open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Giorgi Qoroziya

**Giorgi Qoroziya** (; 26.3.1995) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Zirə FK klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən Gürcüstanlı peşəkar futbolçu.

## Karyerası

### Klub
Qoroziya öz peşəkar karyerasına *Lokomotive Tbilisi* klubunda start vermişdir. Bir müddət Torpedo Kutaisi klubunda icarə əsasında çıxış etmişdir. 2014-cü ilin avqust ayında Qoroziya Norveç təmsilçisi olan *Stabek* klubu ilə üç illik müqavilə imzalamışdır. Qoroziya Stabek klubu ilə debütünü 19 oktyabr 2014-cü ildə Tippaliqaendə *Vikinq* klubuna qarşı oyunda etmişdir. Həmin görüşdə Stabek Vikinq klubu ilə 1-1 bərabərə qalmışdır.

17 fevral 2017-ci ildə Qoroziya 2016-17 mövsümünün sonuna qədər Zirə klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

### Milli komanda
Qoroziya Gürcüstanın U-19 milli komandasında çıxış edir.

## Karyera statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
İrvin Kardona

**İrvin Kardona** (8 avqust 1997-ci ildə anadan olub) — Monako klubundan icarə əsasında Belçika Birinci Divizion B təmsilçilərindən olan *Serkl Brügge* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası

### Monako
Kardona öz peşəkar karyerasında debütünü Monako klubu ilə 2 fevral 2017-ci ildə etmişdir. O, 78-ci dəqiqədə *Şambli* klubu ilə qarşılaşmada Pyer-Daneil Nquinda Ndiffonu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Monako Fransa Kubokunun 1/16 final mərhələsində Şambliyə 5-4 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Kardona Liqa 1-də debütünü on gün sonra *Metz* klubu ilə görüşdə etmişdir. O, sona 9 dəqiqə qalmış Radamel Falkaonu əvəz etmişdir. Görüşdə komandası evdə 5-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

### Serkl Brügge
18 iyul 2017-ci ildə Kardona Monako klubu ilə 2021-ci ilə qədər müqavilə imzalamış və mövsüm sonuna qədər Belçika Birinci Divizion B təmsilçilərindən olan *Serkl Brügge* klubuna icarəyə verilmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

## Uğurları

### Klub
;Monako
*Liqa 1: 2016–17

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*France profile  at FFF
*AS Monaco profile
Əhməd İldiz

**Əhməd İldiz** (29 noyabr 1996-cı ildə anadan olub) — Türkiyə Super Liqası təmsilçilərindən olan *Kasımpaşa* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Avstriya futbolçusu.

## Peşəkar karyerası
İldiz öz gənclik karyerasına Rapid Vyana FK klubunda başlamışdır. 14 yaşı olarkən klubun gənclər akademiyasında çıxış etməyə başlamışdır. İldiz 1 sentyabr 2016-cı ildə *Kasımpaşa* klubu ilə müqavilə imzalamışdır. İldiz öz peşəkar karyerasında debütünü Kasımpaşa klubu ilə 6 noyabr 2016-cı ildə *Konyaspor* klubuna qarşı oyunda etmişdir. Həmin görüşdə Kasımpaşa liqa oyununda Konyaspora 2-1 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
İldiz Avstriyada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Türkiyə vətəndaşıdır. Onun qardaşı Məhəmməd İldiz də peşəkar futbolçudur. Haı-hazırda Süper Liqa komandalarından olan Qaziantepspor FK klubunda çıxış edir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Ildiz TFF Profile
*Ildiz Mackolik Profile
Müqəddəs Anna qalası

**Müqəddəs Anna qalası** —  abidə Rostov vilayəti Staroçerkassk şəhəri ərazisində yerləşir.  Üstəlik Staroçerkassk muzey-qoruq komplesinin filialını təşkil edir. Rusiya imperiyasına məxsus olan XVIII əsrə əsas istinadgah məntəqələrindən biri.

## Tarixi
Müqəddəs Anna qalası qalasının inşasına 1730-cı ildə başlanılmışdır. Bu qala növbəsi ildə tam hazır vəziyyətə gətirilmişdir. Qalanının tikintisi Rusiya imperatriçası Anna İoannovnanın əmri ilə həyata keçirilmişdir. Qəsrin tikintisi zamanı Vasilev kurqanlarının qruntundan istifdə edilmişdir.

Bir müddət qala rusiyanın varpostu olmuşdur. Qala Rusiya imperiyasının cənub torpaqlarına nəzarəti həyata keçirmək və kazak dəstələrini diqqətdə saxlamaq məqsədinə xidmət edirdi.

Müəyyən dövrdən sonra Müqəddəs Anna qalası Dimitri Rostovski qalasına öz əhəmiyyətinə görə uduzmağa başlamışdı.  Dimitri Rostovski qalası yerində Rostov-na-Donu şəhəri salınmışdır.

Qalanın yaxınlığında ataman Platoenin dönəmində çerkassk yarmarkası açılmışdır. ХIХ əsrin 30-cu illərdə burada iki bina vardı ki, orada da yaralə kazakların müalicəsi həyata keçirilirdi.

## Xüsusiyyətləri
Qala altıbucaqlə formasında inşa edilmişdir. Altıbucaqlı divarın hən bir bucağının uzunluğu 360 metrdir. Qalanın hündürlüyü yerindən asılı olaraq 5-6 metr arasında dəyişir. Eni isə 3,5 metrdir. Qala ərazisi 50,2 ha-dır. Qala daxilində kilsə, qəbrsanlıq, komendantın evi yerləşirdi. ХIХ əsrdə qala damamən dağıdılmışdır. Ərazisi isə əkin sahəsi kimi istifadə edilmişdi.

Qalanın əhəmiyyətsizliyi onda idi ki, o Don çayının mənsəbinə və Azov dənizinə uzaq olmuşdur. Bu isə onun hərbi əhəmiyyətini azaldırdı. Ərazinin bataqlıqlaşmış olması və əsgərlər arasında xəstəliyin yayılması böyük çətinliklər yaradırdı. Belqarad sülh müqavilədindən sonra qalanın Rusiya ərazisi olması təstiqlənmişdir. Artıq 1760-cı ildə adada yerləşən qarnizon Müqəddəs Dmitri Rostovski qalasına köçürülmüşdür.

## Mənbə
* Вид на Анненскую крепость
* Туризм в Донском крае
* Аннинская крепость
* Остатки крепости Св. Анны 
## İstinadlar
Müqəddəs Dmitri Rostovski qalası

**Müqəddəs Dmitri Rostovski qalası** — Rusiya imperiyası ərazisində müdafiə təyinatı ilə inşa edilən qala.
Rostov-na-Donu şəhərinin adına bu qalanın adından törəmişdir. Bu qala heç bir hərbi əməliyyatda istifadə edilməmişdir. 1835-ci ildə qalanın bütün mülkü Anapaya köçürülmüşdür. Qalanın qalıqları XIX əsrin sonları tamamən dağıdılmışdır.

## Yerləşməsi
Qala ərazisi indiki Çexov və Krepostnı xiyabanları, Qorki və Stanislavski küçələri arasında yerləşir.

## Tikintisi
1740-ci illərdə Temernis gömrükxanasının təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi ilə Müqəddəs Anna qalasındanda güclü qalanın inşasına ehtiyat qalmışdır. 1744-cü ildə kapitan Sipyaqin əlverişli razi barəfə məruzə etmişdir. Rusiya senatı göndərilən yeddi layihəni üəbul etməmişdir. Bundan sonra iki layihə üzərində (daş və torpaq qalanın inşası) işlər gedir. 20 dekabr 1760-cı ildə Müqəddəs Anna qalasının qarnizonu əraziyə köçürülür. Yelizaveta Petrovna qalanın Müqəddəs Dmitri Rostovski adlandırılması barədə əmr verir. 1761-ci ilin 23 sentyabrda qalanın təməli qoyulur.
Tikinti işlərinə Aleksandr İvanoviç Riqelman rəhbərlik etmişdir. Tikinti işlıri 1763-ci ildə başa çatmışdır.

## Təsviri
Qala ulduzvari formaya malik olmuşdur. Qalanın iki qapısı olmuşdur. Qapılar şərqə və qərbə açılırdı.

Qala 238 topla təhciz edilmişdi.

Qalanın ərazisində 28 əsgərlik yataqxanalar, artilleriya və silat otaqları, zabitlər üçün evlər və s tikililər vardı.

В 1768 году население крепости превысило пять тысяч человек.

## Abidə
Qalanl inşa edənlərin şərəfinə 15 dekabr 2009-ci ildə abidə qoyulmuşdur. Abidə Rostov-na-Donu məhərinin 260 illiyində Bolşoy Sadovnaya küçəsi və Krepostnı xiyabanının kəsişdiyi ərazidə qoyulmişdur. Abidədə inşaatçı Aleksandr İvanoviç Riqelman, qalanın ilk komendantı Somov, ataman Danila Yefremoviç Yefremov və tacir Xastanovun heykəlləri əks olunmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Левченко В. С. Страницы донской истории — Ростов-на-Дону: Ростовское книжное издательство, 1974 — с.184
* Стефанов А. Т. Архив крепости св. Димитрия Ростовского и его судьба // Донской временник. Год 2011-й / Донская государственная публичная библиотека. Ростов-на-Дону, 1993–2014

## Mənbə
* Темерницкая таможня и крепость Святого Димитрия Ростовского 
* Колесов В. Хронология крепости святого Дмитрия Ростовского
* Подземные тайны ростовской крепости
* Памятник основателям крепости Дмитрия Ростовского установят на Дону

## İstinadlar
Qırmızı Qala (Hindistan)

**Qırmızı Qala** — Yeni Dehli şəhərinin şimal-şərqindəki bölgədə, Chandni Chowk-un yaxınlığındadır.

## Haqqında

Qırmızı Qala, ya da Lal Qilanın adı, divarlarını inşa etməsində istifadə edilən qırmızı qum daşından gəlir. Ancaq içəridəki saraylar və qəbul salonları qiymətli materiallardan düzəldilmişdir. Qala 1638 - 1648 illəri arasında Monqol İmperatoru Şah Jehanın zənginliyini təbrik etmək adına keçirildiyi üçün, inşasında mərmər, gümüş və qızıl kimi zinətlər müsrifçə istifadə edilmişdir.

Gözlənildiyi kimi, bu sərvətin böyük qismi illər içərisində itmiş və bəzi orijinal binalar dağıdılmışdır. Yenə də geridə qalanlar, Monqol İmperiyasının kulminasiya nöqtəsində olduğu zamanlar nə qədər güclü olduğuna dair ipucu verir.

## Tarixi
Şah Jehan, xatirəsinə Tac Mahalı inşa etdirdiyi arvadının ölümündən sonra, imperiyanın paytaxtını Agra-dan Dehliyə, ya da başlı başına bir kral şəhəri olan Qırmızı Qalanı tikdirdiyi Shahjehanabad adlı yeni şəhərə köçürmək istədi. Monqol saraylarının standart faktorları, Diwan-i-am və Diwan-i-khas adlarını daşıyan iki qəbul salonu idi. İlkində, xalqla imperator bir araya gəlir, ikincisində isə xüsusi toplantılar keçirilirdi. Bu gün hər ikisi də Qırmızı Qalada görülə bilər. Diwan-i-am, sütun qaydası üzərində yüksələn və üç tərəfi həyətə açılan geniş bir salondur. Burada kütlələr görüşür və imperator xalqın arzularına qulaq asardı. Diwan-i-am və Diwan-i-khasta isə İmperator, məmurlar və xarici səfirlərlə görüşlər keçirərdi. Keçmişdə buranın özünə məxsus geniş həyəti, mərmər səkiləri və gümüşdən tavanı vardı.

Şah Jehan, Diwan-i-khasa inşası tam 7 il davam edən çəlləklər dolusu zinətlə bəzədilmiş xüsusi məşhur tovuzquşu taxtını çıxarmışdı. Taxt 1739-da İrana köçürülüb ancaq Diwan-i-khasdakı bir sənəddə, Şah Jehanın bur ilə bağlı fikirlərində belə sözlər yer almışdı: "Dünya üzərində bir cənnət varsa; O budur".

Keçmişdə, Qırmızı Qalanın içində 6 kral sarayı (mahal) vardı. Mümtaz Mahal bu gün bir muzeydir. Digər bir sarayın adı, Rang Mahaldır (boyalı yer). Ancaq Rang Mahalın gümüş tavanı, eyni boya kimi uzun zaman əvvəl yox oldu. Khas Mahalda isə imperatora xüsusi üç otaq, yemək otağı, yatmaq və ibadət etmək üçün otaqlar yer alır.

Şah Jahenın oğlu və varisi Aurangzeb, qalanın içinə nəfs Moti Masjidi (İnci Məscidi) tikdirdi. Məscid ilə həyəti kiçik olsa da, geniş təəssürat yaradır. Ağ mərmərdən binanın içindəki qara mərmər mozaikalar çox təsirli bir mənzərə yaradır. Lahore Qapıdan qalaya gedən pasaj boyu düzülən mağazalar bu gün də görülə bilər. Kral hamamları da mühafizə edilmiş ancaq 1857-dəki Hind üsyanından sonra, Qalanın böyük hissəsi hərbi komandalara yer açmaq üçün dağıdılıb.

19-cu əsrin məşhur yazıçı və memarlarından Ceyms Fergusson dağıntını, "lazımsız bir vandalizm" - deyə səciyyələndirmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qırmızı Qala (Hindistan) haqqında | Qalereya
Elman Əzimzadə

**Elman Süleyman oğlu Əzimzadə** — güləş üzrə Azərbaycanlı məşqçi. 2002-ci il Azərbaycanda keçirilən güləş üzrə Avropa çempionatının qızıl mükafatçısı Avropa çempionu Nazim Əlicanovun, Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı, 2014 - 2015-ci ildə Dünya çempionu, bir çox turnilərin qalibi Hacı Əliyevin şəxsi məşqçisi.

## Fəaliyyəti

## İstinadlar
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramı

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramı** () — Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən yaradılan və əsas məqsədi Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromu ilə qlobal mübarizəni və təşkilatlanmanı hədəfləyən beynəlxalq proqram. Qərb mənbələrində daha çox **(UNAIDS)** qısaltması ilə tanınır. Mənzil qərargahı İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşir.

## İstinadlar
Temernis gömrükxanası

**Temernis gömrükxanası** — Rusiya imperiyası ərazində XVII—XIX əsrlərdə mövcud olmuş ticarət mərkəzi. Temernis gömrükxanası Hazır ki, Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində qərarlaşırdı. Hazırda adı Rostov gömrükxanası olaraq tanınır.

## Tarix
Temerisdə gömrükxana Yelizaveta Petrovskinin əmri ilə 1749-cu ildə təsis edilmişdir. Gömrükxana Temeris çayının məsəbində Temeris şəhərciyi yaxınlığında Boqatı Kolodesin əks tərəfində yerləşirdi. Burada kazaklar sərbəst şəkildə yunanlar, türklər və digər xalqkarla sərbəst şəkildə ticarət əlaqəsi qura bilirdilər. Gömrükxana öz işinə 1750-ci ildə başlamışdır. Burada ticarət işləri türklərin qızıl və gümüş pulları ilə aparılırdı. Elə həmin ildəcə burada karantin tətbiq edilmişdir.

XVIII əsrdə gömrükxana Rusiyanın Qara dəniz, Azov dənizi və Aralıq dənizi hövzələri]] ilə əsas ticarət əlaqələrinin qururulduğu məntəqə rolunu oynayırdı. Burada hətta Temernis adlı liman belə mövcud idi. Burada ticari inhisarçılıq hökm sürürdü. Əsas rolu Rusiya-konstantinopol ticarət kompaniyası oynayırdı.  

Yelizaveta Petrovskinin 1755-ci il sənədlərində  «Temernis limanından Çar-Qrada qədər müəyyən müddət ərzində ticari əlaqələrin gerçəkləşdiyi bildirilirdi. 1758-ci ildə ticarət dövriyəsi 86,9 min rubl olmuşdur. 1762-ci ildə isə bu rəqəm 240,2 min rubla çatırdı.

1776 və 1836 illərdə gömrükxana [Taqanroqda yerləşmişdi. Sonradan isə yenidən [Rostov-na-Donuya köçürülmüşdür.  

Gömrükxana vastəsi ilə aparılan mallar:
* dəmir və cuqun;
* inək yağı, kürü, palaz, dəri;
* çörək (Voronejdən 1871-ci ildə dəmiryolunun inşasından sonra).

Gömrükxana vastəsi ilə gətirilən mallar (türk və yunan tacirləri):
* ipən və digər parçalar;
* metal məmulatkarı;
* ladan, meyvələr.

## Ədəbiyyat
* А. М. Ильин. История города Ростова на Дону. Ростов-на-Дону : Пар. тип. С. Я. Авакова, 1909. С. 29.
* Ригельман А. И., Ростов-на-Дону 150 лет назад, Ростов н/Д., 1918.
* Покровский С. А., Внешняя торговля и внешняя торговая политика России, М.,1947, с. 124—126.
* Золотов В. А., Хлебный экспорт России через порты Чёрного и Азовского морей в 60—90-е годы XIX в., Ростов н/Д., 1966.
## İstinadlar

## Mənbə
* Темерницкая таможня и крепость Святого Димитрия Ростовского
Azərbaycanda QİÇS

**Azərbaycanda QİÇS** — Azərbaycandakı QİÇS-lə bağlı vəziyyəti izah etmək üçün istifadə olunan termin. Azərbaycanda ilk dəfə QİÇS virusu 1987-ci ildə xarici vətəndaşda, 1992-ci ildə isə Azərbaycan vətəndaşında aşkar edilmişdir. Respublika QİÇS-lə Mübarizə Mərkəzinin 2014-cü ilə aid hesabatına əsasən Azərbaycanda HİV müsbət **4902** nəfər qeydiyyata götürülüb. Onlardan 4735 nəfəri Azərbaycan vətəndaşı, 167 nəfəri isə əcnəbidir. HİV-ə yoluxmuş Azərbaycan vətəndaşlarından 3597-i kişi, 1138-i qadındır. QİÇS mərhələsində olan insanların sayı 1519 nəfər, onlardan Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 1495 nəfərdir. HİV infeksiyasından dünyasını dəyişmiş insanların sayı 681 nəfər, onlardan Azərbaycan vətəndaşların sayı 671 nəfər olmuşdur.

### Yoluxma yolları
4735 nəfər Azərbaycan vətəndaşından 2587-də HİV virusuna yoluxma inyeksion narkotik istifadəsi nəticəsində, 1661-də heteroseksual, 61-də isə homoseksual kontakt nəticəsində, 83-də anadan uşağa keçməklə, 1-də donor qanının köçürülməsi nəticəsində baş vermişdir; 342 nəfərdə yoluxma yolu naməlumdur.

### Mübarizə
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramının Ümümdünya QİÇS günü ərəfəsində dərc etdiyi məlumatda göstərilir ki, QİÇS pandemiyasının qarşısının alınmasında bir sıra nailiyyətlər əldə edilməsinə baxmayaraq, epidemiya ilə mübarizədə dönüş yaranması və 2030-cu ildə qarşısının alınması məqsədilə 2020-ci ilədək sürətləndirilmiş planlı tədbirlər həyata keçirilməlidir. Bu tədbirlər 5 il müddətində 3 əsas göstəricini hədəfləyir:
* HİV-lə yaşayanların 90%-ı HİV-ə yoluxduqlarından xəbərdar olmalıdırlar.
* HİV statuslarından xəbərdar olan şəxslərin 90%-ı müalicəyə cəlb edilməlidir.
* Müalicə alanlardan 90%-da virus yükü endirilməlidir.

2020-ci ildə bu məqsədlərə nail olmaq, 2030-cu ildə HİV/QİÇS-in qlobal epidemiyasının ləğv edilməsinə real əsas yarada bilər. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramının hesabatına əsasən, 2014-cü ilin II-ci rübünün sonuna xilasedici antiretrovirus-terapiya tətbiq olunan insanların sayı 13,6 milyon təşkil edib və 2012-ci ilə nisbətən 40% artıb. Həmin müalicənin nəticəsi kimi 2012-ci ildə QİÇS-lə bağlı ölüm hallarının sayı 2005-ci illə müqaisədə 29% azalıb. Azərbaycan HİV-ə yoluxma səviyyəsi aşağı olan ölkələr sırasına daxildir və burada epidemiya əsasən yüksək riskli qrupa aid olan inyeksion narkotik istifadəçiləri arasında yayılmışdır. Belə ki, 2014-cü ildə aşkar olunan HİV-ə yoluxma hallarının 30,3%-i, 1987–2014-cü illər ərzində isə aşkar olunan halların 53,8%-i inyeksion narkotik istifadəsi nəticəsində baş verib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* QİÇS-ə yoluxanlar: narkomanlar, homoseksuallar, məhbuslar… | SOSİUM
Areopagitlər

**Areopagitlər** — V əsrə aid dini-fəlsəfi əsərlər toplusu: "İlahi adlar haqqında", "Sirli ilahiyyatşünaslıq", "Səmavi iyerarxiya haqqında", "Kilsə iyerarxiyası haqqında" və Afinanın yepiskopu Dionisi Aeropagitə (toplunun adı buradan götürülmüşdür) aid edilən 10 məktubdan ibarətdir. Həqiqi müəllifi məlum deyil. A.-də neoplatonizm ideyalarının yenidən işlənməsi əsasında xristian fəlsəfəsinin bitkin sistemi yaradılmışdır.

## İstinadlar
Aresibo

**Aresibo** (Arecibo) – Puerto-Rikoda şəhər və port. Əh. 93 min (1990). Şəkər sənayesi var; rom istehsal olunur. A. yaxınlığında ABŞ tərəfindən unikal parabolik radioteleskop (305 m) quraşdırılmış (1963), ionosfer və radioastronomik rəsədxana yaradılmışdır.
## İstinad
Kanada dolları

**Kanada dolları** — Kanadanın pul vahidi.

Kanada dolları ABŞ dollarından, avrodan, Yapon yenindən, funt sterlinqdən sonra dünyada ən çox rezerv olunan beşinci valyutadır və dünya rezervlərinin təxminən 2%-ni təşkil edir. Kanadanın stabil hüquqi və siyasi sitemi, güclü suveren vəziyyəti və iqtisadiyyatı Kanada dollarını mərkəzi banklar arasında məşhur edir.

## Mənbə
* Kanada dolları (Əsginaslar)
QİÇS yetimləri

[thumb|right|220px|[Malavidə *QİÇS yetimləri*.]]
**QİÇS yetimləri** () -  Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromunun səbəb olduğu xəstəliklərdən hər iki və ya bir valideynini itirmiş uşaqları adlandırmaq üçün istifadə olunan termin. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və BMT Uşaq Fondu *QİÇS yetimləri* ifadəsini daha çox 15 yaşından aşağı olan və əsasən anasını Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromundan itirmiş uşaqları təsnifatlandırılması zamanı istifadə edir.

İfadənin şamil edildiyi uşaqların əksəriyyətinin ataları sağdır.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramının məlumatına əsasən QİÇS yetimlərinə şamil edilən uşaqların 80% qədərində bir valideynləri sağdır. Hər il 70 mindən çox uşaq bu kateqoriyaya şamil edilir və onların mütləq əksəriyyəti Afrika qitəsinin dövlətlərinin payına düşür.

Cinsi yolla yoluxma hallarının artması və qorunmamış cinsi əlaqələrin yüksək risk qrupuna daxil olmasından sonra QİÇS-in yayılmasında da zəmin yaranmışdır. Afrika qitəsi qorunmamış cinsi əlaqələr və zorakalıq halları baxımdan digər qitələrdən daha öndə olduğundan QİÇS yetimlərinin bu qitədə artması ilə nəticələnmişdir. 2007-ci ilin məlumatına əsasən QİÇS yetimlərinin ən çox yaşadığı ölkə Cənubi Afrika Respublikasıdır.

2005-ci ilin məlumatında isə Zimbabvedə uşaqların yetim qalmasında əsas səbəbin QİÇS olduğu göstərilmişdir. 12 milyon nəfərə yaxın əhalisi olan Zimbabvedə 1.6 milyon nəfərə yaxın yeniyetmə HİV müsbət diaqnozu ilə yaşayır.

## İstinadlar
ABŞ-də QİÇS

**ABŞ-də QİÇS** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarında QİÇS-lə bağlı vəziyyəti izah etmək üçün istifadə olunan termin. Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromuna ABŞ-də ilk dəfə 1969-cu ildə rast gəlinmişdir. 1970-ci illərin sonu 1980-ci illərin əvvəllərində Kaliforniya ştatında və xüsusəndə bu ştatın Los-Anceles şəhərində həkimlər tərəfindənçoxlu sayda insanda Kaposi sarkoması xərçəngi aşkarlanmışdır. Virusun Haitidən gəlmiş miqrantlarla ölkəyə daxil olduğu təxmin edilməkdədir.

320 milyondan çox əhalinin yaşadığı ölkədə 1.2 milyon HİV müsbət şəxsin yaşadığı təxmin edilir. Bu şəxslərdən təqribən 1/8 hissəsi virus daşıyıcısı olmasından xəbərsizdir.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramının 2009-cu ilə aid məlumatına görə ABŞ-də yaşayan 1.2 milyon HİV müsbət şəxsdən 310 mini qadınlardır.

Kaliforniya ştatında uşaqlarda daxil olmaqla HİV müsbət vətəndaşların sayı 184 mindən çoxdur. 85.958 nəfər bu günə qədər virusun səbəb olduğu xəstəliklərdən dünyasını dəyişib. Los-Anceles dairəsində 31.076 nəfər, San-Fransiskoda isə 18.838 nəfər HİV müsbət şəxsin yaşadığı məlumdur.
2007-ci ilin məlumatına əsasən Nyu-York ştatında 119.929 nəfər HİV müsbət şəxs yaşayır ki, bunlardan 92.669 nəfəri Nyu-York şəhərinin payına düşür. Paytaxt Vaşinqton şəhərində də HİV müsbət şəxslərin sayı digər ərazilərə nisbət çoxluq təşkil edir. Belə ki, hər 100 min nəfərdən 177 nəfərində HİV virusunun olduğu təxmin edilir. Bu göstərici digər ştatlara nisbətən doqquz dəfə çoxdur.

## Ədəbiyyat
# 
# 
# 
# 

## İstinadlar
Dollarlaşma

**Dollarlaşma** () — İqtisadi subyektlərin milli valyuta ilə yanaşı yaxud əvəzinə digər ölkənin valyutasından istifadəsi. 
## Dollarlaşmanın növləri

## Dollarlaşmanın səbəbləri

Dollarizasiyanın əsas səbəbi digər ölkələrin valyutasının milli valyutaya nisbətdə daha stabil olmasıdır. Dollarizasiyanın mənﬁ cəhəti isə digər ölkənin valyutasını qəbul etməklə ölkənin monetar siyasəti həyata keçirə bilməməsidir.

## Azərbaycanda dollarlaşma

2020-ci il fevralın 1-nə əsasən fiziki şəxslərin banklarda yerləşdirilən əmanətlərinin 4 388,6 mln. manatı və ya 51,1%-i xarici valyutadadır . O cümlədən, eyni dövrdə ARDNF tərəfindən 543,4 mln. ABŞ dolları məbləğində vəsait satılıb (Satılan miqdar cari ilin yanvar ayı ilə müqayisədə 81%, ötən ilin fevral ayı ilə müqayisədə isə 71,8% çoxdur)  . Yığımların bu həddi və nağd dollar alışındakı artım onu deməyə imkan verir ki, respublikada "aktiv dollarlaşması" (İqtisadi subyektlərin yığım vasitəsi kimi xarici valyutadan istifadə etməsi) adlanan proses getməkdədir.

İqtisadçı Nicat Muradzadə, Azərbaycanda dollarlaşma mühitini şərtləndirən spesifik amilləri 3 faktorla xarakterizə edir:

1. İqtisadi institutlara olan inamın dərəcəsi

2. Ekzogen iqtisadi proseslər

3. İqtisadi savadlılığın səviyyəsi 
 
## İstinadlar
Henri Lonqfello

**Henri Uodsvort Lonqfello** () — Amerika şair və tərcüməçisi.

## Həyat və fəaliyyəti

Henri Lonqfello 27 fevral 1807-ci ildə Men ştatının Portlend şəhərində anadan olmuşdur. 1840-cı illərdə abolisionizm hərəkatına qoşulmuş, hindlilərin qırılması və zəncilərin köləliyinə qarşı etiraz səsini ucaltmışdır. Şimali Amerika hindlilərinin folkloru əsasında yazılmış "Havayata haqqında nəğmə" (1855) poemasında cəsur və yenilməz hindli obrazını yaratmışdır. Henri Lonqfelli alim-filoloq kimi də tanınmışdır. 1876–1879-cu illər ərzində yazdığı 31 cildlik "Yerlər haqqında şeirlər" kitabında dünya poeziyasında təbiət təsvirinə həsr olunmuş şeirlər toplanmışdır. Lonqfellinin "Rövşənbəy-Koroğlunun atlanışı" şeirini Cəfər Cabbarlı ana dilinə tərcümə etmişdir.

## Əsərləri
* Veysayd mehmanxanasının hekayələri

## Mənbə
* ASE. VI cild. Bakı, 1982. səh 260.
* Arvin, Newton. *Longfellow: His Life and Work*. Boston: Little, Brown and Company, 1963.
* Bayless, Joy. *Rufus Wilmot Griswold: Poe's Literary Executor*. Nashville: Vanderbilt University Press, 1943.
* Brooks, Van Wyck. *The Flowering of New England*. New York: E. P. Dutton and Company, Inc., 1952.
* Calhoun, Charles C. *Longfellow: A Rediscovered Life*. Boston: Beacon Press, 2004. ISBN 0-8070-7026-2.
* Gioia, Dana. "Longfellow in the Aftermath of Modernism". *The Columbia History of American Poetry*, edited by Jay Parini. Columbia University Press, 1993. ISBN 0-231-07836-6.
* Irmscher, Christoph. *Longfellow Redux*. University of Illinois, 2006. ISBN 978-0-252-03063-5.
* McFarland, Philip. *Hawthorne in Concord*. New York: Grove Press, 2004. ISBN 0-8021-1776-7.
* Silverman, Kenneth. *Edgar A. Poe: Mournful and Never-ending Remembrance*. New York: Harper Perennial, 1991. ISBN 0-06-092331-8.
* Thompson, Lawrance. *Young Longfellow (1807–1843)*. New York: The Macmillan Company, 1938.
* Wagenknecht, Edward. *Henry Wadsworth Longfellow: Portrait of an American Humanist*. New York: Oxford University Press, 1966.
* Williams, Cecil B. *Henry Wadsworth Longfellow*. New York: Twayne Publishers, Inc., 1964.
* Sullivan, Wilson. *New England Men of Letters*. New York: The Macmillan Company, 1972. ISBN 0-02-788680-8.

## Xarici keçidlər
* Poems by Henry Wadsworth Longfellow and biography at PoetryFoundation.org
* 
* Audio – Hear the Village Blacksmith
* Longfellow House–Washington's Headquarters National Historic Site
* Wadsworth-Longfellow House
* Public Poet, Private Man: Henry Wadsworth Longfellow at 200 
* Longfellow's Translation of Dante rendered side by side with that of Cary and Norton
* Famous Quotations by Henry Wadsworth Longfellow
* The Oliver Wendell Holmes Library
Flashlight

**Flashlight** () — Polşanın 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Kasia Mos "Flashlight" mahnısı ilə Polşanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən müsabiqədə təmsil etmiş və finalda 22-ci yeri tutmuşdur. Heyvan hüquqlarına həsr olunmuş mahnı Kasia Mos, Pete Barinqqer və Rikard Bonde Truumeel tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Dağıstan Dövlət Pedaqoji Universiteti

**Dağıstan Dövlət Pedaqoji Universiteti** () — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında pedaqoji sahədə mütəxəssislər hazırlayan ali təhsil müəssiəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 12 noyabr 1917-ci ildə qoyulmuşdur.

## Filialı
Universitetin filialı Dərbənd şəhərində yerləşir.

## Xarici keçidlər
*
Alsides Argedas

**Argedas Alsides** () — Boliviya nasiri, tarixçi, siyasətçi.

## Həyatı

## İctimai fəaliyyəti
Hüquq təhsili almış, Liberal partiyanın liderlərindən biri olmuşdur. Avropa və Cənubi Amerikanın müxtəlif ölkələrində Kolumbiyanı diplomat kimi təmsil etmişdir. Parlamentə deputat və senator seçilmişdir.

## Əsərləri
Əsərləri 1903-cü ildən çap olunur. Boliviya ədəbiyyatında realizmin ilk nümayəndələrindəndir. "Kreol həyatı" (1912) romanı ilə tanınmışdır. İrqi ayrı-şeçkiliyə həsr olunmuş "Zəif
xalq" (1909) kitabını, "Tunc irq" (1919) romanını yazmışdır. 5 cildlik "Boliviyanın tarixi", "Kaudilyo-barbarlar" (1929) romanları tarixi mövzudadır. "Kölgələrin rəqsi" (1934) xatirələr kitabının müəllifidir.

## İstinadlar
Origo

**Origo** () — Macarıstanın 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Yoçi Papai "Origo" mahnısı ilə Macarıstanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Qaraçı musiqisinin zəngin şəkildə təbliğ edildiyi mahnı ifaçı tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Bataysk Aviabazası

**Bataysk** — Rostov vilayəti ərazisində eyni adlı şəhərin cənub-şərqində, Rostov-na-Donu şəhərindən 12 km aralıda yerləşən hərbi aerodrom.

1940-cı illərdə aerodromda hərbi təyyarəçilik uçilişi yerləşirdi.

1950-ci illərdə aerodromda Yeysk hərbi təyyarəçilik uçilişi qərarlaşırdı. Bura əsasən I–II kursdan olan kursantlar öz peşələrinə yiyələnirdilər. 1960-cı illərdə aviabazada L-29 təyyarələr cəmləşdirilmişdi. 1980-ci illərdə isə L-29 təyyarələri L-39 təyyarələrilə əvəzlənmişdir.

1993-cü ildə arerodrom yerləşməsi səbəbindən uçilişin tərkibindən çıxarılır. Burada 801 saylı tədris aviasiya polku yaradılır. Burada müxtəlif msrkalı hərbi təyyarələr yerləşdirilmidi.

2015-ci ilin mayına qədər aerodrom tərk edilmişdi. Yerli əhali uçuş-eniş zolağından avtomobil yarışları məqsədilə istifadə edirdilər. Uçuş-eniş zolağı tam betonlaşdırılmışdı.

2015-ci ilin mayı Rusiyanın baş naziri Dmitri Medvedev aerodromunun ərazisini Rostexə verilməsi haqqında göstəriş verir. Ərazi Rostvetol şirkətinin sınaq məntəqəsi rolunu oynamalı idi.

2008–2011-ci illərdə Rostov-na-Donu aeroportunun beynəlxalq reyslərini qəbul edə biləcəyi hava limanlarından biri olması barədə söhbətlər gedirdi. İlk əvvəllər Rostov vilayəti rəhbərliyi ərazini əlverşli hesab edirdi. Bundan əvvəl isə aerodrom Rusiya Müdafiə Nazirliyindən alınmışdı. Ancaq sonrada müəyyən çatışmazlıqlar aşkarlanır. Bununlada Qruşevskidəki ərazilər aeroportun tikintisi üçün ən əlverişli ərazi olması qərara alınır. Vilayət və rayon rəhbərliyi gələcəkdə aerodromun yük daşımasında və ya iş aviasiyasında istifadə efilə biləcəyini düşünüür.

## Mənbə
* История Ейского ВВАУЛ

## İstinadlar
Donavia

**Donavia** — Rusiya ərazisində yerləşən aviaşirkət, Aeroflotun törəmə şirkəti. Zamanında daxili və beynəlxalq reyslər təşkil etmişdir. Hazırda avia şirkət öz fəaliyyətini dayandırmışdır.

Avia şirkət əsasən Rostov-na-Donu aeroptu, Soçi aeroptu, Krasnodar aeroportu və Mineralnıe aeroportu ərazisinə uçuşlar həyata keçirirdi. Aviaşirkətin əsas ofisi Rostov-na-Donuda yerləşir. 2009-cu ilə qədər **Aeroflot-Don**.

## Tarixi
Müasir «Donavia» Aeroflotun törəmə şirkəti olaraq 15 iyun 1925-ci ildə təşkil edilmişdir. Müharibəyə qədər ancaq Moskva, Tiflis, Bakı və Xarkova uçuşlar həyata keçirilirdi. Yeni avia texnikasının alınması ilə Qroznı, Mineralnıye Vodı və Oryol şəhərlərinə uçuşlar təşkil edilmişdir. Avia şirkətdə işləyən təyyarəçilər Böyük Vətən müharibəsində fəal fəaliyyət göstərmişlər. Müharibənin sonunda təyyarəçilərdən səkkizi Sovet İttifaqı qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

1981-ci ildə xarici ölkələrə avia reyslər təşkil edilmişdir: Soçidən Bratislava, Budapeşt, Praqa. Bir müddət sonra isə Yaxın Şərq və Qərbi Avropaya reyslər təşkil edilir. Sovet hakimiyyəti dağıldıqdan sonra bazar iqtisadiyyatına keçildiyindən şirkət özəl kapitalla işləməyə başlamışdır.
2016-cı ildə avia şirkət fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Fəaliyyəti
«Donavia» Rusiyanın iri şəhərləri və dünyanın bir çox ərazilərinə daimi və çater reysləri təşkil edirdi.

2014-cü il məlumatlna görə 12 ay ərzində 1,736,2 nəfəri daşımışdır. 2013-cü il göstəricilərindən 28,3% çoxdur.  
«Donavia» aşağıdakı şəhərlərə reyslər təşkil edirdi: Moskva, Sankt-Peterburq, Soçi, Stavropol, Mineralnıye Vodı, İrəvan, Daşkənd, İstanbul, Tel-Əviv, Yekaterinburq, Antalya Krasnodar,  Şimferopol, Kalininqrad.

## Donanma

2015-ci ildə Donavianın balansında 10 təyyarə olmuşdur. Təyyarələrin orta isrifadə müddəti 10 ildir:


b737-500


## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт компании «Донавиа»
* Официальный аккаунт авиакомпании в Twitter
* Официальная группа авиакомпании на сайте 
* Страница авиакомпании в социальный сети Facebook
* Страница Донавиа в Instagram
Hacı Murad (dəqiqləşdirmə)

*Hacı Murad — 
*Hacı Murad (roman) — 
*Hacı Murad (opera) — 
*Hacı Murad (operetta) — 
*Hacı Murad Yagizarov — Azərbaycan teatr və kino aktyoru.

## Həmçinin bax
*Hacı
*Murad
Yoçi Papai

**Yojef "Yoçi" Papai** (; ) — Qaraçı əsilli Macarıstan müğənnisi, reper, aktyor və gitara ifaçısı. O Macarıstanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edərək, 8-ci yeri qazanmışdır. Yoçi 2019-cu ildə yenidən Macarıstanı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Musiqi karyerası
Yoçi Papainin musiqi ilə ilk tanışlığı mahnı yazan və eyni zamanda gitarada ifa edən böyük qardaşının sayəsində olmuşdur. Macar xalqı Yoçi ilə ilk dəfə 2005-ci ildə ölkənin TV2 telekanalında keçirilən *Megasztár* musiqi yarışmasında iştirakı sayəsində tanış olmuşdur. Yarışmada gözlədiyi uğuru qazana bilməsə də, Yoçi öz qeyri-adi ifası ilə izləyicilərin diqqətini cəlb edə bilmişdir.

2010-cu ildə müğənninin "Ne nézz így rám" adlı debüt sinqlı təqdim edilmişdir. Mahnı Macarıstanda hitə çevrilmişdir. Bunda başqa Yoçi macar reper Majka ilə duet şəklində "Nélküled" və "Nekem ez jár" mahnılarını ifa etmişdir. 2015-ci ildə təqdim edilən "Mikor a test örexik" müğənninin Macarıstan hit paradlarında növbəti uğuru olmuşdur.

Macarıstanın MTVA telekanalının Avroviziya 2017 üçün təşkil etdiyi A DAL 2017 mahnı müsabiqəsində qalib gələn Yoçi Papai "Origo" mahnısı ilə Macarıstanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququnu qazanmışdır. Yoçinin ifa etdiyi mahnıda Roman milli musiqisi təbliğ edilir və mahnı müğənninin özü tərəfindən bəstələnmişdir. Uzun məşqlərdən sonra Yoçi 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin yarımfinal mərhələsində 7-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə 231 xalla 2-ci yerdə qərarlaşaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Müsabiqənin finalında bir daha öz mahnısını ifa edən Yoçi 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 200 xal toplayaraq, 8-ci yerdə qərarlaşmışdır.

Yoçi Papai növbəti dəfə 2019-cu ildə Macarıstanın A DAL mahnı müsabiqəsində iştirak edərək qələbə qazanmışdır. O, yarışmada ifa etdiyi "Az én apám" mahnısı ilə Macarıstanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Lakin bu dəfə ifaçı müsabiqənin yarımfinal mərhələsində məğlub olaraq, finala adlaya bilməmişdir.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar

## İstinadlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kamennovun binası

**Kammenovun binası** - Taqanroq şəhərinin mərkəzində, XIX əsrin ortalarında inşa edilən iki mərtəbəli bina. Kamennovun binası Taqanroq şəhəri İtalyanski xiyabanı, ev 27 ünvanında yerləşir. Bina 1850-ci ildə klassizm stilində inşa edilmişdir. Kamennovun binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.
## Tarixi
Taqanroqda yerləşən Kamennovun binası ilk əvvəllər gəlirli bina kimi inşa edilmişdir. Bina 1850-ci ildə tacir A. A. Monetinin şəxsi vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. 1880-ci ildə isə bina Mixail Petroviç Kamennovun mülkiyyətinə çevrilir. Moneti adı Taqanroq tarixinə yunan emiqrant yetimlərinin adı ilə bağlıdır. Digəri isə Krım müharibəsi dönəmində şəhərə desant çıxarılması ilə əlaqədardır. Bu zaman şəhərdə güclü yanğın olmuşdur. Desant çıxarılmasımasından sonra yanğın söndürülmüşdür. Sovet dönəmində digər gəlirli binalar kimi Kamennov binasıda milliləşdirilmişdir.

Bu binada şairə və tərcüməçi Sofiya Yakovlevski Parnok; şair, musiqiçi, sovet cazının təməlini qoyan şəxs, tərcüməçi, rəqqas, xoreoqraf  Valentin Yakovleviç Parnax və şairə Yelizaveta Yakovlena Taraxovskaya yaşamışdır.
Bina son sahibinin adı ilə tanınır. Stilinə görə cənub klassizminə aiddir. Bir üzü Aleksandrovskaya küçəsinə baxır.
İki mərtəbədən ibarət olan bina zirzəmiyə sahibdir. İstər Aleksadrovsi istərsə həyətə çıxışı vardır.

Binanın fazadı qara suvaqla sıvanmışdır. Fasad iki rəngdən ibarətdir. Umumi fon sarı arxitektur detalları isə ağ rəngə boyanmışdır. Yaşayış binası kimi istifadə edilir. İstifadəyə tam yararlıdır. Bütünlüklə yaşıl rəngə boyanmışdır.
## Ədəbiyyat
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
* *Волошин В.* Вдоль и поперёк Итальянского. — Таганрог: ИП Кравцов В.А., 2012. — С. 9. — ISBN 978-5-904585-27-3.
* *Олег Павлович Гаврюшкин* Мари Вальяно и другие. Таганрог. Изд. МИКМ. 2001.
## Mənbə
* Итальянский переулок. 27 на сайте «Исторический Таганрог» 

## İstinadlar
Mülki (Abaran)

**Mülki** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Abaran rayonununda kənd.

## Tarixi
Abaran çayının sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.Kəndin digər adı Mülkünkənd, Mülkümkənd olmuşdur.

Toponim ərəb dilində «dövlətə aid», «qeyri-hərbi, qeyri-əsgəri» mənasında işlənən mülki
sözündən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan sadə toponimdir.

## Əhalisi
Ermənilər buraya 1829-cu ildə İrandan köçürülüb yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Səngər (Abaran)

**Səngər** - İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Alagöz (Araqadz) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 3&nbsp;km məsafədə yerləşir. 1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun tabeliyində
olmuşdur. 15 mart 1972-ci ildə Alagöz (Araqadz) rayonu yaradıldıqdan sonra Abaran rayonunun
tabeliyindən Alagöz (Araqadz) rayonunun tabeliyinə keçirilmişdir.

Toponim qədim türk dilində «dağ burnu» mənasında işlənən səngər (sengir) sözü əsasında əmələ gəlmişdir.

Orotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Şirəqala

**Şirəqala** - İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Abaran rayonu ərazisində kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 20&nbsp;km məsafədə, Abaran çayının sağ qolu üstündə, Duluçay çayının sahilində yerləşir.

«İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, XIX əsrə aid rus mənbələrində qeyd edilmişdir.

Toponim «gil növü, mavi gil» mənasında işlənən şirə sözünə, «istehkam, müdafiə tikilisi», «həbsxana, zindan» mənasında işlənən qala sözünün qoşulması nəticəsində əmələ gəlmişdir.

Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nшn 15. VII. 1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Vardenut qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Erməni mənbələrində 1914-cü ildə burada 1172 nəfər azərbaycanlının yaşadığı göstərilir.

1918-ci ildə kənddə yaşayan azərbaycanlılar qırğınlarla tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuş, İran və Türkiyədən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir. İndi ermənüər yaşayır.

## İstinadlar
Əmiraslan xan Məcdüddövlə

**Əmiraslan xan Məhəmmədqasım xan oğlu Məcdüddövlə** — İranın dövlət xadimi, Fətəli şah Qacarın kürəkəni.

## Həyatı
Məhəmmədqasım xanın dördüncü oğlu Əmiraslan xan Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl ailə təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Əmidülmülk və Məcdüddövlə ləqəblərini daşıyırdı.

Əmiraslan xan Təbriz şəhərində şahzadə Məhəmməd mirzənin sarayında pişxidmətbaşı vəzifəsində çalışırdı. 1847-ci ildə şahzadə Nasirəddin mirzə Bəhmən mirzənin yerinə Azərbaycan valisi təyin edilir. Əmiraslan xan şahzadənin sarayında eşikağasıbaşı olur.

Əmiraslan xan Məcdüddövlə Babın zühuru zamanı Zəncan əyalətinin valisi idi. Molla Məhəmmədəli Zəncani də bu əyalətdə qiyam qaldırdı. Tehrandan əmr gəldi ki, Molla Qurbanəlini qandallayıb, paytaxta göndərsin. Lakin tərəfdarların ayağa qalxması nəticəsində bu əməl həyata keçmədi. Səs-səda Tehrana çatan kimi vəziri-əzəm Mirzə Tağı xan Əmir Kəbir Məhəmməd xan bəylərbəyini və Həsənəli xan Gərrusini köməyə göndərdi. Onlar qiyamı yatırdılar.

Əmiraslan xan Məcdüddövlə 1856-cı ildə Gilana vali təyin edildi. Ona Əmidülmülk ləqəbi verildi. 1859-cu ildə isə Məcdüddövlə ləqəbinə layiq görüldü. 1860-cı ildə valiliyi başa çatdı. Həmin il Siracülmülk Çıraqəli xan Zəngəninin yerinə yenidən Zəncan əyalətinə vali göndərildi. 1866-cı ilədək bu vəzifədə qaldı. Onu vəzifədən çıxarıb, yerinə Məhəmmədrəhim xan Əlaüddövlə nəsəqçibaşını təyin etdilər. Onu isə Məhəmmədnasir xan Zəhirüddövlənin yerinə saraya eşikağasıbaşı göndərdilər. 1869-cu ildə Qasım xan Valinin əvəzinə Gilan valisi təyin etdilər. Az müddətdən sonra onu çıxarıb, yerinə Mirzə Səid xan Ənsari-Gərmərudini təyin etdilər.
1869-cu ildə şahzadə Zillisultanı İsfahan əyalətinə vali göndərdilər. Əmiraslan xan Məcdüddövləni isə ona pişkar, işlər idarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin etdilər. 1870-ci ildə onu saraya əmiraxur vəzifəsinə gətirdilər. 1871-ci ildə onu Darülşuraya (Nazirlər şurasına) məsləhətçi vəzifəsinə təyin etdilər. O, bu şuraya nəzarət edirdi. Elə həmin ilin sonunda onu Xuzistan və Burucird əyalətlərinə vali göndərdilər.
Əmiraslan xan Məcdüddövlə bu təyinat əsnasında vəfat etdi.

## Ailəsi
Əmiraslan xan əvvəlcə Zinətüddövlə Mahrüxsar xanım Fətəli şah qızı ilə, onu boşayandan sonra Nimtac xanım Mirzə Nəbi xan Qəzvinin qızı ilə, İftixarüssəltənə Mahnuş xanım Fətəli şah qızı ilə ailə qurmuşdu.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Məhəmmədqasım xan Qovanlı-Qacar
Bulxer

**Bulxer**, **Bəlqər** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Abaran rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 17 km məsafədə, Abaran çayının sağ qolu üstündə, Alagöz dağının ətəyində yerləşir.

1590-cı ildə tərtib edilmiş "İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə Bulxeyir, 1728-ci ildə tərtib edilmiş "İrəvan əyalətiriin icmal dəftəri"ndə Əbülxeyir, Bulxeyir, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Blxer formalarında qeyd edilmişdir. Kəndin adı erməni mənbələrində Plxer, Bulxayır kimi də göstərilir.

Sarmatiyada yaşayan xalqlardan birinin adı bulxi olmuşdur.

Bu qənaətə gəlmək olar ki, bulxi etnoniminə türk dilində "igid, qoçaq"mənasında işlənən ər sözünün qoşulması əsasında bulxer etnonimi yaranmışdır. Fikrimizcə, bulxer bulqar etnoniminin fonetik variantıdır. Xəzər, salar, toxar, quqar və s. türk etnonimləri də həmin konstruksiya əsasında formalaşmışdır.

Belə qənaətə gəlirik ki, toponim bulxer etnonimindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir.
Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 19. IV.1950-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Şenavan qoyulmuşdur.

## Toponim
**Bəlqər** — İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında (indi Abaran r-nunda) kənd adı. 1950-ci ildə ermənicə Şenavan adlandırılmışdır. XVII əsrin əvvəllərinə aid mənbədə Bulxər kimidir. Qədim türk mənşəli Bolqar tayfasının adını əks etdirir. "Kitabi-Dədə Qorqud" eposunda Belqar tayfasının adı çəkilir. Bolqarlar indiki Ermənistan ərazisində er.əv. II əsrdə məskunlaşmışlar.

## Əhalisi

## İstinadlar
Qəzənfər (Abaran)

**Qəzənfər** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Abaran rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10&nbsp;km cənubda, Alagöz dağının ətəyində, Abaran çayının sağ qolu üzərində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 10.IX.1948-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Araqats qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Ermənilər kəndə 1828-29 - cu illərdə Türkiyənin Alaşkert, Muş, Sasun vilayətlərindən köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Qırxdəyirman

**Qırxdəyirman** — İrəvan qubeniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ələyəz (Araqadz) (Artik mahalında) rayonunda kənd. 1728-ci ilə aid İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində kənd adı kimi qеyd olunur

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 8&nbsp;km məsafədə, Qarabulaq çayının yanında, Alagöz dağının ətəyində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 15 mart 1972-ci ildə Ələyəz (Araqadz) rayonu yarandıqdan sonra Abaran rayonunun inzibati-ərazi bölgüsündən çıxarılıb Ələyəz (Araqadz) rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

## Toponim
Toponim türk dilində söz birləşməsi daxilində qırx sözünün həm də kiçik mənasını ifadə etdiyini (kırk anbar) nəzərə alıb bu qənaətə gəlmək olar ki, Qırxdəyirman "Kiçik dəyirman" mənasını ifadə edir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 15.VII.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib ermənicə Hnaberd qoyulmuşdur.Türk dillərində kırka "bərk süxurlu yüksəklik" və Azərbaycan dilində dəyirman sözlərindən ibarətdir.

## Əhalisi
XIX əsrin ortalarında azərbaycanlılar qovulmuş və gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Qotur (Abaran)

**Qotur** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Abaran rayonu ərazisində kənd.

## Tarixi
Abaran çayının sağ qolu üzərində yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kəndin digər adı Qoytur olmuşdur.

Kəndin adı 1931-ci ildən sonrakı mənbələrdə çəkilmir. İndi xaraba kənddir.

Toponim Azərbaycan dilində «bitkisiz, otsuz yer» mənasında işlənən qotur sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan sadə toponimdir.

## Əhalisi
1828-ci ilə kimi burada yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır.

Türkmənçay müqaviləsindən sonra, 1830-40-cı illərdə İran və Türkiyədən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.

Burada ermənilərlə yanaşı 1873 - cü ildə 72 nəfər, 1886-cı ildə 80 nəfər, 1897-ci ildə 100 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1904, 1914 - cü illərdə kənddə yaşayan azərbaycanlı və ermənilər qarışıq şəkildə göstərilmişdir.

1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq azərbaycanlılar qırğınlarla tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur.

## İstinadlar
Əlikiçik

**Əlikiçik** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Abaran rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10 km məsafədə, Abaran çayının sağ tərəfində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Əli kiçik, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Əli qoçaq (Али кочак) formasında qeyd edilmişdir. Kəndin digər adı Əli kuçak olmuşdur. Kəndin adı erməni mənbələrində Əli kuşak formasında da qeyd edilir.

## Toponimi
Toponim Əli kiçik şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. F.Sümər qeyd edir ki, Zəngilər dövlətinin türkmən əmirlərindən biri də Zeynəddin Əli Küçük idi. Belə qənaətə gəlirik ki, kəndin adı həmin şəxsin adını özündə əks etdirir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.1.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Kuçak qoyulmuşdur. 1590-cı ilə aid mənbədə Əli Kiçək kimidir. 1728-ci ilə aid mənbədə Abaran nahiyəsində qeyd olunur(23, 110). 1935-ci ildə Kuçək adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Çivinli

**Çivinli** (1991-ci ildən **Yeğnacur**) — Ermənistanın Şirak mərzinin Amasiya bələdiyyəsində yerləşən kənd. Tarixən İrəvan quberniyasının Aleksandropol (Gümrü) qəzasına, 1930–1995-ci illərdə isə Amasiya rayonuna tabe olmuşdur.

## Tarixi
1915–1916-cı illərdə kənd erməni təcavüzünə məruz qalmış, dağıdılmış, əhalisi Türkiyə ərazisinə sığınmağa məcbur olmuşdur. 1922-ci ildə əhalinin bir hissəsi geri qayıtmış və kəndi bərpa etmişdir. 1988-ci ildə azərbaycanlı əhali yenidən deportasiya olunmuşdur.

Rayon mərkəzindən 27 km şimal-qərbdə, Türkiyənin sərhəddində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Bizə görə, toponim kəngərli tayfasının bir qolunu təşkil edən cinli (qədim forması "cen"dir)
türk etnonimi əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Görünür, cinli etnoniminə "iv" səs birləşməsi sonradan əlavə edilərək çivinli formasına düşmüşdür. Quruluşca sadə toponimdir.

19 aprel 1991-ci ildə kəndin adı dəyişdirilib "Yeğnacur" qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəndin sakinləri azərbaycanlıların etnoqrafik qruplarından olan qarapapaqlar olmuşdur.

Kənddə 1905-ci ildə 270 nəfər, 1914-cü ildə 350 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1915-ci ildə azərbaycanlılar qovulmuşdur. 1920-ci ildən sonra, indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra azərbaycanlılar geri qayıda bilmişdir. 1922-ci ildə kənddə 234 nəfər, 1926-cı ildə 294 nəfər, 1931-ci ildə 324 nəfər, 1987-ci üdə 534 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1989-cu ilin qışında azərbaycanlılar Ermənistan hökuməti tərəfindən qovulmuşdur. İndi kənddə ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Qjeqoj Krikovyak

**Qjeqoj Krıxovyak** (; ) — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Pari Sen-Jermen FK klubunda müdafiəyə meylli yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Polşa futbolçusu.

Krıxovyak peşəkar karyerasına Fransanın Bordo FK klubunda start vermişdir. Bir müddət *Reyms* klubunda çıxış etdikdən sonra 2014-cü ildə €3.5 milyon qarşılığında Sevilya FK klubuna transfer olmuşdur. Bu klub ilə iki il ardıcıl olaraq UEFA Avropa Liqasının qalibi olmuşdur.

Krıxovyak Polşa milli futbol komandasında debütünü 2008-ci ildə etmişdir. İndiyədək milli komanda ilə 44 oyuna çıxmış və 2 qolla yadda qalmışdır. Krıxovyak həmçinin UEFA Avropa Kuboku 2016-ın iştirakçısı olmuşdur.

## Klub karyerası

### Erkən karyerası
Əvvəlcə futbolun ümumiyyətlə böyük pərəstişkarı olmasa da, Krıxovyak qardaşının təkidi ilə idmanla məşğul olmağa başlamışdır. 12 yaşı olarkən idman akademiyasına daxil olmaq üçün evini tərk etmişdir.

### Fransa

### Sevilya

### Pari Sen-Jermen

3 iyul 2016-cı ildə Krıxovyak yenidən Fransaya geri dönmüşdür. O, məlum olmayan pul qarşılığında son çempion Pari Sen-Jermen FK klubu beş illik müqavilə imzalamışdır.

## Milli komanda karyerası

### Milli komanda qolları

## Klub statistikası

## Uğurları

### Klub
;Sevilya
* UEFA Avropa Liqası: 2014–15, 2015–16

;Pari Sen-Jermen
* Fransa Superkuboku: 2016

### Individual
* La Liqa Mövsümün Komandası: 2014–15
* UEFA Avropa Liqası Mövsümün Heyəti: 2014–15, 2015–16

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Player profile at 90minut.pl 
* National team stats at pzpn.pl
Şaronovun evi

**Yevgeni İvanoviç Şaronovun evi** - Taqanroq şəhərinin mərkəzində, XX əsrin əvvəllərində inşa edilən bina. Şaronovun evi Taqanroq şəhəri Frunze küçəsi, ev 80 ünvanında yerləşir. Bina 1912-ci ildə modern stilində inşa edilmişdir. Şaronovun binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir. Bina layihəsinin rəhbəri Fyodr Opisoviç Şextel olmuşdur.
## Tarixi
Bina 1912-ci ildə Fyodr Opisoviç Şextelin layəsi əsasında modern stilində inşa edilmişdir. 1917-ci ilə qədər binanın sahibi un məmulatları taciri Yevgeni İvanoviç Şaronovun olmuşdur. O, binanı qızının şərəfinə tiktirmişdir. 1920 - 1922  illərdə binada ipəkçilik stansiyası yerləşirdi. Böyük Vətən müharibəsi dönəmində binada Almaniyanın 1-ci tank diviziyasının qərargahı yerləşirdi. 1944-cü ildən ev müxtəlif dövlət müəssisələri yerləşirdi. 1981-ci ilfə binada muzey yerləşir.
## Arxetekturası
Şaronovun evi modern stilinin mirvarisi hesab edilir. Burada müxtəlif arxitektur elementləri vardır. Bir mərtəbəli ev Moskvada yerləşən Yaroslavski vağzalı ilə ümumi oxşarlıqları vardır.
Biinanın fasadının bir hissəsi keramik plitələrlə üzlənmişdir. Abidə Rostov vilayətində XX əsrin əvvəllərində, fasadında monumental abidələrlə zəngin olan yeganə modern stilli binadır.

## Şaronovun evi kinomaqrafiyada
* 2006 — «Koşlyakov, Şabelnikov, Ter-Oqanyan, Siqutin», sənədli film. «Art via Video».
* 2002 — «Qatilin gündəliyi», teleserial. Rejisor Kiril Semyonoviç Serebrennı, RTR.

## Qalereya

image:Дом Шаронова в Таганроге.jpg|
image:Taganrog City Development Museum2.jpg|
image:Sharonov House5.jpg|
image:Отплытие ладей Рерих.jpg|


## Həmçinin bax
* Xocayevin evi (Taqanroq)

## Mənbə
* Статья о музее на Таганрог.su

## İstinadlar