open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mənsur xan (Moğolustan xanı)

**Mənsur xan** (1484–1544) —1501–1522-illərdə Şərqi, 1501–1504-cü illərdə Mərkəzi, 1516–1544-cü illərdə Moğolustan hakimi, I Sultan Əhməd xanın oğlu.

## Həyatı
Mənsur xan Sultan Əhməd xan oğlu 1484-cü ildə anadan olmuşdu. Moğolustan hakimi I Sultan Mahmud xan 1502–1503-cü illərdə qardaşı Sultan Əhməd oğlanla bərabər Məhəmməd Şeybani xana qarşı döyüşə yollanmışdı. O zaman Mənsur xan Turfan dairəsinin hakimi idi.Şərqi və 1501-ci ildən Mərkəzi Moğolustan ona verildi.1504-cü ildə atası I Sultan Əhməd xanın vəfatından sonra Duqlat tayfası Əbubəkr mirzənin başçılığı ilə onu Mərkəzi Moğolustandan çıxarıb, Aksu şəhərinə yiyələndi.

1508-ci ildə I Sultan Mahmud xanın öldürülməsindən sonra qardaşları Sultan Xəlil oğlan və Sultan Səid oğlanla hakimiyyət uğrunda mübarizəyə başladı. Elə həmin ildə Almatı yaxınlığında Çarun-Çulanda onları məğlub etdi. Sultan Xəlil oğlan Fərqanəyə qaçdı və orda Məhəmməd Şeybani xan tərəfindən öldürüldü. Sultan Səid oğlan isə qaçıb Kabulda məskunlaşdı. Orda özünü bütün Moğolustanın hakimi elan etdi. Əlində isə ancaq Turfan və Çalış qalmışdı.

1516-cı ildə Mənsur xan və Sultan Səid xan qarşılaşdılar. Mənsur xan o zamana qədər Qaşqar, Yarkənd və Duqlat tayfasının əsas torpağı Manqalay-Sövbəni tutmuşdu.Bu tarpaqlarda müstəqil "Məmləkəti-Moğoliyyə"ni qurmuşdu. Sultan Səid xan qardaşını ulu xan kimi tanıdı, onu adına xütbə oxutdurub, sikkə zərb etdirdi.

1522-ci ildə Manqıt ulusundan köçən özbək-qazaxlar onu Şərqi Moğolustandan çıxardılar. 1530-cu illərdə dəfələrlə I Əbdürrəşid xanın üzərinə hücum edib, Aksu şəhərini almaq istəsə də, müvəffəq ola bilmədi.

Mənsur xan 1542-ci ildə oğlu Şah xanı vəliəhd elan edib, Moğolustanı ona buraxdı. Əllərində ancaq Turfan dairəsi qalmışdı.

Mənsur xan 1544-cü ildə vəfat edib.

## Ədəbiyyat
* Акимушкин О. Ф. Средневековый Иран: Культура, история, филология. — СПб.: Санкт-Петербург "Наука", 2004. — С. 257–264. — 403 с. — (Восток: Общество, культура, религия). — 1200 экз. — ISBN 5-02-027059-8.
* Султанов Т. И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть. — М.: АС:АСТ МОСКВА, 2006. — 445 с. — (Историческая библиотека). — 5000 экз. — ISBN 5-17-0358040.

## Həmçinin bax
* Moğolustan
* Mavəraünnəhr

## İstinadlar
I Sultan Əhməd xan

**I Sultan Əhməd xan** (qazaxca **Alaca xan**, Oyratca **Olaca xan** "Qatil xan"; ) — Şərqi və Mərkəzi Moğolustanın hakimi, Yunus xanın oğlu.

## Həyatı

Sultan Əhməd xan Yunus xan oğlu 1465-ci ildə anadan olmuşdu. 1485-ci ildə Moğolustan çöllərinə gedərək 10 il Kalmak-oyratlarla, özbək-qazaxlarla döyüşə-döyüşə Şərqi və Mərkəzi Moğolustanı və Turfan dairəsini özünə tabe etdi.

I Sultan Əhməd xan 1502-1503-cü illərdə qardaşı I Sultan Mahmud xanla bərabər Məhəmməd Şeybani xana qarşı döyüşə yollandı. Öz yurdunu böyük oğlu Mənsur xana verdi. Son döyüşdə Çuçi nəslindən olan Özbək xanına əsir düşdü, lakin tezliklə azad edildi.

I Sultan Əhməd xan 1504-cü ildə iflicdən vəfat etdi.

## Ailəsi

*Qızları*:Məhim xanım — ikinci qızı, Adık sultan Qazaxın oğlu Buydaş sultanın arvadı.

* Sultan Məhəmməd Baburun dayısıdır.

## Ədəbiyyat

*Акимушкин О. Ф. Средневековый Иран: Культура, история, филология. — СПб.: Санкт-Петербург "Наука", 2004. — С. 257-264. — 403 с. — (Восток: Общество, культура, религия). — 1200 экз. — ISBN 5-02-027059-8.
*Султанов Т. И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть. — М.: АС:АСТ МОСКВА, 2006. — 445 с. — (Историческая библиотека). — 5000 экз. — ISBN 5-17-0358040.

## Həmçinin bax

* Moğolustan
* Mavəraünnəhr
Petra Mede

**Petra Mede** ) — İsveçin tanınmış komediyaçı, televiziya aparıcısı. Malmödə keçirilən 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin aparıcısı. Petra Mede eyni zamanda İsveçin Stokholm şəhərində keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Mons Selmerlöv ilə birlikdə aparıcı olub.

## İstinadlar
Şelbax adası

**Şelbax adası** — ada Barens dənizinə daxil olan Krestovski buxtasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayəti ərazisinə daxildir.

## Xüsusiyyətləri
Ada qütb dairəsi daxilində yerləşir. İqlimi sərt arktikdir. Adada mamır və şibyəyə rast gəlmək olar. Burada yaşayış yoxdur. Sahilləri qayalıqdır. Hündürlük hətta 10 metri keçir. Sahillərində daşlı çimərliklər vardır. Şimalında yerləşən burun dənizin içətilirinə doğru uzanır. Səthi düzənlikdir. Qərbində Vrangel adası yerləşir.
Böyük Kiy

**Böyük Kiy** — Kiy adaları arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayətinin Peçenqski rayonu ərazisinə daxildir.

Rıbaçi yarımadasından 1,6 km qərbdə yerləşir.

Dairəvi formaya malikdir. Şimaldan cənuba uzunluğu 580 metr, maksimal eni 420 m təşkil edir. Cənub-şərq hissəsi istisna olaraq digər sahilləri qayalıqdır. Sahil xəttinin uzunluğu 1,6 km-dir. Mərkəzdə yerləşən düzən ərazilərdə tundra yayılmışdır.

## İstinadlar
Kolatan

* Kolatan (Astara) — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Bala Kolatan — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Böyük Kolatan — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Kolatan (Germi)
## Həmçinin bax
* Kolatağ — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Kiçik Kiy

**Kiçik Kiy** — Kiy adaları arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayətinin Peçenqski rayonu ərazisinə daxildir.

Rıbaçi yarımadasından 1,1 km qərbdə yerləşir.

Dairəvi formaya malikdir. Adanın diametri 110 metrdir. Sahil xəttinin uzunluğu 0,4 km-dir. Mərkəzdə yerləşən hündürlüklər vardır.

## İstinadlar
Aqraxan körfəzi

**Aqraxan körfəzi** — körfəz Xəzər dənizinin qərb sahillərində yerləşir. Dənizdən Aqraxan yarımadası ilə təcrid olunur. Körfəz girəcəkdən cənuba doğru 40&nbsp;km uzunluğa malikdir. Eni bir necə yüz metrdən 10&nbsp;km-lərə qədərdir. Dərinliyi 4 metrdir. Körfəzin şimalına doğru suyu şorlaşır. Körfəzə axan ən iri çay Terekdir
## Tarixi
Vaxtı ilə körfəz olduqca dərin olmuşdur. Buna sübut I Pyotrın İran yürüşü zamanı gəmilərlə körfəzin cənubuna maneəsiz irəliləməsi və burada Müqəddəs Xaç qalasını inşa etdirməsidir.

## Təbiəti
Körfəzdə və ətraf ərazilərində relik bitkilərə rast glmək olar. Suları balıqlarla zəngindir. Burada hətta «Dağıstan» adlı balıq ovu düşərgəsi vardır. Ərazisi «Aqraxan» yasaqlığı ərazisinə daxildir. Suların kənarlarında 200 quş qonaq olur.

## Mənbə
* CƏNUBİ-AQRAXAN KÖRFƏZİNİN EKO-HİDROLOJİ VƏZİYYƏTİ
* Dağıstanın əsrarəngiz təbiət abidələri 
*  «Aqraxan» yasaqlığı
Qabon 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında

**[[Qabon]]** - 14-26 avqust tarixləri arasında Sinqapurun eyniadlı şəhərində keçirilən I 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya oyunlarında.

## Ümumi məlumat

### İdmançıların sayı

## Yüngül atletika

**Kişilər**

**Qadınlar**

## Xarici keçidlər
*Competitors List: Gabon

## İstinadlar
Nequs

**Nequs** (tam: Çarların çarı — Nquse Negest; amh. nigūs) — 1975-ci ildə monarxiyanın ləğv olunmasınadək Efiopiya (Həbəşistan) imperatorunun titulu. Nequs hakimiyyətin və dövlətin rəhbəri olurdu. İcra və qanunverici hakimiyyəti özündə birləşdirirdi. Əfsanəyə görə İsrail Krallığının üçüncü kralı Süleyman (Solomon) və Səba Məlikəsi Bilqeysin övladları Eritreya dövlətində yaşayan tiqrelərdir. 1890-cı ilə kimi müasir Eritreyanın bir hissəsində yerləşən Medri Bahri və 1974-cü ilə kimi Efiopiya hökmdarı kimi tanınan Bahri Negusun titulu idi. Sonralar Bibliya və ya digər ədəbiyyatda qarşılandıqda, bu titul "Padşah" və "İmperator" sözlərinin tərcüməsi kimi istifadə edilməyə başlandı.

## Baxış
**"Nequs"** sözü qədim Ge'ez Negus Ge'ez ነጉሥ dilindən gələn bir isimdir və tərcümədə "şahlıq" anlamı verir. Son vaxtlar, ən vacib və mühüm: Qojjam, Veleqa və dənizə doğru (Buradan müasir Eritreyanın bir hissəsində yerləşən Bahr Neqasi "Dənizin şahı" adı əmələ gəlir) əyalətlərinin başçılarının vəzifəsi kimi Nequs titulu istifadə olunurdu.

## Həmçinin bax
* Şahənşah
Frans (müğənni)

**Frans Osifo Yeppsson Vall** (; ) — İsveç müğənnisi və bəstəkarı. O, 2016-cı ildə İsveçin ən böyük musiqi hadisəsi hesab olunan Melodifestivalen mahnı festivalında "If I Were Sorry" mahnısı ilə qələbə qazanmış və həmin mahnı ilə ölkəsini 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı və musiqi karyerası
### 2006-2015: Karyeranın başlanğıcı
Frans 19 dekabr 1998-ci ildə İsveçin Skone vilayətində anadan olmuşdur. O, əsasən Elias qrupunun üzvü olaraq ifa etdiyi futbol himnlərinə görə tanınır. Onun 2006-cı ildə İsveç futbolçusu Zlatan İbrahimoviçə həsr etdiyi "Who's da Man" mahnısı ölkədə əsl hitə çevrilmişdir. Mahnı 13 həftə boyunca İsveç hit paradlarında zirvədə yer almışdır. Həmin ilin sonunda onun ifa etdiyi yeni mahnı "Kul med Jul" ifaçıya növbəti uğur daha qazandıra bilmişdir. Fransın daha bir futbolla əlaqəli mahnısı isə 2008-ci ildə İsveç milli futbol komandasına dəstək üçün ifa etdiyi "Fotbollsfest" olmuşdur.

### 2016-hal-hazırda: Melodifestivalen və Avroviziya 2016
2016-cı ildə Frans uzun müddətdən sonra səhnəyə geri dönüş etmiş və İsveçin ən böyük musiqi festivalı olan Melodifestivalen mahnı festivalına qatılmışdır. "If I Were Sorry" adlı mahnı ilə festivalda iştirak edən müğənni uğurla final mərhələsinə adlayaraq, finalda bütün rəqiblərini geridə qoyaraq festivalda qələbə qazanmağa nail olmuşdur. Beləliklə, Frans "If I Were Sorry" mahnısı ilə müsabiqəyə ev sahibliyi edən İsveçi Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. İsveçin Avroviziyaya ev sahibliyi etməsi səbəbi ilə Frans birbaşa olaraq müsabiqənin final mərhələsindən mübarizəyə qoşulmuşdur. Finalda 9-cu səhnə alan ifaçı müsabiqədə 261 xalla 5-ci yeri qazanmışdır.

Fransın Avroviziya mahnısı İsveçlə yanaşı Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa, İspaniya, İsveçrə, Norveç, Danimarka, İslandiya, Türkiyə, Tayvan və Uruqvayda da Spotify musiqi buludunda ən çox dinlənilən mahnılardan biri olmuşdur.
  
## Şəxsi həyatı
Fransın atası Mark Nigeriyada anadan olmuş və Markın öz anası nigeriyalı və atası isə britaniyalıdır. Səkkiz yaşında ikən Mark Londona köçmüşdür. Fransın anası isə isveçlidir. Frans həm ingilis, həm də isveç dilində sərbəst danışa bilir. Həyatının böyük hissəsini Londonda yaşayan Frans məhz orada da musiqi təhsili almışdır. Onun Kasper adlı kiçik qardaşı və Filipa adlı əkiz bacısı var.

## Diskoqrafiya
### Albomlar

### Sinqllar

## İstinadlar
If I Were Sorry

**If I Were Sorry** () — İsveçin 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Frans "If I Were Sorry" mahnısı ilə İsveçi Stokholm şəhərində keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı Oskar Foqelström, Maykl Saksell, Fredrik Andersson və həm də Frans Yeppsson Vall tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Botsvana 2014 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya oyunlarında

**[[Botsvana]]** — 16-28 avqust tarixləri arasında Çinin Nankin şəhərində keçirilən 2-ci 2014 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarındakı iştirakı.

## Medalçılar

## Ümumi məlumat

### İdmançıların sayı

## Badminton

**Qadınlar**

## Cüdo

### Kişilər

### Qarışıq

## Üzgüçülük

**Ümumi**

## Yüngül atletika

**Kişilər**

**Qadınlar**
Yavay yarımadası

**Yavay yarımadası** — Qərbi Sibirdə, Kara dənizi sahillərində yerləşən yarımada. Qdansk yarımadasının şimal-qərb qutaracağını təşkil edir. Cənub-qərb və qərbdən Ob estuarisi cənub-şərq və şərqdən isə Qdansk estuarisi ilə əhatələnir.

Şimaldan cənuba doğru 210 km uzunluğa malikdir. Burada ən böyük eni 20–30 km-dir. Yarımadanın şimalı sualtı qayalarla Şokalski adasına doğru uzanır. Burada eni 5 km olan boğaz yerləşir.
Yarımada ərazisinin böyük hissəsi düzəndir. Ərazisi əsasən bataqlıqlaşmışdır. Maksimal hündürlük 75 metrdir. Sahilləri alçaqdır.
Mara sürülərinin buradan keçməsi istisna ərazisində yaşayış yoxdur. 72-ci paraleldən şimaldakı ərazilər Qdansk yasaqlığı ərazisinə daxildir. Ən yaxın yaşayış məntəqələridir. Yuribey və Matyuysaledir.
Yarımadanın cənubunda zəngin neft və qaz yataqları vardır. İnzibati cəhətdən yarımada Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsinin Tazov rayonu ərazisinə daxildir.
Cahangir Allahverdiyev

**Allahverdiyev Cahangir İbrahim oğlu** () — azərbaycanlı kimyaçı.

## Həyatı
Allahverdiyev Cahangir İbrahim oğlu 6 sentyabr 1938-ci ildə Gədəbəy rayonunun Poladlı kəndində anadan olmuşdur. 1946-cı ildə öz kəndlərində məktəb olmadığından qonşu Böyük Qaramurad kəndində Füzuli adına orta məktəbə getmiş, 1956-cı ildə isə həmin məktəbi bitirib ali təhsil almaq üçün Bakı şəhərinə gəlmişdir. Sənədlərini M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna vermişdir. О, həmin institutun kimya-texnologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. Tələbəlik illərində öz istedad və bacarığı ilə fərqlənmişdir. 1961-ci ildə institutu müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra perspektivli məzun kimi təyinatla Azərbaycan Neft Layihə  İnstitutuna mühəndis-texnoloq vəzifəsinə işləməyə göndərilmişdir.

Pedaqoji fəaliyyətə olan həvəsi onu 1962-ci ildə məzunu olduğu M.Əzizbəyov adına Neft və Kimya İnstitutuna qaytarmışdır. О, müsabiqə yolu ilə həmin instituta müəllim qəbul olunmuşdur.

Daha səmərəli elmi-tədqiqat işi ilə məşğul olmaq üçün 1966-cı ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Y.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya prosesləri institutunun analitik kimya laboratoriyasına elmi işçi düzəlmişdir. Bir müddət burada maraqlı təcrübələr aparmış və nəhayət 1972-ci ildə həmin institutun aspiranturasına daxil olmuşdur. 1977-ci ildə "Adsorbsiya üsulu ilə yüksək keyfiyyətli reaktiv yanacağın və təmiz neftin turşularının alınmasının tədqiqi və texnologiyası" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Onun apardığı tədqiqat işi çox böyük elmi-təcrübi əhəmiyyətə malik olduğundan xüsusi reqlament hazırlanmış, tədqiqatın nəticəsinin həyata tətbiq olunması üçün SSRİ Neft Nazirliyinin göstərişi ilə həmin iş Azərbaycan Neft Layihə  İnstitutuna təqdim olunmuşdur.

Cahangir Allahverdiyev 40-a yaxın elmi əsərin, 5 müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir. O, 1981-ci ildən Neft Kimya Prosesləri İnstitutunun analitik kimya laboratoriyasının böyük elmi işçisi vəzifəsində işləmişdir. 1996-cı ildən isə bu laboratoriyanın müdiri olmuşdur.
Çərəlilər

**Çərəlilər** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mollalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2009-cu il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə əhali yaşamır.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsini Qubadlı rayonunun Çərəli kəndindən gəlmiş ailələrin saldığı haqqında məlumat verilir. Etnotoponimdir.

## İstinadlar
Mamont yarımadası

**Mamont yarımadası** — Qərbi Sibirin şimalında yerləşən iri yarımadalardan biri. Qdansk yarımadasının mərkəzi-şimal hissəsində yerləşir. Qdansk estuarisi ilə Yuraskaya körfəzi arasında yerləşir. 

1922-ci ildə «Aqnessa» şxunu ilə edilən ekspedisiya zamanı 1866-cı ildə tapılan Mamont sümüyü ilə əlaqədar verilmişdir.

Şimal-qərbdən cənub-şərqə 120 km məsafədə uzanır. Orta eni 50 km-dir. Maksimal hündürlük 59 metr idi. Bitki örtüyü tundra bitkiləridir. Ərazisinin böyük hissəsi bataqlaşmışdır.

Sahil xətti düzəndir. Ada ətrafı ilin böyük hissə buzla örtülü olur. İri gölləri: Privneveto, Lanqto, və Venqato. 

Tümen vilayətinin Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsi ərazisinə daxildir. Şimal və şimal-qərb hissəsi Qdansk təbiət yasaqlığı ərazisinə daxildir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yarımadanın xəritəsi. Miqyas 1:200000
Ultra Jump

— Yaponiya aylıq seynen manqası jurnalı. Jurnal "Jump" jurnal seriyası çərçivəsində Shueisha nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmaqdadır. Əslində jurnal 1995-ci ildə "Weekly Young Jump" jurnalının xüsusi buraxılışı kimi nəşr olunmuşdu. 19 oktyabr 1999-cu ildə bu xüsusi buraxılış yeni aylıq publikasiyaya çevrilmiş və "Ultra Jump" adını almışdır. Jurnalda nəşr olunmuş manqalar Young Jump Comics Ultra leyblı altında tankobon cildləri şəklində nəşr olunur.

## Tarixi
*"Ultra Jump"* əvvəlcə *"Weekly Young Jump"* seynen antologiyasının xüsusi buraxılışı kimi *"Young Jump: Ultra Special Issue: Ultra Jump"* adı ilə nəşr olunurdu və ilk sayı 1995-ci ildə nəşr olunmuşdur. 1999-cu ildə bu buraxılış ayrı publikasiyaya çevrilmişdir və *"Ultra Jump"* adını almışdır. 19 mart 2008-ci ildə *"Ultra Jump"* jurnalı jurnalın onlayn spin-offunu yayımlamışdır: . *"Ultra Jump Egg"* manqa saytında isə jurnalda nəşr olunmayan manqalar yayımlanır.

## Xüsusiyyətlər
Jurnal gənclər üçün nəzərdə tutulmuşdur və fentezi və elmi fantastika hekayələrinə üstünlük verir. Shueisha nəşriyyatının ranobe xətti olan "Super dash library"-nin "Ultra Jump" jurnalı ilə yaxın bağlantısı var: jurnalda başlıqların manqa adaptasiyaları nəşr olunur (məsələn, Read or Die). Manqa yazıçılarının yomikiriləri də jurnalda nəşr olunur və  adlanır.

## Seriyalar

### Hazırda yayımlananlar
"Ultra Jump" jurnalında hazırda 27 manqa seriyası yayımlanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Weekly Shōnen Jump

## Xarici keçidlər
*Shueisha-nın Ultra Jum səhifəsi 
*Shueisha-nın Ultra Jump Egg səhifəsi  
*
Kelvin Harris

**Kelvin Harris** (d. **Adam Riçard Vayls**, 17 yanvar, 1984) şotland DJ, bəstəçi. İlk albomu "*I Created Disco*"nu 15 iyun, 2007-ci ildə çıxartmışdır. Bu albomda olan "*Acceptable in the 80s*" və "*The Girls*" sinqlları siyahılarda ilk yerlərə yüksəlmişdir. İkinci albomu "*Ready for the Weekend*"i 2009-cu ildə çıxartmışdır. Bu albom "UK Albom Chart" siyahısında 1 nömrəyə yüksəlmişdir. Bu albomdan "*I'm Not Alone*" "*Ready for the Weekend*" və "*You Used to Hold Me*" adlı sinqlları çıxmışdır.

## İstinadlar
Nemuro yarımadası

thumb|250px
**Nemuro yarımadası**  Hokkaydo adasının şimal-şərqində yerləşir. Sonucunda Yaponiyanın ucqar şərq nöqtəsi olan Nosappu burnu qərarlaşır. Qərbdən Nemuro-Van körfəzi ilə yuyulur. Yarımada Siretoko yarımadasından fərqli olaraq alçaq platodur. Siqnalnıy, Rifovıy və Storojovoy adalarından Sovet boğazı ilə ayrılır. Yarımadanın mərkəzində 30 000 əhalisi olan Nemuro şəhəri yerləşir.  Yarımada yaxınlığında yerləşən adalarda quşlar yuva qurur. İyunda Nemuro yarımadasında Yaponiyada ən tez gün çıxır (3:30). 

## Flora və fauna
Yarımadada Harayçı qu quşu, Ağquyruq dəniz qartalı, Qara ağacdələn, Əkin qazı və Yapon durnasına rast gəlmək olar. Burada tülkü, maral və dələ kmi məməlilər yaşayır.

## Şəkilləri

Şəkil:CapeNosappu.jpg|Nissapu burnu
Şəkil:CapeNosappuLighthouse.jpg|Mayak
Şəkil:Hanasaki cape 花咲岬 (3538570392).jpg|Xanasaki burnu.
Karvansara (Göyçə)

**Karvansara** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10–12 km cənub-şərqdə, Mədinə kəndinin yanında, Əyriçay çayının sahilində yerləşir. Kəndin adı erməni mənbələrində Əyriçay Karvansara və Əyricə Karvansara kimi də qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim "ticarət yolu üzərində tikili bina" mənasında işlənən karvansara sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan sadə quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 168 nəfər, 1886-cı ildə 205 nəfər, 1897-ci 309 nəfər, 1904-cü ildə 341 nəfər, 1914-cü ildə 441 nəfər, 1916-cı ildə 294 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1828–1832-ci illərdə əhalisi qovulmuş, lakin sonra qayıtmışdır. 1918-ci ildə əhali yenidən qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1935-ci ildə Icəvan adlandırılmışdır. Karvansara Səlim də adlanmışdır. Digər adı Ayrıca. 1806-cı ildə Gürcüstandan İrəvan xanlığına qaçıb gəlmiş 400 azərbaycanlı ailəsinin məskunlaşması nəticəsində yaranmış kəndlərdəndir. 1918-ci ildə kəndin sakinləri ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda Sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma yurdlarına dönə bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 78 nəfər, 1926-cı ildə 45 nəfər azərbaycanlı, 1931-ci ildə 80 nəfər azərbaycanlı, 69 erməni, 29 kürd yaşamışdır. Ermənilər kəndə 1928–1930-cu illərdə köçürülmüşdür. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarları ilə kənddə yaşayan azərbaycanlılar 1948–49-cu illərdə tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuş və kənd Mədinə kəndi ilə birləşdirilmişdir.

## Həmçinin bax
* Mədinə (Göyçə)

## İstinadlar
Mixaylov yarımadası

**Mixaylov yarımadası** — Kara dənizi sahillərində, Taymır yarımadasının qərb qutacağında yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir. Böyük Arktik Qoruğu ərazisinin tərkib hissəsidir.

1913-cü ildə Vladimir Rusanovun ekspedisiyası Arktikada batır. Gəminin ekspedisiyasının bir qismi yarımada ərazisindən materikə keçmək istəsədə, onlar niyyətinə çata bilmirlər. 1921-ci ildə Nikifor Beqiçev yarımada ərazisində iki skelet aşkarlayır. Bu qalıqların Amudsenin əməkdaşları olan Peter Tessem və Raul Knutsenə mənsubluğunu irəli sürür. Böyük ehtimal ki, qalıqlar Rusanovun ekspedisiyasına mənsub olmuşdur.

## Mənbə
* Сайт ГТРК. Mixaylov yarımadası 
* Троицкий В. А. Географические открытия Н. А. Бегичева на Таймыре. //Летопись Севера, т. 8. М., Мысль
Dəniz şeytanı

**Dəniz şeytanı**, **Fənər balığı** () — Tilovlukimilər dəstəsinə aid yırtıcı balıq növü. Bu tür adlandırılması onun çirkin görünüşü ilə əlaqəlidir. 
Dəniz şeytanı Atlantik okeanının şimal şərqində, Mərakeş sahillərindən başlayaraq Norveç və cənubi İslandiya sahilləri boyu, eləcə də Aralıq və Qara dəniz sularında, 20 –1000 m dərinliklərdə rast gəlinir.
1-1,5 m olan Dəniz şeytanının uzunluğu bəzən 2 m-ə qədər çatır. Maksimal çəkisi isə 57,7 kq-dır. Bədəni pulsuzddur, dəri örtüyü kəələ kötür çoxlu sayda sümüklü çıxınılara malikdir. Böyük başa və müvafiq olaraqböyük ağız boşluğuna malikdir. Ağızın alt çənəsi iti uclu qarmağabənzər dişlərlə təmin edilmişdir. Gözləri xırdadır. Qəlsəmə yarığı iki kiçik dəlikdən ibarətdir.

## Həyat tərzi
### Çoxalması
Kürütökmə dövrü qışda və yazdadır. Adətən kürütökmə 180 m dərinlikdə baş berir. Kürü zolağı 9m uzunluğa 90 sm enə malik olur. Kürüdən yeni çıxmış körpələr 5-6 sm olurlar.
### Qidalanması

Əsas yemi balıqdır. Sürünmək və hətta ələbənzər döş üzgəcləri hesabına tulanmaq qabiliyyətli Dəniz şeytanı dənizin dibində məskunlaşir. O, öz şikarını uzun bığcığından asılmış fənər kimi işıq saçan tilovu vasitəsilə ovlayır. Bu zaman bığcığın işığına yığışan balıqları bir göz qırpımında udaraq ovlayır.

## Əhəmiyyəti
Təssərufat əhəmyyətlidir və yemək üçün yararlıdır. Sümüksüz ağ ətlidir. Fransız məbəxində “Dəniz şeytanı” çoxseviləndi. İspanyada , İtaliyada isə  adı ilə, restoranların menyularına daxildir.

## İstinadlar

## Mənbə

* Bent J. Muus, Jørgen G. Nielsen; Preben Dahlström und Bente Olesen Nyström (Illustrationen): Die Meeresfische Europas. In Nordsee, Ostsee und Atlantik. (Originaltitel: Havfisk og fiskeri i Nordvesteuropa 1998, übersetzt von Matthias Stehmann), Franckh-Kosmos, Stuttgart 1999, ISBN 3-440-07804-3.
Pilatr de Rozye

**Jan-Fransua Pilatr de Rozye** (; 30 mart 1754 – 15 iyun 1785) — fransız ayronavtı, kimyaçısı, fiziki, aviasiya sahəsində pionerlərindən biri. O, ayrostatla (Hava şarı ilə) səmaya qalxmağa qərar verən ilk adamdır.

## Həyatı
Cavanlıq illərində Pilatr de Rozye riyaziyyat, fizika, kimya və təbiət elmlərinə böyük maraq göstərirdi. Sonralar o kimya fənnini tədris edirdi. "Ateney" Paris elmi cəmiyyətinin təsisçisi idi.

Monqolfye qardaşlarının ixtiralarının böyük pərəstişkarı kimi o, ilk dəfə tək, sonra isə Jiru de Villet ilə hava şarında səmaya qalxır. 1783-cü ilin 21 noyabr tarixində isə diametri 48 paris futu (15,5 metr), hündrlüyü 74 fut (24 metr) olan ayrostatla tam uçuş həyata keçirilir. Rozye və markiz Fransua Loran d’Arland yüksək səmaya qalxırlar.

15 iyun 1785-ci ildə Rozye ayrostatla La-Manş boğazını uçub keçmək qərarını verir, lakin şar alışır və Rozye, Romen adlı yol yoldaşı ilə həlak olur.

## Xatirə
1991-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı Ayın görünən hissəsində yerləşən kraterlərin birinə Pilatr de Rozyenin şərəfinə "Pilatr" adı verib.
Vyetnam 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya oyunlarında

**[[Vyetnam]]** - 14-26 avqust tarixləri arasında Sinqapurun eyni adlı şəhərində keçirilən I-ci 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya oyunlarında.

## Medalçılar

## Ümumi məlumat

### İdmançıların sayı

## Ağır atletika
### Kişilər

### Qadınlar

## Atıcılıq

### Qadınlar

## Badminton

**Kişilər**

**Qadınlar**

## Güləş

### Qadınlar

#### Sərbəst

## Taekvondo

**Kişilər**

**Qadınlar**

## Üzgüçülük

**Ümumi**

## Yüngül atletika

**Qadınlar**

## Xarici keçidlər
*Competitors List: Vietnam
Azərbaycanda vaxt

**Azərbaycanda vaxt** və ya **AZV** — Azərbaycan ərazisində vaxt zonası. Standart saat vaxtından 4 saat qabaqdır (UTC+04:00).

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2016-cı il 17 mart tarixli 131 saylı Qərarına əsasən 2016-cı ilidə yay vaxtına keçid ləğv edilmişdir. Nazirlər Kabinetinin 17.03.1997-ci il tarixli 21 saylı Qərarı qüvvədən düşmüş hesab edilir və 2016-cı ilin 27 mart tarixində (bazar günü) ölkə ərazisində yay vaxtına keçid həyata keçirilməyəcəkdir.

Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanda yay və qış vaxtlarına keçid bir sıra tibbi-psixoloji və sosial-mənəvi problemlərin yaranmasına və İKT sistemlərinin qəbul olunmuş beynəlxalq vaxt qrafiki ilə sinxronlaşdırılması sahəsində bəzi çətinliklərin meydana gəlməsini nəzərə alaraq, AMEA-nın Rəyasət Heyəti GMT+4 (Qrinviç vaxtı+4 saat) vaxtını əsas götürməklə Azərbaycan Respublikasında yay və qış vaxtlarına keçid praktikasının ləğv edilməsini təklif edib. Onu da qeyd edək ki, qış və yay vaxtlarının tətbiqi barədə Nazirlər Kabineti 1997-ci ildə qərar verib. Qərara əsasən, hər il oktyabrın son bazar günündə ölkə ərazisində qış, martın son bazar günündə isə yay vaxtına keçilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* UTC+04:00
* Yay vaxtı
Qızılxaraba (Göyçə)

**Qızılxaraba** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Əyricə kəndinin yanında, Arxaşan və Əbdülasar dağları arasında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim qırmızı süxurlu ərazini, torpağı bildirən qızıl və xaraba sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyeflə bağlı yaranan toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
1831-ci ildə kənddə 357 nəfər erməni yerləşdirilmiş və ondan sonra azərbaycanlılar tədricən sıxışdırılıb çıxarılmışdır. Kənddə 1873-cü ildə 188 nəfər, 1886-cı ildə 136 nəfər,1897-ci ildə 125 nəfər, 1908-ci ildə 215 nəfər, 1914-cü ildə 421nəfər, 1916-cı ildə 249 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ilin mart ayında kəndin sakinləri ermənilər tərəfindən vəhşicəsinə qovulmuşdur. Kənddə 1930-cu illərə kimi heç kim yaşamamışdır. 1930-cu ildən sonra buraya ermənilər köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Çelyuskin yarımadası

**Çelyuskin yarımadası** — Taymır yarımadasının bir hissəsini təşkil edir. Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir. Yarımada Laptevlər dənizi ilə Kara dənizi arasında yerləşir. Yarımadanın sonucunda Asiya qitəsinin ucqar şimal qutaracağı olan Çelyuskin burnu yerləşir.

## Coğrafiya
Yarımadanın sahəsi 16.000 km² təşkil edir. Ərazisi platodan ibarətdir. Ən hündür nöqtəsi Oktyabr dağı 371 metrdir. İri çayları: Qolsovaya, Srebyanka və Kelxa. Ərazisi arktik səhra və tundradır.

## İqlimi
Arktik dəniz iqlimi hakimdir. Yayda belə şaxtalar müşahidə edilir.

## İstinadlar
Avqusteum

**Avqusteum** (cəm halda **Avqustea**) Avqust imperial ləqəbi ilə adlandırılmış Qədim Roma dinində imperiya kultu yeridir. Roma imperiyasının Yunan Şərqində bu cür yerlər ***Sebasteon *** adlandırılırdı. Bu cür yerlərə nümunə olaraq Sebastiya/Samariya, Konstantinopol, Afrodisias, Pisidiya Antioxiyası, Karfagen və ən məşhur nümunələrdən biri olan Ankara Avqusteumunu göstərmək olar.

XVIII əsrdən etibarən termin akademik və mədəni binalar üçün də istifadə edilməyə başlnmışdır ki, bu cür avqustealara nümunə kimi Leyptziq, Oldenburq və Vittenberq avqustealarını göstərmək olar.

Şəkil:2016 WLM - OVEDC - Shomron capital of the Kingdom of Israel 052.jpg|Sebastiya/Şomron/Samariya. Avqusteum Avqust məbədinin dövrümüzə çatmış özülündən 25 metr yüksəkdə təpə üzərində yerləşir.
Şəkil:Aphrodisias, the Sebasteion.jpg|Afrodisias şəhərinin Sebasteon hissəsi
Şəkil:PaulinumAugusteum72012.JPG|Leyptziq avqusteumu

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Avqust məbədi, Roma
Death Parade

— Yuzuru Taçikava tərəfindən yaradılan, *[[Madhouse (şirkət)|Madhouse]]* istehsalı, 2015-ci ildə çıxan anime serialı. O, əvvəldən *Madhouse* tərəfindən *Cavan Cizgiçilər Öyrənmə Layihəsi* üçün çəkilən və 2013-cü ilin martın 2-də çıxan  adlı qısametrjı animesinin əsasında yaradılıb.

## Məzmun
Yer üzündə iki nəfər eyni zamanda ölən zaman, onlar hakim olan barmenlərin sirli barlarına göndərilir. Onlar orada həyatlarının asılı olduğu "Ölüm Oyunları"nda iştirak etməlidir. Oyunların nəticələri onların vəziyyətinin sirrini və onların taleyinin gələcəyini açığlayır. Hakimlər onları mühakimə etdikdən sonra, insanlar ya reinkarnasiya, ya da boşluqa sürgün olunur.

## Media

### ''Death Billiards''


### ''Death Parade''
Türkan Nəsirova

**Türkan Taleh qızı Nəsirova** () — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi. Güləş üzrə dünya və Avropa çempionatlarının iştirakçısı.

## Həyatı
Türkan Nəsirova 6 mart 1997-ci ildə Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. 2014-cü ildə Sumqayıt şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbini bitirmişdir. Abşeron rayonu Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin güləş bölməsinin yetirməsidir. 2009-cu ildən güləş ilə məşğul olmağa başlamışdır. Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının tələbəsidir.

## Karyerası
Türkan Nəsirova birinci uğurunu 2012-ci ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində qazanmışdır. O Gənclərin Dünya Çempionatında finalda məğlub olaraq gümüş medal qazanmışdır. Daha sonra Türkan Nəsirova 2013-cü ildə Monteneqronun Bar şəhərində Gənclərin Avropa Çempionatında bürünc medal qazanmışdır. Bir ildən sonra Türkan Nəsirova 2014-cü ildə Bolqarıstanın Samokov şəhərində analoji yarışda, Gənclərin Avropa Çempionatında qızıl medal qazanmışdır. Elə həmin ildə Yeniyetmələrin Avropa Çempionatında Polşada bürünc medal qazanmışdır. 2014-cü ildə Türkan Nəsirova son uğurunu Gənclərin Dünya Çempionatında qazanmışdır. Türkan Nəsirova Slovakiyada bürünc medal qazanmışdır. 2015-ci ildə isə Türkan Nəsirova Yeniyetmələrin Avropa Çempionatının bürünc medalını, Yeniyetmələrin Dünya Çempionatının isə qızıl medalını qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Türkan NƏSİROVA
Palau 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında

**[[Palau]]** - 14-26 avqust tarixləri arasında Sinqapurun eyni adlı şəhərində keçirilən I 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya oyunlarında.

## Ümumi məlumat

### İdmançıların sayı

## [[Şəkil:Olympic pictogram Weightlifting.png|30x30px]]Ağır atletika
### Kişilər

## [[Şəkil:Swimming pictogram.svg|30x30px]]Üzgüçülük

**Ümumi**

## [[Şəkil:Athletics pictogram.svg|30x30px]]Yüngül atletika

**Kişilər**

**Qadınlar**

## Xarici keçidlər
*Competitors List: Palau

## İstinadlar
Havalandırma qurğusu

**Havalandırma qurğusu** — böyük həcmdə kənd təsərrüfatı məhsullarının (ot, dənli bitkilər) hava axını ilə qurutmaq üçün tətbiq olunur.  Əsas məqsədi məhsulun quru soyuq və ya isidilmiş hava ilə konservə edilməsindən ibarətdir. Bəzi hallarda qaz mübadiləsi və soyudulması üçün də istifadə olunur. Məsələn, kartofların saxlanmasında buna böyük ehtiyac yaranır.

Havalandırmanın ən geniş tətbiq olunduğu sahə biçilmiş otların qurudulmasıdır. Qurğunun əsas hissəsini mühərriklə işləyən üfürcək təşkil edir. Bu üfürcəklə aşağı təzyiqdə (bir neçə millibar) və böyük həcmdə (məsələn, 20000 m³/saat) hava axını yaratmaq olur. Hava, paylayıcı sistemin vasitəsilə əsas sahəyə yənəldilir və axınla məhsula daxil edilir. O, çox vaxt bir neçə metr yol qət edir. Otun havalandırılması zamanı onun  rütubəti 40%-dan çox olmamalıdır. Sonra havalandırma qurğusu 10 gün ərzində otun rütubətliyini 15%-ə endirir. Bu zaman 1-2 g/m³ hava buxarlanması baş verir.   Proses həm də madəllər mübadiləsində yaranan əlavə istiliklə müşayiət edilir. Quruma aşağıdan yuxarıya doğru baş verir. Sonuncu təbəqə də kondens qatı yarandığından heç də həmişə optimal qurumur. Havanın 5-8°K artıq qızdırılması qurutma vaxtını iki dəfə aşağı salır. Ancaq bu əlavə elektrik xərcləri tələb edir.

## İstinadlar
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Sükanla idarə

**Sükanla idarə** — nəqliyyat vasitələrinin hərəkət istiqamətinin sükanla idarə sistemidir. O, təkərlərin (və ya digər hərəkət vasitələri, məsələn: xizək) vəziyəti ilə sükan arasında (dönmə bucağı) proporsional əlaqə yaradan mexanizmlərdən ibarətdir.

## Avtomobillərin sükanla idarəsi

**4WS** (**4 Wheel Steering**, ingil. 4 idarə olunan təkər) — avtomobilin arxa təkərlərini döndərən sistem. Yüksək sürətlərdə arxa təkərlər (eynilə qabaq təkərlər kimi) dönmə istiqamətinə dönürlər, bu kəskin manevrlərdə avtomobilin stabilliyini artırır. Kiçik sürətlərdə isə əks hal baş verir: arxa təkərlər qabaqdakıların əksinə dönərək manevretmə qabiliyyətini yüksəldir və dönmə radiusunu kiçildirlər. Avtomobillərdə sükanla idarə sükanön fırlanma hərəkətini idarə olunan təkərlərin dönməsinə çevirən mexaniki reduktor və dartıcı sistemdən ibarətdir. Sükanın və təkərin dönmə bucaqları arasındakı nisbət adətən 15:1 … 25:1 arasında yerləşir və ötürmə nisbəti adlanır. Təkərlərin müxtəlif bucaqlara dönməsini təmin edən dartıcılar sisteminə sükan trapesiyasını təşkil edir.

## [[Traktor]]ların sükanla idarəsi
Traktorlarda quruluşundan asılı olaraq iki idarəetmə növü məlumdur: qabaq təkərlərin dönməsi *avtomobillərə analoji olaraq) və ya yarımçərçivələrin dönməsi.

Yarımçərçivələrdən istifadənin aşağıdakı üstünlükləri vardır:

— Aparıcı təkərlərin unifikaisyasə və etibarlılığı (onlarda dönmə mexanizmləri olmur),
— Arxa və qabaq təkərlərin bir birini addımlaması, yəni arxa təkərlər həmişə qabaq təkərlər keçə yerdən gedirlər ki, bu da traktorun keşicilik qabiliyyətini artırır.
-Dönmə zamanı traktorda asılmış işçi mexanizmlərin səlis hərəkəri reallaşdırılır.

## Sükanla idarə mexanizmi
İdarə mexanizmi — sükanın fırlanma hərəkətini dartıcının yerdəyişməsinə çevirn, sükanla idarənin bir hissəsidir. Əslində bu mexaniki reduktorun bir növüdür. Ən geniş yayılmış aşağıdakı idarə mexanzimləri mövcuddur:

— Dişli çarx-daraq — sükan dişli çarxla tərpənməz bərkidilir, hərəkətli daraqların ucları qollar vasitəsilə təkərləri döndərirlər. Hal-hazırda sərnişin avtomobillərində geniş istfadə olunur.
— Sonsuzvint ötürməsi — sükan çarxı sonsuzvinti fırladır, o isə öz növbəsində onunla əlaqdə olan sürüngəci (dişli çarx sektorunu) hərəkət etdirir. Sonsuzvint üzrə sürüşün sürüngəcə dəstək bağlanır. Dəstək hərəkətə gətirildikdə o dönmə trapesiyasında yerdəyişmə yaradır. Bu digərlərinə nisbətən çoxlu sayda elementlərdən ibarət mürəkkəb sistemdir.
— Vint kürəli qayka birləşməsində sükan onunla əlaqədə olan valı döndərir, nəticədə valda oturdulmuş vint oymağındakı qayka hərəkət etdirilir. Valın vidələri və oymaq arasında sürüşmə sürtünməsini diyirlənmə sürtünməsinə çevirən kürələr yerləşir. Bu mexanizmlərdən adətən yük avtomobillərində istifadə edilir.

## Mənbə
* Erik Eckermann: *Die Achsschenkellenkung und andere Fahrzeug-Lenksysteme*. Deutsches Museum, München 1998, ISBN 3-924183-51-1.
Zarya yarımadası

**Zarya yarımadası** — Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşən yarımada.
Yarımada Kara dənizi ilə Middenfdorf körəzi arasında qərarlaşır.  
Yarımada təskibində De-Kolonq yarımadası, Pallas yarımadası, Mərkəzi yarımada, Heoperedelyonnıy yarımadası və Zuev yarımadası qərarlaşır. Ətrafında  Obşirnaya, Konesnaya, Tainstvennaya, Koneskaya və Ovalnaya buxta və körfəz və buxtaları vardır. Yarımada Qavrilov adasından Muşketov boğazı ilə ayrılır

Yarımadanın reylefi təpəlikdir. Maksimal hündürlük 310 metrdir (Çornaya dağı). Sahilləri isə sıldırımlıdır.

Sahil xəttində dərinlik 34 metrdir. Cənub sahilində Rıkaçyov adası və Vild adası. Yarımadada yaşayış yoxdur. Yarımada «Zarya» şxununun şərəfinə adlandırılmışdır. Eduard Vasileviç Toll yarımada sahilində qışlamışdır.

1973-ci ildə Komsomol həqiqəti Tollun torpaqda gizlətdiyi ehtiyatlar aşkarlayır. Ehtiyatlar olduğu kimi qalmışdı. Bu isə onu sübut edirki, uzaq sibir in şaxtalı ərazilərində qida ehtiyatları əsrlərlə qala bilir.

## İstinadlar
Şah xan

**Şah xan** () — Turfan dairəsinin hakimi, Mənsur xanın oğlu.

## Həyatı
Mənsur xan Sultan Əhməd xan oğlu 1542-ci ildə oğlu Şah xanı vəliəhd elan edib, Moğolustanı ona buraxdı. Əllərində ancaq Turfan dairəsi qalmışdı. Tarixçi Şah Mahmud ibn Fazil Çuras qeyd edir ki, "Şah xan cəsur, mərd, qorxmaz bir şəxsiyyət idi. Onun sərtliyi və qəddarlığı da vardı". Az bir günaha görə oğlu Türay sultanın qətlinə fərman vermişdi. 1570-ci ildə Aksu şəhərini tutub, oranın hakimi Məhəmməd oğlanı əsir tutdu. Yalnız yarım ildən sonra Məmləkəti-Moğoliyyənin hökmdarı Əbdülkərim xanın xahişi ilə buraxdı. Elə həmin ildə oyratların üzərinə yürüş etdi. Döyüş zamanı canını fəda etdi.

## Ədəbiyyat
* Şah Mahmud ibn Fazil Çuras, Xronika, Moskva, "Nauka", 1976.

## Həmçinin bax
* Moğolustan
* Mavəraünnəhr

## İstinadlar
Sonsuzvint ötürməsi

**Sonsuzvint ötürməsi** oxları çarpaz yerləşmiş sonsuzvint və ona uyğun olan dişli çarxdan ibarətdir. Sonsuzvintin profili boltun həndəsəsinə oxşayır. Çox vaxt sonsuzvint aparan, sonsuzvint dişli çarxı isə aparılan olur. İlişmə zamanı güc sonsuzvint çarxın dişlərini qismən əhatə etməklə ötürülür. Sonsuzvint və çarx arasında toxunma xətt üzrə baş verdiyindən böyük güc ötürmək mümkün olur. Bu ötürmə adilərə nisbətən daha dəqiq, səlis və titrəyişsiz işləyir. Dişlərin ilişməsində yaranan yüksək sürtünmə səthi aşağı faydalı iş əmsalına səbəb olur. Sonsuzvintin yoxuş bucağı artdıqaca bu əmsal 65–95 % arasında yerləşir. Sonsuzvint ötürməsində bir pillədə 1…1000 arasında ötürmə nisbəti almaq olur. Praktikada isə əlverişli ötümə nisbəti 10…..80 arasında götürülür. Sonsuzvint formasına görə silindrik və holoboid olur. Dişlərin profilinə görə trapesiya və arximed spiralına uyğun hazırlanırlar. Standarta görə Arximed sonsuzvintli ötürmələr ZA, evolvent Z1, konvolyut sonsuzvintlər isə ZN1 və ZN2 ilə işarə edilir.

Sonsuzvint ötürməsinin çatışmayan cəhətləri ondan ibarətdir ki, ilişmə zamanı yüksək sürtünmə yaranır, əlvan materialların tətbiqi tələb olunur, oxboyu yaranan yüksək qüvvə yastıqların sərt oturdulmasını tələb edir, istismar xərcləri böyükdür.

## Mənbə
* Kərimov Z. H. Maşın hissələri və yükqaldırıcı-nəqledici maşınlar. Ali texniki məktəblər üçün dərslik. II nəşri — Bakı, "Maarif", 2002, 596 səh.
Pərçimləmə

thumb|300px|İkicərgəli pərçim birləşməsi

**Pərçimləmə** metaldan və süni materialdan hazırlanmış tikinti və maşın hissələrinin söküləbilməyən birləşməsi üçün tətbiq olunan üsuldur.

## Tətbiq sahəsi
 
Əgər pərçim birləşməsi bir hissədən başqasına güc ötürərsə onda buna güc birləşməsi deyilir. Çənlərin kipləşdirilməsində güc birləşməsi o qədər də rol oynamır, burada kipləşdirici birləşmədən söhbət gedir. Hər iki məsələnin birlikdə həlli pərçimlərn daha yaxın vurulmasını tələb edir. Bunlar yüksək təzyiq altında işləyən çənlərin hazırlanmasında geniş tətbiq olunurlar. Pərçimin qaynaq ilə müqayisədə üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, bu birləşmə ucuz başa gəlir, birləşmə zamanı hissələrin mexaniki xassələri qızdırma ilə əlavə olaraq zəiflədilmir və nəzarətsiz daxili gərginlik halı yaranmır. Bu cəhətlər pərçimləmənin yüngül hissələrin hazırlanmasında geniş tətbiq olunmasına gətirib çıxarmışdır.

## Konstruksiyası
 
Birləşdirmə üçün istifadə edilən element *pərçim çubuğu* adlanır. Çubuqlar adətən bir ucu yarımkürə formasında olan çivi şəklində hazırlanırlar. Birləşdirmə zamanı isə onlar isti və ya soyuq halda, hissələrdə açılmış deşiklərdən keçirilərək çəkiclərin köməyi ilə döyəcəklənir və beləliklə hissələrin bir-birinə nisbətən hərəkətini bu istiqamətdə məhdudlaşdırır. Pərçim başlığının normal ölçüdə alınması üçün çubuğin ucu deşikdən l=1,5d qədər kənara şıxmalıdır. Deşiyin diametri qiyməti pərçim çubuğunun diametrindən asılı olaraq qəbul olunur. Onların arasındakı fərq yığmanın dəqiqliyindən və pərçimin ölçüsündən asılı olaraq 0,5–1 mm arasında dəyişir. Pərçim çubuğunun diametri möhkəmlik hesabatı əsasında tapılır.

Pərçimləri başlığının formasına görə yarımkürəvi, yarımyatıq, yatıq və içiboş olurlar. Təyinatına görə pərşim birləşməsi üç qrupa bölünür: a) möhkəm (metal hissələrdə), b) möhkəm-kip ( buxar qazanlarında, çənlərdə) c) kip (kiçik daxili təzyiqli çənlərdə). Pərçimləmə üsuluna görə lövhələr üst-üstə, uzərinə əlavə lövhə qoyulmaqla uc-uca birləşdirilə bilərlər.

Pərçim biləşməsinin əsas üstün cəhətləri yüksək etibarlıq, keyfiyyətə nəzarət, titrəməyə davamlığından ibarətdir. Texnologiyanın baha olması, pərçim yuvaları hissələri zəiflədərək, əlavə örtük lövhələrinə ehtiyac yaratması onun çatımayan cəhətlərini təşkil edirlər.

## Mənbə
*Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Mərkəzdənqaçma qüvvəsi

**Mərkəzdənqaçma qüvvəsi** maddi nöqtənin çevrə və ya əyri xətli trayektoriya üzrə hərəkəti zamanı yaranan və sürət vektoruna perpendikulyar istiqamətdə yönələn qüvvədir. Bu qüvvə, həcmi qüvvə kimi də başa düşülür, yəni sürətin istiqaməti dəyişdikdə hər bir elementar kütlənin ətaləti dəyişir və nəticədə həm daxili, həm də xarici təsir qüvvələri yaranır. Bu qüvvə d’Almeber prinsipinə əsasən digər qüvvələrlə tarazlıqda olur. Əgər kütləsi m olan cism r radiusuna malik əyri üzrə hərəkət edərsə onda həcmi qüvvələr toplanaraq mərkəzdənqaçma qüvvəsini yaradır: F=m*v2/r.
Bu qüvvə kütlə ilə ağırlıq mərkəzinin bucaq təcillənməsinin hasilinə bərabər olur və sonuncunun əksinə yönəlir. Mərkəzdənqaçma qüvvəsinin qiyməti, istiqaməti və ümumiyyətlə mövcudluğu cismin araşdırıldığı koordinat sisteminə nəzərən müəyyən edilir. Məsələn, ətalət sistemində heç bir mərkəzdənqaçma qüvvəsi yaranmır.

Bu qüvvənin yaranması üçün umumi şərt kimi götürülür ki, əgər bir sistem ətalət sistemində müəyyən bucaq sürəti (ω) ilə fırlanırsa onda fırlanan sistemdə yerləşən cismdə mərkəzdənqaçma qüvvəsi yaranır. Nisbi koordinat sistemində vəziyıtləri ρ- radius vektoru ilə verilmiş, kütləsi m olan cismin nisbi hərəkətini təsvir etmək üçün qüvvələr tarazlığı həcmi qüvvə ilə yanaşı Koriolis qüvvəsi ilə tamamlanmalıdır: F=-m*ω(ω*ρ). Burada göstərilən F qüvvəsi ρ və ω-dan keçən müstəvi üzərində yerləşir və ω-ya perpendikulyar olur. Buradan göründüyü kimi mərkəzdənqaçma qüvvəsi cismin sürətdə olan halından yox, təcillənən sistemin bucaq sürətindən asılıdır. Müxtəlif sistemlərdə yerləşmiş müşahidəçilər eyni cism üçün müxtəlif qüvvələr müşahidə edə bilərlər.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Ruskiy Zavarot

**Ruskiy Zavarot** — Barens dənizi sahilində, Nenets Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşən yarımada. Yarımada 2–3 km enə və 45 km uzunluğa malikdir. Yarımada bütünlüklə tundra bitkiləri ilə örtülü olur. Yarımadadan cənubda yerləşən dəniz ərazisi Peçora dənizi adlanır.

Yarımada qum materialından təşkil edilmişdir. Yarımada eyni adlı burunla bitir. Yarımadadan şərqdə Gəzən Pişiklər adaları yerləşir. Vaxtı ilə isə burunun cənubunda Xodovarixa qəsəbəsi yerləşirdi.

Yarımadanın ərazisində Durnalar, Qazlar və Ördəklərin müxtəlif növlərini müşahidə etmək olar
Niyyət (film, 2010)

**Niyyət** — 2010-cu ildə çəkilmiş Azərbaycan filmi.

## Haqqında
Samir Kərimoğlunun rejissoru olduğu film "Azərbaycanfilm" Kinostudiyasında istehsal olunub. "Niyyət" filmi özünəməxsus süjet xətti və bu gün üçün aktual olan mövzusu ilə diqqətçəkəndir.

## Mükafatlar
* "Qızıl minbər" festivalı, xüsusi mükafat — 2010

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Sirat körpüsü (film, 2007)

## Xarici keçid
* Filmi izlə
* FİLM KLUB: SAMİR KƏRİMOĞLU NİYYƏT FİLMİNİN NÜMAYİŞİ
Səbirə Əliyeva

**Səbirə Əliyeva** () — Azərbaycanı təmsil edən qadın güləşçi.

## Karyerası
Səbirə Əliyevanın birinci beynəlxalq turniri 2013-cü ilin fevralında Sofiya şəhərində (Bolqarıstan) baş tutan D. Kolov — N. Petrov beynəlxalq turniri oldu. Səbirə Əliyeva həmin turniri beşinci pillədə başa vurdu. Daha sonra Belarusda baş tutan A. Medved beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib olan Səbirə Əliyeva, martda Tbilisi şəhərində (Gürcüstan) baş tutan Avropa Çempionatını yeddinci pillədə başa vurdu. İyulda gənclər arasında Avropa Çempionatının qalibi olan Səbirə Əliyeva avqustda gənclər arasında Dünya Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.

2014-cü ildə Səbirə Əliyeva əvvəlcə Paris şəhərində (Fransa) Fransa Qran-Prisinin bürünc medalına sahib oldu. Daha sonra Klippan Lady Open beynəlxalq turnirini 8-ci, gənclər arasında Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vuran Səbirə Əliyeva, avqustda Zaqreb şəhərində (Xorvatiya) gənclər arasında Dünya Çempionatını bürünc medalla başa vurdu. İlin sonunda isə o, Rusiyada Moscow Lights beynəlxalq turnirinin gümüş medalına sahib oldu.

2015-ci ilin əvvəlində Səbirə Əliyeva Fransasa Paris Qran-Prisində 8-ci, Polşada U23 Avropa Çempionatında 5-ci, Bolqarıstanda isə D. Kolov — N. Petrov beynəlxalq turnirində 5-ci oldu. Daha sonra Səbirə Əliyeva iyunda İstanbul şəhərində baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatının qızıl, avqustda Salvador şəhərində baş tutan gənclər arasında Dünya Çempionatının isə gümüş medalına sahib oldu. İlin sonunda da Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini beşinci pillədə başa vurdu.

2016–2017-ci illərdə isə Səbirə Əliyeva həm nüfuzlu beynəlxalq turnirlərdə mübarizə aparmadı, həm də ciddi nəticələrə imza atmadı. 2016-cı ilin noyabrında Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini 14-cü pillədə başa vuran Səbirə Əliyeva, 2017-ci ilin mayında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.

2018-ci ildə Səbirə Əliyeva Rusiyada baş tutan Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu. Həmin mövsümdə Səbirə Əliyeva həm də Y. Doğu və A. Medved beynəlxalq turnirlərinin də bürünc medallarına sahib oldu. 2019-2021-ci illərdə isə Səbirə Əliyeva 8 beynəlxalq turniri medalsız başa vurdu. 2019-cu ilin iyununda Belarusda Avropa Oyunlarını beşinci pillədə başa vuran Səbirə Əliyeva 2021-ci ildə Polşada Avropa Çempionatında da beşinici pillənin sahibi oldu. Səbirə Əliyeva 2021-ci ildə 26 yaşında idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
Dost Məhəmməd (Moğolustan xanı)

**Dost Məhəmməd xan** (Uyğurca: **دوست‌محمد خان‎**); 1440—1469) — Moğolustan hakimi,  Əsən Buğa xanın oğlu.

## Həyatı
Atası Əsən Buğa xan Sultan Üveys xan oğlu 1462-ci ildə vəfat edəndən sonra hakimiyyətə yiyələndi. Onun Moğolustan taxtına əyləşməsində Duqlat tayfasının böyük yardımı olmuşdu.

Dostməhəmməd xan 1469-cu ildə vəfat etdi.

## Ədəbiyyat
*Акимушкин О. Ф. Средневековый Иран: Культура, история, филология. — СПб.: Санкт-Петербург "Наука", 2004. — С. 257-264. — 403 с. — (Восток: Общество, культура, религия). — 1200 экз. — ISBN 5-02-027059-8.
*Мухаммад Хайдар Дуглат. Тарихи Рашиди.
*Султанов Т. И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть. — М.: АС:АСТ МОСКВА, 2006. — 445 с. — (Историческая библиотека). — 5000 экз. — ISBN 5-17-0358040.
*Шах Махмуд ибн мирза Фазил Чурас. Хроника. М. Наука. 1976.

## Həmçinin bax
* Moğolustan
* Mavəraünnəhr

## İstinadlar
Total Nonstop Action Wrestling

**Total Nonstop Action Wrestling** (TNA), amerikan peşəkar güləş federasiyasıdır. Jeff Jarrett və atası Jerry Jarrett tərəfindən 2002 Mayında təsis edilmişdir. TNA əvvəl NWA'nın üzvü idi və bu səbəbdən adı NWA-TNA idi. Amma TNA,2007 Mayında NWA'dan ayrıldı.WWE'nin tək rəqibi sayılır. Hər həftə 1300 nəfərlik studiyada TNA Impact adı ilə, Destination America kanalında şou təqdim edir.

## Çempionluqlar

### Hazırkı çempionlar

## Rəsmi saytı
http://impactwrestling.com
Gəzən Pişiklər

**Gəzən Pişiklər** — doqquz kiçik adadan ibarət adalar qrupu. İnzinati cəhətdən Nenets Muxtar Dairəsi ərazisinə daxildir. Adalar Barens dənizinin cənub-şərqində, Ruskiy Zavarot burnundan şərqdə qərarlaşır. Peçora estuarisi daxilində qərarlaşan adaların yaxınlığında Çornaya, Peçira çayları axır. Ad Pomor şivəsindən götürülmüşdür.

## İstinadlar
 

## Mənbə
*  
*