open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Komsomolets (ada)

**Komsomoles** — Şimal Torpağına daxil adaların ən şimalda yerləşənidir. Kara dənizi və Laptevlər dənizi arasında yerləşir. Oktyabr İnqilabı adasından Qırmızı Ordu boğazı, Pioner adasından isə Yunıy boğazı vastəsi ilə ayrılır. Sahəsinə görə arxipelaqda 3-cü, dünyada isə 82-ci yeri turur.

Adanın ən ucqar şimal nöqtəsi Arktik burnudur. Bu ərazidən bir çox arktik ekspedisiyalar başlanğıcını götürmüşdür.

Adanın sahəsi — 9600 km², maksimal hündürlük — 781 m təşkil edir. Adanın 65 % Buzlaqlarla örtülüdür. Qslan hissə isə qum və gil ilə örtülüdür. Adanın böyük hissəsini arxipelaqda yerləşən *Akademik Nauk* buzlağı tutur. Buzlağın sahəsi 5,900 km², qalınlığı isə 500 m, dəniz səviyəsindən hündürlüyü 749 m təşkil edir.

## Adanın araşdırılması
Ada ilk dəfə 1930–1932 ci illərdə Georgi Aleksandroviç Uşakov və Nikolay Uevansevin təşkil etdiyi ekspedisiya zamanı araşdırılmış və ad qoyulmuşdur. Adanın cənub-şərq sahilində yerləşən körfəz 1973-cü ildə Şimal Torpağının Olovyannıy burnu stansiyasında rabitəçi işləyən (1935–1936) Krengelin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Adının dəyişdirilməsi
1 dekabr 2006 Taymır muxtar diyarının Duması xərəfindən Şimal Torpağı arxipelaqının öncəki adının bərpa edilməsi haqqında qətnamə qəbul edilir. Bu sənədə əsasən arxipelaqın adı "İmperator II Nikolay Torpağı" adlandırılmalıdır, üstəlik adalar onun ailə üzlərinin adı verilir. Komsomoles adasının adı *Müqəddəs Marii* olaraq dəyişdirilməsi irəli sürülür.

2007-ci ildə bu məsələyə Krasnoyarsk diyarı orqanları federal səviyədə məsələ baxmış və qaldırılmış iddianı geri qaytarmışdır.

## İstinadlar
Yana Batırşina

**Yanina Batırşina** (; 7 oktyabr 1979, Daşkənd, Özbəkistan SSR) — Rusiyanın əməkdar idman ustası, bədii gimnastı və teleaparıcısı. Olimpiya oyunlarının gümüş mükafatçısı, yeddiqat dünya, beşqat Avropa çempionu.

## Həyatı
Yana Daşkənddə anadan olub. Tatar və yəhudi köklərə (atası - tatar, anası - yəhudi) malikdir. Beş yaşından (1984) bədii gimnastika ilə məşğul olmağa başlayıb. İlk məşqçisi Valentina Andreyevna Çernova olub.

## Atletika Karyerası
Doqquz yaşında olarkən mürəkkəb seçimlərdən sonra Özbəkistan SSR yığmasına daxil olub. Bir il sonra SSRİ-nin gənclərdən ibarət yığmasına qəbul edilmişdir. SSRİ dağıldıqdan sonra valideynləri ilə birlikdə Rusiyaya köçmüş və burada İrina Viner-Usmanovanın rəhbərliyi altında, Rusiya yığmasının üzvü kimi Novoqor gimnastika mərkəzində idmanla məşğul olmağa davam etmişdir.
 
İdman karyerası ərzində 180 medal qazanıb, bu mükafatlar arasında 1996-cı ildə Atlantada keçirilmiş Olimpiya oyunlarının gümüş mükafatı, dünya çempionatının 7 qızıl medalı, Avropa çempionatının 5 qızıl medalı, habelə daha 40 kubok vardır. 1997-ci ildə "Vətən qarşısında xidmətlərinə görə" ordeninin II dərəcəsi ilə təltif edilib. 1998-ci ildə, 19 yaşı olarkən böyük idmandan getmişdir.
 
20 yaşında olarkən bədii gimnastika üzrə Braziliya yığmasının baş məşqçisi olub.

## İdmandan sonrakı karyerası
2000-ci ildə televiziya karyerasına başlayıb. "16-ya qədər və daha böyük" proqramının aparıcısı olmuşdur. "Stolitsa" kanalında idman buraxılışları xəbərlərini aparmışdır. 2002-ci ildən 2009-cu ilədək "Rossiya" telekanalında — "Xəbər-İdman" və "Xəbər-İdman. Yerli Vaxt. Moskva" informasiya proqramlarının aparıcısı olmuşdur.

"Fort Boyard" (2003), "Xalq artisti" (2004), "İdmanla məşğul ol" (2010) televiziya verilişlərinin, həmçinin "Şöhrət" milli idman mükafatının (2003, 2004, 2006, 2008-ci illərdə) aparıcısı olmuşdur.

2010-cu ildə Kanadanın Vankuver şəhərində keçirilmiş Qış Olimpiya Oyunlarında Soçi-2014 rus evinin aparıcısı olmuşdur. 2013-2016-cı illər ərzində "Karusel" kanalında yayımlanan, məktəblilər üçün intelektual şou olan "Tək hamıya qarşı" verilişinin aparıcısı olmuşdur. 

## Şəxsi həyatı
2004-cü ildə prodüser, "Parni iz Baku" şən və hazırcavablar klubu komandasının sabiq üzvü Timur Vaynşteyn ilə ailə həyatı qurub. Onların toy mərasimi iki şəhərdə — Moskva və Bakıda baş tutub. Cütlüyün Məryəm və Ayla adında iki qızı və Leonid adlı bir oğulları var.

## İctimai fəaliyyəti
2010-cu ilin yayından "Təmiz idman səfirləri" anti-dopinq layihəsinin səfirlərindən biridir.

2017-ci ilin dekabrında Rusiyanın hazırkı prezidentinin siyasətini dəstəkləyən — Putin Team komandasının sıralarına qoşulub.

2019-cu ildə Bakıda keçirilmiş bədii gimnastika üzrə dünya çempionatının səfiri olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Nəzər Paşayev

**Paşayev Nəzər Abdulla oğlu** (15 dekabr 1908 – ?) — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru (1964), professor (1965), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1981).

## Həyatı
Nəzər Paşayev 15 dekabr 1908-ci ildə İrəvan quberniyasının Böyük Vedi kəndində doğulmuşdur.

Nəzər Paşayev Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Tarix fakültəsini 1936-1937-ci tədris ilində bitirmişdir.

Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda professor işləyib.

## Kitabları
* Azərbaycanda sosialist mədəniyyətinin inkişafı [Mətn]: 1920-1955-ci illər N.A.Paşayev; [red. Ş.Abasov].- B.: Azərnəşr, 1957.- 172, [3] s.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* ASE — X cild. 1984.
Françesko

**Françesko** — kişi adı.

* Françesko Kossiqa — İtaliyanın səkkizinci prezindenti (3 iyul 1985 – 28 aprel 1992).
* Françesko Hayez — italyan rəngkarı, XIX əsr Romantizm janrının aparıcı rəssamlarından biri
* Françesko Kavalli — erkən barokko dövrünə aid olan italyan bəstəkarı.
* Françesko Koko — italyan futbolçu, müdafiəçi.
* Françesko Landini — italyan bəstəkar, şair, müğənni, orqançalan, musiqi alətləri düzəldən.
* Françesko Petrarka — İtaliya intibahının görkəmli nümayəndəsi
* Françesko Totti — İtaliya futbolçusu,
* Françesko Bartolomeo Rastrelli — Rusiya vətəndaşlığını qəbul etmiş İtaliyalı
* Françeska Qarqallo —
* Françesko Klemente —

## İstinadlar
Auyuittuk Milli Parkı

**Auyuittuq Milli Parkı** () — Kanadanın Nunavut bölgəsində, Baffin Torpağının Kumberlend yarımadasında, Kikiktaaluk regionunda yerləşən milli park. Milli parkda xeyli fiord, artik səhra, qleyzer, buzla örtülü ərazi yerləşir. İnuktitut dilində (Nunavut bölgəsinin yerli İnuit xalqının dili) Auyuittuk sözü *(ᐊᐅᔪᐃᑦᑐᖅ)* "heç vaxt əriməyən yer" mənasını verir. Burada 1976-cı ildə milli park qoruğu qurulsa da, ancaq 2000-ci ildə rəsmən milli park statusu almışdır.

## Haqqında

Milli parkın bitki örtüyü zəifdir. Burada ancaq driada, kampion, lalə, daşdələn kimi çiçək növləri, betula nana, Artika söyüdü, süpürgəotu kimi kollara rast gəlmək mümkündür. Bitki növlərinin çoxu soyuq Artika iqlimində sağ qalmaq üçün toplu şəkildə bitir.

Bitki örtüyünün çox zəif inkişaf etməsi səbəbi ilə heyvan növləri də çox azdır. Milli parkda 12 məməli növü (lemminq, artika dovşanı, qaqum, ağ ayı, qütb tülküsü, karibu) yaşayır.

Ən yaxın şəhərlər Panqnirtunq və Kikiktarjuakdır. Ziyarətçilər "Kanada Parkları"ndan icazə alaraq milli parkı ziyarət edə bilərlər.

Milli parkda ən tanınmış yer Akşayuk keçididir. Bu keçidin yaxınlığından Summit gölündən başlanğıc götürən Bayquş və Gəlincik çayları axır. 2008-ci ildə isti hava və güclü yağışlar səbəbi ilə Summit gölü və Gəlincik çayı daşmış və bu səbəblə bir çox yürüyüş zolağı bağlanmışdır.

Milli parkda 800 metr hündürlüyündəki Asqard dağı ("Məni sevən cəsus" adlı Ceyms Bond filmində göstərilmişdir) və 1250 metr hündürlüyündəki Tor dağı yerləşir.

## Qalereya



Fayl:Mount_Asgard_3_2001-07-25.jpg|Asqard dağı
Fayl:Pangnirtung Fiord N 4 2001-07-25.jpg|Maktak fiordu
Fayl:Auyuittuq ThorPeak 2007.JPG|Tor dağı
Fayl:Mount Odin snow and ice.jpg|Odin dağı
Fayl:Auyuittuq_SouthEnd_2007.JPG|Akşayuk keçidi
Fayl:Baffin Mtns Cumberland Peninsula 2.jpg|Baffin dağları, Kumberlend yarımadası



## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Kanada Parklarında rəsmi səhifəsi 
* Tor dağı
* Tuluqak oteli
* Auyuittuk Milli Parkı haqqında
Kit Duqlas

**Kit Duqlas** (; ) — İngilis şair. İkinci Dünya müharibəsi sırasında yazdığı müharibə şeirləri ilə tanınır. Normandiya əməliyyatı zamanı həlak olmuşdur.

## Yaradıcılığı
**Kit Duqlas** Oksfordda oxuduğu zamanlarda şeirlərini yayımlamağa artıq başlamışdı. Buna baxmayaraq, yaşadığı müddətdə sadəcə bir kitabını, "Seçilmiş şeirlər" () adıyla 1943-cü ildə nəşr etdirə bildi. Ən çox bilinən şeiri *Simplify me when I'm dead* adlı şeiridir.

## Xarici keçidlər
Melvill (ada)

**Melvill** () — Kanadanın şimalında yerləşən ada.

## Coğrafiyası

Ada Kanada Arktik arxipelaqının  Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna aidir. İnzibati cəhət Nunavut və Şimal-Qərb ərazilərinə daxildir. Sahəsi 42,149&nbsp;km² olaraq Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 33-cü yerdədir. Parri arxipelaqının ən iri adasıdır. Sahil xətdinin uzunluğu 3107 kilometrdir.. Vaykaunt-Melvill boğazı (eni 122&nbsp;km) adanı Viktoriya (ada) və Stefansson adasından ayırır. Mak-Klur boğazı isə onu Banks adasından ayırır.

Ada parçalanmış formaya malikdir. Belə ki, çoxlu sayda yarımada və körfəzə malikdir. Şimalında Hekla-end-Qrayper, cənub-qərbdə isə dar Linddon körfəzi yerləşir. Bu quruluş adanı qeyri-adı edir. Burada uç iri yarımada vardır: Şimal-şərdə Sabin, cənub-qərbdə Dandas və şimal-qərbdə isə kəskin parçalanmış yarımada. Adanın şərqdən qərbə uzunluğu 340&nbsp;km, şimaldan cənuba eni isə 212&nbsp;km təşkil edir.

Adanın ərazisini topoqrafin cəhətdən üç yerə bölmək olar. Cənub-qərb hissə Plato, mərkəzi hissə dağlıq, şimal-şərq hissə alçaq düzənlik. Adanın ən hündür nöqtəsi dəniz səviyəsindən 776 m hündürlüyə malik Blu-Hils dağıdır. Ərazidə yaşayış yoxdur. Adada təbii qaz ehtiyatının olması ehtimalı vardır.  Yayda orta aylıq temperatur + 5°S keçir. Ada Şimali Amerika regionunun ən soyuq yeridir.

## Tarixi
Ada 1819-cı ildə  Vilyam Parri tərəfindən kəşf edilir. Pobert Dandasın şərəfinə adlandırılıb (2-ci Melvill vikontu).
## İstinadlar
Melvill

**Melvill** — soyad.

;Bu soyadı olan tanınmış şəxslər
* German Melvill — yazıçısı, şair.

;Coğrafiyada
* Melvill (ada) — Kanadanın şimalında yerləşən ada.
* Melvill (ada, Avstraliya) — 
* Melvill yarımadası — Kanadanın şimalında yerləşən yarımada.
* Vaykaunt-Melvill boğazı — Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan boğaz.

## Həmçinin bax
Kadyak adası

**Kadyak adası** () — ABŞ Alyaska ştatı ərazisində yerləşir. Sahəsi 9.300 km² təşkil edir. Ada Alyaska yarımadasının şərqində yerləşir. Kodyak adı eskimos dilindən tərçümədə "iti" mənasını verir.

## Coğrafiya
Kadyak arxipelaqının ən iri, Amerika Birləşmiş Ştatlarının ikinci adasıdır. Ada Alyaska yarımadasından Şelixov boğazı ayırır. Kadyak adası demək olar ki bütünlüklə dağlıqdır. Ən hündür nöqtəsi isə 1353 metrdir.

Kadyak adasından şimalda nisbətən iri Afoqnak, cənub-qərbdə isə Torisı adası yerləşir.

Kadyak adası eyni adlı Kadyak ayısının vətənidir.

## Tarixi
Kadyak adası Koniaqa qəbiləsinin tarixi torpağıdır. Onun əhalisi ilk əvvəllər ovçuluq, balıqçılıq və yığıçılıqla məşğul olmuşlar. Adaya ilk gələnlər ruslar olmuşdur. Bura təşkil edilən ilk ekspedisiyaya Qriqori Şeloxov rəhbərlik etmiişdir. Rusların burada ilk məskənləri Üç Müqəddəs buxtası sahilində 1784-cü ildə salınır. 1867-ci ildə Alyaskanın ABŞ-yə satılmasından sonra əraziyə Amerikada insanlar axın edir.

### Novarupt vulkanının təsiri
Adadan 160 km şimal-şərqdə Novarupta vulkanı yerləşir. 1912-ci ildə baş vermiş və 60 saat davam edən güclü püskürmə nəticəsində ağır fəsadlar törətmişdir. Ada üzərini qalın kül təbəqəsi örtmüş, sular içilməz hala gəlmiş, sıx duman görünməni məhdudlamdırmaqla yanaşı nıfəs almanı çətinləşdirmişdir.

## Əhalisi
Adanın əhalisi 13,592 (2010)nəfər təşkil edir. Adada əsasən İnuitlər yaşayır. Əsas yaşayış məntəqəsi Kadyak şəhəridi, adanın şimal-şərqində yerləşir.

## Nəqliyat və komanavtika
Kadyak adasında aeroport fəliyyət göstərir. Bundan əlavə burada Nasanın Kadyak kosmodromu vardır. Buradan bir sıra uçuşlar həyata keçirilir.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Official Kodiak Island website 
*  Kodiak Alaska local news
Məhəmməd Dünyamalıyev

** Dünyamalıyev Məhəmməd Ağamirzə oğlu ** — texnika elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Dünyamalıyev Məhəmməd Ağamirzə oğlu 1938-ci ildə Ermənistanın Əzizbəyov rayonunda anadan olmuşdur. 1962-ci ildə riyaziyyat ixtisası üzrə ADU-nin mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra APİ-nun Ali riyaziyyat kafedrasında assistent, böyük müəllim işləmişdir. 1964-1969-cu illərdə Azərbaycan EA Neft və qaz yataqlarının işlənilməsi institutunun aspirantı olmuşdur. 1970-ci ildə "Mayenin süzülməsinin və quyuların rasional yerləşməsinin bəzi məsələləri" mövzusunda namizədlik, 1990-cı ildə isə "Dərinlikdə yerləşən neft və qaz yataqlarının işlənilməsi zamanı relaksasiya proseslərinin hesabat nəzəriyyəsi və üsulları" mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. 1991-2003-cü illərdə Azərbaycan EA DNQYPİ-nun aparıcı elmi işçisi, 2003-2006-cı illərdə - Azərbaycan MEA Geologiya institutunun "Neft yataqlarının işlənilməsi və neft və qaz hasilatının proqnozlaşdırılması" şöbəsində baş elmi işçidir. 2006-cı ildən bu günə qədər ATU-nin "Riyaziyyat" kafedrasının professorudur. 

## Elmi fəaliyyəti
Dünyamalıyev M.A. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir. 

Elmi tədqiqat sahəsi: neft və qaz yataqlarının işlənilməsi zamanı relaksasiya effektlərinin və dağ süxurlarının sürüşməsinin öyrənilməsi.

Dünyamalıyev M.A. 80-dən artıq elmi məqalənin və 4 metodik vəsaitin müəllifidir.

## İstinadlar
İslam Həmrəyliyi Oyunları

**İslam Həmrəylik Oyunları** — dörd ildən bir keçirilən beynəlxalq idman tədbiri. Burada İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv olan ölkələrdən idmançılar iştirak edir.

## Tarix
İlk dəfə bu oyunlar Səudiyyə Ərəbistanında keçirilmişdir və hazırda yarışda İslam Konfransı Təşkilatının 57 üzvüsü iştirak edir. Təşkilata üzv olan ölkələrin qeyri-müsəlman vətəndaşlarına da oyunlarda iştirak etməyə icazə verilir.

İkinci İslam Həmrəylik Oyunları planlaşdırılırdı ki, 2009-cu ildə oktyabrda İranda keçirilsin, amma sonra tarixi 2010-cu ilin aprel ayına saldılar, lakin Fars Körfəzinin (Ərəb) adı ilə bağlı İran və ərəb ölkələri arasında fikir ayrılığı səbəbindən ləğv edildi. İran və ərəb dövlətləri arasında olan körfəzin ad verilmə ilə bağlı mübahisələri həmişə ziddiyyətlərə səbəb olmuşdur, ona görə ki, bəzi ərəb ölkələrində "Fars körfəzi" Ərəb körfəzi kimi tanınır. 3-cü dəfə oyunlar 2013-cü ildə İndoneziyada keçirildi. Yarış dördüncü dəfə 2017-ci ildə Bakıda keçirildi.

## İdman növləri
İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 18 idman növü təqdim olunur.

## Medal sayı
Aşağıda İslam Həmrəyliyi Oyunları turnirlərində medal cədvəli göstərilib.

## Həmçinin bax
* Qadınlar arasında İslam Oyunları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dördüncü oyunların rəsmi saytı
Ağqala (Göyçə)

**Ağqala** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Kəvər (Kamo) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km şimal-şərqdə, Göyçə gölünün sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Toponim rəng bildirən «ağ» sözü ilə «qala» sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Kənd adını kəndin ərazisindəki albanlara məxsus ağ rəngli qaladan götürmüşdür. Mürəkkəb quruluşlu
toponimdir.

Ermənistanın prezidentinin 19.IV.1991-ci il tarixli fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Berdkunk (Qala yeri) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 39 nəfər, 1873 - cü ildə 192, 1886-cı ildə 253 nəfər, 1897-ci ildə 331, 1904 - cü ildə 424, 1914 - cü ildə 507, 1916-cı ildə 520 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar, ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar. Azərbaycanlılar kənddən qovulandan sonra buraya Türkiyədən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda Sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə dönmüşdür.

Burada 1922-ci ildə 3 nəfər azərbaycanlı, 31 erməni, 1926-cı ildə 76 nəfər azərbaycanlı, 105 erməni, 1931-ci ildə 202 nəfər azərbaycanlı, 111 erməni, 55 kürd, 1939 - cu ildə 442, 1959 - cu ildə 287, 1970-ci ildə 2200 nəfər azərbaycanlı və erməni əhalisi yaşamışdır.

Sonralar azərbaycanlıları sıxışdırıb çıxarmaq məqsədilə Ağqala kəndi ilə Əyrivəng kəndi birləşdirilmişdir. Kənddə yaşayan azərbaycanlılar da 1988-ci ildə Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuş, deportasiya edilmişdir.

## İstinadlar
Başkənd (Göyçə)

**Başkənd** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indi Kəvər (Kamo) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km cənub-qərbdə, Kəvər çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik
xəritəsində qeyd edilmişdir.

Kəndin ilk adı Göyçə Başkəndi olmuşdur. Yəni Göyçə mahalında yerləşən Başkənd. Sonradan
Göyçə sözü atılmış, kənd Başkənd adlandırılmışdır.

Toponim Azərbaycan dilində «böyük», «əsas», «yuxarı» mənasında işlənən baş sözü ilə kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyeflə bağlı yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Qeğarkuni qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Ermənilər buraya 1828-29-cu, 1914-1919 - cu illərdə Türkiyənin Alaşkerd, Muş və Bulanis vilayətlərindən köçürülmüşdür.

Kənddə 1873 - cü ildə 191 nəfər azərbaycanlı, 272 erməni, 1886-cı ildə 243 nəfər azərbaycanlı,
385 erməni, 1897-ci ildə 357 nəfər azərbaycanlı, 440 erməni, 1914 - cü ildə 410 nəfər azərbaycanlı, 704 nəfər erməni yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən vəhşicəsinə qırğınlarla qovulmuşdur.

1920-ci ildə indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar
öz doğma kəndlərinə dönmüşdür. Burada 1922-ci ildə 96 nəfər azərbaycanlı, 763 erməni, 1926-cı ildə 112 nəfər azərbaycanlı, 928 erməni, 1931-ci ildə 194 nəfər azərbaycanlı, 1156 erməni yaşamışdır. Lakin erməni mənbələrində burada azərbaycanlılarn yaşadığı göstərilmir və guya kənddə yalnız ermənilər yaşamışdır. Azərbaycanlılar 1930 - cu illərin sonunda Ermənistanın Qarabağlar rayonuna, Qarabağlar rayonu ləğv edildikdən sonra SSRİ Nazirlər Sovetini xüsusi qərarı ilə tarixi-etnik torpaqlarından çıxarılaraq 1948-50-ci illərdə Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi burada yalnız ermənilər məskunlaşmışdır.

## İstinadlar
Əqd

**Əqd** — mülki hüquq elminə görə mülki hüquq münasibətlərinin əmələ gəlməsinə, dəyişməsinə və xitam olunmasına yönələn birtərəfli, ikitərəfli və ya çoxtərəfli iradənin ifadəsi.

Əqdlər aşağıdakı əlamətlərlə xarakterizə olunur. 
# əqd həmişə iradəvi akt olub, adamların hərəkətlərini ehtiva edir.
# əqd hüquqa uyğun hərəkətdir
# əqd xüsusi olaraq mülki hüquq münasibətlərinin əmələ gəlməsinə, dəyişməsinə və xitamına yönələn hərəkətdir.
# əqd müəyyən hüquqi nəticələr əmələ gətirən hərəkətdir.

Əqd fiziki və hüquqi şəxslərin mülki hüquqlarının və ya vəzifələrinin əmələ gəlməsinə, dəyişməsinə və ya xitam edilməsinə yönəldilmiş hərəkət kimi çıxış edir. Məsələn, alqı-satqı müqaviləsinə görə, vətəndaş özünə məxsus olan minik avtomobilini qonşuya satır. Bunun nəticəsində vətəndaş minik avtomobili üzərində mülkiyyət hüququnu itirir, qonşu isə həmin avtomobil üzərində mülkiyyət hüququ qazanır. Bundan əlavə, bu müqavilə vətəndaş üçün minik avtomobilini qonşuya vermək kimi, alıcı üçün isə minik avtomobilinin pulunu ödəmək kimi vəzifə əmələ gətirir.

## İstinadlar
Delmarva yarımadası

**Delmara** () — ori yarımada olaraq Amerika Birləşmiş Ştatlarının şərqində yerləşir. Atlantik okeana daxil olan Çesapik körfəzi ilə Delaver yarımadalarını ayırır. Yarımadanın ərazisi üç ştat arasında bölünür: Şimal-şərq Delaver, qərb və mərkəz hissədə Merilend, cənubda Virciniya. Yarımadanın adı sanki bu üç ştatın adlarınnın vəhdətindən əmələ gəlir ().

Yarımadanın ən iri yaşayım məntəqələri Dover və Solsberidir. Yarımadanın sahəsi yaxınlıqda yerləşən adalarla birlikdə 14,127 km², əhalisi isə (2000) 681,000 nəfər təşkil edir

## Nəqliyyat
Yarımadanı materikə birləşdirən bərzəx üzərindən kanal çəkilmişdir. Bu səbəbdə materiklə əlaqə kanal üzərində olan körpülər və Çesapik körfəzi altından keçən tunel ilə həyata keçirilir. Şərqdə isə Keyp-Meydə gəmi bərə fəaliyyət göstəyir.

## İqtisadiyyat
Delmara yarımadasının iqtisadiyyatı böyük mənada kənt təsərrüfatından asılıdır. Burada kənd təsərrüfatının Qarğıdalı, tərəvəz və quş məhsullarının ishehsalı əsas yer tutur. Burada okean sahillərində çoxlu sayda çimərliklər vardır. Üstəlik Dover şəhəri yaxlnlığında ABŞ Hərbi Hava qüvvələrinə məxsus baza fəaliyyət göstərir. Çinkotiqidən cənubda Orta Atlantik regional kosmodromu yerləşir, vənubunda isə NASAnın uçuş mərkəzi Uollops qərar tutur.

## İstinadlar
Dəliqardaş

**Dəliqardaş, Saruxan** ()  — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Kəvər (Kamo) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7&nbsp;km cənubda, Kəvər çayının yanında yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal
dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim qədim türk tayfalarından biri olan tele (>dəli) etnoniminə qardaş sözünün artırılması yolu ilə əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Kəndin adı 1920-ci ildə dəyişdirilib Saruxan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1828 -1830 - cu illərdə Türkiyədən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.

1897-ci ildə kənddə ermənilərlə yanaşı 15 nəfər azərbaycanlı da yaşamışdır.

XX əsrin əvvəllərində, 1905-1906-cı illərdə kənddə yaşayan azərbaycanlılar tamamilə qovulmuşdur. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
II Farsman

**II Cəsur Farsman** () — İberiyanın Farnavazianlar sülaləsindən olan hökmdarı, Roma imperatoru Adrianın müasiridir. Professor Kiril Tumanovun axtarışlarına görə Parsman 117-138-ci illər arasındakı dövrdə hökmranlıq etmişdir.
Kuttinirpaak Milli Parkı

**Kuttinirpaak Milli Parkı** () — Kanadanın şimalında yerləşən milli parkı. Elsmir adasınının cənub-şərqində, Nunavut əyalətinin Kikiktaluk bölgəsində yerləşir. Kanadanın ən şimalda yerləşən milli parkıdır. Dünya üzrə isə Şimal-şərqi Qrenlandiya Milli Parkından sonra dünyada ikinci ən şimalda yerləşən milli parkdır. İnuktitut dilində *"Kuttinirpaaq"* *"dünyanın ucu"* deməkdir. 1988-ci ildə Elsmir Adası Milli Parkı kimi qurulmuşdur. 1999-cu ildə indiki adını almışdır. 2000-ci ildə tam olaraq milli park statusu almışdır. Vud Buffalo Milli Parkından sonra Kanadanın ikinci ən böyük milli parkıdır.

## Təbiət

Ərazisinin çoxunu buz və qayalar örtür. Ərazi az yağıntı yağan qütb səhrasıdır.

Yüksəkliklərin çoxu buzlaqlarla örtüldür. Buzlaqlar son buzlaşma dövründən bəri buradadır.

Nunavut bölgəsinin ən hündür zirvəsi olan Barbo zirvəsi (2616 metr) Kuttinirpaak Milli Parkındadır.

## Flora və fauna
Burada lemminq, Artika dovşanı, müşk öküzü, Artika qurdu kimi heyvan növləri yaşasa da, seyrək bitki örtüyü və aşağı temperatur üzündən heyvanlar aləmi kasaddır. Milli parkda xeyli piri karibusu yaşayır. *Charadrius semipalmatus*, *Calidris canutus*, şunqar, *Stercorarius longicaudus* kimi quşlar yay aylarında milli parkda yuva qurur. Milli parkda ən geniş yayılmış bitki növləri otvari söyüd və *Eriophorum callitrix*dir. Bununla yanaşı ot bitkiləri və şibyələr də bitir. İqlimin daha mülayim olduğu Hazen gölününü ətrafında canlı aləm daha zəngindir.

## İnsanlar
Yerləşdiyi yerdən və kasıb flora və faunasına görə milli parkın Elsmir adası hissəsində heç vaxt əhəmiyyətli yaşayış məskəni olmamışdır. Hazen gölünün yaxınlığındakı Tonkuari fiordunun ətrafında insanların 5000 il əvvəl məskunlaşdığı sübut edilmişdir. Burada inuitlərin əcdadları olan dorsetlər və tulelər məskunlaşmıdılar.

Milli parkın şərqindən və adanın şimalından qetb ekspedisiyaları üçün başlanğıc nöqtəsi kimi istifadə olunur. Fort Konqer qədim Artika tədqiqat bazası olmuşdur və hazırda Federal Miras Binasıdır.

## Qalereya

Quttinirtaaq 1 1997-08-05.jpg|Britaniya İmperiyası dağları
Tanquary_Fiord_2_1997-08-05.jpg|Tankuari fiordu, Air Fors çayı, Rollrok çayı and Makdonald çayı
AirForceGlacier.jpg|Air Fors buzlağı (2011)
Quttinirtaaq 7 1997-08-05.jpg|Air Fors buzlağı (1997)
Ellesmere Island - River Beauty.jpg|Gözəllik çayı və Ekblav gölü


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* NASA səhifəsi 
* Kanada Parkları
Kadyak ayısı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.

Əsasən Kadyak adası və Kadyak arxipelaqına daxil adalarda yaşayır. Quruda yaşayan ən iri yırtıcılar sinfinə daxildir.

## Göstəriçiləri
Kadyak ayısı  2,8 metr uzunluğa və 1,6 metr hündürlüyə malikdir. Yetkin ayıların çəkisi yarım tonu keçir. Ən nəhəng ayının çəkisi 780 kq olmuşdur.

Kadyak ayısı Qonur ayı növünün yarımnövünə daxildir. Onların yaşadığı ərazilər əsasən qışı qısa olması ilə fərqlənir. Onlar digər qonur ayılara xas olaraq güclü ətraflara və əzələli bədən quruluşuna malikdir. Üstəlik quyruqlarıda nisbətən qısa olur.

## Özünü aparması
Onların həyat tərzi bütünlüklə qonur ayıların həyatına bənzəyir. Nisbətən kiçik arelda yaşayırlar. Soyuq aylarda qış yuxusuna gedirlər. Onlar həm ot yeyən həm də ət yeyəndirlər. Müxtəlif növ otlar, giləmeyvələr və ən sevdikləri qida balıqklardır. Balıqların kürü tökməsi zamanı kiçik çayların kənarına yığışırlar. Balıqlar axına qarşı üzərək yuxarıya doğru atılarkən ayılar balıqları göydə ikən ovlayırlar. Əsasən tək yaşayırlar. Çütləşmə zamanı digər ayıların özlərini apardığı kimi aparırlar. Əsasən iyun və iyul ayları çütləşirlər. Qış yuxusu zamanı, yanvar və fevral ayları körpələr dünyaya  
gəlir. Ana balaları üç il bəsləyir. Hazırda Şimali Amerikada ancaq Kadyak və qrizli ayıları qonur ayıların yarımnövü olaraq qəbul edilir.

## Ayı və insan
Ayıların ovlanması onların sayının kəskin azalmasına səbəb olmuşdur. 1941-ci ildən Kadyak ayılar dövlət tərəfindən qorunur. İndi il ərzində ancaq 160 baş ayını ovlamağa icazə verilir. Ərazidə hal-hazırda 3000 baş ayı yaşayır. Ayılar turisləri adalara cəlb etsə də, insanların gəlişindən hürkən ayılar qışa kifayət qədər piy toplaya bilmir və qışı keçirə bilmir.

Bu yarımnövün öyrənilsəsində Kris Morqanın böyük xidmətləri vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kadyak arxipelaqı

**Kadyak arxipelaqı** () — Alyaskanın cənubunda yerləşir. 2003-ci il məlumatına əsasən arxipelaqda 13,913 nəfər yaşayır.

## Coğrafiyası

Arxipelaqı materikdən Şelixov boğazı ayırır və materikə arasında olan məsafə 450 kilometrdir. Arxipelaqın uzunluğu 285&nbsp;km. Eni isə 108&nbsp;km təşkil edir. Ən iri adası Kadyak adasıdır, ikinci böyük adası isə ondan 5&nbsp;km şimalda yerləşən Afoqnak adasıdır. Nisbətən şimalda yerləşən Şuyak adası çoxlu sayda əsrarəngiz buxtaıarı ilə seçildiyindən qoruma altındadır. Bundan əlavə arxipelaqa Berren, Semidi adaları, Elovıy, Çirikova və bir sıra kiçik adalar daxildir. Ümumilikdə arxipelaqın sahəsi 13,890&nbsp;km² təşkil edir. Burada az miqdarda buzlaqlara rast gəlinir. Üstəlik çoxlu sayda kiçik çaylara malikdir. Heyvanlar aləmi zəngindir, burada mindən çox növ yaşayır.

Arxipelaqın böyük hissəsində *Kodiak National Wildlife Refuge* milli parkı yerləşir.

## Həmçinin bax
* Veyl adası

## İstinadlar
Kadyak

**Kadyak** — toponim.

;Toponimlər
* Kadyak adası — ABŞ Alyaska ştatı ərazisində yerləşən ada.
* Kadyak arxipelaqı — Alyaskanın cənubunda yerləşir. 

;Digər
* Kadyak ayısı — Qonur ayı növündən olan yarımnöv. 

## Həmçinin bax
Sauthempton (ada)

**Sauthempton** () — Kanada Arktik arxipelaqına aid iri ada. İnzibati vəhətdən Kanadanı Nunavut vilayəti ərazisində yerləşir.

## Coğrafiyası
Adanın sahəsi 41 214 km² təşkil edir. Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 34-cü yerdə gedir. Sahil xətdinin uzunluğu 1944 km təşkil edir.

Sauthempton adası Melvill yarımadasından Frozen-Streyt boğazı vastəsi ilə ayrılır. Hudzon körfəzinin qərb sahilindən isə onu Ros-Velyam boğazı ayırır. Ən hündür nöqtəsi Matiasen dağıdır. Bell yarımadası cənub-şərqdə yerləşir.

Sauthempton adası Kanada ərazisində qış vaxtına keçməyən az saylı ərazilərdəndir.

## Əhali
Adada yeganə yaşayış məntəqəsi Koral-Harbordur. 2001-ci il məlumatına əsasən qəsəbədə 721 insan yaşayır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Bird, J. Brian. *Southampton Island*. Ottawa: E. Cloutier, 1953.
* Brack, D. M. *Southampton Island Area Economic Survey With Notes on Repulse Bay and Wager Bay*. Ottawa: Area & Community Planning Section, Industrial Division, Dept. of Northern Affairs and National Resources, 1962.
* Therkel Mathiassen. *Contributions to the Physiography of Southampton Island*. Copenhagen: Gyldendalske Boghandel, 1931.
* Parker, G. R. *An Investigation of Caribou Range on Southampton Island, Northwest Territories*. Ottawa: Information Canada, 1975.
* Pickavance, J. R. 2006. "The Spiders of East Bay, Southampton Island, Nunavut, Canada". *Arctic*. 59, no. 3: 276–282.
* Popham RE. 1953. "A Comparative Analysis of the Digital Patterns of Eskimo from Southampton Island". *American Journal of Physical Anthropology*. 11, no. 2: 203–13.
* Popham RE, and WD Bell. 1951. "Eskimo crania from Southampton Island". *Revue Canadienne De Biologie* / ̐ưedit̐ưee Par L'Universit̐ưe De Montr̐ưeal. 10, no. 5: 435–42.
* Sutton, George Miksch, and John Bonner Semple. *The Exploration of Southampton Island*. Pittsburgh: Carnegie Institute, 1932.
* Sutton, George Miksch. *The Birds of Southampton Island*. Pittsburgh: Carnegie Institute, 1932.
* VanStone, James W. *The Economy and Population Shifts of the Eskimos of Southampton Island*. Ottawa: Northern Co-ordination and Research Centre, Dept. of Northern Affairs and National Resources, 1959.
Sauthempton (dəqiqləşdirmə)

*Sauthempton — Böyük Britaniyada, İngiltərədə şəhər.

## Kanada
*Sauthempton (ada) — Kanada Arktik arxipelaqına aid iri ada. 

## Böyük Britaniya

* Sauthempton FK — İngiltərə peşəkar futbol klubu.

*Sauthempton Universiteti — İngiltərədə, Sauthempton şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Həmçinin bax
Qul Əli (Göyçə)

**Qul Əli**, **Qulalı** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Kəvər (Kamo) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 3&nbsp;km cənub-şərqdə, Quləli dağının ətəyində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik
xəritəsində qeyd edilmişdir. 
 
Toponim qıpçaq türk tayfasından olan qul etnoniminin Əli şəxs adına birləşməsindən əmələ gəlmişdir və «qul tayfasından olan Əliyə məxsus kənd» anlamını ifadə edir.

Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 1.VI.1940-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Karmirgyuğ (Qırmızı kənd)
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəndə 1828-30 - cu illərdə Türkiyənin Bayazid bölgəsindən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir .

Burada 1897-ci ildə 27 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır .

1905-1906-cı illərdə kənddə yaşayan azərbaycanlılar tamamilə qovulmuşdur. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Hacı Muxan

**Hacı Muxan** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Kəvər (Kamo) rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin ilk adı Hacı Mumuxan olmuşdur. Toponimi ikinci komponentinin ilk hecası ("mu") ixtisar edilmiş və mənbələrdə Hacı Muxan kimi qeyd edilmişdir. Rayon mərkəzindən 16 km cənub-şərqdə, Göyçə gölünün sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim Hacı Mumuxan (Hacı Muxan) şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Kəndin adı 1924-cü ildə dəyişdirilib Muxan qoyulmuşdur. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə yenidən dəyişdirilərək kənd Dzovazard adlandırılmışdır.1935-ci ildə kənd Muğan, 1978-ci ildə ermənicə Tsovaqard adlandırılmışdır. Kəndin əsasını qoymuş Hacı Muğan şəxs adıdır.

## Əhalisi
Kənddə 1876-cı ildə 437 nəfər, 1886-cı ildə 610 nəfər, 1897-ci ildə 882 nəfər, 1904-cü ildə 1034 nəfər, 1914-cü ildə 1080 nəfər, 1916-cı ildə 1255 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə dönmüşlər. Artıq kəndə Kəvər (Kamo) və Qaranlıq (Martuni) rayonlarındakı kəndlərdən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir.1918-ci ilin əvvəllərində kəndin əhalisnin bir hissəsi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1922-ci ildə burada 100 nəfər azərbaycanlı, 339 erməni, 1926-cı ildə 115 nəfər azərbayeanlı, 682 nəfər erməni, 1931-ci ildə 195 nəfər azərbaycanlı, 1064 erməni yaşamışdır. 1948–1953-cü illərdə azərbaycanlılar zorla kənddən köçürülmüşdür. XX əsrin 30-cu illərində azərbaycanlılar sıxışdırılıb çıxarılmışdır. İndi kənddə yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Gürcüstanın işğal edilmiş əraziləri

**Gürcüstanın işğal edilmiş əraziləri** () 2008-ci il rus-gürcü müharibəsi zamanı Rusiya tərəfindən ələ keçirilən torpaqlardır. Torpaqların tərkibinə statusu beynəlxalq mübahisə olaraq qalan Abxaziya və Cənubi Osetiya daxildir.

Müharibədən sonra işğal olunan ərazilərdə Rusiya hərbi qüvvələri yaradılır. Rusiya Avropa Birliyi Monitorinq Missiyasının həmin ərazilərə daxil olmasını izin vermir.

## Həmçinin bax
* Gürcüstanın işğal olunmuş ərazilər haqqında qanunu

## İstinadlar
Robert Sturua

**Robert Sturua** (; d. 31 iyul, 1938. Tbilisi, Gürcüstan SSR, SSRİ) — gürcü teatr rejissoru, aktyor, SSRİ Xalq artisti, SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1979)

## Həyatı
Robert Sturua 31 iyul 1938-ci ildə Gürcüstan SSR-in paytaxtı Tbilisi şəhərində doğulmuşdur.

## Filmoqrafiya
* Qarabağa gəzinti (film, 2005)

## İstinadlar
Küzəcik

**Küzəcik** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Kəvər (Kamo) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10&nbsp;km məsafədə,Kəvər çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik
xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim bayat boyundan olan güzücəkli etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 19. IV. 1950-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Lancaxpyur (dağ
ətəyindən axan bulaq) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada tarixən azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828-30 - cu illərdə Türkiyədən köçürülən ermənilər kənddə yerləşdirilmişdir.

Küzəcik kəndindən azərbaycanlılar XX əsrin əvəllərində, 1905-1906-cı illərdə deportasiya edilmişdir. Burada 1918-ci ildə 119 nəfər, 1926-cı ildə 1 nəfər azərbaycanlı olmuşdur.

## İstinadlar
Fuad Əlizadə

**Fuad Əlizadə** (*Əlizadə Fuad Rəhim oğlu*; d. 26 mart 1980, Naxçıvan, Naxçıvan MSSR, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin rəisi.

## Həyatı
Fuad Əlizadə 26 mart 1980-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

1996-2000-ci illərdə Azərbaycan Dillər Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almış, ingilis dili ixtisasına yiyələnmişdir.

2001-2005-ci illərdə Bakı şəhəri Yasamal rayon İcra Hakimiyyəti Aparatının İctimai təşkilatlar və siyasi partiyalarla iş şöbəsində referent, böyük məsləhətçi vəzifələrində çalışmışdır.

2004-2006-cı illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetini Pedaqoqika nəzəriyyəsi və tarixi fakültəsində təhsilini davam etdirərək magistr dərəcəsini almışdır.

2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Mərkəzi aparatının Beynəlxalq əlaqələr və strateji araşdırmalar şöbəsinə böyük məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

2005-2007-ci illərdə əlavə təhsil olaraq Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin maliyyə və kredit fakültəsində təhsil almışdır. 1 elmi məqalənin və 5-dən artıq məqalənin müəllifidir.

2005-2013-cü illərdə Azərbaycan Respublıikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Bakı şəhəri üzrə Hüquqi şəxslərlə iş departamentinin audit sektorunun müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

14 noyabr 2013-cü il tarixdə Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin rəis müavini vəzifəsində işləmişdir.

13 mart 2014-cü il tarixdən etibarən Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin rəisi vəzifəsində çalışır.

Dövlət qulluğunun baş müşaviridi.

Rus və ingilis dillərində sərbəst danışır.

## Ailəsi
Evlidir, 2 övladı var.

## Mükafatları
Azərbaycan prezidenti cənab İlham Əliyevin 8 oktyabr 2012-ci il tarixli sərəncamı ilə əhalinin sosial müdafiəsi sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin rəsmi internet informasiya resursu
*Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə Fuad Əlizadə rəis təyin edilmişdir
SSRİ xalq artisti

**SSRİ xalq artisti** — 13 yanvar 1936-cı ildə təsis olunmuşdur. İlk laureat 6 sentyabr 1936-cı ildə Konstantin Stanislavski olmuşdur.

## Həmçinin bax
* SSRİ xalq artistlərinin siyahısı

## İstinadlar
Laçın (xalq mahnısı)

## Sözləri
:::::: **Laçın**
:: Araz axar lil ilə,
:: Dəstə-dəstə gül ilə,
:: Mən yarımı sevirəm
:: Şirin-şirin dil ilə

:: Bağçaları sarı gül,
:: Yarı qönçə, yarı gül.
:: Gec açıldın, tez soldun,
:: Olmayaydın barı, gül.

:: Ay Laçın, can Laçın,
:: Mən sənə qurban Laçın…

:: Yeri-yeri nişan yar,
:: Yeni eşqə düşən yar,
:: Elçiləri qırılmış…
:: Özü elçi düşən yar!

:: Alma atdım nar gəldi,
:: Kətan köynək dar gəldi
:: Qapıya kölgə düşdü,
:: Elə bildim yar gəldi.

:: Ay Laçın, can Laçın,
:: Mən sənə qurban Laçın…

:: Su atdım yara dəydi
:: Əlim divara dəydi.
:: Dilim mənim qurusun, *(bəzən: Dilim ağzım qurusun)*
:: Nə dedim Yara dəydi.

:: Ey əlim oda yansin
:: Pərvanə o da yansın
:: Mən yandım yar üzündən
:: Eşitsin o da yansın

:: Ay Laçın, can Laçın,
:: Mən sənə qurban Laçın…
Sevard yarımadası

**Sevard yarımadası** () — Alyaskanın şərqində iri bir yarımada.

## Coğrafiyası
Yarımadanın uzunluğu 320&nbsp;km, eni — 145-225&nbsp;km təşkil edir. Şimal-şərqi inzibati cəhətdən Nortuest-Arkyik borosuna aiddir. Cənubdan Berinq dənizinin akvatoriyasına daxil olan Norton körfəzi, şimaldan isə Çukot dənizinin Kosebu körfəzi onun sahillərini yuyur. Qərb qutaracağında Şahzadə Uels burnu yerləşir. Burun Şimali Amerikanın ucqar qərb qutacağını təşkil edir. Şimali Amerika və Asiya materikini Berinq boğazı ayırır. Yarımada qədim Beringiya bərzəxinin bir hissəsini təşkil edir. Yarımadanın ən hündür nöqtəsi  Osborn dağıdır ki, onunda hundürlüyü 1437 metrdir.

Yarımada öz adını ABŞ dövlət katibi olmuş Vilyam Henri  в честь Sevardın şərəfinə adlanfırılıb. O Alyaskanın alınmasında xüsusi xidmətlərə malikdir.

## Tarixi
1898-ci ildə Nom yaxınlığında qızıl yatağı aşkarlandı. İnsanlar arasında «qızıl xəstəliyi» geniş yayılır. Bu dalğa sayəsində yeni nəhəng şəhər salınır (Konsul). Dəmiryolu inşa edilir. Bu dalğa uzun sürmür qızıl 2-3 il ərzində tükənir. Bir müddət sonra Konsul şəhəri ruhlar diyarına çevrilir. Dəmiryolları isə öz əhəmiyyətini itirmişdir.

Şahzadə Uels burnu ilə Rusiyanın Dejnyov burnu arasında məsafə 82&nbsp;km təşkil edir. 2011-ci ildə Rusiya tərəfi boğazdan tunelinin tikintisinin mümkün olduğunu bildirdilər. Bu layihənin 30-35 milyard dollar xərçi olduğu bildirilir. Əgər bu layihə reallaşdırılsa uzunluğu 110&nbsp;km olan dünyanın ən uzun tuneli ola bilər.

2015-ci ildə Espenberq (:en:Cape Espenberg) adlı yerdə min yaşı olan brünc artefakt aşkarlanmışdır.

## Əhalisi
Uzun minilliklər ərzində yarımadada inupiatlar məskən olmuşlar. Yarımadada 2010-ci il məlumatına əsasən 7500 nəfər insan yaşayır. Ən iri yaşayış məntəqələri: Nom - 3598, Şişmarev - 563, Baklend - 416, Brevinq - 388, Koyak - 330, Elim - 330, Teller - 269, Vayt-Mautin - 203, Qolovin - 156, Ueyls - 145, Dirinq - 122.

## Seçilmiş yerləri

* Barinq-Lend-Birc milli parkı — 1978-ci ildə yaradılıb.
* Devil-Maintin () — dünyanın ən böyük Maar gölü.
* Konsul () — Tərk edilmiş şaxta şəhəri, hansı ki XIX əsrdə əhalisi 15,000  nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Mənbə
*  Sevard yarımadası
* Yarımadanın dəmiryolu xətti
Azərbaycan adalarının siyahısı

Azərbaycan ərazisində olan adaların böyük əksəriyyəti Xəzər dənizi akvatoriyasına daxildir. Ümumilikdə məhəlli sularında 50-ə yaxın irili xırdalı adalar vardır. Onlardan sahəsi 0,1 km² yüksək olan adalar on birdir. Digərlərinin sahəsi çox kiçik olmaqla yanaşı dəniz səviyəsinin qalxması ilə suyun dibinə gömülür. Onların böyük əksəriyyəti su səhinə çıxan kiçik qayalıqlar və ya adacıqlardır.
Bu adalar ümümilikdə iki arxipelaqda birləşirlər: Bakı arxipelaqı və Abşeron arxipelaqı.
***[[Bakı arxipelaqı]]** — Abşeron yarımadasının cənubunda sahil ətrafı su akvatoriyasında yerləşən Böyük Zirə, Daş Zirə, Kiçik Zirə (və ya Qum adası), Zənbil, Səngi Muğan, Çigil, Gil, Qarasu, Xərə Zirə, İqnat daşı (Daşlı ada), Kür daşı, Adsız, Qutan, Tava, Karvansaray, Xanlar, Daş adalar qövsü, Baburi adaları daxildir. Arxipelaqa daxil olan adaların böyük hissəsi Palcıq vulkanı məşəllidir. Bunlardan Gil, Xərə Zirə, Səngi Muğan, Qara su və Çigil adalarını misal gətirmək olar. Daş adalar və sualtı adalar tektonik məşəllidir. Daş adlar qövsü ilə sualtı adalar (Pirsaat adaları) ayrıca adalar qrupunu əmələ gətirərək 8-10 adacıqdan ibarətdirlər.
***[[Abşeron arxipelaqı]]** — Xəzər dənizinin Abşeron körfəzi akvatoriyasında yerləşir. Arxipelaqa Böyük Tava, Kiçik Tava, Çilov, Pirallahı, Qu adası, Tava altı, Urunus, Koltiş, Dardanel və Yal kimi adalar daxildir. 

***Tənha adalar** - Xəzər dənizini Xızı rayonu sahillərində Yaşma adası vardır. Ada suyun səviyəsinin qalxması ilə materikdən ayrılmışdır. Azərbaycanın daxili göllərində Ağ göl və Batabat gölü akvatoriyalarında kiçik adacıqlara rast gəlinir.

* Adalarda daimi yaşayış yeri yoxdur. İnsanlar ya elmi tətqiqatlar ya da neft hasilatı ilə əlaqədar adada olurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Martunis

**Martunis** () — Portuqaliyanın "Sportinq" (Lissabon) klubunun indoneziyalı futbolçusu;

## Həyatı
İndoneziyada 2004-cü ildə meydana gələn zəlzələ və sunamidə zərər çəkmişdir. Yaşanan fəlakətlər zamanı anasını və 2 bacısını itirən 7 yaşındakı Martunis, 21 gün boyunca aclıq və susuzluqla mübarizə apardıqdan sonra xilas edilmişdir. Kanadalı xilasedicilər tərəfindən aşkarlanarkən əynində Portuqaliya milli futbol komandasının 10 nömrəli oyunçusu Ruy Koştanın forması var idi. Fəlakətin "möcüzə uşağı" olaraq xatırlanan Martunis necə sağ qalması ilə bağlı suallara,

*"Heç qorxmadım; çünki ailəmi yenidən görmək və futbolçu olmaq istəyirəm"*

cavabını vermişdi.

Bundan sonra Portuqaliya Futbol Federasiyası onların evinin yenidən inşa edilməsi üçün 40 min avro yardım etmiş və "Real" Madridin portuqaliyalı ulduzu Kriştiano Ronaldo isə 2005-ci ildə təbii fəlakətdən zərər çəkənləri ziyarət edərkən onunla da görüşmüşdür. Martunisun təhsil xərclərini qarşılayan Ronaldo, gənc futbolsevərin "Sportinq" (Lissabon) klubunun bazasına gəlməsini təmin etmişdi.

## Karyerası

### Yeniyetməlik dövrü
O, 2015-ci ilə qədər İndoneziyanın PSAP Sigli komandasında oynamışdır.

## "Sportinq" (Lissabon)
2015-ci ilin iyul ayında Portuqaliyanın "Sportinq" (Lissabon) klubuna keçmişdir. İmza mərasiminin ardından duyğularını dilə gətirən Martunis belə demişdir:

*"Röyalarım reallaşdı. Mənə verilən bu fürsət səbəbiylə inanılmaz bir həyəcan duyuram."*

Klubun prezidenti onun U-19 komandasında oynayacağını bildirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Anak Angkat Ronaldo Asal Indonesia Gabung Sporting Lisbon" *Sindonews.com*. 
* "Martunis é o mais recente reforço da Academia" at abola.pt 
* "Martunis anunciado como atleta da Academia" at Record.pt 
* "Martunis vai jogar no Sporting" at ojogo.pt
Barnaul

**Barnaul** () — Rusiya Federasiyasında şəhər( 1771-ci ildən şəhər statusu alıb ), inzibati mərkəzi Altay diyarıdır( 1937-ci ildən) və eyni adlı şəhər dairəsidir.Qərbi Sibirin cənubunda Barnaul çayının kənarında yerləşdirilmişdir.

Əhali — 635 530 nəfərdir. Bu göstərici üzrə  Barnaul Rusiyada 21-ci yeri tutur.

Akinfiy Demidovun gümüşəridən zavodu yanında qəsəbə kimi 1730-cu ildə əsası qoyulmuşdur.
Hal-hazırda — böyük sənaye, mədəniyyət, tibb və Sibirin tədris mərkəzidir.Şəhərdə maşınqayırma , yeyinti sənayesi, tikinti materiallarının istehsalı  inkişaf etmişdir.9  ali dövlət məktəbi,230 müalicə-profilaktik müəssisə, 5 teatr, 10 muzey,XVIII—XX əsrlərə aid memarlıq abidələri var.

## Tarixi

Arxeoloji tapıntılar onu göstəririr ki,  ilk yaşayış məskənləri müasir Barnaul ərazisində hələ daş dövründə meydana gəlmişdir.Şəhər ərazisində 63 arxeoloji abidə qalmışdır. Bu insan yaşayış məskənləri, kurqanlar, şəhər və qəsəbələrində, ən qədim zamanlardan başlayaraq orta əsrlərə qədər Obi çayının sol sahilində yerləşir,Barnaulun Dağlıq hissəsində, Moxnatuşka,Qonba( və Elmi Şəhərcik..  qəsəbələri var idi.Bu dövründə,rus mühacirlərinin Sibirə gəlişinə qədər , burada Abakşanın qədim şəhər-qalası dururdu.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Barnaul
Halmahera (ada)

**Halmahera adası** () — Malay arxipelaqına aid (Molukk adalarının ən iri adalarından biri) İndoneziyaya məxsus ada.

## Coğrafiya
Sahəsi 17 780 km². Ərazi dağlıqdır (ən hündür yeri Hamkonora vulkanıdır (1560). Adada fəaliyyət göstərən Dukono və İbu vulkanları vardır.

Ekvatorial iqlimi hakimdir. Bütün il boyu temperatur 25–28°S, illik yağıntı isə 2000–3000 mm təşkil edir. Ərazi bütünlüklə həmişə yaşıl meşələrlə örtülüdür.

## Tarixi
Halmahera adası əvvəllər Ternate və Tidore adalarında asılı olmuşdur. Sonradan isə ada güclü kralıqın ərazisini təşkil edirdi. Sonradan Hollandiyanın Ost-Hind şirkəti bütün arxipelaqı ələ keçirir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı adada yaponların hərbi bazası yerləşirdi.

1999 və 2000-ci illərdə Halmahera adasında müsəlmanlar və xristianlar arasında toquşmalar baş vermişdir. Bu toqquşmalarda minlərlə insan həlak olmuşdur.

## Əhalisi

Əhalisi 162 728 nəfər (1995) təşkil edir. Əhalisinin təxminən 80 % müsəlman və 20 % xristiandır.

## Ekonomika
Tropik əkinçiliyi, Kakos plantasiyaları geniş yayılmışdır. Adada qızıl, nikel və kobalt ehtiyatları vardır.

## Mənbə
* Halmateranın tarixi
Noradüz

**Noradüz** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Kəvər (Kamo) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6&nbsp;km məsafədə, Kəvər çayının yaxınlığında yerləşir. «İrəvan əyalətinin
icmal dəftəri»ndə qeyd edilmişdir. Yerli əhali - azərbaycanlılar Nərədüz formasında tələffüz edirdilər.

Toponim türk dillərində «sıldırım qayalıq, dərin dərə, uçurum» mənasında işlənən nori sözü ilə
 düz sözünün birləşməsindən əmələ gələn orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. 

Noradüz kəndində, tarixən Azərbaycanlı əhalinin Abıllu dediyi yerdə 1305-ci ildə vəfat etmiş, "şəhid" əmir Sədəddin ibn Seyfəddinə məxsus sandukə tipli, üzərində müxtəlif motifləri olan qəbr daşı vardır. Bu Ermənistan ərazisində ən qədim müsəlman yazılı abidələrindən biridir. 

## Əhalisi
Kəndə ermənilər 1828-ci ildən sonra Türkiyədən köçürülmüşdür.

## İstinadlar
 
## Həmçinin bax
* Nərədüz nekropolu
Zeynalağalı

**Zeynalağalı**, **Aleksandrovka, Çkalovka** (, ) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, sonralar Sevan rayonunda kənd.

## Tarixi
Toponim Zeynalağa şəxs adına mənsubluq bildirən -lı şəkilçisinin artırılması ilə düzəlib "Zeynalağaya mənsub yer, kənd" deməkdir. Antropotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

1850-ci illərdə kəndin adı dəyişdirilib Aleksandrovka qoyulmuşdur. Sonra Erm. SSR AS RH-nin 26.04.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı ikinci dəfə dəyişdirilərək Çkalovka adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 45 nəfər, 1897-ci ildə 6 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1840-cı illərdə kəndə ruslar, 1918-ci ildə ermənilər yerləşdirilmişdir. Azərbaycanlılar XX əsrin əvvəllərində (1905–1906-cı illərdə) kənddən qovulmuşdur.

## İstinadlar
Əfəndi (Göyçə)

**Əfəndi** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Sevan rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9&nbsp;km cənub-şərqdə, Göyçə gölünün şimal-şərq sahilində yerləşir.
Kəndin başqa adı erməni mənbəyində Rəhmankənd, Noraşen kimi də göstərilir. Lakin kəndin qədim və ilkin adı Əfəndikənd olmuşdur. 1930 - cu illərdə Kəvər (Kamo) rayonunun tərkibində olmuşdur.

Kənddə XII əsrə aid azərbaycanlılara məxsus tarixi abidələr var.

Toponim Əfəndi şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadədir.
Kəndin adı Erm. SSR AS RH-nin 4.l.1938-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Noraşen (Yeni kənd)
qoyulmuşdur.
 
## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 28 nəfər, 1873 - cü ildə 224 nəfər, 1886-cı ildə 314 nəfər, 1897-ci ildə 422
nəfər, 1904 - cü ildə 479 nəfər, 1914 - cü ildə 654 nəfər, 1916-cı ildə 650 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə Kəndin sakinləri ermənilər tərəfindən vəhşicəsinə qovulmuşlar. Ermənilər buraya 1918-20-cı illərdə Türkiyədən köçürülmüşdür. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə dönüb ermənilərlə bir yerdə yaşamağa məcbur olmuşlar.

Burada 1922-ci ildə ermənilərlə yanaşı 7 nəfər, 1926-cı ildə 5 nəfər, 1931-ci ildə 10 nəfər
azərbaycanlı yaşamışdır. 1940-cı illərdə azərbaycanlılar tamamilə deportasiya olunmuşdur.

Əfəndi kəndində 1918-ci ildə 654 nəfər əhalisi olub. Qırğınlar zamanı əhalinin yarıdan çoxu amansızlıqla qılıncdan keçirilib, bədənləri deşik-deşik edilib, gözləri çıxarılıb.

## İstinadlar