open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Feyzi Hindi

**Əbül-Feyz ibn Şeyx Mübarək əl-Məhdəvi** (d.24 sentyabr 1547 - ö. 5 oktyabr 1595)— Hindistan şairi.

## Həyatı

Əbülfeyz 24 sentyabr 1547-ci ildə  Aqrada (Əkbərabad) doğuldu. Ailəsi Ərəb əsilli olub, Yəməndən Sində, daha sonra da Hindistana köç edərək Racastandakı Nagora yerləşmişdi. 1505-ci ildə  burada dünyaya gələn atası Şeyx Mübarək ibn Xızır gəncliyində Qucarata gedib Əbül-Fazl-ı Kazəruni və Mövlanə İmad-i Lari kimi tanınmış alimlər yanında təhsil gördü. 1543-cü ildə getdiyi Aqrada evləndi. Feyzi təhsilini atasının yanında aldı. İmamiyyə şiəsinə mənsub olan ata ilə oğul mülhidliklə ittiham edilərək öldürülmələrinə qərar verildi. Ölümdən ancaq gizlənərək qurtula bilən Feyzi və Şeyx Mübarək, Əkbər şahın süd qardaşı Mirzə Əziz vasitəsiylə Əkbərlə tanış olma imkanını tapdılar (1566). Əkbər tərəfindən çox yaxşı qarşılanan Feyzi yazdığı bir qəsidə ilə hökmdarın könlünü fəth etdi və saraya alındı. Ondan öncə sarayda “məliküş-şüəra” ünvanını daşıyan Qəzali-i Məşhədi ölüncə onun yerinə keçdi (1576). Feyziyə ayrıca dövlət işləriylə bağlı vəzifələr də verildi. Özəlliklə mənsəbdarlıq vəzifəsi ona bir çox imtiyaz verdi. Məliküş-şüəra ünvanına layiq olduğunu göstərmək üçün 1579-cu ildə Nizami Gəncəvinin ünlü Xəmsəsinə nazirə olaraq bir Xəmsə yazmağı qərara aldı. Ancaq bu düşüncəsini qismən gerçəkləşdirə bildi. Eyni il Əkbər şahın oğlu şahzadə Daniyal mirzənin lələliyinə təyin edildi. Əkbər şahın İslamiyət, Xristianlıq, Zərdüştilik, Hinduizm və Buddizm kimi müxtəlif inanc sistemlərini birləşdirərək “din-i ilahi” adıyla yeni bir din qurmasında Feyzi-i Hindi, atası Şeyx Mübarək və qardaşı Əbül-Fəzl əl-Əllami təsirli olmuşdur. Məşhur tarixçi Əbdülqadir əl-Bədauni və digər bəzi alimlər onları, Əkbər şahın dinə bağlılığını sarsıtdıqları üçün şiddətli tənqid edirlər.

Fəyzi 1585-ci ildə Pəşavərdəki yusufzaylara qarşı edilən səfərə qatıldı. 1588-ci ildə Əkbər şah ilə birlikdə Kəşmirə getdi. İki il sonra elçi olaraq Dəkkəndə Handeş hökmdarı Raca Əli xan və Əhmədnaqar hökmdarı Burhan Nizamşahın saraylarına göndərildi. İşini tamamladıqdan sonra paytaxt Fatehpur Sikriyə döndü (1592).

5 oktyabr 1595-ci ildə Aqrada vəfat edən Feyzi-i Hindi atasının yanına gömüldü. Kitabxanasında olan çoxlu müəllifin xətti ilə  4600 cild kitabın böyük bir bölümü ölümündən sonra Əkbər şahın əmriylə imperatorluk kitabxanasına köçürülmüşdü. Feyzi ölümünə yaxın, eyni təxəllüsü işlədən digər şairlərlə qarışdırılmaqdan əndişə etdiyi üçün Fəyyazi təxəllüsünü işlətmişdi.

## Əsərləri

Ərəbcə və Farscanı çox yaxşı bildiyi anlaşılan Feyzinin 101 əsər yazdığı söylənirsə də, bunun doğruluğu şübhəlidir. Feyzinin Divanından (Dehli, 1261; Tehran, 1362 hş.) başqa yazmağı planladığı Xəmsədə yer alacaq "Mərkəz-i Ədvar", "Sülüyman ü Bilqis", "Nəl ü Dəmən", "Həft Kişvər" və "Əkbərnamə" adlı məsnəvilərindən sadəcə "Mərkəz-i Ədvar" (Kəlkütə, 1831) ilə "Nəl ü Dəmən" (Ləknəv, 1846) tamamlana bilmişdir.

## Ədəbiyyat

* Z. A. Desai, “Life and Works of Faidi”, Indo-Iranica, XVI/3, Calcutta 1963; 
* H. Beveridge, “Feyzi Şeyx”, İA, IV, 592-593; 
* A. S. Bazmee Ansari, “Fayđī”, El2 (İng.), II, 870-872.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mersedes Lambre

**Mersedes Lambre** — argentinalı aktrisa, müğənni, rəqqas və model.

5 oktyabr 1992-ci ildə dünyaya gəlmişdir (Argentinada, La-Platada). Atası Xose Rodrigez, anası Mona Lambrdır.Üslubu popdur. Mersedes Lambre "Violetta" teleserialında "Ludmila" obrazını canlandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Martina Ştossel

**Martina Stoessel** (; ) — argentinalı müğənni, aktrisa, rəqqasə.

## Həyatı
21 mart 1997-ci ildə dünyaya gəlib. Anasının adı Mariana Muzlera, atasının adı Alejandro Stoessel, qardaşının adı isə Francisco Ştosseldir. 2016-cı ildə Pepe Barroso ildə partnyor olub.

## Karyera


Fayl:Tini 2018.png
Fayl:Martina Stoessel in May 2014 12.jpg
Fayl:Tini martina stoessel logo.png


## Filmoqrafiya:Serial

## Filmoqrafiya:Film

## Konsertlər,Turları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bəhreyn əhalisi

## Əhalinin siyahıya alınması
Bəhreyndə əhalinin siyahıya alınması ilk dəfə 1941-ci ildə keçirilmişdir. Həmin vaxtla müqayisədə, ölkə əhalisinin sayı bir neçə dəfə artaraq 680 min nəfərə çatmışdır (2005). XX əsrin ortalarına qədər ölkədə təbii artım aşağı idi. Sonrakı illərdə neft və digər sənaye sahələrinin inkişafı ilə əlaqədar olaraq başqa ölkələrdən gələn mühacirlərin hesabına əhalinin miqdarı xeyli artmışdır. Lakin digər Ərəb ölkələri ilə müqayisədə bu göstərici Bəhreyndə hələ aşağıdır.

Əhalinin təqribən 30 faizini yaşı 15-ə qədər olanlar, 68 faizini yaşı 15–65 arasında olanlar, 3,2 faizini yaşı 65-i keçənlər təşkil edir. Milli tərkibinə görə əhalinin 75 faizini ərəblər (yerlilər və mühacirlər), qalanını Pakistan, İran (10 faiz) və İngiltərədən (8 faiz) gələnlər təşkil edir.
## Dini inamları
İslam dini dövlət dinidir. Əhalinin 90 faizi müsəlmandır. Sünni və şiələrin sayı bərabərdir. Əhalinin qalan hissəsi digər dinlərə sitayiş edir. Şiə müsəlmanları arasında «Xomeyniçilər» də vardır. Onlar İran İslam İnqilabını müdafiə edir. Bəhreyndə də «İslam hökumətinin» yaradılmasını tələb edənlər var. Bəziləri isə Bəhreynin İrana birləşdirilməsi şüarı ilə çıxış edirlər. Bütün bunlar Bəhreynin daxili siyasi həyatına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir.
## Dövlət dili
Dövlət dili ərəb dilidir. 1971-ci ilədək rəsmi dövlət dili sayılan ingilis dili də geniş yayılmışdır. 
## Əhalinin məskunlaşması
Bəhreyndə əhalinin orta sıxlığı hər kv. km-də 996 nəfərdir. Bu göstəriciyə görə Ərəb ölkələri arasında birinci yeri tutur. Əhalinin 3/4 hissəsindən çoxu Bəhreyn adasının şimalında və Mühərrək adasının cənubunda cəmləşmişdir. Bəhreyndə orta ömür müddəti kişilər üçün 71, qadınlar üçün isə 75 ildir. Hər min nəfərə doğulanların sayı 20,6, ölənlərin sayı isə 3,9 nəfərdir. Əhalinin 87 faizi savadlıdır. Ölkədə iki universitet fəaliyyət göstərir. Bəhreyndə şəhər, kənd və kiçik balıqçı qəsəbələrinə bölünən yaşayış məntəqələri vardır. Şəhər əhalisinin xüsusi çəkisi 90 faizi keçmişdir. Nisbətən böyük şəhərləri Manama, Mühərrək, İssa və Sülməndir.

## Mənbə
*Бодянский В. Л. Современный Бахрейн (справочник). — Москва: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1976
Əli ibn Hüseyn əl-Haşimi

**Əli ibn Hüseyn əl-Haşimi** — (; ) — 1924–1925-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Hicaz krallığının ikinci kralı. Haşimilərin Hicazda sonuncu kralı.

## Həyatı
Əli ibn Hüseyn, Hicazın birinci kralı Hüseyn ibn Əlinin böyük oğlu idi və Qalatasaray liseyini bitirmişdi.

Birinci Dünya müharibəsində atası Hüseyn ibn Əli ingilisləri dəstəklədi. Müharibədən sonra Ərəbistan yarımadasında müstəqil Hicaz krallığını yaratdı və oğulları Abdulla İordaniya, Feysəl isə Suriya-İraq kralı oldu. Böyük oğlu Əli isə özünün varisi elan etdi.

1924-cü ilin mart ayında Hüseyn ibn Əlinin özünü müsəlmanların xəlifəsi elan etməsi Hicaz krallığı ilə Nəcd əmirliyi arasında münaqişəyə səbəb oldu. Müharibə Hicaz üçün çox uğursuz oldu. 1924-cü ilin oktyabrında Hüseyn ibn Əli taxtdan Əlinin xeyrinə əl çəikdi.

Əli Ciddəyə tərəf çəkildi və nəticədə Nəcd əmirliyi Məkkə və Mədinə şəhərlərini ələ keçirdi. 1925-ci ildə Nəcd əmirliyi ilə Böyük Britaniya arasında müqavilə imzalandı. Bu müqavilə ilə ingilislər Nəcdin Hicazı zəbt etməsini təsdiqləyirdilər. 22 dekabr 1925-ci ildə Ciddə təslim oldu. Hicazın sonuncu Haşimi kralı Əli ailəsi ilə birlikdə İraqa qardaşı Feysəl ibn Hüseynin yanına getdi.

1935-ci ilin fevralın 13-də Bağdadda öldü.

## Ailəsi
Əli ibn Hüseyn, 1906-cı ildə Məkkə şərifi əmir Abdullah ibn Məhəmməd Paşanın qızı Nəfisə xanım ilə evləndi. Bu evlilikdən onun dörd qızı və bir oğlu dünyaya gəlmişdir.
* Əbədiyyə bint Əli (1907-1958)
* Aliyə bint Əli (1911-1950)
* Abdullah ibn Əli (1913-1958)
* Bədiyyə bint Əli (1920-2020)
* Cəlilə bint Əli (1923-1955)

## Həmçinin bax
* Hüseyn ibn Əli əl-Haşimi
* Hicaz krallığı
* Əbdüləziz ibn Səud əl-Səud

## İstinadlar
Beyrutda terror hücumları (2015)

2015-ci ilin noyabrın 12-də baş vermiş **Beyrut bombalamaları** () şəhərin əsasən şiələr yaşadığı Burc al Baracne rayonunda baş vermişdi. Ölənlərin sayı 37-dən 43-ə qədər çox olduğunu xəbər verilir.  Terror aktına görə məsuliyyəti öz boynuna İŞİD təşkilatı götürmüşdür. O, 136 adamı öldürən Parisdə terror hadisələrindən bir gün öncə baş verib.

Hücumların sonra gələn 48 saat ərzində Daxili Təhlükəsizlik Qüvvələri 11 adamı həbs ediblər, onlardan çoxu Suriyadandılar. Sonraki xəbərdarlıqda deyilirdi ki, iki Suriyalı və Livanlı şübhəli şəxslər həbs olundu. Onlar Burc al Baracnedəki qaçqın düşərqəsində və paytaxtın şərqində yerləşən Açrafiye rayondaki mənzildə dayandırılıblar. Orada partlayan kəmərlər hazırlanırdılar.

## Şərait

2011-ci ildən bəri Livannan sərhədi bölən Suriyada vətəndaş müharibəsini yaşayır. Buna görə, Livanda da oxşar qarşıdurma vəziyyəti yaradılıb. Bu daxili qarşıdurmanın bəzi tərəfləri Siriyadaki müharibədə də iştrak edirlər və eyni zamanda Livanın özünü müdafiə edirlər. Bundan əlavə 2014-cü ildən bəri Livan yeni prezidenti seçə bilmədiyi üçün, bu ölkə siyasi vakuumu yaşayır.

## Bombalamalar

### Qurbanlar

Haqqında xəbərdarlıq verilən ilk qurbanların arasında Beyrut Amerikan Universitetin işçiləri var idi. ABŞ-nin Miçiqan şatatının Dirborn şəhərində yaşayan üç Livanlı Amerikanlılar - 49 yaşlı qadın və iki evli vəfat etmişlər. Evlilərin üç yaşlı uşağı ağır yaralıları almış.

## Araşdırma

İki gün ərzində altı şübhəli şəxs saxlanıldı: beş Siriyalı və bir Fələstinli.

## Reaksiyalar

### Daxili

Livanın müvəqqəti prezidenti və Baş Naziri olan Tammam Salam 13 noyabrı ölkədə matəm günü elan etmiş.

### Beynəlxalq

BMT-nin Baş Katibi Pan Gi Mun Livanı *bu mənfur akta ölkədə son ilin ərzində üstələnən nisbi sakitçiliyi məhv etməyə qoymamağa* çağırdı.

#### Dövlətlər

Bir sıra ölkələrin rəsmiləri o cümlədə, Çex Respublikası, Fransa, İran, İtaliya, İordaniya, Küveyt, Pakistan, Qətər, və ABŞ hücumları qınayıblar.

## İstinadlar
Andaman adaları

**Andaman adaları** () — Hind okeanınında yerləşən və Hindistan ilə Myanma arasında yerləşən arxipeleaq. Hindistanın birləşmiş ərazisidir. Nikobar adaları ilə birlikdə 204 adadan ibarətdir.

Adsların ümumi sahəsi 6408&nbsp;km² təşkil edir. Adalarda hal-hazırda 343 125 (2011) nəfər insan yaşayır. Onlardan cəmi 500 nəfəri yerli əhalidir. Cənubdan Nikobar adalarından Onuncu Dərəcə boğazı ilə ayrılır.

Adaların və inzibati bölgənin ən iri şəhəri Port-Blerdir. Şəhərdə hal-hazırda 100,608 nəfər yaşayır.

## Tarixi
1789-ci ildə Andaman adaları başda ingilis leytenantı Arçibald Bler tərəfindən işğal edilir. Ancaq koloniyaçılar bölgədə möhkəmlənməyə çətinlik çəkirdilər. Yerli əhali tərəfindən təşkil etdilən üsyanların ardı aradı kəsilmirdi. 1858 - 1952 illərdə britaniyalılar tərəfinfən adalara Hindistandan məhbuslar gətirilirdi.

## Əhalisi

Andamanlılara doqquz xalq daxildir: Oqnelər, Caravalar, Setinellər və digərləri  Sentinellər hər zaman gizlənirlər, heç kəslə əlaqə qurmaq istəmirlər. Bu səbəbdən onların dəqiq sayları bilinmir. Digər qəbilələrdə isə hərəsində 52 nəfəri keçmir. 2010-cı ilin fevralında Bo adlı xalqın son nümayədəsi vəfat etmişdir.
XX əsrin əvvəllərində adalarda 5000 aborigen yaşayırdı. Onları dil, mədəni və etnik bağlılıq əlaqələndirirdi. Onlar hər zaman yığıçılıq və ovçuluqla məğul olmuşlar. Antropoloji baxımdan Neqoroid irqinə mənsubdurlar. Cənubi Asiyanın qədim xalqlarıdırlar. Genetik araşdırmalar onu göstərmişdir ki, onlar Afrikadan gəlmədirlər. Onların bölgəyə gəlməsi 70,000 -80,000 il öncəyə aid edilir. Yerli əhalinin böyük hissəsi koloniyalaşma nəticəsində həlak olmuşdur. Üstəlik ada həbs düşərgəsi olması ilə əlaqədar çinəyatkarlığın artmasına səbəb olurdu. Bölgənin təsərrüfata cəlb olunması yerli əhalinin həyat tərzinə mənfi təsir göstərirdi.

Hazırda adaların əhalisinin böyük əksəriyyəti Hindistandan gəlın imiqrantlar təşkil edir. 2004-ci ildə baş verən güclü zəlzələ və ardından olan sunamı ilə əlaqədar rəsmi məlumata görə 5 min insan həlak olmuşdur.

Andaman dilləri elə də böyük saya malik deyillər. Dünyanın digər dil ailələri ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu dillərdə ancaq bu adalarda danımışlar. Qədim Cənubi Asiya dillərinə aiddirlər. Bu dillərdə dabnışanların ümumi sayı 500 nəfər təşkil edir. Sayları getdikcə azalır. Bu dillərin yoxa çıxma ehtimalı yüksəkdir.

## İqtisadiyyat
Adalarda Çay, Manqo, Çörək ağacı, Kokos palması, Yemiş kimi məhsullar yetişdirilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Andaman Holidays Travels
* Andaman Islands 
* Andaman Tourism Site 
* Beaches & Historical Monuments in Andaman
* Official Andaman and Nicobar Tourism Website
* Andaman Tourism (official site)
* Andaman Islands Tourism 
* Andaman & Nicobar Islands: Tourism Portal
* Andaman & Nicobar Islands: Destination Guide
* Information 
* Andaman & Nicobar Islands: Tourism Guide 
* Andaman Islands-A Travelogue
* Andaman Excursion
*Andaman Experience
* Andaman and Nicobar Islands: Travel Information and Latest Updates 
* Paradise Andaman
* Andaman Travel Guide

Andaman Luxury Tour Packages
Gürcüstan musiqisi

**Gürcüstan musiqisi** — Gürcüstan mədəniyyətinin bir qolu olub, Gürcüstan milli folklorunu təmsil edən, xalq və ya ayrı-ayrı gürcüstanlı bəstəkarlar tərəfindən yaradılmış müxtəlif janrlı musiqi.

Musiqi alətlərinin müşayiəti olmadan oxunan çoxsəsli – polifonik gürcü ifa tərzinin təxminən 3000 il yaşı vardır.

Demək olar ki, bütün gürcü nəğmələrinin ifası üç hissəyə bölünür:
* yüksək;
* orta;
* alçaq.

Orta hissəyə melodiya daxildir, alçaq ifa basdır ki, harmoniyanı melodiyadakı kiçik dəyişikliklərlə qoruyub saxlayır, yüksək ifa isə müxtəlif modulyasiyalarla və melodik variasiyalarla dolu ən gözəl ifadır. Kişilər və qadınlar ənənəvi olaraq bir-birindən ayrı oxuyurlar və onların xüsusi repertuarları olur. Kişilərin repertuarı daha təntənəlidir, qadın nəğmələri arasında isə çoxsaylı laylalar və hətta şəfaverici mahnılar da vardır. Son illərdə YUNESKO gürcü polifoniyasının dünyanın qeyri-maddi irsi elan olunması barədə təklif vermişdir.

Tbilisi konservatoriyası gözəl klassik musiqi ifaçıları hazırlayan tədris müəssisəsi kimi şöhrət qazanmışdır. Həmin ifaçılar arasında pianoçular Aleksandr Toradze və Eliso Virsaladze, skripkaçı Leana İsakadzeni, bas Paata Burçuladze, müğənni Nani Breqvadze, pianoçu və musiqi müəllimi Manana Doycaşvili daha çox seçilir. Bundan başqa, Gürcüstanda milli simfonik orkestr fəaliyyət göstərir.

1871–1933-cü illərdə yaşamış məşhur gürcü bəstəkarı Zaxari Paliaşvili gürcü xalq mahnılarından ibarət nadir kolleksiya toplamış, gürcü folkloru əsasında "Abesalom və Eteri" və "Daisi" operalarına musiqi bəstələmişdir.

1862–1973-cü illərdə yaşamış Meliton Balançivadze ilk gürcü romanslarının və "Köntöy Tamara" adlı ilk gürcü operasının müəllifidir.

1873–1953-cü illərdə yaşamış məşhur gürcü bəstəkar, musiqişünas və etnoqraf Dmitri Arakişvili 1919-cu ildə Tbilisi opera teatrında səhnəyə qoyulmuş "Şota Rustaveli haqqında rəvayət" lirik operası ilə şöhrət qazanmışdır. Müasir bəstəkarlardan "Yaşasın musiqi" operasının, bir sıra simfoniyaların və konsertlərin, eləcə də çoxsaylı kinofilmlərə, B. Brextin "Qafqaz təbaşir dairəsi" və V. Şekspirin "Riçard III" tamaşalara yazılmış musiqi əsərlərinin müəllifi Giya Kançeli məşhurdur.

## Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

Gürcüstan Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ilk dəfə 2007-ci ildə iştirak etmişdir və müsabiqədə indiyə kimi heç vaxt qələbə qazanmamışdır.

## Həmçinin bax
* Gürcüstan mədəniyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* GeorgianChant.org: Resource for the Study of Georgian Liturgical Music 
* BBC Radio 3 Audio (60 minutes): Polyphonic drinking songs and choral music. Accessed November 25, 2010.
* BBC Radio 3 Audio (60 minutes): Svaneti polyphony and Guria yodeling. Accessed November 25, 2010.
* Audio clips: Traditional music of Georgia. Musée d'Ethnographie de Genève. Accessed November 25, 2010. 
* www.kavkasia.com
* www.alazani.ge
* www. GeorgiaCaucasus.com
* Georgian Music Collection 
* KuzinTheCaucasus: A survey of the music of the Caucasus
Nikobar adaları

**Nikoba adaları** (, , Tamil diliநக்காவரம்) —  Benqal körfəzində yerləşən, Hindistana məxsus olan adalar. Hindisranın birləşmiş ərazilərinə daxildir. Sahəsi 1814&nbsp;km² təşkil edir. 2004-ci ildə baş verən zılzələ və ardından olmuş sunami nəticəsində 42 min nəfər ölmüşdür. Adalar qrupuna 22 ada daxildir. Onlardan cəmi 12-də yaşayış vardır. Nikobar adalarının sakinləri demək olar ki, siviliziyasiya ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Onla ibtidai quruluşda yaşayırlar. Espertlərin məlumatına görə sunami adaların əhisinin ¼ məhv etmişdir. 
## Coğrafiyası
Zəlzələlər və sunamilər adaların qurulişuna öz təsirini göstərmişdir. Bəzi adaların hündürlüyü artmış bəziləri isə suya qər olmuşlar. Bəzi adalar iki yerlə bölünmüşdür: Trinkat. Ən güclü təbiət hadisələri Kar-Nikobar və Çaura adalarına mənfi təsir göstərmişdir.

Arxipelaqın ən iri adaları: Kar-Nikobar, Böyük Nikobar, Çaura, Teressa, Nankauri, Katçall və  Kiçik Nikobardır. Əsas yaşayış məntəqəsi Hankauridir.

Adaların şimal hissəsində yerləşən Onuncu Dərəcə boğazı onları Andaman adalarından ayırır.

## Tarixi
1745-ci ildə adalarda Danımarka Ost-Hind şirkəti yaranır. 1778-1783 illərdə adalar Avstriya-Macarıstan imperiyanın tabeçilində olur. Bu Habusburqların tabeçiliyində olan ilk və yeganə müstəmləkə olmuşdur. Sonradan ərazi Danimarkaya qartarılır. 1868-ci ildə ərazi Böyük Britaniyaya satılır. Bundan sonra isə ərazi Britaniya Hindistanına birləşdirilir. 1947-ci ildə Hindistan müstəqilliyini elan etdikdən sonra adalar birləşmiş ərazi fonunda Andaman və Nikobar adaları adı altına onun tərkibində qərar tutur.

Nikobar adaları andaman adalarının yaxınlığında yerləşir. Hindistan hökuməti bu adalara girişi yasaq etmişdir. Hədəf isə yerli əhalinin ilkin, sivilizasiyadan arı yaşam tərzini qorumaq olmuşdur. Bu adalara ancaq bir necə araşdırmacılarvburaxılmışdır.

## Əhali

Aborigenlər çətin keçilən ərazilərdə yaşarırlar. Digər insanlarla kontakt qurmurlar. Qədim ibtidai icma quruluşunda yaşayırlar. Hannibalizm müşahidə edilir.

Aborigenlərin dili Nikobar dillərinə daxildir. Adada cəmi 150 nəfər aberigen olması düşünülür.  Onlar monqoloid irqinə mənsubdurlar. 26 dekabr 2004-ci ildə bsş vermiş sunamidən sonra onlar haqqında tam dolğun məlumat yoxdur. 

## Siyasət
Adaların strateji əhəmiyyəti hind hökumətini ərazidən özünün hərbi hava qüvvələrinin sınaq teri kimi istifadə edilir. Bu addımlar adaların yerli əhalisi dərəfindən etirazla qarşılanır.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* 
* WorldStatesmen- India
* Post-tsunami satellite photos from India’s National Remote Sensing Centre (Alternate Link)
Fəzlabad (Komican)

**Fəzlabad** (; ) — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin Vəfs dehestanında kənd. Ərak şəhərindən 100 km şimal–qərbdə, Komican şəhərindən isə 5&nbsp;km şərqdə, dəniz səviyyəsindən təqribən 1828–1833 metr hündürlükdə yerləşir.

İran ordusu Qərargahının Coğrafiya İdarəsi () tərəfindən toplanmış məlumatlar əsasında general–leytenant Hüseyn Əli Razmaranın (; ) redaktorluğu ilə 1949–1953–cü illərdə 10 cild şəklində nəşr edilmiş "İranın coğrafiya lüğəti"ndə (;  *Fərhəng-i cuğrafiya-yi İran*) verilən rəsmi məlumata əsasən Birinci ostanda, Ərak şəhristanının Vəfs bəxşinin Bozçəllu dehestanına daxil olan Fəzlabad kəndinin türkcə – farsca danışan və şiə olan əhalisi 408 nəfərdən ibarət idi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 181 ailədə 295 nəfəri kişilər və 295 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 590 nəfərdir. Türkcə danışırlar və şiə müsəlmandılar.

## Şərhlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Fəzlabad''' kəndi SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində. Miqyas 1 sm–də 2 km (1: 200 000)
Çin mətbəxi

**Çin mətbəxi** — Çin Xalq Respublikasının mətbəxi.

Çin mətbəxi qeyri-adiliyi və zərif dadıyla digərlərindən fərqlənir. Qonşu mətbəxlərdən nə Vyetnam, nə Koreya, nə də yapon mətbəxinə oxşamır. Eyni zamanda bütün Asiyada olduğu kimi, burada da mətbəxin əsasını düyü, əriştə və ədviyyatlar təşkil edir. Bundan başqa tərəvəzlər və soya da Çin mətbəxinin əsas inqrediyentlərini təşkil edir. Ət və balıqdan isə başqa mətbəxlərlə müqayisədə nisbətən az istifadə olunur.

Çin mətbəxində ətli və ya tərəvəzli yeməklər arasında dəqiq ayırma yoxdur. Əksinə olaraq müxtəlif inqrediyentlər vahid bir xörək hazırlamaq üçün birləşdirilir. Qidanın ahəngdarlığı Çin mətbəxin səciyyəvi xüsusiyyətidir. Məsələn, süfrəyə heç vaxt tərkibi eyni ətdən ibarət olan və yaxud oxşar dadlı və ya tərkibli iki xörəyi heç vaxt qoymazlar. Bu ənənə Çinlilərin qədim Çin filosofu Yi Yinın nəzəriyyəsinə inandıqlarından irəli gəlir. Bu nəzəriyyəyə əsasən, hər bir dad insan orqanizmindəki müəyyən daxili orqana aiddir ki, buna görə xörəkdə dadların tarazlaşdırılması insan sağlamlığını qorumağa kömək edir.

Çin mətbəxində tərəvəzlər vacib rola malikdir. Burada minlərlə müxtəlif tərəvəz növlərindən istifadə olunur. Onların çoxu Çində bitir. Lakin əksər hallarda onlar Avropada yayılmış növlərdən fərqlənir.

Çin mətbəxinin müxtəlifliyi ölkənin böyüklüyü ilə izah oluna bilər. Çində dörd reqional mətbəx mövcuddur:
* şımali (Pekin, Şantunq, Honan);
* sahilboyu (Fukyen, Şanxay);
* kontinental (Siçuan, Yunnan);
* cənubi (Kanton).

Çin mətbəxin səciyyəvi elementi göbələkdir. Burada bir az parlaq və xırcıldayan pişik qulağı deyilən qara göbələklər və həmçinin zərif dadlı və ətirli göbələklərdən olduqca çox istifadə olunur.

Başqa tez-tez istifadə olunan inqrediyentlər: zəncəfil, çox yüksək qida dəyəri olan soya zoğları, ət və balıq xörəklərinə əlavə olan Çin kələmi, tərəvəzlər, souslar və kekslər üçün istifadə olunan bir az şirin və maraqlı dadı olan cirə. Əriştə həmçinin çox populyardır, və Çin mətbəxində onun dörd növü var: yumurta və buğda unundan hazırlanan əriştə, spaqettiya oxşar buğda unundan hazırlanan əriştə, maş lobyadan hazırlanan əriştə (şəffaf) və düyü unundan hazırlanan əriştə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* K. C. Chang "Food in Chinese Culture" Asia Society
* "Chinese food made easy" at the BBC
* "Chinese Culinary History (Websites for Research) Stony Brook University Libraries.
Bizans-gürcü müharibəsi

**Bizans-gürcü müharibəsi** (gürcü dilində:ბიზანტიურ-ქართული ომები) — XI əsrdə Bizans-gürcü sərhəd zolaqlarında baş vermiş silahlı münaqişələr.
## Müharibə ərəfəsində vəziyyət
976-cı ildə Bizans imperiyasının  ordusunda Varda Sklipin başçılığı ilə üsyan baş verdi. Tezliklə üsyançılar imperiyanın, demək olar ki, Kiçik Asiyadakı bütün vilayətlərini ələ keçirdilər. Bizans imperatoru II Vasilinin qiyamı yatırmaq üçün kifayət qədər qüvvəsi yox idi. Varda Sklipə qarşı göndərilmiş Kiçik Foka da üsyanı yatıra bilmədi. Bizans imperatoru kömək üçün gürcü hökmdarı III Davidə müraciət etməyə məcbur oldu. III David Tornikin və Cocikin başçılığı ilə Bizansa 12 min nəfərlik ordu göndərdi. Varda Sklipin ordusu darmadağın edildi və qiyam rəhbəri ərəblərin yanına qaçdı.

Qiyamın yatırılmasında köməklik göstərilməsinə minnətdarlıq əlaməti olaraq III David Tao və həmçinin Ərzurum,Pasiani və Anahunik bölgələrini Bizansdan aldı. III Davidin ölümündən sonra bu əraziləri Bizans imperiyasına qaytarılmalı idi. Bu şərtlər həmin əraziləri işğal edərək varisi III Baqrata vermək istəyən III Davidi qane edirdi. 987-ci ildə Bizans imperatoruna qarşı qiyam qaldıran Varda Foka bu əraziləri III Davidə birdəfəlik verəcəyinə söz verdiyinə görə gürcü hökmdarı qiyamçıları müdafiə etdi. Lakin imperator qoşunları ilə mübarizədə Varda Fokanın ordusu darmadağın edildi və o həlak oldu. Bizans imperatoru öz ordusunu III Davidə qarşı göndərdi. Yaranmış vəziyyətdən çıxış yolu tapmayan III David öz mülklərini və hakimiyyətini imperatora vəsiyyət etdi.

Bizansın müqavimətinə baxmayaraq 1008-ci ildə birləşdirilmiş Gürcüstan dövlətinin ilk hökmdarı olan III Baqrat oldu. 1014-cü ildə o vəfat edir və ölümündən əvvəl varisi I Georgiyə iddiasında olduğu Tao-Klarçeti knyazlığı ilə birlikdə taxt-tacı vəsiyyət etdi.

## Müharibənin gedişi
1014-cü ildə I Georginin qoşunları Tao-Klarçetiyə soxularaq knyazlığı işğal edir. Qərbi Bulqar dövləti ilə müharibəyə başı qarışan Bizans imperatoru II Vasili qərbin əsas qüvvələri ilə əlaqəyə girir. O, sərhədyanı vilayətləri geri qaytarmaq üçün ordu göndərsə də, onun qoşunları döyüşdə məğlub edilir, elə bu zaman Bizans donanması Xəzər dənizinin şimal-qərbindəki limanları ələ keçirir. 1018-ci ildə Qərbi Bulqar dövlətinin işğalını başa çatdıran bizans imperatoru II Vasili dərhal I Georgiyə qarşı hərbi əməliyyatlara başlayır. Bizans qoşunları gürcülərə ağır zərbə endirərək onları şimala, Gürcüstana geri çəkilməyə məcbur edirlər. I Georgi Bizansla sülh bağlamaq üçün danışıqlara başlamağa cəhd etsə də, bu baş tutmur. 1022-ci ildə Svindaxi döyüşündə gürcülər üzərində parlaq qələbə qazanan II Vasili 1023-cü ildə bağlanmış sülh müqaviləsinə əsasən Tao Klarçeti, Kola, Ərdəhan, Cavaxetti ərazilərini ələ keçirdi.

## Mənbə
*История Грузии, об. 1 Тб, 2008.;
*Копалиани Е. Византийские политические отношения с Грузией в 970—1070 годах, Тб., 1969 год
*Ив Провел. История нации, том 2, Тб., 1965 год
*Иоанн Антиохийский. История // Розен В. Р., Император Василий Болгаробойца, СПб, 1883 год
*Ломоури Н., Грузинская советская энциклопедия, том 9, с. 171—172, Тб., 1985 год
*Картлис Цховреба (Жизнь Картли), том 1, Тб., 1955 год
## İstinadlar
Böyük Sarıyal

**Böyük Sarıyal** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 22 km məsafədə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Leninakan rayonunun tərkibinə daxil idi. Kəndin başqa adı Saral olmuşdur.

## Toponimi
Toponim fərqləndirici əlamət bildirən "böyük" sözü ilə qədim türk dilində "düzənlik, düz, çöl, sahə" mənasında işlənən sara və "dağın döşü, dağın yamacı", "dağ keçidi, təpə", müasir Azərbaycan ədəbi dilində "hündür bir yerin təpəsi", "dikdir", "yoxuşun başı" mənasında işlənən yal sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 2. III.1940-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Medz Sariar (Böyük Sarıyal) qoyulmuşdur. Azərbaycan dilində rəng bildirən sarı və yal (dağın yalı) sözlərindən ibarətdir.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Aralıq (Şörəyel)

**Aralıq** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 22&nbsp;km məsafədə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Leninakan rayonunun tabeliyində
olmuşdur.

Toponim «hüdud, sərhəd, iki torpağı, mülkü və s.ni bir-birindən ayıran, xətt, mərz», «iki yaşayış məntəqəsi arasındakı məsafə», «ortalıq» mənasında işlənən ara sözünə məkan anlamı bildirən -lıq şəkilçisinin artırılmasından əmələ gəlib «aralıqda, iki yaşayış kəndinin arasında, iki kəndin sərhəddində yerləşən kənd» mənasını bildirir. Relyefli bağlı yaranan düzəltmə quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 7.XII.1945-ci il tarixli fərmanı ilə adı dəyişdirilib Yerezqavors
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə azərbaycanlıların etnoqrafik qruplardan olan qarapapaqlar yaşamışdır.
Burada 1886-cı ildə 300 nəfər, 1897-ci ildə 397 nəfər, 1908-ci ildə 441 nəfər, 1914 - cü ildə
510 nəfər qarapapaqlar yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuş, Türkiyədən ermənilər köçürülərək burada yerləşdirilmişdir. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
*
*World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com
*
*
Dirəklər

**Dirəklər** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10&nbsp;km şərqdə yerləşir.

1937-ci ilə kimi Leninakan rayonunun tərkibində olmuşdur. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Dirəkli, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Dirəklər kimi qeyd edilmişdir.

Toponim qədim tereklər (dirəklər) türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Tereklər
(direklər) XIII-XIV əcrlərdə Anadolu yarımadasında yaşamışlar.

Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26.IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Karnut qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1828-ci ilə kimi yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. Ermənilər buraya 1828-30-cu
illərdə Türkiyədən köçürülmüşdür.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
*
*
*
* Կառնուտ գյուղի էջը CAA կայքում 
* Կառնուտ գյուղի մասին Armeniapedia.org կայքում
* ԱՎԾ տվյալներ
* 
* shirak.mtaes.am
Xəmriyyə

**Xəmriyyə** (,  — *şərab poeziyası*) -  ərəbdilli və farsdilli ədəbiyyatda İslamın qadağan etdiyi şərabı mədh edən ədəbi hərəkatdır.

## Həmçinin bax
Esat  Ayyıldız, "Ebû Nuvâs’ın Şarap (Hamriyyât) Şiirleri". Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/18 (Aralık 2020): 147-173.
Narbuta biy

**Narbuta biy** (1749-1798)—1764 -1798-ci illərdə Kokand xanlığını idarə etmiş hakim.

## Həyatı
1764-cü ildən 1798-ci ilə qədər Kokand xanlığını Əbdülkərim biyin nəvəsi Narbuta biy minq idarə edirdi. Məlumatlara görə Narbuta biy uzun müddət hakimiyyətdən imtina etmişdi. Deyilənlərə görə, onun Fərqanədə hakimiyyəti təhlükəli idi.

Kokandın tanınmış əyanları təntənəli surətdə Narbuta biyin qarşısında sədaqət andı içdilər. Ancaq bundan sonra Narbuta biy Fərqanənin hakimi olmağa razılıq verdi..

Narbuta biyin xanlığı dövründə Cust və Namanqan separatist hakimlərinin qüvvələri tərəfindən əzildi. Sonra o, üsyançı Xocənd hakimi üzərində qələbə çaldı, eyni zamanda Ura-tube formal olaraq Buxaradan asılı qaldı.

Narbuta biyin xanlığı dövründə Kokand xanlığının ərazisi xeyli genişləndi.

XVIII əsrdə Daşkənd iri ticarət mərkəzi idi, Qazaхıstan, Rusiya, Orta Asiya xanlıqları ilə karvan ticarəti yüksək səviyyəyə çatmışdı. Cunqar hakimiyyətindən, Buxara asılılığından azad olunduqdan sonra, daşkəndlilər qonşu xanlıqlarda olmayan şəhər idarəetmə formasını yaratdılar. Şəhər 4 hissəyə bölünmüşdü. Hər bir hissəsini müstəqil hakim idarə edirdi. Varlılar və tanınmış əyanlar özləri bu hakimləri seçirdilər və bəzən məsələləri ümumi qurultayda həll edirdilər. Bu inzibati hakimlər növbə ilə xarici düşmənlərə qarşı hərbi qüvvə çıxarır, vacib məsələləri yığıncaqda həll edirdilər.

Narbuta biy Buxara əmiri Şahmuradla (1785—1800) mehriban münasibət qurmuşdu.

Narbutu biy pul adlı mis sikkə zərb etdirmişdi.

Narbutu biy 1798-ci ildə vəfat etdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kokand xanlığı
Sapporo Qar Festivalı

**Sapporo Qar Festivalı** ( - "Sapporo Yuki Maçuri") — Hər il qış fəslində Yaponiyanın Hokkaydo adasında yerləşən Sapporo şəhərində keçirilən qar fiqurları festivalı. Hər il fevral ayının ikinci həftəsində təşkil edilir.

Bu festival qış fəslində Yaponiyada təşkil edilən ən maraqlı tədbirlərdən biridir və burada çoxsaylı yerli və əcnəbi turistlər iştirak edirlər. Festivala şəxsən yerində baxmaq üçün Sapporoya gələn turistlərin sayı ilbəil artır.

Hər ilin qış fəslində təxminən iki milyonadək insan bir həftə ərzində buzdan və qardan düzəldilmiş müxtəlif fiqurlara baxmaq üçün Sapporo şəhərinə axışır. Avrora qülləsindən başlayaraq şəhərin mərkəzi Susikino küçəsi və Odori parkı boyunca düzülmüş müxtəlif ölçülü fiqurlar Sapporonu qar kimi ağappaq nağıllar şəhərinə çevirir.

Sapporo festivalının əsası 1950-ci ildə qoyulmuşdur. Həmin vaxt şəhərin mərkəzində məktəblilər buzdan altı fiqur düzəltmişdirlər. Festivalda qardan düzəldilmiş fiqurlarla yanaşı, karnaval və qar topu oyunu da təşkil olunur ki, bunlar da buraya həmin vaxt 50 minədək insanın toplaşmasına səbəb olur. Həmin vaxtdan etibarən festival Sapporonu məşhurlaşdıraraq şəhərin qış vizit kartına çevrilmiş, bütün Yaponiyada çox geniş şöhrət qazanmışdır.

1953-cü ildə festival çərçivəsində ilk dəfə 15 metr hündürlüyündə fiqur – Syoten quraşdırılmışdır. Artıq 1959-cu ildə, festivalın 10 illiyi zamanı fiqurların hazırlanmasında 2500-dən artıq həvəskar heykəltaraş iştirak etmiş, mətbuat festival haqqında ilk dəfə geniş məlumatlar yaymışdır.

1972-ci ildə Sapporonun Qış Olimpiya Oyunlarının bu şəhərdə keçirilməsi isə festival haqqında artıq Yaponiyadan çox-çox uzaqlarda, bütün dünyada məlumatların yayılmasına səbəb olmuşdur.

Sapporo qar fiqurlar festivalı artıq məşhur beynəlxalq tədbirə çevrilmişdir və davam etdiyi bir həftə ərzində öz ətrafına milyonlarla insan toplayır. Burada nümayiş etdirilən qar fiqurları isə onlarla ölkədən gəlmiş həvəskar heykəltaraşlar düzəldirlər.

Burada buz və qardan quraşdırılmış müxtəlif mövzularda əsərlər – Benkamabofit mərmər məbədi, Çan-kay-şi milli xatirə salonu, Əfsanələr aləminə səyahət, Ağ qanadlı şahzadə, Kabuki sarayı və onlarla digər fiqurlar festival iştirakçılarına xoş əhvali-ruhiyyə bəxş edir. Burada uşaqların sevimli cizgi filmlərinin, yapon animelərinin çoxsaylı qəhrəmanlarına da rast gəlmək olar.

Festivalın ilk iki günü ərzində tamaşaçıların verdiyi səslərə görə tədbirin ən yaxşı fiqurları müəyyən edilir və onların müəlliflərinə xüsusi mükafatlar təqdim edilir.

Festival çərçivəsində müxtəlif karnavallar, sərgilər, qar topu oyunu da keçirilir. Buz meydançasının qapıları konkidə sürüşərək əylənmək istəyənlər üçün açıq olur. Eyni zamanda, iştirakçılar xüsusi olaraq təşkil olunmuş yapon milli yeməkləri ilə tanış ola bilir, xatirə hədiyyələri də ala bilirlər.

## Şəkilləri

Sapporo Satoland.JPG
US_Navy_060208-N-1194D-003_Musician_2nd_Class_A.C._Smith,_left,_Musician_2nd_Class_Tommy_Horner,_center,_and_the_rest_of_the_7th_Fleet_Band%27s_big_band_Far_East_Edition_perform_for_hundreds_of_spectators_on_a_stage_made_entirely.jpg
SapporoFestival8.JPG
Hokkaido_Sapporo_Odori_Park.jpg


## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*
Eldar Səfərov (gimnast)

**Eldar Səfərov** () — Azərbaycanı təmsil edən idman gimnastı. Eldar Səfərov 2015-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında I Avropa Oyunlarına qatılıb və bürünc medal qazanıb.

## Həyatı
Eldar Səfərov 1995-ci il 30 yanvarda Bakı şəhərində anadan olub. 2001-ci ildən idmanla məşğul olan Eldar Səfərov Dağıstan Dövlət Universitetinin məzunu olub.

## Karyerası
Eldar Səfərov birinci uğurunu 2013-cü ildə qazandı. O, Azərbaycan Çempionatının qızıl medalına sahib oldu. 2015-ci ildə isə Eldar Səfərov I Avropa Oyunlarında qatıldı. Səfərov bu yarışlarda komanda yoldaşları Oleq Stepko və Petro Paxnyuk ilə birgə bürünc medal qazandı.

Eldar Səfərov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Sevinc Bünyatova

**Sevinc Bünyatova** () — Azərbaycanı təmsil edən qılıncoynadan.

## Həyatı
Sevinc Bünyatova 1989-cu il oktyabrın 5-də Rusiyada anadan olub. Əslən Əmircan qəsəbəsindəndir. Bacısı Sevil Bünyatova da qılıncoynadandır.

## Karyerası
Sevinc Bünyatova 2015-ci ilin 12-28 iyununda baş tutan I Avropa Oyunlarında mübarizə apardı. Qrup mərhələsində beş görüşün beşində də qalib gələn Sevinc Bünyatova "A" qrupunu 1-ci sırada başa vurdu. Pley-off mərhələsində isə Sevinc Bünyatova əvvəlcə 1/8 final mərhələsində İtaliya nümayəndəsi Rebecca Carganonanı 15:8, sonra isə 1/4 final mərhələsində Ukrayna nümayəndəsi Alina Komaşuxa 15:11 hesabları ilə qalib gəldi və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Polşa nümayəndəsi Angelina Vatora 11:15 hesabı ilə məğlub olan Sevinc Bünyatova I Avropa Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamına əsasən I Avropa Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Sevinc Yaqut qızı Bünyadova "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Türk Qarakilsəsi

**Türk Qarakilsəsi** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Düzkənd (Axuryan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15&nbsp;km cənub-qərbdə, Gümrü şəhərinin 5 kilometrliyində, dəniz
səviyəsindən 1462 m hündürlükdə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Leninakan rayonunun tərkibində
olmuşdur. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Kənd albanlara aid qara daşdan tikilən kilsənin yaxınlığında salındığı üçün Qarakilsə
adlanmışdır. Toponimin əvvəlindəki türk etnonimi fərqləndirici əlamət bildirir və sakinlərinin türklər (azərbaycanlılar) olduğunu göstərir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3. I. 1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Axurik qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 410 nəfər, 1897-ci ildə 484 nəfər, 1904 - cü ildə 554 nəfər, 1914 - cü ildə
911 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Türkiyənin Muş, Sasun Xnus, Qars vilayətlərindən ermənilər köçürülərək burada yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
* 
*
*
Kiçik Qarakilsə

**Kiçik Qarakilsə** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km məsafədə, Gümrü şəhərinin cənubunda yerləşir. Kəndin
adı Xılqarakilsə, Xli-Qarakilsə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Kiçik Qarakilsə formalarında qeyd edilmişdir.

Toponim kəndin yaxınlığındakı qara rəngli kilsənin adı əsasında əmələ gəlmişdir. Toponimin
əvvəlindəki «kiçik» sözü fərqləndirici əlamət bildirir. Relyeflə bağlı mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 7.XII.1945-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Azatan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada 1828-ci ilə kimi azərbaycanlılar yaşamışdır. Azərbaycanlılar 1828-ci ildə qovulmuş, 1829-1830 - cu illərdə Türkiyənin Qars, Alaşkert bölgələrində ermənilər köçürülərək kənddə yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Təpədölək

**Təpədölək** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda kənd.Mənbədə Təpə Dəllək kimidir.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 4 km cənubda yerləşir. Kəndin başqa adı erməni mənbələrındə
Təpədöllək, Təpədəlik kimi də göstərilir.

## Toponimi
Toponim Azərbaycan dilində "qayalıq, dağlıq yer" mənasında işlənən təpə sözü ilə "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında adı çəkilən Dönə bilməz Dölək Uran şəxs adındakı Dölək sözü əsasında əmələ gəlib. "Döləyə məxsus təpə" anlamını verir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 7.XII.1945-ci il fərmanı ilə dəyişdirilib Arevik qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada 1806–1809-cu ilə kimi azərbaycanlılar yaşamışdır. Ermənilər buraya 1810–1815-ci illərdə Türkiyənin Alaşkert və Basin vilayətlərindən köçürülmüşdür. XIX əsrin 70-ci illərin-də kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir 1886-cı ilə aid mə’lumata görə kəndin əhalisi erməni idi. 1945-ci ildə kənd  ermənicə Arevik adlandırılmışdır. Təpədölək dağının adındandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Qolqat

**Qolqat** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 8&nbsp;km şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kəndin digər adı «Qovluqat»dır.

Toponim türk dilində «susuz dərə», «çay yeri», «axar», «çay», «dərə, vadi» mənalarında işlənən qol sözü ilə «bataqlıq» mə’nasında işlənən qat sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyeflə bağlı yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 15.VII.1948-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Keğanist qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1828-ci ilə kimi yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828-30 - cu illərdə Türkiyədən
ermənilər köçürülüb burada yerləşdirilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 17 nəfər, 1873 -cü ildə 13 nəfər, 1897-ci ildə 18 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

XX əsrin əvəllərində, 1905-1906-cı illərdə azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
* 
* US embassy to Armenia's website  — Kiesling, *Rediscoving Armenia*, p.&nbsp;24.
* 
*
Qulucan (Ərtik)

**Qulucan** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 8 km məsafədə yerləşir. Urartu yazısında Kuliaini formasında göstərilib.Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim VI–VII əsrlərə aid Çin mənbələrində göstərilən tayfalarında olan quliqan etnonimi
 əsasında əmələ gəlmişdir. Azərbaycan dilində q-c (qan~can) səs dəyişməsi qanunauyğun haldır. q-c səsdəyişməsi Azərbaycan toponimində də (Adərbadqan > Adirbadqan > Adərbayqan > Azərbaycan) özünü göstərmişdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 31. V.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Spandaryan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 22 nəfər, 1873-cü ildə 16 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1878-ci ildə azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* World Gazeteer: Armenia  – World-Gazetteer.com
* 
* Kiesling, *Rediscoving Armenia*, p. 77, available online at the US embassy to Armenia's website 
*
Yekanlar

**Yekanlar** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6 km şimal-şərqdə yerləşir. Erməni mənbələrində kəndin adı Yeğanlar, Yegilər, Yeginlər, Yeğanlar, Yegilar formasında da göstərilir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim yeqanlar tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.. Yerli tələffüz forması Əkənlər. 1878-ci ildə kəndin əhalisi qovul-duqdan sonra 1880-cı illərdə Türkiyədən gəlmə ermənilər də yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd  ermənicə Arevşat adlandırılmışdır. 1949-cu ildə kəndin əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür. Kəndin əsasını qoymuş nəslin adıdır. "Kitabi-Dədə Qorqud"da Qazılıq Qoca oğlu Yekən еponimi ilə səslənir. Qızılbaşların Ustaclı tayfasının Yeqan qolunun adındandır. XIX əsrdə Lənkəran qəzasında Yeqənkənd kənd adı ilə mənşəcə eynidir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 15.VII.1969-cu il fermanı ilə adı dəyişdirilib Arevşad
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1828-ci ilə qədər yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. Buraya 1828–30-cu illərdə Qars vilayətinin Bqlek və Camışlı kəndlərindən, Sarıqamış və Ərzurum bölgələrindən köçürülmüş və azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Tailand mətbəxi

thumbnail|Tay salatı
**Tailand mətbəxi** və ya **Tay mətbəxi** — Tailand Krallığının mətbəxi.

Tailand mətbəxi özünün qeyri-adiliyi ilə digərlərindən fərqlənir. Onun qonşu Çin mətbəxindən əsas fərqi ondan ibarətdir ki, Tailand mətbəxində inqredientlərin seçimində müəyyən sərbəstliyə yol verir. Beləliklə də o daha fərdi və orijinal olur. Lakin, Tay mətbəxində dünyanın başqa mətbəxlərinin güclü təsiri hiss olunsa da, o, həmçinin öz xüsusi yeməkləri ilə fərqlənir. Bu da onun orijinallığının sirri hesab oluna bilər.

Tailand mətbəxində xörəklərin bişirmə vaxtı və ədviyyatların və ətirli otların seçimi aşbazın arzu və fantaziyasından asılıdır. Gözəl dadından başqa, xörəyin həmçinin gözəl görünüşü də olmalıdır. Çünki tailandlılar xörəyin estetik görünüşünə çox böyük əhəmiyyət verirlər.

Tərəvəzlərin və meyvələrin üzərində naxışın açılması demək olar ki, incəsənətə çevrilib. Xörəklər çox vaxtı soğan, pomidor və ya xiyar dilimləri ilə bəzədilir.

Bütün Asiyada olduğu kimi, burada da mətbəxin əsasını düyü təşkil edir. Demək olar ki, düyü bütün yeməklərin hazırlanmasında istifadə olunur. O, dadları tarazlaşdırdığı üçün isti yeməklərin hazırlanmasında geniş istifadə olunur. Qeyd etmək lazımdır ki, düyü bişirilərkən, ona heç vaxt duz əlavə olunmur. Tay mətbəxində düyü Avropa mətbəxində geniş istifadə olunan çörək və kartofu əvəz edir.

## Dadları
Tay mətbəxi dörd əsas dadlardan ibarətdir:
*turş (limon və yetişməmiş manqo və ya ananas, sirkə);
*şirin (şəkər qamışı və ya dəymiş ananas);
*acı (acı xiyar);
*duzlu (duz, balıq sousu).

Yandırıcı acı dad bütün dadlardan üstündür. Nəfis xörəyin hazırlama sirri bütün dadların məharətli və ahənqdar birləşdirilməsindən ibarətdir.

## Beynəlxalq səviyyədə tanınması
Tailand mətbəxinin beynəlxalq səviyyədə tanınması XX əsrin ikinci yarısına təsadüf edir. Belə ki, 1960-cı illərdən sonra bir turistik cazibə mərkəzi olması səbəbindən və Vyetnam müharibəsi dövründə Amerika əsgərlərinin bölgəyə gəlməsi nəticəsində beynəlxalq səviyyədə tanınmağa başlamışdır. Bundan əvvəl isə qərblilər tərəfindən bu mətbəxə maraq göstərilməmişdir.

Tay xörəklərini yemək üçün bıçağların istifadəsi tələb olunmur, çünki bütün inqrediyentlər xörək hazırlanarkan balaca tikələrə doğranılır. Xörəklər qaşığın üzərinə tikələrin çəngəl ilə qoyulması vasitəsilə yeyilir. Amma Qərb mədəniyyəti meydana gələndən sonra, xörəklərin əl ilə yeyilməsi və ya birbaşa kasalardan içilməsi çəngəl və qaşıqların istifadə olunması ilə əvəz olundu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*What is Thai cuisine: Thesis on the history of Thai cuisine
*Thai government public relations department: Famous Thai dishes 
*Chiang Mai University: recipes from Northern Thailand
Kaftarlı

**Kaftarlı** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında. indiki Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6&nbsp;km məsafədə yerləşir. 1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun tərkibində olmuşdur. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlık xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponimi kaftarlı nəsil adı əsasında əmələ gəlmişdir. Patronim toponimdir. Quruluşca sadə
toponimdir.

İndiki Ermənistanın Torpaq Komitəsinin 1924-cü il qərarı ilə kəndin adı dəyişişdirilib Panik
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
XIX əsrin əvvəllərinə kimi burada yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1800-1810-cu illərdə
azərbaycanlılar kənddən sıxışdırılıb çıxarılmışdır. 1810-cu ildə Türkiyənin Alaşgert bölgəsindən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
*
*World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com
*
* Hakobyan, Tatul. A Visit to Panik: Armenia's Catholic Stronghold . *Armenian Reporter*. Retrieved November 15, 2012.
* 
* ԱՎԾ տվյալներ
* cfoa.am
* hayinfo.ru 
*
Xaçakilsə

**Xaçakilsə** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6&nbsp;km məsafədə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Xaçkilsə kimi qeyd
edilmişdir.

Toponim «cüt, qoşa», «bir-birinə yaxın sivri uclu şiş təpəli iki fiziki-coğrafi obyekt» mənasında
işlənən xaça sözündən və «dini məbəd» mənasını bildirən kilsə sözündən əmələ gəlmişdir.

Relyef əsasında əmələ gələn mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

«Xaça» sözü indi Azərbaycan dilində «haça» formasında işlənir. Azərbaycan dilində x~h
səsəvəzlənməsi qanunauyğun haldır və bu özünü xansı-hansı, xamusu-hamısı sözlərində göstərir
.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Paros, 30.l.1961-ci il tarixli
fərmanı ilə yenidən dəyişdirilərək Nahabetavan qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
* 
* 
* Kiesling, *Rediscoving Armenia*, p.&nbsp;77, available online at the US embassy to Armenia's website 
* 
* Նահապետավան գյուղի էջը CAA կայքում 
* Նահապետավան գյուղի մասին Armeniapedia.org կայքում
* ԱՎԾ տվյալներ
* cfoa.am
*
Maka Çiçiua

**Maka Çiçiua** () — Gürcüstan Respublikasının birinci xanımı; rəssam və aktrisa

## Ailəsi

Georgi Marqvelaşvili uzun müddət vətəndaş nikahında yaşamışdır. o, Georgi Marqvelaşvili Gürcüstan prezidenti seçildikdən sonra 2014-cü ildə evlənmişlər. Onların nikah mərasimi Gürcüstanın şərqindəki Duşeti şəhərində, prezidentin öz evində baş tutmuşdur. Bu, Gürcüstan prezidentinin ikinci evliliyidir.

## Həmçinin bax
*Georgi Marqvelaşvili

## İstinadlar