open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mark! Lopes

**Mark! Lopes** — Amerikalı ətraf mühit fəalı. O, ekoloji ədaləti müdafiə edən East Yard icmasının icraçı direktorudur. 2017-ci ildə Qoldman Ətraf Mühit Mükafatını qazanışdır.

## Bioqrafiyası
Santa Kruzdakı Kaliforniya Universitetini və Nortricdəki Kaliforniya Dövlət Universitetini bitirmişdir.

Onun nənəsi Mothers of East Los Angeles təşkilatının həmtəsisçisi Xuana Beatris Quterredir.

Kaliforniyanın Vernon şəhərində qurğuşun batareyasının çirklənməsinin aradan qaldırılması üçün lobbiçilik etmişdir. Los Anceles Vətəndaş Mərkəzində etiraz aksiyası təşkil etmişdir.
## İstinadlar
Adolf (Lüksemburq böyük hersoqu)

**Adolf Vilhelm Avqust Karl Fridrix fon Nassau** (; ) — 1839-cu ildən Nassau hersoqu, 1890-cı ildən Lüksemburq böyük hersoqu.

## Həyatı
Adolf Vilhelm Avqust Karl Fridrix fon Nassau 24 iyul 1817-ci ildə anadan olmuşdur. 1866-cı il Avstriya–Prussiya müharibəsində o, Avstriyanı dəstəkləmişdir. Bu səbəbdən onun məğlubiyyətindən sonra Nassau hersoqluğu Prussiyaya ilhaq edilmişdir. Buna baxmayaraq, hersoq qalalarını saxlamış və əhəmiyyətli pul təzminatı almışdır. 1890-cı ildə Niderland kralı və Lüksemburq böyük hersoqu III Villemin ölümündən sonra Lüksemburq və Niderland arasındakı şəxsi birliyi dağılmışdır. Salik qanununa görə, III Villemin qızı Vilhelmina Lüksemburq taxtına iddia edə bilməzdi. Nassau xanədanının 1783-cü ildə bağlanmış müqaviləsinə əsasən, kişi varisləri olmadığı halda, böyük hersoqun tacı Oranj qolundan Veylburq qoluna keçmişdir. Beləliklə, Adolf Lüksemburqun dördüncü böyük hersoqu olmuşdur. Mühafizəkar və mürtəce reputasiyasına baxmayaraq, xalq arasında çox məşhur olmmuşdur. 1902-ci ildə o, hökumət başçısı funksiyalarını özündə saxlayaraq oğlu Vilhelm Lüksemburqun ştadtholderi etmişdir.

## Şəxsi həyatı
1844-cü ildə o, böyük knyaz Mixail Pavloviçin qızı böyük knyaz Yelizaveta Mixaylovna ilə evlənmişdir, lakin Mixaylovna çox keçmədən doğuş zamanı vəfat etmişdir. O, 1851-ci ildə Anhalt-Dessau-Köten şahzadəsi Adelaide Mariya ilə evlənmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Adolfun Lüksemburq böyük hersoq xanədanının rəsmi saytındakı səhifəsi
Adopsionizm

**Adopsionizm** və ya **dinamik monarxianizm** — erkən xristian antitrinitar teoloji doktrina. Nestorianlığa bir qədər yaxındır, çünki burada Məsihin iki ardıcıl təbiəti var idi: bir tərəfdən insan kimi təbii olaraq doğulmuş və insan təbiətinə malik olmuş, digər tərəfdən tanrı tərəfindən övladlığa götürülmüş və onun lütfü ilə mənəvi olaraq doğulmuşdur. Bu, VIII əsrdə İspaniyada üç üqnum xristian doktrinasını müsəlmanların mənimsəməsi üçün sadələşdirmək ümidi ilə yaranmışdır. Bidət kimi qınanmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Philip Schaff. *History of the Christian Church*, Volume IV, 1882.
* 
*  (6th German edition, translated by George Ogg)
* 

## Xarici keçidlər
* Adoptionism in *Catholic Encyclopedia*
* Adoptionism in *Christian Cyclopedia*
* Chapter XI. Doctrinal Controversies, from Philip Schaff's History of the Christian Church
Holli Gillibrand

**Holli Gillibrand** —  Şotlandiya ətraf mühit fəalı. 13 yaşından başlayaraq iqlimə görə məktəb tətilinin bir hissəsi olaraq hər cümə günü bir saat məktəbi buraxır. O, "Şotlandiyanın gələcəyi üçün cümə günləri" hərəkatının təşkilatçısı olur.

2019-cu ildə Glasgow Time jurnalına görə o, ilin gənc Şotlandiyalısı seçilir. O, həmçinin BBC-nin “Qadın saatı”nda 30 ilhamverici qadından biri seçilir və həmçinin şouda müsahibə verir. O, həmçinin Lochaber Times üçün yazılar yazır.

2020-ci ilin avqustunda o, vəhşi təbiət cinayətlərini dayandırmaq üçün milli kampaniyada Kris Pekhemı dəstəkləyir. Həmin ilin noyabrında o və digər gənc fəallar Alok Şarma ilə danışıq aparmışlar. O, təbiətə daha çox ərazi qaytarmağı hədəfləyən Heal Rewildin xeyriyyə təşkilatında gənc məsləhətçi kimi çalışır.
## İstinadlar
Andraş Adoryan

**Andraş Adoryan** (; ) — Macarıstan şahmatçısı, beynəlxalq qrosmeyster (1973), şahmat nəzəriyyəçisi və məşqçisi.

## Həyatı
Andraş Adoryan 31 mart 1950-ci ildə Macarıstanın Budapeşt şəhərində anadan olmuşdur. O, 14 yaşında gənclər arasında Macarıstan çempionu, 19 yaşında gənclər arasında dünya çempionatının gümüş mükafatçısı, 20 yaşında gənclər arasında Avropa çempionu olmuşdur. Adoryan 1973-cü və 1984-cü illərdə ölkə çempionatlarının qalibi olmuşdur. O, 1979-cu ildə Riqada keçirilən zonalararası turnirdə III–IV yerləri tutaraq abituriyentlərin yarışmasında iştirak etmək hüququ qazanmışdır. Adoryan növbəti il dörddəbir finalda Robert Hübnerə 4,5:5,5 hesabı ilə uduzmuşdur. O, ir sıra böyük beynəlxalq turnirlərin qalibidir. Qara fiqurları ifa etmək öhdəliyi ilə tanınır. O, bu mövzuda fikirlərini "*Qara yaxşıdır!*" (1988) və "*Qara hələ də yaxşıdır!*" (2004) adlı kitablarında qeyd etmişdir. O, Anatoli Karpovla oyunlarda (1984–1986) Harri Kasparovun köməkçilərindən biri olmuşdur. "*Hara gedirsən, Harri?*" (1989) kitabının müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* András Adorján at 365Chess.com
* Chessville Interview with András Adorján
Anatoli Adoskin

**Anatoli Mixayloviç Adoskin** (; ) — SSRİ və Rusiya aktyoru, Rusiyanın xalq artisti (1996).

## Həyatı
Anatoli Mixayloviç Adoskin 23 noyabr 1927-ci ildə Moskva şəhərində anadan olmuşdur. O, 1942–1943-cü illərdə avtonəqliyyat texnikumunda təhsil almışdır. Adoskin 1948-ci ildə Mossovet adına teatrın nəzdində teatr studiyasını bitirmiş, 1961-ci ilə kimi burada çalışmışdır. O, 1961–1965-ci illərdə "Sovremennik" teatr studiyasında (baş rejissor Oleq Yefremov), 1965–1968-ci illərdə Lenin Komsomol teatrında aktyor olmuşdur (baş rejissor Anatoli Efros). Adoskin 1968-ci ildən yenidən Mossovet teatrının aparıcı aktyoru olmuş və Yuri Zavadskinin quruluşunda tamaşalarda iştirak etmişdir.

Anatoli Adoskin filmlərdə əsasən ikinci plan rollarında çəkilmişdir: "*Qızlar*" filmində (1961) Dementyev, "*TREST əməliyyatı*" teleserialında (1967) Radkeviç, "*Yeddi qoca və bir qız*" komediyasında (1968) Sidorov, "*Doktor Cekill və Cənab Haydin qəribə hekayəsi*" filmində (1985) Atterson, "*Axmaqlar evi*" filmində qoca (2002) və başqaları.

Anatoli Adoskin 20 mart 2019-cu ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Анатолий Адоскин на сайте театра имени Моссовета
* Анатолий Адоскин — Легенды Ленкома
* «Мешки с рукописями Цветаевой лежали у меня в гараже»
II Adrian

**II Adrian** (; ) — 867–872-ci illərdə Roma Papası. Onun papalığı dövründə Qərb və Şərq kilsələri tərəfindən tanınan Ekumenik məclislərin sonuncusu baş tutmuşdur.

## Həyatı
II Adrian 792-ci ildə Roma şəhərində anadan olmuşdur. O, Papa IV Stefan və II Serginin də üzvü olduğu zadəgan və nüfuzlu ailənin nümayəndəsi olmuşdur. Gəncliyində ailə qurmuş, hətta Müqəddəs Pyotr kafedrasına seçildikdən sonra da həyat yoldaşı və qızı ilə ayrılmamışdır. I Nikolayın (858–867) varisi olan II Adrianın pontifikatı Şərq və Qərb kilsələri arasında münaqişə illərinə düşmüşdür. 867-ci ildə Papa tərəfindən Konstantinopolda Foti və I Nikolayın tərəfdarları və davamçıları arasında kompromis tapmaq üçün Ekumenik məclis çağırılmışdır. Bu məclis Şərqdə Roma tərəfindən tanınan Ekumenik məclislərin sonuncusudur. 10 ildən sonra 383 yepiskop papa legatlarının iştirakı ilə onun qərarlarını ləğv etmişdir. Bunlardan ən vacibi Fotinin qınanması idi. II Adrian Kiril və Mefodi slavyan liturgiyasını təsdiqləmiş, sonuncunu Pannoniya yepiskopu təyin etmişdir.

II Adrian həmçinin, I Nikolayın tamamilə müstəqil siyasət yeritdiyi İtaliya kralı ilə kompromisə getməyə məcbur olmuşdur. O, xüsusən də Romadakı Papa ailəsinə qarşı sui-qəsddən ondan qorunmaq zərurəti səbəbilə krala tabe vəziyyətdə idi.

Təhlükə yepiskop Arseniyanın oğlu və Antipapa Anastasiyanın qardaşı olan, xaric edilmiş zadəgan romalı Elevteriyadan gəlmişdir. Antipapa özü əfv fərmanı almış və hətta Adrianın papalığı dövründə Papa kuriyasında görkəmli yer tutmuşdur. Elevteriya xaric edilməsinin qisasını almaq üçün Adrianın qızını qaçırmış, sonra onu və Papanın arvadını öldürmüşdür. Anastasiya, görünür, sui-qəsdçiləri dəstəkləmişdi vı bu səbəbdən monastıra sürgün edilmiş, 880-ci ildə vəfat etmişdi. İmperator ardınca Papaya dəstək vermişdir ki, onun əmri ilə Elevteriya tutulmuş və başı kəsilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*Opera Omnia by Migne Patrologia Latina with analytical indexes
Andrey Adrianov

**Andrey Vladimiroviç Adrianov** (; ) — Rusiya zooloqu, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki (2006), Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2003-cü ildən). O, onurğasızların müqayisəli morfologiyası və taksonomiyası sahəsində mütəxəssisdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Биография на сайте Института биологии моря им. А. В. Жирмунского ДВО РАН
* Историческая справка на сайте Архива РАН
* Редакция журнала "Вестник РАН"
Adrian divarı

**Adrian divarı** (, ) —  uzunluğunda və bir vaxtlar İngiltərənin şimalından keçmiş nəhəng Roma müdafiə quruluşu. 121-ci ildə tikilmişdir. Divarın cənub tərəfindəki qala boyunca hərbi yol keçirdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
* Burton, Anthony. *Hadrian's Wall Path*. 2004. Aurum Press Ltd. .
* Chaichian, Mohammad. 2014. "Hadrian's Wall: An Ill-Fated strategy for Tribal Management in Roman Britain", in *Empires and Walls: Globalization, Migration, and Colonial Domination* (Brill, pp.&nbsp;23–52). https://www.amazon.com/Empires-Walls-Globalization-Migration-Domination/dp/1608464229. 
* Davies, Hunter. *A Walk along the Wall*, 1974. Weidenfeld & Nicolson: London .
* de la Bédoyère, Guy. *Hadrian's Wall: A History and Guide*. Stroud: Tempus, 1998. .
* *England's Roman Frontier: Discovering Carlisle and Hadrian's Wall Country*. Hadrian's Wall Heritage Ltd and Carlisle Tourism Partnership. 2010.
* Forde-Johnston, James L. *Hadrian's Wall*. London: Michael Joseph, 1978. .
* Hadrian's Wall Path (map). Harvey, 12–22 Main Street, Doune, Perthshire FK16 6BJ. harveymaps.co.uk
* 
*
* Moffat, Alistair, *The Wall*. 2008. Birlinn Limited Press. .
*
* Speed, John – A set of Speed's maps were issued bound in a single volume in 1988 in association with the British Library and with an introduction by Nigel Nicolson as *The Counties of Britain: A Tudor Atlas by John Speed*.
* Tomlin, R. S. O., "Inscriptions" in *Britannia* (2004), vol. xxxv, pp.&nbsp;344–5 (the Staffordshire Moorlands cup naming the Wall).
* Wilson, Roger J. A., *A Guide to the Roman Remains in Britain*. London: Constable & Company, 1980; .

## Xarici keçidlər

* In Our Time Radio series with Greg Woolf, Professor of Ancient History at the University of St Andrews, David Breeze, Former Chief Inspector of Ancient Monuments for Scotland and Visiting Professor of Archaeology at the University of Durham and Lindsay Allason-Jones OBE, FSA, FSA Scot, Former Reader in Roman Material Culture at the University of Newcastle 
* Hadrian's Wall on the Official Northumberland Visitor website
* Hadrian's Wall Discussion Forum
* UNESCO Frontiers of the Roman Empire
* News on the Wall path
* English Lakes article
* iRomans—website with interactive map of Cumbrian section of Hadrian Wall
* Well illustrated account of sites along Hadrian's Wall
Adskaya poçta (1769)

***''Adskaya poçta***'' () — 1769-cu ildə Sankt-Peterburqda Fyodor Emin tərəfindən nəşr olunan aylıq satirik jurnal. 6 nəşri işıq üzü görmüşdür. İki cin arasında yazışma şəklində məmurların, təhkimçilərin vəzifələrindən sui-istifadələrini ələ salmışdır. Rusiya hökuməti tərəfindən təqibə məruz qalmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Афанасьев А. Н. Русские сатирические журналы. 1769—1774.
* Берков П. Н. История русской журналистики XVIII. — М., Л. 1952.

## Xarici keçidlər
* 
* Эмин Ф. А. Адская почта или Курьер из ада с письмами. 1788
Lilli Platt

**Lilli Platt** () — İngilis əsilli holland ekoloqu. Platt ekoloji problemləri səsləndirdiyi gəncliyi və dinc tətilləri ilə tanınır. O, YouthMundus, Earth.org və WODI üçün qlobal səfir; Plastik Çirklənməyə Qarşı Koalisiyanın Gənclər Səfiri və How Global; Dünya Təmizlik Günü üçün uşaq səfiri. Platt topladığı və çeşidlədiyi plastik zibilləri yerləşdirdikdən sonra əvvəlcə sosial mediada məşhurlaşır. Bu illər ərzində o, 100.000-dən çox zibil toplayır.

Platt Böyük Britaniyada anadan olub. Onun yeddi yaşı olarkən ailəsi Hollandiyaya köçür.
## Ətraf mühitin mühafizəsi
2015-ci ildə Platt babası ilə Hollandiyada parkda gəzərkən yerə səpələnmiş plastik zibilləri görür. O, holland dilini məşq etmək üçün onları saymağa qərar verir. 10 dəqiqə ərzində 91 ədəd plastik toplanır. Babası da ona zibilin necə plastik şorbaya çevrildiyindən danışır. Bu hadisə onun ekoloji təşəbbüsü üçün təkan olur və 7 yaşında Lilly’s Plastic Pickup şirkətini qurur. Lilly's Plastic Cleanup proqramının köməyi ilə o, zibilləri toplayır və diqqətlə çeşidləyir. O, məsələyə diqqət çəkmək üçün onları sosial mediada yerləşdirir. Bu illər ərzində Platt butulkalardan, siqaret qutularından, içki kartonlarından və s. tutmuş 100.000-dən çox zibil toplayıb. Lilly Plastic Cleanup proqramı vasitəsilə Platt həmçinin plastikin canlı təbiətə və ekosistemə təsirindən danışır. Onun təşəbbüsü internetdə yayılandan bəri o, beynəlxalq səviyyədə tanınıb.

Uşaqlıqdan Platt heyvanlara, xüsusən də fiziki cəhətdən cazibədar hesab edilən heyvanlara rəğbət bəsləyir. Buna görə məktəbdə onu təhqir edirlər və həmyaşıdlarından yalnız biri onun fəaliyyətinə maraq göstərir. Daha sonra Platt King's School-a köçür və burada bir çox sinif yoldaşları onun təmizlik işlərində iştirak edirlər.

2019-cu il Hollandiya seçkilərində Plattın babası plastik qadağanın tərəfdarı olduğu üçün onun adından səs verir. Platt videonu çəkir və başqalarını da eyni şeyi etməyə təşviq edir.

2019-cu ilin sentyabrında Platt, Paris sazişinə əməl edilməməsi ilə bağlı İsveç Parlamenti qarşısında Qreta Tunberqin etirazını görür. O, bundan ilhamlanır və tətil etmək qərarına gəlir. Bir neçə həftə sonra Qreta Tunberq Hollandiyanın Avropa İttifaqında ən böyük istixana qazı emissiyalarından biri olduğuna inanaraq, Hollandiyada Platt tətillərinə qoşulur. Hər ikisi Brüsselə dəvət olunur və burada Avropa Parlamenti qarşısındakı iqlim mitinqində iştirak edir.

Platt hər cümə günü şirkətlə və ya şirkətsiz iqlim böhranına etiraz etmək üçün hökumət binaları qarşısında tətilə çıxır.

## İstinadlar
İris Dyukeyn

**İris Dyukeyn** () — əslən Bordodan olan, fransız iqlim fəalı. 23 sentyabr 2019-cu ildə o, emissiyaya nəzarət müqaviləsinə əməl etmədiyi üçün Fransa, Almaniya, Argentina, Braziliya və Türkiyəyə qarşı şikayət edir. Qreta Tunberq də daxil olmaqla dünyanın hər yerindən on beş başqa gənclə birlikdə o, liderlərin iqlim planı ilə bağlı hərəkətsizliyini BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyasının pozulması kimi pisləyir.

O, okeanların mühafizəsinə həsr olunmuş Kaliforniya qeyri-hökumət təşkilatı olan “Okeanlarımızın varisləri”nə qoşulmuşdur. Təşkilat bütün dünyada on minlərlə gənci birləşdirir. İris tullantıların təkrar emalına da böyük diqqət yetirir.

O, uşaqlıqdan uşaqların böyüklərin olması lazım olduğu ifadəsinə inanırdı. Bununla belə, böyüklərə də öyrədəcək bir şeyimiz olduğunu başa düşməyin vaxtıdır. 2019-cu ildən o, ABŞ-da Sorry Children təşkilatının sözçüsü olmuşdur.
## İstinadlar
Luis Xorxe Rivera Errera

**Luis Xorxe Rivera Errera**  — Puerto-Riko ətraf mühit fəalı. 2016-cı ildə Şimal-Şərqi Ekoloji Dəhliz (CEN) təbiət qoruğunun mühafizəsindəki fəaliyyətinə görə Qoldman Ətraf Mühitin Mühafizəsi Mükafatına layiq görülüb.
## Fəaliyyəti
Luis Xorxe Rivera Errera Truxillo Altoda (San-Juan yaxınlığındakı ərazi) doğulub böyüyüb və bütün həyatı boyu Puerto-Rikoda yaşayıb. Səkkiz yaşında o, buldozerlərin dörd nəsildir ailəsinə məxsus olan fermanı məhv etdiyini gördükdən sonra ətraf mühiti qorumaq qərarına gəlir. Bu torpaq Puerto-Riko hökuməti tərəfindən kanalizasiya təmizləyici qurğusu tikmək üçün müsadirə edilir.

Onun sözləri ilə desək: “Qərar verdim ki, böyüyəndə ətraf mühitin mühafizəsi ilə bağlı bir işdə oxuyub işləyəcəm”.

O, Puerto-Riko Universitetində ətraf mühiti öyrənmiş və daha sonra ətraf mühitin planlaşdırılması üzrə magistr dərəcəsi almışdır.

Erkən uşaqlıqdan Luis ekoloji mübarizədə iştirak edir. Universitetdə o, Las Kabesas de San Xuan təbiət qoruğuna səfər təşkil edir. Məzun olduqdan sonra o, San Xuanda ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyində işləmiş və daha sonra “Dayanıqlı İnkişaf Təşəbbüsü” adlı təşkilatın həmtəsisçisi olmuşdur. 1999-cu ildən bu günə qədər o, Şimal-Şərqi Ekoloji Dəhlizinin qorunub saxlanmasına böyük töhfə vermiş və mühafizə kampaniyasında da əsas rol oynamışdır.
Şimal-Şərqi Ekoloji Dəhlizi Puerto-Rikonun şimal sahilində, ekoloji dəyər kimi tanınan sahil El Yunke milli meşəsinin ərazisidir. Yaş və bataqlıq ərazilərdən ibarət bu kövrək ekosistem 50-dən çox nadir, nəsli kəsilməkdə olan növlərə ev sahibliyi edir, onların çoxu endemikdir. “Şimal-şərq ekoloji dəhlizində” çoxalmış (təhlükəli) Dərili tısbağa xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Beynəlxalq Yağış Meşələri İnstitutunun elmi direktoru Ariel Luqonun sözlərinə görə:

“Puerto-Rikalılar anlamağa başlayırlar. Əvvəllər yeyirdik, indi isə bizə aid olmayan, dünyaya aid olan biomüxtəlifliyin bir növü olduğuna görə qoruyuruq”.
## İstinadlar
Franciska Aronsson

**Franciska Aronsson** () — isveç-peru aktrisası, müğənnisi və modeli. O, Marqarita (2016) filmindəki baş rolu və Al fondo hay Sitio, Ven, baila, Quinceañera kimi serial və televiziya proqramlarında və El internado: Las Cumbres filmində Rita rolunda iştirakı ilə tanınır.

## Həyatı
O, 2014-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Peruya köçür. Teatrda işlədikdən sonra o, Qisela Valkarselin aparıcısı olduğu El qran televiziya istedad şousunda iştirak edir.

2016-cı ildə Aronsson rejissor Frank Peres-Qarlandın "Marqarita" filmində baş rolda çəkilib. El Gran Criollo (2017), Hotel Paraíso (2019) filmlərində rol alır. O, Al fondo hay Sitio (2015-2016), “Ven, baila”, Quinceañera (2015-2018) və “Mən səni yenidən tapacağam” (2020) kimi seriallarda çəkilir. 2021-ci ildə o, El internado: Las Cumbres adlı ispan serialında Rita rolunu oynayır &nbsp;In 2021 she plays the role of Rita in the Spanish series *El internado: Las Cumbres.*.

2020-ci ildə o, qızların və yeniyetmələrin hüquqlarını müdafiə edən UNICEF-in səfiri təyin edilib. O, Día D.-yə müsahibə verir.

## Ailəsi
Onun əmisi Erik Bolin, xalası isə Kristian Serratosdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Təbiətdə çoxalma

**Təbiətdə çoxalma** — Təbiətdə çoxalma müəyyən bir növün təbii yaşayış mühitində baş verən çoxalma prosesidir. Bu terminologiya heyvandarlıqdan və ya növün əsl yetişdirilməsindən fərqlənir . Çox vaxt heyvandarlıq yerləri sığınacaq və qidaya yaxınlıq üçün  xüsusi tələblər üçün seçilir; üstəlik, çoxalma mövsümü hər bir növ üçün anatomik, cütləşmə ritualları, iqlim və digər ətraf mühit amillərinə uyğun olaraq inkişaf etmiş xüsusi bir zaman pəncərəsidir. Bir çox növ tələb olunan çoxalma sahələrinə çatmaq üçün xeyli məsafələrə köç edir. Bəzi ümumi xüsusiyyətlər heyvanlar aləmində tez-tez amfibiyalar, sürünənlər, məməlilər, artropodlar və aşağı həyat formaları arasında yayılan müxtəlif taksonlara aiddir.

## Amfibiyalar

Bir çox suda-quruda yaşayanlar, adətən ətraf mühitin temperaturu, yağış, səth sularının mövcudluğu və qida ehtiyatları ilə idarə olunan illik çoxalma dövrünü izləyirlər. Bu çoxalma mövsümü uzun müddət yuxu və ya qış yuxusunun bir çox amfibiya növlərini uzun müddət fəaliyyətsiz hala gətirdiyi mülayim bölgələrdə xüsusilə nəzərə çarpır. Çoxalma yerləri adətən gölməçələr və çaylardır.

## Məməlilər

İllik çoxalma dövrləri bəzən temperaturun və qidanın mövcudluğundakı mövsümi dalğalanmalar da daxil olmaqla ətraf mühitin təsirlərinə düzəlişlər etməklə məməlilərə tətbiq edilir. Məməlilərin miqrasiya nümunələri bəzən çoxalmanın vaxtını təyin edə bilər. Təbiətdə məməlilərin çoxalması  bəzən balaların doğulması və qorunması üçün analıq yuvalarının istifadəsi ilə əlaqələndirilir. Qütb ayısı doğum yuvasından istifadə edən məməlinin nümunəsidir, onun yeri növlərin mövsümi Arktika paketi buzlarında miqrasiya hərəkətlərindən asılıdır. Xüsusilə, Vapusk Milli Parkında yetişən qütb ayıları Hudson Körfəzinin buz paketinə köçməlidir.

## Təbii populyasiyalarda qohumluğun nəticələri

Keller və Valler təbii populyasiyalarda qohumluğun nəticələrini nəzərdən keçirdilər. Məməlilər və quşlar populyasiyalarından əldə edilən məlumatlar göstərdi ki, qohumluq depressiyası tez-tez doğum ağırlığına, çoxalmağa və sağ qalmağa, eləcə də ətraf mühitin streslərinə, xəstəliklərə və yırtıcılığa davamlılığa əhəmiyyətli dərəcədə mənfi təsir göstərir. Bitki tədqiqatları qohumluğun toxum dəstinə, cücərməsinə, stresə dözümlülüyünə və sağ qalmasına əhəmiyyətli mənfi təsirlərini göstərmişdir. İnbreedinq depressiyasının əsasən resessiv zərərli allellərin ifadəsi ilə əlaqəli olduğu düşünülür.

## İstinadlar
Rahmaniyyə

**Rahmaniyyə**-sufi yönümlü islam təriqəti.

## Əlcəzair
Əlcəzairdə bu sufi qardaşlığı geniş yayılıb və ona çoxlu ardıcıllar bağlanıb.

## İstinadlar
Beynimdə qəribəlik (roman)

** Beynimdə Qəribəlik ** — Orxan Pamukun 2014-cü ildə nəşr edilən romanı bu cümlə ilə başlayır: "Boza satıcısı Mövlud Qaradaşın həyatı, macəraları, xəyalları və dostlarının hekayəsidir və 1969–2012-ci illər arasında İstanbul həyatının bir çox insanların gözündən izah edilən bir rəsmidir".

## Məzmunu
*"Beynimdə qəribəlik vardı, içimdə də nə o zamana, nə o məkana aidlik duyğusu".* — William Wordsworth, Prelüd-dən  sitat.

"Beynimdə qəribəlik" həm sevgi hekayəti, həm də modern dastandır. Orxan Pamukun üzərində altı il işlədiyi roman bozasatan Mövludla üç il sevgi məktubları yazdığı (yalnız bir dəfə toy mərasimində ötəri gördüyü) sevgilisinin İstanbuldakı həyatlarından danışır. İyirmi beş yaşında kəndindən bir qız qaçırdı (yanlış qızı qaçırır); *Qəribə* bir şey oldu, onun bütün həyatını təyin etdi. İstanbula qayıtdı, evləndi, iki qızı oldu. 

Mövlud 1969–2012-ci illər arasında, qırx ildən artıq bir müddətdə İstanbul küçələrində qatıq, plov satmaq, avtodayanacaq gözətçisi olmaq kimi, bir çox işlərlə məşğul olur. Bir tərəfdən küçələrin cürbəcür adamlarla dolmasını, şəhərin böyük bir hissəsinin uçurulub yenidən tikilməsini, Anadoludan gəlib varlananları izləyir, digər tərəfdən ölkənin keçirdiyi dəyişikliklərin, siyasi çarpışmaların, çevrilişlərin şahidi olur. Onu başqalarından fərqləndirən cəhətdən, beynində *qəribə* fikirlər qaynaşdığından həmişə narahatlıq hissi keçirir. Amma qış axşamları İstanbul küçələrində boza satmaqdan, *qəribə* xəyallar qurmaqdan və sevgilisinin, əslində, kim olduğu barədə fikirləşməkdən heç vaxt əl çəkmədi.
Sevgidə insanın niyyəti, yoxsa qisməti vacibdi? Xoşbəxtliyimiz, və ya bədbəxtliyimiz seçimlərimizlə bağlıdır, yoxsa başımıza bizdən ixtiyarsız gəlirlər? "Beynimdə qəribəlik" romanı bu suallara cavab axtara-axtara ailə həyatıyla şəhər həyatının mübarizəsini, qadınların evlərdəki hiddət və əlacsızlıqlarını təsvir edir.

## İstinadlar
Mülkülü

* Aşağı Mülkülü — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
* Mülkülü — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
Nina Po Brozoviç

**Nina Po Brozoviç**  —  Boliviyalı iqlim fəalı. Boliviyada "Gələcək üçün cümə günləri" təşkilatını qurur. O, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Gənclər İqlim Sammitinin iştirakçısı olur.

Onun işi *Bolivian Express*, *Pagina Siete* və "Gələcək üçün cümə günləri" həftəliyində dərc olunub. O, UNICEF-in Bir Nəsil Kampaniyasında iştirak etmişdir. O, La Senda Verde-də könüllüdür.
## İstinadlar
Cırdaxan

* Cırdaxan (Yevlax) — Azərbaycanın Yevlax rayonunda kənd.
* Düz Cırdaxan — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
* Əsrik Cırdaxan — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
* Zəyəm-Cırdaxan  — Azərbaycanın Şəmkir  rayonunda kənd.
* Dəllər-Cırdaxan  — Azərbaycanın Şəmkir  rayonunda kənd.
Məşədilər (Tovuz)

* Məşədilər (Alakol) — Azərbaycanın Tovuz rayonunun Alakol kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Məşədilər (Yanıqlı) — Azərbaycanın Tovuz rayonunun Yanıqlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Hacı Məhərrəm karvansarası

**Hacı Məhərrəm Karvansarası** — Şuşada tikilmiş ilk karvansara.

## Tarixi
On doqquzuncu əsrin birinci yarısında Qarabağın dövlətli tacirlərindən olan Hacı Məhərrəm Kərbəlayı Hüseyn oğlu tərəfindən tikilmiş və el arasında sahibinin adı ilə adlandırılmışdır. Həmişə yaxşı gəlir gətirir və mədaxili, əsasən, dini işlərə sərf olunurdu. Hər il dindar adamlar məhərrəm ayının on gününü burda imam Hüseynə təziyə saxlayır, imam ehsanı verirdilər. Hacı Məhərrəm Kərbəlayı Hüseyn oğlunun vəfatından sonra oğlanları Hacı Abbas və Məhəmməd karvansaranı bərpa etdirib birlikdə işlətmişlər.

## Xarici keçidlər

* 

## İstinadlar
Adrienna Riç

**Adrienna Riç** (; ) —  Amerikalı şairə, publisist, feminizmin ikinci dalğasının nümayəndəsi.

## Bioqrafiyası
Anası — pianoçu və bəstəkar, metodistlərə aid idi, atası bioloq və yəhudi əsilli həkim idi. Kembricdəki Radkliff Kollecini bitirib. O, 1951-ci ildə Hyu Oden şəxsi seçimi ilə Gənc Şairlər üçün Yel Mükafatını alan "Dünyanın Dəyişməsi" () adlı şeirlər kitabı ilə debüt etdi (Oden kolleksiyanı ön sözlə müşayiət etdi). 1966-cı ildən əri və üç oğlu ilə Nyu-Yorkda yaşayırdı. O, yeni solçular ilə yaxınlaşdı, müharibə əleyhinə nümayişlərdə, vətəndaş hüquqları hərəkatında iştirak etdi. O, 1960-cı illərin sonunda ərindən boşanıb. 1976-cı ildən o, həyatını Yamayka əsilli yazıçı Mişel Klifflə (1946-cı il təvəllüdlü) bölüşür. O, Kolumbiya, Ratqers, Brandey, Stenford, Kornell Universitetləri, Brin-Mor Kolleci və s.-də dərs deyib, aktiv ictimai həyat tərzi keçirib.

## Yaradıcılığı
25 şeir kitabının, 6 esse və qeydlər toplusunun müəllifidir. XX əsrin ikinci yarısı — XXI əsrin əvvəllərində ABŞ-nin ən böyük şairlərinə, Amerika ictimai səhnəsinin nüfuzlu simalarına aiddir. Xüsusilə diqqətəlayiqdir ki, onun “Qadından doğulması: Şəxsi təcrübə və sosial institut kimi analıq” (1976) və sonradan “Çörək, Qan və Şeir”ə daxil edilmiş “Məcburi Heteroseksuallıq və Lezbiyanın Varlığı” (1980) feminist essesidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ensiklopediya Britannica məqaləsi 
*  ''Los Angeles Times'' Qəzetdə nekroloq 
* Nekroloq 
* Amerika Şairlər Akademiyasının internet saytı 
* На сайте Фонда поэтов 
* На сайте ''Современная американская поэзия''
Brandeys Universiteti

**Brandeys Universiteti** [ˈbrændaɪs] —  özəl Amerika tədqiqat universiteti. Massaçusets ştatının Uolham şəhərinin cənub-qərb hissəsində, Bostondan 14&nbsp;km qərbdə yerləşir. Universitetdə təxminən 3600 bakalavr tələbəsi və 2200 aspirant təhsil alır. 2010-cu ildə ABŞ News and World Report universiteti ABŞ universitetləri arasında 34-cü yeri tutmuşdur. Forbes jurnalı 2010-cu ildə universiteti ABŞ universitetləri və kollecləri arasında 57-ci yerə layiq görüb.

Universitet 1948-ci ildə keçmiş Midlseks Universitetinin yerində kişi və qadınların birgə təhsili üçün dünyəvi bir qurum kimi yaradılmışdır. Universitet ABŞ-də məşhur yəhudi hüquqşünas Lui Brandeysin (1856-1941) adını daşıyır.

## İstinadlar
Sinopsis

**Sinopsis** - təhsil, elm və ya incəsənətdə bütöv bir mövzunun qısa icmalı. 19-cu əsrdə ənənəvi qrammatikanın öyrədilməsi üçün istifadə olunan sinif məşqi idi. Müasir dövrdə sinopsis kitablar, məqalələr, fimlər, televiziya şouları, hətta vdeo oyunları kimi çox müxtəlif məhsullar üçün yazıla bilər. Sinopsisin əsas məqsədi əsərin mövzusu ilə maraqlanan rejissor və prodüserə ssenari haqqında məlumat verməkdir. Sinopsis yazılan ssenarinin əsas təqdimat-satış üsullarından biri kimi çıxış edir.

Sinopsis film ssenarisinin giriş, inkişaf və nəticə hissələrini yığcam formada əks etdirir. Ortalama olaraq 1-3 səhifə həcmində olan sinopsisdə dialoqlar yer almır. Sinopsis əksər hallarda ssenari tam hazır olmadan yazılır və loqlayndan daha iri həcmlidir. Sinopsis vasitəsilə ssenari tam oxunmadan hekayə əsas xətləriylə anlaşılır. Sinopsis indiki zamanda, üçüncü şəxsdə və ssenarinin oxunma tonunda yazılmalıdır. Başlanğıc və sonuncu cümlələrin xüsusilə maraqlı olmasına diqqət yetirmək lazımdır.

## Sinopsis yazmaq mərhələləri
Sinopsis yazmamışdan əvvəl aşağıdakı məsələlər dəqiqləşdirilməlidir:

* Əsərin janrı (triller, dram, detektiv, komediya, erorik, fantaziya və s.)
* Əsas personajlar
* Əsas süjet xətti
* Əsas kritik məqamlar
* Kulminasiya
Sinopsisdə aşağıdakı məlumatlar yer alır:

* Sujetin inkişafı
* Əsas "açar" epizodlar
* Baş qəhrəmanlar
* Baş qəhrəmanların düşdüyü dramatik vəziyyətlər
* Onların hərəkəti və bu hərəkətdən sonrakı vəziyyət
* Açılış və kulminasiya
* Süjetin əsas dönüş nöqtələri, əks fikirlər, konfliktin həlli yolları
* Ssenarinin dramatik quruluşu

## Həmçinin bax

* Loqlayn
* Tretman

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kristiano Fiqeres

**Kristiano Fiqeres** () — Kosta-Rikadan olan diplomat, 2010–2016 Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Komissiyasının (UNFCCC) icraçı katibi. O, Paris İqlim Sazişinin "memarı" adlanır. Dan David Mükafatının laureatıdır (2019).

## Bioqrafiya
Kosta-Rikanın üç dəfə prezidenti olan Xose Fiqeres Ferrerin qızı, 1994–1998-ci illərdə Kosta-Rika prezidenti olan Xose Mariya Fiqeresin bacısıdır.

Soutmor kollecini Antropologiya üzrə bitirib. 1981-ci ildə London İqtisadiyyat Məktəbində antropologiya üzrə magistr dərəcəsi almışdır.

O, karyerasına 1982-ci ildə Kosta-Rikanın Almaniyadakı səfirliyində başlayıb. 1987–1990-cı illərdə Kosta-Rikada planlaşdırma və kənd təsərrüfatı nazirliklərində rəhbər vəzifələrdə çalışıb.

1995–2009-cu illərdə Kosta-Rika danışıqlar qrupunun üzvü kimi 1995-ci ildən iqlim dəyişikliyi danışıqlarında iştirak etmişdir.

Global Optimism qurucu-partnyorudur.

Mükafatları və fərqlənmələri arasında: Almaniya Federativ Respublikasına xidmətlərinə görə Böyük Xaç ordeni (1985), Fəxri Legion ordeni (2015), Nature's 10 (2015), FP Top 100 Global Thinkers (2015), Orde van Oranje-Nassau (2016), Edinburq medalı (2019), Fəxri doktor dərəcələri alır.

İspan, ingilis və alman dillərində danışır. İki qızı vardır.

## İstinadlar
Sebastian Benfeld Qarses

**Sebastian Benfeld Qarses** () — Çilili iqlim fəalı. O, Çilidə Gələcək üçün cümə günlərinin təşkilatçısıdır.

Valparaisoda böyümüşdür. 2019-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Konfransında Toledo Munoz ilə birlikdə etiraz edir. O, Eskassus müqaviləsinin tərəfdarıdır. O, BMT-nin Ətraf Mühit Proqramı #WikiForHumanRights-da David R. Boyd ilə diskusiya aparmışdır. 2021-ci ildə o, Xose Antonio Kastanın Eskassus müqaviləsinə razılıq verməkdən imtina etməsinə etiraz edir.

## İstinadlar
Sağlam ətraf mühit hüququ

**Sağlam ətraf mühit hüququ** — insan sağlamlığını təmin edən ekoloji sistemləri qorumaq üçün insan hüquqları və ictimai ekoloji təşkilatlar tərəfindən müdafiə edilən insan hüququdur. Bu hüquq su və sanitar hüququ, qida hüququ və sağlamlıq hüququ kimi digər sağlamlıq yönümlü insan hüquqları ilə qarşılıqlı əlaqədədir.

Hüquq dövlətin ətraf mühitin tənzimləmələrini izləmək və tətbiq etmək, çirklənməyə nəzarət etmək və ətraf mühit problemlərindən təsirlənən icmalara ədalət və müdafiəni təmin etmək vəzifəsi yaradır. Sağlam ətraf mühit hüququ iqlim dəyişikliyi və digər ekoloji məsələlər üzrə məhkəmə çəkişmələri üçün ekoloji hüquqi presedentlərin müəyyən edilməsi üçün mühüm hüquq olmuşdur..

Sağlam ətraf mühit hüququ insan hüquqlarına və iqlim dəyişikliyinə beynəlxalq yanaşmanın əsasını təşkil edir. Bu hüququ dəstəkləyən beynəlxalq müqavilələrə 1972-ci il Stokholm bəyannaməsi, 1992-ci il Rio Bəyannaməsi və bu yaxınlarda qəbul edilmiş Qlobal Ətraf Mühit Paktı daxildir. BMT-də 150-dən çox dövlət bu hüququ bu və ya digər formada milli qanunvericilik, məhkəmə çəkişmələri, konstitusiya hüququ, müqavilə hüququ və başqaları vasitəsilə tanımışdır. İki regional müqavilə, İnsan və Xalqların Hüquqları üzrə Afrika Xartiyası və İnsan Hüquqları üzrə Amerika Konvensiyası sağlam ətraf mühit hüququnu özündə ehtiva edir. Uşaq Hüquqları haqqında Konvensiya kimi digər insan hüquqları sənədləri bu sənədin əsas istiqamətləri ilə əlaqəli olduğu dərəcədə ətraf mühit məsələlərinə istinad edir, bu halda o uşaqların hüquqlarına istinad etmiş olur.

İnsan Hüquqları və Ətraf Mühit üzrə Xüsusi Məruzəçilər Con Noks (2012-2018) və Devid Boyd (2018-indiki) bu hüquqların beynəlxalq hüquqda necə rəsmiləşdirilməsinə dair tövsiyələr vermişlər. Bu 2020-ci ildə BMT və yerli hüquq icmaları (məsələn, Nyu-York Vəkillər Kollegiyası) səviyyəsində bir sıra komitələr tərəfindən təsdiq edilmişdir.
## İstinadlar
Asi Rəhbani

**Asi Rəhbani** (; ) — Livan bəstəkarı. Mənsur və İlyas Rəhbaninin qardaşı idi. Feyruz onun həyat yoldaşı idi.

## Həyatı
Asi 4 may 1923-cü ildə Əntilyas kəndində (Livan, Beyrutdan 10 km şimalda) anadan olub. Valideynləri: Hanna Elias Rahbani və Saadi Saab. Böyüdüyü mühit onun ideya, mövzu və kontekst baxımından bədii zövqünə təsir etməkdə əsas rol oynayıb. O, erkən yaşlarından daha çox qərb musiqisindən bəhrələnirdi. İlk musiqi aləti, skripka, sonra isə fortepianonun incəliklərinə yiyələnmişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məhəmməd Bədi

**Məhəmməd Bədi** (; ) — Misirli siyasətçi.

## Həyatı

Məhəmməd Bədi 7 avqust 1943-cü ildə Misirdə anadan olub.Qahirə universitetini bitirib.1965-ci ildə “Müsəlman qardaşlar” hərəkatının üzvü olduğu üçün həbs edilib.

“Müsəlman qardaşlar” hərəkatının dini lideri Məhəmməd Bədi 2014-cü ildə avqustun 20-nə keçən Misirin paytaxtı Qahirədə həbs olunub. Məhəmməd Bədi iyulun 24-dən axtarışda idi.

## Xarici keçidlər
Mənsur Rəhbani

**Mənsur Rəhbani** (; ) — Livan bəstəkarı. Asi və İlyas Rəhbaninin qardaşı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əntilyas

**Əntilyas** ( *Anṭilyās*) — Livanın Mətn qəzasında şəhər. Kilikiya erməni katolikosluğu Əntilyasda yerləşir.

## Məşhur şəxsiyyətləri
*Asi Rəhbani — bəstəkar
*Mənsur Rəhbani – bəstəkar

## Xarici keçidlər
Hadisə üfüqü (film)

**Hadisə üfüqü** () — 1997-ci ildə Pol V. S. Anderson tərəfindən çəkilmiş elmi fantastika qorxu filmi. Baş rollarda Lorens Fişborn, Sem Nill, Ketlin Kuinlan və Coeli Riçardson oynuyub.

Filmin çətin istehsal tarixi var idi: Paramount Pictures-ın əsas layihəsi olan "Titanikin" planlaşdırıldığı vaxtda buraxılmayacağı məlum olanda, studiya tələbi ilə "Hadisə üfüqü" çəkilişləri və montaj işləri tələsik halda başa çatdırılmışdı. Filmin ilkin 130 dəqiqəlik versiyası ciddi şəkildə düzəliş edilib, qısaldıranda, rejissorun narazılığına səbəb olmuşdu.

Buraxıldıqdan sonra film həm kommersiya baxımından, həm də film tənqidçiləri arasında ümidləri doğrultmadı və 60 milyon dollarlıq büdcədən cəmi 42 milyon dollar gəlir əldə etdi. Ancaq sonradan videodaşıyıcı vasitəsiylə yaxşı satılmağa başladı; DVD versiyasının yayılması o qədər gəlirli idi ki, buraxıldıqdan bir müddət sonra Paramount silinmiş materialların bərpası işinə başlamaq üçün  əlaqə saxladı. Lakin məlum oldu ki, kadrlar ya itib, ya da məhv edilib. O vaxtdan bəri film tədricən kult statusu qazandı, populyar mədəniyyətin digər əsərlərində ona istinadlar tez-tez rast gəlinir.

## Məzmun
Filmin süjeti 2047-ci ildə baş verir, itkin düşmüş və sonradan Neptunun orbitində peyda olan "Event Horizon" kosmik gəmisini astronavtlardan ibarət komandanın geri qaytarması və ekipajını xilasetmə missiyasının icrasından bəhs edir.

Xilasetmə qrupu gəmini tədqiq edərkən öyrənir ki, bu gəmi eksperimental yüksək texnologiyalı mühərrik üçün gizli sınaq meydançası olub və fəza-zaman kontinuumunda bir deşik yaradaraq məlum kainatı tərk edib, sonra geri qayıtmışdı, hansı ki nəticədə bəzi şər qüvvə tərəfindən ələ keçirilmişdi.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* Script of the movie on Scripts.com
Vulf Dorn

**Vulf Dorn** () — müasir dövr alman yazıçısı olan Vulf Dorn əsərləri hazırda təkcə Avropada yox, bütün dünyada ən çox oxunan müəlliflərdən biridir. Vulf Dorn 2009-cu ildə yazdığı ilk romanı "Psixiatr"la məşhurlaşıb. Debüt əsəri ona böyük şöhrət qazandırıb. Müəllif bu əsəri sayəsində Almaniyanın psixoloji triller janrında yazan ən populyar romançıları siyahısına düşüb. Daha sonralar qələmə aldığı "Şizofrenik", "Xain ürəyim", "Oyunbaz", "Fobiya" kimi romanları ilə qısa müddətdə bütün dünyada geniş oxucu kütləsi toplayan yazıçının əsərləri 10-dan çox dilə tərcümə olunub. Həyatının 20 ilini psixiatriya klinikasında fəaliyyətə həsr etmiş Vulf Dorn hazırda yalnız ədəbi yaradıcılıqla məşğuldur.

## Həyatı
Vulf Dorn 20 aprel 1969-cu ildə Almaniyada anadan olmuşdur. Tam zamanlı yazıçı olmazdan əvvəl psixiatrik terapevt və klinik tədqiqatçı kimi çalışmışdır. İyirmi il ərzində o, psixi pozğunluğu olan insanlara peşə reabilitasiyası və iş üzrə məşqçi kimi dəstək olmuşdur.

## Yaradıcılığı
Vulf Dorn Jan Forstner, Mark Behrendt, Doro Beck, Simon Strode, Robert Winter və bir çox başqa personajlar yaradıb. Onun psixoloji triller romanları beynəlxalq bestsellerlərə çevrilmişdir və ona çoxsaylı mükafatlar, o cümlədən Ən Yaxşı Beynəlxalq Roman nominasiyasında Fransa Prix Polar mükafatı qazandırdı.
Vulf Dorn on iki yaşından qısa hekayələr yazmağa başlayıb və on altı yaşında yerli qəzetdə ilk nəşrini etmişdir. Sonrakı illərdə onun hekayələri qəzet, jurnal və antologiyalarda dərc olunub.
2009-cu ilin oktyabrında onun debüt trilleri "Psixiatr" dərhal uğur qazanmış; psixiatr Ellen Rotun heyranedici hekayəsi çoxsaylı dillərə tərcümə edilmiş və bütün dünyada bir milyondan çox nüsxə satılmışdır. Bu günə qədər Vulf Dornun kitabları Argentina, Braziliya, Çili, Kolumbiya, Fransa, Almaniya, İtaliya, Meksika, İspaniya, Türkiyə və Uruqvayda bestsellerlər siyahısına düşüb.
Vulf Dorn yazıları ilə yanaşı David Bowie, Mario Puzo, David Lynch, Frencis Ford Coppola və Jack the Ripperin mətnlərini alman dilinə tərcümə etmişdir.

## Romanları
* 2009: Psixiatr. Triller. Yay Kitab (2018), ISBN 978–9952310016
* 2010: Şizofrenik. Triller. Yay Kitab (2017), ISBN 978–9952520972
* 2011: Oyunbaz. Triller. Yay Kitab (2018), ISBN 978–9952310351
* 2012: (Xain ürəyim) Mein böses Herz. Thriller. cbt, München 2012, ISBN 978-3-570-16095-4
* 2013: Fobiya. Triller. Yay Kitab (2021), ISBN 9786053438168
* 2017: Die Kinder. Thriller. Heyne Verlag, München 2017, ISBN 978-3-453-27094-7

## Həmçinin bax
* Şizofrenik

## İstinadlar
Aviasiya muzeyi

**Aviasiya muzeyi**, **hava muzeyi** və ya **hava və kosmos muzeyi** — aviasiyanın tarixini və artefaktlarını nümayiş etdirən muzey. Faktiki, replika və ya dəqiq reproduksiya təyyarələrinə əlavə olaraq, eksponatlara aviatorların istifadə etdiyi fotoşəkillər, xəritələr, modellər, dioramalar, geyimlər və avadanlıqlar daxil ola bilər.

Aviasiya muzeylərinin ölçüləri bir və ya iki təyyarənin yerləşdiyi yerdən tutmuş yüzlərlə təyyarəyə qədər dəyişir. Onlar milli, regional və ya yerli hökumətlərə məxsus ola bilər və ya şəxsi mülkiyyətə malik ola bilərlər. Bəzi muzeylər aeronavtika və astronavtika arasındakı sıx əlaqəni nümayiş etdirərək, kosmik tədqiqatların tarixinə və artefaktlarına da müraciət edir.

Bir çox aviasiya muzeyləri hərbi və ya mülki aviasiyaya və ya müəyyən bir dövrün aviasiya tarixinə, məsələn, ilkin təyyarələrin meydana gəldiyi aviasiya tarixinə, Dünya Müharibəsi arasındakı dövrə onun ardınca gələn İkinci Dünya müharibəsi dövrü və ya “qızıl dövr” təyyarələrinə və ya xüsusi bir aviasiya növünə, məsələn, uçuşa diqqət yetirir.

Aviasiya muzeyləri öz təyyarələrini yalnız yerdə nümayiş etdirə və ya bəzilərini uçura bilərlər. Təyyarələrini uçurmayan muzeylər ya təyyarənin uça bilməyəcəyi, ya da çox nadir və ya qiymətli hesab edildiyi üçün bunu etməməyə qərar vermiş ola bilərlər. Muzeylər öz təyyarələrini hava şoularında və ya digər aviasiya ilə bağlı tədbirlərdə uçura bilərlər, onların uçması riskini qəbul edə bilərlər.

Bəzi muzeylərdə dövri nəşrlər, texniki təlimatlar, fotoşəkillər və şəxsi arxiv dəstləri mövcuddur. Bunlar tez-tez məqalələr və ya kitablar yazarkən istifadə edilməsi məqsədi üçün aviasiya tədqiqatçılarına və ya təyyarənin bərpası üzərində işləyən təyyarələrin bərpası üzrə mütəxəssislərə təqdim olunurlar

## İstinadlar
Bəybala Əbil

**Bəybala Əlibala oğlu Əbil** və ya **Bəybala Əlibala oğlu Əbilov** () — Azərbaycan siyasətçisi, Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası Ali Məclisinin sədri, Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

## Həyatı
Bəybala Əbil 10 noyabr 1952-ci ildə anadan olmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
Bəybala Əbil 10 avqust 1992-ci ildə Azərbaycan Prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 116 nömrəli fərmanı ilə Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilmişdir. O, 12 iyul 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Heydər Əliyevin 682 nömrəli fərmanı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Bəybala Əbil Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Ali Məclisinin üzvü olmuşdur. O, 1 avqust 2015 tarixində keçirilmiş Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının III Qurultayında Ali Məclisin sədri seçilmiş, 27 mart 2022 tarixli IV Qurultayadək bu vəzifəni daşımışdır.

### Seçkilərdə
Bəybala Əbil 1995-ci il, 2005-ci il və 2010-cu il parlament seçkilərində deputatlığa namizəd olsa da seçki qanunvericiliyini pozduğu üçün namizədliyi ləğv olunmuşdur. O, 2015-ci il parlament seçkilərində Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü olaraq "Azadlıq-2015" Seçki Blokunun seçki qərargahı sədri və vahid namizədi olmuş, 11 saylı Qaradağ seçki dairəsi üzrə deputatlığa namizəd olmuş, 3227 səs (12.53%) səs toplayaraq seçkiləri ikinci sırada bitirmişdir.

Bəybala Əbil 2013-cü il prezident seçkiləri ərəfəsində yaradılmış Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının yaradıcılarından və üzvlərindən biri olmuş, Milli Şuranın prezidentliyə vahid namizədi Cəmil Həsənlinin vəkili olmuşdur. 4 may 2014-cü ildə üzvü olduğu Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası Milli Şuradan ayrılma qərarı almış və beləliklə Bəybala Əbil Milli Şura üzvlüyündən çıxmışdır.

## İstinadlar
Plaçido Dominqo

**Plaçido Dominqo** () – Dünya şöhrətli ispan tenoru, opera müğənnisi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fridrix von Esmarx

**Fridrix von Esmarx** () – alman cərrahı, aseptika və antiseptikanın banilərindən biri.

Hərbi-səhra cərrahiyyəsi, anesteziologiya və reanimatologiyanın, eləcə də bir çox tibb alətlərinin təkmilləşdirilməsində böyük xidməti olmuşdur. O, operativ cərrahiyyə sahəsində xüsusi bint qoymaqla damarların qansızlaşdırılması və daha az qan itkisi ilə əməliyyat aparılması üsulunu təkmilləşdirmişdir.

## İstinadlar
Xose Fransisko Kali Say

**Xose Fransisko Kali Say** ()  — Qvatemalalı hüquqşünas və diplomatdır. Xose Fransisko Kali Say Qvatemaladakı Sierra Madre dağlarında yaşayan Mayya xalqının kakçikel qəbiləsindəndir.

O, Yerli Xalqların Hüquqları üzrə hazırkı Xüsusi Məruzəçi Viktoriya Tauli-Korpuzun səlahiyyət müddəti 2020-ci ildə başa çatdıqdan sonra 2021-ci ildən BMT İnsan Hüquqları Şurasının Yerli Xalqların Hüquqları üzrə Xüsusi Məruzəçisi vəzifəsini icra edir. BMT-nin xüsusi məruzəçisi kimi ona yerli xalqların hüquqlarının iddia edilən pozuntularını araşdırmaq və yerli xalqların hüquqlarına dair beynəlxalq standartların həyata keçirilməsini təşviq etmək tapşırılıb. Bu vəzifədə o, David R. Boydla birlikdə 2022-ci ilin əvvəlində İsveçə yerli Sami xalqının məskəni olan Qallok bölgəsində dəmir filizi Kallak mədəni üçün Britaniyanın Beowulf Mining şirkətinə lisenziya verməməyə çağırıb və bunun açıq mədən olduğunu bildirib. Bu addımın qorunan ekosistemi və maralı miqrasiyasını təhlükə altına alacağını bildirib.
## İstinadlar
Züleyxa Bajbeuk-Məlikyan

**Züleyxa Bajbeuk-Məlikyan** (; ) — Ermənistan rəssamı. O, Aleksandr Bajbeuk-Məlikyanın qızıdır. Onun əsərləri 16 sentyabr 2016-cı ildə Ermənistan Milli Qalereyasında atası və bacıları ilə birlikdə Marqarita Xaçatryanın kuratorluğu ilə nümayiş etdirilmişdir. Bajbeuk-Məlikyanın rəssamlıq üslubu Gürcüstanın Tbilisi Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının ənənəsi ilə davam edir və yetmişinci illərin təsviri sənəti əsasında formalaşmışdır. Onun teatral və romantik ruhla təcəssüm olunmuş çoxqatlı və nöqtəli metodu parlaqlığı ifadə edir; Onlar həm emosional, həm də musiqilidirlər. Bajbeuk-Məlikyan "əlində fırçası olan musiqiçi" adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Varvara Adrianova-Perets

**Varvara Pavlovna Adrianova-Perets** (; ) — Rusiya və Ukrayna ədəbiyyatşünası, Ukrayna Elmlər Akademiyasının (1926) və SSRİ Elmlər Akademiyasının (1943) müxbir üzvü. O, XVII–XVIII əsrlər rus dilini və rus ədəbiyyatını, Ukrayna ədəbiyyatını tədqiqi etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Варвара Павловна Адрианова-Перетц. — М.: Издательство АН СССР, 1963 (Материалы к биобиблиографии учёных СССР. Сер. литературы и языка; вып. 4).
* 
* Адрианова-Перетц В. П.: Биография в базе данных Фундаментальная электронная библиотека.
* *Дробленкова Н. Ф.* Адрианова-Перетц Варвара Павловна // Энциклопедия «Слова о полку Игореве»: В 5 т. — СПб.: «Дмитрий Буланин». — Т. 1. — 1995. — С. 38—40.
* *Рождественская, Милена Всеволодовна.* Переписка В. П. Адриановой-Перетц и Н. К. Гудзия (по архивным материалам)
* *Чистов, Кирилл Васильевич.* Встречи и переписка с В. П. Адриановой-Перетц
* *Дружинин Петр.* Пушкинский Дом под огнем большевистской критики // Новое литературное обозрение. — 2011. — № 4 (110). — С. 202-213.https://www.elibrary.ru/item.asp?id=16943545

## Xarici keçidlər
* Варвара Павловна Адрианова-Перетц (1887—1972) // сайт Пушкинский Дом.
* Историческая справка на сайте Архив Российской академии наук.
* Реконструкция «Слова о полку Игореве».
* Комментированный перевод «Слова о полку Игореве».
Adhyatman

**Adhyatman** (sanskrit dilində mənası – ali ruh) — Veda fəlsəfəsində dünya ruhu. Upanişadlarda Adhyatman bir ruh-demiurq olaraq insanla, "mən"lə, mikrokosmosla, ilahla, makrokosmosla, Adhidevata ilə əlaqələndirilir. Adhidevata konsepsiyası ilə yanaşı, bu konsepsiya makro və mikrokosmosun, kainatın və ilk insanın şəxsiyyəti doktrinasının gələcək inkişafı kimi qəbul edilir.

## İstinadlar
Xose Karreras

**Xose Karreras** () –Dünya şöhrətli opera müğənnisi, ispan tenoru.

Xose Karreras müasir dövrün ən uğurlu tenorlarından biri sayılır. O, ilk növbədə Puççinini intrepretasiya etməsi, eləcə də Pavarotti və Dominqo ilə bir yerdə "Üç tenor" layihəsi ilə məşhurdur. 1987-ci ildə leykemiyaya tutulan müğənni sağalan kimi xəstəlikdən əziyyət çəkənlər üçün fond yaradıb.

## İstinadlar
Ədalət Yusub

**Ədalət Həsənağa oğlu Yusubov** və ya **Ədalət Həsənağa oğlu Yusub** () — Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının sabiq sədr müavini, Salyan Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

## Həyatı
Ədalət Yusub 5 oktyabr 1960-cı ildə anadan olmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
Ədalət Yusub 10 may 1992-ci il Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri İsa Qəmbərovun 806 nömrəli fərmanı ilə Salyan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilmişdir. O, 11 avqust 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Heydər Əliyevin 713 nömrəli fərmanı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

### Partiya fəaliyyəti
Ədalət Yusub Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin üzvü olmuşdur. O, Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının Salyan Rayon Təşkilatının sədri və sədrin seçki məsələləri üzrə müavini olmuşdur. Partiya daxilində yaranmış narazılıqlara görə yaranmış Demokratik Birlik Fraksiyasının həmtəsisçisi olmuşdur.

O, Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü olduğu müddətdə sədr müavinliyindən istefa verərək Qubad İbadoğlunun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Demokratiya və Rifah Hərəkatına üzv olmuş və hərəkatın təşkilati məsələlər üzrə sədr müavini olmuşdur. 17 oktyabr 2021-ci ildə partiyaya çevrilən hərəkatın 26 dekabr 2021-ci ildə Ali Məclisinin ilk sessiyası keçirilmiş və sessiyada Ədalət Yusub Azərbaycan Demokratiya və Rifah Partiyasının təşkilati məsələlər üzrə sədr müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

### Seçkilərdə
Ədalət Yusub 2010-cu il parlament seçkilərində Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının deputatlığa namizədi olmuş, 60 saylı Salyan-Neftçala seçki dairəsi üzrə deputatlığa namizəd olmuş, 2849 səs (19.19 %) səs toplayaraq seçkiləri Ana Vətən Partiyası namizədi Fəzail Ağamalı və bitərəf namizəd İlham İsmayılovun ardınca üçüncü sırada bitirmişdir.

2013-cü il prezident seçkiləri ərəfəsində yaradılmış Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının üzvlərindən biri olmuşdur.

## İstinadlar
Müəllim Naci

**Müəllim Naci** (, ; ) — Osmanlı şairi və  yazıçısı. Yaradıcılığında daha çox türk klassik ədəbiyyatının ənənələrini yaşatmağa çalışmışdı.

Müəllim Naci Osmanlı imperiyasının islahat yönümlü Tənzimat dövründə yaşamış və köhnə ilə əlaqəni kəsmədən modernləşməni müdafiə etmişdir. O, həm nəsr, həm də poeziya ilə bağlı tənqidlərə töhfə vermiş, problemləri araşdıraraq, türk xalqına təsir edəcək fikirlər verməklə türk ədəbiyyatında və cəmiyyətində özünəməxsus yer qazanmışdır. Onun Osmanlı türkcəsi lüğəti olan "*Lüğət-i Naci*" əsəri böyük əhəmiyyət kəsb edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*