İkinci Dünya müharibəsində aviasiyadan istifadə

Aviasiya İkinci Dünya müharibəsinin bütün hərbi əməliyyatlar teatrlarında əsas komponent olmuş və zenit müharibəsi ilə birlikdə böyük dövlətlərin sənaye məhsulunun böyük bir hissəsini təşkil etmişdir. Almaniya və Yaponiya quru və dəniz qüvvələri ilə sıx inteqrasiya olunmuş hava qüvvələrinə bağlı idi; Ox qüvvələri strateji bombardmançıların donanmasının üstünlüyünü azaltmış və müttəfiqlərin strateji bombardmanlarına qarşı müdafiə ehtiyacını gec başa düşmüşdülər. Bunun əksinə olaraq, İngiltərə və Birləşmiş Ştatlar strateji bombardmanları və döyüş sahəsinə havadan taktiki nəzarəti, eləcə də adekvat hava hücumundan müdafiəni çox vurğulayan bir yanaşma tutdular. Həm Britaniya, həm də ABŞ böyük, uzaqmənzilli bombardmançı təyyarələrdən əhəmiyyətli dərəcədə daha böyük strateji qüvvələr yaratdılar. Eyni zamanda, onlar döyüş meydanlarında hava üstünlüyü qazana bilən taktiki hava qüvvələri yaratdılar və bununla da quru qoşunlarına həyati köməklik göstərdilər. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri və Kral Donanması da Yaponiya İmperator Donanması kimi aviadaşıyıcılar əsasında güclü dəniz-hava komponenti qurmuşdur ki, bunlar dəniz müharibəsində mərkəzi rol oynamışdır

## Hava qüvvələri

### Almaniya: Luftwaffe

Lüftvaffe, *[[vermaxt]]ın* hava müharibəsinin əsas qolu idi. Herman Görinqin rəhbərliyi altında İspaniya vətəndaş müharibəsində yeni döyüş texnikalarını öyrənə və sınaqdan keçirə bilmişdi. Müharibə həmçinin düşmən bombardmançılarına qarşı müdafiə qabiliyyətinə görə zenit silahlarına və qırıcı təyyarələrə daha çox diqqət yetirilməsinə səbəb oldu. Onun qabaqcıl texnologiyası və sürətli inkişafı 1930-cu illərdə britaniyalıları və fransızları sakitləşdirməyə inandırmağa kömək edən şişirdilmiş qorxulara səbəb oldu. Müharibədə Lüftvaffe 1939-41-ci illərdə yaxşı çıxış etdi, çünki Ştuka dalğıc bombardmançıları düşmənin piyada hissələrini dəhşətə gətirdi. Lakin Lüftvaffe ümumi alman strategiyası ilə zəif əlaqələndirilməsi və hərbi təyyarə istehsalı infrastrukturundakı çatışmazlıqlar səbəbindən heç vaxt müharibədə lazım olan miqyas və əhatə dairəsinə çatmadı Lüftvaffedə  gecə qırıcıları üçün Lixtenşteyn və Neptun radar sistemləri kimi istifadə edilə bilən UHF və daha sonra VHF diapazonlu havadan tutma radar dizaynları istisna olmaqla, radar texnologiyasında çatışmazlıqlar var idi. Messerschmitt Me 262 reaktiv qırıcısı 1944-cü ilin iyuluna qədər istifadəyə verilmədi, yüngül çəkili Heinkel He 162 yalnız Avropadakı hava müharibəsinin son aylarında meydana çıxdı. Lüftvaffe Britaniya döyüşündən sonra ingilislər getdikcə ölümcül olan müdafiə qırıcıları və 1943-cü ildən sonra sürətli P-51 Mustang təyyarələri ilə bacara bilmirdi.

Lüftvaffenin  yanacaq təchizatı İkinci Dünya müharibəsinin neft kampaniyası səbəbiylə 1944-cü ildə bitdikdə, o, zenit flak rollarına endirildi və bir çox adamı piyada bölmələrinə göndərildi. 1944-cü ilə qədər o, həm kişi, həm də qadın uniformalı 1 milyon nəfərdən ibarət 39.000 flak batareya ilə işləyirdi.

Lüftvaffedə strateji bombardmanlar üçün bombardmançı qüvvələr yox idi, çünki o, belə bir bombardmanın, xüsusilə Lüftvaffe üçün strateji bombardmançı qüvvələrin əsas tərəfdarı olan general Uolter Veverin 3 iyun 1936-cı ildə ölümündən sonra dəyərli olduğunu düşünmürdü. Problemli Heinkel He 177 A ilə şərqdə bəzi strateji bombardman etməyə cəhd etdilər. Onların bir uğuru, yeni B-17 bombardmançı təyyarəsi və bir milyon ton aviasiya yanacağının yerləşdiyi Müttəfiqlərin "Frantic" əməliyyatı zamanı Ukraynanın Poltava aviabazasındakı aviabazanı məhv etmək oldu.

Əsasən Messerschmitt Me 262 reaktiv qırıcısı, Heinkel He 162 yüngül reaktiv qırıcısı və Arado Ar 234 kəşfiyyat-bombardmançı təyyarəsi ilə turboreaktiv mühərrikli döyüş təyyarələrinin tətbiqi Lüftvaffe tərəfindən irəli sürüldü, lakin gecikmiş dövr (1944-45) onların təqdimatı – bunun çox hissəsi həm BMW 003, həm də Junkers Jumo 004 reaktiv mühərrik dizaynları üçün uzun inkişaf müddəti, eləcə də onların uzun müddətdir işlənib hazırlanmış daha yüksək güclü aviasiya mühərrikləri olan Junkers Jumo -nun istifadəyə yararlı nümunələrinin istehsal edilməməsi ilə bağlı idi. Müharibənin son illərində bir çox qabaqcıl alman təyyarə dizaynı təkliflərini gücləndirmək üçün nəzərdə tutulmuş itmə qüvvəsi - bir çox digər qabaqcıl alman təyyarə dizaynları (və həqiqətən də bir çoxu) kimi "çox az, çox gec" təqdim edildi.

### Britaniya: Kral Hava Qüvvələri

İngilislərin strateji bombardman haqqında çox yaxşı inkişaf etmiş bir nəzəriyyəsi var idi və onu həyata keçirmək üçün uzaqmənzilli bombardmançı təyyarələr yaratdılar.

Almaniyanın təhlükə olduğu aydınlaşdıqdan sonra, Britaniya Kral Hava Qüvvələri böyük bir genişlənməyə başladı, çoxlu aerodromlar quruldu və eskadrilyaların sayı artdı. 1934-cü ildə 800 təyyarəsi olan 42 eskadrilyadan 1939-cu ilə qədər RAF 157 eskadrona və 3700 təyyarəyə çatmışdı. Onlar qırıcı müdafiələrini istiqamətləndirmək üçün yeni yaradılmış radarı rabitə mərkəzləri ilə birləşdirdilər. Onların orta bombardmançı təyyarələri Almaniyanın sənaye mərkəzi olan Rur şəhərinə çata bilirdi və daha böyük bombardmançı təyyarələr hazırlanırdı.

1939-cu ildə Almaniyaya qarşı müharibənin başlamasından sonra Britaniya Kral Hava Qüvvələri sürətlə genişləndi. Buraya Birlik ölkələrinin digərlərində (xüsusən də Kanada) Britaniya və Birlik hava ekipajlarının yarısının, ümumilikdə təxminən 167.000 nəfərin təlimi daxildir. Bu, Avropada ikinci ən böyük təlim idi. Britaniya Kral Hava Qüvvələri həmçinin Hitler Avropasından qaçan Polşa və digər hava qüvvələrini birləşdirdi. Avropada Britaniya Kral Hava Qüvvələri Birlik təyyarə heyətləri və Birlik eskadronlarına operativ nəzarət edirdi, baxmayaraq ki, onlar müəyyən dərəcədə müstəqilliklərini qoruyub saxlamışdılar (məsələn, Kanada eskadronlarını milli olaraq müəyyən edilə bilən vahiddə birləşdirmək üçün 6-cı Qrup RCAF- ın yaradılması).

### SSRİ: Sovet Hərbi Hava Qüvvələri

Müharibənin sonuna qədər SSRİ-də illik təyyarə istehsalı kəskin şəkildə artmış və 1944-cü ildə 40 min təyyarəyə çatdı. Təxminən 157 min təyyarə istehsal edilmişdir ki, onlardan 126 mini *Voyenno-Vozduşnıye Sila (*VVS) üçün döyüş növləri, digərləri isə nəqliyyat və təlimçilər idi. Sovet İttifaqının Barbarossa əməliyyatından başlamış Berlin döyüşündə nasist Almaniyasının son məğlubiyyətinə qədər müdafiəsində quru hücumu rolunun kritik əhəmiyyəti Sovet hərbi aviasiya sənayesinin İlyuşin İl-2 şturmoviklərinin daha çox nümunələrini yaratması ilə nəticələndi. Onlar 36 mindən çox istehsal olunmaqla ilə aviasiya tarixində rekord qırdı.

Müharibə zamanı SSRİ tərəfindən alman hədəflərinə sıxlığı bəzən 100-150 ton/kv km-ə çatan 30 milyon bomba atmış 7500 bombardmançı istehsal etmişdi

### ABŞ: Hərbi Hava Qüvvələri

Pörl-Harbora hücumdan əvvəl və 1941-ci il iyunun sonlarında prezident Franklin Ruzvelt Hərbi Dəniz Qüvvələri komandanlığını aviator və admiral Ernest Kinqə həvalə etdi.  Ruzvelt, Mülki Müharibə Katibinin Hava üzrə köməkçisi Robert A. Lovett ilə əsas etibarı ilə razılaşdı: “Mən tək hava qüvvələrinin müharibədə qalib gələcəyini iddia etmək qədər uzağa getməsəm də, müharibənin baş verməyəcəyini iddia edirəm. onsuz da qalib gəldi”.

Ordunun Baş Qərargah rəisi Corc Marşall Hərbi Hava Korpusunun tam müstəqilliyinə dair çağırışları rədd etdi, çünki quru qoşunları generalları və Hərbi Dəniz Qüvvələri şiddətlə qarşı çıxırdılar. Əldə edilən kompromisdə belə başa düşülürdü ki, müharibədən sonra aviatorlar müstəqillik əldə edəcəklər. Bu arada, Hava Korpusu 1941-ci ilin iyun ayında bütün şəxsi heyətini və bölmələrini vahid bir komandir general, bir hava adamı altında birləşdirərək Ordu Hava Qüvvələrinə (AAF) çevrildi. 1942-ci ildə Ordu üç bərabər komponentə bölündü, bunlardan biri AAF idi və o zaman daxili idarəetmə baxımından demək olar ki, tam azadlığa sahib idi. Dəniz aviasiyası ilə birlikdə ölkənin ən yaxşı gəncləri orduya cəlb edildi. General Henri Arnold AAF-a rəhbərlik edirdi.

## İstinadlar