Avropa İttifaqı pasportu

**Avropa İttifaqı pasportu** — Avropa İttifaqına üzv olan 27 ölkənin vətəndaşlarının pasportu. Pasport sahiblərinə Aİ vətəndaşlığı hüquqları verilir.
Sənəd ölkənin rəsmi dilində, bəzən ingilis və fransız dillərində “Avropa İttifaqı” başlığı ilə möhürlənir, ardınca üzv dövlətin adı, dövlətin gerbi, “PASSPORT” sözü və üz qabığının aşağı orta hissəsində biometrik pasport simvolu yer alır.

Ayrı-ayrılıqda, Avropa Komissiyasının üzvləri və qurumlarının müəyyən rəsmiləri BMT tərəfindən buraxılmış diplomatik sənəddən istifadə edirlər. 
 

## İstifadə edilməsi
Pasportla Aİ vətəndaşları Avropa İqtisadi Bölgəsi və İsveçrə daxilində sərbəst hərəkət etmək hüququna malikdirlər (yəni viza, müəyyən miqdarda pul və ya sərbəst hərəkət etmək üçün müəyyən səbəbə ehtiyac və məskunlaşmaq üçün yaşayış icazəsinə ehtiyac yoxdur).

Şengen zonasına daxil olarkan və çıxanda Aİ vətəndaşlarının pasportlarına möhür vurulmur. Biometrik pasportlara malik vətəndaşlar digər Aİ ölkələrinə daxil olmaq üçün sərhəd nəzarətindən keçərkən immiqrasiya nəzarəti sayğacları əvəzinə avtomatik qapılardan istifadə edirlər. Məsələn, Böyük Britaniyaya daxil olarkən, hava limanlarında Aİ biometrik pasportlarının sahibləri ePassport qapılarından istifadə edə bilər, digər bütün Aİ vətəndaşları (məsələn, milli şəxsiyyət vəsiqəsi və ya biometrik olmayan pasportdan istifadə edənlər) immiqrasiya sayğacından istifadə etməlidirlər.

Pasporta alternativ olaraq, Aİ vətəndaşları Avropa İqtisadi Bölgəsi, İsveçrə və Birləşmiş Krallıq daxilində sərbəst hərəkət hüquqlarını həyata keçirmək üçün etibarlı milli şəxsiyyət vəsiqəsindən də istifadə edə bilərlər. Aİ vətəndaşının AİB və ya İsveçrəyə daxil olması üçün etibarlı pasport və ya milli şəxsiyyət vəsiqəsi tələb olunmur. Həm AİB, həm də İsveçrədən kənarda olan Aİ vətəndaşı hər hansı digər vasitələrlə (məs, müddəti bitmiş pasport və ya milli şəxsiyyət vəsiqəsi və ya vətəndaşlıq şəhadətnaməsi təqdim etməklə) öz vətəndaşlığını sübut edə bilərsə, onların AİB və ya İsveçrəyə daxil olmasına icazə verilməlidir. Vətəndaşlığını qənaətbəxş şəkildə nümayiş etdirə bilməyən Aİ vətəndaşına lazımi sənədləri əldə etmək və ya çatdırmaq üçün imkan verilir.

## Ümumi xüsusiyyətləri
Aİ üzv dövlətləri 1980-ci illərdən bəri pasport dizaynlarını uyğunlaşdırıblar. Adi pasportların əksəriyyəti ümumi tərtibatdan istifadə edir: “Avropa İttifaqı” sözləri və onu təqdim edən dövlətin adı olan tünd qırmızı örtük. Pasport kartları, diplomatik, xidməti və təcili pasportlar kimi variantlar standartlaşdırılmayıb. İrlandiya pasport kartı təqdim edən yeganə dövlətdir.

28 fevral 2008-ci ildən etibarən pasportlarda barmaq izi məlumatları olmalıdır. 2013-cü ildə Aİ-na qoşulan Xorvatiya 3 avqust 2015-ci ildə pasportunu yeniləyərkən tünd göy rəngli örtüyü saxladı və bu, onu tünd qırmızı rəngdən istifadə etməyən yeganə üzv dövlət etdi.

Şuranın qətnamələri və Aİ qaydaları və qərarları:

* Vahid pasport dizaynı haqqında 23 iyun 1981-ci il tarixli qərar
* 30 iyun 1982, 14 iyul 1986, 10 iyul 1995 və 8 iyun 2004-cü il tarixli əlavə qərarlar
* Pasport təhlükəsizliyi haqqında 17 oktyabr 2000-ci il tarixli qərar
* Şuranın biometrik standartlara dair 13 dekabr 2004-cü il tarixli 2252/2004 saylı qayda (Aİ)
* 2252/2004 qaydaya dəyişiklik edən 28 may 2009-cu il tarixli 444/2009 saylı qayda (Aİ)

2252/2004 saylı qaydaya əsasən, 12 yaşından kiçik uşaqlar və onları təmin edə bilməyən insanlar istisna olmaqla, bütün Aİ pasportlarında üz təsviri və iki barmaq izi olmalıdır. Danimarka və İrlandiya barmaq izi qaydasından azaddır, baxmayaraq ki, İrlandiya pasportlarına digər biometrik məlumatlar daxildir.

### Formatı

Pasportlar ISO 216 B7 formatına uyğundur (ID-3, 88 × 125 mm). Əksəriyyəti 32 səhifədən ibarətdir.

### Qapağı
Qapaqda adətən bu ardıcıllıqla göstərilir: "AVROPA İTİFAQİ" (1997-ci ildən əvvəl: "Avropa Birlikləri"), təqdim edən ölkənin adı, "PASSPORT" sözü, biometrik pasport simvolu və dövlət gerbi. Emblemin yerləşdirilməsi müxtəlifdir: bəzi ölkələrdə mətnin üstündə, digərlərində isə mərkəzləşdirilmişdir.

### İdentifikasiya səhifəsi
İdentifikasiya səhifəsində məlumat dövlətin rəsmi dili(ləri), üstəgəl ingilis və adətən fransız dillərində təqdim olunur. Hər bir sahə nömrələnir və kitabçanın başqa yerindəki indeksdə izah olunur. Səhifədə pasportun növü, ölkə (ISO 3166-1 alfa-3) kodu və pasport nömrəsi var. Sol tərəf əsas fotoşəkili daşıyır. Bəzi pasportlarda boy və ikinci dərəcəli təhlükəsizlik şəkli də göstərilir.

İrlandiya pasportlarında İrlandiya adasında doğulmuş insanlar üçün doğum ili, xaricdə doğulmuş vətəndaşlar üçün isə üç hərfdən ibarət ölkə kodu göstərilir.

### Maşınla oxuna bilən zona
Bütün biometrik pasportlarda A–Z hərflərindən, rəqəmlərdən və “<” simvolundan ibarət məhdud formatda əsas məlumatları təkrarlayan maşınla oxuna bilən zona (MRZ) var. Qeyri-latın hərfləri Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının qaydalarına uyğun olaraq transliterasiya olunur. Nümunə — ü → UE, ö → OE və ß → SS və s. daxildir.

Bəzi dövlətlər pasportun başqa yerində alternativ yazı əlavə edir. Ümumiyyətlə, vizalar və aviabiletlər üçün MRZ orfoqrafiyasından istifadə etmək tövsiyə olunur.

### Əlavə səhifələr
Digər səhifələrdə adı, yaşayış yeri, boyu, göz rəngi qeyd oluna bilər. Ailə pasportlarına həyat yoldaşının və ya uşaqlarının fotoşəkilləri daxil ola bilər. Əlavə səhifələrdə rəsmi qeydlər, sahə nömrələrinin tərcümələri, vizalar və giriş və ya çıxış möhürləri üçün ayrılmışdır. Daxili arxa örtükdə pasportu təqdim edən ölkədən məlumatlar ola bilər.

## Aİ Dövlətlərin pasportları

## Pasport reytinqləri

2023-cü ilin aprelinə olan məlumata görə, Henley Pasport İndeksi pasportları sahiblərinin vizasız və ya gəliş zamanı viza ilə gedə biləcəyi ölkə və ərazilərin sayına görə sıralayır. Avropa İttifaqında Almaniya, İtaliya və İspaniya ən yüksək reytinqdə, Yaponiya isə ən yüksək qlobal mövqedədir.

### Avropa İttifaqına üzv dövlətlər

### Aİ-na daxil olmayan ayrı-ayrı ölkələr

## Aİ üzvü olmayan ölkələrdə konsul müdafiəsi hüququ
Ölkəsinin diplomatik missiyası olmayan Aİ vətəndaşları, Aİ-na daxil olmayan ölkədə olduqda, Avropa İttifaqı vətəndaşlığına görə, həmin Aİ-yə daxil olmayan ölkədə mövcud olan hər hansı digər Aİ ölkəsinin diplomatik nümayəndəliyindən konsulluq müdafiəsi və yardım almaq hüququna malikdirlər.

## Digər AİB ölkələri və İsveçrə pasportları
Aİ-na üzv dövlətlər tərəfindən verilən pasportlar kimi, digər Avropa İqtisadi Bölgəsi dövlətlərinin – İslandiya, Lixtenşteyn və Norveçin – eləcə də İsveçrənin pasportları da AİB-də və İsveçrə daxilində sərbəst istifadə edilə bilər.

Şengen sazişinə əsasən, Üzv dövlətlər tərəfindən verilən pasportlar və səyahət sənədləri minimum təhlükəsizlik standartlarına cavab verməlidir, pasportlarda isə sahibinin üz və barmaq izlərini ehtiva edən məlumat daşıyıcısı (çip) olmalıdır. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* European Passports in PRADO (The Council of the European Union Public Register of Authentic Travel and Identity Documents Online)
* The three key ways to acquire a European Union passport