Metropolis

**[[Meqalopolis]]** (qədim yunanca μεγᾰλό-πολις, hərfi mənada - μέγας - "böyük, nəhəng, böyük" + πόλις - "şəhər" sözündən "böyük (geniş) şəhər") — bir sıra şəhərlərin birləşməsi zamanı əmələ gələn ən böyük yaşayış forması. aglomerasiyalar. Sinonim “meqa-region”  terminidir ki, bu termin Anglosferdə geniş yayılmışdır.
Metropol (latın dilindən tərcümədə *metropolis* "ərazinin mərkəzi" və ya yunan dilindən tərcümədə *metropolis* "ana şəhər") coğrafi regionun və ya ölkənin paytaxtı mənasına gəlir.

Metropol həm əhali sayına görə, həm də iqtisadi və mədəni sahələrdəki dominantlığı ilə vacib şəhər şəbəkəsinin mərkəzi sayılır.

"Meqapolis" termini əhalisi 1 milyondan çox olan hər hansı bir şəhərə aid olan "metropolis" termini ilə qarışdırılmamalıdır.

## Ümumi məlumat

Metropol mütləq paytaxt olmur. Məsələn, Nyu-York şəhəri ABŞ-nin ən böyük şəhəri olsa da, paytaxt şəhər Vaşinqtondur.

Meqalopolis, böyük urbanizasiya miqyasına malik regionlara malik olan ölkələrdə bir neçə şəhər aqlomerasiyasının  birləşməsi nəticəsində yaranan son dərəcə şəhərləşmiş, adətən kortəbii şəhər məskunlaşmasıdır.Termin, Arkadiyanın 35-dən çox yaşayış məntəqəsinin birləşməsi nəticəsində yaranan qədim Yunanıstan şəhəri Meqalopolisin adından gəlir.
Hərfi mənada meqalopolis yunan dilində böyük ölçülü şəhər deməkdir, burada meqalo- prefiksi şişirdilmiş məbləği təmsil edir.Bu termin ilk dəfə 1915-ci ildə Şotlandiyalı sosioloq və şəhərsalmaçı Patrick Geddes tərəfindən Təkamüldə olan şəhərlər kitabında və alman sosioloqu və filosofu Osvald Şpenqler tərəfindən 1918-ci ildə "Avropanın tənəzzülü" kitabında istifadə edilmişdir. 1938-ci ildə amerikalı sosioloq və şəhərsalmaçı Lyuis Mumford “Şəhərlərin mədəniyyəti” kitabında meqapolisi şəhərin həddindən artıq inkişafı və sosial tənəzzülün ilk mərhələsi kimi təsvir etmişdir.Daha sonra 1954-cü ildə fransız coğrafiyaşünası Jean Gottman (İngilis) tərəfindən istifadə edilmişdir. Boston, Nyu-York, Filadelfiya, Baltimor, Vaşinqtonun bir-birinə bağlı aqlomerasiyaları (əhalisi 40 milyon nəfər) ABŞ-nin Atlantik sahilləri boyunca davamlı şəhərsalma inkişafını (uzunluğu 1000&nbsp;km-dən çox və bəzi yerlərdə 200&nbsp;km-ə qədər) ifadə edir. Sonuncunu bəzən Bos-Wash və ya Şimal-şərq meqapolisi adlandırırlar. Fransız coğrafiyaşünası Jean Gottman meqapolisin əhalisini 25 milyon nəfər müəyyən etmişdir. Yunan memarı və şəhərsalmaçısı Konstantinos Doxiadis kiçik metropoliten əraziləri təxminən 10 milyon insanın bir çoxluğu kimi təyin etdi. Amerikalı iqtisadçı Riçard Florida yazır ki, meqa-region üç əsas meyara cavab verməlidir: birdən çox böyük şəhər mərkəzi, ən azı 5 milyon əhalisi olan fasiləsiz, işıqlı ərazi və əmtəə və xidmət istehsalının ümumi həcmi 1-dən çox. 100 milyard dollar.Bu tərifə görə, dünyada 40 meqaregion var. "Amerika 2050"Amerika təşkilatının Regional Planning Association (İngilis) Rusca proqramı. (Eng. Regional Plan Association, RPA), ABŞ və Kanadada 11 meqa regionu sadalayır. 

Madrid, Paris, Milan və Berlin kimi ayrı-ayrı, hətta çox böyük aqlomerasiyaları meqapolislər kimi təsnif etmək olmaz.

## Meqapolisin əsas xüsusiyyətləri
* Əsasən magistral və dəmir yolları boyunca uzanan inkişafın xətti xarakteri (bəzən gəmiçilik üçün istifadə olunan çaylar və ya dəniz sahilləri);
* Meqapolis təşkil edən aqlomerasiyaların bir-birinə nisbətən yaxın olan iri şəhər mərkəzlərinin qarşılıqlı təsiri nəticəsində ümumi çoxmərkəzli quruluş;
Müasir meqapolislərin formalaşmasının yan təsiri: insan fəaliyyəti ilə təbii mühit arasında ekoloji tarazlığın pozulması.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Census.gov, U.S. Census Bureau, *About Metropolitan and Micropolitan Statistics*
* MetroForum.com, forum dedicated to discussions on metropolis
* Blog.ar2com.de, a podcast with a worldwide analysis of megacities (focus Latin America)
* : research group, university of Paris-Diderot, France
* See :en:Ronald Daus´s bibliography, researcher at the :en:Free University of Berlin
* "Coğrafiya: Müasir İllüstrasiyalı Ensiklopediya": "Meqalopolis". Müəlliflər: Ch. redaktor Qorkin
* https://journals.eco-vector.com/2587-5566/article/view/15855/12488
* https://www.google.com/books/edition/
* http://www.thefreedictionary.com/megalo.19 yanvar 2021-ci il, Wayback Machine-də. The American Heritage® İngilis dili lüğəti, Dördüncü Nəşr müəllif hüququ ©2000 Houghton Mifflin şirkəti tərəfindən. 2009-cu ildə yenilənib. Houghton Mifflin şirkəti tərəfindən nəşr edilib. (İngilis dili)
* https://archive.org/details/citiesinevolutio00gedduoft.London.https://en.wikipedia.org/wiki/Williams_and_Norgate
* Gottmann, Jean. L'Amerique (neopr.). - Paris: Hachette, 1954.