Leyla Bədirbəyli

**Leyla Ağalar qızı Bədirbəyli** () — Azərbaycan teatr və kino aktrisası, Azərbaycan SSR xalq artisti (1959), SSRİ (1946) və Azərbaycan SSR (1972) Dövlət Mükafatları laureatı. 1937–1942 illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuş, 1942–1975 illərdə Azərbaycan Akademik Dövlət Dram Teatrında fəaliyyət göstərmişdir.

## Həyatı
Leyla Bədirbəyli 8 yanvar 1920-ci ildə Bakıda (bəzi mənbələrdə Şəmkirdə) dünyaya göz açıb. Anası Bikə xanım Şəmkirdə Musa xanın qızı, atası Ağalar bəy uzun illər hərbçi olub, hətta polkovnik rütbəsinə qədər yüksəlib. Leyla Bədirbəylinin babası Abdı ağa ilə Xəlil ağa Qədimovun atası Qədim ağa qardaşdırlar.

1918-ci ildə bacıları ilə birlikdə Gəncəyə, oradan isə Bakıya qaçırılan Bikə xanımın o zaman 12–13 yaşı vardı.

Leyla uşaqlığını İçərişəhərdəki evlərində keçirmişdir. Anası Bikə xanım Əli Bayramov klubundakı qadınların dərnəyinə gedirdi. Qızını da özü ilə aparırdı. Leylanın incəsənətə marağı da o vaxtdan yaranmağa başlayır.

Leyla Bədirbəyli 1936-cı ildə 16 yaşı olarkən Fərəc Cavanşirovla ailə qurmuşdur. 1937-ci ildə Cavanşir adlı oğulları dünyaya gəlmişdir. Cavanşir Cavanşirov həyat yoldaşı Elmira Cavanşirova ilə Leylanın uşaqlıqda yaşadığı, Fəvvarələr Meydanında yerləşən evdə, 2017-ci ildə vəfat edənə qədər yaşayırdı,

amma Leyla ilə Fərəcin birgə ailə həyatları uzun sürmür və 4 ildən sonra onlar boşanırlar. 1942-ci ildə isə Leyla Kamil Aslanova ərə gedir. 1947-ci ildə ilk qız övladı — Lalə dünyaya gəlir. 1964-cü ildə isə ikinci qızları — Bikə doğulur. Kamil Aslanov Ukraynada yol qəzasına uğrayır və vəfat edir. Bu hadisənin üzərindən bir il keçməmiş böyük qızları Laləni Kukla Teatrının qarşısında maşın vurur. Bu iki itki Leyla Bədirbəyliyə çox pis təsir edir.

Leyla Bədirbəyli 1999-cu il noyabrın 23-də vəfat etmişdir. Azərbaycan Respublikası prezidentinin sərəncamı ilə mərhumun dəfni ilə bağlı olan bütün xərclər dövlət hesabına ödənilmiş, dəfnini təşkil etmək üçün Dövlət komissiyası yaradılmışdır

Leyla Bədirbəyli Bakıdakı Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Yaradıcılıq fəaliyyəti
Leyla Bədirbəyli 16 yaşı tamam olmamışdan Filarmoniyada solist kimi çalışıb. Şəxsən onun üçün rəqslər səhnələşdirilib. "Toy" və Əlibaba Məmmədovun "Bir dənəsən, bir dənə" rəqsləri məhz onun üçün nəzərdə tutulub. Filarmoniyada çalışdığı illərdə "Ayna" filminə çəkilib. 1941-ci ildə onu Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrına dəvət ediblər. İlk tamaşası Rəsul Rzanın "Vəfa"sı olub.

1945-ci ildə "Arşın mal alan" filmi çəkilməyə başlayıb. Leyla Bədirbəyli Üzeyir Hacıbəyovun dəvəti və təşəbbüsü ilə filmə çəkilib.

## Xatirəsi
29 dekabr 2019-cu ildə Azərbaycan prezidenti Leyla Bədirbəylinin 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında sərəncam imzalamışdır.

2014-ci ildə Sevda Ağazadənin ssenari müəllifliyi və Elvin Vəlimətovun rejissorluğu ilə Leyla Bədirbəyliyin xatirəsinə həsr olunmuş "*Gözəllik mücəssəməsi... Leyla Bədirbəyli"* adlı sənədli film çəkilib. Film ilk dəfə 19 iyun 2014-cü ildə Azərbaycan Televiziyasında yayımlanıb.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 21 iyul 1949
* "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə) — 1946 ("Arşın mal alan" filmindəki Gülçöhrə roluna görə)
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 27 aprel 1972 (Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrında "Mahnı dağlarda qaldı" tamaşasında Fəxrəndə xanım roluna görə)
* "İstiqlal" ordeni — 7 yanvar 1999
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 25 fevral 1946

## Teatr sahəsində rolları
* Dezdemona (Otello, Uilyam Şekspir)
* Nərminə (Göz həkimi, İ. Səfərli)
* Solmaz (Od gəlini, Cəfər Cabbarlı)
* Liza (Canlı meyit, Lev Tolstoy)
* Fəxrəndə (Mahnı dağlarda qaldı, İlyas Əfəndiyev)

## Filmoqrafiya
* Arşın mal alan (film, 1945) — Gülçöhrə
* Asif, Vasif, Ağasif (film, 1983)
* Aygün (film, 1960)
* Azərbaycan kinosu-80 (film, 1996)
* Beş dəqiqəlik konsert (film, 1941)
* Bizim küçənin oğlanları (film, 1973)
* Böyük ömrün anları (film, 2006)
* Çarvadarların izi ilə (film, 1974)
* Dəcəl dəstə (film, 1937)
* Dəli Kür (film, 1969)
* Dərviş Parisi partladır (film, 1976)
* Ənvər Həsənov. Yeddi oğuldan biri (film, 2007)
* Fətəli xan (film, 1947)
* Gəmi saatının sirri (film, 1983)
* Gənc qadının kişisi (film, 1988)
* Gilas ağacı (film, 1972)
* Görüş (film, 1955)
* Gözəllik mücəssəməsi... Leyla Bədirbəyli (film, 2014)
* Günlərin bir günü... (film, 1976)
* İntizar (film, 1969)
* Kişi sözü (film, 1987)
* Kölgələr sürünür (film, 1958)
* Koroğlu (film, 1960)
* Qanlı zəmi (film, 1985)
* Qəzəlxan (film, 1991)
* Maestro Niyazi (film, 2007)
* Mən ki gözəl deyildim (film, 1968)
* Mən mahnı qoşuram (film, 1979)
* Müqəddəs oda yanaram (film, 1991)
* Nağılların Dərbəndi (film, 2006)
* Nehrəmli qız (film, 2002)
* O dünyadan salam (film, 1991)
* O olmasın, bu olsun (film, 1956)
* Onun böyük ürəyi (film, 1958)
* Prima (film, 1994)
* Sevil (film, 1970)
* Səbuhi (film, 1941) — Tubu
* Sovqat (film, 1942)
* Tələ (film, 1990)
* Tikdim ki, izim qala (film, 1997)
* Üzeyir ömrü (film, 1981)
* Vulkana doğru (film, 1977)

## Şəkillər

Fayl:Vəcihə Səmədova - Leyla Bədirbəyli.JPG


## İstinadlar

## Mənbə
* "Bolqar jurnalı yazır…" //Ədəbiyyat və incəsənət.- 1964.
* Leyla Bədirbəyli
* Leyla Bədirbəyli 
* Лейла Бедирбейли – Биография
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 53; 276.
* "Səhnəmizin Leylası" //Respublika.- 2011.- 1 yanvar.
* Azərbaycan gözəli: Leyla Bədirbəyli //Ekran-efir.- 2015.- 9 yanvar.- S.6.
* Əsgərov, H. Gözəllik tərcümanı //Mədəniyyət.- 2015.- 23 yanvar.- S.11.
* Gül çöhrəli Leyla… "Azərbaycan gözəli" adı almış aktrisanın anadan olmasından 95 il ötdü //Ekspress.- 2015.- 10 – 12 yanvar.- səh. 21.
* Xalq artisti Leyla Bədirbəylinin 95 illiyi tamam olub //525-ci qəzet.- 2015.- 9 yanvar.- səh. 7; Kredo.- 2015.- 9 yanvar.- səh. 16.
* "Onun çəkildiyi filmlər və oynadıgı rollar qocalmır, unudulmur" //Üç nöqtə.- 2015.- 22 yanvar.- səh. 13.

## Xarici keçidlər
* Beş dəqiqəlik konsert filmindən Leyla Bədirbəylinin rəqsi
* Leyla Bədirbəylinin anım günüdür