open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Colaptes aeruginosus

**Colaptes aeruginosus** və ya **Tuncqanadlı ağacdələn** — Ağacdələnlər yarımfəsiləsinə aid quş növü. Şərqi Meksika üçün endemikdir.
## Təsviri
Tuncqanadlı ağacdələn ilk dəfə "Chrysopicus aeruginosus" adı ilə təsvir edilmişdir. Daha sonra "Piculus" cinsinə daxil edilsə də, 2007-ci ildən etibarən "Colaptes" cinsinə köçürülmüşdür. "Beynəlxalq Ornitologiya Komitəsi" (IOC) və "BirdLife International"ın "Dünya Quşları Təlimatı" onu ayrı bir növ kimi qəbul edir. "Amerika Ornitologiya Cəmiyyəti" və "Clements" taksonomiyası isə onu qızılı-zeytun ağacdələninin ("C. rubiginosus") yarımnövü kimi qiymətləndirir. Tuncqanadlı ağacdələn monotipik bir növdür.

Tuncqanadlı ağacdələn 18–23 sm uzunluğundadır. Erkək və dişilərin lələkləri baş hissəsindən başqa eynidir. Yetkin erkəklərin alın və baş təpəsi boz rəngdədir və gözün üstündən ensəyə qədər qırmızı bir zolaqla əhatə olunur. Göz ətrafından ensəyə qədər açıq bej rəngdədir. Geniş qırmızı yanaq zolağı, açıq bej ağ çənə və üst boğazı var oğaz hissəsi qara zolaqlarla örtülüdür. Yetkin dişilərdə yalnız ensə hissəsində qırmızı rəng var. Hər iki cinsin üst hissəsi əsasən yaşıl rəngdədir və tunc çalarlıdır; bel və üst quyruq örtükləri daha açıq rəngdədir və tünd zeytun zolaqlarla örtülüdür. Uçuş lələkləri tünd zeytun-qəhvəyi rəngdədir, yaşıl kənarları və bəzi sarı çalarları var. Quyruğu qəhvəyi rəngdədir. Alt hissələri açıq bej sarı rəngdədir və qara-zeytun pulcuq şəklində zolaqlarla örtülüdür. Orta uzunluqda dimdiyi boz-qara rəngdədir, gözləri tünd qırmızı, ayaqları isə boz-zeytun rəngdədir. Cavan fərdlər ümumilikdə yetkinlərdən daha solğundur və alt hissələrindəki zolaqlar daha az müəyyəndir.

Tuncqanadlı ağacdələn Meksikanın şərqində, Tamaulipas və Verakruz ştatları arasında yayılmışdır. Subtropik quru meşələrdə, ikinci dərəcəli meşələrdə və plantasiyalarda yaşayır. Dəniz səviyyəsindən 2100 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

"Cornell Lab of Ornithology"-nin "Dünya Quşları" onlayn məlumat bazasında tuncqanadlı ağacdələnin qidalanma üsulları və qidası qızılı-zeytun ağacdələnindən ayrıca təsvir edilmir.

Tuncqanadlı ağacdələnin çoxalma mövsümü yanvardan maya qədər davam edir. Qidalanma və qida ilə bağlı məlumatlar qızılı-zeytun ağacdələnindən ayrıca təqdim edilmir.

Tuncqanadlı ağacdələnin mahnısı "yavaş tempdə təkrarlanan yüksək tonlu çağırışlar, kwi, kwi, kwi, kwi, kwi, kwi" şəklindədir; bu, qızılı-zeytun ağacdələninin "yüksələn cırıltılı trill"indən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.

## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) tuncqanadlı ağacdələni "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib. Geniş yayılma sahəsinə malikdir və populyasiya ölçüsü məlum olmasa da, sabit olduğu güman edilir. Yaxın təhlükələr müəyyən edilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dicrurus aeneus

**Dicrurus aeneus** və ya **Tunc drongo** — sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü. Hindistan yarımqitəsi və Cənub-Şərqi Asiyanın meşələri üçün endemikdir.

## Təsviri
Bu drongo qara drongodan bir qədər kiçikdir və baş, boyun və döş hissələrinin daha parıltılı görünüşü var. Göz ətrafındakı hissə xırda tüklərlə örtülüdür və qulaq örtükləri daha solğundur. Quyruq incə və yaxşı çəngəl şəklindədir, xarici quyruq lələkləri bir qədər xariciyə doğru yayılmışdır. Cavan fərdlərin qoltuqaltı lələkləri ağ rəngdədir. Cavan quşlar daha solğun və qəhvəyi rəngdədir, daha az parıltılıdır.

Nominativ yarımnöv Hindistanda rast gəlinir və Malay yarımadasının şimal hissəsinə qədər yayılmışdır. Cənubi Hindistandan olan nümunələr Myanmadakı "malayensis" yarımnövünə çox bənzəyir və ölçü dəyişikliyi fərqli bilər. Çin yaşayan "kwangsiensis" yarımnövü "aeneus" ilə eyni hesab edilir. "Malayensis" yarımnövü Selangordan cənuba, Sumatra və Borneoya qədər yayılmışdır. Tayvanın daxili dağlıq ərazilərində "braunianus" yarımnövünə rast gəlinir.

Dicrurus aeneus tək-tək və ya iki-üç nəfərlik kiçik qruplar halında yaşayırlar. Meşə örtüyünün altında həşərat ovlamaq üçün havada sürətlə hərəkət edir və tez-tez sevimli oturacaqlarına qayıdır. Bəzən qarışıq növlərdən ibarət qidalanma sürülərinə qoşulur. Bir çox digər quş növünün səslərini təqlid etməkdə çox yaxşıdır, bu xüsusiyyət bir çox drongo növü ilə ortaqdır.

Çoxalma mövsümü fevraldan iyula qədər davam edir. Ağacda yuvada üç-dörd çəhrayıdan qəhvəyiyə qədər yumurta qoyulur. Yumurtaların enli ucu daha tünd rəngdədir və tez-tez buludlu ləkələr var. Yuva hörümçək torları ilə örtülüdür və çox vaxt ağ rəngdə görünür. Bu növ aqressiv və qorxmaz quşlardır, 24 sm uzunluğundadır və yuva və ya balaları təhlükə altında olduqda daha böyük növlərə hücum edə bilər. Populyasiyası təhlükə altında deyil.

## Qalereya

Image:Bronzed Drongo (Dicrurus aeneus) at Narendrapur near Kolkata I IMG 7730.jpg| Qərbi Benqaliyada dicrurus aeneus 
Image:Bronzed Drongo I 54.jpg| Qərbi Benqaliyada dicrurus aeneus 


## Həmçinin bax
* Dicrurus andamanensis
* Dicrurus annectens
* Dicrurus forficatus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Photos and video
Vidua obtusa

**Vidua obtusa** — sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Təsviri
Vidua obtusya Afrikanın Sahara bölgəsində, Anqoladan Uqandaya, Tanzaniya və Mozambikə qədər olan meşəlik və akasiya savanna iqlimində rast gəlinir. Qonaq parazit olan bu növün geniş yayılma sahəsi var və "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) tərəfindən "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirilmişdir.

Çoxalma dövründə erkək fərdlər 31–36 sm uzunluğunda olur, çoxalma dövründən kənarda erkək və dişilər isə 14–15 sm uzunluğundadır. Dişilərin çəkisi təxminən 19,5 qramdır. Çoxalma dövründə erkəklərin uzun, yumru uclu quyruq lələkləri var. Onların ensəsində qəhvəyi-narıncı bir ləkə var. Çoxalma dövründən kənarda erkəklərin alt hissəsi açıq rəngli, üst hissəsi isə boz-qəhvəyi rəngdədir və zolaqlarla örtülüdür. Başında qara və ağ zolaqlar var. Dişilər çoxalma dövründən kənarda olan erkəklərə bənzəyir. Cavan fərdlər dişilərə oxşayır, lakin bəzi lələklərinin kənarları açıq rənglidir və naxışları daha az fərqlidir.

## Yayılması
Bu növə Anqola, Botsvana, Burundi, Konqo Demokratik Respublikası, Keniya, Malavi, Mozambik, Namibiya, Ruanda, Cənubi Afrika, Tanzaniya, Uqanda, Zambiya və Zimbabvedə rast gəlinir və təxmini yayılma sahəsi 5.060.000 km²-dir. Yaşayış mühiti meşəliklər, o cümlədən miombo və "Baikiaea plurijuga" meşələri, həmçinin akasiya savannalarıdır.

Növün çəkisi yalnız 14–15 qramdır və bu, onu zəif vəziyyətə salır. Kiçik sürülər halında yerdə qidalanır və əsasən toxumlarla qidalanır. Çoxalma lələkləri fevraldan iyula qədər Konqo çayı hövzəsinin cənub-şərqində müşahidə edilmişdir. Yumurtalar ağ rəngdədir və təxminən 1,6 qram çəkiyə malikdir. Yeni doğulmuş balalar boz rəngli tüklərlə örtülüdür və narıncıqanadlı pitiliya balalarına çox bənzəyir. İnkubasiya müddəti və yuva müddəti məlum deyil. Bəzən kütləvi miqrasiyalar baş verə bilər. 1994-cü ildə Botsvananın Kasane bölgəsində minlərlə Vidua obtusanın "işğalı" qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Paradise Whydahs Species Factsheet
Schoenicola platyurus

**Schoenicola platyurus** və ya **Genişquyruq ot quşu** — Silvilər fəsiləsinin sisəkquşları yarımfəsiləsinə aid quş növü. Heç bir yarımnövü yoxdur. Qərbi Qatlara (Hindistan) endemikdir.
## Təsviri
Bu növ Hindistanın Qərbi Qat dağlarına endemikdir və Şri-Lankada da rast gəlmək ehtimalı var. Kiçik əsasən qəhvəyi rəngli bir quş olan genişquyruq ot quşu, geniş və yumru uclu, pilləli quyruğu ilə fərqlənir. 18 sm uzunluğq var. Bu növ yalnız yüksək hündürlüklü otlu təpələrdə tapılır və adətən gizlənir, lakin çoxalma mövsümündə erkəklər havaya qalxaraq öz nümayişlərində oxuyurlar. Növün əsasən yerli hərəkətlər etdiyi güman edilsə də, qəti şəkildə müəyyən edilməmişdir.

Bu quşun vahid qəhvəyi üst hissəsi, geniş, yumru uclu və uzun pilləli quyruğu onun fərqləndirici xüsusiyyətləridir. Növün açıq rəngli qaş xətti var və qəhvəyi quyruğunda incə tünd zolaqlar var. Quyruğun alt tərəfi çox tünddür və lələklərin ucları ağdır. Erkək və dişilər lələk rənginə görə fərqlənmir. Dimdiyin alt hissəsi qara rəngdədir və oxuyan erkəklərdə görünür, lakin dişilərdə qəhvəyidir. Çoxalma mövsümündən kənarda bu quş otlar və qamışlar arasında sürətlə hərəkət edən gizli bir quşdur, bəzən açıq yerlərdə oturur.

## Davranışı
Çoxalma mövsümü martdan maya qədər davam edir, lakin iyul və sentyabr aylarında yuvalar görülmüşdür, buna görə də iki bala böyütmək ehtimalı var. Yuva qaba ot ləpələrindən hazırlanmış bir top şəklindədir və giriş yan tərəfdə yerləşir, uzun ot dəstəsinin altında qurulur. Yumurtalar ağ rəngdədir və qəhvəyi-qırmızı ləkələrlə örtülüdür. Adətən 2–3 yumurta qoyulur. Bu növ həşəratlarla qidalanır. Təhlükədə deyil.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* Photos on the Internet Bird Collection
Polyonymus carol

**Polyonymus carol** — Kolibrilər yarımfəsiləsinə aid quş növü. Peru üçün endemikdir.
## Təsviri
Polyonymus carol 11–13 sm uzunluğunda və təxminən 4,8 qram çəkiyə malikdir. Yetkin erkəklərin üst hissəsi tünd tunc-yaşıl rəngdədir. Quyruqları bir qədər uzun və dərin çəngəl şəklindədir, mərkəzi lələkləri tunc-yaşıl rəngdədir. Digər quyruq lələklərinin üst tərəfi polad mavi və ya bənövşəyi rəngdədir və ucları tunc rəng alır, alt tərəfləri tamamilə polad mavi rəngdədir. Gözlərinin arxasında ağ ləkə var. Boğaz nahiyəsi böyük və çəhrayı-bənövşəyi ilə çəhrayı-mor rəngdədir, qalan alt hissəsi isə tunc-yaşıl rəngdədir. Yetkin dişilər erkəklərə bənzəyir, lakin daha solğundur. Onların boğaz nahiyəsi daha kiçik və narıncı rəngdədir, quyruqları isə daha qısa və daha az çəngəl şəklindədir. Qarın hissəsi boz rəngdədir və yaşıl ləkələrlə örtülüdür.

Tuncquyruq komet Peru Andlarının Sakit okean yamacında və quru vadilərində, Kaxamarka departamentindən cənubda Arequipa departamentinə qədər yayılmışdır. Quru və yarı-quru dağ kolluqlarında və kiçik dağ meşələrində yaşayır. Dəniz səviyyəsindən 2.100–3.400 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

Tuncquyruq kometin qidalanması ilə bağlı ətraflı məlumat olmasa da, əsasən həşəratlarla və kiçik onurğasız heyvanlarla qidalandığı məlumdur. Hər yüksəklikdə qidalanır, lakin əsasən yer səviyyəsində qida axtarır.

Tuncquyruq kometin çoxalma mövsümü ən azı noyabr və dekabr aylarını əhatə edir, lakin növün çoxalma fenologiyası ilə bağlı çox az məlumat var. Onun yuvası təsvir edilməmişdir.

Tuncquyruq kometin görünən mahnısı "yüksələn və sonra enən qısa bir trildir". Qidalanarkən "quru və sürətli bir səs çıxarır: tcht və ya tchtcht".

Tuncquyruq komet öz cinsinin yeganə nümayəndəsidir və heç bir yarımnövü yoxdur. Lakin bir zamanlar bozqarın komet ("Taphrolesbia griseiventris") də "Polyonymus" cinsinə daxil edilmişdir.

## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) tuncquyruq kometi "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib. Populyasiya ölçüsü məlum deyil, lakin sabit olduğu güman edilir. Növ nadir olsa da, And dağlarında min illərdir insanlar tərəfindən məskunlaşılmış ərazilərdə yaşayır və qısa müddətdə insan fəaliyyətlərindən az təsirlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Image of bronze-tailed comet  - Polyonymus caroli
Qoşadağ

**Qoşadağ** və ya **Nərmiq** — İran Azərbaycanının dağ silsilələrindən biridir və Şərqi Azərbaycan vilayətində, Mehraban şəhərinin şimalında yerləşən Nərmi/Nərmiq kəndi ilə Heris şəhərinin şərqində yerləşir. Onun ən hündür nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 3149 metr yüksəklikdədir. Qoşəadağ silsiləsi şərq–qərb istiqamətində uzanaraq qərbdə Savalan, şərqdə isə Qaradağ dağ silsiləsi arasında yerləşir. Bu dağ silsiləsinin mühüm zirvələrinə Oğlandağı, Saplax, Samança və Nərmiq daxildir.
## İstinadlar
Opera-del-Duomo

**Opera-del-Duomo** ( — Kafedral sənət əsərləri muzeyi) — İtaliyanın müxtəlif şəhərlərində kafedral kilsə tərkibində fəaliyyət göstərən və kilsənin sifarişi ilə və ya kilsə üçün hazırlanmış sənət nümunələrinin sərgiləndiyi muzeylər.

Aşağıdakı Duomo muzeyləri mövcuddur:

* Opera-del-Duomo — Florensiya kafedralı nəzdində fəaliyyət göstərən muzey
* Opera-del-Duomo — Milan kafedralı nəzdində fəaliyyət göstərən muzey
* Opera-del-Duomo — Orvieto kafedralı nəzdində fəaliyyət göstərən muzey
* Opera-del-Duomo — Peruca kafedralı nəzdində fəaliyyət göstərən muzey
* Opera-del-Duomo — Piza kafedralı nəzdində fəaliyyət göstərən muzey
* Opera-del-Duomo — Prato kafedralı nəzdində fəaliyyət göstərən muzey
* Opera-del-Duomo — Siena kafedralı nəzdində fəaliyyət göstərən muzey. Muzeydə Duçço di Buoninsenyanın məşhur *"[[Maesta (Duçço)|Maesta]]"* əsəri sərgilənir
Gymnobucco peli

**Gymnobucco peli** — Afrika saqqallıları yarımfəsiləsinə aid quş növü. Əvvəllər bu növ Qulələklər yarımfəsiləsinə aid edilirdi. Həmçinin onlar alternativ olaraq, genişlənmiş Tukanlar fəsiləsinədə daxil edilə bilər. 
## Təsviri
Gymnobucco pelinin yayılma sahəsi Qvineya körfəzi ətrafındakı əraziləri (Dahomey Boşluğunun hər iki tərəfində) əhatə edir və şərqi Syerra-Leonedən şimal-qərbi Anqolaya qədər uzanır.

Bu növ quşlar qara rəngli, möhkəm bədən quruluşuna malik bir quşdur və alnında görkəmli bir kəkilli lələk dəstəsi ilə xarakterizə olunur. Adətən kiçik qruplarda olur və meşəliklərdə, ikinci dərəcəli böyümə sahələrində və plantasiyalarda, çox vaxt Çılpaqüz və ya Bozboğaz barbetlərlə birlikdə ölü ağaclarda rast gəlinir. Çılpaqüz barbetinə çox bənzəsə də, dimdiyinin üstündəki görkəmli kəkilli lələk dəstəsi ilə fərqlənir. Bundan əlavə, Bozboğaz barbetinə bənzəyir, lakin əsasən lələksiz başı və solğun dimdiyi ilə ondan ayrılır. Onun səsləri arasında burundan gələn "cırıldayan oyuncaq" səsləri, quru cırıltı və bir sıra vahid boş səslər var.

Gymnobucco pelinin həyat tərzi və davranışı ilə bağlı tədqiqatlar hələ də azdır. Meyvəli ağacların yarpaqlıqlarında qidalanır və tez-tez budaqlardan baş aşağı asılaraq, quşların titrək hərəkətlərini xatırladan bir şəkildə davranır. Əsasən meyvə və nektarla qidalanır, ehtimal ki, həşəratları da yeyir.

Bu növ ağac oyuqlarında yuva qurur və gecələyir, adətən Çılpaqüz və Sladen barbetləri yaxınlığında olur. Maraqlıdır ki, Gymnobucco pelinin yuva qurduğu heç bir ərazidə bu iki növün yuvaları olmadan tapılmamışdır, baxmayaraq ki, öz ağac oyuqlarını qazır. Qabonda onun çoxalma mövsümü oktyabrdan aprelə qədər, Kamerunun quraq bölgələrində isə daha uzun müddət davam edir. Qanada isə noyabr və dekabr aylarında çoxalma fəaliyyəti müşahidə edilmişdir. Bu müşahidələrdən əlavə, növün çoxalma biologiyası ilə bağlı çox az məlumat mövcuddur. 
Növ təhlükədə deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *Image at the Internet Bird Collection
Covanni d'Ambroco

**Covanni d'Ambroco** () — XIV əsrin sonları - XV əsrin əvvəllərində Florensiyada yaşayıb-yaratmış italyan heykəltərş və memar. Bir zamanlar, onunla eyni dövrdə fəaliyyət göstərmiş adaşı ilə eyni şəxs hesab edilsə də, müasir sənətşünaslıqda bu iki tarixi fiqur bir-birindən fərqləndirilir.

Covanni d'Ambroconun tarixi sənədlərdən aşağıdakı fəaliyyətləri məlumdur:

* 1366-cı ildə Santa-Mariya-del-Fiore kafedral kilsəsinin inşaat meşəsini quraşdırmışdır
* Covanni d'Ambroco 1382-1412-ci illərdə Florensiyada heykəltəraş kimi fəaliyyət göstərmiş, Donatello və Nanni di Banko kimi intibah sənətkarlarının birbaşa sələfi kimi, onlarla birlikdə Florensiya kafedralının Porta della Mandrola qapısı üzərində çalışmışdır. Onun əsərləri Florensiya və Roma (məsələn, Santa-Mariya-in-Trastevere kilsəsində kardinal Filipp d'Alansonun qəbirüstü abidəsi) şəhərlərində dövrümüzə çatmışdır.


Fayl:Giovanni d'ambrogio (attr.), gruppo dell'annunciazione, 1390-1410 ca. 01.JPG|*"Müjdə"* heykəllər qrupu, Opera-del-Duomo, Florensiya
Fayl:Monumento con dormitio virginis già in quello del card. filippo d'alençon (m. 1397).JPG|Kardinal Filipp d'Alansonun qəbirüstü abidəsi, Santa-Mariya-in-Trastevere, Roma
Fayl:Giovanni d'ambrogio, san ludovico di tolosa, 1398-1400 circa.JPG|*"Müqəddəs Lüdoviko di Tolosa"*, şəxsi kolleksiya
Chenorhamphus grayi

**Chenorhamphus grayi** və ya **Genişdimdik maluridae** — Maluridae yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Taksonomiyası
Genişdimdik maluridae ilkin olaraq köhnə "Todopsis" cinsində təsvir edilmişdir. Əvvəllər "Malurus" cinsində Kembell pəri quşu ilə birlikdə təsnif edilsə də, 2011-ci ildə aparılan mitoxondrial və nüvə DNT təhlili bu iki yarımnöv arasında yüksək fərqlilik aşkar etmiş və onlar ayrı-ayrı növlər kimi yenidən bölünmüşdür. Tədqiqat həmçinin onların "Sipodotus" və "Clytomyias" cinsləri ilə eyni kladda yerləşdiyini göstərmiş və bu, onların öz cinsi olan Maluridae cinsinə yenidən təsnif edilməsinə səbəb olmuşdur. Chenorhamphus grayinin alternativ adları arasında Genişdimdik maluridae və genişdimdik pəri qamışcılı da daxildir.

Genişdimdik maluridae quşunun qidalanması haqqında çox az məlumat var, baxmayaraq ki, onun həşəratlarla qidalandığı güman edilir. Digər Yeni Qvineya Maluridae quşları kimi, bu növ də yer səviyyəsində və sıx alt meşəliklərdə, xüsusilə ağac kökləri ətrafında qidalanır. Qidalanma əsasən meşənin alt qatlarında, 5 metrə qədər hündürlükdə baş verir.

Chenorhamphus grayinin yeganə məlum yuvası meşədə, 20 metr enində bir təpədə, 50 sm hündürlükdə yerləşirdi. Yuva bir ağacın gövdəsini örtən mamırın içərisindəki bir boşluq idi və 8 sm dərinliyində, 5 sm enində idi. Yuva quru iynələr və qabıq zolaqları ilə döşənmişdi və oktyabr ayında iki bala, bu yuvada görülmüşdü.
## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Chenorhamphus grayi "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib. Populyasiya ölçüsü məlum deyil, lakin sabit olduğu güman edilir. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Image of bronze-tailed comet  - Polyonymus caroli
Charmosynopsis toxopei

**Charmosynopsis toxopei** (*Mavi alın lori*) — Həmçinin "Buru lorisi" kimi tanınan, İndoneziyanın Buru adasına endemik olan bir tutuquşu növü.

## Taksonomiya

Bu növ əvvəllər "Charmosyna" cinsinə aid edilsə də, 2020-ci ildə dərc edilmiş molekulyar filogenetik tədqiqat əsasında bərpa edilmiş "Charmosynopsis" cinsinə köçürülmüşdür.

## Tarix

"Charmosynopsis toxopei"ni ilk dəfə təsvir edən və onu tutmağı bacaran (1920-ci illərdə yeddi fərdi əlavə edərək) yeganə xarici alim, Yavada anadan olmuş holland lepidopteroloq Lambertus Yohannes Toksopeus olmuşdur. Bu, quşun latın adında öz əksini tapmışdır. Onun müşahidələri 1930-cu ildə holland ornitoloq Hendrik Kornelis Sibers (1890–1949) tərəfindən ümumiləşdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Doryfera johannae

**Doryfera johannae** (*Mavi alın nizədimdik*) — "Trochilidae" fəsiləsinə aid olan bir kolibri növü. Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Qayana, Peru və Venesuelada rast gəlinir.

## Təsvir

"Doryfera johannae" 9,6-11 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi 3-5 qram, dişilərin isə 3,3-6 qramdır. Hər iki cinsin uzun, düz və ya bir qədər yuxarı əyilmiş dimdiyi var və tez-tez onu yuxarıya doğru tutur. Nominativ yarımnövün erkəklərinin bənövşəyi alnı, tunc ənsəsi və digər tünd tunc-yaşıl üst hissələri var. Quyruğu qısadır və mavi-qara rəngdədir. Alt hissələri mavi-qara rəngdədir, boğaz və sinədə mavi-yaşıl parıltı var. Dişi fərdlər erkəklərdən fərqli olaraq yaşıl-mavi alın və solğun boz-tunc-yaşıl alt hissələrə malikdir. "D. j. guianensis" yarımnövünün hər iki cinsinin dimdiyi nominativdən daha qısadır və ümumilikdə daha solğun, lakin oxşar rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cyanoloxia cyanoides

**Cyanoloxia cyanoides** (*Mavi-qara toppapaq*) — "Cardinalidae" fəsiləsinə aid olan quş növü.

## Yayılması və yaşayış yeri

"Cyanoloxia cyanoides" Mərkəzi və Cənubi Amerikada yayılıb. Beliz, Kolumbiya, Kosta-Rika, Ekvador, Qvatemala, Honduras, Meksika, Nikaraqua, Panama, Peru və Venesuelada rast gəlinir. Onlar sıx ağac və kolluqlarla zəngin olan yaşayış yerlərini üstün tuturlar, çünki bu, kifayət qədər gizlənmə imkanı yaradır. Ümumiyyətlə görünməsələr də, mavi-qara toppapaq genişyarpaqlı meşələrin kənarlarında tapıla bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Protobothrops mangshanensis

**Protobothrops mangshanensis** — Ümumi adları ilə "Manşan çuxurbaş ilanı", "Man dağı çuxurbaş ilanı", Çinin Xunan və Quandun əyalətlərinə endemik olan bir çuxurbaş ilan növü.

## Təsvir

Bu növ gecə fəal olan bir çuxurbaş ilandır və "Manşan dəmirbaş ilanı", "Çin çuxurbaş ilanı" və "Dəmirbaş ilan" kimi də tanınır. Növ yetkinlikdə 3–5 kq çəkiyə və 203 sm uzunluğa çata bilir. Quyruq ucunda ağ rəngli bir hissə var ki, bunu qurd kimi tərpədərək ovunu cəlb edir — bu davranış quyruq cəlb etmə adlanır. Manşan əqrəbləri qurbağalar, quşlar, həşəratlar və kiçik məməlilərlə qidalanır. Zəhəri qanın laxtalanmasına və əzələ toxumasının korroziyasına səbəb olur və müalicə edilmədikdə insanlar üçün ölümcül ola bilər. Bəzən iddia edilir ki, P". mangshanensis" zəhərini "tüpürür", lakin bu iddia təsdiq edilməmişdir. İlanlar üçün qeyri-adi olaraq, "P. mangshanensis" yumurta qoyan (ovipar) bir növdür və dişilər 13–21 yumurta qoyur, yumurtalar çatana qədər onları qoruyur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Volatinia jacarina

**Volatinia jacarina** (*Mavi-qara otquşu*) — "Thraupidae" (tanagralar) fəsiləsinə aid olan kiçik bir Neotropik quş növü.

## Yarımnövlər

Üç yarımnövü bilinir:
*"*V. j. splendens*" (Viyo, 1817) – Meksikadan Kolumbiyaya və şərqdə Venesuela, Qvianadan Amazon hövzəsinə qədər; həmçinin Trinidad, Tobaqo və Qrenada
*"*V. j. jacarina*" (Linney, 1766) – Perunun şərqindən Braziliyanın şərqinə və cənubdan Argentinanın şimalına qədər
*"*V. j. peruviensis*" (Pil, 1849) – Ekvadorun qərbi, Peru qərbi və Çilinin şimal-qərbi

## Təsvir

Yetkin "Volatinia jacarina" 10,2 sm uzunluğunda və 9,3 qram çəkiyə malikdir. Onların incə konik formalı qara dimdiyi var. Erkək fərdlər parlaq mavi-qara rəngdədir, qara quyruq və qanadlara malikdir. Uçuş zamanı və ya nümayiş zamanı qanad altındakı ağ rəng görünür. Dişi və cavan fərdlərin üst hissələri qəhvəyi, alt hissələri isə tünd zolaqlı açıq sarımtıl rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Körpü pozası

**Körpü pozası** - Setu Bandha Sarvanqasana,"çiyinlə dəstəklənmiş körpü" və ya sadəcə "körpü" pozası (Setu Bandhasana adı ilə də tanınır),Hatha yoqa və Müasir yoqa məşqlərində tətbiq olunan tərs istiqamətli,arxaya əyilmə asanasıdır.

## Etimologiyası və Mənşəyi

Pozanın adı Sanskrit sözlərindən yaranmışdır.Setu (körpü),Bandha (Tutulmuş),Sarva (bütün),Anga (əza) və Asana (oturuş və ya poza).Bu poza 19-cu əsrə aid,1868-ci ildən əvvəl yazılmış Sritattvanidhi mətnində "Kamapıthasana" adı ilə qeyd olunmuşdur.

## Təsvir

Pozaya Sarvanqasana (çiyinüstü duruş) vəziyyətindən daxil olunur.Döş qəfəsi əllərlə önə doğru dəstəklənir və ayaqlar arxada,bədənin arxasına doğru yerə endirilir,dizlər isə bükülü qalır. Daha sadə üsul isə arxasıüstə uzanmış vəziyyətdən belin yuxarı qaldırılmasıdır.Tam formada poza dizlərin bükülü,topuqların isə əllərlə tutulmuş (Bandha) vəziyyətdə icra olunur.Pozadan çıxış ya arxasıüstə uzanmaqla,ya da tullanaraq yenidən çiyinüstü duruşa qayıtmaqla həyata keçirilir.

## Variasiyalar

Pozanın yayılmış digər formasında qollar yer boyunca,ayaqlara doğru uzadılır,qollar düz saxlanılır və barmaqlar bir-birinə keçmiş vəziyyətdə olur.Bəzi praktiklər bu pozada ayaqları tamamilə düzləndirə bilirlər.

Eka Pada Setu Bandha Sarvangasana ("Birayaqlı Körpü"pozası) isə bir ayağın şaquli şəkildə yuxarı qaldırılması ilə icra olunur.

## İstinadlar
Myiagra ruficollis

**Myiagra ruficollis** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü. Bu növ Şimali Avstraliyada, Kiçik Zond adalarıında və Cənubi Yeni Qvineyada yayılmışdır. Onun təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik rütubətli düzənlik meşələri, subtropik və ya tropik manqrov meşələri və subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələridir.
## Taksonomiyası
Myiagra ruficollis ilkin olaraq "Platyrhynchos" cinsində təsvir edilmişdir.

Onun üç yarımnövü məlumdur:
* "M. r. ruficollis" - (Vieillot, 1818): Cənubi və şərqi Kiçik Zond adalarında və Flores dənizindəki adalarda yayılmışdır.
* Sarıqarın milçəkqapan ("M. r. fulviventris") - (Sclater, PL, 1883): Əvvəllər ayrı bir növ kimi təsvir edilsə də, 2008-ci ildə yenidən təsnif edilmişdir. Tanimbar milçəkqapanı kimi də tanınır, lakin eyni adlı "Ficedula riedeli" növü ilə qarışdırılmamalıdır. Tanimbar adalarında yayılmışdır.
* "M. r. mimikae" - (Ogilvie-Grant, 1911): Əvvəllər ayrı bir növ kimi təsvir edilmişdir. Cənubi Yeni Qvineyada, Aru adalarında (Cənub-Qərbi Yeni Qvineya yaxınlığında), Torres boğazı adalarında və Şimali və Şimal-Şərqi Avstraliyada yayılmışdır.

## Təsviri
Şimali Avstraliyada Myiagra ruficollis əsasən rütubətli meşələrdə və daimi və mövsümi şirin su mənbələri (məsələn, billabonglar və yağış mövsümü bataqlıqları) ətrafındakı kolluqlarda rast gəlinir. Ölçüsü 14–17 sm arasında dəyişir. Quş, meşə örtüyündə həşəratlar və kiçik onurğasızlar ilə qidalanır. Qohum növlərdən (məsələn, "M. nana" - kağızqabıq milçəkqapanı) fərqli olaraq, Myiagra ruficollis açıq sahələrdə həşərat ovlamaq üçün nadir hallarda görünür və əsasən meşə örtüyündə qalır.
## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Myiagra ruficollisi  "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib. Populyasiya ölçüsü məlum deyil, lakin sabit olduğu güman edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mina Suvari

**Mina Suvari** (; ) — amerikalı aktrisa, prodüser və model Aldığı mükafatlara Primetime Emmi Mükafatı və BAFTA Mükafatına namizədliklə yanaşı Ekran Aktyorları Gildiyası Mükafatı da daxildir.

Bir model kimi karyerasına başlayandan və bir neçə televiziya şousunda qonaq kimi iştirak etdikdən sonra Suvari 1997-ci ildə "*Heç bir yerdə*" qara yumor-dram filmində debüt etdi. O, tənqidçilərin müsbət rəyini almış *[[Amerikansayağı gözəllik (film, 1999)|"Amerikansayağı gözəllik]]* " (1999) filmində Anjela rolunda çıxışı ilə beynəlxalq şöhrət qazandı, buna görə o , Ən Yaxşı Köməkçi Aktrisa üçün BAFTA nominasiyasını aldı. Onun digər diqqətəlayiq baş film rollarına *Amerikan piroqu*, *Beverli Hillsin gecəqonduları* (1998), *[[Zavallı (film)|Zavallı]]* (2000), *Şəkər və ədviyyat* (2001), *Müşketyor* (2001), *Spun* (2003), *Sıxılmış* (2007), *Ölülər Günü* (2008) və *Siz gəlini öpməyə bilməzsiniz* (2010) daxildir.

Televiziyada Suvari We TV fövqəltəbii qorxu serialında *Cənub Cəhənnəmində* (2015) Mariya Abaskal və Paramount sitkom *Amerikalı qadın* (2018) filmində Ketlin Kallaqan kimi əsas rolları oynayıb. Suvari, HBO-nun *Six Feet Under* (2004) dram serialının dördüncü mövsümündə Edie rolunu oynadı, buna görə o , Ekran Aktyorları Gildiyası nominasiyasını qazandı. O, həmçinin *[[Amerikan qorxu hekayəsi: Qatil ev|American Horror Story: Murder House]]* (2011) antologiya seriyasında Elizabet Şort obrazını canlandırıb.

## Filmoqrafiya

* Qızları öp (1997)
* Amerikansayağı gözəllik (1999)
* Amerika piroqu (1999)
* Zavallı (2000)
* Amerikan qorxu hekayəsi (2011)
* Amerikan qorxu hekayəsi: Qatil ev (2011)

## İstinadlar
Maksimilian Osinski

**Maksimilian Osinski** — amerikalı aktyordur. *[[S.H.I.E.L.D. agentləri|SHIELD agentləri]]* -də Agent Devis və Ted Lasso-da Zava rolları ilə tanınır.

## Həyatı
Osinski Avstriyadakı qaçqın düşərgəsində anadan olub. Ailəsi 1984-cü ildə ABŞ-a köçüb. O, Çikaqoda böyüyüb və İllinoys ştatının Park Ridge şəhərində yerləşən Maine East Liseyinə gedib. Dram müəllimi ona Sirakuza Universitetinin Vizual və İfaçılıq İncəsənət Kollecinə daxil olmasına kömək edib. Orada 2006-cı ildə Bədii İncəsənətlər üzrə bakalavr dərəcəsi alıb. Sirakuzada oxuyarkən Londondakı Şekspir Qlob Teatrında təhsil alıb və Sorkin Həftəsi proqramının iştirakçısı seçilib.

## Karyera
Osinski bir neçə filmdə rol alıb, o cümlədən *Sevgi və başqa dərmanlar* və *Ekspress: Erni Devisin hekayəsi*. O, *[[S.H.I.E.L.D. agentləri]]* serialında Agent Devis rolunu canlandırdı. Həyat yoldaşı Diçen Lachman həmin serialın ikinci mövsümdə antagonist obrazını oynayıb. Osinski Enver Coka ilə birlikdə *Hollywood hitmen* adlı veb serialın həm ssenari müəllifi, həm də prodüseri olub və qısa metrajlı uğurlu film *Brentvud strangler*da “Qışqırıq kraliçası” Jordan Ladd və avstraliyalı aktyor Adam J. Yind ilə birgə çəkilib.

2023-cü ildə Osinski *Ted lasso* serialında Zava obrazını canlandırmaq üçün seçilib

## Şəxsi həyatı
Osinski 2015-ci ilin yanvarından avstraliyalı aktrisa Diçen Lachmanla evlidir. Eyni ilin may ayında onların qızı dünyaya gəlib.
## Xarici keçidlər
* 
## İstinadlar
Nanni di Banko

**Nanni di Banko** () — tam adı **Covanni di Antonio di Banko detto Nanni di Banko** () olan, İtalyan İntibahının Kvattroçento dövründə Florensiyada yaşayıb-yaratmış italyan heykəltəraş və memar. Donatello ilə birlikdə qotik heykəltəraşlıq ənənələrindən yeni - intibah manerasına () keçidi formalaşdırmış iki böyük ustaddan biri hesab edilir.

Fayl:Four Crowned Saints Nanni di Banco Orsanmichele.jpg|*"[[Dörd taclı şəhid (Nanni di Banko)|Dörd taclı şəhid]]"*, Orsanmikele, Florensiya
Fayl:Duomo Mandorla 11 (cropped).JPG|Florensiya kafedralının *"Porta di Mandorla"* qapısında, "Məryəmin göyə yüksəlişi" qabartması, Florensiya
Fayl:Nanni di banco, profetino dalla porta della mandorla, 1404-09 circa 01.JPG|*"Gənc peyğəmbər"*, Opera-del-Duomo, Florensiya
Fayl:Nanni di Banco after (?), 1450c Madonna and Child Bodemuseum anagoria.jpg|*"Madonna körpə ilə"*, Bode muzeyi, Berlin
Fayl:San luca di nanni di banco 01.JPG|*"[[Müqəddəs Luka (Nanni di Banko)|Müqəddəs Luka]]"*, Opera-del-Duomo, Florensiya

## İstinadlar
Aloha

**Aloha** ( , Havayca: [əˈlohə]) — adətən, salamlaşma kimi istifadə edilən sevgi, məhəbbət, sülh, şəfqət və mərhəmət mənalarını ifadə edən Havay sözüdür. Yerli hHavaylılar üçün bu daha dərin mədəni və mənəvi əhəmiyyətə malikdir, onlar üçün bu termin mövcudluğu birləşdirən qüvvəni təyin etmək üçün istifadə olunur.

Bu söz bütün Polineziya dillərində mövcuddur və hər biri eyni əsas mənada "sevgi", "şəfqət", "rəğbət", "xeyirxahlıq" deməkdir.

## Həmçinin bax
* Əssalamu əleykum
* Namaste
* Aloha festivalları

## İstinadlar
Şinozavr

**Şinozavr** (), rəsmi adı ilə **"Əjdaha" incəsənət konstruksiyası** – 1971-ci ildə (bəzi mənbələrə görə 1987-ci ildə) Moskvada tikilmiş, kommunal incəsənətin bir nümunəsi olan incəsənət əsəri. 2022-ci ildə sakinlərin etirazlarına və rəsmilərin onu saxlamaq barəsindəki vədlərinə baxmayaraq sökülmüş və yerində yaşıl əjdaha quraşdırılmışdır. Moskvaşünas Pavel Qnilorıbova görə Moskva şinozavrı bütün Rusiyada tanınırdı və "kommunal incəsənətin ən məşhur obyekti" hesab olunurdu.

## Tarix
Rəsmi məlumatlara görə "Şinozavr" 1971-ci ildə tikilmişdir, lakin yerli sakinlərin xatirələrinə görə əsər 1987-ci ildə və ya 1990-cı illərin əvvəlində ortaya çıxmışdır. Sakinlərin məlumatına görə "Şinozavr" qonşu qarajlardakı avtomobil həvəskarları tərəfindən yaradılmışdır və hazırlanmasında istifadə olunan avtomobil şinləri Myovniki küçəsinin qarşısında yerləşən Q. L. Krauze adına 1 saylı avtokombinatın ərazisindən gətirilmişdir. "Şinozavr" növbəti 30 il ərzində yerli sakinlərin sevimlisinə çevrilmiş, uşaqların istirahət fəaliyyətlərinin tərkib hissinə daxil olmuşdur.

2022-ci ildə Myovniki küçəsinin bir hissəsində yerləşən binaların arasındakı həyətdə abadlaşdırma işlərinin aparılmasına dair plan yayımlanmışdır. Rəsmilər yenidənqurma işləri zamanı "Şinozavr"a toxunmayacaqlarını bildirmişdirlər. Buna baxmayaraq, "Şinozavr" 6 iyul 2022-ci ildə sökülmüş və yerində yaşıl əjdaha heykəli quraşdırılmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Konstruksiyanın əsasını müəyyən bucaq altında əyilmiş və bir neçə daha qısa boru ilə qaynaq edilmiş polad boru təşkil edirdi. Borunun ən yuxarıda yerləşən hissəsinə eninə dəmir parça qaynaq olunmuşdu və bundan sonra boru qövs şəklində aşağı əyilərək rezin "dil" ilə tamamlanırdı. Borunun bütün uzunluğu boyunca üzərinə müxtəlif diametrli (minik avtomobilindən tutmuş traktor təkərinə qədər) təkərlər keçirilmişdi.

2000-ci illərin ortalarında təkərlər parlaq rənglərə boyanmışdır (əvvəlcə bənövşəyi və qırmızı, daha sonra mavi, sarı və qırmızı rənglər istifadə olunmuşdur). Bundan öncə konstruksiya qara rəngdə idi. Ümumilikdə, konstruksiyanın uzaqdan görünüşü Lox-Ness bədheybəti ilə müqayisə olunurdu.

## İrsi
Yerli sakinlər "Şinozavr"ı elə çox sevirdilər ki, onun təsvirlərini döymə kimi vurdururdular. "Şinozavr" Lipetsk sənətçilərinə bənzər bir heykəli yaratmaq üçün ilham mənbəyi olmuşdur. Bundan sonra "şinozavr" sözü bənzər heykəlləri bildirmək üçün istifadə olunmağa başlamışdır. "Traktor şinlərindən hazırlanmış əjdaha" heykəli Kommunal İncəsənət Muzeyinin kolleksiyasına daxil edilmişdir.

2022-ci ildə dizayner Arina Ştolts kommunal incəsənət əsərlərinin, eləcə də, Moskva şinozavrının təsvirlərinin olduğu geyim kolleksiyası təqdim etmişdir.

## Həmçinin bax
* Şin parkı – Yaponiyada avtomobil şinlərindən hazırlanmış Qodzilla heykəlinin yerləşdiyi park.

## İstinadlar
Duisi

**Duisi** — Gürcüstanın Axmeta bələdiyyəsində kənd. Çeçenlər (Kistlər) yaşayır.

## Tarixi
Kəndin əsasını Taipa Dişniydən olan Duy Tsitskhaşvili (Tsitskhaşov) adlı çeçen qoyub.

## İstinadlar
Müqəddəs Məryəm Kilsəsi (Brügge)

**Müqəddəs Məryəm kilsəsi** ( — Belçikanın Brügge şəhərində yerləşən XII—XIII əsrlərə aid Roma-Katolik kilsəsi.
## Tarixi
Kilsə 3 əsr ərzində (XII—XIII, XIV) inşa edilib. Kilsənin 115.6 metr hündürlüyündə olan qülləsi hələ də şəhərin ən hündür binası və dünyanın üçüncü ən hündür kərpic qülləsidir. Kilsə, xarici hissədə 1270–1280-ci illərdə inşa edilmiş uçan dayaqları ilə Qotika üslubunu nümayiş etdirir. Nefin içərisində çarpaz tağlar və qara-ağ plitələrlə örtülü döşəmə var. İçəridə yan keçidlər və xor hissəsi Barokko üslubunun zəngin bəzəkli xüsusiyyətlərini göstərir. Kilsədəki şapel 1482-ci ildə şəhərin ən varlı sakini Lüdovik van Qruthus üçün onun şəxsi ibadət sahəsi kimi yaradılıb.

Yüksək altarın arxasındakı xor hissəsində Burqundiya hersoqu Cəsarətli Karlın və onun qızı Mariyanın məzarları yerləşir. Həm ata, həm də qızın qızıl bürüncdən hazırlanmış effigiyaları qara daş üzərində uzun şəkildə yerləşir. Hər ikisi tacla təsvir edilib və Karl tam zirehli geyimdə və Qızıl Xəz Ordeninin dekorasiyası ilə təsvir olunub. Mariyanın geyimi və bəzəkləri Qotika üslubuna uyğundur və daşın ətrafında bir şəcərə var. Məzarın üstündə şüşə var ki, bu da divarlardakı freskaların yuxarıdan görünməsinə imkan verir. Məzarın yaradıcısı Yan Bormandır. Antverpendəki monastrın ingilis qurucusu Mariya Lovel 1628-ci ildə yüksək altarın yanında dəfn edilib. O, şəhərdə başqa bir monastr qurmağa çalışarkən burada vəfat edib.

Cənub girişindəki ibadətgah XVI əsrdə Barokko üslubunda yaradılıb və kilsənin ən məşhur sənət xəzinəsini saxlayır, Burada Mikelancelo tərəfindən təxminən 1504-cü ildə yaradılmış ağ mərmər Məryəm və Uşaq heykəli yerləşir. Mikelancelo sağ ikən bu heykəl İtaliyadan çıxarılan yeganə heykəl idi. Heykəl iki dəfə qarət edildikdən sonra bərpa edilib. O, 1794-cü ildə Fransa inqilabçıları və 1944-cü ildə Nasist Almaniyası tərəfindən oğurlanıb. Mikelancelo heykəlinin yaxınlığında Françesko de Haveskerke kimi mühüm Bruges sakini dəfn edilib. O, həyat yoldaşı ilə birlikdə heykəlin sağ tərəfində yerləşən Haveskerke ailəsinin qara məzar daşında dəfn olunub.
## Qalereya
### Xarici görünüşü

File:OLV Brugge.jpg|
File:Brugge, de Onze Lieve Vrouwekerk (oeg82359) vanuit Oud Sint Jan foto3 2015-09-27 16.26.jpg|
File:Bruges Cimg3619.jpg|


### İç hissəsi

File:Church of Our Lady, Bruges 1.jpg|
File:Onze-Lieve-Vrouwekerk (Brugge) Prunkgräber Karl u Maria v Burgund.jpg|


### İncəsənət nümunələri

File:Michelangelo's Madonna and Child in Brugge.jpg|
File:Michelangelos Madonna OLV-Kerk Brugge.jpg|
File:Antoon van Dijck.Kruisiging.JPG|
File:Caravaggio Liebfrauenkirche Abendmahl in Emmaus.jpg|
File:Onze-Lieve-Vrouwekerk (Brugge) Triptychon südniederländisch um 1450.jpg|

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* .
* .
* .

## Xarici keçidlər
* Official website of the Church of Our Lady, Bruges
Bolemoreus frenatus

**Bolemoreus frenatus** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Bu növ Şimal-şərqi Kvinslendə endemikdir. Subtropik və ya tropik rütubətli yayla meşələrində və subtropik və ya tropik yağış meşələrində, adətən 300 metrdən yüksək ərazilərdə rast gəlinir. Qışda daha aşağı meşələrə, o cümlədən manqrovlara enir və bəzən daha açıq yaşayış mühitlərində də görünə bilər.

Bolemoreus frenatus orta və ya iri ölçülü, tünd rəngli balyeyən sərçə növüdür. Ağ ağız boşluğu və iki rəngli dimdiyi var. Gözləri mavi rəngdədir, altında sarı xətt və arxasında ağ xətt var, qulağında sarı ləkə və boynunun yan tərəfində böyük, ağ-boz ləkə var.

Ağaclar meyvə verərkən və ya çiçəkləyərkən balyeyənlər böyük, səs-küylü dəstələr halında toplana bilər, lakin digər hallarda tək-tək və gizli olurlar.

Onun elmi adı "Bolemoreus frenatus" (Ramsay, 1874) təqdim edilib. Əvvəlcə "Ptilotis frenata", sonra "Lichenostomus frenatus" və nəhayət "Bolemoreus frenatus" kimi təsnif olunub. Quş həmçinin Qreqori Matyus tərəfindən "Avstraliya Quşları" kitabının XI cildində (səh. 478) "Dorothina frenata" adı ilə "melithreptide" fəsiləsinə daxil edilib. Bolemoreus frenatus və Eungella balyeyəni əvvəllər "Lichenostomus" cinsinə daxil edilsə də, 2011-ci ildə dərc edilmiş molekulyar filogenetik təhlil göstərdi ki, orijinal cins təbii bir vahid deyil və bu növlər "Bolemoreus" cinsinə köçürüldü. Quş "Meliphagidae" fəsiləsinə aiddir.

Cins adı olan "Bolemoreus" 2011-ci ildə yaradılıb və "Boles və Longmore'un quşu" mənasını verir, bu da iki Avstraliya ornitoloqu olan Valter Boles və N.Ueyn Lonqmorun şərəfinə verilib. Növün adı olan "frenatus", Ramsay tərəfindən təqdim olunub və latın dilində "yəhər" və ya "cilov" mənasını verir, quşun üzündəki və dimdiyinin əsasındakı işarələrə istinad edir.

## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Eurystomus glaucurus "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib. Populyasiya sabit olduğu güman edilir və heç bir təhlükə və ya azalma müəyyən edilməyib. Populyasiya ölçüsü kəmiyyətləndirilməsə də, yayılma sahəsinin bəzi hissələrində ümumi hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bridled Honeyeater.
Geotrygon mystacea

**Geotrygon mystacea** — Göyərçinlər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Geotrygon mystacea monotipik bir növdür. Bəzi tədqiqatçılar onun və Key Vest göyərçini ("Geotrygon chrysia") ilə birlikdə supernöv təşkil etdiyi fərziyəsini sürüb.

Müxtəlif adalardan toplanan Geotrygon mystacea nümunələrinin orta çəkisi 208–224 qram arasında dəyişir. Bu məlumatlar və müxtəlif bədən ölçüləri göstərir ki, bu növ "yayılma sahəsi boyunca aşağı morfometrik variasiyaya malikdir."

Yetkin Geotrygon mystacea əsasən qəhvəyi rəngdə olur. Onların gözün altında üz boyunca ağ zolaq və boğazda kiçik ağ ləkə var. Erkəklərin başı və ensəsi parlaq yaşıl rəngdədir, bu rəng boyun və üst bel hissəsində mavi və bənövşəyi çalarlara çevrilir, dişilərdə bu parlaqlıq daha azdır. Quyruq tünd qəhvəyi-boz, qarın hissəsi isə krem rəngindədir. Qatlanmış qanadlarda bir qədər darçın rəngli işarələr görünür.

## Yayılması
Geotrygon mystacea Puerto-Rikodan cənub və şərqə doğru Kiçik Antil adaları ilə Sent Lusiyaya qədər yayılbı. 2009-cu il məlumatlarına görə, bu növ öz yayılma sahəsi boyunca ümumiyyətlə nadir və ya az rast gəlinən bir növ olub və bəzi adalardan tamamilə yox ola bilər. Britaniya Vircin adalarından olan Quana adası, bu növün ən çox rast gəlinən yeri kimi qeyd edilir. Bu quş, sıx alt meşə və zəngin yarpaq töküntüsü olan dağlıq meşəliklərdə yaşayır.

Geotrygon mystacea adətən tək və ya cüt-cüt, bəzən isə daha böyük qruplarla qidalanır. Onlar meşə döşəməsindəki yarpaq töküntüsünü qarışdıraraq toxum, tökülmüş meyvələr və ilbiz, həşərat kimi onurğasızları axtarırlar. Bu quşlar həmçinin Puerto-Riko regionuna aid olan "Sphaerodactylus macrolepis" kərtənkələsini yediyi qeyd olunub.

Geotrygon mystacea budaqlardan hazırlanmış platforma formasında olan yuvasını sarımlı kollarda, kollarda və ya ağaclarda qurur. Bir dəfəyə 1–2 yumurta qoyur.

Geotrygon mystaceanın səsi "nisbətən dərin, rezonanslı bir ku" kimi təsvir edilir və "haoooo", "hoo-hoooooo" və ya "who-whooo" kimi səslənir. Həmçinin, məqsədi məlum olmayan "boğazdan gələn qısqıltılı" bir səs də çıxarır.

## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Geotrygon mystaceanı "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib. Lakin, müasir məlumatları tarixi məlumatlarla müqayisə etmək üçün kifayət qədər məlumat olmadığından, populyasiyanın azalmaqda və ya sabit olub-olmadığı aydın deyil. Yaşayış mühitinin itirilməsi, ovlanma, tufan və vulkan püskürməsi kimi təbii fəlakətlər, həmçinin introduksiya edilmiş məməlilərin yırtıcılığı, bu növün populyasiyasına bir və ya bir neçə adada təsir göstərmişdir. Puerto-Rikoda bu növ "qorunma tədbirlərinə ehtiyacı olan ən yüksək ərazi prioritetli növlərdən biridir."

## Həmçinin bax
* Geotrygon versicolor

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pinarornis plumosus

**Pinarornis plumosus** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü. Cənubi Afrikada quru meşəliklərdə və savannalarda yaşayır. 
## Ümumi məlumat
Pinarornis plumosus 1876-cı ildə ingilis ornitoloq Riçard Bovdler Şarp tərəfindən rəsmi şəkildə təsvir edilmişdir. O, bu növ üçün yeni bir cins təqdim edib və ona "Pinarornis plumosus" binomial adını verib. Cins adı qədim yunan dilində "çirkli" mənasını verən "pinaros" və "quş" mənasını verən "ornis" sözlərini birləşdirir. Xüsusi epitet "plumosus" latınca "lələkli" və ya "tüklü" deməkdir.

Əvvəllər "Muscicapidae" fəsiləsinə daxil edilsə də, 2020-ci ildə aparılan filogenetik tədqiqat və "Beynəlxalq Ornitologiya Konqresi"nin nəticələri göstərir ki, "Pinarornis" əslində "Turdidae" fəsiləsinin əsas qrupuna aiddir.

Pinarornis plumosusun uzunluğu 25 sm-dir, qəhvəyi-qara lələklərə və xarici quyruq lələklərinin ağ uclarına malikdir. Uçuş zamanı əsas və ikinci dərəcəli örtüklərin kənarında kiçik ağ ləkələr görünə bilər. Dişilər erkəklərə bənzəyir, lakin lələkləri bir qədər solğundur.

Bu növ Cənubi Afrikada, o cümlədən Botsvana, Malavi, Mozambik, Zambiya və Zimbabvedə yayılmışdır. Botsvananın ucqar qərbində və Zimbabvenin cənubunda, Zimbabvenin şimal-şərqində, qərbi Mozambikə qədər uzanan və Zambiyanın şərqində, Luangva vadisindən Malaviyə qədər uzanan fərqli populyasiyalar var. Pinarornis plumosus böyük qranit qayalar və ya daşlıq əraziləri olan yaxşı meşəli savanna ərazilərində, xüsusilə miombo meşələrində yaşayır. Bu növ monofiletik cinsə aiddir və yaxın qohumları yoxdur. Təxmin edilir ki, bu növ Cənubi Afrika qranit qalxanında təkamül etmişdir, bu qalxanın yayılma sahəsi demək olar ki, qaya çatının yayılma sahəsi ilə eynidır.

Bu növ ən çox böyük qayaların ətrafında görülür, yerdə qaçır və tullanır. Tez-tez quyruğunu arxasına qaldırır. Yumurtalar sentyabr-yanvar aylarında qoyulur, ən çox oktyabr və noyabr aylarında pik yaşanır. Çoxalmadan sonra ailə növbəti çoxalma mövsümünə qədər bir qrup halında qalır.

## Qorunması
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) hazırda Pinarornis plumosusu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirir. Lakin bu növ, "Lantana camara" kimi invaziv otlar səbəbindən yaşayış mühitinin itirilməsindən bəzi təzyiqlər altında ola bilər.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Recordings at Xeno-Canto
Baunti qarabatdağı

**Baunti qarabatdağı** ()&nbsp;— Qarabatdaqlar yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Bu növ yalnız Yeni Zelandiyanın cənub-şərqindən 670 km məsafədə yerləşən kiçik və uzaq Subantarktikanın Baunti adalarında məskunlaşıb. Onun təbii yaşayış mühiti açıq dənizlər və qayalıq sahillərdir. 2022-ci ildə Baunti arxipelaqı üzərində aparılan pilotsuz uçuş aparatı ilə araşdırma zamanı 573 çoxalma cütü aşkar edilmiş və populyasiyanın təxminən 1,733 quşdan ibarət olduğu qiymətləndirilmişdir. Bu son təxminlər 1978-ci ildə aparılmış yeganə müqayisəli araşdırma ilə uyğun gəlir və növün populyasiyasının son 45 il ərzində sabit qaldığını göstərir.

Bəzi taksonomik mütəxəssislər, o cümlədən "Beynəlxalq Ornitoloqlar İttifaqı", bu növü "Leucocarbo" cinsinə daxil edir. Digərləri isə onu "Phalacrocorax" cinsinə aid edir.

Bu quşlar qayalıq kənarlarında qəhvəyi dəniz yosunundan istifadə edərək yuva qurur və oktyabr ayında çoxalır, balalar noyabrın sonundan dekabrın əvvəlinə qədər yumurtadan çıxır.

Qara baş, boyun arxası, belin alt hissəsi, sağrı və quyruq üst örtükləri, hamısı metalik mavi parıltıya malikdir. Alt hissələri ağdır. Ayaqları çəhrayıdır. Qanadlarda ağ ləkələr qatlandıqda zolaq kimi görünür. 
## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) bu növü "Zəif" kimi təsnif edir, çünki onun çox kiçik populyasiyası və çoxalma sahəsi onu təsadüfi hadisələrə və insan təsirlərinə qarşı həssas edir. Lakin bəzi məlumatlar onun populyasiyasının hazırda sabit olduğunu göstərir. Bounty adaları təbiət qoruğudur və təqdim edilmiş yırtıcılardan azaddır. 1998-ci ildə onlar "UNESCO"-nun "Ümumdünya irsi siyahısı"na daxil edilmişdir. Adalar əhalisizdir və nadir hallarda ziyarət edilir, buna görə də insan müdaxiləsi minimaldır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Species factsheet&nbsp;— BirdLife International
Scytalopus novacapitalis

**Scytalopus novacapitalis** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü. Braziliyanın cənubu üçün endemikdir.
## Ümumi məlumat
Scytalopus novacapitalis ən yaxın qohumu olan Scytalopus pachecoi ilə əlaqəlidir. Bu iki növ S. petrophilus və Scytalopus diamantinensis bir klad təşkil edir. Əvvəllər Eleoscytalopus indigoticus ilə yaxın qohum olduğu düşünülürdü.

Scytalopus novacapitalis 11 sm uzunluğundadır. Bir erkək fərdin çəkisi 19,2 qram, iki cinsiyyəti müəyyən edilməmiş nümunənin çəkisi isə 15,6 və 18,6 qramdır. Yetkin fərd üst tərəfdən mavi-boz, alt tərəfdən isə ağ və ya açıq boz rəngdədir. Bel və sağrı hissəsi qırmızı-qəhvəyi, quyruqaltı hissəsi qırmızımtıl və boz zolaqlıdır. Cavan fərdlərin təsviri məlum deyil.

Scytalopus novacapitalis Braziliyada Qoyasın şərqində, Federal Dairədə və Minas Geraisin qərbində parça-parça ərazilərdə yaşayır. Qalereya meşələrində, əsasən Blehnum qıjıları və Euterpe palmaları olan daimi su basmış ərazilərdə yaşayır. Yüksəklik diapazonu 800-1,000 metr arasındadır.

Scytalopus novacapitalis yerdə həşəratlar, hörümçəklər və qırxayaqlılar ilə qidalanır.

Scytalopus novacapitalisin çoxalma fenologiyası haqqında yeganə məlumat, iyul ayında toplanmış bir nümunənin aktiv cinsiyyət orqanlarına malik olmasıdır.

Scytalopus novacapitalisin mahnısı bir dəqiqəyə qədər təkrarlanan "ewk" notudur. Həyəcan çağırışı kəskin "che-te-te" notları seriyasıdır. Digər bir çağırış isə səs səviyyəsi artan "chip" notları seriyasıdır.

## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Scytalopus novacapitalisi "Təhlükə Altında" kimi qiymətləndirib. Təxminən 72 km²-lik yayılma sahəsi böyük ölçüdə parçalanmışdır və davamlı şəkildə təhlükə altındadır. Bununla belə, ona ən azı altı qorunan ərazidə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amazonetta brasiliensis

**Amazonetta brasiliensis** — Ördəklər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Braziliya çölördəyi kimi də tanınan Amazonetta brasiliensis 1789-cu ildə alman təbiətşünası Yohann Fridrix Qmelin tərəfindən Karl Linneyin "Systema Naturae" əsərinin yenilənmiş və genişləndirilmiş nəşrində rəsmi şəkildə təsvir edib. O, bu növü bütün digər ördəklər, qu quşları və qazlarla birlikdə "Anas" cinsinə daxil etdi və "Anas brasiliensis" binomial adını təqdim edib. Qmelinin təsvirini 1648-ci ildə alman təbiətşünası Georq Markqrafın "Historia Naturalis Brasiliae" əsərində təsvir etdiyi "Mareca alia" növünə əsaslanıb. Braziliya çölördəyi hazırda 1929-cu ildə alman zooloqu Hans fon Boetticer tərəfindən təqdim edilən "Amazonetta" cinsinin yeganə növüdür.

Əvvəllər qonma ördəyi kimi qəbul edilsə də, daha yeni təhlillər göstərir ki, bu növ Cənubi Amerika süzən ördəkləri qrupuna aiddir, bu qrupa həmçinin kəkilli ördək, bürünc-qanad ördək və ehtimal ki, buxar ördəkləri də daxildir.

İki yarımnövü məlumdur:
* "A. b. brasiliensis" (Gmelin, 1789) – nominal yarımnöv, Braziliya, Surinam, Qayana, Fransa Qvianası, mərkəzi Venesuela, şərqi Kolumbiya və şimal-şərqi Peruda rast gəlinir.
* "A. b. ipecutiri" (Vieillot, 1816) – Braziliya, şimali Argentina, şərqi Boliviya, Uruqvay və Paraqvayda rast gəlinir.

Bu ördəklər açıq qəhvəyi rəngdədir. Erkəklər dişilərdən qırmızı dimdik və ayaqları, həmçinin baş və boynunun yan tərəfində fərqlənən solğun boz sahə ilə fərqlənir. Dişilərdə bu ətrafların rəngi daha solğundur.

## Yayılması
Onlar şərqi Cənubi Amerikada, mərkəzi Braziliyadan Uruqvay, şimal və şərqi Argentina, Paraqvay, mərkəzi Venesuela, şimal-şərqi Peru, Surinam, Qayana, Fransa Qvianası, şərqi Boliviya və şərqi Kolumbiyaya qədər olan ərazilərdə tapıla bilər. Onların üstünlük verdiyi yaşayış mühiti sahilə uzaq, sıx bitki örtüyü olan şirin su mənbələridir.

Braziliya çölördəkləri cütlər və ya iyirmiyə qədər quşdan ibarət kiçik qruplar halında yaşayır. Hər iki valideyn balalarına qayğı göstərir. Onlar toxum, meyvə, kök və həşəratlarla qidalanır, balalar isə yalnız həşəratlarla qidalanırlar.
## Statusu
Onlar çoxsaylıdır və "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi siyahıya alınıb.
## Qalereya

File:Amazonetta brasiliensis-female.jpg|Dişi Amazonetta brasiliensis Argentina
File:Amazonetta brasiliensis-male.jpg|Erkək Argentina
Amazonetta brasiliensis MHNT.ZOO.2010.11.17.5.jpg|Amazonetta brasiliensis yumurtaları


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Short description and pictures