Samquk saqi

**Samquk saqi** — Koreya Ədəbiyyatında əhəmiyyətli yerə sahib olan iki kitabdan biri məhs Samquk saqidir. Hər iki kitabda Üç Koreya krallığı olan Bekçe, Silla və Qoquryeo haqqında tarixi məlumatların topladığı kitablardır. Digər kitab isə Samquqyusadır. Kitablar arasında bir sıra fərqlər, fikr ayrılıqları vardır.

## Əsası
삼국사기 Samquk saqi: Samquk saqi Koreyanın ən qədim tarixi kitabı olaraq bilinməkdədir. Yazıçısı Kim Bu Şik olmuşdur. Kim Bu Şik Samquk saqi-ni Koryo kralı Injong (1122–1146)-un əmri ilə yazmışdır. Həmin vaxta qədər yazılan tarix materiallar tam əhatələnmədiyinə görə onları oxuyan təbəqələrin tarix biliyi kifayət qədər yaxşı deyildi. Çin tarixi kitablarında Koreya millətinin tarixi ilə bağlı məlumatlar verilsədə bunlar qısa olduğu üçün yetəri bilikləri əldə etməkdə çətinlik çəkilirdi. Bu səbəbdən də tarixin daha ətraflı yazıldığı kitaba ehtiyac var idi. Kitabın digər bir əhəmiyyəti ondan ibarədirki burada tarix vasitəsilə kralların, əyanların və xalqların səhvlərinə baxıb gələcəkdə həmin səhvlərdən ibrət çıxarılmasıdır. Samquk saqi kimi kitabın yazılması millətin milli qürurunu yüksəldə bildi. Kitab 1145-ci ildə tamamlanmışdır. Özündə 3 Krallığın tarixini birləşdirmişdir. 3 Krallıq dedikdə Şilla, Qoquryo və Bekçe nəzərdə tutulur. Lakin kitabda Şillanın tarixi daha çox yer tutur. Kim Bu Şik bu kitabı yazarkən Çin tarixi məlumatlarından faydalanmışdır. Samquk saqi ümumilikdə 50(권) cild olan 9 kitabdan ibarətdir. Bu cildlərin 1–12 qədər olanı Şilla, 12–22 qədər Qoquryo, 22–28-ə qədər olan cildlər isə Bekçenin tarixinə aid olmuşdur. Samquk saqidə bioqrafiyada özünü büruzə vermişdir. Məhs buna görə də Samquk saqi koreyalı tarixçilər tərəfindən tənqidə məruz qalmışdır. Kitabda ölkənin tarixi xronoloji ardıcıllıqla qeyd olunur. Samquk saqi konfutsiçilik baxımından yazılmışdır.

## Cildlər

### Kitabın Silla dövlətinə aid cildlər:
Nagi/Silla bongi, 나기/신라 본기, 羅紀/新羅本紀

Kitab . Geoseogan Hyeokgeose, Chachaung Namhae, Isageum Yuri, Talhae, Pasa, Jima, Ilseong

Kitab . Isageum Adalla, Beolhyu, Naehae, Jobun, Cheomhae, Michu, Yurye, Girim, Heulhae

Kitab . Isageum Naemul, Silseong, Maripgan Nulji, Jabi, Soji

Kitab . Maripgan Jijeung, Kral Beopheung, Jinheung, Jinji, Jinpyeong

Kitab . Kraliça Seondeok, Jindeok, Kral Taejong Muyeol

Kitab . Kral Munmu — Birinci hissə

Kitab . Kral Munmu — İkinci hissə

Kitab . Kral Sinmun, Hyoso, Seongdeok

Kitab . Kral Hyoseong, Gyeongdeok, Hyegong, Seondeok

Kitab . Kral Wonseong, Soseong, Aejang, Heondeok, Heungdeok, Huigang, Minae, Sinmu

Kitab . Kral Munseong, Heonan, Gyeongmun, Heongang, Jeonggang, Kraliça Jinseong

Kitab . Kral Hyogong, Sindeok, Gyeongmyeong, Gyeongae, Gyeongsun

### Kitabın Qoquryo dövlətinə aid cildlər:
Yeogi/Goguryeo bongi, 여기/고구려 본기, 麗紀/高句麗本紀

Kitab . Sage Kral Dongmyeong, Bright Kral Yuri,

Kitab . Kral Daemusin, Minjung, Mobon,

Kitab . Great Kral Taejo, Kral Chadae

Kitab . Kral Sindae, Gogukcheon, Sansang

Kitab . Kral Dongcheon, Jungcheon, Seocheon, Bongsang, Micheon

Kitab . Kral Gogukwon, Sosurim, Gogugyang, Gwanggaeto, Jangsu,

Kitab . Illustrious Kral Munja, Kral Anjang, Anwon, Yangwon, Pyeongwon,

Kitab . Kral Yeongyang, Yeongnyu

Kitab . Kral Bojang — Birinci hissə

Kitab . Kral Bojang — İkinci hissə

### Kitabın Bekçe dövlətinə aid cildlər:
Jegi/Baekje bongi, 제기/백제 본기, 濟紀/百濟本紀

Book . Kral Onjo (Dynastic Founder), Daru, Giru, Gaeru, Chogo

Book . Kral Gusu, Saban, Goi, Chaekgye, Bunseo, Biryu, Gye, Geunchogo, Geungusu, Chimnyu

Book . Kral Jinsa, Asin, Jeonji, Guisin, Biyu, Gaero

Book . Kral Munju, Samgeun, Dongseong, Muryeong, Seong

Book . Kral Wideok, Hye, Beop, Mu

Book . Kral Uija

### Xranoloji cədvəllər:
Yeonpyo, 연표, 年表.

Kitab .

Kitab .

Kitab .

### Monoqrafiks:
Ji, 지, 志

Kitab . Ayinlər və musiqi

Kitab . Nəqliyyat vasitələri, geyim və yaşayış yerləri

Kitab . Sillanın coğrafiyası

Kitab . Qoquryonun coğrafiyası və King Gyeongdeok tərəfindən verilən yeni adı

Kitab . Bekçenin coğrafiyası və King Gyeongdeok tərəfindən verilən yeni adı

Kitab . Coğrafiya (this section is empty on )

Kitab . Silla dövləti dəftərxanaları.

Kitab . Silla dövləti dəftərxanaları.

Kitab . Silla dövləti dəftərxanaları.

### Bioqrafiyalar:
Yeoljeon, 열전, 列傳

Kitab . Kim Yusin (1)

Kitab . Kim Yusin (2)

Kitab . Kim Yusin (3)

Kitab . Eulji Mundeok 을지문덕, Geochilbu 김거칠부, Geodo 거도, Yi Sabu 이사부, Kim Immun 김인문, Kim Yang 김양, Heukchi Sangji 흑치상지, Jang Bogo 장보고, Jeong Nyeon 정년, Prince Sadaham 사다함공

Kitab . Eulpaso 을파소, Kim Hujik 김후직, 祿真, Milu 밀우, Nyuyu 유유 纽由, Myeongnim Dap-bu 명림답부, Seok Uro 석우로, Park Jesang 박제상, Gwisan 귀산, Ondal 온달

Kitab . Alimlər. Kangsu 강수, Choe Chiwon, Seol Chong

Kitab . Hwarangs. Haenon 해론, Sona 소나, Chwido 취도(驟徒), Nulchoi 눌최, Seol Gyedu 설계두, Kim Ryeong-yun 김영윤(金令胤), Gwanchang 관창, Kim Heum-un 김흠운, Yeolgi 열기(裂起), Binyeongja 비령자(丕寧子), Jukjuk 죽죽, Pilbu 필부(匹夫), Gyebaek 계백

Kitab . Meritorious. Hyangdeok (oğlu), Seonggak (oğlu), Silhye 실혜 (實兮) (şair), Mulgyeja 물계자 (əsgər), Teacher Baekgyeol 백결 선생 (musiqi), Prince Kim 검군, Kim Saeng 김생 (xəttat) and Yo Gukil, Solgeo 솔거 (rəssam), Chiun (qızı), Seolssi (qızı), Domi (həyat yoldaşı)

Kitab . Overthrows. Chang Jori 창조리, Yeon Gaesomun 연개소문

Kitab . Sonraki krallar. Gung Ye 궁예, Gyeon Hwon 견훤

## Samquqyusa ilə fərqi
삼국유사와 비교:

Hər iki kitab tarixi yanaşma baxımından fərqli yazılmışdır. Buna görə də tarixi boyu müqayisə edilmişdir. Samquqyusa (삼국유사) Samquk saqidən (삼국사기) təxminən 150 il sonra çıxmışdır. Əsas fərqləri tarixi görmək və anlamaq mövqeyi arasındakı fərqdir. Samquk saqi konfutsiya yönümlü Samquqyusa isə buddist yönümlüdür. Samquqyusanın yazıçısı (일연) rahib olmuşdur. 1281-ci ildə Üç krallığın tarixi ilə bağlı tərtib edilmişdir.

## Yazıçı
Kim Bu Şik (1075–1151) Koreyanın Qoryo dövləti vaxtında dövlət adamı, konfutsi alimi və yazar idi. Kim Bu Şik-in indiyə qədər tarixi yaddaşda qalması məhs Samquq Saqi ilə bağlıdır. Bu dövrdə Konfutsiçilik ictimai birliyə və dövlət idarəçiliyinə yönəlmiş bir dövlət ideologiyası idi. Kim dövrünün ən görkəmli Konfutsi alimlərindən biri idi.