Ladislaus Bortkeviç

**Ladislaus Bortkeviç** (; ) — rus iqtisadçısı və Polşa mənşəli statistikaçı.

## Bioqrafiyası
Vladislav 1868-ci il iyulun 26-da (7 avqust) Sankt-Peterburqda Pavlovsk məktəbində və 2-ci Peterburq hərbi gimnaziyasında topçu və riyaziyyat müəllimliyi edən Həyat Mühafizələri At Topçusu İosif İvanoviç Bortkeviçin (1838-1908) ailəsində anadan olub ( ikinci kadet korpusu II Aleksandrın dövründə belə adlandırılmışdır), riyaziyyat dərsliklərinin müəllifi, 1895-1897-ci illərdəki pul islahatı və rus borclarının konvertasiyası ilə bağlı iqtisadiyyat işləri. Cozef İvanoviç 2-ci Kadet Korpusunu və Mixaylovskaya Topçu Akademiyasını bitirib. Müəllimlik etdikdən sonra notarius vəzifəsini icra etdi. Ana - Yelena von Rokitskaya, iki bacı: Mariya (1866-1917) və Elena (03.08.1870-29.10.1939).

1886-1890-cı illərdə Sankt-Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsində oxudu, onun dekanı 1872-ci ildə hüquq fakültəsində bir statistika bürosu və 1881-ci ildə Bortkeviçin 1889-cu ildə olduğu Sankt-Peterburq şəhər rəhbərliyində bir statistika şöbəsi yaradan Yu. E. Yanson oldu. "1888 Sankt-Peterburqun Statistik Yıllığı" nın tərtibində kömək etdi. 1890-cı ildə Bortkeviç, İmperator Elmlər Akademiyasının Fizika-Riyaziyyat bölməsinin iclasında "Avropa Rusiyasının kişi pravoslav əhalisinin ölümü və uzun ömürlülüyü" əsəri ilə çıxış etdi, eyni il "Avropa Rusiyasının qadın pravoslav əhalisinin ölümü və uzun ömürlülüyü" əsəri davam etdi. 1890-cı ildə Siyasi İqtisadiyyat və Statistika Bölməsində professorluq təhsili almaq üçün iki illik təqaüd verildi .

1891-ci ilin may ayında oxumağa göndərildi və 1891-1892-ci illərdə G.F.Knappun rektor olduğu Strasburq Universitetində oxudu və 1892-ci ilin yayından V. Lexis rəhbərliyindəki Göttingen Universitetində başladı və 1893-cü ilin fevralında doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdi.

1893-cü ilin aprelində Sankt-Peterburq Universitetinə qayıtdı, lakin 1893-cü ilin yanvarında vəfat edən E.Yansonun rusca doktorluq dərəcəsi və himayəsi olmadan şöbəyə müraciət edə bilmədi və 1894-cü il mayın 1-dək universitetdə siyahıya alındı.

1895-1897-ci illərdə GF Knapp və V. Lexisin dəstəyi ilə Strasburq Universitetində dosent vəzifəsinə təyin edildi və burada işçilərin sığortası və statistika nəzəriyyəsi haqqında mühazirələr oxudu.

Sonra Sankt-Peterburqa qayıtdı, 1897-1901-ci illərdə kollegial katib rütbəsində dövlət dəmir yollarında işçilərin pensiya fondunun idarə edilməsində katib vəzifəsini icra etdi və eyni zamanda 1899-1901-ci illərdə Sankt-Peterburqdakı İmperator Aleksandr Liseyində statistika müəllimliyi etdi.

1901-ci ildə statistika və iqtisadiyyat fövqəladə professoru təyin edildi və 1920-ci ildən ömrünün sonuna qədər Berlin Universitetinin statistika və siyasi iqtisad bölməsində sıravi bir professor oldu. Paralel olaraq, 1906-1923-cü illərdə Berlin İqtisadiyyat Məktəbində dərs demişdir.

Bortkiewicz İsveç Elmlər Akademiyasının, Kral Statistika Cəmiyyətinin, Amerika Statistika Birliyinin və Beynəlxalq Statistika İnstitutunun üzvü idi.

Bortkeviç sonuncu dəfə 1914-cü ildə Birinci Dünya müharibəsi başlamazdan əvvəl atasının ölümü (atası 1908-ci ildə vəfat etdi) ilə əlaqədar Sankt-Peterburqa gəlmişdi. Bortkiewicz 15 iyul 1931-ci ildə Berlində öldü.

## Biblioqrafiya

* Борткевич В. И. Смертность и долговечность мужского православного населения Европейской России — СПб.:Типография императорской академии наук, 1890, 102с.
* Борткевич В. И. Смертность и долговечность женского православного населения Европейской России — СПб.:Типография императорской академии наук, 1891, 24с.
* Борткевич В. И. Критическое рассмотрение некоторых вопросов теоретической статистики (1896)//О теории дисперсии/сост. Четвериков Н. С. — М.:Статистика, 1968, 240с.
* Борткевич В. И. Пятая хрестоматия по истории теории вероятностей и статистики: статьи В. И. Борткевича и А. А. Чупрова — Берлин: NG, 2008, в том числе Закон малых чисел (нем. Das Gesetz der kleinen Zahlen, 1898); Теория статистики населения и моральной, 1904; Приложение теории вероятностей к статистике, 1904; Вероятность и статистические исследования по Кейнсу, 1923; К арифметике пропорциональных выборов, 1920; Г. Ф. Кнапп как статистик, 1922.
* *Борткевич В. И.* [1907]. К исправлению основополагающей теоретической конструкции Маркса в третьем томе «Капитала» // *Маркс К.* Капитал. Критика политической экономии. Т. III. — М.: Эксмо, 2011.
* Bortkewitsch L. Die mittlere Lebensdauer. Die Methoden ihrer Bestimmung und ihr Verhältnis zur Sterblichkeitsmessung — Jena: Gustav Fischer, 1893
* Bortkiewicz L. Review of Léon Walras, Éléments d'économie politique pure//Revue d'économie politique, 1890
* Bortkiewicz L. von. Das Gesetz der kleinen Zahlen. — Leipzig: Teubner, 1898
* Bortkiewicz L. von. Wertrechnung und Preisrechnung im Marxschen System//Archiv für Sozialwissenschaft und Sozialpolitik. 1906. Bd. 23. S. 1 — 50; 1907. Bd. 25. S. 10 — 51, 445—488
* Bortkiewicz L. von. Zur Berichtigung der grundlegenden theoretischen Konstruktion von Marx im Dritten Band des «Kapital»//Jahrbücher für Nationalökonomie und Statistik. Juli 1907. Bd. 34. S. 319—335
* Bortkewitsch L. Wertrechnung und Preisrechnung im Marxschen System, 1907
* Bortkiewicz L. On the Correction of Marx’s Fundamental Theoretical Construction in the Third Volume of Capital
* Bortkiewicz L. von. Die Rodbertus’sche Grundrententheorie und die Marx’sche Lehre von der absoluten Grundrente//Archiv für Geschichte des Sozialismus. 1910—1911. Bd. 1. S. 1 — 40, 391—434
* Bortkiewicz L.von. Die Sterbeziffer und der Frauenüberschuß inder Stationären und in der progressiven Bevölkerung, zugleich ein Beitragzur Frage der Berechnung der «Verlebten Zeit»// Bulletin de l’Institut international de statistique. 1911. Bd. 19. No. 1. S. 63 — 183
* Bortkiewicz L. von. Radio-aktive Strahlung als Gegenstand wahrscheinlichkeitstheoretischer Untersuchungen. Berlin: Springer, 1913
* Bortkiewicz L. von. Die Iterationen. — Berlin: Springer, 1917
* Bortkiewicz L. von. Homogenität und Stabilität in der Statistik//Skandinavisk aktuarietidskrift. Bd. 1. S. 1 — 81
* Bortkiewicz L. von. Die Variationsbreite beim Gauss’schen Fehlergesetz//Nordisk Statistisk
Tidskrift. 1922. Bd. 1. S. 11 — 38, 193—220
* Bortkiewicz L. von. Über eine verschiedenen Fehlergesetzen gemeinsame Eigenschaft//Sitzungsberichte der Berliner Mathematischen Geseilschaft. 1923. Bd. 22. S. 21 — 32
* Bortkiewicz L. von. Zweck und Struktur einer Preisindexzahl//Nordisk Statistisk Tidskrift. 1923—1924. Bd. 2. S. 369—408; Bd. 3. S. 208—252, 494—516
* Bortkiewicz L. von. Über die Quadratur empirischer Kurven//Skandinavisk aktuarietidskrift. 1926. Bd. 9. S. 1 — 40
* Bortkiewicz L. Value and Price in the Marxian System//International Economic Papers 2, 1952, pp.&nbsp;5–60.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Клюкин, Пётр Николаевич* Борткевич как критик Маркса: к 150-летию публикации I тома «Капитала» // Теория и практика институциональных преобразований в России: сборник научных трудов / под ред. Б. А. Ерзнкяна. Вып. 41. — М.: ЦЭМИ РАН, 2017. — 186 с. — С. 54-71.