open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lan adası

**Lan adası** () — Siam körfəzində, Taylandın şərq sahillərinə yaxın ərazidə yerləşən ada. Pattayya adaları qrupuna daxildir. Bu ada həmçinin "Mərcan adası" kimi məşhurdur. Pattayyada turustik ərazi kimi tanınır.

## Coğrafiyası
Pattayya adaları qrupunun ən iri adasıdır. Bu qrupa həmçinin Krok adası və Sak adası daxildir. Ada ilə sahil arasında məsafə 8&nbsp;km təşkil edir. İnzibati cəhətdən isə Çonburi vilayətinin Banqlamunq ampxeРsinə daxildir.

Adanın uzunluğu 4 kilometrdir. Təpəlikdən ibarət olan ada, meşəliklərlə örtülüdür. Adanın ən hündür nöqtəsi 205 metr təşkil edir. Zirvədə buddist məbədi yerləşir. Ada ərazisində iri **Ban Ko Lan** kəndi vardır. Bu kənddə otellər, barlar və restoranlar fəaliyyət göstərir.

## Çimərlikləri
Ada ırazisində 5 məşhur ictimai çimərliklər vardır.

**Tavaen çimərliyi** (*Tawaen Beach*) adada yerləşın ən məşhur və ən böyük çimərlikdir. Çimərliyin uzunluğu 680 metrdir. Burada otel və restoranlar fəaliyyət göstərir. Xüsusi ilə asiyalı turistlər bura daha çox gəlirlər.

**Samae çimərliyi** (*Samae Beach*) böyük və əsrarəngiz bir çimərlikdir. Çimərliyin uzunluğu 600 metrdir. Burada otel və restoranlar fəaliyyət göstərir

**Ten çimərliyi** (*Tien Beach*) böyük ancaq adanların az gəldiyi çimərlik. Çimərlik 500 metr uzunluğa malikdir. Yaxınlığında maşın parkı yerləşir. Bura gələnlər öz avtomobillərini təhlükəsiz şəkildə burada saxlaya bilirlər. Ancaq çimərliyə təkcə qayıq və katerlərlə gəlmək olur.

**Naul çimərliyi** (*Nual Beach*) çimərlik həm də Monkey Beach adı ilə məşhurdur. Elə də böyük deyildir və daşlıdır. Buraya adətən Yengəc yeyən makakalar təşklif buyurur.

Bundan başqa adada beş kiçik çimərliklər vardır ki, oların infrastrukturu zəyifdir. Diğər çimərliklərin böyük əksəriyyətinə ancaq qayıqlarla getmək olur.

## Nəqliyyat
Ada materiklə daimi fəaliyyətdə olan bərələrlə əkaqələnir. Bərələr hər 30–40 dəqiqədən bir adaya gəlir. Katerlər əsasən Ban Ko Lan kəndi istiqamətdə hərəkətdədir. Bərə Tavaen çimərliyinə yan alır. Bəzi katerlər isə digər çimərliklərə gəlir.

Bankonqdаn adaya bir başa mikro avtobuslar işləyir. Avtobusun biletinə verilən pul həm də bərənin qiymətini təşkil edir.

Adanın özündə zəngin yol şəbəkəsi vardır. Onlar bir başa kənd və çimərliyə aparır. Adanın tuktuk və taksilərdə gəzmək olar. Üstəlik adada motobayk kirayələmək olar.

## Turizm
Ada Pattayedə turistlər arasında ən çox ziyarət edilən bölgələrdən biridir. Bu adaya asanlıqla gediş-gəlişlə əlaqədardır. Dünyanın bir çox ölkələrində turistik şirkətlər bu tur paketləri təşkil edir. Üstəlik bu baxımından adada hər şey gözəl şəkildə qurulmuşdur.

Adada hər cür çimərliklər və dəniz əyləncələri mövcuddur. Çimərliklərdə hər cür infrastruktur mövcuddur. Restoran və otellər fəaliyyət göstərir. Burada idman meydançaları və tir belə vardır.

## Qalereya

Fayl:OCT2010VN 246.JPG|Lan adasında çimərlik.
Fayl:Ko_Lan74.png|Ko Lan. Pattayya.
Fayl:Sea view and Ko Lan island from the 20-flor of Adriatic Palace hotel.jpg|Günün batması. 
Fayl:Songthaew on Koh Larn 03.JPG|Van Ko Lan kəndi. 


## İstinadlar

## Mənbə
* Lan adasının rəsmi saytı
Nord adası

**Nord adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir. 
## Coğrafiyası
Nordenşeld arxipelaqının ucqar şərq nöqtəsində yerləşir. Şərq adalar qrupuna daxildir. Bu qrupun şimal-şərq nöqtəsini təşkil edir. Şərqi istisna olaraq digər ərazilərdən arxipelaqın digər adaları ilə əhatələnmişdir: şimalında Kolomeysev adası, qərbində Evgeni Fyodrov adaları, cənub-qərbində Bianki adası və Kamenistı adası,  bir qədər cənubda isə Dalnı adası adası yerləşir. Kolomeysev adası istisna olaraq digərləridə Şərq adaları qrupuna daxildir. Rusiyanın materik hissəsi ilə ada arasında mədafə 40&nbsp;km təşkil edir.

## Ümumi məlumat
Cənubdan şimala doğru genişlənir. Bu hissədə çoxlu sayda buxta və yarımadalar vardır. Adanın şimal-qərbində yerləşən Sevenıy burnundan cənubdakı Foki burnuna qədər ki, məsafəsi 10 milometr təşkil edir. Adanın şimalında eni 6 kilometr, mərkəzi hissəsində isə eni 1-3 kilometr arasında dəyişir. Mərkəzi hissəsində iki bir-birinin əksinə burunlar uzanır: Krustoy (qərb) və Tupoy (şərq). Adanın şimalında girintili-çıxıntılı sahil iki adsız  buxta əmələ gətirir.

Adanın böyük hissəsini iki hündürlük dutur. Adanın ən hündür nöqtəsi 75 metrdir. Nord adanın şimal hissəsində böyük bir hissəni əhatə edir. Digər maksimal hündürlük isə 41 metrdir. O isə adanın mərkəz və cənub hissəsini əhatə edir. Ada daxilində daxilindən iki axar axlr. Bu axarlara verilməmişdir. Adsız çaylar qış ayları tamamən donur. Mərkəzi hissədə qərb sahilinə yaxın şirinsulu laqun göl vardır. Şimal hissəsinin ətək əraziləri bataqlıqlaşmışdır.

Ada bitki örtüyündən məhrumdur. Şimal hissəsində dəniz quşları yuva qururlar. İqlimi olduqca sətdir. Yay ayları istisna ilin qalan müddətləri ətrafı və üzəri buzla örtülü olur. Bununla velə yay ayları belə üzən buzkarı müşahidə etmək mümkündür. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir. Qış ayları adalar arasında olan boğazların donması ilə məməlilər asanlıqla hərəkətinə imkan yaranır

## Tarixi
Bu arxipelaqa daxil olan adalar kimi 1901-ci ildə kəşf edilmişdir. 1930-cu ildə ada hidroqrafik xidmətlər üçün istifadə edilən «Nord» gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır. Şimal hissəsində yerləşən Foki burnu öz adını 1939-cu ildə Georgi Yakovleviç Sedovun rəhbərlik etdiyi barkın şərəfinə adlandırılmışdır. .

## İstinadlar
Böyük Şantar

**Böyük Şantar adası** — Şantar adaları qrupuna daxil olan ən böyük ada. Ada 1999-cu ildə digər adalarla birlikdə "Şantar adaları" yasaqlığına daxil edilir. 2013-cü ildən isə Şantar Adaları Milli Parkı elan edilmişdir. Ada Oxot dənizi suları ilə əhatlənmişdir. İnzibati cəhətdən isə Rusiya Federasiyasının Xabarovsk diyarı ərazisinə daxildir. Adanın şimal-şərqində Yakşin körfəzi sahilində meteoroloji stansiya yerləşir.

## Ümumi məlumat
Adanın sahəsi 1766 km² təşkil edir. Ada şimaldan cənuba 65 kilometr, şərqdən qərbə isə 55-ci paralel boyunca 47 kilometr. Adanın şimalında Severnı, cənubunda Filipp, qərbində Radujnıy, mərqində isə Şimal-Şərq burunkarı yerləşir.

Adanın şimal-şərqində Bolşoye gölü yerləşir. Göl ensoz boğazla dənizlə birləşir. Gölə Olenya çayı tökükür. Cənub-qərbində Yaşın körfəzi yerləşir (quba). Körfəzə iki iri çay tökülür: Böyük Anaur və Yaşın. Müəyyən dövrlərdə körfəzin sahəsi quruyur.

Adanın ən hündür nöqtəsi 701 metr olan Veselya dağıdır, Digər zirvələri: Anaur d. (637 m), Suxaya d. (586 m), Amuka d. (565 m), Filipp dağı (532 m).

Adanın böyük qism ərazisi iynə yarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Meşələrin əsasını Küknar və Larix decidua təşkil edir. Cənubunda tozağacı və qızılağac kimilərinə rast gəlinir. Bolşoye gölündə Hypomesus japonicus və Hypomesus olidus növləri yaşayır.

## Şantar adaları qoruğu
Bölgədə ilk qoruğun yaradılması fikiri 1975-ci ilə təsadüf edir. 1999 ildə № 249 qərarla Şantar adaları yasaqlıq elan edilir. 15 il sonra yasaqlığın yerində milli park yaradılır.

2014 ildə milli park "ancaq kağız üzərində" olaraq qalırdı. Park ərazisində çoxlu sayda işlərin görülməsi planlaşdırılır. Gələcəkdə parkın işləri üçün 30 milyon rubl xərclənməsi planlaşdırılır. Gələcəkdə parkın səmərəli şəkildə idarə edilməsi məqsədi ilə 30 işçinin işəməsi planlaşdırılır.

## Bir çox faktlar
* Ada kompüter oyunu olan Grand Theft Auto IV-də Shitster proqramının baş qərargahı olaraq göstərilir.
* SSRİ dönəmində adada hərbi hissə mövcud olmuşdur.

## Diomid daşları
2,5 km cənubda, Filipp burnu yaxınlığında Diomid Daşları adlı ada yerləşir (qaya).

## İstinadlar
Nias adası

**Nias adası** () — Hind okeanının şərq hissəsində yerləşən İndoneziya adasıdır.

## Coğrafiyası
Ada təxminən Sumatra adasından 125 kilometr qərbdə yerləşmişdir. Simolue adasından 140 kilometr şimal-qərbdə və Bata arxipelaqından 80 kilometr cənub-şərqdə yerləşmişdir. Adanın ümumi sahəsi 4772 km² təşkil edir. Nias adasının təxmini uzunluğu 40 kilometr, eni isə 125 kilometr təşkil edir. Relyefi əsasən dağlıqdır. Təpələr və vulkan məşəli dağlar üstünlük təşkil edir. Onlardan ən hündürü dəniz səviyyəsindən 886 m yüksəklikdə yerləşmişdir. Adada bitən bitkilərə laterit torpaqlarda bitən Ekvator həmişəyaşıl meşələrini misal göstərmək olar. Sahillərin uzununa boyunca manqrov meşələri yerləşmişdir. Şimalda və şərqdə isə bataqlıqlara rast gəlmək mümkündür.

Ada 24 dekabr 2004-cü ildə ən güclü sunami nəticəsində zərər çəkmişdir. 28 mart 2005-ci ildə adada güclü zəlzələ baş vermişdir. Həmin zəlzələ həmçinin çoxsaylı dağıntılara və insan tələfatına gətirib çıxartmışdır. Zəlzələ və sunami nəticəsində adanın sahil xətti əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Bəzi yerlərdə dəniz qurunun 50 metrlik sahilini yumuşdur. Başqa yerlərdə isə, əksinə, sahil xətti dəniz tərəfə 100 m-dəm çox yerini dəyişmişdir. Yer kürəsinin qalxması 2,9 m-dən çox təşkil etmişdir.

## İnzibati bölgüsü
Ada Şimali Sumatra əyalətin tərkibinə daxildir. İnzibati cəhətdən ada 4 dairəyə bölünmüşdür: Şimali Nias, Nias, Qərbi Nias və Cənubi Nias. Həmçinin Qununqsitoli şəhəri də adanın tərkibinə daxildir.

## Əhalisi
Adanın əhalisini məlumatlara görə 2010-cu ildə 756 762 nəfər təşkil edir. Əhali arasında daha çox animistlər, həmçinin xaçpərəstlər və müsəlmanlar geniş yayılmışdır. Əhalinin əsas dili — nias dilidir.

Dünyadan təcrid edilmiş Nias adası başqa adaların mədəniyyətlərinin nümayəndələriylə ticarət əlaqəsində olmuş və hətta tarixdən əvvəlki vaxtlardan belə Asiyada əsas ticarətçi adalardan biri olmuşdur. Bəzi tarixçilər və arxeoloqlar bu gün də mövcud olan bəzi keçmiş meqalit mədəniyyətlərindən birinin adanın yerli mədəniyyəti olduğunu iddia edirlər. Hərçənd bu fikir ciddi müzakirə olunur. Heç bir şübhə yoxdur ki, Niasın nisbi coğrafiyadan təcrid edilməsi bu unikal mədəniyyətinin yaranmasına səbəb olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Adada əsas yayılmış bitkilər kokos və saqo palmaları tarlaları və cevizlərdir. Balıqçılıq adada yaxşı inkişaf etmişdir Lakin adada liman yoxdur, buna görə də gəmilər istədikləri yerdə dayana bilirlər.

## Mədəniyyət
Bütün ada üzrə ölmüşləri ifadə edən simvollar, məhsuldarlıq şərəfinə meqalit monumentləri və taxta heykəllər adada geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nias Island Website
* Nias Online
* Nias Bangkit 
* Nias Barat
* Nias News 
* anak Nias
Taymır adası

**Taymır adası** — Kara dənizində yerləşən və yayşayışı olmaya iri ada. Taymır yarımadasından şimal-qərbində, Taymır körfəzindən qərbdə qərarlaşır.

Adadan simalda Nordenşeld arxipelaqı yerləşir. Ada materikdən Taymır boğazı ilə ayrılır. Boğazın minimal eni 3 km təşkil edir. Ada 33 kilometr uzunluğa və 10 km enə malikdir.

Adanın sahilləri olduqca girintili-çıxıntılıdlr. Yaxınlığında bir çox adalar vardır: Nansen adası, Bonev adası, Miseev adası, PilotAlekseev adası, Rozmıslov adası və Pilot Mixotkin adası. Bu adalar labirintvari bir quruluş meydana gətirir.

Hündür daşlıqlara sahib olan ada, elə bütünlüklə daşlarla örtülüdür. Adanın ən hündür nöqtəsi Effekt (176 m) və Neqra (232 m) dağlarıdır

İqlimi olduqca sərtdir. Bitki örtüyü kasıb olsa belə arktik tundra bitkilərinə rast gəlmək olur. Adanın ətrafında olan su sahəsi ilin böyük qismi quzla örtülü olur. Yay ayları belə burada üzən buz parçaları görünür. Ərazisində mamır, şibyə və ot bitkiləri yayılmışdır. Adaya əsasən məməlilər boğazın buz bağlaması zamanı gələ bilirlər. İnzibati cəhətdən ada Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir

## Araşdırılma tarixi
1878-ci ildə isveç-rus ekspedisiyasl Adolf Erik Nordenşeldin "Veqa" gəmisində iri bir adanı kəşf edirlər. O, adanı Taymır adlandırır. Bu barədə Arktika araşdırmaçısı Belkov yazırdı:


14 avqust "Veqa" dərin və yaxşı qorunan bur buxtaya daxil olur. Burada qırmızı aktik yayılması ilə Aktin buxtası olaraq adlandırılır. Burada buzlaq gəmini bir necə gün ləngitməli olurlar. Geoloqlar sahilin geoloji xüsusiyyətlərini araşdırarkən bu adanıda Taymır adlandırırlar. Nordenşeld adada olarkən bir işarə qoyur. Oskar Norkvit bu işarənin altında butulka olmasını bildirir. Butulmada İsveç kralına məktub olmuşdur. Yazı rus və isveç dillərində yazılır.
V. А. Troiski adanı tətqiq edərkən Nordenşeldin yazısını aşkarlayır. Dəmir yeşik çürümüş, bütülkanın üzərində olan daşlar isə onu sındırmışdır. Xoşbəxtlikdən yazı zərər görməmişdir. Bu tapıntı yerində taxta üzərində bıçaqla yazılmış yazı aşkarlanır. Bu yazı SSRİ coğrafiya cəmiyyəti tərəfindən İsveç kral sarayına göndərilmişdir. Burada tapılan xıritədə Aktin buxtasının dəqiq teri göstərildiyindən tarixi səhv aradan qaldırılmışdır. Vaxtı ilə səhvən buxta Oleniy adlandırılırdı.

1900-cü ildə Rusiya qütb ekspedisiyasının rəhbəri Eduard Toll adada olmuş və burada olan yüksəkliklərdən birində qürb stansiyası salmışdır.

## İstinadlar
Phiphi arxipelaqı

**Phiphi adaları** ( və ya **Phi-Phi** — Tayland sahillərinə yaxın ərazidə yerləşən, materiklə Phuket adası arasında yerləşir. Krabi vilayətinin tərkib hissəsini təşkil edir. Arxipelaq iki əsas (Phiphi-Don və Pxi-Pxi-Le) və dörd kiçik adalardan ibarətdir.

Adalar 2004-cü il Hind okeanı zəlzələsindən güclü zərər görmüşdür. 2004-cü ilin dekabrında təkcə adalarda 2 000 nəfər həlak olmuşdur (1200 nəfəri itkin düşmüş və bu gündə aşkarlanmamışdır). Arxipelaq Leonardo DiKaprionun çəkildiyi Çimərlik filminə görə məşhurdur.

## Adının etimalogiyası
Arxipelaqın adı malay dilindən keçmədir. Orijinallıqda adanın hərfi tələffüzü *‘Pulau Api-Api’* () kimidir. Hərfi tərcümədə isə «Üfürən ada» və ya «Odlu ada» mənasını verir. Böyük ehtimal ki, bu adanın adı *‘Pokok Api-Аpi’* (), və ya «Odlu ağaca» kimidur. Bu isə malayların *Avicennia marina* bitkisini adlandırmaqları ilə əlaqədardır. Bu bitki 2004-cü il zəlzələsinə qədər bütün adada yayılmışdır. Sunamidən sonra tamamən adaların yuyulması ilə əlaqədar yoxa çıxmışdır.

Tay dilində [พ] hərfinin köməyi ilə ifadələr işlənir. Kral tay ümumi transkripsiya sisteminə görə (Royal Thai General System of Transcription – RTGS) latın əlifbalı dillərində tələffüz zamanı qısa arada H hərfi kimi olur. Bi isə ingilisdilli mənbələrdə Phi Phi kimi tələffüz edilir

## Phiphi-Don
Phiphi-Don arxipelaqın ən iri adasıdır. Üstəlik arxipelaqda yaşayış məntəqəsi olan yeganə yaşayış məntəqəsidir. Adanın sahəsi 28&nbsp;km² təşkil edir Phi-Phi-Don adası iki monolitdən ibarətdir ki, onlar eni bir kilometrdən bir necə yüz netrə çatan dillə birləşir. Minimal eni 150 metrdir. Burada adanın yeganə yaşayış məntəqəsi olan Ton-Say yerləşir. Bura elə də iri olmayan gəmiləri qəbul etmək güçünə malikdir.

Adada ancaq piyada gəzmək mümkündür. Belə ki, hansısa nəqliyyat vastələrindən isifadə qadağan rdilmişdir. Burada ancaq təcili tibbi yardım və polis xidmətində işlədilən nəqliyyat vastələri istisnadır. İnsanlar ada boyunca ancaq piyada və qoşqu arabalarında hərəkət edirlər.

## Phiphi-Le
Pxi-Pxi-Le adası öz növcəsində dəniz dibindən qalxan bir hündür dağı xatırladır. Adanın sahəsi 6,6&nbsp;km² təşkil edir. Adada olan mağaralarda yerli əhali bambukun köməyi ilə kifayət qədər hündürlüklərdə qaranquşların öz tüpürcəklərindən hazırladığı yuvaları yığırlar. Bu yuvalarda delikates hazırlanır. Bu yuvalar ən çox Vikinq mağarasında rast gəlinir.

## İstinadlar
 
## Mənbə
* http://krabi.sawadee.ru/phiphi.html 
* Thailand’s Phi Phi islands 
* Прогулка на Пхипхи
* Водное сообщение островов Пхипхи 
* Приливы и отливы на Пхипхи
Keriya rayonu

**Keriya rayonu** (Uyğurca: **كېرىيە ناھىيىسى**, Kériye Nahiyisi, Keriyə Nah̡iyisi, Çincə: 于田县/於田縣; Pinyin: Yútián Xiàn) — Çin Xalq Respublikası ərazisində yerləşən, Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunun cənubunda yerləşən, Hotan regionuna aid rayondur.

## Yerləşməsi
Qərbində Zira rayonu, şimalında Sayar rayonu, şərqində Niya rayonu və cənubunda Tibet Muxtar Vilayəti yerləşmişdir.

Bu bölgədən axan Keriya çayı və Keriya qəsəbəsi rayonda yerləşmişdir. Qərbi Han sülaləsi dövründə xaraba qalan şəhərlər oaln *Yuanşa* və ya *Şumbulak Qum* (Çincə: 圆沙古城, *Yuansha gucheng*) burada yerləşir. Keriya qəsəbəsinin 170 kilometr şimalındakı Tonqquzbastidə (T'ung-ku-tzu-pa-ßu-t'e) digər uyğurlardan çox fərqli dinə mənsub olan təxminən yüzə yaxın Uyğur ailəsi yaşayır.

## Qəsəbə və kəndlər
Keriya ərazisi iki qəsəbə (*镇 zhen*), on üç çöl diyarı (*乡 xiāng*) və üç xüsusi çöl diyarı (虚拟 乡) kimi məskunlaşma vahidlərindən təşkil olunmuşdur. Mahalın əsas mərkəzi Keriya bir vahə sahəsidir.

## Tarixi
Han sülaləsi dövründə Keriya ərazisində yaradılmış krallığa Jumi (拘 彌) adı verilmişdir. Juminin (Keriya ərazisi) Ninqmi (寧 彌) əsas mərkəzi hesab olunurdu. Bu krallıq Liuzonqdan (Lukçun) 4900 li (2037&nbsp;km), Aide (qərb bölgəsindən) yaşayış məntəqəsindən və Luoyanqdan (洛陽 市) 12800 li (5325&nbsp;km) uzaqlıqda yerləşmişdir. Burada 2,173 ev, 7,251 fərdi şəxs və 1760 silah daşımaq qabiliyyətli insan qeydiyyatda idi. Kral Şunun səltənəti dövründə dördüncü *yongjian* (永 建; *yǒng Jian*) (il adı) (ermızdan əvvəl 129-cu ildə) ilində Yutian (*Khotan*) kralı Fanq Qian Jumi (*Keriya*) kralı Xinqi ortadan götürür. Onun yerinə öz oğlunu bura kral təyin edir. Ondan sonra o Hana hörmət, təqdir, tərif təklif etmək üçün elçi göndərir. Birtəhər, Dunhuanq rəhbəri Xu You hökmdara bir xəbər göndərir və onu cəzalandırmasını xahiş edir. Hökmdar günahkar Yutian (Khotan) kralını öldürmür, ondan Jumi kralığını geri verməsini əmr edir. Lakin Fanq Qian bu şərtlə razılaşmır.

## İqtisadiyyatı
Marko Polo 13-cü əsr insonlarında bu sahəni ziyarət etmiş və bu bölgədə *insanlar çaylarda olan "yaşma daşı" (elmi dildə nefrit) və Kalsedon daşlarının alış-verişi və idarə edilməsi ilə məşğul idilər.* deyə geri qayıtdıqdan sonra  hamıya danışmışdır. 19-cu əsrdə Keriya qəsəbəsi yaxınlığında qızıl mədəni tapılmışdır.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Hill, John E. 2003. "Annotated Translation of the Chapter on the Western Regions according to the *Hou Hanshu*." 2nd Draft Edition. http://depts.washington.edu/silkroad/texts/hhshu/hou_han_shu.html 

## Xarici keçidlər
* Djoumboulak Koum and the Protohistoric Delta
Çabak adası

**Çabak adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Ada Kara dənizinin suları ilə yuyulur. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Arxipelaqın cənubunda qərarlaşır. Vilkinski adaları qrupuna daxildir. Bu qrupun şimal hissəsində qərarlaşır. Hər tərəfdən Nordenşeld arxipelaqının adaları ilə əhatə olunmuşdur. Cənubdan Yeni ada, Strijyova adası, şimaldan Mərkəzi ada, Dəniz qulduru adası, Qroznı adası, Peta adası və Tuqut adası ilə əhatə olunmuşdur. Ada sərhəd adalardan Radzeyevs boğazı ilə ayrılır. Şimal-qərbdə Oktyabr adası yerləşir. Şimal sahilində kiçik Krasin adası və Dobrinya Nikitin adası qəralaşır. Son iki adadan başqa digər adalar Vilkiski adalarının tərkibinə daxildirlər. Kontinental Rusiyaya qədər məsafə təxminən 37 kilometr təşkil edir.

## Xüsusiyyətləri
Cekman adası ilə birlikdə qrupun iki ən böyük adasından biridir. Ada kələ-kötür formalı, cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru uzanan ovalın daralaraq uzadılması formasına malikdir. Şimal sahillərində cənub-şərqə qədər adanın uzunluğu — burada yerləşən təpəyə qədər məsafə təxminən 6,85 kilometr təşkil edir. Həmin təpə adanın burnunu əmələ gətirir. Mərkəzi hissəsində isə 2,7 kilometrə qədər çata bilir..

Çabak adası — qrupun və bütün arxipelaqın ən hündür adasıdır. Yastı meyllərlə qaya adanın praktiki olaraq bütün sahəsini əhatə edir. Adanın mərkəzi hissəsində hündürlük 107 metrə bərabərdir. Bu, adanın ən yüksək nöqtəsidir. Qayanın meylləri və adanın sahilboyu sahələri daşlarla, çınqıllarla örtülmüşdür. Qayanın cənub meyli bataqlaşdırılmış ərazilərlə örtülmüşdür. Cənub-qərb sahilində dəyişkən (qışda donan) adsız çay axır.

Çabak adasının sahilləri yastıdır. Kiçik uçurumlar isə yalnız adanın şimal-qərb hissəsində rast gəlinir. Adanın sahilində dənizin dərinliyi kəskin böyüyür və artıq 40 metrdən 200–300 metrə qədər çata bilir.

Adanın cənubunda nadir bitkilərə və mamırlar-şibyələr birləşmələrinə rats gəlmək mümkündür. Adada yerləşən qayaların birinin zirvəsində geodeziya bəndi qurulmuşdur.

## İstinadlar
Lordes Mohedano

**Lordes Mohedano** (d. 17 iyun 1995) — İspaniyanı təmsil edən bədii gimnast. Lordes Mohedano, İspaniyanı 2012-ci ildə baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında və 2016-cı ildə baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

## Karyerası
Lordes Mohedano 2012-ci ildə İspaniyanın bayrağı altında Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Lidiya Redondo, Yelena Lopez, Sandra Aguilar Navarro, Alexandra Quereda və Loreto Açaerandio ilə finalda 54.950 xal topladı və fəxri 4-cü yeri tutdu.

Lordes Mohedano, növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Artemi Qavezou, Yelena Lopez, Sandra Aguilar Navarro və Alexandra Quereda ilə finalda 35.766 xal topladı və Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.

## İstinadlar
Artemi Qavezou

**Artemi Qavezou** () — Yunanıstan əsilli İspaniyanı təmsil edən bədii gimnast. Artemi Qavezou, İspaniyanı 2016-cı ildə baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və gümüş medal qazanıb.

## Karyerası
Artemi Qavezou, 2016-cı ildə İspaniyanın bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Alexandra Quereda, Yelena Lopez, Lordes Mohedano və Sandra Aguilar Navarro ilə finalda 35.766 xal topladı və Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.

## İstinadlar
İravadi dairəsi

**İravadi dairəsi** () — İravadi çayının deltasında yerləşən, Myanmada inzibati ərazi vahidi olan dairələrdən biri. Şimalda Pequ inzibati dairəsi ilə, şərqdə Yanqon dairəsi ilə həmsərhəddir. Qərbdə Benqal körfəzinə və cənubda Andaman dənizinə çıxışı vardır. Şimal-qərbdə Rakxayn milli dairəsi ilə həmsərhəddir. Dairə 15° 40' və 18° 30' s.ş. arasında, 94° 15' və 96° 15' ş.u arasında yerləşmişdir. Dairənin əhalisi 2012-ci il məlumatlarına əsasən 7 759 243 nəfərdir. Bu, əhalinin sayı üzrə Myanmada ikinci ən çox məskunlaşılmış dairədir. Əhali sıxlığı 220,82 nəfər/km²-ə bərabərdir.

## Tarixi
İravadi dairəsinin ərazisində ənənəvi xalqlar olan monlar yaşayırdılar. Daha sonra ərazi birmalılar tərəfindən tutuldu. XI əsrdə bir müddət ərazi arakanların əsas yaşayış məskəninə çevrildi.

## Demoqrafiya
Birmalılar və karenlər əhalinin əksəriyyət hissəsini təşkil edirlər. qərbdə sahil boyunca həmçinin arakan tayfaları yaşayırlar. Əhalinin əksər hissəsi buddistlərdir. Əhalinin kiçik hissəsiisə xristianlıq və İslam dinini qəbul etmişdir. Dairədə əsas istifadə olunan dil birma dilidir.

## İnzibati bölgüsü
Dairə 6 rayon üzrə bölünmüşdür. Rayonlar bunlardır: Patheyn, Xintada, Myaunqmya, Maubin, Pyapon və Labuta (avqust 2008-ci il məlumatlarına əsasən). Patheyn rayonu dairənin əsas inzibati mərkəzidir. Başqa böyük şəhərlər — Xintada, Ye, Boqale, Pxyapoun şəhərləridir.

## İqtisadiyyat
Dairə meşələrlə örtülmüşdür və meşə tədarükü iqtisadiyyatın əhəmiyyətli sahəsi meşə sənayesini əmələ gətirir.

Məhsuldar torpaqlar düyünün əkilməsi və becərilməsi üçün xüsusilə yaxşı şəraiti yaradır. Dairə bütün ölkənin taxıl anbarı funksiyasını yerinə yetirir. Həmçinin dairədə zeytun yetişdirilir. Bundan əlavə cut, qarğıdalı, kauçuk ağacları, tütün, meyvə-tərəvəz və balıqçılıq dairədə yaxşı inkişaf etmişdir.

## Turizm
Dairə çimərliklərin və böyük İne gölünün hesabına turizm üçün yaxşı potensial əldə etmişdir. Buan baxmayaraq, turist infrastrukturu dairədə pis inkişaf etmişdir. Patheyn şəhəri çoxlu sayda tarixi abidələri ilə turistləri özünə cəlb edir. Sahillərinin Benqal körfəzinə çıxışı var.

## İstinadlar
Qətərdə futbol

**[[Qətər]]də futbol** — Qətər Futbol Assosiasiyası (QFA) tərəfindən təşkil edilir. Futbol Qətərdə bir nömrəli idman növü hesab edilir.

## Tarixi

### Giriş və məlumatlandırma
Neftçilər öz aralarında futbol oynamaq üçün 1948-ci ildə ölkədə liqalar və kublar yaratmağa başlamışdır. Qətərin ilk futbol klubu olan Əl-Əhli 1950-ci ildə yaradılmışdır. Formalaşmağa başladığı zamanlarda "Əl-Nacah" adı altında çıxış etmişdir. Qətərdə futbolun inkişafı Qətər Neft Şirkəti tərəfindən "İzz Səlahəddin Çempionatı" adlandırılan və 1951-ci ildə ilk futbol turniri kimi təşkil olunan çempionatdan sonra baş verdi. 1950-ci illərdə çempionatın adı "Pakkit Kuboku" kimi dəyişdirildi.

Qətər Futbol Assosiasiyası 1960-cı ildə yaradıldı və birinci dəstəsində futbol çempionatı 1963-64-cü il mövsümündə başlandı. Liqanın oyunları regionda ilk ot futbol meydançası yerləşdiyi Doha Stadionunda oynanılmışdır.

## Tamaşaçıların münasibəti

QSL oyunlarında tamaşaçı tutumu komandanın populyarlığından asılı olaraq 2,000 və 10,000 nəfər arasında dəyişir.. Qətər hökumətinin nazirlik və idarələri tərəfindən keçirilmiş 2014-cü ildəki sorğuda 1,079 respondentin 65 faizi bildirib ki, onlar əvvəlki liqa mövsümündə futbol oyunlarında ümumiyyətlə iştirak etməyiblər. Tamaşaçılar üçün yararsız atmosfer, pullu azarkeş mövcud olmaması, qadınların futbol görüşlərinə gələ bilməməsi əsas amillər hesab olunur. Ən yüksək maneə  kimi onların futbol matçında iştirak etmək qərarına təsir etmiş əsas səbəb iqlimdir. yetmiş üç faiz respondent bu qərarla razılaşmışdır.

İctimai rəyi dəyərləndirmək və futbol kimi diqqət mərkəzində olan idman növlərini inkişaf etdirmək üçün yerli iştirakı artırmaq lazımdır. Təşəbbüskar kimi Satış və İrs Ali Komitəsi (QKDK) 2015-ci ilin aprel ayında *Ceeran* adlı proqrama start verib. Proqramda qadınlar tərəfindən genişmiqyaslı ictimaiyyət iştirakının təşviq edilməsi, xüsusilə də məclisdə insanların fikir və məsləhətləri baxılması öz əksini tapmışdır. Qətərdə futbolun inkişafına səbəb olacaq amillərdən biri də 2022-ci ildə futbol üzrə Dünya Çempionatının bu ölkədə keçirilməsi olacaqdır.

## Ən tanınmış klubları

### Ən məşhur komandaları

## İstinadlar
Petersen adası

**Petersen adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.  
## Coğrafiyası
Nordenşeld arxipelaqının mərkızi hissəsində qərarlaşır. Öz növbəsində Paxtusov adaları qrupunun tərkib hissəsini təşkil edir. Şimalı istisna olaraq hər tərəfdən adalarla əhatələnmidir. Öz qrupunun şərqində qərarlaşır. Qərbdən Şpanberq adası, Dobrınya Nikitiç adası və Skudnıe adalar, cənub-qərbdən Novıy adası, Strijyov adası və Kotovski adası, cənub və cənub-şərqdən Zverolovnı adası, Qraniçı adası, Navarin adası və Yurt adası, şərqdən Oleq adası ilə latələnir. Şimalında yerləşən adalardan Lelin biğazı ilə ayrılır. Litke adasından isə Dobrınya Nikitiç boğazı ilə ayrılır. Cənub-qərbində isə Radzeevski bağazı yerləşir. Rusiyanın materik hissəsi ilə arasında məsafə 50&nbsp;km təşkil edir.

## Ümumi məlumat
Qeyri müəyyən formaya malik olaraq çoxlu yarımada və körfəzlərə sahibdir. Sahəsinə görə arxipelaqa daxil olan Ruskiy adasından sonra ikinci ən böyük adadır. Ada cənub-qərbdən Dolqiy burnundan şimal-şərqində yerləşən Mraçnıy burnuna qədər şəsafə 19 kilometr təşkil edir. Okonçaniya burnuna kimi isə 17 kilometrdir. Mərkəzi hissədə adanın eni 11,5 kilometr, ən ensiz yeri isə 100 netr təşkil edir.

Adanın cənub-qərbində uzunluğu 4,5 kilometr olan Zablujdnıy yarımadası yerləşir. Yarımada adaya ensiz (100 metr) bərzəxlə birləşir.

Şimal gissəsində Malata buxtası, şərqində isə Nadjnaya buxtası yerləşir. Buxtanın dərinliyi 42 metrdir. Cənubunda Çuqunkov buxtası və Neisvestnıy buxtası, şimal-qərbində isə Spokoynaya buxtası yerləşir.

Adanın böyük hissəsini qayalı təpəliklər tutur. Burada ən hündür təpənin zirvəsi 77 meyrdir. Adanın şimalında qərarlaşır. Sahil hissələrində daşlıqlar geniş sahəni tutur. Daxilindən axan axarlar daimi deyildir. Qış ayları bütünlüklə donurlar. Daxili və sahinə yaxın əraziləri boyunca çoxlu şorsulu kiçik göllər vardır. Bəziləri laqun məşhəllidir. Göl ətrafı ərazilər və sahil bölgsi əsasən bataqlıqlaşmışdır.

Nadir hallarda cənub hissəsində mamır, şibyə yayılmışdır. Üstəlik azda olsa ot bitkilərinə rast gəlinir. Adada üç yerdə quşların kütləvi yuva qurduğu ərazilər vardır. Ərazisində geodeziya məntəqəsi vardır. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir.

## Tarixi
Ada 1901-ci ildə Rusiya qütb ekspedisiyası zamanı Eduard Toll tərəfindən məşhur demotoloq və həkim Vladimiroviç Petersenin şərəfinə adlandırılmışdır.
## İstinadlar
Şantar adaları

**Şantar adaları** — Oxot dənizinın suları ilə əhatələnən arxipelaq, ətrafında Ud körfəzi, Turuq körfəzi və Akademii körfəzləri vardır. Materikdən Şantar dənizi və Lindholm boğazı ilə atrılır. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Xabarovsk diyarı Tuquro-Çumikan rayonu ərazisinə daxildir.

Adalar ilk dəfə polkovnik Yakov Aqeeviç Elçinin rəhbərlik etdiyi 1718—1719 illər ekspedisiyası zamanı kəşf edilmişdir.

Arxipelaqa 15 ada daxildir: Böyük Şantar, Feklistov adası, Kiçik Şantar, Beliçi adası, Medveji adası, Ptiçi adası, Saxarnaya Qalava, Kusov adası, Feklistov adası, Siviçi Daşları, Suxotina adası, Severnıy Srednıy Yujnıy adaları və Diomid Daşları. Adaların ümumi sahəsi 2,5 min. km² təşkil edir

Adaların relyefi dağlıqdır. Maksimal hündürlüyü 720 metrdir, digər məlumatlarda bu hündürlük 701 m-dir. Ən hündür zirvə Veselaya dağı Böyük Şantar adasında yerləşir.

## Coğrafiyası
### Bitki örtüyü
İri adalarında iynəyarpaqlı və elni yarpaqlı meşələrə rast gəlinir. Burada Sibir küknarı, Lárix gmélinii, Alçaqboylu sidr şamı, Tozağacı.

### Heyvanlar aləmi

XIX əsrdə araşdırmaçılar nadir hallarda adaları ziyarət edirdilər. Səbəb isə onların əsas dəniz yollarından uzaqda yerləşməsi olmuşdur. Adalarda yayılmış quşlar haqqında ilk məlumat Aleksadr Fyodroviç Middendforda aiddir. O, bu qeydləri 1851-ci ildə etmişfir. XX əsrdə zooloq G. D. Dulkeit adalarda iki il yaşafıqdan sonra burada ümumən 214 növ canlının yaşamasını müəyyən edir. Nətivədə elmə məlum olmayan bir çox quş növləri oriantoloq Leonid Mixalyoviç Şulpin ilə birlikdə qeydə alınır. Sovet ornitoloqu Vsevolod Dmitrieviç Yaxontov burada olan quş növlərinin sayını 205 çatdırır. 1978, 1982, 1986, 1991 və 1992 illərdə adalarda olan Q. Е. Roslyakov həmkarlarının işini başa çatdırmışdır.

İri adalarında çoxlu sayda iri məməlilər yaşayır: Qonur ayı, canavar, Adi tülkü, Yenotabənzər it, safsar, susamuru, Martes zibellina.

Arxipelaqda ümumilikdə 11 növ dəniz quşu müşahidə edilmişdir. Ən geniş yayılanı Eynəkli təmizçidir. Quşların sayı ilbəil dəyişir. Alimlər 1971, 1978 və 1982 illərdə arxipelaqda yuva quran çütlüklərin sayının 18000÷20000 olmasını müəyyən etmişlər. Ən iri kooniyalarda 7000 və 3000 çüt  Utiçnıy və Ptiçnı adalarında müşahidə edilmişdir. 1991—1992 illərdə təkcə Utiçnıda 17500 çüt quş yuva qurmuşdur.

1999-cu ildə Şantar adaları ətraf su hövzədi ilə birlikdə Şantar Adaları Dövlət Təbiət yasaqlığı elan edilmişdir. 2013-cü ildən isə Rusiya Federasiyasının qırarı ilə Şantar Adaları Milli Parkı elan edilmişdir. Parkın ərazisi 515 500 ha, üstəlik ətraf suları 274 284,08 ha olaraq tstiqlənmişdir. Milli par dörd hissədən ibarətdir.

İlin 8 ayı ətrafı buzla örtülü olur. Bu səbəbdən mövsümüdə olsa materiklə birləşir.

### İqlimi
Adaların iqlimi şimal mussonudur. İqliminə subarktika böyük təsir göstərir.  Qış ayları Sibirdən soyuq hava kütlələri bölgəyə gələrək ona böyük təsir göstərir. Yayda isə dənizlərin mülayim iqliminə təruz qalır.

## Mənbə
* На Шантарских островах построили православную часовню. Интервью с Фёдором Конюховым
## İstinadlar
Yerquruluşu

**Yerquruluşu** — Yerquruluşunun həm təsərrüfat-hüquqi, həm də elmi təyinatı və ya tərifi vardır. Yerquruluşunun təsərrüfat- hüquqi tərifi onun sırf təsərrüfat və hüquqi işlərə bağlı olmasından irəli gəlir. Azərbaycan Respublikasının "Dövlət torpaq kadastrı, torpaqların monitorinqi və yerquruluşu haqqında" Qanununda deyilir ki, yerquruluşu – torpaq münasibətlərinin nizama salınması və torpaqdan səmərəli istifadə olunması məsələlərinin həlli üzrə müvafiq tədbirlər sistemidir (I fəsil, maddə 1). Yerquruluşunun təsərrüfat — hüquqi tərəfindən göründüyü kimi onun iki əsas məqsədi və ya cəhəti vardır:
# torpaq münasibətlərini nizama salmaq, yəni torpaq istifadəçiliyini tənzimləmək (hüquqi tərəfi);
# torpaqdan səmərəli istifadə olunması ilə bağlı tədbirlər sistemini həyata keçirmək (təsərrüfat tərəfi).
Terens Hill

**Terens Hill** (; əsl adı **Mario Cirotti** (); 29 mart 1939, Venesiya, İtaliya) — İtalyan aktyor,  prodüser, ssenarist və rejissor.

## Həyatı

Terens Hill 29 mart 1939-cu ildə İtaliyanın Venesiya şəhərində anadan olub. 1943-1945-ci illərdə anasının vətəni olan Almaniyada, Lommaç şəhərində yaşayıb. Bir neçə vaxtdan sonra Roma şəhərinə dönmüşdü. Mario uşaqlıqdan üzgüçülüklə məşğul olmuşdu. Burda Bad Spenserlə tanışlığın binasını qoymuşdu.

## Xarici keçidlər
* 
* Hill official international website
Böyük Pyotr körfəzi

**Böyük Pyotr körfəzi** — Yapon dənizində, Rusiyanın Primorsk diyarı sahilində yerləşən ən iri körfəzdir. Şərqdə Povorotnı burnundan tutmuş, qərbdə Tumannaya çayının məsəbinə qədər uzanır.

Körfəzin uzunluğu şimaldan cənuba 80 kilometr, şərqdən qərbə isə 200 kilometr təşkil edir. Körfəzin ümumi sahəsi 90000&nbsp;km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 1230 kilometrdir. Körfəzin duzluğu 32–34 ‰-dır.

Körfəzin sahilləri olduqca girintili-çıxıntılırdır. Bu səbəbdən daxili körfəzlər əmələ gətirir: Poset körfəzi, Amur körfəzi, Ussuri körfəzi, Strelok körfəzi, Vostok körfəzi, Naxotka körfəzi.

Böyük Pyotr körfəzinin sahillərində yerləşən iri şəhərlər: Vladivostok, Naxodka, Bolşoy Kamen, Fokino, üstəlik Rusiyanın Sakit okeanda yerləşən ən iri limanı Vostoçnı.

Adaları: Ruskiy, Popov adası, Reyneke adası, Rikord adası, Moiseev adası, Furuqelm adası, Askold adası, Putyatin adası, Roma-Korsakov arxipelaqı, Paxtusox adası, Jeltuxin adası, İki qardaş adası.

Qış ayları Amur körfəzi, Ussuri körfəzlərinin yuxarı hissələri, Sterolok körfəzi və Naxodka körfəzləri donur. Böyük Pyotr körfəzinin qərb sahilləri də tədricən donur. Daxili körfəzlərdə donma daha tez baş verir. Qışın axırlarına yaxın dreyf edən körfəzlərin hesabına körfəzin daxili hissəsi bütünlüklə donmaya məruz qalır. Körfəzi özünün isə yarıya qədəri donmaya məruz qalır.

1860–1863-cü ildə körfəzin sahillərindən tutmuş Rus-Koreya sərhədlərinə qədər olan əraziləri, Askold, Putyatin adaları və 25 daha kiçik ada hərbi hidroqraf Vasili Matveyeviç Babkin tərəfindən xəritəyə salınmışdır. 1888–1891-ci illərdə isə körfəzin cənub hissəsi ayrı bir layihə çərçivəsində dibi xəritəyə salınmışdır. Bu işlərin həyata keçirilməsi leytenant K. P. Andreevin rəhbərliyi altında baş tutmuşdur. Bütün bu işlərin həyata keçilirməsində məşhur rus hidroqrafı Nikolay Vasileviç Morozovda belə iştirak etmişdir.

Hər il körfəzdə yelkənli qayıq üzrə ümumrusiya yarışı keçirilir. Qalibə Böyük Pyotr körfəzi kuboku verilir

## İstinadlar

## Mənbə
* Прибрежная зона Японского моря и залив Петра Великого
* Официальный сайт регаты Кубок Залива Петра Великого
Risako Kavay

**Risako Kavay** (d. 21 noyabr 1994) — Yaponiyanı təmsil edən qadın güləşçi. Risako Kavay 2016-cı ildə Yaponiyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil etmiş və yarışların qızıl medalını qazanmışdır. Kavay həm də 2015-ci ildə Las-Veqas şəhərində Dünya Çempionatının gümüş medalını qazandı.

## Karyerası
Risako Kavay birinci ciddi uğurunu 2015-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Las-Veqas şəhərində qazandı. Kavay Dünya Çempionatının yalnızca finalında Monqolustan güləşçisi Soronzonboldin Battsetseqa uduzdu və gümüş medal qazandı.

Risako Kavay bir il sonra isə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində Olimpiya Oyunlarında ciddi nailiyyətə imza atdı. Kavay birinci görüşdə Polşa güləşçisi Monika Mixaliki 5:0, ikinci görüşdə Latviyalı Anastasiya Qriqoryevanı 8:2, üçüncü görüşdə isə Rusiya nümayəndəsi İnna Trajukovanı 10:0 hesabı ilə məğlub etdi və yarışların finalına vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə isə Risako Kavay Belarus güləşçisi Mariya Mamaşuku 6:0 hesabı ilə məğlub etdi və XXXI Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

## Həmçinin bax
* Yaponiya 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Eri Tosaka

**Eri Tosaka** (d. 30 avqust 1993, Takaoka, Yaponiya) — Yaponiyanı təmsil edən qadın güləşçi. Eri Tosaka 2016-cı ildə Yaponiyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil etmiş və yarışların qızıl medalını qazanmışdır. Tosaka həm də 2013, 2014 və 2015-ci illərdə Dünya Çempionatlarının qızıl medalını qazanıb.

## Karyerası
Eri Tosaka 2016-cı ildə karyerasında birinci dəfə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində Olimpiya Oyunlarında qüvvəsini sınadı. Tosaka birinci görüşdə Qazaxıstan güləşçisi Ulduz Yeşimovanı 6:0, ikinci görüşdə Amerika Birləşmiş Ştatları güləşçisi Haley Auqellonu 11:2, üçüncü görüşdə isə Çin Xalq Respublikası nümayəndəsi Sun Yananı 8:3 hesabı ilə məğlub etdi və yarışların finalına vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə isə Eri Tosaka Azərbaycan güləşçisi Mariya Stadniki gərgin görüşün yekununda, sona 3 saniyə qalmış 3:2 hesabı ilə məğlub etdi və XXXI Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

## Həmçinin bax
* Yaponiya 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Mak adası

**Ko Mak** () — elə də böyük olmayan tropik ada. Siam körfəzinın şərqində qərarlaşır. Materiklə arasında məsafə 35 kimlometrdir. İnzibati cəhətdən Taylandın Trat vilayəti ərazisinə daxildir. Adada iki kənd mövcuddur. Kəndlərdə ümumilikdə 403 nəfər yaşayır (2007).

Mak adasının mənası () tərcümədə Areca nut palmasının tayca mənasını kəsb edir.

## Tarixi
Adanın ilk sakini Çao Sıasenq olmuşdur. O, V Ramenin dövründə yeridilən çin siyasətinin nəticəsi olan birliyə daxil idi. İlk adada yaşayanlar Kakos palmalarından təşkil olunan plantasiyalar salmışdır. Bir müddət sonra adanı öz həmkarı olan Plian Tavetxikuna satır. 1904-cü ildə Siam ərazilərinin bir qismi Fransız Hind-Çininə verildikdən sonra Tavetxikun materikdə özünün bütün imkankarını itirdiyindən bütünlüklə adaya köçür.

Adaya tam köçdükdən sonra onlar burada buddist məbədi inşa etdirirlər. Sonra da işçilər cəlb etməklə yeni ərazilərdə əkin işləri aparılır. Burada Kakos və kauçuk ağacları əkilərək plantasiyalar salınır. Adada ərazilərin hamısı Plian Tavetxikunun törəmələrinə məxsusdur. Onlar günümüzdədə adada yaşayırlar. Ərazilərdən əldə edilən əsas gəlir plantasiyalardan əldə edilir. Turizmə maraq göstərmirlər. Əkinı yararlı ərazilərdı günümüzdə belə kakos palması və kauçuk ağacları əkilir.

Adada turizm 1987-ci ildən zəif də olsa inkişaf edir. Bu zaman adada sahil xətti uzadılmış, ilk otel inşa edilmişdir. Hazırda adada beş otel var. Daimi olaraq bərələrlə materik arasında əlaqə taradılır.

## Coğrafiya

Mak adası Çan arxipelaqının tərkibinə daxildir. Sahəsinə görə Çanq və Kud adasından sonra üçüncüdür. Elə özü də bu iki adanın arasında yerləşir. Hamar səthə malik olduğundan piyada və velossipedlə asanlıqla dolaşılmağa imkan verir. Adanın sahəsi 16 km² təşkil edir. Sahil xəttinin uzunluğu 27 metrdir. Adanın mərkəzi təpəlikdir. Sahilləri qumlu çimərlikdən ibarətdir.

Ada yaxınlığında elə də böyük olmayan kiçik adalar vardır. Şimal-şərqindən 1 km aralıda Kradat adası, cənub-qərbində yerləşən buxtada Rayanq-Yay və Rayanq-Nok adaları müvafiq olaraq 300, 800 m aralıda yerləşir. Şimal-qərbində yerləşən buxtada isə Phi və Kham adaları müfafiq olaraq 400 və 500 metr məsafədə yerləşir.

## Turizm
Mak adasında kütləvi turist axınları müşahidə edilmir. Əsasən insanlar bura sakit istirahət üçün gəlirlər.

Burada çimərlik və adada gəzintidən başqa yaxınlıqdakı adalara getmək, balıq tumaq olar. Ümumi xərc 250 tay batına bərabərdir.

## İnfrastruktur
Burada bazar, xəstəxana, iki internet klub və kiçik mağazalar vardır.

## Qalereya

Koh Mak (island), Thailand, Sandy beach with palm trees.jpg
Koh Mak (island), Thailand, Elephants.jpg
Koh Mak (island), Thailand, Solitary tree in tropical lagoon.jpg
Koh Mak, Thailand, Red sunset on the beach.jpg
Koh Mak (island), Thailand, Sunset on the beach.jpg
Koh Mak (island), Thailand, Palm tree on the beach.jpg
Koh Mak (island), Thailand, Wooden pier.jpg
Koh Mak (island), Thailand, Trees on the beach.jpg
Koh Mak (island), Thailand, Shipwreck.jpg
Koh Mak (island), Thailand, Tree root.jpg
Koh Mak (island), Thailand, Western beach, Gulf of Thailand.jpg


## Mənbə
* Ko Mak 

## İstinadlar
Şinobu Ota

**Şinobu Ota** () — Yaponiyanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi. Şinobu Ota 2016-cı ildə Yaponiyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil etmiş və yarışların gümüş medalını qazanmışdır.

## Karyerası
Şinobu Ota 2016-cı ildə karyerasında birinci dəfə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində Olimpiya Oyunlarında qüvvəsini sınadı. Hiquçi birinci görüşdə İran güləşçisi, son Olimpiya çempionu Həmid Soriyanı 5:4, ikinci görüşdə Qazaxıstan güləşçisi Almat Kebispayevi 6:0, üçüncü görüşdə Norveç nümayəndəsi Stig-Andre Bergeni 4:0, dördüncü görüşdə isə Azərbaycanlı Rövşən Bayramovu 4:2 hesabı ilə məğlub etdi və yarışların finalına vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə isə Şinobu Ota Kuba güləşçisi, son Dünya çempionu İsmael Borreroya 0:8 hesabı ilə məğlub oldu və XXXI Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.

## Həmçinin bax
* Yaponiya 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Yüzbaşovlar

**Yüzbaşovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması

Bu  soyun ulu babası Hüseyn yüzbaşıdır. Hüseyn yüzbaşı XVIII yüzilin sonu, XIX yüzilin önlərində Şuşa şəhərinin Qurdlar məhəlləsində yaşamışdı. İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşirə xidmət etmişdi. Xandan bəy ünvanı almışdı.
Hüseyn yüzbaşının Alı bəy adlı oglu vardı.
Alı yüzbaşının törəmələri Yüzbaşov soyadını daşıyırdılar.
Alı yüzbaşı Şəhribanu xanımla ailə qurmuşdu. Həsən bəy, Muxtar bəy, Cabbar bəy adlı oğlanları, Gülbahar xanım, Minə xanım adlı qızı vardı.

## Soyun məşhur nümayəndələri
*Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği

= Mənbə ==
* Ənvər Çingizoğlu, Yüzbaşovlar, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №6, səh.3-8.
* Ənvər Çingizoğlu, Qarabağ xanlığında işlənən bəzi vəzifələr və onlardan yaranan soyadlar, Bakı, "Mütərcim", 2015, 184 s.ISBN 978-9952-28-271-9

## Həmçinin bax
*Qarabağ
*Şuşa

## Xarici keçidlər
Şivolki adaları

**Şivolki adaları** — Nordenşeld arxipelaqının tərkibinə daxil olan adalar qrupu. Adalar Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnirlər. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Adalarda həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir.

Arxipelaqın ən qərb nöqtəsini təşkil edir. Şərq hissədən Paxtusov adası, cənub-şərqdən  Vilkis adasından Radzeevski boğazı ilə ayrılır. Adalar olduqca sıx yerləşmişdir. Onlar arasında məsasə 5-7 kilometri keçmir. Adalar qrupu şərqdən qərdə 40 kilometr, şimaldan cənuba isə 25&nbsp;km məsafədə uzanır. Ən hündür nöqtəsi 58 metr təşkil edir. Bu baxımdan Krasin adası ən hündürüdür. Adalar qruouna daxil olan ən cənubundan Rusiyanın materik hissəsi ilə məsafə 45 kilometr təşkil edir. Adalar 1901-ci ildə Eduard Vasileviç Toll tərəfindən adlandırılmışdır. O, adaları Varşavada doğulmuş Aqust Karloviç Şivolkinin şərəfinə adlandırmışdır. Karloviç Şivolki öz növbəsində Yeni Torpaq arxipelaqında tədqiqat işləri aparan böyük rus araşdırmaçılarından olmuşdur.

Adalar qrupuna daxil olan adalar:

Lelin adası — qrupun ucqar şimalında qərarlaşır.

Ermak adası — düz qruluşa malik olmayan qayalıqlardan ibarət ada. Öz qrupunun ucqar şimal nöqtəsini təşkil edir.

Kuçum adası — qrupun şimal-qərbində qərarlaşan kiçik ada

Sadko adası — iri uzanmış formaya malik olan ada. Qrupun şimalında yerləşir.

Şuls adası — qrupa daxil olan iri ada, qərb hissədə qərarlaşır.

Маметкул — слегка вытянутый остров в центральной части островов Цивольки.

Vitte adası — qrupun şimal-şərqində yerləşən kiçik ada

Kovalekski adası — qrupun şimal-qərbində yerləşən kiçik ada.

Ukromnıy adası — Krasin adasının şimal sahillərində qərarlaşır.

Brandvaxt adası — Krasin adasının qərb sahillərində olduqca kiçik ada.

Krasin adası — ən iri adalardan biri. Qrupun ucqar şərqində yerləşir.

Savvı Loşkin adası — qrupun mərkəzində yerləşən iri ada.

Vasilev adası — qrupun ən iri adalarından biridir. Qrupun mərkəzində qərarlaşır.

Qryada adası — kiçik uzantə formasında olan ada. Vasilev adasının qərb sahilinə yaxın qərarlaşır.

Kazak adası — qrupun cənub-qərbində yerləşən elə də böyük olmayan ada.

Ledokol adası — qrupun cənubunda yerləşən elə də böyük olmayan ada.

Makarov adası — qrupun ölçülərinə görə ikinci ən böyük adası. Üstəlik qrupun həm cənub həm də qərb nöqtələrini təşkil edir.

Oktyabr adası — elə də böyük olmayan ada. Qrupun cənub-şərq hissəsində yerləşir.
## İstinadlar
Ələddin İncəli

**Ələddin İncəli** () — Şair, publisist, jurnalist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Redaksiyada işlədiyi illərdə " Əməkdə fərqlənməyə görə", " Rəşadətli əməyə görə", "Əmək veteranı" medalları ilə təltif olunmuşdur. Qazax rayon kino birliyinin direktoru kimi də fəaliyyət göstərib.

## Həyatı
Ələddin İncəli (Ələddin Məhəmməd oğlu Həsənli) 1930-cu ildə Qazax rayonunun Kəmərli kəndində anadan olub. 1947-ci ildə Kəmərli kənd məktəbini bitirmişdir. 1951-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Ağdərə rayonunun Manikli kənd orta məktəbində dil=ədəbiyyat müəllimi və dərs hissə müdiri (1951-1954), 1954-cü ildən Qazax rayon qəzetində ədəbi işçi və şöbə müdiri (1954-1962) , "Kommuna yolu" qəzetində ədəbi işçi, "Göyəzən" qəzetində ədəbi işçi və məsul katib, Ağstafada "Qalibiyyət bayrağı" qəzetində kənd təsərrufati şöbəsinin müdiri (1962-1966) və redaktor müavini (1971-1991) vəzifələrində , sonralar Rayon partiya komitəsində təlimatçı , Maarif şöbəsində metodist, rayon kino birliyində direktor (1966-1971), M.V.Vidadi adına Qazax dram teatrında ədəbi hissə müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

Redaksiyada işlədiyi illərdə " Əməkdə fərqlənməyə görə", " Rəşadətli əməyə görə", "Əmək veteranı" medalları ilə təltif olunmuşdur.

Ədəbi yaradıcılığa 50-ci illərdə başlamışdır. Sovet hakimiyyəti illərində "Ceyran"(1970), "Gəl Kür qırağına"(1980) kitabları, "Gedin deyin Xançobana", "Əfsanə", "Nifaq alması" pyesləri, Müstəqillik illərində isə "Əlvida, XIX əsr (2001), Salam, üçüncü minillik (2002), "Ömür istə", "Ömrün illəri", "Babam buyurdu", "Mərdi- mərdanə", "Yetişdim 80-nə, Vətən", "söz incilərim", "Qarabağnamə", "O illər hanı", "Salam, İstanbul", "Yeddi güllə (nəşr), "Pyeslər", "Könül rübabım"(2014), "İllər, sizinəm"(2016) kimi şerlər toplusu nəşr olunmuşdur.

## Mənbə
XX əsr Azərbaycan yazıçıları Ensiklopedik məlumat kitabı

## İstinadlar
Türk Hava Yolları reys 278

**Türk Hava Yolları reys 278,** 29 dekabr 1994-cü il tarixində Ankara-Van uçuşunu həyata keçirən Boeing 737 tipli Mersin adlı Türk Hava Yolları (THY) təyyarəsinin dumanlı havada və qar yağmasına baxmayaraq Fərid Melən Beynəlxalq Havalimanına enməyi planlayarkən, son alçalışlarında təpələrə toqquşması ilə nəticələnən aviasiya olayı. Bu hadisə bir Boeing 737 tipli təyyarənin Türk Hava Yolları tarixindəki ən böyük aviasiya olayı sayılır.

## Qəza
29 dekabr 1994-cü il tarixində Boeing 737-400 tipli Mersin adlı THY təyyarəsi Ankara-Van səfərini zamanı 7 ekipaj üzvü və 69 sərnişin ilə saat 13:52-də Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanından havalanmışdı. Duman və qar səbibi ilə görüş məsafəsinin azalması və enişin riskli hala gəlməsiylə Van Hava yol idarəsinin etdiyi Ankaraya dönmə çağırışı kapitan pilot Adəm Uygun tərəfindən rədd edilmişdi. Qərarında israrlı olan kapitan pilot Adəm Uygun iki eniş sınağından sonra üçüncü dəfə cəhd etmiş və ən son saat 15:30-da təyyarə Vana 13 km məsafədə yerləşən Qala Təpəsi ilə toqquşmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qəza hesabatı 
* Türkiyədə aviasiya olayları