Ay mifləri

**Ay mifləri** - ay və ay fazaları haqqında miflər. Astral miflərlə, ilk növbədə günəş mifləri ilə əlaqələndirilir: ay və günəş mifoloji şüura xas olan ikili oppozisiya sistemi (yuxarı-aşağı, kişi-qadın, diri-ölü) sistemi çərçivəsində bir-birinə qarşıdır . Beləliklə, qədim Çin təbiət fəlsəfəsində in passiv, qaranlıq, qadın prinsipi Ay ilə, aktiv, parlaq, kişi yan isə Günəşlə əlaqələndirilir. Adətən ay mənfi başlanğıcla əlaqələndirilir, lakin istisnalar var: məsələn, Dahome mifologiyasında ikili demiurq Mavu-Lizanın ay hipostazı (Mavu) gecəni, biliyi, sevinci və günəşi (Lisa) himayə edir. günü, gücü, işi himayə edir.

Ayla əlaqəli ən çox yayılmış mifoloji motivlər arasında ayın özünün görünüşünü, ay dövrlərinin mənşəyini, ay ləkələrini və s. d. Hind-Avropa, Sibir, Hind mifoloji sistemlərində Ay və Günəşin “səmavi evlilik” süjeti görkəmli yer tutur  . Bu halda ay həm qadın, həm də kişi xarakteri kimi çıxış edə bilər (sonuncu variant Sibir xalqları arasında və görünür, arxaik tayfaların əksəriyyəti arasında üstünlük təşkil edir ). Bu mif eyni zamanda Ay fazalarının mənşəyini izah edən etioloji bir mif kimi çıxış edir: Baltik mifologiyasında Perkunas Günəşə xəyanət etdiyi üçün Ayı qılıncla kəsir. Sibirdə tez-tez bir süjet tapılır: Ay (Ay) yerə enir, burada pis ifritə, xton ilahəsi onu tutur (Ketlər arasında Xosedem, Selkuplar arasında Ylentoy- kotoy ); Günəş onun köməyinə gəlir və onu sehrbazın əlindən qoparmağa çalışır, lakin o, onu bərk-bərk tutur və nəticədə Ay yarıdan parçalanır. Dəhşətli canlılar tərəfindən ayı cırmaq və ya udmaq motivi də çox yaygındır və təkcə Ayın fazalarını deyil, həm də Ay tutulmalarını izah edir.

“Ölən” və “dirilən” ayların görüntüləri ayı ölümlə bağlı miflərlə əlaqələndirir. Bir çox arxaik xalqlarda belə bir fikir var ki, insanlar əvvəllər ay kimi ölüb yenidən doğulurlar, lakin sonradan nədənsə bu hədiyyəni itirirlər. Avstraliyanın Aranda qəbiləsinin bir mifi var: qədim zamanlarda possum totemindən olan bir adam yaşayırdı, öldü və dəfn edildi, lakin tezliklə məzardan oğlan qiyafəsində çıxdı; daim ölür və cənnətdə dirilir  .

Bir çox xalqların Aydakı ləkələrin mənşəyi haqqında xüsusi mifləri var. Çox vaxt onlar "aydakı bir adam" kimi şərh olunurlar, adətən boyunduruq və vedrələri olan bir qadındır ( Nivxlər arasında, Tatarlar, bəlkə də Skandinaviyalılar arasında aşağıya baxın). Biel məqaləsi)  . Çox vaxt "aydakı adam" cəza olaraq orada bitir (tatarlar arasında pis qadın, apokrif əfsanələrdə Qabil və s.). d. )  . Asiya ənənələrində aydakı ləkələr " ay dovşanı " və ya "dovşan", Cənubi Amerika, Cənub- Şərqi Asiya, Avstraliya və Cənubi Afrika xalqları arasında isə üzdəki yaralar, kir və ya boya kimi izah edilir. ay  .

İnkişaf etmiş mifologiyalarda animasiyalı Aya birbaşa sitayiş əvəzinə onu təcəssüm etdirən antropomorfik tanrılar meydana çıxır. Neopagan ənənələrində Ay Üçlü Tanrıçanın təcəssümü kimi hörmətlə qarşılanır.

Müxtəlif mifologiyalarda Ay tanrıları :

* Astek mifologiyası - Koyolşauki ; Metzli ;
* Qalli mifologiyası - Kori;
* Alman-Skandinaviya mifologiyası - Mani ;
* Yunan mifologiyası - Artemida ; Hekate ; Selena ; Mena;
* Quançilər - Açuquayo  ;
* Misir mifologiyası - Tot ; Xonsu ;
* Hind mifologiyası - Çandra ;
* İnka - Mama Kilja ;
* Inuit mifologiyası - İqaluk ;
* Karelian-Fin mifologiyası - Kuu ;
* Çin mifologiyası - Chang'e ;
* Krit - Britomartis
* Latviya mifologiyası - Menes ;
* Litva mifologiyası - Menes ;
* Luvi mifologiyası - Arma;
* Polineziya mifologiyası - Hina ;
* Roma mifologiyası - Diana ; ay ;
* Saami - Mano ;
* Urartu mifologiyası - Şelardi ;
* Finikiya mifologiyası - Baal Hammon ;
* Frig mifologiyası - Kişilər; Bendida ;
* Hattian mifologiyası - Kaşku;
* Hurri mifologiyası - Kujux;
* Şumer-Akkad mifologiyası - Nanna ; Xing ;
* Elam mifologiyası - Napir;
* Etrusk mifologiyası - Artumi ;
* Yapon mifologiyası - Tsukiyomi .

## Həmçinin bax

* Günəş mifləri
* Katasterizmlər
* Aypara (simvol)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Лунарные мифы / Иванов В. В. // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1988. — Т. 2 : К—Я. — С. 78—80.
*