open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ədüdiddin Ay Aba

**Ədüdiddin Əbubəkr Tuğanşah Ay Aba** — Səlcuqlu əmiri, vali

## Həyatı
Ədüdiddin Əbubəkr Tuğanşah Müəyyəd oğlu Səlcuqlu sultanlarına xidmət etmişdi.Atasının ölümündən sonra, 1174-cü ildən 1185-ci ilədək Nişapurun hakimi olmuşdu.

Sultanşah Mərvdən Sərəxs üzərinə arasıkəsilməz hücumlar edirdi. Dinar bu hücumlara cavab verə bilmirdi. Buna görə də buyruğundakı oğuzların çoxu ondan üz çevirərək dağılmağa başladılar. Sərəxsı
Sultanşahın hücumlarından daha qoruya bilməyəcəyini başa düşən Dinar başda Nişapur olmaqla Xorasanın mühüm bir qisminə hakim olan Müəyyəd Ay Aba oğlu Toğan şaha Sərəxsı Bistan ilə dəyişməyi təklif etdi. Toğan şah bu təklifi qəbul etdi. Ancaq Toğan şah da şəhəri müdafiə edə bilmədi. 576-cı ildə baş verən vuruşmada Sultan şah Toğan şahı məğlubiyyətə uğratdı, Sərəxsı, sonra isə Tusu tutdu.

Mərv və Səraxsın təslimindən sonra dağılan və Xorasandakı siyasi tarixləri sona çatan oğuzlardan mühüm bir kütlə Kirmana, qismən daha kiçik bir kütlə Farsa öz eldaşları salqurluların yanına getdi. Onlardan bir çoxunun isə Anadoluya getdiyi ehtimal edilir. Bistamda yaşayan Dinara gəlincə, o, Xarəzmşah Təkişin İraqa yürüşü zamanı buranı da tərk edərək Nişapura, Toğan şahın yanına gəldi və onun bacısı ilə evləndi. Dinar Toğanın ölümünə qədər (məhərrəm, 581- aprel, 1185) onun yanında qaldı və həmin il Kirmana gedərək buranı ələ keçirdi.

O, 1185-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Səlcuqlar
*İmadəddin Ay Aba
*Qumaclar
Səncərşah Ay Aba

**Səncərşah Tuğanşah oğlu Ay Aba**  (?-1198)—Səlcuqlu əmiri, vali 

## Həyatı

Səncərşah Tuğanşah oğlu Səlcuqlu sultanlarına xidmət etmişdi.1186-cı ildə atasının vəfatından sonra Nişapurun valisi olmuşdu. 

Tuğanşah yerinə oğlu Səncər şah keçsə də, iqtidar əmirlərdən Mənli Təginin əlində idi. Bu əmirin ağılsız hərəkətləri üzündən əmirlərdən bir çoxu həqiqətən qabiliyyətli bir hökmdar olan Sultan şahın xidmətinə
girdilər. Toğan şahın kürəkəni olan Dinara gəlincə, o da Nişapurdan çıxaraq Kirmana ayaq basdı (21 ramazan, 581 - 16 dekabr, 1185).

Səncərşah Ay Aba 1198-ci ilədək Nişapur hakimi olmuşdu. 

## Həmçinin bax

*Səlcuqlar
*İmadəddin Ay Aba
*Ədüdiddin Ay Aba
*Qumaclar
Cəmaləddin Arqun Ay Aba

**Cəmaləddin Ay Aba əs-Sumayrami** - səlcuqlu əmiri, vali

## Həyatı
Cəmaləddin Ay Aba əs-Sumayrami Səlcuqlu sultanlarına xidmət etmişdi. Eldənizli hakimi Əbubəkrin yaxın adamlarından sayılırdı. Sonra Özbəyin qulluğunda idi. Bir müddət Həmədan əyalətinin valisi olmuşdu.

## Həmçinin bax
Cəmaləddin Barbəy Ay Aba

**Cəmaləddin Uluq Barbəy Ay Aba əl-Fərrazi** - səlcuqlu əmirəlümarası, vali.

## Həyatı
Cəmaləddin Uluq Barbəy Arqun oğlu Cahan Pəhləvanin əmirəlümarası olmuşdu. Cahan Pəhləvanın vəfatından sonra onun arvadı İnanc xatun siyasətə atıldığından onu öz tərəfinə çəkmək istədi. Ay aba III Toğrula meyil etdi. Əmir Seyfəddin Rusla aralarında ixtilaf baş verdi. Ay Aba onu sultanın qarşısında ləkələdi. Rəqib aradan götürüldü.

Cəmaləddin Ay Aba məlik əl-üməra ünvanı almışdı. Həmədanın valisi, Özbəyin müdəbbiri olmuşdu.

## Həmçinin bax
Toğay Teymur xan

**Toğay Teymur xan** — Boruciginlərdən olan elxan olmağa iddiaçı (1338–1353)

## Həyatı
Toğay Teymur xan Mamay Kavun oğlu Hülaku xanın soyundan deyil, Çingiz xanın qardaşı Cuçi Qazarın nəslindəndir. Babası Çete tayfasının rəisi Baba Kavun idi.

## Hakimiyyət uğrunda mübarizəsi
Əbu Səid Bahadur xanın ölümündən sonra Xorasan hakimi Şeyx Əli Quşçu onun elxanlığa namizəd kimi qəbul etdi. Digər əyanların da dəstəyi ilə Toğay Teymur Şərqi İranda hakimiyyətə başladı və öz adına pul kəsdirdi. 1337-ci ildə qərbə yürüş edərkən Tacəddin Həsən noyon tərəfindən məğlub edilmişdi. Həmin il Toğay Teymurun dəstəkçilərindən Arqun şah Şeyx Əlini və Tacəddin Həsən noyonun valisi Məhəmməd Mulayı öldürdü, Toğay Teymura dəstəyini bildirdi.

1338-ci ildə Həsən noyon Toğay Teymurdan kömək istədi. 1339-cu ildə Çobanilərə qarşı hücuma keçən Toğay Teymur xan Cəlairilər tərəfindən xan kimi tanındı. Bu hal 1344-cü ilədək belə davam etdi. Bundan əlavə 1337-ci ildə başlamış olan Sərbədarlar üsyanı böyüyürdü. Nəhayət 1353-cü ildə Toğay Temür Sərbədarların başçısı Yəhya Qəravi tərəfindən öldürüldü. Ölümündən sonra yerinə Loğman xan keçsə də, əsas güc Əmir Vəlidə idi.

## Ailəsi
**Oğulları**
* Loğman xan
* Pirək padşah

## Həmçinin bax
* Elxani hökmdarlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaraqorum

**Qaraqorum** (), orta əsrlərdə *Qara Xorum* () — orta əsrlərdə monqol dövlətinin paytaxtı. Şəhərin adının mənası qədim türk dilində "Qara daşlar" mənasındadır.

## Tarixi
Şəhərin xarabalığı Orxon çayının yuxarı axınındadır. Əsasını Çingiz xan qoymuşdur (1220). 1235–1264-cü illərdə Böyük Monqol imperiyasının paytaxtı olmuşdur. XVI əsrə qədər mövcud olmuşdur. Çin salnamələrində, XIII əsr Avropa səyyahlarının (Plano Karpini, Marko Polo və V. Rubruk) xatirələrində Qaraqorum haqqında məlumat var. Rus alimlərindən N. M. Yadrinsev Qaraqorumun yerini müəyyənləşdirmiş (1889), A. M. Pozdneyev isə tarixi məlumatlar əsasında bunu təsdiq etmişdir. Sovet və monqol arxeoloqlarının birgə qazıntıları zamanı (1948–1949) Qaraqorumun cənub-qərbində Ugedeyin sarayının qalıqları, onun altında isə divarlarında rəsmlər olan bütxana (XII əsrin sonu — XIII əsrin əvvəlinə aid) aşkar olunmuşdur. Şəhərin mərkəzi hissəsində ticarət-sənətkarlıq məhəllələri və s. obyektlər tədqiq edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Древнемонгольские города. М.: 1965.
Məngu Teymur

**Məngu Teymur** () və **Daş Möngke**— Elxani şahzadəsi, Hülakunun ən gənc oğlu.

## Həyatı
23 oktyabr 1256-cı ildə gecə saatlarında Hülakü xanın ən gənc oğlu olaraq doğuldu. Anası Oyrat tayfasından Ölcay xatun idi. 5 yaşında Fars atabəyi Səəd Əbubəkr oğlu Salqurlunun qızı Abəş xatunla nişanlanmış, 1272-ci ildə evlənmişdi. 1281-ci ildə Suriyada Məmlük sultanı Qalavuna qarşı İkinci Höms döyüşündə məğlub olmuşdu. Uzun sürən xəstəlikdən sonra 26 aprel 1282-ci ildə Mosulda vəfat edib.

## Ailəsi
3 xatunu, bir neçə kənizi olub:

* Ölcay xatun (Buğa Teymurun qızı və dayısıqızı)
** Ara Qutluğ — Buğa Teymurun oğlu Tarağayla evləndi
* Abəş xatun
** Kərduçin xatun
* Noçin xatun (Diyarbəkr valisi Durabay noyonun qızı)
* İncitay xatun (Hülakunun oğlu Cumğurun qızı)
* Alinaq Egeçi
** Ambarçi (ö. 24 Sentyabr 1294, Naxçıvan)
*** Əsən Temür
**** Yol Qutluq
***** Pir Hüseyn
** Qonçi
** Qutuqtay (Samaqarın oğlu Ərəb Noyonla evləndi)
* Bibi Şah (Kirman valisi Rüknəddin Mübarək Xacənin qızı)
* Başqa bir kəniz
** Buyan ağa — Əmir Sutayla evləndi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Elxanlılar dövləti
*Elxanlılar sülaləsi
*Hülaku xan
Arekipa

**Arekipa** (Arequipa) – Perunun ən böyük ikinci şəhəri. Ölkənin cənubunda yerləşir. Arekipa departamentinin inzibati mərkəzi. Əhalisi 844 min (2005). Sakit okean sahilindən 80 km aralı, Misti vulkanının ətəyində, təqr. 2300 m hündürlükdə yerləşir. Mühüm nəqliyyat qovşağı. Beynəlxalq aeroport. Cənubi Perunun əsas ticarət, sənaye və mədəniyyət mərkəzidir. 1540-cı ildə ispan konkistadoru F. Pisarro tərəfindən inklərin qədim şəhəri işğal edildikdən sonra yerində istehkamlı yaşayış məntəqəsi Arekiba salınmışdır. Sənayesində yeyinti, yüngül, kimya, qara metallurgiya, maşınqayırma və metal emalı üstündür. Xidmət sahələri, yun ticarəti inkişaf etmişdir. K.t. r-nu mərkəzidir. Yaxınlığında mis filizi hasil edilir. Universitet, 16–18 əsrlərə aid memarlıq abidələri var.

## Adının mənası
Perunun iri şəhəri Arekipanın adı demək olar ki, lətifəsayaq səhvin səbəbindən yaranıb. XVI əsrdə buraya ispan konkistadorlar dəstəsi daxil olarkən onlardan biri inklərin imperatoruna müraciət edərək torpağı — yeri göstərir və soruşur: "Bu ölkə necə adlanır?" İmperator yorğun yadellinin əl-qol hərəkətlərini onun hüzurunda oturmaq üçün icazə xahişi kimi anlayaraq dedi: "Arekipa!" Bunun mənası isə "otur!" deməkdir. İspan isə bunu ölkənin adı kimi başa düşür və xəritəyə bu yeri "Arekipra" yaxır. Beləliklə, Arekipa şəhərinin adı qoyuldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Arekipa şəhərinin rəsmi saytı
* Peru Cultural Society-Arequipa
Fəryab vilayəti

**Fəryab vilayəti** (özbək/fars/puştu dilində: فارياب) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.
## Coğrafiyası
Fəryab vilayəti Əfqanıstanın şimal-qərbində yerləşir və Türkmənistanla həmsərhəddir, daxildən isə şərqdə Səri-Pul, Cövzcan, cənubdan Qövr, cənub-qərbi tərəflərdən isə  Badğis vilayətləriylə sərhəd bölüşür. Vilayətin sahəsi 20.293 km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan məlumata əsasən əhalisi 900 min nəfər, inzibati mərkəzi Məymanə şəhəridir.

## Əhalisi
Əhalisi əsasən özbəklərdən , türkmənlərdən, həmçinin az sayda həzaralardan, taciklərdən və puştunlardan ibarətdir. Vilayət əhalisinin 53.5%-i özbəkcə, 27%-i dəricə, 13%-i puştu dilində danışır.

## Rayonları
*Almar (2002-ci ildə əhalisi 116 min nəfər): 60%-i türkmənlər, 10%-i taciklər, 30%-i digərləri.
*Andxoy (2002-ci ildə əhalisi 200 min nəfər): 40%-i türkmənlər, 2%-i həzaralar, 58%-i digərləri.
*Bilçırağ (2002-ci ildə əhalisi 80 min nəfər): 55%-i özbəklər, 5%-i türkmənlər, 40%-i taciklər.
*Dövlət Abad (2002-ci ildə əhalisi 112 min nəfər): 40%-i həzaralar, 30%-i türkmənlər,10%-i özbəklər, 20%-i digərləri.
*Gurzevan (2002-ci ildə əhalisi 120 min nəfər): 40%-i özbəklər, 20%-i türkmənlər, 30%-i taciklər, 5%-i puştunlar, 5%-i digərləri.
*Xani Çahar Bağ (2002-ci ildə əhalisi 55 min nəfər): 60%-i türkmənlər, 40%-i digərləri.
*Xoca Səbz Puş (2002-сi ildə əhalisi 84 min nəfər): 80%-i özbəklər, 19%-i taciklər, 1%-i həzaralar.
*Kuhistan (2002-ci ildə əhalisi 66 min nəfər): 85%-i türkmənlər, 10%-i özbəklər, 5%-i taciklər.
*Qoca Musa (2002-ci ildə əhalisi 68427 nəfər): 65%-i türkmənlər, 16%-i özbəklər, 19%-i həzaralar.
*Meymanə (2002-ci ildə əhalisi 143 min nəfər): 75%-i özbəklər, 20%-i taciklər, 3%-i həzaralar, 2%-i puştunlar.
*Puştun Kot (2002-ci ildə əhalisi 277 min nəfər): 65%-i türkmənlər, 30%-i özbəklər, 5%-i həzaralar.
*Qaramqol (1990-cı ildə əhalisi 14493 nəfər): 35%-i türkmənlər, 5%-i həzaralar, 60%-i digərləri.
*Qeysər (2002-ci ildə əhalisi 193 min nəfər): 70%-i özbəklər, 4%-i türkmənlər, 16%-i taciklər, 10%-i puştunlar.
*Quarğam (2002-ci ildə əhalisi 27.5 min nəfər): 40%-i türkmənlər, 60%-i digərləri.
*Şah: 30%-i özbəklər, 20%-i türkmənlər, 40%-i taciklər, 10%-i puştunlar.
*Şirin Tagab (2002-ci ildə əhalisi 120 min nəfər): 80%-i özbəklər, 10%-i taciklər, 10%-i puştunlar.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
Herat vilayəti

**Herat vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Coğrafiya
Herat vilayəti ölkənin qərbində yerləşir. İranla həmsərhəddir. Vilayətin ərazisi 54,778&nbsp;km², inzibati mərkəzi Herat şəhəridir.

## Əhali
2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən vilayətin əhalisi 1 milyon 676 min nəfərdir.

### Etnik tərkib
Əhalisinin 98%-i puştunlardan, qalanları isə türkmənlərdən və özbəklərdən ibarətdir.

## Vilayətin rayonları

*Adraskan    
*Çişti Şərif   
*Farsi    
*Ghoryan    
*Gulran     
*Guzara   
*Herat  
*İncil (2002-ci ilə olan rəsmi məlaumata əsasən əhalisi 232 915 nəfərdir) - 55% taciklər, 40% puştunlar, 4% həzaralar, 1% türkmənlər.      
*Karukh     
*Kohsan (2002-ci ilə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 30 100 nəfərdir) - 59.4% puştunlar, 35.3% taciklər, 5.1% bəluclar, 0.2% türkmənlər.     
*Kushk    
*Kuşki Kuhna (2002-ci ilə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 32 000 nəfərdir) - 55% taciklər, 40% puştunlar, 5% həzaralar.    
*Obe    
*Pashtun Zarghun    
*Şindand    
*Zinda Jan

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bəlx vilayəti

**Bəlx vilayəti** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri. Ölkənin şimalında yerləşir.

## Əhalisi
Vilayətin sahəsi 17.249&nbsp;km², əhalisi 1169 min (2009) nəfər, inzibati mərkəzi isə Məzari-Şərif şəhəridir.

Əhalisinin çoxluğunu təkil edən tacik və puştunlardan əlavə vilayətdə həmçinin özbəklər, həzaralar , türkmənlər, ərəblər və bəluclar yaşayır. Vilayət əhalisinin 50%-i dəricə, 27%-i puştu dilində, 11.9%-i türkməncə, 10.7%-i isə özbəkcə danışır.

## İnzibati-ərazi bölgüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Təxar vilayəti

**Təxar vilayəti** (, , ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Təxar vilayəti ölkənin şimalında yerləşir. Tacikistanla həmsərhəddir. 2001-ci ildə səhra komandiri Əhməd Şah Məsud burada öldürülmüşdür.

Vilayətin sahəsi 12.333&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 886.4 min nəfər, inzibati mərkəzi Taloqan şəhəridir.

## Əhalinin etnik tərkibi
Əhalisinin əksəriyyətini özbəklər təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bəğlan vilayəti

**Bəğlan vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Sahəsi 21.118&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan məlumata əsasən əhalisi 818.6 min nəfər, inzibati mərkəzi isə Puli-Xümri şəhəridir. Əhalisinin 50%-ni taciklər, 20%-ni puştunlar, 15%-ni həzaralar, 12%-ni özbəklər və 1%-ni tatarlar təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycanın iqtisadi rayonları

**Azərbaycanın iqtisadi rayonları** — Azərbaycanın iqtisadi-coğrafi cəhətdən rayonlaşdırılması. Azərbaycanın iqtisadi rayonlaşdırılması aşağıdakı kimidir.

## İqtisadi rayonlar

### 1991–2021-ci illərdə mövcud olmuş iqtisadi rayonlar
# Abşeron
# Quba-Xaçmaz
# Dağlıq Şirvan
# Şəki-Zaqatala
# Aran
# Gəncə-Qazax
# Yuxarı Qarabağ
# Kəlbəcər-Laçın
# Lənkəran
# Naxçıvan

## Həmçinin bax
* Azərbaycan iqtisadiyyatı

## Mənbələr
* https://president.az/articles/52389

### İstinadlar
Sivasspor

**Sivasspor** — Türkiyənin 1967-ci ildə yaradılmış idman klubudur. Sivas şəhərini 1-ci Liqa'da təmsil edir.

## Tarixi
### 1967-ci ildən əvvəlki tarixi
Rəsmi məlumatlara görə, Sivassporun yaranma ili 9 may 1967-ci ildir.

## Sivasspor Avrokuboklarda

## Rəqabət
**Sivasspor** qurulduğundan bəri Kayserisporla rəqabətdədir. Klublar arasındakı ilk oyun yaddaşlarda *1967-ci il Kayseri stadionu faciəsi* kimi qalmışdır. Bu hadisədən sonra klubların 5 il müddətində eyni liqada olmağı qadağan edilmişdir. Rəqabət hələ də davam edir. 

## Azarkeşlər
Sivassporun 3 azarkeş qrupu var: **Çılğınlar 58**, **Yiğido Gənclik**, **Alperen Gənclik**. Azarkeşlərin ən böyük şüarı *Beyaz Kırmızı Anadolu Yıldızı*’dır.

## Məşqçilər

## Klubun Ad Sponsorları

## Sivasspor Dergisi
Sivassporun üstünlüyünü futbol klubu haqqında məlumat verməyə verən idman jurnalı.

## Əvvəlki Mövsümlər

## Liqa mübarizələri
* **[[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]]: 18 Mövsüm**

2005-2016, 2017-
* **[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]: 25 Mövsüm**

1967-1983, 1984-1986, 1999-2005, 2016-2017
* **[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]: 13 Mövsüm**

1986-1999
* **[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]]: 1 Mövsüm**

1983-1984

## Uğurları
***[[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]]**
**** İkinci (1):** 2008/2009
***[[Futbol üzrə Türkiyə Kuboku|Türkiyə Kuboku]]**
****Çempion (1)**: 2022
****Yarım Final (4):** 2008/2009, 2012/2013 , 2014/2015, 2022/2023
***Əvəzedicilər Liqası**
** **Çempion (1):** 2007/2008
** **Üçüncü (1):** 2011/2012
***[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]**
** **Çempion (2):** 2004/2005, 2016/2017
** **İkinci (2):** 1971/1972, 1972/1973
***[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]**
** **Çempion (1):** 1998/1999
****İkinci (2):** 1988/1999, 1992/1993
* **Cümhuriyyət Kuboku**
****Çempion (7):** 2001 , 2002 , 2004 , 2005 , 2008 , 2011 , 2015
****İkinci (4):** 2010 , 2012 , 2013 , 2014

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* İstanbul Sivasspor Taraftarlar Derneği Rəsmi Saytı
* TFF rəsmi saytı
* Beinsport rəsmi saytı
Badğis vilayəti

**Badğis vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Sahəsi 20.591&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan məlumata əsasən əhalisi 448.8 min nəfər, inzibati mərkəzi isə Qale-ye Nov şəhəridir. Əhalisinin 62%-ni taciklər, 28%-ni puştunlar, 5%-ni özbəklər, 3%-ni türkmənlər və 2%-ni bəluclar təşkil edir.

## Rayonları

İnzibati cəhətdən vilayət 7 rayona bölünür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bəlx (şəhər)

**Bəlx** (puştu dilində: بلخ) — Əfqanıstanda Bəlx vilayətinin mərkəzi.
Məzari-Şərif şəhərindən 20 km uzaqlıqda yerləşir. Zərdüştün (Zaratuştra)nın vətəni hesab edilir  . Şəhərdə pambıq parça istehsalı inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
Manisaspor

**Manisaspor** — Türkiyənin Manisa ilçesinə bağlı futbol klubu. 1965-ci ildə qurulmuşdur. 2006–2007 mövsümünə qədər Vestel Manisaspor adı ilə çıxış etdi. 2007-ci ildə Vestel sponsorluqdan çıxdıqdan sonra təkrar adı **Manisaspor** oldu.

## Liq mübarizələri
* **[[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]]: 6 mövsüm**
2005–2008, 2009–2012
* **[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]: 30 mövsüm**
1964–1978, 1980–1983, 1985–1986, 1991–1993, 1994–1995, 2002–2005, 2008–2009, 2012–2015, 2016–2018
* **[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]: 18 mövsüm**
1978–1980, 1984–1985, 1986–1991, 1993–1994, 1995–2002, 2015–2016, 2018–2019
* **[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]: 2 mövsüm**
2019–2021
* **[[Regional Həvəskarlar Liqası]]: 1 mövsüm**
2021–2022
* **[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]]: 8 mövsüm**
1958–1964, 1983–1984 2022 — 
## Uğurları
* **[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]**
***Çempion (1) :*** 2008–2009

***İkinci (1) :*** 2004–2005
* **[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]**
***Çempion (2) :*** 2001–2002, 2015–2016
* **[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]**
***Çempion (3) :*** 1984–1985, 1990–1991, 1993–1994

***Üçüncü (1) :*** 2000–2001
* **[[Türkiyə Kuboku]]**
***Yarı final (1) :*** 2009–2010

***dörddəbir final (2) :*** 2006–2007, 2014–2015

## Xarici keçidlər
Manisaspor rəsmi saytı
Bamyan vilayəti

**Bamyan vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Vilayətin sahəsi 14.175&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan məlumata əsasən əhalisi 404.7 min nəfər, inzibati mərkəzi isə Bamyan şəhəridir.

## Əhalisi
Vilayət əhalisinin 20%-i şəhərlərdə, 80%-i isə kəndlərdə məskunlaşıb. Əhalisi əsasən həzaralardan ibarətdir. Həmçinin vilayətdə az sayda tacik (15%) , tatar (kompakt halda Şebar rayonunda) və puştunlar yaşayır. 24 kənddə 5 mindən artıq puştun məskunlaşıb. Bütün vilayət əhalisinin 96%-i, vilayətdəki kənd əhalisinin 98%-i dəricə danışır.

Vilayət inzibati cəhətdən 7 rayona bölünür: Bamyan, Şebar, Saighan, Kahmard, Yakavlang, Pəncab, Varas.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*UNDSS Provincial Assessment provided by UNAMA

## Həmçinin bax
Fərah vilayəti

**Fərah vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.Mərkəzi Fərah şəhəridir

Vilayətin sahəsi 48,471&nbsp;km² , 2009-cu ilin əvvəlinə olan məlumata əsasən əhalisi 458,5 min nəfər, inzibati mərkəzi isə Fərah şəhəridir. Əhalisinin təxminən 50%-ni puştunlar, 45%-ni taciklər, qalanlarını isə az saylı şiə həzaralar, aymaqlar, bəluclar və Qızılbaş-Əfşarlar təşkil edir.

## Rayonları

Vilayətdəki rayonlarda əhalinin etnik tərkibi:
*Anar Dara (2002-ci ilə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 30 000 nəfərdir) - 100% tacik. 
*Bakwa - 100% puştun.
*Bala Buluq - 95% puştun, 5% tacik.
*Farah City - 50% puştun, 50% tacik.
*Gulistan - 80% puştun, 20% tacik.
*Khaki Safed - 70% puştun, 30% tacik.
*Lash wa Juwayn - 99% tacik, 1% puştun.
*Pur Chaman - 99% tacik, 1% puştun
*Pusht Rod - 99% tacik, 1% puştun.
*Qala i Kah - 55% puştun, 45% tacik.
*Shib Koh - 50% puştun, 50% tacik.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Qövr vilayəti

**Qövr vilayəti** və ya **Qur vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Vilayətin ərazisi 36.479&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminə əsasən əhalisi 625.2 min nəfər, inzibati mərkəzi Çağçaran şəhəridir. Əhalisini əsasən taciklər, həzaralar, aymaqlar, özbəklər və puştunlar təşkil edir.

## Rayonları

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Taymani
Kazım ağa Salik

**Kazım ağa Salik** () — Azərbaycan  şairi.

## Həyatı
Kazım ağa Şıxı ağa oğlu 1781-ci ildə Qazax qəzasının Şıxlı kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almlşdı. Sonra mədrəsədə şərq dillərini, ilahiyyatı, fəlsəfəni öyrənmişdi.

Kazım ağa şair idi. Salik təxəllüsü ilə qəlboxşayan şeirlər yazırdı. Onun haqqında Firudin bəy Köçərli yazır: "Molla Pənah Vaqifdən sonra mərhum Kazım ağa Salik nəinki vahid Qazax mahalında, bəlkə tamami Zaqafqaziyada zühur edən şüəranın müqtədirlərindən birisi hesab olunur. Bu anacan millətimiz içində onun şöhrət və hörmət kəsb etmədiyinə ümdə səbəb asarının mürəttəb bir qayda üzrə təb və nəşr olmadığıdır. Bu kəmetinalıq və qədirbilməməzlik tək bir Saliki-mərhumun haqqında olmayıb, çox şüəra və üdəbamızın halına şamildir.

Çox mərifət və kamal sahiblərinin ismü əsərlərindən bir əlamət qalmayıbdır. Kazım ağa Salik təvəllüd edibdir Şıxlı qəryəsində 1195 (1781)-ci tarixdə. Təlim və tərbiyəsi öz vətənində olubdur. Vəli onun əsil və nəsəbi Şəmkirdəndir.

Anası Dilbaz nücəbalarındandır. Salikin babalarına Şıxzadə deyirlərmiş ki, sabiqdə Qazaxlı qəryəsində sakin olurlarmış. Sonraları Kazım ağanın babalarından birisi Kür çayının yaxasında Şıxlı qəryəsini bina etdiribdir və şair, -necə ki, fövqdə zikr olundu, -haman qəryədə vücuda gəlibdir".

Kazım ağa 1842-ci ildə vəfat edib.

Kazım ağanın Yusif ağa adlı oğlu vardı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kabil vilayəti

**Kabil vilayəti** (,  *Kabəl*, ,  *Kabol*) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

## Coğrafiyası
Vilayətin ərazisi 4.462&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 3.568.500 nəfər, inzibati mərkəzi Kabil şəhəridir.

## Mənbələrdə Kabil vilayəti

### Təsviri
Orta əsrlərdə vilayətin tərifini verən Babur şah Baburnamə əsərində vilayətlə bağlı belə yazır: 

### Əhalisi və dili
Babur şah Baburnamə əsərində vilayətin əhalisi və istifadə edilən dillər barədə belə yazır:

## Əhalisinin etnik tərkibi
Etnik tərkibini əsasən həzaralar, farsivanlar (Əfqanıstan tacikləri), puştunlar, kuçilər, qızılbaşlar (azərbaycanlılar), tatarlar, hindlilər və sinkxlər təşkil edir.

## Rayonları

Vilayət inzibati cəhətdən 15 rayona bölünür. Rayonlar :
*İstalif 
*Fərze 
*Kələkan 
*Şəkərdərə (2002-ci ildə əhalisi 63 min nəfər): əksəriyyəti taciklər. 
*Güldərə 
*Qarabağ rayonu (2002-ci ildə əhalisi 15 min nəfər): 60%-i qızılbaşlar (şərqi farsca-dəricə danışan qızılbaşlar), 40%-i puştunlar.
*Mir Baça Kot 
*Deh Səbz (2002-ci ildə əhalisi 100 136 nəfər): təxminən 70%-i puştunlar, 30%-i taciklər. 
*Pəğman
*Kabil: 45%-i taciklər, 25%-i həzaralar, 25%-i puştunlar, 2%-i özbəklər, 1%-i türkmənlər, 1%-i digər xalqlar.
*Bəgrami
*Sarobi (2002-ci ildə əhalisi 140 min nəfər): 90%-i puştunlar, 10%-i paşayilər. 
*Xaki Cabbar 
*Çəhar Asyab 
*Mussəhi

## Xarici keçidlər
*United Nations Assistance Mission to Afghanistan (UNAMA)

## Həmçinin bax
*Kabil

## İstinadlar
İnönü Stadionu

**Beşiktaş İnönü Stadionu** - Türkiyənin "Beşiktaş" klubunun ev oyunlarını oynadığı stadion. Tutumu 32 min nəfərdir. Memarları Şinasi Şahingiray, Vietti Violi, və Fazıl Aysudur. Əvvəlki adları Mithatpaşa, Dolmabahçe olub. Stadionun adı ilk Türkiyənin baş naziri İsmət İnönünün adı ilə bağlıdır. Stadionun son təmiri 2004-ci ildə aparılmışdır.

## Xarici keçidlər
* Stadium guide İnönü profili
* TFF.org inönü profili
* BJK.COM.TR
Külçə (yemək)

**Külçə**, **südlü çörək** və ya **şirin çörək** — un məmulatı. Azərbaycanın milli mətbəxindən.

## Etimologiya

Bu un məmulatı Ağdam-Füzuli və Qəbələ ləhcələrində külçə, Aranda şirin çörək, Naxçıvan və Qubada tıxma, Bakıda isə südçörəyi adlanır.

## İstinadlar
Qəzni vilayəti

**Qəzni vilayəti** (; ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri, inzibati mərkəzi Qəzni şəhəridir.

Vilayətin ərazisi 22.915 km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 1111.3 min nəfərdir. Əhalisinin 49%-ni puştunlar, 45%-ni həzaralar (milliyyətindən asılı olmayaraq birinci dil kimi dari dilini istifadə edənlər: bura Azərbaycan əsilli türklər olan qızılbaşlar da daxildir), 4%-ni taciklər və 1%-ə yaxınını hindlilər/siqhlər və başqa azlıqlar təşkil edir.

## Vulusvaliləri
* Rəşidan (2002-ci ildə əhalisi 29 min nəfər): 96%-i puştunlar, 4%-i həzaralar.
* Zanaxan (2002-ci ildə əhalisi 12 230 nəfər): 100% puştunlar.
* Navur (2002-ci ildə əhalisi 91 778 nəfər): 100% həzaralar.
* Qarabağ (2002-ci ildə əhalisi 218 min nəfər): 55%-i puştunlar, 45%-i həzaralar.
* Nava (2002-ci ildə əhalisi 29 054 nəfər): 100% puştunlar.
* Moqur (2002-ci ildə əhalisi 70.9 min nəfər): 99%-i puştunlar, 1%-i həzaralar və taciklər.
* Malistan (2002-ci ildə əhalisi 100 min nəfər): 100% həzaralar.
* Xvaca Omari (2002-ci ildə əhalisi 12 305 nəfər): 45%-i həzaralar, 35%-i taciklər, 20%-i puştunlar.
* Andar (2002-ci ildə əhalisi 99 700 nəfər): təxminən 100% puştunlar.
* Əcristan (2002-ci ildə əhalisi 62 028 nəfər): 97%-i puştunlar, 3%-i həzaralar.
* Giro (2002-ci ildə əhalisi 42 485 nəfər): təxminən 100% puştunlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Encyclopædia Iranica :QARABAGH
* Encyclopædia Iranica :ḠAZNĪ
Mustafa ağa Arif

**Mustafa ağa Arif** (1774-1845) — şair, Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatının ilk nümayəndələrindən biri. Qazax sultanlığının son sultanı.

## Həyatı
Mustafa ağa Şıxı ağa oğlu 1774-cü ildə Qazax mahalının Şıxlı kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə şərq dillərini, ilahiyyatı, fəlsəfəni öyrənmişdi.

Mustafa ağa şair idi. Arif təxəllüsü ilə xoştəb şeirlər yazırdı.Onun haqqında Firudin bəy Köçərli yazır: "Mərhum Mustafa ağa fars, türk və hətta rus lisanlarını yaxşı bilirmiş, özü də ziyadə dindar, qeyrətkeş və həqiqətdə arif və dana bir şəxs imiş. Vəli bu biçarə dəxi öz qeyrət və millətpərəstliyi ucundan çox bəlalar və müsibətlərə düçar olubdur. Belə ki, mərhum Mustafa ağa Şəmsəddinli Nəsib Sultan ilə dövlət nəzərində müttəhəm olub, zəval təriqi ilə Rusiyaya göndərilir və orada Kazan və bir rəvayətə görə, Xarkov şəhərində sakin olurmuş. Binəva Arif Rusiyada çox üsrət və zillət çəkir və axırda vətəni-məlufunun fəraqına, dost və əqrəbanın hicranına və düşmənlərin tən və şəmatətinə tab gətirə bilməyib, orada vəfat edir".

Mustafa ağa Nəsib sultan Şəmsəddinli ilə bərabər tutulub Xarkova sürgün edilmişdi. 1845-ci ildə orada vəfat edib.

## Ailəsi
Mustafa ağanın Abdulla ağa adlı oğlu vardı.

## İstinadlar
Yaqub paşa Rumi

**Yaqub paşa Rumi** () — Osmanlı alimi, qazi.

## Həyatı
Yaqub paşa bin Xızır bəy ibn Ömər Cəlal ər-Rumi əl-Hənəfi (v.t.891/1480), İstanbulun ilk qazisi olan türk alimi və şairi Xızır bəyin 810-863/1407-1459) oğludur. Yaqub paşa Xızır bəy Osmanlı alimlərindən olub, Bursada qazilik etmişdir. Sonralar isə Bursa Sultaniyyə məscidində müdərrislik edib h.891/1480-cı ildə orada da vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* Haşiyə Viqayə
* Haşiyə şərhil-Siraciyyə 
* Haşiyəti Çaqmini

## İstinadlar
II Məhəmməd xan Ziyadoğlu-Qacar

**II Məhəmməd xan Ziyadoğlu-Qacar** () — Gəncə xanı (1778–1780)

## Həyatı
1778-ci ildə Gəncənin hakimi II Məhəmməd xan Şahverdi xan oğlu oldu.

Məhəmməd xan qəddarlığa qurşanıb qohum-qardaşlarını zəlil etdi.

Şirazdan qayıtmış əmisi Rzaqulu xanı dünya işığına həsrət qoydu. Kor olmuş Rzaqulu xan siyasi səhnədən çəkildi.

1780-ci ildə İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşir Gəncəyə yürüş edib Məhəmməd xanı və oğlu Аğa bəyi əsir tutub Şuşaya gətirdi.

Gəncəni Qarabağ valisi Həzrətqulu bəy idarə etməyə başladı.

İbrahimxəlil xan Cavanşir 1789-ci ildə Məhəmməd xanı edam etdirdi.

## Ailəsi
Məhəmməd xan Surxay xan Qazıqumuxlunun bacısı Hürü bikə ilə ailə qurmuşdu.

Ağa bəy adlı oğlu, Bilqeyisbanu bəyim, Şərəfcahan bəyim adlı qızları vardı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Gəncə xanlığı
Fərməş

**Fərməş** — yorğan-döşəyi yığmaq üçün ağzını gözəmək məqsədilə ilgəklər tikilmiş yarım metr hündürlüyündə, 1,2 metr enində, iki metr uzunluğunda bəzəkli xalça. Fərməşə bəzi bölgələrdə **məfrəş** də deyilir.
Məhəmmədhəsən xan Ziyadoğlu-Qacar

**Məhəmmədhəsən xan Ziyadoğlu-Qacar** (1742–1778), Gəncə xanı (1760–1778)

## Həyatı
Məhəmmədhəsən ağa Şahverdi xan oğlu 1742-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdu. Saray təhsil-tərbiyəsi görmüşdü. Atası vəfat edəndən sonra xanlığa yiyələndi. О, bir dövlət xadimi kimi böyük bacarıq nümayiş etdirərək, Gəncə xanlığının müstəqilliyini möhkəmləndirir, onun çiçəklənməsinə səbəb oldu.

Məhəmmədhəsən xan Gəncəni Gürcüstan asılılığından azad etdi.
1778-ci ildə Məhəmmədhəsən xanı qardaşı Məhəmməd xan devirib yerinə keçdi.

## Ailəsi
Məhəmmədhəsən xanın Əli ağa adlı oğlu vardı.

## Mənbə
*
Məsud ibn Namdar

**Məsud ibn Namdar** () – XI əsr şairi. Əəsərlərini ərəb, fars və türk dillərində yazmışdır. Mənşəcə Azərbaycan türklərindən olmuşdur.

## Həyatı

Ədəbiyyatşünaslar öz əsərlərində əslən beyləqanlı olan Məsud ibn Namdarın və başqalarının adlarını çəkirlər. Bunlardan "Şirvan və Arran feodal inzibati dairələrində məmurluq edən, öz fəaliyyətinin bir sıra epizodunu o dövr ərəb abidələri üçün ən ənəvi olan təmtərlaqılı ədəbi formada təsvir edən",  Məsud ibn Namdar Azərbaycan mədəniyyəti tarixində özünə məxsus yer tutmuşdur. Onun həyat və yaradıcılığının ən yaxşı və son tədqiqatçısı olan V.M Beylis Məsudun orta əsrin hər hansısa bir elm sahəsində mütəxəssis olan alim deyil, ədəbi cəhətdən savadlı tipik ədib olduğunu müəyyənləşdirir. Məsudun dövrümüzə çatan əlyazması üç hissədən – hekayətlərdən, məktublardan və şeirlərdən ibarətdir. Həmin şeirlər, həyatını Beyləqən, Gəncə və Şirvanda, o dövrün bir çox şairləri kimi rəsmi dövlət vəzəfələrində keçirən bu ziyalı şəxsiyyətin bizə yetişmiş toplusunun üçdə birindən çoxunu təşkil edir. Əsasən mövzulara həsr olunmuş bu şeirlər Məsudun iş fəaliyyəti ilə sıx bağlı idi. Bu bağlılıq şeirlərin qruplaşdırılmasında da özünü göstərir: əl-Xənziyyət (Gəncə dövrü şeirləri), əl-Beyləqanəyyət (Beyləqan dövrü şeirləri), əl-Əmniyyət (Gəncə mustavfisis Əmin əm–Mülkün adı ilə), əl-İxvaniyyət ("Dostluq"), "Köhnə şeirlər, və b. Əsərlərində özünün "Bədi əz-zaman" ("Zamanın möcüzəsi") ləqəbini qeyd edən Məsud ibn Namdarın şeirlərinin təhlili göstərir ki, "Arrandan olan Bədi əz-zaman bütün ənənəvi üslublardan faydalanmaqda fərasitləri olan" bir şəxsiyyət idi. 
## Ədəbiyyat
* Azərbaycan klassik ədəbiyyatından seçmələr. Üç cilddə, I cild, Bakı: Şərq-Qərb, 2005, s.31-42
* Əlyar Səfərli. Xəlil Yusifli. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, Bakı: «Ozan» nəşriyyatı, 2008, 696 s.
* Malik Mahmudov. Ərəbcə yazmış azərbaycanlı şair və ədiblər (VII-XII əsrlər), Bakı: «Şərq-Qərb» nəşriyyatı, 2012, 192 s.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı

## İstinadlar
Mir Mustafa xan

**Mir Mustafa xan Talışlı** () — Talış xanı (1786–1814).

## Həyatı
Mir Mustafa xan Talış xanı Qara xanın oğlu idi və onun vəfatından sonra Talış xanlığının xanı olmuşdur. O 1747-ci ildə Lənkəranda anadan olmuşdur. Onun hakimiyyəti dövründə Talış xanlığı xeyli genişlənmiş və möhkəmlənmişdir.

Mir Mustafa xan xarici siyasətdə Rusiyaya meyilli idi. Bir neçə dəfə Sankt-Peterburqa səfir göndərmişdi. İran şahlığı Lənkəranı özünə tabe etmək üçün bir neçə dəfə hücum etmiş, lakin hər dəfə məğlubiyyətə düçar olmuşdu.

Dövrün bir çox tarixçiləri, salnaməçiləri, səyyahları Mir Mustafa xanın Talış xanlığını idarə etməsindən bəhs edərkən onu uzaqgörən diplomat, mahir sərkərdə və siyasətçi kimi xaraktərizə etmişlər.

Onun hakimiyyəti dövründə Lənkərana 3 dəfə (Ağa Məhəmməd şah Qacar və Fətəli şah Qacar) hücum etmişlər.

Onun Rusiayaya göndərdiyi səfir Əsadulla bəy Talışlı 1796-cı il mart ayının 12-də II Yekaterinanın qəbulunda olmuş və dostluq məktubunu ona çatdırmışdır. Talış xanlığının Rusiyaya meylini nəzərə alaraq Mir Mustafa xan Talışlını 1796-cı ildə mart ayının 12-də general mayor rütbəsi ilə təltif etmişdir. II Yekaterinanın vəfatından sonra hakimiyyətə keçən II Pavel qoşunlarını geri çağırdı. Bundan istifadə edən Qacar yenidən Talışa hücum etdi. Lakin bu hücum uğursuzluqla nəticələndi. 1800-cü ildə Talış xanlığı Rusiyanın himayəsi altına keçdi. Ağa Məhəmməd şahın vəfatından sonra hakimiyyətə keçən Fətəli şah Qacar da eyni ilə Azərbaycanı özünə tabe etmək istəyirdi. Onun Lənkərana etdiyi hər üç hücum uğursuzluqla nəticələndi. 1812-ci ildə Abbas mirzə Qovanlı-Qacar başda olmaqla İran qoşunu Lənkəran və Ərkivan qalalarını ələ keçirdikdə Mir Mustafa xan yenidən öz diplomatik bacarığından istifadə etdi və rus qoşunlarını köməyə çağırdı. 1813-cü il yanvarın 1-də ruslar Lənkəran qalasını geri qaytara bildilər. I Aleksandr Talış xanı və sərkərdəsi Mir Mustafa xana general-leytenant rütbəsi verdi. Mir Mustafa xan 1814-cü il iyul ayının 26-da Lənkəranda vəfat edir. Düz 105 ildən sonra 1919-cu ildə qəbri sökülmüş və sümükləri Kərbəlaya aparılmışdır.

## Xatirəsi
● Lənkəran şəhərində mərkəzi küçələrdən biri Mir Mustafa xanın adını daşıyır.

● 2007-ci ildə Firudin Əsədovun "Mir Mustafa xan" kitabı çap olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Talış xanlığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ГЕНЕАЛОГИЯ ТАЛЫШИНСКИХ -ТАЛЫШХАНОВЫХ 
* Firudin Nurullabəyli — Əsədov, "'''Mir Mustafa xan'''", Elmi-publisistik tarixi oçerk. Bakı: "İqtisad Universiteti" nəşriyyatı, 2007, 96 səh.
Rza bəy Qaraşarlı

**Rza bəy Qaraşarlı** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin baş katibi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, müəllim, ictimai xadim.

## Həyatı
Rza bəy Kərbəlayı Baba bəy oğlu 1891-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Şəhər real məktəbini bitirmişdi. Sonra ali savad almışdı. 1918-ci ilədək müxtəlif məktəblərdə riyaziyyat müəllimi işləmişdi. Sonra Qafqaz Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətində çalışmışdı.

## Siyasi fəaliyyəti
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü olmuşdu. Parlamentin 16 fevral 1920 tarixli sayca yüz iyirmi beşinci iclasında Bağır Rzayev baş katib postundan istefa verdi. Parlamentin 19 fevral 1920 tarixili sayca yüz iyirmi altıncı iclasında baş katib postuna sosialistlərdən Rza bəy Qaraşarlı seçildi.

1920-ci ildən sonra Bakı baş milisinin rəis müavini işləmişdi. 1922-ci ildən sonra Azərbaycan Xalq Maarif komissarlığında çalışmışdı. 1920-ci ildən sonra Bakı baş milisinin rəis müavini işləmişdi.

### Qazax general-qubernatoru

Qazax qəzasındakı vəziyyət haqqıbda hökumətin rəsmi orqanı "Azərbaycan" qəzeti yazırdı: "Qazax qəzasında qanunsuzluq olduğundan, buraya parlaman üzvü Rza bəy Qaraşarov xüsusi müvəkkil təyin edilmiş və ona 600 nəfərlik əsgəri dəstə ilə bərabər, böyük ixtiyarlar verilmişdir".

Belə ki, Azərbaycan hökumətinin 7 may 1919-cu il tarixli qərarı ilə parlament üzvü Rza bəy Qaraşarlı Qazax qəzasında mövcud bütün rəhbərlərdən daha üstün səlahiyyətlərə sahib olan Daxili İşlər Nazirliyinin fövqəladə səlahiyyətli müvəkkili vəzifəsinə təyin olunaraq maddi yardımla təmin olunmuşdur.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 

### İstinadlar
Rəhim xan Ziyadoğlu-Qacar

**Rəhim xan Ziyadoğlu-Qacar** — Gəncə xanı (1786)

## Həyatı

1786-cı ildə gəncəlilər üsyan qaldırıb İbrahimxəlil xanın valisi Həzrətqulu bəy Qarabağlını Gəncədən qovdular. Gəncənin hakimi Şahverdi xanın oğlu Rəhim xan oldu. Rəhim xan heç bir il də Gəncəyə başçılıq edə bilmədi. İbrahimxəlil xan onu yıxıb yerinə qardaşı Cavad xanı təyin etdi.

Rəhim xan II İraklinin yanına qaçdı. İraklidən pul və qoşun alsa da, iş aşıra bilmədi. Cavad xan sonra İbrahimxəlil xandan üz döndərib Ağaməhəmməd xan Qacara bel bağladı. Elə bu zamanlarda Cavad xan Qarabağdan üz döndərmişdi. İbrahimxəlil xan Rəhim xanı dəstəkləməyi qərara aldı. Müttəfiqlərindən güclü kömək alıb Gəncəyə yürüş etdi. Cavad xan savunmağı bacarmadı. İbrahimxəlil xana oğlunu girov, bacılarını zaval və хeyli pul xərac verib Gəncəni xilas etdi.

Rəhim xan birdəfəlik Qarabağа sığındı. Orda da vəfat etdi.

## Ailəsi
Rəhim xanın İmamqulu ağa adlı oğlu vardı.

## Mənbə
*
Cənubi Afrika

**Cənubi Afrika** — Afrika qitəsinin cənub hissəsini əhatə edən region. BMT təsnifatlandırılmasına görə regionun tərkibinə aşağıdakı ölkələr daxildir:

* Botsvana
* Lesoto
* Namibiya
* Esvatini
* CAR
*

Bu 5 ölkə eləcə də Cənub Afrika Gömrük İttifaqına daxildirlər.

Coğrafi cəhətdən Cənubi Afrika regionuna eləcə də aşağıdakı ölkələr daxıldir.

* Anqola
* Zambiya
* Zimbabve
* Komor adaları
* Mavriki
* Madaqaskar
* Mayotta
* Malavi
* Mozambik
* Reyunyon
* Seyşel adaları
İsmayıl Eloğlu

**Hüseynov İsmayıl Məşədi Bəşir oğlu** (İsmayıl Eloğlu) (1912—1957) — müğənni.

## Həyatı
İsmayıl Eloğlu 27 sentyabr 1912-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Birinci dərəcəli Şuşa məktəbini bitirmişdi. Bülbül onun səsini dinləyib Bakıya aparmışdı. Orda Eloğlu ləqəbini qəbul edib oxumağa başlamışdı. Bir çox ölkələrə qastrol səfərlərinə çıxmışdı.

O, 21 iyul 1957-ci ildə vəfat edib.

## Fəaliyyəti
1926-cı ildən AOBT-nda müxtəlif rollar oynamışdır. "Leyli və Məcnun"da Nofəl, "Əsli və Kərəm"də Keşiş və Paşa, "Koroğlu"da Alı kişinin yaddaqalan obrazlarını yaratmışdır.
Sadıq Şərifzadə

**Sadıq Hüseyn oğlu Şərifzadə** () — rəssam, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1959).

## Həyatı

Sadıq Şərifzadə 1912-ci il dekabr ayının 5-də Cənubi Azərbaycanda anadan olmuşdur. 1932-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq texnikumunu bitirdikdən sonra, 1936-cı ildə Kiyev rəssamlıq institutuna daxil olur və burada o, məşhur Ukrayna rəssamları Volokdni, Traximenko və Qriqoryevin tələbəsi olur.

1939-cu ildə Şərifzadə öz xahişi ilə Surikov adına Moskva Rəssamlıq İnstitutuna köçürülür.

1940-cı ildə Şərifzadə institutun 5-ci kursundan Bakıya qayıdır və yaradıcılıq ilə məşğul olur.

S. Şərifzadə 1986-cı il yanvarın 2-də Bakıda vəfat etmişdir

## Yaradıcılığı

1940-1958-ci illər ərəfəsində rəssam bir sıra tarixi və müasir mövzularda rəsm əsərləri yaradır. Şərifzadə "Üzüm yığımı", "Səttar xan Fədailərinin Təbrizi müdafiəsi", Sosialist Əməyi qəhrəmanı neftçi – Ağa Neymətullanın, Sovet İttifaqı qəhrəmanı Gəray Əsədovun, sərkərdə Babəkin, SSRİ Xalq artisti Mirzəağa Əliyevin portreti, "Göy-göl" mənzərəsi, "Dənizdə neft buruqları", "Xətib Təbrizi və Əbülüla Müərri" və bir sıra xalqın qaynar həyatını təbliğ edən əsərlər yaradır.

S. Şərifzadə respublikamızda təkçə boyakar rəssam kimi deyil, həm də istedadlı bir teatr rəssamı kimi tanınmışdır. O, hələ texnikuma girməmişdən əvvəl görkəmli teatr xadimləridən Abbas Mirzə Şərifzadə, Kazım Ziya, A. A. Tuqanov və başqaları ilə birlikdə işləmiş və onlardan teatr sənətinin incəliklərini öyrənmişdir. Şərifzadənin bədii tərtibtini verdiyi Abdulla Şaiqin "Fitnə", Süleyman Rüstəmin "Qaçaq Nəbi", "Qastello", Mehdi Hüseynin "Cavanşir", Lope de Veqanın "Sevilya ulduzu", İslam Səfərlinin "Göz həkimi", İ. Qurbakovun "Əcəb işə düşdük", İ. İbrahimovun "Kəndçi qızı" və b. tamaşaçılarda orijinal bir fikir yaradır.

## Sərgi və uğurları

1958-ci ildə rəssam XVI əsrdə yaşamış böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin obrazını yaradır və bu tabloya görə rəssam respublikanın II dərəcəli mükafatına layiq görülmüşdür.

1959-cu ildə Şərifzadə öz əsərlərini Moskvada keçirilmiş Azərbaycan Ədəbiyyat və İncəsənət ongünlüyündə nümayiş etdirmiş və elə həmin ilin 29 iyulunda ona Azərbaycan təsviri sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Əməkdar İncəsənət xadimi adı verilmişdir.
## Qalereya

Sadıx Şərifzadə - Babəkin bədii portreti.jpg|Babəkin bədii portreti, 1944


## Həmçinin bax
Makkabi Hayfa FK

Hayfa şəhərinin təmsilçisi olan bu komanda 11 dəfə İsrail çempionu olmuşdur.
Hayfa "Makkabi"si avrokuboklardan Azərbaycan azarkeşlərinə yaxşı tanışdır və bu komandanın futbol tariximizə düşdüyünü desək, yanılmarıq. Məsələ ondadır ki, 1999-cu ildə "Qarabağ" klubu məhz bu komandanı İntertoto kubokunda (2:1 və 0:1) Müşfiq Hüseynovun "dubl"i sayəsində mübarizədən kənarlaşdırmışdı. "Qarabağ" bu qələbə ilə avrokuboklarda mərhələ keçən ilk klubumuz kimi tarixə düşdü.
Olqa Cəlalbəyova

**Olqa Aleksandrovna Cəlalbəyova** () – Azərbaycan bədii-sərgi və muzey xadimi, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1959), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü.

## Həyatı
 
Olqa Cəlalbəyova 1884-cü il 16 noyabrda hazırkı Gəncədə anadan olmuşdur. Uşaqlığı və ilk təhsil illəri Rusiyada keçmişdir. 1889-cu ildən Bakıda yaşamışdır.

1903-cü ildə I Bakı qızlar gimnaziyasını bitirmişdir. 1905-ci ildə ikiillik pedaqoji kursları bitirdikdən sonra Sankt-Peterburqda Bestujev kurslarında təhsil almış və 1906-cı ildə Bakıya qayıtmışdır.

1906-cı ilin payızından gimnaziyada müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdır. Bu dövrdə o, Məşədi Əzizbəyov, Nəriman Nərimanov, Nəcəf bəy Vəzirov, Həsən bəy Zərdabi ilə yaxın dost olmuşdur.

1913–1914 və 1917–1918-ci illərdə Moskvada Ali qadınlar kursunun dinləyicisi olmuşdur.

1920–1937-ci illərdə Azərbaycan Xalq Maarif Komissarlığında çalışmışdır. Kommunist partiyasının fəal üzvlərindən olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Olqa Cəlalbəyova respublikada və xarici ölkələrdə keçirilən sərgilərin təşkilatçısı kimi fəaliyyət göstərmiş və bu sahədə böyük təcrübəli mütəxəssis kimi tanınmışdır. Onun rəhbərliyi ilə Leypsiq, Praqa, Ankara, London, Paris (1928–1937) kimi Avropanın böyük şəhərlərinin sovet mədəniyyətini təmsil edən sərgilər keçirilmişdir.

1938–1950-ci illərdə Moskvada Azərbaycan teatrının tarixinə və ədəbiyyatının nailiyyətlərinə həsr olunmuş sərgilər təşkil etmişdir.

1939–1958-ci illərdə Nizami muzeyində çalışmışdır, bu muzeyin ekspozisiyalarının hazırlanmasında mühüm xidmətləri olmuşdur.

## İstinadlar
Kürdmahmudlu

**Kürdmahmudlu** — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun Xəlfəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd əhalisinin sayı 2156 nəfərdir.

## Etimologiyası
Kəndin adı mahmudlu tayfası ilə əlaqədardır.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 2156 nəfərdir.

## İstinadlar
Muradxanlı

**Muradxanlı** — soyad və təxəllüs.

;Bu soyadı və təxəllüsü olan tanınmış şəxslər
*Ələsgər Muradxanlı — aktyor. 
*Mailə Muradxanlı — tərcüməçi, dramaturq, publisist,

;Kəndlər
*Muradxanlı (İmişli) — Azərbaycanın İmişli rayonunda kənd.
*Muradxanlı (Qubadlı) — Azərbaycanın Qubadlı rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Murad
*Muradxan
*Murad xan
*Muradxanov
Məmmədli

**Məmmədli** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad və təxəllüs.

* Şurəddin Məmmədli — filologiya elmləri doktoru, professor, ədəbiyyatşünas alim, jurnalist, şair,
* Arif Məmmədli — müəllim, şair, jurnalist, "Laçın yurdu" jurnalının təsisçisi və baş redaktoru
* Qulam Məmmədli — publisist, teatrşünas, salnaməçi,
* İmir Məmmədli — şair, nasir, tərcüməçi, dramaturq, ictimai xadim,
* Cahangir Məmmədli — Jurnalist, kino redaktoru, filmlərdə iştirak edən.
* Elnur Məmmədli — Azərbaycan cüdoçusu.
* Valid Məmmədli
* İsmayıl Məmmədli — Azərbaycan filoloq-alimi, filologiya elmləri doktoru, professor,
* İlham Məmmədli — yazıçı-publisist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
* **[[Nadir Məmmədli]]**
:* Nadir Məmmədli (dilçi) — filologiya elmləri doktoru (2001), professor (2004), naşir.
:* Nadir Məmmədli (nazir) — Naxçıvan Diyar Xalq Səhiyyə Komissarı.
* Elxan Məmmədli — filologiya elmləri namizədi, "Əməkdar mədəniyyət işçisi" (2008)

## Həmçinin bax
* Məmmədov
* Məhəmmədli
* Məmmədli bələdiyyəsi
* Məmmədli (dəqiqləşdirmə)
Qol basdı rəqsi

Qol basdı çox gözəl rəqsdir. Fazoz kəsməli və ya Hop tək Trabzon el mərkəzində oynanılan çox gözəl rəqsdir.

## Tarixçə
Bir anladıya görə 1930-cu illərdə ağaların və dayıların olduğu bir dövrdə ortaya çıxmışdır. O dövrdə Trabzon da mağaralar tapılarmış. Faroz da, Dəyirman dərə də, Arafil boyun da, Poz təpə də. O mağaralarda ağalar dayılar aləm edərlərmiş. O dövrdə əsgərlərin kolluq qüvvətləri varmış, kolluq qüvvətləri bu aləmlərə basqın edərmiş. Aləmçilərdə basılmayaq deyə qapıya erketeler qoyarlarmış, gözçülər yəni. Erketeler kolluq qüvvətlərini gördüyü an içəri xəbər gətirərlərmiş, içəridəkilərdə xəbəri götürdüklərində səslərini qısarlarmış. Başlarlarmışlar söyləməyə batıq səslə "GƏLDİLƏR, BASDILAR, VURDULAR". Qol qüvvətləri belə basqınlar etdiyi üçün oyuna qol basdı deyildiyi iddia edilməkdədir. Bununla birlikdə Anadolunun az haradasa hər yerində Qol oyunu, Qol horonu, Qol havası adlarıyla oynanılan xalq oyunlarının varlığı bu tezisin bir yaraşdırma olduğunu düşündürməkdədir.

Bir başqa anladı isə, Farozlu balıqçıların bərəkətli ovlardan sonra təşkil etdikləri əyləncələrdə hoptek adıyla oynanılan sonradan Faroz kəsməsi adı verilən oyunun 1970lərdə Erkan Ocaqlının oxuduğu Qol basdı türküsündən sonra məşhur olması üzərinədir. Oyunun ən köhnə adı olan Hop tək sözünün mənşəyi bilinməməkdə Slav dilləriylə əlaqəli olduğu irəli sürülməkdədir.

## Musiqi
Qol basdı adlı melodiya Nejat Buxara tərəfindən Trabzonda yığılmış və musiqi repertuarına Trabzon melodiyası olaraq keçmişdir. İlk qol basdı qeydi isə taşplağa Trabzon havalarını da oxuyan Görələli Osman Göy tərəfindən tərəfindən 1943-cü ildə edilmiş olub bu gün bilinən melodiyaların bütünündən fərqlidir və hop tək oyununun orijinal kaydesi olması olabiləcəkdir.
Bununla birlikdə Qaradənizdə 9/8 lik qol oyunu havaları, 7/8lik qol horonları, Trabzonda dərə boyu qovaqlar, Giresunda metelik olaraq adlandırılan musiqilərin tamamilə qol basdı oynanıla bilməkdədir.

## Rəqs
Bu gün qol basdı adıyla oynanılan oyun Anadoluda qol oyunu olaraq bilinən oyunlardan həm çox daha sürətli həm də figürsel və addımlama texnikası baxımından fərqlidir. Qol basdı da bölgəyə uyğun avar çəkmə, üzmə, şəbəkə atma, qarmaq atma, şəbəkə çəkmə, balıq tutma kimi yerli insanların uğraşlarını işarələdiyi iddia edilən gəlişi gözəl hərəkətlər vardır. Amma son illərdə oyunun məşhurluq qazanmasıyla daha da hərəkətli bir hal götürmüşdür. Xüsusilə Avropa Türkləri bu oyunu, oyuna yeni hərəkətlər əlavə edərək inkişaf etdirmişlər. Oynaması zövqlü, hərəkətləri komik amma çətin, izləməsi kef verən bir oyun olan qol basdı, son dövrdə Trabzonlu universitet şagirdlərinin Youtube saytında nümayiş olunan klipləri və 1. Qaradəniz Oyunları ilə birlikdə tanınmağa başlanmışdır. Ayrıca; Trabzon Gənclik Mərkəzi bünyəsində keşan və dəsmaldan edilən geyimlərlə təchiz edilən 30 adamdan ibarət yaranan bir qrup qurulmuşdur. Trabzon idman 'lu futbolçularında bəzi qalibiyyətlərin ardından sahədə sərgilədikləri qol basdı nümayişləridə müsbət olaraq bu oyunun yayılmasını təmin etməkdədir.

## İstinadlar
Alaçıq

**Alaçıq** — Azərbaycanda yarımköçərilərin, el əhlinin istifadə etdiyi müvəqqəti olacaq. Əsasən yaylaqda istifadə olunur. Digər türk xalqlarında alaçıq *yurt* adlanır.

## Alaçığın növləri
*Üst bölmə qara çadır adlanır və keçi tükündən olur.
*Yan divar çıq ya çit adlanır, qamış və keçi tükündən olur.
*Muxuru alaçıq-çubuqlardan hazırlanır.
*Dəyə - üstüörtülü, yanları açıq olan alaçıq.

## Həmçinin bax
* Çadır
* Daxma
* Viqvam
* Şenlik
Rutul rayonu

**Rutul rayonu** — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında inzibati-ərazi vahidi.

## İnzibati-ərazi bölgüsü

## Əhalisi

## İstinadlar
Sabir Həsənli

**Həsənli Sabir Hüseyn oğlu** () — Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi sədrinin müavini, Bakı İslam Universitetinin rektoru; Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun Himayəçilik Şurasının üzvü (18 iyul 2014-cü ildən)

## Həyatı
Hacı Sabir Həsənli 1945-ci il oktyabrın 12-də Naxçıvanın indiki Şərur rayonunun Mahmudkənd kəndində anadan olmuşdur. 1968-ci ildə ADU-nun şərqşünaslıq fakutəsini, 1982-ci ildə Daşkənd İslam Universitetini bitirmişdir.  1966-1967-ci illərdə Yəmən Ərəb Respublikasında tərcüməçi işləmişdir. 
Azərbaycanda ilk dəfə olaraq ilahiyyat elmləri üzrə alimlik dərəcəsi almışdır. 2015 ci ilin yanvar ayından Heydər Məscidinin sədridir.

Din tarixi və İslam fəlsəfəsinə dair "İman və elm", "Adəmdən Xatəmə", "Haqqa doğru", "İslam mədəniyyətində elm" kitablarının və elmi məqalələrin müəllifidir.

Bakı İslam Univeristetinin rektoru, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədr müavinidir. "Simurğ" Beynəlxalq Mədəniyyət assosiyasının vitse-presidentidir.

Evlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sabir Həsənli 
*Tərcümeyi-hal / Hacı Sabir Həsənli. '''presscouncil.az'''