open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corvus ruficollis

**Corvus ruficollis** (*Qəhvəyiboyun qarğa*) — Kiçik ölçüyə malik qarğa növü.

## Ümumi məlumat

Bu növ, leş qarğasından daha böyük (52-56 sm uzunluğunda) olsa da, adi qarğa qədər böyük deyil. Adi qarğa ilə oxşar nisbətlərə malikdir, lakin dimdiyi o qədər böyük və ya dərin deyil və qanadları profildə bir qədər daha iti görünür. Başı və boğazı fərqli qəhvəyi-qara rəngdədir, bu da quşa ingilis dilində adını verir, qalan lələkləri isə tünd qara rəngdədir və bənövşəyi, mavi və ya bənövşəyi-mavi parıltıya malikdir. Adi quzğun, qalındimdik qarğa və ağboyun qarğa kimi, daha böyük qarğa növlərindən biridir. Bu növün lələkləri tez-tez qəhvəyi-qara rəngə çalır (hətta tamamilə qara lələklər belə) və quş lələklərini dəyişənə qədər açıq-aydın qəhvəyi görünə bilər. Ayaqları, pəncələri və dimdiyi qara rəngdədir. Cırtdan qarğa əvvəllər bu növün yarımnövü ("Corvus ruficollis edithae") hesab edilirdi, lakin indi bu quşun "Corvus albus" (ala qarğa) ilə daha yaxın əlaqəli olduğu müəyyən edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pteroglossus azara

**Pteroglossus mariae** (*Qəhvəyidimdik arasari*) - Ramphastidae fəsiləsinə ("Ramphastidae") aid, qeyri-ötücü bir quş növü.

## Təsvir

"Pteroglossus mariae" 36-45 sm (14-18 düym) uzunluğunda və 120-160 qram (4,2-5,6 uns) ağırlığındadır. Uzunluq, çəki və lələk rəngləri baxımından fildimdik arasaridən fərqlənmir, yalnız dimdiyinin rəngi ilə fərqlənir. Erkək fərdlərin başının üstü qara, başı və boğazı şabalıdı rəngdədir, ensəsi və üst beli bordo-qırmızı, alt beli yaşıl, beli isə qırmızıdır. Boğazının altında ensiz qara zolaq, üst sinəsində geniş qırmızı zolaq, alt sinəsində geniş qara zolaq, qarnı sarı və budları yaşıldır. Dişi fərdlərin başının üstü tünd qəhvəyi rəngdədir və boğazının altındakı qara zolaq erkəklərdən daha ensizdir. Hər iki cinsin dimdiyinin üst hissəsi sarı və ya fil sümüyü rəngindədir, kənarında dişlərə bənzər qara və ağ işarələr var. Alt çənəsi əsasən narıncı-qəhvəyi rəngdədir, ucu fil sümüyü və ya sarı rəngdədir və əsasında şaquli sarı xətt var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pyrilia haematotis

**Pyrilia haematotis** (*Qəhvəyibaş tutuquşu*) - "Psittacidae" fəsiləsinin "Arinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü. Meksikadan Kolumbiyayadək rast gəlinir.

## Təsvir

"Pyrilia haematotis" 21-23 sm (8,3-9,1 düym) uzunluğunda və 145-150 qram (5,1-5,3 uns) ağırlığındadır. Yetkin fərdlərin başının üstü, qulaq örtükləri və boğazı qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir, göz arxasında çəhrayı-qırmızı ləkə var, burun dəlikləri və göz halqası isə ağdır. Ensəsi və sinəsi solğun zeytun-sarı, yan tərəfləri isə qırmızı rəngdədir. Bədəninin qalan hissəsi əsasən yaşıldır, qanad kənarında mavi, uçuş lələklərində tünd mavi və quyruq lələklərinin uclarında mavi rənglər var. "P. h. coccinicollaris" yarımnövündə tünd boğazın altında bəzən boyun ətrafına qədər uzanan çəhrayı-qırmızı rənglər var. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin başları daha açıq rəngdədir, göz arxasında qırmızı ləkə yoxdur və sinələri daha yaşıldır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Halcyon albiventris

**Halcyon albiventris** (*Qəhvəyibaş balıqçıl*) — "Halcyoninae" yarımfəsiləsinə aid  ağac balıqçılı növü.

## Təsvir

"Halcyon albiventris" təxminən 22 sm (8,7 düym) uzunluğundadır. Başı qəhvəyi rəngdədir və qara zolaqlar var. Qəhvəyi-qara belin üstündə geniş açıq sarımtıl boyun xətti var. Qanad örtükləri əsasən qəhvəyi-qara, ikinci dərəcəli uçuş lələkləri isə türküzlü rəngdədir. Beli göy-mavi rəngdədir. Çənəsi ağ, sinəsi qəhvəyi və bəzi tünd zolaqlar var, qarnı isə açıq sarımtıldır. Dimdiyi qırmızı, ucu qəhvəyi, ayaqları qırmızımtıl və gözləri tünd qəhvəyi rəngdədir. Dişi fərdlərin üst hissələri tünd qəhvəyi, alt hissələri isə erkəklərdən daha çox zolaqlıdır. Cavan fərdlər daha solğun rəngdədir və alt hissələrində ağ ləkələr var. Yarımnövlər rəng çalarları və zolaqların intensivliyi ilə fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chroicocephalus maculipennis

**Chroicocephalus maculipennis** (*Qəhvəyibaş qağayı*) — Argentina, Braziliya, Çili, Folklend adaları və Uruqvayda rast gəlinən bir qağayı növü.

## Təsvir

Yetkin quşun tünd qəhvəyi başı və boğazı var, gözün arxa hissəsində ağ yarımdairə var, boynu, sinəsi və qarnı isə ağ rəngdədir. Dimdiyi və ayaqları qırmızıdır. Əsas uçuş lələkləri tünd boz, ikinci dərəcəli lələklər və örtüklər isə daha açıq boz rəngdədir. Bu quş Franklin qağayısı ilə qarışdırıla bilər. Cinsi dimorfizm aşkar edilmir.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Bu növ Cənubi Amerikada yayılmışdır, Argentina və Çili Patagoniyası, Folklend adaları və Uruqvayda çoxalır. Qışda onun yayılma sahəsi şimali Çili və mərkəzi Braziliya sahillərinə qədər uzanır. Təbii yaşayış mühitinə şirin su gölləri, mərcanlı bataqlıqlar, çay sahilləri və açıq sahələr daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Poicephalus cryptoxanthus

**Poicephalus cryptoxanthus** (*Qəhvəyi başlı tutuquşu*) — Cənub-şərqi Afrikaya aid tutuquşu növü.

## Təsvir

Ümumi lələk rəngi yaşıldır. Həqiqətən, Sinkleyr və digərləri (1993) bu növü "subregionun ən yaşıl tutuquşusu" kimi təsvir edirlər. Qanad altı örtükləri parlaq sarıdır, baxmayaraq ki, bu rəngin miqdarı dəyişkəndir. Növün xüsusi adı bu sarı rəngdən gəlir: "kryptos" yunan dilində "gizli" və ya "gizlənmiş", "xanthos" isə sarı mənasını verir.
Bel hissəsi çox parlaq, demək olar ki, metalik yaşıldır. Alt hissələrdəki lələklərin kənarları da bu rəngdədir və bu rəng vent və budlara doğru daha da qabarıq olur. Boyun boz-qəhvəyi rəngdədir və başda qəhvəyiyə, mantiyada isə yaşılımtıla çevrilir. Bəzi fərdlərdə baş, boyun və qanadlarda təsadüfi sarı lələklər görünür. Bunların niyə meydana gəldiyi məlum deyil, lakin təklif edilir ki, bu, valideynlərin həddindən artıq qayğısı nəticəsində ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tanysiptera danae

**Tanysiptera danae** (*Qəhvəyibaş cənnət balıqçılı*) — Həmçinin "qırmızımtıl cənnət balıqçılı " kimi də tanınan, "Alcedinidae" fəsiləsinə aid quş növü.

## Təsvir

"Tanysiptera danae"  quyruq lələkləri istisna olmaqla 23 sm (9,1 düym) uzunluğundadır, quyruq lələkləri isə 9 sm (3,5 düym) qədər ola bilər. Çəkisi 37-50 qram arasındadır. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir. Başı, beli və çiyin lələkləri isti qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Beli, sinəsi və qarnı çəhrayı-qırmızı rəngdədir. Uçuş lələkləri qara, böyük örtükləri isə parlaq mavi rəngdədir. Quyruğu tünd bənövşəyi-mavi, dimdiyi qırmızı, ayaqları və pəncələri isə çəhrayı və ya narıncı rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
No Rain, No Flowers

***No Rain, No Flowers*** — ABŞ rok-musiqi dueti "The Black Keys"in on üçüncü studiya albomu. 8 avqust 2025-ci ildə "Easy Eye Sound" və "Warner Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Poicephalus fuscicollis

**Poicephalus fuscicollis** (*Qəhvəyiboyun tutuquşu*) — Afrikaya endemik olan böyük "Poicephalus" tutuquşu növü.

## Təsvir

"Poicephalus fuscicollis" öz cinsinin ən böyük növüdür və nisbətən böyük baş və dimdiyə, həmçinin möhkəm bədən quruluşuna malikdir. Başı açıq boz rəngdədir. Əsas növ olan "fuscicollis" yarımnövünün lələkləri "suahelicus" yarımnövündən daha mavi parıltıya malikdir. Üst hissələri sarı-yaşıl, alt hissələri isə yaşıldır.

## Yayılması

"Fuscicollis" yarımnövü Qərbi Afrikada Qambiya və cənubi Seneqaldan Qana və Toqoya qədər yayılmışdır. Bəzi yerlərdə yerli səviyyədə çox olsa da, Seneqal və Qambiyada sayının azaldığı müşahidə edilir. "Suahelicus" yarımnövü isə Cənubi Afrikada, cənubi Konqo və Tanzaniyadan şimali Namibiyaya və cənubdan Cənubi Afrikanın şimalına qədər tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cinclocerthia ruficauda

**Cinclocerthia ruficauda** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Cinclocerthia ruficaudaya Karib dənizi hövzəsində yerləşən Kiçik Antil adaları qrupuna daxil olan Saba, Sent-Kits və Nevis, Montserrat, Qvadelupa, Dominika və Sent Vinsent adalarında rast gəlinir.

Cinclocerthia ruficauda 20,5-26 sm uzunluğundadır, erkəklərin çəkisi 47,6-65,4 qram, dişilərin isə 42,8-71 qramdır. Növün uzun bir qədər aşağı əyilmiş dimdiyi var, dişilərin dimdiyi erkəklərdən daha uzundur. Yetkin fərdlər əsasən qəhvəyi rənglərdədir. Başının üstü tünd boz-qəhvəyi, ensəsi daha az boz, arxası zeytun-qəhvəyi, sağrı və quyruğu qırmızı-qəhvəyi rəngdədir. Üz hissəsi göz ətrafında qaraya çalan, yanaqları isə boz-zeytun-qəhvəyi rəngdədir. Çənə və boğaz solğun boz rəngdədir, sinə və qarın hissəsi daha qəhvəyi rəng alır. Yan və yan tərəflər darçın rəngindədir. Cavan fərdlər oxşardır, lakin sinələrində solğun tünd ləkələr var.

Cinclocerthia ruficaudanın C.r.pavida yarımnövü ən geniş yayılmış növdür. Onlara Saba adasından Montserrat adasına qədər olan şimali Kiçik Antil adalarında rast gəlinir. C.r.tremula yalnız Qvadelupa adasında, nominal C.r.ruficauda Dominika adasında, C.r.tenebrosa isə Sent Vinsent adasında məskunlaşıb. Cinclocerthia ruficauda əsasən rütubətli həmişəyaşıl meşələrdə yaşayır, lakin ona seyrək meşələrdə və plantasiyalarda da rast gəlinir. Dəniz səviyyəsindən təxminən 900 metr yüksəkliyə qədər yaşaya bilir.

Titrəklər adlarını xarakterik bir davranışdan alır, "qanadlar həm aşağı salınır, həm də bədəndən bir qədər kənara bucaq altında tutulur... çox sürətli şaquli və yan hərəkətlər edir."

Qəhvəyi titrək yerdə, ağaclarda qidalanır. Yarpaqları dimdiyi ilə atır və daha çox üzüm və gövdələr arasındakı boşluqları və ölü yarpaq dəstələrini yoxlayır. Qidasına müxtəlif meyvələr, buğumayaqlılar və kiçik onurğalılar daxildir.

Qəhvəyi titrəyin çoxalması haqqında çox az məlumat var. Əsasən mart və aprel aylarında çoxalır. Yeganə sənədləşdirilmiş yuva qoz ağacında tapılıb, "qab şəklində və ... köklərdən ibarətdir, daha incə köklər və ölü yarpaqlarla örtülüb".

## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Cinclocerthia ruficauda "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Bununla belə, populyasiya ölçüsü və trendi müəyyən edilməyib və hesabatda deyilir ki, "ehtimal ki, əlavə meşə qırılması və plantasiyalara və ya digər insan məskənlərinə çevrilmə populyasiyanın azalmasına səbəb olacaq."
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mimus dorsalis

**Mimus dorsalis** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Mimus dorsalis Mimus triurus ilə qardaş növdür. O, monotipik növdür. Mimus dorsalis 21–25,5 sm uzunluğunda və 52–65 qram çəkisindədir, orta çəkisi 58,7 qram təşkil edir. Yetkin fərdlərin aydın ağ üzü, gözdən keçən qara xətt və tünd yanaqları var. Tacı və üst hissəsi qəhvəyi rəngdədir, çənə altı hissəsi ən parlaq rəngdədir. Tacında tünd zolaqlar var. Quyruğunun çox hissəsi qaradır, lakin xarici üç-dörd lələyi ağdır. Alt hissəsi ağ rəngdədir, sinə, yan və yan tərəfləri qəhvəyi çalarlıdır. Cavan fərdlər oxşardır, lakin sinələrində tünd ləkələr var.

Mimus dorsalisin yayılma arealının böyük hissəsi Boliviyanın qərb və cənubunda, La Paz departamentindən cənuba qədər uzanır. Həmçinin Argentinanın şimal-qərbinə, Tucuman əyalətinə qədər də rast gəlinir. Mimus dorsalis quru kolluqlar, səhra kolları və çəpərlərdə yaşayır, tez-tez insan məskənləri yaxınlığında görünür. Yüksəklikdə əsasən 2,300–3,500 metr arasında görünür, lakin 1,700 metr və 4,200 metr yüksəklikdə də rast gəlinə bilər.

Mimus dorsalis əsasən yerdə yemək axtarır, lakin qidalanma davranışı və qidası haqqında ətraflı məlumat yoxdur.

Mimus dorsalis noyabrdan marta qədər çoxalır. Budaqlardan hazırlanmış fincan şəklində yuva qurur, tez-tez kaktuslarda və bəzən kollarda yerləşir. Yumurta sayı dörddür. Çoxalma fenologiyası haqqında demək olar ki, heç bir məlumat yoxdur.

Mimus dorsalisin mahnısı "təkrar olunan kobud notlar və qıcqırdıqlar seriyası"dır.

## Statusu
"IUCN" Mimus dorsalisi "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Bu növ yaxşı öyrənilməmişdir, lakin uyğun yaşayış mühitində geniş yayılmışdır və populyasiya üçün məlum təhlükə yoxdur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aramides wolfi

**Aramides wolfi** — Sufərələri yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Aramides wolfi monomorfik növdür. Aramides wolfinin uzunluğu 33-36 sm arasında dəyişir. Cinslər bir-birinə bənzəyir. Yetişkin quşların sarı-yaşıl bir dibi, qırmızı gözləri, və çəhrayı ayaqları və pəncələri var. Başları boz-yaşıl rəngdədir və alın hissəsində sarı ləkə, boğazı isə solğun rəngdədir. Quyruq, yan hissə və qarınları qara rəngdədir, bədənin qalan hissəsi isə qəhvəyi-isti qəhvəyi rəngdədir. Genc və cavan quşlar barədə məlumat yoxdur. Aramides wolfinin elmi adı, alman təbiətşünası Teodor Volfu şərəfləndirmək məqsədilə verilib.

Aramides wolfi Kolumbiyanın qərbində və Ekvadorun qərbində səpələnmiş şəkildə yayılıb. Aramides wolfi müxtəlif yaşıl və quru landşaftlarda, o cümlədən mangrov meşələri, təbii bataqlıqlar, bataqlıqlı meşə, çay yataqları və həm yaşıl, həm də ikinci dərəcəli meşələrdə yaşayır. Yaşayış hündürlüyü isə dəniz səviyyəsindən 900 metrə qədər dəyişir.

Aramides wolfi yayılma sahəsində ilboyu yaşayır, köç etmir.

Aramides wolfinin qidalanma üsulları və pəhrizi haqqında heç bir məlumat yoxdur.

Ekvadorda Aramides wolfinin balavermə mövsümü ən azı fevraldan aprelə qədər davam edir. Oradakı yuvalar böyük ölü yarpaqlardan və sarmaşıqlardan düzəldilmiş açıq stəkanlar şəklində olur. Yuva yerləri müxtəlifdir, köhnə budaqlar, sarmaşıqlar və yerə yaxın 1.2-2.6 m (4-9 fut) hündürlükdəki kol-kos arasında yerləşə bilər. Yumurtaların sayı iki ilə dörd arasında dəyişir və inkubasiya müddəti ən azı 19 gündür.

Aramides wolfinin səsi "kui-co-mui" şəklində təkrarlanır.

## Statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (İUCN) ilkin olaraq Aramides wolfini "Threatened" (təhlükə altında) kimi qiymətləndirmişdi, amma 1994-cü ildən etibarən onu "Vulnerable" (həssas) kimi qeyd edir. Bu növ yalnız bir neçə ərazidə mövcuddur. Təsxir edilən populyasiyası 1000-2500 yetkin fərddən ibarət olduğu güman edilir və bu növün sayının sürətlə azaldığı bildirilir, çünki təbii yaşayış yerləri tez bir zamanda yox olur. "Bu növün vəziyyəti və təbii tarixinin daha dərindən araşdırılmasına ciddi ehtiyac var." 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Species Factsheet from :en:Birdlife International
Touit melanonotus

**Touit melanonotus** — Tutuquşular yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Vied tutuquşusu kimi də tanınan Touit melanonotusa Braziliyanın cənub-şərqində Bahiadan San-Paulunun cənubuna qədər rast gəlinir. O, çox kiçik növdür, uzunluğu  15 sm olmaqla yaşıl rəngdədir.

Ümumi məlumat
Touit melanonotusun qəhvəyi qulaq örtükləri və qara uclu qırmızı xarici quyruğu var. Onlar 500-1,000 metr yüksəklikdə (bəzən dəniz səviyyəsinə qədər) rütubətli meşələrdə tez-tez rast gəlinir və əsasən 3-20 quşdan ibarət kiçik qruplarla yaşayır.

Touit melanonotus 500-1,200 metr yüksəklikdəki aşağı dağ həmişəyaşıl meşələrində yaşasa da, lakin "Itatiaia Milli Parkı"nda 1,400 metr yüksəkliyə qədər ərazilərdə də rast gəlinir. Bundan əlavə Bahiadan San-Pauluda dəniz səviyyəsinə yaxın ərazilərdə də rast gəlinir. Fəsillik miqrasiya və ya yayılma ehtimal edilir, baxmayaraq ki, bu, qısa yüksəklik hərəkətlərindən daha çox ola bilməz. Qida maddələri zəif öyrənilmişdir, lakin böyük paxlalı toxumlar, Rapanea acuminata meyvələri, Clusia növü və ökseotu daxildir. Clusia criuva üzərində qidalanarkən müşahidə edilmişdir, burada fərziyyə edilən yetkinlər meyvəni ağacdan dəmir budağa aparır və meyvəni daha möhkəm bir budaqda açır, toxumları dil ilə çıxarır, qidalanma prosesində digər tutuquşular kimi heç vaxt ayaqlarından istifadə etmir. Ehtimal edilən cavan quşların meyvələri yerində yediyi və onları dərmədiyi müşahidə edilmişdir. Çoxalmanın sentyabr-oktyabr aylarında baş verdiyi ehtimal olunur. 2010-cu il yanvar ayında San-Paulu ştatının Ubatuba bölgəsində yetkinlər tərəfindən bəslənən yaxşı inkişaf etmiş cavan quşlar müşahidə edilmişdir.

## Statusu
"IUCN" (Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi) bu növü "narahatlıq yaratmayan" kateqoriyasında qiymətləndirir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Винокуров А. А. Редкие птицы мира. — М.: Агропромиздат, 1987. — 207 с
* Иерусалимский И. Попугаи и певчие птицы: виды, содержание, обучение. — Ростов-на-Дону: Владис, 2001. — 320 с ISBN 5-94194-073-4
## Xarici keçidlər

* World Parrot Trust Parrot Encyclopedia – Species Profile
Mesitornis unicolor

**Mesitornis unicolor** — Sufərələri yarımfəsiləsinə aid quş növü. Madaqaskar üçün endemikdir.
## Ümumi məlumat
Sufərələri yarımfəsiləsinin "Mesitornithidae" fəsiləsinə aid üç növdən biridir və "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) tərəfindən "Zəif" kateqoriyasında təsnif edilsə də, üç növ arasında ən geniş yayılmış növdür.

Bu növ orta ölçülü yerli bir quşdur və tez-tez dəmirquşuna bənzədilir. Növün üzü sadədir yalnız bir qədər ətlə örtülmüş göz halqası və dəyişkən ağ zolaqla işarələnmişdir. Qısa və düz bir dimdiyi var. Quşun üst hissələri qırmızımtıl-qəhvəyi, alt hissəsi isə narıncı-qəhvəyi rəngdədir və heç bir zolaq və ya ləkə yoxdur.

Mesitornis unicolor rütubətli meşə növüdür, meşə döşəməsində gəzərək yarpaq töküntülərini təpikləyərək onurğasızları tapır. Qırmızımtıl-qəhvəyi lələkləri kölgəli meşə mühitinə yaxşı kamuflyaj təmin edir. Üstünlük verdiyi yaşayış mühiti dəniz səviyyəsindən 1200 metr yüksəkliyə qədər olan təbii yarpağını tökən meşələrdir. Bir ilə üç yumurta, budaqlardan hazırlanmış və bitki lifləri və yarpaqlarla örtülmüş bir platforma şəklində olan yuvaya qoyulur. Yumurtalar  ağ rəngdədir və bir ucunda qəhvəyi işarələr var. Balalar yumurtadan çıxdıqdan qısa müddət sonra yuvadan çıxır. Bu növ gizlidir və nadir hallarda görünür. Mesitornis unicolor heç vaxt uçarkən müşahidə edilməmişdir, bu, sadəcə onun gizli həyat tərzi ilə əlaqədar ola bilər və ya uçma qabiliyyəti olmadığı üçün ola bilər.

Mesitornis unicolor Madaqaskarın şərq sahilində, şimaldakı Marojeji Milli Parkından cənubdakı Tolanaroya qədər rütubətli həmişəyaşıl meşələrdə parça-parça yayılmışdır.

## Statusu
Bu növün populyasiyası parça-parça yayılmışdır və insan təsiri altında olan aşağı yüksəklikli meşələri üstün tutduğu üçün zəifdir. İtlər, siçanlar və ov tərəfindən ovlanma səbəbilə populyasiyanın sürətlə azaldığı güman edilir. Meşələri həmçinin meşə qırılması və kənd təsərrüfatı təhlükəsi altındadır. "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" bu quşun qorunma statusunu "Zəif" kateqoriyasında qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Josep del Hoyo, Andrew Elliot, Jordi Sargatal: Handbook of the birds of the world. Band 3: Hoatzin to Auks. Lynx Edicions, Barcelona 1996, ISBN 8487334202
## Xarici keçidlər

* BirdLife Species Factsheet.
* Image at ADW
Pol Qrilli

**Pol Qrilli** (d. 11 noyabr 1958) — Müasir yoqa üzrə amerikalı müəllimdir. O, Sara Pauers ilə birlikdə yavaş tempdə icra olunan Yin yoqa üslubunun inkişafına verdiyi töhfə ilə tanınır. Pol Qrilli həyat yoldaşı Syuzi Qrilli ilə birlikdə Yin yoqa üzrə müəllimlər hazırlayır.

## Təhsil
Pol Qrilli Montananın Martin şəhərində böyümüş və Montana ştatında Kolumbiya Folls şəhərində yerləşən "Columbia Falls" liseyini bitirmişdir. O,1979-cu ildə yoqa ilə məşğul olmağa başlamış, həmin il Montanada anatomiya üzrə təhsil almağa da başlamışdır. 1982-ci ildə Kaliforniya Universitetinin anatomiya və kinezologiya ixtisasına qəbul olmuşdur.2000-ci ildə Santa Fe şəhərindəki Müqəddəs İohann kollecində magistr dərəcəsi almışdır. Bədəni birləşdirən birləşdirici toxuma təbəqələri olan fasyanın yoqa asanaları ilə əlaqəliliyi mövzusunda apardığı işlərə görə Kaliforniya İnsan Elmləri İnstitutu tərəfindən ona fəxri fəlsəfə doktoru dərəcəsi verilmişdir.

## Karyera
Qrilli, yaradıcısı Poli Zink olan, Müasir yoqanın yavaş tempdə və daha az aqressiv forması olan Yin yoqa üzrə təhsil almış və sonradan onun inkişafında iştirak etmişdir.

O, Sara Pauersə yoqa öyrətmişdir. Sara Pauers Yin yoqa adını təklif etmiş və sonradan onun öz variantı olan "İnsight Yoqa"nı inkişaf etdirmişdir. Həmin vaxta qədər Qrilli bu üslubu "Taoist Yoqa" adlandırırdı. O, həyat yoldaşını Syuzi Qrilli ilə birlikdə Yin yoqa tədris edir və yoqa müəllimləri hazırlayır. Onların Yin yoqa proqramı insan skeleti və əzələ anatomiyası,"arxetipik" adlandırdıqları yeddi asana, yoqa və meditasiya mövzularını əhatə edir.

Qrilli Pranamaya təşkilatında baş müəllim kimi fəaliyyət göstərir. Anatomiyaya dair biliklərinə əsaslanaraq, o, bütün insanların bütün asanaları edə bilməsinin mümkün olmadığını bilir.

Məsələn, bəzi insanların bud sümüyündə boyun hissəsi digərlərinə nisbətən daha uzun olur və bu, onun fikrincə, onlara bud-çanaq oynağında daha çox hərəkət azadlığı verir.

Qrilli bildirib ki, Yin yoqa nə Aqua yoqa, Disko yoqa kimi françayz və ya hibrid deyil. Bu termin müəlliflik hüququ və ya ticarət nişanı ilə məhdudlaşdırılmır. Əksinə, bu, məşqin əlavə bir üsuludur.

Onun müsahibələri və çıxışları "Yoga Journal" və "Elephant Journal"
kimi jurnallarda, həmçinin Viktoriya Beylinin 2012-ci ildə nəşr olunmuş "Sharing Sadhana" kitabının bölmələrində yer almışdır. Beyli onu həm Çakra Nəzəriyyəsi və Meditasiya mövzusundakı DVD-sində göründüyü kimi mənəvi, həm də yoqanın anatomik əsasları barədə bilikli kimi təsvir edir.

## Şəxsi Həyatı
1984-cü ildə Qrilli ABŞ Prezidenti Ronald Reyqanın qızı Patti Devislə evlənmişdir. Onlar 1990-cı ildə boşanmışlar. Daha sonra Qrilli 1959-cu il təvəllüdlü Syuzi Qrilli ilə ailə qurmuşdur.

O, qeydiyyatdan keçmiş yoqa müəllimi olub, həmçinin kapoeyra və müasir rəqs dərsləri keçmişdir. Onlar hazırda Oreqon ştatının Aşland şəhərində yaşayırlar.

## İstinadlar
Sadiq Laricani

**Sadiq Ərdəşir Laricani** və ya **Amuli Laricani** (‎; ) — İranlı din xadimi, mühafizəkar siyasətçi və İran İslam İnqilabından sonra İranın məhkəmə sisteminin V rəhbəri.

## İlkin illəri və təhsili

O, 1961-ci ildə İraqın Nəcəf şəhərində iranlı ata-ananın övladı kimi dünyaya gəlmişdir. Onun atası Ayətullah Mirzə Haşim Amuli dövrünün görkəmli imamı olmuş və Məhəmməd Rza Pəhləvi tərəfindən sürgün edildikdən sonra Nəcəf şəhərində məskunlaşmışdır. 1979-cu ildəki İran inqilabından sonra ailə İrana köçmüşdür. Laricani hələ uşaq olarkən həm dini, həm də müasir elmlərlə tanış olmuşdur. 1966-cı ildə ibtidai məktəbə başlamış, 1977-ci ildə orta məktəbi başa vurmuşdur. Orta məktəbi başa vurduqdan sonra Qumda mədrəsə təhsilinə başlamışdır. 1989-cu ildə isə təhsilini başa vurmuşdur. Daha sonra isə həm mədrəsədə, həm də universitetdə dərs deməyə başlamışdır. Qum Universitetinin elmi heyətinin üzvlərindən biri olaraq ilahiyyat və müqayisəli fəlsəfə fənlərindən dərs demişdir.

## Fəaliyyətləri

Laricani təyinatından az sonra Səid Mürtəzavini İranın baş prokurorunun müavini təyin etmişdir. Mürtəzavi yeddi ildən çox Tehranın baş prokuroru vəzifəsində olmuş və bu müddət ərzində bir sıra iranlı mülki şəxsləri və fəalları öldürməkdə və onlara işgəncə verməkdə ittiham edilmişdir. Mürtəzaviyə aid edilən yüksək profilli ölümlərdən biri də kanadalı iranlı fotojurnalist olan Zəhra Kaziminin ölümüdür.

## Sanksiyalar

23 may 2012-ci ildə Laricani Avropa İttifaqının Rəsmi Qəzetində dərc olunan Avropa İttifaqının sanksiya siyahısına salınmışdır. Jurnal bəyan edilmişdi ki, o, İranın məhkəmə sisteminin rəhbəri kimi qisasçılıq cinayətləri, Allaha qarşı cinayətlər və dövlətə qarşı cinayətlərə görə sərt cəzaları təsdiqləmiş və onların icrasına icazə vermişdir. 2018-ci ilin yanvar ayında ABŞ İranın qəti şəkildə rədd etdiyi insan hüquqlarının pozulmasına görə Laricaniyə qarşı sanksiyalar tətbiq etmişdir.

## İstinadlar
Melithreptus brevirostris

**Melithreptus brevirostris** (*Qəhvəyibaş balyeyən*) — "Meliphagidae" fəsiləsinə aid ötücü quş növü.

## Təsvir

Kiçik bir balyeyən olan bu növ 13-15 sm (5,2-6 düym) uzunluğa malikdir. Üst hissələri zeytun-qəhvəyi, alt hissələri isə açıq sarımtıl rəngdədir. Başı, ensəsi və boğazı qəhvəyi rəngdədir, göz üstündə krem və ya narıncı rəngli çılpaq dəri ləkəsi və ensəsində tünd ağ, aypara şəklində ləkə var. Ayaqları və pəncələri narıncı rəngdədir. Çağırışı "çvik-çvik-çvik" kimi səslənir.

## Yayılması

Qəhvəyibaş balyeyən mərkəzi-cənubi Kvinslenddən başlayaraq, cənubda Mərkəzi və Şərqi Yeni Cənubi Uelsdən (ümumiyyətlə Böyük Suayırıcı Silsilənin qərbində) keçərək Viktoriya və Şərqi Cənubi Avstraliyaya qədər yayılmışdır. Bu növ Flinders silsiləsində, Aşağı Marri çayı bölgəsində və Eyre yarımadasında tapılır. Qərbi Avstraliyanın cənub-qərbində isə "M. b. leucogenys" yarımnövü mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Corvus fuscicapillus

**Corvus fuscicapillus** (*Qəhvəyibaş qarğa*) — "Corvidae" fəsiləsinin "Corvus" cinsinə aid ötücü quş növü.

## Təsvir

Qəhvəyibaş qarğa təxminən 56 sm (22 düym) uzunluğa çatır, bu uzunluğa 18 sm (7 düym) quyruq da daxildir. Bu növ, qarğa cinsinin bir çox növü kimi parlaq bənövşəyi-qara lələklərə malikdir, lakin başı və boynu tünd qəhvəyi-qara rəngdədir. Quyruğunun ucu kvadrat şəklindədir. Kütləvi dimdiyi sıxılmış və yüksək qövs şəkilli olub, erkəklərdə qara, dişilərdə və cavan fərdlərdə isə qırmızımtıl və ya sarımtıl-ağ rəngdədir və qara ucu var. Ayaqları qara, üzü yaxşı lələklə örtülüdür. Burun tükləri aydın şəkildə ayrılmış və boğaz tükləri sərtdir. Çağırışı kobud bir "qarğa" səsidir, ya qısa, iki hecalı ifadələrlə, ya da daha uzun, uzanmış səslərlə ifadə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mirzə Haşim Amuli

**Mirzə Haşim Amuli** (, tam adı *Mirzə Haşim Ərdəşir Amuli Laricani*; ) — İranlı şiə müctəhid, mərceyi-təqlid və ayətullah. O, XX əsrin ikinci yarısında Qum dini elmlər hövzəsinin tanınmış alimlərindən biri olmuş, həmçinin İran siyasətində mühüm yer tutan Laricani ailəsinin başçısı kimi tanınmışdır.

## Həyatı

Mirzə Haşim Amuli 26 fevral 1899-cu ildə İranın Mazandaran vilayətinin Larican regionunda anadan olmuşdur. İlk dini təhsilini Amul şəhərində almış, daha sonra isə Tehranda davam etdirmişdir. Təhsilini Qum və Nəcəf şəhərlərində başa vurmuşdur.

O, Nəcəfdə dövrün tanınmış alimləri — Əbdül-Kərim Hairi Yəzdi, Məhəmməd  Hüccət Kuh-Qəməri və Seyyid Əbül-Həsən İsfahanidən dərs almışdır. Təhsilini başa vurduqdan sonra “ictihad” dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

## Elmi fəaliyyəti

Mirzə Haşim Amuli İslam hüququ (fiqh) və üsul elmləri üzrə dərs demiş, çoxsaylı tələbələr yetişdirmişdir. Onun tədris üslubu səliqəli məntiqi izahat, ayə və hədislərə əsaslanan hüquqi nəticələr çıxarmaq və tələbələr arasında müzakirəyə şərait yaratmaq prinsiplərinə əsaslanırdı.

## Ailəsi

Mirzə Haşim Amuli Laricani ailəsinin başçısı olmuşdur. Onun övladları arasında:
* Sadiq Laricani — İran Məhkəmə Sisteminin sabiq sədri
* Əli Laricani — İran Məclisinin sabiq sədri
* Məhəmməd-Cavad Laricani — siyasətçi, diplomat, fəlsəfə və riyaziyyat üzrə alim
* Bağır Laricani — həkim, akademik
* Fazilə Laricani — akademik

## İrsi

O, Amul şəhərində fəaliyyət göstərən *Ayətullah Amuli Universiteti* üçün torpaq sahəsini ianə etmişdir. Bu addımı regionun təhsil infrastrukturunun inkişafına mühüm töhfə hesab olunur. Onun tələbələri sonradan İran və İraq dini mərkəzlərində dərs demişdir.

## Vəfatı

Mirzə Haşim Amuli 25 fevral 1993-cü ildə Qum şəhərində vəfat etmişdir. Qumun *Fatimiyyə məzarlığında* dəfn olunmuşdur.

## Əsərləri

Mirzə Haşim Amuli əsasən şifahi dərsləri ilə tanınmışdır. Onun dərs qeydləri bəzi tələbələri tərəfindən kitab halına gətirilmişdir. Əsas mövzuları fiqh, üsulül-fiqh və şiə hüquq nəzəriyyəsi olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Ayətullah Amoli Universiteti — rəsmi sayt
* Middle East Eye — Laricani ailəsi haqqında
* Photo of Mirza Hashem Amoli Larijani
* Lost Gem, biography of Mirza Hashem Amoli Larijani
Molothrus ater

**Molothrus ater** (*Qəhvəyi başlı inəkquşu*) — Şimali Amerikanın mülayim və subtropik bölgələrinə aid olan kiçik, məcburi parazitlik (başqa quşların yuvalarına yumurta qoyan) bir quş növü.

## Təsvir

Qəhvəyi-başlı inəkquşu ümumi görünüş etibarilə tipik bir "ikterid" quşudur, lakin sərçəyə bənzər başı və dimdiyi, həmçinin kiçik ölçüsü ilə fərqlənir. Yetkin erkək fərd parlaq qara rəngdədir və qəhvəyi başı var. Yetkin dişi fərd bir qədər kiçikdir və solğun boz rəngdədir, açıq boğazı və çox incə zolaqlı alt hissələri var. Ümumi uzunluğu 16-22 sm, orta qanad aralığı isə 36 sm-dir. Çəkisi 30-60 qram arasında dəyişir, dişilərin orta çəkisi 38,8 qram, erkəklərin isə 49 qramdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Apalis alticola

**Apalis alticola** (*Qəhvəyi başlı apalis*) — "Cisticolidae" fəsiləsinə aid olan və "Apalis" cinsinə daxil olan, kiçik bir sərçəyə bənzər quş növü.

## Təsvir

Uzunluğu 12-13 sm-dir, uzun quyruğu və nisbətən uzun, incə dimdiyi var. Ayaqları və dırnaqları çəhrayımtıl, gözləri isə açıq narıncı rəngdədir. Üst hissələri boz-qəhvəyi, başının üstü və yanaqları isə şokolad-qəhvəyi rəngdədir. Alt hissələri ağdır. Yetkin erkək və dişi fərdlər oxşardır. Cavan quşlar üstdən daha zeytun rəngli, altdan isə bir qədər sarımtıldır. "A. a. alticola" yarımnövündə xarici quyruq lələklərinin ucları və xarici hissələri ağdır, növbəti üç cüt quyruq lələyinin kiçik ağ ucları var. "A. a. dowsetti" yarımnövünün xarici quyruq lələkləri tamamilə ağdır. Boz apalis oxşar görünüşə malikdir, lakin başı boz-qəhvəyi və gözləri tünd rəngdədir. Xarici quyruq lələkləri "A. a. dowsetti" kimi ağdır, lakin bu yarımnövün yayılma sahəsi ilə üst-üstə düşmür. Qəhvəyi-başlı apalisin mahnısı yüksək səslə çıxarılan bir sıra "çip" notlarından ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pardipicus caroli

**Pardipicus caroli** (*Qəhvəyi qulaqlı ağacdələn*) — "Picidae" fəsiləsinə aid olan və Afrika tropik yağış meşələrinə endemik bir quş növü.

## Təsvir

Erkək "Pardipicus caroli" ağacdələninin alnı tünd qəhvəyi, arxa təpəliyi isə qırmızıdır, dişi fərdlərdə qırmızı rəng yoxdur. Digər cəhətlərdən cinslər oxşardır. Göz üstündə açıq sarımtıl bir xətt və göz arxasında və qulaq örtüklərində geniş qırmızımtıl-qəhvəyi bir ləkə var. Beli, qanadları zeytun-qəhvəyi, quyruğu isə tünd qəhvəyi rəngdədir və xarici lələklərində ağ xallar var. Üzü və boğazı zeytun-yaşıl rəngdədir və ağ xallarla örtülüdür. Döşü və qarnı zeytun-yaşıl rəngdədir və açıq sarımtıl, sarı və ya ağ zolaqlarla örtülüdür. Uzun dimdiyi mavi-boz, ayaqları zeytun rəngdədir və gözləri şabalıdı rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psilopogon zeylanicus

**Psilopogon zeylanicus** (*Qəhvəyi başlı barbet*) — Hindistan yarımadasına endemik olan və tropik və subtropik rütubətli genişyarpaqlı meşələrdə yaşayan bir Asiya barbet növü.

## Təsvir

Yetkin fərdlərin başı, boynu və döşü zolaqlı qəhvəyi rəngdədir və göz ətrafında sarı bir ləkə var. Qalan lələkləri yaşıl rəngdədir. Uzunluğu 27 sm-dir, böyük başı, qısa boynu və qısa quyruğu var. Onun çağırışı təkrarlanan "kutroo…kutroo…kutroo" səsidir, lakin qışda səssizdir. Bir fərd çağırışa başlayanda digərləri də ona qoşulur.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Bu növ geniş yayılmışdır və yayılma sahəsi şimalda Nepalın Terai bölgəsindən cənubda Şri-Lankaya qədər uzanır, Hindistan yarımadasının əksər hissəsini əhatə edir. "Beynəlxalq Təbiətin Mühafizəsi Birliyi" (IUCN) Qırmızı Siyahısında "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qeyd edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hypsipetes amaurotis

**Hypsipetes amaurotis** (*Qəhvəyi qulaqlı bülbül*) — Şərqi Asiyaya aid, orta ölçülü bir bülbül növü.

## Təsvir

Təxminən 28 sm uzunluğa çatan "Hypsipetes amaurotis" bülbülləri boz-qəhvəyi rəngdədir, qəhvəyi yanaqları (adın "qəhvəyi qulaqları" hissəsi) və uzun quyruğu var. Meşəlik əraziləri üstün tutsalar da, şəhər və kənd mühitinə asanlıqla uyğunlaşırlar və onların səs-küylü cırıltıları Yaponiyanın əksər bölgələrində tanış bir səsdir. Bir müəllif qəhvəyi-qulaqlı bülbülün mahnısını "hər hansı bir quş tərəfindən edilən ən cazibəsiz səslərdən biri" kimi təsvir etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Antarktika ingiliscəsi

**Antarktika ingiliscəsi** – Antarktika qitəsində və subantartik adalarda yaşayan şəxslər tərəfindən danışılan ingilis dilinin variantı. Əsasən alimlər və Antarktika turizm sənayesində işləyən işçilər tərəfindən danışılır. Antarktika ingiliscəsinə özünəməxsus sözlər və aksent daxildir. XIX və XX əsrlərdə ispandilli Cənubi amerikalılar Antarktika ingiliscəsinin formalaşmasında rol oynamış, Şimali avropalı səyyahlar indi də istifadə olunan yeni sözlər təqdim etmişdirlər

## Aksent
Antarktika aksenti ilk dəfə 2019-cu ildə *"[[Journal of the Acoustical Society of America]]"* tərəfindən yayımlanmış bir araşdırmada bildirilmişdir. Araşdırmada tədqiqatçılar Antarktikanın qış periodu ərzində alimlərin vokal fonetikasında dəyişikliklər müşahidə etmişdirlər. Onlar alimlərdə saitlərin tələffüzündə dəyişiklik müşahidə etmiş, *"food"* və *"window"* kimi sözlərdəki saitlərin ağızın daha ön hissəsindən tələffüz olduğunu qeydə almışdırlar. Fərqliliklər çox kiçikdir, baş araşdırmaçı aksent haqqında "siz fərqlilikləri çox yaxşı eşidə bilməzsiz, çünki çox kiçikdir, lakin onları ölçə bilərsiz" demişdir.

## Söz tərkibi
1989-cu ildə avstraliyalı yazıçı Bernadetta Hins Antarktikada işləyən alimlər tərəfindən danışılan ingiliscənin lüğət tərkibini araşdırmaq üçün Antarktikaya səyahət etmişdir. O, bu qitədə ortaya çıxan və dünyanın heç bir yerində işlənməyən bir çox söz qeydə almışdır. 2000-ci ildə dialektə daxil olan sözlərdən bəhs edən "Antarktika lüğəti" kitabını nəşr etdirmişdir.

Antarktika ingiliscəsində ingilis dilinin digər variantlarından fərqlənən bəzi sözlər yer alır:




Antarktika ingiliscəsində buzun fərqli növləri üçün 200-dən çox fərqli söz var. Məsələn, *"tabulars"* sözü Antarktikanın buz örtüyündən qopmuş, adətən 16 kilometr uzunluğunda olan yastı cənub aysberqlərini bildirmək üçün işlədilir və ya *"growlers"* sözü ev ölçüsündə olan sualtı aysberq mənasına gəlir. Antarktikadakı turizm sənayesi müxtəlif turizm halları üçün yeni söz və ifadələrin yaranmasına səbəb olmuşdur. Məsələn, *"[[Kodak]] poisoning"* () bir çox turist eyni yerin fotosunu çəkməyə gələndə işlədilir. *"Dead-Penguin Tours"* ( isə yayın sonunda pinqvinlərin zəif balaları ölümə tərk etdikdən sonra ölü balaların görməli yerlərdə qaldığı və turistlərin bu mənzərədən kədərləndiyi tur növünü bildirir.

Antarktika ingiliscəsi həm ispan, həm də Şimali Avropa dillərindən təsirlənmişdir. Folklend adalarında Antarktika ingiliscəsi ispan dilində danışan Cənubi amerikalıların təsirinə məruz qalmışdır. Belə ki, ispan dilindəki *"campo"* sözündən yaranan *"camp"* sözü qəsəbənin xaricində yerləşən kənd yerini bildirir. XVIII–XIX əsrlərdə balina ovu və xəz ticarəti ilə məşğul olan Şimali Avropa sənayeçiləri bir çox texniki söz təqdim etmişdirlər. Məsələn, norveçmənşəli *"grax"* sözü balina ovu prosesinin sonunda qalmış bərk tullantıları bildirir. Bu avropalılar tərəfindən XIX və XX əsrlərdə təqdim olunmuş digər sözlərə *"[[nunatak]]"*, "mukluk", "pemmican" kimi Amerikanın yerli xalqlarından götürülmüş sözlər daxildir. Antarktika ingiliscəsindəki bəzi sözlərin mənşəyi hərblə bağlıdır.

## İstinadlar
Capito brunneipectus

**Capito brunneipectus** (*Qəhvəyi döşlü barbet*) — Həmçinin "darçın döşlü barbet" kimi də tanınan, "Capitonidae" fəsiləsinə aid olan, "Yeni Dünya" barbetləri qrupuna daxil bir quş növü.

## Təsvir

"Capito brunneipectus" təxminən 18 sm uzunluğundadır. Erkək fərdin çəkisi təxminən 58 qramdır. Erkəyin başının üstü mat qızılı rəngdədir və gözün altında geniş qara bir ləkə var. Beli qara rəngdə olub, sarı zolaqlarla örtülüdür. Boğazı sarımtıl-ağ rəngdədir, onun altında darçın rəngli döş zolağı və zəif zolaqlı sarıdan zeytun rəngli qarın hissəsi var. Dişi fərd oxşar görünüşə malikdir, lakin daha solğundur və qanadlarında daha çox sarı işarələr var, boğazı isə qara xallı darçın rənglidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Myiarchus tyrannulus

**Myiarchus tyrannulus** (*Qəhvəyi təpəli milçəkqapan*) — "Tyrant flycatcher" fəsiləsinə aid olan bir sərçəyəbənzər quş növü.

## Təsvir

Yetkin "Myiarchus tyrannulus"lar, ehtimal ki, "Myiarchus" milçəkqapanlarının ən böyük növüdür, lakin ölçüləri yayılma sahəsinə görə xeyli dəyişir. "M. t. tyrannulus" yarımnövü ən böyük olan "M. t. magister" yarımnövündən bir qədər kiçikdir. Uzunluqları 18-24 sm arasında dəyişir, orta hesabla təxminən 20,3 sm uzunluğa malikdirlər və çəkiləri adətən 30-45 qram arasındadır, ekstremal hallarda isə 21-50 qrama qədər dəyişə bilər. Qəhvəyi-təpəli milçəkqapanların qalın dimdikləri var. Üst hissələri zeytun-qəhvəyi rəngdədir, başı daha tünd və qısa bir təpəliyə malikdir. Döşü boz, qarnı isə limon sarısı rəngdədir. Qəhvəyi quyruq lələklərinin daxili hissələri qırmızımtıl, uçuş lələklərinin xarici hissələri qırmızımtıl rəngdədir və iki mat qanad zolağı var. Cinslər oxşar görünüşə malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chamaetylas poliocephala

**Chamaetylas poliocephala** (*Qəhvəyi döşlü alete*) — "Muscicapidae" fəsiləsinə aid olan, "Köhnə Dünya" milçəkqapanları qrupuna daxil olan quş növü.

## Taksonomiya

"Chamaetylas poliocephala", 1850-ci ildə fransız təbiətşünası Şarl Lüsyen Bonapart tərəfindən Konrad Temminkin əlyazması əsasında rəsmi şəkildə təsvir edilmişdir. Bonapart ona "Trichophorus (Griniger)" binominal adını vermiş və lokaliteti Afrika kimi göstərmişdir. Lokalitet sonradan Bioko adasına (keçmiş Fernando Po) məhdudlaşdırılmışdır. Xüsusi epitet, qədim yunan dilində "boz" mənasını verən "polios" və "başlı" mənasını verən "-kephalos" sözlərindən ibarətdir. "Chamaetylas poliocephala", indi 1860-cı ildə Ferdinand Heyn tərəfindən təqdim edilən "Chamaetylas" cinsinə daxil olan dörd növdən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Progne tapera

**Progne tapera** (*Qəhvəyi döşlü qaranquş*) — Qaranquşlar fəsiləsinə aid olan bir sərçəyə bənzər quş növü.

## Ümumi məlumat

Bu növ Argentina, Boliviya, Braziliya, Çili, Kolumbiya, Kosta-Rika, Ekvador, Fransa Qvianası, Qayana, Panama, Paraqvay, Peru, Puerto-Riko, Surinam, Amerika Birləşmiş Ştatları, Uruqvay, Venesuela kimi ölkələrdə tapılır və Çili ilə Folklend adalarına səyahət edən nadir bir quş kimi qeydə alınmışdır. Onun təbii yaşayış mühiti quru savannalar, subtropik və ya tropik mövsümi rütubətli və ya su basmış düzənlik otlaqları, çaylar və ciddi şəkildə pozulmuş keçmiş meşə sahələridir. Bu quş adətən aşağı yüksəkliklərdə uçur və quyruğunun yan tərəflərində ağ rəng göstərir, qanadları isə əyilmiş formada olur. Yuva qurmaq üçün çay kənarlarına (və ya bəzən quru ağaclara) oyuqlar qaza bilər və ya bəzən köhnə "hornero" (biçinçi quşu) yuvalarından istifadə edə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Poli Zink

**Poli Zink** () — amerikalı döyüş sənətləri çempionu, Daoyin müəllimi və Meymun Kunq-fusunun tanınmış ustasıdır. O, həmçinin Yin və Yanq Yoqa kimi də tanınan Yin yoqanın yaradıcısıdır.

Kaliforniyanın Hollivud şəhərində böyüyən Zink, atası vasitəsilə Zen çay evləri ilə, Hollivud bulvarında küçələrdə yoqa ilə məşğul olan hipilər vasitəsilə isə Müasir yoqa ilə tanış oldu. 14 yaşında o,"Yoqa haqqında tam illüstrasiyalı kitab"dan, eləcə də PBS telekanalında Riçard Hittleman və Lilias Folanla "Lilias, Yoqa və Siz" proqramlarından öyrənərək yoqa məşqlərinə başladı.16 yaşında isə kunq-fu öyrənməyə başladı. Los-Anceles Şəhər Kollecində oxuduğu illərdə,Honq-Konqdan olan tələbə Ço Çat Lin ona əsaslı inkişaf etmiş yoqa pozaları vasitəsilə kunq-fu bacarıqlarını təkmilləşdirə biləcəyini göstərdi. Bundan sonra Zink on il ərzində Ço ilə fərdi şəkildə çalışaraq kunq-funun üç ayrı üslubunu öyrəndi. O, Ço Çat Linqin yetirməsi kimi bu üslubları Qərbdə tanıtmaq üçün hazırlanmışdı. Bu dövrdə Zink döyüş sənəti turnirlərində uğurla çıxış etməyə başladı və ardıcıl üç il — 1981,1982,1983-cü illərdə Long Biç Beynəlxalq Karate Çempionatının qalibi oldu. Hər üç ildə "silah formaları" kateqoriyasında, iki ildə isə "əllə döyüş" kateqoriyasında Qran Pri qazandı.

1970-ci illərin sonlarında Zink yoqa öyrətməyə başladı. O, Daoist təlimlərini və Hatha yoqanı öz yaratdığı pozalar və yanaşma ilə birləşdirərək Yin yoqanı təsis etdi.

## Mükafatlar və Fəxri Adlar
* 1989-cu il, Black Belt Magazine ("Qara Kəmər" jurnalı) — "İlin Kunq-Fu Ustası" mükafatı, Şöhrət zalına daxil edilib.
* 1987-ci il, Martial Arts Magazine ("Döyüş Sənətləri" jurnalı) — "Ömürlük Nailiyyət" mükafatı, Şöhrət zalına daxil edilib.
* 1983-cü il, İnside Kung Fu Magazine — "İlin İdmançısı" mükafatı, Şöhrət zalına daxil edilib.
* Complete Martial Arts.com — Şöhrət zalına daxil edilib.
* Kaliforniya, Long Beach Beynəlxalq Karate Çempionatı.
* "Əllərsiz Qran Pri" — 1981,1982.
* "Silahlar kateqoriyasında Qran Pri" — 1981,1982,1983.

## İstinadlar
Divanəlik

**Divanəlik** və ya **Limerensiya** — qarşı tərəfdən hisslərin eyni dərəcədə qaytarılıb-qaytarılmayacağının qeyri-müəyyən olduğu halda, dərin vurğunluq və ya aşiqanə məcnunluq halıdır. Bu hal, adətən qarşı tərəfdən eyni hisslərin qaytarılaraq münasibət qurulması arzusu ilə müşayiət olunan, sevilən şəxsin ideallaşdırılması (bəzən “kristallaşma” adlanır) və israrlı şəkildə ağla gələn fikirlərlə xarakterizə olunur.

## İstinadlar
Quiksilver Pro Gold Coast

"**Quiksilver Pro Gold Coast"** — Dünya Sörfinq Liqası çərçivəsində baş tutmuş sörfinq yarışı. Avstraliyanın Kvinslend ştatının Kulanqatt şəhərində keçirilmişdir. 2021-ci ilin avqust ayında bu tədbirin ləğv olunacağı açıqlandı.

## Nətitcələr

## İstinadlar
Məhəmməd Abdullah Məhəmməd

**Məhəmməd Abdullah Məhəmməd "Fərmacu"** () — Somalili siyasətçi. Afrika ölkəsi Somalidə 8 fevral 2017 – 16 may 2022 tarixləri arasında dövlət başçısı vəzifəsində çalışmışdır.

## Fəaliyyəti
1985–1989-cu illər arasında Amerika Birləşmiş Ştatlarında yerləşən Somali səfirliyində maliyyə işçisi kimi fəaliyyət göstərən Fərmacu, 1990-cı ildə ABŞ-yə köç etməzdən əvvəl ölkəsinin Xarici İşlər Nazirliyində çalışmışdır.

1989–1993-cü illərdə Baffalo Universitetində tarix üzrə təhsil almış Fərmacu bu müddətdə ABŞ vətəndaşlığını da əldə etmişdir. 1994–1997-ci illərdə Baffalo şəhər idarəçiliyində maliyyə işçisi kimi çalışmış, 1995–1999-cu illərdə qurğuşun təmizləmə proqramında iştirak etmişdir. 2000–2002-ci illərdə Eri qraflığında bərabər imkanlar bürosunda çalışmış, daha sonra Baffalo şəhər nəqliyyat idarəsində fəaliyyət göstərmişdir.

O dövrün baş naziri Ömər Abdirəşid Əli Şarmarkenin dövlət başçısı ilə yaşadığı daxili problemlər səbəbilə istefa verməsindən sonra baş nazir səlahiyyətlərini müvəqqəti olaraq Abdivahid Elmi Gonca icra etmiş, 14 oktyabr 2010-cu ildə isə ozamankı dövlət başçısı Şərif Şeyx Əhməd tərəfindən Fərmacu baş nazir vəzifəsinə təyin edilmişdir. Somali parlamentində 31 oktyabrda keçirilən səsvermə ilə Fərmacunun baş nazirliyi təsdiqlənmişdir.

Bu vəzifəni 19 iyun 2011-ə qədər icra edən Fərmacu həmin tarixdə postunu Abdivəli Məhəmməd Əliyə təhvil vermişdir.

2017-ci ildə keçirilən Somali prezident seçkilərində namizəd olan Fərmacu, 8 fevral 2017-ci ildə açıqlanan ikinci tur nəticələrinə əsasən vəzifədəki prezident Həsən Şeyx Məhəmməd və onu bir vaxtlar baş nazir təyin etmiş sabiq prezident Şərif Şeyx Əhmədi geridə qoyaraq ölkənin yeni dövlət başçısı seçilmişdir.

## İstinadlar
Kripto-İslam

**Kripto-İslam** ( və *İslam*) — üzdə başqa inanca sahib olduğunu bəyan edib əslində isə İslama bağlı olmağı nəzərdə tutan termin. Kripto-islamı tətbiq edən insanlara "kripto-müsəlmanlar" deyilir. Bu söz əsasən inkvizisiya dövründə İspan müsəlmanlarına və Siciliya müsəlmanlarına (yəni, morisklər və sarasinlər və onların alxamiado dilindən istifadəsi) münasibətdə istifadə edilmişdir. Portuqaliya imperiyasının Uzaq Şərqə genişlənməsi və İspan imperiyasının Latın Amerikasından Filippinə yayılması ilə Filippin müsəlmanları və Portuqaliya müsəlmanları da inkvizisiyaya məruz qaldılar.

## Tarixi nümunələr
Bəzi tarixi nümunələrə özünün İspaniyadan Mərakeşə qaçışını necə təşkil etdiyi və İsa haqqında katolik fikirlərin təkzib edildiyi kitabın müəllifi olan, 16-cı əsrdə yaşamış ispaniyalı kripto-müsəlman Əhməd ibn Qasım Əl-Həcəri daxildir. Onun kitablarında İspaniyadakı kripto-müsəlman həyatına dair təfərrüatlar da yer alırdı. O, daha sonra Mərakeşin İspaniyadakı səfiri oldu.

Məşhur simalardan biri də ispanların işğalı altında olan Molukk adalarından olan Alekso-de-Kastro (1623–1645) idi, o, kripto-müsəlman olduğuna görə ispanlar tərəfindən Latın Amerikasına aparılmış və orada Meksika inkvizisiyası önündə mühakimə olunmuşdu.

İspaniyada müsəlmanların təqibi dövründə, 1502-ci ildə verilən Oran fətvası kripto-müsəlmanlara dini öhdəlikləri inanclarını gizlətməklə necə tarazlaşdırmaq barədə təlimat verirdi.

16–18-ci əsrlərdə Rusiyada bölgənin yerli müsəlmanları tez-tez hakimiyyət tərəfindən təqiblərlə üzləşirdilər və bu, xristianlığı zorla qəbul etmə epizodları ilə müşayiət olunurdu. Bu dövrlərdə xristianlığı yeni qəbul edənlər gizli şəkildə İslam dininə sitayiş etməyə davam edirdilər. Rusiya müsəlmanlara öz inanclarını tətbiq etməyə icazə verdikdən sonra, xristianlığı qəbul edənlərin bir çoxu yenidən İslama qayıtdı.

## Həmçinin bax
* Təqiyyə

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Rustam Shukurov, "The Crypto-Muslims of Anatolia," in Anthropology, Archeology and Heritage in the Balkans and Anatolia or The Life and Times of F. W. Hasluck (1878–1920), ed. David Shankland, Istanbul: Isis, 2004, volume 2, pages 135–158.
Cövdət (qəzet)

**Cövdət ** Ərdəbildə çap olunan qəzet.

## Haqqında
Qəzetin ilk sayı 1927-ci il avqustun 6-da Həsən Cövdətin redaktorluğu ilə baş tutub.

1943-1946-cı illərdə bölgədəki demokratların əsas qəzetinə çevrilib.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Robert Qrin (yazıçı)

**Robert Qrin** (; ) — cəmiyyətdə və siyasətdə hakimiyyətin psixologiyası və fəaliyyət mexanizmi, həmçinin strateji təfəkkürün xüsusiyyətləri, şirnikləndirici qanunlar haqqında populyar-publisistik əsərlərin müəllifi olan amerikalı yazıçı.

## Bioqrafiya
Qrin 1959-cu ildə Los-Ancelesdə yəhudi ailəsində anadan olub. O, qısa müddət Kaliforniya Berkli Universitetində təhsil alıb və Viskonsin-Madison Universitetini *Klassiklər və Müqayisəli Fəlsəfə* üzrə İncəsənət Bakalavr dərəcəsi ilə bitirib.

Təhsilini başa vurduqdan sonra *[[Esquire]]* jurnalı da daxil olmaqla bir neçə nəşrdə redaktor və yazıçı kimi çalışıb. Hollivudda ssenarist kimi uğursuz karyerasından və öz hesablamalarına görə, ona təcrübə və müşahidə etmək bacarığından başqa güc gətirməyən səksən fərqli işdən sonra 1990-cı illərin ortalarında Qrin özünün *48 hakimiyyət qanunu* əsərini yazmağa başladı. 1995-ci ildə Qrin Venesiya yaxınlığındakı Fabrica incəsənət məktəbini təşkil edirdi və burada gələcək həmmüəllifi, konsept dizayneri Jost Elfferslə tanış oldu. Elffers Qrindən ilk kitabı üçün hər hansı bir fikrinin olub olmadığını soruşdu. Qrin bunu etdiyini söylədi və Elffers kitabı yazmaq üçün ona iki il pul verdi. Kitab ABŞ-da (800 min nüsxədən çox satılıb) və dünyada (21 dilə tərcümə olunub, bir milyondan çox nüsxə satılıb) bestseller oldu.

## Biblioqrafiya

* ''Hakimiyyətin 48 qanunu'' (  (1998)
* *Şirnikləndirmənin 24 qanunu* (  (2001)
* *Müharibənin 33 strategiyası* ( , 2006)
* *Əllinci qanun* (  ( 50 Cent ilə birlikdə yazılmış, 2009)
* *The Descent of Power* (2010, yalnız elektron formatda)
* *Ustalıq* (  (2012)
* *İnsan təbiətinin qanunları* (, 2018)
* *Gündəlik qanunlar: 366 Meditasiya. Hakimiyyət. Cazibədarlıq. Strategiya və İnsan Təbiəti* (The Daily Laws: 366 Meditations on Power, Seduction, Mastery, Strategy, and Human Nature, 2021.

## İstinadlar
Rallus indicus

**Rallus indicus** (*Qəhvəyi yanaqlı su fərəsi*) — "Rallidae" fəsiləsinə aid bir quş növüdür.

## Təsvir

Bu növ, bir qədər kiçik olan nominal formadan daha açıq üst hissələri, qəhvəyi çalarlı alt hissələri və gözdən keçən qəhvəyi zolaqla fərqlənir. "R. a. korejewi" ilə müqayisədə üst hissələri daha tünd, döşü daha qəhvəyi, boğazı ağ və göz zolağı daha aydındır. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, digər formalardan fərqli vokalizasiyaya malikdir və indi adətən tam növ statusu verilir, baxmayaraq ki, davranışı, yuvası və yumurtaları sufərəsinin digər yarımnövləri ilə eynidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bycanistes cylindricus

**Bycanistes cylindricus** (*Qəhvəyiyanaq kərgədan quşu*) — "Bucerotidae" (Kərgədan quşları) fəsiləsinə aid bir quş növü.

## Təsvir

"Bycanistes cylindricus" böyük bir quş olub, uzunluğu 60-70 sm-dir. Erkək fərdlərin böyük, sarı, aşağı əyilmiş dimdiyi və dimdiyin üstündə boş bir struktur olan kaska var. Başı, üst hissələri və alt hissələri qəhvəyi yanaqlar, ağ bel və quyruq xaricində qara rəngdədir. Dişi fərdlər erkəklərdən kiçik olsa da, onlara bənzəyir, lakin dimdiyi və kaskası qara rəngdədir. Onun çağırışı "rrah... rrah... rrah... rrah" və ya "rack kack kak-kak" kimi təsvir olunan enən səslər silsiləsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alcippe poioicephala

**Alcippe poioicephala** (*Qəhvəyiyanaq fulvetta*) — "Alcippeidae" fəsiləsinə aid olub, əvvəllər "quaker pəncələk" kimi də tanınan quş növü.

## Təsvir

"Alcippe poioicephala" uzun quyruğu ilə birlikdə, 15 sm uzunluğundadır. Üst hissələri qəhvəyi, alt hissələri isə açıq sarımtıl rəngdədir və bədənində və ya qanadlarında heç bir naxış yoxdur. Başının üstü boz, yanaqları isə tünd rəngdədir. "Alcippe poioicephala"ların qısa və tünd rəngli dimdikləri var. Əsas qidası həşəratlar və nektardır. Onları üstünlük verdiyi sıx bitkilik ərazilərdə müşahidə etmək çətin olsa da, bu quşlar səsli olurlar və xarakterik çağırışları tez-tez onların mövcudluğunu göstərən ən yaxşı göstəricidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər