Məhəmmədrza Zahidi

**Məhəmmədrza Zahidi** (, ) — İranlı hərbi xadim, briqada generalı. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun yüksəkrütbəli mənsubu. Müxtəlif zamanlarda İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Aerokosmik Qüvvələri və İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Quru Qoşunlarına rəhbərlik etmiş, ölümünə qədər Qüds qüvvələrinin əsas səhra komandirlərindən biri kimi çıxış etmişdir.

1979-cu ildən etibarən İran Silahlı Qüvvələrində xidmət edən Zahidi ordunun əsas hərbi fiqurlarından biri hesab olunurdu və İranın Yaxın Şərq regionundakı xarici maraqlarının təmin edilməsində vasitəçi şəxs kimi önə çıxmışdır.

Zahidi 2024-cü ilin 1 aprel tarixində Suriyanın paytaxtı Dəməşq şəhərində yerləşən İran səfirliyinə qarşı törədilmiş bombardman hücumu nəticəsində həlak olub. İran və müxtəlif mənbələr hücumun İsrail tərəfindən həyata keçirildiyini bəyan ediblər.

## Həyatı
Məhəmmədrza Zahidi 1960-cı ilin 2 noyabr tarixində İranın İsfahan ostanlığının mərkəzi şəhəri olan İsfahan şəhərində anadan olub. 1979-cu ildə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun sıralarına qoşulan Zahidi 1980-ci ildə İraqın hücumu ilə başlamış və səkkiz il davam etmiş İran-İraq müharibəsində leytenant rütbəsi ilə xidmət etmişdir. O, 1983–1986-cı illərdə *44-cü Qəmər Bəni Haşim diviziyasına* rəhbərlik edib. 1986-cı ildən 1991-ci ilə qədər isə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun hərbi elementlərindən biri olan *XIV İmam Hüseyn diviziyasına* başçılıq etmişdir.

Qısa zamanda hərbi vəzifə və rütbələrdə yüksələn Zahidi 1990-cı illərdə İranın paytaxtı Tehran şəhərinin təhlükəsizliyinə cavabdeh olan Tər-Allah bazasına da rəhbərlik etmişdir. 2008–2017-ci illər aralığında Məhəmmədrza Zahidi əsasən İranın xaricində xidmətlər aparıb və Yaxın Şərq ölkələrində İranın xüsusi maraqlarını müdafiə edib. Sözügedən illər Zahidinin Qüds qüvvələrinin səhra komandirlərindən biri kimi Livan və Suriyadakı fəaliyyətləri daha əlamətdar hesab olunur.

### Qüds qüvvələri
1998-ci ildə Qüds qüvvələrinin yeni təyin olunmuş komandanı Qasım Süleymani, Zahidini Qüds qüvvələrinin Livan korpusu üzrə rəhbəri rəyin etmişdir. 1998-ci ildə Zahidinin Livandakı əsas vəzifəsi Hizbullahı silah-sursat və texniki təchizat baxımından təmin etməkdən ibarət idi. 1998-ci ildə Hüseyn Şeyxülislam adlı iranlı diplomat Suriyaya səfir təyin edilir.

Həmin təyinatda Qasım Süleymaninin rolu qabardılır və hesab olunurdu ki, Süleymani özünə yaxın olan admaları Suriya və Livanda mühüm postlara gətirməklə İranın bölgədəki təsir dairəsini daha da gücləndirməyə çalışırdı. Məhəmmədrza Zahidinin *Livan Korpusunun* lideri kimi ilk vəzifəsi 2002-ci ilə qədər davam etmişdir.

Zahidinin qarşısına ilkin olaraq İsrail Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olan Cənubi Livanda və yaxın ərazilərdəki qüvvələrin əks-hücum qabiliyyətlərini artırılması tapşırığı qoyulmuşdur. O, 2000-ci ilin payızında livanlıların məğlubiyyəti ilə nəticələnmiş hücum əməliyyatlarının planlaşdırılmasında mühüm rol oynayıb. 15 il davam etmiş Cənubi Livan münaqişəsi Hizbullahın qələbəsi ilə nəticələnmişdir.

2000-cı ildə İsrailin geri çəkilməsindən sonra Livan korpsunun lideri kimi nüfuz qazanan Zahidinin Qasım Süleymani, Əhməd Kazımi və Hizbullahın hərbi əməliyyatlardan məhsul birləşməsinin komandiri İmad Muğniyə ilə birlikdə İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusu-Hizbullah kiçik birgə komandanlıq heyətinin əsas fiqurlarından olduğu ehtimal edilməkdədir. Briqada generalı Livanın cənub hissəsindəki böyük yerüstü və yeraltı istehkam şəbəkəsinin tikintisinə rəhbərlik etmişdir.

Sözügedən istehkam şəbəkələri 2006-cı ildə baş vermiş Livan müharibəsi zamanı Hizbullaha əhəmiyyətli dərəcədə köməklik göstərmişdir. Zahidiyə bağlı Livanda fəaliyyət göstərən qüvvələr tərəfindən İsrail Silahlı Qüvvələrinin polkovniki Elhanan Tannenbaumun əsir götürülməsi əməliyyatı generalın adına yazılan növbəti uğurlardan hesab olunur.

2000-cı ilin 7 oktyabr tarixində keçirilmiş əməliyyat nəticəsində bir qrup Qüds qüvvələri və Hizbullah mənsubu İsrail ərazisinə daxil olaraq polkovniki Elhanan Tannenbaumu əsir götürüb və sonradan Livana qayıdıblar. Aparılan danışıqlardan sonra polkovnik İsrail həbsxanalarında saxlanılan 435 ərəb məhbusla dəyişdirilib. Həmin əməliyyatın arxasında dayanan əsas şəxs kimi Məhəmmədrza Zahidi göstərilməkdədir.

2008-ci ildə Qasım Süleymani tərəfindən Zahidi ikinci dəfə Qüds qüvvələrinin Livan korpusunun komandiri vəzifəsinə təyin edilir. Bu təyinat əslində həmin vəzifədəki səlahiyyət müddətinin uzadılması anlamına gəlirdi. Briqada generalının ikinci səlahiyyət müddəti 2024-cü ilin 1 aprel tarixində Dəməşq şəhərində qətlə yetirilənə qədər davam etmişdir. Sözügedən vəzifədəki ikinci səlahiyyət müddəti əsasən 2011-ci ilin mart ayından etibarən başlamış Suriya vətəndaş müharibəsi ilərinə təsadüf edib.

Qüds qüvvələrinin Livan korpusu Bəşər Əsəd hökumətinin ayaqda saxlanılmasında, Dəməşq və Hələb kimi strateji şəhərlərin qorunmasında onlarla hərbi əməliyyatlara qatılıb və əsas etibarilə qalib gəlmişdir. O, həmçinin qətlə yetirilənə qədər İrandan Suriya üzərindən keçirilən və Hizbullaha göndərilən külli miqdarda silah-sursat trafikinə rəhbərlik etmişdir.

## Ölümü

Məhəmmədrza Zahidi 2024-cü ilin 1 aprel tarixində yerli vaxtla saat 17:00 radələrində İranın Suriyadakı səfirliyinin bombardmançı qırıcılar tərəfindən bombardman edilməsi nəticəsində 63 yaşında həlak olub. Suriyanın paytaxtı Dəməşq şəhərində yerləşən səfirlik binasına bitişik konsulluq binasına endirilmiş zərbələr nəticəsində ümumilikdə 13 nəfər həlak olub ki, onlardan yeddi nəfəri yüksəkrütbəli İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Qüds qüvvələri birləşməsinin mənsublarıdır.

İran hücuma görə məsuliyyəti İsrail və Amerika Birləşmiş Ştatlarının daşıdığını açıqlayıb. İranın Suriyadakı səfiri Hüseyn Əkbərinin sözlərinə görə, hava hücumu nəticəsində 13 nəfər həlak olub. Suriya dövlətinə yaxın media qurumlarının verdiyi məlumata görə avia zərbələr nəticəsində konsulluq binasında kütləvi dağıntılar baş verib, qonşu binalara ciddi ziyan dəyib. Məhəmmədrza Zahidi, 2020-ci ilin 3 yanvar tarixində İraqın Bağdad şəhərində hücum aktı zamanı qətlə yetirilmiş Qasım Süleymanidən sonra İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun ən yüksəkrütbəli hərbi xadimi hesab olunur.

## İstinadlar