İkinci dilin mənimsənilməsi

**İkinci dilin mənimsənilməsi** və ya **İkinci dil mənimsəmə** () — insanların ana dilindən əlavə ikinci bir dili öyrənmə prosesi. İkinci dilin mənimsənilməsi eyni zamanda bu prosesi tədqiq edən elmi intizamın adıdır. Bu sahə tətbiqi dilçiliyin bir alt sahəsi olsa da, eyni zamanda psixologiya, sosiologiya və təhsil elmləri kimi müxtəlif fənlərin tədqiqatlarının maraq dairəsindədir.

Tədqiqatın əsas mövzularından biri **interlinqva** () anlayışıdır; tələbələrin istifadə etdiyi dil, yalnız bildikləri dil ilə öyrəndikləri dil arasındakı fərqlərin nəticəsi deyil, özlüyündə tam bir dil sistemidir. Bu keçid dili (ara dil), tələbələr hədəf dilə (L2) məruz qaldıqca tədricən inkişaf edir. Tələbələrin yeni dilin xüsusiyyətlərini mənimsəmə ardıcıllığı, onların ana dilindən və formal təhsil alıb-almamasından asılı olmayaraq, böyük ölçüdə sabit qalır. Bununla belə, öyrənənin artıq bildiyi dillər yeni dilin öyrənilməsi prosesinə əhəmiyyətli təsir göstərə bilər; bu təsir dilçilikdə **dil transferi** () kimi tanınır.

## Təriflər

**İkinci dil** (L2), bir şəxsin ana dilinə (L1) əlavə olaraq öyrəndiyi hər hansı bir dili ifadə edir. Bu konsepsiya "ikinci dil" adlandırılsa da, üçüncü, dördüncü və ya sonrakı dillərin öyrənilməsini də əhatə edə bilər. İkinci dilin mənimsənilməsi, öyrənənin daxili proseslərinə fokuslanır; baxmayaraq ki, tədris bu prosesə təsir edə bilər, bu termin birbaşa dil tədrisi metodlarına deyil, dilin beyində mənimsənilmə mexanizminə aiddir. 

"Mənimsəmə" () termini başlanğıcda öyrənmə prosesinin şüursuz xarakterini (ana dili kimi təbii mənimsənilməsini) vurğulamaq üçün istifadə edilirdi, lakin son illərdə akademik ədəbiyyatda "öyrənmə" () və "mənimsəmə" () terminləri bir-birini əvəz edən sinonimlər kimi işlədilməkdədir. Stiven Kraşenə görə, **mənimsəmə** uşaqların ana dilini qazandığı kimi təbii və qeyri-şüuri bir prosesdir, **öyrənmə** isə qaydaların şüurlu şəkildə mənimsənilməsidir.

## Əsas nəzəriyyələr

İkinci dilin mənimsənilməsi sahəsində bir neçə təməl fərziyyə mövcuddur:
* **Monitor fərziyyəsi:** Stiven Kraşen tərəfindən irəli sürülmüş bu nəzəriyyə, şüurlu öyrənilmiş qaydaların yalnız bir "redaktor" və ya "monitor" funksiyası daşıdığını bildirir.
* **Giriş fərziyyəsi ():** Dilin inkişafı üçün tələbənin öz səviyyəsindən bir pillə yuxarı ($i+1$) olan anlaşılan girişə () ehtiyacı olduğunu müdafiə edir.
* **Affektiv filtr:** Stress, motivasiya və özünəinam kimi emosional faktorların dil mənimsəməyə mane ola və ya kömək edə biləcəyini göstərir.

## Əsas anlayışlar

### İnterlinqva (Ara dil)

Larri Selinker tərəfindən irəli sürülmüş bu nəzəriyyəyə görə, öyrənən şəxs hədəf dili mənimsəyərkən özünəməxsus bir dil sistemi yaradır. Bu sistem nə tam ana dili, nə də tam hədəf dildir; o, hər iki dildən elementlər daşıyan keçid mərhələsidir.

### Dil transferi

Öyrənənin artıq bildiyi dilin yeni dilə təsiridir. İki növü mövcuddur:
* **Müsbət transfer:** İki dil arasındakı oxşarlıqların öyrənməni asanlaşdırması.
* **Mənfi transfer (İnterferensiya):** Ana dilindəki qaydaların hədəf dilə səhv tətbiqi (məsələn, söz sırası və ya tələffüz səhvləri).

### Yaş faktoru və kritik dövr fərziyyəsi

E. Lenneberq tərəfindən populyarlaşdırılmış bu fərziyyəyə görə, dilin ana dili səviyyəsində mənimsənilməsi üçün bioloji olaraq müəyyən edilmiş bir "pəncərə" (adətən yetkinlik dövrünə qədər) mövcuddur. Yetkinlik yaşından sonra dil öyrənmək mümkündür, lakin tam doğma aksentə və qrammatik intuisiyaya sahib olmaq ehtimalı azalır.

### Affektiv faktorlar

Dil öyrənmə prosesi yalnız intellektual deyil, həm də emosional prosesdir. Affektiv filtr fərziyyəsinə görə, yüksək səviyyəli stress, aşağı özünəinam və aşağı motivasiya dil mənimsəmə prosesini bloklaya bilər. Tədqiqatlar göstərir ki, inteqrativ motivasiyası (hədəf dilin mədəniyyətinə daxil olmaq istəyi) olan tələbələr, instrumental motivasiyası (yalnız iş və ya imtahan üçün) olanlardan daha müvəffəqiyyətli olurlar.

## Həmçinin bax

* Tətbiqi dilçilik
* Koqnitiv psixologiya

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Klein, Wolfgang  and Perdue, Clive  ''The Basic Variety (or: Couldn’t natural languages be much simpler?)''. In Second Language Research 13, 1997, pp. 301-347.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*