işlənmiş Tatra T4 tarmvayları gətirilir.

### Standart reylslər

Standart reylslər üçün tramvaylar elə Sofiyada istehsal edilmişdir. Ancaq bu tramvaylarda müxtəlif problemlər ortsya çıxdığından 1989—1990 illərdə standart reylslər üçün Çexiyadan 37 Tatra T6B5 tramvayları alınmışdır.

1995-ci ildə Bonndan Grossraum tramvayları gətirilmişdir. 2010-ci illin aprelində Leyspikdən yeni partiya Tatra B4DM tramvayları gətirilmişdir

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* 
*
Qorxma, mən səninləyəm! 1919 (film, 2013)

**Qorxma, mən səninləyəm! 1919** — 1981-ci ildə çəkilmiş "Qorxma, mən səninləyəm" filminin ikinci hissəsi. Filmin ssenari müəllifi və rejissoru Yuli Qusmandır.

## Məzmun
Film Azərbaycan xalqının necə qəhrəman, şən, musiqisevər, xoşbəxt bir xalq olduğunu göstərir.

Filmdə təhlükəli sərgüzəştlərlə yanaşı, iki gənc qəhrəmanın məhəbbəti də öz əksini tapmışdır. "Romeo və Cülyetta"da olduğu kimi, onlar da iki düşmən tərəfin övladlarıdır.

Ekran əsəri hər bir tamaşaçıda müstəqil Azərbaycanın bugünkü sürətli inkişafı ilə bağlı dolğun təsəvvür yaradır.

## Film haqqında
* Film Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası və Rusiyanın "Vayt Media" kino şirkətinin birgə istehsalıdır.
* Filmin ssenari müəllifi və rejissoru Yuli Qusmandır.
* operatoru Vadim Alisov
* quruluşçu rəssamları Rafiq Nəsirov, Viktor Nikonenko, Tahir Tahirov
* prodüserləri Müşfiq Hətəmov və Timur Vaynşteyndir.

Filmdə, həmçinin tanınmış rusiyalı aktyorlar Lev Durov, Muxtarbek Kantemirov, Mixail Yefremov, Edqar Zapaşnı, Vladimir Dolinskiy, Yuri Kobaladze, eləcə də azərbaycanlı aktyorlar Kristina Güləliyeva, Eldar Qasımov, Həmidə Ömərova, Məbud Məhərrəmov, Teymur Bədəlbəyli, Zaur Şəfiyev, Bəhram Bağırzadə, Nuriyə Əhmədova, Rövşən Əsgərov və başqaları çəkilmişlər.

## Təqdimatı
* 15 noyabr 2013-cü ildə filmin Heydər Əliyev Sarayında təqdimat mərasimi olmuşdur. Birinci xanım Mehriban Əliyeva da mərasimdə iştirak etmişdir.

## Festivallar və mükafatlar
* XIV Komediya filmləri festivalı — 2013. Rusiya, Tula şəhəri.

## Çəkilişə kömək edənlər
* Heydər Əliyev Fondu

## İstinadlar

## Mənbə
*Rafiqqızı, N. “Qorxma, mən səninləyəm-2”: “Filmin çəkilişləri noyabrın əvvəllərində bitəcək”: [quruluşçu rejissoru хalq artisti Yuli Qusman olan eyni adlı filmlə bağlı Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin şöbə müdiri Müşfiq Hətəmovun dedikləri] //Olaylar.- 2011.- 3 noyabr.- S.11.

## Xarici keçid

Filmi izlə
Timsah Arena

**Bitçi Timsah Park** və ya **Bursa Böyükşəhər Stadionu** — Türkiyənin Bursa şəhərində yerləşən idman stadionu. 24 fevral 2011-ci ildə Bursa Böyükşəhər Bələdiyyəsinin keçirdiyi tenderi Gintaş-ın qazanmasıyla başlayan layihədən sonra tikilən stadionun açılışı 21 dekabr 2015-ci ildə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən edilmişdir. Rams Park və Tüpraş Stadionu ilə birlikdə Türkiyədəki C90 görüş bucağına sahib üç stadiondan biri olan stadionun ümumi tutumu 43.361 nəfər təşkil edir.
Erebuni Dövlət Təbiət Qoruğu

**Erebuni Dövlət Təbiət Qoruğu** () — Ermənistan ərazisinin Kotayk mərzi ilə Ararat mərzi sərhədində, Şorbulaq və Qexadir kəndləri arasında yerləşir. Qoruq 1981-ci ildə 89 ha ərazidə təşkil olunmuşdur. Burada 10 milyonlarla yaşı olan suxurlar vardır. Burada Ermənistan ərazisində yetişən endemik bitkilər var.

## Təbiəti

### İqlimi
Qoruğun ərazisi olduqca kontinentald və qurudur. Orta illik temperatur 11&nbsp;°C, yağıntının miqdarı 300–350&nbsp;mm təşkil edir. Qışı az qarlı, qoyuq və buludlu olur. Qar örtüyünün qalınlığı 10–35 sm arasında dəyişir. Qış noyabrın ikinci yarısında başlayır və martın ikinci yarısında isə bitir. Yanvar ayının orta temperaturu −4&nbsp;°C olur. Minimum temperatur isə −31&nbsp;°C-dir. Yazı isti və rütubətlidir. Yayı isə davamlı, isti və qurudur. Yayın orta temperaturu 23&nbsp;°C, maksimal temperatur isə 41&nbsp;°C olur. Qoruq ərazisində su tutarları yoxdur.

### Flora
Qoruğun ərazisi kiçik olmasına baxmayaraq kifayət qədər zəngindir. Burada 293 növ 197 cins
46 fəsilədə birləşir. Rast gəlinən nadir və endemik bitki növləri: *Triticum araraticum*, *Triticum urartu*, *Triticum boeoticum*, *Amblyopyrum muticum*, *Secale vavilovii*, *Actinolema macrolema*, *Szovitsia callicarpa*, *Cichorium glandulosum*, *Iris reticulata* və *Iris elegantissima*. Qoruqda bitən bitkilərdən 100-ü dənli bitkidir. Torpaq örtüyünün bir hissəsi əsasən ot bitkiləri ilə örtülü olur. Bitki örtüyünün böyük hussəsi isti yay ayları tamamən quruyur.

### Fauna
Araşdırmalara görə qoruqda aşağıdakı csnlılar yaşayır:

İlanlar: Gürzə (*Macrovipera lebetina*), kərtənkələyəbənzər ilan (*Malpolon monspessulanus*), Qərb yatağanı (*Eryx jaculus*), *Eirenis collaris*, *Eirenis punctatolineatus* eyrensləri, Rəngarəng təlxə (*Hemorrhois ravergieri*), Zeytuni təlxə (*Platyceps najadum*), Xəzər təlxəsi (*Dolichophis caspius*), Paralaudakia caucasia, Sarı koramal (*Pseudopus apodus*).

Kərtənkələlər: Cənubi Qafqaz kərtənkələciyi (*Eremias pleskei*) və Ştraux kərtənkələciyi (*Eremias strauchi*), Zolaqlı (*Lacerta strigata*) və Aralıq kərtənkələsi (*Lacerta media*) Qızılı mabuya (*Trachylepis aurata*), Uzunayaq sçink (*Eumeces schneideri*) və *Ophisops elegans*.

Üstəlik qoruq ərazisində Xəzər tısbağası (*Mauremys caspica*), Göl qurbağası (*Pelophylax ridibundus*), Yaşıl quru qurbağası (*Bufo viridis*), Ağacqurbağası və Suriya sarımsaqiyli qurbağası (*Pelobates syriacus*).

Qoruq ərazisində ümumilikdə 50 növ sərçəkimilərə aid quş növləri yaşayır.

Ən geniş yayılmış məməlilər — Tülkü və Adi gəlincikdir (*Mustela nivalis*). 70-ci illərə qədər burada canavar və porsuq müşahidə edilsədə hazlrda nadir hallarda görünür.

## Hazırkı vəziyyət
Hazırda qoruq demək olar ki, nəzarətsizdir. Bu səbəbdən təbiətinə nə qədər zərər dəyməsi bilinmir. 2009-cu ildə onun bərpası üçün proqram hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Erebuni

* Erebuni qalası — indiki İrəvan şəhəri ərazisində, şəhərin Cənub-Şərq tərəfində Qanlıtəpə adlı yerdə salınmış şəhər-qala.
* Erebuni qoruğu — Kotayk mərzi ilə Ararat mərzi sərhədində, Şorbulaq və Qexadir kəndləri arasında yerləşən qoruq.
* Erebuni Hava Limanı — Ermənistan Respublikası İrəvan şəhərinin Erebuni rayonunda yerləşən mülki və hərbi təyinatlı hava limanı.
Futbol üzrə 17 yaşadək Avropa Çempionatı 2016

## Məlumat

### Stadionların siyahısı

## A qrupu

**Cədvəl**

## B qrupu

**Cədvəl**

## C qrupu

**Cədvəl**

## D qrupu

**Cədvəl**
Ceyms Vatson

**Ceyms Votson** (, ) — 1950-ci illərdə Fransiz Krik ilə apardığı araşdırma ilə DNT-nin cüt spiral quruluşunu aşkar edərək Nobel Mükafatını almış amerikalı məşhur elm adamı, bioloq.

## Həyatı və kəşfləri
Çikaqo Universiteti zoologiya üzrə təhsil aldıqdan sonra 1950-ci ildə İndiana Universitetində maqistatura oxumuşdur. 1950–1953-cü illərdə öncə Kopenhagendə, sonra da Kembric Universitetidə DNTnin quruluşunu çıxarma üzərində araşdırmalar aparmışdır. Kembric Universitetidə Fransiz Krik ilə girişdiyi analizlər nəticə vermiş və 1953-cü ildə Nature jurnalında qısa, sadəcə 900 sözdən ibarət məqalələrinin nəşri elm adına önəmli bir qaranlıq bölüm aydınlanmış oldu. Məqalə belə başlıyırdı: "Dezoksiribonuklein (DNT) üçün bir quruluş təklif etmək istəyirik…"

Ancaq bu kəşfdə Rosalind Franklinin də payı böyükdür. Əgər 38 yaşında xərçəngdən ölməsəydi o da veriləcək Nobel Mükafatını paylaşa bilərdi. DNT-nin cüt spiral quruluşunun olduğunun tapılmasında Rosalind Franklinin Rentgen şüaları rəsmləri önəmli rol oynamışdır. Ancaq özü Rentgen şüalarıının rəsimlerini doğru şərh etməmişdir.

## Nailiyyətləri
*Ceyms Uatson* 1956'da Harvard Universitetinde Molekulyar Biyoloji və Biyokimya Professorluğuna gətirildi.

1962 yılında *Dr. Crick*'lə DNT'nin 3D quruluşunu kəşf etdiyinə görə Nobel mükafatına layiq oldular.

1967 ilində isə *The Double Helix*: *A Personal Account of the Discovery of the Structure of DNA* (İkili spiral : DNT quruluş həlli öyküsü) adlı, DNT'nin ətraflı həlli öyküsünü ehtiva edən kitabını yazdı.

## Nobel mükafatını satdı
Ceyms Uatson, 1962-ci ildə DNT-nin cüt spiral quruluşunu kəşf etdiyi üçün aldığı Nobel mükafatını satışa çıxardaraq 4,8 milyon dollara satmışdır. Beləcə tarixdə ilk dəfə həyatda olan bir Nobel laureatı mükafatı satmışdır. BBC-nin xəbərinə görə, Nyu-Yorkdakı *Christie's hərrac* evində satışa təqdim edilən qızıl medalın 2,5 −3,5 milyon dollara satılması gözlənilirdi. 86 yaşındakı Votsonun mükafatını maddi çətinliklər səbəbiylə satışa çıxardığı bildirilib.

## Həmçinin bax
* Laynus Polinq

## İstinadlar
Dağlı

* Dağlı (Quba) — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd 
* Dağlı (Zaqatala) — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd; Dağlı bələdiyyəsinin mərkəzi.
* Dağlı (Türkiyə) — Türkiyədə kənd.
Kürdəmir (dəqiqləşdirmə)

* Kürdəmir — Azərbaycan Respublikasının şəhəri.
* Kürdəmir (Zaqatala) — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Kürdəmir rayonu — Azərbaycan Respublikasının rayonu.
* Kürdəmir (İran) — İranda kənd.
Lahıc (dəqiqləşdirmə)

* Lahıc (İsmayıllı) — İsmayıllı rayonunda qəsəbə.
* Lahıc (Zaqatala) — Zaqatala rayonunda kənd.
Joan Qamper kuboku

**Joan Qamper kuboku** () — Barselona futbol komandası tərəfindən hər il avqust ayında mövsüm başlamazdan əvvəl təşkil edilən yoldaşlıq oyunu turniri. Barselona komandasının yaradıcısı, oyunçusu və ilk prezidenti olan Joan Qamperin şərəfinə təşkil edilən turnir klubun ev oyunlarını keçirdiyi Kamp Nou stadionunda oynanılır. Turnir ilk dəfə 1966-cı ildə həmin dövrdə Barselonanın prezidenti Enrik Llaudet tərəfindən təşkil edilmişdir. Qalib gələn komandaya 10 kq ağırlığında olan mərmər qaidənin üzərinə olan, beş mikrometr qalınlığında qızıl ilə örtülən, 800 qram ağırlığında olan gümüş kubok verilir.

Başlanğıcda turnirdə 4 komanda iştirak edirdi. Bu dövrdə turnirdə iki yarımfinal, üçüncülük matçı və final oyunu keçirilirdi. 1966-cı ildə təşkil edilən ilk turnirdə Barselona ilə yanaşı Belçikadan Anderlext, Fransadan Nant və Almaniyadan Köln iştirak etmişdir. Finalda Kölnü 3–1 məğlub edən Barselona kubokun ilk sahibi olmuşdur. Kubokun finalında məğlub olan Köln 1978 və 1981-ci ildə kuboku qazanmışdır. 1979-cu ildə isə finalda məğlub olmuşdur. Bu nailiyyətlə Köln ev sahibi Barselonadan sonra kuboku birdən çox qazanan yeganə komandadır. Bir sonrakı kuboka başqa bir ispan futbol klubu Atletiko Madrid, Almaniyadan Bayern Münhen və Argentinadan Boka Xuniors dəvət edilmişdir. Boka Xuniors turnirə dəvət edilən ilk Cənubi Amerika komandası olmuşdur. Avropa xaricində kuboka qatılıb qələbə qazanan yeganə komanda 1982-ci ildə kuboku qazanan Braziliya klubu İnternasionaldır.

Turnirə ən çox qatılan Bundesliqa komandaları olsa da, son illərdə daha çox İtaliya A Seriyası komandaları dəvət olunur. Barselonanın La Liqada rəqibləri olan Tenerife və Valensiya 1993 və 1994-cü illərdə bu kuboku qazanmağı bacarmışlar. Kubok 1997-ci ildən etibarən komandaların oyun saylarının artması səbəbiylə bir oyun ilə keçirilir. 90 dəqiqə ərzində oyunda bərabərlik pozulmazsa, əlavə vaxt oynanılmır və birbaşa penalti zərbələri ilə qalib müəyyən olunur.

## Qaliblər və finallar
* Qalib komandaların penalti zərbələri nəticəsində müəyyənləşdirilən oyunlar (p) ilə göstərilmişdir.
* Qalib komandaların əlavə vaxt nəticəsində müəyyənləşdirilən oyunlar (ə.v.) ilə göstərilmişdir.

## Qalib komandalar

## İştirak edən komandalar

## Bombardirlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Tom Uilkinson

**Tom Wilkinson** () — ingilis aktyor.

## Həyatı
12 dekabr 1948-ci ildə anadan olmuşdur. Akademiya Mükafatı namizədliyi olan İngilis aktyordur. Oscar and Lucinda, Wilde, Aşık Shakespeare, The Patriot, Eternal Sunshine of the Spotless Mind, Girl with a Pearl Earring, The Exorcism of Emily Rose, Batman Begins, In the Bedroom, Separate Lies və Cassandra's Dream kimi filmlərdə rol almışdır. 2001-ci ildə In the Bedroom (Yataq otağında) filmi ilə Ən Yaxşı Kişi Aktyor Akademiya Mükafatına namizəd göstərilmişdir. 20017-ci ildə 65. Golden Globes (Qızıl Qlobus) mükafat mərasimində Michael Clayton filmi ilə Ən Yaxşı Köməkçi Kişi Aktyor mükafatına namizəd olmuşdur. 5 yanvar 1988-ci ildə *Diana Hardcastle* ilə ailə həyatı qurmuşdur. Cütlüyün Alice (təvəllüd: 1989) və Molly (təvəllüd: 1992) adında 2 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İren Jakob

**İren Jakob** (; ) — Dünyada məşhur olan İsveçrəli-Fransız aktrisa. Üç Rəng: Qırmızı filmi və Véronique'in İkili Həyatı filmləri ilə məşhurlaşmışdır.

## Filmoqrafiya
# Öncəgörmə (film, 1993)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ceyn Kempion

**Ceyn Kempion** (30 aprel 1954 Wellington, Yeni Zelandiya) Oskar mükafatı sahibi film rejissoru və senaristi.The Piano filmi ilə Ən Yaxşı Xüsusi Ssenari Akademiya Mükafatını almış və Ən Yaxşı Rejissor Akademiya Mükafatına namizəd göstərilmişdir. Lina Wertmuller, Sofia Coppola və Kathryn Bigelow ilə birlikdə bu mükafata namizəd göstərilən dörd qadından biridir. The Piano ilə Cannes Film Festivalında ən yaxşı filmə verilən Qızıl Palmiye'yi almışdır.

2007 Venesiya Film Festivalı münsif üzvlərindən biridir.
## Filmoqrafiya
# Sweetie (1989)
# An Angel at My Table (1990) 
# The Piano (1993)
# The Portrait of a Lady (1996) 
# Holy Smoke! (1999)
# In the Cut (2003) 
# Bright Star (2008)
Mosul (dəqiqləşdirmə)

* Mosul — İraqda şəhər. 
* Mosul (Zaqatala) — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Məlumat RNT-si

thumb

**mRNT **və ya **məlumat RNT-si** və ya **məlumat RNT** canlı hüceyrələrdə zülal sintezi üçün lazım olan informasiyanı DNT'dən alaraq ribosoma daşıyan RNT tipidir. mRNT RNT polimeraza fermenti tərəfindən istehsal olunur. Hər bir zülal tipi üçün spesifik mRNT var. DNT-dəki koda görə yaradılan olunan mRNT üzərində daşınan üçlü nukleotid qurupuna kodon deyilir. Hər kodon bir aminturşu  kodlayır. mRNT üzərində ən çox 64 növ kodon yerləşir. Bir mRNT təkrar-təkrar istifadə oluna bilir və ömrünü bitirdikdən sonra sonra parçalanır. mRNT, hüceyrədə ən az miqdarda olan RNT növüdür. Hüceyrədəki  RNT-lərın təxmini olaraq 5% təşkil edir.

## İstinadlar
Plazmid

**Plazmid**, öz özünü kopyalaya bilən, xomosomdan ayrı bir DNT hissəsidir. Tipik olaraq dairəvi və cüt sarmallıdır. Ümumiyyətlə bakteriyalarda, bəzən eukariotlarda da tapılır. Bir hüceyrədə böyük bir plazmidin bir surəti, daha kiçik boy plazmidlərin isə yüzlərlə kopyası ola bilər. Hətta, yüksək kopya sayına sahib olması məqsədilə seçməyə məruz qalmış bəzi süni plazmidlərin minlərlə nüsxəsinə rast gəlmək olur. Çoxu plazmid içində olduqları bakteriyaya selektif üstünlük təmin edən, bakteriyanı bir antibiotikə müqavimətli etmək kimi xüsusiyyətlər təmin edən genlər və ya gen qrupları daşıyırlar. Hər plazmid xromosomdan müstəqil olaraq kopyalanmasını təmin edən, bir DNT qovluğuna malikdir.

Plazmid termini Amerikalı molekulyar bioloq Coşua Lederberq tərəfindən 1952-ci ildə ilk dəfə istifadə edilmişdir.
Con Dyui

**Con Dyui** (; ) — amerikalı tanınmış filosof və pedaqoq.

## Həyatı
Con Dyui Vermont əyalətində doğulub. 1879 'da Vermont universitetindən, 1884-cü ildə Baltimoredəki Cons Hopkins Universitetidən məzun oldu. 1888 −1904-cü illər arasında Minnesota , Miçiqan və Çikaqo universitetlərində fəlsəfə müəllimliyi etdi. Son vəzifəsi əsnasında, direktorluğunu etdiyi bir təhsil hissəsində, yeni pedaqoji fikirlərinə söykənən bir təhsil proqramın tətbiqi ilə bu sahəyə əhəmiyyətli yeniliklər gətirdi.

Demokratik cəmiyyətlərin xüsusiyyətləriylə ən yaxşı şəkildə uyğun gələn bu yeni təhsil prinsipləri, Amerikadan başqa, bir çox Avropa və Asiya ölkələrindəki müəllimləri, tərbiyəçiləri də təsir etdi. Dyui bu müvəffəqiyyətindən sonra iki il Pekin Universitetində təhsil, və fəlsəfə dərsləri verdi.

Dyuinin təhsil görüşü, demokratiya və sənaye sahələrindəki inkişafa dayanır. Ona görə, bilmək üçün deyil, tətbiq üçün öyrənmək lazımdır. Çünki bu dövrdə sənaye böyük bir sürətlə irəliləyir, bir çox fabriklər açılır, yeni maşınlar istifadə edilir. Bunları istifadə edən insanların isə nəzəri məlumatdan çox, praktik məlumata ehtiyacı vardır.

Dyuinin fəlsəfəsi enstrümantalizmə dayanır. Buna görə, insanların müxtəlif hal və hərəkətləri, şəxsi və ictimai məsələlərini həll etmək üçün yaratdıqları bir alət sayıla bilər. Məsələlər boyuna dəyişdiyinə görə, bunları həll edəcək alətlərin də eyni şəkildə dəyişməsi lazımdır.

Bu vəziyyətdə, insanın edəcəyi şey ətrafını, təbiəti öyrənmək, anlamaq deyil, onu idarəsi altına ala bilmək, istəklərinə uyğun bir şəkildə tənzimlənməsi. Demək ki insan üçün məlumat, onu ancaq edə bildiyi nisbətdə faydalı və dəyərlidir.

Dyui demokratiyaya inanmış bir fikir adamıdır. Bu baxımdan da təhsil mövzusunda təsiri çox böyük olmuşdur. Dyui, məlumatın köhnə alışılmış üsullarla "hər şeyi bilən" müəllim tərəfindən izah edilməsinə qarşı idi. Şagirdin öz cəhdləri ilə məlumat əldə etməsini daha doğru tapırdı. Dyuinin sistemi bu gün də bütün dünya məktəblərində tətbiq olunmağa başlanmış, irəliyə sürdüyü fikirlər mənimsənmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* School and Society (Məktəb və Cəmiyyət)
* Influence of Darvin on Philosophy (Darvinin Fəlsəfə Üzərindəki Təsiri)
* Democracy and Education (Demokratiya və Təhsil)
* Philosophy and Civilization (Fəlsəfə və Mədəniyyət)
* Experience and Nature (Təcrübə və Təbiət)

## Təhsil qaydaları
* Uşaqlar bugünkü həyatın tələb etdiyi şeyləri özləri edərək və ya sınayaraq yaxından öyrənməlidirlər.
* Məktəb, canlı və həyəcan verici bir yer olmalı, uşaq orada evlərində, oyun yerlərində olduğu kimi, həyəcan duyaraq yaşaya bilməlidir.
* Dyuinin metodikası, satıcılığa bənzədə bilərik. Alıcı çıxmazsa, kimsə satıcı ola bilməz. Onun üçün, müəllim işə yarayacaq şeylər öyrətməlidir.
* Təhsil görmüş olanlar, ətraflarındakılara bir şeylər öyrədə bilənlərdir.

## İstinadlar
Waneko

— Varşava şəhərində yerləşən Polşa manqa nəşriyyatı. Nəşriyyat 1999-cu ildə Aleksandra Vatanuki, Martina Taniquçi və Keniçiro Vatanuki tərəfindən yaradılmışdır.

## Nəşr etdiyi başlıqlar
### Manqa

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*
Ələsgər

**Ələsgər** — Azərbaycanda ən çox istifadə edilən kişi adı.

* Aşıq Ələsgər — Azərbaycan aşığı.

* **[[Ələsgər Ələkbərov]]**
:* Ələsgər Ələkbərov (aktyor) — Aktyor, SSRİ xalq artisti
:* Ələsgər Ələkbərov (arxeoloq) — arxeoloq, etnoqraf, ölkəşünas

* **[[Ələsgər Məmmədov]]**
:* Ələsgər Məmmədov (həkim) — həkim.
:* Ələsgər Məmmədov (şərqşünas) — şərqşünas.

* Ələsgər Əliyev — Azərbaycan jurnalisti.
* Ələsgər İbrahimov — azərbaycanlı aktyor.
* Ələsgər Məmmədoğlu — Azərbaycan teatr və kino aktyoru
* Ələsgər Muradxanlı — aktyor.
* Ələsgər Novruzov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Ələsgər Həsənzadə —
* Ələsgər Talıboğlu —

;Yaşayış məntəqələri
* Ələsgər (Zaqatala) — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Ələsgərli