open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gülçöhrə Məmmədova

**Gülçöhrə Hüseyn qızı Məmmədova** () — Azərbaycanın görkəmli memarlıq doktoru, professor, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin rektoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı (2006). Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sabiq deputatı (2000–2005)

## Həyatı
Gülçöhrə Məmmədova 23 aprel 1953-cü ildə Qərbi Azərbaycanın Vedi rayonunda anadan olmuşdur. 1971-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Politexnik İnstitutunun memarlıq fakültəsinə daxil olmuş və 1976-cı ildə yeni yaranmış Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun memarlıq fakültəsini bitirmişdir. 1975-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun komsomol komitəsinin katibi seçilmiş və 1979-cu ilə qədər həmin vəzifədə işləmişdir. 1979-cu ildə həmin institutun memarlıq konstitusiyaları və abidələrin bərpası kafedrasında assistent vəzifəsində işə başlamışdır. 1987-ci ildən həmin kafedranın baş müəllimi, 1991-ci ildə dosenti, 2000-ci ildə isə professoru vəzifəsinə seçilmişdir.

1999-cu ildə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin rektoru təyin edilmişdir.

Elmi fəaliyyəti əsasən Qafqaz Albaniyasının memarlığı və Azərbaycan ərazisində xristian dini memarlığının tədqiqi ilə bağlıdır. Bir çox abidələrin bərpa və elmi rekonstruksiya layihələrini işləmişdir.

1985-ci ildə "Qafqaz Albaniyasının erkən orta əsrlər xristian memarlığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 1999-cu ildə "Qafqaz Albaniyasının dini memarlığı" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Bir çox beynəlxalq elmi konfransların təşkil olunmasında iştirak edib və məruzələrlə çıxış etmiş, memarlıq abidələrinin bərpası ilə bağlı bir sıra beynəlxalq layihələrə rəhbərlik etmişdir.

2000–2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası II çağırış Milli Məclisinin deputatı olmuşdur.

1985-ci ildən Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvüdür. Beynəlxalq Elmlər Akademiyası Şərqi Avropa Bölməsinin və Şərq ölkələri Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının həqiqi üzvüdür. 21 aprel 2006-cı ildə ona "Azərbaycan Respublikası Əməkdar memarı" fəxri adı verilmiş, 11 aprel 2013-cü ildə "Şöhrət" ordeni, 14 iyun 2016-cı ildə isə "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilmişdir.

12 dekabr 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycanda təhsilin inkişafında xidmətlərinə görə "Şərəf" ordeni ilə təltif edilib

Ailəlidir, iki övladı vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gülçöhrə Məmmədova "Akademik Palma" aldı
Marağa şəhristanı

**Marağa şəhristanı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının 21 şəhristanından biri və bu ostanda inzibati ərazi vahidi.

İnzibati mərkəzi Marağa şəhəridir.

1996-cı il siyahıya almasının yekunlarına əsasən əhalisi 277 216 nəfər olmuşdur.

## Marağa şəhristanının inzibati bölgüsü
* **<u>Mərkəzi bəxşi</u>**
* İnzibati mərkəzi: Marağa
** DEHİSTANLARI
*** **Qaranaz dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Ağkənd-i Səmərəq, Çaybağı, Əkiz, Əmir, Xanəgah, Qalaxaləsə, Qaranaz-i Süfla, Qaranaz-i Ülya, Qışlaq-i Əmir, Musadərə, Narcabad, [Padegan-i İslami İmam Rza [İslami İmam Rza (hərbi) qarnizonu] (Eslami Emam Reza Garrison)](https://az.wikipedia.org/wiki/:en:Eslami_Emam_Reza_Garrison), Sırıc, Təzəkənd-i Qaranaz, Təzəkənd-i Süfla, Təzəkənd-i Ülya, Vərcəvi, Zəniq
*** **Saracu-i Qərbi dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Aşan, Behnaq, Çavan-i Süfla, Çavan-i Ülya, Əhəq, Ələviyan, Hacıkürd, Heris, Xurmazərd, İsfahancıq, İsfəstanəc, Kahaq, Kütb, Qaraburğa, Qaraköhnə-i Musəvi, Qışlaq, Qozluca, Nova, Özbək, Səidabad, Sinovkeş, Sövməə, Talıbxan, Təzəkənd-i Qışlaq, Yayşəhr
*** **Saracu-i Şimali dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Ağacəri, Ağbulaq-i Ələmdar, Alovkəndi, Çavanbağ, Çavan-i Ələmdar, Çikan, Daşatan, Dəvəboynu, Divrəzm, Əliabad, Hirəq, Xəlifəkəndi, Göl, Göşayış, Gültəpə, Kahcıq, Kamilabad, Kəracabad, Köhlan, Kürdədeh, Qaratlı, Qartavul, Qayabulağı, Qovudərə-i Süfla, Qovudərə-i Ülya, Meymunəq, Muğancıq, Mürdüq, Sərgizə, Şəlilvənd, Təzəkənd-i Əliabad, Yengicə
* **<u>Saracu bəxşi</u>**
* İnzibati mərkəzi: Xaracu
** DEHİSTANLARI
*** **Quruçay-i Qərbi dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Ağbulaq-i Süfla, Ağbulaq-i Ülya, Alılı, Badamlı, Bağyeri, Ballıqaya, Bülbül, Cahangirkəndi, Cuki-i Bijan, Cuki-i Məhəmmədrza, Cuki-i Vusta, Çalılıbadiyanlı, Çalılıçələbiyanlı, Çanaqbulaq-i Süfla, Çanaqbulaq-i Ülya, Daşbulaqbazar, Dürrac-i Süfla, Dürrac-i Ülya, Eydli, Fətullahbulağı, Göycəqala-i Süfla, Göycəqala-i Ülya, Göycəqamalaq, Günəbaxan, Hacıbağırkəndi, Xatab-i Süfla, Kargərtan, Qavaqlı, Qızca, Qoşabulaq, Qoyunqışlaq, Qumtəpə, Quşqayası, Laləzər, Minbaş-i Hisarlı, Mulu, Ortaqışlaq-i Ülya, Sarıca, Sarıqışlaq-i Süfla, Sarıqışlaq-i Ülya, Seyidkəndi, Şaxtalı, Şeyxlər-i Süfla, Şirinkənd, Təzəkənd, Təzəkənd-i Nasirpur, Yagürg, Yeləqarşı-i Süfla
*** **Saracu-i Cənubi dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Ağbulaq-i Fütuhi, Ağcadizac, Ağcaköhül, Ağcaməşhəd, Gənci, Hacıkəndi, Kosasəfər, Qaracaqaya, Qarakənd, Qotan, Məməşir, Oxçu, Sarıqaya, Sərkərabad, Uzunoba
*** **Saracu-i Şərqi dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Almaçovan, Arqun, Bayanlıca, Bölükabad / Bilgəova, Camalabad, Ceyran-i Süfla, Ceyran-i Ülya, Çəbinli, Çilan-i Süfla, Çilan-i Ülya, Əhmədabad, Gülçavan, Gülüstan-i Süfla, Gülüstan-i Ülya, Kərəmcavan, Qulukənd, Mavalı-i Ülya, Mavalı-i Süfla, Möhsünabad, Mollaqasım, Nasirkəndi, Palçıqlı, Sövməəyi-Süfla, Sövməəyi-Ülya, Şahverdikəndi, Şeyxcan, Təzəkənd-i Gülçavan, Yoncalı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şərqi Azərbaycan ostanının rəsmi saytı 

## Həmçinin bax
Çaxırlı

*Çaxırlı (Cəbrayıl) — Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunda kənd.
*Çaxırlı (İmişli) — Azərbaycanın İmişli rayonunda kənd.
*Çaxırlı (Masallı) — Azərbaycanın Masallı rayonunda kənd.
*Çaxırlı (Göyçay) — Azərbaycanın Göyçay rayonunda kənd.
*Çaxırlı (Göyçə) — Göyçə mahalı Basarkeçər rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Çamırlı
Qərənfil

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Arealı
Avropa, Asiya, Afrikada təxminən 300 növü var. Dünyada ən böyük qərənfil əkən firma Hollandiyadadır.

## Botaniki xarakteristikası
Ot və nadir hallarda yarımkollardır. Lansetşəkilli və ya bizvari yarpağı qarşı qarşıya düzülür. Ətirli çiçəkləri tək-tək və ya çiçək qrupunda yerləşir. Rəngarəngliyi ilə seçilir — sarı, qırmızı, ağ, çəhrayı, çəhrayı kantlı və s. olur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda 26 növü mövcuddur. 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələrindən sonra Azərbaycanda matəm gülünə çevrilmişdir (xüsusilə, qırmızı qərənfil). Bakının Binə qəsəbəsində böyük qərənfil sahələri var.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şərqi Azərbaycan şəhristanlarının əhalisi

**[[Şərqi Azərbaycan ostanı]]nın şəhristanlarının əhalisi** - 2006-ci il siyahıya almasının açıqlanmış yekunlarına əsasən əhalisi 3,603,456 nəfər olmuşdur.


 


## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Şəhristan
* İran şəhristanları
Bayraq

**Bayraq** — bir ölkəni, təşkilatı, quruluşu və ya birliyi işarələyən, əsasən dördbucaqlı şəklində olan lövhə və ya parça. Bayraqları öyrənən elm sahəsi veksillologiya adlanır.

## Tarixi

Bayraqlar ilk illərdə yalnız siqnallaşma üçün istifadə edilmişdir. Ölkələrin özlərinə bayraq təyin etməsi isə,  Orta əsrlərin əvvəllərində döyüşlərdə tərəflərin bir-birlərini ayırd edə bilmələri üçün yaranmışdır

## Həmçinin bax

* Azərbaycan bayrağı
* Güney Azərbaycan bayrağı
Dəmirçili oymağı

**Dəmirçili oymağı** — Zülqədər elinin oymaqlarından biri. 

## Yayılması və yerləşməsi
Dəmirçili oymağınin yayıldığı yerlər: Qəhrəmanmaraş, Malatya, Tokat və Çorumdakı bir çox kəndlər, Azərbaycan, Gürcüstan və İran əraziləridir. Avşar elinin Salmanlı oymağının bir parçası olduğu da söylənilir. 

Oymaq Diyarbəkir və Şanlıurfadakı bir çox məskənlərə ad vermişdi. Bunlardan başqa Ağqoyunlu tayfa ittifaqına da qatılmışdı. XVI əsrdə Dəmirçili oymağının bir qolunun yurdları Əlbistan, Pınarbaşı, Tarsus və Qanqalda idi. Dəmirçilinin bir bölümü Zülqədər elinin tərkibində Səfəvi dövlətinə qatılmışdı. Günümüzdə bunlar Güney Azərbaycanda Şahseven konfederasiyası içində və Quzey Azərbaycanda Qazax bəlgəsində qərar tutur. 

Səfəvilər də Zülqədər qrupunda yer alan oymaqlardandır. Şah Abbas zamanında Fars bəylərbəyi Bünyad bəy bu oymaqdan idi. 

Dəmirçi oymağının Anadoludaki yurdları Dulkadır (Zülqədər) dövləti torpaqlarındadır. Bunlardan ən ünlüsü, Əlbistan ovasındaki Dəmirçilik qəsəbəsidir. Dəmirçilik XVI əsrdə 17 nəfərlik bir kənd idi.  Dəmirçili topluluğu Hurman nahiyəsinə bağlı Öyücek Ördeklü, Kürtünlü (dən Atlixanlı), Kalacık Kaya, Karacaviran kəndlərində, Zamantı qəzasının Hınzıri nahiyəsində yer alan Tərsaxan, Qaynar Pınar, Sarımbəy Viranı (keçmiş adı Əbulxeyr qışlağı) kəndlərində yurd tutmuşdu.  Bundan başqa Karahayıt nahiyəsindəki Geçit Höyüğü kəndində 12 nəfərlik bir Dəmirçili topluluğu vardı. 

Dəmirçi topluluğunun ilk yurdu, Urfa-Viranşəhir kırsalında, Ələvi ərənlərin qışlaq kəndlərinin çox olduğu yörədəydi. Topluluq, burada Dəmirçi Viranı  Dəmirli-i Ülya, Dəmirli-i Süfla,  adlı yerlərə ad vermişdi. Yerləşmələrin ardındakı viran sözü, topluluğun buranı tərk etdiyinin ifadəsidir. 

Dəmirçi, Ağqoyunlu dövlətində vəzifə alan topluluqlardandır. Ağqoyunlu sərkərdələrindən Şeyx Məhəmməd Dəmirçi və Əli bəy Dəmirçi bu oymaqdandı.  

Günümüzdə Dəmirçilərin bir bölümü, Malatyanın Kuluncak ilçəsinin Tərsaxan (yeni adı Qonaqtəpə) kəndindədir. Bunlardan ayrılan bir qrup, Kayserinin Sarıoğlan ilçəsinin Karaözü kəndinə-qəsəbəsinə,  bir başqa qrup isə Malatyanın Həkimxan ilçəsinin Cüzüngüt (yeni adı Gözəlyurd) qəsəbəsinin Çermik məhəlləsinə yerləşmişdir. 

Dəmirçili oymağının ən böyük qollarından biri Tatılı tayfasıdır. Tatılı tayfası Dəmirçili oymağının tərkibindən çıxıb müstəqil oymaq oldu.

## İstinadlar


## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu. Zülqədər eli. Bakı: Şərq-Qərb, 2011, 156 səh.
Taun çöpü

**Taun çöpü** (lat. *Yersinia pestis*, 1967-ci ildən qabaq *Pasteurella pestis*) — enterobakteriyalar fəsiləsindən qrammənfi bakteriya, taunun törədicisidir. Fakultativ anaerobdur. 1894-cü ildə alim Aleksandr Yersen kəşf etmişdir, üç biovarı məlumdur. Patogenliyi iki faqositoz antigeni (F1 və VW) ilə bağlıdır. Bakteriya antifaqositoz seliyi əmələ gətirir.

A kateqoriyalı, olduqca təhlükəli patogendir.
## Həmçinin bax
* Taun

## Bioloji təsnifatı

* Tip – Proteobakteriyalar
* Sinif – Qamma-proteobakteriyalar
* Cins – İyersiniya
Moran

**Moran** Germi şəhristanının bəxşlərindən biridir.bu bəxşin mərkəzi Zahra kəndində yerləşir.Germinin doğusunda yerləşən bu diyar quzey Azərbaycan sınırına yanaşiıdır.gözəl iqlimi var,meşələr,dağlar,gurultulu çaylar ,sərin sulu bulaqlar və sair.50dən artıq kənd bu bəxşə tabe`dir.

## İstinadlar
Həsənəli bəy Əsgərxanov

**Həsənəli bəy Şıxəli bəy oğlu Əsgərxanov** () — şair, polis pristavı, "Georgi" xaçı kavaleri.

## Həyatı
Həsənəli bəy Şıxəli bəy oğlu 1855-ci ildə Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinin Yağləvənd obasında anadan olmuşdu. Şuşa qəza məktəbini, sonra Sankt-Peterburqda Konstantin Yunkerlər məktəbini bitirmişdi. Orduda xidmət etmişdi. Rusiya-Osmanlı savaşı iştirakçısı idi. Georgi xaçı ilə təltif edilmişdi. Kremlin "Georgi" salonunda onun adı qeyd olunub. Ordudan tərxis olduqdan sonra qəza idarələrində işləmişdi. Öncə uryadnik, sonra polis pristavı vəzifələrində çalışmışdı. Qazax və Zəngəzur qəzalarında məmuriyyətdə olmuşdu.

Həsənəli bəy şair idi. Kovxa təxəllüsü ilə şeir yazırdı. Baxış bəy Səbur, Qazı Mirzə Əli və İsfəndiyar bəy Vəzirov ilə deyişmələri qalıb.

## Ailəsi
Həsənəli bəy, Asiya xanım Ələkbər bəy qızı Məlik-Aslanova ilə həyat qurmuşdu. Əsgərxan bəy, Cəmil bəy, Şəmil bəy, Cəlal bəy adlı oğulları, Səadət xanım, Nabat xanım, Tavat xanım, Şövkət xanım və Firuzə xanım adlı qızları vardı.

Oğlu Şamil bəy Əsgərxanov Rusiya çar ordusunun poruçiki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ordusunda zabiti olmuşdur. Şamil bəy Əsgərxanov 1890-cı ildə Cəbrayıl qəzasının Yağləvənd оbasında anadan olmuşdur. Sonra Qarabulaq kənd məktəbini bitirmişdi. Təhsilini Tiflis hərbi məktəbində almiş. Subay idi. Çar ordusunda zabit kimi xidmət etmişdi. Poruçik rütbəsində idi. Çar ordusundan tərxis olunduqdan sonra Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin hərbi hissələrində xidmət etmişdi. Azərbaycan ordusunda ştabs-kapitan rütbəsi almışdı. 9-cu və 106-cı Qafqaz alayları ilə Qarabağa yollandı. Azərbaycan ordusu yenidən təşkil olunandan sonra Şamil bəy Əsgərxanov 2-ci Qarabağ alayının tərkibində xidmət etməyə başladı. Şamil bəy Əsgərxanov 2-ci Qarabağ süvari alayının tərkibindən çıxarılıb, Cəbrayıl qəzasına ezam edilir. O, burada köçəri obalardan atlı hissə təkil etməli idi. 1920-ci ildə erməni-bolşevik qurumları tərəfindən tutulmuşdu.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Həsənəli bəy Əsgərxanov. "Soy" dərgisi, 2(5) 2005;
* Ənvər Çingizoğlu, Kovxalı tayfasının Ağakişibəylilər tirəsi, "Soy" tarixi-etnoqrafik dərgi, 2012, №9, səh.3–15;

## Həmçinin bax
*Yağləvənd obası
Mirzə Əbülhəsən Şəhid

**Mirzə Əbülhəsən Kərbəlayı Kazım oğlu Şəhid** – şair, qazı.

## Həyatı

Mirzə Əbülhəsən Şəhid 1829-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Əslən Cavanşir-Dizaq mahalının Merdinli obasındandır. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Bir müddət sərraclıq etmişdi. Sonra mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdi. Şuşa məscidinin axundu, sonra Cavanşir qəzasının qazısı olmuşdu. Şair idi. Şəhid təxəllüsü ilə klassik üslubda şeir yazırdı. Mirzə Əbülhəsən Şəhid 1884-cü ildə vəfat edib. Mirzə Əbülhəsən Şəhidin Məmmədbağır, Sadıq, Cavad, Əli, Cabbar adlı oğulları vardı.

## Yaradıcılığı
Ayaq göbələyi

**Ayaq göbələyi** () – yoluxucu xəstəlik olub, ayaq barmaqlarının arasında əmələ gəlir. İlk zamanlar solğun ağ və sarı ləkələr kimi yaranır sonra isə xoşagəlməz və ağrılı bir problemə çevrilir.

Ayaq göbələyinə adətən tez-tez tərləyən ayaqlarda daha çox rast gəlinir. Bədənin dərisindən asılı olaraq bu infeksiyanın müalicəsi bəzən asan bəzən isə həddindən artıq çətin ola bilər.

## Xəstəliyin əlamətləri
* Dözülməz dərəcədə qaşınma.
* Ayağın formasında hiss olunan dəyişikliklər.
* Ayaqda səpkilər və onların sulanması.

## Yaranma səbəbləri
Göbələklər canlı qalması üçün gün işığına ehtiyacı olmayan mikroskopik canlılardır. Bu növ canlıların əsas yaranma mənbəyi rütubət və isti yerlerdir ki,tərləyən ayaqlarda bunun üçün ideal məkandır.

## Müalicəsi
Bu xəstəliyin müalicəsində ən çox əsasən, göbələk əleyhinə kremlərdən istifadə olunur, lakin bunlar o qədər də effektiv olmurlar. Ən təsirli və çox istifadə olunan mazlar isə aşağıdakılardır:
*Itraconazole (İtrakanazol) 
*Fluconazole (Difloks) 
*Terbinafine (Lamisil)

## Mənbə
* http://az.med.az/2009/04/07/ayaq-g246b601l601yi.html 

## Xarici keçidlər
Məhəmməd bəy Aşiq

**Məhəmməd bəy Behbud bəy oğlu Sarıcalı-Cavanşir** (*Məhəmməd bəy Aşiq*; ) — şair, Əbdüssəməd bəy Aşiqin atası.

## Həyatı
Məhəmməd bəy Aşiq 1800-cü ildə Şuşa şəhərində dünyaya göz açmışdı. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Dövrünün bir çox ziyalıları kimi şərq dillərini bilirdi. Məhəmməd bəy Vərəndə, Kəbirli mahallarindakı oba və kəndlərini qardaşı Böyük bəyə buraxıb Zəngilan kəndinə köçmüşdü. Onun Zəngilan həyatı keşməkeşli keçmişdi. Qayınları ilə savaşmış, məhkəməyə düşmüşdü.

Məhəmməd bəy 1861-ci ildə vəfat edib.

Məhəmməd bəy Ehsan xan Kəngərlinin qızı Sona bəyim ilə ailə qurmuşdu. Əbdüssəməd bəy, Behbud bəy, Teymur bəy adlı oğulları vardı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cəfərqulu xan Cavanşir

**Cəfərqulu xan Məhəmmədhəsən ağa oğlu Sarıcalı-Cavanşir** (1785-1867) — Dövrünün tanınmış Azərbaycan şair və ictimai xadimi , general-mayor.

## Həyatı
Cəfərqulu xan Nəva 1785-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Saray təlim-tərbiyəsi almışdı. Lələsi Səfərəli bəy Əli bəy oğlu Kəbirli idi. Atası Məhəmmədhəsən ağa Sarıcalı-Cavanşir Qarabağ xanlığının vəliəhdi olduğundan babasından sonra hakimiyyətə keçəcəyini güman edirdi.

Mirzə Fətəli Axundova görə Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın ruslar tərəfindən öldürülməsindən sonra onun yerinə ən real namizəd 18 yaşlı nəvəsi Cəfər ağa imiş, lakin İbrahimxəlil xanın ikinci oğlu Mehdiqulu ağa Tiflisdə — Qraf Qudoviçin sərəncamında, olan Cəfərqulu xan Xoyski ilə gizli danışıqlar aparır və özünün xan təyin ediləcəyi təqdirdə Cənubi Qafqaz gözəli hesab edilən bacısı Gövhər ağanı ona — 60 yaşlı Cəfərqulu xana, ərə verəcəcəyini bildirir, Cəfərqulu xan isə Gövhər ağanın gözəlliyinə görə bu təklifdən boyun qaçıra bilmir və qraf Qudoviçi Mehdiqulu xanı xan təyin etməyə razı salır.

Əmisi Mehdiqulu xan Cavanşir taxta əyləşəndən sonra ona qarşı mübarizəyə başladı, lakin uduzub Sibirə sürgün olundu. Sürgündən dönəndən sonra artıq xanlıq yox idi. Qarabağ atlı alayının komandanı oldu. Cəfərqulu xan comərd, alicənab bir şəxsiyyət idi. Sözçüləri, sənətçiləri özünə dost tutardı. Süfrə açanda ətrafına alimlər, aydınlar əyləşərdi.

Cəfərqulu xan 1867-ci ildə vəfat edib. Ailə gorgahları İmarətdə dəfn edilib.

## Ailəsi
Cəfərqulu xan Əcaibnisə xanım Tuni bəy qızı və Yetər xanım Hüseynqulu bəy qızı ilə dünya evinə girmişdi. Abdullapaşa ağa, Kərim ağa, Hidayət ağa adlı oğulları vardı.

## Cəfərqulu xan şair kimi
Cəfərqulu xan şair idi. Nəva təxəllüsü ilə ruhoxşar şeirlər yazırdı.

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Məhəmmədhəsən ağanın soy kötüyü. "Soy" dərgisi, 2 (2) 2003
* Ənvər Çingizoğlu, Cəfərqulu xan Sarıcalı-Cavanşir, Bakı: Mütərcim, 2011,-72 səh.

## Həmçinin bax
* Cəfərqulu xan Sarıcalı-Cavanşir (kitab)

## Xarici keçidlər
Asəf Lənbərani

**Asəf Lənbərani** — şair.

## Həyatı

Asəf Lənbərani 1843-cü ildə Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinin Lənbəran kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdi. Şair idi. Asəf təxəllüsü ilə xoştəb şeirlər yazırdı. Onun haqqında ədəbiyyatşünas Salman Mümtaz araşdırma aparmışdı.

## Yaradıcılığı

Asəf Lənbəraninin bir neçə qəzəli və bir müxəmməsi Məhəmməd ağa Müctəhidzadənin "Riyazül-aşiq" təzkirəsində verilmişdir.
## İstinadlar
Bronxial astma

**Bronxial astma** – ilk növbədə bronxların – ağciyər tənəffüs yollarının iltihabi-allergik xəstəliyidir. Lakin iltihabın allergik reaksiya və ya xroniki xəstəlik olmasından asılı olaraq allergik komponentli astmanı qeyri-allergik astmadan fərqləndirirlər.

Qeyri-allergik astmada xroniki iltihablı tənəffüs yolları həddən artıq həssasdırlar. Hər hansı qıcıqlanma bronxların spazmasına aparır, tənəffüs məhdudlaşır və bu da öskürək və boğulmalara gətirib çıxarır.

Astmatiklər üçün tutmalara səbəb olan bir çox faktorlar vardır, məsələn; siqaret tüstüsünün kəskin iyi, məişət kimyası vasitələri, sabun, ətriyyat, işlənmiş qazlarin tüstüsü və s. Bir çox dünya alimlərinin gəldiyi nəticə heç də təsəlliveriçi deyil: hər beşinçi astmatik peşəsinə görə bu xəstəliyə tutulur.

## Simptomlar və gedişat

Fiziki təsirdən bir neçə dəqiqə sonra (məsələn, qışda küçədə qaçarkən soyuq və quru havanın udulmasi) astmanın simptompları üzə çıxır.

Aspirin və ya bu qrupdan olan bəzi iltihab əleyhinə preparatların (panadol, kalpol və s.) qəbulundan sonra adamda aspirin astmasının simptomları baş verə bilər. Qida əlavələri də, məsələn; pivə və caxırın koservantları, sulfitlərin qəbulu astmaya səbəb ola bilərlər.

**Astmanın ən xarakterik simptomları:**

* öskürək – tez-tez, əziyyətli və daimi xarakterli. Öskürək gecələr arta bilər, məsələn fiziki işdən, soyuq havanın qəbulundan sonra və s.
* bogulma;
* döş qəfəsinin sanki sıxılması — tənəffüs o qədər məhdudlaşır ki, bu nəfəs ala bilməmək qorxusu yaradır;
* sıxilmış nəfəs yollarından çətinliklə keçən havanın vibrasiyasından quru xırıltılar eşidilir.
Astmanın ağır və kəskin formalarında adam tutma vaxtı ağzı ilə nəfəs alır və nəfəsalmanı asanlaşdırmaq üçün boyun, çiyin və digər əzələlərdən istifadə edir. Bundan əlavə, nəfəs yolları sıxılanda nəfəs almaq nəfəs verməkdən daha asan olur. Çünki döş qəfəsinin əzələləri və orqanizm daha çox bu prosesə uyğunlaşmışlar. Nəfəsvermə, əksinə, normal halda passiv olur, yəni xüsusi səy göstərilmir, ona görə də əzələlər havanın sıxılmış nəfəs yollarından çıxarılması üçün o qədər də inkişaf etmirlər. Nətiçədə ağ ciyərlərdə hava qalır və şişir ki, bu da şişmiş ciyər simptomudur. Uzun müddət astma xəstəliyinə tutulmuş cavan adamlarin döş qəfəsləri uzunsov inkisaf edir. Kəskin ağır astmada əvvəl "fit çalan" döş qəfəsi sonra "susur", fit səsləri eşidilmir. Çünki alınan və verilən hava o qədər az olur ki, səslər eşidilməyə də bilər.

Allergik mənşəli astmada tutmadan əvvəl adamda zökəm, vegetativ distoniya simptomları və öskürək başlayır.

## Mənbə
* Bronxial astma 

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi 
* http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&year=2008&Pid=26827
* http://esmer.azeriblog.com/2009/01/05/astma-qadin-sonsuzlughuna-sebeb-olur

## Həmçinin bax
*
Ənənəvi din

**Ənənəvi din** — əsasən post sovet ölkələrində işlədilən ifadədir.

Ənənəvi hesab olunan dinlər:

* İslam
* Xristianlıq
* İudaizm
Mirzə Ələsgər Növrəs

**Mirzə Ələsgər Növrəs** () — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Mirzə Ələsgər bəy Kərbəlayı Abdin bəy oğlu Əhmədbəyov 1836-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Əslən Cavanşir-Dizaq mahalının Zərgər obasındandır. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Şair idi. Növrəs  təxəllüsü ilə xoştəb şeirlər yazırdı. Şuşada fəaliyyət göstərən "Məclisi-üns" şairlər yığnağının üzvü idi. O, ərəb, fars dillərini kamil bilməklə, rus dilini də tamam-kamal öyrənib qəza idarəsində kargüzar vəzifəsində çalışmışdı.  

Mirzə Ələsgər Növrəs el şənliklərində toybaşı olardı. Mirzə Ələsgər Növrəs 1912-ci ildə vəfat edib. Onun dörd övladı olub. Qızı Fatimə bəyimi Xurşidbanu Natəvanın oğlu Seyid Həsənə ərə verib..

Mirzə Ələsgər Növrəs Xurşidbanu bəyim Natəvan, Seyid Əzim Şirvani və başqaları ilə yazışırdı.

Onun adını daşıyan nəvəsi İqtisad Elmləri Namizədi, Dosent Növrəs Növrəslidir. 

*Şahin, Tərlan, Arslan və Nurlan Növrəslinin ulu babalarıdır.

## Yaradıcılığı

1872-ci ildə Mirzə Ələsgər Növrəs Azərbaycan şairəsi Xurşidbanu Natəvanın rəhbərlik etdiyi "Məclisi Üns" ədəbi dərnəkin fəal iştirakçılarından biri olub. O, həm də Mir Mövsüm Nəvvabın rəhbərlik etdiyi "Məclisi Fəramuşan"un daimi qonaqlarından olub. Bu məclislərə o dövrün ən görkəmli şairləri və musiqiçiləri toplaşıblar. Azərbaycan şairi və maarifçisi Seyid Əzim Şirvani zamanında Növrəsə şeirlə yazdığı məktubunda “Səlam olsun sənə, ey Kəbeyi-əhli-səfa, Növrəs” sözləri ilə Şamaxı ədəbi məktəbinin şairlərinin, “Səfa” cəmiyyətinin üzvlərinin onun yaradıcılığına hörmət və ehtiramını ifadə edib.

## Mənbə
* Növrəs Növrəsli, "Miras", Bakı, "Adiloğlu" nəşriyyatı, 2008.-320 səh.
* "Mirzə Ələsgər Növrəs". Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı müntəxəbatı (XIX–XX əsrlər). Üç cilddə. II cild. Bakı: Nasir, 2002. — səh. 589–619.
* Ənvər Çingizoğlu, Əhmədxanbəyovlar (Növrəslilər), "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №11, səh.14–21.

## İstinadlar
Məşədi Əbdül Şahin

**Məşədi Əbdül Hüseynəli oğlu Muradlı (Məşədi Əbdül Şahin)** – şair.

## Həyatı
Məşədi Əbdül Şahin 1844-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Ticarətlə məşğul idi. Əsasən Petrovskidə alış-veriş edirdi. Şahin və Rahzən təxəllüsləri ilə şeirlər yazırdı. Tarixçi və təzkirəçi Mir Möhsün Nəvvab onun haqqında yazır: "Qarabağın xoştəb və əhli-zövq şüəralarından birisi də Əbdül ibn Hüseynəli ibn Məşhədi Muraddır, amma mərhum Əbdül anasının adı ilə məşhur idi. Belə ki, cəmi Qarabağ əhli ona Fatıoğlu Əbdül deyərdi. Təvəllüdü və həmçinin təlimü tərbiyəsi Şuşa qalasında olubdur. İyirmi il bundan əqdəm köçüb Petrovskiyə orada alış-veriş ilə məşğul olurdu. Bir neçə sənə bundan irəli vəfat edibdir. Sinni əlli beşdən altmışa kimi çatmışdı".

Məşədi Əbdül Şahin 1900-cü ildə vəfat edib.

## Yaradıcılığı

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Məşədi Murad uşağı. "Soy" dərgisi, 10(18) 2008
Mirzə Haqverdi Səfa

**Mirzə Haqverdi Mirzə Əli oğlu Kəbirli ** (1805-1881) —  şair, qazı.

## Həyatı
Mirzə Haqverdi Səfa 1805-ci ildə Şuşa şəhəridə doğulmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Mir Möhsün Nəvvab onun haqqında yazır: "Mərhum Mirzə əlinin oğludur ki, sabiqdə Şuşa qazisi idi. Mirzə Haqverdi ziyadə dəqiq və zərif bir vücud idi və əşarü kəlamından belə anlaşır ki, Şeyx əttar və Şəms Təbrizi kimi böyük və fazil ədiblərin asari-cəlilələrindən feyzü kamalat əxz edib, onların tutduğu təriqü məsləkdə müdavimət edib şer deyərmiş və əşarının çoxusu fars dilində yazılıbdır". 

Mirzə Haqverdi Səfa Cəfərqulu xan Nəvanın və Qasım bəy Zakirin həcvlərinə tuş gəlmişdi. O, şeirlərini əsasən fars, ərəb dillərində yazmışdı. Mirzə Haqverdi Səfa 1881-ci ildə vəfat edib.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Kəbirli eli. "Soy" dərgisi, 2 (7), Bakı, 2007.
* Ənvər Çingizoğlu. Haqverdiyevlər. "Soy" dərgisi, 1 (33), Bakı, 2010.

## Həmçinin bax
Üşnəviyyə şəhristanı

**Üşnəviyyə (Üşnü) şəhristanı** () (kürdcə: Şino) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının 17 şəhristanından biri və bu ostanda inzibati ərazi vahidi. Şəhristanın inzibati mərkəzi Üşnəviyyə (Üşnü) şəhəridir.

Şəhristan İraq Cümhuriyyətinin İraq Kürdüstanı bölgəsinə tabe olan Ərbil mühafəzası ilə həmsərhəddir

2006-cı ildə aparılmış əhalinin siyahıya alınmasının nəticələrinə görə şəhristanın əhalisi 63 798 nəfər (kişilər - 32 184 nəfər;  qadınlar - 31 614 nəfər) olmuşdur.

Üşnəviyyə şəhristanında əsasən kürdlər (sorani ləhçəsində danışan mukri tayfasının zərza tirəsi) və az sayda  Azərbaycan türkləri yaşayırlar.

## Üşnəviyyə şəhristanının inzibati bölgüsü
***<u>Mərkəzi bəxşi</u>**
*İnzibati mərkəzi: Üşnəviyyə (Üşnü)
** DEHİSTANLARI:
*****Dəşt-i Bil dehistanı**
****KƏNDLƏRİ: Ağbulaq, Əliabad, Əliyan, Çehelasiyab, Dürbə, Düstək, İslamlı, Eyn-ül Rum, Gəncabad, Gəlaz, Gərdigəgöl, Gülməvəran, Günd-i Mollaisa, Lövləkan, Rəşqund, Səngər, Sehkani, Şivəbirov, Siyavan, Tərsəbulaq
*****Üşnəviyyə-i Şimali dehistanı**
****KƏNDLƏRİ: Alakava, Əliabad, Əmirabad, Bijabad, Çeşməgöl, İslamabad, Fəcrabad, Gərd-i Kəşan, Günd-i Vilə, Həsənnuran, Cəbrayılabad, Xalidabad, [Kure Acurpazi-ye Kuroşabad Məkan Mostoqol [Kuruşabad kərpic şirkəti ''(Kuroş = Sasani şahı Kir, onun farsca adı)''] (Kuroshabad Brick Company)](https://az.wikipedia.org/wiki/:en:Kuroshabad_Brick_Company), Kuruşabad / Dərvişabad / Dərvişova, Nəlivan, Nərzivə, [Şəhrək-i Sünəti-i Üşnəviyyə [Üşnəviyyə sənaye ərazisi] (Oshnavieh Industrial Estate)](https://az.wikipedia.org/wiki/:en:Oshnavieh_Industrial_Estate), Pərvanə, Peyrutabad, Pulyeh, Qazanabad, Seybiyan, Şahinabad, Şahvanə, Şeyxosman, Sucə, Tacüldinabad *(Tacəddinabad)*, Zimə
***<u>Nalus bəxşi</u>**
*İnzibati mərkəzi: Nalus
**DEHİSTANLARI:
*****Haq dehistanı**
****KƏNDLƏRİ: Bab-i Xalidabad, Batriyan, Bimzürtə, Dürud, Haq, Kanikasil, Kanirəş, Kanisürx, Xürəşt, Mamadan, Mirabad, Peyqala, Püşabad, Qələtiyan, Səngan, Şeyxan, Sufiyan, Tajandərə
*****Üşnəviyyə-i Cənubi dehistanı**
****KƏNDLƏRİ: Balagir, Çaharbüt, Çəpərabad, Dehgürcü, Dehşəms-i Büzürg *(böyük)*, Dehşəms-i Kiçik, Doab, Həsənabad, Köhnəqala, Qarasaqqal, Sərdərə, Sərgiz

## Həmçinin bax
* Qərbi Azərbaycan ostanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Üşnəviyyə şəhristanının rəsmi saytı
*Qərbi Azərbaycan ostanının  rəsmi saytı
Mirzə Hüseyn bəy Salar

**Mirzə Hüseyn bəy Məhəmməd ağa oğlu Usubov (Hacıyusifli)** — şair, xəttat.

## Həyatı

Mirzə Hüseyn bəy Salar 1824-cü ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Mir Möhsün Nəvvab onun haqqında öz ünlü təzkirəsində söhbət açmışdı. Şair idi. Salar təxəllüsü ilə ruh aləminə uyğun şeirlər yazırdı. Mirzə Hüseyn Salar həm də gözəl xəttat idi. Mirzə Adıgözəl bəy Qarabağinin Qarabağnamə adlı əsərinin üzünü köçürmüşdü. Mirzə Hüseyn bəy Salar 1876-cı ildə vəfat edib. Onun Yusif bəy adlı oğlu vardı.

## Yaradıcılığı

## Mənbə

*Ənvər Çingizoğlu. Muğanlılar. Bakı: "Soy" dərgisinin xüsusi buraxılışı, 2008, 128 səh.
Maku şəhristanı

**Maku / Makı / Daşmakı şəhristanı** -  İran İslam Respublikasının, Qərbi Azərbaycan ostanının (vilayətinin) 14 şəhristanından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Maku / Makı / Daşmakı şəhəridir.

Şəhristan Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur və Sədərək rayonlarıyla, və həmçinin Türkiyə Cümhuriyyətinin İğdır və Ağrı elləri ilə həmsərhəddir.

Keçmişdə Puldəşt, Şot, və Çaypara şəhristanlarının əraziləri də Maku şəhristanının tərkibində idilər.

## Əhali
2006-cı ildə aparılmış əhalinin siyahıya alınmasının nəticələrinə görə şəhristanın əhalisi 174,578 nəfər (kişilər: 87,391 nəfər, qadınlar: 87187 nəfər) olmuşdur.

Maku şəhristanında əsasən Azərbaycan türkləri və az sayda kürdlər yaşayırlar.
## Maku şəhristanının inzibati bölgüsü
***<u>Mərkəzi bəxşi</u>**
*İnzibati mərkəzi: Maku / Makı / Daşmakı
**DEHİSTANLARI
*****Çaybasar-i Cənubi dehistanı**
****KƏNDLƏRİ: Abdullahkəndi, Adağan, Əliqandu, Əliabad, Bulcaq, Gamus, Qalazağası, Hasin-i Büzürg (*böyük*), Hasin-i Kiçik, Hasuləzgi, Hasuşəki, Həndvar, Hisar, Hürov, İlanqara-i Ülya, İlanqara-i Süfla, İnci-i Hacıməhəmməd, İncə-i Nurullah, İsaxan, Cağanlı-i Əcəm, Cağanlı-i Kürd, Col, Kəhriz-i Mayılkəndi, Kəhriz-i Qaladərəsi, Karvanquran, Mahmudağılı, Maxand, Mayılkəndi, Mirzədolmaz, Mirzəxəlil, Mövlik-i Ülya, Qaratəpə, Qızıldağ-i Əcəm, Qızıldağ-i Kürd, Qurışkək, Rənd, Şeyxəlican, Tərəkəmə, Tatar, Təzəkənd-i Adağan, Tikməkürd, Tölümxan-i Ülya, Tölümxan-i Süfla, Ulanlar, Yaqubəlikəndi
*****Qaladərəsi dehistanı**
****KƏNDLƏRİ: Ağbulaq-i Çəmənli, Bağçacıq, Barun, Başkənd, Bican, Çəmənli, Danalı-i Büzürg (*böyük*), Danalı-i Kiçik, Dərgahqulu, Dərvişkəndi, Dibək, Hasuşiri, Canəziz, Kacut, Kişmiştəpə, Xarmanyeri, Kusəkəndi, Mərəkami, Milan, Məhəmmədkəndi, Məhəmmədabad, Qalacıq, Qarabulaq, Qaraxaç, Qurubulaq, Səidabad, Səngər, Şahabad, Çadır, Taxtadüz, Təzəkənd, Tikməəcəm, Türkan, Yarımqaya-i Ülya, Yarımqaya-i Süfla, Yarımqaya-i Vəsat
***<u>Bazirgan bəxşi</u>**
*İnzibati mərkəzi: Bazirgan
**DEHİSTANLARI
*****Çaybasar-i Şimali dehistanı**
****KƏNDLƏRİ: Ağgöl, Əcəmi, Əlifərəş, Alıhacı, Beri, Dimqışlaq-i Ülya, Gədayi, Gerik, Quləli, Hacıhəsən, Hacu, İsakəndi, Xalxalə, Xızırqışlaq, Külik, Məlhəm, Mollahəsən, Mus, Pancarlı, Qədirqamu, Qalacıq, Qarabulaq, Qaraqoyun, Qışlaq-i Bəhlulə, Qışlaq-i Namu, Qızılarx-i Ülya, Qızılarx-i Süfla, Qumqışlaq, Qocalı, Quş, Salbənd, Sarınc, Şoraqgöl, Şurik, Surik, Tacdu, Vəlikəndi, Yıxılqan, Zelkeh-i Ülya, Zelkeh-i Süfla
## Həmçinin bax
*Cənubi Azərbaycan
*Azərbaycanlılar
*İranın ostanları
*İranın şəhristanları

## Xarici keçidlər
*Maku Şəhristanın Rəsmi Saytı - Dövlət Saytı
*Qərbi Azərbaycan Ostanın  Rəsmi Saytı - Dövlət Saytı

## İstinadlar
* Dünya Azərbaycanlıları Konqresi :Urartudan qalan yurd və 3 min illik daş kitabənin sirri - ARAŞDIRMA
* Encyclopædia Iranica :BĀZARGĀN

## Mənbə
Mirzə Həsən bəy Mirzə

**Mırzə Həsən bəy Mirzə Cəfər ağa oğlu Vəzirov** — şair.

## Həyatı
Mirzə Həsən bəy Mirzə 1791-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Rus və şərq dillərini bilirdi. Onun haqqında Mir Möhsün Nəvvab, Məhəmməd ağa Müctəhidzadə, Firidun bəy Köçərli öz əsərlərində söhbət açmışlar. F.Köçərli yazır: "Mirzə Həsən İbrahim xanın müqərriblərindən Əliməhəmməd ağanın nəvəsi və Mirzə Cəfərin oğludur. Mirzə Həsən ziyadə mərifətli, xoşxülq və sahibcamal bir zat imiş və təbi-şeriyyəsi də var imiş. Əvaili-sinnində tərki-vətən edib Şəki xanlığına müsafirət edir və orada Nuxa şəhərində yeni açılmış rus dəftərxanasında münşilik əmrinə məşğul olur. Vəli ömrünün hənuz cavan çağında haman sərzəmində dari-bəqaya rehlət edir. Öz vəsiyyətinə görə, cənazəsi əsl vətəni Şuşa şəhərinə nəql olunur və şəhərin şimali-şərqisində bir verst kənarda dəfn olunur və o mərhumun adı ilə məzarıstan əlan adlanır ki, "Mirzə Həsən qəbristanlığı" deyilir. Mirzə Həsənin qürbətdə vəfatı öz qohum-əqrəbasına və xüsusən, şüəravü ürəfa silkinə artıq dərəcədə təsir eləyir və hər birisi bir növ növhə ilə o mərhumun övsafi-cəmiləsini zikr eləyir. O cümlədən Mirzə Əbülhəsən Şəhid təxəllüs bu fərdi onun maddeyi-tarixində demişdir:


Şəhid qoft besale-vəfatəş in mesrə: 
Hezar ah in qamət hezar əfsus. 
**Tərcüməsi:**
Şəhid onun vəfatı ilinə bu misranı dedi:
Bu qamətə min ah, min təəssuf".


Mirzə Həsən 1840-cı ildə vəfat edib.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Vəzirovlar soyu. Bakı: "Soy" dərgisinin xüsusi buraxılışı, 2008, 88 səh.
Molla Bəyməmməd Bülbül

**Molla Bəyməmməd Kərbəlayı Murad oğlu Yağləvəndli-Cavanşir** () — şair, axund.

## Həyatı
Molla Bəyməmməd Kərbəlayı Murad oğlu 1837-ci ildə Qarabağın Cavanşir-Dizaq mahalının Yağləvənd obasında anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Ərdəbil şəhərində mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdi. Yaradıcılığına mədrəsə illərində başlamışdı. Çağdaşı olduğu Qarabağ şairlərinin çoxları ilə yazışmaları qalıb. Xurşidbanu Natəvanın başçılıq etdiyi Məclisi-üns şairlər yığnağının üzvü idi. Şair Baxış bəy Səbur onu həcv edib. Farsca yazdığı həcvlərdə Bülbülü tənqid edirdi. Sətri tərcüməsi: 


Ey Bəyməmməd, istedadın olmadığından şeirdən əl çək,
Nə vaxta qədər xam xəyal edəcəksən ki, gözəl təbin var?

Sənin söz gözəlin sənə heç vaxt ürək verməz,
Sən paxıllıq divisən, söz isə hurisifətdir...


Molla Bəyməmməd Bülbülün Canməmməd, Alməmməd, Dostməmməd, Məstəli, Hacməmməd və Şirməmməd adlı oğulları vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Molla Bəyməmməd Bülbül. "Soy" dərgisi, 2 (7), 2007.

## İstinadlar
Mirzə Məmmədqulu Təbib

**Mirzə Məmmədqulu bəy Molla Həsən bəy oğlu Qayıbov** () — şair, həkim.

## Həyatı
Mirzə Məmmədqulu bəy Molla Həsən bəy oğlu 1819-cu ildə Şuşa şəhərində dünyaya göz açmışdı. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Atasının vəfatından sonra anasının və əmisinin himayəsində böyümüşdü. Anası oxumağa həvəsini görüb, onu İsfahana göndərir. İsfahanda Məmmədqulu bəyi mədrəsədə yer olmadığını bəhan gətirib qəbul etmək istəmirlər. Bunu görən Məmmədqulu bəy su ilə tam dolu piyaləyə bir gül yarpağı atır, bunun nə demək olduğunu soruşan müəllimlərə Məmmədqulu bəy belə cavab verir: "Görürsünüzmü, bir gül yarpağı, dolu piyaləni daşırtmadı, məgər bir adam, belə böyük bir mədrəsə üçün artiq ola bilərmi?" Uşağın bu fərasətini görən rəhbərlik onu mədrəsəyə qəbul edir. Məmmədquli bəy təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurub, tibb elminə sahib olur. Onu yüksək savadına görə şah sarayında həkim vəzifəsində saxlamaq istəyirlər, lakin vətənə, doğma yurda, ailəyə olan məhəbbəti onu dəbdəbəli saray həyatını qoyub, doğma Qarabağa çəkib gətirir. Mirzə Məmmədqulu bəy Gövhərnisə bəyim ağa İbrahimxəlil xan qızı Cavanşirin şəxsi həkimi və vəqfinin mütəvəllisi idi. Gövhərnisə bəyim ona Darğalı mülkündə xeyli torpaq ayırmışdı. Mirzə Məmmədqulu bəy sonra Xurşidbanu bəyim Sarıcalı-Cavanşirin və Bəhmən mirzə Qovanlı-Qacarın yanında həkim kimi çalışmışdı. Mirzə Məmmədqulu bəy Təbib 1875-ci ildə vəfat edib.

Mirzə Məmmədqulu bəyin Məsum bəy, Cavad bəy adlı oğulları vardı.

Mirzə Məmmədqulu şair idi. Həkim və Təbib təxəllüsləri ilə şeirlər yazırdı.

## Yaradıcılığı

## Mənbə
* Məhəmmədağa Müctəhidzadə. Riyazül-aşiqin. (Əsəri əski əlifbadan transliterasiya edən, çapa hazırlayan və ön sözün müəllifi: filologiya elmləri namizədi Əkrəm Bağırov). Bakı, 1995
* Bəylər Məmmədov. Natəvanın şair qohumları. Bakı, 1989
* Ənvər Həmidov. Loğmanlar yurdu. Bakı, 1991
* Ənvər Çingizoğlu. Məhəmmədxan ağanın törəmələri. "Soy" dərgisi, 1 (4), 2005.
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Veysəlli oymağı və Məhəmmədxan ağa nəsli. I kitab. Bakı, 2016
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məhəmmədxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015

## Həmçinin bax
* Qayıbovlar
Dırnaq

**Dırnaq** — insanların (bir çox onurğalıların) ayaq və əllərinin uclarında mövcud olan bərk lövhəciklər. Qaşıma, soyma, cızma kimi funksiyaları var. Ayaq dırnaqları əl dırnaqlarına nisbətən daha ləng uzanır. Dırnaqların uzunma sürəti şəxsin orqanizmdən və yaşından asılı olaraq fərqlənə bilər. Uzanmış dırnaqların altında bakteriyaların inkişafı üçün əlverişli mühit yaranır.

ABŞ-nin Florida ştatındakı Klivlend klinikasının dermatoloqu Tamar Lior öz araşdırmaları nəticəsində belə bir nəticəyə gəlmişdir ki, insanın dırnaqlarının rəngi vasitəsilə bəzi xəstəlikləri aşkarlamaq mümkündür.

O dırnaqlardakı rəng dəyişikliklərinin bədəndəki hər hansı bir sağlamlıq problemi ilə əlaqədar olduğunu bildirmiş və rənglərə görə xəstəlikləri aşağıdakı kimi sıralamışır:
* Dırnaqlarda ağ rəng - Qara ciyərdə hepatit.
* Sarımtıl rəng - Ağciyərdə emfizema.
* Sarımtıl və azca qızartılı rəng - Diabet.
* Yarı ağ, yarı çəhrayı - Böyrək xəstəlikləri.
* Dırnaq diblərində qırmızı rəng - Ürək xəstəliyi.
* Solğun ağ rəng - Anemiya.
* Dırnaq altında görünən pərakəndə qırmızı xətlər - Dəri xəstəliyindən xəbər verir.

## Mənbə
* http://az.med.az/2009/04/09/d305rnaqlar305m305z-biz601-n601-deyir.html 

## Xarici keçidlər
Nəqədə şəhristanı

**Nəqədə şəhristanı** () — İran İslam Respublikasının Qərbi Azərbaycan ostanının (vilayətinin) 17 şəhristanından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Nəqədə (Sulduz) şəhəridir.

2006-cı ildə aparılmış əhalinin siyahıya alınmasının nəticələrinə görə şəhristanın əhalisi 117,831 nəfər (kişilər: 59,250 nəfər - qadınlar: 58,581 nəfər) olmuşdur. Nəqədə şəhristanında əsasən azərbaycan türkləri və qismən kürdlər yaşayırlar.

## Nəqədə şəhristanının şəhərləri
Nəqədə şəhristanının iki şəhəri var:
* Nəqədə (Sulduz)
* Məhəmmədyar
## Nəqədə şəhristanının inzibati bölgüsü
* **<u>Mərkəzi bəxşi</u>**
* İnzibati mərkəzi: Nəqədə (Sulduz)
** DEHİSTANLARI:
*** **Bəyimqala dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Bəhramabad, Balıqçı, Bayizava, Bəyimqala, Çaqal-i Mustafa, Dəmirçi, Dəşt-i Qürə, Daymav, Dizac-i Büzürg, Galvan, Gurxana, Kani Bərdə, Kani Mam Seyid, Karvansara, Xəlifan, Xəlifəli, Kuzəgəran, Məsuyə, Mehmandar, Momlu, Oxsar, Pənc Tan-i Şəhid, Qarna, Rah Danə, Saxsıtəpə, Şəhid Məhəmməd Rauf, Şərif-ül Din *(Şərifəddin)*, Şəvilə, Şeyx Məruf, Təzəqala, Topuzabad
*** **Sulduz dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Ağcazivə, Alagöz-i Ülya *(Yuxarı Alagöz)*, Alagöz-i Süfla *(Aşağı Alagöz)*, Əli Məlik, Əliabad, Arena, Baçanlı, Çiyanə, Dərbənd, Dilənçiarxı-yi Ülya, Dilənçiarxı-yi Süfla, Quyuq, Guranabad-i Paşayi, Guranabad-i Qazi, Guranabad-i Qazzaq, Hələbi, Caşiran, Kəhrizə-i Şəkək, Kamus, Xanxana, Lavaşlı, Məzrayə-i Narzəməz, Mirabad, Pihcik, Qalacıq, Qalalar, Yunisli, Zəlilan

* **<u>Məhəmmədyar bəxşi</u>**
* İnzibati mərkəzi: Məhəmmədyar
** DEHİSTANLARI:
*** **Əlməhdi dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Adeh, Dərəgəh-i Lütfullah, Dərəgəh-i Oruzxan, Daş-i Dərəgəh, Fərruxzad, Gərdəqit, Gül, Heydərabad, Mamiyənd, Məzrayə-i Təlxab, Nizamabad, Kəlat, Qaraqəssab, Saral-i Ülya, Saral-i Süfla, Şəhrək-i Mehdi, Təzəkənd-i Cəbəl, Yadigarlı
*** **Həsənli dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Əcəmli, Əminli, Ağabəyli, Əzimxanlı, Barani-i Əcəm, Barani-i Kürd, İslamabad, Hacı Bağlı, Hacı Firuz, Həsənli, Kəhriz-i Əcəm, Sərdxana-i Nəsim Əlizadə, Şeyx Əhməd, Şirinbulaq, Şunqar, Şurakəndi, Tabiyə, Təliqan, Təzəkənd-i Deym, Vəznə
## Həmçinin bax
*Cənubi Azərbaycan
*Azərbaycanlılar
*İranın ostanları
*İranın şəhristanları

## Xarici keçidlər
* Nəqədə Şəhristanın Rəsmi Saytı - Dövlət Saytı
* Qərbi Azərbaycan Ostanın Rəsmi Saytı - Dövlət Saytı

## İstinadlar
Möhsün Yazıçıoğlu

**Möhsün Yazıçıoğlu** (; ) — türk siyasətçisi. Böyük Birlik Partiyasının yaradıcısı.

## Həyatı
Möhsün Yazıçıoğlu 31 dekabr 1954-cü ildə Sivasın Sarkışla rayonunun Almalı kəndində anadan olub. İlk təhsilini kənd məktəbində alan Möhsün Yazıcıoğlu 1972-ci ildə Ankara Universitetinin baytarlıq fakültəsinə daxil olur. Gələcək partiya sədrinin siyasi fəaliyyətə başlaması da bu illərə təsadüf edir. Hələ məktəb illərində Sarkışla Gənc Ülkücülər Hərəkatına qoşulan Möhsün Yazıçıoğlu Ankaraya gəldikdən sonra Ülkü Ocaqları Genel Mərkəzində çalışmağa başlayıb. Türkiyənin ağır siyasi dövrlər yaşadığı 1977–1978-ci illərdə Ülkü Ocaqları Genel Başqanının müavini və Ülkü Ocaqları Genel Başqanı vəzifələrində çalışan Möhsün Yazıçıoğlu 1980-ci ilə kimi həmçinin MHP lideri Alparslan Türkeşin müşaviri də olub. Ülkücü hərəkatda önəmli bir yeri olan Möhsün Yazıçıoğlu Susurluq hadisəsinin baş qəhrəmanı olan Abdullah Çatlının köməkçisi olub. 1978-ci ildə Ülkücü Gənclik Dərnəyini yaradan Möhsün Yazıçıoğlu ölkəni sarsıdan bir sıra bəyanatları ilə yadda qalıb. 80-ci illərdə Abdullah Çatlı haqqında qiyabi həbs qərarı verildikdən sonra "Ankaranın hər yerində bomba partladarıq" bəyanatı verən Yazıçıoğlu Çatlı haqqında məhkəmə hökmünün dəyişdirilməsinə nail olmağı bacarıb.

1980-ci il sentyabrın 12-də Türkiyədə baş verən hərbi çevrilişdən sonra o "MHP və Ülkücü Qurumlar" cinayət işi ilə əlaqədar həbs olunur və ömrünün 7,5 ilini həbsxanada keçirir. Həbsxanadan çıxdıqdan sonra hərbi çevriliş dövründə cəzaya məhkum olunmuş ülkücülərə və onların ailə üzvlərinə yardım göstərmək məqsədilə Sosial Təhlükəsizlik və Təhsil Dərnəyi yaradan Möhsün Yazıçıoğlu 1987-ci ildə Milliyyətçi Çalışma Partiyasına qoşularaq siyasi fəaliyyətini bərpa edir. Partiyanın baş katibinin müavini vəzifəsində çalışan Yazıçıoğlu 1991-ci ildə Sivasdan millət vəkili seçilir. 1992-ci ildə isə partiya sədri Alparslan Türkeşlə aralarında yaranmış fikir ayrılığı Möhsün Yazıçıoğlunun MÇP-dən istefa verməsi ilə nəticələnir. O milliyyətçilik əvəzinə türk-islam sintezinə üstünlük verən bir qrup dostu ilə 1993-cü ildə Böyük Birlik Partiyasını təsis edir və partiyanın ilk qurultayında sədr seçilir. 1995-ci ildə ANAP-BBP ittifaqının siyahısı üzrə Sivasdan millət vəkili seçilən Möhsün Yazıçıoğlu bir il sonra ANAP-dan ayrılır və yenidən öz partiyasına qayıdır. Son parlament seçkilərində Böyük Birlik Partiyası seçkiləri boykot etdiyinə görə Möhsün Yazıçıoğlu seçkilərə Sivasdan müstəqil namizəd qismində qatılır və yenidən millət vəkili seçilir. O, 2007-ci ildə BBP sıralarına qayıdır və 3-cü növbədənkənar qurultayda partiyanın sədri seçilir.

25 mart 2009-cu ildə Kahramanmaraşdan Yozqata gedən zaman helikopter qəzasında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Möhsün Yazıçıoğlu Şəxsi İnternet Saytı
* Böyük Birlik Partiyası İnternet Saytı
* Böyük Birlik Partiyasının sədri Mühsin Yazıçıoğlu kimdir?
Mirzə İsmayıl Məhzun

**Mirzə İsmayıl Məşədi Qasım oğlu Hacılı-Cavanşir** () — şair, xəttat, Şuşada fəaliyyət göstərən Məclisi-Fəramuşan ədəbi cəmiyyətinin üzvü.

## Həyatı
Mirzə İsmayıl Məhzun 1828-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. Atasının yanında sərraclığı öyrənmişdi. Bir müddət əttarlıq etmişdi. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı. Məktəbdarlıqla məşğul olmuşdu. Onun haqqında Mir Möhsün Nəvvab, Məhəmməd ağa Müctəhidzadə, Firidun bəy Köçərli öz əsərlərində söhbət açmışlar. Mirzə İsmayıl mahir xəttat idi.

Mirzə İsmayıl Məhzun 1894-cü ildə vəfat edib. Onun Ələsgər adlı oğlu vardı.

## Həmçinin bax
* Məhəmməd ağa Müctəhidzadə
* Qafar Rağib
## İstinadlar

## Mənbə
*  
*  
*
Fəməlhut

**Fəməlhut** (α PsA) Cənub Balığı bürcünün ən parlaq ulduzudur/

Alpha Piscis Austrini (α Piscis Austrini, qısaldılmış Alpha PsA, α PsA) adlı, Fomalhaut Piscis Austrinus bürcünün ən parlaq ulduzudur və göydə ən parlaq ulduzlardan biridir. Əsas seridə Hipparcos günəşdən təxminən 25 işıq ili (7.7 ədəd) olan bir astrometriya doymuşluğu ilə ölçülür. 1943-cü ildən bu ulduzun spektri digər ulduzların təsnif olunduğu sabit anchor nöqtələrindən biri olmuşdur. ultra-infraqırmızı radiasiya yayan və ətraf mühit diskləri ilə əhatə olunan bir virus kimi təsnif edilən bir ulduz kimi təsnif edilir. K-tipi əsas ardıcıllığı ulduz TW Piscis Austrini və həmkarları bir neçə dərəcə ayrılmış olsa da, Fomalhaut, M tipli qırmızı cırtdan ulduz LP 876–10, üçlü sistem təşkil edir.

Ekstrasolar planetar tədqiqatlarda ekstrasolar planet namizədi (daha sonra Dagon Fomalhaut b) adlı görünən dalğa uzunluğunda görünən ilk ulduz sisteminin mərkəzi olan Fomalhaut xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Fomalhaut Günəş və Polluxdan sonra planet sisteminə məlum olan üçüncü parlaq ulduzdur (Yerdən göründüyü kimi).

−29.6 ° 'lik bir enişdə, Fomalhaut səma ekvatora cənubuda tapılar və bu səbəblə ən yaxşı Cənubi Yarımkürədə görülə bilər. Bununla birlikdə, cənubdakı əyəm, Acrux, Alpha Centauri və Canopus kimi uldızlarınki qədər geniş deyil, yəni onlardan fərqli olaraq Fomalhaut Şimali Yarımkürədə böyük bir hissəsindən də görülə bilər. Sapması Sirius'unkinden böyükdür və Antares'inkine bənzərdir. 40 ° N'də Fomalhaut səkkiz saat ərzində üfüqdə yüksələr və üfüqdən yalnız 20 dərəcə yüksələrkən, Təxminən eyni saatda yüksələn Capella, iyirmi saat ərzində üfüqdə qalar. İngiltərədən ulduz, üfüqdə çox yaxın olması səbəbiylə 2.2'den çox daha parlaq görünmür və cənub Alaska ya da Skandinaviyadan heç bir zaman üfüqdə yüksəlmir. Beta'dan Alpha Pegasi'ye cənub üfüq xəttinə doğru davam edən Fomalhaut, Alpha Pegasi'nin 45 ° güneyindedir və arasında parlaq ulduzlar yoxdur.

Fomalhaut, bir milyard il potensial həyatına sahib gənc bir ulduzdur, bu illərdə yalnız 100 ildən 300 milyon il olacağını düşünür. 2012-ci ildə aparılan bir araşdırma 440 ± 40 milyon il ilə bir qədər yüksək idi. Ulduzun səthi temperaturu 8.590 K (8.320 °C) təşkil edir. Fomalhaut kütləsi günəşin təxminən 1,92 dəfə, təxminən 16,6 dəfə daha parlaq və təxminən 1,84 dəfə böyük diametrdədir.

Fomalhaut Günəşə nisbətən yüngül metallar, yəni hidrogen və helyumdan başqa elementlərin kiçik bir hissəsini ehtiva etməz. Metallicity adətən şəkildəki dəmirin miqdarını hidrogen bolluğuna nisbətlə ölçməklə təyin olunur. 1997-ci ildə bir spektroskopik tədqiqat günəşin dəmir məzmununun 93% -ə bərabər olduğunu ölçür. İkinci bir 1997 çalışması, Fomalhaut'un qonşu ulduz TW Piscis Austrini ilə eyni metallığa sahib olduğunu fərz edərək 78% dəyərini çıxardı.
Əxrənnəhr

**Əxrənnəhr** (**Axər ən-nəhr**, α Eri) — Eridan bürcünün ən parlaq ulduzu, 0,5 ölçülü. Günəşdən 980 dəfə parlaq, ondan məsafəsi 13 parsekdir.

Eridanus bürcünün cənub ucunda Alpha Eridani (α Eridani, qısaldılmış Alpha Eri, α Eri) adlı ən parlaq "ulduz" və ya nöqtəsi olan ikili sistemin ən parlaq komponenti olan Achernar / eɪkərnɑr / Onlu işıqda, göydə onuncu parlaq ulduzdur. İki komponentə "Alpha Eridania" və "Alpha Eridani B" (rəsmi olaraq Achernar B kimi tanınır) adı verilir.

Gecə göyündə on parlaq parlaq ulduzlar Alpha Eridani Achernar B tipli spektrinə görə ən isti və yumşaq rəngdir. Achernar, dönmə sürətinə sahibdir, bu qeyri-adi yüksəkdir və çiyin üzərində qaranlıq yaradır. formalaşdırır. Spektral tipdən orta, təxminən 12 astronomik vahid (AŞ) Achernar orbitindən uzaqdır.

Achernar, cənub yarımkürəsində ən yaxşı noyabrda görülür; Santiago'nun paraleli olan təxminən 33 ° lik yuxarıdakı (yəni cənubun) sirkumpolaridir.

Achernar, Günəşin təxminən yeddi qatına sahib parlaq, mavi bir ulduzdur. B6 Vep'in ulduz sınıflamasıyla ana dizi ulduzu, ancaq Günəşdən təxminən 3,150 qat çox işıqlıqdır. Çox Böyük Teleskop üzərindəki bir adaptiv optik sistemi istifadə edərək ulduzun infraqırmızı müşahidələri, yaxın orbitdə bir yoldaş ulduzunun olduğunu göstərir. Bu A0V-A3V ulduz təsnifat aralığında A tipi ulduz kimi görünür və Günəşin təxminən iki qatı ulduz kütləsi təklif edir. İki ulduzun ayrılması 12.3 AU'dır və orbit periodu ən az 14–15 ildir.

2003-cü ildən etibarən Achernar Samky Way-də ən qlobal ulduzdur. Çox sürətli döndü, ekvator diametri qutusunun diametrindən 56% daha çox olan bir sferonun şəkli aldı. Qutu oxu 65 ° -dən Earth-dən görünüş xəttinə meyilli olur. Bir ikili ulduz olduğundan, çox təhrif olunmuş bir forma Keplin ellipsinə nisbətdə dostunuzun orbital orbitində gözləməz qaçışlara səbəb ola bilər. oiyyət yarnı

Bu ulduzun təhrif olunmuş forması sayəsində genişliklə əhəmiyyətli bir temperatur dəyişikliyi mövcuddur. Ekvatorda 10.000 K və ya daha az, pole temperatur isə 20.000 K-dan çox ola bilər. Yağın orta temperaturu təxminən 15,000 K-dir. Yüksək qutu temperaturu, ulduzdan maddəyə sürətli bir qutu küləyi gətirir, isti qaz və plazma polar zərfləri yaradır. Bütün ulduz həddindən artıq infraqırmızı emissiya və ya polarite ilə aşkarlana bilən böyük bir zərflə əhatə olunmuşdur. İyonlaşmış qazın bir periferik diskoid varlığı ulduzların ümumi xüsusiyyətidir. Disk balanslı deyil və mütəmadi olaraq ulduza qaytarılır. Achernar disk üçün maksimum polarizasiya 2014-cü ilin sentyabrında müşahidə olundu və indi də azalır.

## İstinadlar
Selülit

**Sellülit** - dəridə portağal qabığına bənzəyən qırışlar və çuxurlar şəklində əmələ gəlir. Ən çox omba və sağrı nahiyələrində rastlansa da bəzən ayaqlarda, sinədə, hətta qollarda da olur.

## Yaranma səbəbi
Sellülit dərialtı əzələ liflərinin kökəlmə zamanı boşalması nəticəsində yaranır.

## Müalicəsi
Bu problemin aradan qaldırılması üçün birinci həll yolu müntəzəm idmanla məşğul olmaq və arıqlamaqdır. Bununla yanaşı lazer və liposaksiya kimi müalicə vastələrindən də istifadə olunur. Selülit multifaktorial bir vəziyyətdir və bir sıra müalicələrə davamlı ola bilər. "Topikal" məhsullardan (kremlər, məlhəmlər) və enjeksiyonlar (kollagenaz) ilə yanaşı, selülit üçün müalicələrə mexaniki emiş və ya mexaniki masaj kimi qeyri-invaziv terapiya daxildir. Enerji əsaslı cihazlara dərinin dərinliyinə nüfuz edən radio tezliyi, ultrasəs, lazer və impulslu işıq cihazları daxildir.

## İstinadlar

## Mənbə
* http://az.med.az/2009/04/08/xan305mlar305n-qorxulu-r246yas305-sell252lit.html