Tomas Lermont

**Tomas Lermont** (; ) — XIII əsr şotland bardı. Əsərlərini orta ingilis dilində yazırdı. XIII əsr salnaməsində "*Erkeldunlu Tomas*" (indiki Erkeldun və ya Ersildun Bervikşirdə yerləşən Erlstoun adlanır) kimi xatırlanır.

Tomas real şəxs olmuşdur, lakin əsrlər keçdikcə onun obrazı əfsanələrlə zənginləşərək kelt folklorunun bir hissəsinə çevrilmişdir. Əfsanələrdə o, misilsiz şair, müğənni və musiqiçi kimi təsvir edilir. O, gələcəyi görmək qabiliyyətinə malik olmuş və elflərlə ünsiyyətdə olmuşdur. Tomasın ən məşhur öncəgörməsi 19 mart 1286-cı ildə Şotlandiya kralı III Aleksandrın ölümünü əvvəlcədən deməsi hesab olunur.

## Ədəbiyyatda
Tomas Haqqında Əfsanənin ən məşhur folklor mənbəyi XVII əsrə aid "Tomas-Rifmaçı" (, Çayld 37) balladasıdır. Balladada Tomasın mahnısı ilə Pəri Kraliçasının qəlbini fəth etdiyi, onun tərəfindən sehrli ölkəyə aparıldığı və orada kraliçanın sevgilisi olduğu nəql edilir. O, Pəri Kraliçasından öncəgörmə hədiyyəsi alır və əfsanəyə görə, Şotlandiya tarixində bir çox hadisəni əvvəlcədən xəbər verib. Ballada onu “*Dürüst (Haqq) Tomas*” adlandırır, çünki heç vaxt yalan danışmadığına inanılırdı. Bəzi tarixçilər bu balladanın bütövlükdə Şotlandiya ədəbiyyatının başlanğıcı olduğunu düşünürlər.

Tomas haqqında ən məşhur əsərlərdən biri də Redyard Kiplinqin "*Dürüst Tomasın Son Mahnısı*" (, 1894) balladasıdır. Əsər rus dilinə də tərcümə olunmuşdur. Balladada Şotlandiya kralı (ola bilsin, III Aleksandr) Toması cəngavər rütbəsi və torpaq sahələri ilə mükafatlandırmaq istəyir. Lakin bard dünya nemətləri ilə maraqlanmır və bildirir ki, o artıq Sehrli Krallığa sədaqət andı içib və dünyəvi sərvətlər elflərdən aldığı möcüzəvi hədiyyə ilə müqayisə oluna bilməz. Bunun əvəzinə Tomas özü krala üç mahnı hədiyyə edir və onun ruhunu üç dəfə sarsıdır: əvvəlcə ona günahlarını xatırladaraq ağladır, sonra döyüş ruhunu oyadır və nəhayət, ilk sevgisinin xatirələrini qaytarır.

Amerikalı yazıçı Ellen Kaşner 1990-cı ildə "Tomas-Rifmaçı" adlı roman yazmışdır. Bu romanda Tomasın pərilər ölkəsinə gedib orada bard kimi xidmət etməsi və Pəri Kraliçasının sevgilisi olması ilə bağlı ənənəvi əfsanə işlənmişdir. Yazıçı həmçinin Tomasın ailə həyatı və elflər dünyasında başına gələn müxtəlif macəralar kimi əlavə süjet xətləri yaratmışdır. Məsələn, Tomas öz mahnısı ilə sehrlənmiş cəngavərin ruhunu xilas edir. Fantastika yazıçısı Sergey Lukyanenko Tomas Rifmaçını "Sonuncu Növbətçi" əsərinə daxil etmişdir. Burada o, Şotlandiyanın Gecə Növbətçilərinin rəhbəri olan yüksək səviyyəli işıqlı magiya ustası Tomas (Heser ona Foma deyirdi) Lermont kimi təqdim olunur. Tomasın obrazının açıq-aşkar təsiri H. L. Oldinin "*Fantaziya*" silsilə romanlarında da hiss olunur. Orada Tomas Binnori adlı personaj Tomas Rifmaçıdan ilhamlanaraq yaradılmışdır.

## Genealogiya
Tomas Lermont bu günə qədər mövcud olan Lermontlar nəslinə mənsubdur. Onların ulu babası ilk dəfə 1057-ci ildə qeyd olunur. O, Kral III Malkolm tərəfindən Makbetin məğlub edilməsində iştirakına görə mükafatlandırılmış və kralın fərmanı ilə Lermont soyadını almışdır (bu ad həmin dövrdə şərəfli hesab olunurdu). 1613-cü ildə bu nəsildən olan bir nəfər, polyak ordusunda zabit olan Corc (Georg) Lermont (təx. 1596—1633), rus çarı I Mixailin xidmətinə keçmiş, pravoslavlığı qəbul etmiş və Yuri Andreyeviç adı ilə Lermontov adlı rus zadəgan ailəsinin əsasını qoymuşdur. Məşhur rus şairi Mixail Lermontov da bu nəslin nümayəndəsi və Tomas Rifmaçının nəsil şəcərəsindən hesab olunur. XVI əsrdə şair Corc Bayronun ulu babası, kral vəkili Qordon Bayron Marqaret Lermontla evlənmişdir. Bu səbəbdən Bayron da Tomas Rifmaçını öz ulu babalarından biri hesab edirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

; Mətnlər
* 
** — "A seventeenth-century text of Thomas of Erceldoune" (1954), *Medium Ævum* 23
* 
**  http://www.presscom.co.uk/chambers/chambers_popular.html 
** 
* 
* 
* : "True Thomas and Queen of Elfland"
* 
* 
* : "Thomas the Rhymer in Three Parts"

; Araşdırmalar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*