open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wikilala

**Wikilala** — Osmanlı türkcəsində olan mətn materiallarının rəqəmsal kitabxanası. Wikilala, 45.000-dən çox qəzet, 32.000 jurnal, 4.000 kitab və 26.000 məqalə daxil olmaqla, 109.000-dən çox çap olunmuş Osmanlı türkcəsi məzmunundan ibarətdir. Wikilala istifadəçilərinə Osmanlı türk əlifbası və ya müasir türk əlifbasından istifadə edərək tam mətn axtarışı imkanı verir.

Sayt 2019-cu ildə istifadəyə verildiyi gündən bəri 107 ölkədən 200.000-dən çox ziyarətçi qəbul edib.

## İstinadlar
Anna Abulafia

**Anna Brexta Sapir Abulafiya** (d. 8 may, 1952) dini tarix üzrə ixtisaslaşmış britaniyalı akademik; Onun tədqiqatlarının əsas istiqaməti XII və XIII əsrlərdə teoloji və kilsə inkişafları kontekstində orta əsr xristian-yəhudi münasibətləridir. 2015-ci ildən 2022-ci ildə təqaüdə çıxana qədər Oksford Universitetinin İlahiyyat və Din fakültəsində İbrahimi dinlərin tədqiqi üzrə professor və Oksforddakı Ledi Marqaret Holl Kollecinin üzvü olub.

## Akademik fəaliyyəti
Anna Sapir Abulafiya Amsterdam Universitetində tarix üzrə təhsil alıb. O, 1984-cü ildə Amsterdam Universitetində ilahiyyat (kilsə tarixi) üzrə doktorluq dərəcəsini əldə edib və 2014-cü ildə Kembric Universitetində ədəbiyyat üzrə doktorluq dərəcəsini alıb (2015-ci ildə Oksford Universitetində ədəbiyyat üzrə doktor kimi tanınıb). 1979-cu ildə o, Amsterdam Universitetində orta əsrlər tarixi üzrə elmi işçi vəzifəsində çalışıb. Böyük Britaniyaya köçdükdən sonra, 1981–1986-cı illərdə Kembric Universitetinin Kler Holl kollecində tədqiqatçı olub. Daha sonra 1987–1990-cı illərdə Lyusi Kavendiş kollecində Laura Eşli  tədqiqat təqaüdçüsü kimi fəaliyyət göstərib. O, 1990–2015-ci illərdə Kembric Universitetinin Lyusi Kavendiş Kollecində təqaüdçü, kollec mühazirəçisi və tarix üzrə tədqiqat rəhbəri olub. Həmçinin, 1992–1996-cı illərdə magistr tələbələri üzrə kurator, 1996–2002-ci illərdə baş kurator və 2002–2010-cu illərdə kollec vitse-prezidenti vəzifələrini icra edib. 2013–2015-ci illərdə Kembricin Nyunhem kollecində tarix üzrə kollec mühazirəçisi və tədqiqat rəhbəri olub. 1 aprel 2015-ci ildə Oksford Universitetinin İlahiyyat və Din Fakültəsində İbrahimi dinlərin tədqiqi üzrə professor təyin edilib və Oksforddakı Ledi Marqaret Holl kollecinin üzvü olub. İyul 2020-ci ildə o, Böyük Britaniya Akademiyasının üzvü seçilib.

## Şəxsi həyatı
Anna Sapir 1952-ci ildə Nyu-Yorkda anadan olub. O, 1967-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Niderlanda köçüb, burada orta təhsilini başa vurub və Amsterdam Universitetində tarix üzrə təhsil alıb. 1979-cu ildə Böyük Britaniyaya köçüb və tarixçi Devid Abulafiya ilə evlənib. Onların iki qızı var.

## Seçilmiş əsərləri

* *Christians and Jews in the Twelfth-Century Renaissance*, Routledge, 1995; paperback, 2014.
* *Christians and Jews in Dispute. Disputational Literature and the Rise of Anti-Judaism in the West (c. 1000–1150)*, 1998.
* *Religious Violence between Christians and Jews: Medieval Roots, Modern Perspectives*, Palgrave Macmillan, 2002. (editor)
* *Christian-Jewish Relations, 1000–1300. Jews in the Service of Medieval Christendom*, Routledge, 2011. (Medieval World Series)

## İstinadlar
Müstəqil Azərbaycan və Polşa uğrunda mübarizlərin xatirəsinə abidə

**Müstəqil Azərbaycan və Polşa uğrunda mübarizlərin xatirəsinə abidə** () — Varşavanın Praqa-Poludne bölgəsində yerləşən abidə. Szaszerov küçəsindəki Yozef Polinski parkında yerləşən abidə Vəli bəy Yadigarov və Matsey Sulkeviçin büstlərindən ibarətdir.

## Tarixi
Abidə Azərbaycanın Polşadakı səfiri Həsən Həsənov tərəfindən təklif edilib və Azərbaycan hökuməti tərəfindən maliyyələşdirilib. Abidə Vəli bəy Yadigar və Matsey Sulkeviçin təsvir olunduğu iki büstdən ibarətdir. Vəli bəy İkinci Dünya Müharibəsi illərində Polşa Silahlı Qüvvələrinin zabiti, Matsey Sulkeviç isə 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi olub.

7 sentyabr 2017-ci ildə abidənin açılışı edilib. Mərasimdə Azərbaycanın müdafiə naziri Zakir Həsənov, Polşanın Milli Müdafiə Nazirliyinin dövlət katibi Mixal Dvorçik və Praqa-Poludnenin meri Tomaş Kuçarski iştirak edib.

## İstinadlar
Pakal

**Pakal** və ya **Kiniç Xanab Pakal** (mayya: *K’ihnich Janaa[h]b' Pakal,* ; ) — Mayya Baakul dövlətinin paytaxtı Lakam-Xanın () hökmdarı.

## Bioqrafiyası
23 mart 603-cü ildə doğulan Pakalın sümüklərindən götürülmüş analizlərin nəticələrinə görə o, Lakam-Xada (Palenke) doğulmuş və uşaqlığı da burada keçmişdir. Baakul hökmdarlarının 11-cisi olan Pakalın atası Kan-Mo-Xiş Lakam-Xa taxt-tacına yiyələnmək haqqına sahib deyildi. Ona görə də Pakalın Lakam-Xa taxt-tacına yiyələnməsi anası İş-Sak-Kuk vasitəsilə olmuşdur. Kiçik yaşlarında taxta çıxan Pakala öz sələfindən müharibədə məğlub olmuş, çökmüş bir dövlət miras qalmışdır. Belə ki, Lakam-Xa Kanul dövləti (sonrakı paytaxtı Kalakmul) və müttəfiqləri tərəfindən işğal edilmiş hətta hökmdarın ailə üzvləri belə öldürülmüşdür. Pakal çox kiçik yaşda taxta çıxdığı üçün dövləti onun yerinə anası İş-Sak-Kuk idarə etmişdir. Anası və atasının ölümündən sonra dövlətin idarəsini ələ alan Pakal, Lakam-Xanın nüfuzunu bərpa etmiş, nəhəng məbəd və binalar tikdirmişdir. 28 avqust 683-cü ildə ölən Pakal, tikdirmiş olduğu "Qeydlər Məbədi"nin altına dəfn edilmişdir.

## Ailəsi

* Arvadı: İş-Stakbu-Axav
* Atası: Kan-Mo-Xiş
* Anası: İş-Sak-Kuk
* Oğlanları: 

# II Kan-Balam, 
# II Kan-Xoy-Çitam, 
# Tivol-Çan-Mat?

## Hərbi zəfərləri
VII əsrin 50-ci illlərinin sonuna doğru Lakam-Xanın şərqində yerləşən müttəfiq şəhər-dövlətləri — Pipa, Kina (Piedras-Neqras), Vakaab, Xo-Pet (həmçinin mərkəzi Usumasinta) Lakam-Xaya müharibə elan edirlər. Bu müttəfiqləri Kanul krallığı da dəstəkləyirdi. 659-cu ilin avqust ayında Pakal müttəfiqlərə qarşı zəfər qazanır və düşmənlərindən birini — Nun-Uxol Çaakı Lakam-Xada edam etdirir. Ancaq müharibə bununla bitmir. 662-ci ildə Pakal yenə düşmənlərindən mühüm şəxsləri əsir alaraq Lakam-Xaya gətirir. Təqribən 664-cü ilə qədər davam edən bu müharibə ərazilərin Lakam-Xa və Kina arasında bölüşdürülməsi ilə başa çatır. Belə ki, müharibənin sonunda yuxarı Usumasinta Yokib hakimiyyəti altında qalsa da, Pipa və Vakaab Pakaldan asılı hala düşürlər.

## Sərdabəsinin tapılması

Pakalın sərdabəsi 1948-ci ildə meksikalı arxeoloq Alberto Ruz Luylyer tərəfindən aşkarlanmışdır. Pakalın sarkofaqının açılmasına isə 4 ildən sonra 1952-ci ildə nail olunur. Tabutun içindəki skelet qalıqlarının üzərində nefrit daşından hazırlanmış dəfn maskası və muncuq boyunbağılar var idi. Böyük sarqofaq qapağı isə klassik Mayya sənətinin unikal nümunəsi olub, sarqofaq qapağının üzərində ilanın çənələri arasında Şibalbaya (ölülər diyarı) gedən yolu göstərən Pakal təsvir olunmuşdur. Sarqofaqın ağırlığı 5 ton, uzunluğu 3.8 metr, eni 2.2 metr, sarqofaq qapığının qalınğı isə 25 sm idi.

## İstinadlar
Culiya Abel Smit

**Culiya** **Meri Seton Abel Smit**  britaniyalı tarixçi və tarixi abidələrin qorunması üzrə mütəxəssisdir. O, *"Təhlükədə olan pavilyonlar" ([[1988]]) və "Qadağan olunmuş həyat yoldaşı" ([[2020]])* adlı kitabların müəllifidir. Sonuncu kitab, Ledi Auqusta Mürrey və Sasseks hersoqu şahzadə Auqust Frederik arasındakı münasibət və sonda onların evlənməsi haqqındadır. O, həmçinin 2013–2014-cü illərdə Esseksin Ali Şerifi vəzifəsində çalışıb.

## Bioqrafiyası
Culiya Volton 1959 və ya 1960-cı ildə anadan olub. O, Kembric Universitetinin Selvin Kollecində təhsil alıb və İncəsənət Tarixi ixtisası üzrə dərəcə əldə edib. O, Smit bankçılıq ailəsinin nəslinə mənsub Çarlz Abel Smitlə evlənib. O, Britan irsinin mühafizəsi təşkilatında işləyib və Ləndmark Trast üçün tarixi tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərib. 1987-ci ildə Britan irsinin mühafizəsi üçün Britaniya bağ tikililərinin pisləşən vəziyyəti ilə bağlı *Təhlükədə olan pavilyonlar* adlı hesabat hazırlayıb. Həmin il və növbəti il ərzində bu hesabat və özü, o cümlədən Nyu York Tayms da daxil olmaqla, bir neçə xəbər məqaləsində follilərin vəziyyəti ilə bağlı sitat gətirilib.

O, incəsənət kataloqları tərtib etməklə də məşğul olub. Bunlara, Bedfordşir, Esseks və Hertfordşirdə ictimai mülkiyyətdə olan heykəllərin kataloqlaşdırılması layihəsi, habelə Kembric Universitetində və Esseksdə ictimai mülkiyyətdə olan rəsmlərin Birləşmiş Krallıq İncəsənəti kataloqları daxildir. Fevral 2020-ci ildə Abel Smit *"Qadağan olunmuş həyat yoldaşı"* adlı tarixi kitabını nəşr edib. Kitab, Ledi Auqusta Mürrey və Sasseks hersoqu şahzadə Auqust Frederik arasındakı münasibət və onların evlənməsi barədədir. O, bu ideyanı Dunmor Paynəpl üzərində araşdırma apararkən Mürrey haqqında öyrəndikdən sonra və onun tarixinin qeyri-aydın olması səbəbindən ilhamlanaraq düşünüb. Tatler jurnalında *"Qadağan olunmuş həyat yoldaşı"* haqqında yazdığı rəydə Franseska Karington Abel Smiti "mükəmməl hekayəçi" adlandırıb və onun XVIII əsrin sonlarında Virciniya, Roma və London təsvirlərini "demək olar ki, romanvari" kimi qiymətləndirib. O, həmçinin milli Bioqrafiyanın Oksford lüğəti üçün Auqusta Mürreylə bağlı məqalə yazıb.

O, 17 sentyabr 2007-ci ildə Esseksin müavin leytenantı təyin edilib. 2013-cü ildə Esseksin Ali Şerifi olub və bu vəzifəni 2014-cü ilə qədər icra edib. O, həmçinin *Felsted School* məktəbinin idarə heyətinin üzvüdür.

2013-cü ildən etibarən o, *Litl Lisdə* yaşayırdı.O, həmçinin hobbi olaraq velosiped sürürdü və London-Paris marşrutu boyunca uzun bir səfər üçün məşq etdiyi bildirilir.

## İstinadlar
Dobruca

**Dobruca** (, tərcümə: *Dobruca*;   və ya ; ) tarixi ərazi olmuşdur.

Bu bölgə 19-cu əsrdə Rumıniya və Bolqarıstan arasında bölünmüşdür və Qara dənizdə yerləşən və Dunay çayı ilə kəsişən Dobruja şimalda Rumıniyaya, cənubda isə Bolqarıstana aiddir.

Dobrucanın Rumıniya hissəsinə Konstansa və Tulça əyalətləri daxildir və 15,500 kvadrat kilometr əraziyə və 900,000-dən az əhaliyə malikdir.

Dobrucanın Bolqarıstan hissəsinə Dobriç vilayəti və Silistra əyaləti daxildir və ərazisi 7565 km2 və əhalisi təxminən 310.000 nəfərdir.

## Demoqrafik tarix

### Şimali Dobruca

: 1 1926–1938-ci illərdə Rumıniya inzibati bölgüsünə (Durostor və Kaliacra mahalları) görə, bugünkü Rumıniyanın bir hissəsini (əsasən Ostrov və Lipnitsa kommunaları, indi Konstantsa qraflığının bir hissəsidir) və indiki Bolqarıstanın bir hissəsini (General Toşevçika qraflığının və Kruşveç qraflığının hissələri) xaric edirdi.
: 2 Bolqarıstan siyahıyaalınmasında Volak kimi qəbul edilən şəxslər də daxil olmaqla
: 3 Yalnız etnik kimliyə dair əlavə suala cavab verən şəxslər daxildir. Əhalinin ümumi sayı 309 151 nəfər idi.

### Cənubi Dobruca

: 1 1926–1938-ci illərdə Rumıniya inzibati bölgüsünə ( Konstança və Tulça qraflığı ) görə, bugünkü Rumıniyanın bir hissəsini (əsasən Ostrov və Lipnitsa kommunaları, indi Konstansa qraflığının bir hissəsidir) və bugünkü Bolqarıstanın General Tomunça qraflığının bir hissəsini (Krusçavaş qraflığının) və Kruşevski qraflığının bir hissəsini daxil edirdi.
: 2 Yalnız ruslar. (Ruslar və Lipovanlar ayrıca sayılır)

## Haşiyə
H

Böyük şəhərlər Rumıniyada Konstansa, Tulça, Mecidiyyə və Menqli, Bolqarıstanda Dobriç və Silistradır .
Fayl:Cazinoul_din_Constanta_vedere_laterala.jpg|link=پرونده:Cazinoul_din_Constanta_vedere_laterala.jpg|alt=کنستانتسا| Konstansa
Fayl:Administrația_Pescăriei_Statului.jpg|link=پرونده:Administrația_Pescăriei_Statului.jpg|alt=تولچا| Tulça
Fayl:Medgidia_station.jpg|link=پرونده:Medgidia_station.jpg|alt=مدجیجا| Mecidiyyə 
Fayl:Portul_Turistic_Masngalia_-_panoramio_-_Andrei_Dan_Suciu_(3).jpg|link=پرونده:Portul_Turistic_Masngalia_-_panoramio_-_Andrei_Dan_Suciu_(3).jpg|alt=منگلیا| Manqaliya
Fayl:Dobrich_-_1.jpg|link=پرونده:Dobrich_-_1.jpg|alt=دوبریچ| Dobriç
Fayl:Silistra-art-gallery-Svik.jpg|link=پرونده:Silistra-art-gallery-Svik.jpg|alt=سیلیسترا| Silistra


## Qalereya

Fayl:Dobrudja_topographic_map-en.svg|link=پرونده:Dobrudja_topographic_map-en.svg
Fayl:Măcin_Mountains_-_On_The_Way_Back.jpg|link=پرونده:Măcin_Mountains_-_On_The_Way_Back.jpg
Fayl:DobrujaLandscape.jpg|link=پرونده:DobrujaLandscape.jpg
Fayl:Yaylata.jpg|link=پرونده:Yaylata.jpg
Fayl:Cetatea_Histria_Constanta.jpg|link=پرونده:Cetatea_Histria_Constanta.jpg
Fayl:Мемориален_комплекс_"Хан_Аспарух"_(2),_гр._Добрич.JPG|link=پرونده:Мемориален_комплекс_"Хан_Аспарух"_(2),_гр._Добрич.JPG
Fayl:Kaliakra_Fortress.jpg|link=پرونده:Kaliakra_Fortress.jpg


## Əlaqədar axtarışlar

* 
* 
* &nbsp;. Subscription needed for online access.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçid

## Resurslar

* 
* 
* &nbsp;. Subscription needed for online access.
* 
* 
* 
* 
* 
*
Serena Best

**Serena Miçelle Best** Britaniyalı akademik və Kembric Universitetində Materialşünaslıq üzrə professordur. Best Surrey Universitetindən bakalavr və London Universitetindən doktorluq dərəcəsi alıb. 2012-ci ildə Kral Mühəndislik Akademiyasının üzvü seçilib. 2017-ci il doğum Günü fəxri siyahısında, "Biomaterial mühəndisliyi sahəsində xidmətlərinə görə" Bestə Britaniya İmperiyası Ordeninin Komandoru titulu verilib. 2019-cu ilin yanvar ayından etibarən Best materiallar, minerallar və mədənlər institutunun prezidenti olub.

## Seçilmiş əsərləri
* Araujo JV, Davidenko N, Danner M, Cameron RE, Best SM: Novel Porous scaffolds of pH Responsive Chitosan/Carrageenan-based Polyelectrolyte Complexes for Tissue Engineering. J Biomed Mater Res A. 2014 Feb 14.
* Pawelec KM, Husmann A, Best SM, Cameron RE: Understanding anisotropy and architecture in ice-templated biopolymer scaffolds. Mater Sci Eng C Mater Biol Appl. 2014 Apr 1;37:141–7.
* Pawelec KM, Husmann A, Best SM, Cameron RE: A design protocol for tailoring ice-templated scaffold structure. J R Soc Interface. 2014 Jan 8;11(92):20130958.
* Shepherd JH, Ghose S, Kew SJ, Moavenian A, Best SM, Cameron RE: Effect of fiber crosslinking on collagen-fiber reinforced collagen-chondroitin-6-sulfate materials for regenerating load-bearing soft tissues. J Biomed Mater Res A. 2013 Jan;101(1):176–84.
* Kew SJ, Gwynne JH, Enea D, Brookes R, Rushton N, Best SM, Cameron RE: Synthetic collagen fascicles for the regeneration of tendon tissue. Acta Biomater. 2012 Oct;8(10):3723–31.
* Grover CN, Gwynne JH, Pugh N, Hamaia S, Farndale RW, Best SM, Cameron RE: Crosslinking and composition influence the surface properties, mechanical stiffness and cell reactivity of collagen-based films. Acta Biomater. 2012 Aug;8(8):3080–90.
* Grover CN, Farndale RW, Best SM, Cameron RE: The interplay between physical and chemical properties of protein films affects their bioactivity. J Biomed Mater Res A. 2012 Sep;100(9):2401–11.
* Grover CN, Cameron RE, Best SM: Investigating the morphological, mechanical and degradation properties of scaffolds comprising collagen, gelatin and elastin for use in soft tissue engineering. J Mech Behav Biomed Mater. 2012 Jun;10:62–74.

## İstinadlar
Marqaret Atak

**Marqaret Atak** ([d. ? — ö. 13 dekabr, 2023) İkinci Dünya Müharibəsi və müharibədən sonrakı Fransız feminizmi üzrə ixtisaslaşmış Britaniyalı fransız ədəbiyyatı alimidir.

## Həyatı
İngiltərənin Lester şəhərində anadan olan Atak, ailəsi ilə birlikdə tez-tez köçmüş və 1960-cı illərin sonlarında Liverpula yerləşmişdir. O, katolik internat məktəbi olan Şaftesberidəki Müqəddəs Məryəm Məktəbində təhsil almış, sonra isə 1971-ci ildə London Universitet Kollecində (UCL) fransız dili üzrə birinci dərəcəli diplom əldə etmişdir. Onun babası Birinci Dünya müharibəsi zamanı Fransada vuruşmuşdur.

## Elmi fəaliyyəti
Atak doktorluq dərəcəsini tamamladıqdan sonra London Universitet Kollecində dərs deməyə başlamış və sonradan Sauthempton və Kardiff universitetlərində vəzifələr tutmuşdur. O, 1979-cu ildə Lids Universitetinə qoşulmuş və burada professor, Fransız dili bölməsinin rəhbəri, İncəsənət fakültəsinin dekanı və tədqiqat üzrə prorektor kimi müxtəlif rəhbərlik vəzifələrində çalışmışdır. O, həmçinin 1989–1993-cü illərdə Sandərlend Politexnikində humanitar və sosial elmlərə rəhbərlik etmiş, sonra isə Lidsə qayıtmışdır. 2015-ci ildə Lids Universitetinin "ilhamverici tədris" mükafatına layiq görülmüşdür.

O, Fransa müqaviməti və İşğalı ilə bağlı fransız ədəbiyyatı sahəsində nüfuzlu bir mütəxəssis idi və "Women in French UK" təşkilatının ilk üzvlərindən biri olmuşdur. Onun 1989-cu ildə nəşr olunan *Ədəbiyyat və frasızca* kitabı hələ də təsirini qoruyur. O, həmçinin müharibədən sonrakı Fransada feminizm mövzusunda bir sıra məqalələr yazmış və üç kitabın həmmüəllifi olmuşdur. 2019-cu ildə *"Dalğalar* *yaratmaq: fransız feminizmləri və Onların mirası"* kitabını redaktə etmişdir. Onun 2020-ci ildə nəşr olunan "*Jan-François Vilar: Cinayət səhnələri"* adlı monoqrafiyası fransız siyasi cinayət yazıçısı Jan-Fransua Viları araşdırmışdır.

## Seçilmiş əsərləri
* *Literature and the French Resistance: Cultural Politics and Narrative Forms 1940–1950*. Manchester: Manchester University Press, 1989.
* 
* *May 68 in French Fiction and Film: Rethinking Representation, Rethinking Society* (1991)
* 
* 
* *Jean-François Vilar: Theatres of Crime*. Cambridge: Legenda, 2020.

## İstinadlar
Əlirza Pənahiyan

**Əlirza Pənahiyan** () — iranlı Şiə ruhani, dini natiqdir. O psixologiya üzrə universitet təhsili alıb. 1986-cı ildən etibarən Qum Elm Hövzəsində təhsil alıb. O, 12 il boyunca Ayətullah Cavad Amuli, Ayətullah Vəhid Xorasani, Ayətullah Seyyid Əli Xamenei kimi dini alimlərin dərslərində iştirak edib. 10 ildən artıq Tehran İncəsənət Universitetində xüsusi fəaliyyəti ilə yanaşı, bir müddət Əmmar siyasi idarəsində qurucu üzv vəzifəsində və həmçinin vitse-prezidentlərdən biri olmuşdur.

O, əsasən mədəni fəaliyyətlərdə, o cümlədən Tehran İncəsənət Universitetinin Qəyyumlar Şurasının üzvü, Dünya İslam Elmləri Mərkəzinin Mədəniyyət üzrə müavini vəzifəsində çalışıb.

## Həyatı
Əlirza Pənahiyan 1965-ci ildə Tehranda doğulub. Atasının vaiz olması onun erkən yaşda dini təhsilə başlamasına təsir edib. O Şəhid Mütəhhərinin əsərlərindən müxtəlif səviyyələrdə dərslər verib. On ildən artıq müddətdə Tehran İncəsənət Universitetində müəllim kimi fəaliyyət göstərib və bu universitetin formalaşmasına töhfələr verib.

O, 2013-cü ildə Tehranda Darul-Hikmət adlı elm mərkəzini qurub və hal-hazırda bu mərkəzin rəhbərlik vəzifəsini yerinə yetirir.

### "Necə kamil namaz qılaq? əsəri"
Onun "Necə kamil namaz qılaq?" adlı əsəri İmam Rzanın (ə) müqəddəs hərəmində etdiyi silsilə söhbətlərdən toplanmışdır. Bu kitab namaz haqqında düşüncələri və namaza baxışı tamamilə dəyişəcək məzmun daşıyır. Namaz qılanlar üçün namazlarını daha da gözəlləşdirmək və kamilləşdirmək, namaz qılmayanlar üçün isə namazı sevdirmək məqsədi daşıyan dəyərli bir əsərdir.

## İslama baxışı
Əlirza Pənahiyanın fikrincə, dindarlıq daxili ehtiras və xoşbəxtliklə yanaşı müşayiət olunmalıdır. O, həmçinin, Qiyamət, İmam Mehdi (ə), ailə və uşaq tərbiyəsi, şiəliyin yayılması mövzularında geniş xütbələr edir.

### Əlirza Pənahiyan sosial şəbəkələrdə
Əlirza Pənahiyanın müxtəlif dillərdə, o cümlədən ingilis və türk dillərində çıxışları, xütbə və mühazirələrini YouTube platformasında da mövcuddur.

## Əsərləri
Əlirza Pənahiyan, dini və mənəvi mövzularda bir sıra əsərlərin müəllifidir. Onun əsərləri, oxuculara dini və mənəvi mövzularda dərin anlayışlar təqdim edərək, onların mənəvi inkişafına töhfə verməyi hədəfləyir.

#### "Allahın ayı" kitabı
"Allahın ayı" kitabı, Ramazan ayının fəzilətləri və bu ayda ibadətlərin əhəmiyyəti haqqında dərin təhlillərdən ibarətdir. Əsər, orucun mənəvi təsirləri və Ramazan ayının xüsusi ibadətləri barədə məlumat verir.

#### "Gizli təkəbbür" kitabı
Müəllif bu əsərdə, insanın daxili təkəbbür hissindən necə qurtulacağını və təvazökarlığı necə əldə edəcəyini izah edir. Kitab, əxlaqi təmizlənmə və nəfsin islahı mövzusunda praktiki məsləhətlər təqdim edir.

#### "Necə kamil namaz qılaq?" kitabı
Bu kitab, namazın mənəvi dərinliklərini və onun insan həyatına təsirini izah edir. Əsər, İmam Rzanın (ə) müqəddəs hərəmində keçirilən silsilə söhbətlərdən toplanmışdır və oxucuların namaza baxışını dəyişdirməyi hədəfləyir.

## Həmçinin bax
Seyid Abdullah Fatiminiya

## İstinadlar
Qara kəkilli koket

**Qara kəkilli koket (Lophornis helenae)** —  Lesbiinae fəsiləsinin, Lesbiini yarımfəsiləsinin "koketlər" ailəsinin bir kolibri növü. Belizdə, Kosta-Rikada, Qvatemalada, Hondurasda, Meksikada və Nikaraquada rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika

Qara kəkilli koket əvvəlcə "Ornismya helenae" kimi təsvir edilmişdir. Daha sonra o və ağ kəkilli koket (Lophornis adorabilis) "Paphosia" cinsinə yerləşdirilmişdir.

Qara kəkilli koket monotipikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atheris

**Atheris** — Adətən kol ilanları kimi tanınan gürzələr cinsi. Onlar yalnız tropika Qara Afrikanda (cənubi Afrika istisna olmaqla) rast gəlinir  və bir çox növ yağış meşələri ilə məhdudlaşdığı üçün təcrid olunmuş və parçalanmış yayılmaya malikdir. Bütün digər gürzələr kimi, onlar da zəhərlidir. Konvergent evolyusiya nümunəsi olaraq, onlar Asiya və Cənubi Amerikanın ağac gürzələri ilə çoxlu oxşarlıqlar nümayiş etdirir. Hazırda 17 növ tanınır. Seventeen species are currently recognized.

## Təsvir
Onlar nisbətən kiçik ölçülüdür, yetkin fərdlərin ümumi uzunluğu (bədən + quyruq) A. katangensis üçün 55 sm (22 düym) ilə A. squamigera üçün maksimum 78 sm (31 düym) arasında dəyişir.

## Növləri
* Atheris hispida
* Atheris nitschei
* Atheris squamigera

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müqəddəs Avqustin mayakı

**Müqəddəs Avqustin mayakı** — ABŞ-ın Florida ştatında, St. Avqustin şəhərində yerləşən tarixi bir mayak. 1874-cü ildə tikilmiş bu mayak həm naviqasiya üçün əhəmiyyətli bir qurğu, həm də paranormal hadisələrlə tanınan bir məkan hesab edilir.

## Tarixi və əhəmiyyəti

İlk mayak XVI əsrdə ispanlar tərəfindən tikilmişdir, lakin zamanla Atlantik sahilindəki eroziya və dalğaların təsiri ilə dağılmışdır. 1871-ci ildə ABŞ hökuməti yeni bir mayak inşasına başlamış və 1874-cü ildə hazır olan bu qurğu, şəhərin əsas naviqasiya nöqtəsinə çevrilmişdir.

Mayak 50 metrdən (165 fut) yüksəkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cun Barrou-Qrin

**Cun Barrou-Qrin** (d. 1953) riyaziyyat tarixi üzrə professor olan və eyni zamanda London iqtisadiyyat məktəbində qonaq professor kimi fəaliyyət göstərən alim.

## Təhsil
Barrou-Qrin 1986-cı ildə London Kral Kollecini Riyaziyyat üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1989-cu ildə isə Riyazi Fizika üzrə magistr dərəcəsi alıb. 1993-cü ildə Ceremi Qreyin Açıq Universitetdə rəhbərliyi altında "Puanqare və Üç Cisim Problemi" mövzusunda riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi qazanıb.

## Fəaliyyəti
1993-cü ildən bu günə qədər Barrou-Qrin Açıq Universitetdə fəaliyyətə başlamış və 2015-ci ildə professor vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2003-2005-ci illərdə Riyaziyyat tarixi üzrə Britaniya Cəmiyyətinin prezidenti olub. 2007-2018-ci illərdə London Riyaziyyat Cəmiyyətinin Şurasına üzv seçilmiş və həmin dövrdə cəmiyyətin kitabxanaçısı kimi xidmət edib.

2014-cü ildə "The Mathematical Intelligencer" jurnalında dərc olunan *"Bir Amerikalı Avropaya Gedir: Osvald Veblenin Corc Birkoffa 1913/1914-cü illərdə yazdığı üç məktub"* adlı məqaləsinə görə birinci Çandler Deyvis İzahedici mükafatını qazanıb.

2018-ci ildə keçirilmiş beynəlxalq riyaziyyatçılar konqresi çərçivəsində Rio-de-Janeyroda keçirilən *"Riyaziyyat və* *təbii elmlərdə gender uçurumu: tarixi baxış"* adlı panel müzakirəsində iştirak edib. Müzakirəyə ingilis riyaziyyatçısı Karolin Seris sədrlik edib, fransız riyaziyyatçısı Mari-Fransua Ruan və argentinalı fizik Silvina Pons Douson da panelin üzvləri arasında olub.

O, Beynəlxalq Riyaziyyat Tarixi Komissiyasının icra komitəsinə rəhbərlik edir.

Avqust 2021-ci ildə Kral Cəmiyyəti ona Wilkins-Bernal-Medawar medalını təqdim edib. Bu mükafat ona XIX və XX əsr riyaziyyatı üzrə araşdırmalarına, həmçinin qadınların tarixi və müasir riyaziyyatda az təmsil olunması məsələsinə verdiyi töhfələrə görə verilib.

## Seçilmiş əsərləri

* Barrow-Green, June; Gray, Jeremy; Wilson, Robin, The History of Mathematics: A Source-Based Approach: Volume 1, American Mathematical Society & Mathematical Association of America, 2019
* Gowers, Timothy; Barrow-Green, June; Leader, Imre, redaktorlar The Princeton Companion to Mathematics, Princeton University Press, 2008
* 
* Barrow-Green, June, Poincaré and the three body problem, History of mathematics, v. 11., American Mathematical Society, 1997, ISBN 9780821803677

## İstinadlar
Veronika Biçi

**Veronika Biçi** (d. 1946 – ö. 14 yanvar, 2021) Britaniyalı feminist sosioloq və xəstə hüquqları müdafiəçisi.

## Gənclik illəri və təhsili
Biçi Hastingsdə anadan olub və Sasseksdə, Bətl şəhərində böyüyüb. O, Eşford Qızlar Məktəbində və Hastings Kollecində təhsil alıb. Daha sonra Esseks Universitetində sosiologiya üzrə təhsil alaraq bakalavr dərəcəsini fərqlənmə ilə bitirib və doktorantura təhsilini Oksford Universitetində alıb.

## Akademik fəaliyyəti
Amerikada dərs dedikdən sonra, 1973-cü ildə Biçi Varvik Universitetində Sosiologiya üzrə dərs deyib. 1983-cü ildə isə Açıq Universitet tərəfindən qadın araşdırmaları kursunu başlayıb.

Floya Antias *"Qadın və* *ehtiyat əmək ordusu: Veronika Biçiyə tənqidi baxış"* adlı məqaləsində Biçinin 1977-ci ildə yazdığı *"Qadınların* *əmək haqlı əməyi haqqında bəzi qeydlər"* məqaləsindəki fikirlərə suallar yönəltsə də, bu işin *"Marksın 'Kapital' əsərinin kateqoriyalarından istifadə edərək və ya onları yenidən quraraq qadınların əmək haqqı ilə işləməsini təhlil etmək üçün ən mürəkkəb və təsirli cəhd"* olduğunu qəbul edib.

Biçinin 1987-ci ildə Verso nəşriyyatı tərəfindən çap edilən *"Qeyri-bərabər iş"* adlı kitabı feminist və qadın araşdırmaları sahəsində mühüm təsirə malik olub. Kitabda gələcəkdə qadınlar və kişilər üçün daha çevik və ədalətli əmək bazarı anlayışı ilə bağlı Biçinin təkliflərini izah edən doqquz məqalə yer alır.

*"Qeyri-bərabər iş"* 1993-cü ildə nəşr olunan "Makmillan qadın araşdırmalarına giriş: feminist nəzəriyyə və təcrübə" kitabındakı *"işləyən qadınlar"* fəsli üçün əlavə oxu mənbəyi kimi tövsiyə edilib və eyni ildə bu əsərə "Qadın araşdırmaları: əsas oxu materialları" kitabında da iqtibas edilib.

Biçi Tessa Perkins ilə birlikdə *"saatlar məsələsi"* adlı kitabı yazıb. Bu kitab müharibədən sonrakı Britaniyada yarımştat iş yerlərinin artmasını və bu işlərin gender bərabərsizliyi çərçivəsində kimlərə təklif edildiyini araşdırır. Kitab əmək bazarının təhlili sahəsinə mühüm töhfə kimi qiymətləndirilib.

## Seçilmiş əsərləri
* *Unequal work* (London: Verso, 1987).
* *A Matter of Hours: Women, Part-time Work and the Labour Market*, co-written with Tessa Perkins, 1987.

### Məqalələr
* 'Some Notes on Female Wage Labour', Capital and Class No. 3 (1977)
* 'On Patriarchy', *Feminist Review,* 3, 66–82 (1979) 

## İstinadlar
Qara mamba

**Qara mamba (Dendroaspis polylepis)** — Elapidae fəsiləsinə aid olan yüksək dərəcədə zəhərli bir ilan növü.

## Xüsusiyyətlər

Bu növ Afrikanın sub-Sahara bölgələrinin müəyyən hissələrində yayılmışdır. İlk dəfə 1864-cü ildə Albert Günter tərəfindən rəsmi şəkildə təsvir edilmişdir. Qara mamba kral kobradan sonra ən uzun zəhərli ilan növüdür. Yetkin fərdlər ümumiyyətlə 2 metrdən çox olur və 3 metrə  qədər böyüyür. Rəngi bozdan tünd qəhvəyiyə qədər dəyişir. Cavan qara mambalar yetkinlərdən daha açıq rəngli olur və yaşlandıqca tündləşir Adına baxmayaraq, qara mamba qara rəngdə deyil. Bu ad ilanın təhdid hiss etdikdə göstərdiyi ağzının daxili rəngini təsvir edir.

## Yaşayış yeri

Bu növ həm quruya bağlı, həm də ağacda yaşayır, savanna, meşəlik, qayalı yamaclar və bəzi bölgələrdə sıx meşələrdə məskunlaşır. Uyğun səthlərdə qısa məsafələrdə saatda 16 km sürətlə hərəkət edə bilir. Təhdid göstərərkən qara mamba adətən qara rəngli ağzını açır, dar boyun dərisini genişləndirir və bəzən tıslayır. O, kifayət qədər məsafədən zərbə endirə bilir və tez-tez bir neçə dişləməni ardıcıl şəkildə edə bilər. Qara mamba qorxulu və yüksək dərəcədə aqressiv bir növ kimi şöhrət qazanmasına baxmayaraq, yalnız təhdid edildikdə və ya küncə sıxıldıqda insanlara hücum edir. Qara mamba öz ölçüsü, aqressivliyi, zəhərinin toksikliyi və zəhərlənmədən sonra simptomların tez başlaması səbəbindən Afrikada ən çox qorxulan ilan növüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Marusankakuşikaku

, digər adları ilə  və ya **Kainat** – Yaponiya rahibi və rəssamı Senqay tərəfindən çəkilmiş zenqa. Əsərin 1819–1828-ci illər arasında hazırlandığı güman olunur. Əsər vaşi kağızının üzərisində çəkilmiş dairə, üçbucaq və kvadratdan ibarətdir. Sadəliyi və qeyri-müəyyənliyi səbəbilə Senqayın "ən sirli əsəri" hesab olunur. Əsər Tokioda yerləşən İdemitsu İncəsənət Muzeyində sərgilənir.

## Təsvir
"Marusankakuşikaku" üç sadə həndəsi fiqurun vaşi kağızı üzərisindəki təsvirindən ibarətdir: ,  və . Dairə ən tünd mürəkkəblər, kvadrat isə ən açıq mürəkkəblə çəkilmişdir. Əsərin hündürlüyü 28,4 santimetr, eni isə 48,1 santimetrdir.

Əsərin sol aşağı küncündə Senqayın rekkanı (imza və möhürü) yer alıb və Senqayın baş rahiblik etdiyi Şofuku məbədini bildirən  ifadəsi yazılıb. Senqayın əsərlərinin çoxunda yer alan evlogiya həmin əsərin interpretasiyası üçün əhəmiyyətli rol oynasa da, bu əsərdə bu yoxdur.

"Marusankakuşikaku" əsərində Senqayın 70 yaşlarında olarkən istifadə etdiyi möhür yer alır və möhürün 1819–1828-ci illər arasında hazırlandığı güman olunur. Əsər hazırda Tokioda yerləşən İdemitsu İncəsənət Muzeyində sərgilənir.

## Ad
Əsərdəki fiqurların sağdan sola çəkildiyini və rakkanın sol tərəfdə yerləşdiyini nəzərə aldıqda əsər  adı ilə tanınır. Lakin mürəkkəbin tündlüyü səbəbilə fiqurların soldan sağa çəkildiyi fərz olunur. Bunu nəzərə aldıqda əsər üçün alternativ ad kimi  təklif olunmuşdur.

Əsərin analizi zamanı Daysetsu Teytaro Suzuki əsərə "Kainat" adını vermişdir. O, əsəri Senqayın kainat və kosmosun bir interpretasiyası olduğunu düşünmüşdür.

## Analiz
"Marusankakuşikaku" sadə həndəsi fiqurlardan ibarət olduğu üçün Senqayın unikal və təmsili xarakter daşıyan əsəri kimi qəbul olunur. Evlogiyası olmadığı üçün Senqayın ən çətin və sirli əsəri adlandırılmışdır.

Suzuki əsərin kainatı təmsil etdiyini demişdir. Onun fikrincə dairə kainatın sonsuzluğunu, üçbucaq hər şeyin başlanğıcını təmsil edir. İki üçbucaqdan ibarət kvadrat isə prosesin sonsuza qədər davam etdiyini, sonsuz hadisələrin baş verdiyini bildirir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
*
Yasuo Fukuda

**Yasuo Fukuda** () — 2007-2008-ci illərdə Yaponiya Baş naziri vəzifəsində çalışmış yapon siyasətçisidir. O, əvvəllər Yaponiya tarixində ən uzun müddət xidmət edən Nazirlər Kabinetinin Baş Katibi olub, 2000-2004-cü illərdə baş nazirlər Yoşiro Mori və Cuniçiro Koyzumi dövründə bu vəzifədə çalışıb. Onun rekordu demək olar ki, iki dəfə çox xidmət edən Yoşihide Suqa tərəfindən geridə qaldı.

Yasuo Fukuda Yaponiyanın keçmiş baş naziri Takeo Fukudanın ilk oğlu idi

## İstinadlar
Ümid qalası

**Ümid qalası** () — Cənubi Afrikanın Keyptaun şəhərində yerləşən və ölkənin ən qədim Avropa memarlıq abidəsi olan tarixi qala. XVII əsrdə inşa edilən bu qala, həm hərbi müdafiə məqsədləri, həm də inzibati və siyasi idarəetmə üçün istifadə olunmuşdur. Niderland Ost-Hind Şirkəti tərəfindən tikilən bu qala, günümüzdə muzey kimi fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Qala 1666-1679-cu illər arasında Holland Şərqi Hindistan Şirkəti tərəfindən inşa edilmişdir. Bu qala Hollandiya müstəmləkə dövründə Keyptaun limanını qorumaq üçün tikilmişdir və Cənubi Afrikadakı ən qədim Avropa tikilisidir.

İlk vaxtlar qala dördbucaqlı taxta qala kimi dizayn edilmişdi. Lakin 1664-cü ildə İngiltərənin bölgəyə maraq göstərməsi səbəbindən daimi daş qala inşa edilməsinə qərar verildi. 1679-cu ildə tikinti tamamilə bitdi və qala müstəmləkə administrasiyasının mərkəzinə çevrildi.

Daha sonra, Britaniya imperiyasının nəzarətinə keçdikdən sonra qala hərbi məqsədlər üçün istifadə olunmağa davam etdi və burada hətta zindanlar və işgəncə otaqları da var idi.

## Memarlıq

Beşguşəli qala dizaynına malikdir və klassik Avropa qalaları üslubunda tikilmişdir. Qalanın əsas xüsusiyyətlərinə möhkəm daş divarlar, böyük giriş qapısı və nəhəng qüllələr, Holland və Britaniya dövrlərinə aid simvollar və heykəllər aiddir.

Qalanın mərkəzində ilk holland qubernatorlarının iqamətgahı yerləşirdi və buradakı otaqlar günümüzdə muzey kimi qorunub saxlanılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara yaxalı barbet

**Qara yaxalı barbet (''Lybius torquatus'')** — "*[[Lybiidae]]*" fəsiləsinə aid bir quş növü. Qara Afrika (Saxara səhrasının cənubu nəzərdə tutulur) bölgəsinə aiddir.

## Yayılması
Anqola, Botsvana, Burundi, Konqo Demokratik Respublikası, Esvatini, Keniya, Lesoto, Malavi, Mozambik, Namibiya, Ruanda, Cənubi Afrika, Tanzaniya, Uqanda, Zambiya və Zimbabve daxil olmaqla Qara Afrikada rast gəlinir.

## Təsvir
Qara yaxalı barbet adətən 20-25 sm uzunluğunda, dolğun görünüşlü və böyük bir başa malikdir. Həmçinin "Lybius" cinsinə xas olan tükcüklərlə əhatə olunmuş ağır dimdiyə malikdir. Bu barbetin adına istinad edən çox açıq qara yaxası və başı var. Gözlərin və dimdiyin ətrafında alov-qırmızı rəngi də var. Qırmızı başın qara başla əvəz edilməsi səbəbindən morfoloji olaraq dəyişən rəngə malikdir. Həm də daha sıx rəngə malikdir və digər barbetlərdən daha böyükdür. Bu quş həm də cinsi olaraq monomorfikdir, yəni bu növün erkək və dişiləri arasında ümumiyyətlə fenotipik fərq yoxdur. Morfologiyası, ölçüsü və davranışı əsasən eynidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara kəkilli bülbül

**Qara kəkilli bülbül (''Rubigula flaviventris'')** — Ötücü quşların bülbüllər fəsiləsinə aid bir növ. Hindistan yarımqitəsindən Cənub-Şərqi Asiyaya qədər olan ərazilərdə tapılır.

## Taksonomiya və sistematika
Qara kəkilli bülbül ilk dəfə "*[[Vangidae]]*" cinsində təsvir edilmiş, daha sonra isə "Pycnonotus" cinsinə köçürülmüşdür. Son molekulyar filogenetik tədqiqatlar göstərdi ki, "Pycnonotus" polifiletik bir cinsdir və qara kəkilli bülbül də daxil olmaqla, beş bülbül növü "Rubigula" cinsinə köçürülmüşdür.
2008-ci ilə qədər qara kəkilli bülbül qara başlı, yaqut boğazlı, alov boğazlı və Borneo bülbülləri ilə eyni növ kimi qəbul edilirdi, lakin indi bunlar ayrı-ayrı növlər kimi qiymətləndirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara yakobin

**Qara yakobin (''Florisuga fusca'')** — "*[[Kolibrilər|Trochilidae]]*" fəsiləsinə aid olan bir kolibri növü. Bu növ Argentina, Braziliya, Paraqvay və Uruqvayda yayılmışdır.

## Taksonomiya və sistematika
Qara yakobin ənənəvi olaraq "Melanotrochilus" cinsinə aid edilsə də, səsi, anatomiyası və çoxalma davranışı onu "Florisuga" cinsinə daxil edir, bu cinsdə ağboyun yakobin də yer alır. Bu növ monotipikdir, yəni yarımnövləri yoxdur.

## Təsvir
Qara yakobinin uzunluğu 12-13 sm, çəkisi isə erkəklərdə təxminən 9 qram, dişilərdə isə 8 qramdır. Həm erkək, həm də dişi fərdlərin bədəni əsasən qara rəngdədir, bel hissəsi və quyruqüstü lələkləri zərif zeytun-qızılı rəngdədir. Yan tərəfləri ağ, daxili quyruq lələkləri qara, xarici quyruq lələkləri isə ağ rəngdə olub qara uclara malikdir. Cavan fərdlər qaranlıq rəngli olur, boğazın mərkəzində və yanlarında geniş darçın rəngli zolaq, qarın hissəsi və xarici quyruq lələkləri isə ağ rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cihad Muğniyə

**Cihad Muğniyə** () — 2 may 1991-ci ildə anadan olan və — 18 yanvar 2015-ci ildə vəfat edən Cihad Muğniyə, Livan Hizbullahının yüksəksəviyyəli komandirlərindən biri olan İmad Muğniyənin oğlu olub. Cihad Muğniyə, Muğniyə ailəsinin Məzrəətul-Əməl şəhərinə raket hücumu zamanı qətlə yetirilən dördüncü üzvüdür.

## Həyatı
Cihad Muğniyə 2 may 1991-ci ildə Livanın Tayir Daba şəhərində İmad Muğniyənin ən kiçik övladı olaraq anadan olub.

1991-ci ildə təhlükəsizlik məsələlərinə görə Əsra, Həsən, Hüseyn, Fuad və Zəhra adlı digər beş bacı-qardaşları ilə birlikdə İrana gedib, daha sonra qayıdıb və Livanın cənubunda məskunlaşıb.

Atasının öldürülməsindən bir həftə sonra o, Livan Hizbullahının lideri Seyyid Həsən Nəsrullaha sadiqliyini bəyan etdi. Bəzi mənbələrə görə, o, Seyyid Nəsrullahın şəxsi mühafizəçilərindən biri olub. 

## Qətli
2015-ci il yanvarın 18-də Şəhid Cihad Muğniyə bir sıra Hizbullah və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu qüvvələri ilə birlikdə Quneytəra bölgəsindəki "Məzrəətul-Əməl" şəhərini öz maşınları ilə ziyarət edərkən, İsrailə baxan Colan Təpələrində İsrail ordusunun helikopterlərinin hədəfinə çevrildi. Bu hücumda Cihad Muğniyə və bir neçə digər Hizbullah qüvvələri, həmçinin Məhəmməd Əli Allahdadi adlı Sepah komandiri qətlə yetirildi. Bu əməliyyat Seyyid Həsən Nəsrullahın İsrailin Suriyadakı hava hücumları ilə bağlı çıxışından bir neçə gün sonra həyata keçirildi.

### Dəfn mərasimi
Şəhid Cihad Muğniyənin dəfn mərasimi Beyrutun cənubunda keçirildi. Bu mərasimdə Livanın müxtəlif yerlərindən çoxlu insanlar Beyrutun bu hissəsinə gəlmişdi. Hizbullahın siyasi ofisinin rəhbəri Seyid İbrahim Əmin əl-Seyyid, Cihad Muğniyənin cənazəsi üzərində namaz qıldı. Cihad Muğniyənin cənazəsi dəfn mərasimindən sonra atası İmad Muğniyənin yanında dəfn edilib.

## İstinadlar
Vipera aspis

**Vipera aspis** —  Ümumi adları ilə **asp**, **asp gürzəsi**, **Avropa aspı** və **aspik gürzəsi** kimi tanınan, Cənub-Qərbi Avropada yayılmış bir gürzə növü. Bütün digər gürzələr kimi, o da zəhərlidir.

## Təsvir
Bu növ orta hesabla 60–65 sm (24–26 düym) ümumi uzunluğa çatır. Erkəklər maksimum 85 sm (33 düym), dişilər isə nadir hallarda 75 sm (30 düym) uzunluğa çatır. Lakin erkəklər dişilərdən bir qədər incədir.

Baş geniş, üçbucaqlı və boyundan aydın şəkildə ayrılmışdır. Burun ucu bir qədər, lakin aydın şəkildə yuxarı qalxmışdır. Rostral pulcuq adətən enindən daha yüksəkdir və burnun üst tərəfində 2–3 pulcuğa toxunur. Burnun üst tərəfi düz və kəskin kənarlara malikdir. Frontal və parietal pulcuqlar adətən mövcud deyil, lakin varsa, kiçik və qeyri-müntəzəm formada olur, frontal pulcuq supraokulyar pulcuqlardan 2 sıra pulcuqla ayrılır. Supraokulyar pulcuqlar böyük və aydındır, 4–7 sıra pulcuqla ayrılır. Supraokulyarın altında 10–12 (nadir hallarda 8–18) kiçik dairəvi göz pulcuğu var. Göz supralabial pulcuqlardan 2 (nadir hallarda 3) sıra pulcuqla ayrılır. Gözün şaquli diametri təxminən göz ilə ağız arasındakı məsafəyə bərabərdir. 9–13 supralabial pulcuq var. 4-cü–5-ci supralabiallar (nadir hallarda 4-cü–6-cı və ya 5-ci–6-cı) gözdən 2 (nadir hallarda 3) sıra kiçik pulcuqla ayrılır, lakin bəzən 4-cü supralabial ilə göz arasında tək bir pulcuq olur. Adətən temporal pulcuqlar hamardır, lakin bəzən bir qədər kəllidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Erna Auerbax

**Erna Auerbax** (''alm.'' *Erna Auerbach;* d. 1897 –ö. 1975) — Almaniya anadan olmuş rəssam və incəsənət tarixçisi, daha çox İngiltərədə Tüdorlar dövrü rəssamları ilə bağlı apardığı tədqiqatları ilə sənətşünas.

## Bioqrafiyası
O, rəssam Emma Kermanın (1867–1958) qızı idi. Atası Ernst (1861–1926) isə kollecdə müəllim işləyir və tədris proqramına vətəndaşlıq fənninin daxil edilməsinə kömək edirdi.

O, Frankfurt, Bonn və Münxen universitetlərində incəsənət tarixi üzrə təhsil alıb. Onun doktorluq işinə Rudolf Kautç rəhbərlik edib, həmçinin Henrix Völflinin də tələbəsi olub. Təhsil aldığı müddətdə o, filosof Hans Kornelius, klassik arxeoloq Hans Şreder və Ştedel İncəsənət İnstitutunun direktoru Georg Svartsenskidən də dərs alıb. Onun doktorluq dissertasiyası *XVI əsr Alman portret rəssamlığı* haqqında olub. Lakin doktorluq dərəcəsini aldıqdan sonra rəssamlıq üzrə təhsil almağa davam edib. O, Yohannes Sissarts və Villi Baumaysterin dərslərində iştirak edib və 1926-cı ildə Parisdə müəyyən müddət keçirib.

Onun ilk fərdi sərgisi 1925-ci ildə Lyudvig Şams qalereyasında keçirilib. O, həmçinin Frankfurter Kyunstlerbund birliyinin və 1930-cu ildə təşkil olunan "Qadınlar tərəfindən təmsil edilən qadınlar" adlı sərginin kollektiv ekspozisiyalarında iştirak edib. Bu dövrdə o, Frankfurt Folksbildunqshaym və digər incəsənət məktəblərində axşam dərsləri də keçib. Lakin nasist hökumətinin artan nəzarəti onun üçün həm tədris etməyi, həm də sərgilərdə iştirak etməyi çətinləşdirdi. O, 1933-cü ildə Londona köçdü və sonradan "itirilmiş nəsil" rəssamlarından biri kimi tanındı – yəni Alman incəsənət səhnəsində yerini tapmış, lakin nasist rejiminin yüksəlişi ilə Almaniyanı tərk etməyə məcbur olmuş və yeni vətənlərində yerini tapmaqda çətinlik çəkən sənətçilərdən biri oldu.

O, Almaniyada və 1933-cü ildə İngiltərəyə mühacirət etdikdən sonra burada da sərgilərdə iştirak edib. Lakin İkinci Dünya Müharibəsi zamanı onun studiyası dağıldıqdan sonra incəsənət tarixinə geri döndü.

Müharibədən sonra o, Londondakı Kurto İnstitutunda təhsil aldı və Tüdor sarayının sənətçiləri üzərində araşdırmalar apararaq XVI əsr İngiltərəsində himayədarlıq və rəssamlıq mövzusunda ikinci dissertasiyasını yazdı. Bu dissertasiya onun ilk nəşr olunan kitabına – *Tüdor rəssamları*(1954) çevrildi. Bu kitab, Tüdor və Elizabet dövrlərində rəsm və miniatür sənətinin sənədli mənbələrini müasir dövrdə ilk dəfə sistemləşdirən əsər idi.
O 1975-ci ildə Londonda vəfat edib.

## Əsərləri

* *Tudor Artists: A Study of Painters in the Royal Service and of Portraiture on Illuminated Documents from the Accession of Henry VIII to the Death of Elizabeth I*, Athlone, 1954
* *Nicholas Hilliard*, Routledge & Kegan Paul, 1961
* *Paintings and Sculpture at Hatfield House*, Constable, 1971, 

## İstinadlar
Oliv Benks

**Oliv Banks** (d. 2 iyul, 1923 – ö. 14 sentyabr, 2006) — təhsil sosiologiyası və feminizm tarixi tədqiqatçısı, Lester Universitetinin professoru olmuş ingilis akademik.

## Həyatı
Banks Enfild Hayveydə - Midlseks dairəsində anadan olub. O, Herbert Alfred Devis və Cessi Luiza (qızlıq soyadı Tebbi) ailəsinin iki övladından ən böyüyü idi.

O, 1944-cü ilin iyun ayında Jozef Embrouz (Co) Banks ilə evlənmiş və hər ikisi London İqtisadiyyat və siyasi Elmlər Məktəbinə daxil olaraq sosiologiya üzrə təhsil almışdılar. Onun fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası sonradan ilk kitabına çevrildi və 2005-ci ildə "İngilis orta təhsilində bərabərlik və nüfuz: təhsil sosiologiyası üzrə tədqiqat" adı altında nəşr edildi.

1954-cü ildə o, Liverpul Universitetində tədqiqatçı vəzifəsini qəbul edildi və burada Britaniya feminizminin tarixi üzərində araşdırmalar aparmaq imkanı əldə etdi. Bu araşdırmaların nəticəsi olaraq "Viktorian İngiltərəsində feminizm və ailə planlaşdırılması" (1964) adlı kitabını nəşr etdirdi. Ona öz sahəsi üzrə aparıcı alim kimi nüfuz gətirən əsəri "Təhsil Sosiologiyası" (1965) kitabı oldu.

1970-ci ildə ona Lester Universitetində oxucu vəzifəsi təklif edildi və üç il sonra o, həmin universitetdə professorluq vəzifəsinə yüksəlmiş ilk qadın oldu. Onun həyatı və elmi fəaliyyətinə dair ölümündən sonra Qabi Vayner tərəfindən "Oliv Banks və Britaniya feminizminin kollektiv bioqrafiyası" adlı araşdırma aparılıb.

1982-ci ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra o, tədqiqatlarını davam etdirdi və "Britaniyalı feministlərin bioqrafik Lüğəti" (1985–1990) adlı iki cildlik əsərini nəşr etdirdi.O, həmçinin "Feminist olmaq: 'Birinci dalğa' feminizminin sosial mənşəyi" kitabını yazdı. Onun son kitabı "Britaniya feminizminin siyasəti" (1993) oldu.

## Ölümü
O, 14 sentyabr 2006-cı il tarixində 83 yaşında Derbişirdə, Buxton şəhərində ürək tutmasından vəfat edib.

## Mənbələr

* Purvis, June (2010-01-09). "Banks [née Davies], Olive Lucy (1923–2006), sociologist, historian, and feminist". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/97918. (Subscription or UK public library membership required.)

## İstinadlar
Kamasots

**Kamasots** () — Mayya mifologiyasındakı yarasa tanrıdır. Kiçe dilində kamasots "ölü yarasa" deməkdir. Mərkəzi Amerikada yarasaları gecə, ölüm, qurban vermə kimi məhfumlarla əlaqələndirirlər.

## Etimologiya
Kamasots kəliməsi, kiçe dilində "ölüm" mənasına gələn *"kame"* və "yarasa" mənasına gələn *"sots"* sözlərindən əmələ gəlmişdir.

## Mifologiya

Kamasots, mayyaların müqəddəs kitabı Popol-Vuxda qəhrəman əkiz qardaşların (Xun-Axpu və Şbalanke) Şibalbada qarşılaşdıqları yarasaya bənzəyən bədheybət olaraq təsvir edilmişdir. Kitabdakı hekayayə görə əkizlər gecəni "Yarasalar Evi"ndə keçirmək məcburiyyətində qalırlar. Ətraflarında dövrə vuraraq uçan yarasalardan qorunmaq üçün özlərini ağız tüfənglərinin içində gizlədirlər. Əkizlərdən biri (Xun-Axpu) günəşin çıxmasından xəbər tutmaq üçün başını ağız tüfəngindən çıxardığı vaxt Kamasots onun başını qoparıb aparır. Hekayənin davamında məlum olur ki, Kamasots Xun-Axpunun başını tanrıların növbəti top oyunu üçün meydançaya aparmış və oradan asmışdır.

## İstinadlar
Asrai

**Asrai** () —  İngilis folklorunda və ədəbiyyatında su pərisi növü. Onlar adətən qadın kimi təsvir edilir, göllərdə yaşayır və su pərisi () və nikslər (Alman folklorunda su ruhu) ilə oxşarlıq göstərirlər. Bununla belə, asrai folklordan qaynaqlanmaqdan çox, Şotland şairi Robert Uilyams Buçanan () tərəfindən uydurulmuş ola bilər.

## Etimologiyası və mənşəyi
"Asrai" sözünün etimologiyası naməlumdur. "*Asrey*" və ya "*Ashray*" kimi yazılış variantlarına da rast gəlinir.

Asrainin xalq inanclarının bir hissəsi olub-olmadığı aydın deyil. Onların çap olunmuş ən qədim məlum görünüşü Robert Uilyams Buçananın "*The Asrai*" adlı poemasında rast gəlinir. Bu poema ilk dəfə 1872-ci ilin aprelində dərc olunub və daha sonra "*The Changeling: A Legend of the Moonlight*" (Dəyişiklik: Ay işığının əfsanəsi) adlı davamı gəlib. İngilis jurnalisti Robert Fransillon () ikinci poemaya sifariş verərkən, Uelsdəki Bala gölü ətrafında mövcud olan əfsanələrdən ilhamlanmış bir əsər istəyirdi. O, asrailərin Buçananın orijinal yaradıcılığı olduğuna inanırdı.

Asrailər britaniyalı nağıl danışanı Rut Tanq () sayəsində yenidən diqqət çəkmişdir. Lakin onun folklorçu kimi etibarlılığı sual altındadır. Tanqın topladığı nağılların çoxu populyar ədəbiyyatdan götürüldüyünə işarə edir.

## Xüsusiyyətləri
Buçananın poemasında asrailər insanlardan daha qədim, solğun və zərif varlıqlar kimi təsvir olunur. Onlar işıqdan qorxurlar və gölün dibində yaşayırlar. "The Changeling" poemasında kişi cinsinə aid bir asrai insan bədəninə girir və ölməz bir ruh axtarışında dəyişdirilmiş uşaq () olur.

Rut Tanqın topladığı hekayələrdə asrailər Çeşir (), Şropşir () və Uels sərhəd bölgələrinə aid edilir. Onlar utancaq, çox gözəl və torlu ayaqlara, yaşıl saçlara sahib varlıqlardır. Asrailər yüz illərlə yaşayırlar və yalnız hər əsrdə bir dəfə ay işığında çimmək üçün suyun səthinə çıxırlar. Onlar uzunömürlüdürlər, lakin yalnız ay işığına məruz qaldıqda yaşlanırlar.

Tanq bir balıqçının bir asrai tutduğu və qayığa qoyduğu hekayəni nəql edir. Asrai naməlum bir dildə azadlığını istəyirmiş kimi görünürdü. Balıqçı onu bağladıqda, soyuq, yaş əllərinin toxunuşu onun dərisini od kimi yandıraraq daimi bir iz qoyur. Balıqçı asrainin üzərini yaş alaq otları ilə örtür, lakin varlıq hələ də zəif bir səslə etiraz etməyə davam edir. Sahilə çatana qədər asrai tamamilə ərimiş və qayığın içində yalnız bir su gölməçəsi qalmışdır. Asrailər uzun müddət birbaşa gün işığına məruz qaldıqda yox olurlar. Bu xüsusiyyət Skandinaviya folklorundakı trollara bənzəyir.

Bir çox folklor toplusu Tanqın topladığı hekayələri yenidən nəşr etmiş və ya uyğunlaşdırmışdır. Nensi Errousmis () asrailəri həmişə qadın və boyları 2-4 fut (0.61-1.22 m) arasında olan varlıqlar kimi təsvir edir.Rozalind Kervenin () bir hekayə nəqlində asrai insan ayaqları əvəzinə balıq quyruğuna malikdir və insanları gölün ən dərin hissəsinə çəkərək onları boğmağa və ya sadəcə aldatmağa çalışır. Lakin o, insanların kobudluğuna və ədəbsizliyinə dözə bilmir və bu, onu qorxudaraq qaçmağa məcbur edir.

Bu hekayə əvvəllər asrai adı istifadə edilmədən Şropşir su pərisinə aid edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Changeling: A Legend of the Moonlight