open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Özbəkistan–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə—Özbəkistan münasibətləri** — Türkiyə və Özbəkistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər.

## Tarixi
1992-ci ilin aprelində Türkiyə Özbəkistan Respublikasının müstəqilliyini tanıyır və bu dövlətlə diplomatik əlaqələr qurulur. Hələ 1991-ci ildə Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimov Türkiyəyə səfər edir. Növbəti rəsmi səfərlər 1994-cü ilin iyununda və 1994-cü ilin noyabrında reallaşır. 1998-ci ilin oktyabrında Kərimov 1919–1923-cü illərin Qurtuluş Müharibəsində Türkiyənin qələbəsinin elan edilməsinin 75-ci ildönümü münasibətilə təşkil olunan şənliklərdə iştirak edir. Bu səfər zamanı iki dövlətin liderləri arasında danışıqlar aparılır və nəticədə Türkiyə ilə Özbəkistan arasında münasibətlər üçün müqavilə bazası qurulur. Xüsusilə "Əbədi dostluq və əməkdaşlıq" haqqında müqavilə, ticarət, elmi-texniki, hərbi sahələr, terrorizm və narkotik qaçaqmalçılığı ilə mübarizə ilə bağlı digər sənədlər imzalanır. Ümumilikdə 78 müqavilə imzalanmışdır.

1990 və 2000-ci illərdə Türkiyə Özbəkistan müxalifətinin nümayəndələri ilə yaxından işləyirdi ki, bu da uzun müddət iki ölkə arasındakı münasibətlərin normal inkişafına mane olur.

## İkitərəfli münasibətlər

### Ticarət
2017-ci ildə iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsi 1.5 milyard dollara qədər böyüyür. 2018-ci ilin birinci rübündə Özbəkistan-Türkiyə ticarət dövriyyəsinin göstəriciləri 400 milyon dollar təşkil edir. Əvvəlki rüblə müqayisədə bu 20 % artım deməkdir. Özbəkistan əsasən rəngli metal, neft məhsulları, meyvə və tərəvəz və azot gübrələri, Türkiyə isə mexaniki və elektron avadanlıqlar, əczaçılıq məhsulları, kimyəvi və tekstil məhsulları ixrac edir.

### Mədəniyyət
Özbəkistan və Türkiyə arasında mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq Mədəniyyət, Təhsil, Səhiyyə, İdman və Turizm Sahələrində Əməkdaşlıq Sazişi (19 dekabr 1991-ci il) və Mədəniyyət Əməkdaşlıq Sazişi (22 iyul 1993-cü il) ilə tənzimlənir. 1993-cü ildə Türkiyədə Özbəkistanın Mədəniyyət Günləri keçirilir. Bu günlərdə altmış Özbəkistan mədəniyyət və incəsənət işçisi iştirak edir. 1994-cü ildə 48 türk sənət təmsilçisindən ibarət bir qrup "Türk dünyasının mədəniyyət günü" çərçivəsində Özbəkistanı ziyarət edir. Türk musiqiçi və müğənniləri Səmərqənddə keçirilən *Şərq Təranələri* beynəlxalq musiqi festivalında müntəzəm olaraq iştirak edir.

## Hərbi əməkdaşlıq
2012-ci ildən sonra Özbəkistan KTMT-dən çıxdıqda, ölkə Türkiyə Respublikası ilə hərbi əməkdaşlıq qurmağa başlayır. Xüsusilə 2017-ci ildə Özbəkistan Silahlı Qüvvələri EJDER 4x4 tipli bir neçə türk zirehli maşını satın alır.

## Təsərrüfat
Türkiyə və Özbəkistan iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində əməkdaşlıqlarını səmərəli şəkildə inkişaf etdirirlər. Xüsusilə Türkiyə tərəfi Aral dənizi ətrafında meşələrin salınması və genişləndirilməsi layihəsinə dəstəyini bildirir. Türkiyə Daşkəndə MB Trac 1100 Mercedes traktorundan 2 ehtiyat hissə və müxtəlif texniki avadanlıq bağışlamışdır.

## İstinadlar
KazCosmos

Qazaxıstan Respublikasının Milli Kosmik Agentliyi, həmçinin KazCosmos kimi də tanınır və rəsmi olaraq 27 Mart 2007-ci ildə qurulmuşdur.
## Tarix
### Kosmonavt korpusu
7 yanvar 2000-ci ildə Qazaxıstan hökuməti kosmonavt korpusu yaratmağı qərara aldı. O dövrdə artıq iki qazax kosmonavtı, 1991-ci ildə Toktar Aubakirov və Talgat Musabayev (1994, 1998; sonralar 2001) kosmosa uçmuşdular.  Bu sahədə çalışmaq üçün 2000 namizəd arasından yalnız iki nəfər, 2002-ci ildə Aidyn Aimbetov və Muxtar Aymaxanov seçilmişdi. Ulduz şəhərinə Təlimə göndərilən iştirakçılar 2003-cü ildən 2009-cu ilədək dünya maliyyə böhranının kosmosa uçuşunu qeyri-müəyyən bir müddətə təxirə salındığına görə 2009-cu ildə KazCosmos'da işləməyə qayıtdılar. Aymaxanov kosmonavt karyerasını davam etdirmək və Rusiya vətəndaşı olmaq üçün 2012-ci ildə Qazaxıstandan ayrıldı. Aimbetov hələ 2015-ci ilin aprelində kosmik uçuşlara hazır idi. O, 2015-ci ilin iyun ayında, Soyuz TMA-18M / Soyuz TMA-16M-də uçmaqdan imtina edən Sarah Brightmanın yerinə seçildi. O, 2 sentyabr 2015-ci ildə Baikonurdan havaya qalxdı, Beynəlxalq Kosmik Stansiya ilə əlaqə qurdu və 11 sentyabr 2015-ci ildə, 10 gün kosmosda qaldıqdan sonra Qazaxıstan Çölünə enərək geri döndü.  

### Peyklər
18 iyun 2006-cı ildə Qazaxıstanın müstəqil uçuş kosmik əməliyyatlarının başlanğıcını bildirən rabitə peyki KazSat-1 Baikonur Kosmodromundan buraxıldı. 2008-ci ildə peyklə əlaqə sona çatdı və itirildiyi elan edildi. Növbəti planlaşdırılan peyk KazSat-2 bir neçə gecikmə yaşadı, lakin 16 iyul 2011-ci ildə bir Proton raketinin göyərtəsinə buraxıldı. KazCosmos, 21 iyun 2011-ci il tarixində ISS-Reşetnev və Thales Alenia Space Italy ilə KazSat-3 adlı üçüncü telekommunikasiya peyki üçün müqavilə imzaladı və 2014-cü ildə işə salındı.

### Əməliyyatlar
Agentliyin rəhbəri Talqat Musabayev, Rusiyanın "Mir" kosmik stansiyasında iki uzun müddət qalma da daxil olmaqla üç kosmik uçuş veteranıdır. Musabayev deyir ki, Qazaxıstanda olan Baikonur Kosmodromu, Rusiya və Qazaxıstan kosmik proqramları arasındakı əməkdaşlığın əsas hissəsidir. Ruslar hələ də Baikonur'u uçuş üçün çox istifadə edirlər.
## İstinadlar
Özbəkistandakı Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

Bu siyahı Özbəkistandakı Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmiş obyektləri ehtiva edir.

Özbəkistan yazılmış saytlarına əlavə olaraq, ilkin siyahısında otuz əmlakı da sadalayır. 2016-cı ilə qədər siyahıya Özbəkistanda yerləşən beş obyekt daxil edilmişdir.

## Cədvəl
:* **Obyekt** – obyektin adı.
:* **Yer** – regional və ya əyalət səviyyəsindəki bölgə ilə müşaiyyət olunan ölkəyə görə sıralanır. Çoxmillətli və ya çox regionlu obyektlər olduqda, adlar əlifba sırası ilə sıralanır.
:* **Tip / Kriteriya** – Ümumdünya irsi komitəsi tərəfindən təyin olunmuşdur.
:* **Sahə** – hektar və akrla. Verilməyən dəyər, UNESCO tərəfindən heç bir məlumatın yayımlanmadığını göstərir.
:* **İl** – obyektin Ümumdünya irsi siyahısına yazıldığı tarix.
:* **Təsvir** – mövcud olduqda təhlükə altında olan bir obyekt kimi seçilmə səbəbləri də daxil olmaqla obyekt haqqında qısa məlumat

## Obyektlər

## İstinadlar
Qobi gönlücəsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Əfqanıstan, Çin, Hindistan, Monqolustan, Pakistan və Rusiyada yayılmışdır. Rus zooloqu professor Nikolay Alekseyeviç Bobrinski ilk dəfə 1926-cı ildə Qobi səhrasında Altay dağlarından gələn bu heyvan nümunəsini təsvir etmişdir.

## Təsviri
Bu yarasa bədən uzunluğu 57 ilə 65 mm arasında dəyişən, qolunun uzunluğu isə 38 ilə 42 mm arasında dəyişən olduqca kiçik bir hamarburunlar yarasası növüdür. Arxa hissəsində xəz qırmızı-sarı, tüklərinin dibi tünd qəhvəyi, içəri hissələrindəki xəz qəhvəyi ağ rəngdədir. Yarasanın üst çənəsinin daxili kəsici dişləri xarici hissədəki dişlərə nisbətən daha yüksəkdir.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Orta Asiyaya məxsus yerli heyvan növüdür. Bu yarasa növü Qazaxıstan, Əfqanıstan, Şimali Hindistan, Monqolustan və Cənubi Sibirdəki Tuvadan keçərək Şimali İrana qədər, Əlburz dağlarından Çinin şərqinə qədər yayılmışdır. Tipik olaraq səhra, yarımsəhra və dağ bölgələrində yaşayır. Məskunlaşma xarakteristikası kölgəli sahələrdir. Yarasa qayalardakı yarıqları və ya köhnə binaların daxili hissələrini, bəzən də mağaraların xarici hissələrini seçərək tək və ya kiçik qruplarda böyüyə bilər. Yalnız ağaclarda məskunlaşmır.

## Ekologiya
Bu yarasa növü az araşdırılmışdır. Digər hamarburun yarasalar kimi, bir böcəkyeyəndir və qidalarına kəpənəklər də daxil edə biləcəyi düşünülür. Gecələr yırtıcı quşlar tərəfindən ovlandığı fərz edilir.

## Status
Eptesicus gobiensis, ümumi sayına görə çoxluq təşkil edir, həmçinin geniş bir sahədə yayılmışdır. Sayı dəqiq bilinməsə də, azalma aşkar edilməyib və bu yarasa xüsusi təhdidlərlə qarşılaşmır. Gələcəkdə quraqlıq və su mənbələrinin quruması, o cümlədən Böyük Göllər Çökəkliyindəki çaylardan birində bənd tikilməsi bu növün azalmasına təsir göstərə bilər. Monqolustan ərazisindəki bu yarasanın təxminən 17% -i qorunan ərazilərdədir. Bu yarasa növü Rusiya və Qazaxıstanda da qorunan ərazilərdə yayılmışdır. Nəticədə Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Birliyi qoruma statusuna əsasən "ən az narahat olan" heyvan növü olaraq qiymətləndirilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tatarıstan xalqlarının Dostluq evi

**Tatarıstan xalqlarının Dostluq evi** (Tat. Татарстан халыкларының Дуслык йорты) Tatarıstan xalqlarının mədəniyyətlərinin dirçəlişi, qorunması və inkişafı ilə məşğul olan Tataristan respublika təşkilatıdır. Təşkilat 1999-cu ildə açılmışdır. Pavlyuxina küçəsi 57-də yerləşir.
## Tarix
1992-ci ildə, Tatarıstan Xalqlarının birinci qurultayında, əvvəlcə 9 etnik icmanın nümayəndələrini əhatə edən Tatarıstan Respublikasının Milli-Mədəniyyət Cəmiyyətləri Birliyi (ANKO RT, indiki Tatarıstan Xalqları Məclisi) yaradıldı. 1999-cu ildə respublika hökuməti Tatarıstan Xalqlarının Dostluq Evinin yaradılması üçün Kazanın mərkəzində ayrıca bir bina inşa etdi. 
26 May 1999-cu ildə açılış mərasimi keçirildi. Bu təşkilatın məqsədi "Tatarıstan Respublikası xalqlarının mədəniyyətlərinin dirçəlişi, qorunması və inkişafı üçün ictimai milli-mədəni təşkilatlara dövlət dəstəyi təmin etmək" idi. 2005-ci ildə Tatarıstan Respublikasının Prezidenti Mintimer Şaimiev, Xalqlar Dostluğu Evinə respublika büdcəsindən maliyyələşdirilən və müstəqil respublika təşkilatı statusu verən "Tataristan Xalqlarının Dostluq Evi haqqında" fərman imzaladı.   Təşkilatın qurucusu Tatarıstan Respublikasının Nazirlər Kabineti idi və bu təşkilat birbaşa Tatarıstan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinə tabe oldu. Təşkilatın etnik icmaları etnomədəni fəaliyyətlərinin səmərəli təşkili üçün ayrı-ayrı binalar aldılar.
Əvvəlcə Xalqlar Dostluğu Evi Ostrovski küçəsindəki köhnə bir malikanədə yerləşirdi. 29 Avqust 2012-ci ildə Məclisin 20-ci ildönümü günü Xalqlar Dostluğu Evi Pavlyuxina küçəsində yeni bir bina ("Vakuummaş" Tədqiqat İnstitutunun keçmiş binası) aldı. Yeni beşmərtəbəli bina daha böyük bir əraziyə (təxminən 4000 m²) və 300 yerlik bir konsert salonuna malik idi. Konsert salonuna əlavə olaraq, binada bütün milli ictimai təşkilatların iş otaqları, Məclisin icraiyyə komitəsi, şənliklər, iclaslar, konfranslar üçün salonlar, "Evimiz-Tatarıstan" jurnalının redaksiyası, Xalqlar Dostluğu Evi, məlumat mərkəzi, kostyum otağı, sənətçilər üçün soyunma otaqları, rəqs salonu, çoxmillətli bazar günü məktəbi, Dostluq Muzeyi, texniki xidmət otağı mövcud idi. Xalqlar Dostluğu Evində əlillər üçün xüsusi şərait yaradılmışdır. Panduslar, liftlər, yanğın təhlükəsizliyi tələblərinə cavab verən otaqlar, gözdən əlillər üçün xüsusi "yollar" var.
## Fəaliyyət
Tatarıstan xalqlarının Dostluq evinə 35 millət adından fəaliyyət göstərən 85 milli qeyri hökumət təşkilatı daxildir. Respublikada 132 milli-mədəniyyət mərkəzi var.
## İstinadlar
İT-Park (Kazan)

Yüksək texnologiyalar sahəsindəki **"İT-park"** texnoparkı, "Rusiya Federasiyasında yüksək texnologiyalar sahəsində texnoparkların inşası" kompleks proqramı çərçivəsində Tatarıstan Respublikasının ərazisində inşa edilmiş informasiya və rabitə texnologiyası texnoparkıdır. "İT-park" texnoparkın əsas məqsədi İT şirkətlərinin inkişafını sürətləndirmək və Tatarıstan Respublikası iqtisadiyyatında İT sənayesinin payını artırmaqdır. Tam adı "Yüksək texnologiyalar sahəsində" Texnopark "İT-park" dövlət təşkilatıdır ".

## Əsas məlumat
İT-park Teknoparkın inşasına 2008-ci ildə federal büdcə və Tatarıstan Respublikasının büdcəsi hesabına başlanmış və 2009-cu ilin oktyabrında başa çatdırılmışdır. Zonanın Kazan şəhərinin stansiyaları, Tukay Meydanı və Kazan metrosunun Sukno qəsəbəsi yaxınlığında, yəni mərkəzi hissədə yer alması təyin edildi.İT park binaları kompleksi texnopark infrastrukturunun əsas hissəsini özündə cəmləşdirən 5 mərtəbəli müasir bir binadan və keçmiş kazarmaların yenidən qurulmuş iki binasından ibarətdir. İT parkının ümumi sahəsi 30 min kvadratmetrdən ibarətdir. Rusiya Federasiyası Kommunikasiya və Kütləvi İnformasiya Naziri İqor Şeqolev və Tatarıstan Respublikasının Prezidenti Rüstəm Minnixanovun iştirak etdiyi İT Park Biznes İnkubator 2011-ci ilin aprelində fəaliyyətə başladı.

## Şirkətlər
Ərazidə Autodoriya, AK BARS Bank, ICL-KPO VS, BARS Group, GLONASS + 112, İnnovativ İdarəetmə Sistemləri, BİLİŞİM, Microsoft Rus, Sky, NPO VS, Russian Post, Document Circulation System, SIT, StartUp, StartBase TiTi Group, Fujitsu, RT CIT, Kontur SKB şirkətləri yerləşdirilmişdir.

## İT Akademiyası və İnkişaf Mərkəzi
2015-ci ildən etibarən Kazanda İT parkda İT Akademiyası və İnkişafı Mərkəzi uğurla fəaliyyət göstərir və vətəndaşlar və hüquqi şəxslər üçün əlavə peşə təhsili xidmətləri göstərir. İnformasiya Texnologiyaları Akademiyası, təhsil fəaliyyətlərini həyata keçirmək üçün lisenziyaya malikdir və bunun çərçivəsində 3 təlim formatı həyata keçirilir: uşaqlar üçün qabaqcıl təlim, peşəkar yenidən hazırlıq və ümumi inkişaf proqramları.
2020-ci ildə IT Akademiyası "Rusiya Federasiyasının Rəqəmsal İqtisadiyyatı" milli proqramının "Rəqəmsal iqtisadiyyat üçün kadrlar" layihəsi çərçivəsində "Fərdi rəqəmsal sertifikat" federal təhsil proqramında iştirak etdi.

## Konfrans xidməti
İnformasiya texnologiyaları parkının konfrans xidməti bütün zəruri avadanlıqlarla təchiz olunmuş müasir çoxfunksiyalı zalları təmin edir: konfrans zalı, mətbuat mərkəzi, iclas otaqları, kompüter sinfi və sərgilər üçün geniş salon.

## İstinadlar
Mandinqo (film, 1975)

**Mandinqo** — Riçqlard Fleyşrın rejissorluğunda 1975-ci il çəkilmiş, Amerikada qulların ağır həyatı mövzulu tarixi melodram filmi.

## Rollarda

* Ceyms Mason - Uorren Maksvell
* Suzan Corc - Blanş Maksvell
* Perri Kinq - Hammond Maksvell
* Riçard Vord - Aqamennon
* Brenda Sayks - Ellen
* Ken Norton - Med

## Süjet

## İstinadlar
Tatarıstan Respublikasının Dövlət Şurası

**Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurası** (Tat. Татарстан Республикасының Дәүләт Советы) Tatarıstan Respublikasının parlamenti, Tatarıstan Respublikasının daimi olaraq fəaliyyət göstərən ali nümayəndəsi, dövlət hakimiyyətinin qanunverici orqanıdır. Tatarıstan Respublikasının Dövlət Şurası beş il müddətinə seçilir. Tatarıstan Respublikasının Dövlət Şurası 100 millət vəkilindən ibarətdir. 21 yaşına çatmış Rusiya Federasiyası vətəndaşı Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının deputatı seçilə bilər. Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasına sədr rəhbərlik edir. 
Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının IV çağırışı (2009–2014) birmandatlı dairələr (50 nəfər) və partiya siyahıları (50 nəfər) tərəfindən seçildi. Federal seçki qanunvericiliyindəki oxşar dəyişikliklərdən sonra 2009 seçkiləri üçün partiya siyahısı baryeri 7%-ə qaldırıldı.

## Funksiyalar
Parlamentin yurisdiksiyasına Tatarıstan Respublikası Konstitusiyasına düzəlişlərin qəbulu və tətbiqi, Tatarıstan Respublikasının yurisdiksiyası subyektləri və Rusiya Federasiyasının və onun subyektlərinin səlahiyyətləri daxilində subyektlərinə dair qanunvericilik tənzimlənməsi daxildir. 

Parlament Konstitusiya Məhkəməsini seçir, Tatarıstan Respublikası Baş nazirinin, Tatarıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi sədrinin və sədr müavininin namizədliyini təsdiqləyir. Tatarıstan Respublikası Konstitusiyasının 82-ci maddəsinə uyğun olaraq, Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının Sədri Dövlət Şurasına rəhbərlik edir və iclaslarına rəhbərlik edir, Dövlət Şurasının işini təşkil edir. Tatarıstan Respublikasının digər dövlət hakimiyyəti orqanları və yerli özünüidarə orqanları, federal dövlət hakimiyyəti orqanları, digər əyalətlərin parlamentləri, ictimai birlikləri, Konstitusiya, Tatarıstan Respublikasının qanunları və Dövlət Şurasının Əsasnaməsində nəzərdə tutulmuş digər səlahiyyətləri həyata keçirir.

## Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının Rəyasət Heyəti
Prosedur qaydalarına uyğun olaraq, Dövlət Şurasının Rəyasət Heyəti Dövlət Şurasının iclaslarını və plenar iclaslarını çağırır və iclaslarının hazırlanmasını təşkil edir, Dövlət Şurasının iclasları üçün gündəlik layihələrini hazırlayır, daimi və digər komissiyalar, Dövlət Şurasının Parlament Nəzarət Komitəsi, Tatarstan Respublikası xalq deputatlarının səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsində kömək edir və onlara lazımi məlumat verir, xalq səslərinin (referendumların) hazırlanmasını və keçirilməsini təşkil edir Tatarıstan Respublikası qanunlarının və digər ən vacib məsələlərin müzakirəsi, Rəyasət Heyəti tərəfindən qəbul edilmiş digər aktları dərc edir, Dövlətin işinin təşkili ilə bağlı digər məsələlərə qərar verir.
V çağırış Tacikistan Respublikası Dövlət Şurasının Sədri Fərid Xeyrulla oğlu Məhəmmədşindir.

## İstinadlar
Yumrular (cizgi filmi)

**Yumrular** və ya **Gülməcələr** () — rus cizgi serialı. Cizgi serial Rusiya Federasiyasının Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə çəkilir.

Serial yumru və gülməli antropomorfik heyvanların macəraları haqqındadır. Serial 3 sezondan və 240 bölümdən ibarətdir. Hər bölüm 6 dəqiqə 30 saniyədən ibarətdir. Bəzi seriyalar iki hissəyə bölünür, *"Əcdad effekti"* bölümü isə üç hissədən ibarətdir.

Əsas seriala "Yumrular: Pin-kod" və "Yumrular: əlifbalar" ("Əlifbalar" serialı bir neçə yerə bölünür "Oxu əlifbası", "Davranış qaydaları əlifbası" və s.) seriallar artırılmışdır.

## Obrazlar
* Dovşan Kroş
* Kirpi
* Bayquş
* Qarğa Karıç
* Ayı Kopatıç
* Donuz Nyuşa
* Qoyun Baraş
* Pinqvin Pin
* Robot Bibi

## İstinadlar
Tipi (çadır)

**Tipi** () — Böyük Düzənliklərin köçəri hindularının ənənəvi portativ yaşayış yeri üçün hamı tərəfindən qəbul edilmiş ad. Lakin, Sioux dilində thípi [ˈtʰipi] hər hansı bir yaşayış mənasını verir və bu tip çadır üçün xüsusi sözü mövcuddur  — *wi-*. Bu tip yaşayış məskəni, ov qərbində, Uzaq Qərbdəki dağ tayfaları, çöl kənarındakı oturaq qəbilələr tərəfindən də istifadə edilmişdir. Sonrakı dövrlərdə meşə bölgələrində də tez-tez istifadə olunurdu. Tipini tez-tez viqvam adlandırırlar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Hungry Wolf Adolf.* Tipi life. — Fort Macleod, AB Canada: Good Medicine Books, 1972. — (A Good Medicine book, № 5). — 34 p.
* *Laubin R.*, *Laubin G.* The Indian Tipi: Its History, Construction, and Use — Second Edition. — Norman, London: University of Oklahoma Press, 1989. — 343 p. — ISBN 0-8061-2236-6.
* ''Seton Thompson Ernest.'' Two Little Savages. — New York: Doubleday, 1903. — P. 146—156, 162, 163, 166—169, 306, 307, 459, 460..

## Xarici keçidlər
* Krou qəbiləsinin tipiləri
* History, construction, and evolution of tipis plus Photos and drawings
Əcəm məscidi

**Əcəm məscidi** — (); (, *Azimovskaya meçet*) Rusiya, Tatarıstan, Kazan şəhərindəki Tatar dini memarlıq abidəsi.

Tatarların məskunlaşdığı tarixi bölgə olan köhnə Tatar məhəlləsinin cənub hissəsində yerləşir və bölgədəki təxminən on məsciddən biridir.

## Tarixi

1887–1890-cı illərdə milli-qəhrəmanlıq cərəyanın eklektizmi şəklində 1804-cü ildən bəri mövcud olan köhnə taxta məscidin yerində inşa edilmişdir. Tikintisi tacir M. M. Əzimovun maddi köməkliyi hesabına aparılmışdır.

Dövrünün ənənəsinə görə, məscidin qarşısında inqilabdan əvvəl böyük şöhrət qazanmış "Əcəm Mədrəsəsi" də fəaliyyət göstərirdi. Mədrəsə binası hələ də məscidə bitişikdir. Məscidin imam və müəllimlərinin, ata oğlu Qəbdelvali və Hisametdin Qabdelqaffarovun adları ilə əlaqədar olaraq, ikinci növ "Qaffariya mədrəsəsi" kimi də tanınırdı. 1900-cü ildə mədrəsədə 2 zadəgan, 4 tacir, 10 meşan, 18 ruhani və 50 kəndli uşağı olmaqla 84 nəfər təhsil alırdı. 1905-ci ildə şagirdlərin sayı 130-a çatdı, onlardan altmışı Kazan sakinləri, qalanları isə xaricilər idi. Mədrəsə 1918-ci ildə bağlanmışdır. Əbdülqarir bin Murtaza Əzimov mədrəsənin imamı olmuşdur.

Əcəm məscidi — girişində: 51 metr hündürlüyü olan, minarəli bir mərtəbəli, iki salonlu məscid-cami yazısı olan məsciddir. Dekorasiysında müsəlman şərqinin memarlıq motivlərindən istifadə olunub. 1930–1992-ci illərdə Sovet hökumətinin dinə qarşı siyasəti səbəbindən təyinatı üzrə istifadə edilməyib. Məscid 1930-cu illərin sonlarında Tatarıstan Respublikası Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə bağlandı. Burada SSRİ dövründə uzun müddətdir davam edən "mədəniyyət işçiləri hazırlığı kursları" var idi. Əcəm məscidi sənaye sahəsinin mərkəzində yerləşirdi. Məsciddə fəhlələr üçün yaşayış yeri də var idi.

Əcəm məscidinin çox vacib tarixi və milli abidə nümunəsi olduğunu nəzərə alaraq, onu yenidən qurmaq və əvvəlki görkəminə qaytarmaq üçün 1970-ci illərdə böyük işlər görülmüş, bunun üçün hərəkat başlanılmışdır.

1990–1992-ci illərdə memar R. V. Bilyalovun layihəsinə əsasən yenidən qurulmuş və bərpa edilmişdir. Məscidin ərazisində 2 mərtəbəli mədrəsə binası və axundun taxtadan evi var. Hal-hazırda müsəlman icması tərəfindən istifadə olunur.

## Müasir dövr
2016–2017-ci illərdə məsciddə 78 milyon rubl dəyərində təmir işləri aparılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Rusiyada islam
* Göy məscid
* Qaliyev məscidi
* İslam məscidi

## Ədəbiyyat
* Салихов Р.Р., Хайрутдинов Р.Р. Республика Татарстан: Памятники истории и культуры татарского народа (конец XVII- начало XX веков)- Казань: изд-во , 1995.-280с.

## Xarici keçidlər
* "Rus məscidlərindən" Əcəm məscidi 
* Əcəm mıscidi 
* Əcəm məscidinin əvvəllər bilinməyən hekayəsi, illərdir orada yaşayan insanın dilindən + fotoreportaj 
* Әҗем мәчете .
* Әҗем мәчете.
* Әҗем мәчете.
Yük maşını yarışı

**Yük maşını yarışları** — yük maşınları ilə həyata keçirilən bir motorsport növüdür. Avropa Yük Maşınları Yarışı Çempionatı (EHRC) Almaniyanın Nürburgring və Fransanın Le Mans kimi dünyanın ən məşhur motorsport dövrələrində keçirilir. ABŞ-də Craftsman Yük Maşınları Seriyası Yarışları, 400 millik yarışları izləmək üçün ölkənin hər yerindən izdiham yığır.

## Vacib məlumatlar
* Avropa yük maşını yarışları 1980-ci illərdə başladığında, normalda yollarda işləyən nəqliyyat vasitələrindən istifadə edilmişdir.
* Craftsman Yük Maşınları Seriyası Yarışları, 1995-ci ildən başlanmışdır.
* Yarış üçün nəzərdə tutulmuş yük maşınları 161 km/saat sürətə Porsche 911 idman avtomobilindən daha sürətli çatır.
* Bir yük maşını üçün minimum çəki 5500 kq-dır.
* Təhlükəsizliyə görə 161 km/saat sürət həddi mövcuddur.

## İstinadlar
Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası

**Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası** (Fransızca: Fédération Internationale de l'Automobile), avtomobil yarışlarını və rekordlarını tanıtmaq və onları tənzimləmək üçün qaydalar hazırlamaq və tətbiq etdirmək, FIA olaraq beynəlxalq çempionatları təşkil etmək üçün səlahiyyət verilmiş yeganə beynəlxalq idman orqanıdır. Müraciətdən irəli gələn mübahisələrdə son qərar nöqtəsidir, müraciətlər zamanı ortaya çıxan mübahisələrə qərar verməkdən məsuldur. Beynəlxalq Apellyasiya Məhkəməsinin kimliyinə də malikdir.
Quştau

**Quştau** ( — *qoşa dağ*, *Kuştau* (), *Dolqaya* () — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respubilkasına aid olan İşembay rayonunda yerləşən şixan (yəni, tək duran dağ).

Stərlitamaq şəhərinin ətrafında dörd şixandan biridir. Quştaudan başqa bu siyahıda Toratau, Yörəktau və artıq məhv olunmuş Şahtau aiddir. Onlar, birgə şəkildə Rusiyanın yeddi möcüzəsi layihənin qısa siyahısına düşmüşdü.

## Geologiya
Başqırdıstan Respublikasının ərazisində yerləşən şıxanlar və o cümlədə Quştau da, 300 million il əvvəl olan Perm dövrü zamanı Ural Okeanın altında olan riflərin qalıqlarıdır. Onların əsas yatağı əhəng daşıdır və burda çox sayda qədim oranizmlərin qalıqlarını tapmaq olar.

## İstinadlar
Lamrim

**Lamrim** (Tib. — sözün əsl mənasında. "Yol Mərhələləri"), Tibet Buddistləri arasında geniş yayılan Buddanın təlimlərinə uyğun olaraq, Yolun addımlarını tam aydınlığa aparan mətn şəklində bir rəhbərlikdir. Tibet Buddizmi tarixində Laminqin Nyinqma, Kaqyu və Geluq məktəblərinin müxtəlif müəllimləri tərəfindən təqdim olunan bir çox fərqli versiyası olmuşdur. Bununla birlikdə, "Lamrim" in bütün versiyaları, görkəmli Buddist müəllim Atişanın 11-ci əsrdə qələmə aldığı "Bodhipathapradipa"nın ("Oyanış Yolundakı İşıq") əsas mətninin əlavələrində əks olunmuşdur.

## Tarix
Orijinal Sanskritcə "Bodhipathapradipa" (Tib. — "Lamrima") mətninin yaradıcısı Atişa Hindistandan Tibetə gəldikdə xüsusən şərhlərdə aşkar ziddiyyətlərdən irəli gələn səhv fikirləri aradan qaldırmaq üçün ondan doktrinanın tam və açıq bir təqdimatı istəndi. Bu istəyə əsasən, Tibetlilərə lamrim olaraq bilinən formada tədris edilməyə başlandı. Bunun üçün daha sonra Hindistandakı Alma mater məktəbi olan Vikramaşilanın monastır universiteti panditləri tərəfindən mükafatlandırıldı. Atişa təlimlərinin ötürülməsi Tibetdə daha sonra Kadam ənənəsi olaraq bilinir. 
Məşhur Tibet yogi şagirdi və Milarepanın müəllimi olan Gampopa (1079–1153) adlı bir keşiş, tədricən mənəvi inkişaf yolu olaraq davamçılarına lamrim öyrətdi. Tibetli Buddistlər lamrim təlimlərinin Buddanın öyrətdikləri sutralara əsaslandığına inanırlar və bu səbəbdən bütün sutra təlimlərinin əsas məqamlarını məntiqi qaydada tətbiq etmək üçün ehtiva edirlər.
Atişanın əsasını qoyduğu Kadam təlimlərinin ötürüldüyü Geluq məktəbinin qurucusu Tsongkhapa (1357–1419) şah əsərini lamrim üzərində yaratdı: "Oyanış Yolu üçün Böyük Rəhbər (lamrim-chenmo)" hansı ki, təxminən min səhifədən ibarətdir və əsas mənbələrə əsaslanır. Tsongkhapa’nın iki yüz səhifəlik lam-rim mətninin qısaldılmış bir versiyası var və hər gün Geluq ardıcılları tərəfindən oxunan və on səhifədən ibarət olan qısa bir versiyası (lamrim-dudon) mövcuddur.

## Lamrimin mövzuları
Lamrim mətnləri eyni mövzu sahələrini əhatə etsə də, içərisindəki mövzular müxtəlif şəkildə təşkil edilə bilər. Gampopa və Tsongkhapa, Buddist fəlsəfəsini başa düşmək üçün Atiśa'nın qısa kök mətnini geniş bir sistemə çevirdilər. Bu şəkildə karma, yenidən doğuş, Buddist kosmologiya və düşüncə praktikası kimi mövzular tədricən məntiqi qaydada izah olunur.

## Atişanın Lamrim mətni
Atişanın "Maarifləndirmə Yolundakı İşıq" ın Lamrim mətninin ilk misrası, üç ləl-cəvahir sayılan Budda, Dharma və Sangha'dan əvvəl Bodhissattva Manjushri'ye hörmət izah edən məktubla başlayır. İkinci bənddə Atişa mənəvi səriştəsinə görə insanları üç qrupa ayırır:
* Minimum qabiliyyəti olan şəxslər
* Orta istedadlı insanlar
* İstedadlı insanlar
Mənəvi yetərsizliyi olan insanlar Samsardan çox razı olmayanlardır, mülayim olanlar dünya ləzzətləri ilə məşğul olmayan, ancaq barışıq axtaranlardır, üstün olanlar isə əzablardan qurtulmağa və həqiqətə yönələnlərdir.

## İstinadlar
Türkcə quş dili

**Türkcə quş dili** Türkcənin yüksək səsli fit və melodiyalarla ötürülən bir formasıdır.

Hal-hazırda Girəsun, Ordu və Gümüşhane olmaqla xüsusəndə Türkiyənin Şərqi Qara dəniz bölgəsində istifadə olunur. Yaşayış məntəqələrinin bir-birindən uzaq olduğu üçün, kələ-kötür ərazilərdə yaşayan insanların yüksək səsli fitdən istifadə edərək ünsiyyət qura bilməsi üçün hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Biot

**Biot** () —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti, Qrass dairəsi, Antib-1, Antib-2 və Antib-3 kantonu . 

Kommunanın sahəsi 15,54 km², əhalisi 8791 nəfərdir  (2006) artım tendensiyası ilə: 8791 nəfər  (2012), əhalinin sıxlığı 647,0 nəfər / km²-dir.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı — 8995  nəfər təşkil edirdi, 2012-ci ildə isə — 8791 nəfər.

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:10500
ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:2048 width:15 text:2048 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:2656 width:15 text:2656 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:2745 width:15 text:2745 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:3680 width:15 text:3680 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:5575 width:15  text:5575 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:7395 width:15  text:7395 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:8791 width:15  text:8791 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:10054 width:15  text:10054 textcolor:black  fontsize:8px


## İstinadlar
Kazan aqlomerasiyası

**Kazan aqlomerasiyası**, bölgənin şimal-qərbində, əsasən Volqanın sol sahilində yerləşən Tatarıstan Respublikasında ən böyük şəhər aqlomerasiyasıdır. Əhalisi 1,56 milyon nəfər təşkil edir. Aqlomerasiya monosentrik bir xarakter daşıyır, o, Kazan və Zelenodolsk şəhərlərini və respublikanın 6 bələdiyyə rayonunu əhatə edir. Tatarıstanın aqlomerasiya və Paytaxt İqtisadi Bölgəsinin tərkibi və inkişafı Tatarıstan Respublikasının Ərazi İqtisadi Siyasəti Konsepsiyasında təsbit edilmişdir.

## Struktur
Mari El Respublikasının Məkan Planlaşdırmasına görə qonşu Mari El Respublikasının bəzi əraziləri Kazan aqlomerasiyasına daxil edilir (bu halda "böyük qrup məskunlaşma sistemi" adlandırılır). Mari Elin bitişik rayonlarının daxil edilməsi ilə Kazan məskunlaşma sisteminin əhalisi 1.680.834 nəfərdir. Rusiya Federasiyası Hökumətinin və Prezident Administrasiyasının ekspert qiymətləndirməsinə görə, 2010-cu ildə Kazan aqlomerasiyasının əhalisi 1.560.459 nəfər idi.

## İqtisadiyyat
Aqlomerasiyanın iqtisadi əsasını Kazan-Zelenodolsk ərazi-sənaye mərkəzi təşkil edir. Aqlomerasiyanın bölgəyə cəlb olunan investisiyaların 52% -ni toplamasına və respublika iqtisadiyyatında çalışan vətəndaşların sayının 38% -nin cəmlənməsinə baxmayaraq, Tatarıstan Respublikasının ümumi regional məhsulundakı payı cəmi 28% -dir.
Aqlomerasiya ərazilərinin əsas sahələri bunlardır: maşınqayırma, kimya, neft-kimya, yüngül və qida sənayesi, energetika. Hərbi sənaye kompleksinin iri müəssisələri də bölgədədir.
Aqlomerasiya Volqadakı ən vacib çay limanlarından birinə, bir milyondan çox sərnişin daşıyan böyük dəmir yolu qovşaqlarına və gələcəkdə bölgələrarası bir mərkəz halına gətirilərək Aero express xəttinin verildiyi Kazan beynəlxalq hava limanına malikdir
 

## "SMART City Kazan" peyk şəhəri
Kazanın cənubundakı ən yaxın aqlomerasiya zonasında, Kazan Beynəlxalq Hava Limanı və şəhər qatar xəttinin yaxınlığında, əsasən müsəlman ölkələrinin özəl investisiyaları hesabına təxmini 40 minə qədər əhalisi ilə işgüzar peyk şəhəri "SMART City Kazan" inşa edilməsi planlaşdırılır.

## "Yaşıl Dol" peyk şəhəri
2025-ci ilədək Zelenodolsk ilə Kazan arasındakı M7 magistral yolu boyunca 3,64 min hektar ərazidə aqlomerasiya daxilində yaradılması üçün ən böyük dövlət-özəl investisiya layihəsinin həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Layihə əhalisi 100 nəfər olan"Yaşıl Dol" adlandırılan başqa bir peyk şəhəridir. Bu layihə 4.1 milyon m2 mənzil fondu, inşaat dəyəri isə 140 milyard rubl təşkil edir.

## İstinadlar
Sudan–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–Sudan münasibətləri** — Türkiyə Respublikası ilə Sudan arasındakı ikitərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət məsələləri üzrə Təşkilatı, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı, Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondu, Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlıq və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.

## Tarix
Osmanlının Sudanı fəthi 1821-ci ildə başlayır. Sudan ərazisi əyalat olaraq Misirin bir hissəsi, daha sonra isə Misir xədivliyinin bir hissəsi olur.

## Siyasi münasibətlər
Türkiyə Sudanın müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biri idi. Xartumdakı Türkiyə səfirliyi, Sudan müstəqillik qazandıqdan dərhal sonra, 1956-cı ildə açılır.

2017-ci ilin dekabrında Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Sudanı ziyarət edir. Bu Sudan müstəqillik əldə etdikdən sonra Türkiyə başçısının Sudana ilk səfəri olur. Səfər zamanı Suakin adasının 99 il müddətinə Türkiyəyə verilməsinə dair bir razılaşma da daxil olmaqla bir neçə mühüm sənəd imzalanır. Osmanlı hakimiyyəti dövründə ada Qırmızı dənizin sahilində mühüm bir liman olur, lakin 20-ci əsrdə Sudan Portunun inşasından sonra Suakin çökür. Türkiyə adanı turizm mərkəzinə çevirməyi və tarixi abidələri bərpa etməyi planlaşdırır. Adanın icarəyə verilməsini Misir və Səudiyyə Ərəbistanı narahatlıqla qarşılayır, ancaq Türkiyə tərəfi heç bir şeyin ərəb ölkələrinin təhlükəsizliyini təhdid etmədiyini bildirir. Çünki Türkiyə öz qoşunlarını adaya yerləşdirmək fikrində deyil. Sudandakı hərbi çevrilişdən və Prezident Ömər əl-Bəşirin devrilməsindən sonra, Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi Suakinin icarəsi ilə bağlı müqavilənin ləğv edilmədiyini söyləyir.

## İqtisadi münasibətlər
Türk şirkətləri tərəfindən müxtəlif infrastruktur layihələrinə və birbaşa investisiyalar hesabına yatırılan pul miqdarı 650 milyon dollara bərabərdir. 2018-ci ildə ölkələr arasında ikitərəfli ticarət 434 milyon dollar təşkil edib ki, bunun da 360,9 milyon dolları Sudana Türkiyə ixracatı və 74,1 milyon dolları Sudanın Türkiyəyə ixracatıdır.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Sudanın Ankarada səfirliyi və İstanbulda konsulluğu var.

Türkiyənin Xartumda səfirliyi var.

## İstinadlar
Andon (Dənizkənarı Alplar)

**Andon** () —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti, Qras dairəsi, Qras-1 kantonu . Mart 2015-ci ilə qədər kommun inzibati olaraq ləğv edilmiş Sent-Oban kantonunun (Qrass dairəsi) bir hissəsi idi.

Kommunanın sahəsi  —  54,3 km², əhalisi  —  504 nəfərdir  (2006) artım tendensiyası ilə: 568 nəfər  (2012), əhalinin sıxlığı 10,4604051565378 nəfər / km²-dir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı — 575 nəfər təşkil edirdi, 2012-ci ildə isə — 568 nəfər.

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:600
ScaleMajor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:347 width:15 text:347 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:341 width:15 text:341 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:444 width:15 text:444 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:249 width:15 text:249 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:300 width:15  text:300 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:341 width:15  text:341 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:504 width:15  text:504 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:568 width:15  text:568 textcolor:black  fontsize:8px


## İstinadlar
Estoniya qəsrlərinin siyahısı

**[[Helme (Estoniya)|Estoniya]] qəsrlərinin siyahısı** ― orta əsrlərdə müasir Estoniyanın hüdudları daxilində inşa edilmiş qala və ya qəsr tipli tarixi tikililərin siyahısı.

## Tevton ordenli qəsrlər

## Dorpat yepiskopluğunun qəsrləri

## Ösel-Viek yepiskopluğunun qəsrləri

## Reval yepiskopluğunun qəsrləri

## Başqa qəsrlər
İkinci Macarıstan Respublikası

**İkinci Macarıstan Respublikası** () — Macarıstan dövləti ləğv olunduqdan sonra yaranan parlament respublikası, hökumət naibi Mikloş Hortinin vəzifəsindən istefasından sonra 1944-cü ildə yaranan Nasist Almaniyası peyk dövlət.

## Hüquq sistemi
Ən yüksək məhkəmə instansiyası Macarıstan Kral Kuriyasının (*Magyar Királyi Kúria*) nəzarəti altında isə, apellyasiya instansiyalarına məhkəmə skamyası (*Ítélőtábla*) baxırdı, tribunallar (*Törvényszék*) ilk instansiya məhkəmələri hesab olurdu, məhkəmə sisteminin ən aşağı səviyyəsi yerli məhkəmələr (*helyi bírós*) sayılırdı, bütün məhkəmələrə hakimləri prezident təyin edirdi, məhkəmə işlərinə baxılmaqda iştirak edən vətəndaşlar iclasçı (*Ülnök*) hesab olunurdular.

## Güc strukturları
* Macarıstan Honvedi (*Magyar Honvédség*) silahlı qüvvə sayılırdı
* Dövlət Təhlükəsizliyi Departamenti (Államvédelmi Osztály, AVO) ölkə təhlükəsizliyinin qurumu idi
* Polis (*Rendőrsége*) daxili işlər qurumu idi

## İqtisadiyyatı
Forint adlı pul vahidi aşağıdakı kimi təqdim olunmuşdur:

* 2 filer nominalında bürünc sikkələr, 10 və 20 filer mis alüminium sikkələr, 1 və 2 nominallarında alüminium sikkələr Macarıstan zərbxanasında (*Magyar Pénzverő*) zərb olunurdu
* Macarıstan Milli Bankı (*Magyar Nemzeti Bank*) tərəfindən 10, 20 və 100 forint nominallarında kağız pullar buraxırdı.

Ölkənin poçt və telefon rabitəsi operatoru vəzifəsini Macarıstan poçtu (*Magyar Posta*) yerinə yetirirdi. Dəmir yolu nəqliyyatı təminatçısı Macarıstan Kral Dəmir Yolları (*Magyar Királyi Államvasutak*) idi.

## Kütləvi informasiya vasitələri
İki radiokanal mövcud idi:

* "Budapeşt I" (*Budapest I*)
* "Budapeşt II" (*Budapest II*)

## Rəhbərləri

### Prezidentləri
* Zoltan Tildi (1945–1947)
* Arpad Sakaşiç, Macarıstan Sosial Demokrat Partiyası (MSDP) (1947–1949)

### Baş nazirləri
* Ferents Nad (1945–1947)
* Layoş Din (1947–1948)
* İştvan Dobi, MZP (1948–1949)

## İstinadlar
Liliqr

**Liliqr** () — yeni nəsil pişiklər fəslindən hibrid yırtıcı heyvan. Liliqr erkək şir və dişi liqr arasında hibriddir.

Liliqrlar liqrların özləri kimi təbiətd görünmürlər. İlk dəfə dişi liliqrın anadan olması 2012-ci ildə Novosibirsk zooparkında qeydə alınmışdır. Liliqra Kiara adını verdilər.

2013-cü ildə elə həmin zooparkda daha üç dişi liliqrın anadan olması qeydə alındı. 2017-ci ildə isə ilk dəfə erkək liliqrın anadan olması qeydə alındı.

2019-cu ilin oktyabrında Rusiyada Primorsk safari parkında erkək liliqr aşkarlandı. Adına Blaq qoydular.

Liliqrları şirlərlə səhv salmaq olar. Ancaq liliqra diqqətlə baxanda onda həm də pələng əlamətləri görmək olar. Liliqrın bədənində həm də o qədər də görünməyən zolaqlar görmək olar. Zolaqları ən çox heyvanın ayaqlarında görmək olar.

## Qalereya

Fayl:Liliger Blag.jpg|Primorsk safari parkında erkək liliqr Blaq.
Fayl:Liliger Blag 2.jpg|Liliqr Blaq
Fayl:NSK-ZOO-liger.jpg|Kiara və digər üç liliqrın anası dişi liqr Zita.


## İstinadlar
Qırğızıstandakı ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (UNESCO) Ümumdünya irsi obyektləri 1972-ci ildə qurulan UNESCO Ümumdünya irsi konvensiyasında da təsvir edildiyi kimi mədəni və ya təbii irs üçün vacib yerlərdir. Bu siyahıda Qırğızıstandakı Ümumdünya irsi obyektlərin siyahısı və İlkin siyahıdakı obyektlər verilmişdir. 

## Cədvəl
Cədvəl müvafiq sütunun üstündəki hissəsini vuraraq sütuna; yer, sahə və il sütunları üçün alfasayısal olaraq; yer sütunu üçün tərəf dövlət tərəfindən; və kriteriyalar sütunu üçün meyarlar növünə görə sıralanır. Transsərhəd ərazilər aşağıda sıralanır.

* **Obyekt** – obyektin adı.
* **Yer** – regional və ya əyalət səviyyəsindəki bölgə ilə müşaiyyət olunan ölkəyə görə sıralanır. Çoxmillətli və ya çox regionlu obyektlər olduqda, adlar əlifba sırası ilə sıralanır.
* **Tip / Kriteriya** – Ümumdünya irsi komitəsi tərəfindən təyin olunmuşdur.
* **Sahə** – hektar və akrla. Verilməyən dəyər, UNESCO tərəfindən heç bir məlumatın yayımlanmadığını göstərir.
* **İl** – obyektin Ümumdünya irsi siyahısına yazıldığı tarix.
* **Təsvir** – mövcud olduqda təhlükə altında olan bir obyekt kimi seçilmə səbəbləri də daxil olmaqla obyekt haqqında qısa məlumat

## Obyektlər

## İlkin siyahı

## İstinadlar
Tatar xalq musiqisi

**Tatar xalq musiqisi** Tatarıstan milli folklorunu təmsil edir.

## Tətqiqi
Tatar xalq melodiyalarının ilk qeydləri "Asiya Musiqi Jurnalı"nda (Həştərxan, 1817), daha sonra Ə. F. Rittiç, W. A. Moşkov, iyirminci əsrin əvvəllərində R. Lax, Q. Şunemanın xarici məqalələrində yer alır. Tatar xalq musiqisinin sistematik toplanması və sistemləşdirilməsi yalnız 19-cu əsrin sonlarında başlamışdır. S. G. Rıbakov (1897), M. ultanov (1916), M. Berq (1923), A. В. Zataeviç (1933), görkəmli tatar folklorşünasları Ə. S. Klyuçarev (1941, 1955), M. A. Mozaffarov (1964), M. N. Nigmetzyanov (1970, 1976, 1984), J. H. Faizi (1971), Z. N. Saydaşeva (1979), R. A. Vamb (1981) xalq melodiyaları toplusunu nəşr etdirmişlər. Əksər hallarda, yalnız yazılmış və öyrənilən son əsrlərin Tatar xalq melodiyalarıdır. Tatar peşəkar musiqisinin bəzi növləri hələ şifahi ənənədə müstəqil olaraq müəyyənləşdirilməyib və yalnız folklor ənənəsi daxilində nəzərdən keçirilir.

## Milli musiqi janrları
Tatar xalq musiqisinin əsas növləri: intonasiya və ritm baxımından bir-birindən fərqlənən mahnılar (uzun ton, qısa melodiya və s.), Melodiyalar (melodiya, dastan, dua, qafiyə, qəzəl və s.), Şeir əsərləri, rəqs melodiyaları , simli çalğı alətləri ilə ifa olunanlardır.

## Milli çalğı alətləri
Musiqi alətlərində ifaçılıq sənəti Tatar ənənəvi mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsini təşkil edir. Oyun alətləri xalq sənətkarları tərəfindən hazırlanmış və xalq mühitində də geniş yayılmışdır. Bu baxımdan kubız və kuray ən məşhur nümunələrdir. Bundan əlavə, yalnız peşəkar musiqi ustalarının istifadə etdiyi alətlər var idi. İdil bulqarları və Kazan Xanlığı dövründə xanın vəzir saraylarından olan musiqiçilər simli və zərb alətləri çalırdılar. Bunlardan bəziləri Şərq ölkələrindən gətirilmişdir. XVI əsrdə saray musiqi məktəbinin ənənəsi pozuldu və bu alətlərdə oyun sənəti tədricən unuduldu. Xan dövrünün çalğı alətləri yalnız bəzi xalq musiqi ustaları arasında qorunur.
Əvvəlcə İdil bulqarları və Kazan Xanlığı dövrlərinə bağlı olan çalğı alətləri qədim ənənəvi çalğı alətləri sırasına daxil edilmişdir. Köhnə ənənəvi alətlər həm Bolqar İslam mədəniyyəti, həm də ümumiyyətlə Türk mədəniyyəti və ümumilikdə Şərq mədəniyyəti ilə sıx əlaqəlidir.
XIX əsrin ikinci yarısında tatar ustaları tərəfindən istifadə olunmağa başlayan alətlərə yeni ənənəvi çalğı alətləri deyilir. Yeni ənənəvi çalğı alətlərinin bir çox nümunəsinə rus və Avropa musiqi mədəniyyətinin xüsusiyyətləri daxildir. Tatar milli çalğı alətlərinə təkcə çalğı alətinin mənşəyi deyil, həm də milli alətdə ifa etmək bacarığı aiddir.

## İstinadlar
Geşe

**Geşe** (Tib. dge bshes, qısaca dge-ba'i bshes-gnyen) və ya **geşema** — rahiblər və rahibələr üçün Tibet buddizmi akademik dərəcəsidir. Dərəcə ilk növbədə Geluq soyu ilə vurğulanır, eyni zamanda Sakya və Bön ənənələrində verilir. Geşema dərəcəsi qadınlara verilir.

## Tarixi
Geşe adı əvvəlcə yeddi nöqtə zehni təhsili və Geşe Langri Tangpa (dGe-bshes gLang-ri Thang-pa, 1054–1123) adlı əhəmiyyətli bir lojong (ağıl təlimi) mətni yaradan Geşe Çekava Yeşe Dorje (1102–1176) kimi hörmətli Kadampa ustalarına tətbiq edildi.

Geşe tədris proqramı, Nālandā kimi Hindistan Buddist monastır universitetlərində öyrənilən fənlərə uyğunlaşdırılmışdır. Bu mərkəzlər Hindistanın İslam işğalçıları tərəfindən məhv edildi və beləliklə Tibet ənənəni davam etdirdi. Əvvəlcə ka-shi ("dörd subyekt") və ya ka-çu ("on subyekt") kimi tanınan Sakya monastır soyunda inkişaf etdi. Sakyalar, bu işlərin sonunda, dialektik ritualize edilmiş mübahisələrdə səriştəyə əsaslanaraq dərəcələr verirdilər. Tsongkhapa dövründə Sakya dərəcəsi Sangphu, Kyormolung və Devaçen (daha sonra Ratö) monastırlarında tədris edilirdi.
Geşə dərəcəsi Geluq monastır soyu əsasında çiçəkləndi. Geluq hökmranlığı altında, müxtəlif monastır nəsillərindən olan rahiblər, böyük Geluq monastırlarında geşələr kimi təlim alırdılar.
Sakya və Geluq təsiri altında Kagyu və Nyingma monastırları öz elmi sistemlərini inkişaf etdirdilər. Onların məktəbləri ka-rabjampa dərəcəsini ("kitabları maneəsiz bilən biri"), eyni zamanda Gelug ənənəsinin Abbot (Buddizm) üçün qoruduğu Khenpo adını təcəssüm etdirir. Kagyu və Nyingma dairələrində üstünlük təşkil edən bir araşdırma, mübahisələr üzərində şərhləri vurğulayır və klassiklərin bir qədər geniş seçiminə diqqət yetirir. İdeal olaraq doqquz il davam edir və üç il, üç aylıq bir düşüncə sistemi təlimi ilə nəticələnir.
2011-ci ilin aprelində Hindistanın Dharamsaladakı Buddist Dialektik Araşdırmalar İnstitutu, Alman rahibəsi Möhtərəm Kelsang Wangmoya geşe dərəcəsi verdi və bununla da onu dünyada ilk qadın geşe etdi. 2013-cü ildə Tibet qadınları ilk dəfə imtahanda iştirak edə bildilər.
2016-cı ildə iyirmi Tibetli Buddist rahibə geşema dərəcəsi qazanan ilk Tibet qadınları oldu. Geşema dərəcəsi, geşə dərəcə ilə eynidir, ancaq qadınlara verildiyinə görə, Geşema dərəcəsi adlanır.

## İstinadlar
Kidispey Çoodu

**Kidispey Daqbaeviç Çoodu** (; ) — aviasiya öncüsü, uçuş təlimatçısı və ilk Tuva pilotu idi.

## Tərcümeyi-hal
Çoodu, 5 May 1918-ci ildə, hazırda Rusiya Federasiyasının Tuva Respublikasında yerləşən Tes-Xemskidə maldar ailəsində anadan olub. 1928-1930-cu illərdə Qızıl Orduda xidmət etdikdən sonra katib işləyir. Tuva Xalq Respublikası regional aviasiyanın inkişafına kömək istəməsindən sonra, Moskva, Orenburq Hərbi Aviasiya Pilotlar Məktəbinə hərbi təcrübəsi və rus dilini bilən iki Tuvalını qəbul etdi - Kidispey Çoodu və Lapşin Oyun. Məktəbə gəldikdən sonra diqqətləri cəlb etməmək üçün təlimlərdə istifadə etmələri üçün rus adları verildi və baş leytenant rütbəsi ilə təhsili başa vurduqdan sonra Tuvaya qayıtdılar. Qızılda bir hava limanı tikmək və SSRİ-dən təyyarə almaq qərarından sonra Çoodu, 6 iyul 1938-ci ildə SSRİ-də Abakandan Tuvaya yeni təyyarədən birini gətirdi və bölgədəki çətin naviqasiya şərtlərinə və aviasiya infrastrukturunun olmamasına baxmayaraq tayqaya təhlükəsiz enməyi bacardı. Tuvaya ilk dəfə bir təyyarə enmişdi və bu tarixi enişin baş veridiyi ərazi respublika rəhbərlərinin ziyarət etdikləri yer oldu, bəziləri təyyarələrə mindi. Daha sonra Çoodu, Qızıl Aeroport hava limanının inkişafına qatıldı, hava limanını idarə etmək və mexaniki, texniki işçilər və dispetçerlər də daxil olmaqla xidmət göstərmək üçün əlavə olaraq bir pist inşa etmək üçün kifayət qədər ideal bir yer axtarırdı. SSRİ daha sonra Tuvanın əsas yaşayış məntəqələrində radio stansiyaları quraşdıraraq hava limanının inşasına kömək etmək üçün daha çox avadanlıq təmin etməyə razı oldu. Lakin, pilotların çatışmazlığı səbəbi ilə,pilotların İkinci Dünya müharibəsinin Şərq Cəbhəsində uçmağa davam etməsi fikrindən daşındı. Çoodu, Alman istilasından sonra da cəbhəyə göndərilmək üçün müraciət etdi, lakin rədd edildi və yeni pilot yetişdirmək və Tuva aviasiya inkişafına kömək etmək işinin daha vacib olduğunu söylədi. 1943-cü ildə mayor rütbəsinə yüksəlsə də, sonradan karyerası irəliləmədi: ömrünün son üç ili ərzində vərəm xəstəliyindən əziyyət çəkdi, 1946-cı ildə ölmədən öncə tez-tez xəstəxanada yatdı. Həyat yoldaşı Çatkarın yanında dəfn edildi. O, telefon operatoru idi və ondan bir neçə ay əvvəl ölmüşdü. 2018-ci ildə Qızıl hava limanına Çoodunun şərəfinə bir abidə inşa edildi.

## İstinadlar
Belçika–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–Belçika münasibətləri** — Türkiyə Respublikası ilə Belçika Respublikası arasındakı ikitərəfli beynəlxalq münasibətlər. Ölkələr Avropa Şurası, NATO, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (OECD), Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı (ATƏT), Ümumdünya Ticarət Təşkilatı (ÜTT) və Aralıq dənizi İttifaqının üzvləridir. Belçika Avropa İttifaqının üzvüdür, Türkiyə isə bu quruma üzv olmaq üçün namizəddir. Hər iki ölkə beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.
## Tarix
1837-ci ildə Osmanlı İmperiyası Belçikanın müstəqilliyini tanıyır. 1848-ci ildə ölkələr arasında rəsmi diplomatik əlaqələr qurulur.

2019-cu ilin mart ayında Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi, Belçika məhkəməsinin Kürdüstan Fəhlə Partiyası ilə əlaqəli olduğu iddia edilən 30 nəfərə qarşı təqibə son verdikdən sonra Belçika səfiri Mişel Malerbeyə narahatlıqlarını ifadə etdi. 2019-cu ildə Belçika, Türkiyənin Suriyanın şimal-şərqindəki Sülh Bulağı əməliyyatını tənqid etdi və Türkiyəni dərhal dayanmağa çağırdı. Sonra Belçika hökuməti Türkiyəyə silah embarqosu tətbiq etmək qərarına gəldi.

Hal-hazırda Belçikada təxminən 230.000 türk kökənli vətəndaş yaşayır.

## Ticarət
2006-cı ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 3 milyard avro təşkil etmişdir. 2006-cı ildə Belçikanın Türkiyəyə ixracatı 2005-ci illə müqayisədə 9,4 % (1,88 milyard avro), Türkiyənin Belçikaya ixracatı isə 6,8 % (1,06 milyard avro) artmışdır. Belçika Türkiyənin on yeddinci ən böyük ticarət tərəfdaşıdır.

Türk-Belçika İş Şurası və oxşar hədəfləri olan təşkilatlar ticarət əlaqələrin inkişafına üstünlük verir. Türk-Belçika İş Şurası 1990-cı ildə qurulmuşdur. Kiçik və orta müəssisələr Türkiyə və Belçika iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır. Türkiyədə 200-dən çox Belçika firması təmsil olunur. Türkiyədəki Belçika investisiyalarının həcmi təxminən 300 milyon avrodur. Digər tərəfdən, Türk şirkətlərinin Belçikaya yatırımları 1 milyard avronu keçmişdir.

2008-ci ildə 583.409-dan çox Belçikalı turist Türkiyəni ziyarət etmişdir.
## Diplomatik nümayəndəliklər
Belçikanın Ankarada səfirliyi və İstanbulda baş konsulluğu vardır.

Türkiyənin Brüsseldə səfirliyini fəaliyyət göstərir.
## İstinadlar